Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Framsóknarflokksins, Sigrúnu Magnúsdóttur, um að Gunnar Bragi Sveinsson, 1. þm. Norðvest., geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Sigurður Páll Jónsson. Sigurður hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.

Virðulegi forseti. Mig langar að nýta hér tækifærið til að inna hæstv. heilbrigðisráðherra eftir stöðu mála hvað varðar stefnumótun fyrir heilsugæsluna í landinu. Nú hefur hæstv. ráðherra rætt það víða á opinberum vettvangi að hann hafi hug á því að efna þar til fjölbreyttari rekstrarforma. Ég skil það þannig að hann hafi hug á því að auka vægi einkarekstrar í heilsugæslunni og vitna þar til skýrslu, sérstaklega um Salastöðina í Kópavogi. Ég hef verið að kynna mér þau málefni. Vissulega voru gerðar heilmiklar athugasemdir við þá skýrslu, einkum af Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, við samanburðinn á rekstri ólíkra stöðva. Niðurstaðan af þeim athugasemdum var að kannski væri ekki alveg röklegt að draga of miklar ályktanir af skýrslunni hvað varðar endilega rekstrarform, þ.e. að Salaskýrslan væri ein og sér ekki nægileg fagleg rök fyrir því að fara að breyta rekstrarformi heilsugæslustöðva. Þetta finnst mér mjög mikilvægt að Alþingi ræði og skoði, ekki síst þá staðreynd að þegar starf Salastöðvarinnar var metið var ekki farið í neitt sérstakt gæðamat á störfum stöðvarinnar. Það voru skoðuð afköst og vissulega var skoðuð ánægja en ekki til að mynda aðfangagæði, ferilgæði eða útkomugæði. Allt er þetta eitthvað sem ég tel að kalli á umræðu í þinginu þannig að mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: Stendur yfir einhver vinna við breytingar á rekstrarformi á heilsugæslustöðvum, hvort sem er hér á höfuðborgarsvæðinu eða úti um land? Hvernig er þeirri vinnu háttað, standi hún yfir? Hvernig hyggst hæstv. ráðherra haga samráði við Alþingi ef hann fylgir þessum áhuga sínum á breyttu rekstrarformi eftir? Mér finnst mjög mikilvægt að þá verði kafað ofan í þau gögn sem liggja að baki og ég vænti þess að hæstv. ráðherra geti greint okkur frá því hvort einhver slík vinna er farin af stað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina um stefnumótun í heilsugæslunni. Fyrst vil ég tiltaka að það er engin skýrsla sem heitir Salastöðvarskýrsla. Þetta er úttekt sem var gerð á rekstri heilsugæslustöðva á höfuðborgarsvæðinu, mig minnir 2008 frekar en árið 2010, þar sem rekstur allra heilsugæslustöðva höfuðborgarsvæðisins var borinn saman, þeirra 15 sem ríkið rekur. Þar kom í ljós að afköst eftir stöðvum voru mjög mismunandi og sammerkt var með flestum stöðvunum að afköstin milli kl. fjögur og sex á dagvinnutíma ruku upp úr öllu valdi en utan þessa tíma voru afköstin mjög misjöfn. Það er rétt að Salastöðin kom ágætlega út úr þeim samanburði en sömuleiðis heilsugæslustöðin á Seltjarnarnesi sem er rekin af Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Ég hef lýst yfir áhuga á því að reyna að auka afköstin á öðrum stöðum en þeim sem hafa skarað fram úr og kallað eftir tillögum í þeim efnum. Það verkefni sem þarna er í gangi hefur meðal annars verið kynnt öllum forstöðumönnum heilbrigðisstofnana, samtökum er tengjast heilbrigðisþjónustunni á tveimur fundum. Það er ítarlegt yfirlit yfir þetta verkefni undir heitinu Betri heilbrigðisþjónusta 2013–2017 á vef velferðarráðuneytisins og þar er hægt að nálgast allar upplýsingar um verkefnið sem þar er í gangi. Það hefur að meginmarkmiði að bæta gæði heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu og um land allt. Það er sérstakur landsbyggðarhópur, hann er ekki kominn til vinnu enn þá. Meginmarkmiðið í því er að reyna að tryggja öllum Íslendingum aðgang að heilsugæslulækni.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin sem ég hefði gjarnan viljað að væru skýrari. Ástæða þess að ég vitnaði til þeirrar skýrslu sem Salastöðvarskýrslan var er að þar var Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins borin saman við samninginn sem gerður var við Salastöðina. Hún var miðlæg í skýrslunni og hefur því verið kölluð þetta almennt í daglegu tali. Hún setti viðmiðin fyrir samanburðinn. Hæstv. ráðherra nefndi að það væri almenn skoðun í gangi um hvernig mætti auka afköst í heilsugæslunni. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki mikilvægt að þar séu gæðin skoðuð líka og taki þá ekki undir að þau þurfi að greina sérstaklega í allri greiningarvinnu sem fer fram. Þá vitna ég til gæða og þjónustunnar umfram það sem hægt er að mæla með ánægju en líka hvort einhverjar línur, eins og ég sagði í fyrri fyrirspurn minni, hafa verið lagðar með það að skoða sérstaklega breytt rekstrarform á einhverjum tilteknum heilsugæslustöðvum. Er búið að setja í gang einhverja slíka greiningu í ráðuneytinu? Að lokum langar mig að ítreka fyrirspurn mína um hvernig Alþingi verður síðan haft með í ráðum í þeirri vinnu.

Virðulegi forseti. Ég man ekki nákvæmlega hvort Salastöðin var tekin sem viðmið. Hins vegar kom hún best út í afköstum og það kann vel að vera að síðan hafi verið reiknað út frá því. Ef ég man þetta rétt stenst Seltjarnarnesstöðin allan samjöfnuð við Salastöðina. Það er almenn skoðun í gangi, greining á vegum hóps um innleiðingu þjónustustýringar sem ég hef áður gert grein fyrir í ræðum hér. Ég geri ráð fyrir því að eðlilega verði horft til gæða þeirrar þjónustu sem heilsugæslustöðvarnar veita. Ég tel hana almennt mjög góða, gæðin mjög mikil. Það liggur hins vegar fyrir að skýringarinnar á þessum mismunandi afköstum er ekki að leita í mismunandi þjónustuhópum stöðvanna. Það liggur bæði fyrir í þessari skýrslu og ekki síður í úttekt Boston Consulting Group sem unnin var á síðasta kjörtímabili, þannig að skýringin liggur ekki þar. Ég geri ráð fyrir að reglulega verði kallað eftir upplýsingum um stöðu þessa verkefnis á Alþingi. Það er unnið á grunni gildandi laga og ég mun gefa skýrslu 

Virðulegur forseti. Nýlega var endursamið um skuldabréf Landsbankans og það lengt, sem var mikilvægt, en það vekur athygli að um leið var samið um hærri vexti á láninu en samið var um í þeirri erfiðu stöðu sem Ísland var í árið 2009. Nú hefur komið fram opinberlega frá hæstv. velferðarráðherra að ekki eigi að líta einangrað á þetta eina mál heldur þurfi að takast á við verkefnin við að losa gjaldeyrishöftin í heild sinni. Fram kom í morgun áskorun frá einum af umsvifamestu fjárfestum landsins á fjármálaráðherra og Seðlabankann að leggjast gegn þessari skilmálabreytingu því að það væri bara verið að lengja í ólinni með hærri vöxtum. Ég spyr þess vegna hæstv. fjármálaráðherra um afstöðu hans til skilmálabreytingarinnar og þá einnig hvort stjórnarflokkarnir séu samstiga í þeirri afstöðu og um leið hvers vegna skilmálabreytingin hafi ekki verið rædd á þeim samráðsvettvangi sem stjórnmálaflokkarnir sammæltust um að skyldi vera um meiri háttar ákvarðanir er varða losun gjaldeyrishafta. Þá á ég bæði við nefndina sem allir stjórnmálaflokkar hafa sérstaklega tilnefnt fulltrúa í til að hafa slíkt samráð og sömuleiðis efnahags- og viðskiptanefnd sem mér er ekki kunnugt um að hafi með neinum hætti fjallað um þá breytingu sem nú liggur fyrir. En fyrst og fremst: Hver er afstaða hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra til þessarar skilmálabreytingar? Hvað skýrir það að Ísland fái lakari vaxtakjör í þessum samningi en þó náðist árið 2009 þegar lánshæfi Íslands var miklu verra en nú er og þegar aðgengi okkar að alþjóðlegum lánsfjármörkuðum var ekkert ólíkt því sem nú er? Hvers vegna er samið um lakari vaxtakjör, hæstv. fjármálaráðherra?

Herra forseti. Fyrst varðandi aðkomu ráðuneytis og þings og eftir atvikum samráðshóps stjórnmálaflokkanna vegna afnáms gjaldeyrishaftanna þá var aðkoma ráðuneytisins engin að endurgerð skilmála þessa Landsbankabréfs, enda hefur bankinn eigin stjórn og stjórnendur bankans taka í samvinnu við stjórnina ákvörðun um gerð lánasamninga og skilmála þeirra sem þeir fylgja. Það gerist hins vegar í þessu máli að lánveitandinn, hinn gamli Landsbanki, setur þann fyrirvara við skilmálabreytinguna að undanþágur fáist frá gjaldeyrishöftunum og Landsbankinn er ekki í neinni stöðu til að semja um slíkar undanþágur og þær hafa ekki verið til umræðu í fjármálaráðuneytinu og þess vegna ekki í þinginu eða á þessum samráðsvettvangi þar sem greinilegt er að lagt var upp með að það gerðist á síðari stigum. Hvers vegna eru kjörin eins og þau eru? Það er ekki gott að svara því. Það er a.m.k. ljóst að það voru mjög sérstakar aðstæður þegar um þetta bréf var samið og kannski ekki um hefðbundna fjármögnun að ræða fyrir nýja Landsbankann á þeim tíma. Hins vegar ber að athuga það að nýja Landsbankanum er hvenær sem er heimilt að greiða þetta lán upp að fullu fái hann betri kjör annars staðar. Að öðru leyti get ég ekki tjáð mig um hversu hagstætt eða óhagstætt það er fyrir bankann að búa við þau kjör sem þarna er um að ræða. Aðalatriðið er að þegar kemur að ákvörðunum sem snúa að því hvernig við tökum skref í átt að afnámi hafta þá sé hvert og eitt skref í takt við ákveðna heildaráætlun. Það verður verkefni okkar í framhaldinu að tryggja að engar ákvarðanir verði teknar í þessu máli sem gera okkur erfiðara fyrir með síðari 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svarið og skil það þannig að ríkisstjórnin hafi ekki lagt blessun sína yfir þessar skilmálabreytingar eða gefið neinn ádrátt um undanþágur frá gjaldeyrishöftum þeirra vegna, að slík undanþága komi inn á þann samráðsvettvang sem komið hefur verið upp til að fjalla um slíkar undanþágur og að það sé afstaða fjármálaráðherra eins og hæstv. velferðarráðherra að ekki sé hægt að afgreiða einn hluta vandans án þess að hinir hlutar vandans séu undir um leið, þ.e. það þurfi að vera heildarlausn fyrir hendi á uppgjöri föllnu bankanna til að hægt sé að taka þessi skref. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort það sé ekki rétt skilið að hann telji nauðsynlegt að við séum með heildarlausn á borðinu til að afgreiða jafn stórt mál og þetta og eins hvort honum þyki það ekki einkennilegt við fyrstu sýn honum að vaxtakjörin í þessu máli séu lakari en þau voru árið 2009.

Herra forseti. Gerð var lagabreyting fyrir nokkrum missirum þar sem fjárhæðir sem áttu að fá undanþágu frá gjaldeyrishöftunum voru færðar inn í lögin, þ.e. ákveðnar viðmiðunarfjárhæðir. Í þessu máli er nokkuð ljóst að þær eiga við. Það þýðir að það þarf aðkomu fjármálaráðuenytisins. Það þýðir líka að það mun þurfa samráð við efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis. Við erum ekki enn komin á það stig. Þarf heildarplan? Já, sé ekki til staðar lausn fyrir aðra þætti í losun gjaldeyrishafta þarf a.m.k. að liggja fyrir að það sem gert verður í þessu máli eða öðrum falli að slíku heildarplani þannig að menn sitji ekki eftir með stærri vanda en ella hefði verið eða slæmt fordæmi sem ekki væri hægt að fylgja eftir gagnvart öðrum. 
             Varðandi vaxtakjörin ítreka ég það sem ég sagði áður að ég tel að það hafi verið undir mjög óeðlilegum kringumstæðum sem samið var um 

Virðulegi forseti. Ég vil ræða aðeins áhyggjur mínar af stöðu geðheilbrigðismála barna og unglinga á Norður- og Austurlandi en þar til fyrir um ári síðan hafði teymi barnageðlæknis og sálfræðings unnið á Sjúkrahúsinu á Akureyri. Í kjölfar skipulagsbreytinga sögðu þeir upp og ekki tókst að finna varanlega lausn á því að það teymi gæti unnið áfram við sjúkrahúsið. Enginn barna- og unglingageðlæknir sótti um stöðuna sem var auglýst og í vetur hafa verið í gangi reddingar þar sem læknir og sálfræðingur hafa aðstöðu á sjúkrahúsinu fram til loka maí. En þjónustan er þó ekki með sama sniði og áður því að læknir og sálfræðingur flokkast ekki sem greiningarteymi samkvæmt skilgreiningu Sjúkratrygginga Íslands. Í því sambandi vil ég benda á grein eftir Önnu Kolbrúnu Árnadóttur í Vikudegi 8. maí þar sem hún lýsir þessum aðstöðumun skjólstæðinga ágætlega. Flækjustig í málinu er mjög hátt og ég er ekki að gera lítið úr því en mér finnst alvarlegt að ekki hafi verið fundin ásættanleg lausn, þó ekki væri nema til nokkurra ára, þannig að þetta teymi gæti áfram veitt sömu þjónustu og verið hefur. Ýmsar hugmyndir hafa verið uppi, t.d. að teymið gæti starfað undir BUGL en með aðsetur á Akureyri, Akureyrarbær tæki yfir þjónustuna og fái það fjármagn sem henni fylgir eða teymið starfi sjálfstætt samkvæmt sérstökum samningi við Sjúkratryggingar Íslands og hafi þannig sömu aðstæður og heimildir og önnur greiningarteymi. Nú skilst mér að BUGL eigi að sinna þessari þjónustu eða hluta af henni með því að fara norður tvisvar í mánuði en þó ekki í greiningarvinnuna ef ég skil rétt. Það er mjög erfitt að fá sérfræðinga út á land. Þess vegna finnst mér mjög nauðsynlegt að allir kostir séu skoðaðir í þessu máli og við leggjum einhvern veginn ágreining til hliðar og finnum lausn. Ég held að það sé alveg ljóst í þessu tilfelli að sérsmíða þarf lausnina, það getur þurft að breyta reglugerðum, búa til nýjar reglugerðir eða hugsa út fyrir kassann, en þá gerum við það bara. Við berum ábyrgð á því að börn og unglingar fái þessa bráðnauðsynlegu þjónustu. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort kannað hafi verið að það teymi sem nú er til staðar á Akureyri gæti starfað undir öðrum hatti svo sem undir BUGL eða Akureyrarbæ eða sjálfstætt með sambærilegar heimildir og aðstoð og þau greiningarteymi sem nú þegar eru starfandi, það er mjög mikilvægt. Og hvort ráðherra telji að allar leiðir hafi verið kannaðar og hvort staðan nú sé ásættanleg.

Virðulegi forseti. Varðandi þetta mál er alveg augljóst að vandamálið stafar fyrst og fremst af því að við erum með tiltölulega fáa einstaklinga á sviði barna- og unglingageðlækninga í landinu. Sennilega eru þeir um sex. Það er rétt hjá hv. þingmanni að eftirspurnin eftir þessari þjónustu er til muna meiri en það fagmenntaða fólk sem við höfum á þessu sviði annar og erfiðleikar eru við að ná því til starfa utan höfuðborgarsvæðisins, nema ef vera skyldi að það ágæta fólk sæki þá til vinnu í lausum stundum erlendis, sem ég veit dæmi um. Í þessu tiltekna máli er flækjustigið allverulega hátt, það er augljóst. Það togast á bæði faglegir hagsmunir, einstaklingsbundnir og svo stofnanastrúktúrinn líka og óþarfi er að velta sér mikið upp úr því. Ég hef beint þeim tilmælum til forsvarsmanna þessarar þjónustu, þ.e. til forstjóra Landspítalans og forstjóra Sjúkrahússins á Akureyri, að leita allra þeirra leiða sem færar eru til að greiða úr þeim þjónustuþætti fyrir börn og unglinga á Norður- og Austurlandi. Eftir því sem mér er síðast sagt frá er í burðarliðnum ákveðið samkomulag sem ég veit ekki nákvæmlega hvernig kemur til með að líta út en ég veit þó til þess að þar hafa þeir kostir verið skoðaðir sem hv. þingmaður nefndi áðan, hvort hægt væri að reka þetta áfram undir BUGL o.s.frv. Fyrirmæli mín til þeirra ágætu forsvarsmanna þessara tveggja stofnana sem eiga að hafa yfirstjórn á þessum málum voru þau að skoða alla kosti sem í boði eru en ég veit á þessari stundu ekki nákvæmlega 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svarið. Mér finnst við einhvern veginn vera núna kannski svolítið í sömu sporum og við vorum fyrir ári og lítið hafa breyst. Ég veit alveg að inn í málið spila deilur milli manna, staðan er sú, en öll kerfi eru mannanna verk. Mér finnst að við hljótum að geta fundið einhverja lausn í málinu. Við erum með teymi fyrir norðan sem er tilbúið að sinna þessari þjónustu en mun ekki fara að vinna undir Sjúkrahúsinu á Akureyri, ég held að það sé alveg ljóst, en það hlýtur að vera hægt að sníða reglugerð. Um það höfum við talað hátt í eitt ár að laga þessa reglugerð þannig að barna- og unglingageðlæknir geti vísað skjólstæðingum sínum til sálfræðings sem hafa unnið saman í mörg, mörg ár, rétt eins og er gert í Reykjavík. Það hefur ekki enn tekist að breyta þeirri reglugerð. Ég lýsi því yfir vonbrigðum með hvað hægt hefur gengið í þessu máli og ég óttast um framtíðina. Ef foreldrar fá ekki umrædda þjónustu fyrir börn sín flytja 

Virðulegi forseti. Ég held að ég deili áhyggjum hv. þingmanns rétt eins og allir þingmenn Norðausturkjördæmis, hvar svo sem í flokki þeir standa. Við höfum rætt þetta margoft á okkar sameiginlegu fundum og þá umræðu hef ég tekið með mér og flutt þeim stofnunum sem þessi mál heyra undir þau skilaboð sem út úr þeim samtölum okkar hafa komið, hvort heldur innbyrðis eða með fulltrúum þeirra sem hafa verið að þrátta um þessi mál. Hins vegar er augljóst að við munum aldrei, þó svo að það sé orðað þannig að við ættum þá bara að gera það, sérsníða einhverja lausn fyrir tiltekið þjónustuúrræði, þá gerum við það aldrei öðruvísi en að það sama úrræði muni verða fordæmi fyrir aðra þætti þjónustunnar. Þar liggur kannski vandinn í því kerfi sem við erum að tala um, að það sem gert er á einum stað mun að sjálfsögðu verða leitt fram á öðrum stöðum í kerfinu. Það er kannski það sem þessar stofnanir, Sjúkratryggingar Íslands, Landspítalinn, Sjúkrahúsið á Akureyri eru að glíma við, að það sem þær kunna að gera muni verða notað annars staðar í kerfinu.

Herra forseti. Ég vil spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra út í hvernig háttað er samskiptum ríkisvaldsins og sveitarfélaganna hvað varðar fjárhagsleg áhrif af fyrirhuguðum skuldaaðgerðum ríkisstjórnarinnar á sveitarfélögin. Nú er ljóst að sveitarfélögin í landinu verða fyrir mjög umtalsverðu tekjutapi. Samkvæmt greinargerð frá ráðuneyti ráðherrans sjálfs sem efnahags- og viðskiptanefnd bað um getur samanlagt tekjutap sveitarfélaganna á næstu þremur árum í töpuðum útsvarstekjum, beinlínis á meðan séreignarsparnaðaraðgerðinni stendur, og tapaðar framtíðartekjur úr séreignarsparnaðarkerfinu miðað við áætlaða 3,5% ávöxtun orðið allt að 21 milljarður kr. miðað við eina af þremur sviðsmyndum sem þar er dregin upp. Við skulum ætla að vísu að það séu ytri mörk þess sem þetta getur kostað sveitarfélögin. Nú hefur meiri hlutinn bætt um betur og hækkað fjárhæðarmörkin úr 500 þúsund í 750 þúsund hjá hjónum og samsköttuðum aðilum sem er ávísun á umtalsvert meira tekjutap, bæði ríkis og sveitarfélaga. Þá má ætla að dekksta sviðsmyndin hjá sveitarfélögunum sé komin í hátt á þriðja tug milljarða í tapaðar útsvarstekjur á næstu þremur árum og til frambúðar. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig hefur samskiptum um þetta verið háttað? Er ætlunin að gera sérstakt samkomulag innan stofnana sem fjalla um fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga, Jónsmessunefnd og annars staðar, þar sem sveitarfélögunum verða að einhverju leyti bætt þetta tekjutap? Eða er það afstaða ríkisstjórnarinnar að sveitarfélögin eigi að bera tekjutapið óbætt? Mér finnst ómögulegt annað en að við fáum skýr svör um það áður en við tökum til við að ræða þessi mál. Sveitarfélögin gátu lítið upplýst um það annað en 

Herra forseti. Í vetur hefur verið leitast við að fá sameiginlega sýn á þann kostnað sem af aðgerðunum leiðir og hafa komið fram misvísandi útreikningar á því sem á endanum leiddu til þess að menn settu saman hóp til að tryggja að allir notuðu sömu forsendur. En það hefur engin ákvörðun verið tekin, hvorki til né frá, um að koma með einhverjum hætti til móts við sveitarfélögin af því tilefni, enda eru, eins og hv. þingmaður veit, fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga gríðarlega flókið fyrirbæri. Þannig var til dæmis ekki farið fram á það að sveitarfélögin mundu á einhvern hátt gefa eftir eða láta ríkinu eftir nýja skatta sem kynntir voru í tíð síðustu ríkisstjórnar en sveitarfélögin nutu góðs af. Ég nefni í því sambandi til dæmis bankaskattinn. Það hefur heldur ekki verið farið fram á það þegar teknar hafa verið ákvarðanir í þinginu um að verðtryggja persónuafslátt að sveitarfélögin leggðu eitthvað af mörkum, heldur hefur ríkið tekið það allt á sig og tryggt sveitarfélögunum í landinu, sveitarstjórnarstiginu, algerlega óskert útsvar sem ríkið tekur að sér að innheimta fyrir sveitarstjórnarstigið. Reyndar er það svo að það er að verða sífellt hærra frítekjumarkið gagnvart ríkinu og í dag sér ríkið engan tekjuskatt af launum upp í 240 þúsund, m.a. vegna þessa. Þetta vil ég nefna til þess að draga það fram hversu gríðarlega flókin fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga eru. Það má út af fyrir sig taka einstök mál eins og hv. þingmaður gerir og segja: Hér hallar á annan aðilann. En þegar við tökum stóru myndina undir held ég að það þurfi ekki endilega að vera svo.

Herra forseti. Við erum ekki að tala um hefðbundið hnoð milli ríkis og sveitarfélaga út af kostnaði við eyðingu minka og refa eða eitthvað slíkt. Við erum að tala um stórfelld áhrif á aðaltekjustofn sveitarfélaganna í landinu sem er útsvarið. Ef sá kostnaður er orðinn hátt á þriðja tug milljarða króna er það miklu stærri atburður í þeim samskiptum en allt hitt sem hæstv. fjármálaráðherra nefndi réttilega að væri uppi í þeim. Ég er fyrst og fremst að spyrja um hvernig verði farið með þetta mál og hvort ekki standi til að gera einhvers konar samkomulag um það eða ganga frá því. Það er með ólíkindum, en kannski eftir öðru, ef m.a. þessi þáttur málsins á að vera fljótandi hérna í gegnum umfjöllun og endanlega afgreiðslu Alþingis á málinu. Látum vera að sveitarfélögin tækju á sig talsvert í þessari aðgerð ef hún væri skilvirk og þannig útfærð að hún kæmi meðal annars hinum tekjulægstu sem sveitarfélögin bera sérstaklega ábyrgð á til góða, t.d. þeim sem reiða sig á sveitarfélögin um framfærslu sína. En það er nú öðru nær. 

Forseti vill biðja hv. þingmenn að virða tímamörk.

Herra forseti. Það er auðvitað rangt sem hv. þingmaður heldur hér fram, að aðgerðir ríkisstjórnarinnar í skuldamálum komi fyrst og fremst þeim tekjuhærri til góða. Það sýna allir útreikningar að svo er ekki. Hins vegar er þetta almenn aðgerð, það er rétt. Hún beinist að þeim sem hafa skuldað húsnæðislán. Hún beinist til dæmis ekki að þeim sem eru skuldlausir vegna verðtryggðra húsnæðislána. Það er önnur umræða. Svarið við spurningunni er að það hafa engar ákvarðanir verið teknar og það eru engin sérstök áform uppi um að gera samkomulag af þeim toga sem hv. þingmaður spyr um. Í dag verður hins vegar fundur í hinni svonefndu Jónsmessunefnd og það kann vel að vera að málið beri þar á góma, en það hafa engar ákvarðanir verið teknar um að grípa til sérstakra ráðstafana í þágu sveitarfélaganna. Þau hafa aftur á móti notið góðs af ýmsum aðgerðum eins og til dæmis snemmbúinni útgreiðslu séreignarsparnaðar, hafa fengið gríðarlega háar skatttekjur til sín mun fyrr en ella hefði orðið vegna þess að þingið hefur ítrekað 

Herra forseti. Í janúar sl. átti ég frumkvæði að því að hér fór fram sérstök umræða um stöðu sjúkraflutninga á höfuðborgarsvæðinu. Mig langar að gera það að umtalsefni í dag þegar stutt er í þinglok og vil inna hæstv. heilbrigðisráðherra eftir því hver staða þess máls er. Í umræðunni í lok janúar lýsti hæstv. heilbrigðisráðherra þeirri skoðun sinni og einlægum vilja að semja við Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins um að halda samvinnunni áfram, samvinnu ríkis og sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu að því er varðar sjúkraflutninga. Ég gat ekki skilið hæstv. heilbrigðisráðherra öðruvísi en svo í þeirri umræðu en að ráðuneytið mundi freista þess að ná samkomulagi við sveitarfélögin og ræða við þau út af þeim ágreiningsmálum sem uppi voru varðandi bæði uppgjör og kostnaðarútreikninga vegna þessara sjúkraflutninga. Nú eru liðnir nokkrir mánuðir, þrír, fjórir mánuðir, síðan sú umræða fór fram og einhverjar fréttir voru af því að sveitarfélögin væru að búa sig undir það að láta af þessari starfsemi, hætta henni. Ég vil því inna hæstv. heilbrigðisráðherra eftir því hver staða málsins sé núna. Hvað hefur hæstv. heilbrigðisráðherra gert í málinu síðan umræðan fór fram hér í janúarlok?  
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Hefur ráðherrann verið í einhverjum samskiptum við sveitarfélögin síðan? Hvenær átti þá ráðuneytið síðast fundi með sveitarfélögunum um þetta mál? Ég mundi þiggja að hæstv. heilbrigðisráðherra færi stuttlega yfir stöðu málsins og greindi þinginu frá henni og þeirri sýn hann hefur á framvindu og endalok þessa máls.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, hér áttum við skoðanaskipti um í janúar, í lok janúar, byrjun febrúar, um stöðuna. Það sem markverðast hefur gerst síðan þá er að stjórn slökkviliðsins sendi erindi til ráðuneytisins með ósk um að hefja verklok. Við höfum verið að skiptast á skoðunum. Það ber gríðarlega mikið á milli í fjárhæðum og ég get alveg játað að ég hef ekki sem heilbrigðisráðherra úr digrum sjóðum að moða og hef leitað leiða til þess í gildandi fjárlögum að fjármagna þær óskir og kröfur sem sveitarfélögin hafa gert um greiðslur til viðbótar þeim greiðslum sem bundnar eru í fjárlögum. Það er ekki í hendi og meðan svo er verður þetta í þessari pattstöðu. Þegar erindið um verklokin frá stjórn slökkviliðsins barst mér leitaði ég að sjálfsögðu leiða til að búa okkur undir það að til þess kynni að koma og átti viðræður við Landspítalann, Neyðarlínuna og lögregluna með það í huga að geta átt þá aðila að ef til þess kæmi að við þyrftum að ganga til þessara verklokaviðræðna. Staða málsins er einfaldlega sú að fjárheimildirnar sem þarf til að uppfylla þær kröfur sem stjórn slökkviliðsins gerir á hendur ráðuneytinu til að standa undir þeim kostnaði sem slökkviliðið telur sig bera af þessum þjónustuþætti, 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þær upplýsingar sem hann kom með við þessa fyrirspurn. Engu að síður veldur staða málsins mér miklum vonbrigðum og áhyggjum. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um að það er mjög mikilvægt að tryggja framtíð sjúkraflutninga á höfuðborgarsvæðinu. Í umræðum hér í janúar kom fram að flestir voru þeirrar skoðunar að það væri bæði fjárhagsleg og fagleg rök fyrir því að semja við Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins um framhald þessara sjúkraflutninga. Á fundi sem slökkviliðið hélt með þingmönnum og sveitarstjórnarfólki á höfuðborgarsvæðinu í kjölfar þessarar umræðu komu líka fram þær upplýsingar að ágreiningurinn um fjárhæðir væri í raun ekki svo mikill. Meðal annars staðfesti hv. formaður fjárlaganefndar, þingmaður Reykjavíkur, að svo væri, það væru alls ekki svo stórar upphæðir sem bæri á milli að ekki ætti að vera hægt að ljúka þessu máli. Ég 

Virðulegi forseti. Ég hef í prinsippinu, svo ég svari hv. þingmanni beint, engan áhuga á að gera breytingar á þessu. Það kann þó vel að vera að vegna þeirrar stöðu sem ég hef verið að lýsa neyðist ég til þess að gera það. Ég get upplýst hv. þingmann um að óformlegar viðræður hafa átt sér stað milli aðila sem því miður hafa ekki skilað árangri. Bilið er það stórt og mikið að það kostar töluverð átök, og þá á öðrum sviðum, að verða við þessum óskum. Ég minni til dæmis á það í umræðunni hér að við höfum þá stöðu uppi í fjárlögum ársins að hafa þurft að skerða fjárframlög til Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og þá skýtur það í mínum huga nokkuð skökku við ef við þyrftum að fara að færa hugsanlega fjármuni þaðan úr því málasviði sem heyrir undir mitt ráðuneyti inn í samninga um slökkviliðið. 

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? - Svo er ekki og skoðast hún þá samþykkt.

Herra forseti. Ég hef við meðferð þessa máls í gegnum þingið gert við það nokkrar athugasemdir. Ég styð hins vegar þennan samning í krafti þeirra yfirlýsinga sem hafa komið frá framkvæmdarvaldinu um að engin ákvörðun hafi verið tekin um að breyta þeirri hefð sem hefur verið um aðgang Færeyinga til þess að veiða tiltekið magn af loðnu innan íslenskrar fiskveiðilögsögu. Sömuleiðis liggja fyrir alveg skýrar yfirlýsingar um það að framkvæmdarvaldið muni ekki taka neinar slíkar ákvarðanir án undangengins samráðs við utanríkismálanefnd um þetta mál. Miðað við þær yfirlýsingar frá ríkisstjórninni get ég stutt þetta mál í því formi sem það er.

Hæstv. forseti. Hér greiðum við atkvæði um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árið 2014–2017. Venju og lögum samkvæmt gerum við það. Sem betur fer var allsherjarsamstaða í nefndinni um þessar tillögur. Eins og sagt var er þetta er stefnumótandi áætlun. Það sem er merkilegt í þeim breytingartillögum sem við nefndarmenn flytjum er tillaga um að forsætisráðherra flytji Alþingi skýrslu um framgang byggðaáætlunar á miðju tímabili, þ.e. fyrir lok árs 2015. Síðan eru hér afar merkilegar samþykktir um að menntamálaráðherra verði falið að kanna afslátt á námslánum íbúa tiltekinna svæða og einnig verði kannað með uppbætur á barnabætur. Þessu skal skila fyrir 1. október 2015, þ.e. áður en hæstv. forsætisráðherra flytur Alþingi skýrslu um framgang áætlunarinnar. Þetta tel ég mjög mikilvægt skref. Nefndin ákvað að taka þessi tvö atriði upp sérstaklega af þeim sem vitnað var til í áætluninni sjálfri þar sem 

Herra forseti. Hér greiðum við atkvæði um stefnumótandi byggðaáætlun næstu fjögur árin. Ég hef verið mjög gagnrýnin á byggðaáætlanirnar gegnum árin vegna þess að mér hefur ekki fundist þær halda vatni. Þessi áætlun felur í sér margar góðar meiningar, en svo er bara spurt um efndirnar. Mér fannst síðustu fjárlög vera þannig að þar voru mjög kaldar kveðjur til landsbyggðarinnar. Þess vegna vil ég sjá einhverjar efndir fylgja þeim orðaflaumi sem kemur fram í byggðaáætlun nú og hefur gert í gegnum árin. Mér finnst kominn tími til að stjórnmálamenn meini eitthvað með því sem þeir setja þarna fram. Ég tek undir það með hv. þingmanni sem talaði síðast að okkur tókst að setja ýmis mál þarna inn til að vekja athygli á og stefna að þeim. Ég sakna þess að ekki sé enn komið fram á Alþingi frumvarp um jöfnun á dreifingu raforkuverðs. 

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram, af gefnu tilefni, að það er sjálfsagt mál að skoða þann lið sem um er getið í 3. tölulið þar sem talað er um að kanna möguleika á því að námslán íbúa tiltekins svæðis verði afskrifuð um ákveðið hlutfall á hverju ári. Það er sjálfsagt að skoða þetta mál, en ég vil þó benda á að ég tel að það yrðu töluverð frávik frá þeirri stefnumótun sem lánasjóðurinn hvílir nú á. Það mál þyrfti því að skoða rækilega.

Virðulegi forseti. Um þetta mál ríkti mjög góð samstaða í nefndinni og sömuleiðis eru skilaboðin til ráðherra mjög skýr í sjálfri tillögunni og greinargerð með henni og einnig í nefndaráliti. Það er kannski fullbratt að ætlast til þess að nefndin skili niðurstöðu 1. júlí nk., eins og segir í tillögugreininni, en ástæðan fyrir því að það stendur þarna enn er sú að það er þó nokkuð síðan nefndin afgreiddi málið áður en það kom til umræðu í þinginu. Það skýrir hvers vegna þessu var ekki breytt. Því kom það fram í máli mínu sem framsögumanns málsins við umræðuna að við teljum eðlilegt að ráðherrann og nefndin sem hann skipar fái tíma til áramóta til að ljúka verkinu svo að áfram sé gert ráð fyrir sama tíma og nefndin hafi ráðgert til vinnunnar. Hæstv. ráðherra mun án efa skipa þessa nefnd hratt og vel og þess vegna tel ég að sá tími eigi eftir að nýtast vel og duga vel.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að fagna því að þessi tillaga skuli vera komin til atkvæðagreiðslu um leið og ég þakka umhverfis- og samgöngunefnd fyrir að taka hana svona í gegn. Það er rétt að þetta er merkileg tillaga sem allt of lítið hefur verið hugsað um, þ.e. þann vágest sem myglusveppir eru, sem hafa m.a. bankað upp á Landspítala, í velferðarráðuneyti, á Alþingisreitnum og fleiri stöðum. Þetta er líka mjög mikið fjárhagslegt tjón hjá fólki. Ég hef áður sagt það, virðulegi forseti, að brenni hús til grunna þá bætist það af brunatryggingu, en þurfi fólk hins vegar að rífa hús sitt út af þessum vágesti og jafnvel með öllum innanstokksmunum og þess vegna fötum þá bætist ekkert og fólkið situr eftir með tjónið. Þetta er mikilvægt mál og því hvet ég hæstv. ráðherra - ég þykist þess fullviss þegar ég sé hann standa upp að hann ætli að koma í ræðustól og lýsa því yfir að nefndin verði skipuð á næstu dögum og hún vinni hratt og vel og við alþingismenn fáum þá ef til vill breytingartillögur hingað inn um það sem við þurfum að taka á, eins og tryggingamálum o.fl., og samþykkjum þær tillögur sem þarf í framhaldi af þeirri miklu nefndarvinnu sem fram undan er. Ég ítreka þakkir mínar til þingmanna um samþykkt þessarar tillögu.

Virðulegi forseti. Ég þakka frumkvæði þingmanna og þá samstöðu sem hefur verið um þetta mál. Það þekkja allir umræðuna síðustu ár um skaðsemi myglusvepps á íbúðarhúsnæði sem og atvinnuhúsnæði. Það er mikilvægt að gera þetta. Ég gleðst yfir því að nefndin rýmki tímamörkin úr sex vikum í sex mánuði, ég held að það veiti ekkert af því. Það mun ekki standa á því að skipa þennan starfshóp hratt og vel og að hann skili tillögum sínum á tilætluðum tíma.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir að fara af stað með þetta mál og þeim þingmönnum sem eru á tillögunni. Þetta er alveg ofboðslega mikilvægt mál sem er loksins að komast inn í umræðuna. Alþjóðaheilbrigðisstofnunin er búin að taka saman hversu slæm heilbrigðisáhrif þetta hefur á heilsu fólks og þau vara áfram þó að myglan grasseri ekki lengur. Gróin eru í loftinu, eiturefni sem myglusveppurinn gefur frá sér eru enn að skila sér út. Við þekkjum það á skrifstofu Pírata að þar er mygla og hefur haft slæmar heilsufarsafleiðingar hjá okkur. Þetta er skrifstofa sem Eygló Harðardóttir, þingmaður þá, núna ráðherra, var í og Höskuldur. Þau ættu að tékka á því hvort þeim líði ekki betur núna því að í páskahléinu tók ég eftir að exem sem byrjaði að koma hjá mér þegar ég byrjaði að vera þar síðasta sumar er horfið núna eftir að ég hætti  Þetta er því mál sem er mjög gott að komi inn í umræðuna. Það á að skoða það vel, 

Þingmenn eru beðnir um að nefna aðra hv. þingmenn fullu nafni.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þessi tillaga sé hér komin til afgreiðslu. Þetta er mikilvægt skref fyrir litla þjóð langt frá okkur sem við getum samt fundið samkennd með, það eru íbúar Vestur-Sahara. Ég vona að með því að lýsa hér yfir stuðningi við sjálfsákvörðunarrétt þessa fólks leggjum við okkar lóð á vogaskálar friðar og lýðræðis í Norðvestur-Afríku. Ég fagna því mjög að málið sé komið hér til afgreiðslu og vona að við samþykkjum þessa tillögu og smáþjóðir standi þannig saman í baráttu fyrir lýðræði, friði og mannréttindum.

Virðulegur forseti. Ég fagna því mjög að þessi tillaga er hér komin til atkvæðagreiðslu. Fjölmargir foreldrar kjósa eftir sambúðarslit að ala upp börnin sín saman og báðir foreldrar kjósa að hafa ríka umgengni við börnin sín eftir skilnað. Rannsóknir sýna að þannig líður börnum best eftir skilnað. Hins vegar hefur skort mjög á að lagaumgjörðin, stofnanaumgjörðin og reglugerðirnar styðji foreldrana í þessari viðleitni sinni, það eru fjölmargar hindranir í lagaumhverfinu. Í barnalögum er enn talað um að barn búi bara á einum stað, ekki er opnað fyrir það að barn búi á tveimur stöðum, en þannig er veruleikinn. Nú stígum við hér stórt skref í að breyta þessu og ég vil hvetja hæstv. innanríkisráðherra og hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra til að taka þetta verkefni alvarlega og smíða á Íslandi lagaumgjörð og stofnanaumgjörð sem fellur að þörfum 

Virðulegur forseti. Ég ætla að fagna þessu líka. Hér er mál sem lætur kannski lítið yfir sér og fjallar um það að umgengnisforeldrar séu skráðir í almannaskráningu sem foreldrar. Það er í raun ótrúlegt að umgengnisforeldrar eru ekki skráðir núna sem foreldrar. Það er bara lögheimilisforeldri sem er skráð foreldri og umgengnisforeldrar koma hvergi fram. Þetta skekkir alla ákvarðanatöku okkar hér í þessum sal þegar við fjöllum um málefni fjölskyldna. Það að umgengnisforeldrar séu ekki skráðir foreldrar hefur líka um árabil sent röng skilaboð út til samfélagsins og vinnumarkaðarins. Eftir skilnað er það þá yfirleitt móðirin sem er með lögheimili barnsins og hún er skráð foreldri og kemur fram í skráningu sem einstæð móðir en faðirinn er einhvern veginn skráður eins og hann sé laus allra mála, ekki foreldri lengur. Þetta er líka skref í jafnréttismálum sem við erum að stíga hér. Og ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að taka þetta föstum tökum og við munum sjá breytingu á almannaskráningu fyrr en seinna.

Herra forseti. Hér kemur til afgreiðslu tillaga velferðarnefndar um afgreiðslu á frumvarpi til laga um breytingu á lögum um brottnám líffæra, sem hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir er 1. flutningsmaður að og ég er meðflutningsmaður. Sú afgreiðsla sem velferðarnefnd hefur ákveðið að leggja til við þetta mál veldur mér miklum vonbrigðum. Ég tel að hér sé um gríðarlegt framfaramál að ræða. Það kemur fram í nefndaráliti ljóst sé að fjölga þurfi líffæragjöfum þar sem eftirspurn eftir líffærum sé meiri en framboð þeirra og af hálfu nefndarinnar sé ríkur vilji til þess, en engu að síður leggur nefndin til að málinu verði vísað frá. Í mínum huga hefði verið meira samræmi í því að leggja þá alla vega til að frumvarpinu yrði breytt. En að vísa því til ríkisstjórnar, það er frávísun. Í mínum huga hefði verið betra og meira í samræmi við það sem fram kemur í nefndaráliti að nefndin hefði lagt til breytingu á frumvarpi yfir í þingsályktunartillögu 

Herra forseti. Ég spurði hvað þetta þýddi af því að ég þekki ekki fyrirkomulagið sem talað er um í nefndarálitinu þar sem nefndin leggur til að frumvarpinu sé vísað til ríkisstjórnarinnar. Það er það sem við greiðum atkvæði um, ekki um frumvarpið heldur um frávísun eða vísun til ríkisstjórnar. Hvað er verið að gera? Þetta verður eins konar þingsályktun,  Það reyndum við með Íslenska erfðagreiningu á sínum tíma og það fór ekki vel. Fólk var ekki ánægt með að áætlað væri að það hefði samþykkt. Þarna er því verið að skoða hvernig, 

Virðulegi forseti. Ég var upprunalega á málinu en við meðferð þess hjá hv. velferðarnefnd kom mjög skýrt fram að það eitt og sér að breyta þessu gerði afskaplega lítið. Það er reynsla annarra þjóða, sérstaklega var Spánn oft nefndur, þar tók hátt í áratug að breyta þróuninni þannig að líffæragjöf ykist raunverulega nógu mikið til þess að teljandi væri. Það varð því alveg ljóst í störfum hv. velferðarnefndar að meira þarf til og annað. Með hliðsjón af því get ég ekki lengur stutt málið, eins og það er orðið, heldur frekar að lögð verði meiri vinna í að finna aðrar leiðir til þess að auka líffæragjöf án þess að þurfa að takast á við þessa annars mjög áhugaverðu spurningu um upplýst samþykki. Ég tek undir og árétta orð hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar að hér greiðum við atkvæði um málsmeðferðina, ekki samþykkt eða synjun málsins sjálfs. Ég vænti þess að áframhaldandi umræða muni fara fram bæði hér í þingheimi og á meðal almennings og vona að þetta mál fái farsælan endi.

Hæstv. forseti. Ég stend ásamt öðrum fulltrúum í velferðarnefnd með þessum hætti að afgreiðslu málsins. Það var einhugur í nefndinni um að það væri mjög mikilvægt að fjölga líffæragjöfum úr látnum einstaklingum. Eftir mjög mikla umræðu og yfirferð yfir málið varð niðurstaðan sú að lagabreyting um ætlað samþykki á þessum tímapunkti ynni ekki sérstaklega að því markmiði ef ekki færi áður fram ákveðin undirbúningsvinna. Nefndin vísar málinu hér til ríkisstjórnarinnar með tíu punkta verkefnalista. Ég vek athygli þingsins á því að eftir innan við ár verðum við á þinginu búin að fá skýrslu í hendurnar um framkvæmd þessara punkta sem og tillögur um næstu skref. Við höldum málinu lifandi með þessum hætti 

Forseti. Ég tel að til að auka þrýsting á þá undirbúningsvinnu sem velferðarnefnd hefur komist að raun um að sé nauðsynleg áður en þetta ákvæði verður í lög fært hefði átt að fresta gildistökunni um tvö eða þrjú ár til að það væri þrýstingur á framkvæmdarvaldið og þá sem þar að standa til að vinna þessa undirbúningsvinnu. Þess vegna ætla ég að sitja hjá við afgreiðslu málsins á þennan útvatnaða hátt sem mér finnst vera hér í gangi.

Virðulegi forseti. Ég vil árétta það sem við erum að greiða atkvæði um og það er að halda áfram að vinna að málinu. Mér finnst ofboðslega mikilvægt að það komi fram hér í umræðunni að breytingin sem var lagt upp með hefur ekki þau áhrif sem flestir virðast telja. Þetta er ekki þannig að núna sé það einfaldlega nei. Það er ekki heldur þannig að með upphaflegri tillögu væri það einfaldlega já. Þetta er alltaf í höndum aðstandenda tilvonandi gjafa eða hins látna. Þessi tillaga ein og sér er kannski þess eðlis að við leggjum allt of mikið upp úr þessari spurningu, eins áhugaverð og mikilvæg og hún er, og því finnst mér mikilvægt þegar við lítum fram á veginn að við einbeitum okkur að markmiðinu sem er að auka líffæragjöf. Það felst fyrst og fremst í aukinni umræðu, það er reynsla hinna þjóðanna, og upplýsingu og tækifæri einstaklinga til að taka þátt með fullu, upplýstu samþykki. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um málefni innflytjenda, nr. 116/2012. Með lögum um málefni innflytjenda frá árinu 2012 var Fjölmenningarsetrið gert að sérstakri stofnun. Jafnframt var sett bráðabirgðaákvæði þar sem ráðherra var heimilað að skipa núverandi forstöðumann í embætti til loka árs 2013 og skyldi embættið þá vera auglýst laust til umsóknar. Í velferðarráðuneytinu hefur verið unnið að gerð frumvarps til laga um stjórnsýslu á sviði jafnréttismála þar sem gert er ráð fyrir sameiningu Fjölmenningarseturs, Jafnréttisstofu og réttindagæslu fatlaðs fólks og þar með niðurlagningu embættis forstöðumanns Fjölmenningarseturs og framkvæmdastýru Jafnréttisstofu. Ráðning núverandi forstöðumanns Fjölmenningarseturs var framlengd um nokkra mánuði í lok árs 2013 þar sem fyrir lá að sameina ætti ofangreindar stofnanir og ekki var talið ráðlegt að auglýsa stöðu forstöðumanns Fjölmenningarseturs. Núverandi forstöðumaður Fjölmenningarseturs hefur óskað eftir að láta af störfum þann 1. júní næstkomandi. Í ljósi þess að fyrirhugað er að sameina fyrrgreindar stofnanir er hér lagt til að ráðherra verði heimilað að setja forstöðumann Fjölmenningarseturs til skamms tíma. Stöðugildum hjá Fjölmenningarsetri mun þó ekki fækka þar til auglýst hefur verið eftir sérfræðingi í málefni innflytjenda hjá stofnuninni. Verði frumvarp til laga um stjórnsýslu á sviði jafnréttismála sem felur í sér umrædda stofnanasameiningu samþykkt á Alþingi er ljóst að þá verður auglýst eftir forstöðumanni nýrrar sameinaðrar stofnunar. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir þeirri breytingu sem frumvarpið felur í sér og hvers vegna hún er lögð til og leyfi mér að lokum að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Hér er frumvarp til laga um eitt atriði í rauninni, sem er að heimila ráðherra að skipa tímabundið forstöðumann Fjölmenningarseturs til loka næsta árs. Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að sérstök lög voru sett um Fjölmenningarsetur sem er staðsett á Ísafirði. Stofnunin er sjálfstæð og gríðarlega lítil, sennilega ein af þeim minnstu í landinu. Nú eru komnar upp hugmyndir um að sameina Fjölmenningarsetur, Jafnréttisstofu og réttindagæslu fatlaðs fólks og leggja þar með niður embætti forstöðumanns hvað þetta varðar. Mig langar að halda því til haga að ástæðan fyrir því að þetta varð sjálfstæð stofnun á sínum tíma er löng neikvæð reynsla hvað varðar stofnanir sem eru staðsettar úti á landi. Upphaflega eru þær staðsettar á ákveðnum svæðum, en svo þegar menn vilja breyta einhverju eða sameina eru þær meira og minna færðar inn á höfuðborgarsvæðið. Það hefur verið ágreiningur af hálfu nokkurra aðila varðandi Jafnréttisstofu á Akureyri. Réttindagæslan er um allt land í rauninni, á ýmsum stöðum, vegna þess að unnið er að réttindagæslu á viðkomandi svæðum. Það er engin launung og það kom fram þegar ég flutti málið varðandi Fjölmenningarsetrið að sett voru sérstök lög um það til að tryggja staðsetninguna. Því langar mig að heyra frá hæstv. ráðherra hvaða áform hann hefur varðandi staðsetningu þessara stofnana. Ég get ekki lagst gegn því að farið sé í sameiningar, raunar hefði maður viljað að skoðað yrði í einu skrefi að stofna mannréttindaskrifstofu sem tæki almennt á mannréttindamálunum og þar með jafnréttismálum, innflytjendamálum og stöðu einstakra hópa eins og varðandi réttindagæsluna hjá fólki með fötlun. Þessi varnarbarátta - við vorum að samþykkja byggðaáætlun áðan - virðist ekki ætla að taka neinn enda. Það er alltaf einhver tilhneiging til þess að hlutirnir eigi að gerast eingöngu á höfuðborgarsvæðinu. Nú veit ég að hæstv. ráðherra er ekki endilega á þeirri skoðun, en það breytir ekki því að ég held að mikilvægt sé að fjalla um þetta mál í því samhengi líka. Gríðarlega margir jákvæðir hlutir hafa gerst í kringum Jafnréttisstofu vegna þess að hún hefur verið staðsett á Akureyri. Ég geri mér aftur á móti grein fyrir því að það hefur oft verið erfitt fyrir Jafnréttisstofu að sinna hlutverki sínu gagnvart stærstum hluta landsmanna á höfuðborgarsvæðinu, en eins og ég sagði með Fjölmenningarsetrið á sínum tíma þá er kostur að hafa það úti á landsbyggðinni, á landsvæði þar sem er hvað mest og lengst reynsla hvað varðar innflytjendur og starfsmenn erlendra borgara í atvinnulífinu, þ.e. á Vestfjörðum. Á sínum tíma, þegar Fjölmenningarsetur var sett á fót á Ísafirði, kom upp hugmynd um að stofna menningarsetur eða fjölmenningarhús í Reykjavík sem átti að þjóna Reykjavík. Hættan við að ríkið setji slíka stofnun á laggirnar er að sveitarfélögin bakki út úr því verkefni að sinna innflytjendum til jafns við alla aðra íbúa þessa lands. Ég held að það skipti gríðarlega miklu máli að menn átti sig á því að hlutverk ríkisins hvað varðar innflytjendur eða fjölmenningarsetur er ekki að leysa þau verkefni sem snúa sérstaklega að hverjum íbúa og þjónustunni hjá hverju sveitarfélagi. Það verður hvert einasta sveitarfélag að gera til jafns við íbúa sem eru af erlendu bergi brotnir. Öll sú þjónusta á að vera til jafns við aðra íbúa í viðkomandi sveitarfélagi. Sveitarfélög mega aldrei fá fjarvistarheimild frá því daglega verkefni sem þeir hafa gagnvart þessum hópi til jafns við aðra. Það hefur að mörgu leyti verið gott að hafa Fjölmenningarsetur annars staðar. Það hefur þá getað einbeitt sér að því að vera með ákveðnar þýðingar, ákveðnar túlkunarþjónustu, milligöngu um slíka starfsemi, stefnumótun fyrir ríkið í þessum málaflokki og getur einbeitt sér að stóru heildinni í staðinn fyrir að þjónusta einn og einn einstakling sem þarf þjónustu viðkomandi sveitarfélag á að veita. Erindi mitt í ræðustól er fyrst og fremst það að ég mun ekki leggjast gegn þessu frumvarpi. Þarna er um að ræða tímabundna ráðningu, annars hefði ráðningin ekki framlengst eða starfið hefði verið auglýst til fimm ára eins og hjá forstöðumönnum annarra stofnana. Ég óska eftir því að í nefndinni verði gerð grein fyrir því hvernig menn hafa hugsað þessa starfsemi, hvort hún verði á þremur stöðum í framhaldinu, með einum forstöðumanni eða hvort hugmyndin er að finna þessu stað annars staðar. Hvernig verður hugmyndin hvað varðar staðsetningu landsbyggð/höfuðborg o.s.frv.? Hvað sem manni annars finnst um það þá getur tilhneigingin að draga allt inn á höfuðborgarsvæðið haft sína kosti en hefur líka neikvæðar afleiðingar og það er dýrt að vera svo endalaust að finna einhver úrræði til þess að hindra neikvæða byggðaþróun í landinu. Við vorum t.d. hér áðan að samþykkja eftir 2. umr. lög um lögregluembætti og sýslumannsembætti. Varðandi sýslumannsembættin setti hv. allsherjar- og menntamálanefnd inn sérstakt ákvæði þar sem ætlast er til að forsætisráðuneytið beiti sér fyrir því að öll ráðuneyti geri aðgerðaáætlun til að tryggja hvernig hægt er að færa verkefni til sýsluskrifstofa, þar sem skrifstofurnar verða áfram en sýslumennirnir missa hlutverk sitt. Hér erum við að ræða um hluti sem geta jafnvel tengst þessum opinberu stofnunum úti á landi og það væri úr takti ef við færðum þessa stofnun inn á höfuðborgarsvæðið á sama tíma og færa á með handafli önnur verkefni út til sýslumannsembættanna. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra kemur í umræðuna aftur en það væri gaman að heyra sjónarmið hennar strax, eða þá alla vega við málsmeðferð velferðarnefndar.

