Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál, sem hér er nú á dagskrá til 1. umr. í hv. Ed. Alþingis, hefur verið rætt ákaflega mikið, eins og allir hv. þm. vita, undanfarna daga í hv. Nd., og raunar, að ég held, meira en títt er um mál, enda er málið efnismikið og eðlilegt, að menn greini á um ýmis atriði þess. Umr. í Nd. lauk, eins og menn vita, með útvarpsumr. í gærkvöld. Ég teldi það að bera í bakkafullan lækinn og raunar nærri að misbjóða þolinmæði þessarar hv. deildar, ef ég færi nú að flytja hér einhverja langa framsöguræðu. Ræðurnar, bæði þær, sem ég hef flutt og aðrir, hafa líka ýmist verið prentaðar orðrétt eða efnislega skýrt frá þeim í flokksblöðum allra þingflokkanna. Efni þessa máls er í aðalatriðum það, að það er mat ríkisstj. og þeirra alþingismanna, sem hana styðja, að með engu móti verði undan því komizt að viðurkenna það fall, sem raunverulega er orðið og lengi hefur verið á krónunni, það sem sumpart var viðurkennt af vinstri stjórninni svonefndu og sumpart ekki, en öllum hefur þó verið kunnugt um, að réði ríkjum hér á landi, og þá samtímis að afnema allt það uppbótakerfi, sem ég held nú að flestum sé ljóst að ekki er hægt að búa við lengur af rökum, sem hafa verið margframfærð í öllum umræðum um málið. Af sjálfsögðu leiðir nokkra verðhækkun af þessari breytingu, og á einstökum vörum er hún verulega mikil. Þar á ég fyrst og fremst við þær vörur, sem áður voru að því leyti greiddar niður, að á þeim hvíldi aðeins 30% yfirfærslugjald, þegar meginreglan var sú, að yfirfærslugjaldið væri 55% og að meðaltekjur útflutningssjóðs væru 68.5% af innflutningnum. Til þess svo að reyna til hins ýtrasta að draga úr þeim byrðum, sem af þessari breytingu leiðir fyrir almenning í landinu, - en ætlað er, að verðlagshækkunin nemi 13 vísitölustigum, - hefur verið gripið til þess ýmist að greiða niður áfram erlendar vörur, þ.e.a.s. kaffi, sykur og kornvörur, en áður voru allmiklu fleiri vörutegundir greiddar niður, en auk þess hefur verið gerð alveg grundvallarbreyting á félagsmálalöggjöfinni, eins og það hefur verið orðað af sumum, að hér sé skapað nýtt þjóðfélag með þessum hætti. Þetta er gert til þess, að þungi þessarar breytingar þurfi ekki að bitna á þeim, sem verst eru settir. Á ég þar við fjölskyldumenn, öryrkja og aldrað fólk. En talið er, að með þeirri breytingu, sem felst í væntanlegri nýrri löggjöf um félagsmálin, beri þetta fólk allt það sama úr býtum þrátt fyrir vöruverðshækkunina, og er að því er fjölskylduna áhrærir þar miðað við 60 þús. kr. árstekjur. Allir vita, að meðlag með þriðja barni er samkvæmt núgildandi ákvæðum á fyrsta verðlagssvæði 1166 kr. Með fyrsta og öðru barni er hins vegar ekkert meðlag. Nú er hins vegar líka ætlunin að taka upp þann hátt, að niðurgreiðslur séu jafnar með fyrsta, öðru, þriðja barni og áfram. Ætlað er þannig, að meðlagið með hverju barni á ómagaframfæri verði 2600 kr., þannig að fjölskylda með þrjú börn fær þá 7800 kr. með sínum þremur börnum, en hafði áður aðeins 1166 kr. Tilsvarandi hækkanir eru svo fyrir aldrað fólk og öryrkja. Í sambandi við þetta hefur orðið að gera ýmiss konar breytingar á löggjöf um tekjur ríkissjóðs, sem einnig leiðir af því, að útflutningssjóður verður lagður niður, og hann tekur þá við ýmsum þeim tekjustofnum, sem áður runnu til útflutningssjóðs. Um leið tekur ríkissjóður við kvöðum, sem hvíldu á útflutningssjóði, og ég á þar auðvitað fyrst og fremst við niðurgreiðslur á innlendum vörum, en þær námu og er ætlað að nemi 265 millj. kr. á ári. Ég ætla ekki að fara út í að rekja breytingar á skattalöggjöfinni, tollalöggjöfinni. Stórvægilegasta breytingin er sú, að til viðbótar þeim fríðindum, sem ég hef nefnt, er ákveðið, að tekjuskattur á almennum launatekjum falli niður, þannig að barnlaus hjón fái 70 þús. kr. skattfrjáls, en síðan 10 þús. kr. með hverju barni skattfrjálsar, þannig að hjón með þrjú börn fá þá 100 þús. kr. skattfrjálsar. Þetta kostar ríkissjóðinn væntanlega um 110 millj. kr. Niðurfelling á 9% söluskattsgjaldinu kostar ríkissjóð væntanlega um 114 millj. kr. Þetta eru 224 millj. Til þess að jafngilda því er svo ætlað að leggja á nýjan söluskatt, sem á að vera 3% í staðinn fyrir 9% áður, en miklu almennari, og ætlað er að gefi af sér 280 millj. kr. Það er auðvitað óviss áætlun, en af þeim tekjum eiga bæjar- og sveitarfélög að fá 20% eða 56 millj. kr., þannig að þessar þrjár tölur eða þessi þrjú afsöl, sem ríkissjóður þar með gefur, tekjuskatturinn 110 millj., 9% söluskatturinn 114 millj. og 20% af nýja söluskattinum 56 millj., jafngilda þeim 280 millj., sem ætlað er að 3% söluskatturinn gefi. Þetta er í aðalefnum það, sem fyrir mönnum vakir. Jafnframt eru ýmsar aðrar ráðstafanir gerðar í sambandi við þetta og þá fyrst og fremst í því skyni að reyna að forðast, að krónan falli í gildi nær árlega, eins og verið hefur að undanförnu, ýmist með nýjum, stórfelldum skattaálögum, sem í raun og veru eru krónufall, eða með því að þetta krónufall sé viðurkennt, eins og ég tel að hafi verið, þegar yfirfærslugjaldið var lögleitt 1958. Við teljum allir, sem að þessu frv. stöndum, að það sé afar þýðingarmikið að reyna að búa þannig um hnútana, að nú verði stöðvað á ógæfubrautinni, svo að ekki þurfi eilíflega að vofa yfir fólki sá mikli ótti, sem auðvitað hvílir þungt á mörgum, þegar horft er til fortíðarinnar og þessa tíða verðfalls peninganna. Sumar af þeim ráðstöfunum verða áreiðanlega ekki vinsælar í bili og þó nokkuð misjafnt kannske. Ég hef einna mest orðið var við, að menn kvíða vaxtahækkun, þeir sem skuldugir eru. En þar til jafnvægis kemur svo allur hinn mikli fjöldi sparifjáreigenda, sem þar fær bætt nokkuð sinn hlut og mjög að maklegleikum, og ég hirði ekki um að vera að rökstyðja það, af því að allir vita þau meginrök, að sparifjáreigendur hafa búið við ákaflega skarðan hlut undanfarin ár, þannig að árum saman hafa vextirnir eiginlega ekki nægt til þess að jafngilda rýrnun krónunnar, sem samtímis hefur orðið. Ég veit, eins og ég segi, að þær ráðstafanir, sem þar verður að gera, eru óvinsælar af sumum, og við því er ekkert að gera. Þeim er ætlað að standa einhvern tíma, en þeirri skipun verður létt af og vöxtum aftur breytt, þegar við teljum, að vaxtahækkunin hafi náð tilgangi sínum. Jafnframt því veit ég, að viss þrenging á útlánum bankanna verður einnig ýmsum þungbær. Það skilja allir, sem í atvinnurekstri standa. En við því er heldur ekkert að gera. Það er talið af öllum, sem til þekkja, nauðsynlegt. Ég er nú í raun og veru farinn að láta freista mín af innri þörf, enginn hefur beðið mig um það, að segja meira um málið en ég ætlaði mér. Ég hygg þó, að ég hafi ekkert sagt í raun og veru annað en það, sem allir hv. þm. vita, og mér á að vera vorkunnarlaust að vera fámáll um málið að þessu sinni, þó að ég auðvitað vel geti skilið, að ýmsir hv. þm., sem hafa ekki átt kost á að tala um það, telji það eitt samboðið virðingu deildarinnar og sinni eigin virðingu, að þeir tali hér um málið, til þess að fyrirbyggja þann misskilning, að málið eigi ekki að ræðast alveg jafnt í Ed. og í Nd. Ég hef auðvitað óteljandi rök fram að færa fyrir þessu málí, en eins og ég segi, ég ætla hér að láta staðar numið. Ég leyfi mér að mælast til þess, að þegar þessari umr. er lokið, verði málinu vísað til hv. fjhn., og tel að mörgu leyti vel farið, að afgreiðsla þess dragist ekki úr hófi, því að slíkt ástand sem ríkir er ekki æskilegt til langframa. Ég mælist því til þess, að hv. d. geri það, sem í hennar valdi stendur, til þess að flýta fyrir málinu. En sem sagt ég skil vel, að það verði nú hver að meta þann hraða, sem þar á að vera á, eftir því, hvernig hann litur á það frá sínu sjónarmiði. Annars vegar er þörfin á hraða og hins vegar mikilvægi málsins og nauðsyn þess, að það geti ræðzt hér í hv. d. eins og annars staðar eða eins og í hv. Nd.



Herra forseti. Við Íslendingar höfum um árabil átt við tvenns konar efnahagsvandamál að etja: annars vegar verðbólguna innanlands og hins vegar greiðsluhallann í viðskiptum við útlönd. Verðbólguvoðinn var mestur, þegar vinstri stjórnin lét af völdum í árslok 1958, Minni hl. ríkisstj. Alþfl., sem þá tók við, tókst að bægja voðanum frá, enda náði hún meiri árangri í baráttunni við þennan vágest en nokkurri annarri ríkisstjórn hafði áður tekizt. Þessari stjórn tókst að skapa jafnvægi innanlands og stöðva víxlhækkanir verðlags og launa. Með þessu var skapaður traustari grundvöllur en áður til þess að snúa sér að lausn hins vandamálsins, sem er gjaldeyrishallinn, enda þolir lausn hans nú enga bið af öðrum ástæðum. Í frv. þessu um efnahagsmál felst afnám uppbóta- og styrkjakerfisins, sem víð höfum búið við í nokkuð breytilegum myndum í næstum því heilan áratug. Innan vinstri stjórnarinnar átti það sér mikinn hljómgrunn hjá Alþfl. og Framsfl. að afnema þetta kerfi, en kommúnistar stóðu gegn því. Er það eftirtektarvert, hversu kommúnistar, sem áður fyrr ásökuðu Alþfl. iðulega um kák, eru sjálfir ragir við að taka djarfar ákvarðanir í efnahagsmálum. Þeir leggja miklu meiri áherzlu á að fela vandamál efnahagslífsins heldur en að leysa þau. Af kommúnistum var því aldrei neins sérstaks að vænta um góðar undirtektir við skynsamlegar till. í efnahagsmálunum. Til framsóknarmanna hefði maður hins vegar viljað gera eitthvað meiri kröfur. Að vísu eru undirtektir þeirra litlu betri en kommúnista. En maður hefur samt á tilfinningunni, að það sé fremur af öðrum ástæðum en skilningsskorti. Framsóknarmenn geta ekki með góðu móti sætt sig við þá tilhugsun, að núv. ríkisstjórn takist að leiða yfir þjóðina heilbrigðari efnahagskerfi en hún hefur búið við um langt skeið. Framsfl. hefur oft tekið þátt í gengisfellingu, þegar hann hefur átt aðild að ríkisstjórn, og hann vildi einnig fella gengið í tíð vinstri stjórnarinnar. Hann á því nokkuð erfitt um vik með að gagnrýna gengisbreytingu nú. Sumir forustumenn flokksins segjast líka alveg vera með gengisfellingunni sjálfri, en þeir séu bara á móti afleiðingunum. Þetta er raunar hliðstætt og að vera með því að veita aukið fé til skólabygginga, en vera á móti aukinni menntun. Framsfl. er raunverulega eins og skip, sem siglir í þoku. Það getur enginn áttað sig á, hvert skipið er að fara, nema þeir, sem þar eru innanborðs. Þokuhjúpinn, sem þeir hafa sveipað um sig, kalla þeir uppbyggingarstefnu. Eysteinn Jónsson hefur brugðið upp þokuljósi og skýrt frá því, að einn þáttur uppbyggingarstefnunnar sé byggðastefnan. Það voru mjög greinargóðar upplýsingar. Annars má segja um afstöðu þeirra framsóknarmanna, að hún sé mjög fálmkennd og þeir viti raunverulega ekki sitt rjúkandi ráð. Sem dæmi má nefna, að formaður þingflokks framsóknarmanna, Eysteinn Jónsson, sagði í þingræðu fyrir jólin, að örðugleikarnir væru nú enn meiri en þegar vinstri stjórnin gafst upp, en í þingræðu eftir jólin sagði hann, að vandinn væri núna mun minni en oftast áður. Hinar fyrirhuguðu efnahagsráðstafanir munu hafa í för með sér nokkra hækkun á vöxtum, bæði innláns- og útlánsvöxtum. Ekki er þó meiningin, að vextir breytist á lánum með föstum vöxtum, sem tekin hafa verið fyrir gildistöku laganna. Vaxtabreyting hefur að sjálfsögðu víðtæk áhrif í þjóðfélaginu og snertir beinlínis að einhverju leyti hagsmuni fjöldamargra landsmanna. Þeir, sem fengið hafa lán á undanförnum árum, hafa vegna síminnkandi peningaverðgildis og að óbreyttum vöxtum ávallt grætt á kostnað hinna, sem lagt hafa peningana til, þ.e.a.s. sparifjáreigendanna í landinu. En hvaða fólk er þetta, sem leggur spariféð til? Það eru yfirleitt ekki atvinnurekendur og eignamenn. Þeir leggja ekki fé sitt í banka, heldur hafa það í rekstri, festa það í fyrirtækjum og taka svo lán til viðbótar til að halda rekstrinum gangandi. Það er því fyrst og fremst almenningur í landinu, sem leggur spariféð til, en hins vegar atvinnurekendur, sem taka það að láni, þó að undanteknum lánum til íbúðabygginga. Þeir, sem lagt hafa peninga sina í banka og sparisjóði, hafa alltaf verið að tapa, en hinir, sem hafa fengið féð lánað, hafa alltaf grætt. Það er vissulega réttlátt að hamla gegn þessari þróun og rétta hlut sparifjáreigenda með vaxtahækkun. Vaxtalækkunin mundi verða hvatning til aukins sparnaðar, jafnframt því sem hún drægi úr eftirspurn eftir lánsfé. Af því leiddi svo, að óarðbær fjárfesting minnkaði, en það er einmitt nauðsynlegt að draga úr henni og beina því fjármagni og vinnuafli, sem losnar við það, að arðbærri fjárfestingu og þá fyrst og fremst fjárfestingu, sem skapar gjaldeyristekjur eða sparar gjaldeyriseyðslu. Ég vildi t.d. taka dæmi af manni sem langaði til þess að byggja sér bílskúr fyrir 50 þús. kr. Sjálfur á hann 30 þús. kr. í banka og ætlar sér svo að taka 20 þús. kr. víxillán til viðbótar. Þegar vextirnir hækka, fer hann áreiðanlega að hugsa sig um tvisvar. Hann sér fram á, að það er meiri hagur fyrir hann en áður að láta 30 þús. standa áfram í bankanum og dýrara fyrir hann en áður að taka 20 þús. kr. lánið. Hann hættir svo við að byggja, og bankinn heldur 50 þús. kr. meira en ella til þess að lána til framleiðsluatvinnuveganna. Bílskúrinn verður ekki byggður upp fyrst um sinn, og framsóknarmenn geta að vísu sagt með sanni, að þarna hafi uppbyggingarstefnan beðið ósigur. Þegar á heildina er litið, er enginn vafi á því, að vaxtahækkunin bitnar á atvinnurekendum, en almenningur nýtur yfirleitt góðs af henni. Það skal skýrt tekið fram, að vaxtahækkunina verða atvinnurekendur að bera einir. Kaupmenn og iðnrekendur fá t.d. ekki að hækka verð á vöru sinni eða framleiðslu, til þess að vega upp á móti vaxtahækkuninni, sem þeir verða að þola, enda væri þá brotið gegn megintilgangi vaxtahækkunarinnar, ef svo væri gert. Af vaxtabreytingunni leiðir það, að sparifé vex og auðveldara verður að fá lán en áður, þó að það verði jafnframt dýrara. Hvað skyldu mikil verðmæti hafa farið forgörðum við það, að menn hafa þrátt fyrir brýnustu þörf alls ekki getað fengið nauðsynleg lán eða hafa þurft að bíða eftir lánum í mjög langan tíma? Er það ekki margfalt hagfelldara t.d. fyrir mann, sem er að reyna að ljúka við húsbyggingu, að geta strax fengið 30–40 þús. kr. lán, sem hann vanhagar um, þótt með hærri vöxtum sé en áður, heldur en þurfa að bíða mánuðum saman eftir láninu eða eiga þess jafnvel engan kost að fá það og þurfa svo jafnvel að leita á náðir okraranna. En okrararnir eru einmitt sú stétt manna, sem verður fyrir mestri kjaraskerðingu vegna vaxtahækkunarinnar. Skyldi maður ekki hafa trúað því að óreyndu, að andstæðingar stjórnarinnar teldu sig þurfa að standa vörð um hagsmuni þeirrar stéttar. Í frv. þessu er lagt til að afnema vísitöluuppbætur á laun, þannig að verkalýðsfélögum og vinnuveitendum sé bannað að semja um, að kaupgjald fylgi vísitölu. Þetta er róttæk till, og mjög athyglisverð. Kæmist hún í framkvæmd, yrði fellt úr gildi launakerfi, sem við höfum búið við í um það bil tvo áratugi. Er óhætt að slá því föstu, að í því kerfi sé að sumu leyti engin eftirsjá. Þegar t.d. erlend vara hefur hækkað í verði, sem leitt hefur af sér hækkaða vísitölu og hækkuð laun, þá hefur sú kaupgjaldshækkun ekki grundvallazt á aukinni getu innlendra atvinnuvega til að greiða meiri laun en áður. Kaupaukningin hefur hins vegar byggzt á aukinni þörf launþegans til þess að mæta auknum útgjöldum mældum eftir mælistiku vísitölunnar. Þess konar launahækkun er ekki reist á nægilega traustum grunni, því að þegar til lengdar lætur, er það auðvitað greiðslugeta atvinnuveganna, sem ákvarðar kaupmátt launa að mestu. Atvinnuvegirnir hafa bætt sér upp auknar launagreiðslur af þessum sökum með auknum styrkjum frá þjóðinni allri og þar með ekki sízt launþegunum sjálfum. Það, sem launþegarnir hafa þannig móttekið með annarri hendinni, hafa þeir þurft að afhenda með hinni. Vísitöluuppbætur á kaupið hafa því stundum orðið launþegunum nokkurs konar hefndargjöf. Vísitölukerfið hefur mjög stuðlað að sífelldum víxlhækkunum verðlags og kaupgjalds og þar af leiðandi ýtt undir óheillavænlega þróun í efnahagsmálum. Vísitölukerfið var líka komið út í hreinar öfgar. Allt milli himins og jarðar var beint eða óbeint vísitölubundið. Allir áttu að fá allt uppborið samkv. vísitölu, sem auðvitað jafngilti því, að verðgildi slíkra bóta hvarf jafnharðan sem dögg fyrir sólu. Vísitöluuppbætur á kaup leiddu líka til þess, að ríkisvaldið neyddist hvað eftir annað til þess að fara út á þá hálu braut að falsa framfærsluvísitöluna. Einnig varð ríkisvaldið nokkrum sinnum að grípa til þess ráðs að skerða vísitöluuppbætur með lögum til þess að reyna að afstýra stórfelldri verðbólguþróun. Sá tryggingagrundvöllur, sem vísitölukerfinu var upphaflega ætlað að vera launþegunum, hefur því raskazt að allverulegu leyti. Á hinn bóginn verður það að viðurkennast, að það er æði stórt stökk að ætla sér að afnema vísitöluuppbætur á laun algerlega á fáeinum dögum. Að vísu mætti segja, að það væri ekki ranglátt, eins og málum háttar nú, þar sem svo að segja öll verkalýðsfélög landsins eru með lausa samninga og verkalýðsfélögin vita, er þau ganga til nýrra samninga, um vísitölubannið og geta tekið tillit til þess við samningsgerðina. Hætt er þó við, að verkalýðsfélögin reyni að mæta afnámi vísitöluuppbótanna á þann hátt að gera samninga til enn skemmri tíma en áður og hafa uppsagnarmöguleika sem oftast fyrir hendi. Slík þróun yrði áreiðanlega mjög óheillavænleg og stefndi alveg í öfuga átt. Því tel ég, að þegar málið er krufið til mergjar, komi í ljós, að þarná þurfi að finna skynsamlegan meðalhófsveg. Það ætti að heimila verkalýðsfélögunum að semja um takmarkaðar vísitöluuppbætur, enda sé það skilyrði sett fyrir þessari heimild, að gildistími samningsins fari ekki niður úr ákveðnu lágmarki. Það er engum vafa undirorpið, að þessar efnahagsráðstafanir hafa í för með sér kjaraskerðingu fyrir þjóðina. En það er einmitt styrkleikamerki, að ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar skuli hreinskilnislega játa þessa staðreynd frammi fyrir þjóðinni. Veikleiki ýmissa efnahagsráðstafana fyrri ára hefur m.a. verið sá, að viðkomandi ríkisstjórnir hafa ekki þorað að segja sannleikann og hafa reynt að dylja afleiðingarnar fyrir þjóðinni og reynt að blekkja hana. Samkv. útreikningum munu þessar ráðstafanir leiða til 13 stiga hækkunar á framfærsluvísitölunni, sem nú er 100 stig, ef engar gagnráðstafanir væru gerðar. Miðað við vísitöluneyzlu yrði þá kjaraskerðingin 13%. Ber þess þó að geta, að ekki er reiknað með neinni hækkun húsaleigu, en telja má líklegt, að hún hækki eitthvað, þegar lengra frá líður og hækkunaráhrif efnahagsaðgerðanna eru að fullu komin í ljós. Hinar fyrirhuguðu mótaðgerðir draga hins vegar svo verulega úr kjaraskerðingunni, að meðalkjaraskerðing allrar þjóðarinnar verður aðeins um 3% miðað við vísitölugrundvöllinn. Þessar mótaðgerðir eru: 1) Niðurgreiðsla á kaffi, sykri og kornvörum, sem lækkar vísitöluna um 1.6 stig. Þessarar niðurgreiðslu verður öll þjóðin aðnjótandi. 2) Stórauknar fjölskyldubætur, þannig að 2600 kr. verða greiddar yfir árið með hverju einasta barni undir 16 ára, hvar sem er á landinu. Þessara stórfelldu fjölskyldubóta verða 30 þús. fjölskyldur með 58 þús. börn á framfæri aðnjótandi. Þessar greiðslur leiða til lækkunar vísitölunnar um 8.5 stig. 3) Hækkun elli- og örorkulífeyris frá því, sem nú er, um 44%, auk þess sem ellilífeyrisþegum fjölgar vegna rýmkunar skerðingarákvæðanna. Bótaaukninga þessara njóta um 12 þús. manns. Þessar auknu bætur koma ekki fram í vísitölu. 4) Afnám og lækkun tekjuskatts. Tekjuskattur verður alveg felldur niður af almennum launatekjum og lækkaður verulega á öðrum. Niðurfellingarinnar verða 48 þús. gjaldendur aðnjótandi, en lækkunarinnar njóta 15 þús. gjaldendur. Ef eiginkonur og börn gjaldendanna eru meðtalin, verður sá hópur, sem fríðindanna nýtur, talsvert á annað hundrað þúsund manns. 5) Lækkun útsvara. Fyrirhugað er að veita 50 millj. kr. af söluskattinum til bæjar- og sveitarfélaga. Mun þetta framlag að sjálfsögðu gera flestum bæjarfélögum kleift að lækka útsvör sin eitthvað. Væri ekki fjarri lagi að áætla, að útsvarslækkun hjá einstaklingum gæti af þessum sökum numið 15–20%. Þessi lækkun kemur að sjálfsögðu ekki fram í vísítölu. Af framangreindri upptalningu er ljóst, að öll þjóðin verður meira og minna aðnjótandi þeirra hlunninda, sem veitt eru til að vega upp á móti kjaraskerðingu vegna hækkaðs vöruverðs. Þessar gagnráðstafanir koma að vísu nokkuð misjafnlega niður á mönnum. Gamalt fólk, öryrkjar og barnmargar fjölskyldur fá kjaraskerðinguna að fullu bætta, enda getur enginn neitað því, að þar sé garðurinn lægstur. En ef við tökum t.d. einstakling með 60 þús. kr. hreinar tekjur, sem fær ekki neinar bætur úr tryggingunum og ekki heldur fær tekjuskattinn að fullu felldan niður, þá lækkar samt sem áður tekjuskattur hans væntanlega úr 2040 kr. í 500 kr., og vegur sú lækkun ein upp á móti 2.5% kjaraskerðingu. Þegar tekið er tillit til niðurgreiðslu á kaffi, sykri og kornvörum svo og væntanlegrar útsvarslækkunar, mundi kjaraskerðing þessa einstaklings og annarra, sem svipað er ástatt um, aldrei verða meiri en 5–8%. Þeir, sem mesta kjaraskerðingu verða að þola, eru hátekjumennirnir eða hinir ríku, eins og líka réttmætt er. Þetta er augljóst mál, þegar þess er gætt, að gengisbreytingin hefur miklu meiri hækkunaráhrif á erlendar vörur en innlendar. Innlendu vörurnar eru yfirleitt nauðsynjavara, sem allir verða að kaupa, ríkir sem fátækir. Það, sem hátekjumaðurinn kaupir og neytir umfram lágtekjumanninn, er hins vegar miklu fremur erlendur varningur, og því verður kjaraskerðing hins fyrrnefnda mun meiri, miðað við svipaðar neyzluvenjur áður. Kostnaðurinn af því að eignast og reka einkabifreið hækkar t.d. miklu meira en almennur framfærslukostnaður. Fullyrðingar andstæðinganna um, að hinum ríku sé hlíft, eru því algerlega út í bláinn. Ein helzta röksemd stjórnarandstæðinga gegn efnahagsráðstöfununum er sú, að þær muni leiða til atvinnuleysis. Ekki er þetta látið nægja, heldur er það borið blákalt fram, að það sé einmitt tilgangurinn með þessum ráðstöfunum að framkalla hæfilegt atvinnuleysi til þess að halda verkalýðnum í skefjum. Svona ásakanir eru í sjálfu sér svo fráleitar, að þær eru ekki svaraverðar. Samt skal ég fara um þetta nokkrum orðum. Hætta á atvinnuleysi getur ekki verið fyrir hendi, þegar þess er gætt, að okkur vantar nú um það bil 1000 manns til þess að manna togarana og bátana til fulls og auk þess eru í smíðum skip og bátar, sem veitt geta hundruðum manna atvinnu. Rétt gengisskráning hefur líka þau áhrif, að ýmis verk, sem áður borgaði sig að láta framkvæma erlendis, verða nú unnin hér heima. Má þar til dæmis nefna skipaviðgerðir. Nú fyrir skömmu hófst t.d. stórfelld flokkunarviðgerð á strandferðaskipinu Esju hér í Reykjavík. Þessi viðgerð mun veita járniðnaðarmönnum atvinnu, sem nemur hundruðum þúsunda eða jafnvel milljónum króna, einmitt á þeim árstíma, sem atvinnutekjur þeirra eru rýrastar. Ef gengisbreytingin hefði ekki verið í vændum, hefði öll þessi viðgerð á skipinu farið fram utanlands. Við gengisbreytinguna mun samkeppnisaðstaða innlendra skipasmíðastöðva gagnvart erlendum stöðvum af slíku tagi stórbatna, og atvinna í þessari grein mun aukast stórlega, enda er það ekki vansalaust, að fiskveiðaþjóð eins og við Íslendingar skuli ekki að mestu smíða fiskibáta sína sjálf. Undan því hefur verið kvartað, að ekki hafi verið höfð nein samráð við verkalýðssamtökin og þá fyrst og fremst Alþýðusamband Íslands við undirbúning þessara ráðstafana. Slíkt samráð er erfiðara í framkvæmd og minna virði en margur hyggur. Í fyrsta lagi er þess að gæta, að vegna skipulagsannmarka getur hvaða verkalýðsfélag í landinu sem er leikið lausum hala, hvað sem miðstjórn Alþýðusambandsins segir eða ráðleggur, og höfum við af því beiska reynslu. Í öðru lagi er það staðreynd, því miður, að íslenzkir verkalýðsleiðtogar láta flokkssjónarmið oftast ráða meiru um gerðir sínar en fagsjónarmið. Forseti Alþýðusambandsins er t.d. formaður stjórnmálaflokks, og varaforseti þess er þingmaður annars stjórnmálaflokks. Slíkir menn lesa efnahagsmálafrv. að sjálfsögðu með flokksgleraugu á nefinu. Rödd verkalýðshreyfingarinnar verður því aðeins sterk, að forustumenn hennar verði alls ekki vændir um að taka mismunandi afstöðu eftir því, hvaða flokkar fara með völd í landinu hverju sinni. Samráð við verkalýðssamtökin þyrftu líka helzt að geta verið á hagfræðilegum grundvelli. Hins vegar vita allir, að íslenzk verkalýðssamtök hafa enga hagfræðinga í sinni þjónustu. Ég hefði t.d. álitið það mjög heppilegt, ef Alþýðusamband Íslands hefði fengið hingað lánaða í eina til tvær vikur tvo af færustu hagfræðingum verkalýðssamtakanna á Norðurlöndum til þess að láta þá yfirfara og gagnrýna efnahagsmálafrv. ríkisstjórnarinnar með hagsmuni verkalýðsins fyrir augum. Þessa menn hefðu verkalýðssamtökin getað spurt ýmissa mjög mikilvægra spurninga, svo sem: Er gengisbreyting skynsamleg? Er nauðsynlegt að skerða kjörin? Er réttmætt að afnema vísitöluuppbætur á kaup? Hvaða áhrif hefur vaxtahækkunin o.s.frv.? Og síðast, en ekki sízt: Stefna þessar efnahagsráðstafanir í rétta átt frá hagsmunasjónarmiði verkamannsins? Á svör þessara manna og leiðbeiningar hefði áreiðanlega verið hlustað með miklu meiri athygli en á verkfallshótanir kommúnista. Ég hika ekki við að fullyrða, að ef slíkir sérfræðingar hefðu fundið efnahagsmálafrv. ríkisstj. eitthvað til foráttu, hefði verið tekið fyllsta tillit til þess. Þeir menn, sem tefla skák, skilja vel, að það er reginmunur á því að leika af sér peði eða fórna peði. Fórnin byggist á hagsmunamati, framsýni og djörfum áætlunum. Þeir hagsmunir, sem látnir eru af hendi, eiga margfaldlega að vinnast upp, þegar fram líða stundir. Það er því hroðaleg skammsýni, þegar sum verkalýðsfélög eru nú að lýsa því yfir í tilefni af væntanlegri kjaraskerðingu, að þau geti engu fórnað. Í nærri því heilan áratug höfum við búið við uppbóta- og styrkjakerfi í ýmsum myndum. Á þessu tímabili hafa orðið miklar framfarir og mikil framleiðsluaukning. Á þessum tíma hafa verið teknar í notkun áburðarverksmiðja, sementsverksmiðja og tvö stór raforkuver, og skipastóllinn hefur aukizt mikið. Þrátt fyrir þetta eru menn sammála um, að á þessu tímabili hafi kjör launafólks yfirleitt ekki batnað og kaupmáttur launa ekki aukizt. Verkafólk og launþegar hafa verið í varnaraðstöðu allt tímabil uppbóta- og styrkjakerfisins. Ein meginástæðan fyrir þessu er sú, að þetta kerfi veitir atvinnurekendunum tækifæri til að varðveita gróðann, en skella töpunum yfir á þjóðina, og dregur þannig úr viljanum til að halda uppi hagsýnum og heilbrigðum rekstri. Það er því ekkert álitamál fyrir verkalýðinn, að uppbóta- og styrkjakerfinu verður að varpa fyrir borð og taka upp nýtt kerfi, sem gerir það óhjákvæmilegt, að atvinnurekendur borgi sjálfir sín eigin töp og greiði úr eigin vasa þær kjarabætur, sem ávinnast. Menn kunna nú að spyrja, hvort það sé ekki að fara úr öskunni í eldinn að taka upp nýtt efnahagskerfi, sem hefjist með kjaraskerðingu. Þessu er til að svara, að skerðing lífskjaranna er fórn, sem mun bera margfaldan ávöxt í framtíðinni. Þessi fórn er færð til þess að rétta af gjaldeyrishallann og til þess að koma á traustu jafnvægi og festa hina nýju skipan betur í sessi. Þegar fram líða stundir, mun svo ávinningurinn koma í ljós, og þá mun þjóðin sjá, að sú fórn, sem færð hefur verið, hefur leitt af sér ríkulegt endurgjald. Það er skoðun mín, að það þurfi alls ekki að líða mjög langur tími, þar til verkalýðurinn getur fengið kjör sín bætt á raunhæfum grundvelli í formi kauphækkana. Það, sem mest á ríður í kjarabaráttunni, er að forðast mistök fortíðarinnar. Í verkföllunum miklu árið 1955 átti verkalýðurinn vissulega rétt á bættum kjörum, en kröfurnar, sem voru gerðar, voru svo öfgakenndar og hóflausar, að maður gat naumast trúað því, að þær væru settar fram af ábyrgum mönnum, en þá var krafizt 30–40% kjarabóta. Afleiðingin varð líka eitt lengsta og harðasta verkfall á siðari áratugum. Í kjölfar verkfallsins fylgdu svo verðhækkanir sem átu kjarabæturnar að mestu upp á skömmum tíma. Árið 1958 var líka háð kjarabarátta. Kom þá að vísu lítið til verkfalla. Atvinnurekendur gengu mjög fljótlega inn á kaupkröfur verkalýðsfélaganna, sem voru nú hóflegri en áður, en þó gerðu atvinnurekendur þetta með því ófrávíkjanlega skilyrði, að þeir fengju strax að hækka verð á vörum sínum og þjónustu sem kauphækkununum næmi. Var þetta skilyrði samþykkt af stjórnarvöldunum illu heilli. Það fór því að lokum svo, að það var fólkið sjálft, sem varð að borga sínar eigin kauphækkanir. Ekki eingöngu verkalýðurinn, heldur þjóðin öll mun hafa lært af reynslunni. Hún mun ekki telja neina eftirsjá í uppbóta- og styrkjakerfinu, með því misrétti og þeirri spillingu, sem því hefur fylgt. Þjóðin mun ekki heldur harma afnám innflutningshafta. Þjóðin skilur, að kjaraskerðingin, sem fylgir þessum efnahagsráðstöfunum, er aðeins stundarfyrirbrigði. Hún skilur líka, að ómetanlegar réttarbætur, eins og afnám tekjuskattsins og stórfelld aukning almannatrygginganna, munu á hinn bóginn hafa varanlegt gildi. Með hinu nýja efnahagskerfi er verið að uppræta spillingaröflin og leysa úr læðingi allt það heilbrigðasta og þroskavænlegasta, sem í þjóðinni býr. Þess vegna göngum við fram í trúnni á bjartari framtíð.



