Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta, er hæstv. forseti samþykkti sem brbl.. hefur nú verið í gildi um nokkurt skeið. Samkvæmt því er ekki skylda að gefa upp vegna eignakönnunar fjárhæðir í sparisjóðsbókum, sem minni eru en 200 kr., og hefur það orðið til mikilla þæginda, því að fjöldi innstæðna fellur undir þetta, og hefur það gert eignakönnunina umfangsminni en ella hefði orðið. Nefndin hefur haft þetta frv. til athugunar og taldi sig einróma fylgjandi því, að frv. væri samþ. eins og fyrir liggur, og ég vænti þess, að svo verði, enda í raun og veru liðnir þeir tímar, er það nær til. - Hef ég svo ekki fleira um þetta að segja.



Herra forseti. Það er ekki til að mótmæla frv., að ég tek til máls, heldur til þess að benda n. á það, að það er alveg nauðsynlegt að gera nú jafnframt aðrar breytingar á eignakönnunarlögunum. Í fyrsta lagi vantar í þau öll ákvæðin um það, hvernig menn eigi að ná rétti sínum, ef þeir þykjast hafa orðið hart úti við eignauppgjör og verið rangindum beittir af nefndinni. Um þetta er ekki svo mikið sem einn stafur í lögunum. Það er heldur enginn stafur fyrir því í lögunum, að menn hafi rétt til að fylgjast með því, hvernig á þá er lagt. Væntanlega gætu menn kannske gert skriflegar kvartanir til stjórnaraðila, en um það vantar sem sagt öll ákvæði í lögin. Það vantar og í lögin ákvæði um það, að gerðir nefndarinnar skuli liggja frammi eins og annarra skattanefnda og að menn hafi rétt til að kæra. Og þegar nú er verið að breyta lögunum og þessi hlið laganna ekki komin í framkvæmd að neinu leyti, þá er upplagt að lagfæra þetta einmitt nú og setja inn í lögin ákvæði um það, hvernig menn eigi að ná rétti sínum, ef þeir eru órétti beittir. - Þetta vænti ég, að nefndin vilji taka til athugunar.



Ég get borið formanni nefndarinnar þetta, sem hv. þm. sagði. En frá mínum bæjardyrum séð virðist mér leiðin hljóta að vera sú, að menn snúi sér til fjármálaráðuneytisins, sem sett er yfir nefndina og gæti tekið í taumana, ef ástæða væri til. Annars finnst mér ekki eiga við að hnýta þessum óskyldu ákvæðum aftan við þessi bráðabirgðalög, sem hér á að staðfesta, og teldi réttara, að þau kæmu fram sem sérstakt frv. En ég skal minnast á þetta við form. n. fyrir 3. umr.



Herra forseti. Ég verð að segja, að mér finnst mjög óviðkunnanlegt. ef það er ætlun hæstv-. ríkisstj. að kasta þessu stórmáli hér inn í d. án þess að virða það svo mikils, að neinn hæstv. ráðh. sjáist í d. og án þess að nokkurt orð sé sagt til skýringar þessu margra milljóna máli og mikla atvinnumáli. Og ég vil lítt una því, að hæstv. ríkisstj. ræði ekki þetta mál við 1. umr. hér.

Forseti (BSt): Ég er nú hv. 3. landsk. þm. sammála um þetta. En það er með hæstv. ráðh. eins og aðra hv. þm., að það er ekki gott að ráða við það, ef menn mæta ekki á deildarfundum hér, því að forseti hefur ekkert refsivald eða annað vald til þess að beita til að þvinga hv. þm. til þess að mæta á þingfundum. Eina refsivaldið, sem í þingsköpum var, sem forseti hafði í þessu efni, er þaðan horfið, og liggur þetta mál fyrir til umr.



Ég vil taka það fram. að mér er ákaflega óljúft að sætta mig við, að þessi hv. þd. taki við hverju málinu á fætur öðru sem hæstv. ríkisstj. flytur, án þess að hæstv. ríkisstj. virði þau svo mikils að leggja þau fyrir hv. d. Ég vil því mjög ógjarnan taka þátt í að vísa áfram máli, sem ríkisstj. ekki leggur fyrir hv. d., þó að hún flytji málið. Hér er um stórmál að ræða og því fyllsta ástæða til þess af hálfu ríkisstj. að gera grein fyrir þessu máli. Ég mun því sitja hjá við þessa atkvgr. og mun gera það. þegar svona stendur á um mál, sem hæstv. ríkisstj. flytur.



Herra forseti. Þetta mál hefur tekið smábreytingum í Nd. Það hefur verið rætt við nm. í sjútvn., og eru þeir sammála um að fallast á breytingar Nd. Aðalbreyt. eru þær, að í stað orðanna „viðskiptafulltrúum Íslands“ komi: fulltrúum Íslands. - Enn fremur er breyt. á 7. gr. frv. frá hv. 3. þm. Reykv. (HB), sem einnig hefur verið samþ. í Nd. og við höfum ekki heldur neitt við að athuga. Efnislega hnígur hún að því að tryggja félögum, að aðrir taki ekki upp samnefni skipa þeirra. Önnur félög en Eimskipafélag Íslands mættu þannig ekki taka upp fossanöfn á skip sín t.d., og er hér um að ræða nokkurs konar lögverndun á heitum skipa. Við leggjum því til, að frv. verði samþ. eins og það kemur frá Nd.



Herra forseti. Það gerist ekki þörf langrar ræðu um þetta nú. Brtt. á þskj. 397 voru teknar aftur til 3. umr. við 2. umr. Þær liggja hér fyrir með þeim smábreytingum, sem sjá má hér á þskj., og sé ég ekki ástæðu til að fara frekar út í það.



