Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Fyrr í haust var framboð Íslands til sætis í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna formlega tilkynnt aðildarríkjum samtakanna í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Af þessu tilefni er tímabært að fara nokkuð ítarlega yfir það hvað í framboðinu felst og hverjar áherslur Íslands verða í baráttu um kjör í öryggisráðið og síðar í starfi öryggisráðsins. Í stofnskrá Sameinuðu þjóðanna sammæltust aðildarríkin um að sameina mátt sinn til að varðveita heimsfrið og öryggi. Öryggisráðinu er falin aðalábyrgð í þeim efnum. Íslendingar gengust undir þessa skuldbindingu með aðild að Sameinuðu þjóðunum árið 1946 en hafa aldrei tekið sæti í öryggisráðinu. Því hefur verið haldið fram að sú fjarlægðarvernd sem Íslendingar nutu um aldir hafi leitt til einangrunarhyggju. Þessi tíðarandi endurspeglast í hárbeittri ádeilu Halldórs Laxness í ,,Sjálfstæðu fólki`` þar sem söguhetjan Bjartur í Sumarhúsum segir m.a. um afleiðingar fyrri heimsstyrjaldar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Úr því að mannahelvítin nenna að vera að murka hverjir úr öðrum lífið á annað borð, --- af fábjánaskap eða hugsjón, mér er sama hvort er, ja þá skal ég verða manna síðastur til að sjá eftir þeim. Fari þeir til andskotans. Ég segi ekki annað en það: Bara að þeir héldu áfram sem leingst, svo að kjötið og ullin haldi áfram að stíga``. Við þekkjum þessa heimssýn sem Bjarti var ætluð og hún einkenndi á margan hátt viðhorf íslensku þjóðarinnar til umheimsins um aldir. Við bjuggum fjarri heimsins vígaslóð og ógnir og atburðir hvers tíma snertu okkur með takmarkaðri hætti en aðrar Evrópuþjóðir. Þetta breyttist á síðustu öld. Í upphafi tuttugustu aldarinnar voru Íslendingar fátækasta þjóð Evrópu en í lok hennar á meðal efnuðustu þjóða heims. Það gerðist vegna aukinna viðskipta og margþættari samskipta við önnur ríki. Hamfarir tuttugustu aldarinnar höfðu bein áhrif á Íslandi. Það vill stundum gleymast að hlutfallslegt manntjón á Íslandi vegna síðari heimsstyrjaldar var meira en í mörgum nágrannaríkjunum. Um leið beið hlutleysisstefnan skipbrot og ljóst varð að afskiptaleysi var ekki lengur valkostur. Íslendingar voru tilneyddir að verja hagsmuni sína og tókst vel til. Framboð Íslands til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna er ekki markmið í sjálfu sér heldur rökrétt framhald á þessari þróun. Sagan gerir Íslendingum kleift að skilja vel þann vanda sem steðjar að fátækum ríkjum og auðveldar okkur að miðla af reynslu okkar. Sú skylda hlýtur að hvíla á okkur að nota nýfengna velsæld til að stuðla að friðvænlegri, öruggari og auðugari heimi. Meiri hluti aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna er fyrrum nýlendur. Við Íslendingar þekkjum af eigin raun eðli og afleiðingar nýlendustefnunnar og þau straumhvörf sem urðu þegar þjóðin öðlaðist frelsi til að ráða eigin málum. Framboðið til öryggisráðsins er því staðfesting á stöðu Íslands á alþjóðavettvangi og þeirri ábyrgð sem Íslendingar hafa axlað. Við höfum lagt áherslu á framlag til friðargæslu og uppbyggingar á stríðshrjáðum svæðum, eflt þróunarsamvinnu og stuðlað að auknu jafnræði í viðskiptakjörum milli hinna efnaðri ríkja og þeirra fátækari með beitingu Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Við höfum tekið virkan þátt í eflingu mannréttinda og lýðræðis innan Sameinuðu þjóðanna og svæðisbundinna samtaka. Sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að sækjast eftir sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna byggir á þeirri sýn að Ísland geti með sérstökum hætti miðlað af eigin reynslu og aðstöðu í þágu aðildarríkjanna allra. Ísland hefur sérstaka aðstöðu sem efnað smærra ríki með góð tengsl við helstu áhrifavalda í heiminum. Draga má hagnýtar ályktanir af hraðri vegferð frá örbirgð til auðlegðar og síðar aðstoð við efnahagsþróun fátækari ríkja. Ef til vill mætir frumkvæði af Íslands hálfu minni tortryggni en frumkvæði margra annarra ríkja því Ísland hefur enga stórveldishagsmuni sem litað geta afskipti af einstökum málum. Þá er hlutfallsleg smæð íslensks efnahagslífs kostur þar sem síður er hætta á að tortryggni vakni um að íslensk stjórnvöld gangi erinda íslenskra fyrirtækja og setji hagsmuni þeirra framar óeigingjarnri aðstoð við viðkomandi ríki. Í þessu sambandi er hollt að líta til frænda okkar Norðmanna sem hafa getið sér gott orð fyrir jákvæða og uppbyggilega framgöngu á alþjóðavettvangi. Stærri ríki hafa meiri völd og áhrif en engu að síður hefur milliganga norskra stjórnvalda í erfiðum deilumálum fjarlægra aðila oft orðið til að draga úr spennu og auðvelda samninga. Fyrst og síðast er framboðið spurning um áræði og metnað fyrir hönd Íslands á alþjóðavettvangi. Það er engum vafa undirorpið að óneitanlega væri ódýrara og mun þægilegra að sitja heima með hendur í skauti og láta öðrum þjóðum það eftir að takast á við heimsmálin og bera kostnað af því. Stundum gætir einangrunarhyggju sem oft hefur verið sett fram undir merkjum hagræðingar eða sparnaðar eða því er haldið fram að Ísland sé svo lítið að framlag þess skipti hvort eð er engu máli. Hér er um að ræða grundvallaratriði í sjálfsmynd íslensku þjóðarinnar. Það er engin dyggð fólgin í því að hlaupast frá því að greiða sanngjarnan hlut af sameiginlegum reikningi. Ef vilji er til að Ísland sé metið á jafnræðisgrundvelli í samfélagi þjóðanna verða Íslendingar að leggja af mörkum í samræmi við getu. Þrátt fyrir að við höfum gert mikla bragarbót á framlögum okkar á undanförnum árum eigum við þó enn nokkuð í land. Á undanförnum árum höfum við stigið stór skref í átt til virkari þátttöku í samstarfi á alþjóðavettvangi. Ríkisstjórnin hefur aukið framlög Íslands til þróunarsamvinnu og stefnir að því að gera enn betur á því sviði á næstu árum. Íslendingar hafa tekið þátt í margvíslegum verkefnum á sviði friðargæslu og friðarframkvæmdar þar sem við höfum komið til aðstoðar stríðshrjáðu fólki á átakasvæðum. Íslenska friðargæslan hefur frá upphafi unnið náið með Sameinuðu þjóðunum, fyrst í Bosníu-Hersegóvínu og síðan einnig í Kosovo og lagt til hjúkrunarfólk og lögreglumenn í friðargæsluaðgerðir þar. Friðargæslan hefur tekist á hendur viðamikil verkefni eins og stjórnun flugvallarins í Pristina í Kosovo og hefur nú boðið Atlantshafsbandalaginu að sinna áþekku samræmingarhlutverki í Kabúl í Afganistan. Samstarf við Sameinuðu þjóðirnar hefur verið aukið og er gert ráð fyrir að þær sendi fólk til neyðarhjálpar á vegum Matvælaáætlunarstofnunarinnar og að aukinn fjöldi friðargæsluliða fari til starfa undir merkjum Sameinuðu þjóðanna. Árangurinn hefur ekki látið á sér standa. Allir þeir sem notið hafa framlaga Íslands hafa metið þau mikils og samstarfsríki okkar hafa kallað eftir atbeina okkar í fleiri verkefnum. Herra forseti. Nauðsynlegt er að hefja undirbúning framboðsins í tíma. Þegar hefur talsvert starf verið unnið, bæði við að greina tilhögun framboðs annarra ríkja og með því að leitast við að verða enn þá sýnilegri á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og undirstofnana þeirra. Þegar kemur að framboðinu og setunni munu íslensk stjórnvöld m.a. byggja á þeirri reynslu sem fengist hefur í alþjóðlegu og fjölþjóðlegu samstarfi, nú síðast í formennsku Íslands í Norðurskautsráðinu. Störf Norðurskautsráðsins tengjast Sameinuðu þjóðunum með margvíslegum hætti. Þannig er t.d. ljóst að ráðið getur sem svæðasamtök lagt mikið af mörkum við framkvæmd skuldbindinga aðildarríkjanna frá Jóhannesarborg, ekki síst í umhverfismálum, þótt Ísland hafi á formennskutímanum jafnframt beint sjónum í auknum mæli að lífskjörum fólks á norðurslóðum. Tengslin við Evrópusambandið hafa einnig verið efld á grundvelli Norðlægu víddarinnar. Þannig er formennskan í Norðurskautsráðinu gott dæmi um hvernig auka má ábyrgð og sýnileika Íslands í alþjóðlegu samstarfi. Einnig má nefna að við tökum að okkur formennsku í Eystrasaltsráðinu 2005--2006 og sækjumst eftir sæti í efnahags- og félagsmálaráði Sameinuðu þjóðanna (ECOSOC) 2005--2008, að ógleymdri reglulegri formennsku í norrænu ráðherranefndinni sem hefst um næstu áramót. Fulltrúar Íslands eiga nú sæti í framkvæmdastjórn UNESCO og í framkvæmdastjórn Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar. Þá var Ísland kosið til setu í nefnd um sjálfbæra þróun sem sett var á fót til að fylgja eftir ákvörðunum Ríó- og Jóhannesborgarráðstefnanna og Ísland var kosið í nefnd um stöðu kvenna og tekur sæti í henni á næsta ári. Í þeirri vinnu sem er fram undan verður haft náið og vaxandi samráð við utanríkismálanefnd Alþingis og þau frjálsu félagasamtök sem málið varðar. Löng hefð er fyrir þátttöku þingmanna í störfum allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna og það er vilji utanríkisráðuneytisins að auka enn frekar þessa þátttöku í samvinnu við Alþingi. Þannig geta þeir fylgst grannt með undirbúningi framboðsins og síðar málefnavinnu og málflutningi innan ráðsins. Þá hefur áður verið vikið að nánu samráði Norðurlandanna en aðstoð þeirra, bæði í framboðinu og við upplýsingaöflun um þau mál sem tekin verða fyrir í öryggisráðinu, mun skipta miklu. Þótt fimm ár séu til kjörs til öryggisráðsins á því tímabili sem Ísland sækist eftir eru íslensk stjórnvöld meðvituð um að ákveðnir málaflokkar hafa skiljanlega verið fyrirferðarmiklir í störfum ráðsins á undanförnum árum, einkum margþættur vandi í Afríkuríkjum, ástandið í Miðausturlöndum og í Írak, og því miður má gera ráð fyrir að svo verði áfram um sinn. Reynslan sýnir að smærri sem stærri ríki geta haft mikilvægu hlutverki að gegna við úrlausn flókinna vandamála sem hafa hnattrænar afleiðingar. Þess vegna verður leitast við að efla núverandi sérþekkingu á þessum málaflokkum eins og kostur er. Í kynningu á framboði Íslands og síðar í störfum innan öryggisráðsins verður stuðst við eftirfarandi megináherslur: Framlag til friðar og stöðugleika í heiminum. Ísland leggur áherslu á að það verði gert með ófrávíkjanlegri virðingu fyrir grundvallarmannréttindum, eflingu lýðræðis, baráttu gegn fátækt, virðingu fyrir grundvallarreglum þjóðaréttar og þar með viðurlögum við þjóðarmorði og grófum mannréttindabrotum. Stuðla að umbótum með tillögugerð og þátttöku í starfi öryggisráðsins í því skyni að auka skilvirkni. Ísland hefur á undanförnum árum lagt áherslu á umbætur í starfi og uppbyggingu Sameinuðu þjóðanna og veitt stuðning umbótaviðleitni Kofi Annans, aðalframkvæmdastjóra samtakanna. Með því hefur Ísland áunnið sér virðingu og tiltrú samstarfsríkja. Íraksmálið hefur á margan hátt afhjúpað veikleika Sameinuðu þjóðanna og sýnt fram á nauðsyn aukinnar skilvirkni. Ísland styður fjölgun jafnt kjörinna og fastra sæta í öryggisráðinu og að neitunarvald verði skilyrt. Við vonumst til að þessar breytingar verði til að tryggja það að öryggisráðið geti betur sinnt þeim skyldum sem því var í upphafi ætlað að sinna. Afvopnunarmál með sérstakri áherslu á vinnu gegn útbreiðslu gereyðingarvopna. Engin ein stofnun hefur fjallað meira um afvopnunarmál en Sameinuðu þjóðirnar. Eftir lok kalda stríðsins er hættan sem stafar af útbreiðslu gereyðingarvopna, einkum til hryðjuverkamanna, eitt brýnasta verkefnið á sviði afvopnunar í heiminum. Mikilvægt er að Sameinuðu þjóðirnar setji viðmið og standi vörð um alþjóðlegar skuldbindingar á sviði útbreiðslu gereyðingarvopna og séu áfram vettvangur skoðanaskipta sem hafi að markmiði að draga úr spennu milli aðildarríkja. Útbreiðsla gereyðingarvopna getur leitt til hættulegs vígbúnaðarkapphlaups, jafnt staðbundins sem á heimsvísu. Beiting gereyðingarvopna hefði í för með sér ófyrirsjáanlegar hnattrænar afleiðingar sem eðli málsins samkvæmt næðu hingað til lands. Þar af leiðandi er ljóst að aðgerðir til að hefta útbreiðslu gereyðingarvopna eru mikilvægt hagsmunamál okkar Íslendindinga sem annarra. Það vekur varfærna bjartsýni að stjórnvöld Norður-Kóreu hafa sagt sig reiðubúin til viðræðna um að hætta frekari tilraunum til framleiðslu kjarnavopna. Vonandi leiða þær viðræður til þess að Norður-Kórea gerist aftur aðili að samningi Sameinuðu þjóðanna um bann við framleiðslu og dreifingu kjarnavopna. Ísland hefur stutt alla alþjóðlega viðleitni til að koma í veg fyrir útbreiðslu gereyðingarvopna og nú síðast með því að styðja sérstakt átak Bandaríkjamanna, Breta og Japana, auk fleiri þjóða, til að koma í veg fyrir slíka útbreiðslu. Nýr sendiherra Íslands gagnvart Norður-Kóreu afhenti nýlega trúnaðarbréf í höfuðborginni og í fyrsta sinn í rúm 20 ár. Í framhaldinu verður komið á framfæri sjónarmiðum Íslands varðandi útbreiðslu gereyðingarvopna. Þá er það fagnaðarefni að írönsk stjórnvöld hafa sýnt sveigjanleika gagnvart kröfum Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar í Vín um óhindraðan aðgang að kjarnorkuáætlun þeirra til að ganga úr skugga um að hún verði ekki notuð sem grundvöllur fyrir framleiðslu kjarnavopna. Ég hygg á ferð til Írans í næsta mánuði í samvinnu við íslensk fyrirtæki og mun nota tækifærið til að taka málið upp við viðmælendur mína þar, auk þess sem ég hyggst ræða mannréttindamál við írönsk stjórnvöld. Til viðbótar þessum helstu áhersluatriðum munu íslensk stjórnvöld einnig horfa til þess að nýta setu í öryggisráðinu til að koma áfram þeim mikilvægu hagsmunamálum sem Ísland hefur stutt á vettvangi Sameinuðu þjóðanna á undanförnum árum. Ísland hefur þegar látið mikið að sér kveða á sviði hafréttar- og umhverfismála og að sjálfsögðu verður því haldið áfram. Á núverandi allsherjarþingi hefur Ísland fengið það hlutverk fyrir hönd hinna Norðurlandanna að leggja fram ályktun tengda samningnum um afnám hvers konar mismununar gegn konum. Ísland vinnur ötullega að því, í samvinnu við önnur Norðurlönd, að tryggja framkvæmd fyrirheita um vernd kvenna í átökum og að tryggja þátttöku þeirra í friðarferli að átökum loknum. Í þessu samhengi má nefna að Ísland hefur beitt sér fyrir aðgerðum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna til að hefta og uppræta mansal með sama hætti og gert hefur verið innan ÖSE og Eystrasaltsráðsins. Nýverið var ákveðið að styrkja baráttu gegn mansali á Balkanskaga með því að greiða kostnað vegna sérstaks starfsmanns í sendinefnd ÖSE í Bosníu-Hersegóvínu. Þess má geta að utanríkisráðuneytið áformar að efna til málstofu um baráttuna gegn mansali snemma á næsta ári. Ísland var meðal fyrstu ríkja til að fullgilda stofnsáttmálann um Alþjóðasakamáladómstólinn og er undirbúningsvinna fyrir starf dómstólsins vel á veg komin. Samfélag þjóðanna verður að hafa refsiúrræði vegna þeirra hroðalegu mannréttindabrota sem hafa átt sér stað á undanförnum árum og hafa fyrst og fremst bitnað á óbreyttum borgurum, konum og börnum, ekki bara til að refsa fyrir þau brot sem drýgð hafa verið heldur einnig til að hafa varnaðaráhrif og koma þeim skilaboðum skýrt á framfæri að refsileysi slíkra brota heyri sögunni til. Herra forseti. Markmiðið með framboði í öryggisráðið er að leggja af mörkum til varðveislu friðar og öryggis og framkvæmdar annarra stefnumiða Sameinuðu þjóðanna. Beinn ávinningur af slíkri þátttöku er ekki meginmarkmið en Ísland mun vissulega njóta góðs af með beinum eða óbeinum hætti. Fyrst ber að nefna að framboðið sjálft og seta í öryggisráðinu styrkir mjög stöðu Íslands á alþjóðavettvangi. Þannig auðveldar framboðið gæslu á grundvallarhagsmunum Íslands og styrkir samningsstöðu íslenskra stjórnvalda í þeim mörgu erfiðu málum sem leysa þarf á alþjóðavettvangi. Enn fremur gefst með framboðinu einstakt tækifæri til að halda fram megináherslum utanríkisstefnu Íslands og annarra Norðurlanda og smærri ríkja almennt á alþjóðavettvangi. Takist vel til öðlast Ísland virðingu og traust annarra ríkja sem aftur eykur bolmagn Íslendinga til að koma málum á framfæri á alþjóðavettvangi. Einn liður í undirbúningi framboðs er að stofna til stjórnmálasambands við þau ríki sem hingað til hefur ekki verið komið á sambandi við. Með stofnun stjórnmálasambands við fleiri ríki er Ísland betur í stakk búið til hagsmunagæslu til frambúðar. Þannig er einnig lagður grunnur að frekari samskiptum og viðskiptum við þessi ríki. Samtímis verður kosningabaráttan til þess að styrkja tengsl við önnur aðildarríki Sameinuðu þjóðanna. Framboð og seta í öryggisráðinu krefst þess að Íslendingar leitist við að verða öðrum ríkjum fyrirmynd, einkum á eigin áherslusviðum. Þannig er líklegt að sömu málaflokkum verði gefinn meiri gaumur innan lands, til að mynda með aukinni umræðu og jafnvel aðgerðum. Líklegt er að aukin umræða um málefni Sameinuðu þjóðanna innan lands gæti þannig hvatt til vissrar sjálfsgagnrýni og jafnvel athafna þar sem Íslendingar vilja ekki vera eftirbátar annarra ríkja í málum sem teljast mikilvæg. Áherslur Íslands og sú vinna sem fram fer í undirbúningi málefna nýtist víðar en innan vébanda Sameinuðu þjóðanna. Þannig er víst að framboðið verður til þess að styrkja stöðu EFTA/EES-ríkjanna í því utanríkispólitíska samráði sem þau eiga við Evrópusambandið. Verði vel að verki staðið er mögulegt að nýta þetta einstaka tækifæri í utanríkispólitískum samskiptum Íslands við önnur ríki, jafnt tvíhliða sem marghliða. Herra forseti. Ófriður kemur oft í veg fyrir neyðaraðstoð og þróunarsamvinnu og um leið getur skapast að því er virðist órjúfanlegur vítahringur. Þegar friður kemst á skapast fyrst möguleikar til raunverulegrar þróunarsamvinnu á borð við þá sem við höfum leitast við að veita á undanförnum árum. Markvisst hefur verið unnið að því að auka verkefni á sviði þróunarsamvinnu í Afríku. Á undanförnum árum hefur Ísland aukið framlög til þróunarmála. Árið 1997 setti ríkisstjórnin sér það markmið að verja 0,15% af landsframleiðslu til þróunarsamvinnu á árinu 2003. Við það hefur verið staðið og opinber framlög íslenska ríkisins til þróunarsamvinnu hafa rúmlega tvöfaldast á þessum tíma og nema nú tæplega 1,4 milljörðum króna, eða 0,17% af landsframleiðslu. Stefnt er að því að auka það framlag verulega á næstu árum. Nýstofnað sendiráð Íslands í Mósambík var sett á fót til að auðvelda þróunarsamvinnu okkar í sunnanverðri Afríku. Það hefur þegar orðið til að efla pólitísk tengsl og samskipti við ríki í þessum hluta álfunnar. Nú eru átta ríki í umdæmi sendiráðsins en fyrirhugað er að það taki upp nánari samskipti við fleiri ríki álfunnar. Það er ekki aðeins í ljósi aukinnar áherslu Íslands á þátttöku í störfum Sameinuðu þjóðanna sem það er mikilvægt að efla samskiptin við ríki Afríku. Afríkusambandið gegnir mikilvægu hlutverki í hópi þróunarríkja á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og í samningum innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Þá er íslensk þekking á málefnum Afríku nauðsynleg þegar kemur að þátttöku í öryggisráðinu. Þó svo að Miðausturlönd, Írak og Afganistan séu í brennidepli í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna um þessar mundir snýr meiri hluti ákvarðana og umræðna í öryggisráðinu að Afríku. Stríðsátök og fátækt einkenna því miður þann daglega veruleika sem stór hluti íbúa Afríku þarf að búa við. Í síðasta mánuði gafst mér tækifæri til að sjá með eigin augum aðstæður í tveimur af fjórum samstarfslöndum Íslands, þ.e. Mósambík og Úganda. Ég sá þá miklu fátækt og þann félagslega vanda sem alþýða manna þarf að kljást við en jafnframt árangurinn af því mikla starfi sem Þróunarsamvinnustofnun Íslands vinnur í þessum löndum, t.d. í sjávarútvegi og ýmsum félagslegum verkefnum. Ég nefndi fyrr að friður er forsenda þróunarsamvinnu en sjúkdómar og örbirgð geta dregið verulega úr árangri af slíku starfi. Í mörgum ríkjum sunnanverðrar Afríku vofa afleiðingar eyðnifaraldurs yfir öllu lífi. Í þorpi eftir þorpi eru einungis börn og gamalmenni. Heilu kynslóðirnar hafa orðið eyðni að bráð. Það er slæm tilhugsun, þetta þarf ekki að vera svona. Með bættu aðgengi að lyfjum og forvörnum gætu sjúkir alið önn fyrir börnum sínum og færri sýkst. Eðlilegt er að Ísland verji meira fé til þessa málaflokks. Í Afríku kynntist ég árangri af starfi Íslendinga og fann fyrir miklu þakklæti heimamanna fyrir þá aðstoð sem veitt hefur verið. Starf ÞSSÍ við þessar erfiðu aðstæður staðfestir þá skoðun mína að þróunarsamvinna ber árangur og getur hreinlega skipt sköpum fyrir fátækustu íbúa þróunarlandanna. Fyrir stuttu lét utanríkisráðuneytið vinna álitsgerð um þróunarsamvinnu Íslands þar sem farið er yfir reynslu undanfarinna ára og reynt að draga lærdóm af því sem best hefur tekist í öðrum löndum. Í álitinu koma fram tillögur um framtíð þróunarsamvinnu og um aukin framlög. Unnið er að heildarstefnumótun í þróunarsamvinnu á grundvelli álitsgerðarinnar. Friður og öflug þróunarsamvinna er undirstaða frekari efnahagsuppbyggingar þróunarríkja. Reynslan hefur einnig sýnt að þeim þróunarríkjum sem opnað hafa markaði sína hefur gengið mun betur og þróun hefur orðið mun hraðari þar en í þeim ríkjum sem kosið hafa að vernda markaði sína með tollamúrum. Besta leiðin til að bæta hag þróunarríkja, sem og annarra ríkja, er að tryggja frelsi í alþjóðlegum viðskiptum og stuðla að aukinni þátttöku þeirra. Alþjóðabankinn hefur sett fram það mat að ef allar viðskiptahindranir yrðu aflagðar mundi það auka alþjóðaviðskipti um jafnvirði 2.180 milljarða Bandaríkjadala og koma 320 milljónum manna yfir fátæktarmörk. Auðvitað má hafa efasemdir um hversu raunhæfir slíkir útreikningar eru en þetta mat endurspeglar engu að síðu að miklir hagsmunir eru í húfi að vel takist til á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, sérstaklega að því er varðar stöðu þróunarríkja. Á fundi aðildarríkja Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar sem haldinn var í Cancún í september síðastliðnum má segja að samningalotan hafi steytt á skeri þótt ekki hafi orðið skipbrot. Þetta voru mikil vonbrigði en ekki er öll nótt úti enn. Rétt er að geta þess sérstaklega að áhersla á hagsmuni þróunarríkjanna einkenndi allar viðræðurnar. Almennt ríkir sátt um að iðnríkin leggi meira á sig en þróunarríkin og að tekið sé tillit til sérstöðu þróunarríkja. Stuttu fyrir fundinn í Cancún náðist sögulegt samkomulag um sölu ódýrra lyfja til fátækra ríkja, þar á meðal alnæmislyfja til Afríku, en eins og áður var getið fór ekki á milli mála þegar ég var staddur í Afríku að alnæmi er stærsta heilbrigðis- og þjóðfélagsvandamál álfunnar. Þá var og verður í viðræðunum lögð mest áhersla á viðskipti með vörur og þjónustu þar sem þróunarríkin eru í stakk búin til að taka virkan þátt í alþjóðlegri samkeppni. Í landbúnaði er lögð áhersla á að iðnríki veiti markaðsaðgang fyrir vörur þróunarríkja og dragi úr þeim ríkisstyrkjum sem trufla alþjóðleg viðskipti og þar eru útflutningsbæturnar verstar. Markaður á Íslandi er opinn fyrir flestar þær landbúnaðarvörur sem eru mikilvægar fyrir þróunarríkin og er Ísland mun betur sett hvað það varðar en mörg önnur ríki. Einnig höfum við stutt afnám útflutningsstyrkja eða að þeim séu sett ákveðin tímamörk, þar sem í raun er verið að flytja út heimatilbúinn vanda sem skekkir samkeppnisstöðuna. Þrátt fyrir bakslagið í Cancún hefur ýmislegt áunnist í viðræðunum. Ólíklegt er að takist að ljúka þeim eftir rúmt ár eins og gert var ráð fyrir í upphafi en aðildarríkin vilja ná niðurstöðu sem fyrst. Ísland er í hópi þeirra ríkja sem leggja áherslu á að ná heildstæðu samkomulagi, enda eru hagsmunir jafnt smærri ríkja og þróunarríkja best tryggðir með þeim hætti. Á fundi utanríkisráðherra Norðurlanda og nokkurra Afríkuríkja í Pemba í Mósambík fyrir skömmu lagði ég til að fastafulltrúar Norðurlandanna hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni ættu fundi með fulltrúum þessara Afríkuríkja og leituðust við að miðla málum í þessu erfiða máli. Þannig gætu Norðurlöndin aðstoðað við að brúa hina miklu gjá sem myndast hefur milli norðurs og suðurs. Þessa tillögu áréttaði ég á fundi utanríkisráðherra Norðurlandanna í Ósló fyrir skömmu. Herra forseti. Það má staðhæfa að aukin þátttaka Íslendinga í viðskiptum og alþjóðasamskiptum á undanförnum árum hafi tryggt hér hagvöxt og skapað okkur aukið sjálfstraust í alþjóðlegu samstarfi. Í nýlegri skýrslu Sameinuðu þjóðanna um þróun mannauðs lenti Ísland í öðru sæti yfir þau ríki sem náð hefðu lengst á þessu sviði. Þá var Ísland í áttunda sæti yfir þau ríki sem bjóða upp á bestu samkeppnishæfni í heiminum samkvæmt hinum svokallaða Alþjóðlega efnahagsvettvangi. Síðarnefnda könnunin var gerð á meðal leiðandi aðila í viðskiptalífi í heiminum. EES-samningurinn hefur haft gífurleg áhrif á efnahagslega uppbyggingu á Íslandi og er einn af hornsteinum íslenska velferðarríkisins. Nýleg undirritun samnings um stækkun EES var því afar mikilvægur áfangi þar sem Íslandi er áfram tryggður frjáls aðgangur að öflugasta viðskiptakerfi veraldar. Íslensk útrás er grundvallaratriði fyrir áframhaldandi hagvöxt í landinu. Við setningu nýlegra laga um aðstoð við útflutning sem sett voru í lok árs 2002 var þetta markmið haft að leiðarljósi. Samkvæmt lögunum var komið á fót nýrri samráðsnefnd um utanríkisviðskipti og útflutningsaðstoð sem ætlað er að leiða saman annars vegar alla þá opinberu aðila sem koma með einum eða öðrum hætti að útflutningsaðstoð og hins vegar hagsmunasamtök þeirra sem framleiða afurðir til útflutnings. Gert er ráð fyrir að opinberir aðilar og hagsmunasamtök deili hugmyndum um verkefni og áherslur innan samráðsnefndarinnar, svo færi gefist á því að samræma og nýta betur en áður það fjármagn sem fer til kynningar og markaðssetningar á Íslandi og íslenskum afurðum á erlendri grundu. Aðild að nefndinni endurspeglar nýja sýn á útflutning, þar sem framleiðendur þjónustu, menningarafurða og búvara taka sæti með framleiðendum hefðbundinna útflutningsvara eins og sjávarafurða og iðnvöru. Samhliða þessum breytingum ákvað utanríkisráðuneytið skipulagsbreytingar til að efla þá þjónustu sem utanríkisþjónustan mun veita íslenskum fyrirtækjum og innlendum stoðstofnunum atvinnulífsins á erlendri grundu. Gerðir hafa verið samstarfssamningar við Útflutningsráð Íslands sem miða að samstilltu átaki og skýrari verkaskiptingu á sviði útrásar. Þá hefur öllum sendiráðum verið gert skylt að sinna tilteknum skilgreindum verkefnum í þágu útflutningsaðstoðar og hefur viðskiptaþjónusta utanríkisráðuneytisins gert samninga þar um við allar sendiskrifstofurnar. Samkvæmt þeim er öllum sendiskrifstofum skylt að skilgreina markmið í þessu efni og allir útsendir starfsmenn vinna nú að verkefnum í þágu útflutningsaðstoðar. Helstu vaxtarsprotar íslensks atvinnulífs felast í útrás íslenskra fyrirtækja á erlenda markaði, þar sem byggt er á hugviti og þekkingu í framleiðslu eða þjónustu. Að mínu mati felast í þessari uppbyggingu vaxandi viðfangsefni íslenskrar utanríkisþjónustu þegar til lengri tíma er litið. Allt atvinnulífið þarf því á öflugri utanríkisþjónustu með mörgum útstöðvum að halda, þar sem veitt er eins mikil þjónusta og kostur er. Herra forseti. Ég hef rætt nokkuð um þróunarsamvinnu en mikill áhugi er á því að kanna með hvaða hætti samtvinna megi þróunarsamvinnu og íslenskan útflutning. Það yrði ekki gert í þeim tilgangi að skilyrða þróunarsamvinnu heldur til að kanna ávallt hvar hagsmunir veitenda og þiggjenda aðstoðar geti farið saman. Í þessu samhengi má t.d. nefna mjög athyglisvert samstarf í nýbyggðu frystihúsi við upptök árinnar Nílar í Úganda. Frystihúsið er búið tækjum sem keypt voru af íslenskum fyrirtækjum en Þróunarsamvinnustofnun Íslands leggur til íslenskan sérfræðing til að aðstoða við uppsetningu og notkun tækjanna. Þetta samstarf er til fyrirmyndar og eftirbreytni. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar um framboð Íslands til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna markar tímamót í íslenskri utanríkisstefnu. Hvort tveggja baráttan fyrir kjöri í ráðið og þátttaka í störfum þess gerbreytir ásýnd og stöðu Íslands í samfélagi þjóðanna. Með þessari ákvörðun eru send þau ótvíræðu skilaboð til umheimsins að Ísland sé sjálfstætt og fullvalda ríki sem sé reiðubúið að leggja sitt af mörkum til varðveislu friðar og öryggis í heiminum. Utanríkisþjónustan hefur verið efld á undanförnum árum og er nú betur í stakk búin til að takast á við svo umfangsmikið verkefni sem aðild að öryggisráðinu er. Ísland hefur nú sendiráð í höfuðborgum sjö helstu iðnríkja heims. Sendiráðin utan Vesturlanda eru mikilvæg vegna viðskiptahagsmuna og út frá forsendum þróunaraðstoðar en þau gegna einnig mikilvægu pólitísku hlutverki. Þetta hlutverk fer vaxandi þegar af aðild að öryggisráðinu verður og sendiráðin eru í raun alger forsenda þess að framboð okkar til öryggisráðsins sé mögulegt. Landfræðileg eða menningarleg einangrun skapar einungis falskt öryggi og er ekki raunhæfur valkostur í breytilegum heimi hnattvæðingar. Afskiptaleysi gagnvart fjarlægum hættum eða hörmungum er hvorki siðferðilega verjandi né samrýmanlegt íslenskum hagsmunum. Þessar staðreyndir hafa mótað utanríkisstefnuna á undanförnum árum og framboðið til öryggisráðsins er rökrétt framhald. Íslendingar geta miðlað af reynslu þjóðar sem hefur lifað hraðari pólitískar og efnahagslegar breytingar á skemmri tíma heldur en mörg dæmi eru um. Íslenskur reynsluheimur gerir Íslendingum kleift að eiga samstarf við meginhluta aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna á grundvelli samkenndar. Það er ekkert í íslenskri fortíð eða hagsmunagæslu sem ógnar öðrum ríkjum. Þess vegna getur Ísland brúað bil á milli ólíkra ríkjahópa. Að auki er sjónarhorn smærra aðildarríkis nauðsynlegt jafnræði innan öryggisráðsins. Herra forseti. Framboðið er metnaðarfullt verkefni og á næstu árum skiptir miklu að íslenskar stjórnarstofnanir leggi hönd á plóginn. Alþingi sem löggjafarþing, þingflokkar og einstakir þingmenn hafa þar miklu hlutverki að gegna. Með samstilltu átaki þjóðarinnar allrar verður markmiðinu náð.

Herra forseti. Hæstv. utanrrh. er nýlega kominn frá Afríku og ég býð hann velkominn úr þeirri miklu för. Ef hæstv. utanrrh. hefur farið nógu norðarlega kann að vera að hann hafi séð þar á ferðalögum sínum sérkennilega fuglategund sem lifir á jaðri eyðimarka. Hún er þekkt um víða veröld fyrir þá sérkennilegu háttsemi sína að ef hún sér eitthvað sem er óþægilegt eða hún hræðist, þá stingur hún höfðinu í sandinn. Þá líður strútnum miklu betur því að heimurinn lítur svo miklu betur út fyrir honum ofan í sandgryfjunni heldur en uppi, í raunveruleikanum sem við hin lifum og hrærumst í. Herra forseti. Þessi nálgun og þessi aðferð strútsins finnst mér lýsa best nálgun hæstv. utanrrh. gagnvart þeim vandamálum sem blasa við í utanríkismálum líðandi dags. Hæstv. ráðherra hefur valið þann kost að stinga höfðinu í sandinn og lætur eins og það séu engin vandamál. Það er auðvitað þess vegna sem hann þarf ekkert að minnast á í ræðu sinni að það eru vandamál á sviði utanríkismála sem við hin sjáum og verðum að glíma við í þeim veruleika sem bersýnilega er ekki uppi í utanrrn. Hæstv. utanrrh. sér ekki Írak, hann sér ekki Evrópu og fyrir honum eru engin vandamál sem blasa við á sviði öryggis- og varnarmála. Um þessi mikilvægu mál er ekki að finna eitt einasta orð í ræðu hæstv. ráðherra sem tók þó hartnær 35 mínútur í flutningi. Hæstv. utanrrh. hefur ekkert að segja þeim hundruðum manna sem standa frammi fyrir mikilli óvissu um starf sitt og afkomu í tengslum við varnarliðið. Það eru heldur engin merki þess að það séu einungis örfáir dagar síðan Íslendingar stóðu frammi fyrir miklum vanda varðandi staðfestingu EES-samningsins sem afhjúpaði alvarlega veikleika á þeim samningi. Um það var ekki að finna orð í ræðu hæstv. ráðherra og heldur engir lærdómar dregnir af því máli fyrir framtíðina, enda Evrópumálin að sjálfsögðu allt of viðkvæm til þess að á það sé hættandi að ræða þau þegar einhver úr ríkisstjórninni er nálægt. Hæstv. utanrrh. hefur greinilega enga sýn á hvað Íslendingum er fyrir bestu varðandi Evrópusambandið. Ég held að þessi ræða hljóti að vera hámarkið á þeim hringlandahætti sem hefur einkennt stefnu Framsóknarflokksins varðandi Evrópu síðustu missiri. Ræða hæstv. ráðherra virðist nefnilega vera skrifuð á sama stað og þar sem strútnum líður best, í umróti daganna, ofan í sandgryfjunni í eyðimörkinni Herra forseti. Ég hef ekki legið á því, í umræðum síðustu ára um utanríkismál, að hrósa hæstv. ráðherra þegar hann hefur flutt hér ræður sem stundum hafa tekið með skörulegum hætti á vandamálum líðandi dags. En ég verð að segja að þó að oft hafi lapið verið þunnt þá hefur vatnsgrauturinn aldrei verið jafnþunnur og er borinn fyrir okkur í þessari skýrslu. Í skýrslunni er fyrst og fremst rætt um eitt mál, framboð Íslendinga til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Það er greinilegt að það framboð á að vera sá bautasteinn sem á að lifa eftir þegar tönn tímans tekur að naga í kringum feril hæstv. utanrrh. og hann er fluttur í annað ból. Þannig ætlar hæstv. utanrrh. að freista þess að menn gleymi þeim miklu og afdrifaríku mistökum sem honum hafa orðið á, varðandi mál eins og Írak, sem mun hvað sem hann segir og hvað sem hann gerir, vera það sem lifir eftir ráðherratíð hans í utanrrn. Svo alvarleg voru þau mistök. Herra forseti. Það er hins vegar sjálfsagt að ræða vandlega málflutning hæstv. ráðherra um framboð Íslendinga til öryggisráðsins. Hann stenst nefnilega ekki að öllu leyti. Inn í málflutninginn vantar að varpa ljósi á það samhengi sem umsóknin óhjákvæmilega er í varðandi önnur atriði utanríkismálastefnu ríkisstjórnarinnar, ekki síst afstöðu hennar til öryggisráðsins og virðingarleysisins sem hæstv. ríkisstjórn, sér í lagi hæstv. utanrrh., sýndi ráðinu þegar Íraksdeilan stóð sem hæst. Ég ætla að geyma mér, herra forseti, að fjalla um það þangað til ég kem að þætti Íraks síðar í minni ræðu. Ég ætla að leyfa mér þann munað, af því að ég hef ekki oft tekið til máls um það atriði, að ræða það til nokkurrar hlítar. Fyrst er hins vegar nauðsynlegt að kafa aðeins ofan í, það sem ég hef kallað, ósamkvæmni milli ræðu hæstv. utanrrh. og ýmissa annarra yfirlýsinga hans, sér í lagi varðandi tengsl framboðsins við framlög okkar til þróunarhjálpar. Hv. þingmenn sem sitja í þessum sal muna efalaust allir eftir ákaflega athyglisverðri ræðu sem forseti Íslands, herra Ólafur Ragnar Grímsson, hélt við þingsetninguna fyrr í haust. Forseti vor reifaði þar framboð Íslands til öryggisráðsins og leyfði sér að vísa til fræðimanns sem starfað hafði við Friðarháskóla Sameinuðu þjóðanna og hafði skoðað framlög okkar til þróunarhjálpar. Niðurstaða fræðimannsins var sú að ef kæmi til atkvæðagreiðslu um framboð okkar til öryggisráðsins væri líklegt að heldur smásálarleg framlög okkar til þróunarhjálpar gætu veikt stöðu okkar. Í kjölfarið sagði forseti Íslands, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hvernig sem það veltur er ljóst að með auknum ábyrgðarstörfum á alþjóðavelli, innan Alþjóðabankans, Sameinuðu þjóðanna og víðar mun þessi sérstaða Íslands meðal frændþjóðanna á Norðurlöndum og ríkjanna í Evrópu vestanverðri verða í æ ríkari mæli talin okkur til álitshnekkis.`` Þarna talaði forseti Íslands, fyrrv. prófessor í stjórnmálafræði og einn af þeim Íslendingum sem gerst þekkir til á alþjóðavettvangi. Hann var augljóslega þeirrar skoðunar að nánasarháttur Íslendinga varðandi þróunarhjálp gæti skaðað framboð okkar til öryggisráðsins og taldi það okkur til álitshnekkis. Samfylkingin var og er algerlega sammála orðum forseta Íslands og hver einasti sendiherra sem þorir að tala um þetta mál er það líka. En hvernig brást hæstv. ráðherra við þessum augljósu sannindum? Hann fór í ákaflega sérkennilegan leiðangur gegn forseta Íslands í öllum helstu fjölmiðlum landsins daginn eftir. Með leyfi forseta, sagði hæstv. ráðherra í RÚV: ,,Við þurfum ekki að styðja þróunarlöndin til þess að komast í öryggisráðið.`` Í ríkissjónvarpinu sagði hæstv. ráðherra: ,,Þetta eru algerlega aðskilin mál að mínu mati og mér finnst ekki vera rétt að blanda þeim saman.`` Á Stöð 2 sagði hæstv. ráðherra: ,,Við blöndum þessum málum ekki saman. Ég er andvígur því að vera að blanda þessum málum saman.`` Herra forseti. Ég man ekki eftir nokkrum stjórnmálamanni sem fór með þessum hætti í alla fjölmiðla landsins til þess að atast í því sem herra forseti Íslands hafði sagt. Það hefur enginn gert áður, ekki einu sinni hæstv. forsrh. sem kallar þó ekki allt ömmu sína þegar kemur að því að tjá sig með litríkum hætti. En, herra forseti, batnandi manni er best að lifa. Það sem hæstv. utanrrh. sagði í fýlukasti sínu þann dag er löngu horfið, það er gleymt. Þeir sem hafa ráðlagt hæstv. ráðherra hafa bent honum á að það sem forseti Íslands sagði á þeim degi var hárrétt. Í ræðunni sem við vorum að hlusta á hérna rétt áðan var hæstv. utanrrh. algjörlega búinn að skipta um skoðun. Ræðu hæstv. ráðherra var ekki hægt að skilja öðruvísi en svo að nú sé það skoðun utanrrn. að ein helsta von Íslendinga til þess að ná árangri með framboði sínu sé að breyta um kúrs varðandi þróunarhjálp og stórauka hana. Og það er auðvitað hárrétt alveg eins og forseti Íslands sagði á sínum tíma. Það má svo sem spyrja: Hvað er það sem olli því að hæstv. ráðherra hefur séð ljósið í þessum málum? Samfylkingin hefði gaman af því að heyra hvað það var sem olli því að hann skipti um skoðun í þessu. Auðvitað er það þannig að þetta tvennt er nátengt. Það er einfaldlega þannig að varðandi framboð okkar til öryggisráðsins verður það ekki bara orðstír Íslendinga meðal vina og frændþjóða á Norðurlöndum og í Vestur-Evrópu sem mun skipta sköpum um framboð okkar. Við eigum nú þegar hauka í þeim hornum. Það sem mun skipta máli er auðvitað atkvæði þeirra þjóða sem er að finna í Afríku og í Asíu og þar verðum við vegin fyrst og fremst eftir tvennu. Í fyrsta lagi hversu vel við höfum staðið okkur í því að deila auðlegð okkar með þeim sem eru skemmra komin á brautinni til bjargálna og svo hins vegar eftir sjálfstæðri utanríkisstefnu. Það eru 30 ár síðan þetta þing batt í lög þá stefnumótun að framlög okkar til þróunarhjálpar skyldu vera 0,7% af landsframleiðslu. Það var í samræmi við samþykktir allsherjarþingsins. Í dag er þjóðin, sem hæstv. ráðherra lýsti réttilega í sinni ræðu sem auðugri smáþjóð og taldi það eina af röksemdunum fyrir því að við ættum að sitja í öryggisráðinu, einungis að verja u.þ.b. fjórðungi af þessu hlutfalli til þróunarmála. Hæstv. ráðherra sagði margt ágætt í ræðu sinni og m.a. sagði hann orðrétt: ,,Það er engin dyggð fólgin í því að hlaupast frá því að greiða sanngjarnan hlut af sameiginlegum reikningi.`` En það er nákvæmlega það sem Íslendingar hafa gert, ekki síst undir forustu núv. ríkisstjórnar. Þó vil ég taka það fram að heldur hefur nú lagast staðan í þessum málum á síðustu árum. Ég sakna þess svo, herra forseti, að í ræðu sinni minntist ráðherrann ekki á það hvað framboð okkar til öryggisráðsins mundi kosta. Hann sagði hins vegar að við þingmenn, þingflokkar, stjórnin og jafnvel stjórnarandstaðan ætti að gegna ríku hlutverki, stóru hlutverki við að undirbúa þetta. En ég spyr, herra forseti: Hvað á þetta að kosta? Hafa menn ekki haft fyrir því að leggja mat á það? Samfylkingin óskar eftir því, ef kostur er, að hæstv. ráðherra svari því í dag. Herra forseti. Svartasti bletturinn á ferli þessarar ríkisstjórnar er Íraksmálið og ég sakna þess að hæstv. ráðherra skuli ekki reifa hvaða áhrif hann telur að afstaða ríkisstjórnarinnar í því máli kunni að hafa á framboð okkar til öryggisráðsins. Telur hæstv. utanrrh. virkilega að sú afstaða skipti engu máli? Auðvitað skiptir hún máli. Ég tel að hæstv. utanrrh. muni aldrei geta með sæmilegu móti varið þá ákvörðun að teyma okkur Íslendinga nauðuga til fylgilags við Bandaríkjamenn í Írak. Það var niðurlæging fyrir Íslendinga þegar hann, án lögboðins samráðs við Alþingi og án nokkurs samráðs við þingheim, batt þjóðina eins og afsláttarhross aftan í lest hinna 30 svokölluðu viljugu þjóða. Þeirra þjóða sem tóku siðferðilegan þátt í því að ráðast inn í Írak án þess að þora að bera það mál undir öryggisráð Sameinuðu þjóðanna sem hæstv. utanrrh. talar svo fjálglega um í dag. Herra forseti. Þetta er ekkert annað en hræsni sem felst í þessari afstöðu. Ég verð að segja það, herra forseti, að mér finnst það söguleg kaldhæðni að við skulum núna vera að ræða utanríkismál á grundvelli skýrslu sem fjallar bara um það eitt að komast í þetta sama ráð og hæstv. ráðherra taldi fullkomlega eðlilegt að hunsa þegar kom að einni mikilvægustu ákvörðun sem alþjóðasamfélagið hefur komið að á síðustu áratugum, því það var satt að segja, eins og hér hefur komið fram í ræðu minni, varla orð um annað en öryggisráðið í skýrslu hæstv. ráðherra. Ég spyr auðvitað þegar maður horfir á þennan tvískinnung, ja, þá kemur upp spurningin: Hvers konar pólitík er þetta? Hvers konar pólitík er það að byrja á því að gefa fullkomið frat í öryggisráðið, koma fram gagnvart því af fullkomnu virðingarleysi og lýsa í reynd yfir með afstöðu Íslendinga að öryggisráðið skipti ekki máli þegar kemur að stærstu og erfiðustu ákvörðun á alþjóðavettvangi? Svo komum við Íslendingar núna og viljum leggja allt í sölurnar til þess að komast að þessu innsta borði vegna þess, eins og hæstv. ráðherra var að enda við að segja: Þar á að taka hinar mikilvægu ákvarðanir. En ekki þegar Bandaríkjamönnum líkar það illa eða þeim þjóðum sem fylgispakastar eru þeim í utanríkismálum. Ég verð að segja það, herra forseti, að þetta er einhver sérkennilegasta aðferð til þess að lýsa og kynna sjálfstæða utanríkisstefnu gagnvart umheiminum því það sem fyrst og síðast mun ráða afdrifum okkar þegar kemur til kosninga um framboð okkar er mat annarra þjóða á því hversu sjálfstæð utanríkisstefna Íslendinga er. Og í Íraksmálinu birtist það öllum heiminum. Það gleður mig hins vegar, herra forseti, að hæstv. ráðherra er orðinn bókmenntalega sinnaður og hann er farinn að vitna í nóbelsskáldið til þess að styðja umsókn okkar í öryggisráðið. Mér fannst þó kannski svolítið óheppilegt af hæstv. ráðherra að vísa til orða gamla Bjarts í Sumarhúsum um gagnsemina af fyrri heimsstyrjöldinni í því sambandi. Hæstv. ráðherra las kannski ekki alveg nógu langt í þeim texta, hefði hann gert það hefði hann komist að því að það var nú einmitt sú styrjöld sem eyðilagði beitarhúsamýrina fyrir Bjarti. Og það skyldi þó ekki vera að styrjöldin sem hæstv. ráðherra lét okkur styðja í Írak verði til þess að eyðileggja fyrir okkur þegar kemur að kosningu í öryggisráðið og Írak verði þá kannski mýrin sem þessi bautasteinn hæstv. ráðherra sekkur á bólakaf ofan í? Nei, herra forseti, fyrst hæstv. ráðherra var á annað borð að vitna í Laxness þá hefði hann kannski átt að lesa Gerplu og vísa í þau orð búandkarls eftir veislu í hvalþvesti þegar hann var að velta fyrir sér áhrifum átaka og styrjalda og komst að þeirri niðurstöðu að í stríði mundu þeir einir niður fara sem trúa á stálið. Og það getur hæstv. utanrrh. séð best á atburðarásinni sem síðan hefur orðið í Írak. Ég verð að segja það líka, herra forseti, að á dauða mínum átti ég von frekar en því að ríkisstjórnin og hæstv. utanrrh. gengju á bak allra þeirra orða sem hæstv. ráðherra hafði í aðdraganda ákvörðunar sinnar um hinn siðferðilega stuðning sem hann veitti fyrir hönd vopnlausrar þjóðar við innrásina í Írak. Það er óhjákvæmilegt að rifja það upp að hæstv. ráðherra hafði ekki einu sinni heldur mörgum sinnum sagt að hann teldi rétt að veita vopnaeftirlitsmönnum Sameinuðu þjóðanna meiri tíma til að grennslast fyrir um tilvist gereyðingarvopna áður en gripið yrði til hervalds gegn Írak. Hann sagði þetta ekki einu sinni, hann sagði það mörgum sinnum. En hæstv. ráðherra stóð ekki við þau orð, hann gekk á bak þeirra. Hæstv. ráðherra hefur aldrei skýrt hvað olli sinnaskiptum sínum og mér finnst kominn tími til að hann geri það. Var málið kannski það að hæstv. utanrrh. kiknaði í hnjánum þegar formaður Sjálfstfl. tók af honum völdin varðandi stuðninginn við Írak? Því það er nefnilega þannig sem það hefur svo oft verið í tíð þessarar ríkisstjórnar að þegar kemur að stóru málunum í utanríkispólitík Íslendinga þá hefur Sjálfstfl. farið sínu fram. Við sáum það í Írak og við höfum líka séð það mörgum sinnum varðandi Evrópumálin. Og það get ég sagt herra forseta að ákvörðunin um Írak er sú ákvörðun sem allir sem sátu þá á þingi munu beisklegast gráta og aldrei gleyma. Það fennir í öll spor og tíminn græðir öll sár og sagan birtir oft réttlætingu á ákvörðunum sem er erfitt að réttlæta í samtímanum. Það er hins vegar skoðun mín og Samfylkingarinnar að í tilviki Íraksstríðsins séu bæði sagan og tíminn að sýna það sífellt betur og betur að ákvörðun ríkisstjórnarinnar átti sér enga réttlætingu, og það sýnir vaxandi óöld, óöryggi og réttleysi almennra borgara í Írak í dag. Við sjáum auðvitað ekki nema bara hluta af þeirri dökku mynd sem blasir við þegar bakhliðin á stöðu almennra borgara í Írak er skoðuð. Við lesum fréttir af sorglegu mannfalli hermanna þeirra erlendu liða sem sitja í Írak og vissulega er samúð okkar með fjölskyldum þeirra sem munu aldrei jafna sig á því áfalli sem felst í því að missa föður, móður, son eða dóttur. En við sjáum bara það sem erlendum miðlum finnst fréttnæmt. Það er ekki nema örsjaldan í fréttatímum þeirra og þar með okkar sem glyttir t.d. í þá skelfilegu þróun sem hefur orðið á hlutskipti kvenna í Írak. Hvers kyns ofbeldi í þeirra garð, misþyrmingar og nauðganir eru svo algengar í því skelfilega stjórnleysi sem ríkir í Írak í kjölfar innrásarinnar að líf þeirra er martröð. En við sem búum á Vesturlöndum fáum aldrei að heyra af þessu. Þetta þykir varla fréttnæmt. En þetta er hluti af því sem ég ber ábyrgð á, siðferðilega, óbeina ábyrgð á sem Íslendingur vegna þess að mín þjóð veitti siðferðilega blessun yfir þessa innrás. Mér þykir það sárt. Hver var réttlætingin sem færð var fyrir þessu? Það voru gereyðingarvopnin. En þau finnast hvergi í dag. Það er komið í ljós að stoðirnar undir staðhæfingunum um tilvist þeirra voru að stórum hluta ýkjur, staðlausir stafir. Í dag, hálfu ári eftir að stríðinu lauk og eftir saumnálarleit um allt Írak, finnst hvorki af þeim tangur né tetur. Robin Cook, sem sagði af sér úr bresku ríkisstjórninni vegna þessa máls, hafði aðgang að þeim sömu leyndarskjölum sem Bush og Blair höfðu aðgang að og hann hefur sagt að það hafi ekki verið vottur af vísbendingu um að það væru einhver gereyðingarvopn í Írak önnur en þau sem framleidd voru af verksmiðjum sem Bretar settu upp fyrir 20 árum. Hver er þá réttlætingin í dag? Hún er helst sú, heyrir maður hjá forustumönnum ríkisstjórnarinnar, að það hefðu getað verið gereyðingarvopn og það var þess vegna í lagi, herra forseti, að Íslendingar studdu árásarstríð á Írak. ,,Guði sé lof það var bara arsenik.`` Þannig hljóðaði frægt skeyti í einni af bókum skáldsins sem hæstv. ráðherra vitnaði til í ræðu sinni, ég held að það hafi verið Guðsgjafarþula. Og það var stjórn kvenfélagasambands bjórbindindiskvenna vestan Helkunduheiðar sem sendi það merka skeyti til ritstjóra Norðurhjarans á Djúpvík. Herra forseti. Þeir hafa ekki einu sinni fundið arsenik í Írak.

