Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 4 í dag fer fram umræða utan dagskrár um fjárhagsstöðu sveitarfélaganna. Málshefjandi er hv. þm. Kristján Þór Júlíusson. Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, Ögmundur Jónasson, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Forseti vill vekja athygli á því að gert er ráð fyrir atkvæðagreiðslum síðar í dag um þriðja dagskrármálið, nauðungarsölur.

Virðulegi forseti. Í síðustu viku fór fram í þinginu umræða um atvinnumál á Suðurnesjum. Alvara málsins sést best á því að sóknarprestar suður með sjó hafa sent ákall til stjórnvalda og hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að staðan á Suðurnesjum eigi að vera okkar mesta áhyggjuefni og menn eigi að standa saman en ekki vera í umkenningaleik, eins og hann orðaði það. Ég tek heils hugar undir það og ég trúi því af einlægni að hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon hafi samúð með okkur Suðurnesjamönnum og sé allur af vilja gerður að hjálpa. Þegar við sjáum síðan hæstv. ráðherra Vinstri grænna, eins og Ögmund Jónasson og Svandísi Svavarsdóttur, lýsa því yfir að þau séu á móti verkefnum sem skapa fjölmörg dýrmæt störf í atvinnuleysi og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir segir heimamenn brjóta lög þegar þeir vinna ötullega að nýjum atvinnuverkefnum þá skal engan undra að Suðurnesjamenn séu reiðir út í stjórnvöld. Hér blasir við að stjórnvöld standa ekki við sinn hluta samningsins, samningsins um að standa saman eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur óskað eftir, og verður hæstv. fjármálaráðherra að viðurkenna að það er erfitt fyrir Suðurnesjamenn að treysta slíkum stjórnvöldum. Hugsjónir einstakra stjórnmálamanna á vinstri vængnum eiga að sjálfsögðu rétt á sér en þegar heill og hamingja fjölmargra fjölskyldna er í húfi, þegar velferð barna og ungmenna er í húfi, þegar vonin og lífsviljinn er tekinn frá fólki eru menn fastir í hlekkjum hugarfarsins, hlekkjum sem fæða af sér fátækt, vonleysi og þverrandi lífskraft. Samstaða og samvinna til heilla en ekki óhamingju, „að veita yður vonarríka framtíð“ eiga skilaboð stjórnvalda að vera til Suðurnesjamanna 

Virðulegi forseti. Í Fréttablaðinu í dag er forsíðufrétt sem gengur út á að Vinstri grænir vilji ekki styrki frá Evrópusambandinu. Það kemur fram í blaðinu að talsverð andstaða sé við þessa styrki innan stjórnmálaflokksins andstætt vilja Samfylkingarinnar og er sú skoðun ríkjandi að því er virðist vera. Það breytir því þó ekki að tveir ráðherrar Vinstri grænna eru með þessa styrki, umsóknarferlið og þiggja þá, það eru þeir hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Áður en hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra Ögmundur Jónasson tók við lá fyrir að vilji hefði verið í báðum ráðuneytum að þiggja þessa styrki en samkvæmt upplýsingum Fréttablaðsins hefur hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson sett þá ákvörðun á frost vegna andstöðu sinnar við styrkina sem nema rúmum 4 milljörðum. Þessir styrkir eru veittir til þjóða sem eru í aðlögunarferli að Evrópusambandinu og það tekur greinilega pínu í hjarta hæstv. dómsmálaráðherra og samvisku að þiggja ekki styrkina, því verður áframhaldandi ákvörðun hans um þetta nokkuð erfið. Í tilefni af því langar mig til að spyrja hv. þm. Ásmund Einar Daðason: Hver er vilji grasrótarinnar í Vinstri grænum gagnvart þessum styrkjum? Hver er vilji þingmanna Vinstri grænna á þingi gagnvart þessum styrkjum? Þrátt fyrir að ráðherrar Vinstri grænna þurfi að trimma í takt við ráðherra Samfylkingarinnar er ekki víst að það sé einlægur vilji Vinstri grænna að fara þá leið og taka við þessum peningum frá Evrópusambandinu.

Frú forseti.

Meira handa okkur.

Meira handa okkur, segir hæstv. utanríkisráðherra. Það er alveg rétt að þessir aðlögunarstyrkir að Evrópusambandinu berast nú hingað, þessir IPA-styrkir. Um er að ræða tvenns konar styrki, það eru annars vegar styrkir til aðlögunar að regluverki Evrópusambandsins og hins vegar almennir styrkir til að kynna ágæti Evrópusambandsins og kosta áróðursherferðir Evrópusambandsins hér, svokallaðir TAIEX-styrkir. Þetta hefur verið rætt í þingflokki Vinstri grænna, innan grasrótar Vinstri grænna, og ég heyri ekki betur en að flestir séu mér sammála um að þessa IPA-styrki verði að stöðva, það verði að vinda ofan af aðlögunarferlinu og fara yfir í aðildarviðræðuferli. Ef ekki er vilji til þess eða svigrúm Evrópusambandsins býður ekki upp á að snúa ferlinu yfir í viðræður á nýjan leik er réttast að draga umsóknina til baka eða bera hana undir þjóðina áður en lengra er haldið. Það er algjörlega ólýðræðislegt að ráðast hér í aðlögun upp á fleiri milljarða með aðkomu ríkissjóðs og mótframlögum úr ríkissjóði á sama tíma og skorið er niður um fleiri milljarða í velferðarmálum. Ég veit að öll ráðuneyti Vinstri grænna eru með alla þessa IPA-styrki í frosti, allir ráðherrar Vinstri grænna. Ég held það verði mjög erfitt að ná þeim þaðan. Ég treysti á þingheim allan að taka þátt í að breyta ferlinu á nýjan leik yfir í aðildarviðræður en ekki aðlögun.

Virðulegi forseti. Það er eins og svo oft áður að þessi liður, störf þingsins, fer út og suður. Ég bað um orðið undir ræðu hv. þm. Birgis Þórarinssonar og ætlaði svo sannarlega að taka undir hvatningu hans til okkar allra, að taka nú undir orð hæstv. fjármálaráðherra og hætta umkenningaleik og standa saman um atvinnuuppbyggingu. Ég ítreka það sem ég hef sagt áður úr þessum stól að þetta er það sem þarf að gerast hér. Við þurfum öll að taka höndum saman til að auka atvinnu vegna þess að það er eina leiðin til að við náum okkur upp úr þeirri efnahagslægð sem við erum í núna. Fólk á það skilið frá okkur að við hættum að karpa og komum okkur að verki. Ég vil líka blanda mér í umræðuna um svokölluðu IPA-styrkina. Það er alltaf jafnkostulegt að sjá stjórnarþingmenn koma upp og vera mjög mikið niðri fyrir og tala þvert á það sem ráðherrar ríkisstjórnarinnar segja. Það vill svo til að ég og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason höfum oftar en ekki verið sammála um Evrópumálin. En ég hlýt að spyrja - og hæstv. utanríkisráðherra er í salnum - forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar, hvort sem það eru hv. þingmenn eða hæstv. ráðherrar, hvort þeir geti ekki farið að koma sér saman um hvað eigi að gera í þessum Evrópumálum. Vilji þingsins lá fyrir, segja þeir í þingsályktunartillögunni. En það er hreint með ólíkindum og er orðið íslenskri þjóð til háðungar að hér séu oft og ítrekað umræður sem gera ekkert annað en að leiða fram þá vitleysu sem hér er í gangi, 

Hæstv. forseti. Það er rétt að í þessari umræðu er að vanda komið víða við. Ég tek fyrst eindregið undir orð síðasta ræðumanns, að nokkuð mikilvægt sé að það fari að skýrast hvað og hvernig ríkisstjórnin ætli að taka á því aðlögunarferli sem nú virðist vera í gangi. Ekki virðast allir þar á bæ, þar innan dyra, róa í sömu átt. Spurningin er auðvitað hvernig það gangi í því ferli sem hæstv. ríkisstjórn tók sjálf ákvörðun um að setja af stað. Að öðru. Ég ætlaði að nefna og beina því þá kannski helst til hv. formanns utanríkismálanefndar, en hæstv. utanríkisráðherra er í salnum þannig að hann gæti brugðist við líka, en ég er að velta fyrir mér hver afstaða manna hér er til þess hvernig íslensk stjórnvöld eiga að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við kínversk stjórnvöld vegna andófsmannsins Liu Xiaobo sem norska Nóbelsverðlaunanefndin hefur tilkynnt að muni hljóta friðarverðlaun Nóbels í ár. Það liggur fyrir að einstakir ráðamenn hafa lýst sjónarmiðum sínum í þeim efnum og um það má lesa á ýmsum heimasíðum á internetinu en ég er að velta fyrir mér hvort hv. formaður utanríkismálanefndar þingsins, Árni Þór Sigurðsson, sé mér sammála um að íslensk stjórnvöld þurfi sem slík að tala sterkari röddu í þessu máli og gera þá kröfu á hendur kínverskum stjórnvöldum að Liu Xiaobo verði látinn laus úr haldi og geti tekið við friðarverðlaunum Nóbels í ár.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir að vekja máls á því atriði sem hann tók upp og er skemmst frá því að segja að að mínu frumkvæði var þetta mál rætt á síðasta fundi í utanríkismálanefnd, málefni andófsmannsins Liu Xiaobo. Sú staðreynd að honum voru veitt friðarverðlaun Nóbels fyrir baráttu sína fyrir mannréttindum hlýtur að vekja upp spurningar um með hvaða hætti við, eins og aðrar þjóðir í kringum okkur, látum í okkur heyra vegna þeirrar stöðu sem hann er í. Við ræddum þetta á vettvangi utanríkismálanefndar og fengum til okkar fulltrúa frá utanríkisráðuneytinu sem gerði grein fyrir því hvernig stefna íslenskra stjórnvalda hefði verið mótuð og henni komið á framfæri. Ég held að ég geti fullyrt að allir voru sammála um að það væri mjög mikilvægt að við létum skoðanir okkar skýrt í ljósi og opinberlega í þessu efni. Það er okkar mat að það hafi verið gert af hálfu utanríkisráðuneytisins með yfirlýsingu utanríkisráðherra hvað þetta varðar. Hún hefur verið birt á vef utanríkisráðuneytisins og er þar af leiðandi öllum ljós og opinber. Ég tel að það sé mjög mikilvægt. Hvort slík yfirlýsing er síðan borin í pósti á Víðimelinn, til sendiráðsins, eða ekki er kannski aukaatriði í þessu samhengi en það má gjarnan gera það. Það má alveg beina því til hæstv. utanríkisráðherra að afstaða stjórnvalda sé jafnframt tilkynnt kínverskum stjórnvöldum með formlegum hætti í einhvers konar nótuskiptum. Ég vil síðan aðeins, vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram um hina svokölluð IPA-styrki, láta það koma fram að eftir því sem ég best veit hefur á vettvangi ráðherranefndar um Evrópumál verið ákveðið að láta alla afgreiðslu á svokölluðum IPA-styrkjum bíða meðan farið er rækilegar yfir málin. Ég hef hugsað mér að á vettvangi starfshóps utanríkismálanefndar um Evrópumál verði fundað með ráðherranefndinni til að fara rækilega yfir stöðu þessara mála. Við höfum gert það einu sinni á vettvangi 

Frú forseti. Ég ætla hvorki að ræða um mútufé frá Evrópusambandinu né mannréttindamál í Kína þó að hvort tveggja sé mjög áhugavert. Ég ætla að ræða um vanda heimilanna og alveg sérstaklega þá tilfinningu sem ég hef að hv. þingmenn og ráðamenn sigli allir skipi þar sem búið sé að byrgja alla glugga í brúnni þannig að þeir sjái ekkert út. Það eru margar hugmyndir í gangi um hvernig eigi að leysa þennan vanda en það veit í rauninni enginn hver vandinn er. Ég vil leggja til við allan hv. þingheim að menn vinni saman að því að gera könnun á stöðu heimilanna, allra heimila, líka leigjenda, líka heimila sem eru skuldlaus. Þetta liggur allt fyrir, það er til í tölvum, við lifum á tölvuöld. Þetta væri hægt að gera mjög hratt og vel ef Alþingi mundi búa lagalegar forsendur undir slíka könnun, t.d. með því að hafa persónuvernd í huga, bankaleynd og annað slíkt, þá væri örugglega hægt að gera þetta á örstuttum tíma, segjum tveim vikum eða þrem. Þá mundu menn vita hvað þeir væru að tala um. Allar þær leiðir sem hafa verið ræddar, almenn niðurfelling skulda og sértækar leiðir, finnst mér sjálfsagt að skoða en við þurfum að vita hvernig þær koma út fyrir einstök heimili. Við þurfum að vita hver staða heimilanna er, hversu mörg heimili eru atvinnulaus og jafnframt með neikvæða eiginfjárstöðu og í vanda o.s.frv. Þetta þurfum við að skoða, hv. þingmenn. Ég skora á hv. þingheim allan að vinna að þessu hratt og vel þannig að við sjáum pínulítið til vegar þegar við siglum skipinu í gegnum skerjagarðinn.

Virðulegi forseti. Þessi liður á dagskrá hefur sannað gildi sitt því að nú hafa margar nýjar upplýsingar komið í ljós sem þingheimur vissi ekki af, samanber að tekin hefði verið ákvörðun í utanríkismálanefnd um að láta IPA-styrkina bíða. Það lá ekki fyrir áður. Þrátt fyrir það kemur fram í Fréttablaðinu í dag, samkvæmt öruggum heimildum ef Fréttablaðið er örugg heimild ef út í það er farið, að þessir styrkir séu enn í fullu gildi. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason benti mér t.d. á að TAIEX-styrkirnir væru í fullum gangi í samfélaginu en þeir styrkir eru til þess að senda hingað erlenda sendimenn og fræðinga til að bæta ímynd Evrópusambandsins. Enn og aftur hefur verið gert uppvíst að núverandi ríkisstjórn segir bara hálfsannleik í málinu. Ríkisstjórnin ætlar að komast ansi langt á því í störfum sínum að segja bara hálfsannleik. Þessir styrkir eru t.d. líka notaðir til að senda íslenskar sendinefndir til Brussel til að kynna þeim störf Evrópusambandsins. Nú verður hæstv. utanríkisráðherra mjög órólegur í sæti sínu að venju þegar ég tala en hann verður að eiga það við sig. 

En af hverju eruð þið að ...?

Lögð var fram þingsályktunartillaga nú klukkan tvö sem gengur út á að þjóðin fái að kjósa um það samhliða stjórnlagaþingskosningunni 27. nóvember hvort halda eigi þessari ferð áfram eða ekki. Hæstv. utanríkisráðherra iðar í sæti sínu af því að honum er svo illa við að lýðræðið fái að lifa.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Hann vakti máls á því sem við ættum að sjálfsögðu og erum vonandi flest að hugsa hve mest um og ræða, sem eru málefni heimilanna. Ég vil þó koma með einn vinkil á umræðuna sem hefur verið um mannréttindamál. Ég vil taka fram að ég er algerlega sammála þeim sem gagnrýna kínversk stjórnvöld fyrir það sem þau eru að gera. En ég vil benda þeim sömu á að ekki alls fyrir löngu var íslensk þjóð beitt grímulausum kúgunum af löndum Evrópusambandsins til að taka á sig byrðar sem henni bar ekki að taka í svokölluðu Icesave-máli. Frú forseti. Það bendir margt til þess að staða heimilanna verði óbreytt þegar þingheimur heldur nú kjördæmaviku og Norðurlandaráðsþing. Það þýðir að þessi salur verður mannlaus í nær 14 daga. Hér verður ekki rætt um stöðu heimilanna á þeim tíma, frú forseti. Ætlum við að láta það gerast að fara í þá vinnu sem okkur sannarlega ber að nýta, sem er kjördæmavika og Norðurlandaráðsþing, án þess að vera komin með endanlega lausn fyrir skuldugustu heimili landsins og þau skuldugu? Ætlum við að láta það viðgangast, frú forseti? Ég vil velta þessu upp og benda á það því að mér finnst við ekki geta það. Okkur er sagt að verið sé að reikna ýmsar leiðir úti í bæ. Það er mjög mikilvægt að upplýst verði hver stefna ríkisstjórnarinnar er í málinu. Er það stefna hennar sem mér virtist koma fram hjá hæstv. forsætisráðherra að ekki ætti og búið væri að slá út af borðinu almenna leiðréttingu á lánum? Er það virkilega þannig? Það er óréttlátt ef svo er. Mér finnst við ekki geta verið í burtu í 14 daga án þess að fá a.m.k. upplýst kristaltært 

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs í framhaldi af orðaskiptum hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og Ásmundar Einars Daðasonar varðandi þá styrki sem Íslendingum ku standa til boða frá Evrópusambandinu. Frá því að hér var afgreidd samþykkt um að sækja um aðild að Evrópusambandinu hef ég heyrt fjöldamargar fyrirspurnir um hvað það kosti allt saman og hvílík byrði það verði á fólkinu í landinu o.s.frv. Ég hef hlustað á lærð svör ráðherra úr hinum ýmsu ráðuneytum við þessum endalausu spurningum. Núna snýst dæmið við og spurt er hvort eigi að þiggja hina lífshættulegu áróðursstyrki sem standa til boða, hvort við Íslendingar ætlum virkilega að óhreinka okkur með því. Þetta mál er ofsalega einfalt. Það er umsóknarferli í gangi og því fylgir ýmislegt. Því fylgir upplýsingaöflun og kynning og ef menn eru með opinn huga vilja þeir kynna sér Evrópusambandið og það sem þar stendur til boða. Svo er hópur fólks sem greinilega hefur það fyrir sitt rórill að Evrópusambandið sé skelfileg samkoma sem hvorki beri að snerta með töngum né neitt sem frá því sambandi kemur. Við komumst ekki lengra með þessa blessuðu umræðu. Mér finnst hún vera öllum til skammar sem standa í henni. Málin eru eins og þau eru, við skulum sjá til. 

Virðulegi forseti. Í maí árið 2008 tók ég þátt í því á Alþingi, þá formaður menntamálanefndar Alþingis, að setja ný lög um grunnskóla. Í markmiðsákvæði þeirra laga var kveðið á um hvernig starfshættir grunnskóla skyldu vera. Þar segir að þeir skyldu mótast af umburðarlyndi og kærleik, kristinni arfleifð íslenskrar menningar, jafnrétti, lýðræðislegu samstarfi, ábyrgð, umhyggju, sáttfýsi og virðingu fyrir manngildi. Nú er það svo að í Reykjavíkurborg eru komin til valda öfl sem virðast ætla að vinda ofan af þeim starfsháttum sem lögfest var á Alþingi árið 2008 að skyldu viðhafðir, þ.e. að starfshættir grunnskóla skuli nú mótast af einhverju öðru en kristinni arfleifð íslenskrar menningar. Tillögur þar um hafa komið fram af hálfu mannréttindanefndar Reykjavíkurborgar. Þessar tillögur hafa fengið hörð viðbrögð víðs vegar í samfélaginu enda má halda því fram að nái tillögurnar fram að ganga feli þær í sér grundvallarbreytingar á því skólastarfi sem við þekkjum. Þar fyrir utan sýnist mér, verði þessar tillögur að veruleika, þær brjóta gegn markmiðsákvæðum laganna eins og ég lýsti þeim áðan. Ég fæ ekki betur séð en að tillögurnar fari á svig við lög. Mig langar til að spyrja hv. þm. Skúla Helgason, í ljósi þeirra hugmynda sem fram hafa komið varðandi skólastarf 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, fyrir þessa fyrirspurn. Hún lýtur að afar mikilvægu málefni í samfélagi okkar sem er kristilegt siðgæði og sambúð ríkis og kirkju í einhverjum skilningi. Hann fór vel yfir þau sjónarmið sem koma fram í markmiðsgrein laganna um grunnskóla þar sem er m.a. fjallað um umburðarlyndi, náungakærleik og kristna arfleifð. Ég get svarað hv. þingmanni strax. Ég tel sannarlega að það sé einnar messu virði að kalla menntamálanefnd saman til að fjalla um þær áherslur sem fram hafa komið í fréttum og að menntamálanefnd þingsins fari vel í gegnum þær fyrirætlanir sem koma fram í vinnu Reykjavíkurborgar hvað þetta varðar og þær tillögur sem liggja fyrir frá mannréttindanefndinni. Ég tek þessari áskorun því fagnandi og mun kalla nefndina saman við fyrsta tækifæri. Ég tel almennt séð að við eigum að fara með þessi mál, málefni þjóðkirkjunnar og sérstaklega umfjöllun um kristilegt siðgæði og kristileg gildi, þannig að börnin í landinu eigi skilyrðislaust að fá innsýn í þau, eins og reyndar siðgæðismál almennt. Ég hef tekið eftir því í þinginu að komið hafa fram tillögur um að heimspeki verði tekin upp sem skyldugrein í grunnskólum landsins og held ég að ágætur bragur væri á því að við stigum það skref, sérstaklega í kjölfar þeirra hörmunga sem dunið hafa yfir þjóðina á undanförnum missirum og tengjast m.a. þeim siðferðisbresti sem við höfum orðið vitni að.

Forseti. Ég fagna því mjög að hv. þm. Birgir Ármannsson skuli hafa tekið hér upp á þingi málefni nóbelsverðlaunahafans Liu Xiaobo, ljóðskálds og andspyrnumanns, við ómanneskjulegt kerfi í Kína og ólýðræðislegt. En mér finnst kannski ekki mikill völlur á þingmanninum að krefjast þess af einhverjum öðrum að það sé mótmælt og hann sé studdur, sá góði maður, þegar við erum stödd á vettvangi æðsta valds sem þjóðin hefur falið einni stofnun, sem er Alþingi Íslendinga. Mér þykir í raun og veru leiða af sjálfu að úr því að við erum að taka þetta mál á dagskrá þá gerum við það, ég og hv. þingmaður, að flytja þingsályktunartillögu þar sem við fögnum nóbelsviðurkenningu Liu Xiaobo og hvetjum til þess að hann verði leystur úr haldi í Kína. Þetta má gera á u.þ.b. 20 mínútum og hægt að koma henni inn í þingið þess vegna á morgun. Ef vilji þingsins er jafneindreginn í þessu máli og ég ætla gæti þetta orðið að veruleika áður en þingið fer í sína kjördæmaviku og ég ætla að ræða þetta við Birgi Ármannsson á eftir.  Um trúboð í skólum ætla ég ekki að ræða. Ég tel fulla ástæðu til þess að þar sé farið gætilega, skólarnir eru borgaralegar stofnanir á Íslandi og ekki trúarlegar. Ég verð hins vegar að segja að þegar ég sé yfirlit í blöðum um hvað þar fer fram þá hefur nú margt breyst frá því að ég var í skóla. Ég man ekki eftir þessum prógrömmum í kirkjusóknum og prestakomum þegar ég var á þessum aldri og var ég þó ekki í mjög ókristilegum skólum.

Virðulegi forseti. Mér þótti hv. formaður utanríkismálanefndar bera hér nokkur tíðindi áðan þegar hann sagði, eins og ég skildi það, að ráðherranefnd um Evrópumál hefði tekið þá afstöðu að setja þessa margumræddu IPA-styrki á „hold“ svo ég sletti aðeins, virðulegur forseti. Því vildi ég koma hér upp til að fá úr því skorið. Mér þykir leitt að - þarna er þá hv. þm. Árni Þór Sigurðsson. Ef hann kæmist að til að staðfesta þennan skilning minn vildi ég spyrja þingmanninn hvort það sé svo að þetta þýði að allir styrkir til allra ráðuneyta, hvort sem þau eru mönnuð ráðherrum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eða ráðherrum Samfylkingarinnar, séu komnir á ís. Mér þætti vænt um ef hv. þingmaður gæti svarað því. Ef þingmaðurinn kemst ekki að óska ég hér með eftir því að þetta verði rætt í utanríkismálanefnd hið fyrsta. Varðandi nóbelsverðlaunahafann kínverska, Liu Xiaobo, og mótmæli íslenskra stjórnvalda þá get ég tekið undir með hv. þm. Merði Árnasyni að það væri ágætisbragur á því ef Alþingi Íslendinga mótmælti þessu. En ég verð hins vegar að segja eftir að hafa verið áheyrandi að útskýringum utanríkisráðuneytisins á því af hverju ráðuneytið og ráðherrann kaus að birta einungis yfirlýsingu á heimasíðunni í staðinn fyrir að bera formlega nótu eða kalla kínverska sendiherrann til fundar til að mótmæla þessu, að ég varð ekki mjög „impressed“ svo ég sletti aftur. Kínversk stjórnvöld hafa sagt í fjölmiðlum að þeim hafi ekki borist formleg mótmæli 

Frú forseti. Ég sé mig knúinn til að koma hér aðeins upp og undir þessum lið til að greina frá því vegna áskorunar frá hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur að þau mál sem hún ræddi þar verður bersýnilega að ræða frekar á vettvangi hv. utanríkismálanefndar og verður gert það m.a. og ekki síst vegna þess að það var ranglega vitnað í ræðu mína áðan af hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur þegar ég ræddi um meðferðina á IPA-styrkjum. Það var ekki rétt að ég hefði sagt að utanríkismálanefnd hefði sett þá á ís. Því er bersýnilegt að það er tilefni til að ræða þessi mál 

Ég minni hv. þingmenn á að ræða þá um fundarstjórn forseta.

Ég ræði um störf utanríkismálanefndar.


