Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er farið fram á heimild til handa hæstv. ríkisstj. til þess að ábyrgjast lán fyrir Flugfélag Íslands til kaupa á flugvél, sem aðallega væri notuð á flugleiðum innanlands. Það mun hafa verið venja, þegar fram á slíkar beiðnir hefur verið farið af hálfu flugfélaganna, þá hefur verið við því orðið, og eins og nál. á þskj. 435 ber með sér, mælir fjhn. einróma með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, er ákaflega stutt, efnislega tvær gr. Fyrri gr. er nánast, eins og fram kemur í aths. um greinarnar, til áréttingar á gildandi l. og til skýringa á þeim. Í 2. gr. er það nýmæli, að hægt sé, eins og þar greinir, fyrir borgarstjórn að skerast í leikinn, ef um endurbyggingu á húsi er að ræða, sem hefur brunnið að einhverju leyti og nágrenninu stafi hætta af endurreisn þess vegna brunahættu. Frv. þetta er flutt, eins og fram kom við 1. umr. málsins, að beiðni borgarráðs Reykjavíkur og fylgir nánari skýring báðum greinum frv., efnislegar skýringar á því. Allshn. hefur yfirfarið þetta frv. og eins og nál. á þskj. 438 ber með sér, er hún sammála um að mæla með samþykkt þess.



Herra forseti. Ég á sæti í þeirri n., sem hefur haft þetta frv. til athugunar og hef ekki gert ágreining um það, enda tel ég efnislega sjálfsagt, að það verði samþ., og vil greiða fyrir því, að það geti orðið afgr. úr þessari hv. d. En ég vil þó leyfa mér að vekja athygli á einu atriði, sem ég tel mjög mikilvægt að verði tekið til athugunar og æskilegt að af hálfu borgaryfirvalda, verði athugað nánar. Svo sem brunatryggingakerfið er upp byggt, er gert ráð fyrir því, að öll hús séu skyldu vátryggð, enda er hér einmitt í annarri þeirra breytinga, sem við erum að ræða nú, vikið að skyldu húseigenda til þess að tilkynna ný hús til mats. Það liggur hins vegar ljóst fyrir, að það mat, sem nú er lagt til grundvallar á húsum hér í höfuðborginni og vafalaust víðar um landið, - e.t.v. er það almenn regla, ég hef ekki kynnt mér það nákvæmlega, - að þetta mat er ekki raunhæft. Og því er það svo, að hús eru ekki metin nema að hluta af verðmæti sínu til brunabótamats. Nú er grundvöllur brunatrygginga, þ.e.a.s. skyldutrygging sá, að það verði tryggt nokkurn veginn, að þessar eignir séu tryggðar á þann hátt, að menn fái greitt andvirði þeirra að meginefni til, ef húseignirnar eyðileggjast og þar sem hér er um skyldutryggingar að ræða, má gera ráð fyrir því, enda mun það vera almenn regla, að menn hirða ekki um það að fá viðbótartryggingu við skyldutrygginguna, enda í rauninni alls kostar óeðlilegt, að menn þurfi að standa í slíku. Það er hins vegar alveg ótvírætt, að brunabótamatið er of lágt. Það munu hafa verið gerðar tilraunir til þess, þegar um algert tjón hefur orðið að ræða, að fara í mál á þeim grundvelli, að brunatryggingunum sé skylt, þar sem þetta er lögbundin skyldutrygging, að hafa húseignir tryggðar, þannig að menn geti fengið endurkaupsverð eignanna að fullu, ef algert tjón verður. Það mun hafa orðið niðurstaðan í því máli, að það var ekki talin vera fyrir hendi skylda hjá vátryggjanda til þess að ábyrgjast, að húseignirnar væru tryggðar fullu verði. Þetta held ég að sé óumflýjanlegt annað en athuga, a.m.k. ef svo er, að brunabótamatið