Frú forseti. Í örstuttri ræðu ætla ég að lýsa viðhorfum mínum til þessa máls. Í fyrsta lagi tel ég að Fjölmenningarsetrið hafi sannarlega staðið undir nafni og unnið gott verk á liðnum árum. Í öðru lagi tel ég að það hafi verið vel til fundið að finna því stað á Ísafirði, í því kjördæmi þar sem hæst hlutfall innflytjenda er. Í þriðja lagi verð ég að segja að mér finnst það vera töluverð ráðherrafrekja af hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra að koma hingað með frumvarp af þessu tagi sem gengur út á það að við á Alþingi Íslendinga munum samþykkja tiltekna tilhögun sem hún hefur í hyggju að hrinda í framkvæmd. Nú tek ég það alveg skýrt fram að það kann vel að vera að þau áform séu vitleg og skynsamleg, en ég veit ekkert um það. Það kann að vera að þessar áætlanir hafi verið kynntar fyrir hv. velferðarnefnd, en þær hafa að sönnu ekki verið kynntar fyrir þinginu og alls ekki fyrir mér sem þingmanni sem situr hérna. Þess vegna kýs ég að varðveita þau forréttindi að móta mér skoðun á málinu þegar það verður lagt fyrir þingið. En af því leiðir hins vegar að mér er eiginlega ómögulegt að taka við óútfylltum tékka eins og þessum, sem felst í tillögu um að skipa forstöðumann til tiltekins tíma, þ.e. út næsta ár, af því að þá ætlar hæstv. ráðherra að vera búin að koma málinu í gegnum þingið. Hún hefur ekki hugmynd um hver verða viðbrögð þingsins. Ég tel ekkert sjálfgefið í þessu máli. Ég er ekki einu sinni viss um að rétt sé að fara þessa leið, en ég tek viljann fyrir verkið og er reiðubúinn til þess að skoða það, en ég er ekki reiðubúinn til þess að styðja tillögu af þessu tagi. Þess vegna, öfugt við það sem hv. þingmaður og félagi minn, Guðbjartur Hannesson, sagði áðan, er ég ekki einu sinni reiðubúinn til þess að gefa yfirlýsingu um það núna að ég muni sitja hjá. Ég tel einfaldlega að þetta sé ekki góð stjórnsýsla.

Frú forseti. Ég hef líka miklar efasemdir um það frumvarp sem hér er til umræðu og hæstv. ráðherra hefur mælt fyrir, um að hæstv. ráðherra geti tímabundið sett forstöðumann fyrir Fjölmenningarsetrið á Ísafirði til 31. desember 2015. Mér finnst það ekkert liggja fyrir og ekki hafa fengið neina umræðu hér á þingi né í velferðarnefnd hver verði áhrif þessarar fyrirhuguðu sameiningar Fjölmenningarseturs og Jafnréttisstofu og réttindagæslu fatlaðs fólks. Ég tel að það hafi verið rétt ákvörðun og skynsamleg á sínum tíma að setja á stofn fjölmenningarsetur vestur á Ísafirði þar sem málefni innflytjenda brenna vissulega á en mjög hátt hlutfall innflytjenda er í þeim fjórðungi. Ég tel að starfsemin þar hafi sýnt fram á að stofnunin hafi verið vel til þess fallin, hún hefur staðið undir þeim kröfum að sinna vel þessu verkefni. Staðsetningin sem slík hefur ekki hamlað því að þar hefur verið mjög faglega að verki staðið og góð vinna sem hefur nýst öllu landinu. Ég hef ákveðnar efasemdir í framhaldinu, ef af sameiningu þessara þriggja stofnana yrði, um framtíðina og hvernig farið verður með þá þekkingu sem byggst hefur upp í þessari stofnun. Þegar eitthvað hefur byggst upp úti á landi og gengið vel hefur reynslan sýnt, og ég óttast að svo verði nú, að við breytingar sé alltaf tilhneiging til að draga starfsemina hingað suður á höfuðborgarsvæðið og að henni verði stýrt héðan. Ég hef því mikinn fyrirvara við framhald þessa máls og tel að ráðherra þurfi að gera miklu betur grein fyrir hvað hangir á spýtunni áður en hann leggur fyrir þingið frumvarp af þessu tagi, eins og þetta sé bara orðin niðurstaða sem verði án þess að það hafi fengið neina umræðu eða kynningu. Það að við séum í eilífri varnarbaráttu, landsbyggðin, um störf sem krefjast menntunar og hafa einhverja vigt, er þá verið að tala um forstöðumenn og framkvæmdastjóra, að það sé alltaf verið að slást fyrir því að halda slíkum störfum, finnst mér bara sorglegt. Ég er nýbúin að gefa atkvæðaskýringu á byggðastefnu út af byggðaáætlun til næstu fjögurra ára, síðan eru svona mál alltaf að dúkka upp, alltaf verið að hleypa málum eins og þessum í óvissu. Verður dregið úr starfseminni? Hvar verður þessum málum stýrt til frambúðar? Hvar liggja störfin? Að það séu svo fáir starfsmenn og á þeim forsendum verði að draga úr starfseminni. Það er eins og mönnum detti aldrei í hug að það sé frekar lag að styrkja starfsemina til að byggja undir þann grunn sem fyrir er og styrkja þá þekkingu sem byggð hefur verið upp á ákveðnum stöðum; í þessu tilfelli erum við að tala um Fjölmenningarsetur á Ísafirði þar sem þekking hefur byggst upp á undanförnum árum og reynslan hefur sýnt að starfsemin þar hefur gengið vel. Ég hef alla fyrirvara við þetta mál og mun vera mjög á varðbergi varðandi framhald þess.

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála því viðhorfi sem hv. þingmaður setti hér fram. Ég hef eins og hún mikla fyrirvara við framgang þessa máls. Ég sé það núna eins og umræðunni vindur fram að vanþekking mín á forsögu málsins stafaði ekki af því að eitthvað hefði farið fram hjá mér, það kom fram hjá hv. þingmanni að hún hefði ekki frekar en ég miklar hugmyndir um það hver ætluð framganga og framvinda málsins á að vera. Ég er algjörlega sammála henni um að það er stöðug varnarbarátta að halda því sem flutt er út á landsbyggðina og koma í veg fyrir að því verði breytt. Við vitum það bæði og höfum staðið saman í baráttu einmitt varðandi þessa tilteknu örstofnun. Hversu oft hefur ekki verið reynt að feykja stoðum undan henni? Að minnsta kosti þrisvar svo ég muni eftir á síðustu árum. Ég er þeirrar skoðunar að það kosti að halda landi í byggð. Jafnvel þó að hægt sé að sýna fram á einhvers konar tölulegt óhagræði af því að hafa þessa stofnun á Ísafirði stendur hún undir sínu verki. Hún er mikilvægur þáttur í stofnanaflórunni sem er á Vestfjörðum. Það eitt gerir það að verkum að ég staldra við. Ég er reiðubúinn til þess að taka þátt í því að taka ákvarðanir sem í senn varða mjög jákvætt verkefni en líka viðhald byggða, þó að það kosti kannski svolítið mikla peninga. Látum það nú vera, það er aukaatriði. Spurningin sem ég hef til hv. þingmanns er þessi: Er hún ekki þeirrar skoðunar, eins og ég er, að ef þetta mál er samþykkt í þeim búningi sem hæstv. ráðherra leggur hér til erum við í að gefa fyrirframsamþykki við þeim breytingum sem hún lýsti að eigi síðar að koma í framkvæmd? Ég sagði áðan að það geti vel verið að það sé hið besta mál en við þurfum að skoða það. Ég er ekkert viss um að ég sé sammála því og þess vegna áskil ég mér rétt til að hafa aðra skoðun en ráðherrann 

Frú forseti. Já, mér finnst eins og hv. þingmanni verið að teyma okkur í að segja A og að í framhaldinu séum við búin að gefa fyrirframvilyrði okkar og göngumst inn á þessar sameiningar þótt við þekkjum ekki afleiðingar þeirra. Við höfum ekki fengið neina kynningu á því hvað þetta þýðir fyrir þær stofnanir sem eiga í hlut og fyrir þau störf sem liggja undir, hvort sem það er faglegi þátturinn eða það sem snýr að tilflutningi opinberra starfa í kjölfarið og hvar framkvæmdastjóri eða forstöðumaður verður þá staðsettur í framhaldinu. Þeim spurningum er öllum ósvarað. Mér finnst að þegar farið er fram á þennan hátt þurfi það að vera miklu betur rökstutt. Er verið að draga úr starfsemi og er hægt að nýta þá fagþekkingu sem hefur byggst upp í þessu tilfelli í Fjölmenningarsetrinu? Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda, það hafa auðvitað verið mikil samlegðaráhrif eins og á Ísafirði í Þróunarsetrinu þar sem margar stofnanir eru undir sama þaki og hafa haft mikinn stuðning hver af annarri. Menn hafa ekki verið neitt eyland í þeim efnum. Það munar um allt þegar menn draga máttinn úr viðkomandi. Fagmennska og þekking flýtur kannski frá í framhaldinu og þá eru ríkari ástæður til þess að segja að viðkomandi starfsemi sé orðin það veik að það verði að flytja hana annað. Ég hef mikinn fyrirvara 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýrt svar og mjög vel rökstutt. Ég tek undir allar þær fullyrðingar og viðhorf sem komu fram í máli hv. þingmanns. Mergur málsins er sá að málið er ókannað, við eigum eftir að skoða hvort þær breytingar sem hæstv. ráðherra leggur til séu til farsældar. Það kann vel að vera. Ég áskil mér allan rétt til að styðja þær í fyllingu tímans. Það mál verður þó ekki skoðað til hlítar núna á örfáum dögum fyrir þinglok. Þess vegna tel ég það í andstöðu við góða stjórnsýslu ef þingið mundi samþykkja þessa tillögu í þeim búningi sem hún liggur fyrir. Það kann vel að vera að það sé hægt að finna einhvers konar annað form á tillögunni en að óbreyttu sýnist mér að með því að samþykkja hana værum við um leið að gefa að minnsta kosti móralskt vilyrði fyrir því að við hygðumst líka samþykkja þær breytingar og þá samruna á stofnunum sem í kjölfarið fylgja. Það er einfaldlega algjörlega órætt mál. Það getur vel verið að ég og kannski hv. þingmaður styðjum það að lokum, en á þessu stigi er ég ekki reiðubúinn að gera það að ókönnuðu máli. Þar af leiðir að ég tel það ótímabært og að það sé ekki í samræmi við góða stjórnsýslu að samþykkja þetta óbreytt.

Frú forseti. Ég skil að vissu marki þann vanda sem hæstv. ráðherra stendur frammi fyrir þar sem núverandi forstöðumaður Fjölmenningarsetursins á Ísafirði hættir störfum 1. júní. Þá þarf að leysa það mál. Mér finnst hins vegar ekki rétt að stilla okkur upp við vegg í framhaldi af því viðfangsefni og ganga í raun og veru það langt að við séum að veita vilyrði okkar fyrir máli sem við erum ekki búin að fá neina kynningu á eða því sem fylgir þar í pokahorninu eða á því hvað þetta þýðir fyrir þessa starfsemi og fyrir störf á landsbyggðinni. Ég segi fyrir mína parta að ég er orðin það brennd á stjórnmálamönnum og þeim opinberu störfum sem eru úti á landi að það rísa öll hár á mér þegar verið er að tala um að breyta því fyrirkomulagi sem fyrir er. Ég vil fá allt upp á borðið áður en menn ganga lengra í þá áttina. Sú opinbera starfsemi og stofnanir sem hafa farið út á land hafa sem betur fer sýnt að þær hafa gengið mætavel, eins og Fæðingarorlofssjóður og atvinnuleysistryggingar á Skagaströnd og Hvammstanga og fleira slíkt sem hefur verið farið með út á land. Það hefur sýnt sig að þetta hefur allt heppnast mjög vel. Forstöðumamanna fyrir slíka starfsemi, sem á við um allt landið, bíða mikil ferðalög til að sinna þessu starfi og í nútímaþjóðfélagi með nútímatækni á staðsetning slíks forstöðumanns ekki að vera fyrirstaða, hvort sem það er einhvers staðar úti á landi eða á höfuðborgarsvæðinu. Starfið mun kalla á mikil ferðalög til að hafa yfirsýn yfir það, ef af þessari hugmynd yrði. Ég vil fá að vita meira áður en ég 

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að hafa vakið athygli á því að í raun erum við kannski að stíga tvö skref í einu - þá er spurningin hvort það sé réttlætanlegt - þ.e. annars vegar að reyna að koma til móts við að menn geti skoðað fyrirkomulag í stjórnsýslunni á nýjan hátt og hins vegar með því að festa ekki starf forstöðumanns Fjölmenningarseturs til fimm ára, en í raun má segja að um leið sé verið að binda að þessi þrjú atriði eigi að fara saman, Fjölmenningarsetur, Jafnréttisstofa og réttindagæsla. Hafandi tekið þátt í þessum málaflokkum og hafandi fylgst með þeim þá er, í fjárlögum fyrir árið 2014, Jafnréttisstofa skorin niður um 7 milljónir, ef ég veit rétt, það fækkar störfum þar. Menn hafa verið í vandræðum með réttindagæsluna, viljað fá meiri mannskap þar til að geta fylgt málum betur eftir. Svo veltir maður fyrir sér: Hvað eiga þessir þrír hópar sameiginlegt, þ.e. það að vera innflytjandi, það að vera að berjast fyrir jafnrétti kynjanna og það að vera með fötlun? Ef menn hafa ætlað að búa til apparat sem gætti almennt mannréttinda þá er það annað sem mundi draga inn ýmsa þætti sem nú eru í innanríkisráðuneytinu. Það er því gríðarlega mörgum spurningum ósvarað og erfitt að sjá fyrir sér að hægt sé að afgreiða þetta á mjög skömmum tíma. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir benti á: Hvað með tæknina? Af hverju getum við ekki verið víðar í landinu? Og erum við þá að stofna nýja skrifstofu sem verður hugsanlega dreifð út um allt land? Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á því? Er ekki ástæða til að óttast að sú tillaga sem hér er sé fyrst og fremst hagræðingartillaga en ekki til að bæta þjónustu? Mig langar aðeins að heyra sjónarmið hv. þingmanns á því.

Frú forseti. Það var nú það fyrsta sem kom mér í hug, þegar ég frétti af þessu máli, að þarna væru menn að vinna með þær hagræðingartillögur sem komu frá hagræðingarhópnum svonefnda sem ríkisstjórnin skipaði. Menn væru að máta sig við ýmsar hugmyndir, hvar væri hægt að spara og hagræða, burt séð frá því hvað hefði samlegðaráhrif þegar upp væri staðið. Ég óttast það að vissu leyti að menn horfi þarna meira í sparnað fyrir ríkið en að þessir málaflokkar falli það vel saman að það liggi í augum uppi að vinna eigi að því að steypa þeim í eina stjórnsýslu. Ég tel að fara þurfi miklu betur yfir það hvort það sé endilega rétt. Það fer líka eftir því hvernig unnið verður með það í framhaldinu, hvar skrifstofur verða eða útibú til að sinna þessum málaflokki, hvernig sú þjónusta dreifist um landið og aðgengi landsmanna að þeirri þjónustu, og líka, eins og ég hef nefnt hér áður, að þeirri þekkingu sem hefur byggst upp í þessari starfsemi, hvernig varðveitist hún áfram og er unnið með hana, að hún týnist ekki inni í einhverri stærri stjórnsýslustofnun. Ég tel að í því návígi sem Fjölmenningarsetur hefur verið í við þann fjölda innflytjenda sem verið hefur á Vestfjörðum í gegnum árin, liggi mjög 

Hæstv. forseti. Nú ætla ég ekki að ætla neinum, hvorki hæstv. ráðherra né þeim sem hér hafa talað, annað en að vilja þjónustuna sem hér er undir sem besta. Ég verð að viðurkenna að mér brá svolítið þegar ég tók eftir því að Ríkisútvarpið var farið að spyrja ríkisstjórnina um framkvæmd á hagræðingartillögum hagræðingarhópsins. Menn eru byrjaðir að telja hvað hafi komið í framkvæmd og hér er ein af þeim tillögum kannski að fara bakdyramegin inn. Ég gagnrýndi það strax í byrjun því að þarna voru settar upp yfir 100 tillögur, engar þeirra hafa komið formlega til umræðu hér, þ.e. hvort vinna eigi frekar með þær að mati Alþingis. Það er auðvitað ekki gott. Ef þegar það kemur svo frá einstökum þingmönnum er það út af fyrir sig ágætt, en það verður þá að koma sem slíkt. Ég veit að hæstv. ráðherra er búinn að biðja hér um orðið, þannig að hann kemur sjálfsagt til með að svara þessu áður en við klárum þessa umræðu hér í dag. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir framgang þessa máls að heyra betur um hvað er að baki. Mig langar að spyrja hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur varðandi það, og kannski ráðherra, að koma inn á það á eftir, hver hættan er í því að skipa til fimm ára. Forstöðumaður Fjölmenningarseturs er einn af starfsmönnum skrifstofunnar, hann er ekki settur sem yfirmaður til að gera ekkert annað. Hann er að vinna á plani alla daga og ekki bara í stjórnun heldur í öllum öðrum verkefnum til jafns við alla aðra starfsmenn. Er einhver hætta fólgin í því að hann sé skipaður til fimm ára og starfi áfram hjá hugsanlega nýrri stofnun ef sátt verður um hana, í staðinn fyrir að vera að búa til þennan millileik sem hér er verið að fara fram á, að það verði afgreitt á einni viku í gegnum þrjár umræður? Eins langar mig að heyra skoðanir hv. þingmanns á þessari framkvæmd varðandi hagræðingarhópinn.

Frú forseti. Já, maður getur spurt sig að því hver hættan sé við að forstöðumaður sé skipaður til næstu fimm ára þar sem hann mundi vinna innan væntanlegrar stofnunar sem er í farvatninu í ráðuneytinu, ég tel nú að sú hætta ætti ekki að vera mikil. Auðvitað er það kannski spurning um launaþáttinn og það er það sem við komum alltaf að, það er það sem menn berjast oft fyrir úti á landsbyggðinni, að halda störfum sem hafa einhverja vigt í launum, að topparnir séu ekki alltaf á höfuborgarsvæðinu en undirmenn, sem hafa lægri laun, starfi í útibúunum úti á landi. Eins og hv. þingmaður segir hefur núverandi forstöðumaður Fjölmenningarsetursins á Ísafirði verið eins og almennur starfsmaður og unnið þau störf sem fyrir hafa legið. Hver sem á í hlut, ég er ekki að tala um núverandi persónu sem slíka, mundi að öllum líkindum vinna áfram innan þessarar stofnunar þó með breyttu fyrirkomulagi væri. Mér finnst að það eigi algerlega eftir að greina samlegðaráhrif þessara stofnana. Þetta eru auðvitað mjög viðkvæmir málaflokkar allir. Mér finnst bara að okkur sé stillt upp við vegg að verið sé að þröngva okkur til að vera búin að samsama okkur þessari ákvörðun ríkisstjórnarinnar, að fara þessa leið, og kannski fyrst og fremst í hagræðingarskyni 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna um þetta mál. Ég verð að segja að hún kom mér eilítið á óvart í ljósi þess að hluti þeirra sem tóku þátt í umræðunni ætti að kannast ágætlega við lög um málefni innflytjenda og þá vinnu sem hefur verið í gangi sem snýr að innleiðingu hinna svokölluðu mismunatilskipana. Þessar sameiningarhugmyndir má segja að ég hafi að einhverju leyti hlotið í arf frá fyrri ráðherra og þar af leiðandi fyrri ríkisstjórn. Það kemur mér líka eilítið á óvart að þeir sem sátu í velferðarnefnd á sínum tíma, þ.e. þeirri nefnd sem fjallaði um lög um málefni innflytjenda, skuli ekki kannast við bráðabirgðaákvæði I sem þeir sjálfir settu. Þar er heimildarákvæði um að ráðherra sé heimilt að skipa núverandi framkvæmdastjóra Fjölmenningarseturs í embætti forstöðumanns Fjölmenningarseturs til loka árs 2013. Í sjálfu sér má segja að það sem ég er einfaldlega að óska eftir, af því að ég tel að það sé heiðarlegra gagnvart þeim sem hugsanlega gætu þá sótt um starf embættis forstöðumanns, sé framlenging á þessu bráðabirgðaákvæði til 31. desember 2015. Ef Alþingi tekur þá ákvörðun að vilja ekki fara í þær breytingar sem ég kynnti áðan, og hef kynnt fyrir nefndum þingsins og það hefur líka verið í umsagnarferli á vef ráðuneytisins, gildir þetta bráðabirgðaákvæði að sjálfsögðu ekki lengur en til 31. desember 2015 og þá er ráðherra ætlað að auglýsa stöðu forstöðumanns og skipa í hana. Ég held að það sé mikilvægt að menn rifji aðeins upp forsögu málsins, ástæðuna fyrir því að ég kom með þetta mál hingað inn. Ég vil líka taka fram, í ljósi fyrirspurnar frá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni þar sem hann velti því upp hvort það hefðu verið einhver áform um að breyta starfsstöðvum þessara stofnana, að það hefur ekki verið rætt í ráðuneytinu. Ég hef einmitt lagt áherslu á það sem kemur mjög skýrt fram í stjórnarsáttmálanum og tillögum hagræðingarhópsins, að menn sjá ekki fyrir sér að þær breytingar sem menn leggja til þar eða stefna stjórnvalda leiði til þess að störfum úti á landi verði fækkað umfram það sem var gert á síðasta kjörtímabili. Frekar hafa menn talað fyrir því að fjölga störfum úti á landi. Ein ástæðan fyrir því að ég nefndi þessi áform er sú að ég tel að það þurfi að efla þessar stofnanir, þær séu of litlar. Það var hluti af umræðunni um lögin um málefni innflytjenda. Menn höfðu verulegar áhyggjur af því að þarna væri um of litla stofnun að ræða. Ég sagði líka að það væri þegar búið að auglýsa eftir sérfræðingi sem verður hjá Fjölmenningarsetrinu og mun sinna þeim verkefnum sem núverandi forstöðumaður hefur gert. Við fengum fjöldann allan af góðum umsögnum þannig að ég geri fastlega ráð fyrir því að hægt verði að ganga frá þeirri ráðningu fljótlega ef allt gengur eftir. Ég ítreka bara að það er mikilvægt að menn kynni sér þetta. Það er skiljanlegt af því að sumir voru ekki viðstaddir afgreiðslu laganna á sínum tíma og þekkja ekki til málsins en þetta er ástæðan fyrir þessu, hér er einfaldlega verið að framlengja það bráðabirgðaákvæði sem nú þegar er í lögunum. Ég tel það heiðarlegra. Í mínum huga þýðir það alls ekki að þingið taki þar með að einhverju leyti undir þau áform sem ég talaði hér um. Ef þau ganga ekki eftir verður að sjálfsögðu skipaður forstöðumaður í samræmi við lög.

Hæstv. forseti. Ég fagna yfirlýsingum hæstv. ráðherra, að það sé ekki markmiðið að færa starfsmenn til á milli landshluta í tengslum við þetta mál. Hæstv. ráðherra rifjar líka upp stefnumál ríkisstjórnarinnar um að gæta starfa á landsbyggðinni og heitir stuðningi við þau áform heils hugar. Það er rétt, sem hæstv. ráðherra segir, að mismunatilskipunin er gríðarlega stórt plagg sem þarf að fara í gegn og mun bæta réttarstöðu fólks á Íslandi, Evróputilskipun sem þarf að koma hér til framkvæmda. Og ég geri mér líka fulla grein fyrir því að hér er um að ræða bráðabirgðaákvæði sem verið er að framlengja. Það sem ég hafði ekki tekið eftir - þess vegna hafði ég sagt strax, sagði það í ræðu minni hér í byrjun, að ég mundi ekki leggjast gegn því að þetta yrði framlengt á meðan menn væru að skoða málið betur. En þegar maður fer að lesa betur athugasemdir við lagafrumvarpið þá stendur skýrt að í velferðarráðuneytinu sé unnið að frumvarpi til laga um stjórnsýslu á sviði jafnréttismála þar sem gert sé ráð fyrir sameiningu Fjölmenningarseturs, Jafnréttisstofu og réttindagæslu. Það finnst mér í sjálfu sér vera að taka tvö skref í einu ef nefnd, sem á að fjalla um dagsetningu varðandi ráðningu forstöðumanns, meðan verið sé að skoða einhver ákveðin mál, að það sé nánast tekið fram hvaða niðurstaða eigi þar að koma. Ég tel að það sé ekki ásættanlegt en auðvitað, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson benti á, er hægt að hugsa sér að velferðarnefnd afgreiði málið með því að breyta þeim texta sem er í athugasemdunum og fallast á að ráðningartíminn verði lengdur um eitt ár og taka síðan fram að allt hitt eigi eftir að skoða. Það krefst miklu vandaðri vinnu en felst í að setja hér samþykkt um að hér eigi að fara að vinna að lagafrumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa ábendingu. Ég efast ekki um að formaður velferðarnefndar, sem hefur setið hér í gegnum umræðuna, muni hafa þetta í huga meðan nefndin vinnur málið. Niðurstaðan varð að vísa málinu til velferðarnefndar vegna þess að hún hefði meira svigrúm til að sinna því. Það hefði kannski verið nærtækara að vísa málinu til allsherjar- og menntamálanefndar en ég efast ekki um að álit hv. velferðarnefndar verði jafn gott og faglegt og það er gjarnan.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar. Nefndarálitið er að finna á þskj. 1070. Nefndin fjallaði ítarlega um málið og fékk á sinn fund fjöldamarga aðila og fremst í útgefnu nefndaráliti er listi yfir þá einstaklinga og þá hagsmunaaðila sem komu fyrir nefndina. Mér telst til að þangað hafi komið 43 fulltrúar og komið fram fyrir hönd 21 aðila. Þá barst nefndinni fjöldi erinda í formi skriflegra umsagna, minnisblaða, athugasemda og upplýsinga sem má finna á vef Alþingis tengt málinu. Þá eru umsagnir hv. fjárlaganefndar, meiri hluta og minni hluta, sem fylgiskjöl með nefndarálitinu. Breytingartillögu við frumvarpið er síðan að finna á þskj. 1071. Það má segja að umfang umfjöllunar nefndarinnar, bæði er varðar gestakomur og svo umsagnir og athugasemdir, endurspegli að einhverju leyti stærðargráðu og mikilvægi málsins. Frumvarpið má rekja til stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar þar sem fram kemur að með markvissum aðgerðum verði tekið á skuldavanda íslenskra heimila og í því skyni mætti meðal annars beita skattalegum aðgerðum, og má finna í ályktun Alþingis frá 28. júní 2013 þar sem ákveðið var að setja á fót sérfræðingahóp sem fengi það verkefni að útfæra mismunandi leiðir til að ná fram höfuðstólslækkun verðtryggðra húsnæðislána. Sá hópur skilaði af sér tillögum í nóvember 2013, þar sem meðal annars var að finna skattleysi séreignarlífeyrissparnaðar. Frumvarpið er samið af starfshópi skipuðum af fjármála- og efnahagsráðherra. Í frumvarpinu er lagt til að samtals fjórum ákvæðum til bráðabirgða verði bætt við þrenn lög. Það eru í fyrsta lagi lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, í annan stað lög um tekjuskatt og svo hin þriðju, lög um húsnæðismál. Markmið ákvæðanna er að gera rétthöfum séreignarsparnaðar, að tilteknum skilyrðum fullnægt, fært að nýta viðbótariðgjald til greiðslu inn á höfuðstól verðtryggðra fasteignalána eða til öflunar húsnæðis án þess að þannig nýtt iðgjald teljist til skattskyldra tekna. Þegar áhrif slíkra aðgerða eru metin er fullvíst að áhrifin eru víðtæk en þar sem ekki er hægt eðli máls samkvæmt að segja með fullri vissu til um hve margir muni nýta sér þau úrræði sem frumvarpið býður mun hin nákvæma endanlega mynd ekki fást fyrr en upplýsingar liggja fyrir úr umsóknum þeirra sem hyggjast nýta sér úrræðin. Í ljósi þess að erfiðleikum er bundið að miða hámarksfjárhæðir við fasteign, eins og gert er ráð fyrir í upphaflegu frumvarpi, leggur meiri hlutinn til að hámarksfjárhæðir verði tengdar við einstaklinga eða samskattaða aðila og leggur þannig til að hámarksfjárhæð verði óbreytt á einstaklinga 1.500 þús. kr. en hækki í tilviki samskattaðra í 2.250 þús. kr. samtals. Að því sögðu og þrátt fyrir að enn sé erfitt að meta heildarumfangið má ætla að á verðlagi ársins 2014 muni úrræðin í heild fela í sér eingreiðslu sem nemur á bilinu 65–88 millj. kr. á verðlagi ársins 2014. Virðulegi forseti. Almennt bar á jákvæðni í garð frumvarpsins en fjöldi gagnlegra ábendinga barst nefndinni. Tilteknir þættir þess voru gagnrýndir þegar rýnt var í umfang þess og áhrif á efnahag þjóðar, ríkis og sveitarfélaga og mismunandi þjóðfélagshópa. Í almennum athugasemdum frumvarpsins kemur fram mat á áhrifum þess á ríkissjóð. Þar kemur meðal annars fram að áhrif á ríkissjóð verði þau helst að tekjuskattsgreiðslur einstaklinga og fyrirtækja lækki, meira verði greitt í tryggingagjald, útgreiddar vaxtabætur verði lægri og innkoma veltuskatta meiri. Fyrir nefndina voru lagðar upplýsingar um að þegar allt væri talið verði ríkissjóður af 17–23 milljörðum kr. miðað við verðlag ársins 2014 í formi tekjuskatts vegna skattfrelsisins. Það tekjutap komi fram á næstu 40 árum. Að teknu tilliti til breytingartillögu meiri hlutans um hámarksfjárhæðir til greiðslu inn á höfuðstól lána og öflunar íbúðarhúsnæðis verður tekjutap ríkissjóðs að líkindum 20–27 milljarðar kr. á fyrrgreindu tímabili. Rétt er að taka fram að hér er ekki reiknað með tapaðri ávöxtun á umræddu tímabili vegna skattfrelsisins. Í almennum athugasemdum frumvarpsins er stofnkostnaður við uppsetningu miðlægrar rafrænnar gáttar vegna umsókna um úrræði frumvarpsins og umsýslu við hana næstu þrjú til fjögur árin talinn geta numið allt að 50 millj. kr. Fyrir nefndinni kom fram að tekjutap ríkissjóðs yrði að fullu fjármagnað með auknum skatttekjum ríkisins. Þegar kemur að sveitarfélögunum munu útsvarsgreiðslur einstaklinga lækka en fasteignagjöld og þjónustuskattar að líkindum hækka vegna aukinna umsvifa. Að teknu tilliti til breytingartillögu meiri hlutans varðandi hámarksfjárhæðir til greiðslu inn á höfuðstól munu neikvæð áhrif á sveitarfélögin nema 9–13 milljörðum kr. á næstu 40 árum. Í minnisblaði sem fylgdi umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga um frumvarpið kemur fram nokkuð ítarlegt mat á áhrifum á sveitarfélögin. Þar er talið að heildaráhrif á sveitarfélögin vegna aðgerða í húsnæðismálum geti numið á bilinu 8–9 milljörðum kr. þar sem langtímatekjutap verði rúmlega 10 milljarðar en tekjutap næstu þrjú árin verði nær 1,6 milljörðum. Á móti kemur hins vegar áætlaður 3,2 milljarða kr. tekjuauki Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Af hálfu fulltrúa Reykjavíkurborgar kom fram, miðað við gefnar forsendur, að áhrif á borgina yrðu neikvæð um 1,9 milljarða á árunum 2014–2017 á verðlagi ársins 2014 og 3,4–4,6 milljarðar í heildina. Það er mat meiri hlutans að það liggi í hlutarins eðli við slíka ákvörðunartöku að sveitarfélögin verði fyrir tekjutapi þar sem Alþingi ákvarði tekjustofna þeirra með lögum. Það megi því spyrja að hvaða leyti tekjutapið nemi meiru en það tap sem sveitarfélögin kunna að verða fyrir að öðru leyti, eða ávinningur eins og var um að ræða á árunum 2012–2014. Þar nutu sveitarfélögin aukins tekjuflæðis vegna tímabundinnar lækkunar viðbótariðgjalds úr 4% í 2%, auk þess sem heimilar úttektir séreignarsparnaðar frá árinu 2009 hafa skilað sveitarfélögunum umtalsvert auknum útsvarstekjum. Í minnisblaði sem nefndinni barst frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu kemur fram að úttektir sparnaðar nemi hátt í 100 milljörðum. Þess ber að geta að á fundi nefndarinnar komu fram athugasemdir við mat á áhrifum frumvarpsins á sveitarfélög og vísað til þess hversu óljóst væri hver áhrifin yrðu að endingu. Jafnframt var þó látinn í ljós skilningur á því hve erfitt væri að nálgast forsendur. Virðulegi forseti. Sveitarfélögin fara vissulega á mis við skatttekjur af þessari aðgerð og í umræddu minnisblaði kemur jafnframt fram að frumvarpið hafi í för með sér að lífeyriskerfið fari á mis við 60–82 milljarða kr. á verðlagi ársins 2014 sem renni þá ekki til vörsluaðila séreignarsparnaðar fram til ársins 2019 en breytist þó í annað sparnaðarform, nefnilega íbúðarhúsnæði. Á móti kemur að aukin umsvif muni leiða til minna atvinnuleysis og að létt verði á fjárfestingarþörf lífeyriskerfisins, sem í ljósi fjármagnshafta getur dregið úr hættu á bólumyndun. Í umsögn fulltrúa lífeyrissjóða kom fram að þrátt fyrir að þeir legðust almennt gegn inngripum í viðbótarlífeyrissparnað væru þeir ekki mótfallnir frumvarpinu þar sem í því væri að finna hóflega aðgerð og tímabundin úrræði og að sparnaði yrði varið til eignamyndunar sem getur jafnframt nýst einstaklingum á efri árum. Bent var á að úrræði frumvarpsins kynnu að hafa þau jákvæðu áhrif að fleiri sæju sér hag í að byrja að leggja fyrir í viðbótarlífeyrissparnað. Ef marka má sviðsmynd 1 í athugasemdum með frumvarpinu og bæði úrræðin gæti bæst verulega í þann hóp sem sér sér hag í því að spara. Ef við skoðum jákvæðu áhrifin á lánakerfið í heild sinni hljóta þau að vera bætt lánasöfn, lægri greiðslubyrði og að færri lántakendur lendi í greiðsluvandræðum. Í umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja kemur fram að þau hafi átt tvo fulltrúa í sérfræðingahópnum og þau telja að vel hafi tekist til að meta málamiðlun ólíkra sjónarmiða sem endurspeglast í frumvarpinu. Áhrifin á Íbúðalánasjóð verða þó nokkur og kom fram í mati þeirra að ætla mætti að tjón sjóðsins af uppgreiðslum mundi nema 3,5–11 milljörðum kr. á ári, þ.e. 7,5–24 milljörðum kr. samtals á fjögurra ára tímabili. Matið byggist á því að sjóðurinn þurfi að fást við háar uppgreiðslur og slaka ávöxtun á lausu fé. Í kostnaðarmati fjármála- og efnahagsráðuneytisins kemur hins vegar fram að árlegt vaxtatap sjóðsins yrði 1,3 milljarðar kr., þ.e. 5,2 milljarðar kr. á fjórum árum. Meiri hlutinn bendir á að um þessar mundir er unnið heildstætt að málefnum Íbúðalánasjóðs í velferðarráðuneytinu. Þó nokkur gagnrýni kom fram um að ráðstöfun greiðslna kæmi fyrst inn á greiðslujöfnunarreikninga og bent á að samkvæmt ákvæði til bráðabirgða í lögum um greiðslujöfnun fasteignaveðlána til einstaklinga væri gert ráð fyrir því að skuld sem stendur eftir á jöfnunarreikningi í lok þriggja ára frá lokum upprunalegs lánstíma skuli gefin lánþega eftir og afmáð úr veðmálabókum. Þetta gaumgæfði nefndin og við nánari skoðun komst hún að því að ekki væri ástæða til að gera breytingar hvað þetta varðar. Tilgangur greiðslujöfnunar er að aftra því að greiðslubyrði lána þyngist ef neysluvísitala hækkar hraðar en laun almennt. Mismunurinn færist á jöfnunarreikning sem myndar verðtryggða skuld, sem ber sömu vexti sem telst til höfuðstóls lánsins og bætist við eftirstöðvar þess. Skylda til greiðslu jöfnunarfjárhæðar virkjast þegar jöfnunarvísitalan verður hærri en neysluvísitalan. Á tímabilinu 2010 til 2014 hefur greiðslujöfnunarvísitala hækkað um 7% umfram neysluvísitölu. Vænta má að sú þróun haldi áfram til langs tíma og greiðslujöfnunin muni því greiðast upp á lánstímanum sem er um 30 ár af lánstíma flestra þeirra lána sem úrræðið snertir. Ýmsir hagsmunaaðilar töldu úrræði frumvarpsins ná til of þröngs hóps. Þannig var meðal annars gagnrýnt að úrræðunum væri aðeins ætlað að ná til þeirra sem enn eru á vinnumarkaði og greiða í séreignarlífeyrissparnað á næstu árum, að þau næðu ekki til lífeyrisþega sem ekki hafa neinar launatekjur og ekki heldur til þeirra sem eiga búseturétt hjá húsnæðissamvinnufélagi og standa skil á búsetugjaldi. Þar að auki kom fram að úrræðin mundu ekki nýtast öllum leigjendum húsnæðis að fullu þar sem ákveðinn hópur þeirra hefur ekki þær tekjur sem þarf til að fullri nýtingu verði náð. Meiri hlutinn vísar til uppruna frumvarpsins í þeirri þingsályktunartillögu sem samþykkt var á Alþingi þann 28. júní 2013 og útfærslu frumvarpsins sem úrræðis til að ná fram höfuðstólslækkun verðtryggðra húsnæðislána. Aðstæður annarra hópa sem hafa lýst áhuga á að falla undir úrræði frumvarpsins voru, og eru, oft allt aðrar en þess hóps sem frumvarpið beinist að. Líklegt má telja að annars konar úrræði nýtist þessum hópum betur. Nefndin var hvött til þess að leggja til undanþágu frá tímabilum heimilda til að nýta sér úrræði frumvarpsins svo námsmenn sem verða við nám erlendis fái notið þeirra. Skilningur meiri hlutans er sá að úrræði frumvarpsins beinist að hópi fólks sem verður á vinnumarkaði á tilteknu tímabili, en jafnframt bent á að í skýrslu verkefnisstjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála er að finna tillögu um að heimild til nýtingar séreignarsparnaðar til öflunar íbúðarhúsnæðis verði varanleg. Að mati meiri hlutans eru því nú þegar líkur á því að síðar verði komið til móts við þá sem nú eru við nám erlendis. Fyrir nefndinni kom það sjónarmið fram að æskilegt væri að úrræði frumvarpsins næðu til handhafa búseturéttar hjá húsnæðissamvinnufélögum. Handhafarnir geta nýtt sér úrræði b-liðar 1. gr. frumvarpsins og greitt búseturéttargjald með viðbótariðgjaldi eins og fram kemur í athugasemdum frumvarpsins. Þá er sá skilningur meiri hlutans að þeim verði heimilt að nýta viðbótariðgjald samkvæmt a-lið 1. gr. til þess að greiða inn á höfuðstól láns sem tekið hefur verið vegna öflunar búseturéttar. Nefndin var jafnframt hvött til að leggja til breytingu á frumvarpinu til að koma til móts við þá sem farnir eru af vinnumarkaði, afla ekki lengur launatekna og geta því ekki nýtt sér úrræði frumvarpsins. Að mati meiri hlutans mundi breyting af þessu tagi, í ljósi forsögunnar, hafa í för með sér umtalsverða mismunun gagnvart ólíkum hópum, enda hafa þeir rétthafar sem þegar hafa nýtt sér heimild til þess að taka út uppsafnaðan séreignarsparnað samkvæmt ákvæði til bráðabirgða VIII í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða þegar greitt af þeirri fjárhæð fullan tekjuskatt. Þá er úrræðum frumvarpsins beinlínis beint að þeim sem eru á vinnumarkaði og þeir með því hvattir til aukins sparnaðar. Meiri hlutinn bendir á að í tillögum verkefnisstjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála komi fram ítarlegar hugmyndir um uppbyggingu virks leigumarkaðar, m.a. breytingu á húsaleigubótakerfinu þannig að stuðningur taki mið af efnahag og breytingu á stuðningi við leigufélög sem rekin eru án hagnaðarsjónarmiða. Fyrir nefndinni kom fram nokkur gagnrýni á að í frumvarpinu væri aðeins gert ráð fyrir að þeir sem greiða iðgjald til vörsluaðila viðbótarlífeyrissparnaðar geti nýtt sér úrræði frumvarpsins en ekki þeir sem greiða iðgjöld á grundvelli samninga um viðbótartryggingavernd þrátt fyrir að bæði sparnaðarformin séu byggð á sama lagagrundvelli, þ.e. lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Hér á eftir er gerð grein fyrir tillögum meiri hlutans til breytingar á umsóknartíma um greiðslu viðbótariðgjalds inn á höfuðstól fasteignalána. Sú tillaga er lögð fram til að koma til móts við gagnrýni söluaðila viðbótartryggingaverndar. Þá hvetur meiri hlutinn fjármála- og efnahagsráðherra til að hafa samráð við slíka söluaðila við setningu reglugerða á grundvelli ákvæða frumvarpsins. Við skoðuðum fleiri atriði í nefndinni og gerðum breytingar þar sem við átti. Þegar kemur að launatímabili er samkvæmt 1. málslið 1. mgr. a-liðar 1. gr. frumvarpsins heimild til að nýta viðbótariðgjald til greiðslu inn á höfuðstól lána sem tekin eru vegna öflunar íbúðarhúsnæðis til eigin nota bundin við tiltekið tímabil. Fyrir nefndinni kom sú athugasemd fram að óljóst væri hvað átt væri við með orðinu tímabil í frumvarpsgreininni. Með skýrleika og samræmi að leiðarljósi leggur meiri hlutinn til að skýrt komi fram í lagatextanum að með tímabilinu 1. júlí 2014 til 30. júní 2017 sé átt við launatímabil. Heimildin miðast þannig við launagreiðslur fyrir þetta tímabil en ekki þau viðbótariðgjöld sem berast á tímabilinu. Kem ég þá að hámörkum til greiðslu inn á höfuðstól lána og öflunar íbúðarhúsnæðis til eigin nota. Eins og ég vék að í upphafi komu fyrir nefndina breytingar og mikil umræða varð um það hvernig ætti að bregðast við ákveðnu viðfangsefni sem ég skýri í þessari grein. Í 1. og 2. málslið 2. mgr. a-liðar 1. gr. frumvarpsins eru lögð til ákveðin hámörk viðbótariðgjalds sem hægt verður að nýta til greiðslu inn á höfuðstól lána sem tekin eru vegna öflunar íbúðarhúsnæðis til eigin nota. Hliðstæð ákvæði koma fram í 1. og 2. málslið 2. mgr. b-liðar 1. gr. og þau endurspeglast einnig í 1. og 2. mgr. 2. gr. Þar er kveðið á um að fjárhæðir undir hámörkunum teljist ekki til skattskyldra tekna. Fyrir nefndinni voru gerðar athugasemdir við tilgreiningu hámarkanna í téðum ákvæðum frumvarpsins og talið að ekki kæmi nægjanlega skýrt fram að ætlast væri til þess að framlag launagreiðanda færi ekki umfram 2% af iðgjaldsstofni og væri ekki hærra en framlag launþegans sjálfs. Í sérstökum athugasemdum við a-lið 1. gr. kemur eftirfarandi fram: „Ef miðað er við 4% framlag rétthafa af iðgjaldsstofni getur framlag hans að hámarki numið 333 þús. kr. á ári og framlag launagreiðanda 167 þús. kr. á ári miðað við 2% mótframlag hans af iðgjaldsstofni. Þar sem framkvæmd úrræðisins hefst og henni lýkur á miðju ári miðast úrræðið við 250 þús. kr. árin 2014 og 2017 en 500 þús. kr. árin 2015 og 2016.“ Hliðstæðar skýringar er að finna í sérstökum athugasemdum við b-lið 1. gr. og 2. gr. Í frumvarpstextanum er vísað til þess að hámarksfjárhæðir til greiðslu inn á höfuðstól lána og öflunar íbúðarhúsnæðis til eigin nota séu miðaðar við hverja fasteign. Við meðferð málsins kom í ljós að það yrði verulegum erfiðleikum bundið að miða hámarksfjárhæðir við þá fasteign sem nýtt er sem íbúðarhúsnæði en ekki þá einstaklinga sem þar búa. Fyrir nefndinni lá það mat sérfræðinga að mjög erfitt yrði að framkvæma þau úrræði sem felast í frumvarpinu ef þetta yrði óbreytt. Skiptir þar mestu að séreignarsparnaður er í grundvallaratriðum einstaklingsbundinn réttur og það er sífelldum breytingum háð hvaða einstaklingar deila íbúðarhúsnæði. Til þess að tryggja að ákvæðin verði nægilega skýr leggur meiri hlutinn til breytingu á orðalagi þeirra. Þannig er lagt til að fjárhæðartilgreiningar í sérstökum athugasemdum við a-lið og b-lið 1. gr. og 2. gr. verði teknar upp í ákvæðin. Hvað 1. gr. varðar felur tillaga meiri hlutans í sér nánari skýrgreiningu en þar er að finna þannig að kveðið verði á um hámörk í tilviki einstaklinga, hjóna og samskattaðra í aðgreindum málsliðum. Hvað 2. gr. varðar felur tillagan í sér að kveðið verði á um hámörk í tilviki einstaklinga og samskattaðra í aðgreindum málsliðum í nýrri málsgrein. Í tillögu meiri hlutans felst einnig að hámarksfjárhæðir eru tilgreindar miðað við að hægt verði að tengja þær annaðhvort við einstaklinga eða samskattaða í stað þess að þær verði tengdar við fasteign. Sú breyting leiddi hins vegar til þess að taka þurfti ákvörðun um hvort lækka ætti hámarksfjárhæðir í tilviki einstaklinga eða hækka í tilviki samskattaðra. Mat meiri hlutans var að betra væri að hækka hámarksfjárhæðir samskattaðra því að lækkanir á einstaklinga mundu leiða til þess að úrræði frumvarpsins nýttust mun verr þeim sem hafa staðið einir að öflun íbúðarhúsnæðis eða munu gera það. Fjallað var um umsóknartíma um greiðslu viðbótariðgjalds inn á höfuðstól fasteignalána, en fram kemur í 2. málslið 3. mgr. a-liðar 1. gr. frumvarpsins að sú meginregla um umsókn um greiðslu viðbótariðgjalds inn á höfuðstól fasteignalána gildi um iðgjöld sem greidd eru eftir að umsóknin berst. Lögð er til sú undantekning frá téðri meginreglu að umsókn geti gilt um iðgjöld vegna launa frá 1. júlí 2014 svo fremi sem umsóknin berist fyrir lok september 2014. Fyrir nefndinni sætti framangreind undanþága frá meginreglunni gagnrýni þar sem hún kynni að valda óvissu. Reyndi meiri hluti nefndarinnar að bregðast við þessu og nefndin fjallaði í sjálfu sér öll um það. Það var ljóst að um nokkra hríð kynni að skapast óvissa um hverjir mundu skila inn umsókn um greiðslu inn á höfuðstól fasteignalána fyrstu mánuðina. Meiri hlutinn telur því rétt að koma til móts við þessa gagnrýni og miða lok umsóknartímans við 1. september 2014 enda verður hægt að skila inn umsókn mjög skömmu eftir að frumvarpið verður að lögum en ætla má að launagreiðendur skili iðgjöldum vegna júlímánaðar til vörsluaðila 10. ágúst 2014. Ráðstöfun iðgjalda til lánveitenda kemur fram í 2. málslið 8. mgr. a-liðar í 1. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að vörsluaðilar skuli ráðstafa greiddum iðgjöldum til þeirra lánveitenda sem umsækjendur hafa valið eigi sjaldnar en fjórum sinnum á ári, í fyrsta sinn í nóvember 2014 en eftir það á að minnsta kosti þriggja mánaða fresti. Skilningur meiri hlutans er sá að ekki hafi verið ætlunin að kveða á um að vörsluaðilum væri óheimilt að ráðstafa greiddum iðgjöldum til lánveitenda nema þrír mánuðir liðu á milli ráðstafana heldur hafi staðið til að ráðstöfunin ætti sér stað ekki sjaldnar en á þriggja mánaða fresti. Meiri hlutinn leggur því til þá breytingu að skýrt verði kveðið á um að ráðstöfunin skuli eftir nóvember 2014 eiga sér stað eigi sjaldnar en á þriggja mánaða fresti. Tímamark greiðslu frá vörsluaðilum til lánveitenda kemur fram í 3. málslið 8. mgr. a-liðar 1. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að vörsluaðilar viðbótariðgjalda sem nýtt eru til greiðslu inn á höfuðstól lána skuli ráðstafa greiðslum til lánveitenda áður en greiðsluseðlar vegna lánanna eru gefnir út. Þetta fyrirkomulag var gagnrýnt og bent á að engin leið væri fyrir vörsluaðila að fylgjast með því hvenær lánveitendur gefa út greiðsluseðla og þeir væru því vart í aðstöðu til að tryggja að greiðslur færu inn á höfuðstól lána en gengju ekki upp í annan kostnað. Að mati meiri hlutans á gagnrýnin rétt á sér enda virðast gjalddagar á lánum vera mismunandi milli lánveitenda og tegunda lána. Telur meiri hlutinn eðlilegra að taka frekar mið af þeirri meginreglu sem leiða má af 9. mgr. a-liðar 1. gr. að greiða skuli inn á höfuðstól þeirra lána sem eru í skilum og leggur til breytingu þess efnis. Þegar kemur að því að nýta viðbótariðgjaldið til öflunar íbúðarhúsnæðis, sem sjá má í 2. málslið 1. mgr. b-liðar 1. gr. frumvarpsins, er það skilyrði sett fyrir því að heimilt verði að nýta viðbótariðgjald á tilteknu tímabili til öflunar íbúðarhúsnæðis að rétthafi sé ekki eigandi að íbúðarhúsnæði 1. júlí 2014 til 30. júní 2017. Fyrir nefndinni kom það álit ítrekað fram að framangreint skilyrði gæti skapað vandkvæði og jafnvel leitt til óheppilegrar niðurstöðu, einkum þegar skipt er um húsnæði á tímabilinu sem um ræðir. Að mati meiri hlutans er óæskilegt að skilyrðið dragi úr vilja manna til að skipta um íbúðarhúsnæði. Þó verður að hafa í huga að markmið ákvæða b-liðar 1. gr. er að aðstoða fólk við undirbúning kaupa á íbúðarhúsnæði til eigin nota en ekki að stuðla að íbúðarkaupum í fjárfestingarskyni. Því er eðlilegt að nýting viðbótariðgjaldsins verði háð því að umsækjandi hafi ekki átt íbúðarhúsnæði á tilteknum tíma. Meiri hlutinn telur þó rétt að gera breytingar á skilyrðinu og leggur til að í stað þess að kveðið verði á um að rétthafi megi ekki vera eigandi að íbúðarhúsnæði á tilteknu tímabili sé í því kveðið á um að viðkomandi megi ekki hafa verið eigandi að íbúðarhúsnæði á þeim tíma þegar heimildin er nýtt. Þá vík ég að fjárhæðum viðbótariðgjalda sem ekki teljast til tekna, en athygli nefndarinnar var vakin á því að ekki kæmi nægilega skýrt fram í frumvarpinu hvernig fara skyldi með útgreiddan séreignarsparnað umfram mörk sem eru sett í 1. og 2. mgr. 2. gr., en þar er átt við hvort fjárhæðir umfram þær sem tilgreindar eru í málsgreinunum teljist til skattskyldra tekna eður ei. Að mati meiri hlutans er óhjákvæmilegt, m.a. með tilliti til jafnræðissjónarmiða, að sá hluti útgreiðslu sem fer umfram fjárhæðarmörkin teljist til skattskyldra tekna á greiðsluári. Skattfrelsið er þannig takmarkað af ákveðnu hámarki og eðli málsins samkvæmt eru útgreiðslur umfram það skattskyldar. Til að taka af allan vafa í þessu tilliti leggur meiri hlutinn til að skýrt verði kveðið á um að útgreiðslur umfram hámark séu skattskyldar tekjur í skilningi laga um tekjuskatt. Í tillögunni er jafnframt gert ráð fyrir því að ótvírætt komi fram að fjárhæðir hámarksins verði samanlagt 1.500 þús. kr. hjá einstaklingi og 2.250 þús. kr. hjá hjónum og sambýlisfólki sem er samskattað, hvort sem séreignarsparnaður er greiddur inn á höfuðstól samkvæmt 1. mgr. eða ráðstafað í húsnæðissparnað samkvæmt 2. mgr. Ég kom að því í upphafi umfjöllunar að feikilegur fjöldi fulltrúa hagsmunaaðila kom fyrir nefndina sem endurspegli á margan hátt hvað þetta snertir marga hópa og er í raun víðtækt í efnahagslegum skilningi. Settum við í nefndarálitið niðurstöðukafla sem dregur saman megintilganginn með þessu frumvarpi. Það felur í sér hvata til aukinnar vinnu og sparnaðar. Fólk verður hvatt til sparnaðar. Til lengri tíma litið mun aukning sparnaðar koma fram í því að fólk eignast meiri hlut en ella í fasteignum sínum. Þá eykur samþykkt frumvarpsins líkur á að íbúar landsins verði betur settir hvað eignir varðar þegar þeir komast á lífeyrisaldur. Með frumvarpinu er komið til móts við heimilin í landinu með almennum aðgerðum án þess að fórna sjálfbærni og stöðugleika við stjórn ríkisfjármála. Það hefur verið forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar að finna lausnir á skuldamálum heimilanna. Með frumvarpinu er stigið mikilvægt skref á þeirri braut og því ber að fagna. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum í álitinu sem ég fór yfir og fylgja í þskj. 1071. Undir þetta nefndarálit rita hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, Willum Þór Þórsson, Pétur H. Blöndal, Líneik Anna Sævarsdóttir og Brynjar Níelsson.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna. Oft er ég sammála hv. þingmanni í mörgum málum, en ekki í þessu. Mér finnst verið að verja gríðarlegum fjárhæðum sem dreifast einhvern veginn til mjög margra heimila þannig að lítið verður úr fyrir hvern og einn, á sama tíma og staða ríkissjóðs er mjög þröng. Við sjáum fram á fjárþröng á næstu árum. Það verður örugglega snúið að klastra saman fjárlagafrumvarpi í haust, get ég ímyndað mér. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist þessi meðferð á almannafé vera ábyrg og hvort honum finnist þetta vera skilvirk leið til að koma á móts við heimilin. Einnig vil ég spyrja hvort ekki hefði þurft að greina betur hvaða áhrif það hefði haft fyrir þjóðfélagið og heimilin í landinu ef þessir peningar, þá er ég að tala um þessa 80 milljarða, hefðu verið notaðir til að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Hvað hefði það lækkað vaxtagreiðslur mikið og hverju hefði það skilað? Mig langar líka til að spyrja hvort hann telji að leigjendur fái réttlátan hlut úr þessum aðgerðum. Ég upplifi það þannig að þeir beri skarðan hlut frá borði.

Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir spurningarnar. Ég svara því hér strax játandi, já, ég tel að meðferð fjármunanna sé ábyrg. Í því frumvarpi sem við höfum nú til umfjöllunar viljum við fyrst og síðast hjálpa fólki að hjálpa sér sjálft. Forgangsröð ríkisstjórnarinnar hefur frá upphafi verið sú að koma til móts við heimilin og skuldavanda heimilanna og vera með aðgerðir í þágu heimilanna. Ég tel þetta afar skilvirka leið og reyndar samspil beggja aðferða. Í raun og veru koma spurningar þínar inn á bæði málin, skuldaleiðréttinguna líka. Þetta er mjög skilvirk leið, get ég sagt, og þær spila mjög vel saman báðar þessar leiðir, ekki síst þar sem þetta snertir mjög mörg heimili. Um 100 þús. heimili munu geta nýtt sér þessi úrræði, ef við tökum skuldaleiðréttinguna og séreignarsparnaðinn, báðar leiðir lækka fasteignaskuldirnar, og til að spara fyrir húsnæðiskaupum er þetta mjög skilvirk leið. Ætli ég verði ekki að svara seinni spurningunum í seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Varðandi leigjendurna sem munu geta nýtt sér séreignarsparnaðarúrræðið er mín upplifun sú að við séum með einhverju móti að þröngva fólki sem er á leigumarkaði og mundi hugsanlega vilja vera áfram á leigumarkaði í séreignarúrræðið. Það er það sem ég hef áhyggjur af. Ég hefði viljað, fyrst við erum á annað borð að fara út í þetta, að leigjendur gætu nýtt sér þetta sparnaðarform og notað það til að borga kannski tryggingagjald eða til að niðurgreiða leiguna næstu árin. Eins og ég skil ríkisstjórnina viljum við hafa fjölbreytni á markaði þannig að við viljum hafa leigjendur og séreignarúrræði, en mér finnst eins og með þessu séum við enn og aftur að þröngva öllum inn í séreignarúrræðið rétt eins og við gerðum með 90% lánin. Fólk keypti sér jafnvel fasteign þótt það hefði ekki efni á því og það væri kannski betra að vera á góðum og skilvirkum leigumarkaði. Gott væri ef hv. þingmaður vildi svara 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn og aftur fyrir spurningarnar. Já, nú þegar hafa leigjendur með þessum aðgerðum full tök á því að spara og nýta sér úrræðin. Þeir hafa alltaf val sem er mjög gott fyrir alla þegna, að geta sparað, geta valið að hafa sparnaðinn áfram, geta líka valið að setja sparnaðinn í séreign. Vandinn á leigumarkaði, og við deilum alveg sömu áhyggjum, er framboðsmegin. Það þarf að auka framboðið hér tiltölulega hratt vegna þess að framboð á húsnæðismarkaði er föst stærð til skemmri tíma og til þess að lækka verð á leigu er bara ein leið; hún er að auka framboðið tiltölulega hratt, þá leysum við þau mál.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna með þessu máli. Út af fyrir sig held ég að flestir geti verið sammála um að það sé jákvætt skref að stuðla að húsnæðissparnaði í landinu og sú leið sem hér er farin geti í sjálfu sér verið ein leið í þeim tilgangi. Eftir sem áður hafa margvíslegar athugasemdir komið fram við meðferð málsins í nefndinni og umsagnir um málið bera þess að sjálfsögðu merki. Það sem ég vildi horfa á sérstaklega í þessu stutta andsvari er það sjónarmið sem meiri hlutinn gerir líka grein fyrir í nefndaráliti sínu þegar hann segir að ýmsir hagsmunaaðilar hafi talið að úrræði frumvarpsins nái til of þröngs hóps. Þar er m.a. bent á að þau nái ekki til lífeyrisþega sem ekki hafa neinar launatekjur, ekki heldur til þeirra sem eiga búseturétt hjá húsnæðissamvinnufélagi og standa skil á búsetugjaldi, og þar að auki hafi komið fram að úrræðin nýtist ekki öllum leigjendum húsnæðis að fullu þar sem ákveðinn hópur þeirra hafi ekki þær tekjur sem þarf til að fullri nýtingu verði náð, eins og segir í nefndarálitinu. Þegar það liggur fyrir að ákveðnir hópar, stórir hópar og mikilvægir, sem frumvarpið nær ekki til, hlýt ég að velta því fyrir mér og spyrja hv. þingmann: Hvernig í ósköpunum er hægt að tala um það, eins og líka er gert í niðurlagi nefndarálitsins, að þetta sé almenn aðgerð? Hvernig má það vera að almenn aðgerð sé þeim annmörkum háð að hún nái aðeins til tiltekinna hópa en stórir hópar, mikilvægir hópar, liggi óbættir hjá garði?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir andsvar og spurningar. Já, við deilum þeirri skoðun að þetta sé jákvætt skref. Ég er almennt alltaf hlynntur því að hjálpa fólki að hjálpa sér sjálft. Það er mjög freistandi að nýta séreignarsparnaðinn á marga vegu og það hefur oft komið upp í pólitískri umræðu í gegnum tíðina að nýta séreignarsparnað. Það var mikil umfjöllun í nefndinni um hópana en ég kom jafnframt inn á það í nefndarálitinu og ítreka að þetta er almenn aðgerð fyrir þann hóp sem hún beinist að. Alveg frá því að þingsályktunartillagan var lögð fram í júní fyrir ári hefur hún beinst að húsnæðisskuldurum verðtryggðra húsnæðislána, en við í nefndinni fórum mjög vel yfir alla þá hópa sem gætu mögulega nýtt sér úrræðin. Vissulega eru þarna hópar, eins og fram kom í framsögu minni, sem geta nýtt sér séreignarsparnaðarúrræðið eins og húsnæðissamvinnufélögin þegar kemur að búseturéttinum og þeir geta auðvitað nýtt sér seinna úrræðið sem er húsnæðissparnaðarúrræðið. Varðandi lífeyrisþega þá eru vissulega lífeyrisþegar sem hafa safnað lífeyrissparnaði hingað til, en það bar að gæta jafnræðis gagnvart þeim sem hafa þegar tekið út lífeyrissparnað sinn og greitt af honum skatt að fullu.

Herra forseti. Þá vitum við það. Þetta er almenn aðgerð fyrir sértækan hóp í samfélaginu. Það er í raun og veru það sem hv. þingmaður sagði. 

Þetta er ekki sanngjarnt.

Hv. þingmaður verður að eiga það við sjálfan sig. Ég er alltaf sanngjarn eins og þingmaðurinn veit. Eftir sem áður liggur fyrir að stórir hópar geta ekki nýtt sér þessi úrræði. Meiri hlutinn bendir á það í nefndaráliti sínu að frumvarpið eigi rætur að rekja til ályktunar Alþingis frá 28. júní 2013. Ég fæ ekki skilið hv. þingmann öðruvísi en að hann sé í raun að segja að þeir hópar sem þetta frumvarp nær ekki til verði bara að bíða eftir einhverjum öðrum úrræðum á grundvelli þeirrar þingsályktunar. Er það þannig sem málið er hugsað af hálfu meiri hlutans, á það að koma einhvern tímann seinna? Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að komið verði til móts 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni seinna andsvar. Það vill svo til að það eru 100 þúsund fjölskyldur sem hafa tækifæri til að nýta sér þessi úrræði, bæði til að lækka skuldir sínar og til að spara fyrir nýju húsnæði. Ég mundi segja að það væri bara ansi almenn aðgerð og næði til margra. Ef við förum út í þær hártogarnir að skoða fyrri aðgerðir fyrri ríkisstjórnar, þá voru þær ekki jafnalmennar, jafnvel þótt við tækjum þær allar. 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. frummælanda, hv. þm. Willum Þór Þórssyni, fyrir framsögu hans og fyrir nefndarálitið frá meiri hlutanum en líka fylgir nefndarálit frá minni hluta. Það sem hefur komið á óvart í sambandi við alla þessa skuldaumræðu er skilgreiningin á heimili. Hún hefur vakið furðu mína, því að við erum alltaf að tala um að það eigi að hjálpa heimilunum og menn tala mikið um það. Skilgreiningin er þeir sem eiga skuld, verðtryggða skuld, þeir eru á heimili, allir hinir eru ekki á heimili. Þetta finnst mér alveg með ólíkindum vegna þess að við vitum náttúrlega að obbinn af fólkinu í landinu býr ekki endilega við þetta, það eru mjög margir sem búa við aðrar aðstæður. Það kemur ágætlega fram í minnihlutaáliti að menn hafa líka verið að skoða hver áhrif eru á skuldastöðuna, á greiðslubyrði og að það skipti kannski mestu máli að létta af fólki greiðslubyrði. Þess vegna langar mig að spyrja um greiðslujöfnunarreikninginn. Það er niðurstaða meiri hluta nefndarinnar að það skipti engu máli hvort það borgar fyrst inn á hann. Hvaða áhrif hefur það á greiðslubyrði til skamms tíma? Hvaða áhrif hefur það á greiðslubyrði ef það er borgað fyrst niður þarna? Af hverju er verið að forgangsraða þannig að þetta fari fyrst inn á þann reikning? Það hlýtur að vera beiðni eða ósk frá bönkunum. Það getur ekki verið nein önnur ástæða. Af hverju skyldu menn ekki taka annað á undan? Af því að þarna er öryggisákvæði fyrir þá sem eru með háa greiðslubyrði og hafa valið að setja ákveðna hluta inn á jöfnunarreikning. Það hefur komið fram áður í andsvari varðandi aðra hópa. Af hverju hækkuðu menn um 250 þús. kr. greiðsluna inn á möguleikana? Hvað eru margir hópar, hvar eru mörkin núna, tekjumörkin, þannig að maður geti nýtt sér séreignarsparnaðinn, þ.e. þeir sem hafa nægar tekjur til að fullnýta þessa heimild? 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir fjölmargar spurningar. Ég reyndi eins og ég gat að ná utan um þetta allt saman. Varðandi greiðslujöfnunina er hún bundin í lög og við könnuðum það nákvæmlega í nefndinni, nefndin öll. Það vill svo til að þetta er um 1,7% af heildarstabbanum sem skoðaður var hjá Íbúðalánasjóði, lífeyrissjóðunum og öðrum lánastofnunum, bönkunum. Þannig er að ákveðnum hluta er skutlað aftur fyrir. Þessi umræða varð í kjölfar þess að það voru ákveðnar væntingar um að sá hluti yrði að lokum felldur niður eða afmáður úr veðmálabókum þar með, en í ljós kemur að það eru tvær vísitölur sem eru skoðaðar, annars vegar neysluvísitala og hins vegar svokölluð greiðslujöfnunarvísitala. Þá er aðallega miðað við laun og atvinnustig og þannig er að greiðslujöfnunarvísitalan hefur verið hærri en neysluvísitalan frá 2010. Þar með eykst greiðslubyrði fólks sem er með þessa greiðslujöfnun, það er bara staðreynd. Það besta fyrir fólk væri að greiðslujöfnunin yrði greidd niður í þessari aðgerð og það segði sig síðan frá því úrræði. Það er hagkvæmasta leiðin fyrir fólk. Þetta skoðuðum við mjög gaumgæfilega. Ég held að ég verði síðan að koma að svari við öðrum spurningum í seinna andsvari.

Hæstv. forseti. Ég vænti þess að fá svar við þessu með þá tekjuhærri og tekjulægri og þá upphæð sem þarna er, hversu mikið maður þarf að hafa í tekjur til þess að geta nýtt sér þennan séreignarsparnað að fullu. Í allri umfjöllun hæstv. ríkisstjórnar og raunar fyrrverandi ríkisstjórnar líka hafa menn sett fókusinn á að jafna eigi stöðu leigjenda og eigenda á húsnæðismarkaði. Menn hafa lagt mikið upp úr því. Það eru tillögur núna frá verkefnisstjórn, frá hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um að reyna að jafna þá stöðu. Eru þessar tillögur ekki í andstöðu við það, þar sem meginfókusinn er að reyna að safna sér fyrir kaupum á húsnæði? Mér finnst skipta miklu máli að menn skoði það í samhengi. Mér finnst hafa verið áberandi hjá hæstv. ríkisstjórn að vinstri höndin veit ekki hvað sú hægri er að gera þannig að menn eru ekki samstilltir í þeim ákvörðunum sem lagðar eru fram. Það kom nú fram hjá hv. framsögumanni að meginrökin í niðurstöðunni hér eru að í byrjun hafi verið búið að ákveða hver niðurstaðan ætti að vera.

Hæstv. forseti. Það er einkenni góðrar stefnumótunar að ávallt skal í upphafi endinn skoða. Það er oftast besta stefnumótunin sem byrjar þannig. Varðandi leigumarkaðinn kom ég inn á það áðan í andsvari. Ég er þeirrar skoðunar að úrræði hér eða skýrsla félags- og húsnæðismálaráðherra um framtíðarskipan húsnæðismála sé mjög góð. Hún lýtur að því að auka framboð hratt á markaði. Hitt er að það er mikilvægt fyrir fólk að hafa val þegar það byrjar að spara og safna sér sjóði, val um að leigja eða kaupa. Það er það jafnræði sem við viljum sjá á milli leigu og séreignar. Varðandi tekjudreifinguna fara 60% af leiðréttingunni til heimila með árstekjur undir 8 milljónum kr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem ég stend að ásamt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og Guðmundi Steingrímssyni. Við stöndum saman að álitinu en viljum gera grein fyrir afstöðu okkar hver um sig, enda hún kannski ekki alveg samhljóða milli okkar. Ég vil fyrst segja um þetta mál að þegar ég horfði á tillögupakka ríkisstjórnarinnar í skuldamálum heimilanna leist mér best á þennan þátt. Þótt séreignarlífeyrissparnaður sé hugsaður sem sparnaður til efri áranna þá kunna á ákveðnum tímum að vera efnisleg rök fyrir því að greiða fyrir því að hann nýtist til niðurgreiðslu skulda. Það hefur verið gert frá hruni með tímabundnum heimildum til útgreiðslu séreignarsparnaðar, sem eru umtalsverðar, en í þeim tilvikum hefur ríki og sveitarfélögum verið tryggðar skatttekjur af þeirri útgreiðslu. Það er líka jákvætt í sjálfu sér að hið opinbera stuðli að húsnæðissparnaði með beinum aðgerðum. Þegar maður horfir hins vegar á þetta mál eru á því býsna margir ágallar sem ég vil nú reifa nokkuð. Í fyrsta lagi er umgjörð málsins með þeim hætti að það nýtist betur stæðum einstaklingum allra best. Þeir sem eru með hæstar tekjur geta nýtt sér það betur en þeir sem minna hafa á milli handanna. Í umræðu um málið við 1. umr. mátti skilja hæstv. fjármálaráðherra þannig að vandamál lágtekjufólks í sparnaði væri fyrst og fremst að fólkið hirti ekki um spara. Ég held að staðreyndin sé ekki sú að hyskni eða óráðsíu sé um að kenna ef fólk leggur ekki fyrir af lágum launum, heldur fremur því að það sé einfaldlega ekki mikið sem fólk er aflögufært um. Þegar síðan er farin sú leið með lögum, eins og í þessu tilviki, að veita skattfríðindi þeim sem leggja fyrir og þeim mun meiri sem menn leggja meira fyrir, leiðir það eðli málsins samkvæmt til þess að aðgerðin er öfugsnúin, hún er ekki „progressive“ heldur er hún „regressive“, svo maður sletti á erlendum málum. Hún er með öðrum orðum með þeim hætti að hún ívilnar þeim best stæðu en nýtist síst þeim sem minnst hafa á milli handanna. Meiri hluti nefndarinnar gerði breytingar á málinu í meðförum þess í nefndinni og hækkaði hámark um 250 þús. kr. á almanaksári í tilviki samskattaðra. Hér er um að ræða umtalsverða aukningu á umfangi málsins. Þessi breyting var samt bara kynnt á hinum sama fundi og málið var tekið úr nefnd og meiri hluti nefndarinnar hafnaði því að afla sérstakrar umsagnar eða fá gesti til þess að tjá sig um þessa breytingu á umfangi málsins. Það liggur nú þegar fyrir að ríkisstjórnin hefur vanmetið hin neikvæðu efnahagslegu áhrif þessara skuldaaðgerða í heild. Ráðherrar hafa tjáð sig oft og iðulega á undanförnum mánuðum um hin mikilvægu jákvæðu efnahagslegu áhrif sem þessar aðgerðir munu hafa í för með sér. En fyrir liggja greiningar greiningaraðila og Seðlabankans um að áhrifin verði fyrst og fremst neikvæð; aukin verðbólga, þrýstingur á gengið, hærri vextir, minni fjárfesting, með öðrum orðum: samfélagslegt tjón. Það sem umfangsaukningin í meðförum hv. efnahags- og viðskiptanefndar gerir er að auka enn á þetta tjón. Ég verð að segja að það er nú eins gott að ekki er búið að samþykkja á Alþingi frumvarp til laga um opinber fjármál sem hæstv. fjármálaráðherra lagði fram hér fyrir nokkrum vikum, því að honum hefði verið ógjörningur að koma þessu máli í gegnum þingið að því frumvarpi samþykktu. Hæstv. ráðherra leggur nefnilega annars vegar fram þetta frumvarp með mjög lélegum umbúnaði, með mjög lélegum greiningum á efnahagslegum áhrifum, og í sömu andrá leggur hann fram frumvarp um aukinn aga í efnahagsmálum og auknar hömlur á möguleikum ríkisstjórnar á hverjum tíma til þess að taka ákvarðanir í ríkisfjármálum sem hafi þensluhvetjandi áhrif. Það er eins og hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin hafi ákveðið að setja á sig hömlur í framtíðinni, en þetta sé svona síðasta fylliríið sem menn ætla að fara á áður en hinn góði ásetningur um aukinn aga í ríkisfjármálum tekur gildi einhvern tímann á síðari stigum. Það kann aldrei góðri lukku að stýra, ekki frekar en ef menn stefna á fast gengi og ákveða að fara í eina gengisfellingu áður en þeir byrja á fastgenginu. Hér er því um að ræða mál af þeirri stærðargráðu að umgjörð þess er vanreifuð. Með umfangsbreytingunni í meðferð nefndarinnar hefur málið vaxið mjög að vöxtum og við höfum enga umsögn fengið, hvorki frá greiningaraðilum né aðilum vinnumarkaðarins eða Seðlabankanum um efnahagsleg áhrif þessa aukna umfangs. Það er líka ljóst að þetta eykur vanda ÍLS, Íbúðalánasjóðs, sem þó var orðinn ærinn fyrir. Satt að segja kom það nefndarmönnum mjög í opna skjöldu að sjá greiningar Íbúðalánasjóðs sjálfs á því hversu mikil neikvæð áhrif sjóðurinn taldi að þessar aðgerðir í heild sinni, og sérstaklega séreignarþátturinn sem hér er til umræðu, hefðu á stöðu sjóðsins. Það kom sem sagt í ljós í meðförum nefndarinnar að neikvæð áhrif á Íbúðalánasjóð eru umtalsvert meiri en gert var ráð fyrir í greiningu fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sem fylgdi frumvörpunum. Allt hefði það átt að kalla á að menn staðnæmdust og hugsuðu málið, ekki síst í ljósi þeirrar stefnumörkunar sem ríkisstjórnin gerir mikið úr og felst í frumvarpinu um opinber fjármál um að menn vilji fara varlega og beita sjálfa sig miklum aga. Reyndar hefur hæstv. fjármálaráðherra sagt að þetta komi algjörlega í staðinn fyrir alla efnahagsstefnu í landinu um opinber fjármál, það verði svo auðvelt að beita aga á ríkisfjármálin og efnahagslífið í kjölfar samþykktar þess. En það er alveg ljóst að ríkisstjórnin gengur ekki fram með þeim hætti að það sé mikill ásetningur í því að beita aga í ríkisfjármálum. Frumvarpið felur í sér jákvæðan þátt sem er í raun hugmyndin um nýtt húsnæðissparnaðarkerfi. Við í Samfylkingunni höfum oft talað fyrir slíku kerfi og væri eðlilegt að ríkið kæmi að málinu með stuðningi við slíkt kerfi. Ég hef hins vegar verulegar efasemdir um skynsemi þess að tengja það viðbótarlífeyrissparnaðarkerfinu með þeim hætti sem hér er gert og að húsnæðissparnaður fyrir ungt fólk sem ekki á íbúð fari fram í gegnum viðbótarlífeyrissparnaðarkerfið. Af hverju? Ein augljós ástæða er sú að námsmenn safna sér ekki rétti í viðbótarlífeyrissparnaðarkerfinu. Og ef farin verður sú leið sem nú er gert ráð fyrir í nýjustu tillögum ríkisstjórnarinnar, að húsnæðissparnaðarkerfi í tengslum við viðbótarlífeyrissparnaðarkerfið verði varanlegur þáttur, mun það auka á aðstöðumun þeirra sem fara í skóla og hinna sem fara út á vinnumarkað strax að loknu skyldunámi. Það mun einfaldlega verða þannig að við 26 ára aldur, svo dæmi sé tekið, munu þeir sem fóru í skóla ekki eiga neitt og hafa því ekki náð að safna sér neinum rétti, en þeir sem fóru út á vinnumarkaðinn strax og skyldunámi lauk hafa þó getað safnað sér upp í einhverja inneign í gegnum viðbótarlífeyrissparnaðinn. Ef menn ætla að fara í húsnæðissparnaðarkerfi, sem ég styð, er fullkomlega óeðlilegt að tengja það viðbótarlífeyrissparnaðarkerfinu. Það er miklu eðlilegra að hafa það almennt kerfi fyrir öll ungmenni óháð því hvort þau eru í skóla eða í vinnu þannig að þau geti byggt upp inneign og staðið nokkurn veginn jafnfætis óháð því hvort þau hafa farið í nám eða beint út á vinnumarkaðinn eftir að skyldunámi lauk þegar kemur að því að þau kaupi fasteign, þá kannski 25 ára gömul. Það eru nægir hvatar nú þegar til þess að draga úr því að Íslendingar og íslensk ungmenni sæki sér framhaldsmenntun. Við búum nú þegar við þá aðstöðu að það eru miklu færri á vinnumarkaði með framhaldsmenntun hér en í nokkru öðru Norður-Evrópulandi. Það er gríðarlega öfugsnúið að sjá hér tillögur frá ríkisstjórninni sem fela í sér að auka enn á þann aðstöðumun, skapa betri tækifæri fyrir þá sem fara fyrr út á vinnumarkaðinn til að afla sér húsnæðis en fyrir hina sem kjósa að afla sér framhaldsmenntunar. Ég hefði haldið að ríkisstjórn sem skildi eðli þess vanda sem við stöndum frammi fyrir varðandi skort á framhaldsmenntun vildi þvert á móti tryggja að sömu reglur og sama umgjörð gilti um þá sem væru á vinnumarkaði og þá sem væru í skóla. Ég tel því afar brýnt að þessi þáttur málsins sé fluttur yfir í sérstakt kerfi, nýtt húsnæðissparnaðarkerfi þar sem allir ávinni sér rétt frá tilteknum aldri, það má hugsa sér 16 ára aldur, það má hugsa sér 18 ára aldur, en ekki þannig að bara þeir sem eru á vinnumarkaði afli sér þess réttar. Vandinn við þetta frumvarp er sá að það nær ekki til þeirra sem helst þyrftu á því að halda að geta safnað sér réttar í þessu kerfi. Aðeins 30% öryrkja hafa atvinnutekjur. Það þýðir að 70% öryrkja eiga engan möguleika á að afla sér réttar í þessu kerfi. Þeir búa að mjög miklu leyti í leiguhúsnæði. Launatekjur námsmanna eru hverfandi og ekki er unnt að afla sér réttinda í séreignarsparnaði af námslánum. Þeir sem eru að hefja langt nám um þessar mundir munu líklega ekki geta nýtt sér þessar aðgerðir á nokkurn hátt. Sama á við um fólk sem verið hefur á vinnumarkaði á síðustu árum, átt íbúð. Við í nefndinni höfum fengið bréf frá mörgu slíku fólki sem nú er farið út í framhaldsnám vegna þess að það fólk mat það svo að það væri skynsamlegt að gera það núna. Það mun líklega ekki koma aftur inn á íslenskan vinnumarkað fyrr en eftir að þessum tímabundna glugga lýkur. Það eru engin efnisleg rök fyrir því að það fólk sé sett skör lægra en aðrir í þessu efni. Svo eru ellilífeyrisþegar auðvitað líka í þeirri aðstöðu að þeir safna sér ekki upp séreignarinneign af lífeyri sínum og hafa ekki atvinnutekjur. Það er athugunarefni þess vegna þegar horft er á þessa heildarmynd hversu öfugsnúin aðgerðin er því að þegar maður ber hana síðan saman við skuldaleiðréttingafrumvarpið mikla, sem við munum ræða hér annaðhvort í kvöld eða á morgun, þá er það ekki þannig að þessi tvö frumvörp bæti hvort annað upp. Það er ekki þannig að þeir sem lenda milli skips og bryggju í öðru úrræðinu njóti til fulls hins. Nei, þvert á móti. Það eru sömu hópar hornreka í báðum tilvikum; lágtekjufólk og leigjendur, öryrkjar, ellilífeyrisþegar, námsmenn. Það er algjörlega ótrúlegt að sjá að menn fari í svona stórfellda aðgerð, verji svona miklu opinberu fé og að þeim takist að skilja eftir algjörlega utanveltu þá hópa sem hafa nú þegar þyngsta húsnæðiskostnaðinn og ættu að vera í brýnastri þörf fyrir úrlausn. Breytingin sem gerð var í meðförum nefndarinnar eykur síðan enn á óréttlætið, með hækkun á hámarkinu er það orðið þannig að það er bara fólk á yfir meðallaunum sem nýtir til fulls hámarkið. Það er því verið að bera opinbert fé á þá sem hafa hvort eð er efni á að leggja fyrir, en þeir sem ekki hafa ráð á því að leggja fyrir fá ekki neitt. Ósanngjarnara getur eitt kerfi varla verið. Virðulegi forseti. Í nefndaráliti fjöllum við nokkuð um þann flutning á skattbyrði milli kynslóða sem frumvarpið felur í sér. Ég rakti hér í upphafi máls míns að á síðasta kjörtímabili hafi verið skapað svigrúm til úttektar úr séreignarsparnaðarkerfinu sem nemur 93 milljörðum. Af því fé var greiddur skattur í mjög mörgum tilvikum í hæsta skattþrepi. Nú er gert ráð fyrir því að um 74 milljarðar geti farið úr kerfinu samkvæmt þessum tillögum án þess að af því fé séu greiddir skattar. Það er mjög stór hluti þess fjár sem nú þegar er í séreignarlífeyrissparnaðarkerfinu. Í lok febrúar voru það 260 milljarðar sem voru í öllu kerfinu, þannig að 74 milljarðar af því er býsna stór hluti. Þar við bætist að þeir sem munu njóta þessa möguleika til fulls eru þeir sem eru á miðjum aldri. Þeir sem munu njóta þessa í ríkustum mæli sem eru nákvæmlega fólkið í stærstu kynslóðum Íslandssögunnar sem fer á eftirlaun upp úr 2025. Við vitum af hverju séreignarlífeyrissparnaðarkerfið var sett á fót, það var til þess að létta undir með almannatryggingakerfinu og vera viðbótarstoð í lífeyriskerfinu þegar þessar stóru kynslóðir kæmu á eftirlaun á næsta áratug. Nú er enn verið að rýra þá inneign sem verða mun til greiðslu lífeyris þegar þar að kemur. Sú breyting mun þar af leiðandi auka byrðar hins almenna lífeyriskerfis á næstu áratugum, ég tala nú ekki um ef ríkisstjórnin gerir alvöru úr því að gera húsnæðissparnað innan viðbótarlífeyriskerfisins að varanlegum þætti í því, því að þá er auðvitað verið að gerbreyta eðli þess. Ég vísa til þess sem ég sagði hér áðan, ef menn ætla að byggja upp húsnæðissparnaðarkerfi á það að vera fyrir utan lífeyrissparnaðarkerfið. Það er alveg ljóst að þessa mun sjá stað í auknum aðstöðumun á milli launþega á almennum vinnumarkaði sem hafa auðvitað horft til séreignarlífeyriskerfisins til þess að geta mögulega flýtt starfslokum. Það verður erfiðara fyrir fólk á almennum vinnumarkaði að gera það og þess vegna er þessi aðgerð ekki uppbyggileg þegar horft er fram í tímann. Í reynd eru þetta þrír þættir eins og rakið er í nefndarálitinu sem verið er að blanda saman í þessu frumvarpi. Verið er að gefa eftir skatttekjur til að greiða inn á skuldir á næstu árum sem aftur mun leiða til aukinnar skattbyrði komandi kynslóðar. Það heitir á góðri íslensku að éta útsæðið. Í annan stað er þeim sem betur standa umbunað fyrir að leggja fyrir. Hv. þingmaður, framsögumaður meiri hluta nefndarinnar, sagði hér áðan að þetta væri almenn aðgerð gagnvart þeim sem hún beindist að. Það fannst mér stórkostleg lýsing á aðgerðinni. Það er alveg rétt að skattalækkanir á hátekjufólk eru líka almenn aðgerð fyrir hátekjufólkið þó að skattalækkunin nýtist ekki öllum jafnt. Í þriðja lagi er svo þessi útfærsla á húsnæðissparnaðarreikningum sem ég hef hér varað við. Í nefndaráliti okkar fjöllum við líka nokkuð um áhrif á sparnað sem eru í besta falli nokkuð óljós. Ráða má af frumvarpinu að því sé ætlað að skapa hvata til sparnaðar. Það er vissulega rétt að úrræðið mun að líkum hvetja þá sem ekki eru nú þegar með séreignarsparnað til þess að hefja séreignarsparnað. Það er auðvitað jákvætt. En hér er auðvitað síðan um að ræða tilfærslu úr einu sparnaðarformi í annað. Hugmyndin í frumvarpinu felur í sér að launafólk flytji sparnað í séreign sem í dag er óaðfararhæfur yfir í fasteignina sína sem er aðhafarhæf. Það er ekki jákvæð þróun. Það er jákvætt að til sé sparnaðarform sem kröfuhafar eiga ekki aðgang að og tryggi fólki örugglega áhyggjulaust ævikvöld. Í annan stað er verið að flytja sparnaðinn úr séreignarsparnaðinum sem slíkum og yfir í fasteignirnar. Þar með er verið að flytja sparnaðinn úr eign sem í dag er óveðhæf, yfir í veðhæfa eign. Það er ekki hægt að veðsetja inneign í séreignarsparnaði, en það er hægt að veðsetja eignarhlut í húsinu sínu. Við núverandi aðstæður í efnahagslífinu eru allar líkur á, sérstaklega í ljósi þess hversu ívilnandi aðgerðin er sérstaklega fyrir þá sem mikið hafa á milli handanna, að hún geti orðið til þess að auka á einkaneyslu, þannig að heildaráhrifin verði kannski ekki svo mjög að auka sparnað, heldur verði líka umtalsverð einkaneysluáhrif af því aukna veðrými sem skapast mun í fasteignum með breytingunni. Við 1. umr. þessa máls rakti ég ítarlega þann ágalla að gert er ráð fyrir að greitt sé fyrst inn á greiðslujöfnunarreikninga. Í áliti meiri hluta nefndarinnar er horft sérstaklega til þess að greiðslujöfnunarvísitalan hafi hækkað á síðustu missirum þannig að farið sé að ganga á greiðslujöfnunarreikningana nú. Það er vissulega rétt út af fyrir sig, en það er engin ástæða til að flýtiuppgreiða þá inneign. Það er engin ástæða til þess að láta fólk verja séreignarlífeyrissparnaði sínum til þess að greiða upp kröfu sem ekki er orðin gjaldkræf af hálfu lánveitenda. Greiðslujöfnunarreikningarnir eru þarna enn þá. Það er vissulega byrjað að greiða af þeim núna. Sú afborgun er hins vegar háð efnahagsástandinu að öðru leyti, þróun launavísitölu og atvinnustigs, og það er engin ástæða til að flýta sér að greiða þá upp. Að síðustu vil ég nefna það að af hálfu meiri hlutans var ítrekað, þegar bent var á ágalla málsins að hér væri ekki að finna úrlausn fyrir leigjendur, hér væri ekki að finna úrlausn fyrir örorkulífeyrisþega, þá var aftur og aftur vísað í umboðið sem veitt var með þingsályktunartillögunni hér í sumar eins og það væri einhver biblía, vegna þess að í þingsályktunartillögunni sem samþykkt var í sumar í tíu liðum og lögð var fram af hálfu forsætisráðherra, væri þetta mál allt klappað í stein. Nú er það ekki svo að þessi þingsályktunartillaga í sumar hafi verið rituð af æðri máttarvöldum og sé óumbreytanleg. Það sem er í henni er þar vegna þess að þeir sem samþykktu hana í sumar kusu að samþykkja hana með því efni. Auðvitað er ábyrgð þeirra sem samþykktu þessa þingsályktunartillögu mikil nú þegar stjórnarmeirihlutinn skýlir sér á bak við hana sýknt og heilagt og segir að vegna þess að þar sé ekki talað um leigjendur og þar sé ekki talað um húsnæðissamvinnufélög þá komi ekki til greina að gera neitt fyrir þau. En meiri hlutanum gafst færi á því í sumar að víkka þetta umboð. Við í Samfylkingunni lögðum fram breytingartillögu um að aðgerðin mundi líka taka til námsmanna, að hún mundi taka til húsnæðissamvinnufélaga, að hún mundi taka til leigjenda. Allar þessar breytingartillögur voru felldar af meiri hlutanum. Það er því ekki hægt fyrir meiri hlutann að skýla sér fyrir gagnrýni á málatilbúnaðinn í skuldamálum og gagnrýna hversu ósanngjarnar þessar úrlausnir eru og mismuna fólki mjög, að skýla sér á bak við umboðið sem veitt var í sumar. Það var val meiri hlutans að fella breytingartillögu Samfylkingarinnar hér í sumar og það var val meiri hlutans að samþykkja tillöguna svo útfærða. Við í Samfylkingunni treystum okkur ekki til þess að styðja tillöguna vegna þess að breytingartillögur okkar voru felldar hér unnvörpum. Við lögðum þær allar fram, þær voru felldar og þess vegna sátum við hjá við afgreiðslu málsins. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta mál. Ég minni þó sérstaklega á í lokin að málið er mjög tæknilega hrátt eins og við reifum í lok nefndarálits okkar og það er ekki tilbúið til afgreiðslu að mínu áliti. Við lögðum ítrekað fram óskir um frekari athuganir á efnahagslegum áhrifum og þeim var hafnað. Það er auðvitað enginn bragur á því að afgreiða svo umfangsmikið mál með jafn mikilli fljótaskrift og jafn lítilli efnahagslegri greiningu og hér um ræðir. Ég ítreka það sem ég sagði áðan um að það væri engin leið fyrir ríkisstjórnarmeirihlutann að afgreiða málið í þessu formi og með þetta litlum rökstuðningi og með þetta litlum efnahagslegum greiningum ef hann hefði verið búinn að samþykkja frumvarp um opinber fjármál sem liggur hér fyrir þinginu í dag. Það væri ómögulegt að samþykkja málið í þessari mynd. Það er líka ljóst af þeirri efnahagslegu greiningu sem fyrir liggur að ríkisstjórnarmeirihlutinn mun þurfa að bregðast við í ríkisfjármálum til að vinna gegn neikvæðum efnahagslegum áhrifum þessa frumvarps og hins frumvarpsins um skuldaleiðréttingar sem við ræðum á morgun. Það er lágmarkskrafa til stjórnarmeirihlutans að hann útskýri fyrir okkur hér og nú hvaða skatta á að hækka, hvar á að skera niður, til þess að mæta verðbólguþrýstingnum sem þessar aðgerðir munu skapa, því að ef meiri hlutinn gerir það ekki fer verðbólgan af stað og þessar aðgerðir verða allar til einskis á örfáum missirum. Það er því alveg ljóst að ríkisstjórnarmeirihlutinn kemst ekki undan því að grípa til aðgerða í ríkisfjármálum. Hvar á að skera niður? Hvaða skatta á að hækka? Hver verður fórnarkostnaðurinn við þessa aðgerð? Hver verður látinn bera tjónið af þessum gjöfum til þeirra sem mest hafa milli handanna í samfélaginu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð að vísu að viðurkenna að ég kannast ekki við að séreignarlífeyrissjóðakerfið hafi verið sett á stofn til að létta undir almannatryggingakerfinu. Þekki ég það þó nokkuð vegna þess að ég var að vinna hjá lífeyrissjóði þegar það var sett á laggirnar og var mikið að kynna það og mikið inni í því. Það var viðbót við það lífeyriskerfi sem er núna sem á að létta af almannatryggingakerfinu. Þannig er til dæmis heimilt að taka út séreignina um 60 ára aldur, en eðli máls samkvæmt hefur enginn farið á lífeyri um 60 ára aldur og ekkert sem bendir til þess að svo verði. Þvert á móti verður þróunin örugglega í hina áttina, þannig að ég skil ekki alveg þá röksemdafærslu. Rauði þráðurinn í gagnrýni hv. þingmanns er sá að þetta nýtist hinum tekjuhæstu best. Röksemdin er sú að menn fái í raun meiri skattafslátt eftir því sem menn hafi hærri tekjur og greiði þar af leiðandi meira inn í séreignina. Þessi röksemd á við um allt lífeyriskerfið og allt séreignarkerfið eins og það er núna. Með sömu rökum er hægt að segja að með því að vera ekki með neinn fjármagnstekjuskatt á lífeyrissjóðum og séreignarlífeyrissjóðum sé verið að umbuna og hygla hinum tekjuhærri, með nákvæmlega sömu rökum. Ég hlýt þess vegna að spyrja hv. þingmann, og ég spurði hv. þingmann að þessu þegar hann ræddi þetta hér á sínum tíma en fékk engin svör, þá fór ég í andsvör við nákvæmlega þessu: Er hv. þingmaður fylgjandi því að setja fjármagnstekjuskatt á lífeyrissparnað og séreignarlífeyrissparnað? Ef ekki þá er hv. þingmaður fylgjandi því að hygla þeim sem eru með hærri tekjur.

Virðulegi forseti. Fyrst til að svara hv. þingmanni, um ummæli mín í þá veru að séreignarlífeyrissparnaðarkerfið væri til að létta á almannatryggingakerfinu og auðvitað hinu almenna lífeyriskerfi, þá vísa ég honum á umsögn Alþýðusambands Íslands um það mál. Hún fjallar ágætlega um það samhengi, hvernig umgjörðin í kringum séreignarsparnað var umsamin milli aðila vinnumarkaðarins og þá sýn aðila vinnumarkaðarins og verkalýðshreyfingarinnar, almennu verkalýðshreyfingarinnar sérstaklega, að þetta væri til að auðvelda fólki á almennum vinnumarkaði að flýta starfslokum, til að styðja sérstaklega við það fólk og koma til viðbótar bæði almannatryggingakerfinu og hinu almenna lífeyriskerfi. Varðandi spurningu hv. þingmanns vil ég bara benda á að ég er stuðningsmaður þrepaskipts skattkerfis. Það er þar sem við mætum, í útgreiðslum lífeyrisins, jafnræðissjónarmiðunum til fulls. Það sem hér er um að ræða er sérstök aðgerð sem felur í sér skattfrjálsa söfnun séreignarlífeyrissparnaðar með inngreiðslu inn á lán beint. Það er líka ljóst, af því sem ég hef hér rakið, að sú aðgerð mun ekkert nýtast stórum hópum. Þegar við bætist hinn hluti aðgerðarinnar, hin mikla skuldaniðurfærsla, sem varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins hefur hvatt sómakæra þingmenn Sjálfstæðisflokksins til að samþykkja ekki undir nokkrum kringumstæðum, þá er ljóst, þegar þessar aðgerðir eru lagðar saman, að lágtekjufólk, leigjendur, námsmenn, lífeyrisþegar, munu betra skarðan hlut frá borði. Hér er gríðarleg millifærsluaðgerð sem fyrst og fremst mun henta þeim 

Virðulegur forseti. Varðandi umsögn Alþýðusambandsins liggur fyrir að útgreiðsla er löngu áður en lífeyrisgreiðslur hefjast úr almannatryggingum, en við getum rætt það seinna. Enn og aftur, af því að ég spurði í andsvörum þegar við byrjuðum að ræða þetta og aftur hér, spyr ég hv. þingmann sömu spurningarinnar. Nota má nákvæmlega sömu rök - námsmenn sem eru lágtekjufólk, öryrkjar, þeir eru ekkert að greiða viðbótarlífeyrissparnað, þar af leiðandi fá þeir ekki skattafsláttinn, fjármagnstekjuafsláttinn. Ég spyr hv. þingmann: Er hann þá ekki á móti því að það sé skattfrelsi með viðbótarlífeyrissparnaði? Nú er ég að spyrja hv. þingmann í fjórða skiptið vegna þess að ef við hlustum á rök hans getum við ekki komist að annarri niðurstöðu, ef hann vill vera sjálfum sér samkvæmur, en þeirri að hann sé á móti því að 

Virðulegi forseti. Það er vont þegar hv. þingmaður vill ekki heyra það sem maður segir í andsvari. Ég sagði hér mjög skýrt áðan að ég styddi það að ekki væri lagður fjármagnstekjuskattur á lífeyrissjóði og að jafnræðissjónarmiðum væri mætt með því að leggja fjölþrepatekjuskatt á útgreiðslu lífeyrisins. Það sem ég er ósáttur við í þessu tiltekna frumvarpi er að verið sé að verja skattfé til þess að greiða fyrir því að þeir sem hvort eð er geta lagt fyrir geri það. Mér þykir það ekki skynsamleg ráðstöfun á almannafé. Auðvitað er fullt af samflokksmönnum hv. þingmanns sama sinnis og hafa verulegar efasemdir um réttmæti þeirrar aðgerðar sem hér er verið að ráðast í og að þetta skuldleiðréttingarbix allt saman muni auka á misrétti og feli ekki í sér rökrétta ráðstöfun almannafjár.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir flutning hans og reifun á nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Í framsögu sinni minntist hv. þingmaður á að það væri slæmt að taka út úr séreignarkerfinu 74 milljarða til útgreiðslu. Það er rétt, það er að sjálfsögðu ekki gott, en af því virtust lífeyrissjóðirnir ekki hafa miklar áhyggjur. Þeim fannst þetta vera hvati til sparnaðar þó að þetta mundi ekki renna beint inn í sjóðina því að mjög margir mundu fara í þann farveg að velja séreignarsparnað. Þetta væri tímabundin og hófleg aðgerð og þegar tímanum lyki væru kannski komnir tugir þúsunda nýrra viðskiptavina inn í séreignarsparnaðarkerfið og eftir það mundi fjölga þeim sem leggja í séreignarsparnað. Því var ekki til að dreifa á fyrra kjörtímabili. Þá voru teknir út 93 milljarðar, ekki til sparnaðar eða til lækkunar á skuldum heldur bara til þess að taka út og hafa í sig og á. Það var enginn hvati til þess að ganga inn í kerfið. Þá var verið að taka út séreignarsparnað sem var búið að leggja inn, en í þessum tillögum er ekki verið að leggja til að eitthvað verði tekið út heldur að ekki verið lagt inn, það er munurinn. Hefði ekki verið klókt að byrja á þessu prógrammi á síðasta kjörtímabili frekar en að byrja núna? Er þetta ekki betri leið? Einnig vildi ég aðeins spyrja út í það sem stendur í nefndarálitinu, að málið hafi verið vanreifað. Ég vil nota tækifærið til þess að spyrja hvort honum finnist ekki að rúmur umsagnarfrestur hafi verið gefinn og tekið á móti mörgum gestum. Það komu 43 gestir, gefnar voru að mig minnir tvær eða þrjár vikur til umsagna. Það voru haldnir tíu fundir um málið í efnahags- og viðskiptanefnd og við fengum fjölda minnisblaða frá fjármála- og efnahagsráðuneyti. Að vísu var ekki hægt að bregðast við þeim fyrirspurnum sem komu á allra síðasta degi en ég held að það sé mjög 

Virðulegi forseti. Málið er vanreifað vegna þess að mál af þessari stærðargráðu, sem hefur svona gríðarleg áhrif á ríkisfjármálin, þarf alvöruumræðu og umfjöllunar við. Það liggur fyrir að meiri hlutinn gerði breytingu á málinu og jók mjög á umfang þess á síðasta fundi þegar málið var tekið út og hafnaði því að bera þá breytingu undir umsagnaraðila eða fá Seðlabankann á fund. Það er algjörlega ljóst að þessi framgangsmáti mundi ekki ganga miðað við frumvarpið um opinber fjármál sem liggur nú fyrir þinginu. Hv. þingmaður ber saman þessa leið og þá leið til úttektar séreignarsparnaðar sem ákveðin var með tímabundnu lagaákvæði á síðasta kjörtímabili. Þá er því til að svara að í því tilviki, hvað þá 93 milljarða varðar, voru greiddir af þeim skattar í mjög ríkum mæli, í hæsta skattþrepi. Hér er hins vegar verið að tala um skattfrjálsa ráðstöfun. Það er sú staðreynd að ekki verði greiddur skattur af þessum peningum sem er vandamál. Um leið og það er ákveðið vakna auðvitað sjónarmið um jafnræði og réttlæti þeirra sem tóku út séreignarsparnað á síðasta kjörtímabili, greiddu af honum skatt og oft í hæsta skattþrepi. Það er ósköp einfaldlega þarna sem munurinn liggur. Ef við hefðum haft ráð á því og talið að ástand ríkisfjármála gæfi möguleika á því að gefa eftir skatttekjur á síðasta kjörtímabili hefðum við kannski velt fyrir okkur einhverju kerfi í þessa veru, en þetta kerfi felur ekki í sér skynsamlega ráðstöfun ríkisfjármála. Það er miklu auðveldara að beita öðrum aðgerðum til að efla sparnað eða skapa jákvæð áhrif, 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason hefur í ræðu sinni farið yfir minnihlutaálit og fer mikinn yfir því að aðgerðir núverandi stjórnvalda, m.a. frumvarpið sem hér um ræðir, séu bara til þess gerðar að auka velgengni þeirra sem meira hafa á milli handanna. Hann orðar það reyndar þannig að þetta frumvarp sé gjöf til þeirra sem mest hafa, þ.e. að einstaklingar hafi 500 þús. kr. á ársgrundvelli til að greiða niður lán sín eða 750 þús. kr. til samskattaðra. Mig langar því að spyrja hv. þm. Árna Pál Árnason aðeins út í fyrri aðgerð og þær tölur sem við höfum fengið frá ráðuneyti varðandi þá tekjuhópa sem sú aðgerð náði til: Hvaða hugur lá að baki 110%-leiðinni? Tölur sem fylgdu fyrri skuldaaðgerðarfrumvörpum og við höfum fengið í hendur sýna að 775 heimili fengu öll yfir 15 millj. kr. í niðurfærslur en meðaltal niðurfærslna var 26 millj. kr. miðað við þessi 775 heimili. Þessi 775 heimili höfðu að meðaltali yfir 2 millj. kr. í laun á mánuði. Ég velti þessu fyrir mér af því að gagnrýnin núna er sú að við séum eingöngu að hugsa um þá sem meira hafa á milli handanna, en þessi aðgerð er bara einn liður af tíu í aðgerðaáætlun um skuldamál heimilanna. Á dögunum var m.a. kynnt skýrsla verkefnisstjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála þar sem komið er til móts við leigjendur og þá sem koma ekki jafn vel út í þessum frumvörpum. Hvaða hugur lá að baki því að 775 heimili voru með meðaltalsniðurfærslu upp á 26 millj. kr. og heildarmánaðartekjur upp á 2 millj. kr.? Var það kannski gjöf til þeirra sem meira hafa á milli handanna?

Virðulegi forseti. 110%-leiðin í tíð síðustu ríkisstjórnar byggðist á því að verið var að ná kröfum umfram veðrými eigna. Í flestum tilvikum var tekið tillit til annarra eigna þannig að fólk gat ekki haldið eftir öðrum eignum, en það var verið að ryðja burt skuldum sem voru umfram verðmæti eigna. Það er vissulega umdeilanlegt hvort gera hefði átt kröfu um greiðslumat í þeim tilvikum og pína fólk sem hafði mikið milli handanna til þess að borga af skuldum sem voru langt, langt umfram verðmæti eigna þeirra. Hluti af aðgerðum og áherslum síðustu ríkisstjórnar var að ryðja burt því ónýta, taka burt skuldsetningu sem væri eins og klafi um háls fólks. Það var gert í þessu tilviki og nýttist jafnt þeim sem mikið höfðu og þeim sem minna höfðu. Að öðru leyti voru allar niðurfellingar byggðar á greiðslugetu í sérstakri skuldaaðlögun og í greiðsluaðlögun. Þær geta vissulega verið mjög miklar en þær byggja á greiðslugetu. Það sem hér er gert er að það er verið að verja opinberu fé, sem er ekki til, vel að merkja, til þess að umbuna þeim sem mest geta lagt fyrir og mest geta borgað inn á lánin sín. En fólk sem getur ekki lagt fyrir eða fólk sem er ekki á vinnumarkaði fær enga aðstoð frá hinu opinbera. Ósanngirnin í þessu er himinhrópandi. Ef menn vilja greiða niður skuldir heimilanna vegna húsnæðis er best, eins og ég sagði áðan, að auka bara vaxtabætur með litlum tekjumörkum, eignamörkum eða einhverju slíku og gera það að skilyrði að þeim peningum sé ráðstafað beint inn á lánin. Þannig er það tryggt að þeir sem skulda mikið og hafa lítið milli handanna fái mest. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir svör sín. Sá munur er á þessum aðgerðum að við erum að koma til móts við millistéttina í landinu, sem átti að bjarga sér sjálf í tíð síðustu ríkisstjórnar og hefur gengið á veggi í fjármálastofnunum, fólk sem er með millitekjur. Ég hef hitt hjúkrunarfræðinga, kennara og marga fleiri sem hafa bara átt að bjarga sér sjálfir og redda sér aukavinnu þótt enga vinnu hefði verið að fá aukalega á þessum árum og átt mjög erfitt með að ná endum saman. Ég vil jafnframt biðja hv. þingmann um að kynna sér skýrslu verkefnisstjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála og þær tillögur sem þar eru til að taka á málefnum leigjenda. Þar eru t.d. tillögur um það hvernig hægt er að auka framboð á leigumarkaði til þess að lækka leigu. Vinsamlegast kynntu þér það áður en þú segir að ekki sé verið að gera neitt fyrir það fólk. 
            

Virðulegi forseti. Tillögur Samfylkingarinnar hafa lotið að því að mæta fólki með meðaltekjur, sem þessar tillögur gera ekki, og að mæta því fólki sem er raunverulega í vanda og býr við forsendubrest sem verður ekki að fullu bættur. Í tillögum ríkisstjórnarinnar núna er verið að afhenda peninga til fólks sem hefur í mörgum tilvikum ekki orðið fyrir neinum forsendubresti, fólks sem hefur jafnvel hagnast á þróun undanfarinna ára, fólks sem keypti löngu, löngu fyrir hrun og hefur ekki orðið fyrir neinu tjóni. Það er líka vert að hafa það í huga að tillögur verkefnisstjórnarinnar núna snúa að framtíðarfyrirkomulagi húsnæðismála. Þær svara ekki þessari spurningu: Af hverju þurfa leigjendur í dag að borga af verðtryggðum lánum og fá ekki lækkun þeirra? Af hverju má fólk í húsnæðissamvinnufélögum, sem skuldar þar, ekki njóta sama réttar og þeir sem eru í eigin húsnæði? Fyrir því eru engin efnisleg rök. Þessi lán eru nákvæmlega eins,  
            

Frú forseti. Aðeins vegna orðaskipta áður um almennar aðgerðir og ekki almennar: Veruleikinn er sá að stærsta almenna aðgerðin sem farið var í á síðasta kjörtímabili var umtalsverð hækkun vaxtabóta og síðan tilkoma sérstakrar vaxtaniðurgreiðslu. Miklir fjármunir voru settir í það ár eftir ár að aðstoða skuldug heimili vegna húsnæðiskostnaðar og sérstaka vaxtaniðurgreiðslan var þannig útfærð að hún var mjög almenn, enda fengu milli 70 og 80 þúsund heimili greiðslur, niðurgreiðslur vaxtakostnaðar á árunum 2011 og 2012, umtalsverðar fjárhæðir og eingöngu efnuðustu fjölskyldurnar urðu af þeim greiðslum þar sem greiðslan var tengd við tiltölulega há nettómörk hreinna eigna. Þessar ráðstafanir munu ekki ná því að verða jafn almennar og vantar mikið upp á, eins og ég mun kannski koma betur inn á hér á eftir og þó ekki síður þegar við ræðum síðar í vikunni höfuðstólslækkunarfrumvarpið. Ég stend að þessu nefndaráliti ásamt með framsögumanni, hv. þm. Árna Páli Árnasyni, sem þegar hefur mælt fyrir því og Guðmundi Steingrímssyni, enda kom í ljós að afstaða okkar til þessa máls sem slíks var mjög svipuð. Það eru í því jákvæðir þættir eða þættir sem að mínu mati hefði vel mátt vinna með, sem er hugmyndin um að aðstoða fólk sem ekki á húsnæði í dag en hyggur á slíkt í framtíðinni með einhverjum hætti til að byggja upp sparnað og mynda höfuðstól, sem er bráðnauðsynlegur þeim sem ætla að ráða við ástandið á fasteignamarkaði í dag. Það ræðir varla um það að ungt fólk geti keypt sína fyrstu íbúð nema það eigi 4–5 milljónir hið minnsta í fé, í fjármunum inni á bankabók, til þess að standast greiðslumat og geta borgað það sem á vantar að lánastofnanir láni fyrir íbúðarkaupum sem almennt er ekki hærra en 80% í dag. Sá hluti þessa máls, b-hluti frumvarpsins, er að mörgu leyti skásta framlag ríkisstjórnarinnar inn í þetta samhengi núna og sá sem maður hefði verið tilbúinn til þess að vinna að skynsamlegri útfærslu á. Á því eru að sjálfsögðu ágallar sem tengjast eðli þessara mála, svo sem eins og þeir að það nýtist þá eingöngu þeim sem eru á vinnumarkaði og í þeim mun ríkari mæli sem menn hafa hærri laun upp að því þaki sem þarna er sett. Í raun er hér alveg um tvískipt mál að ræða og verður að ræðast og meðhöndlast sem slíkt. Það er annars vegar höfuðstólslækkunarhlutinn í gegnum séreignarsparnaðarleiðina og hins vegar þetta með sparnaðinn. Vandi þessa máls eru þó stórkostlegir ágallar sem á því eru og ekki hefur það batnað í meðförum nefndarinnar nema að litlu leyti hvað varðar einhver fáein tæknileg atriði, því að nefndin tók sig til, meiri hluti nefndarinnar, á síðasta fundi sem um þetta var fjallað, á sama fundi og málið var tekið út, og boðaði umtalsverða breytingu á stærðargráðu málsins, tók sig bara til sisvona og stækkaði það umtalsvert, þar með talið þau ójafnaðaráhrif sem það hefur og þar með talið kostnaðinn fyrir ríki og sveitarfélög. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að það liggur í hlutarins eðli að þetta nýtist mönnum þeim mun betur sem þeir hafa hærri tekjur og skattameðgjöfin vex í réttu hlutfalli við það. Það er það sem menn virðast ekki hafa áttað sig á, að við erum með prógressífan skatt, tekjuskatt, en hann snýst við í tilvikum sem þessum og verðlaunar menn sérstaklega eftir því sem laun þeirra eru hærri. Það gerir hins vegar hinn venjulegi tekjuskattur ekki, það er öfugt. Þá leggjast hærri prósentur á laun sem fara upp fyrir tiltekin mörk. Ég held því að menn þurfi aðeins að rifja upp þekkingu sína í skattarétti áður en þeir tala eins og að þetta sé eitthvert náttúrulögmál sem sé sisvona, alltaf, á báðar hliðar. Það er aldeilis ekki þannig. Það er enginn vandi að útfæra ráðstafanir af þessu tagi sem ekki væru með þetta „element“ inni eða, sem væri auðvitað langbest, glíma við að koma upp einhverju almennu húsnæðissparnaðarfyrirkomulagi sem ekki gerði greinarmun á þeim sem væru á vinnumarkaði og öðrum og ekki hefði í sér innbyggða mismunun sem þýddi aukinn stuðning ríkis og sveitarfélaga eftir því sem tekjur manna hækka, en það gerir þetta mál. Það er auðvitað stórkostlegur ágalli á þessu sem og pakkanum hjá ríkisstjórn í heild að mjög fjölmennir hópar liggja óbættir hjá garði. Það kemur betur og betur í ljós eftir því sem þetta er meira skoðað. Við erum enn, því miður, frú forseti, fórnarlömb þessarar yfirborðskenndu umræðu, þeirrar afbökunar sem átti sér stað í aðdraganda síðustu alþingiskosninga, að þetta væru heimilin í landinu. Það var talað um heimilin í landinu og í sinni nöktustu mynd: Hverjir standa með heimilunum og hverjir ekki? Og það voru víst aðeins framsóknarmenn sem vildu standa með heimilunum í landinu. En eru þetta öll heimilin í landinu?

