Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna um fundahald í dag. Utandagskrárumræður, sem beint er til utanrrh., annars vegar hvað varðar undirritun Kyoto-bókunarinnar í ljósi niðurstöðu ráðstefnunnar í Buenos Aires og hins vegar breyttar áherslur í Evrópumálum, munu fara fram. Sú fyrri kl. 13.00 og hin síðari kl. 13.30. Þá vill forseti einnig tilkynna um utandagskrárumræðu um dóm Hæstaréttar um stjórn fiskveiða. Þeirri umræðu er beint til sjútvrh. og málshefjandi er Rannveig Guðmundsdóttir. Sú umræða mun hefjast kl. 14.00. Þá er einnig áformað að atkvæðagreiðslur fari fram að aflokinni þeirri utandagskrárumræðu eða upp úr kl. 14.30.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta fjárln. um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1998. Nefndin hefur við vinnu við frv. einbeitt sér að gjaldahlið þess og skilað nál. og brtt. Hún hefur haft frv. til athugunar og í því skyni leitað skýringa hjá fjmrn. og fagráðuneytum varðandi beiðnir um auknar fjárheimildir. Jafnframt leitaði nefndin eftir áliti Ríkisendurskoðunar og fékk skriflegt álit frá Ríkisendurskoðun að venju um frv. Meiri hluti fjárln. gerir 46 brtt. við frv. sem samtals nema 619,9 millj. til hækkunar. Einstakar tillögur eru skýrðar í álitinu en ég mun fjalla um helstu brtt. sem eru skýrðar í nál. á þskj. 395. Ef eitthvert eitt mál gengur eins og rauður þráður í gegnum þessar brtt. þá er það hækkun á launakostnaði vegna þeirra kjarasamninga sem verið hafa í gangi og aðlögunarsamninga. Vissulega eru ekki öll kurl komin til grafar í þeim málum enn þá. Það mál er í vinnslu einnig í tengslum við frv. til fjárlaga og ég vík örlítið að því síðar varðandi fjáraukalögin. Ef vikið er að skýringum við einstakar brtt. þá er fyrst til að nefna embætti forseta Íslands. Þar er farið fram á 3,5 millj. kr. aukafjárveitingu til að mæta rekstrarhalla frá árinu 1997 sem embættið nær ekki að gera upp á yfirstandandi ári. Lagt til að framlag til Alþingis hækki um 8,5 millj. til að mæta útgjaldaauka í tengslum við langt þinghald sl. vor og kostnaði við sérstakt átak í fjarvinnslu til að flýta frágangi á ræðum og birtingu þeirra á vefnum. Yfirvinna fyrri hluta árs og ræðuvinnsla var mun meiri en á sama tíma árið áður og prentkostnaður meiri. Ef ég vík að forsrn. þá er þar undir Ýmsum verkefnum lagt til að framlag til fjárlagaliðarins hækki um 51,5 millj. kr. Farið er fram á að viðfangsefnið Útboðs- og einkavæðingarverkefni hækki um 49,5 millj. kr. Það er vegna kostnaðar við sölu hlutabréfa ríkisins í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. sem ekki var gert ráð fyrir í fjárveitingum til útboðs- og einkavæðingarverkefna í fjárlögum 1998. Fyrir gildistöku laga um fjárreiður ríkisins gilti sú regla að kostnaður af hlutabréfasölu var dreginn frá söluandvirði hlutabréfa en eftir gildistöku laganna ber að gjaldfæra kostnaðinn. Nafnvirði hlutabréfa í Fjárfestingarbankanum sem seld voru í haust var 3.332 millj. kr. og nam söluandvirði þeirra 4.665 millj. kr. Gerður var 45 millj. kr. samningur við Fjárfestingarbanka atvinnulífsins um umsjón með sölunni og samdi hann síðan við öll innlend verðbréfafyrirtæki og banka um þátttöku í sölunni. Að auki er 4,5 millj. kr. kostnaður við mat á verðmæti bankans sem endurskoðunar- og ráðgjafarfyrirtæki annaðist. Samtals er því óskað, eins og áður segir, eftir 49,5 millj. kr. viðbótarfjárheimild. Einnig er lagt er til að viðfangsefni 1.90 Ýmis verkefni hækki um 2 millj. kr. Farið er fram á aukafjárveitingu til að launa störf nefndar sem fjallar um áhrif breyttrar kjördæmaskipunar á byggða- og félagsmál og í öðru lagi til auðlindanefndar upp á 1 millj. kr. Í frv. til fjáraukalaga er gert ráð fyrir 3 millj. kr. kostnaði við starf auðlindanefndarinnar sem kosin var á Alþingi sl. vor. Þetta fjármagn fer að mestum hluta til kaupa á sérfræðiráðgjöf. Undir menntmrn. er óskað eftir 25 millj. kr. framlagi til Háskóla Íslands til að bæta brunatjón en fjárhæðin tekur mið af kostnaði við að endurnýja kennslutæki sem eyðilögðust og brunatrygging bætir ekki, en hún bætir tjón á húsnæði og föstum innréttingum. Eins og kunnugt er hefur ríkið þann hátt á að tryggja ekki nema lögbundnar tryggingar en brunatjónum er mætt með framlögum á hverjum tíma. Raunvísindastofnun óskaði eftir 3,8 millj. kr. framlagi til endurnýjunar á jeppabifreið sem eyðilagðist í óhappi á Vatnajökli fyrr á þessu ári. Framlag til framhaldsskólanna almennt hækkar um 113,9 millj. kr. Það er 9,5 millj. kr. hækkun vegna kostnaðar af kjarasamningum. Þar er um að ræða kostnað af prófum sem svarar til 2,3% af heildarlaunakostnaði og af deildarstjórn um 1,3% eða samtals 129,5 millj. kr. Í frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1998 og fjárlaga fyrir árið 1999 er gert ráð fyrir 120 millj. kr. til þess að mæta þessum útgjöldum, en eftir stendur 9,5 millj. kr. kostnaður sem ekki hefur verið fjármagnaður. Hins vegar er óskað eftir 104,4 millj. kr. hækkun á framlögum vegna launakostnaðar í framhaldsskólum. Komið hefur í ljós að við skiptingu menntmrn. á fjárveitingum til framhaldsskóla í fjárlögum 1998 var stuðst við forsendur sem leiddu til þess að launakostnaður í skólunum var vanmetinn um 3,5%. Þjóðminjasafn Íslands. Gert er ráð fyrir að veittar verði 3 millj. kr. til safnsins sem varið verði til verkefna sem útiminjasvið safnsins réðst í fyrr á þessu ári. Annars vegar er um að ræða viðgerð á Silfurgarði í Flatey á Breiðafirði og hins vegar fornleifarannsókn á Eiríksstöðum í Haukadal. Landsbókasafnið -- Háskólabókasafn. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. hækkun á þessum lið til að mæta auknum launakostnaði Landsbókasafns Íslands -- Háskólabókasafns vegna kjarasamninga. Lögð er til 3 millj. kr. hækkun á framlagi til Listasafns Íslands vegna rekstrarhalla safnsins 1997 sem stafar af lækkun á sértekjum safnsins. Sinfóníuhljómsveit Íslands. Óskað er eftir 2,2 millj. kr. hækkun vegna kostnaðar við kjarasamninga sem hljómsveitinni hefur ekki verið bættur og óskað er eftir 2 millj. kr. hækkun á óskiptu framlagi á liðnum Listir, framlög, til menntmrn. Utanríkisráðuneytið. Lagt er til að framlag til Mannréttindaskrifstofu Íslands verði hækkað um 4 millj. kr. en þar af eru 2 millj. kr. ætlaðar í verkefni til að minnast árs mannréttinda. Mannréttindaskrifstofan fellur undir dómsmálaráðuneytið en nú er lagt til að hluti opinbers framlags til stofnunarinnar verði á fjárlagalið hjá utanríkisráðuneytinu. Lögð er aukin áhersla á mannréttindi og mannréttindastarf og hefur í því skyni verið gerður samstarfssamningur milli Mannréttindaskrifstofu Íslands og Mannréttindastofnunar Háskóla Íslands, en þetta eru tvær stofnanir sem hafa unnið á þessu sviði mannréttindamála. Landbúnaðarráðuneytið. Lagt er til að Sambandi íslenskra loðdýraræktenda verði veittur 1,5 millj. kr. styrkur til að standa undir hluta af rekstrarkostnaði félagsins árið 1996. Félagið varð af tekjum það ár þar sem búnaðargjald, sem renna átti til búgreinarinnar, hækkaði ekki úr 0,075% í 0,7% eins og áformað var. Lagt er til að Veiðimálastofnun fái 6 millj. kr. aukafjárveitingu til að mæta uppsöfnuðum rekstrarhalla, m.a. vegna fiskeldisdeildar, en verkefni hennar hafa verið færð til Stofnfisks hf. Bændaskólinn á Hólum. Alls er lagt til að framlag til skólans hækki um 9 millj. kr. Lögð er til 2 millj. kr. hækkun á liðnum til að mæta tímabundinni hækkun launagjalda. Í annan stað er lagt til að skólanum verði veitt 7 millj. kr. framlag til verkefnis við kynbætur á bleikju. Heildarkostnaður við rekstur verkefnisins er um 14 millj. kr. á ári. Framleiðnisjóður landbúnaðarins og fleiri hafa styrkt verkefnið á undanförnum árum. Stuðningurinn hefur ekki nægt og er uppsafnaður rekstrarhalli árin 1997 og 1998 um 14 millj. kr. Lagt er til að Hagþjónusta landbúnaðarins fái 1 millj. kr. vegna áhrifa kjarasamninga og rekstrarkostnaðar. Héraðsskógar. Gerð er tillaga um að framlag til skógræktarátaks á Fljótsdalshéraði hækki um 3,5 millj. kr. Annars vegar er óskað eftir 2 millj. kr. viðbótarframlagi til að mæta halla sem hefur myndast hjá Héraðsskógum á síðustu árum. Hins vegar er lagt til að veitt verði 1,5 millj. kr. til að gera upp við Héraðsskóga kostnað af umfangsmikilli söfnun á lerkifræi árið 1995. Gerð er tillaga um 1,5 millj. kr. fjárveitingu til Suðurlandsskóga. Þar hefur fallið til nokkur kostnaður sem rakinn er til annarra þátta en gróðursetningar og munar þar mest um þann kostnað sem varð til við upphaf verkefnisins í fyrra til undirbúnings því. Bændasamtök Íslands. Lagt er til að Bændasamtök Íslands fái 9,6 millj. kr. aukafjárveitingu vegna hækkunar á lífeyrisskuldbindingum. Einnig er farið fram á 4,6 millj. kr. vegna aukinna greiðslna í lífeyrissjóð af launum starfsmanna héraðsbúnaðarsambanda. Fjárveiting í fjárlögum tekur ekki tillit til nýrra reglna um greiðslur í Lífeyrissjóð starfsmanna sem tóku gildi í ársbyrjun 1998. Farið er fram á sömu hækkun í fjárlögum fyrir árið 1999. Dóms- og kirkjumálaráðuneyti. Óskað er eftir að Hæstiréttur fái 5,4 millj. kr. til aukins rekstrarkostnaðar í nýju húsnæði Hæstaréttar. Þar er um að ræða fasteigna- og tryggingagjöld, hita- og rafmagnskostnað og öryggisgæslu. Óskað er eftir að fjárveiting vegna bóta til brotaþola verði lækkuð um 5 millj. kr. en það er ljóst að nokkur afgangur verður á fjárveitingu þessa árs. Þegar fjárveiting var ákveðin í fjárlögum 1996 var óvíst hver heildarbótafjárhæð á þessu ári yrði. Ríkislögreglustjóri. Farið er fram á 15 millj. kr. fjárveitingu vegna kostnaðar ríkislögreglustjóraembættisins við innheimtu sekta á landsvísu. Í byrjun ársins var tekið í notkun nýtt samræmt kerfi við innheimtu sekta og fellur allur kostnaður við prentun gíróseðla, útsendingu og ítrekanir á sektarboðum á embættið. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 1999 er samsvarandi fjárveiting á lið ríkislögreglustjóraembættisins. Ýmis löggæslukostnaður. Farið er fram á fjárheimild til kaupa á nauðsynlegum tækjakosti til útgáfu á nýjum tölvulesanlegum vegabréfum. Heildarkostnaður nemur um 42 millj. kr. Um er að ræða tölvubúnað, hugbúnað og 100.000 tölvulesanleg vegabréf. En löggjöf um þessa nýjung er í vinnslu hér í Alþingi. Fyrirhugað er að ganga frá kaupsamningi í desember 1998. Sýslumaðurinn á Akranesi. Óskað er eftir aukafjárveitingu að fjárhæð 12 millj. kr. vegna hallareksturs embættisins síðustu árin. Uppsafnaður halli í lok árs 1997 var 26,1 millj. kr. Á árinu 1998 bætist enn við hallann, einkum vegna áfalla og veikinda sem nokkrir starfsmenn embættisins hafa átt í, og stefnir í að uppsafnaður halli í árslok 1998 verði 35,8 millj. kr. en miðað er við að ráðið verði fram úr honum á nokkrum árum samhliða hagræðingaraðgerðum hjá embættinu. Ýmis rekstrarkostnaðar sýslumannsembætta. Farið er fram á að fjárveiting til að mæta kostnaði sé hækkuð um 10 millj. kr. með hliðsjón af áætlaðri útkomu þessa árs. Beðið er um hækkun vegna launakostnaðar Fangelsismálastofnunar ríkisins um 18 millj. kr. vegna kjarasamnings við fangaverði. Þá er komið að félmrn. Farið er fram á 16 millj. kr. hækkun á fjárheimild Vinnueftirlits ríkisins en það er inneign Vinnueftirlitsins á mörkuðum tekjum af vinnueftirlitsgjaldi. Þá hafði fjárln. til meðferðar tillögu um að Götusmiðjan--Virkið fengi framlag, en þetta er nýtt meðferðarheimili, og gerir tillögu um að Virkið fái 5 millj. kr. framlag til reksturs meðferðarheimilis fyrir tímabilið frá júní til áramóta 1998. Þar eru veitt sérhæfð meðferðarúrræði fyrir unga fíkla á aldrinum 16--20 ára og er markhópurinn ungmenni sem önnur meðferðarúrræði hafa ekki hentað. Framlagið er miðað við það að gerður verði þjónustusamningur við rekstraraðila meðferðarheimilisins og málefni þess verði síðan til meðferðar við fjárlagagerð fyrir næsta ár. Málefni fatlaðra. Farið er fram á 54 millj. kr. hækkun til að mæta áhrifum kjarasamninga á stofnunum fyrir fatlaða. Félagsmál, ýmis starfsemi. Farið er fram á 1,4 millj. kr. hækkun á framlagi til móttöku flóttamanna á Blönduósi. Undir heilbr.- og trmrn. er óskað eftir 6 millj. kr. aukafjárveitingu til aðalskrifstofu ráðuneytisins, aðallega vegna útgjalda við frv. til laga um gagnagrunn á heilbrigðissviði og frv. til laga um lífsýni, en þessi gjöld verða hærri en ráð var fyrir gert vegna þeirrar umfangsmiklu vinnu við undirbúning þessara mála. Þá er liðurinn Sjúkrahús, óskipt. Farið er fram á 80 millj. kr. framlag og er það ætlað til að mæta rekstrarvanda á fimm sjúkrastofnunum. Í vinnu faghóps á vegum heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra voru óleyst vandamál hjá nokkrum stofnunum og ljóst að þar þyrfti viðbótarfjármuni. Lagt er til að fjárveitingin verði notuð til að gera upp rekstrarhalla vegna sameiningar heilbrigðisstofnana á Austurlandi og renni einnig til heilbrigðisstofnana á Suðurnesjum og á Selfossi. Þá er lagt til að af fjárveitingunni verði greiddur rekstrarhalli hjá St. Fransiskusspítala í Stykkishólmi og Heilbrigðisstofnuninni Blönduósi. Gert er ráð fyrir að framlögin verði greidd til framangreindra stofnana þegar gerðir hafa verið þjónustusamningar um rekstur þeirra en sú vinna er nú í gangi og er á lokastigi. Þá er komið að liðnum Sjúkrahús og læknisbústaðir. Þar er lögð til 7,1 millj. kr. hækkun. Framlagið er ætlað til skuldagreiðslu til Hjúkrunarheimilisins Hulduhlíðar og er lokagreiðsla á skuld ríkisins við Eskifjarðarbæ vegna stofnkostnaðar þess, en Eskifjarðarbær stóð á sínum tíma að því verkefni en þessi greiðsla er til sameinaðs sveitarfélags. Þá er lagt til að Krýsuvíkursamtökunum verði veittar 5 millj. kr. til fjárhagslegrar endurskipulagningar Krýsuvíkurskólans. Unnið hefur verið að þessari endurskipulagningu á síðasta ári og ljóst þykir eftir yfirferð fjárln. að vel sé fyrir því máli séð eftir þessa fjárveitingu og þá geti þessi stofnun starfað með eðlilegum hætti. Þá er komið að reynslusveitarfélaginu Höfn í Hornafirði. Gert er ráð fyrir 11 millj. kr. fjárveitingu í samræmi við ákvæði í samningi um reynslusveitarfélagið, en fjárveitingin er til að kosta þrjú sjúkrarými í stað hjúkrunarrýma. Farið hefur verið fram á sömu fjárhæð til hækkunar á framlögum í fjárlögum fyrir árið 1999. Heilbrigðisstofnunin Ísafjarðarbæ. Farið er fram á 9,5 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til að ganga frá uppgjöri í tengslum við sameiningu heilsugæslustöðvar og sjúkraskýlis Þingeyrar við Heilbrigðisstofnun Ísafjarðar. Þá er komið að fjmrn. Lagt er til að framlag hækki um 68,7 millj. kr. og þar er breytingin þríþætt. Í fyrsta lagi til að mæta endanlegum dómum í fimm völdum fordæmismálum af 40 sambærilegum varðandi ágreining og rétt fyrrum starfsmanna Lyfjaverslunar ríkisins til biðlauna í tengslum við yfirtöku Lyfjaverslunar Íslands hf. á starfsemi stofnunarinnar 1. júlí 1994. Niðurstaða Hæstaréttar er sú að starfsmennirnir eiga rétt til fullra biðlauna auk dráttarvaxta frá 10. jan. 1997 til greiðsludags. Þess er farið á leit að veitt verði 34,5 millj. kr. framlag til greiðslu biðlauna og dráttarvaxta. Í öðru lagi er farið fram á 25 millj. kr. fjárveitingu til greiðslu bóta vegna mistaka lækna á Ríkisspítölum sem leiddi til 100% örorku. Náðst hefur samkomulag milli ríkislögmanns fyrir hönd ríkissjóðs og lögmanns stefnanda um greiðslu skaðabóta að upphæð 25 millj. kr. Að lokum er gerð 9,5 millj. kr. tillaga um hækkun fjárheimilda vegna lokauppgjörs framkvæmda í kjölfar snjóflóðs í Súðavík. Viðskrn. óskaði eftir 1 millj. kr. vegna hækkunar þóknunar til samkeppnisráðs. Þá er komið að umhvrn. Þar er óskað er eftir 9,2 millj. kr. hækkun til embættis veiðistjóra. Skýringar má að rekja til þriggja þátta. Í fyrsta lagi vegna ófyrirséðra launaútgjalda. Þá er farið fram á 5 millj. kr. fjárveitingu vegna aukinnar minkaveiði. Um er að ræða endurgreiðslur til sveitarfélaga, en í ár og síðasta ár hefur minkaveiði verið meiri en reiknað var með í fjárlögum. Veiðin stefnir í að verða 6.500 dýr í stað 6.000 samkvæmt áætlun. Í samræmi við 13. gr. laga nr. 64/1994 endurgreiðir ríkissjóður allt að helmingi kostnaðar við veiðarnar eftir því sem nánar er ákveðið í fjárlögum. Að lokum er óskað eftir 3 millj. kr. framlagi til reksturs minkahundabús stofnunarinnar. Gert hafði verið ráð fyrir öðru fyrirkomulagi á rekstrinum sem leiddi til sparnaðar. Af því gat ekki orðið en fyrirhugað er að ná fram hagræðingu í rekstri búsins árið 1999. Farið er fram á 7 millj. kr. aukafjárveitingu vegna átaks Hollustuverndar ríkisins til að ljúka við löggildingu tilskipana ESB um flokkun og merkingar hættulegra efna og efnasambanda. Það er farið fram á fram á 12,3 millj. kr. fjárveitingu til Landmælinga Íslands til að mæta fyrirsjáanlegri lækkun á sértekjum stofnunarinnar. Náttúrufræðistofnun Íslands. Gerð er tillaga um að framlag til stofnunarinnar hækki alls um 3,2 millj. kr. Af því eru 2,2 millj. kr. til setursins í Reykjavík til reksturs á viðbótarhúsnæði. Heimild fékkst fyrir viðbótarhúsnæði vegna aukinnar starfsemi sem m.a. stafar af flutningi gróðurkortagerðar frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins til Náttúrufræðistofnunar og eflingu rannsókna á veiðifuglum. Hins vegar er lagt til að Náttúrufræðistofnun Íslands fái 1 millj. kr. til að mæta auknum leigugjöldum á Akureyrarsetri stofnunarinnar. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir þeim brtt. sem meiri hluti fjárln. leggur til. Þær eru eins og áður segir upp á 619,9 millj. kr. Gert var ráð fyrir því að halli yrði 2.800 millj. kr. samkvæmt því fjáraukalagafrv. sem lagt var fram og bætist þessi upphæð því við þann halla. Áður hefur farið fram umræða sem ég ætla ekki að endurtaka að þessu sinni um ástæðurnar fyrir því að þessi halli er á fjárlögum í ár og munar þar mestu um lífeyrisskuldbindingar sem eru færðar samkvæmt nýjum lögum um fjárreiður ríkisins upp á 9,3 milljarða kr. Ég ætla ekki að hafa þessi orð lengri að sinni. Ég þakka meðnefndarmönnum mínum, bæði meiri hluta og minni hluta, fyrir samstarfið að þessu frv. Þetta er nokkuð umfangsmikil vinna þó um fjáraukalagafrv. sé að ræða. Það hefur orðið svo að þetta er nokkuð viðamikil löggjöf, og ekki síst vegna þess að þetta er í fyrsta skipti sem fjáraukalagafrv. er sett upp samkvæmt nýjum fjárreiðulögum og erum við því að móta nýja venju í þessu efni og nýja framkvæmd. Ég endurtek þakkir mínar fyrir samstarfið í nefndinni það sem af er. Vissulega er 3. umr. eftir og við þurfum að skoða nokkur mál milli 2. og 3. umr. og ekki síst eins og ég minntist á áður að þörf er á því að fara enn betur ofan í launakostnað stofnana, ekki síst heilbrigðisstofnana, og er verið að vinna á því sviði enn. Þar munu ekki öll kurl vera komin til grafar. Við teljum því nauðsynlegt að líta enn betur á þau mál milli 2. og 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta fjárln. um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1998. Nál. er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Markmiðið um hallalaus fjárlög næst ekki á þessu ári sem margir vilja kenna við góðæri og margt bendir til að hallinn verði jafnvel meiri en við blasir í frumvarpinu. Í því sambandi bendir minni hlutinn á eftirfarandi atriði: Með tilliti til þróunar síðustu mánaða er líklegt að tekjur af virðisaukaskatti séu ofáætlaðar sem nemur 1,5--2 milljörðum kr. Launahækkanir milli ára virðast vanmetnar og munu að öllum líkindum verða um 2% umfram það sem gert var ráð fyrir. Líkur eru einnig á að lífeyrisskuldbindingar verði hærri en reiknað er með í þessu frumvarpi. Ljóst er að fjárhagsvandi sjúkrahúsanna í Reykjavík er ekki leystur nema að hluta til í frumvarpinu. Fjárlög ársins 1998 gerðu ráð fyrir tekjuafgangi að fjárhæð 133 millj. kr. Heildartekjur voru áætlaðar 165.810 millj. kr. en gjöld 165.677 millj. kr. Þær breytingar sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu og í framkomnum breytingartillögum hafa það í för með sér að í stað tekjuafgangs í fjárlögunum má nú reikna með tekjuhalla í árslok að fjárhæð 3.396 millj. kr. Tekjur aukast um 9.090 millj. kr. en gjöldin aukast um 12.626 millj. kr. Við afgreiðslu fjárlaga þessa árs komust fulltrúar minni hlutans að þeirri niðurstöðu að tekjur ríkissjóðs væru verulega vanáætlaðar. Minni hlutinn bendir á að efnahagsforsendur fjárlaga 1997 reyndust fjarri lagi. Sama er upp á teningnum nú. Tekjur og útgjöld reynast verulega vanáætluð. Það er áhyggjuefni hversu ónákvæmar spár um helstu þjóðhagsstærðir hafa reynst síðustu ár og er ástæða til þess að athuga sérstaklega hvernig á því stendur og hvað er til úrbóta. Með tilvísun í nefndarálit minni hluta fjárln. vegna sl. ára allt frá 1995 staðfestist ónákvæmni og ómarkviss vinnubrögð í þessum efnum. Þar kemur í ljós að mjög margar veigamiklar forsendur voru öll árin verulega vanáætlaðar eða ofáætlaðar. Þannig má nefna sem dæmi að einkaneyslan var öll þessi ár miklu meiri en spáð var og gert ráð fyrir í forsendum fjárlaga. Árið 1995 var gert ráð fyrir að einkaneysla mundi aukast um 2,5% en reyndin varð 4,2% eða 68% hærri tala. Árið 1996 var gert ráð fyrir við gerð fjárlaga að einkaneyslan mundi aukast um 4,2% en reyndin varð 6,4% eða 52% hærri tala. Árið 1997, eða á síðastliðnu ári, var spáin 3,5% en reyndin varð 5% eða 42% frávik. Árið 1998 var spáð að einkaneyslan mundi aukast um 5% en niðurstaðan er 10% aukning eða 100% meiri en áætlað var. Minni hlutinn gagnrýndi harðlega ýmsar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar og meiri hluta Alþingis á gjaldahlið fjárlaga 1997, sérstaklega handahófskennd vinnubrögð við fjárveitingar og niðurskurð í heilbrigðismálum. Það var deginum ljósara að afgreiðsla fjárlaga þess árs jók aðeins vandann í heilbrigðiskerfinu og öll varnaðarorð minni hlutans í þeim efnum hafa reynst rétt. Sparnaðarhugmyndir voru fullkomlega óraunhæfar og að mestu óútfærðar eins og niðurstöður þessa frumvarps sýna. Vandanum var aðeins vísað til framtíðar. Með vísun til umsagnar Ríkisendurskoðunar um fjáraukalagafrumvarpsið staðfestist réttmæti gagnrýni minni hluta fjárlaganefndar í þessum efnum. Mestur er vandi stærstu sjúkrahúsanna. Staðreyndir eru þessar: Uppsafnaður fjárhagsvandi í árslok 1997 á Sjúkrahúsi Reykjavíkur og Ríkisspítölum nam 677 millj. kr. hjá báðum sjúkrahúsunum og áætlaður vandi að óbreyttum rekstrarumsvifum nemur 800 millj. kr. Samtals er fjárhagsvandinn því 1.477 millj. kr. Í frumvarpinu er lagt til að bæta sjúkrahúsunum 459 millj. kr. vegna uppsafnaðs halla fyrri ára, en 1.000 millj. kr. fjárhagsvandi er látinn óleystur. Gert er ráð fyrir að sjúkrahúsin geti dregið með sér mánaðarveltu sem nemur samtals um 400 millj. kr., en óraunhæfar hagræðingar- og sparnaðarkröfur ríkisstjórnarinnar hafa leitt til óviðunandi ástands á þessum stofnunum. Starfsfólk býr við sífellda óvissu og aukið vinnuálag sem leiðir til örðugleika í samskiptum stjórnenda og starfsfólks. Minni hlutinn hefur ýmislegt við frumvarpið að athuga og ekki síst hvernig aukaframlög eru ákveðin. Í flestum tilvikum eru þær ákvarðanir teknar við ríkisstjórnarborðið og ekki beðið eftir samþykki Alþingis án þess að séð verði að það hefði ekki verið gerlegt. Fjárveitingavaldið er hjá Alþingi, en framkvæmdarvaldið hefur heimild til að ráðstafa fé ef sérstaklega stendur á. Ráðherrum ber tvímælalaust að fara sparlega með heimildir til aukafjárveitinga. Reyndin er talsvert önnur eins og margsinnis hefur verið gagnrýnt og um það má nefna mörg dæmi í frumvarpinu. Minni hlutinn átelur harðlega að ekki skuli vera gerð tilraun til að rétta hlut þeirra sem eingöngu hafa framfærslu af grunnlífeyri með tekjutryggingu vegna elli eða örorku. Samkvæmt útreikningum fagmanna á þróun launa og lífeyris á síðastliðnum fjórum árum vantar 1.842 millj. kr. upp á að greiðslur til þessa fólks jafnist á við lægstu umsamin laun. Á þessu ári skortir 148 millj. kr. til þess að jöfnuði sé náð miðað við meðaltalsvísitölu launa. Því leggur minni hlutinn til að þessum hópum verði bættur tekjumissir sem svarar þeirri upphæð. Einnig leggur minni hlutinn til aukin framlög til Ríkisspítala og Sjúkrahúss Reykjavíkur til að minnka rekstrarhallann svo að við hann megi una. Minni hlutinn áskilur sér rétt til að styðja einstakar breytingartillögur meiri hlutans og fylgja öðrum sem fram kunna að koma en situr að öðru leyti hjá við afgreiðslu frumvarpsins.`` Undir minnihlutaálitið skrifa Sigríður Jóhannesdóttir, Gísli S. Einarsson, Kristinn H. Gunnarsson og Kristín Halldórsdóttir. Hæstv. forseti. Í þessu frv. til fjáraukalaga fyrir 1998 sem við ræðum hér eru fjárlög ársins í fyrsta sinn gerð upp á rekstrargrunni og eru því margir óvissuþættir í niðurstöðutölum og því nokkuð á reiki hvað menn telja t.d. að lífeyrisskuldbindingar eigi að reiknast á og er því vandinn einkar stór vegna kerfisbreytinga sem hafa áhrif til hækkunar á lífeyrisskuldbindingum þar sem hluti af yfirvinnu fer nú inn í fastalaun. Þessi framsetningarmáti á fjárlögum var lögleiddur hér á landi fyrir nokkrum árum og fyrstu fjárlögin sem voru sett fram með þessum hætti voru fjárlög fyrir 1998 og af sjálfu leiðir að fjáraukalögin eru í sama stíl. Ég var ekki komin á þing þegar umræður áttu sér stað um þá breytingu á lögum um fjárreiður ríkisins sem hér sér stað. Mér skilst að mikill einhugur hafi verið um þessa breytingu en ég verð að segja að mér finnst eðlilegra að sjálf fjárlög ársins væru gerð upp á greiðslugrunni eins og áður tíðkaðist og mun enn vera gert í mörgum nálægum löndum. Auðvitað er sjálfsagt að leggja fram til hliðar við fjárlagafrv. þær fjárhæðir sem ríkið hefur skuldbundið sig til að reiða fram einhvern tíma í framtíðinni en mér finnst óeðlilegt og ég lýsi því sem minni persónulegu skoðun, þetta er ekki endilega skoðun minni hluta nefndarinnar, að mér finnst óeðlilegt að slíkur slumpareikningur eins og lífeyrissjóðsskuldbindingar sýnast vera í fjárlögum þessa árs ráði niðurstöðutölum á fjárlögum auk þess sem eilítið ruglingslegt er enn sem komið er í fjárlagafrv., en það horfir væntanlega til bóta, hvort framtíðarskuldbindingar eru inni í tölum fjárlagafrv. eða ekki. Í þessu frv. sem hér um ræðir er tilhögun breytt hvað varðar flutning umframgjalda og ónotaðra fjárheimilda milli ára og er þar stuðst við fyrrnefnd lög um fjárreiður ríkisins. Þetta hefur það líka í för með sér að umframgjöld ársins flytjast milli ára og dragast frá fjárveitingum næsta árs og fer þá að kárna gamanið hjá þeim stofnunum, eins og stóru spítölunum í Reykjavík, sem Ríkisendurskoðun telur að dragi á eftir sér 1 milljarð í halla yfir áramótin og sér hver maður að einhvern botn verður að fá í það vandræðamál. Svo ég víki að einstökum gjaldaliðum frv. þá vil ég fyrst vekja athygli á lið sem heyrir undir forsrn. og er um 45 millj. kr. fjárveitingu vegna kostnaðar við sölu hlutabréfa, sem mikið hefur verið gert úr að selst hafi á auga lifandi bragði, og nam söluandvirðið 4 milljörðum 665 millj. kr. Af þessum 49,5 á að borga endurskoðunar- og ráðgjafarfyrirtæki 4,5 millj. fyrir ráðgjöf í sambandi við söluna og restina eða 45 millj. á að greiða til allra innlendra verðbréfafyrirtækja, hvorki meira né minna sem komu að sölu þessara bréfa. Það er eins gott að þau voru ekki lengur að þessu ef þau hefðu verið á tímakaupi sem sjálfsagt hefur ekki verið í þessu tilfelli. En skyldi ekki hafa verið hægt að selja þessi eftirsóttu hlutabréf á ódýrari hátt fyrir ríkið? Mér er spurn. Menn virðast hafa vaðið í villu og svima hvað varðar kostnað af kjarasamningum sem gerðir voru við kennara þrátt fyrir að 175 millj. væru í fjáraukalagafrv. sjálfu. Vegna sérkennslu annars vegar og almenns rekstrar hins vegar lagði ráðuneytið til við meðferð fjárln. að við væri bætt hvorki meira né minna en 113 millj. kr. vegna vanmetins launakostnaðar í framhaldsskólum. Samt eru ýmsir með efasemdir um að nægilega hafi verið komið til móts við skólana og telja að enn séu ekki öll kurl komin til grafar. Það er auðvitað ekki nógu gott þegar skrifað er undir kjarasamninga að þeir sem eiga að borga brúsann geri sér ekki grein fyrir hvað þeir muni kosta svona í stórum dráttum og má e.t.v. bæta vinnubrögð ráðuneyta í þessum efnum. Ekki var þarna um að ræða aðlögunarkjarasamningana en þeir virðast hafa farið eins og minkar í hænsnabú inn í ríkisstofnanirnar og launagreiðslur almennt farið mjög úr skorðum við gerð þeirra og var það e.t.v. aldrei nein góð latína að fela yfirmönnum lítilla ríkisstofnana að semja um laun við sína nánustu samstarfsmenn. Margar eru þær greinar í þessum fjáraukalögum sem við minnihlutamenn erum stolt og ánægð með að styðja. Þar er af ýmsu að taka, t.d. má þar nefna að samþykkt var að veita 5 millj. kr. til Götusmiðjunnar--Virkisins sem framlag til reksturs frá júní til áramóta með því skilyrði að þjónustusamningur verði gerður við rekstraraðila. Einnig var veitt 5 millj. kr. til að gera upp gamlan rekstrarhalla Krýsuvíkursamtakanna svo að þau nái vopnum sínum en þau voru á sl. ári mjög sliguð af uppsöfnuðum rekstrarvanda og við blasti að loka þyrfti heimilinu ef ekki kæmi til hjálp ríkisins. Svo illa fór ekki og það þökkum við okkur í fjárln. Alþingis að stórum hluta. Síðast en ekki síst samþykkti nefndin 80 millj. kr. í fjárveitingu til fimm landsbyggðarsjúkrahúsa sem hafa átt við erfiðan hallarekstur að stríða í þeirri von að þetta fjárframlag megi verða til að rýmka fyrir gerð þjónustusamninga. Þetta styður minni hluti nefndarinnar einhuga sem og eins og ég nefndi áður mörg önnur atriði sem hér verða ekki upp talin. Ég vil að lokum ítreka það sem upp kemur í nál. að varast ber að misnota þann möguleika sem er í kerfinu til aukafjárveitinga. Samkvæmt lögum hafa ráðherrar möguleika til að nýta sér aukafjárveitingar ef sértaklega stendur á en fjárveitingavaldið er og á að vera hjá Alþingi. Mér sýnist að í þessu fjáraukalagafrv. hafi ráðherravaldið á stundum og of oft gengið nokkuð léttum fótum kringum lagaákvæði sem gilda um þessi efni.