Herra forseti. Það er búið að ræða þetta mál mikið, og ég geri ráð fyrir því, að auðvelt sé að verða við þeirri ósk, að það taki ekki ýkja langan tíma að ljúka afgreiðslu málsins hér í þessari hv, deild. Það hefur verið sagt margt og mikið um þetta mál. En þegar ég hlustaði á útvarpsumr. í gærkvöld, kom mér sannast að segja í hug, þegar ég hlustaði á mótsagnirnar, hvernig það mundi vera fyrir almenna kjósendur að átta sig á málinu eftir þær útvarpsumræður og þær staðhæfingar, sem þar voru settar fram, og átti hæstv. forsrh. þar óskipt mál. M.a. var fullyrt í gærkvöld, að kjaraskerðingin væri 3%. Svo kemur hér sjálfboðaliði, sem þekkir sjálfsagt vel inn á þessi mál, og segir, að kjaraskerðingin sé 5–8%, þ.e. hv. 9. landsk., sem talaði núna áðan, svo að það er ekki alveg ónýtt að halda áfram að ræða málin, ef þessu ætlar að halda áfram. En um ráðstafanirnar ætlaði ég samt sem áður að fara nokkrum orðum út frá sjónarmiði mínu og míns flokks. Ég held satt að segja, að eitt af því allra skaðlegasta við þessar ráðstafanir sé það, að þær komu eins og þrumuveður yfir þjóðina. Það er enginn okkar neinn sérfræðingur í því að stjórna, og okkur fer það allmisjafnlega úr hendi. En þeir, sem stjórna, hafa fundið það, þeir finna það, að ef maður siglir sínu skipi upp í strauminn móti skilningi þjóðarinnar, þá er erfitt að stjórna. Það mun reynast þannig. Þess vegna þarf alltaf að búa þjóð undir það, sem verið er að gera, og fá hana til að skilja það með tiltölulega löngum fyrirvara, hvað á að gera og hvað er nauðsynlegt að gera. Þetta fullyrði ég, að er eitt af því allra nauðsynlegasta við það að stjórna þjóð, svo að vel fari. Og það er engin von til þess, að íslenzka þjóðin sé á nokkurn hátt undir það búin að taka á mótí þessum ósköpum, alveg þvert á móti. Það var farið fram á ýmislegt á undanförnum árum, eins og ég kem siðar að. Það var tiltölulega ekki mikið, sem var talið að þyrfti að fara fram á við Alþýðusamband Íslands veturinn 1958 - og það að áliti hagfræðinga, ég kem aðeins að því síðar. En þó tekur út yfir, að allt seinasta ár - það verður varla of oft sagt - er þjóðinni sagt, að allt sé í bezta lagi. Hér sitja menn á Alþingi, eins og varaforseti Alþýðusambands Íslands, Eggert Þorsteinsson, og Sigurður Ingimundarson, formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, og svo eru Jón Sigurðsson, Jóhanna Egilsdóttir, - allt þetta fólk fullyrðir með þeim ofboðslegustu tilburðum, sem til eru, í blöðum, að ef nokkur breyting verði á stöðvunarpólitík Alþfl. frá því, sem verið hafi, þá sé verkalýðshreyfingunni allri að mæta, annað komi ekki til mála. Þetta er birt á nokkurra daga fresti og hvað eftir annað sagt. Hvernig í ósköpunum getur nokkrum manni komið til hugar að gera þá kröfu, að verkalýðshreyfing, sem þannig er búin undir þessar breytingar, geti tekið þeim með þögn og þolinmæði og geti blátt áfram trúað því, að þær séu nauðsynlegar? Það er verið að krassa yfir þetta, eins og var gert í ræðu hv. 9. landsk., með því að segja, að þessi stöðvun hafi gert svo mikið gagn, það hafi verið svo miklu auðveldara að ráða við þetta eftir á, eftir að Alþýðuflokksstjórnin hafi setið við völd. Þetta er vitanlega skröksaga og hún greinileg. Það er alveg vandalaust að stjórna þannig að eyða af þeim birgðum, sem ríkið á í tekjuafgöngum, og safna skuldum og borga niður dýrtíð, það breytir engu til eða frá, það getur hvaða stjórn sem er, og það var það, sem Alþfl.-stjórnin gerði. Og staðreyndirnar liggja nú fyrir, bæði um tekjuafgang ríkisins frá 1958, sem hún eyddi, og svo hallann, sem hún skilur eftir sig, sem að vísu er ekki upplýst frekar en sumt annað, hvað er mikill. Það er þess vegna alveg augljóst mál, að eftir þær yfirlýsingar, sem birtar voru fyrir kosningarnar og menn trúðu almennt, þá er naumast hægt að hugsa sér, að það sé hægt að skapa meiri glundroða í þjóðfélaginu en fleygja inn byltingarkenndum ráðstöfunum eins og þeim, sem hér á að gera. Það er varla hægt að gera neitt af hálfu ríkisstj., sem er líklegra til að skapa glundroða, segi ég. Þessum yfirlýsingum, - menn skulu athuga það vel, - þeim var trúað í kosningunum, yfirlýsingum Jóns Sigurðssonar, Jóhönnu Egilsdóttur, Sigurðar Ingimundarsonar og Eggerts Þorsteinssonar, og það var búizt við því, að við þær yrði staðið. Ég mætti einum ágætum Alþfl.-manni, sem var að fara til þess að kjósa í seinustu kosningum, og hann sagði: Nú er kosið í fyrsta sinn um stjórnarstefnu, stöðvunarstefnuna. Mér dytti ekki í hug, sagði hann, að fara á kjörstað, ef það væri ekki einmitt þetta núna, að nú er kosið um stöðvunarstefnuna, nú er kosið um stjórnarstefnu, sem er varanleg eftir kosningar, ef við styðjum hana nógu rækilega. Þess vegna er það, að það er álitið, þó að ég sé ekki að vísu sérstaklega fær um að dæma um það frekar en aðrir, að hér hafi verið farið ákaflega óskynsamlega að og það eigi eftir að sýna sig, eins og ég færi nánari rök að, að hér sé mjög óskynsamlega stjórnað. Það er ekki þetta eitt, sem kemur fram. Það, sem almenningur sér gægjast í gegnum missagnirnar, er t.d. þetta: Hver getur upplýst, hver er hallinn á útflutningssjóði? Hver getur upplýst það? Ég er búinn að reyna að fá upplýsingar um það hvað eftir annað, og þeim ber aldrei saman. Skýrslum ber ekki saman um það, hvort upphæðin sé þetta eða hitt. Svo kemur fyrrv. forsrh. og ber það blákalt fram, að þessar tölur séu rangar, hallinn sé miklu minni. Fólk fær ekkert að vita um það, hver sé hallinn á útflutningssjóði. Þó má segja, að það sé eitt af grundvallaratriðunum fyrir því, að það þarf að gera stórfelldar ráðstafanir, hver sá halli er. Ég fullyrði, að það hefur ekki tekizt að fá að vita það, þannig að tölunum beri saman. Og þetta, sem ég nefndi áðan, er staðhæft við fólk af hæstv. forsrh., og það er satt að segja eftir útreikningum hagfræðinganna, að kjaraskerðingin, almenna kjaraskerðingin, sé ekki meiri en 3%. Svo kemur hér maður, sem er gagnkunnugur þessum málum á marga lund, hv. 9. landsk., og segir, að hún sé 5–8%. Okkur var sagt fyrir kosningarnar, að það væri allt í lagi, og eftir kosningarnar er okkur skýrt frá því, að það sé 250 millj. kr. halli, sem þurfi að jafna á árinu 1960, 250 millj., sem þurfi að afla í auknum tekjum til útflutningssjóðs og ríkissjóðs, til þess að hægt sé að standa undir þeim útgjöldum, sem nauðsynleg séu til þess að framfleyta framleiðslunni. Ég skal nú ekkert segja um það, hvort þessi tala er rétt eða ekki. Ég get ekki fært öruggar sannanir fyrir því, að hún sé of há, - öruggar sannanir, segi ég, - en mér hafa fundizt allar líkur benda til þess, að fullyrðingarnar um það, að allt væri í bezta lagi um útflutningssjóð og ríkissjóð, fyrir kosningarnar séu álíka ósannar og seinni talan, sannleikurinn liggi þarna á milli. Fyrir kosningarnar þurfti sem sagt að gylla fyrir kjósendum, að allt væri í bezta lagi, allt væri komið í lag, og það væri óhætt að trúa stjórninni fyrir því að stjórna áfram. Þess vegna var sagt, að allt væri í lagi. Eftir kosningar þurfti að hræða þjóðina til að taka á móti ráðstöfunum, sem yfir dundu, og þá er þetta sagt, þá er blaðinu snúið við. Hæstv. viðskmrh., - ég kem kannske síðar að því, - var að tala um það í gærkvöld í útvarpinu, að það væri ákaflega erfitt að trúa stjórnarandstöðu, hún væri ákaflega óáreiðanleg alltaf, stjórnarandstaðan. En ég verð nú að segja það, að eftir þá reynslu, sem maður hefur af ríkisstj. Alþfl. seinasta árið, eina árið, sem hún stjórnaði, þá komu svo margar yfirlýsingar frá henni og hennar mönnum, að óáreiðanlegri yfirlýsingar hafa ekki komið frá neinni stjórnarandstöðu en þeirri stjórn, svo að það fer nú að verða erfitt, ef ekki er hægt að trúa stjórnarandstöðunni, því að það liggja sannanir fyrir því, að þær upplýsingar, sem ég nefndi áðan, að þær yfirlýsingar voru alveg rangar miðað við staðreyndir. Nú sagði hæstv. forsrh. í gærkvöld, að það hefði ekki verið hægt að jafna þennan halla nema með nýjum álögum, sem mundu hafa numið 5–6%, sem væri meira en þyrfti að taka með þeirri gengisbreytingu, sem lögð er til, en er ólíkt minna en það, sem hv. 9. landsk. lýsti yfir áðan, að kjaraskerðingin væri 5–8%. En ég geri ráð fyrir því, enda gerðum við framsóknarmenn ráð fyrir því, þegar Alþfl.-stjórnin tók við, að það mundi verða nokkur tekjuhalli á útflutningssjóði og ríkissjóði samanlagt, og það kemur okkur ekki á óvart, að svo sé. Þess vegna er það, að ef við erum spurðir að því, hvort við viljum engar ráðstafanir gera, hvort við viljum halda því fram, að það hafi engar ráðstafanir þurft að gera núna í haust, þá svara ég því á þann veg, að það þurfi vitanlega að gera ráðstafanir. Samkv. þeim útreikningum, sem ég hef frá hagfræðingum yfir þessi mál, - þeir voru frá Jónasi Haralz, þeir reikningar voru gerðir seint á árinu 1958, - komst hann að þeirri niðurstöðu, eins og kunnugt er og ef ég man rétt, að verkalýðurinn þyrfti að falla frá 11 vísitölustigum, Alþýðusambandsþingið þyrfti að falla frá 11 vísitölustigum, til þess að hægt væri að halda sömu lífskjörum og voru í okt. 1957 og í febrúar 1958. Þessu neitaði Alþýðusambandið, eins og kunnugt er. Og hér þætti mér gaman að skjóta því inn í, þegar verið er að hafa eitt og annað eftir mönnum, að ég hef tekið eftir, að það er búið að tala um það 10–20 sinnum, að ég hafi sagt á Alþýðusambandsþingi, að ef þetta væri ekki gefið eftir, þá færi allt fram af brúninni. Ég held, að það sé rétt, að ég láti það standa hér í þingtíðindunum, að þetta eru alger ósannindi. Þetta sagði ég aldrei, enda datt mér ekki í hug, að slíkt ástand væri yfirvofandi, svo sem líka kom á daginn að ekki var. En hagfræðingurinn orðaði þetta á þessa lund, og ég tók fram, að ég teldi þetta nokkuð mikið sagt, m.ö.o. þveröfugt við það, sem skýrt er frá opinberlega. Það er alveg í samræmi við það, sem er sagt um verkföllin 1955, að ég hafi örvað til þeirra. Það eru hrein ósannindi. Ég hef aldrei örvað til verkfalla, hvorki þá né endranær, heldur talað alveg þveröfugt við það, sem er sagt, og er það til í ræðu, meðan á verkföllunum stóð, og er í þingtíðindum hér og er hægt að vitna til, hvenær sem ég kæri mig um. Þetta er nú aðeins innskot. - En þessu var hafnað, segi ég, og þetta eru þær seinustu skýrslur, sem við höfum frá hagfræðingum um þessi mál, því að hitt eru útdrættir, sem eru settir fram meira í áróðursskyni. Við álítum þess vegna, að það hafi þurft að gera ráðstafanir, og spurningin er þá, hvernig ráðstafanir átti að gera. Við drögum enga dul á það frekar nú en áður, að við höfum verið þeirrar skoðunar og erum þeirrar skoðunar, að það, sem þurfi að gera fyrst og fremst, sé að auka, byggja upp og bæta og gera verðmætari framleiðsluna alhliða. Þetta verður að vera fyrsta boðorð hverrar stjórnar í þessu landi, þar sem svo margt er ógert og möguleikarnir svo miklir. Það átti að draga úr framkvæmdum, sem mega bíða. Það er alrangt, að Framsfl. hafi nokkurn tíma haldið því fram, að framkvæmdir ættu að ganga með einhverjum ofsahraða, þó að þær væru fyrirsjáanlega of miklar og of hratt farið. Hinu höfum við haldið fram, að það ætti að draga úr framkvæmdum, sem megi bíða, án þess að skapa atvinnuleysi og án þess að peningavaldið í landinu ráði því, hvað framkvæmdirnar fari hægt eða hratt og hvaða framkvæmdir eru gerðar. Enn fremur álítum við, að það hefði mátt leggja enn nokkuð á óþarfari varning og með þessu hefði mátt ná endunum saman. Við álítum, að um þetta og lausn, sem yrði meira til frambúðar, hefði átt að hafa sem víðtækast samstarf milli flokkanna, hvort sem sömu flokkar og nú eða einhverjir aðrir hefðu setið í ríkisstjórn. Það er nú siður hér í þessu landi, að menn eru skammaðir fyrir það að fara úr stjórnum og segja af sér. Þá rjúka þeir burt og gefast upp. Og ef þeir tala um samstarf, þá eru þeir skammaðir fyrir það, að þá muni langa til þess að komast í ríkisstjórn. En það er nú eitt af því broslega hjá þjóð, sem er þrátt fyrir sína miklu hæfileika stundum dálítið skrýtin - eða a.m.k. þeir, sem tala fyrir hennar hönd í þessum málum. En ég álít, að það sé staðreynd, sem ekkert þýðir að ganga fram hjá og er engin fullyrðing, heldur staðreynd, að þegar Sjálfstfl, var haldið utan við, þá gerði hann allt, sem hann gat, til þess að spilla stjórnarfari í landinu. Hann gerði það. Þetta er náttúrlega svo oft og mörgum sinnum skjallega staðfest, að það þýðir ekkert að mótmæla því. Hann framdi skemmdarverk í stjórnarandstöðunni til þess að koma stjórninni frá. Segjum svo, að hann hafi álitið þetta rétt, því að hann hugsi sem svo, að tilgangurinn helgi meðalið, stjórnin væri það léleg og skaðleg, eins og hann hefur haldið fram, vinstri stjórnin, að það væri leyfilegt að nota þessi meðul. En ég gæti trúað því, að það hvarflaði kannske að einhverjum sjálfstæðismanni núna, að það hefði verið vafasamt að nota þau og að það gæti verið, að með svona vinnuaðferðum gagnvart verkalýðnum og svona áróðri gagnvart verkalýðnum sé hægt að ala upp þannig verkalýðshreyfingu, að kanónurnar fari að skjóta sjálfar og það manns eigin kanónur í félögunum. Þess vegna er það alveg ljóst, ef á að leysa þetta mál með víðtæku samstarfi, þá er slík reynsla fyrir því frá þessum flokki séð. Nú halda andstæðingarnir því fram, að við séum alveg eins. Ég er nú ekki farinn að sjá fram á það, að við höldum uppi slíkum prédikunum elns og Sjálfstfl. hefur haldið. Það hefur ekki verið okkar siður. En hvað sem því líður, þá er það alveg bersýnilegt, að þessir tímar, sem vinstri stjórnin sat, þar sem talsvert var fengizt við vandasöm mál, sköpuðu þá reynslu, að það verði að leysa þessi mál á sem viðtækustum grundvellí. Og a.m.k., hvað sem þessu líður með flokkana, þá þarf, eins og ég kem dálítið síðar að, að leysa þau á víðtækari grundvelli að því er snertir stéttirnar. Það þýðir ekkert að staglast á því, að Framsfl., þegar allt hafi verið komið í öngþveiti, hafi verið að biðja Sjálfstfl, um aðstoð til að stjórna. Það, sem við óskuðum eftir, var víðtækara samstarf, til þess að skemmdarverkastarfið a.m.k. hyrfi og menn sæju sæmd sína í því að vinna saman að þessum málum. Ég álít, að það hefði þurft að gera. En það er annað. Menn segja nú sem svo: Það hlýtur að koma í ljós, og það hlýtur hver maður að sjá og einnig framsóknarmenn, að þessi leið, sem ég benti þarna á, aukning framleiðslunnar, að draga úr óþörfum framkvæmdum, spara, eftir því sem unnt er, leggja á einhverjar álögur til viðbótar, án þess að þær íþyngi um of, - vitanlega hlýtur að koma að því, að þetta er ekki hægt, þess vegna er þetta ekkert nema bráðabirgðalausn. Og þá segja menn sem svo: Þegar þessa leið þraut, hvað þá? Það er ekki neitt launungamál, og það kannast þeir við, sem sátu í þeirri ríkisstj., sem ég veitti forstöðu, að það var gert ráð fyrir því, þegar 55% gjaldinu var komið á, yfirfærslugjaldinu, og svo jafnhliða 30% gjaldinu á þær vörur, sem var verið að koma í veg fyrir að hækkuðu í verði, þá var gert ráð fyrir því, að ef þyrfti að gera frekari ráðstafanir, yrði gengisbreyting farin í áföngum. Og meira að segja, þó að ég álíti ekki rétt að nefna nein nöfn hagfræðinga, voru til hagfræðingar, sem sögðu sem svo: Þessi leið er auðveld héðan af. Það þarf ekki að prenta nema einn staf í lögunum. Ef þjóðin eyðir meira en hún aflar og jafnvægið hverfur, þá þarf ekki annað en breyta 55% í 60 eða 65 og 30% í 35, þá er hægt að laga jafnvægið að nýju með þessum breyttu tölum. - Þetta er raunverulega á vissan hátt hreyfanlegt gengi, og með þessu er auðvelt að láta verkalýðinn skilja í samstarfi við hann, hvað það þýðir, þegar lifað er um efni fram, sýna það reikningslega í sambandi við þessa fyrirhuguðu gengisbreytingu í áföngum eða leiðréttingu eða hvað maður vill kalla það. Við höfum margsagt það, framsóknarmenn, menn mega gjarnan kalla það gengisbreytingu okkar vegna. Þeir erlendu sérfræðingar, sem hingað komu, sögðu vitanlega, að það mætti ekki koma á gengisbreytingu með því að leggja á jafnhátt innflutningsgjald og útflutningsgjald, það er aðeins fyrirkomulagsatriði. En um þetta var raunverulega rætt, og í sambandi við það var samið frv., sem ég lét semja sem forsrh. um hagdeild ríkisins, og jafnframt leitað til verkalýðsfélaganna, að þau kæmu á hjá sér hagráði launamanna, til þess að þetta hagráð launamanna gæti unnið með ríkisstj. og hagdeild ríkisins að því að rannsaka, hvað væri hagkvæmt í efnahagsmálunum fyrir launastéttirnar á hverjum tíma. Þetta var gert vegna þess, að það hafði sýnt sig, að 19 manna nefndin og aðrar nefndir, sem voru skipaðar í skyndi án þess að setja sig að staðaldri inn í efnahagskerfið, áttu eðlilega mjög erfitt með að setja sig inn í málin á stuttum tíma, og þess vegna var fyrirhuguð þessi hagdeild, sem ekki varð af, vegna þess að ríkisstj. fór frá völdum. Það er þess vegna alveg rétt hjá 9. landsk., sem sagði hér, að það væri eitt af því allra nauðsynlegasta, ef á að skapast hér sæmilegt ástand í verkalýðshreyfingunni, að hún kæmi sér upp slíkri hagdeild. Og er nú furðulegt, að slíkt skuli ekki hafa verið gert, því að eitt af okkar mestu skáldum, Þorsteinn Erlingsson, talaði fyrir 40 árum í Dagsbrún og benti þá á, hvað það væri nauðsynlegt fyrir þá að hafa hagfræðinga sér til aðstoðar og mennta verkalýðinn og launamennina hagfræðilega. Með þessu móti, að hafa hreyfanlegt gengi og koma upp hagráði launamanna og hagdeild ríkisins, sem ynnu saman, þá er enginn efi á því, að þá hefði verið byrjað á leið, sem líklegt er að hefði getað leitt til þess, að með skilningi hefði verið hægt að leiðrétta gengið í áföngum, unz fullu jafnvægi var náð, og það álít ég að hefði verið miklu ráðlegra en að gera. það heljarstökk, sem hér hefur verið gert og - eins og ég kem síðar að - er því miður að öllum líkindum dæmt til þess að mistakast. Ég álít, alveg án tillits til þess, hvort maður vill velja gengisbreytingarleiðina eða ekki, að valin hafi verið með þessari gengisbreytingu, eins og hún er gerð, einhver skaðlegasta leiðin, sem hugsanlegt var að velja, og ég skal reyna að færa rök að því. Gengisbreytingin er gerð með fjölda byltingarkenndra kjaraskerðingarákvarðana í ofanálag. Við framsóknarmenn vildum, eins og ég sagði áðan, gengisleiðréttingu í áföngum og í sambandi við hana ráðstafanir, sem væru gerðar í samráði við verkalýðinn og launastéttirnar. Það er vitanlega hárrétt, sem sagt var af einum þm. Alþb. hér í þessari hv. d., þegar rætt var um þessi efnahagsmál 1958, að það væri ekki gengisbreytingin sjálf, sem er aðalatriðið, - hún er ekkert annað en meðal til að jafna metin, - en það, hvernig hún er gerð, það er aðalatriðið. Hún í sjálfri sér er ekki aðalatriðið, heldur hvernig hún er gerð. Þó að við, eins og hæstv. viðskmrh. hefur minnzt á, töluðum um það í ríkisstj., hvort við ættum að gera gengisbreytingu eða ekki og þá ekki neitt svipaða gengisbreytingu, eins og ég kem að síðar, og hér er gerð, heldur án þeirra ægilegu skerðingarákvæða, sem eru í sambandi við þessa gengisbreytingu, þá liggur fyrir, þó að við hugsuðum okkur að gera það þannig, álit frá hagfræðingi, sem ég hygg að flestir taki nokkurt mark á í sambandi við þessi mál, þar sem hann segir: Ef þið tryggið ykkur ekki nokkurn veginn vinnufrið og samtök verkalýðsins nokkurn veginn um það, að ekki verði hækkað kaup á eftir, þá eruð þið hreint og beint að vinna skaðræðisverk með gengisbreytingunni. - Ég hygg, að þetta álit sé til. Og þó að ætti að gera gengisbreyt. jafnvel í áföngum og þó að ætti að gera gengisbreyt., sem meiri hefði verið, með einu átaki, en með öllum hugsanlegum ráðstöfunum, sem verkalýðurinn krafðist að gerðar væru í sambandi við hana, til þess að létta lífskjörin, og með engum skerðingarákvæðum, eins og ég kem síðar að, þá var þetta hans allt. Annars ætla ég ekki að tala um og hef ekki gert það að umtalsefni, hvernig afstaða flokka þeirra, sem ég vann með í ríkisstjórn, var í einstökum málum. Ég held, að ég hafi aldrei, - og það er af eðlilegum ástæðum, - skýrt frá því, og ég ætla ekki að fara inn á það heldur hér. En ég get þó ekki stillt mig um að segja það, vegna þess áð það hefur verið fullyrt, og það er þess vegna að gefnu tilefni, að Alþfl. hafi verið með gengisbreytingu í þeirri ríkisstj., er hann sat í og ég veitti forstöðu, að sannleikurinn var sá, að hjá báðum flokkunum var orðið gengisbreyting eins og guðlast, og vildi hvorugur nefna það. En það rétta í málinu - og það verður aldrei of oft sagt - er ekki það, hvort gerð er gengisbreyting eða ekki gengisbreyting, heldur hvernig hún er gerð. Þegar athugað er, hvað mikið er talað um það, hvað andstæðingarnir, stjórnarandstaðan og við, sem flytjum hér mál, séum óheiðarlegir í málflutningi, þá hefur hæstv. viðskmrh. tekið af mér ómakið, að ég þurfi að staðfesta það með öðrum skýrslum en hans, hvað við framsóknarmenn lögðum til. Hann segir í ummælum, sem eiga að vera niðrandi um Framsfl., að Framsfl. hafi verið með gengisbreyt., - og nú bið ég menn að taka eftir: en hann skildi aldrei og vildi aldrei ganga inn á þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru jafnhliða gengisbreyt., og það var að draga nægilega mikið úr framkvæmdum og gera fleiri ráðstafanir í sambandi við það, - einmitt þær ráðstafanir, sem hér eru gerðar og við lítum mjög alvarlegum augum. Sannleikurinn var sá, að þetta er að sumu leyti satt og að sumu leyti ósatt. Við vildum ráða því, úr hvaða framkvæmdum yrði dregið. Við vildum láta minnka framkvæmdir, eins og ég sagði áðan, án þess að það kæmi til atvinnuleysis, og velja úr þær framkvæmdir, sem helzt mættu bíða. Á þann hátt vildum við draga úr framkvæmdum. Hér er reginmunur á. Þegar dregið er úr framkvæmdum núna samkv. frv., sem hér liggur fyrir, þá ræður stjórnin engu um það, hverju verður frestað, hvaða framkvæmdum, ef hún ætlar að láta það vera frjálst, eins og gefið er í skyn, - hvort það verður byggð upp framleiðsla eða byggt upp hótel fyrir nokkra tugi milljóna hér suður í Aldamótagörðum, það ræður stjórnin ekkert við, eða hvort allar okkar framkvæmdir meira og minna stöðvast, þannig að komi til atvinnuleysis. Það, sem við aldrei vildum í sambandi við gengisbreytingu og hefði aldrei dottið í hug að taka þátt í og skiljum ekki, hvernig mönnum dettur í hug að framkvæma, það er að bæta stórálögum ofan á gengisskerðinguna, eins og gert er. Okkur datt aldrei í hug, að ríkisstj. tæki sér einræði til þess fyrst að hálfloka stofnlánasjóðunum, eins og ræktunarsjóði, byggingarsjóði og mörgum fleiri sjóðum, sem eru taldir í frv. Fyrst á að loka þeim með því að láta þá ekki fá fjármagn og síðan taka sér vald til þess að hækka vexti á því litla, sem kannske verður lánað, til þess að stöðva svo að segja allar framkvæmdir við sjó og í sveit, sem hafa fengið fjármagn úr þessum stofnlánasjóðum. Okkur datt þetta aldrei í hug. Þetta er alveg rétt hjá viðskmrh., okkur datt aldrei í hug að fallast á þetta. Okkur datt aldrei í hug að fara að taka stofnlánasjóði kaupfélaganna utan af landi, sem hafa verið uppistaðan í framkvæmdum úti í dreifbýlinu og uppbyggingu úti um landið, að taka þá og leggja þá inn í banka í Reykjavík. Það er að vísu sagt, að það eigi að lána þeim það úti um landið ekki síður en öðrum. Okkur datt aldrei í hug - og það er alveg rétt hjá hæstv. viðskmrh. - að setja okurvexti á minnkandi útlán. Hér og í mörgu öðru er þessi reginmunur. Þetta segir hann, að við framsóknarmenn höfum aldrei viljað fallast á og við höfum aldrei léð máls á, en ber það hins vegar á Alþb., að það hafi viljað makka um þetta, en það er þess að svara því. Það eru notuð alls konar rök í þessum málflutningi, og sýnir rétt myndina af því, að þegar talað er um vextina, eru ýmist notuð rökin fyrir því þannig, að það eigi að draga saman, ellegar þá að þetta sé gert fyrir sparifjáreigendur. En þegar verið er að tala um, að það sé gert fyrir sparifjáreigendur til þess að bæta þeim upp það, sem þeir hafi tapað og tapi, þá eru þetta litlar sárabætur og hafa verið veittar með öðrum hætti áður. En þegar talað er um hækkaða vexti til útlána, þá er sagt, að þetta eigi bara að standa stutt, þá er búið að gleyma sparifjáreigendunum, og síðan er sagt hér, að kaupmenn og iðnrekendur og aðrir eigi að bera þetta. Þetta er nú bezt að segja einhverjum öðrum en okkur, sem erum svona dálítið reyndir í því, hvernig hefur tekizt að láta þá bera þetta. Sannleikurinn er sá, að þessir okurvextir hellast yfir þá, sem geta ekki velt þeim af sér aftur. Þeir hellast með þeim þunga yfir fólk, sem hefur nýlega keypt sér íbúðir og er með laus lán, hverju nafni sem þau nefnast, öðru en þá í seldum skuldabréfum. Þau hellast yfir fólk með þeim þunga, að það er vafasamt eða næstum víst, því miður, að fjöldi af fólkinu, sem núna berst í bökkum, getur ekki haldíð húsnæði sínu, eftir að þessar breytingar hafa verið gerðar. Þar kemur það niður. Og það kemur niður líka á öllum almenningi gegnum vextina, sem þeir, sem geta velt þeim af sér, framkvæma, því að vitanlega koma þeir fram í hækkandi vöruverði og það fer einnig á bak almennings. Svo koma þeir með þau broslegu rök, og það sýnir nú eitt m.a., hvað þetta er hlægilegt, að við framsóknarmennirnir séum verndarar okraranna, því að það séu einu mennirnir, sem fari illa út úr þessu. Ég hefði nú haldið, að einn af þeim gáfuðu mönnum, sem dálítið hefur fengizt við þessi mál, vissi betur. Ég sá samtal við hann í einu virðulegu blaði hér, og hann sagði: Nú er peningamarkaðurinn frjáls og salan á þessari vöru, sem heita peningar, gengur vitanlega miklu betur. - Og það er áreiðanlegt, að hann veit betur en hv. 9. landsk. Hann hefur bæði reynslu og þekkingu og þar á ofan mikla hæfileika til að skilja það, sem er að gerast, og auðvitað leiðir það af sjálfu sér, að þegar vextir hækka upp í 10 –12%, þá hækkar bara hitt enn þá meira og þar upp fyrir, það gefur að skilja, þegar þeim er gefinn laus taumurinn. Ofan á þetta er gert það, sem víð álítum að sé vafasamt að gera með lögum og hefur verið minnzt hér á, og það er binding vísitölunnar, og það sýnir eitt m.a., hvernig flokkarnir, og þar á Sjálfstfl. hlut að máli, standa við sínar kosningastefnuskrár. Það stóð í kosningastefnuskránni, að það skyldi leita samkomulags milli launastéttanna og atvinnurekendanna um afnám vísitölunnar. Það er fyrsti liður í stefnuskránni. Og síðar flytja framsóknarmenn brtt. við þetta, sem er nákvæmlega eins orðuð og var í stefnuskrá Sjálfstfl. fyrir kosningar, - takið eftir: fyrir kosningar. Og hún er kolfelld. Nú er ég ekki að halda því fram, að vísitalan sé einhver blessun, þvert á móti. Ég held því ekki fram. En ég held því fram og álít, að það sé komin nokkur reynsla fyrir því bæði innanlands og utan, að það sé bezt að reyna að gera þetta með samkomulagi við launastéttirnar sjálfar. Við komumst ekki lengra en það að semja við launastéttirnar og fá þær til þess að skilja þann málstað, sem við erum að berjast fyrir, fá þær til að taka þátt í því með okkur og laga málstaðinn í hendi, þannig að hann sé skynsamlegur bæði fyrir þær stéttir og þjóðfélagið í heild. Það er eftirtektarvert, þegar við byrjuðum á því nú í tíð vinstri stjórnarinnar að rannsaka verkalýðslöggjöf á Norðurlöndum, hvað haldið þið, að hafi komið í ljós? Haldið þið, að það hafi komið í ljós, þar sem búið er að gera svona geysilegar takmarkanir á verkföllum eins og þar er búið að gera, að löggjöfin sé sett af þingunum? Nei, hún er sett að mestöllu leyti í samræmi við reglur, sem verkalýðshreyfingin hefur sjálf sett sér um verkföll. Inn á þessar leiðir verður að leiða íslenzka verkalýðshreyfingu og treysta því, að það sé hægt, og það er enginn efi á því, að það er hægt, ef beitt er þolinmæði, svo og að það verði engin mistök til að byrja með, fleiri en eitt og fleiri en tvö, eins og ég sjálfur hef dæmin upp á. En það má ekki gefast upp við þetta. Það verður að ná þessu með samtökum, og dæmið frá Norðurlöndum, þar sem er meiri takmörkun á verkföllum en víðast annars staðar, sýnir, að þau hafa sjálf búið sér til þessar reglur. Þau hafa m.a., eftir því sem ég veit bezt, a.m.k. á sumum Norðurlandanna, vísitölu, að vísu með öðru fyrirkomulagi en hér, þannig að þegar vísitalan hefur breytzt að vissu marki, falla þeirra 3 ára samningar eða bara 2 ára samningar, - eftir því sem ég veit bezt, eru það 3 ára samningar núna, voru að koma því á fyrir tveimur árum, - þá falla þeirra samningar úr gildi og ríkisstj. verður að setjast niður og semja við þá um málið að nýju. Þess vegna er það, að ákaflega þýðingarlítið er að ætla sér að gera þetta á þennan hátt. Við álítum, framsóknarmennirnir, að það hefði verið skynsamlegra um þetta eins og fleira í þessu máli að reyna að leita samráðs og samþykkis, ef unnt væri, við verkalýðshreyfinguna til þess að nema þetta burt. Við sjáum, að voldug ríki, sem hafa voldugt ríkisvald, verða að beygja sig fyrir einu og öðru. Við skulum taka bara Bandaríkin. Við skulum hugsa um stálverkfallið nýlega. Þeir þora ekki einu sinni að beita því ákvæði, sem er í bandarískum lögum, að fresta verkfallinu um nokkra daga, þó að það sé heimilt samkvæmt landslögum, og þeir reyna sannarlega ekki síður en aðrir að fara með lempni, miklu meiri lempni en farið er hér í þessu frv. og miklu víðar en snertir þetta eina atriði um vísitöluna. Það, sem er gert með þessu, er að leggja á stórar álögur, loka svo að segja stofnlánadeildunum, draga stofnlánasjóði samvinnufélaganna til Reykjavíkur, setja á okurvexti, samdrátt opinberra framkvæmda, - og allt þetta miðar í þá átt, að hér er um íhalds- og samdráttarstefnu að ræða. Það á að herpa þjóðfélagið saman. Þetta er stefnan. Og þess vegna er það, að þetta á ekkert skylt við gengisbreytingu, sem hægt er að gera með ýmsu móti. Hér er samhliða gengisbreytingunni farið inn á alveg nýja - eins og þeir hafa sagt sjálfir - þjóðfélagsstefnu, íhaldsstefnu, eins og við þekktum hana í sinni verstu mynd fyrir nokkrum áratugum, þá stefnu að láta allt leita jafnvægis sjálft, sem við þekkjum afleiðingarnar af, bæði hér á landi og um víða veröld í heimskreppunni eftir 1930. Þetta er það, sem á að gera. Það á að hafa litlar framkvæmdir og hafa þær af handahófi. Og það er ekkert launungarmál, það vitum við, sem höfum heyrt þessa stefnu prédikaða mörgum sinnum, að það þarf hæfilegt atvinnuleysi. Það á að vera hæfilegt atvinnuleysi, það tilheyrir þessari stefnu. Þó að það sé sagt hér hvað eftir annað í útvarp og annars staðar, að það komi vitanlega ekki til mála að verði atvinnuleysi, þá tilheyrir það, það er einn þátturinn í kerfinu. Ég játa, að það er rétt hjá hæstv. viðskmrh., að þessa stefnu skildi Framsfl. aldrei, hefur aldrei skilið og vildi ekki skilja, - eða þó heldur hitt, hann skilur hana of vel til þess að vilja nokkurn tíma fallast á hana. Það er ekki hægt að neita því, að ef fólkið í landinu tæki möglunarlaust við þessari kjaraskerðingu og treysti sér til að þola hana og vildi þola hæfilegt atvinnuleysi, þá er hægt að stjórna eftir þessum leiðum. En við álítum satt að segja, að þetta kosti allt of mikinn sársauka fyrir fólkið í þessu landi, allt of mikla kjaraskerðingu, til þess að hægt sé að halda uppi slíkri stjórnarstefnu sem þessari. Ég hjó eftir því, að hæstv. forsrh. sagði, að eina leiðin, sem til væri, væri þessi leið, - eina leiðin, sem til væri, væri sú, sem farin væri. Og það er náttúrlega eitt af mörgu, þar sem ekki ber vel saman, að rétt eftir að hæstv. forsrh. hafði sagt, að þetta væri eina leiðin, sem til væri út úr ógöngunum, þá sagði viðskmrh. í útvarpinu í gær, - og tel ég ekki neinn vafa um, að það er það rétta, - hann segir: Ég vil þó ekki halda því fram, að þetta sé eina leiðin, sem um er að velja.