100 þúsund.

Fyrir það fyrsta, hv. frammíkallandi, Frosti Sigurjónsson, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, þá verða það engin 100 þúsund sem í heild sinni munu taka þátt í þessum aðgerðum, það liggur alveg fyrir. Og það er fljótlegt að sýna fram á að svo er ekki. Það leiðir af því að til dæmis öryrkjar munu almennt ekki taka þátt í þessu úrræði. Fólk sem er í félagslegu leiguhúsnæði, húsnæðisamvinnufélög, búseturéttarfélög, þeir sem búa í félagsbústöðum o.s.frv. eru utan við úrræðin og komast ekki inn í þau. Þeirra lán eiga ekki að lækka og þeir hafa engin færi á því að nota séreignarsparnað sinn til að bæta stöðu sína vegna þess að kerfið býður ekki upp á það. Námsmenn verða ekki með í því og upp undir sá fjórðungur landsmanna sem hefur af þrautseigju borgað upp skuldirnar af húsnæði sínu verður ekki með, ekki einu sinni fólk sem er að detta inn á eftirlaunaaldur akkúrat núna, á uppsafnaðan séreignarsparnað og skuldar í húsnæði. Samtök aldraðra komu og báðu um að sá hópur fengi þó að minnsta kosti að einhverju leyti að vera þarna með, en því var hafnað. Því er borið við að ekkert af slíku tagi sé hægt að gera vegna þess að það fæli í sér mismunun gagnvart þeim sem búnir eru að taka út séreignarsparnað sinn og borguðu eðli málsins samkvæmt af honum fulla skatta. En við erum ekki að tala um það umhverfi hér. Við erum að tala um að létta sköttum af séreignarsparnaði, sem er alveg nýtt. Hann hefur alltaf og ætíð verið skattandlag þegar hann er greiddur út, fram að þessu. Jafnræðið snýst um að bera það saman við það sem á að verða en ekki það sem er að baki. Það er hægt að snúa jafnræðisreglunni á báða vegu þannig að ég vara stjórnarliða við að fara of langt út á þessa braut. Það koma nefnilega upp tvær hliðar á misvæginu við það. Kostnaðurinn sem af þessu hlýst verður gríðarlega mikill fyrir ríki og sveitarfélög. Þessi hluti málsins, séreignarsparnaðarhlutinn, stefnir í að enda sem ef ekki jafn hár þá jafnvel hærri hluti reikningsins og sjálf höfuðstólsniðurfærslan með beinum framlögum úr ríkissjóði upp á 20 milljarða í fjögur ár eða 80 milljarða. Það er einfaldlega vegna þess að mönnum láðist í greiningum sínum á kostnaðinum, þar með talið í greinargerð frumvarpsins, að gera ráð fyrir þeirri augljósu staðreynd að almennt ávaxtast inngreiðslur í lífeyriskerfið og inn í séreignarsparnaðarkerfið líka, og þegar þær koma til útgreiðslu eru 30–40% af fjárhæðinni ávöxtun og ríki og sveitarfélög fá fulla skatta af fjármagnstekjuhlutanum eins og inngreiðsluhlutanum í byrjun, enda lögðu þau skattfrelsið af mörkum til ávöxtunar þessa fjár. Og það má færa fyrir því ágæt rök að þetta sé hið eðlilega fyrirkomulag, þó að vissulega hafi aðrir bent á að það mætti líka færa fyrir því rök að hluti útgreiðslna úr lífeyriskerfinu ætti þar af leiðandi að bera fjármagnstekjuskatt en ekki launaskatt. Þá leið höfum við ekki valið, Íslendingum, sem betur fer, segi ég, fyrir ríki og sveitarfélög sem mun ekki veita af vaxandi tekjum úr lífeyriskerfinu þegar aldurssamsetning þjóðarinnar breytist, fleiri verða á eftirlaunaaldri og þörfin fyrir þjónustu til þess hóps verður dýrari og meiri. Það tókst að draga út úr fjármála- og efnahagsráðuneytinu útreikninga á því hvað þetta þýddi í raun og veru að teknu tilliti til líklegrar ávöxtunar á fénu, sem ella hefði með hefðbundnum hætti verið greitt inn í séreignarsparnaðinn, og þá stækka tölurnar að miklum mun. Ég tók að vísu eftir því að framsögumaður reyndi lítið að glíma við að taka þær tölur með í reikninginn þegar hann var að fjalla um kostnað. En við erum með minnisblað, greinargerð frá fjármálaráðuneytinu þar sem glímt er við þetta og ein tiltekin sviðsmynd, sú sem við skulum segja að séu ytri mörkin í þessu, þýðir að tapaðar skatttekjur ríkisins á næstu þremur árum og til framtíðar á næstu áratugum að teknu tilliti til líklegrar ávöxtunar sem ráðuneytið valdi að hafa 3,5%, viðmiðunarmörkin hjá lífeyrissjóðunum, verða 43,2 milljarðar kr. - þetta er áður en meiri hlutinn stækkaði aðgerðina - og sveitarfélögin, með sömu reikningsaðferðum, tæplega 21 milljarðar. Þetta er ekki einhver skáldskapur frá mér, þetta er hér á blaði, frú forseti. Það merkilega er reyndar að þetta eru nokkurn veginn sömu tölur og ég flutti mönnum í 1. umr. um málið, hafandi reiknað það út á hnjánum úti í salnum, enda ekkert óskaplega flókið mál. Það er tiltölulega einfalt að gefa sér almennar varfærnar forsendur og þá færðu út svona niðurstöðu. Þarna er sem sagt framlag frá ríki og sveitarfélögum inn í þessa séreignarsparnaðaraðgerð upp á um 64 milljarða kr, áður en aðgerðin var stækkuð. Hverjir borga þetta? Verða það hrægammar, eru það hrægammar? Nei, ekki nema ef menn ætla að kalla börnin okkar og barnabörnin hrægamma, því að þetta er reikningur sem er sendur inn í framtíðina eins og hann leggur sig. Hann fellur til í töpuðum tekjum á næstu þremur árum og síðan á næstu 30–40 árum. Var ekki verið að segja okkur og þjóðinni fyrir kosningar að þetta kæmi alveg gratís frá útlöndum, frá vondum hrægömmum? Hver er orðin niðurstaðan? Hver einasta króna sem fer í þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar kemur frá ríki og sveitarfélögum. Og þó að menn hafi hækkað bankaskatt til að kosta að einhverju leyti höfuðstólsniðurfærsluna eru það tekjur í ríkissjóði eins og hverjar aðrar skatttekjur. Þannig eru nú efndirnar á loforðinu sem var logið að þjóðinni, að hægt væri að færa niður allar skuldir landsmanna, bara yfir línuna, um stórfelldar fjárhæðir, 240–300 milljarða án þess að þess sæi nokkurs staðar stað. Það er nú öðru nær. Hér er um að ræða gríðarlega tilfærslu fjármuna frá skattgreiðendum komandi ára og áratuga til nútímans. Jú, vissulega mun það víða koma sér vel og margir munu fá tiltekna úrlausn sem eru vel að því komnir en það fá líka mjög margir mikið sem ekki þurfa sérstaklega á því að halda og eru miklu, miklu betur staddir en hóparnir sem á að skilja eftir, sem eru leigjendur, sem er hluti aldraðra og öyrkja, sem eru þess vegna námsmenn eða börnin okkar, því að hvað vitum við um hvernig kjör þeirra verða hér eftir 10 eða 20 ár, sem taka við hverju? Þriðja, fjórða skuldsettasta ríkissjóði í Evrópu eftir hrunið. Þau verða að bíta úr nálinni með það og svo mörgum af þeim váboðum sem eru við sjóndeildarhring, ekki aðeins fyrir Íslendinga heldur mannkynið allt, loftslagsbreytingar og annað fleira. Þetta er auðvitað ábyrgðarlaust. Það er ábyrgðarlaust gagnvart komandi kynslóðum að standa svona að málum. Að minnsta kosti væri þá lágmark að við værum sammála um að aðgerðin væri vel grunduð og félagslega réttlætanleg og hver einasta króna sem þarna færi út og kæmi í hlut barnanna okkar og barnabarna að borga, hennar væri sár og brýn þörf í núinu. En verður það þannig? Nei. Þegar búið er að hækka fjárhæðarmörkin, samkvæmt breytingartillögu meiri hlutans á báðum hliðum málsins í a- og b-hluta frumvarpsins, í 2.250 þúsund samtals, sem menn geta þá lækkað höfuðstól sinn um eða byggt upp húsnæðissparnað með upp undir 40% meðgjöf frá ríki og sveitarfélögum í formi skattfrelsis, ja, þá eru ríki og sveitarfélög beint að leggja inn í þetta púkk upp undir milljón króna, og fólk með tekjur um og yfir milljón á mánuði, fjölskyldutekjur um og yfir milljón á mánuði nær þá nokkurn veginn að nýta sér þetta skattfrelsi til fulls. Það er því búið að ýkja það eðli þessarar aðgerðar að hún gagnist mönnum betur eftir því sem tekjur þeirra eru hærri. Þetta er bara veruleikinn, hann er eins og hann er. Það þýðir ekkert að segja draugasögur af honum í myrkri. Menn munu átta sig á því hvernig eðli aðgerðanna er þegar það fer að sjá í gegnum áróðursþokuna sem sveiflað hefur verið upp í kringum þetta. Hefðu menn glímt við það að útfæra skynsamlegar tillögur um húsnæðissparnað hefði ég talið vel réttlætanlegt að ríki og þess vegna sveitarfélög legðu sitt af mörkum til þess að svo gæti orðið. Það er hægt að fara ýmsar leiðir í þeim efnum, m.a. þær að aðstoða þá tekjulægstu sérstaklega til þess að vera þátttakendur í slíku þannig að menn standi jafnt að vígi, en það er nú aldeilis ekki gert, aldeilis ekki, eins og ég fór yfir áðan. Þetta finnst mér að menn verði að svara fyrir í þessu máli og geti ekki skautað algjörlega fram hjá. Varðandi ráðstöfun séreignarsparnaðarins að þessu leyti hefur réttilega verið á það bent að hér er um að ræða lögvarða eign, hún er ekki aðfararhæf. Þetta eiga menn hvað sem á dynur í þeirra fjármálum og þar af leiðandi er það auðvitað umhugsunarefni þegar menn segja að hérna sé aðeins verið að breyta um sparnaðarform og færa úr séreignarsparnaði yfir í eign í fasteign. Já, en það gerist meira í leiðinni, þar á meðal það að þessi fjárfesting eða eign manna verður miklu verr varin og það verður að hugleiða. En gulrótin er auðvitað svo feit sem veifað er með skattfrelsinu að það er mjög líklegt að menn freistist til þess að taka áhættu. Það var engu slíku til að dreifa í þeim takmörkuðu útgreiðsluheimildum á séreignarsparnaði sem gripið var til á síðasta kjörtímabili og menn eru almennt sammála um að tókust vel, enda reyndist eftirspurnin eftir þeim úrræðum mikil. Ríki og sveitarfélög fengu fulla skatta af hverri einustu krónu sem þar var greidd út út og þær tekjur komu sér vel fyrir ríki og sveitarfélög á erfiðasta tímanum. Þetta var valfrjáls ákvörðun hvers og eins og á henni voru þök. Ég vil nefna greiðslujöfnunarreikningana aftur vegna þess að ég hef ekki keypt rökin fyrir því, a.m.k. ekki í tilviki séreignarsparnaðarhöfuðstólsniðurgreiðslunnar, að það eigi að gera upp greiðslujafnaðarreikningana fyrst þar. Þá vísa ég aftur til eðlis þess að hér er fólk að nota séreignarsparnað sinn, lögvarða og óaðfararhæfa eign sína. Af hverju á að gera upp við fjármálastofnanirnar fyrst, greiðslujöfnunarreikningana, með slíku fé? Látum vera að það væri hinum megin í höfuðstólslækkunarfrumvarpi með peningum beint úr ríkissjóði, en þegar fólk er að nota eigin séreignarsparnað, samanber eðli hans, þá finnst mér það býsna langt gengið. Það liggja 17 milljarðar kr. á þessum greiðslujöfnunarreikningum. Það fer nú dálítið af fyrstu umferð þessara aðgerða í að byrja á því að gera það upp að fullu við banka, Íbúðalánajsóð, lífeyrisjóði og aðra sem að mínu mati gætu, ef fólk svo vildi, vel geymt þá reikninga og svo sæju menn til hvernig gengur með þá. Menn segja: Já, það er að snúast við, greiðslujöfnunarvísitalan er að fara fram úr lánskjaravísitölunni eða neysluverðsvístölunni. Já, en það er ekki víst að það verði lengi. Það hefur gerst áður á Íslandi að þetta snúist svo við aftur og við erum væntanlega að tala um að við ætlum að hafa greiðslujöfnun við lýði sem frambúðarúrræði, eins og flest lönd voru búin að taka upp á undan okkur. Þá gæti verið ágætt að vera ekki búinn að borga upp mínusinn á greiðslujöfnunarreikningnum ef reglurnar héldust óbreyttar, að einungis þrjú ár bættust við lánstímann og svo væru eftirstöðvarnar á þeim reikningi afskrifaðar. Sá möguleiki hverfur þarna fyrir borð og það er mikið áhyggjuefni. Efnahagsleg áhrif og fjármálaleg áhrif þessara aðgerða hafa auðvitað fengið allt of litla athygli. Ég mun fara betur yfir það í umræðum um höfuðstólslækkunarfrumvarpið. En mér finnst alveg stórfurðulegt að menn skuli ætla að leggja í þessa aðgerð í heild sinni án þess að á einum stað séu saman tekin öll ríkisfjármála- og efnahagsáhrif og lagt á þau mat af þar til bærum aðilum. Það er hvergi gert, ekki í nefndarálitum meiri hlutans, ekki í greinargerðum með frumvarpinu, heldur er passað að fjalla um þetta sitt á hvað og nú hefur komið í ljós að menn vanmátu kostnaðinn stórkostlega. Það hefur fjármála- og efnahagsráðuneytið viðurkennt með nýjum minnisblöðum til nefndarinnar, og mátti að sjálfsögðu gera því að auðvitað vorum við ekki svo græn öll sem þar sitjum að við létum bjóða okkur reikningskúnstir af því tagi sem færðar voru fram í greinargerð frumvarpsins, að það væri hoft fram hjá áherslum fjárins inni í séreignarsparnaðarkefinu o.s.frv. Frú forseti. Þó að það séu vissulega ákveðin 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Það eru nokkur atriði sem mig langar að tæpa á við hann. Í fyrsta lagi er það lánsveðshópurinn sem rætt var um og hvernig þessar aðgerðir sem við ræðum núna, og raunar líka þær tillögur sem ræddar verða hér á morgun, koma við þann hóp. Jafnvel þótt menn segi að þetta muni létta á greiðslubyrði og létta þar af leiðandi á þeim sem hafa lánað lánsveð lækkar lánsveðið ekki að mér skilst. Það væri gaman að heyra aðeins um það af því að ég veit að hv. þingmaður vann mjög ítarlega í þessu máli á sínum tíma. Mig langar líka að heyra betur um þessi 125 þúsund heimili í landinu. Menn reikna með að 100 þúsund heimili geti notað þetta. Mig langar að biðja hv. þingmann að fara betur yfir þær tölur sem hann var með. Ef það eru 25% sem eiga húsnæði sitt, hvað eru margir leigjendur af þessum 125 þúsund heimilum? Hvernig í veröldinni geta menn komið að þessum 125 þúsund heimilum nema með því að reikna með að allir borgi eða a.m.k. 90–100% noti séreignarsparnaðinn 

Frú forseti. Það er einfalt mál. Því miður er lánsveðshópurinn skilinn eftir eina ferðina enn. Það er dapurlegt. Það hefði verið mjög auðvelt að mínu mati að fella hann inn í þessa aðgerð þannig að menn hefðu getað hakað við sérstaklega ef þeir væru fastir með lánsveð og yfirveðsettir af þeim sökum. Það yrði skoðað hvað kæmi út úr aðgerðinni sem slíkri, höfuðstólslækkuninni, og síðan ættu menn rétt á að sækja um að mismunurinn yrði lagfærður þannig að þeir yrðu að lokum jafnsettir 110%-hópnum. Það væri tiltölulega einfalt að gera það annaðhvort á undan og síðan færu þeir sömu leið og aðrir, hefðu þá fengið sína 110%-leið og ættu væntanlega þá ekki rétt á niðurfærslu núna, eða öfugt. Það væri reiknað út hvað þeir fengju út úr þessu og mismunurinn væri svo einhvern veginn bættur og lífeyrissjóðirnir ættu að sjálfsögðu að taka þátt í þeim kostnaði. Varðandi heimilin er vandinn sá að það er búið að gera heimilin að einhverju sjálfstæðu andlagi eins og það sé ótengt þjóðinni að öðru leyti í þessari umræðu. Hvar búa landsmenn? Jú, upp undir fjórðungur býr í eigin húsnæði 

Hæstv. forseti. Það er nákvæmlega þetta, ef menn túlka það þannig að 100 þúsund heimili nýti sér þetta, þá mun væntanlega stór hópur nýta sér að safna fyrir kaupum á húsnæði. Þá kem ég að því sem hefur komið mér á óvart í umræðunni og líka í lausnunum í heild. Menn hafa talað mjög fjálglega um leigjendamarkað. Við í fyrri ríkisstjórn höfðum þá stefnu að jafna ætti stöðu leigjenda og kaupenda á húsnæðismarkaði, en í raunveruleikanum er hér verið að hvetja fólk sérstaklega til að safna til kaupa. Menn geta sagt: Í framtíðinni á að koma eitthvað annað. Hvenær? Hvenær kemur það fyrir þann sem velur að vera á leigjendamarkaði? Það er akkúrat það sem er að gerast að hluta, menn eru að velja leiguformið sem búsetuform frekar en eignaformið. Hæstv. ríkisstjórn hefur talað fyrir því í öðru orðinu, en er ekki mótsögn í því sem hún er í reynd að gera með þessum tillögum og einnig tillögunum sem verða hér til umfjöllunar á morgun?

Frú forseti. Jú, ég held að ekki sé hægt að segja annað en að þetta sé auðvitað bullandi séreignastefnuáhersla. Það verður ósköp lítið eftir af hlýlegu tali um að menn vilji byggja upp leigumarkað og hlúa að því búsetuformi eða öðrum slíkum, svo sem húsnæðissamvinnufélögum, búseturétti eða hvað það nú væri, þegar það er allt saman skilið eftir. Jú, það eru höfð góð orð uppi um að menn eigi að lesa nýkomnar skýrslur og að sjálfsagt verði eitthvað gert einhvern tímann fyrir þessa hópa seinna, en erum við ekki að taka hérna ákvörðun um ráðstöfun gríðarlegra opinberra fjármuna? Þeir verða ekki notaðir nema einu sinni. Það er ekki hægt að nota sömu krónuna tvisvar. Það tekur í ef menn ætla svo í framhaldinu að koma með stóra pakka með miklum opinberum fjármunum í annað eins. Ég vildi nefna aftur þetta tal með heimilin. Er það ekki þannig að það búa tæplega 330 þúsund manns á Íslandi og allir búa einhver staðar, allir eiga einhvers staðar heima? Þetta er búið að vera alveg ótrúlegt. Umræðan hefur verið þrengd niður í það að allir landsmenn búi í eigin húsnæði og séu illa skuldsettir. Það er óravegur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir efnismikla ræðu og fróðlega. Ég tók eftir því að hv. þingmaður gerði að umræðuefni ávaxtaðar tölur til framtíðar, tók þann kostnað sem ríki og sveitarfélög hefðu af þessu með því að gefa sér einhverja ávöxtun til framtíðar, 3,5%. Þá hækka náttúrlega allar tölur. Ég velti því fyrir mér hvort ekki hefði mátt nota aðra hærri tölu til að fá enn hærri útkomu eða lægri tölu til að fá lægri útkomu. Það er ekki á vísan að róa með 3,5% ávöxtun. En skoðaði þingmaðurinn hina hliðina, þ.e. ef við förum að horfa á ávaxtaðar tölur, hvað varðar kostnað ríkis og sveitarfélaga, þurfum við ekki líka að horfa á ávaxtaðan ávinning heimilanna við að lækka skuldir sínar um sem nemur 160 milljörðum? Hvað skilar það miklu til heimilanna? Er það ekki hærri prósenta en ríkið væri að horfa á? Ef ríkið er að horfa á 3,5% eru heimilin þá ekki að borga kannski 4,5%? Við getum alveg skoðað tölurnar með þessum hætti, en þá báðar hliðarnar; finnst hv. þingmanni það ekki rétt?

Frú forseti. Aðalávinningurinn af því, að mínu mati, að koma þessu elementi loksins inn í umræðuna er að menn gleymi því ekki. Það virtist ætla að vera þannig við 1. umr. og í greinargerðum frumvarpsins er þessu bara sleppt. Það er alveg hárrétt, það má alltaf deila um forsendur sem menn gefa sér fyrir ávöxtun af þessu tagi. En það væri skrýtin hagsmunagæsla, fyrir hönd ríkis og sveitarfélaga, ef menn benda ekki á þennan þátt. Jákvæðar hliðar sem kæmu þá á móti, ávinningurinn sem má reikna af því að skuldir heimilanna lækki - jú, fyrir þau heimili að sjálfsögðu. En vandinn er sá, frú forseti, að það væru ekki endilega sömu heimilin sem verða að borga skatt eftir 25 til 30 ár og þau sem njóta góðs af núna. Við erum að færa til fjármuni milli kynslóða í landinu og þeir reikningar skulu vesgú vera réttir. Hvaða byrðar erum við að leggja inn á framtíðarkynslóðirnar í gegnum hluti af þessu tagi? Það dugar manni ekki að það komi einhverjum til góða. Svo verður að benda á að við erum með umsagnir frá aðilum sem við væntanlega tökum eitthvert mark á eins og Seðlabankanum og fleirum, 

Forseti vill biðja hv. þingmann að virða tímamörk.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Það er alla vega gott að hann er tilbúinn til að skoða hina hliðina og tekur kannski undir það með mér að það er gríðarlegur sparnaður fyrir heimilin að skulda minna. Tapið er þá bankanna, þeir fá þá minni vexti. Ég held það sé gott fyrir komandi kynslóðir að heimili verði minna skuldug til framtíðar, að fólk eigi meiri séreign og meira í húsum sínum. Þarna munar kannski hundrað milljörðum bara í þessari aðgerð sem heimilin verða minna skuldsett í framtíðinni, samkvæmt þessum útreikningum ef við förum að nota ávaxtaðar tölur. Það er mjög mikið gleðiefni. Ég held að við ættum að fagna því og einnig ættu komandi kynslóðir að fagna því að þurfa ekki að vera með heimili sem eru vaxtapínd af fjármálakerfinu. Þetta er leið til að draga úr því.

Frú forseti. Það eru nú reyndar ekki bara bankarnir sem fá minni vaxtatekjur, þetta kemur eitthvað við Íbúðalánasjóð. Hverjir eiga hann? 

Hæstv. forseti. Hér hefur verið smá gagnrýni á að við framsóknarmenn höfum talað um að bjarga heimilum landsins en séum að skilja öll heimili út undan sem ekki hafa verðtryggð lán. Ég held að hv. þingmenn sem gagnrýna þessar aðgerðir svona gleymi að horfa á þá heildarmynd sem var lögð fram með aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar sem er í tíu liðum. Á dögunum lagði hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra Eygló Harðardóttir fram viðamikið plagg með tillögum um það hvernig koma á móts við leigjendur, hvernig koma á móts við hina og þessa hópa sem þessi frumvörp taka kannski minna til. Þegar við framsóknarmenn tölum um heimili erum við að tala um öll heimili í landinu, þess vegna var lögð fram tíu aðgerða áætlun. Þessi umræða tekur aðeins á einum lið þeirrar áætlunar.

Frú forseti. Þá hefði ég gjarnan viljað doka við og fá tillögurnar um framkvæmdina gagnvart öllum hinum hópunum á borðið. Hvað kostar það í viðbót? Eigum við ekki að setjast niður og sjá hvað við getum gert, hvað er viðráðanlegt, ef við ætlum að fara í stærri hring á því að lækka skuldirnar hjá okkur sjálf, Íslendingar? Það sem er verið að fara að horfast í augu við er að það koma ekki neinir peningar af himnum ofan inn í þetta. Það erum við sjálf, þó aðallega börnin okkar og skattgreiðendur framtíðarinnar, sem eigum að bera þennan reikning beint eða óbeint, beint í þeim skilningi að ef við tækjum einhverja fjármuni og notuðum þá í að greiða niður skuldir okkar værum við betur stödd sem því nemur. Það væri það ábyrgasta að mínu mati. Eða við færum einhverja blandaða leið og segðum: Við ætlum að setja svona mikla peninga í að aðstoða þá sem eiga erfiðast í sambandi við húsnæðiskostnað. Eru það endilega þeir hópar sem verða hér undir? Nei, það er almennt viðurkennt að leigumarkaðurinn er sennilega erfiðastur í dag og staða þeirra sem þar eru miklu erfiðari en þessa hóps. Þá finnst mér að við hefðu átt að hafa allan pakkann uppi á borðinu og takast á við það 

Hæstv. forseti. Það er mikilvægt að taka á skuldum heimilanna núna. Undanfarin ár hafa verið mörgum heimilum einstaklega erfið, þau hafa verið einstaklega alvarleg á mörgum heimilum og hafa haft skelfilegar afleiðingar fyrir fólk sem hefur þurft að horfast í augu við mjög erfiða fjárhagslega stöðu. Það er því mikilvægt að koma á móts við heimilin í dag og leiðrétta það sem gerðist hér, að fjármálafyrirtæki soguðu til sín eignarhluta heimilanna, og það er ekkert annað en réttlátt við að taka þann eignarhluta til baka að hluta frá fjármálastofnunum yfir til heimilanna að nýju.

Frú forseti. Ég kannast nú bara ekki við að sá hluti kostnaðar þessara aðgerða, sem kemur til dæmis beint frá ríki og sveitarfélögum í formi tapaðra skatttekna á næstu árum og inn í framtíðinni, komi frá fjármálastofnunum. Það kemur bara frá okkur sjálfum, börnunum okkar eins og ég hef farið yfir. Og aftur er talað um heimilin. Já, en hvaða heimili? Ekki öll heimilin í landinu, það er algjörlega morgunljóst. Þetta tekur til minni hluta heimila í landinu og tekur til þeirra með mjög sérstökum hætti, t.d. þannig að líklegasti hópurinn til að fá fulla niðurfærslu höfuðstóls eru þeir sem voru svo sterkefnaðir að þeir fengu ekki einu sinni sérstöku vaxtaniðurgreiðsluna. Þetta er bara svona. Menn geta gert lítið úr því að það séu ekkert óskaplega margir eða þeir sem borga auðlegðarskatt og fá líka lækkun, fá hann felldan niður og svo lækkun. Jú, þeir gætu samt verið á milli fjögur og fimm hundruð. Það er þessi forsvörun fjármuna sem þarf að svara fyrir ef menn ætla að láta sig hafa það að samþykkja þetta allt saman svona og fara svo heim og ræða við börnin sín og barnabörnin um að þau komi svo til með að borga þetta.

Frú forseti. Líkt og sumir aðrir stjórnarandstæðingar ræddi hv. þingmaður töluvert mikið um það sem er ekki í frumvarpinu í staðinn fyrir það sem er í því. Ég hjó eftir því að snemma í ræðu sinni minntist hann á að þetta væri, þegar öllu væri á botninn hvolft, ekkert svo almenn aðgerð þó að hún komi hundrað þúsund heimilum að gagni. Hann benti á að sérstök vaxtabótafærsla fyrri ríkisstjórnar hefði komið miklu fleiri að gagni og væri miklu almennari aðgerð. Mig langar til þess að biðja hann að rifja upp með okkur hversu mikil að umfangi sú aðgerð var, þ.e. hversu há sú upphæð sem deildist á þessi fjöldamörgu heimili var vegna sérstöku vaxtabótanna á sínum tíma. Í seinna svarinu ætla ég að spyrja aðeins út í mismuninn á 110%-leiðinni sem bankarnir stóðu straum af en fyrrum ríkisstjórn ákvað. En mig langar að fá svar við þessu fyrst. Hversu mikil að vöxtum var þessi sérstaka 

Frú forseti. Örstutt um sögu þróunar vaxtabóta. Það var þannig að strax á útmánuðum 2009, þegar við vorum í svartholi hrunsins eins og það gat verst orðið, hækkuðum við engu að síður vaxtabætur um rúmlega 2,5 milljarða á þágildandi verðlagi, sem sagt hátt á fjórða milljarð að núgildandi verðlagi. Við héldum síðan þeim hækkuðu vaxtabótum út í gegnum allt tímabilið. Ofan á það bættum við svo tvisvar sinnum 6 milljörðum kr. í sérstaka vaxtaniðurgreiðslu árið 2011 og 2012. Enda þegar best lét á árinu 2011 vorum við að greiða niður yfir 30% af heildarvaxtakostnaði heimilanna í landinu vegna íbúðalána. Það munaði nú dálítið um það. Á núgildandi verðlagi voru fjárhæð vaxtabóta og sérstakrar vaxtaniðurgreiðslu talsvert á þriðja tug milljarða, á verðlagi ársins 2014. Um þetta skrifaði ég ágæta blaðagrein sem ég skal afhenda sessunaut mínum við tækifæri. Sérstöku vaxtaniðurgreiðslurnar fóru til upp undir 80 þúsund heimila ef ég man rétt. Það voru eingöngu efnuðustu heimilin sem höfðu íbúðalán sem ekki 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Mikið er talað um að þeir efnameiri séu að fá lungann af þeim aðgerðum sem hér er um að ræða, hagnist mest. Samt hefur komið fram að um það bil 50% upphæðarinnar fara til fólks sem hefur 6 milljónir í heimilistekjur á ári eða svo, sem eru tveir ASÍ-félagar. Ekki trúi ég því að hv. þingmaður telji þá til ríkari manna landsins. 60% eru með undir 8 milljónum í heimilistekjur og eru þess vegna eins og tveir BSRB-félagar eða eitthvað slíkt. En í 110%-leiðinni fékk 1% heimila helming alls fjár sem var varið til niðurgreiðslu skuldanna, 20 milljarða kr. Dæmi eru um að menn sem voru með 2 milljónir á mánuði hafi fengið meira en 50 milljónir í afskriftir. Dæmi voru um einstaklinga sem fengu 100 milljónir afskrifaðar á heimili. Ég spyr um það jafnræði sem var uppi á þeim tíma af hendi fyrrverandi 

Frú forseti. Í fyrsta lagi vefengi ég það mjög að það verði einhver hundrað þúsund heimili sem geti nýtt sér þessar aðgerðir, því að þegar að því er spurt og það kannað hjá félagasamtökum hvað þau meti líklegt að margir í þeirra röðum geti tekið af launum sínum, sem þeir þurfa til framfærslu í dag, og farið inn í séreignarsparnaðarúrræðið, jafnvel þó það sé feit gulrót í formi skattleysis, þá draga menn það mjög í efa að það verði margir. Það verði ekki margir öryrkjar, það verði ekki margir sem eru í leigu í félagslegu íbúðarhúsnæði sem hafa ráð á því að taka þátt í þessu. 110%-leiðin var náttúrlega ósambærileg við þetta að öllu leyti. Í fyrsta lagi voru tekju- og eignaskerðingarmörk í henni þó að einstöku bankar framkvæmdu hana með rýmri hætti en almennu reglurnar gerðu ráð fyrir. Í öðru lagi var þar eingöngu verið að afskrifa yfirveðsett húsnæði og að því tilskildu að menn ættu ekki miklar aðrar eignir á móti. Það var verið að horfast í augu við mál, þar sem háar fjárhæðir áttu vissulega stundum í hlut, sem var tapað fé vegna þess að menn áttu hvorki eignir né höfðu 

Virðulegur forseti. Það voru mjög eftirminnilegir mánuðir hér í þinginu í kjölfar hruns gjaldmiðilsins og fjármálakerfisins haustið 2008. Hér voru brennd jólatré og mótmæli voru úti á Austurvelli. Á Íslandi var í raun sviðin jörð og við blasti fjöldagjaldþrot heimila. Höfuðstóll verðtryggðra lána hafði hækkað eftir rosalegt verðbólguskot í kjölfar hruns gjaldmiðilsins. Höfuðstóll gengistryggðra lána hafði að sama skapi hækkað um tugi prósenta. Það hefði verið fullkomið glapræði á þessum tíma að gera ekki neitt. Þá hefðu heimili einfaldlega farið í gjaldþrot sem hefði haft keðjuverkandi áhrif í för með sér og fleiri heimili hefðu farið í gjaldþrot og það hefði magnað hrunið til mikilla muna. Þess vegna var gripið til fjölmargra ráðstafana. Og mér finnst þær ráðstafanir í umræðunni hér í þingsal um skuldamál heimilanna, nú sex árum síðar, dálítið mikið gleymast. Bankarnir á almennum markaði gripu til ýmissa ráðstafana. Ég man t.d. eftir því, ég sat í félags- og tryggingamálanefnd á þessum tíma, að mér þótti það svolítið merkilegt þegar Íslandsbanki kom á fund nefndarinnar og tilkynnti að hann ætlaði að gefa lánþegum sínum kost á því að lækka höfuðstól sinna lána um 20%, og aðrar lánastofnanir gripu til þessa úrræðis, ég nefni bara eitt, strax eða fljótlega í eftirleik hrunsins. Nauðungaruppboðum var frestað. Gjaldþrotalögum var breytt þannig að kröfur fyrnast nú á tveimur árum. Það er það næsta sem við komumst í raun og veru að lyklafrumvarpi. Við settum á stofn heila stofnun sem heitir umboðsmaður skuldara með mjög tímabærri og viðamikilli löggjöf um greiðsluaðlögun, greiðsluaðlögunarlög. Fólk í miklum vanda getur farið til þessarar stofnunar og fengið jafnvel fulla afskrift allra sinna lána ef það getur ekki staðið skil á afborgunum. Þetta er frelsi frjálsra samninga einstaklinga við kröfuhafa sína, sem við komum á með löggjöf. Það skyldi ekki vanmetið. Gripið var til alls konar almennra aðgerða eins og 110%-leiðarinnar, sem var leið til að reyna að koma fólki úr skuldafangelsi, reyna að taka á neikvæðri eiginfjárstöðu fjölmargra heimila. Farin var sú leið að gefa kost á afskrift miðað við eignir, miðað við matsverð eignanna. Fjölmargir nýttu sér það úrræði. Gefinn var kostur á því að fólk gæti samið við lánardrottna sína í gegnum sérstaka skuldaaðlögun og fjölmargir nýttu sér það. Dómar um ólögmæti gengistryggðra lána féllu og höfðu mikil áhrif á skuldastöðu heimilanna, ekki síst hjá þeim sem skulduðu bílalán. Það voru um 40 milljarðar afskrifaðir að mig minnir hjá þeim sem skulduðu bílalán, en þau höfðu skapað mjög mikinn vanda á þessum tíma. Fólki var gefið færi á því að taka út séreignarlífeyrissparnað sinn og nýta hann, ekki skattfrjálst, til að mynda til þess að greiða niður lánin sín. Það hefur verið hægt að taka út séreignarlífeyrissparnað undanfarin fimm ár að ég held. Fólk fékk sérstakar vaxtabætur til þess að bæta upp fyrir verðbólguskotið, sem var vissulega mjög mikið og nánast án fordæma. Það var því ýmislegt gert. Mér finnst alveg óhikað hægt að segja að núna er ekki sviðin jörð hér á landi. Fjöldagjaldþrot heimilanna blasir ekki við. Það sem við horfum fram á núna eru einfaldlega hagstjórnarleg viðfangsefni um það hvernig við sköpum sem best skilyrði fyrir efnahagslífið, hvernig við sköpum sem best skilyrði til að bæta kjör á Íslandi, hvernig við sköpum skilyrði fyrir fjölbreytta atvinnustarfsemi sem skilar meiri framleiðni en atvinnulífið gerir núna. Það bætir kjör, það gerir fólki kleift að spara í miklu meiri mæli en það getur gert nú. Hvernig komum við á verðstöðugleika? Þar þurfum við nú aldeilis að horfa á gjaldmiðilinn að mínu mati. Fátt yrði meira til hagsbóta fyrir heimilin en verðstöðugleiki, með minni vöxtum þar af leiðandi. Munum við einhvern tíma upplifa á Íslandi íbúðalánamarkað þar sem við getum tekið óverðtryggð lán og treyst því að þau séu á 3–4% vöxtum þangað til þau eru greidd upp? Er það ekki eitthvað sem við sjáum í nágrannalöndunum og er það ekki eitthvað sem við ættum að stefna að hér? Er það ekki verkefnið sem er meira til hagsbóta fyrir heimilin? Ættum við ekki að greiða niður skuldir ríkissjóðs sem eru skuldir okkar allra? Engin aðgerð mundi skapa jafn mikið svigrúm fyrir næstu ár og komandi kynslóðir en að greiða niður skuldir ríkissjóðs, sem núna hafa það í för með sér að afborganir eru um 70–80 milljarðar í ríkisreikningi á ári hverju. Allt þetta þarf að gera og við þurfum að móta okkur stefnu í húsnæðismálum - vissulega er byrjað að setja þá stefnu og búið að kynna hana og ég fagna því - sem tekur á stöðu allra heimila, hvort sem það eru heimili sem eiga húsin sín eða leigja þau. Ég fagna því að þetta er byrjað. Frumvarpið sem við ræðum hér, og einnig frumvarpið sem við ræðum á morgun, finnst mér einfaldlega ekki vera í takt við tímann. Mér finnst þetta allt of kostnaðarsamar aðgerðir, allt of ómarkvissar, allt of viðamiklar miðað við tilefnið. Og þær eru slæmar út frá sjónarmiðum hagstjórnar. Þessar aðgerðir báðar munu að öllum líkindum auka neyslu. Þær bæta ekki grundvöll efnahagslífsins. Það liggur fyrir að verulegar líkur eru á því á að þær hækki vaxtastigið í landinu, hafi í för með sér meiri verðbólgu. Það er einmitt það sem við þurfum ekki að gera á þessum tímapunkti, alls ekki og aldrei. Sumir eiga enn þá í miklum skuldavanda. Íbúðalánasjóður fór yfir það fyrir nefndinni að um 7% vanskil eru á lánum hjá sjóðnum. Þar af má segja að helmingur séu eðlileg vanskil, vanskil sem sjóðurinn hefur ekki áhyggjur af og mun aldrei eyða þeim vanskilum. Það eru um 3% sem eiga í virkilega miklum erfiðleikum. Og við heyrum það líka frá umboðsmanni skuldara að margir eiga í miklum erfiðleikum. Öll þekkjum við fólk sem á í erfiðleikum vegna skulda. Það sem er svo vont við þessi frumvörp er að þau eru ekki einungis slæm sem innlegg í skynsamlega hagstjórn heldur leysa þau ekki heldur vanda þeirra skuldara sem glíma við erfiðleika. Þá finnst mér botninn algjörlega botninn farinn úr þessu. Þeir sem eru í miklum erfiðleikum eiga í svokölluðum greiðsluvanda. Það er aðallega fólk með litlar tekjur. Það er fólk sem safnar ekki miklum viðbótarlífeyrissparnaði og þar af leiðandi mun þetta úrræði ekki nýtast því mikið. Það er jafnvel fólk sem hefur ekki efni á því að greiða neitt í afborganir af lánum eða í leigu. Ég hef miklu meiri áhyggjur af þeim hópi. Það þarf að grípa til úrræða til að mæta vanda hans. En hér ætlum við með tveimur frumvörpum að ausa 120, 130, 140, 150 milljörðum úr ríkissjóði sem við ætlum að borga með skatttekjum framtíðarinnar án þess að taka á vanda þeirra sem eiga í erfiðleikum, sem eiga sannanlega í miklum erfiðleikum, án þess að bæta skilyrðin fyrir heimilin að öðru leyti, án þess að þetta sé skynsamleg hagstjórn. Spurningin blasir einfaldlega við: Af hverju erum við að þessu? Þetta hefði kannski verið á einhvern hátt skynsamleg aðgerð þegar við vorum í eftirleik hrunsins að búa til allar þessar neyðarráðstafanir. Það þurfti að gera ýmislegt og ég fór yfir það áðan að það var gert mjög mikið. Það hefur m.a. skilað þeim árangri að jörð er ekki sviðin lengur, fjöldagjaldþrot blasa ekki við. Það er augljóst að við þurfum að haga okkur skynsamlega í hagstjórn og við þurfum að horfa til framtíðar. Og við þurfum að bjarga þeim sem eiga í erfiðleikum. Þetta frumvarp og frumvarpið sem við ræðum á morgun gera það ekki. Það er alveg kristaltært í mínum huga og þess vegna eru þau mjög óskynsamleg. Og hvers vegna eru þau óskynsamleg? Bæði frumvörpin eru mjög dýr. Samkvæmt áliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar kostar þetta frumvarp ríkissjóð í framtíðartekjum og sveitarfélögin um 30 milljarða. Svo kostar það Íbúðalánasjóð líka umtalsverðar fjárhæðir. Hvaðan eru þessir peningar teknir? Þetta eru framtíðartekjur ríkis og sveitarfélaga. Þar með fjármögnum við þessa aðgerð einfaldlega með skatttekjum komandi kynslóða, barna okkar. Það finnst mér algjörlega ólíðandi hugsun vegna þess að það eru til aðrar leiðir. Við gætum notað þá peninga sem við getum mögulega náð í á þessum tímapunkti til að greiða niður opinberar skuldir, til að fara í nauðsynlegt viðhald og uppbyggingu á innviðum samfélagsins. Þá mundum við spara pening fyrir komandi kynslóðir. Þá mundum við auka svigrúmið fyrir komandi kynslóðir til þess að gera ýmislegt annað. En við ætlum að velta reikningnum yfir á komandi kynslóðir, það er það sem stendur til að gera hér. Ég vil bara vekja athygli á þessu og draga alveg skýrt fram vegna þess að það eru til aðrir valkostir, það eru til aðrar leiðir. Það eru til aðrar leiðir í meðferð ríkisfjármála, það eru til aðrar leiðir í hagstjórn en þessi. Þetta er að mínu viti andstyggileg nálgun og óábyrg. Kostnaðurinn í almannatryggingakerfinu mun vaxa mikið í framtíðinni. Okkar kynslóð mun þurfa mjög á lífeyrisgreiðslum að halda. Við erum mjög fjölmenn, ákaflega fjölmenn kynslóð. Og það er kannski ekkert skrýtið að þeir sem eru vörsluaðilar núna að viðbótarlífeyrissparnaði geri ekki stórkostlegar athugasemdir við frumvarpið sem við ræðum nú. Þeir hafa í sjálfu sér litla fjárfestingarkosti innan lands í gjaldeyrishöftum og hafa kannski ekkert á móti því að launþegar muni núna í þrjú ár ekki greiða inn á þessa reikninga heldur nota viðbótarlífeyrissparnað til að greiða niður húsnæðislán. En það er almannatryggingakerfið sem við þurfum að hafa áhyggjur af. Ef við göngum á viðbótarlífeyrissjóðinn, séreignarlífeyrissparnaðinn mun þessi kynslóð, þegar hún fer á lífeyrisaldur, þurfa liðsinni almannatryggingakerfisins í meiri mæli. Af því hef ég áhyggjur. Ef viðbótarlífeyrissparnaðar nýtur ekki við verður krafa gerð á almannatryggingakerfið einhvern tíma í framtíðinni um að létta undir með okkar kynslóð. Mun þessi kynslóð þá ekki stofna stjórnmálaflokk eða hagsmunasamtök til að berjast fyrir því að fá þá peninga, peningana sem hún ætlar að eyða núna? Verður það ekki líkleg atburðarás miðað við allt og allt? Þessi aðgerð er sett fram á svolítið göfugan en líka svolítið kæruleysislegan hátt. Það er sagt: Það er bara verið að færa til á milli sparnaðarforma, verið að gefa fólki kost á því að fara með peninginn úr lífeyrissparnaði yfir í húsnæðissparnað. Ég væri reiðubúinn að fallast á að gefa fólki þetta val, eins og hefur verið gert á undanförnum árum, en það er skattleysið sem truflar mig vegna þess að það er fjármagnað af komandi kynslóðum. Þetta eru einfaldlega skatttekjur framtíðarinnar og það er ósjálfbær hugsun um ríkisfjármál og það er óábyrgt. Mér finnst líka að menn skauti hér dálítið auðveldlega fram hjá öðru. Það er munur á húsnæðissparnaði og lífeyrissparnaði. Lífeyrissparnaður er ekki veðhæfur, hann er ekki aðfararhæfur, fólk á hann burt séð frá því hvað á dynur. Húsnæðissparnaður er aðfararhæfur, hann er veðhæfur. Mér finnst ákaflega líklegt og mér finnst það algjörlega vanmetinn möguleiki að eftir langvarandi lífskjararýrnun í kjölfar hruns á Íslandi og eftir mikla uppbyggingu væntinga til neyslu hjá heimilunum, til nauðsynlegrar og ónauðsynlegrar neyslu, að sá húsnæðissparnaður sem þarna myndast verði einfaldlega veðsettur. Fólk muni sækja þennan pening til neyslu með því að nýta veðrýmið til skuldsetningar. Af hverju segi ég að það séu líkur á þessu? Jú, það er vegna þess að það hefur gerst áður og í boði sömu flokka og boða þessar tillögur nú. Þegar veðrými var aukið á íbúðarhúsnæði í kringum 2004 með því að hækka þak veðsetningar upp í 90% gerðist einmitt þetta. Heimilin höfðu miklar væntingar til neyslu og mikla þörf á neyslu en höfðu ekki aðgang að sparnaði á reikningum sínum - en það er undirliggjandi vandi í íslensku efnahagslífi sem þarfnast hagstjórnarlegra úrræða að sparnaður sem heimilin geta nýtt til sveiflujöfnunar er lítill, heimilin geta ekki lagt fyrir. Hvað virðast þau þá gera þegar veðrýmið er aukið og gerðist í stórum stíl árið 2004? Þau skuldsetja sig til að sækja peninginn til neyslu eða sveiflujöfnunar. Eru ekki verulegar líkur á því að þetta gerist nú? Að heimili sem núna geta greitt inn á húsnæðislán sín um 2 milljónir með því að nota séreignarsparnaðinn muni einfaldlega með tíð og tíma, vegna þess að þörfin á viðhaldi hjá heimilum, þörfin á neyslu er mikil - lítum bara á bílaflotann, hann er mjög gamall - nýta svigrúmið til veðsetningar til að skuldsetja sig aftur. Munu lánastofnanirnar ekki líka vilja það? Lánastofnanirnar þurfa að koma öllu því fé sem verður núna uppgreitt aftur í umferð. Þær þurfa að endurlána féð. Það er því ekki alveg þannig að hér höfum við lífeyrissparnað og hins vegar húsnæðissparnað og þetta séu algjörlega jafngild form sparnaðar. Það er ýmsum annmörkum háð að taka pening úr lífeyrissjóðakerfinu, með tilheyrandi byrðum á komandi kynslóðir og almannatryggingakerfið í framtíðinni, og setja hann í húsnæðissparnað. Ég er hins vegar mjög opinn fyrir því, eins og fleiri hér í umræðunni, að hanna sérstakt húsnæðissparnaðarkerfi sem mundi nýtast ungu fólki til að kaupa sína fyrstu íbúð, það væri meginmarkmið þess. En ég held að við ættum ekki að seilast í viðbótarlífeyrissparnaðinn í því skyni. Mér finnst há þessu öllu mjög mikill skortur á framtíðarsýn. Núna erum við að sækja að óþörfu í pening sem við eigum að eiga til framtíðar. Það er einkum á þeim forsendum, á forsendum þess að ég er algjörlega á móti þeirri hugsun að taka peninga af komandi kynslóðum til að fjármagna okkur núna, sem ég get ekki fellt mig við þetta frumvarp og heldur ekki hitt sem við ræðum á morgun.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson talar um fyrri aðgerðir stjórnvalda og segir að hér á landi sé ekki lengur sviðin jörð. Við verðum að átta okkur á því að stór hópur fólks gekk á milli fjármálastofnana eða til lánveitenda á síðasta kjörtímabili og fékk enga úrlausn sinna mála. Þessi sami hópur átti að bjarga sér sjálfur, átti að bæta við sig vinnu þótt litla vinnu væri að fá á þessum árum. Með þessum aðgerðum er komið til móts við þennan hóp. Í gögnum, sem fylgja að vísu hinu skuldaleiðréttingarfrumvarpinu, kemur í ljós að 35 heimili skulda enn yfir fasteignamati. Við erum að koma til móts við þann hóp sem hefur ekki fengið aðstoð og á enn mjög erfitt með sín fasteignalán.

Virðulegi forseti. Ég fór yfir það í ræðu minni að mér finnst flestallt benda til þess að þær aðgerðir sem er verið að grípa til núna með ærnum tilkostnaði muni ekki hjálpa því fólki sem er í erfiðleikum þannig að það fólk verði ekki lengur í erfiðleikum. Mér sýnist það blasa við. Fólk með lágar tekjur á í mestum erfiðleikum með að greiða afborganir af lánum. Fólk með lágar tekjur á mjög erfitt með að nýta sér úrræðið sem við ræðum hér í dag vegna þess að það hefur einfaldlega ekki færi á því að leggja mikið inn í séreignarlífeyrissparnað, það er ekki með þannig tekjur. Svo skuldar það ekki svo mikið í krónutölu og þess vegna mun hitt úrræðið ekki nýtast því heldur því að þar er miðað við hlutfall af eftirstöðvum skulda. Fólk í þeim vanda sem hv. þingmaður er að lýsa 

Hæstv. forseti. Þessar aðgerðir eru ekki óþarfar. Þær koma til móts við hóp sem hefur legið utan garðs í aðgerðum fyrrverandi stjórnvalda. Það er búið að vera grafalvarlegt ástand á mörgum heimilum landsins undanfarin ár. Ég veit það vel eftir að hafa umgengist fjölda barna og fleiri í skólakerfi landsins. Þetta hefur sett mark sitt á margar fjölskyldur. Ég tel að það sé réttlætanlegt að koma til móts við heimilin í dag og hjálpa þeim í þeim vanda sem þau standa frammi fyrir í dag. Auk þess, af því að við erum að ræða hingað og þangað um aðgerðir ríkisstjórnarinnar, þá verður að horfa á heildarmynd aðgerðaáætlunarinnar sem er í tíu liðum um skuldavanda heimilanna þar sem er t.d. tekið á málefnum leigjenda.

Hér segir hv. þingmaður með miklum sannfæringarkrafti að þessar aðgerðir séu ekki óþarfar. Ég þarf að heyra sterkari fullyrðingar og sterkari röksemdir fyrir því að við eigum að fara í 130–150 milljarða útgjöld úr ríkissjóði. Það er einfaldlega svoleiðis. Ég þarf að heyra að þetta sé fullkomlega bráðnauðsynlegt. Ég þarf að heyra að þetta muni bjarga fólki sem á í miklum skuldavanda. Þetta gerir það ekki. Ég þarf að heyra að þetta bæti forsendur efnahagslífsins, skapi vöxt í framtíðinni, minnki byrðar á komandi kynslóðum. Þetta þarf ég að heyra. Það heyri ég ekki í málflutningi þeirra sem styðja þessar tillögur. Nú er röksemdin orðin sú að þetta sé ekki óþarft. Það eru alls ekki nógu sterk rök.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er eitt sem ég sé að við erum sammála um og það er að mikilvægt er að aðgerðirnar hvetji ekki til frekari neyslu eða frekari skuldsetningar heimila. Ég hef alltaf litið á þessa aðgerð ásamt skuldaleiðréttingunni sem hvata til að eignast stærri hlut í húsnæði í stað þess að skulda. Spurning mín til þingmannsins er þess vegna: Er hann tilbúinn til að taka þátt í að skapa samstöðu um að viðmiðið sé minni skuldsetning heimila til framtíðar?

Virðulegi forseti. Ég held að það sé full ástæða til að hafa áhyggjur af skuldastöðu heimilanna sem hagstærðar, en skuldastaða heimilana er núna sem hlutfall af landsframleiðslu sú sama og líklega í kringum 2005 eða 2006. Ég fullyrði að við hefðum aldrei léð máls á því að fara í svona dýrar aðgerðir eins og við erum að tala um núna árið 2006. Flestum hefði þótt það tilefnislaust. Engu að síður held ég að það sé áhyggjuefni hvað heimilin eru skuldsett. Ég held að við þurfum að innleiða ábyrgð í því hvernig við umgöngumst fjármál yfir höfuð, Íslendingar, og ríkið þarf að ganga á undan með góðu fordæmi og greiða niður sínar skuldir. Ég held að þessi aðgerð og þær aðgerðir sem boðaðar eru þar sem ríkið ætlar að greiða hluta af skuldum fólks auki ekki fjárhagslega ábyrgð, fyrir utan að vera slæmt 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Ég tel hins vegar þvert á móti að í þessari aðgerð felist tækifæri til að breyta hugsunarhætti. Samhliða þarf auðvitað ýmislegt fleira að koma til eins og við höfum rætt, aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar, breyting á verðtryggingunni, niðurfelling verðtryggingarinnar. Að minnka peningamagn í umferð í framhaldi af þessari aðgerð er mikilvægur þáttur í því að draga úr skuldsetningu. Þingmaðurinn ræddi líka um að þessu fylgdu ekki hvatar til að skapa vöxt í efnahagslífinu. Felst ekki einmitt í því hvati til vinnu, hvati fyrir fólks til að vinna og hvati til að afla tekna, hvati til að draga úr svartri atvinnu, eins og við höfum stundum rætt að vanti?

