Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 117 er stjfrv. til laga um happdrættislán ríkissjóðs vegna vega- og brúagerða á Skeiðarársandi, er opni hringveg um landið. Frv. þetta var lagt fram í hv. Ed. og hefur nú hlotið afgreiðslu þar. Hinn 23. marz s.l. voru afgreidd hér á hv. Alþ. lög nr. 12, en tilgangur þeirra var sá sami og þessa frv. um happdrættislán ríkissjóðs vegna brúa- og vegagerðar á Skeiðarársandi, að opna hringveg kringum landið. Skömmu eftir að ég kom í stjórnarráðið í sumar, ræddi ég við Seðlabanka Íslands um þetta mál, og þeir þm. Austf. höfðu rætt það við mig, að hraðað yrði afgreiðslu þess. Að dómi stjórnar Seðlabanka Íslands var talið óhyggilegt að framkvæma lögin, eins og þau höfðu verið samþ., vegna þess að þeir kostir, sem boðið væri upp á í útboðinu í sambandi við happdrættislánið, væru ekki svo æskilegir sem skyldi, og væri því nokkur hætta á, að sala bréfanna næðist ekki, og að þeirra ráði var horfið að því að flytja þetta frv. til þess að tryggja það, að tilgangur laganna næðist, að það fjármagn fengist, sem fyrirhugað var með upphaflega frv. Í sambandi við þá breytingu var einnig ákveðið að hækka fjárhæðina úr 200 í 250 millj. kr. og að binda endurgreiðslu höfuðstólsins vísitölu. Þá er og í þessu frv. gert ráð fyrir því, að fjmrn. ákveði, hve mikill hluti af þessu happdrættisláni verði sett á sölumarkað hverju sinni. Það var mat stjórnar Seðlabankans, að þessi leið mundi tryggja betur sölu bréfanna og það, að það fjármagn næðist, sem stefnt var að með þessu frv. Nú vil ég taka það fram, að þótt horfið hafi verið að þessu ráði, þá er ekki verið að gera lítið úr þeim, sem stóðu að frv. hér í fyrra og lagasetningunni þá, þó það hafi að yfirlögðu og athuguðu máli verið talið hyggilegra að ganga svo frá málinu, að salan væri nokkurn veginn örugg. Um þetta atriði hafði ég samráð við þm. Austf., sem, eins og ég áður greindi, höfðu rætt við mig um þetta mál og allir vita, að eru miklir áhugamenn um hringveginn, svo sem við erum allir, en þó þeir mest. Þetta frv. gekk greiðlega í gegnum hv. Ed., og ég vona, að svo verði einnig í þessari hv. d., að frv. fái hér samþykki og verði afgr. nú fyrir þinghlé. Ég held, að í því sé ekki neitt ágreiningsatriði, sem gæti haft áhrif á gang málsins. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og til hv. fjhn.



Herra forseti. Ég ætla mér nú ekki að leggja stein í götu þessa frv. En ég vil aðeins vekja athygli á því; að á síðasta þingi var mikill áhugi fyrir þeirri lagasetningu, sem heimilaði að gefa út happdrættisskuldabréf til þess að afla fjár í hringveginn, og mig minnir, að þau lög væru samþ. mótatkvæðalaust, a.m.k. í þessari d., og ég held einnig í hv. Ed. Það var rætt um það á milli þm., en ég held ekki í þingræðum, hvort nauðsynlegt væri að hafa heimild til að vísitölutryggja bréfin til þess að tryggja sölu þeirra, eins og sagt er, en að athuguðu máli fannst þm. ekki þörf á því, vegna þess að hér væri um mál að ræða, sem ætti hug ekki aðeins allra þm., heldur flestra landsmanna, og þess vegna mundu bréfin seljast, þótt þau væru ekki vísitölutryggð, auk þess sem hér væri um happdrættisskuldabréf að ræða og vinningar mundu gjarnan verða girnilegir, og það mundi hvetja landsmenn til þess að taka þátt í þessum kaupum ásamt því að styðja gott málefni, sem fjöldi manna hefði áhuga á. Nú upplýsir hæstv. fjmrh., að Seðlabankinn hafi ekki talið ráðlegt að bjóða út bréfin til sölu, án þess að vísitölubinding væri með. Ég ætla ekki að gera litið úr Seðlabankanum. Þeir, sem stjórna honum, hafa vitanlega reynslu í þessu, en ég hefði haldið, að þessi happdrættisbréf mundu seljast, án þess að vísitölutryggingin væri með. Og ekki er að efa það, að heppilegra væri fyrir vegasjóð að taka lán, sem ekki væri vísitölubundið. Reynslan hefur sýnt það, að vísitölubundin lán hafa hækkað býsna mikið, og hætt er við, að svo muni einnig verða eftirleiðis. Ég vildi nú vekja athygli á þessu. En í þessu frv. er aðeins um það að ræða að veita heimild til þess að verðtryggja skuldabréfin. Það er ekki skylt samkv. frv., og það er vitanlega á valdi hæstv. fjmrh. og þá sennilega hæstv. samgrh. einnig að meta það ásamt sínum tn., hvort þessi heimild verði notuð. Það er auðvitað alveg rétt, að tilgangslaust er að gefa út þessi bréf, ef þau ekki seljast. En ef þau seljast án vísitölutryggingar, þá er það mikið atriði fyrir vegasjóð að fá lán með þeim hætti frekar en þau séu vísitölutryggð. Ég vil aðeins vekja athygli á þessu. Það er skoðun mín, og það var skoðun okkar allra, sem áttum sæti á Alþ. í fyrra, að bréfin mundu seljast, án þess að þau væru vísitölubundin. Ég tel svo eðlilegt að hækka heimildina, hafa 250 millj. í stað 200 millj., eins og er í lögunum, vegna þeirra hækkana, sem fram undan eru á vegagerðar- og brúagerðarkostnaði. Það veitir áreiðanlega ekkert af því. Það var ágætt hjá hæstv. fjmrh. að hafa samráð við þm. Austf. Ekki ætla ég að gera lítið úr því. En ég vek athygli á því, að það var hv. 6. þm. Sunnl., sem kom með fsp. hér í þinginu í haust um það, hvað hefði tafið þetta mál, og ég held, að það sé enginn vafi á því, að þm. Sunnl. a.m.k. hafa mikinn áhuga fyrir þessu máli, og ég ætla flestir þm. Við Sunnlendingar höfum alveg sérstakan