Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Reglur um starfshætti og vinnubrögð Alþingis er nauðsyn að setja. Eftir reglum þessum fer ekki lítið hvernig Alþingi ferst í störfum sínum og hversu það gegnir hinu mikilvæga hlutverki sínu. Þess vegna varðar miklu að þingsköp Alþingis svari sem best þeim þörfum sem þau þurfa að gegna. Með tilskipuninni um endurreisn Alþingis voru því sett þingsköp. Hin konunglega tilskipun frá 8. mars 1843 „um stiftun sérlegrar ráðgefandi samkomu fyrir Ísland er á að nefnast Alþingi“, eins og það var orðað, fól í sér reglur um starfshætti eða þingsköp. Þessum þingsköpum var fylgt meðan Alþingi var ráðgefandi þing eða til 1874. Í kjölfar stjórnarskrárinnar 1874, þegar Alþingi hafði fengið löggjafarvaldið í hendur, fylgdu svo reglur um starfshætti þess, ný þingsköp. Skv. 41. gr. stjórnarskrárinnar, um hin sérlegu málefni Íslands, 5. janúar 1874 skyldu þingsköpin handa hinu sameinaða Alþingi og báðum deildum þess sett með lögum. Á Alþingi 1876 lagði landshöfðingi fram frv. til laga um þingsköp handa Alþingi Íslendinga. Frv. var í öllum verulegum atriðum sniðið eftir þingsköpum þjóðþingsins á ríkisþinginu danska með þeim einum breytingum sem leiddi af sérstöðu Íslendinga. Þetta frv. varð að lögum sama ár og með þeim hætti hafði Alþingi sett sér sín þingsköp. Þessi lög frá 1876 eru meginstofninn í þingsköpum Alþingis í dag. Breytingar hafa verið gerðar í tímans rás á þingsköpum. En þær breytingar hafa að jafnaði ekki verið stórvægilegar eða stefnumarkandi um starfshætti þingfunda eða umræðuna sjálfa. Að sjálfsögðu hefur þingið aðlagað sig breytingum, svo sem á ákvæðum stjórnarskrár, um skipun efri deildar, nýrri tækni, svo sem hljóðvarpi og sjónvarpi, fjölgun þingmanna og öðru þvílíku sem til hefur fallið. Þó að sett hafi verið lög allnokkrum sinnum um breytingar á einstökum atriðum þingskapa hefur heildarendurskoðun þeirra ekki átt sér stað nema þrisvar sinnum frá 1876, þ. e. 1905, 1915 og 1936. Það er því nú tæp hálf öld síðan gagngerð endurskoðun hefur farið fram á þingsköpum Alþingis. Á þessu tímabili hafa orðið meiri umbreytingar en áður hefur þekkst. Það er því ekki að ófyrirsynju að hugað er nú að þingsköpum Alþingis. En í þessu efni ber að hafa í huga að Alþingi byggir á traustum grunni og langri reynslu sem vísar veginn þegar aðlaga þarf vinnubrögð nýjum aðstæðum og viðhorfum. Ekki gerist þörf að gerbreyta eða umbylta þingsköpum Alþingis. Það má heldur ekki, þó í góðum tilgangi sé, seilast um of til erlendra fyrirmynda um starfshætti Alþingis. Það ber jafnan að hafa hugfast að Alþingi hefur á ýmsan hátt sérstöðu þegar borið er saman við flestar erlendar löggjafarsamkomur. Það eru mörg vandamál í löggjafarþingum sem stafa af margföldu fjölmenni á við það sem við höfum á Alþingi. Þess vegna skulum við varast vinnubrögð sem eru ill nauðsyn til að mæta vanda hinna fjölmennu löggjafarþinga en hjá okkur kunna að geta hindrað að Alþingi njóti þess ómetanlega hagræðis sem fylgir fámennri löggjafarsamkomu. Það varðar mestu að í þeirri stöðugu viðleitni, sem halda verður uppi til að aðlaga starfshætti Alþingis kröfum tímans hverju sinni, verði tekið mið af þeirri sérstöðu og löngu reynslu sem elsta löggjafarþing heims hefur yfir að ráða. Við alþm. stöndum nú frammi fyrir ýmsum vanda er varðar starfshætti og vinnubrögð Alþingis. Þessi vandi er til kominn vegna gerbreytinga á verkefnum þingsins. Tökum t. d. þingsályktanirnar sem þingið þarf að fást við. Á þessu þingi sem nú stendur yfir eru komnar fram 124 þáltill., eða fleiri en á öllu síðasta þingi og þó voru þær þá fleiri en nokkru sinni áður, eða 110. Fyrir 20 árum voru þáltill. ekki nema 47 á því þingi. Gildandi reglur um meðferð þessara þingmála eru í dag efnislega óbreyttar frá árinu 1905, en á þingi það ár voru lagðar fram 15 þáltill. Svipaða sögu er að segja frá fyrirspurnum á Alþingi. Á þessu þingi sem nú stendur yfir hafa verið lagðar fram 166 fyrirspurnir, eða fleiri en á öllu síðasta þingi þegar þær voru 148 að tölu. Fyrir 20 árum voru fyrirspurnirnar ekki nema 22 á því þingi. Gildandi reglur um fyrirspurnir eru efnislega frá 1947 en þá voru fsp. í þinginu 27 að tölu. Að vísu var ákvæðum þingskapa um fyrirspurnir breytt 1972 þannig að takmarkaður var umræðutími, svo sem gildir nú í dag, en á þingi þá voru lagðar fram 63 fyrirspurnir. Þingsályktanir og fyrirspurnir gegna mikilvægu hlutverki í störfum Alþingis, en hinar ótakmörkuðu umræður um þingsályktunartillögur og lítt takmörkuðu umræður um fyrirspurnir taka nú allt of mikinn tíma af störfum þingsins. Slíkt kreppir að svigrúmi fyrir sjálft löggjafarstarfið. Slíkt breytir svipmóti löggjafarsamkundu í yfirbragð málskrafssamkundu. Slíkt fælir jafnvel þingmenn frá góðri fundarsetu því að þeim er ekki ætlandi að sitja undir því sem þeim þykir fánýti nema þeir eigi sjálfir hlut að máli. Þá eru umræður utan dagskrár eitt vandamálið sem við er að fást. Í þingsköpum eru nú engin ákvæði um það efni. Hins vegar hafa í síðari tíð tíðkast umræður utan dagskrár í það ríkum mæli að nauðsynlegt er að setja slíkum umræðum takmörk. Svo sjálfsagðar sem umræður utan dagskrár geta verið orkar oft tvímælis hve nauðsynlegar þær eru. Hins vegar verður því ekki neitað að þm. fýsi ósjaldan að hreyfa áhugamálum sínum vafningalaust. Slíkt sýnir lifandi áhuga þm. fyrir mikilsverðum málum og er því af hinu góða en ekki til að amast við. Nýjum viðhorfum varðandi umræður utan dagskrár verður að mæta með þingskapaákvæðum. Enn kalla gerbreyttar aðstæður frá síðustu heildarendurskoðun þingskapa fyrir tæpri hálfri öld á veigamiklar breytingar í stjórnun Alþingis og vinnubrögðum þess almennt. Af öllum þessum ástæðum þurfa nú að verða gerðar breytingar á þingsköpum. Staða Alþingis og virðing liggur við. Á undanförnum árum hafa komið fram á Alþingi ýmsar hugmyndir um breytingar á þingsköpum. Þar er um að ræða tillögur til þál. og frv. um þessi efni. Þessi þingmál hafa yfirleitt ekki hlotið afgreiðslu og engar umtalsverðar breytingar hafa verið gerðar á þingsköpum. Á síðasta þingi varð það að samkomulagi milli forseta Alþingis og formanna þingflokkanna að leggja til að níu manna nefnd alþm. yrði falið að endurskoða gildandi lög um þingsköp. Þá var gert ráð fyrir að forsetar þingsins skipuðu þessa nefnd ásamt einum manni frá hverjum þingflokki. Var flutt till. til þál. um þetta efni sem Alþingi samþykkti 15. des. 1983. Skv. þál. þessari kaus Alþingi sex alþm. í nefnd þessa auk forsetanna þriggja. Nefndina skipuðu þessir menn: Þorv. Garðar Kristjánsson, forseti Sþ., Salome Þorkelsdóttir, forseti Ed., Ingvar Gíslason, forseti Nd., Helgi Seljan frá Alþb., Eiður Guðnason frá Alþfl., Stefán Benediktsson frá Bandalagi jafnaðarmanna, Ólafur Jóhannesson frá Framsfl., Kristín Halldórsdóttir frá Samtökum um kvennalista og Friðjón Þórðarson frá Sjálfstfl. Nefndin skipti með sér verkum þannig: Formaður Þorv. Garðar Kristjánsson, varaformaður Ingvar Gíslason og ritari Helgi Seljan. Eftir andlát Ólafs Jóhannessonar tók Páll Pétursson sæti Framsfl. í nefndinni. Með nefndinni hefur unnið Friðrik Ólafsson skrifstofustjóri Alþingis. Nefndin hefur unnið mikið starf sem hefur verið fólgið í heildarendurskoðun þingskapanna. Hefur nefndin haldið marga fundi þar sem viðfangsefnið hefur verið þrautrætt. Sérstök áhersla hefur verið lögð á athugun og meðferð þeirra atriða sem hafa grundvallarþýðingu fyrir stjórnun þingsins og skipulag og markviss vinnubrögð í störfum þess. En ekkert hefur nefndin talið sér óviðkomandi í þessum efnum og hefur endurskoðun beinst að öllum greinum þingskapa. Í störfum sínum hefur nefndin haft hliðsjón af margs konar gögnum varðandi málið og þar með talið þingsköpum erlendra þjóðþinga. Árangurinn af starfi nefndarinnar kemur fram í frv. því sem við nú ræðum. Allir nm. standa að frv. þessu, jafnt þeir sem sæti eiga í Nd. sem flm. í Ed. Frv. felur í sér gagngerðar breytingar í veigamiklum atriðum frá gildandi þingsköpum. Þessar breytingar eru margs konar að efni og formi. Þar er fyrst og fremst um að ræða algjör nýmæli í þingsköpum. Sumar breytingar eru fólgnar í því að tekin eru inn í þingsköp ákvæði í samræmi við framkvæmd og venju sem fylgt hefur verið þó ekki hafi verið lögbundið. Ýmis ákvæði þingskapa hafa verið umorðuð til að gera þau skýrari og fyllri án þess að um efnisbreytingar sé að ræða. Þá hafa verið felld niður ákvæði þingskapa sem ekki þjóna lengur neinum tilgangi vegna breyttra aðstæðna og eru því orðin úrelt eða hafa aldrei haft sjálfstæða þýðingu. Meginnýmæli frv. eru: 1. Stjórn þingsins er efld með skipulegum og markvissum vinnubrögðum. Að þessu lúta ákvæði um hlutverk forseta þingsins sem er að finna í 2. mgr. 11. gr. og ákvæði um verkefni fastanefnda þingsins sem er að finna í 6. mgr. 15. gr., svo og ákvæði 2. mgr. 18. gr. og 6. mgr. 28. gr. sem stuðla að því að þingmálum sé útbýtt tímanlega svo að meðferð mála verði dreift sem jafnast á þingtímanum. 