Virðulegi forseti. Ég tel verulegar líkur á því að þessar aðgerðir auki verðbólgu og hækki þar með vaxtastig og séu þar með slæmar út frá hagstjórnarlegu tilliti. Þær auka ekki svigrúm ríkissjóðs sem væri hægt að gera með því að ríkissjóður notaði þessa peninga - og þá á ég nú kannski einkum við frumvarpið sem við ræðum á morgun - til að greiða niður opinberar skuldir. Það mundi auka svigrúm ríkissjóðs til langs tíma og hafa mjög góð hagstjórnarleg áhrif. Ég sé ekki hvernig hugsunarhátturinn á bak við þessi frumvörp á að auka ábyrgðartilfinningu fólks fyrir eigin fjármálum. Ríkisvaldið er beinlínis að segja hér að það ætli að greiða hluta af skuldum fólks. Er það eitthvað sem á að vera í framtíðinni líka? Og hvaða skilaboð eru það til markaðarins, má fólk búast við því að ríkisvaldið muni gera þetta ítrekað á 21. öldinni, að greiða hluta skuldanna? Mér finnst þetta vera alveg þveröfug skilaboð við það sem ætti að gera, þ.e. að auka stöðugleika, skapa betri skilyrði 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir afbragðsræðu, hann fór vel yfir hér úrræði á síðasta kjörtímabili. Ég ætla nú ekki að eyða orkunni í það. Ríki og sveitarfélög eru ekkert annað en fólkið sem myndar þessar einingar. Hv. þingmaður talaði um að komandi kynslóð yrði skilin eftir með einhvern reikning. Ég held að það yrði miklu dýrara fyrir okkur að gera ekki neitt í þeim efnum og dýrara fyrir samfélagið þegar upp er staðið. Hv. þingmaður kom inn á það að íslensk heimili væru of skuldsett, talaði um efnahagslegar aðgerðir. Finnst hv. þingmanni það ekki vera tilefni til að fara í efnahagslegar aðgerðir til að ná niður skuldum heimilanna?

Já, ég er nú búinn að segja það nokkrum sinnum, ég held að stöðugt efnahagslíf, t.d. með nýjum gjaldmiðli, sem okkur í Bjartri framtíð verður nokkuð tíðrætt um, meiri áherslu á að styðja nýjar atvinnugreinar sem geta skapað meiri útflutningstekjur og aukið framleiðni á Íslandi eins og í nýsköpun, rannsóknum og þróun, skapandi greinum, grænum iðnaði; það væri góð fjárfesting til framtíðar, mundi bæta kjör. Betri skuldastaða ríkissjóðs þannig að ríkissjóður hefði meira svigrúm til að fjárfesta í nauðsynlegum innviðum samfélagsins, það mundi líka bæta kjör. Svona innspýting inn á höfuðstól heimilanna, sem er ákaflega líklegt að fjölmörg heimili muni einkum nýta til að sækja fé til neyslu, vegna þess að aukið veðrými skapast, finnst mér 

Hæstv. forseti. Þvert á móti gerist það í þessu tiltekna frumvarpi að þá er fólk að spara og það hvetur til sparnaðar og dregur úr neyslu. Það er það sem felst í þessu tiltekna frumvarpi og þess vegna spilar það mjög vel saman með því frumvarpi sem hv. þingmaður er mikið meira að tala um og við ræðum væntanlega á morgun. Ég vil spyrja hvort honum finnist slík úrræði sem þetta tiltekna frumvarp felur í sér, það hvetur til sparnaðar, ekki skynsamleg hagstjórn.

Virðulegi forseti. Nei, mér finnst það ekki skynsamleg hagstjórn. Mér finnst mjög mikilvægt að gera greinarmun á nokkrum formum sparnaðar. Lífeyrissparnaður, hann er ekki aðfararhæfur, hann er ekki veðhæfur, hann bíður þín. Undir venjulegum kringumstæðum á hann að bíða þín í framtíðinni til að hjálpa þér að hætta að vinna, hjálpa hv. þingmanni og okkur öllum að hætta að vinna. Húsnæðissparnaður, að eiga húsnæðið sitt, það er mjög gott, vissulega, en margir dreifa kostnaði við að eiga húsnæði einfaldlega yfir æviskeiðið og í sjálfu sér er ekkert óeðlilegt að gera það. En húsnæðissparnaður, hann er veðhæfur, skapar veðrými. Svo er sparnaður á innlánsreikningum, sparnaður af því tagi er mjög lítill á Íslandi. Það er ágætlega farið yfir þetta, t.d. í skýrslu Seðlabankans um valkosti í gjaldmiðilsmálum frá því fyrir ári. Í sögulegu samhengi hefur sá sparnaður alltaf verið lítill á Íslandi, íslensk heimili hafa aldrei getað lagt neitt almennilega fyrir til sveiflujöfnunar. Og vegna þess að sá sparnaður er ekki fyrir hendi er mjög líklegt að 

Virðulegi forseti. Ég hlustaði á ræðu hv. þingmanns. Hún var um margt ágæt en um margt svolítið sérkennileg. Fyrst skiptir máli að menn séu meðvitaðir um það að viðbótarlífeyrissparnaðurinn er til kominn sem val á sparnaði. Þeir sem leggja í viðbótarlífeyrissparnað geta tekið hann út um sextugt. Hann hefur ekkert með almannatryggingakerfið að gera, ekki þetta hefðbundna lífeyriskerfi. Hv. þingmaður sagði að þeir sem gættu vörslufjárins væru frekar slakir yfir þessu vegna þess að það væru fáir fjárfestingarkostir næstu árin. Eins sagði hv. þingmaður að þetta væri mjög slæmt vegna þess að við fengjum svo mikla ávöxtun á viðbótarséreignina í framtíðinni. Sér hv. þingmaður ekkert samhengi þarna? Núna er vandi samkvæmt hv. þingmanni að fjárfestingarkostir eru fáir. Heldur hv. þingmaður að það hafi ekki nein áhrif á ávöxtun á næstu árum og áratugum?

Virðulegi forseti. Samkvæmt mínum kokkabókum lagði hv. þingmaður að hluta til mér orð í munn en ég ætla ekki að elta ólar við það. Ég sagði ekkert um ávöxtunina. Ég sagði að vörsluaðilar viðbótarlífeyrissparnaðar á þessari stundu, miðað við gjaldeyrishöft og fáa fjárfestingarkosti, gerðu engar sérstakar athugasemdir við þá tímabundnu aðgerð að þeir fengju ekki inngreiðslu inn í sjóðina til ávöxtunar nú. Ég held að það sé kannski lýsandi fyrir þeirra viðhorf á þessari stundu. Það sem ég er að segja að við þurfum að hafa áhyggjur af er að ef fólk nýtir þennan viðbótarlífeyrissparnað núna skattfrjálst, þá gerist tvennt: Þessi viðbótarlífeyrissparnaður kemur ekki til útgreiðslu sem lífeyrissparnaður þegar fólk mun þurfa á honum að halda á efri árum og hann mun ekki heldur gefa af sér skatttekjur á þeim tímapunkti. Og vegna þess að hann kemur ekki til útgreiðslu sem lífeyrissparnaður í framtíðinni 

Hv. þingmaður áttaði sig ekki á því að hann var að færa rök fyrir málinu. Ef það eru fáir fjárfestingarkostir þýðir það að það verður léleg ávöxtun. Þá fáum við ekkert út úr þessu kerfi. Ég bið hv. þingmann að benda mér á hvað sé betri fjárfestingarkostur, hvað sé betra að gera en að greiða niður skuldir. Hvaða betri ávöxtun getur hv. þingmaður bent á en þá að greiða niður skuldir? Ef hv. þingmaður ætti að ráðleggja kjósanda sínum, sem væri kannski á svipuðum aldri og hv. þingmaður, hvort hann ætti að halda í viðbótarlífeyrissparnaðinn sinn og fá þá það út sem hann er að biðja um, eða greiða niður skuldir, við þekkjum kostnaðinn við skuldirnar, hverju mundi hv. þingmaður mæla með? Hvort er hagstæðara fyrir kjósandann, ef hv. þingmaður, sem hefur skoðað þessi mál mjög vel, fengi nú að ráðleggja viðkomandi?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi þetta með ávöxtunina, hún er auðvitað til áratuga, til langs tíma, og við gerum vonandi ekki ráð fyrir því að hér verði fáir fjarfestingarkostir og gjaldeyrishöft til áratuga, eða hvað? Við verðum því að skoða það í samhengi við alla öldina og horfa til framtíðar. Ég meina, það er ekki skynsamlegt, finnst mér, að við séum að baða okkur upp úr skattfrelsi núna á viðbótarlífeyrissparnaði í boði barnanna okkar sem mundu annars njóta þessara skatttekna í framtíðinni. Svo þetta með að greiða niður skuldir, að sjálfsögðu er það skynsamlegt. Það hefur verið rauður þráður í málflutningi mínum hér að það ætti að vera eitt meginviðfangsefni hagstjórnar að bæta skilyrði heimilanna, bæta skilyrði efnahagslífsins þannig að fólk geti farið að leggja fyrir. Þá væri skynsamlegt að greiða niður skuldir. Ég hef fært fyrir því rök að vegna þess að heimilin hafa ekki lagt fyrir njóta þau ekki sparnaðar til sveiflujöfnunar. Þau hafa væntingar til neyslu, nauðsynlegrar neyslu  
            

Virðulegi forseti. Við erum í 2. umr. í þessu stóra máli og staðan er sú að hér hafa fulltrúar úr efnahags- og viðskiptanefnd haldið ræður sína með ágætum andsvörum og umræðan er fín. Ég vil leggja fram þá ósk við hæstv. forseta að formenn stjórnarflokkanna komi hingað og hlýði á þessa umræðu. Þetta er stærsta baráttumál ríkisstjórnarinnar, stærsta málið sem ríkisstjórnin lagði fram, kosningaloforð á heimsmælikvarða, tillögur á heimsmælikvarða og ég óska eftir því að hæstv. forseti geri þessum hæstv. ráðherrum grein fyrir þeirri eindregnu ósk.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir með hv. þingmanni. Það hefur verið mjög undarlegt að vera hér og fylgjast með þessari umræðu, bæði 1. umr. og aftur núna, og sjá það áhugaleysi forustumanna stjórnarflokkanna sem æpir á okkur í henni. Þetta eru stærstu mál þessara flokka, kosta 150 milljarða. Þeir segja að þetta snerti við 100 þúsund heimilum en þeir sýna þessu engan áhuga. Mér finnst það undarlegt, þetta er sorglegt og það er margt sem við mundum vilja heyra frá þeim í umræðunni. Við vonumst til að þeir láti nú svo lítið að sitja með okkur hinum þingmönnum hér til að fjalla um ráðstöfun þeirra 150 milljarða sem um ræðir.

Virðulegur forseti. Ég tek undir áhuga hv. þingmanna á að formenn stjórnarflokkanna séu viðstaddir umræðuna. Það er nú ekki síst mikilvægt að hæstv. fjármálaráðherra sé það því að þetta varðar mjög háar fjárhæðir úr ríkissjóði en þó sérstaklega vegna þess að hér hefur orðið veruleg breyting á málinu frá því við 1. umr. þegar ráðherrann mælti fyrir því, nefndin gengur mun lengra í að gefa eftir tekjur fyrir ríkissjóð. Þess vegna er auðvitað mikilvægt að ráðherrann taki þátt í allri umfjöllun um þetta hér í salnum.

Forseti mun óska eftir því við formenn stjórnarflokkanna að þeir verði við erindum stjórnarandstöðunnar og komi hingað í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég geri enga kröfu um að ráðherrar séu hér í salnum en mér finnst æskilegt að þeir sem hér hafa talað og maður er að tala til séu á svæðinu og ég vonast til að einhverjir hv. stjórnarandstæðingar séu hér í salnum. Ég sé einn. En þeir sem töluðu hér mjög hátt og settu fram mikla gagnrýni hafa yfirgefið svæðið. Vonandi fara þeir að tínast inn. - Já, nú erum við aðeins farin að sjá í þá og ég fagna því, það er bara gott. En mér finnst undarlegt að koma hingað í löngum bunum upp og heimta að hér sé allra handa fólk í þingsalnum og um leið og þeir eru búnir með ræðurnar þá hlaupa þeir út eftir að hafa sett fram mjög mikla gagnrýni á þetta mál. Ég hefði viljað eiga orðaskipti við hv. þingmenn. Þeir eru væntanlega svo uppteknir af því að leita að hæstv. ráðherrum að þeir geta ekki tekið þátt í umræðunni þó að þeir hafi verið fullir vandlætingar rétt áðan yfir því að menn væru ekki á staðnum til að tala um þetta stóra mál, væru ekki á svæðinu til að ræða það. Það á svo sannarlega við um hv. stjórnarandstæðinga, þeir eru ekki hér í þingsalnum að ræða þetta mál nema rétt á meðan þeir koma hingað til að ræða um fundarstjórn forseta og tala um að það vanti einhverja á svæðið.  Ég var hér í andsvörum við hv. þm. Guðmund Steingrímsson og hann færði mjög góð rök fyrir þessu máli, hann áttaði sig bara ekki alveg á því. Ég ætla einmitt að taka upp þau rök sem hv. þingmaður fór ómeðvitað með. Þau eru einfaldlega þessi: Ein ástæðan, talandi um að það sé skynsamlegt af efnahagslegum ástæðum að fara í þetta, er sú að eins og staðan er í dag þá er lítið um fjárfestingarkosti í íslensku samfélagi og sérstaklega fyrir stórfjárfesta. Það er mikil hætta á eignabólumyndun. Þegar lífeyrissjóðirnir og þessir stóru fjárfestingaraðilar eru að fjárfesta þá eru fáir valkostir og hætta á því að viðkomandi valkostur hækki mjög í verði ef fjárfest er í honum. Það er því enginn vafi að það hagkvæmasta sem fólk getur gert er að greiða niður skuldir sínar. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson kom að vísu og sagði - ég verð að viðurkenna að mér finnst það ein mesta vantrú á einstaklingum og fjölskyldum sem ég hef heyrt úr þessum ræðustól - að um leið og menn væru búnir að greiða niður skuldirnar mundu þeir bara biðja um meira veðrými og byrja að safna skuldum aftur. Ég veit ekki hvaðan hv. þingmaður hefur þær upplýsingar. Ég held að í það minnsta 20 eða 25% af íslenskum heimilum skuldi ekkert í sinni fasteign, hafi greitt lánin niður og við skulum vona að það færist í vöxt. Við skulum vona að þetta verði til þess, því að þetta snýst ekki bara um að veittur sé skattafsláttur, ef þannig má að orði komast, af þessum sparnaði heldur eru atvinnurekendur líka að greiða inn á lánin. Nú er það þannig að um 15 þúsund fjölskyldur eru ekki að greiða í séreignarsparnað og það hefur örugglega ekki þensluáhrif ef það fólk fer að nýta sér þessa leið, sem er svo sannarlega afskaplega hagkvæm, til að greiða niður skuldir sínar. Ég er hér að vísa í fjölskyldur sem eiga fasteign, skulda og spara ekki í séreign. Viðbótarlífeyrissparnaður var settur á á sínum tíma til að vera valkostur fyrir fólk. Við erum með lífeyriskerfi, þennan hefðbundna grunnlífeyri sem var hugsaður til að taka við almannatryggingakerfinu þegar kemur að lífeyrisgreiðslum og hluta tryggingar í það minnsta. Þetta er hins vegar valkostur sem við getum nýtt okkur sem greiðum í þetta kerfi eftir 60 ára aldur. Það hefur alveg legið fyrir að menn hafa talað um þetta til að auka valfrelsi fólks þegar það er komið á þennan aldur. Þetta er hins vegar ekki fast í hendi. Engin ávöxtun er föst í hendi og við þekkjum það, Íslendingar, eftir að hafa farið í gegnum síðasta bankahrun, að eignir geta horfið en skuldirnar gera það sjaldnast. Þess vegna er líka um ákveðna leið að ræða sem hjálpar fólki og hvetur fólk til að greiða niður skuldir sínar. Það hefur margs konar jákvæð áhrif í för með sér. Það léttir ekki bara líf þeirra einstaklinga sem gera það heldur ýtir undir ráðdeild og sparnað og ég er alveg sannfærður um að því meira sem fólk tileinkar sér slíkt því ábyrgara verður það í fjármálum. Þetta er mjög jákvæður hvati hvað það varðar. Þetta minnkar bankakerfið sem er mjög nauðsynlegt. Þetta minnkar eignir bankanna sem eru að stórum hluta útlán og einnig, eins og hér hefur komið fram, og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson benti réttilega á, gerir þetta að verkum að það er minna af því sem bankarnir þurfa að fjárfesta í vegna þess að þetta fer beint inn á lánin. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa helst gagnrýnt að þetta muni fyrst og fremst umbuna betur stöddum einstaklingum, að betur staddir einstaklingar eigi auðveldara með að ná upp í þetta hámark, sem er um 500 þúsund á einstakling og 750 þúsund á hjón. Það er alveg satt og rétt. En á nákvæmlega sömu þáttum byggist allt lífeyrissjóðakerfið upp, því að það eru engir skattar á lífeyrisgreiðslur, hefðbundnir skattar eins og á annan sparnað, það er ekki fjármagnstekjuskattur. Ef það væri fjármagnstekjuskattur, hverjir mundu greiða mesta fjármagnstekjuskattinn? Það eru þeir sem eiga mest í lífeyrissjóðunum. Með nákvæmlega sömu rökum væri því hægt að segja að lífeyrissjóðakerfið, eins og það er byggt upp í dag, hygli þeim sem mest hafa. Menn geta síðan alltaf tekið út ákveðna hópa og sagt að þeir fái ekki fyrirgreiðslu og það er alveg rétt í þessu tilfelli. Enginn hefur hins vegar minnst á og talað um óréttlætið í því að það fólk sem skuldar ekki í fasteignum sínum, er kannski búið að greiða upp lánin sín, fær ekki neitt. Þetta nýtist því fólki ekki neitt. Enginn hefur talað fyrir þann hóp en menn hafa talað um ýmsa aðra hópa, og ekkert nema gott um það að segja. Ég man hins vegar ekki til þess að þessi umræða hafi átt sér stað þegar menn voru að tala fyrir vaxtabótum. Vaxtabætur hafa verið hér á Íslandi um áratugaskeið; og fá allir jafnar vaxtabætur? Aldeilis ekki. Hópum er mjög mismunað og færa má full rök fyrir því að þær komi oft mjög óréttlátlega niður. Fá námsmenn vaxtabætur? Nei, þeir eiga almennt ekki húsnæði. Ef fólk á ekki húsnæði, hér eru nefndir öryrkjar og aðrir slíkir, ellilífeyrisþegar eru oft búnir að greiða upp lánin sín, fær það ekki vaxtabætur. Þar er um að ræða tugi ef ekki hundruð milljarða ef allt er talið og ég man ekki til þess að menn hafi talað um mikla mismunun í því sambandi. Ef menn telja að hér sé um mismunun að ræða hljóta menn líka að telja að um mismunun sé að ræða þar sem vaxtabæturnar eru. Er það ekki svo? Við eigum þá væntanlega von á því að heyra þessa sömu aðila, sem eru ekki í salnum núna en hafa mikið rætt málin hér í dag, segja að þeir hafi gert mistök þegar þeir lögðu af stað með allrahanda vaxtabætur í fortíðinni og vilji koma í veg fyrir mismunun þegar kemur að vaxtabótum í nánustu framtíð. En einhverra hluta vegna hefur ekkert verið rætt um það hér í dag. Síðan er sagt að hér sé verið að gefa eftir skatttekjur og talað um að tekið sé af útsvarinu. Þá er verið að vísa í það að vegna þess að nú geta menn nýtt séreignarsparnaðinn, sem ég mundi nú telja að væri skynsamlegra, til að greiða niður húsnæðisskuldir í stað þess að fara þá leið varðandi séreignarsparnaðinn sem síðasta ríkisstjórn fór - menn geta þá nýtt það í útgreiðslu ef menn hafa áhyggjur af því að þetta sé þensluhvetjandi og fólk fari ekki skynsamlega með það. Það er enginn vafi á því að leið fyrri ríkisstjórnar ýtti frekar undir það en þessi leið þannig að menn geta ekki haldið öðru fram en að út frá þeim forsendum sé þetta skynsamlegri leið sem farin er núna. Í ofanálag þekkjum við það, við höfum séð það hjá lífeyrissjóðunum og í öllum sparnaði, að það eru sveiflur í ávöxtun. Hér hefur hv. þm. Guðmundur Steingrímsson bent réttilega á að það eru fáir fjárfestingarkostir sem þýðir að litlar líkur eru á því að góð ávöxtun verði af þessum sparnaði. Það er það sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson sagði áðan þegar hann var að tala gegn tillögunum og var í raun að mæla með þeim. Hann var að mæla með aðgerðunum en áttaði sig ekki algerlega á því. Það er ekkert fast í hendi að við fáum hér ávöxtun, ég tala nú ekki um raunávöxtun upp á 3,5% eftir 40 ár eða 30 ár eða hvað það er, langt því frá. Ég hef spurt alla þá sérfræðinga sem ég hef fundið um hvaða vísitölu þeir geti sýnt sem sýni fram á 3,5% raunávöxtun og ekki hefur enn verið bent á einhverja slíka. Þó að það tengist þessu kannski ekki beint, það á þá frekar við um almennu lífeyrissjóðina, þá breytir það því ekki að ekkert er fast í hendi þegar kemur að ávöxtuninni. Það er mjög erfitt að ætla hvaða áhrif það hefur í framtíðinni önnur en þau að það hlýtur að hafa jákvæð áhrif ef fólk skuldar minna en meira. Ef menn hafa áhyggjur af því að þetta komi niður á almannatryggingakerfinu hljóta menn að vilja gera það sem þeir geta til að minnka skuldir fólks. Það er algerlega ljóst að það fólk sem býr í skuldlausri eign en er komið á lífeyrisaldur er í miklu betri málum en aðrir sem eru á þeim aldri og skulda. Yngra fólk getur unnið sig út úr því á einhverjum árum og áratugum. Þeir sem eldri eru, eru komnir á lífeyrisaldur, og skulda mikið, þeir geta það alla jafna ekki. Þeir eru hættir að vinna og þeir neyðast þess vegna til að nýta sér framfærslu hins opinbera með einhverjum hætti en þeir sem eru skuldlausir hafa miklu fleiri valkosti, meðal annars að minnka við sig, sem margir gera, og það er í raun hugsunin í kerfinu að það sé gert. Nú er ég bara að vísa í minnihlutaálitið, þá er það það þriðja sem nefnt er - fyrst og fremst er nefnt að verið sé að umbuna hinum betur stöddu, í öðru lagi að við séum að gefa eftir skatttekjur og þetta sé skattbyrði á komandi kynslóðir, og það er ekkert fast í hendi hvað það varðar, það veit auðvitað enginn og mun enginn komast að því. En svo mikið er víst að ef sú kynslóð sem er nú að fjárfesta í húsnæði skuldar minna og jafnvel ekki neitt þegar hún er komin á lífeyrisaldur mun það hafa góð áhrif á almannatryggingakerfið. Það er algerlega öruggt. Það mun ekki ýta undir að menn kalli á útgjöld á því sviði. Við vitum ekki hver framtíðaráherslan er varðandi séreignarsparnaðinn en við vitum hins vegar nákvæmlega hvað greiða þarf af lánum því að það er algerlega þekkt. Alla jafna eru það fastir vextir, sjaldnast breytilegir, og það eru vextir plús verðtrygging. Við þekkjum ekki hve verðbólgan verður mikil en við þekkjum vexti og við vitum að jafn góð og ávöxtun er í séreignarsparnaði þá mun hún ekki ná upp í skuldirnar. Það er alltaf betri ávöxtun af því að greiða niður skuldir í stað þess að setja í viðbótarlífeyrissparnað. Í þriðja lagi er talað um að ekki sé gott að blanda saman húsnæðissparnaðarreikningi og séreignarlífeyrissjóði og meðal annars er bent á, af einhverjum hér, sem er alveg hárrétt, að frjáls sparnaður er mjög lítill. Mér sýnist samt sem áður að ef við berum okkur saman við önnur lönd þá vanti nokkrar breytur. Það er til dæmis þannig að í samanburðartölum OECD er almenna reglan - á heimasíðunni og alls staðar, þú þarft að grafa mjög til að finna einhverjar upplýsingar - sem er stærsti vandi gömlu Evrópu, ESB-landanna, þessar risalífeyrisskuldbindingar sem hanga yfir þeim þjóðum. Við erum með stóran vanda sem er Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins en hann er eins og dropi í hafið miðað við þann stóra vanda sem Frakkar, Ítalir, Þjóðverjar, Spánverjar og fleiri standa frammi fyrir vegna gegnumstreymiskerfis þeirra. Þær þjóðir eru hins vegar alla jafna með mun meiri sparnað, kannski vegna þess að fólkið sem á að fá úr þessum lífeyrissjóðum, sem þeir eru ekki með eina einustu evru í, skuldbindingar þeirra og útgreiðsla aukast með hverju árinu sem líður, treystir ekki því kerfi. Ég hef hins vegar ekki séð, þó að ég hafi beðið um það, hvað sambærilegt kerfi og við erum með - að því leytinu til að við erum með þetta grunnlífeyriskerfi, svo erum við með viðbótarlífeyriskerfi, sem að mörgu leyti má segja að sé ígildi frjáls sparnaðar í öðrum löndum. Þess vegna má segja að viðbótarlífeyrissparnaður sé nokkurn veginn frjálsi sparnaðurinn hjá okkur. Þó að við megum og eigum að ýta undir aukinn sparnað, það er alveg grundvallaratriði, þá þurfum við að lækka skatta á þennan sparnað. Eftir að hafa farið í að hækka skattana verulega þá hvarf innlendi sparnaðurinn hjá fólkinu í landinu og augljóst til dæmis hjá þeim aðilum sem áttu sparnað að kaupa fasteignir. Var það vel þekkt eftir bankahrunið að ýmsir voru að fjárfesta í húsnæði í stað þess að eiga í bönkum. Ég er mjög fylgjandi séreignarlífeyrissparnaðarkerfinu og það virkar vel, mér finnst líka mikill kostur í því að atvinnurekandinn hjálpar og ýtir undir það að greiða niður skuldir fólks. Ef við erum að nýta þetta til húsnæðissparnaðar, kerfi sem er til, öll tölvukerfi eru til, það er búið að fjárfesta í öllu þessu, þetta er að virka; hvað er að því? Ég sé ekki rökin gegn því. Menn gleyma því oft að ef við förum í breytingar, nýtt kerfi, kostar það oft peninga, menn þurfa líka að læra á það. Það er ekki bara eitthvert tölvukerfi heldur þarf að kynna kerfið fyrir fólki o.s.frv. Þetta er kerfi sem er vel þekkt og það virkar vel. Ef almenna reglan er sú að fólk byrjar í þessu kerfi mjög ungt og safnar upp í sína fyrstu íbúð og nýtir þetta síðan til áframhaldandi sparnaðar til að eiga aukna valkosti þegar það minnkar vinnu og hættir vinnu, ég sé ekki neikvæðu þættina við það. Ég verð að viðurkenna að mér finnst það hins vegar vera málefnaleg rök og mikilvægt að halda þeim til haga, þó að þau komi kannski ekki nógu skýrt fram, að þetta er ekki fyrir alla. Það er algerlega rétt að séreignin er ekki aðfararhæf og ef menn greiða inn á lánið sitt og geta ekki séð fyrir endann á því og eru að missa íbúðina eða húsið þá er til lítils að standa í þessu og menn þurfa að huga að því. Ef fólk er í verulegum vanda þá er ekki sjálfgefið að þetta sé skynsamleg leið og ég held að það sé mikilvægt að við komum þeim skilaboðum skýrt fram. Það að við hvetjum fólk til að sýna ráðdeild og sparnað, hvetjum fólk til að leggja fyrir til að greiða niður skuldir sínar og aðstoðum það til að svo megi verða, það hlýtur að vera jákvætt. Og það hlýtur að vera jákvætt að við séum að snúa af braut húsnæðisstefnu sem verið hefur við lýði svo áratugum skiptir sem hefur gengið út á það að hvetja fólk til að skulda. Það var gert með vaxtabótakerfinu, 90% lánunum og allir flokkar fyrir utan Sjálfstæðisflokkinn ýttu undir það. Framsóknarmenn voru skammaðir á sínum tíma fyrir að ganga ekki nógu langt í 90% lánunum, það var gert úr þessum ræðustól af hálfu Samfylkingarinnar og Vinstri grænna. Þeir vildu ganga lengra með 90% lánin en Framsóknarflokkurinn og ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks gerði á sínum tíma, það getur hver sem vill farið og flett upp í þingtíðindum og séð það. En það er aukaatriði, það er fortíðin. Við eigum að ýta undir ábyrgð í fjármálum. Auðvitað á hið opinbera og ríkið að ganga á undan og við eigum að vera með hvata til að fólk geti eignast húsnæði og hjálpa fólki og hvetja fólk til að greiða niður skuldir sínar. Og það er nákvæmlega það sem þetta mál gengur út á.

Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja aðeins að nefna nokkur af þeim atriðum úr umsögn sem minni hluti hv. fjárlaganefndar sendi hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Álitið sem við sendum efnahags- og viðskiptanefnd er um bæði frumvörpin, ekki bara það sem við ræðum hér, þannig að ég geri ráð fyrir að við ræðum álitið ítarlega þegar kemur að næsta frumvarpi. Minni hluta fjárlaganefndar skipa auk mín hv. þingmenn Bjarkey Gunnarsdóttir og Brynhildur Pétursdóttir. Við gerðum þetta nefndarálit saman og skrifuðum undir það. Við töluðum um að svo virtist sem aðgerðirnar mundu auka ójöfnuð í samfélaginu þar sem þær tækju ekki tillit til efnahags- eða eignastöðu heimilanna og það á svo sem við bæði frumvörpin. Þá virðist þetta einnig tryggja að lánastofnanir fái gert upp eins fljótt og hægt er þar sem fyrst verður greitt af biðreikningum sem fráfarandi stjórnvöld beittu sér fyrir í þágu heimilanna til að leiðrétta greiðslubyrði þeirra. Við þessa aðgerð mun greiðslubyrði heimilanna ekki lækka fyrr en biðreikningur er að fullu uppgerður. Mér finnst það vera nokkuð mikilvægt atriði en ég er ekki viss um að allir átti sig á því að byrjað verður á endanum sem fólkið ætlaði að borga kannski eftir 30–40 ár, en það er mikilvægt að fólk átti sig á því til að gera sér ekki vonir um að ráðstöfunartekjur aukist strax við þessar aðgerðir. Vanskil verða greidd upp áður en kemur að niðurgreiðslu höfuðstóls, ógreiddir vextir verða greiddir upp áður en kemur að innborgun á höfuðstól. Fjármálastofnanir fá því forgang að útgreiðslum úr ríkissjóði áður en kemur að því að greiða niður höfuðstól húsnæðisskulda. Þannig munu heimili sem nýttu sér greiðslujöfnun ekki njóta aukinna ráðstöfunartekna vegna aðgerðanna strax eins og búist var við, en um 60% heimila sem eiga skuldir vegna íbúðakaupa nýttu sér þá leið. Síðan lítum við svo á að vandamálum sé varpað inn í framtíðina með aðgerðunum sem boðaðar eru í því frumvarpi sem við ræðum hér. Aðgerðirnar geta haft áhrif á kynslóðareikninginn þar sem ríkissjóður og sveitarfélög fá ekki þær tekjur af séreignarsparnaði sem gera mátti ráð fyrir. Að sama skapi gætu lægri lífeyrisgreiðslur til lífeyrisþega úr séreignarsjóðum aukið gjöld lífeyristrygginga í framtíðinni. Þau útgjöld þyrfti ríkissjóður að fjármagna og vandi ríkissjóðs vegna skuldbindinga sem á hann falla í framtíðinni er ærinn. Þar nægir að nefna B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins auk þess sem vandi A-deildar er mikill. Að mati minni hlutans er ekki á þau vandamál bætandi. Frá hruni hafa aðgerðir stjórnvalda miðað að því að leysa úr greiðsluvanda fólks. Niðurgreiðslan gerir það ekki nema að vissu marki þar sem stór hluti markhópsins samanstendur af fólki í skuldavanda, þ.e. fólki sem skuldar mikið en getur auðveldlega staðið í skilum. Ekki er víst að aðgerðin hjálpi þeim sem eiga við mikinn greiðsluvanda að glíma. Reyndar bendir allt til þess að aðgerðirnar komi ekki til móts við það fólk. Líklegt er að fólk í greiðsluvanda lendi í enn frekari vanda þar sem aukið eyðslurými þeirra sem fá mest út úr millifærslunni mun að öllum líkindum leiða til verðbólgu sem eykur greiðslubyrði og erfiðleika þeirra sem eru nú þegar í vanda. Stór hluti landsmanna mun ekki njóta ávinnings af þessum aðgerðum, ég held að það sé algerlega ljóst og óumdeilt. Þá má benda á að lífeyrisþegar sem ekki hafa neinar launatekjur eiga þess ekki kost að geta lagt fyrir þar sem iðgjald er ekki greitt af lífeyri. Tæplega 30% örorkulífeyrisþega eru með einhverjar launatekjur. Það finnst mér að menn verði að staldra við þegar verið er að meta þessar aðgerðir. Að mati minni hlutans er umhugsunarvert hvað leigjendur bera skarðan hlut frá borði. Leigjendur geta vissulega nýtt sér séreignarsparnaðarúrræðið en þá þurfa þeir að hyggja á fasteignakaup fyrir árið 2019. Ljóst er að það hvorki hentar öllum að kaupa eigið húsnæði né getur það verið skynsamlegt að beina öllum í séreignarstefnu sem rekin hefur verið hér á landi um áratugaskeið. Ekki hefur verið hægt að skilja málflutning stjórnvalda á annan hátt en þann að þau vilji að leigumarkaður eigi að vera virkt úrræði fyrir þá sem ekki geta eða vilja fjárfesta í eigin húsnæði og er nú verið að móta stefnu í þeim málum. Það skýtur því skökku við að á sama tíma fari stjórnvöld í úrræði sem miða að því að ýta undir séreignarstefnuna en geri ekkert fyrir þá sem hyggjast vera áfram á leigumarkaði. Minni hlutinn telur að leigjendur ættu að geta nýtt sér séreignarsparnaðarúrræðið til lækkunar á húsnæðiskostnaði án þess að í því felist sú kvöð að þurfa að kaupa fasteign fyrir ákveðinn tíma. Þann sparnað sem úrræðið býður upp á ætti að mega nýta t.d. til að lækka greiðslubyrði láns í einhvern tíma eða til greiðslu tryggingagjalds sem algengt er að leigjendur þurfi að reiða fram. Að mati umboðsmanns skuldara eru skjólstæðingar hans ekki sá hópur sem er best til þess fallinn að nýta sér þau úrræði sem frumvarpið ber með sér. Mér finnst það vera alvarlegt mál, virðulegi forseti. Það segir nú ansi margt um andann í þessum aðgerðum. Í frumvarpinu er tekið dæmi um fjölskyldu með 800.000 kr. í laun á mánuði og með 4% iðgjaldi fjölskyldunnar í séreignarsjóð og 2% mótframlagi launagreiðanda geti fjölskyldan nýtt skattafslátt frumvarpsins að fullu. Að jafnaði eru launatekjur skjólstæðinga umboðsmanns skuldara lægri en 800.000 kr. og síðan er komin fram breytingartillaga frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem hækkar viðmiðið í 750 þús. kr. Íbúðalánasjóður. Komið hefur fram í umræðunni að tjónið sem fellur til vegna aðgerðanna á Íbúðalánasjóð er heilmikið og mun auðvitað lenda beint á ríkissjóði þannig að það verður að horfa á þessar tölur allar saman þegar meta á kostnað ríkissjóðs vegna aðgerðanna. Það er ekki bara skattafsláttur í því frumvarpi sem hér um ræðir heldur mun það hafa afleiðingar þegar niðurgreiðslan á sér stað. Fyrir liggur að sveitarfélögin taka á sig tekjuskerðingu sem ekki verður bætt. Minni hluti hv. fjárlaganefndar vildi benda á þessi atriði sem hún bað hv. efnahags- og viðskiptanefnd að fara vel yfir og ég á ekki von á öðru en að nefndin hafi gert það. Virðulegur forseti. Ég hef lagt fram breytingartillögu um breytt viðmið vegna barnabóta og ég vil gera grein fyrir þeirri tillögu hér og nýta þann tíma sem ég á afgangs í það. Eitt af forgangsmálum í fjárlögum fyrir árið 2013 var að hækka barnabætur verulega. Reiknireglu um tekjur og barnafjölda var breytt þannig að mun fleiri nutu bótanna en áður var. Allar greiningar á greiðsluvanda heimila hafa leitt í ljós að hann er mestur hjá barnafjölskyldum, bæði barnafjölskyldum sem er skuldugar vegna húsnæðiskaupa en einnig þeim sem ekki hafa keypt sér húsnæði. Besta leiðin til að mæta þessum vanda með almennum hætti er að hækka barnabætur. Þær þyrfti að hækka enn frekar á næstu árum. Það er því afar mikilvægt að barnabætur verði ekki skertar frá því sem nú er og síðan verði sett í forgang að finna leiðir til að hækka þær á næstu árum. Í síðustu fjárlögum voru einnig stigin skref til að hækka greiðslur í fæðingarorlofi og samþykkt ályktun um að lengja það í 12 mánuði í áföngum. Markmiðið er að tryggja barni samvistir við báða foreldra og gera bæði konum og körlum kleift að samræma fjölskyldu- og atvinnulíf. Með lengingu fæðingarorlofs eru aðstæður barnafjölskyldna bættar, en þau áform dró hæstv. núverandi ríkisstjórn til baka þannig að þau ná ekki fram að ganga, a.m.k. ekki í bili. Ein af slæmum aukaverkunum þess er að barnafjölskyldur ná ekki endum saman er að þær spara tannlækningar við fjölskylduna. Tímamótasamningur um fríar tannlækningar barna var eitt af síðustu verkum fyrri ríkisstjórnar. Þar fara saman bætt tannheilsa barna og bætt kjör heimila. Það var sem sagt forgangsmál ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur að bæta hag barna um leið og færi gafst.  Á Íslandi jókst hættan á fátækt og félagslegri einangrun barna um 2,8% á árunum 2008–2012. Svo segir í nýlegri skýrslu Barnaheilla og eru um 16% barna á Íslandi í þeim hópi. Þó að staðan á Íslandi sé að mörgu leyti góð hefur fátækt og ójöfnuður barna á Íslandi aukist frá hruni. Mörg börn búa við óviðunandi aðstæður hvað varðar húsnæði og er húsnæðiskostnaður mjög hár hlutfallslega af tekjum þeirra sem minnst hafa. Tekjur heimila bæði hvað varðar laun og félagslegar bætur eru helsti áhrifaþáttur barnafátæktar. Ójöfnuður er ekki einungis einn orsakavaldur fátækar heldur einnig afleiðing. Börn sem alast upp við fátækt eru líklegri til að búa áfram við fátækt sem fullorðnir einstaklingar og fátæktin flyst á milli kynslóða. Vanda láglaunafólks mætti þó mæta með almennum hætti með því að hækka barnabætur og þá mest til þeirra sem búa við erfiðastar aðstæður. Þar er stærsti hópurinn barnafjölskyldur sem ekki eiga húsnæði en verja of stórum hluta launa sinna til húsaleigu. Sá hópur fær ekki svokallaða skuldaleiðréttingu hægri stjórnarinnar enda skulda þau ekki verðtryggð húsnæðislán. Þær fjölskyldur eru ekki heldur með þær tekjur að þær eigi möguleika á að njóta fulls tilboðs hægri stjórnarinnar um skattafslátt á séreignarsparnað upp í 500 þús. á ári, hvað þá upp á 750 þús. kr., eins og meiri hluti hv. efnahags- og viðskiptanefndar leggur til. Í stað þess að auka stuðning við barnafjölskyldur er ríkisstjórnin í raun að lækka barnabætur þegar allar greiningar sýna að það eru barnafjölskyldurnar sem eru í mestum vanda og fátækum börnum fer fjölgandi. Í fylgiriti fjárlagafrumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Barnabætur hafa hækkað verulega á undanförnum árum, síðast með tæplega 24% hækkun í fjárlögum 2013 þegar framlag með hverju barni var hækkað og sömuleiðis mörk skerðingar vegna tekna. Heildarútgjöld vegna barnabóta eru áætluð 10,2 milljarðar kr. árið 2014 en voru tæpir 7,5 milljarðar kr. árið 2012.“ Tekið er dæmi frá 2007 og 2012: „Meðalbarnabætur hafa hækkað úr 139 þús. kr. árið 2009 í 178 þús. kr. 2013. Að standa vörð um nýlegar hækkanir barnabóta er í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um að styðja dyggilega við bakið á barnafjölskyldum.“ Þetta stendur í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Þessi texti er til þess fallinn að afvegaleiða lesendur. Þar segir: „Heildarútgjöld vegna barnabóta eru áætlaðir 10,2 milljarðar árið 2014 en voru tæpir 7,5 milljarðar kr. árið 2012.“ Af hverju er upphæð sem samþykkt var að verja til barnabóta í fjárlögum 2013 ekki nefnd í texta fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2014? Kannski vegna þess að upphæðin sem Alþingi samþykkti í fjárlögum 2013 var 10,762 milljarðar, en hægri stjórnin vill með framsetningu sinni láta líta svo út að bæturnar verði ekki skornar niður frá árinu 2013, en í raun er það svo því að öll viðmiðun er fryst. Það er ekki verðbætt og launaviðmið er fryst, launaviðmið er ekki hækkað þótt ljóst hafi verið að laun hækkuðu m.a. 1. febrúar 2013 en úthlutunin er miðuð við laun ársins 2013. Alþingi hefur samþykkt að verja 10,2 milljörðum kr. til barnabóta á árinu 2014, þ.e. 562 millj. kr. lægri upphæð en samþykkt var í fjárlögum 2013. Barnabæturnar sem úthlutað var í fyrra og gengu til barnafjölskyldna, voru alls 10,450 milljarðar kr. og 262 millj. kr. voru felldar niður í fjáraukalögum 2013. Krónutölur í lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, eru þá þær sömu fyrir árin 2013 og 2014, eins og ég sagði áðan. Þann 1. febrúar var fyrsta úthlutun barnabóta árið 2014 alls 2,395 milljarðar kr. Á sama tíma á síðasta ári var úthlutunin 2,510 milljarðar kr. Því má ljóst vera að þessir 10,2 milljarðar sem samþykkt var að verja til barnabóta í ár munu ekki gera það að fullu nema viðmiðunarupphæðum í lögum verði breytt. Með breytingartillögu minni á þskj. 1073 er lagt til að upphæð með hverju barni undir 7 ára hækki um 20% og aðrar viðmiðunarupphæðir vegna barna hækki um 5%. Ég legg til að þessar hækkanir komi til framkvæmda við næstu úthlutun sem verður 1. ágúst 2014. Með breytingunum munu hækkanirnar skila sér til þeirra sem lægstu launin hafa. Ekki eru gerðar tillögur að breytingum á launaviðmiðum eða skerðingarhlutföllum en augljóslega er nauðsynlegt að endurskoða allar viðmiðanir vegna ákvörðunar barnabóta við gerð fjárlaga fyrir árið 2015 og þá þarf að meta launahækkanir með kjarasamningum sem gerðir hafa verið eða verða gerðir í ár. Ég hef ekki aðstæður til að reikna nákvæmlega út hvað þessar hækkanir kosta eða hver afgangurinn verður í krónum og aurum. Því mun ég leggja til að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fjalli um málið á milli umræðna og meti kostnaðinn. Um leið vona ég að þótt útreikningur nefndarinnar sýni einhverja hækkun frá samþykkti heildarupphæð barnabóta þá skoði hv. stjórnarþingmenn það sanngirnissjónarmið með jákvæðum hætti að þessi viðbót skili sér til þeirra sem eru með allra lægstu tekjurnar og flest börnin. Þær fjölskyldur eiga í mestum vanda og þurfa á aðstoð að halda en njóta ekki skuldaniðurfærslna sem hér eru til umræðu. Breytingartillaga mín mun koma til móts við þennan hóp þótt upphæðin sé ekki ýkja há, en hún mun samt sem áður skila einhverju til þessa hóps síðari hluta ársins. Síðan geri ég ráð fyrir að breytingar verði gerðar á viðmiðum fyrir árið 2015. Breytingartillaga mín er á þskj. 1073, eins og ég sagði áðan. Þar eru 5% hækkanir á viðmiðunum vegna barna og í stað fjárhæðarinnar 100 þús. kr. fyrir hvert barn undir 7 ára aldri er lagt til að það séu 120 þús. kr. Þessi tillaga fær þá aðeins tvær umræður og má vera að einhver gagnrýni það. En tillagan um að verja 10,2 milljörðum til barnabóta á árinu 2014 fékk þrjár góðar umræður og samþykki Alþingis og sú breytingartillaga sem ég legg hér fram miðar aðeins að því að sá vilji Alþingis nái fram að ganga. Einnig er hægt að draga fram í þessari umræðu að meiri hluti fjárlaganefndar lagði til að barnabætur yrðu skornar niður um 300 millj. kr. á milli umræðna. Það var skýr vilji Alþingis að fara ekki þá leið og tillagan var aldrei borin undir atkvæði, hún var dregin til baka þannig að ég held að það sé alveg ljóst að það er skýr vilji Alþingis að sú upphæð sem samþykkt var í fjárlögum gangi til barnafjölskyldna. Þess vegna vona ég að breytingartillaga mín fái góðar undirtektir og muni skila sér til barnafjölskyldna sem ekki njóta þeirrar niðurgreiðslu sem við ræðum hér vegna þess að þær eru með svo lágar tekjur og tekjuskerðingarviðmiðin eru mjög ströng þegar úthluta á barnabótum. Sú breyting sem ég legg til hér mun því ganga að mestu til þeirra sem eru með allra lægstu launin.

Virðulegi forseti. Ég hlustaði á ræðu hv. þingmanns og það var margt í henni sem mér líkaði ágætlega. Það eru samt í henni atriði sem mér finnst einhvern veginn stangast á hvert við annað og ég verð að segja að mér finnst eiginlega alveg óskiljanlegt að hv. þingmaður og flokkur hennar, Samfylkingin, skuli leggjast gegn því ágæta frumvarpi sem hér er til umræðu. Ég hef því miður ekki heyrt neitt annað en gagnrýni á það. Það er til dæmis bent á að þetta frumvarp komi til með að bitna á tekjum sveitarfélaga. Það er rétt. Við teljum hins vegar að það komi til móts við það marga að það geti skilað sér aftur út í efnahagslífið, jafnvel aukið hagvöxt og þannig skilað meiri tekjum til langframa. En á meðan verið er að gagnrýna á þessum forsendum er lögð fram breytingartillaga sem mun gera það að verkum að tekjur ríkissjóðs munu lækka. Ég held að breytingartillaga hv. þingmanns sé allra góðra gjalda verð. Hún er í ætt við breytingartillögu sem ég sem fulltrúi Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd lagði fram ítrekað á síðasta kjörtímabili en var ítrekað hafnað, því miður. Það var ekki fyrr en undir lok kjörtímabilsins sem sást glitta í einhverja tilburði í þá átt að setja fjármuni í barna- og vaxtabætur. Ég verð að segja alveg hreint út að mér finnst mjög sérstakt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Vandinn er sá að þessar aðgerðir leiða einmitt ekki til jöfnuðar í samfélaginu, það er augljóst. Það er meira að segja er bætt í með því að hækka viðmiðið þannig að þeir sem eru með hæstu tekjurnar fái enn meiri skattafslátt. Auðvitað er það ekki svo að verið sé að beina peningunum og skattafslætti að þeim sem þurfa mest á því að halda. Það er hrópandi augljóst að hv. meiri hluti þingmanna á Alþingi Íslendinga hefur ekki það markmið með þessum aðgerðum að auka jöfnuð. Sú tillaga sem ég legg hér fram og rökstuðningur minn með henni gengur út á að sú upphæð sem samþykkt er í fjárlögum ársins 2014 muni örugglega ganga til barnafjölskyldna. Ég bið um að tillögur mínar verði metnar og reiknaðar út eftir þeim gagnagrunni sem notaður er til að úthluta barnabótum, ég hef ekki aðgang að þeim gagnagrunni. En ef hv. þingmaður hefur hlustað á rökstuðning minn, og kannski hef ég haft hann of flókinn, miðast málið að því að samþykkt upphæð gangi til barnafjölskyldna eins og hv. alþingismenn samþykktu hér, eða meiri hluti þeirra, við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins.

Virðulegi forseti. Á síðasta kjörtímabili lagði ríkisstjórn Samfylkingarinnar fram tillögur til þess að mæta vanda þeirra sem höfðu tekið verðtryggð húsnæðislán. Við göngum hér og nú lengra vegna þess að við töldum alls ekki nægilega langt gengið í að leiðrétta þann forsendubrest sem varð til í hruninu. Það sem ég gagnrýni er að þeir sem þó voru til í að stíga einhver skref á þeim tíma skuli koma fram núna og gagnrýna. Það er talað um að þetta sé ekki almenn aðgerð vegna þess að hún beinist eingöngu að þeim sem voru með verðtryggð húsnæðislán. Það er alveg rétt, en aðgerðirnar á síðasta kjörtímabili voru sama marki brenndar. Hv. þingmaður er hér með tillögur um barnabætur. Og þær munu nýtast hverjum? Þeim sem eiga ung börn, ekki satt? Ekki öðrum, ekki öldruðum og öryrkjum sem eru ekki í sama hópi, hún miðast að tilteknum þjóðfélagshópi. Það er sú nálgun sem ég á mjög erfitt með að sætta mig við. Þetta eru hvort tveggja aðgerðir sem duga eða eiga að gagnast fólki sem er í vandræðum, sem Samfylkingin viðurkenndi þó á síðasta kjörtímabili að ætti í vandræðum þótt hún vildi ekki ganga jafn langt. Svo er líka ein spurning sem ég vil leggja fyrir hv. þingmann. Nú voru samþykkt hér neyðarlög. Öllu þeim sem áttu peninga í banka, þeim ríku, var bjargað. Samfylkingin stóð fyrir því. Það voru settir 200 milljarðar til þeirra sem áttu í peningamarkaðssjóðnum. Það voru þeir sem tóku áhættu. 

Virðulegur forseti. Mér finnst málflutningur hv. þingmanns, sem ég er annars oft sammála, með algerum ólíkindum. Ég get sagt hér og nú að það varð hrun. Það varð nefnilega hrun efnahags og samfélags eftir stórkostleg hagstjórnarmistök framsóknar- og sjálfstæðismanna.  
             Síðan er það þannig að efnahagslegar afleiðingar aðgerðanna eru mikilli óvissu undirorpnar. Það viðurkenna allir. Langlíklegast er, því miður, að efnahagslegu afleiðingarnar muni í framtíðinni bitna mest á þeim sem verst standa. Því miður er það þannig. Ég vildi svo sannarlega óska þess að hv. stjórnarþingmenn mundu skoða þetta aðeins betur og reyna að rýna inn í framtíðina og skella ekki stórkostlegum byrðum, vanhugsað, á framtíðina.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fína ræðu og nota tækifærið hér vegna þess að í salnum er hv. minni hluti fjárlaganefndar eins og leggur sig, hv. þingkonur Brynhildur Pétursdóttir, Bjarkey Gunnarsdóttir og Oddný G. Harðardóttir. Sú síðastnefnda hélt þessa ræðu sem ég minntist á.  Hv. þingmaður kom inn á áhrif á Íbúðalánasjóð sem talað er um í áliti minni hluta fjárlaganefndar. Þar er á minnisblaði frá Íbúðalánasjóði um tap byggt á ýtrustu tölum og þær koma heim og saman við tölur í nefndaráliti meiri hlutans um frumvarpið. Þetta byggir á því að sjóðurinn geti ávaxtað uppgreiðslur sínar á 1,5%. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa fjargviðrast yfir því að menn gefi sér ekki 3,5% ávöxtun á einhverjar framtíðarfórnaðar tekjur sveitarfélaga og ríkis en geta svo notað 1,5% á Íbúðalánasjóð. Ef við gefum okkur að ríkissjóður fjármagni sig á 3,5%, er þá ekki bara skynsamlegt að ríkissjóður bjóði Íbúðalánasjóði að taka uppgreiðslurnar?

Virðulegi forseti. Ég get ekki svarað fyrir aðra sem hafa talað hér fyrr í dag, en ég benti á áhyggjur minni hluta hv. fjárlaganefndar af því hvaða afleiðingar þetta muni hafa fyrir Íbúðalánasjóð. Við þekkjum vel að Íbúðalánasjóður er í miklum vanda. Það er bæði uppgreiðsluáhættan sem hann býr við og svo vaxtamunur. Að einhverju leyti vitum við að uppgreiðsluáhættan vex við þessar aðgerðir. Hún gæti vaxið meira en bara vegna þessara aðgerða því að það gæti losnað um hjá fólki og það greitt enn frekar upp þau verðtryggðu lán sem það á hjá Íbúðalánasjóði. Þetta er raunveruleg áhætta sem við þurfum að horfast í augu við. Það þýðir ekki að rífast við hv. stjórnarandstöðuþingmenn um það, þetta er bara svona. Ef menn ætla að fara út í þessa aðgerð þurfa þeir að reikna með þeim kostnaði og gera sér grein fyrir því að þá þarf einhvern veginn að leggja út fyrir honum. Það getur hugsanlega komið niður á velferðarþjónustunni, við vitum það ekki. Það fer eftir því hvernig plönin eru en ég hef ekki séð þau.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég vil jafnframt draga fram að í kostnaðarmati fjármála- og efnahagsráðuneytis, sem fylgir nefndaráliti meiri hlutans, kemur fram, með leyfi forseta, „að árlegt vaxtatap sjóðsins yrði 1,3 milljarðar kr. eða 5,2 milljarðar kr. á fjórum árum“. Þetta eru tölur sem byggja á því að ekki muni allir velja að greiða upp lán sín hjá sjóðnum. „Meiri hlutinn bendir á að um þessar mundir er unnið á heildstæðan hátt að málefnum Íbúðalánasjóðs í velferðarráðuneytinu.“ Mér finnst mikilvægt að halda þessu til haga og jafnframt að þegar við gefum okkur ýtrustu tölur í báðar áttir höldum við þá þeim sannleik til haga að þegar við horfum inn í framtíðina séum við ekki að flagga 3,5% áherslum á fórnaðar tekjur og svo halda ýtrustu kröfum í hina áttina. Í þessu seinna andsvari vil ég spyrja hv. þingmann annars. Ef við hættum að tala um Íbúðalánasjóð einan og sér er ýmislegt í þessari góðu umræðu sem styrkir það úrræði sem við ræðum hér, eins og að það sé skynsamlegt efnahagslegt úrræði, hvati til sparnaðar, dragi úr hættu á bólumyndun og dragi úr þenslu. Það er besti ávöxtunarkosturinn í boði, þ.e. að greiða niður skuldir í dag, það er þannig, og spara til öflunar húsnæðis. Það er valkostur. Svo eru þeir sem eiga fasteign og spara ekki séreign nú þegar, það eru 20 þús. fjölskyldur, og þeir sem eiga ekki fasteign og spara ekki séreign, 38 þúsund. 