Hina kallaði hann ófæru.

Hina kallaði hann lélegri en þá leið, sem farin væri, en það var hans dómur. En hann lokaði ekki fyrir það, að til væru fleiri leiðir en þessi. Hann sagði, að það væru til fleiri leiðir, og nefndi eina leið, sem hann fordæmdi. En það eru vitanlega til fleiri leiðir en sú, sem hann tók þar sem dæmi og dæmdi úr leik. Hann nefndi, að það væri til sú leið að hafa fjárfestingareftirlit og sjá um, að ekki yrðu of miklar framkvæmdir, og enn fremur að hafa innflutningseftirlit, þannig að gjaldeyrir eyddist ekki úr hófi fram, en taldi, að þjóðin mundi síður vilja það en þær leiðir, sem hann og aðrir í hæstv. ríkisstjórn hafa valið. Sannleikurinn er sá, að gallarnir, sem eru á þessari leið, sem valin er, eru þeir, að það er reynt að leita jafnvægis að íhalds- og samdráttarleiðum með harkalegri kjaraskerðingu og eftir þeim kennisetningum, sem tilheyra þessari leið. Kjaraskerðing verður vitanlega af gengisbreytingunni sjálfri, ef til vill úr hófi fram. Það er talað um verðlagseftirlit. Við þekkjum nú verðlagseftirlitið, sem höfum tekið þátt í því að reyna að halda því uppi, hvað það er auðvelt, og við getum ímyndað okkur það, að verðlagseftirlit í stjórn, þar sem Sjálfstfl. ræður a.m.k. mestu, - við getum alveg gert því skóna, hvernig það verðlagseftirlit verður. T.d. er núna byrjað að selja ýmsa hluti 50% hærra en þeir kosta samkv. nýja genginu, þó að það sé ekki búið að flytja hlutina inn, svo að ballið er byrjað að selja vörurnar, sem eru í landinu, fyrir hækkað verð. Þrengingin verður enn fremur, eins og ég sagði áðan, vegna vaxtahækkana og gífurlegra álagna. Það er ekki auðvelt að reikna út, hvað öll þessi kjaraskerðing verður mikil. Því er haldið fram af hæstv. viðskmrh., að þetta sé ekki nema 200 millj., því að það sé það, sem þurfi að jafna í greiðsluhallanum við útlönd. En þetta eru vitanlega engin rök, eins og það eru engin rök hjá hæstv. ráðh., að gengisbreytingin sé bara tilflutningur. Hvers vegna ætti ekki að gera þá gengisbreytinguna enn þá meiri, sé hún bara tilflutningur? Það skiptir þá ekki neinu máli, hvort hún er mikil eða lítil, hún er bara tilflutningur. Og það er enginn, sem hefur sannað það og getur sannað það á þessu stigi, hvort gengisbreytingin er hæfileg kjaraskerðing til þess að jafna þessar 200 millj. Það er vitanlega ekkert annað en fjarstæða. En ofan á allt þetta er leiðin nú alls ekki, eins og hæstv. forsrh. sagði hér, hrein leið. Það er alls ekki afnám á öllum þessum skaðræðisaðferðum, sem hafðar hafa verið áður. Og slíka fullyrðingu kom hv. 9. landsk. með hér líka áðan. Það er búið að gera samning um það að greiða niður útfluttar landbúnaðarafurðir og það svo mikið, að það má nema allt að 73 millj. kr. á ári. Þar er ein grein framleiðslunnar undir sömu reglum og hefur verið undanfarið. Það á að greiða niður innanlands. Það hefur verið margsýnt fram á það, að niðurgreiðsla innanlands er sama og uppbætur á útflutning, því að ef ekki er greitt niður innanlands, skapast dýrtíð, hækkaður framleiðslukostnaður og útilokað, að það sé hægt að selja vöruna út fyrir það, sem kostar að framleiða hana í landinu. Þetta, að greiða niður til þess að minnka framleiðslukostnaðinn innanlands, er því ekkert annað en uppbæturnar í öðru formi. Og enn fremur á að greiða niður nauðsynjavörur, sem fluttar eru frá útlöndum. Ég veit ekki, hvað víða það tíðkast, en ekki kæmi það mér neitt á óvart, þó að mér væri sagt, að það væri sjaldgæft og bæri ekki vott um neitt sérstaklega heilbrigt fjármálakerfi. Það er því langt frá því, að með þessum ósköpum, sem yfir okkur dynja, með þessum byltingarkenndu ráðstöfunum sé afnumið í heild það kerfi, sem áður var. Línurnar hafa ekki skýrzt meira en það, að við erum með niðurgreiðslu, eins og ég hef sagt, á innfluttum vörum, niðurgreiðslur á innlendum vörum, sem samsvara því að borga uppbætur á útflutning, og beinlínis með uppbætur á útflutning samkv. samningum við bændur. Það er vitanlega ekkert nema gott um það að segja, að mönnum verði ívilnað með skatti, þeim sem minna mega sín og lægri hafa tekjur. Ég er ekki búinn að sjá það frv., sem boðað er um stighækkandi skatt, en ekki kæmi mér það á óvart, þegar skattstiginn kemur, að þeir, sem hafa háar tekjur, kynnu að græða 5 þús. á nýja skattstiganum, meðan sá, sem er láglaunamaður, græðir 1 þús., því að vitanlega verður um nýjan skattstiga að ræða, þegar yfir í hátekjur kemur, og er heldur ekkert við því að segja, þó að honum verði breytt. En það þarf ekki alltaf að vera að tala um þennan geysilega ávinning fyrir lágtekjumenn. Hann verður vitanlega meiri fyrir hátekjumenn, þó að gott verði, að þessi ívilnun komi lágtekjumönnum að gagni um leið. En þetta er vitanlega allt annað en stóð í stefnuskránni fyrir kosningarnar. Í stefnuskránni fyrir kosningarnar var það hjá Alþfl. algert afnám á tekjuskattinum, og til sannindamerkis um, hvað þetta væri stórkostlegt, var birt skýrsla yfir, hvað það kostaði og hvað það væri margmennt lið, sem þyrfti til að leggja á og innheimta tekjuskattinn. Þetta voru önnur rökin. Nú eru lágtekjumennirnir teknir út úr, allt kerfið helzt, og kostnaðurinn við að innheimta leifarnar verður jafnmikill og að innheimta sem sagt allan skattinn. Og hin rökin voru þau, að þessi skattur væri hvort sem er svo mikið svikinn. Voru það lágtekjumennirnir, launamennirnir, sem sviku skattinn? Þurfti að afnema skattinn á þeim vegna þess? Aðalrökin voru þau, að þetta væri svo mikið svikið, að það þyrfti að afnema það vegna þess. Nú vita það allir, og maður þarf ekki að spyrja um það, að þeir menn, sem svíkja ekki skatt, það eru launamennirnir, með þann skatt, sem á að afnema. Það liggur á borðinu um tekjur þeirra.  Ofan á afnámið á þessu er sett upp annað kerfi. Það er söluskatturinn, sem viðskmrh. hæstv. réðst mest á áður. Og það er eins og fleira hjá blessuðum Alþfl., að maður getur reiknað út nokkurn veginn örugglega, að því, sem hann hefur helzt verið á móti áður, því er hann mest með núna. Það er nokkurn veginn föst regla. Það er eins og stendur í þeirri frægu vísu, sem var kveðin hér einu sinni á Alþingi, að vísu ekki um Alþfl., heldur um aðra menn. Og svo kemur söluskatturinn í staðinn. Og hvað haldið þið, að kerfið verði nú stórt, sem þarf til þess að innheimta söluskattinn, í viðbót við hitt kerfið, sem á að standa? Hvað haldið þið, að það verði stórt? Ég sá hér í einu blaði, og það var lesið upp af einum hv. alþm. í útvarpsumræðunum í gær, að samvinnufélögin hefðu komið og kvartað hér í einum bæ á landinu undan söluskattinum, því að það hefði sýnt sig, að þegar söluskattur í smásölu gilti þar seinast, þá borgaði kaupfélagið á staðnum jafnháan söluskatt og allir kaupmennirnir, en hafði ekki nema örlítið brot af allri verzluninni. Þessu var sagt frá í einu blaði. Það er líka vitanlegt, að þetta er skattur á menn, sem borga - sem betur fer mikill meiri hluti - heiðarlega sinn söluskatt. En það er ekki auðveldara að koma neinum skatti undan en honum. Söluskatturinn verður skattur á þjóðina, án þess að komi nema hluti af honum inn í ríkissjóðinn. Það þarf meira en lítið eftirlitskerfi og meiri löghlýðni og meiri dugnað lagaeftirlitsins en er á Íslandi til þess að framfylgja slíkum skattalögum. Það er ekkert nema gott um það að segja, að aukinn hefur verið barnalífeyrir, eins og oft hefur verið tekið fram. En náttúrlega er ekki hægt að segja beinlínis, að það sé heilbrigðiseinkenni á þjóðfélagi, að það þurfi að setja upp reglur um það að gefa öllum með fyrsta barni, þó að það séu menn, sem hafa hundruð þúsunda í tekjur og eiga milljónir í eignum. Það væri kannske erfitt að koma þessu öðruvísi fyrir. En sem betur fer, eru ýmsir svo vel efnum búnir í þessu þjóðfélagi, að þeir hafa nú efni á því án þess að fá meðgjöf, opinbera meðgjöf með fyrsta barninu, að sjá um það sjálfir. Þetta er vitanlega til mikilla bóta fyrir fátækar barnafjölskyldur og kannske erfitt að koma því fyrir á annan hátt. En eins og reglan er nú sett þarna, þá er ekki hægt að segja, að það sé beinlínis vottur um heilbrigt þjóðfélag, að þetta skuli þurfa að vera þannig.

