Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti 1. minni hl. menntmn., en ég stend ein að álitinu. Álitið er svohljóðandi: „Allt frá því að verkfall BSRB stóð sem hæst á s. l. hausti og útvarp féll niður að mestu hefur gætt mikillar óþreyju meðal þeirra sem þá vörðu í orðum og gerðum ólöglegar útvarpsstöðvar. Á Alþingi hefur verið reynt með ýmsum ráðum að þrýsta í gegn breytingum á útvarpslögum sem fela í sér óheft „frelsi“ fyrir hvern sem er til að útvarpa. Það hefur mikið verið rætt um réttindi en minna um skyldur. Kvennalistinn lét sínar skoðanir á útvarpsmálum í ljós í vetur með flutningi sérstaks frv. til útvarpslaga (198. mál Ed.) sem byggist á þeirri meginhugmynd að besta leiðin til að bregðast við nýjungum og breytingum sé að gjörbreyta skipulagi Ríkisútvarpsins - gera byltingu innan dyra - opna nýja útvarpsrás fyrir einstaklinga og félagasamtök og heimila íbúum sveitarfélaga að koma á fót staðbundnum útvarpsstöðvum þar sem meiri hluti íbúanna æskir þess. Við teljum að Ríkisútvarpið tryggi best að lýðræðisleg umræða og skoðanamyndun eigi sér stað og að ekki veiti af einhverju mótvægi við þá stóru aðila sem nánast einoka aðra fjölmiðla. Ríkisútvarpið hefur í meira en hálfa öld eflt og staðið vörð um íslenska menningu og tungu og hefur jafnframt séð um að kynna fólki það besta úr menningu annarra þjóða. Með því að heimila þeim aðilum, sem leyfi fá til útvarps, að afla tekna með auglýsingum er hætt við að einn af megintekjustofnum Ríkisútvarpsins skerðist verulega, sem væntanlega hefur þá í för með sér minni þjónustu. Í frv. er gert ráð fyrir að leyfishafar eigi sjálfir boðveitukerfi það sem þeir nota, en það er skoðun t. d. borgaryfirvalda í Reykjavík að eðlilegast og fyrirhafnarminnst sé að Reykjavíkurborg eigi boðveitukerfið (þ. e. fyrir kapalsjónvarp) og leigi síðan út rásirnar, annað kostar uppgröft út um allan bæ eða móttökuskjái fyrir gervihnetti á hvert hús. Bæði þessi atriði gera frv. stórgallað. Þá ber að nefna að þar sem slakað hefur verið á reglum um útvarp hefur verið um tilraunir á tilteknu tímabili að ræða og það skýrt tekið fram t. d. á Norðurlöndum. Í frv. er að vísu ákvæði um endurskoðun laganna og eins verða leyfi skv. þeim aðeins veitt til þriggja ára. Miklu eðlilegra væri að gera tilraun þar sem um svo mikilvægan fjölmiðil er að ræða. Kvennalistinn er mótfallinn þeirri meginhugsun sem felst í frv. um ný útvarpslög og óttast að óbreytt grafi þau undan Ríkisútvarpinu og verði til þess að fjársterkir aðilar fari með sigur af hólmi í frumskógi samkeppninnar sem eflaust mun fylgja í kjölfarið. Reynslan erlendis sýnir að margir eru kallaðir en fáir útvaldir. Það er „frelsi“ peninganna sem heldur velli en almenningur stendur eftir sem áður utan garðs án tækifæra til sköpunar og þátttöku í mótun fjölmiðla. Hér á landi hefur Ríkisútvarpið verið mjög „opinn“ fjölmiðill miðað við það.sem annars staðar gerist og væri miður ef það breyttist til hins verra. Að baki þeirrar hugmyndafræði, sem fætt hefur af sér þetta frv. til útvarpslaga, virðist liggja sú draumsýn að það, sem gildir í milljónaþjóðfélögum úti í hinni stóru veröld, gangi einnig hér í samfélagi sem telur 240 þús. sálir. Það gefur auga leið að svo lítill markaður, sem Ísland er, getur ekki borið margar útvarpsstöðvar sem reknar verða með afnotagjöldum og auglýsingum og eiga að uppfylla skilyrði um innlenda dagskrárgerð. Þar munu hinir (fjár)sterkari lifa af og það er auðvitað meiningin. Fregnir frá Bandaríkjunum herma að það séu hvorki kapalstöðvar né gervihnattasendingar sem fólk vill horfa á, heldur það efni sem fólk velur sjálft á myndbandaleigum. Það má því spyrja hvort glýja nýrrar tækni blindi ekki augu þeirra sem þrá svo heitt að heyra stöðvar í anda útvarps DV eða að sjá sjónvarp Ísfilm birtast á skjánum. Kannske verður framtíðin sú að hver og einn velur sjálfur á hvað hann horfir eða hlustar, óháð öllum stöðvum. Ef svo fer er eins gott að Ríkisútvarpið verði ekki horfallið og geti áfram sinnt þeirri öryggisþjónustu og fréttamiðlun sem samfélaginu er nauðsynleg og landsmenn hafa treyst á í 55 ár. Undirrituð mun því greiða atkv. gegn þessu frv. verði ekki á því verulegar breytingar.“ Herra forseti. Í þeim umr., sem fram hafa farið um útvarpsmálin nú vetur, hefur greinilega komið í ljós að verulegur áhugi er á að auka aðgang fólks að útvarpi og því að nýta þá tækni í fjölmiðlum sem nú er sem óðast að ryðja sér til rúms. Menn greinir hins vegar á hvernig að breytingunum skuli staðið. Í mínum huga er hér um mjög alvarlegt mál að ræða og það þarf vart að taka fram, eins og ég hef þegar sagt, að ég er mjög ósátt við þann bræðing sem frv. ríkisstj. er orðið að. Ríkisútvarpið hefur þróast ört á undanförnum árum og verulega lagt sig í líma við að mæta kröfum tímans með nýrri rás og tilraunum um staðbundna útvarpsstöð á Akureyri. Innan Ríkisútvarpsins ríkir samkeppni, samkeppni milli rása og mismunandi miðla. Ríkisútvarpið hefur alla möguleika á að fjölga rásum, leigja þær út til félaga og einstaklinga. Það getur tekið á móti gervihnattasjónvarpi og það getur stuðlað að því að koma á fót fleiri staðbundnum útvarpsstöðvum um landið í samráði við heimamenn. Með slíkum hætti er tryggt að landsmönnum öllum verði þjónað, að allir sitji við sama borð hvað varðar lýðræðislega umræðu, skoðanamyndun og sköpun. Með frv. því sem hér er til umr. er að mínum dómi stigið óheillaspor. Frá því að síminn var lagður hefur verið uppi sú stefna að hvers konar fjarskipti skuli vera í eigu almennings og þjóna allri þjóðinni. Með þeirri breytingu