            

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2010. Þetta er 76. mál þessa þings á þskj. 80. Með frumvarpi þessu er lögð fyrir Alþingi endurskoðuð áætlun, bæði tekjuáætlun og tillögur um breytingar á fjárheimildum ýmissa fjárlagaliða ársins 2010. Það er í samræmi við það endurmat sem nú hefur farið fram á helstu forsendum fjárlaga og framvindu ríkisfjármálanna það sem af er árinu. Tillögurnar taka eðli málsins samkvæmt einnig mið af nýrri lagasetningu sem farið hefur fram á árinu og hefur áhrif á útgjöld eða tekjur. Þær taka til ýmissa óvissra og ófyrirséðra útgjalda sem fallið hafa til og ákvarðana ríkisstjórnar í einstökum tilvikum um ný útgjöld. Það má segja að yfirstandandi erfiðleikar í efnahagslífinu og náttúruhamfarir setji mest mark sitt á þær breytingar sem frumvarpið ber með sér. Þannig er aukinn kostnaður á ýmsum sviðum sem leiðir af breyttum efnahagsaðstæðum, t.d. aukast útgjöld vegna vaxtabóta, vegna þess að framkvæmd kerfisins er dýrari við þær aðstæður sem nú eru. Það eru umtalsverðar fjárveitingar til fjölmargra aðila sem komið hafa af aðgerðum og orðið fyrir viðbótarkostnaði í tengslum við eldgosin tvö og flóðin sem urðu á vormánuðum. Það eru aukin framlög til mannaflsfrekra framkvæmda, svo sem vegna viðhalds á opinberum byggingum sem ákveðið var að ráðast í til að örva atvinnuástandið. Það er umtalsverð hækkun framlaga til ýmissa þátta sem tengjast úrvinnslu efnahagshrunsins, svo sem eins og stóraukin rekstrarframlög til sérstaks saksóknara. Það er ýmis sérfræðikostnaður vegna úttekta, rannsókna, lögfræði- og ráðgjafarkostnaður og vegna annarra verkefna sem tengjast efnahagshruninu. Á móti auknum útgjöldum vegur hins vegar lækkun ýmissa útgjalda sem nú stefnir í að verði minni en áætlað var í fjárlögum ársins 2010. Ber þar fyrst að nefna verulega lægri vaxtakostnað, lægri útgjöld almannatrygginga og lægri útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna minna atvinnuleysis en gert var ráð fyrir. Á tekjuhlið gætir áhrifanna af efnahagsástandinu kannski einkum í breyttri samsetningu tekna fyrir utan það að tekjur af eignasölu eru nú áætlaðar umtalsvert hærri en samkvæmt fjárlögum. Þar vegur að sjálfsögðu þyngst einskiptis óreglulegar tekjur vegna svonefnds Avens-samkomulags Seðlabankans með aðild ríkissjóðs og lífeyrissjóðanna um kaup á íbúðabréfum og fleiri bréfum og verðmætum til landsins. Aðrar helstu tekjubreytingar á þeirri hlið eru þær að vaxtatekjur dragast saman en á móti stórlækkar vaxtakostnaður, eins og áður sagði. Í það heila tekið er reiknað með að skatttekjur í heild verði nánast óbreyttar frá fjárlögum þannig að tekjuáætlunin hvað það snertir heldur sér nokkuð vel. Það var áætlað samkvæmt fjárlögunum eins og hv. þingmönnum er eflaust kunnugt að halli yrði á rekstri ríkissjóðs á árinu upp á 98,8 milljarða króna. Sú áætlun hefur nú verið endurskoðuð með hliðsjón af þjóðhagsspá sem Hagstofan birti um miðjan júní og í ljósi nýrra upplýsinga um þróun tekjustofna og útgjalda málaflokka frá þeim tíma. Það endurmat felur í sér breytingar á helstu stærðum ríkisfjármálanna frá fyrri áætlun. Í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á því að fjárheimildir sem sótt er um í þessu frumvarpi fara ekki að öllu leyti saman við áætlaða útgjaldaútkomu ársins. Nánar er um þetta fjallað í umfjöllun um útgjaldahorfur fyrir yfirstandandi ár í greinargerð með fjárlagafrumvarpi ársins 2011. Á rekstrargrunni er áætlað að heildargjöld ársins verði um 4,1 milljarði króna umfram fjárheimildir sem sótt er hér heimild til í viðbótarfjárlögum ársins. Þetta skýrist einkum af því að í mati á endanlegri útkomu getur verið reiknað með umframgjöldum sem ekki eru gerðar tillögur um í frumvarpinu, t.d. útgjöldum sem byggja á afgangsheimildum fyrri ára, svo sem á sviði samgöngumála, umframútgjöldum sem ekki er mætt, a.m.k. ekki að þessu sinni, með auknum fjárheimildum, svo sem í sjúkratryggingum, eða þá að útgjöld sem heimiluð eru í gildandi fjárlögum frestast að einhverju leyti til komandi árs. Frumvarpið gerir nú ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs verði um 470,8 milljarðar króna á árinu, þ.e. 8,9 milljörðum króna hærri en reiknað var með í fjárlögum, og að heildargjöld verði 541,2 milljarðar króna, þ.e. 19,5 milljörðum króna lægri en gert var ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Hér er því um viðsnúning að ræða frá fjáraukalögum 2009 þegar útgjöld jukust um 26,9 milljarða króna frá fjárlögum þess árs. Þannig er áætlað að á árinu 2010 verði tekjuafgangur neikvæður um 70,4 milljarða króna en það er 28,4 milljörðum króna hagstæðari afkoma en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Samkvæmt frumvarpinu er áætlað að handbært fé frá rekstri verði neikvætt um 83,8 milljarða króna árið 2010 og að fjármunahreyfingar verði neikvæðar um 133,3 milljarða króna sem hefur í för með sér að lánsfjárjöfnuður verður þá samtals neikvæður um 217,1 milljarð króna í stað 337,3 milljarða króna sem gengið var út frá við afgreiðslu fjárlaga. Áformað er að lánsfjárþörf ríkissjóðs verði mætt með um 135 milljarða króna lántöku og með því að draga á innstæður í Seðlabanka Íslands. Áður en ég vík nánar, frú forseti, að umfjöllun um tekju- og gjaldahlið er rétt að fara nokkrum orðum um það hvernig framkvæmd fjárlaga hefur tekist það sem af er árinu. Ég styðst þar aðallega við samantekt frá því í byrjun septembermánaðar þegar endanleg útgjöld lágu fyrir fyrir mánuðina janúar til og með júní. Myndin hefur ekki breyst að ráði síðan þá miðað við bráðabirgðaniðurstöður mánaðanna sem bæst hafa við. Þá stefndi í að útgjöld ríkissjóðs í heild yrðu um 13,3 milljörðum króna innan fjárheimilda og 22,2 milljörðum króna að teknu tilliti til fluttra fjárheimilda frá fyrra ári. Eins og niðurstöðutölurnar sem ég fór með áðan segja til um er þar um að ræða umtalsvert betri útkomu en fjárlögin gera ráð fyrir. Það er líka ánægjulegt að á þessum tíma voru öll ráðuneyti að heilbrigðisráðuneytinu einu undanskildu innan fjárheimilda ársins. Halli heilbrigðisráðuneytisins skýrist einkum af umframkeyrslu Sjúkratrygginga. Rekstur stofnana er að langstærstu leyti í samræmi við áætlanir og mun færri stofnanir eru umfram þau viðmiðunarmörk sem stuðst er við þegar fylgst er með og vaktað hvernig einstakir fjárlagaliðir þróast. Af þeim 22 fjárlagaliðum sem skilgreindir voru í byrjun árs sem mögulegir veikleikaliðir voru 10 á þessum tíma innan heimilda tímabilsins. Ég held að ekki verði annað sagt en að þetta sé góður árangur, frú forseti, í framkvæmd fjárlaga við erfiðar aðstæður og ég geri ráð fyrir að hv. þingmenn séu mér sammála um að forstöðumenn stofnana, þeir sem með þessi mál fara í ráðuneytum og stofnunum, forstöðumenn og starfsmenn, eigi hrós skilið fyrir það hvernig tekist hefur að ná umtalsvert betri árangri hvað það snertir að halda sig innan fjárheimilda þrátt fyrir þann mikla niðurskurð og þrátt fyrir þá miklu óvissu sem öll áætlanagerð er auðvitað undirorpin við svona aðstæður. Ef við lítum aðeins á samanburð þess sem nú er lagt til hér í fjáraukalagafrumvarpi og berum þau frávik saman við það hvernig okkur hefur tekist á undanförnum árum er það líka áhugavert. Ég er hérna með lítils háttar samanburð á því sem styðst annars vegar við samanburð á fjárlögum hvers árs og síðan það sem lagt var fram í fjáraukalögum viðkomandi ára. Eins má bera saman fjárlög eins og þau voru afgreidd af Alþingi hverju sinni og svo útkomu ríkisreiknings þegar hann liggur fyrir. Ef við tökum frávikin í þessu fjáraukalagafrumvarpi er það þannig að að meðtalinni sölu eigna er gert ráð fyrir að tekjur aukist um 1,92% en að frátalinni sölu eigna er gert ráð fyrir að þær dragist saman um 2,2% en gjöldin hins vegar eru þá áætluð verða 3,5% minni. Á árinu 2009 var frávikið sömuleiðis ekki umtalsvert, fjárlög þess árs héldu nokkuð vel. Þó var það þannig að tekjur reyndust 3,7% meiri samkvæmt fjáraukalagafrumvarpi en fjárlögum og gjöld 2,3% meiri. Útkoman var þannig í rétta átt þó að nokkurt frávik væri bæði á tekju- og gjaldahlið, en þetta eru einhverjar lægstu prósentur sem lengi höfðu þá sést á undangengnum árum. Útkoman á árinu 2008 samkvæmt fjáraukalagafrumvarpinu borið saman við fjárlög var sú að tekjur voru þá áætlaðar 2,6% minni en útgjöld 7,6% meiri. Og á árinu 2007 voru tekjur hækkaðar um 25,4% í fjáraukalagafrumvarpi og gjöld um 6%. Á árinu 2006 voru tekjur hækkaðar um 13,3% og gjöld um 6,2%. Borið saman við þetta, þó að vissulega megi segja eins og þessar tölur sýna nú að það er erfitt að áætla m.a. tekjur á miklum þenslutímum í efnahagslífinu, eru frávikin nú, á árinu 2009 og aftur 2010, einhver þau lægstu sem lengi hafa sést. Ef ríkisreikningurinn er hins vegar notaður til samanburðar varð útkoman sú að tekjur urðu 9,2% meiri í fyrra samkvæmt niðurstöðum ríkisreikningsins en samkvæmt fjárlögum en gjöld hins vegar aðeins 4,2% meiri. Á árinu 2008, sem lengi verður auðvitað í minnum haft, reyndust tekjurnar samkvæmt ríkisreikningi 0,3% minni en fjárlög gerðu ráð fyrir en útgjöldin urðu 58,4% meiri. Og kemur þar að sjálfsögðu fyrst og fremst við sögu hin miklu bókfærðu töp sem færð voru inn í ríkisreikning ársins 2008 vegna gjaldþrots Seðlabankans og af fleiri ástæðum. Þetta frávik var sömuleiðis gríðarlegt þegar borin eru saman fjárlög og ríkisreikningur áranna 2007 og 2006. Þannig reyndust tekjur 29,1% meiri í endanlegum ríkisreikningi ársins 2007 en fjárlögin höfðu gert ráð fyrir og útgjöldin 8,2% meiri. Á árinu 2006 reyndust tekjurnar 26,1% meiri og útgjöldin sléttum 8% meiri. Sett í þetta litla sögulega samhengi held ég að við getum ekki verið ósátt við þær frávikstölur sem hér eru á ferðinni og í raun og veru má kalla það aðdáunarvert að mínu mati að útgjaldahliðin sérstaklega skuli halda jafn vel og gott betur reyndar en áætlanirnar eða fjárlögin gerðu ráð fyrir. Snúum okkur þá að tekjum. Samkvæmt frumvarpi þessu var áætlað í fjárlögum 2010, fjárlögum yfirstandandi árs, að heildartekjur ríkissjóðs yrðu 461,9 milljarðar króna, samsvarandi 29% af landsframleiðslu miðað við þáverandi spá um verga landsframleiðslu ársins. Eins og kunnugt er var farið í umtalsverðar tekjuöflunaraðgerðir í upphafi ársins sem hafa sannarlega skilað sér í auknum tekjum þrátt fyrir að skattstofnar hafi dregist saman. Endurmetin áætlun hljóðar upp á 470,8 milljarða króna heildartekjur á árinu, þ.e. 29,3% af nú áætlaðri vergri landsframleiðslu. Það felur í sér 1% raunaukningu heildartekna árið 2010 í stað 0,9% raunsamdráttar í áætlun fjárlaga. Þjóðhagsforsendur tekjuáætlunar fjárlaga 2010 voru byggðar á þjóðhagsspá þeirri sem nýstofnuð rannsóknardeild Hagstofu Íslands gerði í nóvember 2009. Spáin var svo endurskoðuð í júní sl. og þá voru hagvaxtarhorfur orðnar nokkru lakari en ýmsir þættir spárinnar þrátt fyrir það jákvæðari, svo sem bæði hvað varðaði minna atvinnuleysi og minni samdrátt í einkaneyslu. Nú liggja einnig fyrir þjóðhagsreikningar fyrir fyrri helming ársins og ýmsir hagvísar fram til júlí eða ágúst. Þá er að sjálfsögðu ársuppgjör ríkissjóðs í ríkisreikningi 2009 mikilvægur grundvöllur ákvarðana og áætlana á rekstrargrunni. Helsta vísbendingin um hvert tekjur ársins stefna eru þó hinar greinargóðu upplýsingar um álagningu og innheimtu hinna ýmsu skatta á fyrstu 7–8 mánuðum ársins sem nú liggja fyrir. Niðurstaða ríkisreiknings á rekstrargrunni varð 22 milljörðum króna hærri en áætlað hafði verið í fjáraukalögum fyrir árið 2009. Það frávik liggur að mestu í of mikilli lækkun á frumálagningu tekjuskatta, en hliðstætt frávik var í afskriftum skattkrafna á gjaldahlið ríkisreiknings. Áhrif þess á afkomuna urðu því óveruleg fyrir árið 2009. Einkaneysla hefur dregist minna saman en gert var ráð fyrir við undirbúning gildandi fjárlaga fyrir ári. Á fyrri hluta þessa árs dróst hún saman um 1,1% að raunvirði á milli ára. Í uppfærðri þjóðhagsspá Hagstofunnar í júní sl. er gert ráð fyrir að einkaneysla dragist aðeins saman um 0,1% á árinu öllu og þarf hún því að aukast um 0,9% á seinni helmingi ársins til að sú spá rætist. Á móti kemur að þjóðarútgjöld hafa dregist meira saman en reiknað var með fyrir ári sem stafar af því að fjárfesting er talsvert minni en reiknað var með í fyrri spá. Forsendur fjárlaga um verðbólgu eru óbreyttar þó að reyndar megi deila um hversu líklegt sé að það gangi eftir miðað við hraða lækkun verðbólgunnar nú á haustmánuðum en spá er spá og við höldum okkur við hana. Augljóst er að spá um 5% veikingu krónunnar hefur ekki gengið eftir og nú er gert ráð fyrir styrkingu hennar í staðinn. Þá er spáð heldur meiri samdrætti kaupmáttar ráðstöfunartekna en reiknað var með en atvinnuleysi verður hins vegar nokkru minna en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga. Þannig gengur þetta í báðar áttir og þýðir að þegar upp er staðið eru heildarforsendubreytingarnar ekki umtalsverðar. Tekjur ríkissjóðs hafa verið endurmetnar með hliðsjón af öllum ofangreindum forsendum en þó eins og áður sagði fyrst og fremst á grundvelli fyrirliggjandi upplýsinga um innheimtu tekna og horfur um innheimtuna til ársloka. Í endurskoðaðri tekjuáætlun má að mestu rekja aukningu heildartekna til meiri tekna af sölu eigna eins og áður sagði, fyrst og fremst vegna hins svokallaða Avens-samkomulags, en bókfærðar tekjur ríkissjóðs vegna þess nema um 17,5 milljörðum króna. Reiknað er með því að skatttekjur í heild verði nánast óbreyttar frá fjárlögum en að hlutdeild beinna skatta verði tæplega 6 milljörðum króna minni og óbeinna skatta tilsvarandi meiri en gert var ráð fyrir. Vaxtatekjur verða á hinn bóginn umtalsvert minni en gert var ráð fyrir í fjárlögum en þar er um að ræða breyttar forsendur sem jafnframt leiða til umtalsvert minni vaxtagjalda. Hlutfall skatttekna af landsframleiðslu er nánast óbreytt frá árinu 2009 og verður um 25,8% af vergri landsframleiðslu árið 2010 samkvæmt endurskoðaðri tekjuáætlun. Víkjum þá að útgjöldunum. Helsta tilefni til lækkunar á útgjaldaskuldbindingum á þessu ári er áætlun um áfallin og gjaldfærð vaxtagjöld og lækkar sú tala verulega, um 20,3 milljarða króna. Þessi mikla lækkun skýrist aðallega af þrennu. Í fyrsta lagi lækkar áætlaður vaxtakostnaður ríkisverðbréfa vegna þess að vaxtakjör í útboðum ríkisskuldabréfa hafa reynst ríkissjóði mjög hagkvæm það sem af er árinu þrátt fyrir umtalsverða útgáfuþörf. Í öðru lagi er nú miðað við að ekki verði dregið jafnhratt á lánafyrirgreiðslu frá Danmörku, Svíþjóð, Finnlandi og Póllandi í tengslum við endurskoðanir á samstarfsáætluninni við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og gert var ráð fyrir þegar fjárlagafrumvarp var afgreitt fyrir áramótin síðustu, en þá var gert ráð fyrir að þær lánsfjárheimildir yrðu nýttar að fullu eftir því sem endurskoðuninni miðaði fram og þá fyrr á árinu en raun hefur orðið. Í þriðja lagi var skuldabréf sem ríkissjóður gaf út til Seðlabankans í árslok 2008 til að styrkja eiginfjárstöðu hans vegna taps bankanna á veð- og daglánum við fall bankanna lækkað í árslok 2009 með kaupum Seðlabankans á kröfum sem ríkissjóður yfirtók í árslok 2008. Einnig hefur þróun vaxta og gengis verið ríkissjóði hagkvæmari en áætlað var. Reyndar er gert ráð fyrir að greiddir vextir lækki talsvert minna, um 13,7 milljarða króna, sem skýrist aðallega af uppkaupum erlendra skulda áður en þær koma á gjalddaga en einnig af minni lántökum frá samstarfsþjóðum og lækkun á skuldabréfi Seðlabankans eins og áður sagði. Af stórum útgjaldaliðum sem horfur eru á að verði undir áætlun fjárlaga má nefna lífeyristryggingar en endurmat á þeim útgjöldum miðað við greiðslur það sem af er árinu bendir til að sú áætlun hafi verið ofmetin nálægt 2,4 milljörðum króna. Þar kemur m.a. til lækkun lífeyristrygginga vegna þess að framtaldar tekjur lífeyrisþega, þar á meðal fjármagnstekjur, hafa verið hærri en gert var ráð fyrir. Greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs eru áætlaðar um 1,5 milljörðum króna lægri á árinu en gert hafði verið ráð fyrir þar sem endurskoðuð spá gefur góð tilefni til að ætla að atvinnuleysi í ár verði þó nokkru lægra en reiknað var með í forsendum fjárlaga 2010. Það sem af er ári hefur atvinnuleysi verið minna í hverjum mánuði frá og með aprílmánuði sl. en það var í sömu mánuðum síðasta árs sem hlýtur að teljast ánægjuleg vísbending um að atvinnuleysið sé þá heldur að láta undan síga þótt það sé auðvitað áfram eitt okkar mesta böl. Í fjárlögum var reiknað með 9,6% meðalatvinnuleysi á árinu og reiknað með að það færi þegar verst léti jafnvel yfir 10%, en það gerðist ekki sem betur fer. Og nú hefur spáin verið lækkuð um 1%, niður í 8,6% að meðaltali. Reyndar er sá sem hér stendur á því að góðar horfur séu á að það muni reynast nokkru lægra þegar upp verður staðið. Áætlað er að fjármagnstekjuskattur sem ríkissjóður greiðir af vaxtatekjum, arðgreiðslum og söluhagnaði, sem sagt fjármagnstekjuskattur sem ríkið greiðir sjálfu sér, lækki um 1,4 milljarða króna, einkum vegna lægri vaxtatekna. Skilar það sér m.a. í hraðari lækkun vaxta en gert hafði verið ráð fyrir en skatturinn færist einnig á tekjuhlið ríkissjóðs og hefur þessi breyting því að sjálfsögðu ekki áhrif á afkomu ársins. Að öðru leyti má segja að helstu ófyrirséðu útgjaldatilefnin sem umtalsverð eru í þessum frumvarpi tengist eins og áður sagði náttúruhamförunum og gerð er rækileg grein fyrir því hvernig þau útgjöld skiptast og hvernig þeim er mætt með ráðstöfun á svonefndum óráðstöfuðum lið, varasjóði eða potti sem settur var inn í fjárlögin og sýnir sig að vera skynsamleg ráðstöfun. Það er hægt að mæta tilfallandi útgjöldum sem koma af óviðráðanlegum orsökum eins og væntanlega allir eru sammála um að náttúruhamfarir, eldgos og flóð, eru. Stærstu einstöku liðirnir þar eru annars vegar um 800 millj. kr. sem dreifast á fjölmarga aðila sem urðu fyrir útgjöldum eða tóku þátt í aðgerðum stjórnvalda vegna náttúruhamfaranna. Það eru sýslumannsembættin á svæðinu, ríkislögreglustjóri, björgunarsveitir, Veðurstofan, Jarðvísindastofnun og fjölmargir aðilar, Landgræðsla og Vegagerð að sjálfsögðu, sem allir hafa lagt ómetanlegt starf af mörkum til að takast á við þær aðstæður sem þarna sköpuðust. Sömuleiðis auknar fjárveitingar til Bjargráðasjóðs og þannig mætti áfram telja, og er þá ónefndur annar allstór liður sem eru 350 millj. kr. sem varið var í sérstakt markaðsátak til að reyna að mæta annars neikvæðum áhrifum eldgossins á ferðaþjónustuna. Það var gert í góðu samstarfi við samtök og aðila í ferðaþjónustu sem lögðu sambærilega fjárhæð á móti. Þetta eru stærstu einstöku tölurnar þar en nánari sundurliðun á þessu öllu saman má finna í gögnum málsins. Ég legg til, frú forseti, að frumvarpi þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina sem var kannski talnaleikur enda eðlilegt. En það eru tveir stórir liðir sem skapa þetta svigrúm, sem ég fagna að sjálfsögðu, sem verður í viðsnúningi á rekstri ríkisins á árinu 2010. Það er annars vegar sala eigna og hins vegar lægri vaxtagjöld. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í þann lið sem er stærstur í sölu eigna, hið svokallaða Avens-samkomulag, þ.e. viðskipti og kaup á aflandskrónum erlendis. Tekjuauki ríkissjóðs af því er 17,5 milljarðar. Samkomulagið er gert í ljósi gjaldeyrishafta og keyptar eru krónur á svokölluðu aflandsgengi. Greiðslan fyrir þessi jöklabréf fer þannig fram að annars vegar eru greiddar 35 millj. evra og síðan 5 milljarðar í íslenskum krónum í reiðufé og hins vegar er gefið út skuldabréf upp á yfir 400 millj. evra til 15 ára. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort honum finnist eðlilegt að tekjufæra þetta strax inn á árið 2010 fremur en að deila hagnaðinum niður á 15 ár í samræmi við skuldabréfið. Síðan vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra einnar spurningar til viðbótar, sérstaklega í ljósi ástandsins hér á landi þegar tugir þúsunda fjölskyldna eru að missa heimili sín, hvort hann sé ekki með smáóbragð í munni að mæla fyrir því að kaupa sendiherrabústað fyrir 870 millj. kr. við þessar aðstæður. Ég æski þess að hæstv. ráðherra svari þessu skilmerkilega.

Frú forseti. Ég kannast ekki við að hafa verið í neinum talnaleik, ég held að ég hafi bara farið með staðreyndir og tölur sem hv. þingmaður getur farið yfir allar saman. Ef hann rekst á að ég hafi einhvers staðar farið ónákvæmt með þá bið ég hann endilega að láta mig vita því það var ekki ætlunin annað en gera hlutlæga og rétta grein fyrir þessu. Ég hefði kannski átt von á því að legið hefði heldur betur á þingmönnum þegar þeir fengju þó þetta góðar fréttir um að hallinn yrði 28,4 milljörðum minni miðað við fjáraukalög en fjárlögin gerðu ráð fyrir. Það er ekki á hverjum degi sem við getum þó huggað okkur við að eitthvað gangi heldur betur hjá okkur en áætlanir gerðu ráð fyrir. Það er fleira sem leiðir til þessarar útkomu en þeir tveir stóru liðir sem hv. þingmaður nefndi réttilega og vega þungt, þ.e. lægri vaxtagjöld og sala eigna. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að almennt gengur mjög vel að halda rekstri ríkisins innan fjárheimilda og útgjöld á allmörgum sviðum eru lægri en ætlað var og mestan part af jákvæðum ástæðum, ef svo má að orði komast. Það er ástæða til að gleðjast yfir því. Varðandi meðferð söluhagnaðarins í viðskiptunum sem kennd eru við Avens þá er ég enginn sérstakur sérfræðingur í því hvað skuli teljast nákvæmlega réttar bókfærslureglur við þær aðstæður. Farið var yfir þetta með viðkomandi sérfræðingum og niðurstaðan varð sú að eðlilegt væri að bókfæra söluhagnað með þessum hætti. Það var tekið inn í uppgjör júnímánaðar eins og hv. fjárlaganefndarmönnum og þingmönnum er væntanlega kunnugt. Ég held að stuðst sé við þær reglur að bókfæra eigi slíka hluti strax, hvort sem er til tekna eða gjalda, og það sé hin rétta aðferð í þeim efnum. Varðandi kaup á sendiherrabústað sem mjög eru rædd og angrar marga þá verður að skoða báðar hliðar málsins. Kaupin koma í framhaldi af því að seld var miklu dýrari eign og innleystur umtalsverður söluhagnaður. Það eru m.a. viðbrögð við ástandinu að ná niður kostnaði í rekstri utanríkisþjónustunnar með því að selja mjög dýrar eignir og kaupa minni og ódýrari í staðinn. En auðvitað er það kostnaður þegar þær eru keyptar fyrir hluta af söluhagnaðinum sem myndaðist.