áhuga fyrir þessu, og ég tel það hagsmunamál fyrir Sunnlendinga, að þetta komist í kring. Ég er ekkert að vitna í þetta, sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, vegna þess að ég sé afbrýðisamur eða móðgaður út af því, að það skyldi ekki vera við okkur talað um leið og talað var við hv. þm. Austf. En ég spyr nú: Getur verið, að það hafi haft einhver áhrif á skoðun bankastjórnar Seðlabankans í þessu máli, að þeir hafi hugsað sér, að áhuginn væri aðallega á Austurlandi fyrir þessu máli? Ef svo væri, að bankastjórar Seðlabankans hafi hugsað sem svo, að áhugi fyrir þessu máli sé aðeins á Austurlandi, þá sé ekki við því að búast, að skuldabréfin seljist, nema þau séu gerð sérstaklega girnileg. Skoðun mín er, að áhuginn sé ekki aðeins á Austfjörðum og ekki heldur aðeins á Suðurlandi, heldur víða um land, hér í Reykjavík og víða um land. Og ég vil nú fara þess á leit við hæstv. fjmrh., að hann tilkynni bankastjórum Seðlabankans þetta og kanni, hvort það gæti haft nokkra breytingu í för með sér á skoðun þeirra á þessu máli. Ef bankastjórar Seðlabankans tryðu því, að það væri almennur vilji landsmanna að fá hringveginn og hraða honum sem mest, þá mætti vel vera, að þeir teldu óþarft að vísitölubinda bréfin, til þess að þau seljist.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Fyrst til þess að lýsa enn einu sinni yfir ánægju minni út af því, að hæstv. ríkisstj. hefur gert það að stefnumáli sínu að koma upp þessum vegi og þeim brúm, sem til þarf til að brúa bilið, sem ólokið er á hringveginum um landið. Eins og kunnugt er, er ákvæði um þetta í stjórnarsáttmálanum, og hæstv. ríkisstj. hefur lýst því yfir sem sinni stefnu, að þetta bæri að gera á þremur árum. Ég er meðmæltur þessu frv., sem hér liggur fyrir, vegna þess að Seðlabankinn telur, og þeir hafa þar, að manni skilst, æði mikla reynslu í þessu, tryggara, að bréfin seljist með því að vísitölutryggja þau, eða sem sagt hefur ekki nægilegt traust á því, að þau seljist þess. Það mun hafa komið fram hjá Seðlabankanum, að þeir teldu mikils vert, hvernig tækist í fyrsta skipti, sem þessi happdrættislánaleið væri reynd nú um sinn, því að ef vel tækist til, mætti svo fara, að hægt væri að beita þessari fjáröflun meir en áður hefur verið gert. Ég hygg, að frá því sjónarmiði einnig hafi þeir í bankanum haft mikinn áhuga fyrir því, að það gæti gengið snurðulaust og hrukkulaust að koma út þessum bréfum. Af þessum sökum höfum við þm. af Austfjörðum, eftir að hafa heyrt skoðanir bankans á þessu, verið meðmæltir því, að sú lagabreyting ætti sér stað, sem hér er stungið upp á. Ég teldi óvarlega farið að hafa þessi ráð Seðlabankans að engu, vegna þess hve mikið við eigum hér í húfi. Hv. 1. þm. Sunnl. sagði, að Seðlabankanum hefði kannske ekki verið kunnugt um áhuga þm. á Suðurlandi fyrir þessu máli, en ég held, að Seðlabankanum hafi hlotið að vera kunnugt um hann, vegna þess að þeir hafa látið hann í ljósi hvað eftir annað undanfarið og ekkert verið yfir þeim að kvarta í því. Ég held því, að það hljóti að hafa borizt til Seðlabankans, að þeir hefðu mikinn áhuga fyrir málinu. Hitt er annað mál, að ég veit ekki, hvort hv. þm. Sunnl. hafa heimsótt Seðlabankann sérstaklega út af þessu máli til þess að ýta á eftir því, eins og þm. Austf. hafa gert. Heldur er mér ekki kunnugt, hvort hv. þm. Sunnl. hafa s.l. sumar gengið oft á fund ríkisstj. til þess að ýta á eftir þessu, eins og þm. Austf. hafa gert. Það er langt frá því, að ég . sé nokkuð að álasa þeim, þó að þeir hafi ekki gert það, því að vilji þeirra og áhugi hefur verið þekktur, og ég held, að það geti ekki verið, að Seðlabankinn hafi neitt misskilið í þessu. A.m.k. höfum við þm. Austf. alltaf, bæði í stjórnarráðinu og Seðlabankanum og alls staðar alveg sérstaklega dregið fram þennan áhuga þeirra og margra annarra þm. hvaðanæva af landinu, sem er almennur orðinn. Við höfum ekki sparað það. Ég held, að sé hér um mistök að ræða að hafa eingöngu sýnt okkur þm. Austf., en ekki neinum öðrum þetta frv., áður en það var lagt fram, þá hafi ríkisstj. í því eina afsökun, og hún er sú, að við séum þeir einu, sem höfum á s.l. sumri og í haust haft sérstakt samband við hana og Seðlabankann og vegamálastjóra út af þessu máli. Held ég, að hæstv. stjórn geti afsakað sig með því.



Herra forseti. Það er einhver smávegis misskilningur hjá hv. 1. þm. Austf. Ég var ekki að tala um það, að Seðlabankanum hefði kannske ekki verið Ljóst, að við Sunnlendingar hefðum áhuga fyrir því að fá hringveginn. Ég sagði, að Seðlabankanum hefði e.t.v. ekki verið ljóst, að það væri almennur vilji fyrir þessu, vilji allra þm. og vilji flestra landsmanna. Það var þetta, sem ég sagði. Hitt vissi ég, að Seðlabankinn vissi vel um hug okkar Sunnlendinga og þá sérstaklega minn, vegna þess að það lá fyrir bréf í Seðlabankanum, sem ég skrifaði í maímánuði s.l., um það, að þessu máli yrði hraðað. Ég skrifaði fjmrn., og fjmrn. skrifaði aftur Seðlabankanum, og ég er hér með afrit eða tilvitnun í bréf frá mér, þannig að það fer ekkert milli mála. En hv. 1. þm. Austf. hefur misskilið orð mín áðan, og það getur alltaf komið fyrir, og skal ég ekkert lasta það. Það getur komið fyrir okkur alla, en ég átti við almennan áhuga, en ekki aðeins okkar Sunnlendinga.



