Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég þakka sérstaklega þá velvild að leyfa mér að koma hér upp. Eins og þú sagðir var ég hér á mælendaskrá en komst ekki að fyrr en svo seint um kvöldið að ég gat ekki verið við og vegna ókunnugleika fór ég ekki fram á frestun þá. En þetta er aðeins örstutt sem ég vildi koma að áður en málið verður tekið í n. Þetta eru aths. við tvennt hérna í frv. Hið fyrra er hvort í þessu frv. felist nokkrar þær tillögur sem tryggja gæðaeftirlit á verksmiðjutogurum, þ.e. togurum sem verka aflann sjálfir. Þetta er raunar stórmál sem þyrfti rækilega umfjöllun, en ég vildi varpa þessu fram til athugunar í n. Í öðru lagi þykir mér menntun gert lágt undir höfði í þessu frv. Það virðast t.d. engar menntunarkröfur vera gerðar til fiskmatsstjóra sem á þó að hafa yfirumsjón með allri starfsemi ríkismats sjávarafurða og m.a. gefa umsögn um hæfni matsmanna, fiskmatsmanna. Í 10. gr. sem er allt of loðin að mínu mati segir svo, með leyfi forseta: „ Sjútvrn. löggildir matsmenn að fenginni umsögn fiskmatsstjóra. Þeir skulu hafa sótt námskeið fyrir fiskmatsmenn en þeir sem lokið hafa prófi fiskiðnaðarmanna skulu að öðru jöfnu njóta forgangs til löggildingar.“ Og í öðru lagi er sagt: „Fiskmatsstjóra er heimilt að veita mönnum án tilskilinna réttinda undanþágu til matsstarfa í allt að þrjá mánuði ef sérstakar aðstæður leyfa.“ Nú höfum við Fiskvinnsluskóla hér á landi sem menntar fólk í fiskmati og ætla mætti að próf þaðan væri fullgilding á hæfni manna til þessara starfa. En hér er talað um námskeið og ekki einu sinni kveðið á um hver eigi að halda þau námskeið. Þetta vil ég biðja n. að athuga vel. Og að lokum - svo að ég sé nú ekki að misnota mér frekar velvild forseta - vildi ég varpa því fram til umhugsunar hvort ekki er nær að leggja fram nægilegt fé til uppbyggingar Fiskvinnsluskólans heldur en að eyða því í stofnun af þessu tagi.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um afnám laga nr. 81 frá 23. des. 1980 um álag á ferðagjaldeyri. Frv. þetta hefur þegar farið í gegnum fyrri deild, þ.e. Ed., og hlotið þar afgreiðslu. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þá ræðu sem ég flutti þar en vona að þessi hv. deild veiti frv. það brautargengi sem það fékk - eða hliðstætt því sem það fékk í Ed.



Herra forseti. Við meðferð þessa máls í hv. Ed. kom það fram að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna, hv. þm. Ragnar Arnalds, Sigríður Dúna Kristmundsdóttir og Magnús H. Magnússon lýstu andstöðu við niðurfellingu þessa gjalds á ferðamannagjaldeyri með rökum sem eru greind í nál., þskj. 113. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Undirritaðir nm. telja að ótímabært hafi verið að afnema gjald á ferðalög til útlanda eins og ástatt er í fjármálum ríkisins og efnahagsmálum þjóðarinnar. Full heimild var til álagningar þessa gjalds, a.m.k. til ársloka og ekkert rak á eftir því að gjaldið væri fellt niður á miðju ári þvert ofan í áætlun gildandi fjárlaga. Í fjárlögum var áætlað að innheimta gjaldsins á árinu 1983 næmi um 75 millj. kr. Miðað við breyttar gengisforsendur má telja víst að upphæðin hefði numið rúmlega 100 millj. kr. á þessu ári. Þegar gjaldið var fellt niður í júlímánuði s.l. nam innheimta þess um 58 millj. kr. og má því ætla að tekjutap ríkissjóðs vegna niðurfellingar þessa gjalds á árinu 1983 nemi 40–50 millj. kr. Við teljum að fyrr hefði átt að afnema ýmsa skatta sem leggjast með miklum þunga á láglaunafólk en að afnema gjald á ferðalög til útlanda. Auk þess skortir ríkissjóð fjármuni til að halda uppi ýmiss konar bráðnauðsynlegri þjónustu með eðlilegum hætti.“ Ég vil gera þau sjónarmið sem fram koma í nál. minni hl. í Ed. að mínum og mun gera nánari grein fyrir afstöðu minni þegar málið kemur til 2. umr.



Virðulegi forseti. Ég legg hér fram frv. til l. um heimild til niðurfellingar eða endurgreiðslu stimpilgjalda af íbúðarlánum. Það er eins með þetta frv. eins og það sem ég mælti fyrir hér á undan. Það var lagt fram í hv. Ed. og hefur hlotið þar afgreiðslu til þessarar hv. deildar og ég tel ekki ástæðu til þess að endurtaka það sem ég sagði þá og skráð er í þingtíðindum, en vona að þessi hv. deild greiði fyrir frv. á sama hátt og Ed. hefur gert.



Virðulegi forseti. Ég legg hér fram frv. til l. um breytingu á lögum nr. 98 frá 31. des. 1982 um breytingu á lögum nr. 120 31. des. 1976, um tollskrá o. fl. með áorðnum breytingum. Þetta frv. hefur einnig eins og hin tvö fyrrnefndu frv. sem ég hef mælt fyrir í dag verið lagt fram í Ed. og hefur hlotið þar afgreiðslu og er nú til 1. umr. hér í þessari hv. deild. Ég leyfi mér að vona að þessi hv. deild greiði götu frv. á sama hátt og Ed. hefur þegar gert.



Virðulegi forseti. Ég legg hér fram frv. til l. um innlenda lánsfjáröflun ríkissjóðs. Það er eins komið með þetta frv. eins og hin fyrrnefndu sem ég hef mælt hér fyrir í dag. Þetta frv. var lagt fram í Ed. og hefur hlotið afgreiðslu Ed. og vísa ég til ræðu minnar þegar ég fylgdi því úr hlaði þar ásamt grg. eða aths. við þetta frv. hér. Ég vona að það hljóti sömu afgreiðslu hér í þessari hv. deild eins og það hefur þegar hlotið í Ed.