Virðulegi forseti. Svo það fari ekki á milli mála þá sagði ég í upphafi ræðu minnar að hæstv. ráðherra hefði farið yfir tölur og gert það vel og gat svo sem ekki annað gert því fjárlagafrumvarpið er nú einu sinni ekkert annað en tölur. Ég var ekki að saka hann um að gera það með öðrum hætti en ég ætlaðist til. Varðandi svar hæstv. ráðherra um sendiherrabústaðinn upp á 870 millj. kr., sem ég staldra töluvert við, þá kom það fram í fjárlaganefnd að bústaðurinn var seldur fyrir 1,7 milljarða. Það er mér óskiljanlegt af hverju ein eða tvenn hjón þurfi húsnæði fyrir 1,7 milljarða, hvað þá 870 millj. við þær aðstæður sem er í dag. Nú er verið að leigja sendiherrabústað á sama tíma. Kostnaðurinn við að leigja sendiherrabústað frá því að eldri bústaðurinn var seldur og þar til sá nýi var keyptur var 15 millj. kr. á sjö mánaða tímabili. Það þýðir að það kostar í kringum 25 millj. kr. á ári að leigja svona húsnæði. Ég er að reyna að varpa ljósi á hvort ekki hefði verið skynsamlegra við þessar aðstæður að leigja bara áfram sendiherrabústað fyrir kannski 25 millj. í staðinn fyrir að kaupa fyrir 870 millj. þó ég geri mér fyllilega grein fyrir því að bústaðurinn hafi verið seldur fyrir 1,7 milljarða. Eitt hús fyrir 1,7 milljarða. Ég hef aldrei verið svo frægur að koma inn í nokkurn sendiherrabústað en það er algerlega ofar mínum skilningi að það þurfi að eiga húsnæði undir sendiherra fyrir hvort sem er tæpa 2 milljarða eða tæpan milljarð. Því spurði ég hæstv. ráðherra hvort hann hefði ekki verið með óbragð í munni þegar hann samþykkti þessi kaup í staðinn fyrir að leigja áfram bústaðinn fyrir u.þ.b. 25 millj. kr. Í ljósi stöðu efnahagsmála á Íslandi þá er þetta mér algerlega óskiljanlegt.

Frú forseti. Ég hef grun um að leigukostnaðurinn sé ekki á nokkurn hátt sambærilegur við sendiherrabústað ef um hefur verið að ræða kannski litla íbúð þar sem sendiherrann bjó á meðan skipt var um húsnæði og ekki boðið á nokkurn hátt upp á sömu aðstöðu og reynt er að hafa í sendiherrabústöðum. Þó allt þurfi að vera í hófi þá er það samt almennt þannig að reynt er að hafa þar aðstöðu til taka á móti gestum og hafa þar einhverja starfsemi þannig að húsnæðið er ekki bara sendiherrabústaður heldur í raun og veru líka ákveðinn móttökustaður og andlit viðkomandi ríkis út á við á þeim stað. Það er að sjálfsögðu alltaf álitamál hvort eigi að reyna að eiga slíkt húsnæði eða leigja það. Leiga er mjög dýr í miðborgum stórborga þar sem sendiráð okkar eru. Ef um er að ræða húsnæði af svipaðri stærð og þarna á í hlut þá er ég ekki viss um að það spari mikla peninga. Það má ekki gleyma muninum. Þarna er þó til staðar eign á móti. Það er ekki verið að kasta þessum peningum út um gluggann heldur er verið að kaupa eign. Ef það er allt saman gert af ráðdeild og menn kunna vel á þá hluti á auðvitað að hafa í huga að þeir fjármunir eru vísir, hvernig sem hlutirnir þróast. Umtalsverðir fjármunir hafa verið innleystir með sölu bústaða, t.d. í London, New York og Kaupmannahöfn. Ætli það nálgist ekki 1,5 milljarða sem losaðir hafa verið í söluhagnað af bústöðunum að frádregnum kostnaðinum við að kaupa íbúðir á móti, a.m.k. í London og Kaupmannahöfn þar sem það hefur verið gert. Yfir þetta allt geta hv. þingmenn farið betur. Ég get alveg fullvissað menn um að fjármálaráðuneytið samþykkir ekki slíka gjörninga fyrr en að vel athuguðu máli og við höfum sent menn á vettvang til að meta þegar 

Frú forseti. Ég ætla að segja hæstv. fjármálaráðherra að ég gleðst yfir þeim afgangi sem er á fjáraukalögum og þó að hann sé til kominn vegna vaxtalækkunar og vegna Avens-samkomulagsins þá gleðst ég engu að síður. Þetta léttir okkur baráttuna í framhaldinu. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra, af því að ég er illa brenndur af dæmi sem heitir Harpa og var laumað inn í 6. gr. heimildir: Hvað er á bak við 6. gr. heimildirnar sem hér er talað um, t.d. að auka hlut ríkissjóðs í Farice? Af hverju eru ekki nein efri mörk á því? Geta þau verið hver sem er? Eins skal leggja bönkum og sparisjóðum til aukið fé. Það vantar allar tölur þar. Svo á að heimila Landhelgisgæslunni að leigja hentuga björgunarþyrlu, þar vantar líka tölu. Mér finnst eðlilegt að þarna kæmu fram tölur, sérstaklega vegna þess að það er ekki nema tveir og hálfur mánuður eftir af árinu þannig að það hlýtur að liggja fyrir hvað stendur til með þessi kaup. Og ef menn ætla að kaupa 60% af eignarhlut Reykjavíkurborgar í Miðbæjarskólanum þá vantar þar líka efri mörk á hvað það má kosta. Sumt af þessu geta verið mjög stórar tölur eins og að leggja bönkum og sparisjóðum til fé. Ég hef ekki hugmynd um það, eru þetta 100 milljónir, 10 milljarðar eða hvað er þetta? Svo vildi ég spyrja um lífeyrisskuldbindingar og eftirlaun sem fært er undir fjármálaráðuneytið. Það eru eftirlaun til fyrri starfsmanna ríkisbanka. Óskað er eftir 50 millj. greiðsluheimild í þennan lið vegna skuldbindingar fyrrum starfsmanna Landsbanka hf. Það er þá um að ræða bankastjóra, aðstoðarbankastjóra og maka þeirra. Lá þetta ekki fyrir þegar fjárlög fyrir árið 2010 voru samþykkt?

Frú forseti. Það er gott að hv. þingmaður er mér sammála um að það sé þó ástæða til að gleðjast yfir því, þó lítið sé, að hallinn verður minni vonandi á þessu ári heldur en fjárlög gerðu ráð fyrir, með sama hætti og hann varð minni á árinu 2009 en fjárlög gerðu þá ráð fyrir. Það munar um 32 milljarða kr. betri afkomu á árinu 2009 og aftur tæplega 29 milljarða betri afkomu á þessu ári. Þá erum við komin með 60 milljörðum minni skuldir vegna uppsafnaðs hallareksturs ríkissjóðs á þessum tveimur árum og það dregur í, vaxtakostnaðurinn og að endurgreiða 60 milljarða eins og hv. þingmaður veit. Varðandi heimildir til að auka hlutafé í fyrirtækinu Farice þá er það sett fram með venjulegum hætti í heimildargrein en fjárhæðir liggja alveg fyrir og hv. þingmenn geta skoðað þær. Ég man ekki hvað kemur nákvæmlega fram í greinargerð en þar er um að ræða endurfjármögnun í samstarfi við hinn kjölfestueigandann sem eftir mun standa í Farice en það er Landsvirkjun. Ríkið og Landsvirkjun munu þannig að uppistöðu til eiga fyrirtækið sem á og rekur sæstrengina til og frá landinu. Færeyingar kaupa væntanlega sinn hlut út og hverfa úr samstarfinu þannig að íslenska ríkið eða ríkið og Landsvirkjun munu halda þær eignir. Varðandi bankana held ég að hv. þingmaður hljóti að átta sig á því að það er ákaflega erfitt að svara því nákvæmlega á þessu stigi. Eins og ég hef sagt, í ljósi genginna dóma Hæstaréttar um gjaldeyrislán, þá er langlíklegast að sú fjárhæð verði á bilinu núll og vonandi ekki meira en fáeinir milljarðar kr. í mesta lagi. En það er ekki hægt að útiloka að ríkið sem ábyrgur eigandi að þeim fjármálastofnunum sem það hefur endurreist og á, geti þurft að standa við bakið á þeim til að tryggja þeim fullnægjandi eigið fé. Leiga á þyrlu fyrir Landhelgisgæsluna er sömuleiðis afmörkuð upphæð og liggur nokkuð skýrt fyrir hvað rekstur slíkrar þyrlu kostar umfram þær fjárheimildir sem Landhelgisgæslan sjálf hefur 

Frú forseti. Við hljótum öll að gleðjast yfir því að afkoma ríkissjóðs er betri vegna þess að það lækkar vaxtabyrði framtíðarinnar sem veitir ekki af að lækka. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin en ég vil segja að það væri skemmtilegra að sjá ákveðnar upphæðir í þessum heimildum. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra til viðbótar. Nú er mikið rætt um skuldavanda heimilanna og mikið verið að vinna þar. Sérfræðingar eru að skoða kostnað við átta, níu leiðir, átta og hálf leið eða eitthvað svoleiðis. Ég vil spyrja hvort ekki sé gert ráð fyrir kostnaði í sambandi við þessa upplýsingavinnu fyrir nefndirnar, fyrir utan kostnaðinn sjálfan. Svo maður tali nú ekki um kostnaðinn ef menn skyldu detta niður á einhverja leið eins og almenna skuldaniðurfellingu sem hugsanlega gæti kostað ríkissjóð, í gegnum Íbúðalánasjóð og skaðabætur til lífeyrissjóðanna og til kröfuhafa bankanna, hugsanlega tugi milljarða eða hundruð. Er ekkert rætt um þetta í fjáraukalagafrumvarpinu? Þetta á vonandi að klárast fyrir áramót.

Frú forseti. Ég held að slíkir hlutir mundu væntanlega koma til umfjöllunar í tengslum við 2. eða 3. umr. fjáraukalagafrumvarps þegar niðurstaða lægi fyrir í því. Það eina sem ég gat sagt um málið á þessu stigi er að væntanlega þarf að koma til móts við vanda Íbúðalánasjóðs fyrir áramót með umtalsverðum hætti. Það gerir væntanlega enginn annar en eigandi hans. Ég veit ekki um neinn sjálfboðaliða sem er tilbúinn að leggja honum til aukið eigið fé eða hjálpa honum við að mynda fé til að leggja á afskriftareikning vegna áætlaðra tapa. Þar getur orðið um umtalsverðar fjárhæðir að ræða. Að sjálfsögðu verður jafnframt tekið mið af þeim niðurstöðum sem verða í sambandi við úrræði í þágu skuldugra heimila eftir því sem við á, hvort sem það varðar beint stöðu Íbúðalánasjóðs eða í gegnum skattkerfið eða með öðrum hætti. Varðandi lífeyrisskuldbindingarnar og eftirlaun fyrrum starfsmanna ríkisbanka sem hv. þingmaður spurði um og er rétt að færðar eru undir fjármálaráðuneytið, þá er það svo að því miður situr ríkið uppi með þær skuldbindingar. Ríkið hefur samið við nýju bankana um að annast greiðslurnar og mun lýsa kröfum í búin vegna þeirra skuldbindinga. Þetta er ein af allmörgum erfðasyndum frá einkavæðingu bankanna sem núna vakna til lífsins og þeir sem að þeirri aðgerð stóðu verða nú að horfast í augu við sjálfa sig. En hvernig var þetta gert? Það var gert þannig að bankarnir voru einkavæddir og þeim fylgdu skuldbindingar og ábyrgðir frá ríkinu sem ekki voru gerðar upp, svo sem á útlánum sjóða sem ríkið hafði yfirtekið og eftirlaunaskuldbindingum fyrrverandi yfirmanna. Það voru ekki bara málverkin sem fóru ókeypis þegar bankarnir voru einkavæddir heldur fylgdu skuldbindingar ríkisins sem vakna svo til lífsins aftur 