Herra forseti. Við ræðum hér frv. til fjáraukalaga og tillögur varðandi það mál. Eins og gefur að skilja er kannski ekki mikill áhugi á þeim málum, ég tala nú ekki um í dag þegar búið er að varpa þeirri sprengju að dómur Hæstaréttar sem felldur var í gær sé einhver afdrifaríkasti dómur í sögu dómkerfis á Íslandi. Því er kannski ekki ástæða til að ætla að fólk hafi hugann við þau mál sem nú eru til umræðu sem skipta þó verulegu máli ekki bara fyrir einstaklinga heldur einnig fyrir margar stofnanir ríkisins og hafa nokkuð afdrifarík áhrif á stöðu ríkissjóðs. Það er nefnilega ástæða til að vekja athygli á því og sérstaklega hæstv. fjmrh. að fjárhagsdæmi ríkisins verður ekki gert upp í plús eins og ætlað var. Eins og málin horfa í dag eru allar líkur á að hallinn verði u.þ.b. 3,5 milljarðar kr. á árinu 1998. Það er eitthvað öðruvísi en reiknað var með. Þetta segi ég og byggi á þeim gögnum sem fjárln. hefur undir höndum, m.a. með umsögn Ríkisendurskoðunar þar sem bent er á að líklega geti tekjuhallinn orðið u.þ.b. 2,8 milljarðar. Til viðbótar því hefur meiri hluti fjárln. lagt til 619,9 millj. svo nákvæmlega sé með farið. Ég held að þetta sé mjög alvarlegt. Ég vil benda á að í gögnum Ríkisendurskoðunar er sýnt fram á að um 1,5--2 milljarða vanti í formi virðisaukaskatts í tekjur ríkisins miðað við áætlun. Þetta er mjög alvarlegt dæmi og ástæða til að hafa nokkur orð um það mál og bera fram spurningar til hæstv. fjmrh. í því sambandi. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í svar á þskj. 349 við fyrirspurn frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur til hæstv. fjmrh. um virðisaukaskatt. Ég vil benda á að frá árinu 1990 er alvarleg minnkun hlutfallslega á tekjum af innlendum virðisaukaskatti sem nemur í prósentum talið um 10--11% miðað við árin 1990--1996. Þetta er alvarleg staðreynd sem blasir við. Þetta er stutt með framsetningu Ríkisendurskoðunar á þessu máli og ég spyr: Hvað ætlar hæstv. fjmrh. að gera til að efla starfsemi við innheimtu virðisaukaskatts? Ráða má af þeim svörum sem eru á þskj. 349 að um sé að ræða undanskot frá virðisaukaskatti. Ég tel brýna nauðsyn á að grípa inn í það mál og beini þessu sérstaklega til hæstv. fjmrh. Ég vil einnig benda á heimasíðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þar sem hún bendir á að í maí 1996 hafi skattrannsóknarstjóri fjallað um undanskotshættur í virðisaukaskatti sem hann taldi vera sérstaklega í innskattsvikum, þ.e. offærslu innskatts og skattrannsóknarstjóri talaði einnig um að algengasta svikaleiðin í virðisaukaskatti væri að tekjur skattskyldra rekstraraðila væru vantaldar og þar með væri ekki staðið skil á innheimtum í virðisaukaskatti. Þetta eru, hæstv. fjmrh., mjög alvarleg dæmi sem verður að skoða því það skiptir máli að innheimta þær tekjur sem ríkinu ber. Það er því ekkert síður áhugi hjá minni hluta fjárln. á því að tekjur innheimtist eins og vera ber en að útgjöld fari þangað sem þörfin er mest. Ég vil sérstaklega vekja athygli á tillögu minni hluta fjárln. sem gerð er grein fyrir á þskj. 397 þar sem gerð er tillaga um aukningu fjármuna til Ríkisspítala upp á 300 millj. og til Sjúkrahúss Reykjavíkur upp á 300 millj. og að auki 152 millj. vegna tekjutryggingar ellilífeyrisþega. Það er ástæða til að fjalla um þessi mál vegna þess að eins og kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns þá er u.þ.b. 1 milljarður í halla sem þessum spítölum er ætlað að draga með sér og það hreinlega gengur ekki. Það dæmi getur bara ekki gengið að þessar stofnanir dragi með sér milljarðshalla. Þess vegna gerum við ábyrga tillögu því að við vitum að það kemur að því að gera verður þetta dæmi upp. En um leið og ég segi þetta vil ég virða við hæstv. ríkisstjórn að búið er að vinna gott verk varðandi stöðu sjúkrahúsanna víða á landsbyggðinni. Ég vil láta það koma fram að það ber að virða það sem vel er gert. Slæm dæmi sem lúta að mörgum stofnunum hafa verið strikuð út eða kláruð. Þær stofnanir hafa þurft að draga með sér skuldahala árum saman og ég virði það auðvitað að striki skuli hafa verið slegið yfir það og þau mál kláruð án þess að ég ætli að geta um sérstakar stofnanir í því sambandi. Ég vek sérstaklega athygli á þessari tillögu um tekjutryggingu ellilífeyrisþega. Af hverju er ég að vekja athygli á því að við gerum aðeins tillögu um 152 milljónir? Það er vegna þess að það er sá munur sem er á þeim fjármunum sem áttu að ganga til þessa málaflokks og þess sem sett var til málaflokksins samkvæmt nákvæmum útreikningum Ríkisendurskoðunar eins og vitnað hefur verið til, þ.e. að ríkið hefur tekið til sín 152 milljónir af þeim fjármunum sem hefðu annars gengið til fatlaðra, öryrkja og aldraðra. Þetta er alvarlegt mál og þetta miðast aðeins við fjárhagsárið í ár sem er að líða, 1998. Ég bendi sérstaklega á að ef miðað er við síðustu fjögur árin frá 1995 vantar 1.842 milljónir til þess að þessi hópur fengi sambærilega hækkun og lægstu laun sem eru þó, herra forseti, að mati sérfræðinga ekki nægjanleg til framfæris. Þetta er mjög alvarlegt mál og ég beini þessum athugasemdum til hæstv. fjmrh. ef hann má vera að því að hlusta á þessar athugasemdir sem skipta miklu máli. Ég vek athygli hæstv. fjmrh. á því, herra forseti, að þeir sem eru verst settir þurfa tafarlausa hjálp. Það eru u.þ.b. 1.400 öryrkjar í landinu sem þurfa tafarlausa hjálp. Öryrkjar á Íslandi eru 8.000 manns og örorka þeirra er á mismunandi stigi. Í þessum hópi er fólk með mismunandi tekjur og þarfir. Hjón sem eru bæði öryrkjar fá 85 þús. kr. til að framfleyta sér, þ.e. þau sem fá ekki úr lífeyrissjóði né hafa aðrar tekjur. Nokkuð margir öryrkjar eru með 15 þús. kr. vegna hlutdeildar makans í tekjuöflun. Ég tel að ástæða sé til þess að taka þennan málaflokk sérstaklega fyrir og ég spyr hæstv. fjmrh.: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í þessum málaflokki? Er meiningin að leiðrétta þann mismun sem er miðaður við meðaltalsvísitölu eða er kannski hugmyndin að leiðrétta þann mismun sem vantar upp í lægstu laun, þ.e. þær hækkanir sem hafa verið og ætti að miða við lægstu laun? Ég bendi sérstaklega á hóp sem í eru u.þ.b. 700 einstaklingar sem hafa 43--65 þús. kr. á mánuði. Þessu fólki, herra forseti, verður að hjálpa strax. Þetta eru öryrkjar sem hafa verið metnir með varanlega 75% örorku, eru eignalausir og eru í leiguhúsnæði. Þeir eru ýmist einhleypir eða í sambúð. Þetta er hópurinn sem hefur lægstar bætur og á engan möguleika á því að auka tekjur sínar. Þessar tekjur eins og ég sagði áðan eru u.þ.b. 43--65 þús. kr. á mánuði og þessu fólki verður að hjálpa og það strax. Ég treysti því að hv. formaður og varaformaður fjárln. og hæstv. fjmrh. taki á þessu máli með minni hlutanum sem hefur lagt fram öll gögn um hvernig málið stendur í fjárln. með nákvæmum útreikningum, skipt á milli áranna 1998 og varðandi fjárlagafrv. 1999 og síðan útreikninginn á árunum frá 1998 aftur á bak til ársins 1995. Þetta eru málin sem skipta miklu. Vegna þess að hér hefur verið talað fjálglega um góðærið þá hefur góðærið smeygt sér á einhvern hátt fram hjá dyrum þessa hóps sem verst er settur. Af því að við erum að nefna þessi mál tel ég að kjaragrunninn verði að hækka upp í 75--80 þús. kr. Ég hef flutt ár eftir ár frv. til laga um lögbindingu lágmarkslauna. Það tengist nákvæmlega þessu máli. Í því frv. var gert ráð fyrir 85 þús. kr. lögbundnum lágmarkslaunum. Ég vil geta þess, herra forseti, að það mál er vegna samkomulags við hæstv. forsrh. í sérstakri umfjöllun hjá Þjóðhagsstofnun sem hefur þurft tímann frá því í september og fram til þessa tíma til þess að gefa umsögn um þá framsetningu sem er á því máli. Það mál hefur ekki komið fram enn þá á þingi vegna þess að það er í sérstakri umfjöllun. Einum hópi vil ég ekki gleyma, úr því að ég fæ tækifæri til að ræða um það hér í stólnum, en það eru aldraðir á elliheimilum og á dvalarheimilum, sem ekkert hafa nema dagpeninga sem nema 12.080 kr. á mánuði, 144 þús. kr. á ári. Það er allt sem þetta fólk hefur til ráðstöfunar. Þar vil ég að tekið verði á málunum. Ég beini því til hæstv. fjmrh. að láta skoða hvað sé lágmark sem fólk þarf að hafa til ráðstöfunar sem vasapeninga. Þetta eru kallaðir vasapeningar því að allar tryggingabætur og annað renna til uppihaldsins á þessum dvalarheimilum. Það er náttúrlega eitt mál enn sem bæta má við að það er auðvitað alveg út úr kortinu, herra forseti, að dæmin skuli gerð þannig upp að börn einstæðra foreldra, vegna ákvæða um tekjutengingar, svipti viðkomandi aðila heimilisuppbót. Ég skal taka eitt glöggt dæmi sem ég er með í kollinum. Einstæð móðir með 19 ára son, sem hún styður til þess að komast í iðnskóla eða í framhaldsnám, hefur 53.500 kr. á mánuði af því að sonur hennar er skráður inn á heimilið hjá henni. Ef hann væri skráður hjá föður sínum gæti þessi kona fengið um leið tæpar 64 þús. kr. Þetta er náttúrlega eitthvað sem verður að laga og hefði átt að vera búið fyrir löngu. En þetta er bara eitt dæmi sem kemur upp í hugann af þeim sem orðið hafa á vegi mínum á undanförnum dögum og vikum. Þetta verður að laga. Ég tel ekki ástæðu til þess að fjalla miklu meira um málið sem við erum að ræða hér, fjáraukalög. En allt sem ég hef nefnt hér tengist fjáraukalögum 1998. Við eigum eftir 3. umr. og það er möguleiki að grípa inn í þessi mál, og ég nefni sérstaklega grunnlífeyri elli- og örorkuþega. Ég held, herra forseti, að ástæðulaust sé að hamra meira á þeim málum sem ég hef verið að reyna að vekja sérstaklega athygli á, þ.e. skattsvikum eða undanskoti, að líkindum frá virðisaukaskatti, og stöðu sjúkrahúsanna í Reykjavík ásamt og með málefnum þeirra sem lakast eru settir. En ég vil að lokum þakka meiri hlutanum, hv. formanni og varaformanni fyrir ágætt samstarf ásamt öðrum í meiri hlutanum. Ég virði þá stöðu sem meiri hlutinn er í og þá sérstaklega hv. formaður gagnvart minni og jafnvel meiri hluta því að hann starfar sem umboðsmaður ríkisstjórnar í umfjöllun um fjárlagagerð og fjáraukalagagerð. Það er oft snúin staða en gott samkomulag hefur náðst um ákveðin atriði og ég þarf ekki að ítreka það sem hér hefur verið sagt um afstöðu minni hlutans. Minni hlutinn er samstæður og stendur sameiginlega að sjálfsögðu að minnihlutaálitinu og ég læt þar með lokið mínu máli, herra forseti.

