Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta er svo kunnugt mál, að ég get ekki verið að fjölyrða um það, en fjhn. leggur til óskipt, að frv. verði samþ.

* Frsm. (Páll Hermannsson): Það urðu nokkrar umr. um þetta mál hér í þessari d. og dálitill meiningamunur um það, hvort rétt væri að samþ. þetta frv. eða ekki. Ég ætla nú ekki sérstaklega að fara að blanda mér út í þær umr., en vil aðeins lýsa því yfir, að mér finnst þetta mál þannig vatið, að Alþ. eigi að gefa samvinnufélögunum heimild til þess að nota þær aðferðir, sem frv. gerir ráð fyrir, ef þau sjálf sjá sér það henta, vitanlega í fullu trausti þess, að félögin hafi þann þroska, sem ég þykist vita, að þau hafi, til þess að engin hætta sé á, að þau misnoti þetta. Nú hefir komið fram brtt. við frv. á þskj. 184 frá hv. samþm. mínum. Hann hefir nú ekki talað fyrir henni við þessa umr., en hann lýsti henni við 2. umr. og þykir því sjálfsagt ekki þörf að mæla fyrir henni nú. - Allshn. hefir ekkert fyrir n. hönd að segja um hana. Sjálfur get ég sagt það, að mér finnst þessi till. eiginlega stinga nokkuð í stúf við samvinnulögin að öðru leyti. Þau eru sem sé fremur stuttorð og marka stefnuna aðeins í aðalatriðunum, en ætla svo samvinnufélögunum sjálfum að útfæra hana nánar í sínum samþykktum. Mér finnst þessi brtt. eiginlega þannig vaxin, að hún væri prýðilega til þess fallin að leggjast fram á sambandsfundi og ákvarðast þar, en mér finnst hún eigi ekki að samþykkjast hér á Alþ. Ég er ekki að hafa á móti því, að leiðin, sem stungið er upp á í till., geti verið rétt, en ég álít bara, að þetta sé leið, sem sambandsmeðlimirnir eigi sjálfir að marka, en ekki Alþ. Og ég efast líka dálítið um það, að þessar aðferðir, sem brtt. gerir ráð fyrir, séu það þrauthugsaðar, að rétt sé að gera þessa till. að lögum. Ég verð þess vegna að leggjast á móti því, að d. samþ. þessa brtt.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 1. landsk. við brtt. á þskj. 184, sem hljóðar þannig: „Aftan við 2. tölulið bætist: enda eigi félagið kost á viðskiptum við SÍS“. Þessi brtt. er skrifleg og fram komin á fundinum, og þarf því afbrigði til þess, að hún megi komast að.

*Brynjólfur Bjarnason: Ég er samþykkur brtt. hv. 1. þm. N.- M. Hún er í öllum aðalatriðunum í samræmi við þær athugasemdir, sem ég hefi gert við þetta frv. hér við umr. Þó hefi ég komið með þessa viðbótartill. við brtt., að aftan við 2. tölulið bætist: enda eigi félagið kost á viðskiptum við SÍS. Til þess að félag haldi fullum réttindum, þarf vöruverzlun félagsins, miðað við félagatölu þess, að vera svo og svo mikil, eftir því sem nánar er ákveðið á aðalfundi, og ég er því alveg samþykkur. En ég tel nauðsynlegt, að líka sé tekið fram, að félagið eigi þá kost á viðskiptum við Sambandið. Ef það ekki væri tekið fram, væru möguleikar á því, að félögum væri meinuð viðskipti við Sambandið, að svo og svo miklu leyti. Það má kannske segja. að ekki þurfi að taka þetta fram, því að það liggi í hlutarins eðli, en ég held nú samt, að það sé vissara, því að enda þótt ekkert slíkt felist í lögunum, þá er þó vel hægt að framkvæma þau þannig. Ég held þess vegna, að þeir hv. þm., sem geta fallizt á þessa brtt. hv. 1. þm. N.-M, hljóti jafnframt að geta fallizt á þessa brtt. mína. Hv. 2. þm. N.-M. taldi ekki rétt að samþ. þessa brtt. á þskj. 184, og færði hann það sínu máli til stuðnings, að samvinnulöggjöfin væri yfirleitt stutt og markaði Sambandinu rúmt svið. En ef þetta frv. verður samþ. með þeirri breytingu, sem fyrir liggur frá hv. 1. þm. N.- M., þá þýðir það minni breytingu við lögin heldur en ef frv., yrði samþ. óbreytt. Og ef það er virkilega tilgangurinn með þessu frv., að takmarka rétt þeirra félaga, sem að meira eða minna leyti eru til málamynda í Sambandinu, án þess að vilja hafa við það viðskipti, þá getur stjórn Sambandsins vitanlega fallizt á þessa till. Ef það aftur á móti ekki er tilgangurinn og það skyldi vera meiningin með þessum óskum SÍS að fara inn á þá braut, að miða réttindi félaganna við viðskipti, en ekki tölu félagsmanna, þá tel ég alls ekki rétt að verða við slíkum óskum. - Þar af leiðandi álit ég, að afstaða þeirra þm., sem hér bera þetta frv. fram f. h. SÍS, til þessarar brtt., skeri í raun og veru úr um að, hver tilgangurinn sé með þessu frv.

