Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hinn 27. ágúst sl. var gefið út svofellt bréf: „Forseti Íslands gjörir kunnugt: Ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til fundar þriðjudaginn 11. september 2018. Um leið og ég birti þetta, er öllum, sem setu eiga á Alþingi, boðið að koma nefndan dag til Reykjavíkur, og verður þá Alþingi sett að lokinni guðsþjónustu í Dómkirkjunni er hefst kl. 13.30. Gjört á Bessastöðum, 27. ágúst 2018. Guðni Th. Jóhannesson. Katrín Jakobsdóttir. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman fimmtudaginn 11. september 2018.“ Samkvæmt bréfi því sem ég hef nú lesið lýsi ég yfir að Alþingi Íslendinga er sett. Ég óska ykkur velfarnaðar í vandasömum störfum, ágætu alþingismenn. Ykkar bíða ærin verk, stór sem smá. Í ys og þys líðandi stundar reynist okkur stundum erfitt að greina á milli þess sem skiptir sköpum og hins sem fer í glatkistu tímans og geymist þar uns grúskarar og aðrir leita uppi vitnisburð og lærdóm úr liðinni tíð. Í ár minnumst við þess að öld er frá því að Ísland varð frjálst og fullvalda ríki. Það voru svo sannarlega tímamót, stórtíðindi sem vert er að hampa og halda á lofti. Aðdragandinn var langur og margt í þeirri sögu má heita furðulegt þegar litið er um öxl. Árum saman var þannig um það deilt af hörku í þessu húsi að málefni Íslands og Íslendinga voru formlega borin upp í ríkisráðinu danska. Landráðabrigsl flugu, flokkar voru stofnaðir og þeim sundrað um þetta hitamál. Eftir á að hyggja var það mest karp um keisarans skegg og þar að auki skiptu margir um skoðun eftir því hvernig vindar blésu. En fullveldið fékkst 1918 og hér erum við enn, sjálfstæð og fullvalda þjóð, flestum öðrum efnaðri, í friðsömu samfélagi. Almenningur nýtur hér réttinda og lífsgæða sem fólk hefði vart látið sig dreyma um fyrir 100 árum. Þá gefa kannanir til kynna að óvíða um heim sé landslýður eins hamingjusamur. Um leið vitum við hins vegar af ærnum vanda, kvíða og vanlíðan meðal of margra, ungra sem aldinna, álagi og kulnun í starfi, misnotkun lyfja og vímuefna, stundum með hörmulegum afleiðingum, vaxandi kostnaði við að hlúa að sjúkum, fötluðum og öldruðum, auk allra annarra sem þurfa aðhlynningar við. Hvað er dýrmætara en heilsa og hamingja? Til hvers er fullveldi ef fólki líður illa? Hvað skiptir máli þegar allt kemur til alls? Í sumar lést fyrir aldur fram Stefán Karl Stefánsson, leikari og baráttumaður fyrir bættum heimi, eftir langt stríð við illvígt mein. Slík glíma opnar oft augu fólks, bæði hinna veiku og þeirra sem nærri þeim standa. „Við sjáum lífið í öðru ljósi,“ sagði Stefán. „Maður dustar vitleysuna í burtu og horfir svolítið á kjarna lífsins sem við ættum öll að gera.“ Nú skal varast að nota stóráföll eins til að segja öðrum að sætta sig bara við minni vanda. En margt má samt læra af æðruleysi af þessu tagi, gildismati og lífsviðhorfi. Og þegar við horfum saman fram á veg berum við vonandi gæfu til að takast á við hin þungvægu verkefni en staldra ekki um of við álitamál sem falla svo með réttu í gleymskunnar dá eins og ríkisráðsákvæðið á sínum tíma - og verja ekki heldur dýrmætri orku í dægurþras, dusta frekar vitleysuna í burtu. Í stjórnmálum getur vissulega verið erfitt að greina á milli þess stóra og smáa í hita leiksins, vissulega verður aldrei einhugur um hvað eigi heima hvar í þeim dilkadrætti, og vissulega er örðugt að spá fyrir um óráðna framtíð; en við myndum án efa búa vel í haginn fyrir okkur sjálf, æskuna og næstu kynslóðir með því að beina sjónum okkar í ríkari mæli en áður að lýðheilsu og geðvernd, forvörnum og forvirkum aðgerðum. Er þá ekki lastað það sem þegar er unnið í þeim efnum en með þessum hætti mætti auka heill og hamingju, og sennilega spara fé til lengri tíma í leiðinni. Ágætu alþingismenn. Um margt er deilt, innan og utan þessara veggja, og þannig á það að vera í öflugu lýðræðissamfélagi, í fullvalda og sjálfstæðu ríki. Engin ástæða er til að láta þess ógetið hér að þegar þing var sett fyrir áratug sáust blikur á lofti. Við tók bankahrun og búsáhaldabylting. Þá sortnaði yfir landi og þjóð en blessunarlega birti til. Í þjóðlífi og efnahag skiptast á skin og skúrir, verum ætíð undir það búin. En fögnum því um leið sem hefur áunnist í áranna rás og stefnum að frekari framförum fyrir alla. Við Íslendingar erum frjáls þjóð í fögru landi. Hinn 1. desember minnumst við 100 ára fullveldis. Stöndum þá saman, sýnum sjálfum okkur og öðrum að þrátt fyrir allt er það meira sem sameinar okkur en það sem sundrar okkur. Og munum að lífið er núna. Ég bið alþingismenn að rísa úr sætum og minnast ættjarðarinnar. 