sé í mjög alvarlegu ósamræmi við raunverulegt verð húseignanna, því að ella getur svo farið, að hér verði um algerlega villandi mat að ræða og starfsemi þessi þjóni alls ekki þeim tilgangi, sem hún á að gera. Þetta er hins vegar flóknara mál en svo, að ég telji fært að bera fram brtt. um það við þetta mál út af fyrir sig, vegna þess að það þarf að kanna það nánar og vafalaust er það svo, að þessi annmarki er víðar á tryggingum heldur en hér í Reykjavíkurborg. En ég vildi þó ekki láta hjá líða að láta þetta sjónarmið koma fram og leggja áherzlu á, að ég tel óumflýjanlegt, að bæði hér í Reykjavík og í brunatryggingum um landið yfirleitt verði tryggingarnar við það miðaðar, að fasteignirnar eða húseignirnar séu metnar á raunverulegu verði, en ekki einhverju gervimati. Það má vafalaust hugsa sér það, að eðlilegt væri að meta húseignirnar t.d. á byggingarkostnaði, eins og hann er áætlaður á hverjum tíma og þá hækka eftir byggingarvísitölu, en um það skal ég ekki segja. En ég held, að það sé óumflýjanlegt, ef brunatryggingarnar eiga að þjóna þeim tilgangi, sem þær eiga að gera, þá verði fólk að geta treyst því, að húseignir séu metnar á því verði, að þar sé um að ræða raunverulegt endurkaupsverð, að sjálfsögðu að frádregnum eðlilegum fyrningum. Ég hygg, að það muni meira að segja vera allmiklum erfiðleikum bundið að fá viðbótarbrunatryggingu keypta, enda margvíslegir annmarkar á því að hafa sömu eign tryggða hjá tveimur aðilum, ef kemur til greina brunatjón, hvernig það þá eigi að skiptast. Það er ekki till. mín að gera neina breytingu á þessu frv., en ég vildi hins vegar vekja athygli á þessu atriði, sem ég tel veigamikið efni og það er áreiðanlega mikilvægt, að þetta sé athugað, hvort hér sé ekki um að ræða atriði, sem eigi yfirleitt við varðandi brunabótamatið, að það sé óhæfilega lágt, bæði hér í Reykjavík og víða um landið.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. fyrir jákvæða afgreiðslu þess máls, sem hér er til 2. umr. Ég vil aðeins segja nokkur orð í sambandi við ræðu hv. síðasta ræðumanns, 6. þm. Norðurl. e. Í lögum um brunatryggingar í Reykjavík er kveðið svo á, að dómkvaddir virðingamenn skuli meta húsin til brunabóta og í l. er einnig ákvæði um það, að menn geti, ef þeir telja matið óraunhæft eða ósanngjarnt, krafizt þess, að fram fari yfirmat, þó að ég búist nú við að vísu, að menn almennt e.t.v. geri sér ekki ljóst, að þessi réttur er fyrir hendi, eða þá a. m. k. hirði ekki um að nota sér þann rétt. Ég vil undirstrika það, að virðingarmennirnir framkvæma mötin og það er að sjálfsögðu ekki á valdi vátryggjandans eða sveitarstjórna, þar sem þær hafa tekið að sér tryggingarnar, eins og hér í Reykjavík, þá er það ekki á þeirra valdi að véfengja út af fyrir sig mötin, nema að því leyti sem sveitarstjórn óskaði eftir að fá þeim breytt og þá væntanlega til þess að gæta hagsmuna sveitarfélagsins. Vegna þess, sem hv. þm. sagði um mötin hér í Reykjavik, að þau væru yfirleitt of lág, geri ég ráð fyrir, að þetta sé í ýmsum tilfellum um ný hús. Hins vegar setja virðingarmennirnir sér vissar reglur við framkvæmd matanna og ég þekki þær reyndar ekki út í æsar, en ég ætla, að aðalgrundvöllur og viðmiðun sé þar vísitöluhúsið, byggingarkostnaður á teningsmetra