Herra forseti. Ég vil út af ræðu hv. 1. þm. Eyf. taka það fram, að orð mín átti ekki að skilja sem ásökun á n. Ég benti aðeins á það, að við umr. kom skýrt í ljós, að einn nm. hafði sérstöðu í málinu og var alveg á móti nál., og vil ég leiðrétta það, ef hæstv. forseti hefur skilið mig á þann veg, að ég væri að óvirða n. En því verður ekki neitað, að það kom í ljós við umr., að þetta nál. er ekki merkilegt plagg í málinu og þannig úr garði gert, að þm. hefðu hlotið að fá ranga hugmynd um málið, ef þeir hefðu aðeins lesið nál., en ekki hlustað á klukkustundarræðu eins nm., sem var þó ekki frsm., en upplýsti þó fjölmörg atriði sem nál. kemur ekkert inn á. Hæstv. forseti þarf ekki að vera að tala um hrossakaup í þessu sambandi, og ég lýsi yfir því, að hann getur a. m. k. ekki gert hrossakaup við mig. Hann sagði, að afstaða sín til málsins væri mörkuð af því, að hann væri á móti menntaskólabákni í Rvík. En það hefði þá átt að koma skýrt fram í gögnum, að hann væri því mótfallinn. Því að þótt hann hafi samþ. brtt. menntmn. á þskj. 365, þá sé ég ekki, að það sé nein yfirlýsing móti því, að ekki verði reistir fleiri menntaskólar í Rvík. Brtt. hnígur fyrst og fremst að því, að það eigi að koma þrír nýir skólar í landinu og að þeir rísi annars staðar áður en fjölgað er slíkum stofnunum í Rvík. Þá fullyrðir hann, að kostnaður verði ekki meiri, þótt skólum verði fjölgað. Því til sönnunar liggja hér engin gögn fyrir, og reynslan sýnir hið gagnstæða. Því fleiri skólar, því meiri kostnaður. Skólinn á Eiðum hlýtur t. d. að kosta miklu meira fé með heimavist en heimavistarlaus skóli eins og á Ísafirði. En á Eiðum varð vitanlega ekki komizt hjá slíkum kostnaði og jafnvel ekki hjá því að reisa kennarabústaði eða nýbýli fyrir kennara. Annars hef ég haft till. í þessu máli, sem hv. menntmn. hefur ekki viljað sinna. Hv. þm. (BSt) sagði, að það hefði verið dregið í efa, að fleiri menntaskóla þyrfti á Íslandi, og beindi því til mín. En hér er um misskilning að ræða. Ég sagði aðeins, að ég væri ekki bær að dæma um það, og ég efast um, að nokkur sé raunverulega fær um að segja nákvæmlega eða dæma um það. Hitt er ég hv. þm. sammála um, að miðað við menntunarkröfur nútímans og menntun almennings, þá sé stúdentspróf hlutfallslega ekki meira en gagnfræðapróf fyrir 40 til 50 árum, en hvorugur okkar er bær um að dæma um það, hvort fjölga þarf menntaskólunum. Hv. þm. sagði, að fólk flyttist til Rvíkur til að geta komið börnum sínum þar til mennta, en mér er þá spurn: Yrði það ekki alveg sama útkoman með Ísafjörð, ef menntaskóli yrði reistur þar? Ef það er hætta á, að fólk flytjist til Rvíkur til að koma börnum sínum þar í menntaskóla, yrði um sömu hættu að ræða á Ísafirði, ef þar væri reistur menntaskóli að menn flyttust í kaupstaðinn, nema því aðeins að hv. þm. ætlist til þess, að jafnframt verði reistar heimavistir á Ísafirði, og ef hann ætlast til þess, þá eru fallin burt rökin fyrir því, að nauðsynlegt sé að hafa menntaskóla í hverjum landsfjórðungi. En séu ekki byggðar heimavistir, sé ég ekki annað en það sé nákvæmlega sama hættan á því, að fólk flytji að skólanum með börn sín. Ég bað hv. flm. og menntmn. að athuga, hvort ekki gæti orðið samkomulag um, í stað þess að ákveða tölu menntaskólanna í lögum, að efla svo héraðsskólana, að þeir ættu þess kost að auka við sig bekkjum. 3. og 4. bekk menntaskóla, og svo áframhaldandi. Þess sér hvergi stað í þessu frv., en ég hygg, að það verði samt þróun þessara mála, að þeir héraðsskólarnir, sem mest eru sóttir, eins og t. d. Laugarvatn, þróist smátt og smátt upp í að verða menntaskólar. Þar er nú framhaldsdeild í vetur, sem samsvarar 3. bekk. og taka nemendur úr henni próf upp í fjórða bekk menntaskólans í vor. Á þennan hátt, sem ég álít réttan, geta unglingarnir dvalizt tveimur til þremur árum lengur við nám heima í héraði, og svo smáþróast og lengist skólahaldið, unz kominn er fullgildur menntaskóli. Það er vitanlegt, að það veltur mest á mönnunum, sem stjórna þessum skólum. sbr. Möðruvallaskóla og Jón Hjaltalín og Stefán Stefánsson skólameistara og Sigurð skólameistara, alveg án tillits til þess, hvar skólarnir eru staðsettir. Og það er eins með skólann á Núpi í Dýrafirði. Það hefði enginn miðlungsmaður komið upp þeim skóla til að byrja með, um það er varla ágreiningur. Ég tel þá stefnu, sem ég hef lýst, vera happasælli en að leggja allt kapp á að ákveða, að menntaskólar skuli vera 5 í landinu. Ég treysti mér ekki til að vera með þessu frv. eins og það er, og mun ég því greiða atkvæði móti því.



Herra forseti. Þegar ég í gær ræddi um seinagang þann, sem verið hefur á afgreiðslu þessa máls hér, rakti ég það samkvæmt upplýsingum frá skrifstofu þingsins. Ég hélt, að ég hefði ekki skellt skuldinni á hæstv. forseta, eða hann sem formann menntmn., enda er það fjarri mér að segja, að hann eigi sök á þessu. Ég get þvert á móti sérstaklega tekið það fram, að hann hefur boðað á milli 10 og 20 fundi í n., en án árangurs, þar eð ekki hafa komið nema tveir og þrír á fund.  