*Jónas Jónsson: Ég vildi aðeins segja fáein orð út af ræðu hv. 1. landsk. og út af brtt. hv. 1. þm. N.-M. Það, sem hér er mergurinn málsins, er, að SÍS hefir, eins og menn vita, vaxið upp af verzlun sveitamanna, og svo smátt og smátt, án stórra breytinga, hefir það farið að hafa áhrif í bæjunum, en þó þannig, að bæjamenn hafa tekið til þakka þá þróun, sem sveitamenn hafa staðið að í eina tvo mannsaldra. Hér í bænum hefir neytendafélagsskapur yfirleitt átt mjög erfitt uppdráttar og verið gerðar nokkrar tilraunir, sem hafa misheppnazt. En það má segja, að fyrst nú í yfirstandandi kreppu hafi bæjarbúar sýnt meiri hneigð til þess að nota samvinnufélagsskapinn sem ráð gegn hinni miklu dýrtið. Og hér hefir vaxið upp á skömmum tíma félagsskapur, sem hefir náð nokkurri útbreiðslu, sérstaklega í sumum kauptúnum hér við Faxaflóa. Það er náttúrlega ómögulegt að segja um það fyrirfram, hvernig þessi tilraun muni ganga. Hún hefir að sumu leyti gengið vel, og það lítur út fyrir, að sá maður, sem stýrir henni, hafi marga eiginleika til þess að láta þetta fyrirtæki heppnast. Hinsvegar er reynslan ákaflega stutt. Og það hefir komið ný meinsemd í þennan félagsskap, sem forstjórinn ræður ekki fyllilega við, sem ekki er eðlilegt, þar sem hér er um að ræða bæ, sem ekkert uppeldi hefir til þess að taka á slíkum málum, og því fremur sem það er vitað, að eln lífsstefna, sem yfirleitt litur á samvinnu eins og algert aukaatriði, kommúnisminn, hefir nokkur ráð í þessu félagi. Og fyrr meir er talið, að þessi forstjóri hafi verið einn af ógætnustu forstöðumönnum þessarar pólitísku hreyfingar, þó að hann aftur á móti hafi sýnt sig tiltölulega gætinn og framsýnan í þessum efnum. En það virðist hanga við hann töluvert af fólki frá hans fyrri dögum, sem hefir komið fram á þann hátt, að mjög er vafasamt, hvernig þessu félagi muni reiða af, og það er a. m. k. ljóst öllum, sem starfa að samvinnufélagsskap, að þetta félag á ekki skilið að fá annan stuðning en þann, sem hæfir þess reynsluleysi. Félagið hér í Reykjavík, sem ég býst við, að standi á bak við þessa skriflegu brtt. og eins till. á þskj. 184, er alls ekki þess um komið á nokkurn hátt, að Alþ., og enn síður SÍS, láti þetta hafa hin minnstu áhrif á sig. Til þess er munurinn á þroskanum of mikill. Annarsvegar er öll reynslan og þroskinn. en hinsvegar eru fálmandi aðgerðir viðvaninganna, sem að sumu leyti standa undir áhrifum óþokkamanna, sem ala á sundrung, þar sem því verður við komið, og reyna að spilla fyrir atvinnulífinu í öllum þessum myndum. Og það væri nægileg ástæða til þess að fella þessa brtt. frá hv. 1. þm. N.-M., þó að ekki væri öðru til að dreifa en að hún er fram komin frá honum, sem að vísu er merkilegur fagmaður í því, sem við kemur landbúnaðinum, en hefir aldrei staðið framarlega í samvinnufélagsskap landsins. Hann hefði því átt að vera svo gætinn, að hugsa sér ekki þá dul, að hann færi að verða leiðbeinandi SÍS og formanns þess um það, hvernig eigi að hátta samvinnulögum landsins. Ég vil því telja það fullkomlega vítavert af þessum hv. flokksbróður mínum að koma fram með þessa óhugsuðu till., sem ekki er hægt að skoða öðruvísi en sem móðgun við þá einu stofnun hér á landi, sem hefir langa reynslu í þessum efnum og er hafin yfir það að þurfa að sækja ráð til viðvaninga. Ég vil þess vegna taka það fram, - sem einn af þeim, sem ekki með lítilli vinnu undirbjó samvinnulögin 1921 og hefi fylgzt með þeim síðan -, að ég kann því ákaflega illa, ekki að kommúnistar skuli koma fram með skriflega brtt., af því að enginn ætlast til neins af þeim, heldur að hv. 1. þm. N.-M. skuli koma fram með þessa brtt., sem hann hefði alis ekki átt að leyfa sér að bera fram á þann hátt, sem hann gerir, því að hún verður ekki skoðuð öðru vísi en sem móðgun við SÍS og þann flokk, sem hefir veitt honum styrk til þess að vera hér á Alþ. -