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson vill tala um önnur mál en ég talaði um í minni ræðu. Ég átti von á því. Þetta umræðuform leyfir það hins vegar ekki að tekið sé upp hér hvert einasta mál. Það hlýtur hv. þm. að sjá ef hann vill hafa einhverja sanngirni en ekki nota megnið af sínum ræðutíma til þess að tala um það sem ekki var talað um. Það er hins vegar sjálfsagt að tala um Írak og við höfum oft talað um Írak. En væri þá ekki ágætt að hv. þm. talaði líka um ástandið í Írak eins og það var áður? Að hann talaði eitthvað um allar fjöldagrafirnar þar sem hundruð þúsunda manna eru grafnar? Um það hvernig þessu landi var stjórnað með pyndingum og drápum af Saddam Hussein? Telur hv. þm. að alþjóðasamfélagið beri enga ábyrgð gagnvart því, alþjóðasamfélaginu komi það einfaldlega ekki við? En það ber nú samt þannig við, hv. þm., að öryggisráð Sameinuðu þjóðanna hefur komist að niðurstöðu um það hvernig skuli staðið að enduruppbyggingu í Írak og alþjóðasamfélagið hefur tekið saman höndum um það mál, eins og t.d. framlagaráðstefnan ber vitni um. Öllu þessu vill hv. þm. gleyma. Hann horfir á gereyðingarvopnin eins og það skipti öllu máli hvort þau finnist eða ekki. Ég hef nú trú á að þau finnist einhvern tíma vegna þess að við vissum að þau voru til. Og í tólf ár var búið að senda ályktun eftir ályktun frá öryggisráðinu um að Saddam Hussein gerði grein fyrir þessum gereyðingarvopnum. Hann gerði það aldrei. Af hverju gerði hann það ekki? Þetta eru líka mikilvæg atriði í þessu annars svo mjög umdeilda og viðkvæma máli.

Herra forseti. Hæstv. utanrrh. lýsti því margoft yfir að gefa ætti vopnaeftirlitsmönnum Sameinuðu þjóðanna meiri tíma til að leita af sér allan grun. Hann gekk á bak þeirra orða sinna. Hann hefur aldrei upplýst af hverju það gerðist. Var það vegna þess að Sjálfstfl. kúgaði hann? Var það vegna þess að hæstv. forsrh., sem hafði alveg skelegga og þekkta skoðun á málinu, skrúfaði niður í því? Ég veit það ekki, herra forseti. En eitt veit ég að hæstv. utanrrh. átti þátt í því að taka af mér minn lögboðna rétt sem alþingismaður til að fá að fjalla um málið. Þetta er mesta og erfiðasta utanríkismálið sem nokkru sinni hefur skolað á fjörur þingsins og hæstv. utanrrh. hafði ekki samráð við þingið. Hann hafði ekki samráð við utanrmn. þingsins um þetta mál. Við getum síðan deilt um hvernig staðan er núna. Við getum deilt um hvernig á að taka á málinu. Ég er þeirrar skoðunar að ábyrgð okkar sé svo mikil á því sem hefur gerst í Írak að við eigum að verja miklu meira fé til uppbyggingar þar en við höfum gert nú þegar. Ég er líka þeirrar skoðunar að staðan eins og hún er komin upp í Írak sé svo alvarleg að það sé ákaflega erfitt fyrir okkur sem stjórnmálamenn og þá stjórnmálamenn sem báru ábyrgð á þessari ákvörðun að horfast í augu við það. Ég fór aðeins með lítinn passus af því sem hægt er að lesa á jöðrum miðlanna, hinna erlendu miðla um stöðu kvenna í Írak. Staða kvenna í Írak er einfaldlega þannig að þær þora tæpast út af því að engin löggæsla er á strætum úti og það er ég, Íslendingurinn, sem með óbeinum hætti ber ábyrgð á því. Auðvitað svíður mann undan slíku. En það er einfaldlega þannig. Ég held að hæstv. ríkisstjórn ætti að sjá sóma sinn í því að taka þetta mál að eigin frumkvæði til umræðu á þinginu því að með einhverjum hætti þurfa menn að gera þetta upp.

Herra forseti. Það er afskaplega sérkennilegt hvernig hv. þm. Össur Skarphéðinsson nálgast mál. Hann nálgast skoðanamyndun með þeim hætti að hún eigi sér helst stað með því að menn séu píndir og plagaðir. Er hv. þm. að vitna eitthvað til eigin reynslu í þessu sambandi? Hann kemur vart í ræðustól án þess að tala um að skoðanamyndun utanrrh. fari þannig fram að einhver sé að pína hann og plaga. Ég get fullvissað hv. þm. um það að svo er alls ekki. Ég er alveg fullfær um að mynda mínar eigin skoðanir á málum og fylgja þeim eftir og hef gert það. Ég hef þá skoðun að nauðsynlegt hafi verið að koma Saddam Hussein frá. Ég er þeirrar skoðunar að ekki hafi verið hægt að bíða lengur. Það hefði verið æskilegt að gefa vopnaeftirlitsmönnum lengri tíma. Ég hef ekkert breytt um skoðun í því sambandi en ekki reyndist unnt að gera það. En ég er eindregið þeirrar skoðunar að nauðsynlegt hafi verið að koma Saddam Hussein frá. Mér finnst það afskaplega merkilegt að formaður Samf. nefnir aldrei einu orði öll þau grimmdarverk sem þar voru unnin. Og það sem nú er að gerast í Írak er afskaplega sorglegt, öll þau hermdarverk sem þar eiga sér stað. En við verðum að vinna að friði í því landi. Við verðum að koma þar á friði og við verðum að koma því til leiðar að sú þjóð geti tekið sín mál í eigin hendur og ég trúi því að það muni takast. En það er alveg ljóst að það hefði aldrei tekist nema einræðisherranum, glæpamanninum Saddam Hussein væri komið frá. Og hv. þm. mætti í gagnrýni sinni bera líka umhyggju fyrir öllu því fólki sem féll fyrir grimmdarhendi hans.

Herra forseti. Ég geri það. Ég ber umhyggju fyrir því fólki. En ég ber líka umhyggju fyrir því fólki sem líður kvöl og pínu í Írak núna og sem ég með óbeinum hætti sem Íslendingur ber vissa ábyrgð á. Hæstv. utanrrh. byrjaði á því að vitna í Halldór Laxness. Hann hefði átt að lesa Vefarann frá Kasmír þegar hann var ungur maður. Þar segir einhvers staðar að sigrar í styrjöldum séu dýrkeyptir. Sá sigur sem hæstv. utanrrh. lýsti hér yfir dögum eftir svokölluð lok styrjaldarinnar í Írak hefur reynst dýrkeyptur. Hann hefur reynst öllum sem að því máli koma ákaflega dýrkeyptur. Hæstv. utanrrh. stendur frammi fyrir því að hann hafði skoðun sem hann lét uppi mörgum sinnum. Hann sagði að það ætti að bíða, það ætti að gefa vopnaeftirlitsmönnum meiri tíma til að leita af sér grun um hvort gereyðingarvopnin væru fyrir hendi í Írak. Tilvist þeirra var eina röksemdin sem hæstv. utanrrh. gaf upp á þeim tíma.

Þetta er rangt.

Og nú er það þannig að það finnst hvorki tangur né tetur af gereyðingarvopnum, ekki einu sinni arsenik, og herra forseti, þá kemur hæstv. utanrrh. og hver er röksemd hans núna? Hann hefur trú á því að gereyðingarvopn muni samt finnast og þar með sé hægt að réttlæta ákvörðun hans sem er versta ákvörðun sem hefur verið tekin í utanríkismálapólitík Íslendinga á síðustu áratugum.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég var ansi hissa að heyra ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar áðan. Hæstv. utanrrh. var svo sem ekki mikill vandi á höndum að svara þeim sérkennilega málflutningi en ég vil samt sem áður blanda mér í það. Átta menn sig á því hvað var að gerast í Írak? Komið hefur í ljós að um 300 þús. manns, við erum að tala um rúmlega íslensku þjóðina, féll fyrir hendi Saddams Husseins, hans eigið fólk. Það eru 200 fjöldagrafir  En hv. þm. Össur Skarphéðinsson ásamt Samf. studdi það þegar vestrænar þjóðir komu þeim einræðisherra frá og stöðvuðu þjóðarmorð þar nákvæmlega eins og menn gerðu nú. Sama ástand er í Kosovo alveg eins og er í Írak, þar er alvarlegt ástand. Ég spyr: Hver er munurinn? Hver eru sinnaskiptin hjá forustumönnum Samf. þegar annars vegar var um að ræða Kosovo og hins vegar Írak? Ef menn skoða ályktanir Sameinuðu þjóðanna, þá liggur það alveg fyrir að þær eru mun skýrari hvað varðar Írak en Kosovo. Það liggur alveg fyrir.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanrrh. greinargóða skýrslu um utanríkismál en í máli hans birtist á mjög skýran hátt hvernig Ísland stendur frammi fyrir mörgum áskorunum og tækifærum í samfélagi þjóðanna. Öllum ætti að vera ljóst að við þurfum að leggja mjög mikið upp úr þátttöku okkar í alþjóðlegu samstarfi og síðast en ekki síst þurfum við að gera okkur sýnileg á alþjóðavettvangi. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ég er mjög undrandi á ræðu hv. formanns Samf. Hingað til hefur Samf. viljað vera ábyrg í umræðum um utanríkismál þótt að vísu séu til undantekningar en þessi ræða formannsins var ein samfelld gagnrýni á stefnu ríkisstjórnarinnar og hæstv. utanrrh. og ekki uppbyggileg á nokkurn hátt. Það er t.d. furðulegt að tengja saman framlög til þróunaraðstoðar og framboð Íslendinga til öryggisráðsins. Allir vita hins vegar hug Samf. til Evrópusambandsins og þess vegna er e.t.v. skiljanlegt að formaðurinn sé sár yfir því að hæstv. utanrrh. skuli ekki fjalla sérstaklega um það mál. Hæstv. utanrrh. hefur margoft rætt stöðuna í Írak á hinu háa Alþingi og skýrt þau mál öll og það hefur ekki verið neinn ágreiningur milli stjórnarflokkanna í því máli. Vissulega er erfitt ástand í Írak og sorglegt. Um það eru allir sammála. En hv. formaður Samf. minntist sérstaklega á gereyðingarvopnin og þá finnst mér rétt að rifja það upp að öryggisráð Sameinuðu þjóðanna hafði gefið Írak tækifæri til að að sýna fram á að öllum gereyðingarvopnum hefði verið eytt. Þetta var virt að vettugi. Hvers vegna? Er engin vopn að finna eða hefur þeim virkilega verið eytt eða hafa þau verið falin vel og vandlega? Það veit enginn. Kannski líta þeir of stórt á sig til að viðurkenna að þeir hafi farið að ályktunum öryggisráðsins raunverulega. Ef Írak hefði unnið með Sameinuðu þjóðunum og alþjóðasamfélaginu í stað þess að vinna gegn þessu þá væru málin í allt öðrum farvegi. Við skulum líka rifja það upp, hv. þm., að íröksk stjórnvöld voru um árabil ógnun við stöðugleika í heiminum. Þau hafa með Saddam Hussein í fararbroddi farið með ófriði á hendur nágrönnum sínum og eigin þegnum í fjölmörg ár. Jafnvel beitt gereyðingarvopnum gegn eigin borgurum og nágrönnum. Og alþjóðasamfélagið vinnur að uppbyggingu þar og það verður ekki komið á friði og stöðugleika nema með utanaðkomandi afskiptum. Enduruppbyggingarstarfið byggir á ályktunum öryggisráðsins og alþjóðasamfélagið ber ábyrgð á því og þarf að grípa inn í ef mannréttindabrot eru framin. Við getum ekki látið slíkt átölulaust. Herra forseti. Það er staðreynd að margir hafa undrast og jafnvel horft aðdáunaraugum til okkar Íslendinga hvernig við getum tekið svo virkan þátt í alþjóðamálum og alþjóðastjórnmálum, svo fámenn þjóð. Ég held að svarið við því sé einfalt. Við höfum fyrir löngu síðan áttað okkur á mikilvægi þess að eiga góð samskipti við grannríki okkar og raunar flest önnur ríki veraldar með einum eða öðrum hætti, m.a. til að ná markmiðum okkar í efnahagsmálum og treysta lífskjör þjóðarinnar til framtíðar. Afskiptaleysi í alþjóðamálum getur ekki leitt til annars en hnignunar. Við höfum því kosið að kosta til töluverðu fé og mannafla til að sinna utanríkismálum þjóðarinnar, opnað ný sendiráð og látið til okkar taka á alþjóðavettvangi. Við höfum líka uppskorið ríkulega. Í vaxandi alþjóðavæðingu þarf Alþingi líka að huga grannt að alþjóðlegum samskiptum sínum. Í ágúst sl. var formlega hafið samstarf formanna utanríkismálanefnda norrænu þjóðþinganna og þinga Eystrasaltsríkjanna. Fyrsti fundurinn var haldinn í Klaipêta í Litháen og tókst hann vel. Ákveðið var að halda þessu samstarfi áfram og halda árlega fundi. Skugga bar þó á þennan fund þar sem rússneskur þingmaður frá Kaliningrad ætlaði einmitt að hitta okkur ásamt forsetum þjóðþinganna á fundinum til að ræða sameiginleg hagsmunamál, m.a. landamæravörslu og baráttu gegn alþjóðlegum afbrotum, en hann fékk ekki fararleyfi þannig að ég held að þetta atvik sýni að lýðræðisþróun er komin misjafnlega langt í þessum heimi okkar. Eystrasaltsríkin eru á leið inn í Evrópusambandið næsta haust og þau verða jafnframt aðilar að NATO innan skamms. Norðurlöndin og Eystrasaltsríkin eiga því um margt sameiginlegra hagsmuna að gæta og hafa Norðurlöndin stutt Eystrasaltsríkin dyggilega í sjálfstæðisbaráttu þeirra. Ég tel því mikilvægt að við hugum vel að þessu samstarfi. Á þessum fundi í Klaipêta var einkum rætt um öryggis- og varnarmál og stækkun Evrópusambandsins og EES-svæðisins. Formenn utanríkismálanefndanna voru allir sammála um nauðsyn þess að ríkin störfuðu náið saman til að auka áhrif sín á ákvarðanatöku innan sambandsins og tryggja þannig hagsmuni sína. Hæstv. utanrrh. fjallaði jafnframt ítarlega um framboð Íslands til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Við þurfum að nota tímann vel til að kynna framboð okkar og Íslands út á við og hvað við höfum fram að færa í þessu sambandi. Ég tel rétt að utanrmn. fari vel yfir það með hvaða hætti nefndin og Alþingi geti komið að málinu til að veita Íslandi brautargengi. EES-samningurinn er einn mikilvægasti samningur Íslands á viðskiptasviðinu og við höfum þurft að hafa töluvert fyrir því að koma samningnum á og viðhalda honum. Nú hafa EES- og EFTA-ríkin undirritað samningana um stækkun EES-svæðisins og er það sérstakt fagnaðarefni. Vafalaust bíða okkar ný tækifæri á enn stærri markaði. Hæstv. utanrrh. hefur látið í ljós efasemdir um að Evrópusambandið fáist til að endurskoða samninginn þrátt fyrir að það hafi verið gefið skýrt til kynna í upphafi stækkunarferlisins. Það er auðvitað visst áhyggjuefni að ekki skuli vera hægt að treysta því betur sem kemur frá Evrópusambandinu. Þetta er atriði sem ég tel rétt að utanrmn. skoði vel á næstu mánuðum. Ísland gerðist aðili að Atlantshafsbandalaginu fyrir meira en hálfri öld síðan. Síðan þá hefur mikið vatn runnið til sjávar og Atlantshafsbandalagið tekið mikum stakkaskiptum. Heimsmyndin hefur líka breyst gríðarlega á þeim tíma. Nýjar ógnir hafa steðjað að þjóðum heimsins, gereyðingarvopn, efnavopn og nú síðast þaulskipulagðar hryðjuverkaárásir sem ógna öryggi alls mannkyns. Atlantshafsbandalagið hefur sýnt hversu megnugt það er að takast á við ný verkefni og má segja að 11. september 2001 hafi ekki aðeins breytt heimsmyndinni heldur einnig hlutverki alþjóðastofnana. Í gær fjallaði utanrmn. um og samþykkti fyrir sitt leyti staðfestingu á viðbótarsamningnum við Norður-Atlantshafssamninginn um aðild sjö nýrra ríkja að NATO. Aðildarríkjunum fjölgar því í einu vetfangi úr 19 í 26 en aðeins fjögur ár eru liðin síðan þrjú ný aðildarríki bættust við hópinn, þ.e. Tékkland, Ungverjaland og Pólland. Það er því ljóst að flest Evrópuríki sjá hag sínum best borgið innan NATO en utan þess og ekki leikur nokkur vafi á því að NATO hefur ýtt undir lýðræðisþróun í umsóknarríkjunum, enda þurfa þau að uppfylla strangar kröfur til að geta orðið aðilar. Þessi ríki hafa séð aðild að NATO sem ákveðinn mikilvægan áfanga í lýðræðisþróun, eflingu efnahagslegs stöðugleika og viðurkenningu á alþjóðavettvangi. Auk þess taka þau þátt í sameiginlegum vörnum og eiga sér trygga bandamenn ef á þau er ráðist. Ekki leikur nokkur vafi á því að eftir stækkun bandalagsins er það betur í stakk búið til að tryggja aukinn stöðugleika og öryggi í Evrópu. Staða varnarsamnings Íslands og Bandaríkjanna hefur verið mikið í umræðunni að undanförnu. Skemmst er að minnast þess að bandarísk stjórnvöld tilkynntu íslenskum stjórnvöldum fyrirvaralaust sl. vor að þau hygðust flytja herafla sinn á brott frá Íslandi innan mánaðar frá tilkynningunni. Ég held að ég geti fullyrt að þetta kom eins og köld vatnsgusa framan í íslensku þjóðina, ríkisstjórn Íslands og Alþingi enda stendur samstarf Íslands og Bandaríkjanna á gömlum merg og við höfum ávallt litið á Bandaríkin sem vinaþjóð og bandamann okkar. Utanrmn. fylgdist náið með aðgerðum ríkisstjórnarinnar í málinu og studdi aðgerðir hennar. Málið fékk farsælan endi. Hagsmunum Íslands var borgið og ber að þakka hæstv. forsrh. fyrir hversu vel var haldið á málinu. Ég held að ég geti fullyrt að utanríkisstefna Íslands og áherslur okkar á alþjóðamál almennt hefur gert það að verkum að Ísland hefur öðlast þann sess og virðingu á alþjóðavettvangi að það þurfi ekki að sæta því að samningar séu rofnir einhliða. Hæstv. utanrrh. fjallaði hér á undan um fund aðildarríkja Alþjóðaviðskiptastofnunar sem haldinn var í Cancún í september. Það verður að viðurkennast að það voru vonbrigði að markmiðin skyldu ekki nást á þeim fundi. Fyrir því eru fjölmargar ástæður. Í þessu sambandi og í umræðu um þróunarsamvinnu vil ég minna á að þróunarlöndin þurfa líka að vera reiðubúin að axla ábyrgð en andstaða þeirra við opnun markaða og alþjóðaviðskipta átti stóran hlut að máli hvernig fór í Cancún, því miður. Einkum var afstaða þeirra til viðskipta þeirra á milli sem olli vandkvæðum. Aukin viðskiptatækifæri eru einmitt lykill að aukinni hagsæld fyrir þessi ríki í framtíðinni. Ísland hefur, gagnstætt fjölmörgum ríkjum í heiminum, opnað markaði sína fyrir vörum frá þessum ríkjum t.d. fyrir kaffi, kornvörur, sykur, ávexti, fatnað og margt fleira. Í því felst verulegur stuðningur í sjálfu sér sem aðrir mættu taka sér til fyrirmyndar. Að vísu verður að viðurkennast að útflutningsbætur annarra ríkja eru vandamál sem verður að taka á enda raska þær alþjóðlegri samkeppni og koma þróunarlöndunum séstaklega illa. Hæstv. utanrrh. gerði í ræðu sinni ítarlega grein fyrir framboði Íslands til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Einhverjir hafa spurt hvers vegna við séum yfir höfuð að sækjast eftir setu í öryggisráðinu. Eins og ég gat um hér á undan hefur Ísland látið alþjóðamál til sín taka í stöðugt meira mæli en áður og má sem dæmi nefna auknar áherslur Íslands í friðargæslumálum. Virkari þátttaka Íslands í alþjóðasamstarfi endurspeglast einnig í aukinni áherslu á störf Sameinuðu þjóðanna í íslenskum utanríkismálum. Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna er orðið mun virkara en áður var og pólitískt vægi þess meira þannig að segja má að eðlilegt sé að Ísland sækist eftir sæti í ráðinu og axli þar ábyrgð eins og hin Norðurlöndin hafa gert. Almennt má því segja að þekking á störfum öryggisráðsins sé mikilvæg fyrir Ísland og jafnframt fyrir aukið vægi og áherslur Íslands á vettvangi alþjóðastjórnmálanna. Ekki leikur nokkur vafi á því að Ísland getur heilmikið lagt af mörkum sem herlaus og friðelskandi þjóð sem nýtur virðingar á alþjóðavettvangi, m.a. vegna stefnu í umhverfismálum, auðlindamálum, hafréttarmálum, velferðar- og mannréttindamálum. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að þessi markmið okkar munu kosta okkur nokkurt fé. Utanrmn. hefur ávallt lagt á það áherslu að fjármunir til utanríkismála séu nýttir á sem hagkvæmastan hátt og mun fylgjast nánar með framvindu þessa máls. Síðustu missirin hefur íslenska friðargæslan sýnt í verki hvers hún er megnug og íslenskir friðargæsluliðar eru eftirsóttir af alþjóðastofnunum. Ísland nýtur þess að vera land sem hefur ekki átt í útistöðum við hinar stríðshrjáðu þjóðir með einum eða öðrum hætti og á ekki hagsmuna að gæta tengdum friðargæslunni. Með tilliti til þeirra fjármuna og mannafla sem við getum varið til friðargæslu er líklega rétt að við einbeitum okkur að vel skilgreindum og afmörkuðum verkefnum. Hafa þarf í huga að það er ekki upphæðin sem slík sem varið er til málaflokksins heldur hvernig hún nýtist. Verkefnið í Pristina er dæmi um sérlega vel heppnað verkefni sem er Íslandi til sóma. Áætlunum ríkisstjórnarinnar um aukið framlag til þróunaraðstoðar á næstu árum ber að fagna. Á undanförnum árum hefur komið í ljós að mansal og þvingað vændi eru þau vandamál sem hvað örast breiðast út í Evrópu og jafnvel um allan heim. Ég tel að í þeim glæpum sem tengjast þessari þróun séu fólgin grófustu brotin á mannréttindum sem við er að glíma nú á dögum og ein ljótasta vísbendingin um misrétti kvenna og karla. Þetta er vandamál sem alla varðar, konur og karla, og felur í sér algert virðingarleysi við grundvallarmannréttindi. Hryðjuverkastarfsemi, mansal og nauðungarvinna eru vandamál sem ríkisstjórnir og þingmenn verða að berjast gegn. Ástæður starfsemi af þessu tagi eru fjölmargar en helst er að nefna fátækt, styrjaldir og hrun samfélaga í kjölfar langvarandi átaka. Við höfum stutt við alþjóðavæðingu og aukið ferðafrelsi manna öllum til hagsbóta. Við þurfum þrátt fyrir það að vera á varðbergi. Glæpastarfsemi af þessu tagi, ekki síst verslun með fólk, færir sér þetta í nyt og við verðum að vera í stakk búin að takast á við fleiri tilfelli af þessu tagi. Lega landsins hefur hins vegar hjálpað okkur hingað til og virk alþjóðleg samvinna skiptir meginmáli í þessu sambandi. Schengen-samstarfið og samstarf Norðurlandanna skiptir sköpum í að glíma við þennan vágest. Vandamálið er fyrst og fremst alþjóðlegt fyrirbrigði sem þjóðir heims verða að taka höndum saman um að berjast gegn. Ef við lítum nánar á Evrópu er rétt að geta um athyglisvert frumkvæði þingmannasambands Evrópuráðsins á þessu sviði. Í tillögu sem var nýlega samþykkt í Strassborg studdi sambandið hugmyndina um Evrópusamþykkt um verslun með fólk. Sú aðgerð mun auka gildi núgildandi alþjóðlegra samþykkta þar eð augljóslega er hér fjallað um mannréttindi og vernd fórnarlamba ásamt áherslu á kynferði. Sambandið mæltist einnig til þess að aðildarríkin mundu skipa sérsakan saksóknara sem fengi sérstaka þjálfun í að fjalla um verslun með fólk og að gera verslun með fólk refsiverða ef það hefur ekki þá þegar verið gert. Ég tel að þetta frumkvæði eigi skilið frekari rannsóknir með tilliti til þess að hér erum við svo sannarlega að fjalla um evrópskt vandamál. Sem dæmi má nefna að hin nýju aðildarríki Evrópusambandsins, t.d. Eystrasaltsríkin og Pólland, hafa haft töluverðar áhyggjur af aukningu tilrauna til smygls á fólki yfir landamæri þeirra inn í Evrópusambandið. Ég minni á að þetta vandamál verður einnig okkar vandamál vegna stækkunar EES. Rétt er að taka fram að í sameiginlegri yfirlýsingu forseta þingmannasambands Evrópuráðsins og Evrópuþingsins kom fram sterk pólitísk samstaða um þetta frumkvæði. Fagnað var vinnu við samþykkt Evrópuráðsins um verslun með fólk þar sem m.a. er áformað sameiginlegri evrópskri eftirlitsstofnun gegn verslun með fólk. Evrópusambandið og aðildarríki þess voru hvött til að veita þessu mikilvæga frumkvæði fullan stuðning. Við Íslendingar höfum ekki látið okkar eftir liggja í þessari baráttu. Ég minni á samstarf dómsmála- og félagsmálaráðherra Norðurlanda og Eystrasaltsríkjanna og á síðasta ári samþykkti Alþingi að mansal yrði sérstakur refsiverður verknaður samkvæmt íslenskum hegningarlögum. Hæstv. forseti. Ljóst er að margt er fram undan á vettvangi alþjóðamála og margt annað vildum við gjarnan ræða hér. En tíminn setur okkur ákveðin mörk. Það er þó grundvallaratriði fyrir okkur Íslendinga að við höldum vöku okkar og tryggjum hagsmuni Íslands í samfélagi þjóðanna. Við þurfum jafnframt að leggja okkar af mörkum til lýðræðisþróunar og friðar í heiminum og aðstoða önnur ríki við að brjótast úr viðjum fátæktar og vonleysis. Það gerum við best með því að láta til okkar taka og axla ábyrgð á þróun heimsmálanna. Aðkoma Alþingis og utanrmn. skiptir síðan meginmáli varðandi mótun og framkvæmd utanríkisstefnu Íslands.