Ég skal þá víkja að ræðu hv. 4. landsk. (BrB). Hann tjáði sig hreinlega vera andstæðing þessa máls, og hef ég ekkert við það að athuga í sjálfu sér, hann um það. Hann ræddi síðan nokkur efnisatriði, og kem ég nú að því. Hann taldi, að ýmsum málum lægi meira á en þessu, og hv. þm. Barð. sagði eitthvað svipað. Auðvitað get ég ekki, sem er annar af flm. þessa frv. vitað, í hvaða röð málin eru í heila þessara hv. þm. En það stendur hvergi skrifað, - það get ég sagt, - að þetta mál skuli vera númer eitt á framkvæmdaskrá ríkisins. Það er hreint og beint gefið í vald fjárveitingavaldinu á hverjum tíma, hvenær ráðizt skuli í framkvæmdir þær, sem hér um ræðir. Það er aðeins ákveðið, að menntaskóli skuli vera í hverjum fjórðungi. Hv. 4. landsk. taldi rangt að stofna fleiri og smærri skóla, aðallega smærri, og talaði einkum um kennaravandræði í því sambandi. Góðir sérkennarar hefðu ekki nóg að starfa á stöðum úti á landi, og kraftar þeirra nýttust ekki eins vel og þyrfti. Það er rétt, að það þarf úrvalskennara í tungumálum, stærðfræði, íslenzku og fleiri greinum við slíka skóla. En á Ísafirði og Eiðum, og ef menntaskóli á Suðurlandi yrði stofnaður á Laugarvatni, er of litlu starfssviði ekki til að dreifa, því að á öllum þessum stöðum eru skólar fyrir, sem hafa fulla þörf fyrir þá starfsgetu góðra kennara, sem afgangs kynni að verða frá menntaskólunum á þessum stöðum. Væri t. d. afburðamaður kennari í íslenzkum fræðum á Ísafirði við menntaskóla þar, þá er gagnfræðaskóli við hliðina og nemendur í honum hátt á þriðja hundrað að tölu, svo að nóg væri fyrir þann kennara að gera. Alveg hið sama yrði á Laugarvatni, og eins á Eiðum, þar sem héraðs- og menntaskóli væru hlið við hlið. Þessi mótbára, um að starfskraftar kennaranna nýttust ekki til fulls, er því ekki á rökum reist. Þá benti hv. 4. landsk. á, að erfitt mundi verða að útvega þessum stöðum góða kennslukrafta, og verra en í Rvík, en reynslan bendir ekki sérstaklega í þá átt, samanber t. d. Menntaskólann á Akureyri. Ég ætla ekki að fara í neinn mannjöfnuð, en ég hygg, að það sé almennt álitið, að þar séu ekki verri kennslukraftar en í Rvík. Og við gagnfræðaskólann á Ísafirði held ég, að séu sambærilegir kennslukraftar við aðra sams konar skóla. t. d. í Rvík, þar sem aðdráttaraflið á að vera mest. Ég hygg, að kennarar við Menntaskólann í Rvík séu rétt upp og ofan að „kvaliteti,“ eins og kennarar úti um land. Þeir geta verið stórmisheppnaðir menn þar eins og annars staðar, jafnvel kennarar í aðalfögum. Ég geri því ekki upp á milli í þessum efnum. Það fer mest eftir því,hvernig forráðamönnum skólanna tekst um útvegun góðra kennslukrafta, og það tekst oftast nær,ef vel er unnið. Þá er það kostnaðarhliðin. Ég tók ekki eftir því, að hv. 4. landsk. reiknaði það út, að ódýrara yrði að færa út kvíar menntaskólans í Rvík en reisa menntaskóla í öðrum landsfjórðungum, enda væri erfitt að fá þá útkomu á dæminu. Ef farin verður sú leið, sem mér finnst liggja í loftinu, að nota gamla menntaskólahúsið í Rvík lengi enn þá sem skólahús, þá fer ekki hjá því, að kosta yrði verulegu fé til þess, þó vonandi ekki eins miklu og til Bessastaðastofu og Bessastaðakirkju, er mun skipta milljónum. Í öðru lagi þyrfti að byggja einhver ný hús og breyta öðrum. t. d. húsi K.F.U.M., ef það yrði keypt og notað til kennslu. Og það er upplýst, að lóðin umhverfis skólann, með þeim hússkrokkum, sem á henni standa og eru í eigu einstaklinga, mundi kosta 5 til 6 millj. kr. Og svo ætti að kveða í kútinn hugmyndina um menntaskóla á Austurlandi og Vestfjörðum og láta Rvík taka við nemendum úr þessum fjórðungum að hálfu móti Akureyri, og mundi þá að því reka, að byggður yrði nýr menntaskóli hér, ekki sízt, ef reist væri hér stórt heimavistarhús, eins og hv. þm. taldi sjálfsagt og mest aðkallandi í öllum þessum málum. Ég veit, að kostnaðurinn við slíkar ráðstafanir í Rvík yrði margfaldur á við það að leysa þetta spursmál með tveimur smærri menntaskálum úti á landi og tiltölulega litlum á við skóla hér. Hér í menntaskólanum eru nú um 460 nemendur, en 500 mun vera hámarkið, og er því að því komið að reisa hér nýjan skóla, ef ekkert er að gert. Nú er verið að leggja niður gagnfræðadeildina við menntaskólann í Rvík, og rýmkast þá í skólanum sem svarar tveimur bekkjum. Ef nú væru reistir menntaskólar á Eiðum og Ísafirði á meðan verið er að fylla upp í þá rýmkun, gæfist Reykvíkingum tóm til þess á meðan að rífast hér um þetta mál, menntaskólamál sitt, ef það yrði þá ekki allt í hönk eins og í menntaskólaleiknum núna. En það ynnist sem sagt tími til að rífast um málið og athuga það. Kostnaðarhliðin er á þá lund, að hún er ekki Reykjavíkur-skólabákni í hag. Mér skildist, að hv. 4. landsk. væri því meðmæltur, að fyrr eða síðar yrði reistur menntaskóli í sveit, og þá talaði hann ekki um kennaravandræðin, sem eru orsök til þess, að hann er á móti menntaskóla á Ísafirði, þó að þar sé skóli með viðbótarkennslukröftum annars vegar og með viðbótarverksviði fyrir fasta kennara við menntaskólann hins vegar. Meira að segja kom hv. þm. Barð. nú inn á þá hugmynd, að héraðsskólarnir allir færu nú að bæta við sig smátt og smátt bekkjum menntaskóla og halda þannig áfram, unz að því kæmi, að unnt yrði að ljúka stúdentsprófi við þá heima í héraði. Hvað segja menn um nýtingu kennslukraftanna í þessu sambandi? Í 300 manna héraðsskóla væru kannske 15 nemendur í framhalds- eða menntaskólanámi og 3–5 í 100 manna skóla hjá þeim kennurum, sem ættu að heita menntaskólakennarar. Þetta væri hin ópraktískasta meðferð kennslukrafta, sem hægt væri að hugsa sér. Auk þess vil ég benda á, að ef erfitt er að útvega kennara til reglulegra menntaskóla úti á landi, hversu erfitt yrði þá ekki að útvega hæfa kennara að þessum fámennu menntadeildum, þar sem menntaskólakennslan væri beinlínis aukahlutverk? Það yrðu fyrst vandræði að eiga við það og óhyggileg sóun á kennslukröftum á fáeina nemendur, eða að góðir kennarar fengjust beinlínis ekki til starfsins. Nei, ég held, að í framkvæmd yrðu þeir agnúar á þessari hugmynd, að hún komi ekki til greina. Með nýju fræðslulögunum var áreiðanlega meginhugsunin sú að gefa gáfuðum unglingum, hvar sem þeir eru á landinu, færi á að njóta gáfna sinna og krafta, og fyrir því er vel séð í l. allt fram að miðskólaprófi. En þegar því er lokið, verður unglingurinn að hafa getu til að ráðstafa sér til framhaldsnáms í Rvík eða á Akureyri. Ef hann ætlar til Rvíkur, hvað kostar það hann? Ekki minna en 8–10 þús. kr. yfir veturinn.  