Virðulegi forseti. Aðeins áður en við skiljum við Íbúðalánasjóð vil ég segja að svo virðist sem fjármálaráðuneytið sé bara að meta það sem gerist á þessum fjórum árum. Íbúðalánasjóður sjálfur metur hins vegar áhættuna meiri og kostnaðarsamari. Það verður þá að skoða þetta betur. Þarna eru komnar upp tölur og fjármálaráðuneytið og Íbúðalánasjóð greinir á um þetta. Auðvitað vildi ég gjarnan rétta fólki gæði, sem flestum sem mest, en það verður að meta stöðuna í heild. Það er ekki skynsamlegt að rétta út gæði eða fjármuni til fólks án þess að meta afleiðingarnar sem það hefur á efnahagskerfið og kjör fólks í landinu. Helmingur fólks á húsnæði sem það skuldar í. Hinn helmingurinn á það þá annaðhvort skuldlaust eða leigir. Allir þurfa að glíma við afleiðingar af illa ígrunduðum frumvörpum sem þessu, ekki bara þeir sem skulda ekki neitt heldur líka leigjendur sem flestir eru í verri stöðu en þeir sem þó skulda í íbúðinni sinni. Við þurfum öll að bera þær afleiðingar og það er það sem ég er að gagnrýna. Það vantar framtíðarsýnina. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem áður hafa talað um að það vanti framtíðarsýn. Það virðist sem um skammtímalausn sé að ræða til að uppfylla kosningaloforð 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um séreignarsparnað. Það er eiginlega svolítið erfitt að ræða þetta mál nema með skuldaniðurfellingaráformunum, en við ætlum að ræða þau á morgun og ég ætla að reyna að halda mig við séreignarsparnaðarfrumvarpið nú. Ég er frekar mótfallin þessu frumvarpi þó að mér finnist það illskárra en hitt, þ.e. niðurfellingarmálið. Það er aðallega vegna þess að mér finnst ekki svo margir hópar geta nýtt sér þetta úrræði. Ég get alveg séð að það er gáfulegt að fólk leggi til hliðar og spari en þá velti ég fyrir mér hvort við ættum ekki bara að taka upp gamla góða skyldusparnaðinn, sem ég naut reyndar. Ég er orðin það gömul að ég var í því kerfi og það kom sér ágætlega. Það sem mér finnst kannski verst er hversu illa leigjendur koma út í þessum aðgerðum vegna þess að allir skattgreiðendur koma til með að standa undir þessum aðgerðum en bara sumir njóta þeirra. Mér finnst líka áhyggjuefni að t.d. nemendur, sem eru með lágar tekjur kannski og vinna bara á sumrin, muni ekki geta nýtt sér þetta nema að litlu leyti. Mér fannst áhugaverð umræðan sem fór fram hérna í dag. Mig minnir að það hafi verið hv. þm. Árni Páll Árnason sem var að tala um hvort aðgerðirnar gætu haft þau áhrif að ungt fólk frestaði því að fara í skóla til að nýta sér þetta úrræði. Það finnst mér svolítið stór spurning. Nú er ég sjálf með börn sem eru að klára menntaskóla og þekki marga á þessum aldri, tuttugu, tuttugu og eins árs, sem hafa hugsað sér að taka árs frí og halda svo áfram í skóla. Maður veltir því fyrir sér. Með því að fara út á vinnumarkaðinn núna getur þetta unga fólk nýtt sér skattafsláttinn sem felst í þessum aðgerðum. Það er spurning hvort það sé einhver hvati til þess. Annað sem mér finnst ágætt að hafa í huga er að þeir sem fara í þetta úrræði, segjum leigjendur sem hafa hugsað sér að kaupa íbúð, þurfa að gera það fyrir 2019. Þá veltir maður fyrir sér hvort það muni hafa einhver áhrif á fasteignamarkaðinn, hvort þá verði það margir sem hafi beðið með að kaupa sér íbúð og fari svo allir af stað á sama tíma. Þetta er meðal þess sem er óljóst. Síðan munu ellilífeyrisþegar og öryrkjar ekki njóta þessa. Það er líka annað sem við þurfum að horfast í augu við varðandi þetta úrræði og skuldaniðurfellinguna. Þeir sem kaupa sér fasteign gera það eiginlega á eigin ábyrgð. Mér finnst hérna verið að láta þjóðfélagshópa borga fyrir fasteignaeigendur. Þeir sem eru núna í þeirri stöðu að eiga fasteign, jafnvel þótt það hafi orðið forsendubrestur sem allir urðu fyrir í hruninu, eru að mörgu leyti í miklu betri stöðu en þeir sem eru á leigumarkaði. Við á Íslandi höfum gjarnan tekið íbúðalán til 40 ára, verðtryggð jafngreiðslulán. Um tíma þurfti ekki að eiga nema 10% í útborgun og taka 90% lán. Þá vorum við í rauninni að kaupa leigurétt, það er bara þannig. Það þarf ekki einu sinni að vera mikil verðbólga til þess að á einhverjum tímapunkti eigi maður minna í húsinu en maður skuldar í því. Við gerum samt þær kröfur að ef við kaupum húsnæði eigum við bara að eignast það hratt og örugglega. Það gerist auðvitað ekki nema við tökum lán til styttri tíma og séum tilbúin að byrja að greiða strax inn á höfuðstólinn, en það þýðir hærri greiðslubyrði. Við höfum bara ekki verið tilbúin til þess. Mér finnst líka rétt að benda á það. Í umsögn minni hluta fjárlaganefndar, sem var send efnahags- og viðskiptanefnd, gagnrýndi minni hlutinn af hverju ekki hefði verið gert heildstætt mat á því hvernig þeim fjármunum sem í heild ætti að verja í þessar aðgerðir yrði best varið. Okkur finnst svo margt óljóst í þessu máli. Við höfum t.d. talað um það hérna í dag ef húsnæðiseigendur fengju þessi úrræði, gætu nýtt sér bæði séreignarsparnaðinn og svo niðurfellinguna, hvort það mundi leiða til þess að fólk nýtti sér veðrýmið sem myndaðist og tæki lán út á húsið sitt. Einhverjir þingmenn voru mjög hneykslaðir á því. Ég man ekki hvort það var hv. þm. Guðmundur Steingrímsson sem var að ræða þetta og einhver þingmaður brást ókvæða við og gaf lítið fyrir það að landsmenn mundu ekki spara heldur færu allir út að eyða pening, en það er oft þannig, það er freistandi þegar mönnum áskotnast peningur. Heimilin hafa mörg hver þurft að standa í aðhaldi og vantar margt. Við getum ekkert útilokað að þessar aðgerðir ýti undir þenslu og að fólk nýti sér veðrýmið sem myndast með niðurfellingunni. Annað sem ég vil benda á og mér finnst kannski helsta áhyggjuefnið er að þessi séreignarsparnaðarleið ýtir undir séreignarúrræðið. Mér finnst mikilvægt að við komumst út úr því. Við erum oft að bera okkur saman við önnur lönd og eiginlega víðast hvar í kringum okkur er virkur leigumarkaður sem er öruggur, þar eru leigufélög. Auðvitað hefur það áhrif að vextir á Íslandi eru mjög háir, vaxtastigið er bara öðruvísi hér og það hefur sitt að segja, en mér finnst þessi aðgerð eiginlega ýta undir séreignarstefnuna. Við erum að segja við leigjendur sem eru þarna úti: Sparið, fáið skattafslátt og komið ykkur inn í eigið húsnæði þannig að við getum bjargað ykkur aftur eftir 15 ár þegar næsti forsendubrestur verður væntanlega. Mér finnst þetta ekki góð skilaboð. Mér finnst þetta koma á skrýtnum tíma. Á sama tíma og verið er að vinna að einhverri húsnæðisstefnu, hæstv. félagsmálaráðherra er að því, þá sendum við þessi skilaboð. Á heildina litið er ég ekki nógu ánægð með þetta þó að mér finnist þetta mun skárri aðgerð en niðurfellingin sem við ætlum að ræða á morgun, þar sem við ætlum að deila út 80 milljörðum á fjórum árum til heimilanna sem eru með verðtryggð lán. Það finnst mér ekki gott. Ég held að ég hafi þetta ekki lengra. Ég þyrfti eiginlega að fá tvöfaldan tíma fyrir ræðuna á morgun. Mér liggur meira á hjarta um það mál. Ég læt þessu lokið í bili.

Herra forseti. Ég ætla að koma aðeins inn í þetta mál er varðar frumvarp um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar. Það hefur svo sem ýmislegt verið sagt um þetta mál bæði í dag og í fyrri umræðu en mig langar að renna yfir nokkur atriði. Í áliti meiri hlutans er m.a. fjallað um greiðslujöfnunarreikninga og hafa þeir verið ræddir hér töluvert þar sem við í minni hlutanum erum, held ég, sammála um að þetta sé ekki rétt aðferðafræði. Mér finnst við eiginlega vera að eyðileggja aðgerð síðustu ríkisstjórnar með því að gera þetta. Það væri áhugavert að vita hversu hátt hlutfall tengist málinu á morgun, þeim 20 milljörðum sem á að útdeila í fyrsta kasti í þeirri púllíu, hvað mikið af því fer inn á greiðslujöfnunarreikning og hversu hátt hlutfallið er hjá Íbúðalánasjóði. Mér finnst líka athugunarvert og hef velt því upp af hverju megi ekki borga inn á dýrasta lánið sem maður er hugsanlega með á húsnæði sínu í veðsetningu. Af hverju þarf að borga lán á 1. veðrétti sem er væntanlega með hagkvæmustu vöxtunum, á bestu kjörunum? Það er a.m.k. líklegt að það sé svoleiðis og síðan hafi viðkomandi hugsanlega þurft að taka einhver endurbótalán eða einhver slík lán og þau eru þá aftar á veðrétti og leiða má líkur að því að á þeim lánum séu hærri vextir. Ég hefði viljað, ef einhver slík aðferð væri farin, að a.m.k. væri hægt að greiða upp óhagstæðustu lánin sem eru með veði í íbúðarhúsnæði. Varðandi séreignarsparnaðinn hefur aðeins verið komið inn á það hér í dag að hann verður aðfararhæfur með þessari aðgerð, þ.e. þegar búið er að borga niður höfuðstólinn að einhverju leyti með honum. Því er auðvitað rétt athugasemd að þeir sem eru illa staddir nýti sér þetta ekki. Svo veltir maður því fyrir sér hvort þeir sem eru mjög illa staddir eigi yfir höfuð einhvern sparnað til að nýta sér þetta úrræði yfirleitt. Það var líka nefnt hér fyrr í dag að nefndin hefði verið hvött til að gera á þessu breytingar varðandi aðra hópa, sem hún hefði ekki fallist á. Meiri hlutinn telur að hægt sé að gera það með einhverjum öðrum hætti og síðar. Það hefur svo sem ekki verið skilgreint, það hefur verið rætt og bent á nýjar tillögur húsnæðismálaráðherra um þessi mál en það er ekki neitt sem hefur verið komið í verk. Ég tek undir það sem var rætt hér í dag að það hefði þá átt að taka þetta allt í einni púllíu til að sjá hvað við höfum til ráðstöfunar af því að við vitum ekki hvað hinar aðgerðirnar kosta sem viðraðar eru í frumvarpi ráðherrans. Það kemur líka fram í áliti minni hlutans, um þá jákvæðu hugsun sem lýtur að því að auka húsnæðissparnað og var rædd af síðasta hv. þingmanni, að það eigi ekki að tengja þetta saman, eins og gert er í nýju tillögum húsnæðismálaráðherra, heldur eigi miklu frekar að koma á sérstökum húsnæðissparnaði og láta séreignarlífeyrissjóðinn okkar í friði. Mér finnst það. Skiptar skoðanir hafa verið um margt en það liggur samt sem áður fyrir að stór hópur getur ekki nýtt sér þessar aðgerðir, m.a. stór hluti öryrkja, eldri borgarar eða fólk sem er um það bil að fara á eftirlaun. Sá hópur á ekki þennan möguleika. Þó að það sé gott til framtíðar litið að eiga skuldminna húsnæði, ég held að allir geti fallist á að það er af hinu góða að skulda sem minnst, þá breytir það ekki því að þetta gagnast ekki nema hluta fólks og er ekki endilega til þess fallið að leysa úr greiðsluvanda. Ég hef heyrt fólk ræða töluvert um að þetta leysi ekki endilega greiðsluvanda sem er kannski mikilvægast að leysa svo að fólk geti haft meira umleikis um mánaðamót. Þetta fólk er ekki þarna inni vegna þess að það á ekki sparnað sem það getur nýtt sér og þetta úrræði breytir þar af leiðandi engu fyrir það. Ef fólk getur ekki nýtt sér séreignarúrræðið og ef það er rétt skilið hjá mér að stærsti hluti fyrstu útgreiðslu vegna 20 milljarðanna fari upp í greiðslujöfnunarreikningana þá breytir það engu fyrir fólk, a.m.k. ekki í fyrsta kasti, þ.e. á næsta ári. Ég hugsa að það sé eitthvað annað en fólk ætlaði. Þetta er það sem hefur alla vega verið rætt við mig. Í nefndaráliti meiri hluta stendur líka að frumvarpið feli í sér hvata til aukinnar vinnu og sparnaðar. Það er gott að vinna. Við Íslendingar erum þekkt fyrir að vinna mikið. Við erum nú þegar farin að tala um að stytta vinnuvikuna. Ég velti fyrir mér því sem hefur verið rætt hér, að ungt fólk sjái sér hag í því að fara út á vinnumarkaðinn og hvíla sig á námi eða eitthvað slíkt. Ég veit ekki alveg til hverra er verið að höfða, þeirra sem eru í lítilli vinnu eða ekki að vinna. Ég held að Íslendingar vinni almennt of mikið þannig að mér finnst þetta ekki endilega kostur. Við Íslendingar erum svo sem ekki þekkt fyrir að spara. Ég veit ekki hvort þetta er aðgerð til þess frekar en ég sé sammála því að þetta sé almenn aðgerð. Ég tel svo ekki vera, enda kom það fram í dag að þetta væri almenn aðgerð handa takmörkuðum hópi og mér fannst það eiginlega segja allt sem segja þurfti. Minni hlutinn hefur gagnrýnt töluvert að ekki liggi ítarleg greining að baki þessum aðgerðum. Það kemur fram í umsögn okkar um bæði frumvörpin sem liggja fyrir, þ.e. vegna einstakra hópa. Við teljum þau gögn sem við höfum haft aðgang að ekki vera nægjanlega ítarleg. Aðgerðirnar hafa verið greindar eftir landsvæðum og er auðvitað afar áhugavert að sjá það. Það er sagt að ekki eigi að tala niður landsbyggðina eða etja landsbyggð og höfuðborgarsvæði saman en það er sláandi að sjá þær tölur sem þarna koma fram, hvernig þetta skiptist á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Íbúar á Vestfjörðum fá 1,1% áætlaða hlutdeild í heildarleiðréttingu, á Austurlandi 2,6%, á Norðurlandi vestra 1,3%. Þetta eru afar sláandi tölur á móti 70% sem falla á stórhöfuðborgarsvæðinu. Það má líka færa rök fyrir því að á höfuðborgarsvæðinu sé langlíklegast að eignir hækki þannig að það má kannski segja að þetta muni leiðréttast að einhverju leyti af sjálfu sér af því að fasteignaverð hefur farið stígandi. Þessari aðgerð þyrfti jafnvel ekki að beita. Í áliti minni hluta er talað um auknar ráðstöfunartekjur heimilanna. Við ræðum um ójöfnuð í samfélaginu og að þessar aðgerðir taki ekki tillit til efnahags eða eignastöðu. Okkar helsta gagnrýni hefur einna helst beinst að því og auðvitað því sem ég var að segja hér áðan, að lánastofnanir fái greitt allt sitt og með því sé í rauninni verið að borga, ef svo má að orði komast, aðgerðir fyrri ríkisstjórnar. Ágætlega hefur verið farið yfir tekjutapið í tölum og eflaust má reikna það á marga vegu. Það er þó staðreynd að hér var verið að auka við með því að hækka heimildina úr 500 í 750 þúsund fyrir hjón eða samskattað fólk. Þá er verið að auka tekjumissi ríkis og sveitarfélaga í framtíðinni og færa fjármagn á milli kynslóða þannig að þeir sem njóta núna eru ekki endilega þeir sömu og þurfa að borga brúsann. Það er líka ágætt að velta fyrir sér, af því að við erum að tala um þjóð sem eldist mjög hratt, hvaða áhrif þetta hefur á lífeyriskerfið. Það er ágætt að hugsa um það í leiðinni hver komi til með að bera kostnaðinn af því þegar við þurfum að fara að hækka lífeyrisgreiðslur almannatrygginga ef við stöndum frammi fyrir því. Séreignarsparnaðinum var ætlað að búa til fjölbreyttan sparnað, ekki til að fjárfesta í húsi, hann var alls ekki hugsaður til þess. Ég held að það sé ekki gott að setja hann í steypu. Svo hefur maður auðvitað áhyggjur af því að þetta étist upp í verðbólgu. Það verður áhugavert að heyra í stjórnarliðum hvað þeir segja um umsagnir fulltrúa Seðlabankans og fleiri fjármálafyrirtækja, sem hafa komið á fundi nefnda, þar sem maður les út úr þeim minnisblöðum sem hafa verið lögð fyrir að því sé spáð að hér verði aukin verðbólga. Þá kannski ést þetta svolítið hratt upp, það er a.m.k. hætta á því. Í þessu samhengi er líka áhugavert að skoða, eins og kemur fram í frumvarpinu, þá sem leggja ekki fyrir í séreignarsparnað. Mig minnir að það hafi komið fram á bls. 5 að um 15 þús. einstaklingar leggi ekki fyrir séreignarsparnað. Þetta er vissulega valkostur en maður spyr sig: Er eitthvað sem veldur því? Er kannski enginn afgangur um mánaðamót til að leggja fyrir í séreignarsparnað? Það hefði verið áhugavert að fá slíkar greiningar af því að þetta er sérstaklega tekið fram í frumvarpinu, en skýringar eru ekki í þessum gögnum. Við erum hér að fjalla um ráðstöfun séreigna en hluti af aðgerðinni, sem á að fjalla um á morgun og margir hafa beðið eftir, á að fjármagnast af bankaskatti sem er ekki í hendi. Síðan eigum við sem einstaklingar að borga stóran hluta og stærri hluta en áður var gefið til kynna. Ég get ekki ímyndað mér að það sé það sem kjósendur ríkisstjórnarflokkanna áttu von á. Við í Vinstri grænum höfum auðvitað rætt aðrar leiðir. Af því að hér var minnst á af hv. stjórnarliða í dag að búa til kerfi eða ekki, þegar væri nóg til af kerfum sem tækju á alls konar málum, þá er áhugavert að velta því upp að við eigum ágætistæki til að reikna út vaxtabætur, barnabætur og húsaleigubætur. Af hverju þurfum við að kosta til svona miklu þegar liggja fyrir á víð og dreif upplýsingar um kostnað vegna þeirra frumvarpa sem nú liggja fyrir? Þegar kostnaðurinn verður allur tekinn saman er áhugavert að sjá hvort hann verður meiri en sá sem fer í aðgerðirnar. Ég ítreka að ég lít svo á að við stefnum í mikið óvissuástand með afdrif bæði ríkissjóðs og sveitarsjóða landsins langt inn í framtíðina þar sem kynslóðir sem á eftir okkur koma þurfa að taka á sig byrðar sem þær hefðu annars ekki þurft að gera. Síðan er Íbúðalánasjóður óvissuþáttur sem mér virðist ríkisstjórnin bjóða upp í verulega hættulegan dans með uppgreiðsluáhættuvanda sem er nú þegar nægur, en þetta eykur enn frekar á hann. Mér finnst eins og fólk fljóti sofandi að feigðarósi hvað þetta varðar eða afneiti því hreinlega nema það sé tilbúið að leggja fjármuni í Íbúðalánasjóð sérstaklega til viðbótar við þá fjármuni sem sjóðurinn þarf nú þegar. Í restina ætla ég að tala um þá sem út af standa, fyrir utan þá sem ég hef hér áður nefnt. Það eru þeir sem eiga annars konar heimili því að heimili hefur verið skilgreint afskaplega þröngt. Ef ég á heima á dvalarheimili þá er það mitt heimi. Ef ég á heima einhvers staðar annars staðar þá er það mitt heimili. Heimili er ekki bara veðsetningarheimili eða íbúðarhúsnæði í einhverju tilteknu formi. Hér er gjarnan vísað í að það hafi alltaf verið talað um verðtryggð húsnæðislán. Þrátt fyrir það er samt skilinn eftir hluti fólks sem átti rétt á vaxtabótum en fellur ekki undir þetta úrræði ríkisstjórnarinnar. Það eru 25% heimila á leigumarkaði. Í lægsta tekjubilinu 2007 voru 9,5% á leigumarkaðnum. Núna eru 29% þeirra sem eru á lægsta tekjubilinu á leigumarkaðnum. Mér finnst vert að hugsa um að þarna eru margir sem þurfa jafnvel að reiða sig á velferðarstofnanir eða eiga erfitt að einhverju leyti og þessu fólki er ekki verið að mæta með þeim aðgerðum sem hér eru lagðar til.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Hv. þingmaður fór víða í ræðu sinni og sum gagnrýni á rétt á sér en önnur byggir á veikari forsendum. Hún kom meðal annars inn á möguleikann á að velja lán til að greiða upp. Það er skýrt í þessari leið, þá getur skuldarinn valið hvaða lán hann greiðir inn á og lán á lánsveði geta verið þar fyrst. En spurningin sem mig langaði að beina til hv. þingmanns er: Getur þingmaðurinn bent á betri ávöxtun en að greiða upp greiðslujöfnunarreikninga? Eins og staðan er á sumum lánum er þetta dýrasti hluti lánsins og jafnvel dýrasta lánið sem fólk er með. Ég held áfram í seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Sjálfsagt má alltaf velta því fyrir sér hvaða ávöxtun er betri en önnur. Það kom fram, bæði hjá Landsbankanum og Landssamtökum lífeyrissjóða, þegar verið var að fjalla um þessi mál í fjárlaganefnd, og töluvert var um það spurt hvort engin ávöxtun væri betri en þessi, þ.e. sá skattafsláttur sem í þessari aðgerð fælist. Þau svör sem við fengum í það minnsta voru þau að hægt væri að ná þessu fram með einhverjum blönduðum sparnaði og ég ætla ekkert að draga það í efa. Þó að ég telji það af hinu góða, eins og ég sagði í ræðu minni, að skulda sem minnst og greiða niður og allt það þá vænti ég þess að hægt sé að fá ávöxtun, eins og þar kom fram, eftir blönduðum leiðum. Já, ég held að það sé hægt.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum svörin. Varðandi greiðslujöfnunarreikningana þá er það svo að það er aðeins hluti lánsins sem getur farið þar inn á og eins og þingmaðurinn kom inn á þá er það rétt að væntanlega gæti rúmlega eitt ár farið í að greiða niður þessa reikninga áður en viðkomandi skuldari færi að sjá greiðslubyrði hvers mánaðar lækka. Út af fyrir sig tel ég það mjög góða ávöxtun að fara þá leið. Mig langar hins vegar að koma inn á það hvort þingmaðurinn sé sammála því að það sé mikilvægt, hvort svo sem við erum sammála þessari leið eða einhverri annarri, að tala gegn því að skuldsetning heimila aukist, að menn nýti þetta tækifæri til að lækka skuldsetningu heimila til framtíðar þannig að við setjum okkur í raun nýtt viðmið sem þjóðfélag hvað það varðar að eiga í húsnæði í staðinn fyrir að skulda í húsnæði.

Virðulegi forseti. Það var kannski einmitt það sem ég var að segja hér áðan varðandi greiðslujöfnunarreikningana. Ég held að það komi ansi mörgum mjög á óvart að rúmt ár geti liðið þar til eitthvað léttist til ráðstöfunar um hver mánaðamót. Ég held að fólk hafi almennt ekki átt von á því. Að eiga eitthvað í húsinu sínu er að sjálfsögðu alltaf af hinu góða en hvernig það er gert, um það má auðvitað deila. Ég hef áhyggjur af því að þessi aðgerð verði neysluhvetjandi og því verði það verðbólgan sem höggvi í þann runn sem verður til þess að eignamyndunin verður kannski ekki eins skýr og hér er lagt upp með.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur fyrir ágæta ræðu. Aðgerðin sem hér um ræðir er almenn aðgerð til þeirra heimila sem eru með verðtryggð lán og nær hún til um 100 þúsund heimila. Aðrar aðgerðir koma til móts við aðra hópa samfélagsins, til dæmis þær tillögur sem komu fram eftir vinnu verkefnisstjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála en hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, Eygló Harðardóttir, kynnti þær tillögur í lok síðustu viku. Auðvitað hefði verið gaman að koma fram með þær tillögur hér en það var ákveðið að fara þá leið að hafa mikið samráð við ýmsa hópa, hagsmunahópa og félagasamtök, sem þekkja til þeirra mála sem verið er að taka á þar og jafnframt mikilvægt til að koma fram með vel mótaðar tillögur sem vissulega var gert þar. Tíminn er svo stuttur hérna að maður kemst ekki að því sem maður ætlaði að segja, þannig að ég kem inn á það í seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Af því að ég er búin að sitja hér í allan dag og hlusta á ræður, andsvör og annað því um líkt, og eins og ég kom inn á í ræðu minni, þá er ég mér fullmeðvituð um þessa nýju tillögu hæstv. húsnæðismálaráðherra. Þó að ég hafi ekki lesið hana í þaula er ég samt búin að renna yfir hana. Ég hef spurt mig, og gæti allt eins snúið spurningunni upp á þingmanninn sem er í andsvari við mig: Hvað kosta þær tillögur sem þar eru ræddar? Hvernig á að borga þær og á hvaða tíma? Þess vegna hefði kannski verið skynsamlegt að taka hópinn í heild sinni, fyrst fara átti í almennar aðgerðir, og skoða hvað við höfum til ráðstöfunar og hvernig við getum gert þetta. Mér finnst það ábyrgðarhluti að það sé ekki gert, að hér séu svo stórir hópar út undan. Ég segi það aftur að ég hef áhyggjur af því að þetta leysi ekki greiðsluvanda mjög margra, það sem hér er verið að boða.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir talaði um það áðan að fasteignamat færi hækkandi, ef ég skildi rétt, og að verðtryggð húsnæðislán mundu leiðréttast af sjálfu sér. Þá velti ég því fyrir mér hvort greiðsluvandi einstaklinga mundi hverfa af sjálfu sér þrátt fyrir að húsnæðisverðið hækki. Ég held að lánið haldi áfram í þeirri mynd sem það er þrátt fyrir að eignamyndunin verði kannski meiri og einstaklingar eigi þá enn í greiðsluvanda þrátt fyrir hærra fasteignamat. Einnig kom hún inn á að það er lægra hlutfall sem fer á landsbyggðina en höfuðborgarsvæðið, en þetta er almenn efnahagsleg aðgerð, sem á að hafa jákvæð áhrif, og þar sem skuldirnar hafa hækkað minna á landsbyggðinni, hlutfallslega minna, þá kemur minna til baka.

Virðulegi forseti. Greiðsluvandinn hverfur ekki, alla vega ekki hjá mörgum, með þeirri aðgerð sem við ræðum hér í dag; ég held að margir hafi ekki ráð á henni og hún leysi því ekki þann vanda og ekki heldur aðgerðin sem við tölum um í næsta máli. Rúmlega 11% hækkun hefur orðið á fasteignaverði hér á höfuðborgarsvæðinu á ári og því sagði ég þetta áðan að kannski er ástæða til að velta því fyrir sér hvort þessi aðgerð er þörf fyrir þann hóp sem hún er ætluð. Ég vil minna á að þó að lægra hlutfall sé út á landsbyggðina þá er það vegna þess að íbúðaverð er líka lægra, það er vissulega þannig. En gleymum ekki öðrum aðstæðum fólks, t.d. hefur vöruverð eða þjónusta sem fólk sækir sér hækkað alveg jafn mikið úti á landi og á höfuðborgarsvæðinu. Það er forsendubrestur.

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur, vegna þess að hér ræðum við um séreignarsparnaðinn, sem er valkvæður af hálfu þeirra sem í hann fara, hvort hún sjái í þessu frumvarpi einhver teikn um að fólks hafi líka frelsi til að velja hvort það vill næstu þrjú ár setja séreignarsparnaðinn í þá framkvæmd sem hér er boðið upp á og hvort það val fólks sé af hinu slæma. Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hún sjái eitthvað jákvætt við frumvarpið.

Virðulegur forseti. Það sem ég sé helst jákvætt við frumvarpið er að unga fólkið getur núna lagt fyrir upp í væntanlega eign, mér finnst það að mörgu leyti jákvætt. En á sama tíma og við erum að tala um að auka virkan leigumarkað erum við svolítið að beina þessu inn á séreignarleiðina. Þetta er vissulega val, eins og hv. þingmaður segir, en mér finnst það val rosalega dýru verði keypt fyrir ríki og sveitarfélög, þ.e. í formi þess að tapa þeim framtíðartekjum sem ég held að komi aldrei til baka á þann hátt sem við verðum af þeim, ég held að þær skili sér aldrei aftur þannig. Það er fyrst og fremst það sem ég hef áhyggjur af. En jú, þetta er hugsanlega vinkill sem mér finnst sæmilega jákvæður.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur. Hér var talað um að hugsanlega hvetti þetta til aukinnar vinnu og hv. þingmaður gaf ekki mikið fyrir það að láta okkur vinna mikið. Þá langar mig að beina orðum mínum til hv. þingmanns og spyrja hvort það að hafa hvata til að borga inn á séreignarsparnað til að geta síðan greitt inn á fasteignalánin sín sé hugsanlega hvati fyrir þá sem við vitum hér og nú að stunda svarta atvinnustarfsemi og sæju sér hag í því að gefa upp tekjur sínar til að geta farið þá sparnaðarleið sem boðið er upp á, annað tveggja, að safna sér inn á húsnæðissparnað eða greiða niður lánið. Sér hv. þingmaður hugsanlega eitthvert samspil þar á milli?

Virðulegi forseti. Það er rétt að mér finnst Íslendingar almennt vinna of mikið og eins og ég sagði erum við farin að ræða það að stytta vinnuvikuna. Það má vel vera að einhverjir sjái það sem hvata að fara að gefa upp vinnu sem þeir vinna svarta en ég er samt ekki endilega viss um að þetta sé eingöngu til þess fallið að þeir sem eru í svartri vinnu telji það næga ástæðu til að gefa upp tekjur. En það væri áhugavert að sjá og verður kannski rannsóknarefni framtíðarinnar hvort þetta gerist, hvort það breytist og ég held að það sé eitthvað sem við þurfum að vera vakandi fyrir. Það væri ánægjulegt ef svo færi að þeir sem stunda svarta atvinnustarfsemi gætu lagt inn á húsnæðissparnaðarreikning. Ég held að það sé viturlegra en að hugsa þetta eingöngu út frá séreignarsparnaðinum eins og hann kemur fyrir hér. En hin leiðin væri skynsamleg.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur fyrir ágæta ræðu. Hún segir að kynslóðirnar eftir okkur muni þurfa að borga fyrir þetta. Þá skulum við gefa okkur að forfeður þeirra sem núna eru að greiða ákveði að minnka skuldir sínar og auka eign sína í húsnæði í stað þess að fara í séreignarsparnað. Kemur það ekki þannig fram að það fólk mun hafa það léttara í ellinni, þ.e. foreldrar barna okkar? Börnin hafa þá líka meira að erfa.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Það má vel vera að einhver börn eigi þess kost til lengri framtíðar að erfa foreldra sína um eitthvað meira. En það sem mér finnst málið snúast um fyrst og fremst þegar ég tala um framtíðarreikninga er tekjumissir ríkis og sveitarfélaga og áhrif þess á það hvernig þeir aðilar sinna sínum borgurum til framtíðar. Það er það sem ég á við þegar ég segi að reikningurinn fari á framtíðina til barna okkar og barnabarna því ég held að þetta hafi náttúrlega miklu meiri áhrif en bara núna í nánustu framtíð. Af því eigum við að hafa áhyggjur. Við viljum ekki varpa kostnaði sem við getum hugsanlega komist hjá til framtíðar þannig að börnin okkar þurfi að borga eða afkomendur okkar. Það held ég að sé svolítið vanhugsað og hefur komið fram í tölulegum gögnum, vissulega mismunandi reiknað, 

Herra forseti. Sívaxandi fjöldi fólks býr í skuldlausri eign. Það er talað um að 20% búi núna í skuldlausri eign. Ég geri ráð fyrir að þetta sé að mestu leyti eldra fólk sem hefur greitt upp lán af íbúðinni sinni. Þessar íbúðir eru náttúrlega ansi mikil búbót, það er mikil búbót að búa í skuldlausri eign þegar menn eru komnir á efri ár og ég mundi segja að það sé ekki síðra heldur en að eiga séreignarsparnað. Þegar menn falla svo frá erfa börnin ekki séreignarsparnaðinn en þau erfa fasteignina. Varðandi það að sveitarfélögin og ríkið eigi tekjur okkar í framtíðinni, ég fellst ekki á það. Ég segi: Ég vil geta lækkað skatta á tekjur manna og eignir í framtíðinni án þess að sveitarfélög og ríkið komi til mín og segi: Þú mátt þetta ekki af því að við eigum þessar tekjur.

Virðulegi forseti. Eflaust er það einkum fólk í eldri kantinum sem á skuldlausar eignir en það er aldeilis ekki eingöngu þannig. Varðandi það að sveitarfélög og ríki eigi tekjurnar okkar má kannski velta fyrir sér hvernig litið er á það. En það er vafasamt að hægt sé að lækka t.d. álögur á íbúa sveitarfélaga, eins og hv. þingmaður benti á, þegar menn eru búnir að ganga á væntanlega tekjustofna til framtíðar. Það er það sem felst í þessum aðgerðum, það er það sem gerist við þessa aðgerð. Þetta eru áætlaðar tekjur til framtíðar út frá því sem við höfum nú fyrir framan okkar. Það er svoleiðis núna, lögin eru með þeim hætti núna. Þess vegna held ég að bolmagn sveitarfélaga til að gera vel við íbúa sína takmarkist við þetta vegna þess að ég held að neyslustýringin, 

Hæstv. forseti. Við ræðum annað af tveimur skuldalækkunarfrumvörpum ríkisstjórnarinnar. Hér er það séreignarsparnaðurinn sem á skattfrjálst næstu þrjú árin að greiða inn á verðtryggð húsnæðislán eða lán til öflunar íbúðarhúsnæðis, svo að það sé haft rétt. Ég ætla að játa að mér líður svolítið eins og ég búi ekki í sama landi og stjórnarmeirihlutinn, eins og hann búi í einhverju allt öðru landi en ég, það séu milljarðar - það er tilgreindur kostnaður fyrir ríkissjóð í þessu frumvarpi en hann hleypur á óljósum stærðum. Inngreiðslurnar gætu orðið 65–88 milljarðar, tekjutap ríkissjóðs 35–49 milljarðar. Það er heill landspítali. Við nálgumst að geta endurnýjað Landspítalann. Við vitum það náttúrlega ekki því það er mjög óljóst hver kostnaðurinn á að vera. Framsóknarflokkurinn vann kosningasigur með gífurlegum kosningaloforðum um niðurgreiðslu skulda á kostnað hrægamma. Hrægammarnir virðast hafa horfið út af sjónarsviðinu og það eru nýir aðilar sem ætla að borga brúsann. Það eru börnin okkar, það eru lífeyrisþegar, leigjendur og kannski einhverjir fleiri sem við getum fundið sem geta tekið þetta á sínar herðar. Það er vissulega þannig að með hruni fjármálakerfisins helltust skuldir yfir íslenskt samfélag. Skuldir ríkissjóðs fóru úr nánast engu upp í gríðarlega bagga, fyrirtæki riðuðu til falls og voru tekin í fang lífeyrissjóða og nýreistra banka og íslensk heimili lentu mörg hver í gríðarlegum vanda, vanda sem við höfum verið að takast á við sl. fimm ár, fetað okkur áfram og leitað ýmissa leiða. Ég held að allir í þessum sal geti verið sammála um að það þarf að gera betur, en það þarf að miða þær aðgerðir miklu nákvæmar ef við ætlum okkur að nýta fjármuni á sem bestan hátt fyrir samfélagið í heild. Það var fjöldinn allur af umsögnum um þetta mál eins og gefur að skilja. Ég ætla ekki að fara að þylja upp úr þeim en mig rak í rogastans þegar ég las umsögn Seðlabanka Íslands því að þar er dregin upp þannig mynd að það ætti að vera öllum þingmönnum verulegt áhyggjuefni. Seðlabankinn vitnar í Peningamál, 2. hefti 2014. Þegar þeir ræða að þar komi fram að áhrif þessara aðgerða, og þeir eru reyndar að gefa umsögn um bæði málin, muni auka hreinan auð heimila og ráðstöfunartekjur. Það er vissulega jákvætt og síst ætla ég að mæla gegn því að íslenskum heimilum farnist betur. Í vitna hér beint í umsögnina, með leyfi forseta: „Bætt staða heimila muni auka við innlenda eftirspum en talið er að hagvaxtaráhrif aðgerðanna séu tiltölulega takmörkuð enda muni eftirspurnin að talsverðu leyti beinast að innflutningi. Þjóðhagslegur sparnaður muni því minnka og viðskiptajöfnuður verða lakari. Auk þess mun aukinn innflutningur auka þrýsting á gengi krónunnar. Lægra gengi krónunnar en ella og aukinn framleiðsluspenna gera það síðan að verkum að verðbólguþrýstingur verði meiri en ef ekki hefði verið farið í þessar aðgerðir. Þessi aukni verðbólguþrýstingur mun að hluta til koma fram í hærri vöxtum Seðlabankans.“ Þeir ljúka síðan umsögn sinni á þessum orðum, herra forseti: „Hins vegar er skattalegt tap ríkissjóðs í framtíðinni vegna minni skattskyldrar úttektar á séreignarlífeyrissparnaði ófjármagnað.“ Nú ætla ég að einbeita mér að nefndarálitinu sem fylgir frá meiri hlutanum um þetta frumvarp. Þar er farið yfir þessar stóru stærðir sem við þekkjum ekki, hvað fólk ætlar að greiða mikið inn, en það er áætlað að með hækkun á séreignarsparnaðarþakinu sem kemur hérna út úr - ég fæ engar almennilegar skýringar á því af hverju við áttum þarna milljarða aukreitis til að greiða niður lán þeirra tekjuhærri - umfangið er óljóst en það er áætlað á bilinu 65–88 milljarðar og er þá tekið inn í það þeir sem eiga ekki húsnæði en mundu spara fyrir húsnæði. Talað er um áhrifin á ríkissjóð og það eru 35–49 milljarðar, auðvitað á mjög löngu tímabili. Svo er reyndar tekið fram að það muni kosta 50 millj. kr. að búa til miðlæga rafræna gátt. Það verður pínu hjákátlegt en það er heiðarlegt að upplýsa okkur um þann kostnað. Svo koma áhrif á sveitarfélögin. Þar er tekjutap. Reykjavíkurborg hefur bent á að neikvæð áhrif á árunum 2014–2017 séu 1,9 milljarðar. Meiri hlutinn telur óhjákvæmilegt að sveitarfélögin verði fyrir tekjutapi vegna úrræða frumvarpsins og þá skulum við muna að sveitarfélögin fjármagna grunnskóla, leikskóla, málaflokk fatlaðs fólks og félagslega þjónustu. Reykjavíkurborg fær ekki tekjur úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga fyrir félagslega þyngri byrði en önnur sveitarfélög í þessu landi, eða eitt af þeim sem hafa hvað mesta félagslega byrði þannig að það verður í Reykjavík að finna leiðir til að mæta þessu tekjutapi. Það verður verkefni næstu árin í sveitarfélagi sem eins og öll önnur hefur þurft að skera niður og hagræða og sameina skóla og taka á sig alls kyns erfiðleika og staðið sig vel í því, en nú skal haldið áfram því að hér verður tekin ákvörðun um að rýra tekjur Reykjavíkurborgar. Við vitum reyndar ekki alveg hversu mikið en meiri hlutinn hefur engar sérstakar áhyggjur af því. Síðan er talað um áhyggjur af lífeyriskerfinu og það má velta því fyrir sér því að tekin var sú ákvörðun í tíð síðustu ríkisstjórnar að opna á útgreiðslur úr séreignarlífeyrissparnaði. Ég var ein þeirra þingmanna sem höfðu efasemdir um það og taldi ekki gott að fara að vasast í kerfum. Um leið og kerfið er opnað er opnað á ákveðnar breytingar. En þetta var við mjög óvenjulegar aðstæður og ákveðið var að gera þetta en það var ekki fallið frá skattgreiðsluprinsippinu. Núna á ég, og fleiri, að fá tækifæri til að losna undan skattgreiðslum af lífeyrissparnaðinum mínum og greiða niður lánið mitt. Ég mun ef þetta frumvarp verður að lögum geta nýtt mér þá velgjörð meiri hlutans en sjúkraliðinn eða kennarinn sem er að fara á eftirlaun og á séreignarsparnað og er að taka hann út, þeir greiða skatt af sínum lífeyrissparnaði. Ég sé ekkert réttlæti í slíku þó að það sé göfugt markmið að greiða niður skuldir sínar. Svo koma áhrif á Íbúðalánasjóð. Ég ætlaði reyndar að segja áður en lengra er haldið að séreignarlífeyrissparnaðurinn er þriðja stoð lífeyriskerfisins á Íslandi. Við erum með þrjár stoðir, almannatryggingakerfið sem hið opinbera fjármagnar, lífeyrissjóðina sem eru sameignarsjóðir og við söfnum í og berum ábyrgð hvert á öðru í þeim sjóðum rétt eins og í almannatryggingakerfinu, og síðan eru við með séreignarsparnaðinn sem er viðbótarsparnaður til að fólk hafi meira á milli handanna þegar það fer á eftirlaun. Yfirleitt tekur fólk þetta út þegar það er á góðum aldri, enn þá í fullu fjöri og hefur þörf fyrir ágætisráðstöfunartekjur. Ég hef áhyggjur af þessu kerfi og ég held að það sé ástæða til að meiri hlutinn, ef hann ætlar að samþykkja þetta, velti því rækilega fyrir sér hvort það þurfi að fara í aðgerðir á sviði lífeyrismála. Áhrifin á Íbúðalánasjóð verða enn verri en ella en meiri hlutinn bendir á í nefndaráliti, með leyfi forseta, að um þessar mundir sé: „unnið á heildstæðan hátt að málefnum Íbúðalánasjóðs í velferðarráðuneytinu. Einnig má benda á að stjórnvöld geta brugðist við með aðgerðum til að draga úr kostnaði sjóðsins.“ Það er ekki sagt hvaða undraaðgerðir það eru en þó að unnið sé á heildstæðan hátt á vanda sjóðsins þá hverfur þessi kostnaður ekki, svo því sé til haga haldið. Það er talað um aðra hópa sem eru ekki í sigtinu í þessum aðgerðum. Það eru lífeyrisþegar, þeir sem eiga búseturétt hjá húsnæðissamvinnufélagi og leigjendur, nema þeir geta safnað fyrir útborgun í húsnæði en ef þú ert mjög tekjulágur eða öryrki á lægstu bótum þá mun ekki safnast mikið í þann sjóð fyrir útborgun í húsnæði. Síðan eru það námsmenn erlendis. En svo er tekið fram að þeir fái sinn skerf þegar verður haldið áfram með þetta kerfi með séreignarlífeyrissparnaðinn. Hér gerir meiri hlutinn ráð fyrir því að svo verði. Svo er sagt að í tillögum verkefnisstjórnar sé gert ráð fyrir aðgerðum til handa leigjendum. Það er gott og vel. Margt af því eru mjög góðar tillögur en er það þá þannig, getur meiri hlutinn upplýst um að það liggi fyrir tillögur eða áætlanir um fjármögnun á þeim tillögum? Hér virðast menn hafa frjálsar hendur hvað varðar útdeilingu úr ríkissjóði en það virðist eitthvað tregara þegar maður les tillögur verkefnisstjórnarinnar og fær þar bókun sjálfstæðismanns um að ríkissjóður geti ekki borið kostnað af þeim tillögum, þannig að nú er ég í ákveðnum vanda, herra forseti. Niðurstöðurnar eru að frumvarpið hvetji til aukinnar vinnu og sparnaðar. Það er ágætt að spara en varðandi aukna vinnu þá viljum við öll fjölga atvinnutækifærum en ég lít ekki á það sem jákvætt að Íslendingar, hver og einn, vinni meira. Þetta land á helst við þann vanda að etja hvað það varðar að hér er framleiðni heldur lægri en æskilegt væri á meðan fáir Evrópubúar vinna jafn langan vinnudag og Íslendingar. Hér er atvinnuþátttaka hvað hæst í Evrópu. Íslenskir karlmenn vinna langtum lengri vinnudag en til dæmis kynbræður þeirra á Norðurlöndum sem og íslenskar konur sem eiga flest börn í Evrópu. Ég er algjörlega andsnúin því að það sé sérstakt fagnaðarefni að við förum að vinna meira, en ég er tilbúin til að taka þátt í aðgerðum sem auka framleiðni í íslensku atvinnulífi. Þá komum við að því að meiri hlutinn talar um að fátt sé mikilvægara en að fólk dragi úr skuldsetningu á húsnæði. Fyrir um það bil 10 árum var hér á sama vettvangi talað fyrir 90% lánum til íslenskra heimila, búið til kerfi, 40 ára jafngreiðslulán sem hafa þann eiginleika að þau mynda hægt eign í húsnæði en lækka greiðslubyrði. Á þeim tíma voru skapaðar forsendur til þess að ýmislegt fór úr böndunum síðar, sem og ýmsir aðrir þættir sem leiddu til þess. Þá var ekki verið að tala um að æskileg væri að íslensk heimili skulduðu ekki. Þá var þvert á móti lagt upp með þá stefnu að fólk safnaði sem mestum skuldum. Það var dýrkeypt æfing og nú fáum við aðra með óljósum afleiðingum þar sem á að reyna að snúa ofan af fyrra ævintýri. Herra forseti. Ég hef miklar áhyggjur af því fyrirhyggjuleysi sem kemur fram hér í ýmsum óljósum afleiðingum og áhrifum. Ég legg til að þingflokkar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hafi það sem dagskrárlið á næsta þingflokksfundi hvað megi læra af mistökunum sem þeir gerðu í ríkisstjórn sinni á árunum 2003–2007 þegar kom að húsnæðislánum og velti því fyrir sér hvort þeir ætli að bjóða þjóð sinni upp á aðra óvissuferð í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Það er nú svo að lífeyrissparnaður þarf ekki allur að vera kerfisbundinn og ákveðinn hér af Alþingi. Lífeyrissparnaður getur líka verið ákvarðaður af lífeyrisþegunum sjálfum. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir segir að stoðir lífeyriskerfisins séu þrjár. Þær eru fjórar. Frjáls sparnaður er einnig ein af stoðum lífeyriskerfisins og við skulum ekki gleyma því en það er þannig að sú stoð hefur verið skattlögð alveg undir drep á liðnum árum og enginn haft nokkrar áhyggjur af. Það hefur því miður verið svo að sú stoð sem á heima í íslensku bankakerfi hefur stórlega dregist saman á liðnum árum vegna þess að það hefur verið skattlagt undir drep og á þetta vil ég minna hér í þingsal. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Ég kem nú hér upp af kurteisi við þingmanninn af því að hann fór í andsvar í stað þess að ræða þetta í ræðu sinni, þannig að ég býst við að hann óski eftir viðbrögðum af minni hálfu. Um það hef ég að segja að samkvæmt hinni hefðbundnu skilgreiningu er talað um þrjár stoðir lífeyriskerfisins en sannarlega er það þannig að velji fólk og geti sparað til elliáranna myndast hin fjórða stoð. Varðandi skattlagningu á þeim sparnaði þá vil ég minna hv. þingmann á að við höfum á síðustu árum verið að sigla þessu hagkerfi út úr algeru þroti og verið að reyna að koma heimilum, fyrirtækjum og ríkissjóði til bjargar til að kollsigla ekki.

Virðulegi forseti. Ekki veit ég hvaðan þessi hefðbundna skilgreining er komin en ég mun aldrei sætta mig við hana og ég mun heldur aldrei sætta mig við að skattlagning Alþingis verði eignarnám. Ég ætla að minna á það við hvert tækifæri sem ég hef. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir veitti mér hér ágætistækifæri og ég þakka henni það og vona að því sé komið til skila. Ég vona að hún sé ekki að fara út í frekara eignarnám á frjálsum sparnaði fólks. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Eignarnám og eignarnám, það er þá kannski ágætt að minna á að ríkisstjórnin sem hv. þingmaður styður hefur ákveðið að leggja ekki áframhaldandi á auðlegðarskatt sem er eignarskattur sem allra ríkasta fólkið í þessu landi hefur greitt á síðastliðnum árum. Hæstiréttur hefur kveðið á um að það sé síst að sá skattur gangi á svig við stjórnarskrá. Ég ætla að nota tækifærið hér til þeirrar yfirlýsingar, herra forseti, að ég harma að ríkisstjórnin skuli ætla að hverfa frá þeirri stefnu að ætlast til þess að breiðu bökin leggi meira til og fari nú í aðgerðir sem sniðganga þá sem kannski mest þurfa á aðgerðum að halda í þessu samfélagi.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir fór í ræðu sinni yfir þær leiðir sem hér eru lagðar til, annars vegar að nýta séreignarsparnaðinn til að greiða inn á lán eða að öðrum kosti að nýta séreignarsparnaðinn í þrjú ár til að greiða inn á húsnæðissparnaðarreikning. Eftir því sem ég heyrði í ræðu hv. þingmanns fann hv. þingmaður því eiginlega flestallt til foráttu. Eigi að síður ræddi hv. þingmaður um að þeir flokkar sem standa að þessari aðgerð hafi skilið út undan marga aðra sem ekki gætu notið þess að nýta séreignarsparnaðinn. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvernig það fari saman að finna aðgerðinni allt til foráttu, en tala svo hérna megin um að það hefði átt að bæta fleirum inn til að nýta séreignarsparnaðinn. Mig langar að biðja hv. þingmann um að útskýra þessa andstæðu fyrir mér.

Herra forseti. Ég held að hér sé ekki um neinar andstæður að ræða. Það sem ég var að benda á er að í þessum aðgerðum er verið að leggja upp í óvissuferð. Það er ekki vitað hver útgjöld ríkissjóðs munu verða af aðgerðunum og það er vitað samkvæmt þeim greiningum sem við þó höfum að þeir sem mest munu fá út úr þeim eru þeir sem hæstar tekjur hafa. Það sem ég er að benda á er að minni tekjur ríkissjóðs, minni tekjur sveitarfélaga verða til þess að það kemur niður á almannaþjónustu og almannatryggingum jafnvel. Einhvers staðar frá verða peningarnir að koma. Þessi notkun á séreignarsparnaðinum kann alveg að vera réttlætanleg að einhverju leyti. En hér er mjög ríkulega veitt. Gerð er breyting úr 500 þús. kr. hámarki á ári í 750 þús. kr. hámark á ári án útskýringa. Þar vantar ekki fjármunina. En það þykir algerlega réttlætanlegt að segja já/nei. Leigjendur og þeir sem eru að taka út séreignarsparnaðinn af því að þeir eru komnir á eftirlaun, við getum ekki verið að horfa á það fólk, en við getum horft á fólkið sem hefur tök á að spara 750 þús. kr. í séreignarsparnað á ári og við vitum ekki alveg hvað það kostar. Þetta er óábyrgt og mér finnst það ranglátt.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningunni. Hvernig fer það saman að sú aðgerð sem hér er sé hættuleg ríkissjóði og sveitarfélögum en hv. þingmaður er engu að síður tilbúinn til að taka inn fleiri aðila sem njóta aðgerðarinnar? Hvernig fer það saman að aðgerðin sé ómöguleg fyrir þá hópa sem fá en við eigum samt að bæta við fleiri hópum að mati hv. þingmanns? Aðgerð þessi er til þess að draga úr skuldabyrði fólks, til að auka eignarstöðu fólks í íbúðarhúsnæði sínu. Séreignarsparnaður getur ekki aukið eignarstöðu þess sem ekkert á í húsnæði, þannig að ég segi það upphátt. Og það að taka inn þá sem ekki eru tilgreindir í frumvarpinu og ræða að það hefði átt að taka þá inn langar mig að biðja þingmanninn um að útskýra örlítið frekar. Virðulegur forseti. Vegna þess sem hv. þingmaður beindi hér að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks 2005–2007 vænti ég þess að hv. þingmaður, sem er þingmaður Samfylkingarinnar, hafi líka lesið það sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar lögðu til þá í sambandi við 90% lán en þeir vildu ganga lengra en ýmsir aðrir sem töluðu þá. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Telur hún að málflutningur samfylkingarþingmanna á þeim tíma hafi verið rangur eða var hann réttur?

