Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frumvarp þetta, sem komið er frá háttv. neðri deild, er stjórnarfrumvarp, sem þar var lagt fyrir deildina. Tilgangurinn með því er að bæta úr þeim galla á strandlögunum frá 14. jan. 1876, að þar er hvergi gjört ráð fyrir, hvernig fara skuli með skipsflök, sem liggja í greiðarleysi á strandfjöru löngu eftir að skipið hefir strandað, en slíkt kemur oft fyrir. Ástæðan til þess er oftast sú, að eigendurnir óska ekki aðstoðar yfirvaldanna við björgun, en síðan ekki þótt borga sig að vinna að björgun eða rífa skipið; hefir skipsflakið þá einatt legið árum saman á fjörunni í hirðuleysi. Þetta getur einnig komið fyrir í því tilfelli, að einhver kaupi skipið á stranduppboði, en þyki svo ekki svara kostnaði að rífa það, svo að skipsflakið liggur þar, sem það er komið. Þetta er óheppilegt að mörgu leyti. Það getur spilt lendingu og haft ýms önnur óþægindi í fór með sjer. Hjer er farið fram á, að lögunum sje breytt á þá leið, að þegar liðið er ár frá því að strandið varð, geti lögreglustjóri látið selja skipið við opinbert uppboð, en ef það er ekki gjört, og skipið liggur þannig í tvö ár, þá verði það eign fjörueiganda. Undantekning er gjörð í þá átt, að lengja megi þenna frest, ef eigandi eða ábyrgðarsalar sýna stjórnarráðinu fram á, að sjerstökum erfiðleikum hafi verið bundið, að ljúka björguninni á 2 árum. Enn fremur eru ákvæði um það, ef skip sekkur, þar sem af því getur stafað hætta fyrir siglingar, þá megi stjórnarráðið gjöra ráðstafanir til þess að gjöra það óskaðvænt. Þetta ákvæði áleit nefndin sjálfsagt. Nefndin áleit rjett, að taka það fram, að lögin gildi ekki þar sem löggiltar hafnarreglugjörðir eru fyrir hendi, svo sem í kaupstöðum og kauptúnum. Það getur verið nauðsynlegt að hafa reglu, sem er ekki eins þunglamaleg eins og reglan í 5. gr., og það er því ósk nefndarinnar, að bætt verði við frumvarpið ákvæði um, að þessi fyrirmæli laganna haggi ekki við löggiltum reglugjörðum í kaupstöðum og kauptúnum. Vonum við að deildin verði á sama máli um, að rjett sje að bæta þessu ákvæði við frumvarpið, og leggjum það til, að frv. þannig breytt verði samþykt af háttv. deild.



Þetta frv. er komið frá hv. Nd. eins og kunnugt er; fylgdi því þar allítarlegt nefndarálit, og mun mörgum, sem það hafa lesið, þykja hálfbroslegt, að málið skuli hingað komið, eftir slíkt nefndarálit. En svo er þó komið, og því er að taka það til skoðunar. Liggur þá beinast fyrir, þegar fara á að flytja nýja dýrategund inn í landið, að athuga, hvort meira gagn eða tjón muni verða að innflutningnum. Gagnið mun hjer ekki verða annað en það, að ef leyft verður að veiða hjerana - en það er ekki gjört hjer - þá gefur það landinu ofurlitla viðbót af kjöti til átu og kann að veita mjer og öðrum veiðimönnum nokkra veiðigleði. En líkindi eru til, að þeir gjöri allmikinn skaða á görðum og skógviði. Ef þeir þrífast hjer á annað borð, þá má búast við að þeim fjölgi fljótt, og að erfitt muni verða að útrýma þeim úr jafnstóru og strjálbygðu landi sem Ísland er, þótt menn kæmust að þeirri niðurstöðu að það væri æskilegt. Jeg get því ekki verið með þessu frv., nema ef vera skyldi með allmiklum takmörkunum, t. d. þeim, að hjerunum væri hleypt á land í einhverjum tilteknum eyjum, svo sem Vestmannaeyjum. Hvað mundi hv. þm. Vestm. (K. E.) segja um það? Það þykir máske ókurteisi við hv. Nd., að fella frv. nú þegar; þó hygg jeg, að þeir hv. þdm. sem hlustað hafa á umræðurnar um málið í hv. neðri deild, muni hafa sannfærst fullvel á þeim; svo er um mig, og jeg legg því til að frv. sje ekki látið halda lengra áfram.