2. Fjölgað er fastanefndum í Sþ. með því að gera þar ráð fyrir félagsmálanefnd svo sem segir í 1. og 2. mgr. 15. gr. 3. Settar eru reglur um hnitmiðaðri meðferð þáltill. en verið hefur. Stuðlað er að því að till. til þál. verði aðeins bornar fram í Sþ. Tvær umræður þarf um allar þáltill. til þess að þær nái samþykki til fullnaðar. Tímalengd fyrri umræðu er takmörkuð nema um sé að ræða tillögur um tiltekin, mikilvæg mál. Reglur þessar miða að því að meira ráðrúm gefist til eiginlegra löggjafarstarfa í þingdeildum. Þessar reglur er að finna í 28. gr. frv. 4. Breytt er reglum um fyrirspurnir þannig að umræðan er bundin einungis við fyrirspyrjanda og viðkomandi ráðh. og ræðutími styttur en gert ráð fyrir að aðrir þm. geti gert stuttar athugasemdir. Með þessu er komið í veg fyrir að almenn umræða drepi á dreif sjálfri fsp. og tilgangi fyrirspyrjanda með henni. Jafnframt gefur þetta meira svigrúm til löggjafarstarfa þingsins með því að umfang fsp. í þingstörfum minnkar. Ákvæði um þetta efni er að finna í 5. mgr. 31. gr. frv. 5. Sett eru ákvæði um umræður utan dagskrár, en um það efni hefur ekkert verið að finna í þingsköpum. Ákvæði þessi eru tvenns konar eftir því hve mikilsverð mál er um að ræða. Annars vegar er opnuð leið fyrir því að fleiri mál megi verða tekin fyrir utan dagskrár en tíðkast hefur jafnframt því að umræður séu mjög takmarkaðar. Hins vegar er ætlunin að þrengja möguleika til umræðu utan dagskrár án tímatakmarkana þannig að slíkar umræður verða nánast í undantekningartilvikum um hin mikilvægustu mál. 32. gr. frv. fjallar um þetta efni. Þær breytingar í frv., sem eru fólgnar í lögfestingu á venjum sem fylgt hefur verið í framkvæmd, eru af ýmsum toga spunnar, t. d.: Varamaður sem gerist aðalmaður tekur sæti í þeirri þingdeild sem sá sat í sem hvarf af þingi. Um þetta fjallar 9. gr. frv. Fjvn. er heimilað að skipa undirnefnd til að starfa að sérstökum verkefnum milli þinga skv. 3. mgr. 15. gr. frv. Munnleg skýrsla ráðh. til Alþingis er heimiluð ef ekki verður komið við að prenta skýrslu eða ekki þykir ástæða til skv. 3. mgr. 29. gr. frv. Kveðið er á um málsmeðferð ef þm. forfallast svo að nauðsyn krefji að varamaður taki sæti hans á meðan skv. 2. mgr. 34. gr. frv. Fram er tekið að hvort heldur Sþ. eða þingdeild megi vísa máli til ríkisstj. eða einstakra ráðh. skv. 42. gr. frv. Ef fram kemur ósk um nafnakall er ákveðið að við henni skuli orðið. Um það segir í 2. mgr. 47. gr. frv. Þau ákvæði frv., sem fela í sér umorðun eða formbreytingu á gildandi þingsköpum án efnisbreytinga, er að finna á víð og dreif. Þar er að nefna t. d.: Hlutverk forseta við framkvæmdastjórn Alþingis og skipan og verkefni skrifstofustjóra Alþingis. Um þetta fjalla 3. og 4. mgr. 11. gr. frv. Þá er kaflinn um útvarpsumræður að miklu leyti umorðaður. Ákvæði gildandi þingskapa, sem felld eru niður í frv. þessu, varða ýmis efni, t. d.: Vinnunefndir eru lagðar niður skv. 6. og 7. mgr. 15. gr. frv. Óhlutbundin kosning í nefndir er afnumin skv. 16. gr. frv., sbr. 49. gr. Felld er niður 29. gr. gildandi þingskapa um ávarp þingdeilda eða Sþ. til forseta lýðveldisins, en að sjálfsögðu standa ákvæði 38. gr. stjórnarskrárinnar um þetta efni óhögguð. Felld eru niður ákvæði sem lúta að því að taka mál út af dagskrá og fá mál tekin á dagskrá. Um þetta fjallar 44. gr. frv. Hæstv. forseti. Ég hef nú rætt um frv. í heild sinni en geymi mér til 2. umr. að ræða einstakar greinar þess svo sem þingsköp gera ráð fyrir að gera skuli. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. Ekki er lagt til að frv. verði vísað til fastanefndar þar sem frv. er unnið af þingskapanefnd sem skipuð er alþm. einum og Alþingi hefur sérstaklega kjörið til þessa verks. Hins vegar er gert ráð fyrir að þessi þingskapanefnd, sem stendur að frv., starfi meðan frv. er til meðferðar í þinginu þannig að nefndin taki til athugunar þær brtt. sem fram kunna að koma og tjái sig um þær. Þess er og að minnast að þetta frv. var sent öllum hv. alþm. í febrúar s. l. til athugunar.



Virðulegi forseti. Ekki er um það deilt að þörf er á að endurskoða þingsköp Alþingis og raunar er það nokkuð samhljóða álit þm. að þörf sé á ýmsum breytingum í þingstörfum frá því sem nú er. Um hvort tveggja hafa verið nokkrar umr., annars vegar á fundum forseta og þingflokksformanna um þingstörfin, hins vegar í sérstakri til þess kjörinni nefnd sem fjallað hefur um þingsköpin. Staðreyndin er sú að margt má betur fara í þingstörfum án þess að til þess þurfi að koma lagabreyting eða breyting á þingskapalögum. Í þeim umr., sem fram fóru í haust um breytta skipun þingstarfa, var það nokkuð almenn skoðun manna að velja mætti þingstörfum betri tíma en nú er gert og vel kæmi til greina að vera með tilraunafundi að morgni einu sinni eða tvisvar í viku til að byrja með a. m. k. Eins var almenn samstaða um það að vera mundi mjög til bóta í þingstörfum að deildir fengju meiri tíma til sinna starfa og væri ætlaður meiri forgangur í þingstörfum en nú er. Allt þetta verður auðvitað til áframhaldandi athugunar og ekki þess að vænta að breyting sé gerð í þessum efnum á miðju þingi, en hugsanlega þegar þing kemur saman á komandi hausti. Þingskapanefnd hefur skilað ítarlegu nál. þar sem gerðar eru margar tillögur til breytinga á þingskapalögunum. Tillögur þessar hafa vafalaust verið til umræðu í öllum þingflokkum og vil ég láta þess getið hér að þingflokkur Alþb. fjallaði um þessar tillögur á fundi í seinasta mánuði og gerði allnokkrar athugasemdir við þær tillögur sem fram voru lagðar. Eftir því sem mér virðist hefur nú ekki verið tekið tillit til þessara ábendinga, sem komu frá þingflokki Alþb., nema að takmörkuðu leyti og er því ekki hægt að segja að þingflokkur Alþb. hafi fyrir sitt leyti samþykkt frv. í þeim búningi sem það er lagt fram, enda þótt fulltrúi Alþb. í nefndinni sem um það fjallaði sé einn af flm. Við þm. Alþb. áskiljum okkur því rétt til að koma áframhaldandi á framfæri ábendingum okkar og tillögum um breytingar. Við viljum leggja á það áherslu að í mörgum tilvikum er þar um veruleg atriði að ræða sem menn lögðu þunga áherslu á við umræður um þetta mál á þingflokksfundi Alþb. og ekki hægt að segja að það sé samkomulag við okkur um efni frv. eins og það er nú nema til komi einhverjar frekari breytingar. Það eru einkum þrjú atriði sem menn fetta fingur út í og er óhjákvæmilegt að taka til nánari athugunar. Í fyrsta lagi er hér sett fram sú regla í 28. gr. að við fyrri umr. um þáltill. hafi frsm. till. aðeins 15 mínútur til að gera grein fyrir máli sínu en aðrir þm. megi aðeins tala í fimm mínútur um till. Hér er um mjög stórfellda breytingu að ræða frá því sem verið hefur, verulega takmörkun á rétti tillögumanns til að gera grein fyrir máli sínu og enn frekar á rétti þm. almennt til að gera grein fyrir sjónarmiðum sínum því að ekki getur neinn haldið því fram með sanni að fimm mínútur nægi til að gera grein fyrir skoðunum manns að öllum