Herra forseti. Hæstv. utanrrh. ver nánast allri ræðu sinni í framboð Íslands til sætis í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og ég geri í sjálfu sér ekki athugasemdir við það þótt maður sakni vissulega ýmiss sem hefði verið áhugavert að ræða, það er annað mál. Út af fyrir sig er aldrei hægt að koma öllu fyrir í einni ræðu og það má ekki vera svo að einhverjir tilteknir málaflokkar séu hér endalaust skylduumræðuefni án tillits til þess hvort þannig standi sérstaklega á að þar sé eitthvað uppi við. Vissulega er þetta stór atburður sem fram undan er þannig að í sjálfu sér geri ég ekki athugasemdir við það að ræðan sé byggð upp með þessum hætti, enda hefði það lítið upp á sig, hæstv. utanrrh. ræður sinni ræðu. Hitt er annað mál sem mér er miklu meira umhugsunarefni ef verið er að gefa þann tón að í raun og veru muni meira og minna öll utanríkismál á Íslandi og uppbygging utanríkisþjónustunnar og áherslur snúast um þetta eina mál næstu fimm árin eða sjö því að það er nú ekki nema árið 2003 og það er nokkur tími til stefnu. Ég vona því að við komum öðru að og að hægt sé að sinna öðrum málum þessi fimm ár sem fram undan eru fram til 2008 þangað til á það reynir í lokin með kosningu að hausti 2008 hvort við fáum þarna sæti. Fyrst held ég að óhjákvæmilegt sé, herra forseti, að fara í ákveðna málsvörn fyrir hann Bjart í Sumarhúsum. Hæstv. ráðherra vitnar í Bjart og, ef ég skil rétt, er Bjartur þar fram dreginn til vitnis um einangrunarhyggju Íslendinga. Fyrir mér endurspeglar þetta algeran misskilning utanrrh. eða ræðuritara hans á eðli Bjarts og því sem skáldið er að láta þessa ágætu sögupersónu segja. Fyrir mér er Bjartur fyrst og fremst dæmi um þann sem er tilbúinn til að fórna nánast öllu fyrir sjálfstæði sitt, fyrir það að vera sjálfs síns herra, og kannski í öðru lagi er Bjartur dæmigerður fyrir þrjóskuna, fyrir seigluna sem er þess auðvitað valdandi að þjóðin lifir af í þessu landi. Kannski er besta sagan í Sjálfstæðu fólki, sem vitnar um þrjósku Bjarts, sú þegar hann ríður hreindýrinu og lætur nú ekki laust fyrr en í fulla hnefana, eins og þeir muna sem kunna þá sögu. Mér finnst sú tilvitnun sem hæstv. ráðherra tekur í Bjart um mannhelvítin sem eru að murka lífið hver úr öðrum úti í löndum af fábjánaskap eða þó að það sé af hugsjón, fyrst og fremst vera til marks um að þar er heimskan skoruð á hólm, fánýtið og tilgangsleysið í því að vera að murka lífið hver úr öðrum. Eigi þetta að sýna, sem oft er haldið fram, að Íslendingar hafi verið og séu jafnvel enn einhverjir sérstakir einangrunarhyggjusinnar þá mótmæli ég því. Það er söguleg fölsun að mínu mati að halda því fram. Íslendingar hafa aldrei frá söguöld verið sérstakir einangrunarsinnar. Það er rangt. Íslendingar voru sérstaklega mikil siglingaþjóð meðan þeir höfðu efni til þess, það var metnaðarmál manna að mennta sig með því að sigla og Íslendingar voru frægir í nágrannalöndunum sem miklir ferðalangar. Merkasti ferðalangur sögualdar er Íslendingur, Guðríður Þorbjarnardóttir. Það eru engin dæmi úr sögum frá þeim tímum um manneskju sem ferðast annað eins. Hvað gerðu Íslendingar þegar þeir gerðu Gamla sáttmála? Þeir lögðu sérstaka áherslu á að halda uppi samgöngum til landsins því þeir vissu hvers virði það var að hafa samgöngur og viðskipti við aðrar þjóðir. Jafnvel á hinum dimmustu dögum síðmiðalda vakti þrátt fyrir allt víðsýni og lærdómur Íslendinga athygli þeirra sem hingað komu. Menn gengu inn í moldarkofana og ræddu þar heimsbókmenntirnar á latínu við menn sem bjuggu við þvílíkar aðstæður. Margir ferðalangar sem sóttu Ísland heim undruðust þrátt fyrir allt, þrátt fyrir fátækt og landfræðilega einangrun þjóðarinnar, þann víða sjóndeildarhring sem hér var oft að finna í þessum efnum. Ég held að íslenskir bændur og fólk í sveitunum séu alveg sérstakir heimsborgarar með sterkar rætur að vísu í sínu samfélagi og sínum heimabyggðum. Ég verð að segja alveg eins og er að eina einangrunarhyggjan eða eini komplexinn sem ég verð var við af þessum toga er svona þessi smábæjar- eða smáborgarkomplex, að stærri þéttbýlisstaðir skammist sín eitthvað fyrir það að vera ekki nógu stórir, vera ekki milljónaborgir. En ég verð ekki var við það hjá íslensku sveitafólki þannig að fyrir hönd þess frá upphafi til enda, að Bjarti í Sumarhúsum meðtöldum, þá mótmæli ég þessu. Það er alveg út úr kú að draga hann til vitnis um einhverja skaðlega einangrunarhyggju. Hann var sjálfstæðissinni og hann skoraði heimskuna á hólm þar sem hann taldi sig mæta henni. Það er ekkert sem menn eiga að skammast sín fyrir. Varðandi framboðið til öryggisráðsins aftur, sem hæstv. ráðherra eyðir miklum tíma í, þá er það að sjálfsögðu þannig að þar eru mörg göfug markmið sett á blað í kaflanum um undirbúning framboðsins og markmið og áherslur Íslendinga. En þá er spurning, eins og t.d. þegar talað er um að framboð Íslands eigi að vera sérstakt framlag til friðar og stöðugleika í heiminum, að Ísland muni leggja áherslu að það verði gert með ófrávíkjanlegri virðingu fyrir grundvallarmannréttindum, eflingu lýðræðis, baráttu gegn fátækt, virðingu fyrir grundvallarreglum þjóðaréttar. Allt hljómar þetta ákaflega fallega, en rísum við þá undir því, Íslendingar, í okkar áherslum? Hvernig var með afstöðu Íslands til innrásarinnar í Írak? Var hún virðing fyrir grundvallarreglum þjóðaréttar? Nei. Grundvallarreglur þjóðaréttarins voru brotnar vegna þess að það var ekki fyrir hendi skýr heimild öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna til valdbeitingar á grundvelli þeirra ákvæða stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna sem krefjast slíks. Hún var bara ekki fyrir hendi. Ég tek undir það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi hér áðan, og ber þá nýrra við að ég get gert mörg af orðum hans að mínum, um hin undarlegu sinnaskipti utanrrh. sem fram til 17. mars hélt tvennu fram: að það ætti að gefa vopnaeftirlitinu meiri tíma og það þyrfti nýja og sjálfstæða ályktun í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Svo var blaðinu snúið við á tveimur sólarhringum og 19. mars var komið allt annað hljóð í strokkinn. Ég nefni í öðru lagi það sem utanrrh. segir varðandi markmið og áherslur Íslands, sem út af fyrir sig hljómar líka fallega, að það eigi að leggja sérstaka áherslu á afvopnunarmál með sérstakri áherslu á að vinna gegn útbreiðslu gereyðingarvopna. Þetta er gott og hljómar vel. Ég tel reyndar að það sé ekki síður nauðsynlegt að takast almennt á við vopnaviðskipti og vopnamarkaðinn í heiminum. Ég er eindreginn stuðningsmaður þeirrar hreyfingar sem komin er á að næsti stóri alþjóðasamningur af því tagi sem gerður var t.d. um jarðsprengjur eigi að vera um vopnaviðskipti, hann eigi að vera um upplýsingagjöf og gagnsæi og reglur og takmarkanir á vopnaviðskiptum inn á ófriðarsvæði o.s.frv. Og þá eru menn fyrst og fremst að tala um hin léttu vopn sem eru náttúrlega að uppistöðu til þau sem því miður eru notuð og beitt er á lifandi fólk úti um allan heim í öllum borgarastyrjöldunum og skærunum sem fram fara. En gereyðingarvopnin eru vissulega líka mikilvæg, en erum við þá sjálfum okkur samkvæm í þeim efnum? Hver var það sem hafði þau áhrif á stefnu síns flokks að framsóknarmenn hurfu frá stuðningi við frv. um friðlýsingu Íslands fyrir kjarnorku- og eiturefnavopnum, fyrir gereyðingarvopnum? Ég veit ekki betur en það sé hæstv. núv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson. En flokksbræður hans, þar á meðal formaður Framsfl. og formaður þingflokks Framsfl. á sinni tíð, Steingrímur Hermannsson og Páll Pétursson, fluttu það frv. ásamt með þeim sem hér talar. Það var svo hæstv. utanrrh., nýkominn í það embætti, sem lagðist gegn því og fór að tala gegn frv. en segir svo hér að ein aðaláherslan í okkar starfi og framboði til öryggisráðsins eigi að vera áhersla á að vinna gegn útbreiðslu gereyðingarvopna. Eigum við þá ekki að taka til heima hjá okkur og byrja á því að friðlýsa Ísland? Í þriðja lagi nefnir hæstv. ráðherra Alþjóðasakadómstólinn, og það er vel og það er mikilvægt mál, í beinu framhaldi af umfjöllun sinni um markmið og áherslur er komið inn á Alþjóðasakadómstólinn. En þá spyr ég aftur: Erum við líka sjálfum okkur samkvæm þar? Hefur Ísland svarað málaleitan Bandaríkjanna um að Bandaríkin komist upp með að vera undanþegin lögsögu Alþjóðastríðsglæpadómstólsins? Hefur Ísland gert það? Ég vildi gjarnan fá það upplýst hér við umræðuna. Er Ísland alfarið andvígt því að Bandaríkjamenn verði undanþegnir lögsögu Alþjóðastríðsglæpadómstólsins? Verður framboðið til öryggisráðsins m.a. rekið á þeim grunni? Þetta er spurning um afstöðu sem mun koma upp og það verður spurt: Er Ísland sjálfu sér samkvæmt í atriðum af þessu tagi? Og haldandi áfram með þá hluti, hver er afstaða Íslands til mannréttindabrotanna sem fram fara af hálfu Bandaríkjamanna í Guantanamo á Kúbu? Hefur Ísland mótmælt því að um 500 manns er haldið þar án dóms og laga, utan alls réttar, eins og skepnum í einangrunarbúrum, njóta hvorki verndar sem stríðsfangar né sem almennir borgarar? Bandaríkjamenn búa til nýtt réttarhugtak, að þeir séu hryðjuverkamenn og þar með séu þeir utan við allan hinn skipulagða alþjóðlega rétt og það sé hægt að halda þeim þarna eins og skepnum mánuðum og missirum og árum saman. Hefur Ísland mótmælt þessu við bandarísk stjórnvöld? Það eru hlutir af þessu tagi, herra forseti, sem ég held að muni koma í sviðsljósið í ríkari mæli í tengslum við framboð Íslands til öryggisráðsins og það er út af fyrir sig ágætt. Varðandi í fjórða lagi það sem sagt er um endurskipulagningu öryggisráðsins, þá fagna ég því út af fyrir sig að opinberlega er afstaða Íslands sú að við styðjum viðleitni Kofi Annans til endurskipulagningar á starfsemi öryggisráðsins. Nú veit ugglaust hæstv. utanrrh. að það eru miklar efasemdir um að það mál náist nokkurn tíma fram bara í formi einhverra umbóta á núverandi skipulagi, í formi þess að fjölga ríkjum, jafnvel bæta við einhverjum ríkjum með fast sæti og takmarka neitunarvaldið. Þeirri skoðun vex fylgi, a.m.k. meðal fræðimanna á þessum sviðum, að kannski verði að endingu eina leiðin að leggja öryggisráðið niður og stofna á grunni þess nýja stofnun, einhvers konar framkvæmdastofnun öryggismála þar sem gamla neitunarvaldið verður alls ekkert til staðar. Er líklegt t.d. að Frakkar sleppi nokkurn tíma sínu neitunarvaldi og þær þjóðir sem í ljósi aðstæðna í lok seinni heimsstyrjaldar fengu sérstaka stöðu innan öryggisráðsins, sem er algjör og augljós tímaskekkja í ljósi aðstæðna í dag, en er þarna? Og ég spyr hæstv. utanrrh.: Væri Ísland tilbúið til að tala fyrir svo róttækum aðgerðum eins og þeim að öryggisráðið verði lagt niður og stofnuð verði það sem menn hafa þá gjarnan kallað einhvers konar framkvæmdastofnun öryggismála í heiminum þar sem þessu neitunarvaldi gömlu stórþjóðanna verði ekki fyrir að fara? Ég tel að Ísland sem smáríki ætti að taka það alvarlega til athugunar að skipa sér í hóp þeirra ríkja sem fremst eru og lengst vilja ganga í því að endurskipuleggja þetta kerfi, m.a. og ekki síst til þess að gera það lýðræðislegra, gera möguleika smáríkja með samtökum sínum til þess að hafa áhrif meiri o.s.frv. Auðvitað munu síðan hlutir eins og framlög til þróunaraðstoðar koma þarna við sögu og það er fullkomlega réttmætt að hafa það uppi á borðinu í þessum umræðum, þó ekki væri nema í sjálfs síns rétti þá eigum við að ræða það. Þar er staðan sú, því miður, að þó að menn flaggi því að með heildarútgjöldum og þar með talið og ekki síst til íslensku friðargæslunnar hafi þetta hækkað, þá eru framlög til hinnar eiginlegu uppbyggilegu þróunarsamvinnu, þ.e. til framkvæmda í þróunarríkjunum, áfram jafnsorglega lág vegna þess að aukningin er að minnstu leyti þar. Hún er til friðargæslunnar, og ef það er dregið frá standa áfram eftir þessi 0,11--0,12% af þjóðartekjum. Ef það er svo haft í huga að inn í það flokkast t.d. framlög til ýmissa alþjóðastofnana, reksturs Háskóla Sameinuðu þjóðanna hér og annað í þeim dúr, þá stendur eftir til eiginlegrar uppbyggingarstarfsemi í þróunarríkjunum langt innan við 0,1 af hundraði af þjóðartekjum. Það er hin dapurlega staðreynd þessara mála. Ég vil líka taka undir það og hafði hugsað mér að spyrja sérstaklega um kostnaðaráætlun í sambandi við framboð til öryggisráðsins. Er búið að vinna kostnaðar- og aðgerðaáætlun sem taki til þeirra ára sem fram undan eru fram til 2008 og síðan auðvitað rekstursins á þeim tveimur árum sem Ísland verður þarna inni ef svo fer? Kjarnaatriði í þessu finnst mér þó vera, herra forseti, að það veltur allt á því í mínum huga, og ég held að ég tali þar fyrir munn margra, margra fleiri, hvort Ísland á uppbyggilegt málefnalegt erindi inn í öryggisráðið. Þetta er ekki eitthvert formsatriði, þetta er ekki skrautfjöður, þetta er ekki titill sem er kaupandi fyrir marga milljarða króna. Ef reisn verður hins vegar að framgöngu Íslands inni í öryggisráðinu, ef til kemur, vegna þeirrar pólitíkur sem þar verður fram flutt, þá getur það verið mikils virði fyrir okkur. En þá þarf líka, herra forseti, að reka sjálfstæða utanríkisstefnu á Íslandi. Þá verðum við að þvo það af okkur að vera eitthvert leppríki Bandaríkjamanna þarna inni og hengja okkur aftan í þá með niðurlægjandi hætti eins og gert hefur verið í sambandi við Írak, Afganistan og fleiri slík tilvik. Og væri nú fróðlegt að ræða það hressilega við hæstv. utanrrh. við betra tækifæri, t.d. þegar nú er notuð sem höfuðröksemd að Saddam Hussein hafi verið vondur maður. Auðvitað var Saddam Hussein vondur maður. Auðvitað var þetta skelfileg harðstjórn og ástandið í Írak ömurlegt í mannréttindamálum og öðru slíku. En ástandið í Írak var líka skelfilegt vegna viðskiptabanns í á annan áratug sem Bandaríkjamenn höfðu forustu um að halda þjóðinni í og kostaði um eina og hálfa milljón manna lífið, og því hefur ekki verið mótmælt. Og Saddam Hussein var jafnmikill mannhundur á 9. áratugnum þegar Bandaríkjamenn og Bretar studdu hann og mokuðu í hann peningum og vopnum. Það er ástæðan fyrir því t.d. að ekki heyrðist múkk á Vesturlöndum þegar efnavopnaárásirnar voru á Kúrda í norðausturhéruðum Íraks. Þá var nefnilega Saddam Hussein bandamaður Vesturlanda. Ef hann hefur notað vopnin, sem er nú reyndar deilt um, hafa það verið efnavopn úr breskri verksmiðju framleidd m.a. með bandarískri tækniþekkingu. Það er staðreynd mála. Og reyndar er ósannað, svo að sagan fái að njóta sannmælis, að um íröksk efnavopn hafi verið að ræða. Bandarískar skýrslur liggja fyrir sem leiða að því líkur að efnavopnin hafi verið frá Íran, enda notuðu þessar þjóðir, sem áttu í stríði á þessu landamærasvæði, efnavopn á víxl hvor gegn annarri. Það er vitað. Þessi mikli glæpur, sem nú er alltaf dreginn fram til réttlætingar því að fara með her inn í Írak, er í því sögulega samhengi að það var þáverandi bandamaður Vesturlanda sem átti í stríði. Hafi hann notað þarna efnavopn á þegna sína voru þau framleidd með vestrænni aðstoð, aðstoð Breta og Bandaríkjamanna. Þannig er hræsnin og tvískinnungurinn í þessu öllu ef farið er ofan í saumana á því. Sendiráð Íslands hefur borið nokkuð á góma undanfarna daga og hafa ýmsir spekingar verið leiddir þar fram á völlinn til að vitna um þau. Hafa sumir kannski ekki mjög þurrir á bak við eyrun úttalað sig um það mál og talið að þau væru ýmist allt of mörg eða þá á vitlausum stöðum. Ég ætla að segja það um sendiráð Íslands að ég mótmæli því hve lítið er gert úr hlutverki sendiráða Íslands annars staðar á Norðurlöndunum. Mér finnst það furðulegur málflutningur að tala af lítilsvirðingu, næstum að segja niðurlægingu, um hlutverk sendiráða Íslands í Finnlandi og Svíþjóð. Við hverja viljum við helst eiga samstarf? Hvar eru Íslendingar á ferð? Hvar er atriði í sjálfu sér að sinna þeim ef ekki á Norðurlöndunum? Ég hef stutt það sem ég hef talið vera skynsamlega og nauðsynlega uppbyggingu íslensku utanríkisþjónustunnar og geri það hér eftir sem hingað til. Ég áskil mér að sjálfsögðu rétt til að gagnrýna þar einstaka hluti. Ég hef t.d. haft vaxandi efasemdir um að það væri þarft að reka tvö mjög dýr sendiráð í Austurlöndum fjær. Kannski hefði okkur átt að duga annað hvort, sendiráð í Kína eða Japan eða einhvers staðar á því svæði en fyrir því eru auðvitað líka rök. Herra forseti. Ég hefði ef tíminn hefði leyft gjarnan viljað ræða sérstaklega ástandið í Austurlöndum nær, eins og það er kallað, í deilum Ísraelsmanna og Palestínumanna, og þó sérstaklega þann atburð sem þar er uppi núna og er alvarlegastur af öllu sem gerst hefur síðustu missirin, uppbygging aðskilnaðarmúrsins, apartheid-múrsins. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. utanrrh.: Hver er afstaða utanrrh. til þess máls? Við höfum lagt fram þáltill. sem gerir ráð fyrir því að Alþingi feli ríkisstjórninni að mótmæla alveg sérstaklega við ísraelsk stjórnvöld byggingu þessa hroðalega aðskilnaðarmúrs. Hann er eitt af því hættulegasta sem nú er að gerast hvað varðar möguleikana á framtíðarlausn deilunnar. Komist Ísraelar upp með að byggja þennan 700 km langa múr, að mestu leyti inni á palestínsku landi, herteknu landi, króa af margar byggðir Palestínumanna, verður lausn deilunnar enn illviðráðanlegri en ella. Það er alveg ljóst þannig að ég tel sérstaka þörf á því að horfa til þessarar aðgerðar þarna, mótmæla henni og gera allt sem hægt er til að koma í veg fyrir að þessi áform nái þarna fram að ganga. Ég kem kannski, frú forseti, aðeins nánar inn á þetta mál síðar í umræðunni.

Frú forseti. Það hefur komið í ljós í þessari umræðu að hún er mjög mikilvæg. Hér er komið inn á mörg mál og margar spurningar koma til mín sem ég mun leitast við að svara eftir því sem ég get. Hins vegar býður þetta form e.t.v. ekki upp á þau skoðanaskipti sem væru nauðsynleg því það er eðlilegt að utanrrh. sé spurður um ýmis atriði. Mér heyrist sem hv. þm. sé í sjálfu sér sammála flestu af því sem er í ræðu minni fyrir utan þetta með Bjart í Sumarhúsum sem ég held að skipti ekki sköpum. Ég vonast til þess að við berum báðir mikla virðingu fyrir íslenskum sveitum, íslenskum bændum og sjálfstæði þeirra. Hitt er svo annað mál að auðvitað varð fjarlægð Íslands frá vígaslóð til þess að menn höfðu ekki jafnmiklar áhyggjur af heimsmálum og almennt gerðist og töldu ekki að Ísland ætti að hafa jafnmikil afskipti af þeim eins og víða gerðist í Evrópu. Það er svo annað mál. Hvort Bjartur er besta dæmið um það skal ég ekki gera að einhverju deilumáli hér. Ég vildi aðeins segja um það sem hv. þm. sagði um að skýr heimild hefði ekki legið fyrir. Það var alveg ljóst af málflutningi mínum, ég teldi að það hefði verið mikilvægt að öryggisráðið hefði ályktað einu sinni enn. Hins vegar var öryggisráðið búið að álykta mjög oft um þetta mál og í lokin lá það fyrir, eins og staðan var í öryggisráðinu, að það voru ekki neinar forsendur til þess að vopnaeftirlitsmennirnir héldu áfram starfi sínu. Ég sagði hins vegar að það væri æskilegt að vopnaeftirlitsmenn gætu starfað áfram. Það breytti samt ekki þeirri skoðun minni að það bæri að koma Saddam Hussein frá. Það er mikilvægt að þetta sé haft rétt eftir.

Herra forseti. Fyrst um landfræðilega einangrun og tengsl Íslands við einhvers konar einangrunarhyggju. Mér finnst að vísu mjög sérkennilega að orði komist í lok ræðu hæstv. ráðherra þar sem segir að landfræðileg eða menningarleg einangrun skapi einungis falskt öryggi og sé ekki raunhæfur valkostur í breytilegum heimi hnattvæðingar. Ég er algerlega sammála hinu síðarnefnda. Menningarleg einangrun er argasta tímaskekkja á öllum tímum, enda hefur að mínu mati Ísland aldrei haft tilhneigingar til menningarlegrar einangrunarhyggju. Landfræðileg lega lands er hins vegar efnisleg staðreynd. Það er ekki einhver valkostur. Við erum hér úti í miðju Atlantshafinu, hæstv. utanrrh., sem ég þykist vita að ráðherra viti manna best því að hann flýgur oft yfir álana og veit hvað þeir eru langir. Þessu tvennu verða menn að halda aðgreindu. Landfræðileg lega lands getur áfram verið breyta sem menn taka tillit til og er staðreynd í sjálfu sér. Auðvitað breytast kringumstæðurnar eitthvað, samgöngurnar og vopnin þróast eða hvað það nú er sem við erum að hugsa um í því og því samhengi en áfram markar hin landfræðilega lega Íslands með ýmsum hætti aðstæður okkar. Tökum t.d. málefni flóttamanna, hælisumsóknir, landamæravandamál og annað í þeim dúr sem er í allt öðru samhengi á Íslandi en þegar maður kemur til meginlands Evrópu. Varðandi þetta með heimildir öryggisráðsins skil ég út af fyrir sig hvernig hæstv. utanrrh. reynir að bjarga sér í land með þessum efnum. Hann segist enn vera þeirrar skoðunar að æskilegt hefði verið að vopnaeftirlitið hefði fengið meiri tíma og að æskilegt hefði verið að öryggisráðið hefði samþykkt sérstaka ályktun. En það bara var ekki þannig og það er eins og hæstv. utanrrh. hafi ákveðið að hverfa til stuðnings við það að hvorugt af þessu gengi eftir. Hvorugt varð í marsmánuði, hvorki að vopnaeftirlitsmenn fengju meiri tíma né að öryggisráðið samþykkti nýja ályktun. Og það eru þau sinnaskipti utanrrh. sem við höfum aldrei fengið neinar skýringar á.

Herra forseti. Ég veit ekki, hv. þingmaður, hvað við eigum að dvelja lengi við þessa fortíð. Hann getur kallað það sinnaskipti. Það voru ekki sinnaskipti að mínu áliti, alls ekki. Við verðum hins vegar að meta stöðuna út frá þeim aðstæðum sem eru uppi á hverjum tíma og það gerði ég í þessu máli. Landfræðileg lega eins og hv. þm. sagði skiptir enn þá minna máli í dag en fyrir nokkrum áratugum. Ég tel að Ísland sé ekki einangrað land í dag. Ég tel hins vegar að Ísland hafi verið afskaplega einangrað land fyrir svo sem eins og einni öld. Við höfðum litlar samgöngur og vorum í litlu sambandi við umheiminn. En við erum ekki einangrað land í dag, þökk sé nýrri tækni og breyttum aðstæðum í heiminum. Það er það sem við eigum að nýta okkur. Ég hef enga ástæðu til þess að deila neitt við hv. þingmann um það. Ég held að við getum verið sammála um það. Ég vil þakka honum sérstaklega fyrir að tala hér um sendiráð Norðurlanda. Mér finnst það aldeilis fráleitt að ýmsir haldi því fram að við eigum að leggja niður sendiráð okkar annars staðar á Norðurlöndunum, hafa kannski eitt eftir. Hvaða skilaboð væru það til nánustu samstarfsþjóða okkar? Reikna menn þá með því að þær muni halda áfram að hafa sendiráð á Íslandi? Ég tel ástæðu til þess að mótmæla þessum málflutningi sérstaklega og ég trúi því ekki að á Alþingi Íslendinga séu aðilar sem vilja að sendiráð okkar á Norðurlöndunum verði lögð niður. Það kæmi mér a.m.k. afskaplega mikið á óvart og ég tel að þau skipti okkur miklu máli í samstarfi við alþjóðasamfélagið, enda byggjum við mjög á samstarfi við hinar Norðurlandaþjóðirnar í okkar alþjóðlega samstarfi.

Herra forseti. Um þetta erum við hæstv. utanrrh. mjög sammála. Hitt var kannski frjálsleg túlkun, að ég væri sammála öllu í ræðu hans að öðru leyti en þessu með Bjart í Sumarhúsum eða túlkun á þeim textum. Það var fulllangt gengið. Ég tel t.d. að ég hafi reifað ýmsar efasemdir eða ýmislegt í sambandi við framboð okkar til öryggisráðsins sem vísi í það að ekki sé víst að við séum sammála þar að öllu leyti, ég og hæstv. ráðherra. En um fáránleika þess að fara að tala um að leggja niður sendiráð okkar á Norðurlöndunum erum við hjartanlega sammála. Það er ótrúlegur málflutningur. Í öðru lagi tel ég, herra forseti, einu hættulegu einangrunarhyggjuna vera þá sem er inni í höfðum manna. Landfræðileg einangrun er engin hindrun á tækniöld með öllum þeim samskiptamöguleikum sem okkur bjóðast. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum ákveðið að skilgreina okkar flokk sem alþjóðahyggjuflokk og þá erum við að horfa vítt til vega, ekki bara þrengja það niður í einhverja hernaðarhyggju eða Evrópuhyggju, heldur alþjóðasinnar í víðtækustu og bestu merkingu þess orðs, samanber samábyrgð manns á manni og okkar allra hér á jörðu á umhverfinu og öðru slíku. Í þriðja lagi verð ég bara að vísa til þess sem hæstv. utanrrh. margsagði á Alþingi, í viðtölum við fjölmiðla og víðar á vikunum og mánuðunum áður en ákvörðunin var tekin um innrásina í Írak, t.d. í viðtölum 27. janúar, að þetta snerist allt um gereyðingarvopnin. Ef þarna væru gereyðingarvopn væri nauðsynlegt að knýja manninn til að afvopnast. Ef þarna væru ekki gereyðingarvopn væri málið leyst. En það er bara of seint að komast að því núna, þegar búið er að sprengja þarna allt í tætlur og landið er ein logandi rúst, ófriðarbálið geisar, að kannski hafi aldrei verið þarna nein gereyðingarvopn og engar vísbendingar um þau aðrar en þær sem menn bjuggu sér til sjálfir. Það er það alvarlega í málinu, frú forseti, en þeirri skoðun vex fylgi dag frá degi að einmitt þannig hafi verið í pottinn búið.

Virðulegi forseti. Þegar við ræðum utanríkismál verður eigi um málið fjallað án þess að lagt sé út af fréttum, erlendum sem innlendum, ásamt stefnu stjórnvalda eins og hún kemur okkur fyrir sjónir sem erum í stjórnarandstöðu og síðan auðvitað skýrslu utanrrh. sem hér var flutt í ræðu í morgun. Í Morgunblaðinu í gær í leiðara sem bar heitið Fáránleiki verndartolla var fjallað um Heimsviðskiptastofnunina, WTO, sem ætlað er það hlutverk að styrkja fríverslun milli ríkja og tryggja að ríki smá en þó einkum stór misnoti ekki sterka stöðu sína í viðskiptum gegn þeim smærri eða þá lágverðsvörur frá þróunarlöndum eða markaðssvæðum eins og t.d. Kína þar sem kaupið er lágt. Í niðurlagi leiðara segir svo, með leyfi forseta: ,,Við stöndum á mikilvægum tímamótum í milliríkjaviðskiptum. Á næstu missirum mun ráðast hvort hægt verði að viðhalda því aukna frelsi sem hefur verið að þróast, neytendum um allan heim til hagsbóta. Reglur WTO eru ekki síst öryggisnet fyrir smærri ríki er hafa ekki burði til að efna til viðskiptastríðs við risana í alþjóðaviðskiptum á borð við Evrópusambandið, Bandaríkin og Japan ef brotið er á þeim. Allir eru jafnir gagnvart reglum WTO. Það er hins vegar margt sem bendir til að þetta kerfi kunni að vera í hættu. Í fyrsta lagi er það forsenda þessa skipulags að forysturíki á borð við Bandaríkin virði þá samninga sem gerðir hafa verið og hlíti úrskurðum WTO. Í öðru lagi er hætta á að sérhagsmunir kunni að koma í veg fyrir frekari samninga. Doha-viðræðunum hefur nánast verið siglt í strand þar sem hin auðugu ríki Vesturlanda hafa ekki treyst sér til að koma til móts við sjálfsagðar kröfur þróunarríkja, t.d. í landbúnaðarmálum. Þá er hætta á stórfelldu viðskiptastríði milli ESB og Bandaríkjanna ef raunin verður sú að grípa verður til verndartolla. Vonandi verða það verndartollarnir er að lokum bíða skipbrot en ekki alþjóðleg milliríkjaviðskipti.`` Hæstv. utanrrh. segir í ræðu sinni, með leyfi forseta, á bls. 15: ,,Besta leiðin til að bæta hag þróunarríkja, sem og annarra ríkja, er að tryggja frelsi í alþjóðlegum viðskiptum ...`` Á öðrum stað segir, með leyfi forseta: ,,Ísland er í hópi þeirra ríkja sem leggja áherslu á að ná heildstæðu samkomulagi, enda eru hagsmunir jafnt smærri ríkja og þróunarríkja best tryggðir með þeim hætti.`` Virðulegi forseti. Í ljósi þess sem áður er vitnað til í niðurlagi leiðara Morgunblaðsins frá því í gær og í ljósi þeirra áherslna sem hæstv. ráðherra lýsir í ræðu sinni þá er spurt hvert mat hæstv. utanrrh. leggi á þá stöðu sem uppi er þegar forusturíki eins og Bandaríkin virða ekki samninga og beita ólöglegum tollverndarmúrum. Hvert er álit hæstv. utanrrh. á því að í uppsiglingu sé viðskiptastríð milli Bandaríkjanna og Evrópusambandsins? Hvernig mun Ísland tengjast inn í slíkt viðskiptaástand og deilur vegna EES-samningsins ef ESB beitir heimild til refsitolla? Þetta eru áleitnar spurningar. Má líta svo á, eins og vikið er að í ræðunni, að nú sé ekki bara steytt á skeri um hagsmuni þróunarríkja og smærri ríkja, heldur sé fram undan varanlegt strand og skipbrot til lengri tíma, hæstv. utanrrh.? Í Morgunblaðsleiðaranum frá í gær er einnig sagt, með leyfi forseta: ,,Þær raddir gerast nú æ háværari í Bandaríkjunum að grípa verði til aðgerða vegna hins mikla viðskiptahalla gagnvart Kína. Því er haldið fram að störf séu í miklum mæli að færast úr bandarískum iðnaði til Kína. Það gleymist hins vegar að bandarískir neytendur eru orðnir háðir ódýrum, kínverskum varningi. Hvernig myndu þeir bregðast við ef verð á fjölmörgum sjálfsögðum neysluvörum myndi hækka stórlega vegna tolla er hefðu það eitt að markmiði að vernda þrönga sérhagsmuni?`` Í ljósi þessara orða er spurt: Er það svo að þegar Kína vaknar til viðskipta og samkeppni þá fari Vesturlönd að skjálfa? Var ekki einhvern tíma sagt af vísum manni: ,,Látið Kína sofa því að þegar Kína vaknar mun heimurinn nötra``? Eru þeir tímar núna, virðulegi forseti? Það er fróðlegt að koma til Kína og sjá þá þróun, þá hröðu þróun sem þar er í þjóðfélaginu hjá fjölmennasta ríki veraldar. Þessi umfjöllun vekur upp þær spurningar sem ég hef hér spurt og ég vona að hæstv. utanrrh. svari í einhverju í máli sínu þegar honum gefst tækifæri til. Miðvikudaginn 5. nóvember sl. bar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fram fyrirspurn í Alþingi til utanrrh. um hernað Bandaríkjamanna, Breta, Íslendinga og fleiri þjóða á hendur Írökum. Þá sagði utanrrh., með leyfi forseta, orðrétt: ,,Að vandlega íhuguðu máli tók ríkisstjórnin þá ákvörðun að lýsa yfir stuðningi við innrás Bandaríkjanna og Bretlands í Írak.`` Nauðsynlegt er að minna hæstv. utanrrh. á þá staðreynd að þegar formenn stjórnarflokkanna voru að íhuga málið vandlega sáu þeir ekki einu sinni ástæðu til að bera málið undir utanrmn. Í því sambandi vil ég vísa til 24. gr. þingskapa Alþingis þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Utanríkismálanefnd skal vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál enda skal ríkisstjórnin ávallt bera undir hana slík mál jafnt á þingtíma sem í þinghléum.`` Ákvörðun um hernaðarþátttöku Íslands hlýtur að falla undir þessa grein þingskapa enda meiri háttar breyting á utanríkispólitík og ein stærsta ákvörðun sem tekin hefur verið í utanríkismálum í sögu íslenska lýðveldisins. Áratugum saman hafði sú ákvörðun Íslands staðið óhögguð að fara aldrei með hernað á hendur öðrum þjóðum. Að ganga fram hjá utanrmn. í þessu máli er brot á þingsköpum Alþingis, hvernig sem á málið er litið. Hæstv. utanrrh. talar síðan um í ræðu sinni að við höfum lagt áherslu á framlag til friðargæslu og uppbyggingar á stríðshrjáðum svæðum. Með stuðningi við stríðið í Írak tókum við nú þátt í að koma upp slíkum svæðum. Þetta er því orðið sannkallað öfugmæli. Hins vegar er það rétt sem hæstv. utanrrh. nefndi, þegar hann talaði um að Ísland hefði sérstaka stöðu sem smærra ríki með góð tengsl við helstu áhrifavalda í heiminum. Því miður er það m.a. með því að Ísland var sett á listann yfir hina staðföstu sem studdu innrásina í Írak. Svo er talað um þau góðu tengsl sem ríkisstjórnin náði. Þau voru sannarlega dýru verði keypt. Hæstv. utanrrh. segir að í þeirri vinnu sem fram undan er vegna framboðsins verði haft náið og vaxandi samráð við utanrmn. Alþingis. Guð láti gott á vita, en betur að það hefði verið gert fyrr þegar ákveðið var að styðja stríðsátökin í Írak. Þann 6. nóvember. sl. afhenti Eiður Guðnason, sendiherra Íslands í Kína, Kim Yong Nam, forseta forsætisnefndar norður-kóreska þjóðþingsins, trúnaðarbréf sitt sem sendiherra Íslands í Norður-Kóreu með aðsetur í Peking. Í skýrslu utanrrh. vantar svarið við eftirfarandi spurningu: Hvaða hugsanlegu hagsmunir kunna að liggja í því að opna stjórnmálatengsl við ríki sem þessa dagana notar kjarnorkuvopnaþróun til að knýja á um efnahagsaðstoð? Er það gert til þess að sendiherra Íslands geti, eins og hæstv. utanrrh. gat um í ræðu sinni, komið á framfæri sjónarmiðum Íslands varðandi gereyðingarvopn? Það er vandséð hvernig hægt er að réttlæta aukin stjórnmálatengsl við þetta ríki sem hótar að beita kjarnorkuvopnum meðan ráðist er inn í annað einmitt þess vegna, þó að þau vopn hafi ekki fundist. Og hvernig má það vera að þetta nýja samstarf okkar við Norður-Kóreu samræmist stefnu Sameinuðu þjóðanna varðandi afvopnunarmál og þá staðreynd, sem hæstv. utanrrh. benti sjálfur á í ræðu sinni á bls. 9, að hættan á útbreiðslu gereyðingarvopna sé eitt brýnasta verkefnið á sviði afvopnunar í heiminum? Virðulegi forseti. Almenn útþensla utanríkisþjónustunnar hefur verið mjög mikil á undanförnum árum. Árið 1996 voru útgjöld utanrrn. 2 milljarðar kr. samkvæmt ríkisreikningi en voru orðin 5,5 milljarðar á síðasta ári. Aukningin á þessum sex árum er um 170% en vísitala neysluverðs hækkaði á sama tíma um 26%. Sendiráðum Íslands fjölgaði úr átta í fjórtán, stofnkostnaður við sendiráð Íslands í Japan var 700 milljónir. Árlegur rekstrarkostnaður er þar 100 milljónir. Útgjöld til utanríkismála hafa hækkað verulega á undanförnum árum og sendiráðum hefur fjölgað. Samkvæmt nýjustu fréttum hafa viðskipti við Japan minnkað á þeim tíma sem liðinn er frá því að 700 millj. kr. var varið til að opna sendiráð sem þar að auki er með árlegan rekstrarkostnað upp á 100 millj. kr. Menn halda því gjarnan fram að sendiráðin skipti sköpum varðandi útflutning okkar. Þessar tölur virðast hins vegar benda til annars. Það var rík ástæða til að gagnrýna stofnkostnaðinn við sendiráðið í Japan. Þá sögðu stjórnarliðar m.a. að það hefði borgað sig til lengri tíma að kaupa húsnæði frekar en leigja. Virðulegi forseti. Þegar hæstv. utanrrh. talaði um áherslur Íslands og segir að samfélag þjóðanna verði að hafa refsiákvæði vegna þeirra hroðalegu mannréttindabrota sem hafa átt sér stað á undanförnum árum og hafa fyrst og fremst bitnað á óbreyttum borgurum, konum og börnum, ekki bara til að refsa fyrir þau brot sem drýgð hafa verið heldur einnig til að hafa varnaðaráhrif og koma þeim skilaboðum skýrt á framfæri að refsileysi slíkra brota heyri sögunni til, þá segjum við í Frjálsl. fl.: Við lýsum yfir stuðningi við þessi viðhorf og stefnu stjórnvalda hvað það varðar. Við viljum árétta að við teljum að þátttaka Íslands í hernaðinum gegn Írak hafi verið algjört stílbrot á þessari stefnu. Virðulegi forseti. Í Morgunblaðinu í gær er haft eftir hæstv. utanrrh. um framtíð EES-samningsins að sambandið, þ.e. Evrópusambandið, hafi lofað því að endurnýja EES-samninginn, að því verki loknu sem nú virðist hafa náðst, en að nú sé hljóðið í þeim, þ.e. ESB, farið að breytast og hann hafi nú minnkandi trú á að endurnýjunin verði að veruleika, og þannig verðum við að búa við samninginn eins og hann er. Nú spyr sá sem ekki veit: Er það virkilega svo, virðulegi forseti Alþingis, að svona loforð séu hvergi skjalfest eða er þetta bara rætt svona manna á milli yfir kaffibolla og koníaki og gefin loforð út og suður sem sagt er frá hér uppi á Íslandi en eru í raun allt í plati og ekki mark á takandi? Hvernig eru þessi samskipti, hæstv. utanrrh.? Á að taka þetta alvarlega eða er þetta loforðasnakk markleysa ein og gapað upp í goluna engum til gagns? Að lokum: Eru stórveldin ESB og Bandaríkin viðsjárverðir rauparar sem loforðum gleyma og skeyta engu um lög og heiður? Er það svo, virðulegi forseti? Svo má ráða af því sem haft er eftir utanrrh. í gær að þau loforð sem ESB hafi gefið séu einskis virði og á þeim sé ekki byggjandi. Í lokaorðum í ræðu hæstv. utanrrh. segir m.a., með leyfi forseta: ,,Utanríkisþjónustan hefur verið efld á undanförnum árum og er nú betur í stakk búin til að takast á við svo umfangsmikið verkefni sem aðild að öryggisráðinu er.`` Síðan segir: ,, ...sendiráðin eru í raun alger forsenda þess að framboð okkar til öryggisráðsins sé mögulegt.`` Virðulegi forseti. Sú spurning vaknaði í huga þess sem hér stendur hvort það sé svo að útþenslan í utanríkisþjónustunni á undanförnum árum hafi markvisst verið til þess að byggja upp framboð okkar til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Er það svo, virðulegur forseti, að sá mikli kostnaður sem farið hefur í utanríkisþjónustuna á undanförnum árum --- og þá spyr maður einnig hver kostnaðurinn verði til framtíðar ef að þessu er stefnt --- að hér sé eingöngu verið að sækjast eftir þeim metnaði að komast inn í öryggisráðið og til þess séum við að fórna mörgum milljörðum króna? Er nema von að spurt sé miðað við það sem kom fram í lokaorðum ræðu hæstv. utanrrh.? Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst miklu til kostað að staðfestan í hernaði eigi ekki að verða að auðvaldsdraumi þjóðar okkar. Þá er ég ekki að leggjast gegn því að við tökum þátt í alþjóðlegu starfi, en hér finnst mér í gegnum ræðuna mega lesa þau skilaboð að miklu hafi verið til fórnað í langan tíma til að stefna til þess metnaðar sem við sækjumst eftir í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna.

Herra forseti. Nokkuð hefur borið á því í þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar að á skorti samráð við Alþingi um ýmis mál. Sjálfsagt er ýmislegt til í því og segja má að samráð sé aldrei nægilegt. Í sambandi við sendiráð Íslands þá var þar farið út í starf þar sem allir þingflokkar tóku þátt í um framtíðaráherslur að því er varðar utanríkisþjónustu Íslands og á því hefur verið byggt. Samþykkt var þáltill. um stofnun sendiráðs í Japan. Mig minnir að hún hafi fengið hvert einasta atkvæði á Alþingi Íslendinga. Mér finnst mjög sérkennilegt þegar síðan kemur upp gífurleg gagnrýni á að það skuli hafa verið farið að vilja Alþingis í því máli. Menn geta deilt um hvort átti að kaupa eða leigja. Úttekt sýndi að ódýrara var að kaupa en leigja. Haft var samráð um það í utanrmn. þingsins. Á utanrrn. þá að gera það sem er dýrara til lengri tíma litið? Er hv. þm. að segja það ef ungur maður stendur frammi fyrir því annaðhvort að kaupa sér íbúð eða leigja, þá eigi hann að leigja jafnvel þótt það sé dýrara? Eða hvers konar málflutningur er þetta? Ég biðst ekki undan gagnrýni á þann kostnað sem er í utanríkisþjónustunni, en ég frábið mér því að gera það sem dýrara er í þeim efnum. Við höfum aldrei tapað á því að kaupa eignir fyrir sendiráð okkar. Hins vegar hafa stundum verið gerð mistök í að selja eignir eins og í Bretlandi í kringum 1960.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að leggja dóm á það hvort eignasala vítt og breitt um heiminn er betri eða verri eftir því hvort við Íslendingar tökum þátt í henni eða ekki. Ég dró fram þann heildarkostnað sem orðið hefur af störfum utanríkisþjónustunnar á undanförnum árum. Það hlýtur að vekja spurningar, og því hefur utanrrh. hæstv. ekki svarað, um hversu mikið við höfum þanið út utanríkisstarfssemina á undanförnum árum. Ég tel að við eigum fara okkur hægt í því. Ég er ekki sammála því að það hafi verið mikil þörf á að stofna sendiráð í Japan. Við höfum átt viðskipti við Japan áratugum saman í gegnum samtök í sjávarútvegi og önnur samtök og sölufyrirtæki. Ég hef ekki orðið var við annað, virðulegi forseti, en að það hafi gengið mjög vel. Það er ekki að sjá að þau batni neitt við stofnun þessa sendiráðs.

Frú forseti. Ég vil benda á að rúmlega 60% mannkyns búa í Asíu. Þar eru vaxandi samskipti og stækkandi markaðir. Það er svo með skrifstofur ágætra fyrirtækja í Japan að stjórnendur þeirra fyrirtækja ráða þeim og hluthafarnir í þeim fyrirtækjum. Ég tel ekki rétt að slík fyrirtæki gæti hagsmuna íslensku þjóðarinnar. Það er fleira sem þarf að sinna í því sambandi. Japanskir ferðamenn koma hingað í vaxandi mæli og þeir eru aufúsugestir og mjög mikilvægir. Við verðum að líta á þessi mál í víðara samhengi. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það var rétt af Alþingi að álykta um að stofna bæri sendiráð í Japan. Ástæðan fyrir því að við byrjuðum á Kína var m.a. sú að hér hafði verið stofnað kínverskt sendiráð. Það var ódýrara að byrja í Kína. Í öllum umræðum um þetta mál á Alþingi síðasta áratuginn hafa menn verið sammála um að nauðsynlegt væri að setja á stofn sendiráð í Japan og það væri mjög mikilvægt að Japanir stofnuðu sendiráð hér, enda er Japan eitt af efnahagsveldum heimsins. Þar eru miklir möguleikar. En svo er nauðsynlegt, hv. þm., að það komi fram að kostnaður við utanríkisþjónustuna, sem var rúmur milljarður árið 1996, þ.e. við þjónustuna sjálfa, var rúmir tveir milljarðar árið 2003. Kostnaður upp á þrjá milljarða er vegna friðargæslu, þróunarsamvinnu og lögreglustjóraembættisins á Keflavíkurflugvelli. Við höfum fjölgað sendiráðum á þessum tíma, það er rétt, en ekki er rétt að segja að kostnaðurinn við utanríkisþjónustuna sjálfa hafi hækkað um 170%. Ég bið hv. þm. að skoða stundum tölur áður en hann fer með þær.

Virðulegi forseti. Ég kom að því í ræðu minni hver kostnaðurinn mundi verða við að sækja um aðild að öryggisráðinu. Ég vonast til að síðar í dag geti utanrrh. gert okkur grein fyrir því á hv. Alþingi hvaða kostnaður hann telur að muni fylgja þeirri upphefð sem verið er að sækjast eftir. Ég held að það sé nauðsynlegt að fá það upplýst. Mér sýnist margt í ræðu utanrrh. benda til að til ákveðinna verka hafi verið stofnað beinlínis í þeim tilgangi að efla stöðu okkar til að ná sæti í öryggisráðinu. Mér finnst nauðsynlegt að það sé upplýst af hæstv. ráðherra til hvaða kostnaðar er stofnað beinlínis í þeim tilgangi.