Jeg þykist geta talað með í þessu máli af töluverðri þekkingu. Jeg hefi dvalið alllengi í Danmörku, lengur en flestir eða allir aðrir hv. þingdm., og hefi þó aldrei heyrt þar kvartað undan, að hjerar gerðu tjón, hvorki á graslendi nje skógum. Þeir læðast að vísu stundum inn í kálgarða, en þó er enginn hætta á því, ef hundur er til að verja þá. Það er töluverður matur í hjerunum og þykir flestum hann góður. Það er undarleg hræðsla, sem hjer hefir komið fram hjá sumum við þessi dýr, sem eru í öllum nálægum löndum, og þar á meðal í Grænlandi. Það er ekki svo mikið af ferfættum dýrum hjer í landi, að ástæða sje til að amast við þó þeim fjölgi, þegar ekki verður sýnt fram á að það sjeu skaðsemdardýr, og jeg þykist tala af reynslu, er jeg segi, að hjerarnir sjeu það ekki.



Það hafa engin lög bannað að flytja hjera hingað til lands áður en þetta frumvarp kom fram, og það fer að eins fram á, að þeir sjeu friðaðir; það má því jafnt eftir sem áður flytja hingað hjera, þótt frv. sje felt.



Það hafa orðið allmiklar þrætur um þetta litla frv. í háttv. neðri deild, og máske á eins hjer að fara. Jeg játa það strax, að jeg er ekki hjerafróður maður. En eins og við kvörtum yfir, að landið okkar sje fátækt, eins er ástæða til að kvarta yfir, að það sje fátækt að veiðidýrum. Hjer er nú komið fram tilboð um, að flytja hingað veiðidýr, sem allar nágrannaþjóðirnar hafa mætur á. En það liggur í augum uppi, að ekki er til neins að flytja það inn, ef undir eins má drepa það takmarkalaust, því eru þessi friðunarlög bráðnauðsynleg, ef á annað borð á að hugsa um innflutning hjeranna. Jeg spyr: Hvaða skynsamleg ástæða getur verið til þess, að liggja eins og hundar í jötu fyrir því, að tilboðinu sje tekið, og sporna á móti því að maður sá, sem tilboðið hefir gjört af góðum hug til okkar og sjálfsagt með góðri þekkingu á hjerunum og lifnaðarháttum þeirra, hvaða meining, segi jeg, er í því, að gefa honum ekki kost á að vinna okkur gagn? Menn segja, að aldrei geti orðið mikið gagn að hjerunum, það sje svo lítill matur í þeim. En jeg vil benda á, að það er ekki matarverðið eitt, sem hjer kemur til greina; svo er t. d. um laginn; það er ekki eingöngu matarverð hans, sem gjörir veiðiárnar svo verðmiklar, heldur engu síður hitt, hve mikið veiðimenn gefa fyrir sjálfan veiðirjettinn. Eins gæti farið hjer, að veiðimenn vildu borga töluverðu þá ánægju, að mega veiða hjerana. Menn segja, að hjerarnir gjöri tjón; en jeg skil ekki í, að Danir, svo hygnir búmenn, sem þeir eru taldir, væru að friða hjera hjá sjer, ef þeim þættu þeir mjög skaðlegir. Líklegt er, að þeir telji skaða þann, sem hjerarnir kunna að gjöra, ekki vega upp á móti gagninu og ánægjunni af þeim. Mjer er það yfir höfuð óskiljanlegt, að hjerar gjöri hjer verulegt tjón, því að jeg hefi heyrt, að helst skemdu þeir blómgarða og aldingarða. Jeg verð að segja, að það gleður mig jafnan, er einhver vill leggja eitthvað af mörkum fyrir land vort, ekki síst, ef það er óviðkomandi maður; og það snertir mig óþægilega, þegar jeg sje menn ástæðulítið amast við því; og eftir umræðunum í háttv. Nd. fæ jeg ekki betur sjeð en hjer sje ástæðan ekki sterk, til þess að rísa gegn frumvarpinu. Mun jeg því greiða atkvæði með því, að það gangi til 2. umr.