Herra forseti. Það frv. sem hæstv. fjmrh. mælti hér fyrir um innlenda lánsfjáröflun ríkissjóðs hefur þegar fengið meðferð í hv. Ed. eins og hæstv. ráðh. gat um. Og þar urðu nokkrar deilur um málið þar sem stjórnarandstaðan flutti þar till. um breyt. á frv. sem gerði ráð fyrir að gengið væri frá því í lagatextanum með óyggjandi hætti að það fé sem aflaðist með sölu þeirra skírteina sem hér um ræðir færi örugglega í Byggingarsjóð ríkisins og það sem vantaði síðan á að þetta dygði á árinu 1983 yrði svo fengið að láni úr Seðlabankanum til að tryggt væri að staðið yrði við þau loforð sem gefin hafa verið húsbyggjendum um greiðslur þessara lána á árinu 1983. Við umr. um málið í hv. Ed. greindi hæstv. fjmrh. frá því að hann teldi að ef ekki seldist nægilega mikið af þessum bréfum eða spariskírteinum þá væri í rauninni ekkert annað að gera fyrir húsbyggjendur en að bíða þar sem ekki væri kostur á að draga meira á Seðlabankann en þegar hefði verið gert. Ekki væri kostur á að taka frekari erlend lán og ríkissjóður hefði ekki möguleika til að bæta við greiðslur til Byggingarsjóðs ríkisins. Nú liggja fyrir hjá Byggingarsjóði ríkisins umsóknir nokkuð á fjórða þúsund samkvæmt auglýsingum sem félmrn. hefur látið frá sér fara um helmingshækkun á þeim lánum sem veitt hafa verið á árunum 1981 og 80 til húsbyggjenda. Og það mun vera ljóst nú þegar kostnaðurinn við að standa við þessi loforð nemur þegar 250 millj. kr. og það er jafnljóst að fjármunir nást ekki fyrir áramót með sölu þessara spariskírteina til að standa við þau fyrirheit sem þarna hafa verið gefin húsbyggjendum. Vantar þar vafalaust mjög mikið á, vafalaust tugi millj. kr., kannske 100 millj. eða meira. Um það er að sjálfsögðu ekki hægt að segja á þessu stigi málsins. En ég vil í tilefni af þessu frv. og umr. sem fram fer hér spyrja hæstv. fjmrh. að því: Ætlar ríkisstj. að standa við þau fyrirheit sem gefin hafa verið um greiðslu á þessum lánum til húsbyggjenda fyrir áramót? Og ef svo er, sem ég tel í rauninni algjörlega óhjákvæmilegt og ríkisstj. sé dæmd til að gera, vil ég spyrja: Hvernig á að standa við þessi lán? Verður það gert með þeim hætti sem fjmrh. hæstv. taldi alls ekki koma til greina þegar hann ræddi málið í Ed., þ.e. þeim hætti að dregið verði frekar á Seðlabankann, að greitt verði úr ríkissjóði meira en gert hafði verið ráð fyrir? Eða verður það gert með lántökum af einhverjum toga sem ekki hefur verið gerð hér grein fyrir? Þetta frv. er fyrst og fremst flutt til að reyna að koma til móts við þær staðreyndir að loforð ráðherranna í húsnæðismátum kosta peninga, og ef sú aðferð sem hér er lögð til gefur ekki nægilega fjármuni verður auðvitað að leita annarra leiða. Þegar málið var til meðferðar í Ed. þá flutti stjórnarandstaðan svofellda brtt.: „Það fé sem fæst með sölu skuldabréfa, sbr. 1. og 2. mgr. þessarar gr., skal endurlánað húsbyggjendum sem viðbótarlán úr Byggingarsjóði ríkisins. Seðlabanki Íslands skal lána Byggingarsjóði ríkisins þessa upphæð, 200 millj. kr. til bráðabirgða.“ Þessi till. var felld í Ed. Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh. hvort svo háttar til að ríkisstj. hafi ákveðið þrátt fyrir að hún hafi fellt till. í Ed. að koma til móts við húsbyggjendur og Byggingarsjóð ríkisins með þeim hætti sem till. gerði ráð fyrir. Ég hef um það rökstuddar upplýsingar að ætlunin sé að koma til móts við Byggingarsjóð ríkisins með greiðslum úr Seðlabankanum á þann hátt sem till. stjórnarandstöðunnar gerir ráð fyrir, till. úr Ed., þó að stjórnarliðið hafi ákveðið að fella till. í Ed. Herra forseti, ég ætla ekki að þreyta þingheim að sinni með löngum umr. um þetta mál þó að full ástæða væri til. Ég ætla að nefna hér nokkur atriði sem nauðsynlegt er að fá upplýst áður en lengra er haldið og ég mun gera ráðstafanir til þess í þeirri n. sem fær málið til meðferðar, fjh.- og viðskn., að óska eftir frekari upplýsingum. En ég vil spyrja og mun spyrja í fjh.- og viðskn. að því hvort þetta frv. er í samræmi við afstöðu Seðlabanka Íslands. seðlabankinn hefur að sjálfsögðu mjög mikilvægu hlutverki að gegna í málum af þessum toga. Hann hefur annast sölu spariskírteina á undanförnum árum og það er vitaskuld ákaflega þýðingarmikið að með þessi mál sé farið þannig að það sé tryggt að sem best samhengi sé á milli ákvarðana, bæði þeirra sem teknar hafa verið á liðnum árum og þeirra sem teknar eru nú. Mér finnst sú ákvörðun að tengja sölu spariskírteina - eða spariskírteini - við gengisþróun orka tvímælis, ég segi það sem mína persónulegu skoðun. Ég tel að það ýti undir vantraust á öðrum sparnaðarformum. Ég tel að vísu að fjmrh. hafi verið mikill vandi á höndum í þessu efni vegna þess að búið var að rýra trú manna mjög á lánskjaravísitöluna með ótímabæru blaðri hér og þar á liðnum misserum. Þannig að það var út af fyrir sig eðlilegt að menn reyndu að finna aðra viðmiðun í þessu efni. En ég er alls ekki viss um að gengisviðmiðunin sé þarna sú heppilegasta til að leysa lánskjaravísitöluna af hólmi, þó ekki sé nema að hluta til. Og mér finnst orka mjög tvímælis, þó að hér sé mikill vandi á höndum, að fara út í að taka upp gengisviðmiðun. Það væri fróðlegt að fá í öðru lagi yfirlit um hvernig gengisbundinn sparnaður hefði þróast síðustu tíu árin miðað við innlendan sparnað sem byggist á lánskjaravísitölu. Ég hef rökstuddan grun um að gengisbundinn sparnaður gefi miklu lakari ávöxtun á liðnum árum, miklu lakari ávöxtun en sá sparnaður sem bundinn er lánskjaravísitölu þannig að mjög verulegum upphæðum muni. Og ég held að nauðsynlegt sé að fá á hreint þegar þetta mál er til meðferðar hér í hv. deild hvernig þetta hefði gerst á liðnum árum, það á að vera einfalt að reikna það út. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að fjmrh. geti ákveðið að gefa út ríkisvíxla sem greiðast skuli eftir ákveðinn tíma frá útgáfudegi sem þó má ekki vera lengri en tólf mánuðir. Ég tel að það sé að mörgu leyti mjög eðlilegur hlutur að fjármagna vanda ríkissjóðs sérstaklega á fyrri hluta árs frekar með útgáfu ríkisvíxla en að ganga á Seðlabankann með þeim hætti sem yfirleitt hefur verið gert þannig að ég tel að hér sé farið inn á skynsamlega braut ef hægt er að selja slíka víxla. En síðan segir: „Fjmrh. getur ákveðið forvexti af víxlum þessum.“ Nú er það svo í okkar stjórnkerfi að ráðherrum eru oft léð mikil völd og þetta er e.t.v. ekki brot á þeim venjum sem tíðkast hafa í þeim efnum. Þegar fjmrh. hæstv. var spurður í Ed. hvaða viðmiðun hann ætlaði að hafa í þessu efni sagði hann að markaðurinn yrði látinn ráða forvöxtunum. Og þegar hann var nánar spurður hvaða markaður svaraði fjmrh. mjög óljóst í þeim efnum vegna þess eðlilega að engin reynsla er til af fjármagnsmarkaði hér á landi sem hægt er að vísa til í þessu efni. Og ég vil endurtaka spurningu mína til fjmrh.: Hvað segir hann við þá sem vilja kaupa þessa pappíra um hugsanlega ávöxtun þeirra? Á hvaða verðlagsþróun eða á hvaða mælikvarða verðlagsþróunar verður hugsanlega bent? Verður bent þar á framfærsluvísitölu plús einhver prósent í vöxtum, byggingarvísitölu, lánskjaravísitölu? Verður þar bent á erlenda gjaldmiðla eða hin sérstöku dráttarréttindi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Þetta er mjög nauðsynlegt að fá að vita hér, kannske ekki endilega í umr. í dag, heldur áður en málið verður afgreitt héðan frá deild. Síðan segir í þessu frv.: „Hann“ - þ.e. fjmrh. „getur einnig ákveðið í stað forvaxta að víxlar þessir verði seldir á almennum markaði.“ Nú er það út af fyrir sig þannig að víxlar eru iðulega seldir á almennum markaði. En það gildir hér hið sama og um vaxtaákvörðunina að lítil hefð og lítil reynsla er til í þeim efnum hér á landi. Og ef hann ætlar að opna fyrir það að selja víxlana á markaðsverði er hann auðvitað að opna fyrir það að undir ákveðnum kringumstæðum mundi hann selja víxlana með afföllum. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort ekki sé rétt skilið hjá mér að þarna sé í raun og veru opnað fyrir að víxlarnir séu seldir með afföllum. Og ég vil þá spyrja hann að því í framhaldi af því: Mundi slík iðja fjmrh. hæstv. og Seðlabankans ekki stríða gegn lögum um bann við okri sem setja fjármálastarfsemi af þessum toga, þ.e. sölu víxla með afföllum, alveg ákveðnar skorður? Ef það nú er svo að hæstv. ríkisstj. ætli að afnema okurlögin sem væri náttúrlega eftir henni að gera væri auðvitað miklu hreinna að segja fullum fetum í þessu frv. að ríkisstj. ætlaði sér að afnema okurlögin. En ég fæ ekki betur séð en að sala víxla með afföllum eins og hér er hugsanlega verið að opna fyrir stríði að einhverju leyti gegn okurlögunum. Ég vil loks spyrja fjmrh. að því áður en málið fer til 2. umr. hér í deild hvað þegar er selt af bréfum samkv. þeim heimildum sem liggja fyrir á árinu 1983 á innlendum lánamarkaði. Það eru mjög lágar upphæðir sem þar er í raun og veru um að ræða. Þannig að ég tel að í raun og veru sé alveg borin von að það seljist nema eitthvert brot af þeim pappírum sem hér er verið að afla lagaheimildar fyrir. En það er svo sem ekkert á móti því að reyna það og ég fyrir mitt leyti vil lýsa mig reiðubúinn til að greiða fyrir málinu í gegnum þingið ef svo færi að þarna væri hægt að greiða fyrir fjárhagsvanda Byggingarsjóðs ríkisins. Það er auðvitað sjálfsagt að gera slíkt vegna þess að frv. er auðvitað fyrst og fremst til komið af þeim ástæðum. En ég held að óhjákvæmilegt sé vegna þess að hér er sumpart lagt mjög inn á nýjar brautir, að hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar og deildin sjálf afli sér ítarlegra upplýsinga um þetta mál, bæði frá Seðlabanka og fjmrn. og m.a. um það hvernig salan stendur á þeim spariskírteinum og bréfum sem þegar hefur verið aflað heimilda fyrir. Ég endurtek það, herra forseti, að ég er ekki endilega að fara fram á að fjmrh. hæstv. svari þessum spurningum öttum núna, það getur verið að eins gott sé að fá við þeim svör til að byrja með í hv. n. En ég taldi óhjákvæmilegt að halda þessum atriðum til haga strax í upphafi umr.