Ég vildi aðeins segja nokkur orð út af þeim brtt., sem fram hafa komið. Ég hygg, að ég hafi tekið það fram, þegar málið var hér síðast til umr., að ég gæti ekki fallizt á slíkar brtt. sem þessar. - Það virðist vaka fyrir þeim hv. þm., sem að þessum brtt. standa, að það sé einhver ógnarleg goðgá, ef höfðatalan í félögunum eigi ekki að ráða því, hve margír fulltrúar mæta á aðalfundi. Ég stundi fram á það þá. að eins og lögin væru nú, væri í raun og vera ekki hægt að ná þessu marki, nema með því móti að hafa atkvæðisréttinn beinan og að hver félagsmaður gæti mætt á aðalfundi og greitt þar atkvæði. En nú er slíkt vitanlega ómögulegt, og þá verður að gripa til þess ráðs, eins og venja er í öllum félögum eða samböndum a. m. k., að hafa fulltrúa. Nú er það ekki svo, að jafnmargir félagsmenn séu á bak við hvern fulltrúa, heldur eru þeir misjafnlega margir, og þá er svo langt frá því, að þetta réttlæti náist, sem hv. flm. brtt. hyggjast að ná. Eftir þeim lögum, sem nú gilda, þá er það venjan með félög, sem eru í Sambandinu, að þau hafa rétt til þess að senda einn fulltrúa á aðalfund, hversu fámennt sem félagið er, en til þess að senda tvo fulltrúa, þurfa þau að hafa 300 félagsmenn, að ég held. Og ef maður hugsar sér, eins og hv. 1. þm. N.-M. sagði um daginn, að mannvitið ætli að ráða í þessum efnum, þá ætti mannvitið að vera helmingi meira hjá 300 félagsmönnum heldur en 299. Það er sem sé ekki hægt að ná fullkomlega því réttlæti, sem flm. brtt. ætla sér að ná. Og svo er annað í þessu sambandi, sem sé, að svo er að heyra á þessum hv. þm., að þetta, sem hér er farið fram á, sé einsdæmi í samvinnufélagsskap heimsins. En ég bara spyr, hvort það sé nokkursstaðar ríkjandi í nágrannalöndunum, að tala þeirra fulltrúa, er hvert félag má senda á aðalfund, sé bundin við höfðatöluna. Ég vildi gjarnan, að þeir nefndu það land. - Ég hefi áður bent á það, og get endurtekið það, að Englendingar, sem ég hygg að standi mjög framarlega í samvinnufélagsskap, láta pundin sín koma til greina við tölu fulltrúa á aðalfund. Og þó að hér hafi nú verið talað um þessar krónur sem stórhættulegar okkar mönnum, þá er nú þetta það, sem við allir erum að sækjast eftir. Alveg sama er að segja um Norðmenn. Þeir taka líka tillit til sinna króna í þessum efnum, aðeins eftir dálítið öðrum reglum heldur en Englendingar. Svo er alls ekki úr vegi að líta til Svíanna, sem líka eru taldir með þroskaðri þjóðum í samvinnumálum. Þeir hafa það fyrirkomulag, að hvert félag í sambandi þeirra á rétt til þess að senda einn fulltrúa á aðalfund, og auk þess einn fyrir hverja 500 félagsmenn, þó með þeirri takmörkun, að félagið verður að hafa keypt fyrir 200 þús. kr. hjá þeirra sambandi fyrir hvern fulltrúa, sem er fram yfir einn. - Nú skildist mér á hv. 1. landsk. við 1. umr. þessa máls, að hann myndi geta sætt sig við fyrirkomulag, sem væri svipað eins og hjá Svíum, og eftir því sem frv., sem fyrir liggur, er orðað, liggur einmitt opið fyrir að fylgja aðferð þeirra. Með till. þessum eru bundnar hendur samvinnufélagsmanna á aðalfundi SÍS. Og það merkilega við brtt. er, að þær ganga þó að nokkru leyti í sömu átt og frv., nefnilega, að þær taka tillit til krónunnar, en ekki tölu félagsmanna eingöngu. Hv. flm. vill ganga inn á svið, sem ekki heyrir undir löggjafarvaldið, heldur er fyrirkomulagsatriði, sem samvinnumenn eiga sjálfir að ráða. Þessar till. eiga frekast heima í samþykktum innan félaganna, en ekki í l. Ég skal líka nefna, hvernig Danir koma þessu fyrir. Þeir hafa aðeins einn fulltrúa fyrir hvert samvinnufélag, hvort sem það er stórt eða litið. Þar er aðeins ein undantekning, og það er félagasambandið í Kaupmannahöfn. Þar voru 15 félög, sem nú hafa sameinazt í eitt félag, en halda fulltrúatölunni 15. Ég skil því ekki alla þessa viðkvæmni út af þessu atriði. Ég sé ekki betur en að samvinnufélagsskapurinn eigi eins og allar aðrar stofnanir að fylgjast með þróuninni í heiminum. Það var talið sjálfsagt á fyrstu árum samvinnufélagsskaparins, að hafa ótakmarkaða sameiginlega ábyrgð. Nú er búið að fella það úr gildi, af því að reynslan er búin að sýna, að það fyrirkomulag heyrir ekki til nútímanum. Sama er að segja um þetta atriði, sem við deilum um hér. Það heyrir ekki til nútímanum. Ég skal svo geta þess, að eins og sjálfsagt var, ræddi ég þessa brtt. við forstjóra Sambandsins og leitaði álits hans. Ég hygg, að a. m. k. flestir samvinnumenn landsins taki nokkurt tillit til þess, sem hann segir um þessi mál, hann telur, að ekki eigi að samþ. till., og hann gekk svo langt að segja, að það mætti eins láta frv. daga uppi eða fella það, ef ætti að binda svo hendur samvinnumanna sem brtt. gera. Ég ætlast ekki til, að menn fari sérstaklega að taka tillit til þess, sem ég held fram í þessu efni, en ég veit, að samvinnumenn landsins taka tillit til þess, sem forstjóri Sambandsins segir um samvinnumál. Þegar á að fara að breyta innra skipulagi í félögum Sambandsins, er ekki hægt að hlaupa í að skrifa hér á deildarfundi brtt., sem grípa fram í 20–30 ára gamla reynslu og losa um skipulag, sem reynzt hefir vel. Ég sé ekki ástæðu til að taka til máls aftur. Ég taldi - sjálfsagt að láta í ljós skoðun mína á brtt., en verð auðvitað að láta ráðast, hvernig um þær fer.



Herra forseti! Ég verð að viðurkenna, að ég skil ekki hugsunarhátt hv. 2. þm. Eyf. Hann talar um, að með brtt. mínum sé verið að breyta ráðnu skipulagi, sem megi ekki hrófla við, en sjálfur ber hann fram frv. um breyt. á sama skipulagi, og brtt. hans eru einmitt þess eðlis, að þær geta kollvarpað grundvelli skipulagsins. En eftir brtt. mínum er röskunin sú ein, að hægt er að útiloka málamyndafélög. En það, sem skilur á milli okkar, er, að ég vil ekki láta skapa möguleika til þess, að Pétur eða Páll komi á fund og geti haft ástæðu til að ræða það, t. d. á aðalfundi SÍS, að þar skuli innleiða kosningarreglur hlutafélaga. Það er sá meginmunur á samvinnufélögum og hlutafélögum, að samvinnufélögin geta sent sinn fulltrúa til þess að fara með umboð misjafnlega margra manna. að vísu eftir samþykktum félagsins, en altaf ákveðins fjölda félagsmanna, en miða ekki við krónufjöldann, sem stendur í félaginn eða skipt er við félagið fyrir, en það gera hlutafélögin. Og þó að ég meti krónurnar mikils, dettur mér ekki í hug að tala um þær sem persónur, eins og hv. 2. þm. Eyf. gerði. Ætla ég svo ekki að svara því frekar. Eg þakka hv. þm. S.-Þ. fyrir þá fræðslu, sem hann var að veita mér, en hitt er annað mál, að hve miklu leyti ég get notfært mér hana. Ég hefi átt dálítið við samvinnumál um æfina, verið í stjórnum þeirra um 12 ára skeið og meir en 30 ár starfað að þeim málum meir og minna, og aldrei hefi ég orðið var við, að neinn hafi viljað innleiða hlutafélagagrundvöllinn, og það er það í þessu frv., sem ég er á móti. Ég er á móti skrl. brtt. við brtt. mína, ég tel enga hættu á því, að SÍS ekki láti öll félög, sem eru innan vébanda þess, hafa vörur, og því er tillagan óþörf með öllu. Hinsvegar tel ég, að það sé sjálfsagt, að Alþ. styðji ekki að því með breyt. á samvinnufélagsl., að skapaður sé möguleiki til þess að rífast um það á aðalfundi SÍS eða aðalfundum einstakra félaga, hvort kjósa elgi menn eftir krónum eða meðlimafjölda. Mér skildist á hv. þm. S.-Þ., að hann væri hræddur við kaupfélög bæjanna, og þau væru svoddan viðvaningar á samvinnufélagssviðinu. Þessi ótti er ímyndaður. Ein leiðin til þess er að hleypa fél. ekki inn í Sambandið. En væri hér um ástæðu til að óttast áhrif frá fulltrúum frá kaupstaðasamvinnufélögum á stjórn SÍS, er hægt að fara fleiri leiðir til að útiloka þau en þá, að láta hvert félag fá fjölda fulltrúa eftir viðskiptaveltu félagsins við SÍS, sem mér nú virðist helzt vaka fyrir honum. Önnur er sú að ákveða t. d., að hvert félag sendi 1 fulltrúa á aðalfund SÍS fyrir t. d. 2000 félagsmenn eða færri, og úr því 1 fyrir t. d. hverja 3000 félagsmenn eða færri. Með þessu má algerlega takmarka áhrif fjölmennu bæjarfélaganna, og til þessa þarf enga lagabreytingu að gera. Ef lagabreyt. þarf að koma, er það eingöngu til þess að geta komið inn hlufafélagakosningaréttarsjónarmiðum eða til að útiloka áhrif gervifélaga eða málamyndafélaga. Ég trúi því ekki, að sambandsmenn vilji það. Ég trúi því ekki, að hv. þm. S.-Þ. detti í hug að vilja það. Ég gæti frekar trúað hinn, að einhver annar vildi það, en hv. þm. S.-Þ. trúi ekki, að það komi til framkvæmda, og væri því með því í góðri trú. Hv. þm. S.-Þ. vitir það, að ég skuli flytja þessa tillögu, og telur það móðgun við SÍS og, að því að mér skildist. Framsfl., að ég skuli leyfa mér slíkt. Ég hygg hér sé um misskilning að ræða. Ég veit ekki annað en Framsfl. hafi alla tíð metið mannssálir meir en krónur. Og ég hygg, að hv. þm. S.-Þ. hafi þar talað skýrara og ákveðnara en flestir aðrir, bæði í ræðu og riti. Þess vegna tel ég mig vera í fullu samræmi við minn flokk, þegar ég held því ákveðið fram, að á fundi í samvinnufélagi eigi atkvæði að koma eftir raunverulegu félagatali meðlima félagsins, en ekki eftir því, hvað hver einn skipti mikið við félagið. Og sama gildir svo félögin og SÍS. Eða heldur hv. þm. S.-Þ., að ef ég skipti við mitt kaupfélag fyrir 1000 kr. á ári, en hann hara fyrir 100, þá eigi ég að hafa 10 sinnum meiri rétt í félaginu en hann? Ég held þetta ekki, og til að fyrirbyggja, að einhverjir geti reynt að koma þessu á í samvinnufélögunum, vil ég fá brtt. mína samþykkta, eða drepa þær allar.