Herra forseti. Nú er það þannig að ég var að gagnrýna að farið væri í þessa aðgerð og að kostnaður á ríkissjóð væri algerlega óljós, það hefði mátt miða aðgerðina á betri hátt. Varðandi að bæta fleirum inn var ég að tala um að vísað væri í tillögur verkefnisstjórnar þegar talað væri um leigjendur og fleiri og þá benti ég á að bókun frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í þeirri vinnu, gefi ekki fögur fyrirheit um fyrirgreiðslu fyrir t.d. leigjendur því að þar kemur fram að þingmaðurinn telji ekki til fjármagn í ríkissjóði til að fjármagna þær tillögur. Þess vegna var ég að benda á að það hefði kannski verið heppilegra að fara aðeins gagnrýnni augum yfir það hver kostnaðurinn kynni að verða fyrir ríkissjóð og eiga þá fyrir þá sem í raun og veru þurfa aukin framlög. Ég kom líka inn á það í máli mínu að það er fjöldi heimila á Íslandi sem þyrfti að vera með aðgerðir fyrir en þessar aðgerðir beinast ekki endilega að þeim heimilum heldur þvert á móti að ýmsum heimilum sem hafa ágætisafkomu og eru hvorki í skulda- né greiðsluvanda. Varðandi afstöðu Samfylkingarinnar til breytinganna á Íbúðalánasjóði hefur sagan sýnt okkur að þeir hefðu átt að hugsa sig betur um en ábyrgðin á þeim ákvörðunum liggur að sjálfsögðu 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar. Á morgun verður rætt annað frumvarp sem þessu fylgir en ég ætla í upphafi máls míns að lýsa þeirri skoðun að þessi frumvörp séu helst til snemma á ferðinni þar sem svokallað hagstofufrumvarp var samþykkt á sumarþingi á liðnu ári. Í hagstofufrumvarpinu átti að greina skuldastöðu heimila með þeim hætti að þar væri hægt að vinna markvisst að úrlausnum á skuldum heimila. Þessi úrvinnsla Hagstofunnar á skuldum heimila í landinu hefur ekki farið fram og er alls ekki undanfari þeirra frumvarpa sem hér eru rædd. Það er miður því að hér er um háar fjárhæðir að ræða og skiptir máli hvernig þeim er ráðstafað. En þó vil ég segja það almennt um húsnæðissparnaðarkerfi liðinna ára að það hefur yfirleitt haft hvata til skuldsetningar og ýmsa aðra hvata til að koma í veg fyrir sparnað. Ég ræddi í andsvari áðan að frjáls sparnaður hefur verið skattlagður þannig að um eignarnám er að ræða. Þar er ekki gerður greinarmunur á rauntekjum og nafntekjum þar sem verðbætur eru skattlagðar eins og um tekjur sé að ræða. Þetta hefur leitt til þess að skuldir heimila í þessu landi hafa aukist úr 25% af ráðstöfunartekjum árið 1980 í 250% af ráðstöfunartekjum árið 2007. Í dag eru skuldir heimila sennilega í mjög svipuðu horfi og þær voru 2006 í hlutfalli við landsframleiðslu. Sennilega voru þau hlutföll of há þá eins og þau eru of há nú. Ég ætla að fjalla um það sem ég tel grundvallaratriði í allri lagasetningu, að hún mismuni ekki þegnum. Það sem ég hef áhyggjur af í þessu frumvarpi er að það mismuni þegnum með þeim hætti að vart sé forsvaranlegt. Það sem ég segi er ósköp einfaldlega það að sá skattalegi ávinningur sem í þessu frumvarpi felst nær ekki til þeirra sem eiga íbúð nú þegar og vilja bæta við sig. Hann nær ekki til þeirra sem eru komnir út af vinnumarkaði og geta ekki bætt við sig lífeyrissparnaði sem þá yrði ráðstafað til greiðslu lána eða uppsöfnunar til að eiga eigið framlag til íbúðarkaupa. Kosturinn við þetta frumvarp er sá að það er reynt að koma til móts við sjónarmið um sparnað til íbúðarkaupa og er það vel. Vinnur það jafnvel gegn þeim meginsjónarmiðum sem hafa verið hér á undanförnum árum sem hafa verið fremur hvati til skuldsetningar. Annað er að þetta frumvarp nær ekki til ýmissa óhefðbundinna búsetuforma, ef svo má segja, eins og húsnæðissamvinnufélaga. Það nær heldur ekki til leigufélaga en það er kannski umfjöllunarefnið á morgun. Ég ætla nú að láta þessa mismunun yfir mig ganga, það verður frekar að dómstólar fjalli um hvort þessi mismunun sé réttlætanleg. Það er þó eitt sem ég sætti mig ekki við í þessu frumvarpi, reyndar ekki í frumvarpinu sjálfu heldur í breytingartillögu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Ég geri mér ekki grein fyrir því hvenær sú breytingartillaga kom fram. Ég hef mætt af kostgæfni á nefndarfundi í efnahags- og viðskiptanefnd en reyndar ekki á allra síðustu fundi þar sem ég þurfti að sinna öðrum nefndarstörfum. Ég sætti mig ekki við að hér sé hjónabandinu sýnd lítilsvirðing. Einn þegn í þessu landi er ein persóna og þegar persónan gengur í hjónaband með maka sínum missir makinn, eftir atvikum, 50% af réttindum sínum eða hvor um sig missir 25%. Þær fjárhæðir sem hér eru nefndar og koma í stað 500 þúsunda á fasteign - hugtakið fasteign eða heimili er ekki til í skattalögum og varla í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Vissulega er fasteign til í lögum um húsnæðismál en í allt öðru samhengi. Hér verða til 500 þúsund á einstakling og 750 þúsund á hjón. Ég get ekki sætt mig við þessar upphæðir. Þær eiga sér engar málefnalegar forsendur og það er ekki hægt að sætta sig við það á löggjafarþingi á Íslandi árið 2014 að mismuna þegnum svona. Þessi löggjafarsamkoma hefur jafnvel boðið sig fram til að kenna lýðræði og stjórnsýslu í öðrum löndum en ég tel að þetta sé vond stjórnsýsla. Ég tel að Alþingi geti ekki staðið að því árið 2014 að taka hjónabandið svona í gegn. Tveir aðilar sem ganga í hjónaband geta ekki misst réttindi sín með þessum hætti og ég mun aldrei sætta mig við þetta. Ég tel kominn tíma til að fólki hverfi frá ýmsum sérlausnum og geðþóttalausnum því að þessi lausn hér á sér engar málefnalegar forsendur og ég get ekki spurt nokkurn mann hér inni af hverju einstaklingur verður allt í einu hálfur þegar komið er hér í þessu máli. Ég geri mér grein fyrir vanköntum þessarar leiðar. Hún er tilraun til að auka sparnað en þessi síðasta viðbót frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar er algerlega óásættanleg að mínu mati og ég vona að þingið sjái sóma sinn í því að meðhöndla kjósendur jafnt í þessu landi en skeri þá ekki niður við trog eftir aðstæðum. Læt ég lokið máli mínu að sinni.

Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Hann minntist á svokallað hagstofufrumvarp sem var rætt hér á síðasta ári og samþykkt. Eins og hann sagði átti það að liggja til grundvallar þeim frumvörpum sem hafa komið fram. Nú hefur í rauninni ekki heyrst mikið minnst á það í þessari umræðu fyrr en núna en það getur hafa farið fram hjá mér. Mig langar til að spyrja þingmanninn sem situr í efnahags- og viðskiptanefnd: Hefur hann einhverjar upplýsingar um hvenær hagstofufrumvarpið mundi hugsanlega liggja fyrir? Það væri fróðlegt að vita. Ég er hins vegar ekki alveg sammála því að það þurfi svo nákvæmar upplýsingar sem þar á að afla til þess að ráðast í tillögugerð af þeim toga sem hér er. Ég held að þær upplýsingar sem við höfum núna og liggja fyrir séu alveg nógu nákvæmar til þess að sýna fram á verið er að veita peninga inn í tekjuhópa og til fólks og fjölskyldna sem eru þannig í stakk búnar að þær þurfa ekki á þeirri aðstoð að halda sem er verið að leggja til í þessu frumvarpi. 
             Nú er ég kannski að ræða bæði frumvörpin í einu en mig langaði aðeins að spyrja hann um hagstofufrumvarpið.

Forseti. Ég ætla að vera stuttorður og segi ósköp einfaldlega: Svarið er nei, ég hef enga hugmynd. Ég hef lokið máli mínu.

Já, svarið var stutt og laggott, en skýrt. Ég held að ágætt væri ef við fengjum oftar, og vendum okkur á það hér, fleiri, að svara svo skýrt sem hv. þingmaður gerir. Hann minntist líka á mismunun og ég er mjög sammála honum í því. Hann talaði um þá mismunun sem er á milli fólks sem á séreignarsparnað og getur tekið hann út núna í rauninni skattfrjálsan til að greiða niður húsnæði. Svo eru aðrir sem ekki eiga húsnæði og geta þess vegna ekki ráðstafað séreignarsparnaði í það. Ég hef nokkuð velt fyrir mér þeirri mismunun sem mér finnst vera á milli þessa, vegna þess að nú var leyft að taka út séreignarsparnað á síðasta kjörtímabili vegna þeirra miklu erfiðleika sem fólk átti í eftir að samfélagið fór á hliðina. Það fólk greiddi fullan skatt af honum. Það er ekki svo langt um liðið síðan fólk var jafnvel að taka út séreignarsparnað sinn og þurfti að borga fullan skatt og þá auðvitað í hæsta skattþrepi sem það fólk gat komist í almennt. Það lagðist þá ofan á þær tekjur sem það hafði. Mig langar aðeins að biðja þingmanninn um að segja mér hvort hann sé sammála mér að þarna sé ákveðin mismunun í gangi líka. Síðan langar mig að spyrja hann, af því að hann nefndi hjónabandið og hvernig fólk breytist í þrjá fjórðu við að gifta sig og verður þess vegna einn og hálfur: Væri það tillaga hans að fyrst ekki er hægt að setja eina upphæð á fasteign út af því að heimili er ekki skilgreint, skilst mér, í skattalögum 

Virðulegi forseti. Fram komu margar spurningar. Ég ætla að byrja á því síðasta. Hér var lagt af stað með ákveðna fjárhæð og ég tel að það hefði átt að stilla þær fjárhæðir af, sem voru þá til skiptanna á einstaklinga, eftir því sem var til skiptanna. Varðandi fyrri hlutann þarf ég ekki að útskýra það fyrir hv. þingmanni að um augljósa mismunun er að ræða. Í frumvarpinu er gerð tilraun til þess að nálgast ákveðinn vanda og beina honum í ákveðna átt og hvata til þess að takast á við skuldavanda þar sem hitt var til frjálsrar ráðstöfunar ef svo má segja. Ég hef engu við það að bæta að hér er um mismunun í skattalegu tilliti að ræða og ég þarf ekki að útskýra það nánar fyrir hv. þingmanni. Ég vona að ég hafi svarað því sem til mín var beint með fullnægjandi hætti. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann hefur gert grein fyrir sjónarmiðum sínum og þau höfðu svo sem komið fram í almennri umræðu um þetta mál á fyrri stigum. Þannig má ráða að þingmaðurinn er ekki hrifinn af þeirri leið sem farin er af hálfu hæstv. ríkisstjórnar í skuldaleiðréttingarmálum. Það er tvennt sem ég vil vekja máls á og inna hv. þingmann eftir. Í nefndaráliti meiri hlutans er vísað til þess að þetta lagafrumvarp og þessi leið eigi sér stoð í þingsályktunartillögu sem samþykkt var 28. júní 2013. Ég vil af þeim sökum spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki stutt þá þingsályktunartillögu og hvort hann telji þá að sú leið sem hér er farin sé ekki í samræmi við þá þingsályktunartillögu eins og ráða má af nefndaráliti og framsöguræðu hv. þm. Willums Þórs Þórssonar, framsögumanns nefndarinnar, í málinu fyrr í dag. Þetta er fyrra atriðið sem ég vil spyrja hv. þingmann að. Hið síðara lýtur að umræðunni um sparnað. Ég held að við hv. þingmaður séum sama sinnis um mikilvægi þess að efla sparnað í landinu. Það eru auðvitað áhöld um það hvort þessi leið sem hér er farin muni raunverulega auka sparnað. Það hefur verið bent á það að meðal annars sé hér breyting að því er varðar hina veðhæfu eign sem geti hugsanlega leitt til þess að með því að fá meira rými til að veðsetja eignina geti það frekar leitt til aukinnar einkaneyslu en hitt. Ég vil inna hv. þingmann eftir viðhorfum hans til þessara álitamála.

Virðulegi forseti. Ég greiddi vissulega atkvæði mitt með því að farið yrði í aðgerðir til að takast á við skuldir heimilanna. Forsendan fyrir því var náttúrlega að það kæmi einhver niðurstaða í athugun Hagstofunnar. Ég get ekki svarað því nú - eða jú, við skulum segja að niðurstöður í rannsókn Hagstofunnar liggi ekki fyrir. Ég hef ákveðnar efasemdir í þessu máli sem ég hef lýst. Ég verð bara að endurtaka það að efasemdir mínir byggjast á því að ég hef ekki nægar upplýsingar. Hitt, með það hvort fólk leggist í nýjar lántökur, ég get ekki svarað fyrir það. Reynsla mín er sú að fólk vill fá að skulda og verða mikils metnir skuldarar. Eins og ég hef áður sagt hefur verið lítill hvati til sparnaðar á liðnum árum. Það hefur verið hvati til lántöku og sá hvati er enn þá til staðar. Ég bara get ekki svarað þessari spurningu, það getur enginn svarað henni. Það er því best að hafa ekki neinar málalengingar um það. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn sagði reyndar í máli sínu áðan að hann teldi að þetta frumvarp væri í raun of snemma á ferðinni miðað við að þær upplýsingar vantaði sem hann gat um frá Hagstofunni til að hægt væri að meta þá leið sem hér er farin. Ég skil hann þannig að hann geti að minnsta kosti fyrir sitt leyti ekki stutt frumvarpið. Það er athyglisvert en það eru málefnalegar ástæður sem hv. þingmaður hefur tilgreint fyrir því og það ber að sjálfsögðu að virða. Ég geri það að sjálfsögðu og ég vonast til þess að félagar hans í stjórnarliðinu geri það líka. Hitt verð ég að segja varðandi vangaveltur um sparnaðinn eða ekki að ég tel ég líklegt, eins og ég sagði, að við hv. þingmaður séum sammála um að mikilvægt sé að efla sparnað í landinu. Nú er hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason ekki þekktur fyrir hógværð þegar kemur að því að tjá sig almennt í samfélaginu um málefni sem lúta að fjárfestum, sparnaði og öðru slíku þannig að það kemur mér á óvart hvað hann er hógvær hér í svari við fyrirspurn minni hvað þetta snertir. Er þingmaðurinn samt ekki að minnsta kosti, þótt hann vilji kannski ekki fullyrða um það á þessu stigi af því að það er svo sem alveg rétt að það getur verið erfitt að kveða upp úr um það, sammála því að hætta sé á því að skuldsetningin muni frekar aukast en hitt? Er ekki að minnsta kosti að sumu leyti ákveðinn hvati til aukinnar skuldsetningar í þeirri leið sem hér er farin? Það er mikilvægt að fá það fram vegna þess að mér finnst menn hafa gert lítið úr því í umræðunni til þessa.

Virðulegi forseti. Mér finnst leitt að hv. þingmaður dragi hógværð mína í efa. Það er vissulega rétt að ég hef áratugum saman hvatt til sparnaðar, að fólk geti byggt upp sinn frjálsa sparnað, það sé hvati til þess að byggja upp frjálsan sparnað, t.d. með hóflegri skattlagningu en ekki ofurskattlagningu. Ég sagði að ég hefði vissar efasemdir en lýsti ekki andstöðu við frumvarpið þannig að þingmaðurinn má ekki oftúlka það sem ég sagði. Þá er eftir þetta með það hvort þetta leiði til frekari lántöku og að fólk verði áfram í sömu stöðu. Þeirri spurningu get ég ekki svarað en vissulega losnar um veðrými ef veðið er fyrirstaða skuldsetningar, en ég hef ekki séð það hingað til að veðrými hafi verið fyrirstaða til skuldsetningar í þessu landi. Í það minnsta hafa fjölskyldur náð að skuldsetja sig upp í rjáfur þannig að veðrýmið er ekki vandamálið. Þarfir fólks eru óendanlegar og ég reikna með því að svo verði áfram. Því miður get ég ekki svarað spurningunni nákvæmar. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Við ræðum hér nefndarálit um frumvarp til laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem og frá minni hluta. Frumvarpið sem við ræðum er að mínu mati hvatning til sparnaðar. Það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að um 59 þús. heimili, það er reyndar dálítið erfitt með skilgreininguna á heimili hjá skattstofunni, eru ekki með séreignarsparnað. Það er viðbúið að einhver hluti af þeim, jafnvel góður hluti, fari að spara og það er aukning á sparnaði í þjóðfélaginu. Þau þurfa fyrst að byrja á því að spara og síðan geta þau hugsanlega nýtt sparnaðinn til þess að kaupa íbúð, þ.e. sparnaðinn í þrjú ár þegar þau njóta skattfrelsis. Eftir það munu þau væntanlega halda áfram að spara, ég sé ekki að menn hætti endilega að spara þegar þeir eru komnir upp á lagið með það og fá framlag frá atvinnurekanda og slíkt. Ég tel að sá hluti verði til þess að hvetja til sparnaðar og nota til þess skattkerfið í þrjú ár. Svo eru það líka hinir sem munu nota séreignarsparnað þessi þrjú ár til að greiða niður skuldir á heimilinu. Ég hef ekki neina trú á því að fólk muni hlaupa til og fara að skuldsetja það sem losnar af veðrými þannig að niðurstaðan af þessu verður væntanlega sú að heildarskuldir heimilanna lækka. Það er líka sparnaður að greiða niður skuldir. Áðan var talað um kerfi til þessa og hins, barnabætur og alls konar kerfi. En það er svo merkilegt að það er ekkert kerfi til sem hvetur til sparnaðar. Það eru hins vegar mörg kerfi sem hvetja til skulda en aðgerðin í því frumvarpi sem við ræðum á morgun hvetur til að greiða niður skuldir. Frá því að ég komst til vits og ára, átta eða níu ára, hef ég aldrei heyrt aðra umræðu en um að bjarga skuldurum. Það hefur aldrei verið rætt um að bjarga sparifjáreigendum. Menn hafa meira að segja talað um að þeim hafi verið hleypt í gegnum hrunið með sérstökum aðgerðum, en það gleymdist að geta þess að þeir urðu að sætta sig við það að vera bundnir hér á landi með sínu sparifé og þurfa að sæta því að erlend mynt er orðin miklu dýrari. Þeirra mynt hefur rýrnað verulega í verði miðað við til dæmis aðra sem höfðu lagt inn erlendis á Icesave-reikninga. Þeir fengu sínar innstæður greiddar að fullu og fullverðtryggðar í þeirri mynt sem um var að ræða. Innlendir sparifjáreigendur hafa tapað á hruninu, ekki spurning, fyrir utan það að þeir eru náttúrlega alltaf með neikvæða vexti á sparifé sínu, yfirleitt, nema það sé verðtryggt. Svo eru þessir neikvæðu vextir skattaðir. Lítill hluti af sparifé er verðtryggður. Þetta var útúrdúr. Hér er verið að ræða frumvarp sem virkilega tekur til sparnaðar. Nokkuð hefur verið rætt um áhrif þess á einstaklinginn. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason ræddi áðan um að það ætti að horfa á einstaklinginn frekar en heimilið. Það má segja að hann eigi styrk og stuðning í öryrkjadómi Hæstaréttar sem sagði að það ætti að líta á einstaklinginn en ekki heimilið. Alla þá einstaklingsvæðingu sem fylgdi í kjölfar þess dóms ættu menn að skoða. Hann hefur það til síns máls, þótt hann hafi ekki fært það sem rök, að öryrkjadómurinn styrkti það að horfa ætti á einstaklinginn. Hins vegar tel ég að sú breyting sem gerð er í meirihlutaálitinu að hækka úr 500 þús. kr. fyrir heimilið, þ.e. sé jafnt og fyrir einstakling, upp í 750 þúsund fari bil beggja, að líta á einstaklinginn og líta á fjölskylduna. Ég get alveg fallist á það. Við erum líka með þessa mismunun mjög víða, t.d. mjög sterka mismunun í barnabótum eftir því hvort það er einstaklingur eða hjón sem eiga börn. Einstaklingur fær töluvert miklu hærri barnabætur en hjón. Nokkuð hefur líka verið rætt um greiðslujöfnunarreikninginn. Ég hef verið að skoða það og framlag í hann fer nú lækkandi. Ef svo fer fram sem horfir, sem við vonumst náttúrlega til, að tekjur hækki meira en verðlag, sem þær hafa reyndar gert, og atvinnuleysi minnki mun þetta framlag minnka og jafnvel snúast yfir í það, eða fljótlega, að menn fari að borga meira sem skulda þennan greiðslujöfnunarreikning en þeir sem ekki fóru í þá aðgerð, auk þess sem hann er svo lágur hlutfallslega að það er langt í land með að hann verði felldur niður við lok lánstímans eins og vænst er. Ef hann er ekki felldur niður við lok lánstímans eru þetta nákvæmlega sömu kjör og lánið, sömu vextir, sama verðtrygging á þessum greiðslujöfnunarreikningi og hann kemur lánþegunum ekkert til góða nema í því að hann lengir lánið. Hins vegar er munur á því hvort hann er greiddur niður með þeirri leið sem við erum að ræða hér vegna þess að ef hann er greiddur niður helst greiðslubyrðin. Reyndar er hann væntanlega það lágur, eða yfirleitt verður hann meira en hann er greiddur niður þannig að menn munu líka ganga á höfuðstólinn. Árleg greiðsla lækkar ekki eins mikið og framlagið gefur til kynna. Ég tel það ágætt. Ég held að það sé ágætt að menn borgi lánin með svipuðum hraða og hingað til. Ég er mjög hlynntur því að menn borgi niður greiðslujöfnunarreikninginn, enda held ég að hann sé ekki síður tryggur fyrir bankann, að fá að lána lengur með háum vöxtum því að íbúðalán eru ekkert sérstaklega ódýr, langt í frá. Sennilega er besta leiðin hjá fólki að greiða niður lán, það er besta leiðin, og það að fara í greiðslujöfnunarreikninginn greiðir þá lánið hraðar niður. Nokkuð hefur verið gagnrýnt í þessari umræðu, sem hefur verið ágæt, menn hafa sagt að vandamálinu sé varpað inn í framtíðina. Ég er engan veginn sammála því. Það sem er verið að gera hér er að verið er að breyta séreignarsparnaði sem margir eru þá hvattir til að fara í sem ekki gerðu það áður. Það er verið að breyta séreignarsparnaði í aðra eign sem er íbúðareign. Ég veit ekkert hvort er tryggara til framtíðar. Fasteign hefur verið með því tryggara á Íslandi og ég er ekkert viss um að hún sé endilega minna trygg en séreignarsparnaðurinn. Menn hafa talað um að hún sé ekki veðhæf. Jú, það getur vel verið að þeir sem standa frammi fyrir gjaldþroti eða óttast að fara í gjaldþrot ættu ekki að fara þessa leið, að breyta séreign yfir í að lækka skuldir, vegna þess að séreignin er undanþegin gjaldþroti. Allir hinir ættu samt að gera það. Það er ekki reglan í þjóðfélaginu að menn verði gjaldþrota. Það sem gerist er að skuldir heimilisins lækka og menn eiga þá minna í séreign. Séreignin erfist ekki. Jú, reyndar, hún erfist en fasteignin erfist ekki síður. Það er mjög mikill plús fyrir þá sem ekki vita það að búa í skuldlausri eign þegar menn eru komnir á lífeyrisaldur. Það er mikils virði fyrir fjármálalegt sjálfstæði fólks að eiga skuldlausa eign. Það gleymist oft í þessari umræðu að maður sem á eign í fasteign, segjum skuldlausa, er sjálfstæðari en sá sem til dæmis leigir og á ekki neitt og er háður ýmsum vandamálum ef einhver steðja að honum meðan hinn getur alltaf notað eignina til að bjarga sér. Menn kvarta undan því að þeir sem hafa hæstu tekjurnar fái mest. Það má vel vera en það er bara mjög víða. Ég veit ekki betur en að fólk hafi sætt sig við það að í lífeyriskerfinu þar sem menn njóta skattfrelsis, að menn njóti skattfrelsisins af því sem þeir borga í lífeyrissjóð. Það er skattfrjálst og þeir sem hafa hæstu tekjurnar njóta mest skattfrelsisins og fá mest út úr lífeyrissjóðunum. Þar eru menn ekki að kvarta undan því að þeir sem hafi hæstu tekjurnar fái mest. Þeir fá nefnilega mest. Menn segja að við eigum að láta séreignarlífeyrissjóðina okkar í friði. Ég hef reynt að grennslast fyrir um það í dag hvernig séreignarkerfinu hefur reitt af og fá upplýsingar um það hvar eignin er. Ég fæ það til ársins 2012 og þrátt fyrir úttektir hér og þar og úttektir til neyslu sem síðasta ríkisstjórn gerði, hún leyfði fólki að taka út það lága upphæð að það gagnaðist ekki til að borga niður skuldir eða neitt slíkt. Þetta fór yfirleitt í neyslu. Þrátt fyrir allar þessar úttektir sem voru umtalsverðar heldur séreignarsparnaðurinn áfram að vaxa. Mér segir svo hugur að þessi svokallaða atlaga að séreignarsparnaði muni ekki minnka séreignarsparnaðinn, sérstaklega vegna þess að þetta er hvati til að spara. Við erum aðeins að tala um þrjú ár sem menn geta notað skattfrelsið til að borga niður skuldir. Það hefur líka verið bent á það að leigjendur þurfi að flýta sér að kaupa fyrir lok þessa tímabils. Það er rétt og það getur vel verið að menn þurfi að skoða það betur þegar fram líða stundir hvort ekki þurfi að milda það tímabil þannig að menn fái ekki eitthvert högg á fasteignamarkaðinn á því tímabili. Ég held að við höfum nógan tíma til að skoða það. Svo hefur mikið verið bent á að ríki og sveitarfélög verði af tekjum. Það kemur dálítið óþægilega við mig vegna þess að það er eins og ríki og sveitarfélög eigi tekjur borgara sinna. Það er eins og búið sé að segja: Heyrðu, ég ætla að taka þennan part af tekjunum þínum, 14% segir sveitarfélagið, og ég er búinn að eignfæra það. Ég ætla að eiga þetta um alla framtíð. Það finnst mér dálítið óhugguleg tilfinning, að þetta skuli vera svona, að menn skuli líta svona á þetta. Ég held að nákvæmlega eins og heimili sem lendir í því að hafa minni tekjur og þarf að sýna meiri ráðdeild og sparsemi í rekstrinum þurfi sveitarfélagið að gera það líka. Þau hafa reyndar gert það, þau hafa reyndar verið að bæta stöðu sína allverulega. Reyndar fannst mér oft og tíðum að sveitarfélögin væru ansi glannaleg í fjárfestingum í góðærinu. Þau hafa tekið á því í rekstri sínum og það er ágætt. Ég tel að þetta frumvarp sé hið besta mál og þá sérstaklega vegna þess að það er hvatning til sparnaðar. Ég stend heils hugar að því vegna þess að það er líka skattalækkun og þegar þetta tvennt fer saman verð ég mjög ánægður.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir yfirferð hans yfir þetta mál, sem var ágæt. Hann fór yfir alla helstu þætti og öll helstu álitamálin sem komið hafa upp og rakti sjónarmið sín til þeirra. Það var fróðlegt þó að ég sé nú ekki sammála öllu því sem hv. þingmaður ræddi um. Það er tvennt sem ég mundi vilja inna hv. þingmann eftir. Honum varð tíðrætt um að í frumvarpinu fælist hvatning til sparnaðar. Eins og ég sagði áðan í andsvari við hv. þm. Vilhjálm Bjarnason er ég þeirrar skoðunar, og deili því væntanlega með hv. þm. Pétri H. Blöndal, að mikilvægt sé að auka sparnað í samfélaginu, í hagkerfinu. Ég er þeirrar skoðunar að áhrifin af þessari aðgerð á sparnað séu vægast sagt óljós. Vel kann að vera að það sé eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal gat um, að hún muni fyrst og fremst leiða til þess að allt svigrúm verði notað til að auka sparnað, en hún getur líka leitt til aukinnar skuldsetningar, eins og ég gat um áðan í andsvari við hv. þm. Vilhjálm Bjarnason. Það að auka veðrými geti alveg eins verið tilfærsla þannig að það leiði til aukinnar einkaneyslu þegar upp er staðið og ekki til þess sparnaðar sem að er stefnt, sem væri mjög bagalegt ef sú yrði niðurstaðan. Ég sé að tími minn í þessari fyrri lotu er á þrotum en ég vil vekja athygli á þessu og velta því upp við hv. þingmann 

Herra forseti. Ég hefði nú orðið aldeilis hissa ef við værum sammála í öllu, ég og hv. þingmaður. Það kemur mér aftur í jafnvægi að hv. þingmaður skuli ekki vera sammála mér. Hvort þetta efli sparnað? Ég tel reyndar að það besta sem menn geti gert í viðskiptum sé að fara í séreignarsparnað, leggja fyrir og safna fyrir íbúð, þeir sem ekki eiga íbúð, ég tel að það sé bara virkilega góður kostur. Þá á ég við þessi 59 þúsund sem ekki spara í séreignarsparnaði, 59 þúsund manns eða heimili. Ég held að það væri mjög merkilegt ef 10–20 þúsund af þessum 59 þúsund mundu hefja séreignarsparnað. Þegar þeir eru búnir að spara í þrjú ár og það er í lagi með þetta sé ég enga ástæðu fyrir það fólk að hætta séreignarsparnaði, það heldur áfram að spara. Þar með vex sparnaðurinn. Svo eru það hinir sem greiða niður skuldir, það er líka sparnaður. Það er ljómandi gott og mikill hvati fyrir það fólk að halda áfram í séreignarsparnaðinum og greiða niður skuldir eða kaupa sér íbúð.

Herra forseti. Hv. þingmaður telur sem sagt allar líkur á því að þessi aðgerð muni auka sparnað. Það kom honum að vísu ekki á óvart að við skyldum ekki vera sammála um allt, það er ekki alveg nýtt, en það kemur þó fyrir að við hv. þingmenn deilum sjónarmiðum og verið sammála. Ég mundi gjarnan vilja inna hv. þingmann betur eftir því sem hann fór yfir í máli sínu og lýtur í raun að flutningi á skattbyrði á milli kynslóða, eins og talað hefur verið um. Hv. þingmaður sagði að honum yrði órótt þegar hann heyrði þau sjónarmið að ríki og sveitarfélög ættu skatttekjurnar. Þetta finnst mér ekki vera alveg rétt frásögn af málinu. Þetta snýst auðvitað ekki um það hvort ríki og sveitarfélög eigi skatttekjurnar en það er óraunsætt að reikna ekki með því að ríki og sveitarfélög þurfi líka að vera með tekjur í framtíðinni fyrir samneyslunni eins og í dag. Það er líka ljóst að þessi aðgerð mun þýða að ríki og sveitarfélög verða af skatttekjum sem þau hefðu fengið að óbreyttu kerfi. Það hljótum við að vera sammála um. Erum við þá ekki að segja að okkur finnist í lagi, hér og nú, að komandi kynslóðir, börn okkar og barnabörn, hafi úr minna að moða í samneysluna en það sem við höfum getað tekið okkur, ef svo má að orði komast? Mér verður órótt yfir þessum hugsunarhætti, ef það er svona sem hv. þingmaður hugsar, að honum finnist gott að geta notað tekjur ríkis og sveitarfélaga í dag í samneyslu í sína þágu en 

Herra forseti. Ég gleymdi að svara þessu með auðsáhrifin, þ.e. þegar menn eigi meiri veðrýmd þurfi þeir endilega að eyða því. Því er til að svara að 21% heimila eru í skuldlausri eign. Það fólk hefur ekki haft neina þörf fyrir að nota þá veðrýmd sem það hefur upp á að hlaupa og býr þess vegna í skuldlausri íbúð. Ég held því að meginhlutinn muni ekki hlaupa á eftir aukinni veðrýmd til þess að skuldsetja sig, langt því frá. Varðandi sveitarfélögin, hvort við viljum eyða peningum í dag til að láta börnin okkar borga hærra útsvar síðar meir og borga fyrir opinbera þjónustu, þá erum við að tala um þrjú ár sem menn geta fengið 6% af tekjum skattfrjálst. Það eru öll ósköpin. Hin 94% eru sköttuð. Ég held að þetta muni ekki hafa neinar alvarlegar afleiðingar fyrir sveitarfélögin, alla vega ekki í bráð. Svo hafa menn talað til framtíðar. Ég ætla að vona að tækni og aukin hagsæld geri að verkum að ekki muni miklu um það þó að menn sleppi við að borga af sem nemur 6% af tekjum yfir þrjú ár, sem ekki allir munu nýta sér. Ég get ekki séð annað en að sveitarfélögin eigi að ráða við það, sem og ríkið, að gæta aukinnar hagsældar í rekstri. Þau hafa reyndar sýnt að þau geta það vel og hafa gert það undanfarin ár.

Forseti. Það kemur kannski ekki á óvart að hugrenningar mínar undir ræðu hv. þingmanns voru svolítið á líkum nótum og kom fram í spurningum hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar. Ég skil hv. þm. Pétur H. Blöndal þannig að hann segi að þessar tillögur auki sparnað og séu hvatning til sparnaðar og kannski fyrst og fremst þess vegna skil ég hann þannig að fyrir vikið séu þær góðar. Hann virðist miða við að þessi 59 þúsund heimili sem ekki nota séreignarsparnaðinn núna muni að einhverju leyti fara þar inn. Er það þá rétt skilið hjá mér að það séu sérstaklega þau heimili, það væri vegna þeirra að sparnaður mundi aukast? Á móti hefur hann litlar eða engar áhyggjur af auðsáhrifunum vegna þess að hann segir að 21% heimila búi í skuldlausu húsnæði og virðist ekki hafa neina þörf fyrir að skuldsetja sig. Það eru náttúrlega líka heimili sem eru mjög yfirskuldsett og það eru kannski einmitt þau heimili sem geta núna greitt niður og sem virðast hingað til hafa haft þörf á að nota veðrýmið. Mér finnst þetta ekki alveg, mér finnst þetta svolítið, ég veit ekki hvaða orð ég á að nota, léttvægar skýringar, 

Herra forseti. Það er ekkert léttvægt við að horfa upp á fjölda heimila sem eru yfirskuldsett. Hvorki þetta frumvarp né það frumvarp sem við ræðum á morgun mun leysa vanda þeirra heimila. Það er talað um að þetta séu kannski 5–10% af öllum heimilum í landinu, flest fasteignareigendur en ekki öll. Einhver eru leigjendur. Það er nokkuð sem við þurfum að leysa eða það verður einhvern veginn leyst. Þetta frumvarp fjallar ekki um það. Þetta frumvarp fjallar um að með skattalegum aðgerðum sé hvatt til sparnaðar, annaðhvort með því að hefja séreignarsparnað sem ég tel að 10, 20, kannski 30 þúsund heimili muni byrja á því að spara sem hafa ekki gert það hingað til, af því að það er svo mikill hvati. Svo eru önnur sem eru í kerfinu í dag sem eru miklu fleiri, sem eru í séreignarsparnaði. Þau munu nota þennan möguleika til að borga niður skuldir, þ.e. skulda minna til framtíðar, vera þá skuldlaus fyrr og eiga eign í framtíðinni. Talandi um sveitarfélögin og vandamál þeirra er miklu betra fyrir sveitarfélögin að vera með borgara sem skulda minna. Þau þurfa minni félagsþjónustu o.s.frv., þau eru sjálfstæðari fjárhagslega en hinir sem ekki eiga fasteign og eru berskjaldaðri fyrir öllum áföllum.

Forseti. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni sem var nokkuð rætt hér við 1. umr. þessa frumvarps. Það var um greiðslujöfnunarreikninginn. Hann útskýrði hvernig honum sýndist að það skipti í rauninni ekki máli og breytti kannski litlu út af fyrir sig fyrir fólk og að til lengri tíma litið væri heppilegt og kæmi út á eitt fyrir fólk að greitt yrði fyrst inn á þennan reikning. Það væri hvort sem er mjög ólíklegt, eins og ég skildi þingmanninn, að það kæmi til þess að fólk greiddi ekki upp allt lánið þannig að kæmi til afskrifta, það mundi bara lengjast í láninu og á endanum skipti þetta litlu sem engu máli. Nú snýst þetta sem hér er verið að gera og mér fannst verið að gera mikið um væntingar fólks til þeirra kosningaloforða sem gefin voru. Það voru gefin þau kosningaloforð að ráðist yrði í skuldaleiðréttingar sem svo voru kallaðar, það yrði ráðist í þær strax og fólk mundi finna fyrir þeim. Það hefur verið gert grín að því að fólk fengi ávísun í pósti. Hv. þingmaður hefur komist að þeirri niðurstöðu að það sé ekkert verra fyrir fólk að þetta gerist svona en hvað heldur þingmaðurinn um væntingar fólks? Heldur hann ekki að fólk verði svolítið hissa þegar það allt í einu sér að það á kannski að fá, ég veit ekki hvað, 

Herra forseti. Með því frumvarpi sem við ræðum er ekki verið að gefa einum eða neinum neitt. Það er verið að veita fólki afslátt frá sköttum, þ.e. það þarf að borga minni skatta. Eins og ég nefndi áðan tel ég að fólk eigi tekjur sínar og eignir. Það að við skulum skattleggja þessar tekjur og eignir er eiginlega frávik frá eignarréttinum. Þetta er skattalækkun ef menn vilja nota sparnaðinn í því skyni sem við töluðum um, að borga niður skuldir eða hefja sparnað til að kaupa sér eign. Ég held að í þessu frumvarpi og þessum loforðum hafi ekki verið vænting eins eða neins. Það stóð ekki til að gefa fólki neitt. Hins vegar ef þetta fer inn á greiðslujöfnunarreikning, svo ég tali nú um hann, þá var hann settur á 2009 til að mæta því að laun höfðu lækkað og hann var miðaður við janúar 2008, ef ég man rétt, settur á með lögum en menn gátu undanskilið sig, fengið undanþágu en þurftu að biðja um það. Þetta fór almennt yfir alla nema þá sem báðu sérstaklega um það. Það þýðir að menn borguðu minna en lánskjörin sögðu til um. Sá hlutur fór inn á sérstakan reikning sem er skuld með nákvæmlega sömu kjörum og lánið sjálft. Ég hef verið að skoða nokkur svona lán og ég sé engar líkur til þess að þetta lengi lánstímann um meira en þrjú ár, því að lánstíminn lengist, og þetta falli niður. Ég sé engar líkur til þess. Þetta verður nákvæmlega eins og hin skuldin nema lánstíminn lengist.

Herra forseti. Hér er til umfjöllunar frumvarp til laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar. Umræða um þetta mál hefur staðið í dag og ég hef fylgst með umræðunni nokkuð grannt og verð að segja að mér finnst skoðanaskipti hafa verið uppbyggileg og málefnaleg. Það er ekkert óeðlilegt við að það séu uppi ólík sjónarmið í máli af þessum toga. Ég hef í nokkrum andsvörum látið þau sjónarmið koma fram af minni hálfu að ég telji mikilvægt að auka sparnað í hagkerfinu almennt og ég tel, eins og fulltrúar stjórnarandstöðunnar í efnahags- og viðskiptanefnd láta koma fram í sínu nefndaráliti, að það séu miklir kostir samfara því að greiða fyrir því að fólk leggi sitt af mörkum til að lækka skuldir sínar. Þessi leið séreignarsparnaðarins getur auðvitað verið ákveðin leið í því skyni en hún er ekki gallalaus og við teljum að í meðförum málsins í þinginu og í efnahags- og viðskiptanefnd hafi alvarlegir ágallar komið fram sem gera það að verkum að við teljum ekki unnt að standa að afgreiðslu þess. Í fyrsta lagi hefur verið bent á það, sem kemur kannski aðeins inn á það sem kom fram í máli hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur í andsvörum við hv. þm. Pétur Blöndal, sem lýtur í raun að þeim væntingum sem voru gefnar eða vilyrðum getum við sagt, loforðum sem voru gefin í kosningabaráttunni fyrir kosningarnar 2013 og þeim væntingum sem fólk hefur með réttu getað verið með gagnvart aðgerðum í þágu skuldsettra heimila í því augnamiði að draga úr einkum og sér í lagi húsnæðisskuldum heimilanna. Hér kom aðeins fram í máli hv. þm. Péturs Blöndal að þessi leið með séreignarsparnaðinn væri dálítið öðruvísi, ef ég skildi hann rétt. Loforð, einkum og sér í lagi Framsóknarflokksins, í kosningunum gengu út á að taka inn í ríkissjóð verulegar tekjur í formi einhvers konar skatts eða taka af þeim sem kallaðir voru hrægammar til að afla fjár í aðgerðir í þágu heimilanna. Hér hafa linnulaust verið deilur um það hverju var lofað og hver upphæðin var. Það skiptir kannski ekki alveg öllu máli fyrir umræðuna en það er alveg ljóst að loforðin voru umtalsverð. Hvort 300 milljarðarnir sem stundum er talað um voru nákvæmlega sú upphæð sem nefnd var, ég geri ekki of mikið með það en auðvitað liggja fyrir yfirlýsingar núverandi ráðamanna í aðdraganda kosninganna hvað það varðar og það eru einfaldlega staðreyndir sem hægt er að fletta upp og á ekki að þurfa að vera að deila um. En burt séð frá því var aldrei talað um það að hluti af þessum pakka væri fjármagnaður af fólkinu sjálfu. Þetta er auðvitað ekki annað en það að fólk er að fjármagna sjálft það að greiða niður skuldir sínar. Og svo má velta fyrir sér: Er það ekki alveg sjálfsagt mál, ef fólk á séreignarsparnað má það þá ekki nota hann til að lækka skuldir sínar? Þetta mál snýst um að veita því skattafslátt. Þess vegna má líka spyrja sig að því í framhaldi af ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals hér áðan af hverju megi ekki nýta þegar áunninn séreignarsparnað til að greiða niður fasteignaskuldirnar. Ef fólk hefur verið að spara í formi séreignarsparnaðar og á séreignarsparnað sem það telur að það geti ráðstafað betur með því að taka hann út og greiða inn á skuldir, af hverju má þá ekki gera það í meira mæli en á þessu takmarkaða þriggja ára tímabili? Þetta er alla vega álitamál og spurning sem mér finnst sjálfsagt að velta upp og sérstaklega finnst mér að þeir sem standa fyrir þessu frumvarpi og styðja það eigi að svara því af hverju það mætti ekki, ekki síst í ljósi þeirra sjónarmiða sem hv. þm. Pétur Blöndal hélt hér fram, að það væri almennt jákvætt að lækka skuldabyrðina á þennan hátt. Þetta er innlegg í þessa umræðu. Hv. þingmaður og framsögumaður málsins, Willum Þór Þórsson, sagði í svari við andsvari af minni hálfu fyrr í dag þegar ég velti því fyrir mér hvort þetta væru í raun almennar aðgerðir af því að þær næðu ekki til allra, það væru mikilvægir hópar sem lægju óbættir hjá garði, þá orðaði hann það eitthvað á þá leið að þetta væru almennar aðgerðir gagnvart þeim sem þessar aðgerðir væru ætlaðar, þ.e. þetta væru almennar aðgerðir fyrir sértækan hóp. Nú er þetta vissulega nokkuð stór hópur en engu að síður eru mikilvægir hópar sem standa utan og kannski ekki síst þeir sem verst standa. Þá eru svörin sem við fáum í umræðunni þau að það séu mál sem við þurfi hugsanlega að skoða í framhaldinu. Þetta sé aðeins einn liður í að uppfylla þá þingsályktunartillögu sem var samþykkt hér sl. sumar og það verði að skoða í framhaldinu hvernig eigi að mæta öðrum hópum. Í nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar eru þeir nefndir, t.d. öryrkjar en stærsti hluti þeirra mun ekki á nokkurn hátt geta nýtt sér úrræði þessa frumvarps. Þar er vakið máls á málefnum námsmanna, launatekjur þeirra eru yfirleitt lágar og þeir sem eru að hefja nám um þessar mundir munu jafnvel alfarið missa af því að geta nýtt sér þessi úrræði og þeir sem hafa farið af vinnumarkaði til framhaldsnáms geta heldur ekki nýtt sér úrræðin á næstu árum. Síðan eru málefni ellilífeyrisþega. Nú er það þannig að ellilífeyrisþegar geta verið með skuldsett íbúðarhúsnæði. Þeir munu ekki geta nýtt sér úrræðin. Ég veit ekki hverju menn í raun og veru svara öðru en því að það verði þá að skoða hvaða réttlæti er í því að fólk sem er við það að fara á eftirlaunaaldur og hefur verið að greiða séreignarsparnað og kannski eitthvað inn á þetta tímabil, að greiða séreignarsparnað, sem hér er undir en missir svo þann möguleika af því að það fer á eftirlaun, hvaða réttlæti er í því, hvaða jafnrétti er gagnvart þessum hópi? Mér finnst ekki nægilega sannfærandi þegar meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar gefur í skyn í umræðunni að þetta sé eitthvað sem verði að skoða síðar. Það getur varla verið það sem fyrir núverandi ráðamönnum vakti þegar þeir voru að ræða þessi mál í aðdraganda kosninganna 2003 og vöktu væntingar hjá kjósendum. Það getur ekki verið. Mér finnst þessu ekki svarað á nægilega traustvekjandi hátt. Í þessari umræðu hefur líka verið vakið máls á flutningi á skattbyrði á milli kynslóða. Nú hefur á undanförnum árum verið að ryðja sér í vaxandi mæli til rúms það sem kallað hefur verið kynslóðareikningar, þ.e. að menn geri þjóðhagsreikninga og fjármál hins opinbera upp á einhverjum kynslóðagrunni. Þetta er kannski ekki fullkomlega þróað kerfi en engu að síður er mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því hvaða afleiðingar einstakar ákvarðanir í núinu hafa fyrir komandi kynslóðir og hvort menn eru að flytja til skattbyrði frá einni kynslóð yfir á aðra og í hve ríkum mæli. Menn verða að vera með augun opin gagnvart því sem þeir eru að gera í því samhengi. Ég tel til dæmis að málsvörn hv. þm. Péturs H. Blöndals í því efni haldi alls ekki. Ég er algerlega ósammála honum hvað það snertir af því að hann segir einfaldlega að sveitarfélögin, og væntanlega á það við um ríkið líka í hans huga, geti bara gætt meira aðhalds í rekstri þegar fram líða stundir. Þau hafa sýnt, sagði hv. þingmaður, að þau geta það og þess vegna munu þau örugglega geta það í framtíðinni. Það liggur fyrir hér að ríki og sveitarfélög verða af verulegum tekjum miðað við óbreyttar forsendur upp á tugi milljarða kr. og það er engin smáupphæð sem þar er um að ræða. Þetta eru engir smápeningar sem hægt er að láta einhvern veginn gufa upp í útreikningum og excel-töflum til framtíðar Þetta eru verulegar upphæðir. Það er kannski þrennt sem þetta getur þýtt fyrir þjónustu ríkis og sveitarfélaga. Það er í fyrsta lagi að það verði verulegur niðurskurður í samfélagsþjónustu ríkis og sveitarfélaga sem afleiðing af þessum aðgerðum til lengri tíma litið, eða að þessir aðilar skuldsetja sig meira, eða að þeir auka tekjur sínar með annaðhvort skattahækkunum eða með hækkun á þjónustugjöldum. Það getur vel verið að það sé einhver slík leið sem hv. þm. Pétur H. Blöndal er að hugsa um að hljóti að verða ofan á, að þjónustugjöld hjá hinu opinbera, ríki og sveitarfélögum, muni í framtíðinni þurfa að verða þeim mun hærri og hverjir þurfa að bera þau? Það eru þeir nýta sér þjónustu sveitarfélaganna, ef við tökum þau. Það eru auðvitað ekki síst barnafjölskyldur sem það mun lenda á, ekki síst barnafjölskyldur, hjá hinu opinbera í heilbrigðiskerfinu verða það gjarnan ellilífeyrisþegar. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að um er að ræða flutning á skattbyrði milli kynslóða, hvernig sem á það er litið. Það þýðir það. Það þýðir að við erum að setja reikninginn inn í framtíðina. Nú kann vel að vera að það sé að mati meiri hlutans verjandi við þær aðstæður sem nú eru uppi en hann verður þá líka að segja það. Hann má ekki skjóta sér fram hjá því að horfast í augu við þann raunveruleika og segja að þær aðstæður séu uppi að hans mati að þetta sé réttlætanlegt. Það finnst mér mjög mikill galli á þeirri leið og því frumvarpi sem er til umræðu, að hún leiði til þess að ríki og sveitarfélög verða af tekjum upp á nokkra tugi milljarða, eins og hefur verið farið yfir í umræðunni í dag, og breytingartillögur meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar við frumvarpið sem komu fram þegar málið var tekið út úr nefnd frekar auka það heldur en hitt. Loks hefur verið fjallað um sparnaðinn. Ég sagði það í upphafi máls míns að ég teldi mikilvægt að efla sparnað í landinu. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt og ég tel reyndar að ef við horfum á þetta kerfi okkar í heild hafi skuldsetning heimila, og reyndar fyrirtækja, atvinnurekstrar en ef við horfum á heimilin sérstaklega, verið allt of mikil á undanförnum árum og áratugum jafnvel og ég er þeirrar skoðunar að verðtryggingin eigi mjög drjúgan þátt í því. Verðtryggingin er í mínum huga og hefur allan tímann verið eins og eitthvert deyfilyf. Hún virkar þannig að menn taka í raun lán fyrir hluta af lántökukostnaðinum, vaxtakostnaðinum og bæta því svo aftan við lánið þannig að greiðslubyrðin verði í augnablikinu, í núinu lægri en uppsafnað og þegar upp er staðið miklu meiri. Það gerir það að verkum að menn finna ekki alveg eins mikið fyrir hinum raunverulega kostnaði við skuldsetningu í augnablikinu en kostnaðurinn verður meiri þegar upp er staðið. Þetta virkar eins og deyfilyf. Ég er ekki í nokkrum vafa um að verðtryggingin hefur af þeim sökum orsakað að skuldsetning íslenskra heimila er meiri en ella væri. Menn geta velt því fyrir sér hvort það hefði komið í veg fyrir að sumir gætu komið sér þaki yfir höfuðið ef ekki hefði verið verðtrygging heldur óverðtryggð lán, hvort sem það eru fastir eða breytilegir vextir, þá hefði lántökukostnaðurinn verið hærri fyrir vikið og sum heimili hefðu hugsanlega ekki getað komið sér þaki yfir höfuðið sem þau hafa getað gert með verðtryggingunni. Ég skil alveg þau sjónarmið en ég er þeirrar skoðunar að þeim félagslega mismun ætti að mæta með öðrum hætti, til að mynda með auknum vaxtabótum eða húsnæðisbótum eða hugsanlega jafnvel niðurgreiðslu vaxta, einkum og sér í lagi í félagslega kerfinu, en ekki með þeirri almennu leið sem verðtryggingin er. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að þær aðgerðir sem verið er að fara í núna, og það á ekki einungis við um þetta frumvarp heldur líka annað frumvarp sem er á dagskránni og verður væntanlega rætt á morgun og í framhaldinu, ég tel að það sé veruleg hætta á því að aðgerðirnar verði étnar upp á skömmum tíma og þær fuðri í raun og veru upp, ávinningurinn fuðri upp á verðbólgubáli. Þess vegna velti ég því fyrir mér hvernig í ósköpunum stendur á því að þeim pakka sem ríkisstjórnin er að setja inn í þingið núna skuli ekki fylgja raunverulegar áætlanir um afnám verðtryggingar, vegna þess að ég tel að það hefði mátt skilja það á máli núverandi meiri hluta að hann ætlaði sér að taka mikilvæg skref til að afnema verðbólguna. Ég velti því fyrir mér af hverju þau skref er ekki að finna hér og nú vegna þess að það er veruleg hætta á því að þær aðgerðir sem við förum í núna, þótt þær geti komið sér vel fyrir einstök heimili verðum við líka að horfa á heildarmyndina og þjóðarbúskapinn í heild og áhrifin þar á. Hættan er auðvitað sú að verðbólgan fari af stað. Hættan er sú að vextir muni taka hér einhvern kipp þegar þessar aðgerðir hafa verið ákveðnar og að ávinningurinn sem menn hafa í raun og veru væntingar um muni brenna upp á verðbólgubáli. Ég verð að segja alveg eins og er að jafnvel þó að menn telji að þeir fái ávinning, að þeir geti nýtt sér aðgerðir af þessum toga til að greiða niður skuldir mun sá ávinningur étast upp á skömmum tíma og þá hljóta menn að velta því fyrir sér hvort það sé þess virði að fara í þennan leiðangur. Virðulegur forseti. Ég tel alla vega að það sé mjög eðlilegt að menn velti slíkum hlutum fyrir sér og ég er ekki alveg sannfærður um að hv. efnahags- og viðskiptanefnd hafi náð utan um þetta mál, eins og ég er a.m.k. að hugsa það. Það getur vel verið að menn hafi velt þessu fyrir sér og ég efast ekkert um að margir nefndarmenn í efnahags- og viðskiptanefnd hafa áhyggjur af þeim þætti. En mér finnst það ábyrgðarhluti að fara þá að afgreiða mál í gegn á þann hátt sem væntanlega stendur til, ef að líkum lætur, án þess að þessi heildarmynd sé höfð í huga og hún liggi fyrir ljós og menn viti nokkurn veginn, því að sumt geta menn ekki vitað nákvæmlega fyrir, hvernig hún mun þróast inn í framtíðina. Það er að minnsta kosti hagfræðilega séð engin bábilja að reikna með því að aðgerð af þessum toga hafi verðbólguhvetjandi áhrif og ef það leiðir til þess að ávinningurinn ést upp á skömmum tíma mundi ég ráðleggja mönnum að fara varlega og skoða þetta mál alveg til þrautar en ekki láta pólitísk loforð og slíkan metnað villa sér sýn og ráða för.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir prýðisræðu og vel ígrundaða. Ég er honum um margt sammála. Ég ætla að byrja á að segja það hér að ég deili skoðunum hans algjörlega hvað varðar verðtrygginguna og líkingunni við deyfilyf. Ég hef bæði vonir og væntingar um að þessu fylgi afnám verðtryggingar á húsnæðislán og vil spyrja hann út í það, hvernig hann sjái það fyrir sér. Ég bið hann að útskýra það betur. Hann kom reyndar örlítið inn á þann þátt hvernig mætti útfæra þær aðgerðir og fylgja þeim eftir. Fram kom í máli hv. þingmanns að hann telur jafnframt mikilvægt að efla sparnað í þjóðfélaginu almennt og að fólk leggi sitt af mörkum til að lækka skuldir sínar. Reyndar hefur borið á því hér í umræðunni að hv. þingmenn hafa verið að flækja saman þessum tveimur málum, annars vegar því sem er til umfjöllunar hér í dag, um séreignarsparnað til lækkunar húsnæðisskulda eða til húsnæðiskaupa, og hins vegar málinu sem er til umfjöllunar á morgun, sem er skuldaleiðrétting. Hin spurningin til hv. þingmanns er hvort hann sjái fyrir sér einhverja aðra sambærilega leið, ef ekki þessa, og hvaða afmörkun hann mundi vilja sjá í því samhengi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Já, það er væntanlega svo að við erum um margt sammála að því er varðar verðtrygginguna. Eins og ég sagði hef ég verið þeirrar skoðunar mjög lengi að verðtryggingin virkaði eins og deyfilyf og að hún hefði leitt til þess að skuldsetning íslenskra heimila væri meiri en ella væri. Hvernig á að afnema hana? Það er auðvitað ekki einfalt að svara þeirri spurningu í stuttu svari við andsvari. Ég var þeirrar skoðunar einu sinni að það ætti bara að afnema hana með einu pennastriki. Við skulum segja að ég hafi aðeins öðruvísi viðhorf til þess í dag. Ég tel alla vega að það verði ekki gert með einu pennastriki og að væntanlega verði að draga úr henni í áföngum og draga úr vægi hennar eins og hægt er og gera aðrar lánaleiðir eftirsóknarverðari. En þetta er samt mjög erfið blanda vegna þess að á meðan menn eru með verðtryggingu er hætt við því að óverðtryggðir vextir muni samt sem áður alltaf liggja fyrir ofan þannig að heildarvaxtakostnaðurinn verði meiri við óverðtryggð lán og þar af leiðandi verði ekki eins eftirsóknarvert að fara yfir í þau. Þetta mætti hugsanlega gera með því að ný lán séu almennt óverðtryggð, eins og er nú hugmynd í þeim tillögum sem litið hafa dagsins ljós. Menn eru ekkert allir sammála um það, ekki einu sinni í mínum flokki, hvort það er rétt leið, það eru ólík sjónarmið uppi í því. En alla vega eru hugmyndir þar á ferð  Að því er varðar síðari spurninguna, um húsnæðissparnaðinn, þá ætla ég að fá að koma betur að því í seinna svari að því gefnu að ég fái ekki allt of margar viðbótarspurningar frá hv. þingmanni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir greinargóð svör. Ég er ánægður að heyra að hann muni styðja okkur í því að ráðast gegn verðtryggingu á neytendalán, húsnæðislán. Hv. þingmaður sagði að borið hefði á væntingum um loforð gagnvart leiðréttingum, með réttu, að þessi leið sé öðruvísi en þau loforð hafi gefið til kynna. Þannig að það komi skýrt fram þá var þessi leið hluti af aðgerðaáætlun okkar í kosningabaráttunni og við töluðum fyrir henni. Við töluðum jafnframt um að hér hefði orðið forsendubrestur sem fólst í því að saman fóru hrun á hagvexti, kaupmætti, aukið atvinnuleysi og aukin verðbólga; og það fór allt úr böndunum á sama tíma. Það hefur ekki gerst áður í sama mæli í hagkerfi okkar. Við lofuðum að ráðast gegn þessu og erum nú að uppfylla þau loforð með þessum aðgerðum. Hv. þingmaður kom inn á þetta álitamál, að það væri réttmæt spurning að velta þessu upp. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann líti á forsendubrestinn og hvort hann telji ekki réttmætt að fara í aðgerðir til að ráðast gegn honum.