Herra forseti. Ég kvaddi mér nú ekki hljóðs til að leggja dóm á það, hvorir hefðu meiri áhuga á þessu máli, hv. þm. Austf. eða hv. þm. Sunnl., og læt mig það ekki miklu skipta, hvorir meiri áhugann hafa. Hitt veit ég, að velflestir landsmenn hafa á því mikinn áhuga, að þjóðvegakerfi landsins í heild verði upp byggt, þannig að Ísland haldi ekki áfram að vera það vanþróaða land í vegamálum, sem það er. Ég tel þetta mál merkilegt, bæði vegna þess að þarna er fundin leið til þess að koma upp sérstöku vegamannvirki og einnig vegna hins, að vera má, að þarna sé vísir að almennri fjáröflunarleið til uppbyggingar þjóðvegakerfisins, sem ég tel náttúrlega enn stærra mál. Ég kvaddi mér hljóðs aðallega vegna ummæla hv. 1. þm. Sunnl., þar sem hann lét einhver orð falla um það, að það gæti orðið dýrt fyrir vegasjóðinn að vísitölubinda skuldabréfin. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh., hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér, að það sé ríkissjóður, sem gefi út þessi skuldabréf og greiði bæði vinningana og vexti og afborganir af þessum lánum, en ekki vegasjóður. Það finnst mér skipta mjög miklu, og ef það væri á annan veg og hér væri verið að leggja alveg sérstaka byrði á vegasjóð, þá mundi ég hugsa mig betur um, áður en mál þetta verður endanlega afgreitt.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 1. þm. Norðurl. e. vil ég taka það fram, að eins og frv. ber með sér, þá er hér um að ræða happdrættislán ríkissjóðs vegna vega- og brúagerða á Skeiðarársandi, svo að það orkar ekki tvímælis, að ríkissjóður er hér aðili sá, sem er að taka þetta lán. Það er alveg rétt hjá hv. 1. þm. Sunnl., að vísítölutryggð bréf geta orðið dýr, en svo er einnig og ekki síður með erlend lán, sem hafa verið tekin til vegagerðar og hafa reynzt þjóðinni alldýr, þó að framkvæmdin hafi verið eftirsótt og enginn hafi viljað af henni sjá. Betra er þó, að það sé innlent fjármagn, sem þannig er tryggt, heldur en erlent. Hitt vil ég svo segja út af þessum ábendingum frá Seðlabankanum í sambandi við happdrættislánið, að mér þótti það of mikil ábyrgð á minni hendi, ef ég hefði ákveðið án samráðs við nokkurn að láta málið ganga fram án þess að gera á því breytingu eftir að hafa verið aðvaraður um, að nokkur hætta gæti verið á ferðum, ef málið mistækist. Þess vegna var það, sem ég óskaði eftir því við Seðlabankann, að hann hefði samband við þm. Austf., sem hefðu rætt við mig um málið og sýnt á þessu mikinn áhuga, til þess að ekki væri teflt í neina tvísýnu. Þess vegna er þessi heimild hér fram komin, og það mun að sjálfsögðu verða skoðað mjög gaumgæfilega, hvort menn vilja taka á sig þá áhættu að bjóða þetta út, ef það mistækist, sem ég dreg í efa, að menn mundu gera, þegar það er skoðað í heild. Út af því, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. sagði, að þarna gæti orðið um tekjustofn að ræða fyrir ríkissjóð, eða fjárútvegunarstofn er nú réttara að orða það, þá hafði ég nú veit því fyrir mér um tíma, hvort þetta ætti ekki að verða stærra mál og tengja það þá fleiri vegum, en að athuguðu máli og til þess að ekki væri hægt að segja með neinum rétti, að verið væri að spilla fyrir þessu máli á einn eða annan hátt, þá varð það niðurstaðan í ríkisstj., að málið skyldi verða einangrað, eins og hér er gert, og reynt að tryggja framgang þess eins og frekast væri unnt.



Herra forseti. Ég hygg, að það sé engin deila meðal landsmanna um það, að æskilegt væri að fá veg þarna austur, svo að við gætum skroppið austur yfir Skeiðarársandinn. Ég hef lítið ferðazt um Austurland, en mundi hafa mikla ánægju af að geta farið það. Ég er heldur ekki kunnugur þessari leið, en ég hef lesið um það, að þegar flóðin verða þarna á söndunum, þá sé það svipað og Amazonfljótið, en það er stærsta fljót í heimi. Ég man ekki, hvort það eru 3000 teningsmetrar af vatni á sekúndu, sem þeir telja, að þetta sé. Ég álít, að það væri ekki óhyggilegt að byggja dálítinn kafla þarna á söndunum, steypa trausta brú á einhverja kvíslina og byggja einhvern smávegarkafla og bíða eftir næsta flóði - það er sennilegt, að það fari að koma, það er svo langt síðan siðasta flóð kom - og sjá, hvernig þetta stæði. Ég held, að það sé dálítið óhyggilegt að rjúka í það núna að leggja veg yfir sandinn fyrir allt að 400 millj. - ég efast nú um, að búið sé að gera áætlun, sem trygg sé, enda alltaf breytilegt, hvað þetta kostar, það getur kostað yfir 400 millj. - svo kæmi e.t.v. flóð árið eftir að búið væri að fullgera veginn og færi með allt út í sjó. Það væri réttara að byggja dálítinn kafla, bíða svo eftir að flóðið kæmi, og þá væri hægt að Læra af því, í fyrsta lagi hvort brýrnar og þessi vegarkafli stæðust og í öðru lagi á hvern hátt væri hagkvæmast að byggja veginn. Viðvíkjandi hinu atriðinu um vísitölulánin, þá fór ég nú nokkrum orðum um það um daginn, að ef reiknað er með lánunum frá 1964, þá eru það allt að 30% vextir. Vonandi verður þessi stjórn betri en sú fyrrí hvað gengislækkanir snertir, þannig að krónufjölgunin verði ekki eins mikil, en þó virðist mér eftir ýmsum veðrabrigðum að dæma, að talsverðar líkur séu til, að um hækkanir verði að ræða, m.a. af því hvað ríkisútgjöld hækka mikið, þannig að ég hygg, að þetta geti orðið dálítið dýrt, ef í fyrsta lagi kemur vísitala á bréfin og í öðru lagi færi vegurinn út í haf, þegar flóðið kæmi, svo að ég vildi helzt fara varlega í hvort tveggja, bæði að taka þessi vísitölulán og eins að leggja allan veginn, áður en nokkur reynsla er fengin fyrir, hvort vegurinn stendur þrátt fyrir þessi vatnsmiklu flóð. Og ég held satt að segja, af því að við höfum baslað þetta hingað til án þess að hafa veg yfir Skeiðarársand, að við gætum nú beðið 3–4 ár enn, án þess að ríkisbúskapurinn hallaðist mikið, þó að ég sé fús að