á útvarpslögum sem nú er verið að knýja í gegn er vegið að Ríkisútvarpinu með því að öðrum aðilum verði heimilt að útvarpa og afla tekna með auglýsingum. Með þessu frv. eru allar gáttir opnaðar meðan aðrar þjóðir, þar sem þjóðarútvarp er til staðar, heimila tilraunir með útvarp í tiltekinn tíma. Ég efast ekki um að öllum þm. hv. Ed. sé ljóst hve mikilvægu hlutverki Ríkisútvarpið hefur gegnt í 55 ár sem miðill menningar og upplýsinga. Bestu verk leikbókmenntanna, sögur íslenskra og erlendra rithöfunda hafa verið kynnt, umræður um þjóðmál og alls konar fræðsla hafa farið fram í Ríkisútvarpinu. Ríkisútvarpið er eitt mikilvægasta öryggistækið í okkar þjóðfélagi. Það miðlar veðurfregnum, hvers kyns tilkynningum og því má oftast nær treysta að mismunandi sjónarmið fái þar inni. Ég óttast að með því frv. sem hér er til umr., verði það samþykkt, verði grafið undan Ríkisútvarpinu og að verið sé að gera því erfitt að gegna hlutverki sínu. Eins og ég hef áður sagt óttast ég, og það eru mín aðalrök í þessu máli, að það verði fjársterkir aðilar sem eftir munu standa þegar mesta nýjabrumið er farið af. Þegar útvarp hófst hér á landi árið 1926, þá í tilraunaskyni, var það í höndum einkaaðila. Mönnum þótti hins vegar rétt að stofna Ríkisútvarp til að tryggja að það næði til allra landsmanna, til þess að stjórn væri höfð á þessari tækni og ekki síst vegna þess að dreifing þess var dýr. Dreifingin er enn dýr. Skoðanamyndandi afl þessarar tegundar fjölmiðla er meira en nokkru sinni fyrr og því ríður á að tryggja að það sitji allir við sama borð. Það hefur margsinnis komið í ljós að landsmenn eru ánægðir með Ríkisútvarpið og enda þótt ég telji að þar innan dyra þurfi mörgu að breyta vil ég standa vörð um Ríkisútvarpið, útvarp allra landsmanna.



Virðulegi forseti. Útvarpslög eru hér enn til umr. og enn eru býsna skiptar skoðanir um afgreiðslu þess máls. Mér virðist það nokkuð dæmigert um þann glundroða og samstöðuleysi sem upp hefur komið í þessu máli vegna ákveðins einstefnuaksturs Sjálfstfl. sem hefur reynt að keyra það áfram með stuðningi einstakra þingflokka til skiptis. Það er greinilegt að hér á að afgreiða frv. frá Alþingi með atkv. minni hl. Alþingis. Eins og ég sagði er það til marks um þann glundroða sem ríkir í þessu máli að það koma fram fjögur nál. Það kemur fram sérálit frá Alþb., annað frá Kvennalistanum, það þriðja frá Alþfl. og svo það fjórða frá Framsfl. og Sjálfstfl. Þeir flokkar eru samt ekki með sameiginlegar brtt., heldur fyrst og fremst sameiginlegt nál. Skemmst er að minnast þess að þm. Framsfl. í Nd. greiddu ýmist atkv. á móti frv. eða sátu hjá við afgreiðslu málsins tír Nd. Reyndar fékk frv. aðeins 16 atkv. af 40 þegar greidd voru atkv. í Nd. Ég tel að meðferð þessa máls hér í þinginu sé komin í slíkar ógöngur að sjálfsagt sé og eðlilegt að það verði tekið til endurskoðunar fram að næsta þingi, helst með skipun mþn. til að athuga það nánar. Ég geri það að tillögu minni að málinu sé vísað til ríkisstj., að sjálfsögðu með því fororði að hún beiti sér fyrir aukinni samstöðu um það og horfið verði frá því að reyna að þröngva því hér í gegn með svo litlu þingfylgi sem raun ber vitni. Auðvitað eru útvarpsrekstur og sjónvarpsrekstur í landinu slík meginatriði lýðræðislegra starfshátta hjá þjóðinni að það er grundvallarskilyrði að meginstefnan á því sviði sé mörkuð í samstarfi flokka og manna en ekki með þeim glundroða og minnihlutasjónarmiðum sem hér virðast eiga að ráða ferðinni. Í Nd. flutti þingflokkur Alþb. allmargar brtt. við frv. Ég hef ekki séð ástæðu til að fara að endurflytja þær hér við afgreiðslu málsins í Ed. vegna þess að þær voru flestallar felldar í Nd. og sýnt að þær ná ekki fram að ganga, en mér þykir hlýða að gera hér grein fyrir meginsjónarmiðum þingflokks Alþb. sem stendur einhuga að þeirri afstöðu. Í fyrsta lagi leggjum við Alþb.-menn mikla áherslu á það að vel sé búið að Ríkisútvarpinu varðandi alla starfsaðstöðu. Á það reynir enn frekar þegar hafin verður starfræksla svæðisbundinna útvarpsstöðva. Ríkisútvarpið þarf eftir sem áður að vera burðarásinn í útvarpsfjölmiðlun og á það eru lagðar margháttaðar skyldur sem ekki eru gerðar til svæðisstöðva. Þess vegna þarf að tryggja viðunandi kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins og áhrif þeirra á starfrækslu stofnunarinnar. Um þetta efni fluttu Alþb.-menn tillögur við afgreiðslu málsins í Nd. og ég ítreka vilja okkar að þessu leyti. Ég þarf ekki að taka það fram að við Alþb.-menn munum styðja hverja þá brtt., sem fram kann að koma við meðferð málsins í Ed., sem við teljum að horfi til heilla fyrir Ríkisútvarpið og geri því fært að rækja hlutverk sitt sem öflugasti fjölmiðill í landinu. Í öðru lagi er rétt að ítreka það sjónarmið, sem reyndar kom skýrt fram í ræðu minni við 1. umr. málsins, að það er síður en svo að við Alþb.