Herra forseti. Fyrst að því sem ég komst ekki yfir í fyrra svari og varðaði spurningu hv. þingmanns um húsnæðissparnað og hvernig ég sæi fyrir mér sparnað ef ekki þessa leið. Ég sagði að ég teldi mikilvægt að auka sparnað í samfélaginu en ég sé hins vegar ekki rökin fyrir því að blanda almennum húsnæðissparnaðarformum saman við lífeyrissparnaðinn eins og hér er gert. Ég tel að húsnæðissparnaður sé af hinu góða; á sínum tíma var til það sem kallað var skyldusparnaður. Mér finnst eftirsóknarvert að stuðlað sé að sparnaði fyrir ungt fólk, þess vegna ungt fólk sem ekki er með miklar tekjur, sem getur kannski ekki nýtt sér þá leið sem hér er farin. Ég hefði frekar séð fyrir mér einhverja þess háttar leið að því er varðar húsnæðissparnaðinn. Að spurningu hv. þingmanns um forsendubrestinn þá getur maður aðeins leyft sér að láta hugann reika aftur til haustsins 2008 þegar efnahagshrunið varð. Þá var gripið til ýmissa ráðstafana, neyðarráðstafana, neyðarlaga og þess háttar sem tók á ýmsum þáttum. Ég er ekki frá því að hugsanlega hefði verið mikilvægt í neyðarlögunum á haustmánuðum 2008 að setja inn ákvæði sem hefðu fryst verðtrygginguna, þótt ekki hefði verið nema til skamms tíma á meðan menn væru að ná áttum, að átta sig á því hvað væri að gerast, að setja þá þak á verðtrygginguna. Ég tel að það hefði verið nauðsynlegt. Eftir því sem leið frá hruni hafði það síður sama tilgang, en ég er ekki frá því að það hefði verið mikilvægt. Ég lít líka þannig á 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir málefnalega ræðu og er sammála honum um að umræðan hér í dag hefur verið málefnaleg. Ég heyri að við erum sammála um margt, m.a. um að aukinn sparnaður og hvati til sparnaðar sé mikilvægur. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvernig telur hann að best sé að hafa áhrif á þá viðhorfsbreytingu að sparnaður sé til bóta fyrir alla? Hvernig er hægt að breyta viðhorfum til þess hvað teljist vera eðlilegur eignarhlutur í húsnæði, þ.e. að hvetja til eignar í stað skulda? Hvernig getum við náð því fram? Mig langar einnig að ræða aðeins kynslóðareikningana sem ég þekki kannski lítið en finnast áhugaverðir. Ég er ekki að öllu leyti sammála hv. þingmanni þar. Ég tel að með því að fara þá leið sem hér er verið að ræða sé ekki verið að leggja auknar byrðar á komandi kynslóðir, hins vegar gætum við þar verið að færa til tekjur. Þarna er verið að færa framtíðartekjur yfir í eignir, sem ég velti fyrir mér hvort gæti ekki komið komandi kynslóðum til góða, þær gætu þá notið góðs af þessum eignum í formi arðs eða á annan máta, þ.e. að þær eignir sem hér verða til gætu nýst komandi kynslóðum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar. Það er áhugavert að glíma við þær. Hvernig á að hafa áhrif á viðhorf í samfélaginu? Að mínu viti skiptir fræðsla verulega miklu máli í því efni og það hvernig við ölum upp börnin okkar og stöndum að þeim málum. Auðvitað skiptir skólakerfið máli í því efni. Lengi býr að fyrstu gerð, er sagt og ég held þess vegna að það skipti máli að þessi viðhorf síist inn strax í skólakerfinu. Börn og ungmenni á Íslandi hafa um langt skeið verið alin upp við þetta steinsteypubrjálæði, leyfi ég mér að segja, þar sem allt snerist um að foreldrarnir ynnu myrkranna á milli og eftir vinnutíma var farið í að slá upp, steypa og guð má vita hvað. Sem betur fer erum við svolítið frá þessum veruleika í dag. Ég tel að fræðsla sé mikilvæg. Ég tel líka mikilvægt að fólki sé gert kleift að spara með ýmsum hætti. Sumir vilja auðvitað leggja sparnað sinn inn á reikning. Sumir vilja fjárfesta í atvinnustarfsemi eða menningu eða listum. Sumir vilja fjárfesta í eigin húsnæði en það eru ekki allir sem vilja gera það. Það eru ekki öll sparnaðarform eins meðhöndluð hvað þetta snertir. Að því er varðar kynslóðareikningana og arfinn þá sagði hv. þm. Pétur H. Blöndal hér áðan að hann hefði áhyggjur af því viðhorfi sem honum fannst gæta að ríki og sveitarfélög litu svo á að þau ættu skatttekjur íbúanna. Ég vil nánast leyfa mér að segja það sama þegar kemur að umræðu um arfinn. Þó að börnin okkar erfi okkur þegar upp er staðið þá eiga þau ekki það sem við eigum í dag. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir svörin. Ég er að vissu leyti sammála þessu með arfinn og hef verið það alla tíð en hins vegar tel ég að ef þeir sem nú skulda eignist meira í húsnæði sínu komi það á einhvern hátt til með að nýtast komandi kynslóðum. Við þurfum kannski að velta upp leiðum, hvaða aðrar leiðir eru færar. Hins vegar langar mig að ræða aðeins um hópana. Það er ljóst, eins og þingmaðurinn kom inn á í ræðu sinni, að sá hópur sem nýtur góðs af þeirri leið sem hér er verið að ræða er nú á vinnumarkaði og með húsnæðislán eða hyggur á húsnæðiskaup. Hóparnir sem falla utan við eru ýmsir hópar sem flestir njóta á einhvern hátt annarra félagslegra úrræða eins og er. Það eru hópar sem eru á niðurgreiddum námslánum. Það eru hópar sem njóta almannatryggingakerfisins á einhvern hátt. Þess vegna langar mig að velta upp hvaða hugmyndir þingmaðurinn hefur um leiðir til að mæta þessum hópum hvað varðar húsnæðiskostnað.

Herra forseti. Takk fyrir þetta. Fyrst aðeins varðandi það sem ég komst ekki að með áðan og varðaði spurningu hv. þingmanns og vangaveltur um kynslóðareikningana. Ég ræddi það aðeins að hugsunin um kynslóðareikninga hefði verið að ryðja sér talsvert til rúms þó að hún væri kannski ekki algjörlega fullhannað módel eða þess háttar. Ég lagði áherslu á að menn gerðu sér grein fyrir því að með því að ríki og sveitarfélög yrðu af tekjum í framtíðinni yrði það ávísun á aukna skattbyrði eða aukin þjónustugjöld eða lakari þjónustu komandi kynslóða. Það væru þau áhrif sem menn yrðu að gera sér grein fyrir og vera að minnsta kosti meðvitaðir um ef þeir teldu réttlætanlegt, miðað við gefnar aðstæður í núinu, að leggja þær byrðar á næstu kynslóðir. Að því er varðar aðra hópa þá lýtur gagnrýni okkar ekki síst að því að ríkisstjórnarmeirihlutinn talar mikið um að um almennar aðgerðir sé að ræða. Ef svo er skyldi maður ætla að þær verði þá að ná til allra hópa. Eins og hv. þingmaður gat um nýtast þessar aðgerðir ekki vissum hópum og hún spyr að því hvaða aðrar leiðir væru þá færar. Ég er þeirrar skoðunar að langbesta leiðin til þess að draga úr skuldsetningu og létta greiðslubyrði heimilanna í landinu væru stórauknar vaxta- og húsnæðisbætur. Ég tel að það mundi nýtast öllum hópum. Það eykur ráðstöfunartekjur og gerir mönnum þar af leiðandi kleift að nota auknar ráðstöfunartekjur til þess að greiða niður skuldir sínar 

Forseti. Við ræðum nú um stærsta kosningamálið í síðustu kosningum og ég hygg að komið hafi fram áðan í andsvari að fólk blandaði saman þessum tveimur málum, annars vegar um séreignarsparnaðinn, að hægt væri að nota hann til að greiða niður húsnæðisskuldir, og hins vegar því menn kalla lækkun á höfuðstól skuldar sem verður til umræðu á morgun. Ég held að okkur hljóti að vera nokkur vorkunn að ræða þetta saman. Þessar aðgerðir voru boðaðar af miklum krafti fyrir kosningar og átti að vera mjög auðvelt að ráðast í þær eftir því sem sagt var þó að það hafi dregist, enda fundu menn út að þetta er ekki eins auðvelt mál og menn vildu vera láta. Tillögurnar hafa verið kallaðar heimsmet af sjálfum hæstv. forsætisráðherra, að hér væri um heimsmet að ræða í því að koma til móts við skulduga þjóð og fólk sem skuldaði mikið í húsum sínum eða íbúðum. Það átti líka að vera þannig eftir því sem okkur skildist flestum fyrir síðustu kosningar að ekkert af því fé sem ætti að fara til þess að létta skuldir heimilanna, sem kallað var, ætti að koma úr ríkissjóði heldur ættu hinir svokölluðu hrægammasjóðir að standa undir því öllu saman. Fólki hefur þá ekki dottið í hug að það fengi að greiða þetta sjálft af sínum eigin eigum. Ég held að það hljóti að koma fólki nokkuð á óvart, en það er sem sagt þannig að í staðinn fyrir einhverja 300 milljarða sem talað var um að hægt væri að ná af hrægömmum til að greiða niður þessar skuldir þá á að verja til þess 150 milljörðum, held ég að sé rétt með farið hjá mér, á næstu fjórum árum og helminginn af því á fólk að borga sjálft. Ég ætla svo sem ekki að eyða tímanum óskaplega mikið. Mér sýnist þetta snúast svolítið um hvort við veljum bestu leiðina, hvort við höfum efni á því að ráðast í þetta. Hefur þjóðin efni á því? Við fórum sérstaklega yfir þessar tillögur fyrr í dag, hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason gerði það mjög vel að mínu mati. Hann fór yfir mismununina sem felst einmitt í þessu frumvarpi, hvernig það mismunar hópum, að þeir sem ekki skulda og hafa ekki tækifæri til að nýta séreignarsparnað sinn til að greiða niður húsnæðisskuldir geta ekki nýtt sér það skattfrelsi sem í boði er. Þeir sem tóku út séreignarsparnaðinn á síðasta kjörtímabili í þeim miklu erfiðleikum sem þá voru geta ekki nýtt sér það skattfrelsi sem nú verður í boði. Það er mikil mismunun í þessu efni á milli hópa í þjóðfélaginu. Við getum heldur ekki gleymt því og megum ekki gera lítið úr tilflutningi á fjármunum milli kynslóða. Sumir vilja gera lítið úr því en það er alveg ljóst að tekjutap ríkissjóðs á löngum tíma verður væntanlega 20–27 milljarðar og áhrif á sveitarfélögin verða 9–13 milljarðar. Ef það er reiknað upp með 3,5% ávöxtun fer það nálægt 70–80 milljörðum þegar tekið hefur verið tillit til þeirra breytinga sem nefndin lagði til við afgreiðslu málsins, þ.e. að hækka skattafsláttinn upp í 750 þús. kr. úr 500 þús. kr. sem það var áður. Síðan getum við haft áhyggjur af því að séreignarsparnaðurinn er ekki aðfararhæfur en húsnæðið er það. Ég hef svo sem ekki áhyggjur af því en ég tel rétt að fólk verði upplýst um það, að fólk viti af því. Ef fólk veit af því tekur það bara sínar ákvarðanir eins og það vill, en það skiptir miklu máli að það geri sér grein fyrir þessu. Síðan langar mig aðeins að koma inn á það sem við ræddum áðan, hv. þm. Pétur H. Blöndal og ég, um greiðslujöfnunarreikningana, en fyrstu greiðslur fara í að lækka þann reikning. Við getum ekki gert lítið úr því vegna þess að jafnvel þó að rétt sé að það lengist í lánunum, fólk borgar það sama, þá gerði það sér vonir um að greiða eftir 20–30 ár það verðbólguskot sem varð og sem það tók af með greiðslujöfnunarreikningunum. Þess vegna hlýtur þetta að koma því fólki á óvart. En ég vil í lokin vara okkur aðeins við. Umræðan og lesturinn á rannsóknarskýrslunni um Íbúðalánasjóð rifjast upp fyrir mér vegna þess að það hefur verið mjög ofarlega í huga núna þegar ég les þessi nefndarálit og hlusta á ræður. Við áttum okkur á því að við vitum ekki nákvæmlega hver áhrifin af þessu verða. Það er alveg ljóst að þegar þær ákvarðanir voru teknar á Alþingi 2003–2004 um breytt húsnæðislánakerfi, þegar allir vildu gera vel, allir vildu veita lengri lán og hækka veðhlutfallið, það meintu allir vel, að afleiðingarnar voru ekki reiknaðar út. Það var ekki litið á það raunsæjum augum hvað það hafði í för með sér að hafa ekki uppgreiðsluákvæði á lánum þegar skipt var yfir á milli kerfa. Það er þess vegna og það er mér mjög ofarlega í huga þessa dagana að við lærum af fortíðinni og vöndum okkur við það sem verið er að gera og látum ekki viljann til þess að gera vel við fólk verða til þess að við hleypum af stað enn einni vitleysunni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir prýðisræðu. Hún kom inn á marga þætti sem hafa ræddir verið hér í dag, m.a. þær tekjur sem ríki og sveitarfélög fara á mis við. Ég veit ekki, kannski misskildi ég hv. þingmann en ég vil bara ítreka að það er ekki farið í grafgötur með það í nefndaráliti, í framsögu eða í umfjöllun meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar að vissulega eru metnar þær fjárhæðir sem við köllum fórnaðar tekjur og fjárhæðirnar tilgreindar, reyndar á núvirði. Hv. þingmaður kom inn á það að það mætti gefa sér 3,5% ávöxtun á þessar fjárhæðir í 40 ár fram í tímann og er það vissulega gert í minnisblaði til hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Vissulega verður sparnaður í eignum íslenskra heimila á móti, þar verður líka til ávöxtun á sama tíma. Þar myndast séreign sem nýtist fólki væntanlega á efri árum. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann vill meta þá ávöxtun. Hvaða prósentu ætlar hv. þingmaður að setja á þá eign sem myndast á móti? Ef við byrjum á þeirri spurningu.

Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að fara í bókhaldsæfingar við hv. þingmann. Það er alveg hárrétt að getið er um þessa útreikninga í nefndarálitinu. Þar segir að tekjutap ríkissjóðs verði 17–23 milljarðar og eftir hækkun 20–27 milljarðar. Síðan segir að áhrif á sveitarfélögin verði 9–16 milljarðar. Það eru mjög háar upphæðir. Ég sagði: Ef reiknuð er 3,5% ávöxtun þá hækkar þetta eitthvað. Það er ekki óeðlilegt að gera ráð fyrir einhverri ávöxtun. Ég segi hérna 3,5% vegna þess að sú tala er á minnisblaði. Ég held að hún hafi örugglega verið reiknuð út í fjármálaráðuneytinu, ég gef mér ekkert þá tölu. Hvort ávöxtunin á það sem greitt er niður verði jafn há ávöxtun treysti ég mér ekki til að segja fyrir um. En mér finnst rétt að menn geri sér grein fyrir því að það er einhver ávöxtun af þessu fé og er það ekki þannig að lífeyrissjóðirnir reikna 3,5% ávöxtun? Þess vegna er kannski ekki óeðlilegt að nota þá tölu í þessu dæmi. Hvort heimilin ná því? Kannski ná þau meira og þá verður hallinn í hina áttina. Ég skal ekki um það segja. En hv. þingmaður veit alveg eins vel og ég að það er ekkert óeðlilegt að gefa upp eitthvert bil, 

Hæstv. forseti Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir mjög greinargott svar. Við erum algerlega sammála. Ég vildi aðeins draga það fram hina hliðina á málinu, það verður eign á móti. Það er ekki eins og þetta verði hrein útgjöld, eins og einhverjir hv. þingmenn hafa viljað vera láta en það er auðvitað gjarnan þannig í pólitík þegar verið er að halda sjónarmiðum á lofti. Annað í þessu er að þegar við erum að tala um þær tekjur sem ríki og sveitarfélög fara á mis við þá eru ríki og sveit auðvitað ekkert annað en íbúarnir sem mynda það samfélag og betur settir íbúar sem skulda minna hljóta að vera betur í stakk búnir til að takast á við skakkaföll í framtíðinni og hlúa betur að þeirri kynslóð sem verið er að ýja að að taki við reikningnum. Það hlýtur líka að mega koma fram. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún deili ekki þeirri skoðun að það megi horfa á þá hlið mála. Hv. þingmaður kom inn á aðfararhæfi og að séreignarsparnaður væri ekki aðfararhæfur. Það er vissulega rétt og það á að taka vel fram í umræðunni að það eru einstaklingar, fjölskyldur, heimili sem eru þannig í sveit sett að þau verða að ígrunda vel og fá ráðgjöf um það hvort skynsamlegt sé að taka séreignina ef skuldirnar eru það miklar. Ég tek undir með hv. þingmanni að það eigi að ræða.

Forseti. Þetta er hárrétt. Ég tók einmitt eftir því að hv. þingmaður orðaði það einnig þannig í dag að sveitarfélögin væru við, fólkið í sveitarfélögunum, og að ríkið væri við, fólkið í ríkinu. Það er alveg hárrétt. Þess vegna er það svo að við þurfum að standa undir þessu. Ef tekjutapið verður það miklu lægra í framtíðinni af því að við erum núna að eyða þessum peningum til að greiða niður skuldir og erum að færa peningana til okkar þurfa þau sem ekki fá peningana að standa undir þeim. Ég held því miður að það verði ekki þannig að þessar ráðstafanir verði til þess að við getum eitthvað aukið þannig að það vegi upp á móti því sem við erum að taka frá komandi kynslóðum. En vonandi gerist eitthvað annað. Vonandi getum við bætt lífið í landinu, fyrirtækin, vonandi gerist það. En það er annað mál en þetta. Við erum að taka peninga úr framtíðinni til okkar hingað.

Ávöxtuð eign á móti.

Virðulegi forseti. Ég hef orðið. Ég er ekki sammála því að sú eignamyndun sem verður núna verki á þá hringrás að við komum út á sléttu, alls ekki.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir ræðuna. Eins og hún sagði sjálf er oft gott að geta rætt þessar aðgerðir svolítið saman af því að þær að tengjast auðvitað í þessum málefnum. Mig langar að spyrja hana hvað henni finnst um þær aðgerðir ríkisstjórnarinnar að ákveða að leggja á bankaskatt, tekjur af honum munu renna til heimilanna við að borga niður þessa beinu niðurfellingu. Telur hún að ef farið hefði verið í það að leggja þennan bankaskatt á á síðasta kjörtímabili hefði svigrúmið jafnvel verið meira núna, ef það hefði verið meira svigrúm þá, til að koma til móts við ákveðna hópa sem fyrrverandi aðgerðir náðu ekki til, eða hefði hún ef bankaskattur hefði verið lagður á á síðasta kjörtímabili séð einhver tækifæri í því í þessum aðgerðum, að það væri eitthvert svigrúm til að koma til móts við þá hópa sem stjórnarandstöðuþingmönnum finnst vera út undan? Á eftir mun ég spyrja hana út í það sem hún var að tala um varðandi breytingar á húsnæðisstefnu.

Virðulegi forseti. Fullyrt var að ekki hefði verið hægt að leggja á bankaskatt eins og þann sem núna er lagður á á síðasta kjörtímabili vegna þess að skattstofninn hefði ekki verið ekki til. Það er ekki fyrr en núna sem hægt er að gera þetta vegna þess að skattstofninn er til. Það lá ekki alveg fyrir hverjar kröfurnar voru og hvað þetta var mikið. Það bara tók þennan tíma. Því miður var það ekki hægt. Ég er alveg viss um að ef það hefði verið hægt og skattstofninn hefði verið til staðar - það hefur ekki svo lítið verið kvartað yfir því hvað við vorum skattaglöð á síðasta kjörtímabili þannig að ég er alveg viss um að ef við hefðum haft þennan skattstofn og getað notað hann hefðum við gert það.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þau svör sem hún veitti mér. Í ræðu sinni áðan talaði hún um þær breytingar sem orðið hafa á húsnæðiskerfinu og urðu hér fyrir talsvert mörgum árum. Þar talaði hv. þingmaður m.a. um 90% lánin. Hún sagði að hún hugsaði svolítið baka þegar hún læsi um þær tillögur sem nú eru komnar fram varðandi ýmsar breytingar á húsnæðismarkaði og ýmsar hugmyndir þar að lútandi. Núna fyrir stuttu síðan eða bara í síðustu viku skilaði verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála af sér tillögum til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra. Þar er tekið á ýmsum þáttum og m.a. eru tillögur um hvernig koma eigi íbúðum inn á leigumarkað til þess að auka framboð íbúða. Hvernig líst hv. þingmanni á þær tillögur og hvað finnst henni um að nýta stofnstyrkjakerfi í stað beinna vaxtaniðurgreiðslna til að lækka leiguverð í húsnæðissamvinnufélögum? Í tillögunum er jafnframt talað um jafna stuðning við þá sem eiga húsnæði, leigja húsnæði og varðandi húsnæðisbætur og einnig er talað um að lán verði óverðtryggð til frambúðar. Hvað finnst hv. þingmanni um þær tillögur? Fær hún sömu tilfinningu gagnvart þessum tillögum eða finnst henni að þarna sé verið að koma til móts við þá hópa sem hún hefur áhyggjur af?

Virðulegi forseti. Ég hef ekki verið alveg nógu skýr í máli mínu áðan. Það sem vekur mig til umhugsunar um þessar tillögur núna og rifjar upp það sem fjallað var um í rannsóknarskýrslunni um Íbúðalánasjóð er að teknar voru að mínu mati mjög óábyrgar ákvarðanir á Alþingi um að breyta alveg um kerfi án þess að hlutirnir væru í lagi. Það var t.d. ákveðið að skipta úr húsbréfakerfi yfir í íbúðalánabréf, held ég að það hafi örugglega heitið, án þess að vera með nokkurt uppgreiðsluákvæði þar í. Það hefur náttúrlega kostað Íbúðalánasjóð mikið og hefur enn kostnað í för með sér fyrir okkur og mun kosta okkur eitthvað áfram. Það er meira að segja eitt af því sem menn hafa áhyggjur af í þessum tillögum hér að muni auka enn á þennan vanda. Það er aðallega það sem ég var að tala um, þ.e. hvernig staðið er að málinu. Ekki var kannað nógu vel hvað hlutirnir hefðu í för með sér á sínum tíma og vilji var fyrir því á Alþingi að gera eitthvað sem væri gott fyrir fólkið; löng lán, hátt veðhlutfall og eitthvað slíkt, en mér finnst að það hafi yfirgnæft varkárnina sem þurfti að vera til staðar. Hvað varðar allar tillögurnar sem lagðar voru fram þá þekki ég þær ekki í smáatriðum eins og hv. þingmaður, sem ég held að hafi setið í verkefnissnefnd. Margt af því líst mér vel á, annað er ég dauðhrædd við og þarf að skoða mun nánar áður en ég mynda mér einhverja skoðun á því. En margt er mjög gott og ég er þeirrar skoðunar að við eigum að reyna að jafna aðstöðumun á milli fólks varðandi leigubætur, vaxtabætur og hvað það heitir allt saman.

Herra forseti. Það er langt liðið á þessa umræðu og mörg orð hafa fallið hér í dag, mörg skynsamleg og önnur kannski með væntingar sem ekki er innstæða fyrir. Ég efa ekki að tilgangur þessara laga sé vel meintur og menn telji sig hafa fundið leið til að lækka höfuðstól lána og hvetja til sparnaðar. Það er auðvitað af hinu góða en mér finnst böggull fylgja skammrifi í þeim efnum. Við Íslendingar erum gjarnir á að fresta vandanum og mér finnst það einkenna umrætt frumvarp að þær leiðir sem eru valdar eru því marki brenndar að verið er að ýta vandanum á undan sér fram í framtíðina og mæta háværum kröfum um leiðréttingu lána, almenna aðgerð. En svo líta þessi frumvörp dagsins ljós og í þessu frumvarpi, þar sem við erum að tala um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar, eru það fyrst og fremst landsmenn allir sem greiða niður skuldir sínar í þessu sparnaðarformi sem boðið er upp á með skattafslætti og svo er boðið upp á að fólk geti lagt til hliðar og sparað fyrir hugsanlegum íbúðarkaupum til framtíðar og ég er frekar á því að það sé skynsamleg leið. Það er alltaf spurning um útfærslu á þeirri leið, hvernig við útfærum það sparnaðarform. Ég tel ekki skynsamlegt að blanda saman lífeyrissparnaði og húsnæðissparnaði sem eru gjörólíkir hlutir. Við eigum að skoða með hvaða leiðum við getum komið á fót sparnaðarreikningum sem snúa eingöngu að húsnæðissparnaði, sérstaklega fyrir ungt fólk sem er að safna fyrir sinni fyrstu íbúð en fara ekki að blanda saman lífeyrissparnaði og húsnæðissparnaði. Ég tel að það hafi sýnt sig að séreignarsparnaðurinn, sem settur var á fót fyrir þó nokkuð mörgum árum, hefur nýst vel; nýttist vel eftir kreppuna þegar fólk þurfti virkilega á því að halda að nýta alla þá fjármuni sem það hafði möguleika á að ráðstafa í því erfiða árferði sem þá var. En auðvitað er séreignarsparnaður fyrst og fremst hugsaður til að nýtast fólki til efri ára, að það geti bætt upp það sem almannatryggingakerfið býður upp á og jafnvel að fólk geti hætt störfum fyrr en annars væri. Ég tel mjög rangt að blanda því saman við húsnæðissparnað. Þessi útfærsla á skattafslætti til sparnaðar við niðurgreiðslu húsnæðislána finnst mér hvorki vera réttlát né sanngjörn og nýtast fyrst og fremst því fólki sem hefur hærri tekjur. Mér kemur í huga barátta verkalýðshreyfingarinnar fyrir áramót til að ná fram hækkun persónuafsláttar. Ekki náðist árangur í því en síðan er fólki með háar tekjur og skuldar í húseignum sínum boðinn skattafsláttur og það eru ekki neitt lágar upphæðir sem þar eru á ferð, fólki sem ræður vel við að greiða af lánum sínum og er tekjuhátt. Það hefur komið fram að þetta er jafnvel fólk sem er með yfir hundrað milljónir í eignir. Mér finnst það særa réttlætiskennd þess fólks sem er að berjast á lágum launum til að fá kjarabætur í kjarasamningum og leitar til ríkisvaldsins um að mæta sér í kjarasamningum með hækkun persónuafsláttar. Þá er ekki borð fyrir báru en hægt að auka í þegar kemur að svona aðgerðum. Það segir sig sjálft að þeir efnameiri hafa miklu meiri möguleika á að leggja til hliðar en þeir sem eru tekjulægri. Það ætti ekki að þurfa að segja það oftar en einu sinni. Þetta er meðgjöf að stórum hluta til þeirra efnameiri í formi skattafsláttar sem síðan er skotið fram í tímann því þessi skattafsláttur nú kemur niður á framtíðinni og þeim sem taka við við kynslóðaskiptin í þessu þjóðfélagi, börnum okkar og barnabörnum. Vandanum er skotið til þeirra með því að ríki og sveitarfélög hafa minni tekjur til að ráðstafa til velferðarmála og uppbyggingar í samfélaginu. Það er vegna þess að sú kynslóð sem nú er hér á landi, sú kynslóð sem bar ábyrgð á því að allt fór til fjandans, ætlar að leiðrétta sig að fullu á kostnað framtíðarinnar og barnanna sem hafa ekki komið nálægt þeim málum sem ollu því að allt hrundi hér. Ég skil ekki þá umræðu þegar verið er að tala um að hægt sé að leiðrétta afleiðingar hrunsins að fullu, þá eru nú ansi margir sem sitja óbættir hjá garði ef það ætti að vera raunin. Farið var ágætlega yfir, í ræðu sem flutt var hér í dag, allar þær aðgerðir sem fyrri ríkisstjórn fór í og við sem studdum þá ríkisstjórn og störfuðum hér við þær erfiðu aðstæður vorum kannski allt of hógvær eða vorum kannski ekki nógu gírug í að halda á lofti góðum verkum þeirrar ríkisstjórnar sem komu virkilega til góða. En núverandi ríkisstjórn lætur eins og hún sé að leiðrétta forsendubrest eins og ekkert hafi verið að gert þessi ár og leggur til háar fjárhæðir á kostnað framtíðarinnar sem mjög ómarkvisst er unnið úr. Ef vel ætti að vera ætti auðvitað að einangra þessar aðgerðir við þá hópa sem eftir stóðu á síðasta kjörtímabili, þar sem ekki var nóg að gert. Ég er fyrst til að viðurkenna að það voru hópar sem þurftu meiri stuðning og aðstoð en það er ekki það fólk sem er með háar tekjur og á miklar eignir og er kannski með 20 til 30 jafnvel 40 ára gömul húsnæðislán og á nú að fá stuðning til þess, með skattafslætti, að greiða slík lán niður. Það er líka mjög áhugavert að sjá hvernig Alþýðusamband Íslands fjallar um frumvarpið og kallar eftir greiningu á efnahagslegum áhrifum aðgerðarinnar. Ég held að margir hafi fengið nettan hroll þegar þeir heyrðu þær tölur sem þessar aðgerðir kosta framtíðina í töpuðum skatttekjum. Ég held að kalt vatn hljóti að hafa runnið á milli skinns og hörunds á stjórnarliðum við að heyra hve háum fjárhæðum ríki og sveitarfélög væru að afsala sér til framtíðar. Ég mundi gjarnan vilja styðja þessa ríkisstjórn í því að útfæra sparnað fyrir ungt fólk, sérstaklega ungt fólk sem er að fara út í sín fyrstu íbúðakaup og vera ekki að blanda lífeyrissparnaðinum þar inn í. En ég get ekki með nokkru móti stutt að verið sé að dæla þessum fjármunum ómarkvisst til þeirra sem þurfa ekkert á þeim að halda. Maður heyrir í fólki, sem er á besta aldri eins og ég, komið eitthvað yfir fimmtugt. Það spyr sig: Út af hverju í ósköpunum ætti að vera að eyða fjármunum ríkissjóðs til að lækka mínar skuldir sem ég ræð við sjálfur? Er ekki nær að huga að unga fólkinu og þeim sem eru að basla á leigumarkaðnum? Það er sá hópur sem situr algerlega hjá í þessum aðgerðum og það er ekki boðlegt að segja að við munum mæta vanda þeirra seinna. Það sé allt í skoðun og það komi að þeim. Þetta sé bara fyrsta aðgerð af einhverjum tíu aðgerðum sem nefndar voru hér í dag. Menn hafa ekkert úr ótakmörkuðu fjármagni að spila. Þegar menn eru búnir að eyrnamerkja þessar tvær aðgerðir, eða þessi tvö frumvörp, með þessum hætti, að ætla þetta háa fjármuni í þessar aðgerðir, hvaðan á það fé að koma? Menn nota ekki sömu krónuna mörgum sinnum og menn geta ekki yfirboðið það mikið á einum stað og talið sig svo geta haldið áfram að leiðrétta fyrir þá hópa sem þurfa virkilega á því að halda. Mér finnst að það eigi að kalla þetta mál inn og viðurkenna mistök og nýta fjármunina fyrir þá hópa sem eru illa settir í þjóðfélaginu. Það kom hér fram í könnun nýlega að 30 þús. manns, að ég held, væru undir framfærsluviðmiðum. Það er mikið ef stór hluti af því eru einstæðir foreldrar, einstæðir karlmenn með börn á framfæri. Staða þeirra er mjög bág. Þetta eru ekki þeir hópar sem hafa efni á að leggja til hliðar til að spara til að greiða niður höfuðstól lána sinna. Trúlega eiga þeir ekkert húsnæði og búa við það að hrekjast á erfiðum leigumarkaði. Það má þakka fyrir ef þeir geta séð sér og sínum farborða frá degi til dags. Ég verð að segja að ég gef ósköp lítið fyrir þetta frumvarp, mér finnst illa vera farið með almannafé og verið að skuldsetja framtíðina og börnin okkar sem ég tel að við höfum ekki neinn rétt til að gera. Við höfum ekki neinn rétt til að ráðstafa með þessum hætti væntanlegum skatttekjum framtíðarinnar svo að þær nýtist ekki næstu kynslóð sem skyldi. Ég held að menn verði bara að bíta í það súra epli að fjallið tók jóðsótt og fæddist lítil mús og menn verða bara að gera betur en þetta ef á að taka mark á stjórnvöldum þegar þau segjast ætla að leiðrétta lán heimilanna, þá verða bara öll heimili að vera undir, ekki útvalin heimili heldur eiga allir heimili, hvort sem það eru leigjendur eða aðrir, og ekkert er komið til móts við stóra hópa heldur eru þetta almennar aðgerðir í þágu útvalinna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur prýðisræðu, hárbeitta. Það eru nokkrir skemmtilegir frasar sem hafa flogið eins og jóðsóttin og músin og fleiri góðir. Hv. þingmanni var tíðrætt um þennan kynslóðareikning og þá er að skilja á hv. þingmanni að þetta séu bara útgjöld, þær tekjur sem ríki og sveitarfélög fara á mis við og sannarlega var farið hér yfir, bæði hafa margir hv. þingmenn farið yfir það í dag í prýðisumræðu og sá er hér stendur fór það yfir í framsögu en tók til í nefndaráliti núvirtar fjárhæðir og nefndi það auðvitað að hægt er að reikna þetta ein 40 ár fram í tímann og finna á það einhverja áherslu sem vissulega er gert í minnisblaði til nefndar. Ég vil hins vegar koma því að að það gleymist alltaf að það myndast eign á móti vegna þess að ríki og sveitarfélög eru ekkert annað en íbúandi sem myndar þessar einingar. Það gleymist alltaf að tala um þá eign sem myndast á móti og minna skuldsettar fjölskyldur hljóta að vera betur settar til að takast á við skakkaföll framtíðarinnar og ala upp þá kynslóð sem hv. þingmaður að vitnar til. Ég heyrði á hv. þingmanni að hann væri hlynntur því að hvetja til sparnaðar. Getum við þá ekki verið sammála um að þetta er sparnaðarhvetjandi aðgerð og geti líka virkað í hina áttina?

Herra forseti. Ég veit ekki alveg hvort skuldalækkun hátekjufólks í dag gagnist endilega láglaunamanni eftir 20 ár. Ég sé ekki alveg að það sé samhengi þar á milli. Vissulega batnar skuldastaða margra og eftir því sem þeir eru skuldugri og eignameiri og féllu ekki undir þær aðgerðir sem voru á síðasta kjörtímabili því betur nýtist þetta því fólki. En ég sé ekki að það snerti komandi kynslóð beint að við stöndum hér í dag og þurfum ekki á slíkri aðstoð ríkisins að halda í formi skattafsláttur, í sparnaðarformi, til að greiða niður húsnæðislánin. Ég sé ekki að hægt sé að yfirfæra það á að komandi kynslóð njóti ávaxtanna af því. Ég er hrædd um að hún gjaldi fyrir það með því að sveitarfélögin verði ekki eins burðug til að halda uppi öflugu velferðarkerfi í samfélagi sínu og að ríkið verði líka vanbúið til að halda hér uppi öflugu velferðarkerfi og þurfi þá að halda áfram að skuldsetja sig og greiða himinháa vexti á ári hverju af skuldum ríkissjóðs. Mér finnst þetta vera hinn dæmigerði Íslendingur að velta vandanum á undan sér og segja: Þetta hlýtur að reddast. Það hljóta að vera einhverjir aðrir sem geta reddað þessu í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þvert á móti trúi ég því að þessar aðgerðir séu leið til að vinna okkur út úr vandanum en ekki fresta honum. Hv. þingmaður kom í ræðu sinni inn á þær aðgerðir sem farið var í á síðasta kjörtímabili og ég geri ekki lítið úr þeim. En af því að við erum að ræða frumvarp til laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar þá er það tiltekin aðgerð. Hún er almenn en miðuð að og beinist að þeim hópi sem er með húsnæðislán eða til öflunar húsnæðis fyrir til dæmis ungt fólk til framtíðar. Ég veit að við deilum þeirri skoðun, ég og hv. þingmaður, að hvetja eigi til sparnaðar og hjálpa ungu fólki að eignast þak yfir höfuðið. Ég vil vitna til þessara aðgerða vegna þess að þegar við förum að ræða alla aðra hópa og draga þá inn í umræðuna varðandi þessa aðgerð ber ég fulla virðingu fyrir því að við þurfum að aðstoða víða í samfélaginu, enda er þingsályktunartillagan sem þetta frumvarp á rætur að rekja til - þá má rifja upp að 110%-leið svokölluð fór til 1% af heimilunum eða helmingurinn af henni fór til 1% af heimilunum, 20 milljarðar. Og allir fengu yfir 15 millj. Ég veit ekki hvort við getum kallað það almenna aðgerð. Mig langar rétt í lokin að spyrja hv. þingmann út í verðtryggingu, hvaða skoðun hún hefur á verðtryggingunni, hvort það þurfi að afnema hana í kjölfar þessara aðgerða.

Virðulegi forseti. Við vitum að 110%-leiðin sneri að því að viðurkenna það að skuldir yfir veðsetningu væru ónýtar svo þær eru held ég ekki undir í þessari umræðu, þetta var bara að viðurkenna staðreyndir. Þessi mál snúast alltaf um forgangsröðun og hvernig við viljum verja fjármunum ríkissjóðs, hvort sem er með skattafslætti, afsöluðum tekjum til framtíðar eða með beinum framlögum í einhverjar aðgerðir. Mér finnst þetta mjög ómarkvisst og það ætti að greina þennan hóp miklu betur og vera ekki að dæla fjármunum til þeirra sem þurfa ekki á því að halda. Það segir sig sjálft að þeir tekjuhærri geta haft möguleika á að leggja til hliðar en þeir tekjulægri hafa ekki svigrúm til þess og þá erum við að beina afslætti og töpuðu fé ríkisins til framtíðar í formi skatta til tekjuhás fólks. Mér finnst það rangt. Ég vil sem jafnaðarmanneskja og félagslega sinnuð að samfélagið styðji við þá sem þurfa á því að halda en að aðrir bjargi sér sjálfir. Við eigum ekki að beina stuðningi ríkisins til þeirra hópa sem sannarlega geta séð um sig sjálfir. Það er að minnsta kosti mitt mottó. Við eigum að grípa þá sem einhvers staðar á lífsleiðinni falla niður á milli í erfiðum aðstæðum og samfélagið á allt að vera tilbúið til að styðja við þá, enginn veit hvenær hann lendir í þeirra sporum. En við eigum ekki að vera að moka fé að óþörfu til þeirra sem ekki þurfa á því að halda. Og ég spyr 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir ræðuna. Hv. þingmaður talaði um að þeir sem þessi leiðrétting nær til - sem er valfrjáls, einstaklingar ráða því hvort þeir taka þátt í aðgerðunum - ráði vel við að greiða af skuldbindingum sínum og þess vegna ætti að setja efasemdarmerki við aðgerðirnar. Ég get ekki verið sammála hv. þingmanni um að það sé algild regla að þeir sem aðgerðir ná til ráði vel við skuldbindingar sínar. Þeir einstaklingar sem ég hef hitt fagna þessari aðgerð og fagna því að verið sé að gera eitthvað fyrir þá hópa sem urðu út undan í fyrri aðgerðum. Hér er ég ekki að tala um hátekjufólk heldur er ég að tala um grunnskólakennara, hjúkrunarfræðinga, iðnaðarmenn. Þetta eru einstaklingar sem ég þekki vel og einnig fólk sem ég hef hitt vegna starfsins míns. Þessir aðilar fagna þessu allir vegna þess að staða þeirra hefur verið erfið undanfarin ár. Þau segja manni sögu sína. Þau tóku lán. Greiðslubyrði lánanna hefur hækkað og þau, á þessum launum sínum, eiga erfitt með að ná endum saman og hafa alltaf fengið þau svör að þau eigi að bjarga sér sjálf. Er rétt að segja við þetta fólk: Bjargaðu þér sjálf áfram, reyndu bara að redda þér?

Herra forseti. Það er vandinn við þessi mál öll að ekki er búið að greina þessa hópa. Það er ekki hægt að segja bara: Við viljum hjálpa fólki. - Við verðum að greina hvar vandinn liggur til að einangra þann hóp sem virkilega þarf á aðstoð að halda. Ég tel að það sé hópur í þjóðfélaginu sem þurfi á aðstoð samfélagsins að halda, í formi skattafsláttar eða í stuðningi með sérstökum vaxtabótum, sem ég tel miklu skilvirkari leið, og hafi sýnt sig á síðasta kjörtímabili að nýttist fólki mjög vel. Þar var miðað við eignamörk, að þeir tekjuhæstu með miklar eignir fengju ekki þessar sérstöku vaxtabætur heldur þeir sem þurftu á því að halda. Þannig vil ég sjá að menn beini aðgerðum sínum markvisst til þeirra hópa sem þurfa á aðstoð að halda. Ég efast ekki um að til séu mörg heimili og margt fólk sem er með miðlungstekjur, grunnskólakennarar, iðnaðarmenn og allt mögulegt, sem mundi falla undir þann hóp sem þyrfti meiri aðstoð. En út af hverju að láta alla fljóta með í leiðinni og eyða þannig fjármunum ríkisins óvarlega til þeirra sem þurfa ekkert á því að halda? Við vitum vel að þegar svona er í boði þá slær fólk ekkert hendinni á móti því. Einhver spurði í dag hvort þetta væri ekki bara gott mál; minni hætta væri þá á skattsvikum, að fólk mundi nýta peningana sína til sparnaðar frekar en að svíkja undan skatti. Guð minn góður, eru þetta nú orðin rök í málinu?

Hæstv. forseti. Ég vil aftur byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það er ekki rétt að segja að allir ráði við skuldbindingar sínar, að þær aðgerðir sem nú er verið að fara í nái til einstaklinga sem allir ráði við skuldbindingar sínar. Við erum hér með einstaklinga sem tóku lán, hafa ákveðna upphæð í laun á mánuði og höfðu þá, gera sér plön og byggja framtíðarheimili sitt út frá þeim forsendum. Ég vil kalla það forsendubrest þegar þú hefur gert þér framtíðarplön um að borga ákveðið margar prósentur af heildarlaunum þínum í húsnæði en síðan verða áföll á fjármálamarkaði, efnahagshrun eða hvað sem getur gerst, og greiðslur fólks hækka. Allt í einu hefur greiðslubyrðin, prósentan sem fer af ráðstöfunartekjunum þínum í að borga af húsnæði, jafnvel tvöfaldast. Mér finnst rétt að koma til móts við það fólk sem gerði ekki ráð fyrir þessu í skuldbindingum sínum. Hv. þingmaður talaði einnig um að sérstakar vaxtabætur hefðu ekki komið til hátekjuhópsins. Í þeim gögnum sem ég hef hér, í tölulegum upplýsingum um fyrri aðgerðir, kemur fram að 1% heimila, þ.e. 775 heimili, fékk meira en 15 millj. kr. niðurfærslu og var meðaltal niðurfærslunnar um 26 millj. kr. 95% þessara heimila, sem höfðu um 2 millj. kr. í tekjur á mánuði, fengu sérstakar vaxtabætur frá ríkinu vegna húsnæðisskulda að fjárhæð tæplega 300 millj. kr.

Virðulegi forseti. Sérstakar vaxtabætur voru almenn aðgerð en mikið er talað um almennar aðgerðir og það voru eignamörk í þeim aðgerðum. Það hefði mér þótt að ætti að vera í þessu frumvarpi líka, að horft væri til eignamarka. Hv. þingmaður talar mikið um að fólk sé í vanda og ég er algerlega sammála henni. En ég sé ekki að það fólk sem fær stuðning í þessu formi, fólk sem er í greiðsluvanda - hv. þingmaður talar um forsendubrest og fólk í greiðsluvanda, að það ráði ekki við sínar aðstæður - hafi, miðað við þær aðstæður, efni á því að leggja mikið fyrir til sparnaðar. Er það sá hópur sem hefur borð fyrir báru til að spara? Er það ekki frekar sá hópur sem hefur rýmri getu og hærri tekjur og getur lagt til hliðar sem nýtir sér þetta sparnaðarform, fer kannski úr öðru sparnaðarformi sem það hefur verið í og stekkur á þetta þar sem skattafsláttur er í boði og lækkar höfuðstól sinn? Hvað gerum við ef verðbólgan fer aftur af stað eins og Seðlabankinn hefur sagt í umsögn sinni að gæti orðið framhaldið, þ.e. ef allt færi á verri veg? Þá er þetta horfið eins og dögg fyrir sólu ef verðbólgan fer af stað. Til hvers er þá unnið? Er ekki betra að greina þennan hóp miklu betur og koma til móts við það fólk sem ég held að hv. þingmaður sé að sönnu að tala fyrir. Hv. þingmaður verður bara að gera sér grein fyrir því að það eru svo sáralitlar bætur sem það fólk fær vegna þess að þessu er smurt heilt yfir og þeir fá aðstoð sem ekki þurfa á aðstoð að halda.

Herra forseti. Við ræðum skuldaleiðréttingarfrumvarp Sjálfstæðisflokksins og skulum glugga í hvað það er sem Sjálfstæðisflokkurinn lofaði fyrir kosningarnar. Í stefnuskrá flokksins segir, með leyfi forseta: „Forgangsmál Sjálfstæðisflokksins á næsta kjörtímabili eru:“ Þrjú atriði eru nefnd, hið síðasta er að taka á skuldavanda heimilanna. Þar segir, með leyfi forseta: „Með raunhæfum lausnum sem geta lækkað höfuðstól lána um allt að 20% á næstu árum og hægt er að hrinda í framkvæmd án tafar.“ Ef við komum inn á hvernig þeir vilja útfæra þessar lausnir sýnist mér þeir útfæra þær algerlega eftir kosningaloforðum sínum. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Tökum á skuldavanda heimilanna. Fjárhagslegt öryggi og sjálfstæði heimilanna er mikilvægasta verkefni stjórnvalda á hverjum tíma. Með lágum sköttum, vaxandi kaupmætti og háu atvinnustigi er velferð fjölskyldna best tryggð.“ Síðan eru fjórir aðgerðarpunktar, með leyfi forseta: „220% lægri höfuðstóll meðalíbúðaláns á næstu árum með skattafslætti og skattfrjálsum séreignarsparnaði“. Það eru þessar tvær leiðir sem þeir nefna þarna, skattafsláttur annars vegar og hins vegar skattfrjáls séreignarsparnaður. Við ræðum hérna síðari hlutann, skattfrjálsan séreignarsparnað. Í samstarfi við Framsóknarflokkinn hefur Sjálfstæðisflokkurinn tekið upp seinni liðinn, sem þeir eru að uppfylla með þessu frumvarpi, meðan Framsóknarflokkurinn hefur farið aðra leið en í heildina á þessi pakki að leiðrétta meðalhúsnæðislán um 20%. Ef við gætum fyllstu sanngirni er Sjálfstæðisflokkurinn að uppfylla þá stefnu sem er nefnd hérna. Í ofanálag tekur þetta lagafrumvarp á 3. liðnum sem kemur fram í stefnuskránni undir liðnum „Tökum á skuldavanda heimilanna“ þar sem segir, með leyfi forseta: „Fyrstu íbúðakaupin gerð auðveldari með skattalegum sparnaði.“ Í bæklingnum sem Sjálfstæðisflokkurinn afhenti kjósendum og er auðveldari útfærsla á stefnuskránni mætti alveg misskilja ákveðna hluti. Í 2. lið kemur fram, með leyfi forseta: „Enn meiri höfuðstólslækkun með séreignarsparnaði. Þú getur líka notað framlag þitt og vinnuveitanda í séreignarsparnað til að greiða skattfrjálst niður höfuðstól lánsins. Þannig greiðirðu sem nemur 4% launa þinna inn á höfuðstól íbúðalánsins. Þessi leið stendur öllum sem það vilja til boða.“ Jú, hún stendur öllum sem vilja til boða en það eru bara ekki allir sem geta nýtt sér hana. Það er kannski það sem stendur út af, en þetta er kannski ekkert villandi í rauninni. Þegar öllu er á botninn hvolft nýtist þetta best þeim sem eru efnameiri enda er Sjálfstæðisflokkurinn ekki jafnaðarflokkur. Þeir vilja flata skatta, þetta er flatt fyrirkomulag. Eitt sem stingur aftur á móti svolítið í augu - og ég endurtek: Sjálfstæðisflokkurinn er ekki jafnaðarflokkur - er að þegar frumvarpið var fyrst lagt fram var lagt upp með að hægt væri að nýta 500 þús. kr., þ.e. heimili hvort sem það væri einstaklingur eða hjón gæti safnað 500 þús. kr. í séreignarsparnað á ári. Í þau þrjú ár sem eru fram undan mundi sú upphæð safnast og svo væri hægt að nýta hana næstu tvö árin, annars vegar til lækkunar höfuðstóls eða til að kaupa húsnæði. Í meðferð í þinginu hefur þetta breyst. Þetta hefur farið úr 500 þúsund upp í 750 þúsund þannig að það er alveg ljóst að það geta ekki allir nýtt sér þetta úrræði alveg upp í 500 þúsund, hvað þá 750 þúsund. Þessi hækkun kemur sér best fyrir þá efnameiri, það er alveg ljóst. Það hefði verið hægt að gera þetta öðruvísi. Það hefði verið hægt að halda 500 þús. kr. markinu og lengja tímabilið um eitt ár þannig að fólk gæti ekki bara safnað 500 þúsundum í þrjú ár, sem mundi enda í 1,5 millj. kr., heldur gæti það safnað 500 þúsundum í fjögur ár. Þeir sem geta best nýtt sér þetta eru hinir efnameiri. Hvers vegna er þessi leið ekki farin til að jafna þetta aðeins út? En ókei, Sjálfstæðisflokkurinn er ekki jafnaðarflokkur. Tökum saman í mjög stuttu máli hvað þetta kostar, þetta er nefnilega ekki ókeypis, og hvaða áhrif þetta mun hafa. Það kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að áhrif á ríkissjóð verða þau að ríkissjóður verður af 18–25 milljörðum kr. á árunum 2014–2017. Það tekjutap kemur fram á næstu 40 árum. Að teknu tilliti til breytingartillögu nefndarinnar á hámarksfjárhæðum til greiðslu inn á höfuðstól lána og öflunar íbúðarhúsnæðis verður tekjutap ríkissjóðs 35–49 milljarðar kr. á framangreindu tímabili. Þetta eru áhrifin á ríkissjóð. Hjá nefndinni kom fram að tekjutap ríkissjóðs yrði að fullu fjármagnað með auknum tekjusköttum ríkisins. Þar höfum við það, aukinn tekjuskattur á að fjármagna það tap sem ríkissjóður verður fyrir. Áhrif á sveitarfélögin. Sveitarfélög verða af 9–12 milljörðum á þessum árum. Samkvæmt breytingartillögu nefndarinnar munu neikvæð áhrif á sveitarfélög nema 9–13 milljörðum á framangreindu tímabili. Að mati nefndarinnar kemur svo fram að óhjákvæmilega verði sveitarfélögin fyrir tekjutapi. Fyrirgefðu?  Áhrif á lífeyriskerfið. 60–85 milljarðar kr. á verðlagi ársins 2014 renna ekki til ávöxtunar hjá vörsluaðilum séreignarsparnaðar fram til ársins 2019 heldur umbreytast í annað sparnaðarform íbúðarhúsnæðis. Sú fjárhæð bætist við þá 100 milljarða kr. sem þegar hafa verið teknir út úr kerfinu eftir hrun. Áhrif á Íbúðalánasjóð. Af hálfu Íbúðalánasjóðs kom það mat fram að lauslega mætti ætla að tjón sjóðsins af uppgreiðslu næmi 3,5–11 milljörðum kr. á ári eða 7,5–24 milljörðum samtals yfir fjögurra ára tímabil. Svo er einnig bent á að stjórnvöld geti brugðist við með aðgerðum til að draga úr kostnaði sjóðsins. Hvernig væri það gert? Það get ég ekki séð öðruvísi en ríkissjóður mundi taka það allt á sig. Þetta er það sem það kostar. Ýmsir aðrir hagsmunaaðilar töldu úrræði frumvarpsins ná til of þröngs hóps. Menn töluðu um að það næði ekki til leigjenda, nei, það gerir það ekki, það er ekki það sem sjálfstæðismenn lofuðu. Þetta er þeirra frumvarp, byggt á kosningaloforðum þeirra. Svo eru það þeir sem eru ekki í vinnu, eru ekki með tekjur, eins og námsmenn sem eru ekki með tekjur yfir þetta tímabil næstu þrjú árin. Þeir gæti nýtt þetta þótt þeir séu ekki með fyrstu tvö árin, ef þeir væru með næstu þrjú árin þar á eftir gætu þeir nýtt sér þetta. En þeir sem eru t.d. að fara í nám og fara svo í meistaranám og þeir sem eru með litlar eða engar tekjur geta ekki nýtt sér þetta. Lausnin fyrir þá á að vera nýja húsnæðiskerfið sem hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra mun leggja fram lagafrumvarp um. Festa á í sessi þá leið að á þriggja ára tímabili geti fólk safnað séreignarsparnaði og notað til að kaupa sér húsnæði. Það nær samt sem áður ekki til þeirra sem mundu niðurgreiða lánin en að einhverjum hluta nær þetta til þess hóps sem hefði annars orðið út undan. Aðrir sem eru með lífeyrissparnað í sjóðum eins og Allianz eða Bayern, nokkurs konar lífeyristryggingu eða séreignarsparnaðarlífeyristryggingu erlendis - fyrir þá þurfti aðeins að bregðast við til að þeir gætu líka nýtt þetta, sem var gert og er ánægjulegt. Til að taka þetta saman, þetta rímar mjög nálægt þeim loforðum sem Sjálfstæðisflokkurinn gaf fyrir kosningar. Þetta er þeirra skuldaleiðréttingarfrumvarp. Það nær bæði yfir lækkun