styðja það, að vegur sé lagður þarna og m.a. góður vegur, svo framarlega sem álitið er, að hægt sé að treysta því, að hann verði varanlegur. Ég er á móti vísitölulánum, jafnt þessu vísitöluláni sem öðrum, ég tel, að ríkið ætti að hlutast til um það, ef ekki er hægt að selja bréfin án þess að taka vísitölulán, að fá lán á annan hátt, jafnvel þó að vextirnir væru eins og venjulegir útlánsvextir. Það væri hagkvæmara en vísitölulán. Ég hef ekkert á móti frv. eins og það var í fyrra, að seld séu venjuleg bréf án vísitölu. Þá væri hægt að borga 10% vexti, þá væri það í lagi. En mér er heldur illa við þessi vísitölulán. Eins tel ég óviturlegt að rjúka í það að byggja veg yfir allan sandinn án þess að hafa reynslu fyrir því, hvort vegurinn þolir þetta eða ekki. Mér er sagt, að verkfræðingar telji, að steyptar brýr standist þessi flóð, og það má vel vera. En það væri gott að prófa það fyrst, steypa eina brú og vita, hvort hún hyrfi. Þeir sögðu nú líka, að einhver garður stæði í Grímsey, og svo kom brim og skolaði honum öllum í burt, þannig að þeir eru eigi alvitrir, þessir verkfræðingar. Þetta eru nú mínar hugmyndir um þetta mál.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Það er náttúrlega ekki ætlazt til þess, að þessi vegur verði eingöngu til þess að fara eftir honum austur á land. Þetta verður hluti af hringleiðinni um landið, og menn fara þarna fram og aftur alla vega, ekki bara til þess að skoða Austurland, heldur verður þetta liður í ferðalögum manna.  Ég held, að hv. þm. hafi ekki, sem ekki er heldur von, kynnt sér þetta mál nægilega ítarlega, og ég efast ekki um, að hann kæmist að nokkuð annarri niðurstöðu, ef hann gerði það. Ég vil gefa þær upplýsingar, að simalina hefur staðið þarna á þessum slóðum, þar sem brýrnar eiga að vera, nálega áfallalaust í 30 ár, og á þeim tíma hafa komið mörg flóð. En flóðin eru að vísu mjög mismunandi stór, og síðan 1934 hefur ekki komið þarna neitt flóð, sem mundi granda þeim brúm, sem fyrirhugað er að byggja. Við skulum taka dæmið þannig, að af og til kæmu einhver flóð, sem færu með eitthvað af görðum, t.d. á 10 ára fresti eða svo. Það er auðvitað alger hégómi samanborið við þann ávinning, sem verður af veginum fyrir allt þjóðarbúið. við skulum t.d. taka það dæmi, að framkvæmdin kosti 300–400 millj. eða svona þrjú togaraverð og að á 10 ára fresti færu mannvirki þarna, svo að við séum reglulega svartsýn, sem svöruðu til hálfs eða eins togaraverðs. Slíkt væri léttbært miðað við gagnið. Hér yrði sem sé um algera byltingu að ræða í öllu lífi þjóðarinnar, þegar veginum verður komið upp. Þessa áhættu sýnist vera skynsamlegt að taka og ekki sízt, þegar þess er gætt, hvað óralangt er síðan stórflóð hefur komið, sem hefði verulega áhættu í för með sér. Ég vil fara fram á það við hv. þm., að hann kynni sér þetta mál nánar og ræði t.d. við vegamálastjóra og menn hans um þessi efni. Varðandi vísitölutrygginguna er þess að gæta, að við höfum samþ. hér stórfelldar lánsheimildir með vísitölutryggingu, þannig að það er ekkert sérstakt, þó að löggjöf yrði sett um það í þessu falli, og ég vil leggja alveg sérstaka áherzlu á, að það er afar þýðingarmikið, að þetta útboð mistakist ekki, vegna þess að þetta gæti orðið upphaf að fjáröflun í fleiri framkvæmdir, ef vel tækist til.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég vil þakka hv. alþm. þá vinsemd að heimila, að þetta mál sé tekið á dagskrá, um leið og því er útbýtt hér á þingi. Það frv., sem hér liggur fyrir, er að undanskilinni 11. gr. unnið af nefnd, sem ég skipaði 9. ágúst s.l. Hún fékk það verkefni að endurskoða allt almannatryggingakerfið m.a. með það fyrir augum, að greiðslur almannatrygginga til aldraðs fólks og öryrkja verði hækkaðar að því marki, að þær nægi til framfæris þeim bótaþegum, sem ekki styðjast við aðrar tekjur. Í nefndinni eiga sæti: Geir Gunnarsson alþm., formaður, Adda Bára Sigfúsdóttir, aðstoðarmaður ráðherra, Halldór S. Magnússon viðskiptafræðingur, Páll Sigurðsson ráðuneytisstjóri og Tómas Karlsson ritstjóri. Ritari nefndarinnar er Jón Ingimarsson skrifstofustjóri, en Þórir Bergsson tryggingafræðingur hefur verið nefndinni til ráðuneytis. Nefndin hefur nú þegar unnið hið ágætasta starf, sem ég sé ástæðu til að þakka á þessum vettvangi, en því fer að sjálfsögðu fjarri, að hún hafi lokið þeirri heildarendurskoðun á almannatryggingakerfinu, sem að er stefnt. Hins vegar hefur verið tekið út úr það verkefni, sem sérstaklega var tilgreint í skipunarbréfi nefndarinnar, að tryggja betur en verið hefur kjör þess fólks, sem á afkomu sína alla undir greiðslum almannatrygginga, og er það aðalefni þessa frv. Jafnframt hafa verið tekin með ýmis ákvæði önnur, sem full samstaða varð um í nefndinni og geta naumast talizt nokkur álitamál. Er þar einkum um að ræða breytingar, sem eiga að tryggja fullkomið jafnrétti karla og kvenna gagnvart tryggingunum, og ákvæði til þess að tryggja rétt barna betur en verið hefur. Skal ég nú í stuttu máli skýra einstakar greinar frv. Meginefni frv. felst í 4. gr. þess, en þar segir svo í upphafi: „Nú eru tekjur elli- eða örorkulífeyrisþega lægri en 120 þús. kr. á ári, og skal þá hækka lífeyri hans um það, sem á vantar þá fjárhæð. Sama gildir um hjónalífeyri, eftir því sem við á.