Virðulegi forseti. Það var svo sem auðvitað að strákarnir í þessari umræðu færu að kryfja Bjart í Sumarhúsum en ég legg það til að við séum ekki að bera saman Bjart í Sumarhúsum og Guðríði Þorbjarnardóttur. Það er eins og að bera saman hvítt og svart án þess að þar sé gert upp á milli beinlínis. Svo ætla ég í upphafi máls míns, virðulegi forseti, að tjá hæstv. utanrrh. að Samf. styður sendiráðastarfsemi á Norðurlöndum hjá okkar nánustu nágrönnum, samstarfsaðilum og vinum svo það sé bara skýrt hér. Svo að ég víki að ræðu utanrrh. er athyglisvert að sjá hvað hæstv. utanrrh. tekur stórt upp í sig með EES-samninginn, en í skýrslunni segir og í ræðu hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: ,,EES-samningurinn hefur haft gífurleg áhrif á efnahagslega uppbyggingu á Íslandi og er einn af hornsteinum íslenska velferðarríkisins.`` Þá höfum við það. Og auðvitað velti ég fyrir mér hvort varaformaður Framsfl. viti þetta. Auðvitað er ég sammála þessari yfirlýsingu en öðruvísi mér áður brá. Það er mjög mikilvægt að Framsfl. sé svona meðvitaður um hvað gaf ríkisstjórninni sem hann settist í fyrir átta árum svo giftusamleg tækifæri því að oftast tala þingmenn flokksins eins og það hafi verið nóg að Framsfl. settist í ríkisstjórn, þá hafi eins og hendi hefði verið veifað opnast hin gullnu tækifæri, sjávarafli aukist, markaðir opnast, möguleikar nýrra tækifæra, fyrirtæki í hátækni og útflutningsframleiðslu orðið til o.s.frv. Það var EES-samningurinn sem skapaði ný tækifæri á nær öllum sviðum atvinnulífsins og það er gott. Eitt annað, mjög mikilvægt samstarf sem menn tala lítið um og hefur kannski verið í uppsiglingu er norðurskautssamstarfið. Þar eru miklar áhyggjur af loftslags- og umhverfisbreytingum sem munu hafa mikil áhrif á lífið á norðurslóð, líf manna og dýra, og það eru vísbendingar um að breytingar sem eiga sér stað á norðurslóð á 10 ára tímabili taki 25 ár á öðrum stöðum á jörðinni. Þess vegna er hvort tveggja mikilvægt, rannsóknir á norðurslóð til að vita hvaða þróun verður á næstu 25 árum og líka að vita að það er svo ógnvænlega mikill hraði á breytingunum hjá okkur. En það eru fleiri ógnir sem steðja að, m.a. að örygginu á svæðinu. Ég átti þess kost að hlusta á Karen Ericson, háskólaprófessor frá Alaska, á fundi í þessum samtökum nýverið en þar sagði hún að öryggi og öryggispólitík byggði fyrst og fremst á átaka- og ógnunarviðburðum og sú staða gerir það nær ókleift að gefa leiðsögn um raunverulegar ógnir nútímans í öryggismálum. Þetta er rétt. Þetta hefur verið staðfest af umræðunni hér á þessum morgni um utanríkismál. Hún segir að eftir lok kalda stríðsins snúist öryggi æ meira um umhverfismál. Hún segir að arfur kalda stríðsins sé geislavirkur úrgangur og leifar gereyðingarvopna í Norður-Rússlandi og þetta eigi eftir að valda okkur meiri ógn og skapa meiri hættu fyrir okkur en nokkur hugsanlegur stríðsrekstur. Því tek ég þetta inn í ræðu mína, hæstv. utanrrh., að við minnumst þess að ógnin er annað og meira en stríðsleikurinn sem við verðum vitni að úti í heimi. Í umræðu sinni um öryggisráðið talar hæstv. utanrrh. um nauðsyn þess að vera þátttakandi í ákvarðanatöku. Þetta er grundvallaratriði í samstarfi, ekki bara taka við heldur hafa áhrif þar sem landið er í samstarfi. Sömuleiðis varðandi jafnræðið, að vera jafngildur. En þetta gildir ekki bara um öryggisráðið, þetta gildir um allt. Þess vegna eru löndin í Austur-Evrópu að sækja um aðild að Evrópusambandinu og þau eru að sækja um aðild að NATO til að vera með og vera jafngild. EES-samningurinn var mjög mikilvægur eins og ég hef hér nefnt. Þar erum við þó ekki með í ákvarðanatökunni. Hún fer fram í Evrópusambandinu og það er þess vegna, af því að við erum meðvituð um að við verðum að vera alls staðar með í ákvarðanatökunni til að hafa áhrif, sem Samf. vill ræða kosti og galla Evrópusambandsaðilar. Það er af því að við teljum brýnt að taka þátt í ákvörðunum sem varða hagi okkar. Ríkisstjórnin notar þetta, að taka þátt í ákvörðunum á alþjóðavettvangi, bara þar sem það passar henni, bara þar sem ríkisstjórnin vill vera með. Annað, það sem ekki næst samstaða um í ríkisstjórninni, að skoða þáttinn í alþjóðasamstarfinu, er sett til hliðar. Virðulegi forseti. Á þessum morgni hefur verið mest rætt um öryggisráð og ég vil taka það sérstaklega fram að Samf. ætlast til mikils af setu Íslands í öryggisráðinu, verði sú raunin. Ísland á að sýna sjálfstæði í utanríkismálapólitík sinni, sýna engu landi þjónkun, ekki gera eins og Bandaríkin í stórmálum. Ég hlýt að vænta þess, og vísa þar til afstöðu minnar í upphafi míns máls um Norðurlöndin, okkar helstu nágranna- og vinaþjóða og helstu samstarfsaðila, að Ísland verði í ríkum mæli rödd Norðurlandanna þarna inni, fari í öryggisráðið með friðarstefnu. Ég trúi því nefnilega að það skipti máli að land eins og Ísland sé með þar sem fjallað er um átakamál og ég trúi því að það verði hlustað og ég trúi því að Ísland geti verið sáttasemjari og ég minni á að Norðurlöndin njóta virðingar hjá fjarlægum þjóðum. Þess vegna hafa menn eins og Ahtisaari, Stoltenberg, Bildt og Hans Blix verið sóttir til vandasamra verka á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Það er engin tilviljun. Það er vegna þess að í fjarlægum löndum þar sem menn eru fullir af tortryggni og vilja jafnvel takmarka aðkomu annarra að sínum málum bera þeir traust til Norðurlandanna og menn opna jafnvel landamæri sín og huga fyrir samvinnu við þau þó að þeir vilji ekki einhverja aðra. Við frá Norðurlöndunum erum fulltrúar landa þar sem ríkir lýðræði og virðing er borin fyrir minnihlutahópum. Ég er líka mjög fylgjandi auknu samstarfi Norðurlandanna um friðargæslu eins og hæstv. ráðherra er kunnugt um. Ég er sannfærð um að norrænar liðssveitir geti náð öðruvísi árangri á viðkvæmum svæðum og á liðnum árum hefur verið mjög rætt um það í Norðurlandaráði að efla samvinnu í friðargæslu, byggja upp jafnvel sameiginlegar sveitir og auka sameiginlegar aðgerðir. Nordkapp hefur oft verið nefnt sem fyrirmynd í slíku samstarfi og aðild okkar að Nordkapp er núna orðið formleg sem hún var ekki áður. Við höfum talað um frekara formlegt samstarf, jafnvel að koma á hraðliði, og fleira hefur verið nefnt þarna. En þrátt fyrir að formlegra samstarf hafi enn ekki fengið hljómgrunn hjá ríkisstjórnum landanna hafa skoðanaskipti verið góð milli þingmanna á Norðurlöndum og ríkisstjórnanna og Norðurlandaráð ætlar að fylgja þróun mála á komandi missirum. Það kom mér á óvart, virðulegi forseti, að sjá það í svari til hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur að friðargæslan er í svo ríkum mæli metin sem þróunaraðstoð samkvæmt þróunarnefnd OECD. Ég velti þá fyrir mér hvar mörkin liggi milli friðargæslu og átakastjórnunar. Ég ætla hins vegar ekki að biðja ráðherrann að svara því í stuttu andsvari af því að ég er með mjög mikilvæga spurningu til ráðherrans í lok ræðu minnar. En þetta er eitthvað sem við hljótum líka að kalla eftir. Hvar liggja mörkin milli hefðbundinnar borgaralegrar friðargæslu og átakastjórnunar sem flest löndin taka þátt í? Við í Samf. leggjum mikla áherslu á þróunaraðstoð og að hún verði aukin. Það á að vera sjálfstæð ákvörðun. Slík ákvörðun á ekki að hanga á framboði okkar til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna, að stórauka þróunaraðstoð. Ég tók eftir því að hv. þm. Sólveig Pétursdóttir nefndi að í umræðunni ætti ekki að tengja þróunaraðstoð við umsókn okkar til öryggisráðsins en það var beinlínis gert í ræðu hæstv. utanrrh. Ég ætlaði að vekja athygli hennar á því en hún er ekki hér. Ég vil líka að við beinum sérstaklega sjónum að aðstoð við konur, styðjum þær í fjarlægum heimshlutum til náms og starfa því það hvílir í miklum mæli á þeim að endurbyggja skaddað samfélag. Það var áhrifamikið að hlusta á Elisabeth Rehn þegar hún kom hingað í heimsókn og sagði okkur frá starfi sínu á vegum Sameinuðu þjóðanna. Hún leggur mikla áherslu á stuðning við konur á átakasvæðum. Ofbeldi gegn konum og nauðganir eru núna skipulagðar stríðsaðgerðir, því miður. Ég minnist þess líka að Madeleine Albright beitti sér fyrir því eftir heimsókn í flóttamannabúðir í Miðausturlöndum að útvega fjármagn til þess að fjölga salernum í flóttamannabúðum, og vakti mikla athygli, en það er vegna þess að þau voru fá og langt í burtu og stúlkum var nauðgað á leiðinni þangað. Virðulegi forseti. Ég hef ekki tölu á því hve oft ég hef tekið upp málefni flóttamanna hér á Alþingi, bæði í utanríkisumræðu og í fyrirspurnatíma við viðkomandi dómsmrh. Síðustu daga hafa mál ungs karls og ófrískrar sambýliskonu hans verið til umfjöllunar í fjölmiðlum. Ég þekki ekki þetta tiltekna mál og ætla ekki að fjalla um það. En af fréttum má ráða að verið sé að kanna hvort þeim verði veitt pólitískt hæli hér á landi. Það væri alveg ný afgreiðsla hjá íslenskum stjórnvöldum og satt að segja stórtíðindi ef svo verður þar sem hingað til hefur nær eingöngu verið veitt hér dvalarleyfi af mannúðarsjónarmiðum. Við höfum notað þau tæki sem við höfum haft til að snúa flóttamönnum til baka héðan frá Íslandi. Þegar við ræðum um flóttamenn er um að ræða tvenns konar hópa, flóttamenn sem við veljum í flóttamannabúðum erlendis og ákveðum að megi koma hingað heim til okkar, kannski allt að 30 stykki á ári, og svo hælisleitendur sem koma hingað óvænt og leita hér hælis af því að við erum aðilar að flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna. En þar er saga okkar ófögur. Gömlu lögin voru handónýt og erfitt að vinna eftir þeim. Þau tóku ekki mið af raunveruleikanum í alþjóðasamstarfi dagsins í dag. Það var mjög gengið eftir breytingu á þeim og tók mörg ár. Ný lög skapa loksins forsendur til að taka á móti flóttamönnum þótt þeim sé um margt annað ábótavant. Við eigum að axla þá ábyrgð að veita fólki skjól sem á því þarf að halda. Það eru trúlega nokkuð innan við 100 manns sem hingað leita árlega og fæstir uppfylla skilyrði flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna. Dyflinnarsamningurinn kveður á um að það megi senda hælisleitanda til næsta stoppistaðar á undan og við erum aldrei fyrsta land. Þeir sem hingað koma hafa alltaf þurft að millilenda einhvers staðar á leiðinni til okkar, fyrirheitna landsins. Flóttamenn eru því sendir til baka og það land látið sjá um að kafa ofan í mál þeirra. Það er því athyglisvert og einstakt ef Ísland skoðar nú sjálft erindi fólks sem hér sækir um hæli sem pólitískir flóttamenn og það er ástæða þess, virðulegi forseti, að ég tek þetta mál upp í utanríkisumræðunni þar sem það vissulega á heima. Að breyttum lögum og af því tilefni sem ég hef hér vakið athygli á, hversu takmörkuð lögin okkar voru sem við fórum eftir í nokkra áratugi, og vegna væntinganna til breytinga við það að búa til ný lög um flóttamenn og útlendinga, hef ég bundið miklar vonir við að við hér á Íslandi mundum bregðast við fólki sem hingað kemur með virðingu, þeirri virðingu sem ég var að vísa til að við norrænar þjóðir hefðum gagnvart minnihlutahópum og því fólki sem á um sárt að binda og flýr land sitt vegna þess að þar eru mannréttindabrot og aðrar ógnir. Þess vegna finnst mér mikilvægt að það geti einhvern tíma legið fyrir hvað þurfi til til að við veitum slíku fólki sem uppfyllir flóttamannasamninginn hæli hér. Það er spurning mín til hæstv. utanrrh. Hver er stefna ríkisstjórnarinnar varðandi flóttamenn sem leita hælis hér og undir hvaða kringumstæðum kemur til greina að veita pólitískum flóttamönnum hæli á Íslandi? Og gleymum því ekki, og það eru lokaorð mín, að flóttamenn sækja minnst til Evrópu en mest til nágranna sinna.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að koma inn á ýmislegt sem kom fram í ræðu hv. þm. Fyrst vil ég nefna EES-samninginn. Það liggur fyrir að EES-samningurinn var undirbúinn í ríkisstjórn sem Framsfl. og Alþýðuflokkurinn áttu saman sæti í 1989. Það má segja að öll meginatriði þess samnings hafi legið fyrir þegar við fórum úr ríkisstjórn 1991, a.m.k. taldi formaður Alþýðuflokksins á þeim tíma að sjávarútvegssamningurinn hafi algerlega legið fyrir og fann pappíra uppi í sjútvrn. því til stuðnings þegar hann þurfti að verja sig í því máli, m.a. fyrir gagnrýni minni í sambandi við sjávarútvegssamninginn. Það var nú ekki alveg rétt að hann hefði legið fyrir. Hins vegar lá fyrir gífurleg vinna í þessu máli á árunum 1989--1991 þannig að allar meginlínur þessa máls lágu fyrir. Það hefur alltaf legið ljóst fyrir að Framsfl. ber mjög mikla ábyrgð á þessum samningi eins og aðrir stjórnmálaflokkar á Alþingi. Hins vegar er ýmislegt í þessum samningi eins og öllum öðrum samningum sem mönnum líkaði ekki og vildu ekki endilega taka ábyrgð á. En það er nú nauðsynlegt að halda þessu til haga sögunnar vegna. Vegna þess að því er aftur og aftur haldið fram að Ísland elti Bandaríkin í öllum málum þá vil ég segja að ef litið er til atkvæðagreiðslna á vettvangi Sameinuðu þjóðanna þá greiðum við miklu oftar atkvæði eins og Evrópusambandsríkin en Bandaríkin. Ætli við styðjum ekki Bandaríkin svona álíka oft og Frakkland og Finnland. Við styðjum Bandaríkin í góðum málum þar sem við erum þeim sammála. Eigum við ekki að gera það? Er það stefna Samfylkingarinnar að vera alltaf á móti Bandaríkjunum?

Virðulegi forseti. Ég veit allt um aðkomu Framsfl. að EES-samningnum. Ég man eftir atkvæðagreiðslunni og því að hæstv. utanrrh. leiddi þá helming þingflokks Framsfl. gegn vilja forustunnar í að a.m.k. sitja hjá við samninginn eða ekki greiða atkvæði gegn honum. Mín orð beindust til og voru um aðra þingmenn Framsfl. En er ekki dæmalaust að hér hef ég staðið og beint fyrst og fremst spurningu til hæstv. utanrrh. um flóttamenn, mál sem er eins og engin leið sé að fá niðurstöðu í hjá hæstv. ríkisstjórn. Um hvað snýst málið? Af hverju eru lögin eins og þau eru eftir alla þessa áratugi? Og af hverju er aldrei hægt að vita hvað þarf að gerast svo fólk fái hugsanlega hér hæli? Þegar ég hef fært fyrir spurningu minni þau rök sem ég tilgreindi og sagt í ræðu minni að ekkert af því ætlist ég til að hæstv. utanrrh. svari þá leggst hann í að byrja að tuða um nákvæmlega sömu málin og hann er búinn að fara yfir í öllum andsvörum. Og svarið er nei. Ég er ekki að leggja til að við séum alltaf á móti Bandaríkjamönnum. En hæstv. ráðherra veit nákvæmlega að hverju ég er að ýja. Ég óska eftir svari varðandi flóttamennina. Það er stóra málið í ræðu minni í dag.

Frú forseti. Ég bendi hv. þm.  Ég vildi aðeins segja eitt vegna orða hv. þm. um þróunaraðstoð og öryggisráðið. Ég vil taka það skýrt fram að það er stefna ríkisstjórnarinnar að auka þróunaraðstoð, ekki til þess að komast inn í öryggisráðið. Er það stefna Samfylkingarinnar að auka þróunaraðstoð til þess að komast inn í öryggisráðið?

Það stendur í ræðunni þinni.

Það stendur ekkert í minni ræðu. Hv. þm. ætti að lesa ræðuna áður en hann segir svona hluti. Það liggur alveg ljóst fyrir að það er stefna ríkisstjórnarinnar að auka þróunaraðstoð, en ekki til að komast inn í öryggisráðið. Það er algjörlega sjálfstætt mál. Það getur vel farið svo að við komumst ekkert inn í þetta öryggisráð. Eigum við þá að hætta við þróunaraðstoð? Þetta er náttúrlega málflutningur sem gengur ekkert upp.

Virðulegi forseti. Annaðhvort misskiljum við hæstv. ráðherra hvort annað allrækilega eða hann velur það viljandi að snúa út úr. Allflestir skilja ræðuna þannig að það eigi að auka þróunaraðstoðina til þess að komast nær þeim þjóðum sem skiptir gífurlegu máli að styðji umsókn okkar til að komast í öryggisráðið. Við í Samfylkingunni styðjum í raun ráðherrann og ríkisstjórnina í því að vera með í öryggisráðinu af því við viljum að Ísland sé með á þessum vettvangi og spili þar stórt hlutverk, eins og ég hef gert grein fyrir í ræðu minni. En við viljum ekki að þróunaraðstoðin hangi á því. Við viljum auka hana alveg óháð þessu.  Í öðru lagi: Ég ætlast ekki til að ráðherra svari mér um það fólk sem sækist eftir hæli. Ég veit að ráðherrann þekkir flóttamannasamning Sameinuðu þjóðanna mjög vel. Það voru svo mikil átök um lögin um útlendinga loksins þegar frv. kom inn í þingið að það hvarflaði ekki annað að mér en að sú umræða hefði verið tekin í ríkisstjórn hver mörkin ættu að vera. Ég veit allt um það hvað stendur í samningnum og hvað stendur í lögunum. Útfærslu og einhver mörk sem ríkisstjórnin setur sér þarf til til að hægt sé að skoða málið, þ.e. hælisumsóknir. Ég vonaðist eftir að fá slíkt svar en skil nú að ég fæ það ekki.

Hæstv. forseti. Framboð Íslands til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna er helsta umfjöllunarefnið í skýrslu hæstv. utanrrh. Ég tek heils hugar undir þá stefnumörkun ríkisstjórnar Íslands sem sýnir kannski í hnotskurn að Íslendingar axla sína ábyrgð og leggja sitt af mörkum í alþjóðlegu samstarfi. Áherslan á þátttöku í alþjóðlegri friðargæslu og þau mikilvægu verkefni sem við höfum tekið að okkur á þeim vettvangi sýnir líka viljann í verki, ásamt því að þróunaraðstoðin hefur verið aukin og áhersla verður áfram lögð á að efla hana. Það er gríðarlega stórt verkefni fyrir okkur Íslendinga á næstu fimm árum að vinna framboðinu fylgi og ég treysti íslensku utanríkisþjónustunni undir forustu hæstv. utanrrh. til að leysa það verk vel af hendi. Þar er ekkert gefið fyrir fram og ljóst er að Norðmenn vörðu miklum kröftum í baráttu sína fyrir sæti í öryggisráðinu. Það er auðvitað sjálfsagt að nýta sér reynslu þeirra í þessu sambandi. Á næsta ári verður Ísland með formennsku í norrænu ráðherranefndinni. Formennskuáætlunin var kynnt á þingi Norðurlandaráðs í Ósló í október sl. Yfirskriftin er: Auðlindir Norðurlanda. Og þar er megináhersla lögð á lýðræði, menningu og náttúru. Áætlunin er mjög metnaðarfull og það verður ánægjulegt að fylgja henni eftir á vettvangi Norðurlandaráðs, þ.e. þingmannamegin. Hæstv. forseti. Utanríkisráðherra nefndi í ræðu sinni hvernig formennska Íslands í Norðurskautsráðinu væri eftirtektarvert dæmi um ábyrgð og sýnileika Íslands í alþjóðlegu samstarfi. Ég tek undir þessi orð hæstv. ráðherra. Við sem tökum þátt í þingmannasamstarfi norðurskautslandanna höfum átt mjög náið samstarf við Norðurskautsráðið og höfum haft tækifæri til þess að hafa frumkvæði að málum sem Norðurskautsráðið hefur síðan fylgt sem framkvæmdaraðili. Dæmi um þetta er t.d. þróunarskýrslan sem verið er að vinna að. Ég tel að við Íslendingar getum verið mjög stoltir af þeirri forustu sem við höfum tekið í norðurskautsmálum og þeim skýru áherslum sem formennska Íslands hefur mótað á liðnu ári fyrir þá þau ár og þann tíma sem við verðum í formennsku. Ég hef fundið það á þeim ráðstefnum og fundum sem ég hef setið að framvarðasveit Íslands nýtur mikils trausts innan norðurskautssamstarfsins. Það er mikilvægt að fylgjast náið með þróun mála á norðurslóðum því ýmis þeirra verkefna sem þar er unnið að munu hafa bein pólitísk áhrif heima og erlendis. Almennt má segja að helstu verkefni í norðurskautssamstarfinu lúti að sjálfbærri þróun og sérstök áhersla hefur verið frá upphafi lögð á umhverfismál, en efnahagsleg-, félagsleg- og menningarleg velferð íbúa norðursins skipar æ veglegri sess í starfi ráðsins og er sérlega áberandi undir forustu Íslands. Eitt stærsta málið sem formennska Íslands hefur lagt áherslu á er skýrslan um sjálfbæra samfélagsþróun á norðurslóðum sem ég nefndi áðan, sem ætlað er að líti dagsins ljós haustið 2004. Hingað til hafa ekki verið gerðar rannsóknir sem beinast eingöngu að íbúum norðurskautssvæða. Er fyrirhuguð skýrsla því sérstakt fagnaðarefni. Fyrstu hugmyndir og drög að slíkri skýrslu fæddust, eins og ég nefndi, innan þingmannaráðstefnunnar um norðurskautsmál. Þingmenn fylgjast því náið með skýrslugerðinni og hafa tækifæri til þess að hafa þar áhrif. Skýrslunni er ætlað að beina sjónum að hinum margvíslegu þáttum sjálfbærrar þróunar og velferðarmála í norðri. Velferð íbúa norðursins og tengsl þeirra við sjálfbæra þróun og auðlindanýtingu verða m.a. í brennidepli. Rannsóknina verður í framhaldinu vonandi hægt að nota sem ákveðið tæki til stefnumótunar á svæðinu. Stofnun Vilhjálms Stefánssonar hefur aðalumsjón með skýrslugerðinni, en að henni koma fjölmargir vísindamenn frá öllum norðurskautsríkjunum. Samstarf menntastofnana, upplýsingatækni og fjarkennsla eru gríðarlega mikilvæg mál á hinum dreifbýlu og víðfeðmu norðurskautssvæðum. Ísland hefur lagt sérstaka áherslu á upplýsingatækni í norðurskautssamstarfinu. Við höfum mikla reynslu t.d. af fjarkennslu og getum miðlað öðrum af henni. Töluvert hefur líka verið fjallað um fjarlækningar, svona svo ég nefni eitthvað af þessu. Í október var haldin fjölsótt ráðstefna um upplýsingatækni á Akureyri og meira starf er fram undan í þessum málaflokki. Ég vona að í því starfi verði þingmannaráðstefna um norðurskautsmál, sem hefur lagt mikla áherslu á þessi mál í störfum sínum undanfarin ár, virkjuð til áframhaldandi góðra verka. Innsýn og reynslu þingmanna í þessum málaflokki verður að nýta. Eitt metnaðarfyllsta og stærsta verkefni á vettvangi norðurskautssamstarfsins er væntanleg skýrsla um loftslagsbreytingar sem lögð verður fram á fundi Norðurskautsráðsins haustið 2004. Þingmannanefndin hefur fylgst grannt með þessum málaflokki og fengið til fundar við sig yfirumsjónarmann verkefnisins, bandaríska vísindamanninn Robert Corell. Skemst er frá því að segja að hinar vísindalegu niðurstöður benda til stórkostlegrar hröðunar á loftslagsbreytingum norðurskautssvæðanna næstu áratugi, sem ekki sér fyrir endann á. Jafnvel íhaldssömustu niðurstöður benda til mikillar bráðnunar íss og jökla og stórfelldra breytinga á hitastigi sjávar sem augljóslega hefðu mikil áhrif á landið okkar. Svo mætti lengi telja. Vísindamenn hafa fundið leiðir til að skilja að áhrif á loftslagsbreytingar af manna völdum og eðlilegar sveiflur náttúrunnar. Það er álit vísindamanna að jafnvel þótt allri framleiðslu á koltvísýringi væri hætt nú þegar þá mundi það taka náttúruna, loftslag og sjávarföll, langan tíma að komast í jafnvægi. Þetta verkefni um loftslagsbreytingarnar mun eflaust vekja heimsathygli þegar niðurstöðurnar liggja fyrir. Herra forseti. Það er sérstakt ánægjuefni að sjá hversu mjög samvinna norðurskautsríkjanna hefur styrkst á næstliðnum árum og hve trausta forustu Ísland hefur skapað sér innan starfsins. Það er líka ánægjuefni í raun að finna hvernig vinna þingmannasamstarfsins við Norðurskautsráðið og samstarf milli þeirra hefur orðið til þess að þar hafa verið lagðar áherslur sem varða hag Íslands og norðurskautsríkjanna allra. Ég vil geta þess sérstaklega að á þessu ári var Alþingi falin sú ábyrgð að taka að sér allan skrifstofurekstur og framkvæmdastjórn þingmannanefndar um norðurskautsmál, en Finnar höfðu haft hana með höndum í nokkur ár. Það er ánægjulegt fyrir Alþingi að takast á við það verkefni og alþjóðadeild þingsins hefur sinnt því af miklum metnaði.

Virðulegi forseti. Þá hefur hæstv. utanrrh. flutt þingheimi skýrslu sína um utanríkismál sem send var okkur þingmönnum til aflestrar fyrir nokkrum dögum síðan. Þegar ég frétti að skýrsla hæstv. utanrrh. væri komin í pósthólf okkar þingmanna fylltist ég tilhlökkun að lesa hana og leita þar svara við nokkuð mörgum spurningum sem leitað höfðu á hug minn frá því nokkru fyrir síðustu mánaðamót. Ég þóttist vita að ítarlega yrði fjallað um framtíð varnarliðsins á Íslandi og nú fengjust loks einhver svör um framtíð þeirra fjölmörgu starfsmanna sem starfa hjá varnarliðinu í kjölfar þeirra 90 uppsagna sem kynntar voru í október. Mikil urðu vonbrigði mín við lestur skýrslunnar, ekki vegna þess sem í henni stóð, heldur vegna þess sem í hana vantaði og ætlaði ég ekki að trúa mínum eigin augum þegar leið að lokum lestursins að ekki væri einu orði vikið að þessu stórmáli sem umsvifin á Keflavíkurflugvelli og samskiptin við Bandaríkin eru samfélaginu á Suðurnesjum. Hið sama átti reyndar við um stríðið í Írak og aðkomu okkar að því, ekki eitt orð. Ég vonaði, satt að segja, að hæstv. ráðherra mundi að einhverju leyti víkja frá skrifuðum texta í skýrslunni við munnlegan flutning hennar og drepa þar á þessi brýnu mál. Það hefur hann því miður ekki gert og harma ég það virðingarleysi sem mér finnst í því felast gagnvart íbúum á Suðurnesjum og þeim fjölmörgu starfsmönnum sem horfa framan í atvinnuleysisdrauginn í næstu framtíð. Þar sem tími minn er takmarkaður, hæstv. forseti, og aðrir hv. ræðumenn hér á undan mér hafa fjallað um málefni Íraks með nokkuð ítarlegum hætti, mun ég einbeita mér að þeim hræringum sem nú eiga sér stað á Keflavíkurflugvelli. Í kosningabaráttunni í sumar sem leið var mikið rætt um framtíð varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli og ófáir fundir snerust nánast eingöngu um það málefni þar sem fyrir hafði flogið að fram undan væri talsverður niðurskurður á umsvifum Bandaríkjamanna á Keflavíkurflugvelli. Jafnframt vissu menn að núverandi hæstv. utanrrh. hafði ekki tekist að ná samkomulagi um eða ganga frá nýrri bókun með varnarsamningnum og framkvæmd hans væri því að einhverju leyti í lausu lofti og nánast einhliða í höndum Bandaríkjamanna. Starfsmenn varnarliðsins voru í óvissu um framtíð starfa sinna og knúðu á um hvort einhver svör lægju á lausu í aðdraganda kosninga, því það vita jú flestir að helst er svara að vænta um mikilsverð mál þegar nær dregur kosningum. Ekki stóð á svörum. Starfsmenn þyrftu ekki að óttast ef ekki yrði skipt um stjórnarherra. Ef Samf. fengi eitthvert umtalsvert fylgi þyrftu starfsmenn ekki að kemba hærurnar og mundu flestir missa störf sín hið snarasta ef sú ógæfa henti að Samf. tæki hér við stjórnartaumunum. Virðulegi forseti. Suðurnesjamenn vissu ekki að skömmu fyrir kosningar hafði stjórnarherrunum verið tilkynnt að tekin hefði verið einhliða ákvörðun af hálfu stjórnvalda í Bandaríkjunum um brottför meginhluta hersins frá Keflavíkurflugvelli. Kjósendur vissu ekki um þessa tilkynningu fyrir kosningar og var henni haldið leyndri af þeim er vissu til þess að hún hefði ekki áhrif á úrslit kosninga. Þegar frá þessari einhliða ákvörðun var skýrt eftir kosningar var jafnframt fullyrt að menn skyldu aldeilis ekki hafa miklar áhyggjur af þessu því hæstv. forsrh. sjálfur væri kominn í málið og mundi tala beint við forseta Bandaríkjanna og kippa þessu í liðinn. Nokkrar áhyggjur gerðu þó vart við sig á Suðurnesjum og m.a. vildu sveitarstjórnarmenn fá að hitta hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. til að fá frá fyrstu hendi upplýsingar um hver staðan væri og hvers væri að vænta í framhaldinu. Ekki töldu hæstv. ráðherrar þörf á eða tilefni til þess að eyða tíma á sveitarstjórnarmenn á Suðurnesjum, en þau svör bárust úr forsrn. að samband yrði haft ef eitthvað breyttist í málinu. Landsmenn fengu síðan að heyra það ítrekað að tekist hefði með miklu harðfylgi að semja við Bandaríkjamenn um að ekki yrði fækkað í liði þeirra á Keflavíkurflugvelli. Og engar breytingar gerðar á umsvifum þar, nema að undangengnum viðræðum milli þjóðanna og ekki yrði um neinar einhliða ákvarðanir að ræða af hálfu Bandaríkjamanna í málefnum varnarliðsins á flugvellinum. Önduðu nú Suðurnesjamenn léttar í bili, bæði þeir sem stýra sveitarfélögunum og þeir sem störfuðu hjá varnarliðinu. Tekist hefði að semja um frið og öryggi í einhvern tíma og nú gæfist öllum aðilum tímakorn til að skoða með hvaða hætti hægt væri að bregðast við breytingum þannig að minnkun umsvifa á Keflavíkurflugvelli yrði mætt með einhverjum hætti, væntanlega í samstarfi ríkisins, aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélaganna. Það var því verulegt reiðarslag, hæstv. forseti, þegar tilkynnt var skömmu fyrir síðustu mánaðamót að nú mundi varnarliðið á Keflavíkurflugvelli segja upp 90 starfsmönnum og einnig yrðu kjör þeirra sem vinnunni héldu skert talsvert og ef þeir sættu sig ekki við þá ákvörðun starfsmannahalds varnarliðsins yrði litið á það sem uppsögn af hálfu viðkomandi. Gleymum því ekki og höldum því til haga að þetta gerist í framhaldi af þeim fullyrðingum ráðamanna hér að ekki yrðu neinar breytingar á umsvifum á Miðnesheiðinni nema að höfðu samráði við íslensk stjórnvöld. Verkalýðsfélög á Suðurnesjum töldu strax að ekki hefði verið farið að íslenskum lögum um hópuppsagnir við þessa hópuppsögn varnarliðsins. Það var vegna þess að verulega skorti á um lögboðið samráð við þau áður en til uppsagna kom. Þau hafa einnig dregið í efa þá aðgerð varnarliðsins að segja einhliða upp greiðslum vegna aksturs. Ekki var nú furða manna minni þegar það upplýstist að utanrrn. hafði verið tilkynnt um fyrirhugaðar uppsagnir nokkru áður en verkalýðsfélögunum var tilkynnt um þær og það fór eins og í sumar, upplýsingunum var haldið og ekki skýrt frá þeim veigamiklu breytingum sem fyrirséðar voru um leið og upplýsingarnar lágu fyrir. Er það furða, virðulegi forseti, þó að starfsmönnum á Keflavíkurflugvelli þyki lítið til svona vinnubragða koma? Öll svör yfirmanna varnarliðsins hafa verið ákaflega loðin og óskýr þegar eftir hefur verið leitað. Fréttamenn Víkurfrétta í Reykjanesbæ hafa verið óþreytandi í þeirri viðleitni sinni að leita einhverra skýrra svara um hvað fram undan sé í starfsemi varnarliðsins á Miðnesheiði en lítið hefur verið um skýr svör eins og áður sagði. Ekki finna þeir frekar en aðrir einhver skýr svör í þeirri skýrslu sem hæstv. utanrrh. kynnti okkur hér áðan. En mér finnst kominn tími til að svara sé krafist og hugað verði að aðgerðum til mótvægis við þá minnkun á atvinnu sem þegar er fyrirsjáanleg og ráðamenn hætti að stinga höfðinu í sandinn og vona að vandinn hverfi hægt og hljótt á braut. Það gerir hann ekki og því fyrr sem sú staðreynd er viðurkennd, þeim mun fyrr er hægt að bregðast við. Það er von mín, virðulegi forseti, að hæstv. utanrrh. upplýsi okkur nú um stöðu mála eins og hún er. Hefur hann einhverjar upplýsingar um að fyrir liggi að draga verulega úr starfsemi varnarliðsins á komandi mánuðum? Hefur hann kannað hvað hæft er í fréttum um að komandi uppsagnir séu einungis byrjun þess sem koma skal og enn skuli skorið niður um 30% til viðbótar frá því sem nú er gert? Var ekkert samráð haft við íslensk stjórnvöld um þær uppsagnir sem fyrir liggja? Hafa Bandaríkjamenn staðið við þau loforð sem gefin voru um samráð eða hafa þeir gengið á bak orða sinna gagnvart íslenskum stjórnvöldum? Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið í málinu hér að framan líta flestir Suðurnesjamenn á starfsemi varnarliðsins sem atvinnumál ekki síður en öryggis- og varnarmál. Það sjónarmið er skiljanlegt í ljósi sögunnar og einnig í því ljósi að varnarliðið á Keflavíkurflugvelli hefur fram til þessa dags verið einn stærsti og öruggasti vinnuveitandinn á svæðinu. Oft og iðulega hafa Suðurnesjamenn mátt heyra að ekki þurfi sérstakan stuðning við atvinnuuppbyggingu eða atvinnulíf á Suðurnesjum þar sem við sem þar búum höfum herinn og þyrftum því ekkert frekar. Því er ekki óeðlilegt að spurt sé hvort hæstv. utanrrh. muni beita sér fyrir einhverjum mótvægisaðgerðum til að mæta þeim niðurskurði sem þegar hefur verið tilkynntur og einnig hvort hv. ríkisstjórn muni hefja samvinnu við heimamenn um hvernig mæta skuli þeim samdrætti sem blasir nú við. Sveitarstjórnarmenn á Suðurnesjum eru tilbúnir til samstarfs og hafa leitað eftir því við ríkisvaldið, bæði einstakar sveitarstjórnir og einnig Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum. Bæði meiri og minni hluti bæjarstjórnar Reykjanesbæjar urðu sammála um bókun um þetta mikilvæga mál á bæjarstjórnarfundi fyrir skömmu og hljóðar hún svo, með leyfi forseta: ,,Bæjarstjórn Reykjanesbæjar lýsir áhyggjum af fjöldauppsögnum varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli enda er hér gengið mun lengra en í eðlilegum hagræðingaraðgerðum. Þá virðist vinnubrögðum við uppsagnir vera verulega ábótavant og óviðunandi sú óvissa sem áfram er sköpuð þrátt fyrir fyrirliggjandi uppsagnir. Mikilvægt er að leita allra leiða til að draga úr þeim tilfinningalegu og félagslegu erfiðleikum sem atvinnuuppsögn við þessar aðstæður veldur. Bæjarstjórn telur brýnt að flýta niðurstöðu í viðræðum við íslensk stjórnvöld um atvinnumál á svæðinu. Jafnframt er nauðsynlegt að formlegar viðræður verði teknar upp við ríkisstjórn Íslands um viðbrögð við þeim uppsögnum sem nú þegar hafa komið fram.`` Við sem höfum fylgst með þeirri þróun sem á sér stað í starfsemi varnarliðsins sjáum svo ekki verður um villst að stefnt er að frekari niðurskurði en orðinn er. Fleiri uppsagnir eru í farvatninu og íslenskir yfirmenn sem starfa hjá varnarliðinu hafa verulegar áhyggjur af þeirri niðurskurðarstefnu sem þeir verða vitni að og þeir eru krafðir um. Í Fréttablaðinu í dag kemur fram á forsíðu að fleiri uppsagnir blasi við. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Forsvarsmenn Íslenskra aðalverktaka fara ekki dult með áhyggjur sínar af verkefnastöðu á Suðurnesjum og blasa uppsagnir við á næstu mánuðum og missirum að óbreyttu. Samdráttur í starfsemi varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli bitnar hart á Aðalverktökum líkt og öðrum, en rúmlega 200 manns vinna hjá fyrirtækinu á Suðurnesjum. Óttast er að segja þurfi upp a.m.k. fjórðungi starfsmanna á næsta ári, eða rúmlega 50 manns.`` Það er ekki bara samdráttur í störfum sem unnin eru beint fyrir varnarliðið, heldur verða verktakar sem veitt hafa varnarliðinu ýmsa þjónustu líka fyrir barðinu á niðurskurði og samdrætti, sem enginn átti von á nú í ljósi þeirra yfirlýsinga sem heyrst höfðu frá hæstv. ráðherrum í ríkisstjórn Íslands. Rétt er að halda til haga að Keflavíkurverktakar sögðu einnig upp u.þ.b. 70 starfsmönnum á síðasta ári. Smærri verktakar munu einnig þurfa að rifa seglin og segja upp fólki á næstunni. Við erum að ræða hér um fleiri hundruð störf til samans sem vitað er um að þegar eru horfin eða munu hverfa á næstu mánuðum eða missirum. Þetta er sá raunveruleiki sem blasir við Suðurnesjamönnum. Þetta er sá raunveruleiki sem við viljum að brugðist verði við af krafti. Virðulegi forseti. Ég brá mér inn á vef Víkurfrétta fyrr í dag og sá að varnarliðið vildi bjóða þeim starfsmönnum sem nú á að segja upp að hætta strax og fá uppsagnarfrestinn greiddan. Þetta boð hafði komið frá æðstu mönnum varnarliðsins en starfsmannastjórinn á Keflavíkurflugvelli hafði ráðið þeim frá því að gera slíkt þar sem það tíðkaðist ekki á Íslandi og þetta væri ekki samkvæmt íslenskum venjum. Ákveðið var að fara að ráðleggingum hans og munu þeir starfsmenn sem uppsögn fá þurfa að vinna sinn uppsagnarfrest. Ég bara spyr: Hvað vorum við hv. þm. að ræða hér fyrir stuttu? Voru það ekki starfslokasamningar? Tíðkast þeir ekki á Íslandi? Ja, hræsnin ríður ekki við einteyming. Virðulegi forseti. Ég lýsi enn og aftur undrun minni á því að ekki skyldi fjallað um stöðu varnarsamningsins í skýrslu hæstv. utanrrh. Þrátt fyrir það form sem á umræðunni er hefði ég talið að færi hefði átt að gefast til að fjalla að einhverju leyti um stöðu málsins. Ég geri þá sjálfsögðu kröfu að þegar hefjist vinna í samráði við heimamenn á Suðurnesjum um mótvægisaðgerðir við þann mikla samdrátt sem blasir við öllum þeim sem vilja sjá. Ég geri þá kröfu að stjórnvöld hætti að hegða sér eins og strútar í þessu máli og horfist í augu við þann samdrátt sem blasir við og sýni einhvern vilja til að bregðast við honum. Ærandi þögn stjórnvalda um málið er þegar orðin allt of löng og tími til kominn að viðurkenna staðreyndir, bretta upp ermar og bregðast við.

Frú forseti. Ég vil taka skýrt fram að mér er ekkert að vanbúnaði að ræða stöðu mála á Keflavíkurflugvelli. Ég veit ekki betur en hv. þm. hafi farið þess á leit að ég ræddi við hann í umræðu utan dagskrár um þessi mál. Mér barst síðan sú ósk að hætt yrði við þá umræðu þegar uppsagnir voru afturkallaðar. En að hann krefjist þess að ég eyði þeim stutta tíma sem ég hef á Alþingi, til að ræða atvinnumál á Suðurnesjum, jafnalvarleg og þau eru, finnst mér ekki sanngjarnt. Ég vil upplýsa hann um að þótt ég líti atvinnumál á Suðurnesjum alvarlegum augum þá er ég algjörlega ósammála því að blanda eigi saman öryggis- og varnarmálum Íslands og atvinnumálum á Suðurnesjum. Ég felst ekki á þá skoðun hans að Bandaríkjamenn séu hér á landi vegna atvinnumála. Við verðum að taka sjálfstætt á þeim málum. Varðandi þá fullyrðingu hans að ýmsu sé haldið leyndu þá gerði ég utanrmn. mjög góða grein fyrir atburðunum fyrir kosningar. Það er rétt að við fengum þessar upplýsingar fyrir kosningar en það er jafnframt rétt að halda því til haga að stuttu síðar átti ég samtal við Colin Powell og jafnframt við Robertson lávarð og því var frestað fram yfir kosningar. En að því hafi verið haldið leyndu vegna kosninganna er algjörlega út í hött. Við fengum niðurstöðu í þetta mál þannig að ný ríkisstjórn gæti tekið á málinu með eðlilegum hætti. Það liggur ljóst fyrir og hefur verið ítarlega farið yfir það í utanrmn.

Virðulegi forseti. Enn er engu svarað. Það er rétt sem fram kemur hjá hæstv. utanrrh. Ég hafði farið fram á utandagskrárumræðu um uppsagnir á Keflavíkurflugvelli en við það að varnarliðið dró þær til baka ákvað ég að draga umræðuna til baka og sjá hvernig samráð verkalýðsfélaganna og varnarliðsins færi. En nú liggur ljóst fyrir að varnarliðið ætlar sér og mun um næstu mánaðamót segja upp um 105 starfsmönnum, fleiri starfsmönnum en áður hafði verið sagt upp. Mánuðurinn sem er að líða, og keyptur var fyrir það starfsfólk sem sagt verður upp með því að vísa í lög, er lítið annað en gálgafrestur. Atvinnumál á Suðurnesjum blandast beint inn í það hvernig varnarsamningurinn er uppfylltur. Við sem á Suðurnesjum búum og staðið höfum í sveitarstjórnarmálum í einhvern tíma þekkjum það öll að sífellt hefur verið blandað saman þeirri atvinnu sem varnarliðið veitir Suðurnesjamönnum og aðstoð sem aðrir landshlutar hafa fengið til uppbyggingu atvinnuvega. Ef samdrátturinn á Keflavíkurflugvelli, jafnskarpur og hann virðist ætla að verða, þýðir að hundruð Suðurnesjamanna missi atvinnuna þá tel ég þetta hanga beint saman, varnarsamninginn og framkvæmd hans og atvinnumál á Suðurnesjum. Það er ekki hægt að slíta þetta í sundur, hæstv. forseti, ef þetta hefur bein áhrif hvort á annað.