Á hv. þm. ekki töluvert mikið eftir af ræðu sinni enn þá?

Það verður alltaf tíu, tuttugu mínútur.

Er þá ekki sama, þótt hv. þm. fresti henni núna til dæmis?

Þá geri ég það. En áður en ég fresta ræðunni, vildi ég segja það, að þessar sárabætur, sem veittar eru, þær eru áreiðanlega, eftir því sem ég og aðrir hafa reiknað þær og það allýtarlega, miklu minni hluti af kjaraskerðingunni en fullyrt er af hæstv. ríkisstjórn. Það hef ég séð af dæmum manna, sem eru glöggir reikningsmenn og hafa reiknað sitt eigið dæmi nákvæmlega, manna með lágar tekjur. - Þá get ég lokið máli mínu að sinni. [Frh.]

Forseti (SÓÓ): Það er nú nokkuð liðið á fundartímann, enda þurfa þm. nú að hverfa frá í bili. Hæstv. forsrh. mæltist til þess í lok framsöguræðu sinnar, að mál þetta fengi nokkuð hraða afgreiðslu í þessari hv. deild. Ég vildi nú verða við þessum tilmælum hæstv. forsrh., án þess þó að gera neitt til þess, að hv. þdm. fái ekki tækifæri til þess að ræða málið, eftir því sem hugur þeirra stendur til. Nú hefur hv. 2. þm. Vestf. (HermJ frestað sinni ræðu, og þar að auki eru tveir hv. þdm. á mælendaskrá, og ef til vill eru fleiri, sem ætla sér að taka til máls við þessa umr. Ég mun því fresta þessum fundi nú þangað til kl. 9 í kvöld til þess að freista þess þá að ljúka þessari umr., ef mögulegt er, og koma málinu til nefndar. Fundinum er þá frestað til kl. 9 í kvöld. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég var þar kominn í máli mínu, að ég taldi mig hafa sýnt fram á, að þessar ráðstafanir, sem hér er fyrirhugað að gera, eru mjög óskynsamlegar og kjaraskerðingin, sem þær valda, miklu meiri en gert er ráð fyrir í grg. Ég hafði rakið það, hvernig hæstv. ríkisstj. notar fjármálaráðstafanir, sem þarf að gera, til að koma á íhalds- og samdráttarstefnu. Það leynir sér ekki, þegar þessar ráðstafanir eru raktar, að við það er allt miðað. Þetta andlit hefur íhaldið í þessu landi ekki þorað að sýna grímulaust í marga áratugi, þangað til kjördæmabreytingin var komin á og það náði samstarfi við Alþfl. Það er unnið þannig að þessu máli, bæði formlega, hvernig það er sett fram án samstarfs við launastéttirnar, og efnislega, eins og ég hef sýnt fram á, að það er beinlinís til þess lagað að verða litið á það sem ögrun við þjóðina. Það er sagt jafnframt við þjóðina: Ef þú hreyfir þig, ef þú möglar, eins og hæstv. forsrh. hefur sérstaklega oft tekið fram í sínum ræðum, þá munuð þið fá að kenna á því. Það verður voðalegt ástand. - Þetta virðist vera dálítið skylt því, þegar vissir menn ráðast að öðrum og segja: Upp með hendurnar. Ef þú hreyfir þig, hefur þú verra af. - Hér er stöðugt verið með hótanir á loftí, hverju þjóðin eigi von á, ef hún mögli. Það er líka eins og verið sé að gera gys að almenningi með sumum röksemdafærslunum, og hef ég drepið á það fjarstæðukennda í þeim mörgum. En um eina röksemdina hef ég ekki rætt enn og ætla að ræða í þeim lokaorðum, sem ég læt hér falla. Það er um lánin. Það er sagt, að þessar ráðstafanir séu gerðar vegna þess, að ekki megi taka meiri lán, þjóðin sé ekki fær um að standa undir þessum lánum. En samt sem áður hefur stjórnin látið það verða sitt fyrsta verk að útvega sér heimild til þess að taka allt að 800 millj. að láni, eða nánar tiltekið 760 millj., að ég hygg, en segir svo jafnframt við almenning: Við tökum ekkert lán, - ekkert lán. Þetta er álíka röksemdafærsla og ef tveir bændur, Pétur og Páll, höguðu sér á eftirfarandi hátt. Við skulum segja, að Páll tæki lán, 80 þús. kr. lán, til að byggja yfir bústofn sinn og búa betur í haginn fyrir sjálfan sig og sinn rekstur, - hann tæki lán úr einhverjum sjóði til þess að geta komið þessu verki í kring. Hann hefur tekið lán. Það er hliðstætt því, sem gert hefur verið af þeim stjórnum ýmsum, sem setið hafa hér undanfarin ár. En svo skulum við segja, að annar bóndi fer í kaupstaðinn og segir við kaupmanninn eða kaupfélagið: Ég er svo illa stæður, að ég þarf að fá að taka nauðsynjar mínar út í skuld, allt að 80 þús. kr., næsta ár. - Og hann gerir það. Hann hefur ekki tekið lán, heldur hefur sá, sem tók lán til framkvæmdanna, tekið lán, en þessi maður, sem hefur fengið skrifað í reikning hjá sér daglega úttekt fyrir búið, hefur ekki tekið lán. Annars álít ég, að þetta lán, sem talað er um sem gjaldeyrisvarasjóð og er það á vissan hátt, beri vott um, að það sé eins og stjórnina gruni, að hún muni þurfa á því að halda, ekki kannske fyrst og fremst til vörukaupa, ef allt gengi að óskum, heldur er eins og stjórnina óri fyrir því, að það muni verða einhver óróleiki út af þessu máli, og það sé vissara að hafa aðstöðu til þess að geta keypt nauðsynjar og geta greitt nauðsynlegar greiðslur, ef eitthvað kynni að koma fyrir. Við höfum heyrt talað um þessa tegund af lánum áður annars staðar, þar sem svipaðar ráðstafanir hafa verið gerðar, og þau hafa stundum verið kölluð eins konar herkostnaður, sem þarf að hafa til að grípa til, ef illa fer, ef þannig er unnið, að líklegt er, að þannig fari. Annars skal ég engu spá um það, enda er ég alls ekki til þess fær, hvernig þessum málum lyktar. Og ég mun hvorki hvetja launastéttirnar eða þjóðina né letja til þess að gera sinar ráðstafanir. Þjóðin mun fá að reyna þessar ráðstafanir, og hún mun gera sínar ráðstafanir. Stéttirnar munu gera sínar ráðstafanir án tillits til þess, hverju er spáð. En ég óttast það og leyni ekki þeim ótta, að ég álit að þessar ráðstafanir séu gerðar svo klaufalega og svo harkalega farið að og með alls konar blekkingum unnið, að það sé hætt við, að þetta endi því miður í átökum. Og mér kæmi það alls ekkert á óvart, þó að svo færi, að um það bil, að stríðslánið er upp étið og safnað þeim skuldum, sem þar er fengin heimild til, verði stjórnin öll og það gæti orðið endirinn.

Eru þetta ekki hroðaleg tíðindi?

Það hefur a.m.k. forsrh. sagt þjóðinni nú undanfarið, að það séu hroðaleg tíðindi, því að mér skilst, að það sé enginn lifandi maður til, sem geti tekið við, ef þessi stjórn fer.  Hins vegar hygg ég, að það sé mála sannast um það, sem þjóðinni hefur verið sagt, að engir séu færir um að taka við, hvorki flokkar né menn, ef þessi stjórn fari, - að það sé mála sannast, að flestir séu líklegir til að gera skynsamlegri ráðstafanir en þær, sem hér eru gerðar, - það sé ekki einn, heldur flestir aðrir. Og ég kvíði því ekki neitt, hvernig sem þetta fer, að þjóðin hafi ekki þrek til þess, - þessi þjóð hefur sýnt það áður, - hún hafi þrek til þess, eftír að hún er búin að kasta af sér þeirri íhaldsstefnu og samdráttarstefnu, sem hér er til stefnt, að reisa sig við að nýju. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Og þetta eru hvorki óskir né spádómar, sem ég ber hér fram, en mér þykir þannig til þessa máls stofnað, að það sé illmögulegt, að öðruvísi fari en ég hef nú sagt.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur nú lagt fyrir þessa hv. d. efnahagsmálafrv. ríkisstj. til 1. umr., og ég verð að segja það, að hæstv. forsrh. gat varla haft framsöguræðuna takmarkaðri á allan hátt en hann hafði hana.

Maður hefur nú ekki meira vit en guð gaf.

Ja, meira var það í hv. Nd., því að hérna fór ekki nema 131/2 mín. í framsöguræðuna hjá hæstv. ráðh., og hann nefndi það eitthvað sjálfur, að mig minnir, að þetta kynni nú að þykja hálfgerð óvirðing við deildina.

Eyðist, þá af er tekið.

Er nú svona komið? Þetta mál er stórbrotnara en flest önnur frv., sem lögð hafa verið fyrir hæstv. Alþingi í seinni tíð. Þetta snertir hagsmuni hvers einasta mannsbarns í landinu og margra - fjölmargra - á mjög tilfinnanlegan hátt. Það boðar, að upp skuli tekin gömul efnahagsmálastefna, sem var mestu ráðandi hér fyrir fyrri heimsstyrjöld og nokkuð eftir hana. Þessi stefna boðar dýrtíð, stórkostlegan samdrátt í framkvæmdum, lánsfjárkreppu á flestum sviðum og stöðvun kaupbreytinga eftir mælikvarða dýrtíðarinnar. Þm. þessarar hv. deildar hafa að sjálfsögðu fylgzt nokkuð með þeim umr., sem fram hafa farið í hv. Nd. um þetta mál. Þeir eru því að sjálfsögðu orðnir nokkuð kunnugir þeim röksemdum hæstv. ríkisstj., sem fluttar eru fyrir þeirri stefnu, sem hér er boðuð. Það hefur verið deilt oft hart á hæstv. ríkisstj. vegna þeirra byrða, sem hún leggur á þjóðina með þessum aðgerðum. Sá ráðh., sem einna helzt tók að sér að svara þeim ádeilum í hv. Nd., var hæstv. viðskmrh., enda er hann hagfræðingur og mun því hnútunum kunnugastur hvað þetta snertir. Í ræðu, sem hann hélt í hv. Nd. s.l. föstudag, gerði hann þessu nokkur skil, og blað hans, Alþýðublaðið, birti útdrátt úr ræðunni daginn eftir. Fyrirsögn blaðsins var stór, hún var alveg geigvænlega stór, menn vissu ekki til, að Alþýðublaðið ætti til svona stórt letur, enda mun það hafa fengið það lánað hjá Morgunblaðinu. En fyrirsögnin var: „Engar álögur við afnám bótakerfis.“ Engar álögur við afnám bótakerfis. Þetta eru mikil tíðindi og góð. Þetta er alveg eins og í fyrra, fyrirsagnirnar voru þá t.d. á þessa leið: Stöðvun verðbólgu án nýrra skatta. - Nákvæmlega sama línan. Hann vinnur sannarlega fyrir laununum sinum, ráðh. sá, sem kemur með svona till. En lesi maður útdrátt Alþýðublaðsins úr þessari ræðu hæstv. viðskmrh., kemur nokkuð annað upp á teningnum. Alþýðublaðið hefur eftir hæstv. ráðh. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Í eðli sínu er gengisbreytingin alls engin byrði fyrir þjóðina í heild, ekki frekar en innheimta yfirfærslu- og innflutningsgjalda til greiðslu útflutningsuppbóta er nokkur byrði fyrir þjóðina í heild. Í báðum tilfellunum er um að ræða endurskiptingu á þjóðartekjunum, flutning á tekjum frá einni atvinnugrein til annarrar, frá einni þjóðfélagsstétt til annarrar.“ Þannig fórust hæstv. ráðh. orð, eftir því sem Alþýðublaðið segir. Manni dettur nú í hug, þegar hæstv. ráðh. talar um, að hér sé ekki um neinar byrðar að ræða, hvað hæstv. forsrh. hafi þá átt við í haust, þegar hann var að tala um 250 millj. kr. byrðar. En er hæstv. viðskmrh. að neita því með þessum ummælum sínum, að verið sé að leggja byrðar á þjóðina? Nei, hann er ekki að gera það. Hann er aðeins að neita því, að verið sé að leggja byrðar á þjóðina í heild með gengisbreytingunni. Hins vegar játar hann, að verið sé að leggja byrðar á nokkurn hluta þjóðarinnar. Og hann segir, að það sé gert með því að flytja tekjur frá einni atvinnugrein til annarrar, frá einni þjóðfélagsstétt til annarrar, svo að notuð séu orð hæstv. ráðherra sjálfs. En eru þá till. hæstv. ríkisstj. lofsverðar fyrir það, að í þeim felast byrðar fyrir suma þjóðfélagsþegnana, en hagsbætur fyrir aðra? Þær gætu verið það, till. gætu verið lofsverðar með þessum hætti, þ.e.a.s. ef byrðarnar eru lagðar á þá, sem bezt geta borið þær, og ef hagsbæturnar ganga til hinna, sem verst eru settir. En eru það till. hæstv. ríkisstj. nú? Ég býst við, að mönnum finnist eitthvað annað. Hæstv. ríkisstj. stendur í flutningum. Hún er að flytja, - flytja tekjur frá einni atvinnugrein til annarrar, frá einni þjóðfélagsstétt til annarrar, segir hæstv. ríkisstjórn. En til hverra er hún þá að flytja tekjur, og frá hverjum er hún að taka tekjur, því að á annan hátt getur hún ekki verið að flytja tekjur á milli? Er hún að flytja tekjur frá hinum ríku til hinna fátæku? Er hún að flytja tekjur frá þeim, sem lifa um efni fram, til hinna, sem lifa ekki um efni fram? Er hún að flytja tekjur til verkamanna, iðnaðarmanna, launamanna yfirleitt, til bænda eða sjómanna? Eiga þeir að búa við betri kjör á eftir? Hæstv. ríkisstj. játar í grg. með þessu frv., að svo muni ekki verða. Hún segir þvert á mótí í þessari grg., að þeir einu launamenn, sem fái álögurnar upp bættar, séu þeir, sem eigi nógu mörg börn. Alveg rétt. Nú vita menn, að ríkir menn geta líka átt börn, svo að réttlátur jöfnuður fæst ekki með því einu saman. Fjölskylduuppbætur eru sannarlega réttmætar, ef þær eiga að mæta álögum á láglaunafjölskyldur. Hæstv. ríkisstj. er ekki að flytja tekjur til láglaunamanna, ekki einu sinni til fjölskyldumanna., Þeir, sem flest eiga börnin, kunna að fá álögurnar upp bættar að einhverju leyti, og kem ég þó betur að því síðar, en heldur ekki meir. Það er líka erfitt að ræða frekar um þær að þessu sinni, þar sem enn er ekki komið fram frv. hæstv. ríkisstjórnar um breyt. á tryggingalöggjöfinni. Meðal frumstæðustu þarfa fjölskyldumanna er að eignast þak yfir höfuðið. Fyrir hér um bil 40 árum voru það tiltölulega fáir menn, sem létu sig dreyma um slíkan munað. Í sveitum landsins urðu menn þó að gera það, því að þar var ekki um leiguhúsnæði að ræða. Þar leituðust bændur við að ráða fram úr vandanum með því að koma sér upp moldarkofum. Í þeim húsakynnum er fjöldi núlifandi Íslendinga uppalinn. Í bæjunum var leiguhúsnæði athvarf hinna efnalitlu. Á síðustu áratugum hefur orðið hér mikil breyting á. Í sveitunum eru torfbæirnir horfnir. Í bæjunum býr nú mikill meiri hl. manna í eigin íbúðum. Þessar framfarir eru ómetanlegar og hafa tvímælalaust bætt mjög heilsufar þjóðarinnar, enda eru íbúðir manna til sjávar og sveita mun betri nú en húsakynni embættismanna voru fyrir nokkrum áratugum. Eitt af fyrstu viðfangsefnum nýgiftra hjóna er að eignast íbúð. Mörg hjónaefnin fresta giftingu jafnvel um nokkurn tíma til að geta ráðizt í þessar framkvæmdir. Hvernig er aðstaða ungra, efnalítilla hjóna til að koma sér upp íbúð nú, og hvernig verður þessi aðstaða þeirra eftir „viðreisnarráðstafanir“ hæstv. ríkisstjórnar? Ég skal taka raunverulegt dæmi af ungum hjónum hér í Reykjavik, sem eru núna að byrja íbúðarbyggingu, og ég skal sýna fram á, hvernig þau sjálf líta á þær hagsbætur, sem víðreisn hæstv. ríkisstjórnar færir þeim. Áætlaður byggingarkostnaður íbúðarinnar er 350 þús. kr. Hjónin hyggjast greiða þennan byggingarkostnað á eftirfarandi hátt: með láni úr byggingarsjóði húsnæðismálastofnunarinnar 70 þús. kr., með eigin framlagi, sem er aðallega vinna við bygginguna, 70 þús. kr., með fjárhagsaðstoð frá foreldrum 50 þús. kr. og með bráðabirgðalánum, aðallega víxillánum til skamms tíma, 160 þús. kr. Þannig er byggingarkostnaðurinn fenginn. Árleg útgjöld þessara hjóna af þessum lánum eru nú þessi: Afborganir af 70 þús. kr. byggingarsjóðslánum 3733 kr. Afborganir af 160 þús. kr. víxillánum og bráðabirgðalánum til tíu ára 16 þús. kr. Vextir af 70 þús. kr. byggingarsjóðslánum eru á fyrsta ári 4375 kr. Og vextir af 160 þús. kr. bráðabirgðalánum, 7% vextir, eru 11200. Alls eru afborganir og vextir af byggingarlánunum, eins og nú er ástatt, 35308 kr., og er þá reiknað með vöxtunum eins og þeir eru fyrsta árið. Það er óneitanlega djörf áætlun hjá þessum ungu hjónum að ætla sér að greiða sem svarar tæplega 3000 kr. á mánuði í vexti og afborganir af íbúðarlánunum, þótt sú upphæð fari smálækkandi vegna afborgana. En af því að maðurinn hefur haft 60–70 þús. kr. árstekjur, þá býst hann við að geta þetta, þegar hann þarf ekki lengur að eyða frístundum sínum í vinnu við bygginguna og getur farið að vinna eftirvinnu fyrir sæmilegt kaup. Þannig reiknaði hann þetta dæmi. En hvernig lítur þetta dæmi út hjá þessum ungu hjónum, eftir að ráðstafanir hæstv. ríkisstj. eru komnar til framkvæmda? Hvað hækkar byggingarkostnaðurinn, og hvað hækka árleg útgjöld hjónanna vegna íbúðarinnar? Um þetta hef ég leitað mér upplýsinga hjá byggingameisturum hér í bænum, auk þess sem ég hef aflað mér upplýsinga um væntanlegar verðhækkanir á byggingarefni. Ég hef fengið þau svör hjá byggingameisturunum, að byggingarefnið geti ekki verið minna en 35–40% af byggingarkostnaðinum nú, og ég hef fengið þær upplýsingar um væntanlegar verðhækkanir á byggingarefni, að allt erlent byggingarefni muni hækka um 45–48 og jafnvel 50%. Talið er, að varla sé hægt að áætla minni hækkun á byggingarefni almennt, sem er langsamlega mest útlent, en 43%. Séu þessar upplýsingar réttar, þá stenzt það ekki, sem sagt er í grg. þessa frv., að byggingarkostnaður muni ekki hækka nema um 10–11%. Ef byggingarefnið er ekki nema 30% af byggingarkostnaðinum og ef verðhækkunin á byggingarefninu er ekki að meðaltali nema 35%, þá er hægt að fá út 10–11%, það er alveg rétt. En hækki byggingarefnið um 43% og sé byggingarefnið nú 35% af byggingarkostnaðinum, þá hækkar byggingarkostnaðurinn um 15%, og það ætla ég að sé nær sanni. En ég skal reikna með þessari 11% hækkun, sem hæstv. ríkisstj. segir að muni verða, og sjá, hvernig dæmið lítur út hjá hjónunum, hver hækkunin verður á íbúðinni þeirra og hve mikið árleg útgjöld þeirra vaxa. Ef byggingarkostnaður þessarar íbúðar hækkar ekki nema um 11%, þá nemur það 38500 kr., en ef hann hækkar um 15%, þá nemur það 52500 kr. Og hvar eiga þessi ungu hjón að fá þessa upphæð? Samkv. stefnu hæstv. ríkisstj. á að draga úr lánveitingum, svo að ekki þarf að búast við, að hjónin fái hærri lán úr byggingarsjóðnum. Ekki getur eigið framlag hjónanna orðið meira við það, að dýrtíðin vex, en kaupið á að standa í stað. Og sama er að segja um fjárhagsaðstoð foreldranna. Ekki þarf heldur að reikna með víxillánum í bönkum. Sennilegast er, að vegna þessarar hækkunar á íbúðinni verði hjónin að hætta við að byggja. En við skulum gera ráð fyrir því bezta, að þau fái einhvers staðar víxillán eða einhvers konar bráðabirgðalán með víxilvöxtum til þess að geta komið íbúðinni upp og að þau lán verði að meðaltali til 10 ára. Nú er boðuð vaxtahækkun af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, - vaxtahækkun, sem hún ræður alveg sjálf, á að fá alræðisvald til að ákveða, og það er talað um það almennt, og það hefur verið rætt um það hér á hæstv. Alþingi, að þessi vaxtahækkun eigi að nema því, að víxilvextir hækki úr 7% upp í 12%. Sé þetta rangt, þá skal ég sannarlega taka til greina leiðréttingu, ef hún kemur fram. Hver verður þá hækkun á útgjöldum hjónanna vegna ráðstafana þessara, sem nú er verið að gera? Ég skal reikna með 11% hækkuninni á íbúðinni, eins og hæstv. ríkisstj. segir að hún muni verða. Afborgun af lánum vegna þessarar hækkunar á byggingarkostnaðinum nemur 3850 kr. á ári, ef þeim tekst að fá þessi lán til 10 ára að meðaltalí. Vextir af þessum sömu lánum eru á fyrsta árl. ef þau verða að borga 12% vexti. 4620 kr., og vaxtahækkun af 160 þús. kr. lánunum, sem ég áður taldi, ef vextirnir hækka úr 7% í 12%, verður á fyrsta ári 8000 kr. M.ö.o.: minnsta hækkun á árlegum útgjöldum hjónanna vegna þessara ráðstafana er 16470 kr. En hækki byggingarkostnaðurinn upp í 15%, sem mér sýnast vera miklar líkur til, þá hækkar þessi upphæð upp í allt að 20 þús. kr. Og þetta er í viðbót við 35 þús. kr. útgjöld, sem hjónin bjuggust við að taka á sig. Ég skal taka það fram, að vaxtagreiðslur fara lækkandi vegna afborgana, svo að fyrrnefnd upphæð, um 52 þús. kr., er komin niður í 39 þús. kr. árleg útgjöld hjónanna eftir 5 ár, ef þau geta komið íbúðinni upp og hækkun byggingarkostnaðar reynist ekki nema 11%. En á hverju eiga þessi ungu hjón að lifa, ef þau eiga að taka á sig þessa útgjaldaaukningu? Þótt þau hafi 65 þús. kr. árstekjur, geta þau ekki tekið á sig 52 þús. kr. árleg útgjöld, og þótt það væri eitthvað minna en það.

