Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 21. jan. 1994: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að þar sem 1. varaþingmaður Sjálfstfl. í Vesturlandskjördæmi getur ekki vegna sérstakra anna tekið sæti á Alþingi taki 2. varaþingmaður, Sigurður Rúnar Friðjónsson mjólkurbústjóri, Búðardal, sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Sturla Böðvarsson, 1. þm. Vesturl.`` Þá er hér annað bréf, dags. 21. jan. 1994: ,,Vegna sérstakra anna sé ég mér ekki fært að taka sæti Sturlu Böðvarssonar á Alþingi næstu tvær vikur sem 1. varaþingmaður Sjálfstfl. í Vesturlandskjördæmi. Virðingarfyllst, Elínbjörg Magnúsdóttir.`` Kjörbréf Sigurðar Rúnars Friðjónssonar hefur verið rannsakað og samþykkt, Hann hefur hins vegar ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því skv. 2. gr. þingskapa að vinna drengskaparheit að stjórnarskránni. Sigurður Rúnar Friðjónsson, 1. þm. Vesturl., undirritaði drengskaparheit um að halda stjórnarskrána.

Sigurður Rúnar Friðjónsson hefur nú undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkominn til starfa á Alþingi.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um stöðvun verkfalls fiskimanna. Ríkisstjórninni þótti bera brýna nauðsyn til 14. jan. sl. að setja bráðabirgðalög um stöðvun verkfalls sjómanna. Efni laganna felur það í sér að vinnustöðvanir, hvort heldur verkbönn eða verkföll, sem ná til þeirra sem lögin taka til eru óheimilar á gildistíma laganna og allir síðast gildandi kjarasamningar þeirra félaga sem lögin taka til eru framlengdir til 15. júní 1994 nema aðilar semji um annað. Lögin gera þannig ráð fyrir því ef aðilar ná samkomulagi um aðra skipan kjaramálanna sé þeim frjálst að gera þá samninga hvenær sem er á gildistíma laganna. Meginatriðið er þó 1. gr. frv. sem mælir fyrir um skipan þriggja manna nefndar sem á að gera tillögur um það hvernig koma megi í veg fyrir að viðskipti með aflaheimildir hafi óeðlileg áhrif á skiptakjör og undirbúa nauðsynlega löggjöf í þeim efnum. Gert er ráð fyrir því gert að nefndin hafi skilað tillögum fyrir 1. febr. 1994. Það er ljóst að eitt meginágreiningsefni sjómanna annars vegar og atvinnurekenda hins vegar í þeirri kjaradeilu sem staðið hefur og kom fram í verkfalli sjómanna í byrjun þessa árs laut að því hvernig sala aflaheimilda hefur haft áhrif á fiskverð og skiptakjör sjómanna og enn fremur framkvæmd á bókun í kjarasamningi um það að óheimilt sé að draga af skiptahlut sjómanna vegna viðskipta með aflaheimildir. Sú yfirlýsing sem gerð var með kjarasamningum aðila 26. apríl 1992 hljóðar svo: ,,Samningsaðilar eru sammála um að útgerðarmanni sé óheimilt að draga útlagðan kostnað vegna leigu eða kaupa á aflaheimildum frá heildarsöluverðmæti aflans áður en skiptaverð til sjómanna er reiknað. Yfirlýsing þessi hefur engin áhrif á frjáls viðskipti útgerðarmanna sín á milli með aflaheimildir né samninga áhafna og einstakra útgerðar við fiskkaupendur um fiskverð.`` Hér kemur mjög skýrt fram að það er bindandi kjarasamningur aðila að óheimilt er að draga útlagðan kostnað vegna kaupa eða leigu á aflaheimildum frá áður en skiptaverð til sjómanna er reiknað. Öll tilvik af því tagi eru því greinilega óheimil í andstöðu við gerða kjarasamninga og um það hygg ég að sé ekki almennur ágreiningur. Hins vegar hafa komið fram skiptar skoðanir um síðari hluta þessarar yfirlýsingar. Atvinnurekendur hafa haldið því fram að hún útilokaði ekki að menn framseldu aflaheimildir og létu aðra veiða þær fyrir sig að öllu leyti eða einhverjum hluta. Hvað sem líður túlkun á þessu ákvæði er það ljóst að sjómannasamtökin hafa talið óásættanlegt að slík viðskipti hefðu áhrif á fiskverð sem er grundvöllur skiptakjara sjómanna og útvegsmanna. Í raun má segja að sá ágreiningur hafi verið uppistaðan í kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna. Jafnframt settu sjómannasamtökin fram sérkröfur varðandi sérsamninga um ýmsar veiðar og tefldu þeim fram í þessum samningum. Þegar samkomulag hafði ekki náðst um áramót kom boðað verkfall til framkvæmda. Eins og menn rekur minni til töldu atvinnurekendur að kröfur sjómanna væru þess eðlis að þær fælu í sér óskir um breytingar á gildandi löggjöf og væru því fyrst og fremst þrýstingur á stjórnvöld sem ekki væri í samræmi við gildandi lög um stéttarfélög og vinnudeilur. Þessu höfnuðu sjómenn algerlega og félagsdómur féllst í einu og öllu á sjónarmið sjómanna að þessu leyti og hafnaði því því sjónarmiði atvinnurekenda að sjómenn hefðu með kröfugerð sinni og verkfallsboðun verið að þrýsta á stjórnvöld um breytingar á gildandi lögum. Niðurstaða félagsdóms í þessu efni var býsna skýr. Það er ljóst að þetta viðfangsefni hefur legið fyrir um alllangan tíma og sl. vor átti ég viðræður við fulltrúa bæði sjómanna og útvegsmanna um þessi efni. Þá þegar komu fram hugmyndir um hvort það gæti orðið til lausnar í þessum vanda að lögfesta með einum eða öðrum hætti ákvæði kjarasamninganna sem ég hef hér vitnað til. Þegar verkfallið hafði staðið í nokkurn tíma kom fram ósk um það að sjómenn fengju fund með forsrh. Þar var farið yfir þessi efni og ítrekuð sú afstaða ríkisstjórnarinnar, sem legið hefur fyrir, að hún væri tilbúin til þess að veita stoð í lögum því ákvæði í samningum aðila að þátttaka sjómanna í kaupum á aflaheimildum væri óheimil. Endurnýjuð yfirlýsing af þessu tagi dugði ekki til að færa aðila nær hvor öðrum við samningaborðið. Skömmu síðar fóru fram mjög ítarlegar viðræður í sjútvn. á milli aðila þar sem reynt var að finna nýjan flöt til viðræðna. Í þeim samtölum komu einkum til álita leiðir sem byggðu á því að aðilar kæmu sér upp einhvers konar samstarfsnefnd eða úrskurðarnefnd til þess að taka á ágreiningsefnum og komið yrði upp skipulagðri skráningu og birtingu upplýsinga um fiskverð frá einum tíma til annars. Það voru vonir manna sem þátt tóku í þessum samtölum að með þeim hefði skapast grundvöllur til áframhaldandi viðræðna. Þar komu upp sjónarmið af hálfu sjómanna um viðmiðunarverð en af hálfu útvegsmanna var því jafnan hafnað að draga fiskverðsákvarðanir inn í þessar umræður. Í þessum samtölum mátti einnig ætla að útvegsmenn væru reiðubúnir til þess að ganga í alvöru til viðræðna um sérkjarasamninga. Því miður tókst ekki að leiða deiluna til lykta á þeim viðræðugrundvelli sem menn töldu sig hafa fundið í þessum samtölum. Það var svo enn á ný reynt af hálfu ríkisstjórnarinnar, fyrir milligöngu tveggja ráðuneytisstjóra, að kanna til þrautar 13. jan. sl. hvort unnt væri að finna samkomulagsflöt á þeim grundvelli sem áður hafði verið rætt um. En það má segja að þau atriði sem einkanlega var fjallað um og ekki hafði náðst samstaða um var hlutverk formanns eða oddamanns slíkrar nefndar, hvort annar aðili ætti að hafa einhliða rétt til að kæra ágreining til bindandi gerðardóms og enn fremur hvort styðjast ætti við fast meðaltalsverð til viðmiðunar í úrlausn slíkra ágreiningsefna. Ég hygg að þessi þrjú atriði hafi fyrst og fremst verið þau sem menn höfðu ekki náð saman um á þessu stigi málsins. Þessi úrslitatilraun bar ekki árangur. Það lá fyrir í yfirlýsingu ríkissáttasemjara að hann teldi útilokað að í bráð mætti ná sáttum í deilunni í frjálsum samningum aðila. Það var ljóst að deilan hafði mjög víðtæk almenn efnahagsleg og þjóðfélagsleg áhrif og áframhald verkfallsins gæti leitt til víðtækrar atvinnustöðvunar í landinu. En einkanlega með tilliti til þess að ekki var fyrirsjáanlegt að mati þeirra sem helst höfðu komið að sáttaumleitunum að í bráð væri unnt með frjálsum samningum að ráða deiluna til lykta þótti ríkisstjórninni nauðsynlegt og bera brýna nauðsyn til að binda endi á vinnustöðvunina og það var gert með þeim bráðabirgðalögum sem hér liggja fyrir og óskað er eftir staðfestingu Alþingis á. Vitaskuld er neyðarkostur að grípa til bráðabirgðalagasetningar og íhlutunar í kjarasamninga með þeim hætti. Á margt er að líta í því efni. Hér er auðvitað um að ræða mjög mikilvægan rétt samningsaðila á vinnumarkaði, að knýja fram kröfur sínar með vinnustöðvun. Á hitt er að líta að það er aldrei hægt að horfa fram hjá því að deilur sem þessar geta haft miklu mun víðtækari efnahagsleg áhrif en lýtur að deiluaðilum einum og það á auðvitað ekki síst við þegar sjávarútvegur landsmanna stöðvast, sem stendur undir 80% af gjaldeyrisöflun þjóðarinnar. Í annan stað þurfa menn að horfa á að það er ekki gert nema í ýtrustu neyð að taka þá ábyrgð, sem á samningsaðilum hvílir, frá þeim með lagasetningu. Í þriðja lagi er alveg ljóst að lagasetning getur aðeins stöðvað eða komið í veg fyrir afleiðingar vinnustöðvana, en hún leysir ekki samskiptavanda þeirra sem í hlut eiga á hverjum tíma. Því er ekki gripið til slíkra aðgerða nema mjög mikilvægir hagsmunir séu í húfi og það var samdóma álit ríkisstjórnarinnar að þeir hagsmunir væru svo ríkir í þessu efni að ekki yrði undan því vikist að grípa inn í deiluna með lagasetningu af þessu tagi. Lagasetningin felur ekki í sér efnislega niðurstöðu í þeim deilum sem stóðu milli útgerðarmanna og sjómanna. Að því er meginátakaefnið varðar gera lögin ráð fyrir því að sérstakri nefnd sé falið að gera tillögur til úrlausnar í því efni. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að farsælast væri að aðilar gætu sjálfir fundið lausn og mitt mat er að sá rammi sem lá til grundvallar viðræðunum á lokastigi með samstarfsnefnd eða úrskurðarnefnd og hugsanlega með kærurétti til gerðardóms, væri sá farvegur sem best væri að fella þessi mál í og líklegastur til þess að leiða ágreiningsefnin til lykta. Það er hins vegar mjög vandasamt verk að lögfesta slíkan farveg vegna þess að hann byggir í raun á samstarfi aðila og það er ekki einfalt að lögfesta samstarf eða skipa mönnum til samstarfs með lögum. Eigi að síður er ég þeirrar skoðunar að sá farvegur sem þarna var verið að ræða sé heppilegasti grundvöllur til lausnar á þeim flókna vanda sem er til staðar. Sú nefnd sem fékk það verkefni að skila tillögum um frambúðarlausn á þessum vanda var skipuð þremur ráðuneytisstjórum. Hefur nefndin þegar skilað tillögum af sinni hálfu og þær verið sendar til umsagnar hagsmunaaðila þessarar kjaradeilu svo og sjútvn. Alþingis. Eins og kunnugt er leggur nefndin til að komið verði á fót sérstökum markaði þar sem mönnum verður gert skylt að fara með allt framsal á aflaheimildum í gegn. Markmiðið er að fullnægja því ákvæði laganna að koma í veg fyrir að framsal á aflaheimildum hafi með óeðlilegum hætti áhrif á kjör sjómanna og að slíta í sundur tengsl á milli framsals á aflaheimildum og viðskipta með kaup á fiski. Enn hafa bara borist formleg svör frá tveimur aðilum, útvegsmönnum og samtökum fiskvinnslustöðva, en við væntum svara alveg næstu daga frá öðrum hagsmunaaðilum í þessari deilu um þetta efni, en höfum heyrt af hálfu sjómanna að þeir telji lausn á þessum grundvelli ekki fullnægjandi. Endanleg afstaða af hálfu ríkisstjórnarinnar verður fyrst tekin þegar formleg svör hafa borist frá deiluaðilum. Það er alveg ljóst að hvað eftir annað hefur komið upp í þessum viðræðum, bæði á milli samningsaðila og eins í þeim samtölum sem þeir hafa átt við stjórnvöld, að verðmyndun á sjávarfangi skiptir hér mjög miklu máli og hvað eftir annað hefur verið bent á það af hálfu sjómanna að þeir telji lágmarksviðmiðunarverð nauðsynlegan grundvöll til úrlausnar á þeim deiluefnum sem hér eru fyrir hendi. Þá erum við í raun komnir að öðru atriði en beinlínis þeim ákvæðum sem lúta að framsali aflaheimilda. Það er tiltölulega skammt síðan löggjöf um verðmyndun á sjávarfangi var breytt og ákveðið að hverfa frá lágmarksverðsákvörðunum í verðlagsráði til frjálsrar verðmyndunar. En eins og menn muna var það mjög þung krafa sjómannasamtakanna að hverfa frá verðmyndun á fiski í verðlagsráði. Fyrir rúmum tveimur árum átti ég mörg samtöl við forustumenn fiskvinnslustöðvanna, sem voru mjög andvígir þeirri breytingu, til þess að þrýsta á þá að láta undan kröfum sjómanna í þessu efni og að lokum tókst samkomulag um þau atriði með því að veita eins árs aðlögunartíma að því að kröfur sjómanna um þetta efni næðu fram að ganga. Á þeirri skipan hefur verið byggt þó hún sé að sjálfsögðu ekki gallalaus, sem sést m.a. á því að mjög stór hluti okkar fiskiskipastóls er í eigu fiskvinnslustöðva. Eigi að síður var þetta mjög þung krafa, að þessi skipan mála yrði tekin upp, og hún hefur vitaskuld haft mjög víðtæk áhrif á þróun mála í íslenskum sjávarútvegi. Það er deginum ljósara að það viðfangsefni sem hér blasir við er margslungið og engan veginn einfalt úrlausnar. Það verður ekki afgreitt með einföldum slagorðum, það verður ekki afgreitt út í hafsauga með því að segja að fulltrúar sjómanna sem að þessum umræðum koma séu uppi í skýjunum og ekki viðræðuhæfir og það verður heldur ekki afgreitt með fullyrðingum um að öll sú þróun sem átt hefur sér stað í þessu efni lýsi einvörðungu vondum atvinnurekendum sem ætli að níðast á íslenskum sjómönnum. Því miður tel ég að það hafi átt sér stað atriði varðandi viðskipti með aflaheimildir og þátttöku sjómanna í þessum efnum sem brjóta í bága við gerða kjarasamninga og þá um leið lög í landinu. En vissulega er það svo að á bak við allar þessar breytingar er mikill skipulagsvandi í íslenskum sjávarútvegi sem er þörf fyrirtækja víða til aðlögunar að nýjum aðstæðum. Við búum ekki lengur við það kerfi að fiskverð sé ákveðið með miðstýrðum hætti og feli í sér að á þriggja mánaða fresti taki menn ákvörðun um fiskverð á einum stað, um verðjöfnun á öðrum stað og um gengi á þeim þriðja. Þetta er kerfi sem við höfum sagt skilið við og það hefur kallað á aðlögun sjávarútvegsfyrirtækja að nýjum aðstæðum. Víða er það svo að sjávarútvegsfyrirtæki sem hafa verið skuldum vafin hafa í aðlögun að þessum vanda selt frá sér fiskiskip að einhverjum hluta eða miklum hluta en haldið eftir aflaheimildum til þess að tryggja áfram vinnslu í viðkomandi byggðarlagi. Ég hygg að allir hv. alþm. hafi skilning á því að í byggðarlögum, ekki síst þar sem atvinna þorra fólks er háð afkomu eins eða tiltölulega fárra aðila, sé mikils um vert að fyrirtækin reyni að tryggja áframhaldandi atvinnu heima fyrir. Það þarf ekki að þýða að um sé að ræða óeðlilega viðleitni til þess að hafa hlut af sjómönnum. Á hinn bóginn verða menn auðvitað að skilja að sjómenn eru í erfiðri aðstöðu og það er ekki vandalaust fyrir þá að horfa upp á það að fiskverð sé jafnmismunandi og það er í landinu, m.a. eftir því hver aðstaða fyrirtækjanna er frá einni byggð til annarrar. Þess vegna er það mín skoðun að menn verði að gera sér grein fyrir því flókna og erfiða baksviði sem liggur til grundvallar þessari deilu og að einföld slagorð leysa engan vanda í þessu efni. Auðvitað væri mikilvægast að reyna að leiða aðila sjálfa til sátta um úrlausn á þessum viðfangsefnum því við getum ekki horft fram hjá því að hér er um vanda að ræða og við þurfum að finna á honum lausn. Ég vona að það starf sem aðilar hófu sjálfir í viðræðum sín á milli, þó það hafi ekki borið ávöxt, og það framlag sem ráðuneytisstjóranefndin hefur átt með þeim hugmyndum sem hún hefur lagt fram, þó þær hafi mætt mikilli andstöðu, varpi skýrara ljósi en áður á þann vanda sem við er að etja og að við berum gæfu til að finna ásættanlega lausn sem sættir sjómenn við sinn hlut og tryggir eðlilegt svigrúm fiskvinnslufyrirtækjanna til þess að takast á við þann mikla vanda sem þau standa frammi fyrir. En það breytir ekki þeirri niðurstöðu að það var mat ríkisstjórnarinnar að óhjákvæmilegt væri að binda endi á þá vinnustöðvun sem hafin var vegna þess að menn sáu ekki fram á að í bráð yrði hún leyst við samningaborðið. Því voru þessi bráðabirgðalög sett og hér óskað eftir staðfestingu Alþingis á þeim.

Á ekki að vísa til nefndar?

Frú forseti. Það er rétt athugasemd að á miklu veltur að málið fá vandaða meðferð og því rétt að leggja til að því sé ekki aðeins vísað til 2. umr. heldur líka hv. sjútvn.

Virðulegi forseti. Ég átel harðlega þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að setja bráðabirgðalög á vinnudeilu sjómanna og útvegsmanna 14. jan. sl. Öll rök hnigu í þá átt að kalla ætti Alþingi saman til fundar enda hefði það átt að koma til starfa samkvæmt starfsáætlun þingsins þann 17. jan. Það lá fyrir að stjórnarandstaðan var tilbúin að mæta til þings og reyndar hafði hún lýst því yfir að hún teldi það eðlilegan framgangsmáta eins og málin stóðu þá. Ég trúi því að Alþingi hefði sýnt þá ábyrgð að afgreiða þetta mál á eðlilegan og lýðræðislegan hátt á ekki allt of löngum tíma. Setning bráðabirgðalaga er neyðarúrræði og á ekki að grípa til nema öll önnur sund séu lokuð. Breytt þingsköp voru m.a. sögð eiga að draga úr þeirri viðleitni sitjandi ríkisstjórnar að grípa sífellt til bráðabirgðalagasetningar fremur en að Alþingi sjálft fjalli um slík mál. Sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að grípa til þessara gerræðislegu vinnubragða með bráðabirgðalagasetningu vekur upp þá spurningu hvort ekki eigi að takmarka enn frekar rétt stjórnvalda til slíkrar lagasetningar. Það er umhugsunarefni hvernig komið er fyrir þessari þjóð þegar réttur manna til að verja kjör sín með frjálsum samningum er svo freklega brotin með beinum aðgerðum ríkisvaldsins. Það eru ekki aðeins uppsagnir og atvinnuleysi sem ógna launþegum sem vilja verja kjör sín heldur fer nú sífellt stærri hluti umsaminna launa þessara aðila til að verja það velferðarþjóðfélag sem hér hefur verið byggt upp. Er nema von að þjóðin spyrji: Hvers konar þjóðfélag er þetta eiginlega sem hér er búið að búa til? Í 1. gr. frv. sem hér er til umfjöllunar um stöðvun á verkfalli sjómanna segir svo: ,,Sjávarútvegsráðherra skal skipa nefnd þriggja manna. Nefndin skal gera tillögur um hvernig koma megi í veg fyrir að viðskipti með aflaheimildir hafi óeðlileg áhrif á skiptakjör og undirbúa nauðsynlega löggjöf í þeim efnum. Nefndin skal skila tillögum sínum sem fyrst og eigi síðar en 1. febr. 1994.`` Hér er sem sagt lagt til að umrædd ráðuneytisstjóranefnd eða þríhöfða nefnd, eins og sumir hafa kallað hana, komi með tillögur sem taki á því máli er vinnustöðvunin byggðist á. Það er meint misbeiting á kjarasamningaákvæði í tengslum við viðskipti með veiðiheimildir, þ.e. þátttaka sjómanna í kaupum á veiðiheimildum. Eftir að hafa farið yfir þær hugmyndir nefndarinnar sem kynntar hafa verið sjútvn. sé ég ekki þá lausn sem menn höfðu bundið vonir við að fælust í starfi þessarar umræddu nefndar. Nefndin gerir að aðalmáli að koma upp svokölluðum skipulögðum uppboðsmarkaði. Þar segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta, um breytingar: ,,Samkvæmt gildandi lögum um stjórn fiskveiða þarf umsögn sveitarstjórnar og sjómannafélags að liggja fyrir áður en Fiskistofa tekur ákvörðun um flutning aflamarks milli skipa ef skipin eru gerð út frá sitt hvorri verstöð. Verði tekin upp skipulögð viðskipti með aflamark eins og lýst var hér að framan [og nefndin leggur til] verður þetta ákvæði þýðingarlaust þar sem er ekki hægt að tryggja fyrir fram hver verður kaupandi aflamarksins. Því er lagt til að sú breyting verði gerð á gildandi lögum að umsagnarréttur sveitarstjórnar og sjómannafélags verði felldur niður``. Áfram segir í þessu áliti: ,,Fyrir Alþingi liggur nú frv. til laga um breytingar á gildandi lögum um stjórn fiskveiða. Í þessu frv. eru það einkum þrjú atriði sem taka þarf sérstaklega til athugunar. Í fyrsta lagi ákvæði um að fiskvinnslustöðvar geti flutt til sín aflahlutdeild.`` --- Í því frv. sem liggur á borðum okkar þingmanna eiga fiskvinnslustöðvarnar að fá rétt á aflahlutdeild. --- ,,Þær geta á hinn bóginn ekki nýtt sér aflamark sitt á annan hátt en með tilfærslu á einhver fiskiskip, væntanlega í þeim tilgangi að fá samsvarandi afla til vinnslu. Þar sem fiskvinnslustöðvarnar þurfa því að selja aflamarkið á kvótaþingi geta þær ekki tryggt sér aflann. Þar með er ljóst að upphaflegt markmið með þessari tillögu næst ekki og því kemur til álita að fella þetta ákvæði niður.`` Ákvæði sem tvíhöfða nefndin var að leggja til í frv. um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, leggur nú þríhöfða nefndin, skipuð af sama ráðherra, til að verði fellt brott. Áður en Alþingi gefst einu sinni ráðrúm til að ræða þetta frumvarpsform sem hér liggur á borðunum eru komnar upp hugmyndir um að fella það út. Áfram segir í áliti þessarar nefndar: ,,Í öðru lagi að óheimilt sé að flytja aflamark til fiskiskips ef flutningurinn leiðir til þess að aflaheimildir verði bersýnilega umfram veiðigetu. Með opinberum uppboðsmarkaði er komið að mestu leyti í veg fyrir spákaupmennsku með aflamark og því sýnist þetta ákvæði óþarft.`` Að lokum er náttúrlega komið á blað að fyrir allar þessar tilfærslur eigi nú að skattleggja greinina og greinin eigi að þurfa að borga fyrir hverja einustu aflatilfærslu sem á að fara fram. Það var svo sem auðvitað að frjálshyggjuliðið gleymdi ekki að koma því einnig að að skattleggja þessa grein til viðbótar við fyrri áform. Allar þessar hugmyndir verða að sjálfsögðu ræddar þegar umræða um frv. um stjórn fiskveiða fer fram. Það er engin spurning. Því miður hefur það dregist allt of lengi að hér færi fram umræða um þau frv. sem liggja fyrir á borðum okkar þingmanna um stjórn fiskveiða. Og kannski, ef menn hefðu haft manndóm í sér í ríkisstjórninni að berja það lið saman sem þar situr til að ná samstöðu um flutning á því máli, hefði trúlega mátt sníða af þá annmarka sem hér hafa verið nefndir og kannski bæta svo um að það hefði verið hægt að komast hjá því verkfalli sem við erum hér að tala um. En því miður, eins og í svo mörgum öðrum málum, var ósamkomulagið í þessari ríkisstjórn slíkt að menn náðu ekki saman og okkur hefur þess vegna ekki enn þá tekist að ræða þetta mikilsverða mál. Ég get sagt það hér að ég er langt frá því að vera sammála niðurstöðum þessarar ráðuneytisstjóranefndar og sætti mig ekki við þær hugmyndir eins og þær liggja fyrir. En ég vil þó leggja áherslu á að viðskipti eða framsal á kvóta má ekki hindra hagræðingu og skipulagsbreytingu í greininni sem nauðsynlega þarf að ná fram. Ekki síst með tilliti til þess hversu skelfilega lítill sá afli er sem úr hafinu má draga er okkur nauðsynlegra en nokkru sinni fyrr að bæta þar um og auka skipulag og hagkvæmni veiðanna til að ná sem mestri arðsemi út úr því takmarkaða magni sem úr hafinu má draga. Þess vegna megum við gá að okkur, við verðum ekki aðeins að þreyja þorrann, við verðum einnig að duga góuna líka til að þola þessi miklu áföll sem yfir þessa grein hafa gengið, í þeirri trú að fiskifræðingar hafi vit á því hvað þeir hafa verið að gera þegar þeir hafa lagt svo miklar skerðingar til og við trúum á bjartari tíma. En þrátt fyrir þetta hefur sjávarútvegurinn vissulega reynt að bregðast við kröfum stjórnvalda um aukna hagræðingu í rekstri. Og ég fullyrði að engin grein hefur hagrætt jafnmikið í rekstri sínum eins og sjávarútvegurinn og enginn náð slíkum árangri og sjávarútvegurinn í þessum efnum þrátt fyrir þau erfiðu ytri skilyrði sem við þekkjum öll að þessi grein má búa við. Aðalástæðan og kjarni þessarar deilu sjómanna var að koma fram vörnum fyrir því að sjómenn væru ekki beittir þvingunum til að taka þátt í kvótakaupum. Það var kjarni þessarar deilu. Í lokaorðum tillögu ráðuneytisstjóranefndarinnar er aðeins í þremur línum vikið að grundvallaratriði þessa verkfalls sjómanna. En þar segir: ,,Skipulagður tilboðsmarkaður fyrir aflamark kemur hins vegar ekki í veg fyrir að kaupandi fái fjármuni frá þriðja aðila til að kaupa aflamark á kvótaþingi.`` Síðan segir: ,,Sé vilji til að ríkisvaldið beiti sér í þeim þætti málsins kæmi til greina að festa í lög ákvæði gildandi kjarasamninga um að óheimilt sé að láta sjómenn taka þátt í kostnaði við kaup á aflamarki.`` Af því sem hér er sagt og vegna þeirrar yfirlýsingar sem samþykkt var af Sjómannasambandi Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands þann 26. apríl 1992, þar sem segir, með leyfi virðulegur forseti --- þetta er yfirlýsing undirrituð af fulltrúum frá Sjómannasambandi Íslands og fulltrúum Vinnuveitendasambands Íslands: ,,Samningsaðilar eru sammála um að útgerðarmanni sé óheimilt að draga útlagðan kostnað vegna leigu eða kaupa á aflaheimildum frá heildarsöluverðmæti aflans áður en skiptaverð til sjómanna er reiknað. Yfirlýsing þessi hefur engin áhrif á frjáls viðskipti útgerðarmanna sín á milli með aflaheimildir, né samninga áhafna einstakra útgerða við fiskkaupendur um fiskverð.`` Virðulegi forseti. Það er því ástæða til að spyrja ríkisstjórnina: Er ríkisstjórnin tilbúin til að flytja um það frumvarp, sem staðfestir þá yfirlýsingu sem hér var lesin og er undirrituð af fulltrúum Sjómannasambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands? Slík lagasetning ætti að setja niður þær deildur sem sjómenn hafa átt í og hefði átt að koma fram löngu fyrr í stað hinna gerræðislegu vinnubragða ríkisstjórnarinnar, með setningu bráðabirgðalaga á sjómenn. Ég endurtek, virðulegi forseti, spurningu mína til ríkisstjórnar og þá fyrst og fremst hæstv. sjútvrh., sem situr hér einn ráðherra á meðan við ræðum þetta viðkvæma deilumál. Það er eftirtektarvert að aðeins einn ráðherra núv. ríkisstjórnar gefur sér tíma til að sitja hér og vera þátttakandi í og fylgjast með umræðu um þessi mál. Það sýnir áhugann eða tillitsleysi ríkisstjórnarinnar við þá aðila sem í þessum deilum hafa átt. En ég endurtek spurningu mína til hæstv. sjútvrh.: Er ríkisstjórnin tilbúin til að flytja slíkt frumvarp ef það mætti verða til þess að leysa þessa deilu? Það er kjarni þessa máls.

Frú forseti. Vegna fyrirspurnar hv. 4. þm. Norðurl. v. er rétt að ítreka að það hefur margsinnis komið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar að hún væri tilbúin til þess að festa efnisákvæði bókunarinnar í lög. Fram til þessa hefur málið hins vegar ekki verið þannig vaxið, að okkar mati, að það dygði til þess að leysa deiluna. En það hefur verið ljóst mánuðum saman að ríkisstjórnin væri reiðubúin til að beita sér fyrir slíkri lögfestingu.

Hæstv. forseti. Hæstv. sjútvrh. fór yfir þá deilu sem hefur staðið að undanförnu á milli LÍÚ og sjómanna, sem hefur snúist um ýmis mál, en aðalágreiningsmálið hefur reyndar verið þátttaka sjómanna í kvótakaupum sem fer fram með ýmsum hætti. Hæstv. ráðherra hélt sig við það í ræðu sinni að tala um þennan stutta tíma sem deilan sjálf stóð yfir, en lét ekki koma neitt fram um það hverjar skoðanir hans eru á forleik málsins, sem er auðvitað sá að ríkisstjórnin var búin að klúðra þessu máli fyrir löngu síðan og hefur ekki viljað horfast í augu við það að hún hefur ekki fundið lausnir á þessum málum. Ég mun í ræðu minni reyna að koma því til skila hvernig þetta mál hefur borið að og hver aðalástæðan er fyrir því að svo alvarlega fór, að verkfall á fiskiskipaflotanum varð staðreynd. Það má auðvitað rekja upphaf málsins til þeirrar yfirlýsingar sem sjómannasamtökin gáfu út eftir að tvíhöfða nefndin svokallaða skilaði sinni skýrslu. Tvíhöfða nefndin var skipuð af ríkisstjórninni til þess að útfæra sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar. Tvíhöfða nefndin átti að hafa í farteskinu stefnumörkun ríkisstjórnarinnar sem fólst í hvítu bókinni sem gefin var út. Í þeirri hvítu bók er sagt, sem aðalatriði vegna mótunar fiskveiðistefnu, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin hyggst móta sjávarútvegsstefnu er nær jafnt til veiða, vinnslu og markaðsmála, hamlar gegn ofveiði, treystir byggð, stuðlar að hagræðingu og tryggir stjórnskipulega stöðu sameignarákvæðis laga um stjórn fiskveiða.`` Ég endurtek: ,, . . . tryggir stjórnskipulega stöðu sameignarákvæðis laga um stjórn fiskveiða``. Um hvað voru sjómenn að slást í þessu verkfalli? Þeir voru að slást um afleiðingar þess að það er í gildi þannig kerfi hér við stjórn fiskveiðanna að útgerðarmönnum í landinu er afhent ígildi eignarréttar á þessari auðlind. Nýlegur hæstaréttardómur hefur staðfest að það eigi að fara með þessar eignir nákvæmlega eins og aðrar eignir, skattleggja þær og afskrifa. En ríkisstjórnin hafði sem sagt sagt í upphafi: Við ætlum að breyta þessu, við ætlum að tryggja að þjóðin eigi þessa auðlind áfram með breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Tvíhöfða nefndin fór yfir málið og komst að annarri niðurstöðu, að þetta væri ekki skynsamlegt og það ætti ekki að gera þetta. Hennar tillaga var: Að festa í sessi aflamarkskerfið nánast óbreytt. Og ríkisstjórnin skrifaði upp á það. Þegar tvíhöfða skýrslan var lögð fram var loksins öðrum aðilum en þeim sem ríkisstjórnin hafði valið til starfa, boðið upp á það að fá að taka þátt í að móta sjávarútvegsstefnuna. Þar á meðal sjómönnum. En sjómenn gerðu sér auðvitað grein fyrir því að það var búið að marka stefnuna og það þýddi ekkert að tala við ríkisstjórnina um þetta mál eins og þá horfði. Þeir gáfu út sameiginlega yfirlýsingu, þegar þarna var komið, um að þeir mundu ekki taka þátt í því samráði sem þarna var verið að bjóða upp á. Ég ætla að lesa þessa yfirlýsingu, þó hún hafi oft verið lesin áður, vegna þess að ég held að það sé rétt að menn rifji upp með hvaða hætti þetta mál hófst. Þessi yfirlýsing var gefin í fyrravetur eftir að tvíhöfða nefnd hafði lagt fram sína skýrslu og sjómönnum hafði verið gefinn kostur á að taka þátt í þessari mótun stefnunnar: ,,Framangreind hagsmunasamtök sjómanna lýsa yfir fullri andstöðu við framsal á veiðiheimildum, þ.e. sölu á óveiddum fiski innan gildandi kerfis um stjórn fiskveiða. Reynsla síðustu ára hefur leitt til aukinnar andstöðu sjómannasamtakanna gagnvart óheftu framsali veiðiheimilda og nú er svo komið að mælirinn er fullur. Sjómannasamtökin telja að nú sé komið að vendipunkti í þessu máli. Frjálst framsal veiðiheimilda hefur skapað fleiri vandamál en það hefur leyst. Kjarasamningum fiskimanna, sem byggðir eru í höfuðatriðum á hlutaskiptum, er ógnað vegna þess að fiskimenn eru látnir nauðugir taka þátt í kaupum á óveiddum fiski. Óheft framsal veiðiheimilda hefur búið til nýja stétt sjómanna og útgerðarmanna sem eru ofurseldir kjörum leiguliðans þar sem þeim er skammtaður aðgangur að fiskimiðunum af þeim sem veiðiréttinn hafa. Þessari óheillaþróun verður ekki snúið við nema með algjörri höfnun á sölu á óveiddum fiski.`` Og lokasetningin er: ,,Sjómannasamtökin telja það ekki þjóna tilgangi að fjalla um aðra þætti í tillögum þeirrar nefndar sem fjallað hefur um mótun sjávarútvegsstefnu nema fyrir liggi að öll viðskipti með veiðiheimildir verði bönnuð.`` Þannig var afstaða sjómanna orðuð í þessari yfirlýsingu sem raunverulega var upphafið að því sem síðar gerðist. Og allir sem hugsa um þessi mál og hafa gert, gerðu sér grein fyrir því að það mundi stefna í átök á milli sjómanna og útgerðarmanna vegna þessara mála. Það er þess vegna ekki hægt að láta ríkisstjórnina og sjútvrh. sérstaklega sem hefur borið ábyrgð á þessum málum komast hjá því við umræður um verkfall sjómanna að ræða um ábyrgð ríkisstjórnarinnar á þessu máli því þar liggur öll ábyrgðin. Menn vissu um þetta vandamál og ef það yrði ekki leyst þá yrðu átök í þjóðfélaginu. Menn vita að þessi átök munu halda áfram svo lengi sem ekki verður tekið á málinu og þeim aðferðum sem menn hafa við að stjórna umgangi um auðlindina komið í eðlilegt horf. Það eru fleiri en sjómenn sem eiga hlut að máli. Aðrir aðilar munu rísa upp gegn því óréttlæti sem þetta kerfi hefur fært þjóðinni. Rétt til þess að láta rödd aðila hljóma sem hefur beitt sér í þessum málum fram að þessu, ætla ég að lesa upp úr forustugrein Morgunblaðsins sem var skrifuð af þessu tilefni þann 15. jan. sl. Í síðari hluta þeirrar forustugreinar stendur, með leyfi forseta: ,,Áhyggjur ríkisstjórnarinnar af verkfalli sjómanna eru skiljanlegar. Grundvallaratvinnuvegur þjóðarinnar hefur verið lamaður í hálfan mánuð. En það er líka nauðsynlegt að ráðherrar og þingmenn átti sig á því að tilfinningar vegna framferðis nokkurs hóps útgerðarmanna rista djúpt meðal sjómanna og margra fleiri. Þetta á í vaxandi mæli við um afstöðu, ekki eingöngu sjómanna heldur þjóðarinnar allrar til kvótakerfis í heild. Barátta sjómanna gegn kvótabraskinu snýst um réttlæti. Er nauðsynlegt fyrir sjómenn að fara í verkfall til þess að ríkisstjórn og Alþingi sjái ástæðu til að tryggja framgang réttlætis í þessu máli? Stjórnmálamenn hljóta í störfum sínum að taka mið af þeim straumum og því andrúmi sem er til staðar í samfélaginu hverju sinni. Þeir stjórnmálamenn sem átta sig ekki á þeim vatnaskilum sem urðu í kvótamálinu á þróttmiklum fundi sjómanna í fyrradag eru dæmdir til að taka rangar ákvarðanir. Með vissum hætti má segja að á fundi sjómanna hafi þjóðin talað og þá er tímabært að ráðamenn hlusti. Það mun ekki duga að setja bráðabirgðalög á almenning í þessu landi þegar hann rís upp gegn óréttlátu kerfi sem skipta mun þjóðinni í tvær andstæðar fylkingar þegar fram líða stundir. Þess vegna m.a. hefði átt að kalla Alþingi saman til fundar til að bregðast við þeim vandamálum sem þetta ólánskerfi hefur kallað yfir þjóðina og nú á eftir að gera í auknum mæli í framtíðinni. Bráðabirgðalögin leysa engan vanda. Þau veita einungis flóafrið áður en ný deila rís vegna fiskveiðistjórnunarkerfis sem mun valda illdeilum svo lengi sem framsal kvóta er leyft lögum samkvæmt, þótt ólög séu og í andstöðu við stjórnarskrá lýðveldisins.`` Þarna talaði Morgunblaðið. Hefur áður komið fram afstaða á þeim bæ og verður þó að segja um þann fjölmiðil að hann er sá eini af fjölmiðlum landsins sem hefur sinnt því að láta fara fram umræðu og stuðlað að umræðu um þetta stóra hagsmunamál alls landsins. Ég hygg að þarna hafi verið talað fyrir munn miklu fleiri en ríkisstjórnin virðist gera sér grein fyrir að eru á öndverðum meiði við hana í þessum málum. Ég hugsa að það hafi komið ýmsum á óvart að samstaða sjómanna skyldi vera eins og hún var. Í þinginu töluðu menn um það að sjómenn væru sundraður hópur og að þetta verkfall hefði verið kallað fram með einhverjum fámennisaðferðum og engin samstaða væri á bak við verkfall sjómanna. Þetta sýndi sig vera rangt. Ég hygg að það muni líka koma að því að alþingismenn muni átta sig á því að miklu stærri hópur þjóðarinnar en sjómenn vill fá breytingar á þessu kvótakerfi. Því miður virðast alþingismenn lifa í afmörkuðum heimi og hafa ekki gert sér grein fyrir því að það er mikil andstaða við þær aðferðir sem hafa verið skapaðar með lögum um stjórn fiskveiða. Ríkisstjórnin hagaði sér þannig í þessu máli að það má nánast segja að hún hafi lýst yfir stríði á hendur sjómönnum eftir að fyrir lá að verkfall yrði um áramótin. Eða hvernig mátti skilja það að ríkisstjórnin ákvað loksins að leggja fram sjávarútvegsfrumvarp í þinginu einmitt örfáum dögum áður en að verkfalli sjómanna skyldi koma? Það vissu allir hvað sjómenn voru að berjast við og hverju þeir vildu fá breytt. Þá kemur ríkisstjórn landsins og leggur fram frumvörp um óbreytta sjávarútvegsstefnu þar sem ekki er tekið á aðalvandamálinu sem sjómenn voru að berjast gegn. Ef einhver hefði tekið mark á þessari ríkisstjórn, og einhver hefur kannski gert það, þá var ekki hægt að túlka það með öðrum hætti en þeim að ríkisstjórnin væri að segja þá skoðun sína skýrt og skorinort: Svona skal þetta vera og við munum brjóta sjómenn niður í verkfalli. Framhaldið virtist líka bera með sér að þannig ætti að standa að málum því rétt fyrir jólin var ákveðið að lengja jólafrí þingmanna um heila viku. Það var auðvitað um það spurt í þinginu í hvaða tilgangi þetta væri gert. Engar skýringar komu á því. En skyldi ekki einhver hafa látið detta sér í hug að það hafi verið gert til þess að það yrði svigrúm til þess að setja bráðabirgðalög um verkfall sjómanna? Ég held að margir hafi látið sér detta það í hug vegna þess að ríkisstjórnin mundi með þeim aðferðum fá lengri tíma til þess að fjalla um þessi mál heldur en annars. Ýmsir geta látið sér detta í hug að Alþingi hefði ekki getað leyst þetta mál. Ég held að það hefði verið hægt að leysa þetta á Alþingi og ég er sannfærður um að það hefði verið möguleiki á því að semja við sjómenn um að fresta verkfalli ef það hefði legið fyrir að menn ætluðu í alvöru að fást við þessi mál á Alþingi. Ég tel að það sé mikill ábyrgðarhluti að ríkisstjórnin skyldi fara svona að í þessu máli og það sem útskýri þá afstöðu geti ekki verið nema eitt. Það er að hún hafi ætlað að láta reyna á samstöðu sjómanna, hvort hún kæmist upp með stefnu sína sem búið var að marka í umfjöllun tvíhöfða nefndar og hafði verið lögð fram í þinginu. Hún ætlaði að láta reyna á það hvort hægt væri að koma þessu fram og brjóta sjómenn niður í verkfallinu. Þá er það spurningin hvort hugmyndir ráðuneytisstjóranefndarinnar, sem sett var á fót og virtist vera aðalhugmynd ríkisstjórnarinnar að lausn málsins, geti leyst þau mál sem sjómenn voru að takast á við LÍÚ um. Ég held að þessi svokallaði kvótamarkaður geti breytt þessum viðskiptum verulega. Þau munu fara öðruvísi fram en það er ýmislegt sem bendir til þess að það verði ekki hægt að synda fram hjá möguleikum til þess að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum þó svona markaður verði til. Ég ætla ekki að nota minn tíma í þessari ræðu til þess að fara út í það að fjalla um hvaða möguleika ég sé í þessu núna en þeir eru áreiðanlega fleiri en ég hef komið auga á en ég sé það að hægt er að komast fram hjá þessu með ýmsum hætti. Hins vegar mun þetta hamla að einhverju leyti þeim viðskiptum sem hafa farið fram með það að augnamiði að taka kaup á aflaheimildum inn í fiskverðið og ná þannig inn í skiptakjör sjómanna. Ég get ekki annað í þessari ræðu minni en nefnt þá afstöðu LÍÚ sem kom fram í þessu verkfalli. Ég tel að hún hafi verið gjörsamlega forkastanleg. Ég er ekki að segja það vegna þess að ég telji að allt hafi verið rangt sem LÍÚ hélt fram um þessi mál. En hvernig í ósköpunum er hægt að bjóða upp á tvíbenta afstöðu hjá forustu LÍÚ? Hún viðurkennir annars vegar í samningaviðræðunum að það eigi ekki að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum ef útgerðarmenn hafa keypt kvóta og býður sjómannasamtökunum upp á samstarf um að koma í veg fyrir að þannig sé farið aftan að þeim eða þeir látnir taka nauðugir þátt í kvótakaupunum en hins vegar neitar forustan að taka þátt í umræðum um að reyna að koma í veg fyrir að sjómenn séu látnir taka þátt í kostnaði vegna kvótakaupa, t.d. þegar fram fara viðskipti milli sjávarútvegsfyrirtækja sem annars vegar eru bæði í útgerð og fiskvinnslu og hins vegar bara í útgerð. Hvers konar afstaða er þetta? Þetta er afstaða sem þýðir að ef þetta fyrirkomulag verður áfram eins og það hefur verið, og það virðist LÍÚ hafa viljað og lýsti nánast yfir í þessum samningum, er verið að útiloka venjulega útgerðarmenn sem ekki taka þátt í fiskvinnslu frá samkeppninni um veiðiheimildirnar því auðvitað eiga þeir ekki sama möguleika til þess að komast yfir veiðiheimildir og hinir sem geta látið kostnað vegna veiðiheimildanna koma fram í samningum um fiskverð. En það er svo sem ekki í fyrsta málinu sem forusta LÍÚ virðist taka afstöðu með þessum hópi útgerðar- og fiskvinnslumanna sem er stærri en hinn. En forusta LÍÚ hefur a.m.k. í orði haldið því fram að hún væri að berjast fyrir útgerðarmenn í landinu en ekki fyrir fiskvinnsluna. En í þessu máli er það greinilegt að útgerð sem líka rekur fiskvinnslu réði þar ferðinni. Ég fagna því að hæstv. sjútvrh. sagði það áðan að hann væri tilbúinn að setja lög sem fælu í sér þá hugsun sem var í yfirlýsingu LÍÚ og sjómannasamtakanna um kvótakaup vegna þess að mér finnst í því falin stefnubreyting. Ég hef aldrei fyrr heyrt hæstv. sjútvrh. taka skýrt til orða með þessum hætti. Þvert á móti hafa forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar talað þannig í ræðustóli að það hefði mátt skilja það þannig að viðskipti, t.d. tonn á móti tonni eða einhver slík viðskipti þar sem sjómenn eru látnir taka þátt í kvótakaupum, væru ekkert óeðlileg. Aðalhugsuðurinn á bak við sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar, hv. 5. þm. Norðurl. v., hefur margoft í þessum ræðustóli og enn þá oftar í blaðagreinum lýst því yfir að þessi verslunarmáti sem sjómenn voru að berjast gegn væri fyrst og fremst hagræðing og menn ættu að halda áfram. Þetta væri það sem gæti bjargað útgerðinni og fiskvinnslunni í landinu. Virðulegi forseti. Ég lýsi mig algjörlega andvígan þessum bráðabirgðalögum sem sett voru af ríkisstjórninni og ég lýsi ábyrgð á hendur ríkisstjórnarinnar vegna þessa máls. Það er hún sem ber ábyrgð á því að þetta verkfall varð.