jafnaði þegar um flókin mál er að ræða. Í þessu sambandi kunna menn að benda á það að till. eigi eftir að ganga til 2. umr. og þá sé ekki takmarkaður ræðutími. Við verðum að hafa það í huga að mikill fjöldi mála kemur aðeins til 1. umr. Menn fá því ekki tækifæri til að mæla fyrir till. eða koma fram athugasemdum um hana nema við þessa einu umr. Þess vegna er sérstaklega skaðlegt að takmarka ræðutímann svo mjög sem hér er gerð till. um. Ég vil ekkert útiloka að menn væru reiðubúnir til einhverrar málamiðlunar í þessum efnum. En takmörkun, sem gengur svo langt sem hér er gerð till. um, er að mínum dómi fjarstæða og fyrst og fremst mjög alvarlegur hnekkir fyrir stjórnarandstöðuna á hverjum tíma, vegna þess að stjórnarandstaðan hefur fyrst og fremst tækifæri til að koma till. sínum á framfæri með flutningi mála hér á Alþingi og með athugasemdum við stjfrv. sem flutt eru, meðan aftur á móti ráðh. og ríkisstj. hafa ótal önnur tækifæri til að koma sínu máli á framfæri og því er veitt miklu meiri athygli í fjölmiðlum sem ráðh. og stuðningsmenn þeirra hafa fram að færa þegar þeir standa í sínum málatilbúnaði. Því er hér að mínum dómi verið að reiða býsna hátt til höggs í garð stjórnarandstöðunnar á hverjum tíma og þar með hnekkja að nokkru lýðræðinu í landinu. Ég tel að svona langt megi ekki ganga í því að takmarka umræður hér á Alþingi. Sérstaklega á þetta við um stjfrv. eða till. til þál. sem ríkisstj. flytur og kunna að vera stórkostlega mikilvægar fyrir land og þjóð en þm. eiga ekki að fá að segja nema fáein orð í fimm mínútur um málið. Þetta tel ég alveg fásinnu. Ég veit að vísu að gerð er undantekning í 5. mgr. 28. gr. um að till., sem fjalli um stjórnskipun, utanríkis- eða varnarmál eða staðfestingu framkvæmdaáætlana, falli ekki undir þetta ákvæði. En ég vek á því athygli að það geta komið hér inn í þingið stórkostlega mikilvægar stjórnartill. sem ekki heyra undir þessa undantekningarreglu og þá væri það alveg fjarstæða að ráðh. ættu að mæla fyrir málinu í 15 mínútur og svo fengju einstakir þm. fimm mínútur. Annað það atriði sem orkar tvímælis, þó kannske megi segja að það sé ekki eins stórt í sniðum, er sú takmörkun sem hér er gerð á umr. um fsp. Í reglunni eins og hún er hér í 31. gr. frv. segir, með leyfi forseta: „Hvor um sig, fyrirspyrjandi og ráðh., má ekki tala oftar en tvisvar, fyrirspyrjandi eigi lengur en tvær mínútur og ráðh. eigi lengur en fimm mínútur í senn. Öðrum þm. er heimilt að gera stutta athugasemd.“ Þetta þykir mér afar vond regla, miklu verri en sú sem fyrir er. Ég er ekki alveg viss um að hún leiði til neitt styttri fundartíma vegna þess að það er nokkuð löng og mikil reynsla fyrir því að stuttar athugasemdir hér í þinginu eru talsvert lengri en tvær eða fimm mínútur. Ég hygg að það sé æði algengt að menn komi hér í ræðustól á Alþingi og segist ætla að gera stutta athugasemd og tali svo í 20 mínútur. Það verður áreiðanlega mjög teygjanlegt fyrir forseta að eiga að úrskurða það hvað sé stutt athugasemd og hvað ekki. Í öllu falli er ég ansi hræddur um að þessi stutta athugasemd geti oft teygst í lengri tíma en tvær mínútur, jafnvel lengri tíma en fimm. Ég held að reglan eigi að vera eins og hún er, að fyrirspyrjandi megi mæla fyrir sinni fsp. í fimm mínútur. Það finnst mér vera lágmarkskrafa. Það má hins vegar vel takmarka svar ráðh. frá því sem nú er þó að ég telji ekki að það sé út af fyrir sig nein þörf á því. Mig minnir að ráðh. megi svara fsp. í tíu mínútur og það þykir mér engin ofrausn fyrir hans hönd. En kannske gæti það gengið að hann svaraði í fimm. Síðan finnst mér að vissulega megi takmarka umr. um fsp. í framhaldinu en að orða það þá á einhvern annan veg en þann að öðrum þm. sé heimilt að gera stutta athugasemd vegna þess að það hygg ég að yrði ekki nein takmörkun heldur lenging frá því sem nú er. Nú mega menn tala í tvær mínútur hver um sig, eins og menn þekkja. Ég gæti t. d. hugsað mér þá takmörkun að menn tali í tvær mínútur hver fyrir sig, eins og nú er, en aðeins einu sinni. Það fyndist mér mjög hæfileg takmörkun því að ég hef ekki séð nein rök fyrir því að menn þurfi að koma oftar en einu sinni upp í ræðustól til að gera grein fyrir sjónarmiðum sínum eftir að fsp. hefur verið svarað. En það er einmitt þegar menn koma tvisvar og þrisvar hver fyrir sig margir í senn að það teygist úr fyrirspurnatímum. Í þriðja lagi vil ég gera hér að umtalsefni 32. gr. frv. um umr. utan dagskrár. Þar er hreyft við afar þýðingarmiklu en viðkvæmu máli. Ég verð að segja það alveg eins og er að það er ekki samkomulag við meiri hluta þingflokks Alþb. um efni þessarar greinar. Mér er spurn hvort almennt samkomulag sé um hana við aðra flokka. Ég verð að telja það heldur ótrúlegt að menn séu reiðubúnir til að samþykkja efni þessarar greinar því að það gildir það sama um hana og um 28. gr. að þar er verið að takmarka rétt stjórnarandstöðunnar allheiftarlega. Við eigum svo sannarlega að hugsa okkur vandlega um áður en við samþykkjum reglu af þessu tagi. Þar er sem sagt gert að aðalreglu að menn geti komið á framfæri utan dagskrár í lok fundartíma Sþ. - sem gæti oft verið þegar komið væri fram á nótt ef því er að skipta - athugasemd sem eigi má þó standa lengur en þrjár mínútur. Ég er hræddur um að menn telji þennan rétt harla lítils virði. Ég óttast að þegar þessi regla er sett upp sem aðalreglan í 32. gr., en hitt svo aftur lagt í vald forseta hvort umr. eigi að fá pláss á öðrum tíma, og hann hefur þessa reglu til að styðjast við, sem sett væri í þessum þingskapalögum, kynni harðdrægur forseti - nú er ég ekki að tala um núv. forseta Sþ. sem er afskaplega viðræðugóður og samvinnuþýður forseti eins og allir hv. þm. þekkja - sem kynni að vera í forsetastól á síðara stigi, að beita þeirri reglu til að hnekkja verulega rétti stjórnarandstöðunnar í gegnum áratugi til að koma sjónarmiðum sínum og athugasemdum á framfæri þegar hart er í ári og þörf er að dómi stjórnarandstöðu að vekja athygli á málum. Ég vil minna á í þessu sambandi að ég er ekki að tala hér fyrst og fremst fyrir hönd stjórnarandstöðu á komandi árum og komandi tímum. Ég minnist þess að þegar Sjálfstfl. var í stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili og því sem var þar á undan beittu þm. Sjálfstfl. utandagskrárumræðum nokkuð óspart til að vekja athygli á málum sínum. Ekki fannst mér það neitt óeðlilegt út af fyrir sig. Ég hygg að það mætti telja í hópi þeirra æðimarga þm. sem kvöddu sér hljóðs oftar utan dagskrár en ég hef gert hér í þinginu. Það er alls ekki hægt að segja að núverandi stjórnarandstaða hafi beitt þessum rétti eitthvað meira eða óhóflegar en gert hefur verið á fyrri kjörtímabilum, síður en svo. Þess vegna vil ég eindregið skírskota til fulltrúa annarra flokka, því að það á sannarlega eftir að verða hlutverk þeirra margra að verða í stjórnarandstöðu á komandi árum, hvort þeim finnst skynsamlegt og eðlilegt að takmarka utandagskrárumræður jafnmikið og gert er með þessari grein. Ég tel það óskynsamlegt og vara við því. Ég skora að endingu á forseta þingsins almennt að leita eftir betri samstöðu við þingheim um efni þessa frv. en tækifæri hefur verið til að gera enn sem komið er. Þótt vissulega hafi þessi mál verið rædd í þingflokkum, sennilega öllum a. m. k. einu sinni, þá dugar það ekki til. Hér þurfa miklu meiri og víðtækari samráð að koma til. Eins og ég hef þegar sagt var frv. í þessum búningi ekki lagt fyrir þingflokk Alþb. og sennilega ekki fyrir neinn þingflokkanna til endanlegrar afgreiðslu. Það er því vafalaust ekki hægt að líta svo á að það sé neitt endanlegt samkomulag um málið í þeim búningi sem það birtist hér. Ég skora sem sagt mjög eindregið á forseta þingsins og aðra þá sem eru forsvarsmenn þessa þingmáls eða þá sem eiga eftir að sitja í nefnd sem fjalla mun um málið að leita eftir betri samstöðu, einkum um þau atriði frv. sem verulega þrengja rétt þm. og stjórnarandstöðu frá því sem verið hefur.