*Brynjólfur Bjarnason: Það eru aðeins nokkur orð. Það er nú orðið ljóst, sem ekki var ljóst í upphafi, nefnilega hver tilgangurinn er með þessari lagabreyt., sem hér liggur fyrir. Við höfum verið að ræða um, hver hann mundi vera, og höfum verið í vafa um, hvort hann væri sá, að miða fulltrúaréttinn við viðskiptamagn, eða sá, að koma í veg fyrir, að málamyndafélög í SÍS hefðu fullan rétt. Hv. þm. S.-Þ. hefir skýrt og skorinort sagt það, að tilgangurinn sé sá, að koma í veg fyrir að eitt ákveðið samvinnufélag fái of mikil áhrif, nefnilega Kron. Ég ætla ekki að svara þeim orðum, sem hv. þm. hafði um það félag, þau voru svo órökstudd og í alla staði órétt, að þess gerist ekki þörf. Hv. þm. fór með gersamlega staðlausa stafi. Það er líka annað, sem fram hefir komið í þessum umr. og sannar, hver tilgangur frv. er. Hv. 2. þm. Eyf. upplýsti, að hann hefði átt tal um frv. og brtt. við Sigurð Kristinsson, og hefði hann sagt, að svo framarlega sem brtt. væru samþ., mætti eins fella frv. alveg eða láta það daga uppi. M. ö. o., þá væri það Sambandinu gagnslaust. Það þarf ekki frekar vitnanna við um tilgang frv., og út frá þessu finnst mér, að hv. þdm. ættu að greiða atkv.

*Jónas Jónsson: út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að hætt væri við, að það ætti að tryggja með l., að SÍS geti neitað fél., sem um er að ræða, um viðskipti, til þess að svipta það atkvæðisrétti, vil ég minna á það, að eins og ástandið hefir verið, hefir SÍS verið að reyna að hálpa þessu kaupfélagi. Þetta félag hefir engan gjaldeyri, og er ekki hægt að lasta það fyrir það, en eingöngu fyrir vernd Framsfl. hefir það fengið nokkurn gjaldeyri. Ef hv. 1. landsk. hefði haft einhver áhrif í þessu landi, þá hefði í fyrsta lagi ekkert kaupfélag verið til, og í öðru lagi hefði þetta félag alls ekki fengið þann stuðning. sem það hefir notið. En Sambandið verður auðvitað fyrst og fremst að hugsa um sín gömlu félög, sem leggja því til gjaldeyri. Sambandið hefir teygt sig til þess að hjálpa Kron fram yfir það, sem það hefir getað. Brtt. er því, fyrir utan að vera vitleysa, líka ranglæti. Út frá því, sem hv. 1. þm. N.-M. hélt fram, að verið væri að breyta Sambandinu í hlutafél., hygg ég, að aðrar sterkari viðjar muni halda því á réttum grundvelli en brtt. hv. þm. Hv. þm. veit, að það, sem hann fordæmir hér, hafa kaupfélögin leyft sér um langan tíma. Við skulum taka t. d. K. E. A. og svo eitt minnsta félagið, Kaupfélag Fljótamanna, að athuga fulltrúatölu þeirra. Þá sést, að K. E. A. hefir hlutfallslega miklu færri fulltrúa. Þetta hefir alltaf verið svo. Ef ætti að fylgja höfuðreglunni út í yztu æsar, mundu stóru félögin hafa margfalt atkv. magn á við það, sem þau hafa. Það eru reyndustu og hyggnustu menn þessa félagsskapar, sem að l. standa, og við kunnum því illa, þegar kommúnistinn í d. hefir við orð að reka forstöðnmann Kron úr Kommfl., ég vildi raunar, að hann vildi gera það, því að það er blettur á þeim mæta manni, að hann skuli vera í Kommfl. -, svo illa þolir hann, að forstjórinn vill vinna vel fyrir félagið. En hv. 1. landsk. er auðvitað álitinn hreinn óviti í þessum efnum, nema hvað hans till. eru vísbending um, hvernig ekki eigi að fara að. Ég álít þessar umr. heppilegar til þess að gera það ljóst, að við framsóknarmenn höfum verndað þennan vísi að samvinnufélagsskap, en við ætlum sannarlega ekki að láta þann visi fyrirskipa okkar neitt um það, hvernig samvinnufélagsskapur eigi að vera. Það er vitað, að Kommfl. óttast samvinnufélögin hér á landi, af því að hann í sinni spillingarstarfsemi hefir alstaðar rekið sig á, að þar, sem hann mætir samvinnumönnum, hefir hann minnstan skaða getað gert og lítil áhrif haft. Þess vegna er þetta ekki í fyrsta skipti, sem það kemur til orða á Alþingi, að þetta fámenna flokksbrot og lítilfjörlega fái að vita sitt algerða þýðingarleysi. Og þó að við kunnum að hafa hjálpað þessum mönnum að einhverju litlu leyti, þá er það ekki af því, að við vitum ekki, hvers konar fólk kommúnistar eru.