Herra forseti. Hv. þm. Gísli Einarsson ræddi nokkuð um þá möguleika sem hann telur á auknum tekjum. Við erum að fjalla um fjáraukalög fyrir árið 1998 og hv. þm. vísaði til þess sem heimildar að á heimasíðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur væri að finna upplýsingar um skattsvik eða líkur til þeirra þannig að hægt væri að ná inn í ríkissjóð meiri tekjum. Ég tel að þessi heimasíða sé kannski ekki besta heimildin til þess að byggja tillögur á um aukin útgjöld ríkissjóðs, ég tel það alveg af og frá, en vek hins vegar athygli á því að í nál. hv. minni hluta fjárln. er vakin sérstök athygli á því að líkur séu til þess að virðisaukaskattstekjurnar séu ofáætlaðar. Þarna stangast því hvað á annars horn. Það er spurning um það og um það vildi ég heyra frá hv. þm.: Hvort eigum við að taka mark á nál. minni hluta fjárln. eða auglýsingaherferð sem birtist á heimasíðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur?

Herra forseti. Það er einfalt að svara þessu. Þegar fram kemur í áliti minni hlutans að það vantar 1,5--2 milljarða miðað við áætlun er það vegna þess að ekki hefur verið haldið nægjanlega vel á málunum af hálfu ríkisstjórnar um að ná inn þeim fjármunum sem menn vita að eru í pípunum --- og ég vitna til hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem er með á vefpistli sínum upplýsingar um spurningar sínar og svör frá hæstv. fjmrh. varðandi þetta málefni. Fyllsta ástæða er til að ræða þetta mál í tengslum við fjáraukalög vegna þess að ekki hefur verið nægjanlega vel haldið á málum varðandi skil um virðisaukaskatt, það er alveg klárt mál. Þetta hafa ekki bara einstakir þingmenn orðið varir við, ég hygg að allt þjóðfélagið viti að það hefur verið um undanskot að ræða á virðisaukaskatti og það má heita að hverjum einasta manni í íslensku samfélagi bjóðist að skjóta virðisaukaskatti undan frá ríkinu. Þess vegna þarf að grípa á málinu, þess vegna er málið rætt úr þessum stóli, þess vegna er komið inn á málið frá þessum vettvangi, bæði með minnihlutaáliti, sem ég undirrita, og ásamt með tilvitnunum í fyrirspurnir hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég tel að þetta séu nægjanleg rök fyrir því að koma að málinu á báða vegu.

Herra forseti. Við höfum heyrt skýringar hv. þm. Ég vek athygli á því að á undanförnum árum hefur verið hert mjög á öllu eftirliti í skattkerfinu. Einnig hefur komið í ljós að það hefur borið nokkurn árangur þannig að tekjur ríkissjóðs hafa aukist. Ég tel að það sé m.a. vegna þess að við höfum eytt verulegum fjármunum í að styrkja eftirlitið, styrkja skattkerfið hvað varðar innheimtu og allt eftirlit þannig að ég tel að við séum á réttri leið enda þarf að gefa þau skilaboð frá Alþingi að það sé vilji alþingismanna og vilji Alþingis að skattkerfið sé sem best og ekki megi gera ráð fyrir því að menn komist upp með undanskot. Ég vek aftur athygli á því, sem kemur fram í nál. hjá hv. minni hluta fjárln., að það er mat minni hlutans að ofáætlun sé í virðisaukaskattsálagningu. Auðvitað þarf að skoða það eins og annað. En það er nú ekki sú niðurstaða sem meiri hluti nefndarinnar kemst að að það beri að lækka tekjupartinn hvað varðar virðisaukaskattinn og skera niður útgjöld vegna þess. Hins vegar hefur viljað brenna við hjá stjórnarandstöðunni að hún hafi viljað gera út á óinnheimtar tekjur og hefur flutt brtt. við fjárlög þar sem gert hefur verið ráð fyrir því að herða innheimtuna og ná inn stórkostlega miklum tekjum. En ég held að það sé aðalatriðið að við gerum okkur grein fyrir hvernig staðan er og styrkjum innheimtukerfi ríkissjóðs þannig að það sé í sem bestu lagi og allar tekjur komi inn. Það er mjög mikilvægt.

Herra forseti. Furðulegt að halda því fram að staðan hafi batnað. Virðisaukaskattur var innan lands árið 1990 43,38% en 1996 37,23%. Hvers konar rök eru þetta eiginlega? Og að halda því fram að það sé minni hlutinn sem sé að koma með þessa spádóma um minnkun á virðisaukaskatti, --- minni hlutinn styðst við álit Ríkisendurskoðunar sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Ekki eru gerðar athugasemdir við teknahlið frv. að öðru leyti en því að bent er á að tekjur af virðisaukaskatti gætu verið ofáætlaðar um 1,5--2 milljarða kr.`` Hvað stendur í áliti minni hlutans? Nákvæmlega sömu orð, nákvæmlega sömu orð og ekkert annað. Ég veit ekki betur en að hingað til hafi menn borið virðingu fyrir því sem Ríkisendurskoðun hefur sett fram um þessi mál. Það er nákvæmlega það sem við erum að fjalla um. Á þskj. 349, svari hæstv. fjmrh. við fsp. Jóhönnu Sigurðardóttur um virðisaukaskatt, kemur skýrt fram að málin liggja svona. Að tekjur af virðisaukaskatti hafa minnkað um frá árunum 1990--1996 um u.þ.b. 10--11%. Er það eðlilegt? Ég spyr.

Herra forseti. Ég vil aðeins blanda mér í þessar umræður um virðisaukaskatt. Ræðumaður, hv. þm. Gísli Einarsson, bar fram fsp. til mín út af svari mínu við fsp. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um virðisaukaskattskerfið. Í svarinu kemur fram að nú er ætlunin að gera allsherjarúttekt á virðisaukaskattskerfinu á næstunni með tilliti til fjölda þátta sem þarf að skoða í ljósi þeirrar átta ára reynslu sem fengin er af þessu skattkerfi. Hins vegar er það einhver furðulegur misskilningur að draga ályktanir af því hvert hlutfall skattsins af innflutningi annars vegar og innlendri sölu hins vegar er. Það fer eftir svo mörgum öðrum þáttum og hefur ekkert nauðsynlega að gera með skattskilin í sjálfu sér. Virðisaukaskattur af innflutningi er innskattur innan lands og dregst frá. Ef innflutningur vex þá eykst innskatturinn og skattskilin af innlendri framleiðslu minnka hlutfallslega. Þetta er nú augljóst og ekki er hægt að draga neinar meiri háttar ályktanir af þessu atriði eins og er reyndar skýrt út í svari mínu við fyrirspurninni. En það sem þingmaðurinn spurði um var: Hvað stendur til að gera? Það hefur komið fram af minni hálfu í þessu svari að ætlunin er að gera myndarlega úttekt á þessu kerfi. Þetta kerfi hefur mikla kosti, það hefur líka ákveðna galla og alls kyns hugmyndir eru uppi um endurbætur og þess háttar og það er það sem við erum að fara í gegnum. Að því er varðar áætlun um virðisaukaskatt á þessu ári gerir Ríkisendurskoðun grein fyrir þeirri skoðun sinni að hann sé hugsanlega ofáætlaður í ár. Þeir eru með mat á því, við erum með annað mat í fjmrn., við erum ekki sammála. Við teljum ekki að neinar forsendur séu fyrir því að draga í efa tekjuspá ráðuneytisins og Þjóðhagsstofnunar fyrir þetta ár. Þetta getum við ekki fullyrt um að svo stöddu. Það vill þannig til að 5. des. er virðisaukaskattsgreiðsludagur og eftir helgina kemur í ljós hvað menn eru að tala hér um.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin eða athugasemdirnar. Það kemur í ljós að við erum ekki nákvæmlega sammála um atriði varðandi virðisaukaskattinn og við skulum ekkert vera að deila um það, það kemur í ljós við niðurstöðureikninga hver hefur rétt fyrir sér. En ég vildi nota þetta tækifæri til þess að ítreka þær spurningar sem ég lagði fram í ræðu minni um hvort möguleiki væri að fá svar við því hvað eigi að gera og hvort eitthvað eigi að gera varðandi stöðu þeirra sem lakast eru settir. Það eru 1.400 öryrkjar sem þurfa tafarlausa hjálp, og það er kannski rétt að spyrja þá um leið, af því ég man eftir því: Á að greiða desemberuppbót eða einhverja jólapeninga til þeirra sem eru á atvinnuleysisbótum? Er fyrirhugað að veita þeim einhverja úrlausn? Ég spyr um það um leið og ég ítreka þær spurningar sem ég setti fram í ræðu minni um leið og ég treysti því að hæstv. fjmrh. geri eitthvað í þessum málum.

Herra forseti. Að því er varðar bótaþega á atvinnuleysisbótum gilda þær reglur áfram sem um það hafa gilt. Engin breyting er fyrirhuguð í því efni. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki nægilegur sérfræðingur til þess að átta mig á því um þetta mál hvort þar er einhver sérstök desembergreiðsla, ég þekki það því miður ekki. Hins vegar er ekki um að ræða neinar breytingar á þeirri framkvæmd sem tíðkast hefur. Hins vegar að því er varðar bætur almannatrygginga til öryrkja og aldraðra er það umræðuefni sem mönnum verður tíðrætt um í þinginu og þingsölum og það er skiljanlegt og það er mikið talað um það úti í þjóðfélaginu. Þess er ekki að vænta að neitt nýtt komi frá ríkisstjórninni í því efni fyrr en í fyrsta lagi við 3. umr. um fjárlög fyrir næsta ár. En það er verið að skoða þau mál og verið að kanna hvaða svigrúm er fyrir hendi og menn eru að líta á þetta í fyllstu alvöru eins og ég vænti að bæði meiri hluti og minni hluti fjárln. geri þó að ekki sé hugmyndin að ganga út fyrir þá ramma sem nauðsynlegt er að virða eða stofna ríkisfjármálunum í óefni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svarið. Það liggur skýrt fyrir að það á að taka á þessum málum og ég ætla ekki að krefja um upphæðir en ég tel að það verði að mæta þessum hópum og þeim skerðingum sem þetta fólk verður fyrir af ýmsum ástæðum vegna laga og reglugerða sem Alþingi hefur staðið að. Við eigum að lagfæra þetta. Ekki meiri hluti, ekki minni hluti, heldur á Alþingi sameiginlega að taka á þessum málum. Þess vegna hefur minni hluti fjárln. verið að leita eftir svörum úti um allt þjóðfélag um hvernig staðan er. Þess vegna getum við lagt til að með fjáraukalögum verði bættur sá mismunur sem er á meðaltalslaunavísitölu og þeim bótum sem hafa gengið til öryrkja og ellilífeyrisþega.

Herra forseti. Skilyrði í efnahags- og atvinnulífi landsmanna hafa verið óvenjuhagstæð að undanförnu, mikil umsvif og einkaneysla langt umfram það sem gert var ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Innflutningur varð langtum meiri en áætlað var en í forsendum fjárlaga var reiknað með að almennur innflutningur á vörum ykist um 4,4%. Reyndin verður væntanlega um 26% á þessu ári. Bifreiðainnflutningur verður a.m.k. tvöfalt meiri en áætlað var og svona mætti áfram telja. Þetta er vitanlega meginástæðan fyrir umtalsverðri aukningu á tekjum ríkissjóðs þótt nú séu hins vegar vísbendingar um að aðeins sé farið að draga úr einkaneyslunni og ekki ólíklegt að virðisaukaskattur muni ekki skila jafnmiklu og gert er ráð fyrir í síðustu áætlunum. Á þetta er bent í áliti minni hluta sem hv. þingmenn Sigríður Jóhannesdóttir og Gísli Einarsson hafa hér rætt og gert grein fyrir. Staðreyndin er sú að allar forsendur fjárlaga þessa árs hafa reynst ótrúlega fjarri lagi og ekki að undra þótt a.m.k. við sem skipum minni hluta fjárln. séum tortryggin á þær tölur sem við erum almennt að fjalla um við fjárlagagerðina. Þetta er því miður gömul saga og ný og vitanlega er aldrei hægt að spá með fyllsta öryggi, þetta er nú einu sinni spá. En fyrr má nú vera. Það er auðvitað áhyggjuefni að þrátt fyrir verulega auknar tekjur skuli ekki takast að loka fjárlagadæminu með afgangi eins og stefnt var að við afgreiðslu fjárlaga heldur stefnir nú í hallarekstur upp á 3,4 milljarða þegar tekið er tillit til frv. þessa sem við ræðum og fram kominna brtt., þá fer þetta að verða harla pínlegt fyrir þá stjórnarliða sem tala sífellt hæst um ábyrga fjármálastjórn og nauðsyn hallalausra fjárlaga. Vitaskuld verður að horfa til þess að við búum nú við breytta uppsetningu fjárlaga þar sem taka þarf með í reikninginn allar skuldbindingar og munar þá að sjálfsögðu mest um lífeyrisskuldbindingarnar. Sé horft fram hjá þeim liti dæmið allt öðruvísi út og við værum með vænan afgang en ekki halla. Það er t.d. mat Ríkisendurskoðunar að við samanburð á hækkun rekstrargjalda milli áranna 1997 og 1998 kom í ljós að tæplega helmingur hækkunarinnar er einmitt vegna breytinga á framsetningu reikningsskila A-hluta ríkissjóðs. Þetta þarf auðvitað að hafa í huga. Eins og menn hafa verið að viðra hérna eru e.t.v. ekki öll kurl komin til grafar, við eigum eftir að sjá það betur. Nokkuð hefur verið talað um þessar vísbendingar um minni tekjur af virðisaukaskatti en áætlað var en það er ýmislegt sem er e.t.v. vanmetið gjaldamegin og þá bendum við m.a. á í minnihlutaálitinu að launakostnaður sé hugsanlega vanmetinn enn. Samkvæmt áliti Ríkisendurskoðunar gæti munað þar einum milljarði kr. og það er eingöngu miðað út frá þeim tölum og upplýsingum um launaþróun sem eru fyrir hendi. Þarna gæti því staðið talsvert út undan. Eins og kemur fram nál. minni hlutans þá minnum við enn einu sinni á það að framkvæmdarvaldinu ber að fara varlega og af fyllstu ábyrgð með heimild sína til aukafjárveitinga og í raun á aðeins að beita slíkri heimild í brýnni neyð. Að öðrum kosti á framkvæmdarvaldið að leita samþykkis Alþingis áður en veitt er fé til aukinna verkefna eða viðbóta af einhverju tagi. Á þetta hef ég minnst í hvert einasta sinn sem við ræðum fjáraukalög því að mér finnst þetta skipta mjög miklu máli. En kannski heyra menn ekki þessi varnaðarorð. Ég er hrædd um að margt af því sem finna má í þessu frv. svo og í brtt. meiri hluta fjárln. sé einfaldlega búið og gert og þegar notað þannig að samþykkt Alþingis er bara formsatriði í mörgum tilvikum. Við því er ekkert að segja þegar brýna nauðsyn ber til. Ýmislegt getur valdið því að ekki er hægt að bíða eftir samþykkt Alþingis. Ég nefni sérstaklega ef um náttúruhamfarir er að ræða eða eitthvað því um líkt þar sem verður að bregðast snarlega við. Mér er það umhugsunarefni hvers vegna ævinlega þarf að bíða eftir sérstöku frumvarpi til fjáraukalaga fram á haust og hvers vegna ýmsar tillögur ríkisstjórnarinnar um fjárframlög til hinna ýmsu verkefna eru einfaldlega ekki teknar oftar til umræðu því að margt af því sem hér er er löngu vitað og ákveðið við borð ríkisstjórninnar kemur síðan ekki til kasta Alþingis fyrr en löngu síðar. En nóg um það. Ég ætla ekki tína til einstaka liði. Það hafa menn gert hér. Ég get þó ekki látið hjá líða að fara örfáum orðum um eilífðarmálin, þ.e. heilbrigðismálin sem við höfum tekið marga snerruna um á þessu kjörtímabili og ekki að ósekju. Heilbrigðismálin hafa verið í algjöru uppnámi má segja allt þetta kjörtímabil og reyndar miklu lengra aftur þótt ástandið hafi að mínu mati sjaldan verið jafnslæmt og á síðasta ári þegar nánast hver einasta stofnun á heilbrigðissviðinu var í slíkri kreppu að menn hreinlega sáu ekki til sólar. Sjúkrahús og heilsugæslustöðvar um allt land hafa verið í bullandi hallarekstri og ástandið hefur verið þeim mun verra af þeim sökum að engar lausnir voru í sjónmáli. Það hefur tekið ótrúlegan tíma að komast að einhverri niðurstöðu um þessi mál og verið allt of hart gengið að mínu mati að þeim sem hafa þurft að búa við ónógar fjárveitingar til þessarar bráðnauðsynlegu þjónustu. Ég tel ótvírætt að stjórnendur og starfsfólk í heilbrigðisþjónustu hafi lagt verulega hart að sér og sýnt mikinn skilning og vilja til þess að hagræðingarkröfur næðu fram að ganga og árangur er að mínu mati ótvíræður. En álagið á stofnanir og starfsfólk hefur verið nánast ómanneskjulegt og ég tel ekki að búið sé að leysa allan vanda í þessu efni. Sífelldar kröfur um hagræðingu og sparnað hafa tekið verulega á stjórnendur og allt starfsfólk sem er orðið mjög þreytt og vonlaust. Starfsandi og andrúmsloft á stofnunum er orðið að mörgu leyti mjög alvarlegt. Öryggisleysi og óánægja hafa farið illa með þessar mikilvægu þjónustustofnanir og verst er að þetta ástand hefur bitnað á þeim sem síst skyldi, þ.e. þeim sem þurfa og eiga rétt á þjónustu. Það er mál að linni í þessum efnum. Reyndar hefur ýmislegt gerst á síðustu mánuðum og stjórnvöld hafa nálgast það að taka á þessum vanda. Ótal nefndir og starfshópar hafa verið að störfum og vissulega orðið nokkuð ágengt. Það er þó alls ekki svo að allir uni glaðir við sitt. Það sanna fjárveitingabeiðnir og lýsingar og athugasemdir gesta okkar í fjárln. frá hinum ýmsu stöðum á landinu. Neyðaráköll, það var ekki hægt að kalla það neitt annað en neyðaróp sem komu frá flestum stofnunum á síðasta ári. En engu að síður er neyðin er ekki jafnmikil og sár og áður eða þegar við vorum að fást við þetta dæmi þannig að ég held að segja megi að mjög margt hafi gerst í þessu efni og er m.a. tekið á ýmsu í þessu fjárlagafrv. Þó að vissulega sé tekið á ýmsum vanda og hallarekstri sem var raunar fyrirséð og bent á í umfjöllun og umræðum af hálfu minni hlutans þá stendur enn ýmislegt út af. Ég ætla svo sem ekki að tína upp einstök dæmi nema eitt sem ég vil sérstaklega nefna og það er að í Kópavogi hefur nú verið byggð myndarleg heilsugæslustöð. Það var afskaplega brýn og þörf framkvæmd. Þörfin að koma þar upp myndarlegri heilsugæslustöð var afar brýn og hún þarf að komast sem fyrst í gagnið. Byggingin er sem sagt risin þótt enn hafi ríkissjóður að vísu ekki greitt kostnað sinn að fullu. En við því má búast að úr því verði bætt á næsta ári. En þessi bráðnauðsynlega þjónusta þarf meira en byggingu. Það þarf meira en hús til þess að reka heilsugæslu. Enn vantar þar allan tækjabúnað og ég legg áherslu á að á því verði tekið hið bráðasta svo að stöðin geti tekið til starfa um áramót eins og til stóð. Í brtt. meiri hlutans er að þessu sinni enn einu sinni veitt ákveðin heildarupphæð sem verja á til að leysa vanda nokkurra sjúkrahúsa á landsbyggðinni. Er það vel að þeim sé komið til liðs og við í minni hlutanum styðjum vitanlega að þar verði tekið á málum. Hins vegar virðist það skoðun ríkisstjórnarinnar og meiri hluta fjárlaganefndar að stóru sjúkrahúsin í Reykjavík séu ekki of góð til þess að sitja uppi með meira en milljarðs króna halla. Það hljótum við að gagnrýna harðlega. Við í minni hlutanum erum ekki þeirrar skoðunar að sjúkrahúsin þurfi að draga slíka upphæð með sér yfir áramótin og við leggjum til að þeim verði bættur þessi halli að hluta. Við leggjum ekki til alla þessa upphæð vegna þess að það er einu sinni viðurkennt að það eigi að vera þolandi að draga svo sem kostnað við mánaðarrekstur á eftir sér. Þess vegna leggjum við til að reynt verði að taka á þessu þannig að þetta verði 300 millj. kr. á hvort hús. Kannski má segja að það hefði mátt reikna þetta út einhvern veginn öðruvísi vegna þess að í rauninni er staða Sjúkrahúss Reykjavíkur enn þá erfiðari en Ríkisspítalanna. Þetta er þyngri halli að bera fyrir Sjúkrahús Reykjavíkur en Ríkisspítalana sem eru stærri stofnun og viðameiri. Þessar hallatölur sem stóru sjúkrahúsunum í Reykjavík er gert að búa við eru algjörlega óviðunandi og ósanngjarnar. Búið er að vinna mjög mikið í þessum málum og að mínu mati er kominn fullur rökstuðningur og sannanir fyrir því að það beri að taka myndarlegar á en hér er gert. Stjórnendur og starfsfólk þessara þjónustustofnana hafa lagt á sig mikla vinnu og erfiði til þess að halda uppi þjónustustigi, halda í horfinu, auk þess að vera opin fyrir nýjungum í læknisfræði og annarri þjónustu. Þetta hefur komið illa niður á þreki og vinnu. Starfsfólk hefur verið undir mjög miklu vinnuálagi og ég held að menn verði að horfast í augu við að hér hefur mikið verið lagt af mörkum til þess að bæta rekstur og fara rétt að öllu þannig að það er ósanngjarnt að taka ekki verulega á málum. En um þetta munum við sjálfsagt ræða nánar í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Þetta er tillaga okkar að svona verði tekið á málinu núna og ég vona að menn skoði það í fullri alvöru að taka eitthvað betur á. Eins og ég sagði þá ætla ég ekki að fara nákvæmlega í einstaka liði. Við í minni hlutanum styðjum margar þessar tillögur meiri hlutans. Það verður kannski að segjast að átök um einstaka liði hafa kannski ekki verið jafnhörð og óvægin og oft áður. Kannski eru ástæðurnar þær að þeim meirihlutamönnum er eitthvað lausari ávísanahöndin en oft áður og skiptir þá vitanlega bæði máli að skárra ástand er í efnahagsmálum en oft áður og kannski skiptir einhverju að kosningar eru að vori. Þó hafa sæmilegar aðstæður í þjóðfélaginu og vilji hv. þingmanna til að gera sem flesta kjósendur sér handgengna og ánægða ekki dugað til þess að taka á vanda þeirra sem hafa eingöngu framfærslu af grunnlífeyri með tekjutryggingu vegna elli eða örorku. Það er í rauninni sorglegt og algjörlega óviðunandi að þjóðfélag eins og við búum í geri ekki betur við þetta fólk en raun ber vitni. Það er sett til hliðar. Við í minni hlutanum létum fara yfir þróunina í þessum málaflokki og reikna út tölur í því sambandi. Þær tala sínu máli. Þetta fólk hefur setið eftir samanborið við launaþróun síðustu ára og þess vegna leggjum við fram tillögu um aukin framlög til lífeyristrygginga til þess að hægt verði að rétta hlut þessa fólks og við höfum ekki sagt okkar síðasta í þessu máli. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Gísli S. Einarsson, fjallaði um þetta og það er ánægjulegt til þess að vita að menn ætla að reyna að taka hér eitthvað á. Því miður verð ég að segja alveg eins og er að ég er ekkert sérstaklega vongóð um að nægjanlega myndarlega verði staðið að verki til að þetta fólk geti búið við sömu kjör og aðrir í þjóðfélaginu þar sem maður hlýtur að setja einhverjar lágmarkskröfur í því efni og líta til þess að þessu fólki eru allar bjargir bannaðar með að afla sér nokkurra aukatekna. Hv. síðasti ræðumaður nefndi dæmi um hvernig farið getur þegar farið er mjög nákvæmlega eftir reglum sem verður auðvitað að setja til að tryggja að aðstoð komi til þeirra sem á henni þurfa að halda. Ég get því ekki stillt mig um að nefna eitt dæmi sem mér er ríkt í huga. Kona hafði samband við mig og var mikið niðri fyrir. Móðir hennar hafði búið ein og fengið heimilistryggingu og tekjutryggingu. Nú var hún orðin ófær um að búa ein og flutti til dóttur sinnar en þá missti hún heimilistrygginguna. Þar með lækkuðu tekjur hennar og þeim fannst þetta báðum að sjálfsögðu afskaplega ósanngjarnt. Þannig eru ýmis dæmi sem við ættum að gefa okkur tíma til að skoða vel og athuga hvort ekki er hægt að bæta úr.