í vísitöluhúsinu. En nú veit maður það að sjálfsögðu, að í ýmsum tilfellum leggja menn í meiri kostnað við sín hús, heldur en reiknað er með í vísitöluhúsinu, en sjálfsagt aftur sjaldgæfara, að það fari niður fyrir þá útreikninga, sem um vísitöluhúsið gilda, eða niður fyrir þau byggingargæði, sem vísitöluhúsið gerir ráð fyrir. Ég vil hins vegar benda á það, að flest síðustu árin hefur farið fram hækkun brunabótamatanna hér í Reykjavík í samræmi við það, sem hækkað hefur vísitala byggingarkostnaðar, sem þýðir að sjálfsögðu einungis það, að öll mötin eru hækkuð um sama hundraðshluta eða sömu prósenutölu. Það er hins vegar ekki því að leyna, að t.d. hér í Reykjavík eru aftur gömul hús, þá í flestum tilfellum reyndar timburhús, sem eru áreiðanlega í of háu mati og hvort tveggja þetta hefur leitt til þess, að nú er fyrir nokkru hafin og nokkuð á veg komið endurskoðun allra brunabótamata hér í Reykjavík og verða þá að sjálfsögðu gerðar þær leiðréttingar á brunabótamötunum, sem slík endurskoðun leiðir í ljós, að eðlilegt er og sanngjarnt að gera. Í því frv., sem hér um ræðir, er í 2. gr. það nýmæli, að borgarstjórn er heimilað að leysa til sín hús, ef þau skemmast svo af eldsvoða, að brunatjón er meira en helmingur brunabótaverðs og ef hlutaðeigandi hús þarf að víkja af skipulagsástæðum eða af því stafar eldhætta, sem mundi nú reyndar einungis gilda væntanlega um timburhús. Ég vil þá einnig láta þess getið, að nýrri hús, steinhús, sem eru yfirgnæfandi meiri hl. húsa hér í Reykjavík, hafa nú orðið flest hver upphitun frá hitaveitu, þar er eldhætta yfirleitt hverfandi litil samanborið við það, sem áður var og ef eldsvoða ber að höndum, verða tjónin í fæstum tilfellum mjög mikil. Þegar tjón verður og ekki er um algert tjón að ræða, er það metið, hve mikið eigi að greiða hinum tryggða, þá er metið eftir raunverulegu tjóni, það er ekki miðað þar við það, hve hlutfallslega miklu tjónið næmi miðað við vátryggingarupphæðina, heldur er metið, hvað það raunverulega tjón er, og menn eru þá sjálfsagt í mjög fáum tilfellum yfirleitt í þeirri hættu að fá ekki bætt það, sem þeir raunverulega hafa skaðazt við eldsvoðann. Hitt er annað, að það mundu ekki verða greiddar bætur umfram vátryggingarverðið eða brunabótamatsverðið, nema því aðeins að með endurmati hafi því einnig verið slegið föstu, að brunabótamatsverðið hafi verið of lágt. Ég vildi aðeins láta þessar skýringar koma fram vegna þess, sem kom fram í ræðu hv. þm. og skal svo ekki frekar fjölyrða um þau atriði. Ég vil sem sé endurtaka þakkir mínar til n. fyrir jákvæða afgreiðslu málsins og ég mætti kannske aðeins bæta því við, að ég held, að segja megi almennt, að þessi regla sé skynsamleg og þarfleg og jafnvel nauðsynleg. Á fundi fulltrúaráðs Sambands isl. sveitarfélaga, sem yfir stendur nú þessa dagana, hefur einmitt komið fram till. um það, að samsvarandi ákvæði verði fellt inn í lög um brunatryggingar utan Reykjavíkur og að stjórn sambandsins verði falið að vinna að því, að svo verði gert. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið, en vænti þess, að hæstv. forseti taki það við fyrstu hentugleika til 3. umr., svo að málið hljóti afgreiðslu á þinginu, sem væntanlega verður ekki mjög langt að bíða að ljúki.