“ Hugmyndin um tekjutryggingu aldraðs fólks og öryrkja, sem eiga afkomu sína undir greiðslum almannatrygginga, var gerð að skyldu í lögum þeim um almannatryggingar, sem samþ. voru á síðasta þingi, og það var fyrsta verk núv. ríkisstj. að flýta gildistöku lífeyrisákvæða þeirra laga með brbl., þannig að þau tóku gildi þegar 1. ágúst í haust. Þá þegar hækkuðu mánaðargreiðslur til þeirra, sem njóta tekjutryggingar, úr 4900 kr. í 7000 kr. á mánuði. Með þessu frv. er gert ráð fyrir því, að þessi tekjutrygging hækki enn í 10 þús. kr. á mánuði fyrir einstakling eða 18 þús. kr. fyrir hjón, sem bæði eiga rétt á tekjutryggingu. Með þessari breytingu mundu þessar tekjur þannig hafa tvöfaldazt á nokkrum mánuðum, hækkað um meira en 100%. Ég vil hins vegar vara menn við því að lita slíkar prósentutölur alvarlegum augum. Prósentutölur eru oft fremur til þess fallnar að villa um fyrir mönnum en að skýra mái. þegar um breytingar á mjög lágum upphæðum er að ræða, og þrátt fyrir meira en 100% hækkun á tekjutryggingu er ekki verið að bjóða til neinnar veizlu. Til samanburðar skal ég taka það, að samkv. nýgerðum Dagsbrúnarsamningi er lægsta mánaðarkaup nú í des. 17 600 kr. að meðtalinni vísitöluuppbót, og tekjutrygging sú, sem frv. gerir ráð fyrir, er því aðeins 57% af því kaupi. Svo að annað dæmi sé tekið, eru lægstu útborguð mánaðarlaun hjá ríkisstarfsmönnum 15 000 kr. nú í des., en verða 15 747 kr. í janúar. Tekjutrygging sú, sem frv. gerir ráð fyrir, nemur 66% og 63.5% af þessum tekjum. Því verður þannig með engu móti haldið fram, að með frv. sé farið út fyrir raunsæ og eðlileg mörk, öllu heldur hið gagnstæða. En um leið og ég bendi á þessar staðreyndir, legg ég áherslu á hitt, að þessi hækkun á tekjutryggingu er engu að síður félagslegur stóratburður. Í því sambandi vil ég biðja menn að minnast þess, að í þjóðfélagi okkar hafa orðið miklar breytingar á undanförnum áratugum. Gömlu stórfjölskyldurnar, þar sem margar kynslóðir lifðu saman og höfðu sameiginlegan efnahag, hafa smátt og smátt verið að hverfa úr sögunni, en í staðinn hafa komið miklu smærri fjölskyldueiningar. Aldrað fólk reynir nú að búa eitt á heimilum sínum eins lengi og það getur, og það leggur áherzlu á að reyna að lifa af eigin rammleik á tekjum sínum. Sumt af þessu fólki hefur átt við ótrúleg vandkvæði að etja og búið við langerfiðust kjör af öllum þegnum þjóðfélagsins. Ég veit sjálfur dæmi um menn úr þessum þjóðfélagshópi, sem hafa leitað til læknis vegna veikinda og fengið þá sjúkdómsgreiningu, að veikindin væru næringarskortur. Ég segi það ekki í neinu pólitísku áróðursskyni, heldur í fullri alvöru, að mér hafa lengi fundizt greiðslurnar til þessa fólks vera smánarblettur á þjóðfélagi okkar. Því lít ég svo á, að með þessu frv. sé verið að leiðrétta mikið félagslegt misrétti, og mér virðist, að sá árangur, sem með því næst, komi okkur á þessu sviði á svupað stig og tíðkast annars staðar á Norðurlöndum. Með þessari breytingu erum við að framkvæma áfanga að lífeyrissjóðakerfi, sem nái til þegnanna allra. Við erum hér að tryggja hlut þeirra, sem hvergi annars staðar eiga félagslegan bakhjarl. Það er mikið vandaverk að setja reglur um framkvæmd tekjutryggingar. Þegar ákvæðin tóku gildi 1. ágúst í haust, sömdu Tryggingastofnun ríkisins og tryggingaráð reglur, sem rn. samþykkti. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er lagt til, að framkvæmd þessa lagaákvæðis verði enn traustlegar ákveðin með reglugerð, sem ráðh. setur að fengnum till. tryggingaráðs. Ég læt þetta nægja um aðalefni frv., en mun nú víkja fáeinum orðum að öðrum greinum þess. Í 2. gr. er breytt 14. gr. gildandi laga um barnalífeyri. Sú gr. var upphaflega, eins og raunar lögin öll, mótuð með þá mannfélagsmynd fyrir augum, að faðir barns væri eini framfærandinn. Hitt sjónarmiðið, að móðir rækti einnig framfærsluhlutverk, sem bæta þyrfti með peningum, ef hún gæti ekki leyst það af hendi, hefur smám saman sigið á í undangengnum lagabreytingum. Við síðustu breytingar var það gert að beinni skyldu að greiða lífeyri með barni látinnar móður. En væri móðirin öryrki, þurfti sérstaklega að sanna, að sú örorka þýddi tekjumissi eða kostnaðarauka fyrir heimilið. Eins og gr. er nú orðuð í frv., er hún í fullkomnum jafnréttisanda. Sé annað foreldri látið eða örorkulífeyrisþegi, greiðist einfaldur barnalífeyrir. Séu báðir foreldrar ófærir um að inna framfærsluhlut sinn af hendi, á að greiða tvöfaldan lífeyri. Þá koma einnig inn í þessa gr. tvö ný heimildarákvæði. Heimilt er að greiða lífeyri með barni manns, sem sætir gæzlu- eða refsivist. Hér er um að ræða menn, sem yfirleitt geta ekki innt framfærsluskyldur sínar af hendi, og réttmætt þykir, að heimilt sé að láta það ekki bitna á börnum þeirra. Í annan stað er tekin upp heimild til að greiða lífeyri með barni, sem ekki hefur reynzt gerlegt að feðra. Til þess að greiðsla verði hér heimiluð, verður fullnægjandi málsrannsókn að hafa farið fram. Það er engan veginn hugmyndin bak við þetta ákvæði að gera mæðrum auðvelt að skjóta sér undan þeirri siðferðisskyldu gagnvart barni sínu að feðra það. Hér á að vera um mjög fá tilvik að ræða, en raunar hef ég rekizt á eitt slíkt tilvik í núverandi störfum mínum. Í 3. gr. frv. er gerð breyting á 17. gr. núgildandi laga, sem fjallar um bætur, sem ekkjur fá eftir lát eiginmannsins. Breytingin er í því fólgin, að ekkill fær nú sama rétt og ekkja. Bæturnar eru 7 368 kr. á mánuði í 6 mánuði eftir fráfall maka og 5 525 kr. í 12 mánuði þar á eftir, ef ekkjan eða ekkillinn hefur barn á framfæri. Hér er um hjálp að ræða á því erfiðleikaskeiði, sem alltaf fylgir fráfalli heimilisföður eða húsmóður. Tæpast þarf að eyða orðum að því, að fyrstu mánuðirnir á eftir, þegar verið er að endurskipuleggja heimili og greiða ýmsan þann kostnað, sem dauðsfall hefur í för með sér, eru ámóta erfiðir, hvort sem ekkja eða ekkill eiga í hlut. Um 4. gr. frv. fjallaði ég í upphafi, en í 5. gr. er gerð einföld leiðrétting á 29. gr. núgildandi laga. Þar eru meðal hinna slysatryggðu taldir nemendur við iðnnám hjá meistara, en hér eru orðin „hjá meistara“ felld niður, vegna þess að nemendur geta verið við iðnnám í skólum, en ekki aðeins hjá meisturum. Ætlun laganna var og er að taka til allra, sem eru við iðnnám samkv. iðnfræðslulögum. 