Frú forseti. Mér finnst nokkuð sérkennilegt að hlusta á málflutning Samf. í þessu máli við umræðuna í dag. Ríkisstjórnin, þá ekki síst ég, hefur verið garnrýnd harðlega fyrir að eiga vinsamleg samskipti við Bandaríkin. Það hefur þótt hið versta mál að við skyldum sýna samstöðu með helstu bandalagsþjóðum Íslands í gegnum áratugina, Bretum og Bandaríkjunum. Menn hafa sagt að það gangi ekki að sýna samstöðu með þessum þjóðum. Svo kemur næsti þingmaður og gagnrýnir okkur harðlega fyrir að við skulum ekki ná betur saman við Bandaríkin í erfiðum og viðkvæmum málum. Það rétt hjá hv. þm. að þessi mál eru mjög erfið og þau eru ekki í höfn. Við höfum reynt að eyða óvissu í þeim eftir því sem við höfum getað. En sú óvissa er því miður ekki að baki. Það er verið að vinna að þessu máli og við í utanrrn. höfum upplýst fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar á Suðurnesjum fullkomlega um þessi mál. Mér finnst óþarfi af hv. þm. að gera starf okkar tortryggilegt í þessum efnum, eins og mér hefur fundist hann gera við þessa umræðu. Ég er tilbúinn til þess, hv. þm., að koma í sérstaka umræðu um þetta mál hvenær sem er. Mér er ekkert að vanbúnaði. Ég bað ekki um að hætta við utandagskrárumræðuna. Ég vissi vel að málinu var ekki lokið en einhverra hluta vegna vildi hv. þm. hætta við það. Ég skil ekki af hverju hann kemur upp með slíkum æsingi út af þessu máli þegar hann sjálfur hefur beðið um að fresta umræðu um það.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanrrh. skilur ekki að ég skuli taka þetta upp undir umræðum um utanríkismál. Undarlegur málflutningur Samf. hér í dag, segir hann. Ég átta mig engan veginn á því hvert hæstv. utanrrh. er að fara en ég átta mig á að ég hef í raun ekki fengið nein svör. Mér sýnist, hæstv. forseti, að venjan hafi verið sú í dag að eftir ræður hv. þingmanna komi hæstv. utanrrh. upp, reiður, leiður og með nánast allt á hornum sér. En hann svarar ósköp litlu af því sem spurt er um. Það er sama hvernig við lítum á málin. Það er mikill samdráttur uppi á Keflavíkurflugvelli þessa dagana en hæstv. ríkisstjórn hefur sagt að ekki verði dregið saman á Keflavíkurflugvelli nema í fullu samráði við íslensk stjórnvöld. Eftir hlýtur spurningin að standa sem ég kom með hér í máli mínu áðan, spurningin um hvort bandarísk stjórnvöld séu að ganga á bak orða sinna við íslensk stjórnvöld eða hvort íslensk stjórnvöld hafi vitað að þessi mikli samdráttur væri yfirvofandi og gengi svo snögglega yfir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir skýrslu hæstv. utanrrh. um utanríkismál. Ég játa að í upphafi fannst mér hún nokkuð þröng en hún fjallar, eins og fram hefur komið, nær eingöngu um framboð Íslands til setu í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. En það er vissulega mjög þarft að taka það mál til umræðu á hinu háa Alþingi. Þetta mál er ekki nýtt af nálinni og á undirbúningstímanum ríkti yfirleitt góð samstaða og jákvætt andrúmsloft þegar rætt var um mögulegt framboð Íslands. En þegar ríkisstjórnin skipaði sér í hóp hinna staðföstu ríkja og studdi innrásina í Írak þá tók það að breytast. Það er skiljanlegt. Auðvitað skýtur það skökku við að ríkisstjórn sem tekur þátt í því að brjóta niður vald hinna sameinuðu þjóða með því að styðja árásarstríð á fullvalda þjóð án þess að fyrir liggi samþykki öryggisráðsins skuli hafa áhuga á því að skipa sér á þann bekk. Það hefur oft verið gagnrýnt að við Íslendingar beitum okkur þá helst á alþjóðavettvangi þegar um er að ræða mál sem snerta sérhagsmuni okkar þó við höfum að sjálfsögðu einnig tekið þátt í óumdeildum hagsmunamálum alls mannkyns á sviðum umhverfismála og mannréttindamála og reyndar á fleiri sviðum og samkvæmt skýrslu hæstv. utanrrh. er nú víðar tekið til hendi og er það vel. Þegar ég lít yfir ræðu ráðherrans og starfsemi utanríkisþjónustunnar í ljósi framboðsins til öryggisráðsins þá finnst mér reyndar eins og að fyrir nokkrum árum hafi verið tekin í ráðuneytinu handfylli af fræjum, þeim varpað út á völlinn, þar sem þau eru nú víða að byrja að spíra og ætlunin er síðan að uppskera þegar kemur að kosningum til öryggisráðsins árið 2008. Margt af því sem ráðherrann nefndi og Ísland er farið að vinna að á alþjóðavettvangi horfir vissulega til mikilla framfara fyrir frið og öryggi í heiminum --- er ég þá ekki að tala um svonefnda friðargæslu og friðarframkvæmdir sem ég tel reyndar að stappi oft nær þátttöku í stríðsátökum. Ég tel reyndar að ekki eigi að telja framlög til þeirra þátta sem framlag til þróunarsamvinnu. Ég get tekið undir það sem segir í skýrslu ráðherra, að formennska í Norðurskautsráðinu, í Eystrasaltsráðinu, seta í framkvæmdastjórn UNESCO og Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni, í nefnd um sjálfbæra þróun og í annarri um stöðu kvenna, séu allt mjög verðug verkefni og svið sem Ísland getur látið til sín taka á og á að gera. Ráðherra orðaði það svo að framboðið væri spurning um áræði og metnað fyrir hönd Íslands á alþjóðavettvangi. Ég treysti því að störfin sem Ísland hefur tekið að sér á alþjóðavettvangi muni einkennast af áræði og metnaði og að hvernig svo sem kosningarnar til öryggisráðsins fara árið 2008 muni nýkveiktur áhugi, m.a. á málefnum kvenna, áræði og metnaður í þeim efnum, ekki slokkna. Ég ætla að staldra aðeins við þann kafla í skýrslu hæstv. ráðherra sem fjallar um konur. Þar kemur m.a. fram að Ísland vinni nú ötullega að því að tryggja framkvæmd fyrirheita um vernd kvenna í átökum og tryggja þátttöku þeirra í friðarferli að átökum loknum. Hér er verið að vísa til ályktunar öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1325 frá árinu 2000, um konur, frið og öryggi. Þetta er grundvallarályktun sem hefur þegar haft mikil áhrif á stefnumótun Sameinuðu þjóðanna og stofnana þeirra. Í henni er staðfest að konur hafa hlutverki að gegna hvort heldur er við að fyrirbyggja átök og stríð, í friðarumleitunum, í friðargæslu og ekki síst í uppbyggingu að átökum loknum. Á ráðstefnu sem hér hefur borið á góma í ræðu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur, um konur, stríð og öryggi, sem Rannsóknarstofa í kynjafræðum, UNIFEM á Íslandi og Mannréttindaskrifstofa Íslands héldu í sameiningu 11. október sl., var fjallað sérstaklega um þessa samþykkt og reyndar einnig um málefni stríðshrjáðra kvenna í Kosovo og í Írak. Það er vert að geta þess sem vel er gert. Utanrrn. hefur nú á fjórða ár kostað einn starfsmann UNIFEM í Kosovo. Það hefur verið starfi samtakanna ómetanlegt, vakið mikla athygli og verið góð fyrirmynd fyrir önnur ríki. Í ljósi stuðnings íslensku ríkisstjórnarinnar við innrásina í Írak er hins vegar nauðsynlegt og nærtækt að líta einnig þangað. Þá blasir við hvernig þetta árásarstríð, sem ríkisstjórnin illu heillu gerði okkur aðila að, hefur haft hörmuleg áhrif á líf margra Íraka en einkum þó á líf kvenna. Alger eyðilegging á innviðum samfélagsins, t.d. vatnsveitum, rafveitum, vegasambandi og skólpi, bitnar auðvitað fyrst og fremst á konum og börnum. Óöldin og öryggisleysið eftir hina svokölluðu frelsun er slíkt að konur þora ekki út fyrir hússins dyr, stúlkur sækja ekki skóla og konur ekki vinnu. Svo mikið er víst að stríðið hefur ekki frelsað konur í Írak. Þarna þurfum við Íslendingar að bæta fyrir gerðir ríkisstjórnarinnar og taka myndarlega til hendi. Ég skora á ráðherrann að beita sér fyrir því. Virðulegi forseti. Í ársbyrjun 2003 voru 20 milljónir manna á skrá Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna sem er reyndar svipaður fjöldi og árinu áður. Þetta er einn af hverjum 300 jarðarbúum. En inni í þessari tölu eru þó ekki þær 4 milljónir Palestínumanna sem búa í flóttamannabúðum í eigin landi. Flóttamenn sem eru í öðrum ríkjum en heimalandinu eru um helmingur af þessari tölu, um 10,4 milljónir, um 6 milljónir er fólk sem hefur orðið að yfirgefa heimkynni sín en er enn í heimalandinu á flótta og það er vaxandi fjöldi, 2,5 milljónir hafa snúið aftur heim en þarfnast enn stuðnings Flóttamannastofnunarinnar, ein milljón manna er án ríkisfangs og ein milljón manna eru hælisleitendur. Því nefni ég þetta, virðulegi forseti, að á þennan hóp, þennan stóra hóp jarðarbúa í mikilli neyð, er ekki minnst einu orði í skýrslu hæstv. ráðherra og sakna ég þess. En hver skyldi skýringin vera á því? Getur skýringin verið sú að Ísland getur því miður ekki talist góð fyrirmynd annarra ríkja þegar fjallað er um þennan málaflokk? Og þá er ég að vísa til orða hæstv. ráðherra í skýrslunni um að framboð og hugsanleg seta í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna krefjist þess að Íslendingar leitist við að verða öðrum fyrirmynd. Íslendingar hafa vissulega af og til á undanförnum árum tekið við nokkrum tugum sérvalinna flóttamanna í senn. Fram til ársins 1996 komu hingað um 204 flóttamenn en eftir skipulagsbreytinguna, þ.e. samkomulag milli félmrn. og Rauða kross Íslands 1996, hafa komið hingað samtals 218 manns. Þetta þýðir að frá því við tókum fyrst við flóttamönnum 1956 --- við skulum ekki gleyma að það eru 20 milljónir manna í þeirri stöðu í heiminum í dag --- höfum við tekið við 422 einstaklingum. Hér verðum við að taka betur á. Við verðum að opna landamæri okkar fyrir þeim sem eru órétti beittir annars staðar í heiminum og eru í neyð og leitast þannig við að tryggja réttlæti án landamæra. En hitt, virðulegi forseti, er þó sýnu verra hvernig svo virðist sem hælisleitendur séu hundeltir hér á landi að því er virðist í þeim tilgangi einum að koma þeim úr landi sem fyrst og helst áður en fjölmiðlar og mannréttindasamtök komast í málið. Því miður eru mörg dæmi um dapurlega framgöngu yfirvalda og stjórnvalda í þessum efnum. Eins og t.d. þegar svokallaðri rúmenskri fjölskyldu var vísað hér úr landi í sumar, fjölskyldu sem í raun tilheyrði ungverska minni hlutanum í Rúmeníu. Þessa dagana eins og á hefur verið bent í þessum ræðustól í dag reynir reyndar á hvort brottvísun af því tagi er að verða algild regla hjá núverandi ríkisstjórn. En sem kunnugt er hefur ungt par frá Afganistan og Úsbekistan nýlega lagt inn beiðni um pólitískt hæli hér á landi. Það er eftirtektarvert að þetta mun vera eina málið á árinu og það er komið fram undir miðjan nóvembermánuð, þar sem það hefur yfir höfuð komið til skoðunar hjá yfirvöldum hvort eigi að veita pólitískt hæli. Það mun verða fylgst með niðurstöðu þessa máls. Því nefni ég þetta, virðulegi forseti, að vandi flóttamanna er vandi kvenna. 80% af öllum flóttamönnum í heiminum í dag eru konur og börn. Ef Íslendingar ætla sér það verk að tryggja framkvæmd samþykktar öryggisráðsins nr. 1325/2000 eins og ráðherrann sagði áðan, um konur frið og öryggi, þá er einfaldlega ekki hægt að láta eins og flóttamannavandinn sé ekki til. Og þá þurfa menn að lesa þessa ályktun aftur, sérstaklega 4. mgr. samþykktarinnar og reyndar líka 7., 9. og 12. tölul. í henni. Ég nefndi í upphafi að framboð Íslands til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna hafi þegar haft áhrif og jafnvel jákvæð áhrif á tiltekna þætti í utanríkisstefnu ríkisstjórnarinnar. En það er augljóst að ríkisstjórnin verður þó að gera betur ef Ísland á að geta talist góð fyrirmynd í stríðshrjáðum heimi. Ríkisstjórnin verður að breyta áherslum sínum, bæði hvað varðar þróunaraðstoð og flóttamannavandann í heiminum. Það mun verða spurt um afstöðu Íslands í stóru og smáu. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mun auðvitað leggja sitt af mörkum til að halda ríkisstjórninni við efnið og tryggja að með þeim nýju áherslum og þeim nýju verkefnum sem nú hafa verið lagðar á herðar Íslands á alþjóðavettvangi, að þeim verði ekki kastað fyrir róða, enda þótt framboðið til setu í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna leiði ekki til þeirrar niðurstöðu að við fáum sæti þar. Við skulum ekki gleyma því að á árinu 2008 verður núv. ríkisstjórn vonandi löngu farin frá og önnur og betri tekin við.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir málefnalega ræðu og það er alveg rétt hjá þingmanninum að sú ríkisstjórn sem nú situr verður farin frá því næst verður kosið á Íslandi árið 2007. Það er á margan hátt sérkennilegt a.m.k. fyrir mig að vera farinn að huga að kosningum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna sem eiga að fara fram 2008 og enginn veit hvar ég verð eða önnur þau sem hér eru inni. En við erum fyrst og fremst með þessu starfi að undirbúa framtíðina, undirbúa það sem okkur finnst að sé skylt. Það er nú kannski aðalástæðan fyrir því að ég kaus, og ráðuneyti mitt með mér, að undirbúa þessa ræðu í dag með þeim hætti að ræða um framtíðina, ræða um viðfangsefni framtíðarinnar, en leggja minni áherslu að ræða ýmis vandamál sem tilheyra að einhverju leyti fortíðinni en eru vissulega samt vandamál inn í framtíðina. Að því er varðar flóttamenn þá dettur mér ekki í hug að dylja þann vanda á nokkurn hátt. En ég vil jafnframt benda á að það er mikilvægt verkefni að leysa málefni minni hluta víðs vegar í heiminum. Og sérstök áhersla hefur verið lögð á það við stækkun Evrópusambandsins og ekkert síður við stækkun Atlantshafsbandalagsins að leysa málefni minni hluta víðs vegar í Evrópu. Ég vil jafnframt minna á, vegna þess að hv. þm. nefndi starfsemi friðargæslunnar og fór sérstaklega fögrum orðum um UNIFEM í Kosovo sem ég tek undir, að það er dæmi um starf friðargæslu utanrrn. Ég bið því hv. þingmenn að hafa það jafnframt í huga þegar þau störf eru dæmd að hér er um að ræða eitt dæmi um það.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka ráðherra á ný. Það er vel að hugað sé að framtíðinni eins og hann lýsti. Ég vænti þess þá og vona að hæstv. ráðherra og ráðuneyti hans muni taka tillit til þeirra ábendinga og ekki síður þeirra varnaðarorða sem hafa komið fram í umræðunni í dag um það sem betur má fara í þeirri viðleitni að styrkja stöðu og verk Íslendinga á alþjóðavettvangi.

Frú forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. um að framboðið til öryggisráðsins hefur þegar haft jákvæð áhrif á umræðu um utanríkismál á Íslandi og ég tel að framboðið í sjálfu sér hafi beint kastljósi í meira mæli að utanríkismálum. Það tel ég afskaplega jákvætt og nauðsynlegt. Ekki er þar með sagt að okkur takist þetta ætlunarverk, við gerum okkur alveg grein fyrir því. En það bar nú svo við að komið var að okkur í hópi Norðurlandanna í þessu sambandi. Við höfum alltaf kosið að sitja hjá að því er varðar framboð til öryggisráðsins. Nú var komið að okkur og það var mitt mat og ríkisstjórnarinnar að kominn væri tími til að við hættum að sitja hjá í því sambandi og einbeittum okkur að því að komast þarna að eins og önnur Norðurlönd höfðu gert í áratugi. Næst eru það Danir sem gangast undir kosningu 2005 vegna áranna 2006 og 2007, síðan eru það Íslendingar 2008 fyrir árin 2009--2010 og þar á eftir koma Finnar. Hins vegar má vel vera að búið verði að breyta öryggisráðinu þegar þar að kemur og þess vegna getur þetta breyst. En eitt er þó alveg víst eins og mál liggja fyrir núna að við verðum að fara í kosningar vegna þess að fleiri ríki hafa óskað eftir setu í ráðinu en komast að af hálfu Vesturlandaþjóðanna. Og það getur vel verið að fleiri bætist þar í hópinn. En það er mat mitt að við höfum fulla burði til að gegna þessu viðfangsefni og ég hef þá trú hvaða ríkisstjórn sem situr 2009 og 2010 að þar verði fólk sem standi fyllilega undir því.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir góða ræðu hv. utanrrh. Halldórs Ásgrímssonar. Einkum gleðst ég yfir þeim mikla metnaði fyrir Íslands hönd sem þar kemur fram. Aðild Íslands að öryggisráði Sameinuðu þjóðanna er háleitt markmið og verði það að veruleika mun það án efa auka hróður Íslendinga um allan heim. Ég er þeirrar skoðunar að við Íslendingar eigum að ætla okkur verðug hlutverk á alþjóðavettvangi og stefna þar hátt. Á hinn bóginn eigum við að velja áfangastaði á þeirri vegferð af kostgæfni. Ég er ekki tilbúinn að styðja umsókn Íslands að öryggisráðinu skilyrðislaust. Umsóknin má ekki koma niður á annarri starfsemi utanríkisþjónustunnar. Mikilvæg þjónusta á sviði viðskipta, menntunar og menningar má ekki falla í skuggann fyrir hávaðasamri kosningabaráttu. Nauðsynlegt er að mínum dómi að ítarleg áætlun fyrir framboð Íslands verði opinber þar sem markmið, leiðir og áætlaður kostnaður verði á dagskrá í hinni almennu þjóðmálaumræðu, sem og hér á Alþingi. Fyrr en ég sé slíka áætlun get ég ekki stutt umsókn sem þessa. Virðulegi forseti. Vandi fylgir vegsemd hverri. Ef Íslendingar ætla að axla þá ábyrgð að sitja í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna þurfa orð okkar og æði á alþjóðavettvangi að standast skoðun. Við verðum í senn að vera staðföst og sjálfum okkur samkvæm og umfram allt þurfum við að sýna sjálfstæði í afstöðu okkar. Fram til þessa hefur okkur ekki tekist þetta. Rökstuðningur fyrir ákvörðunum okkar á alþjóðavettvangi er fjarri því í mörgum tilfellum að vera skýr. Samkvæmt sögulegum rannsóknum hafa atkvæði Íslendinga í atkvæðagreiðslum í allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna oftar fallið í sama far og atkvæði Bandaríkjanna í samanburði við t.d. Norðurlandaþjóðir. Er það veganesti okkar í þetta framboð, virðulegi forseti? Hvernig rökstyðjum við þá sögulegu staðreynd? Hvernig rökstyðjum við að yfirgefa nágranna okkar á Norðurlöndum, Þýskalandi, Frakklandi og víðar og ganga til liðs við Bandaríkjamenn og Breta í innrás á Írak? Mér er til efs að rökstuðningur íslenskra stjórnvalda fyrir þeirri umdeildu ákvörðun sem þó fékkst ekki rædd á Alþingi standist skoðun í Mið-Evrópu, Miðausturlöndum, Afríku eða Austurlöndum fjær. Frú forseti. Ef marka má ræðu utanrrh. ætla íslensk stjórnvöld að byggja framboð sitt m.a. á auknum stuðningi við þróunarríkin. Fullyrt hefur verið að án aukningar sé öll von úti um að hin fjölmörgu þróunarríki styðji framboð okkar. Án stuðnings þeirra er engin von til þess að Íslendingar setjist í stól við borð öryggisráðsins. Í þessum málaflokki verðum við einnig að vera sjálfum okkur samkvæm. Í ræðu sinni áðan sagði hæstv. utanrrh., með leyfi virðulegs forseta: ,,Besta leiðin til að bæta hag þróunarríkja, sem og annarra ríkja, er að tryggja frelsi í alþjóðlegum viðskiptum og stuðla að aukinni þátttöku þeirra. Alþjóðabankinn hefur sett fram það mat að ef allar viðskiptahindranir yrðu aflagðar myndi það auka alþjóðaviðskipti um jafnvirði 2.180 milljarða Bandaríkjadala og koma 320 milljónum manna yfir fátæktarmörk.`` Gott og vel. Það hefur lengi verið vitað að með frjálsum viðskiptum, einkum með landbúnaðarafurðir, er helst von til þess að þróunarríki geti komist til bjargálna. Það hefur verið baráttumál fátækra þjóða um árabil að geta selt landbúnaðarafurðir hindrunarlaust á Vesturlöndum. Hvernig höfum við Íslendingar brugðist í verki? Íslendingar eru aðilar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni þar sem unnið er að auknu frelsi í alþjóðlegum viðskiptum. Í nýlegri reglugerð fjmrn. sem samin hefur verið vegna aðildar okkar að stofnuninni er kveðið á um tollfrjálsan innflutning á vörum sem upprunnar eru í fátækustu ríkjum heims. Ekki er annað að skilja en að markmið reglugerðarinnar sé að tryggja tollfríðindi og frjáls viðskipti við þessi sárafátæku ríki. En viti menn. Með reglugerð þessari fylgir viðauki þar sem listaðir eru þeir vöruflokkar sem ekki skulu njóta tollfríðinda. Samkvæmt samantekt Eiríks Bergmanns Einarssonar stjórnmálafræðings sem hann birti í dagblaðsgrein í sumar eru hvorki fleiri né færri en 113 vöruflokkar listaðir upp og allt eru þetta landbúnaðarvörur. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, geta fátækustu þjóðir þessa heims flutt til Íslands tollfrjálst alls konar vörur en bara ekki þær sem þjóðirnar framleiða. Tsjad, Gvæjana og Ekvador geta flutt fótanuddtæki, tölvur og frystikistur til Íslands en ekki það sem vex á ökrum íbúanna eða í trjánum. Smáríki sem ætla sér frama á alþjóðavettvangi í krafti orðspors en ekki auðs og valds getur ekki leyft sér tvöfeldni af þessu tagi. Það skiptir engu máli hversu mörg hundruð milljónum króna Íslendingar verja í framboð til öryggisráðsins, á meðan við sýnum ósamkvæmni af þessu tagi getum við gleymt draumnum um stólinn eftirsótta. Það fyrsta sem Íslendingar ættu að gera er að taka upp samning Evrópusambandsríkja við 49 fátækustu ríki heims. Sá samningur heimilar frjálsan innflutning á öllum vörum nema stríðsvopnum frá þessum tilteknu ríkjum. Öfugt við fjölmarga varanlega fyrirvara í áðurnefndri reglugerð fjmrn. eru undanþágur þessa samnings fáar og tímabundnar. Forvitnilegt væri að heyra, virðulegi forseti, hvort hæstv. utanrrh. hafi uppi áform um að fækka hindrunum í vegi innflutnings á landbúnaðarvörum frá fátækustu ríkjum veraldar til Íslands. Sýni Íslendingar vilja í verki og geri sambærilega samninga við hinar sárafátæku þjóðir þessa heims mun ég öðlast mun meiri trú á framboð okkar til öryggisráðsins, ekki vegna þess að okkur hafi tekist að kaupa fáein atkvæði heldur vegna þess að þannig sýnum við að við erum reiðubúin að aðlaga og breyta samfélagi okkar svo að okkar minnstu bræður komist til sjálfsbjargar. Virðulegi forseti. Ég hef kosið hér að ræða það mál sem hæstv. utanrrh. fjallar hvað ítarlegast um í ræðu sinni. Það geri ég vegna þess að málið er mikilvægt og verður enn mikilvægara eftir því sem kraftar utanríkisþjónustunnar beinast frekar í þessa átt. Meginatriðið er ekki seta í einu ráði frekar en öðru. Mestu skiptir fyrir smáríki á borð við Ísland að sýna í verki virðingu fyrir mannréttindum, frjálsum samskiptum og viðskiptum, stuðning við frið og friðarstörf og umfram allt sjálfstæði gagnvart stórveldum sem vilja í krafti vopna og auðs stýra og stjórna því sem í heiminum hreyfist. Frú forseti. Geri íslensk stjórnvöld það eru okkar vegir færir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni vinsamleg orð í garð utanríkisþjónustunnar. Ég er honum sammála --- auðvitað eigum við ekki að sækjast eftir setu í öryggisráðinu skilyrðislaust eða bara til þess að fara þarna inn heldur til þess að láta gott af okkur leiða. En vegna þess að hér hefur ítrekað verið talað um að við förum þarna inn á einhverjum forsendum Bandaríkjanna vil ég aðeins upplýsa hann um skýrslu á Bandaríkjaþingi þar sem gerð var úttekt á stuðningi Íslands í ýmsum málum sem varða Bandaríkin á undanförnum árum. Það vill svo til að þar kemur fram að við liggjum miklu nær Evrópusambandinu en Bandaríkjunum. Nú ætla ég ekki að fullyrða um hvernig það hefur verið á árum áður en það liggur hins vegar fyrir að Bandaríkin hafa verið mikilvæg samvinnu- og vinaþjóð Íslendinga um áratuga skeið, sú þjóð sem fyrst viðurkenndi sjálfstæði landsins. Mér finnst það svona allt að því skína hér í gegn í umræðunni að við eigum að reyna að komast hjá því að standa með Bandaríkjunum, jafnvel þótt það sé í góðum málum. Ég vona að hv. þingmaður eigi ekki við það. 

Það hefur enginn ...

Það hefur komið skýrt fram hér í dag af hálfu Samf.

Þetta er ekki rétt.


            

Virðulegi forseti. Ég tel Bandaríkjamenn að sjálfsögðu til vina okkar en undirstrika þó að í utanríkismálum eigum við fyrst og fremst að sýna sjálfstæði. Ég vil hins vegar árétta meginatriði ræðu minnar, þ.e. hvort vænta megi breytinga í þá veru að fækka hindrunum í vegi innflutnings á landbúnaðarvörum frá fátækustu ríkjum veraldar hingað til Íslands.

Frú forseti. Svarið við þessari spurningu er já. Ég vil taka það fram, vegna þess að hv. þm. hvatti okkur til þess að sýna meiri samstöðu með Evrópusambandinu, að við höfum gengið mun lengra í samstarfi og vilja okkar gagnvart þróunarríkjum en Evrópusambandið. Ég sé enga ástæðu til að vinna sérstaklega með þeim að þessu máli. Ég minni á að ég gerði það að tillögu minni á fundi í Mósambík að fulltrúar Norðurlandanna ættu sérstakt samstarf við fulltrúa Afríkuríkja til að reyna að leggja sitt af mörkum til að brúa þetta bil. Það er alveg ljóst að það eru ýmsar landbúnaðarvörur sem ekki er hægt að flytja inn hér. Það eru hins vegar fyrst og fremst mjólkurvörur og kjötvörur, ekki þær vörur sem þessi ríki framleiða. Þar ber hæst kaffi, te, hveiti, baðmull og margt fleira sem við lítum almennt ekki á, Íslendingar, sem landbúnaðarvörur. Þegar við erum að tala um landbúnaðarvörur er það ansi ríkt í okkur að tala um kjöt, ost og mjólkurvörur. Mér heyrist a.m.k. umræðan á Alþingi vera þannig og umræðan í þjóðfélaginu. Á heimsvísu er svo margt annað landbúnaðarvörur. Það eru vín, allar korntegundir og guð má vita hvað flokkast undir landbúnaðarvörur. Það er meira og minna frjálst að flytja þessar vörur hingað til lands og við flytjum inn miklu meira af landbúnaðarvörum í skilningi alþjóðaviðskipta en við framleiðum sjálf. Við framleiðum í reynd lítið brot af þeim landbúnaðarvörum sem við neytum. Og það er ekki síst með þetta að bakgrunni sem við eigum tiltölulega auðvelt með, án þess að það kosti okkur mikið, að ganga mjög langt til móts við þróunarlöndin í þessu sambandi.

Frú forseti. Það er margt undir þegar utanríkismálin eru rædd hér á Alþingi. Fyrst af öllu langar mig til að þakka hæstv. ráðherra fyrir þá ræðu sem hér var flutt og bjóða hann velkominn heim frá Afríku. Ég fagna þeirri umræðu sem farið hefur af stað hér í fjölmiðlum í kjölfar þeirrar ferðar. Ég held að það sé okkur afar hollt að fá að opna glugga til þessarar fjarlægu heimsálfu sem er svo stór og þar sem fjarlægðirnar eru svo miklar að við áttum okkur ekki á því, og bilið á milli ríkra og fátækra í þeirri álfu einni gífurlegt. Ég tel að ferð hæstv. utanrrh. til Afríku hafi auðgað umræðuna um málefni þeirrar álfu sem ég tel afar mikilvægt og ég vil hæla hæstv. utanrrh. sérstaklega fyrir það hvernig hann hefur fært þau málefni hingað inn á okkar borð. Varðandi síðan einstaka þætti þeirrar umræðu sem hér fer fram langar mig kannski til að einbeita mér að tvennu, annars vegar vil ég skoða aðeins stöðu kvenna, og þá ekki hvað síst kvenna í stríði, og síðan langar mig til að fara örfáum orðum um Alþjóðaviðskiptastofnunina og þá samninga sem fóru út um þúfur í Cancún fyrir örfáum vikum. Mín skoðun er sú að Ísland geti haft mikið fram að færa á vettvangi alþjóðamála, ekki síst í friðarmálum. Mér þykir hins vegar ekki nægja að við getum gefið yfirlýsingu jafnalmenna og þessa til þess að segja að það sé sjálfsagt að við sækjumst eftir sæti í öryggisráðinu. Mér finnst þeirri vegsemd fylgja gífurlega mikil ábyrgð og kannski fyrst og síðast sú að utanríkisstefna okkar sé sjálfstæð og gangi út frá þeim forsendum sem íslensk þjóð hefur búið við og búið til í menningu sinni og lífi í gegnum árin og aldirnar. Mér finnst mjög mikilvægt að Íslendingar skerpi stefnu sína og sýni það í orði og á borði að þeir séu ekki bara fylgjendur utanríkisstefnu Bandaríkjanna eins og mér finnst oft vilja brenna við og hefur auðvitað komið fram hér í þessari umræðu. Nærtækasta dæmið er stríðið í Írak þar sem íslensk stjórnvöld settu okkur á lista hinna staðföstu ríkja og voru algjörlega ófáanleg einu sinni til að ræða þann möguleika að fara út af þeim lista, algjörlega án samráðs við utanrmn. þingsins, án samráðs og umræðu hér á landi. Ég tel afar hættulegt að móta utanríkisstefnu á jafneinangraðan hátt og mér finnst íslensk stjórnvöld hafa gert upp á síðkastið. Þar hafa ákvarðanir verið teknar á fámennum fundum ráðherra, jafnvel bara tveggja manna fundum --- hvað vitum við? --- og íslenskri þjóð skipað í einhverjar raðir sem hún er alls ekki sátt við að fylla. Mér finnst grundvallaratriði varðandi þessa umsókn okkar um að taka sæti í öryggisráðinu að við höfum sjálfstæða utanríkisstefnu, utanríkisstefnu sem gengur út frá íslenskum veruleika. Mér finnst sjálfgert að við leggjum áherslu á friðarmálin í allri okkar utanríkisstefnu og í öllum okkar samskiptum við erlendar þjóðir, sérstaklega auðvitað á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Staðan í ófriðarmálum veraldarinnar er hrikaleg, vægast sagt. Við erum að verða vitni að því nú á tímum að styrjaldir í heiminum eru að breytast. Þær eru allt öðruvísi í dag en þær voru fyrir 50 árum. Hvað er öðruvísi? Fyrst og fremst það að miklu fleiri óbreyttir borgarar, konur og börn, falla í valinn í þeim styrjöldum sem eru háðar í dag. Styrjaldirnar eru orðnar svo alvarlegar að þær ráðast beinlínis gegn stoðkerfi samfélagsins, gegn grundvelli samfélagsins, þar sem t.d. nauðgun er beitt markvisst sem vopni í stríði. Þessi atriði, virðulegi forseti, eru svo alvarleg að þjóðir hins vestræna heims eiga auðvitað að láta einskis ófreistað til að koma í veg fyrir þann ósóma og þá ómenningu sem viðgengst í styrjöldum veraldarinnar í dag. Og vestrænar þjóðir eiga auðvitað ekki að taka þátt í styrjöldum af þessu tagi. Vestrænar þjóðir, og þá sérstaklega þjóð á borð við Ísland sem aldrei hefur haft her, eiga að leggja sín lóð á vogarskálar friðar, ekki ófriðar. Þær eiga að leggja sín lóð á vogarskálar þess að styrjaldir eins og þær eru reknar í dag verði upprættar, öllum ráðum verði beitt til að koma í veg fyrir þær. Því miður erum við ekki að gera það með þeirri framgöngu sem íslensk stjórnvöld hafa sýnt í þessum efnum. Þess er skemmst að minnast að hingað til lands kom í heimsókn Elisabeth Rehn, önnur af tveimur skýrsluhöfundum skýrslu Sameinuðu þjóðanna um konur, stríð og frið. Það var afar athyglisvert að hlýða á fyrirlestra Elisabethar og hún lagði sitt þunga lóð á vogarskálar friðar ásamt Ellen Johnson Sirleaf sem er meðhöfundur hennar að skýrslunni. Þessar konur hafa farið um heimsbyggðinna, heimsótt sérstaklega meira eða minna öll stríðshrjáð svæði og þær hafa miðlað af þeirri þekkingu og þeirri reynslu sem þær hafa öðlast. Það er afskaplega dýrmætt að geta átt skoðanaskipti við konu á borð við Elisabeth Rehn og fá tækifæri til að kynna sér efni skýrslunnar. Það er auðvitað erfitt, en lífsnauðsynlegt fyrir okkur til þess að við getum myndað okkur stefnu í friðarmálum. Í þeirra boðskap má segja að megininntakið, meginstefið, sé að fjölga þurfi konum í ákvarðanatöku hvað varðar alla þessa þætti og þá ekki hvað síst þá þætti sem lúta beinlínis að styrjöldum eða valdi eða valdboði eða valdbeitingu. Kannski þurfum við að hugleiða það, og þegar ég segi við núna þá á ég við vestræn ríki, að hefja til vegs umræðuna um þátt kvenna í t.d. friðargæslunni og jafnvel í herjum veraldarinnar. Kannski breytast þessir hlutir ekki fyrr en konur verða orðnar 50% af hermönnum. Ég er ekki að óska neinni konu frekar en nokkrum manni þess að þurfa að ganga undir vopnum eða fara í stríð gegn öðrum þjóðum. En það eru samt sem áður í grundvallaratriðum munur á sjónarmiðum karla og kvenna í þessum efnum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að Íslendingar beiti sér fyrir því að friðargæsluliðar sem færu á vegum Íslendinga til stríðshrjáðra svæða væru í meira mæli konur. Kannski ættum við að reyna að setja okkur það markmið að konur verði helmingur þeirra sem færu til friðargæslustarfa á vegum íslenskra stjórnvalda. Í því sambandi langar mig til að segja eitt varðandi friðargæsluliðana af því það hefur verið hér í umræðunni. Mér þykir mjög mikilvægt að íslensk stjórnvöld efli þátttöku sína innan starfs Sameinuðu þjóðanna og ég legg meira upp úr því að íslensk stjórnvöld sendi friðargæsluliða í liði Sameinuðu þjóðanna til stríðshrjáðra svæða heldur en að íslensk stjórnvöld séu að senda friðargæsluliða í nafni NATO inn á átakasvæði. Ég vil gera talsverðan greinarmun þar á. En hvort sem við sendum friðargæsluliða í nafni NATO eða Sameinuðu þjóðanna þá bið ég hæstv. utanrrh. að skoða þar hlut kvenna. Ótal rök eru talin fyrir því í skýrslu þeirra Ellenar Johnson Sirleaf og Elisabethar Rehn hvers vegna nauðsynleg sé að fjölga konum í því starfi á áktakasvæðum. Af því það líður á tímann, frú forseti, og það er margt sem mann langar til að komast yfir en ekki hægt að fara yfir allt þá langar mig til að nefna lítillega deilurnar sem hæstv. utanrrh. kemur inn á varðandi veslun og viðskipti í heiminum. Hann gerir að umtalsefni í skýrslu sinni hvernig fundurinn í Cancún beið hálfgert skipbrot. Ég vil segja að þar er á ferðinni umræða sem er afar flókin og ekki er einfalt fyrir okkur Íslendinga að skilja þá hagsmuni sem þar eru í húfi. Þó er eitt sem ég held að allir séu búnir að átta sig á sem reynt hafa að fylgjast með þeirri umræðu. Hún er ekki einföld og hún byggir ekki bara á því að felldir séu niður tollamúrar til þess að viðskipti milli þjóða geti átt greiða leið frá einu landi til annars. Þessi umræða gengur líka út á vald stórfyrirtækja veraldarinnar og möguleika þeirra á að stýra viðskiptum og jafnvel nánast eignast rétt til viðskipta við fjölmennar þjóðir. Nægir þar að nefna Indland og Kína sem nú þegar hafa orðið illa út úr viðskiptum sínum við vestræn stórfyrirtæki. Það er auðvitað svo margt sem þarf að gá að t.d. varðandi matvælaframleiðsluna sem hæstv. ráðherra er búinn að koma hér inn á, framleiðslu landbúnaðarafurða. Það tíðkast orðið í veröldinni að vestræn stórfyrirtæki, oftar en ekki bandarísk, kaupa sig inn á markaði á afskaplega hæpnum forsendum. Það hafa nú verið skrifaðar um það merkar bækur hvernig brögðum stórfyrirtækin beita. Mig langar til að nefna eina bók sem er merkileg og fjallar um þessa hluti. Hún heitir Alternatives to Economic Globalization eða Hugmyndir um aðra efnahagsskipan í veröldinni, þ.e. annars konar efnahagsskipan. Það er nefnilega þannig að hægt er að hugsa sér að veröldin verði færð til betri vegar í gegnum m.a. breytta viðskiptahætti. En það er ekki þar með sagt að þeir viðskiptahættir sem Alþjóðaviðskiptastofnunin talar fyrir séu hinir einu réttu. Mér finnst afskaplega mikilvægt að við horfum á það inntak sem ég tel að þurfi að vera til staðar ef breyttir viðskiptahættir eiga að skila þjóðum veraldarinnar í alvöru bættu lífi fyrir þjóðirnar. Þá er ég að tala um jöfn kjör, jöfnun kjara, bætt lífskjör fyrir þá sem eru verst settir og þær þjóðir sem eru verst settar. Ég tel nauðsynlegt að við á Vesturlöndum finnum raunhæfar leiðir til þess að valdið sé aftur fært til fólksins, til þjóðanna, og verði þá tekið úr höndum einræðisherra og að stutt verði við bakið á lýðræðislegri skipan eða aðstoð við þjóðir að koma á lýðræðislegri skipan. En ég mun aldrei skrifa undir það að hægt sé að gera það með hervaldi. Ég verð að viðurkenna að mér finnst ansi mikið skorta hjá mörgum þjóðum veraldarinnar að þær hafi þann menningarlega bakgrunn sem þarf til þess að hægt sé að innleiða lýðræðislega stjórnarhætti Vesturlanda án þess að farið sé öðruvísi að en vestrænir stjórnarherrar hafa verið að reyna hingað til. Það skiptir verulegu máli að við tryggjum mannréttindi og að mannréttindamálin verði sett í forgrunn í allri þessari vinnu. Þau skipta líka máli í viðskiptalegu tilliti, þegar við erum að skoða viðskipti þjóða í milli. Síðast en ekki síst vil ég nefna umhverfismálin sem eru stór þáttur í þessu og tengjast umræðunni um sjálfbæra þróun. Varðandi alla matvælaframleiðslu og frjáls viðskipti tengd henni þá hafa frjáls félagasamtök verið að reyna að koma hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar þarna að. Sú hugmyndafræði byggir á því að þjóðir, byggðarlög, landsvæði hafi það nokkuð tryggt að matvælaframleiðslan sé þeirra sem þar búa, þ.e. við megum ekki láta hin erlendu stórfyrirtæki verða svo dugleg við að flytja inn matvæli til fátækari þjóða að möguleikum þjóðanna á því að framleiða sjálfar verði kippt undan þeim. En það hefur viljað brenna við að stórfyrirtæki komi til fátækra landa og kippi beinlínis fótunum undan framleiðslu þjóðanna sjálfra. Þannig er hægt að nefna sókn bandarískra stórfyrirtækja inn í kornframleiðslu í Indlandi þar sem hefur verið sett á markaðinn vara, t.d. kornvara sem er þeirrar náttúru að hún er erfðabreytt og ber ekki frjótt korn. Það þýðir að bændur í Indlandi, fátækir bændur, geta ekki tekið hluta uppskerunnar frá og notað sem útsæði í næstu uppskeru. Þeir þurfa aftur að koma til stórfyrirtækisins og kaupa meira erfðabreytt korn. Þetta eru lúaleg brögð stórfyrirtækja sem er verið að beita víða um heim. Íslensk stjórnvöld eiga að vera vakandi á verðinum gagnvart svona hlutum. Þau eiga að tala gegn þessum aðferðum stórfyrirtækjanna á fundum eins og í Cancún, á öllum þeim fundum sem fjallað er um alþjóðleg viðskipti og íslensk stjórnvöld eiga í alvöru að reisa merki sjálfbærrar þróunar, hafandi sett slík merki inn í sínar eigin stefnuskrár. Og íslensk stjórnvöld eiga að geta verið málsvarar hennar á alþjóðavettvangi til að tryggja að matvælaframleiðslan í veröldinni lúti þeim lögmálum og auki þar með möguleika fátækra þjóða á að framleiða matvæli og þá sömuleiðis að selja þau.

Frú forseti. Ég vildi aðeins bregðast við því sem hv. þm. sagði um konur og friðargæslu. Ég tek undir það. Í fyrsta skipti sem ég kom til Bosníu og heimsótti friðargæsluliða þar þá heimsótti ég m.a. breska herdeild þar sem fjórar íslenskar konur voru við störf, tveir íslenskir læknar og tveir íslenskir hjúkrunarfræðingar. Það kom Bretunum mjög á óvart hvað þetta samstarf gekk vel. Hermennirnir voru undir heraga en þessar íslensku konur stóðu sig frábærlega vel. Það er alveg ljóst að mikil þörf er fyrir það að konur komi til þessara starfa, t.d. lögreglustarfa. Það er mikill áhugi fyrir því að fá íslenskar konur, lögreglumenn, til starfa bæði Kosovo og í Bosníu vegna þess að lögreglumenn lenda oft í margvíslegum málum sem snerta konur. Þar má nefna glæpastarfsemi, nauðganir og fleira sem tengist glæpamönnum sem konur geta betur átt við en karlar. Þetta liggur fyrir og það er okkar stefna að fá sem mest af konum til þessara starfa eftir því sem það á við. Sem betur fer hafa mjög margar konur komið til starfa á vegum íslensku friðargæslunnar. Ég vona að svo verði áfram. Að því er varðar WTO þá eru að sjálfsögðu tvær hliðar á því máli, þ.e. að því er varðar fyrirtækin. Eitt er víst að í Afríku skortir það að erlend fyrirtæki komi þar inn og fjárfesti. Það vantar fjárfestingu. Það vantar atvinnusköpun. En auðvitað er mikilvægt að þessi fyrirtæki taki fullt tillit til aðstæðna í þjóðfélaginu. Eins og ég sé hlutina í Afríku --- ég þekki það ekki nægilega vel í Asíu --- þá stórvantar þar fjárfestingu erlendra fyrirtækja.

Hv. þingforseti. Ég vil byrja á því að þakka utanrrh. fyrir þessa skýrslu. Ég tók eftir því að í skýrslunni var hratt farið yfir það sem snýr að hafrétti og hafréttarmálum. Ég hefði viljað að það yrði útskýrt betur hvaða vinna er í gangi varðandi Rockall-svæðið í fyrsta lagi og í öðru lagi varðandi Svalbarðasvæðið og Jan Mayen-svæðið. Ég tel að við eigum skýlausan rétt á þessum hafsvæðum. Þetta snýst ekki bara um fisk. Þetta snýst um botninn og hugsanlega nýtingarmöguleika á efni úr botni þarna í framtíðinni. Ég hefði talið að vinna þyrfti í þessum málum meira en gert hefur verið. Ég veit reyndar ekki nákvæmlega hver staða mála er, en ég óska eiginlega eftir því að fá skýringu á því hvar við erum staddir í þessu. Varðandi Suðurnes og atvinnumál á Suðurnesjum þá held ég að stjórnvöldum hljóti að vera það ljóst núna að það þarf nánast sérstakar aðgerðir á Suðurnesjum í atvinnumálum. Það er atvinnuleysi á Suðurnesjum núna. Á milli 300 og 400 manns eru á atvinnuleysisskrá. Það kallar beinlínis á það þegar fleiri atvinnulausir koma á svæðið að gripið verði til sérstakra aðgerða. Ekki er óeðlilegt að fjallað sé um þau mál í utanrmn. þar sem utanrrn. er yfir sýslumannsembættinu á Keflavíkurflugvelli og öllu sem snýr að varnarsvæðinu. Það er sérstakt sýslumannsembætti og tilheyrir utanrrn. hjá okkur. Því er ekkert óeðlilegt að fjallað sé um það hér þegar utanrrh. flytur sitt mál um utanríkismál.

Herra forseti. Full ástæða hefði verið til að gera hafréttarmálum hér sérstök skil. Að því er varðar Jan Mayen-svæðið þá var því nú lokið með samningi á sínum tíma, hvort það var rétt í kringum 1980. Að því er varðar Svalbarða þá höfum við aldrei viðurkennt eignarrétt Norðmanna á því svæði frekar en aðrar þjóðir. En að því er varðar hafsvæðið í kringum Ísland almennt þá fara núna fram mjög umfangsmiklar rannsóknir á hafsvæðinu, m.a. á Rockall-svæðinu og líka á svæðinu austur af Íslandi. Þessar rannsóknir kosta mörg hundruð millj. kr. Mig minnir það vera einhvers staðar á bilinu 600--800 millj. Þær fara fram til þess að undirbúa kröfugerð okkar á hafsbotninum og auðlindum þar, en munu jafnframt gagnast okkur mikið í sambandi við Rockall-málið. Það sem hefur áunnist í því er að Bretar hafa fallist á að ræða það mál við okkur. Það var ákveðið á fundi sem ég átti á sínum tíma með utanríkisráðherra Bretlands, Robin Cook, og þá komst nokkur skriður á málið. Við erum sem sagt fyrst og fremst að undirbúa þetta mál með rannsóknum. Fyrir því hefur verið gerð grein í utanrmn. Þessar rannsóknir áttu sér m.a. stað í sumar og síðan aftur næsta sumar og eitt af hafrannsóknaskipunum var upptekið við það á tímabili. Ég tel því að verið sé að vinna ágætlega að þeim málum hvernig sem svo það endar nú.