-menn höfum tekið þá afstöðu að alls engan annan útvarpsrekstur skuli leyfa en rekstur Ríkisútvarpsins. Við höfum ekki markað þá stefnu. Við höfum verið fylgjandi því að hópum með ólíkan bakgrunn yrði heimilað að spreyta sig á útvarpsrekstri og þá með það að markmiði að auka tjáningarfrelsi í landinu og lýðræðislega umræðu. En við höfum sett það skilyrði í þessu sambandi að einungis samtök sem sérstaklega eru stofnuð með útvarpsrekstur í huga fái slíka heimild. Við teljum óeðlilegt að fyrirtæki sem stunda annan og óskyldan rekstur geti gerst beinir aðilar að útvarpsrekstri. Í þriðja lagi leggjum við í þessu sambandi alveg sérstaka áherslu á að útvarpsstöðvar aðrar en Ríkisútvarpið verði án auglýsinga. Við viljum að ráðstöfun útvarpsréttarins sé í höndum almannavaldsins áframhaldandi og að svigrúm til almenns útvarpsrekstrar verði því takmarkað og Alþingi sniði þessari nýju starfsemi ákveðinn stakk. Þess vegna teljum við með öllu óeðlilegt að útvarpsstarfsemin sé gerð að markaðsvöru í gróðaskyni. Við leggjumst gegn því að handhöfum útvarpsheimilda verði leyft að selja þriðja aðila aðgang að senditíma með hvers kyns viðskiptaauglýsingum eða annarri verslun með dagskrártíma í svæðisbundnum útvarpsstöðvum. Við höfum sýnt fram á það í þessari umr. með skýrum rökum hvernig unnt er að fjármagna rekstur útvarpsstöðva án auglýsingatekna. Fjölmörg dæmi eru um það erlendis að útvarpsstöðvar séu reknar án auglýsinga. T. d. eru auglýsingar ekki heimilaðar í útvarpi í Noregi, Svíþjóð og Danmörku. Sem sagt: það er meginsjónarmið okkar að auka eigi tjáningarfrelsi í þessum fjölmiðli og opna mönnum leiðir til að reka útvarp, en það eigi að gera án auglýsinga og það megi gera einungis fyrirtæki sem sérstaklega eru til þess stofnuð. Ég bendi á í þessu sambandi að enginn flokkur hér á Alþingi gerir tillögur um ótakmarkaðar heimildir til útvarpsrekstrar. Deiluefnið hér í þinginu snýst fyrst og fremst um það með hvaða takmörkunum útvarpsrekstur skuli leyfður. Vissulega viljum við Alþb.-menn ganga þar lengra en ýmsir aðrir, þó ekki allir aðrir því að ég hygg að fulltrúar Kvennalistans hafi nokkuð hliðstæð viðhorf í þessum efnum og við. Við teljum sem sagt nauðsynlegt að tryggja, til þess að varðveita sem best tjáningarfrelsið í landinu og til þess að tryggja sem best lýðræðislega umræðu, að þessi nýja starfsemi verði ekki undir alræðisvaldi fjármagnsins, fjársterkra aðila í þjóðfélaginu. Við óttumst að ef fjársterkustu aðilar þjóðfélagsins ná því að einoka þessa starfsemi í krafti miklu auðveldari aðgangs að auglýsingum og með bandalagi við forsvarsmenn viðskipta og verslunar í þessu landi sé hert að lýðræðinu í landinu og þessi fjölmiðill nýtist ekki almenningi í landinu með eðlilegum hætti til lýðræðislegrar umræðu. Eins og fleiri höfum við lagt ríka áherslu á að dreifikerfi til útvarpssendinga, bæði boðveitulagnir í jörð og endurvarpsstöðvar fyrir þráðlaust útvarp, verði í eigu opinberra aðila. Með opinberum aðilum á ég við ríki og/eða sveitarfélög. Við teljum sem sagt ekki að það eigi alfarið að veita sveitarfélögum heimildir af þessu tagi vegna þess að það er ekki víst að sveitarfélögin sjái sér öll fært að hagnýta sér þann rétt eða séu þess megnug. Á ég þar fyrst og fremst við smá sveitarfélög víðs vegar úti á landi. Þess vegna er eðlilegt að þessi einkaréttur sé í höndum ríkis og sveitarfélaga jöfnum höndum. Við teljum þetta nauðsynlegt fyrst og fremst til þess að koma í veg fyrir einokun í skjóli einkaeignar á dreifikerfum. Við bendum á að þetta skilyrði þarf á engan hátt að hindra að handhafar útvarpsheimilda komi sér upp góðum tækjum eftir því sem þeir kjósa. Þessi afstaða er hins vegar m. a. tekin með það í huga að heimildir til útvarpsrekstrar eru veittar til takmarkaðs tíma og það væri með öllu óeðlilegt að rétthafi, sem hefur verið sviptur útvarpsheimild, t. d. fyrir stórfelld brot á útvarpslögum, gæti eftir sem áður verið eigandi að umfangsmiklum dreifikerfum. Einnig má benda á að ákvæði af þessu tagi eru nauðsynleg til að tryggja visst samræmi í sendibúnaði. Útvarpsleyfishafar mundu hins vegar hafa fullt forræði umræddra tækja á meðan þeir væru handhafar leyfis. Að lokum vil ég leggja áherslu á það sjónarmið okkar Alþb.-manna að tryggt verði með öllum ráðum að aukning verði á innlendu efni í þessum fjölmiðlum. Við Alþb.-menn leggjum sem sagt ríka áherslu á að framfylgt verði þeim markmiðum útvarpslaga að sérstök rækt sé lögð við menningu og tungu þjóðarinnar og gætt hagsmuna allra þjóðfélagshópa. Sérstaklega viljum við vekja athygli á nauðsyn þess að allar stöðvar flytji íslenskt efni að vissu marki og í auknum mæli frá því sem er í Ríkisútvarpinu nú. Við teljum nauðsynlegt í ljósi reynslunnar að reyna að tryggja að Ríkisútvarpið og aðrar stöðvar verji hreinlega ákveðnum hluta af dagskrárfé sínu til efnis fyrir börn. Eins og ég hef þegar lýst er þetta mál bersýnilega komið í hinar mestu ógöngur. Sjálfstfl. hefur reynt að skáskjóta þessu máli í gegnum þingið með stuðningi við þennan stjórnmálahópinn í annað skiptið og hinn í hitt skiptið í stað þess að andstæðingar Sjálfstfl. hefðu þá átt að taka höndum saman, úr því að flokkurinn var ekki reiðubúinn til eðlilegs samstarfs við aðra flokka um þetta mál, og hindra framgang frv. með því að fella það og reyna þannig að knýja á að samstarf tækist um þetta mál sem leiddi til þess að ákvörðun í þessu stórkostlega mikilvæga máli yrði tekin af meiri hl. Alþingis en ekki minni hl. Þess vegna teljum við að það verði að endurskoða þetta mál og að það verði best gert með því annaðhvort að fella málið eða vísa því til ríkisstj. til nánari athugunar í sumar þannig að unnt verði að flytja endurskoðað frv. á næsta þingi og þá að sjálfsögðu í trausti þess að ríkisstj. leiti samstarfs við önnur stjórnmálaöfl í landinu um þá stefnumótun í þessu máli sem getur skapað nauðsynlega og viðunandi samstöðu um það. Ég vil taka það fram að við Alþb.-menn áskiljum okkur að sjálfsögðu rétt til að fylgja eða flytja brtt. við meðferð málsins núna í Ed. Það hafa komið fram nokkrar brtt. sem sjálfsagt er að líta á með jákvæðu hugarfari. Einnig tel ég rétt, ef till. okkar um að vísa málinu til ríkisstj. er felld, að horfið sé að því ráði að fella frv. við lokaafgreiðslu þess hér í deildinni.