7., 8. og 9. gr. frv. eru allar sama eðlis og breytingin til þess gerð, að allir fullorðnir einstaklingar, 17 ára og eldri, verði jafnir að rétti gagnvart sjúkradagpeningum. Áður var ein upphæð fyrir kvæntan mann og gifta konu, sem var aðalfyrirvinna heimilis, 251 kr. á dag í sjúkratryggingu, en 317 kr. í slysatryggingu. Einhleypingar fá nú 221 kr. í sjúkratryggingu, en 281 kr. í slysatryggingu. En húsmóðir, sem ekki vinnur utan heimilis, fær hins vegar aðeins 145 kr. og er örorkulífeyrir notaður sem viðmiðun, þ.e. störf húsmóður heima eru bætt með upphæð, sem nemur örorkulífeyri. Sé sjúklingurinn á spítala, má skerða dagpeninga um 1/3, en þó ekki hina lágu húsmóðurdagpeninga. Þessari mismunun í dagpeningum veldur það sjónarmið, að kvæntur maður hafi fyrir konu og börnum að sjá, eins og það er einlægt orðað. Með lagabreytingunni, sem í frv. felst, er tekið tillit til framfærsluskyldunnar með því að hækka dagpeninga vegna barna, sem sjúklingurinn hefur á framfæri. Dagpeningar vegna hvers barns á framfæri verða nú 75 kr., en voru 29 kr. En samkv. þeirri breytingu, sem í frv. felst, yrðu dagpeningar 3Í7 kr. í slysatryggingu og 251 kr. í sjúkratryggingu fyrir hvern einstakling, óháð hjúskaparstétt og kyni. Þessi upphæð er sú, sem nú er greidd kvæntum körlum og giftum konum, sem eru aðalfyrirvinnur heimilis, þannig að húsmæður, sem vinna heima, fá nú einnig sama rétt. Þegar allir hafa þannig verið gerðir jafnir gagnvart lögunum á þessu sviði, er ekki ástæða til að halda í það sérákvæði að skerða ekki dagpeninga húsmóður við sjúkrahúsvist. Ákvæði 9. gr. frv. eru til þess að taka af allan vafa um það, að ekki eigi að skerða greiðslur vegna barna, þó að sá, sem dagpeninga nýtur, dveljist á sjúkrahúsi og dagpeningar hans sjálfs skerðist af þeim sökum. Í 10. gr. frv. er gerð breyting á 54. gr. gildandi laga, en þar er kveðið á um skyldu umsækjenda til að svara öllum spurningum og gefa hvers kyns nauðsynlegar upplýsingar til Tryggingastofnunar ríkisins. Hér er bætt við þeirri skyldu starfsfólks sjúkrasamlaga, Tryggingastofnunarinnar og umboðsmanna hennar að hafa hliðstæð vinnubrögð af sinni hálfu og gera umsækjendum grein fyrir ýtrasta rétti þeirra. Ég hygg, að æði mikil brögð hafi verið að því, að fólk viti ekki, hvaða rétt það hefur í sambandi við Tryggingastofnunina, og það þarf að vera tryggt, að hún starfi sem virk og nútímaleg þjónustustofnun. Þessi gr. hvetur Tryggingastofnunina og starfsdeildir hennar til þess að taka upp sérstaka kennslu í tryggingafræðum, þ.e. þeim þætti þeirra, sem snýr að starfi stofnananna, lagaákvæðum, bótareglum og því um líku, svo að enginn geti starfað við þessar stofnanir í neinni stöðu, þar sem eitt af hlutverkum er að gefa upplýsingar og ráðleggingar, án þess að hafa til að bera þá kunnáttu, sem nauðsynleg er slíku starfsliði. Í 11. gr. frv. er gerð breyting á 78. gr. gildandi laga, en þar var á síðasta þingi gert að skyldu að breyta upphæðum bóta í samræmi við breytingar á kaupgjaldi, en áður hafði þar aðeins verið um heimild að ræða. Hins vegar var viðmiðunin í gr. kaupgjald í almennri fiskvinnu, og ég tel það afar óheppilegt að miða þannig við tiltekinn starfsmannahóp. Það getur haft óheppileg áhrif á báða bóga, stundum á viðskiptavini almannatrygginganna, stundum á það fólk, sem vinnur almenna fiskvinnu. Það er þungbær aðstaða í kjarasamningum að eiga ekki aðeins að fjalla um sína hagsmuni, heldur verða jafnframt í verki að semja um almannatryggingarnar í heild. Því er hér lagt til, að skyldan verði miðuð við vikukaup í almennri verkamannavinnu. Einnig er sú breyting í lagagreininni, að fjölskyldubætur eru undanþegnar þessari skyldu, en hækkun þeirra fer eftir ákvörðun ríkisstj. hverju sinni. Ég hef alltaf litið svo á, að fjölskyldubætur væru ekki sama eðlis og aðrar bætur almannatrygginga. Fjölskyldubætur eiga fyrst og fremst að vera aðferð til tekjujöfnunar, og þær þurfa að verða það í miklu ríkara mæli en þær eru nú. Er það eitt af meiri háttar verkefnum þeirrar nefndar, sem vinnur áfram að heildarendurskoðun almannatrygginganna, að fjalla einmitt um þetta mál og gera fjölskyldubæturnar að sem virkustu tekjujöfnunarkerfi, sem aðstoði þá, sem áslíkri aðstoð þurfa að halda. Ég vil einnig minna á það í þessu sambandi, að ákveðið hefur verið, að fjölskyldubótahækkun sú, sem ákveðin var við verðstöðvunarlagasetninguna á s.l. hausti, skuli haldast, en þá var gerð mjög mikil hækkun á fjölskyldubótum, og er gert ráð fyrir, að sú hækkun haldist nú, enda þótt lög um verðstöðvun verði numin út gildi um næstu áramót. Í þessu sambandi vil ég einnig minna á það, að breytingar á fjölskyldubótum hafa einnig verið aðferð stjórnarvalda til þess að hafa áhrif á vísitöluna af almennum efnahagslegum röksemdum. Hækkun á þeim hefur verið ódýrasta aðferðin til að lækka vísitöluna. Annarleg sjónarmið af því tagi koma ekki tryggingum við, og ég tel, að við endurskoðunina þurfi einnig að muna eftir þessu atriði. Í 1. og 12. gr. frv. eru ný ákvæði um tryggingadómstól. Það hefur lengi verið um það rætt, að nauðsynlegt væri, að í tengslum við almannatryggingakerfið starfaði sérstakur tryggingadómstóll, sem bótaþegar gætu skotið úrskurðum og ákvörðunum um bætur til. Það er vitað, að við síðustu endurskoðun almannatryggingalaga komu fram tillögur innan þeirrar nefndar, er þá starfaði, umslíkan dómstól, en eigi varð samkomulag um að taka ákvæði um þetta atriði inn í lögin. Eins og málum er háttað nú, eiga bótaþegar eða þeir, sem sækja um bætur hjá Tryggingastofnun og telja sig misrétti beitta, ekki kost á að skjóta máli sínu til neins dóms. Vissulega geta einstaklingar skotið máli sínu til tryggingaráðs, sem samkv. 