Virðulegi forseti. Þar sem ég á ekki sæti í þeirri hv. n. sem hefur þetta mál til umfjöllunar og hefur unnið það frv. sem hér er nú til umr. vil ég segja fáein orð hér við 1. umr. þess. Ég held að við öll, sem sitjum hér á hæstv. Alþingi, megum vera nokkuð glöð yfir því að hér er komið fram frv. um endurbættar og skýrari starfsreglur fyrir Alþingi. Eins og við vitum öll er það ákaflega mikilvægt að þingsköp séu sem skýrust og því fagna ég því að þetta frv. er hér komið til umr. Hitt er svo aftur annað mál hvort við erum öll sammála um einstök atriði frv. En áður en ég kem að þeim athugasemdum, sem þingflokkur Kvennalistans hefur við frv. að gera, langar mig til að tæpa aðeins á skyldu máli og það er hversu mikil nauðsyn er á því að komið verði á bættum vinnubrögðum í framkvæmd hér á hæstv. Alþingi. Ég vil í því efni einkum tiltaka nauðsyn á skilvirkari nefndarstörfum og nauðsyn þess að koma í veg fyrir að afgreiðsla mála hrúgist að töluverðu leyti á tvö stutt tímabil á þingtímanum, þ. e. á vikurnar fyrir jólahlé og vikurnar fyrir þinglausnir. Þessi vinnubrögð eru til vansa fyrir hæstv. Alþingi. Ég vil því við þetta tækifæri nú, þegar við erum að ræða starfsreglur Alþingis, beina eindregnum tilmælum til forseta þingsins og nefndarformanna að leggjast á eitt með að breyta þessum vinnubrögðum til betri vegar. Ég vil taka það fram að ég efast ekki um að forsetar hafi beitt sér í átt til betri hátta að þessu leyti og það á líka við um suma nefndarformenn, en betur má ef duga skal. Þessi vinnubrögð, sem ég hér nefni, eiga frekar við um framkvæmd starfsreglna Alþingis en starfsreglurnar sjálfar. En þetta tvennt er svo samtvinnað að mér finnst eðlilegt að minnast á þessa hlið málsins hér við umr. um frv. til laga um þingsköp Alþingis. Hvað frv. sjálft varðar er það samið af nefnd sem í áttu sæti fulltrúar allra þingflokka, eins og fram kemur í grg. með frv., og ljóst má vera að víðtæk samstaða hefur náðst um meginatriði þessa frv. Í einstaka atriðum hefur þó greinilega ekki náðst að samræma öll sjónarmið og við Kvennalistakonur höfum nokkrar athugasemdir við frv. að gera og gerði fulltrúi Kvennalistans í nefndinni, hv. þm. Kristín Halldórsdóttir, grein fyrir þeim þar og brtt. Kvennalistans í þeim efnum. Þar er fyrst til að taka brtt. við 8. gr. frv. þess efnis að heimila megi kosningu til Ed. í upphafi hvers þings óski þingflokkur sérstaklega eftir að skipta um fulltrúa sína þar. Þykir okkur sem slík heimild veiti þingflokkunum nauðsynlegan sveigjanleika til að aðlaga sig þeim breytingum sem kunna að verða á aðstæðum á kjörtímabilinu og sem ófyrirsjáanlegar kunna að vera í upphafi þess. Eftir því sem ég best veit mun áður hafa gilt sú regla að kosið væri til Ed. í upphafi hvers þings. Ég vil taka það fram að við erum ekki að leggja til að hún verði tekin upp aftur heldur aðeins að þingflokkum sé veitt heimild til að láta kjósa sína fulltrúa að nýju í upphafi þings óski þingflokkurinn sérstaklega eftir því. Í öðru lagi höfum við gert athugasemdir við 28. og 31. gr. frv. þar sem okkur finnst ræðutími vera skammtaður of knappt. Þótt ég geti sannarlega tekið undir það sjónarmið að nauðsyn beri til að setja nánari reglur en nú gilda um þessi atriði tel ég hér vera of knappt skammtað. Í þriðja lagi gerðum við athugasemdir við 34. gr. frv. Við lögðum til að þm. geti óskað eftir að hverfa tímabundið af þingi af öðrum ástæðum en þeim sem nefnd eru forföll í greininni, enda geri þm. þá grein fyrir hvaða ástæður liggi að baki óskar hans og þær síðan metnar. Virðulegi forseti. Þetta eru helstu athugasemdir sem Kvennalistinn hefur við þetta frv. að gera þótt ýmislegt fleira mætti tiltaka. Ég nefni þetta hér við 1. umr. vegna þess að fulltrúi Kvennalistans í Ed. á ekki sæti í þeirri nefnd sem hefur þetta frv. til meðferðar. Fulltrúi Kvennalistans þar mun taka þessi atriði aftur upp, vænti ég, í þingskapalaganefndinni. En að öllu óbreyttu, ef ekki verða breytingar á frv. að neinu verulegu leyti að því sem tekur til þeirra atriða sem ég hef nefnt eða ekki er möguleiki á að ná einhvers konar samkomulagi, geri ég ráð fyrir að flytja brtt. hér í hv. deild við 2. umr. sem taka til þeirra atriða sem ég hef hér nefnt. Þá mun ég gera nánari grein fyrir forsendum þeirra till. en ég hef gert nú. Að lokum vil ég þakka þingskapalaganefndinni það mikla starf sem hún hefur unnið á skömmum tíma og er sú skilvirkni sannarlega til fyrirmyndar.



Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka fyrir að þetta frv. til l. um þingsköp Alþingis er komið fram. Það stendur svo á að enginn af þeim fulltrúum Framsfl. sem eiga sæti í þingskapalaganefndinni er í Ed. þannig að ég við lýsa í örfáum orðum að þingflokkurinn hefur rætt þessi mál og er í öllum höfuðatriðum sammála frv. þó að einstakir þm. flokksins áskilji sér að sjálfsögðu rétt til að flytja eða fylgja brtt. En í höfuðatriðum er mikil samstaða um þetta mál. Ég vil einnig þakka hv. 1. flm. þessa frv. fyrir ágæta grein sem hann gerði fyrir málinu í framsögu áðan. Þau atriði, sem ég vildi gera að umræðuefni einkum og sér í lagi, snerta framkvæmd þingstarfa. Ég vil taka fram í upphafi að ég er mjög hlynntur takmörkun á umr. um þáltill. og ég get ekki verið sammála því, sem hv. þm. Ragnar Arnalds hélt fram, að þar væri tími takmarkaður um of. Ég held þvert á móti að það sé full ástæða til þess að takmarka umr. um þáltill., einkum og sér í lagi þar sem í frv. eru ákvæði sem gera ráð fyrir að hægt sé að víkja frá þessum tímatakmörkunum ef um sérstaklega mikilvæg mál er að ræða. Ég vildi m. a. s. ganga lengra í sambandi við þáltill. Ég tel að það ætti að hafa enn þrengri mörk um framlagningu bæði frv. til laga og þáltill. Hér er gert ráð fyrir að það þurfi sérstaka samþykkt ef þáltill. komi fram síðar en sex mánuðum eftir þingsetningu. Ég tel að það gæti verið til athugunar að setja einhver enn þá þrengri mörk um þetta atriði, t. d. 1. mars, 1. apríl eða eitthvað slíkt. Mjög óheppilegt getur verið að fá stór lagafrv. á allra síðustu dögum þingsins. Erfitt getur því reynst að fjalla um þau eins og skyldi. Að sjálfsögðu þurfa að vera til undantekningar frá þessu ef þingið samþykkir, eins og reyndar er hér í frv., en meginstefnan tel ég að eigi að vera sú að ákvæðin um framlagningu frv. til laga og þáltill. séu enn hert frá því sem í frv. er. Í öðru lagi vil ég nefna það að umr. utan dagskrár og í fyrirspurnatíma eru að mínu mati gerð góð skil í þessu frv. Það er alltaf álitamál hve löngum tíma á að verja til slíkra umr., en ég held að með því að gefa mönnum tækifæri til að tala í 5–10 mínútur ætti að vera hægt að sjá til þess að bæði stjórn og stjórnarandstaða komi allmörgum sjónarmiðum á framfæri. Það verða um eða yfir 60 þm. og ef þeir neyta allir réttar síns eru þarna komnar mjög langar og ítarlegar umr. Ég held að um a. m. k. allan obbann af þáltill. og reyndar fsp. líka sé hægt að segja allmikið á fimm mínútum. Ég er ekki viss um að mikil rýmkun á því sé til bóta. Tvær mínútur ættu í flestum tilfellum að duga til að menn gætu sagt skoðun sína. Það gegnir að sjálfsögðu öðru máli um lagafrv. Eðli þeirra er allt annað en þáltill., fsp. eða umr. utan dagskrár. Þar þarf að gæta þess að rækilega sé að unnið, bæði hvað snertir umr. og ekki síst það, sem ég vildi koma að sem þriðja atriði, að ég tel að vera ættu langtum strangari reglur um nefndarstörf, nefndartími sé áætlaður það rúmur og það sé gengið þannig frá samkomutíma nefndanna að það rekist ekki á og hægt sé að halda nefndarfundi nokkuð reglulega á þeim fasta tíma sem ákveðinn verður í upphafi hvers þings. Þetta snertir fjórða atriðið sem ég vildi taka til umr. og hefur verið minnst hér á. Það er varðandi fundartíma deilda. Það er atriði sem hefur nokkuð verið rætt án þess að niðurstaða hafi fengist, en ég vil mælast til að það verði athugað mjög ítarlega, hvort ekki sé unnt að taka upp annan fundartíma, byrja fyrr að deginum og hætta þá fyrr. Þannig yrði, að mínu mati, betri skipulagning á deildafundum og þingflokksfundum en nú er. Ég mundi telja það tvímælalaust til bóta að þingfundir væru að morgninum frekar en síðdegis, t. d. kl. 9 eða kl. 10, og þeim væri þá lokið á hádegi eða kl. 1 þannig að tími gæfist til þingflokksfunda og nefndafunda síðdegis. Þetta eru allt saman atriði sem eru til umr. Ég vænti þess að það verði farið af mikilli alvöru að athuga hvort ekki mætti skipuleggja betur fundartíma Alþingis en mér finnst a. m. k. stundum vera núna. Ég vil einnig taka undir það sjónarmið að æskilegt væri að deildirnar hefðu meiri tíma en nú er. Eins og nú er takmarkast fundatími þeirra, að mínu mati, um of af fundatíma þingflokkanna. Margt af því mikilvægara sem fram fer í þinginu fer fram einmitt í deildunum. Þar eru lagafrv. rædd. Ég tel að betri tíma þurfi en nú er. Ég ætla ekki að lengja þessa umr. Ég vil endurtaka að ég tel fjölmargt í þessu frv. til bóta. Ég tel takmarkanir á umr. um þáltill. og fsp. vera einungis til góðs og tel mjög vel fyrir komið þeim tíma sem unnt er að verja til umr. utan dagskrár, en vil undirstrika að deildafundanna og nefndafundanna verði betur gætt og það mál tekið til athugunar.