Herra forseti. Ég ætla að lýsa stuðningi við það minnihlutaálit sem er komið frá Ed. í þessu máli eða þá aðra sambærilega aðgerð sem tryggir þessa peninga hugsanlega á annan hátt. Ég held að það sé nauðsynlegt vegna þess að ástæða er til að hafa uppi efasemdir um að sala þessara skuldabréfa gangi vel. Það er þá eitthvað búið að segja manni rangt um ástand sparnaðar og efnahagsmála í þessu þjóðfélagi. Ég held að það sé mikið atriði að tryggja framgang húsnæðismála, þau verða að fá þann sess sem þeim hæfir. Þau eru forgangsverkefni, það á að líta á þau sem félagsmál af sama toga og menningar- eða menntamál, heilbrigðismál o.fl. Og því held ég að nauðsynlegt sé að tryggja þessa peninga. En mér sýnist að lagt sé til í þessu minnihlutaáliti að gera það á mjög skynsamlegan hátt með fjárveitingu frá Seðlabankanum vegna þess að við höfum verið að komast á síðustu vikum að ýmsu fróðlegu um Seðlabankann. Þar er hægt að útvega fé sem enga peninga kostar og þá held ég að það sé rétt að reyna það enn um sinn.



Herra forseti. Hæstv. núv. fjmrh. var sem kunnugt er á sinni tíð guðfaðir fyrrv. ríkisstj. sem frægt er orðið. Með því er við það átt að hæstv. ráðh. ritaði bréf þar sem hann lýsti því yfir að hann mundi firra þá ríkisstj. vantrausti en það var forsenda fyrir myndun þeirrar ríkisstj. Undir lokin sá hæstv. ráðh. að sér og snérist til andstöðu við þá ríkisstj. að fenginni reynslu. Sem kunnugt er fóru efnahagsmál á Ístandi endanlega úr böndunum í tíð þeirrar ríkisstj., verðbólga komst hér á suður-amerískt stig, ríkisfjármál voru að hruni komin, staða atvinnuvega var botnlaus. En einn svartasti bletturinn á ferli fyrrv. ríkisstj. var einmitt í húsnæðismálum. Þetta frv. sem hér liggur fyrir er tilraun til að efna að hluta til gefin loforð stjórnarliða við húsbyggjendur og húskaupendur um að tryggja þeim hærri lán, þ.e. lán sem næmu hærra hlutfalli af byggingarkostnaði en verið hefur áður. Menn hafa uppi efasemdir um að þessi aðgerð skili árangri, að það verði nægileg eftirspurn eftir þessum bréfum. En það er sérstaklega ástæða til að minna á eitt atriði í sambandi við húsnæðisfjármálin sem þetta snýst um. Ástæðan fyrir hruni hins félagslega kerfis í húsnæðismálum var fyrst og fremst sú að markaðir tekjustofnar til húsnæðismála sem áttu að tryggja sæmilega öruggan eigin fjárhag Byggingarsjóðs ríkisins voru af þeim teknir og notaðir til annarra almennra þarfa. Í staðinn var húsnæðislánakerfinu vísað á lánamarkaðinn og þá sérstaklega til þess að taka lán hjá lífeyrissjóðum. Nú er það svo að þau lán sem Byggingarsjóður ríkisins tók hjá lífeyrissjóðunum voru yfirleitt fengin með hærri vöxtum, 3.5% vöxtum og til 15 ára, en þetta sama fé síðan lánað út með lægri vöxtum 21/4% og til lengri tíma. Þetta þýddi að eiginfjárstaða Byggingarsjóðs ríkisins rýrnaði stöðugt og sjóðurinn var undir lokin rekinn á yfirdrætti hjá Seðlabanka. Afleiðingin varð síðan sú að ekki var unnt að halda uppi eðlilegu lánshlutfalli sem var undir lok ráðherraferils hæstv. fyrrv. húsnæðismálaráðherra sem hér talaði áðan komið niður í 12% af byggingarkostnaði staðalíbúðar. Við þau skilyrði mátti segja að heilli kynslóð ungs fólks hefði verið úthýst af húsnæðismarkaðinum. Það má kannske bæta því við að við þessi skilyrði styttist óðfluga í það að öll framlög ríkissjóðs til húsnæðislánakerfisins, Byggingarsjóðs ríkisins færu í það eitt að standa undir vaxtamun tekinna og veittra lána. Það er þessi aðferð við fjármögnun félagslegs kerfis í húsnæðismálum sem hrundi og sem getur ekki gengið lengur. Nú er það út af fyrir sig mjög skiljanlegt að ríkisstj. sem tekur við svona ástandi og hefur sett sér það mark að taka ekki frekari erlend lán láti á það reyna að afla lánsfjár á innlendum markaði. Það markmið er út af fyrir sig lofsvert. En það er ein spurning sem mig langar til að beina til hæstv. ráðh. sem vakið var máls á í umr. í Ed. en var þá ekki svarað. Hún er þessi: Er það ætlun ríkisstj. að Byggingarsjóði ríkisins verði ætlað að standa undir þeim vaxtamun sem væntanlega verður á þessum lánum nú teknum samkv. þessum heimildum á innlendum markaði? Er ætlun ríkisstj. að Byggingarsjóður ríkisins eigi að standa undir þeim vaxtamun, þannig að enn rýrni eiginfjárstaða Byggingarsjóðs, eða er það ætlun ríkisstj. að það komi í hlut ríkissjóðs sjálfs? Hv. þm. Magnús H. Magnússon lét þess getið í umr. í Ed. að þessi bréf séu verðtryggð með einum eða öðrum hætti og beri vexti alls 4.16%. Ef húsbyggjendum eða Byggingarsjóði ríkisins er ætlað að standa undir þeim vaxtamun sem þá mun af þessu leiða miðað við á hvaða vöxtum þetta fé er síðan endurlánað, þá mun þetta verða til að rýra enn stöðu Byggingarsjóðsins sjálfs. Þess vegna vil ég fá þeirri spurningu svarað hvort það er ætlun fjmrh. að það verði ríkissjóður sem standi undir þessum vaxtamun eða Byggingarsjóður ríkisins.