             Herra forseti! Jeg fell frá orðinu.



Eins og tekið er fram í nefndarálitinu, er þetta frumvarp komið frá Nd. Nefndin hefir athugað það og var öll á einu máli um það, að hjer væri um nokkra rjettarbót að ræða, og ræður hún því til, að frv. verði samþykt með litlum breytingum, sem fremur eru orða- en efnisbreytingar. Miðbrtt. nefndarinnar er að eins lítil orðabreyting. En 1. brtt. er fólgin í því, að nefndinni þótti ekki nóg að þeir menn, sem eru dómtúlkar og skjalþýðendur, sýni að þeir hefðu næga þekkingu á því tungumáli, sem þeir þýða úr, heldur einnig, að þeir hafi praktíska þekkingu á því málefni, sem um er að ræða, t. d. ef málið er lögfræðilegs efnis, að þeir þá skilji hinar einföldustu og algengustu hugmyndir í lagamálinu. Tillagan tryggir því nokkuð að þýðendur hafi dálitla praktíska þekkingu á málefni því, sem um er að ræða. Nefndinni þótti því viðurhlutamikið, að þessir menn hefðu einkarjett til þess að þýða skjöl og vera dómtúlkar, og vill því leggja til, að aðrir menn megi hafa þetta starf á hendi, ef þeir eru dómkvaddir til þess í hvert skifti, og um þetta er 3. brtt. Jeg vona að ekki þurfi fleiri orð um þetta mái, en óska að frumvarpið gangi þrautalaust gegn um deildina, svo að það verði sem fyrst endursent til háttv. Nd.