Það hefir komið í ljós við þessar umr., að hv. 1. þm. N.-M. og hv. 1. landsk. fyrirlíta af hjarta krónurnar. Ég verð að segja það, að jafnvel þótt þeir öfluðu himneskra fjársjóða, held ég, að þeir ættu líka að líta á þessar krónur, sem við erum flestir svo sólgnir í og ganga á milli okkar. Ég játa mínar syndir á þessu sviði. Ég fyrirlit ekki krónurnar. Ég hefi reynt að starfa þannig að þeim félagsmálum, sem ég hefi verið við riðinn, að fyrirlíta ekki krónurnar. Og ég er kominn að þeirri niðurstöðu eftir langt starf, að það hefir ekki verið þýðingarlaust til þess að hjálpa áfram því fólki, sem erfitt á með sína lífsframfærslu. Annars þykir mér dálítið einkennilegt, að báðir þessir þm. hafa látið í ljós, að þeir hafi aldrei vitað eða skilið. hvað lægi á bak við þetta frv. Það er eins og það sé að renna upp ljós fyrir hv. l. landsk. um það, að þetta frv. grípi eitthvað inn í viðskipti og krónur. Satt að segja hélt ég, að frv. bæri greinilega með sér, að það eru þessar syndsamlegu krónur, sem um er að ræða. Mér hefir aldrei verið nein launung á því, að það kemur skýrt fram í frv. Það er engu líkara en þessir hv. dm. séu bæði blindir og heyrnarlausir. Ég hefi margsinnis tekið fram, hvernig þessum málum er fyrir komið hjá nágrannaþjóðunum. Þeir taka ekkert tillit til þess og virðast álita, að það sé tóm vitleysa, sem ég er að fara með. Ég hefi beðið þá að benda á einhverja þjóð, þar sem samvinnumál eru á þroskuðu stigi, sem miði eingöngu við höfðatöluna í félögunum, eins og gert er hjá okkur. Þeir hafa ekki gert það. Svo tala þessir hv. þm. um, að hér eigi að fara að brjóta allar reglur um samvinnumál allra þjóða og taka upp hlutafélagsfyrirkomulag. Mig skiptir engu máli, hvort þeir kalla það því nafni. Það, sem ég ber fyrir mig. er þetta, að nágrannaþjóðir okkar, eins og t. d. Svíar, sem komnir eru lengra en við í þessum einum, hafa þetta þannig. Annars sé ég ekki ástæðu til að lengja umr. um þetta mál. En mig furðar það, að hv. þm. skuli ekki hafa skilið það fyrr en nú, hvað farið er fram á í þessu frv.

*Brynjólfur Bjarnason: Herra forseti! Það verður aðeins stutt aths. Hv. þm. S.-Þ. virtist halda því fram í ræðu sinni, að ég hefði borið hér fram till. um það að skylda SÍS til þess að veita einstökum félögum svo og svo mikil viðskipti. Ég veit ekki, hvað hv. þm. er að fara. Mér hefir aldrei dottið slíkt í hug. Og hvernig er sú till., sem ég hefi borið fram? Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hana hér upp, svo að þetta verði hv. þdm. ljóst. Fyrri töluliður brtt. hv. 1. þm. M.-M. hljóðar svo: „Heimilt er þó að ákveða, að takmarka megi tölu fulltrúa frá þeim deildum, sem ekki skipta nema að nokkru leyti við félagið“. Og svo legg ég til, að bætt verði við: „enda eigi félagið kost á viðskiptum við SÍS“. Hvað er hér farið fram á? Það skilur hver maður, sem er nokkurnveginn læs. Það er farið fram á, að ekki sé hægt að takmarka fulltrúatölu félaga, sem hafa haft lítil viðskipti, en ekki átt kost á viðskiptum við Sambandið. Svo er hv. þm. S: Þ. að halda langa ræðu um þetta. Það er bókstaflega eins og það renni út í fyrir manninum. Annað sagði þessi hv. þm. líka einkennilegt. Hann sagði, að það yrði ekkert tillit tekið til óska Kommfl. í þessum efnum, vegna þess að það væri svo lítilfjörlegur flokkur og lítilfjörlegir menn, sem að honum stæðu. (JJ: Alveg réttl. Ég vil upplýsa hv. þm. um það, að þessi ósk kemur ekki frá Kommfl., heldur frá aðalfundi Kron. Þessi ósk var samþ. þar einróma, og það er svo langt frá, að þar séu eingöngu kommúnistar, heldur er þar fjöldinn allur af alþýðuflokksmönnum, framsóknarmönnum og einnig úr öðrum flokkum. Þetta er því hreint og beint slúður hjá hv. þm. Þá er enn eitt, sem ég vil leiðrétta, af öllu því bulli, sem hv. þm. S.-Þ. lét út úr sér, og það er, að ég hafi átt að segja á þessum aðalfundi, að það ætti að reka forstjóra Kron úr Rommfl. Ég sagði ekki eitt orð í þá átt. Ég held, að ég hafi að öðru leyti verið búinn að taka flest fram af því, sem ég þurfti að minnast á. - Ég vil aðeins gera þá aths. við ræðu hv. 2. þm. Eyf., þar sem hann var að tala um. að okkur 1. þm. N.-M. væri illa við krónurnar, að ég held, að hvorugur okkar hafi talað um það. Hitt sögðum við, að við vildum ekki miða réttindi manna í þjóðfélaginu, fulltrúaréttindi eða atkvæðisrétt, við það. hvað menn eiga margir krónur. Eftir því ætti kannske að innleiða þá reglu í stjskr., að atkvæðisréttur manna færi eftir krónufjöldanum, sem þeir ættu. Sá, sem hefði 5 þús. kr. árstekjur, hefði t. d. eitt atkv. Sá, sem hefði 10 þús. kr., 2–3 atkv. o. s. frv. Þó að krónurnar séu góðar, er ég á móti því, að réttur manna sé á þann hátt miðaður við þær. Hv. þm. sagði, að við hefðum ekki bent á neina þjóð, þar sem fyrirkomulag samvinnumálanna væri eins og við óskuðum að hafa það. Ég hefi bent á Svíþjóð. Ég held, að þessum málum sé þar skipað á mjög svipaðan hátt og lagt er til í brtt. þeirri, sem hér hefir komið fram.