Ég held, að það bezta, sem felst í nýju skólalöggjöfinni, sem hv. 4. landsk. á mestan heiðurinn af sem fyrrv. menntmrh., sé það, að mönnum er gert sem jafnast undir höfði um aðstöðu til að ná miðskólaprófi og öðlast rétt til að setjast í menntaskóla. En ef gera á aðstöðuna sem jafnasta áfram til stúdentsprófs, þá er ekki önnur leið fær en að stofna litla menntaskóla í hverjum landsfjórðungi, og mér er það óskiljanlegt, hví ekki á að fylgja anda löggjafarinnar áfram til stúdentsprófs, og fæ ekki skilið, að hv. 4. landsk. geti verið á móti því á eftir því, sem á undan er gengið. Það kom mér alveg á óvart og er alveg í mótsögn við hans fyrri aðgerðir í þessu máli. Það er nú alger óþarfi að svara þeirri ræðu, sem hv. þm. Barð. (GJ) hélt hér í gær. Af mörgum fáránlegum ræðum, sem ég hef heyrt hann flytja hér í þessari hv. d., var ræða hans í gær langfáránlegust. Hann hafði allt á hornum sér. Nál. var svo ófullkomið og stutt. Frsm. hafði haldið svo stutta framsöguræðu. Annar maður hafði haldið of langa og ýtarlega ræðu um málið og hafði komið með upplýsingar, sem ekki voru í nál. Hvernig ætli það sé annars? Ætli allar upplýsingar, sem koma fram við umr. um mál, verði að koma fram í nál.? Skyldu allar upplýsingar, sem hv. þm. Barð. (GJ) hefur í hinum löngu ræðum sínum, koma fram í þeim nál., sem hann gefur út? Ég held ekki. Það yrði þá aðeins lengd á þeim nál., því að einhverjar upplýsingar hljóta þó að slæðast með í hinum löngu ræðum hv. þm. Barð., sem samanlagt munu vera jafnlangar og ræður allra annarra dm. til samans. Hann hafði allt á hornum sér. Allt var öðruvísi en það átti að vera. Hann vildi kenna forseta þessara d., hv. 1. þm. Eyf. (BSt), hvernig hann ætti að ganga frá nál. Það mátti ekki kalla það álit frá n., ef meiri hl. gekk frá því. Hann kunni ekki við það, að hv. 2. þm. Árn. (EE) hafði áskilið sér að gera grein fyrir atkv. sínu. Þetta kom þó fram í nál. Hv. þm. Barð. (GJ) áskildi sér líka rétt til að gera grein fyrir atkv. sínu, og það gerði hann með löngum skýringum, sem ég botnaði ekki neitt í fremur venju. Svo þegar hv. þm. hafði látið í ljós, hvað hann væri óánægður með allt, sem gert hafði verið af hálfu n., gerði hann grein fyrir afstöðu sinni til málsins, og það var hreint og skýrt og ólíkt mennilegra en aðferðir sumra hv. þdm. til þessa máls, að hliðra sér hjá því að láta afstöðu sína til málsins koma fram. Hann sagðist hreint og klárt vera á móti þessu máli. Og hvers vegna? Af því að Ísafjörður væri bara fiskiðjuver og ætti því ekki skilið að fá slíka stofnun sem menntaskóla. Þar væru ekki nokkur skilyrði til skólahalds. Um lífsskilyrðin sagði hann, að þar væri ekki nokkurt ræktanlegt land, alla mjólk þyrfti að kaupa að og Ísafjörður væri óbyggilegur staður. Ekkert væri óeðlilegra en að þar kæmi menntaskóli. Þar þyrfti að koma grútarbræðsla, og það er alveg satt. Það er engin ný uppgötvun hjá hv. þm. Barð. (GJ). Þar þarf að koma grútarbræðsla, en þess þarf líka á Bíldudal. En rétta lausnin sagði hann, að væri ef nemendur úr Rvík færu að Skálholti, af því að það væri sögufrægur staður, og svo að Rafnseyri. Það er víst enginn á móti því, að þar komi upp menntasetur, og það var víst n. sem átti að unga einhverju út í því skyni að koma upp menningarstofnun á Rafnseyri, en það bara örlar ekki á því enn þá. En er aðstaða til menntaskólaseturs þar? Það yrðu að koma fram einhver rök fyrir því, að þangað yrði hægt að fá kennara og að eitthvað yrði fyrir þá að gera. Það yrðu að koma fram fyrir þessu einhver rök, sem ekki hafa komið fram hjá hv. þm. Barð. og hv. 4. landsk. þm. (BrB). eitthvað annað en það, sem þeir hafa þegar sagt. En sé það svo, að lítið yrði að gera fyrir menntaskólakennara á Ísafirði, yrði að líkindum enn þá minna að gera fyrir góða sérfræðikennslukrafta við menntaskóla á Rafnseyri. Menn hafa dregið mjög í efa þörfina fyrir menntaskóla víðar en í Rvík og á Akureyri. Þessir menn hugsa áreiðanlega ekki um það, að við setningu nýju skólalöggjafarinnar hefur orðið gerbreyting við það, að hægt er að útskrifa nemendur með miðskólaprófi um gervallt landið, þannig að nú fjölgar mjög þeim mönnum, sem rétt hafa til menntaskólanáms. Ef menntaskólar eru ekki fyrir austan og vestan, verður að segja þessu fólki að sækja um skólavist á Akureyri og í Rvík. Þeir, sem ekki geta það, sitja heima og gjalda þannig efnahags síns. En hinir, sem hafa aðra aðstöðu, fara í þessa skóla, og þeir eru þandir út eftir þörfum með byggingu heimavista og nýrra skólahúsa í Rvík, og þar með er tryggt, að skólarnir verði bundnir við Akureyri og Rvík og kannske við nágrenni Rvíkur. Nei, af nýja skólakerfinu leiðir fjölgun nemenda í menntaskólunum, og þá er spurningin: Á að hafa menntaskóla eingöngu norðanlands og sunnan, eða á að hafa þá líka í Austfirðinga- og Vestfirðingafjórðungi, sem ég tel engin rök hafa komið á móti, sem gagn er í? Annað var það, sem hv. þm. Barð. (GJ) sagði. Hann sagðist ekkert skilja í forseta þessarar d., hv. 1. þm. Eyf. (BSt). að hafa ekki borið fjárhagslegar áhyggjur af framkvæmd þessa máls. Nú eru till. n. á þá leið, að engin fjárhagsleg skuldbinding er lögð á