Framsögumaður (Steingr. Jónsson) : Frumvarp því nær samhljóða þessu frv. lá fyrir Ed. fyrir tveim árum síðan, en varð þá eigi útrætt. Nú kom málið aftur fram í háttv. Nd. og hefir verið samþykt þar. Ástæðurnar fyrir því, að frumvarpið kom fram nú, munu hafa verið hinar sömu og þá, að það þykir hentugra og til meiri vegsauka fyrir landsyfirrjettinn, að ákveðið sje, að varadómarar í honum sjeu jafnan prófessorar við lagadeild háskólans, heldur en að stjórnin útnefni varadómara í hvert sinn, sem á þarf að halda. Þetta mun og vera reglan erlendis, um hina æðstu dómstóla, að minsta kosti er það svo við hæstarjett í Danmörku og Noregi. Það hefir sýnt sig, að það getur verið nokkrum örðugleikum bundið fyrir stjórnina, að fá varadómara til að dæma í landsyfirrjettinum, og er eigi langt á að minnast að það sýndi sig í einu allumfangsmiklu máli. Nú getur það varla komið fyrir, að þennan vanda beri að höndum fyrir landsstjórnina, þegar búast má við, að jafnan sje nokkrum mönnum á að skipa, sem skyldugir eru að setjast í dómarasæti, ef þetta frv. fær framgang. Jeg lít svo á, að ekki geti vafi leikið á, að þeir kennarar verði við háskólann, sem vel eru færir í þessa stöðu, og það er fremur sæmdarauki fyrir þá en hitt, að gegna henni. Vil jeg því ráða háttv. deild til fyrir nefndarinnar hönd, að samþykkja frumvarpið. Þó vill nefndin ráða til litillar breytingar á 4. gr., er snertir þó eigi aðalmerg málsins. Það er sjálfsagt, að ef varadómari gegnir dómaraembætti um lengri tíma, þá sje fylgt þeirri almennu reglu, að hann njóti hálfra launa dómaraembættisins um fram sín kennaralaun; en annari reglu verður að fylgja, ef hann dæmir að eins einstakt mál, og þar viljum vjer breyta lítils háttar frá því, sem er í frumvarpi háttv. Nd., þar sem gjört er ráð fyrir, að varadómarinn eigi að fá 10 kr. fyrir hvert rjettarhald og 30 kr. að auki, ef hann tekur þátt í dómsuppkvaðningu í máli. Breyting sú, sem nefndin fer fram á, að gjörð sje á frv. háttv. Nd., er sú, að varadómari fái 44 kr. fyrir hvert mál, er hann tekur þátt í dómsuppkvaðningu þess, en ekkert sjerstakt gjald fyrir hluttöku í rjettarhöldum. Þetta mun venjulega verða sama borgun, sem gjört er ráð fyrir í frv. háttv. Nd., að varadómarinn fái alls. Þó geta komið fyrir þau tilfelli; að eigi sje það hið sama, t. d. ef dómari forfallast í bili og varadómari kemur í hans stað, þá getur verið að hann þurfi ekki að sitja nema örfáar mínútur í dóminum og eigi gjöra annað en að skrifa undir rjettarbókina. Þetta er svo lítið starf, að ástæðulaust virðist að greiða sjerstakt gjald fyrir, og er ekki þung kvöð, þótt lögð sje endurgjaldslaust á. Aftur á móti teljum vjer rjett, að greidd sje sæmileg borgun fyrir að taka þátt í dómsuppkvaðningu. Þó mun ekki ástæða til að setja borgunina hærri en vjer höfum stungið upp á, því að kennarar við lagadeildina eru allsæmilega launaðir, þótt laun þeirra megi að vísu ekki teljast há. Þess er getið í nefndarálitinu, að mig greini nokkuð á við meðnefndarmenn mína um eitt atriði. Mjer hefði þótt betur fara á því, að hlutkesti væri eigi látið ráða því, hver varadómaranna skyldi setjast í dómarasæti það og það sinn, heldur ákveði stjórnin það. Jeg get hugsað mjer að fyrir geti komið, að örðugt sje að koma við hlutkesti. En að kappsmáli vil jeg ekki gjöra þetta, og fer því ekki lengra út í það. Vona jeg svo, að tillögum nefndarinnar verði tekið vel og málið fái góða afgreiðslu hjer í deildinni.

Steingrímur Jónsson : Þetta mjög svo þýðingarmikla mál var fyrir síðasta þingi. Það var þá til meðferðar hjer í deild og var afgreitt til hv. Nd., en var felt þar. Í sumar lagði stjórnin málið fyrir hv. Nd., og hefir hún nú afgreitt það hingað. Frv. hefir þó tekið allmiklum breytingum frá því það fór hjeðan frá deildinni í fyrra, og því vil jeg leggja til að 5 manna nefnd sje skipuð í það að lokinni þessari umræðu; en með því að æskilegt er að málið verði afgreitt hjer frá þinginu í ár, vona jeg að nefndin geti lokið starfi sínu á skömmum tíma, svo að málið þurfi ekki að stranda í þinginu vegna tímaskorts.

Sigurður Stefánsson : Jeg verð að játa það, eins og fleiri, að jeg er enginn hjerafræðingur; þó hefi jeg heyrt þess getið, að hjerar væru mjög huglítil dýr; og mjer finst háttv. deild sverja sig í hjeraættina, ef hún þorir ekki að láta málið ganga til 2. umræðu. Jeg fyrir mitt leyti mun greiða atkvæði með því.  (Guðm, Björnsson : Jeg líka)  .