Herra forseti. Þetta mál er búið að vera hér í þinginu frá fyrstu dögum þess í október s. l. og sýnir það kannske betur en flest annað að ekki hefur skapast breið eining um hvernig skipa skuli útvarpsmálum hér á landi. Það er kunnara en frá þurfi að segja að er útvarpslaganefnd hófst á sínum tíma handa um endurskoðun útvarpslaganna var allt annað haft í huga en í ljós kom síðar. Það voru önnur sjónarmið sem þar ríktu. Ég tel að meginmistökin, sem gerð voru af þeirri nefnd, hafi verið að ætla sér að búa til ný útvarpslög fyrir allt landið og um langa framtíð án þess að gera ráð fyrir verulegum aðlögunar- og reynslutíma. Einnig gagnrýndi ég, þegar álit útvarpslaganefndar barst mér í hendur á sínum tíma, að Ríkisútvarpið er sett þar í sérstakan kafla á eftir almennum ákvæðum um leyfi til annarra aðila til útvarpsreksturs. Þetta hefur mér alla tíð þótt vera harla undarleg skipan. Mín skoðun er sú að Ríkisútvarpið sé raunverulegt ríkisútvarp og það sé það sem okkur beri að efla og styrkja. Hins vegar sé hægt til ákveðins tíma og þá í reynsluskyni að veita öðrum aðilum leyfi til útvarpsreksturs staðbundið og tímabundið. Þegar málið var lagt fyrir hið háa Alþingi í þingbyrjun á síðasta hausti voru aðstæður allar mjög óeðlilegar. Það var verkfall. Það höfðu sprottið upp nýjar útvarpsstöðvar með vafasömum rétti, svo ekki sé meira sagt, og allhávær umræða og hávær áróður voru í landinu sem gerðu nær ógerlegt að fjalla um þessi mál af þeirri rósemi og þeirri yfirvegun sem nauðsynleg er þegar fengist er við að setja lög um svo mikilvæg og viðkvæm efni sem útvarpsrekstur. Málið kom þó loks frá hv. Nd. og hafði þá ekki tekist að ná samkomulagi um verulega þýðingarmikil atriði. Það hefur verið rætt síðan í menntmn. hv. Ed. og eins og fram kemur á þskj. eru mjög skiptar skoðanir enn um þetta mál. Það varð niðurstaðan í hv. Nd. að þm. míns flokks, Framsfl., greiddu annaðhvort atkv. gegn frv. við lokaafgreiðslu þar eða sátu hjá. Nú hef ég freistað þess að flytja nál. á þskj. 1223, og telst það vera frá 3. minni hl. menntmn., ásamt hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni og Árna Johnsen. Í þessu nál. tek ég fram þau atriði sem ég tel vera skilyrði fyrir stuðningi við þetta frv. og ég vænti þess að heyra frá viðkomandi ráðh. undirtektir undir þau atriði. Ég vil einnig taka fram að ég flyt brtt. við 4. gr. frv. um auglýsingaþáttinn, þann þátt sem einkum og sér í lagi hefur valdið ágreiningi milli stjórnarflokkanna. Það er álit okkar í 3. minni hl. að rétt sé að boðveifur, er flytji útvarpsefni, séu í eigu Pósts og síma og/eða sveitarfélaga. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt atriði til að efla raunverulegt lýðræði, til þess a. m. k. að koma einhverju nafni á það jafnræði sem með aðilum er er hyggjast stunda útvarpsrekstur. Einkaeign á slíkum stöðvum hlýtur að draga mjög úr því lýðræðisfyrirkomulagi. Það kom í ljós í viðtölum við fulltrúa Reykjavíkurborgar að það er hægt að koma upp á tiltölulega ódýran hátt boðveitum, common carriers, fyrir margs konar efni sem ég tel sjálfsagt að verði notaðar til að dreifa sjónvarpsefni og öðru um bæinn. Það er álitamál hvort ákvæði er að þessu lúta eigi að koma í útvarpslög eða fjarskiptalög, en ég vænti þess að fá um það yfirlýsingar frá hæstv. ráðh. hvort ætlunin er að stuðla að slíku, t. d. við endurskoðun fjarskiptalaga. Í öðru lagi teljum við í 3. minni hl. - og reyndar hefur það komið fram hjá öllum nm. menntmn. - að nauðsynlegt sé að setja reglur í lög um að útsent efni sé á íslensku eða með íslenskum texta og fylgt í höfuðdráttum þeim reglum sem Ríkisútvarpið fylgir um það efni. Þá er það einnig áhugamál okkar að útvarpsréttarnefnd fái víðtækt umboð til þess að fylgjast með og verði reyndar gert skylt að skila grg. um starfsemina og að þriggja ára reynslutíma loknum falli lög þessi úr gildi og ný lög taki við sem byggð eru á reynslunni. Varðandi auglýsingamálið er það að segja að skv. hinum nýju lögum eru Ríkisútvarpinu lagðar ýmsar nýjar skyldur á herðar, m. a. þær að koma upp fræðsluútvarpi og að Rás 2 nái um allt land. Að því er reyndar unnið nú, en það kostar fé. Það er einnig rætt um að sjónvarp skuli ná til næstu miða. Það getur hugsanlega verið atriði sem kallar á auknar fjárveitingar. Þá er einnig gert ráð fyrir, og það er ekki lítils um vert, að aðstöðu til dagskrárgerðar og hljóðvarps á vegum Ríkisútvarpsins verði komið upp í öllum kjördæmum landsins. Þegar hér er svo að staðið hlýtur það að vera meginkrafa að möguleikar Ríkisútvarpsins til tekna séu ekki skertir. Með því að gefa auglýsingar frjálsar í öllum stöðvum, hvort sem unnt er að innheimta afnotagjöld eða ekki, liggur það í augum uppi að verið er að draga úr tekjuöflunarmöguleikum Ríkisútvarpsins. Þar af leiðandi hef ég leyft mér að flytja till. um að í þeim stöðvum og við þau skilyrði að unnt er að innheimta afnotagjöld af útsendu útvarps- eða sjónvarpsefni skuli auglýsingar ekki leyfðar. Það eru að sjálfsögðu fjölmörg atriði sem mætti ræða í sambandi við þetta frv. og ég efast um að nokkur sé ánægður með það. Það er eitt atriði sem ég vildi þó aðeins nefna, það er menningarsjóðurinn. Hann var hugsaður sem styrkur til innlendrar dagskrárgerðar, þeirrar dagskrárgerðar sem hefði einhvern menningarlegan metnað og kæmu þá 10% af auglýsingatekjum útvarpsstöðva, þar með Ríkisútvarpsins, í þennan menningarsjóð. Af honum yrði fyrst greiddur hlutur Ríkisútvarpsins í rekstri eða kannske eigum við að orða það „halla Sinfóníuhljómsveitarinnar“, en sérstök nefnd úthlutaði síðan úr þessum sjóði til innlendrar dagskrárgerðar. Verði farin sú leið að takmarka auglýsingar í þeim útvarpsstöðvum sem sérstakt leyfi fá til útvarpsreksturs er ég reiðubúinn að fallast á lækkun framlaga í þennan menningarsjóð. Að lokum þetta: Tilgangur útvarpslaga er að mínu mati fyrst og fremst sá að efla Ríkisútvarpið, hið raunverulega þjóðarútvarp á Íslandi. Hins vegar á að gefa öðrum aðilum kost á að reka útvarpsstöðvar, en það má ekki vera á kostnað þess miðils sem hátt á sjötta áratug hefur verið ein merkilegasta, fjölbreytilegasta og kannske þegar allt kemur til alls áhrifaríkasta menningarstofnun landsins. Ég vil ljúka máli mínu með því að taka skýrt fram að í nál. 3. minni hl. hef ég fyrirvara um auglýsingarnar og tel mig óbundinn að fylgja þeim brtt. sem ég tel að verði til að efla Ríkisútvarpið.