ríkið í sambandi við þetta á næstu áruml og þingið getur kannske spornað við framkvæmdum langa tíð, vegna þess að fjárveitingar til menntaskóla þessara eiga að ákveðast með ákvæðum fjárl. á sínum tíma. Ég held því, að núv. form. fjvn., ef hann heldur ekki, að hann verði það eilíflega, þurfi ekki að hafa þungar áhyggjur af fjárhagshlið málsins. Ég held ekki heldur, að hv. 1. þm. Eyf. (BSt) hafi áhyggjur af fjárhagshlið málsins, þegar það er framkvæmt á þennan hátt. Ef málið verður samþ., stendur til boða ókeypis lóð undir menntaskólahús, því að bæjarstjórn Ísafjarðarkaupstaðar hefur sent tilboð um það til þingsins. Gagnfræðaskólinn mundi reyna að fá kennslukrafta til þess að taka við af miðskólaprófinu og kennsla yrði hafin fyrir 1. bekk menntaskóla - við skulum segja næsta vetur - og í framhaldi af því síðan 2. bekkjar kennsla og á 3 ári 3. bekkjar kennsla. Og þetta væri hægt í þeim góðu húsakynnum, sem gagnfræðaskólinn býr við, án þess að byrja þyrfti að byggja. En eftir að allir árgangarnir fjórir væru komnir í gang, þyrfti nýtt hús. Það eru því ekki horfur á öðru, þótt undinn yrði að þessu bráður bugur, en að það yrði ekki fyrr en eftir 4 ár, sem ríkið þyrfti að fara að standa straum af byggingu. Það yrði að vísu nokkuð aukinn kennslukostnaður, og síðar, eftir því sem kennslan ykist, mundi sá kostnaður fara hækkandi. Svona hygg ég, að þetta mundi gerast á Ísafirði og sennilega líka á Eiðum. Það þyrfti hvorki að gerast í ár né að ári, og sennilega yrði árabil þangað til þetta yrði komið í kring á báðum stöðunum. Mér finnst, að eina atriðið, sem hægt er að deila um eins og nú stendur, sé það hvort það sé rétt, að þeirri útþenslu, sem fyrirsjáanleg er og verður í aðsókn að menntaskólunum, sé svarað með byggingu menntaskóla vestanlands og austan, eða hvort stefnan eigi að vera sú að færa út kvíar menntaskólanna í Rvík og á Akureyri, hvort það á að byggja heimavist í Rvík, auka stúdentafjöldann þaðan. Verzlunarskólinn er nú að byrja að byggja, sjálfsagt með tilliti til þess að útskrifa stúdenta. Á þá að byggja þrjá menntaskóla hér í Rvík og þann fjórða á Akureyri og svo á Laugarvatni og í Skálholti? Þetta er sennilega þróunin, og þá sjá menn væntanlega, hvert verður jafnrétti æskunnar í landinu til náms. Ef þetta yrði, mundu nemendur skólanna ekki koma frá Austfirðingafjórðungi og Vestfirðingafjórðungi, og framvegis eins og hingað til yrðu embættismenn þjóðarinnar úti um landið valdir úr Rvík og af Akureyri, en það sýnir skýrsla fræðslumálastjóra og mþn. í skólamálum, að hefur verið venjan.



Það voru aðeins örfá orð vegna ræðu hv. 3. landsk. (HV). Ég býst við, að í þessu máli sé það alveg hið sama sem fyrir okkur vakir, svo að við ættum að geta rætt það alveg rólega. Við viljum báðir, að að því sé stefnt að skipa málum þannig, að sem allra mest jafnrétti yrði milli þegnanna og milli landshluta. Við erum þar á sama máli. En jafnframt þyrfti að vera tryggt, að námið yrði eins fullkomið og kostur er á og aðstaða leyfir í landi okkar. Hv. þm. (HV) vildi ekki gera neitt úr því, að kennslukraftar nytust verr, þótt komið væri upp svona mörgum menntaskólum víðs vegar um landið. Ég færði rök að því, að svo hlyti að vera, þar sem um litla skóla væri að ræða. Það yrðu erfiðleikar á því, að úrvalskennslukraftar notuðust. Hv. þm. benti á, að þessir kennslukraftar gætu líka haft verkefni við gagnfræðaskólana. Þá er nú fyrst því til að svara, að oft er óheppilegt að blanda saman kennsluliði við menntaskóla og gagnfræðaskóla. Það er oft óheppilegt að nota þá krafta við menntaskóla, sem hægt er að nota við gagnfræðaskóla. Í öðru lagi efast ég um, að nægileg verkefni væru fyrir hendi í ýmsum námsgreinum. jafnvel þótt gagnfræðaskólar yrðu teknir með, og alveg sérstaklega kemur þetta til greina þar, sem gera verður ráð fyrir því, að menntaskólar séu tvískiptir, í máladeild og stærðfræðideild, því væri farið að byggja menntaskóla víðs vegar um landið, sem ekki væri hægt að skipta í máladeild og stærðfræðideild, teldi ég það illa farið, en það eru líkur til, að svo yrði þar, sem ekki er hægt að fullskipa bekkina. Nú býst ég ekki við, að þetta vaki fyrir hv. flm. En ég teldi það illa farið að koma upp mörgum menntaskólum og stærðfræðideildir yrðu aðeins á tveim stöðum. Ef þetta yrði, yrðu einir 3 menntaskólar, sem hefðu eingöngu máladeild, en það yrði til þess, að nemendur úti um land, sem þessa skóla sæktu, mundu fara í máladeild, því að þeir ættu ekki annars kost. Það mundi fara þannig, að þessir nemendur færu í máladeild, þótt þeir annars hefðu farið í stærðfræðideild, ef þeir ættu jafnan kost á því. Nú er það svo, að nám í stærðfræðideild er eitt af því allra nauðsynlegasta og það, sem mest vöntun er á í okkar þjóðfélagi. Það er nauðsynlegt fyrir verkfræðinga, náttúrufræðinga í ýmsum greinum, efnafræðinga o. s. frv., sem mikill skortur er á. Þótt ekki væri annað en þetta, teldi ég það mjög óheppilegt, enda er það svo, að það er mjög kostnaðarsamt að koma upp stærðfræði- og náttúrufræðideild með sæmilegri aðstöðu, ef slík deild á að vera eitthvað lík því, sem nauðsynlegt er, að hún sé. Þá vildi hv. þm. ekki upp úr því leggja, að erfiðara væri að fá kennslukrafta út á land en hér í Rvík og benti á Akureyri. Það má segja, að sæmilega hafi gengið að fá kennslukrafta til Akureyrar, en þó kvartaði fyrrverandi skólameistari undan erfiðleikum, sem á því væru vegna samkeppninnar við Rvík  Þá spyr hv. þm., hvort dýrara sé að hafa marga skóla, og kemst að þeirri niðurstöðu, að það sé ekki dýrara, en þegar hann var að ræða