Ég ætla, að það hafi komið fram í minni fyrstu ræðu hér, sem hv. 2. þm. Eyf. virðist ekki hafa heyrt. þótt hann væri þá hér í deildinni, að ég álit, að eins og þetta ákvæði er nú í þessu frv.. sem fyrir liggur á þskj. 51, sé ekkert sagt um það, hvernig eigi að miða við krónurnar. Ég tók það fram, að það væri hægt að miða við þær á tvo ólíka vegu, og rakti ég, hvernig það væri. Annarsvegar væri hægt að láta einn fulltrúa frá hverju félagi og svo til viðbótar fulltrúa fyrir svo og svo mikla krónutölu í viðskiptum. Þá mætti einnig miða fulltrúatöluna við félagatöluna, en þó þannig, að því aðeins hefðu þau þann rétt. að þau skiptu við félagið fyrir ákveðið lágmark, til að útiloka málamyndafélagsmenn frá áhrifum á gang félagsmála. Þessar tvær leiðir sagði ég. að væri hægt að fara, og ég sagðist vilja útiloka aðra leiðina, og í þeim tilgangi er brtt. flutt. Mér skildist það koma fram í umr., og skil ég þó ekkert í því, að brtt. væri flutt að einhverju leyti til þess að útiloka þátttöku einhverra minna þroskaðra félaga í Sambandinu heldur en annara, sem væru á hærra þroskastigi félagslega séð. Og mér skilst, að þessi lítt þroskuðu félög séu félögin í kaupstöðunum. Hvernig kemur þetta út þar? Hvort ætli það séu kaupstaðarbúarnir eða sveitamennirnir, sem skipta meira við kaupfélögin, sem þeir eru í? Hverjir ætli leggi sér meira til munns af því, sem þeir framleiða? Maðurinn í óþroskaða félaginu hefir meiri viðskipti. Félag með 100 meðlimum í Reykjavík hefir meiri umsetningu en félag með 100 miðlimum í sveit.

Þetta er algerlega rangt

. Hv. 2. þm. Eyf. segir, að þetta sé rangt. Hann ætlar að fóta sig á því, að það sé fleira fólk á sveitaheimilunum, en oft ekki nema einn heimilismanna skrásettur sem félagsmaður. En hvað segja hagskýrslurnar? Þær segja, að það sé að meðaltali 0,2 fleiri menn á heimili í sveit en í kaupstað. En hvað heldur hv. þm., að muni miklu á úttektinni, eins og t. d. kjöti og mjólk? Eigi að fara að miða fulltrúatöluna við viðskiptaveltuna, verður reyndin sú, að það koma inn fleiri fulltrúar frá kaupstaðafélögunum en sveitafélögunum, eða öfugt við það, sem ætlazt er til með lagabreytingunni. Ég trúi því ekki, að stj. SÍS ætli að fara að gera slíkan réttarmismun á milli einstakra manna og hér er um að ræða. en ef það er hugsað til að koma því í kring á þennan hátt, þá er algerlega skotið framhjá markinu, því að kaupstaðarbúar fá fleiri fulltrúa, ef á að miða við krónutöluna, en ekki félagatöluna.



Út af þeim orðum fulltrúa kommúnista hér áðan. að hann hefði ekkert á það minnzt á fundi Kron, að hann vildi reka kaupfélagsstjórann frá starfi sínu, af því að hann stóð á móti þeim lögleysum, sem þessi hv. þm. var svo framarlega í, vil ég taka það fram, að hv. þm. veit sjálfur, að hann sagði þessi orð, og það svo hastarlega og opinberlega, að alkunnugt er orðið, þótt hann gerði það ekki í ræðuformi. Og það er enganveginn óheppilegt, að hann skuli sýna skyldleika sinn við fyrrv. lögreglustjóra í Rússlandi, sem hefir ekki elskað sannleikann nógu mikið þar í landi, eftir því sem maður heyrir. Hv. þm. hefir sýnt það greinilega í umr., að hann er hér eins og annarsstaðar að reyna að gera tilraun til þess, þó af veikum mætti sé, að styðja það, sem verr hentar. En hann mun sjá það við atkvgr., að hans áhrif megna lítils hér eins og annarsstaðar.



Það er aðeins örstutt aths. Hv. 1. þm. N.-M. var að gera samanburð á viðskiptum bænda og kaupstaðarbúa, og hann komst að þeirri niðurstöðu, að viðskipti kaupstaðabúanna væru meiri. Ég hefði gaman af því að vita, hvaðan hv. þm. hefir þetta? Ég hefi nokkuð margra ára reynslu í þessu í Kaupfélagi Eyfirðinga. Þar eru 600–800 félagsmenn frá Akureyri og svo bændur. Og ég get sagt hv. þm. það, að honum er óhætt að koma norður og skoða viðskiptabækurnar, og hann mun ganga úr skugga um það, að viðskipti bæjarbúanna eru miklu minni en bændanna. Ég held, að hv. þm. gleymi einhverju af þeirri úttektarvöru, sem bændur fá svo mikið af núna, t. d. fóðurbæti, áburði o. fl. Þetta hleypir viðskiptunum mikið upp. Reynsla okkar þar norður frá fer því algerlega í bág við þessar staðhæfingar hv. þm. N.-M. um viðskiptamagn bænda og kaupstaðarbúa.