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 1227 skilað nál. frá 4. minni hl. menntmn. Ed. og enn fremur á þskj. 1208 og öðru þskj. þar sem er ein tillaga, brtt. við frv. til útvarpslaga sem ég flyt ásamt hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni. Nú vil ég taka fram í upphafi máls míns að ég tel nauðsynlegt að fjalla nokkuð ítarlega um þetta mál við þessa umr. þar sem þetta mál er þannig vaxið og ber þannig að að nauðsynlegt er að það liggi alveg ljóst og skýrt fyrir í þingtíðindum hvernig þetta mál stendur nú, hvernig að því hefur verið unnið og hver afstaða manna er til málsins á þessu stigi. Ég ætla ekki að hafa uppi neina tilburði til að tefja málið, en ég áskil mér rétt til að segja það sem mér býr í brjósti. Ég læt lönd og leið þau frýjunarorð sem hæstv. menntmrh. mælti hér í nótt um að menn treystust ekki til að vinna með eðlilegum hætti, að því er hún taldi, og bendi á að þetta mál kom úr n. í gærmorgun og um kvöldmat eða skömmu eftir kvöldmat lágu fyrir allar brtt. og öll nál. fjögurra minni hl. í málinu. Þeim ásökunum að menn í Ed. vinni ekki sem skyldi vísa ég því algjörlega á bug. Það hefur lengi verið um það deilt hér hvort leyfa ætti fleirum að leggja stund á útvarps- og sjónvarpsrekstur en Ríkisútvarpinu einu, en þessi mál hafa af tæknilegum ástæðum verið að taka breytingum um langan tíma. Auðvitað er öllum ljóst að einokun ríkisfjölmiðlanna svonefndu, útvarps og sjónvarps, er úr sögunni fyrir löngu og verður ekki upp tekin að nýju. Það er alveg ljóst. Á sínum tíma var sett nefnd til að endurskoða lög um Ríkisútvarpið. Sú nefnd lauk störfum, að ég hygg, á árinu 1982 og skilaði þá nál. þar sem gert er ráð fyrir að fleiri aðilar en Ríkisútvarpið fái leyfi til að stunda útvarpsrekstur. Um skeið lá málið í salti. Það var síðan sýnt seint á þinginu í fyrra, ef ég man rétt. Síðan gerðust þeir atburðir á haustdögum, sem öllum eru í fersku minni, er starfsmenn Ríkisútvarpsins hurfu illu heilli á brott frá störfum sínum og gengu út þannig að útvarp og sjónvarp féllu niður. Þá urðu miklar deilur hér uppi og ekki óeðlilegt. Þetta var óskynsamleg og röng ákvörðun hjá starfsfólki Ríkisútvarpsins, tekin í hita augnabliksins þegar menn höfðu ekki fengið launin sín greidd eins og þeir töldu sig eiga rétt á lögum skv., og varð úr mikið deilumál. En það er kannske ekki meginefni þessa máls, heldur varð það til þess að mikill fítonsandi hljóp í ýmsa. Hæstv. menntmrh. flutti hér á Alþingi frv. til nýrra útvarpslaga. Það var líklega um miðjan október á síðasta hausti sem hæstv. ráðh. lagði frv. til nýrra útvarpslaga fram í þinginu og ætlaði þinginu tvær vikur tæpar til að fjalla um og samþykkja ný útvarpslög því að í frv. sem ráðh. lagði fram stóð: „Lög þessi öðlast gildi 1. nóv. 1984.“ Ég efast um að nokkru sinni fyrr í þingsögunni hafi verið lagt fram flókið lagafrv. um margþætt mál og þinginu ætlaðar tvær vikur til að hespa málið af. Þetta eru vinnubrögð sem ekki geta talist til fyrirmyndar. Það vissu auðvitað allir að á tveimur vikum yrði þessi löggjöf ekki samþykkt né færi hún í gegnum þingið. Alþingi hv. starfar með þeim hætti að það þarf lengri tíma til að afgreiða minni mál en þetta. Það var vitað að um þetta mál voru mjög skiptar skoðanir. Og það sem meira var og alvarlegra var það að þetta mál var nánast órætt í þjóðfélaginu. Það er annað uppi núna þegar þó er búið að ræða þetta mál í allan vetur. En þá kem ég að þeim þætti málsins sem ég tel vera lakastan þó ég vilji ekki endilega segja ámælisverðan. Menntmn. Nd. fær þetta mál til umfjöllunar tiltölulega fljótt. Oft er það svo þegar mál af þessu tagi eru til umræðu í þinginu að nefndir beggja deilda starfa að málunum. Það var ekki gert í þessu tilviki. Formaður menntmn. Nd. sagði í viðtali við Morgunblaðið fyrir fáeinum dögum að Eiður Guðnason hefði komið í veg fyrir að menntmn. deildanna störfuðu saman með því að hafna þeirri tillögu. Ég hef vísað þessari alröngu staðhæfingu á bug. Þetta eru hrein ósannindi. Í fyrsta lagi hafði Eiður Guðnason ekkert neitunarvald um þetta efni. Í öðru lagi var tillagan um að nefndirnar störfuðu saman aldrei borin upp við mig. Í þriðja lagi átti ekki að bera hana upp við mig. Það átti að bera hana upp við formann menntmn. Ed., hv. þm. Harald Ólafsson. Ég skil ekki hvað mönnum gengur til að láta slík hrein ósannindi á þrykk út ganga. Ég leiðrétti þetta þegar mér var bent á þetta í Morgunblaðinu og það hefur engin aths. komið við þá leiðréttingu. En þetta er alveg furðulegt. Æskilegt hefði verið að þetta mál hefði fengið aðra umfjöllun. Ég veit að hv. þm. muna með mér að það gekk ekki á öðru í nóvember og desember en að þá var málið alltaf að koma úr nefnd. Það voru viðtöl við formann menntmn. í Nd. í fjölmiðlum vikulega, stundum oft í viku, og alltaf var málið að koma úr nefnd. Það vissu allir að þetta var hreint rugl. Málið var ekkert að koma úr nefnd. Það var ekki á leiðinni úr nefnd og það kom ekki úr nefnd fyrr en löngu seinna. Það er ekki fyrr en 12. maí, fyrir tæpum mánuði, sem útvarpslagafrv. kemur frá Nd. til Ed. Þá er það búið að vera í nefndinni í Nd. síðan um miðjan október, frá 20. október. Við skulum segja að málið hafi farið til nefndar 20. október. 