Virðulegi forseti. Ég tel að ríkisstjórnin hafi gert alvarleg mistök með setningu þessara bráðabirgðalaga. Í fyrsta lagi er almennt óþarft að setja bráðabirgðalög eins og þinghaldi er nú háttað. Ég minni á frv. okkar kvennalistakvenna um bann við setningu bráðabirgðalaga en það er endurflutt nú af því tilefni sem hér hefur gefist. Þar er einfaldlega gert ráð fyrir því að heimild til setningar bráðabirgðalaga verði afnumin. Í greinargerð með því frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þegar ákvæðið um útgáfu bráðabirgðalaga var sett inn í stjórnarskrá voru aðstæður í íslensku þjóðfélagi frábrugðnar því sem nú er. Alþingi kom saman til fundar annað hvert ár, í upphafi aðeins að sumri til. Samgöngur voru með allt öðrum hætti og alþingismenn höfðu þingmennsku ekki að aðalstarfi. Það þótti þá nauðsynlegt, þótt umdeilt væri, að setja eins konar neyðarréttarákvæði í stjórnarskrána þannig að konungur og ríkisstjórn gætu gripið til bráðabirgðalaga ef mikið lægi við. Orðin ,,þegar brýna nauðsyn ber til`` eru sett til áréttingar því að ekki megi fara frjálslega með þessa heimild. Reynslan hefur sýnt að túlkun þessara orða hefur verið mjög frjálsleg. Virðist í mörgum tilvikum sem nauðsyn fyrir útgáfu bráðabirgðalaga hafi ekki verið brýn. Fjöldi bráðabirgðalaga hérlendis verður að teljast óeðlilegur, en frá stofnun lýðveldisins hafa verið gefin út um 260 bráðabirgðalög.`` Svo segir í greinargerð með þessu frv., með leyfi forseta. Ég vona að þetta veki þingmenn til umhugsunar um það hversu fjarri við erum komin almennilegu þingræði því nú situr þingið allt árið og það er ekki nokkurt mál, og hefur komið fram í máli margra, að kalla saman þing og það hefði verið hægt í þessu tilviki. Ég vil líka minna á það að ríkisstjórn Íslands, bæði sú sem nú situr og þær sem á undan hafa verið á ferðinni, hefur margsinnis verið áminnt um að grípa ekki inn í kjarasamninga og vinnudeilur með setningu bráðabirgðalaga eða laga yfirleitt. Þetta er ekki af einhverri smámunasemi heldur hefur bæði Alþjóðavinnumálastofnunin og sérfræðinganefndir er fara yfir það hvernig félagsmálasáttmála Evrópu er framfylgt ítrekað gert slíkar athugasemdir. Það er alveg með ólíkindum að ríkisstjórnin skuli telja sig yfir það hafna að taka slíkum ábendingum og taka þær alvarlega og hætta þessum sóðaskap og þessari valdníðslu því hér er ekkert annað á ferðinni. Þegar þar að auki bætist við að þinghlé um jólin var bæði óvenju- og óþarflega langt, þá finnst mér í rauninni að þetta mál sé slíkt klúður að ríkisstjórninni væri best að hætta einfaldlega þessari vitleysu og viðurkenna sín mistök. Því það er það sem þeir sem eru hugrakkir og einhvers nýtir gera ef þeir gera mistök. Hér hafa orðið mistök og það þarf ekki að rökstyðja það neitt frekar. Ég bendi á að verkalýðshreyfingin hefur mótmælt setningu bráðabirgðalaga og telur hana bæði óþolandi og gerræðislega. Þar eru á ferðinni bæði ASÍ og VMSÍ svo ég taki bara af handahófi það sem ég hef heyrt en ég hygg að ég muni það rétt að fleiri samtök hafa talið ástæðu til að kvarta sérstaklega. Þetta finnst mér í rauninni alveg nóg en þar fyrir utan þá get ég ekki stillt mig um að minna á það að okkur kvennalistakonum og öðrum sem fordæma þessa gjörð hefur borist óvæntur liðsauki. Hefur greinilega vakið athygli fleiri en mín sá leiðari Morgunblaðsins 15. jan. sem hér hefur þegar verið vitnað til en önnur orð vöktu frekar athygli mína en þau sem hér hafa þegar verið tilgreind. Mig langar að grípa niður í þeim klausum þar sem fjallað er um setningu bráðabirgðalaga. Með leyfi forseta stendur þar: ,,Ríkisstjórnin stóð frammi fyrir ákvörðun um það að gefa út bráðabirgðalög eða kalla Alþingi saman. Niðurstaða hennar var bráðabirgðalög. Það er mati Morgunblaðsins röng niðurstaða. Bráðabirgðalagaútgáfa er útelt fyrirbæri og löngu tímabært að afnema allar heimildir ríkisstjórna til slíkrar löggjafar. Aðstæður eru allt aðrar en áður var. Það er ekkert vandamál að kalla Alþingi saman með skömmum fyrirvara. Þingmenn hefðu auðveldlega getað komið sér til starfa á mánudagsmorgun.`` Ég veit að við í stjórnarandstöðu erum orðin langþreytt á að ekki er hlustað á okkar mál en það ber nýrra við ef Morgunblaðið nær ekki eyrum einhverra stjórnarsinna þótt það sé kannski eitthvað óþægilegt sem birtist á síðum þess blaðs. Efnislega eru þessi bráðabirgðalög líka ónýt í því hlutverki sem þau eru. Í fyrsta lagi get ég ekki annað en fordæmt það orðalag í bráðabirgðalögunum þar sem gefið er í skyn að til sé eitthvað eðlilegt við það að sjómenn taki þátt í kvótakaupum. Í 1. gr. er orðalag á þann veg að þar er talað um það að þríhöfða nefndin, sem hefur þegar lokið störfum, eigi að gera tillögur um hvernig koma eigi í veg fyrir að viðskipti með aflaheimildir hafi óeðlileg áhrif á skiptakjör. Þetta gefur auðvitað í skyn að eitthvað sé til sem heitir eðlileg áhrif og mér finnst þetta alveg fáránlegt orðalag og ekki gera þessari þríhöfða nefnd neitt léttara fyrir enda hefur komið í ljós að nánast allir, sem hafa verið spurðir álits á þeim tillögum sem hér eru á ferðinni, hafa verið samdóma um það að tillögur þessarar nefndar séu því miður ekki nýtilegar. Og ef af handahófi er gripið ofan í blaðaumræður um þetta þá kemur m.a. fram að Óskar Vigfússon, formaður Sjómannasambands Íslands, telur þessar tillögur ekki leysa neinn vanda, a.m.k. ekki einar og sér og það þurfi að koma eitthvað meira til og það sé ekki þarna. Kristján Ragnarsson hjá LÍÚ segir að útgerðarmenn séu alfarið á móti tillögum nefndarinnar og vonar að þær séu andvana fæddar. Arnar Sigurmundsson, formaður Samtaka fiskvinnslustöðva, hefur m.a. sagt að með tillögu um kvótaþing sé verið að gera það ómögulegt sem sé heimilt samkvæmt yfirlýsingum í kjarasamningum en ekki tekið sérstaklega á því sem þar er óheimilt, þ.e. beinni þátttöku sjómanna í kvótakaupum. Þetta eru auðvitað bara í hnotskurn þær viðtökur sem búast má við að tillögur þríhöfða nefndarinnar fái og það verður ekki nokkur sátt um þessar tillögur. Ég held að menn verji tíma sínum betur en vera að lappa upp á eða reyna að koma fram tillögum sem augljóslega njóta ekki stuðnings neins. Jafnvel þótt menn séu ósammála um ýmislegt annað þá geta þeir verið sammála um að þeim lítist ekki á þessar tillögur. Og ég held að menn verði einfaldlega að fara að leita annarra og betri leiða. Í rauninni skil ég ekki þær hugmyndir að vera ekki tilbúinn að taka á því bara hreinlega að þátttaka sjómanna í kvótakaupum sé ólögleg og óheimil, ég skil ekki hvað menn eru að víkja sér undan því að taka á því máli. Það eru til tillögur og þær raunar allmargar. Við höfum alla vega einhver okkar hér á borðunum sameiginlegar tillögur sjómannasamtakanna um breytingu á kvótalögum og með leyfi forseta held ég að það væri rétt að tíunda þær. 1. Heimild til að framselja leigukvóta verði afnumin nema þegar um er að ræða jöfn skipti á kvóta milli skipa. 2. Heimild til framsals á varanlegum kvóta verði takmörkuð þannig að endurframsal geti fyrst átt sér stað að 5 árum liðnum frá upphaflegu framsali. 3. Sérstakt ákvæði til að tryggja að leyfilegur heildarkvóti veiðist innan fiskveiðiársins. Til greina koma tvær leiðir: Að kvóta sé skilað inn til endurúthlutunar eða frjáls sókn verði leyfð í þeim fisktegundum sem útlit er fyrir að ekki veiðist upp í leyfilegan heildarkvóta. Hér eru þó ,,konkret`` tillögur sem mætti alveg fara að eiga við. Ég vil einnig benda á að sú leið að skoða 72. gr. laganna er vel fær, nú vantar mig nákvæmt nafn á lögunum en þetta er í sjómannalögum, þar sem beinlínis er mögulegt að bæta inn í greinina varðandi ágreining út af starfsskyldum eða réttarstöðu sjómanna möguleika á því að það sé settur ákveðinn gerðardómur ef annar eða báðir málsaðilar óska þess. En í núgildandi lögum er bara gert ráð fyrir því að ef báðir eða allir málsaðilar óska þess að slíkur gerðardómur verði settur á laggirnar þá sé svo gert en það má svo sem alveg eins útvíkka það þannig að annar aðili geti krafist þessa og þá er í rauninni kominn sá vettvangur sem vantar. Og við vitum öll að þetta hefur verið í umræðu. Þessa leið má að sjálfsögðu ræða og ég skil ekki vandræðaganginn í kringum þetta allt saman. Það gerir ekkert til þó að það geti verið einhver ágreiningur um þetta. Það sem mér finnst alveg óþolandi er að annar aðilinn sem tekur þátt í þessum vinnudeilum skuli í rauninni geta treyst á það að bráðabirgðalög verði sett og þurfi ekki að reyna samningaleiðina til þrautar. Ég held að reynslan hafi sýnt okkur undanfarin ár að þessar ásakanir eða þessi túlkun sjómanna er bara alveg hárrétt. Samningsaðilar, vinnuveitendur, hafa ekki þurft að reyna til þrautar samningaleiðina vegna þess að þeir geta alltaf hlaupið í fangið á ríkisstjórninni og sagt: Viltu gera svo vel og bjarga mér? Og hún gerir það með bráðabirgðalögum og þeir vinna sér þannig frest sem út af fyrir sig er ágætt, að samningsfrestur sé til, en það á bara að afla hans með öðrum hætti með því að menn geri einhvers konar bráðabirgðasamkomulag á meðan þeir vinna sér tíma og geta tekið almennilega á málum. Og ég held að maður þurfi ekki að taka neina afstöðu í vinnudeilu þó að maður bendi á þetta. Hitt er annað mál að mér finnst að sjómenn séu órétti beittir með því að þeim sé gert, hvort sem það er af fáum aðilum eða fleiri, að taka þátt í kvótakaupum. og það eru margir búnir að viðurkenna að þetta sé hrein hneisa. Ég vil benda á að þessi leið um lausn ágreiningsefna að setja ákveðinn gerðardóm á laggirnar er einnig til í siglingalögum og þar er í 232. gr. komið á gerðardómi með dálítið öðrum hætti en í 72. gr. sjómannalaganna, en þar er gert ráð fyrir því að gerðardómur skeri úr um ágreiningsmál. Ég bendi bara á að ég held að það ætti að vera hægt að ná meiri frið um þessar leiðir en þær leiðir sem þríhöfði nú leggur til. Ég vil, virðulegi forseti, ekki hafa mikið fleiri orð um þetta. Ég bendi á það að öll undanbrögð við að afnema þá lögleysu sem þátttaka sjómanna í kvótakaupum er eru hreinlega óþolandi og ég tel að hér sé um undanbrögð að ræða og mér finnst ríkisstjórnin ekki eiga að taka þátt í slíkum undanbrögðum. Og ég hef ekki fengið skýringu á því, hvorki hér né í þeirri umræðu sem hefur verið hér, ekki bara núna í janúar meðan á vinnustöðvuninni stóð heldur miklu, miklu lengur, ég hef ekki fengið neinn rökstuðning fyrir því hvers vegna það er ekki bara hægt að taka af skarið. Það getur vel verið að seinna í umræðunni komi það, það væri þó mikill léttir ef einhvern tíma væri hægt að afhjúpa hvað er svona óskaplega viðkvæmt og hræðilegt við að ganga bara hreint til verks og gera hlutina eins og þarf að gera. Það virðist vera samdóma álit flestra að uppboðsmarkaður á kvóta muni ekki leysa málið og það hefur komið fram hjá flestum þeim sem hafa verið spurðir álits eins og ég rakti hér á undan. Það er því réttara að ganga bara hreint til verks. Ég ítreka líka þá stefnu Kvennalistans að það væri auðvitað langheillavænlegast að taka upp byggðakvóta og ef einhvern tíma verður af þeirri umræðu sem á að verða um frv. til laga um stjórn fiskveiða þá get ég tíundað það mun betur heldur en hér er ástæða til og tilefni til. En ég bendi þó á að þar með væri það ófremdarástand sem er að skapast, bæði í þessum málum og hefur komið fram í fleiru varðandi kaup og sölu á kvóta, úr sögunni vegna þess einfaldlega að þá væri úthlutun kvóta með öðrum hætti, bundin við byggðarlög þar sem atvinnuhagsmunir mundu væntanlega vera í fyrirrúmi. Þá yrðu ekki þessi vandræði sem til eru komin vegna verslunar á þessari sameign þjóðarinnar og einkaeign ákveðinna aðila á þessari sameign þjóðarinnar og þeim brögðum sem beitt er til að útvega sér hlutdeild í þessari sameign þjóðarinnar. Nú vildi ég gjarnan vera að skrifa en ekki tala því að gæsalappir eiga raunar að fylgja þessum orðum ,,sameign þjóðarinnar`` núna, vegna þess að mér finnst að 1. gr. laga um stjórn fiskveiða hafi verið forsmáð með þeirri framkvæmd sem við höfum séð á þessum ágætu ákvæðum laga, þ.e. að þjóðin eigi þessa eign okkar saman. Og ég sé ekki aðra betri leið og ég hef ekki fengið tillögu um aðra betri leið en þá að færa byggðarlögunum þessa sameign okkar til ráðstöfunar þannig að við losnum við þennan vandræðagang og þær krísur sem upp hafa komið vegna þeirrar staðreyndar að hér er orðið um söluvarning að ræða og ekkert annað. Ég minni líka á þær snörpu umræður sem urðu um eignarhald á kvóta vegna dóms um að kvóti væri skattskyldur og afskrifanlegur en þar kom það auðvitað glöggt fram að hártogarnir og vandræðagangur í kringum það að viðurkenna að ákveðnum aðilum hafi verið færð þessi sameign til eignar, alla vega um stundarsakir, er auðvitað algerlega ólíðandi. Ég sé því ekki annað skynsamlegra fyrir hæstv. ríkisstjórn heldur en viðurkenna sín mistök, bæði efnislega og framkvæmdalega við setningu þessara bráðabirgðalaga vegna þess að hún á ekkert með það að gera að vera að stjórna þessu landi ef hún er ekki betur starfi sínu vaxin.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu frv. um staðfestingu bráðabirgðalaga um stöðvun verkfalls fiskimanna í nokkrum aðildarfélögum sjómanna. Ég vil lýsa þeirri afstöðu minni að í grundvallaratriðum er ég mótfallin því að kjaradeilur í landinu séu leystar með bráðabirgðalögum. Þetta átti kannski við einhvern tíma þegar samgöngur voru erfiðar og það var meira mál að kalla Alþingi saman. Stjórnvöld hafa alltaf gert of mikið af því að leysa tilteknar kjaradeilur með setningu bráðabirgðalaga og það tel ég vera hættulega þróun. Þeir aðilar sem eiga í kjaradeilum eiga auðvitað að leysa sín mál við samningaborðið. Í þessari tilteknu deilu sem hér er til umfjöllunar sökuðu báðir aðilar hvor annan um að bíða eftir lausn deilunnar með setningu bráðabirgðalaga frá stjórnvöldum. Ég legg ekki dóm á það hér hvort eitthvert sannleiksgildi er í því en það gefur auga leið að sú tilhugsun getur spillt fyrir eðlilegri úrlausn mála. Ég tel að miðað við þá stöðu sem upp var komin í þessari deilu hafi það verið neyðarúrræði fyrir ríkisstjórnina að setja þessi bráðabirgðalög. Það var engin lausn á deilunni í sjónmáli og málið var komið í það mikinn hnút og langur tími hefði getað liðið þar til lausn væri fundin. Með tilliti til þess tel ég að setning bráðabirgðalaganna hafi verið nauðsynleg. Þjóðarbúið hefði ekki þolað að verkfallið stæði öllu lengur. Þjóðarhagsmunir voru þarna að mínu mati settir í öndvegi. Alþingi Íslendinga ber mikla ábyrgð á því hvernig þessi mál hafa þróast á sl. árum. Þetta verða þingmenn að horfast í augu við. Þeir bera ábyrgð á því kerfi sem hér er við stjórn fiskveiða. Þeir bera ábyrgð á því að sala aflaheimilda hefur þróast í þá átt að sjómenn hafa verið látnir taka þátt í þeim, m.a. með ákvæði í lögunum um algerlega frjálst framsal aflakvóta. Það verður að koma í veg fyrir sjómenn séu látnir taka á einhvern hátt þátt í kvótakaupum. Þær tillögur sem liggja nú fyrir varðandi kvótaþing eru ákveðin lausn en það er ekki endanleg lausn að mínu mati. Alþingi verður í þeirri vinnu sem er fram undan í umræðum um stjórn fiskveiða að taka það til vandlegrar athugunar hvernig á að koma í veg fyrir að sjómenn séu látnir taka þátt í kvótakaupum. Lög um stjórn fiskveiða verða að fara að komast í fastar skorður. 
             Margir sem um þessi mál fjalla telja að það vanti einmitt stöðugleika í lög um stjórn fiskveiða sem að mörgu leyti er eðlilegt. Öll kerfi þurfa ákveðinn aðlögunartíma og með tilliti til þess að við setningu laga koma oft einhverjir vankantar í ljós eins og hefur gerst í fiskveiðikerfinu, t.d. með viðskipti aflaheimilda og fleira, þarf að sníða vankanta af kerfinu. Þetta þarf að hafa í huga við umræðu um stjórn fiskveiða og leita leiða til að setja lög að fenginni reynslu sem dugað geta og allir hagsmunaaðilar verða tiltölulega sáttir við. Virðulegur forseti. Að lokum vil ég aðeins benda á það að í bráðabirgðalögunum, sem gefin hafa verið út, stendur 1. gr., með leyfi forseta: ,,Nefndin skal gera tillögur um hvernig koma megi í veg fyrir að viðskipti með aflaheimildir hafi óeðlileg áhrif á skiptakjör og undirbúa nauðsynlega löggjöf í þeim efnum.`` Ég get ekki skilið þetta. Geta viðskipti með aflaheimildir haft eðlileg áhrif á skiptakjör sjómanna?  
            

Virðulegi forseti. Í raun erum við að ræða um tvö efnisatriði þegar við tökum til meðferðar frv. til laga um stöðvun verkfalls fiskimanna í aðildarfélögum Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands utan Vestfjarða. Í raun erum við í fyrsta lagi að tala um spurninguna um það hvort yfir höfuð var hægt að leysa deilu sjómanna og útvegsmanna með frjálsum og eðlilegum hætti eins og menn hefðu að ég hygg flestir viljað og hins vegar þá spurningu hvort eðlilegt hefði verið að kalla saman þingið til þess að fjalla um málið í því augnamiði hugsanlega að setja lög á deiluna til þess að ljúka henni með einhverjum hætti. Í raun og veru vil ég leggja áherslu á það að hér er um að ræða tvö aðskilin mál, annars vegar spurninguna um málsmeðferðina sjálfa, spurninguna um það hvort Alþingi hefði átt að koma saman til þess að ræða þessi mál og komast að niðurstöðu, hugsanlega með lagasetningu og hins vegar hitt efnisatriði málsins, spurninguna um það að setja lög um deiluna. Ég hef leyft mér að gagnrýna annað atriði þessa máls, þ.e. málsmeðferðina sjálfa, og ég hef komist svo að orði að ég hefði talið það eðlilegra að kalla saman Alþingi til að fjalla um þetta mál. Það felur í sjálfu sér ekki í sér að ég hafi fyrir fram hafnað því að það kynni að þurfa að grípa til þess að ljúka þessari deilu með lagasetningu. Ég er hins vegar að leggja á það áherslu og þar er útgangspunkturinn annar að þetta mál hefði átt að leysa með því að kalla saman þingið vegna þess að til þess voru allar forsendur að mínu mati. Ég er að vísu ósammála þeim sem þannig tala að það eigi aldrei undir nokkrum kringumstæðum að setja bráðabirgðalög. Ég skal fjalla um það síðar. Ég tel að þær aðstæður geti verið uppi í okkar þjóðfélagi að það sé ekki tóm til annars og ekki aðstæður til annars en að setja bráðabirgðalög og þá þurfum við að hafa heimildir til þess. En í þessu tilviki sýnist mér einsýnt að það hefði vel mátt koma þeim málum þannig fyrir núna að Alþingi væri kallað saman, frv. til laga lagt fram eins og þetta sem hér er verið að fjalla um og þingið tæki þá efnislega afstöðu til þess. Ég ætla ekki að gera lítið úr þeirri alvöru sem þessi kjaradeila var. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál fyrir okkar þjóðfélag þegar grundvallaratvinnuvegurinn stöðvast vegna vinnudeilna og vinnudeilur í sjálfu sér eru allar mjög alvarlegar og alvarlegs eðlis og ber að taka með þeim hætti. Hins vegar er óhjákvæmilegt að benda á það í þessu sambandi að aðstæður núna eru nokkuð öðruvísi en þær hafa oft verið í sjómannadeilum. Fyrir það fyrsta er það ljóst að kvótarnir, sem útgerðin í landinu hefur til ráðstöfunar, eru naumari núna en þeir hafa nokkurn tíma verið áður og það blasir t.d. við í heilum landshlutum að margar útgerðir, togarar jafnt sem bátar, eru orðnar eða verða uppiskroppa með þorskkvóta sinn. Þó eru eftir aflasælustu þorskmánuðirnar fram undan á fiskveiðiárinu fyrir togaraflotann.

Er ekki allt í lagi að hafa bara fé?

Þess vegna var það svo að ég taldi að þetta væri önnur ástæðan fyrir því að hægt væri og það væri tóm til þess að ræða þetta mál nokkuð ítarlegar en gert var með því að leggja fram bráðabirgðalögin, ákveða bráðabirgðalögin eins og gert var nú fyrir rúmri viku síðan. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að þetta mál snýr ekki bara að bolfiskveiðunum eða þorskveiðunum. Loðnuflotinn var að búa sig til veiða en aðstæður voru líka þannig þar að ég tel að það hefði ekki skipt sköpum um niðurstöðu málsins þó að Alþingi hefði tekið sér nokkurn tíma til að fjalla um þetta mál. Þetta er í raun og veru spurningin um málsmeðferðina, spurningin um það hvort það átti að setja bráðabirgðalög eða hvort Alþingi hefði átt að koma saman. Þetta er með öðrum orðum aðeins annar hluti þessa máls. Hinn hlutinn lýtur að efnisatriðunum sjálfum, spurningunum um það hvort búið var að reyna samningsleiðina til þrautar, hvort hægt hefði verið að leysa þetta mál með samningum eða hvort það hefði verið nauðsynlegt að lokum að grípa til lagasetningar og ljúka málinu þannig. Nú er það svo að ég hygg að það hafi orðið hlutskipti flestra ef ekki allra stjórnmálaflokka í landinu að standa að lagasetningu á vinnudeilur með einum eða öðrum hætti. Það er eingöngu Kvennalistinn sem ekki hefur verið í ríkisstjórn og sem ekki hefur staðið frammi fyrir þeim bitra veruleika þannig að ég hygg nú að það sé verið að kasta steinum úr glerhúsi þegar menn tala sem svo að það komi aldrei, aldrei til greina að setja lög á kjaradeilur einfaldlega vegna þess eins og ég segi að allir stjórnmálaflokkarnir að undanskildum Kvennalistanum hafa staðið að slíkri lagasetningu með einum eða öðrum hætti. Það sem þá blasir við er þessi spurning: Sýnist mönnum að hægt hafi verið að leysa þessa deilu með frjálsum samningum án þess að löggjafinn hefði haft afskipti af henni? Nú er það auðvitað svo fyrir okkur sem stóðum utan við þetta að það var kannski nokkuð erfitt á sínum tíma að meta þetta að öðru leyti en því að við gátum reynt að rýna og átta okkur á afstöðu manna í gegnum fjölmiðlana og það verður auðvitað að segjast eins og er að þau viðbrögð gáfu ekki mjög til kynna að hægt væri að leysa þessi mál í frjálsum samningum. Og ég tel að atburðarásin síðan, viðbrögðin við hugmyndum þriggja manna nefndar ráðuneytisstjóranna hafi líka undirstrikað það að því miður voru þessi mál komin í þær ógöngur að það var borin von til þess að hægt hefði verið að leysa þetta með eðlilegum hætti í samningunum án atbeina löggjafans. Þess vegna er það mín niðurstaða að þrátt fyrir að ég hafi gagnrýnt málsmeðferðina sjálfa þá hafi verið efnisleg rök til þess að setja lög til þess að stöðva þessa vinnudeilu meðan menn voru að finna bærilega og ásættanlega lausn á málinu sjálfu til þess að tryggja það að atvinnulífið gæti gengið sinn vanagang og ekki yrði af þeir meiri skaði en orðinn var. Með öðrum orðum, svo að ég dragi það saman og það sé alveg ljóst, að um leið og ég gagnrýni málsmeðferðina þá tel ég að efnislega hefði ekki verið hjá því komist að lokum að ljúka þessu máli með lagasetningu í þeim anda sem frv. þetta til laga sem við erum að ræða um gerir í raun og veru ráð fyrir. Þetta er að vísu að sjálfsögðu neyðarúrræði en alvara málsins er líka öllum ljós. Ég vildi aðeins nefna það aftur að ég sagði það í máli mínu áðan að ég teldi ekki að það ætti að afnema algerlega allar heimildir til útgáfu bráðabirgðalaga. Ég veit að þetta er að vísu sjónarmið Morgunblaðsins eins og hér hefur verið rakið en ég tel hins vegar að það geti komið upp ýmis tilvik, séu fyrir hendi tilvik, sem geri það að verkum að til þess kunni að verða gripið að setja bráðabirgðalög. Sú umræða sem hins vegar hefur farið fram um þessi mál hefur öll hnigið í þá átt að stjórnmálamenn hafa talið eðlilegt að þrengja þessa kosti, þrengja þessa möguleika til setningar bráðabirgðalaga og það er enginn vafi á því að sú umræða ein og sér hefur gert það að verkum að menn grípa miklu síður til bráðabirgðalagasetningar nú en gert var hér á árum áður og það er vissulega vel. Þess vegna vil ég að það liggi ljóst fyrir hver afstaða mín er að þessu leytinu. Ég vil líka mótmæla því mjög harðlega sem hér hefur verið sagt af ýmsum ræðumönnum fyrr í dag að það hafi legið að baki því, þegar þingið fór heim skömmu fyrir jól, einhver ásetningur um að setja lög á sjómannadeiluna. Það finnst mér afar sérkennileg fullyrðing í ljósi þess að það voru gerðar mjög miklar tilraunir til þess að ná sáttum í þessari alvarlegu og erfiðu deilu. Ég minni ekki síst á hlut hæstv. sjútvrh. í þessu máli sem hvað eftir annað hafði atbeina að því og frumkvæði að því að kalla deiluaðila saman til þess að reyna að finna lausn á málinu.

Af hverju lengdu þeir jólafríið?

Það hefur ekkert með þetta mál að gera. Málið er ósköp einfaldlega það að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. sjútvrh. alveg sérstaklega reyndu allt sem í þeirra valdi stóð til þess að leiða saman deiluaðila, kalla þá saman til þess að finna lausn á þessu máli. Og þess vegna finnst mér afar ómaklegt að gera því skóna að annað hafi staðið til. Ég vil sérstaklega, virðulegi forseti, vekja athygli á því að eftir að það lá fyrir að hæstv. ríkisstjórn hafði ákveðið að setja þessi bráðabirgðalög þá var auðvitað eins og lög gera ráð fyrir kallað eftir viðbrögðum ýmissa aðila, aðila vinnumarkaðarins, fulltrúa stjórnmálaflokkanna o.s.frv. við setningu bráðabirgðalaganna og þessi viðbrögð komu fram í fjölmiðlum. Og ég tel sérstaka ástæðu til þess að vekja m.a. athygli á viðbrögðum hv. 1. þm. Austurl., fyrrv. hæstv. sjútvrh., Halldórs Ásgrímssonar, sem eins og allir vita er nú orðinn sérstakur ráðgjafi ríkisstjórnarinnar í þessum málum.

Hvar er ráðgjafinn núna? Hvar er ráðgjafinn?

Í viðtali við ríkissjónvarpið segir hv. þm. m.a.: ,,Með því að setja þessi bráðabirgðalög er verið að fresta átakspunktinum sem er að sjálfsögðu slæmt. Það sem gerist þó,`` og hér er ástæða til að vekja athygli á, ,,það sem gerist þó er að menn búa til vettvang til að tala saman þannig að miðað við allan aðdraganda var trúlega ekkert annað að gera en setja lög. Ég hefði nú talið réttara að kalla þingið saman og að minnsta kosti kalla út sjávarútvegsnefnd þingsins.`` Síðan segir þulur: ,,Er það rétt að þú metir það svo í þessari stöðu eins og orðið var að bráðabirgaðlögin hafi verið réttlætanleg?`` Svar hv. 1. þm. Austurl. er: ,,Ja, eins og staðan var orðin var held ég að nauðsynlegt að fara í löggjöf vegna þess að aðilar voru hættir að tala saman og það er ekkert traust á milli manna að því er virtist. Það er engin leið að leysa deilur nema skapa traust á milli aðila.`` Þetta er viðhorf hv. þingmanns. Ég hlýt að túlka þetta viðhorf þannig að það hafi verið sjónarmið hv. 1. þm. Austurl., varaformanns Framsfl., sem í raun og veru var þó líka bergmálað í skoðun formanns Framsfl. í viðtali við Morgunblaðið að þrátt fyrir að hv. þm. hafi talið eðlilegra að kalla saman þingið, þá hefðu þeir látið það duga að kalla saman sjútvn., þá hefði það samt sem áður verið hans skoðun að lagasetning í sjálfu sér hafi verið nauðsynleg eins og í pottinn var búið. Þetta tel ég ástæðu til þess að ítreka. Virðulegi forseti. Það er ekki ástæða fyrir mig til þess að fara ítarlegar ofan í þetta mál núna. Ég ætla að geyma mér að fjalla um efnisatriði fiskveiðistjórnunar sem menn hafa verið aðeins að tæpa hér á. Ég vil einungis ítreka það að þó að ég hafi gagnrýnt þá málsmeðferð sem hæstv. ríkisstjórn hafði við lausn þessarar alvarlegu vinnudeilu þá tel ég að úr því sem komið var hafi ekki verið færi á öðru en gripið yrði til lagasetningar til þess að leysa málið, höggva á hnútinn skulum við kannski frekar segja, en það hefði verið eðlilegast að það hefði verið gert með þeim hætti sem ég hef þegar lýst.

Forseti vill taka fram vegna frammíkalls sem hér átti sér stað að það var forsætisnefnd sem ákvað að lengja jólaleyfi þingmanna um eina viku.

Herra forseti. Ég er nú ekki stjórnmálafræðingur þannig að mér er ekki ljóst sumt af því sem kom fram í ræðu hv. 3. þm. Vestf. þegar hann varði til skiptist ríkisstjórnina og Halldór Ásgrímsson og hélt svo uppi stöðugri gagnrýni þess á milli á þessa sömu aðila. En ég tel að það sé þó nokkuð ofsagt þegar fullyrt er að Halldór Ásgrímsson sé orðinn aðalráðgjafi ríkisstjórnarinnar í þessu máli eða hönnuður bráðabirgðalaga almennt fyrir ríkisstjórnina. Ég vildi nú gjarnan fá að sjá launagreiðslur úr sjútvrn. fyrir næsta ár  En hitt þykir mér þó enn þá merkilegra ef það er komið svo að menn segi að forustumenn atvinnurekenda og sjómanna séu það óábyrgir að þegar þeir fari í verkföll þá standi það yfir höfuð ekki til að ræðast neitt við meir. Þeir bara séu hvor á sínum stað og viðræður fari engar fram. Það þurfi nánast að draga menn til þess að fara að tala saman. Ég lít svo á að þetta séu ábyrgir aðilar. En hitt vakti undrun mína fyrir jól að framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands, Þórarinn V. Þórarinsson, taldi það sitt aðalhlutverk að ausa úr skálum reiði sinnar í gegnum fjölmiðla alls konar aðdróttunum að sjómönnum. Og hver var tilgangurinn? Var það tilgangurinn að fá samúð þjóðarinnar og fá þannig þjóðina til að trúa því að sjómenn væru slíkir vandræðagripir að það væri vonlaust við þá að semja? Sá maður var ekki að leita sátta. Sá maður var að skapa grundvöll fyrir það að fá lagasetningu. Það liggur alveg ljóst fyrir.

Virðulegi forseti. Ég treysti mér ekki til þess að upplýsa hvort hér hafi verið um launuð ráðgjafarstörf að ræða hjá hv. 1. þm. Austurl. en hafði nú raunar ekki reiknað með því. En varðandi deiluna sjálfa þá voru mál einfaldlega komin svo eins og við vitum að það virtist ekki vera sáttaflötur í þessu máli. Svo mikið bar þar á milli. Ég ætla ekki að fara að setja mig hér í eitthvert sérstakt dómarasæti um hvað hafi valdið því en þetta var einfaldlega staða málsins og ég held að það hafi verið rétt metið hjá hv. 1. þm. Austurl., sem hér hefur verið nefndur ráðgjafi í þessum efnum, að það hafi ekki verið hægt að leysa þessa deilu með eðlilegum hætti, því miður.

Herra forseti. Ég hygg að það verði enginn ágreiningur um það að sumar deilur þarf að leysa með lögum. En ég efa það að Þórarinn V. Þórarinsson hefði verið jafn yfirlýsingaglaður 

Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur hefur þó nokkra reynslu af því að taka þátt í kjarasamningum og eitt af því fyrsta sem ég lærði í slíkum eldskírnum var einfaldlega það sem hv. 2. þm. Vestf. var að nefna hér, að reyna að forðast yfirlýsingar í fjölmiðlum vegna þess að slíkar yfirlýsingar hafa eingöngu það upp á sig að menn festast í farinu og eiga mjög erfitt með að komast út úr spólfarinu að því loknu. Og þess vegna var það sá háttur sem menn höfðu a.m.k. ævinlega vestur á fjörðum þegar við stóðum þar í kjarasamningum, viðkvæmum kjarsamningum, að reyna að forðast fjölmiðlana eins og menn lifandi gátu því reynsla okkar var ævinlega sú sama að þegar menn höfðu komust í færi við míkrófóna útvarpsins og sjónvarpsvélarnar þá var eins og allt væri komið í mikið óefni. Þess vegna get ég vel tekið undir það með hv. 2. þm. Vestf. að óheppilegar yfirlýsingar hafa örugglega orðið til þess að gera þessar kjarasamningaviðræður miklu erfiðari en ella. En ég get hins vegar ekki fallist á það með honum að það hafi verið ásetningur hæstv. ríkisstjórnar að ljúka þessari kjaradeilu með lagasetningu og ég minni á það sem ég nefndi hér í ræðu minni áðan að hvað eftir annað hafði ríkisstjórnin atbeina og forustu um það á síðari stigum málsins að reyna að leysa deiluna með því að stefna aðilum saman, með því að greiða fyrir því að menn gætu komist að viðræðuborðinu og í þeim efnum er auðvitað hlutur hæstv. sjútvrh. mestur.

Hæstv. forseti. Það er nú svo að þessi umræða er að þróast inn á nokkuð sérkennilegar brautir. Hér koma stjórnarliðar, tveir þeir síðasttöldu hv. ræðumenn, og tala eiginlega í hring, byrja á því að lýsa sig andvíga beitingu bráðabirgðalaga en lýsa því svo yfir í lokin að þeir styðji þau. Og hv. síðasti ræðumaður Einar K. Guðfinnsson hafði þá málsvörn helsta að vísa í málflutning hv. 1. þm. Austurl., fyrrv. sjútvrh. Halldórs Ásgrímssonar sem hann titlaði úr þessum virðulega ræðustóli hvorki meira né minna en sem sérstakan ráðgjafa ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum. 

Deilan stendur um launamál.

Deilan stendur um launamál, já. En svo gerist það hins vegar að hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson kemur hér og reynir að þvo þennan virðingartitil af samþingmanni sínum Halldóri Ásgrímssyni og reyndar hafði hv. þm. Stefán Guðmundsson komið hér og lýst sig algerlega andvígan setningu bráðabirgðalaga.

Hv. þm. er í andsvari við síðasta ræðumann.

Já, það er alveg ljóst, hæstv. forseti, ég er það. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson vildi a.m.k. gera þá athugasemd við mál hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, að hafi um einhverja ráðgjöf verið að ræða af hálfu hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar hafi hún verið ókeypis. Þannig að sennilega verðum við að draga þann lærdóm af þessum orðaskiptum að hv. þm. Halldór Ásgrímsson sé hægri hönd og sérstakur ráðgjafi ríkisstjórnarinnar, en hann vinni kauplaust.

Forseti vill taka fram að þegar forseti sagði síðasti ræðumaður þá var það hv. 3. þm. Vestf. sem forseti átti við.

Virðulegur forseti. Ég er í miklum vanda vegna þessa máls þar sem það var auðvitað öllum ljóst sem hlýddu á mál hv. 4. þm. Norðurl. e. að hann var í bullandi andsvari við hv. 2. þm. Vestf. Þannig að ég get í raun og veru ekki borið hönd fyrir höfuð honum þó ég vildi það náttúrlega helst af öllu, enda er hv. 2. þm. Vestf. afar vopnfimur og getur tekið hér til máls raunar síðar. Og þó ég vilji hlut hv. 2. þm. Vestf. alltaf sem mestan þá treysti ég mér því miður ekki til þess í þessu andsvari sérstaklega, að bera hönd fyrir höfuð honum.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fara að blanda mér í deilur um hverjir séu ráðgjafar forsrh. í þessu máli. Ég bendi hins vegar á það, varðandi launakjör fyrir svona ráðgjöf, að allir þeir ráðgjafar sem eitthvað mark er á takandi, taka ekki laun fyrir sína ráðgjöf, ef það leysir eitthvað úr þessu.

Forseti vill vekja athygli á óróa í þingsalnum.

Virðulegur forseti. Ég vonast til þess að hér komist kyrrð á í salnum. En það er alveg ljóst að fundur hv. 1. þm. Austurl. og forsrh. hefur vakið athygli margra og reyndar finnst manni óróa enn fleiri, hvernig sem á því stendur. Virðulegi forseti. Það sem við erum að fjalla hér um eru bráðabirgðalög sem hæstv. ríkisstjórn setti í þinghléinu. Að mínu mati er afar sorglegt að við þurfum að standa í þessum sporum nú. Ég tók það þannig þegar gengið var til breytinga á lögum um þingsköp Alþingis fyrir um fjórum árum síðan, að það væri raunverulegur vilji Alþingis að draga mjög úr því að bráðabirgðaákvæðum væri beitt. Og ég er þeirrar skoðunar að það hafi engum af þeim sem voru að vinna að þessari löggjöf þá dottið í hug að menn færu að grípa til bráðabirgðalaga undir þeim kringumstæðum sem hér voru núna, þar sem ekki voru nema nokkrir dagar í að þing kæmi saman og það hefði verið hægt að kalla Alþingi saman með nokkurra klukkutíma fyrirvara. Ég minni á í þessu sambandi að í umræðum í haust sagði hæstv. forsrh. að eftir á að hyggja hefðu það verið mistök að kalla ekki þing saman sumarið 1992 þegar lögin voru sett á Kjaradóm. Það er stundum gott að vera vitur eftir á, en það er slæmt ef menn eru jafnfljótir að gleyma. Mér er ómögulegt að skilja, ef ríkisstjórnin mat það þannig að það þyrfti að setja lög í þessu tilfelli, af hverju var ekki hægt að kalla Alþingi saman. Ég vil reyndar setja þetta í samhengi við þá umræðu sem varð í haust um breytt vinnubrögð Alþingis og þá nýju verkaskiptingu sem þá var komið á varðandi forustu í nefndum, m.a., að mínu mati, til þess að gera stjórnarandstöðuna ábyrgari í störfum þingsins, kalla hana til meiri ábyrgðar. Og ég er alveg sannfærður um að það hefði verið hægt að ná samkomulagi um það að afgreiða þetta mál á skömmum tíma ef ríkisstjórnin taldi að hún hefði fyrir því þingmeirihluta. En það er nú annar kapítuli í þessu, að það hefur margsinnis komið fram að ríkisstjórnin hafði ekki fyrir því að kanna hvort hún hefði þingmeirihluta fyrir málinu. Mín fyrstu viðbrögð við þessari frétt voru reiði og mér fannst á þeirri stundu, mér er kannski að einhverju leyti runnin reiðin núna, að stjórnarandstaðan hefði átt að íhuga mjög rækilega hvort hún ætti ekki að draga til baka þátttöku sína í nefndarformennsku í þinginu ef ríkisstjórnin ætlaði að koma til móts við Alþingi á þann hátt sem hún hefur sýnt með setningu þessara bráðabirgðalaga. Þetta sýnir í mínum huga að hjá ríkisstjórninni hefur ekkert breyst. Viðhorf ríkisstjórnarinnar til Alþingis er nákvæmlega það sama og það var fyrir það samkomulag sem hér varð í haust. Stjórnarandstaðan hefur hins vegar, að mínu mati, og það held ég að nánast hver sem er geti vottað, staðið sína plikt hvað þetta snertir. Það er ríkisstjórnin sem bregst og það er ekki eingöngu í þessu tilfelli. Menn tala um að það hefði ekki verið hægt að kalla þingið saman því þá hefðu staðið umræður um málið dögum saman. Ég hef reyndar sagt að ég teldi að það hefði átt að vera hægt að semja um það. En þá spyr ég á móti: Hvað ef þessi deila hefði komið upp og þingið hefði setið? Átti þá að senda þingið heim til þess að hægt væri að afgreiða málið með þeim hraða sem ríkisstjórnin taldi að þyrfti til þess? Ég vil, virðulegi forseti, varpa þeirri spurningu til hæstv. sjútvrh. hvort það sé hans skoðun að ef þingið hefði setið þegar þessi deila fór í þennan hnút þá hefði átt að senda þingið heim til að ríkisstjórnin hefði frjálsar hendur til lagasetningar. Það er ekki svo mikill munur á þessu. Þó einhverjum finnist að ég sé með útúrsnúninga í máli mínu þá er ekki svo mikill munur á þessu, því þarna var þingið eingöngu sent heim í þessu tilfelli yfir blájólin. Ég vil varpa þessari spurningu til hæstv. ráðherra. Annað atriði sem ég vildi koma inn á er hvers vegna málið var komið í þennan hnút milli sjómanna og útgerðarmanna. Það er mín skoðun að aðalástæðan fyrir því sé einföld. Hún er sú að það var engin pólitísk samstaða innan stjórnarflokkanna og hefur ekki verið á þessu kjörtímabili, til þess að taka á málefnum sjávarútvegsins. Þar hefur allt verið látið reka á reiðanum og loksins þegar ríkisstjórnin kom að þessu máli eftir áramótin fór það svo að hvert það orð sem gekk af munni ráðherranna, og það á kannski sérstaklega við um hæstv. forsrh., varð til þess að hleypa málinu í harðari hnút. Ef menn ætla að beita bráðabirgðalögum og ef menn ætla að beita bráðabirgðalögum á deilu sem þessa, þá byrja menn ekki á því að hóta því eins og hæstv. forsrh. gerði með tveggja daga fyrirvara. Menn reyna eftir föngum að leysa deiluna af heilindum og ef það gengur ekki þá setja menn bráðabirgðalög þegjandi og hljóðalaust. Ekki með því að hóta því með tveggja daga fyrirvara. Þegar sú hótun lá í loftinu þá var alveg ljóst að það yrði ekki samið. Ég ætla ekki að taka sterka efnislega afstöðu til þess hvort það hefði á endanum þurft að leysa þessa deilu með lögum. En ég vil þó benda á eitt í þessu sambandi, að ég held að það hvað stjórnvöldum, og ég er kannski ekki endilega að tala um þessa ríkisstjórn, er orðin laus höndin á lagasetningarpennanum þegar vinnudeilur eru annars vegar, sé beinlínis farið að hafa áhrif á kjaradeilur. Aðilar að deilunum séu beinlínis farnir að spila á það að það geri ekki svo mikið til þó þeir gefi glannalegar yfirlýsingar og hleypi kannski málinu í einhvern hnút því það verði alltaf komið og málið leyst með lögum. Ég geri mér grein fyrir því að það er margt öðruvísi í okkar þjóðfélagi í dag heldur en var í árdaga kjarabaráttu á Íslandi og beiting verkfallsvopnsins er miklu flóknari í dag heldur en þá var. En eftir stendur samt að þetta er réttur stéttarfélaga og það ber að virða hann nema mjög mikið liggi við. En ég mun koma aftur að því sem ég nefndi áðan, að það sem að mínu mati gerði það að verkum öðru fremur að það fór í þennan harða hnút milli útgerðarinnar og milli sjómanna var það að ríkisstjórnin hafði ekki pólitískt þrek, náði ekki pólitískri samstöðu, til þess að taka á augljósum annmörkum þess stjórnkerfis sem við búum við. Þó ég sé þeirrar skoðunar að við munum ekki hverfa í grundvallaratriðum frá því að vera með kvótakerfi við stjórnun fiskveiða þá er það jafnljóst að reynslan hefur kennt okkur að þar eru ákveðnir þættir sem verður að taka á. Það verður m.a. að setja ákveðnari reglur um viðskipti með aflaheimildir. Um það hafði ríkisstjórnin enga forustu, þetta mál er búið að vera heitt deilumál innan stjórnarflokkanna allt kjörtímabilið og ég geri í sjálfu sér ekkert með það þó að okkur hafi verið sagt fyrir áramótin að þar væri komið eitthvert samkomulag. Mér hefur sýnst og það hefur m.a. verið staðfest í viðvarandi deilu innan ríkisstjórnarinnar um landbúnaðarmál, að samkomulag sem þessir stjórnarflokkar segjast hafa náð í viðkvæmum deilumálum heldur ekkert. Það er ekki þornað á því blekið þegar ráðherrarnir eru farnir að grafa undan samkomulaginu hver í sínu lagi, hver á sínum vettvangi, hver hjá sínum flokki. Þannig að ég geri ekki nokkurn skapaðan hlut með slíkt plagg fyrr en ég er búinn að sjá það í þessu máli að hæstv. sjútvrh. komi því í gegnum þingið. Það er nú orðið svo að núv. hæstv. ríkisstjórn er orðin sérfræðingur í því að lögfesta pólitískar málamiðlanir milli flokkanna. Kannski var frægasta dæmið um það í skattamálum fyrir rúmu ári síðan þegar lögfestur var kafli upp úr hvítu bókinni um meðferð og skattlagingu hlutafjár og sett í lög fyrir jólin 1992 hvernig skyldi með fara á árinu 1995 og seinna. Þetta er því miður að verða þannig, eftir að þessi ríkisstjórn hefur setið að völdum, að lagasafnið er að verða fullt af svona atriðum þar sem stjórnarflokkarnir eru að lögfesta samkomulag sem í sumum tilfellum á ekki að taka gildi fyrr en eftir einhver ár. Það voru reyndar fleiri slík dæmi fyrir jólin í fyrra, ef ég man rétt, varðandi skattlagningu og sumt sem átti ekki að taka gildi fyrr en á næsta kjörtímabili, en vonandi sitjum við ekki uppi með ríkisstjórnina sem hér situr þá. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mikið fleiri orð um þetta núna. Ég vildi fyrst og fremst koma á framfæri þessu tvennu. Annars vegar að að mínu mati er það algjörlega óásættanlegt að sett séu bráðabirgðalög við þær aðstæður sem nú eru. Það á að kalla þing saman, það á að draga Alþingi til ábyrgðar við lagasetningu. Það er svolítið sérstakt að bráðabirgðaákvæðið er kannski öðru fremur inni vegna þess að það var svo erfitt, það tók svo langan tíma að ná Alþingi saman hér áður fyrr. Nú er þessu algjörlega snúið við. Það er hægt að kalla Alþingi saman á deginum, en nú bera menn því fyrir sig að það taki þá svo langan tíma að afgreiða málið í þinginu. Ég vil í þessu tilfelli, virðulegur forseti, varpa þeirri spurningu fram til hæstv. sjútvrh.: Hefur hæstv. ríkisstjórn þá reynslu af yfirstandandi þingi að hér hafi ekki verið hægt að koma málum fram vegna þess að stjórnarandstaðan hafi þvælst fyrir þeim með málalengingum? Ég vil biðja hæstv. ráðherra að líta yfir störf þingsins frá því í haust og hæstv. ráðherra hugleiði hvort það sé svo. Mitt svar er ósköp einfalt: Það er ekki svo. Það sem hefur tafið hér mál, m.a. alla afgreiðslu í kringum fjárlög í vetur, er ekki málæði stjórnarandstöðunnar, það er einfaldlega það að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki komið málum fram. Hæstv. ríkisstjórn var að koma með öll stóru málin, önnur en fjárlagafrv., á síðustu dögum og vikum þingsins fyrir jól, m.a. sjávarútvegsmálin sem að sjálfsögðu var ekki hægt að afgreiða með öllu öðru sem þurfti að afgreiða á tveimur, þremur dögum fyrir jól.