Virðulegi forseti. Ekki þarf ég að hafa mörg orð um málið eftir ítarlega framsöguræðu 1. flm., hv. 4. þm. Vestf., forseta Sþ., sem um leið var formaður þeirrar nefndar sem hefur lagt í þessa endurskoðun mikla vinnu þar sem margar skoðanir hafa verið á lofti um einstök atriði, mismunandi sjónarmið eins og gengur. Ég vil við þetta tækifæri alveg sérstaklega þakka forustu formanns, hversu hún hefur verið röggsöm og vinnubrögð verið skipuleg og vel að þeim staðið. Þar hefur einskis ofríkis gætt, heldur þvert á móti. Öll vinnubrögð hafa einkennst af því að menn hafa reynt að ná samkomulagi um sem flestar hugmyndir í þessari nefnd. Það hafa vissulega verið margar hugmyndir á kreiki. Út af því sem hér hefur verið sagt m. a. um tímalengd og möguleika manna til að koma að sínum aths., þá er rétt að geta þess, hafi það ekki komið fram sem ég tók ekki eftir í framsöguræðu hv. 1. flm., að í þessari nefnd komu vissulega fram hugmyndir um að þáltill. færu beint í nefnd umræðulaust: Okkur þótti ekki stætt á því að slík málsmeðferð yrði viðhöfð. Þannig hefur auðvitað verið reynt að fá fram eðlilega málamiðlun sem frekast, en engu að síður reynt að komast að samkomulagi um hvernig hægt sé að setja lög um þingsköp á þann hátt að vinnubrögð þingsins verði skilvirkari, betri og geri meira gagn. Það er mín skoðun að lengd umr. segi lítið um gagnsemi umr. Gagnsemi umr. fer vitanlega eftir því hvernig skoðanaskipti verða, með hve skilvirkum og glöggum hætti menn koma sínum sjónarmiðum á framfæri, en ekki eftir því hversu lengi þeir eru að því. Það eru allir sammála um að það þurfi ýmislegt að gera til bóta í vinnubrögðum hér. Þingsköpin eru auðvitað bara rammi utan um þessi vinnubrögð og margt er á okkar valdi, allra sem hér sitjum, að reyna að koma í það horf sem við getum öll best við unað. Það er hins vegar augljóst, og mér var það augljóst þegar ég tók sæti í þingskapalaganefndinni, að aldrei yrðu allir sammála um það sem hér yrði í endanlegri frumvarpsgerð. En málið á auðvitað eftir að hafa sinn gang í þinginu, fá þar meðferð, brtt. kunna að verða gerðar og síðan er endanleg afgreiðsla. Mér var það fyllilega ljóst að ekki yrðu allir sammála. Ég er á því að þegar kemur að því að setja reglur um skilvirkari vinnubrögð með t. d. ákveðnum takmörkunum, sem hljóta að verða varðandi ræðulengd og annað því um líkt, stingi menn við fótum. Ég er ekki að segja að það sé óeðlilegt. Menn óttast, eins og kom fram í máli hv. 3. þm. Norðurl. v. og var mjög áberandi í þingflokki Alþb. og ég greindi frá á fundi þingskapalaganefndar, það mikla stökk að umr. um þáltill., sem eru algerlega óbundnar af tímalengd, verði takmarkaðar eins og þarna er. Ég flutti þess vegna þá till., sem kom frá okkar þingflokki fyrir þessa nefnd, að tímalengd yrði breytt vegna þessa stóra stökks þannig að flm. fengi 20 mínútur og aðrir 10 mínútur í umr. um þáltill. Áður höfðu þetta verið, í þeim frv.-drögum sem lögð voru fyrir þm., 10 mínútur og 3 mínútur, en til samkomulags í nefndinni var þessu breytt, til þess að geta lagt þetta fram í meiri einingu, í 15 mínútur til handa flm. og 5 mínútur til handa öðrum. Þar taldi ég aðra nefndarmenn, sem voru nokkuð á öðru máli, koma býsna mikið til móts við þau sjónarmið sem ég flutti frá mínum þingflokki þó að ég gerði mér grein fyrir því að það væri ekki gengið til móts við vilja allra sem þar eiga hlut að máli. Þess ber og að geta að við fengum svipaðar aths. frá fulltrúa Kvennalistans í nefndinni, en sumir nm. vildu jafnvel ganga lengra, eins og ég hef getið um áður, í styttingu og jafnvel svo, svo að ég endurtaki það hér, að þær hugmyndir voru á kreiki hjá sumum nm. að þáltill. ætti að vísa umræðulaust til nefndar. Ég er á því að e. t. v. iðkum við í ræðustólum þingsins of miklar málalengingar og of mikið málskraf. Og ég get tekið undir það með hv. 3. þm. Norðurl. v. að alveg sérstaklega á síðasta kjörtímabili þóttu mér umr. utan dagskrár fara alveg gersamlega úr böndum og fara gersamlega úr hófi. Ég veit að það er erfitt að setja þar nokkrar skorður eins og er. Menn þekkja það hins vegar nú að núv. forseti Sþ. hefur alveg sérstaklega beitt sér fyrir því að reyna að takmarka umr. utan dagskrár og beina þeim í annan og betri farveg. Mér er ekki grunlaust um að núverandi hv. stjórnarandstaða hafi einnig verið tillitssamari en síðasta stjórnarandstaða í utandagskrárumr. Það er hins vegar rétt að menn stinga við fótum þegar þeir líta þannig á að hinn nýi farvegur, sem reiknað er með, að menn geti komið að málum í lok hvers fundar á venjulegum fundartíma, er túlkaður sem aðalregla og úrskurður forseta um málefni og mikilvægi mála gengur fyrir. Ég minni hins vegar að gefnu tilefni á seinni mgr., en hún er þannig, með leyfi virðulegs forseta: „Forseti getur leyft að tekið sé fyrir mál utan dagskrár sem í senn er svo mikilvægt að ekki rúmast innan ramma 1. mgr. og svo aðkallandi að ekki geti beðið meðferðar skv. 31. gr. eða annarra formlegra þingmála. Fer þá um umræðu málsins skv. 36. gr. eftir því sem við á.“ Ég tel að í mjög mörgum tilfellum þar sem um mikilvæg mál er að ræða sé ekki nokkur vafi á því að í þennan farveg geti þessi mál allt eins beinst, þannig að menn séu hreinlega ekki, og þannig vil ég túlka þetta, að beina mikilvægum málum í þennan hálftíma í lok hvers fundar, en ýmislegu af því sem menn vilja vekja athygli á og snertir e. t. v. líðandi stund, en er ekki meginmál, geti þeir aftur á móti komið að í lok hvers fundar í Sþ., og það er mikilvægt líka, hvort sem það er yfirlýsing um eitthvert mál eða fsp. til ráðh., og þó ekki væri nema vegna þeirrar ánægju sem við hefðum af því að sjá ráðh. einhvern tíma í lok fundartíma í hv. Alþingi, þá tel ég þessa reglu góða því að þeir eru mjög sjaldséðir hér eða næstum óséðir hér þegar fer að líða á fundartíma Sþ., eins og reyndar gildir um fleiri hv. þm. Ég segi það út af orðum hv. 3. þm. Norðurl. v. og sem ég varð nokkuð var við í mínum þingflokki einnig og kynnti í þingskapalaganefndinni, að ég treysti býsna vel á úrskurði forseta í þessum efnum. En e. t. v. kann það að vera rétt hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. að við getum ekki alltaf treyst á jafnréttsýnan forseta og við höfum nú. Viðurkennt er af öllum og fer ekkert á milli mála hér í Alþingi og er hægt að segja án vitundaragnar af hræsni eða smjaðri að réttsýni hæstv. forseta efar enginn hv. þm. og það efast enginn um, þegar um mikilvæg mál er að ræða eða svo aðkallandi að ekki geti beðið meðferðar skv. 31. gr., að þá muni hæstv. núv. forseti örugglega úrskurða á þann veg sem allir geta vel við unað. Það fullyrði ég hér og nú og ég legg kannske of þunga áherslu á þetta með tilliti til þess, en vitanlega geta hér orðið forsetar sem vilja ekki ganga alveg erinda þingsins heldur ríkisstj. fyrst og fremst. Það er alltaf viss hætta á því að svo kunni til að takast og þá er vissulega líka hætta á misbeitingu valds ef forseti þingsins telur sig vera forseta ríkisstj. en ekki Alþingis. Í því liggur hættan og vissulega getur það komið til. En ég segi það enn og aftur að ég held að áfram muni mál utan dagskrár verða tekin fyrir, sem eru svo mikilvæg og svo aðkallandi, með sama hætti og verið hefur þó að hinn nýi farvegur sé opnaður og segi það enn og aftur að utandagskrárumr. hafa oft verið algerlega úr hófi hér og allir um það sammála, algerlega úr hófi, alveg sérstaklega þegar löng dagskrá þinglegra mála bíður og menn þrasa kannske allan fundartímann um mál fram og til baka, nota sér öll ýtrustu þingskapaákvæði til að komast að með aths., bera af sér sakir eða hvað það heitir nú allt saman til að geta lengt umr. enn frekar og dregið þær enn meira úr hófi. Mín skoðun er sú að það sé nægilegt að fyrirspyrjandi og ráðh. séu í umr. um fsp. Það er mín skoðun og hana hef ég látið uppi í mínum þingflokki. Hins vegar veit ég að um þetta eru mjög skiptar skoðanir og ég trúi ekki öðru en miklu víðar en í þingflokki Alþb. séu skiptar skoðanir um þetta mál og að mönnum þyki nokkuð að sér þrengt þegar þeir koma í fyrirspurnatíma með hinu nýja formi þar sem þeir ættu þess engan kost að taka þátt í umr. eða gera stuttar athugasemdir. Ég flutti því þingskapalaganefndinni einnig þá aths. frá þingflokki Alþb. að fyrirspyrjandi fengi nokkru rýmri tíma og ráðh. einnig, en síðan fengi hver þm. að gera grein fyrir sínu máli einu sinni með tveggja mínútna ræðutíma. Niðurstaðan af aths. varð sú, sem hér segir, sem er líka nýmæli frá því sem var í frv.-drögunum sem lögð voru fyrir þingflokkana, að þm. er gefinn kostur á því að gera stutta athugasemd. Það getur vel verið að það sé teygjanlegt, en ég hygg að með röggsamri fundarstjórn sé hægt að takmarka þetta nokkuð. Ég ætla ekki að segja um þetta fleiri orð. Ég geri mér alveg grein fyrir því að eflaust eru margir þm. hér á öðru máli í sambandi við þingsköp en hér er sett á blað. En ég fullyrði þó að allir þm. vilja fá þann þingskapalagaramma sem gerir vinnubrögð þingsins betri og skilvirkari og gerir okkur kleift að sinna þingstörfum og standa að þingstörfum með meiri reisn en oft hefur verið.