*Jónas Jónsson: Þetta mál hefir vakið nokkuð umtal, og finnst mér rétt, þótt ég sé hér enginn frsm., að segja fáein orð um það við þessa umr. Sú ósk, sem kaupfélagið hér í bæ hefir beint til Alþingis, er, að því verði með sérstökum l. leyft að nota lóð ríkisins við Bankastræti undir vöruhús. Á þessum stað stendur nú gamalt timburhús. Ríkið keypti lóðina mjög dýru verði, í því skyni að reisa þarna einhverja opinbera byggingu, t. d. stjórnarráðshús eða kannske þinghús. Fremst á lóðinni stendur lítil bygging úr fimbri, húðuð að utan, sem er ein af byggingum kaupfélagsins hér í bænum. Byggingarnefnd hefir neitað kaupfélaginu um þá ósk, að fá að reisa þarna timburhús, húðað utan með steini. Um þetta hafa deilur staðið í Nd. og að nokkru leyti í hlöðum bæjarins. Ég ætla ekki að fullyrða neitt um það, a. m. k. ekki fyrir aðra, hvernig þessu máli verður tekið, en ég vil benda á, að það er mjög vafasamt, að þetta mál eigi fram að ganga. Að vísu er það rétt, að það ætti ekki að hafa aukna brunahættu í för með sér, þótt reist yrði þarna húðað timburhús, sem nú standa byggingar, sem ekki eru húðaðar með steini. En ég hygg, að forráðamenn kaupfélagsins hafi ekki gert sér það ljóst, að hér er farið fram á framkvæmd, sem getur orðið þeim til mikils tjóns sjálfum. Það er mjög líklegt, að innan skamms verði reist á þessari lóð varanleg bygging, og þá yrði kaupfélagið að rífa sín hús bótalaust. Í öðru lagi, ef kaupfélagið vildi fá þarna hús, sem ekki væri mjög dýrt og fullnægði reglum um hús í Reykjavík, myndi vera heppilegast að byggja það úr víkursteini. Hann mætti nota aftur í annað hús seinna meir. Og það er mjög vafasamt, hvort þetta yrði dýrara en það, sem hér er farið fram á. Þess vegna er það, að ég hygg, að þessi ósk sé ekki borin fram af nægilegri framsýni af hálfu félagsins, og álít ég vafasamt af Alþingi að leyfa, að gerðar verði á þessari lóð nokkrar breytingar, sem kosta fé til stórra muna, vegna þess að innan skamms verður byggð þarna framtíðarbygging. Ég vildi láta þessi orð fylgja málinu til n., og þykir mér ekki ósennilegt, að hún komist að þeirri niðurstöðu, að þetta mál eigi ekki að ná samþykki, vegna þess að það er miklu fleira, sem mælir á móti því, að þessar breyt. verði gerðar, en með því.

*Magnús Jónsson: Ég get nú eftir ræðu hv. þm. S.- Þ. að mestu leyti hætt við að segja það, sem ég ætlaði að segja við þessa umr. málsins, þar sem það er komið í ljós, að jafnvel félagið muni ekki kæra sig um að fylgja málinu fast fram. En ég get aðeins sagt það með örfáum orðum. að mér finnst þetta óheppileg löggjöf að meira en einu leyti. Mér finnst, án tillits til þess, hvort ég sé efnislega með því, sem farið er fram á í frv., að ég myndi ekki geta fylgt svona löggjöf, vegna þess að mér finnst, að hér sé farið fram á víð Alþ. að gera það, sem Alþ. á ekki að skipta sér af, að skera úr einum einstökum ágreiningi, sem verði á milli einstaklings og stjórnarvalds, sem með l. frá Alþ. hefir fengið fullnaðarvald til að úrskurða það mál. Í þessu tilfelli er það byggingarn., sem styðst við byggingarsamþ. Rvíkur, en hún styðst við l. frá Alþ., sem hefir úrskurðað þetta mál, og það getur á engan hátt heyrt undir Alþ., og ég álít, að Alþ. eigi ekki að sinna svona einstökum klögumálum. Ég vil aðeins taka eitt dæmi. Alþ. hefir með l. skipað fyrir um gjaldeyrisverzlunina. en svo ætti kaupmaður, sem synjað hefir verið um leyfi hjá n., að koma til Alþ. og biðja Alþ. um að gefa út l. um, að hann fengi að flytja þessa vöru inn. Ég álít, að það sé óheppilegt, að Alþ. sé að skipta sér af málum, sem það hefir ákveðið, hvernig afgreiða eigi. Ég myndi því ekki geta verið með svona löggjöf, jafnvel þó að ég væri efnislega með þeirri beiðni, sem fyrir liggur. En svo er því ekki til að dreifa í þessu tilfelli, því ,ð ef þetta leyfi væri veitt, þá tel ég, að það geti haft í för með sér ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir bæinn, og ekki sízt fyrir vátryggingarkostnaðinn í bænum. Eins og sýnt hefir verið fram á í skjölum, sem liggja fyrir í þessu máli, hefir bærinn hvað eftir annað leitað samninga við erlend vátryggingarfélög um tryggingar húseigna í bænum, og þau kjör, sem bærinn kemst að, byggjast á því, hversu mikil brunahættan er talin í bænum; þau færast niður með fjölgun steinhúsa, með bættum eldvörnum, slökkviliði og öðru slíku. Þau félög, sem samið er við, hljóta vitaskuld að ganga út frá því, að þær reglur, sem settar eru um byggingu húsa, séu haldnar, og ég er hræddur um, að þessi félög telji, að þau hafi ekkert til að halda sér við, ef Alþ. fer að grípa hér inn í. Eldhættan í bænum er aukin við það að byggja svona hús. Þetta er stærra hús, hærra og efnismeira en það, sem fyrir er. Það er nýtt hús, og því meiri líkur til, að það standi lengi. En aðalatriðið í mínum augum er það, að þetta er brot á þeirri samþykkt, sem félögin hljóta að byggja á. Það er ekki nóg, að öll hús séu vátryggð. Vissulega er mikils virði fyrir bæina, að þeir séu sem eldtryggastir, án tillits til þess, hvort þeir séu tryggðir eða ekki. Það sýndi sig mjög átakanlega í stórbrunanum, sem varð hér 1914 eða 15, hver geysihætta var fólgin f þessum stóru timburhúsum, sem voru þarna í hrúgu, og eldurinn stöðvaðist einmitt við steinhúsin, þó að hann að vísu eyðilegði þau, sem næst voru. En úr því að ekki virðist eiga að fylgja málinu fast eftir, vil ég ekki tefja það með umr. nú, og vil því ekki fjölyrða frekar um málið að þessu sinni.