Flýta sér að eiga börn.

Ég skal koma að því seinna, hvað þau græða mikið á börnunum. Reyndar stoðar lítið að vera að reikna það út, hvað þessi hjón muni þurfa að greiða á ári í afborgun og vexti af byggingarlánum eftir 5 ár, ef þau stranda strax á fyrsta ári með að koma upp þaki yfir höfuðið vegna þessara ráðstafana. Og ég verð að segja, að það eru litlar líkur til þess, að það þýði neitt fyrir þessi ungu hjón að hugsa um að koma upp íbúðinni, því að það er útilokað. En það eru ekki öll kurl komin til grafar í þessu máli enn. Það er fleira, sem hæstv. ríkisstj. er með á prjónunum. Það er fleira en þetta, sem ég hef nefnt í þessu dæmi. Í fyrsta lagi vita menn, þótt ekki snerti það þessa hæstv. ríkisstj., að B-lán byggingarsjóðs eru vísitölutryggð, og hækki vísitalan, þá hækka þessi lán sjálfkrafa, og um leið hækka afborganir og vextir af þeim lánum. Ekki hef ég reiknað með neinni slíkri hækkun í þessu dæmi. Í öðru lagi: samkv. þessu frv., sem liggur fyrir, á að fá hæstv. ríkisstj. alræðísvald til að hækka vexti í ýmsum sjóðum, þ. á m. í byggingarsjóði húsnæðismálastofnunarinnar. Og það þarf varla að efast um það, að til þess er hæstv. ríkisstj. að fá þetta vald, að hún ætlar að nota það. Þá hækka útgjöld á fyrrnefndri íbúð vegna þessarar vaxtahækkunar, en ég hef ekki reiknað með neinni slíkri hækkun. Í þriðja lagi er samkv. þessu frv. fyrirhugað, að hæstv. ríkisstj. fái alræðisvald um það að stytta lánstímann í þessum byggingarsjóði. Ef hún gerir það, þá vaxa afborganirnar á ári hverju, en ekkí hef ég reiknað með neinni slíkri hækkun. Í fjórða lagi hlýtur samdráttarstefna sú, sem nú er boðuð, að valda minnkandi atvinnu, sem fyrst og fremst bitnar á aukavinnu manna, sem greidd er mun hærra verði en dagvinna. Falli niður aukavinna þessara manna, þá eru möguleikar þeirra, sem byggja, stórkostlega skertir, bæði til þess að leggja fram eigið framlag og til þess að greiða afborganir og vexti. Og loks má nefna það, að fjöldi ungra manna á ekki von á neinni fjárhagsaðstoð frá foreldrum, sem hér er þó reiknað með og á hvorki að bera afborganir né vexti. Það er algengt, að þetta unga fólk verði að bjargast af sjálfsdáðum, það hefur ekki til annarra að snúa sér. En þegar svo er ástatt, þá vandast málið fyrir þeim. Þegar svo er ástatt, þá eru litlar horfur fyrir þetta fólk að ætla sér að koma yfir sig íbúð, þegar tillit er tekið til hækkunar byggingarkostnaðar, hækkunar vaxta, styttingar lánstíma í byggingarsjóðunum, vaxandi dýrtíðar, minnkandi atvinnu og óbreytts kaupgjalds. Ég hef rakið hér allýtarlega, hvers konar ,.viðreisn“ tillögur hæstv. ríkisstj. eru fyrir fjölskyldumann með 60–70 þús. kr. árstekjur, sem er nú að ráðgera að koma sér upp íbúð. Það er fljótsagt, að vonir slíkra manna um íbúðarbyggingu eru með öllu þurrkaðar út, og það er sama, hvort um er að ræða fjölskyldu hér í Reykjavík, í kaupstöðum, í kauptúnum eða í sveitum. Dæmi þetta, sem ég hef nefnt, á alls staðar við í öllum aðalatriðum. Mig undrar, að tveir stjórnmálaflokkar skuli hafa getað náð samkomulagi um svo kaldrifjaða meðferð á ungum og efnalitlum fjölskyldum. Það á hér við: „Frá þeim, sem ekkert hefur, skal tekið verða jafnvel það, sem hann hefur.“ Hæstv. ríkisstj. segist vera að framkvæma tekjuflutning frá einni þjóðfélagsstétt til annarrar. Ég hef sýnt hér mynd af því, hvernig þessir flutningar ganga fyrir sig hvað snertir þá, sem byggja. En hæstv. ríkisstj. segist líka vera að framkvæma tekjuflutning frá einni atvinnugrein til annarrar. Ég vil taka dæmi úr atvinnulífinu. Útgerðarmaður ætlar að kaupa sér fiskibát, sem kostar með núverandi verði á erlendum gjaldeyri um 3 millj. kr. Hann á von á því, að fiskveiðasjóður láni honum 2/3 hluta af verði bátsins eða um 2 millj. Sjálfur þarf hann að geta lagt fram eina millj. kr. En þegar þetta frv, er orðið að lögum, kostar báturinn 41/2 millj. kr. Ef fiskveiðasjóður lánar eftir sem áður 2/3 hluta andvirðisins, þá eru það 3 millj., en kaupandinn verður að borga úr eigin vasa hálfa aðra milljón, eða 1/2 millj. kr. meira en hann þurfti áður. Hvaðan fær hann þessa peninga? Ekki mun vera ætlazt til þess, að hann fái bankalán fyrir þessari hækkun. Á hann þá að taka þessa hálfu milljón úr eigin vasa? Og hvaða möguleikar eru til þess, að hann geti það? Er ekki langlíklegast, að útgerðarmaðurinn verði að hætta við að kaupa bátinn? Allur erlendur rekstrarkostnaður fiskibáta, eins og olía, veiðarfæri o.fl., hlýtur að hækka í verði við þessar ráðstafanir, um allt að 50%. Lánsfé til þessara hluta ætla ég að hafi verið alltakmarkað að undanförnu, þrátt fyrir það að ekki hefur verið neitt bann við því, að bankar láni til þessara hluta. En samkvæmt stefnu hæstv. ríkisstj. verður ekki annað séð en nú eigi að neita með öllu að lána meira til þessa rekstrarkostnaðar útgerðarinnar en áður var. Hvaðan á þá útgerðarmaðurinn að taka fé til þess að greiða verðhækkunina á þessum nauðsynjum útgerðarinnar? Á hann líka að taka það úr eigin vasa? Svo sem kunnugt er, hefur útflutningssjóður greitt sérstakar bætur á smáfisk, einstakar fisktegundir og fisk veiddan á vissum tímum árs. Þessar bætur hafa verið misháar eftir fisktegundum, veiðitíma og verkunaraðferðum. Þessar sérbætur hafa byggzt á því, að miklu dýrara er að vinna þennan fisk í útflutningsvöru en annan fisk, og auk þess fæst hlutfallslega mun minni útflutningsvara úr þessum fiski, sem notið hefur sérbótanna, en öðrum fiski. Veiði og vinnsla þessa fisks hefur fyrst og fremst byggzt á þessum sérbótum. Í grg. þessa frv. er gerð grein fyrir þessum sérbótum, og sést á þeirri skýrslu, að þær eru ekkert hégómamál fyrir útgerð í þeim landshlutum, þar sem verulegur hluti aflans er fiskur, sem nýtur þessara bóta. Eins og kunnugt er, hafa útflutningsuppbætur á bátafisk numið að meðaltali 941/2 %, en útflutningsbætur t.d. á steinbít, ýsu og flatfisk, veiddan eftir 15. maí, hafa komizt allt upp í 143.1%, eins og segir í grg. frv. Samkv. þessu frv. eiga allar þessar sérbætur á fisk að falla niður eins og útflutningsuppbætur yfirleitt. Gengisbreytingin á að bæta upp útgerðinni að fullu þær 941/2 % uppbætur, sem bátaútgerðin fær að meðaltall. En hún bætir að sjálfsögðu ekki upp að fullu þær vörur, sem hafa notið hærri bóta en þetta. Hvað verður þá um útgerð í þeim sjávarþorpum, þar sem meira en helmingur aflans hefur notið sérbóta og það allt upp í 143%? Þessar fiskveiðar hljóta að búa við mjög skarðan hlut, fáist ekki breyting á frv. hvað þetta snertir. Hér er því ekki aðeins um tekjuflutning hæstv. ríkisstjórnar að ræða milli þjóðfélagsstétta og atvinnugreina, eins og hæstv. ríkisstj. orðar það. Hér er hreinlega um tekjuflutning að ræða milli landshluta, þar sem sumir landshlutar búa að því að veiða þennan fisk. Fulltrúi Framsfl. í hv. fjhn. Nd. flutti brtt. við þetta frv. á þskj. 98 um heimild fyrir ríkisstj. að greiða þessar sérbætur áfram. Þessa till. felldu stuðningsmenn stjórnarinnar í Nd. allir með tölu. Ég gerði mér nú vonir um, að hv. þingmenn Vestfjarða mundu taka nærri sér að fella þessa till., en sú von brást. Engum landshluta munu þessar sérbætur hafa orðið meira virði en Vestfjörðum vegna hinnar miklu steinbítsveiði, sem þar er, en steinbítur er sú fisktegund, sem notið hefur hæstu sérbóta. Þessi brtt. mun verða flutt aftur í þessari hv. d., og reynir enn á Vestfjarðaþm., hvernig þeir taka þessu hagsmunamáli Vestfirðinga. S.l. sunnudagskvöld barst mér símskeyti frá Ísafirði. Skeytið var frá Útvegsmannafélagi Ísfirðinga fyrir hönd útvegsmanna á Vestfjörðum. Ég tel rétt, að ég lesi þetta skeyti upp, með leyfi hæstv. forseta: „Eftirfarandi símskeyti sent Landssambandi íslenzkra útvegsmanna. Vegna fyrirsjáanlegs verðfalls steinbíts með niðurfellingu tegundabóta samkvæmt efnahagsmálatillögum ríkisstjórnarinnar viljum við sérstaklega taka fram: steinbítsafli Vestfjarðabáta undanfarið hefur verið fullur helmingur alls vertíðarafla. Með tilliti til loforða stjórnarvalda í janúar s.l. um, að hlutur bátaútvegsins skyldi eigi skertur frá því, sem var árið 1959, krefjumst vér þess, að hráefnisverð á steinbít haldi sama hlutfalli við þorskverð og var á s.l. ári, Fyrir hönd útvegsmanna á Vestfjörðum. Útvegsmannafélag Ísfirðinga.“ Samkvæmt þessu skeyti segja útvegsmenn á Vestfjörðum, að fyrirsjáanlegt sé verðfall á steinbít með niðurfellingu tegundabótanna samkv. efnahagsmálatill. ríkisstj. Þeir segja einnig, að fullur helmingur vertíðaraflans þar sé steinbítur. Það er þá fyrirsjáanlegt verðfall á fullum helmingi aflans við Vestfirði. Þeir krefjast þess, að hráefnisverð á steinbít haldi sama hlutfalli við þorskverð og var á síðasta árí. Og loks byggja þeir þessa kröfu sína á því loforði stjórnarvaldanna í janúar s.l., að hlutur bátaútvegsins skyldi eigi skertur frá því, sem hann var í fyrra. Fáist ekki leiðrétting á frv. í þessa átt í þessari hv. d., þá er verið að skerða stórkostlega hlut útgerðarmanna og sjómanna á Vestfjörðum, eins og segir í skeytinu. Og þá eru stjórnarvöldin að bregðast því loforði, sem þau gáfu útgerðarmönnum í janúar í vetur. Það mun verða tekið eftir því á Vestfjörðum, hvernig verður snúizt við væntanlegri brtt. við þetta frv. hér í þessari hv. deild. Eitt af boðorðum hæstv. ríkisstjórnar er það, að tekjuskattur skuli afnuminn á almennum launatekjum. Það mun vera líka einn liðurinn í stefnunni að flytja tekjur frá einni þjóðfélagsstétt til annarrar, og sjálfsagt mun vera ætlazt til þess, að þetta verði skilið á þann veg, að þarna sé þó sannarlega verið að flytja tekjur frá hinum ríku til hinna fátækari. Höfuðröksemd hæstv. ríkisstj. fyrir afnámi tekjuskatts er sú, að skattaframtöl séu fölsuð og stórkostleg skattsvik eigi sér stað. Þó er ekki ætlun hæstv. stjórnar að afnema tekjuskattinn, heldur á að hækka persónufrádrátt, svo að menn með lægri tekjur þurfi ekki að greiða tekjuskatt. Hins vegar þurfa menn að skila skattframtölum eins og áður, og hálaunamenn svo og félög og fyrirtæki verða að greiða tekjuskatt eftir sem áður. Skattatofur og skattanefndir verða að starfa eins og fyrr, svo að ekki verður um sparnað að ræða hjá ríkinu í skrifstofukostnaði við þetta. Meira að segja kostnaðurinn við álagningu og innheimtu á hverri milljón tekjuskatts getur orðið um það bil helmingi hærri á eftir en áður. Það er ekkert verið að horfa í það. En hverjir græða þá á þessari niðurfellingu tekjuskattsins? Þar sem ekki er hægt að svara þessari spurningu af neinni nákvæmni, fyrst frv. er ekki komið fram, skal ég aðeins ræða eina hlið þessa máls. Samkvæmt fjárlagafrv. er áætlað, að tekjur ríkisins lækki vegna lækkunar á tekjuskatti um 75 millj. kr., miðað við fjárlög 1959. En á þá ríkissjóður ekki að fá neitt í staðinn? Jú, hann á að fá söluskatt í staðinn. Talað er um, að þessi söluskattur muni eiga að nema 3% á alla vörusölu og þjónustu. Og hverjir bera svo þennan nýja söluskatt? Söluskattinn bera auðvitað allir, sem kaupa vörur og þjónustu, líka láglaunamennirnir, sem eiga að sleppa við tekjuskattinn. Lækkun tekjuskattsins á að nema 75 millj. kr., eins og ég gat um áðan, en nýi söluskatturinn á að nema 280 millj. kr. eða hér um bil fjórum sinnum hærri upphæð. Í hvers þágu er verið að framkvæma þessi skipti á sköttum, að taka upp söluskatt, en lækka tekjuskatt? Ef hjón með tvö börn hafa 60 þús. kr. árstekjur og nota 3/4 hluta þeirra til að kaupa fyrir vörur og þjónustu, þá greiða þau 1350 kr. í söluskatt, ef hann verður 3%, en samkvæmt núgildandi skattalögum mundu þau greiða um 1100 kr. í tekjuskatt. Söluskatturinn étur þá upp tekjuskattinn og 250 kr. betur. Þetta eru skiptin fyrir hjónin með tvö börn og 60 þús. kr. tekjur. En væru þessi hjón með 90 þús. kr. tekjur og keyptu sama magn af vörum og þjónustu, þá slyppu þau við 4800 kr. tekjuskatt, en greiddu þessar 1350 kr. í söluskatt og græddu á þessu 3450 kr. Hagnaðurinn af því að fá söluskatt í staðinn fyrir tekjuskatt er enginn fyrir láglaunamennina, en þó nokkur fyrir þá, sem betur eru launaðir, og langsamlega mestur fyrir þá hálaunuðu, því að þeir, sem hafa að undanförnu greitt kannske 40–50 þús. kr. í tekjuskatt, munu áreiðanlega ekki eiga að greiða mjög háan skatt eftir nýju væntanlegu skattalögunum. En þá kem ég að skattsvikunum. Þeir, sem hafa ekki hærri tekjur en svo, að þeir komast ekki í tekjuskatt, hagnast ekkert á því að skila röngum framtölum. Skattsvik af þeirra hálfu eru því útilokuð, því að þeir verða að greiða söluskatt í staðinn, og undan honum komast þeir ekki, þar sem þeir verða að borga hann um leið og þeir kaupa lífsnauðsynjar sínar. En hvað er þá um hátekjumennina, sem verða að greiða einhvern tekjuskatt áfram, og hvað um fyrirtæki, sem skattalækkunin á ekki að ná til? Er engin hætta á neinum skattsvikum þar? Og svo söluskatturinn. Hann skilar sér náttúrlega allur upp á eyri frá þeim, sem innheimta hann af almenningi. Ja, þar þarf ekki að líta eftir. Þar eru engin skattsvik! Enn ber hér að sama brunni, að hér er um flutning tekna að ræða, ekki frá hinum ríku til hinna fátæku, heldur öfugt. Í aths. með þessu frv. er nokkuð rætt um hækkun verðlags, sem leiði af samþykkt þessa frv. Orðalag allt um þessa hluti er býsna óákveðið í aths. frv. Skal ég drepa á örfá dæmi um það, hvernig orðalagið er. Á bls. 20 í grg. frv. segir: „Að svo komnu máli verður ekki um það sagt með nákvæmni, hversu mikil verður hækkun útsöluverðs einstakra vörutegunda.“ Nei, það verður ekki sagt með neinni nákvæmni. Neðar á bls.: „Séu teknar þær innfluttu vörur, sem í vísitölunni eru, verður meðalhækkun þeirra sennilega 25%. Innlendar landbúnaðarafurðir munu væntanlega hækka um 12%. Hins vegar verður hækkun vísitölunnar allrar líklega ekki meiri en 13%. Áætlað er, að gengisbreytingin hafi í för með sér 10–11% hækkun á byggingarkostnaði. Búast má við einhverjum öðrum hækkunum, svo sem hækkun tryggingarsjóðsgjalds, sjúkrasamlagsgjalds, útvarpsgjalds o.fl. Þessar hækkanir, sem eru gengisbreytingunni óviðkomandi, nema líklega um það bil einu stigi.“ Og neðst á bls. 21: „Sú aukning fjölskyldubóta og þær niðurgreiðslur á innfluttum neyzluvörum, sem að framan hefur verið lýst, munu draga mjög úr þeirri hækkun á vísitölu framfærslukostnaðar, sem breyting gengisskráningarinnar að öðrum kosti hefði í för með sér. Er gert ráð fyrir, að hækkunin verði 3% í stað 13%.“ Þannig úir og grúir af dularfullu orðalagi, sem ómögulegt er að henda neinar reiður á. En eftir alla þessa varnagla í grg. er þó einu slegið föstu á bls. 22. Þar stendur: „Með þessum ráðstöfunum er það tryggt, að kjör fjölskyldna, sem hafa um 60 þús. kr. tekjur og í eru þrjú eða fleiri börn, verða ekki skert og ekki heldur kjör ellilífeyrisþega og öryrkja.“ Þetta er tryggt, ekkert af hinu var tryggt. En þótt hæstv. ríkisstj. vilji ekkert fullyrða um það, hversu mikil verður hækkunin á útsöluverði vara, hvort hún verður 25% á innfluttum vörum og 12% á landbúnaðarvörum eða eitthvað meira, hvort vísitalan hækkar um 13%, 14% eða eitthvað miklu meira, hvort byggingarkostnaðurinn hækkar um 11% eða ríflega það, hvort kjaraskerðingin verður 13% eða 3% eða engin, - þótt hæstv. ríkisstj. vilji ekkert af þessu fullyrða, þá fullyrðir hún þó eitt, þetta, sem stendur á bls. 22, að það sé tryggt, að kjör fjölskyldnanna versni ekki. Þau verða ekki skert, ekki um eyri. En hvernig getur hæstv. ríkisstj. fullyrt þetta, fyrst hún gat ekkert fullyrt um hitt, forsendurnar að þessu? Er annars ekki viðbúið, að þetta orðalag sé allt haft með ráðnum hug? Ef þessar hækkanir allar verða kannske miklu meiri en þetta, þá getur hæstv. ríkisstj. sagt á eftir: Við fullyrtum aldrei neitt um þetta, þetta voru bara áætlaðar tölur. Ég á einna lakast með að skilja það, að innfluttar vörur hækki ekki nema sennilega um 25%, þar sem flestar nauðsynjavörur erlendis frá hljóta að hækka um 45–50% komnar til landsins, að ég nú ekki tali um vörurnar, sem á að borga niður, en þær hækka vegna gengisbreytingarinnar um 70 og yfir 80%. En þær á að borga niður. Ekki veit ég, hvað þeir ætla að borga mikið niður. Það er hægt að borga þær svo lítið niður, að hækkunin verði allmikil á þeim. Og til eru vörur, sem verða ekki borgaðar niður, en hækka þó alldrjúgt, vörur, sem allur almenningur notar, sérstaklega börn, unglingar og vinnandi fólk. Nefna má bómullarefni í fatnað. Það hækkar um 77.4%, gúmmískófatnaður hækkar um 78.4% og gúmmístígvél hækka um 87%, svo að nokkur dæmi séu nefnd. Þetta eru sannarlega vörur, sem almenningur notar, og það kemur við fólk að taka á sig þessar hækkanir, jafnvel þó að þetta verki kannske ekki mikið í vísitölunni. En hitt er rétt, að öll finni efni, silki og þess háttar, krep og hvað það heitir, það hækkar ekki svona mikið, og finni skótegundir hækka ekki svona mikið. Þá hefur mér fundizt athyglisvert orðalag hér á bis. 21, þar sem rætt er um áhrif gengisbreytingarinnar á lífskjörin. Þar stendur: „Sú hækkun vísitölu framfærslukostnaðar um 13%, sem að framan er getið, sýnir þau áhrif, sem gengisbreytingin mundi hafa á lífskjör almennings.“ Á að skilja þetta svo, að það sé gengisbreytingin ein út af fyrir sig, sem reiknað hefur verið með í öllum þessum tölum um hækkanir? Hefur þá verið sleppt að reikna með þeim áhrifum, sem hækkun fjárl. hefur á lífskjör almennings og þ. á m. 280 millj. kr. söluskattur? Ég vil ekki gera ráð fyrir svo stórkostlegum blekkingum. En ég rek þó augun í það, að alltaf heldur ríkisstj. sig við 13% í þessum útreikningi. En af hverju ekki 14%? Hún er búin að segja það á sömu bls., að vísitalan muni hækka um 14%. Af hverju sleppir hún einu prósentinu? Af því að það er ekki vegna gengisbreytingarinnar, heldur af öðrum ástæðum. Samkv. þeirri samdráttarstefnu, sem hæstv. ríkisstj. boðar og fram kemur í þessu frv. og öðrum frv. stjórnarinnar, getur varla hjá því farið, að atvinnan dragist saman í landinu. Þessi samdráttur atvinnunnar hlýtur fyrst og fremst að koma niður á aukavinnu manna. Það er kunnugt, að menn hafa haft allverulega aukavinnu, og það hefur orðið þeim drjúg tekjuöflun. Nú er eftirvinna greidd með 50% hærra verði en dagvinna. Dagsbrúnarverkamaður, sem vinnur tveggja tíma eftirvinnu á dag, fær fyrir hana 62 kr. eða eitthvað rétt nálægt því. Tapi hann þessari eftirvinnu, nemur það 1545 kr. á mánuði eða um 18500 kr. á ári. Þó yrði þetta ekki taliðneitt atvinnuleysi, þvert á móti. Sá maður er talinn hafa fulla vinnu, sem vinnur 8 tíma á dag. En hefur sá fjölskyldumaður nægar árstekjur til þess að lifa á, þegar árstekjur hans lækka úr 68 þús. kr. hér um bil á ári, ef hann er með tveggja stunda eftirvinnu á dag að meðaltalí, niður í 49500 kr.? Er þá tryggt, eins og stendur í grg. frv., að kjör hans versni ekki, þótt hann sé með þrjú börn? Til þess að mæta þessu atvinnutapi duga engar þriggja barna fjölskyldubætur, hækkun þeirra er ekki nema 6634 kr., og þær geta ekki mætt 18500 kr. tekjutapi, ef maðurinn tapar eftirvinnunni. Ef hækkun fjölskyldubótanna ætti að bæta upp tveggja klukkutíma eftirvinnutap á dag, hvað þyrftu börnin að vera mörg hjá þessari fjölskyldu? Það er mjög fróðlegt að reikna það út. Til þess að mæta 18500 kr. tekjulækkun á ári, hvað þurfa börnin að vera mörg hjá fjölskyldunni, svo að hún standi rétt eftir og „tryggt“ sé, að hún haldi óskertum lífskjörum, eins og stjórnin segir. Mér reiknast til, að á fyrsta verðlagssvæði þurfi börnin að vera 47. Menn geta reynt að reikna þetta, og ég skal fúslega taka sönsum, ef ég fer með rangt mál.

Hvað þyrfti íbúðin að vera stór?