Herra forseti. Það hefur verið farið rækilega yfir það af fyrri ræðumönnum að auðvitað skorti allar forsendur fyrir setningu bráðabirgðalaga þegar til þeirrar aðgerðar var gripið 14. jan. sl. En ég veit ekki í sjálfu sér hversu mikið það hefur upp á sig að ræða það hér. Þetta er í þriðja sinn sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar grípur til setningar bráðabirgðalaga. Í öll skiptin var með öllu tilefnislaust og ástæðulaust að beita því valdi. Hæstv. forsrh. hefur nú þegar viðurkennt að í eitt skipti a.m.k. hafi það verið hrein og klár mistök og eftir á að hyggja hafi það ekki verið réttlætanlegt þegar sett voru lög á Kjaradóm á miðju sumri, þegar samgöngur eru hvað greiðastar um landið, og í raun höfðu þau lög ekki áhrif fyrr en að mánuði liðnum því það var settur á dómur sem ekki átti að skila niðurstöðu fyrr en eftir mánuð. Það virðist bara liggja fyrir og ekki þurfa í sjálfu sér að fjölyrða mikið um það, að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur ákveðið að hverfa í gamla farið hvað setningu bráðabirgðalaga snertir, beita því valdi að geðþótta og jafnvel af hinu minnsta tilefni. Jafnvel, að því er virðist, fyrst og fremst til þess að spara sér ákveðin pólitísk óþægindi, eins og t.d. á bersýnilega við þegar bráðabirgðalög voru sett vorið 1993. Þá var þing sent heim. Það lá fyrir að afla þyrfti heimilda í lögum til að uppfylla þá kjarasamninga sem voru í burðarliðnum. Engu að síður ákvað ríkisstjórnin að senda þingið heim og beita þá þess í stað bráðabirgðalagavaldinu. Í öðru lagi verður að rifja það upp hér að setning bráðabirgðalaga nú í lokin á þessari deilu er náttúrlega óvenjunöturleg niðurstaða þegar það er haft í huga að það er búið að liggja fyrir í meira en hálft ár að í þessa deilu stefndi. Í raun og veru lá alveg ljóst fyrir í hvað stefndi þegar tvíhöfða nefnd hafði skilað niðurstöðu og stjórnarflokkarnir að því er virtist ákveðið að gera hana að sinni og yfirlýsingar sjómannasamtakanna komu í kjölfarið um að þessari niðurstöðu gætu þeir ekki unað, fundahöld hófust o.s.frv. Og það sem ég hef verið mest hissa á allan þennan tíma er það að menn skuli hafa látið hálft ár líða án þess í raun og veru leggja neitt af mörkum til þess að reyna að leysa þessa deilu. Ég spyr mig að því: Var það vegna þess að einhver ákveðin öfl vildu ekki leysa hana? Þau vildu ekki gera málamiðlun um þetta atriði? Var það vegna þess að menn bundust strax á miðju síðasta ári samtökum um að það skyldu vera sjómenn sem brotnir yrðu á bak aftur í þessu máli af því að það væri trúaratriði og kennisetning, undirstaða þessa helga kerfis við stjórn fiskveiða að þetta brask með veiðiheimildirnar þyrfti að fara fram? Ég verð að segja alveg eins og er að þegar maður fer svo yfir gang mála, þá lyktar hann allur af því að frá upphafi hafi aldrei staðið annað til en að verja kerfið óbreytt og brjóta alla andstöðu á bak aftur, þess vegna með gerræðislegum bráðabirgðalögum ef á þyrfti að halda. Skoðum aðeins hvernig tíminn var notaður síðustu vikurnar áður en allsherjarverkfall á íslenska fiskiskipaflotanum skellur á. Ætti það þó að vera mönnum nægjanlegt tilefni til að hífa sig upp á afturendanum og reyna að gera eitthvað. En var það? Ekki aldeilis. Hæstv. sjútvrh. lýsti því yfir að hann blandaði sér ekki í málið meðan það væri hjá sáttasemjara. Og hvernig notaði LÍÚ, eigendur útgerðarinnar í landinu, tímann? Þeir fóru í fáránlega málshöfðun fyrir félagsdómi og eyddu í það hálfum mánuði sem auðvitað setti deiluna í enn harðari hnút og fyrir séð og ljóst mátti vera að þeir mundu tapa. Þannig notuðu þeir tímann síðasta hálfa mánuðinn þangað til einn eða tveir sólarhringar voru í verkfall. Bendir það til þess að það hafi verið mikill vilji til að nýta tímann og reyna að leysa málið? Ég segi nei. Þessi aðdragandi málsins allur lyktar af því að menn vildu ekki leysa það með þeim augljósa hætti sem þurfti að gera, þ.e. grípa inn í þessar afleiðingar af núverandi fyrirkomulagi stjórnar fiskveiða. Sjútvn. var bersýnilega haldið utan við málið. Hún þurfti sjálf að hafa frumkvæði að því að kalla deiluaðilana fyrir sig í desember til þess að kanna hvernig ástatt væri og lá það þó alveg ljóst fyrir að það voru áhrif laganna um stjórn fiskveiða á kjör sjómanna sem voru erfiðasti þröskuldurinn í deilunni. Menn voru síðan með heilagleikatal af því tagi að ekki mætti grípa inn í kjaradeilu. Hún væri milli deiluaðila og eftir að sáttasemjari hefði tekið málið að sér væri það ekki inni í myndinni að stjórnvöld blönduðu sér í það, sagði hæstv. sjútvrh. og fór svo til Færeyja. Eins og það hafi aldrei skeð á Íslandi að ríkisstjórn og Alþingi hafi komið nálægt kjaradeilu sem hafi verið til meðferðar hjá sáttasemjara. Það er eins og mig minni að flestar þjóðarsáttirnar undanfarin ár hafi einmitt gerst þannig að í lok deilunnar hafi ríkisstjórn og Alþingi komið að því með einum og öðrum hætti og lofað tilteknu framlagi til að leysa málið. En það mátti ekki núna. Hvers vegna? spyr ég. Ég tel að allur aðdragandi málsins og málsaðstæðurnar bendi til þess að einhver öfl sem hér höfðu mikil áhrif hefðu ætlað sér að láta þetta enda nákvæmlega svona og brjóta andstöðu sjómanna við þetta á bak aftur með lögum ef á þyrfti að halda til þess að geta síðan haldið áfram að reka kerfið óbreytt. Ég held, hæstv. forsrh., að ég hirði ekki um það að fara frekar yfir það hversu fráleit þessi málsmeðferð er og í hvaða far þetta er komið á nýjan leik með bráðabirgðalögin eftir umræður á þingi í tengslum við setningu nýrra þingskapalaga um það eitt hvort afnema ætti með öllu þennan rétt eða hafa eftir eitthvert ákvæði sem kæmi aldrei til greina að nota nema náttúruhamfarir eða einhver slík ósköp gengju yfir og setja yrði neyðarlög eða taka stofnanir eignarnámi eða gera annað því um líkt á stundinni. M.a. voru hæstv. ráðherrar í núverandi ríkisstjórn einmitt talsmenn þess að í sjálfu sér ætti ekkert slíkt ákvæði að vera heldur ætti að fella þennan rétt burtu með öllu og fór þar fyrir hæstv. menntmrh. sem þá var formaður þingflokks Sjálfstfl. Út af fyrir sig liggur þetta fyrir. Menn eru sem sagt ómerkir þessara orða sinna og það verður að hafa það. Svo vil ég víkja að bráðabirgðalögunum sjálfum, hæstv. forseti. Það kemur mér þar á ofan á óvart að frv. sjálft sem hér er til staðfestingar bráðabirgðalögunum skuli vera jafnómerkilegur og gallaður pappír og það í raun og veru er. Því er ekki fyrir að fara að hæstv. ríkisstjórn reyni þá með einhverjum sanngjörnum hætti að setja lögin þannig að þau standi einhvers staðar miðsvæðis milli deiluaðilanna. Ó nei, ekki aldeilis. Í raun eru lögin einhliða á annan deiluaðilann, þ.e. sjómenn. Það er alveg morgunljóst. Allar aðgerðir þeirra eru bannaðar og þeir eru sendir á sjó undir nótt. Meira að segja tekið þannig til orða í 1. gr. laganna að það er bersýnilega óhagstætt sjómönnum miðað við þeirra kröfur. En þar stendur, með leyfi forseta, að nefndin, þriggja manna nefndin, snillinganefndin ráðuneytisstjóranna, þríhöfðarnir nýju, skuli gera tillögur um hvernig koma megi í veg fyrir að viðskipti með aflaheimildir hafi, --- innan gæsalappa minna, hæstv. forseti, ,,óeðlileg áhrif á skiptakjör`` og undirbúa o.s.frv. Með öðrum orðum festir lagasetningin sjálf í sessi þann skilning að til sé eitthvað sem heita eðlileg áhrif kvótaviðskiptanna á kjör sjómenn. Þeir eigi með öðrum orðum eftir atvikum að taka þátt í þeim innan einhverra tiltekinna marka sem einhverjir ætla svo að taka að sér að skilgreina sem eðlileg. Það er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi. Það getur held ég enginn gert nema ef vera skyldi meiri hluti Hæstaréttar sem hefur eins og kunnugt er lag á því að lesa með sérkennilegum hætti út úr orðanna hljóðan. Ég held að þarna sé ósköp einfaldlega á ferðinni að ríkisstjórnin gengur algerlega í lið með LÍÚ að brjóta þetta á bak aftur og gerir það þannig að meira að segja sjálf bráðabirgðalagasetningin, sem ætti þó a.m.k. að vera hlutlaus, er það ekki. Svo vil ég spyrja, hæstv. forseti, hæstv. sjútvrh. um annað atriði sem er að það er ekkert sólarlagsákvæði í gildistíma þessara laga. Vill hæstv. sjútvrh. endilega reisa sér þann bautastein að hafa þetta frv. um aldur og ævi í lagasafni? Hvers vegna eru ekki lögin látin falla úr gildi sem slík um leið og kjarasamningarnir losna samkvæmt ákvæðum 2. gr.? Ég vona að þetta sé ósköp einfaldlega handvömm og til marks um hroðvirknisleg vinnubrögð en ekkert annað vegna þess. Menn hljóta að spyrja hvort til að mynda ákvæði 3. gr. gildi áfram eftir 15. júní úr því að ekkert sólarlagsákvæði er í lögunum, en í 3. gr. eru vinnustöðvanir, verkföll og verkbönn bönnuð o.s.frv. Ég bið um skýringar á þessu og verð svo að lokum að láta það koma fram, hæstv. forseti, að ég tel rökstuðninginn með bráðabirgðalögunum ákaflega ræfilslegan og ekki boðlegt að senda forseta Íslands til undirritunar bráðabirgðalög með svona hrákalegum hætti og lélegum rökstuðningi. Það er til stórkostlegrar skammar en afleiðing af því e.t.v. að ríkisstjórnin var að sjóða þetta saman undir nótt á föstudegi vegna þess að það lá svo mikið við að drífa sjómenn á sjó um nóttina þannig að þeir gætu ekki einu sinni fundað með morgni laugardagsins 15. um sín mál heldur væri stór hluti þeirra þegar kominn út á sjó. Og af því að svo vill til að hæstv. sjútvrh. er jafnframt dómsmrh., þá vil ég spyrja hann hvort það sé venjubundið að opna til að mynda lögskráningu með þeim hætti sem gert var að kvöldi föstudagsins, daginn sem lögin voru sett. Það verkar þannig á mann að menn hafi verið grunsamlega vel undirbúnir að rjúka á sjó þegar því er svo haldið fram í hinu orðinu að það hafi aldrei staðið til að setja bráðabirgðalög og hafi enginn haft neina tryggingu um það fyrir fram. Hvers vegna var flotinn búinn að taka olíu dagana á undan? Hvers vegna voru menn með veiðarfærin klár og tilbúnir að leggja úr höfn og voru jafnvel farnir að lögskrá áhafnirnar áður en bráðabirgðalögin tóku gildi, hæstv. sjútvrh.? Liggur eitthvað á bak við þennan framgangsmáta að kvöldi 14. jan.? Svo er það, hæstv. forseti, þannig að það úrræði sem hæstv. ríkisstjórn setti inn í bráðabirgðalögin að setja þriggja manna nefnd sérfræðinga, sem að því er virðist komst aldrei til þess að hugsa um neitt annað í þessu máli en þennan kvótamarkað sem búið var að skjóta á loft í umræðunni, er svo mislukkað framtak sem nokkuð getur verið því að blekið er varla þornað á þessum tillögum áður en nánast allir sem einhverra hagsmuna eiga að gæta í því sambandi eru búnir að afneita þeim. Fiskvinnslan er algerlega andvíg þeim. Útgerðarmenn eru algerlega andvígir þeim og sjómenn koma og segja: Þetta er engin lausn á okkar vanda. Og fyrir hvern er þá verið að gera þessar tillögur? Er það bara af því að ráðgjafi ríkisstjórnarinnar, hv. 1. þm. Austurl., Halldór Ásgrímsson, kom þessari hugmynd á framfæri í blaðagrein nokkrum dögum áður? Er veldi þessa ólaunaða ráðgjafa ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum þvílíkt að þó að allir samanlagðir hagsmunaaðilarnir afneiti þessu skal þetta samt á pappír af því að hann kom þessari hugmynd í loftið? Það er von að spurt sé. Þar með sýnist mér, hæstv. forseti, alveg ljóst að sú yfirlýsing sem hæstv. forsrh. var að reyna að gefa í tengslum við setningu bráðabirgðalaganna og átti að heita einhver dúsa upp í sjómenn að í þetta yrði sett nefnd þriggja ráðuneytisstjóra, virðulegir og fjölfróðir sem þeir mega nú vera, og síðan yrði flutt hér frv. í byrjun febrúar til að taka á þessum viðskiptum með veiðiheimildir er algerlega upp í loft. Það liggur ekkert annað fyrir en þessar tillögur þremenninganna sem einskorða sig við það eitt að skoða hugmyndir um kvótamarkað, tillögur sem allir hafa raunar þegar hafnað. Ég gat heldur ekki heyrt á fundi sjútvn. Alþingis í gær þar sem þetta væri til umræðu að þetta vekti almenna hrifningu þar. Það er að vísu rétt að taka fram að einungis tveir stjórnarliðar voru á fundinum og lengi vel reyndar aðeins einn, formaður nefndarinnar, en hjá þeim sem tjáðu sig og voru til staðar fór lítið fyrir hrifningunni á þessum tillögum. Ég held að þetta mál sé þess vegna í hinu mesta óefni og langeðlilegast að fella þessi bráðabirgðalög og gera það strax þannig að málið sé þá aftur opið á nýjan leik. Ég tel að það hafi legið alveg fyrir strax frá því að Alþingi var sent heim að það vantaði samningsviljann a.m.k. öðrum megin frá. Öll framganga viðsemjenda sjómanna og ríkisstjórnarinnar lyktar af því að það hafi aldrei staðið til að láta þessa deilu leysast á grundvelli einhverra málamiðlana þessara ólíku sjónarmiða sem röskuðu í verulegum mæli grundvelli kvótakerfisins. Og forsvarsmaður útgerðarinnar í landinu missti það reyndar út úr sér í fjölmiðlum að það stæði ekki til að rústa kvótakerfinu í þessum samningum. Það væri ekki á dagskrá að láta það gerast og talaði þar sá sem valdið hafði en hann er eins og kunnugt er og hefur lengi verið einn mesti valdamaður í sjávarútvegi á Íslandi fyrir utan e.t.v. nýju stjörnuna, hinn ólaunaða ráðgjafa hæstv. ríkisstjórnar í sjávarútvegsmálum og varasjútvrh., sem hljóp í skarðið þegar hæstv. núv. var í Færeyjum eins og kunnugt er. Þetta eru, hæstv. forseti, allt hin sérkennilegustu mál svo ekki verði meira sagt. Ég veit eiginlega ekki hvað til ráða er eins og meðferðin á málefnum sjávarútvegsins hefur í reynd þróast í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er allt með miklum ólílkindum svo ekki sé meira sagt hvernig þeir hlutir hafa gengið fyrir sig allt frá því að núv. hæstv. sjútvrh. tók við og átti að ljúka lögboðinni endurskoðun laga um sjávarútvegsmál fyrir árslok 1992. Nú er árið 1994 runnið upp og enn eru þessi mál í fullkominni upplausn og í raun og veru meiri upplausn en nokkru sinni fyrr. Stjórnarliðar ganga hver á fætur öðrum fram fyrir skjöldu og lýsa því að þeir hafi alla fyrirvara á þeim frumvörpum sem hér hafa verið lögð fram af hálfu ríkisstjórnar. Þeir hafa þvegið hendur sínar af þessum bráðabirgðalögum, að vísu farið yfirleitt í hringi og sagt í lokin að þeir hafi samt verið píndir til að samþykkja þetta og ætla að gera það. Í reynd hafa þessi mál þróast með alveg ævintýralegum hætti. Eru vinnubrögðin sem ástunduð eru í þessu efni þannig að þau séu mönnum ekkert umhugsunarefni? Eða kveikir það t.d. ekki á neinun á Alþingi þegar það er upplýst að bráðabirgðalög séu sett af ríkisstjórn án þess að halda fundi í þingflokkunum, án þess að ganga úr skugga um hvort fyrir þeim bráðabirgðalögum sé meiri hluti á Alþingi? Er það ekkert tiltökumál lengur að fara þannig með þetta vald? Það er ekki svo að hæstv. forsrh. né hæstv. sjútvrh. hafi þegið vald sitt frá guði. Sú kenning er liðin í stjórnmálasögu heimsins. Hún var uppi á síðustu öld. Þá voru til konungar og einvaldar sem trúðu því að þeir hefðu fengið vald sitt frá guði. Ég hélt að þetta væri liðin tíð og komið á spjöld mannkynssögunnar en það mætti ætla að svo væri ekki og núv. ríkisstjórn teldi að hún hefði a.m.k. fengið löggjafarvaldið frá guði en ekki frá meiri hluta Alþingis. Þannig ber þetta nú að. Hvernig er það fyrir hv. stjórnarliða, óbreytta þingmenn í stjórnarliðinu, að sitja uppi með bráðabirgðalagasetningu af þessu tagi? Eru þeir allir sáttir við það að bera á þessu ábyrgð þegar svona er að málunum staðið? Hvað með samviskuákvæði stjórnarskrárinnar? Væri ekki vissara að gá að því fyrir fram, rétt fyrir siðasakir a.m.k., hvort svona meðferð á löggjafarvaldinu mæddi mjög samvisku þeirra þingmanna sem síðan eiga að bera ábyrgð á afgreiðslu laganna á þingi. Nema ríkisstjórnin leggi þann skilning í þetta að henni sé heimilt að setja bráðabirgðalög upp á von og óvon og það ráðist svo bara hvort þau séu samþykkt eða felld. Þá er það að vísu alveg nýr kafli í þingræðissögunni og verður auðvitað fróðlegt að vita hvort stjórnarþingmenn nota sér það frelsi. Og hvers vegna er hv. þm. Einar Guðfinnsson að láta handjárna sig úr því að ekki var leitað stuðnings fyrir fram við lögin áður en þau voru sett í því tilviki? Nei, hæstv. forseti. Um þetta mætti margt segja. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þetta heldur ömurlegur kafli á allan hátt í okkar löggjafarsögu og líka hvað varðar meðferð á málefnum sjávarútvegsins. Og veitti þó ekki af eins og árar í þeirri grein og allar aðstæður eru að reynt væri að standa sæmilega að málum sem sjávarútveginn snerta á hinu háa Alþingi en svo er auðvitað ekki. Þeir hlutir eru allir í hinni mestu upplausn eins og ég þykist hafa sýnt fram á. Hæstv. forseti. Ég hef vonandi talað alveg skýrt. Ég er algerlega andvígur þessu frv. og legg til að það verði fellt. Ég legg til að það verði afgreitt fljótt og vel og fellt þannig að málið komist aftur á þann grundvöll sem það auðvitað á að vera að menn geti sest niður til viðræðna um þessi mál og reynt að leysa þau með eðlilegum hætti. Ég er sannfærður um það að ef menn hefðu vitað það fyrir fram að þeir yrðu að leysa þetta annars stæði verkfall þess vegna lon og don þá hefðu málin þróast öðruvísi. Ég held að lyktir þessa máls hafi ráðist hér á Alþingi í desember þegar hæstv. forsrh. neitaði að gefa tryggingu fyrir því að ekki yrðu sett bráðabirgðalög í jólahlénu. Sú yfirlýsing sem ekki var gefin öllu heldur fór ekki fram hjá sjómönnum. Þeir gengu til þessarar deilu með hana á bakinu og því fór sem fór.

Virðulegi forseti. Hér erum við að ræða um frv. sem komið er fram vegna bráðabirgðalaga ríkisstjórnarinnar. Ég tel rétt að fara aðeins yfir það hvernig þetta mál bar að. Föstudaginn 14. jan. hélt hæstv. ríkisstjórn fund um morguninn og ræddi þessi mál og þá hefur örugglega verið tekin sú ákvörðun þó að hún ekki kæmi fram þá eftir fundinn að vinna að því að setja bráðabirgðalög á þessa kjaradeilu því að eftir því sem okkur var kunnugt, voru ráðuneytismenn sendir í þá vinnu strax eftir fyrri fundinn sem haldinn var þann dag, fyrri fund ríkisstjórnarinnar, að undirbúa þessi bráðabirgðalög. Það kvisaðist frá fjölmiðlum eða annars staðar frá að þetta væri í aðsigi og þar sem stjórnarandstaðan hafði lýst því yfir í blaðaviðtali daginn áður að það væri nauðsynlegt að kalla Alþingi saman, og raunar höfðu allir tekið undir það og kom hér fram að undir það taka stjórnarflokkarnir, alla vega einhverjir þingmenn þeirra, þá ákváðum við í stjórnarandstöðunni að fara þess formlega á leit við ríkisstjórnina að Alþingi yrði kallað saman og sendum bréf þess efnis til ríkisstjórnarinnar eða til hæstv. forsrh. Þar lýstum við því að við höfnuðum því alveg að sett væru bráðabirgðalög en færum fram á það að Alþingi yrði kallað saman og værum reiðubúin til að ræða setningu laga ef það mætti verða til að liðka fyrir lausn deilunnar og einnig að við værum reiðubúin að hraða afgreiðslu slíkra mála á Alþingi. Við töldum að sjálfsögðu, öll stjórnarandstaðan eða þeir sem ég hafði samband við, að með þessu værum við að tryggja það að ríkisstjórnin mundi hætta við það að setja bráðabirgðalög og kalla Alþingi saman sem ekki var neitt mál eins og margoft hefur komið fram í máli manna hér. En það var aðeins rúmum þrem klukkutímum seinna að okkur barst bréf í hendur frá Davíð Oddssyni, hæstv. forsrh. Ég hef í hyggju að lesa það bréf hér, með leyfi forseta, en það var svohljóðandi, stílað til stjórnarandstöðuflokka á Alþingi, c/o Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, og dagsett 14. jan.: ,,Ríkisstjórnin hefur móttekið bréf yðar dagsett í dag. Ákveðið hefur verið að stöðva þegar í stað verkfall sem staðið hefur í hálfan mánuð. Engar samkomulagshorfur eru í augsýn. Binda verður enda á hina miklu óvissu sem ríkt hefur í íslenskum sjávarútvegi. Undirbúnar verða tillögur sem lagðar verða fram á Alþingi og eiga að miða að því að koma í veg fyrir að viðskipti með aflaheimildir innan árs hafi óeðlileg áhrif á skiptakjör. Þess er vænst að málefnaleg afgreiðsla geti orðið á þessu mikilvæga máli í þinginu, en vissulega má gera ráð fyrir að slíkar tillögur þurfi vandlega athugun og umræður í þinginu.`` Og undir bréfið ritar Davíð Oddsson. Vissulega erum við í stjórnarandstöðunni að sumu leyti ánægð með það að fá skriflegt svar við okkar málaleitun en það hefði gjarnan mátt vera orðað á annan hátt. Í Kvennalistanum hittumst við morguninn eftir og mótmæltum harðlega ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að setja bráðabirgðalög til að stöðva verkfall sjómanna og teljum með því að ríkisstjórnin sé enn einu sinni að grípa inn í kjaradeilu á þennan hátt og svo sem ekki eina ríkisstjórnin sem það hefur gert. Þannig sýnir ríkisstjórnin launafólki í landinu að hún virðir verkfallsrétt þess einskis. Við nefnum það jafnframt í okkar yfirlýsingu að þarna sé ekki tekið tillit til óska sjómanna í þeim efnum að styrkja réttarstöðu þeirra með lagabreytingum eða skýrari lagasetningu því að þó að lofað hafi verið að setja á fót þessa þriggja manna nefnd, þá tel ég að ekki hafi falist í því nein lausn sem raunar hefur svo komið á daginn með þeim tillögum sem nefndin er í þann mund að senda frá sér. Fulltrúi Kvennalistans sem talaði hérna áðan, hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson, hefur lýst því hvaða tillögur við höfum endurflutt í formi frv. um það að fella niður þessa grein í stjórnarskránni sem gefur heimild til bráðabirgðalaga. Það hefur einnig komið hér fram í máli manna og ég er ekkert að endurtaka að í raun og veru sé þetta ákvæði orðið algerlega óþarft. Við höfum áður lagt fram þetta frv., það eru þrjú ár síðan og höfum ævinlega haldið því fram að þetta sé óþarft og það verður þeim mun óþarfara sem lengri tími líður. En til hvers hefði þá Alþingi átt að koma saman þar sem nú hefur komið fram í máli sumra hér að ekki hafi verið annað til ráða en að setja lög á þetta verkfall? Það hefði verið hægt að ræða þær hugmyndir sem sjómenn höfðu uppi um það hvernig hægt væri að taka á þessu stærsta deilumáli sem var orsök verkfallsins, þ.e. þeirri aðferð útvegsmanna að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum. Það hefði mátt gera með því að setja ákvæði inn í fiskveiðilöggjöfina. Í 15. gr. laga nr. 3/1988, fiskveiðilaganna, er til ákvæði um samráðsnefnd þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Sérstök samráðsnefnd, skipuð einum fulltrúa tilnefndum sameiginlega af samtökum sjómanna og einum tilnefndum af samtökum útvegsmanna, auk formanns sem skipaður er af ráðherra án tilnefningar, skal fjalla um álita- og ágreiningsmál varðandi`` --- og það er talið upp hér --- ,,veiðileyfi, aflamark og sóknarmark samkvæmt lögum þessum og reglugerð settri samkvæmt þeim og gera tillögur til ráðherra um úrlausn þeirra.`` Þarna hefði hugsanlega verið hægt að bæta inn ákvæði sem tæki á því ef menn misnotuðu þessi veiðileyfi sín eða það aflamark sem þeim hefur verið úthlutað og ég er ekki frá því að þar væri möguleiki á að koma því inn. Einnig er í 72. gr. sjómannalaga talað um lausn ágreiningsefna, og þar segir um ágreining út af starfsskyldum eða réttarstöðu sjómanna, með leyfi forseta: ,,Samgönguráðherra er heimilt að koma á fót föstum gerðardómi er skipaður sé einum eða fleiri óvilhöllum mönnum sem dæmi um ágreining út af reikningsgerð útgerðarmanns eða skipstjóra eða um ágreining sem rís af starfi skipverja ef báðir (eða allir) málsaðilar óska þess og verður þá úrskurður gerðardómsins um efnisatriði máls bindandi fyrir báða aðila eftir sömu reglum og almennt gilda um gerðardóma.`` Þarna væri hægt að bæta inn líka að ef annar eða báðir aðilar óska þess, þ.e. það sé hægt að setja á fót gerðardóm sem sé skipaður einum eða fleiri óvilhöllum mönnum sem dæmi um ágreining út af reikningsgerð útvegsmanna eins og þarna stendur og það væri hægt að vísa þessu til gerðardóms ef annar eða báðir en ekki aðeins ef báðir aðilar vísa því þangað, en auðvitað vilja útvegsmenn ekki vísa þessu til gerðardóms því að þeir telja sig alltaf vera í fullum rétti þó að þeir séu að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum. En það er eins og hæstv. ríkisstjórn sé ekki tilbúin að skoða þau mál þar sem tekið er á réttindum sjómanna, ef útvegsmenn eru ekki sammála því sem þar kemur fram þó að það sé greinilega réttlætismál að þetta sé einhvers staðar skýrt tekið fram í lögum. Samkvæmt því sem þetta frv. sem við erum hér að ræða segir átti að skipa þriggja manna nefnd ráðuneytismanna til þess að gera tillögur um hvernig mætti koma í veg fyrir óeðlilega verslun með aflaheimild sem hefði óeðlileg áhrif á skiptakjör. Þessi nefnd hefur eins og ég sagði áðan lagt það til að komið verði á fót einhvers konar kaupþingi eða verðbréfaþingi sem versli með kvótann, selji og kaupi, og raunar í einhverjum feluleik því að enginn má vita um annars nafn, það á að vera allt á huldu um það. Ég verð nú að segja að mér finnst þessi hugmynd sem hefur komið fram og er lýst í Morgunblaðinu á sl. laugardag þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Heimilt verður að færa aflamark á milli skipa í eigu sama aðila, en öll viðskipti með aflamark á milli útgerða önnur en jöfn skipti verða að fara um opinn tilboðsmarkað, kvótaþing, ef tillögur þær sem svonefnd þríhöfða nefnd hefur sent frá sér verða að veruleika. Sú krafa verður gerð til kvótaþings að kaupendur og seljendur viti ekki hverjir af öðrum svo að þeir geti ekki sammælst um undirboð.`` Svo segir hér síðar í greininni: ,,Viðskiptin eiga síðan að vera með líkum hætti og á verðbréfaþingi þannig að sá sem býður hæsta verðið fær fyrstur kvótann og þannig koll af kolli . . . `` Ég tel að ef fara ætti að setja kvótann á uppboðsmarkað, á kvótaþing, þá þurfi ekki að vera að setja upp eina stofnunina í viðbót. Það er til verðbréfaþing sem þá gæti líklega verslað með þessar aflaheimildir. Ég verð að segja að mér finnst nægilegt komið af þeim stofnunum sem búið er að setja á fót í kringum þennan atvinnurekstur og nægir þar að nefna Fiskistofu þar sem kostnaður og mannahald varð margfalt meiri heldur en gert hafði verið ráð fyrir í fyrstu og í öðru lagi er hægt að nefna Fjarskiptaeftirlit ríkisins sem einnig hefur með að gera eftirlit í sambandi við sjávarútveg. Þar margfaldaðist, ég veit ekki hvort fimmfaldaðist eða sexfaldaðist sá mannafli sem þar var settur til vinnu í staðinn fyrir það sem hafði verið áður þegar þessi vinna var unnin hjá Pósti og síma. Þannig hefur verið haldið áfram að búa til sífellt meira og meira og stærra og stærra kerfi í kringum allt þetta kvótabrask og sjávarútveginn í heild. Ég held að það mætti alveg fara að draga úr því. Ég ætla ekki að lengja það mjög að fara yfir þetta frv. Það er örstutt og þarf ekki að ræða það. Við kvennalistakonur erum ósammála því, og mér heyrist margir vera það hér inni, að þessi bráðabirgðalög hafi verið sett. Ég tel að þau séu mistök og þau leysi ekki þann vanda sem þau áttu að leysa í fyrsta lagi vegna þess að það á yfirleitt ekki að vera að setja bráðabirgðalög. Það er engin þörf á því við þær aðstæður sem við búum við. Í öðru lagi er ekki réttlætanlegt að grípa sífellt inn í kjarasamninga með þessum hætti. Það á ekki að leysa kjaradeilur á þennan hátt og það leysir engan vanda í þessu tilviki. Það frestar honum aðeins um einhverjar vikur. Hugmyndin um kvótaþing og sölu á kvóta eins og verðbréf, eins og ég gat hér um áðan, tel ég vera algjörlega dauðadæmt fyrirtæki og leysi ekki þann vanda sem sjómenn eru að berjast við, síður en svo. Ég hef lýst því hér nokkuð hvaða hugmyndir gætu verið uppi um það að leysa það mál sem er orsök þeirrar kjaradeilu sem hér var ,,leyst`` með bráðabirgðalögum, að það eru ýmsar leiðir til sem ríkisstjórnin og Alþingi hefði getað rætt hér, gripið til til þess að stuðla að lausn deilunnar. Það hefur margoft verið gert eins og menn hafa rakið hér á undan mér. Alþingi hefur orðið að koma inn í með ýmsum hætti til þess að ljúka gerð kjaradeilna úti í þjóðfélaginu, m.a. í sambandi við þá þjóðarsátt sem hér hefur stundum verið vitnað til og nærtækt dæmi eru síðustu aðgerðir Alþingis rétt fyrir jól þegar var verið að ræða um lækkun virðisaukaskatts á matvæli sem var liður í loforði í kjarasamningum þannig að það er ýmislegt hægt að gera. En ég lýsi því yfir að ég er algjörlega andvíg þessu frv. og algjörlega andvíg því að setja bráðabirgðalögin. Og ég skora á ríkisstjórnina að finna einhverja betri lausn heldur en virðist vera fyrirhuguð í framhaldinu með þessu kvótaþingi.

Herra forseti. Hv. 6. þm. Vestf. fullyrti hér í ræðu sinni að kostnaður við Fiskistofu hefði farið margfalt fram úr því sem ráðgert var og að auki hefði starfsmannafjöldi margfaldast við þau störf sem þar eru unnin við þá skipulagsbreytingu. Ég hef heyrt hv. þm. bera þessar fullyrðingar á borð áður í ræðum hér á hinu háa Alþingi, en með því að hv. þm. er nú kunnur fyrir mjög málefnalegar umræður, þá þykir mér nauðsynlegt að grípa hér inn í og leiðrétta þennan misskilning því að ég þykist vita að hv. þm. vilji ekki endurtaka þessar fullyrðingar sem ekki eru á rökum reistar. Sannleikurinn er sá að kostnaður við þau störf sem Fiskistofa vinnur hefur ekki aukist við skipulagsbreytinguna og starfsmönnum hefur fækkað en ekki fjölgað. Mig minnir að þeim hafi fækkað um tíu. Ég þori ekki að fara með þá tölu nákvæmlega sem er um það bil það sem starfsmannafækkunin hefur orðið. Það var ekki markmið með þessum breytingum að draga úr kostnaði eða fækka starfsmönnum, heldur fyrst og fremst að koma við mjög nauðsynlegum skipulagsbreytingum og betri stjórnsýsluháttum varðandi þessi viðfangsefni. En það er mjög mikilvægt að öllum hv. þm. sé það ljóst að hér hefur starfsmönnum fækkað og kostnaður hefur ekki aukist og ég þykist vita að hv. þm. vilji hafa það sem sannara reynist, enda kunnur af málefnalegri umfjöllun um þau mál sem hún fjallar um.

Virðulegi forseti. Það má vel vera að mér hafi orðið á mismæli í því að ég hafi sagt að kostnaður Fiskistofu sé farinn úr böndunum. Hitt er aftur annað mál að við að taka upp það fyrirtæki sem nefnist Fiskistofa, þá fór upprunalegur kostnaður mjög úr böndum frá því sem ákveðið hafði verið í fjárlögum þess árs þegar Fiskistofa var sett á fót. Hins vegar er það sem ég átti við, og hefur e.t.v. ekki komið nógu skýrt fram, það að kostnaður sjávarútvegsins hefur aukist mjög mikið. Kostnaður sjávarútvegsfyrirtækja hefur aukist með tilkomu Fiskistofu og með tilkomu allra þeirra vottorða sem sjávarútvegurinn þarf að fá m.a. frá Fiskistofu og fleiri fyrirtækjum eins og ég einnig nefndi hér áðan með Fjarskiptaeftirlit ríkisins. Það er hægt að nefna það að hjá smæstu bátum kostaði t.d. leyfi fyrir skoðun hjá Pósti og síma í kringum 2.000 kr. fyrir ári síðan en sama vottorð kostar í dag 6.500 kr. þannig að kostnaður sjávarútvegsins hefur aukist mjög mikið við þær breytingar sem gerðar hafa verið.

Herra forseti. Það er á misskilningi byggt að kostnaður sjávarútvegsins hafi aukist vegna stofnunar Fiskistofu, enda má það ljóst vera að það getur ekki orðið vegna þess að kostnaður af því eftirlitsstarfi og stjórnsýslustarfi sem þar fer fram er ekki meiri en áður var. Hitt er svo annað mál sem ég hygg að hv. þm. sé að vísa til að við höfum verið að auka gæðakröfurnar sem gerðar eru í íslenskum sjávarútvegi. Við höfum verið að mæta nýjum kröfum á helstu markaðssvæðum okkar, bæði í Bandaríkjunum og í Evrópu, með því að taka upp innra eftirlit í fiskvinnslufyrirtækjunum og það kallar á aukinn kostnað. Við höfum sett okkur það markmið að halda áfram að vera í fararbroddi í gæðamálum, að íslenskur fiskur sé ávallt betri að gæðum en annar fiskur. Það er fyrst og fremst trygging fyrir því að við getum selt fisk á hærra verði. Aðrar þjóðir hafa verið að draga á okkur í þessu efni og bæta sína meðferð. Á helstu viðskiptasvæðunum hafa verið settar nýjar kröfur um innra eftirlitskerfi í fyrirtækjum og við höfum sett okkur það markmið að vera ekki eftirbátar annarra heldur í forustu um að koma þessum nýju gæðakerfum á í okkar sjávarútvegi. Það kostar vitaskuld fjármuni og ég hygg að hv. þm. sé að vísa til þess. Hins vegar held ég að það sé afar mikilvægt fyrir sjávarútveginn að vera í þessari forustu og leggja í nokkurn kostnað við það að halda gæðalegri forustu við framleiðslu sjávarafurða. Og ég býst við að við séum sammála um það, ég og hv. 6. þm. Vestf.

Virðulegi forseti. Við getum verið sammála um það við hæstv. sjútvrh. að við viljum hafa gæðakröfur í lagi, það er engin spurning. En ég held því enn fram að kostnaður sjávarútvegsins hafi aukist, bæði með tilkomu Fiskistofu, með tilkomu Fjarskiptaeftirlits ríkisins, með tilkomu skoðunarstofa og fleira sem var sett á fót. Þrátt fyrir skoðunarstofur, sem settar voru á fót líka, þarf líka að vera til Ríkismat sjávarafurða í raun og veru vegna þess að margar þær þjóðir sem við verslum við með okkar fisk gera kröfu um að það sé opinbert vottorð líka þannig að það er ekki nægilegt að hafa vottorð frá skoðunarstofu. Það þarf líka að vera vottorð frá opinberu eftirliti og hvort það er nú frá Fiskistofu eða einhverju öðru, það skal ég ekki segja um á þessari stundu. Ég man nú ekki hvort Ríkismatið var sameinað í Fiskistofu en það minnir mig reyndar að hafi verið og ég held því enn fram að með öllum þeim breytingum sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið að gera í þessa veru, m.a. með Fiskistofu og öllu öðru sem ég hef hér nefnt, þá hefur kostnaður sjávarútvegsins aukist mjög mikið.