Herra forseti. Ég vil reyna að svara með nokkrum orðum virðulegum 3. þm. Reykv. Fyrst var spurt um hvort öruggt væri að þau bréf sem nú er verið að gefa út og sala hefur reyndar hafist á renni örugglega til húsbyggjenda eða húsnæðismála. Ég vil geta þess að bréfin eru sérstaklega merkt í þann málaflokk. Í öðru lagi var spurt um viðbótarlánin, hvort staðið yrði við fyrirheit þau sem húsbyggjendum eða lánþiggjendum hafa verið gefin. Það verður staðið við þau fyrirheit og það er rétt hjá hv. 3. þm. Reykv. að það verður gert með aukafjárveitingu meðan beðið er eftir að peningar komi inn fyrir þau bréf eða víxla sem gefnir hafa verið út. Þannig að hugsanlega gæti farið svo að eitthvað af þessu félli á ríkissjóð ef bréfin seljast ekki. Það er ekki neinn hókus pókus í því. Ríkissjóður verður að leggja út fyrir þeim loforðum sem húsbyggjendur eða lánþiggjendur hafa fengið frá ríkisstj. Ríkisstj. mun að sjálfsögðu standa við sín loforð, en við verðum að vona að eitthvað og helst allt komi til baka í gegnum söluna á skuldabréfunum eða víxlunum. Þetta er um viðbótarlánin. Að sjálfsögðu var haft fullt samráð við Seðlabanka Ístands í vaxtaákvörðun og ríkisstj. þó að svo sé til orða tekið í frv. að fjmrh. ákveði þar um. Ég skil ekki hvers vegna virðulegur 3. þm. Reykv. gerir aths. við aðrar leiðir en þær hefðbundnu. Menn geta haft trú eða vantrú á ýmsum leiðum í fjárfestingu. Vísitölutryggð bréf eru til sölu eins og áður. Því til viðbótar eru ríkisvíxlarnir og gengistryggð bréf. Fólk hefur þá valfrelsi, það eru þá þrjár leiðir í staðinn fyrir eina og það er svo misjafnt hvað hver einstaklingur vill trúa á þegar um er að ræða varðveislu þess sparifjár sem hann á, og vill geyma, annaðhvort í sparisjóðum eða bönkum eða í slíkum bréfum sem hér eru í boði. Ég skal ekki segja, ég er ekki nógu vel upplýstur um það hvort gengisbundinn sparnaður eða vísitölusparnaður hefði reynst sparifjáreigendum betri eða hagstæðari á undanförnum 10 árum. Það hygg ég ekki, en ég efast um að vísitölubundinn sparnaður sé miklu betri því að gengislækkanir og gengissveiflur hafa verið örar og miklar með annaðhvort gengisfellingum eða gengissigi gegnum árin. En þetta er hlutur sem ég get ekki svarað. Í sambandi við væntanlega sölu ríkissjóðsvíxla og brask eins og orðað var, hvort það gæti ekki hugsanlega fallið undir okurlög, þá er svo nú ekki. Það stendur hér í aths. við frv. þar sem talað er um ríkissjóðsvíxlana og hljóðar svo, með leyfi forseta: „3. Ríkisvíxlar til þriggja eða 12 mánaða sem héldu óbreyttu nafnverði allan lánstímann, en bæði forvextir sem urðu ívið hærri en almennir forvextir af víxlum eða yrðu boðnir til sölu og seldir þannig að forvextir réðust af markaðslögmálum,“ - þannig að hér er aðeins um forvextina að ræða en ekki afföll af bréfunum sjálfum, sem er ekkert óeðlilegt í frjálsum viðskiptum. Það er líka spurt um hvað selst hefði af ríkisskuldabréfum og það er líka í aths. á bls. 2. Þar segir, með leyfi forseta: „Í fjárlögum fyrir árið 1983, 6. gr. lið 2.1, er fjmrh. heimilað að gefa út til sölu innanlands spariskírteini og/ eða ríkisskuldabréf að upphæð allt að 200 millj. kr. Þá er til viðbótar heimild í lánsfjárlögum fyrir árið 1983 til lántöku á innlendum lánsfjármarkaði að upphæð 188 millj. kr. og skiptast þannig að 85 millj. kr. var fyrirhuguð lántaka til lífeyrissjóða, en 103 millj. kr. var fyrirhuguð sala verðtryggðra bréfa til lánastofnana. Þegar er búið að selja spariskírteini að nafnvirði 64 millj. Markaður fyrir spariskírteini ríkissjóðs hefur verið fremur erfiður. Kaup lánastofnana á verðtryggðum bréfum ríkissjóðs hafa heldur ekki skilað sér sem vonast var til. Það sem af er árinu hafa aðeins selst slík verðbréf að andvirði 17 millj. kr. Samkv. framansögðu eru því ónýttar eldri heimildir til öflunar ríflega 200 millj. kr. innlends lánsfjár.“ - Og svarar það síðustu spurningunni. Ég held að ég hafi þá svarað virðulegum 3. þm. Reykv., en er reiðubúinn til að gefa honum frekari upplýsingar ef óskað er eftir, munnlegar eða skriflegar, en vonast til að við meðferð í nefnd, fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, upplýsist það sem menn telja sig þurfa að vita áður en þeir vonandi veita þessu frv. brautargengi. Það kom mér nú ekkert á óvart að hv. 4. landsk. þm. lýsti yfir stuðningi við minnihlutaálit n. Ég átti ekki von á öðru og það er svona yfirleitt orðin hefðbundin afstaða hans til mála. Virðulegur 5. þm. Reykv., Jón Baldvin, undirstrikar enn einu sinni að ég hafi verið guðfaðir fyrrv. ríkisstj. Minni spor hafa nú margir skilið eftir sig í stjórnmálasögu landsins þó þeir hafi setið lengur á þingi en ég svo ég held að ég fagni því að slíkur minnisvarði skuli reistur af Alþfl.-mönnum um mig. Ekki voru þeir svo hrifnir af stjórninni, en þeir vilja þó halda nafni hennar lifandi og tengdu mér persónulega og ég fagna því. Ég skammast mín nú ekki mikið fyrir það.

Og ánægður með aðkomuna að málefnum ríkissjóðs í húsnæðismálum?

Nei, ég var alls ekki ánægður með aðkomuna, mjög langt í frá. Og það hefur ekki farið fram hjá nokkrum manni. Og þó veit ég ekki, það getur verið að það hafi farið fram hjá einum. En hv. 5. þm. Reykv. spurði: Er það ætlun ríkisstj. að Byggingarsjóður standi undir vaxtamun? Ég get ekki svarað þessu. Það er ekki að mínu mati búið að ákveða vextina á þessum lánum út úr Byggingarsjóði. Ég bara veit það ekki. Hitt er annað mál að mér þætti ekkert ótrúlegt að Byggingarsjóður yrði að taka þá vexti sem það kostar að fá peningana að láni, annað væri bara hreint óeðlilegt. Það gefur enginn peninga nema viðskiptabankarnir Seðlabankanum í vaxtamun, neikvæðan vaxtamun. Ég held að ég hafi ekki meira um þetta mál að segja. Ég hef svarað nokkurn veginn þeim spurningum, sem til mín var beint. Ég þakka sérstaklega hv. 3. þm. Reykv. fyrir tillitssemina. Hann veit að ég er illa fyrirkallaður í dag og á von á að hann tali meira í þessum málum þegar þau koma til 2. umr.



Herra forseti. Það sem af er yfirstandandi þingi hafa átt sér stað miklar umr. um bankamál, starfsemi bankanna og ýmislegt sem að því lýtur. Það er í sjálfu sér ekki óeðlilegt, ekki síst á þeim tíma sem við nú upplifum þegar ríkisstj., hæstv. stjórnendur þessa lands, benda almenningi á að herða sultarólina í ljósi þeirrar uggvænlegu þróunar sem átt hefur sér stað í efnahagsmálum, efnahagsstjórn og efnahagslífi og í ljósi þeirra nýju upplýsinga sem fram hafa komið varðandi minnkandi þorskstofn og að sjálfsögðu erfiðari lífskjör í ljósi þess. Hér hefur m.a. verið flutt á Alþingi þáltill. um frestun eða stöðvun á byggingarframkvæmdum við Seðlabankahúsið. Hér hafa verið uppi margs konar fyrirspurnir um starfsháttu og starfsemi bankastofnana í landinu. Ekki alls fyrir löngu var upplýst hér af hæstv. viðskrh. að á síðasta ári, í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstj. hafi verið gefið leyfi til opnunar 11 nýrra bankaútibúa á landinu sem hafa í för með sér kostnað sem er rösklega helmingur þess fjármagns alls sem á að leggja samkv. fjárlagafrv. til allra hafnarframkvæmda í landinu á árinu 1984. Ég er á engan hátt hissa þó að mönnum hrjósi hugur við slíkri útþenslu bankakerfisins, ekki síst í ljósi þeirra staðreynda efnahagslífsins sem við nú stöndum frammi fyrir. Ég hygg að hvað sem hv. alþm. segja upphátt séu menn almennt um það sammála, ekki síst hæstv. núv. fjmrh., að það þarf að koma tökum á bankakerfið í landinu. Vissulega þarf að beita þar miklu meira aðhaldi og meiri festu þannig að sá þáttur einn tröllríði ekki öllu efnahagslífinu í landinu eins og allt bendir til að hann geri ef fram heldur sem horfir. Það er í ljósi þessarar þróunar og þeirrar stöðu sem þjóðmálin eru í, og þá ekki hvað síst efnahagsmálin, að ég ásamt hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og