Forseti. Þar sem hæstv. fjármálaráðherra er í svo góðu skapi í dag held ég að það sé við hæfi að reyna að strjúka karlinum örlítið og þakka honum fyrir ágæta greinargerð við framlagningu fjáraukalagafrumvarpsins. Ég tek heils hugar undir að það er fagnaðarefni að sjá þær breytingar sem fjáraukalögin gera ráð fyrir varðandi þá áætlun sem við ætlum að reyna að vinna eftir og lýtur að því að ná fram jöfnuði í ríkisfjármálum. Að því leyti til getum við verið sammála um heildarmyndina og ég kem síðar að því hvernig mér hugnast sú mynd sem birtist mér að öðru leyti. Ég vil einnig taka undir þau sjónarmið sem komu fram hjá hæstv. ráðherra varðandi það með hvaða hætti einstakar stofnanir eru að taka sig á í rekstri sínum og ber að fagna því að stofnanir virðast vera að vanda sig meira, taka sig betur á og að við sjáum færri alvarleg tilvik í rekstri ríkisins en áður, færri tilvik sem bera þess merki að menn ráði ekki við þá stöðu sem þeim er ætlað að halda samkvæmt fjárlögum. Þetta er gleðiefni í frumvarpinu. Þegar maður skoðar hins vegar heildarmyndina og rýnir örlítið í það hvað það er sem gefur okkur þessa góðu niðurstöðu, þá er það í sjálfu sér ekki ýkja flókið. Það eru í megindráttum kannski fjórar stærðir sem leiða þetta af sér. Ef við horfum á tekjuhliðina fyrst, þá er þar um að ræða margumrædda sölu á eignarhluta Íslands í Lúxemborg, Avens-samkomulagið sem kallað er, upp á 19 milljarða, sem veldur því að tekjuáætlunin kemur betur út en ætlað var. Á gjaldahliðinni sjáum við síðan til muna lægri fjármagnskostnað eða vaxtagjöld en reiknað var með, upp á rúma 20 milljarða, og til viðbótar eru tvö tilfelli sérstaklega þar sem um er að ræða vanmat á fjárlögum ársins 2010, sem eru lífeyris- eða almannatryggingarnar upp á tæpan hálfan milljarð og Atvinnuleysistryggingasjóður upp á 1,5 milljarða þar sem útgjöldin verða minni en ætlað var. Þessir þættir eru burðurinn í því að við erum að sjá hér jákvæðari niðurstöðu en fjárlögin fyrir árið 2010 gerðu ráð fyrir, ekki þar fyrir að hér sé um að ræða einhver töfrabrögð við úrvinnslu mála, þvert á móti. En þegar ég horfi örlítið á greinargerðina með fjáraukalagafrumvarpinu og skoða sérstaklega töflu sem er að finna á bls. 54, sem er tafla um helstu þjóðhagsstærðir, þá renna dálítið á mig tvær grímur, sérstaklega miðað við þær umræður sem urðu hér í þingsal við framlagningu fjárlagafrumvarpsins um forsendurnar fyrir frumvarpi til fjárlaga ársins 2011 sem við erum að ræða nú um stundir í fjárlaganefndinni. Þegar maður skoðar þjóðhagsstærðirnar í spánni sem lágu til grundvallar fjárlögunum fyrir árið 2010 og svo endurskoðaða áætlun núna með fjáraukalögunum þá eru í þjóðhagsspánni gríðarleg frávik frá fjárlögum ársins 2010 í helstu lykilstærðum sem er full ástæða til að taka alvarlega. Við erum að sjá gríðarleg frávik í einkaneyslu þar sem var spáð samdrætti upp á 4,3% en hann verður til muna minni, 0,1%. Stærsta einstaka frávikið er í fjárfestingunni, menn gerðu ráð fyrir því að hún ykist um 4,8% en niðurstaðan verður neikvæðari sem nemur tæpum 20%. Og þetta er sá þáttur sem á að bera uppi hagvöxtinn í fjárlagagerðinni 2011. Ef við horfum síðan á launa- og verðlagsforsendur og lítum þar á ráðstöfunartekjur á mann sem dragast saman um 1% umfram það sem forsendur fjárlagaársins gerðu ráð fyrir og síðan kaupmátt ráðstöfunartekna sem dragast saman um rúmt 1% umfram forsendur fjárlaga ársins 2010 þá veltir maður fyrir sér hvað það er sem veldur því hvernig breytingin verður á samsetningu tekna í þeim fjáraukalagatillögum sem hér eru lagðar fram. Við sjáum að gert er ráð fyrir því að tekjuskattur einstaklinga og lögaðila dragist saman. Burðurinn í þessum breytingum liggur í breytingum á virðisaukaskatti og það er mjög einkennilegt að horfa til þess og spá í það hvað valdi því að virðisaukaskatturinn ber uppi þann tekjuauka sem er í fjáraukatillögunum umfram sölutekjur af eignum, á sama tíma og einkaneysla dregst saman, á sama tíma og ráðstöfunartekjur og kaupmáttur eru að rýrna. Hvað veldur því að virðisaukaskatturinn fer þetta langt fram úr áætlun? Í fljótu bragði koma tveir þættir upp í kollinn á manni þegar maður horfir á þetta. Í fyrsta lagi þær breytingar sem voru gerðar á virðisaukaskattinum, prósentan var hækkuð úr 24,5 í 25,5, en síðan má ekki gleyma því að gerðar voru breytingar á innheimtu virðisaukaskattsins þannig að hluti virðisaukaskatts ársins 2009 kemur inn í tekjur ríkisins í janúar 2010 vegna greiðslufrestaheimilda sem hófust í lok ársins 2008. Hinn þátturinn sem verður aldrei skýrður svo nokkru nemi getur legið í því að svört atvinnustarfsemi sé að aukast sem valdi því að virðisaukaskatturinn af seldri vöru sé að koma mun sterkari inn en menn gerðu ráð fyrir og það er erfitt að finna haldbærari skýringar á því. Þegar maður fer síðan að skoða þær breytingar sem liggja inni í þessu frumvarpi, sérstaklega gjaldamegin, þá byggja þær að stærstum hluta á ákvörðunum ríkisstjórnarinnar. Þó að menn nefni hér einstök atriði, eins og t.d. þennan margumrædda sendiráðsbústað, þá er um að ræða þannig stærð að það er óhjákvæmilegt að ræða þetta. Þegar við horfum í fjáraukatillögunum upp á að náttúruhamfarir hafi valdið ríkissjóði ófyrirséðu tjóni eða kostnaði upp á 800 millj. kr., sem okkur þykir vera gríðarlega há fjárhæð en er út af fyrir sig mjög vel sloppið, þá eru náttúruhamfarir af mannavöldum í sendiherrabústaðakaupum töluvert mörgum tugum milljóna króna dýrari en það. Auðvitað snerta þessar fjárhæðir fólk. En það eru kannski ekki bara stóru tölurnar, við getum t.d. líka litið á sérfræðikostnaðinn sem leiðir af þessu fjármálahruni. Við erum með gríðarlega háar tölur hér inni vegna sérfræðikaupa út af Icesave og þjóðaratkvæðagreiðslu vegna Icesave, en við erum líka með 230 millj. kr. sérfræðikaup vegna málefna sparisjóðanna. Það er töluvert há fjárhæð og við fáum ekki miklar skýringar á henni í því frumvarpi sem liggur fyrir. Væntanlega eigum við eftir að fá þær skýringar sundurgreindar og fá nánari útlistun á því hvar þessi kostnaður liggur. Þegar ég lít yfir þær heildarbreytingar sem gerðar eru á fjárlögunum þá eru þær af ýmsum toga sprottnar. Sumar er ekki hægt að flokka beinlínis undir ófyrirséð útgjöld heldur eru þetta ákvarðanir sem teknar eru af ríkisstjórn og síðan er óskað eftir því að Alþingi staðfesti þetta einhverjum mánuðum eftir að búið er að tilkynna um væntanleg útgjöld. Í því efni vil ég nefna þó ekki væri nema hið margumrædda kynningarátak í ferðaþjónustu, sem eru útgjöld upp á 350 millj. kr., það er bara eitt lítið dæmi. Þetta er sérstaklega umhugsunarvert einfaldlega vegna þess að mjög mikil samstaða hefur ríkt um það frá því að þetta áfall dundi yfir að reyna að auka agann í ríkisfjármálunum og flestir eru sammála um það að okkur miði eitthvað í rétta átt, en það er samt sem áður af nægu að taka. Ég vil nefna það sérstaklega að í langtímaáætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum á árunum 2009–2013 sem Alþingi hefur samþykkt er beinlínis kveðið á um það með hvaða hætti ætlast er til að ríkisstjórnin og þingið vinni. Með leyfi forseta, ætla ég að vitna beint til þeirrar samþykktar sem Alþingi hefur gert: „Einstakir ráðherrar geri ekki samkomulög eða gefi yfirlýsingar sem feli í sér útgjaldaskuldbindingar af hálfu ríkisins nema gert hafi verið sérstaklega ráð fyrir því að í fjárheimildum gildandi fjárlaga og fjármálaráðherra hafi fallist á skuldbindinguna.“ Við finnum því miður enn þá dæmi þessa í því frumvarpi sem hér liggur fyrir og ég vænti þess og vona svo sannarlega að þegar fram líða stundir fækki þeim enn meira en orðið er. Ég tel nauðsynlegt að benda á þetta hér, ekki síst í ljósi þess að það hefur líka verið lagt upp með þetta, m.a. af hálfu hæstv. fjármálaráðherra. Nefni ég í því dæmi ræðu hans við 1. umr. fjárlaga fyrir árið 2010 þar sem hann ræddi samskipti ríkisstjórnar, meðferð hennar á fjárlögum og samskipti við Alþingi. Með leyfi forseta, ætla ég að vitna til orða hæstv. ráðherra við þá umræðu: „Að sjálfsögðu kemur svo stór þáttur Alþingis og fjárlaganefndar Alþingis hér við sögu og mikilvægt að þar sé gott samstarf og greiðir gangvegir á milli þannig að Alþingi geti fylgt fram sínu nauðsynlega eftirlits- og aðhaldshlutverki auk þess að vinna að fjárlagafrumvarpinu sjálfu eftir að það kemur í þess hendur.“ Hvernig hefur þetta gengið? Við erum hér búin að fá skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga fyrir tímabilið janúar til ágúst. Þar koma fram enn eina ferðina, þrátt fyrir allt sem á undan er gengið, töluvert alvarlegar athugasemdir, sérstaklega á því sem lýtur að uppsöfnuðum halla stofnana. Ég vil, forseti, leyfa mér að nefna sérstaklega 2. tölulið í ábendingum Ríkisendurskoðunar þar sem fjallað er um að það þurfi að taka á uppsöfnuðum halla stofnana. Ríkisendurskoðun, sem starfar í umboði Alþingis sem eftirlitsaðili með framkvæmdarvaldinu, fullyrðir að það verklag sem þarna er viðhaft brjóti í bága við lög. Við höfum dæmin fyrir framan okkur, m.a. hvernig leyst var úr skuldavanda eða halla Landspítalans með 2,8 milljarða lántöku. Þess sér ekki stað hér inni með hvaða hætti Landspítalanum er ætlað að að taka á þessu máli og ég sé að þess er heldur ekkert sérstaklega getið í þeim texta sem hér liggur fyrir hvernig fara skuli með þetta mál. Þó að ég sé að ræða þetta sérstaklega þá verða menn að hafa í huga að þetta er ákveðið fordæmi sem gefið er gagnvart öðrum sem eru með miklu minni halla en hljóta eðlilega að sækja um sams konar fyrirgreiðslu. Ég get vitnað til nýlegra dæmis sem eru yfirlýsingar heilbrigðisráðherra við framlagningu frumvarps til fjárlaga 2011 þar sem gefið var í skyn að hæstv. ráðherra áskildi sér allan rétt til þess að koma með breytingartillögur við frumvarpið. Hvað þýðir þetta? Menn eru að gefa lausan taum. Ég ætla ekki að fara mikið lengra í þetta dæmi um samskipti Alþingis og ríkisstjórnar nema nefna hér í lokin eitt leiðinlegasta dæmi sem ég hef séð og það var þegar fyrrverandi heilbrigðisráðherra talaði um bullið í Ríkisendurskoðun og vísaði allri ábyrgð á tillögugerð ráðuneytisins varðandi málefni eða framkvæmd fjárlaga gagnvart Sjúkratryggingum Íslands til fjárlaganefndar og Alþingis. Þannig ganga hlutirnir ekki. Það er ekki hægt að ætlast til þess. Fjárlaganefndin verður að kalla eftir með mun ríkari hætti við stofnanir og ráðuneyti hvernig þau ætla sér að ná fram þeim tillögum sem lagðar eru fram í fjárlögum ársins 2011 ef við í fjárlaganefndinni eigum von á því að fá slíka blauta tusku í andlitið í hvert sinn sem ráðherra er staðinn að verki og honum stillt upp við vegg með að þær tillögur sem hann hefur lagt til við Alþingi eigi sér enga stoð, eins og raunar var bent á í sambandi við fjárlagagerð ársins 2010.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka það fram, svo að það fari ekki á milli mála, vegna þess að hæstv. ráðherra var svona frekar úrillur hér áðan, að ég fagna niðurstöðunum í frumvarpinu. Við erum að laga tekjur ríkissjóðs og breyta hallanum um tugi milljarða. Það er mikið fagnaðarefni í því erfiða og stóra verkefni að ná niður halla ríkissjóðs. Það er meginmálið að ná hallanum niður því að öðruvísi getum við ekkert vaxið í framtíðinni, og það háir okkur. Í fjárlagafrumvarpinu árið 2011 er meira að segja gert ráð fyrir að við séum að greiða 15% af heildartekjunum bara í vaxtagjöld. Það sjá það allir að það er að sjálfsögðu mikilvægasta verkefnið að við náum utan um fjárlagahalla ríkisins. Ég fagna því líka, og það kom fram í máli hæstv. ráðherra, að margar stofnanir hafa verið að standa sig mjög vel. Það er mikið fagnaðarefni, það er mikill bati frá því sem verið hefur. Þó að ákveðin vandamál séu enn til staðar, sem eru að sjálfsögðu ekki óviðráðanleg, eru það samt stærstu póstarnir sem gera það að verkum að við náum þetta langt núna, eins og hæstv. ráðherra fór líka inn á í ræðu sinni, þ.e. annars vegar sala eigna upp á tæpa 20 milljarða og hins vegar lægri vaxtagjöld upp á 20 milljarða. Ég hef hins vegar miklar áhyggjur af þeirri þróun sem er að verða í skatttekjum. Ef við förum lauslega yfir það þá skila við endurskoðunina á fyrstu átta mánuðum, þ.e. í janúar til ágúst, hefðbundnar skatttekjur ekki því sem til var ætlast. Ég vil nefna örfá atriði. Við erum annars vegar með skatta á einstaklinga sem fyrstu átta mánuðina eru 4,6 milljörðum undir áætlun. Það var dálítið merkilegt sem gerðist, eftir fyrstu sjö mánuðina var þetta 3,1 milljarður. Þetta hafði vaxið hægt og sígandi í hverjum mánuði en síðan kemur alveg gríðarlegt fall á einum mánuði upp á 1,5 milljarða, þ.e. breyting um 50% á einum mánuði. Nú þekki ég þetta ekki til hlítar. Ef hæstv. ráðherra gæti upplýst mig um hvað olli þessu yrði ég mjög þakklátur fyrir það. Til viðbótar fellur virðisaukaskatturinn, sem á þessum fyrstu sjö mánuðum, þ.e. 1. janúar til loka júlímánaðar, hafði verið kominn í rúma 6 milljarða í plús, á einum mánuði um 3,5 milljarða og fer niður í 2,5 milljarða í plús. Þetta sló mig þegar ég var að skoða þetta, þessi kúvending á einum mánuði. Af þessu hef ég verulegar áhyggjur og leyni því ekki. Ef maður skoðar tekjugrunn ríkisins, þ.e. þessar hefðbundnu skatttekjur, hefur orðið gríðarleg breyting þar á tveimur árum, að sjálfsögðu í kjölfar hrunsins. Þessar hefðbundnu tekjur hafa dregist mjög saman á sama tíma og tekjur margra eru atvinnuleysisbætur og greiðsla séreignalífeyrisins og örorkubætur og alls konar bætur sem eru orðnar um 20 eða 25% af heildartekjunum í stabbanum. Ég hef verulegar áhyggjur af þessu. Að sjálfsögðu vona ég að áhyggjur mínar séu óþarfar en eigi að síður verðum við að horfa á myndina í heild sinni. Þetta veldur mér áhyggjum. Eins og ég kom hér inn á áðan eru þessir hefðbundnu rekstrarliðir, þ.e. stofnanirnar og annað þar fram eftir götunum, á sæmilega góðu róli. Þeir stærstu póstar sem skapa þetta eru sala eigna, sem ég set ákveðið spurningarmerki við, eins og ég gerði í andsvari við hæstv. ráðherra - að vera að tekjufæra 17,5 milljarða sem á að greiða til baka með skuldabréfi til 15 ára inn á eitt ár. En látum það liggja milli hluta. Það er kannski ekki aðalatriði málsins hvort það er gert með þessum hætti eða öðrum, heldur að draga fram þá mynd sem við erum að fjalla um í dag, varpa á hana réttu ljósi. Ég er einungis að gera það þess vegna. Ég ætla ekki að stofna til deilna við hæstv. ráðherra um það að hann tekjufæri þetta á þessu eina ári en ég vil bara benda á heildarsviðsmyndina. Það sem skapar vaxtagjöldin er í fyrsta lagi að gengið styrkist í staðinn fyrir að veikjast eins og reiknað var með í forsendum fjárlaga. Það eru líka lækkandi vextir í heiminum sem gera það að verkum að við spörum vaxtagjöldin þess vegna. Við höfum ekki heldur þurft að draga á allar þær erlendu lánalínur sem lagt var upp með í fjárlögum ársins 2010. Við þekkjum öll, og þarf ekki að fara að ræða það mjög djúpt, hinar svokölluðu Icesave-deilur, en að hluta til er það vegna þeirra deilna sem við drógum seinna á lánin. Og við þekkjum öll þann þrýsting og það óréttlæti sem beitt var af þeim ríkjum, bæði Evrópusambandinu og Bretum og Hollendingum, þegar verið var að fá okkur til að skrifa undir þann ömurlega samning. Það er eitt af þeim atriðum sem hefur áhrif á vaxtagjöldin, að þau eru lægri. Mig langar aðeins að koma inn á vaxtabæturnar í sambandi við tekjur ríkissjóðs. Í ljós kemur að vaxtatekjurnar - og það er þessi stóri liður sem hækkar hér milli ára, hækkar um 1,7 milljarða, frá því sem gert var ráð fyrir í áætlun í fjárlagafrumvarpinu 2010, þ.e. hækkun á greiðslum sem fara til vaxtabóta til einstaklinga eða fjölskyldna. Þar kemur fram, og er vitnað til þess í textanum, með leyfi forseta, að 1.726 millj. kr. fjárheimild dugi fyrir útgjöldum: „Þessi veikleiki í forsendum fjárlaga er talinn skýrast aðallega af vanmati á áhrifum af því að skuldir heimilanna hafa farið vaxandi á sama tíma og tekjur þeirra hafa lækkað.“ Ég er mjög hugsi yfir því, þó að ég ætli ekki að fara út í miklar pólitískar deilur við hæstv. ráðherra um það, hvort allir séu jafnsannfærðir um að æskilegt hafi verið að fara í þessar gríðarlegu skattahækkanir á sínum tíma. Ég er með alveg skýra skoðun á því, ég tel að það hafi verið misráðið. Það sýnir sig til að mynda í þeim skekkjum sem verða hér, upp á 1,7 milljarða í vaxtagjöld til fjölskyldnanna. Það sýnir sig líka í því sem er að gerast. Það er mjög óeðlilegt, ef menn fara að skoða það, að á sama tíma og skatttekjur einstaklinga eru að minnka snarlega er kaupmáttur að aukast, meira en gert var ráð fyrir í forsendum frumvarpsins, hann er meiri en gert var ráð fyrir. Og veltuskattarnir eru líka að aukast, þ.e. virðisaukaskatturinn. Er eitthvert samhengi þar á milli? Á sama tíma og við höfum minni skatttekjur aukast tekjurnar í veltusköttum og kaupmáttur er ekki eins lágur og reiknað var með, hann er skárri. Þegar farið var í allar þessar skattahækkanir var varað við því að hugsanlega mundi svört vinna færast í vöxt. Nú er ég bara að hugsa upphátt og spyr: Er þetta staðfesting á því? Ég ætla ekki að fullyrða að svo sé en mér finnst þetta ákveðin vísbending í þá átt að þau varnaðarorð hafi verið orð að sönnu, að það hafi verið misráðið að fara í þessar gríðarlegu skattahækkanir á sínum tíma. Við erum alltént sammála um að á þenslutímanum átti ekki að lækka skatta og því hlýtur lögmálið líka að virka á þann veg að á samdráttartímum og erfiðleikatímum á ekki að hækka þá. Öðruvísi er ekki neitt samhengi í þessari umræðu. Ég tel því að skattahækkanirnar hafi verið misráðnar og líka í ljósi þess, og það kemur fram í fjárlagafrumvarpinu, að á sama tíma og skuldavandi heimila hefur aukist hafa tekjur heimila lækkað. Ég geri mér fulla grein fyrir því að fólk hefur misst vinnu eða yfirvinnu, var yfirborgað og þar fram eftir götunum, auðvitað spilar þetta allt saman, þetta er ekki alveg svart og hvítt, en ég held að þetta sé ákveðin skýring á þessum hlutum. Virðulegi forseti. Mig langar líka að rifja upp, og það er ágætt að gera það annað slagið, það fennir svo fljótt yfir hjá manni, að við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2010 lögðum við á skatt fyrir fram fyrir árið 2011, 2012 og 2013, 1.200 milljónir á ári, sem greiða á til baka árið 2014. Þannig að við erum líka að taka dálítið fyrir fram, á þessu þriggja ára tímabili eru það 3,6 milljarðar. Við skulum líka vera meðvituð um að við erum að taka dálítið fyrir fram til að rétta okkur af núna. Síðan er það þessi margfrægi sendiherrabústaður sem ég kom aðeins inn á í andsvari við hæstv. ráðherra hér áðan. Það stóð í fjáraukalagafrumvarpinu, og ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að skoða það, að bústaðurinn ætti að kosta 835 milljónir og 35 milljónir að laga hann, þ.e. 870 milljónir. Við fengum síðan blað frá utanríkisráðuneytinu í morgun þar sem fram kemur að þessi bústaður kostar 913,4 milljónir. Miðað við þær upplýsingar sem við fengum í morgun eru þessar tölur ekki réttar í fjárlagafrumvarpinu. Ég hvet hæstv. ráðherra til að skoða það, á meðan málið er í meðförum þingsins, til að hægt sé að leiðrétta það ef þetta er rangt. Ég verð hins vegar að ítreka að mér finnst það algjörlega óskiljanlegt að kaupa þurfi eitt stykki sendiherrabústað fyrir 913 milljónir. Ég skil það bara ekki og lái mér hver sem vill. Hæstv. ráðherra svaraði því hér áðan að ekki væri hægt að setja þetta í það samhengi að leigan, sem áætlað er að verði 25 milljónir - eins og málin eru í dag er sjö mánaða leiga 15 milljónir; og þá þurfi að vera með stærra húsnæði með veislusal og þar fram eftir götunum. Það getur vel verið. En hefði nú ekki verið ráð að gera samning við eitthvert hótel með móttökusal til að sjá um veitingar og annað ef sendiráðin efna til veislu? Ég held að það hljóti að vera hagkvæmara. Ég er alveg sannfærður um það. Það þarf enginn að segja mér að í þeim sendiherrabústað sem er til leigu núna sé ekki hægt að taka á móti nokkrum einstaklingum og vísa þeim til stofu og halda fundi. Niðurstaðan er hugsanlega sú að það hefði verið mikið hagkvæmara að leigja bara sal og gera samning og þá má líka hafa í huga að á fundum í fjárlaganefnd með utanríkisþjónustunni, utanríkisráðuneytinu, hefur verið lagt til að úr öllu svona verði dregið og reynt að minnka þetta allt saman, allar ferðir og allar veislur, eins og hægt er. Þó að menn fái þarna mismun upp á 850 milljónir, við að selja annan og kaupa hinn, hefði verið skynsamlegra að gera þetta eins og ég var að benda á. Mig langar líka aðeins að koma inn á liðinn ófyrirséð útgjöld hjá fjármálaráðuneytinu upp á 5 milljarða. Ég sagði strax í fyrra, þegar þetta var sett inn, að ég væri mjög hlynntur þessu. Þetta er mjög skynsamlegt vegna þess að það gefur okkur borð fyrir báru í fjárlögunum. Auðvitað kemur alltaf eitthvað upp á og það í báðar áttir. En það er samt betra að hafa borð fyrir báru, að hafa það í fjárlögunum, þannig að við séum með raunhæfari niðurstöðu. Ég tel þetta mjög skynsamlegt og minni á að það er nauðsynlegt að setja strangar reglur um þetta þannig að við þurfum ekki að vera að kýta um einstaka atriði, hvað eigi að fara þarna inn og hvað ekki. Ég tel hins vegar að í þessum fjáraukalögum sé til að mynda einn liður sem ætti að vera þarna, sem er t.d. hækkun um 90 milljónir vegna sjúkraflutninga. Það er kjarasamningsákvæði, ég teldi að það ætti að vera þarna inni. En það skiptir ekki alveg höfuðmáli. Aðalatriðið er að ég er mjög sáttur við þetta og sammála hæstv. ráðherra um að þetta sé þarna inni. Við þurfum bara að skerpa aðeins á reglunum þannig að menn hafi alveg skýrar reglur um það hvernig á að framkvæma þetta. Að lokum vil ég geta þess, og ég ítreka það svo að það fari ekki á milli mála, að ég er mjög ánægður með að niðurstaðan er þessi, mun skárri en lagt var upp með. Ég tek undir það sem hæstv. ráðherra sagði að margar stofnanir standa sig mun betur en verið hefur, enda kannski kominn tími til. Ég vara hins vegar við þeim stóru breytum sem ég fór yfir áðan, að það eru svokallaðar einsskiptisaðgerðir sem hugsanlega koma okkur ekki að gagni eftir ár.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir málefnalegar og góðar ræður og ágætar ábendingar sem þeir komu með, margar hverjar. Varðandi það sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi um forsendurnar þá höfum við svo sem rætt dálítið um það áður, ekki síst við 1. umr. fjárlagafrumvarpsins. Ég skil að sjálfsögðu vel að hv. þingmenn hafi áhyggjur, þær hef ég sjálfur. Maður rýnir í þessar tölur og reynir að átta sig á því hvað liggi á bak við, t.d. þessar lágu tölur um fjárfestingu. Reyndar er það nú svo að þegar spáð er í ýmsar vísbendingar eru þær stundum svolítið misvísandi. Ég á enn eftir að sjá að bæði samdráttur í landsframleiðslu og að þessi lága fjárfestingartala reynist rétt þegar upp er staðið. Ég nefndi þar einfaldlega sem rök að þegar maður skoðar ýmsar vinnumarkaðstengdar upplýsingar og atvinnuástandið ætti staðan í raun og veru að vera verri ef fjárfestingar hefðu dregist jafnharkalega saman og þessar spár gerðu ráð fyrir. Ef skoðaðar eru tölur um innflutning á hrávörum og fjárfestingarvörum hefur verið umtalsverður innflutningur og nokkur aukning á þeim liðum allmarga undangengna mánuði sem ættu þá a.m.k. að vísa til einhverra aukinna umsvifa í framhaldinu en ekki benda til jafnmikils hægagangs á þessu sviði og ætla mætti af spám. Það verður fróðlegt að sjá uppgjör þriðja ársfjórðungs er það kemur, sérstaklega held ég þó að fróðlegt verði að sjá vinnumarkaðsupplýsingar sem eru væntanlegar á næstu dögum. Þær eru kannski ekkert síður góður mælikvarði en veikburða tilburðir til að meta heildarumsvif í hagkerfinu og þróun landsframleiðslu í punkti eins og sagan sýnir okkur að er mjög erfitt. Jafnvel þó að við fengjum góðar fréttir, við erum alltaf að bíða og vona, um að viðsnúningur væri nú að verða sem við höfðum ástæðu til að ætla að væri byrjað að glitta í miðað við mat Hagstofunnar á þjóðarframleiðslu, bæði á fjórða ársfjórðungi 2009 og fyrsta ársfjórðungi 2010, sem síðan var leiðrétt niður á við, vitum við að við yrðum að taka þeim með fyrirvara. Ég held því að reynslan sýni okkur að við verðum að taka bæði góðum fréttum og slæmum með ákveðnum fyrirvörum vegna þess að matið er svo erfitt í samtímanum. Þegar maður fer yfir hvernig Hagstofan eða spáaðilar hafa smátt og smátt leiðrétt, jafnvel nokkur ár aftur í tímann, útreikninga sína á því hvernig þjóðarframleiðsla þróaðist nákvæmlega á einstökum ársfjórðungum eða að meðaltali yfir ár í heild er það mjög fróðleg lesning. Einna hrottalegast var útslagið á árunum 2006 og 2007 eins og kom fram í þeim tölum sem ég fór yfir áðan þegar bornar voru saman tillögur fjáraukalaga við fjárlög yfirstandandi ára 2006 og 2007, t.d. hvað varðar tekjur, svo maður tali nú ekki um niðurstöður ríkisreiknings síðar. Ef ég man rétt þá var það þannig á árinu 2006 að lengi framan af var nánast engum vexti spáð í landsframleiðslu. Þá spá hefur forveri minn væntanlega haft í höndunum þegar hann saumaði saman fjárlög fyrir árið 2007. Síðan þegar upp var staðið varð niðurstaðan 6% í plús, frá spá um 0,5%–1%. Mönnum er því nokkur vandi á höndum þegar hlaupið er svona mikið á þessu. Að lokum er það baksýnisspegillinn sem segir okkur smátt og smátt nákvæmlega hvernig hlutirnir þróuðust í tíma þegar öll kurl eru komin til grafar. Í öðru lagi um það sem hv. þingmaður nefndi, um lögfræðikostnað og ýmsan kostnað sem tengist úrvinnslu á hruninu, málefnum fjármálastofnana og öðru slíku, er alveg rétt að þetta eru háar tölur sem við Íslendingar erum nú kannski ekki mjög vön, en maður hefur lært hratt á umliðnum missirum að erlendir lögfræðingar og erlend ráðgjafarfyrirtæki eru ekki ókeypis. Það er í tísku að vantreysta sjálfum okkur og eigin fagmönnum og segja: Við skulum fá einhverja útlendinga til að gera þetta fyrir okkur. Það getur oft verið gott að styðjast við slíka sérfræðiþjónustu, en hún er ekki ókeypis. Það er mikilvægt að menn hafi það í huga. Meira að segja Alþingi þarf að muna eftir því, ef ég man rétt er hér „lítill“ reikningur sem  Rétt er að það komi fram að kostnaðurinn vegna sparisjóðanna, þessar 230 millj. kr., er í reynd ýmiss konar lögfræðiráðgjöf og sérfræðiþjónusta sem tengist meiru en bara sparisjóðunum, þ.e. minni fjármálastofnunum. Ég held að rétt hafi verið að því staðið að fá þá reyndu sérfræðinga sem voru orðnir þaulkunnugir aðstæðum hér á landi og höfðu aðstoðað við samningagerðina milli gömlu og nýju bankanna, þ.e. fyrirtækið Hawkpoint sem hefur verið aðalráðgjafi okkar í þessu máli áfram. Nú er þessi kostnaður færður á ríkið vegna þess að sú leið er ekki í boði sem þá var, að í raun og veru tóku fjármálastofnanirnar sjálfar á sig obbann af þeim kostnaði og hann kom þar af leiðandi ekki inn í bókhald ríkisins því að þá hefðu menn séð háar tölur, skal ég segja ykkur. Menn hefðu séð háar tölur ef við hefðum orðið að taka inn á fjárlögin allan kostnaðinn sem var af samningagerðinni milli gömlu og nýju bankanna. Um 350 milljónirnar í markaðsátak, sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi sömuleiðis, varð niðurstaðan sú að taka þær af óráðstafaða liðnum vegna þess að það var algerlega tilfallandi óvæntur kostnaður sem menn ákváðu að ráðast í. Þetta var framlag á móti sömu fjárhæð frá greininni sjálfri. Ég tel að vel hafi tekist til. Þrátt fyrir að það sé rétt sem hv. þingmaður Kristján Þór Júlíusson segir, að ákveðnir liðir tengist ákvörðunum sem ríkisstjórnin hafi tekið, vil ég meina að þeir séu satt að segja afar fáir. Stór hluti af þessu er vegna ákvarðana sem Alþingi hefur tekið, eins og að halda þjóðfund, stjórnlagaþing og hvað það nú er. Við mætum því þá með tillögum um útgjöld í staðinn. Satt best að segja hefur að langmestu leyti tekist að mæta öllum ófyrirséðum útgjöldum, annars vegar með því að bókfæra þau gjöld á óráðstafaða liðinn og rækilegar töflur sýna þá sundurliðun á bls. 59, ef ég man rétt, og hins vegar hefur það takmarkaða fé sem er á ráðstöfunarlið ríkisstjórnar dugað til að mæta slíku. Um mjög óverulegar fjárhæðir er að ræða. Ég leyfi mér að fullyrða að þetta er með því allra minnsta sem tekið hefur verið í fjáraukalög frá löngu árabili af slíku tagi, enda hefur verið staðið mjög fast á bremsum gagnvart öllum nýjum útgjöldum og almennt ekki neinu slíku verið hleypt í gegn. Ekki hefur verið orðið við fjölmörgum óskum sem auðvitað koma um auknar útgjaldaheimildir vegna margra brýnna og þarfra málefna. Almennt var góð samstaða í ríkisstjórn um að standa fast á bremsunum í þeim efnum og ég og forsætisráðherra höfum sameinast um að reka mjög aðhaldssama stefnu. Ég ætla í sjálfu sér ekki að blanda mér í það sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi í samskiptum fyrrverandi heilbrigðisráðherra og Ríkisendurskoðunar. Um það talar bara hver fyrir sig. Ég verð reyndar að segja úr því að það ber á góma að ég er undrandi á því að Ríkisendurskoðun skuli ekki hafa farið í þá úttekt á Sjúkratryggingum sem fyrrverandi heilbrigðisráðherra eða heilbrigðisráðuneytið óskaði eftir snemma á þessu ári í samráði við fjármálaráðuneytið. Það verður að horfast í augu við að langalvarlegasti framúrkeyrsluliðurinn á fjárlögum eru sjúkratryggingarnar. Við vitum að á því eru ákveðnar skýringar. Menn geta sagt að það hafi að einhverju leyti verið fyrirsjáanlegt, en það er jafnalvarlegt í sjálfu sér fyrir því. Við náum ekki að hemja útgjöld Sjúkratrygginga eða ná utan um þau eins og tekist hefur á mörgum öðrum stöðum þar sem um krónískan hallarekstur hefur verið að ræða árum saman. Þar ber hæst þann mikla árangur sem náðst hefur hjá Landspítalanum, heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu og hjá fjölmörgum fleiri aðilum, sumum háskólanna sem voru í miklum erfiðleikum og mikilli framúrkeyrslu á undangengnum árum og hafa þeir að langstærstum hluta náð miklum árangri. Enn fremur er reynt er að koma til móts við aðila eins og kunnugt er með því að aðstoða þá við að takast á við uppsafnaðan skuldahala o.s.frv. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi nokkur atriði, þar á meðal sveiflukenndar tölur í innheimtu á einstökum tekjustofnum milli mánaða. Það er alveg rétt. Sumir mánuðir eru dyntóttari en aðrir í þeim efnum. Þó að reynt sé að leiðrétta með það í huga og tiltekin áætlun um tekjuinnstreymi sé sett upp eru alltaf talsverð frávik í henni. Það er auðvitað heildarútkoman sem skiptir mestu máli þegar upp er staðið. Ég ligg yfir þessum tölum þegar þær koma í hverjum mánuði og get hughreyst hv. þingmann með því að septembermánuður gaf ekki vísbendingu um að hlutirnir stefndu í einhverja verulega verri átt en ætla hefði mátt af ágústmánuði. Það virtist því nokkurn veginn aftur vera komið jafnvægi á í þeim efnum. Eðlilegt er að menn velti fyrir sér: Eru undirliggjandi breytingar að einhverju leyti að verða, eins og var nefnt t.d. að svört atvinnustarfsemi hefði aukist, að stærra neðanjarðarhagkerfi væri að myndast? Það gæti þá birst í því að beinir skattar væru veikari en ástæða væri til en það kæmi hins vegar fram í eyðslusköttunum af því að einhvers staðar ráðstafa menn þeim peningum sem þeir fá í hendur án þess að borga beina skatta af þeim. Ég hef ekki ástæðu til að ætla það. Þvert á móti hefur verið tekið á ýmsu í því skyni að reyna að tryggja að hlutir séu taldir fram. Ég bendi á þá virku aðgerð að hækka endurgreiðsluhlutfall virðisaukaskatts vegna endurbóta á íbúðarhúsnæði, sem reyndar var útvíkkað yfir í sumarhús og að hluta fasteigna sveitarfélaga, og núna með því að bjóða þeim upp á skattfrádrátt sem greiða launatekjurnar. Til samans ætti þetta að vera mjög virk aðgerð til að ná öllum slíkum umsvifum upp á yfirborðið. En menn hafa oft haft áhyggjur af því að hlutir fari að einhverju leyti fram hjá kerfinu sem og í ýmsum öðrum greinum. En um það er erfitt að segja fyrir. Við erum að stórefla skatteftirlit. Ég held að það sé þegar farið að skila árangri. Það er rétt og skylt að gera það við þessar aðstæður, sem og auðvitað endranær. Sem betur fer gerir þróun í rafrænum framtölum og öðru slíku skattinum kleift að færa talsvert til mannskap úr hefðbundinni handfjötlun pappíra og handvirkri úrvinnslu framtala yfir í að hafa meira eftirlit. Sameining skattsins í eitt umdæmi er tvímælalaust til bóta í þeim efnum. Hún býður upp á aukna sérhæfingu og verkaskiptingu sem getur verið mjög gagnleg í sambandi við skatteftirlit. Varðandi vaxtakostnaðinn og ádrátt á lánsheimildir okkar erlendis vil ég minna á að það hefur að aldrei staðið til að taka meira af þeim lánum eða taka þau hraðar en þörf er á, eins og við sýndum reyndar strax eftir fyrstu endurskoðun því að þá var ekki dregið að fullu á þann lánsrétt sem við öðluðumst vegna þess að gjaldeyrisstaða þjóðarbúsins var mjög góð. Það var ekkert sérstakt sem kallaði á að byggja forðann jafnhratt upp og lánsheimildirnar buðu upp á. Það sparaði vissulega vaxtakostnað. Með nákvæmlega sama hugarfari verða teknar ákvarðanir í framhaldinu um það í hvaða mæli, hversu hratt og hvenær lánsheimildirnar verða nýttar með það að marki að lágmarka fjármagnskostnaðinn. Allra síðast vil ég segja við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, um utanríkisþjónustuna, að ég bjó ekki til það fyrirkomulag, þann húsakost eða þau útgjöld sem þar eru. Ætli ég hljóti ekki að mega segja að ég hafi tekið það í arf eins og fleira. Það gildir um húsakostinn sem sums staðar var veglegur og það gildir líka um fjölda sendiherra sem hafa verið allmiklu fleiri en sendiráðin, eins og kunnugt er.