Herra forseti. Hv. 12. þm. Reykn. fór nokkrum orðum um stöðu sjúkrahúsanna, stóru ríkisspítalanna. Það er ekki óeðlilegt því þar er auðvitað um mjög umfangsmikinn rekstur að ræða sem fjárln. eyðir verulega miklum tíma í að skoða. Hv. þm. vakti athygli á því að minni hlutinn hefur flutt breytingartillögu sem felur í sér að hækka framlögin á þessu ári til Ríkisspítalanna og Sjúkrahúss Reykjavíkur. Ég vil hins vegar vekja athygli á því vegna ræðu hv. þm. að í fjáraukalagafrv. er gert ráð fyrir því að Ríkisspítalarnir fái 352 millj. til viðbótar við það sem er í fjárlögum í ár og Sjúkrahús Reykjavíkur fái 373 millj. til viðbótar við það sem er í fjárlögum í ár. Þegar fjárln. fór yfir þessa stöðu mála, höfðum við það auðvitað í huga að Ríkisspítalarnir fá í fjárlagafrv. fyrir næsta ár u.þ.b. einn milljarð kr. í hækkun og Sjúkrahús Reykjavíkur hækkar um 630 millj. frá fjárlögum þessa árs til frv. næsta árs. Þegar við bættist að á vegum ráðuneytanna og á vegum þessara sjúkrastofnana hefur verið í gangi mjög umfangsmikil úttekt og vinna faghóps sem hefur það verkefni að leita allra leiða til að endurskipuleggja og samræma rekstur þessara stóru, risavöxnu rekstrareininga okkar á heilbrigðissviðinu töldum við ekki forsvaranlegt að gera breytingar við fjáraukalagafrv. eins og það liggur fyrir og gerir ráð fyrir verulega auknum fjármunum til Ríkisspítalanna á meðan ekki lægi fyrir niðurstaða þar.

Herra forseti. Ég þakka hv. varaformanni fjárln. fyrir að bregðast við ræðu minni og fúslega mundi ég ræða vanda þessara stóru stofnana lengi dags. Það er hárrétt, og ég sá reyndar ekki ástæðu til að nefna það sérstaklega, að vissulega er verið að leggja fram aukið fé til þessara stóru spítala í fjáraukalögum og fjáraukalagafrv. og einnig er áætlað að auka fé til þeirra á fjárlögum næsta árs. Það segir okkur hins vegar hve vandinn hefur verið orðinn gríðarlega mikill og uppsafnaður að samt skuli vanta heilan milljarð upp á að vanda þeirra sé mætt að fullu. Við höfum fullan skilning á því að þetta er stórt dæmi að leysa en það er spurning hve lengi er hægt að bíða eftir nýjum úttektum og athugunum. Það hafa verið að störfum starfshópar og nefndir á nefndir ofan nú til margra ára og ég sagði í máli mínu áðan að ég tel að fram séu komin full rök fyrir því að taka svo á þessum hallarekstri að hann verði hreinlega þurrkaður út. Það er svo spurning hvort menn finna leiðir til að hagræða enn og aftur og enn meira til þess að hægt sé að veita eða verða við þeim kröfum sem eru nú gerðar í heilbrigðisþjónustu og ekki síst til þessara hátæknisjúkrahúsa.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svarið og viðurkenningu á því sem við er að fást. Ég held að afar mikilvægt sé að halda því áfram til haga að við erum að stórauka fjármuni til sjúkrahúsanna sem hafa vissulega átt við fjárhagsörðugleika að etja, við vitum það mætavel í fjárln., en það var niðurstaða okkar, meiri hluta fjárln., að það væri algert grundvallaratriði að við sæjum betur til enda á þeim skipulagsbreytingum sem unnið hefur verið að áður en við gerðum tillögu um aukna fjármuni á þessu ári, 1998, umfram það sem gerð er tillaga um í fjáraukalagafrv. Síðan er umhugsunarefni þegar við lítum á greinargerð forsvarsmanna Ríkisspítalanna um margvísleg viðfangsefni sem þarf að sinna, langa biðlista og tilefni til útgjalda á heilbrigðissviðinu að við skulum halda áfram að byggja, að við skulum halda áfram að fjölga sjúkrastofnunum sem þurfa fjármuni til byggingarframkvæmda og þurfa fjármuni til rekstrar á sama tíma og talið er að meira fjármagn þurfi inn í heilbrigðiskerfið til að sinna umönnun sjúkra og til að sinna lækningum. Ég held það hefði t.d. verið miklu skynsamlegra að gera sér betur grein fyrir hvort fresta mætti einhverjum framkvæmdum til að geta lagt fjármuni t.d. í tæki, nýjan búnað, ný lækningatæki fremur en steinsteypu.

Herra forseti. Allt er þetta satt og rétt sem hér hefur komið fram og ég geri mér alveg grein fyrir að meiri hlutinn er okkur sammála um að hér er stórt dæmi og sjálfsagt hafa allir vilja til að taka á því en vegna þess að hann nefndi þessa spurningu sem menn standa kannski frammi fyrir, hvort rétt sé að auka framkvæmdir í byggingum og slíku eða hvort menn hefðu frekar átt að taka myndarlegar á rekstrinum og bæta tækjakost, hlýt ég líka að bæta því við að mikið skortir á að þær byggingar sem fyrir eru fái nægjanlegt fé til viðhaldsverkefna. Eins og við vitum og var margrætt á síðasta ári er t.d. ástandið á Sjúkrahúsi Reykjavíkur mjög slæmt hvað þetta varðar og þar horfumst við í augu við vanda upp á 1 milljarð kr. ef allt væri tínt til. En aðeins að lokum, þetta eru sjálfsagt ekki síðustu orðin um þessi miklu og stóru vandamál í heilbrigðisþjónustunni og vonandi náum við að leiða þau til sæmilegra lykta.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hefur farið fram um frv. til fjáraukalaga. Það eru örfá atriði sem ég vildi koma inn á í stuttu máli sem hafa verið gegnumgangandi í umræðunni. Rætt hefur verið um tekjurnar og hve mikið væri að marka þær tekjuspár og mismun á spá Ríkisendurskoðunar og fjmrn. um tekjur af virðisaukaskatti. Ég tek undir að það kemur í ljós við næstu virðisaukaskattsskil og verður þá hægt að spá um það með meiri nákvæmni hverjar þær tekjur verða því að nú líður óðum á árið og ekki er nema tæpur mánuður eftir af árinu en varðandi tekjuspána almennt vil ég biðja hv. þm. að ganga hægt um gleðinnar dyr. Þótt hún hafi farið mjög fram úr áætlun við þessi fjáraukalög er ekki von á því að bæði tekjuspáin fyrir næsta ár og eins endanleg niðurstaða á þessu ári gefi mikið fram yfir það sem nú er fyrirsjáanlegt. Aflabrögð hafa verið slök í uppsjávarfiskum, loðnu, síld og rækju, sem hafa staðið undir miklu af þjóðartekjum okkar. Hins vegar hefur verðlag farið hækkandi og það hefur að hluta til eytt þeim áhrifum en ég vil eindregið hvetja til þess að hv. þm. séu ekki of bjartsýnir um stöðugt auknar tekjur þótt vissulega hafi tekjur á þessu ári farið langt fram úr áætlun og sýnir það að efnahagslífið er í uppsveiflu og það nægir til þess að halli fjáraukalaga er aðeins um 3 milljarðar kr. þótt rúmlega 9 milljarða lífeyrisskuldbinding hafi verið færð inn samkvæmt nýjum lögum. Lífeyrisskuldbindingarnar koma til útgreiðslu í framtíðinni á löngu árabili. Þetta er lífeyrir framtíðarinnar sem er alveg nauðsynlegt að geta lagt til hliðar fyrir og sýna í bókhaldi ríkissjóðs. Við erum þannig að leggja gull í lófa framtíðarinnar. Það sem er aðalatriði varðandi bæði fjáraukalög og fjárlög er að gert er ráð fyrir að nú verði snúið af þeirri braut að safna meiri skuldum ríkissjóðs heldur greiða þær niður og það skiptir mestu máli. Ef ég lýk máli mínu um tekjuspána hef ég yfirleitt viljað fylgja þeirri reglu að úthluta ekki öllum tekjum fyrir fram heldur fara eftir þeirri reglu að hið góða sakar ekki og betra er að fara varlegar í því en gera út á góða tekjuspá en að teygja hana til hins ýtrasta. Varðandi sjúkrahúsin sem hafa svo verið til umræðu, þann vanda sem þar er, þá tek ég undir að mikil vinna hefur verið innt af hendi í því og við afgreiðslu fjárlaga í fyrra voru settir peningar í að styrkja heilbrrn. til að fara yfir sjúkrahúsamálin. Ég fullyrði að það starf hefur verið til mikilla bóta en ég ætla ekki að endurtaka það sem hv. varaformaður nefndarinnar sagði um afstöðuna til sjúkrahúsanna í Reykjavík. Þau mál verða vissulega til skoðunar áfram og þeim mikla vanda er auðvitað ekki mætt nema komið verði verulega til móts við hann í þessu fjáraukalagafrv. en vissulega munu þau mál verða til meðferðar hjá nefndinni áfram. Ég vil að öðru leyti þakka þessa umræðu sem hefur verið málefnaleg að vanda og málið mun væntanlega ganga til 3. umr.

Herra forseti. Ég spyr hæstv. utanrrh. einnar einfaldrar spurningar: Ætlar ríkisstjórnin að undirrita Kyoto-bókunina fyrir 15. mars nk. í ljósi þróunar á alþjóðavettvangi, m.a. á ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Buenos Aires? Nú hafa öll ríki OECD nema við undirritað bókunina, síðast Bandaríkin. Þetta er miklu alvarlegra en fólk hérlendis gerir sér almennt grein fyrir. Samkomulag náðist vegna þess að þetta umhverfisvandamál ógnar öllu lífi á jörðinni. Sum ríki færast í kaf, önnur verða óbyggileg vegna kulda og fæðuöflun mun skerðast. Málið snýst því um framtíð okkar og mannkyns. Vinnubrögð ríkisstjórnarinnar eru Íslendingum til skamm\-ar, herra forseti. Vitaskuld er hér lítið hagkerfi, en meginmálið er þó að losun gróðurhúsalofttegunda á mann er jafnmikil hérlendis og í hinni iðnvæddu Evrópu. Við fengum rúmastar heimildir allra þjóða í Kyoto. Sá ráðherra Clintons sem undirritaði samkomulagið fyrir hans hönd notaði m.a. sömu rök og ég þegar ég talaði fyrir tillögu samfylkingarinnar á hinu háa Alþingi um undirritun. Hann sagði að undirritun þýði að Bandaríkjamenn yrðu áfram við borðið og ræddu þessi mál. Undirritun Kyoto-bókunarinnar tengist einnig aukinni áherslu á umhverfismál. Skemmst er að minnast hins geysifjölmenna fundar í Háskólabíói þar sem yfir 1.100 manns mættu í baráttu með hálendinu gegn náttúruspjöllum. Almenningur vill vernda náttúruna. Fólk er ekki að segja að hætta eigi að virkja. Það á hins vegar að meta umhverfisþætti. Útivist og þekking á landinu hefur aukist verulega. Ósnortin náttúra er verðmæti í sjálfu sér. Æ fleirum er ljóst að við höfum skyldum að gegna gagnvart komandi kynslóðum. Virðing gagnvart náttúrunni er öflug lífsýn fólks í lok þessarar aldar. Ríkisstjórnin er á móti lögformlegu umhverfismati á Fljóts\-dalsvirkjun. Hún er á móti undirritun Kyoto-bók\-un\-ar\-inn\-ar. Ríkisstjórnin afhenti örfáum sveitarfélögum yfirráð á miðhálendinu og hún ver gjafakvótakerfið í sjávarútvegi fram í rauðan dauðann. Það er samhengi í þessu, herra forseti. Ríkisstjórnin og flokkar hennar verja sérhagsmuni og taka þá fram yfir almannahagsmuni. Allt þetta snýst um pólitík, líka umhverfismál. Herra forseti. Það verður kosið um umhverfismál í vor. Ríkisstjórnin hefur reynt sitt ýtrasta til að fá sérákvæði fyrir Ísland sem gerir það að verkum að hún geti haldið áfram öllum virkjunar- og stóriðjuframkvæmdum. Þetta hefur ekki fengið hljómgrunn og nú síðast á ráðstefnu í Buenos Aires var því máli frestað. Það væri ævarandi skömm, herra forseti, ef Íslendingar einir OECD-ríkja skrifuðu ekki undir og yrðu ekki stofnfélagar að bókuninni en sá frestur rennur út 15. mars nk. Á ráðstefnunni í Buenos Aires sem var framhald af ráðstefnunni í Kyoto komu þróunarlöndin meira inn í þessa vinnu. Þetta er samfélagslegt verkefni allra þjóða. Það er mikilvægt að hafa í huga að hlýnun sjávar getur haft alvarlegar afleiðingar hérlendis. Golfstraumurinn getur breyst og hér gæti kólnað verulega. Hér eins og alltaf á að láta náttúruna njóta vafans. Undirritun með fyrirvara um að tillaga Íslands um aukna losun nái fram að ganga er röng stefna. Við höfum í tvígang, í Kyoto og aftur í Buenos Aires, ekki fengið undirtektir við þá tillögu, enda getur hún kallað á fordæmi gagnvart öðrum. Þess vegna, herra forseti, er brýnt að axla ábyrgð undirritunar strax og hefjast handa við mótun hinnar nýju stefnu, stefnu sem felur í sér hvernig við ætlum að uppfylla á skynsamlegan hátt ákvæði bókunarinnar. Það þýðir m.a. endurmat á stóriðjuframkvæmdum sem við eigum hvort sem er að gera út frá verndunarsjónarmiðum á hálendinu. Okkur ber siðferðileg skylda til að stuðla að umhverfisvernd með öðrum þjóðum. Herra forseti. Ég endurtek spurningu mína til hæstv. utanrrh.: Ætlar ríkisstjórnin að undirrita Kyoto-bókunina fyrir 15. mars á næsta ári?

Herra forseti. Vegna spurningar hv. þm. er rétt að taka fram vegna umfjöllunar að undanförnu að rætt hefur verið um hvort Ísland ætli sér að gerast stofnaðili að Kyoto-bókuninni. Sú umræða er allvillandi að mínu mati. Hið rétta er að stjórnvöld hafa nú til umfjöllunar hugsanlega undirritun bókunarinnar og það eru engin tengsl á milli undirritunar og stofnaðildar. Það liggur fyrir að bókunin mun ekki öðlast gildi fyrr en eftir nokkur ár og öll ríki sem gerast aðilar að bókuninni fyrir þann tíma teljast stofnaðilar. Ríki geta gerst aðilar að Kyoto-bókuninni með tvennum hætti. Í fyrsta lagi geta þau ríki sem undirrita bókunina fullgilt hana síðar, eða með svokallaðri ,,ratification``. Í öðru lagi geta þau ríki sem ekki undirrita bókunina gerst aðilar eftir 15. mars nk. með svokallaðri aðild eða ,,accession``. Það er enginn munur á stöðu aðila eftir því hvor leiðin er farin. Rétt er að taka fram að samkvæmt þjóðarrétti felst almennt engin skuldbinding í undirritun alþjóðasamnings. Undirritun skapar ríkisstjórn enga skyldu til að leggja samninginn fyrir þjóðþing eða þjóðhöfðingja til fullgildingar en þessi áfangi í samningsgerðinni gerir ríkisstjórn kleift að stíga það skref óski hún eftir því. Eins og kunnugt er og hv. þm. tók fram var með samþykkt Kyoto-bókunarinnar samhliða tekin ákvörðun um að fjórða aðildarríkjaþingið skyldi m.a. taka til skoðunar og eftir atvikum gera ráðstafanir varðandi viðeigandi aðferðir til að taka á stöðu ríkja sem talin eru upp í viðauka B við bókunina þar sem einstök verkefni mundu hafa veruleg hlutfallsleg áhrif á losun á skuldbindingartímabilinu. Ákvörðun þessi, sem er ekki hluti af Kyoto-bókuninni sjálfri, var tekin í ljósi málflutnings íslensku sendinefndarinnar á þinginu í Kyoto um sérstakar aðstæður Íslands. Þetta hefur verið nefnt íslenska ákvæðið, a.m.k. hér á landi. Þetta mál kom síðan til umfjöllunar á nýafstöðnu aðildarríkjaþingi í Buenos Aires og þar lagði íslenska sendinefndin fram endurbætta tillögu að ákvörðun þingsins í málinu. Bandaríkin, Ástralía og Mónakó lýstu fullum stuðningi við tillöguna. ESB og Kanada studdu hana ekki en lýstu sig reiðubúin til að ræða málið áfram og smáeyjaríkin og ríkin G-77 eða þróunarríkin lýstu yfir skýrri andstöðu við tillöguna. Niðurstaða þingsins var sú að halda áfram umfjöllun um málið með það fyrir augum að afgreiða það eftir því sem við á á næsta aðildarríkjaþingi að ári. Aðildarríkjum var boðið að gera skriflegar athugasemdir við tillöguna fyrir 1. mars nk. til undirbúnings umræðu um málið á fundi í Bonn næsta sumar. Það sem ræður afstöðu íslensku ríkisstjórnarinnar í þessu máli er það að við leggjum áherslu á að Ísland geti gerst aðili að þessari bókun, enda verði tekið tillit til verulegra hlutfallslegra áhrifa einstakra verkefna á heildarlosun á Íslandi og við erum að meta þetta mál í ljósi þess. Hins vegar kemur skýrt fram hjá hv. þm. Ágústi Einarssyni að hann telur rangt að leggja áherslu á sérstöðu Íslands og leyfir sér m.a. að segja að með því sé ríkisstjórnin að vinna að sérhagsmunum á Íslandi en ekki almannahagsmunum, sem ég kem ekki heim og saman. Hann segir líka að losun hér á landi sé jafnmikil og annars staðar að meðaltali í Evrópuríkjum. Þetta er algerlega rangt. Ég bið hv. þm. að kynna sér þessi mál áður en hann kemur með slíka sleggjudóma. Hv. þm. segir einnig að það sé til skammar að halda á sérstökum hagsmunum Íslands og vinna að því að hægt sé að nýta endurnýjanlega orkugjafa á Íslandi. Ég tel málflutning hans vera fyrst og fremst til skammar.