Herra forseti. Svartbakur - eða veiðibjalla öðru nafni - hefur lengi verið illa séður í varplöndum, og ýmiss konar annan usla er einnig talið og er víst, að hann gerir, t.d. í veiðivötnum og veiðiám. Stundum tekur hann lömb og ýmiss konar aðra fugla en þá, sem varpfuglar geta talizt. Einkum er það æðarfuglinn, sem hefur orðið fyrir barðinu á svartbak og hafa æðarvarpaeigendur jafnan lagt mikla stund á það að halda þessum fugli það í skefjum, að honum fjölgi ekki svo mikið, að æðarvörpunum stafi mjög mikil hætta af. Áður fyrr lögðu varpeigendur sjálfir fé til höfuðs þessum fugli og stundum allverulegar upphæðir, en hin síðustu ár eða frá 1936 hafa gilt sérstök lög um eyðingu svartbaks og hið opinbera og sýslufélögin hafa í sameiningu staðið straum að kostnaði við að eyða honum. Þau lög, sem nú gilda, eru rúmlega 30 ára gömul með breytingum 1941, 1951 og 1962. Almennt er talið, að þessi lög séu gagnslaus. Þar er einungis um skotlaun að ræða, sem eru svo lág, að enginn finnur hvöt til þess að stunda svartbaksveiðar fyrir þau. Og sú sorglega útkoma er nú augljós öllum mönnum, að svartbak hefur fjölgað í landinu langt fram yfir það, sem menn vita til, að hafi verið áður. Það kveður svo rammt að þessu, að í flestum æðarvörpum liggur þessi vargur svo í unganum, að mikill hluti hans fer í svartbak, um leið og æðarkollurnar leggja frá hreiðrinu með ungana til vatns. Það berast kvartanir frá varpeigendum um allt land út af þessu og æðardúnshlunnindi eða tekjur af æðardún hafa farið minnkandi ár frá ári. Búnaðarþing hefur rætt þetta mál oftar en einu sinni og gert um það ályktanir og almennt er þess vænzt og krafizt af varpeigendum, að eitthvað sé gert til þess að fækka þessum fugli, sem um munar. En um leiðir til þess eru menn mikið ósammála. En víst er, að nýjar leiðir verður að fara, ef eitthvað á að gera, sem til gagns horfi. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er samið af Búnaðarfélagi Íslands og hefur veiðistjóri, þ.e.a.s. sá maður, sem fer með eyðingu refa og minka, aðallega unnið að því að semja frv. og gera þær till., sem í frv. felast. Það, eins og ég sagði áðan, hafa borizt bæði til mín persónulega og margra fleiri þm. sterkar áskoranir frá varpeigendum víða um land, að samin verði löggjöf, sem áorki því að fækka þessum fugli verulega. Og það, sem í þessu frv. felst, er í fyrsta lagi það, að reyndar verði alveg nýjar aðferðir til þess að eyða svartbak. Í fyrsta lagi gerir frv. ráð fyrir því, að svartbaksveiðar verði fengnar í hendur sama manni og sér um minkaveiðar og refaveiðar og öll umsjón með svartbaksveiðum verði undir hans stjórn. Ég álít, að þetta sé sú eina leið, sem hægt sé að vænta einhvers af um það, að þessi mál verði tekin þeim tökum, sem taka þarf, að fela framkvæmdir vissum manni. Það má að sjálfsögðu um það deila, hvort það eigi að vera þessi maður, þ.e.a.s. sami maður og hefur minkaveiðarnar með höndum, en að mínu álíti er það mjög heppilegt, því að það getur í mörgum tilfellum farið saman, að sömu menn annist um refaveiðar, minkaveiðar og svartbaksveiðar og sú reynsla, sem er af því að framkvæma refa- og minkaveiðar á þann hátt, sem núgildandi lög gera ráð fyrir og hefur verið í gildi nú í nokkur ár, - sú reynsla er þannig, að hún spáir góðu um það að hafa sömu hætti um svartbaksveiðar og um minka- veiðar og refaveiðar. Og sá maður, sem fer með þessi störf nú, hefur verið mjög ötull í starfi og nýtur almenns trausts. Ég ætla - með leyfi hæstv. forseta - að lesa hér stuttan kafla úr grg., sem