Virðulegi forseti. Ég vil ný byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir að hann gerði það sem margir aðrir ráðherrar gera ekki, hann svaraði öllum þeim spurningum sem beint var til hans í umræðunni, það er þakkarvert. Hann talar alltaf um arfinn sem menn fá en vil ég bara minna hann á að það er hæstv. fjármálaráðherra sem tekur ákvörðun um að kaupa þennan sendiherrabústað upp á 913 milljónir, það gerir það enginn annar. Það var meira að segja sett inn í fjáraukalögin eftir að búið var að undirrita samninginn þannig að það fer ekkert á milli mála. Þó að Alþingi hefði hugmyndir um að gera annað yrði að selja bústaðinn aftur því að það er búið að kaupa hann, það er aldrei að vita nema það verði gert. Ég treysti mikið á skynsemi alþingismanna. Hæstv. ráðherra upplýsti okkur um að tekjuhliðin í september væri ekki í sömu átt og í ágúst, eins og ég hafði áhyggjur af, ég fagna því. Mig langar hins vegar að velta því upp við hæstv. ráðherra hvort hann hafi ekki haft efasemdir um að fara í allar þessar skattahækkanir á einstaklinga í ljósi skuldavanda heimilanna, minni ráðstöfunartekna, plús það að í fjárlögunum fyrir 2010 er gert ráð fyrr meira atvinnuleysi en raunin er, sem er mikið fagnaðarefni. Það staðfestir hins vegar að færri gjaldendur greiða gjöld núna í fyrsta sinn í mjög langan tíma en við höfum verið að flytja út atvinnuleysi. Fólk fer úr landi. Síðan kemur hæstv. ráðherra og segir að búið sé að setja hellingspening í skatteftirlit og að breyta eigi tölvukerfunum vegna skattkerfisbreytinganna o.s.frv. Efast hæstv. ráðherra ekkert um að niðurstöðurnar út úr þessum skattahækkunum verði í raun neikvæðar? Ef við hefðum haft meiri tekjur á milli handanna væri skuldavandi heimilanna ekki jafnmikill, þá gæti fólk frekar séð sér farborða, plús það að þá gæti fólk farið að versla og skapa hagvöxt og atvinnu fyrir aðra.

Herra forseti. Ég vil nú segja við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson að ég held að heimildir hafi allar verið til staðar í lögum varðandi eignabreytingar í sendiherrabústöðum þannig að það þarf ekki að afla þeirra sjálfstætt núna. Það er hins vegar verið að sýna fjárhagslegu niðurstöðuna. Ef ég man rétt eru í fjárlögum yfirstandandi árs tilteknar heimildir til að selja og kaupa í staðinn ódýrara o.s.frv., gott ef þær voru ekki í fjárlögum ársins í fyrra líka. Svo geta menn endalaust velt því fyrir sér hvort þetta sé sú ráðstöfun fjár sem þeir vilja eða vilja ekki, en ég bendi á að það er þá hægt að selja bústaðinn. Hann er upp á nærri 900 milljónir. Ef menn telja sig ekki hafa efni á því að eiga hann á næsta ári er hægt að leita að leiguhúsnæði og selja hann. Það er ekki eins og þarna sé verið að henda peningum. Það er verið að festa þá í næstum helmingi ódýrara húsnæði en áður var og það sem ég hef aðallega áhyggjur af er hvort menn selji eignina á besta tíma. Þótt okkur langi til að innleysa söluhagnað vegna verðmætra eigna má auðvitað ekki selja nema fyrir það fáist fullnægjandi verð. Það er m.a. ástæða þess að sendiherrabústaðurinn í Washington hefur ekki verið seldur þrátt fyrir heimild þar um. Varðandi skattana og þá umræðu þarf nú aðeins meiri tíma en 49 sekúndur í það. Ég vil bara benda hv. þingmönnum á að með þeim breytingum sem gerðar voru í fyrra er rétt verið að halda í horfinu hvað varðar skatttekjur sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, það er nú allt og sumt. Álagning beinu skattanna tókst mjög vel. Það tókst að hlífa öllum sem eru með tekjur undir 5–7 milljónum á ári við skattahækkunum og reyndar greiða þessir hópar lægra hlutfall ráðstöfunar tekna sinna í skatta á árinu 2010 en árinu 2009. Það er fyrst og fremst hátekjufólkið sem greiðir eitthvað umtalsvert hærra hlutfall tekna sinna, enda er það væntanlega helst aflögufært. Hefðum við ekki farið í þær tekjuöflunaraðgerðir sem t.d. tryggingagjaldið og virðisaukaskatturinn skila væri hallinn á ríkissjóði 10–20 milljörðum meiri en ella stefnir í. Það er svo einfalt.

Virðulegi forseti. Ég sé að við hæstv. ráðherra verðum svo sem ekki sammála um hvort það hafi verið skynsamlegt að hækka skattana eða ekki, en látum það liggja milli hluta. Ég held hins vegar að menn skauti dálítið létt fram hjá þessu vegna þess að það bætir ekki neitt. Forseti ASÍ hefur t.d. bent á að skattahækkanirnar séu mun meiri núna en þeir 11 milljarðar sem talað er um vegna þess að ef maður tekur tillit til bæði þeirra bóta sem verið er að skerða, barnabóta, vaxtabóta og lífeyrisbóta sem eru ekki réttar tekjulega séð, er endalaust hægt að fara í þá umræðu. Ég er hins vegar sammála hæstv. ráðherra að við ræðum það ekki í einhverjum stuttum andsvörum. Hæstv. ráðherra talar um 6. gr., heimild um kaup og sölu á bústöðunum inni í þessu, en það er nú ekki aldeilis sami skilningurinn alls staðar þar. Það er kannski eitt af þeim málum sem við þurfum að skerpa á, þ.e. hver aðkoma þingsins er í því máli. Fyrir tveimur dögum síðan kom hingað maður úr fjármálaráðuneytinu sem hafði annan skilning á þessu, hann sagði að 6. gr. heimildin t.d. fyrir árið 2010 væri upp á 350 milljónir. Fyrir árið 2011 er hún 330 milljónir, samt eru þar heimildarákvæði sem skipta jafnvel tugum milljarða. Hins vegar benti þessi maður á að ef menn mundu þurfa að fara umfram þessar 330 þyrfti að fá sérstakt leyfi frá þinginu. Túlkunin er því önnur en framkvæmdin. Framkvæmdin hefur verið þannig í gegnum tíðina að menn líta á þetta sem innstreymissjóð. Í heimildargreininni fyrir árið 2011 er t.d. leyfi til þess að kaupa hverasvæðið við Geysi í Haukadal, þannig að það er endalaust hægt að tala í þá veru. Skilningur á lagagreininni, 6. gr. heimildinni, er allt annar en framkvæmdin hefur verið í gegnum tíðina. Ég vil benda á í þessari umræðu hvað það er mikilvægt að ná utan um þetta vandamál, t.d. fór eitt stykki tónlistarhús fyrir 40 milljarða inn í gegnum 6. gr. heimildina. Þess vegna eigum við að læra af því sem gerst hefur í fortíðinni og breyta þessu og láta það þá liggja alveg skýrt fyrir hver aðkoma Alþingis er að þessum fjárútlátum.

Herra forseti. Ég held að við séum öll sammála um þetta og þetta hefur svo oft verið rætt hér. Vítin eru til að varast þau, af því að hv. þingmaður nefnir tónlistarhúsið sem er sennilega frægasta dæmið sem fór af stað með þessum hætti. Menn hafa verið að reyna að taka sig á. Ég bendi á að áður en lagt var af stað og áður en nokkrar skuldbindingar féllu til með áformaða byggingu nýs Landspítala, voru sett hér lög um það, þannig að Alþingi rammaði það inn með lögheimildum að heimilt væri að fara í þann undirbúning. Auðvitað er það miklu vænlegri aðferðafræði og ég tek undir það, svo kemur málið aftur hingað. Sama á við um samgönguframkvæmdirnar. Hér voru sett sérstök lög sem heimila stofnun félaga til þess að annast um þær o.s.frv. þannig að sjálfsögðu er öll festa til bóta í þessum efnum. Ég tel að það sé nú allt að fara í rétta átt, samanber þó þann árangur sem er að nást, en það má gera betur. Ég vil svo segja að lokum, og væri nú gaman að hafa einhvern tímann tvo klukkutíma til að ræða um samspil skatta, hækkana, niðurskurðar og eftirspurnar í hagkerfinu og hvaða áhrif það hefur allt saman. Ég er ekki af þeim skóla sem trúir þeim kenningum að skatttekjur hafi sjálfkrafa kælandi áhrif á hagkerfið óháð því hverjar efnahagslegar aðstæður eru og óháð því hvað gert er með fjármunina. Ég held að það sé þvert á móti þannig eins og núna er, að ef þeirra er aflað frá aðilum sem hafa rúman fjárhag og þeir eru færðir í gegnum ríkissjóð og fara beint til ráðstöfunar aftur í gegnum samneysluna til greiðslu launa, kaupa á vörum og þjónustu, hafa þeir örvandi áhrif frekar en kælandi áhrif í hagkerfinu. Það er minn skóli í þessum efnum. Það er að sjálfsögðu háð eftirspurnarstiginu í samfélaginu og hvernig undirliggjandi aðstæður eru. Það er ekki náttúrulögmál. En ég er algerlega sannfærður um að við núverandi aðstæður hefur það frekar þau áhrif en hitt. Nærtækast er að benda á að ef það dregur úr sparnaði sem annars væri hjá þeim sem best standa, ef það færir fjármunina í umferð og fer til greiðslu launa, kaupa á þjónustu og vöru, hefur það frekar örvandi áhrif en kælandi.

Forseti. Ég þakka hæstv. sveitarstjórnarráðherra tækifærið til skoðanaskipta um þau mál sem eru nú á dagskrá. Ég spyr hæstv. ráðherra hvað sé fram undan hjá íslenskum sveitarfélögum í dag. Hvaða veruleiki bíður þeirra? Ef við skoðum fjárhagsstöðu þeirra eins og hún birtist okkur í fjárhagsáætlun þeirra fyrir þetta ár má gera ráð fyrir því að áætlun þeirra miði við að framlegð sveitarfélaganna verði um 10,6 milljarðar upp í vexti, afborganir og framkvæmdir sem má áætla að liggi nálægt rúmum 30 milljörðum kr. Launaliðir í rekstri sveitarfélaganna nema um 52% tekna og annar kostnaður eru rúm 42%. Það byggir á áætlunum sveitarfélaga fyrir árið 2010. Ég fullyrði að í mörgum tilfellum, sérstaklega hjá stærri sveitarfélögum, voru þær tiltölulega bjartsýnar. Staða þeirra í dag er þannig að 12 sveitarfélög hafa fengið bréf frá eftirlitsnefnd sveitarfélaga. Af 76 sveitarfélögum eru 22 með skuldsetningu í A-hluta sem er yfir 150% af skatttekjum. 38 sveitarfélög af 76 voru með taprekstur í reikningum sínum í A-hluta árið 2009. Það er engin furða þótt hæstv. ráðherra sé spurður um hvaða veruleiki og viðfangsefni hann telji að bíði íslenskra sveitarfélaga á árinu 2011. Eins og allt stefnir í gera sveitarfélögin ráð fyrir 8 milljarða tekjufalli hér um bil í rekstri sínum á næsta ári. Þær upplýsingar komu fram á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga sem haldin var í síðustu viku. Þá er ekkert annað fram undan en áframhaldandi hallarekstur, að menn fari að skuldsetja sveitarfélögin til þess að halda úti rekstrinum eða að skera mjög grimmt niður. Í því ástandi sem nú er gerir maður kröfu til þess að opinber stjórnvöld, ríki og sveitarfélög, hafi með sér mikið og öflugt samráð með hvaða hætti eigi að takast á við þann veruleika þannig að sé hægt að hafa einhverja stjórn á því hvernig þær óhjákvæmilegu breytingar sem eiga eftir að verða á grunnþjónustu sveitarfélaga muni eiga sér stað. Það gengur ekki, eins og virðist vera lagt upp með er samráðið um þessi mál sé lítið sem ekkert. Vissulega hefur farið fram á undanförnum missirum mótun ákveðinna verklagsreglna um fjármál sveitarfélaga. Sumum hættir til að segja að það sé gert til þess að koma böndum á slæma, óábyrga stjórn sveitarfélaga í landinu. Það er algjör misskilningur. Vinnan við setningu fjármálareglnanna hófst ekki fyrr en Samband íslenskra sveitarfélaga beitti sér fyrir því að sú vinna hæfist og þá með aðstoð fulltrúa frá hinum illræmda Alþjóðagjaldeyrissjóði. Öguð og formföst fjármálastjórn ríkis og sveitarfélaga er auðvitað markmiðið í þessum efnum. Til þess að sveitarfélögin ráði við verkefni sín er frumforsendan sú að ríkið gangi á undan með gott fordæmi og sýni það verklag af sér að hægt sé að treysta á það sem þar er gert. Ég vil nefna undir lok ræðu minnar tillögur sem sveitarfélögin hafa lagt fram við litlar sem engar undirtektir. Allt frá því í nóvember árið 2009 hafa sveitarfélögin varpað upp mögulegum breytingum á tímabundnum frávikum frá lögum og reglum til að létta af þeim þeirri pressu sem þau standa undir í þessum efnum. Það er ekki gert til þess að fækka eða draga úr þjónustu heldur til þess að gera sveitarfélögunum kleift að hagræða með öðrum hætti en lög segja fyrir um í dag. Það snertir 28. gr. grunnskólalaga og 26. gr. sömu laga sem ég geri ráð fyrir að ráðherra sveitarstjórnarmála sé fullkunnugt um. Á sama tíma og sveitarfélögin fá ekkert svar frestar ríkisvaldið gildistöku framhaldsskólalaga og lætur þar með annað ganga yfir sjálft sig en sveitarfélögin. Það er ekki spurning um að sveitarfélögin þurfi að skera niður en þau reikna hins vegar ekki með því að íbúarnir þurfi að nálgast heimaþjónustu eða grunnskóla með því að stíga upp í flugvél eða þyrlu. Ég spyr hæstv. sveitarstjórnarmálaráðherra hvort hann ætli sér að fljóta sofandi að feigðarósi eða taka stöðu með þeim 

Hæstv. forseti. Hvað er fram undan? spyr hv. þm. Kristján Þór Júlíusson. Ég þakka honum sérstaklega fyrir að hefja þessa umræðu. Það sama blasir náttúrlega við hjá okkur öllum, íslenska samfélaginu, að við stöndum frammi fyrir efnahagserfiðleikum. Það á við um ríkissjóð og það á við um sveitarsjóðina, allflesta, þótt ekki sé rétt að setja öll sveitarfélögin undir sama hatt hvað þetta snertir. Öll eiga þau í erfiðleikum en mismiklum þó. Ekki er alveg sanngjarnt að tala um samráðsleysi vegna þess að það sem vakti mest athygli mína við að koma inn á þennan vettvang sem ráðherra sveitarstjórnarmála er hve kröftugt samstarf ríkir um flesta málaflokka. Við erum t.d. að taka á málum sem lúta að endurskoðun tekjustofna sveitarfélaganna, síðan eru öll fjárhagsleg samskipti sveitarfélaga og ríkis einnig í endurskoðun þar sem m.a. er vikið að þeim þáttum sem hv. þingmaður bendir réttilega á, að skuldbindingar ríkisins í lögum og samningum sem það gerir hefur vissulega áhrif á fjárhagsútlát sveitarfélaganna. Þetta þarf að komast í betri farveg. Um það eru menn sammála. En hvað vakir fyrir ríkinu í þessum samskiptum? Jú, það er að halda eins vel utan um sveitarfélögin frá okkar hlið og við eigum kost á. Ég vil nefna þar t.d. flutning á málefnum fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga. Það er búið svo um hnútana við þennan flutning að ekki minni upphæð, svipuð eða ívið meiri upphæð en fer í þennan málaflokk nú hjá ríkinu fylgir með yfir til sveitarfélaganna, auk þess sem gert er ráð fyrir tímabundinni einskiptisupphæð til að kosta þennan flutning. Það má færa rök fyrir því að það hefði verið ódýrara fyrir ríkið að halda málaflokknum hjá ríkinu en að færa hann yfir. Það er hins vegar mat allra aðila sem koma að þessum málum eða allflestra að þeim sé betur borgið hjá sveitarfélögum en hjá ríkinu, að þjónustan við fatlaða verði betri fyrir bragðið og þess vegna er ráðist í þessar breytingar. Ýmsir þættir hafa verið til umræðu á vettvangi sveitarfélaganna. Ég nefni þar sérstaklega tryggingagjaldið sem var hækkað í tengslum við síðustu kjarasamninga, var fyrir ekki svo ýkja löngu 5,34%, fór upp í 7% og síðan 8,6%. Sveitarfélögin hafa óskað eftir því að ríkið haldi sig við það þak sem sett var í 7 prósentustigum en munurinn á milli 7% og 8,65% er um 1.400 millj. kr. Af hálfu fjármálaráðuneytisins var hins vegar alltaf bent á það að þetta væri tímabundin aðgerð. Sama gildir í reyndinni um aðra upphæð sem sveitarfélögin hafa óskað eftir umræðu um, þ.e. sérstakt gjald í jöfnunarsjóð. Það hefur verið við lýði allar götur frá 1999 og endurskoðað á hverju ári. Núna, við fjárhagserfiðleika ríkissjóðs, eru áhöld um hvernig haldið verði á málum en fjármálaráðherra hefur lýst því yfir á sameiginlegum fundi með sveitarfélögunum að þessu máli hafi ekki enn verið lokað. Þriðja atriðið sem ég vil nefna og hefur verið til umræðu hjá sveitarfélögunum er húsaleigubætur. Þar er vandinn mikill, einfaldlega vegna þess að fólk er að fara úr séreignarhúsnæði yfir á leigumarkað. Það kallar á aukin útgjöld þar. Talað hefur verið um að ríkið sé að draga úr þessu framlagi en staðreyndin er sú að ríkið mun standa við sinn hlut, 60% greiðsla í almennar húsaleigubætur. Út af standa þá sérstakar húsaleigubætur, það er nokkuð sem við eigum í vandræðum með. Ég vek hér athygli á þeim þáttum sem sveitarfélögin og fulltrúar þeirra hafa efnt til umræðu um á sameiginlegum vettvangi okkar að undanförnu, en öll þessi mál eru að sjálfsögðu í skoðun. Ég mun víkja síðar að þeim þáttum sem hv. þingmaður spurði mig sérstaklega um áðan og lúta að skólunum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir að vekja athygli á þessu því að það er mjög mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir mikilvægi sveitarfélaganna í allri umsýslu á Íslandi og mikilvægi þess að ríki og sveitarfélög eigi mjög náið og gott samstarf. Í fyrri ræðu minni hér ætla ég að einbeita mér að því. Það er mjög mikilvægt að samskipti milli ríkis og sveitarfélaga séu með formlegum hætti, séu í einhvers konar farvegi þar sem ekki þarf að efast um hvernig á málum verði tekið þegar þessir stóru leikendur í okkar þjóðlífi og okkar samfélagi þurfa að tala saman. Svo virðist sem undanfarin ár og reyndar enn í dag sé þetta frekar tilviljanakennt að menn komi saman og tali saman þegar á þarf að halda, þegar eitthvað kemur upp á. Við þekkjum öll eða flest hér umræðuna um tekjustofna og tekjustofnanefnd. Ég held að slíkt sé búið að vera í gangi frá því hreinlega ég man eftir sveitarstjórnarmálum, að menn séu að ræða tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga og það er eflaust mjög gott að slík vinna sé stanslaust í gangi. Hins vegar verður ferillinn að vera formlegur. Þar er ég að vísa m.a. til þess að þegar ríkið tekur upp á því og við hér á Alþingi, herra forseti, að setja lög og framkvæmdarvaldið að setja reglugerðir sem eru íþyngjandi fyrir sveitarfélögin á vitanlega ekki að vera hægt að gera slíkt nema að viðhöfðu mjög viðamiklu og nánu samráði, þannig að það komi ekki sveitarstjórnarmönnum og íbúum sveitarfélaganna á óvart þegar slíkt er gert. Því ber vissulega að fagna að nú hafi náðst samkomulag um hvaða fjármunir eigi að fylgja málefnum fatlaðra til sveitarfélaganna en ekki er síður mikilvægt að sveitarfélögin fái í raun tryggingu eða einhvers konar skjól fyrir lögum og reglum sem ríkið getur sett í kjölfarið, það er mjög mikilvægt. Að minnsta kosti þurfa að koma fyrirheit um 

Virðulegi forseti. Það er mjög þarft að taka þessi mál um fjárhagsstöðu sveitarfélaganna til umræðu hér í aðdraganda fjárlagagerðar. Það er ekki þannig sem við blasir í dag hjá okkur að það sé eingöngu hjá ríkinu sem fjárhagurinn er þröngur og erfið mál að takast á við, heldur er sá veruleiki nákvæmlega sá sami hjá sveitarfélögunum. Ég verð að segja það, háttvirtu þingmenn, að það hefur í raun og veru vakið undrun mína og aðdáun og þeirra sem fylgst hafa með hversu vel sveitarfélögunum almennt í kringum landið hefur tekist að halda uppi allri grunnþjónustu og sinni starfsemi við þær þröngu aðstæður sem menn hafa þurft að búa við eftir efnahagshrunið haustið 2008. En það eru líka skýr skilaboðin sem hafa komið, m.a. frá fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna í síðustu viku, að það sé komið að þanþolum. Það er búið að skera inn að beini og sveitarfélögin horfa fram á það núna að fjárhagsáætlanagerð fyrir komandi ár verður sú erfiðasta sem menn hafa horfst í augu við svo lengi sem menn muna. Hér var vikið að fjármálalegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga og þau hafa verið með ýmsum hætti í gegnum tíðina. Menn hafa náð saman núna um að setja niður ákveðið regluverk í samráði, fjármálareglur, og eru að landa þeirri vinnu. Í þeim atriðum skiptir ekki síst máli, eins og hér hefur verið bent á, að það samstarf virki í báðar áttir. Ekki er eingöngu hægt að horfa á skyldur og ábyrgð sveitarfélaganna heldur verður þá auðvitað líka svo að vera hvað snýr að ríkinu í þeim efnum. Tekjustofnanefnd er að ljúka störfum sínum á næstu dögum og ljóst er að þar verður ekki stórt svigrúm til mikilla áfanga í fjárhagsstöðu fyrir sveitarfélögin. Það eru þrjú lykilmál sem skipta máli og verður að horfa til í uppgjöri núna fyrir næstu fjárhagsáætlun. Það er að tryggja húsaleigubótakerfið þar sem er einn okkar viðkvæmasti hópur. Það verður að tryggja áfram aukaframlag í jöfnunarsjóðinn og horfa sérstaklega til þeirra sveitarfélaga sem eru í þrengingum. Og varðandi tryggingagjaldið sem hæstv. ráðherra minntist á áðan, það 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að segja að Alþingi Íslendinga hefði betur tekið sér til fyrirmyndar þau vinnubrögð sem voru viðhöfð hjá sveitarstjórnarmönnum um land allt. Strax í kjölfar efnahagshrunsins árið 2008 tóku sveitarstjórnarmenn sig saman, hvort heldur sem var minni hluti eða meiri hluti, og réðust í það verkefni sem fram undan var eftir efnahagshrunið. Menn fóru í mjög harðar aðgerðir til að bregðast við áhrifum hrunsins og strax á árunum 2008 og 2009 skáru sveitarfélögin verulega niður. Hvað gerist svo, virðulegi forseti? Á árinu 2009, með bandorminum 1. júní, hrifsar ríkið til sín alla hagræðingu sveitarfélaganna með einu pennastriki. Í lok árs 2009 er síðan enn hækkað tryggingagjaldið. Þá aftur á móti greiddi ríkið til baka þær 1.200 millj. sem áætlað var að sú hækkun gerði en reyndin er hins vegar 1.400 millj. Síðan er búið að samþykkja lög, þau voru afgreidd hér í desember sl., sem þýddu aukaútgjöld upp á rúmar 400 milljónir fyrir sveitarfélögin. Samt sem áður er samningur um það að kostnaðarreikna frumvörp áður en þau eru lögð fram og samþykkt á Alþingi. Þetta var samt gert. Í einu vetfangi er ríkið búið að hrifsa til sín marga milljarða frá sveitarfélögunum með skattheimtu eins og hv. þingmaður og síðasti ræðumaður benti hér á. Ég tel fullvíst að hæstv. samgönguráðherra geri sér grein fyrir því í ljósi stöðu fjölskyldnanna í landinu að það er ekki mikið svigrúm fyrir sveitarfélögin til að hækka álögurnar, það blasir eiginlega við öllum. Þá er bara eitt til ráða. Nú verða ríkisvaldið og sveitarfélögin að taka höndum saman og horfast í augu við vandann. Við eigum að taka til að mynda sveitarfélögin og ríkisvaldið í Danmörku okkur til fyrirmyndar þar sem stjórnvöld eru einmitt að vinna að því með sveitarfélögunum að létta af þeim byrðum til að þau geti sinnt þeirri grunnþjónustu sem þeim ber skylda til að veita. Að lokum vil ég segja þetta, virðulegi forseti: Það hefur komið fram hjá sveitarstjórnarmönnum sem hafa fundað með fjárlaganefnd undanfarna daga að verði ekki leiðrétting á seinni hækkun á tryggingagjaldinu og jöfnunarsjóðsframlaginu munu mörg sveitarfélög ekki geta framkvæmt neitt á næsta ári og sum þeirra ekki geta sinnt lögboðnum skyldum. Ég hvet hæstv. samgönguráðherra til að gera 

Virðulegi forseti. Menn fara hér mikinn. En ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir að hefja umræðu um þetta mál. Ég get tekið undir það sem hér hefur komið fram. Ég held að það sé mjög mikilvægt að halda þessari umræðu á lofti í þinginu og ég hvet hv. þingmenn til þess að gera það reglulega í framtíðinni. Ég óttast að umræðan geti hæglega snúist upp í andhverfu sína þar sem við förum að takast á um hlutverk og lögbundnar skyldur sveitarfélaga og ríkis og ég tel það ekki vænlega leið til árangurs. Við erum ein þjóð, við erum öll á sama báti og aðgerðir verða að miðast við það. Eins og fram minnst var á í umræðunni hér á undan kom það fram á fundi nýkjörinnar stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga og á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna í síðustu viku að auknar byrðar á sveitarfélögin verða mörgum sveitarfélögum um megn, og á því leikur enginn vafi. En þrátt fyrir mikinn bölmóð og umræður um fjárlagafrumvarpið og þau neikvæðu áhrif sem það mun jafnvel hafa í för með sér, ef það verður samþykkt óbreytt, langar mig svona í lokin að minna á að það er mikill undirliggjandi kraftur og baráttuandi víðs vegar um landið. Það er vilji til aukins samstarfs á milli landshluta og einnig á milli einstakra sveitarfélaga, það er vöxtur á ýmsum sviðum og sérstaklega í ferðaþjónustunni. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að efla samráð ríkis og sveitarfélaga enn frekar. Ég hvet því til þess að boðað verði sem allra fyrst til samráðsfundar þess sem gert er ráð fyrir í samstarfssáttmála ríkis og sveitarfélaga og undirritaður var 2. apríl 2008, en slíkur fundur var síðast haldinn í september 2009.