Herra forseti. Hæstv. utanrrh. hefur gert grein fyrir ákvörðun ríkisstjórnarinnar um framboð til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Þessi ákvörðun er að mínu mati rökrétt framhald á þróun síðustu áratuga þar sem við Íslendingar höfum með auknum hætti beitt okkur og axlað ábyrgð í samfélagi þjóðanna. Það hefur sýnt sig að friðsöm smáríki hafa mikilvægu hlutverki að gegna í þessari æðstu stofnun alþjóðasamfélagsis. Enn þá geta smáríki komið að átökum og smáríki geta miðlað málum án þess að vera tortryggð fyrir að vera að þjóna eigin hagsmunum eða þjóna eigin stórveldishagsmunum. Framboðið er því fullkomlega tímabært og það ber að reka af fullum þunga en auðvitað samhliða því að við vinnum að öðrum mikilvægum verkefnum á sviði utanríkismála. Það má í raun segja að þau skref sem hafa verið stigin undanfarin ár til þess að byggja upp utanríkisþjónustuna hafi þegar skilað þeim árangri að rödd Íslands heyrist nú betur í alþjóðasamfélaginu en fyrr. Ánægjuleg staðfesting á þeim árangri, sem íslenska utanríkisþjónustan hefur náð undir forustu hæstv. utanrrh., fékkst í vor þegar það alþjóðlega tengslanet sem byggst hefur upp í ráðherratíð hæstv. utanrrh. varð til þess að það tókst að beina viðræðum Íslendinga og Bandaríkjamanna um framtíð varnarsamningsins í þann eðlilega farveg sem sá samningur er nú kominn í. Herra forseti. Eitt mikilvægra verkefna okkar í utanríkismálum er samvinna við Norðurlöndin og Evrópusamvinnan. Við eigum mikla samleið í Evrópumálum með hinum Norðurlöndunum en þessar frændþjóðir eru jafnframt okkar helsti stuðningur varðandi framboðið til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. En nú þegar samningur um stækkun hins Evrópska efnahagssvæðis hefur verið undirritaður í óbreyttri mynd og mun minnkandi líkur eru á uppfærslu samningsins vil ég koma aðeins inn á það hvernig stækkun ESB horfir við Norðurlöndunum sem heild en þessi mál hafa mikið verið rædd á vettvangi Norðurlandaráðs og nú síðast á Norðurlandaráðsþingi sem haldið var í Ósló á dögunum. Stækkun Evrópusambandsins eykur þörfina á því að Norðurlönd hafi samráð um hagsmunamál sín í Evrópusamstarfinu og það á jafnt við norrænu ESB-löndin og Ísland og Noreg sem hafa valið að tengjast Evrópu með EES-samningnum. Samstarf Evrópuríkjanna bæði breikkar og dýpkar þegar tíu ný aðildarríki bíða inngöngu í ESB og metnaðarfull stjórnarskrá með umfangsmikum stjórnsýsluumbótum er í bígerð. Stækkun sambandsins felur í sér ný tækifæri fyrir Norðurlönd því flest bendir til þess að samstarf ríkjahópa með sameiginleg gildi og hagsmuni muni aukast til mikilla muna innan ESB. Herra forseti. Norðurlöndin hafa valið ólíkar leiðir til þátttöku í yfirstandandi samrunaþróun Evrópu og raunar ólíkar leiðir til þátttöku innan ESB, t.d. hvað varðar evruna. Hvað sem því líður þá er Evrópuréttur fyrirferðarmikill í löggjöf allra Norðurlandanna, jafnt þeirra ríkja sem taka þátt í mótun hans og hinna sem standa fyrir utan ákvarðanatökuna um löggjöfina. Og þrátt fyrir að Norðurlöndin hafi valið ólíkar leiðir á ýmsum sviðum þá breytir það ekki því að löndin hafa svipaða hagsmuni og lífsgildi sem þessi lönd standa best vörð um í sameiningu. Norðurlöndin eru öflug heild sem oft og tíðum hefur haft forustu um breytingar og þau hafa líka orðið öðrum fyrirmynd að svæðisbundnu samstarfi. Skýr dæmi um þetta er sameiginlegur vinnumarkaður og vegabréfasamstarf Norðurlanda sem komið var á fót áratugum áður en slíkt varð nokkur raun innan ESB. Annað dæmi eru jafnréttismálin. En þó að ýmislegt skorti á að fullu jafnrétti sé náð, t.d. í launamálum á Norðurlöndunum, þá er hlutur kvenna samkvæmt flestum mælistikum betri á Norðurlöndum en annars staðar í Evrópu og í rauninni í öllum heiminum. Með því að vera fyrirmynd hvað varðar þjóðfélagsuppbyggingu og samstarf á milli þjóða hafa Norðurlönd sem ríkjahópur styrkari stöðu til að hafa sterk áhrif á alþjóðavettvangi ein sér eða í samstarfi sín á milli. Og eins og við þekkjum hefur norræna samstarfið verið Íslendingum einkar happadrjúgt á liðnum árum og áratugum og það hefur spannað mjög vítt svið atvinnu, menntunar og menningar þótt hér sé hvorki staður né stund til að tíunda margvíslegan ávinning okkar af því. En það gleymist líka oft í þessari umræðu hve samstarfið hefur geysilega mikil áhrif fyrir alþjóðasamskipti okkar af því að Norðurlöndin eru okkar nánustu bandamenn í alþjóðamálum og við leitum fyrst og síðast eftir stuðningi bræðraþjóða okkar þegar mikilvæg hagsmunamál Íslendinga eru uppi á vettvangi alþjóðasamfélagsins. Það er ljóst að Ísland nýtur góðs af norrænu samstarfi í Evrópumálum enda er þar vettvangur til viðræðna við þau ríki ESB sem tengjast okkur nánustum böndum. Þar mætum við velvilja og getum mælt fyrir áherslumálum okkar í Evrópusamstarfinu með fullum skilningi og betri skilningi en víðast hvar annars staðar á sérstöðu Íslendinga og séríslenskum aðstæðum. Herra forseti. Hvort sem við Íslendingar ákveðum að halda tengslum okkar við ESB í gegnum EES-samninginn, eins og við höfum gert, eða sækjum um aðild að ESB einhvern tíma í framtíðinni þá er það stuðningur þessara frændþjóða sem við reiðum okkur fyrst og fremst á. Og í ljósi þeirrar óvissu sem nú ríkir um framtíð EES-samningsins er það afar jákvætt fyrir okkur að staða og hlutverk Norðurlandanna í Evrópu sé í brennidepli í norrænu samstarfi. Það er mín skoðun að Norðurlandasamstarfið muni eftir sem áður vera okkar mikilvægasti pólitíski samráðsvettvangur í Evrópumálunum og annars staðar og jafnframt brú okkar til Evrópu, til álfunnar hvernig sem við kjósum að haga tengslum okkar að öðru leyti. Herra forseti. Hæstv. utanrrh. nefndi í ræðu sinni aukin umsvif okkar Íslendinga í friðargæslu og aukin umsvif okkar í friðarframkvæmd. En framboð til sætis í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna endurspeglar klárlega bæði dug okkar og metnað á þessu sviði. Í því tilefni vil ég nefna að á norrænum vettvangi hefur verið töluverð umræða um friðargæsluna og hvernig Norðurlöndin og þá í sameiningu geti verið í fararbroddi á því sviði, og svo ég víki nú að því sem gjarnan hefur verið nefnt af öðrum ræðumönnum í dag, hefur sérstök áhersla verið lögð á það hvernig hægt sé á þessum vettvangi að bæta stöðu kvenna á átakasvæðum. En hlutur og hlutverk kvenna í nútímahernaði, í nútímastríðsátökum, hefur á undanförnum árum og undanförnum missirum verið æ ofar á baugi á alþjóðavettvangi og er það vel og tímabært. Flest stríðsátök samtímans eiga sér stað innan ríkja milli ólíkra kynþátta og milli fólks sem aðhyllist ólík trúarbrögð. Þessi innbyrðis átök hafa gríðarleg samfélagsleg áhrif á konur og þau hafa mun meiri áhrif á konur en hefðbundnar styrjaldir á milli ríkja eins og heyra núna sögunni til, alla vega í bili. Við höfum öll kynnst umræðunni sem varð vegna voðaverkanna sem voru framin á Balkanskaga í nafni þjóðernishreinsana. Þau voðaverk leiddu til alþjóðlegrar vitundarvakningar um stöðu kvenna á átakasvæðum sem hefur m.a. birst í ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1325/2001 sem hefur einu sinni eða tvisvar þegar í þessari umræðu í dag verið nefnd. Mig langar, herra forseti, eins og aðrir ræðumenn fyrr í dag að nefna skýrslu Elisabethar Rehn og Ellenar Johnson, skýrsluna Konur, stríð og friður sem rituð var fyrir UNIFEM. En eins og líka hefur komið fram kynnti Elisabeth Rehn skýrsluna hér á landi fyrir skemmstu, bæði á ráðstefnu sem haldin var í háskólanum á vegum stofnunar í kynjafræðum og eins á fundi sem hún átti með fulltrúum í utanrmn. Þessi skýrsla er ógnvekjandi lesning um þann hrylling skipulegs ofbeldis og sérstaklega skipulegs kynferðislegs ofbeldis sem konur og börn í nútímanum verða fyrir í stríðsátökum. Í þessari skýrslu segir frá því hvernig kvenlíkaminn hefur orðið hluti af vígvellinum og hvernig skipulegum nauðgunum er víða vísvitandi beitt sem vopni gegn óvininum og jafnframt vopni gegn samfélagi óvinarins. Með því er ráðist að hornsteini samfélagsins, fjölskyldustoðinni og afleiðingin hvarvetna er heildræn félagsleg upplausn. Það er ákveðin kaldhæðnisleg staðreynd að konur eru mun líklegri til að halda kyrru fyrir þegar átök brjótast út heldur en karlmenn og lenda því oftar í átökunum miðjum og í vítahringnum miðjum. Að stríðinu loknu eru það einnig konur sem bera skarðan hlut frá borði. Það eru konur sem halda fjölskyldunum saman eftir stríðsátök. Það eru konur og mæður sem leita týndra ástvina og það eru konur og mæður sem þurfa að axla ábyrgðina á því að brauðfæða börn sín. En það eru líka konur sem þurfa að bera skömmina eftir skipulegar kynferðislegar ofbeldisaðgerðir og þessar sömu konur eru jafnvel útskúfaðar úr sínu eigin samfélagi. Þetta þrotlausa stríð þessara kvenna, sem svo vel er gerð grein fyrir í bók Elisabethar Rehn og Ellenar Johnson, er fyrst og fremst háð í einsemd og það er háð fjarri augum alþjóðasamfélagsins en það er engu minna og hefur ekki minni áhrif en tímabundið vopnaskakið sem aftur og aftur og ávallt fyrst og fremst kallar á kastljós fjölmiðlanna. Þessi orð mín, herra forseti, eru ekki sögð í pólitísku eða sögulegu tómarúmi. Það eru karlagildi sem hafa stýrt stríðsrekstri og þeim aðferðum sem hafa einkennt stríð og það sem meira er og það sem er verra og bent er líka á í skýrslunni Konur, stríð og friður er að það eru líka karlagildi og viðhorf sem stýra viðbrögðum alþjóðasamfélagsins við þeim hörmungum sem dunið hafa yfir. Við Íslendingar erum eins og aðrir Norðurlandabúar fjarri átökum bæði í tíma og rúmi, en á sama tíma erum við afar virkir þátttakendur í friðargæslu og jafnréttishefðin er hvergi jafnsterk og hér á landi og annars staðar á Norðurlöndunum. En þetta er einmitt það tvennt sem gerir það að verkum að við og aðrar Norðurlandaþjóðir erum mun betur í stakk búin en nokkur önnur ríki til að setja málefni kvenna í forgang í friðargæslunni í samræmi við ályktun öryggisráðsins nr. 1325. Ég tel að Norðurlöndunum beri í sameiningu að taka frumkvæði í að taka mun ríkara tillit til aðstæðna kvenna á átakasvæðum og vinna að því að framfylgja þeirri alþjóðlegu vernd sem konum og börnum ber samkvæmt alþjóðasáttmálum, og það hefur verið tilfinnanlegur skortur á alþjóðavettvangi á því að hugað sé sérstaklega að hlutskipti kvenna, barna og fjölskyldna eftir að stríðsátökum lýkur. Allt eru þetta málefni sem við Íslendingar getum og eigum að láta okkur varða, fyrst og fremst í samvinnu við frændþjóðir okkar, því að á þessu sviði getum við gert meira gagn en á mörgum öðrum sviðum þar sem við erum að stafa á vettvangi utanríkismála. Ein leiðin sem m.a. Elisabeth Rehn leggur áherslu á er að sýna konur sem fyrirmyndir fyrir þær konur í stríðshrjáðum löndum sem standa frammi fyrir því verkefni að byggja upp samfélag sem stríðsátök hafa lagt í rúst. Við þurfum að horfast í augu við það að konur hafa gjarnan annað sjónarhorn á viðfangsefni á þessu sviði og forgangsröðun verkefna og þær sjá aðrar þarfir og aðrar lausnir á hvernig eigi að forgangsraða og þær gera það á töluvert annan hátt en karlar. Um það höfum við fjölmörg dæmi í þessari títtnefndu skýrslu og í annarri lesningu um þessar aðstæður. Ég lít þannig á að markmið okkar hljóti að vera að tryggja sem jafnastan hlut kvenna og karla í friðargæslustörfum okkar og í alþjóðastarfi á þessu sviði, eins og í öllum öðrum störfum, bæði innan lands og á sviði utanríkisþjónustu. Þess vegna langar mig að nota þetta tækifæri og spyrja hæstv. utanrrh. sérstaklega um hlut kvenna í íslensku friðargæslunni og jafnframt um þær hugmyndir sem eru um að efla friðargæsluna og að auka fræðslu og almennan undirbúning fyrir friðargæslustörf. Á þskj. 276 er svar frá hæstv. utanrrh. við fyrirspurn um íslensku friðargæsluna. Þar kemur fram að á viðbragðslista er 151 einstaklingur og þar af er 21 einstaklingur að störfum. Það kemur líka fram að 41 einstaklingur hefur verið sendur á vettvang.

Herra forseti. Ég vildi aðeins endurtaka það sem ég hef áður sagt, að íslenska friðargæslan sækist sérstaklega eftir því að fá konur á viðbragðslista sinn. Þær hafa reynst afar vel í þeim störfum sem þær hafa tekið að sér, hvort sem það hefur verið í Bosníu, Kosovo eða Sri Lanka. Ég vil líka bæta við störfum á vegum Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Margar konur hafa unnið á vettvangi í Afríku og í þeim samfélögum sem þar eru hafa störf þeirra reynst afskaplega vel. Hér er um að ræða störf sem snúa að félagslegum vanda margvíslegum, ólæsi og fullorðinsfræðslu. Ég held að það sé rétt sem forseti Alþjóðabankans sagði einu sinni: Ef þú menntar konu þá menntarðu fjölskyldu, ef þú menntar karlmann þá menntarðu bara karlmann. Ég tel ljóst að konur leggja sig miklu meira fram um að færa þekkinguna yfir til barna og annarra í fjölskyldunni. Þess vegna er fullorðinsfræðsla kvenna mjög mikilvæg. Ég vil ekki aðeins beina kastljósi að friðargæslunni heldur líka að þróunarsamvinnunni. Það er hægt að nefna fjölmörg dæmi þess, hvort sem það er í Mósambík, Úganda, Malaví eða Namibíu, þar sem við höfum unnið, að störf kvenna að félagsmálum, menntamálum og heilbrigðismálum hafi reynst afskaplega vel.

Herra forseti. Ég efa ekki að íslenskar konur í friðargæslunni standi sig með afburðum vel og ekki síður en karlmennirnir. Við vitum öll hversu geysilega gott orð fer af íslenskum friðargæsluliðum. Ég geri ráð fyrir því að það séu friðargæsluliðar af báðum kynjum. Mér finnst gott að heyra utanrrh. leggja áherslu á þörfina fyrir konur á þessu sviði, hvort sem er í þróunaraðstoðinni eða í friðargæsluliðinu. En mér lék svolítil forvitni á að vita, af þessum tölum sem ég nefndi, hversu margar konurnar væru. Við vitum líka að vandamálin sem hrjá þessar stríðshrjáðu þjóðir, t.d. á Balkanskaganum, virka stundum óyfirstíganleg. Eitt stóra vandamálið er mansalið, þ.e. konur og börn sem eru seld til kynlífsþrælkunar, ekki bara frá þessum löndum til ríkja í Norður-Evrópu heldur líka til þessara landa til að svara eftirspurn sem starfsmenn alþjóðasamfélagsins skapa, og þar með talið friðargæsluliðar. Það er einmitt vegna þessa, herra forseti, sem það skiptir máli að konur jafnt og karlar starfi í friðargæslunni á þessu landsvæði eins og annars staðar.

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki þessar tölur með mér en ég mun að sjálfsögðu afla þeirra og koma þeim til hv. þm. Það liggja að sjálfsögðu fyrir upplýsingar um hvernig þetta skiptist. En ég vil samt geta þess að það hefur stundum reynst erfiðara að fá konur en karla til ákveðinna starfa í friðargæslunni, þá kannski sérstaklega lögreglustarfa. Það er m.a. vegna þess að það eru mun færri konur í íslensku lögreglunni en karlar. Ég er alveg viss um að ef fleiri konur væru í íslensku lögreglunni þá hefðu fleiri konur farið til löggæslustarfa hjá íslensku friðargæslunni. Við verðum því líka að líta inn á við en ekki bara út á við. Þetta ræðst af þeim aðstæðum sem hér eru. Það er mikil þörf fyrir stéttir eins og verkfræðinga og lækna. Eins er mikil þörf fyrir hjúkrunarfræðinga, þar vitum við að er ekki skortur á konum á Íslandi. Hins vegar hafa verið miklu færri konur í stétt verkfræðinga en karlar. Þetta ræðst töluvert af þeim aðstæðum sem við sjálf búum við. Okkur gefst þannig tækifæri til að líta líka inn á við í þessu samhengi.

Herra forseti. Það var alls ekki ætlun mín að reka hæstv. utanrrh. á gat með þessar tölulegu upplýsingar sem ég óskaði eftir. En í svari við fyrirspurn sem ég nefndi í ræðu minni komu ýmsar góðar upplýsingar fram, m.a. um fjöldann, án þess að kyngreint væri, þ.e. hversu margir karlar og konur hefðu verið send á vettvang og hversu margir væru tilbúnir í viðbragðsstöðu. Í því ágæta svari kom fram hvernig undirbúningi væri háttað núna og lögð áhersla á að það stæði jafnvel til að huga að breytingum á undirbúningi samtímis því að efla friðargæsluna. Mér leikur líka forvitni á að vita --- þó að hæstv. utanrrh. geti því miður ekki svarað nú þegar --- hvernig breyta eigi undirbúningnum. Ef við ætlum að ráða konur til starfa er ljóst að sá undirbúningur sem lýtur að öryggismálum, að læra á áttavita og beita staðsetningartæki, miðast ekki við þau störf sem falla kannski helst að því sem konur geta sinnt innan friðargæslunnar. Það væri gott, einhvern tíma seinna í þessari umræðu, að fá upplýst hvernig áherslubreytingin á að verða í undirbúningi og þjálfun fyrir friðargæsluliða á næsta ári.

Virðulegi forseti. Það hefur borið meira á því og oftar verið nefnt í þessari umræðu en áður að þáttur kvenna þurfi að vera meiri. Það hefur verið talað um að stuðningur við konur í þróunarlöndunum sé mikilvægur og hæstv. utanrrh. hefur tekið undir það. Það er talað um að fjölga konum í friðargæslunni vegna þess að á viðkvæmum svæðum og hjá sumum þjóðum geta t.d. trúmál haft það í för með sér að aðeins konur komist að viðkomandi konum, alls ekki karlar. Rætt hefur verið um konur sem fyrirmyndir í stríðshrjáðum löndum og ég get tekið undir það allt. En þá kemur að spurningu minni eða athugasemd. Gréta Gunnarsdóttir, varafastafulltrúi hjá sendinefnd Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum, hefur víða flutt mjög fróðleg erindi, m.a. hjá UNIFEM á Íslandi. Hún hefur sagt að mjög fáar konur taki þátt í alþjóðlegri öryggisumræðu. Hún hefur leyft sér að áætla að þær séu um 6% þeirra sem hafa tekið þátt í öllum þeim alþjóðlegu ráðstefnum af því tagi sem hún hefur sótt eða vitað um, að konur séu 6% þeirra sem sækja þessar stóru ráðstefnur um öryggismál hér og þar um heiminn, hámark 10% í einstökum tilfellum. Þá er ég komin að kjarna minnar spurningar: Er ekki meinið að allt of fáar konur eru þátttakendur í alþjóðasamstarfi um öryggismál? Þær eru ekki þar sem sverfur til stáls og eru ekki þar sem stefnan er mörkuð. Allsráðandi á þeim vettvangi eru karlar sem taka ákvarðanir fyrir konur.

Herra forseti. Raunin mun eftir sem áður vera sú að í íslensku utanríkisþjónustunni hefur konum stórfjölgað. Ég hef einnig hlustað á Grétu Gunnarsdóttur fjalla um þessi mál. Hún bendir á að það vantar sýnileika kvenna, konur sem fyrirmyndir og sjónarhorn kvenna í þessa umræðu. Ég tek undir með hv. þm. um það. Þetta er nákvæmlega það sama og Elisabeth Rehn segir í skýrslu sinni. Konur á þessum stríðshrjáðu svæðum eru að berjast, með öll sín vandamál og sorgir á bakinu, að því að byggja upp samfélagið. Þær eru ekki uppteknar af hefnd. Þær eru uppteknar af verkefnunum fram undan. Til þess að styrkja þær þá þurfa þær að sjá konur, konur í friðargæslu og konurnar sem starfa í þessu alþjóðlega samfélagi. Þær skynja skilning þar á milli sem þær skynja síður frá körlunum. Hæstv. utanrrh. gat sérstaklega um það í ræðu sinni fyrr í dag að í þeirri vinnu sem fram undan væri í undirbúningi að framboði okkar til öryggisráðsins þyrftu þingmenn, þingflokkar og þingnefndir að koma að starfinu. Ég vænti þess að í því starfi, eins og í ýmsu öðru, verði hugað að því að kynjahlutfallsins sé gætt og konur verði ekki minna áberandi í því en karlar.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ganga frekar eftir viðbrögðum. Þetta voru ágæt viðbrögð við spurningu minni. Út af síðustu orðum þingmannsins þá vil ég að fram komi að mér finnst þetta mjög jákvætt eins og það kemur fram í ræðu hæstv. utanrrh. En hingað til hefur ekki farið mikið fyrir þátttöku þingmanna í verkefnum sem hafa verið í höndum ríkisstjórnarinnar eða ráðherranna. Þá ber nýrra við og verður mjög ánægjulegt ef þingmenn fá aðkomu að hinum þýðingarmikla undirbúningi að umsókn um aðild að öryggisráði Sameinuðu þjóðanna.

Herra forseti. Ræða hæstv. utanrrh. um utanríkismál markar viss tímamót í umræðu og stefnu í utanríkismálum, finnst mér, og kem ég að því aðeins nánar í ræðu minni. Meginhluti ræðu hæstv. ráðherra fjallar um umsókn Íslands í öryggisráðið og í rauninni um þá auknu ábyrgð sem Ísland mun þá verða að axla, ef af verður, og einnig í aðdraganda þeirrar umsóknar. Hæstv. utanrrh. fjallaði meira um framtíðina og hvernig hann sæi utanríkisstefnuna þróast og vildi gjarnan gleyma einhverju af því sem að baki væri eða það lá í orðunum. Ég get verið sammála hæstv. utanrrh. í þeim efnum. Ég átti því láni að fagna að fá tækifæri til að heimsækja Sameinuðu þjóðirnar fyrir rúmri viku og dvelja þar um tíma og kynnast störfum þeirra og einnig störfum sendiherra okkar og sendinefndar hjá Sameinuðu þjóðunum. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að þetta var afar lærdómsríkt og opnaði augu og víddir fyrir verkefnum sem þar eru unnin. Ég vil taka fram að sendinefnd Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum leggur fram gríðarlega mikið starf og leggur sig mjög fram í störfum sínum. Þrátt fyrir tiltölulega fámennan hóp er lögð áhersla á að taka þátt í sem allra flestum verkefnum og vera sem allra víðast í umræðum innan Sameinuðu þjóðanna og var aðdáunarvert hvernig þeim tókst að fylgja þar eftir hlut Íslands í þeirri umræðu. Þetta vil ég að komi strax fram og við getum í sjálfu sér verið stolt af verkum þessa ágæta fólks sem er á þeim vettvangi. Eitt af þeim umræðuefnum sem komu á dagskrá á allsherjarþinginu var samskipti þjóða sem m.a. laut að endurheimt menningarverðmæta sem hefðu verið fjarlægð með einum eða öðrum hætti úr heimalandi sínu. Við þekkjum þá umræðu á Íslandi að menningarverðmæti okkar, handrit og jafnvel fleiri verðmæti voru flutt úr landi til Danmerkur á sínum tíma. Að vísu vorum við þá hluti af Danaveldi þegar þetta fór fram en engu að síður sóttum við bæði sjálfstæðisbaráttu okkar og rök fyrir sjálfstæðinu í þau menningarverðmæti, í söguna okkar og í menningarverðmætin sóttum við rökin fyrir sjálfstæðisbaráttunni. Við fórum ekki með vopnum, sóttum ekki sjálfstæði okkar með vopnum eða samsærum heldur með rökum og á grunni eigin forsendna. Í ágætri ræðu sem sendiherra okkar, Hjálmar Hannesson, flutti einmitt um þetta mál á allsherjarþinginu rakti hann sjálfstæðisbaráttuna, hvernig við hefðum stuðst við menningarverðmætin og hvernig við hefðum síðan sótt menningarverðmætin áfram með samningum við Dani og fengið þau heim, eins og handritin. Þetta erindi sendiherra okkar vakti gríðarlega mikla athygli því að ræður annarra, Egypta, Indverja, Grikkja og annarra landa voru afar bitrar yfir því hvernig heimsvaldaþjóðir, Bretar, Bandaríkjamenn, Þjóðverjar --- sem voru nú sérstaklega nefndir til --- höfðu að þeirra mati rænt og ruplað menningarverðmætum úr landinu, verðmætum sem voru eiginlega hornsteinar þeirra sem þjóða. Þeir fóru fram á það að sett yrðu alþjóðleg lög sem skikkuðu þessar þjóðir til að skila slíkum menningarverðmætum til baka. En sendiherra okkar rakti þau samskipti og hvernig við hefðum unnið hér bæði til þess að ná sjálfstæðinu og menningarverðmætum til baka og hvatti til þess að sú leið sem við hefðum farið yrði höfð að leiðarljósi í samskiptum þjóða með gagnkvæmri virðingu fyrir þessum þáttum. Sú ræða og undirtektir sem hún fékk á allsherjarþinginu staðfesti í rauninni þá skoðun sem ég hafði svo sem fyrir, að litlar þjóðir með öflugan menningarlegan bakgrunn og reynslu ættu erindi inn á vettvang hinna Sameinuðu þjóða, bæði til að taka þátt í að leysa flókin viðfangsefni og geta þar átt þátt í forgöngu um að vinna að friði og bættum samskiptum þjóðanna. Ég vil nefna þetta hér, virðulegi forseti, í upphafi vegna þess að þetta innlegg snart náttúrlega Íslendinginn í manni og það snart líka þær hugsjónir sem við berum um að með samningum og virðingu sé hægt að sækja það sem okkur finnst sjálfsagður réttur en ekki með vopnum og yfirgangi. Umræðan um hugsanlega inngöngu okkar eða umsókn í öryggisráðið var í sjálfu sér mikið rædd bæði við íslensku sendinefndina og eins við þá erlendu fulltrúa sem þar voru og maður komst í tæri við til þess að skiptast á skoðunum. Það er alveg rétt að láta þess getið að maður fann að Ísland naut almennt virðingar innan Sameinuðu þjóðanna og staða þess hvað það varðar er býsna sterk og var ánægjulegt að upplifa það. Hins vegar var engin launung á því í umræðu víðast hvar að Íslendingar yrðu að átta sig á að með þátttöku í öryggisráðinu eða með aukinni þátttöku á alþjóðavettvangi á eigin forsendum þýddi það að Íslendingar yrðu líka að gæta sín í því hvar þeir skipuðu sér í sveit og fylgja þar einmitt pólitískri sannfæringu sem verður að liggja að baki umsókn í öryggisráðið. Það er í sjálfu sér ánægjulegt að sjá og heyra í ræðu hæstv. utanrrh. þar sem hann leggur einmitt áherslu á þau atriði. Með leyfi forseta, vitna ég í ræðu hæstv. ráðherra, þar sem segir: ,,Í kynningu á framboði Íslands og síðar í störfum innan öryggisráðsins verður stuðst við eftirfarandi megináherslur: Framlag til friðar og stöðugleika í heiminum. Ísland leggur áherslu á að það verði gert með ófrávíkjanlegri virðingu fyrir grundvallarmannréttindum, eflingu lýðræðis, baráttu gegn fátækt, virðingu fyrir grundvallarreglum þjóðaréttar og þar með viðurlögum við þjóðarmorði og grófum mannréttindabrotum.`` Ég held að við getum öll tekið undir þessar yfirlýsingar hæstv. ráðherra. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um að hæstv. ráðherra og íslenska ríkisstjórnin eigi að fara eftir þeim. Það var kannski það sem hæstv. ráðherra átti við þegar hann sagði í ræðu sinni að hér væri verið að leggja fram stefnumið til framtíðar en ekki verið að horfa svo mikið á fortíðina, því að alveg grímulaust held ég að verði að segja að þátttaka Íslands í innrásinni í Írak var meiri háttar glappaskot og alvarlegur blettur á stefnu Íslands og þátttöku í utanríkismálum. Það mun standa eftir sem svo. Ég held að eitt veigamesta málið fyrir íslenska utanríkisþjónustu nú til að taka á sé hvernig megi rétta þann kúrs og færa hann til baka. Innrásin í Írak braut flestar þær reglur og flest þau markmið sem hæstv. utanrrh. getur um hér í ræðu sinni, braut grundvallarmannréttindi og gekk gegn virðingu fyrir grundvallarreglum þjóðaréttar. Ég verð að vona, virðulegi forseti, að hæstv. utanrrh. sjái það og geri sér grein fyrir því hversu gríðarlegt og alvarlegt glappaskot það var að taka þátt í innrásinni í Írak með þeim hörmungum sem það hefur haft og mun leiða af sér og ekki verður séð fyrir endann á, og fylgi heldur eftir þeim markmiðum sem hæstv. ráðherra setur fram í ræðu sinni. Það var að sjálfsögðu rætt mikið um jafnréttismál á allsherjarþinginu og einmitt sú umræða stóð yfir þegar við vorum þar. Mér þótti athyglisvert að heyra að Sameinuðu þjóðirnar hafa sett sér mjög ákveðnar samþykktir um að auka jafnrétti innan Sameinuðu þjóðanna. Meðal fulltrúa og fólks í ábyrgðarstöðum o.s.frv. er í gildi jafnréttisáætlun sem meira að segja var gert ráð fyrir að yrði fylgt. En staðreyndin er sú að af 14 eða 15 sérstökum sendifulltrúum eða fulltrúm framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna var aðeins ein kona, hitt voru allt karlar. Á þetta var bent mjög rækilega að Sameinuðu þjóðirnar gerðu lítið í því sjálfar að fylgja eftir þeim samþykktum sem þær hefðu þó gert, og þannig var það í fleiri efnum. Það vill nú oft svo vera að langt er á milli orða og gjörða. Ég tek líka undir það, virðulegi forseti, sem stendur í ræðu hæstv. utanrrh. varðandi þátttöku þingmanna í störfum allsherjarþingsins að það verði eflt. Ég tel að rýmka eigi þá möguleika sem þingmenn hafa til þess að sækja heim Sameinuðu þjóðirnar og fylgjast með störfum þeirra þannig að sem flestir þingflokkar eigi þar möguleika á að senda þangað fulltrúa reglulega. Sú umsókn sem verið er að leggja inn til öryggisráðsins um þátttöku kemur ekki til framkvæmda fyrr en --- það verða vonandi orðin rækileg stjórnarskipti þá og þeir sem nú fara með stjórn verða vonandi allir horfnir frá stjórnvölnum og þá verða komnir nýir inn og gott að allir fylgist með og þar með þeir flokkar sem eiga sæti á Alþingi. Ég tel því að styrkja eigi aðkomu þingflokkanna á Alþingi að störfum Sameinuðu þjóðanna. Eitt í lokin, virðulegi forseti. Umsókn að öryggisráðinu er það mikið stórmál að það ætti að vera skilyrðislaus krafa að hæstv. utanrrh. legði fram ítarlega kostnaðaráætlun, bæði hvað varðar kostnað við aðildarumsóknina og einnig hver yrði hugsanlegur fjárhagslegur kostnaður við störf í öryggisráðinu, ef af verður. Virðulegi forseti. Ég vildi fyrst og fremst gera hér að umtalsefni aðild okkar að öryggisráðinu og hversu þá er brýnt að við hverfum frá braut þess að styðja við hernað og yfirgang í heiminum og snúa að braut friðar og sátta meðal þjóða.

Frú forseti. Ég vil gleðja hv. þm. með því að ég geri mér engar hugmyndir um að sitja í stóli utanríkisráðherra 2009 og 2010.  En það er nú svo að dómur sögunnar breytist stundum. Ég man vel eftir dómnum að því er varðaði Bosníu, ég man eftir dómnum að því er varðaði Kosovo, en hann breyttist þegar lengra leið frá. Ég held að það hljóti að vera aðalatriðið hvernig tekst til í Írak í framtíðinni, hvernig takast mun að byggja það samfélag upp með lýðræðislegum hætti. Ég þakka hv. þm. fyrir vinsamleg orð í garð sendiráðsins í New York. Þar er unnið afskaplega gott starf og ég tel mikilvægt að þingmenn kynnist starfi Sameinuðu þjóðanna, ekki bara sérhver þingflokkur heldur hver og einn einasti þingmaður. Ég tel að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur öll. Það var mikilvægt fyrir mig á sínum tíma og ég kynntist því allt of seint á þingmannsferli mínum. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að þingmenn eigi að hafa tækifæri til að koma þar og ég hef tekið eftir því að þingmenn annarra Norðurlandaþjóða dvelja þar lengur en okkar þingmenn án þess að ég ætli að leggja mat á það hversu lengi menn eiga að vera þar. En auðvitað kostar þetta allt nokkurt fé, mér er það ljóst, en við verðum að kosta þessu til bæði af hálfu þingsins og utanrrn.

Virðulegi forseti. Ég tel að þeim fjármunum sem varið er til þess að kosta þingmenn til þessara ferða sé ágætlega varið. Hins vegar verð ég að leggja áherslu á að þessi vinna öll, aðildarumsókn okkar að öryggisráðinu og kostnaður við þátttöku í því, verði slík að við fáum þar sæti. Við eigum að gera um þetta bæði kostnaðar- og aðgerðaáætlun. Það má líta á þetta sem nokkurs konar fjárfestingu Íslendinga í utanríkismálum til lengri tíma. Alla vega mundi ég líta svo á að þarna væri um langtímafjárfestingu að ræða. Það er ekki markmið að eiga sæti í öryggisráðinu í tvö ár og síðan er allt dottið aftur til baka í sama farveginn heldur er þetta liður í að við ætlum að fylgja eftir störfum á alþjóðavettvangi sem ég tel að Ísland eigi fullt erindi í ef fylgt er þeirri stefnu að vera boðberi friðar og sátta meðal þjóða. Þá eigum við erindi og þess vegna benti ég á, virðulegi forseti, að erfitt er að afmá svarta bletti eins og stuðning við innrásina í Írak. En reyna má að bæta úr og gæta sín á því að falla ekki aftur í slíkar svartar gryfjur. Ég legg áherslu á að umsókn um sæti í öryggisráðinu sé vandlega undirbúin og þess gætt að allir þingflokkar, allir flokkar á þingi, fái tækifæri til þess að vinna saman að þeim undirbúningi.

Frú forseti. Við erum að undirbúa áætlun um kostnaðinn sem hlýst að því að taka sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna en ég get ekki fullyrt á þessu stigi hver hann verður nákvæmlega. Okkur er nokkur vandi á höndum. Ég vil taka eitt dæmi. Við höfum verið að efla fastanefnd okkar í New York. Ég tel að nauðsynlegt sé að gera það alveg án tillits til þess hvort við tökum sæti í öryggisráðinu eða ekki þannig að ég tel það ekki kostnað vegna þess að við erum að sækjast eftir setu í öryggisráðinu. Við teljum algjörlega nauðsynlegt að auka þróunaraðstoð okkar alveg án tillits til þess hvort við tökum sæti í öryggisráðinu eða ekki. Við teljum nauðsynlegt að auka okkar friðargæslu alveg án tillits til þess. Hins vegar mun ákveðinn kostnaður fylgja þessu. Við þurfum að fjölga um nokkra starfsmenn þegar að því kemur eins og við þurftum að fjölga um nokkra starfsmenn þegar við tókum að okkur formennsku í Alþjóðabankanum á vegum allra Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna. Þar er núna rekin sérstök skrifstofa sem vinnur fyrir öll Norðurlöndin og Eystrasaltsríkin. Svipað þurfum við að gera þegar að þessu kemur. Þessu mun líka fylgja einhver kynningarkostnaður og raunverulega kostnaður við kosningabaráttu. Það er hins vegar undir okkur komið hvað við setjum mikið í slíka baráttu. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að gæta mjög hófs í því. Við erum sem sagt að vinna að slíkri áætlun en ég get ekki upplýst um kostnað í þessari umræðu þó að ég geri mér svona nokkurn veginn grein fyrir hvernig hún verður. Ég tel rétt að fullvinna hana áður en ég kem henni á framfæri við Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hæstv. utanrrh. um að hófs beri að gæta í kostnaði við þetta framboð. Í fyrsta lagi eru fleiri þjóðir um hituna og engan veginn séð hvernig þetta fer, enda er ekki markmiðið að kaupa sig inn í öryggisráðið, alls ekki, heldur fara þangað á grunni málefna. Ég styð því að hófs sé gætt. Engu að síður er mikilvægt að um þetta sé gerð áætlun einmitt kannski til að gæta hófs innan utanríkisþjónustunnar. Okkur finnst hún vaxa býsna mikið. Það hefur verið gagnrýnt að kostnaður utanrrn. þenst út. Sumt er kannski réttmætt en sumt ekki. Þegar nýir þættir eins og þessi koma inn í starfsemi utanríkisþjónustunnar er því mjög mikilvægt að menn skoði mjög ítarlega hvað verið sé að gera til að halda því innan marka, til að halda utan um það þannig að það sleppi ekki úr böndunum. Virðulegi forseti. Ég ítreka að aðildarumsókn okkar að öryggisráðinu og sjálfstæð friðarstefna í utanríkismálum verða að fara saman.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir hv. þingmenn þakka fyrir þessa hefðbundnu skýrslugerð utanrrh. sem í þetta sinn var þó býsna óhefðbundin því segja má að þessi ræða hans frá því í morgun hafi verið einkar löng framboðsræða og þau álitamál af erlendum toga sem hann kom að voru í raun öll sett inn í búnað kosningabaráttu Íslands til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna árið 2008. Um þetta er svo sem ekkert sérstakt að segja. Hitt hefur vakið athygli mína í dag að hæstv. utanrrh. hefur tekið það býsna óstinnt upp og verið eilítið kvartsár, nánast hvumpinn þegar honum hefur verið bent á það með rökum að í þessari ræðu sé ekki að finna mjög mikilvæg atriði í núinu og alveg í næstu framtíð. Ég hef hlýtt á svör hans og viðbrögð við athugasemdum flokksfélaga minna, okkar jafnaðarmanna, um að Írak sé nefnt í framhjáhlaupi, um að fylgispekt Íslands við Bandaríkjastjórn sé gagnrýni verð og um að ekki sé farið yfir alvarlega stöðu mála á Suðurnesjum. Þá hefur hæstv. ráðherra gagnályktað og sagt sem svo að við jafnaðarmenn getum ekki á sama tíma lýst yfir andúð okkar á framferði Bandaríkjamanna í Írak en samt óskað eftir viðræðum á jafnréttisgrundvelli um stöðu varnarmála í Keflavík. Mér finnst einmitt að þetta geti gengið saman. Það er einmitt þetta sem gengur saman og það er einmitt þetta sem er hinn rauði þráður ræðu hæstv. ráðherra sem ég tek hjartanlega undir, þ.e. að við erum hvorki að selja sálu okkar eða sjónarmið á hinum alþjóðlega vettvangi fyrir sæti í öryggisráðinu né fyrir óbreytanleika í varnarviðbúnaði á Keflavíkurflugvelli. Virðulegi forseti. Ég vil undirstrika það skýrt sem flokksfélagar mínir hafa hér einnig lagt höfuðáherslu á, þ.e. að málið er tvíþætt og af tvennum toga. Annars vegar erum við að horfa framan í að því er virðist ófremdarástand sem nú þegar er brostið á hvað varðar atvinnumál á svæðinu. En kannski er ekki sanngjarnt að inna hæstv. utanrrh. eftir viðbrögðum hans í því efni, enda ekki á hans vettvangi. Ég tel þó eðlilegt að hann sé inntur eftir því sem annar oddviti ríkisstjórnarflokkanna hvernig ríkisstjórnin ætli að bregðast við því nú þegar og hvort í undirbúningi séu aðgerðir til þess að takast á við þennan vanda sem þegar er á brostinn og felst í hundruðum atvinnulausra þar syðra. Það hlýtur að vera sanngjarnt og eðlilegt að við fáum málefnaleg svör við því en ekki, að því er mér finnst, nánast útúrsnúning eins og fram kom í andsvörum hæstv. ráðherra við ágætri ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem hefur eðlilega áhyggjur af því sem þingmaður þessa svæðis hvernig staða mála er orðin og hvort hún fari síversnandi. Ég hlýt með yfirveguðum hætti að kalla eftir því hvort ríkisstjórnin sé með á borðum sínum einhverjar þær aðgerðir brýnar og bráðar í tíma sem geta stemmt stigu við þeirri óheillaþróun sem á sér stað þarna syðra. Við skulum ekki gleyma því að í gegnum árin hafa menn gripið til sértækra aðgerða af minna tilefni. Svo er það hinn þáttur málsins sem er á vettvangi utanrrh. sjálfs og lýtur að umfangi og öryggi Íslands. Þar eru mál með þeim hætti eins og við vitum öll og upplýst hefur verið að lyktum að Bandaríkjastjórn hafði uppi áform um að draga verulega úr varnarviðbúnaði og jafnvel flytja varnarliðið að mestu úr landi. Hæstv. utanrrh. og raunar hæstv. forsrh. hafa að lyktum eftir langt þagnarferli upplýst að þeir hafi náð sambandi við lykilmenn bæði vestra og raunar í Evrópu líka, Robertson lávarð, um að þetta yrði allt sett á ,,hold`` eins og sagt er á vondu máli, að þessu yrði öllu frestað og þetta yrði tekið inn í hina stóru endurskoðun. Hvað úr því verður og hvort hér sé um gálgafrest að ræða get ég ekkert fullyrt frekar en hæstv. ráðherra. En ég vil vekja athygli hæstv. ráðherra á málatilbúnaði okkar jafnaðarmanna í þinginu sem birtist m.a. í þáltill. þar sem 1. flm. er formaður Samfylkingarinnar. Þar vilja menn reyna að kortleggja skipulega og bregðast við öllum þeim möguleikum sem upp gætu komið. Ég er að vísa til þáltill. um að sett yrði á fót sérstök nefnd skipuð fulltrúum allra þingflokka sem færi í þessa vinnu þegar í stað. Sumir hafa lagt hana að jöfnu við öryggismálanefndina sem var hér til staðar forðum daga. Það er svo sem allt í lagi mín vegna. En þó að þessi þáltill. hafi ekki komið hér til 1. umr. þá þætti mér fróðlegt að heyra viðhorf hæstv. ráðherra til þessarar hugmyndar og til þessarar nálgunar að þessu mikilvæga viðfangsefni. Það er óhjákvæmilegt að rifja það upp enn og aftur að sú ákvörðun oddvita ríkisstjórnarinnar örfáum dögum fyrir kosningar að halda leyndu því alvarlega ástandi sem þá var fyrir dyrum, upplýsa það síðan, eins og hér hefur komið líka fram, í utanrmn. mörgum vikum síðar þegar málin voru með öðrum hætti komin á dagskrá, er auðvitað gagnrýni verð. Ég vil líka rifja það upp að hæstv. ráðherra kom inn á það að hann hefur skipulega og ærlega gert utanrmn. grein fyrir stöðu mála eftir á,  Ég nefndi hér Robertson lávarð á nafn. Ég var að koma í morgun af fundi þar sem hann hélt kveðjuræðu sína fyrir hóp NATO-þingmanna í Bandaríkjunum. Ég rifja það upp hér að hæstv. utanrrh. þakkaði honum ítrekað stuðning sinn við stöðu varnarmála á Íslandi. Hann hins vegar og félagar mínir af vettvangi þingheims, m.a. flokksbróðir hæstv. ráðherra, Magnús Stefánsson, og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, við vorum þar kíktum á og tókum þátt í umræðum þar sem menn ræddu um stöðu NATO í þessum málum öllum sem hér hefur verið drepið á. Ég sakna þess líka á sama hátt að hæstv. ráðherra skautaði ansi hratt fram hjá NATO í stöðu hins alþjóðlega samfélags. Ég kvartaði raunar yfir því hér á þingi fyrir örfáum dögum, í fjarveru hæstv. ráðherra, og innti hæstv. forsrh. eftir því af hverju dregist hefði úr hömlu að leggja fram staðfestingartillögu til þess að tryggja hinum nýju NATO-ríkjum, 7 talsins, fullgildingu og stuðning okkar Íslands. Mér fannst við með seinni skipunum í þeim efnum, ekki síst í ljósi þess að við höfðum uppi baráttu og stuðning við vinaríki okkar í Eystrasaltslöndunum. Það er hins vegar önnur saga og kannski ekki meginmálið en mér þætti fróðlegt af hæstv. ráðherra gæti hér í andsvari eða lokaræðu sinni farið aðeins yfir málefni NATO í þessu samhengi. Menn hafa rétt til að rifja upp eftir því sem ríkjum hefur fjölgað í NATO, raunar álfan öll komin þar mestan part innan dyra og ekki öll sagan sögð, hvernig hæstv. ráðherra sæi hlutverk NATO, til að mynda í Írak, í Miðausturlöndum. Það hefur réttilega verið rifjað hér upp að NATO kom mikið að friðarferlinu á Balkanskaga, einnig í Afganistan. Nú hins vegar stefnir í að Evrópuhraðliðið verði að veruleika, menn ræða það mjög mikið og eru ekki vissir um hvernig sú þróun muni verða. Á hvaða tímapunkti verður NATO gerandinn þegar upp koma vandamál sem þarf að taka á á alþjóðlegum vettvangi og í hvaða tilvikum er það Evrópusambandsherliðið? Er hægt að komast hjá ,,dúplíkasjón`` í þessu samhengi? Hver verður staða Íslands utan Evrópusambandsins þegar þetta verður allt orðið að veruleika? Hver verður staðan milli Evrópu og Bandaríkjanna? Þetta er allt mjög mikið áhyggjuefni og þetta gerði m.a. Íslandsvinurinn Robertson lávarður mjög að umtalsefni. Mér til fróðleiks, áður en þessi dagur er úti, óska ég eftir að hæstv. ráðherra fari aðeins yfir þessi mál, nokkur álitaefni. Mér þætti m.a. fróðlegt að hann lýsti viðhorfum sínum til þeirra kenninga sem mikið hefur verið haldið á lofti, að allt friðarferlið og allir möguleikar til friðar í Miðausturlöndum séu nánast í stóra stoppi, ekki vegna einlægs vilja alþjóðasamfélagsins til að leysa úr þeim málum, ekki eingöngu vegna þess að forustumenn Palestínuaraba annars vegar og Ísraela hins vegar ná greinilega ekki saman, heldur eingöngu vegna þess að Bandaríkjastjórn heldur að sér höndum og mun gera það fram yfir kosningarnar í Bandaríkjunum að ári. Það er auðvitað mjög alvarlegt að eitt heimsveldi geti nánast sett stóra stopp á allt friðarferlið. Evrópuvinkill NATO-ríkja hefur svo sem látið þetta yfir sig ganga, kannski ekki þegjandi alltaf en í raun. Það eru ýmis mál af þessum toga þar sem hagsmunir okkar, bæði þröngir og víðir, skipta mjög miklu máli og það skiptir máli hvernig við ætlum að nálgast þessi stóru viðfangsefni. Ég vil, virðulegi forseti, að lyktum aðeins segja þetta: Ég get fyrir margra hluta sakir hælt hæstv. utanrrh. fyrir stóraukna víðsýni og Framsfl. hefur að minni hyggju á síðari árum undir hans stjórn gerst sá flokkur sem vill láta utanríkismál til sín taka og alþjóðasamfélagið. Hann gerði það ekki forðum daga og það þurfti að draga hann inn í 20. öldina upp úr 1990. Jafnaðarmenn komu að því verki og eru stoltir af að hafa hjálpað þeim yfir þá hindrun og til að átta sig á því að það væri eitthvað að gerast utan landhelginnar. Það gengur hægar með Sjálfstfl. en það kemur væntanlega. Ég vil hins vegar undirstrika eitt algerlega hér að lokum. Þegar við ræðum um sjálfstæða utanríkisstefnu ræðum við það, jafnaðarmenn, að litlar þjóðir þurfa ekki að gera sig gildandi á hinum alþjóðlega vettvangi með því að vera í bisnessnum kaup/kaups heldur hafa þjóðir á borð við Norðmenn komið mjög sterkt inn í friðarferlið, m.a. í Miðausturlöndum á árum áður, og nú er það Sri Lanka vegna þess að þeir hafa staðið fast í báða fætur. Það er mjög mikilvægt að halda því til haga og einnig hinu, svo að ég ítreki það, að þegar við samfylkingarmenn höfum uppi gagnrýni á einstakar ákvarðanir Bandaríkjanna erum við að tala um einstakar ákvarðanir Bandaríkjastjórnar. Gleymum því ekki að umræðan í Bandaríkjunum, t.d. varðandi stöðu mála í endurreisninni í Írak og hvað þá innrásirnar sjálfar, er ekki beinlínis eintóna í afstöðu sinni. Flest forsetaefni Bandaríkjanna hafa uppi mjög harða gagnrýni svipaða þeirri sem við höfum lýst í þeim efnum. Við lýsum andúð við þessa afstöðu Bush-stjórnarinnar og það væri þess vegna líka fróðlegt að hæstv. ráðherra lýsti afstöðu sinni og íslenskra yfirvalda til hinnar yfirlýstu stefnu Bush-stjórnarinnar, Bandaríkjastjórnar, þar sem þeir telja hægt að réttmæta árásarstríð, pre-emptive war eins og það er kallað á enskri tungu ef stjórnvöld telja hagsmunum sínum ógnað, með öðrum orðum ætla þeir að gefa út opinn tékka. Er þetta eitthvað sem íslensk stjórnvöld skrifa upp á, eins og Íraksstríðið forðum?

