Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er um að ræða mjög mikið mál, sem gæti verið afdrifaríkt fyrir fjármála- og atvinnulíf stórs hluta þjóðarinnar. Það eru að sjálfsögðu mjög fráleit vinnubrögð að fleygja svona stórmáli inn rétt fyrir þinglokin, og samkvæmt venjulegum starfsreglum, sem hér hafa þótt góðar og gildar og eðlilegar langa hríð, hefði málið ekki átt að komast lengra. En einmitt vegna þess, að hér er um óvenjulega stórt og áhrifamikið mál að ræða, hefur sú n., sem málinu var vísað til í gær, brugðið skjótt við og þegar haldið tvo fundi til þess að ræða það. Þrátt fyrir mjög vafasöm vinnubrögð af hendi flm. og þess flokks, sem hefur öllum flokkum meira gagnrýnt vinnubrögð annarra hér á þinginu, vill n. leggja sitt til þess, að þáltill. þessi fái afgreiðslu. Það kom þegar í ljós á fundum n., að enginn nm. treysti sér til að mæla með því, að þessi till. væri samþ. óbreytt. Hún hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um, að seðlabankinn endurkaupi framleiðslu- og hráefnavíxla iðnaðarfyrirtækja eftir ákveðnum reglum“ o.s.frv. Í fyrsta lagi er þetta orðalag svo ákveðið, að það mun ekki standast í lögum, að því er mér er tjáð, að ríkisstj, geti beinlínis fyrirskipað seðlabankanum, hvernig hann skuli haga sínum útlánum. Í öðru lagi er augljóst mál, að það er óraunhæft og ábyrgðarlaust að ætlast til þess, að slík ákvörðun sé tekin með stuttum fyrirvara, vegna þess að hún mundi geta haft gífurleg, truflandi áhrif á allt lánakerfi bankanna. Ég hygg, að það sé öllum mönnum ljóst, að það liggja engir peningar, sem samkvæmt reglum fjármálakerfisins er hægt að lána út, ónotaðir í bönkunum, og þess vegna væri óhugsandi að framfylgja slíkri þáltill. nema með því að taka lánsfé af öðrum, sem svarar því, sem lána yrði samkvæmt till. Getur hver maður séð, hversu truflandi og varhugaverð áhrifin mundu verða af slíkri ákvörðun. Þrátt fyrir öll þessi augljósu rök gegn till., eins og hún er fram lögð, voru nm. sammála um, að full ástæða væri til þess, að Alþingi léti í ljós ósk um, að reynt yrði að bæta úr rekstrarfjárskorti iðnaðarins, og nm. var ljóst, að af þrem höfuðatvinnugreinum landsmanna hafa tvær þegar fengið fram nokkuð fasta skipan á rekstrarlánamál sín, en hin þriðja, iðnaðurinn, ekki fengið slíka skipan enn. Þess vegna varð niðurstaða allshn. sú að leggja til, að tillgr. breyttist og orðaðist svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að vinna að því, að iðnaðurinn fái aukið rekstrarfé, með því að seðlabankinn endurkaupi framleiðslu- og hráefnavíxla iðnfyrirtækja.“ Sá skilningur, sem ég legg í þessi orð er, að Alþingi óski þess, skori á ríkisstj., að hún leiti þeirra ráða, sem hún getur fundið til þess að auka rekstrarfé iðnaðarins, þ. á m. með því að kanna möguleika á því og vinna að því, ef þeir möguleikar reynast vera fyrir hendi, að iðnaðurinn fái, strax og það er fjárhagslega unnt, einhverja svipaða skipan sinna mála og hinar tvær höfuðatvinnugreinarnar njóta. Nál. það, sem hér liggur fyrir skriflegt, hljóðar því svo: „ N. hefur rætt mál þetta á tveimur fundum. Nm. er ljóst, að vinna þarf að öflun aukins rekstrarfjár til handa iðnaðinum, en telja þó ókleift að samþ. orðalag till. óbreytt. Því leggja þeir til, að till. verði samþ. með svofelldri breytingu: Till. orðist svo: Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að vinna að því, að iðnaðurinn fái aukið rekstrarfé, með því að seðlabankinn endurkaupi framleiðslu- og hráefnavíxla iðnfyrirtækja.