veiðistjórinn hefur skrifað með uppkasti því að frv., sem hér liggur fyrir og vænti ég þess, að þau orð, sem þar eru, skýri nokkuð, hvað í frv. felst, en ég tel ekki ástæðu til að rekja greinar þess lið fyrir lið, enda við því að búast, að það taki einhverjum breytingum í þn. og við nánari athugun og þegar búið er að bera það undir fleiri menn, sem skyn bera helzt á þessa hluti. En veiðistjórinn segir: „Undanfarin ár hef ég nokkuð kynnt mér eyðingu svartbaks og þær aðferðir, sem líklegastar eru til að fækka stofni hans í landinu. Að vísu eru í gildi lög um eyðingu svartbaks frá 1936, en þau lög hafa reynzt alveg gagnslaus og jafnvel verri en engin. Að mínum dómi er langlíklegasta leiðin til fækkunar svartbaks, að sérstakir menn verði ráðnir til starfa í lengri eða skemmri tíma eftir ástæðum. Menn þessir þurfa að vera vel útbúnir að öllum tækjum og kunna að notfæra sér þau meðul, sem til greina koma við eyðingu hans og annarra varga. Eyðingaraðgerðir framkvæma hinir ráðnu menn á þeim stöðum, þar sem mergð fuglanna er mest og í varpstöðvum þeirra sjálfra og að sjálfsögðu í varplöndum æðarfugls og sé þá sérstök áherzla lögð á að verja þau fyrir ágengni hans og annarra varga.“ Eins og ég tók fram í upphafi, blasir það við, að ef ekkert er að gert í þessu máli, muni æðarvörp svo til þurrkast út, en æðarvörp hafa jafnan verið talin mikil hlunnindi þeirra, sem eiga og svo mikilsverð, að það er talsverður liður í framleiðslu þjóðarbúsins, ef æðardúnsframleiðsla hverfur. Og ef svartbak fækkaði frá því, sem er, svo að hann væri í hæfilegu hlutfalli við aðrar fuglategundir í landinu, má hiklaust búast við því, að stóraukning á æðardúnsframleiðslu yrði á næstu árum. Um kostnað, sem af svona ráðstöfunum kynni að leiða, er erfitt að segja fyrir fram, en eftir þeirri áætlun, sem veiðistjóri gerir í sinni grg., er hann ekki tilfinnanlegur, en hann gerir ráð fyrir, að mikið mætti að gera í þessu efni með um það bil 1/2 millj. kr. framlagi árlega úr ríkissjóði. Ég legg ekki dóm á það, hvort þetta sé nærri lagi, en ég ætla, að sú upphæð, sem hann nefnir, sé þó helzt til of lág. En engar stórupphæðir mun þurfa fram að leggja, til þess að þarna gæti mikil breyting á orðið. Og ég endurtek það, að á þessu máli er ákaflega sterkur áhugi meðal allra þeirra manna, sem æðarvörp eiga og stunda, og engu síður hjá fjöldamörgum öðrum, sem telja æðarvarp og fuglalíf mjög mikils virði, þótt ekki sé litið á hagsmunina eina, heldur einnig þá fegurð og unað, sem fjölbreytt fuglalíf veitir fjölda manna. Ég hygg, að hver einasti varpeigandi í landinu telji útilokað að daufheyrast við þessu máli til lengdar af hinu opinbera, ef á annað borð á að leggja einhverja stund á það að viðhalda æðarvörpum og ég vil segja fleiri fuglategundir í vörpum, því að svartbakurinn leggst einnig á andfugl, þ.e.a.s. ungann, fyrir utan það sem hann leggst á egg og ýmsa fleiri fugla á landi. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál hér á þessu stigi, en vænti þess, að það verði vandlega athugað og leitað að leiðum til þess að bæta úr þessu vandræðaástandi, sem skapazt hefur, síðan þessum fugli fjölgaði. Það þýðir ekki að fara út í það að ræða um, hvernig á fjölgun hans standi. Ég býst við, að það séu margar ástæður til, enda ekki aðalatriðið hér. En aðalatriðið er að reyna að leita að ráðum til að draga úr þeim skaða, sem þessi vargur veldur. Að svo mæltu legg ég til, þar sem hlunnindi bæði í ám og vötnum og vörpum eru til landbúnaðar talin, að þessu frv. verði vísað til landbn.