Jóni Baldvin Hannibalssyni hef leyft mér að flytja frv. til l. sem er á þskj. 122, um frestun byggingarframkvæmda Seðlabanka Íslands og bann við fjölgun bankaútibúa ríkisbankanna. Í ljósi þessarar fyrirsagnar er rétt að rifja upp að hæstv. viðskrh. hefur ekki einu sinni, heldur oftar talið að engin löggjöf í landinu væri þannig að hann eða stjórnvöld almennt hefðu lagalegt vald til að fresta eða stöðva byggingu Seðlabankahússins eða takmarka með einum eða öðrum hætti þá útþenslu bankakerfisins sem gerð hefur verið að umræðuefni. Það á ekki síður vel við að ræða þetta frv. hér í áframhaldi af því máli sem var á undan þessu á dagskrá, þ.e. um innienda lánsfjáröflun til handa húsnæðiskerfinu í landinu. Það þarf ekki að rifja upp að það kerfi er meira og minna hrunið, hrunið vegna þess að fyrrv. hæstv. ríkisstj. tók ekki á því máli sem skyldi. Í raun og veru liggur ljóst fyrir að verði þar ekki alvarlega tekið til hendi er það kerfi tómt peningalega séð og þess ekki að vænta að íbúðaeigendur sem hvað erfiðast eiga nú uppdráttar fái þar hjálparhönd rétta á næstunni ef fram heldur sem horfir. Það fer afskaplega lítið fyrir því frv. sem nú er til umr. Það er stutt, aðeins tvær greinar, en gæti þó, ef samþykkt yrði og að lögum gert, haft að minni hyggju æði mikil áhrif til a.m.k. að stöðva þá þróun sem átt hefur sér stað og á sér enn stað í útþenslu bankakerfisins, a.m.k. meðan Alþingi áttar sig á hvernig æskilegast er að skipa þessum málum þannig að Alþingi og stjórnvöld geti þar haft hönd í bagga og einhver ítök í. Ég hygg að flestir hv. alþm. séu mér sammála um að sú þróun sem átt hefur sér stað í þessum málum er óeðlileg og óæskileg, ekki síst miðað við ríkjandi aðstæður. Það er vissulega tími til kominn að festa hönd á því mikla fjármagni sem allt bendir til að sé til staðar í landinu innan bankakerfisins og beina því fjármagni á aðrar arðvænlegri og betri brautir til hagsældar fyrir þjóðarbúið sem heild og einstaklingana þá um leið í stað þess að þenja út allt bankakerfið í landinu eins og nú standa sakir. Það væri vissulega ástæða til að beina því mikla fjármagni sem mönnum sýnist ekki óeðlilega vera til staðar í bankakerfinu í uppbyggingu til húsnæðismála til að létta byrðar þeirra sem núna eru að sligast undan fargi þeirrar kjaraskerðingar og kreppu að því er varðar fyrirgreiðstu í húsnæðislánakerfinu, beina þessu fjármagni inn á þær brautir fremur en að verja því til útþenslu í bankakerfinu víðs vegar um landið, ekki bara hér á þessu svæði þó að vissulega beri hvað mest á því. Eins og ég sagði áðan er þetta frv. einungis tvær greinar. 1. gr. hljóðar svo: „Framkvæmdir við hús Seðlabanka Íslands við Ingólfsstræti í Reykjavík skulu stöðvaðar frá og með gildistöku laga þessara. Sama gildir um aðrar byggingarframkvæmdir á vegum ríkisbanka og stofnun útibúa á þeirra vegum.“ Hér er ljóst að ef þessi mgr. 1. gr. yrði samþykkt er hæstv. viðskrh. búinn að fá það vald sem hann hefur óbeint óskað eftir, en ekki talið sig hafa til að stöðva eða a.m.k. fresta um sinn meðan menn eru að ná áttum þeirri gífurlegu útþenslu sem bankakerfið hefur staðið að og virðist ætla að halda áfram því að það liggja fyrir a.m.k. 32 umsóknir um ný útibú víðs vegar um landið á vegum bankanna. Þessi 11 sem leyfi hefur verið veitt fyrir kosta á bilinu 50–60 millj. þannig að hér er um gífurlegar fjárupphæðir að ræða ef hæstv. ráðh. eða ráðherrum dytti nú í hug að verða við óskum þessara 32 og reisa eða bæta við öllum þeim útibúum til viðbótar því sem fyrir er í landinu. Það er auðvitað ótækt í alla staði að slíkt sé látið afskipta- og átölulaust þegar meiri hl. Alþingis og ríkisstj. beitir í fjárlagafrv. miskunnarlaust hnífnum til niðurskurðar á mörgum brýnum þjóðfélagslega nauðsynlegum framkvæmdum víðs vegar um landið, en ætla sér að halda áfram að láta bankakerfið í landinu þenjast út með þessum hætti. Áfram með 1. gr.: „Ríkisstjórnin getur þó heimilað framangreindum aðilum að halda áfram framkvæmdum samkvæmt þegar gerðum verksamningum, sé ótvírætt að riftun eða breyting verksamninga vegna laga þessara leiði til verulegra bótagreiðslna til verktaka.“ Hér er auðvitað gert ráð fyrir að búið sé að semja um einhverjar framkvæmdir í framhaldi af því sem þegar hefur verið gert. Að sjálfsögðu er gert ráð fyrir að stjórnvöld hafi til þess heimild sé það ótvírætt að stöðvun framkvæmdanna þýddi verulegar skaðabótagreiðslur til verktaka. Hér er því á engan hátt farið harkalega í málið. Eins og að sjálfsögðu er ljóst af nöfnum þeirra hv. þm. sem þetta mál flytja eru þeir hógværir, raunsæir og vilja taka tillit til staðreynda. Og það er einmitt þetta sem þarna fram kemur. Það er á engan hátt verið að stofna til neinna óeðlilegra útgjalda vegna stöðvunar þeirra verkframkvæmda sem þegar er búið að semja um og þannig gæti orðið til að gera viðkomandi aðila bótaskylda gagnvart verktaka. En auðvitað verður það að vera á valdi hæstv. ríkisstj. hvernig hún metur slíkt og fyrir því er ráð gert. Ákvæði laga þessara gilda þar til annað verður ákveðið á Alþingi. Og 2. greinin: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Það fer afskaplega lítið fyrir þessu frv. En ég hygg að ef eftir því yrði farið til að stöðva þetta, þó ekki væri nema um sinn meðan menn eygðu frekar ljós í því skammdegi efnahagskreppu sem nú ríður yfir, meðan menn reyndu að koma tökum á þetta kerfi í landinu, væri það búið að þjóna allverulega tilgangi sínum. Ég tala nú ekki um ef menn vildu fallast á þá meginforsendu sem er að baki þessa frv. að veita því fjármagni sem þarna er um að ræða og kann að verða til ráðstöfunar á vegum bankakerfisins til annarrar og nauðsynlegri uppbyggingar en að festa það í steinsteypu Seðlabankahússins eða annarra bygginga á vegum bankanna í landinu. Meira að segja mundi ég vilja ganga svo langt að taka ýmislegt af þeim kannske hálfköruðu eða nánast fullgerðu útibúum, t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu, til annarra nytsamlegri hluta en að reka þar bankastarfsemi. Það eru nánast óþrjótandi verkefni og dæmi sem hægt væri að benda á sem væru hagstæðari þjóðfélagslega séð og væri nær að nýta þetta húsnæði til en til að útþenja bankakerfið frá því sem það nú þegar er. Ýmsir tala um að ekki sé ýkja mikið fjármagn sem hér er á ferðinni. Samkvæmt beiðni frá fjvn. á haustinu 1982 þá var óskað eftir af hálfu Seðlabankans að fengnar yrðu upplýsingar um hugsanlegan fyrirhugaðan kostnað við þessa byggingu. Í ljós kom samkvæmt bréfi sem sjálfur seðlabankastjórinn undirritar eftir eftirgangsmuni 21. sept. 1982 að þar er gert ráð fyrir að heildarkostnaður á verðlagi þess árs mundi nema um 114,3 millj. kr. að því er varðar bygginguna sjálfa. Sé þetta framreiknað til núgildandi verðlags er hér um að ræða a.m.k. 230 millj. kr. sem þessi bygging kostar að óbreyttum aðstæðum. Það kom hér fram í umr. um daginn að um 67 millj., ef ég man rétt, sé búið að verja til byggingarframkvæmda við Seðlabankahúsið. Og um 18 eða 19 millj. ca. er gert ráð fyrir að verja á næsta ári, þ.e. sem búið er að binda í samningum. Þannig að hér er kannske um 80–90 millj. kr. að ræða sem búið er að byggja fyrir eða vinna fyrir og búið að taka bindandi ákvörðun um að unnið verði fyrir á næsta ári. Eftir eru þá a.m.k. 140–150 millj. sem enn á eftir að láta í þessa framkvæmd a.m.k., vægt í sakir farið. 