20. nóvember er liðinn einn mánuður, 20. desember eru liðnir tveir mánuðir, 20. janúar þrír, 20. febrúar fjórir, 20. mars fimm, 20. apríl sex. Það er komið hátt á sjöunda mánuð, rúmlega hálft ár, sem þetta mál er búið að vera í menntmn. Nd. Síðan er þetta búið að vera tæpan mánuð í umfjöllun hv. menntmn. Ed. og hún hefur nú skilað áliti. Það hefði verið æskilegt að nefndin hefði getað haft meiri tíma til að fjalla um þetta mál. En það voru engar tilraunir uppi hafðar til að tefja það. Að vísu tafðist málið kannske um fáeina daga því að það var ekki unnið að því í nefnd vegna fjarveru eins nm. í erindum þingsins og fjarveru formanns í erindum þingsins í fáeina daga, en ég held að þeir dagar hafi engu máli skipt í sambandi við afgreiðslu málsins. Í Nd. var fluttur mikill sægur brtt. við útvarpslagafrv. um hin ólíkustu efni. Atkvgr. voru langar og flóknar. Ég minnist þess að við 2. umr. var tillögugerið slíkt - og við Alþfl.-menn áttum þar margar tillögur - að við athugun sá ég að eina færa leiðin til þess að atkvgr. gæti farið fram með nokkuð vitrænum hætti, eins margar og till. voru, eins líkar og þær voru sumar og sumar gerðu ráð fyrir mjög breyttri uppbyggingu og kaflaskiptingu frv., var sú að ég hafði samband að eigin frumkvæði við forseta Nd. og sagði honum að ég hefði komist að þeirri niðurstöðu að eina leiðin til að greiða atkv. við 2. umr. væri sú að við drægjum okkar tillögur til baka til 3. umr. þannig að það hreinsaðist svolítið borðið og atkvgr. yrði auðveldari í framkvæmd. Þetta var gert. Okkar till. komu svo til atkv. seinna. Þetta er til marks um ágreininginn og hversu óskaplega skiptar skoðanir eru um þetta mál. Ég held hins vegar, og hef það fyrir mér í því sem ég hef rætt við nm. ýmsa í neðrideildarnefndinni, að aldrei hafi verið gerð raunveruleg tilraun til að ná víðtæku samkomulagi þar í n. vegna þess að á því var ekki áhugi. Það var snemma ljóst að þetta frv. átti að keyra í gegnum þingið eins og stundum er sagt. Það átti að sigla hraðbyri í gegn þrátt fyrir allan ágreining. Þess vegna var aldrei neinn áhugi á öðru en að reyna að ná einhvers konar samstöðu milli stjórnarflokkanna til þess að frv. hefði þó meiri hl. og m. a. s. það tókst ekki. Það segir auðvitað sitthvað um vinnubrögðin í þessari hv. n. sem ég held að hafi verið með alveg fádæmum slök. Síðan kemur málið til okkar upp í Ed. Ég er næstum því viss um að í ljósi þeirra umr., og það leyfi ég mér að fullyrða, sem áttu sér stað í menntmn. Ed., hefði verið hægt að ná - ég segi ekki algjöru samkomulagi, það brýtur þarna á vissum grundvallarmálum, en það hefði verið hægt að ná mjög víðtæku samkomulagi um ýmis atriði frv. sem mikill ágreiningur var um í Nd. Þetta hefði verið hægt ef ekki hefði komið í ljós það sem ég segi hér í nál.: „Það tókst hins vegar ekki þar sem ekki var unnt að skilja afstöðu fulltrúa Sjálfstfl. á annan veg en svo að engu mætti breyta í frv. Ed. yrði að samþykkja frv. nákvæmlega eins og það kom frá Nd.“ Nákvæmlega eins. M. a. s. vitleysurnar í frv., rökleysurnar, sem ég mun koma nánar að hér á eftir, meiningarleysurnar og merkingarleysurnar sem fá ekki staðist eigum við að samþykkja óbreytt í Ed. af því að svo lítur út sem Sjálfstfl. hafi gert - eða ég a. m. k. dreg þá ályktun af afstöðu fulltrúa hans í n. - ályktun í sínum þingflokki um að engu megi breyta í málinu, það eigi að samþykkja það með öllum bannsettum vitleysunum sem í því eru. Þá er ég ekki að tala um efnisatriði. Þá er ég að tala um greinar sem eru óskiljanlegar, greinar sem stangast á og sem lögfræðingar segja mér að fái ekki staðist, séu rugl. Ég mun koma að því nánar og rökstyðja það skýrar síðar. Ég er þeirrar skoðunar að þm. Ed. eigi ekki að láta bjóða sér slík vinnubrögð, að menn skuli vera settir út í horn, upp við vegg eða hvað menn vilja kalla það og sagt: Þú samþykkir þetta óbreytt eða . . . . ! Er þetta lýðræðislegt? Er þetta þingræðislegt?  Menn vinna með allt öðrum hætti í Ed. en Nd. og við erum eins og ein sæmilega stór nefnd sem hefur að vísu sjö undirnefndir sem allir hér eiga sæti í. Og ég segi það: Við sem sitjum í Ed. eigum ekki að láta bjóða okkur svona vinnubrögð. Það er fyrir neðan virðingu þess sem boðlegt er að segja við okkur: Þið samþykkið frv. eins og það er, með öllum þeim vitleysum sem í því eru. Þá er ég ekki að tala um efnisatriði, þá er ég ekki að tala um auglýsingadeiluna, þá er ég ekki að tala um menningarsjóðinn sem slíkan. Ég er bara að tala um ákvæði sem eru í frv. og fá ekki staðist. Hvað segja menn t. d. um ákvæði eins og er í 3. gr., 7. tölul.? „Óheimilt er að aðrir aðilar en sá, sem leyfi hefur til útvarpsrekstrar, kosti almenna dagskrárgerð þótt ekki gildi það um einstaka dagskrárliði.“ Hvað merkir þessi setning? Hvað merkir þetta? Hver er munurinn á almennri dagskrárgerð og einstökum dagskrárliðum? Þetta er merkingarlaust rugl eins og þetta er sett fram hér. Og ætla menn að samþykkja það? 7. tölul. 