Virðulegi forseti. Hér fer fram mikilvæg umræða. Það er ánægjulegt og mikilvægt að það skuli hafa komið fram hversu vel sveitarfélögin hafa staðið sig frá því að efnahagsáföllin dundu yfir. Það er mikilvægt að ríkisvaldið geri sér grein fyrir því að þau tóku strax á sínum málum og gera það enn. Eins og fram kom hefðum við betur tekið öðruvísi á málum í þessum sal. Við megum heldur ekki gleyma því að sveitarfélögin hafa sjaldan gegnt jafnmikilvægu hlutverki til þess að láta samfélagið ganga og það gerir í dag. Þá á ég bæði við atvinnulega og félagslega. Við þekkjum mörg hver lagaskylduna sem hvílir á sveitarfélögunum varðandi félagsþjónustu þeirra auk annarra þjónustu. Þessi verkefni fara ekki frá sveitarfélögunum þegar kreppir að, þau aukast frekar en hitt. Því er mikilvægt að sveitarfélögunum sé veitt það svigrúm sem þau telja sig þurfa til þess að geta áfram veitt þessa mikilvægu þjónustu. Þá kem ég að því sem ég vildi benda hæstv. ráðherra á. Við hljótum að þurfa að taka til skoðunar á Alþingi hvort við þurfum að veita sveitarfélögunum í gegnum lagasetningu eða með öðrum hætti, hugsanlega er nóg að gera það í gegnum reglugerðir í ráðuneytum, svigrúm til þess að breyta þjónustunni. Ég nefni sem dæmi hið sívinsæla grunnskólamál. Það þarf að breyta því með einhverjum hætti til þess að þau geti brugðist við. Við verðum að svara því hvort við erum til í að fara þessa leið. Það getur verið að það borgi sig fyrir samfélagið að stytta grunnskólann um einhverja daga til þess að sveitarfélögin spari kostnað. Við vitum líka að það hefur áhrif á þá sem þar starfa. Á endanum getur það orðið niðurstaða sem allir geta sætt sig við til þess að sveitarfélögin geti haldið þjónustunni sem fólkið gerir kröfu um.

Virðulegi forseti. Sveitarfélög landsins hafa skyldur samkvæmt lögum og bera ábyrgð á stórum hluta opinberrar þjónustu. Til þess hafa þau alla burði svo ekki sé talað um ef þau kæmu sér saman um frekari sameiningar svo til verði stjórnsýslulega og efnahagslega sterkar einingar eða sjálfsagðar landfræðilegar sameiningar eins og hér á höfuðborgarsvæðinu. Sveitarfélögin í landinu hafa fengið sinn skerf af efnahagslegum hamförum eins og heimilin og ríkið. Geta þeirra til að reka nærþjónustuna sem er á þeirra verksviði hefur minnkað fjárhagslega þó að ég viti að þau gera allt sem í þeirra valdi er til að varðveita gæði þjónustunnar. Það er eðlileg þróun að sveitarfélögin taki að sér fleiri verkefni sem teljast til nærþjónustu eins og nú er að gerast með málefni fatlaðra. Vonandi styttist í að málefni aldraðra flytjist einnig yfir til sveitarfélaganna. Það er algjört grundvallaratriði að með verkefnum fylgi viðeigandi tekjustofnar til að standa undir þjónustunni. Því miður hefur það oft gerst að verkefni, stór og smá, hafa verið flutt yfir til sveitarfélaganna án nákvæmrar kostnaðargreiningar og án þess að tekjur séu tryggðar eða markaðar til verkefnisins. Ríkið hefur eftirlitsskyldu með fjármálum sveitarfélaganna sem er hið besta mál. Það verður að segjast að við skýrslulestur frá Ríkisendurskoðun um ýmsar stofnanir og málasvið finnst manni stundum að það væri gott fyrir ríkið að líta sér nær og fylgjast náið með stofnunum sínum og hinu stjórnsýslustiginu. Það þarf að ríkja traust og jafnræði milli ríkis og og sveitarfélaga til að þau geti unnið saman að hag þegna sinna. Mér finnst mikilvægt að sveitarfélögin fái eðlilega tekjustofna til að geta staðið undir skyldum sínum án hálfgerðra ölmusuframlaga frá stóra bróður. Ekki er hægt að sjá fyrir hversu há þau verða næsta árið. Sveitarfélögin gera alvörufjárhagsáætlanir til þriggja ára sem unnar eru út frá stefnumótun þeirra og starfsáætlunum. Kannski gæti ríkið farið í læri til sveitarfélaganna í þeim vinnubrögðum.

Forseti. Til Danmerkur má sækja ýmislegt, m.a. fyrirmyndir að verklagi og samstarfi ríkis og sveitarfélaga. Þar er löng hefð fyrir því að þessi tvö stjórnsýslustig vinni þétt og náið saman, m.a. að niðurskurðartillögum og þar eru tímabundið felld niður ýmis skylduverkefni sveitarfélaga. Undir lok umræðunnar, sem ég þakka fyrir að hafi átt sér stað - menn heyra að það er ýmislegt sem alþingismenn með reynslu af sveitarstjórnarstiginu hafa til málanna að leggja - vil ég leyfa mér að vitna til orða formanns Sambands íslenskra sveitarfélaga í ræðu sem hann flutti á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga. Í trausti þess að menn taki undir þessi orð vænti ég að hæstv. ráðherra svari spurningunni sem ég varpaði fram í ræðu minni við opnun umræðunnar. Spurningin kemur fram í orðum formanns Sambands íslenskra sveitarfélaga. Með leyfi forseta: „Við eigum að vinna saman, ríki og sveitarfélög, til að geta tekist á við ástandið. Það er ekki ásættanlegt að ríkið hirði alla skattana, færi tekjustofna frá sveitarfélögum til sín, lækki rekstrarkostnað hjá sér með laga- og reglugerðarbreytingum eða með því að fresta ýmsum ákvæðum laga og reglugerða er snúa að rekstri á vegum ríkisins og vilji svo ekki vinna með sveitarfélögunum að lækkun rekstrarkostnaðar. Við gerum þá kröfu að brugðist verði við endurteknum beiðnum sambandsins um að taka upp alvörusamstarf á þessum grundvelli.“ Sérstaklega vil ég, með leyfi forseta, vitna til erindanna sem sambandið hefur sent til menntamálaráðuneytisins um tímabundnar heimildir til þess að hliðra til lögum og reglugerðum sem gilda um grunnskólann.

Hæstv. forseti. Já, ég tek þessi orð alvarlega og líka það sem ég hef áður sagt að menn verði að vera sanngjarnir í málflutningi. Við upphaf umræðunnar hóf ég ræðu mína á því að vísa í fyrirhugaðan flutning á málefnum fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga. Þar er búið svo um hnútana að málaflokknum eru búin betri fjárhagsleg skilyrði hjá sveitarfélögunum með framlagi ríkisins en ef málaflokkurinn hefði verið áfram hjá ríkinu. Það er ósanngjarnt að orða það svo að ríkið hirði skatta og setji einvörðungu álögur, kvaðir og byrðar á sveitarfélögin. Þannig er það ekki. Við lítum á samfélagið, hvort sem það er ríkið eða sveitarfélögin, sem eina heild eins og hv. þm. Jórunn Einarsdóttir vék að í sínum málflutningi. Ég mun verða við því, sem m.a. hún hefur óskað eftir, sveitarfélögin og hv. málshefjandi, að boðað verði til formlegs samráðsfundar með sveitarfélögunum hið fyrsta þar sem tekin verða upp málin sem hér var vikið að. Þar er talað um málefni grunnskólans og skólakerfisins og breytingar á lögum og reglugerðum eða samningum þar að lútandi. Þetta er flókið mál eins og við þekkjum öll. Þau snerta kjarasamninga eins og hæstv. menntamálaráðherra hefur vikið að. En það er sjálfsagt að ræða alla þessa þætti. Hvað varðar sveitarfélögin og aðkomu þeirra að þessum málum og viðbrögðum þeirra við kreppunni var það svo að í síðustu viku var kynnt á vettvangi Evrópuráðsins hvernig sveitarfélögin og ríkið í sameiningu hefðu brugðist við, m.a. með smíði 

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um nauðungarsölu, nr. 90/1991, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur frá dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu. Með þessu frumvarpi er lögð til breyting á ákvæði til bráðabirgða um að tímabilið sem gerðarþoli hefur getað óskað eftir á nauðungarsölu á íbúðarhúsnæði renni ekki út 31. október 2010 heldur verði gildistími ákvæðisins framlengdur til 31. mars 2011 að uppfylltum öllum sömu skilyrðum og gilt hafa um slíka fresti til þessa. Ákvæðið er bundið við fasteign þar sem gerðarþoli heldur heimili og hefur skráð lögheimili, enda sé um að ræða húsnæði sem ætlað er til búsetu. Forsaga málsins er rakin í nefndarálitinu. Í stuttu máli var ákveðið á síðasta ári að gefa skuldurum frest svo að þeir gætu leitað eftir úrræðum sem þá höfðu nýlega verið sett fram til lausnar á skuldavanda heimilanna. Í umræðum í nefndinni kom fram að sú breyting sem frumvarpið felur í sér væri eins konar aukaafurð þeirra breytinga sem gerðar voru nýverið á lögum nr. 101/2010, um greiðsluaðlögun einstaklinga, en þar var ákvæði til bráðabirgða bætt við lögin þess efnis að tímabundin frestun greiðslna hefjist þegar einstaklingur sækir um greiðsluaðlögun en ekki þegar umsókn hans hefur verið samþykkt eins og lögin kveða á um. Jafnframt er lagt til að slíkt hið sama gildi um umsóknir um greiðsluaðlögun sem borist hafa til umboðsmanns skuldara frá stofnun embættisins 1. ágúst sl. Nefndin tekur fram að sá frestur sem veittur er í þessu frumvarpi gildir fyrir fleiri en þá sem sækja um greiðsluaðlögun einstaklinga hjá umboðsmanni skuldara, t.d. þá sem sækja um sértæka skuldaaðlögun hjá bönkunum eða þá sem eru sjálfir í samningaviðræðum við kröfuhafa sína. Fram kom að þessi framlengdi frestur er enn að nýju hugsaður til þess að gefa skuldurum kost á að leysa úr málum sínum með samningum við kröfuhafa eða með því að leita til embættis umboðsmanns skuldara. Þá kom fram að hjá sýslumönnum hefur verið haft samband við þá sem eiga eignir sem eru að fara í framhaldssölu en á sýslumönnum hvílir rík leiðbeiningarskylda. Þá kom einnig fram að hjá ráðuneytinu er upplýsingum safnað saman frá sýslumönnum og þeim komið til embættis umboðsmanns skuldara sem mun vinna að því að hafa samband við skuldara til þess að benda þeim á möguleg úrræði til lausna. Nefndin tekur fram að hún telur eðlilegt að veita þennan framlengda frest enda ljóst að mikill málafjöldi er fyrirliggjandi í kerfinu og frestur til þess fallinn að dreifa þeim fjölda nokkuð. Þór Saari, sem er áheyrnarfulltrúi í allsherjarnefnd, var samþykkur þessu. Auk hans skrifa allir hv. þingmenn undir sem voru viðstaddir fund nefndarinnar í fyrradag, Jórunn Einarsdóttir, Birgir Ármannsson, Valgerður Bjarnadóttir, Álfheiður Ingadóttir, Vigdís Hauksdóttir og Sigurður Kári Kristjánsson auk þess sem hér stendur.

Herra forseti. Ég fagna því að enn verður því skotið á frest að fólk þurfi að sjá heimili sín á nauðungarsölu. Mér þykir miður að ekki sé komið með heildstæða lausn á þessu máli þannig að ekki sé endalaust verið að fresta málum heldur tekið á þeim á þann hátt sem fólk er að kalla eftir.

Ég mæli fyrir frumvarpi til laga sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir flytur ásamt mér. Það telst vera um breytingu á lögum nr. 88/1995, um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað, sem síðan hefur verið breytt. Frumvarpið er mjög einfalt, tvær greinar, önnur er gildisgrein og hin er um það að tiltekinn hluti í 3. gr. laganna, sem um er rætt, falli brott. Það er sá hluti þar sem kveðið er á um sérstakar álagsgreiðslur til formanna þingnefnda og formanna þingflokka. Að þessu frumvarpi samþykktu verða störf alþingismanna lögð að jöfnu hvað þingfararkaup varðar hvar sem þau eru unnin og hvernig sem þau eru unnin í samræmi við meginreglur lýðræðisskipunar. Þá á ég við það að þegar kjósendur hafa valið fulltrúa sína á þing sé jafnræði með þeim fulltrúum, hvað sem þeir heita, hvernig sem þeir eru á litinn, í hvaða röð sem þeir hafa verið kjörnir og án tillits til annarra þátta af því tagi. Undantekningar verða ræddar hér í lok ræðunnar. Rök að baki þessum greiðslum eru vandfundin nema svona á tali við menn. Ég held að ekki sé neinn ritaður rökstuðning fyrir þessu, ég hef að minnsta kosti ekki fundið hann, en það sem menn nefna er auðvitað það að þetta sé svona eins og í samfélaginu, það sé þóknun fyrir sérstakar skyldur í þingstörfum, menn þurfi að gefa þessu góðan tíma og þetta sé ábyrgð og þeir þurfi að fylgjast með o.s.frv. Allt er það í sjálfu sér rétt. Formennska í þingnefnd eða þingflokki er ábyrgðarmikið starf og annasamt. Menn gera auðvitað margt annað á meðan en þeir þurfa að gæta að, þeir fá aldrei frí úr þessu starfi sínu. Það má nú segja um starf þingmannsins yfir höfuð að það er út af fyrir sig ekki frí jafnvel þó að menn telji sig vera í fríi, menn verða að fylgjast með og eru aldrei alveg lausir. Um þessi störf, formennsku í þingnefnd og þingflokki, verður ekki annað séð en jafnframt þessum skyldum og þessari ábyrgð felist í slíku starfi þau áhrif og þau völd sem flestir alþingismenn, og væntanlega allir, sækjast eftir fyrir sjálfa sig, en þó einkum fyrir hönd kjósenda sinna og málstaðar. Það er að minnsta kosti ekki líklegt að ásókn minnki mjög í þessi störf þó að þessar álagsgreiðslur yrðu afnumdar. Það væri að minnsta kosti tilraun sem vert væri að gera og athuga hvað út úr henni kæmi. Það mætti þá setja álagið á aftur ef skortur verður á framboðum í þessi störf og væri þetta þing þá alveg einstakt, bæði í sögunni og í heiminum, um þau efni. Þetta er grunnástæðan fyrir því að við hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir flytjum þetta frumvarp, jafnræði þingmanna - prinsipp sem við viljum að sé í heiðri haft. Önnur ástæða er algjörlega augljós. Hún er sú að við þær aðstæður sem ríkja á Íslandi eigum við að spara. Við eigum að skera niður alla fitu eins og sagt er og ef þetta er ekki fita á líkama Alþingis veit ég ekki alveg hvað fita er. Okkur telst til að upphæðin, ég hef nú ekki farið í að kanna það nákvæmlega, enda er hún ekki alveg jöfn á hverjum tíma fyrir sig, gæti árlega verið, þessara álagsgreiðslna til um 16 þingmanna, um það bil 15 millj. kr. á ári. Það þykir nú ekki mikið hjá mönnum sem ætla að rústa fjárlagafrumvörpum eða byggja upp samfélag. Þetta eru þó kannski laun tveggja starfsmanna þingsins eða annarra og menn kunna að hafa um það val hér á þinginu, hvort þeir vilja frekar leggja niður þetta álag eða segja upp tveimur starfsmönnum þessarar góðu stofnunar. Það er rétt að geta þess, ég hef kvartað yfir því að ekki væru til nein rök á prenti eða í riti um þetta álag, að frumvarpið sem varð að þeim lögum þar sem þessu var komið á frá 1995 - þetta er sem sé 15 ára - varð að lögum á rétt rúmum þremur tímum. Það var lagt fram klukkan 22 mínútur yfir 5 hinn 15. júní - takið eftir því 15. júní, þegar sumarþingi er að ljúka, fyrsta þingi eftir kosningar - og þrjár umræður voru teknar um það frá þessum tíma, 22 mínútur yfir 5 til rúmlega hálfníu, til klukkan 20.38. Þar tala nú ekki margir og þeir tala aðallega um annað en álagið þeir sem þarna tala, það var auðvitað fleira í þessu frumvarpi. Það fylgdi sem sé engin rökstuðningur þessari tillögu, hvorki í nefndarálitinu né í framsöguræðu nefndarformannsins, sem þá var ágætur maður og ábyrgðarmikill í samfélaginu, Vilhjálmur Egilsson. Aðrir þingmenn gerðu það ekki heldur. Af því það er gaman að sögu má minnast á að þessi lög komu líka við sögu hins fræga lífeyrisfrumvarps árið 2004. Með í þeim pakka var það að hækka átti þetta álag úr 15% í 20%, en þessu lífeyrisfrumvarpi var svona dauflega tekið, skulum við orða það kurteislega, og í nefnd var þetta eitt af því sem var gert, það var sumsé lækkað aftur úr 20 í 15%. Ég sagði áðan að ég ætlaði í lokin að fjalla um aðrar undantekningar á jafnræði í þingfararkaupi hér á þinginu og er rétt að gera það. Ég hef verið spurður um það líka. Það er spurningin um varaforsetana. Þeir hafa líka álag, sem er 15%. Ég hygg að það hljóti að koma til greina, þegar forsætisnefnd fer yfir það hvað Alþingi þarf að leggja fram til fjárhagslegrar ögunar í samfélaginu, að hún skoði þetta líka, en í prinsipphugsun okkar greinum við þarna á milli varaforsetanna annars vegar og formanna þingnefnda og þingflokka hins vegar, vegna þess að þótt varaforsetastarfinu fylgi bæði traust og virðing er það ekki með sama hætti valda- eða áhrifastaða og formaður þingflokks og nefnda, hér er um að ræða fasta viðveru á tímum sem ekki henta endilega þingmennsku þeirra sem í þessu standa og því teljum við að öðru máli gegni um það og leggjum ekki til að það álag verði afnumið. Önnur undantekning - þær eru auðvitað til. Það er forseti og ráðherrar, ég tel að það varði okkur ekki hér. Það eru formenn stjórnmálaflokka í stjórnarandstöðu, líka leifar frá lífeyrisfrumvarpinu 2004. Þó að ákvæði um það sé í sömu greininni teljum við að nokkuð öðru máli gegni um það, hvað sem menn vilja um það segja, því það fjallar í raun ekki um laun þingmanna eða störf þeirra heldur um stuðning hins opinbera við stjórnmálaflokka sem er ekki okkar málefni hér. Ég lýk hér ræðu minni, forseti, og geri það að tillögu minni að að lokinni þessari umræðu gangi málið til allsherjarnefndar.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hv. þingmenn leggja fram er eitthvert mesta lýðskrum og popúlismi sem ég hef séð frá því að ég fór að fylgjast með störfum Alþingis. Það er með ólíkindum að hv. þingmenn skuli nota sér það ástand sem er í samfélaginu til að slá sig til riddara með hætti sem þessum. Ekki nóg með að þeir séu að setja sjálfa sig mjög langt niður, að mínu viti, heldur eru þeir einnig að gera mjög lítið úr því starfi sem fer fram á Alþingi. Þeir eru einnig að gera lítið úr störfum þeirra þingmanna sem gegna formennsku í nefndum á Alþingi. Það er með ólíkindum að þingmenn sjálfir skuli ekki hafa skilning á því út á hvað það starf gengur hér í þinginu. Það er mjög sérstakt. Mér þætti vænt um ef hv. þingmaður mundi þá vilja upplýsa okkur um hver hann telur að laun þingmanna og kjör eigi að vera. Hver eiga þau að vera að hans mati? Hvað er réttlátt kaup og kjör fyrir starf þingmanns? Hann lýsti því ágætlega hér áðan sjálfur að þetta væri 24 tíma vinna sjö daga vikunnar. Fyrir þá sem eru nefndarformenn, eða taka að sér önnur trúnaðarstörf, er þetta enn meiri vinna. Hvað vill hv. þingmaður greiða fyrir slíkt? Ég held hann þurfi að svara þessu. Það getur vel verið, eins og hefur kannski komið fram einhvers staðar, að staða hans sé slík að hann líti á starf þingmanna sem eins konar þegnskylduvinnu. Það getur vel verið að það sé þannig. Það á hann bara að segja það hreint út. Þetta er dæmi um lýðskrum og popúlisma af verstu sort.

Forseti. Nú er ég svo gamall sem á grönum má sjá, 18 barna faðir í Álfheimum, og hef þó aldrei séð svona stóran gaur í svo lítilli grýtu og vissi ekki að ég ætti eftir að upplifa það hér á þingævi minni að vera kallaður popúlisti af hálfu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar. Um laun alþingismanna er það að segja að ég er prýðilega sáttur við þau laun sem við höfum nú þegar, tel að þau séu nokkuð hæfileg. Ég held að alþingismenn eigi að vera það vel launaðir að þeir þurfi ekki að hafa áhyggjur af fjárhag sínum. Auðvitað fer það eftir því hvað menn lifa hátt, en ég held þeir eigi líka ekki að vera svo vel launaðir að þeir færist mjög frá meðallaunum eða miðlínulaunum umbjóðenda sinna og geti skilið það fólk sem hér er fyrir utan og er t.d. í vandræðum núna. Þetta frumvarp fjallar ekki um laun þingmanna, það fjallar um að þeir hafi jöfn laun, það er jafnræði þingmanna sem hér er verið að tala um og ekki laun þeirra sjálfra.

Virðulegi forseti. Það er einfaldlega þannig að það er ekki algjört jafnræði meðal þingmanna. Til dæmis eru formenn nefnda oft og tíðum að vinna töluvert meira starf en aðrir þingmenn stöðu sinnar og ábyrgðar vegna. Það er ekki heil brú í þessu frumvarpi, herra forseti. Þetta er lýðskrum og popúlismi.

Forseti. Það þykir siðaðra manna háttur að færa rök fyrir skoðunum sínum og ályktunum á annarra manna viðhorfum og þeim tíðindum sem gerast í kringum þá. Ég harma það að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson skuli ekki hafa tamið sér þau vinnubrögð. Það er hins vegar um starf þingmannsins að segja að það er jafnmikið og hann vill sjálfur. Þingmaður getur í sjálfu sér komist upp með það, eða stundað það, að gera nánast ekki neitt. Ef hann er kjörinn og þykist sjálfur hafa umboð kjósenda sinna til að gera ekki neitt þá gerir hann ekki neitt.

Talar hver fyrir sig.

Það er ósköp einfalt. Það sem almennilegur þingmaður reynir að gera er það að hann vinnur í hag sínu málefni, sínum kjósendum.

Það gera allir.

Við skulum vona að þeir geri það einmitt allir og menn taka sér þá þann tíma til þess sem þeir vilja. Þegar menn eru kosnir í trúnaðarstöður af því tagi sem við erum að tala um fylgja því aukin áhrif og aukin völd. Þau geta verið takmörkuð við ákveðið svið, en það velur maðurinn sjálfur eða félagar hans velja hann til þess. En það eru aukin völd og aukin áhrif sem hann nær þá fyrir hönd kjósenda sinna og síns málefnis. Það sem aðrir gera er auðvitað að þeir vinna þá væntanlega meira á öðrum stöðum. Maður sem hefur ekki verið í miklum skylduönnum hér á þinginu hefur meiri tíma til að tala við kjósendur sína eða undirbúa mál fyrir sjálfan sig eða fyrir þann þingflokk, sem hann tilheyrir eða fyrir þá sem hann mælir fyrir hér á þinginu. Það er því ekki um það að ræða að hægt sé að segja að sumir vinni mikið og aðrir lítið vegna þess að þeir sinni ekki skyldustörfum. Það getur alveg verið öfugt og ég get nefnt dæmi um það ef þingmaðurinn fer fram á það en ég vildi frekar vilja gera það utan þingsalar.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að starf alþingismannsins sé einstakt. Það er öðruvísi en öll önnur störf. Alþingismaðurinn er að hluta til einyrki en samt starfar hann í hóp. Umbjóðendurnir eru kjósendur. Við bjóðum okkur fram fyrir stjórnmálaflokka. Við höfum stefnumál að verja en við höfum misjafnar áherslur. Það getum við ákveðið hvert fyrir sig. Allir eru jafnir þegar þeir koma til þings hvort sem þingmenn hafa verið hér í 20 ár eða eru nýkjörnir, þeir eru jafnir þegar þeir koma til þings. Ég veit það svo sem alveg að þeir sem hafa verið hér lengi finnst hinir bölvaðir … afsakið, virðulegi forseti, miklir græningjar. Og reynsla sem ekki er fengin í þessu húsi þykir mjög lítilsverð.

Þetta er mikil alhæfing.

Þetta er mikil alhæfing en þetta er samt sem áður satt. Ég veit að það á ekki við um alla þingmenn. Ég veit að það er misjafnt, en það er nú svona sem það blasir við sextugri kellingu sem sest á þing. Sú reynsla sem ekki er aflað í þessum sölum eða í sveitarstjórnum þykir mjög fábrotin almennt og yfirleitt. Ég veit að hv. þm. Birki Jóni er öðruvísi farið, enda er hann til fyrirmyndar fólki í þessu húsi og á að vera öllum til fyrirmyndar. 
             Það er einmitt þess vegna, vegna jafnræðis, vegna þeirra skyldna sem við berum öll, hvort heldur við sitjum sem formenn nefnda eða formenn þingflokka sem mín skoðun er sú að kaupið eigi að vera jafnt. Þeir sem eru formenn þingflokka hafa mun meiri áhrif en þeir óbreyttu, eins og svo skemmtilega er sagt um þingmenn sem ekki eru ráðherrar eða formenn þingflokka, þeir eru óbreyttir. Hinir hafa mun meiri áhrif. Þeir hafa mun meiri möguleika á að koma skoðunum sínum á framfæri og til að, afsakið forseti, „víla og díla“. Síðan er það mjög ábyrgðarmikið starf að vera formaður nefnda. En það er einmitt það sem við gerum á Alþingi, við sækjumst eftir ábyrgð, annars værum við ekki hér nema vegna þess að við sækjumst eftir ábyrgð. En að borga eigi sérstaklega meira fyrir þá sem hafa meiri ábyrgð og geta haldið utan um málin og stýrt þeim samræmist ekki því sem mér finnst eiga að vera hér á þingi. Hv. þm. Mörður Árnason talaði um forseta og þá sem sitja á forsetastóli, það er sérstakt virðingarembætti. Það er mikið amstur að koma fyrir þingstörfum, enda kannski ekki mjög þægilegum hópi fólks að stýra, þannig að við höfum látið það liggja milli hluta, í bili alla vega, að gera tillögu um að það fólk sé á sama kaupi og við hin. Ráðherrar hafa auðvitað hærra kaup en við viljum þá líka út af þingi.  Ég vil frábiðja mér að þetta sé kallað lýðskrum.