6. gr. leggur úrskurð á málið, en tryggingaráð hefur t.d. aldrei talið sig aðíla til að hnekkja örorkumati. Það verður að teljast mjög eðlilegt, að til sé dómstóll, sem hægt er að skjóta málum til, og slíkt er ekki einungis til hagræðis fyrir bótaþegana, eins og lýst hefur verið hér að framan, heldur einnig fyrir það starfslið Tryggingastofnunarinnar, sem í mjög mörgum tilvikum vill gjarnan fá sérfræðilegar umsagnir, álitsgerðir og útskurði um ákveðin atriði, sem ekki Liggur alveg Ljóst fyrir, hvernig á að meðhöndla. Álit þeirra, sem við Tryggingastofnun hafa starfað og við slíka úrskurði hafa unnið, er vissulega það, að jafnan hefur verið reynt að láta halla á stofnunina í öllum þeim málum, þar sem úrskurðar hefur verið leitað, enda er reynslan sú,að mjög fá mál hafa verið rekin fyrir opinberum dómstólum vegna bótaúrskurðar Tryggingastofnunar ríkisins. Tryggingadómur, eins og gert er ráð fyrir í 12. gr., mundi því verða báðum aðilum, þeim, sem vinna við ákvörðun og úrskurði mála í Tryggingastofnun, og hinum, sem njóta bóta, til ávinnings og verða í framtíðinni mótandi um túlkun laga og reglna, eins og svipaðir dómstólar hafa orðið á Norðurlöndum. Ákvæðið um þennan dóm dregur að sjálfsögðu í engu úr rétti einstaklinga til þess að leita réttar sins samkv. almennum dómstólum, ef þeir óska þess. Ég hef nú farið yfir greinar þessa frv. En í viðbót vil ég geta þess, að í grg. er áætlað, að kostnaður vegna þeirra breytinga, sem í frv. felast, sé metinn á um 310 millj. kr. á ári. Ég vék áðan að ákvæðinu um hækkun bóta vegna nýrra kaupgjaldssamninga og vegna hækkana á kaupgjaldsvísitölu. Einnig sá kostnaður hefur verið áætlaður í samræmi við þau ákvæði, sem í frv. felast, en hann kemur að sjálfsögðu til framkvæmda eftir áramót. Almenn hækkun á fyrri hluta ársins af þessum sökum verður rúmlega 10 af hundraði, en á síðari hluta ársins bætast við þau 4%, sem verkalýðsfélögin hafa samið um, ásamt þeim breytingum, sem kunna að verða á kaupgjaldsvísitölu. Reikni maður t.d. með 10% hækkun í 6 mánuði og 16% hækkun í aðra 6 mánuði, munu greiðslur almannatrygginga hækka af þessum sökum um 240 millj. kr. Þetta tvennt, kostnaður vegna þess frv., sem hér liggur fyrir, og kostnaður almannatrygginga vegna nýrra kaupgjaldssamninga, nemur því um 550 millj. kr. Við þetta bætist kostnaður vegna þeirra breytinga á almannatryggingalögum, sem samþykktar voru á siðasta þingi og komu að nokkru leyti til framkvæmda 1. ágúst í haust, en koma til fullra framkvæmda nú um áramótin. Kostnaður af þeim hreytingum hefur verið metinn 465 millj. kr. á ári, þannig að,þetta þrennt merkir, að greiðslur almannatrygginga til viðskiptavina sinna hækka um rúmar 1000 millj, kr. á ári, yfir 1 milljarð kr. Mundu þá lífeyrisgreiðslur ársins 1972 verða 45–50% hærri en ársins 1971. Eins og menn sjá, er hér um afar háar fjárhæðir að ræða. Ef fylgt hefði verið því kerfi, sem nú gildir, hefðu þessar breytingar haft í för með sér mjög tilfinnanlega hækkun á almannatryggingagjöldum, þessum gjöldum, sem lagzt hafa jafnt á alla, snauða jafnt sem auðuga, og m.a. hafa legið með óbærilegum þunga á þeim, sem haft hafa á framfæri ungmenni við skólanám. Þótt það felist ekki í þessu frv., þykir mér rétt að geta þess, að ríkisstj. hefur ákveðið að fella þessa nefskattainnheimtu niður, en afla teknanna eftir öðrum leiðum. Þessi breyting var að minni hyggju forsenda þess, að unnt væri að ráðast í þessar stórfelldu breytingar á almannatryggingakerfinu, og afnám nefskatta mun mjög auðvelda þá heildarendurskoðun, sem áfram er unnið að. Þessar þrennar breytingar á almannatryggingalögunum, sem ég hef minnt á hér, ásamt afnámi nefskattanna, eru að minni hyggju félagslegur stóratburður, tímamót í sögu almannatrygginga, sem vissulega eiga þó eftir að þróast. En hinu gleymum við að sjálfsögðu ekki, að við verðum að afla þeirra tekna, sem almannatryggingakerfið þarfnast. Við verðum að framkvæma tilfærslu á fjármunum í þjóðfélaginu, sem þessu nemur. Að öðrum kosti munu þær hækkanir, sem við ákveðum nú, aðeins stuðla að verðbólgu, sem getur á skömmum tíma eytt þeim ávinningi, sem við ætlum að ná. Þann tekjuauka, sem við tryggjum öldruðu fólki, öryrkjum og sjúkum, verða þeir að greiða, sem betur eru settir í þjóðfélaginu, þeir, sem hafa sómasamlegar tekjur og þaðan af betri, þeir, sem eiga miklar eignir. Þetta er helzta forsendan fyrir þeim tekjuöflunarfrv., sem ríkisstj. leggur nú fram. Það er hvorki ánægjuefni fyrir þessa ríkisstj. né aðrar að leggja á ný gjöld. En ég segi fyrir mig, að ég stend að gjaldheimtu á þessum forsendum með mjög góðri samvizku. Og ég er þess fullviss, að allir þeir landsmenn, sem hafa félagslega afstöðu, og það eru sem betur fer langflestir, munu greiða gjöld í þessum tilgangi með léttari huga en nokkur gjöld önnur. Herra forseti. Ég læt nú máli mínu lokið. Ég hóf ræðu mína á því að þakka hv. alþm. fyrir þá velvild að leyfa þessu frv. að koma til umr., um leið og það er lagt fram. En ég verð að fara fram á miklu meiri velvild. Þetta frv. er allt of seint fram komið af ýmsum ástæðum, m.a. af ástæðum, sem mér voru ekki viðráðanlegar. Engu að síður fer ég þess á leit við hv. heilbr: og félmn., sem ég legg til, að fái málið til meðferðar, og hv. þd., að þessu máli sé veittur sá forgangur, að það komist til Ed. svo tímanlega, að unnt sé að afgreiða það fyrir jól, ef þingmeirihluti er fyrir því. Hér er farið fram á mikið, en fyrir því eru, sem betur fer, mörg fordæmi, að alþm. hafi tekið höndum saman um að afgreiða mál af þessu tagi á þann hátt. Eins og ég hef áður tekið fram, heldur heildarendurskoðun trygginganna áfram, og þegar því verki er lokið, sem verður naumast fyrr en á næsta þingi, og frv. um það kemur fram, þá heiti ég því, að því leyti sem það kann að koma til minna kasta, að þm. skulu fá nægan tíma til að fjalla um það 3 samræmi við eðlilega starfshætti á Alþingi Íslendinga.