Herra forseti. Ég fer ekki dult með þá skoðun mína að sú ákvörðun hæstv. ríkisstjórnarinnar að setja bráðabirgðalög er ákvörðun sem verður að skoða sem aðför að sjómönnum. Ástæðan er sú að þeir eru látnir standa í þeirri blekkingu að þeir hafi frelsi til þess að fara í verkfall. Það tekur þó nokkurn tíma að undirbúa það verkfall, það kostar fjármuni, það er byrjuð að hlaðast upp sú spenna að þeir séu að ná einhverjum tökum á sínum viðsemjanda þegar allur sá kostnaður og öll sú fyrirhöfn sem þeir eru búnir að leggja á sig er brotin á bak aftur og verkfallinu frestað því að þetta frv. er frv. um að fresta verkfallinu þangað til í fyrsta lagi til 5. júní 1994. Hinn fáránleiki þessa frv., og mætti hæstv. sjútvrh. gjarnan hugleiða hann, er fyrsta greinin. 1. gr. í þessu frv. er sá fáránleiki að ég er mjög hissa á löglærðum ráðherra að hann skuli nokkurn tíma setja nafn sitt undir. Þar er hæstv. sjútvrh. að setja bráðabirgðalög á sjálfan sig. Og ég spyr: Var vonlaust að ná samkomulagi við hæstv. sjútvrh. um að gera með góðu það sem hann skal nú gera samkvæmt lagaboði? Var gersamlega vonlaust að hæstv. sjútvrh. treysti sér til að skipa nefnd, fela henni verkefni nema lög yrðu sett, undirrituð af forseta Íslands þar sem honum væri skipað að vinna þetta verk. --- Ég sé að hæstv. forseti þingsins situr hugsi við að lesa þetta plagg. Það er nefnilega alvarlegt mál að ef slík kergja er hlaupin í hæstv. sjútvrh. að hann treysti sér ekki til að vinna jafnauðvelt verk af fúsum og frjálsum vilja, hvort honum beri þá ekki að segja af sér. Að taka jólaleyfi þingmanna til þess að setja bráðabirgðalög á sjálfan sig, er alveg fádæmt, fátítt að mönnum skuli yfir höfuð detta það í hug. En auðvitað er hæstv. sjútvrh. eini maðurinn sem er dómbær á þá hluti hvort brýn nauðsyn hafi borið til að gera þetta eða ekki. Svo fáránleg er 1. gr. Þetta blasir við. Varðandi hinar greinarnar allar er það tvennt sem verður að taka afstöðu til. Í fyrsta lagi: Þurfti að setja bráðabirgðalög eða var hægt að kalla þingið saman? Og í annan stað: Er eðlilegt að ein stétt manna skuli búa við það að það sé nokkuð öruggt að á hana séu sett lög, í þessu tilfelli sjómenn? Mér er ljóst að í vinnumálalöggjöf Bandaríkjanna er það ákvæði inni að forsetinn getur tekið ákvörðun um að fresta verkföllum. Það ákvæði er almenns eðlis og nær til allra. Ég tel að það væri ekkert óeðlilegt að menn tækju umræðu um það hér hvort þingheimur er reiðubúinn að breyta vinnulöggjöfinni á þann veg að slíkt ákvæði sé inni. En það verður þá að ná yfir alla. Það þýðir ekkert að halda því fram að sjómenn eigi að standa verr að vígi en aðrir í kjarabaráttu hvað þetta varðar. Það þverbrýtur réttlætisvitund hvers einasta manns að horfa á þær leikreglur að fyrst hæli framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands sér af því að nú sé komið slíkt atvinnuleysi í landinu að það þori enginn í verkfall. Það fer auðvitað enginn í verkfall. Glaðbeittur veifar hann þessu framan í þjóðina en kemur svo bljúgur þegar búið er að setja bráðabirgðalög. Leikreglurnar þurfa að liggja fyrir áður en til átakanna er komið. Það eru hin heiðarlegu vinnubrögð. Það sem vekur verulega umhugsun er: Var vonlaust að kalla þingið saman? Var óeðlilegt að kalla þingið saman? Ég held að það sé fullkomlega tímabært undir þessum kringumstæðum að kynna sér það hvað formaður þingflokks sjálfstæðismanna á sínum tíma, hæstv. menntmrh. þessa lands í dag, Ólafur G. Einarsson, sagði um þessi mál. Hann segir svo í ræðu sem hann flutti á Alþingi Íslendinga 16. október 1990, með leyfi hæstv. forseta: ,,Herra forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem til umræðu kemur hér á hv. Alþingi hugmynd um annaðhvort að þrengja réttinn til útgáfu bráðabirgðalaga eða fella hann alfarið niður, eins og raunar kom fram í máli hv. flm. þessa frv. og kemur einnig fram í greinargerð með frv. Ég minni á það sem einnig er tæpt á hér í greinargerð og í ræðu hv. flm. að á 111. og 112. þingi var lagt fram frv. til stjórnskipunarlaga þar sem 1. flm. var hv. þm. Páll Pétursson. Þar kom til nokkurrar umræðu vorið 1989, en ekki á þinginu í fyrra vegna þess hversu seint það var lagt fram. Í því frv. var lagt til að 28. gr. stjórnarskrárinnar yrði þrengd mjög, hins vegar var ekki lagt til að hún yrði felld brott eins og hér er gert. Ég vil aðeins í þessu samhengi rifja upp það sem ég sagði í umræðum hér í hv. neðri deild þann 26. apríl 1989. Um frumvarpsgreinina sem varðar 28. gr. lét ég orð falla á þessa leið: ,,Frv. gerir ráð fyrir að verulega sé þrengdur réttur ríkisstjórna til slíkra athafna, eins og hv. 1. flm. rakti hér áðan. Allt er þetta til bóta en ég vil hins vegar stíga skrefið til fulls og afnema algerlega heimildina til að gefa út bráðabirgðalög.```` Þetta var yfirlýsing núv. menntmrh. Ég spyr: Hvers virði eru yfirlýsingar manna eins og hæstv. menntmrh. þegar hann, þátttakandi í ríkisstjórn, brýtur svo gegn sínum eigin vilja og eigin skoðunum í þessu máli? Ég tel slíkar yfirlýsingar einskis virði. Það er rétt að menn skoði það að á sínum tíma þegar þessi ákvæði voru inni voru samgöngur erfiðar og það gat verið erfitt að kalla þingmenn saman. Það geta líka brostið á þær aðstæður hvort heldur er með ófriði eða með náttúruhamförum eða einhverju slíku að það sé fullkomlega réttlætanlegt að ríkisstjórn gefi út bráðabirgðalög 1, 2, 3, strax vegna brýnnar nauðsynjar. En að taka fyrst ákvörun um það að seinka komutíma þingsins til starfa eins og gert var í atkvæðagreiðslu á Alþingi Íslendinga fyrir jólin, vera þá með loðin svör um það hvort bráðabirgðalögum yrði breytt eða ekki og notfæra svo þessa seinkun til þess að réttlæta það að setja bráðabirgðalög eftir áramót, það eru vinnubrögð sem ekki er hægt að líða og íslensk sjómannastétt á það ekki inni að Alþingi Íslendinga eða ríkisstjórn hegði sér á þennan hátt. Það er talað um að það hefði verið vonlaust að fá menn til að ná sáttum í þessari deilu. Ég tel að þar sé stórum orðum aukið. Ég vil trúa því að forustumenn sjómanna og forustumenn atvinnurekenda hefðu náð sáttum hefðu þeir vitað að deilan leystist ekki nema þeir næðu samkomulagi. En ég get út af fyrir sig tekið undir það sjónarmið að stundum verður kostnaður af slíkum sáttum of mikill, þ.e. það verði að höggva á hnútinn með lagasetningu. En áður en til slíks kemur verða menn að gera sér grein fyrir því að hér liggja óafgreidd frumvörp um þessi mál, um sjávarútvegsstefnuna og Alþingi var ekkert að vanbúnaði að vinna hér hratt og vel og klára lagasetningu ef lagasetning hefði leitt til sátta. Það frv. sem hér er lagt fram er ekki frv. til sátta. Það frv. sem hér er lagt fram er frv. um frestun og þá væri miklu heiðarlegra að leggja til breytingar á vinnumálalöggjöfinni sem heild og setja þar inn almenn ákvæði. Það voru samþykkt stjórnsýslulög á seinasta þingi þar sem segir að þau skulu taka gildi núna 1. jan. Og hvaða regla er það sem sett er þar inn sem meginregla í stjórnsýslu á Íslandi? Það er jafnræðisreglan. Það er jafnræði þegnanna. Og hvernig fær það staðist gagnvart jafnræðisreglunni að sumir eigi að búa við það að hnútasvipa lagasetningar sé notuð til að brjóta niður verkföll eftir að verkfallið er komið í þá stöðu að það er farið að pressa verulega á þann aðila sem það var ætlað að pressa á til þess að ná honum til að semja? Þá er þessu beitt. Þetta kallar á það ef jafnræðisreglan er virt að menn mega þá ekki láta verkfall standa meira en hálfan mánuð eftirleiðis. Annars eru þeir vísvitandi að brjóta jafnræðisregluna. Þá eru þeir að halda því fram að það sé ekki hægt að láta verkfall hjá sjómönnum standa meir en í hálfan mánuð en það sé allt í lagi að láta verkfall hjá öðrum standa lengri tíma. Menn verða nefnilega að fara að gá að sér ef þeir meina eitthvað með þeirri lagasetningu sem sett var með stjórnsýslulögunum. Ég held þess vegna að menn séu komnir í þær ógöngur að annaðhvort hlýtur Alþingi Íslendinga að setjast niður við það verkefni að taka ákvörðun um það hvort vinnumálalöggjöfin sem slík sé á þann veg að henni verði að breyta, setja þar inn almenn ákvæði eða menn verða að hætta þeim leik að gera aðför að vissum stéttum öðrum fremur þegar til verkfalla kemur. Auðvitað er það svo að það er athyglisvert að hér hafa tveir ungir þingmenn komið í ræðustól. Annar, hv. 3. þm. Vestf., telur að hv. 1. þm. Austurl. hafi sagt að það væri e.t.v. ekkert annað að gera en að setja lög, þá sé það ekki svo mikil breyting að það hafi verið bráðabirgðalög, þar með sé hann búinn að fá syndakvittun fyrir því að geta staðið að þessu verki. Þetta minnir á ljóðlínurnar fornu: Annar eins maður og Oliver Lodge fer aldrei með neina lygi. Það verður ekki skilið á annan veg en þann að hv. 3. þm. Vestf. líti á það sem sjálfgefinn hlut að ef Halldór Ásgrímsson gefur grænt ljós á lagasetningu að þar með sé það gulltryggt að þannig beri að standa að verki. Þetta er út af fyrir sig mikil trú, svo mikil að ég hef ekki rekist á aðra trú meiri á einstökum þingmanni og ég vil ekki verða til þess að skerða þá trú sem birtist í þessum viðhorfum. Hinn þingmaðurinn sem var frá Suðurnesjum og flutti hér ágæta ræðu einnig, 

Virðulegi forseti. Hér hafa margir komið inn á þá lagasetningu sem nú er til umræðu á Alþingi og ekki að ósekju, einkum og sér í lagi vegna þess að eins og fram hefur komið hefur það oftar en ekki verið sjómannastéttin sem hefur orðið að gjalda þess að margar ríkisstjórnir umliðinna ára hafa leyst kjaradeilur sjómanna með lögum. En það verður að segjast eins og er að umræðan á meðan á þessari kjaradeilu stóð var allsérkennileg og einkum þá og sér í lagi þegar litið er til þeirra sem atvinnurekendamegin standa. Eftir mikinn fund sjómanna ekki fyrir löngu kom formaður LÍÚ fram fyrir alþjóð í fjölmiðlum og gat þess að útvegsmenn hefðu misst sjónar af forustumönnum sjómanna eftir þann fund og það væri m.a. ein réttlætingin á því að setja þau bráðabirgðalög sem hér eru til umfjöllunar. En hann hefði kannski átt að segja söguna alla því að sannleikurinn var sá að fulltrúar sjómanna höfðu þá þegar eftir þennan fund með sjómönnum óskað eftir fundi hjá sáttasemjara til þess að halda áfram umræðum um tilraun til lausnar þeirrar deilu sem þá stóð yfir. Í þessu frv. til laga segir hér í 1. gr. að nefndin skuli gera tillögu um hvernig koma megi í veg fyrir að viðskipti við aflaheimildir hafi óeðlileg áhrif á skiptakjör og það eigi að undirbúa nauðsynlega löggjöf í þeim efnum. Í yfirlýsingu sem bæði útgerðarmenn og sjómenn hafa undirritað og er dags. 24. apríl 1992 segir svo m.a., með leyfi forseta: ,,Samningsaðilar eru sammála um að útgerðarmanni sé óheimilt að draga útlagðan kostnað vegna leigu eða kaupa á aflaheimildum frá heildarsöluverðmæti aflans áður en skiptaverð sjómanna er reiknað.`` Hér hefði verið ágætisefni í það lagafrv. sem hér er til umræðu ef menn hefðu grannt skoðað þó svo í sjálfu sér lögin sem slík séu af hinu illa en hinu verð ég þó að skjóta hér inn í og vekur þó nokkra undrun að ýmsir ræðumenn, sem hér hafa talað, hafa getið þess að það hefði verið eðlilegt og rétt að kalla saman Alþingi til þess að afgreiða þetta mál með skjótum hætti þannig að það virðist vera þverpólitísk, ég segi ekki samstaða en alla vega skoðun á þessu máli sem gengur út á lagasetninguna og vekur það nokkra undrun mína. Í hvítbók ríkisstjórnarinnar eru margar ágætar yfirlýsingar um markmið og leiðir og hafa margar þegar verið stignar og aðrar í vinnslu og hér í þessari ágætu hvítbók á bls. 32 segir um verðmyndun sjávarfangs sem ég vildi gjarnan vitna til, með leyfi forseta. Það segir m.a.: ,,Lokamarkið er að leggja niður Verðlagsráð sjávarútvegsins þannig að allt sjávarfang verði verðlagt með sölu á opinberu uppboði eða með samningum milli aðila. Jafnframt verður stuðlað að því að viðskiptahættir þróist þannig að það leiði til bættrar aflameðferðar og aukinnar sérhæfingar í fiskvinnslu. Fyrsta skrefið í þessa átt verður stigið nú í haust,`` er sagt í starfsáætlun þessarar ríkisstjórnar, ,,með því að flytja frv. er heimilar Verðlagsráði sjávarútvegsins að ákveða frjálst fiskverð með meirihlutaákvörðun en að loknum eins árs aðlögunartíma verður frjálst fiskverð meginregla. Með þessari nýju skipan mun þýðing fiskmarkaða aukast en stefnt er að því að sem stærstur hluti fiskafla af Íslandsmiðum sé unninn á Íslandi.`` Hér er komið inn á hluta þeirrar deilu sem í umræðunni var fyrr í þessum mánuði og er vissulega efni fyrir ríkisstjórnina að ganga fljótt fram í þessu máli og efla fiskmarkaðina og þá um leið að markaðstengja fiskverðið en það var ein önnur megindeila milli útgerðarmanna og sjómanna þannig að það er af allnokkru að taka fyrir ríkisstjórnina til þess að búa um betur og afgreiða þessi lög frá Alþingi með þeim hætti sem ég hef hér vitnað til. Í fyrsta lagi varðandi yfirlýsingu sem báðir deiluaðilar hafa undirritað og síðast en ekki síst hvítbókina Velferð á varanlegum grunni hvar um er getið að stefnt skuli að því að markaðsverð og fiskmarkaðir muni vaxa og dafna og það er í átt til lausnar þeirrar deilu sem um hefur verið rætt. Í þeim óeðlilega málflutningi sem kom fram af hálfu útgerðarmanna og ég gat um áðan var sífellt staglast á því af hálfu leiðandi manns Vinnuveitendasambandsins og útgerðarmanna að fiskverðið væri ekkert á þeirra könnu og það væri ekki mál sem þeir gætu nokkurn hlut rætt um og töldu m.a. að málflutningur sjómanna væri með þeim hætti að hann væri illleysanlegur og það væri komin upp á borðið krafa sem ekki væri þeim með neinum hætti leysanleg. En á sama tíma mátti samt sem áður heyra æ ofan í æ í leiðandi manni fiskvinnslunnar sem hafði eitt og annað til málanna að leggja enda þó að hann væri ekki formlegur aðili að deilunni, hvorki hvað varðaði kjarasamninga né hvað þá heldur með tilliti til orða framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins eða formanns LÍÚ. Það sem síðan hefur komið hér fram og er rétt að grundvallaratriði þessarar kjaradeilu var það að sjómenn tækju ekki þátt í kvótakaupum og það er með ólíkindum að leiðandi maður LÍÚ skuli síðan koma fram hvað eftir annað fram fyrir fjölmiðla og segja að hann kannist ekki við nein kvótakaup og alls ekki það að sjómenn taki þátt í að greiða fyrir sem þó alþjóð veit og veit þá líklega betur en hann. Varðandi þessa kjaradeilu yfir höfuð verð ég að segja það hér úr þessum stóli að það hryggir mig að endalok hennar skyldu verða með þessum hætti sem hér ber raun vitni um, einkum og sér í lagi það að grípa hafi þurft til þessara laga vegna deilu sjómanna. Það er nú svo að þá tveir aðilar deila er eðlilegt að þeir leysi deiluna því að eins og margoft hefur komið fram er engin lausn í þessari deilu þegar þessi lög eru sett á eins og raun ber vitni um. Það er hins vegar umhugsunarefni fyrir ríkisstjórnina hvort hún taki nú á yfirlýsingu beggja þessara aðila svo og þeirri tengingu fiskmarkaða sem hún sjálf stefnir að í stefnu og starfsáætlun sem hún hefur gefið út þannig að þeir sem deilt hafa megi sæmilega vel við una. Að lokum þetta: Ígrip ríkisstjórnar inn í þessa deilu með þessum hætti eru ekki eðlileg og ekki ásættanleg. Þess vegna er það eðlilegt að þeir sem í kjaradeilu standa leysi sín mál sjálfir vegna þess að hvað svo sem verður um þessa lagasetningu þá er hún aðeins frestun á þeim vanda sem enn stendur út undan.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson lýsti undrun sinni yfir því að þingmenn hefðu lýst sig reiðubúna til að afgreiða þetta mál með skjótum hætti hér á Alþingi. Ef hv. þm. á við þau orð sem ég lét falla um þetta atriði, þá vil ég að gefnu tilefni rifja þau upp, en ég sagði: ,,Öll rök hnigu í þá átt að kalla ætti Alþingi saman til fundar, enda hefði það átt að vera komið til starfa samkvæmt starfsáætlun þingsins þann 17. janúar. Það lá fyrir að stjórnarandstaðan var tilbúin að mæta til þings og reyndar lýsti því yfir að hún teldi það eðlilegan framgangsmáta eins og málin stóðu þá. Ég trúi því að Alþingi hefði sýnt þá ábyrgð að afgreiða þetta mál á eðlilegan og lýðræðislegan hátt á ekki löngum tíma. Setning bráðabirgðalaganna er neyðarúrræði. Það á ekki að grípa þeirra til nema þegar öll sund virðast lokuð.`` Þetta voru mín orð. Það hvarflar ekki að mér annað heldur en þingið hefði tekið sér þann tíma sem það eðlilega hefði þurft til að fjalla um þetta mál og eðlilega hefði það átt að fara til sjútvn. og síðan hér til umræðu í þinginu. En þá hefði reynt á þingmenn stjórnarliðanna sem eru að gefa yfirlýsingar úti í bæ, í bak og fyrir um afstöðu sína til þessara mála. Þá hefði líka reynt á þá í atkvæðagreiðslu, að greiða þá atkvæði eins og þeir eru að gefa yfirlýsingar um úti í bæ. Það er kjarni málsins og orðið tímabært að þeir sjálfstæðismenn og alþýðuflokksmenn sem sí og æ eru að lýsa yfir andstöðu sinni við stefnu og gerðir þessarar ríkisstjórnar en þegar þeir hafa réttinn til þess að nota atkvæðisréttinn og beita honum hér, geri það þá í samræmi við þann málflutning sem þeir hafa þegar þeir tala til umbjóðenda sinna úti í bæ.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi hefði mér þótt tiltækilegt af þér að benda hv. þm. sem hér talaði síðast á að sá sem stendur nú í ræðustól heitir Guðmundur Hallvarðsson en ekki Guðmundur H. Garðarsson en það er þó ekki leiðum að líkjast. Í annan stað kannast ég ekki við það að hafa verið að gefa yfirlýsingar úti í bæ um það hvar ég stæði varðandi þessi lög og það sem síðasti ræðumaður sagði á ekki neitt við það sem ég hef látið hafa eftir mér úti í bæ varðandi þetta mál. Ég hef mína ákveðnu skoðun á þessu máli og hún mun koma fram þegar atkvæðagreiðslan fer fram. En mér fannst ég ekki hafa mjög rangt eftir það sem síðasti ræðumaður sagði áðan. Það mátti skilja á orðum hans að þegar þing kæmi saman og fjallað hefði verið um þetta mál í sjútvn. þá hefði hann tekið afstöðu sem hefði verið ábyrg. Jafnvel mátti skilja hann sem svo að hann væri sammála þessum lögum.

Virðulegi forseti. Ég bið þingmanninn afsökunar á því ef ég hef ekki nefnt hann réttu nafni en mér er það ljóst . . .  
            

Ég vil biðja hv. þm. að veita ræðumanni gott hljóð.

Ég vil að það komi hér skýrt fram, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, að ég er andvígur þessum lögum. Ég hef ekki staðið hér að lagasetningu og ekki staðið að því að setja lög á íslenska sjómenn og ég mun aldrei gera það. Því get ég lýst yfir hér úr þessum stól. Ég hef ekki gert það og mun ekki gera það.

Hæstv. forseti. Þetta hafa verið fróðlegar umræður hér í dag og nauðsynlegar því að það er sjaldan nauðsynlegra en þegar teknar hafa verið afdrifaríkar ákvarðanir að ræða málin á eftir. Ég tel að þessi umræða hafi leitt það í ljós að ríkisstjórnin hefur flanað að þessu máli. Hún lét það dragast í eindaga að taka á vandamálum sem menn vissu að myndu stefna samskiptum sjómanna og útgerðarmanna í óefni og því fór sem fór. Umræðan hér í dag hefur sýnt það að það er einmitt þetta sem gerðist. Sumir hv. þingmenn sem hafa verið að tala hér hafa talað næstum því eins og ágreiningur sjómanna og útgerðarmanna hafi sprottið upp úr jörðinni en aðrir hafa bent á að þessi deila á sér lengri aðdraganda en hún hafi bara skollið á um áramótin. Og auðvitað hafa bráðabirgðalögin ekki leyst neitt mál annað heldur en verða til þess að landfestar hafa verið leystar á þessum skipum og þess vegna þurfa menn að fara að vinna þá vinnu sem svikist var um að vinna áður. Verkfall sjómanna var krafa um stefnubreytingu ríkisstjórnarinnar. Það er ekkert vafamál. Ríkisstjórnin var búin að leggja frv. fram í þinginu mótuð af tvíhöfða nefnd þar sem núgildandi fyrirkomulag í stjórn fiskveiða átti að festast í sessi með þeim annmörkum sem sjómenn voru að berjast gegn og hún ítrekaði nánast sinn skilning á málinu með því að láta þessi frumvörp inn í þingið þegar deilan var bókstaflega skollin á. En þurfti þá að setja þessi bráðabirgðalög og var þá einhver möguleiki til þess að leysa þessi mál? Ég held að svarið við þeirri spurningu sé nei. Ég held að það hefði verið hægt að leysa þessi mál. Ég held að ef sjútvn. þingsins hefði fengið tækifæri, sem hún hefur aldrei fengið, til að fjalla um þessi ágreiningsatriði og með viðræðum við sjómenn og ef menn hefðu síðan í framhaldi af því getað gefið yfirlýsingar um á hvaða grundvelli ætti að vinna að breytingum á lögum í þinginu, þá hefði verið hægt að fá sjómenn til að fresta verkfallinu. Þetta var bara einfaldlega ekki fyrir hendi. Þrátt fyrir að spurt væri ítrekað eftir þessum málum í þinginu fyrir jól og farið fram á að eitthvað yrði gert til að afstýra þessu verkfalli var ekkert gert. Menn biðu eftir verkfallinu. Þeir ætluðu að láta málið annaðhvort leysast í verkfallinu eða setja bráðabirgðalög. Afstöðu þingmanna, sem koma upp í ræðustól og segja: Það var ekkert annað að gera, menn gátu ekki náð samkomulagi, það var allt orðið of seint, þjóðarbúið í miklum vanda og engar líkur á því að menn næðu saman, má líkja við það að að lokum verður rétt ákvörðun að skjóta hest sem hefur verið sveltur svo lengi að hann getur ekki lifað lengur. Það er rétt ákvörðun en það firrir ekki þann sem svelti hann ábyrgðinni á því hvernig hann fór með skepnuna. En þannig var það að að lokum eru margir, jafnvel flestir stjórnarsinnar á því að þetta hafi verið rétt ákvörðun vegna þess að málin voru ekki tekin til meðferðar á réttum tíma. Mér hefur heyrst á ræðum hv. þm. í dag að þeir séu yfirleitt ekki mjög hrifnir af þessum hugmyndum um kvótamarkaðinn. Ef hann verður að veruleika er hann staðfesting á því að það eigi að setja auðlind þjóðarinnar á uppboð. Menn hljóta að taka afstöðu til hans út frá því. Ég geri mér grein fyrir því að t.d. alþýðuflokksmenn, sem hafa haldið því fram að það ætti að selja veiðiheimildirnar á einhvers konar markaði og innheimta þannig auðlindaskatt í ríkissjóð, urðu mjög kátir og ef ekki á að segja himinlifandi þegar hv. 1. þm. Austurl. ýtti á flot björgunarbátnum fyrir ríkisstjórnina og stakk upp á því að menn færu að skoða þá hugmynd að setja upp þennan kvótamarkað. Ríkisstjórnin hljóp á þessa lausn eins og skot mjög ánægð með það að hafa fengið þetta tækifæri. Það er eftir að sjá hvernig hv. 1. þm. Austurl. losar Framsfl. úr þessari klemmu sem hann er búinn að setja hann í með því að taka ábyrgð á því lausnarorði sem ríkisstjórnin hafði þegar hún ákvað að höggva á hnútinn í kjaradeilu sjómanna. Skyldi ekki verða svolítið erfitt fyrir hv. þm. Halldór Ásgrímsson að greiða atkvæði gegn þessu hugarfóstri sem hann setti á blað í Tímanum fyrir nokkrum dögum? Ég er á þeirri skoðun að miðað við óbreytt kvótakerfi þá geti þessi svokallaði kvótamarkaður eða kvótaþing kannski orðið til þess að ástandið verði skárra. Menn geta auðvitað velt því fyrir sér hvort það eigi að taka þátt í að lappa upp á þetta kerfi sem er í gildi og hefur fjölmörg vandamál sem ekki verða leyst þó að með einhverju móti takist kannski að koma í veg fyrir að sjómenn séu látnir taka þátt í kvótakaupum. Ég bendi á að fjölmargir aðrir aðilar hafa orðið fyrir barðinu á þessu kerfi. Það eru ekki bara sjómenn. Heilu byggðarlögin hafa orðið fyrir miklum skellum vegna þess hvernig þetta kerfi virkar og heilu landshlutarnir. Heilu landshlutarnir t.d. eru orðnir þannig settir gagnvart kvóta að þar er miklu meira fiskað en kvótinn segir til um og það eru einhverjir eigendur kvóta allt annars staðar af landinu sem láta veiða þennan fisk fyrir sig og flytja hann til vinnslu um þvert og endilangt landið. Þannig hefur þetta kerfi virkað. Svo ég taki dæmi af Vesturlandi þá var þar búið að setja á takmarkanir á veiðum fyrir daga kvótakerfisins. Þá voru menn að setja þar friðanir bæði í Faxaflóa og á Breiðafirði. Þegar kvótakerfið var síðan sett á höfðu menn starfað undir þessum friðunum og fengu kvóta samkvæmt þeirri reynslu sem þeir höfðu. Hvernig er þetta í dag? Nú eru þessar friðanir að skila sér. Nú veiðist í Faxaflóa og á Breiðafirði miklu meira en kvótinn segir til um. Ekki fá byggðarlögin þar að njóta þess með neinu móti heldur eiga einhverjir aðrir einhvers staðar annars staðar á landinu þessar veiðiheimildir og láta flytja fiskinn í burtu. Það er þannig að einungis 45% af þeim fiski sem kemur að landi á þessu landsvæði er unninn heima. Tæp 42% er flutt í burtu. Það er verið að vinna nálægt 25% af því sem unnið var á þessu landsvæði 1985. Það hefur því komið illa við atvinnulífið þar og það er fráleitt að halda að það geti orðið friður um kerfi til að stjórna fiskveiðum í landinu sem mismunar fólki og byggðarlögum með þessum hætti. Þar eiga ekki bara sjómenn hlut að máli. Nei, hæstv. ríkisstjórn hefur klúðrað þessum málum á alla enda og kanta. Hún hefur ekki látið fara fram neinar viðræður eða samráð, hvorki við sjómenn né fólkið í þessum byggðarlögum. Það starf er allt eftir. Sjútvn. Alþingis hlýtur að þurfa að taka þessi mál öll til mjög gaumgæfilegrar skoðunar og þá verður að líta á fleira en það sem menn rifust um í þessari kjaradeilu sem leyst var með bráðabirgðalögum.

Herra forseti. Hv. 3. þm. Vesturl. hélt því fram að verkfall sjómanna hefði verið krafa um stefnubreytingu í fiskveiðistjórnunarmálum. Ég skildi hann svo að það hefðu verið mistök ríkisstjórnarinnar að átta sig ekki á því í lok sl. árs. En það voru einmitt atvinnurekendur sem í þessari deilu héldu þeirri skoðun fram undir lok sl. árs að kröfur sjómanna væru ólögmætar vegna þess að þær fælu í sér kröfu um að breyta gildandi löggjöf og það stangaðist á við ákvæði laganna um stéttarfélög og vinnudeilur. Þessu andmæltu sjómenn mjög eindregið. Atvinnurekendur létu sér ekki segjast og fóru með það mál fyrir félagsdóm til þess að fá úr því skorið hvor aðilinn hefði rétt fyrir sér. Félagsdómur dæmdi sjómönnum í vil og sýknaði þá af þeirri ákæru atvinnurekenda að kröfur þeirra væri krafa um grundvallarstefnubreytingu á löggjöf og beindust gegn stjórnvöldum. Nú kemur hv. 3. þm. Vesturl. og tekur undir þessi sjónarmið atvinnurekenda sem félagsdómur er búinn að hnekkja. Ég hlýt því að spyrja hv. þm. um það hvort það hafi verið mistök af hans hálfu að leggja málið upp með þessum hætti eða hvort það var ásetningur af hans hálfu að stilla sér á þann veg upp með sjónarmiðum atvinnurekenda sem ég hélt að væri út úr heiminum vegna þess að félagsdómur er búinn að dæma um þessa fullyrðingu.

Þú viðurkenndir sjónarmið atvinnurekenda með því að setja upp þessa þriggja manna nefnd.

Hæstv. forseti. Ég held að þessi ræða hæstv. sjútvrh. lýsi því vel hvers konar vandamál er við að stríða í sjávarútvegsmálum. Maðurinn kemur upp í ræðustólinn eins og hann hafi ekki vitað hvað var að gerast í þessari deild og fer að tyggja upp einhverja hluti í sambandi við það hvernig félagsdómur kvað upp úrskurð sinn. Auðvitað veit hann betur. Hann veit um hvað deilan snýst í dag og hvað hún snerist um þá. Það hefur ekki neina þýðingu að vera með einhvern orðhengilshátt um þessa hluti. Deilan hefur snúist um stefnu ríkisstjórnarinnar í þessu máli og hún gerir það enn. Hún snýst um það að ríkisstjórnin vildi hafa áfram í gildi þetta kerfi um stjórn fiskveiðanna og þau ákvæði sem hafa valdið því að það hefur verið hægt að fara aftan að sjómönnum í sambandi við kjör þeirra. Ef hæstv. sjútvrh. er ekki enn þá kominn úr þessum buxunum þá getur kannski orðið erfitt að leysa málið ef hann ætlar að halda sig við þau sjónarmið sem hann hefur hér verið að boða. Ég held að það væri miklu nær að menn slíðruðu vopnin og færu af þessari braut sem ríkisstjórnin hefur verið á og að hún loksins núna hunskaðist til þess að reyna að hafa samráð við alla aðila um að leysa þessi mál. Það er affarasælla en að halda fram einhverju tali um það að hér sé á ferðinni einhver grundvallarágreiningur á milli t.d. mín og sjómanna, sem er alls ekki.

Herra forseti. Ég hélt ekki að það væri ágreiningur á milli hv. 3. þm. Vesturl. og sjómanna í þessu máli. Þess vegna kom mér það á óvart að hann skyldi leggja svona mikla áherslu á það sjónarmið sem atvinnurekendur tefldu fram í desembermánuði sl. að kröfur sjómanna væru um grundvallarbreytingar á lögum sem a.m.k. óheimilt er að knýja fram með verkfalli. Sjómenn sýndu fram á það með rökstuðningi fyrir félagsdómi að þessar fullyrðingar stóðust ekki. Þetta kom mér einkanlega á óvart af því að ég veit að hv. 3. þm. Vesturl. vill standa með sjómönnum í þessu máli. Þá kom mér það sannarlega á óvart að hann skyldi með þessum hætti taka svo sterklega undir þessi sjónarmið sem atvinnurekendur tefldu fram á sínum tíma en ég hélt að það hefði verið úr sögunni og hef ekki heyrt atvinnurekendur tala um eftir að félagsdómur féll. Ég tek eindregið undir þau sjónarmið hv. þm. og ég lagði mikla áherslu á í minni upphafsræðu hér að það sem máli skiptir vitaskuld í þessu er að menn horfi á málið í víðu samhengi og geri sér grein fyrir eðli þess og reyni að finna á því lausn. Ég er sannfærður um að það er vilji allra aðila að ná henni en viðfangsefnið er ekkert einfalt. Ég hlaut að vekja á því athygli hvernig hv. þm. lagði upp málstað sem atvinnurekendur hafa ekki haldið á lofti síðan félagsdómur féll og geri ráð fyrir því að þetta hafi verið mistök af hálfu hv. þm.

Hæstv. forseti. Ég lít ekki á það sem mistök af minni hálfu að tala eins og mér býr í brjósti í þessum ræðustól. Mér er alveg sama hvort að menn hafi komist að einhverri annarri niðurstöðu úti í bæ um það hvernig þessi mál snúa. En hvernig stendur á því að hæstv. sjútvrh. hefur staðið að setningu bráðabirgðalaga sem ganga út á það að stofna einhvers konar nefnd ráðuneytisstjóra úti í bæ sem síðan kemur með tillögur um nokkrar breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða til þess að leysa þessa vinnudeilu? A.m.k. er það yfirlýst markmið ríkisstjórnarinnar að leysa vinnudeiluna með því að breyta lögunum um stjórn fiskveiða. Hafa menn þá ekki komist að þeirri niðurstöðu, sem ég var að tala um áðan, að vitanlega var þetta krafa um stefnubreytingu, krafa um að ríkisstjórnin beitti sér fyrir breytingum á lögunum um stjórn fiskveiða og breytti fyrirætlunum sínum um lagasetningu í þessu efni sem hér liggur fyrir þinginu? Þetta er allt saman hér skjalfest. Og um hvað eru menn þá að deila?

Hæstv. forseti. Hér er búið að ræða þetta mál mikið í dag og mig langaði að koma að örfáum atriðum sem varða þessa deilu. Það er enginn vafi í mínum huga að hún þróaðist á hinn versta veg og atburðarásin varð einkennileg. Ég geri mér grein fyrir því að deilan var ekki alltaf ljós og margir þættir komu þar inn í sem erfiðir voru. Hitt er enginn vafi að mestur þröskuldur í vegi þess að íslenskir sjómenn næðu saman við útvegsmenn um þetta mál eru þrír aðalleikarar í þessu leikriti ríkisstjórnarinnar. Þar eru Þórarinn V. Þórarinsson fremstur, Kristján Ragnarsson kannski feti framar og Davíð Oddsson þriðji stórleikarinn í þessari seríu. Menn sáu það allan desember að það var verið að draga deiluaðila á asnaeyrunum vegna þess að menn ætluðu að setja lög á íslenska sjómenn. Menn ætluðu ekki að leysa þessa deilu með öðrum hætti. Og kannski svo þaulhugsað að menn vildu gera það með bráðabirgðalögum meðan Alþingi Íslendinga væri enn í jólafríi. Þetta eru stór orð en sá sem les þessa sögu desembermánaðar og fyrstu daga janúarmánaðar hlýtur að komast að þessari niðurstöðu. Það er nefnilega engin tilviljun að verða með þessa ríkisstjórn. Hún er eins og íhaldsstjórnir um allan heim. Hún hefur atvinnuleysið til að verja sig. Atvinnuleysið er sú svipa sem fastast hvín á hrygg verkamannsins. Við skulum gera okkur grein fyrir því að aðstæður íslenskra sjómanna eru ekkert glæsilegar um þessar mundir. Þegar pláss losnar á bát sækja tugir manna um starfið. Það er öðruvísi en áður var þegar kannski einn, tveir eða þrír voru að sækja um því atvinnuleysi var svo til óþekkt í landinu. En þið sjáið það að frá því að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar tók við þá hefur hún með lagasetningu truflað kjarasamninga og eðlilegan framgang kjaramála á Íslandi hvað eftir annað. Hún setti lög á Kjaradóm, eitt af hennar fyrstu verkum, þar sem mjög var níðst á prestum landins svo einhver stétt sé nefnd.  Ég skipti þessu máli nákvæmlega í tvennt. Það er í fyrsta lagi það ábyrgðarleysi sem ríkisstjórnin sýndi gagnvart sjómönnum og virðingarleysi að hvað eftir annað var af ákveðnum aðilum gefið undir fótinn með að deilan væri illleysanleg og einhverjar aðrar leiðir kæmu til greina. Ég er ekki að væna hæstv. sjútvrh. um það. Það eina sem kannski má segja um hann í þessari deilu er að það var eins og hann væri fjarri mikið af tímanum. Hann kom ekki mikið að málinu og tjáði sig þá hann gerði það af skynsemi, að mínu mati, en ég sá ekki að hann leggði svo sem mikið í púkkið til þess að lyktir næðust. Þar er því kannski hans hlutur. En svo er hin hliðin og það er bráðabirgðalagasetningin. Hún er nefnilega ekkert grín. Hún er háalvarlegt mál í lýðræðisríki þegar þing er starfandi. Og þó að mönnum þyki auðveldara að vera lausir við þessa alþingismenn sem eru kjörnir hér til setu og hér komi menn sem hafa talið sig baráttumenn íslenskra sjómanna eins og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson og segir: Guð hjálpi ykkur. --- Eitthvað á þá leið. Haldið þið að þetta hafi verið rætt í einhverja tvo daga? Ef menn halda að löggjafarsamkoma sé einhver grínstofnun sem eigi að vera heima þegar heit mál eru? Það er kannski á slíkum dögum sem þjóðin krefst þess og hlustar á Alþingi og spyr eftir ábyrgð manna. Ég er ekkert viss um þó einhver lagasetning hefði komið til greina í þessu máli að það hafði getað verið öðruvísi en svo að menn hefðu sett hér lög til þess að koma í veg fyrir ákveðna þætti sem íslenskir sjómenn hafa sakað útgerðarmenn um að brjóta á sér. Þannig að það hafa ekki verið lög um að banna verkfall sjómanna fram á mitt sumar, fram á 15. júní, löngu eftir að allar sveitarstjórnarkosningar eru búnar og vonandi löngu eftir að þessi ríkisstjórn er fallin og farin frá. Það er mín heitasta ósk, hv. þm. Egill Jónsson. 

Það var nú annað sem þeir voru að tala um líka.

Þeir hafa sjálfsagt rætt margt á sínum fundum en þetta héldu menn að væri einhver upplyfting en vöruðu sig ekki á því . . .

Það kom ekki . . .


            

Ég verð að biðja hv. þm. að gefa ræðumanni hljóð.

Menn deildu um hver ástæðan væri. Einn sagði: Diplómatískur er hæstv. forsrh. Davíð Oddsson orðinn. Hann er farinn að tala við alla aðila í þjóðfélaginu og stjórnarandstöðuna líka og slær sér upp.

Ekki stjórnarandstöðuna, bara Halldór.

Já, bara Halldór fyrir hönd stjórnarandstöðunnar af því að hann stendur feti framar í hugum landsmanna heldur en hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sem væntanlegur leiðtogi þessarar þjóðar.

Væntanlegur leiðtogi?

Halldór Ásgrímsson. Hver efast um það?

Væntanlegur leiðtogi?

Ég sagði sem væntanlegur leiðtogi.

Það er þetta væntanlegur sem við gerum athugasemd við.

Hans tími kemur. --- Enn aðrir sögðu sem svo: Þarna er Davíð rétt lýst. Aldrei getur hann séð hæstv. sjútvrh. Þorstein Pálsson í friði. Alltaf þarf hann að lítillækka hann. Og svo reiður varð náttúrlega hv. þm. Matthías Bjarnason að hann sagði: Af hverju kallar hann mig ekki, ég er fyrrverandi sjútvrh. En þessu trúðu menn. Ég sá strax hvað þarna var á seyði og hef sagt það á mörgum fundum. Það var tvennt sem vakti fyrir hæstv. forsrh. Það vakti fyrir honum í pólitískum klókindum, af því að hann var staðráðinn í að setja bráðabirgðalög, að nokkrum klukkustundum áður skyldi hann eiga viðræður við Halldór Ásgrímsson og það hefur komið fram í umræðum ungu drengjanna í Sjálfstfl. að það hefði eiginlega verið Halldór Ásgrímsson sem setti þessi bráðabirgðalög.

Hann blessaði þau.

Það veit enginn um hvað þeim fór á milli, hv. þm., en þetta hefur komið fram í umræðunum hjá hóp af ungum þingmönnum að Halldór eiginlega bæri þarna þyngsta ábyrgð og sé meira að segja alveg sérstakur ráðgjafi um þessar mundir í sjávarútvegsmálum. Hann standi eiginlega fremri hæstv. sjútvrh. Þorsteini Pálssyni, standi nær Davíð Oddssyni, svo maður veltir því eiginlega fyrir sér hvort maður fái ekki þær skelfilegu fréttir að morgni að Halldór sé orðinn sjútvrh. og Þorsteinn Pálsson hafi verið sendur í frí.  En síðan er það annað. Auðvitað vita menn að í þessari umræðu hefur kvótakerfið mjög komið til tals og skyldi ekki hæstv. forsrh. hafa þótt mikilvægt að áminna Halldór Ásgrímsson í því efni og segja að hann beri ábyrgð á þessu öllu þó að við gerum okkur grein fyrir því sem höfum fylgst með kvótakerfinu að hæstv. núv. sjútvrh. á stærstan þátt í mörgum þeim vandamálum sem hafa sprottið út af því vegna þess að hann hefur ekki leitt deiluaðila saman til þess að leysa þau ágreiningsefni, þau vandamál sem fram koma, því það er ekkert eilíft undir sólinni og hvert það kerfi sem menn taka upp þarf á eilífum breytingum að halda með hverju missiri sem líður. Ég fordæmi þessa bráðabirgðalagasetningu. Í fyrsta lagi var hún náttúrlega ótímabær, menn höfðu nógan tíma. Það var vitlaust veður á þessum tíma og skipin lágu í höfn, útgerðirnar hefðu þolað eina viku í viðbót og ekkert gerst, fiskurinn hefði kannski stækkað aðeins í sjónum. Menn segja að það hafi verið nauðsynlegt út af loðnu o.s.frv. En það er ekki hægt að verja þessa gjörð ríkisstjórnarinnar af svo mörgum ástæðum, þannig að ég vil nota þetta tækifæri og fordæma fullkomlega þessa lagasetningu og þarf kannski ekki að hafa mína ræðu öllu lengri um þetta mál en ég held að verkalýðshreyfingin á Íslandi, hvort sem það eru sjómenn eða aðrir, verði að vakna til vitundar um það við hvers lags ofríki hin íslenska þjóð býr um þessar mundir þar sem allur réttur manna skal brotinn og keyrður niður. Það er því líkast að við búum í einræðisríki þannig að verkalýðshreyfingin þarf á öllu sínu að halda til þess að ná saman um sín mál. Það hafa ýmsir tekið undir þann málflutning sem ég hef viðhaft. Ég hygg að Guðjón A. Kristjánsson væri sá maður sem fyrstur kæmi inn á Alþingi fyrir Sjálfstfl. ef þeir forfölluðust Matthías Bjarnason eða Einar K. Guðfinnsson. Hann hefur haft stór orð um það hvernig gripið var inn í þessa deilu og sér það kannski í gegnum sín gleraugu með einhverjum svipuðum augum að hann gat aldrei sest að samningaborði við sína viðsemjendur vegna þess að mynd forsrh. var alltaf á veggnum á bak við Kristján Ragnarsson og Þórarinn V. Þórarinsson með lagasetningarvopnið á bak við sig. Þannig að ég ætla að hlífa ykkur við öllu því sem hefur verið sagt og skrifað af hinum ýmsu aðilum sem nálægt þessari deilu komu. En auðvitað er það margt sem maður undrast í bráðabirgðalagasetningunni hjá ríkisstjórninni. Ég hef vakið athygli á 15. júní, að allt skyldi bannað til 15. júní, og síðan er það auðvitað eins og hér hefur komið fram í 1. gr. þar sem með lögum er sjútvrh. skipað að setja nefnd. Þannig að allir hlutir varðandi þessa deilu eru einkennilegir, en í guðs bænum þvoið ekki hendur ykkar með því að reyna að kenna öðrum um. Það eru þeir sem sitja á Alþingi í dag fyrir Sjálfstfl. og Alþfl. sem bera ábyrgð á þessari bráðabirgðalagasetningu.

Samþykktu þingflokkar Sjálfstfl. og Alþfl. það ekki?

Það er nú ein spurning sem auðvitað vakir fyrir og við höfum heyrt það hér að ýmsir hv. þm. Sjálfstfl. hafa talað og það hefur verið engin leið að skilja hver þeirra afstaða væri. Ég minni hér á hv. þm. Guðmund Hallvarðsson, ég minni á hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, ég get talið þá fleiri.

En formaður Framsfl.?

Hvað með Egil Jónsson?


             Það hefur enginn hugmynd um afstöðu hv. þm. Egils Jónssonar.

Ég bið hv. þm. að stunda frið í þingsalnum.

Og ekki þætti mér ótrúlegt að með einhverjum orðum mundi hv. þm. Egill Jónsson fordæma þessar aðgerðir á fjörðum austur. 

Það er rétt. Hvar er hann?

Hvar eru mennirnir sem hér hafa þanið sig úr þessum ræðustól og fordæmt af slíkri heift alla lagasetningu í gegnum tíðina á verkföll og launakjör?

En formaður Framsfl?

Það er allt í lagi með hann.

En varaformaður?

Varaformaður Framsfl.? Það er annar maður.

Varaformaður Framsfl., hv. þm., mun vera með leyfi í þinginu í dag og það lá fyrir í gær. En ég spyr eftir þessum alþýðuflokksmönnum og kannski væri full ástæða til þess að flytja allar þær réttlætisræður sem Jóhanna Sigurðardóttir, Jón Baldvin Hannibalsson og fleiri og fleiri úr þeim flokki, ég tala ekki um úr verkalýðsarminum, hafa kyrjað yfir þessum þingsal. En það kann að vera að sá flokkur sé nú svo dauður úr öllum æðum og hugsi um það eitt að koma öllum sínum mönnum fyrir við feit embætti og stöður, að menn séu að tína út síðustu mennina þessa dagana.  Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa ræðu mína en lýsi því yfir að þetta er eitthvert mesta níðhögg sem gerst hefur í kjaradeilu. Ég hygg að hæstv. sjútvrh. sé það vel kunnugt að á ýmsum stöðum var þessi deila að leysast og átti kannski aðeins nokkrar klukkustundir í að samningar tækjust á milli einstakra félaga sem hefði síðan orðið leiðandi lausn í þessu máli. En hin var niðurstaðan að þessi ríkisstjórn kaus að láta íslenskan verkalýð vita af því hverjir héldu á svipunni og hverjir mundu taka á íslenskum verkalýð ef til átaka kæmi á vinnumarkaði.

Virðulegi forseti. Á gamlársdag flutti hæstv. forsrh. ávarp til þjóðarinnar. Í því ávarpi sagði hæstv. forsrh. að sú ríkisstjórn sem nú situr hefði tryggt vinnufrið á árinu 1994. Forsrh. sagði alveg skýrt í hátíðarávarpi sínu til þjóðarinnar að eitt helsta afrek ríkisstjórnarinnar, eiginleiki hennar sem sýndi styrk hennar og getu, væri sá að hún hefði tryggt vinnufrið á árinu 1994, nú væri að ganga í garð nýtt ár þar sem friður yrði á vinnumarkaði. Ásamt þeirri ræðu sem forsrh. flytur 17. júní er ávarpið á gamlársdag mikilvægasti texti sem forsrh. flytur þjóðinni.

Loforð um bráðabirgðalög.