Virðulegur forseti. Það er mjög gott að þetta mál skuli koma hér til umræðu á þessum tíma þannig að alþingismenn hafi möguleika á að koma skilaboðum og viðhorfum sínum til hæstv. ríkisstjórnar sem er að melta þetta mál að því er hæstv. utanrrh. segir, þ.e. spurninguna um hvort Ísland ætli að undirrita innan tilskilins tíma til að geta gerst stofnaðili að Kyoto-bókuninni. Í sambandi við það er margt að athuga. Ísland stendur eitt OECD-ríkja eftir og hefur ekki undirritað þessa bókun. Bandaríkin bættust í hópinn meðan á ráðstefnunni í Buenos Aires stóð og við erum þannig í mjög sérstöku ljósi að því er þetta varðar. Það er rétt hjá málshefjanda að Ísland losar gróðurhúsalofttegundir að meðaltali hliðstætt því sem gerist hjá Vestur-Evrópuríkjunum, aðildarríkjum Evrópusambandsins. Hæstv. utanrrh. andmælir því og segir það alrangt. Hann ætti að kynna sér skýrslur umhvrh. sem hefði þurft að vera viðstaddur þessa umræðu. 8,6 tonn á íbúa sem svarar til meðaltalsins innan Evrópusambandsins. Spurningin um undirritun er afar mikilsverð. Aðili sem ekki undirritar fyrir 15. mars nk. getur aðeins gerst aðili að Kyoto-bókuninni með staðfestingu. Það er ekkert milliskref þar eftir. Þetta upplýsti ráðuneytisstjóri umhvrn. í umhvn. á dögunum og ég skora á hæstv. ríkisstjórn allra hluta vegna að undirrita hið allra fyrsta þessa bókun, gerast þátttakandi í þessu ferli og sjá til þess að Ísland verði samferða öðrum þjóðum í sambandi við loftslagsmálin.

Herra forseti. Staða Íslands í þessu máli er satt að segja sneypuleg svo vægt sé til orða tekið. Hér er svo mikið í húfi og vísa ég þar m.a. til orða hv. málshefjanda áðan að sómi hefði verið að því og reyndar í hæsta máta eðlilegt ef Ísland hefði verið í hópi þeirra ríkja sem skrifuðu fyrst undir samkomulagið eða bókunina sem gerð var í Kyoto. Í stað þess hafa ráðamenn komið okkur í þá stöðu að vera eina OECD-ríkið sem hefur ekki skrifað undir og við höfum ekki einu sinni tryggingu fyrir því að skrifað verði undir fyrir 15. mars og þá meina ég án alls fyrirvara. Það væri okkur verulegur álitshnekkir og mundi veikja stöðu okkar í alþjóðlegu samstarfi ef svo færi sem augljóslega er hætta á eftir svör hæstv. ráðherra. Íslenskir ráðamenn hafa að mínu mati haldið illa á þessu máli og gert okkur skömm til með þessu mengunarbetli. Hagsmunir okkar eru miklir. Þeir liggja ekki í því að fá að menga meira. Það er mikill misskilningur. Ísland er sældarland í mörgu tilliti, efnahagslega, atvinnulega, hvað snertir menntunarstig og fleira auk þess sem við eigum vannýtta ýmsa möguleika sem felast fyrst og fremst í virkjun mannvits og ekki síst í hreinu ómenguðu umhverfi. Ég skora á hæstv. ráðherra að strjúka nú mengunina úr augum sér og sjá framtíðina í ögn heiðskírara ljósi.

Virðulegur forseti. Þar sem tími leyfir viðbót af minni hálfu inn í umræðuna vil ég víkja ögn að því svokallaða íslenska ákvæði sem ríkisstjórnin hefur fram til þessa gert að skilyrði fyrir því að hún verði samferða öðrum þjóðum í sambandi við loftslagsmálin. Með þessari ósk er ríkisstjórnin að biðja um að losun gróðurhúsalofttegunda frá stóriðjuframkvæmdum á Íslandi verði tekið út úr bókhaldi Íslands. Þarna er mjög sérstök beiðni á ferðinni og þau rök sem hæstv. ríkisstjórn færir fram fyrir þessari ósk sinni og tillögugerð á alþjóðavettvangi eru sannast sagna afar veik. Samkvæmt loftslagssamningum á næsta ársþing eftir að fjalla um þetta mál, kannski í nóvember á næsta ári. Fyrr liggur ekkert fyrir um efnislega niðurstöðu í málinu. Hver hún verður vitum við ekki og spurningin er: Ætlar ríkisstjórnin að gera samþykkt þessa ákvæðis að skilyrði fyrir aðild sinni að Kyoto-bókuninni um langa framtíð? Ef þetta verður ekki samþykkt að ári ætlar þá íslenska ríkisstjórnin eða þeir sem halda nú á málum að stuðla að því að Ísland standi utan við? Ég tel að Ísland eigi að beita sér í sambandi við þróun loftslagssamningsins og Kyoto-bókunarinnar á grundvelli þeirra ákvæða sem þar eru og sem verið er að útfæra og sem gefa þátttakendum, aðildarríkjunum, ákveðna möguleika til sveigjanleika. Að ætla að fara að taka stóriðjuna út fyrir sviga í þessu máli setur allt þetta mál í uppnám, hér innan lands líka. Halda menn að aðrar atvinnugreinar verði fúsar til þess að fara að skera niður hjá sér í losun gróðurhúsalofttegunda eða almenningur ef stóriðjan fær frítt spil í þessum efnum? Ég fæ ekki séð að auðvelt verði að koma slíku fram.

Herra forseti. Ég spurði mjög einfaldrar spurningar, þ.e. hvort ríkisstjórnin ætli að undirrita Kyoto-bókunina fyrir 15. mars nk.? Ég fékk ekkert svar við þessari spurningu. Hæstv. ráðherra bar á móti því að losun gróðurhúsalofttegunda á mann væri jafnmikil hérlendis og í hinni iðnvæddu Evrópu, talaði um að ég færi með rangfærslu. Hæstv. ráðherra ætti að lesa skýrslu hæstv. umhvrh. en þar segir m.a.: ,,Á hinn bóginn er útstreymið nálægt því hið sama og er að meðaltali í ríkjum Evrópusambandsins.`` Þetta er löngu kunn staðreynd í umræðunni um þessi mál. Ég hef ekki reynt hæstv. utanrrh. að því að fara með ranga hluti þannig að hér hefur honum einfaldlega skjöplast í tölum og er svo sem ekkert meira um það að segja en þá eiga menn ekki að kveða svona fast að orði eins og hann gerði fyrst menn eru ekki öruggari á þessari mikilvægu staðreynd. Vitaskuld vita allir að undirritun þýðir að setja þarf í gang ferli til samþykktar. Málið þarf að koma til Alþingis en hins vegar er vitað að þegar búið er að undirrita er ríkisstjórnin siðferðilega að skuldbinda sig að taka fullan þátt í því sem samþykktin gengur út á og það er þess vegna sem öll OECD-ríkin hafa skrifað undir. Það á eftir að halda margar ráðstefnur um útfærslu á þessari hugmyndafræði og íslenska ríkisstjórnin getur haldið áfram að tala fyrir sínu séríslenska ákvæði á þeim fundum. En hún hefur þá miklu betri stöðu til þess ef hún hefur undirritað bókunina og sett í gang ferli til að staðfesta hana. Hins vegar er ljóst, herra forseti, að það sem er niðurstaða úr þessari umræðu eru skilaboð ríkisstjórnarinnar, hæstv. utanrrh. gagnvart umhverfissinnum í landinu. Ekki er í augsýn nein stefnubreyting af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Það á að halda áfram algerlega óbreyttri stefnu. Það á ekki að viðurkenna hina siðferðilegu ábyrgð samfélagsins og taka þátt í því að vinna gegn þessari vá heimsins með öðrum þjóðum.

Herra forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir að losunin að meðaltali í OECD-ríkjunum sem alltaf er verið að bera saman í þessu sambandi er tæplega 50% meiri en á Íslandi. Það er sú viðmiðun sem ég hef verið að vitna til vegna þess að þegar hv. þm. stendur upp þá er hann fyrst og fremst að miða við OECD-ríkin. Það er sú viðmiðun sem hefur verið lögð til grundvallar. Mismunurinn á afstöðu stjórnarandstöðunnar, sem kemur fram við þessar umræður, er að hún telur það vera rangt að halda uppi sérstökum málum að því er varðar Ísland. Ríkisstjórnin ætlar sér að halda á málinu eins og hún telur hagstæðast til þess að koma því fram. Nú er fullyrt af hv. þm. að það muni vera hagstæðast fyrir ríkisstjórnina að gera það með því að standa að undirritun bókunarinnar. Það er það mat sem fer núna fram. Hins vegar er mikil gjá á milli hv. þm. og ríkisstjórnarinnar í þeim efnum því að hann er að halda því fram að ekki eigi að leggja áherslu á það að nýta endurnýtanlega orkugjafa á Íslandi, t.d. með virkjunum austan Vatnajökuls og það er að sjálfsögðu alvarlegt mál. En að vera að koma upp eins og hv. þm. Kristín Halldórsdóttir og biðja menn að taka mengunina úr augum sér. Er það að hafa mengun í augum sér að vilja nýta endurnýjanlega orkugjafa á Íslandi? Er það ekki ansi mikið sagt, hv. þm.? Eigum við ekki að reyna að halda umræðunni eitthvað á öðrum nótum?

Herra forseti. Ummæli hæstv. utanrrh. á þingi þeirra framsóknarmanna á dögunum um Evrópumál vöktu allnokkra athygli. Þar sagði hæstv. ráðherra m.a. í ræðu sinni: ,,Ég geri mér grein fyrir að innan skamms fara samstarfsaðilar okkar í EFTA að huga meira en verið hefur að aðild að Evrópusambandinu. Svisslendingar ætluðu að leysa sín mál með tvíhliða samningum en það hefur ekki gengið eftir. Líklegt má telja að Norðmenn geri nýja tilraun til aðildar þótt líkur bendi ekki til að það verði á allra næstu árum.`` Einnig sagði hæstv. ráðherra að við lægjum undir ámæli fyrir að forðast umræður um Evrópusambandið. Við hverja er átt þarna með orðinu ,,við`` skal ósagt látið og einnig hverjum sneiðin er ætluð. Í þriðja lagi sagði hæstv. ráðherra aðeins síðar í ræðunni: ,,Ég tel víst að við hefðum ekki getað náð í aðildarniðurstöðu sem hefði verið ásættanleg fyrir íslenska hagsmuni og samfélag. En ég tel ekki rétt að útiloka það um alla framtíð að aðild geti orðið orðið vænlegur kostur.`` Enn fremur var sagt: ,,Við eigum ekki að láta stjórnast af hræðslu og ótta við hið óþekkta.`` Til hverra þar er verið að vísa er ekki heldur ljóst. Enn fremur segir: ,,Stærsta hindrunin gegn því að Ísland geti orðið aðili að Evrópusambandinu er sjávarútvegsstefna þess. Þótt endurskoðun hennar standi nú fyrir dyrum tel ég að Íslendingar verði að standa utan við hana til að tryggja yfirráð mikilvægustu auðlinda sinna. En er sá möguleiki raunhæfur að Íslendingar geti fengið að standa utan sameiginlegu sjávarútvegsstefnunnar ef tengsl okkar við Evrópusambandið breytast?`` Og það er nærtækt að áætla eða álykta að með orðinu ,,tengsl`` þarna sé átt við mögulega aðild einnig. Herra forseti. Hér er það ekki bara einhver Jón Jónsson sem talar og það er ekki bara formaður Framsfl. Það er hæstv. utanrrh. Það er lagt til af okkar hálfu frumkvæði í málinu. Lagðar eru til aðgerðir. Hér er með öðrum orðum ekki um hlutlaus ummæli að ræða í þeim skilningi málsins. Það er utanrrh. sem fer með utanríkismál og er í samskiptum og jafnvel samningaviðræðum við Evrópusambandið. Það skiptir þess vegna miklu máli að fá það á hreint hvort þessi ummæli vísa til breyttra áherslna af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og vísa til breyttrar framgöngu þessa handhafa utanríkistefnunnar og hagsmunagæslu manns okkar í samskiptum við m.a. Evrópusambandið. Því er eðlilegt að spurt sé, herra forseti, og þetta sé rætt hér enn fremur vegna þess að um þetta var ekki með þessum hætti sérstaklega fjallað í skýrslu hæstv. ráðherra til Alþingis á dögunum eða ræðum hans þá. Samkvæmt því sem hæstv. forsrh. segir jafnan þegar hann túlkar stefnu ríkisstjórnarinnar í Evrópumálum er aðild að Evrópusambandinu ekki á dagskrá. Nú hefur að vísu komið fram að hæstv. forsrh. prófarkalas og blessaði ræðu hæstv. utanrrh. en engu að síður er ástæða til að spyrja: Er hér verið að boða ekki aðeins breyttar áherslur Framsfl., sem augljóst virðist vera, heldur einnig að nokkru leyti breyttar áherslur eða breytta framkvæmd hæstv. ríkisstjórnar á utanríkisstefnunni? Þ.e. breyttar áherslur eða breytta framkvæmd hæstv. ríkisstjórnar á utanríkisstefnunni hvað varðar samskipti við Evrópusambandið. Í öðru lagi: Hvernig hyggst hæstv. utanrrh. vinna í framhaldinu að þessum málum og mun þessara hugmynda formanns Framsfl. um mögulega aðild á grundvelli einhvers konar undanþágu sjá stað í samskiptum og samningaviðræðum við Evrópusambandið á komandi missirum eða svo lengi a.m.k. sem hæstv. ráðherra fer þá með utanríkismál? Í þriðja lagi: Hvað kemur hæstv. utanrrh. til að halda að nokkur minnsti möguleiki sé að við fáum undanþágu frá þessum ákvæðum Rómarsáttmálans í ljósi þess hvernig Norðmönnum gekk í aðildarviðræðum sínum og í ljósi þess sem hæstv. ráðherra sjálfur segir í sinni ræðu? Þegar hann reifar slíkar hugmyndir er svarið jafnan neikvætt. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, herra forseti, að ég vara við því ef ætlunin er að koma þessu máli á hreyfingu, þ.e. hugsanlegri aðild Íslands, á jafnóraunhæfum forsendum og ég tel hér verið að leggja upp, þeim að við getum fengið einhverja almenna og varanlega undanþágu frá mikilvægum grundvallarreglum Rómarsáttmálans sem engum hefur tekist. Ég vara við því. Ég ítreka því spurningar mínar og lýsi því jafnframt yfir sem skoðun minni, herra forseti, að þetta mál hljóti að þurfa að koma til rækilegrar umfjöllunar af hálfu Alþingis á þessum vetri.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að lesa úr ræðum mínum hér á Alþingi en tek fram að ræðan var ekki prófarkalesin af einum né neinum og er algerlega á mína ábyrgð, enda flutt á flokksþingi Framsfl. og ég sé nú ekki alveg hvaða erindi hún á hér inn í sali Alþingis. Í ræðunni fjallaði ég um framtíðina og framtíðarviðfangsefni íslenskra stjórnmála. Ég fæ ekki séð hvernig menn geta gert ráð fyrir að hægt sé að fjalla um framtíðarverkefni íslenskra stjórnmála án þess að minnast á þróunina í Evrópu, stöðu Íslands í því sambandi og það sem er að gerast í kringum okkur. Það má vel vera að hv. þm. geti fjallað um framtíðina án þess að minnast einu orði á þá þróun. Það liggur alveg ljóst fyrir að menn halda því fram, m.a. í flokki sem fyrrum flokksfélagar hans eru að stofna, að Ísland eigi að sækja um aðild strax vegna þess að það sé aðeins í aðildarviðræðum sem slíkt fáist útkljáð. Þessi umræða er hér nánast upp á hvern dag. Er eitthvað á móti því að við könnum hjá nánustu samstarfsþjóðum okkar hvort líklegt sé að hægt sé að fá þar niðurstöðu sem væri hagstæð Íslandi, Grænlandi og Færeyjum? Við vitum vel að Færeyingar eru í vissum vanda og Grænlendingar eru það líka. Ég fæ ekki séð að nokkur stjórnmálamaður eða stjórnmálaflokkur sé andvígur því að slík könnun fari fram. Ég tók það skýrt fram í ræðu minni að ég væri ekki að leggja til --- það las hv. þm. ekki --- að Ísland sækti um aðild að Evrópusambandinu. Hins vegar tel ég mikilvægt að menn fjalli um þessi mál með opnum huga án þess að fella sleggjudóma. Það gæti hjálpað í þeirri umræðu og gert okkur betur kleift að taka afstöðu ef slík könnun færi fram. Nú skal ég ekkert fullyrða um hvort svo verði. Í þessu felst engin breyting á stefnu ríkisstjórnarinnar. Hún er eins og segir í stjórnarsáttmálanum, sem ég vænti að hv. þm. hafi jafnframt lesið, að treysta samskiptin við Evrópusambandið á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, fylgjast náið með þróun mála innan sambandsins á næstu missirum og kynna íslenska hagsmuni fyrir aðildarríkjum þess. Ég tel í sjálfu sér að allt í ræðu minni samrýmist þessari stefnu. Ég hef fylgt því eftir að reyna að kynna sem best íslenska hagsmuni og íslenska afstöðu. Hins vegar er alveg ljóst og ekkert launungarmál að EFTA-ríkin fá ekki þann tíma hjá Evrópusambandsríkjunum sem áður var. Augu þeirra beinast í æ ríkara mæli að stækkuninni til austurs og það gengur oft illa að vekja athygli á mikilvægum hagsmunum EFTA-ríkjanna. Ég hef oft orðið þess áskynja að athyglin beinist í aðrar áttir og það hlýtur að koma inn í mat okkar á framtíðarstöðu Íslands í þessu sambandi. Í þessu samhengi hlýtur einnig að koma inn í mat okkar hvað nánar samstarfsþjóðir í EFTA gera, þ.e. Sviss og Noregur. Allir hljóta að sjá að EFTA yrði ekki svipur hjá sjón ef þessi ríki mundu ákveða að ganga í Evrópusambandið. Ég reyndi að fjalla um stöðuna og þessar staðreyndir og hvernig við ættum hugsanlega að bregðast við því. Ég vænti þess að hv. þm. geti verið því sammála og skilji það.

Herra forseti. Í tilefni af ummælum hæstv. utanrrh. um Ísland og Evrópusambandið sem var vitnað til hér áðan er óhjákvæmilegt að minna á að sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins er ekki eina ástæðan fyrir því að aðild Íslands að Evrópusambandinu yrði okkur Íslendingum mjög óhagstæð og getur ekki komið til greina. Með aðild að Evrópusambandinu mundu Íslendingar glata sjálfsákvörðunarrétti sínum á fjöldamörgum sviðum, ekki aðeins á sviði löggjafarvalds og dómsvalds heldur einnig á mörgum sviðum framkvæmdarvalds. Svo dæmi sé nefnt geta aðildarríki Evrópusambandsins ekki gert viðskiptasamninga við ríki utan Evrópusambandsins. Þau verða að fórna þeim viðskiptasamningum sem þau hafa þegar gert. Fyrir land eins og Ísland sem hefur mesta sóknarmöguleika á mörkuðum utan ESB væri slíkt alger frágangssök. Sumir ímynda sér að aðild að Evrópusambandinu fylgi gull og grænir skógar en þessu er þveröfugt farið. Við yrðum að hækka skatta allverulega vegna skattgreiðslna okkar til sambandsins ef við gerðumst aðilar. Nei, við verðum að muna eftir því að aðild að Evrópusambandinu er ekki eins og hvert annað milliríkjasamstarf. Evrópusambandið er ekki venjulegur samstarfsvettvangur ríkja, né samband sjálfstæðra ríkja, heldur vísir að nýju stórríki, nýju sambandsríki eins og utanríkisráðherra Þýskalands vakti reyndar athygli á í ræðu nú fyrir nokkrum dögum. Þetta er margslungið mál og menn mega ekki tala um það eins og það snúist eingöngu um sjávarútvegsmál.

Hæstv. forseti. Ég kem í ræðustól til að þakka hæstv. utanrrh. og formanni Framsfl. fyrir heiðarlega framgöngu í þessu máli. Á nýafstöðu þingi Framsfl. --- nú hefur hann ítrekað þá afstöðu sína hér --- skýrði hann frá breyttri stefnu Framsfl. í Evrópumálum. Nú er aðild að Evrópusambandinu komin á dagskrá hjá Framsfl. og þetta verða kjósendur að vita. Þeir verða að vita þetta vegna þess að um þetta er kosið. Ég þakka því hæstv. formanni Framsfl. og utanrrh. heiðarleikann. Í stjórnmálum er notað ákveðið merkjamál. Í Evrópuumræðunni eru lykilhugtökin: Opin umræða, könnunarviðræður og að vera á dagskrá. Þetta nota þeir fylgjendur Evrópusambandsins sem vilja ræða þessi mál og sjá til að við sækjum um aðild að bandalaginu. Nú hefur hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. slegist í þennan hóp. Í stjórnmálum eiga menn ekki að leyna skoðunum sínum. Menn eiga ekki að leynast í skúmaskotum eða í skápum. Menn eiga að koma úr skúmaskotunum og fara út úr skápnum. Það hefur hæstv. utanrrh. nú gert fyrir hönd síns flokks, Framsfl., í Evrópumálum og fyrir það ber að þakka.