Virðulegi forseti. Ég tel, eins og margir sem hér hafa talað, að það hafi verið brýn nauðsyn að endurskoða þingskapalög og í þingflokki Alþfl. hafa þessi mál verið rædd og erum við í meginatriðum sammála því frv. sem hér liggur fyrir. Þó komu fram ýmsar aths. sem voru fluttar síðan inn í nefndina. En ég lít á þetta frv. sem samkomulag. Hér hefur verið gert samkomulag sem nú er til umfjöllunar. Sjálfur gerði ég þá aths. að tvær mínútur væru fullstuttur tími fyrir fyrirspyrjendur og ég verð að játa að ég tel mjög vandmeðfarið það atriði að öðrum þm. sé heimilt að gera örstutta eða stutta aths. Ég upplifði það 1978 að einn þm. fékk að gera slíka aths. og talaði í tæpan klukkutíma. Það segir okkur að þetta atriði er mjög vandmeðfarið og í þeim efnum verður að treysta á góða fundarstjórn og sanngirni þingforseta. Auðvitað er allt of mikið af málskrafi á Alþingi um einskis nýta hluti og það er líka rétt að hér eru fluttar þáltill. sem margar hverjar fjalla um mjög ómerkileg mál og ástæðulaust er að eyða tíma þingsins í það, en erfitt er reyndar að gerast dómari í þeim efnum, hvað er ómerkilegt og hvað er ekki ómerkilegt. Ég hef vissar áhyggjur af því líka að ekki er tekið á þeim vanda sem kemur upp á hverju þingi, þ. e. fyrir jólin og í lok þings, þar sem vinnuálag verður óhóflega mikið og afgreiðsla mála flaustursleg, fullyrði ég, oft og tíðum. Enn fremur berast stjfrv. of seint eða koma of seint fram, kannske örfáum dögum áður en þess er krafist að þau séu afgreidd. Við þetta er náttúrlega ekki unandi. Vil ég spyrja hv. 4. þm. Vestf., sem er formaður þingskapanefndar, hvort þetta hafi ekki verið rætt og hvort ekki sé möguleiki á að breyta þessum vinnubrögðum, sem átt hafa sér stað í þinginu, ekki bara á þessu þingi heldur á öllum þeim þingum sem ég hef sótt og löngu áður. En ég ítreka að þingflokkur Alþfl. er í meginatriðum sammála þessu frv. Frv. kemur til nefndar - er það ekki? 

Flm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka málefnalegar umr. um frv. Ég átti raunar ekki von á öðru. Auðvitað geta menn haft mismunandi skoðanir á einstökum atriðum sem varða þingsköp Alþingis, en allt starf þingskapanefndarinnar, sem unnið hefur þetta frv., hefur miðast að því að samræma ólík viðhorf þar sem þau hafa komið upp um einstök atriði. Það hefur frá upphafi verið unnið að þessu máli á þann veg eins og ritari nefndarinnar, hv. 2. þm. Austurl., greindi frá hér áðan. Ég vil líka taka það fram að það hefur verið mjög góð samvinna í nefndinni. Ég vil sérstaklega þakka ritara nefndarinnar, hv. 2. þm. Austurl., og öðrum nefndarmönnum fyrir samstarfið í þessari nefnd. Menn hafa lagst á eitt um það að starfa vel í nefndinni og viljað leiða starf nefndarinnar til lykta á þann veg að við hefðum eftir þetta þing sem nú situr ný þingskapalög. Ég vona að menn geti haldið áfram hér í þingsölunum að vinna í þessu máli eftir þessum meginsjónarmiðum, að leita samstöðu þar sem einhver ágreiningur er eða blæbrigði eru mismunandi í málinu og vinna þannig að málinu að frv. verði lögfest á þessu þingi. Hvers vegna það? Hvers vegna samþykkti Alþingi 1983 þáltill. um endurskoðun þingskapa? Það var vegna þess að það var talin brýn þörf á því að endurskoða þingsköpin. Og það stóðu allir þingflokkar að þessari þáltill. Hún var flutt með samþykki formanna allra þingflokka og forseta allra. Ég vona að við getum sameiginlega lokið því að koma í verk aðkallandi og nauðsynlegri endurskoðun þingskapa og gera það á þessu þingi. Nú kann að vera að mönnum hafi fundist að það væri mikill og djúpstæður ágreiningur á milli okkar sem stöndum að þessu frv. og hv. 3. þm. Norðurl. v. af því sem hann sagði hér fyrr í umr. En ég vil leyfa mér að halda að svo þurfi ekki að vera þegar nánar er að gáð. Hv. 3. þm. Norðurl. v. hóf mál sitt með því að segja: Ekki er deilt um þörf endurskoðunar og breytinga á þingsköpum. Þetta er kjarni málsins. Um þetta erum við öll sammála. Ég gat um það í minni framsöguræðu að nefndin hefði annast heildarendurskoðun á þingskapalögum. En það eru sérstök atriði sem eru meginatriði í tillögum nefndarinnar og það eru einmitt þau atriði sem hv. 3. þm. Norðurl. v. gerði einkum að umræðuefni. Í fyrsta lagi var það 28. gr. frv., um þingsályktanir. Hv. þm. taldi að það væri of mikil takmörkun á umræðutíma við 1. umr. þáltill. svo sem ráð er fyrir gert í frv. Við í þingskapanefndinni ræddum þetta mál alveg sérstaklega. Við höfðum mismunandi skoðanir. Annars vegar voru skoðanir þeirra, eins og fram kom í ræðu hv. 2. þm. Austurl., sem töldu rétt að hafa enga umr. áður en till. færi í nefnd. Hins vegar voru hugmyndir þeirra sem vildu stilla í hóf takmörkunum á umræðum. Niðurstaða nefndarinnar er millileið, sem farin er í þessu frv., millileið farin í trausti þess að hægt sé að ná sem víðtækastri samstöðu um frv. Hv. 3. þm. Norðurl. v. ræddi nokkuð vissar hliðar á þessu máli, sem ég skal ekki fjölyrða um við þessa umr. Ég geri ráð fyrir að við ræðum sérstaklega þessa grein við 2. umr. En ég held að það sé misskilningur ef menn halda að þessi ákvæði eins og þau eru í frv. miðist eitthvað við það að klekkja á stjórnarandstöðu, hver sem hún er hverju sinni. Ég fæ líka vart séð að það sé ekki sæmilega hægt að gera grein fyrir till. af flm. sem getur tvívegis falað og samtals 30 mínútur áður en till. fer í nefnd. Og ég hygg að það sé hægt að gera allnokkrar aths. við till. þegar aðrir þm., hver og einn, geta talað tvisvar og samtals í 10 mínútur. Ég leyfi mér að líta svo á málið. En þá er það auðvitað á þeirri forsendu að nauðsynlegt sé að takmarka umræður. Auðvitað er alltaf álitamál hvað á að ganga langt í því efni. Ég leyfi mér meðan því er ekki mótmælt að líta svo á að hv. 3. þm. Norðurl. v. sé okkur sammála um að einhver takmörkun eigi að vera á umræðum, en eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. gat um og augljóst er þá eru frá þessari reglu, um takmörkun á umræðum um þáltill. við 1. umr., þýðingarmiklar undantekningar þegar stórmál eiga í hlut. Þá er það annað atriði, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. gerði sérstaklega að umræðuefni, og það voru fyrirspurnir og ákvæði 31. gr. frv. Hv. þm. taldi að það væri ekki af hinu góða að leggja til, svo sem gert er í frv. þessu, að binda umræður um fsp. við fyrirspyrjanda og ráðh. sem spurður er, þó að það væri möguleiki, ef á þyrfti að halda, fyrir aðra þm. að leggja þar orð í belg eins og frv. gerir ráð fyrir. Um þetta er það að segja að auðvitað geta menn haft mismunandi skoðanir á því hvað á að takmarka mikið þessar umræður. En að vel athuguðu máli kom nefndin sér saman um að setja niður þá reglu sem er að finna í 31. gr. frv. Það er um að ræða takmarkanir á umræðum, bæði um þáltill. og fsp., skv. frv. En ég bið menn að athuga að þessar takmarkanir verður að athuga í samhengi við ákvæði frv. um umræður utan dagskrár. Um leið og umræður eru takmarkaðar um þáltill. og fsp. eru bein ákvæði í 32. gr. um að víkka möguleikana fyrir því að málum sé hreyft utan dagskrár. Ég held að hv. 3. þm. Norðurl. v. hafi misskilið þetta, a. m. k. þegar hann lagði lítið upp úr því að heimilt væri að tala utan dagskrár síðasta hálftíma fundar í Sþ. Hann sagði að þetta kæmi að litlu gagni að næturlagi. Ég er honum sammála um það. En hv. þm. les bara ekki greinina rétt því að það er tekið fyrir þetta tilvik með beinu orðalagi greinarinnar. Þar segir: „í lok hvers fundar á venjulegum fundartíma.“ - Á venjulegum fundartíma. Þá þótti mér kenna þess misskilnings einnig hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. að staða ríkisstj. væri betri og staða stjórnarandstöðu lakari ef þessi ákvæði um umræður utan dagskrár yrðu samþykkt, lakari en er í dag. Ég held að þetta sé líka misskilningur. Eins og ég tók fram í minni framsöguræðu lagði ég áherslu á að það væri oft þörf á umræðum utan dagskrár. Hv. þm. væru áhugasamir um ýmis þjóðmál. Þeir vildu vafningalaust geta komið með málin inn á Alþingi og að það ætti ekki að amast við þessu, eins og ég orðaði. Í þessum anda kom nefndin sér saman um fyrri mgr. 32. gr. Það er til þess að opna leið fyrir alþm. til þess að geta komið vafningalaust með mál, sem þeim liggur á hjarta, inn í þingið. Við gerum ráð fyrir því að þm. hafi rétt til þessa, en það sé ekki eins og núna er í framkvæmd og hefur verið um umræður utan dagskrár, að þm. hafa ekki getað komið fram með mál nema þeir hafi samið við einhvern ráðh. um að svara því sem þeir vilja fá svar við. Nú er gert ráð fyrir því að þm. geti komið með sín mál vafningalaust inn í þingið án þess að semja um að ráðh. sé þátttakandi í þeim umræðum utan dagskrár. Þetta er grundvallarmismunur frá því sem verið hefur. Ég bið menn að athuga þetta og athuga þetta í samhengi við þær takmarkanir sem er gert ráð fyrir á umræðum um þáltill. og fsp. Að vísu er það svo að skv. 1. mgr. 32. gr. verða umræður takmarkaðar og mikið takmarkaðar, en við teljum að það sé ekkert óeðlilegt, þegar það eru gefnar frjálsar hendur í þessu efni, að hafa umræður takmarkaðar. Þær verða að vera það. Það er gersamlega útilokað annað. Við höfum leitast við í þessu efni að taka nokkurt mið af því, sem gerist í öðrum þjóðþingum sem við viljum telja að geti verið til fyrirmyndar í því efni að hafa stuttar, hnitmiðaðar umræður í þinginu. Þetta er nýtt, þetta er til þess að opna nýja leið. Ef við tölum um stjórnarandstöðu og ríkisstj., sem mér finnst að við eigum ekki að vera að tala svo mikið um í þessu sambandi, þá kemur þetta fyrst og fremst stjórnarandstöðunni til góða. Jafnframt þessu stendur svo í 2. mgr. 32. gr. að forseti geti leyft að tekið sé fyrir mál utan dagskrár sem í senn er svo mikilvægt að ekki rúmast innan ramma 1. mgr. og svo aðkallandi að ekki geti beðið venjulegrar meðferðar þingmála. En það er ekki nóg með það að þessari leið er haldið opinni, heldur er tekið beint fram að þegar umræður utan dagskrár falla í þennan farveg eigi ekki að takmarka þessar umræður. En það hefur verið nokkur tilhneiging til þess að takmarka umræður utan dagskrár og þá hefur það stundum verið gert í mjög þýðingarmiklum málum þar sem orkar tvímælis hvort hafi verið rétt að takmarka umræður. Ég hef núna farið út í þau þrjú atriði sem hv. 3. þm. Norðurl. v. gerði sérstaklega að umræðuefni. Og ég sagði áður að ég ætlaði að þegar nánar væri að gáð þyrfti ekki að vera svo mikill ágreiningur milli þingskapalaganefndarinnar og hv. 3. þm. Norðurl. v. þó að auðvitað sé eðlilegt að það geti verið blæbrigði á þeim aðgerðum sem menn telja rétt að gera. Ég gef verið stuttorður um það sem aðrir hv. þm. hafa sagt hér, hv. 11. þm. Reykv., hv. 9. þm. Reykv. og hv. 6. landsk. þm. Ég vil ekki teygja umræður nú með því að fara út í einstök atriði sem þessir hv. þm. komu inn á. En ég vil þakka sérstaklega fyrir hina jákvæðu afstöðu, sem þar kom fram og þær athyglisverðu ábendingar sem þar komu einnig fram, en eru okkur í þingskapanefndinni flestar eða allar ekki ókunnar því að þingskapalaganefndin ræddi ítarlega málið frá öllum hliðum eins og framast mátti vera. Ég get líka stytt mál mitt vegna þess að ritari nefndarinnar, hv. 2, þm. Austurl., hefur gert ýmsum atriðum þessa máls svo glögg og góð skil að ég hef ekki neina ástæðu til þess að bæta við það sem þessi hv. þm. sagði.