Auðvitað vissi hæstv. forsrh. það að innan fáeinna klukkustunda mundi hefjast sjómannaverkfall. Auðvitað vissi hæstv. forsrh. það að fiskiskipaflotinn yrði nánast allur, nema í einum landshluta, bundinn við bryggju. Auðvitað vissi hæstv. forsrh. að einhver mikilvægasta stétt þessa þjóðfélags væri að hefja harða kjarabaráttu, kjarabaráttu og verkfall sem ekki aðeins mundi lama flotann heldur lama fiskvinnsluna alla nánast nema í einum landshluta og hafa víðtæk áhrif um þjóðfélagið allt. Engu að síður sagði hæstv. forsrh.: Þessi ríkisstjórn hefur tryggt vinnufrið árið 1994. Hvað merktu þessi orð? Þau merktu fyrirheit til útgerðarmanna, til LÍÚ, til Kristjáns Ragnarssonar, um að það yrðu sett bráðabirgðalög á þessa deilu. Því forsrh. sem lýsir því yfir í stefnuræðu sinni á gamlársdag að hann muni tryggja vinnufrið á árinu 1994 var þá í því ávarpi að tilkynna bráðabirgðalögin og það var eingöngu eftir fyrir útgerðarmenn í landinu að bíða bara þær tvær vikur sem þurfti eða svo þar til hægt væri að setja lögin. Þess vegna var öll framganga hæstv. sjútvrh. og hæstv. forsrh. þar á eftir skrípaleikur, ekkert annað en skrípaleikur og látalæti. Ætlar einhver að koma upp í þennan ræðustól og lýsa því yfir að yfirlýsingin um vinnufrið á árinu 1994 hjá hæstv. forsrh. í hátíðarávarpinu á gamlársdag sé markleysa? Auðvitað ekki. Auðvitað vissi Kristján Ragnarsson og stjórn LÍÚ að þessi yfirlýsing þýddi að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson gat ekki látið það gerast að orð hans yrðu markleysa. Þess vegna voru sett bráðabirgðalög sem ekki voru þess eðlis að það væri skapaður tími fyrir viðræðuaðilana til að leysa málin sjálfur eins og hæstv. forsrh. sagði þá fyrstu dagana í janúarmánuði og hæstv. sjútvrh. er enn að segja í dag því þá hefði verið nægilegt að setja bráðabirgðalögin og binda verkfallið eingöngu með eins til tveggja mánaða fresti, en það er ekki gert. Verkfallið er blásið af langt fram eftir öllu þessu ári.  Það liggur þess vegna alveg klárt fyrir að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson tilkynnti bráðabirgðalögin á gamlársdag. Og svo er hæstv. sjútvrh. í einhverjum látbragðsleik og orðræðu um það að einstakir þingmenn eigi að átta sig á því að hitt og þetta og annað sé óeðlilegur málflutningur í þessari deilu. Maðurinn sem tók þátt í því með LÍÚ að sviðsetja atburðarás til þess að hægt væri að setja bráðabirgðalögin og ónýta allan málatilbúnað sjómanna. Það er satt að segja merki um það hve lítilsigld forusta Sjálfstfl. í sjómannasamtökunum er að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson skuli ekki hér í dag hella sér yfir forsrh.

Hann þarf þá að vera viðstaddur.

Nei, hann þarf ekki að vera viðstaddur vegna þess að það er fyllilega leyfilegt hér í ræðustól á Alþingi að tala við ráðherra þó þeir séu ekki viðstaddir. En ef það er afsökun hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar fyrir því að hann hellir sér ekki yfir forsrh. í dag sú ein að hann sé ekki viðstaddur þá er sjálfsagt að bíða með þessa umræðu þar til forsrh. kemur aftur svo hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson geti þá sýnt að það sé í honum einhver manndómur, að hann meini eitthvað með því að vera í forustu fyrir sjómenn í Reykjavík. En hann sé ekki líka þátttakandi í þessu spilverki með sjómannastéttina á Íslandi.

Mikill manndómur leynist í þér, herra minn.

Mikill manndómur leynist hér segir hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson og hefur þetta að háði og spotti. Hlustaði hann ekki á hátíðarávarp forsrh.? Vissi hann ekki hvað yfirlýsingin þýddi um vinnufrið á árinu 1994? Það er þess vegna alveg skýrt og getur ekki verið skýrar að það var hér vinnubandalag formanns Sjálfstfl. og sjútvrh. og forustu LÍÚ um að eyða þessu verkfalli með bráðabirgðalögum og það eina sem þurfti var að forusta LÍÚ segði í hvert sinn sem sjómenn komu með einhverja ósk. Nei. Önnur ósk. Nei. Þriðja ósk. Nei. Og sviðsetningin að kalla forustumenn sjómanna í forsrn., í sjútvrn., koma eins og hæstv. sjútvrh. fyrir framan fjölmiðlana og segja: Ja, nú hefur náðst samkomulag um að segja nú ekki neitt um það sem hér hefur farið fram, allt saman sviðsetning. Enda er það auðvitað þannig þegar menn heyra lýsingu á ferlinu að það var alveg sama hvað forustumenn sjómanna komu með, forusta LÍÚ sagði annaðhvort nei eða hún beinlínis stóð upp og sagði: Ég er hætt þessum viðræðum. Þingflokkur Alþb. fékk formann Sjómannasambandsins og formann Farmanna- og fiskimannasambandsins, sem reyndar er varaþingmaður Sjálfstfl., til viðræðna núna fyrir nokkrum dögum síðan um þessa atburðarás. Og við fengum nákvæma lýsingu á því hjá Óskari Vigfússyni, formanni Sjómannasambands Íslands, og formanni Farmanna- og fiskimannasambandsins hvernig þetta gekk fyrir sig, dag fyrir dag, lið fyrir lið, umræðukafla fyrir umræðukafla. Niðurstaðan er alveg augljós. Þess vegna er það alveg rétt sem hv. þm. Guðni Ágústsson sagði hér áðan, alveg hárrétt, að þetta væri eitthvert mesta níðhögg sem gerst hefði í kjaradeilu. Það er alveg rétt. En þá vil ég segja við þennan hv. þm., ég skil ekki yfirlýsingu Halldórs Ásgrímssonar daginn eftir að bráðabirgðalögin voru sett. Vegna þess að hv. þm. Halldór Ásgrímsson sagði í viðtali við Ríkisútvarpið 16. jan., með leyfi hæstv. forseta: ,,Eins og staðan var orðin held ég að nauðsynlegt hafi verið að fara í löggjöf vegna þess að aðilar voru hættir að tala saman og það var ekkert traust á milli manna að því er virtist. Það er engin leið að leysa deilur nema skapa traust á milli aðila.`` Og hann sagði meira í þessu viðtali: ,,Með því að setja þessi bráðabirgðalög er verið að fresta átakspunktinum sem er að sjálfsögðu slæmt. Það sem gerist þó er að menn búa til vettvang til að tala saman. Þannig að miðað við allan aðdraganda þá var ekki annað að gera trúlega en að setja lög.`` Varaformaður Framsfl., hv. 1. þm. Austfl., Halldór Ásgrímsson, segir það hér að það hafi ekki verið annað að gera en að setja þessi lög.

Og hvað skilur þingmaðurinn ekki?

Það sem ég skil ekki, hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, er hvernig það geti gerst að varaformaður Framsfl. lýsi þessari skoðun þegar formaður Framsfl. hafði daginn áður fordæmt bráðabirgðalögin mjög harkalega.

Svona gerist aldrei í Alþb.

Hv. þm. Jóhannes Geir kaus að blanda sér í þessa umræðu. Honum er frjálst að gera það með ræðu hér á eftir ef hann vill skýra út þessa yfirlýsingu Halldórs Ásgrímssonar þá væri ég þakklátur fyrir það. Hann hefur tekið að sér að skýra ýmislegt annað sem Halldór Ásgrímsson hefur flutt hér inn á Alþingi þannig að það væri ágætt ef hann gerði það einnig í þessu máli. En ég var spurður að því af hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni hvað það væri sem ég skildi ekki en það sem ég skil ekki er: Miðað við yfirlýsingu Framsfl., miðað við þau orð sem þingmenn Framsfl. hafa að mínum dómi réttilega látið falla í umræðunum, nú síðast hv. þm. Guðni Ágústsson, um þessi lög þá skil ég ekki hvernig varaformaður Framsfl. nánast blessar bráðabirgðalögin í þessari yfirlýsingu sem hann gaf 16. jan. Það er ekki hægt að skilja þessa yfirlýsingu á annan veg en þann þegar hann sagði orðrétt: ,,Miðað við allan aðdragandann þá var ekkert annað að gera trúlega en að setja lög.`` Síðan kemur hann með afsökun um það að aðilar hafi verið hættir að tala saman o.s.frv. Af hverju voru aðilar hættir að tala saman? Vegna þess að forsrh. Davíð Oddsson var á gamlárskvöld búinn að tryggja LÍÚ að það yrðu sett bráðabirgðalög. Og eina skynsamlega skýringin á framgöngu LÍÚ í málinu allan tímann er að þeir voru með þá tryggingu bak við sig. Vonandi voru það mistök hjá hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni að setja þetta fram. Ég ætla ekki að leggja meira út af því. Ég vil frekar hafa það þannig að sú afstaða sem hér hefur verið lýst í umræðunni sé afstaða Framsfl. Þá erum við sammála í því hér að fordæma eins og hv. þm. Guðni Ágústsson gerði réttilega að mínum dómi þessi bráðabirgðalög sem níðhögg því auðvitað er það níðhögg að forsrh. og sjútvrh. taki þátt í þessu spilverki með LÍÚ og taki verkfallsréttinn af sjómönnum með þessum hætti sem hér hefur gerst. Síðan kaus hæstv. sjútvrh. að koma inn í umræðuna og fara að snúa út úr orðum hv. þm. Jóhanns Ársælssonar með því að velta upp hvað sjómenn hefðu sagt í tengslum við félagsdóminn og segja við hv. þm. að vegna þess að hann hélt því fram að þessi deila tengdist lögunum um stjórn fiskveiða þá væri hann að taka upp eitthvert mál sem fulltrúar sjómanna hefðu horfið frá og þetta væri allt saman mjög slæmt. Hvað gerir sú nefnd sem skipuð er skv. 1. gr. þessara bráðabirgðalaga? Hvað stendur í þeirri skýrslu sem dreift er með haus sjútvrn. með undirskrift Þorsteins Pálssonar hæstv. ráðherra sjálfs? Þar er það útskýrt mjög rækilega að kjarninn í þessari deilu felist í ákvæðunum um stjórn fiskveiða. Meira að segja hæstv. sjútvrh. hefur undirstrikað málið sérstaklega með því að leggja þessa skýrslu fyrir sjútvn. Ég þarf í sjálfu sér ekki að endursegja þetta álit en á bls. 4 í því er það skýrt tekið fram að það þurfi að breyta lögunum um stjórn fiskveiða til að leysa úr hnútnum. Hvað hefur hæstv. forsrh. sagt og hvað sagði hæstv. sjútvrh. einnig hér í dag? Hann segir að í bráðabirgðalögunum sé ekki tekin efnisafstaða til deilunnar. En efnisþátturinn komi frá nefndinni. Hver er sá efnisþáttur? Það eru lögin um stjórn fiskveiða, ekkert annað. Það er ekkert annað í þessu áliti heldur en tillögur um breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða. Hver er ástæðan?

Jú, jú. Líka þessi sem liggja á borðunum frá . . .

Já, ég kem að því. Ég átti nú reyndar við þau bæði, frv. um stjórn fiskveiða. Og hver er ástæðan fyrir því að þessi umræða er hér í dag, hæstv. sjútvrh.? Hún er sú að það vita það allir að það varð að ræða þessi bráðabirgðalög og tillögur þessarar nefndar áður en umræðan um frv. um stjórn fiskveiða hæfist í þinginu. Þannig að þetta er fullkominn strákskapur og ómerkilegheit í hæstv. ráðherra að koma upp í andsvari eins og hann gerði áðan og flytja það mál sem við hlustuðum öll á. Það vekur satt að segja undrun manns hvað eftir annað að hæstv. sjútvrh., hvort sem hann birtist hér í því hlutverki eða hæstv. dómsmrh., skuli detta í þetta aftur og aftur að beita aðferðum af þessu tagi. En hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera? Ætlar hann að lögfesta þetta sem er í þessari skýrslu? Vill hann svara því hér í dag? LÍÚ hefur þegar mótmælt þessu. Mér skilst að stjórn Farmanna- og fiskimannasambandsins hafi líka mótmælt þessu. Kannski mótmælir Sjómannasamband Íslands því líka. Hvað ætlar ráðherrann að gera þá? Þá liggur ljóst fyrir samkvæmt hans eigin yfirlýsingum að efnisþáttur deilunnar er óleystur. En ríkisstjórnin tók að sér með bráðabirgðalögunum að leysa efnisþátt deilunnar. Það var nefnilega kjarninn í bráðabirgðalögunum að ríkisstjórnin tók að sér að leysa efnisþátt deilunnar. Um það er 1. gr. þessara bráðabirgðalaga. Og það er þess vegna ekki hægt að afgreiða bráðabirgðalögin fyrr en ríkisstjórnin er komin með efnisþátt deilunnar hvað lausn snertir. Þess vegna er það skiljanlegt að forustumenn samtaka sjómanna skuli hafa sagt, m.a. á þeim viðræðufundi sem við áttum með þeim, að fyrst ríkisstjórnin tók að sér með bráðabirgðalögunum að leysa efnisþátt deilunnar þá sé best að hún og Alþingi fái alla þættina í kjaramálum sjómanna. Því kjarninn í þessum bráðabirgðalögum er nefnilega ekki sá að fresta verkfalli, það er misskilningur. Það er ekki kjarninn í þessum bráðabirgðalögum. Það var að vísu afleiðing bráðabirgðalaganna að sjómennirnir sigldu. Kjarninn í bráðabirgðalögunum er að segja: Alþingi og ríkisstjórn ætla að leysa efnisþátt deilunnar. Að því leyti eru þessi bráðabirgðalög allt öðruvísi en ýmis bráðabirgðalög sem hér hafa verið sett á kjaradeilur. Við settum t.d. bráðabirgðalög á kjaradeilu um Herjólf, Vestmannaeyjaferjuna. Þar var efnisþættinum komið fyrir með þeim hætti að það var settur upp sérstakur gerðardómur til að fjalla um efnisþátt deilunnar. Það er ekki gert í þessum lögum. Sá sem á að fjalla um efnisþátt deilunnar eru þeir sem sitja í þessum sal eða meiri hlutinn á Alþingi og ríkisstjórnin sjálf. Það er kaflinn sem hæstv. sjútvrh. ætti frekar að taka fyrir heldur en að vera hér með skæting út í einstaka þingmenn. Að lýsa því í fullri alvöru hvar lausnin er á þessum efnisþætti deilunnar og deilunni allri. Því það er gerð þessa frv. og kjarni þess. Þess vegna getur þingið ekki afgreitt þetta bráðabirgðalagafrv. fyrr en efnisinnihaldið í 1. gr. liggur fyrir. Nema það sé ekki að marka neitt sem ráðherrarnir segja í þeim efnum. Munurinn er hins vegar sá að hér er ekki bara um yfirlýsingar að ræða heldur 1. gr. bráðabirgðalaganna. Með því að samþykkja það skuldbatt Alþfl., skuldbatt ríkisstjórnin og skuldbatt Sjálfstfl. sig til að leysa það sem útgerðarmenn og sjómenn gátu ekki leyst við viðræðuborðið. Hæstv. sjútvrh., við bíðum eftir lýsingu á þeirri lausn.

Hæstv. forseti. Umræður um þetta frv. sem hér liggur fyrir um stöðvun verkfalls fiskimanna hafa einkum verið tvíþættar. Í fyrsta lagi um að nota þá aðferð að gefa út bráðabirgðalög við þær aðstæður sem ríktu og svo í öðru lagi um efni laganna. Mér fannst þegar Alþingi var frestað fyrir jólin og ákveðið að það kæmi ekki saman fyrr en í síðasta lagi 24. jan. þá væri það ákaflega ótrúlegt að í þessu hléi yrði farið að gefa út bráðabirgðalög í deilu sjómanna þrátt fyrir að forsrh. færðist undan að gefa yfirlýsingu um það. Það hefur verið bent á það hér að til þess að kalla saman Alþingi þarf ekki nema nokkurra klukkutíma fyrirvara og því er það auðvelt. Það lágu fyrir yfirlýsingar eða krafa frá þingflokkum stjórnarandstöðunnar um að Alþingi kæmi saman og jafnframt lá í loftinu að það tæki ekki langan tíma að afgreiða mál ef ríkisstjórn vildi leggja það fyrir þingið. Það hafa komið fram yfirlýsingar um það síðar. Hv. 16. þm. Reykv., Guðmundur Hallvarðsson, lét í ljós undrun sína á því að stjórnarandstaðan skyldi lýsa því yfir að ef ríkisstjórnin hefði tekið ákvörðun um að leggja slíkt frv. fyrir Alþingi þá hefði náðst samstaða um að afgreiða það á skömmum tíma og það tákni því stuðning við efnisþætti frv. að gefa slíka yfirlýsingu. Ég held að okkur sé öllum ljóst að um leið og ríkisstjórn hefur tekið ákvörðun um að leggja slíkt frv. fyrir Alþingi þá er þar með útilokað að deiluaðilar nái neinu samkomulagi. Sá tími sem líður eftir að slík ákvörðun hefur verið tekin og opinberuð fer því til einskis þannig að það er ekki eftir neinu að bíða með að málið verði afgreitt og væntanlega samþykkt. En ef ekki er meiri hluti fyrir því á Alþingi þá fáist úr því skorið með því að það komi þá í ljós í atkvæðagreiðslu. Eitt af því sem hefur verið gagnrýnt við þessa málsmeðferð hæstv. ríkisstjórnar er að það virðist nokkurn veginn augljóst, og hefur komið fram af yfirlýsingum einstakra stjórnarþingmanna, að það hafi ekki verið leitað eftir því við alla þingmenn stjórnarandstöðunnar hvort þeir muni styðja þetta frv. Mér fannst athyglisvert að það sem skýrast var í máli hv. 16. þm. Reykv. hér áðan var að þetta inngrip sem gert væri með þessari lagasetningu væri ekki eðlilegt og ekki ásættanlegt. Að vísu vildi hann ekki segja hvernig hann mundi greiða atkvæði við afgreiðslu málsins en þessi orð hans segja samt nokkuð mikið. Það er ekki aðeins að það sé ljóst að samningar muni ekki nást milli deiluaðila þegar ríkisstjórnin hefur opinberað að hún ætli að leggja fram frv. sem bannar vinnudeiluna, það nægir að sjálfsögðu ef ráðherrar, ég tala nú ekki um ef hæstv. forsrh. gefur yfirlýsingar sem hægt er að skilja á þann veg að bráðabirgðalögum eða lagasetningu verði beitt. Hv. 8. þm. Reykn. var það glöggskyggn á ræðu hæstv. forsrh. um áramótin, að hann taldi að þar hefði komið fram alveg ótvíræð yfirlýsing um að lagasetningu yrði beitt. Ég verð að viðurkenna að ég hafði ekki gert mér grein fyrir því. Hins vegar var í orðum hæstv. forsrh. síðar augljóst að að því stefndi, þegar hann fór að tala um að lagasetning kæmi vel til greina. Þannig að ég held að það sé varla hægt að lýsa betur aðdragandanum að þessari stöðu heldur en hv. 8. þm. Reykn. gerði og þá um leið hvað felst í orðum hv. 1. þm. Austurl., Halldórs Ásgrímssonar, þegar hann segir: ,,Eins og staðan var orðin þá tel ég nauðsynlegt að fara í lagasetningu.`` Þegar það lá orðið fyrir, vegna orða hæstv. forsrh., að deilunni yrði lokið með löggjöf og þá voru samningsaðilar hættir að talast við. Við þær aðstæður var auðvitað ekki eftir neinu að bíða. En eftir sem áður er það vitanlega ámælisvert að það skyldi ekki vera gert á þann hátt að kalla Alþingi saman. Síðan er það efnishliðin. Ég verð að viðurkenna að mér finnst ákaflega furðulegt að það skuli þurfa að setja bráðabirgðalög til að lögbinda 1. gr. þessa frv. Ég vil lesa hana þó það hafi kannski verið gert hér áður í umræðunni, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sjávarútvegsráðherra skal skipa nefnd þriggja manna. Nefndin skal gera tillögur um hvernig koma megi í veg fyrir að viðskipti með aflaheimildir hafi óeðlileg áhrif á skiptakjör og undirbúa nauðsynlega löggjöf í þeim efnum. Nefndin skal skila tillögum sínum sem fyrst og eigi síðar en 1. febrúar 1994.`` Hver bannar hæstv. sjútvrh. að skipa þriggja manna nefnd til þess að gera einhverjar tillögur sem á að skila fyrir ákveðinn tíma? Ég vænti þess að hæstv. sjútvrh. geti fundið einhverja þrjá menn sem hann geti falið að gera tillögur fyrir 1. febrúar án þess að það sé sett í lög. Þannig að ef þetta er aðalatriði frv., sem felst nú gjarnan í 1. gr., þá er ég hættur að skilja þörfina fyrir útgáfu bráðabirgðalaga. Og ef efni þessarar greinar, þ.e. þessi nefndarskipun, hefði nægt til þess að leysa deiluna, þá er það sem sagt enn þá meiri spurning í mínum huga, af hverju þurfti bráðabirgðalög? En það sem kannski fyrst og fremst vaknar í huga manns er spurningin: Af hverju var hæstv. sjútvrh. ekki búinn að setja þessa nefnd á fót fyrir löngu síðan til þess að málið þyrfti ekki að fara í þennan hnút? Vegna þessa dráttar er skiljanleg sú harða gagnrýni sem kom fram í máli hv. 16. þm. Reykv. hér áðan á hæstv. sjútvrh. Hann kom með hvítbók ríkisstjórnarinnar og las upp úr henni stefnu og markmið í sjávarútvegsmálum. Hv. þm. sagði að það væri ástæða fyrir ríkisstjórnina að fara nú að framkvæma þegar liðið væri hátt á þriðja ár frá því að þessi orð voru sett á blað. Enn fremur sagði hv. þm. að það væru næg verkefni fyrir ríkisstjórnina að taka til hendinni. Af hverju flutti hv. 16. þm. Reykv. ekki fyrr þessa ræðu sína hér til þess að benda hæstv. ríkisstjórn á að hún þyrfti að taka til hendinni til þess að málin færu ekki í þennan hnút? Það er því miður sannleikur í þessu máli, sem ég held að hafi komið skýrt fram í þessum umræðum, að það er aðgerðaleysi hæstv. ríkisstjórnar sem hefur komið málinu í þennan hnút. Allt frá því að núv. hæstv. ríkisstjórn var mynduð hafa ekki átt sér stað viðræður milli hæstv. ríkisstjórnar og hagsmunaaðila. Það hefur oft komið hér fram áður í umræðum að í staðinn fyrir að leita eftir samráði bæði við hagsmunaaðilana og stjórnarandstöðu, þá var skipuð tvíhöfða nefndin fræga sem lokaði sig af og formennirnir fóru að kynna sér málið. Annar þeirra, Þröstur Ólafsson, hefur lýst þeirri vinnu sinni, sem ég held að hafi tekið upp undir tvö ár, eitthvað á þá leið, að hann hafi farið í þessa nefnd og tekið að sér annað höfuðið í henni til þess að ganga af kvótakerfinu dauðu. En svo hafi hann farið að læra og læra og læra og út úr þeim lærdómi öllum kom að það ætti að halda því áfram. Það er dýrt spaug fyrir íslenskan sjávarútveg að eyða þannig tímanum í námskeið fyrir aðila sem virðast ekki hafa vitað um hvað þeir voru að tala um áður en þeir tóku til þessara starfa.

Þröstur hefur nú gott af að læra svolítið.

Það getur vel verið. En eins og ég segi, það er dýrt spaug fyrir sjávarútveg og fyrir íslensku þjóðina þegar það endar síðan með þeim ósköpum sem gerðust svo nú í haust, þegar þolinmæðin er þrotin hjá hagsmunaaðilum og þeir sjá að ekkert kemur bitastætt út úr hlutunum. Hins vegar fannst mér það ákaflega athyglisvert að heyra það á útgerðarstöðum að vilji til samkomulags í þessu máli milli útgerðar og sjómanna víða væri mikill. Það hefði ekki borið svo mikið á milli víða til þess að samkomulag tækist. Og að því leyti eða með það í huga, þá er þessi gjörningur líka vafasamur sem við erum hér að fjalla um. En málsmeðferð öll virðist mér harla vafasöm og ekki traustvekjandi og ekki unnt að lýsa yfir stuðningi við.

Virðulegi forseti. Út af orðum síðasta ræðumanns vildi ég ítreka það sem ég sagði áðan, að það er og var nokkurt efni til til þess að skerpa á því sem deilt var mest um. Það er í fyrsta lagi yfirlýsing frá því 26. apríl 1992, hvar útgerðarmenn og fulltrúar sjómanna höfðu undirritað yfirlýsingu þess efnis að: ,,Samningsaðilar eru sammála um að útgerðarmanni sé óheimilt að draga útlagðan kostnað vegna leigu eða kaupa á aflaheimildum frá heildarsöluverðmæti aflans áður en skiptaverð til sjómanna er reiknað``. Það kemur mér ákaflega spánskt fyrir sjónir ef það er rétt sem síðasti ræðumaður var að segja hér áðan, að fulltrúar útgerðarmanna vítt og breitt um landið hafi verið tilbúnir til þess að semja við sjómenn. Það var allt annað að heyra á þeirra talsmanni, Kristjáni Ragnarssyni. Það var aldeilis ekkert samningshljóð í honum. Og jafnvel þó að þessi yfirlýsing sé til eins og hún stendur hér skrifuð, þá er samt sem áður ekki farið eftir henni. Og þá vaknar sú spurning hvort ekki væri þá eðlilegt að lögbinda þessa yfirlýsingu, þó að ég, og ég ítreka það, sé á móti þessari lagasetningu. Hitt málið sem ég var að tala um hér áðan er í hvítbók ríkisstjórnarinnar. Þar hefur nokkuð miðað áleiðis, einkum í sambandi við Verðlagsráð sjávarútvegsins sem hefur verið mörgum ríkisstjórnum hinn mesti þröskuldur og venjulega staðið í mikilli deilu milli sjómanna og útgerðarmanna þegar Verðlagsráð hefur ákveðið verðlagningu á sjávarafurðum í byrjun janúar hér á árum áður. Sem betur fer hefur það verið aflagt, en það sem hins vegar vantar á eru fiskmarkaðirnir og samtenging þeirra og viðmiðunarverð. Og á mörgum stöðum úti á landi hefur kaupfélagsstjórinn og aðrir því um líkir verið að borga sjómönnum langt undir eðlilegu verði og það er það sem þarf að taka á.  
            

Er Kristján Ragnarsson orðinn varðhundur fyrir þá?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. 16. þm. Reykv. fyrir orð hans hér áðan því hann sagði að 24. apríl 1992 hefðu útgerðarmenn og sjómenn birt sameiginlega yfirlýsingu sem var samkomulagsgrundvöllur. En af hverju var þá ekki gengið þannig frá málum að þetta héldi betur? Er þetta ekki nokkuð hörð ásökun á hæstv. sjútvrh., að eftir hér um bil tvö ár skuli þetta samt enn þá svífa í lausu lofti, þrátt fyrir þessa yfirlýsingu? Hefði ekki þurft að ganga þannig frá því þá í lagasetningu að ekki færi þar neitt á milli mála? Ég held að þetta undirstriki enn þá það sem ég sagði um það að ræða hv. 16. þm. Reykv. var mjög hörð árás á hæstv. sjútvrh. Hv. þm. minntist hér á fiskmarkaðina. Hann veit það sjálfsagt mætavel að þeir voru settir á stofn í tíð hæstv. fyrrv. sjútvrh., Halldórs Ásgrímssonar. En það er kannski alveg rétt hjá hv. þm. að þróun þeirra hafi síðan staðnað síðustu þrjú árin.

Herra forseti. Mér þótti eiginlega ómaklega vegið að Þresti Ólafssyni varðandi það atriði, að þegar almennt er mælt með því að menn fari í endurmenntun á ýmsum sviðum, þá sjái menn eftir því að hann eyði tveimur árum ævi sinnar í að kynna sér sjávarútveg sem þjóðin lifir nú á. Ég hef trú á því að hann hefði gott af því að vera í endurmenntun næstu 20 árin og mundi ekki sjá eftir því að hann fengi opinberan stuðning til þess að vera á námskeiðum alveg samfellt. Þessu vildi ég koma á framfæri. En varðandi það sem hér kom fram og getur nú varla talist andsvar við hv. þm. Jón Helgason, að Kristján Ragnarsson sé orðinn lífvörður fyrir kaupfélagsstjóra úti á landi. Það vil ég fá útskýrt miklu nánar. Ég hef ekki frétt af því að hann sé orðinn forstjóri fyrir Sambandið, en það má vel vera að það sé búið að ganga frá þessu í hvítbókinni og hafi verið gert núna um áramótin.

Forseti vill minna hv. þm. á að það er aðeins hægt að veita andsvar við ræðu þingmanna, en ekki andsvar við andsvari.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það mál ýmissa sem hér hafa talað, að við stöndum frammi fyrir erfiðum hlut og hugsanlega erfiðri gjörð. Hins vegar liggur málið fyrir með öðruvísi hætti heldur en sumir hafa viljað vera láta. Í nærri því eitt ár hafa verið lausir samningar sjómanna án þess að viðræður hafi átt sér stað fyrr en á allra síðustu vikum. Þegar ríkisstjórnin greip til þess ráðs að setja bráðabirgðalög á verkfall sjómanna hafði það staðið í tvær vikur og það hafði ekki dugað til að ná þeim árangri sem verkfalli er venjulega til ætlað, að fá menn að samningaborði til viðræðna um ágreiningsefnin. Ég get ekki tekið undir þær hugmyndir að verkfall sé til þess eins að vera í verkfalli. Það hlýtur að vera tæki til að ná einhverju fram varðandi kjör. Endurteknar tilraunir bæði fyrir milligöngu ríkissáttasemjara og a.m.k. þrisvar sinnum fyrir milligöngu sjútvrh., til að fá menn aftur saman að samningaborði til að ræða tillögur sem þeir voru ekki menn til að leggja fram sjálfir og vildu engar leggja fram sjálfir, allar þessar tilraunir runnu út í sandinn vegna óbilgirni þeirra.  Þessi deila var óvenjuleg á þeim tíma sem við höfum lifað að undanförnu, því við hljótum að meta það við aðra aðila á vinnumarkaði að þeir hafa verið sáttfúsir og sýnt samstarfsvilja sjálfir til að leysa úr deiluefnum eða ágreiningsefnum. En ekki þessir sem fengist hafa við deiluefni sjómanna og útgerðarmanna. Deilan er því óvenjuleg að því leyti hversu hatrömm hún hefur orðið og hversu lítinn vilja þessir aðilar hafa sýnt á sama tíma og aðrir aðilar á vinnumarkaði hafa sýnt bæði langlundargeð og samstarfsvilja. Ég segi fyrir mitt leyti að það hefur komið mér á óvart allt sl. ár, allt frá því að samningar sjómanna urðu lausir. Deiluefnin sem mest hafa verið uppi og helst hefur verið haldið fram af talsmönnum sjómanna er það sem þeir kalla kvótabrask. Enn fremur kvótakaup með þátttöku sjómanna, nokkuð sem ekki hefur þekkst hér fyrr en á síðustu árum, eru óheimil samkvæmt kjarasamningum sem báðir aðilar hafa undirritað eða sérstakri yfirlýsingu þeirra beggja um það og er óþekkt í öðrum atvinnugreinum, gersamlega óþekkt. Í þriðja lagi er eitt helsta deiluefnið verð afla í beinum viðskiptum og þar kemur sérstaklega til sögunnar allt það sem við tölum um í einu orði sem leigu, kvótaleigu. Stundum segja menn: tonn gegn tonni eða hvers konar öðrum leigukjörum. Hver leigukjörin eru skiptir ekki máli. Það er nánast alls ráðandi að eigandi kvótans ráði fiskverðinu. Við þurfum ekkert að fara í grafgötur um það, hv. þm., að þetta hefur átt sér stað. Lénsherrar fiskimiðanna hafa leiguliðana ,,by the balls``, svo maður segi þetta hreint út, hafa þá í pungtaki. Ég hygg að það sé oft óþægilegt, hvort sem það er líkamlega eða með öðrum hætti. Önnur deiluefni hafa ekki verið jafnáberandi en eru vissulega verð þess að þeir hefðu sjálfir tekist á um þau, svo sem kjör sjómanna á sérveiðum og á veiðum með nýjum aðferðum sem skotið hafa upp kollinum. Svo virðist sem forustumenn sjómanna hafi ekkert eða lítið gert til þess að gera upp á milli mikilvægis krafnanna. Forustumenn útgerðar hafa hins vegar þrátt fyrir úrskurð félagsdóms vegna kæru þeirra um hugsanlegt óréttmæti krafnanna eða óréttmæti verkfallsins --- þrátt fyrir þann úrskurð að hvort tveggja sé réttmætt hafa talsmenn útgerðarmanna haldið áfram að bera fyrir sig þær ástæður fyrir því að vilja ekki viðræður. Forustumenn sjómanna hafa sakað útgerðarmenn um kvótabrask, um að neyða sjómenn til þátttöku í kvótakaupum og kvótaleigu og að greiða undirverð í beinum aflaviðskiptum. Forustumenn útgerðarmanna hafa haldið fram hinu gagnstæða og því að sjómenn eigi í kjaradeilum við stjórnvöld en ekki við útgerðarmenn. Það hafa talsmenn og forustumenn útgerðarmanna hvað eftir annað látið okkur heyra og raunar löngu fyrir umrædda áramótaræðu forrsh. Útgerðarmenn hafa einnig haldið því fram að viðmiðun fiskverðs í beinum viðskiptum við verð á fiskmörkuðum eða uppboðsmörkuðum standist ekki ákvæði um frjálst fiskverð og standist heldur ekki eitthvað sem þeir kalla meginreglur um frelsi í verðmyndun. Þá liggur hitt fyrir, virðulegi forseti, að þann tíma sem samningar hafa verið lausir hefur sjútvrh. oft og einatt lýst sig reiðubúinn til að beita sér fyrir löggjöf sem tryggir hlut sjómanna fyrir kvótakaupum, enda höfðu báðir aðilar áður samið svo um. Þeir samningar dugðu hins vegar ekki til. Það er a.m.k. mál sjómanna. Hinn 14. jan. sl. stóðu mál þannig að deiluaðilar ræddust ekki við, þrátt fyrir ítrekaða milligöngu og sáttatillögu ríkissáttasemjara og ráðherrans í málinu. Hverri tilraun af annarri lauk með því, sem ég áður sagði, að menn hlupu á dyr í fússi, neitandi frekari viðræðum, neitandi að ræða tillögurnar sem á borðum voru. Tveggja vikna verkfall sýndist engu vera að ná fram. Ég get ekki fallist á að það sé tilgangur verkfalls að vera í verkfalli. Hann hlýtur að vera sá að fá deiluaðila til viðræðna um ágreiningsefnin. Og ef deilan er kjaradeila, þá til viðræðna um kjarasamninga. Fram undan var loðnuvertíð sem einskis bíður þegar hún gefst. Forsrh. sagði um þetta leyti að svo löng stöðvun fiskiskipaflotans væri óbærileg fyrir þjóðarbúið. En deilan var í hnút og á hann varð að höggva til að leysa flotann úr kví. Ekki var fleiri góðra kosta völ. Þeir sem reyndir höfðu verið  leið meðan önnur úrræði stóðu til boða, að mér forspurðum. Það þarf ekki að skipta máli hver afstaða mín hefði orðið við spurningunni. Auðvitað bar ríkisstjórn samt sem áður að taka sína afstöðu. En ég hlýt að viðurkenna að ég fellst á það mat að horft hafi til neyðarástands. Einnig að ljóst var að verkfallið sem slíkt ætlaði ekki að ná tilætluðum árangri. Ég hlýt einnig að viðurkenna, virðulegi forseti, að hefði sú leið verið valin að beita ekki bráðabirgðalögum á vinnustöðvunina og leysa þannig flotann úr höfn, þá þykir mér líklegt að við þingmenn værum enn í svipuðum sporum og við erum nú. Við værum enn að deila um hvort stöðva skyldi verkfallið og leysa flotann. Við værum enn að ræða hugmyndir til lausnar deilunni sem deiluaðilar sjálfir, rétt eins og stendur í dag, þættust ekki geta fallist á og teldu ekki viðunandi niðurstöðu. Flotinn væri enn bundinn í höfn 10 dögum síðar. Ég er ekki viss um að við þættumst þá sáttir á að það væru snöfurmannleg viðbrögð þegar horfði til neyðarástands. Ég er hræddur um að við gætum þá sjálfir horft í gaupnir okkar og séð silfur hafsins renna okkur úr greipum. Deiluefnið er enn óleyst og með gerðum sínum hefur ríkisstjórnin vísað því til okkar þingmanna og á því verðum við að taka. Sú nefnd sem stofnað var til hefur þegar gert grein fyrir tillögum sínum við sjútvn. og sú helsta er um að stofna kvótakaupabanka þar sem viðskipti með aflaheimildir fari fram að hluta til uppi á borðinu, en að hluta til án þess að seljandi og kaupandi eigist við beint. Það álit hagsmunaaðila, deiluaðila, liggur fyrir, að þessar hugmyndir muni ekki duga til. Og ég er þess sannfærður, virðulegi forseti, að lengra þarf að ganga ef við eigum að ganga til móts við umkvartanir, ágreiningsefni sjómanna um kvótabrask og um að sjómenn séu knúnir til að kaupa kvóta ásamt útgerðarfyrirtækjum. Ég tel því líklegt að við verðum að bregða á það ráð, virðulegi forseti, að banna með lögum þátttöku sjómanna í kvótakaupum ef útgerðir standa ekki við samningsyfirlýsingar þar um. Ég tel líka líklegt að við verðum að banna sölu á kvóta til útgerða sem hafa innan fárra mánaða þar áður selt frá sér kvóta af sömu tegund. Ég tel einnig koma til mála, virðulegi forseti, að fella algerlega niður heimildir til að flytja kvóta til næstu ára. Ég tel líka koma til álita, virðulegi forseti, að þingið ákveði að miða skuli verð í beinum viðskiptum við gangandi verð á fiskmörkuðum. Og ég vil taka fram í því samhengi að það liggur fyrir að vegur fiskmarkaða hefur farið vaxandi frá því að þeir voru settir á fót og miklu fremur nú en nokkru sinni fyrr þegar við höfum rætt þeirra mál, eru þeir vísir til þess að geta verið raunverulegur markaður þar sem skapast og myndast verð af sjálfstæðum ákvörðunum kaupenda og seljenda en ekki lénsherra. En talandi um lénsherra, virðulegi forseti. Ég ólst upp við þann skilning á sögunni að tími lénsherra og leiguliða væri liðinn undir lok, en því miður hefur sjávarútvegur á Íslandi endurvakið hann í því sem við köllum kvótaleigur. Og það hlýt ég að viðurkenna að mér sýnist alls ekki falla að úthlutun aflaheimilda eða fiskveiðiréttinda endurgjaldslaust samkvæmt veiðireynslu, að geta síðan leigt hann frá sér en nýta hann ekki. Nýta hann ekki, en leigja hann frá sér ár eftir ár gegn fjárgreiðslum til að fjármagna einhverja aðra starfsemi. Í því samhengi, virðulegi forseti, legg ég að jöfnu fiskveiðar utan landhelgi og hvaða aðra starfsemi sem vera kynni. Ég segi þá skoðun mína að ég lít ekki á aflaheimildir landsmanna sem einhvern verðbréfasjóð sem við getum lánað úr eða tekið úr eftir þörfum. Það er samansafn atvinnuréttinda. Geti menn eða vilji ekki nýta þessi réttindi verða þeir annaðhvort að selja þau að fullnustu eða glata þeim. Það stenst ekki að með slík réttindi sé farið eins og einhver verðbréf sem megi innheimta, selja og kaupa á víxl, án þess að nokkur geti orðið fyrir skaða. Ég vil ekki sjá íslenska sjómannastétt í framtíðinni nær alla í hópi leiguliða á Íslandi, sem braust undan oki lénsherra og leiguliða fyrir rúmum 100 árum loksins, með þeim seinni evrópskra þjóða. Ég tel í raun og veru að ef við berum gæfu til að breyta þessu, að halda áfram fullum rétti til endanlegs afsals, endarlegrar sölu eða kaupa á kvóta, en banna leigu, þ.e. banna það að selja og eiga áfram, þá verðum við á réttri leið og þá verður verulega komið til móts við hugmyndir sjómanna. En ég tel víst að til þess þurfi ekki samninga heldur lög.

Virðulegi forseti. Áður en ég kem að því efnisatriði sem leiddi til þess að ég bað um andsvar finnst mér rétt að vekja athygli á því að tvennt hefur mjög merkilegt komið fram í ræðu hv. þm. Árna R. Árnasonar. Fyrra atriðið eru þær tillögur sem hann lýsti hér til breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða, til þess að koma til móts við kröfur sjómanna. Þessar tillögur eru mjög svipaðar, sumar a.m.k., þeim hugmyndum og tillögum sem við höfum verið að kynna af hálfu Alþb. og sem fulltrúar sjómannasamtakanna kynntu á fundi hjá okkur og ég er alveg sammála því sem kemur fram hjá hv. þm. Árna R. Árnasyni að þessar breytingar eru í grundvallaratriðum skynsamlegar. Vandinn er hins vegar sá, hv. þm., að hér á Alþingi hefur verið meiri hluti Framsfl. og Sjálfstfl. sem hafa staðið gegn því að þessar breytingar yrðu lögleiddar. Það er þetta bandalag Framsfl. og Sjálfstfl. með núverandi fiskveiðistjórnarstefnu sem kemur í veg fyrir að þetta sé hægt.  öll hér í þingsalnum. Í öðru lagi er það auðvitað mjög mikilvæg yfirlýsing að hér hefur komið fram að hv. þm. var ekki spurður um stuðning við bráðabirgðalögin og ég held að þar með hafi það komið í ljós að allir þeir þingmenn Sjálfstfl. sem talað hafa í þessum umræðum hafa lýst því yfir að þeir hafi ekki verið spurðir.  En að lokum, virðulegi forseti, 

Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykn. var boðaður í ræðustól allsnemma í dag. Hann var ekki til staðar. Hv. 5. þm. Reykn. mætir svo hér og lætur að því liggja að mikið vanti á að menn átti sig á eðli þeirrar deilu sem staðið hafi og vekur það spurningu um hvort hv. 5. þm. Reykn. hafi hlýtt á mál manna hér í dag. Það efa ég stórlega. Hv. þm. flutti aftur á móti ræðu sem ég get mjög vel skilið að einhverjir hafi viljað að hann flytti ekki. Og það vekur þá spurningu hvernig ræðu hann hefði flutt hefði hann flutt hana á þeim tíma sem hann var boðaður í fyrra skiptið í ræðustól. Því það höfum við séð sem höfum hér setið að hv. þm. var, eftir að hann kom í þingsalinn, að búa sig undir að flytja hér ræðu. Allt leiðir þetta hugann að því hvort innan Sjálfstfl. fari nú fram athugun á því hvort þingmenn geti ekki fallist á það að styðja bráðabirgðalögin, jafnvel þó þeir hafi ekki verið virtir þess frekar en sandkornin, að vera spurðir álits hvort þeir styddu eða styddu ekki. Það hefur náttúrlega hent hæstv. forsrh. að gleyma því, eins og stundum gerist, að þingmenn hafa löggjafarvaldið þegar þingið situr. E.t.v. hefur hæstv. forsrh. ekki hugsað til þess að sá tími kæmi þegar hann rauk í bráðabirgðalagasetninguna. En undarlegt skap má það nú vera að flytja þá ræðu sem hér var flutt, en ætla samt að styðja bráðabirgðalögin.

Virðulegi forseti. Það var býsna merkileg ræða sem hér var flutt og að mörgu leyti hefði verið betra að hún hefði verið flutt fyrr í dag, þannig að fleiri hefðu getað hlýtt á. Það vakti athygli mína, eins og að vísu hefur komið fram hjá fleirum, sú yfirlýsing sem þingmaðurinn gaf, að hann hefði ekki verið spurður áður en ákveðið var að gefa út þessi bráðabirgðalög. Og þá fer ég að efast um hvort það sé virkilega mögulegt að ríkisstjórnin hafi ekki gengið úr skugga um hvort það væri þingmeirihluti fyrir setningu þessara laga. Ég hef spurt hæstv. ráðherra tvisvar sinnum um hvort svo væri, en ekki fengið svör við. Það væri fróðlegt að gera fyrirspurnina einu sinni enn. Hv. þm. vék einnig að því og sagði að það hefði verið ágreiningur um þetta í tvö ár. Þetta er auðvitað mikill áfellisdómur, þessi orð, á ríkisstjórnina, um aðgerðarleysi ríkisstjórnarinnar og er ekkert annað. Þingmaðurinn sagði líka að það væru engar tillögur sem komið hefðu fram frá sjómönnum, en byrjar svo að lesa upp hverjar tillögurnar voru sem ágreiningurinn var um og gerði það í ákveðnum töluliðum. Þannig að ég fæ ekki almennilega botn í það mál. En ég vil leggja áherslu á eitt sem hv. þm. sagði í hálfgerðum lítilsvirðindi tón, þegar hann talar um lénsherrana á hafinu. Aðrir kalla þá sægreifa. Það hefðu einhvern tíma þótt tíðindi, að þingmaður Suðurnesja talaði í þessari tóntegund til útgerðarmanna á Íslandi. Að þetta séu einhverjir sægreifar eða lénsherrar sem stunda sjómennsku á íslenskum fiskimiðum eða reka útgerð. Þetta er tóntegund sem ég kann ekki við að sé notuð hér og það er illa komið fyrir okkur þingmönnum þegar við þurfum að taka okkur þessi orð í munn. Og ég spyr: Hverjir eru það sem hafa búið til leikreglurnar fyrir útgerðarmenn og íslenska sjómenn til að starfa eftir? Erum það ekki við sem sitjum hér og störfum á Alþingi sem búum til leikreglurnar? Og hverjar eru breytingnar á þessum leikreglum í því frv. sem liggur á borði okkar þm., sem hv. þm. Árni Árnason hefur samþykkt að leggja hér fram í nýju frv.? Hverjar eru breytingartillögurnar?