Þetta er ekkert annað.

Ég endurtek: Ég vil frábiðja mér að þetta sé kallað lýðskrum. Ég hef í þessum efnum aðra skoðun en hv. formaður þingflokks Framsóknarflokksins. Það er ekki lýðskrum. Það er bara önnur skoðun.

Popúlismi.

Það er önnur skoðun. Þá ætla ég að koma að stjórnarandstöðunni. Stjórnarandstaðan gegnir gífurlega mikilvægu hlutverki á Alþingi. Eins og málum er háttað í dag á enginn úr stjórnarandstöðunni kost á því að fá þessi 15% í viðbót eða hvað það er, nema þeir sem sitja á forsetastóli.

Af hverju þá …? …


             - Og þingflokksformenn, já, fyrirgefið, ég biðst afsökunar á því, forseti, ég átti náttúrulega við þá sem gegna formennsku í nefndum. Þeir eiga það ekki núna, en kannski einhvern tímann seinna, það má vel vera. Mér skilst að lagt hafi verið fram frumvarp til kynningar á því að því yrði breytt. Það má huga að því. Ég er stolt af því að vera meðflutningsmaður á þessu frumvarpi. Ég hugsaði oft um þetta í fyrravetur og er ánægð með að hér kom maður sem dreif í að leggja frumvarpið fram.

Frú forseti. Sú umræða sem hér er um Alþingi og störf alþingismanna finnst mér ekki gefa raunsanna mynd af þeim störfum sem hér fara fram. Þegar menn tala um virðingu þingsins, hvers vegna hún er svo lítil sem raun ber vitni, er það kannski vegna þess hvernig við tölum um þetta starf á þinginu. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa talað um að hér séu menn að „víla og díla“ í bakherbergjum, að nefndarformenn hafi miklu meira um hlutina að segja og þar fram eftir götunum, að starfið hér einkennist af einhverju baktjaldamakki. Ég er í stjórnarandstöðu og er þar af leiðandi ekki formaður í neinni nefnd. Ég er ekki í forsætisnefnd en ég skil ekki hvernig hv. þingmenn geta sagt að það að vera forseti eða varaforseti þingsins sé eitthvað miklu virðulegra og mikilvægara en að stýra stórum nefndum eins og sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, fjárlaganefnd eða efnahags- og skattanefnd, og gera þannig upp á milli þeirra starfa sem við vinnum hér. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar sem lögðu þetta mál fram hafa ekki komið með sannfærandi rök fyrir því hvers vegna slá eigi aukagreiðslu sumra embætta í þinginu af en annarra ekki, vegna þess að það að vera varaforseti þingsins er svo svakalega virðingarvert. Ég velti því fyrir mér þegar hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir segir í hinu orðinu að ráðherrar eigi ekki að sitja á þingi og hv. þm. Mörður Árnason nefnir það svo að menn eigi að spara og að þetta frumvarp sé gert til þess, að þá auki menn útgjöld ríkissjóðs með því að taka ráðherra af þingi. Við verðum að vera samkvæm sjálfum okkur í þessari umræðu. Ég fer fram á að við tölum um þetta starf, sem á að vera eitt það virðingarverðasta í íslensku samfélagi, þannig að fólk geti borið virðingu fyrir Alþingi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þm. Birki Jóni. Ég tel það, enda hóf ég mál mitt á því að segja að þetta væri einstakt starf. Ég baðst nú afsökunar á því, virðulegi forseti, að ég notaði orð eins og „víla og díla“ í ræðustól, það þýðir ekki að verið sé að tala um baktjaldamakk eða svoleiðis. Þetta er orðfæri sem notað er um þá sem eru í forustu og hafa meiri völd. Þeir hafa meiri áhrif. Það er staðreynd. Af því að ég notaði eins konar götustelpumál í því sambandi í ræðustól Alþingis get ég ekki annað, virðulegi forseti, en beðist afsökunar á því. Ég vona að hv. þm. Birkir Jón skilji hvað ég á við. Ég vil líka segja að ég ber mikla virðingu fyrir þessu starfi, mjög mikla. Ég ber mikla virðingu fyrir starfi nefndarformanna. Ég ber mikla virðingu fyrir starfi þingmanna í stjórnarandstöðunni. Ég er bara þeirrar skoðunar að við eigum öll að fá fyrir það sama kaup.

Forseti minnir hv. þingmenn á að nota fullt nafn þegar þeir tala um aðra hv. þingmenn.

Frú forseti. Það kom fram í rökstuðningi hv. þingmanna að vegna þess hversu gríðarlega mikil virðingarstaða það væri að sitja á þingforsetastóli og þar með væru þeir aðilar sem þar sætu mun virðulegri en aðrir alþingismenn, ættu þeir að vera á hærri launum en aðrir. Það væri líka gríðarleg viðvera fyrir varaforseta þingsins að sitja þingfundi. Ég fullyrði að það er mun meira vinnuálag á nefndarformönnum Alþingis. Þeir þurfa að vera í sambandi við ráðuneytin og alls konar hagsmunasamtök í samfélaginu. Þeir þurfa líka að semja við stjórnarandstöðuna um mörg mál. Það er gríðarlegt vinnuálag. Ég var formaður í þingmannanefndum í ein þrjú ár og tel mig vita nokkuð um hversu gríðarlega mikið vinnuálag fylgir því. Í öðru lagi vil ég nefna það, af því hv. þingmenn tala um ráðherra sem hér sitja, hvort við ættum þá ekki að halda áfram: Eiga þeir þá ekki að vera á nákvæmlega sömu launum? Ég er ekki stuðningsmaður þess en ráðherrar eru með fullt af starfsmönnum. Þeir eru með bílstjóra, aðstoðarmenn, ritara og með miklu meiri þjónustu en almennir þingmenn. Ég spyr enn og aftur: Fyrst hv. þingmenn leggja þetta fram - ég tek það fram að ég er ekki sammála þessu frumvarpi - hvers vegna í ósköpunum ætla þeir þá að gera upp á milli þingmanna hér, þ.e. þeirra sem sitja á stóli forseta og annarra þingmanna? Og ef það á að vera einhver mesta valdastaða þingsins að vera einn af varaforsetum þingsins þá er það einfaldlega ekki svo. Ég kem hér upp í fullri vinsemd og ég vona að þetta mál fái málefnalega umfjöllun í nefnd, en ég tek það fram að ég er ekki stuðningsmaður þess sem hér er lagt til því að ég veit hversu gríðarlegt vinnuálag er á fólki sem er í forustu fyrir nefndir þingsins. Við þurfum líka að gæta orða okkar hér, hvernig við tölum um það starf sem við gegnum, því að annars mun virðing Alþingis 

Virðulegi forseti. Það er einmitt það sem vonandi verður, að málið fái málefnalega afgreiðslu í þingnefnd. Ég get alveg hugsað mér að þingnefndin fjalli um hvort færa eigi varaforseta þingsins til sama vegar og lagt er til varðandi formenn nefnda og formenn þingflokka í þessu. Það hlýtur að vera málefnaleg umræða sem er einmitt það sem mér finnst eiga að fara fram í þessu máli sem og öllum öðrum í þinginu, að við tökum mál til málefnalegrar umræðu í nefndum. Svo erum við ýmist sammála eða ósammála og á endanum ræður vægi atkvæða þar um. Væntanlega berum við jafnmikla virðingu hvert fyrir öðru á undan og eftir þó að við séum ekki á sama máli og látum kannski vera að kalla hvert annað nöfnum af því við erum ekki á sömu skoðun.

Forseti. Hér er á ferðinni, finnst mér, afar athyglisvert frumvarp. Ég sé bæði rök með og á móti því. Ég vil ekki kallað það lýðskrum og ég vil ekki kalla það popúlisma þótt við séum ekki öll sammála. Það eru vissulega sjónarmið á báða bóga. Ég er í grunninn sammála þeirri hugmynd að jafnræði eigi að ríkja meðal þingmanna og að þingmenn eigi allir að vera á sömu launum. Ég vil líka vekja athygli á því að þetta er kannski aðeins flóknara. Þeir sem eru kosnir í landsbyggðarkjördæmunum fá aukagreiðslur þannig að í raun eru laun þeirra hærri en hinna sem eiga kjördæmi á höfuðborgarsvæðinu.

Kostnaður líka.

En á móti kemur kostnaður sem þarf að taka tillit til. Og þau störf sem um ræðir, akkúrat í þessu frumvarpi, þ.e. annars vegar þingflokksformennska og formennska í nefndum, fela e.t.v. í sér aukið álag. Ég held að formennska í þingnefndum vegi þyngra, alla vega þeim þingnefndum þar sem flókin mál eru tekin fyrir. Ég held að formennska í þingnefndum, alla vega þeim nefndum sem ég á sæti í, sé mismikið starf, allt frá því að vera frekar auðvelt starf eða fela ekki í sér miklu meira álag út í að fela í sér alveg gríðarlegt álag þar sem mikið er um að vera. Að öðrum nefndum ólöstuðum er t.d. mjög mikið álag í viðskiptanefnd, bæði á formanni og öðrum þingmönnum sem þar eiga sæti. Það er eitt sem ég sakna að tekið sé á í þessu frumvarpi. Það er að þeir þingmenn sem eru formenn stjórnmálaflokka, en ekki ráðherrar, skuli fá 50% álag á þingfararkaupið. Ég er mjög ósammála því. Þegar ég var formaður í stjórnmálaafli sem heitir Hreyfingin, frá því í september í fyrra til loka september nú í ár, afþakkaði ég þetta álag. Mér fannst ekki rétt að þiggja það. Það að vera formaður í stjórnmálaflokki er gríðarlega mikið starf og mikilvægt. Það er hins vegar ekki unnið fyrir Alþingi Íslendinga. Það er unnið fyrir frjáls félagasamtök úti í bæ sem heita stjórnmálaflokkar. Ef einhver á að greiða formönnum stjórnmálaflokka fyrir að vera formenn ættu það að vera stjórnmálaflokkarnir sjálfir. Þeir fá sko nóga peninga á fjárlögum ríkisins til þess. Í Hreyfingunni, eða þinghóp Borgarahreyfingarinnar þar á undan, var tekin ákvörðun um að af þakka ekki álag á þingfararkaup þingflokksformanns. Við höfðum reyndar mjög litla hugmynd um hvernig starfið færi fram en við töldum að um væri að ræða meiri ábyrgð sem krefðist meiri viðveru en væri lagt á hina í hópnum. Þess skal getið að í okkar þinghóp lítum við ekki á starf þingflokksformanns sem eitthvert sérstakt valdaembætti; við erum með flatan strúktúr, það eru allir jafnjafnir, ef svo má að orði komast. Við lítum frekar á það starf sem einhvers konar þjónustustarf og það krefst aukinnar viðveru á álagstímum. Við tökum heldur ekki mikinn þátt í að „víla og díla“ þannig að starfinu fylgja ekki mikil völd. Ég get tekið undir það sem hefur komið fram, að það að vera þingmaður sé mjög sérstakt starf. Manni hefur fundist fólk leggja mismikið á sig. Ef telja ætti klukkutímana og skrá í eitthvert verkbókhald held ég að sumir þingmenn mundu fá mun meira kaup en aðrir. En fyrst svo er ekki hallast ég að því að þingmenn eigi allir að fá sama kaup.

Hæstv. forseti. Ég er í grunninn sammála Merði Árnasyni um að laun eigi ekki að vera meginástæða þess að menn sækist eftir þingmennsku. Launin eiga að vera hæfilega há og peningar eiga ekki að laða menn á þing. Það eiga að vera hugsjónir og vilji til að vinna fyrir samfélagið. Þetta frumvarp hefur eflaust sína galla ásamt kostunum, en það er alla vega skemmtilegt. Þetta er ágætisvettvangur til að ræða almennt um kjör og laun manna í landinu. Það fylgja því örugglega áhrif að vera formaður þingflokks. Ég verð að segja fyrir mig að ég vil að menn sækist eftir því vegna þeirra áhrifa en ekki vegna þess að þeir fái örlitla launauppbót. Það sem rak mig sérstaklega hingað upp var þetta sífellda jarm um virðingu Alþingis. Virðing - við verðum að standa undir virðingunni - virðingin og virðingin. Ég horfi oft á alþingisrásina í sjónvarpinu og þar er þetta sífellda tal um virðingu okkar, þetta háa Alþingi. Ég vil að alþingismenn fari að tala um hið lága Alþingi og þá ekki í þeirri merkingu að hér fari fram einhver lágkúra heldur sé þingið á sama plani og þjóðfélagið almennt. Mér finnst þetta dálítið skemmtilegt frumvarp. Hvort sem það verður samþykkt eða ekki er umræðan mjög þörf.

Frú forseti. Í máli hv. þingmanns og þingflokksformanns, Gunnars Braga Sveinssonar, var tekið undir það sjónarmið sem annar flutningsmaður þessarar þingsályktunartillögu, hv. þm. Mörður Árnason, sagði, að þingmannsstarf væri fullt starf og meira en það, að það tæki 24 tíma á sólarhring sjö daga í viku. Ég skil ekki hvaðan þingflokksformenn eða nefndarformenn fá meiri tíma en 24 tíma á sólarhring sjö daga í viku, þá tíma eða 15% meiri tíma eiga þeir að fá borgað fyrir. Ég næ því ekki alveg ef talað er um þetta í beinhörðum peningum. Ég lít á þessa tillögu sem hér er flutt sem mjög merkilegt og jákvætt skref inn í nútímann til móts við þann jöfnuð sem samfélag okkar þarfnast og krefst. Mér finnst launastrúktúrinn á Alþingi vera gamaldags og mér finnst hann mótast af einhverjum furðulegum ójafnaðarsjónarmiðum sem hann nær meira að segja ekki að endurspegla. Hv. þingmaður Margrét Tryggvadóttir benti svo réttilega á það áðan að sá mismunur á umfangi starfs sem formaður þingnefndar gegnir endurspeglast ekki í þessum 15%. Það eru ákveðnar þingnefndir sem funda sjaldan og krefjast tiltölulega lítillar vinnu. Sé miðað við aðrar nefndir, eins og t.d. fjárlaganefnd sem fundar mjög oft og lengi, hafa formenn nefndanna sama álag. Sama gildir um þá sem veljast til þingflokksformennsku, sumir eru formenn í þriggja manna þingflokki, sem maður skyldi ætla að væri tiltölulega einfalt að hemja, og aðrir eru formenn  Ef við förum í eftirspurn eftir störfum þarf venjulega að borga meira fyrir störf sem eru óvinsæl og þykja óþrifaleg og erfið o.s.frv. Ef enginn vill vinna þau þarf augljóslega að borga meira fyrir þau. Það er ekki svo um þessi störf. Ég hygg að án nokkurs álags væri mjög auðvelt að manna þessi störf á þinginu vegna þess að fólk hefur einfaldlega áhuga á því að taka þau að sér. Ég ætla ekki að fara út í hvernig þessi störf eru mönnuð, þ.e. hvort þau eru eingöngu mönnuð eftir því að akkúrat þessi manneskja henti sem formaður í þessari nefnd sem er vonandi aðalviðmiðið. Annað viðmið er að í pólitík og þingmennsku tíðkast ákveðin goggunarröð. Formenn stjórnmálaflokka hafa meiri tilhneigingu til að halda fram því fólki til embætta sem fylgir þeim af mikilli tryggð og trúmennsku. Þannig er lífið einfaldlega. Ég hef ekkert út á það að setja. Lífið er bara svona, en þá borgarðu aukalega fyrir það. Af hverju skyldum við á þessu litla þingi hafa slíkt kerfi að tíu eða tólf úr hópnum fái 50% álag fyrir að vera ráðherrar með einkabílstjóra og litla viðveruskyldu í þinginu og gífurleg áhrif sem við öll sækjumst eftir? Ég efast um að nokkur þingmaður hér mundi slá hendinni á móti ráðherraembætti. Þá eru komnir tíu, eftir eru 53. Síðan koma formenn nefnda, þeir eru níu. Ég held að allir hér mundu glaðir taka að sér formennsku í nefndum án þess að aukagjald kæmi fyrir. Þá eru komnir 29 af þessum 63. Það eru formenn þingflokka. Þeir eru fimm. Sama gildir um það. Ég hygg að flestir, ábyggilega ekki allir, en flestir mundu gjarnan vilja njóta þess trausts að vera formenn í sínum þingflokki. Mér er það algerlega óskiljanlegt af hverju menn eru á móti því að auka jöfnuð á þinginu, nema náttúrlega þeir sem hafa þá lífsskoðun að jöfnuður sé tóm vitleysa og til bölvunar og það verði að ríkja miskunnarlaus samkeppni milli fólks og út úr þeirri samkeppni spretti einhver skapandi eldur sem sé samfélaginu nauðsynlegur. Það er skoðun sem sumir hafa. Ég virði þá skoðun fullkomlega, en ég hef hana ekki. Ég held að jöfnuður sé mikilvægasta framfaraskref sem við í íslensku þjóðfélagi getum stigið. Ég ætla að benda á að nýlega kom út bók skrifuð af tveimur faraldursfræðingum. Þessi bók hefur komið miklu róti á hugarheim manna, einkum og sér í lagi stjórnmálamanna. Bókin heitir á ensku The spirit Level og hefur ekki verið þýdd enn þá. Í stuttu máli sagt gerðu þessir faraldursfræðingar úttekt á 23 þjóðfélögum að 50 ríkustu þjóðfélögum heims. Niðurstaðan var sú að þegar þjóðfélag er komið á það stig að geta talist ríkt þjóðfélag fer velferð þegnanna, sem sagt heilsufar, menntun og aðrir slíkir grundvallarþættir, ekki eftir því að auknum fjármunum sé varið til einstakra málaflokka heldur fer hún eftir því að ákveðinn tekjujöfnuður ríki í þjóðfélaginu. Því meiri tekjujöfnuður, því betra. Merkileg tíðindi. Mjög merkileg tíðindi og sanna loksins það sem jafnaðarmenn, ef einhverjir slíkir eru hér, hafa haldið fram áratugum saman án þess að geta sannað það, að jöfnuður sé góður fyrir heildina. Þetta frumvarp lýtur að jöfnuði. Ég tel að okkur, það eru fleiri en mig sem dreymir um aukinn jöfnuð í íslensku samfélagi, finnist vel við hæfi að sá jöfnuður komi að ofan, þ.e. ef Alþingi er enn þá toppurinn á íslensku stjórnkerfi þá færi vel á því að jöfnuðurinn byrjaði þar og héldi áfram niður eftir öllum stigum þjóðfélagsins. Ég fagna þessu frumvarpi. Mér finnst það ekki ganga nógu langt, en ég styð það í þeirri mynd sem það er núna sem fyrsta skref á braut okkar til aukins jöfnuðar í íslensku þjóðfélagi.

Frú forseti. Það jákvæða sem ég sé við þetta frumvarp er að það kallar á umræðu um eðli þess starfa sem við gegnum hér. Ég get því miður ekki tekið undir með hv. þingmanni Þráni Bertelssyni þó að það feli í sér jöfnuð. Ég sé engan jöfnuð í því að allir fái það sama fyrir mjög misjafnt vinnuframlag. Mér finnst satt að segja menn í þessari umræðu vera fulluppteknir af hugtökunum áhrif og völd því ég lít svo á að áhrif og völd séu samlegðaráhrif meiri hluta í nefndum og störfum þingsins. Formennska í nefndum er í mínum huga miklu frekar trúnaðarstarf sem þingmenn taka að sér fyrir þingið, fyrir löggjafarsamkomuna, ákveðið verkstjórnarhlutverk sem þeir taka að sér. Því fylgir náttúrlega umtalsverður vinnuauki og ég dreg ekki í efa að menn lýsi því rétt. Það hefur reyndar verið reynsla mín þann tíma sem ég hef verið formaður í nefnd að því fylgir umtalsvert vinnuálag. Ég sé ekki alveg sanngirnina í því að láta menn gjalda áhuga síns á að taka að sér slík störf, því ef ég á að velja á milli þess að launa manni starf sem hefur áhuga á því eða öðrum sem ekki hefur áhuga, mundi ég frekar vilja velja þann mann til starfans sem hefur áhuga og forustuhæfileika. Ég sé ekkert að því að umbuna fólki fyrir vel unnin störf eða aukið vinnuálag. Ég bið menn líka að velta fyrir sér anda kjarasamninga og þeirra áherslna sem lagðar eru af stéttarfélögum eða erum við svo sérstök og sér á báti og upphafin hér, alþingismenn, að við getum ekki lotið sömu lögmálum og sömu áherslum og gilda á almennum vinnumarkaði um verkaskiptingu og misjafnt vinnuálag og misjafna ábyrgð sem er lögð mönnum á herðar gegn launum. 15% álag á nefndarformennsku er ekki 

Virðulegi forseti. Í þessu andsvari kom fram sjónarmið sem ég átti alveg von á að kæmi fram, það að sumir vinni meira en aðrir og eigi því að fá meira borgað en aðrir. Við því sjónarmiði er ekkert að segja, nema bara það að ég hef þá skoðun að þingmenn eru ekki kosnir af almenningi inn á þing til að verða þingflokksformenn, ráðherrar, formenn í nefndum eða eitthvað svoleiðis. Það er verkaskipting innan þingsins. Það er enginn skyldugur til að taka að sér þá vinnu nema sá sem sækist eftir henni. Að borga það aukalega finnst mér bara ekki vera jöfnuður. Við Gunnar Bragi Sveinsson erum sammála um að þingmennska sé starf sem er 24 tímar á sólarhring sjö daga í viku, að vísu sef ég líka svona sjö, átta tíma og svo borða ég stundum svo það dragast þarna frá nokkrir tímar sem ég gæti þá væntanlega eytt í nefndarformennsku eða eitthvað svoleiðis ef því væri að skipta. Ég hafna því að það sé hægt að mæla starf þingmannsins til launa með því hvort menn eru formenn í einhverri nefnd eða formenn í þingflokki. Við erum þingmenn. Við höfum umboð frá þjóðinni til að bæta þetta samfélag okkar. Við gerum það ekki betra þótt við fáum 15% álag á þingfararkaup.

Frú forseti. Það er vissulega rétt hjá hv. þm. Þráni Bertelssyni að menn sinna sínu starfi mjög misvel á þessum vettvangi. Það er auðvitað erfitt að ætla að mæla misgóða frammistöðu manna til launa en það er ekki það sem ég er að tala um. Ég er að tala um eitthvað sem við köllum ábyrgð og álag. Við köllum hér ákveðinn hluta þingheims til ríkari ábyrgðar eða verkstjórnarábyrgðar getum við sagt. Ég sé í prinsippinu ekkert athugavert við það að virða fólki það til launa, vegna þess að þar með er náttúrlega líka lögð ákveðin áhersla á það eða gerð ákveðin krafa um það að menn rísi vel undir þeirri ábyrgð sem þeim er falin, þeim trúnaði sem þeim er falinn. Jöfnuður í mínum huga er nefnilega ekki það að allir fái það sama undir öllum kringumstæðum. Það er ekki þannig. Jöfnuður er miklu frekar það að menn uppskeri á einhvern hátt í samræmi við vinnuframlag og það sem þeir leggja af mörkum. Auðvitað er þetta mjög viðkvæm og erfið umræða. Það er erfitt að ætla mönnum að fara í slíkan mannjöfnuð á þessum vettvangi. Eins og ég sagði áðan held ég að kosturinn við þetta frumvarp sé fyrst og fremst sá að það vekur okkur öll til umhugsunar um eðli þeirra starfa sem við gegnum og þá ábyrgð sem fylgir þeim störfum sem við gegnum hér. Það er gott. Ég vona að þetta fái málefnalega og góða umræðu í allsherjarnefnd og síðan skynsamlegar lyktir í atkvæðagreiðslu í þinginu, hverjar sem þær verða.

Frú forseti. Ég hef svo sem ekkert frekar um það að segja sem hv. þingmaður Ólína Þorvarðardóttir hefur fram að færa sem sína skoðun á þessu máli. Það er grundvallarágreiningur milli mín og hv. þingmanns um það að annars vegar virðist hún skilja jöfnuð sem að allir fái nákvæmlega það sama.

Nei.

Þú varst að segja það.

Ég …

Jöfnuður í mínum huga er allt annar hlutur en að allir eigi að vera nákvæmlega jafnir. Ég held að allir þingmenn eigi að vera nákvæmlega jafnir. Ég held það. Ég held ekki að þingmenn eigi að hafa sama kaup og skurðlæknar, flugmenn, bændur eða hvað sem er. Ég held að allir þingmenn eigi að fá sama kaup fyrir þá vinnu sem þeir inna af hendi. Svo einfalt er það. Ég hef heldur ekkert að athuga við þá skoðun að aukna ábyrgð eigi að meta til fjár. Ég hafna því að meta alla skapaða hluti til fjár. Ég fyrir mitt leyti sækist eftir aukinni ábyrgð hér á þingi, ég sækist eftir auknum áhrifum og með því að koma einhverju góðu til leiðar fæ ég mína greiðslu. Ég þarf ekki þessi 15%. Við skulum ekki meta allt til fjár.