Virðulegur forseti. Spurningin um aðild að Evrópusambandinu kemur hér á landi öðru hvoru upp á yfirborðið innan stjórnmálaflokka og forustu þeirra. Það gerðist ítrekað af hálfu formanns Framsfl. á nýafstöðu flokksþingi en vissulega hef ég tekið eftir því að svipaðar áherslur hafa komið fram hjá honum áður, að ekki beri að útiloka aðild að Evrópusambandinu. Alþfl. hefur æ ofan í æ ítrekað að hann vildi helst sækja um aðild strax í dag og það er ástæða til að nefna að þann 30. nóvember lýsti formaður Alþfl. því yfir á vettvangi EFTA, EFTA-þingmanna og ráðherra, að leiðin til að losna við hnökrana í samskiptum EFTA-ríkjanna og Evrópusambandsins væri að sækja um aðild. Það hefur nýlega verið ítrekað af hálfu formanns Alþfl. Menn ættu að taka eftir þessum merkjasendingum, eins og hér var nefnt af síðasta ræðumanni, og hverjir nota nú í vaxandi mæli hvert tækifæri til að koma því á framfæri við þjóðina að vel komi til greina að sækja um aðild ef menn eru ekki þá þegar sannfærðir um það. Formaður Framsfl. og utanrrh. Íslands gerði það hér á dögunum á flokksþingi og dylst auðvitað engum að það er galopinn hugarheimur hvað þetta snertir hjá þeim sem þannig talar. Þeir ætla sér í raun að komast inn. Spurningin er bara hvenær sæta eigi færi.

Herra forseti. Mér kemur mjög á óvart ef hæstv. utanrrh. er undrandi eða ósáttur við að hér sé vitnað í ræðu hans frá flokksþingi framsóknarmanna. Hún er opinbert gagn, hélt ég. Hana má nálgast á netinu og einnig hefur hæstv. ráðherra sjálfur endurbirt þessi ummæli nánast óbreytt í blaðagrein. Formaður Framsfl. og hæstv. utanrrh. hljóta í grófum dráttum að vera einn og sami maðurinn. Við getum væntanlega fengið skýra niðurstöðu í því máli. Þar af leiðandi er það eðlilegasti hlutur í heimi að taka þau mál fyrir og ræða hér. Þetta mál snýst ekki um, herra forseti, hverjir vilji hugsa um framtíðina og hverjir ekki, eða hverjir séu með opinn hug og hverjir lokaðan. Ræðum þetta ekki á þeim forsendum. Það sem mér gengur til með að taka málið upp er að skýra hlutina og fá umræður á Alþingi um alvarleg og mikilvæg mál. Ég ber enga ábyrgð á áhuga Alþfl. á að ganga í Evrópusambandið og aðferðafræðinni sem hæstv. ráðherra vitnaði í, að sumir telji það rétta aðferð að sækja um til að láta á það reyna hvað okkur bjóðist, hef ég hafnað enda stenst hún ekki. Menn sækja ekki um aðild að Evrópusambandinu að gamni sínu, svona til að tékka á því hvað þeim bjóðist rétt eins og þeir séu að gera tilboð í gamla bíldruslu. Þetta er ekki svoleiðis mál. Ef menn leggja inn umsókn að Evrópusambandinu verður það að gerast í alvöru og þá ætla menn inn í bandalagið, fái þeir það út úr viðræðunum sem þeim býðst og yfirleitt hvort sem er. Það að láta könnun fara fram á ,,hypothetískum`` atriðum eins og þeim hvort við kynnum að fá undanþágu frá ákvæðum Rómarsáttmálans verkar afar fjarstæðukennt á mig. Varðandi samstöðu við Grænlendinga og Færeyinga skal ég síst draga úr því enda hef ég lengi tekið þátt í vestnorrænu samstarfi. Mér er hins vegar ekki kunnugt um að það samstarf eigi að byggja á vangaveltum um mögulega aðild þeirra að Evrópusambandinu. Mér er ekki kunnugt um annað en að Grænlendingar séu eina þjóðin sem sloppið hefur út úr Evrópusambandinu og hafi lítinn áhuga á að fara þangað inn aftur. Ég veit ekki til að Færeyingar sæki fram til sjálfstæðis, eins og þeir gera um þessar mundir, til þess eins að afsala sér því að stórum hluta í Evrópusambandinu. Ég held menn ættu að fara varlega með að blanda sér í utanríkismál grannþjóða okkar með slíkum vangaveltum.

Herra forseti. Ég er sammála hv. málshefjanda, Steingrími J. Sigfússyni, um að ekki sé rétt að sækja um aðild að Evrópusambandinu í því skyni að kanna þessa hluti. Ég er einnig sammála honum um að ef við sækjum um aðild að Evrópusambandinu þá hlyti það að vera vegna þess að við ætluðum þangað inn en mundum ekki gera það að gamni okkar. Það hefur á margan hátt reynst Norðmönnum dýrkeypt í samstarfinu við Evrópu að hafa sótt um tvisvar og hafnað því tvisvar. Að mínu mati hefur það einnig skaðað samstarf Evrópusambandsins við EFTA-ríkin án þess að ég geti sérstaklega kennt Norðmönnum þar um. Það liggur alveg fyrir að málsmetandi aðilar og forustumenn í stjórnmálum í Noregi ætluðu með þjóð sína í Evrópusambandið en fólkið hafnaði því. Ég sé hins vegar ekki af hverju það ætti að vera andstætt hagsmunum Íslands að skoða þessi mál betur með opnum huga í samvinnu við nágranna okkar. Ég hef engan áhuga á því að blanda mér inn í hagsmunamál þeirra. Ég hef rætt þessi mál við þá á persónulegum nótum og leitað svara við því hvernig best verði staðið að málinu í framtíðinni. Annað er ég ekki að gera. Ef menn telja að það rangt, þá það. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það þjóni íslenskum hagsmunum. Ég tel að við sem stjórnmálamenn eigum að ræða þessi mál opnum huga. Ég er þeirrar skoðunar, og sagði það við flokk minn, að við ættum að gera það. Ég sagði hins vegar ekki að við ættum að ganga í Evrópusambandið og ég mótmæli því að hv. þm., sérstaklega hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, skuli alltaf lesa orðin öfugt.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til sjútvrh. en það er mikilvægt að utanrrh. sé viðstaddur. Það veldur mér hins vegar vonbrigðum að forsrh. hefur ekki séð sér fært að vera einnig viðstaddur þegar svo mikilvægt mál er til umræðu. Dómur Hæstaréttar um úthlutun veiðileyfa er stórtíðindi í íslenskri pólitík. Hér hefur verið í gildi löggjöf, varin af ríkisstjórnarflokkunum, um úthlutun veiðileyfa, aðganginn að mikilvægustu auðlind þjóðarinnar. Hæstiréttur hefur nú úrskurðað að þessi lög brjóti í bága við atvinnufrelsis- og jafnræðisreglu stjórnarskrár lýðveldisins. Þetta er örlagaríkur dómur, herra forseti, sem varðar eitt mikilvægasta mál samtímans. Hér vakna fjölmargar spurningar. Alþingi verður að bregðast við þessu alvarlega máli. Niðurstaða Hæstaréttar er krafa um að lögunum verði breytt. Ég geri mér grein fyrir því að stutt umræða í dag er aðeins inngangur að meðferð málsins á Alþingi. En það er mikilvægt fyrir Alþingi og þjóðina að vita hvað oddvitar meiri hlutans á Alþingi, hæstv. forsrh. og utanrrh., og sjútvrh., hyggjast fyrir. Við höfum gagnrýnt þetta kerfi á Alþingi og fólkið í landinu hefur gagnrýnt það óréttlæti sem kerfið hefur haft í för með sér. Fólkinu hefur ofboðið hvernig arðurinn af auðlindinni hefur færst á fárra manna hendur og því kemur engum á óvart að Hæstiréttur skuli fella dóm sinn á grundvelli jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Slík mismunun getur ekki gengið til lengdar í lýðræðisríki. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa varið þessa mismunun. Þeir hafa varið kerfið sem sitt eigið og reynt að gera lítið úr málflutningi þeirra sem haldið hafa uppi merkjum jafnræðis og réttlætis. Hæstiréttur sagði að úthlutun veiðileyfa samræmist ekki jafnréttis- og atvinnufrelsisreglu stjórnarskrárinnar. Hæstiréttur tók ekki afstöðu til úthlutunar kvótans að þessu sinni. En spurningar vakna um skiptingu kvótans. Líklegt verður að teljast að úthlutun kvótans til fárra, sem byggir á sama grunni og veiðileyfið, brjóti einnig í bága við stjórnarskrána. Viðbrögð forsrh. við dómnum vekja undrun og vonbrigði. Það virðist ekki vera ætlunin að fara eftir dómi Hæstaréttar heldur skoða hvernig hægt sé að fara fram hjá honun. Hann reynir að gera lítið úr niðurstöðum Hæstaréttar eins og þær hafi ekki almenna skírskotun heldur aðeins gildi gagnvart stefnanda málsins, þ.e. hvort réttmætt hafi verið að synja honum um veiðar í lögsögunni. Forsrh. fjallar ekki um þann þátt dómsins þar sem tekin er afstaða til þeirrar aðferðar sem gilt hefur um úthlutun veiðileyfa til þessa á grundvelli 5. gr. laga um stjórn fiskveiða. En það er einmitt kjarni málsins. Hæstiréttur segir að úthlutun veiðileyfanna feli í sér svo alvarlega mismunun fyrir þegnana að hún brjóti í bága við stjórnarskrána. Mér finnst alvarlegt að með ummælum sínum rýrir forsrh. þjóðarinnar, oddviti ríkisstjórnarinnar, álit Hæstaréttar og vegur þar með að grundvallarsjónarmiðum stjórnskipunar í landinu. Það er alvarlegt og það vekur ugg að túlkun ráðherranna virðist vera að ekki þurfi að gera breytingar á kerfinu sem hefur verið í þágu fárra útvaldra. Því beini ég, herra forseti, þeirri spurningu til hæstv. sjútvrh. hvort það sé ætlun ríkisstjórnarinnar að viðhalda stjórnkerfinu með því að sniðganga niðurstöðu Hæstaréttar. Að lokum, herra forseti. Sjútvn. Alþingis hlýtur að koma saman vegna þessa alvarlega máls.

Herra forseti. Það er um margt vandasamt að bregðast við þeim dómi Hæstaréttar sem kveðinn var upp í gær. Hér er um að tefla mjög mikilvægt mál og alveg ljóst að stjórn fiskveiða lýtur að einhverjum mestu efnahagslegu hagsmunum þjóðarinnar. Hið pólitíska baksvið hér er að árið 1990 settu þáverandi stjórnarflokkar, Framsfl., Alþfl. og Alþb., þá löggjöf sem nú er í gildi og ég trúi því að enginn af þingmönnum þessara flokka hafi sett þá löggjöf í þeirri trú að þeir væru að brjóta jafnréttisákvæði stjórnarskipunarlaga. Þessi lög hafa síðan verið í framkvæmd undir tveimur ríkisstjórnum, fyrst ríkisstjórn Alþfl. og Sjálfstfl., sem framkvæmdi og varði þessa löggjöf á þeim tíma, og síðan ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. Mikilvægt er að hafa í huga í þessari umræðu að það kemur fram í dómi Hæstaréttar að sá sem höfðaði málið bar ekki brigður á að ráðuneytið hefði farið að lögum þegar það synjaði um leyfi. Um það er ekki ágreiningur að ráðuneytið fór þar að lögum. Um hitt var ágreiningur hvort þau lög sem sett voru 1990 stæðust stjórnarskrána. Því hefur verið haldið fram í umræðunni að dómur Hæstaréttar í gær kollvarpi fiskveiðistjórnarlöggjöfinni í heild sinni. Á það er að líta í því sambandi að það er alveg augljóst að ef sú væri niðurstaða Hæstaréttar og atvinnuréttindin með einum dómi tekin af öllum sjávarútvegsfyrirtækjum landsins og þeim annaðhvort úthlutað upp á nýtt eða veiðirétturinn gerður algjörlega frjáls, hefði það gífurlegar efnahagslegar afleiðingar í för með sér, byggðaröskun og félagslegar afleiðingar. Þá er það spurning: Var Hæstiréttur að komast að þeirri niðurstöðu? Ég ætla ekki að fullyrða neitt um það efni í dag en ég ætla að benda á að í lögum um dómstóla er kveðið á um að forseti Hæstaréttar geti skipað sjö menn í dóm ef mál er sérlega mikilvægt. Í þessu sambandi vekur athygli að forseti Hæstaréttar hefur ekki talið þetta mál vera sérlega mikilvægt og því var dómurinn aðeins skipaður fimm mönnum. Það bendir að mínu mati til þess að það sé líklegra sem ýmsir hafa haldið fram og þar á meðal einn fremsti fræðimaður þjóðarinnar, Sigurður Líndal, í sjónvarpsviðtali, að hér sé ekki um að ræða dóm sem hefur þær grundvallarbreytingar í för með sér sem augljósar eru ef hér væri verið að kipppa með öllu fótunum undan fiskveiðistjórnarlöggjöfinni því að þá er líklegt að Hæstiréttur hefði metið það sem mikilvægt mál, sérlega mikilvægt mál og skipað sjö menn í dóm. Það er alveg augljóst ef horft er á dóminn að niðurstaða hans er býsna skýr. 5. gr. fiskveiðistjórnarlaganna telst ekki standast stjórnarskrána. Því er alveg ljóst að hún hefur ekki gildi lengur og þar verður að gera breytingar. Á því leikur enginn vafi. Hitt er svo annað mál hvort forsendur dómsins gefa tilefni til víðtækari ályktana. Ég er ekki reiðubúinn að draga þær ályktanir hér í dag. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að færustu sérfræðingar í lögum meti það og leggi á ráðin áður en við hröpum að einhverri niðurstöðu í þeim efnum. Við vitum að sú niðurstaða getur haft mjög miklar efnahagslegar afleiðingar og það væri rangt að óathuguðu máli að senda nokkur skilaboð frá þessari umræðu á Alþingi í þeim efnum. Við vitum hver er klár niðurstaða réttarins. Við þurfum að skoða hvort almennt orðalag í forsendum gefur tilefni til víðtækari ályktana og ég vara við að menn hrapi að ályktunum í þeim efnum án frekari skoðunar.

Hæstv. forseti. Það hefur svo sem heyrst áður að 5. gr. laga um stjórn fiskveiða stangist á við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Þessu hafa ýmsir haldið fram en í fyrsta sinn var höfðað mál vegna synjunar á umsókn um veiðiheimildir og það látið ganga í gegnum allt kerfið og nú hefur dómur verið felldur í Hæstarétti. Og sjá: Úthlutun veiðiheimilda eftir þeim reglum sem hér hafa gilt hefur verið dæmd ólögleg, þ.e. sú grein í lögum um stjórn fiskveiða sem kveður á um að menn þurfi að hafa átt skip á tilteknum tíma og að veiðiheimildirnar séu bundnar við skipið en ekki veiðireynslu eins og stundum hefur verið látið í veðri vaka. Ef það hefði verið raunin þá hefðu sjómennirnir sem stunduðu veiðarnar fyrst og fremst átt að fá úthlutað veiðiheimildum en ekki þeir sem áttu skip á tilteknum tímapunkti. Mikið ósætti hefur ríkt um þetta fyrirkomulag en stjórnvöld hafa verið tryggir varðhundar þessa kerfis og þess vegna eru það vissulega tímamót þegar Hæstiréttur gefur falleinkunn lögum sem auðsöfnun einstakra svokallaðra sægreifa hefur byggst á. Þetta hlýtur að leiða til þess að úthlutunarreglurnar verði endurskoðaðar. Þegar ég tók það upp á Alþingi á sl. vori hvort ekki mætti ræða hér hvort skipta mætti viðbótarheimildum með öðrum hætti en hingað til hefur tíðkast svaraði hæstv. sjútvrh. því til að ekki yrði vikið frá lögum um stjórn fiskveiða. Nú hafa þau lög að hluta til verið dæmd dauð og ómerk svo ekki verður lengur undan því vikist að gefa upp á nýtt. Herra forseti. Þessi dómur er sigur fyrir almenning sem hefur verið hlunnfarinn í núverandi kerfi.

Herra forseti. Afar skammur tími hefur gefist til að skoða þetta mikilsverða mál og sömuleiðis er skammur tími til að ræða það hér. Ég tel mikilvægt að viðbrögð Alþingis séu yfirveguð og vönduð en ekki upphlaupskennd því hér er um lagasetningu að ræða sem sjálft Alþingi ber að sjálfsögðu ábyrgð á. Ég tel að tvennt sé mikilverðast við þennan dóm. Það fyrra er að dómsorðin og tilvitnanir dómsins styrkja tvímælalaust í sessi sameignarákvæði 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Það er enn fjarstæðukenndara nú eftir þessa umfjöllun Hæstaréttar en það var áður að halda því að útgerðarmenn eða handhafar kvótans hafi öðlast nokkurn hefðarrétt eða lögvarin atvinnuréttindi sem Alþingi geti ekki breytt. Þessari niðurstöðu fagna ég. Hún er mikilvæg og hún styrkir stöðu löggjafans hvað það varðar að gera þær breytingar á þessu kerfi sem menn kjósa að vilja gera, þar með talið að slá það af eða gefa upp á nýtt ef það kann að verða niðurstaðan. Hitt atriðið sem er mikilvægt, en er flóknara og erfiðara að átta sig á, eru þær breytingar sem þessi dómur kann að kalla á hvað varðar sjálfan grundvöll laganna um stjórn fiskveiða, eða a.m.k. 5. grein þeirra. Það er stórt og afdrifaríkt mál hvort Hæstiréttur er í raun og veru að segja að það sé ekki réttlætanlegt að takmarka veiðiréttinn við þau skip með veiðileyfi sem gert er í kerfinu eða hvort Hæstiréttur er að segja að það verði beinlínis að gefa upp á nýtt, að úthlutunin sem slík hafi verið réttlætanleg sem tímabundin og takmörkuð aðgerð en hún sé það ekki til frambúðar. Þá stendur Alþingi og framkvæmdarvaldið frammi fyrir því sameiginlega að leysa það verkefni hvað á að koma í staðinn. Það er mikið og stórt mál og þess vegna tek ég undir það með hæstv. sjútvrh. að það mikilvægasta nú er að skýra hversu víðtækar ályktanir ber að draga af hinni almennu umfjöllun dómsins.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hæstv. sjútvrh. í þeim efnum að það ber að fara mjög vandlega yfir þennan dóm og ekki rétt að bregðast við honum fyrr en sú athugun hefur farið fram. Það vekur athygli að í þessum dómi er eingöngu fjallað um 5. gr. laganna. Ekki er fjallað um 7. gr. sem er e.t.v. mikilvægasta grein laganna. Hins vegar eru ýmsar forsendur og tilvitnanir með þeim hætti að ætla mætti að verið væri að fjalla um 7. gr. En ég held það megi alveg ljóst vera að ef Hæstiréttur hefði ætlað sér að fjalla um 7. gr. hefðu verið skipaðir sjö menn í dóminn því það er svo stórt mál að það getur ekki hafa verið ætlun Hæstaréttar að fjalla um hana. Því þykir líklegt að túlka beri niðurstöðu þessa dóms fremur þröngt eins og kemur fram í lokaorðum hans því ekki sé verið að taka afstöðu til umsóknar áfrýjanda. Hins vegar vekur það athygli mína í þessum dómi að þar stendur að stefndi hafi ekki sýnt fram á að aðrar leiðir séu ekki færar til að ná því lögmæta markmiði að vernda fiskstofna við Ísland. Hvað hefur Alþingi verið að gera annað á undanförnum árum og áratugum en að fjalla um það í sambandi við þetta mál hvort aðrar leiðir séu færar? Auðvitað eru skiptar skoðanir um hvaða leiðir séu færastar en þær leiðir sem hafa verið valdar voru valdar á ábyrgð allra stjórnmálaflokka nema Kvennalistans. Þetta hefur verið verkefni Alþingis allan þennan tíma. Hvernig í ósköpunum á Alþingi að geta sannað að engar aðrar leiðir hafi verið færar? Hér hefur löggjafarvaldið verið að sinna skyldum sínum og því kemur mér það mjög á óvart hvernig Hæstiréttur orðar það.

Herra forseti. Loksins, loksins fær réttlætið að ráða. Þetta voru fyrstu orðin sem komu upp í hug minn þegar umræddur dómur Hæstaréttar barst mér til eyrna. Það hlaut að koma að því að einhver gæti stöðvað yfirvofandi rán aldarinnar, rán sægreifanna á auðlind þjóðarinnar. Það eykur trú mína á Ísland sem réttarríki að Hæstiréttur hafi kveðið upp þann dóm að fiskveiðistjórnarkerfi sem skerðir atvinnufrelsi og mismunar þegnunum án þess að nauðsyn beri til stríði gegn stjórnarskrá lýðveldisins. Með öðrum orðum stenst það ekki stjórnarskrárákvæði að lögbinda um ókomna tíð að veiðileyfi skuli takmörkuð við skip sem voru við veiðar árið 1988 eins og gert er í 5. gr. laganna um stjórn fiskveiða. Þegar 5. gr. laganna um stjórn fiskveiða var fyrst gerð ótímabundin árið 1990 var ekki búið að lögfesta jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Þetta er hugsanlega málsbót fyrir löggjafann. Sambærileg ákvæði er þó einnig að finna í lögunum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands sem samþykkt voru eftir stjórnarskrárbreytinguna eða í desember 1996. 5. og 6. gr. þeirra laga hljóta að vera í sama uppnámi og 5. gr. laganna um stjórn fiskveiða eftir umræddan dóm Hæstaréttar. Herra forseti. Þetta hlýtur að teljast áfellisdómur fyrir löggjafann. Sá þingmaður sem hér stendur hefur sagt á Alþingi að því miður geti minni hlutinn ekki komið í veg fyrir rán aldarinnar á meðan hér er lýðræðislegur meiri hluti sem þjónar hagsmunum útgerða og sægreifa og við því sé því miður ekkert að gera. En nú hefur kraftaverkið gerst. Já, ég segi kraftaverk vegna þess að sjálfstæði dómstólanna hefur oft verið dregið í efa. Þessi dómur er sigur réttlætisins, sigur dómskerfisins og veruleg áminning til löggjafans og þeirra sem telja það sjálfsagt að þingmenn standi í hagsmunagæslu sem stríði gegn grundvallarreglum stjórnarskrárinnar. Vissulega þarf þingið að gaumgæfa þá stöðu sem upp er komin, augljóst er að breyta þarf 5. gr. laganna um stjórn fiskveiða til að sjútvrn. geti tekið umsókn Valdimars Jóhannessonar til efnislegrar meðferðar. Hafi hann þökk fyrir þrautseigju sína.