“ Undir þetta hafa skrifað allir nm. Við væntum þess, að eins og til þessa máls er stofnað, leggi n. hér til afgreiðslu á því, sem sé í fullu samræmi við þær aðstæður, sem taka verður tillit til, en viðurkennir þó, að leitast þurfi við að greiða úr þessu vandamáli iðnaðarins, og að Alþingi sýni iðnaðinum með samþykkt þessarar till. fullan skilning í miklu vandamáli, en það sé þó ekki lagt þannig fyrir, að málið sé ekki framkvæmanlegt samkvæmt skynsamlegri fjármálameðferð, heldur á þeim grundvelli, að ríkisstj. vinni að málinu, eftir því sem hún sér sér framast fært og unnt er, miðað við aðstæður í fjármálalífi þjóðarinnar á hverjum tíma.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs fyrst og fremst til þess að spyrja um, hvort hv. frsm., hv. 5. landsk. (BG), hafi hér talað fyrir hönd n. eða fyrir eigin hönd. Efni máls hans var, eftir því sem ég gat bezt skilið, vítur á flm. fyrir, hvernig hann flytur málið, og vítur á flokkinn, sem ber ábyrgð á þessum hroðalega flm., fyrir, að hann skuli hafa stutt málið. Þetta hefði auðvitað átt að koma löngu fyrr, segir hann, helzt í þingbyrjun, svo að hann hefði getað haft átta eða níu mánuði til að athuga, hvort ætti að halda fund, eins og tíðkast í þingnefndum, eða ekki. Ég leyfi mér nú að leiða athygli að því, að það eru aðeins örfáir dagar síðan hv. flm., sem er, eins og allir vita, einn af oddamönnum iðnaðarins í landinu, tók sæti á Alþingi. Og ég dreg í efa, að þessi mikilvirki þm., sem var að tala hér, hafi, þegar hann hafði átt ekki lengri þingsetu, en hv. flm., verið búinn að bera fram veigameira mál en þessi hv. þm. hefur gert. Ég leyfi mér jafnvel að efa, að hann muni nokkru sinni gera það. Samt sem áður, þrátt fyrir víturnar til flm. fyrir að leyfa sér að bera þetta fram svona seint og að hann skyldi ekki heldur bera það fram löngu áður, en hann kom á þing, þá segir hv. frsm.: Ég legg nú samt til, að við samþykkjum þetta í dálítið breyttu formi. Það er að vísu ekki einn einasti eyrir til að lána, því að hann verður að taka frá einhverjum öðrum, og það getur verið stórhættulegt, og það eru að sönnu ekki nema nokkrir mánuðir, þangað til nýtt þing kemur saman, svo að okkur geti gefizt ágætt tækifæri til að athuga þetta gaumgæfilega og afgr. það með þeim hætti, sem við viljum. En þrátt fyrir þetta legg ég nú samt til, að við skorum á ríkisstj. að gera það, sem henni var falið. - Þetta segir hv. þm, Ég skal ekkert hafa á móti því orðalagi, sem hann óskar eftir, það er kannske kurteisara, þinglegra og eðlilegra. Ég held ég muni nú samt fordæmi þess, að ríkisstj, sé falið að gera svona hluti. Það er svo annað mál, hvort ríkisstj, hefur þetta vald yfir bankanum. Það er þó, eins og hér hefur verið mjög mikið um rætt í umr. um efnahagsmálin, að ríkisstj. verður alltaf að geta ráðið ákaflega miklu um höfuðstefnu seðlabankans í lánveitingamálum, og hvort sem það er samkvæmt bókstaf laga, þá er það mjög nærri að vera samkvæmt bókstaf þarfarinnar á hverjum tíma. Og ég man eftir, að þjóðkunnur bankastjóri sagði það svona sem hálfgert spaugsyrði: Já, hvenær hef ég verið á móti ríkisstj.? - Þessi maður var mjög vitur maður. Hugsun hans var þessi: „Ég er með þeirri ríkisstj., sem á hverjum tíma fer með völdin í landinu, að svo miklu leyti sem samvizka mín leyfir mér, því að ég tel, að það þurfi að vera það samstarf á milli þjóðbanka og ríkisstj., að þjóðbankinn reyni alltaf að laga sig eftir óskum og vilja ríkisstj.