Virðulegi forseti. Þessi umræða hefur þróast á þann veg að allir þeir þingmenn Sjálfstfl. sem talað hafa í umræðunni hafa lýst því yfir með einum eða öðrum hætti að þeir hafi ekki verið spurðir um setningu þessara bráðabirgðalaga. Það er þess vegna alveg óhjákvæmilegt að áður en þessari umræðu lýkur, komi forsrh. eða starfandi forsrh. hér til fundarins og upplýsi þingið um það með hvaða hætti ríkisstjórnin gekk frá bráðabirgðalagasetningunni. Ég óska einnig eftir því að sá ráðherra sem talar fyrir hönd Alþfl. um þessar mundir komi einnig til umræðunnar og lýsi því yfir hvernig gengið var frá málinu fyrir hönd Alþfl. Það er löng hefð fyrir því hér á Alþingi, hæstv. forseti, að við 1. umr. um bráðabirgðalög sé knúið á um svör við því frá forustumönnum stjórnarflokkanna eða hæstv. forsrh. alveg skýrt með hvaða hætti var gengið frá því að bráðabirgðalögin hefðu þingmeirihluta og hver varð niðurstaða þeirrar könnunar. Það væri hættulegt fordæmi svo ekki sé meira sagt ef þingið ætlaði að láta eins og ekkert hefði gerst þegar þær upplýsingar koma fram í umræðu um bráðabirgðalög sem hér hafa komið fram og ekki er knúið á við 1. umr. málsins hvað er hér eiginlega á seyði. Ef þingið ætlar að festa í sessi fordæmi sem felur það í sér að forsrh. og forustumenn stjórnarflokka þurfi ekki á neinn hátt að hafa samráð við þingmenn sína til þess að kanna afstöðu til bráðabirgðalaga áður en þau eru sett. Ég veit ég þarf ekki að útskýra það fyrir hv. þm. eða hæstv. forseta hvað slíkt fordæmi felur í sér. Þvert á móti eru mörg fordæmi fyrir því að menn hafa gengið hér mjög hart fram til þess að knýja á um það og minni ég t.d. á umræðulotur sem hér voru af hálfu Sjálfstfl. gagnvart þáv. forsrh. Steingrími Hermannssyni og þáv. forsrh. Gunnari Thoroddsen og væri hægt að lesa ítarlegar yfirlýsingar frá forustumönnum Sjálfstfl. um þau efni. Þess vegna, virðulegi forseti, fer ég fram á það að annaðhvort verði þessari umræðu ekki lokið eða henni frestað með þeim hætti að hægt sé að kalla hér til fundarins þá ráðherra sem svarað geta þessum spurningum. Hugsanlegt að hæstv. forsrh. sé ekki á landinu en þá verði starfandi forsrh. og ráðherraoddviti Alþfl. kallaðir til fundarins.

Frú forseti. Sú fyrirspurn sem hv. 8. þm. Reykn. bar hér fram á í eðli sínu ekkert skylt við fundarstjórn forseta. En mér þykir eigi að síður rétt að gera grein fyrir stöðu málsins fyrst að var spurt. Það er svo að bæði ég og hæstv. forsrh. höfðum samband á þeim degi sem ákvörðun var tekin um setningu bráðabirgðalaganna við formann þingflokks Sjálfstfl. og formann sjútvn. þingsins. Í stjórnarskránni er ekkert ákvæði um að það sé skilyrði fyrir setningu bráðabirgðalaga að fyrir fram hafi verið tryggður þingmeirihluti. Ríkisstjórn setur hins vegar ekki bráðabirgðalög nema hún telji sig hafa ástæðu til að ætla að hún hafi meiri hluta á bak við sig í þinginu. Og við þær aðstæður sem voru þann dag sem bráðabirgðalögin voru sett hafði ríkisstjórnin ástæðu til að ætla að hún hefði þingmeirihluta á bak við sig til setningar bráðabirgðalaganna og hæstv. forsrh. mun hafa greint forseta Íslands frá því að ríkisstjórnin hefði ástæðu til að ætla að ríkisstjórnin hefði meiri hluta fyrir lögunum. Þetta er venju samkvæmt og í fullu samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar og frv. síðan lagt fram til staðfestingar með venjulegum hætti. Hér er ekki á nokkurn hátt sveigt frá því sem oft hefur gerst við setningu bráðabirgðalaga og á engan hátt vikið frá þeim skilyrðum sem stjórnarskráin gerir ráð fyrir við setningu laga af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Þessar skýringar og upplýsingar frá hæstv. sjútvrh. gera bráðnauðsynlegt að áður en umræðan getur haldið áfram verði auk starfandi forsrh. og ráðherraoddvita Alþfl., hv. 1. þm. Vestf. Matthías Bjarnason, formaður sjútvn. og formaður þingflokks Sjálfstfl., Geir Haarde, kallaðir til fundarins. Hæstv. sjútvrh. var að segja það hér áðan að forsrh. hefði eingöngu talað við tvo þingmenn Sjálfstfl. áður en þessi bráðabirgðalög voru sett. Tvo þingmenn Sjálfstfl. Og á grundvelli samtalanna við þessa tvo þingmenn hefði Davíð Oddsson, hæstv. forsrh., fullvissað forseta lýðveldisins um það að meiri hluti væri fyrir bráðabirgðalögunum. Þetta er nú engin smáyfirlýsing, virðulegi forseti. Hvað sagði hv. þm. Matthías Bjarnason við forsrh. í þessu samtali? Kannaði hann stuðning annarra þingmanna Sjálfstfl. eða þeirra þingmanna sem voru í sjútvn.? Sjálfsagt ekki vegna þess að hér hefur komið í ljós í dag að þeir fulltrúar Sjálfstfl. í sjútvn. sem talað hafa í umræðunum hafa allir lýst því yfir að þeir hafi ekki verið spurðir. Við hverja talaði formaður þingflokks Sjálfstfl., Geir Haarde? Hvaðan fékk hæstv. forsrh. Davíð Oddsson þær upplýsingar sem gerðu honum kleift að segja við forseta lýðveldisins: Ég hef ástæðu til að halda að ég hafi meiri hluta fyrir þessum bráðabirgðalögum? Sjútvrh. upplýsti það hér og nú að það hefði forsrh. sagt. Forsrh. skaut sér þess vegna ekki á bak við þá kenningu að hann þyrfti ekki að hafa neina vitneskju um bráðabirgðalagastuðninginn á þinginu heldur þvert á móti sagði við forseta lýðveldisins að hann hefði þann stuðning. Og svo segir hæstv. sjútvrh. hér: Það var byggt bara á samtölum við tvo þingmenn Sjálfstfl.  það að þessari umræðu verði frestað þar til starfandi forsrh., 1. þm. Vestf., hv. þm. Geir Haarde, formaður þingflokks Sjálfstfl., allir þeir sem hafa hér verið tilgreindir af hæstv. sjútvrh. sem aðilar að yfirlýsingunni gagnvart forseta lýðveldisins, koma hér til umræðunnar.

Forseti vill vekja athygli á að það er hægt að biðja um orðið nú um fundarstjórn forseta. Hér er til umræðu frv. til laga, og hefur verið til umræðu í allan dag og lítur forseti svo á að ekkert sé því til fyrirstöðu að halda umræðu áfram um málið.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir þá kröfu hv. 8. þm. Reykn. að nú verði þessari umræðu frestað þannig að hægt verði að ganga úr skugga um það á hvern hátt ríkisstjórnin taldi sig hafa ástæðu til að ætla að það væri þingmeirihluti fyrir þessari lagasetningu. Hæstv. sjútvrh. sagði hér áðan að þetta stæðist allt saman stjórnarskrána. Það má vel vera, en ég stend nú í þeirri trú að hér sé verið að brjóta í blað hvað snertir vinnubrögð við setningu bráðabirgðalaga og það sé ekki einungis svo að núv. hæstv. ríkisstjórn telji sig ekkert þurfa að breyta þar um þrátt fyrir breytingar á þingsköpum, heldur virðist hún telja að hún geti farið frjálslegar með bráðabirgðalagaákvæðið heldur en var hefð fyrir áður en þó átti að þrengja þetta ákvæði. Ég vil því fara fram á það og taka undir það að umræðunni verði frestað þannig að hægt verði að ræða þetta við þá aðila sem hv. 8. þm. Reykn. nefndi hér áðan. Mér sýnist að hér séu mál svo komin að það sé komin röðin að mér í þingflokksstjórn Framsfl. að standa vaktina og tel mig þess vegna geta borið fram þessa ósk fyrir hönd þingflokks Framsfl.

Frú forseti. Ég vil ítreka þá skoðun mína að sú umræða sem hér fer fram á ekkert skylt við fundarstjórn og hefði þess vegna verið fullkomlega óeðlilegt að leyfa hana í upphafi á þeirri forsendu. En ég vil endurtaka það að ríkisstjórn sem gefur út bráðabirgðalög þarf ekki samkvæmt skilyrðum stjórnarskrárinnar að ganga fyrir fram úr skugga um að hún hafi þingmeirihluta. Hún setur hins vegar ekki bráðabirgðalögin nema hún hafi ástæðu til að ætla að sá þingmeirihluti sé fyrir hendi. Ég hygg að hæstv. forsrh. hafi í einu og öllu farið að réttum lögum í þessu efni og þess vegna algjörlega ástæðulaust að gera þær athugasemdir sem hv. 8. þm. Reykn. hefur gert hér af þessu tilefni og því fer víðs fjarri að hér sé með einhverjum hætti brotið í blað í þessu efni. Það kann að vera að einstakir þingflokkar hafi haft mismunandi hátt á þegar bráðabirgðalagasetningu hefur borið að. Varðandi þá ósk sem hér hefur verið borin fram af tveimur hv. þm., 8. þm. Reykn. og 6. þm. Norðurl. e., um að fresta fundinum, þá sé ég ekki nokkra ástæðu til þess. Hér eru hv. þm. á mælendaskrá og ekkert hefur verið gefið til kynna um það að þessari umræðu sé að ljúka. Ég tel fyllilega eðlilegt að henni sé haldið áfram með venjulegum hætti og engin ástæða af því tilefni sem hér hefur verið gefið að fresta umræðum. Ég tel þvert á móti ástæðu til þess að halda þeim áfram og leyfa þeim hv. þm. sem kvatt hafa sér hljóðs að tala og koma sínum sjónarmiðum á framfæri í þessari umræðu eins og þingsköp gera ráð fyrir og engin ástæða til þess að tefja það að þeir fái að koma sínum sjónarmiðum á framfæri.

Herra forseti. Af stól forseta hafa þingmenn heyrt þá setningu að það sé skylda samkvæmt þingsköpum að taka þátt í atkvæðagreiðslu. Þannig hefur þingmönnum verið haldið við aga og þeir minntir á sínar skyldur. Nú vil ég biðja hæstv. forseta að fletta upp þingsköpunum og finna 53. gr. Og nú geri ég þá kröfu til forseta að hann velji ekki textann úr þingsköpunum hverju sinni, hvað hentar forseta, heldur hitt að forseti geri sér grein fyrir því að hann á að fara eftir þingsköpunum öllum. Og, með leyfi hæstv. forseta, stendur þar: ,,Skylt er þingmönnum að sækja alla fundi nema nauðsyn banni. Forföll skal tilkynna forseta svo fljótt sem unnt er og metur hann nauðsynina.`` Hér þarf að lesa upp þann lista hverjir hafa forföll, hverjir hafa leyfi. Hinum á að halda til agans og láta þá mæta strax í sína stóla eða slíta fundi. Forseti verður að gera sér grein fyrir sinni ábyrgð í þessu. Það dugar enginn leikaraskapur að velja úr textanum eftir fyrirmælum ráðherra, hvað eigi að gilda í þingsköpum hverju sinni. Ég vænti þess að það liggi ljóst fyrir það sem forseti þingsins hefur sagt um lestrarkunnáttu þingmanna.

Forseti vill taka fram að hann les ekki upp úr þingsköpunum eftir leiðbeiningu ráðherra heldur eftir því sem hann telur við eiga hverju sinni.

Ég sagði að hann ætti ekki heldur að gera það. Ég tók það skýrt fram.

Það lá í orðum þingmannsins að forseti læsi upp ú þingsköpum eftir því sem ráðherrar segðu en það er svo sannarlega ekki. Í 55. gr. þingskapa segir um fundarstjórn forseta að þá er heimilt að gera athugasemd við fundarstjórn forseta í þrjár mínútur í senn, en enginn má tala oftar en tvisvar. Vegna þess að hv. 8. þm. Reykn. hafði beðið um orðið aftur að því er ég taldi um fundarstjórn forseta, en hann var búinn að tala tvisvar, var ekki hægt að veita honum orðið.

Það er hægt að gera matarhlé og kalla þá þá menn til fundar sem beðið er um.

Herra forseti. Ég kann að meta það við hæstv. forseta að það liggur fyrir að ekki stendur til að fara eftir fyrirmælum ráðherra, enda ekki krafa af minni hendi að það verði gert. En ég vil undirstrika það að hér stendur á bls. 23 í þingsköpunum um fundarsköp: ,,Skylda til að sækja þingfundi.`` Og annað tveggja hlýtur að gerast að forseti standi við það að fylgja þessum þingsköpum eftir þegar þingmenn óska eftir því og kalli þá hér til fundar sem ekki hafa fjarvistarleyfi eða þá að þingmenn hljóta að líta á það sem dauð og ómerk ummæli þegar þeir eru minntir á skylduna um að greiða atkvæði. Það nær ekki nokkurri átt að hæstv. forseti þingsins líti svo á að hann geti valið úr textanum hvað eigi að vera í gildi á hverjum tíma. Þess vegna er krafan einföld: Annaðhvort ber að slíta þingfundinum nú eða kalla þá menn til í salinn sem óskað hefur verið eftir og eiga skyldum að gegna samkvæmt þingsköpunum að sitja í sínum stólum. Þeim leikaraskap verður að ljúka að ráðherrarnir geti gefið yfirlýsingu um það að það eigi bara einn og einn að sitja í stólnum þennan eða hinn daginn, hinir megi vera í fríi. Þeir eru hér á launum til þess að sinna þessum störfum og eru ekki of góðir til að lúta 53. gr. þingskapanna eins og aðrir. Og það er krafa okkar til forseta að hann beiti aga sínum að framfylgja því að þetta sé virt og að menn undanbragðalaust þurfi að lúta aga forseta, ekki bara varðandi atkvæðagreiðslurnar heldur einnig varðandi þetta atriði í þingsköpunum.

Forseti vill taka fram að enn eru tveir hv. þm. á mælendaskrá um dagskrármálið og hafði forseti hugsað sér að gera hlé á umræðum þangað til kl. hálfníu en vill ljúka þessari umræðu fyrst.

Hæstv. forseti. Ég held að forseti verði að gera sér það ljóst að hér hafa komið upp óvenjulegar aðstæður sem gera þá kröfu skýra að hér verður að kalla ýmsa menn til þessa fundar. Það hefur komið fram, sem kannski ýmsa grunaði, að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson hafði ekki samband við þingmenn síns flokks áður en bráðabirgðalögin voru sett. Það kann líka að leika sá grunur á að svo sé ástatt með Alþfl. og það segir okkur kannski þau tíðindi sem löggjafarvaldið og forseti þingsins verður að gera sér grein fyrir að bráðabirgðalögin eiga ekki meirihlutafylgi á Alþingi Íslendinga. Þess vegna hlýtur það að vera alveg skýrt, hæstv. forseti, að þessi umræða getur ekki haldið áfram nema ýmsir þeir aðilar sem um þetta mál fjölluðu og það þekkja, komi hér til fundarins. Það hlýtur því að vera réttmæt krafa stjórnarandstöðunnar að þessum fundi verði nú þegar frestað.

Eins og forseti hafði tekið fram, þá var ætlunin að gera matarhlé til kl. hálfníu en hv. 5. þm. Austurl. kveður sér hljóðs um fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Ég tel það afar eðlilegt að núna sé gefið matarhlé til þess að menn geti nærst og haldið svo umræðum áfram um það mikilvæga mál sem er á dagskrá í kvöld. Ef ákvörðun hæstv. forseta um matarhlé tengist á einhvern hátt þeim umræðum sem hafa átt sér stað núna vegna þess hvernig staðið hafi verið að útgáfu bráðabirgðalaganna þá vil ég að það komi alveg skýrt fram að hæstv. ráðherrar Alþfl. höfðu samband við alla aðra þingmenn flokksins og lögðu málið fyrir þá. Einnig má geta þess hér að það var haft alveg ágætt samráð við fulltrúa flokksins í hv. sjútvn., mig sjálfan, um undirbúning málsins. Ég spurði sérstaklega eftir því hvort ekki yrði örugglega haft samband við aðra þingmenn flokksins áður en bráðabirgðalögin yrðu gefin út. Mér var tjáð að svo mundi verða gert. Svo best sem ég veit var þetta samband mjög eðlilegt og að því staðið með þeim hætti eins og jafnan er gert í Alþfl. við útgáfu bráðabirgðalaga. Þetta vildi ég að lægi ljóst fyrir.

Virðulegi forseti. Þetta síðasta fasta skot hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar á samstarfsflokkinn, Sjálfstfl., þar sem hann lýsti því yfir að að sjálfsögðu væri haft samstarf við alla þingmenn í Alþfl. gerir það enn brýnna að kalla til þá þingmenn Sjálfstfl. sem hér hafa verið nefndir. Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér ekki hljóðs um stjórn forseta núna út af þessu atriði. Ég velti því fyrir mér hvort það hafi orðið mistök hjá starfsmönnum þingsins í dag. Mér þykir það að vísu afar ólíklegt því að starfsmenn þingsins þekki ég að afar vönduðum vinnubrögðum, en það lítur út fyrir að frv., sem þrír ráðherrar ríkisstjórnarinnar boðuðu að yrði lagt fram á Alþingi í dag um breytingar á búvörulögum, hafi einhvers staðar glatast. Ég hef verið að leita að því á borði mínu og hef reyndar verið að spyrja aðra þingmenn eftir því en frv. er hvergi. Þótt ég viti að oft sé unnið lengi í ráðuneytunum, þá reikna ég með að þar sé vinnudeginum lokið og vil því biðja virðulegan forseta að ganga úr skugga um hvort það geti verið svo að þetta frv. liggi hér einhvers staðar og hafi gleymst að dreifa því. Því ekki dettur mér það í hug eftir að ekki færri en þrír ráðherrar ríkisstjórnarinnar lýstu því yfir hér í gær að um þetta mál væri alger samstaða og búið að kynna frv. í þingflokkum stjórnarflokkanna og það ætti að dreifa því í dag að eitthvað hafi komið upp á á stjórnarheimilinu sem gerir það að verkum að frv. sé ekki komið fram. 

Það er sjálfsagt að athuga það sem þingmaðurinn talaði um, en ég þori nærri að fullyrða að það er ekki um mistök af hálfu starfsmanna þingsins að ræða án þess að forseti hafi kannað það sérstaklega.

Virðulegi forseti. Þær upplýsingar komu fram rétt fyrir kvöldmatinn að hæstv. forsrh. hefði eingöngu haft samband við tvo þingmenn Sjálfstfl. áður en þessi bráðabirgðalög voru tekin til afgreiðslu og sett. Þessir þingmenn voru hv. 1. þm. Vestf., formaður sjútvn., og formaður þingflokks Sjálfstfl., Geir Haarde. Í umræðunum hefur komið fram að allir þeir þingmenn Sjálfstfl. sem hafa talað hafa lýst því yfir að ekki hafi verið haft samband við þá þegar lögin voru sett. Þess vegna var sú ósk sett fram fyrir kvöldmat, bæði af fulltrúum Alþb. og Framsfl., að til þess að þessi umræða gæti haldið áfram þá mættu til fundarins í fyrsta lagi forsrh. eða starfandi forsrh. og í öðru lagi þeir þingmenn tveir sem tilgreint hefur verið að séu þeir sem forsrh. leitaði til úr þingflokki Sjálfstfl., 1. þm. Vestf., formaður sjútvn., Matthías Bjarnason, og Geir Haarde, formaður þingflokks Sjálfstfl. Jafnframt hefur hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson lýst því yfir að ráðherrar Alþb. hafi haft þann hátt á að hafa rætt við alla þingmenn Alþfl. áður en gengið var til forseta. Hæstv. sjútvrh. lýsir því síðan yfir að forsrh. hafi tilkynnt forseta lýðveldisins að hann teldi að það væri þingmeirihluti á bak við þessi bráðabirgðalög. Nú veit ég að ég þarf ekki að minna hæstv. forseta á það að þegar bráðabirgðalög hafa komið til umræðu áður og það hefur verið óvíst með hvaða hætti forsrh. stóð að setningu laganna, hvað hann sagði við forseta lýðveldisins og hvort það reyndist rétt, þá hefur ávallt verið orðið við þeirri ósk að áður en umræðan héldi áfram kæmi forsrh. eða starfandi forsrh. til þingfundar og greindi þinginu frá því hvað fór á milli forsrh. og forseta lýðveldisins og hvaða rök forsrh. hafði fyrir því að meiri hluti væri á bak við bráðabirgðalögin. Þess vegna ítreka ég, virðulegi forseti, þá ósk sem við settum fram, fulltrúar Alþb. og Framsfl. og ég reikna með að sé einnig studd af fulltrúum Kvennalista þó að það hafi ekki komið fram fyrir kvöldmat, að til þess að þessi umræða haldi áfram þá mæti þessir þrír fulltrúar Sjálfstfl. til fundar og greini þinginu frá því sem hér hefur verið rætt. Ég veit að ég þarf ekki að nefna þá aftur. Enginn þeirra er í þingsalnum nú, virðulegi forseti, þannig að ég ítreka ósk okkar um það að til þess að umræðan geti haldið áfram verði þessir þrír þingmenn og ráðherrar kvaddir til fundar.

Frú forseti. Hv. 8. þm. Reykn. hefur nú í tvígang undir dagskrárliðnum fundarstjórn forseta farið rangt með ummæli þau sem ég viðhafði fyrr á þessum fundi. Ekki veit ég hvort það er óafvitandi eða vísvitandi gert en nauðsynlegt að leiðrétta það. Ég sagði að það hefði verið mat ríkisstjórnarinnar að hún hefði ástæðu til að ætla að þingmeirihluti væri að baki bráðabirgðalögunum og að hæstv. forsrh. hafi lýst því yfir að hann hefði haft ástæðu til að ætla að þingmeirihluti væri að baki bráðabirgðalögunum. Ég vona að hv. þm. snúi ekki út úr þessum ummælum í þriðja sinn eða rangfæri þau því að það er nauðsynlegt að fara rétt með þegar vitnað er í ummæli manna um jafnviðkvæm mál og þetta. Ég vil ítreka það enn og aftur að það er ekki stjórnarskrárskilyrði fyrir útgáfu bráðabirgðalaga að gengið sé úr skugga um það fyrir fram að þingmeirihluti sé fyrir hendi. Ríkisstjórn metur það upp á eigin spýtur og ég hygg að allur gangur hafi verið á því frá einum tíma til annars hvort stjórnarflokkar á hverjum tíma hafi rætt við alla þingmenn eða ekki. Það er reyndar aukaatriði málsins. Hitt er aðalatriðið að þetta er ekki skilyrði og líka nauðsynlegt að minna á að þetta er engin ný uppgötvun allt í einu í miðri umræðunni. Það var greint frá því þegar kvöldið sem bráðabirgðalögin voru sett að ekki hefði verið talað við alla þingmenn Sjálfstfl. Hér er því ekki um nein ný sannindi að ræða sem ástæða er til að gera meira veður út af en menn höfðu tilefni til strax í upphafi umræðunnar.

Virðulegi forseti. Það er alveg sjálfsagt að staðfesta það að þau ummæli sem hér voru höfð voru á þann veg sem hæstv. sjútvrh. fór með, að forsrh. hefði tjáð forseta lýðveldisins að hann hefði ástæðu til að ætla að það væri meiri hluti á bak við frv. Það er alveg rétt. Hafi ég orðað þetta eitthvað öðruvísi, þá er það ekki vegna þess að ég vildi breyta merkingunni. Mér er þetta alveg fullkomlega ljóst. Það var þess vegna sem ég óskaði eftir því að þeir tveir þingmenn sem talað var við úr Sjálfstfl. kæmu til fundarins. Því það er staðfest hér og hefur ekki verið dregið til baka að forsrh. talaði bara við tvo þingmenn úr Sjálfstfl., hv. þm. Geir Haarde og hv. þm. Matthías Bjarnason.

Hver segir þetta?

Nú hváir hv. þm. Geir Haarde þegar ég segi þetta og er þá rétt að hann fái að heyra það að hæstv. sjútvrh. lýsti því yfir aðspurður fyrir kvöldmat að forsrh. hefði eingöngu rætt við tvo þingmenn úr Sjálfstfl. Ef hv. þm. Geir Haarde er fyrst að heyra það nú í salnum . . .

Hvað með það?

Hvað með það? Ja, það er von að málið sé orðið flókið þegar hv. þm. Geir Haarde segir: Hvað með það?

Var ekki talað við hann einu sinni?

Vegna þess að málið snýst um það á grundvelli hvaða upplýsinga lýsti hæstv. forsrh. því yfir við forseta lýðveldisins að hann hefði ástæðu til að ætla að frv. hefði meiri hluta. Nú er það komið í ljós að allir þeir þingmenn Sjálfstfl. sem talað hafa við umræðuna hafa lýst því yfir alveg skýrt að ekki var talað við þá. Það hefur enginn þingmaður Sjálfstfl. talað í umræðunni og lýst því yfir að við hann hafi verið talað um þessi bráðabirgðalög. Þess vegna er ósköp eðlilegt að menn spyrji bæði úr sæti sínu og úr ræðustól: Hvað var um hina 26 sem ekki hafa verið tilgreindir í umræðunni?

Við erum 26 í allt.

24, fyrirgefðu, hv. þm., 24. Já, og dugir samt. Hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson hefur lýst því yfir að talað hafi verið við alla þingmenn Alþfl. hvern og einn og ráðherrar Alþfl. hafi gert það. Þess vegna óska ég eftir því að hv. þm. Geir Haarde upplýsi það hér við hvaða þingmenn Sjálfstfl. hann talaði svo að það komi alveg skýrt fram hvort farið var með sannleikann af hálfu forsrh. í samtali við forseta lýðveldisins. Og áður en þessi umræða getur haldið áfram þá verði þetta mál hreinsað í umræðunni.

Virðulegi forseti. Það væri vissulega munur ef hér væri verið að ræða um fundarstjórn forseta. Það er að sjálfsögðu ekki. Og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson talar úr glerhúsi þegar hann gagnrýnir setningu bráðabirgðalaga eins og að þeim var oft staðið þegar hann sat í ríkisstjórn. Ég held ég þurfi ekki að fara frekar út í slíkan samanburð eða þá sálma. Staðreynd málsins er sú að það er ekki stjórnarskrárbundin skylda að hafa samband við alla þingmenn í stjórnarmeirihluta og hv. þm. þarf ekki annað en fletta upp í fræðiritum til þess að kynna sér þá staðreynd. Hitt er annað mál að í tengslum við þetta mál hafði forsrh. samband við mig sem formann þingflokksins og tjáði mér hvað stæði fyrir dyrum. Ég innti hann ekkert eftir því hverja fleiri hann hefði talað við og mér er ekki kunnugt um hvað fór á milli hans og forseta lýðveldisins. Það eru einkasamtöl þeirra í milli og væntanlega trúnaðarmál. En ég taldi mig geta fullyrt við forsrh. það sem ég leyfi mér að fullyrða hér og nú að það var þingmeirihluti á bak við þetta og það mun koma í ljós að það er þingmeirihluti á bak við þessi bráðabirgðalög. Ég læt mér í léttu rúmi liggja glósur hv. þm. í garð þingmanna Sjálfstfl. út af þessu máli. Hann varðar ekkert um við hverja ég tala í þeim hópi, hvenær ég geri það og um það. Það varðar hv. þm. ekkert um.

Mig varðar um hvort það hefur verið skrökvað að forseta lýðeldisins.

Það hefur ekki verið skrökvað að forseta lýðveldisins. Það er af og frá að halda því fram að forsrh. hafi gert sig sekan um skrökva að forseta lýðveldisins og það mun bara koma í ljós í atkvæðagreiðslu um þetta mál þegar þar að kemur að það er rétt, sem ég fullyrði, að það er þingmeirihluti á bak við þetta frv.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði einmitt að víkja sérstaklega orðum mínum að forseta í framhaldi af ummælum sem hún lét falla í þinghléinu um að það mætti kannski einu gilda hvort lög væru afgreidd á Alþingi eða sett sem bráðabirgðalög og haft var eftir henni í dagblaðinu Tímanum, en hæstv. forseti hefur síðan borið af sér að mér skilst af forsetastóli núna síðustu daga. Þetta sýnir í hve vandasamri stöðu hæstv. forseti er í. En í erfiðari stöðu er þó forseti Íslands andspænis þeim tíðindum sem hér hafa verið sögð. Það liggur fyrir og fyrir því er áratuga reynsla að haldnir hafa verið formlegir eða óformlegir fundir í þingflokkum stjórnarflokka þegar bráðabirgðalög hafa verið afgreidd. Í þessu sambandi og máli mínu til stuðnings bendi ég á ótal þingræður formanns Sjálfstfl. á árinu 1982, Geirs Hallgrímssonar, þar sem hann gagnrýndi mjög harðlega þáv. ríkisstjórn fyrir það að hennar þingmeirihluti í tilteknu máli væri e.t.v. tæpur. Það lá alveg fyrir að sú stjórn hafði meiri hluta en hún hafði kannað það til þrautar. Núverandi stjórn umgengst Alþingi, lagasetningarvaldið og forseta Íslands með þvílíku virðingarleysi að engin dæmi eru um slíkt og leyfir sér að setja bráðabirgðalög, að nota bráðabirgðalöggjafann, án þess að það liggi fyrir hver er afstaðan á Alþingi Íslendinga hjá stjórnarflokkunum. Það er algerlega dæmalaust að Alþingi sé sýnd slík lítilsvirðing og algerlega dæmalaust að þingmenn stjórnarflokka hafi látið bjóða sér aðra eins lítilsvirðingu og mér finnst að þingmenn Sjálfstfl. hafi gert í þessu máli ef það er rétt hjá hv. þm. Geir Haarde, sem ég dreg í efa, að þeir muni þrátt fyrir þessar trakteringar skila sér eins og sauðfé í dilk þegar loksins verða greidd atkvæði um þetta mál í þessari virðulegu stofnun. Lítið leggst þá fyrir suma kappana sem oft eru orðstórir úr þessum ræðustól, að ég tali nú ekki um þegar þeir komast í tæri við fjölmiðla utan við fundartíma Alþingis Íslendinga. Það er greinilegt að þegar hæstv. forsrh. kynnti málið fyrir forseta Íslands þá vissi forsrh. ekki hvort það væri þingmeirihluti. Hæstv. forsrh. sagði forseta Íslands ekki satt. Það er sú alvarlega staðreynd sem liggur hér fyrir og hefur verið afhjúpuð með eftirminnilegum hætti. Það er greinilegt að ráðherra Sjálfstfl. og þingflokksforusta hafi ekki unnið verk sín með þeim hætti sem eðlilegt er að krefjast og ég skora á þá að fletta upp í ummælum forustumanna Sjálfstfl. frá árinu 1982 til að gera sér grein fyrir því hvaða stefnu menn höfðu þar áður en hin nýja valdafreka forusta Sjálfstfl. kom til valda á síðustu missirum.

Frú forseti. Hér hafa tveir hv. þm. borið þá alvarlegu ásökun fram að forseta Íslands hafi verið sagt ósatt. Það er auðvitað fullkomlega órökstutt og fram borið á ósmekklegan hátt.

Ræða Geirs Haarde staðfestir það.

Það er ein aðferð til þess að skera úr í þessu máli og það er að ganga til atkvæða um þetta frv. Það stendur ekkert á ríkisstjórninni að hraða meðferð málsins svo sem nokkur kostur er og af hennar hálfu er ekkert því til fyrirstöðu að málið fái svo skjóta meðferð að menn geti tekið afstöðu til málsins á morgun og þá kemur þetta í ljós. Af ríkisstjórnarinnar hálfu er ekkert því til fyrirstöðu að leiða þetta í ljós þegar í stað með skjótum vinnubrögðum af þessum hætti og þá fá menn að sjá hvað er satt og rétt í þessu máli og þurfa ekki að vera með meira orðaskak um þetta efni. 

Virðulegi forseti. Ég skal ekki tefja umræðu mikið. Það hefur oftsinnis gerst að sett hafi verið bráðabirgðalög án þess að talað hafi verið við þann meiri hluta sem stendur að baki ríkisstjórninni enda ber ekki skylda til þess. Ég man eftir því að í tíð ríkisstjórnar sem þeir hv. þm. sem síðast hafa talað af hálfu stjórnarandstöðunnar studdu var meira að segja reynt að fela einn af þingmönnum hennar úti í Lúxemborg til þess að ekki næðist til hans. 

Jú, jú, alveg sjálfsagt.

En ég ætla að rifja annað upp. Það er að nákvæmlega sama umræða og sú sem nú fer fram fór fram líka þegar sett voru bráðabirgðalög 1992 vegna Kjaradóms. Þá sögðu hv. þm. Stefán Guðmundsson og síðan hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson nákvæmlega sömu setningarnar og nú er verið að fara með. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði þá, með leyfi forseta:,, . . . eða hvort er verið að ræða bráðabirgðalög sem hafa verið sett með þeim hætti að forseta lýðveldisins hafi ekki verið greint frá því hvort þingflokkar stjórnarflokkanna stæðu á bak við þessi bráðabirgðalög.`` --- Síðu eftir síðu eftir síðu, dálk eftir dálk eftir dálk er síðan fjallað um þessi mál. Það kemur mjög skýrt fram og vitnað í heimildir, það er vitnað í Ólaf Jóhannesson, fyrrv. forsrh., formann Framsfl. og prófessor. Það er vitnað til Gunnars Thoroddsens og það er vitnað í fræðimenn og sagt nákvæmlega það sama og búið er að segja í ræðu eftir ræðu af hálfu stjórnarandstæðinga. Hér er verið að leika nákvæmlega sama leikinn til að geta vikið frá efnisatriðum málsins. Það er aftur og aftur búið að svara þessari fyrirspurn. Það er gert í hvert einasta skipti sem sett eru bráðabirgðalög og það gerist ekki oft nú á tímum. Og það eru fluttar nákvæmlega sömu ræðurnar. Maður spyr, virðulegur forseti, og þetta hefur með stjórn þingsins að gera: Er eðlilegt að þingmenn geti í hvert einasta skipti sem upp koma bráðabirgðalög og staðfesting á bráðabirgðalögum flutt sömu ræðurnar og fengið sömu svörin og sömu niðurstöðuna og látið sér ekki segjast þrátt fyrir að allt sem máli skiptir varðandi bráðabirgðalöggjafarréttinn liggi fyrir í einu og öllu. Í öll skiptin hefur það jafnframt gerst að komið hefur skýrt í ljós hver var vilji þingsins um þessi mál. Ég er með þrjú hefti af Alþingistíðindum. Í öllum þessum heftum er verið að ræða nákvæmlega sama málið. Hvenær fá þessir menn nóg?

Hv. 8. þm. Reykn. óskar að bera af sér sakir. Það mun hann fá að gera strax. Væntir forseti þess að það komi skýrt fram að hann þurfi að bera af sér sakir vegna þess að hv. 8. þm. Reykn. hefur nú þegar talað tvisvar um þau atriði sem hér er verið að ræða.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. kaus að nota liðinn ,,fundarstjórn forseta`` til að koma upp í ræðustólinn með þrjú hefti af Alþingistíðindum og fara að flytja ásakanir á mig í tilefni af ræðum mínum um allt annað mál á þingi 1992. Hann færði síðan með þeim hætti rök fyrir þeirri skoðun sinni að þær spurningar og óskir sem ég hefði borið fram væru fullkomlega ástæðulausar og í raun og veru valdi hann þeim hin háðulegustu orð. Ég vil vekja athygli hæstv. fjmrh. á því að eftir að umræðan um bráðabirgðalögin um Kjaradóm hafði farið fram á Alþingi þar sem hæstv. forsrh. vann með nákvæmlega sama hætti, að því er virðist, og í þessu máli að kanna ekki vilja þingmanna Sjálfstfl. þótt það lægi fyrir að það hefðu ráðherrar Alþfl. gert, þá lýsti hæstv. forsrh. því yfir opinberlega að það hefði verið rangt hjá sér að kalla þingið ekki saman. Hann sæi það nú að það hefðu verið mistök að setja bráðabirgðalög. Þar með hefur hæstv. forsrh. viðurkennt það að málflutningur okkar, sem hæstv. fjmrh. var hér að vitna til, var réttur. Þess vegna er þetta dæmi hjá hæstv. fjmrh. og ásakanir í minn garð afar óheppilegar vegna þess að þetta er akkúrat það tilvik þar sem hæstv. forsrh. hefur lýst yfir opinberlega mistökum sínum og viðurkennt þau. Og ég hef í ræðustól hælt honum fyrir það að hafa viðurkennt að honum hafi orðið á mistök að setja bráðabirgðalögin um Kjaradóm. Hann hefði átt að kalla þingið saman. Þess vegna var þetta dæmi hæstv. fjmrh. afar óheppilegt og ásakanir hans í minn garð fullkomlega út í hött vegna þess að málflutningur okkar einmitt í því máli hefur sannast. Það er þess vegna, hæstv. fjmrh., sem við erum að segja hér og nú að hæstv. forsrh. á ekki að endurtaka sömu mistökin. Sú kenning formanns þingflokks Sjálfstfl. og hæstv. fjmrh. að forsrh. geti bara talað við tvo þingmenn og sagt forseta lýðveldisins engu að síður að hann hafi ástæðu til að ætla að það sé meiri hluti og svo sé þinginu bara stillt upp eftir á er slík stjórnarfarskenning að hún er stórhættuleg. Menn geta sett bráðabirgðalög t.d. í apríl. Ætli þessu þingi ljúki ekki snemma í apríl og komi ekki aftur saman fyrr en í október. Að beita bráðabirgðalagavaldinu þá með þeim hætti sem hér er lýst og talið fullkomlega eðlilegt er slík stjórnarfarsleg hætta að ég trúi því ekki að forustumenn Sjálfstfl. ætli að vera að verja það sem eðlileg vinnubrögð.

Má ég biðja hv. þm. að bera af sér sakir.

Virðulegi forseti. Nú hef ég borið af mér þær sakir sem hæstv. fjmrh. bar hér á mig og minnt hann á þá viðurkenningu sem fólst í yfirlýsingu hæstv. forsrh. um bráðabirgðalögin um Kjaradóm.

Hv. 4. þm. Norðurl. v. óskar að bera af sér sakir og væntir forseti þess að menn haldi sig þá við þann þátt samkvæmt þingsköpum að þeir séu í raun að koma í stólinn til þess að bera af sér sakir.

Hæstv. forseti. Ég er vissulega kominn til þess. Ég vil aðeins svara hæstv. fjmrh. og sitjandi forsrh. því að það er rétt að ég hef fyrr gert athugasemdir þegar svo hefur borið við sem nú. Ég gerði það í gær. Þá spurði ég hæstv. sjútvrh. og hæstv. forsrh. ekki einu sinni heldur tvisvar að því hvort það hefði verið gengið úr skugga um það að þingmeirihluti væri fyrir setningu bráðabirgðalaga. Hæstv. forsrh. svaraði því til að hann hefði rökstuddan grun um að ætla að svo væri. Ég held ég fari nokkurn veginn orðrétt með það sem hann sagði. Ég verð að segja það, virðulegur fjmrh., að þegar svo ber undir að ríkisstjórnir sjá ástæðu til að grípa til þess óyndisúrræðis að setja bráðabirgðalög eins og nú var gert, þeirra gerræðisvinnubragða, þá finnst mér það ekki til of mikils mælst að ríkisstjórn sé búin að athuga það og geri forseta lýðveldisins grein fyrir því áður en hann skrifar upp á slíkt hvort þingmeirihluti sé fyrir þeirri gerð sem farið er fram á við forsetann að skrifa undir. Mér finnst það lágmark háttvísi hverrar ríkisstjórnar sem er að ganga frá slíku gagnvart forseta lýðveldisins. Það er svo allt annað mál hver niðurstaða atkvæðagreiðslunnar verður endanlega eftir að búið er að meðhöndla þingmenn Sjálfstfl. og Alþfl.

Ég vil biðja hv. þm. að halda sig við að bera af sér sakir.

Ég er að ljúka máli mínu. Hitt er aðalmálið hvort þingmeirihluti er fyrir málinu þegar forseti lýðveldisins er beðinn að skrifa undir. Það er kjarni málsins. Auðvitað verða þeir þingmenn Sjálfstfl. knésettir í þessu máli sem hafa verið með eitthvern uppsteyt. Það er engin spurning.

Hæstv. fjmrh. óskar að bera af sér sakir og nú ítrekar forseti einu sinni enn að hv. þm. og hæstv. ráðherra haldi sig við það ákvæði þingskapa að bera af sér sakir en fari ekki út fyrir rammann þegar menn kveðja sér hljóðs undir þeim lið þingskapalaga.

Virðulegi forseti. Ég skal reyna það. Hv. 8. þm. Reykn. bar þær sakir á mig að ég hefði farið hinum háðulegustu orðum um afstöðu hans fyrir tveimur árum og um það sem hann gerði fyrir einu ári síðan. Ég gerði ekkert annað en að rifja upp afstöðu hans þá, rifja upp hans eigin orð og las hans eigin orð og benti á að þau hefði verið mjög svipuð, ef ekki nákvæmlega þau sömu, hjá þessum tveimur hv. þm. sem hér báru af sér sakir og þeir hefðu fengið mjög skýr svör þá.

Enda viðurkenndi forsrh. mistökin.

Ég neita því, virðulegi forseti, að það sé komið upp og sagt að ég hafi farið hinum háðulegustu orðum um þá og bera á mig þær sakir þegar ég les upp sem þeir sjálfir sögðu fyrir einu eða tveimur árum síðan. Það er þá eitthvað nýtt ef það eru kallaðar sakir að segja sannleikann sem þeir sjálfir hafa sagt um sig og aðra.

Þú minnist ekkert á forsrh.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. og starfandi forsrh. lét svo um mælt hér áðan að það væri viðtekin venja, ef ég hef skilið hann rétt, að setja bráðabirgðalög án þess að ræða við þingmenn viðkomandi stjórnarflokka. Ég vil láta það koma fram úr þessum ræðustól að ég kannast ekki við þessa starfsvenju. Mér finnst það náttúrlega alveg forkastanlegt með svo viðkvæmt mál sem hér er um að ræða, og í rauninni er sama um hvaða mál væri að ræða, að hunsa þingflokka sína í því máli. Það segir náttúrlega meira en mörg orð um starfshætti þessarar ríkisstjórnar. Ég skil náttúrlega ekkert í því langlundargeði hjá þingmönnum Sjálfstfl. að láta umgangast sig svona af sínum stjórnarherrum og ráðherrum. Ég vil láta það koma fram að ég kannast bara alls ekki við þessa starfsvenju frá þeim árum sem ég hef átt sæti á hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Það er óþarfi að vera að endurtaka það sem þegar er komið fram. Forsrh. hafði að sjálfsögðu samráð við mig sem formann þingflokksins til þess að leita álits míns á því hvort ég teldi að það væri stuðningur við þetta mál. Ég taldi að svo væri og sagði honum það. Ég get ekki farið með hans samtöl við aðra hvorki forseta Íslands né aðra þingmenn og það er auðvitað fráleitt að halda því fram og það hafi komið fram í minni ræðu að það hafi verið skrökvað að forseta Íslands. Það er slíkur útúrsnúningur að það er jafnvel hv. 8. þm. Reykn., Ólafi Ragnari Grímssyni, til minnkunnar að halda slíku fram.

Við hvaða þingmenn Sjálfstfl. talaði hv. þm.?

Það kemur hv. þm. ekki við eins og ég hef þegar sagt.

Hann talaði ekki við neinn. Það er alveg ljóst.

Það kemur hv. þm. ekki við. Ég tjáði honum það í minni síðustu ræðu og þingheimi að samtöl mín við þingmenn Sjálfstfl. sem eru tíð og mörg og um ýmsa hluti koma þessum þingmanni ekki við  Ég vil síðan út af því sem þingmaðurinn sagði um bráðabirgðalögin frá sumrinu 1992 eingöngu segja það að hann snýr líka út úr ummælum forsrh. varðandi það efni 

Hver segir það?

Það hefðu verið pólitísk mistök hjá honum að beita sér fyrir setningu bráðabirgðalaga en ekki að það hafi verið formlega rangt eins og hv. þm. er að halda fram og snúa út úr að sjálfsögðu gegn betri vitund. Auðvitað lék enginn vafi á því þá frekar en nú að ríkisstjórnin hafði vald til þess að setja bráðabirgðalög eins og hún gerði og Alþingi síðan staðfesti.

Í hverju voru þá pólitísku mistökin fólgin?

Það var ekki um það atriði sem forsrh. var að tala. 
            

Hann er með efnisatriði.

Það kemur úr hörðustu átt þegar menn eru að tala um að það sé talað um efnisatriði undir liðnum ,,fundarstjórn forseta`` því enginn gengur eins langt í því og hv. þm.

Það er bara rangt.

Það er ekki rangt eins og Ólafur Þ. Þórðarson staðfestir með hlátri sínum úr salnum.

Nú verð ég að bera af mér sakir.

Vertu velkominn. Þetta er auðvitað kjarni málsins, virðulegi forseti, og hefur ekkert með að gera þá deilu um formsatriði sem hér fer fram og þá deilu hvort rétt sé að málum staðið við útgáfu bráðabirgðalaga. Forsrh. lýsti því yfir eftir á að hann teldi að það hefði verið pólitískt rangt, röng ákvörðun að setja bráðabirgðalög. En það hefur ekkert með það að gera að það hafi ekki verið fullkomlega eðlilega að þeim málum staðið út frá hinni formlegu og lagalegu hlið málsins. Menn geta auðvitað haft mismunandi skoðanir á því hvort bráðabirgðalög séu sínu eðlilegur hlutur. Um það hefur verið margdeilt. En þau eru staðreynd. Það er ekki hægt að tala um þau sem gerræði eins og fram kom í ræðu eins þingmanns áðan. Þau eru staðreynd í okkar stjórnkerfi og það hefur ekki verið farið á svig við þær reglur sem um þau gilda í þessu tilfelli.

Virðulegi forseti. Við höfum verið að ræða bráðabirgðalagasetningu í allan dag og það hefur komið fram í þeim umræðum að þingmenn Sjálfstfl. hafa hver á eftir öðrum lýst því yfir að ekki hafi verið haft samráð við þá um þessi lög. Það liggur einnig í augum uppi og það vita allir hv. þm. að samkvæmt stjórnarskránni er hægt að setja bráðabirgðalög án þess að fyrir liggi samþykki þeirra þingmanna sem styðja stjórn hverju sinni a.m.k., svo fyrir liggi þá þingmeirihluti. Hins vegar hefur því jafnframt verið lýst í þessum umræðum að við alla aðra þingmenn annarra flokka hafi alltaf verið haft samráð þegar slíkt stóð til. Sú sem hér stendur getur að vísu ekki lýst því þar sem okkar flokkur hefur aldrei átt aðild að ríkisstjórn en ég er ekki í vafa um að sú vinnuaðferð yrði viðhöfð innan okkar raða ef til kæmi. En ég verð að lýsa því yfir að mér finnst það algjörlega siðlaust að standa þannig að málum þrátt fyrir að ekki sé um það deilt að hægt sé að gera slíka hluti samkvæmt stjórnarskrá.

Hv. 2. þm. Vestf. óskar að bera af sér sakir.