Herra forseti. Nauðsynlegt er við mat á úrskurði Hæstaréttar að hafa í huga að rétt er að spara ályktanir þar til menn hafa íhugað dóminn og forsendur hans til hlítar. Það sem liggur fyrir óumdeilanlega er að synjun sjútvrn. er felld úr gildi en líka er tekið fram af hálfu Hæstaréttar að ekki er tekin afstaða til þess hvort þeim sem sótti um veiðileyfi og aflamark hafi borið réttur til að fá það. Niðurstaða Hæstaréttar liggur því ekki fyrir um hvort menn eigi rétt til þess. Þá ber líka að hafa í huga að Hæstiréttur tekur fram að rétt sé að takmarka veiðar og hann fellst á líka á að rétt sé að takmarka veiðar við skip, þótt hann útiloki ekki að nauðsynlegt kunni að vera að breyta þeirri forsendu, a.m.k. út frá þeirri viðmiðun sem sett var á sínum tíma. Það er ljóst að beina þarf sjónum að 5. gr. laganna en mér er ekki ljóst hversu víðtækar breytingar þarf að gera á henni til að mæta sjónarmiðum Hæstaréttar. Þær kunna að vera minni háttar en það kann líka að þurfa að gera róttækari breytingar. Augljóslega er Hæstiréttur að senda skilaboð um að ekki sé víst að úthlutunarkerfið standist til framtíðar og á því kunni að þurfa að gera breytingar og það eru vissulega athyglisverð tíðindi og að mörgu leyti jákvæð fyrir íbúa í sjávarbyggðum landsins. En ég vek líka athygli á því, herra forseti, að meðal þeirra leiða sem ræddar hafa verið til að úthluta veiðiheimildum er uppboð veiðiheimilda. Mér sýnist að Hæstiréttur hafi slegið þá leið af.

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir þennan dóm tel ég ekki ástæðu til þess að hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh. gerist einhvers konar pólitískir flóttamenn frá þessu kerfi. Ég held að ekki sé ástæða til þess. Þetta er mál sem þingið þarf að taka á í heild sinni. Það er erfitt að draga skýrar ályktanir af þessum dómi og ég held það sé dálítil einföldun hjá bæði hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh. að tala um að dómurinn sé ekki eins stór og hann ella hefði getað orðið ef sjö menn hefðu verið í dómnum því vitaskuld er það nú jafnan svo að ef niðurstaða Hæstaréttar er sú að lög fari í bága við stjórnarskrá er það alltaf stór og merkileg niðurstaða. Það er því mikil einföldun að leggja þetta upp með þessum hætti. Það sem Hæstiréttur segir í þessu máli er einfaldlega að sú aðferð sem hefur verið notuð við úthlutun veiðileyfa standist ekki jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Það er mjög einfalt en þessi úthlutun veiðileyfa hefur verið forsenda þess að veiðiheimildum hafi verið úthlutað þannig að þetta helst vitaskuld í hendur. Ef þessi mismunarregla á við veiðileyfin á hún að sjálfsögðu einnig við úthlutun aflahlutdeildar vegna þess að þetta byggir hvort á öðru. Niðurstaða mín, virðulegi forseti, er því sú að það standi líkur til þess að ef úthlutun veiðileyfanna stenst ekki jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar þá standi líkur til þess að úthlutun aflahlutdeildar geri það ekki heldur. Um það verður vitaskuld ekkert fullyrt og það er mjög mikilvægt að Alþingi taki á þessu máli með festu og af yfirvegun. Ég tek undir það með hv. málshefjanda að mjög nauðsynlegt er að sjútvn. Alþingis komi saman hið fyrsta og taki á þessu máli því þetta er gríðarlega stórt mál og skiptir þjóðina miklu.

Herra forseti. Sá dómur Hæstaréttar sem við ræðum í dag fjallar um ágreiningsefni sem hefur lengi verið uppi enda hrópa nú nokkrir að loksins hafi réttlætið náð fram að ganga. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki viss um að svo sé í öllu efni enda segir í niðurstöðum dómsins að hann taki aðeins til mjög afmarkaðs viðfangsefnis sem hafi komið fram í máli stefnanda. Um lögin sem dómurinn snýr að verðum við að viðurkenna að þau eru í eðli sínu efnahagsleg lög, lög um efnahagslegt viðfangsefni. Þau hafa snúist um að ná fram varfærni í nýtingu auðlindar í stað ofveiði og öðrum þræði um að skapa fyrirtækjum í viðkomandi starfsgrein eðlilega starfsmöguleika. Undir liggur það sem við höfum oft kallað fjöregg þjóðarinnar, efnahagslegir möguleikar hennar. Herra forseti. Það kann að vera að í upphafi þessa viðfangsefnis hafi menn nálgast það á þeim grundvelli að það kynni að vera eða mundi vera tímabundið og má vera að það sé það atriði sem dómurinn leggur áherslu á. Hann segir einmitt að það kunni að hafa verið réttlætanlegt að koma á tímabundinni vernd fiskimiðanna með þeim hætti sem orðið hefur en telur það ekki standast til ómunatíðar. Hins vegar verð ég að viðurkenna, herra forseti, að hættan er sú að ef við förum að oftúlka þennan dóm og þær niðurstöður sem birtast í honum kynnum við að lenda í því óefni að fara að skilja að annars vegar rétt fiskiskipa og útgerðarfyrirtækja til að nytja fiskimið og fiskimiðin sjálf og ætlum þá kannski mönnum að fara á stígvélum til sjávar, eða hvað? Ég velti líka fyrir mér, herra forseti, hvaða afleiðingar og áhrif það kann að hafa á möguleika byggðanna úti um landið sem eru velflestar eingöngu sjávarútvegsbyggðir og íbúar þar hafa nánast að engu öðru að hverfa. Þótt ekki væri nema fyrir þessar tvær ástæður tel ég nauðsynlegt, herra forseti, að við rösum ekki um ráð fram og oftúlkum ekki þennan dóm en gefum okkur tíma til að fara vel ofan í saumana.

Herra forseti. Að mínu áliti er kjarninn í niðurstöðu Hæstaréttar mjög ljós. Stjórnkerfi í fiskveiðum sem byggir á veiðireynslu tiltekinna skipa fyrir 15 árum gat staðist sem bráðabirgðaráðstöfun í skamman tíma til að koma í veg fyrir ofveiði en til frambúðar verður stjórnkerfi fiskveiða að byggjast á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og má ekki mismuna mönnum eins og núverandi kerfi gerir. Landsmenn verða að njóta, eins og segir í dómi Hæstaréttar, með leyfi forseta, ,,sama atvinnuréttar í sjávarútvegi eða sambærilegrar hlutdeildar í þeirri sameign, sem nytjastofnar á Íslandsmiðum eru``. Þessi niðurstaða Hæstaréttar er stórtíðindi sem enginn ætti að reyna að gera lítið úr og markar tímamót í íslenskum sjávarútvegi. Niðurstaðan mun skapa óhjákvæmilega mikla réttaróvissu, óvissu um hvaða lög gilda í landinu, óvissu sem Alþingi verður sem fyrst að eyða. Meðan þessi óvissa varir munu t.d. hlutabréf í sjávarútvegsfyrirtækjum falla mjög í verði og hafa þegar gert það, bara á þeim morgni sem nú er liðinn. Það mun skapast glundroði í sjávarútvegi sem torveldar mönnum ákvarðanir um fjárfestingar og rekstur. Ég vara við því að menn reyni að leysa þennan vanda með smábreytingum á lögum um fiskveiðistjórn. Þá heldur þessi óvissa áfram og endalaus málaferli af hliðstæöðum toga verða í gangi. Stjórnkerfi fiskveiða verður að endurskoða frá grunni og þar dugar ekkert hálfkák. Nýtt kerfi verður að taka mið af því að nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign landsmanna eins og Hæstiréttur minnir réttilega á.

Herra forseti. Ég var ein þeirra sem glöddust í gær þegar dómur Hæstaréttar lá fyrir. Ekki bara vegna efnisniðurstöðu málsins, sem er stórmerk út af fyrir sig, heldur líka vegna þess að niðurstaðan staðfestir að við búum í réttarríki og að við höfum sjálfstæða dómstóla. Ég var því einnig í hópi þeirra sem voru beinlínis slegin við að lesa ummæli hæstv. forsrh. í Morgunblaðinu í morgun þar sem hann reynir bæði að gera lítið úr niðurstöðu dómsins og úr Hæstarétti. Forsrh. hefur farið fyrir flokki þeirra sem hafa slegið skjaldborg um kerfið, um þá sérhagsmuni sem það hefur tryggt og hvergi dregið af sér við að gera kröfur um breytingar á kerfinu tortryggilegar. Málflutningur okkar sem höfum viljað að stjórn fiskveiða væri í samræmi við sameignarákvæði laganna hefur byggst á réttlætiskröfu og kröfunni um að fólkið í landinu fái allt notið arðsins af auðlindinni, að jafnræði sé virt. Við erum að tala um sameign íslensku þjóðarinnar og þess vegna hefur verið talað um réttlæti og þess vegna hefur nú verið dæmt á grundvelli jafnræðisreglunnar. Herra forseti. Alþingi hlýtur nú að setjast yfir löggjöfina með dóm Hæstaréttar að leiðarljósi. Í dómi Hæstaréttar er að þessu sinni aðeins tekin afstaða til synjunar á úthlutun veiðileyfis. Við hljótum hins vegar að líta svo á að í dóminum felist alvarleg ábending til Alþingis, ábending um að fara yfir alla löggjöfina með jafnræði að leiðarljósi, að lögin séu í innbyrðis samræmi, sem á hefur skort, og að lögin séu í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar. Þessi mál mega ekki vera of lengi í uppnámi. Sjávarútvegurinn er undirstöðuatvinnugrein sem þolir ekki að búa lengi við ótryggt réttarástand. Til þess er of mikið í húfi fyrir þjóðina alla.

Herra forseti. Ákvörðun sjútvrn. að hafna beiðni um almennt og sérstakt veiðileyfi var dæmd ógild með dómi Hæstaréttar í gær. Hæstiréttur taldi að forsendur ákvörðunarinnar stæðust ekki en hann tók ekki afstöðu til þess hvort veita hefði átt leyfið. Hæstiréttur sagði, með leyfi hæstv. forseta: ,,Er óhjákvæmilegt að líta svo á að þessi tilhögun feli í sér mismunun milli þeirra sem leiða rétt sinn til veiðiheimilda til eignarhalds á skipum á tilteknum tíma og hinna sem hafa ekki átt og eiga þess ekki kost að komast í slíka aðstöðu.`` Síðar segir hann: ,,Stefndi hefur ekki sýnt fram á að aðrar leiðir séu ekki færar til að ná því lögmæta markmiði að vernda fiskstofna við Ísland.`` Síðan segir Hæstiréttur: ,,Þegar allt er virt verður ekki fallist á að til frambúðar sé heimilt að gera þann greinarmun á mönnum sem hér hefur verið lýst. Hið umdeilda ákvæði 5. gr. laga nr. 38/1990 er því að þessu leyti í andstöðu við jafnræðisreglu ...`` Herra forseti. Allt of snemmt er að benda á leiðir til lausnar á þessum vanda. Þó virðist mér augljóst að auðlindagjald sem felst í því að skattleggja handhafa veiðileyfa breytir engu um þá mismunun sem Hæstiréttur bendir á. Önnur leið væri að skipta aflaheimildum á milli allra íbúa landsins eins og ég lagði til að skoðað yrði á síðasta þingi. Slík almennings- og markaðsvæðing ætti sér stað á 20 árum til að koma í veg fyrir efnahagslega kollsteypu. Verð á árlegum veiðiheimildum mundi rétta stöðu þeirra byggða sem hafa farið illa vegna núverandi kerfis. Legg ég til að þessi hugmynd verði athuguð og hugsanlega kann að finnast þar sú leið sem Hæstiréttur segir að ráðuneytið hafi ekki sýnt fram á að sé fær til að ná því lögmæta markmiði að vernda fiskstofna við Ísland.

Herra forseti. Hæstiréttur Íslands hefur kveðið upp dóm sem án efa verður að teljast tímamótadómur um það kerfi sem við höfum búið við um úthlutun veiðiheimilda. Hvernig sem á málin er litið hefur þessi æðsti dómstóll okkar Íslendinga sýnt löggjafanum í tvo heimana og stoppað af þá ótrúlegu fásinnu sem hefur viðgengist í þessum efnum. Það er reyndar hlægilegt að heyra viðbrögð þeirra manna sem hvað harðast hafa barist fyrir núverandi kerfi á úthlutun veiðiheimilda sem reyna hver um annan þveran að geta lítið úr þessum afdráttarlausa dómi Hæstaréttar. En dómurinn er einfaldlega svo skýr að ekki er hægt að mistúlka hann. Hæstiréttur segir, með leyfi forseta: ,,Það er heimilt og í samræmi við stjórnarskrá að takmarka fiskveiðar í landhelgi Íslands ef uggvænlegt þykir að fiskstofnar séu í hættu. Hæstiréttur telur ekki efni til þess að hagga því mati löggjafans að slíkar takmarkanir hafi verið nauðsynlegar. Slíkar takmarkanir setja hins vegar skorður við atvinnufrelsi manna og þess vegna er nauðsynlegt að þær samrýmist grundvallarreglum stjórnarskrárinnar.`` Hæstiréttur tekur síðan fram að dómstólar eigi að meta það hvort löggjafinn hafi gætt réttra sjónarmiða að þessu leyti. Áréttað er að slíkt mat þurfi að gera í ljósi hinnar almennu stefnumörkunar sem kemur fram í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða, þ.e. að fiskstofnarnir séu sameign íslensku þjóðarinnar, auk þess sem skoða þurfi stjórnarskrárákvæði um jafnræði og atvinnufrelsi. Dómurinn tekur síðan afdráttarlaust af skarið hvað þetta varðar, herra forseti, og segir að sú tilhögun að binda úthlutun veiðiheimilda við skip á þann hátt sem gert hefur verið feli í sér mismunun á milli þeirra sem leiða rétt sinn til skipaeignar á tilteknum tíma og hinna sem ekki hafa átt og eiga þess ekki kost að komast í slíka aðstöðu. Og hún gengur einfaldlega ekki. Hæstiréttur segir að þessi skipan standist ekki jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og atvinnufrelsisákvæði hennar. Rétt er það sem fram hefur komið að Hæstiréttur hefur ekki tekið afstöðu til þess hvort ráðuneytinu hafi verið rétt að úthluta þeim einstaklingi sem höfðaði málið veiðileyfi, en svo mikið er ljóst að því var óheimilt að synja honum á þeim forsendum sem eru grundvöllurinn undir því kerfi sem við búum við í dag og þetta prinsipp er það mikilvægasta í þessu máli, herra forseti, og við því þarf löggjafinn að bregðast nú þegar.

Herra forseti. Hæstiréttur hefur fellt dóm sem dregur í efa heimild löggjafans til þess að ákveða að einstaklingar geti átt einkarétt á því að sækja fisk úr sjó eða rétt til úthlutunar veiðileyfa til að geta notið aflahlutdeildar. Með þessum dómi vakna margar spurningar, herra forseti, um þær sjálfvirku breytingar sem orðið hafa á réttindum sem fylgja því í dag að fá úthlutað kvóta. Þar má telja leigu og sölu þeirra heimilda, erfðir, afskriftir, færslu á efnahagsreikninga og síðast en ekki síst veðsetningu aflaheimilda með skipi. Á 121. löggjafarþingi var samþykkt heimild til þess að veðsetja aflahlutdeild fiskiskips með skipi. Þessum löggjörningi mótmælti ég og tel brjóta gegn sameignarákvæði 1. gr. laga um stjórn fiskveiða um að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Ef ekki er heimilt samkvæmt dómi Hæstaréttar að úthluta veiðiheimildum til langs tíma, sem í þessu tilviki eru átta ár, hvernig er þá hægt að veðsetja þessa sömu aflahlutdeild, sameign þjóðarinnar, til 15 eða 30 ára? Úthlutunin á veiðileyfi til skipa byggir á 5. gr. Þessar og margar fleiri spurningar, herra forseti, hljóta að vakna og það verður að reyna að svara þeim á hinu háa Alþingi. Það er mjög brýnt vegna þess að dómurinn setur helsta atvinnuveg þjóðarinnar í uppnám og við því verður að bregðast skjótt og örugglega.

Herra forseti. ,,Dómur Hæstaréttar ... er hiklaust einhver sá afdrifaríkasti í sögu Hæstaréttar.`` Svo segir í opnugrein Morgunblaðsins í dag. Ég vil segja þetta: Alþingi hefur alltaf getað breytt lögunum en þar hefur ekki verið meirihlutavilji til þess að breyta þeim. Ég hef alla tíð verið í andstöðu við framkvæmd laganna, sérstaklega hvað varðar brottkast og þá mismunun sem felst í framkvæmd laganna. Ég hef sérstaklega gagnrýnt áhrif kerfisins á byggðir landsins sem eiga sitt undir fiskveiðum. Loksins kom að því að Hæstiréttur Íslands varð sammála hæstarétti fólksins. Nær allir landróðrarsjómenn hafa haft sambærilega skoðun og kemur fram í Hæstaréttardómnum. Dómur Hæstaréttar er áfellisdómur yfir úthlutunarkerfi aflaheimilda. Sífelld höfnun umsókna einstaklinga um aflaheimildir og veiðileyfi af hálfu hæstv. sjútvrh. er ólögleg. Ég leyfi mér að draga ályktanir. Ég tel að höfnun veiðileyfis til sjómanna eftir margra ára starf á sjó sé lögbrot eða ígildi þess. Ég tel að höfnun leyfis til viðbótarafla þannig að sjómenn hafi fulla atvinnu af veiðum sé lögbrot eða ígildi þess. Ég tel að níu daga skömmtun til krókabáta sé lögbrot eða ígildi þess. Um viðbrögð hæstv. forsrh. segi ég þetta: Hann er enginn yfirhæstiréttur.

Herra forseti. Hæstiréttur sendir okkur sterk skilaboð með úrskurði sínum og þess vegna ræðum við þetta mál í dag. En Alþingi mun að sjálfsögðu fara ítarlega í málið. Sjútvrh. svarar á þá lund að dómurinn hafi ekki í för með sér grundvallarbreytingu, hann gildi fyrst og fremst um 5. gr., að ef dómurinn fjallaði um 7. gr. og úthlutun veiðiheimilda þá hlyti sjö manna dómur að hafa verið skipaður. En eftir situr sú spurning hvað dómurinn geti þýtt þar sem úthlutun kvóta í 7. gr. lýtur sömu grundvallaratriðum og veiðileyfið í 5. gr. og úthlutun byggir jafnframt á veiðileyfum. Herra forseti. Það er alveg ljóst að 5. gr. stenst ekki stjórnarskrána, jafnréttisákvæði sem lögfest var 1995. Henni verður að breyta. Hvort dómurinn hefur víðtækari afleiðingar verður ekki ljóst fyrr en það mál hefur verið skoðað af sérfræðingum. Herra forseti. Alþingi á að sjálfsögðu líka að láta sérfræðinga skoða þetta mál. Nú er það komið inn á okkar borð í raun og veru og Alþingi á að láta sína eigin sérfræðinga skoða þessa löggjöf og hafa skoðun á málunum þegar frumvörp framkvæmdarvaldsins koma hingað inn. Herra forseti. Þetta hefur verið málefnaleg umræða og ég þakka fyrir hana.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Hún varpar fyrst og fremst ljósi á það að við stöndum frammi fyrir mjög vandasömu verkefni. Vegna þeirra ummæla sem hér hafa fallið vil ég taka fram að það er misskilningur að 5. gr. núverandi fiskveiðistjórnarlaga feli í sér þær grundvallarreglur sem fiskveiðistjórnarkerfið byggir á. Þær grundvallarreglur koma fram í 7. gr. en ekki 5. gr. Þess vegna er það misskilningur sem hér hefur komið fram í þeim efnum. Varðandi ummæli hv. 5. þm. Vesturl. þá held ég að mjög mikilvægt sé fyrir hann og þá sem tala með þeim hætti að gera sér grein fyrir því að ef dómurinn er túlkaður á þann veg sem hann gerir, að kippa grundvellinum með öllu undan fiskveiðistjórnarlöggjöfinni, þá hygg ég að það komi einmitt verst niður á þeim aðilum sem hann bar fyrir brjósti í ræðu sinni vegna þess að þá væri verið að taka veiðiréttinn frá þeim og ákveða að honum skuli úthlutað öðruvísi. Ég hygg að það sé alveg ljóst að hugmyndir um að skattleggja veiðiheimildirnar svara í engu þeim kröfum sem Hæstiréttur gerir í dómi sínum enda hefur enginn ræðumanna í dag haldið því fram. Álitaefni geta komið upp um það hvort uppboð á veiðiheimildum geti svarað kröfum Hæstaréttar. Þá værum við í þeirri sérkennilegu stöðu að það væri brot á jafnræðisreglu að binda aflaheimildir við skip, en það væri í samræmi við jafnræðisreglu að binda aflaheimildir við peninga og ég hygg að ýmsum þætti það vera mjög sérkennileg niðurstaða.

Herra forseti. Í gildandi leiklistarlögum segir að Alþingi veiti árlega fé til stuðnings tiltekinnar leiklistarstarfsemi. Minni hluti menntmn. telur að vilji Alþingis standi enn til þess að styðja við grónar og mikilvægar stofnanir eins og Leikfélag Akureyrar, Leikfélag Reykjavíkur, Bandalag ísl. leikfélaga, Íslenska dansflokkinn og Íslensku óperuna. Minni hlutinn telur að sá vilji eigi að koma fram í leiklistarlögum en ekki að vera kominn undir geðþótta framkvæmdarvaldsins hverju sinni. Þess vegna er þessi brtt. borin fram á þskj. 348. Ég segi já.