“ Og þetta á sannarlega mikið til síns máls. Ég hef orð hv. flm. fyrir því, að hann telur vel farið, að málið fái þessa afgreiðslu, sem n. mælir með. En ég felli mig ekki við rökstuðninginn fyrir álitinu, og ég spyr um það, m.a. af því, að mikilhæfir forustumenn Sjálfstfl. eru í þessari n., hvort þetta sé talað fyrir hönd nefndarinnar. Ef það er ekki, þá tel ég hv. ræðumann, hv. 5. landsk., vítaverðan fyrir sína framsögu. Hitt er honum um megn, að ófrægja þm., sem er nýsetztur á bekkinn og hefur unnið það afrek að flytja þetta mái inn á þingið og að beygja þessa menn, sem eru það hræddir við hans málflutning. Þeir þora ekki að snúast gegn honum, en geta þó ekki leynt óánægju sinni yfir að þurfa að veita iðnaðinum þennan stuðning. Það, sem hv. frsm. sagði, var í raun og veru þetta: „Þó að ég sé óánægður og þó að Sjálfstfl. undir handleiðslu hv. þm. hafi nú neytt mig til að sýna iðnaðinum stuðning, þá tek ég það nærri mér að þurfa að gera það, og ég gat ekki leynt mínum innra manni.“ Svona verð ég að skilja þennan tón, sem er hér viðhafður. Ef það væri vilji þessa manns, sem hér flutti ræðuna, að veita iðnaðinum þann stuðning, sem hér er farið fram á og er þjóðnauðsynjamál, þá hefði hann áreiðanlega hagað sínum orðum allt öðruvísi, áreiðanlega sagt: Ég kann því betur, að hér sé sagt: Það er ósk til ríkisstj., en það er ekki valdboð til hennar, að hún „feli“ aðila, sem er hæpið að hún hafi vald til að stjórna. - Þetta var kjarni og efni hans máls, og við það get ég ágætlega sætt mig, ekkert við því að segja. Það getur verið álitamál, hvernig menn vilja orða þá hugsun. En mér fannst innri maðurinn koma þarna fram í því að reyna, um leið og hann skorti kjark til að rísa gegn óskum iðnaðarins, að finna einhvern ágalla á hætti hv. flm., sem er þó búinn á þessum stutta þingtíma að vinna afrek, sem vel getur orðið merkara, en öll þau afrek, sem þessi hv. þm. enn hefur borið gæfu til að vinna í sinni þingsögu. Ég óska eftir, að það upplýsist, hvort hér er talað f.h. nefndarinnar eða ekki. Ég hefði að sönnu getað gengið á milli nefndarmanna og spurt: Er þetta mælt fyrir ykkar munn. - En málið kom fyrir, fyrir einum eða tveimur dögum, fer í n., kemur aftur hérna. Þetta eru síðustu forvöð að afgr. það, og ég hef kosið þennan hátt, herra forseti, til að fá upplýst, í hvers umboði þessi - ja, hvað á ég að segja - ekki allt of velviljuðu orð voru mælt.



Herra forseti. Mér kom alveg á óvart, að hv. frsm. skyldi víta hv. flm. till. Það kom ekkert fram í n. eða hjá nokkrum nm. í þá átt, að þeir teldu þetta vítavert, og þess vegna tel ég ummæli hv. þm. eingöngu hans eigin ummæli, en ekki nefndarinnar. Ég verð að segja það, að mér sem einum nefndarmanni þykir alveg óviðeigandi að viðhafa slík orð, a.m.k. í nafni nefndarinnar. Að öðru leyti vil ég segja það, að ég er samþykkur því orðalagi, sem nú er á till, n. Ég er sammála hv, frsm. um, að eins og málið er vaxið, er þetta þinglegra form á till. en hitt, sem var upphaflega, þó að alltaf megi deila um, hvernig orða skuli slíkar tili. sem þessa.