Forseti vill minna hv. þingmann á að ávarpa forseta en ekki þingmenn úti í sal.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt að ég vona að þessi umræða verði til þess að draga athyglina að því máli sem hér er um að ræða, þ.e. starfsumhverfinu og öðru slíku. Það hefur hins vegar verið bent á ýmsa þætti í þessari umræðu sem hljóta að koma til skoðunar þegar mál sem þetta er lagt fram. Það breytir því hins vegar ekki, frú forseti, að það að leggja þetta mál fram núna er að mínu viti popúlismi og lýðskrum. Það er verið að draga athyglina frá þeim vandamálum sem ríkisstjórnin er á flótta undan og því kjósa þessir hv. þingmenn væntanlega að leggja þetta mál fram núna. Það er mitt mat á þessu. Einn hv. þingmaður sagði áðan að launin ættu ekki að vera grunnur þess að fólk gefi sig fram í þetta starf. Ég ímynda mér - og nú ætla ég að segja orð sem má ekki segja í ræðustól, en það getur varla verið að miðað við starfsumhverfi og kjör alþingismanna sé nokkur maður að sækjast eftir laununum hér. Það er í rauninni bara alveg galið. Ég trúi ekki að nokkur sé að því. Umhverfi það sem okkur er útvegað hér eða okkur er ætlað að starfa í, hvort sem það er þjónusta þingsins, þá er ég ekki að tala um starfsfólkið, það er frábært starfsfólk sem vinnur hér í þinginu - en það hvernig framkvæmdarvaldið hefur dregið til sín aflið frá þinginu er vitanlega með ólíkindum og það kemur niður á störfum okkar að einhverju leyti. En að segja það að formenn nefnda, stórra nefnda t.d., séu ekki að leggja neitt meira af mörkum heldur en - nú nota ég orðið sem hv. þingmaður notaði áðan sem er reyndar ekki gott orð - óbreyttir þingmenn. Í sjálfu sér erum við öll jöfn og eigum að sjálfsögðu að vera það, en sum okkar taka á sig aukaábyrgð eða aukavinnu eða eitthvað slíkt, aukaviðveru, og fyrir það finnst mér eðlilegt að greiða. Ég get sagt við hv. þingmenn og verið heiðarlegur og hreinskilinn í því: Ég sæi ekki eftir laununum eða titlinum sem ég ber sem formaður þingflokks ef ég gæti verið aðeins meira með fjölskyldu minni. En vegna þess að ég gegni þessu starfi er ég með meiri viðveru hér margir aðrir. Ég finn til ákveðinnar ábyrgðar á því að vera hér og gera ákveðna hluti. Ég er alveg til í að fórna því og þessum þúsundköllum eða tíuþúsundköllum sem ég fæ fyrir það ef ég get verið meira með fjölskyldu minni. Ég er alveg til í það,  Það að koma fram með þetta hér á þessum punkti þegar við erum að tala um að við þurfum að bjarga eða reyna að koma fjölskyldum í skjól, og hv. þingmenn hafa lítið lagt til þeirra mála vil ég meina, þá koma menn með svona frumvarp til að slá sig til riddara í augum þeirra sem um sárt eiga að binda. Við skulum taka þessa umræðu. Ég get upplýst hv. þingmenn um það að ég er búinn að óska eftir því að það verði gerður samanburður á starfskjörum íslenskra þingmanna og þingmanna á Norðurlöndunum og í tveimur Evrópulöndum. Við skulum bara fara í gegnum þetta. Það er alveg sjálfsagt mál. En þetta mál eins og það er sett fram er eingöngu að mínu viti til þess að slá sig til riddara og alveg sorglegt að það skuli koma fram með þessum hætti. Frú forseti. Ég ætla að endingu að segja að þeir útúrsnúningar sem hér voru hafðir uppi varðandi það að þingmenn séu hér á vaktinni 24 tíma sjö daga vikunnar, mér finnst það ekki sanngjarnt, því það getur vel verið að sumir þingmenn slökkvi á símanum sínum þegar þeir fara út úr þessu húsi, taki ekki símtöl eða eitthvað slíkt, en mörg okkar gera það ekki, hvort sem við erum í fríum með fjölskyldu eða annars staðar.

Forseti. Ég þakka þessa umræðu sem hefur verið alveg prýðileg. Auðvitað er það þannig að það er dagamunur á því í hvernig skapi við erum, hvernig við tölum hvert við annað og hvaða virðingu við sýnum málefnum hvert annars og það verður bara að hafa það, það er þannig. Það getur vel verið að í þessu frumvarpi sé einhver popúlismi. Ef svo er held ég að það sé góðkynja popúlismi sem ekki skaði neinn nema skap hv. þingflokksformanns Framsóknar. Ég held að vert sé að muna að það voru jafnaðarmenn, það voru samferðarmenn og fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar sem í raun og veru báru það fram sem baráttumál að það væri þingfararkaup yfir höfuð á þjóðþingum Evrópulanda. Það var þannig í upphafi að það var upp og ofan hvort borgað var fyrir starfið því að þetta var meira hobbí yfirstéttarmanna að koma á þingið meðfram þeim störfum sem þeir sinntu við rekstur óðala og umsvifamikilla fyrirtækja. Þingfararkaup komst á vegna þess að fulltrúar verkalýðsstéttar, lágstéttar, kröfðust þess að það yrði svo til þess að skapa þeim jafna stöðu, til þess að allir gætu komist á þingið, þannig að þegar þingfararkaup er búið til er það jafnaðarmál í sjálfu sér. Í öðru lagi fjallar frumvarpið um það sem það fjallar. Það var skýrt í lok ræðu minnar af hverju það fjallar ekki um annað, af hverju það fjallar ekki um varaforseta og ekki um formenn stjórnmálaflokka eða um formenn stjórnmálaflokka. Ég er nákvæmlega sammála hv. þm. Margréti Tryggvadóttur um að það fari betur á því að stjórnmálaflokkarnir borgi sjálfir forustumönnum sínum ef þeir telja þörf á því, einkum vegna þess að þau störf koma að forminu til Alþingi ekkert við. Þeir eru ekki kosnir á Alþingi, þiggja ekki umboð sitt frá alþingismönnum heldur þiggja þeir umboð sitt frá félögum í flokkum þeirra. Ég er sammála því en það er ekki það sem við ætlum að hreyfa hér við. Og um varaforsetana, sjálfsagt er að ræða þær ábendingar sem hér hafa komið fram í nefndinni. Það var skýrt líka hvers vegna við tókum ekki varaforsetana með, en það er ekki þannig, eins og Birkir Jón Jónsson, háttvirtur og ágætur og skapgóður þingmaður, hefur misskilið að þeir eigi að fá laun fyrir virðingu sína og það traust sem þeim er sýnt með því að taka að sér störf í forsetastóli, heldur er það einmitt öfugt. Það er ekki það sem þeir fá borgað fyrir, það sem þeir fá borgað fyrir er álag fyrir sérstaka þjónustu umfram þau áhrif og völd sem þessu starfi fylgja. Þetta er þjónusta við okkur í þinginu en það felast engin sérstök áhrif eða völd í þessari stöðu. Annað mál er hvort það á að vera, hvort það á að vera mikið, en það gegnir öðru máli um þessi störf að okkar viti en hin. Það skiptir ekki meginmáli. Um ráðherrana er það auðvitað að segja og þingmenn líka að það er ekki þingið sem ákveður laun þeirra, þau eru ákveðin í kjaradómi þannig að þessar greinar í lögunum um þingfararkaup eru í raun og veru anómalía, þær koma þvert á þá meginstefnu að kjaradómur ákveður launin sem menn hafa komist hér að niðurstöðu um eftir sára og bitra reynslu af því að þingmenn séu að gera þetta sjálfir. Um forseta þingsins er það að segja, ég ætla ekki að fara að ræða það efnislega, að hann er jafnsettur ráðherra í launum þannig að það miðast líka við kjaradóm. Jafnræði, það er bara tvennt í þessu. Annaðhvort eru þingmenn jafnir þegar þeir koma á þingið eða, eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði, við ættum að draga dám af því sem gerist á almennum vinnumarkaði, hjá ríkinu vissulega en líka á almennum vinnumarkaði. En bíðum við, er þá eina breytan, er þá eini parametrinn eða kennivíddin ábyrgð, það að vera í þessari formennsku? Nei, á almennum vinnumarkaði eru margar kennivíddir. Ein kennivíddin er ábyrgð, önnur tengd henni eru mannaforráð, sú þriðja er vinnutími, sú fjórða er dugnaður, skilvirkni. Hv. þm. Þráinn Bertelsson kom að mér áðan og spurði hvort ég ætti ekki að fá laun fyrir að flytja þau þingmál sem hér voru kynnt áðan, ég átti tvö af þremur, eigum við kannski að fá bónus fyrir þingmál? Það væri kannski ráð til að auka framleiðslu þingmála. Ég veit ekki hvort það mundi verða þjóðinni mjög til heilla eða þinginu en það væri þó alla vega ein kennivídd sem menn gætu tekið mark á. Sá sem flytur þingmál er a.m.k. að gera eitthvað, hann sýnir það. Eða eigum við að hafa laun vegna reynslu, að þeir sem eru reyndir á þinginu eða í sambærilegum störfum sem koma því að gagni? Sumir hafa verið hér í 20 ár. Sá sem þingreyndastur er okkar þingmanna, hæstv. forsætisráðherra, hefur verið hér síðan árið 1978. Ætti hún að fá sérstök laun í samræmi við það? Nei, okkur hefur aldrei komið það til hugar að láta það skipta máli. Eða eigum við að láta það fara eftir menntun og þá hvaða menntun? Er það almenn menntun? Er það sú menntun sem kemur hér að sérstöku gagni? Ættu þá lögfræðingar að fá hærra kaup en aðrir? Ættu menn, af því að hér situr doktor í salnum í íslenskum fræðum og er mjög hátt virtur sem slíkur, ætti hann að fá meiri laun fyrir sitt doktorspróf en arkitektinn, hv. þingmaður sem situr mér til hægri handar? Eða einhver sem hefur minni menntun en er fullkomlega bær og jafnvel þess vegna æskilegur á þinginu? Nei, okkur finnst það ekki. Ef við ætlum að taka eina kennivídd í þetta dæmi þá eigum við líka að spekúlera í hinum, þannig að ég hafna því að launastrúktúr eigi að vera hér með einhverjum þeim hætti sem tíðkast á vinnumarkaði. Ég tel það andstætt meginreglu lýðræðisskipunar og þeim almennu prinsippum sem við eigum að virða í þinginu. Ég held satt að segja að þetta álagsmál sé svona 2007-mál. Þetta var eins og ég rakti í ræðu minni, þetta kom inn árið 1995 þegar samfélagið er einmitt að byrja að sporðreisast í vitleysisgangi og ég lýsti því hvernig það gerist. Þetta gerist ekki í skjóli nætur, þetta gerist um mitt sumar, þetta gerist þannig að þetta fer lágt, þingmenn ræða þetta ekki opið, það er ekki rætt í ræðustól hvernig standi á þessu. Það er gert í nefnd og ég gleymdi að bæta því við að allir þingflokkar voru sammála um þetta á þeim tíma nema einn. Það er svolítið merkilegt hvaða þingflokkur það var því að það var sá þingflokkur að tveir úr honum eru eftir á þinginu frá 1995 og það eru ekki mjög margir þingmenn sem hafa svo háan starfsaldur. Þeir þingmenn eru annars vegar hæstv. forsætisráðherra, sem ég minntist á áðan, Jóhanna Sigurðardóttir, og hins vegar hæstv. forseti Alþingis, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir. Sá þingflokkur tók ekki þátt í afgreiðslu þessa máls af prinsippástæðum sem reyndar vörðuðu fleira en nákvæmlega þetta atriði. Ég þakka aftur fyrir þessa umræðu. Ég vonast til að hún haldi áfram í allsherjarnefnd. Auðvitað koma einhverjar umsagnir um þetta og þar verður hægt að ræða málið. Ég á reyndar von á því líka, ég skil ekki í öðru en forseti Alþingis og forsætisnefnd hljóti að íhuga þetta frumvarp í tengslum við það erfiða verkefni sem þar er fram undan sem er það, eins og ég orðaði það áðan, að skera fituna af Alþingi og það þarf jafnvel að skera meira. Það getur þurft að segja hér upp fólki þó að það verði ekki alþingismenn og breyta þingstörfunum að einhverju leyti því að Alþingi verður að taka þátt í því vonda verki sem við verðum að vinna, að draga að okkur ólina til þess að bæði við sjálf og börnin okkar getum horft fram á betra líf eftir þau ósköp sem yfir okkur dundu og þessar álagsgreiðslur voru einn örlítill anginn af.

Frú forseti. Það var umræðan um kennivíddirnar sem hleypti mér núna af stað upp í ræðustól. Það er vissulega rétt hjá hv. þingmanni að þær eru ýmsar kennivíddirnar sem miðað er við úti á hinum almenna launamarkaði; aldur, menntun og fyrri störf meðal annars. Okkur finnst hins vegar fráleitt að taka slík viðmið til álita gagnvart þingstarfinu vegna þess að það er eitt og sama ábyrgðarhlutverkið auðvitað sem felst í hinum almennu þingstörfum og ekki viljum við fara að láta draga okkur í dilka út frá slíkum kennivíddum. Við erum í raun og veru sammála um að þingmannsstarfið sem slíkt er eitt starf sem á að meta á einn og sama hátt til launa að svo miklu leyti sem um er að ræða þennan grunn sem við köllum þingmannsstarf. Ofan á þann grunn leggjum við síðan meiri skyldur á herðar ákveðnum kollegum okkar og félögum, samstarfsmönnum í þinginu, og það er í raun og veru það sem málið snýst um. Hvort það er sanngirni í því að hér séu allir á sömu launum fyrir mjög mismikla vinnu er auðvitað grundvallaratriði sem deilan snýst um. En við erum sammála um ábyrgð þingmannsins og vinnuframlag, við gerum ekki mannamun, og ég vona að menn hafi ekki skilið orð mín þannig að ég teldi eðlilegt að við færum að gera hér mannamun á forsendum aldurs, reynslu, menntunar eða annarra óskyldra þátta sem í raun og veru hafa sáralítið með okkar ábyrgð og skyldur að gera sem almennra þingmanna. Svo þakka ég líka fyrir þessa umræðu því að mér finnst hún skemmtileg.

Forseti. Við hv. þingmaður erum greinilega ekki sammála um þetta en kannski verðum við það þegar málið þroskast meira í aðra hvora áttina eða finnum einhverja „syntesu“ ofan á þessar andstæður. En mín afstaða og meðflutningsmanns míns, hv. þingmanns, er einfaldlega sú að þegar menn eru mættir á þingið eru þeir jafnir. Þeir eru fulltrúar kjósenda sinna, hver og einn, eiga að bera sömu virðingu hver fyrir öðrum og fyrir sjálfum sér og taka að sér þau störf sem þeir telja heppilegust í þágu síns málefnis og sinna kjósenda, síns lands og sinnar þjóðar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um millilandaflug um Ísafjarðarflugvöll. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, Gunnar Bragi Sveinsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ólína Þorvarðardóttir, Guðmundur Steingrímsson og Ásmundur Einar Daðason. Tillögugreinin er svohljóðandi: Alþingi ályktar að fela samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að tryggja að á Ísafjarðarflugvelli sé nægjanlegur búnaður og aðstaða til að hægt sé að sinna þaðan millilandaflugi með flugvélum sem núna hafa heimild til þess að fljúga um völlinn. Þessi þingsályktunartillaga var flutt á 138. löggjafarþingi en fékkst ekki rædd og er því flutt að nýju. Í sjálfu sér þarf ekki að hafa mörg orð um hana. Við ræddum hana dálítið þegar hún var fyrst lögð fram en það eru út af fyrir sig nokkur atriði sem ég vil engu að síður nefna. Ísafjarðarflugvöllur gegnir ómetanlegu hlutverki og er eins og allir vita ein helsta samgönguæð Vestfirðinga. Unnið hefur verið að margvíslegum endurbótum á flugvellinum og hafa þær verið til mikilla bóta fyrir flugsamgöngur til Vestfjarða. Það heftir hins vegar vaxtarmöguleika vallarins að ekki er almenn heimild til þess að stunda um hann millilandaflug. Slík starfsemi var þó stunduð á árum áður og skipti miklu máli. Landfræðilegar aðstæður til almenns millilandaflugs eru að sönnu erfiðar. Á hinn bóginn er völlurinn einn hinn fjölfarnasti í almennu innanlandsflugi og með undanþágum er stundað þaðan takmarkað millilandaflug. Þann þátt starfseminnar þarf að efla með sérstakri áherslu á þá möguleika sem eru til aukins samstarfs Vestfjarða og Grænlands. Ég vil vekja athygli á því að í skýrslunni Vaxtarsamningur Vestfjarða, sem unnin var af verkefnisstjórn um byggðaáætlun Vestfjarða og iðnaðarráðuneytið gaf út árið 2005, var m.a. vikið að þessu. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Flugfélag Íslands hefur um árabil notað Ísafjörð sem höfn í tengslum við flutning á fólki og vörum til austurstranda Grænlands en þangað er innan við einnar klukkustundar flug. Þessu svæði mætti þjóna mun meira frá Ísafirði en gert er og jafnvel bjóða ferðafólki á Vestfjörðum í stuttar útsýnisferðir til Grænlands.“ Þess má einnig geta að vegalengdin milli Vestfjarða og Grænlands er einungis 275 kílómetrar þar sem styst er. Landfræðilegar aðstæður eru því til frekara samstarfs. Hæstv. þáverandi utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, tók málið upp á sínum tíma þegar hún heimsótti Grænland 20.–21. júní 2008. Með henni í för var m.a. þáverandi bæjarstjóri Ísafjarðar, Halldór Halldórsson, sem skrifaði allítarlega greinargerð um málið. Komið er inn á hana í greinargerð með þingsályktunartillögunni sem ég vísa til. Forsenda fyrir því að hægt sé að stunda flugsamgöngur frá Ísafirði, milli Grænlands og Íslands, eru ýmsar. Það eru ýmsir vankantar á þessu flugi núna. Það er ekki heimild til millilandaflugs á vellinum. Hins vegar er möguleiki fyrir flugrekendur að fá undanþágu eins og ég rakti áðan. Slíkt hefur þó reynst tafsamt og þvælið þegar það hentar flugrekanda að nýta Ísafjarðarflugvöll sem lendingarstað vegna millilandaflugs. Þess eru dæmi að flugvélar sem hafa millilent á Ísafirði á leið til Grænlands hafi þurft að bíða á Ísafirði í sólarhring meðan farið var í gegnum undanþágubeiðnirnar. Það sjá allir að fyrirkomulagið letur flugrekendur til að nota Ísafjarðarflugvöll þó að hann henti vel landfræðilega. Það er þetta sem við flutningsmenn vekjum athygli á. Við teljum að það skipti miklu máli að ráðast í nauðsynlegar úrbætur þannig að völlurinn geti gegnt hlutverki millilandaflugvallar. Við gerum okkur grein fyrir því að flugvöllurinn er háður ýmsum takmörkunum. Hann er staðsettur milli hárra fjalla í þröngum firði. Það breytir því ekki að það er heimilt, með takmörkunum, að fljúga þaðan millilandaflug. Eins og við vitum er Ísafjarðarflugvöllur einnig gríðarlega þýðingarmikill þáttur í samgöngukerfi Vestfjarða. Árið 2008 fóru 52 þúsund manns um flugvöllinn. Það var 15% fjölgun frá árinu 2006. Á undanförnum árum hefur verið lagt í verulegar fjárfestingar á vellinum til að auka öryggi og bæta aðstöðu farþega. Þær munu nýtast alþjóðafluginu jafnt og innanlandsfluginu þó fyrirsjáanlegt sé að ráðast þurfi í frekari fjárfestingar til að stuðla að þessu flugi. Ég hef upplýsingar um að þær fjárfestingar séu óverulegar og ættu að öðru leyti ekki að vera til trafala. Það hefur ýmislegt verið gert á Vestfjörðum til að stuðla að auknu samstarfi milli Grænlands og Íslands með það að markmiði að samstarfið fari fram á Vestfjörðum. 20. mars sl. var Grænlandssetur stofnað í Bolungarvík. Í stjórn þess eiga sæti einstaklingar víðar af Vestfjörðum. Þar var m.a. vakin athygli á mögulegri aðkomu Vestnorræna ráðsins að styrkja tengslin á grundvelli hins nýja Grænlandsseturs. Að frumkvæði hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur voru 17. mars árið 2007 samþykktar á Alþingi þingsályktunartillögur sem undirstrika áhuga á að sinna betur samskiptum við Grænlendinga. Ég vil sérstaklega nefna mikinn eldhuga sem hefur haft mikinn áhuga á þessu máli og vakið hvað eftir annað athygli á þessu í ræðu og riti á Ísafirði. Það er Úlfar Ágústsson kaupmaður sem hefur verið ötull í því að vekja máls á tækifærunum sem þarna eru fyrir Vestfirði. Þau mundu ekki síður nýtast Grænlendingum og raunar íslensku þjóðinni í heild. Kjarna málsins drögum við saman í síðasta kafla greinargerðarinnar og segjum, með leyfi virðulegs forseta: „Landfræðilegar aðstæður setja millilandaflugi um Ísafjarðarflugvöll skorður. En í ljósi þess að um völlinn fara meira en 50 þúsund farþegar árlega í innanlandsflugi og heimild er til takmarkaðs millilandaflugs, er eðlilegt að unnið verði að því að opna fyrir frekara millilandaflug svo sem landfræðilegar aðstæður leyfa. Slíkt gæti eflt íslenska ferðaþjónustu, styrkt einkanlega samstarf Íslands og Grænlands á ýmsan hátt, rennt fleiri stoðum undir vaxandi ferðaþjónustu á Vestfjörðum og nýtt þá fjárfestingu sem þegar hefur verið gerð í innviðum á margvíslegum sviðum enn þá betur.” Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til samgöngunefndar Alþingis og síðari umræðu.

Frú forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar þá eru aðrir þingmenn kjördæmisins meðflutningsmenn að tillögunni. Þingmaðurinn fór allítarlega yfir forsendur tillögunnar sem hér liggur fyrir en ég kem fyrst og fremst upp til að vekja athygli á því sem starfandi formaður Vestnorræna ráðsins að þingsályktunartillagan er í góðu samhengi við stefnumörkun og áherslur sem lagðar hafa verið fram í Vestnorræna ráðinu um samskipti milli vestnorrænu landanna og þá ekki síst milli Íslands og Grænlands. Ef unnt verður að koma á millilandaflugi frá Ísafjarðarflugvelli mundi það stórauka bæði vöruflutninga og þjónustu milli Vestfjarða, eða Íslands, og austurstrandar Grænlands. Það mundi hafa mikla þýðingu fyrir byggðarlögin á austurströnd Grænlands og ekkert síður fyrir vöru og þjónustuveitendur á Vestfjörðum. Ef kominn væri millilandaflugvöllur væri það einnig lyftistöng fyrir Vestfirðinga. Við sjáum fyrir okkur að hægt væri að fljúga milli fleiri landa en Íslands og Grænlands þannig að það er margt gott í þessu. Ég vil líka minna á það sem kemur fram í greinargerðinni að meira en 50 þúsund farþegar fara í innanlandsflugi um Ísafjarðarflugvöll á hverju ári. Það má líka minna á að millilandaflug var leyfilegt frá Ísafjarðarflugvelli á árum áður þannig að flugvöllurinn er ekkert illa til þess fallinn að sinna millilandaflugi. Það hefur hins vegar lagst af í seinni tíð m.a. vegna ákvæða í Schengen-samkomulaginu. Það er ýmislegt sem mælir með því að farið verði í þetta. Ég mundi fagna því ef þingsályktunartillagan næði fram að ganga. Með henni fengist bæði bætt og aukin samskipti við næstu nágranna okkar á austurströnd Grænlands og aukin þjónusta við Vestfirðinga. Eins og bent er á í greinargerðinni mundi þetta renna stoðum undir ferðaþjónustu á Vestfjörðum, sem er vaxandi atvinnugrein, og hún mundi vafalítið njóta góðs af því.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað fyrst og fremst til að ítreka mikilvægi málsins og stuðning hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar og minn við þingsályktunina. Það er hægt að velta vöngum yfir tækifærum sem í þessu felast en hv. 1. flutningsmaður, Einar K. Guðfinnsson, fór ágætlega yfir það. Ég vil þó draga fram hversu mikilvægur Ísafjarðarflugvöllur er fyrir þennan landshluta og hvaða tækifæri felast í millilandaflugi við Grænland og hvert sem er, þegar og ef af þessu verður. Ég vil frekar nota orðið „þegar“ af þessu verður. Vestfirðir eru fyrir margra hluta mjög einstakt svæði. Það hlýtur að skapast tækifæri til að fljúga þangað beint með hópa. Ég þekki ekki hversu stórar flugvélar geta lent á vellinum en maður sér tækifæri í því ef slíkt gerist. Svo er annað sem maður sér tækifæri í. Það eru aukin viðskipti við Grænland og fyrirtæki sem eru og munu starfa þar. Mér dettur í hug olíurannsóknirnar þar og væntanleg olíuvinnsla. Þar eru málmar í jörðu og ýmislegt þess háttar. Það má hæglega reikna með að við getum náð í viðskiptaþjónustu til Grænlands í gegnum flugvöll, þ.e. ef hann hefur leyfi og er til þess búinn að sinna millilandaflugi. Annað sem ég nefni er að það má hugsanlega, í ljósi allrar umræðu sem hér hefur orðið um heilbrigðisstofnanir, finna ný tækifæri fyrir sjúkrahúsið og heilbrigðisstofnunina á Ísafirði sem er ágætlega tækjum búið til að þjónusta Grænlendinga betur en þegar er gert. Opna fyrir tækifæri sem hafa ekki áður verið nýtt. Það gæti þýtt að við þurfum að horfa til frekari uppbyggingar á heilbrigðisstofnunum sem væri öllum til góða. Á svæðinu opnast tækifæri fyrir útflutning og þjónustu. Að sjálfsögðu fer það eftir því hversu stórar flugvélarnar eru og hversu hagkvæmt verður að flytja um völlinn. Fyrst og fremst held ég að tillagan þurfi að fá umfjöllun sem fyrst. Það felast í þessu tækifæri. Okkur veitir ekkert af því að nýta þau mannvirki sem fyrirfinnast á landsbyggðinni ef við getum með litlum kostnaði gert þau enn betri.