Herra forseti. Þm. hafa ekki séð þetta frv. fyrr en nú í dag. Engu að síður taldi ég sjálfsagt að verða við ósk um það, að það mætti koma þegar í stað til umr. Og ég er þess fullvíss, að minn flokkur, Alþfl., mun stuðla að því, að þessi d. geti afgreitt frv. svo tímanlega, að það geti komizt til hv. Ed. svo löngu fyrir hátíðir, að unnt verði að afgreiða frv. sem lög á þessu ári, þannig að það geti tekið gildi 1. jan. n.k. Við lauslegan yfirlestur á frv. er mér óhætt að fullyrða, að Alþfl. mun samþykkja meginatriði frv. og stuðla þannig að framgangi þess nú þegar fyrir hátíðir. Ég vona, að það sé talið eðlilegt, að ég hlýt fyrir flokksins hönd að áskilja honum rétt til þess að athuga einstakar greinar nánar en eðlilega hefur unnizt tími til. Er þá sjálfsagt, að n. geri það og flytji eða fylgi brtt. við einstakar greinar, ef slík athugun á einstökum atriðum leiðir í ljós, að það er talið eðlilegt. Í því sambandi vildi ég t.d. nefna 11. gr., þar sem sú breyting er gerð á gildandi skipan, að afnumin er sú lagaskylda, sem nú er í gildi, að fjölskyldubætur skuli hækka sjálfkrafa í samræmi við breytingar á almennu kaupgjaldi. Þetta er atriði, sem sjálfsagt er að ræða nánar og athuga nánar í n., en ég nefni þetta aðeins sem dæmi þess, að það kann að vera, að einstök ákvæði í frv. þurfi sérstakrar athugunar við og ýmsum kunni að þykja ástæða til þess að gera breytingar þar á, a.m.k. meðan ekki hafa enn borizt fyllri skýringar á rökum fyrir þessu, en komu fram í ræðu hæstv. ráðh., þó að ég raunar ætlist engan veginn til þess, að einstakar greinar séu skýrðar við 1. umr. málsins, og er þetta því ekki aðfinnsla af minni hálfu. Ég hlýt auðvitað að harma það, að jafn mikilvægt mál og hér um ræðir skuli ekki berast Alþ. fyrr en raun ber vitni um, en um það er ekki að sakast. Hér er mái. sem tvímælalaust á að hafa forgang, auk fjárlaga, í starfi þingsins fram að hátíðum, og flokkur minn mun stuðla að því, að það fái þann forgang. En eins verð ég að láta getið. Hæstv. ráðh. upplýsti það í ræðu sinni, að kostnaðarauki af þessu frv. mundi nema 550 millj. kr. Hins vegar veitti ráðh. engar upplýsingar um það, hvernig ætlunin væri að afla tekna til þess að greiða þennan mikla kostnað, 550 millj. kr. Að sjálfsögðu skiptir það meginmáli í sambandi við öll frv., sem valda útgjaldaauka, og ekki síður þau, þar sem útgjaldaaukinn gengur til hinna beztu nota, hinna mestu þarfa, hver á að borga kostnaðaraukann. Það er hugsanlegt, að þegar að því er komið að ákveða, hver greiða skuli, þá sé að verulegu leyti tekið til baka með annarri hendinni það, sem búið var að veita með hinni. Ég fékk þær upplýsingar í morgun, að enn lægi ekki fyrir áætlun hæstv. ríkisstj. um tekjuhlið fjárlaga, og er þó 2. umr. fjárlaga ákveðin þegar á morgun. Ég minnist þess ekki í 25 ára þingsögu minni, að 13. des., þ.e. þegar aðeins rúm vika er eftir af venjulegum starfstíma þingsins, liggi ekki fyrir nákvæmar upplýsingar um það, hvernig hæstv. ríkisstj. hugsar sér að afla fjár til þess mikla útgjaldaauka, sem þegar er komið fram af hálfu hv. fjvn., að um verður að ræða. Þetta ber að harma. Ég efast ekki um, að upplýsingar um það muni koma á morgun, þegar 2. umr. fjárlaga hefst, en ég vek athygli á því, að það er algerlega óvenjulegt, og að því er ég bezt veit, einsdæmi í starfssögu þingsins, að tekjuáætlun ríkisstj. sé jafn síðbúin og nú á sér stað, ekki hvað sízt þegar það er haft í huga, að fjárlagafrv. sjálft hækkaði um nál. 3000 millj. kr. frá gildandi fjárlögum, og vitað er, að í meðförum þingsins muni fjárlagafrv. enn hækka, að því er sagt er milli þm., einhvers staðar á milli 1000–2000 millj. kr. M.ö.o., þegar það virðist liggja fyrir, að væntanleg fjárlög fyrir árið 1972 muni verða einhvers staðar á milli 4000–5000 millj. hærri en gildandi fjárlög, þá skuli þingheimur ekki fá vitneskju um það, hvernig þessum útgjaldaauka eigi að mæta, fyrr en rúmri viku áður en fjárlög eru afgreidd. En ég skal ekki blanda umr. um þetta inn í þetta mál, en um þetta gefst eflaust nægilegt tilefni til þess að ræða í sambandi við fjárlögin sjálf. Erindi mitt í ræðustól að þessu sinni var það eitt að lýsa því yfir fyrir hönd flokks míns, að hann mun stuðla að því, að þetta frv. geti orðið að lögum, áður en Alþ. fer í jólaleyfi, auðvitað að áskildum venjulegum fyrirvörum um það, að við kunnum að óska eftir að breyta einstökum greinum þess, en í heild munum við fylgja frv.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni fyrir mjög góðar undirtektir við þá ósk, sem ég bar hér fram um stuðning við það, að þetta mál fái skjóta afgreiðslu, og ég skil það vel, að menn áskilji sér rétt til þess að íhuga það og koma með hugmyndir um breytingar á því. En í sambandi við það, sem hv. þm. sagði um þá hlið málsins, hver ætti að borga, þá vil ég henda hv. þm. á það, að hér á borðum þm. liggja nú frv. til l. um breyt. á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og enn fremur frv. til l. um tekjustofna sveitarfélaga. Í þessum frv. eru svör ríkisstj. við þessum spurningum. Að sjálfsögðu hefur þessum hv. þm. og öðrum ekki gefizt neinn tími til þess að lita á þessi frv., ég geri mér það fullkomlega ljóst. En þessi frv. eru komin fram, og þar á að vera svarið við þessum spurningum.



Herra forseti. Landbn. hefur sent frv. þetta til umsagnar jarðeignadeildar ríkisins og landnámsstjóra, eins og venja er um slík mál, og þar að auki óskað eftir umsögn hreppsnefndar Ólafsvíkurhrepps. Mæla þessir aðilar allir með samþykkt frv. Þegar Alþ. hefur heimilað sölu ríkisjarða undanfarin ár, hefur að heita má alltaf verið áskilinn forkaupsréttur til að koma í veg fyrir, að lönd, sem ríkið lætur frá sér, lendi í braski eða gangi óeðlilega kaupum og sölum. Þykir n. rétt, að svo verði einnig með þessa jörð og verði kaupendum óheimilt að selja jörðina eða hluta hennar öðrum en ríkissjóði eða næstu sveitarfélögum, þ. e. Fróðárhreppi eða Ólafsvíkurhreppi. Ólafsvíkurhreppur er hér látinn fá forkaupsrétt, vegna þess að þessi jörð liggur rétt í útjaðri Ólafsvíkur. Það er skoðun margra, að ekki muni líða langur tími, þangað til Fróðárhreppur og Ólafsvíkurhreppur verði sameinaðir, og getur þá vel farið svo, að Ólafsvíkurhreppur þurfi síðar á þessu landi að halda, þótt hreppsnefndin hafi ekki óskað eftir því að fá jörðina keypta nú og hafi mælt með því, að hún yrði seld þeim aðilum, sem frv. fjallar um. Landbn. leggur til, að frv. verði samþ. með breytingu á forkaupsréttinum, sem prentuð er á þskj. 152.



Herra forseti. Ég get fallizt á brtt. þá, sem n. hefur gert við frv. Ég þakka n. fyrir unnin störf að þessu máli og vænti þess, að frv. verði sem fyrst að lögum.