Hún verður hvorki stór né lítil, því að eftir þessar ráðstafanir getur þetta fólk ekki byggt. Ég skal gera frekari grein fyrir, hvað þessar fjölskyldubætur eru stórkostlegar, sem ríkisstj. er að boða. Hafa menn ekki tekið eftir því, að alltaf nefnir ríkisstj. þrjú börn, þegar hún er að tala um þessar væntanlegu fjölskyldubætur? Hjón með þrjú börn munu eiga að fá um 6634 kr. hækkun á fjölskyldubótunum, ef ég hef reiknað þetta rétt, sem hæstv. ríkisstj. er að boða. En hvað hækka fjölskyldubæturnar á hvert barn, eftir að komið er yfir þrjú börn, t.d. hérna í Reykjavík? Er það ekki rétt reiknað hjá mér, að þær hækki um einar 269 kr. á barn? Ef þetta er rangt, þá óska ég alveg sérstaklega eftir, að þetta sé leiðrétt hjá mér. Er það ekki rétt, að fjölskyldubæturnar eigi að hækka um einar 269 kr. á hvert barn, eftir að komin eru þrjú börn? Það munar um það! Það er ekki fyrir einum barnsskóm. Ef hjón eignuðust nú fimm börn í viðbót við þrjú, sem þau ættu áður, svo að börnin yrðu átta, þá yrði líklega glæsilegur hagur þeirra samkv. stefnu ríkisstjórnarinnar! Hvað verður hækkunin á fjölskyldubótunum fyrir þessi fimm börn, sem bætast við þau þrjú, sem áður voru? Það verða 1345 kr. yfir árið. Það er ekki ein kápa á eina telpuna. Og svo fullyrðir hæstv. ríkisstj., að hjón með þrjú börn eða fleiri fái bætt upp að fullu þá kjaraskerðingu, sem gengisbreytingin hefur í för með sér. Þannig sýnist mér, að innihaldið sé í þeim miklu „hagsbótum“, sem fjölskyldubæturnar eiga að verða, eins og þær eru boðaðar. Hæstv. ríkisstj. segir, að það yrði þungbært fyrir fjölskyldur að taka á sig 13% vísitöluhækkun án bóta. Ég held, að það sé alveg rétt. Ég held, að það yrði þungbært. En ég er farinn að halda, að það þungbærasta sé ekki komið í ljós. Það er, að hagur barnmargra fjölskyldna verði ægilega miklu verri á eftir en hefur verið látið í veðri vaka. Hæstv. ríkisstj. hefur auglýst svo rækilega fjölskyldubæturnar, að hún mun vera farin að treysta því, að þær geti bjargað henni út úr öllum vandanum. Ég hef sýnt fram á, að fjölskyldubæturnar bæta ekki upp það, sem nú er í vændum. Ég hef sýnt fram á, að aðeins eftirvinnutapið yrði tilfinnanlegt fyrir margar fjölskyldur. Og ég efast ekki um, að það getur orðið þungbært fyrir hæstv. ríkisstj. að stefna þannig að atvinnutapi hjá almenningi með þeirri samdráttarstefnu, sem er meginkaflinn í þessu frv. og öðrum þeim frv., sem hún boðar. Þessi tegund af tekjuflutningi frá einni þjóðfélagsstétt til annarrar, eins og hæstv. ríkisstjórn orðar það, verður áreiðanlega mörgum þungbær. Þegar hæstv. ríkisstjórn er að rökstyðja till. sínar um þá gerbyltingu í íslenzku efnahagslífi, sem hún ætlar nú að framkvæma, þá leggur hún mestan þungann á greiðsluhallann við útlönd. Hún vítir harðlega þær erlendu lántökur, sem átt hafa sér stað á undanförnum árum og varið hefur verið til framkvæmda hér innanlands. Að dómi hæstv. ríkisstjórnar eiga þessar lántökur að koma þjóðinni fram á barm gjaldþrots og örbirgðar. Ég býst við, að allir þeir, sem hlustað hafa á útvarp að undanförnu, muni seint gleyma því, sem hæstv. stjórnarsinnar hafa sagt um þennan „voða“, sem nú steðji að þjóðinni og hefur gert að undanförnu. Ég skal nefna hér eitt dæmi um það, hvernig erlend lántaka færir þjóðina fram á barm gjaldþrots, og þetta dæmi er sementsverksmiðjan, en til hennar var tekið erlent lán. Ég hef í dag aflað mér allnákvæmra upplýsinga um þessi efni og veit, að þær eru öruggar. Útgjöld sementsverksmiðjunnar á s.l. ári í erlendum gjaldeyri, að viðbættu 55% yfirfærslugjaldi, urðu þessi: Leiga á skipi til flutninga á skeljasandi um 4.3 millj., olía 41/2 millj., gips, pokar o.fl. til framleiðslunnar 31/2 millj., afborganir af erlendum lánum 61/2 millj. og vextir af erlendum lánum 4.4 millj. Alls eru útgjöld sementsverksmiðjunnar á s.l. ári í erlendum gjaldeyri 23.2 millj. kr. Á móti þessu kemur sementsframleiðslan, sem nam á árinu sem leið 85 þús. tonnum. Þetta sement hefði þurft að flytja inn í landið, ef sementsverksmiðjan hefði ekki verið og ef ekki hefði verið tekið lán til að koma henni upp. Verð á erlendu sementi var í fyrra um 140 shillingar á tonnið eða í íslenzkum krónum með yfirfærslugjaldi kr. 495,80. Þessi 85 þús. tonn hefðu þá kostað í erlendum gjaldeyri 42 millj. 143 þús. kr. Gjöld í erlendum gjaldeyri voru, eins og ég sagði áðan, 23.2 millj., og gjaldeyrissparnaður sementsverksmiðjunnar á s.l. ári hefur því orðið rétt um 19 millj. kr. Þetta er þá „gjaldþrotið“, sem yfir okkur vofir vegna erlendrar lántöku til sementsverksmiðjunnar. Það er 19 millj. kr. sparnaður á einu ári í erlendum gjaldeyri. En við höfum fleiri „gjaldþrot“ af þessu tagi í okkar landi. Við höfum fleiri fyrirtæki en sementsverksmiðjuna, sem tekin hafa verið til erlend lán til að koma þeim upp. Við höfum „gjaldþrotafyrirtæki“ eins og áburðarverksmiðjuna, Sogsvirkjunina, fiskiskipin, kaupskipin, fiskiðjuverin, ræktunina og rafvirkjanirnar, svo að nokkuð sé nefnt. Og ætli útkoman yrði ekki eitthvað svipuð þessu og ég nefndi um sementsverksmiðjuna, ef allt væri krufið til mergjar? Á þessum stoðum stendur allt gjaldþrotatal hæstv. ríkisstj. vegna erlendu lánanna, sem tekin hafa verið til framkvæmda í landinu. Herra forseti. Ég hef rætt hér nokkuð þann flutning á tekjum frá einni atvinnugrein til annarrar, frá einni þjóðfélagsstétt til annarrar, sem hæstv. ríkisstj. er að framkvæma. Ég hef nefnt um þetta nokkur dæmi, og ég hef sýnt með þessum dæmum, hversu skaðlegur slíkur tekjuflutningur er fyrir efnaminni einstaklinga, - einstaklingana, sem leggja mest á sig í erfiði og áhættu við framleiðslustörfin í landinu, - einstaklingana, sem eru þó mikill meiri hluti þjóðarinnar. Ég hef sýnt fram á, hversu skaðlegur þessi tekjuflutningur getur verið fyrir einstakar stéttir, fyrir einstakar atvinnugreinar, fyrir einstaka landshluta, fyrir ýmiss konar atvinnuuppbyggingu í landinu. Ég fullyrði, að þessi stefna, þessi tekjuflutningur, eins og hæstv. ríkisstj. orðar það, er skaðleg öllu jafnvægi í byggð landsins. Hún er skaðleg efnahagslegu jafnvægi milli stétta og einstaklinga. Mér er sagt, að spilamenn iðki stundum spil eitt, sem heitir 21. Ég þekki ekki þetta spil, en mér er sagt, að í þessu spili geti menn hlotið ofsalegan gróða og auðvitað líka óskaplegt tap. Og það merkilega við þetta spil, 21, er það, að gróðinn fer ekki eftir hæfileikum manna, ekki eftir viti eða þekkingu, ekki eftir fimi eða neins konar list, gróðinn, þegar gróði verður hjá einhverjum, þá fer hann eftir tilviljun, hann fer eftir því, hvernig spilin liggja. Mér sýnist, að stefna hæstv. ríkisstjórnar sé hliðstæð spilinu 21, að hæstv. ríkisstj. sé að spila glæfraspil. Og það alvarlega við hlutina er það, að hæstv. ríkisstjórn hefur ekkert vald á þessu glæfraspili fremur en menn hafa í hinu spilinu.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Það er ekki nema eðlilegt, að langur tími fari í að ræða efni þessa frv. Í fyrsta lagi er máliðstórt og snertir mjög hagsmuni ekki aðeins þjóðarheildarinnar, heldur og ekki síður hagsmuni stéttanna og raunar hvers einasta manns í landinu. Í öðru lagi er hér um að ræða tillögur, sem fela í sér óvenju gagngera stefnubreytingu, kúvendingu í efnahagsmálum okkar, ef svo mætti að orði komast. Loks bætist svo það við, að málatilbúnaður hæstv. ríkisstjórnar mun hafa reynzt ófullkominn og eitthvað gallaður, skýrslur m.a. ófullnægjandi og jafnvel villandi, en á þeim eru niðurstöður reistar. Hefur það mjög tafið og torveldað athugun og mat á innihaldi tillagnanna. Ég mun nú víkja að nokkrum atriðum þessa mjög viðtæka og fjölþætta máls. Á áratugnum 1930–1940 lifðum við Íslendingar ásamt öðrum vestrænum þjóðum alvarlega krepputíma. Þá ríkti hér mikið atvinnuleysi og mikil deyfð í öllum framkvæmdum. Þá varð kaupgetan lítil og flestir lifðu við þröngan kost. Þótti kreppan illt ástand, og munu fæstir, sem hana reyndu, æskja tilkomu hennar á ný. Á stríðsárunum gengu krepputímarnir yfir. Þá hvarf atvinnuleysið og mikil þensla færðist í hvers konar framkvæmdir og viðskipti. Lífskjör almennings bötnuðu vegna nægrar atvinnu, og kaupgetan óx. Það var runnið upp blómaskeið í þjóðlífinu, skeið hagsældar og framfara, tímabil, sem var alger andstæða krepputímanna gömlu. Þetta vaxtar- og þensluskeið atvinnu- og efnahagslífsins hefur haldizt nokkurn veginn fram á þennan dag. Að vísu varð nokkur afturkippur fyrir tæpum áratug, og fór þá að brydda á atvinnuleysi og öðrum kreppueinkennum. Þó tókst þá að rétta við aftur, og síðustu árin hafa auðkennzt af nægilegri atvinnu, vaxandi framleiðslu, nægum mörkuðum erlendis fyrir afurðir okkar og hækkandi þjóðartekjum. Það efnahagskerfi, sem þróazt hefur í vestrænum löndum, virðist undirorpið því leiða lögmáll, að almenn velmegun megi ekki standa til lengdar eða geti ekki staðið til lengdar. Samkv. því lögmáli hljóta að skiptast á kreppa og velmegun, þensla og samdráttur. Þenslunni fylgir vaxandi atvinna og batnandi kjör almennings, en samdrættinum minnkandi vinna og versnandi lífskjör. Á þetta lögmál efnahagslífsins virðast hagfræðingar trúa sem væri það óhjákvæmileg forlög. Enginn má sköpum renna. Eftir efnahagslegan blómatíma hlýtur að koma kreppa. Það er óumflýjanlegt, segja hagfræðingarnir. Og í dag standa þeir agndofa yfir því, að ekki skuli þegar skollin á kreppa á Íslandi. Líklega finnst þeim það nánast stríða á móti náttúrunnar lögmálum. Í 20 ár höfum víð ekki haft af kreppu að segja hér á landi. Við höfum hamazt við að vinna, framleitt útflutningsvörur í vaxandi mæli og selt þær í austri og vestri, eftir því sem bezt hefur hentað. Máske er það einmitt vegna viðskiptanna við þjóðir mismunandi hagkerfa, að við höfum umflúið kreppuna til þessa. Hvað sem um það er, höfum við ekki haft kreppu í 20 ár, og þeim, sem trúa á óumflýjanlega hringrás kreppu og hagsældar, er ekki orðið um sel. Æðstu prestar hagspekinnar í New York og París hafa lengi litið Ísland óhýru auga, líkt og þeir vildu spyrja: Dirfist þessi litla þjóð að brjóta í bága við lögmál vestrænnar hagfræði um hagsveiflur? Og þessir erlendu hagspekingar senda íslenzkum starfsbræðrum sínum tóninn og gera þá með því svo óstyrka, að þeir mega vart lengur vatni halda. Forstjóri Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu, Rene Sergent, heimtar tafarlausan samdrátt í íslenzku efnahagslífi sem nauðsynlegan undanfara nýrrar kreppu. Hann segir, að við Íslendingar séum orðnir á eftir öðrum vestrænum þjóðum í þessum efnum, og mun það satt vera. Í Bretlandi og í Bandaríkjunum hefur atvinnuleysið þegar fyrir alllöngu haldið innreið sína, svo að dæmi sé nefnt. Þessi voldugi forstjóri amast mjög við viðskiptum okkar við vöruskiptalöndin, en tekur þó skýrt fram, að stofnun hans geti ekki ábyrgzt okkur nein viðskiptasvæði í þeirra stað. Yfirleitt hefur þessi mæti forstjóri allt íslenzkt á hornum sér, og þó virðist honum yfirgengilegust af öllu sú vitleysa Íslendinga að ríghalda í það að rækta hluti eins og kartöflur með gífurlegum tilkostnaði, eins og hann kemst að orði. Ég hef séð álitsgerð annars erlends hagspekings um íslenzkt efnahagslíf. Sá heitir Robert Allen og er hagfræðiprófessor í Bandaríkjunum. Beri að líta á þetta plagg hans sem niðurstöðu fræðilegrar athugunar og séu aðrir sérfræðilegir ráðunautar hæstv. ríkisstj. af sama sauðahúsi og þessi, þá hætti ég að furða mig á framkomnum og boðuðum efnahagsmálatillögum stjórnarinnar. Þessi fræðimaður byrjar nefnilega á að slá því föstu, sem hann á að sanna, sem sé því, að íslenzka þjóðin lifi um efni fram. Ótíndir leikmenn geta haft í frammi slíkar órökstuddar fullyrðingar, að ég nú ekki tali um vissa stjórnmálamenn, en í munni fræðimanna fara þær illa. En hann slær þessu sem sagt föstu strax í upphafi eins og óbifanlegu trúaratriði og dregur síðan út frá því sínar fræðilegu ályktanir. Ýmsar fleiri staðhæfingar þessa sérfræðings koma mér spánskt fyrir sjónir, eins og t.d. sú, að landhelgisdeilan við Breta hafi stofnað mikilvægustu mörkuðum okkar í hættu. En það er nú aðeins smáatriði hjá honum. Með mörgum orðum lýsir þessi höfundur þungum áhyggjum sínum og persónulegu ógeði á víðskiptum Íslendinga við þjóðir Austur-Evrópu og viðurkennir raunar opinskátt um leið, að það ógeð sé sprottið af pólitískum, en ekki fræðilegum ástæðum. Að þessum heilabrotum loknum ber prófessor Allen fram kröfur sínar til Íslendinga. Samkv. þeim eiga þeir að lækka gengið þannig, að 50 kr. jafngildi einum dollara, hætta viðskiptum við öll vöruskiptalönd, hætta erlendum lántökum, minnka bæði fjárfestingu og eyðslu, hækka skatta, gefa verðlagið frjálst og halda kaupi niðri með því að afnema vísitölukerfið. Sérstaklega leggur hann áherzlu á, að lánastarfsemi til húsbygginga verði torvelduð, byggingarsjóður ríkisins lagður niður og lánaupphæðir lækkaðar. Ég skal taka það fram strax, að þótt ég sé í veigamiklum atriðum ósammála þeim tveimhagspekingum, er ég hef nafngreint, þá er þó sitt hvað innan um, sem ég tel athyglisvert, og mun ég e.t.v. nefna eitthvað af því síðar. Það er ekki heldur óeðlilegt, að ég sé þeim ósammála í meginatriðum. Þeir heimta samdrátt í atvinnu- og efnahagslífi Íslendinga, svo verulegan, að til kreppu hlýtur að leiða, en það ástand óttast almenningur á Íslandi eins og pestina. Þorri þjóðarinnar vill ekki efnahagslega kreppu og viðurkennir ekki heldur nauðsyn hennar. Síðustu árin hafa vissir íslenzkir hagfræðingar hins bandaríska hagkerfis tiplað á tánum kringum stjórnarvöldin hér, sífellt sífrandi um þær kröfur, sem erlendir meistarar þeirra blása þeim í brjóst. Sérstaklega hefur þetta endalausa nudd verið iðkað af kostgæfni í tímariti hagfræðideildar Landsbankans, Fjármálatíðindum. Á þessum árum vaxandi framleiðslu og aukinna þjóðartekna hafa þessir hagfræðingar stöðugt klifað á sama viðlaginu: Það er hrun framundan, svo framarlega sem álögur á almenning verða ekki stórlega þyngdar. Við heimtum fleiri byrðar og þyngri byrðar á herðar almennings, ella er voðinn vís. Við heimtum samdrátt og hann nægilega mikinn í efnahags- og atvinnulífi, annars föllum við í ónáð þeirra stóru og ríku í París og New York. - Þannig hafa hagfræðingarnir kyrjað sönginn í allmörg ár linnulaust og í ótal tóntegundum, og 1. des. s.l. var hann meira að segja fluttur af Jónasi Haralz sem hátíðakantata í ríkisútvarpinu. Og nú hafa þessir hagfræðingar, sprenglærðir á ameríska vísu, loks fengið viðhlítandi undirtektir. Það er engin tilviljun, að sú íslenzka ríkisstjórn, sem nú tekur undir sönginn fullum hálsi, er afturhaldssamasta ríkisstjórn, sem hér hefur setíð um áraraðir. Þessi hæstv. ríkisstj. varð til í nóvember í vetur, daginn sem hið háa Alþingi var sett. Strax tók hún sér fyrir hendur athugun á hinu voðalega ástandi efnahagsmálanna. Hún safnaði skýrslum og álitsgerðum, reiknaði og ræddi, og að því loknu settist hún niður og samdi bjargráðatillögur sínar. Hæstv. ríkisstjórn virðist mjög hreykin af vinnubrögðum sínum. Þar hafi nú ekki verið kastað til höndum. Hún lét ráðunauta sína pæla í plöggunum og lítur síðan svo upp til þeirra, að nú mæla ráðh. vart eina setningu svo, að ekki sé í henni tilvitnun sótt til „sérfræðinganna“, en svo nefna þeir ráðunauta sina og aldrei annað. En hverjir voru nú ráðunautar hæstv. ríkisstj. í undirbúningi bjargráðanna? Á Alþingi eiga sæti 60 menn ýmissa stétta, úr öllum flokkum og frá öllum landshlutum. Ráðfærði ríkisstj. sig við þá um lausn hins ofboðslega efnahagsvanda? Nei, ekki aldeilis. Þeir flæktust bara fyrir, létu hæstv. ríkisstj. engan vinnufrið hafa og voru því hreinlega sendir heim í sína sveit. Þannig var ekki haft samráð við hv. þm. í heild og þaðan af síður við hv. stjórnarandstöðu. Slíkt hefði þó máske ekki verið óheppilegt, þegar um annan eins vanda var að ræða. Mér er ekki kunnugt um, að hæstv. ríkisstj. hafi leitað ráða hjá innlendum félagasamtökum. Má þó vera, að hún hafi ráðgazt eitthvað við samtök eins og Vinnuveitendasamband Íslands og Félag ísl. stórkaupmanna, en til Alþýðusambands Íslands var ekki leitað og ekki heldur til heildarsamtaka annarra launþega né til bændasamtakanna. Þannig er það víst, að ríkisstj. taldi sig ekki eiga neitt erindi við samtök fjölmennustu stéttanna í landinu um þessi mál. Það er víst og áreiðanlegt, að íslenzka þjóðin hefur ekki verið höfð með í ráðum að þessu sinni. Ráðgjafarnir hafa verið valdir af allt öðru sauðahúsi, og má sennilega skipta þeim í þrjá hópa. Næst hæstv. ríkisstj. standa hægrisinnaðir öfgamenn, en hreiður sitt hafa þeir í Sjálfstfl. Þessir menn krefjast stjórnmálalegs afturhvarfs til fyrri tíma, afnáms sem flestra þeirra réttinda, sem alþýðan hefur aflað sér á síðustu 40 árum, og endurreisnar hins óhefta framtaks fjáraflamanna. Þessir öfgamenn hafa lengi róið undir og hvatt til stórræða í afturhaldsátt. Þá koma forustumenn tveggja erlendra stofnana hér mjög við sögu, en þær stofnanir eru Efnahagssamvinnustofnun Evrópu í París og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn í Washington. Þessir ráðunautar hæstv. ríkisstj. hafa ekki verið myrkir í máli. Þeir hafa heimtað stórfelldan samdrátt efnahagslífsins á Íslandi, frjálst verðlag og lækkandi laun. En hvers vegna er þessum erlendu ráðunautum hæstv. ríkisstj. svo umhugað um þessa stefnu í íslenzkum efnahagsmálum, sem raun ber vitni um? Þeir lýsa sig fúsa til að aðstoða Íslendinga, en setja það skilyrði, að fyrst verði komið á kreppuástandi. Hvers vegna leggja þeir áherzlu á, að kjör íslenzkra launþega verði gerð verri en þau eru lökust í nágrannalöndunum, og hvers vegna mega Íslendingar ekki verzla bæði í austri og vestrí? Líklega eru svör við þessum spurningum margþætt. Forustuþjóðir Atlantshafsbandalagsins telja sig eiga mikilla hagsmuna að gæta á Íslandi vegna legu þess og mikilvægis í hernaði. Hér þurfa þær að tryggja sin áhrif sem bezt. Fátæk þjóð og soltin, bandalagsþjóðunum háð viðskiptalega og fjárhagslega, er stórum þægilegri í meðförum og viðráðanlegri en þjóð í efnahagslegum blóma. Það er þægilegt, jafnt fyrir harðstjórn Atlantshafsbandalagsins sem auðjöfra í Ameríku, að vita af því, að í þessu landi búi alþýða manna við lakari launakjör en þeir aumustu allra í Bandaríkjunum, svertingjar Suðurríkjanna. Efnahagssamvinnustofnunin og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafa sagt sín orð, og þessum ráðunautum - eða kannske öllu heldur húsbændum - hefur hæstv, ríkisstj. hlýðnazt og fengið fyrir sem fyrstu afborgun loforð um 700–800 millj. kr. lán, sem þó má ekki ganga til arðbærra framkvæmda - engan veginn, heldur til daglegrar eyðslu. Þá er loks þriðji hópur ráðunauta, en það eru nokkrir íslenzkir hagfræðingar, sem reynzt hafa sverð og skjöldur hæstv. ríkisstjórnar hér heima fyrir. Þá nefnir hún aldrei annað en „sérfræðingana“ og vitnar til þeirra seint og snemma. Það er álit sérfræðinganna, segja hæstv. ráðherrar. Þar með eru málin afgreidd og engra röksemda framar þörf. Þessir ráðunautar hæstv. ríkisstj. eru vafalaust vel heima í sinni fræðigrein og auk þess greindir menn og gegnir, þótt þeir í þetta sinn hafi látið ginna sig eins og þursa. Fræðimenn leggja aðeins fram staðreyndir, en „sérfræðingar“ ríkisstj. hafa gert miklu meira. Þeir hafa m.a. hagrætt tölum gáleysislega, máske í því skyni að fá útkomu, er blekkti þreytt augu hæstv. ráðherra. Nokkur dæmi þessu til sönnunar nefndi hv. 4. þm. Austf. í ræðu sinni nýlega í hv. Nd., og skal ég ekki fara nánar út í það. Auðvitað er sá útreikningur fræðilega forkastanlegur, sem hefst á útkomunni og setur síðan upp tölur í samræmi við hana, og tæpast er það gild afsökun, að slíkt sé gert til þess að þóknast góðum og notalegum húsbændum. Sérfræðingunum ber að halda sér við réttar tölur í útreikningunum. Það var lágmarkskrafa, sem þeir þó naumast hafa uppfyllt, eins og fram kom m.a. í merkilegri ræðu hjá hv. 4, þm. Austf. Þá hefur sérfræðingunum orðið á önnur skyssa og hún ekki betri. Þeir hafa boðað eina leið og aðeins eina leið til lausnar efnahagsvandanum. Þetta tiltæki þeirra kom m.a. berlega fram í útvarpsræðu Jónasar Haralz 1, des. í vetur. Slík vinnubrögð eru ekki fræðimannsleg. Þegar hagfræðingur tekur að boða eina ákveðna stefnu í efnahagsmálum og berjast fyrir framkvæmd hennar, hættir hann að tala sem sérfræðingur og gerist þess í stað réttur og sléttur stjórnmálamaður. Þá er sérfræðingsheiti hans orðið að fölskum fána, þótt hann hins vegar hafi auðvitað fullan rétt á að tala sem stjórnmálamaður. Hann má aðeins ekki gera það í nafni fræðigreinar sinnar. Bandaríski prófessorinn, sem ég minntist á áðan og ekki allt of lofsamlega, tekur það skýrt fram í sinni grg. um efnahagsmálin á Íslandi, að hann sjái þrjár leiðir í efnahagsmálum Íslendinga. Fyrst nefnir hann þann möguleika að koma á kerfisbundnum áætlunarbúskap, en hann kveðst andvígur þeirri leið, ekki af hagfræðilegum ástæðum, heldur pólitískum ástæðum. Þá talar hann um annan möguleika, sem sé þann, að haldið verði áfram á svipaðri braut og gert hefur verið. Um það segir prófessor Allen m.a. orðrétt: Það er að sjálfsögðu unnt að halda áfram þá braut, sem hingað til hefur verið farin. - En hann bætir því raunar við, að sú leið muni tæpast fær án verulegrar lagfæringar. Sem þriðju leiðina talar hann loks um þær ráðstafanir, er hæstv. ríkisstj. nú hyggst gera. Ég minnist á þessi ummæli prófessorsins einungis til þess að sýna fram á, hve óafsakanlega þröngir og einhæfir okkar hagfræðingar hafa verið í ábendingum sínum og hversu fljótt þeir hafa yfirgefið fræðigrein sína í þessu máli og hoppað út í stjórnmálin. Sérfræðingarnir hafa óneitanlega látið hæstv. ríkisstj. og hennar málpípur misnota sig herfilega í öllu þessu máli. Þeim er fengin ákveðin lausn og sett fyrir að reikna dæmið þannig, að lausnin standist. Í þeirra nafni er það básúnað út um allar jarðir, að ekki sé til nema ein einasta leið út úr núverandi efnahagsvanda, sú leið, sem hæstv. ríkisstj. fellir sig við vegna ákveðinna hagsmuna hér og erlendis. Slíkt getur aðeins orðið til þess að lækka gengi hagfræðinganna í augum þjóðarinnar, og er það í sjálfu sér illa farið, því að öll gengislækkun er í mesta máta óæskileg. Í vetur heimtaði hæstv. ríkisstj. vinnufrið. Hún fékk hann, lagðist undir feld og hefur líklega sofnað þar vært. Á meðan voru hagfræðingarnir látnir kanna ástand og horfur í efnahagsmálum og semja till. um nýjar ráðstafanir. Í sjálfu sér voru þetta rétt vinnubrögð, svo langt sem það náði, fyrst könnun, svo tillögur til úrbóta. En þriðji þáttur undirbúningsins gleymdist alveg eða var af öðrum ástæðum vanræktur með öllu. Það var sem sé ekki hirt um það nauðsynlega grundvallaratriði að ganga úr skugga um, hvort væntanlegar ráðstafanir væru framkvæmanlegar, hvort þær í reynd leiddu til þess árangurs, sem þeim var ætlað. Hæstv. ríkisstj. ber fram efnahagsmálatillögur sínar og hefur aðstöðu til að fá þær samþykktar. Hún veit, að hún ein ásamt handjárnuðu þingliði sínu ber ábyrgð á þeim samþykktum, sem gerðar verða. Samt hirðir hún ekki um að leita svars við þeirri spurningu, hvort ráðstafanir hennar muni reynast framkvæmanlegar og hvort hún með þeim geti náð settu marki. Framkvæmdin er þó ekkert aukaatriði, skyldi maður ætla, enda hefur hæstv. ríkisstj. hér orðið á skyssa, sem nægja mætti henni til falls. Sænskur hagfræðingur, Erik Lundberg prófessor, segir um þetta efni m.a. í einni bók sinni: Viðfangsefni stjórnarvalda takmarkast ekki við það að ákveða hentugustu lausn efnahagsmálanna, byggða á réttu mati ríkjandi ástands og framtíðarhorfum. Það er mikilvægt athugunarefni ríkisstjórnum og þeim stofnunum, sem eiga að framkvæma stefnuna, að meta, hvað sé stjórnmálalega mögulegt. Flokkar á þingi, verkamannafélög og ýmiss konar samtök á sviði viðskipta og landbúnaðar hafa áhrif í þessum efnum, bæði bein og óbein. - Þannig farast orð þessum Svía, sem er heimskunnur hagfræðingur. Jafnvel margnefndur prófessor Allen, sem í meginatriðum styður það, sem í till. hæstv. ríkisstjórnar felst, varar eindregið í sínu plaggi við því að rasa um ráð fram. Hann ráðleggur, að samráð og samvinna sé höfð við sem allra flesta innlenda aðila um gerð nauðsynlegra efnahagslegra breytinga, og nefnir þar m.a. alla stjórnmálaflokkana, verkalýðssamtökin, samvinnuhreyfinguna, kaupmannafélög og bændasamtök. Telur hann það bersýnilega goðgá að ætla sér að hrinda þessum ráðstöfunum í framkvæmd án vitundar og vilja stærstu félagssamtaka landsmanna. En hæstv. ríkisstjórn virðir þetta ráð prófessorsins að vettugi. Hún lætur sér nægja að þekkja óskir hins bandaríska peningavalds og vilja einstakra manna í Sjálfstfl. Þessi visvitandi vanræksla, þetta vitaverða ábyrgðarleysi hæstv. ríkisstj. á sennilega eftir að koma henni í koll. Þar bítur þá sök sekan. Hitt er sorglegra, að þessi kórvilla getur leitt til alvarlegra áfalla, sem þá hitta sárast allan almenning í landinu, þjóðina alla og geta enda orðið henni örlagarík. Ég skal ekki fara mörgum orðum um efnahagsmálafrv., sem fyrir liggur. Því hafa þegar verið gerð allrækileg skil hér á hinu háa Alþingi og þó tæpast næg. Margt er óljóst í þessu frv. og þeirri grg., sem fylgir því, og því erfitt að átta sig til fulls á afleiðingum þess, sem koma skal. Gengi íslenzku krónunnar skal lækka meira en dæmi eru til áður. Á einn bandarískur dollar að jafngilda 38 kr. Þessi gengislækkun leiðir til stórhækkaðs vöruverðs og þar með til aukinnar dýrtíðar, og er sá glaðningur sérstaklega ætlaður neytendum í landinu. Þá færir gengislækkunin Bandaríkjaher á Íslandi álitlegan gróða, og mun hann nema ekki svo fáum milljónum dollara á ári. Þetta er kannske hrein tilviljun. En vart mun það hryggja Samúel frænda að fá þannig lækkuð sín útgjöld til vinnulauna á Íslandi. Hagfræðiprófessorinn Ólafur Björnsson kennir nemendum sínum, að gengislækkun sé að ýmsu leyti varhugaverð og að hún m.a. auki verðbólguhættu. Ætti það að vera íslenzkum verðbólgubröskurum nokkur huggun, að þeirra tími sé væntanlega enn ekki hjá liðinn, og virðist þannig sæmilega séð fyrir Bandaríkjaher og verðbólgubröskurum. Bótakerfinu hefur verið fundið ýmislegt til foráttu, enda lofuðu stjórnarflokkarnir að afnema það. Ekki er það þó gert með tillögum hæstv. ríkisstj., heldur er því breytt. Er ætlunin sú að hætta greiðslum útflutningsbóta, hvernig sem efndirnar verða, en niðurgreiðslum vöruverðs á að halda áfram, og verður sá þáttur bótakerfisins meira að segja aukinn með því að greiða einnig erlendar vörur niður, og hafa kaffi, sykur og kornvörur verið nefndar í því sambandi. Hæstv. ríkisstjórn er hugulsöm og á sitt af hverju í pokahorninu handa almenningi. Gömlu álögunum er haldið flestum hverjum, og ekki nóg með það, heldur eru þær þyngdar stórlega og nokkrum nýjum bætt við. Með þessu móti stórhækka óbeinu skattarnir, sem alþýða manna ber uppi. Verðtollur hækkar um 60 millj. kr., gjald af innlendum tollvörum um 24 millj., innflutningsgjald af benzíni um 40 millj., og þannig mætti áfram telja. Söluskatturinn, sem allir hafa fordæmt, verður aldeilis ekki afnuminn. Hann verður þvert á móti aukinn og margfaldaður, og er áætlað, að hann færi ríkissjóði á þessu ári 434 millj. kr., sem er nærri þreföld upphæðin frá í fyrra. Þótt útflutningssjóð eigi að leggja niður, verða tekjur hans frá almenningi ekki felldar burt, heldur skulu þær framvegis renna í hít ríkissjóðsins. Alls munu tolla- og gjaldaálögur hækka um meira en 400 millj. kr., og er það drjúg dýrtíðaraukning til viðbótar þeirri, sem gengislækkunin veldur. Vísitölukerfið ætlar hæstv. ríkisstj. að gera óvirkt og þó ekki alveg. Það verður afnumið að því leyti, sem það snertir kaupgjald, en heldur gildi sínu óbreyttu gagnvart verðbréfum og peningalánum. Má því segja, að fjármagninu sé gert hærra undir höfði en mannfólkinu. Vísitölukerfið var annars á sínum tíma sett launþegum til verndar, þannig að þegar verðlag hækkaði, þá skyldi kaupgjald hækka einnig eftir vissum reglum. Launahækkun hefur ævinlega komið á eftir verðlagshækkun og því verið afleiðing, en ekki orsök dýrtíðar. Það er ein af mörgum reginblekkingum Sjálfstfl.-manna, að launahækkun hafi valdið verðbólgu og dýrtíð, og er sú blekking einn þátturinn í viðureign þeirra við launastéttirnar. Nú er lokatakmarkinu náð, kerfi kaupgjaldsvísitölu numið úr gildi, og er tilgangurinn auðvitað sá, að kaup hækki ekki þrátt fyrir vaxandi dýrtíð. Margar aðrar eftirtektarverðar ráðstafanir eru boðaðar í till. hæstv. ríkisstj., og flestar ber þær að sama brunni. Gildandi lagaákvæði um bann við okri verða afnumin og vextir peningastofnana síðan stórhækkaðir, einkum útlánsvextir. Þetta er gert í þeim tvöfalda tilgangi að minnka lántökur og auka dýrtíð. Einnig heimtar hæstv. ríkisstj. alræðisvald til að breyta vaxtakjörum og lánstíma á lánum hjá öllum helztu fjárfestingarlánastofnunum landsins, svo sem fiskveiðasjóði, ræktunarsjóði og byggingarsjóði húsnæðismálastofnunar, og mun það gert í sama skyni. Það á að draga úr eftirspurn lána og torvelda þannig framkvæmdir almennt. Hæstv. ríkisstjórn ber tvær skrautfjaðrir í hatti sínum, og eiga þær sýnilega að afla henni vinsælda. Aðra kallar hún niðurfellingu tekjuskatts, en hina eflingu almannatrygginga, og báðum veifar hún í gríð og erg framan í tortrygginn og kvíðinn almúgann. Niðurfelling tekjuskatts er með þeim hætti, að hjá barnlausum hjónum verða 70 þús. kr. tekjur undanþegnar tekjuskatti til ríkissjóðs og siðan heimilaður 10 þús. kr. frádráttur fyrir hvert barn. Þannig kemur þessi beini skattur til með að falla niður hjá nokkrum hluta láglaunamanna, það er rétt. En peningarnir eru samt ekki gefnir, heldur verða þeir líka teknir af þessu fólki og vel það í formi annarra skatta, óbeinu skattanna. Neyzluskattar á allar vörur hækka miklu meira en sem svarar eftirgjöfinni, og kemur það alþyngst niður á barnmörgu fjölskyldunum. Hjón, sem eiga börn 16 ára og eldri í skólum, fá engan frádrátt þeirra vegna, og framvegís sem hingað til mun ríkja það misrétti, sem í því felst, að sumir hafa aðstöðu til þess að falsa skattframtöl sín og gera það, en aðrir ekki. Auk þess er það mikið álitamál, hvort afnám beinna skatta er hagkvæmt fólki með lágar tekjur og miðlungstekjur. Það ber minna á óbeinu sköttunum, sem lagðir eru á vöruverðið, en þeir síga í. Þessi skrautfjöður reynist því ekki sérlega álitleg, þegar að er gætt. Efling almannatrygginga yfirleitt er sannarlega góðra gjalda verð. Ellilífeyrir, örorkulífeyrir, barnalífeyrir og aðrar bætur hafa til þessa verið allt of lágar, svo að þjóðfélaginu hefur verið vansæmd að. Nú hyggst hæstv. ríkisstj. gera hér bragarbót og hækka tryggingabæturnar verulega. En hækkunin á að vera misjafnlega mikil eftir tegund bóta, frá 25% til liðlega 60%. Eftir er svo að vita, hver hin raunverulega kjarabót verður, þegar dýrtíðarflóð þessarar hæstv. ríkisstjórnar er að fullu skollið á. Sjálf telur hæstv. ríkisstj. líklegt, að hækkun vísitölu framfærslukostnaðar muni nema um 13% vegna efnahagsaðgerða hennar, og þá tölu leitast hún við að lækka með niðurgreiðslu á nokkrum erlendum vörutegundum. Áreiðanlega verður dýrtíðaraukningin í reynd eitthvað meiri og sennilega miklu meiri. Telja fróðir menn og raunsæir, að 30% hækkun sé nær sanni, og hafa þá m.a. fyrir sér reynsluna frá gengislækkuninni 1950. Hæstv. ríkisstjórn þykist reikna það út, að vegna ráðstafana hennar eigi kjör ellilífeyrisþega og öryrkja ekki að skerðast. En tíminn einn mun leiða í ljós, hvort sá spádómur reynist réttur. Hitt er víst, að kjör þessa fólks koma ekki til með að batna. Hæstv. ríkisstj. heitir því, að fjölskyldubætur skulu auknar frá því, sem nú er. Boðar hún, að 2600 kr. verði greiddar á ári með hverju barni, og er það, eins og fram var tekið í ræðu áðan, 269 kr. meira en nú er greitt með hverju barni umfram 3 í fjölskyldu. Aðalbreytingin er fólgin í því, að framvegis eiga einnig hjón með eitt barn og hjón. með tvö börn að fá fjölskyldubætur, og gefur það nokkra vísbendingu um, hve gífurleg dýrtíðin muni verða að álíti hæstv. ríkisstjórnar. Býst hún sýnilega við, að láglaunamaður í fullri atvinnu geti ekki séð fyrir sér, konu sinni og einu barni, svo mikil reynist skerðing lífskjaranna. Kaupmáttur allra launa minnkar svo mikið, að lægstu launin hætta að hrökkva til fyrir brýnustu nauðsynjum litillar fjölskyldu. Það má ekki miklu muna nú þegar, að lág laun hrökkvi til, hvað þá ef dýrtíð eykst og möguleikar til eftirvinnu hverfa. Báðar skrautfjaðrir hæstv. ríkisstj. munu því miður reynast endingarlitlar og slitna fljótt í róti dýrtíðarinnar. Niðurfelling tekjuskatts og efling almannatrygginga er engin hagsbót, þegar allt er tekið aftur, sem veitt er, og meira til. Hv. stjórnarflokkar höfðu boðað stefnubreytingu í efnahagsmálum, jafnvel efnahagslega byltingu. Að vísu var sá boðskapur óljós og loðinn fyrir kosningar. Öðrum þræði lofuðu þeir þá aukinni framleiðslu ag bættum lífskjörum almennings, sem sé því. sama og vinstri stjórnin stefndi að. En eftir kosningar varð boðskapur þessara flokka lýðum ljós. Stefnubreytingin var gagnger, um það var ekki að villast. Og nú, þegar till. hæstv. ríkisstj. liggja fyrir, er séð, hvert halda skal. Þungamiðja þessara till. er efnahagslegur samdráttur, og það er alger andstæða framleiðslustefnunnar. Vísvitandi og af ráðnum hug ætla hv. stjórnarflokkar að koma af stað samdrætti í viðskiptum og í atvinnu. Almenn lífskjaraskerðing er óumflýjanleg til þess að ná þessu marki. Þeirri skerðingu á að ná með stórfelldri gengislækkun krónunnar, hækkuðum álögum í formi tolla og skatta, afnámi vísitölukerfisins og minnkandi eftirspurn eftir vinnuafli. Kaupgeta almennings þarf að minnka, til þess að úr dragi eftirspurninni eftir erlendri vöru. Einnig verður að minnka fjárfestingu í landinu. Með því sparast innkaup erlendis frá, auk þess sem minnkuð fjárfesting dregur úr eftirspurn eftir vinnuafli. Yfir allt og um allt breiðist síðan vaxandi dýrtíð með öllum sinum þunga og lamandi krafti. Þá er þeim kyrkingi efnahagslífsins náð, sem stjórnarflokkarnir stefna að, en kreppan blasir við skammt undan niðri í öldudalnum. Sá grátsöngur og sultarsöngur, sem stjórnarsinnar hafa uppi frammi fyrir þjóðinni, er öllum kunnur. Þjóðin lifir um efni fram, segja þeir, þjóðarbúskapurinn er rekinn með halla, erlendar skuldir eru að keyra allt í kaf, þjóðin stendur efnahagslega á hyldýpisbarmi, og nú verður hún að taka á sig nýjar byrðar, færa nýjar fórnir. Þennan söng kannast menn við. Með honum á að sætta þjóðina við örlög sín, sætta hana við þær drápsklyfjar, sem hinir vísu feður ætla að leggja á hana. Og margir trúa á það, sem í söngnum segir. Samt er hann ósannur, falskur og fjarri veruleikanum. Þjóðin er ekki illa á vegi stödd efnalega. Þjóðin er framtakssöm og ötul, og með vinnu sinni skapar hún mikil verðmæti. Hún leggur hart að sér við að koma upp góðum og heilsusamlegum húsakynnum, hún reisir orkuver og verksmiðjur af miklum stórhug og hún framleiðir í vaxandi mæli verðmæta útflutningsvöru. Hún hagnýtir sér þekkingu og tækni og verður smám saman minna og minna háð duttlungum náttúrunnar við framleiðslustörf sín. Þjóðartekjurnar vaxa nú ár frá árí, en góður tekjur eru undirstaða góðra lífskjara. Eina skynsamlega leiðin til bættra lífskjara er sú að framleiða meira og selja meira úr landi, m.ö.o. afla meiri gjaldeyris, og á þeirri leið hefur þjóðin verið síðustu árin. Stefnubreyting sú, sem hæstv. ríkisstjórn nú beitir sér fyrir, er þjóðarheildinni engin nauðsyn, síður en svo, því að hún er henni hættuleg. Fjasið um yfirvofandi efnahagslegt hrun er óþarfa barlómur, og þetta vita þeir bezt, sem mest fjasa. Stefnubreyting stjórnarflokkanna afsakast ekki af neinni knýjandi nauðsyn. Váboðann þykjast stjórnarliðar sjá í vaxandi erlendri skuldasöfnun. Á hana benda þeir sem eitthvert órækt vitni þess, að þjóðin lifi um efni fram. Þeir benda á ógreiddu lánin, sem fóru til virkjunar fallvatna, byggingar sementsverksmiðju og allra skipakaupanna, og segja: Þarna sjáíð þið, hvort þjóðin hefur ekki lifað um efni fram. - Eyðslueyri nefna þeir það lánsfé, sem lagt er í gjaldeyrismyndandi framleiðslutæki, og getur vart nokkuð verið meira öfugmæli. Till. hæstv. ríkisstj. grundvallast á þjóðsögunni um hættulega erlenda skuldasöfnun. Á skuldasúpan samkv. kenningu stjórnarsinna að hafa orðið ægilegust á tímabilinu 1955–58, eftir verkfallið mikla, og í tíð vinstri stjórnarinnar. Það lá að, að þá keyrði um þverbak, þegar íhaldið stóð utan stjórnar. Þetta er kenningin, og sjálfsagt ber verkfallið og vinstri stjórnin alla sökina. Sérfræðingarnir studdu þessa kenningu og leituðust við að sanna hana með tölum. En svo kom babb í bátinn. Einn sérfræðinganna, Benjamín Eiríksson, hljóp út undan sér, hefur sennilega ofboðið vitleysan og rangfærslurnar. Ritaði hann grein í Tímann og Morgunbl. nýlega, þar sem hann hrakti lið fyrir lið niðurstöðu hæstv. ríkisstj. varðandi skuldahættuna. Um greiðslugetu þjóðarinnar segir hann m. a. orðrétt á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Menn gera sér miklar áhyggjur út af því, hvort þjóðin muni geta staðið í skilum með þessar miklu greiðslur. Ég lít svo á, að hún sé betur undir það búin nú að standa undir byrði þeirri, sem greiðslur af erlendum skuldum eru, heldur en hún var, áður en þetta tímabil hófst.“ Og bankastjórinn undirstrikar þessa bjartsýni sína með þessum orðum síðar í greininni: „Ég held, að það geti ekki verið vafamál, að þjóðin er í alla staði miklu betur fær um að standa undir greiðslu 51/2 millj. dollara árið 1958 en 2 millj. dollara árið 1951, einmitt vegna þess, hve miklar framkvæmdir hafa verið unnar fyrir hið erlenda fé.“ Með þessum ummælum gerir dr. Benjamín hvorki meira né minna en að kippa meginstoðunum undan efnahagsmálatillögum hæstv. ríkisstj. Og hann gerir meira. Hann efast um einlægni sjálfs stjórnarliðsins í þessu málí, er það útmálar skuldahættuna. „Margir hljóta að spyrja,“ segir bankastjórinn, „hvort talið um skuldabyrðina sé alvarlega meint.“ Og í greininni leiðir hann rök að þeirri efasemd. Nei, það er óhætt um það, að allt skrafið um yfirvofandi hrun á Íslandi er fyrirsláttur einn. Með því er verið að slá ryki í augu þjóðarinnar, villa henni sýn, dylja hinn sanna tilgang efnahagsbyltingarinnar. Það er raunar fleira, sem styður það, að hæstv. ríkisstj. óttast ekki í raun og sannleika skuldabyrðina, m.a. það, að nú áformar hún að taka nýtt 700–800 millj. kr. erlent lán. Það lán skal ekki fara til gjaldeyrismyndandi eða gjaldeyrissparandi fyrirtækja, heldur vera vasapeningur og hreinn eyðslueyrir. Eins og sagt er um prestana, eins má segja um hæstv. ríkisstj., hún bendir á leiðina, en fer hana ekki sjálf. En hver er þá hinn sanni tilgangur þessarar efnahagsbyltingar? Ég vil strax taka fram, að hér er að vísu ekki um byltingu að ræða, heldur gagnbyltingu. Hæstv. ríkisstj. er að innleiða afturhvarf, stökkva með þjóðina 30–40 ár aftur í tímann og skapa það ástand á ný, sem þá ríkti. Þetta er hennar mikla og veglega köllun, þessarar hæstv. ríkisstj. Hún er undir áhrifum afturhaldssamra öfgamanna í Sjálfstfl. og rammáttavilltra leiðtoga Alþfl., og hún nýtur kitlandi uppörvunar og stuðnings frá peningavaldi og hervaldi Bandaríkjanna og Bretlands. Hún veit, hvert hún er að fara, en hún stenzt ekki mátíð. Nú á að stokka upp spilin í þjóðarbúinu, flytja munina til og raða þeim upp eins og bezt þótti fara á hinum góðu og gömlu dögum. Það á að fara fram endurskipting þjóðarteknanna, gagnger endurskipting þeirra í anda þeirra, sem nú ráða ríkjum. Að þessu áformi vék hæstv. viðskmrh. nokkrum orðum í þingræðu nýlega. Hann sagði þá m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Í eðli sínu er gengisbreyting alls engin byrði fyrir þjóðina í heild, ekki frekar en innheimta yfirfærslu- og innflutningsgjalda til greiðslu útflutningsbóta er nokkur byrði fyrir þjóðina í heild. Í báðum tilfellum er um að ræða endurskiptingu á þjóðartekjunum, flutning á tekjum frá einni atvinnugrein til annarrar eða einni þjóðfélagsstétt til annarrar.“ Flutningur á tekjum frá einum til annars, segir hæstv. ráðh., þetta er mikið rétt. Og nú skal stokkað upp. Tekjur verða fluttar frá launastéttum, bændum, smærri kaupmönnum og smærri atvinnurekendum til hinna stóru og sterku í gróðastéttunum. Þá myndast ný stétt, þeirri lík, sem hér ríkti og drottnaði á fyrstu áratugum aldarinnar. Með því frv., sem hér liggur fyrir, og öðrum till. hæstv. ríkisstj. er í annað sinn af sömu aðilum lagt til atlögu við alþýðustéttirnar í landinu. Fyrrverandi ríkisstjórn, undir forsæti hæstv. sjútvmrh., greiddi fyrsta höggið í ársbyrjun 1959. Sú árás var einnig gerð undir fölskum fána. Loforðið var stöðvun dýrtíðar og verðbólgu. Það var haft að yfirvarpi, enda vanefnt, en það framkvæmt svikalaust, sem var aðalatriðið, að skerða kjör launþega um minnst 10% og traðka frjálsan samningsrétt þeirra. Allt er þá þrennt er, og hvernig verður þriðja atlaga þessarar kyndugu sambræðslu Sjálfstfl. og Alþfl.? Þótt þessi árás heppnist, sem nú er hafin á lífskjör almennings, verður sitthvað eftir, er gerir þriðju atlöguna nauðsynlega. Eitt er það að gefa verðlagið að fullu frjálst og afnema verðlagseftirlit. Þá ráðstöfun hefur hið ameríska hagkerfi þegar heimtað, og verður sú krafa varla sniðgengin til lengdar. Þá er það að afnema leifarnar af bótakerfinu, hætta niðurgreiðslu á matvöru og láta siðan framleiðendur og neytendur um að jafna reikningana sin á milli. Það geta þeir gert án ríkisafskipta, bara að laun hækki ekki í landinu. Loks er eitt nauðsynlegt, og það er að þrengja ofur litíð erlenda markaði, hætta viðskiptunum við Austur-Evrópu, enda hafa vestrænir vinir okkar lengi haft af þeim þungar áhyggjur. Slíkar lagfæringar ættu ekki að kosta stjórnarflokkana mikla baráttu, eftir að allt hitt væri fengið. Þriðju atlöguna á hendur alþýðu Íslands ætti þannig að mega gera eftir 1–2 ár. Það hæfir ekki mér, aumum manni, að gefa hæstv. ríkisstj. ráð, en í hennar sporum mundi ég sópa efnahagsmálatill. saman og labba með þær beint inn í sorpeyðingarstöð. Þau áform, sem í till. birtast, eru hættuleg, hvernig sem á er litið. Beri hæstv. ríkisstj, hag þjóðarinnar fyrir brjósti, þá skjátlast henni, ef hún heldur, að fyrirhugaðar ráðstafanir geti haft annað en illar afleiðingar. Þær geta aldrei orðið meinlausar. Ef vinnustéttirnar rísa upp gegn framkvæmd þeirra, er verr farið en heima setið. Þá skapast glundroði og nýir efnahagslegir hnútar. Vinni hæstv. ríkisstj. hins vegar fullan sigur og komi áformum sínum fram, þá verður afleiðingin augljóslega kreppa og efnahagslegt ósjálfstæði, sem vara mun langan aldur. Ef svo skyldi vera, sem ég enn vona að ekki sé, að eitthvað annað stýri aðgerðum hæstv. ríkisstjórnar en umhyggja fyrir velferð alls almennings í landinu, þá vandast málið. Þá gæti sigur hennar komið að stundargagni þeim, sem aðgerðirnar heimtuðu, en íslenzku þjóðinni aldrei. Þá verður að treysta á giftu þjóðarinnar og vona, að kjarni hennar, alþýðustéttirnar til sjávar og sveita, fái í tæka tíð afstýrt voðanum, brotið samdráttar- og kreppustefnuna á bak aftur og innleitt á ný framleiðslu- og uppbyggingaröld hér á landi.