Frú forseti. Ekki hef ég langan tíma til að svara öllu því sem hv. þm. spurði um en hefði verið mjög áhugavert að hafa tíma til. En ég vildi aðeins segja um þetta mál sem hér hefur komið upp, þ.e. að málum hafi verið leynt. Viku fyrir kosningar, á föstudegi, gekk sendiherra Bandaríkjanna á fund forsrh. Davíðs Oddssonar og tilkynnti honum um ákveðna hluti. Á mánudegi, ef ég man rétt, náði ég sambandi við aðalframkvæmdastjóra Atlantshafsbandalagsins út af þessu máli og á þriðjudagskvöldi hringdi Colin Powell, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, í mig og þá lá ljóst fyrir að þessi ákvörðun sem okkur var tilkynnt á föstudegi hafði verið dregin til baka. Hvað var mikilvægast í þessum málum? Var mikilvægast að gera þetta mál opinbert eða var mikilvægast að fá þessa ákvörðun dregna til baka eða frestað þannig að ríkisstjórn, hver sem hún yrði að loknum kosningum, gæti tekið á málunum með eðlilegum hætti? Það var það sem var mikilvægast í mínum huga. Þess vegna unnum við svona að málinu og ég tel að það hafi þjónað hagsmunum Íslands. Ég tel að það hafi m.a. þjónað hagsmunum Suðurnesja, ekki síst út frá þeim málflutningi sem ég hef hlustað á í dag, þótt ég vilji ekki tengja saman atvinnumál og öryggis- og varnarmál. Það hef ég aldrei gert og mun ekki gera. Ég er alveg sannfærður um að við gerðum rétt í þessu máli. Ég spyr hv. þingmann: Hvernig hefði hann haldið á málinu?

Herra forseti. Hæstv. ráðherra gagnspyr hvað ég hefði gert í hans sporum. Það er ósköp einfalt. Ég hefði kallað til formenn stjórnmálaflokkanna, hugsanlega einnig utanrmn. og í trúnaði gert þeim grein fyrir hinum alvarlegu tíðindum. Það er það sem ég hefði gert. Ég var ekki að kalla eftir því endilega að það hefði verið sjálfgefið að setja málin í opinbera umræðu strax á fyrsta degi, en strax á fyrsta degi hefði ég talið eðlilegt og sjálfsagt, þegar jafnmiklir hagsmunir voru í húfi, að gera forustu stjórnmálaflokkanna grein fyrir stöðu málsins í trúnaði, leggja þá upp aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar, hvernig hún hygðist bregðast við eins og hún gerði. Ég hlýt að fagna því af einlægni að þeim tókst þó að fresta þessu eins og hæstv. ráðharra lýsti. Það má líka gagnspyrja og velta fyrir sér: Hvað hefði gerst hefði þeim ekki tekist að fá þessari ákvörðun frestað? Hver hefði staða þeirra verið þá gagnvart landi og þjóð?

Frú forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir í mínum huga að ef þessi niðurstaða hefði ekki verið komin á þriðjudagskvöldi hefði ég byrjað á því á miðvikudagsmorgni að kalla saman utanrmn. þingsins. Ég hefði skyldur til þess og mér hefði borið að gera það. Ég taldi að ég hefði ekki skyldur til þess miðað við þá niðurstöðu sem þá var komin og taldi rétt að fresta því fram yfir kosningar. Það sem mér finnst vera alvarlegast í þessari umræðu er að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði fyrr í umræðunni, formaður Samf., að þessu hefði verið haldið leyndu vegna kosninganna. Það er algerlega rangt og það er mjög alvarleg ásökun, að mínu mati. En það liggur alveg ljóst fyrir í mínum huga að ef niðurstaðan hefði verið sú að þessi ákvörðun hefði staðið hefði það verið skylda okkar að kalla þegar saman utanrmn. þingsins.

Herra forseti. Við breytum auðvitað ekki þeim ákvörðunum sem ríkisstjórnin tók á sínum tíma um þessi efni. Ég held að það sé alveg ástæðulaust fyrir hæstv. ráðherra að láta þykkna í sér vegna þessa. Við höfum þau sjónarmið uppi sem ég lýsti með einlægum hætti að við hefðum talið það eðlilegt strax á fyrsta degi að gera trúnaðarmönnum stjórnmálaflokkanna á Alþingi, eftir efnum og ástæðum hugsanlega líka utanrmn., grein fyrir stöðu málsins. Það gæti hafa verið þannig, frú forseti, að fulltrúar stjórnarandstöðunnar hefðu getað lagt í þetta púkk. Það eru fleiri sem eru í samböndum erlendis en hæstv. ráðherra, með fullri virðingu fyrir honum, þannig að við erum að ræða um gífurlega hagsmuni. Ég vil ekki halda því fram að þarna hafi verið um þrönga kosningahagsmuni að ræða. Það má velta því á marga vegu hvernig slík umræða hefði velkst og þróast. Ég get ekki fullyrt um það frekar en hæstv. ráðherra. En ég tel bara mikilvægt að trúnaður ríki milli stjórnar og stjórnarandstöðu þegar alvarleg mál af þessum toga koma upp.

Virðulegi forseti. Það er svo sem af nógu að taka þegar ræða hv. þingmanns er annars vegar en ég ásamt viðkomandi þingmanni tók þátt í störfum utanrmn. í sumar þegar þessi mál bar á góma. Eitt vakti athygli mína þá sem ég spurði viðkomandi þingmann um og vil spyrja hann aftur vegna þess að engin voru svörin þá. Eins og menn þekkja eru málefni utanrmn. og það sem fer fram í henni, og svo sannarlega á það við um þetta mál, í trúnaði. Það er augljós ástæða af hverju slíkt er; hagsmunir þjóðarinnar eru í veði. Ég tók eftir því að hér talaði hv. þm. mikið um að utanrrh. hefði átt að upplýsa, ef ég heyrði rétt, formenn flokkanna í trúnaði um málið. Gott og vel. Hvert var útspil Samf. í sumar í þessu máli, Samf. sem samkvæmt hv. þingmanni lagði mikið upp úr því að vinna með ríkisstjórn að þessu máli, í þessu mikla hagsmunamáli? Jú, útspilið var það að aflétta trúnaði af þessum málum. Það var stóra málið sem áhersla var lögð á og ég vil spyrja hv. þingmann: Hvernig samræmist það hagsmunum Íslands í þessu máli --- af því að hér eru menn að velta upp fortíðinni og þetta er bara nokkurra vikna gamalt mál --- á þeim tímapunkti að aflétta trúnaði af þessu viðkvæma deilumáli þegar það stóð sem hæst? Ég fékk ekki svar á þeim tíma þegar ég spurði og vildi gjarnan fá svar við því núna.

Frú forseti. Hv. þm. reynir að snúa málum á hvolf. Annars vegar er verið að ræða um það hvort forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar, oddvitar hennar, hefðu átt að koma skilaboðum í hendur formanna stjórnmálaflokkanna, hugsanlega utanrmn., nokkrum dögum fyrir mjög afdrifaríkar kosningar. Hins vegar erum við að ræða það sem gerðist á sumardögum þegar bréf fóru að ganga á milli aðila. Þrátt fyrir loforð og vilyrði áhrifamanna á borð við Powell og Robertson var samt sem áður nauðsyn til þess að menn skrifuðust á og þyrftu að senda eitt lettersbréf í Hvíta húsið, reyna að koma því þannig fyrir að viðskipti væru milli Hvíta hússins og forsrn., ekki við varnarmálaráðuneytið, ekki við þjóðaröryggisráðið o.s.frv. Á þeim punkti þótti okkur það algerlega eins og opin bók að menn ræddu á breiðum grundvelli hvernig íslensk þjóð vildi haga áframhaldandi vörnum ef svo færi að allt gengi á afturfótunum og hér yrðu verulegar breytingar á. Gleymum því ekki, frú forseti. Það er ekki eins og ekkert hafi breyst frá þessum tíma. Þeir eru að fara einn af öðrum og þess vegna segi ég: Er það skoðun hv. þingmanns að öryggisumræðan íslenska eigi að vera öll á trúnaðarstiginu? Það sem ég sagði eingöngu var að á hinum viðburðaríku dögum í aðdraganda kosninga hefði verið vel verjanlegt að ræða þessi mál á trúnaðarstiginu milli stjórnmálaflokkanna og gera þeim grein fyrir málinu. Það sem síðar gerðist er ekkert leyndarmál og þau mál verðum við að ræða fyrir opnum tjöldum hvort sem hv. þingmanni líkar það betur eða verr. Hvort sú umræða er honum erfið og hans flokki er vandamál hans og hans flokks.

Virðulegi forseti. Það fór ekki fram hjá neinum að hv. þm. var í nauðvörn í þessu máli, enda eru nákvæmlega engin rök fyrir því að aflétta leyndinni á þessum viðkvæma tíma. Við höfum nógan tíma til þess að ræða öryggis- og varnarmál Íslands hvenær sem er en á þessum tímapunkti, nákvæmlega á þessum tímapunkti, skipti máli að hér væru ábyrgir aðilar við stjórnvölinn hjá íslensku þjóðinni. Það var skelfilegt að sjá þennan stjórnmálaflokk sem telur sig, eins og alla jafna, vera ábyrgan koma fram með það eitt á þessum viðkvæma tímapunkti að aflétta leynd og reyna að gera þetta mál að einhverju allt öðru en máli sem snýr að hagsmunum íslensku þjóðarinnar. Það er ástæða fyrir því að menn hafa leynd, ekki bara í utanrmn. Íslendinga heldur almennt. Það er vegna þess að menn eru í ákveðnum málum á viðkvæmum tíma að gæta hagsmuna þjóðar sinnar. Útspil hv. þingmanns var einfaldlega það að henda hagsmunum þjóðarinnar og fara í pólitískan hráskinnaleik.

Frú forseti. Óttalegt bull er þetta. Það er tæpast, frú forseti, hægt að ræða utanríkismál á þessum grundvelli við hv. þingmann. Ég sagði áðan og skil ósköp vel að honum þyki óþægileg sú staða að Bandaríkjastjórn hafi haft uppi áform og sé enn þá með þau um gjörbreytingar á varnarviðbúnaði á Íslandi. Flokkur hans hefur nánast trúarfestu á að hér væri um varanlega lausn að ræða og að vinir þeirra, repúblikanar í Bandaríkjunum, mundu engu hrófla þar. Það er bara ekki veruleikinn og við verðum, hvort sem okkur líkar það betur eða verr og hvort sem hv. þingmaður Sjálfstfl. fær innantökur af því eður ei, að ræða þau mál. Þess vegna höfum við sett þau á dagskrá á þinginu, ekki eingöngu í þessum umræðum heldur líka með vandaðri og nákvæmri tillögu um það hvernig við gerum það. Virðulegi forseti. Hv. þm. verður að gangast inn á það að hér er um að ræða utanríkismál. Varnar- og öryggismál á Íslandi eru hluti af þeim pakka.

Frú forseti. Ég ætla öfugt við hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson ekki að huga að fortíðinni og helst ekki að atburðum sl. sumars, heldur horfa aðeins fram á við í utanríkismálum. Hv. þm. upplýsti það að hann hefði verið að koma af fundi með Robertson lávarði og fleiri þingmönnum á vettvangi Íslandsdeildar NATO og hann talaði um það að í viðræðum þarna úti hefði verið rætt um framtíð NATO og hvernig verkefni NATO-liðsins annars vegar og Evrópuhraðliðsins hins vegar sköruðust. Það sem mér leikur forvitni á að vita er hvernig NATO ætlar að bregðast við þessari nýju ógn, þessum aðsteðjandi ógnum sem á okkar tímum eru hin alþjóðlegu hryðjuverk. Af því sem ég hef kynnst af þessum störfum NATO get ég ekki séð að sú þjálfun sem hermenn og aðrir hafa á þessu sviði sé til þess fallin að bregðast við breyttum tímum eða hinni nýju aðsteðjandi ógn. En af því að þingmaðurinn kemur svona sprenglærður og vígreifur af þessum fundi vildi ég aðeins snúa umræðunni annað en að liðnum tíma og atburðarás sumarsins og heyra hugmyndir sem voru reifaðar þarna um hvernig eigi að bregaðst við framtíðinni.

Frú forseti. Hefði hv. þm. lagt við hlustir þegar ég var að fara yfir þessi verkefni næstu framtíðar hefði hún fengið svar við athugasemd sinni. Ég var einmitt að vekja athygli á því hvernig NATO sem varnarbandalag ætti og gæti komið að friðargæslu eins og þeir hafa gert á Balkanskaga árum saman, eins og þeir eru að gera í Afganistan, hvort þeir hefðu til að mynda hlutverk á þessu meinta yfirráðasvæði Bandaríkjanna í Miðausturlöndum, hvort og hvernig við ætlum að koma í auknum mæli inn í endurreisnarstarfið í Írak. Ekki veitir af að Bandaríkjastjórn og félag hinna viljugu fái þar aðstoð. Það voru einmitt þessi framtíðarverkefni í núi og næstu framtíð sem ég vakti máls á. Ég reifaði hér m.a. hvernig umræðan fór fram á vettvangi NATO-þingmanna og einnig hvernig ég sé þá hluti gerast. Ég hef út af fyrir sig ekki nein algild svör við því, ekki frekar en NATO sjálft, en þetta eru þau verkefni sem menn eru að ræða á alþjóðavettvangi og þess vegna kallaði ég eftir því að þau yrðu tekin á dagskrá líka á þessum fundi. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra geri það með skeleggum og ítarlegum hætti í lok umræðunnar.

Frú forseti. Ég lagði vel við hlustir þegar hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson flutti ræðu sína og gerði grein fyrir því hvar NATO þyrfti að beina kröftum sínum til framtíðar. En spurning mín lýtur hins vegar að því hvort umræðan snúist eitthvað um þann breytta veruleika að NATO þarf á næstunni að sinna miklu meira lögreglustörfum, hálfgerðum leynilögreglustörfum, og miðlun upplýsinga heldur en nokkurn tíma að senda á vettvang þann herafla sem NATO hefur ráðið yfir á liðnum árum vegna þess að ógnin er önnur. Öll þekkjum við líka umræðu um að þoturnar sem eru hér séu kannski ekki sá vígbúnaður sem mest er þörf á gagnvart þessari nýju aðsteðjandi ógn sem er alþjóðleg hryðjuverkastarfsemi. En mér fannst rétt að beina þessari spurningu til hv. þingmanns sem er bæði talsmaður Samf. í utanrmn. og helsti sérfræðingur hennar í bæði utanríkis- og varnarmálum.

Frú forseti. Eins og hv. þingmanni ætti að vera kunnugt, eftir að hafa verið um fjögurra ára skeið í þingmannasamtökum NATO, hefur NATO einmitt verið að reyna að aðlaga störf sín þeirri staðreynd að váin er að breytast. Þess vegna er komin á dagskrá í stórauknum mæli umræða um mansal, um vændi, um fíkniefnaviðskipti landa á milli, um mannréttindi í nýjum ríkjum NATO og á fleiri svæðum í heiminum. Þetta er einmitt það sem NATO hefur verið að vinna að árum saman og heldur því væntanlega áfram, enda lifum við í síbreytilegum heimi. Það breytir því ekki að ég, eins og ég sagði áðan, hef allnokkrar áhyggjur af því og er ekki einn um það. Menn hafa áhyggjur bæði vestan hafs og austan af því hvernig Atlantshafsbandalagið muni þróast á næstu mánuðum, missirum og árum í ljósi Evrópuhraðliðsins, í ljósi nýrrar einangrunarstefnu Bandaríkjastjórnar sem vonandi tekur enda að ári liðnu þegar þar verður kosið þannig að allt eru þetta viðfangsefni sem þarf að taka á og þess vegna tók ég þau á dagskrá.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanrrh. fór hér áðan með prýðilega ræðu um utanríkismál eins og við öll vitum. Mér fannst vel við hæfi að þar væri fyrst og fremst og að stærstum hluta farið yfir framboð til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Þetta er auðvitað mjög merkilegur viðburður sem sjálfsagt er að ræða og ég held að hafi afskaplega góð áhrif, þótt ekki væri á annað en pólitíska utanríkismálaumræðu hér innan lands. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem slíkt kemur upp því að í tíð Geirs Hallgrímssonar utanrrh. á árunum 1983--1985 var hreyft við þessu máli en það er hins vegar í fyrsta skipti núna sem við lýsum yfir framboði í öryggisráðið. Eins og sumir aðrir sem hér hafa tekið til máls er ég nýkominn frá allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Það var ákaflega lærdómsríkt að vera þar. Það verður að segjast eins og er að margt þar kom mjög á óvart. Líka var mjög fróðlegt að kynnast starfi sendinefndar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum og það er augljóst að þar er öflugt fólk sem vinnur gott starf. Mig langaði líka að kynnast störfum eins heldri manns sem starfar fyrst og fremst fyrir Ísland ánægjunnar vegna en vinnur þar afskaplega gott starf og er með fastanefndinni í mikilvægum störfum. Hann heitir Thor Thors og vinnur eins og ég segi fyrst og fremst fyrir hönd þjóðar sinnar vegna þess að hann vill veg hennar sem mestan. Það er gríðarlegur styrkur fyrir okkur að hafa bæði sendinefndina sem og einstaklinga eins og hann sem er að vinna þarna á okkar vegum. Einnig þótti mér athyglisvert að kynnast starfi Ferðamálaráðs Íslands í Bandaríkjunum og sömuleiðs fórum við í heimsókn í íslensk fyrirtæki sem nýttist okkur vel. Ástæðan fyrir að ég nefni þetta, virðulegi forseti, er einfaldlega sú að ég hef það oft á tilfinningunni að við gleymum nokkuð samskiptunum við Bandaríkin, þessa fornu vinaþjóð okkar. Oscar Wilde sagði einhvern tíma að Íslendingar væru afskaplega vel gefið fólk, það vel gefið að við hefðum verið þau fyrstu sem fundum Ameríku og það skynsöm að vera fljót að týna henni aftur. Það var sagt við ákveðnar aðstæður en mér hefur fundist nokkuð vanta á í umræðuna um utanríkismál hér að menn ræddu fleira en þessi hefðbundnu Evrópumál. Evrópuumræðan hefur verið afskaplega fyrirferðarmikil og þótt hún sé mikilvæg verðum við að horfa í fleiri áttir. Ég lít svo á að þegar við bjóðum okkur fram og gerum okkur meira gildandi á vettvangi hinna Sameinuðu þjóða séum við að líta til fleiri átta. Það hefur komið nokkuð á óvart þegar maður hlustar á þessa umræðu hér að menn telja, sérstaklega fulltrúar Samf. og Vinstri grænna, að það sé eitthvert sérstakt markmið í sjálfu sér að vera andsnúnir Bandaríkjamönnum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna sem annars staðar. Mér þykir það svolítið sérkennilegt upplegg í utanríkispólitík og það er eiginlega ekki uppleggið sem menn ættu að hafa ef þeir meina það að þeir vilji vera sjálfstæðir í utanríkispólitík sinni. Ég tel að við ættum að styrkja tengslin við þessa vinaþjóð okkar sem mest við getum. Þetta er, eins og utanrrh. nefndi hér, fyrsta þjóðin sem viðurkenndi sjálfstæði okkar, hvorki meira né minna. Og það munar um minna, að eiga sterka þjóð sem hefur stutt við bakið á okkur á viðkvæmum tíma eins og Bandaríkin gerðu. Þarna er stór markaður sem er skammt undan og þegar við setjum áhersluna á ferðamál eru þetta t.d. nákvæmlega ferðamennirnr sem henta okkur. Þeir staldra hér við kannski ekki mjög lengi, hafa mikinn áhuga á náttúru og öðru slíku og ekki skemmir að þeir eru ósparir á fjármuni þegar þeir eru í fríum. Það er náttúrlega mikið samstarf, eins og við höfum rætt, við Bandaríkjamenn í öryggis- og varnarmálum. Öðru gleyma menn kannski og það er að rækta tengslin við Vestur-Íslendinga. Að vísu hefur það sem betur fer á síðustu missirum farið vaxandi og svo sem í gegnum tíðina. Menn líta oft svo á að Vestur-Íslendingar séu fyrst og fremst í Kanada og svo sannarlega eru þeir þar en það eru mun fleiri Vestur-Íslendingar í Bandaríkjunum. Einar Benediktsson sendiherra, sem var áður sendiherra í Washington, hóf það starf að skrásetja Vestur-Íslendinga og ég veit ekki hvar það verkefni stendur enda er það eilífðarverkefni. Þetta er eitthvað sem við eigum að rækta og mun nýtast okkur á margvíslegan hátt. Menn hafa kvartað undan því hér sem ég að vísu átta mig ekki alveg á því svo sannarlega finnst mér við taka Evrópumálin nógu oft upp, en mér finnst menn hafa kvartað undan því að þeim séu ekki gerð skil í þessari skýrslu sem eðli málsins samkvæmt, að mínu áliti, fjallar um framboð okkar til öryggisráðsins. En staðreyndin í því máli er auðvitað sú að þar erum við í góðum málum svo maður bara einfaldi það mál. EES-samningurinn hefur gengið vel og það er ekkert sem bendir til annars. Og ég vil vekja athygli á því að hér í þingsalnum og í þjóðmálaumræðunni hafa verið aðilar sem oft og tíðum hafa sagt okkur að við værum að missa af lestinni. Eftir að við gengum í EES var talað um að við mundum missa af einhverri lest ef við gengjum ekki í ESB. Og sömuleiðis þegar þær tíu þjóðir sem nú eru að ganga þar inn voru margir sem töldu alveg lykilatriði að við værum í þeirra hópi, við værum að missa af einhverri lest. Ég held að enginn tali þannig nú í fullri alvöru. Við misstum ekki af neinni lest. Ef við skoðum stöðuna í Evrópumálunum nákvæmlega eins og hún er núna þá horfum við á það að Evrópusambandið er að fara í gríðarlega stækkun, hvorki meira né minna en tíu þjóðir eru að ganga þar inn. Og menn þekkja það að nú þegar eru ákveðin vandræði í gangi hjá Evrópusambandinu, m.a. hjá innri markaðnum. Menn þekkja það að þjónustuviðskipti hafa minnkað þar og eru minni nú en þau voru fyrir tíu árum, viðskipti við þriðja aðila hafa aukist meira en gengur og gerist innan markaðarins og nú tekur helmingi lengri tíma en fyrir nokkrum árum að koma reglum markaðarins í gegn hjá þjóðlöndunum. Við horfum á það að menn eru að takast á um stjórnarskrá Evrópusambandsins og ég held að það sé mjög skynsamlegt hjá okkur að fylgjast mjög vel með því máli og sjá hvað felst í henni því að það skiptir máli. Sama er með evruna. Við erum að horfa á það að stórveldin í sambandinu, ekki smáu ríkin, Frakkland og Þýskaland eiga erfitt með að standa við þá samninga sem evruaðildin er byggð á. Það er því ekki nokkur einasta leið önnur en að komast að þeirri niðurstöðu, ef menn skoða það, að þar er ekkert sem liggur á af hálfu okkar Íslendinga. Hér hafa verið rædd málefni Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar á þeim forsendum, eins og kemur fram í skýrslu hæstv. utanrrh., að það séu mestu einstöku hagsmunir þróunarlandanna að fá aðgang að mörkuðum hinna ríku þjóða og hjá þeim séu frjáls viðskipti sem mest milli þjóða. Mér þótti þess vegna nokkuð athyglisvert þegar hv. þm. Samfylkingarinnar, Ásgeir Friðgeirsson, kom hér upp og sagði að við ættum að fara að fordæmi Evrópusambandsins, ef ég skildi hann rétt, þegar kemur að þeim málum. Það er skemmst frá því að segja að Alþjóðaviðskiptastofnunin og fyrirrennari hennar, GATT-samningarnir, hafa verið til staðar í nokkra áratugi og það gekk á ýmsu þegar þeir samningar voru keyrðir í gegn. Og aldrei hefur Evrópusambandið eða fyrirrennari þess haft frumkvæði að slíkum samningum. Almenna reglan er sú að í málum bæði sem viðkemur verslun við þróunarlönd sem og flestum öðrum viðskiptamálum hefur Evrópusambandið verið á bremsunni. Og af því að hér hefur verið rætt að við stöndum betur en margar þjóðir af því að við erum ekki með útflutningsbætur á okkar landbúnaðarafurðum, sem komi þróunarríkjunum gríðarlega illa, þá það er alveg hárrétt. En þar hefur Evrópusambandið verið í fararbroddi ef þannig má að orði komast og í rauninni hefur stefna þeirra hvað það varðar verið notuð sem skjól fyrir aðrar þjóðir þegar þær hafa farið út í slíkt. Menn geta því örugglega og sjálfsagt fundið einhver rök fyrir því að Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið en menn skyldu tæplega nota það að það væri eitthvað sérstaklega gott fyrir þróunarríkin að þar væri við lýði sem og annars staðar hjá öðrum vestrænum ríkjum sem ekki eru í Evrópusambandinu, stefna sambandsins í viðskiptamálum því það liggur alveg fyrir að hún hefur ekki verið hagstæð þróunarríkjunum. Það er alveg kristaltært. En varðandi framboð til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna þá er ég afskaplega sáttur við þá stefnupunkta og það sem við byggjum stefnu okkar á í því framboði, þær megináherslur. Og eitt af því sem ég er mjög ánægður að sjá í ræðu hæstv. utanrrh. vil ég lesa hér upp, með leyfi forseta, annað meginatriðið: ,,Stuðla að umbótum með tillögugerð og þátttöku í starfi öryggisráðsins í því skyni að auka skilvirkni.`` Því ég held að það sé kannski það fyrsta sem allir sem koma að starfi og ná að fylgjast með starfi Sameinuðu þjóðanna, taki eftir og kynnist þegar þeir ræða við fólk þar, að eitt af því sem væri afskaplega skynsamlegt og í rauninni nauðsynlegt að gera sé að auka skilvirkni á þeim vettvangi. Það væri auðvitað ágætt að taka hér umræðu um það hvernig menn vildu sjá það kerfi virka því að það liggur alla vega fyrir að skipulag Sameinuðu þjóðanna er ekki hafið yfir gagnrýni, enda er það eðlilegt, þegar það var sett á sínum tíma var það við allt aðrar aðstæður. Og þó svo að færa megi fram full rök fyrir því að þrátt fyrir allt hafi það staðist þokkalega tímans tönn þá held ég að allir séu sammála um að það megi auka skilvirkni þar. Við höfum að sjálfsögðu ekki hugmynd um það á þessu stigi hvernig þessi kosning fer eða hvort kosning verður o.s.frv., því eins og staðan er í dag þá virðist sem þrjár þjóðir séu að sækja um tvö sæti. En mín tilfinning er sú eftir að hafa fylgst með þessum störfum að það sé unnið skipulega að þessu og fram til þessa hafa verið, eftir því sem maður kemst næst, góð viðbrögð og ég var afskaplega ánægður með þau störf sem þarna voru innt af hendi utanríkisþjónustunnar og hinnar svokölluðu fastanefndar og ég held að þetta hafi mjög góð áhrif á umræðuna. Sömuleiðis tek ég undir að það er ánægjulegt að við séum jafnt og þétt og með öruggum hætti að verða virkari í þróunaraðstoð og ég held að það sé góð sátt um það í samfélaginu að við séum það. Ég held hins vegar að það skipti afskaplega miklu máli að við höfum það í huga með þessi mál eins og öll önnur þegar kemur að okkar fjármunum að þetta eru fjármunir fólksins í landinu og það skiptir máli að við höldum því upplýstu hvernig við verjum þessum fjármunum. Því það er auðvitað, eins og komið hefur fram í þessari umræðu, margt gott gert og það skiptir máli að fólk viti af því. En svona aðeins að lokum þá hefur mér komið nokkuð á óvart hér í umræðunni hve mikil áherslan hjá forustumönnum Samfylkingar og Vinstri grænna hefur verið á það að okkar stefna eigi að vera í helst eins mikilli andstöðu við Bandaríkin og mögulegt er, ef ég skil þessa umræðu rétt. Nú er það þannig að við sátum þarna t.d. þegar umræðan um viðskiptabann á Kúbu var tekið fyrir og bara til að upplýsa þingheim um það, ef menn vissu það ekki, þá var stefna Íslands á því sviði að aflétta viðskiptabanninu sem var þvert á áherslur Bandaríkjanna. Og ég veit ekki til þess að menn spyrji þá ágætu þjóð eitthvað sérstaklega um það hvernig menn eigi að greiða atkvæði og ég held að menn hafi aldrei nokkurn tímann gert það og það standi ekki til. En ég er ekkert viss um að þetta upplegg í umræðunni sé mjög gott. Síðan verð ég að furða mig á umræðunni um Írak. Hér sagði formaður Samf. að innrás í Írak ætti enga réttlætingu, ég vek athygli á því, enga réttlætingu. Ég vil bara minna menn á það að Saddam Hussein mun fá sama dóm í sögunni og helstu harðstjórarnir, hvort sem það er Adolf Hitler, Maó eða Stalín. Það er hins vegar ekki létt verk að byggja upp land eftir atburði eins og þessa. Menn studdu hér, þ.e. forustumenn Samf., aðgerðirnar í Kosovo sem ég vitnaði til í andsvari í dag. Þar var nákvæmlega sama upp á teningnum þó að það sé ekki jafnmikið í fjölmiðlunum, m.a. var tekist á um það hjá Sameinuðu þjóðunum, farið yfir skýrslu um hvernig ástandið var þar. 

Virðulegi forseti. Bandaríkin eru um margt mjög merkileg þjóð en hjá henni er ýmislegt sem ekki er að mínu skapi. Ég hef nokkuð dáðst að þessari þjóð en ég mundi aldrei nokkurn tíma fylgja henni í villu og um það hafa umræðurnar í dag snúist, að við erum ósammála mati ríkisstjórnarinnar á því að það hafi verið rétt að fylgja þessum 30 viljugu þjóðum. Af því að þingmaðurinn talaði um 50 ára vináttusamband þá ætla ég að segja við þingmanninn að vinátta er gagnkvæmt fyrirbæri. Og það sem ég hef gagnrýnt mest í allri þessari umræðu er að þessi vinaþjóð, eftir 50 ára samvinnu, eftir 50 ára dvöl í landinu, skuli koma á mjög viðkvæmum tíma með tilkynningu til íslenskra stjórnvalda og kynna aðgerðir sem er algjörlega ómögulegt að bregðast hratt við. Það er svo alveg annað mál að ríkisstjórnin, blessuð, skuli hafa látið reka á reiðanum í að skapa ný atvinnutækifæri á Suðurnesjum þar sem mátti kannski lesa í ýmislegt sem gerst hefur á liðnum árum að einn góðan veðurdag gæti einmitt þetta gerst af hálfu vinaþjóðarinnar. Ef það er eitthvað sem farið hefur í taugarnar á mér í sambandi við þetta bréf í vor og allan eftirmála þess, þá er það það að við skulum láta það yfir okkur ganga að þjóð sem við höfum öll litið á sem vinaþjóð, vinaþjóð þó að við gagnrýnum að hún færi inn í Írak, skuli bara hafa sent bréf og sagt: Við erum að fara, við ætlum að gera þetta eftir mánuð. Svona hegðar maður sér ekki ef maður er kurteis og svona hegðar maður sér alls ekki ef maður er í vináttusamstarfi.

Virðulegi forseti. Ég vil bara segja það að þó svo að ég sé ekki sammála hv. þm. í einu og öllu þá fannst mér hins vegar tónninn í þessari ræðu vera mun betri en sá tónn sem verið hefur í þingsalnum fyrr í dag og ég held að það væri betra ef menn ræddu þetta akkúrat á þessum forsendum. Það er auðvitað þannig með vinaþjóðir og vini að menn eru ekkert alltaf sammála og menn geta verið mjög ósáttir og svo sannarlega er það svo að ég er ekki sáttur við allt í bandarísku þjóðlífi frekar en í þjóðlífi annarra landa. Hins vegar verð ég bara að segja eins og er að mér fannst tónninn í ræðu hv. þm. vera mun betri en sá tónn sem maður hefur heyrt í dag hjá félögum hennar í Samf.

Virðulegi forseti. Það er stundum talað um að fólk horfi á hlutina í gegnum einhver gleraugu. Það þýðir einfaldlega að fólk sér ekki hlutina eins og þeir eru heldur eins og það vill sjá þá. Þannig hefur það verið í þessari umræðu í dag. Hér hafa stjórnarliðar verið að ræða við okkur og þeir hafa hlustað á umræðuna með sérstökum heyrnartækjum. Þeir leggja út af öllu sem við segjum út frá því hvernig þeim líður og út frá því hvernig þeir vilja bregðast við ræðum okkar. Það er nákvæmlega sama afstaða hjá mér og Samf., bara svo að það sé alveg ljóst. Okkur finnst að illa hafi verið haldið á þessum málum. Við erum ósátt við að Ísland hafi farið með 30 viljugum þjóðum. Við erum sífellt að minna á að réttlætingin var sú að það yrði að flýta sér þarna inn út af gereyðingarvopnum og það mátti ekki gefa Hans Blix aðeins meiri tíma til að finna þau. Þau hafa ekki fundist og nú er búið að endurskoða söguna og segja: Við urðum að fara þarna inn út af Saddam Hussein. Það er algjör samhljómur í afstöðu okkar í Samf. hvað þetta varðar en það var þingmaðurinn sem hóf máls á þessari 50 ára vináttusögu, og ég er sammála henni og ég hef lent á nokkrum fundum þar sem ég hef beinlínis lagt út af þessu: Hvernig kemur maður fram við vinaþjóð og hvernig kemur risaríki á alþjóðamælikvarða fram við smáþjóð sem er með ríka réttlætiskennd? Svarið er: Ekki svona.

Virðulegi forseti. Ef menn fara út í þessi mál varðandi Írak og afstöðu okkar, stendur alltaf eftir, þegar menn hlusta á talsmenn Samfylkingarinnar, að það er ekkert samræmi í viðbrögðum þeirra annars vegar þegar hlutirnir komu upp í Kosovo og hins vegar í Írak. Það var nákvæmlega sama dæmið. Ef eitthvað voru ályktanir Sameinuðu þjóðanna mun ákveðnari í tilfelli Íraks, enda liggur fyrir að eftir Kúveit-stríðið undirgekkst Írak ákveðna skilmála sem Saddam Hussein fór aldrei eftir. Það er bara svo einfalt. Það hefði getað gerst við einhverjar aðrar aðstæður, það hefði getað gerst í seinni heimsstyrjöldinni að menn hefðu ákveðið að þær þjóðir sem væru sigraðar þar þyrftu að gangast undir ákveðna skilmála og því væri fylgt fast eftir. Svo einfalt er það mál. Menn geta síðan rætt gjöreyðingarvopnin. Það liggur fyrir, eins og kom fram hjá utanrrh., að þau voru til staðar en enginn veit hvar þau eru. Það er staðreynd málsins. Saddam Hussein gerði aldrei grein fyrir því. Hins vegar er auðvitað stóra málið það að einn versti einræðisherra sögunnar, sem ég vek athygli á að er búinn að drepa eins og eitt stykki íslenska þjóð af sínu eigin fólki. Það hlýtur að vera afskaplega mikið fagnaðarefni að hann skuli vera farinn frá og ég vona að uppbyggingin í þessu landi, sem er gríðarlega stórt verkefni, muni ganga vel og muni einnig ganga vel í Kosovo. En ég vek athygli á því, þó að það sé ekki í heimsfréttunum og forustumenn Samfylkingarinnar studdu það á sínum tíma, að þar eru gríðarleg vandræði, eins og alltaf þegar menn eru að byggja upp eftir slík átök.

Virðulegi forseti. Ég vil árétta það sem hér hefur komið fram, að Samfylkingin leggur fyrst og fremst áherslu á sjálfstæði í utanríkisstefnu. Sjálfur tel ég mig til vina Bandaríkjanna en það þýðir ekki að ég fylgi í blindni öfgum Bush-stjórnar, Rumsfelds og haukanna í Hvíta húsinu. Ég fylgi ekki þeim öfgum fremur en meiri hluti bandarísku þjóðarinnar. Aðalástæða þess að ég kem hingað upp er vegna athugasemda sem komu fram þar sem orð mín voru túlkuð á þann veg að ég teldi að við ættum að ganga í Evrópusambandið til þess að auðga viðskipti við fátækar þjóðir. Þar held ég að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafi einmitt verið með þessi heyrnartæki á sér sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir talaði um. Ég var ekki að tala um aðild okkar að Evrópusambandinu. Ég var að vísa í samning sem Evrópusambandið hefur við 49 fátækustu ríki heims. Sá samningur heimilar frjálsan innflutning á öllum vörum nema stríðsvopnum frá þessum tilteknu ríkjum. Þeir fyrirvarar sem þar eru eru fáir og tímabundnir. Hvernig hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson komst að þeirri niðurstöðu að ég væri með þessu að mæla með aðild að Evrópusambandinu er mér ráðgáta.

Virðulegi forseti. Þá vitum við það. Samfylkingin styður ekki Bush og öfgar Bush-stjórnarinnar en studdi væntanlega öfgar Clinton-stjórnarinnar í Kosovo. Þá er það kristaltært og við förum ekkert í grafgötur með það.  En það er ágætt að menn komi hér í löngum röðum í Samfylkingunni og segist vera vinir Bandaríkjanna og að þeir líti á Bandaríkjamenn sem sína vinaþjóð og er það í sjálfu sér vel. Ég verð að biðja hv. þm. afsökunar á því að ég hafi haldið að það væri stefna Samfylkingarinnar að við ættum að ganga inn í Evrópusambandið. Það er alltaf verið að tala um það hér í ræðum forustumanna Samfylkingarinnar að hér séu einhver tímamót og ræðurnar þess eðlis að við séum að leggja grunninn að því að ganga inn í Evrópusambandið. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson og formaður Alþýðuflokksins talaði um það eða lét að því liggja að hann væri að toga aðra stjórnmálaflokka inn í nútímann með því að opna fyrir þeim Evrópudrauminn. Það er ágætt að það komi fram ef hv. þm. hefur ekki áhuga á að ganga í Evrópusambandið. Ef það er hins vegar stefna Samfylkingarinnar að ganga í Evrópusambandið þá er það tollabandalag og þá göngumst við inn á allar þeirra viðskiptastefnur. Þá sér Evrópusambandið um okkar áherslur hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Ef hv. þm. hefur hins vegar ekki áhuga á því að ganga í Evrópusambandið vil ég gjarnan að hann komi hér upp og tilkynni það. Það eru kannski enn ein tímamótin í þessari umræðu.

Frú forseti. Það er athyglisverð söguskýring hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar að setja að jöfnu árásina í Kosovo og árásina á Írak. Segðu það Þjóðverjum, segðu það Frökkum, segðu það frændum okkar á Norðurlöndum að þetta hafi verið eitt og sama stríðið. Það var eining Evrópuríkja um að taka höndum saman og íhlutast í málefni Kosovos. Sú eining var ekki til staðar þegar kom að árás Bandaríkjamanna og Breta í Írak. Enn undrar mig á hvaða heyrnartæki hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson er með. Það er ekki stefna Samfylkingarinnar að ganga inn í Evrópusambandið. Stefnan er að hefja viðræður og athuga með þeim hætti hvort hagsmunum þjóðarinnar til langframa sé borgið í þeim samtökum. Það er talsverður munur þar á.

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins vegna Kosovos og Íraks, ég sagði aldrei að þetta væri eitt og sama stríðið. En aðstæður voru þær sömu og ef menn halda því fram að það hafi verið eining í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna þegar menn fóru inn í Kosovo er það alrangt. Það var engin eining þar. Það er nú sjaldnast þannig í alþjóðasamfélagi að það sé samstaða um alla hluti. En aðeins út af Evrópusambandinu, þá get ég bara ekki tekið þátt í þessum leik --- og hv. þm. verður að afsaka það --- að taka það trúanlegt að það sé sérstök stefna að hefja aðildarviðræður og sjá hvað er í pakkanum. Það vita allir sem skoða þessi mál og kynna sér þau hvað það þýðir fyrir íslenska þjóð að ganga inn í Evrópusambandið. Svo geta menn verið því sammála eða ósammála. Það eru engin dæmi þess, virðulegi forseti, að þjóð hafi farið í aðildarviðræður til að kanna hvað kæmi út úr þeim.  Sá stjórnmálaflokkur sem ætlar að láta taka sig alvarlega segir ekki: Við ætlum að fara í aðildarviðræður og sjá hvað gerist. Það er ekki þannig. Þess vegna verður hv. þm., virðulegi forseti, að fyrirgefa mér það að nenna ekki að taka þátt í þessum leik Samfylkingarinnar. Þetta er mjög einfalt. Menn vita það sem vilja vita og vilja skoða það hvað felst í því fyrir íslenska þjóð að ganga inn í Evrópusambandið. Ef þeir eru fylgjandi því þá hefja þeir aðildarviðræður og reyna eðli máls samkvæmt að ná eins góðum samningum og mögulegt er. En sveigjanleikinn er ekki mikill eins og allir vita. Þess vegna er ég ekki til í að taka þátt í þessum leik Samfylkingarinnar. En ef hv. þm. er ekki fylgjandi því að ganga í Evrópusambandið er það í sjálfu sér hið besta mál.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en það voru nokkur atriði sem mér vannst ekki tími til að gera þau skil sem ég gjarnan vildi í minni fyrri ræðu. Ég vil fyrst segja um þessa umræðu að hún hefur um margt verið áhugaverð og farið víða, sem er gott. Hún hefur ekki lent ofan í þeim farvegi, sem stundum hefur brunnið við, að menn hafi setið fastir í einu málefni, t.d. í skylduumræðunni um Evrópumálin, sem stundum hefur lagt undir sig hér hálfa og heila daga. Það vottaði helst fyrir því undir lokin í orðaskiptum manna að komin væri upp þessi hefðbundna staglkennda umræða sem oft hefur fátt nýtt verið í um Evrópumálin. Auðvitað væri tilefni til þess að fara yfir það í sjálfu sér sem þar hefur borið til á síðustu mánuðum og er að gerast þessa mánuðina og þessi missiri, eins og stækkunin og þróun mála hvað varðar Myntbandalagið og evruna. Þar ber auðvitað hæst þau tíðindi að Svíar kolfelldu það í atkvæðagreiðslu að taka þátt í evrunni. Þar endurtók leikurinn sig frá Danmörku. Það er umhugsunarefni fyrir þá sem eru að velta fyrir sér lýðræðinu að þessar tvær þjóðir sem hafa fengið að kjósa um evruna og Myntbandalagið, hafa báðar fellt það,  Stjórnarskrárdrögin hjá Evrópusambandinu eru auðvitað stórt mál og tilefni til að ræða hér við vel valið tækifæri. Talandi um þá sem hafa trú á því að það verði aðgengilegt fyrir Ísland að ganga í þetta bandalag á næstunni þá hvet ég menn til þess að kynna sér það sem þar er í drögum um stjórnarskrá Evrópusambandsins um sameiginlegt forræði yfir auðlindum. Þar á að geirnegla inn í sjálfa stjórnarskrá Evrópusambandsins ákvæði sem menn hafa talið að í framkvæmdinni stæði mönnum mest fyrir þrifum varðandi íslenskan sjávarútveg, þ.e. sameiginlegt forræði lögsögunnar utan tólf mílna. Ef fram heldur sem horfir er það á leiðinni inn í sjálfa stjórnarskrá Evrópusambandsins og verður varla auðveldara viðfangs að semja Ísland undan því eftir það. Um stækkun Evrópusambandsins hef ég lengi lýst eftir umræðum um það, bæði hér á Alþingi, á heimavelli og eins á norrænum vettvangi, hvernig Norðurlandaþjóðirnar hugsa sér að mæta þeim breytingum sem þetta hefur á norræna vinnumarkaðinn. Frá og með 1. maí 2004 stækkar íslenski vinnumarkaðurinn um 80 millj. eða svo, það munar um minna. Vegna aðildar okkar að EES gerist það. Þar eiga í hlut lönd sem horfa sérstaklega norður á bóginn til Norðurlandanna og jafnvel sérstaklega til Íslands. Í Póllandi og Eystrasaltríkjunum upplifa menn það þannig að þar séu jafnvel mestu fyrirmyndarríki á byggðu bóli. Það liggur fyrir að býsna hátt hlutfall ungs fólks í þessum löndum hugsar sér að freista gæfunnar í löndum þar sem lífskjör eru til muna betri en það býr við heima fyrir, sem er skiljanlegt. Ég hef ekki heyrt af því enn þá að íslensk stjórnvöld hugsi sér að taka neinn aðlögunartíma að þessum breytingum og það er furðulega lítil umræða sem farið hefur fram um þetta hér, hvaða áhrif þetta hefur á hinn norræna vinnumarkað. Þá er ég ekki bara að tala um að einhverjar holskeflur fólks komi hér til að leita að vinnu, eins og menn hafa rétt til samkvæmt þjóðfrelsinu og staðfesturéttarákvæðunum þar. Ég er að hugsa um hvaða áhrif það hefur á vinnumarkaðinn þegar fólk kemur frá löndum þar sem kaupgjaldið er allt annað og miklu lægra, þar sem engin skipulögð verkalýðshreyfing er til staðar, þar sem nánast enginn vinnumarkaðsstrúktúr, eins og við þekkjum hann, fyrirfinnst, og menn eru algjörlega óvanir og ókunnugir félagslegum kjarasamningum og öðrum slíkum hlutum. Þetta getur haft mikil áhrif í báðar áttir, bæði á hinn norræna vinnumarkað, vegna þeirra áhrifa sem hann verður fyrir gegnum innkomu fólks og fyrirtækja og starfsmannaleigu og annað í þeim dúr en líka í hina áttina, að norræn fyrirtæki fari í vaxandi mæli til þessara landa til að reyna að gera þar út á lægra kaupgjald. Langvænlegustu viðbrögðin eru að styrkja uppbyggingu vinnumakaðsskipulags í þessum löndum. Þar hefðu Norðurlönd mátt taka miklu fyrr og rösklegar við sér. Verkalýðshreyfingin norræna, sérstaklega danska og sænska, hefur talsvert gert af því að bjóða upp á stuðning við að þróa og skipuleggja vinnumarkaðinn í Eystrasaltsríkjunum en hins vegar hefur gætt furðulegrar tregðu hjá stjórnmálamönnum við að leggja þessu lið. Til dæmis hefur ekki byrjað vel fyrir tillögur á vettvangi Norðurlandaráðs um að Norðurlöndin beiti sér sameiginlega í þessum efnum. Þar hafa hægri menn, fulltrúar hægri flokkanna verið þversum gegn öllum tillögum um að Norðurlöndin leggi eitthvað af mörkum á þeim forsendum, að sjálfsögðu, sem Eystrasaltsríkin eða Pólland telja henta. Í öðru lagi, herra forseti, ætla ég að nefna aðskilnaðarmúrinn sem rís nú í Palestínu. Mér finnst með endemum að sagan endurtaki sig eins og þar má segja að sé að hluta til að gerast með þeim hörmungum sem sá múr vitnar um á allan hátt, að reisa víggirðingu milli fólks með þeim hætti og gegnum samfélög, byggja múr sem skilur jafnvel að heimili og vinnustaði fólks. Það verður hlutskipti mörg hundruð þúsunda Palestínumanna ef múrinn rís að búa öðrum megin við hann en eiga akurlönd sín eða vinnustaði hinum megin. Þessi múr rís að langmestu leyti á herteknu palentínsku landi. Aðeins 11% hans eru í reynd á græna svæðinu sjálfu. Þarna er enn eitt ólögmætt landnám og hertaka Ísraelsmanna á ferðinni. Þeir hafa reist ólöglegar landnemabyggðir og komist upp með það í skjóli stuðnings Bandaríkjanna, og auðvitað fleiri ríkja stundum, að þverbrjóta ályktanir og samþykktir Sameinuðu þjóðanna um þessa hluti, sem eru mönnum hins vegar mjög heilagar þegar mörg önnur ríki eiga í hlut eins og kunnugt er. Það virðist ekki gilda um Ísrael og út af fyrir sig ekki heldur um Tyrki, Líbíumenn, Indónesa og marga fleiri sem hafa á ýmsum tímum verið í náðinni hjá Vesturlöndum og komist upp með að þverbrjóta samþykktir sem öðrum er refsað grimmilega fyrir. Ég held, herra forseti, að mikilvægt sé að allir þeir sem einhverja aðstöðu hafa til beiti sér af hörku við ísraelsk stjórnvöld og reyni að stöðva uppbyggingu þessa múrs. Hann gerir ekkert annað en gera deiluna óleysanlegri en ella, eins og hver aðgerðin á fætur annarri af hálfu Ísraela síðustu áratugina hefur miðað að. Aðgerðir þeirra hafa miðað að því að festa í sessi hernámið, landtökuna og landnemabyggðirnar sem þarna hefur verið í gangi. Útþenslustefna síonismans í Ísrael hefur fengið að hafa sinn gang meira og minna óáreitt. Ég vil í þriðja lagi að minnast á Írak sem hefur borið mikið á góma. Ég ætla ekki að lengja umræðuna um pólitíska ákvörðun um að Ísland væri á listanum yfir 30 ríkin og allt það. Menn þekkja mína afstöðu til þess. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að þegar öll sú saga verður skrifuð allt aftur til endaloka Flóabardaga --- reyndar dagana fyrir árás Bandaríkjamanna á Írak í hinum fyrri Flóabardaga þegar augljóst var að enginn vilji var til að leysa þau deilumál með friðsamlegum hætti en þar var búið að undirbúa stríð mánuðum saman --- muni það þykja, ekki síst að viðskiptabanninu meðtöldu, einhver allra ljótasti áratugur, eða einn og hálfur, í sögu af þessu tagi. Eigum við ekki að horfast í augu við það, af því að hæstv. utanrrh. nefndi að sagan hefði tilhneigingu til að leggjast í farveg eftir á og skrifast í ljósi þess sem síðar gerist eða kemur fram --- þá verður að vísu að hafa í huga að það þýðir voðalega lítið að ræða söguna í þáskildagatíð --- að við vitum ekkert hvernig ástandið hefði þróast ef ekki hefði verið farið út í tiltekna hluti. Það er ekki þar með sagt að það sannist að menn hafi rétt fyrir sér þó að heimurinn farist ekki í framhaldi af aðgerðum eins og þeim að ráðast á Afganistan og Írak. En hvernig er ástandið þar í dag? Hvernig er ástandið í þessum tveimur löndum þar sem Bandaríkjamenn hafa tekið til hendinni í anda hinnar nýju stefnu Bush um fyrirbyggjandi aðgerðir gegn hryðjuverkum? Hvernig er ástandið í Afganistan? Hefur tekist vel til þar? Er það ekki sönnun þess að Bandaríkjamenn geta með hátæknivopnum sínum unnið stríð, sérstaklega að ráðast á vanþróuðustu og fátækustu ríki heims eins og Afganistan? En þeir eru ekki mjög góðir að koma hlutunum í lag á eftir. Í Afganistan er ástandið þannig að Bandaríkjamenn ráða Kabúl og nokkrum herstöðvum. Að öðru leyti ríkir algert stjórnleysi og vargöld í landinu. Staða kvenna í Afganistan er ekki hótinu betri en hún var og reyndar verri. Ópíumframleiðslan er komin í fyrri hæðir. Lögleysa og vargöld, þar sem héraðshöfðingjar og ættbálkahöfðingjar ráða tilteknum svæðum úr lögum við landið í heild, er verri en var á verstu tímum, jafnvel á dögum innrásar Sovétmanna. Það er eins og menn geti aldrei lært neitt. Hvernig gafst það hjá Rússum að fara þarna inn? Þeir gerðu ekki mikla lukku með því. Ætli það hafi ekki verið ein stærsta orsök þess að Sovétríkin sálugu liðuðust í sundur, hinar hrikalegu ófarir Sovétmanna í Afganistan? Bandaríkjamenn og þeirra fylgjendur virðast ekki hafa lært mikið af því. Ég sé ekki að það sé því landi nein sérstök blessun sem þar var gert. Hvernig er með al Qaeda? Tókst að útrýma þeim? Hvar eru Osama bin Laden og Mullah Omar? Hefur þetta gengið mjög vel? Menn tala eins og þetta hafi allt verið ein heljarsigurför en það er öðru nær. Ástandið er skelfilegt þarna. Ég veit ekki til þess að konur í Kúveit séu komnar með kosningarrétt, en það var eitt sem átti að kippa í liðinn með því að ráðast á Írak á sínum tíma í hinum fyrri Flóabardaga. Um ástandið í Írak þarf ekki að fara mörgum orðum. Þar er ástandið hörmulegt og var þó ekki á bætandi þær þjáningar og þau ósköp sem þetta ríki, fyrrum þróaðsta ríki í Arabaheiminum, var búið að ganga í gegnum. Landið var komið aftur á steinaldarstig enda búið að eyðileggja innviði samfélagsins og halda landinu í greipum algers viðskiptabanns í á annan áratug. Þó að Saddam Hussein hafi verið og sé hinn mesti mannhundur og við vildum gjarnan losna við hann og aðra slíka þá þýðir það ekki að hvað sem er sé réttlætanlegt, að hægt sé að fara á svig við alþjóðalög og gera eiginlega hvað sem er. Það er bara ekki þannig. Varðandi Keflavík og ástand mála þar þá væri líka ástæða til að ræða það. Ég tel að íslensk stjórnvöld séu þar á miklum villigötum, að berja höfðinu við steininn og neita að horfast í augu við veruleikann, gerbreytta stöðu af hálfu gagnaðilans. Bandaríkjamenn hafa engan áhuga á að halda lengur úti hernaðarumsvifum í Keflavík og vilja fara þaðan að mestu leyti með vígtól sín og hafurtask. Það verður að gera það hægt og hljótt án þess að mikið beri á. Hvað eru margar Orion-flugvélar eftir núna að staðaldri í Keflavík? Hvað eru margir hermenn í landhernum? Er ekki störfum þar að fækka um mörg hundruð á nokkrum mánuðum þrátt fyrir sigrana miklu í sumar er menn sneru Bush niður með einu snöfurmannlegu bréfi? Eins og kunnugt er var það stríðsfyrirsögn á forsíðu Morgunblaðsins að mikill sigur hefði unnist og Bush verið snúinn niður. Menn sendu honum harðort bréf. Ég er ekki viss um að þetta sé svona. Gæti ekki verið skynsamlegra af íslenskum stjórnvöldum að ganga til viðræðna með því hugarfari að hætta að lemja höfðinu við steininn og segja: Auðvitað hafa orðið breytingar sem menn þurfa að takast á við en menn þurfa að ræða hvernig þær eiga að gerast og í hvaða farveg þau mál fara. Mér er sérstaklega annt um að séð verði til þess í slíkum samningum að herinn verði látinn taka til eftir sig, hreinsa upp menguð svæði og látinn skilja sómasamlega við. Eitt mesta hneyksli í samskiptum íslenskra stjórnvalda og Bandaríkjahers í landinu þessi 50 ár er að íslensk stjórnvöld hafa ævinlega gert samninga sem hvítþvo herinn af því að bera ábyrgð á dvöl sinni hér og afleiðingum veru sinnar í tilteknum landsvæðum. Þannig á það að heita á pappírunum, samanber erfiðleika landeigenda t.d. á Heiðarfjalli við að knýja herinn til að taka til eftir sig. Þá skrifa íslensk stjórnvöld undir eitthvert blað um að herinn sé laus allra mála um leið og hann er farinn. Þetta er einsdæmi á byggðu bóli. Alls staðar þar sem Bandaríkjamenn og fleiri þjóðir hafa verið með herstöðvar erlendis hafa þeir verið látnir borga bætur fyrir umhverfisspjöll eða annað slíkt sem af dvöl þeirra hefur hlotist. Verkefnið felst í að horfa til þess hvernig megi nýta þá aðstöðu sem þarna losnar þegar dregur úr umsvifum hersins og hann endanlega fer. Hvaða aðrir kostir í atvinnulífi eru nærtækir til að blása lífi í byggðarlagið? Hér er ein hugmynd á borðum, ekki verri en hver önnur, þ.e. að skoða möguleika þess að flytja höfuðstöðvar Landhelgisgæslunnar á Suðurnes. Margar fleiri slíkar mætti taka upp á borðið ef einhver vilji væri til að nálgast málin þannig. Hverjir eiga að lokum eftir að reynast Suðurnesjamönnum verstir í þessum efnum? Það eru þeir sem lemja höfðinu við steininn og gera ekkert meðan þeir rembast við að verja óbreytt ástand sem augljóslega verður ekki varið til frambúðar.

Virðulegi forseti. Í tilefni af síðasta hluta ræðu þingmannsins þá hlýt ég að spyrja: Er þingmanninum ekki ljóst að Bandaríkin fluttu varnarlínuna heim að ströndum Bandaríkjanna og Kanada fyrir tveimur árum? Er þingmanninum ekki ljóst að þoturnar voru færðar undir stöðina á Suður-Englandi fyrir tæpu ári eða svo? Ég man ekki alveg tímasetningarnar. Á það ekki að hafa verið flestum ljóst sem fylgjast með utanríkismálum og lesa í bandaríska utanríkispólitík að þessar aðgerðir voru af því að menn ákváðu að hugsa meira um sjálfa sig og minna um hina? Mátti ekki ganga út frá því að á einhverjum tíma, fyrr en seinna, yrðu þoturnar hér fluttar til Suður-Englands? Erum við ekki alltaf að tala um varnarliðið í eintölu á meðan við vitum að það er flotinn sem hér er fastur en flugherinn hins vegar með nokkrar þotur, og færri en fleiri? Ætli það séu fleiri en fjórar? Það skiptir okkur máli. Í því dæmi skiptir að sjálfsögðu mestu að með þotunum fylgja þyrlurnar, björgunarþyrlur sem hafa verið liður í björgunarkerfi okkar, mikilvægur þáttur. Það veit hvert mannsbarn og hefur verið ljóst í áratug, frá því að Bandaríkjamenn ætluðu síðast að hverfa á brott og hættu við, að við mundum þurfa að bæta við þyrluflota okkar. Veit ekki þingmaðurinn, þó við viljum ekki blanda saman atvinnumálum og varnarmálum, að það mun kosta okkur mikla fjármuni um leið og bara þyrlurnar fara. En það er ákveðinn vandi í þessari umræðu. Sumt á helst ekki að segja og öðru á alltaf að halda fram, a.m.k. ef maður er stjórnarliði. Ég hlýt að spyrja þingmanninn að þessu vegna þess að hann ýjaði að þessum hlutum en sagði ekki hreint út.

Herra forseti. Það er hárrétt sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir nefnir, að auðvitað hafa ýmsar breytingar gengið yfir hvað varðar áherslur Bandaríkjamanna sjálfra í utanríkisstefnu þeirra. Það hafa orðið breytingar á herstjórninni sem varða þetta mál, meira að segja mál eins og stjörnustríðsáformin og ýmislegt með skírskotun til þeirra skiptir máli. Síðast en ekki síst hafa áherslur Bandaríkjamanna breyst í tengslum við endurskoðun á allri þeirra framgöngu að þessu leyti vegna áherslunnar á baráttuna gegn hryðjuverkum. Það er t.d. vitað að Rumsfeld og hans menn eru komnir á þá skoðun að það sé alger vitleysa að halda úti herstöðvum af því tagi sem Keflavíkurstöðin er. Það minnir kannski á Atlantshafstengslin, ef svo má að orði komast, og fleira í þeim dúr sem vissulega væri hægt að ræða ef tímin leyfði. En maður hefur takmarkaðan tíma. Mér finnast lýsandi fyrir ástandið þessar fréttir, sem voru mér ekki miklar fréttir en þóttu stórfréttir á einhverjum fjölmiðli, að þoturnar væru óvopnaðar og hefðu að mestu verið undanfarin ár. Er það ekki nokkuð lýsandi fyrir ástandið, hvernig Bandaríkjamenn meta stöðuna? Það er bara járnið uppi í loftinu. Það er bara stálið, svolítið af bensíni en engin vopn. Hættan er ekki meiri en svo að mati Bandaríkjamanna. Þeir halda flugmönnum í þjálfun og eru aðallega að ónáða Akureyringa. Það er allur tilgangurinn með þessu. Að lokum finnst mér þetta eiga að koma niður á grundvallaratriðin. Viljum við eða viljum við ekki reyna að halda í erlendan her í landinu þegar svo er komið að hann vill sjálfur fara? Í okkar tilviki, Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, er svarið alveg skýrt. Við tökum því fagnandi að þessi her er tilbúinn til að fara. Við viljum fara í viðræður um hvernig það gerist.

Virðulegi forseti. Svarið við þessu er að við verðum að skilgreina varnarþarfir okkar. Við verðum að fara að skilgreina öryggis- og utanríkispólitík okkar betur. Einungis með því að fara í slíka skilgreiningu --- Samfylkingin hefur reyndar lagt það til og komið hefur fram hér í dag að hún á þingmál um að fara í þessa vinnu --- bara þannig getum við vitað hvernig við viljum tryggja öryggishagsmuni okkar. Hæstv. utanrrh. hefur beinlínis sagt í ræðu á þinginu að ekki stafi lengur ógn af hálfu annarra ríkja eða árása annarra ríkja því ógnin sé hryðjuverk. Auðvitað vitum við öll að núverandi varnir eru kannski ekki akkúrat varnir gegn hryðjuverkum. Hins vegar verðum við að byrja á því að skilgreina varnarþarfir okkar og öryggismálapólitík til að vita hvers konar samband við viljum hafa við aðrar vinaþjóðir, því að þær eru líka fleiri en sú stóra sem mér hefur nú alltaf verið hlýtt til, þó ég gagnrýni hana líka þegar hún á það skilið. Svo að lokum, virðulegi forseti, af því að ég kom í andsvar við hv. þm. um þessi mál af því að mér varð nokkuð heitt í hamsi: Það er alveg óþolandi í þessari umræðu að hæstv. utanrrh. verði að koma hér í andsvör, stutt andarteppuandsvör við þingmenn, og að ekki sé hægt að brjótast inn í þá umræðu og að maður þurfi kannski að vera að tala svona í kross til þess e.t.v. að kalla fram viðbrögð af hálfu hæstv. utanrrh. í lokaræðu hans því það sem við hv. þingmenn erum hér að ræða er vissulega grundvallaratriði í því hvernig varnir Íslands eiga að vera, við hverja á að vera í vináttusamstarfi o.s.frv.

Frú forseti. Ég er út af fyrir sig sammála því að á hverjum tíma er æskilegt að menn fari yfir það hvernig þeir sjá fyrir sér, hvort sem við köllum það öryggisgæslu, varnarþarfir, eftirlit eða löggæslu, landhelgisgæslu eða hvað það nú er. Og æskilegt er auðvitað að menn reyni að gera það á forsendum sem eru eins faglegar og þverpólitískar og unnt er þannig að ekki sé a.m.k. deilt um faglegu atriðin í þessu. Þessi mál hafa verið í þeim farvegi að undanförnu að það hefur fyrst og fremst verið utanrrn. sjálft sem hefur verið að gera skýrslur um slíka hluti. Hér hefur ekki starfað þverpólitísk öryggismálanefnd eða eitthvað því um líkt eins og var á níunda áratug síðustu aldar og Alþingi hefur ekki komið mikið að þessu nema í því formi að fá þau gögn sem aðrir hafa unnið upp í hendurnar á því. Að þessu mætti því vel standa öðruvísi. Ég fæ engan veginn séð að nokkur rök liggi fyrir því að vörnum landsins sé alveg lífsnauðsynlegt að hér séu nákvæmlega fjórar vopnlausar F-15 þotur. Mér finnst það í raun undirstrika fáránleikann þegar reynt er að halda slíku fram við mann. En ef við tölum um heiminn eins og hann lítur út í dag og hvað við teljum mikilvægt til þess að hér getum við búið við það dagsdaglega öryggi sem við teljum okkur þurfa þá held ég að nefna megi hluti eins og fullnægjandi öryggisgæslu á flugvöllum og við hafnir landsins, þar sem millilandaumferð er, landhelgisgæslu og eflda björgunarstarfsemi. Þetta eru hlutir sem mér finnast eðlilega koma upp á borðið um leið og talið berst að því að bandaríski herinn sé að draga saman eða hverfa í burtu og svo auðvitað síðast en ekki síst að snúa sér að því að efla atvinnulíf á Suðurnesjum og standa við bakið á því svæði þegar það verður augljóslega fyrir miklum áhrifum af þessum breytingum. En í mínum huga er allt tal um eiginlegar hervarnir á Íslandi út í loftið. Það er engin þörf fyrir þær og þær eiga engar að vera. Það á að vera öryggisgæsla þannig að ekki geti einstakir ribbaldar komið og tekið landið í stíl Jörundar hundadagakonungs, en ekkert umfram það. 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram í dag. Hún sýnir mjög ljóslega að mikilvægt er að utanríkismál séu rædd á Alþingi með jöfnu millibili. Ég tel að í dag hafi komið ljóslega fram að mikil þörf er fyrir slíka umræðu og ég þakka þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í henni. Alltaf má deila um hvað skal ræða af hálfu utanrrh. í slíkri umræðu. Við höfum kosið á undanförnum árum að velja fyrst og fremst ákveðin mál í stað þess að ætla okkur að fara yfir allt sviðið, enda tel ég að það form sem hér er á þessari umræðu leyfi slíkt vart. Í þetta sinn valdi ég að ræða um öryggisráð Sameinuðu þjóðanna, framboð okkar til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna, þá framtíðarsýn sem við hefðum í því máli fram til 2008, 2009 og 2010. Við erum þar að bregðast við ítrekuðum óskum um kynningu á þessu máli og mér þótti rétt að það kæmi fyrst og fremst fram á Alþingi að við kæmum með einhverja heildarsýn um málið þannig að hér á fyrstu stigum málsins væri eðlileg umræða. Síðan má alltaf segja sem svo að það sé algjörlega ófullnægjandi að ekki sé minnst á ýmis önnur mál og þessi vettvangur sé ekki notaður til skoðanaskipta um einhver allt önnur mál, hvort sem það er Írak, atvinnumál á Suðurnesjum, öryggismál þjóðarinnar. Mörg önnur mál snerta utanrrn. eins og staðan í Miðausturlöndum, staðan í Írak, Afganistan, Evrópumál, viðskiptamál og öll þau mál sem verið er að fjalla um á vettvangi utanríkismála. Sannleikurinn er sá að þessi málaflokkur snertir með einum eða öðrum hætti sérhvern þátt okkar innanlandsmála. Utanríkismál eru því ekki lengur utanríkismál. Þau eru jafnframt innanlandsmál og engin leið er að skilja þar í milli. Ég tel í reynd að framboðið til öryggisráðsins snerti innanlandsmál okkar, sýn okkar á það fyrir hvað við viljum að Ísland standi og hvað Ísland eigi að gera í framtíðinni. Umræðunni er að sjálfsögðu ekkert lokið. Hún er rétt að hefjast. Það mun verða vaxandi samráð við ýmsa aðila um þetta mál á næstu árum. Þetta er stórt og metnaðarfullt verkefni sem krefst atbeina allra stjórnarstofnana og þar á meðal Alþingis. Þess vegna fannst mér eðlilegt að við kynntum þetta mál með þessum hætti hér við þetta tækifæri. Ég er þeirrar skoðunar að þetta mál snerti í reynd þróun þjóðfélags okkar, endurspegli þroskaferli þjóðarinnar. Ég held að öll rök séu fyrir því að við höfum náð því stigi á þeim stutta tíma síðan við urðum sjálfstæð þjóð að geta axlað slíka ábyrgð og tekist á hendur slík verkefni. Það er mjög mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því sem þjóð hvað við ætlum okkur að gera og hvaða ábyrgð fylgir því. Það er framlag okkar til alþjóðamála en það er jafnframt tæki til þess að þróa og þroska íslenska utanríkisþjónustu. Þess vegna er mjög erfitt að leggja beint mat á hvað þetta muni nákvæmlega kosta. Við munum hins vegar taka það eins ítarlega saman og við getum. Við erum að leggja lokahönd á það. Hins vegar má vel vera að það breytist í tímans rás. Ég get að sjálfsögðu ekki sagt fyrir um hvernig það muni líta nákvæmlega út árið 2008 því að þeir sem standa fyrir málum á þeim tíma þurfa að bregðast við því sem þar kemur fram því að aðalbaráttan í þessu máli verður einmitt á árunum 2007 og 2008 eða eftir næstu alþingiskosningar. Það er þá stjórnvalda á þeim tíma að ákveða hvað verður endanlega gert. Svo má vel vera að þá hafi orðið breytingar á öryggisráðinu. Við erum að berjast fyrir því að breyta öryggisráðinu þannig að fleiri komi þar að. Það getur haft þau áhrif að við fáum jafnvel tækifæri til þess að koma þarna inn eitthvað fyrr eða jafnvel eitthvað síðar. Um það getum við ekkert sagt á þessu stigi. Sá kostnaður sem þarna verður fyrst og fremst og hægt er að færa beint undir þetta mál er fjölgun starfsmanna í New York, við fastanefndina þar, og jafnframt fjölgun starfsmanna sem þurfa að sinna þessum málum heima á Íslandi og vera þar nánast á sólarhringsvakt vegna þess að það verður að vera stöðugt samband milli okkar fólks í New York og fólks í ráðuneytinu sem síðan verður líka að geta haft samráð við ýmsa aðra aðila, t.d. hin Norðurlöndin. Það liggur ljóst fyrir að hin Norðurlöndin styðja okkur til þessa framboðs á sama hátt og við styðjum t.d. Danmörku í viðleitni þeirra að gerast aðilar að öryggisráðinu 2006 og 2007, og þar á undan voru það Norðmenn. Ég tel að full ástæða sé til bjarstýni í þessu máli. Ég tel engan vafa leika á því að það er okkur mjög nauðsynlegt sem þjóð að takast á hendur þetta starf og fara í þessa baráttu. En við verðum að sjálfsögðu að gera það með þá trú að við getum það. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði að hann hefði nú ekki mikla trú á því að það tækist og vildi þá kenna um á þessu stigi málefnum í Írak. Ég tel út í hött að vera með slíkar ágiskanir og vil minna hv. þm. á það þegar við fórum í starfið að því er varðaði Kyoto. Þá sagði hann á Alþingi að það væri nú alveg ljóst hvernig það endaði, þetta væri nú mál sem Íslendingar gætu aldrei landað. Það varð nú samt raunin að við gerðum það og lukum því máli með fullum sóma þannig að mér finnst engin ástæða til að leggja út í þetta mál með einhverja svartsýni í huga, eins og mér fannst koma fram í máli hans. Að því er varðar öryggisráðið sjálft, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á, og endurskipulagningu þess þá sagði ég í ræðu minni að ég teldi t.d. Íraksmálið vera dæmi um vissan vanmátt öryggisráðsins. Ég ætla ekkert að útskýra það nánar. Ég tel að það hafi farið eins og fór m.a. vegna þess að þarna er mjög ríkt neitunarvald. Ég er ekki trúaður á að samkomulag takist um það --- og allt byggir þetta nú á því að samkomulag náist á þessu sviði sem öðrum --- að stórveldin sleppi algjörlega neitunarvaldi sínu þó að ég vilji ekki útiloka það. Ég tel það mjög vel koma til greina. Að minnsta kosti tel ég fulla ástæðu til að fara þess á leit mjög ákveðið í þeirri endurskipulagningu að þetta neitunarvald verði verulega takmarkað, að ekki sé hægt að beita því hvenær sem er. En þá er að sjálfsögðu vandinn hvenær á að vera hægt að beita því. Ég býst við því að við gætum verið sammála um að það væri í málum sem skiptu sköpum. Ja, fyrir hverja? Þá vandast nú málið. Ef það skiptir sköpum fyrir mannkyn á þá einhver að geta beitt neitunarvaldi? Það er því mjög vandasamt verk að skilgreina hvenær það væri hægt. En ég tel algjörlega óeðlilegt að stórveldin geti beitt neitunarvaldi í tíma og ótíma. Hv. þm. hafa lagt hér fram fjölmargar fyrirspurnir sem ég vildi gjarnan hafa tíma til að svara. Ég vil þó koma inn á eitt mál sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi í lokin ásamt mörgum öðrum, þ.e. ástandið í Miðausturlöndum. Ísland hefur mjög ákveðna skoðun á múrnum sem verið er að reisa. Við höfum fordæmt það mál á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og greitt atkvæði með ályktun þar um þannig að afstaða okkar alveg skýr. Ég tel alveg ljóst að bygging á þessum múr sé eitt af því sem hefur sett friðarferlið í uppnám og sé ekki réttlætanleg aðgerð af hálfu Ísraelsmanna. Hv. þm. nefndi að fjölmargar ályktanir er vörðuðu Ísrael og Palestínu væru ekki teknar jafnhátíðlega og ályktanir sem Sameinuðu þjóðirnar hefðu samþykkt, t.d. að því er varðar Írak. Við verðum samt að hafa í huga að allar ályktanirnar í sambandi við Írak frá því að byrjað var að ræða um efnavopnaeign þeirra voru á grundvelli VII. kafla stofnsamnings Sameinuðu þjóðanna þar sem gert er ráð fyrir beitingu valds. En ályktanir sem varða Ísrael eru á grundvelli VI. kafla þar sem ályktununum er beint til aðila, en þar er ekki talað um valdbeitingu. Á þessu er grundvallarmunur þó að ég sé á engan hátt að bera í bætifláka fyrir það að þjóðir heims, og þá sérstaklega Ísrael, fari ekki að ályktunum Sameinuðu þjóðanna. Þarna er ástandið mjög alvarlegt og að mínu mati er báðum aðilum um að kenna, bæði Ísraelsmönnum og Palestínumönnum. Hins vegar liggur alveg ljóst fyrir að Palestínumenn eru veikari aðilinn í þessu máli og ástandið þar er skelfilegt. En ástandið í Ísrael er líka vont og það er alveg ljóst að friður á þessu svæði skiptir alla máli, bæði Palestínumenn og Ísraelsmenn og allar þjóðirnar í kring. Það sama á einnig við um Afríku og alls staðar þar sem ófriður ríkir að friður er forsenda framfara. Það á líka við um Afganistan og Írak. En því miður hefur sagan kennt okkur að stundum þarf að berjast fyrir friði. Það er vondur kostur en það er hins vegar staðreynd.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg rétt að utanríkismál og innanríkismál, í hinum gamla hefðbundna skilningi, séu að renna æ meira saman. Það er enginn vafi á því og við eigum ekkert val í þeim efnum að utanríkismál eða alþjóðamál taka meira af tíma stjórnmálamanna í nútímanum og stofnana eins og Alþingis og ríkisstjórna og opinberra stofnana en nokkru sinni fyrr, það er í samræmi við þróun mála. Alþingi þarf auðvitað að vera hluti af þessari þróun og hefur að nokkru leyti legið eftir, að ég tel. Ég hef verið að tala fyrir því undanfarin ár, mig minnir reyndar að hæstv. ráðherra hafi tekið undir það og nefnt það sjálfur að Alþingi ætti að hafa sjálfstæða viðveru í Brussel svo að við hefðum þar á að skipa eigin fulltrúum eða manni sem gæti verið tengiliður við starfið hér heima, gert aðvart um það sem væri á leiðinni o.s.frv. Að sama skapi tek ég undir það sem hv. þm. Jón Bjarnason nefndi að í tengslum við m.a. framboð til öryggisráðsins væri full ástæða til að endurskoða með hvaða hætti þingmenn kynnast störfum Sameinuðu þjóðanna og að það yrði eflt á komandi árum þannig að stærri hluti þingmanna þekkti af eigin raun hvað fer þarna fram, m.a. í aðdraganda þessa framboðs. Það er út af fyrir sig skiljanlegt að það sé erfitt að meta kostnaðinn af þessu. En það er líka spurning um hvað hæfilegar kröfur eru í þeim efnum. Eitt er auðvitað að efla sendiráð í New York og manna það og sömuleiðis hér heima, hitt er dýr kosningabarátta og áróður um allan heim til að vinna sætið. Það er hlutur sem margir hafa kannski meiri efasemdir um að eyða miklu fé í. Spurningin er hvort smáríki geti ekki með einhverjum hætti fengið það viðurkennt að þau gangi ekki í gegnum alveg sama ferli í þessu öllu saman og miklu stærri og ríkari þjóðir. Við getum tæpast apað eftir Norðmönnum hvað t.d. útgjöld snertir í þessum efnum.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að þessi barátta er miskunnarlaus milli þeirra ríkja sem þarna vilja komast að. Þetta er mikið metnaðarmál margra þjóða. En ég tek undir það með hv. þm. að við getum ekki verið að elta ólar við hvað aðrir eru nákvæmlega að gera, það er ekki rétt af okkur. Við erum fámenn þjóð, að mínu mati ekki lítil þjóð, en við erum fámenn þjóð og þurfum að taka mið af því í máli sem þessu. Það mun fylgja í þessu sambandi ferðakostnaður og spurning um hvernig á að skilgreina það. Það er t.d. ljóst að utanrrh. á hverjum tíma verður að sinna þessu máli og ég nota tækifærið, eins og í ferð minni til Afríku, í samtölum við utanríkisráðherra níu Afríkuþjóða að tala um þetta mál og koma á samböndum við þessa aðila. Sama mun ég að sjálfsögðu gera að því er varðar ferð í næsta mánuði til Írans. Það er mjög mikilvægt að við kynnumst betur aðstæðum í Afríku, aðstæðum í löndum múslima og að við setjum okkur inn í mál þessara landa til þess að öðlast meiri skilning á aðstæðum og til þess að ávinna okkur meira traust til að tala um málefni þeirra í framtíðinni og vera með í því að kveða upp dóma sem geta skipt þessa aðila miklu máli. Ég tel að við höfum alla burði til þess í Afríku, t.d. í Alþjóðabankanum, öll mál þar snerta mjög Afríkuríkin.

Herra forseti. Fyrir mitt leyti legg ég fyrst og fremst áherslu á það að þunginn eigi að vera eins mikið og kostur er á hinn efnislega og pólitíska undirbúning, að Ísland komi vel undirbúið undir það að hafa skoðanir á hlutunum og sjálfstæðar meiningar byggðar á þekkingu og skilningi á högum manna vítt og breitt um heimsbyggðina, en miklu síður að menn séu að leggja peninga í hreina auglýsingamennsku eða hreinan lobbíisma fyrir sætinu. Það verður þá frekar að taka því að það tapist þrátt fyrir heiðarlega baráttu og málefnabaráttu heldur en hitt að ætla að kaupa þetta með áróðri. Ég vil svo segja það um endurskipulagningu öryggisráðsins að það er náttúrlega gríðarlega stórt og mikilvægt viðfangsefni. Það kann vel að vera að eina leiðin sé að viðhalda neitunarvaldi þarna inni að einhverju leyti, kannski taka fleiri þjóðir þar inn sem fái hlutdeild í takmörkuðu neitunarvaldi. Í mínum huga væri best að koma því alveg út en hafa í staðinn áskilnað um aukinn meiri hluta þegar mikilvægar ákvarðanir eru teknar að það þyrfti að vera lágmarkssamstaða upp á 4 / 5 eða eitthvað því um líkt þegar hinar afdrifaríkustu ákvarðanir eru teknar, t.d. um valdbeitingu eða annað því um líkt. Hin leiðin væri sú að takmarka neitunarvaldið við hluti sem vörðuðu beinlínis þjóðarhagsmuni fjölmennustu þjóðanna og það yrði þá notuð einhver slík skilgreining. Auðvitað er fáránlegt að Indland sé með allt aðra og miklu veikari stöðu en tvær eða þrjár 50 millj. Evrópuþjóðir, svo dæmi séu tekin. Ef þetta væri nálgast á einhverjum slíkum forsendum væri kannski hægt að sætta sig við að nokkur fjölmennustu ríki heims hefðu bremsuvald gagnvart sínum þjóðarhagsmunum sem tala fyrir hönd kannski fjórðungs eða fimmtungs mannkyns, en ekki núverandi ástand.

Herra forseti. Við Íslendingar vorum fyrstir Norðurlandaþjóða til að lýsa því yfir að okkur þætti eðlilegt að Indland ætti fasta setu í öryggisráðinu, af því að það er nú oft verið að tala um að við sýnum lítið sjálfstæði. Það var afstaða sem við tókum að vel yfirlögðu máli og töldum að væri rétt ákvörðun. Síðan hafa aðrar þjóðir tekið sömu afstöðu. En við erum vön að ræða mikið við Norðurlandaþjóðirnar um ýmis mál og sækjum að sjálfsögðu í smiðju þeirra og margra annarra þjóða að því er varðar öryggisráðið. Við erum að kynna okkur hvað ýmsar þjóðir hafa gert í sambandi við þessi mál og reyna að meta það hvað er lágmark af okkar hálfu. Það er alltaf skammt á milli þess sem menn kalla áróður og að koma naðsynlegum upplýsingum á framfæri. Það er mikilvægt að menn þekki til okkar mála, menn þekki til þess hver við erum, fyrir hvað við stöndum og hvaða afstöðu við höfum til margvíslegra mála. Þessu verðum við að koma á framfæri, við verðum að koma því á framfæri í rituðu máli að einhverju leyti, með samtölum og það verður að hamra á því ávallt í öllum samskiptum sem við eigum við þessar þjóðir. Það er það sem við erum að undirbúa og teljum að það sé mjög mikilvægt að koma því á framfæri, jafnvel þó að það leiði til þess að við verðum ekki aðilar að öryggisráðinu. En auðvitað gerum við það með það í huga að við vinnum þá baráttu.

Virðulegi forseti. Það hefur verið nefnt mörgum sinnum í ræðum manna hér í dag að stærsti hluti af ræðu hæstv. utanrrh. hafi verið um öryggisráðið, mér finnst fara ágætlega á því að við endum þessa umræðu einmitt á öryggisráðinu og engu öðru. Af því tilefni vil ég segja að Samfylkingin leggur mikla áherslu á þátttöku í alþjóðasamstarfi og að vera fullgildur aðili á slíkum vettvangi og að fullt jafnræði ríki milli aðildarþjóða. Sameinuðu þjóðirnar eru efstar á blaði yfir mikilvægi alþjóðasamstarfs Íslands og það held ég að við séum öll sammála um. Ísland og Norðurlöndin eru þekkt sem lönd friðar og jafnréttis. Það er aldagömul hefð á Íslandi fyrir lýðræðislegum stjórnarháttum, mannréttindum og virðingu fyrir öðrum og þar sem Ísland er þátttakandi á friðarstarf að vera í öndvegi. Þetta hef ég sagt fyrr í dag og vil árétta þetta. Ísland er á jafnréttisgrundvelli þátttakandi í samstarfi Norðurlanda og Evrópu og ég hef gert ráð fyrir því að í öryggisráðinu muni Ísland tala jafnframt í þeirra nafni. Ísland getur axlað þessa ábyrgð og það er enginn efi hjá mér að við eigum að sækjast eftir þessu. Samfylkingin hefur stutt utanrrh. í umræðunum í dag hvað þetta varðar, en hann hefur líka fengið að heyra á hvaða forsendum við teljum að sú aðild sem hér er talað um eigi að vera. Ég legg mikla áherslu á það og það eru mín lokaorð, virðulegi forseti, að yfirlýsing ráðherra um að tryggja aðkomu þingsins að undirbúningnum gangi eftir. Það væru ný og betri vinnubrögð sem ég styð.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur fyrir það sem hún sagði um þessi mál og fyrir þann stuðning sem hún hefur sett fram. Ég tel að það sé allt önnur tóntegund en formaður Samf. byrjaði hér með í umræðunni í dag þegar hann líkti vitsmunastigi utanrrh. við vitsmunastig strútsins, taldi að ræðan bæri vott um það og að hún hefði átt að fjalla um eitthvað allt annað. Ég tók það ekki sem mikinn stuðning. Og mér fannst alveg út í hött að ræða þessi mikilvægu framtíðarmál á því plani. En ég heyri að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir telur þetta mjög mikilvægt mál og ég veit að hún meinar það sem hún segir.

Formaður Samf. líka.

Og formaður Samf. líka? Ja, hann hefur þá afskaplega undarlegar aðferðir til að tjá sig, sá formaður. Ég a.m.k. skil það ekki og finnst það með ólíkindum. Það má vel vera að ég hafi algjörlega misskilið ræðu formannsins; það væri þá ekki alveg í fyrsta skipti sem ég hef misskilið hann. Hann kom í ræðustól og honum var mikið niðri fyrir en ef það hefur verið tómur misskilningur finnst mér það mjög gott og skal þá biðjast afsökunar á því að hafa misskilið manninn. En mér fannst ekkert fara á milli mála hvað þessi ágæti formaður var að fara.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði svo sem ekki að koma aftur hér í pontu en ég ver minn formann. Bara svo að við höfum það á hreinu. Hann gagnrýndi það sem ekki var í ræðunni. Honum fannst óþarfi að nota svona mikinn part af ræðunni í umræðuna um öryggisráðið og það má vera skoðun hans. Það er alveg ljóst sem ég hef hér sagt að um leið og Samf. hefur sett fram sín varnaðarorð um ýmislegt sem snýr að þessu máli styður hún að Ísland sækist eftir setu í öryggisráðinu. Og þetta er mikilvægt. Mín orð lutu að því að þar sem ráðherranum hefði verið í mun að nota svona mikinn part af ræðu sinni í að ræða öryggisráðið færi vel á því að enda á því. Og það er bara endurtekið hér. Það er samt frekar óþægilegt að enda svona langa umræðu --- hún hófst hér klukkan hálfellefu í morgun og við hæstv. utanrrh. höfum setið við nær sleitulaust síðan --- á svo vinsamlegum orðum og að ráðherrann kunni ekki að meta þau. Það finnst mér miður. En ég endurtek bara stuðning minn og forsendur hans.

Herra forseti. Ég vil sérstaklega þakka hv. þingmanni fyrir það sem hún hefur sagt og ég geng út frá því að hún sé talsmaður Samf. í þessu máli,  Ég er ánægður með það að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, sem er í utanrmn., tekur af skarið um þessi mál. Ég vænti þess að við getum náð sem bestri samvinnu um að Ísland verði aðili að öryggisráðinu 2009 og 2010. Það er mikilvægt að við séum sammála um það. Við vitum ekkert hvaða flokkur fer með utanríkismál á þeim tíma og ég held að við ættum að hafa metnað til þess að reyna að undirbúa það sem best þannig að sá utanrrh. sem tekur við því vandasama verkefni sé vel undir það búinn og hafi sem mestan stuðning þings og þjóðar til þess. Á það legg ég áherslu. Ég er alveg viss um að það verður ekki sá sem hér stendur sem verður í þeirri aðstöðu.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda fyrir Íslands hönd samning á sviði refsiréttar um spillingu sem gerður var í Strassborg 27. janúar 1999 og er mjög mikilvægur samningur. Með samningnum er stefnt að því að samræma ýmsar efnis- og formreglur aðildarríkjanna er tengjast tilteknum tegundum spillingarbrota og bæta alþjóðlegt samstarf í því skyni að auðvelda saksókn vegna þessara brota. Við gerð samningsins var gengið út frá því að spilling samanstæði af mútum eða annarri háttsemi sem brýtur gegn skyldu manna sem falin hefur verið ábyrgð af opinberum eða viðskiptalegum toga og sem ætlað er að ná fram ávinningi af einhverju tagi fyrir þá sjálfa eða aðra sem þeir eiga ekki tilkall til. Út frá þessum víðtæka skilningi voru tilteknar tegundir spillingar skilgreindar og hefur samningurinn að geyma verknaðarlýsingar þeirra spillingarbrota sem aðildarríkjunum ber að lýsa refsiverð í lögum sínum. Þær tegundir spillingar sem hér um ræðir eru mútuboð og mútuþágur til ýmissa opinberra aðila, innlendra sem erlendra, mútuboð og mútuþágur til aðila í einkageiranum og áhrifakaup. Í samningnum er einnig kveðið á um ýmsar formreglur sem stefna að því að auka skilvirkni baráttunnar gegn spillingu. Samningurinn hefur því víðtækara gildissvið en fyrirliggjandi alþjóðasamningur á þessu sviði sem flestir hafa eingöngu snúið að afmörkuðum hópi manna eða takmarkaðri tegund spillingar. Í formála samningsins sem gerður er á vegum Evrópuráðsins er lögð áhersla á að spilling ógni réttarreglu, lýðræði og mannréttindum, grafi undan góðum stjórnarháttum, sanngirni og félagslegu réttlæti, raski samkeppni, hindri efnahagsþróun og ógni stöðugleika stofnana lýðræðisins. Samningurinn er afrakstur áralangs starfs við að þróa alþjóðlegt kerfi til að berjast gegn spillingu. Alþjóðlegt átak þarf til þess að ná árangri í baráttunni gegn spillingu og er samningurinn því opinn fyrir aðild ríkja, jafnt innan sem utan Evrópuráðsins. Til þess að tryggja frekari árangur baráttunnar gegn spillingu var svonefndum ríkjahópi gegn spillingu komið á fót. Ríkjahópurinn hefur það markmið að auka getu þátttökuríkja hópsins til þess að berjast gegn spillingu með því að grípa til aðgerða sem gera þeim kleift að standa við skuldbindingar sínar á þessu sviði. Eftirlit með framkvæmd samningsins er falið starfshópnum gegn spillingu og þau ríki sem ekki eru aðilar að hópnum verða sjálfkrafa aðilar að honum þegar samningurinn öðlast gildi að því er þau varðar. Spillingarsamningurinn öðlaðist gildi 1. júlí 2002. Nú hafa 42 aðildarríki Evrópuráðsins undirritað samninginn auk Mexíkós, Bandaríkjanna og Hvíta-Rússlands og 21 ríki fullgilt hann. Þessi samningur var undirritaður 27. janúar 1999 og þess vegna er mikilvægt að við fullgildum hann sem fyrst. Það þarf að gera breytingar á nokkrum ákvæðum almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, með síðari breytingum, og á lögum um refsiábyrgð lögaðila vegna mútugreiðslna og hryðjuverka, nr. 144/1998, sbr. lög nr. 99/2002, til að Ísland geti staðið við þær skuldbindingar sem spillingarsamningurinn leggur aðildarríkjum á herðar. Dóms- og kirkjumrh. hefur þegar lagt fram lagafrv. þar að lútandi hér á Alþingi. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanrmn.

Virðulegi forseti. Mér finnst sjálfsagt að við fullgildum þennan samning sem fjallar um mútuboð og mútuþágu og áhrifakaup. Þetta eru þekkt fyrirbæri í mörgum vanþróuðum ríkjum og því miður eru dæmi um slíkt á Vesturlöndum líka. Það er mikilvægt að vinna gegn þessu og sjálfsagt að fullgilda samninginn. Ég mun taka þátt í því að yfirfara hann í utanrmn. og vona að það komi aldrei til að það reyni á þessi lög sem við munum að sjálfsögðu setja hér í tengslum við samninginn.