Herra forseti! Ég ætla ekki að tala sérstaklega mikið um þetta mál við þessa umr., en ég vildi gera nokkrar aths. út af því. sem fram hefir komið hjá hv þm. S.- Þ. og hv. 1. þm. Reykv. - Mér skildist á hv. þm. S.Þ., að það væri eðlilegt, að hann vildi ekki gefa þá heimild, sem um ræðir í þessu frv., vegna þess að hann bæri umhyggju í brjósti fyrir félaginu, og að hann teldi ekki víst, að hér yrði nema um stuttan tíma að ræða. Mér hefir verið skýrt frá því af forráðamönnum þessa félags, að húsið þyrfti ekki að standa nema 4 ár til þess, að það borgaði sig, miðað við venjulega leigu. Það verður athugað af ríkisstj. og eins þeim mönnum, sem óska að fá þetta leyfi, hvort það muni borga sig að byggja þetta hús eða ekki. Það verður þeirra mál, en ekki einstakra hv. þm. Hv. 1. þm. Reykv. taldi óeðlilegt að samþ. þetta frv. vegna þess, að hér væri verið að skera úr ágreiningi, sem væri við byggingarnefnd Reykjavíkur um þetta mál. Mér skilst. að byggingarnefndin hafi yfirleitt leyft að byggja ýms hús, sem byggð hafa verið á sama hátt og þetta; neitunin mun þá helzt byggjast á því, að hér sé um svo stórt hús að ræða. - Í þessu sambandi talaði hv. 1. þm. Reykv. mikið um eldhættuna af þessu húsi, ef byggt yrði. Það er ekki farið fram á, að grunnflöturinn verði stærri en grunnflötur timburbyggingarinnar, sem nú stendur á lóðinni. En þetta hús verður steinhúðað, en sú bygging, sem fyrir er, er timburbygging, tjörguð og því miklu eldfimari. Það er því ljóst, að þarna verður meira öryggi og minni eldhætta en fyrir hendi er. Mér skilst því, að það, sem hv. þm. var að tala um, sé þveröfugt við það, sem hann vildi vera láta. Ég geri ráð fyrir, að þessu máli verði vísað til n. og að hún taki það til athugunar, og gefst þá tækifæri til að ræða nægilega um þetta og hvernig með málið skuli fara, en ég held, að það sé alger misskilningur hjá hv. 1. þm. Reykv., að þeir, sem hafi beðið um þetta mál, séu að draga sig til baka. Ég held, að þeir leggi jafnmikla áherzlu á að fá þessa heimild nú eins og þeir gerðu í fyrstu, þegar þetta mál kom fram.



Herra forseti! Mér skilst, að þetta mál hafi tvær hliðar, og að það sé ekki nema önnur hliðin, sem snúi að Alþ. og okkur komi við. Mér skilst, þar sem ríkið á þessa lóð, og að það verður væntanlega Alþ., sem á sínum tíma ákvæði, hvenær þarna yrði byggt, að þá sé ekki nema eðlilegt, að leitað sé samþykkis Alþ. um að fá að byggja þarna hús til bráðabirgða. Ég sé ekkert óeðlilegt í því. Hinsvegar skilst mér, að Alþ. eigi ekki að skipta sér af því, hvernig hús sé byggt á þessari eða hinni lóðinni í bænum. Það er byggingarnefnd bæjarins, með eftirliti skipulagsnefndar, sem ræður því. Mér skilst, að þessi d. eigi yfirleitt að vísa frá sér að fara að grípa fram fyrir hendur annars aðilja um það, hvernig sé byggt þarna. Hitt getur Alþ. sagt, hvort það vilji, að lóðin sé notuð. þangað til byggt verði þarna skrifstofuhús, sem ríkið vantar.

*Magnús Jónsson: Ég er sammála hv. 1. þm. N.-M. um, að það er ekkert óeðlilegt, þó að Alþ. sé spurt, hvort það vilji leyfa, að byggt sé á þessari lóð, en það er ekki það, sem hér er farið fram á, heldur að byggt sé á þessari lóð hús, sem ekki er hægt að fá leyfi til að byggja þar. Það er ágreiningur á milli eins verzlunarfyrirtækis, sem vill fá að byggja á lóðinni í ákveðnu formi, og þeirra yfirvalda bæjarins, sem eiga að veita slíkt leyfi. Þetta er alveg nákvæmlega hliðstætt því dæmi, sem ég tók áðan, að einstakt verzlunarfyrirtæki færi að skjóta því til Alþ., að gjaldeyrisnefnd hefði neitað því um leyfi, og óskaði eftir l. um, að það skyldi fá leyfið. Ég skal ekki deila við hv. 11. landsk. um það, hvort eldhættan minnkar eða vex við þetta. Í mínum augum er það augljóst, að hún vex, enda þó að e. t. v. væri betur um þetta hús búið að utan. Þó að steinhúð væri sett utan á húsið, er augljóst, að eldhættan vex. Þetta er t. d. stærra hús, þó að grunnflöturinn sé hinn sami. Reynslan er sú, að gömul og fúin hús eru lítið eldfim. Fúið timbur er lítið eldfimt. Þarna yrði sett upp hús úr nýju timbri, og sjálfsagt yrði mikill umgangur um húsið, svo eldhættan innan frá yrði mikil. En aðalatriðið er það, að stór timburhús eru talin óæskileg í bænum vegna brunahættu, og þess vegna er meiningin að láta þau hverfa og byggja ekki ný. Af því að ekki er fé fyrir hendi til að rifa þau niður, þá er sú ófrávíkjanlega regla sett, að þau skuli hverfa, og það er sú regla, sem brotin væri með því að fara að reisa þarna nýtt hús, enda þótt það væri gert til bráðabirgða. Hv. þm. sagði, að það myndi hafa verið leyft að byggja hús með þessari gerð. Það mun hafa verið gert með bilstöðvar á 2–3 stöðum í bænum. En þetta eru allt mjög lítil hús, sem skipta litlu máli, a m. k. hvað eldsvoðann í bænum snertir. Þetta eru flest örlitlir skúrar, eins og bílskúrarnir, sem hafa verið settir við Hafnarstræti austanvert, en stærst mun vera bifreiðastöð Steindórs, sem er þó lítið hús. Það hefir verið haldið fast við þá reglu, að leyfa ekki timburhús nema af ákveðinni stærð, og hún er svo takmörkuð, að menn verða oft að byggja einhvern ákveðinn part af húsinu úr steini, t. d. forstofu. Ég skal ekkert um það segja, en ég held, eftir ræðu hv. þm. S.-Þ., að ekki sé eins fast fylgt á eftir málinu nú af þeim, sem farið hafa fram á að fá þetta leyfi, og ég álit heppilegt, að leitað væri nánara samkomulags um málið, í stað þess að afgreiða það óbreytt eins og það nú liggur fyrir.