140–150 millj. sem þarna er um að ræða og Seðlabankinn virðist eiga til og ég hygg því að nær væri að setja þessa fjármuni í aðrar og arðbærari, nauðsynlegri byggingarframkvæmdir á meðal landsmanna en þetta, a.m.k. meðan svo illa árar sem nú er. Því þetta eru ekki svo litlir fjármunir, 140–150 millj. sem væru betur komnir í ýmsum t.d. nauðsynlegum framkvæmdum heilbrigðisþjónustu, hafnarframkvæmdum, skólabyggingum, samgöngumálum almennt talað og svo mætti lengi telja víðs vegar úti á landsbyggðinni, í stað þess að setja þessa fjármuni til viðbótar í steinkassa hér í Reykjavík sem sjálfsagt kann að eiga rétt á sér við eðlilegar kringumstæður í þjóðfélaginu, en á engan hátt á rétt á sér að njóta forgangs í því ástandi sem við nú búum við. Ég vek einnig athygli á því í sambandi við þetta mál og efnahagsstöðuna almennt að væntanlega hefur ekki farið fram hjá neinum hv. þm. hversu gífurleg kjaraskerðing hefur átt sér stað. Launafólk hefur fært fórnir, meira að segja það verst setta hefur fært gífurlegar fórnir í launaskerðingu og áfram er gert ráð fyrir því af hálfu hæstv. ríkisstj. að kjaraskerðing verði viðloðandi a.m.k. á næsta ári. Það er því ekki til of mikils mælst eftir að launafólk í landinu hefur tekið á sig gífurlegar byrðar vegna versnandi þjóðarafkomu en að þeir stjórnendur sem lagt hafa þessar byrðar á launafólk sjái svo um að aðrir þjóðfélagsþegnar, aðrir aðilar í landinu hagi málum sínum á þann veg að það sé a.m.k. reynt eftir því sem hægt er að létta þær byrðar sem um er að ræða, þeim sé dreift réttlátlega og það sé enginn og allra síst sá aðili í landinu sem hvað mest fjármagnið hefur handa í milli látinn sleppa. Það á að taka þau ráð af bankakerfinu í landinu að ráðskast á þann hátt sem það hefur gert og gerir enn með þá fjármuni sem hér er um að ræða. Auðvitað eru þetta fjármunir allrar þjóðarinnar og fengnir frá henni og því á að taka í taumana hjá þessum aðilum þegar svo illa árar sem nú. Það er engin hemja að seðlabankastjóri, bankastjóri eða hver sem er í kerfinu hjá bönkum geti ráðskast með svo hundruðum eða jafnvel þúsundum milljóna skiptir án þess að ríkjandi stjórnvöld í landinu geti gripið þar í taumana. Það nær auðvitað engri átt. Hafi neyðarrétturinn átt rétt á sér gagnvart launafólki vegna slæmrar stöðu efnahagsmála þá á neyðarrétturinn gagnvart bankavaldinu í landinu ekki síður rétt á sér undir þessum kringumstæðum. Og með þessu frv. er verið í raun og veru að verða við óskum hæstv. viðskrh. um að hann fái lagalega heimild til að grípa inn í, stöðva framkvæmdir við Seðlabankann, stöðva alla frekari útþenslu bankakerfisins með uppbyggingu útibúa hvar sem er meðan menn ná áttum í að koma á eðlilegri skipan og eðlilegri löggjöf þar sem stjórnvöld geta, að því er þennan þátt efnahagsmála varðar, gripið inn í til að beina fjármagni og sjónum manna oft á tíðum á réttari brautir en a.m.k: mér og okkur sem að þessu frv. stöndum sýnist að gert hafi verið í þessum efnum á undangengnum árum. Ég er sannfærður um að ef hv. þm. hér á Alþingi fylgdu sannfæringunni eins og menn hafa undirskrifað með eiðstaf mundu svo til flestir a.m.k. mikill meiri hluti hér á Alþingi vera samþykkir því undir þessum kringumstæðum að grípa inn í með þessum hætti. Hitt er svo alltaf spurningin hvað flokksfjötrarnir halda, hversu margir af hv. þm., sem skrifað hafa undir eiðstaf um að fylgja sannfæringu, láta handjárn flokksþrælanna halda hér um, þó að menn sjái yfirgnæfandi að hér beri brýna nauðsyn til að grípa inn í. Ég get ekki stillt mig um að víkja aðeins að því sem hæstv. viðskrh. sagði hér í ræðu um daginn þegar verið var að ræða einmitt bankamál og kostnaðinn af þeim. Þegar hæstv. ráðh. vildi ekki tjá sig um það hvort hann væri hlynntur því frv. sem hér er nú til umr. og vildi stuðla að því að það næði fram að ganga, en svaraði eitthvað á þá leið efnislega að þessum málaþætti væri best borgið í þeim höndum sem hann er nú, þ.e. hans sjálfs. Ég er nú þeirrar skoðunar að málum sé best borgið í höndum einstaklings sem hefur skoðun á málinu, þorir að setja hana fram og segja hana og þorir að framkvæma hana þegar hann hefur aðstöðuna og valdið til þess. Með þessu frv. er valdið lagt upp í hendur hæstv. viðskrh. til að grípa inn í og stöðva alla þessa vitleysu sem átt hefur sér stað og heldur áfram að eiga sér stað í útþenslu bankakerfisins verði ekki að gert. Auðvitað má segja að það á ekki að vera sérstakt verkefni okkar stjórnarandstæðinga eða Alþfl.-manna að leggja hæstv. ríkisstj. gögnin í hendurnar. En þrátt fyrir það leggjum við hæstv. viðskrh. hér málið upp í hendur, bjóðumst til að hafa frumkvæði í því að styðja hann til að ná þessum hugsjónum sínum, að ég vona, í framgang af því hann er ábyggilega um það sannfærður eins og fleiri hv. þm. hér inni að óbreytt ástand getur ekki haldið áfram við ríkjandi aðstæður í efnahagsmálum. Og hvað sem bankaráðsmenn úr hinni eða þessari áttinni segja um að hér hafi verið rétt gert á undanförnu ári með opnun 11 útibúa er a.m.k. almenningur í landinu þeirrar skoðunar að hér beri að grípa inn í og beina þeim fjármunum sem þarna eru til í aðrar og farsætti áttir, til annarra nauðsynlegri og jákvæðari þjóðhagslegri framkvæmda en byggingu Seðlabankahúss og fjölgun útibúa vítt og breitt um landið. Ég vænti þess því að hv. Alþingi, bæði hv. þm. í þessari deild og hv. Ed. geti verið okkur flm. þessa frv. um það sammála að hér er virkilega réttlætis- og þjóðþrifamál á ferðinni sem ætti að eiga greiða göngu í gegnum þingið og ætti ekki að þurfa að taka langan tíma í ljósi þess sem gerst hefur, í ljósi allra þeirra upplýsinga sem fengist hafa í umr. um bankamál hér á Alþingi, ekki síst það sem af er yfirstandandi þingi. Málið liggur svo ljóst fyrir að allir ættu að geta svo að segja á stundinni tekið afstöðu til mátsins. Þannig að allur dráttur, ég tala nú ekki um ef salta á málið í nefnd, er vísvitandi gerður vegna þess að þeir sem að því standa vita að fái málið eðlilega meðferð í gegnum þingið og komi þá úr nefnd þá óttast þeir sem ráða ferðinni í að salta það, ef það verður gert sem ég vona að ekki verði, að málið sé svo vinsælt að þeir treysti ekki á að láta málið fara til atkvgr. Ég vona svo sannarlega að menn séu það víðsýnir og raunsæir að þeir sjái að hér er á ferðinni mál sem vissulega á að taka föstum tökum. Það á að stöðva þetta a.m.k. meðan menn eru að endurskipuleggja löggjöf um bankastarfsemi í landinu sem allir eru sammála um að verður að gerast. Ég, herra forseti, læt það í þitt vald til hvaða n. sem þú vilt vísa þessu máli. Það gæti að mínu viti farið hér áfram án þess að fara til n. svo augljóst er það. Á engan hátt þyrfti það skoðunar eftir allt það sem á undan hefur farið, en ég læt hæstv. forseta það í hendur að ákvarða til hvaða n. það fer, geri ekki till. um neina n., en fari það svo þá legg ég að sjálfsögðu til að það fari til 2. umr.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til þess að fara örfáum orðum um frv. það sem hér er til umr. og það sem komið hefur fram í ræðu hv. frsm., hv. 3. þm. Vestf., enda þótt nokkuð hafi nú verið rætt um bankamál, Seðlabankabyggingu, útibú, á Alþingi á undanförnum vikum. Það frv. sem hér er flutt er að mínum dómi skýrt. Því er ætlað að taka af allan vafa um hvernig þessum málum skuli háttað, þar til annað verður ákveðið og að því leyti - samanborið við þá þáltill. sem hér var til umr. um daginn, tekur það skýrt fram hvernig með þetta skuli farið. Fyrri málsl. 