Virðulegi forseti. Það þarf ekki að fjölyrða frekar um að ágreiningur er um þetta frv. og ég vil segja talsverður ágreiningur. Ég er ekki í neinum vafa um að hann á eftir að koma miklu skýrar og skarpar í ljós en í þessum umr. Ágreiningurinn er fyrst og fremst um hinn mjög svo niðurskorna ræðutíma sem þm. er ætlaður við umr. um þáltill., sem þar að auki fer niður í fimm mínútur, og hins vegar þar sem eru þessi stórbreyttu ákvæði um utandagskrárumr. þar sem líka er bersýnilega verið að skerða verulega rétt þm. Ég vil hins vegar taka það fram að ég hygg að það njóti nokkuð útbreidds og almenns stuðnings hér í þinginu meðal þm. að eðlilegt sé að takmarka utandagskrárumr. frá því sem nú er og breyta fyrirkomulagi þeirra, en ég vil leggja á það áherslu að til þess eru margar leiðir. Það er ekki endilega víst að það sem nefndin hefur gert tillögur um sé það eina rétta eða það eina sem til greina kemur. Ég held að við hér í þinginu ættum síður en svo að flaustra að því að afgreiða þessi mál þannig að ekki séu skoðaðar allar tillögur sem til greina gætu komið og reynt að afgreiða málið í sæmilegum friði. Það er verið að gera mjög veigamikla breytingu á þingsköpum og það væri auðvitað mjög forkastanlegt að reyna ekki til hins ýtrasta að ná góðu samkomulagi meðal þm. um hvernig þeim breytingum yrði háttað þegar verið er að raska áratuga gömlum venjum hér í þinginu, venjum sem fyrst og fremst hafa verið til hagsbóta fyrir stjórnarandstöðu á hverjum tíma. Hvað svo sem 1. flm. frv. segir er þetta nú staðreynd sem ekkert þýðir að loka augunum fyrir, að málsmeðferð og vinnubrögð stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga eru alltaf ólík á hverjum tíma. Stjórnarsinnar og ríkisstj. koma sínum málum á framfæri í gegnum stjfrv. og með margháttuðum viðtölum og grg. við fjölmiðla, en stjórnarandstaðan hefur sínar sérstöku aðferðir og meðal þeirra eru umr. utan dagskrár. Það væri mjög til þess að skerða eðlileg skoðanaskipti í þinginu ef reglan sem hér er gerð tillaga um í frv. yrði aðalregla, að utandagskrárumr. ættu sér yfirleitt aldrei stað nema í lok þingfundartíma og þá þannig að frsm. mætti tala í þrjár til fimm mínútur og aðrir í ekki nema tvær mínútur. Það held ég að væri veruleg skerðing á eðlilegum skoðanaskiptum og við ættum að hugsa okkur vandlega um áður en við grípum til þess ráðs. Ég vil taka það fram að þegar ég segi að það geti ýmsar aðrar leiðir komið til greina eða ýmiss konar annað fyrirkomulag á ég t. d. við að það gæti verið hugsanlegt að takmarka ræðutíma án þess að gera það í svona stórum stíl. Í öðru lagi skiptir verulega miklu máli hvort þessi utandagskrárumr., sem þarna er leyfð, er almennt aldrei fyrr en í lök þingfundartímans eða hvort hún væri t. d. í upphafi þingfundar. Ég hygg að menn væru miklu fúsari til þess að fallast á að utandagskrárumr. tæki ekki nema einn hálftíma og umr. væri verulega niðurskornar hvað ræðutíma snertir ef það væri þá um leið regla að þessi umr. ætti sér stað í upphafi fundarins, en ekki að hún ætti sér stað undir lok fundarins þegar öll athygli er dreifð og beinist ekki lengur að fundum þingsins. Það þarf ekki að segja neinum þm. þau tíðindi að upphaf fundar vekur miklu meiri athygli fjölmiðla en lok fundar. Undir lok funda er það meginregla að allir fréttamenn blaða, útvarps og sjónvarps eru farnir heim. Það að hefja utandagskrárumr. í lok fundar er ekkert annað en strika yfir þær og segja: Þær eiga enga athygli að vekja héðan í frá nema þær örfáu sem falla undir skilgreiningu 2. mgr. Þess vegna segi ég að þetta, að setja þessar umr. allar upp fyrir lok fundartímans, er býsna mikið atriði í málinu. Ég vil svo segja það að lokum að vegna þess að hér er bersýnilega um talsvert ágreiningsmál að ræða meðal þm. og málið er samið af nefnd sem kosin var í Sþ. til að undirbúa málið finnst mér ekki við hæfi að við samþykkjum hér að vísa málinu aftur til sömu nefndar sem bjó það úr garði. Ef ágreiningur er um málið meðal annarra en þeirra sem sitja í þessari nefnd, sem bjó það til, er það mjög óeðlilegt að vísa því aftur til nefndarinnar, sem gekk frá málinu, frekar en vísa því með eðlilegum þinglegum hætti til allshn., fyrst í Ed. og svo til allshn. í Nd. Ég vildi gera það að tillögu minni hér að þessu máli verði vísað til allshn. deildarinnar.

Flm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði að það væri síður en svo ástæða til að flaustra þessu máli. Já, getum við ekki öll verið sammála um það? En er það nú að flaustra máli sem er tekið upp árið 1983 og búið að vinna að síðan? Þingskapanefndin samanstendur af fulltrúum allra þingflokka. Allir þingflokkar stóðu að því að nefndin væri sett á stofn. Þingflokkarnir hafa getað fylgst með þessu máli allan tímann. Og allir þm. fengu þetta frv. í hendur í febrúar s. l. Er það nú að flaustra þessu máli þó að við afgreiddum það á þessu þingi? Ég vænti þess að enginn haldi því fram við nánari aðgát að þetta geti verið að flaustra málinu. Hv. 3. þm. Norðurl. v. leggur ítrekað mikla áherslu á að það sé ágreiningur um þetta frv. Hann lætur sem það sé mjög mikill ágreiningur. En ef menn segja þetta mega þeir ekki segja þetta á grundvelli misskilnings. Ég benti á það í ræðu minni áðan að sumt af því sem hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur sagt í þessari umræðu er byggt á misskilningi. Hv. 3. þm. Norðurl. v. svaraði því engu nú. Það skil ég vel. Hann sem góður og skynsamur maður sá að þarna var um misskilning að ræða. En við skulum ekki draga of miklar ályktanir af misskilningi. En um hvað er þá þessi ágreiningur? Mér fannst það koma hér fram að þessi ágreiningur þyrfti ekki fyrir fram að vera óyfirstíganlegur. Hv. þm. benti á tvö atriði og auðvitað eru bæði þessi atriði álitamál. Hann sagði að það ætti að takmarka umræður um þáltill. og fsp. minna en frv. gerði ráð fyrir. Auðvitað getur þetta verið álitamál. En ég hef skýrt hvernig við í þingskapalaganefnd komumst að þeirri niðurstöðu, sem lýsir sér í frv., um þessi efni. Hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði að það væri allt annað ef utandagskrárumræða skv. 1. mgr. 32. gr. væri í upphafi fundar en ekki í lok fundar Sþ. Ég viðurkenni það. Og það er álitamál, hvort heldur eigi að vera. Auðvitað ræddi nefndin þetta og lagði þetta niður fyrir sér. Og nefndin komst að þeirri niðurstöðu að það færi vel á því að staðsetja þetta í lok fundar, m. a. með tilliti til þess að við getum eitthvað þokað okkur frá því ófremdarástandi og óvirðingu sem Alþingi hefur af því að það eru yfirleitt örfáir, jafnvel tveir til þrír þm., jafnvel einn þm., að hlusta á ræðumann í lok fundar í Sþ. Þetta sjónarmið kom þarna til. En ég endurtek: Auðvitað er álitamál hvar á að staðsetja þetta. Ég verð nú að segja að þetta eru einu atriðin sem hv. 3. þm. Norðurl. v. víkur að sem ágreiningsefni. Mér þykir ekki hlýða að leggja mikla áherslu á ágreining í þessu efni, heldur skulum við taka höndum saman og athuga hvort við getum fengið víðtækari samstöðu í þessu efni en nú er. En þó verður það að vera á þann veg að það sé gerð veruleg bragarbót í þessum efnum í þá átt sem frv. gerir ráð fyrir varðandi þáltill., fsp. og umræður utan dagskrár því að annars er starf okkar hégómi einn og ég tel að þá sé ekki framkvæmdur sá vilji Alþingis sem lá á bak við ákvörðunina um að stofna til þessarar endurskoðunar sem við nú fáumst við. Ég hef áður komið að því hve þýðingarmikið er að ljúka þessu máli á þessu þingi. Ef mönnum finnst ástandið eins og það er þurfa nauðsynlegar breytingar ber okkur að gera þær breytingar nú þegar og okkur er ekkert að vanbúnaði til þess að gera það. Hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur sagt hér: Það er nauðsyn á breytingum. Ég vil leyfa mér að treysta því að skv. því sé hv. 3. þm. Norðurl. v. með því að koma þessari breytingu í framkvæmd á þessu þingi. Með tilliti til þess lagði ég í samráði við þingskapalaganefnd ekki til að þessu frv. yrði vísað til fastanefnda þingsins, heldur að þingskapalaganefndin starfaði áfram og tæki til athugunar þær brtt. sem fram kæmu. Það er mín skoðun, það var skoðun þingskapanefndarinnar, að það væri vel búið að meðferð þessa máls á þennan hátt. Það er ekki einsdæmi að slíkt sé gert þegar þingkjörin nefnd vinnur frv. Það er allt annað ef það er einstakur þm. eða ríkisstj. sem flytur málið, að þá fari það til fastanefndar. En eins og málið ber að og eins og það er mikil þörf á að afgreiða það nú var ekki gerð tillaga um fastanefnd. Nú þykir mér þessi till. hv. 3. þm. Norðurl. v. að vísa frv. til allshn. það viðurhlutamikil að ég vil óska þess við fulltrúa allra þingflokka að athuga það nú áður en við göngum til atkvæða um þetta mál hvort þingflokkarnir vilja afgreiða málið á þessu þingi og hvort þeir telji að það verði gert með öðrum hætti en þeim að málinu verði flýtt á þann veg að vísa því ekki til nýrrar nefndar nú. Ég vil því leyfa mér að óska þess að atkvgr. um tillögu hv. 3. þm. Norðurl. v. um að vísa málinu til allshn. verði frestað. Ég teldi að það færi vel á því að við gætum sett fund aftur kl. 6 að loknum þingflokksfundum og þá lægi þetta fyrir, hver er vilji þingflokkanna í þessu efni. - Fundarhlé.



Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hv. 4. þm. Vestf., 1. flm. þessa frv., allnokkrum sinnum hér í umr. að það hefði verið vilji Alþingis að endurskoða þingskapalögin og vísaði hv. þm. þar til þáltill. sem Alþingi hefur samþykkt. Mig langar til þess að benda á að það er eitt að vera sammála um að endurskoðun skuli fara fram og annað að vera sammála í einu og öllu um niðurstöður þeirrar endurskoðunar. Þarna er greinarmunur á, enda hefur það komið fram hér í umr. að það eru skiptar skoðanir á einstaka atriðum í niðurstöðum þessarar endurskoðunar og það tel ég ákaflega eðlilegt. Ég hef þegar gert grein fyrir aths. Kvennalistans við þessar niðurstöður og ætla ekkert að fjölyrða meira um það hér nú. En hér hefur komið fram till. um að vísa málinu til hv. allshn. þessarar deildar. Ég var að vísu ekki hér inni í þingsal, því miður, þegar hv. 3. þm. Norðurl. v. gerði till. um það þannig að ég heyrði ekki rökin fyrir því, en þingflokkur Kvennalistans hefur fjallað um þetta mál núna á þingflokksfundi í millitíðinni og við teljum að eðlilegast sé að þingskapalaganefndin haldi áfram að fjalla um þetta mál eða þá að kosin verði enn önnur nefnd til þess að gera það. Það er m. a. vegna þess að í hv. allshn. eiga ekki sæti fulltrúar allra þingflokka. Hún er því að okkar áliti ekki mjög heppilegur vettvangur til þess að fjalla um þetta mál þar sem þar með er ekki tryggt að sjónarmið allra þingflokka komist til skila. Þingskapalaganefndin virðist vera álitlegri kostur í þessu efni, enda er hún best inni í málinu og fyllsta ástæða til að sú þekking nýtist áfram við meðferð málsins. Þingflokkur Kvennalistans vill gjarnan að það takist að afgreiða málið á þessu þingi og að sú vinna, sem þegar hefur verið lögð í það, nýtist sem allra best. Það er eindregin ósk mín að þingskapalaganefndin reyni nú til hlítar í meðferð málsins, þ. e. ef það reynist meiri hluti fyrir því að hún fái málið til meðferðar milli 1. og 2. umr. málsins, að ná samkomulagi og samræma þau mismunandi sjónarmið, sem hér hafa komið fram í umr. málsins, á þann veg að sem allra flestir megi vel við þessa endurskoðun þingskapalaganna una.

Flm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að ræða efnislega um frv. núna. Það hefur komið hér ágreiningur fram um málsmeðferðina, hvort málinu verði vísað til allshn. eða að þingskapanefndin, sem unnið hefur frv., haldi áfram að fjalla um málið eins og ég gerði ráð fyrir. Ég tel rétt í þeim anda sem unnið hefur verið í öllu þessu máli að leitast verði við að ná sem mestri samstöðu og núna verði að loknum umræðum frestað atkvgr. um málið og við athugum málið til næsta fundar. Ég legg það til.



Herra forseti. Á fundi sínum hefur landbn. fjallað um þetta frv. og mælir með samþykkt þess. Allir nm. skrifa undir nál. um samþykki fyrir heimild handa ríkisstj. að selja jörðina Víðines í Beruneshreppi í Suður-Múlasýslu. Um þetta þarf ekki að hafa mörg orð. Ég vildi þó segja það hér að í lýsingu á jörðinni í safnritinu „Sveitir og jarðir í Múlaþingi“ segir að jörðin sé í Fossárdal norðan Fossár, sem rennur í Berufjörð, er bærinn um 5 km frá þjóðveginum og var bærinn, þegar hann stóð, í 150–160 m hæð yfir sjó og þykir nú trúlega ekki mikill búhnykkur að slíkri jörð í dag þó að þetta sé góð viðbót landfræðilega og búskaparlega séð fyrir þann mann sem býr á Lindarbrekku. Jörðin fór í eyði 1944. Þar er allt óhreyft og engu spillt með vélum, en hins vegar hefur Fossá brotið upp verulegan hluta túnsins og nálgast nú bæjartættur. M. a. til þess að varna því að meira tjón verði af vill Gunnar bóndi á Lindarbrekku eignast jörðina til þess að verja þær frægu bæjartættur sem þarna eru því þar standa enn sem nýhlaðnir veggir bæjarins sem hlaðinn var 1927. Í lokin má ég til með að geta þess til gamans að á þessu harðbýla koti, þar sem aðeins fengust 100 hestburðir af heyi, bjuggu síðustu 17 árin eða allt til 1944 hjón sem eignuðust 17 börn og öll komust þau til manns svo að ekki hefur ætíð verið þar svo þögult í túni sem nú er. Í gamla sögu skal ekki frekar farið, en jörðin var nákvæmlega 100 ár eða eina öld í byggð. Landbn. mælir með þessum rökstuðningi og enn frekari sem hér mætti tíunda með því að þessi jarðarsala fari fram.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til. l. um Fiskveiðasjóð Íslands, en frv. þetta er flutt í framhaldi af skuldbreytingu á lausaskuldum sjávarútvegsins, en að því máli hefur unnið um langt skeið vinnuhópur. Alltaf var gert ráð fyrir því að Fiskveiðasjóður Íslands yfirtæki allt að 500 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar upphæðar í erlendri mynt sem sérstaklega var ráðstafað til að greiða fyrir nefndri skuldbreytingu. Henni er að mestu eða öllu leyti lokið og nýttar hafa verið af þessu fé um það bil 405 millj. kr. Það er hins vegar svo að ýmis fyrirtæki voru í góðum skilum við sína viðskiptaaðila, en höfðu hins vegar safnað verulegum skuldum hjá bankastofnunum. Það hefur verið til meðferðar hjá téðri nefnd með hvaða hætti skuli litið til þeirra eftir að ljóst er að nokkurt fjármagn er eftir af þeirri áætluðu tölu sem ráðstafað var í þessu skyni. Ég sé ekki ástæðu til að fara nákvæmlega út í það mál hér. sjálfsagt er að nefndin afli sér þeirra upplýsinga og að sjálfsögðu munum við koma til nefndarinnar öllum þeim upplýsingum sem verða má í sambandi við mál þetta, en best er að viðkomandi nefnd sé beðin um sem ítarlegastar upplýsingar sem að mestu leyti eru hjá þeim bönkum sem í hlut eiga. Einnig er gert ráð fyrir því í frv. þessu að stimpilgjöld af skuldabréfum séu felld niður, en heimild var í fyrri lögum að fella niður slík stimpilgjöld á s. l. ári vegna þess að menn höfðu vænst þess að frágangi þessara mála væri lokið fyrir áramótin 1984–1985. Svo var því miður ekki og því er nauðsynlegt að taka það ákvæði upp að nýju þannig að ljóst sé að þessi stimpilgjöld séu felld niður, en þau hafa ekki verið innheimt það sem af er árinu. Ég vil að lokinni þessari umr. leggja það til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og sjútvn.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um þetta frv. Á síðasta þingi var flutt frv. um sama efni og var þá samþykkt hér í hv. Ed., en var eigi afgreitt úr allshn. Nd. Sú breyting var gerð á frv. við endurflutning þess nú að ekki var gengið svo langt að leggja til að lögbinda notkun ökuljósa allan ársins hring. Þess í stað er lagt til að notkun ökuljósa verði lögbundin frá 1. sept. til 30. apríl ár hvert í þeirri von að frv. nái fram að ganga. Ákvæði 2. gr. er þáttur í þeirri viðleitni að tryggja sérstaklega öryggi ungra vegfarenda, þar á meðal skólabarna. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt.