Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Sigfús Jónsson) Fjhn. hefir haft þetta frv. til athugunar, en hefir ekki getað orðið sammála um það. Hefir meiri hl. lagt til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem standa á þskj. 192. En þegar nál. hafði verið prentað, athugaði n., að henni hafði láðst að gæta að því, að fyrir Ed. lá frv. um breyt. á tolllögum, sem gerði óþarfa breyt., á b.- og d.liðum 2. gr.l., og ber því fram á þskj. 236 brtt., að þetta skuli niður falla. Verður þá aðeins eftir brtt. c., að í stað ½ aðflutningsgjalds komi 2/5. Með þeirri einu breyt. leggur n. til, að frv. verði samþ. Með þeim breyt., sem í frv. felast, er ætlazt til, að niður falli tollaívilnun sú, er felst í 3. gr.l., en hún er í því fólgin, að af innlendum tollvörutegundum skuli gjalda 1/6 aðflutningsgjalds af jafnmiklu vörumagni og samsvarar allri ársframleiðslunni 1926. Og samkv. l. nr. 42 8. sept. 1931 var ákveðið, að samskonar ívilnun skyldi gilda fyrir þau iðnfyrirtæki, er stofnuð hafa verið eftir 1. jan. 1927. Þessar ívilnanir átti að veita til ársloka 1935, og munu þær nema allt að 150 þús. kr. Með brtt.n. e. við 2. gr.l. er tollur af kaffibæti færður úr ½ og niður í 2/5. Mun sú lækkun nema um 38 þús., en með því að fella burt ívilnunina verður hækkunin á kaffibætistolli 37500 kr. Er þá tollur af innl. kaffibæti orðinn svipaður á kg. og á óbrenndum kaffibaunum, og álít ég það sanngjarnt. Þá verður líka tekjuauki af öðrum tegundum, t. d. á öli 58 þús. kr., og á ýmsum öðrum tegundum, brjóstsykri, átsúkkulaði, konfekti, ávaxtasafa og öðru slíku, sem nemur alls um 150 þús. kr. Sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, en óska, að d. taki málinu vel og samþ. frv. með þessari breyt.

Frsm. minni hl. (Jakob Möller) [óyfirl.]: Minni hl. n. hefir ekki getað fallizt á, að rétt sé að samþ. þetta frv. Í nál. minni hl. á þskj. 235 er gerð grein fyrir þessari afstöðu minni hl., en þó vil ég leyfa mér, hv.þdm. til glöggvunar, að lesa upp 3. gr. þeirra laga, sem hér er farið fram á að breyta. Það eru l. nr. 50 31. maí 1927. Greinin hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Efni til framleiðslu innlendrar tollvörugerðar skulu undanþegnar verðtolli. Þau iðnaðarfyrirtæki, sem reka vörugerð, er fellur undir e- og d-lið 2. gr. og stofnsett eru fyrir 1. janúar 1927, skulu til ársloka 1935 njóta ívilnunar fyrir þann hluta af ársframleiðslu sinni, er samsvarar allri framleiðslu ársins 1926, þannig, að gjaldið fyrir þetta framleiðslumagn færist niður í 1/6 aðflutningsgjalds“. Svo er með l. nr. 42 8. sept. 1931 veitt samskonar ívilnun samkynja iðnaðarfyrirtækjum, sem kunna að verða stofnuð eftir 1. jan. 1927. Í þessu frv. er nú farið fram á að fella þau l. úr gildi og ennfremur fella niður þessar ívilnanir 3. gr.l. frá 1927. Þetta getur minni hl. ekki fallizt á, því að með því er brotið á móti gefnu loforði frá Alþingi. Það hefir verið gefið það ákveðna. loforð, að þessar ívilnanir skuli gilda til ársloka 1935, og má gera ráð fyrir, að þau fyrirtæki, sem hér um ræðir, hafi beinlínis hagað sínum framkvæmdum með tilliti til þess, að þau njóti þessarar ívilnunar eins og Alþingi hefir lofað, enda mjög vafasamt, hvort þetta fengi staðizt fyrir dómstólunum, þó að þessi breyt. yrði samþ. Er leiðinlegt fyrir Alþingi að setja l., sem vafi gæti leikið á, hvort væru réttilega sett eða skylt að hlýða. Minni hl. lítur svo á, að með þessu frv. sé að sumu leyti stefnt í öfuga átt við það, sem vera ber, þar sem hér er farið fram á að hækka framleiðslutolla á innlendum framleiðsluvörum og gera þær þannig ósamkeppnisfærar við innfluttar vörur. Er með því gengið á móti þeim straumi tímans, sem almennt samkomulag er um að beygja sig fyrir, að auka sem mest innlenda framleiðslu og spara eftir því sem unnt er erlendan gjaldeyri. En þessi ákvæði miða að því gagnstæða. Þau hníga í þá átt, að gera okkur erfiðari samkeppnina við erlendar vörur og hvetja til aukins innflutnings. Þetta er augljóst með kaffið, þar sem tollur er lækkaður á innfluttu kaffi en hækkaður á kaffibæti, sem er búinn til í landinu. Hann er nú í hærra verði en kaffið sjálft. Því má gera ráð fyrir, að af þeirri ástæðu hafi menn meiri tilhneigingu til að flytja inn útlent kaffi, þegar tollurinn hækkar á því innlenda, en lækkar á því erlenda. Hvað tilgangslaust þetta er, sér maður, þegar maður aðgætir, að tollhækkunin á innlendu vörunni nemur hér um bil alveg sömu upphæð og lækkunin á innfluttu vörunni. Það er því hrein blekking af stj., að með þessu sé verið að gera mönnum ódýrara að lifa í landinu, nema stj. og hennar flokkar geri ráð fyrir, að notkun kaffibætis fari minnkandi, en notkun á innfluttu kaffi vaxi. En þá vil ég beina því til meiri hl. n., og þá fyrst og fremst til hv.þm. V.-Ísf., að þar stefnir á móti straumi tímans. Minni hl. mælir líka gegn því, að hækkaður sé tollur á öli. Reynslan af þeirri hækkun, sem gerð var 1933, er sú, að framleiðslan hefir minnkað að stórum mun. Ég hygg, að óhætt sé að fullyrða, að hún hafi minnkað um allt að ¼, eða 100 þús. lítra. Það er alveg augljóst að hún heldur áfram að minnka, en með því er stofnað til þess, að í þess stað neyti menn erlendra drykkja, og enginn vafi er á því, að þessi breyt. á framleiðsla öls að undanförnu er þannig til komin, að í stað ölsins hafa menn neytt erlendra drykkja. Það leiðir líka af sjálfu sér, að ef þessi framleiðsla minnkar mikið, meðfram vegna tollhækkunar, þá er hún tilgangslaus sem fjáröflunarleið fyrir ríkissjóð, því að þá koma tekjurnar ekki inn. Þess vegna leyfir minni hl. sér að leggja eindregið til, að frv. verði fellt.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég verð að segja fáein orð út af þeim andmælum, sem fram hafa komið hjá hv. minni hl. Hv. 3. þm. Reykv. benti á það sem sína skoðun, að með því að afnema þessar undanþágur frá 1927 sé það svo, að með því sé verið að svíkja loforð, sem hafi verið gefið af Alþingi og skyldi gilda til ársloka 1935. Ennfremur benti hann á það, að vafasamt sé, hvort slíkt fengi staðizt fyrir dómstólunum. Um síðara atriðið vil ég segja, að það er ekkert vafamál, að það stenzt fyrir dómstólunum, því að Alþingi er heimilt að breyta l., sem það sjálft hefir samþ. Um hitt, hvort hér sé óráðvandlega að farið gagnvart þeim, sem hafa notið þessarar undanþágu, vil ég segja, að mér finnst það ekki vera, vegna þess að þessar undanþágur, sem hér um ræðir og áttu að vera til hagsbóta fyrir eldri fyrirtæki, eru nú í raun og veru engin sérstök hlunnindi fyrir þau, því að nú hafa öll slík fyrirtæki fengið þessa undanþágu, svo að þetta verkar í heild sem almenn tolllækkun, en ekki sem hlunnindi fyrir viss fyrirtæki, eins og hún var upphaflega hugsuð. Það er því aðeins aðferðarmunur í þessu tilfelli, hvort undanþágan er afnumin eða tollurinn hækkaður. Að stj. vildi heldur fara þá leiðina að afnema undanþáguna frekar en hækka tollinn, var sökum þess, hversu erfið hún var í framkvæmd. Ég fæ því ekki séð, að hér sé neitt óráðvandlega að farið gagnvart þeim fyrirtækjum, sem hér eiga hlut að máli. Hv. frsm. minni hl. vildi halda því fram, að oflangt væri gengið t. d. með tollálagningu á ölið. Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að ekki sé ógerlegt að hækka hann nokkuð frá því, sem nú er. Hann myndi samkv. þessu verða 262/3 eyrir á lítra, eða samkv. því, sem öl er selt nú, um 20% af útsöluverði, og ég verð því að segja það, að við höfum ýmsan varning, sem nauðsynlegri er en ölið, hærra tollaðan en það. Að þessi tollhækkun verki ekki sem tekjuauki fyrir ríkissjóð, má að sjálfsögðu deila um. Því hefir verið haldið fram, að framleiðsla á öli hafi minnkað vegna síðustu tollhækkunar, en því fer fjarri, að það sé rétt. Nautn óþarfa vara hefir eðlilega minnkað af þeim einföldu ástæðum, að kreppt hefir að mönnum með peninga, og þeir því sparað það fyrst við sig, sem auðveldast var án að vera. Þá ber og þess að gæta hér, að fyrir 2 árum síðan var tveimur ölgerðarverksmiðjum steypt saman, notaðist þá betur að birgðunum og dró úr framleiðslunni. Ég get því ekki séð neina ástæðu til þess, að tollhækkunin muni verka á þennan hátt. Eins og ég hefi tekið fram, þá verður tollhækkun þessi um 51/3 eyri á ölflösku, ætti hækkunin á flösku því ekki að fara fram úr 6 aurum í allt. Hún gæti líka orðið minni, því að verksmiðjurnar hafa smásöluverð í hendi sér, og gætu látið það lækka, ef þeim sýndist svo. Um hækkun á tolli af kaffibæti má að sjálfsögðu deila. Eftir till. meiri hl. fjhn. myndi hún nema 15-16%. Ástæðan fyrir því, að hún kemur fram, er sú, að eftir að kaffibætisgerðin fluttist inn í landið hefir tollálagningin verið of lág.

Frsm. meiri hl. (Sigfús Jónsson) Hæstv. fjmrh. hefir að mestu tekið af mér ómakið með að svara þeim andmælum, sem fram hafa komið gegn frv., og þá sérstaklega að því er snertir ölið. Ég skal þá í fám orðum snúa mér að nál.hv. minni hl. og málflutningi hv. 3. þm. Reykv. Fyrsta mótbára hv. minni hl. gegn því að fella niður þessar tollaívilnanir er sú, að þegar ívilnan þessi hafi verið lögleidd, þá hafi falizt í því loforð um, að hún stæði til ársloka 1935. Þessa er því að svara, að ég tel þessi lög ekkert friðhelgari en ýms önnur lög, sem Alþingi er sífellt að breyta, eins og t. d. lög um aðflutningsgjald, verðtoll o. fl. Þó að fólk hafi ekki búizt við slíkum breyt., þá verður það að sætta sig við þær. Það veit, að slíkar breyt. eru ekki gerðar nema fyrir þær sakir einar, að ríkissjóði er nauðsyn á að fá þær, til þess að geta risið undir útgjöldum sínum. Að því er snertir þessi iðnfyrirtæki, þá er það skoðun mín, að þau séu ekkert síður fær um að bera þessar tollaálögur en allur almenningur. Þau hafa þegar komið svo undir sig fótunum, í skjóli tollaívilnana og innflutningshafta, að mörg þeirra munu vera orðin vel fjárhagslega stæð. Þannig er mér t. d. téð, að Ölgerðin Egill Skallagrímsson og Efnagerð Reykjavíkur standi nú mjög föstum fótum. Önnur mótbára hv. 3. þm. Reykv. gegn frv. var sú, að innlend framleiðsla á þessum vörum myndi minnka, en innflutningur á þeim frá útlöndum aukast að sama skapi. Þessi mótbára virðist mér hafa við mjög lítil rök að styðjast, því að eins og kunnugt er, þá er aðflutningsgjald á t. d. kaffibæti og öli svo hátt, að enginn mun láta sér detta í hug að flytja þær vörur inn, nema hin innlenda framleiðsla sé annaðhvort óholl eða léleg. En nú mun t. d. fengin sú reynsla, að hinn innlendi kaffibætir sé fullt eins góður og sá erlendi, og er því engin hætta á, að farið verði að flytja hann frá útlöndum fyrir þessa litlu tollhækkun. Um kaffibaunirnar er það að segja, að ég býst ekki við, að þær verði framleiddar hér á landi, af þeim ástæðum, sem öllum eru kunnar, en sé það meining hv. minni hl., að menn myndu fara að auka innflutning á þeim sökum hækkunar á kaffibætinum, þá held ég, að það sé misskilningur, því að undanfarið hefir kaffibætirinn verið dýrari en kaffibaunirnar, en verið keyptur samt. Samkv. framansögðu verð ég að halda mér fast við brtt. meiri hl. fjhn. og vona, að hv.þdm.samþ. þær.

Garðar Þorsteinsson Ég ætla ekki að blanda mér mikið í þær umr., sem hér hafa orðið, en ég get ekki látið hjá líða að vekja athygli á því, að mér virðist sú aðferð, sem hér er viðhöfð, óeðlileg, og beinlínis brot á loforðum, sem löggjafinn hefir gefið þeim aðilum, sem standa að iðnaðarfyrirtækjum, sem stofnsett eru fyrir 1935. Á þinginu 1933 var skatturinn af öli hækkaður um 131/3 eyri á lítra. Við það bætist svo, að borga verður veitingaskatt, sem nemur 10% af söluverði. Sé söluverðið 1/30 á lítra, nemur sú hækkun 13 aurum á lítra. Þessi hækkun hefir orðið þess valdandi, að ölið hefir hækkað stórkostlega í verði, sem eðlilega hefir orðið til þess, að neyzla þess hefir minnkað að miklum mun, og enn mun hún minnka, verði skatturinn hækkaður frá því, sem nú er. Hæstv. fjmrh. vildi halda því fram, að það væri sama, hvort lögin frá 1931 væru numin úr gildi eða skatturinn hækkaður að sama skapi og ívilnunin nemur. Þetta er rétt. En 1933 var ekki gengið gegn því loforði, sem þessum fyrirtækjum var veitt, innan þeirra takmarkana, sem lögin setja. Það er alveg víst, að sú stj., sem sat 1933, hefði haft þessa aðferð, ef hún hefði talið hana sæmandi. En hún hefir eðlilega viljað standa við loforð þingsins gagnvart þessum fyrirtækjum. Ég verð nú að telja það mjög varhugavert, þegar Alþingi 1931 segir, að iðnaðarfyrirtækin skuli ekki til ársloka 1935 greiða nema sem svarar 1/6 hluta aðflutningsgjaldsins, þá skuli Alþingi 1934 hafa það að engu. Slík aðferð myndi fordæmd í öllu viðskiptalífi meðal siðaðra manna. Ég skil því ekki, að Alþingi vilji vera þekkt fyrir að hafa forgöngu í slíkum efnum, og vilji hæstv. fjmrh. því halda sama heiðri og fyrirrennari hans, þá á hann að falla frá þessu frv., þar sem líka engar líkur eru til, að þetta geti leitt til tekjuauka fyrir ríkissjóðinn, því að neyzlan hlýtur að minnka að sama skapi sem verðið hækkar.

Ásgeir Ásgeirsson [óyfirl.]: Hv. frsm. minni hl. sagði, að brtt. um hækkunina á kaffibætinum riði í bága við straum tímans, og vildi því ekki fylgja henni, því að hún drægi úr innlendri framleiðslu. En það er nú svo með þessa innlendu framleiðslu á kaffibætinum, að hún getur tæplega talizt nema að litlu leyti innlend, tæplega meira en brennt og malað kaffi getur talizt innlend framleiðsla. Kaffibætirinn er aðeins hrærður hér saman úr erlendum efnum. Annars verður því ekki neitað, að ríkissjóður hefir tapað stórfé á þessari innlendu framleiðslu, því að hún hefir gefið tugum þúsunda minna í ríkissjóðinn en ef varan hefði verið flutt inn tilbúin, því að hinsvegar hefir samsetningur hennar hér veitt örfáum mönnum atvinnu. Það má vitanlega alltaf um það deila, hvernig tollarnir verki. En það er álit mitt, að skatthækkun sú, sem lögð var á ölið á síðastl. ári, hafi frekar dregið úr neyzlu þess. Minnkun á framleiðslu þess 1932 byggist aftur á móti á sameiningu tveggja verksmiðja, svo slíkt er ekki leggjandi til grundvallar. Annars er það svo, að þetta lélega öl hefir ekki ótakmarkað burðarmagn til tollaálagningar frekar en aðrar vörur, og mitt álit er það, að nú þegar sé fullskipað á það burðarmagn, sem það hefir. Um það má deila, hvort hækka eigi innflutningsgjaldið á þessum vörutegundum eða fella niður undanþáguna. Mér er greint, að lögfræðingar stjórnarráðsins telji þessa aðferð örugga og forsvaranlega, og það er ljóst, að þessi iðnrekstur nýtur fullnægjandi verndar í innflutningshöftunum, og í sumum tilfellum óþarflega mikillar verndar, því að hann hefir jafnvel gefið einstaklingunum óþarflega mikinn gróða. Þessi mál öll ætti að taka til rækilegrar athugunar fyrir næsta þing, m. a. til að komast að niðurstöðu um, hvort ekki væri rétt að hækka innflutningsgjaldið, þar sem þarf, af erlendum samkeppnisvörum, og ef fært þykir, lækka innflutningsgjaldið af þeim hrávörum, sem nota verður til þess að halda sem mestri vinnu í landinu.

Emil Jónsson Ég get byrjuð mál mitt með því að taka undir það hjá hv.þm. V.-Ísf., að brýn nauðsyn ber til þess að athuga þau ákvæði, sem nú gilda um skatta og tolla á innlendum framleiðsluvörum, og jafnvel á erlendum vörum, sem keppa við þær. Þar er ýmislegt, sem ég efast ekki um, að mætti færa til betri vegar, og það er ekki að búast við, að frá því verði gengið svo vel sé á svo stuttum tíma, sem er til að ganga frá frv. á Alþingi. Þess vegna vil ég taka undir það, að þessi mál ætti að taka til rækilegrar athugunar fyrir næsta þing. Ég minntist á það við 1. umr. þessa máls, að hækkun sú á gjaldi af kaffibæti, sem frv. gerði ráð fyrir, væri varhugaverð. Nú hefir hv.fjhn. og hæstv. fjmrh. tekið þetta mjög til greina, og þakka ég það. Ég vil benda á það í sambandi við till.hv.fjhn., að ég veit til þess, að það tíðkast sumstaðar, t. d. í Danmörku, að fyrsta ákveðið framleiðslumagn hjá hverju fyrirtæki sé lægra tollað heldur en framleiðslan yfirleitt. Það er gert til þess að gera smærri fyrirtækjunum í hverri grein léttara fyrir. Það vita allir, að stórframleiðslan er ódýrari, en þó getur af ýmsum ástæðum verið hollt, að smærri fyrirtæki fái að vinna og dafna við hlið hinna stærri. Annars má segja um þessi iðnaðarvörugjöld yfirleitt, eins og hv.þm. V.-Ísf. sagði um útflutningsgjaldið, að fyrir þeim skorti öll rök og þau séu eiginlega neyðartollar. Þetta er framleiðslutollur líka, og því verður að koma honum svo fyrir, að hann verði fyrirtækjunum sem minnst byrði. Þó vil ég benda á í þessu sambandi, ef það vakir fyrir hæstv. fjmrh. að fá tekjur í ríkissjóð á þennan hátt, að eins og nú er, er sódavatn undanþegið gjaldi. Það má segja um sumar tegundir af öli, að þær séu ekki óþarfavarningur. Þær eru mjög nærandi, og t. d. maltöl er oft notað eftir læknisráði. Aftur er líklegt, að sódavatnið verði, eftir að ný áfengislög eru gengin í gildi, einkum notað til að blanda með því sterkari drykki. Er því athugavert, hvort ekki ætti að láta hækkunina koma niður á því, en létta henni frekar af þeim öltegundum, sem mega teljast nauðsynlegar. Ég gat um það við 1. umr., að mér þætti eðlilegt, að þessu máli væri vísað til iðnn. Þó það sé fjárhagsatriði frá sjónarmiði ríkissjóðs, er það almennt skoðað iðnaðarmál. Ég vil því mælast til að frv. verði ekki afgr. frá d. fyrr en við í iðnn. höfum haft tækifæri til að koma með okkar till. Ég geri ekki ráð fyrir, að þær verði í þá átt að rýra tekjur ríkisins, heldur aðeins lagfæringar.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég hefi litlu að svara því, sem fram hefir komið síðan ég talaði síðast. Það virðist koma fram hjá fleiri hv.þm. það sama og hjá hv. minni hl. fjhn., að boginn sé spenntur of hátt með þeirri álagningu á ölið, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég reyndi áðan að bera fram þær skýringar, sem ég taldi nauðsynlegar í því sambandi, og vil ég leyfa mér að endurtaka nokkuð af þeim til áréttingar. Ég er ekki eins hræddur um, að boginn sé spenntur of hátt í þessu efni, vegna þess, að hér er aðeins að ræða um 5 aura hækkun á flösku. Og ef framleiðendurnir álitu, að sú hækkun mundi leiða til mikillar rýrnunar á sölu ölsins, þá er smásöluálagningin svo mikil, að þeim væri í lófa lagið að ná tollhækkuninni með því að lækka hana. Auk þess má benda á það sama og hv. 2. þm. Skagf., að þetta eru fyrirtæki með mjög arðvænlegum rekstri og gætu þau því tekið a. m. k. brot af tollhækkuninni á sig. En ég álít, að þau þurfi þess ekki, heldur geti látið hana koma fram í örlítilli verðhækkun og minnkaðri smásöluálagningu. Með þeirri álagningu, sem við höfum á vörum, sem ekki eru ónauðsynlegar, finnst mér ekkert athugavert, þó öl sé tollað með 20%. Hv. þm. Hafnf. minntist á að komið gæti til mála að leggja mismunandi toll á innlenda framleiðslu, eftir því hvað framleiðsla hvers fyrirtækis væri mikil. Þetta er nú alveg nýtt fyrir mér, og ætla ég ekki að lýsa neinni skoðun á því að svo stöddu. En þetta er atriði, sem kemur til athugunar, þegar þessum málum verður skipað í heild. Þar sem iðnaðurinn í landinu er að taka miklum breyt. og framleiðsla margra vörutegunda, sem áður voru fluttar utanlands frá, er nú að færast inn í landið, þá þarf að taka þessi mál öll til rækilegrar athugunar og skipa þeim til frambúðar á þann hátt, sem heppilegast þykir. Það er rétt, að það skortir mikið á, að tollaálagningu sé hagað á heppilegan hátt fyrir iðnaðinn. Hitt er ég ekki hv.þm. Hafnf. sammála um, að allir framleiðslutollar séu neyðarskattur. Þeir eru það ekki, ef um óþarfan varning er að ræða. Hitt er neyðarúrræði, að þurfa að skattleggja framleiðslu nauðsynjavöru. Hinsvegar verður að gæta þess við álagningu framleiðslutolla, þó á ónauðsynlegum varningi sé, að þeir spilli ekki fyrir innlendri framleiðslu í samkeppni við erlenda vöru. Það verður að gæta hlutfallsins á milli framleiðslugjalda og tolla á útlendum vörum. Ég er þakklátur hv.þm. fyrir bendingu hans um sódavatnið. Með sérstöku tilliti til þeirrar notkunar, sem hann benti á, finnst mér óeðlilegt að hafa það undanskilið gjaldinu. Ég er fyrir mitt leyti hlynntur því, að málinu sé ekki hraðað meira en svo, að hv. iðnn. gefist kostur á að segja um það álit sitt, eftir því sem hún óskar. Gæti ég t. d. hugsað mér að láta líða það langt milli 2. og 3. umr., að henni gæfist kostur á að athuga málið eftir vild fyrir 3. umr. Við höfum verið að athuga í fjmrn. nú undanfarið um eftirlit með tollagreiðslum af innlendri framleiðslu. Höfum við komizt að þeirri niðurstöðu nú síðustu daga, að skortur sé á nægilega sterkum ákvæðum í lögum, til þess að hægt sé að hafa þetta eftirlit fullnægjandi. Hefi ég afhent fjhn.till. frá ráðuneytinu um það efni. Bæði með tilliti til þess og tilmæla hv. iðnn. tel ég rétt að láta líða dálítið milli umr. um þetta mál.

Frsm. minni hl. (Jakob Möller) [óyfirl.]: Hv. frsm. meiri hl. og hæstv. fjmrh. kom saman um það, að ekki væri vafi á því, að þingið gæti fellt niður ívilnun þá, sem innlendum iðnfyrirtækjum var veitt með l. nr. 50 frá 1927. Byggja þeir álit sitt á því, að þingið hafi yfirleitt vald til að breyta þeim lögum, sem það setur, og er ekki sjáanlegt annað en þeir lifi í þeirri sælu trú, að þetta gildi um hvaða lagasetningu, sem vera skal. Ég vil vekja athygli hv.þm. á því, að það er ein tegund löggjafar, sem þingið getur ekki breytt skilyrðislaust. Það er sú löggjöf, sem veitir sérstök réttindi og getur skoðazt sem samningur við sérstaka aðila. Þetta er löngu viðurkennt hér á þingi, og þarf vitanlega svo unga þm., sem hér er um að ræða, til þess að gera svo barnalega játningu sem þessir hv.þm. hafa verið að gera hér. Hér liggur t. d. fyrir þinginu frv. um almenna skattívilnun fyrir ný iðnfyrirtæki. Setjum svo, að það yrði samþ. Halda menn virkilega, að hægt væri að fella það úr gildi hvenær sem væri, eftir að búið væri að byggja upp fyrirtæki á þeim grundvelli, að þau væru skattfrjáls tiltekinn tíma? Hv. þm. hljóta að viðurkenna, að til er ýms lagasetning, sem Alþingi getur ekki breytt skilyrðislaust, lög, sem þingið er bundið við gagnvart vissum aðilum að breyta ekki, eða greiða skaðabætur ella. Spurningin er því aðeins sú, hvort löggjöfin, sem hér er um að ræða, er þannig vaxin. Ég staðhæfi ekki, að svo sé, en ég dreg stórkostlega í efa, að heimilt sé að fella niður þessa ívilnun, sem loforð var fyrir til ákveðins tíma. Því verður ekki móti mælt, að í gildandi l. er skýrt loforð um, að ívilnunin skuli standa til ársloka 1933. En hv.þm. byggja sínar aths. á því, að þetta loforð sé orðið þeim, sem hlut eiga að máli, einskisvert, að um engin hlunnindi sé að ræða, þar sem þau séu nú veitt almennt. 1927 hafi hlunnindi verið veitt sérstökum fyrirtækjum, en 1931 hafi þau verið veitt öllum samskonar fyrirtækjum. Geta það ekki verið hlunnindi fyrir því? Eða hvers vegna var þá verið að veita þau? 1927 var þessi ívilnun veitt öllum fyrirtækjum í tilteknum greinum, sem þá voru starfandi. Voru það engin hlunnindi? Það breytti engu, þó með l. 1931 væri ívilnunin veitt fleiri fyrirtækjum. Það voru bara hlunnindi fyrir fleiri. Það er rétt, að þetta eru ekki hlunnindi í innanlandssamkeppninni, þegar öll fyrirtæki í sömu grein fá þau, en það geta verið hlunnindi fyrir því. Samkeppnin út á við á ekki aðeins við vörur sömu tegundar, heldur einnig við vörur, sem geta komið í staðinn. Þó útlent öl og kaffibætir sé svo dýrt, að ekki komi til mála, að það verði keypt, þá geta orðið keyptar aðrar vörulegundir í staðinn. Framleiðsla öls hefir ekki minnkað að undanförnu vegna þess, að erlent öl hafi verið drukkið, heldur vegna þess, að menn hafa farið að neyta annara vara í staðinn. Þessar hugleiðingar hv. 2. þm. Skagf. og hæstv. fjmrh. eru því út í loftið, eins og það var líka ákaflega barnalegt, þegar hæstv. ráðh. var að bollaleggja um það, að ýmsar vörur væru hærra tollaðar en öl. Það er satt, að t. d. vínföng eru hærra tolluð. En eins og hv.þm. V.-Ísf. var að reyna að sýna fram á, þá er mjög mismunandi, hvað vörur þola háan toll til þess að fólk hætti ekki að kaupa þær. Það fer eftir því, hvað menn meta mikils að fá vöruna til þess að neyta hennar. Nú er það svo um öl, að það er ákaflega lítilsvert nautnameðal. Menn drekka það til að svala þorsta sínum, og hafa því vatn til samanburðar, þegar meta skal, hvort svarar kostnaði að kaupa það. Það er því augljóst, að verð á öli þarf ekki að hækka mikið til þess eftirspurn eftir því fari hröðum skrifum minnkandi, enda hefir reynslan þegar sýnt það. Það þýðir því ekki að tala um, að ýmsar vörur séu hærra tollaðar en öl, það kemur ekkert málinu við. Ef hækkaður er tollur á öli, þýðir það ekki annað en minnkandi framleiðslu, og verður það þannig til að eyðileggja eina af þeim fáu iðngreinum, sem reknar eru í landinu. Hæstv. ráðh. sagðist ekki sjá ástæðu til, að ölframleiðslan minnkaði. Ég vísa aðeins til þess, sem reynslan hefir sýnt. Það er ekki annað en fjarstæða, að minnkun ölframleiðslunnar stafi öll af sameiningu verksmiðjanna, eins og einhver vísaði hér til. Sú sameining er svo löngu um garð gengin, að hennar áhrif eru búin að vera. Samdráttur sá, sem orðið hefir á ölframleiðslunni á yfirstandandi og síðastl. ári, stafar af minnkandi neyzlu og engu öðru. Að ætla sér að hækka enn toll á öli til þess að fá auknar tekjur í ríkissjóð, er því tilgangslaust vindhögg. Hv. 2. þm. Skagf. sagði, að þetta væri eiginlega ekki tollhækkun, heldur aðeins niðurfelling á tollívilnun. Hvað er niðurfelling ívilnunarinnar annað en tollhækkun? Hver er afleiðing hennar? Þetta er svo barnaleg hártogun, að það tekur því ekki einu sinni að anza slíku. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að fólkið hefði keypt kaffibætinn hingað til, þó hann væri dýr, og að hann byggist við, að það mundi gera það áfram, þó verðið hækkaði. Þetta minnir mig á gamlan, mætan útgerðarmann norðanlands, þegar skipstjóri á skipi hans fór fram á það að fá nýtt stjórafæri, af því það gamla væri orðið slitið. Útgerðarmaðurinn sagði þá, að stjórafærið hefði nú dugað hingað til og myndi gera það áfram. Eins heldur hv.frsm. meiri hl., að af því að fólkið hefir enn ekki dregið við sig notkun kaffibætis þrátt fyrir vaxandi verð, þá sé óhætt að halda áfram að hækka verðið í það óendanlega. En þetta er misskilningur. Það hlýtur að reka að því, að fólk sér, að kaffibætirinn er dýrari, og hverfur að því ráði að kaupa þá tegund af kaffi, sem ódýrari er. Hæstv. ráðh. heldur, að af því hér er selt brennt og malað kaffi, og verðið hærra á því, þá geri það að verkum að fólk taki ekki eftir því, þó verðið á kaffibætinum hækkaði ofurlítið. Ég held nú, að þessi von reynist svikul, því ef nokkursstaðar er tilhneiging til þess að minnka notkun kaffibætis og veita sér þá nautn að drekka ósvikið kaffi, þá hygg ég, að sú tilhneiging sé mest vakandi hér, vegna þess að menn hafa almenna þekkingu á því, hver munur er á ósviknu kaffi og kaffi blönduðu kaffibæti.

Hvað er ósvikið kaffi?

. Ég trúi því nú vel, að hæstv. fjmrh. viti það ekki og að honum sé ókunnugt um, hvers vegna kaffibætir er til orðinn í heiminum. En ef hann vill geta yfirlýsingu um það, þá ætla ég að lofa honum að gera það af sjálfsdáðum.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég skal ekki lengja mikið umr., en aðeins svara nokkuð því, sem fram kom hjá hv. 3. þm. Reykv. Hann heldur því enn fram af miklum móði, að vafasamt sé, að það, sem farið er fram á með frv.. geti staðizt, vegna þess, að í því feldist svik við þá, sem treystu á þessi undanþáguákvæði, sem hér er nú deilt um. Ég sagði áðan, að þetta hefði verið borið undir lögfræðingana í stjórnarráðinu, þegar ráðgazt var um það, hvaða leið skyldi hér farin. Og ég vil svo benda á það, að í meiri hl. fjhn., sem leggur til, að máli þessu verði hrundið áfram, á sæti einn lögfræðingur, og ég á bágt með að trúa því, að ef hann hefir álitið þetta svo hættulegt sem hv.þm. talar um, að hann hafi þá ekki séð ástæðu til þess að vara við því í þessari d. - Út af því, að hér sé um svik að ræða gagnvart þeim, sem treystu á undanþáguákvæðin, vil ég benda á það, eins og ég hefi reyndar gert áður, að svo er ekki, vegna þess, að í raun og veru var undanþágan gerð að engu fyrir fyrirtækin sjálf með lagabreyt. 1931. Fram að þeirri lagabreyt. voru þessar undanþágur fyrir fyrirtæki, sem stofnsett voru fyrir 1. jan. 1927. Þá var um að ræða afarmikil hlunnindi fyrir þessi eldri fyrirtæki, og þannig var þetta upphaflega hugsað. En ef þetta, sem farið er fram á með þessu frv., eru svik við þau félög, sem treystu á undanþáguákvæðin eins og þau eru nú, hvað má þá segja um það, sem gert var á þingi 1931, þegar þau fyrirtæki, sem stofnsett voru fyrir 1. jan. 1927, voru svipt þeim sérstöku hlunnindum, sem þau höfðu eftir þessari löggjöf? Þau hefðu þá eftir þessu getað treyst á það, að þessi miklu hlunnindi fyrir þau yrðu óskert til ársloka 1935. En þau eru raunverulega ekki óskert, vegna þess, að um leið og þessi hlunnindi eru gerð almenn, eru það ekki hlunnindi nema að mjög litlu leyti, af því að fyrirtækin hafa þá orðið jafna aðstöðu. Það, sem gefur einstökum fyrirtækjum hlunnindaaðstöðu, er það, að greiða lægri tolla heldur en önnur fyrirtæki, sem starfa í sömu grein. Þau hafa þá aðstöðu til að taka til sín þennan mismun á þeim tollum, sem það þarf að greiða, og þeim, sem önnur fyrirtæki þurfa að greiða. Þess vegna lít ég svo á, að það, sem hér er um að ræða, geti ekki talizt til brigðmælgi, því þó staðið hefði í l., að þessar almennu undanþágur skyldu gilda til ársloka 1935, þá var það ekki neinn samningur, heldur l., sem Alþingi hlýtur að geta breytt. - Annars býst ég ekki við því, þó haldið verði áfram að pexa um þetta atriði, að á því fáist nokkur úrskurður. Um það, að þessi hækkun, sem hér er farið fram á, að gerð sé á öltollinum, hafi í för með sér svo mikla neyzluminnkun, að hækkunin valdi ekki neinum tekjuauka til ríkissjóðs, vil ég segja það, að það, sem fram hefir komið um þetta hjá andstæðingum frv., er ekki á fullum rökum reist. Hv. 3. þm. Reykv. talaði um það sem einhverja fjarstæðu hjá mér, að vilja hafa það sem sérstakt sjónarmið, að þessi vara væri ekki eins hátt tolluð eins og ýms önnur vara, sem væri álíka nauðsynleg. Hann vildi segja, að alls ekki ætti að taka þetta sjónarmið til greina, heldur það eitt, hvað varan gæti gefið í tolla, hvað mikið mætti hækka tollana til þess að hún héldi áfram að seljast. Eftir þessari kenningu hv.þm. ætti að leggja mest á þær vörur, sem menn gætu ómögulega án verið, því það væri öruggasta leiðin til þess að pína tollana út, og það er hið eina sjónarmið, sem þessi hv.þm. hefir. En ég álít, að hér þurfi að taka tvö sjónarmið til greina, það fyrra, að skipa tollunum niður á vörur eftir því, hvort þær eru þarfar eða óþarfar, og það síðara, hverjar líkur eru til, að varan gefi þann toll, sem hún raunverulega á að gefa eftir áætlun. Fyrra sjónarmiðið mælir ákveðið með því, að hækkaður sé tollur á vörum, en um síðara sjónarmiðið getur náttúrlega enginn okkar sagt með vissu, hvort muni verða til þess að draga úr neyzlu eða ekki, en ég þykist hafa fært fullar líkur fyrir því, að þessi 51/3 eyr., sem á að bæta á hverja ölflösku, þurfi ekki að koma sem hækkun á verði, heldur sem lækkun í smásöluálagningu, og að nokkru á fyrirtækinu sjálfu, sem hér á hlut að máli. Ég hefi nú fært fram þau rök, sem ég vil láta fram koma, og býst því ekki við að taka til máls meira.

Hannes Jónsson Ég vildi taka undir það með hv.þm. Hafnf., að það væri æskilegt, að iðnn. fengi þetta frv. til athugunar, og einnig vildi ég beina því til hv. landbn., hvort hún vildi ekki athuga það líka með tilliti til frv. um breyt. á tolllögunum. Þessi 2 frv., sem fyrir þinginu liggja, eru shlj., og erfitt að greina þau hvert frá öðru. Ég álít, að það beri að líta á fleira í þessu efni en það, hvort skipta eigi tollunum hlutfallslega rétt niður á vörutegundir eftir því, hvort þær eru nauðsynlegar eða ónauðsynlegar, eða hvort verið sé að auka tekjur ríkissjóðs eða ekki. Það ber líka að taka tillit til framleiðslunnar í landinu, og ég hygg, að mjólkurframleiðslan geti haft mikið gagn af breyt. á þessari löggjöf, sérstaklega súkkulaðigerðin. Mér kæmi það ekki á óvart, þó hægt væri að umsetja svipað mjólkurmagn eins og Mjólkursamlag Borgfirðinga telur sig hafa til sölu, á innlendum markaði. Þar sem hér er um svo merkilegt mál að ræða, álít ég nauðsynlegt, að tollalöggjöfin sé sniðin með það fyrir augum að greiða fyrir því, að þessi iðnaður geti borið sig sem bezt og á þann hátt, að hann njóti sem mest innlendrar framleiðslu. Ég vildi aðeins benda á þetta og taka undir það með hv.þm. Hafnf., að nauðsynlegt væri að vísa málinu til iðnn. og að hún athugaði það í sambandi við landbn.

Frsm. minni hl. (Jakob Möller) [óyfirl.]: Hv. þm. V.-Húnv. minnti mig á það, að ég ætlaði að víkja lítilli aths. til hv.þm. V.-Ísf. - í öllu bróðerni samt - út af því, sem hann sagði um kaffibætisframleiðsluna hér, að hún væri að litlu leyti innlendur iðnaður, heldur aðallega fólgin í því að hræra saman hráefnum, sem flutt væru að. Hv. þm. Hafnf. vék að þessu og benti á, að það væru ekki eingöngu útlend hráefni, sem notuð væru, heldur að nokkru leyti innlend, og að vakandi áhugi væri fyrir því að nota sem mest af innlendum hráefnum til kaffibætis og að verið væri að gera tilraunir með það. Mér er ekki kunnugt um, hvað langt það er komið, en hygg þó, að eitthvað sé notað af innlendum hráefnum. - Annars kemur þetta ekki svo mjög þessu máli við. Það, sem hæstv. fjmrh. sagði, var ekki annað en upptugga af því, sem hann er margbúinn að segja og rekið hefir verið ofan í hann hvað eftir annað, en það má náttúrlega gera það einu sinni enn. Hann vildi neita því enn á ný, að hér væri um nokkur brigðmæli að ræða í sambandi við breyt. á þessum l. vegna niðurfellingar hlunninda, sem gefin höfðu verið fyrirtækjum til ársloka 1935, og það af þeirri ástæðu, sem ég vék að áðan, að þetta væru ekki nein hlunnindi. En þá vænti ég skýringa á því, hvers vegna hlunnindin voru veitt upphaflega. Það er misskilningur hjá hæstv. fjmrh., að þessi hlunnindi hafi upphaflega verið veitt vegna samkeppninnar innanlands. Þau voru veitt öllum fyrirtækjum, sem starfandi voru, vegna þeirra byrjunarerfiðleika, sem þau áttu við að stríða, og gert var ráð fyrir, að þau þyrftu að njóta þeirra til ársloka 1935. Svo var það eðlilegt áframhald af þessu, að þegar fleiri fyrirtæki voru stofnuð, þá veittu l. frá 1931 samskonar hlunnindi. Hæstv. ráðh. vildi snúa þessu þannig, að með l. 1931 hefðu verið svikin þau loforð, sem gefin væru með l. frá 1927. En þetta er misskilningur, vegna þess að l. frá 1927 lofuðu engu um það, að engum öðrum fyrirtækjum en þeim, sem stofnsett voru fyrir þann tíma, skyldu veitt þessi hlunnindi. Það var því auðvitað á valdi þingsins að veita hverjum sem vera skal samskonar hlunnindi. Og ég sýndi fram á það áðan, að þessi hlunnindi hefðu verið mikils virði fyrir fyrirtækin þá, vegna byrjunarerfiðleika og erlendrar samkeppni. Þess vegna voru hlunnindin líka veitt, og það er hugsanlegt, að fyrirtækin hafi byrjað sína starfrækslu og haldið áfram með þeim kostnaði, sem gerði þeim nauðsynlegt að njóta þessara hlunninda, og þess vegna álít ég, að þessi breyt. á 1. fái ekki staðizt, vegna þess að fyrirtækin hafi byggt á þeim.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) Það mun vera von á brtt. við þetta frv. frá iðnn. Ég mælist þess vegna til þess, að málinu verði frestað.

Forseti (JörB): Útbýtt er í d. brtt. á þskj. 290. Þar sem hún er of seint fram komin, verður að leita afbrigða frá þingsköpum til þess að hún megi koma hér til umr. og atkvgr.

Guðbrandur Ísberg Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. við frv. það, er fyrir liggur, og er hana að finna á þskj. 265. Þar er lagt til, að gjald af öllum útfluttum vörum skuli vera 1 af verði þeirra, í stað 1½%, sem nú er í frv., og er ætlazt til, að þetta gjald sé tekið af landbúnaðarafurðum engu síður en sjávarafurðum. Jafnframt legg ég til, að á útflutningsvörur sjávarútvegsins komi aukagjald, er nemi ½% af verði þeirra, og skuli það renna til þess að standast straum af rekstri strandgæzluskipanna. Menn kunna nú að segja, að með þessu standi allt í stað hvað útflutningsgjaldið af sjávarafurðum áhrærir, en þó er þarna talsverð breyt. á gerð. Það hafa komið fram raddir í þá átt hér í hv. d., að sjávarútvegurinn ætti að standa straum af landhelgisgæzlunni, þar sem henni væri eingöngu haldið uppi fyrir þann atvinnuveg. Ég viðurkenni sanngirni þessara ummæla, og því hefi ég tekið þetta atriði upp í brtt. mína. Ég tek það fram, að ég teldi æskilegt að fella niður útflutningsgjaldið af öllum vörum, og að því beri að stefna smátt og smátt, eftir því sem hagur ríkissjóðs leyfir. En ég geri ekki ráð fyrir, að hugur ríkissjóðs þoli slíkt nú, og því hefi ég ekki farið lengra. - Því hefir verið haldið hér fram, að sanngirni mæli með því að fella niður útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum, án þess að gera sjávarafurðunum sömu skil. Ég get ekki með bezta vilja séð, að sú sanngirni sé til. Ég er hreint ekki viss um það, að landbúnaðurinn sé nokkuð verr settur en sjávarútvegurinn nú, eftir þá miklu hjálp, sem Alþ. hefir veitt bændum. Og nú á þessu þingi koma til staðfestingar bráðabirgðal., sem lögfesta stórum bætta aðstöðu bænda með aðalframleiðsluvöru sína, kjötið, og eiga þeir að fá verðuppbót á það kjöt, sem út er flutt. Ef útflutningsgjaldið af landbúnaðarafurðum verður það, sem ég hefi lagt til, 1%, nemur það ½ eyri á hvert kg. af kjöti, miðað við 65 aur. söluverð út úr landinn. Þetta mun láta nærri að vera, 8 aur. á dilksskrokkinn. Ég skil ekki í því, að menn geti talað um það í alvöru, að slíkt muni landbúnaðinn nokkru. Á vetrarþinginu 1933 var líka talað um þetta, og margir töldu það þá hið mesta sanngirnismál að afnema gjaldið. En á því þingi stóðu þingbændur upp, hver af öðrum, og lýstu því yfir, að bændastéttina munaði ekkert um þetta gjald, og töldu það ver, að ganga nærri metnaði bænda að veita þeim algerða sérstöðu í þessu efni. Ég var þessum bændafulltrúum algerlega sammála, og er það enn. Ég vil ekki, að ísl. bændur verði nein ölmusustétt í þjóðfélaginu; verði vandir á undanþágur frá almennum gjöldum, er aðrir landsmenn verða að greiða, eða á annan hátt sköpuð sérstaða í þjóðfélaginu, þeim til hagsbóta, er jafnframt hlyti að ganga út yfir og skerða sjálfsvirðingu þeirra að miklum mun. Ég veit það vel, að bændur eiga nú við mikla erfiðleika að stríða, en ég ber þá trú í brjósti, að ísl. landbúnaðurinn eigi eftir að rétta sig úr kútnum. Og ég sé enga sanngirni í að léttu þessu gjaldi af landbúnaðarfurðum meðan ekki er hægt að sýna fram á, að hann þurfi þess frekar en sjávarútvegurinn, sem nú er kominn á heljar þrömina. Eigi að fara inn á þá braut, að mismuna atvinnuvegunum, er erfitt að sjá, hvar staðar skal nema. Við skulum taka til dæmis innflutningstollan, tolla af kaffi og sykri. Því þá ekki t. d. að afnema þessa tolla af þeim hluta þessara vara, sem fara til bænda? Ég sé engan eðlismun á því og ráðstöfunum þeim, sem hér er verið að gera, heldur aðeins stigmun. Tap ríkissjóðs yrði meira og tilfinnanlegra, en þetta er beint áframhald á braut þeirri, sem hér er farið inn á. Ég endurtek það, sem ég sagði áðan, að það ber að stefna að því marki, að afnema útflutningsgjald af öllum framleiðsluvörum landsmanna. En það verður að gera smátt og smátt, og engin ástæða er til þess að taka landbúnaðarafurðirnar út úr, og þá sízt nú, þegar verið er að gera ráðstafanir til að bændur fái verðuppbót fyrir útflutt kjöt sitt, sem er margfalt hærri en þetta útflutningsgjald. Og þetta verðjöfnunargjald lendir að miklu leyti á bak fátækra sjómanna í kaupstöðum og kauptúnum landsins. Og eigi að halda áfram að mismuna bændum og þyngja byrðarnar á herðum sjávarútvegsmanna og sjómanna, er óvíst hver endirinn verður. Við 2. umr. kom fram brtt. þess efnis, að setja síldar- og fóðurmjöl í sama flokk og aðrar sjávarútvegsafurðir, en hún var felld. Nú liggur fyrir brtt. á þskj. 89 um að fella niður þetta hærra gjald, 1 kr. af l00 kg., hvað fiskimjölið snertir. Ég er fylgjandi þeirri breyt. En ég heyrði enga ástæðu færða fram fyrir því, að þetta ætti ekki einnig að ná til síldarmjölsins. Tæplega mun það vera vegna þess, að varan sé í svo háu verði. Það er viðurkennt, að þeir, sem vinna að framleiðslu þessarar vöru, fá svo lítið kaup, að þeir munu oft og tíðum vera lítið meira en matvinnungar. Ég býst við, að það þýði ekki að bera fram brtt. um þetta, og er raunar ekki hægt, af því að búið er að fella við 2. umr. að skipa síldarmjölinu í flokk með öðrum sjávarafurðum. En ég leyfi mér að bera fram skrifl. brtt., sem ég afhendi hæstv. forseta. þess efnis, að í stað 1 kr. af 100 kg. síldarmjöls komi 50 aur., og er þetta nokkuð í áttina. Þá er hér á þskj. 290 brtt. við brtt. á þskj. 89 frá mér og hv. 2. þm.N.-M. o. fl. þess efnis, að gjaldið verði 3 kr. af hverjum 100 kg. af fiskiúrgangi, hausum og beinum, þurrkuðum og óunnum, en á þskj. 89 er lagt til, að það verði 4 kr. Þetta útflutningsgjald á mikinn rétt á sér, því að hér er um verndun innlends iðnaðar að ræða. Síðastl. ár voru flutt til Noregs ca. 2000 tonn af þurrkuðum hausum og beinum. Miðað við verðlag 1932 samkv. verzlunarskýrslum, virðist verðmunur þessarar vöru, unninnar og óunninnar, nema 150 kr. á tonn. Miðað við þetta mundi því útflutningur þessarar hrávöru nema 300 þús. kr. tapi, og megum við ekki við því að missa það fé út úr landinu. En Íslendingar ættu að geta fengið sama verð fyrir mjölið og Norðmenn. Ég tel rétt að stefna að því að gera þessa framleiðslu innlenda, og þetta er handhægasta leiðin. Það má að vísu segja, að hér sé gengið nokkuð nærri þeim, sem selja þessa hrávöru, en það virðist ekki hægt að komast hjá því í bili. meðan verið er að koma fiskimjölsvinnslunni á ísl. hendur. Ég skal ekki fjölyrða um þetta meira, en ég vænti þess, að hv. d. taki þessum till. vel, því að þær eru byggðar á fyllstu sanngirni.

Forseti (JörB): Mér hefir barizt skrifl. brtt. frá hv.þm. Ak., svo hljóðandi: „Við 2. gr. Fyrir orðin „Af hverjum 100 kg. af síldarmjöli ... kr. 1.00“ komi: Af hverjum 100 kg. af síldarmjöli ... kr. 0.50“. Þessi till. er of seint fram komin og auk þess skrifl. Þarf því tvenn afbrigði frá þingsköpum, til þess að hún megi koma hér til umr. og atkvgr.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) [óyfirl.]: Minni hl. fjhn. hefir við fyrri umr. lýst afstöðu sinni til brtt.hv.þm. Ak., og hann er fylgjandi þeirri till., að útflutningsgjald af síldarmjöli sé fært niður. Um brtt. á þskj. 265 er það að segja, að minni hl. n. er henni sammála líka. Þó hefir aðstaðan síðan við 2. umr. breytzt við það, að hér hafa verið lögð fram tvö frv., sem fara fram á, að sjávarútvegurinn sjálfur njóti um takmarkaðan tíma útflutningsgjaldsins af sjávarafurðum. Segja mætti, að eðlilegt væri, að landbúnaðurinn nyti hins sama, en mér finnst brtt.hv.þm. Ak. fullnægja þeim tilgangi. ef 4. gr. frv. er borin saman við hana. Hv. þm. Ak. fer fram á, að landbúnaðurinn greiði 1% í útflutningsgjald, en í 4 gr. frv. er ákveðið, að 1/12 hluti tekna af útflutningsgjöldum renni í ræktunarsjóð. Þó er þetta allt háð því, hvað verður um frv. á þskj. 280 og 281, sem nú nýlega hefir verið útbýtt. Að því er snertir till. iðnn. eða meiri hl. hennar, um útflutningsgjald af hausum og beinum. hefir meðnm. minn, hv. 3. þm. Rvík, sem er meðflm. þeirrar till., tekið afstöðu til till.hv. 6. landsk., sem hann tók aftur við 2. umr. málsins. Þó að ég hafi eigi kynnt mér gögn þau, sem hv. iðnn. hafði, þegar hún kvað upp úr með það, hvað þessi tollur væri nauðsynlegur til verndar ísl. iðnaði, hygg ég, að þessi tollur, 30 kr. á smálest, fari nokkuð nærri því að fullnægja þeim tilgangi. Ég ber því ekki fram brtt., og ef ekki koma fleiri brtt. fram, mun ég samþ. þessa brtt.hv. meiri hl. iðnn.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 3. landsk., svo hljóðandi: „Við b-lið. Málsgr. orðist svo: Af hverjum 1000 kg. af fiskiúrgangi, hausum og beinum, þurrkuðum og óunnum, kr. 2.00“. Brtt. þessi er of seint fram komin og auk þess skrifl. og verður því að leita tvöfaldra afbrigða frá þingsköpum, til þess að hún megi koma hér til umr. og atkvgr.

Jónas Guðmundsson [óyfirl.]: Það er svo að sjá af þeim brtt., sem rignir hér niður að mönnum þyki farið fram á of hátt gjald af útflutningi þurrkaðra hausa og beina til verndar þeirri iðngrein, sem hér er um að ræða. Ég þarf ekki að endurtaka það, sem ég hefi áður sagt um erfið kjör þessarar þýðingarmiklu iðngreinar og nauðsyn þess, að hún fái að njóta svipaðrar verndar og aðrar iðngreinar, sem Alþ. hefir stutt undanfarin ár. Vænti ég, að þessi iðngrein fái að njóta sömu sanngirni og þær. Um þá brtt., að fella niður toll af síldarmjöli, skal ég segja það strax, að ég er persónulega þeirrar skoðunar, að rétt væri að fella þennan þunga toll alveg niður eins og af fiskimjöli og öðrum slíkum vörum. En um síldarmjölið stendur þó að því leyti öðruvísi á, að það er miklu stærri tekjuliður fyrir ríkissjóð en fiskimjölið, og niðurfelling tolls af því mundi nema 75 þús. kr. tekjurýrnun fyrir ríkissjóðinn. Af því að ég telst til stjórnarflokkanna, en fjárl. eru hinsvegar enn með miklum tekjuhalla, treysti ég mér ekki að greiða atkv. með svo stórfelldri lækkun á tekjum ríkissjóðsins. Það kemur líka til álita í þessu sambandi, að síldarmjölsiðnaðurinn á ekki í vök að verjast, heldur virðist hann vera í mesta uppgangi í ár, þar sem reistar hafa verið 3 eða 4 nýjar síldarbræðsluverksmiðjur í landinn. Allt bendir til þess, að síldarmjölsiðnaðurinn sé sú iðngrein, sem einna bezta aðstöðu hefir til þess að gefa arð. Þessi brtt. virðist því einkum farin fram til þess að hækka verðið á hráefninu, sem lagt er inn í síldarmjölsverksmiðjurnar. Nú hefir verið borin fram brtt. um að lækka þetta gjald úr 10 kr. í 5 kr. á tonn. Ég held, að óhætt sé að samþ. þessa brtt. án þess að óttast þurfi verulega tekjurýrnun ríkissjóðs, því að aukning framleiðslunnar ætti að nægja til þess að gefa ríkissjóði sama tekjumagn, þó að tollurinn væri ekki nema 5 kr. á tonn. Hinsvegar get ég ekki greitt atkv. með því að breyta þungatollinum í verðtoll, nema sýnt verði, að ríkissjóður beri ekki af því verulegan halla. Ef brtt. mín um hækkun útflutningsgjalds af þurrkuðum beinum og hausum verður samþ., og útflutningur þessarar vöru minnkar ekki, hækkar það tekjur ríkissjóðs af þessu gjaldi úr 20 þús. kr. í 80 þús., og þó að útflutningurinn hætti, verður tekjuaukinn samt 10-20 þús. Þeir, sem líta sérstaklega á hag ríkissjóðs, munu hugsa sig um áður en þeir fella þessa brtt mína, en hún felur í sér tvennt: að efla ísl. iðnað og að auka tekjur ríkissjóðs. Ég vil beina því til hæstv. forseta, að ég óska, að fyrri hl. brtt. minnar falli burt, því að hann er kominn inn af misgáningi. Ég vænti þess, að hv. d. athugi vel, að með því að samþ.brtt. mína, eða brtt.hv. meiri hl. iðnn., um hækkun útflutningsgjalds af beinum og hausum, næst tvennskonar tilgangur, aukning á tekjum ríkissjóðs, hvernig sem fer um útflutninginn, og verndun ísl. iðngreinar, sem á við mikla örðugleika að etja vegna harðvítugrar samkeppni af hálfu útlendinga. Þar stendur síldarverksmiðjuiðnaðurinn betur að vígi og þolir því betur útflutningsgjald, þó að ég viðurkenni, að það sé slæmt að þurfa að skattleggja þessa einn teg. sjávarútvegsafurðanna svo hátt. Ég skal svo segja það að lokum, að heldur en að fá enga leiðréttingu þessa máls, mun ég greiða atkv. með brtt. meiri hl. iðnn. En hækkun á þessu gjaldi upp í 2 kr. er alveg gagnslaus, það væri sama sem enginn stuðningur við þessa iðngrein. 3 krónur er það allra minnsta. Ég sýndi í ræðu minni um daginn, og iðnn. hefir einnig sýnt það, að aðstöðumunur Austfirðinga og Norðmanna er 40 kr. á hvert tonn vegna þess óhagstæða fyrirkomulags, sem á þessu er hjá okkur.

Páll Þorbjörnsson Á þskj. 290 er brtt. við brtt. á þskj. 89 um að útflutningsgjald af þurrkuðum fiskúrgangi, hausum og beinum verði 3 kr. af hverjum 100 kg., en á þskj. 89 er gert ráð fyrir 4 kr. Þessi brtt. felur það í sér, að útflutningsgjaldið hækki um 200% frá því, sem það er nú. Ég skal fúslega játa, að það er góðra gjalda vert að vilja skapa innlendum iðnaði aðstöðu til þess að hann geti orðið samkeppnisfær við erlendan iðnað. En hér má ekki ganga svo langt, að úr verði bein árás á atvinnu og afkomu sjómannanna. Þessi brtt. hefir það í för með sér, að hráefnið, sem er framleiðsla sjómannanna, lækkar mikið í verði. Ég hefi því lagt fram aðra brtt. um að gjaldið hækki um 100%, og tel ég það nægilega vernd fyrir þá iðngrein, sem hér er um að ræða. Hv. 6. landsk. gat um einhverjar líkur til þess, að tekjur ríkissjóðs af þessu gjaldi hækkuðu úr 20 þús. kr. upp í 80 þús. kr., ef till. hans á þskj. 89 yrði samþ. Ég er ekki trúaður á, að þetta verði svo. En ef Norðmenn kaupa þessa vöru hér eftir sem áður, er yfirlýst, að verðið á þessu hráefni hér hlítur að lækka að sama skapi og verður því þessi tekjuauki ríkissjóðs tekinn beint af sjávarútveginum, og samrýmist það illa þeirri viðleitni frá hendi þingsins, sem þegar er hafin, að létta algerlega útflutningsgjaldi af sjávarafurðum. Ég skora því á hv. d. að samþ. alls ekki meiri hækkun en 100% og sýnist það ærið nóg.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) Fjhn. hefir borið fram brtt. á þskj. 270. Hefir atvmrn. vakið athygli á því, að heppilegra væri að gera þá skilgreiningu, sem í brtt. felst, til þess að koma í veg fyrir misskilning í framkvæmd 1. Um brtt. þær, er fjalla um útflutningsgjald af þurrkuðum hausum og beinum, hafa nm. óbundin atkv., en að öðru leyti er afstaða hin sama og við 2. umr. málsins.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Brtt. sú á þskj. 265 frá hv.þm. Ak., sem hér liggur fyrir, fer fram á, að ekki sé fellt niður útflutningsgjaldið af landbúnaðarafurðum. Ennfremur er komin fram skrifl. brtt. frá sama hv.þm. um að lækka tollinn á síldarmjöli úr kr. 1.00 í kr. 0.50 pr. 100 kg. Einnig er gert ráð fyrir í brtt. á þskj. 265, að 1/3 útflutningsgjaldsins af sjávarafurðum gangi til strandgæzlu. Ég skal ekki verða langorður um þessar till. Ég er sama sinnis og ég hefi verið um, að fyllsta sanngirni mæli með að fella niður útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum og að það sé sjálfsagt. Um brtt. vil ég yfirleitt segja það, að vegna afkomu ríkissjóðs tel ég ekki fært að samþ. þær, hversu réttmætar, sem þær kunna að vera. Um þriðja atriðið, að 1/3 hl. gangi til strandgæzlu, vil ég leggja til, að það verði fellt, því ég vil, að sett sé í fjárl. sú ákveðna upphæð, sem ætlazt er til, að gangi til strandgæzlunnar í hvert sinn. Ég get að öðru leyti vísað til þess, sem ég hefi áður sagt. Ég vil benda á ósamræmi hjá hv.þm. Ak., þar sem hann ber fram till. um, að 1/3 útflutningsgjaldsins gangi til strandgæzlu, en er jafnframt meðflm. að frv., sem gerir ráð fyrir að leggja allt útflutningsgjaldið í sjóð. Mér finnst gæta ósamræmis í því að ætlast til, að sama gjaldið gangi í 2 sjóði. Mér virðist þetta benda til þess, að till.hv.þm. um, að 1/3 gangi til strandgæzlu, muni ekki vera hugsuð eða borin fram til að ná samþ. Hann hefði þá ekki verið flm. að öðru frv. Annars finnst mér þetta ósamræmi bera keim af ýmsum öðrum till.hv. stjórnarandstæðinga, sem sýnilega eru ekki bornar fram til þess að verða samþ., heldur aðeins til þess að ganga í augu fólksins.

Bjarni Ásgeirsson Þegar þetta mál lá fyrir þingi 1933, bar ég fram í því till. til rökst. dagskrár, sem var samþ. Og þar sem hún hefir verið dregin inn í þetta mál og bent á hana í nál.hv. minni hl., vil ég fara um þetta nokkrum orðum. Þó ég væri á móti frv. því, sem borið var fram um þetta á þinginu 1933, viðurkenndi ég, að útflutningsgjald þetta væri ranglátt, einkum vegna þess, að það kemur aðeins niður á nokkrum hlutu framleiðslunnar, og þeim hlutanum, sem fer á lakastan markað - erlenda markaðinn. En hinir, sem selja vörurnar innanlands, losna alveg við gjaldið. Og til að hnekkja þeim rangfærslum, sem fram hafa komið í sambandi við þá rökst. dagskrá, sem ég bar fram, og samþ. var á þinginu l933, skal ég lesa hana upp hér, með leyfi hæstv. forseta. Hún hljóðar svona: „Jafnframt því, að ríkisstj. er falið að undirbúa undir næsta þing frv. til laga, er tryggi það, að gjald frá landbúnaðinum, sem svari til útflutningsgjalds þess, sem nú er af landbúnaðarafurðum, komi réttlátar niður á framleiðslu búnaðarins, en nú er, og í trausti þess, að Alþ. geri sitt til að tryggja raunverulega afkomu bænda á þessum örðugleikatímum, tekur d. fyrir næsta mál á dagskrá“. Eins og dagskrártill. ber með sér, var tilætlun mín og vafalaust þeirra, sem samþ. hana, sú, að útflutningsgjaldið af landbúnaðarafurðum yrði afnumið á næsta þingi. En hæstv.fyrrv.ríkisstj. lét undir höfðuð leggjast að bera fram frv. um það. Ég get því ekki annað en verið með því nú, að útflutningsgjald þetta verði fellt niður, og þá einkum vegna þess, að það eykur enn meir mismuninn á innlenda og erlenda markaðinum. Eins og ég hefi áður bent á, kemur fram ósamræmi gagnvart þeim, sem flytja út sjávarafurðir, ef gjald þetta er afnumið, og mátti búast við, að frá þeim heyrðust raddir til mótmæla, eins og nú er fram komið. Og ég verð að segja, að mér finnst það ekki nema eðlilegt, þó að ég geti ekki samþ. þær till., sem þeir hafa borið fram, því ég sé ekki, að ríkissjóður geti misst þær tekjur, sem útflutningsgjald af sjávarafurðum gefur. En til þess að tryggja samræmi milli atvinnuveganna, teldi ég réttlátt að færa útflutningsgjaldið af landbúnaðarafurðum yfir á aðra gjaldstofna, t. d. fasteignir. Þetta vona ég, að hv.ríkisstj. taki til athugunar.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) [óyfirl.]: Ég ætla ekki að orðlengja mikið um þetta mál, þó ýmislegt í ræðum andstæðinganna samræmist ekki mínum skoðunum. Ég kvaldi mér hljóðs eingöngu til að undirstrika orð hv. 6. landsk. Hann tók það alveg réttilega fram, að afleiðingin af útflutningsgjaldinu yrði sú ein - og aðeins sú ein - að lækka verðið, sem útgerðarmennirnir fá fyrir framleiðsluna, og jafnframt að lækka kaupið til sjómanna. Ég vil því beina því til þeirra hv.þm., sem telja sig fara hér sérstaklega með umboð útgerðarmanna og sjómanna, að þeir geri sér fulla grein fyrir því, að þegar þeir greiða atkv. um þær till., sem hér liggja fyrir, þá eiga þeir að segja til um það, hvort þeir meta meira rétt og hagsmuni sjómanna og útgerðarmanna eða afkomu ríkissjóðs, á sama tíma sem af honum eru heimtuð útgjöld í allskonar bitlinga. Þessu vil ég beina til allra hv.þm. og þá sérstaklega til hv. formanns sjútvn.

Guðbrandur Ísberg Mér fannst hæstv. fjmrh. hafa misskilið till. mína áðan. Ég legg til, að útflutningsgjaldið af ísl. afurðum verði yfirleitt fært niður úr 1½% í 1%, en auk þess verði greitt ½% af útfluttum sjávarafurðum, sem gangi til strandgæzlu. Þetta er þannig hugsað, að þó útflutningsgjaldið verði fellt niður, þá standi þetta ½% eftir sem áður sem varanlegt gjald og gangi til strandgæzlunnar. Það er því ekki rétt hjá hæstv. fjmrh., að það eigi alltaf að taka 1/3 af útflutningsgjaldinu til strandgæzlunnar, heldur er þessi ½% sérstakur og ákveðinn gjaldliður. Hv. þm. Mýr. heldur því fram, að hann hafi verið með því í fyrra að fella niður útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum. Hv. þm. hefir sýnilega samvizkubit.

Þetta er ekki rétt

. Hv. þm. er með þessu nú þrátt fyrir það, að ástandið hefir alls ekki breytzt til hins verra fyrir bændur. Þá höfðum við verðið 1932 til að miða við, en nú verðið frá 1933, sem er þó miklu betra. Auk þess er, eins og ég benti á áðan, komið inn á þá braut, að jafna verðið á kjötinu með kjötsölul. Með þessu fæst hækkað verð, vonandi að nokkrum mun, á útflutningskjötinu, og er það tekið af þeim, sem við sjóinn búa og ekki framleiða. Nú þegar tvísýnt er um, hvort atvinnuvegurinn, landbúnaður eða sjávarútvegur, stendur hallara fæti, er erfitt að verja þá ráðstöfun, að samtímis því, sem útflutningsgjaldið er algerlega fellt niður af landbúnaðinum, sé það látið haldast óbreytt á sjávarafurðum, samhliða því, sem þeir menn, er að þeim standa, eru skattlagðir. Þetta ósamræmi finnst mér, að hv.þm. ættu að líta á og athuga betur en gert hefir verið. Það var virðingarvert, að í ræðu hv.þm. Mýr. kom fram, að hann var til með að láta landbúnaðinn greiða eitthvert gjald, en ekki sem útflutningsgjald, heldur á annan hátt, t. d. af fasteignum. Ég skal ekki segja nema þetta væri hægt, en mér finnst það óþarflega langt sótt og erfitt í vöfum. Ég álít, að það þurfi að stefna að því af afnema allt útflutningsgjald, nema þá til stuðnings innlendum iðnaði. Hæstv. ráðh. fannst ósamræmi í brtt. frá mér og frv. því, sem ég er meðflm. að. En ég var búinn að bera brtt. fram nokkrum dögum áður en ég vissi um frv. Er nú hvorttveggja, að ég geri mér litlar vonir um, að brtt. mín verði samþ., en nóg ráð til úrbóta, ef svo skyldi fara, og eins hitt, að ekki virðist blása byrlega fyrir frv. um skuldaskilasjóð útgerðarmanna, þar sem mikið er liðið á þing og mörg stór mál fyrr komin fram, en bæði hæstv. stj. og hv. sjútvn., tekið því heldur kuldalega. Ég verð því að halda mér við þessa brtt. að svo komnu, þar til útséð er um, hvort hún verður samþ. Út af skrifl. brtt. við 2. gr. frv., þá get ég ekki séð neina frambærilega ástæðu fyrir því, að síldarmjöl sé ekki í sama flokki og fiskimjöl og aðrar sjávarafurðir. Það gæti verið nokkur ástæða, ef vinnsla síldarmjölsins væri einhver sérstakur gróðavegur, en svo er ekki. Sá atvinnurekstur mun berjast í bökkum. Þetta horfði nokkuð öðruvísi við, meðan það var að mestu í höndum útlendinga. En nú eru aðeins 2 síldarverksmiðjurnar eign útlendinga, og framleiðsla, þeirra ekki nema lítið brot af heildarframleiðslunni, og vonandi ekki langt þangað til hún færist öll á ísl. hendur. Vona ég að hv.þm. viðurkenni, að stefna beri að því að fella alveg niður útflutningsgjald, ef það er ekki nauðsynlegt til að vernda innlendan iðnað. A. m. k. verður að samræma það. Ég man ekki hvort ég tók fram, að brtt. okkar fjórmenninganna á þskj. 89 er borin fram einnig vegna sjómanna. Við höfðum þar tvö sjónarmið, að vernda innlendan iðnað, en þrengja þó ekki um of kosti sjómanna.

Finnur Jónsson Ég sé ekki ástæðu til að lengja mikið umr. um þetta úr þessu. Ég vil þakka hv.þm. G.-K. fyrir bendingar hans í málinu. Ég skal fúslega taka undir það, að það væri æskilegt að geta fært útflutningsgjald af síldarmjöli til samræmis við útflutningsgjald af öðrum afurðum, en það er ekki hægt að ætlast til, að allt verði gert á einu ári. Ef nú verður lækkað útflutningsgjald af síldinni um 120 þús. kr., sem tekjur ríkissjóðs rýrna, er ekki hægt að búast við, að lengra sé hægt að ganga í einu. En þessar 120 þús. kr., sem allar eiga að ganga til sjómannanna á þessu ári, hefðu a. m. k. ekki lent þar, ef stj.flokkarnir hefðu ekki gert samning um að standa að því. Þetta er mál, sem Sjálfstæðisfl. hefir látið undir höfuð leggjast á undanförnum árum, og getur hann því ekki búizt við því af öðrum, að þeir kippi öllu í lag á einu og sama þinginu. Ég mun því láta mér nægja þessa lagfæringu nú, og vil nú ekki gera þá kröfu til hæstv.ríkisstj., að hún á einu ári geri það, sem Sjálfstæðisfl. hefir vanrækt í mörg ár, í því trausti, að hin nýja stj. sjái sér fært að ganga lengra síðar.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég get ekki annað sagt en að orð hv.þm. Ak. hafi átakanlega sannað það, sem ég gizkaði á, að margt af frv. hv. stj.andstæðinga væru borin fram án nokkurrar trúar á, að þau gangi fram. Á þetta vildi ég leggja sérstaka áherzlu.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) [óyfirl.]: Ég verð að láta í ljós vonbrigði mín yfir því, að hv. form. sjútvn. skuli vera jafn lítilþægur fyrir hönd sjávarútvegsins og kom fram í ræðu hans, að gera sig ánægðan með frv. eins og það liggur fyrir. Auðvitað eru því takmörk sett, hvað skerða megi tekjur ríkissjóðs. En hér á að velja milli sjómanna og bænda, hvort bændur eiga að fá allt útflutningsgjaldið fellt niður, eða hvort eigi að jafna þessu svo, að báðir aðilar fái nokkuð. Og þar sem aðeins er farið fram á ½% lækkun á útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, virðist það mjög sanngjarnt; og hér er ekki um að ræða að skerða tekjur ríkissjóðs, heldur að samræma gjöldin milli atvinnuveganna. Ég bendi á þetta til þess að hv. formanni sjútvn. sé alveg ljóst, þegar gengið verður til atkv., að hann á að segja til um, hvort hann metur meira hag útgerðarmanna og sjómanna eða hag bænda. Það raskar ekkert fjárhagsaðstöðu ríkissjóðs. Ég vil hinsvegar segja, að ég get greitt atkv. með brtt.hv.þm. Ak. á þskj. 265, með þeirri vissu, að nái frv. á þskj. 280 og 281 lögfestingu, sé mjög þægilegt að lagfæra það. Annars geri ég mér að öðru óreyndu fulla von um, að þessi þörfu frv. nái fram að ganga á þessu þingi. Ég skal ekki trúa, að stjórnarliðið - hver einn og einasti - gangi samfylkt móti þessu nauðsynjamáli sjávarútvegsins. Mig undrar, að hæstv.atvmrh. skuli ekki hafa flutt frv., og mig undrar líka, að hv. sjútvn. skuli ekki hafa staðið óskipt um þau, en mig rekur í rogastanz, af allt stjórnarliðið er óskipt á móti hagsmunum sjávarútvegsins, svo að þessi frv. nái ekki fram að ganga á þessu þingi. Frv. er flutt með það fyrir augum, að það sé þjóðarnauðsyn, að þau nái lögfestingu, og hún fæst ekki uppfyllt, ef þetta dregst um eitt ár.

Guðbrandur Ísberg Hæstv. fjmrh. vék því að mér, að ég væri með leikaraskap í þessu máli; ég bæri fram till., sem ég meinti ekkert með. Ég gat þess áðan, að ég hefði borið fram þessu till. á þskj. 265 fyrir nokkrum dögum, áður en ég fékk tækifæri til þess að kynna mér frv. tvö, sem gerð hafa verið hér að umtalsefni. Þótt ég síðar fengi tækifæri til þess að athuga þau, fannst mér ekki ástæða til þess að draga þessa till. mína til baka, af ýmsum ástæðum, og ekki sízt af þeirri ástæðu, að þótt ég bæri fram þessa till., af því að það var sannfæring mín, að með henni væri stefnt að réttustu leiðinni í þessu máli, þá hafði ég litlu von um, að a. m. k. Framsóknarfl. myndi taka tillit til þeirrar sanngirni, sem í till. felst, og drepa hana þess vegna. Á síðasta Alþ. risu upp 2 bændahöfðingjar gegn þeirri till., að fella sérstaklega niður útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum, án þess að útflutningsgjald af sjávarafurðum fylgdi með. Þeir töldu það ganga svo nærri metnaði ísl. bænda, að leysa þá sérstaklega undan almennu gjaldi, er skipti þá engu fjárhagslega. Ég er viss um, að yfirgnæfandi meiri hl. kjósenda í sveitum landsins lítur svo á, að það skipt í engu um fjárhagsafkomu bænda, hvort gjaldið sé fellt niður eða ekki. Þó eru þeir vitanlega líka til, sem telja má trú um, að þetta skipti einhverju máli. Þeir koma til greina við atkvæðaborðið, og ég hygg, að einmitt þar sé að leita hinnar raunverulegu ástæðu þess, að sú till. er fram komin, að fella niður gjald af útfluttum landbúnaðarafurðum. Þetta er aðeins flatur lófi kosningaveiðanna, einu sinni enn. Mín afstaða til þessa máls er sú sama og á Alþ. 1933, og þá var þessi hv. d. betur skipuð en hún er nú, því að þá sátu hér á Alþ. 2 ísl. bændur, sem tóku upp hanzkann fyrir bændastéttina.

Jón Pálmason [óyfirl.]: Ég hefi ekki blandað mér í þessar umr. Enda þótt ekki sé rétt að lengja umr. mikið héðan af, get ég þó ekki stillt mig um að segja fáein orð um málið. Frv. það, sem liggur hér fyrir, brtt. við það og umr. um það, láta greinilega í té sönnur fyrir þeim sannleika, hversu mikið óráð ríkir í því, sem nefnt er tekjuöflun ríkissjóðs. Hv. þm. V.-Ísf. tók fram við 2. umr. þessa máls, - en það er hann, sem hefir haft mest áhrif undanfarin ár á það, hvernig gjöld hafa verið tekin í ríkissjóð - að engin sanngirni mælti með því, að tekið væri útflutningsgjald af ísl. afurðum. Þetta er rétt. Það hefir verið svo um mörg undanfarin ár, að af þeim sköttum, sem borgaðir hafa verið í ríkissjóðinn, hefir enginn verið eins ósanngjarn og að taka útflutningsgjald af ísl. framleiðsluvörum. Það er rétt hvað landbúnaðinn áhrærir, að þetta gjald er svo lágt, að litlu munar fyrir einstaklinginn. En það er samræmið í þessu, sem mér finnst svo hlægilegt. Um leið og verið er t. d. að veita styrk til landbúnaðarins í kreppulánum og á annan hátt, og fram kemur jafnvel frv. í þinginu, sem felur í sér uppbót, sem ríkissjóður skal greiða fyrir útflutt kjöt, þá er jafnframt tekið útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum. En það er í raun og veru sama að segja um sjávarútveginn. Það, sem hefir stuðlað að því á síðari árum, að hærra gjald hefir verið tekið af útfluttum sjávarútflutningsvörum en af landbúnaðarafurðum, byggist á því, að sjávarútvegurinn hefir verið arðsamastur atvinnuveganna á undanförnum árum, en landbúnaðurinn hefir átt í kröggum og farið sí og æ aftur. En þegar svipaðar horfur eru um framtíð sjávarútvegsins og landbúnaðarins, því að það hefir verið gengið svo hart að sjávarútveginum með gjöld til sveitar- og bæjarfél., að hann getur ekki risið undir því, þá er augljóst, að það má ekki taka gjald af útfluttum sjávarafurðum. Menn segja, að einu rökin fyrir því að taka þetta gjald, sé þörf ríkissjóðs. Það er líka það eina, sem um getur verið að ræða í þessu efni. Ég vil bara segja það, að aðflutningstollar eru a. m. k. sanngjarnari en gjald af framleiðslu, sem öll þjóðfélagsbyggingin hvílir á. Ég skal ekki fara út í þær brtt., sem hér liggja fyrir, en ég vil þó segja það, að mér finnst vera gildar ástæður til þess, að allir hv.þm., án tillits til flokka, beiti sér fyrir því, að einhverri lagfæringu sé komið á þetta í þá átt, að ekki verði áfram teknir slíkir skattar sem þetta útflutningsgjald er. Ef halda á því áfram að taka þessa skatta í ríkissjóð, þá er það neyðarúrræði og sönnun þess, að Alþ. getur ekki tekið fasta stefnu í þessu máli og komið á fastara skipulagi í þessu efni en verið hefir undanfarin ár. Árlega er verið að framlengja ýmsa skatta, en það er í rauninni einungis formsatriði, því að margir þessir skattar munu eiga að halda áfram. Hv. þm. Ísaf. sagði áðan, að sjálfstæðismenn hefðu þau undanfarin ár, sem þeir hefðu haft meirihlutaaðstöðu, sett mjög hátt útflutningsgjald á síld. Ég vil aðeins benda þessum hv.þm. á það, að Sjálfstæðisfl. hefir verið í minni hl. 7 undanfarin ár, og ber því sízt að ásaka hann fyrir það, að tollur sá, sem hér um ræðir, hefir ekki verið lækkaður. Þess vegna er þessi ásökun með öllu óréttmæt. Ég skal ekki fara um þetta fleiri orðum. Ég býst við því, að þetta frv. með brtt. verði afgr., og gjaldið verði látið haldast. Það er því ekki fleira um þetta að segja en ég hefi þegar sagt. En seinna kemur það til athugunar, hvernig fara á með frv. um skuldaskilasjóð sjávarútvegsmanna, sem komið hefir hér fram í þessari hv. d.

1) JJós: Vegna þeirra mála, sem hér hafa fram komið, og í trausti þess, að frv. nái fram að ganga, segi ég nei.

2) ÓTh: Með tilvísun til grg.hv.þm. Vestm. segi ég nei.

3) TT: Þar sem kjötl. gera ráðstafanir til þess að bæta verð á útfluttu kjöti, tel ég rétt, að útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum haldist fyrst um sinn, en síðari hluti brýtur í bág við frv., sem við Sjálfstæðismenn höfum borið fram. Þess vegna greiði ég ekki atkv.

Flm. (Finnur Jónsson) Það kom fram við umr. um annað mál hér í d., að ekki væri rétt að bæta við síldarverksmiðjur þær, sem fyrir eru í landinu, án þess jafnframt að gera ráðstafanir til þess að auka skipaflotann. Ég viðurkenndi þá, að það væri full ástæða til að taka þetta til athugunar, og í frv. er einmitt gert ráð fyrir því, að ekki megi reisa verksmiðjur eða stækka þær, sem fyrir eru, nema að fengnu leyfi atvmrh. - Á síðastl. sumri var bætt mikið við síldarverksmiðjur hér, m. a. við síldarverksmiðju þá, sem Norðmenn eiga á Krossanesi. En það, að bætt var við þá verksmiðju, hefir gefið Norðmönnum tækifæri til að selja hér meiri síld en áður, þar sem verksmiðjan getur með viðbótinni samið við fleiri skip en áður. Í frv. þessu, sem við höfum flutt hér, ég og hv.þm. Barð., er ennfremur gert ráð fyrir því, að ríkisstj. hafi, að öðru jöfnu, forkaupsrétt að þeim síldarverksmiðjum, sem þegar eru reistar. Þar sem ríkissjóður hefir svo mikilla hagsmuna að gæta á sviði síldarútvegsins virðast þessi tvö ákvæði alveg sjálfsögð og nauðsynleg í l. Eins og nú standa sakir er gert ráð fyrir því, að stj. síldarverksmiðjunnar skipi 3 menn, en við höfum í þessu frv. gert ráð fyrir því, að fjölga mætti þeim upp í 5, ef aukið sé við verksmiðjuna þannig, að nauðsynlegt þyki að fjölga stjórnarmeðlimunum. Í þessu frv. eru að öðru leyti nokkur nýmæli, þar sem tekið er fram, að stj. verksmiðjunnar skuli hafa aðsetur og varnarþing á Siglufirði, en þar eru flestar ríkisverksmiðjurnar, og er þetta því eðlilegt. Í stj. ríkisverksmiðjunnar hafa stundum verið skipaðir menn, sem aldrei hafa komið til Siglufjarðar yfir síldveiðitímann. Þetta hefir gert það að verkum, að stj. hefir ekki verið ályktunarfær tímum saman. Með frv. er úr þessu bætt, ef að l. verður, því að stj. er skylduð til þess að dvelja yfir síldveiðitímann á Siglufirði, nema stjórnarmeðlimir séu fjarverandi í erindum verksmiðjunnar. Nokkrum atriðum er hér breytt, sem verulegu máli skipta frá því, sem er í eldri l. T. d. er svo ákveðið í gildandi l., að ekki þyrfti að tilkynna útgerðarmönnum, hvort þeir fengju að leggja upp síld í verksmiðjuna fyrr en komið var langt fram í júnímán., en hér er gert ráð fyrir, að þeim sé tilkynnt eigi síðar en 1. júní ár hvert, hvort þeir fá viðskipti hjá verksmiðjunni eða ekki. Það hefir sýnt sig mjög bagalegt, hve seint hefir komið vitneskja frá verksmiðjunni um þetta, en frv. er ætlað að bæta úr því. Ákvæðum, sem eru í l. um afborganir og fyrningarsjóð, er hér breytt. Nú er gert ráð fyrir því, að verksmiðjurnar borgi sig niður á 20 árum, en greiði auk þess 5% af stofnkostnaði í fyrningarsjóð, en þetta samsvarar því, að verksmiðjurnar tvíborgi sig á 20 árum. Þar sem verðlagið er orðið svo lágt sem nú er, virðist ekki nein sanngirni í að leggja svona miklar kvaðir á þá, er leggja upp síld í verksm., eins og gert var, og var þessu því breytt. í frv., þannig, að fyrningarsjóðsgjaldið er fært úr 5% í 2%, sem samsvarar því, að fyrningarsjóður verksmiðjunnar nemi verksmiðjuverðinu á 50 árum. Af öðrum nýmælum í frv. má nefna breyt. á tímatakmörkunum, sem sett hafa verið fyrir búnaðarfél. og bændur um pöntun á síldarmjöli og afgreiðslu á því. Þá hafa og verið sett hér inn í frv. ákvæði um reikningsskil. Það hefir komið fyrir, að reikningar verksmiðjunnar hafa ekki verið endurskoðaðir fyrr en að haustinu. Það er allt of seint og engin ástæða til að draga það svo lengi. Ennfremur er ákvæði um það, að reikningarnir skuli birtir í stjórnartíð árlega, en hingað til hafa þessir reikningar ekki verið birtir. Þar sem hér er um opinbert fyrirtæki að ræða, þykir rétt að ákveða, að þeir skuli birtir á sama hátt og t. d. reikningar bankanna. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um málið, en legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og sjútvn.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Með frv. þessu er bannað að reisa síldarverksmiðjur hér á landi eða stækka þær, sem fyrir eru, nema leyfi atvmrh. komi til, og í 2. gr. frv. þessa er ríkissjóði áskilinn forkaupsréttur, að öðru jöfnu, að þeim verksmiðjum, sem nú eru fyrir og síðar kunna að verða reistar, ef eigendurnir vilja selja þær. Mér þykir rétt að láta falla nokkrar almennar aths. í sambandi við þetta nú þegar við 1. umr. Ég vil í því sambandi minna á það, að þegar fyrst var borið fram á Alþ. frv. um það, að ríkið legði fram fé til þess að reisa eða starfrækja síldarverksmiðju, þá voru færð fram fyrir því þau rök, að þörf sjómanna í þessu efni kallaði á ráðstafanir frá hendi ríkisvaldsins. Þetta var rétt. Það var viðurkennt af öllum flokkum þingsins, að aflamöguleikar ísl. útvegs á þessu sviði væru meiri en söluskilyrði fyrir síld til bræðslu. En þótt allir væru sammála um þessa þörf, reis þá þegar allmikill ágreiningur um það, á hvern hátt bæri að fullnægja henni. Sjálfstæðismenn töldu, að langeðlilegast væri, að útgerðarmenn gerðu þetta sjálfir, en viðurkenndu þó, að eins og þá væri komið högum útvegsins, væru þeir ekki einfærir um það. Þess vegna lögðu sjálfstæðismenn til, að ríkið hefði afskipti af þessu máli, en þau ein afskipti, að aðstoða útvegsmenn til fjáröflunar til þess að hrinda málinu í framkvæmd. þetta náði ekki fram að ganga, heldur varð hitt ofan á, að ríkið skyldi sjálft reisa slíka verksmiðju og að einhverju leyti reka hana, en hinsvegar var svo fyrir mælt í l., að ef útgerðarmenn óskuðu að kaupa verksmiðjuna, þá gætu þeir það með vissum skilyrðum. þetta ákvæði var þó að engu gert þá þegar, eins og nú er í þessum l. líka, með því að segja, að slíkt mætti ekki ske nema að fengnu samþ.Alþ. Það þýðir, að Alþ. er eftir sem áður heimilt að setja slík l., ef það óskar þess, og sú heimild, sem felst í frumlögunum og tekin er upp í þetta frv., er út af fyrir sig einskis virði. Síðan þetta gerðist hefir viðhorfið breytzt mikið, og er nú komið svo, að horfur eru á, að næsta sumar verði skilyrði fyrir hendi til meiri vinnslu en líkindi eru til, að þörfin krefjist. Ég hygg, að þegar búið er að reisa þær verksmiðjur, sem nú er verið að undirbúa, þá muni hægt að afkasta 1 millj. síldarmála í bræðslu árlega, og jafnvel 1 millj. og 100 þús. málum. En á síðastl. sumri, eða ef miðað er við meðalveiði þeirra skipa, sem stunduðu veiði síðastl. sumar, og þar við bætt þeirri eðlilegu fjölgun veiðiskipa, sem leiðir af nýstofnun þeirra verksmiðja, sem nú er verið að reisa, þá eru af kunnugum mönnum taldar líkur til þess, að aflinn nemi 60-70% af vinnslumöguleikunum. Þetta viðhorf, sem er nú bundið við næsta ár, hefir orðið til þess að gefa flm. þessa frv. hvatningu til þess að binda þennan atvinnurekstur alveg viðjum einokunarinnar, svo að mönnum sé nú ekki lengur heimilt að reka þessa atvinnu nema með alveg sérstöku leyfi atvmrh. á hverjum tíma. Mér finnst ástæða til að mótmæla þessu, og mér finnst ástæða til, þegar því er mótmælt, að rakin sé saga málsins, sem ég nú hér hefi gert, og á það minnzt, af hvaða orsökum lagt var út á þessa braut í upphafi. Ég sé enga nauðsyn fyrir slíka lagasetningu og tel hana óviðeigandi. Það er allt að því hlægilegt, að ríkissjóður, eða umboðsmenn hans, sem í öndverðu hangandi hendi lögðu út á þessa braut vegna þarfa útgerðarmannanna, skuli nú vilja hefta einstaklingsframtakið og þar með taka skyldur framtíðarinnar um viðhald þessa atvinnurekstrar yfir á ríkissjóðinn, af því að horfur eru á því, að á einu einasta ári berist að verksmiðjunum minni afli en þær hafa skilyrði til þess að vinna úr. Það er mikill munur á þessu annarsvegar, að ríkissjóður í öndverðu leysti þessa þörf með viðurkenningu þess, að hún ekki yrði leyst að öðrum kosti, og svo hinu, að leggja stein í götu þeirra manna, sem sjálfir kynnu að vilja létta þessum bagga af ríkissjóði. Grundvallarhugsunin í löggjöfinni frá Alþ. 1928 er ekki sú, að ríkið hafi þennan rekstur yfirleitt með höndum, heldur aðeins þangað til útgerðarmenn geti yfirtekið hann. - Þessar almennu aths. vildi ég láta fylgja frv. til n. En ég vil ekki á þessu stigi málsins tefja framgang þess með því að ræða einstök fyrirkomulagsatriði, sem ég tel þó ábótavant í frv. eins og það nú er, en finnst eðlilegt, að það verði rætt og athugað í sjútvn., en þangað mun því verða vísað.

Flm. (Finnur Jónsson) Ég þarf í sjálfu sér ekki að svara miklu því, sem hv.þm. G.-K. sagði, en finn þó ástæðu til að þakka honum fyrir þau rök, sem hann lagði að því, að frv. næði fram að ganga. Hann benti á það réttilega, að það hefði verið bætt svo við síldarverksmiðjurnar á síðastl. ári, og enn yrðu framkvæmdar svo miklar viðbætur á næsta ári, að líkindi bentu til, að aflinn yrði ekki nema 60-70% af því, sem verksmiðjurnar gætu unnið úr. Ég held, að hv.þm. G.-K. hafi þarna gengið fulllangt í því að sanna þörfina á að samþ. frv. Ég held, að meiri síld fáist en hv.þm. G.-K. áætlar, með því að setja fleiri togara á síld, en það mun vera ætlun þeirra, sem byggja verksmiðjurnar a. m. k., og þá greinir okkur ekki svo mjög á. Við erum sammála um það, að það sé full þörf á að athuga, hvort fiskiflotinn geti fullnægt þeirri þörf, sem verksmiðjurnar skapa fyrir síld til vinnslu. Frv., sem hér liggur fyrir, miðar einungis að því. Það miðar ekkert að því, að hefta einstaklingsframtakið í þessum málum, að svo miklu leyti sem bygging síldarverksmiðja ekki fer út í hreinu og beina vitleysu. Og ég vænti, að hv.þm. G.-K. sé mér sammála um, að ef reistar væru fleiri verksmiðjur en svo, að þær gætu unnið úr þeim afla, sem a. m. k. í góðu síldarári kynni að koma á land, þá myndi stefna að því, að nokkur hluti verksmiðjanna stæði uppi án þess að hafa nokkra síld til vinnslu, og það er bæði skaði fyrir þá, sem síldarvinnu stunda, og ríkissjóð. Svo stór skaði, að full ástæða er til að athuga það og láta ekki reisa síldarverksmiðjur alveg forsjárlaust og fyrirhyggjulaust. Mér dettur ekki í hug að halda, að nokkurn tíma verði sú stj. í landinu, að hún takmarki byggingu síldarverksmiðja, ef fiskiflotinn er nægur til þess að veiða fyrir verksmiðjurnar. En hver sú ríkisstj., sem hér situr, mun áreiðanlega athuga það vegna hagsmuna ríkissjóðs, að ekki verði reistar verksmiðjur alveg út í bláinn. Ég ætlast ekki til, eða við flm., að það sé lagður nokkur annar hemill á framtak einstaklinganna en sá, sem nauðsynlegur kann að þykja til þess að bjarga sjávarútveginum frá því að lenda út í öngþveiti vegna of margra verksmiðja.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Hv. þm. Ísaf. sagði, að ég hefði lagt sér upp í hendurnar rökin fyrir frv. En ég hygg, að það hafi verið lítið hugsað hjá honum, og skal ég nú sýna fram á það. Það mun vera rétt, sem ég sagði áðan, að það eru ekki sérstök líkindi til þess nú, að á næsta sumri verði síldveiðar stundaðar af nægilega mörgum skipum til þess að fullnægja þörfum þeirra verksmiðja, sem þá verða til í landinu, ef haldið verður áfram og lokið við byggingu þeirra verksmiðja, sem nú er verið að reisa, og hygg ég, að þær tölur, sem ég nefndi áðan í því sambandi, séu réttar. En af því leiðir ekki, að þetta frv. eigi rétt á sér eða styðjist við þörf þjóðarinnar og rökréttan hugsunarhátt. Því að sannleikurinn er sá í þessu máli, að í þessu lýsir sér hin hættulega og í alla staði skaðlega kenning, að einstöku menn eða þingmeirihluti geti verið forsjón þjóðarinnar á öllum sviðum. Gangur þessara mála er sá, og ég vil sérstaklega beina huga hv.þm. Ísaf., sem er form. sjútvn., að því, af því að honum ber skylda til þess að stöðva ekki með nokkru móti eðlilegan vöxt sjávarútvegsins, að ef síldarverksmiðjurnar verða fleiri en þörfin krefur á hverjum tíma, eins og útlit er fyrir, að verði næsta sumar, þá mun aukin samkeppni milli verksmiðjanna hækka verðið á aflanum, sjómönnunum til handa. Það er að vísu full þörf á þeirri hækkun, en hún getur orðið óeðlileg, það játa ég. En hvað er svo næsta stigið? Það, að þessi hækkun örvar fleiri útgerðarmenn til þátttöku í síldveiðunum næsta sumar á eftir. Það getur orðið til þess, að fleiri verksmiðjur verði reistar og síðan fleiri skip gerð út. Þetta er hið eðlilega, óþvingaða lögmál í þessum efnum. Og að það er beint hættulegt að grípa inn í eða reyna að hafa áhrif á þetta lögmál, stafar aðallega af tvennu. Í fyrsta lagi af því, að þótt ekki séu horfur á, að á næsta sumri stundi fleiri skip veiði en svo, að nokkuð skorti á fullnægingu á þörfum þeirra verksmiðja, sem fyrir verða þá, þá er það staðreynd, að til eru óteljandi mörg skip óhagnýtt, sem geta og mundu stunda þessar veiðar, ef þeim eru sköpuð til þess eðlileg skilyrði. Þetta er önnur stoðin, sem rennur undir það, að það sé ekki hægt að grípa hér inn í. Hin er sú, að vegna aðsteðjandi örðugleika sjávarútvegsins á öllum sviðum, þorskveiðum, salt- og ísfiskveiðum, þá er ljóst, að nauðsyn ber til að beina útveginum meira að síldveiðunum en verið hefir. Líkur benda til, að á næstu árum verði okkur nauðugur sá kostur að skerða eitthvað þorskveiðarnar. En við það skapast þörf fyrir hagnýting mannsorkunnar á sviði síldveiðanna, og eins og sakir standa nú, eru ekki líkur til, að þeir örðugleikar séu á sölu þeirra framleiðsluvara, að þeir standi þeirri þróun fyrir þrifum. Þetta verða menn að athuga, þegar þeir taka afstöðu til þessa frv., sem hér er til umr. Samkv. frv. er ekki annað sagt en það, að það megi ekki byggja slíkar verksmiðjur nema með leyfi atvmrh. Það ákvæði er út af fyrir sig að því leyti skaðlegt, að maður getur hugsað sér, að atvmrh. hafi ekki á öllum tímum víðsýni til þess að skilja hið sanna eðli þessa máls, og líkindi til þess, að slíkt ákvæði, er í l. er, dragi heldur úr eðlilegum vexti þessa atvinnurekstrar, en það er skaðlegt vegna þess, að hugsunin bak við þetta ákvæði er skökk. Það er nefnilega ekki rétt, úr því fyrirsjáanlegt er, að aðrar þjóðir eru að setja skorður við þorskveiðunum hér við land, að sú hugsun fái að dafna hér á þ. og koma fram í löggjöfinni, að það beri í þessu efni einungis að miða við það, að verksmiðjurnar, sem fyrir eru, hafi sem bezta afkomu tryggða á öllum tímum. En það er hugsunin, sem liggur á bak við frv. Ég legg áherzlu á og endurtek, að þótt næsta sumar séu líkur til, að verksmiðjurnar fái ekki allan þann afla, sem þær geta unnið úr, þá leiðir það til aukinnar samkeppni; sú aukna samkeppni leiðir til hækkaðs verðlags til sjómannanna og aukinnar útgerðar; sú aukna útgerð leiðir til aukinna verksmiðjubygginga. Þetta er undir venjulegum kringumstæðum hin eðlilega þróun, en undir þessum kringumstæðum, sem við nú lifum undir, þegar verið er að skerða annan aðalatvinnurekstur okkar, þá er hún alveg augljós. Hv. þm. til leiðréttingar vildi ég skjóta þessu fram. Ég gæti svo spurt hann um það, hvort það hafi verið að yfirlögðu ráði, að hann beitti sér fyrir því, að ríkið fór að leggja í nýjan kostnað við síldarbræðslu á Siglufirði. Það er næstum því skoplegt, að ekki skuli vera liðnir nema nokkrir mán. síðan við lögðum því lið hér, að ríkið legði fram fé til þess að leysa þá þörf, sem var á aukinni síldarbræðslu nyrðra. Svo koma sumir af hinum sömu mönnum og vilja banna öllum öðrum að leysa þörfina. Hinsvegar vil ég leiða athygli að því, að ef þessi hugsun, sem liggur á bak við frv., um að girða fyrir óeðlilega samkeppni milli verksmiðjanna, á að færast yfir á önnur svið atvinnulífsins, þá má miklu frekar segja, að þörfin kalli á slíkar framkvæmdir á sviði þorskveiðanna. Það má spyrja hvers vegna? Alþm. samþ. hvað eftir annað, að ríkið veiti aðstoð til þess að kaupa ný skip, sem ætlað er að stunda þorskveiðar um leið og öllum er ljóst, að ekki eru fyrir hendi nein skilyrði til að selja aflann, sem líkur bendi til, að fáist á þessi skip, sem fyrir eru í landinu. Þetta er atriði, sem bæri að athuga með löggjöf, þótt ég hyggi nú, að þetta mætti tryggja með bankastarfseminni í landinu. En hitt er skaðlegt undir núv. kringumstæðum, að ætla að setja l., sem hefta eðlilega þróun á sviði síldarútgerðarinnar, jafnvel þótt einhver hætta sé á því, að verksmiðjurnar hafi ekki fyllilega nóga síld á hverjum tíma, til þess að afkoman væri sem allra bezt. Hér eru tveir aðilar, sem þarf að tryggja: verksmiðjurnar og einkum þó útgerðina sjálfa. En eftir því, sem hv.flm. lýsti tilgangi frv., hefir hann ekki komið auga nema á annan aðilann, ekki þann, sem sízt mátti gleyma.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Ég verð að segja það, að ég undraðist stórlega að sjá þetta frv., sem hér liggur fyrir, en með því sýnist vera sá tilgangur, að banna það, að reistar séu nýjar síldarbræðslustöðvar, eða að stækka þær, sem fyrir eru. Síldveiði, og síldarbræðsla sérstaklega, virðast vera einn af þeim atvinnuvegum í okkar landi, sem hefir verið sæmileg afkoma á, af því að fyrir þessa vöru hefir verið sæmilegur markaður. Það vita líka allir, að þörfin er nóg, bæði hjá verkafólki fyrir vinnu við þennan atvinnuveg, og hjá landsmönnum yfirleitt, til þess að hagnýta sér til hins ýtrasta þá möguleika, sem þessi atvinnuvegur gefur. Það virðist vera svo ástatt í augnablikinu, eftir því sem talið er, að hægt sé að taka meiri síld til bræðslu en boðin er fram. En mér virðist það ákaflega undarlegt, að formaður sjútvn. þessarar hv. d. skuli láta sér detta í hug þá lausn á þessu máli, að ætla að takmarka sem mest, að þeir möguleikar verði notaðir, sem hér eru fyrir hendi, bæði hvað vinnu snertir og eins markað fyrir síldina. Það ætti að vera öllum augljóst, ef svo stendur á, að líkur eru til, að bræðslustöðvarnar geti afkastað meiru en líkindi eru til, að til þeirra muni berast, a. m. k. ef ekki verða fleiri ísl. skip, sem stunda síldveiðar, en verið hefir undanfarið, þá er lausnin á því máli vitanlega sú, að finna einhverja leið til þess að auka veiðina, en ekki sú, að takmarka framleiðslumöguleikana. Ég hefði getað trúað því, að þessi formaður sjútvn., sem um leið er, að hann telur og hans flokksbræður, forsvari verkafólksins í landinu, hefði látið sér detta eitthvað annað í hug en að takmarka veiðina, úr því að til eru skilyrði til síldarbræðslu og markaður fyrir þessar afurðir. Mér finnst það frekar vera verkefni hv. sjútvn. og þá vitanlega formanns hennar líka, að finna út, með hverjum hætti er hægt að auka framleiðsluna, svo að verksmiðjurnar fái svo mikla síld, sem þær geta tekið að sér að bræða, og fólkið fái meiri vinnu næsta sumar en verið hefir, heldur en að takmarka annaðhvort síldarframboð eða verksmiðjubyggingar. Meðan við höfum svo góðan markað fyrir þessa vöru, að vert er að stunda þessa atvinnugrein, þá virðist augljóst, að stefna ber að því að auka framleiðsluna, og ef ekki er til nægur ísl. skipastóll til að stunda síldveiðar, þá á að rannsaka, hvort ekki er hægt að skapa ísl. mönnum atvinnu á þann hátt, að fleiri skipum en ísl. sé gert mögulegt að taka þátt í þessum veiðum og selja síld til verksmiðjanna. Ég vildi biðja hv. sjútvn. að athuga það sérstaklega, hvort ekki er mögulegt, að við getum hagað okkar löggjöf á þann veg, ef hún er því til fyrirstöðu, að hægt sé að nota erlend skip í þessu skyni þessa 2 mánuði ársins, sem síldveiðar eru stundaðar, að opnuð verði leið í þessum efnum. Hitt er alveg ófært, að ætla að draga úr þeim atvinnumöguleikum, sem fyrir hendi eru, með því að takmarka framleiðsluna, þegar nóg er af síldinni í sjónum og nóg verkafólk til þess að vinna að útgerðinni, og ennfremur er til góður markaður fyrir þessar afurðir.

Flm. (Finnur Jónsson) Ég held, að frv. gefi ekki mikið tilefni til þeirra umræðna, sem hér hafa farið fram. Hér er alls ekki verið að tala um að takmarka byggingu síldarbræðslustöðva, nema brýn nauðsyn sé fyrir hendi.

Hvenær er brýn nauðsyn fyrir hendi?

. Það er brýn nauðsyn, ef ekki eru til skip til þess að fiska í verksmiðjurnar. Það er vitanlegt, að fái verksmiðjurnar ekki svo mikla síld, að þær geti unnið með hagnaði, þá kemur það niður á þeim, sem fiska í verksmiðjurnar. Á síðasta ári var vinnslumagn verksmiðjanna aukið um því sem næst 80% frá því, sem var árið áður, að meðtöldum þeim verksmiðjum, sem koma til með að taka á móti síld næsta sumar. Þetta er meiri aukning en hefir orðið á skipastólnum, sem á síldveiðar fer, og það þarf að bæta mörgum skipum við á síldveiðar, ef fullnægja á vinnsluþörf verksmiðjanna. Nú þykir mér gott að heyra það hjá hv.þm., að þeir álíta, að bæta þurfi skipum við, því að undanfarið hafa mörg skip legið hér yfir síldveiðitímann, sem hefðu getað farið á veiðar. En hinsvegar álít ég það mjög óheppilegt, að bætt verði við svo mörgum verksmiðjum, að skipastóllinn hrökkvi ekki til þess að veiða í þær.

Sá möguleiki liggur ekki fyrir

. Hvað vitum við um það, ef haldið verður áfram í þessu efni eins og gert hefir verið 2 síðustu árin. Þetta frv. er flutt að gefnu tilefni frá stj. ríkisverksmiðjanna og fiskiþinginu, vegna þess, að fram kom á fiskiþinginu till. um að skora á ríkisstj. að byggja nýja síldarverksmiðju við Húnaflóa. En með tilliti til þeirrar aukningar, sem hefir orðið á þessu sviði á síðasta ári og verður þetta ár, gat sjútvn. fiskiþingsins ekki lagt það til, að ríkið legði fram fé til verksmiðjubyggingar við Húnaflóa, að svo komnu máli, ekki fyrr en það sýndi sig, að nógur markaður væri fyrir afurðir þeirra verksmiðja, sem fyrir eru. - Hv. 5. þm. Reykv. var að tala um þann stóra markað, sem væri til fyrir afurðir síldarbræðsluverksmiðjanna. Ég held, að þetta sé ekki rétt hjá þessum hv.þm. Markaður fyrir þessar afurðir er aðallega í Þýzkalandi, a. m. k. fyrir síldarmjölið, og nú er viðskiptum okkar við Þýzkaland svo háttað, að við verðum að kaupa jafnmikið þaðan og við seljum þangað á hverju ári. Það má þess vegna segja, að markaður fyrir síldarmjöl sé lítill, ef ekki eru sérstakar ástæður fyrir hendi. En þessar sérstöku ástæður voru fyrir hendi á síðasta sumri, og voru þær, að Norðmenn öfluðu lítið og keyptu sjálfir aldrei þessu vant megnið af því síldarmjöli, sem var flutt héðan í ár. Það er fjarri því, að þetta frv. miði á nokkurn hátt að því, að draga úr atvinnunni í landinu. Það á eingöngu að sjá til þess, að ekki verði reistar óheppilega margar síldarverksmiðjur. Og það er einmitt hér, sem skilur á milli okkar Alþýðuflokksmanna og sjálfstæðismanna. Sjálfst.menn vilja láta hið frjálsa framtak njóta sín og reisa svo margar síldarverksmiðjur sem verkast vill, þó að ekki séu til skip til þess að fiska í þær, og ekki sé tryggt, að afurðirnar seljist, og það getur vel verið, ef þetta er látið afskiptalaust, að þannig fari. Við flm. þessa máls lítum svo á, að það dugi ekki, eins og ríkið á hér mikilla hagsmuna að gæta, að það láti þetta afskiptalaust. Ríkið verður að sjá til þess að vöxtur verksmiðjanna verði samfara möguleikunum til þess að veiða síld og möguleikunum til þess að selja afurðirnar. Að þessu miðar frv. og engu öðru. Ummælum um það, að þetta sé fram komið til þess að teppa atvinnurekstur í landinu, vísa ég algerlega á bug. Þetta mál er fyrst og fremst flutt til þess að tryggja atvinnurekstur, sem til er í landinu, og að tryggja það, að þau íslenzk veiðiskip, sem fara á síldveiðar, fái sem mest fyrir afla sinn.

Bergur Jónsson [óyfirl.]: Vegna þess, að ég er meðflutningsmaður að þessu frv., þá vil ég í tilefni af þeim andmælum, sem frv. hefir fengið, segja nokkur orð. Eftir ræðum þessara hv.þm. að dæma, þá virðist það aðallega vera ákvæði 1. gr. frv., sem þeir hafa ástæðu til þess að gera aths. við. Og ég hefi aðallega fundið ástæðu til þess að taka þessar ræður til athugunar, af því að mér virðast báðir þessir hv.þm. leggja allt annan skilning í 1. gr. frv. heldur en heimilt er. Það kemur fram í ræðum þeirra hvað eftir annað, en þó einkanlega í ræðum hv.þm. G.-K., að hér sé um að ræða eitthvert bann gegn því, að reisa síldarverksmiðjur eða stækka. En það nær vitanlega ekki nokkurri átt, að svo sé, eða að sá sé tilgangurinn með frv. Eins og kunnugt er, á ríkið nú stórar síldarbræðsluverksmiðjur, sem geta unnið úr mikilli síld og það er vel hugsanlegt, að til þess komi einhverntíma, að ekki fáist nóg síld til vinnslu í þessar verksmiðjur. En ef svo yrði, þá er ósköp eðlilegt, að ríkisstj. vilji hafa heimild til þess að hindra það, að verksmiðjur hennar séu gerðar óstarfhæfar, eða að á þeim verði greiðsluhalli, vegna þess, að annarsstaðar á landinu eru ónauðsynlegar verksmiðjur. Þetta er sú hugsun, sem liggur til grundvallar fyrir 1. gr. frv., en hún er alls ekki sú, að bannað verði yfirleitt að reisa eða stækka síldarverksmiðjur. Hv. þm. G.-K. sagðist vera hræddur um, að e. t. v. mundi einhverntíma verða hér svo óvíðsýnn atvmrh., að hann sæi ekki nauðsynina til þess að leyfa það, að reistar yrðu nýjar verksmiðjur eða þær stækkaðar, sem fyrir væru, þó að hún væri fyrir hendi, og hann mundi því banna þetta. Það er mín trú, að hér mundi aldrei sitja að völdum sá atvmrh., sem neitaði slíkri aukningu, ef nauðsyn væri á henni, og jafnvel þó að ekki væri um nema nokkra nauðsyn að ræða. Hv. þm. G.-K. segir ennfremur, að með þessu sé verið að hefta eðlilega þróun síldarútgerðarinnar, en í sömu ræðu segir hann svo, að það muni vera fullkomlega nóg af verksmiðjum til, til þess að vinna úr síld á næstunni, en eftir því virðist ekki ástæða til þess að óttast þetta ákvæði frv., a. m. k. ekki fyrst um sinn. Það getur verið, að það sé rétt, að fella megi burt úr 1. gr. frv. ákvæðið um, að leyfi þurfi til þess að stækka síldarverksmiðjur, en ég mun þó ekki ganga inn á það vegna þess, að ef það verður gert, þá verður hægt að fara í kringum þessi l. og kalla það aðeins stækkun síldarverksmiðju, sem í raun og veru væri stofnun nýrrar verksmiðju. Ég álít þess vegna, að þó að þetta ákvæði sé í l.gr. frv., sem mér finnst alveg sjálfsagt, að sé þar, til þess að koma í veg fyrir ónauðsynlega aukningu síldarverksmiðja, þá geti ekki komið til mála, að það geti orðið til hindrunar sjávarútveginum á nokkurn hátt. Hv. 5. þm. Reykv. var að tala um, að ekki væri ástæða til að takmarka eða draga úr þeim möguleikum sem væru fyrir hendi til þess að vinna síld. Þetta er vitaskuld alveg rétt, enda er það alls ekki tilgangurinn með þessu frv. Mér þykir það leiðinlegt, að þessir hv.þm. skuli, annaðhvort vísvitandi eða óafvitandi, vera að leggja allt aðra meiningu í ákvæði frv. en réttlátt er og frv. gefur tilefni til.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Ég skil ekki í því, hvers vegna hv.þm. Barð. segir, að þetta frv. gefi ekki tilefni til þess, að hér sé rætt um, að takmarkaðir séu möguleikar til þess að setja á stofn síldarverksmiðjur.

Nauðsynlegar verksmiðjur verða aldrei bannaðar

. Ef maður nú ber saman 1. og 2. gr. frv., þá sér maður, að í l.gr. er bannað að reisa nýjar verksmiðjur eða að stækka þær, sem fyrir eru, nema með leyfi ráðh., og svo er í 2. gr. ákvæði um það, að ríkissjóður hafi jafnan forkaupsrétt að þeim verksmiðjum einstakra manna, sem nú eru til í landinu. Það er beinlínis gefið í skyn með þessu, að einstaklingum sé ekki ætlað að skipta sér af þessum málum, því að með þessum ákvæðum er ríkinu einu ætlað að sjá um, að nóg sé af síldarbræðsluverksmiðjum á hverjum tíma. Ég sé ekki betur en að með þessu sé verið að stefna að því, að ríkið eigi allar síldarbræðslustöðvar í landinu, og að enginn annar en það setji á stofn slíkar verksmiðjur.

En 5. gr.?

. Já, það er rétt, að það má selja þær aftur, þegar eins stendur á og þar segir. Ég undrast það mjög, að þessir hv.flm. þessa frv. skuli ekki hafa nefnt með einu orði það atriði, sem fyrir mér var aðalatriðið, þegar ég tók til máls. Í grg. þessa frv. er ekki nefnt með einu orði, að markaður fyrir þessar afurðir sé svo þröngur, að þess vegna þurfi að takmarka framleiðsluna. Ef svo væri, þá væri málið á allt öðrum grundvelli. Nú segir hv. 1. flm. frv. í annari ræðu sinni, að menn megi fara að vara sig á því, að markaður fyrir þessar afurðir sé svo þröngur, að við getum ekki selt þær, nema með því móti að taka vörur í staðinn. Ég vil halda því fram, að ef við getum flutt til Þýzkalands alla þessa framleiðslu, þá þurfi ekki að lasta þann markað, þó að þau viðskipti verði að byggjast á vöruskiptum, því að við getum áreiðanlega fengið frá Þýzkalandi vörur, sem okkur eru nauðsynlegar og fullnægja okkar þörfum. Þess vegna megum við óska þess, að hafa sem mesta kaupgetu þar og sem mest að selja þangað. Ég á þess vegna bágt með að trúa því, að þær ástæður séu fyrir hendi, að hér sé um að ræða vöntun á markaði fyrir þessar vörur, og þar sem líka hv. fyrsti flm. frv. hefir lýst því yfir, að hægt hafi verið að selja talsvert meira af þessari framleiðslu en gert hefir verið. Hv. flm. segir, að það sé eðlilegt, að sjálfstæðismenn taki þessu frv. svona, af því að þeir vilji hafa allt eftirlitslaust og vilji þess vegna láta byggja nýjar verksmiðjur alveg út í bláinn, án þess að nokkur þörf sé fyrir þær. Ég veit nú satt að segja ekki, hvaðan hv.þm. kemur þessi vizka. Við sjálfstæðismenn bendum á það, að þegar möguleikar eru til þess, eins og í þessu tilfelli, að hagnýta meira af gæðum náttúrunnar fyrir landsmenn en gert hefir verið, þá eigi vitanlega að skapa skilyrði til þess að nota þau gæði, og sérstaklega þegar eins stendur á og hér, þar sem hér er um framleiðslu að ræða, sem er ung á okkar landi og, að því er virðist, á mikla framtíð fyrir höndum. Ég verð því að segja það, að á meðan svo hagar til í þessum efnum, að nóg er af síld í sjónum og nóg fólk til þess að veiða hana og vinna við hana og nógu margar bræðslustöðvar til þess að vinna úr henni og ennfremur góður markaður fyrir hana, þá hlýtur það að vera verkefni hv. sjútvn. og þingsins í heild sinni, að stuðla að því, að skapa möguleika til þess, að hægt sé að veiða meiri síld en gert hefir verið. Alþ. virðist hafa ríka ástæðu til þess, eins og nú er mikið atvinnuleysi í landinu, að stuðla að því, að atvinna aukist í landinu, en ekki að hjálpa til þess með ráðstöfunum eins og farið er fram á í þessu frv., að gerðar verði, að atvinna landsmanna minnki. Ég benti á það í fyrri ræðu minni, að ef ekki væri hægt að fullnægja þessari framleiðsluþörf með skipastóli Íslendinga sjálfra, hvort þá væri ekki vegur til þess að bæta úr þessu með því að láta erlend skip veiða í verksmiðjurnar þessa 2 mánuði ársins. Þegar svona mikil þörf er fyrir atvinnu og fyrir aflann eins og hér er fyrir hendi, þá megum við helzt ekki láta stranda á því, að skip vanti til þess að veiða síldina. Af þessum ástæðum benti ég hv. sjútvn. á það, hvort ekki mundi vera hægt, ef löggjöfin verkar þannig, að hún stendur í vegi fyrir því, að hægt sé að nota útlend skip í þessu skyni, að lagfæra þetta svo fyrir næsta sumar, að veiðiskortur þurfi ekki að hindra það, að menn fái þá atvinnu við þessa framleiðslu, sem kostur er á. Þetta er vitanlega aðalatriði málsins.

Ólafur Thors Ég er nú raunar búinn að taka það fram, sem mér finnst máli skipta. Þó vil ég í tilefni af orðum hv.þm. upplýsa, að á því er enginn vafi, að ef skipastóll Íslendinga stundaði síldveiðar yfirleitt, mundi afli hans fullnægja margfaldri þörf þeirra verksmiðja, sem nú eru til og verða næsta sumar. Ræður hv.flm. hafa bent á það, að þeim er þetta ekki ljóst. Það má t. d. nefna, að af 40 togurum stunduðu aðeins 7 síldveiðar síðastl. sumar.

Hvað margir Kveldúlfstogarar?

. Fjórir. - Og væri nú bætt við 30 togurum og meðalafli þeirra áætlaður 15 þús. mál, sem er ekki hátt reiknað, þá væru þar komin 450 þús. mál í viðbót við aflann, sem nú fæst, og nemur það því sem næst helmingi allrar þeirrar síldar, sem allar verksmiðjurnar koma til með að geta tekið á móti næsta sumar, þó að lokið verði byggingu þeirrar, sem nú er verið að reisa. - En mér þykir trúlegt, ef á að fara að sporna við eðlilegri þróun í þessum efnum, að farið verði að setja innflutningshöft á skip og banna byggingu þeirra hér á landi, fyrst það er staðreynd, að hér er til skipastóll, sem gæti fullnægt tvöfaldri þörf þeirra síldarbræðsluverksmiðja, sem til eru og verða næsta sumar. En það breytir nokkuð afstöðu til þessa máls, hvort litið er á það með augum hv. fyrsta flm. eða hv. meðflm. hans. Hv. fyrsti flm. telur aðaltilganginn þann, að tryggja síldarbræðslunum nóg úrvinnsluefni, og að þar til þurfi afskipti hins opinbera. En fyrir mér er það aðalatriðið, að framboð og eftirspurn fái sjálf að leita að sínu eðlilega jafnvægi. Og ég hefi áður fært rök að því, að það er þjóðarnauðsyn, að höfð verði hliðsjón af horfum á aflasölu á öðrum sviðum, í sambandi við þessi mál. - Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta að sinni.

Flm. (Guðbrandur Ísberg) Ég hefi leyft mér að flytja frv. þess efnis, að allt efni í tunnur, sem ætlaðar eru til umbúða um innlenda framleiðslu, skuli undanþegið innflutningstollum. Við notum að meðaltali um 200 þús. síldartunnur á ári, og er meginið af þeim flutt inn, en lítið eitt smíðað í landinu sjálfu. Nú er það svo, að helmingur af tunnuverðinu er smíðiskostnaður, efnið í tunnurnar kostar um kr. 2.50 án tolls, en fullgerðar kosta tunnurnar um 5-6 kr. Með því að smíða tunnurnar í landinu gætum við þannig sparað um ½ millj. kr., sem nú gengur út úr landinu. Til skamms tíma voru hér og til í landinu 2 tunnuverksmiðjur, sem hefðu getað afkastað því, sem við þurfum af síldartunnum. En önnur þeirra er nú brunnin, og veit ég ekki, hve fljótt hún tekur til starfa aftur. Hin verksmiðjan er hinsvegar albúin að taka til starfa, hvenær sem er, en á því hefir staðið undanfarið, að það þætti tiltækilegt kostnaðarins vegna. Þessi verksmiðja er á Akureyri, og hefir bæjarstj. þar ákveðið að styðja þennan iðnað eftir föngum. Er búizt við, að verksmiðjan myndi geta afkastað um 25 þús. tn. í vetur, og er að því mikil bót í atvinnuleysinu, sem þar er eins og alstaðar annarsstaðar. Hefir verið stofnað nýtt félag utan um verksmiðjuna, sem sumpart er skipað útgerðarmönnum, sem um leið verða kaupendur að tunnunum, sem verksmiðjan framleiðir. Er auðsætt, að hér er um atvinnurekstur að ræða, sem rétt er að hlúa að, og til þess er frv. þetta fram borið. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Ég vænti þess, að málinu verði vel tekið af hv. d. Vil ég leyfa mér að stinga upp á, að málinu verði vísað til iðnn. að umr. lokinni.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Við, sem erum í meiri, hl. fjhn., höfðum ætlað að vera búnir að gera brtt. við frv. fyrir þessa 2. umr. En við höfum nú í smíðum nokkrar till. um breyt. á frv., og með því að ekki liggur fyrir að bera þær fram skriflega hér í hv. d., þá mælumst við til þess við hæstv. forseta, að hann taki málið af dagskrá nú og taki það á dagskrá aftur ekki síðar en á laugardaginn kemur, þ. e. að tveim dögum liðnum.

Flm. (Magnús Guðmundsson) Þetta frv. er í raun og veru flutt af fjvn.Sþ. Þegar n. fór að fara í gegnum fjárl., kom það í ljós, að ýms erindi lágu þar fyrir um fjárframlög til fangelsa. Og þar sem engin l. eru til um þetta efni, þótti n. rétt að flytja nú frv. um, á hvern hátt þessum kostnaði skyldi fyrir komið, hvaða aðilar skyldu greiða hann. Það varð ofan á í n. að skipta þessum kostnaði á milli kaupstaða og kauptúna og ríkissjóðs, þannig, að kaupstaðir og kauptún greiddu helming kostnaðarins og ríkissjóður helming á móti. Þetta var þannig hugsað með tilliti til þess, að löggæslustarfið hvíldi bæði á kaupstöðum og kauptúnum, og auðvitað á ríkissjóði líka. Ég ætla, að ekki þurfi mörg orð um nauðsyn þessa máls. N. býst við, að ómögulegt sé að halda uppi góðri löggæzlu í kaupstöðum og kauptúnum án fangelsa, en víða á þessum stöðum er það svo, að annaðhvort eru engin fangelsi til, eða þá að þau eru svo aum, að ekki er hægt að setja þar inn ölvaðan mann, eða aðra, sem brotið hafa lög. Það er tilætlun n., að í hvers árs fjárl. verði tekin upp einhver upphæð í þessu skyni, sem stj. svo úthlutar eftir þeim reglum, sem settar eru hér í þessu frv. Jafnvel þótt að vissu leyti megi segja, að þetta mál sé komið frá n., þá þykir mér samt réttara, af því að frv. er samið í flýti, að því verði vísað til allshn. að lokinni þessari umr.