Herra forseti. Ég hafði nú í rauninni ekki hugsað mér að taka til máls við þessa umr., heldur gera nánari grein fyrir afstöðu minni til þessa máls í heild við 2. umr. En ástæðan til þess, að ég stend hér upp, er sú, að ég tel ástæðu til þess að leiðrétta nokkrar missagnir, sem ég tel hafa komið fram í ræðum þeirra hv. stjórnarandstæðinga, sem hér hafa talað. Það virðist hafa tekizt að gera það að eins konar trúarjátningu hjá ýmsum launþegum, að gengisbreyting hljóti alltaf að breyta skiptingu þjóðarteknanna þeim í óhag. Ég tel, að hér sé um fullkomna bábilju að ræða. Í fyrsta lagi er það nú þannig, sem ekki ætti að vera ágreiningur um, að gengislækkun ein út af fyrir sig getur ekki skert hag þjóðarheildarinnar. Þjóðartekjurnar minnka ekki af þeirri ástæðu, þannig að þjóðin sem heild býr við sömu lífskjör og áður. Það, sem skeður, þegar genginu er breytt, er aðeins þetta, að verðhlutfallið á milli erlends og innlends verðlags breytist. En breytingin á þessum verðhlutföllum minnkar auðvitað ekki þjóðartekjurnar. Ef það væri þannig, að þetta ætti að breyta skiptingu þjóðarteknanna launþegunum í óhag, þá yrðu rökin fyrir því þau, að laumþegar eða verkamenn verji tiltölulega meiri hluta af sínum tekjum til kaupa á erlendu heldur en aðrir þjóðfélagsþegnar. Ég hef aldrei séð borin fram nein skynsamleg rök fyrir þessu, enda virðist mér allt benda til, að líkurnar séu fyrir hinu gagnstæða. Það eru ekki verkamenn t.d., sem eru í siglingum til annarra landa, né verkamenn, sem eiga einkabila o.s.frv. Ég tel miklu meiri líkur á því, miðað við okkar aðstæður, að einmitt eftir því sem tekjurnar eru hærri, sé tiltölulega meira af þeim varið til kaupa á erlendu heldur en ef tekjurnar eru lægri, þannig að gengisbreytingin út af fyrir sig ætti frekar að breyta skiptingu þjóðarteknanna verkamönnum í hag en hið gagnstæða. En nú er það fleira en gengisbreyting, sem hér er um að ræða, og ég vil ekki draga neina dul á það, eins og komið hefur fram einnig í ræðum hæstv. ráðh., að þær ráðstafanir, sem hér er um að ræða, skerða nokkuð lífskjör þjóðarinnar í heild. Það er ekki gengisbreytingin út af fyrir sig, sem veldur því, heldur annað, og þetta annað er það, að nú á að gera ráðstafanir til þess að afnema greiðsluhallann við útlönd. Það þýðir, að það fé, sem þjóðin hefur til ráðstöfunar, eins og oftar en einu sinni hefur komið fram í ræðum hæstv. viðskmrh., sem ég hef hlustað á, kemur til að minnka um 150–200 millj. eða sem nemur 3–4% af þjóðartekjunum. Það er þarna, sem skorið er af kökunni, og í þessu, sem hin raunverulega kjaraskerðing liggur. Um það má auðvitað deila, hvort þessi kjaraskerðing sé nauðsynleg. Það verður komið undir skoðunum manna á því, hvort unnt sé að halda áfram á þeirri braut, sem hingað til hefur verið farin, að taka meiri erlend lán. Ég vil í þessu sambandi minnast á, að það er algerlega villandi að mínu áliti, þegar hv. 9. þm.. Reykv. (AGl) vitnaði í þessu sambandi í grein eftir dr. Benjamín Eiríksson. Það, sem dr. Benjamín benti á í þeirri grein, var, að hann teldi, að greiðslubyrðin gagnvart útlöndum, sem nam 5.7% af þjóðartekjunum árið 1958, væri þjóðinni í rauninni ekki þungbærari en greiðslubyrðin hefði verið árið 1951, en þá var hún 2–3%, og þau rök, sem hann færði fyrir þessu, voru þau, að við værum nú miklu betur búnir að framleiðslutækjum en þá var. Um þetta atriði má auðvitað deila, og má vel vera, að dr. Benjamín hafi rétt fyrir sér í þessu efni. En það er bara ekki þetta, sem máli skiptir, heldur hitt, að greiðslubyrðin nú, tveimur árum eftir 1958, er rúmlega 10%, og sýnt, að hún yrði rúmlega 11% á næsta ári og hlýtur að fara stöðugt vaxandi á næstu árum, ef haldið verður áfram á sömu braut. Það er þetta, sem er aðalatriðið, og þeir, sem í vafa kunna að vera um afstöðu dr. Benjamíns til þessara mála í heild, hefðu átt að hlusta á ræðu þá, sem hann flutti á fundi Stúdentafélagsins s.l. sunnudag, en þar dró hann enga dul á það, að hann er sammála meginþorra íslenzkra hagfræðinga um, að einmitt þau greiðsluvandræði, sem nú er við að etja, ásamt fleiru geri þær ráðstafanir, sem hér er um að ræða, óhjákvæmilegar. Hv. 4. þm.. Vestf. (SE) flutti hér langa ræðu og gagnrýndi ýmislegt í frv. því, sem fyrir liggur, og reyndi eftir föngum að rökstyðja mál sitt með tölum, sem út af fyrir sig er virðingarvert. En ég get ekki gert að því, að þegar ég hlustaði á mál þessa hv. þm.., þá kom mér í hug saga, sem einn ágætur framsóknarmaður sagði mér fyrir nokkru, frá stjórnmálanámskeiði fyrir unga framsóknarmenn, þar sem einn mikilhæfur leiðtogi Framsfl, var að kenna þessum ungu mönnum listir stjórnmálanna. Hann hafði eitthvað látið að því liggja, eða þannig skildu sumir ungu mannanna það, að á vettvangi stjórnmálanna gæti stundum verið nauðsynlegt að halla réttu máli. Þá stóð upp einn þessara ungu manna og sagði: Þér kennið okkur það, að ósannindi og blekkingar séu vopn, sem beita verði á vettvangi stjórnmálanna! - Þá sagði þessi mikilhæfi leiðtogi framsóknarmanna: Mikill misskilningur, ungi maður, auðvitað á maður að segja sannleikann. En það er ekki alltaf nauðsynlegt eða rétt að segja allan sannleikann. Það er stundum nóg að segja hálfan sannleikann. - Og ég verð að segja, að mér fannst sumt af þeim tölum, sem hv. þm.. nefndi, einmitt vera þessu marki brennt, að það var aðeins hálfur sannleikurinn. Í því sambandi vil ég nefna, þegar hann var að áætla um þær verðhækkanir, sem stafa mundu af þessu frv. Það mundu ýmsar vörur hækka í innkaupi um 40–50%, sagði hann, og jafnvel meira. Þetta er alveg rétt, svo langt sem það nær. Þær vörur, sem fluttar eru inn með 55% yfirfærslugjaldinu, en það er það gengi, sem nú er algengast, koma til með að hækka í kringum 55% í innkaupsverði. En þetta gefur bara ekki rétta mynd af þeim verðhækkunum, sem af þessu verða, heldur ofmetur þær stórlega, og það er vegna þess, að innkaupsverðið er ekki nema nokkur hluti af útsöluverði varanna hér. Því miður höfum við ekki nákvæmar upplýsingar um það, hve miklu þessi hluti nemur, en ég man, að hagfræðinganefnd, sem ég átti sæti í og skipuð var af stjórnmálaflokkunum haustið 1946, birti í sinni álitsgerð upplýsingar um þetta frá verðlagsskrifstofunni. Þessar upplýsingar eru að vísu orðnar gamlar, en ekkert liggur fyrir um það, að þau hlutföll, sem þarna er reiknað með, hafi verulega raskazt. Samkvæmt þeim var innkaupsverð erlendra vara upp og ofan þriðjungur af útsöluverði þeirra, svo að það er auðsætt, að þar sem einmitt er nú gert ráð fyrir, að innlendur kostnaður, álagning og þess háttar, haldist óbreyttur að krónutölu, þá verði verðhækkunin ekki svo mikil sem innkaupsverðinu nemur. Það er að vísu rangt að deila með þremur í 50, jafnvel þó að við gengjum út frá þessum hlutföllum óbreyttum, því að tollar koma vitanlega til að hækka að krónutali, þannig að verðhækkunin verður nokkru meiri en því nemur. En ég hef ekki séð það vefengt með rökum, þegar því er haldið fram í grg. hæstv. ríkisstj., að verðhækkunin á erlendum vörum sem afleiðing af gengislækkuninni muni verða um 25%. Og tvennt er það, sem benda má á í því sambandi, sem bendir til þess, að þær áætlanir, sem hér eru gerðar, ofmeti verðhækkanirnar heldur en jafnvel að þær vanmeti þær. Annað er það, að gert er ráð fyrir því, að viðskiptin gagnvart útlöndum verði nú miklu frjálsari en þau áður hafa verið. Þetta ætti að skapa möguleika á því, að innkaupsverð vara lækki í erlendum gjaldeyri frá því, sem nú er. Það skapar innflytjendum meiri möguleika á hagstæðum innkaupum heldur en nú hafa verið fyrir hendi, þar sem gjaldeyrisskorturinn hefur verið svo mikill. Það skal að vísu tekið fram, að það má gera ráð fyrir því, að þessa gæti meira hvað snertir vörur, sem teljast ekki til brýnna nauðsynja. Það kemur fólki samt til góða, þó að það komi e.t.v. ekki verulega fram í vísitölunni, því að almenningur kaupir nú þessar vörur eftir sem áður. Annað atriði, sem ég tel að máli skipti í þessu sambandi og bendir til þess, að verðhækkunin þurfi ekki að verða svo mikil sem ráð er fyrir gert, er sú staðreynd, að þegar þessir útreikningar eru gerðir, er gengið út frá óbreyttum neyzluvenjum og að menn kaupi sama magn af erlendri vöru og þeir hafa áður gert. En nú er það, sem skeður, að verðhlutföllin á milli erlends og innlends verðlags breytast, þannig að erlendu vörurnar verða tiltölulega dýrari. Þetta skapar fólki möguleika á því að nota meira innlent að tiltölu en það áður hefur gert, og má í þessu sambandi sérstaklega benda á fullunnar iðnaðarvörur. Íslenzkar iðnaðarvörur koma ekki til með að hækka til jafns við hinar erlendu, þannig að það væri hægt að spara útgjöld með því að kaupa þær í ríkari mæli en áður hefur verið. Það var annað atriði í ræðu hv. 4. þm.. Vestf., sem ég einnig vildi árétta, nefnilega það, er hann ræddi um fjölskyldubæturnar. Hann sagði, að fjölskyldubætur hækkuðu lítið hvað snerti fjórða barn og börn, sem þar væru fram yfir. Ég hef að vísu tölurnar ekki fyrir mér, en vefengi ekki, að hv. þm.. fari rétt með þetta. En ef með þessu á að sýna þær bætur, sem barnafjölskyldurnar, sem eiga mörg börn, fá, þá er það ekki heldur nema hálfur sannleikur, því að þess er að gæta, að þessar barnmörgu fjölskyldur fá einnig hækkun fjölskyldubóta fyrir fyrri börnin, þannig að þær fá líka þessar 6600 kr., sem þriggja barna fjölskyldan fær. Annað atriði, sem hefur komið fram í ræðum hv. stjórnarandstæðinga, er það, að þeir halda því fram, að áhrif vaxtahækkunarinnar verði líka röskun á tekjuskiptingunni í þjóðfélaginu hinum fátækari og sérstaklega verkamönnum í óhag. Þetta tel ég algerlega rangt. Ég álit einmitt, að vaxtahækkunin hljóti að vera verkamönnum sem heild í hag og að nokkru bæta þeim þá kjaraskerðingu, sem þeir verða fyrir af öðrum ástæðum. Það má að vísu e.t.v. benda á einstaklinga, sem hafa lán með lausum vöxtum, einnig í verkamannastétt, sem þetta kann að koma illa við. En annars hefur því hingað til verið haldið fram og ekki sízt af þeim Alþb.-mönnum, sem út af fyrir sig er alveg rétt, að það eru yfirleitt ekki verkamenn, sem fá stór lán í bönkunum og hafa til umráða lánsfé þjóðarinnar, heldur eru það stærri atvinnurekendur og hinir efnameiri borgarar þjóðfélagsins, þannig að það verða þessir aðilar, sem koma til með að bera aðalþunga vaxtahækkunarinnar. Aftur á móti hvað snertir hina hliðina á vaxtahækkuninni, það að innlánsvextirnir vaxa, þá býst ég við, að það sé tiltölulega meira af innlánsfénu, sem efnalitla fólkið á, því að það er yfirleitt þannig með eignir þeirra, sem hafa lítil efni, að þær eru fyrst og fremst sparifé, en ef um meiri háttar eignir er að ræða, þá eru þær í hlutabréfum eða fasteignum eða öðru slíku. Auk þess má á það benda, að vaxtahækkunin ætti að þrýsta á álagninguna og geta orðið til þess að lækka vöruverðið, en hvað mikið, verður ekki sagt um. Bæði er það nú þannig, að það er skýrt tekið fram í grg., að tilætlunin er ekki sú, að vaxtahækkunin verði uppi borin í hærri álagningu, það verður ekki leyft, en við það bætist það, að þegar vextir eru orðnir talsvert hærri, þá verður dýrara að hafa vörubirgðir, þannig að kaupmenn og kaupfélög verða að losa sig við vörubirgðir sínar fyrr en ella, og leiðin til þess er ekki sú, jafnvel þó að þeim yrði leyft það, að velta vaxtahækkuninni yfir á vöruverðið, heldur einmitt að halda vöruverðinu svo lágu sem þeir telja að sé fært. Það er auðvitað líka mikill misskilningur, að gengisbreytingin raski verulega hlutfallinu á milli launakjara íslenzkra og erlendra verkamanna. Það gerir hún ekki. Það, sem breytist vegna gengisbreytingarinnar, er aðeins það, að sá samanburðarmælíkvarði, sem í þessu efni hefur verið notaður, hefur hingað til verið rangur og algerlega villandi, en verður nú nokkurn veginn réttur. Það mátti t.d. reikna það út fyrir gengisbreytinguna, að íslenzkur verkamaður væri miklu betur launaður en danskur verkamaður, ef miðað væri við dönsku krónuna á hinu skráða gengi kr. 2.36. Vitanlega var þetta algerlega villandi, því að kaupmáttur danskrar krónu svarar ekki til kr. 2.36 á Íslandi, heldur 5 eða 6 ísl. kr. Þetta var tilfellið fyrir gengisfellinguna, og það raskast ekki sem neinu nemur við gengisbreytinguna. Við verðum að hafa það hugfast, að hið skráða gengi var algerlega óraunhæft, og mátti í rauninni líkja því við gamla fasteignamatið. Það hefði með svipuðum rökum mátt halda því fram, að þegar vinstri stjórnin lét breyta fasteignamatinu og fimmfalda það, sem var út af fyrir sig skynsamleg ráðstöfun, sem enginn hafði neitt við að athuga, og hefði sennilega átt að hækka það enn þá meira, þá hefði hún með þessari ráðstöfun verið að flytja stórkostlegan hluta af þjóðareigninni yfir á hendur fasteignaeigenda. En slíku hélt auðvitað enginn viti borinn maður fram. Ég varð auðvitað ekki einum eyri ríkari fyrir það, þó að fasteignamat á húsi mínu væri fimmfaldað. Hv. 9. þm.. Reykv. vitnaði í kennslubók í hagfræði eftir mig, þar sem stendur, að gengislækkun sé varhugaverð, af því að hún geti haft verðbólguáhrif. Ég stend fyllilega við þetta. Það er vissulega alltaf hættan, sem gengislækkun fylgir, að hún eykur dýrtíðarhugarfarið, eins og það mætti orða. Út frá því sjónarmiði er önnur leið til samræmingar á innlendu og erlendu verðlagi, nefnilega hin svokallaða niðurfærsluleið, heppilegri. En ástæðan til þess, að sú leið hefur ekki verið valin nú og var ekki heldur valin 1950, var sú staðreynd, að það var hægt að sýna fram á það með rökum, sem hafa ekki verið vefengd af neinum, að niðurfærsluleiðin, ef hún ætti að koma að gagni, hlyti að hafa í för með sér þyngri byrðar, a.m.k. í bili, sérstaklega fyrir launafólk, heldur en gengislækkunarleiðin. Og ástæðan er sú, að ef maður ætti að færa innlenda verðlagið niður, þá kemur hin nauðsynlega kauplækkun fram strax, en vöruverðið kemur aðeins til með að lækka smám saman eða a.m.k. verulegur hluti af því. Aftur á móti ef það er gengislækkunarleiðin, sem er farin, þá koma verðhækkanirnar aðeins fram smám saman. En það er einmitt vegna þess, að bæði hagfræðingunum og hæstv. ríkisstj. var þetta vandamál ljóst, að gerðar voru sérstakar ráðstafanir til þess að hamla gegn verðþenslu, og má þar fyrst og fremst nefna vaxtahækkunina. Það er líka dálítið villandi, og það er eitt dæmið um hálfan sannleikann, þegar hv. 9. þm.. Reykv. sagði, að það væri fjarri lagi að amast við því, þó að launþegar fengju vísitöluuppbót á laun, vegna þess að slíkar launahækkanir væru aldrei orsök verðbólgu, heldur aðeins afleiðing verðhækkana, sem hefðu orðið. Það er vitanlega út af fyrir síg rétt, að auðvitað kemur fyrsta launahækkunin eftir það, að dýrtíðarhækkunin hefur átt sér stað. En þessi saga er bara dálítið lengri, því að launahækkunin veldur nýrri hækkun á verðlaginu og svo koll af kolli, þannig að það er þessi vísitöluskrúfa, sem með þessu á að stöðva. Því hefur verið haldið fram, að verðhækkunin af völdum gengislækkunarinnar verði engin 13%, heldur allt að því 30%. Auðvitað er þetta meira og minna úr lausu lofti gripið. Það er annað atriði, sem hefur komið fram í þessu sambandi, sem ég vil gjarnan einmitt að gefnu tilefni hér í hv. d. leiðrétta. Það hefur hvað eftir annað verið sagt, að Ólafur Björnsson og dr. Benjamín Eiríksson hafi áætlað í grg. sinni fyrir gengislækkunarfrv. 1950, að verðhækkanir af völdum gengislækkunarinnar mundu verða í mesta lagi 13%, en reynslan sýndi, að verðhækkunin um næstu áramót var orðin ekki 13%, heldur 23% í des. og jafnvel 27% í jan. Þarna sjáið þið, hvernig þessir hagspekingar reikna og hvað það er að marka, er svo bætt við. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því, að að vísu var í grg. okkar fyrir gengislækkunarfrv. áætlun um það, hvað verðlagið mundi hækka vegna beinna áhrifa gengislækkunarinnar. Að vísu var sú áætlun ekki gerð af okkur, eins og kemur fram í grg., heldur var það byggt á áliti n., sem þá skömmu áður hafði setið á rökstólum og í áttu sæti Pétur heitinn Magnússon fyrrv. ráðh., núverandi hæstv. viðskmrh. Gylfi Þ. Gíslason og Klemenz Tryggvason hagstofustjóri. Þeir höfðu gert áætlun um áhrif gengisbreytingar á verðlagið, og vegna þess að grundvöllurinn var óbreyttur, þá byggðum við á því. Við gerðum áætlun um þetta, hvað verðlagið mundi hækka mikið vegna beinna áhrifa gengislækkunarinnar. Hins vegar gerðum við aldrei áætlun um það og hefði aldrei dottið í hug að gera áætlun um það, hver vísitalan mundi verða þá um næstu áramót eða 10 mánuðum seinna. Út í það mundi enginn skynsamur maður fara. Það er sams konar munur á þessu eins og því að reikna annars vegar út, hvað kaffipakkinn muni hækka í verði vegna gengisbreytingarinnar, sem gerð hefur verið, sem er tiltölulega einfalt reikningsdæmi, ef maður þekkir innkaupsverð á kaffi o.s.frv., eða hins vegar að spá einhverju um það, hvað kaffið muni kosta t.d. 1. júlí n.k. Hvað kaffiverðið verður þá, það er ekki eingöngu háð þeirri gengisbreytingu, sem kann að hafa verið gerð, heldur kaffiuppskerunni í Brasilíu á þessum vetri og ýmsum öðrum meira eða minna ófyrirsjáanlegum atvikum. Og meginástæðan til þess, að verðhækkunin varð svo miklu meiri á árinu 1950 en beinlínis leiddi af gengisbreytingunni, var hin mikla hækkun á erlendu vöruverði, sem stafaði af Kóreustyrjöldinni. Kóreustyrjöldin hækkaði heildsöluverð á erlendum vörum um 40–50%, og ég býst ekki við, að neinn hv. þm. telji okkur dr. Benjamín ámælisverða fyrir það, þó að við höfum ekki séð fyrir Kóreustyrjöldina, því að félagi Stalín sá nú einu sinni ekki ástæðu til þess að trúa okkur fyrir því, að hann hefði í huga með vorinu hernaðaraðgerðir á þessum skaga þarna austur frá. Auðvitað er það eins með þær áætlanir, sem nú verða gerðar um áhrif gengislækkunarinnar á verðlagið, þó að engin ástæða sé til að vefengja þær, að það er auðvitað ekki hægt að fullyrða, að verðhækkunin geti ekki verið orðin meiri eftir 6 mánuði eða 9 mánuði eða hvað það nú er. Það geta komið fyrir óhagstæð tilvik, sem hækka þessar vörur í innkaupi. En það gagnstæða getur líka vel átt sér stað, að innkaupsverð varanna erlendis lækki, og ég hef fært nokkur rök að því, að hægt sé að öllu öðru óbreyttu að gera sér um það nokkrar vonir. En þá er það um leið skýrt, þegar hv. 4. þm.. Vestf. var að gera gys að því, að það væri ekki nógu fast kveðið að orði í þessum áætlunum, að það liggur í eðli málsins, að um þetta hljóti að verða nokkur óvissa. Það er því engan veginn að ófyrirsynju, að svo er gert, því að í þessum efnum hlýtur alltaf að ríkja nokkur óvissa.