1. gr. er skýr og í 2. mgr. er gert ráð fyrir að af því sem fyrri mgr. segir og framkvæmd hennar þá verði þó ekki gerðar neinar þær ráðstafanir að til bótagreiðslna þurfi að koma. Það er svo aftur allt annað mál hvort þm. eru sammála þeirri aðferð sem þessir hv. flm. leggja til eða hvort þeir telja að málið sé með þeim hætti á öðrum vettvangi að ástæða sé til slíkrar lagasetningar, svo og hitt hvort slík lagasetning, slík bönn sem hér er um að ræða séu til nokkurs í þessum efnum. Því að hér er verið að ræða um fjárfestingarákvarðanir sem gerðar háfa verið í sambandi við framkvæmdir á árinu 1984. Það eru settar fram tölur í þeim efnum og hins vegar rætt um efnahagsvanda og hvað hægt væri nú að gera ef þær milljónir sem nefndar hafa verið væru til ráðstöfunar um leið og það er tekið fram að þær séu í raun og veru ekki til ráðstöfunar og það viðurkennt. Ég held að við deilum ekkert um það að óhófleg fjárfesting, hvar svo sem hún er, er okkur þm. ekki að skapi og við viljum því stemma stigu við henni. Hitt liggur ljóst fyrir eins og þetta frv. gerir ráð fyrir að aftur verður ekki snúið með ákvarðanatökur sem átt hafa sér stað kannske snemma á þessu ári og einmitt gert ráð fyrir að ekkert slíkt gerist ef um verði að ræða bótagreiðslur af hálfu hins opinbera. Þessar umr. sem fram hafa farið hafa dregið fram í dagsljósið fjármuni bæði í sambandi við byggingarmál hjá Seðlabankanum, sem hér er vikið að, svo og byggingarkostnaði við útibú sem leyfð hafa verið og rekstrarkostnað. Ég held að hér sé verið að flíka tölum sem ekki eru raunhæfar til lausnar á því vandamáli sem við höfum við að glíma, enda þótt ég sé þeirrar skoðunar að það þurfi að gæta hófs í þessum efnum og ég hef beitt mér fyrir því að slíkt verður gert. Hv. frsm. sagði að þeir Alþfl.-menn sem flytja þetta frv. gerðu þetta eiginlega til að létta mér leiðina í þessum málum og þetta væri gert sérstaklega fyrir viðskrh. Jafnvel látið liggja að því að hann hefði óskað eftir að frv. eins og þetta væri flutt, en gjarnan dregið til baka í síðari setningu sem látið var í ljós ótvírætt þó í fyrri setningu. Ég gat þess þegar ég ræddi um þá þáltill. sem liggur fyrir Sþ. um byggingarmál Seðlabankans að ef Alþingi ætlaði sér að hafa afskipti af málinu yrði það ekki gert með þeirri till., það yrði ekki gert öðruvísi en með lagasetningu. Það er hárrétt og ég vil svo gefa flm. þá einkunn með því frv. sem hér er flutt að það er út af fyrir sig að mínum dómi rétt ef menn eru inni á þeirri stefnu sem í því felst. Ég er hins vegar ekki maður banna, ég vil gera þessa hluti og leysa þá með þeim hætti sem eðlilegast er að gera og það sé leitað samstarfs við þá aðila sem hér eiga hlut að máli og það hefur verið gert af hálfu viðskrn. Viðskrn. hefur ritað öllum bönkunum, ekki bara ríkisbönkunum heldur einnig einkabönkunum, iðnrn. og landbrn. bréf og óskað eftir því, eins og segir í þessum bréfum, að bankarnir dragi svo sem unnt er úr fyrirhuguðum fjárfestingum á næsta ári m.a. með því að gera enga nýja verksamninga við framkvæmdaaðila. Jafnframt hefur ráðuneytið mælst til þess að fá upplýsingar um þær fjárfestingar sem viðkomandi banki hefur ákveðið að ráðast í á næsta ári. Mér finnst eðlilegt að sú nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar, sem að mínum dómi á að vera hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar, hún fái þessi bréf send frá ráðuneytinu. Hún fái allar þær upplýsingar sem bréfin gera ráð fyrir til þess að geta glöggvað sig á því, hver staða þessara mála er. Vissulega erum við sammála um það, ég og hv. flm. þessa máts, að við viljum létta byrðarnar og dreifa þeim réttlátlega niður. Við reynum að gera það eftir bestu getu, hvor á sínum stað. En að láta í það skína að það sem hér er til umr. geri það með einum eða öðrum hætti held ég að sé nú meira til að setja þetta mál út til einhvers konar auglýsingar en hitt, að að baki þess sé í raun og veru hugsað, að hér geti orðið um eitthvað slíkt að ræða varðandi þessi atriði. Ég gat um þau bréf sem rituð hafa verið til bankanna og sjálfsagt er að sú nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar fái. Skoðun mín er sú að svör við þessum bréfum verði með þeim hætti að því sem í fyrri málsgr. þessa frv. er um fjallað verði fullnægt með þessum svörum og þess vegna það sem hér er um að ræða, samþykkt á fyrri málsgr., með öllu óþarft, enda á ég von á að áður en langt um liður verði til meðferðar hér á Alþingi frumvörp í sambandi við Seðlabankann, viðskiptabanka og sparisjóði og þar fái menn tækifæri til að koma að sínum athugasemdum og lögfesta þá hluti eða leggja til lögfestingu á þeim hlutum sem þeir telja rétt. Það var vikið að því hér áðan hvernig þessum málum væri nú komið í sambandi við útibúin og vikið að því að 32 umsóknir um útibú liggi óafgreiddar í viðskrn. eða hjá Seðlabankanum því þangað eru þær sendar og leitað umsagnar hans. Þessi tala, 32 útibú, þar er náttúrlega verið að fara með tölu með mjög röngum hætti því að það skömmtunarfyrirkomulag sem er í dag á þessum málum kallar á þær starfsaðferðir sem hafðar hafa verið af þessum aðilum, þ.e. að leggja inn umsóknir, ekki eina, ekki tvær, ekki þrjár heldur kannske miklu fleiri til að öruggt sé að þegar næsta skömmtun á sér stað verði þeir ekki útundan. Þess vegna er sjálfsagt talan 32 eða hver önnur jafnhá til komin og hefur í allri umr. verið misnotuð gegn bönkum og sparisjóðum, en ástæðan er, eins og ég sagði áðan, það skömmtunarfyrirkomulag sem hefur gilt um nokkuð langan tíma. Hv. frsm. talaði um hógværð, raunsæi og vilja til að taka tillit til staðreynda af hálfu þeirra flm. og um það efast ég ekki. Hans hógværð þekkja allir, hans raunsæi og hans vilja til að taka tillit til annarra og við skulum vona að þannig reynist það nú þegar fram í sækir. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Ég vildi að það kæmi hér fram við þessa umr. að bönkum og sparisjóðum, ekki aðeins ríkisbönkunum, hefur verið ritað á þá leið sem ég las hér upp áðan og ég vonast til að þeir muni innan mjög skamms tíma svara þeim þannig að sú nefnd sem fjallar um þetta frv. muni fá þær upplýsingar. Mín skoðun er sú að boð og bönn eins og hér er gert ráð fyrir séu ekki lausnin á vandanum, heldur samstarf á milli aðila, stjórnvalda og þeirra stofnana sem hér er um fjallað. Nefndin mun komast að raun um að það samstarf er fyrir hendi og ef um óhóflegar fjárfestingar eða of stórhuga hugmyndir er að ræða að dómi þeirra sem hér hafa lagt fram frv. muni þeir sjá að þessir aðilar eru reiðubúnir til samstarfs í þeim efnum. En til fjh.- og viðskn. finnst mér, herra forseti, eðlilegast að þetta frv. gangi.



Herra forseti. Ég get í rauninni tekið undir margt af því sem hér er sagt um framferði banka og peningastofnana. Þessar hallabyggingar eru dónaskapur, má segja, við fólk sem alltaf er verið að minna á sultarólarnar og að herða skuli beltin. Ég get trútt um talað sjálfur. Ég er svo heppinn að háfa silfurbólu á beltinu mínu þar sem ég byrjaði í vor og ég er búinn að bæta við fjórum götum. Ég veit að það er ekki á þann veginn sem Steingrímur hæstv. forsrh. bað um. En þessar byggingar sýna okkur á skondinn hátt inn í einn álfahólinn í stjórnkerfi efnahagsmála. Það er ekkert nýtt að upp komi umræða um eyðslusemi bankanna. Slíkar umræður hafa komið upp með nokkuð reglubundnum hætti í mörg ár. Ég man eftir því þegar hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson stillti bankastjórum upp í sjónvarpssal á árunum eins og leirdúfum og baunaði á þá spurningum um eyðslusemi og peningaráð. Menn eru að fást við króa sem hefur lengi verið til og þeir bera ábyrgð á að einhverju leyti sjálfir. Ég held að á verði hérna að ósi stemma eins og oftar. Þessi útþensla í bankakerfinu er afleiðing af stefnuleysi í stjórn peningamála og það er í raun til lítils að stöðva þessar framkvæmdir ef menn finna ekki almennilega skýringu á því, hvers vegna bankarnir hafa þessi ótrúlegu peningaráð. Það er kannske ástæða til að setja lög um umgengni bankanna við innstæður viðskiptamanna sinna. Á sama hátt er, eins og áður hefur verið bent á úr þessum stóli, að mig minnir af hv. þm. Jóni Baldvin Hannibalssyni, undarleg ráðstöfun ef Seðlabankinn notar sína sjóði, sem m.a. eru refsivextir, settir á til að hamla gegn verðbólgu, það er undarlegt ef Seðlabankinn notar það fé síðan til bygginga og veitir því þannig út í verðlagið aftur, þar sem það veldur vafalaust þeirri þenslu sem átti að koma í veg fyrir áður.