um þetta, varð mér ljóst, hvað í till. hans felst, hvað fyrir honum vakir. Það á ekki að byggja nýtt menntaskólahús í Rvík. Í stað þess eigum við að byggja skóla úti um landið. Það er þessi röð, sem hann vill hafa á framkvæmdunum. Þegar ég heyrði þetta, var ég enn þá sannfærðari en áður um það, að hér er verið að fara ranga leið. Ég er því nú enn þá meira á móti þessu frv. Mér varð af þessum kafla í ræðu hv. þm. ljóst, hversu skakkt það er, sem hann leggur til. Ég er sannfærður um, að þýðingarmesta verkefnið er að koma upp nýju menntaskólahúsi í Rvík. Þetta hús, sem kennt er í, er ófullnægjandi á alla lund. Húsakynni eru þar svo lítil og það er troðið svo í skólann, - og verður haldið áfram að troða í hann, - að það er alveg óforsvaranlegt. Og í staðinn fyrir það, að hv. 3. landsk. þm. (HV) telur hæfilegt að hafa 20–25 í bekk, eru þar, eftir því hvað stofurnar eru stórar, í bekk upp undir 40. Þessi þrengsli eru þó út af fyrir sig, en húsakynnin eru svo léleg, að það er alveg óviðunandi og háir kennslunni. - En svo er ekki bara um þetta að ræða. Hér eru engin skilyrði fyrir náttúrufræði- og stærðfræðikennslu, og því þarf að koma upp nýju húsi. Það þarf að koma upp skólastofum, sem geta gegnt sínu hlutverki fyrir eðlisfræði og efnafræði og til þess að geta gert tilraunir. Þetta er mjög aðkallandi. Og til þess að hægt sé að koma menntaskólamálinu í lag, þarf að koma upp menntaskólahúsi í Rvík. Það er höfuðröksemd mín gegn frv., að við eigum að einbeita okkur að því nauðsynlegasta á undan öðru. Þá sagði hv. þm., þegar hann var að tala um kostnaðarhliðina, að það að byggja heimavist í Rvík mundi verða eins dýrt og að koma upp menntaskólum úti um landið. M. ö. o., hann álítur ekki brýna nauðsyn á því að koma upp heimavist í Rvík. Ég er alveg á öðru máli. Það þarf að koma upp heimavist og þótt þessir skólar yrðu úti um landið, þyrfti líka að koma upp heimavist. En ég er alveg sannfærður um það, að aðalmenntaskólanámið verður í Rvík, enda er það vafalaust heppilegasti staðurinn fyrir slíka hluti, m. a. vegna bókasafnanna. Hv. 3. landsk. þm. minntist á það í lok ræðu sinnar, eða lok þess hluta ræðunnar, er hann beindi til mfn. að ég hefði talið, að til mála gæti komið að stofna menntaskóla í sveit síðar meir, og að þá hefði ég ekki talað um nein kennaravandræði. Það er rétt, að ég minntist ekki á kennaravandræði í sambandi við það, vegna þess að ég álít, að við þurfum að kosta kapps um að auka kennaralið okkar á næstu árum, því að það er nauðsynlegt til þess að geta haldið uppi kennslu fyrir þann fjölda nemenda, sem ætla að stunda menntaskólanám, á hvern hátt sem þessi mál verða leyst, hvort sem þessir skólar verða fleiri eða færri. Og ég gerði ráð fyrir, að jafnvel þó að byggt yrði hús hér í Rvík og skapaðar aðstæður til þess að hafa hér skóla með 500 nemendum eða fleiri og svo hafður annar skóli slíkur á Akureyri, þá mundi það, þegar stundir líða og það fljótlega. ekki fullnægja þörfinni fyrir slíka skóla. Og það þýðir, að ef komið er upp fleiri nýjum skólum, þarf að fá til þeirra aukið kennaralið. Það er auðvitað ekki það, sem okkur greinir á um, að auka þurfi kennsluna og bæta við kennslukröftum í menntaskólum, ef þarf að sjá fleiri og fleiri nemendum fyrir þeirri kennslu, heldur en ágreiningur um það, hvaða leiðir eigi að fara og í hvaða röð verkefnin skuli vera tekin.



Ég vildi biðja hæstv. forseta, ef hann sæi sér fært, að fresta atkvgr. um þetta mál fram undir kl. 4, til þess að hægt verði að reyna að ná í þá hv. þdm., sem ekki eru nú staddir í d., til atkvgr.

Forseti (BSt) : Það hefur enginn hv. þdm. beðið um fjarvistarleyfi nema hæstv. dómsmrh. Og samkv. upphafi 33. gr. þingskapa ber hv. þm. að vera við atkvgr., nema þeir hafi fjarvistarleyfi. Þó mun ég verða við þessari ósk um stund að fresta atkvgr. En þessi atkvgr. fer fram áður en fundi lýkur eða er frestað, ef honum verður frestað.

Frsm. meiri hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Sjútvn. hefur haft þetta mál til meðferðar og afgreiðslu og haldið um það nokkra fundi og ekki getað orðið sammála um afgreiðslu málsins. Hv. 6. landsk. þm. (StgrA) vill láta samþykkja frv. óbreytt. og hefur hann gefið út sérálit um málið á þskj. 413 og mun gera grein fyrir sinni afstöðu í málinu. Hann vill láta samþykkja frv. óbreytt. En á það gat meiri hl. n. ekki fallizt. Mál þetta var fyrst flutt á Alþ. hér á síðasta þingi og þá í sambandi við landshöfn í Hornafirði. Á þessu sama þingi var einnig flutt frv. um fiskiðjuver ríkisins á Ísafirði. Og enn fremur var þá flutt frv. um fiskiðjuver ríkisins. En þessi mál náðu engin fram að ganga. Árið 1945 hóf fiskimálan. byggingu á fiskiðjuveri ríkisins hér í Rvík. Það var að vísu mjög dregið í efa, hvaða heimild fiskimálan. hefði til þess að ráðast í þá starfsemi, sem hún gerði þá á kostnað fiskimálasjóðs eða þess fjár, sem fiskimálan. hafði þá með höndum. En fiskimálan. mun þó telja, að hún hafi haft þá heimild í 14. gr. l. nr. 75 frá 1937. En þar er tekið fram, með leyfi hæstv forseta: „Ríkisstjórninni er heimilt að veita stofnunum, félögum og einstaklingum lán eða styrk úr fiskimálasjóði til þess er hér greinir: 1. að koma á fót niðursuðuverksmiðjum fyrir sjávarafurðir eða styrkja niðursuðuverksmiðjur, sem fyrir eru: 2. að kaupa hraðfrystitæki í þau frystihús, sem samkvæmt áliti ráðherra og fiskimálanefndar eru vel sett og hæf til þess að frysta fisk til útflutnings; 3. að styrkja félög sjómanna, verkamanna og annarra til að kaupa í tilraunaskyni togara með nýtízku vinnslutækjum o. s. frv.: 4. að gera tilraunir til veiða með nýjum aðferðum eða nýjum veiðarfærum og leita nýrra aflamiða; 5. að verka fisk eða aðrar sjávarafurðir með nýjum aðferðum, leita nýrra markaða“ o. s. frv. Það er tekið miklu nánar fram hér í l., til hvers má verja fé fiskimálasjóðs, en í aðaldráttum er verksviðið eins og ég hef tekið hér fram. - Í 5. tölul. þessarar gr. er enn fremur tekið fram: „Ríkisstjórninni er heimilt, ef henta þykir, að fela fiskimálanefnd einni ýmsar framkvæmdir samkvæmt framanskráðu, eftir nánari fyrirmælum ráðherra.