Herra forseti. Hv. 11. þm.. Reykv. hefur vikið hér að einu eða tveimur atriðum úr ræðu minni og hefur lagt mikla áherzlu á það, að ég og reyndar fleiri segðu ekki nema hálfan sannleikann. En hann byrjaði ræðuna á því að segja einhverja sögu, mér skilst bara venjulega slúðursögu, af stjórnmálanámskeiði hjá framsóknarmönnum. Mig grunar, að hún sé ekki einu sinni hálfur sannleikur, því að ég held, að þessi hv. þm.. þekki eitthvað meira til námskeiða hjá Sjálfstfl. en framsóknarmönnum og hann kunni að ruglast hér á flokkum. Það, sem hann taldi ámælisvert hjá mér, er það, að ég hafi ekki sagt nema hálfan sannleika um væntanlegar verðhækkanir, þ.e.a.s. 25% verðhækkun á innfluttri vöru, þar sem verðið mundi hækka í innflutningi um 45–50%, og fór hann að kenna mér sem góður hagfræðingur, að það komi ýmislegt fleira til um verð á vöru heldur en innkaupsverðið. Það var ósköp vel hugsað af honum að kenna mér þetta, því að ég er ekki búinn að starfa nema í 23 ár við að reikna út innfluttar vörur, og var þetta því fallega hugsað. Það er því ólíklegt, að ég hafi ekki hugmynd um tolla, innflutningsgjöld, flutningsgjöld, vátryggingu og þessa hluti. En ég sagði aldrei annað en þetta, orðrétt úr ræðu minni: Ég á einna lakast með að skilja, að innfluttar vörur hækki ekki nema sennilega um 25%, þar sem flestar nauðsynjavörur hækka um 45–50%. - Ég á lakast með að skilja, og þetta segir hv. þm.., að sé hálfur sannleikur. Getur það ekki verið alveg fullur sannleikur, að ég eigi lakast með að skilja þetta? Nú er hv. 11. þm.. Reykv. kunnur að því að tala málefnalega, og ég vil síður þurfa að vera að ámæla honum fyrir málflutninginn, því að hann tekur mörgum fram í góðum málflutningi. En ég endurtek þetta, að ég á erfitt með að skilja þetta um verðhækkanirnar, af því að þetta eru nauðsynjavörurnar, sem bera minnstu innflutningsgjöldin og lægstu tollana. Það er af því, sem ég á erfitt með að skilja, að hækkunin verði ekki meiri. Þá fann hann að því, að ég hefði gert gys að orðalagi í grg. þessa frv. Ég hélt, að það væri ekki eftir hann, orðalagið, þar sem er síendurtekið -  Loks drap hv. þm.. á það, að ég hefði ekki heldur farið með nema hálfan sannleika um fjölskyldubæturnar, og villan hjá mér var sú, eftir því sem hann segir, að þeir, sem eiga mörg börn, fái líka bæturnar á fyrstu börnin, sem eru hækkaðar. Ég veit ekki til, að ég hafi dregið þetta neitt undan. Ég nefndi tölurnar, sem á að greiða á 3 fyrstu börnin, að hækkunin á fjölskyldubótunum á 3 fyrstu börnin á að verða 6634 kr., en á hvert barn, sem er umfram 3, á hækkunin að vera 269 kr., og hv. þm.. staðfestir, að þetta sé rétt, enda veit ég, að það er rétt. Það er þetta, sem ég var að vita, að það er í blekkingaskyni verið að hækka fjölskyldubæturnar á fyrstu þremur börnunum, en því nær ekkert á öllum börnunum, sem þar á eftir koma. Sem dæmi um þetta skal ég nefna, eins og ég sagði áður, að hækkunin á þremur börnunum fyrstu á að vera 6634 kr., en á næstu 24 börnunum á hún að vera 6456, eða lægri upphæð. Þykir nú hv. 11. þm.. Reykv. ekki blekking í þessu eftir allt skrumið og auglýsingarnar í flokksblöðum hans og Alþfl. út af þessu máli, þegar þriggja barna hækkun á að vera 6634 kr., en næstu 24 börnin eiga að fá 6456 kr.? Svona snilldarlega er þetta sett upp, svona prýðilega er auglýsingin útbúin. Og hvað mega verðhækkanirnar verða, hver má kjaraskerðingin verða fyrir fjölskyldumann með átta börn, svo að hann verði ekki fyrir halla á börnunum fimm, sem eru umfram þrjú? Vill nú ekki hagfræðingurinn fara að reikna?