            



Frá síðasta fundi Alþingis hefur einn fyrrverandi alþingismaður andast, Ingi Tryggvason bóndi. Hann lést á heilbrigðisstofnuninni á Húsavík 22. ágúst sl. Hann var á 98. aldursári, elstur í hópi fyrrverandi alþingismanna. Ingi Tryggvason var fæddur á Litlu-Laugum í Reykjadal 14. febrúar 1921. Foreldrar hans voru Tryggvi Sigtryggsson, bóndi á Laugabóli í Reykjadal, og kona hans, Unnur Sigurjónsdóttir frá Sandi. Átti hann til merkra menningarfrömuða að telja í héraði og alþingismanna. Ingi Tryggvason lauk kennaraprófi í Reykjavík árið 1942. Hann var við kennslustörf næstu fjögur árin á Norður- og Austurlandi en fór síðan utan til að afla sér viðbótarmenntunar, fyrst í Askov á Jótlandi, en síðan við kennaraháskólann í Kaupmannahöfn og loks við The Polytechnic School of Modern Languages í Lundúnum á árunum 1946–1948. Ingi hélt síðan heim og hafði kennslu að aðalstarfi í röska tvo áratugi, eða fram til 1970. Lengst af var hann við Héraðsskólann á Laugum. Hann var samhliða kennslunni bóndi á Kárhóli í Reykjadal, frá árinu 1955 og fram til 1986, og gerðist síðan ferðaþjónustubóndi á Narfastöðum í Reykjadal frá 1988 og alveg fram á síðustu ár. Með kennslu og búskap var Ingi enn fremur sparisjóðsstjóri Sparisjóðs Reykdæla á árunum 1952–1974. Hann var forstöðumaður Upplýsingaþjónustu landbúnaðarins í Reykjavík 1970–1974. Ingi Tryggvason var félagsmálamaður alveg frá því að hann komst á fullorðinsár og hlóðust á hann margvísleg nefnda- og stjórnarstörf í héraði. Hann sat enn fremur í stjórn Stéttarsambands bænda 1969–1987 og var formaður stjórnarinnar frá 1981. Stjórnarsetu og formennsku fylgdu svo ýmis önnur forystustörf á vegum landbúnaðarins. Ingi Tryggvason tók fyrst sæti á framboðslista Framsóknarflokksins í Norðurlandskjördæmi eystra í kosningunum 1967, varð varaþingmaður eftir kosningarnar 1971 og kosinn alþingismaður fyrir kjördæmið 1974 og sat eitt kjörtímabil, þ.e. fram til 1978. Kosningarnar það ár urðu Framsóknarflokknum mótdrægar og Ingi náði ekki kosningu. Hætti hann þá virkum afskiptum af stjórnmálum og hvarf til fyrri starfa. Hann sat alls á átta löggjafarþingum, þar af sem varamaður á þremur. Á Alþingi lét Ingi raforkumál, vegamál og önnur hagsmunamál kjördæmisins mest til sín taka. Hann var formaður allsherjarnefndar í efri deild. Ingi Tryggvason var ræktunarmaður, eins og margir samtíðarmenn hans, og ræktaði skóg af kappi alla ævi, lét náttúruvernd til sín taka og sat í stjórn Landverndar 1975–1981. Þegar Ingi náði eftirlaunaaldri hægði hann ekki á eins og flestir gera, heldur gerðist frumkvöðull í ferðaþjónustu og byggði með fjölskyldu sinni upp mikinn rekstur á Narfastöðum. Hann var formaður Félags ferðaþjónustubænda um tíma. Ingi Tryggvason var starfsamur alla ævi og samviskusamur og trúr í þeim ábyrgðarstörfum sem samtíðarmenn hans í héraði og starfssystkin hans á landsvísu fólu honum. Hann var farsæll og vinsæll kennari, eins og forseti getur reyndar borið vitni um, góður ræðumaður, fyrirmannlegur og prúður í allri framkomu, hlýr og glettinn. Hann undi sér best á heimaslóð og átti góða daga síðustu misserin, sæll og glaður og sáttur, á Skógarbrekku, hjúkrunardeild Heilbrigðisstofnunar Norðurlands á Húsavík. Ég bið alþingismenn og gesti að minnast Inga Tryggvasonar með því að rísa úr sætum. - 
            