“ Þetta er í raun og veru sú eina veika heimild, sem stjórn fiskimálanna hafði til þess að ráðast í þetta milljónafyrirtæki sem fiskiðjuver ríkisins er. Og það hefur mjög verið deilt um það, hvort ekki gæti talizt, að það þyrfti að fá aðra og meiri heimild til þess að koma slíku fyrirtæki á stofn. En út í það skal ekki farið nánar hér. Kostnaður við stofnun þessarar stofnunar er hvorki meiri né minni en um 8 millj. kr. Og það hefur aldrei verið leitað annarra heimilda Alþ. fyrir þessum fjárútlátum heldur en þeirra, sem ég hef þegar lesið upp úr 14. gr. fyrrgreindra l. - Skuldir fiskiðjuversins í lok októbermán. s.l. munu hafa verið samkv. reikningum um 7.7 millj. kr. Og mér þykir rétt að lesa hér nokkuð upp, hvernig þessar skuldir skiptast hjá stofnuninni, með leyfi hæstv. forseta. Það er þá fyrst, að tekið hefur verið sem stofnlán lán hjá fiskimálasjóði 750 þús. kr. Fiskimálasjóður hefur fyrst lánað til þessarar stofnunar 750 þús. kr. og síðar annað lán, 515 þús. kr. Síðan hefur stofnunin fengið þriðja lánið, kr. 730689,85. Svo hefur fyrirtækið fengið lán, sem það skuldar, úr Stofnlánadeild sjávarútvegsins, og ég sé ekki, hvaða heimild er til þess. En úr stofnlánadeildinni hefur fyrirtækið fengið að láni kr. 3333000,00. Þá er eitt lánið víxill í Landsbankanum upp á kr. 800000,00, sem ríkið mun ábyrgjast, eftir upplýsingum, sem ég hef fengið. Svo er skuld við styrktar- og lánasjóð fiskiskipa 400000.00 kr. Auk þess er skuld við ríkissjóð kr. 301817,00 og skuld við bæjarsjóð Reykjavíkur kr. 150000,00 Þessar skuldir er alls samtals kr. 6980506,85. Allar þessar skuldir eru til komnar fyrir byggingarkostnað iðjuversins. En auk þess eru rekstrarlán, sem fyrirtækið skuldar, upp á 992600,00 kr. við Landsbankann, sem mér skilst, að ríkissjóður sé ábyrgur fyrir að mikla eða öllu leyti. Þessar upplýsingar eru gefnar upp 27. ágúst 1947, og munu liðir þessarar skýrslu hafa eitthvað breytzt eða færzt til síðan. Byggingarkostnaður er 31. okt. 1947 alls 7705622,91. En þar er meðtalinn rekstrarhalli, sem orðið hefur á fiskiðjuverinu, 55 þús. kr. En auk þess eru óunnar aðkallandi framkvæmdir við fiskiðjuverið fyrir rúml. eina millj. kr., eftir því sem hér er upp gefið frá fiskiðjuverinu. Eftir upplýsingum, sem fyrir liggja, hefur fiskiðjuverið átt í mjög miklum fjárhagslegum erfiðleikum, sem heldur er ekki að furða sig á, þar sem svo mikil vaxtabyrði hlýtur að hvíla á fyrirtækinu, þegar tekið er tillit til allra þeirra lána, sem ég hef þegar bent á. Með ráðherrabréfi, sem gefið var út í byrjun febrúar 1947, er gerð sú skipan, að þáv. hæstv. sjútvmrh. skipar sérstaka stjórn til þess að annast rekstur fyrirtækisins, sem þá um leið er gert að sérstöku fyrirtæki með sjálfstæðu bókhaldi, en þeir, sem áður höfðu stjórnað fiskimálan., voru skipaðir í stjórn fyrirtækisins. Hvað sem segja má um þá heimild, er ég ræddi um áðan og taldi vafasama, þá var engin lagaheimild til þessarar ráðstöfunar, að reka þessa stofnun sjálfstætt. Til þess var alls engin heimild. En með l. nr. 89 23. maí s. l. er fiskimálan. lögð niður og skv. 1. gr. þeirra 1. getur ráðh. falið stjórn fiskimálasjóðs störf fiskimálan. Í nóvember s. l. er svo enn gefið út bréf þess efnis, að þeir, sem fari með stjórn fiskimálasjóðs, fari einnig með stjórn þessa fyrirtækis, en fyrir því var heldur ekki heimild. Það má því segja, að fyrirtækið sé í hrakningum, rekið heimildarlaust á kostnað ríkissjóðs. Nú hefur þetta ekki hjálpað neitt til við reksturinn, enda hefur verið erfitt að afla rekstrarfjár til fyrirtækisins, og er það raunar ekki að undra, þegar svona er um hnútana búið, í stað þess að setja heildarlöggjöf um reksturinn. Reksturinn hefur líka orðið þannig, að fyrirtækið hefur orðið að selja út eða ráðstafa ýmsum þeim umbúðum. sem það þurfti á að halda, vegna þess að það gat ekki leyst þær út sökum fjárskorts. En umbúðir eru eitt af því allra nauðsynlegasta fyrir slíkt fyrirtæki, og sýnir þetta ljóslega, hvernig reksturinn gengur. Að öðru leyti hefur fiskiðjuverið einhverja þá beztu aðstöðu, sem fengin verður hér á landi. Það hefur ágæta höfn og nægilegt hráefni að vinna úr allt árið um kring, ýmist þorsk, flatfisk eða síld. Það hefur beztan aðgang að vinnuafli, því að vinnuframboð er hér langmest, svo að ég held, að hvergi sé hægt að benda á stað með hagkvæmari skilyrði. Þá hefur það einnig fyrstu útskipunar- og uppskipunarhöfn, og þarf því ekki að reikna með umhleðslukostnaði, en samt sem áður er rekstrarhallinn 31. okt. s. l. 55 þús. kr. og fjárhagurinn eins og ég hef lýst. Enn þarf að verja stórfé til fyrirtækisins, ef það á að kallast starfhæft. - Þegar þetta er borið saman við Höfn í Hornafirði, þá er aðstaðan þar öll önnur og lakari. Þar eru að vísu nóg verkefni, meðan vertíð stendur, en það er þó ekki nema 4–5 mánuði ársins í hæsta lagi. Þó skal ég ekki fullyrða um, hvað verða mætti, en svona hefur það verið, og vera má, að eitthvað aflist þar á öðrum tíma ársins en vetrarvertíðinni, en fyrir því er ekki fengin