Herra forseti. Í fyrri ræðu minni las ég orði til orðs undirritað nál., sem ég síðan afhenti forseta, og gátu menn þar að sjálfsögðu heyrt, hvað n. lætur formlega og undirskrifað frá sér fara um þetta. Ég ræddi líka um hin ýmsu atriði nál., og er það óumdeilanlegt, Vera má, að ég kunni ekki eftir stutta þingsetu þinghætti eins vel og menn eins og hv. formaður Sjálfstfl., en hitt er augljóst mál, að það, sem ég sagði í upphafi um flutning till., er frá mér komið. En sagt var það, og ég tek það ekki aftur. Ef það er brot á þinglegum siðum, að ég léti þetta í ljós, um leið og ég flutti álit n., þá stafar það af þekkingarleysi mínu á þeim siðum, og ég er fús til þess að biðja velvirðingar á því. Hitt er annað mál, að á stuttri setu hér hef ég þegar reynt það, að þegar málefnum, stundum minni málum en þessu, hefur verið skotið inn á þingið á síðustu þingdögum og vísað til þessarar sömu nefndar, eins og kom fyrir, fyrir einu ári, hafa sjálfstæðismenn staðið upp og sagt: Þetta er ekki hægt, það er ekki hægt að ætlast til þess, að þingnefnd afgreiði svona mál á einum eða tveimur dögum. - Og þeir hafa neitað að afgreiða það. Þá stóð ekki á ófögrum orðum um vinnubrögð hjá þeim mönnum, sem væru að flytja á þinginu stórmál, þó ekki nálægt því eins stór mál og þetta, nokkrum dögum fyrir þinglok. Það virðist því fara nákvæmlega eftir, hvað hentar hv. sjálfstæðismönnum hverju sinni, hvað þeim þykir vera viðeigandi vinnubrögð hér í þinginu. Ég vil taka fram, að það, sem ég sagði um þessi vinnubrögð, ber engan veginn að skilja sem neinar persónulegar vítur til flutningsmanns, því að ég þekki hann að öllu góðu og veit, að hann flytur þetta mál af einlægum áhuga á málefnum iðnaðarins. En ég vil minna á, að það sitja rúmlega tveir tugir sjálfstæðismanna annarra hér á þingi, og ég ætla, að flokkurinn sé ekki svo ósamstarfshæfur, að hann hafi orðið að bíða eftir því eins og sofandi prinsessa, að þessi prins kæmi inn í þingið, áður en flokkurinn gæti hreyft svona stórkostlegu velferðarmáli iðnaðarins. Ég vil að lokum segja um meðferð þessa máls og flutning þess, að ég hef heyrt í samtölum manna á milli, að margir mér miklu reyndari þingmenn eru mér sammála. Það er ekkert annað, en strákslegur útúrsnúningur hjá hv. þm. G-K. að reyna að halda því fram, að gagnrýni mín á meðferð málsins stafi af fjandskap við það. Mér er vel kunnugt um, að núv. iðnmrh. hefur gert allt, sem hann hefur getað, til þess að afla iðnaðinum meira fjármagns, bæði til þeirrar fjárfestingar, sem staðið hefur yfir, og þar hefur tekizt að afla tuga milljóna, meira að segja til að halda áfram byggingu iðnfyrirtækja, sem voru komin í algert peningaþrot og strand, þegar hv. þm. G-K. yfirgaf ráðherrastólinn. Þar að auki og engu síður, hefur hann unnið að því, eftir því sem hægt hefur verið, að bæta aðstöðu iðnaðarins í lánamálum. Um árangur af þessu er erfitt að segja. Þetta er eilífðarmál, lánamál fyrirtækja, og ég hygg því, að það eitt geti nægt til þess að sýna hug minna flokksmanna, míns flokks, til þessa máls, sem þar hefur verið unnið, Það er ekkert annað en ómaklegir útúrsnúningar að reyna að snúa aths. um meðferð málsins upp í fjandskap við málið og því ekkert mark á slíku takandi.



Ég er nú út af fyrir mig ánægður með það, að ekki aðeins hefur umboðsmaður Sjálfstfl. í þessari nefnd, hv. allshn., lýst yfir, að hv. frsm. n. hafi ekki talað fyrir hönd n., heldur hefur hann einnig meðgengið það sjálfur, og það er það, sem fyrir mér vakti. Hann má svo náttúrlega ekki rugla því saman, að n. í heild hefur afgreitt málið á æskilegan hátt, með mér er nær að segja óvenjulegum hraða, og svo hinu, að hans ummæli voru óþörf, að ég ekki kveði sterkara á um það. Þau voru óþörf og óviðeigandi. Ég ætla ekki að taka upp eldhús núna. Verður það ekki í kvöld aftur? Þó að ég fái þar ekki orðið, þá tala áreiðanlega margir mér skemmtilegri og rökfimari menn þar. En ef hv. þm, er að minna á, að gengið hafi verið frá iðnaðarfyrirtækjum undir minni stjórn í algeru fjárþroti, - hann á víst við sementsverksmiðjuna, - þá minni ég hann á það, að ég held, að ég hafi átt kannske öðrum meiri þátt í að útvega fé til þess og fá erlent lán til allra efnis- og vélakaupa. Ég get vel gert grein fyrir því, að ég hafði átt von á meiri stuðningi úr fleiri áttum til að fullnægja innlendum þörfum, og ég mundi gera það með miklu skeleggari hætti, en ég geri nú, ef ég ætti von á því, að þeir, sem þeim hnútum eru kunnugastir, vildu taka þátt í þeim umræðum. Það upplýsist allt á sínum tíma. Ég dreg ekkert í efa, að núv. hæstv. iðnmrh. hafi viljað iðnaðinum vel, og ég hef enga ástæðu til þess að bera hann öðrum sökum. En ef maður ætlar að taka alveg bókstaflega það, sem hv. 5. landsk. sagði um afrek hans og lánsfjárútveganir til þeirra þarfa, þá rekur maður sig á þá staðreynd, að maðurinn, sem þessi ummæli hefur, telur þó mikla nauðsyn að samþykkja till., sem hér liggur fyrir, enda þótt hann telji eiginlega ekkert fé fyrir hendi til að fullnægja þörfunum. Maður rekur sig á þessa staðreynd, sem hlýtur að varpa ofur litlum skugga á afrek hæstv. iðnmrh. um að fullnægja sinni innri þörf og mikla vilja um að útvega lánsfé frá hlutaðeigandi bönkum. Ef iðnmrh. hefði getað fullnægt þörfinni, veit ég, að þessi ungi þm., samvizkusamur eins og hann áreiðanlega er, hefði þá sagt: Ja, okkar ágæti iðnmrh. er búinn að vinna svo mikil afrek á þessu sviði, að ég sef rólega og mín annars viðkvæma samvizka mun blunda í heilagri ró í nokkra mánuði, þangað til ég get aftur gerzt sjálfur flm. að þessari till. og fengið þá þann heiður, sem ég öfunda hv, núv. flm. af, og látið það í pokahornið hjá mér, því að þar er lítið fyrir.



Herra forseti. Ég þarf litlu við að bæta það, sem ég hef þegar sagt. En ég vil benda hv. þm. G-K. á það, að ég sagði alls ekki, að hæstv. iðnmrh. hefði getað fullnægt þörf iðnaðarins á rekstrarlánum. Ég tók það mjög greinilega fram, að hann hefði gert það, sem hann hefði getað, en um árangurinn væri erfitt að segja, því að rekstrarlán atvinnuvega væru eilífðarmál. Þörfin vex og minnkar, og það er því varla um að ræða að fullnægja algerlega þörf þar. Það er ekki vegna þess, að ég sjái, að hann hafi ekki náð nægilegum árangri, sem ég styð þessa till. í því formi, sem ég vil breyta henni, þvert á móti, heldur finnst mér, að ef Alþingi vill láta slíka viljayfirlýsingu í ljós, þá muni það verða góður stuðningur iðnmrh. í áframhaldandi viðleitni hans til þess að greiða fyrir iðnaðinum og fjármálum hans, eins og hann framast getur, og muni styrkja hann frekar, en hið gagnstæða, í þeirri viðleitni. Það er einmitt það gagn, sem þessi till. getur fyrst og fremst gert. En að öðru leyti veit ég það, að iðnmrh, og aðrir ráðh., sem þessi mál kunna að heyra undir, munu kanna þetta mál ofan í kjölinn, vinna að því eins og framast er unnt, að iðnaðurinn fái eins mikið rekstrarfé og hægt er að láta honum í té. Það eru engin ný sannindi, sem ég fór með hér, að það muni ekki liggja ónotað lánsfé neins staðar. Erfiðleikarnir við að gera slíka hluti sem þessa eru, að það mun sennilega þurfa til að auka verulega lánsfé iðnaðarins að taka lánsfé af einhverjum öðrum, og ég geri ráð fyrir því, að hv. þm. G-K. viti betur en nokkur annar hér, að það er ekki auðvelt að gera slíka tilflutninga. Þess vegna er þetta mál ekki eins auðvelt og það væri ella, ef peningarnir væru til.