Herra forseti. Þó að hv. þm. Geir H. Haarde hafi einhverjar leiðir til þess að finna út hver sé afstaða þingmanna Sjálfstfl. án þess að tala við þá og ég met þá hæfileika mjög mikils, þá gengur það ekki upp að hann geti séð það á látbragði mínu hvaða þingmaður ég tel að gangi lengst í því að fara út fyrir efnið í ræðustóli hér og tala um efnisleg atriði. Hitt er svo grundvallaratriði líka að þegar hæstv. forsrh., þessa stundina Friðrik Sophusson, lýsir því yfir að það hafi komið í ljós að bráðabirgðalög hafi verið staðfest af þinginu eins og ríkisstjórnin lagði þau fram, þá man ég ekki betur en það hafi verið gerðar miklar breytingar áður en þau mál voru afgreidd. Þannig að ég tel að það hafi verið ósannað hver meiri hlutinn var. Kjarni málsins er nefnilega sá að forsrh. er ekkert skyldugur, eins og hér hefur komið fram, að afla upplýsinga um það hver sé afstaða þingmannanna. En forseti landsins hefur litið á það sem skyldu sína lengi að spyrja forsrh. að því hver afstaða þingheimsins sé, hvort meiri hluti sé til staðar eða ekki.

Er hv. þm. að bera af sér sakir?

Og nú er ég að bera af mér sakirnar, ef ég mætti reyna ögn á þolinmæði forseta. Þess vegna er það kjarni málsins að við unum því illa ef slík spurning forseta til forsrh. er ekki grundvölluð af forsrh. í svari hans á meiri upplýsingum en okkur virðist að hann hafi um þetta mál, þá finnst okkur að hann hafi ekki skýrt forseta lýðveldisins heiðarlega frá. Og við biðjumst undan því að liggja undir þeim sökum, þeim áburði, að það sé óeðlilegt að við áteljum það hér í ræðustól að þessi vinnubrögð séu ekki í samræmi við hefðir og það þykir okkur mjög miður að sé upplýst hér í kvöld. Vinnubrögðin eru ekki í samræmi við hefðir. Hitt er rétt að samkvæmt skilgreiningu prófessoranna stenst það að setja bráðabirgðalög, jafnvel þó að þau væru felld í þinginu.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. sagði áðan að þau ummæli sem fram höfðu komið að meiri hluti fyrir þessum bráðabirgðalögum hefði e.t.v. verið valtur, væru órökstudd. Þessu ætla ég að vísa á bug. Rökin komu fram í ræðu hæstv. sjútvrh. sem upplýsti að aðeins var haft samband við tvo þingmenn Sjálfstfl., þ.e. hv. þm. Geir Haarde og hv. þm. Matthías Bjarnason. Þannig að rökin liggja fyrir fyrir þeim málflutningi sem ýmsir stjórnarandstæðingar hafa haft uppi í kvöld. Mér fannst einnig athyglisvert með hliðsjón af ummælum hv. 8. þm. Reykv. að öðru leyti, að hann sagði: Forsrh. hafði að sjálfsögðu samráð við mig sem formann þingflokks Sjálfstfl. Ég spyr: Hvaða rök eru fyrir því að hafa samráð við þennan þingmann en ekki alla hina? Atkvæði hans er jafnþungt eða jafnlétt þegar kemur til uppgjörs í stjórnarliðinu. Og ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég tel að í þessu máli séu í raun og veru tveir mjög alvarlegir þættir. Sá fyrsti er framkoman við forseta Íslands. Það er mjög alvarlegt mál. Það er grafalvarlegt mál. En hitt er líka alvarlegt að samkvæmt þessum vinnubrögðum, með þessum vinnubrögðum, er þingmönnum Sjálfstfl. sérstaklega stillt upp við vegg og samviskuákvæði stjórnarskrárinnar er þannig í raun að engu gert eða teflt á tæpasta vað með þetta ákvæði. Ég tel þess vegna að hérna hafi menn ekki staðið rétt að málum, fúskað með hluti sem sýnast einfaldir en eru mikilvæg grundvallaratriði þegar upp er staðið. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að það sé rangt hjá hæstv. sjútvrh. að það sé einhver aðferð í málinu að knýja hér fram atkvæði og þar með fái menn svör við því hvort menn gerðu rétt eða rangt í upphafi. Það segir ekki neitt af því að þingmenn Sjálfstfl. sem styðja stjórnina munu telja sig nauðbeygða til að tryggja að lögin fari í gegn einmitt núna, m.a. til þess að hylja þau mistök sem hæstv. forsrh. hefur bersýnilega gert sig sekan um í þessu máli. Þannig að hér er auðvitað teflt á svo tæpt vað með samviskuákvæði stjórnarskrárinnar að því er varðar þingmennina, að ég man fá dæmi slíks að það sé í raun og veru sagt við þingmenn: Þið verðið að samþykkja þennan hlut, það er í raun og veru alveg sama hvað ykkur sjálfum finnst. Og það er makalaust að hæstv. sjútvrh. og fyrrv. formaður Sjálfstfl. skuli storka sínum samþingsmönnum með þeim hætti sem hann gerði hér áðan og gera lítið úr þeim í leiðinni.

Virðulegi forseti. Þó að hér séu til umræðu þau bráðabirgðalög sem sett voru þann 14. jan. sl. þá hafa þessar umræður í rauninni deilst í tvo hluta. Annars vegar er setning bráðabirgðalaganna efnislega og um réttmæti þeirrar lagasetningar eru vissulega skiptar skoðanir. Hins vegar er rætt um og einkum hér að undanförnu, síðustu klukkutímana, hvernig að þessu var staðið. Mér virðist eins og ýmsir þingmenn Sjálfstfl. og ráðherrar skilji ekki þann mun sem þarna er á umræðunni og virðast ekki geta viðurkennt að það er venja og hefð, að þegar bráðabirgðalög eru sett er leitað eftir því hvort ekki sé örugglega meiri hluti fyrir þeirri lagasetningu. Þetta hefur greinilega ekki verið gert núna og það er það sem verið er að ræða núna. Núna er ekki verið að ræða um lögin sem slík, heldur hvort rétt hafi verið staðið að þessum málum. Þess vegna finnst mér að það sé ekki í rauninni það sem Geir Haarde, virðulegur þm. Reykv., var að svara hér áðan. Það er ekki verið að spyrja um hvað reynist hér að leikslokum, hvort þessi lög verða samþykkt, heldur hvort að setningu þeirra hafi verið staðið með þeim hætti sem venja og hefð er fyrir. Og það er athyglisvert, í þessum umræðum sem hér hafa verið í kvöld, að það er mikill munur á því hvernig þessir tveir stjórnarflokkar hafa staðið að málinu. Annars vegar Alþfl. þar sem rætt var við alla þingmenn áður en til lagasetningarinnar kom, en hins vegar Sjálfstfl. þar sem a.m.k. var ekki rætt við fleiri en tvo þingmenn og þá hugsanlega einhverja af ráðherrum flokksins. Ekki veit ég það og það hefur í rauninni ekki komið fram í þessum umræðum í kvöld. Hér er greinilega mismunur í vinnubrögðum og hugsanlega eru þá einhver ný vinnubrögð sem hér eru höfð uppi og það er þá spurning: Er það Alþfl. sem er að brydda upp á nýjum vinnubrögðum með því að tala við sína þigmenn áður en til setningar bráðabirgðalaganna kemur eða er það Sjálfstfl. sem er að brydda upp á nýjum vinnubrögðum með því að tala bara við örfáa útvalda? Það væri auðvitað gaman, vegna þess að ég veit þetta ekki sakir æsku minnar og reynsluleysis, að það yrði upplýst hér hver er að feta nýja stigu, því annar flokkurinn er að gera það. Þetta rekst hvað á annars horn, þannig að þeir eru ekki samstiga í málinu. Þannig að annar flokkurinn er tvímælalaust að brydda upp á einhverjum nýjungum hér og ég hefði mjög gaman af því ef t.d. hæstv. fjmrh., sem er náttúrlega farinn núna, enda búinn að staldra allnokkuð við, hefði getað svarað þessu. En hér er þó alla vega formaður þingflokks sjálfstæðismanna og hann mundi kannski geta upplýst mig um þetta.

Virðulegur forseti. Það er sannarlega alvörumál þegar ríkisstjórn ákveður að gefa út bráðabirgðalög og það er ekki síður alvarlegt þegar þau bráðabirgðalög fjalla um það að stöðva verkfall. Það hefur enginn efast um það í þessum umræðum í dag að ríkisstjórnin hafi haft til þess formlegan og lagalegan rétt að gefa út bráðabirgðalög hvað varðaði þá deilu sem við blasti. Ég vík mér ekki undan því að hafa tekið þátt í undirbúningi málsins og ég staðfesti hér að ég stend að útgáfu þessara bráðabirgðalaga og átti ákveðinn þátt í undirbúningi málsins meðan það var á því stigi. Það hefur komið fram í umræðunum og verið lögð á það áhersla og eins og alþjóð veit, að þetta mál var komið í hnút á sínum tíma. Ríkisstjórnin hafði ítrekað reynt að miðla málum, reynt að kalla samningaaðila saman til lausnar og sátta og augljóst var af yfirlýsingum samningsaðila að málið var komið í mjög alvarlegan hnút hálfum mánuði eftir að verkfall hófst. Það sjónarmið hefur komið hér fram, sérstaklega frá hv. þingmönnum Framsfl., að það hefði átt að gefa þessari deilu lengri tíma þannig að samningsaðilar mættu freista þess að ná samkomulagi án afskipta löggjafans. Hv. þingmenn Framsfl. hafa talað hér í dag, margir hverjir, eins og nú væri verið að gefa út bráðabirgðalög í fyrsta sinn og þó ekki sé nefnt að verið sé jafnvel að gefa út bráðabirgðalög í fyrsta sinn til þess að stöðva verkföll. Ég hélt, og sérstaklega með tilliti til orða hv. þm. Stefáns Guðmundssonar, sem hefur vitnað hér mjög til fortíðarinnar og viljað vekja okkur hv. þm. til vitundar um það að hugsa til fortíðarinnar þegar staða þessa máls er sérstaklega skoðuð núna, af því að við séum að fást hér við fortíðarvanda sem hæstv. ríkisstjórn hefir látið undir höfuð leggjast að takast á við, þá hélt ég að minni hans væri betra en svo að geta ekki rifjað það sjálfur upp að hann, hv. þm., hefur staðið í þeim sömu sporum og ég nú, að mæla með samþykkt bráðabirgðalaga og það meira að segja á verkfall. Árið 1986, 9. maí, voru gefin út bráðabirgðalög um stöðvun verkfalls félagsmanna í Skipstjórnarfélagi Íslands, svo og félagsmanna í Sjómannafélagi Reykjavíkur sem vinna á farskipum. Þetta verkfall hafði staðið 29. og 30. apríl, 5., 6. og 7. maí, samkvæmt því er forseta Íslands var gert kunnugt. Þingið lauk störfum 23. apríl og ég finn það ekki í þingtíðindum næsta haust eða í umræðum um þetta mál, 3. nóv. 1986, 

Hver var afstaða . . .

Það kom heldur ekki í ljós hver afstaða þeirra var endanlega fyrr en í atkvæðagreiðslu 15. des. sama ár. Ég rifja þetta upp í ljósi allra þeirra umræðna sem hér hafa orðið í dag þegar sömu þingmenn mæltu slíkri útgáfu bót 1986, vörðu slíka útgáfu og létu þetta allt yfir sig ganga. Það kann vel að vera að það hafi orðið einhver siðvæðing í Framsfl. síðan 1986 og það hafi kannski orðið einhver hugarfarsbreyting árið 1991, frá því að hverfa úr ríkisstjórn yfir til þess að hverfa til stjórnarandstöðu.  Þetta var mér mjög erfið ákvörðun, mjög erfið ákvörðun, að standa að og styðja útgáfu bráðabirgðalaganna og án þess að þing yrði kallað saman. Ég mat það svo að málin væru komin í slík óefni. Atvinnulífið væri allt að stöðvast og það tæki sinn tíma líka að kalla saman þingið. Ég reyndi að meta þetta út frá öllum hliðum málsins og taldi að þessi útgáfa þyldi enga bið eins og málin stóðu. Og nú er málið þó komið á nokkrum dögum til umræðu á hinu háa Alþingi, ekki nokkrum mánuðum eins og hv. þm. Framsfl. hafa haft reynslu af. Sannarlega er það þó fagnaðarefni og bót í máli hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að það hafa orðið endurbætur á allri löggjöf er lítur að útgáfu bráðabirgðalaga og er það vel. Það má líka minna hv. þm. Svavar Gestsson á það að árið 1990 þá stóð hann fjórum sinnum að því að gefa út bráðabirgðalög.

Með krötunum.

Já, já, með krötunum. Hann stóð fjórum sinnum að því að setja bráðabirgðalög árið 1990, 13. janúar. Hvar var þingið þá? 29. júní, 17. júlí og 3. ágúst. Það er ekkert nýtt fyrir hv. þm. Svavari Gestssyni að standa að útgáfu bráðabirgðalaga og meira að segja í jólaleyfi þingmanna og það þýðir ekkert fyrir hann að kalla hér fram í eða halda langar ræður um að hann þekki ekki slíkt.

Vill presturinn trufla jólaleyfi þingmanna?

Það hefur komið hér fram í allmörgum ræðum í dag að það hefði einmitt verið rétt að trufla jólaleyfi þingmanna til að takast á við þetta mál og hefði ég ekki talið það út af fyrir sig mikla truflun. En ég vil rifja það upp fyrir hv. þm. Svavari Gestssyni ef hann veit ekki um það að árið 1990 þá stóð hann fjórum sinnum að því að gefa út bráðabirgðalög og þótti kannski ekki mikið. Sem betur fer þá hefur það þó verið stjórnvaldsstefna hin síðari ár að reyna að forðast það eins og frekast má að gefa út bráðabirgðalög og að þau væru ekki gefin út nema brýna nauðsyn bæri til. Hv. þm. Svavar Gestsson veit vel um það. Alla vega man ég það vel árið 1978 og 1979 að þá fannst okkur þetta vera gengið út í slíkar öfgar að það þyrfti að fara að stemma stigu við. Við áttum gott samstarf við ríkisstjórn á þeim árum og töldum við þó sjálfir að það væri kannski dálítið langt gengið í þeim efnum þegar verið var að stjórna landinu nánast með tilskipunum frá einum mánuði til annars, með bráðabirgðalögum, þegar þing sat ekki. Kannski krafðist efnahagsástandið þess á þeim tíma. Þá voru aðrir tímar í efnahagsmálum en nú eru og mikil óðaverðbólga og þurfti oft að grípa inn í með ráðstöfunum í efnahagsmálum og ríkisfjármálum. Ég vil undirstrika það hér að það er e.t.v. munur á því hvort gefin eru út bráðabirgðalög almennt sem fjalla um félags- og efnahagsmálin eða bráðabirgðalög sem lúta að því að stöðva verkfall. Það er alvarlegt mál. Það er mjög alvarlegt mál vegna þess að þar erum við að snerta við grundvallarmannréttindum í landinu, hvorki meira né minna. Ég geri mér fulla grein fyrir því. Það snertir líka við grundvelli samvisku okkar eins og hefur komið fram í umræðum í þinginu og þarf nokkurt þrek til að greina þar í milli. Ég tel samt að þarna hafi borið brýna nauðsyn til vegna þjóðarhags. Virðulegur forseti. Kjarni málsins nú er sá hvernig megi takast á við þau vandamál sem sjómennirnir standa frammi fyrir og var rótin að deilum þeirra við útgerðarmenn að finna leið til að forða þeim frá því að verða neyddir til að taka þátt í hinu svokallaða kvótabraski. Það er málið, það er krafan sem stendur núna upp á þingið. Það hefur komið fram að það hefur ekki haldið þó að sjómenn og útgerðarmenn hafi samið um það í samningum með skýrt orðaðri yfirlýsingu að sjómenn skyldu ekki taka þátt í kaupum á aflaheimildum, þá hafi slíkt ekki haldið. Því hefur einnig verið haldið fram að þó að það yrði bundið í lög þá mundi það ekki halda heldur að festa í lög ákvæði gildandi kjarasamninga um að óheimilt sé að láta sjómenn taka þátt í kostnaði við kaup aflamarks. Það hefur verið efast um að það mundi halda frekar. Hv. þm. Stefán Guðmundsson sagði að þetta væri áfellisdómur yfir ríkisstjórninni hvernig komið væri fyrir sjómönnum andspænis kvótakerfinu. Honum hefur ekki komið til hugar að þetta kynni að vera líka áfellisdómur yfir sjávarútvegsstefnu Framsfl. Ég held að hann neiti því ekki að Framsfl. hafi átt fulla aðild að því að þróa og setja upp hið svokallaða kvótakerfi og sumir vilja ganga svo langt að segja að þetta sé einkahugmynd Framsfl. sem hann hafi laðað Alþb. og m.a. Alþfl. til fylgis við á sínum tíma og Sjálfstfl. líka náttúrlega á árum áður. En haft forustu fyrir þessari stefnumótun sl. áratug og fyrst og síðast ber ábyrgð á þessu kerfi. Ég er ekki að segja að þeir hv. þm. í Framsfl., sem báru þetta mál fyrst og fremst fyrir brjósti, ætluðu svo að þetta mundi koma í bakið á sjómönnum og setja á þá slíka fjötra og ástandið ber vitni um núna. Það er ég ekki að segja. Ég tek ekki svo djúpt í árinni með sleggjudómum og yfirlýsingum eins og hv. þm. Guðni Ágústsson leyfði sér hér í umræðunum að segja að ríkisstjórnin notaði atvinnuleysið sem svipu á fólk. Ég trúi því ekki að hv. þm. Guðni Ágústsson meini þetta, ég geri það ekki. Ég tek ekki mark á þessum orðum hans að geta ásakað nokkurn mann um það að nota atvinnuleysi sem svipu á fólk frekar en að ég ætli Framsfl. það að nota kvótakerfi sem svipu á sjómenn þegar það var sett á stofn á sínum tíma. Það geri ég ekki, slíkt væri ósanngjarnt. En undan því verður ekki hlaupist og það getur enginn stjórnmálaflokkur hlaupið undan því sem hefur átt aðild að ríkisstjórn á undanförnum árum að bera ábyrgð á þessu kerfi sem er að fjötra sjómenn og soga upp úr launaumslögum sjómanna stóran hluta af launum þeirra. Þar berum við öll ábyrgð. Það þýðir ekkert að koma hér upp í ræðustól og vísa til fortíðar og segja að núv. ríkisstjórn beri alla ábyrgðina, það er tómt mál. Við þurfum að horfa fram á veginn og það saman. Það er verkefni þingsins núna. Það hefur komið fram minnisblað frá þessari svokölluðu þríhöfða nefnd sem hefur verið lagt fyrir sjútvn. þingsins og er það vel að þannig skuli staðið strax að samráði við þingið og ber að þakka það að hæstv. sjútvrh. skuli strax og fyrstu drög þessarar nefndar samkvæmt bráðabirgðalögunum koma fram að það skuli tekið til umræðu í hv. sjútvn., slíkt ber að þakka. Það verður að segja eins og er að þessi hugmynd um tilboðsmarkað fyrir aflamark leysir á engan hátt sjómenn að fullu undan þeirri kvöð að taka þátt í kvótabraski ef útgerðarmenn standa þannig að málum og er auðvitað ekki full lausn á þessu máli. Ég sé heldur ekki þótt aðstæður sköpuðust til fiskverðshækkunar að það mundi leysa þennan vanda að fullu um að sjómenn yrðu ekki áfram neyddir til að taka þátt í hinu svokallaða kvótabraski. Þannig að hér þarf að koma annað og meira til. Virðulegur forseti. Það er kjarni málsins að það skapist aðstæður hér í þinginu til að takast á við það úrlausnarefni að forða sjómönnum með öllum ráðum frá því að þurfa að borga fyrir rekstur kvótakerfisins, að borga fyrir kerfi sem í sjálfu sér hefur birst í þessu tilfelli ranglátt og er að taka frá sjómönnum launin þeirra að stórum hluta. Hvernig getum við brugðist við þessum vanda? Það gilda lög um fiskveiðistjórnunina og kvótabraskið fer fram í skjóli þessara laga og það er alveg ljóst að sjómönnum verður ekki forðað frá þessum fjötrum öðruvísi en að lögum verði breytt. Það er alveg ljóst að það verður að gera. Ég trúi því að það skapist aðstæður í nánu samráði við hagsmunaaðila, sjómenn og útvegsmenn, til að ná fram árangri og niðurstöðu sem tryggi réttarstöðu sjómanna og hag útgerðarinnar í landinu.

Virðulegur forseti. Ég vil aðeins víkja að orðum hv. 5. þm. Austurl. þar sem hann vék að afstöðu okkar framsóknarmanna til setningar bráðabirgðalaga. Ég ætlast til að hv. þm. sé það ljóst að þingsköpum var breytt í maí 1991 og þá urðu miklar breytingar á. Og ég hélt að hv. þm., þar sem það vill svo til að hann er einnig starfandi varaforseti þingsins, gerði sér grein fyrir því í hverju þessi breyting fólst m.a. Að halda því fram hér að það hafi verið einhverjum vandkvæðum bundið að kalla Alþingi saman þegar bráðabirgðalögin veru sett er náttúrlega hrein blekking og það veit þingmaðurinn. En mig langar til að spyrja hv. þm. hvort ég hafi heyrt rétt að þingmaðurinn, hv. 5. þm. Austurl., hafi unnið að gerð þessa frv. Hvort hv. þm. hafi unnið að gerð þessa frv. þar sem í því fólst að setja bráðabirgðalög á austfirska sjómenn. Heyrði ég það rétt að hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, þingmaður Austurl., hafi unnið að gerð þessa frv. sem felur það í sér að setja lög á austfirska sjómenn?

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort það komi hv. þm. Stefáni Guðmundssyni svo mjög á óvart að þau lýðræðislegu vinnubrögð skuli gilda í Alþfl., hann kannski þekkir ekki slík vinnubrögð í Framsfl., að þegar um svo stórt og brýnt mál er að ræða og það að setja bráðabirgðalög til að stöðva verkfall sjómanna að um slíkt eigi sér stað náið samráð í þingflokki flokksins.

Ekki við sjálfstæðismenn.

Að halda því fram að það sé ekki talað við fulltrúa flokksins í hv. sjútvn. og hann hafður með í ráðum um slíkan málatilbúnað. Ég veit ekki hvaða vinnubrögð gilda í Framsfl. í þessu efni. En það virðist koma hv. þm. Stefáni Guðmundssyni á óvart að ráðherrar skuli hafa samráð við þingmenn sína og einkum þá sem eru sérstaklega kallaðir til starfa á ákveðnu málasviði þegar um svo brýnt mál er að ræða, útgáfu bráðabirgðalaga til að stöðva verkfall sjómanna. Ég hleyp ekki undan þeirri ábyrgð, ég axla hana. Til þess hef ég verið kjörinn af austfirskum sjómönnum.

Virðulegi forseti. Já, það var gott að fá þetta skýrt fram. Ég efaðist satt að segja um þetta þar sem hæstv. forsrh. sá ekki ástæðu til að ræða við þingmenn síns eigin flokks og þeir voru ekki tilbúnir að fara í smiðju með honum til þess að búa til þessa lagagerð. Þeir voru ekki tilbúnir til þess. Hér hefur það komið fram. En hér gengur vaskur maður fram úr þingliði Alþfl. sem lýsir því yfir að hann hafi tekið þetta verk að sér með mestu vinsemd.

Virðulegur forseti. Það er gott að samstarf eigi sér stað í fullri vinsemd og það er gott að það skuli skapast aðstæður til þess að takast á við hin erfiðustu mál í vinsemd vegna þess að þegar starfað er saman í vinsemd þá eru meiri líkur á að niðurstaða verði ásættanleg. En þetta virðist allt saman koma hv. þm. Stefáni Guðmundssyni mjög á óvart. Í raun og veru er hann ekki að upplýsa um annað en að þegar hans flokkur sat í ríkisstjórn þá hafi þau vinnubrögð verið tíðkuð að þar hafi raunverulega starfað tveir flokkar, annars vegar ráðherraflokkurinn og hins vegar hinir almennu þingmenn. Og þetta vekur aftur upp spurninguna um það hvort það var yfir höfuð haft samband við almenna þingmenn hv. þm. Framsfl. 8. eða 9. maí árið 1986 þegar þá voru gefin út bráðabirgðalög. Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað.

Henni hefur . . .

Ekki að öðru leyti en því að hér hefur hv. þm. Stefán Guðmundsson lýst yfir undrun sinni, lýst yfir undrun sinni yfir því að það voru höfð samráð innan Alþfl. um undirbúning þessa máls.

Þannig að þú vannst . . .

Hér virðast einhverjir falskir tónar hljóma samanborið við þá umræðu sem fór fram áðan þegar hv. þm. Stefáni Guðmundssyni kemur það á óvart að það skuli eiga sér stað samráð í Alþfl. þegar um svo mikið verkefni er að ræða að gefa út bráðabirgðalög.

Þingmaðurinn sagðist hafa unnið að lagasmíðinni.

Og það er gott til þess að vita að um leið og lögum var breytt árið 1991 að þá skyldi einnig á sama tíma fara fram mjög mikilvæg pólitísk hugarfarsbreyting, afstöðubreyting í Framsfl. í afstöðu til bráðabirgðalaga.

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Austurl. reynir að friða samvisku sína með því að fara nokkuð aftur í tímann til að leita að setningu bráðabirgðalaga. Það hefur reyndar komið fram hér að stjórnarskránni hefur verið breytt í millitíðinni. Ég vil ráðleggja hv. 5. þm. Austurl., sem meðlimi í forsætisnefnd Alþingis, að verja tíma sínum frekar í að verja heiður þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu heldur en að vera að beina spjótum sínum að okkur framsóknarmönnum vegna þess að ég lýsti því yfir hér áðan að ég kannast ekki við þau vinnubrögð að ekki hafi verið höfð samráð við þingmenn Framsfl. þegar bráðabirgðalög hafa verið sett. En hins vegar eru aðstæður allar breyttar þannig að það er alger óþarfi að standa að málum eins og nú hefur verið gert. Það er hægt að kalla saman þingið með dags fyrirvara. Sú er breytingin. Og meðlimur í forsætisnefnd, eins og hv. 5. þm. Austurl. er, ætti að verja þingið að þessu leyti gagnvart ríkisstjórninni sem sækir á með vinnubrögðum sem hafa afhjúpast hér í kvöld með lítilsvirðingu við þingmenn a.m.k. annars stjórnarflokksins.

Virðulegur forseti. Það er rétt að upplýsa hv. þm. Jón Kristjánsson um það aftur að 23. apríl árið 1986 lá fyrir full vitneskja um það að 29. og 30. apríl, 5., 6. og 7. maí yrði sjómannaverkfall í landinu. Hann stóð samt að því, ásamt öðrum hv. þm. Framsfl. sem studdu þáverandi ríkisstjórn, að senda þingið heim, jafnvel vitandi um það, eins og raunin varð, að verkfallið yrði stöðvað með bráðabirgðalögum. Vegna þess að það verkfall var þó öðruvísi en það sem við stóðum frammi fyrir núna, að það var ekki einu sinni samfellt. 29. og 30. apríl, 5., 6. og 7. maí, röð af skyndiverkföllum. Og samkvæmt því sem hér stendur var ekki verkfall í gangi 9. maí þegar bráðabirgðalögin voru gefin út. Þannig að ef hv. þm. hefur verið þeirrar skoðunar 1986 ásamt öðrum hv. þm. Framsfl., að það bæri brýna nauðsyn til þess að fjalla um jafnbrýn mál í þinginu ef aðstæður frekast leyfðu, þá var aldeilis ástæða til þess þá. En að senda þingið heim á meðan svo váleg tíðindi biðu að verkfall var að ganga í garð, það er alvarlegt.

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Austurl. fer ekki að mínum ráðum heldur notar tíma sinn hér í andsvari til að hafa uppi getsakir um það að fyrir um áratug eða svo höfum við þingmenn Framsfl. vitað um það þegar þingið var sent heim, að það ætti að setja bráðabirgðalög. Þetta er náttúrlega algerlega út í bláinn og sýnir bara að hv. 5. þm. Austurl. tekur ekki góðum ráðum og vill ekki svara því sem ég beini til hans í mestu vinsemd, að nota tíma sinn hér til að verja þingið fyrir ríkisstjórninni og heiður þess.

Herra forseti. Það er fyrst til að taka að það er rétt að Framsfl. hefur komið að þeirri lagasetningu að setja lög um stjórnun fiskveiða. Við höfum aldrei haft meiri hluta á Alþingi Íslendinga og ávallt orðið að njóta aðstoðar annarra ef við höfum þurft að koma lögum í gegnum þingið. Þessi lög hafa verið mikið gagnrýnd og það eitt að núverandi ríkisstjórn er búin að sitja í tvö ár og Alþfl. hefur boðað breytingar á þessum lögum, þá finnst okkur dálítið skrýtið að það skuli vera sett bráðabirgðalög til þess að framlengja stefnu Halldórs Ásgrímssonar. Að svo brýnt sé að framlengja þá stefnu. Það vekur undrun. Við skiljum ekki að hin brýna nauðsyn hafi þá verið til staðar, ef þetta hefur allt verið vitlaust, eins og talað hefur verið um. En það er aldrei í þeirri stefnu samþykkt að kvótabrask skyldi tekið upp í þeirri mynd sem hefur viðgengið að undanförnu. En það alvarlegasta í þessum samanburði sem hér hefur verið gerður og það sem ég hreinlega skil ekki, er hvers vegna hv. 5. þm. Austurl. fer til 1986 og ræðir um bráðabirgðalagaútgáfu. Nú er það svo að ég tel mig vera sjálfum mér samkvæmur í dag þó að ég keyri á hægri kanti í umferðinni, en skal játa það að fyrst eftir að ég tók próf keyrði ég alltaf á vinstri kanti. Og þetta er náttúrlega gífurleg breyting. En hver skyldi ástæðan vera? Ég er einfaldlega að fara eftir þeim lögum sem eru í gildi núna, sem eru öðruvísi en voru í gildi þegar ég tók prófið. Og ég vona að hæstv. forseti geri sér grein fyrir því að það voru sett ný ákvæði í stjórnarskrá Íslands 31. maí 1991 og eftir þeim ber að starfa í dag en ekki því sem gilti 1986.

Hæstv. forseti. Þetta var afar merkileg yfirlýsing sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson gaf hér núna um það að útgáfa þessara bráðabirgðalaga væri í raun framlenging á stefnu Halldórs Ásgrímssonar. Þessi yfirlýsing hefði mátt koma fyrr í þessum umræðum vegna þess að þá hefði hún sparað mörgum hv. þm. Framsfl. löng ræðuhöld hér. Ég er hættur að skilja nokkurn skapaðan hlut í hver afstaða þeirra er yfir höfuð til mála, vegna þess að hv. þm. Framsfl. hafa gengið hér lengst fram í því að gagnrýna útgáfu bráðabirgðalaganna. En nú er því lýst yfir af hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni að þetta hafi verið svo brýnt mál af því að það væri verið að framlengja stefnu Halldórs Ásgrímssonar, stefnu Framsfl. í fiskveiðimálum undanfarin ár. Um hitt varðandi útgáfu bráðabirgðalaganna, þá er það rétt að það hefur verið gerð breyting á stjórnarskránni. En stjórnarskráin hamlaði ekki áður þinginu til þess að koma saman þótt um sumar væri og heldur ekki að koma saman í jólaleyfi. Ég rakti það áðan að árið 1990 gaf þáv. ríkisstjórn út bráðabirgðalög í janúarmánuði, meðan þing var í jólaleyfi. Oft kom upp sú spurning hvort ætti að kalla þingið saman, þannig að sú spurning er ekki að koma upp fyrst núna. Hún er gömul og það vita hv. þm. Framsfl. sem þó hafa tekið hugarfarsbreytingu með stjórnarskrárbreytingu og er það vel.

Herra forseti. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa upp 35. gr. stjórnarskrárinnar, eins og hún er nú, ef hugsanlegt væri að hv. 5. þm. Austurl. gerði sér grein fyrir því um hvað er verið að ræða. Því hann hefur lýst því yfir að hann skilji bara málið alls ekki: ,,Reglulegt Alþingi skal koma saman ár hvert hinn fyrsta dag októbermánaðar eða næsta virkan dag ef helgidagur er og stendur til jafnlengdar næsta árs hafi kjörtímabil alþingismanna ekki áður runnið út eða þing verið rofið. Samkomudegi reglulegs Alþingis má breyta með lögum.`` Það var stigið það skref að Alþingi ætti að starfa allt árið og svo halda menn að engu hafi verið breytt þegar valdhafarnir telja að nauðsyn beri til að koma í veg fyrir að þetta ákvæði gildi. Mig undrar að menn skuli leyfa sér þann málflutning að láta eins og stjórnarskráin sé sú sama í dag og hún var 1986. Hitt atriðið mun ég ræða í mínum ræðutíma hér á eftir.

Hæstv. forseti. Mér er fullkunnugt um að stjórnarskrá hefur verið breytt hvað þetta áhrærir, að þingið starfar núna allt árið. En ég veit að hv. þm. Ólafi Þórðarsyni er líka fullkunnugt um það að stjórnarskráin leyfði fyrir að þing yrði kallað saman þó það væri ekki að störfum, ef til þess væri pólitískur vilji. Og ég trúi því að hv. þm. Ólafur Þórðarson sé mér sammála um þetta, enda leikur enginn vafi á því, það skorti bara hinn pólitíska vilja. Það er mergurinn málsins og um það hef ég verið að fjalla. Það er kannski hægt að hlaupa frá kjarna málsins til formsatriða þegar illa stendur á og það gerist nú.

Herra forseti. Ég undirstrikaði í minni ræðu áðan að Halldór Ásgrímsson bæri vissulega ábyrgð á þeirri sjávarútvegsstefnu sem er í landinu. Það fer ekkert á milli mála. Það vakti vissulega athygli þegar hæstv. forsrh. kallaði á hann á sinn fund. En hvað er það sem er sérstætt? Sjómenn og útgerðarmenn höfðu náð samkomulagi um það, undirritaða yfirlýsingu, að sjómenn ættu ekki að taka þátt í kvótakaupum. Það hafði aldrei tíðkast þann tíma sem Halldór Ásgrímsson var sjútvrh. Það hafði aldrei tíðkast þann tíma. Það eru nýjar leikreglur sem hafa átt sér stað á seinustu tveimur árum að ég segi, óheiðarlegir menn innan útgerðarmanna,  Og hvað er verið að gera? Hér er verið að halda því fram að lagasetningin eins og Halldór Ásgrímsson hafði hana sé vitlaus. Hún sé að fara ofan í pyngju sjómanna. En í sama texta er því haldið fram að það hafi borið brýna nauðsyn til að láta þetta gilda til 15. júní. Það er ekkert samræmi í þessum málflutningi. Þeir eru búnir að fá tvö ár til að hugsa, tvö ár. Hvernig væri að vera skákmaður og þurfa að tefla eftir klukku og vera ekki búinn að hreyfa einn einasta mann á tveimur árum?

Hvað væri það kallað?

Ég er hræddur um að það þætti skrýtið. Staðan er nefnilega sú að klukkan hefur gengið á hæstv. ríkisstjórn í þessu máli. Í heilt ár biðu sjómenn með aðgerðir, að fara í verkfall. Í heilt ár. Er það skortur á sáttfýsi að bíða í heilt ár án þess að fara í verkfall? Er það ekki eitt af því sem við teljum til fyrirmyndar í afstöðu stéttarfélags, ef það rýkur ekki strax í verkfall og samningar eru lausir? Vissulega. Það er eitt af því sem við stjórnarþingmenn fyrri tíma mátum mjög mikils, ef vopnagleðin, að fara í verkfall, var ekki það mikil að menn biðu og reyndu að ná samningum í heilt ár. Svo brestur verkfallið á og hvað eru þeir að fara fram á? Þeir eru að fara fram á það að LÍÚ haldi ekki hlífiskildi yfir hinum óheiðarlegu í stéttinni. Það var það sem einn af varaþm. Sjálfstfl. sagði í útvarpið um þessi mál. En hvað gerðu þeir? Þeir héldu hlífiskildi yfir liðinu sem hafði skrifað undir það, undir yfirlýsinguna um að sjómenn ættu ekki að taka þátt í kvótakaupunum. Þeir vildu ekki fá þann lagatexta. Þeir stóðu gegn því. Þess vegna er það ekki inni í bráðabirgðalögunum í dag. Vegna þess að þeir vilja rjúfa þau orð og það er aum staða að standa að slíku. Það eru fleiri, fleiri útgerðarmenn búnir að segja við mig: Þetta kvótabrask verður að stoppa. Vegna þess að þeir sjá það auðvitað að ef sumir útgerðarmenn komast upp með það að lækka laun sjómanna um 20--30% á sínum skipum á sama tíma og hinir borga rétt laun, þá hljóta það að verða þessir óheiðarlegu sem eignast flotann um síðir vegna þess að efnahagsafkoman hjá þeim verður það miklu betri. Þetta er ekki flóknara mál en það og ég trúi ekki öðru en að hv. 5. þm. Austurl. geri sér grein fyrir því. Hitt verð ég aftur á móti að segja, að ég er þakklátur fyrir þær upplýsingar sem hv. 5. þm. Austurl. hefur veitt um vinnubrögð innan Alþfl. Það er til hreinnar fyrirmyndar að þingmenn hafi fengið að koma að þeirri vinnu að semja bráðabirgðalögin. Og ég vil staðfesta það að innan Framsfl. var ávallt haft samband við þingmenn áður en bráðabirgðalög voru sett, en það er líka rétt að það var ekki haft samráð við þingmenn um samningu þeirra oft og tíðum. Þau voru samin og svo var spurt á þingflokksfundi: Treystið þið ykkur til að samþykkja þetta eða ekki? Það er nefnilega svo að það er kannski stundum nógu erfitt í samsteypustjórnum að ná samkomulagi um textann, þó að hver og einn þingmaður geti ekki fengið að valsa mjög mikið með hann heldur verði að svara þeirri spurningu: Ætlar hann að styðja þetta eða ekki? En með þessu er hv. 5. þm. Austurl. raunverulega að senda skeytin inn í Sjálfstfl. vegna þess að það er upplýst að þar gilti það lýðræði ekki að menn væru spurðir. Það voru tveir menn spurðir. En hver var ástæðan? Hver var ástæðan fyrir því að hæstv. forsrh. og hv. þm. Geir Haarde komu sér saman um þau vinnubrögð að það borgaði sig ekki að spyrja þingflokkinn í þessu máli. Það yrði að stilla þeim upp við vegg, vegna þess að þeir vissu að ef þeir hefðu farið með frv. inn í þingflokk Sjálfstfl. og látið greiða atkvæði um það, þá hefði vissulega mikill meiri hluti Sjálfstfl. stutt frv., en það var vitað að innan flokksins voru þeir menn sem ekki hefðu greitt atkvæði með því. Fleiri en einn og fleiri en tveir. Og það var betra að þeirra mati að segja við forsetann: Við höfum rökstuddan grun fyrir því að meiri hluti sé fyrir þessu, heldur en að standa frammi fyrri því að það væri andstaða það margra innan Sjálfstfl. að þeir yrðu að segja: Í dag er staðan sú að svona margir þingmenn eru á móti. Þeir treystu því aftur á móti að flokkskerfið dygði til þess að stilla þessum mönnum upp við vegg frá þeim degi sem bráðabirgðalögin voru sett og til þess dags sem atkvæðagreiðslan færi fram, að þeir teldu að þrátt fyrir allt væri skynsamlegra að lúta flokksaga í málinu heldur en að fella ríkisstjórnina. Þetta segir okkur, hv. 5. þm. Austurl., allt um stöðu Sjálfstfl. í sjávarútvegsmálum. Það er nú einu sinni svo að það verður aldrei sett stefna um stjórnun fiskveiða svo öllum líki. Hún verður aldrei sett. Og það er kannski hægara um að tala en í að komast að ætla að standa þannig að skömmtun á aðganginum að hafinu að menn verði sáttir. Alvaran blasir við, það er ofveiði.

Nú er tími hv. þm. úti og bið ég hann um að ljúka nú þegar máli sínu.