reynsla. En þó svo væri að nægilegt hráefni fengist allt árið, þá er hitt augljóst, að öll önnur skilyrði eru þar verri. Hafnarskilyrði eru mun lakari og umskipun verður alltaf kostnaðarsöm. Þá er miklu erfiðara að fá vinnufólk og mjög erfitt að staðbinda sérfræðinga á þessum stað. Um það verður því ekki deilt, að aðstaðan er öll miklu verri en hér í Reykjavík, og rekstur fiskiðjuvers yrði því enn óhagstæðari þar. Nú er gert ráð fyrir því í 1. gr., að þetta hraðfrystihús skuli geta fryst um 30 tonn af flökum miðað við 8 klst. vinnu, og verður þá helmingi stærra en hraðfrystihús fiskiðjuversins hér eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið hjá dr. Jakob Sigurðssyni, því að hraðfrystihúsinu hér er ætlað að frysta 30 tonn miðað við 16 klst. vinnu. Þá á niðursuðuverksmiðja þess fiskiðjuvers, sem hér er lagt til að reist verði, að geta soðið niður um 10 tonn á sama tíma, og er það svipað því, sem er í niðursuðuverksmiðju fiskiðjuversins hér. Þá kemur til greina, hvort ekki þurfi enn stærri geymslur þar, því að líklegt er, að útskipun þaðan verði ekki eins ör og héðan, og er því auðséð, að þetta fyrirtæki mundi að minnsta kosti kosta 3 millj kr., en ekki 4 millj. kr., eins og gert er ráð fyrir í 2. gr. Þá bendi ég á, að í 6. gr. er ætlazt til þess, að fyrirtækið kaupi hráefnið af þeim, sem afla þess, eða útgerðarmönnum og sjómönnum fyrir verð, er miðist við markaðsverð, að frádregnum nauðsynlegum kostnaði, sbr. 8. gr., en 8. gr. kveður svo nánar á um þennan kostnað, - en hann er í fyrsta lagi allur venjulegur rekstrarkostnaður, í öðru lagi fyrningargjald, í þriðja lagi 2% gjald af keyptu efni í varasjóð og í fjórða lagi skattar og útsvör. Með öðrum orðum, að fiskimenn fái ekki annað en verðmætið sem út úr rekstrinum fæst. Áhættan er lögð á þá, sem selja aflann, og segi ég ekki, að það sé óeðlilegt, en þá er bara engin trygging fyrir því, að þeir vilji láta aflann. Það gæti svo farið, að ekki fengist nema hálfvirði fyrir hann. Hygg ég því, að fljótt kæmu fram kröfur um að afkoma þeirra, sem hráefnisins afla, yrði tryggð, ef frv. þetta verður að l. Það er staðreynd, að hér eru nú um 70 hraðfrystihús víðs vegar um landið, og eru þau ýmist í eign einstaklinga eða félaga, byggð með aðstoð hins opinbera. Hafa þeir, sem reist hafa slík hraðfrystihús, fengið hagstæð lán hjá fiskveiðasjóði, fiskimálasjóði og stofnlánadeild sjávarútvegsins, og hefur hið opinbera yfirleitt kostað kapps um að styðja slíka starfsemi. Að svo mörg hraðfrystihús hafa risið upp á síðustu árum, er annaðhvort af því, að um stórgróðafyrirtæki hafi verið að ræða, eða þá að styrkur hins opinbera hefur verið mikill, og hygg ég, að það síðara hafi jafnan ráðið. Í sambandi við hraðfrystihúsin hafa og verið reistar lýsisbræðslur og fiskimjölsverksmiðjur, eins og nauðsynlegt er. Sé ég ekkert því til fyrirstöðu, að þróunin geti orðið sú sama á Hornafirði, - og að sjálfsögðu ber því opinbera að styrkja slíka starfsemi þar sem annars staðar. Þá vil ég taka það fram, að sumir nm. telja, að með þessu frv. sé farið inn á nýja braut. Það er ljóst, að fjöldi staða muni telja sig hafa aðra eins kröfu um fiskiðjuver eins og Hornafjörður. Ég bendi t. d. á Bolungavík. Þar verður ekki deilt um aflaskilyrði, því að þar fæst aflinn allt árið um kring. Sama má segja um Húsavík, Ólafsfjörð, Dalvík og Þórshöfn og svo ýmsa staði á Vesturlandi aðra en Bolungavík, og á öllum þessum stöðum væri það geysimikið atriði, ef ríkisstj. setti þar upp 4 milljóna króna fiskiðjuver án nokkurra skuldbindinga héraðanna - ég held við þær 4 milljónir, sem frv. gerir ráð fyrir, þótt ég hafi sýnt fram á, að verkið muni kosta a. m. k. 8 milljónir. - Það er eðlilegt, að reynt yrði að reka þetta á einhvern hátt, þar sem ½% brúttó arður rennur beint inn í hreppinn, og er þetta ekki svo lítill hagur. Ég gæti t. d. trúað, að þm. G-K. þætti ekki afleitt, ef ríkið setti upp fiskiðjuver í Grindavík, Sandgerði og Keflavík. Það má segja, að ekki sé meiri áhætta að byggja fiskiðjuver en t. d. síldarverksmiðjur, en bæði er það, að rekstur síldarverksmiðja ríkisins hefur farið alla vega, og er t. d. alveg vafasamt, að tekjur séu af rekstri þeirra í vetur, og ýmis ríkisrekstur gengur ekki betur en hjá einstaklingum, t. d. var 150 þús. kr. tap s. l. ár á rekstri samgangna milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, og var þetta þó eitt af allra eftirsóttustu sérleyfunum fyrir fáum árum og talið, að einn af bílakóngum landsins hafi grætt mest á þessari leið: En nú er 150 þús. kr. tap. Áður hef ég minnzt á önnur dæmi, og tel þau ekki upp, en þeir menn, sem telja varhugavert, að ríkið fari langt inn á þessi svið, hafa markað að nokkru af því afstöðu sína til þessa máls. Með tilvísun til þess, sem ég hef rakið, og með tilvísun til þeirrar skoðunar meiri hl. n., að risið geti á Hornafirði atvinnufyrirtæki með aðstoð hins opinbera eins og annars staðar, þá legg ég til, að málið verði afgreitt með rökstuddri dagskrá, er hljóðar svo: Með því að ljóst er, að skilyrði til að reka fiskiðjuver í Hornafirði á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í frv., eru á margan hátt lakari en þau, sem fiskiðjuver ríkisins í Reykjavík á nú við að búa, en það á samkv. gögnum, sem fyrir liggja, í mjög miklum fjárhagslegum örðugleikum, og í trausti þess, að athugað verði, á hvern hátt annan ríkissjóður geti veitt útgerð í Hornafirði fjárhagslega aðstoð, er að gagni mætti koma, en væri ríkissjóði ekki jafnfjárfrek og áhættusöm, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.