Ég býð hv. alþingismenn og gesti Alþingis við þingsetningarathöfnina velkomna. Ég vænti þess að við munum eiga gott og uppbyggilegt samstarf á nýju löggjafarþingi og vona að störf okkar megi verða landi og þjóð til heilla. Sömuleiðis heilsa ég starfsfólki Alþingis og þekki af langri reynslu að það mun leggja sig fram og gera sitt ýtrasta til að starfið hér á þingi verði árangursríkt. Við komum nú saman til þingsetningar á hefðbundnum tíma eftir að hafa upplifað óvenjulegar aðstæður á tveimur síðastliðnum árum: Þing var ekki sett á árinu 2016 fyrr en í desember og á árinu 2017 var Alþingi sett tvisvar með þriggja mánaða millibili, í september og desember það ár. Þingstörfin ættu því að vinnast betur og skipulegar nú þegar við höfum heilt þing fram undan. Þegar núverandi stjórnarflokkar mynduðu ríkisstjórn í nóvemberlok 2017 vakti það athygli og var ánægjulegt að í stjórnarsáttmálanum var sérstök áhersla lögð á að efla Alþingi. Þessi áhersla hefur endurspeglast, bæði í fjárlögum fyrir þetta ár og í fjármálaáætlun. Í samræmi við heimildir fjárlaga ársins verða á næstunni stigin skref til að bæta bæði gæði lagasetningar og efla fjárstjórnar- og eftirlitshlutverk Alþingis. Er ráðning nýrra sérfræðinga í því skyni langt komin. Þá er í fjárlögum aukið framlag til sérfræðiþjónustu við þingflokka en stærsta breytingin í þeim efnum sem í vændum er lýtur þó að aðstoð við þingflokka, en ætlunin er að styrkja verulega starf þeirra á þessu kjörtímabili með ráðningu aðstoðarmanna þingflokka þegar á þessu þingi og svo framvegis á næstu tveimur árum. Forsætisnefnd Alþingis gekk frá starfsáætlun þingsins fyrir 149. löggjafarþing um miðjan ágúst sl. að höfðu samráði við ríkisstjórn og formenn þingflokka. Starfsáætlunin er í meginatriðum með sama sniði og á undanförnum þingum. Ég ítreka þá afstöðu mína að mikilvægt er að starfsáætlunin sé marktæk vinnuáætlun Alþingis. Það er þýðingarmikið að þingmenn geti á grundvelli hennar og vikuáætlana skipulagt störf sín vel. Ég teldi líka æskilegt, væri þess kostur, að starfsáætlunin lægi fyrir fyrr á árinu sem og er afar mikilvægt að markviss og raunhæf þingmálaskrá ríkisstjórnar sé til staðar fyrir upphaf þingsetningar. Á þessu ári hefur sú nýbreytni verið tekin upp að hæstv. forsætisráðherra komi til samráðsfunda um samskipti Alþingis og Stjórnarráðsins og um þingmálaskrána. Hafa tveir slíkir fundir þegar verið haldnir; í apríl sl. og nú við upphaf þings. Þá vil ég einnig greina frá því að brátt fer að sjá fyrir endann á vinnu við endanlega útfærslu á hönnun og gerð útboðsgagna fyrir nýbyggingu á Alþingisreit. Undirnefnd forsætisnefndar hefur átt um það efni gott samstarf við Framkvæmdasýslu ríkisins og arkitekta hússins. Þessum þingfundi verður brátt frestað og vil ég biðja þingmenn og gesti að þiggja veitingar í tilefni dagsins í Skála Alþingis. Ég bið hæstv. forsætisráðherra að ganga fremstan með mér út úr salnum til Skála. Þessum fundi verður nú frestað til kl. 16.