Herra forseti. Með þáltill. þessari er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á eftirtöldum samningum um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum á árinu 1999 sem gerðir voru í Reykjavík 7. október 1998: 1. Sameiginlegri bókun milli Evrópubandalagsins, Færeyja, Íslands, Noregs og Rússneska sambandsríkisins um niðurstöður fiskveiðiviðræðna um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum í Norður-Atlantshafi á árinu 1999. 2. Bókun milli Færeyja, Íslands, Noregs og Rússneska sambandsríkisins um sérstakar verndunarráðstafanir með tilliti til stjórnar veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum á árinu 1999. 3. Samningi milli Íslands og Færeyja um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum á árinu 1999. 4. Samkomulagi milli Íslands og Noregs um veiðiheimildir innan efnahagslögsögu Íslands, efnahagslögsögu Noregs og fiskveiðilögsögu Jan Mayen á árinu 1999. 5. Samkomulagi milli Íslands og Rússneska sambandsríkisins um veiðiheimildir innan efnahagslögsögu Íslands á árinu 1999. Hinn 6. maí 1996 var undirrituð í Ósló bókun um verndun, skynsamlega nýtingu og stjórn veiða á norsk-íslenska síldarstofninum í Norðaustur-Atlantshafi. Aðilar eru strandríkin fjögur: Ísland, Færeyjar, Noregur og Rússland. Þau skuldbinda sig í bókuninni til að starfa saman að verndun síldarstofnsins, skynsamlegri nýtingu hans og stjórn veiða úr honum í því skyni að tryggja sjálfbæra nýtingu stofnsins til langs tíma. Önnur langtímamarkmið koma fram í bókuninni. Samkvæmt lið 6.2. skulu aðilar í viðræðum sínum um skiptingu aflaheimilda á komandi árum taka mið af breytingum sem verða á dreifingu stofnsins. Á grundvelli þessa ákvæðis var komið á fót vinnuhópi vísindamanna til að fylgjast með og meta þróun og dreifingu stofnsins í þessu skyni. Kveðið var á um skiptingu heildarafla samningsaðila fyrir árið 1996. Hins vegar náðist ekki samkomulag við Evrópubandalagið um takmarkanir á veiðum þess á árinu 1996 og ákvarðaði það sér einhliða veiðiheimildir upp á 150 þúsund lestir. Brýnt var talið að ná samkomulagi allra aðila sem stunda veiðar úr stofninum. Eftir tvær samningalotur tókust í Ósló hinn 14. desember 1996 samningar strandríkjanna fjögurra og Evrópubandalagsins um veiðar á árinu 1997. Samkvæmt samningunum var heildarafli aðilanna á árinu 1997 1.498 þúsund lestir en samkvæmt sérstakri bókun var Rússland skuldbundið til þess að veiða ekki 12 þúsund lestir af þeim kvóta sem í þess hlut kom. Aflinn skiptist þannig að í hlut Íslands og Færeyja komu 315 þúsund lestir en þar af fékk Ísland 233 þúsund lestir. Í hlut Evrópubandalagsins komu 125 þúsund lestir, í hlut Noregs 854 þúsund lestir og í hlut Rússlands 192 þúsund lestir. Samkomulag náðist milli sömu aðila vegna veiða á árinu 1998 eftir viðræður í Ósló hinn 28. október 1997. Niðurstaða viðræðnanna var í megindráttum sú sama og í samningunum fyrir árið 1997, að því undanskildu að heildaraflamarkið árið 1998 var ákveðið 1.300 þúsund lestir í stað 1.498 þúsund lesta árið 1997. Skipting afla var hlutfallslega sú sama og það ár. Á fundi sömu aðila í Reykjavík 6. og 7. október 1998 náðist samkomulag um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum á næsta ári. Er það óbreytt frá samkomulaginu fyrir árið í ár. Heildaraflamarkið árið 1999 verður því 1.300 þúsund lestir. Samkvæmt sérstakri bókun er Rússland skuldbundið til þess að veiða ekki 10.400 lestir af þeim kvóta sem í þess hlut kemur. Aflaskiptingin er óbreytt og koma í hlut Íslands og Færeyja 273 þúsund lestir, í hlut Evrópubandalagsins 109 þúsund lestir, í hlut Noregs 741 þúsund lestir og í hlut Rússlands 177 þúsund lestir. Eins og fyrr er í sameiginlegu bókuninni gert ráð fyrir að aðilar komi sér í sérstökum tvíhliða samningum saman um frekara fyrirkomulag veiða, meðal annars um heimildir til veiða í lögsögu hvers annars. Samkvæmt samningi milli Íslands og Færeyja er framangreindum kvóta þeirra áfram skipt þannig að í hlut Íslands koma 202 þúsund lestir en 71 þúsund lestir í hlut Færeyja. Samningurinn kveður á um að skipum hvors aðila verði heimilt að veiða í lögsögu hins með sama hætti og á undanförnum árum. Enn fremur var gengið frá tvíhliða samningi milli Íslands og Noregs og er hann einnig óbreyttur. Samkvæmt honum fá íslensk skip ótakmarkaðan aðgang að lögsögunni við Jan Mayen og mega veiða 9 þúsund lestir af kvóta Íslands í efnahagslögsögu við meginland Noregs. Norsk skip fá heimild til að veiða allt að 144 þúsund lestir í íslenskri lögsögu á næsta ári. Jafnframt var gerður samningur milli Íslands og Rússlands þar sem rússneskum skipum er áfram veitt heimild til að veiða allt að 5.600 lestir á takmörkuðu svæði í austurhluta efnahagslögsögu Íslands. Aðilar voru sammála um að halda áfram vinnu að þróun framtíðarnýtingarstefnu til að tryggja skynsamlega nýtingu norsk-íslenska síldarstofnsins. Vinnuhópur aðila vinnur að tillögugerð að höfðu nánu samráði við sérfræðinga Alþjóðahafrannsóknaráðsins. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Með þeirri þáltill. sem hér liggur fyrir er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda samning milli Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar um Norræna fjárfestingarbankann sem gerður var í Ósló 23. október 1998. Norræni fjárfestingarbankinn var stofnaður árið 1975 sem sameiginleg alþjóðleg fjármálastofnun Norðurlanda til að styrkja norræna samvinnu og efnahag landanna með því að veita lán og ábyrgðir með bankakjörum til að örva fjárfestingar á Norðurlöndum og efla útflutning þeirra. Til grundvallar lá samningur milli Danmerkur, Íslands, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um stofnun Norræna fjárfestingarbankans sem gerður var í Kaupmannahöfn 4. desember 1975. Samningurinn öðlaðist gildi 1. júní 1976 og fengu ákvæði hans þá jafnframt lagagildi hér á landi. Með aukinni alþjóðavæðingu atvinnulífs á Norðurlöndum og stuðningi eigenda hans hefur starfsemi bankans orðið alþjóðlegri. Lán og ábyrgðir eru nú ekki aðeins veittar til verkefna á Norðurlöndum heldur einnig utan þeirra. Þannig er hlutverk bankans nú að nýta traust lánshæfi á alþjóðamarkaði til að veita lán á almennum bankakjörum til fjárfestingarverkefna einkaaðila og opinberra aðila, bæði í þágu Norðurlanda og þeirra ríkja utan Norðurlanda sem fá lán eða ábyrgðir frá bankanum. Í ljósi aukinnar alþjóðlegrar starfsemi bankans og þeirrar auknu áhættu sem því fylgir hefur verið talið mikilvægt að treysta með formlegum hætti alþjóðlega stöðu hans. Meginmarkmið samningsins er að skýra og treysta réttarstöðu bankans sem alþjóðlegrar fjármálastofnunar, meðal annars hvað varðar friðhelgi, undanþágu frá tollum og óbeinum sköttum, svo og tiltekin ferðafríðindi. Með þessu móti verður bankanum gert kleift að starfa sem alþjóðleg fjármálastofnun, innan Norðurlanda sem utan, með sömu stöðu og aðrar sambærilegar alþjóðlegar stofnanir sem bankinn starfar með. Hinn nýi samningur um Norræna fjárfestingarbankann sem mun leysa eldri samninginn af hólmi verður lagður fyrir þjóðþing allra aðila og er stefnt að því að hann öðlist gildi í upphafi ársins 1999. Þegar samningurinn hefur öðlast gildi verða samþykktir bankans endurskoðaðar og lagðar fyrir norrænu ráðherranefndina til samþykktar. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 98/1992, um friðhelgi og forréttindi alþjóðastofnana, njóta þær og tilgreindir aðilar þeim tengdir þeirrar friðhelgi og þeirra forréttinda hér á landi sem kveðið er á um í alþjóðasamningum sem öðlast hafa stjórnskipulegt gildi að því er Ísland varðar. Í ljósi þessa er ekki þörf á að lögfesta hinn nýja samning eins og gert var með áðurnefndum lögum nr. 26/1976 að því er eldri samninginn varðar. Síðarnefndi samningurinn fellur úr gildi við gildistöku nýja samningsins og þarf þá að fella lög nr. 26/1976 úr gildi. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. við frv. til laga um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda. Nefndin hefur fjallað um málið og sent það allvíða til umsagnar eins og rakið er í nál. frá meiri hluta nefndarinnar. Meiri hluti nefndarinnar mælir með því að frv. verði samþykkt með brtt. sem er í þremur liðum og ég mun nú gera grein fyrir. Í 1. lið brtt. er gert ráð fyrir því að stjórn sjóðsins verði skipuð með sama hætti og nú er. Það er breyting frá því sem segir í frv. að því leyti að Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins mun tilnefna einn mann en í frv. er gert ráð fyrir því að fjmrh. tilnefni þann mann. Í öðru lagi er í 1. lið brtt. gert ráð fyrir því að fjmrh. ákveði þóknun stjórnarmanna en hún verði ekki ákveðin af stjórninni sjálfri. Í 2. lið brtt. er tæknileg breyting sem er til samræmis við núgildandi ákvæði 16. gr. laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Þar er um að ræða tæknilega breytingu sem varðar örorkulífeyri. Í 3. lið brtt. er gert ráð fyrir því að 15. gr. breytist og að þar verði óskað eftir umsögn Fjármálaeftirlits áður en samþykktum Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda er breytt. Að öðru leyti leggur meiri hluti efh.- og viðskn. til að frv. verði samþykkt.

Herra forseti. Tvær spurningar til framsögumanns meiri hluta, hv. þm. Vilhjálms Egilssonar. Fyrri spurningin er: Hver telur hann að eigi þá 13 milljarða sem eru bundnir í verðbréfum, fasteignum og öðru slíku hjá söfnunarsjóðnum? Önnur spurningin er: Hvernig telur hv. þm. að sú skipan stjórnar að ráðherra tilnefni tvo, Landssamband lífeyrissjóða tvo, Samband almennra lífeyrissjóða tvo og BSRB tvo --- þetta eru allt aðilar sem ekki eru í tengslum við sjóðfélaga --- samræmist því að sjóðfélagarnir ráði einhverju um sín fjármál og það sem skiptir þá mestu máli í ellinni?

Hæstv. forseti. Flestir lífeyrissjóðir landsmanna eru skipulagðir nánast sem sjálfseignarstofnanir. Eignarhaldið er fyrst og fremst á réttindum þeim sem eru skilgreind í þeirri tryggingavernd sem sjóðirnir veita og það á við um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda eins og aðra lífeyrissjóði þannig að eignarhaldið snýr fyrst og fremst að réttindunum. Þannig er að lífeyrissjóðirnir eru mjög misjafnlega upp byggðir. Ýmsir lífeyrissjóðir, svokallaðir frjálsir lífeyrissjóðir, eru reknir á vegum einkaaðila. Varðandi þá sjóði mundu menn líta svo á að það væru fyrst og fremst réttindin í sjóðunum sem væru eign sjóðfélaganna en spurningin væri ekki endilega sú hver nákvæmlega eigi það sem í sjóðunum er. Um skipan stjórnarinnar tel ég að með þeirri skipan sem í frv. er, þá sé henni ágætlega fyrir komið. Það hefur sýnt sig að Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda hefur verið þokkalega --- ég held að það sé jafnvel of vægt til orða tekið --- ég mundi segja að Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda hafi verið vel stjórnað á undanförnum árum og það hefur ekkert annað komið fram í þeirri skipan stjórnar sem verið hefur hingað til, en að þeir sem hafa stjórnað sjóðnum hafi leitast við að ná sem bestri ávöxtun á eignum sjóðsins. Ég tel þess vegna að sjóðurinn muni geta staðið mjög myndarlega við þær skuldbindingar sem hann hefur tekið á sig og ef eitthvað er þá muni þær greiðslur sem fólk hefur innt af hendi til Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda skila sér mjög vel þegar kemur að töku lífeyris.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta efh.- og viðskn. við frv. til laga um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda. Sjóðfélagar Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda eru launþegar og þeir sem stunda sjálfstæðan atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi og ekki hafa fullnægt tryggingarskyldu sinni með aðild að viðurkenndum lífeyrissjóðum samkvæmt 7. gr. gildandi laga. Annaðhvort er þetta fólk í sjóðnum af því að það átti ekki sjálfsagðan rétt til að greiða í annan lífeyrissjóð eða að það hefur kosið að greiða ekki í annan lífeyrissjóð og vill heldur greiða í Söfnunarsjóðinn. Þetta fólk er ekki í stéttarfélagi því að þá bæri því að greiða í lífeyrissjóði viðkomandi stéttarfélags. Það greiðir heldur ekki í aðra lífeyrissjóði vegna þess starfs sem veitir þeim aðild að þessum sjóði. Oft er um einyrkja að ræða sem greiða allt iðgjaldið sjálfir, bæði 4 og 6 prósentin. Í kjölfar gildistöku laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða má búast við að sjóðfélögum fjölgi mjög í Söfnunarsjóðnum því að nú er sterkara eftirlit með því að menn greiði iðgjald til lífeyrissjóðs, og þeir sem ekki sinna skyldunni annar staðar eiga að greiða í Söfnunarsjóðinn. Þetta fólk kemur alls staðar frá. Núverandi ákvæði um skipun stjórnar er ekki í neinum tengslum við núverandi sjóðfélaga né þá sem koma nýir inn eða við þá hagsmuni sem þessir sjóðfélagar hafa af ávöxtun og rekstri sjóðsins. Þetta varpar upp þeirri spurningu hver eigi Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda. Það er hafið yfir allan vafa, eins og kom fram hjá hv. frsm. nál. meiri hluta efh.- og viðskn., að sjóðfélagar eiga réttindi hjá sjóðnum sem og makar þeirra og börn og einnig makar og börn þeirra sjóðfélaga sem hafa fallið frá. Eingöngu þetta fólk á rétt til greiðslu úr sjóðnum. Samtök sjóðfélaga, verkalýðsfélög, samtök launagreiðenda, atvinnurekendafélög eða launagreiðendurnir sjálfir eiga engan rétt til greiðslna úr sjóðnum sem slíkir. Þeir gætu verið sjóðfélagar og þá eiga þeir rétt til greiðslu úr sjóðnum sem sjóðfélagar en ekki sem launagreiðendur. Hætti launþegi sem greiðir iðgjald til sjóðsins starfi hjá launagreiðanda rofnar allt samband launagreiðandans við sjóðinn vegna þessa sjóðfélaga. Launagreiðandinn hefur ekkert lengur með sjóðinn að gera. Sjóðfélaginn á áfram geymdan rétt til greiðslu úr sjóðnum ef hann verður öryrki eða gamall, og maki hans og börn eignast rétt til greiðslna úr sjóðnum ef hann fellur frá. Það eru sem sagt eingöngu sjóðfélagar, makar þeirra og börn sem eiga rétt úr Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda. Til lúkningar skuldbindingum sjóðsins vegna þeirra réttinda sem sjóðfélaginn og nánustu aðstandendur hans eiga í sjóðnum á sjóðurinn miklar eignir í formi peninga, verðbréfa og fasteigna. Þessar eignir standa á móti þeim réttindum sem sjóðurinn hefur lofað framangreindum hópi sjóðfélaga og nánustu aðstandendum þeirra. Réttindi og skuldbindingar eiga að standast á samkvæmt 14. gr. laga um starfsemi lífeyrissjóða. Eignir sjóðsins eiga því að vera jafngildar réttindunum sem sjóðfélagar og nánustu aðstandendur þeirra eiga. Þeir hljóta því að eiga þessar eignir sem standa til tryggingar réttindum þeirra og þar með allan lífeyrissjóðinn, enda er vandséð hver annar eigi þessar eignir. Það kom ekki fram hér áðan hjá hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni hver eigi þessar eignir aðrir en sjóðfélagarnir. Hrein eign Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda til greiðslu lífeyris nam 13,2 milljörðum kr. í árslok 1997 og um 6 þúsund sjóðfélagar greiddu iðgjald til sjóðsins 1997. Þarna er sem sagt ekki um neinar litlar upphæðir að ræða, 13,2 milljarða kr. Rétt er að nefna að margt fólk hefur þá lífssýn að eignir séu betur geymdar í höndum einstaklinga en í höndum opinberra aðila eða aðila sem engra persónulegra hagsmuna hafi að gæta af eignunum. Í samræmi við þessa lífssýn er óeðlilegt að þetta mikla fé sé án formlegs eiganda og því er lagt til að sjóðfélagarnir verði formlega lýstir eigendur þessa fjár. Herra forseti. Hver á að velja stjórn sjóðsins? Núna skipar fjmrh. sjö manna stjórn sjóðsins þannig: Tvo án tilnefningar, tvo samkvæmt tilnefningu Landssambands lífeyrissjóða, tvo samkvæmt tilnefningu Sambands almennra lífeyrissjóða og einn samkvæmt tilnefningu BSRB. Allir þessir aðilar eru án nokkurra tengsla við sjóðfélaga, eins og áður var rakið. Auk þess er ekki loku fyrir það skotið að þessir aðilar geti lent í beinni samkeppni við Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda, sem þeir eiga þó að stýra, t.d. varðandi góð fjárfestingartækifæri. Ég get alveg séð fyrir mér að stjórnandi einhvers lífeyrissjóðs hafi uppgötvað gott tækifæri sem Söfnunarsjóðurinn hyggist líka nýta sér. Og þá lendir hann í hagsmunaárekstri. Hvor aðilinn fær að nýta sér þetta tækifæri til ávöxtunar? Það gæti líka komið upp góð hugmynd frá framkvæmdastjórn Söfnunarsjóðsins um góð tækifæri, fjárfestingartækifæri, sem mundi svo leka út til samkeppnisaðila í gegnum stjórnaraðild þeirra að sjóðnum. Þar sem sjóðfélagar eiga sjóðinn, eins og rökstutt var hér að framan og ég gat um áðan, og sjóðfélagar eiga afkomu sína í ellinni og ef þeir yrðu öryrkjar alfarið undir því hvernig til tekst með rekstur sjóðsins og ávöxtun fjármuna hans er mjög brýnt að þeir komi að vali stjórnar sjóðsins. Herra forseti. Margir hafa þá lífssýn að fullveðja einstaklingar eigi og séu færir um að taka ákvarðanir um helstu mál sem þá varðar. Þær brtt. sem hér eru lagðar til taka mið af þessari trú á einstaklinginn. Vil ég benda hv. frsm. meiri hlutans sérstaklega á þetta, þar sem hann tilheyrir sama flokki og ég, sem leggur áherslu á gildi einstaklingsins og trú á einstaklinginn og að einstaklingurinn eigi að taka ákvarðanir um eigin málefni í eins ríkum mæli og hægt er. Minni hluti nefndarinnar getur ekki tekið undir það sjónarmið meiri hlutans að skipan stjórnar skuli vera óbreytt frá því sem nú er. Hann telur til bóta að ráðherra ákvarði laun stjórnarinnar en ekki stjórnin sjálf, eins og meiri hlutinn bendir á, ef ekki verður fallist á að sjóðfélagar komi að stjórn og rekstri sjóðsins, þá munum við sem sagt samþykkja þá tillögu, annars er hún óþörf af því að sjóðfélagarnir taka sjálfir ákvarðanir um laun stjórnar, eins og gert er ráð fyrir í brtt. minni hlutans. Minni hlutinn getur að öðru leyti tekið undir brtt. meiri hlutans sem koma fram í 2. og 3. tölulið í brtt. hans.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um heimild fyrir ríkisstjórnina til að auka hlutafé Íslands í Norræna fjárfestingarbankanum og hækka útlánaramma vegna norrænna fjárfestingarlána til verkefna utan Norðurlanda. Frv. þetta er á þskj. 333 sem er 285. mál þingsins. Ráðherranefnd Norðurlanda, efnahags- og fjármálaráðherrarnir sem fara með málefni Norræna fjárfestingarbankans á norrænum vettvangi, samþykkti á fundi sínum 24. júní sl. tillögu bankastjórnar Norræna fjárfestingarbankans um að hækka hlutaféð úr tæplega 2.809 milljónum ECU í 4.000 milljónir ECU. Jafnframt var samþykkt að heimila bankanum að hækka útlánaramma vegna norrænna fjárfestingarlána til verkefna utan Norðurlandanna úr 2.000 milljónum ECU í 3.300 milljónir ECU. Að undanförnu hefur eftirspurn eftir lánum frá bankanum aukist verulega, ekki síst til verkefna í Austur- og Mið-Evrópu, en einnig innan Norðurlandanna. Til þess að geta mætt þessari auknu eftirspurn er nauðsynlegt að treysta eiginfjárstöðu bankans. Jafnframt er talið nauðsynlegt að hækka útlánaramma vegna svonefndra PIL-lána, þ.e. lána til fjárfestingarverkefna utan Norðurlandanna. Hins vegar er ekki talið nauðsynlegt að auka ábyrgðir einstakra Norðurlanda vegna þessarar hækkunar þar eð bankinn mun sjálfur auka framlag sitt til afskriftasjóðs vegna þessara lána. Enda þótt þessi lán hafi farið til norrænna verkefna í ríkjum þar sem lánsáhætta er meiri en gengur og gerist hafa til þessa engin afföll orðið, þótt dregist hafi að inna greiðslur af hendi tímanlega í fáeinum tilvikum. Herra forseti. Með frv. þessu er verið að leita eftir heimild fyrir ríkisstjórnina til að auka hlutafé Íslands í Norræna fjárfestingarbankanum og vitna ég þá til greinargerðar eða umsagnar fjárlagaskrifstofu fjmrn. þar sem fram kemur að á næstu þremur árum þurfi um 8,8 millj. ísl. kr. til að standa undir þessari hlutafjáraukningu, og gert er ráð fyrir því í fjárlagafrv. ársins 1999 að þessar fjárveitingar séu þar til staðar og á næstu þremur árum þar á eftir. Að lokinni þessari umræðu, herra forseti, legg ég til að málinu verði vísað til hv. efh.- og viðskn. þingsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá efh.- og viðskn. gjörvallri um frv. til laga um afnám laga nr. 70/1985, um Framkvæmdasjóð Íslands. Nefndin hefur fjallað um þetta mál en sendi það ekki út til umsagnar vegna þess að um málið er mjög víðtæk samstaða. Reyndar er nokkuð óvenjulegt að samstaða skuli vera um að leggja niður ríkisstofnun í heilu lagi. Þessi stofnun hefur mikla sögu og hefur víða komið við í sögu íslensks atvinnulífs og gert marga þarfa hluti en nú liggur svo mál fyrir að hennar er ekki lengur þörf og frv. flutt um að leggja þá ágætu stofnun niður. Efh.- og viðskn. er því algjörlega sammála og skrifar öll undir nál. þess efnis að þetta frv. skuli afgreitt óbreytt.