3. gr. hefur enga merkingu. Það er auðvitað til vansa ef menn fara að samþykkja málsgreinar í þessum lögum sem eru hreint rugl aftur og enn eins og þetta er lesið. Lög eiga að vera þannig að þau séu auðskilin og skýr. Þetta er alveg óskiljanlegt ákvæði. Ég hef gert brtt. við þetta og kem síðar að henni. Okkur er ætlað að kokgleypa þetta frv. eins og það kemur frá Nd., en hver var staðan í Nd.? Hvernig og hverjar lyktir hlaut málið þar? Hv. þm. Ragnar Arnalds er búinn að víkja að því hér og það gerir ekkert til þó það sé rifjað upp aftur. Af 40 þm. sem eiga sæti í Nd., þ. e. 39 sem viðstaddir voru þegar þetta frv. var afgreitt, voru það 16 af 39 þm. sem treystu sér til að segja já þegar frv. var borið undir atkv. 12 sögðu nei og 11 sögðu ekki neitt, sátu hjá. Nú er það alveg ljóst, held ég, að frv. hefur mjög knappan meiri hl. í þessari deild. Sjálfsagt hefur það meiri hl., ég er ekki að gera því skóna að það standi öðruvísi, en við skulum segja að þetta frv. hafi 11–12 atkv. hér í Ed. Ég tel að það sé þó kannske rúmt reiknað. Þá erum við að samþykkja útvarpslög sem 28 þm. hafa treyst sér til að styðja. Er hæstv. menntmrh. ánægður með að samþykkja útvarpslög sem njóta stuðnings minni hl. á Alþingi?  Það eru sem sagt allar horfur á að á þessu Alþingi, ef þessu offorsi ekki linnir og þeim ofstopa sem þetta mál er rekið með, verði samþykkt útvarpslög sem njóta stuðnings minni hl. þm. vegna þess að Sjálfstfl. hefur tekið þá ákvörðun að þetta mál eigi að reka með ofstopa í gegnum þingið og offorsi. Sú staðreynd hvernig atkvgr. fór í Nd. lýsir því auðvitað mætavel hve djúpstæður ágreiningur er um þetta mál og hversu miklar efasemdir menn hafa um ágæti þess frv. sem hér er nú til umr. Nú taldi ég áðan að vinnubrögð í nefnd í Nd. hefðu verið heldur slök eða verkstjórn. Það hef ég sagt áður. Það hef ég sagt í Sþ. og það hefur hv. formaður þeirrar nefndar heyrt. Engu að síður tók þetta frv. allmiklum breytingum í Nd. Það var ekkert óeðlilegt. Þetta var orðið gamalt mál. Það var búið að liggja lengi frá því að útvarpslaganefndin samþykkti það og það gerist margt á skömmum tíma í þessum efnum. Það þurfti þess vegna engum að koma á óvart þó að málinu yrði breytt. Af hálfu Alþfl. voru fluttar mjög margar brtt. í menntmn. Nd., eins og ég hef raunar áður vikið að. Eitt er það í þessum till. sem er höfuðatriði og það er sá kafli till. sem fjallar um svonefnd boðveitukerfi eða kapalkerfi. Ég held að það hafi runnið upp nýtt ljós fyrir ýmsum nm. í efrideildarnefndinni þegar þessi mál voru nánar skýrð á fundi þar og það var skýrður sá möguleiki að hér á höfuðborgarsvæðinu væri hægt að koma við boðveitukerfi með tiltölulega litlum tilkostnaði sem væri ekki grafið í jörð heldur væri á öldum ljósvakans, en væri samt lokað kerfi. Þetta er ný tækni sem Kanadamenn hafa haft forustu um og frumkvæði og hingað komu í fyrrasumar m. a. menn af íslensku bergi brotnir frá Winnipeg til að kynna þetta. Reykjavíkurborg er byrjuð að undirbúa þessi mál, Seltjarnarneskaupstaður er byrjaður að undirbúa þessi mál, en það eru engar reglur um málið og Sjálfstfl. stendur þversum gegn því að um þetta mál séu settar reglur. Það er staðreynd sem upp úr stendur. Það skiptir ekki öllu máli hvort þetta er í fjarskiptalögum eða útvarpslögum. Það er ekki meginmálið. Aðalatriðið er að um þetta séu settar reglur þannig að sveitarfélögin geti byrjað, að boðveitukerfin séu í eigu sveitarfélaganna og þau geti byrjað að undirbúa málið. Ég held að það sé mjög mikil trygging fyrir borgarana að kerfi af þessu tagi séu í eigu sveitarfélaganna. Það er trygging fyrir öruggum rekstri, það er trygging fyrir þjónustuöryggi og það er trygging fyrir því að þarna sé vel að verki staðið og þetta sé ekki eitthvert hálfkák eða af vanefnum gert. Ég treysti Reykjavíkurborg og stjórnendum hennar fullkomlega til að koma á fót slíku boðveitukerfi hér af myndarskap og þannig að þar yrði veitt góð þjónusta, en greinilegt er að Sjálfstfl. ber ekki það traust til stjórnenda Reykjavíkur að hann vilji greiða fyrir því að slíkar reglur verði settar. Það er talað um að gefa einhverjar óljósar yfirlýsingar. Við höfum reynslu af því hversu mikið er að marka óljósar yfirlýsingar ráðh. hér úr ræðustólum, að hitt og þetta skuli gert eða stefnt skuli að einhverju. Það er nákvæmlega einskis virði ef ráðh. kýs að hafa það að engu. Það er alveg greinilegt að fulltrúar Sjálfstfl. ætla sér að standa gegn því að þessi boðveituákvæði komist í lög. - Þar sem flm. þáltill. um móttöku erlends gervihnattarsjónvarps er nú staddur hér í Ed. á leið til sætis síns í Nd. er ekki úr vegi að víkja að því að boðveitukerfi er alger forsenda þess að Íslendingar geti horft á sjónvarp frá gervihnöttum. Það er grundvöllurinn undir því öllu saman. Þó við ættum völ á sex eða sjö sjónvarpsdagskrám frá gervihnöttum er dreifikerfi íslenska sjónvarpsins bara einfalt dreifikerfi og dagskrá íslenska sjónvarpsins er stundum frá kl. 6 á kvöldin og fram úr, stundum frá kl. 8. Það væri þá hægt að sjónvarpa einhverju um miðjan daginn. Ef menn ættu að geta valið á milli, horft á mismunandi rásir, mismunandi stöðvar, sem geta verið okkur tiltækar með gervihnattasjónvarpi, verður að koma upp boðveitukerfi. Ætlar Sjálfstfl. að standa gegn því að Íslendingar geti notfært sér þessa nýju tækni með því að þrjóskast við að taka upp reglurnar um boðveitukerfi í eigu sveitarfélaga eins og Seltirningar vilja koma á, eins og verið er að undirbúa í Reykjavík fyrir forgöngu m. a. borgarstjórans? Þetta er öldungis með ólíkindum, enda sé ég að hæstv. menntmrh. hefur nú yfirgefið deildina, en henni þykir sjálfsagt ekki gaman að hlusta á þessar staðreyndir því staðreyndir eru þetta, að Sjálfstfl. ætlar að standa gegn því að Íslendingar geti notfært sér kosti þeirrar nýju tækni að horfa á sjónvarp frá gervihnöttum, en boðveitukerfi er forsenda þess. - Ég sé mig knúinn til að endurtaka nokkrar setningar af því sem ég sagði áðan af því að hæstv. menntmrh. var ekki í deildinni.