Það er ljúft að verða við því, hæstv. forseti, því nú heyri ég að ekki skortir á skilninginn hjá hv. 5. þm. Austurl. Hann hefur hlotið þá fræðslu sem nauðsynleg er í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Þau bráðabirgðalög sem hér eru til umræðu eru um margt mjög sérkennileg og í raun og veru er ekki nokkur leið fyrir stjórnarsinna að skýla sér á bak við það að bráðabirgðalög hafi áður verið sett. Framsóknarmenn, alþýðubandalagsmenn og fleiri hafi áður staðið að setningu bráðabirgðalaga og þess vegna séu þessi bráðabirgðalög sem nú er verið að ræða um engin tíðindi. Það er rangt. Þessi bráðabirgðalög sem sett voru á dögunum og hér eru til umræðu eru mikil tíðindi. Þau eru mikil tíðindi í margvíslegum skilningi sem ég ætla aðeins að fara yfir, hæstv. forseti, ef það mætti verða til þess að koma því hér á blöð þingtíðinda, þó ekki væri meira, að ég tel að hér séum við í raun og veru að fjalla um mjög mikilvæg grundvallaratriði. Í fyrsta lagi vil ég segja: Bráðabirgðalögin stöðvuðu deilu sem til var komin vegna kjaramála sjómanna, en líka vegna kvótabrasksins. Og það er ekki nokkur leið að neita því, hver svo sem niðurstaða félagsdóms varð sem hæstv. sjútvrh. vitnaði til fyrr í dag, að kvótabraskið, skerðingin á aflahlut sjómanna við kaup á kvóta, var ein meginundirstaðan að þeirri ókyrrð sem fór af stað og var í gangi í sjómannasamtökunum. Og þegar um þetta margumtalaða kvótabrask er að ræða þá held ég að nauðsynlegt sé að menn geri sér grein fyrir því að þar er vegið að grundvelli launakerfis sjómannastéttarinnar í fyrsta lagi. Þar er vegið að ævagömlu launakerfi sem við höfum í raun og veru verið stolt af hér á landi, en þar er líka vegið að launasamningum í heild, vegið að kjarasamningum í heild. Það þóttu mikil tíðindi fyrir 90 árum eða svo þegar sett voru lög um greiðslu verkkaups í peningum og það var tekin um það ákvörðun að það mætti ekki greiða verkkaup öðruvísi en í peningum. Nú hafa verið teknir upp þeir ósiðir að kaup manna, peningalegar útborgarnir til manna frá því sem ella hefðu verið, eru skertar af því að þeir eru látnir taka þátt í stofn- og rekstrarkostnaði viðkomandi fyrirtækja. Þetta er svipað, hæstv. forseti, og það væri t.d. lagt á þingmenn að þeir borguðu, við skulum segja, rekstur hljóðversins hér uppi af launum sínum. Þetta er svipað og það væri t.d. lagt á fréttamenn sjónvarpsstöðvanna, ef þeir yrðu að borga filmur af launum sínum. Hér er með öðrum orðum verið að breyta launakerfinu í landinu í grundvallaratriðum og það er því engin furða þó að sjómenn rísi upp af alveg óvenjulegri hörku. Fáeinum sólarhringum áður en þessi endemis lög voru sett átti ég þess kost að sækja fund sem sjómannasamtökin efndu til í Austurbæjarbíói eða Borgarbíói hér við Snorrabraut í Reykjavík. Það er einhver allra eftirminnilegasti og sterkasti fundur sem ég hef á ævi minni komið á. Og ég tók eftir því að forustumenn sjómanna, eins og t.d. hv. 16. þm. Reykv., mátu þennan fund mikils. Þeir töldu að þessi fundur styrkti baráttu og vígstöðu sjómanna. Þeir gerðu sér grein fyrir því, forustumenn sjómanna sem ég talaði við í lok þessa fundar, að það yrði að mörgu leyti erfitt að halda á málum eftir þennan sterka baráttufund. En þeim var ljóst að þeir höfðu þá miklar skyldur vegna þess að þarna voru menn ekki aðeins að mótmæla og gera kröfur um breytingu á kaupinu sem slíku. Menn voru þarna að verja grundvallarréttindi íslenskra sjómanna. Menn voru að verja grundvallarréttindi í kjaramálum sem sjómenn á Íslandi hafa haft um áratuga skeið. Og ég segi, hæstv. forseti, ef stjórnvöld komast upp með það ásamt útgerðinni að brjóta þessi réttindi niður, að brjóta þennan grundvöll niður, þá er mjög illa farið. En það er það sem gæti verið að gerast ef menn með atkvæði sínu staðfesta þessi bráðabirgðalög hér á Alþingi. Þess vegna er ég sammála því sem fram kom í ræðum alþýðubandalagsmanna í dag, að þessi bráðabirgðalög á þess vegna að fella. Það á að fella þessi bráðabirgðalög og hefja síðan viðræður á ný, þannig að allir aðilar komi með frjálsum hætti að samningaborði. Þetta var fyrsta grundvallaratriðið. Þarna er verið að takast á um grundvöllinn í launakjörum sjómannastéttarinnar og í raun og veru í launakjörum landverkafólks og þeirra sem vinna í landi yfirleitt líka. Ríkisstjórnin vissi það, eins og hv. 2. þm. Vestf. sagði hér áðan, í langan tíma, ár eða hvað, að það gæti komið til átaka af þessu tagi. Þess vegna er niðurstaðan, bráðabirgðalögin, auðvitað fyrst og fremst til merkis um það að ríkisstjórnin sjálf gafst upp við að sinna því verkefni sem hún átti að sinna. Þessi bráðabirgðalög eru sett með ótrúlegum hætti eins og fram hefur komið. Það er ekki talað við nema tvo þingmenn Sjálfstfl. Þannig að þegar málið er lagt fyrir forseta Íslands liggur ekkert fyrir um það að meiri hluti sé fyrir málinu hér á Alþingi Íslendinga. Og það er auðvitað ábyrgðarhlutur, að ekki sé meira sagt, að ganga þannig að verkum þegar verið er að kynna forseta Íslands mikilvægar pólitískar niðurstöður. En það er fleira við setningu þessara laga sem er alveg ótrúlegt. Það eru t.d. lögin sjálf. Hér stendur í bráðabirgðalögum að sjútvrh. eigi að skipa nefnd. Er sjútvrh. orðinn svona valdalítill og máttlaus að það þurfi að setja í bráðabirgðalög að hann megi skipa nefnd? Er hæstv. sjútvrh. orðinn svo máttlaus að í bráðabirgðalögum verði að segja: ,,Nefndin skal gera tillögur um hvernig koma megi í veg fyrir að viðskipti með aflaheimildir hafi óeðlileg áhrif á skiptakjör og undirbúa nauðsynlega löggjöf í þeim efnum.`` Er hann svo máttlaus að hann geti ekki sagt nefnd fyrir verkum þannig að hún skili áliti fyrir 1. febr.? Þarf bráðabirgðalög? Það er orðið hart í ári í Stjórnarráði Íslands, hæstv. forseti, ef það er þannig að það þurfi bráðabirgðalög á bak við einföld ráðherrabréf um skipanir nefnda og að nefndir eigi að skila af sér. Þegar auk þess eiga hlut að máli virðulegir ráðuneytisstjórar sem eiga auðvitað ekki að gera neitt annað en að gegna ráðherrunum sínum. Þannig að það er í rauninni alveg ótrúlegt með hvaða handarbakavinnubrögðum er staðið að setningu og samningu laganna. Ég bendi t.d. á 3. gr. frv., 3. gr. bráðabirgðalaganna þar sem segir: ,,Vinnustöðvanir þær sem lög þessi taka til, svo og verkbönn, verkföll og aðrar aðgerðir sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi ákveða eru óheimilar.`` Hve lengi? Það stendur ekki í greininni. Það stendur ekkert um það í lögunum og enginn veit sem les þennan texta annað en að það geti verið að þetta bann um verkföll, verkbönn og annað skylt þessu gildi um aldur og ævi. Auðvitað hefði átt að standa hér, og það er það sem menn meina með þessum texta, ,,til 15. júní 1994``. Ég geri ráð fyrir að það sé það sem menn eiga við. Eða hvað eiga menn við? Og að menn skuli kasta svo höndunum til þess að skrifa niður lög og það bráðabirgðalög, að menn geti verið í vafa um það kannski langtímum saman í stórum stíl hvað þau í raun og veru þýða. Og ég held að það sé nauðsynlegt af þessu tilefni, hæstv. forseti, að spyrja hæstv. sjútvrh. um þetta. Til hvers er verið að setja nefndarskipun í bráðabirgðalög og hversu lengi gildir það bann sem kveðið er á um í 3. gr. frv.? En það er fleira, hæstv. forseti, í sambandi við þessi lög sem ég tel ástæðu til að gera að umtalsefni. Ótrúleg vinnubrögð, sem vekja upp grunsemdir um að það hafi verið ótrúlega og óeðlilega stutt á milli sjútvrh. og dómsmrh. þegar lögin voru sett. Hvernig stendur á því, hæstv. dómsmrh., að lögskráningarskrifstofur voru opnaðar og látnar vinna í yfirtíð mörgum klukkustundum áður en bráðabirgðalögin voru gefin út? Hvernig stendur á því að bráðabirgðalögin voru tilkynnt og gefin út milli kl. 10 og 11, en lögskráningum snjóaði inn á faxi til sjómannasamtakanna frá því kl. 7 um kvöldið. Lét hæstv. sjútvrh. hæstv. dómsmrh. vita um að það yrðu e.t.v. sett bráðabirgðalög eftir nokkra klukkutíma og voru menn ræstir út á sýslumannsembættunum til að vera tilbúnir með lögskráninguna ef bráðabirgðalögin yrðu sett? Þessar upplýsingar sem ég fer hér með, hæstv. forseti, hef ég m.a. frá forustumönnum sjómannasamtakanna. Þeir hafa tjáð mér að svona sé að hlutunum staðið. Og ég hlýt að spyrja hæstv. dómsmrh. hvort þetta sé rétt. Hvort hann hafi sem slíkur látið opna lögskráningarstofurnar í trausti þess að sjútvrh. tækist að láta ríkisstjórnina samþykkja bráðabirgðalög eftir nokkra klukkutíma? Sé þetta rétt, þá er þetta auðvitað ekkert annað, hæstv. forseti, en misbeiting á valdi og til þess fallið að brjóta niður þá samstöðu sem var í sjómannasamtökunum. Eða hvernig áttu þau að bregðast við þegar þessar lögskráningartilkynningar fóru að koma inn á faxtæki sjómannasamtakanna? Hvernig áttu þau að bregðast við þegar einn maðurinn af öðrum hringdi og spurði: Hvað er um að vera, hvað á ég að gera? Forustumenn sjómannasamtakanna vissu ekki neitt og það var nota bene, hæstv. forseti, aldrei talað við þá þá klukkutíma sem menn voru að skrifa niður bráðabirgðalögin. Það var ekki haft svo mikið, hæstv. forseti, að hringja í þá, ræða við þá eða kalla þá til fundar í Stjórnarráðinu þar sem var verið að taka af þeim þennan rétt, sem þó er, hvað sem öðru líður, algengt að gert sé og ég hygg regla þegar menn eru á annað borð að fjalla um mikilvæg réttindi eins og þau sem hér eru á ferðinni. Þannig að hér er auðvitað svo ofboðslegur dónaskapur í gangi í garð sjómannasamtakanna að það er engu lagi líkt. Og það er beinlínis hlálegt þegar hv. 5. þm. Austurl. fer að bera saman t.d. bráðabirgðalög sem sett voru, að mig minnir, árið 1986, um lausn á tiltekinni deilu um lífeyrisréttindi félaga í Skipstjórafélagi Íslands og leggur það að jöfnu við þetta mál sem snertir í raun og veru alla stétt fiskimanna í landinu. Það sýnir auðvitað ekkert annað en að Alþfl. er í þessu máli eins og öllum öðrum á villigötum. Ég held þess vegna, hæstv. forseti, að það sé alveg óhjákvæmilegt og væri eðlilegt í framhaldi af þessari umræðu og þeim upplýsingum og uppljóstrunum sem fram hafa komið hér að þessari umræðu verði frestað. Ég segi alveg eins og er, hæstv. forseti, að ég teldi að það væri mjög eðlilegur hlutur að þessum umræðum yrði frestað þannig að hæstv. forsrh. og fleiri aðilar að þessu máli komi hér til fundar. Það er auðvitað stór spurning, hæstv. forseti, hvort það er ekki rétt líka að hv. þingnefnd setji í gang sérstaka rannsókn á vinnubrögðum sjútvrh. og dómsmrh. við aðdraganda þessa máls. Þegar valdi dómsmrh. er misbeitt í þágu sjútvrh. svo að hægt sé að brjóta sjómannasamtökin niður. Getur það verið að einhverjir af leiðtogum sjómannasamtakanna ætli eftir það sem á undan er gengið að segja já við Sjálfstfl. yfirleitt? Ætla þeir að sætta sig við flokk sem ber ábyrgð á vinnubrögðum af þessu tagi? Þá leggst lítið, verð ég að segja, hæstv. forseti, fyrir Íslands Hrafnistumenn. Varðandi þá umræðu sem fram hefur farið hér, hæstv. forseti, um bráðabirgðalög og setningu bráðabirgðalaga, þá ætla ég út af fyrir sig ekki að svara þeim árásum sem fram komu hjá hv. 5. þm. Austurl. vegna þess að mér fannst þær satt að segja ómerkilegar og á heldur lágu plani. Staðreyndin er auðvitað sú eins og hv. 2. þm. Vestf., Ólafur Þ. Þórðarson, gat um hér fyrr í kvöld, að lögum var breytt árið 1991. Stjórnarskránni var breytt 1991. Vald ríkisstjórna til að setja bráðabirgðalög var þrengt 1991 og möguleikar Alþingis til þess að taka á málum með stuttum fyrirvara voru bættir mjög verulega með því að Alþingi situr núna allt árið. Þess vegna er það alveg ljóst að löggjafinn og stjórnarskrárgjafinn ætlaðist til þess 1991 að bráðabirgðalagavaldinu yrði minna beitt eftir en áður. Það er alveg ljóst. Og ég hygg að um það séu menn út af fyrir sig sammála, að þarna hafi orðið breyting. En það er greinilega ágreiningur uppi um það enn þá hversu langt eða skammt á að ganga í þessu efni varðandi notkun bráðabirgðalöggjafans. Vorið 1991, þegar stjórnarskránni var breytt, ræddum við um það í okkar þingflokki alþýðubandalagsmenn, hvort það kæmi til greina að afnema eða takmarka mjög verulega þetta bráðabirgðalagavald, jafnvel meira en gert er í stjórnarskránni og þingsköpum eins og þau líta út núna. Við vorum yfirleitt þeirrar skoðunar að það kæmi til greina að ganga lengra. Við sættumst hins vegar á þetta til samkomulags og út af fyrir sig held ég að sá texti sem hér liggur fyrir sé eftir atvikum alveg brúklegur í lögum og stjórnarskrá. Ég vil hins vegar segja fyrir sjálfan mig, með hliðsjón af reynslunni: Ég tel að sjónarmið Kvennalistans í þessu máli og það frv. sem þær hafa hér lagt fram sé fullgilt og í rauninni hafi núv. ríkisstjórn fjölgað stuðningsmönnum frv. Kvennalistans mjög verulega. Ég tel að það eigi að athuga það í fullri alvöru hvort flokkarnir á Alþingi geta ekki sameinast um að styðja það frv. kannski eilítið breytt frá því sem það er nú, en í grófum dráttum, þannig að svigrúm bráðabirgðalöggjafans verði takmarkað mjög verulega frá því sem það er í dag. Það er greinilegt að mönnum er ekki treystandi til að fara með þetta vald og menn fúska þegar kemur að því að beita því eins og kom fram í sambandi við Sjálfstfl. fyrr í kvöld. Þess vegna tel ég ástæðu til þess að velta því mjög alvarlega fyrir sér að allir flokkar í þinginu sameinist um að þrengja að bráðabirgðalöggjafanum og gangi mjög verulega til móts við það frv. frá Kvennalistanum sem hér liggur fyrir, ef menn hreinlega samþykkja það ekki alveg eins og það hefur verið flutt á þessu þingi og líka fyrir þremur árum. Virðulegi forseti. Ég hef lokið mínum ræðutíma. Ég hef beint nokkrum spurningum til hæstv. sjútvrh. sem ég vænti að hann svari. Ég hef gagnrýnt það hvernig staðið var að aðdraganda málsins. Ég hef farið nokkrum orðum um kvótabraskið og sýnt fram á að þar er um að ræða grundvallaratriði varðandi launakerfi landsmanna og það er hættulegt að láta það ganga áfram. Ég hef gagnrýnt setningu laganna sem slíkra og segi: Hún er á skjön við gildandi stjórnarskrár- og þingskapaákvæði og ég hef lagt á það áherslu að í ljósi reynslunnar af núv. ríkisstjórn hljóti menn að velta því fyrir sér að þrengja enn, og það mjög verulega, svigrúm bráðabirgðalöggjafans.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson vakti athygli á því að það væri nauðsynlegt að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson gæti talað í þessari umræðu. Nú er það þannig að þótt fjmrh. sé starfandi forsrh. er það ljóst að í þessu máli á hann engan hlut. Hæstv. fjmrh. var ekki á landinu. Hann var í fríi þegar þessi bráðabirgðalög voru sett og það er þess vegna algerlega hæstv. forsrh. sem hefur átt hér hlut að máli. Í öðru lagi vek ég athygli á því að þegar hæstv. forsrh. fjallaði um bráðabirgðalögin á fyrsta degi þingsins þá lýsti hann því yfir að núv. ríkisstjórn hefði fylgt anda þeirra breytinga sem gerðar voru á stjórnarskránni og vikið hefur verið að í umræðunum. Nú er það hins vegar komið fram að Sjálfstfl. hefur beitt aðferð sem enginn annar þingflokkur hefur beitt við setningu bráðabirgðalaga.

Forseti verður að trufla ræðu hv. 8. þm. Reykn. og benda honum á að samkvæmt þingsköpum hefur hann heimild til að tala í þrjár mínútur um fundarstjórn. Forseti metur það svo að hingað til hafi ræðan ekki fjallað um fundarstjórn heldur aðra hluti og bið ég hv. 8. þm. Reykn. um að koma sér að efni málsins strax.

Hefði hæstv. forseti ekki eytt tíma þingsins með því að rísa á fætur og trufla ræðu mína þá væri ég búinn að því. Ég tel hins vegar nauðsynlegt að rökstyðja ósk mína um fundarstjórn forseta. Ég vænti þess varla að hæstv. forseti vilji fá órökstuddar óskir frá þingmönnum um breytta fundarstjórn. Þess vegna er nauðsynlegt að við getum rökstutt mál okkar á þeim stutta tíma og mjög óheppilegt forseti sé að grípa inn í þann tíma og trufla hann. Rökstuðningur minn vék að því, virðulegi forseti, að fara fram á að forseti ákveði á næstunni að þessari umræðu verði frestað þannig að hægt verði að ræða við hæstv. forsrh. Davíð Oddsson um þau mál sem hér hafa komið upp. Það er í raun og veru ekki hægt að ljúka 1. umr. um þessi bráðabirgðalög að hæstv. forsrh. fjarstöddum. Ég vona að forsetinn skilji mikilvægi málsins. Við erum hér að ræða um fordæmi varðandi setningu bráðabirgðalaga. Við eigum ýmsir hér bara einn ræðurétt eftir. Það á t.d. við um mig. Ég ætlaði að fjalla í ræðu minni nánast eingöngu um framgöngu hæstv. forsrh. í þessu máli. Ég veit að aðrir þingmenn hafa áhuga á að tala um það og við höfum ekki áhuga á að gera það að hæstv. forsrh. fjarstöddum. Hv. sjútvn., ef ég má ljúka máli mínu, virðulegi forseti, getur unnið að málinu engu að síður. Ég geri enga athugasemd við það. En ég fer fram á það í framhaldi af ræðu hv. þm. Svavars Gestssonar og með tilliti til þeirra röksemda sem ég hef sett fram að hæstv. forseti hugleiði það á næstunni að fresta umræðunni þar til hæstv. forsrh. getur komið til hennar.

Forseti hefur heyrt og meðtekið ósk hv. 8. þm. Reykn. Forseti telur að það séu engin efnisleg rök til þess að fresta þessari umræðu. Hún hefur staðið yfir í allan dag frá kl. 13.30 og er eina mál á dagskrá. Hæstv. forsrh. er erlendis og því telur forseti eðlilegt með tilliti til þingskapa og allra starfshátta og venju í þinginu að við leggjum áherslu á að ljúka þessari umræðu í kvöld og ekki seinna en í nótt.

Hæstv. forseti. Það er orðið dálítið vandlifað satt að segja í þessari virðulegu stofnun. Þannig háttar til að umræða hefur farið fram um þetta mál alllengi. Hins vegar hafa komið fram margvíslegar upplýsingar í síðari hluta umræðunnar sem kalla á það að farið sé kannski aðeins ítarlegar yfir málið en ella hefði verið. M.a. þarf að ræða sérstaklega vinnubrögð Sjálfstfl. og einnig að því er varðar vinnubrögðin sjálf við aðdraganda málsins sem ég m.a. gerði að umtalsefni. Ég tel alveg óhjákvæmilegt að ræða við forsrh. líka þar sem hér er um að ræða mál sem snertir dóms- og sjútvrh. og þó að hann sé viðstaddur, þá vil ég að hæstv. forsrh. sé viðstaddur umræðu um það hvort það sé eðlilegt að sjútvrh. beiti dómsmrh. fyrir sig með þeim hætti sem ég rakti í ræðu minni fyrr. Síðan gerist það að hv. 5. þm. Austurl. hefur upp mikla ræðu í kvöld og veður hér í hvern þingmanninn á fætur öðrum og alveg sérstaklega í þingmenn Framsfl., hjólar í þingmenn Framsfl. hvern á fætur öðrum og þeir svara fyrir sig hér einir þrír í andsvörum. Um það leyti sem ég og hv. 2. þm. Vestf. komumst síðan í ræðustól þá er hv. 5. þm. Austurl. orðinn hæstv. forseti. Nú gæti það út af fyrir sig verið að fullkomnum mönnum tækist að taka slíkum hamskiptum að maður sem kemur heitur úr umræðu gerist allt í einu hlutlaus og yfirvegaður forseti. Það er ekki í þessu tilviki. Það er greinilegt að hv. 5. þm. Austurl. situr núna í forsetastólnum takandi í rauninni þátt og afstöðu í þeirri umræðu sem hér fer fram og þess vegna er honum tæplega treystandi til að kveða upp þann forsetaúrskurð sem þarf að kveða upp í þessu máli. Því fer ég fram á það við hv. 5. þm. Austurl. að hann taki vel þeirri ósk sem hér hefur verið borin fram og hann bregði sér í hlutverk forseta Alþingis og skilji að hér er um skynsamlega ósk að ræða miðað við framvindu þingmálsins og þingmála yfirleitt.

Hæstv. sjútvrh. óskar að bera af sér sakir.

Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv. hefur undir dagskrárliðnum ,,fundarstjórn forseta`` séð ástæðu til þess að bera á mig sem dómsmrh. þær sakir að ég hafi með einhverjum óeðlilegum hætti fyrirskipað þeim sem annast lögskráningu sjómanna að opna fyrir slíka skráningu áður en bráðabirgðalögin voru gefin út. Í fyrri ræðu sinni í kvöld bar hann fram fyrirspurn um þetta atriði sem sýnir að hann hafi ekki annað fyrir sér en einhverjar sögur um þetta efni og spurði hvort rétt væri. En í ræðu um fundarstjórn forseta ber hann fram þá fullyrðingu að ég hafi notað ráðherravald mitt í þessu efni. Ég vil taka það fram af þessu tilefni að þessi ásökun er með öllu tilhæfulaus. Engar slíkar óskir að tilskipanir voru gefnar út af hálfu dómsmrn. og færi betur að hv. þm. drægi fullyrðingu sína til baka. Það væri meiri sómi fyrir hann að gera slíkt.

Hv. 2. þm. Austurl.

Bera af mér sakir. Það verður forseti að leyfa.

hefur óskað eftir að ræða hér fundarstjórn. Hef ég skilið það svo rétt?

Já.

Hann bað á undan um orðið og tekur til máls, hv. 2. þm. Austurl.

Ég vil vekja athygli forseta á að það er allt annar úrskurður en aðalforseti þingsins kvað upp í dag. Það er vont að á sama sólarhring komi gagnstæðir úrskurðir úr forsetastóli.

Ég vek athygli hv. þingmanna á 55. gr. þingskapa. Ég stjórna samkvæmt henni. Hv. þm. 2. þm. Austurl. hefur óskað eftir að ræða um fundarstjórn forseta. Það er einnig heimild í 55. gr. til þess að bera af sér sakir en hv. þm. óskaði á undan hv. 9. þm. Reykv. um að ræða fundarstjórn og lít ég svo á að hér eigi að fara eftir slíkri röð enda er slíkt upp talið með þeim hætti í þingsköpum.

Er þá verið að segja að Salome Þorkelsdóttir hafi ...?

Hv. 2. þm. Austurl. tekur til máls og ég óska eftir því að hv. þingmenn geri athugasemdir við fundarstjórn úr ræðustól.

Herra forseti. Mér hefði verið ljúft að doka svo hægt væri að ljúka því að bera af sér sakir, en erindi mitt í umræður um fundarstjórn er að taka undir þá beiðni sem hér hefur komið fram að þessum umræðum verði frestað. Ég ber fram þá ósk vegna þess að hér hafa komið fram upplýsingar um meðferð þessa máls sem nauðsynlegt er að ræða við hæstv. forsrh. þegar hann mætir til þings. Ég vil því eindregið mælast til þess að sú beiðni að fresta þessari umræðu verði tekin til meðferðar.

Hv. 9. þm. Reykv. óskar að bera af sér sakir.

Virðulegi forseti. Ég ber af mér þær sakir að ég hafi farið rangt með þær upplýsingar sem ég hafði um lögskráningu í kringum bráðabirgðalögin og hafði frá ýmsum forustumönnum sjómannasamtakanna. Ég mun gera ráðstafanir til þess að þau mál verði könnuð til hlítar. Og ég fullyrði að þar kastar hæstv. dómsmrh. steini úr glerhúsi sjútvrh. vegna þess að þessar upplýsingar hef ég frá fleiri en einum manni og ég trúi því ekki að þeir séu að segja ósatt í þessu sambandi.

Hæstv. sjútvrh. óskar að bera af sér sakir.

Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv. hefur í annað skiptið haldið því fram að ég hafi gefið fyrirmæli um það að opna lögskráningarskrifstofur áður en bráðabirgðalögin voru gefin út. Ég vek enn á því athygli að þegar hann vakti máls á þessu í fyrsta sinn, þá gerði hann það í spurnarformi og innti eftir því hvort ég hefði gefið slíkt fyrirmæli en breytti svo áherslum sínum í síðari ræðu og fullyrti að ég hefði gefið slík fyrirmæli. Það eru þær ásakanir sem ég er að bera af mér og er að upplýsa hér að hvorki ég né nokkur starfsmaður dómsmrn. gaf slíkar fyrirskipanir. Og eftir að ég hef upplýst þetta hér kemur hv. þm. á nýjan leik og endurtekur ásakanir sínar og dylgjur í minn garð í þessu efni. Það tel ég hv. þm. ekki samboðið.

Hv. 9. þm. Reykv. óskar að bera af sér sakir.

Ég ber af mér þær sakir, hæstv. forseti, að hæstv. sjútvrh. hefur borið það á mig að fara hér rangt með upplýsingar. Það er alveg augljóst mál samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef, m.a. frá fjölda forustumanna sjómanna, að í aðdraganda setningar bráðabirgðalaganna var um að ræða lögskráningu á fjölda skipa. Og hverju sætir það ef ekki leyfi frá dómsmrn. að menn hlaupi til og opni lögskráningarstofur í yfirtíð fjórum klukkustundum áður en tilkynnt er að bráðabirgðalögin hafi verið sett? Ég mundi ekki sinna skyldu minni sem alþingismaður ef ég bæri þessar umkvartanir ekki fram með skýrum og afdráttarlausum hætti hér og þrisvar sinnum ef þörf krefur og þrisvar sinnum enn ef það er nauðsynlegt.

Í tilefni af þeim óskum sem hér hafa verið ítrekaðar og forseti reynt að svara strax og þær komu fram um það að fundi verði frestað, þá vill forseti vekja athygli á því að það var gott samkomulag um að þessi umræða færi fram í dag og henni skyldi lokið á einum degi eða í einni lotu. Og það má einnig vekja athygli á því að þetta er ekki síðasta umræða málsins sem núna fer fram. Það eru eftir 2. og 3. umr. í málinu og það var einnig ljóst í gær að hæstv. forsrh. yrði fjarverandi erlendis í dag og næstu daga. Forseti sér því ekki nein rök er hníga til þess að fresta málinu vegna þess og vill því biðja hv. þm. um að virða þennan úrskurð forseta þannig að við getum haldið áfram að ræða dagskrármálið.

Virðulegi forseti. Bráðabirgðalög eru ekki venjulegt þingmál. Bráðabirgðalög eru einstök. Þau byggjast á því að ríkisstjórn taki sér vald að setja lög án atbeina Alþingis. Nú hefur það komið fram í seinni hluta þessarar umræðuna, virðulegi forseti, að eingöngu var talað við tvo þingmenn Sjálfstfl. áður en bráðabirgðalögin voru sett. Hér hafa í umræðunni fulltrúar þriggja annarra þingflokka, þar á meðal núv. hæstv. forseti, Gunnlaugur Stefánsson, fyrir hönd Alþfl. og þingmenn Framsfl. og Alþb. lýst því yfir að ávallt hafi þeirri reglu verið fylgt og hefðin sé slík að leita til allra þingmanna viðkomandi flokka þegar bráðabirgðalög eru sett ef þeir á annað borð finnast. Sjálfstfl. hins vegar hefur fylgt allt annarri reglu. Það er ekki einu sinni gerð tilraun til að leita til þingmanna allra heldur eingöngu tveggja. Hér var breytt stjórnarskrá fyrir fáeinum árum síðan og það er hægt að sjá í þingskjölum að andi þeirra breytinga tengdist mjög setningu bráðabirgðalaga. Samband forsrh. og forseta lýðveldisins er einstakt. Forsrh. er eini maðurinn sem ber ábyrgð gagnvart forseta lýðveldisins beint. Vegna alls þessa máls, virðulegi forseti, er auðvitað alveg ljóst að þessi umræða sem hér fer fram núna er sérstök í öllu eðli sínu. Við erum hér að ræða með hvaða hætti fordæmi eru sköpuð eftir breytingar á stjórnarskránni með setningu bráðabirgðalaga. Það er ekki venjulegt þingmál, virðulegi forseti. Í ljósi þess hve málið er alvarlegt þá höfum við fulltrúar þriggja þingflokka ákveðið að bera fram við forseta þá ósk frá þingflokki Alþb., þingflokki Framsfl. og þingflokki Kvennalistans að umræðu verði frestað og hún ekki hafin að nýju fyrr en hæstv. forsrh. getur milliliðalaust gert þinginu grein fyrir þessari atburðarás. Ég ítreka þess vegna við hæstv. forseta þá beiðni sem hér er sett fram formlega frá þremur þingflokkum um að umræðunni sé frestað þar til hæstv. forsrh. getur verið viðstaddur.

Virðulegi forseti. Hér höfum við rætt lengi dags um þetta frv. og aðallega um bráðabirgðalagaréttinn. Til andsvara fyrir hönd ríkisstjórnarinnar sem setur þau bráðabirgðalög sem liggja fyrir hefur í raun og veru aðeins verið einn ráðherra, hæstv. sjútvrh. Það liggur þó fyrir að frumkvæði að þessari lagasetningu hefur verið hjá hæstv. forsrh. Hann hefur ekki verið viðstaddur í dag til að taka þátt í umræðunni og ekki getað svarað því sem til hans hefur verið beint. Það er líka rétt að leggja áherslu á að í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins sunnudaginn 16. jan. var vitnað í ummæli hæstv. núv. sjútvrh. sem hann lét falla árið 1990. Ég hygg að hann hafi ekki mikið skipt um skoðun en þar segir hann þegar verið er að ræða um setningu bráðabirgðalaga á BHMR, með leyfi forseta: ,,Öll þessi atburðarás hefur leitt til þess að mjög margir telja að ríkisstjórnin hafi vegið svo nærri undirstöðum stjórnskipunar að brýna nauðsyn beri til að afnema rétt til útgáfu bráðabirgðalaga.`` Þetta segir Þorsteinn Pálsson, þáv. formaður Sjálfstfl. ,,Ég er þeirrar skoðunar að þetta beri að gera enda vandséð þau tilvik í nútímaþjóðfélagi að ekki megi kalla löggjafarsamkomuna til fundar þegar mikið ber við.`` Nú hefur það fallið í hlut þessa sama manns að verja þessa bráðabirgðalagasetningu. Í ljósi þess hvernig umræður hafa farið fram í dag vil ég óska eftir því við hæstv. forseta að þessari umræðu verði frestað þar til fleiri ráðherrar og þá sérstaklega hæstv. forsrh. geta tekið þátt í því að verja þessa lagasetningu ríkisstjórnarinnar sem við höfum haft til umræðu og það komi ekki einungis í hlut hæstv. sjútvrh. að svara fyrir þetta.

Herra forseti. Í fyrsta lagi vil ég vekja á því athygli vegna þeirrar óskar sem hér hefur verið sett fram að það er ekki nýtt að upplýst hafi verið í umræðum um bráðabirgðalög að fyrir fram hafi ekki verið leitað til einstakra þingmanna í þingflokki sjálfstæðismanna. Það hefur þvert á móti verið upplýst við þessar umræður að áður þegar bráðabirgðalög hafa komið til umræðu hafi þetta verið upplýst. Það eru því engin rök í þessu máli að hér sé eitthvað nýtt á ferðinni. Í annan stað hefur verið á það bent að engin stjórnarskrárskilyrði eru fyrir því að leita slíks álits og þess vegna eru það heldur ekki gild rök fyrir ósk um frestun. Í þriðja lagi vil ég benda á að umræðan fer fram í dag að sérstakri ósk stjórnarandstöðunnar og hv. 8. þm. Reykn. sem óskuðu eftir því að hún færi fram í dag og ég hygg að þá hafi flestum verið ljóst að hæstv. forsrh. var á förum til útlanda. Í fjórða lagi vil ég minna á að hv. þm. Alþb. greiddu atkvæði með því í upphafi umræðunnar að undanþága væri veitt frá ákvæðum þingskapa þannig að hægt væri að taka málið á dagskrá í dag og þá var öllum ljóst að hæstv. forsrh. var farinn úr landi. Eigi að síður töldu menn rétt í upphafi þingfundar í dag að taka málið á dagskrá og greiddu því sérstaklega atkvæði. Og loks vil ég vekja á því athygli, herra forseti, að þetta mál er á stjórnskipulegri ábyrgð sjútvrh. Það er hann sem undirritar lögin með forseta Íslands og ber á þeim stjórnskipulega ábyrgð og svarar fyrir þau í þinginu, með hvaða hætti þau voru sett, um efnisatriði þeirra og önnur atriði sem lögin varða. Þá er það stjórnskipuleg ábyrgð sjútvrh. og hann er hér viðstaddur til þess að svara fyrir þau atriði. 

Ef þetta var á stjórnskipulegri ábyrgð sjútvrh. af hverju ræddi hann þá ekki við forseta lýðveldisins?

Ég verð að upplýsa hv. 9. þm. Reykv. um það að hann hefur nú þegar talað tvisvar sinnum um fundarstjórn og hann hefur tvisvar sinnum fengið að bera af sér sakir. Skv. 55. gr. þingskapa má enginn þó tala lengur en þrjár mínútur í senn og ekki oftar en tvisvar um hvert atriði, þ.e. um fundarstjórn forseta og til þess að bera af sér sakir. Það gildir einnig hvað varðar athugasemd um atkvæðagreiðslu en hér fer ekki fram nein atkvæðagreiðsla. Forseti verður því að tilkynna hv. þm. að hann hefur þegar lokið ræðufjölda og ræðutíma sínum við þessa umræðu um fundarstjórn og að bera af sér sakir.

Herra forseti. Ég vil hér með ítreka þá beiðni sem ég flutti úr ræðustól áðan að þessari umræðu verði frestað. Ég sé ekki að það séu rök og kemur mjög á óvart ef samið er um það á öðrum degi þegar þingið kemur saman eftir jólafrí að ljúka ákveðnu máli á einni vöku. Það er gert þegar þingi er að ljúka, ekki þegar það er að hefjast. Þetta kemur mér því afar spánskt fyrir sjónir þó ég hafi ekki tekið þátt í umræðum um dagskrá vikunnar. Ég vil líka benda á það að hér er ekki um það að ræða að þessi bráðabirgðalög falli úr gildi því ríkisstjórnin var svo forsjál að þau ná alla leið til 15. júní. Án þess að ég sé að mæla með því að það sé dregið á langinn að þingvilji komi í ljós í þessum lögum þá rekur enga nauðsyn til að klára þetta núna. Ég skil því ekki af hverju ekki er hægt að verða við þessari beiðni þannig að það sé hægt að ræða við hæstv. forsrh. og hann geti þá borið af sér, ef kalla má það, sakir sem hafa verið fram færðar í þessari umræðu. Ég held að það hljóti að vera hæstv. forsrh. kærkomið að geta tekið þátt í umræðunni um þau atriði sem hér hafa komið fram.

Forseti vill ítrekað og aftur segja það sem hann hefur sagt áður að það sé ekki ástæða til að fresta þessum umræðum og óskar eftir því að hv. alþm. lúti þingsköpum og stjórn forseta á fundinum þó að sú stjórn þóknist ekki öllum skoðunum hv. þm. en þeir lúti þó fundarstjórn þannig að fundurinn geti haldið eðlilega áfram með það dagskrármál sem hér liggur fyrir. Hv. 8. þm. Reykn. óskar að bera af sér sakir.

Virðulegi forseti. Hæstv. sjútvrh. hélt því fram áðan að það væri mótsögn í þeim óskum sem við höfum nú sett fram og þeirri ósk sem var sett fram í gær að fram færi umræða um þessi bráðabirgðalög áður en umræðan um frv. um stjórn fiskveiða hæfist í þinginu. Það er engin mótsögn í því. Það er fullkomlega sambærilegt. Það sem hefur hins vegar gerst í dag og er alveg ljóst að hæstv. sjútvrh., fyrrv. forsrh., gerir sér fullkomlega grein fyrir alvöru þess máls, það sýndi athugasemd hans hér áðan, er að það hefur verið staðfest í umræðunum, hæstv. forseti, að hæstv. forsrh. ræddi eingöngu við tvo þingmenn Sjálfstfl. áður en bráðabirgðalögin voru sett. Hæstv. forseti verður auðvitað að gera sér grein fyrir því að ef þingið meðhöndlar það eins og venjuleg mál í þinginu þá er verið að skapa þannig fordæmi með bráðabirgðalagasetningu sem er stórhættulegt stjórnskipun lýðveldisins. Forsetanum er ætlað að tryggja forræði þingræðisins í landinu. Forsetinn er ekki hér eins og einhver verkstjóri í færibandaverksmiðju þar sem hlutirnir eiga að ganga bara eftir einhverju færibandi. Við erum í stofnun þar sem grundvallarreglur lýðræðislegrar stjórnskipunar . . .

Ég verð að biðja hv. þm. um að halda sig við efni málsins sem er að bera af sér sakir.

Hæstv. forseti getur alveg haldið þessu áfram. Ég vil bara vekja athygli hans á því að það er samvinna þingmanna og forseta sem ræður því hver blærinn er í þinginu. Þrír þingflokkar hafa óskað eftir því að umræðu sé frestað. Ég bið hæstv. forseta að nefna mér eitt fordæmi um það að þegar slík ósk hefur komið fram frá þremur þingflokkum á fyrsta umræðudegi máls sé hún ekki tekin til greina. Ég bið hæstv. forseta að nefna mér slíkt fordæmi. Þetta er fyrsti umræðudagur málsins. Þrír þingflokkar hafa sett fram þessa ósk hér og nú. Ég bið forseta að athuga alvarlega hvaða afleiðingar ákvörðun hans hefur ef þeirri ósk er neitað. Þess vegna fer ég fram á það að hæstv. forseti verði við þessari ósk sem nú hefur verið ítrekuð af þingmönnum Kvennalista, Framsfl. og Alþb. í nafni þessara þingflokka. Ef hann ætlar ekki að verða við því þá óska ég eftir að gert verði 10--15 mínútna hlé þannig að við getum fengið að ræða við forsetann um alvöru málsins án þeirra hindrana sem felast í þingsköpunum um fundarstjórn forseta og að bera af sér sakir.

Forseti vill svo sannarlega eiga gott samstarf og náið samstarf við hv. þm. um stjórn þingsins en forseti verður að benda á að slíkt samstarf verður jafnan að vera gagnkvæmt. Forseti verður af þessu tilefni að vekja athygli hv. þm. á þingsköpum um stjórnunarábyrgð forsetans á þinginu samkvæmt ákvæðum þingskapa. Þess vegna óskar forseti eftir því að þingmenn taki tillit til stjórnunar forseta og einnig að þeir í ræðum sínum um að bera af sér sakir og fundarstjórn haldi sig við efni þeirra ákvæða þingskapa.

Virðulegi forseti. Vegna þess sem kom fram áðan í máli hæstv. sjútvrh. vil ég að það komi fram vegna þess að ég veit að hann vill hafa það er sannara reynist að í gær þegar ég talaði undir liðnum ,,um stjórn þingsins`` fór ég fram á það við virðulegan forseta að dagskránni, sem fyrirhuguð var og búið að kynna, yrði breytt á þann veg að í staðinn fyrir að hér yrði rætt um frv. um stjórnun fiskveiða yrði tekið til við að ræða það frv. sem við höfum verið að fjalla um í dag, um bráðabirgðalög vegna vinnudeilu sjómanna. Það var ekki hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sem kom með þá ósk, nema hann hafi tekið undir það með mér, en það var ég sem fór fram á að þetta yrði gert. Ég vil að það komi fram vegna þess að hæstv. sjútvrh. sagði annað áðan.

Forseti biðst velvirðingar á því að fundarhlé varð lengra en áætlað hafði verið. Það er niðurstaða forseta að halda þessum umræðum áfram.

Um fundarstjórn forseta.

Ég verð að upplýsa hv. 9. þm. Reykv. að hann hefur þegar talað fjórum sinnum um fundarstjórn forseta.

Það er svo langt liðið síðan.

Það er ekki langt liðið síðan vegna þess að hv. þm. hefur þegar talað fjórum sinnum um fundarstjórn í þessari lotu.  Austurl. hefur óskað eftir tala um fundarstjórn. Hv. 2. þm. Austurl. hefur þegar talað tvisvar sinnum um fundarstjórn.

Ég óska eftir að sjá mælendaskrá.

Um fundarstjórn forseta.

Hv. 8. Reykn. hefur einnig talað tvisvar sinnum um fundarstjórn forseta. Hann hefur því talað tvisvar sinnum og hefur því lokið lotu sinni. Til máls tekur hv. 8. þm. Reykn. um dagskrármálið.

Virðulegi forseti. Hér er að eiga sér stað slík valdníðsla af hálfu forsetans að hún er einstök. Við erum á öðrum degi þingsins. Það er búið að fara fram á það að þessari umræðu verði frestað svo hæstv. forsrh. geti svarað grundvallarspurningum um meðferð bráðabirgðalagavaldsins. Starfandi forsrh. er ekki heldur til staðar til að svara þeim efnisatriðum sem ég ætlaði að bera fram í framhaldi af umræðum hans fyrr í kvöld. Þá sagði starfandi forsrh., sem kom til umræðunnar, að hann mundi tjá sig efnislega um málið í umræðunni. Hefur hann gert það, virðulegi forseti? Nei. Það hefur hann ekki gert. Starfandi forsrh. er farinn úr húsinu. Það hefur því ekki einu sinni verið orðið við þeim óskum okkar að starfandi forsrh. tjái sig um málið þó að hann hafi sagst ætla að gera það. Virðulegur forseti verður að gera sér grein fyrir því að hér eru að gerast hlutir um meðferð bráðabirgðalagavaldsins í landinu sem snerta grundvallarreglur þingræðisins á Íslandi og það er ekki hægt að fara með það eins og venjuleg þingmál og níðast þannig á mönnum í þinginu að það sé ekki orðið við ósk þriggja þingflokka um að fresta málinu. Hvað er að gerast? Það hefur verið upplýst að forsrh. hefur eingöngu talað við tvo þingmenn Sjálfstfl. um stuðning þeirra við frv. þegar bráðabirgðalögin voru sett. Hvaða fordæmi felst í því, virðulegi forseti? Það felst í því það fordæmi ef það festist í sessi að forsrh. getur látið ríkisstjórn sína setja bráðabirgðalög t.d. í maí skömmu eftir að þingið fer heim. Hann þarf ekki að ganga úr skugga um hvort það sé meiri hluti á þingi fyrir frv. Efnisatriði frv. geta fallið úr gildi í september/október án þess að þau komi nokkurn tíma til afgreiðslu í þinginu. Og með því að láta vinnubrögð af þessu tagi viðgangast er verið að skapa í fyrsta sinn þá venju á Íslandi að hægt sé að setja bráðabirgðalög án þess að gera minnstu tilraun til að kanna hvort meiri hluti þingsins stendur á bak við þau og þar með opnað á það að ríkisstjórn misnoti bráðabirgðalagavaldið á þann hátt sem getur verið stórhættulegt fyrir þingræðið í landinu. Síðan ætli forseti að beita sér fyrir því á öðrum degi þings þegar enginn sérstakur þrýstingur er á vinnu þingsins að neita formlegri ósk frá þremur þingflokkum um að bíða með umræðuna þar til forsrh. getur komið og tekið þátt í henni um þessi grundvallaratriði. Hvað á að halda áfram lengi á þessari braut, virðulegi forseti? Við höfum boðið það fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna að þegar forsrh. kemur aftur sé hægt að ljúka umræðunni á einum degi og jafnvel skemmri tíma. Það er enginn að tala um það að tefja málið. Við höfum boðið það að sjútvn. geti hafið vinnu um málið þannig að við erum ekki að koma í veg fyrir það að nefnd geti unnið að málinu. Við viljum einfaldlega fá forsrh. Íslands til umræðu um beitingu bráðabirgðalagavaldsins og það fordæmi sem hér er verið að skapa á grundvelli stjórnarskrárbreytingarinnar sem gerð var fyrir nokkrum árum. Og þá er forsetavaldi beitt til að meina okkur það án nokkurra röksemda. Ég held að það sé réttast ef hæstv. forseti ætlar að ganga fram með þessum hætti að við þingmenn stjórnarandstöðunnar göngum út úr þinghúsinu. Ég ætla a.m.k. ekki að taka þátt í því að valdinu í þinginu sé misbeitt með þessum hætti. Ég tel þetta vera slíka framgöngu við þingið um mál af þessu tagi að það sé ekki hægt að líða það. Ég segi enn og aftur við hæstv. forseta: Ég bið um fordæmi fyrir því að ósk þriggja þingflokka á fyrsta degi umræðu á öðrum degi þings um að fresta máli sé neitað. Það er ekkert slíkt fordæmi. Ég ætla ekki að halda áfram ræðu minni hér, virðulegi forseti. Forsrh. er ekki í salnum. Starfandi forsrh. er ekki í salnum og forseti er að misbeita valdi sínu til þess að koma í veg fyrir að hér verði grundvallarumræða um bráðabirgðalagavaldið og forsrh. þurfi að svara fyrir sig. Ég mun ganga út úr þinghúsinu einfaldlega vegna þess að ég tel þessa valdníðslu vera með þeim hætti að hún sé ekki samboðin þinginu. Og forseti þingsins verður þá að taka afleiðingum af því hvað hann er að gera. Ég mun bíða nokkrar mínútur eftir því hvort forseti endurskoðar afstöðu sína. Ef hann gerir það ekki og ætlar að halda áfram þeirri valdníðslu sem hér fer fram, þá mun ég ganga út úr þinghúsinu. Og ég tel að við þingmenn stjórnarandstöðunnar hljótum að bregðast við með þeim hætti því ef við látum bjóða okkur þetta er hægt að bjóða okkur hvað sem er þegar sjálfsagðri ósk okkar um svör forsrh. um beitingu bráðabirgðalagavaldsins er neitað með þessum hætti án þess að nokkur efnisröksemd komi fram af hálfu forseta þingsins og þegar verið er að skapa það fordæmi að ósk þriggja þingflokka er neitað þegar engin tímapressa er á málinu og boðið upp á það að vinnan geti haldið áfram í nefnd sé engu að síður sagt nei við ósk þriggja þingflokka. Ég segi því í síðasta sinn við virðulegan forseta: Ég bið forseta að endurskoða hug sinn á næstu mínútum því að afleiðingarnar geta ella verið mjög alvarlegar fyrir afstöðu okkar til vinnu í þinginu.

Í tilefni af spurningu hv. 8. þm. Reykn. vill forseti minna hann á að forseti gerði fundahlé þar sem forseti átti viðræður við fulltrúa allra þingflokka. Hv. þm. var þar á meðal og við reyndum að finna lausn á þessu máli og niðurstaðan varð sú að það varð ekki samkomulag um að ljúka málinu öðruvísi en á þeirri kröfu er hv. 8. þm. Reykn. hefur hér lýst. Samvinna verður jafnan að vera gagnkvæm og á það hef ég lagt áherslu en einnig verður gagnkvæmnin að koma fram í því að hv. þm. verða að lúta fundarstjórn forseta og úrskurði hans um fundarstjórn og hann stendur í þessu máli og verður ekki aftur tekinn.

Virðulegi forseti. Það er mjög leitt til þess að vita að hæstv. forseti skuli ekki hafa getað orðið við þessari beiðni. Forseti rökstyður það með því að það séu ekki nein efnisatriði til þess að verða við þessu. Ég vil minna á að það hefur komið fyrir áður að beðið hefur verið um að ákveðnir aðilar væru viðstaddir umræðu og í flestum tilfellum ef ekki öllum hefur verið orðið við því að fresta þeirri umræðu þar til viðkomandi gæti verið við. Það breytir ekki því þó að þetta mál sé á forræði hæstv. sjútvrh. að beðið er um að hæstv. forsrh. geti líka verið til viðtals og svarað fyrir ýmsar spurningar sem hafa vaknað í umræðunni og er mjög leitt til þess að vita að ekki skuli hafa verið orðið við þessari beiðni okkar. Það er ekkert um það að ræða að vissulega liggur úrskurðarvaldið hjá hæstv. forseta og undir það verðum við að beygja okkur en ég tel að forseti sé ekki að úrskurða réttlátlega í þessu máli.

Herra forseti. Þær umræður sem hér hafa farið fram í dag um þessi bráðabirgðalög hafa varpað ljósi á ýmsa þætti í þeim vanda sem menn standa frammi fyrir að því er varðar þá deilu sem stóð á milli útgerðarmanna og sjómanna. Eðlilega hefur verið vikið að setningu bráðabirgðalaganna og notkun slíkrar heimildar. Ég er þeirrar skoðunar að ærin ástæða sé til að fara sparlega með það vald og tel að með gildum rökum megi sýna fram á að það hefur verið gert í tíð núv. ríkisstjórnar. Ég tel hins vegar að þær aðstæður hafi verið fyrir hendi sem gerðu það að verkum að óhjákvæmilegt var að grípa til bráðabirgðalagasetningar af þessu tilefni og ætla ekki að fara frekari orðum um það en vísa að öðru leyti til framsöguræðu með frv. Á hinn bóginn er athygli vert þó margir þingmenn hafi gert athugasemdir við setningu bráðabirgðalaga að því fer fjarri að allir hafi verið þeirrar skoðunar sem hér hafa talað að ónauðsynlegt hafi verið að grípa inn í deiluna með lagasetningu. Þvert á móti hefur komið fram af hálfu margra hv. þm. að deilan hefði verið í þeirri stöðu að hjá því hafi ekki verið komist. Lögin eru tiltölulega einföld í sniðum og hér hefur ekki verið vikið að mörgum efnisatriðum laganna en ég tel nauðsynlegt að svara sérstaklega spurningu sem tveir hv. þm. hafa borið fram varðandi 3. gr. bráðbirgðalaganna. Að því hefur verið spurt hvort hún feli í sér ótímabundna stöðvun á verkföllum. Því er til að svara að í 3. gr. er skýrt tekið fram að vinnustöðvanir þær sem lög þessi taka til svo og verkbönn, verkföll og aðrar aðgerðir sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi ákveða eru óheimilar. Í 2. gr. frv. er kjaramálum skipað á þann veg að samningar þeirra félaga sem í hlut eiga eru framlengdir til 15. júní. Í 3. gr. er því beinlínis vitnað til þess að fram til þess dags eru vinnustöðvanir óheimilar en að sjálfsögðu heimilar þegar komið er fram yfir 15. júní. Þetta er venjubundið orðalag við lagasetningu af þessu tagi og er skýrt í öllum atriðum. Ég taldi rétt, herra forseti, að víkja sérstaklega að þessu atriði vegna þess að um það hafði verið spurt í umræðunni. Ég sé svo ekki ástæðu til þess, herra forseti, að hafa fleiri orð um þetta efni að sinni en geri ráð fyrir því að málið fái ítarlega meðferð í hv. sjútvn. og komi síðan til frekari umfjöllunar við 2. og 3. umr.