Ég heyrði, hv. þm.

Já, það er gott að hæstv. ráðh. heyrir í gegnum holt og hæðir. Það er alger forsenda þess að við getum valið milli sjónvarpsdagskráa frá ólíkum gervihnöttum að hér sé boðveitukerfi. Reykjavíkurborg vill koma þessu á fót, en Sjálfstfl. á Alþingi stendur gegn því að þessi ákvæði geti komist í lög og að sveitarfélögin fái að veita sínum íbúum eðlilega þjónustu. Þetta er umhugsunarefni fyrir ýmsa kjósendur Sjálfstfl. á höfuðborgarsvæðinu.

Það er rangt, hv. þm., að Sjálfstfl. standi gegn þessu og það er gegn lögum.

Já, við skulum setja þetta í fjarskiptalög, alveg sjálfsagt mál. Aðalatriðið er að reglurnar verði settar. Reglurnar eru tilbúnar, samdar af hæfum lögfræðingum, og það er ekkert því til fyrirstöðu. Það stendur kannske eitthvað í sjálfstæðismönnum að það skuli hafa verið Alþýðuflokksmenn sem lögðu fram þessa till. Það skyldi þó aldrei vera hluti skýringarinnar. Það mætti hugsa sér slíkt boðveitukerfi hér í Reykjavík þar sem væru a. m. k. átta rásir. Ein væri notuð fyrir íslenska sjónvarpið, tvær væru leigðar innlendum dagskrárgerðarfyrirtækjum sem gætu sent þar um efni, ein rás væri fyrir efni frá gervihnöttum sem senda beint, norrænt, enskt, þýskt, franskt, eina eða tvær rásir mætti hugsa sér fyrir námsefni, fræðsluefni, opinn háskóla, frjálsan háskóla eins og var mjög athyglisverð grein um í Morgunblaðinu fyrir fáeinum dögum, Námsflokka Reykjavíkur, margháttað fræðsluútvarp. Síðan gæti verið rás fyrir auglýsingar sem væru eins konar svona smáauglýsingar, fyrirbæri sem sumir hafa kallað skjárita á íslensku. Það heitir videotext eða teletext eða eitthvað slíkt. Það eru mörg nöfn yfir það á erlendum málum. Þar gætu menn leitað upplýsinga. Bílamarkaður, fasteignamarkaður gætu verið á slíkri rás. Það er mjög einfalt að koma því fyrir. Og loks gæti ein rás verið „karlinn í kassanum“ þar sem þeir sem vildu gætu komið og haldið ræður um sín hugðarefni, komið skoðunum sínum á framfæri. Þetta gæti orðið mjög athyglisverð tilraun til að efla lýðræði og skoðana- og tjáningarfrelsi og það að menn skiptust á skoðunum. Þetta þarf ekki að kosta tiltakanlega mikið. Það er alveg ljóst. Og það kemur auðvitað að því að sveitarfélögin.á höfuðborgarsvæðinu munu hafa samráð í þessu máli. En Sjálfstfl. ætlar e. t. v. að standa gegn því um langa hríð enn að það séu settar reglur um boðveiturnar. Afstaða flokksins er sú núna að þetta eigi ekki heima í útvarpslögum. Ég segi: Gott og vel, þá skulum við hafa þetta í fjarskiptalögum. En það er verið að athuga málið, það er verið að skoða málið. Við þekkjum öll hvernig það getur gengið fyrir sig. Það er ekki áhugi á þessu máli. Það væri fróðlegt að heyra álit borgarstjórans í Reykjavík á því hvernig flokksbræður hans á Alþingi þvælast fyrir þessu máli og drepa því á dreif. Till. okkar um boðveiturnar er að finna á þskj. 1208 og þar segir, með leyfi forseta: „Þar til lokið er endurskoðun þeirra ákvæða fjarskiptalaga, nr. 73/1984, er snerta boðveitur í eigu sveitarfélaga, gilda eftirfarandi ákvæði um uppsetningu og rekstur þeirra.“ Það er sem sagt gert ráð fyrir að þarna komi bráðabirgðaákvæði þangað til búið er að endurskoða fjarskiptalög. Getur hæstv. menntmrh. ekki fallist á að það séu ekki óeðlileg vinnubrögð? Þessar boðveitur skulu vera í eigu sveitarfélaga. Ég hirði ekki um að vera að lengja þessa umr. sérstaklega með því að lesa upp þessa till. í heild. Ég sé enga ástæðu til þess, herra forseti. Það er gert ráð fyrir að boðveitur af þessu tagi verði - og ég neyðist til að nota ensk orð yfir það því mér er ekki ljóst að búið hafi verið til íslenskt nýyrði yfir það sem kallað er common carrier á ensku og notað er um slík boðkerfi - í eigu einhvers ákveðins aðila sem ekki sér um neitt er varðar dagskrárhlið, aðeins um hinn tæknilega rekstur kerfisins, en kerfið er öllum opið sem uppfylla ákveðin skilyrði. Í Nd. voru allar till. um þetta felldar. Þá var því lýst yfir af hálfu Alþfl. að þm. hans styddu auglýsingafrelsi í nýjum útvarpsstöðvum að því tilskildu að þetta nauðsynlega ákvæði um boðveiturnar, sem gerir okkur kleift að njóta gervihnattasjónvarpsins, kæmi inn í lög, útvarpslög eða fjarskiptalög, skiptir ekki máli. Þetta var allt fellt og ekki var á það hlustað. Þá var því sömuleiðis komið skilmerkilega á framfæri að ef ekki yrði fallist á ákvæðin um reglur fyrir boðveiturnar mundu þm. Alþfl. endurskoða afstöðu sína til ákvæðisins um auglýsingafrelsi. Þessi yfirlýsing er í fullu gildi enn.

Má ég spyrja hv. ræðumann hvort hann eigi langt mál eftir?

Já, herra forseti. Ég hef líklega talað í um hálfa klst. og það telst ekki mjög langur tími í umr. um stórmál. Ég á enn nokkuð eftir af mínu máli.

Ég spyr vegna þess að samkomulag varð um að bregða út af venju og fundur yrði hér í dag milli 2 og 4 þrátt fyrir þá útvarpsumr. sem fram fer í kvöld og ef ekki hefði verið mikið eftir af máli hv. ræðumanns hefði ég leitast við að ljúka umr. Ef hann telur sig eiga drjúgt eftir tel ég ekki fært að halda þessum fundi áfram lengur.

Ég á, herra forseti, eftir að gera grein fyrir nánast öllum þeim brtt. sem ég flyt við frv. þannig að ég þarf a. m. k. annan eins tíma til þess og ég hef nú talað. Ég geri ekki ráð fyrir að ég tali mikið lengur en eina klst. við þessa umr., en ég á a. m. k. hálfa klst. eftir og mun þá halda áfram máli mínu þegar þessari umr. verður fram haldið.