Herra forseti. Mig langar til að rifja upp það sem mér finnst vera kjarni þessa máls og rúmaðist prýðilega í ummælum hv. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur, þegar rædd var þáltill. um stöðvun þessara byggingarframkvæmda. Hún sagði: „Það kemur dálítið spánskt fyrir sjónir þegar þeir litlu peningar sem virðast vera til eru notaðir til að byggja yfir peninga sem ekki eru til.“ - Þetta er kjarni málsins. Frv. til l. sem hér liggur fyrir er flutt í framhaldi af þeirri þáltill. sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir flutti og tekin var til umr. í Sþ. 2. nóv. s.l. Þá var þeim mótbárum hreyft, að þáltill. dygði ekki til til þess að koma fram þessu máli, það þyrfti lagabreytingu til. Nú er hv. alþm. gefinn kostur á að fylgja málinu eftir með því að samþykkja það lagafrv. sem hér liggur fyrir. Þá segir hæstv. viðskrh., eftir að hafa hælt 1. flm. fyrir skýrleik í hugsun í 1. gr., að ekki dugi þetta nú heldur til vegna þess að féð sem tekið yrði úr umferð við þessar byggingarframkvæmdir væri ekkert endilega til ráðstöfunar til annarra hluta. Þetta er tilefni þess að ég kveð mér hljóðs, vegna þess að kannske þarf meira til en að Alþingi samþykki lög um stöðvun á þessum framkvæmdum. Við umr. sem urðu á þingi um sölu ríkisbanka bar það til tíðinda að hæstv. fjmrh. lýsti í fáum orðum yfir stuðningi við það þingmál BJ að svo sem eins og þrír ríkisbankar yrðu seldir á almennum markaði, þó mætti enginn kaupa fleiri en einn banka, eins og þar stendur. Þá lýsti hann því einnig yfir í sömu andránni að það bæri til á degi hverjum að Seðlabankinn bryti lög, og átti þá við refsivaxtaákvarðanir Seðlabankans. Þetta hefði í öðrum löndum þótt miklum tíðindum sæta, en þótti lítil frétt í þessu þjóðfélagi með þeim skýringum fréttamanna, að af því Albert segði það væri þetta ekki forsíðufrétt eða heimsfrétt. En í þessum umr. bar það til tíðinda, að hæstv. fjmrh. lýsti fylgi sínu við till. þess efnis, að hagnaður Seðlabanka yrði með lögum af honum tekinn og afhentur ríkissjóði, og fór reyndar fleiri orðum um, ef ég man rétt. Hann komst að orði eitthvað á þá leið, að sér væri engin leið að hafa nokkur tök á stjórn ríkisfjármála í landinu, eins og því kerfi væri fyrir komið, og vísaði þá til þess stjórnlausa sjóðakerfis sem er út um allar trissur og um leið að hann teldi það mjög í þágu réttrar fjármálastjórnar að hagnaður Seðlabankans yrði með lögum af honum tekinn og skilað ríkissjóði, svo sem fordæmi munu vera fyrir annars staðar. Ég rifja þetta upp vegna þess að ef hæstv. viðskrh. segir hægt með lögum að stöðva þessar framkvæmdir, en þessu fé verði þar fyrir ekki á annan veg ráðstafað, þá mætti kannske fylgja þessu eftir með því að taka fjmrh. á orðinu og flytja annað frv. til l. um ráðstöfun á hagnaði Seðlabankans. Ég vil vekja athygli á að ég er ansi hræddur um að bréfaskriftir til bankanna dugi lítið í þessu efni. Það er t.d. af þeirri ástæðu, að við fyrrgreindar umr. um stöðvun framkvæmda á byggingu Seðlabankans var það upplýst af fyrrv. fjmrh., hv. þm. Ragnari Arnalds, 3. þm. Norðurl. v., að í tíð fyrrv. ríkisstj. hefði verið gerð samþykkt um frestun þessarar byggingar. Hann sagði, með leyfi forseta: „Ég er því miður ekki með skjölin fyrir framan mig, fundargerðir ríkisstj. og aðrar skjallegar heimildir um ályktanir hennar, en ég hygg að ég fari með rétt mál þegar ég upplýsi hér, að ríkisstj. samþykkti á sínum tíma að beita sér fyrir því að frestað yrði þessari stórbyggingu.“ Það liggur m.ö.o. fyrir að ekki er nóg að flytja þáltill., það er kannske ekki nóg að flytja frv. til l., það er ekki nóg að ríkisstj. samþykki á fundi sínum, eftir því sem hér segir, einróma ákvörðun um að fresta byggingu, það þarf sennilega viðbótarlöggjöf um ráðstöfun á hagnaði Seðlabankans. Við þessar kringumstæður þykir mér afar ósennilegt að bréfaskipti ein dugi til að koma fram vilja löggjafans í þessu máli.



Herra forseti. Ég varð fyrir vonbrigðum með afstöðu hæstv. viðskrh. til þessa máls. Ég hygg að allir hafi skilið hann svo í umr. um bankamál, sem eins og hér hefur áður verið fram tekið hafa miklar orðið og líklega aldrei meiri en á yfirstandandi þingi, að hann teldi að heimildir skorti til að grípa inn í, eins og hér var rifjað upp, hann taldi þáltill. ekki duga. Hér var bætt við einróma samþykkt, að því er mér skilst, fyrrv. hæstv. ríkisstj. Hún dugar ekki. Telja menn þá líklegt að eitt sendibréf, þó frá hæstv. viðskrh. sé, dugi til þessa? Ég hef ekki trú á að það gerist. Hæstv. ráðh. sagðist ekki vera talsmaður boða og banna. Ég veit ekki betur en löglega hafi allt launafólk í landinu átt rétt á tilteknum kauphækkunum, sem stöðvaðar voru með útgáfu brbl. Atti það fólk ekki sama rétt og aðrir til þess að lög héldu í því tilfelli sem öðrum eða er hæstv. viðskrh. talsmaður boða og banna þegar þau geta náð til kjaraskerðingar hjá launafólki? Mér finnst þetta ekki fara saman. Hæstv. ráðh. sagðist heldur vilja leita samstarfs í þessu tilfelli við bankavaldið í landinu, en hann sá ekki ástæðu til að leita samstarfs við launþega í landinu um breytingar á áður gerðum og gildandi samningum og lögum, sem voru þó þegar hæstv. ríkisstj. tók við, en breytti með lagaboði. Mér sýnist því að menn séu ekki menn boða og banna ef það snýr að bankavaldinu, þar verði að fara aðrar leiðir, en þeir séu talsmenn boða og banna snúi það að launþegum - ég tala nú ekki um ef það er til skerðingar á launum þeirra. Mér skildist svo á hæstv. ráðh., að hann gerði ráð fyrir að bréfið, sem hann gerði hér að umræðuefni, yrði til að fullnægja, hafi ég tekið rétt eftir, ég bið ráðh. að leiðrétta þá, 1. mgr. 1. gr. þessa frv. - bréfið mundi hafa þær afleiðingar að fullnægt yrði 1. mgr. 1. gr. þessa frv., sem sé að stöðvað verði allt eins og nú er komið nema að því leytinu til að ekki verði stöðvaðar þær framkvæmdir sem búið er að semja um eða gætu haft í för með sér skaðabótaskyldu. Ég bið hæstv. ráðh. að leiðrétta, hafi ég misskilið þetta. Hann dregur þá ályktun, að afleiðingar þess bréfs, sem hann hefur ritað bankayfirvöldum í landinu, muni verða sams konar áhrif og 1. mgr. 1. gr. þessa frv. gerir ráð fyrir. Skildi ég þetta ekki rétt, ráðh.?  Ég verð að segja það fyrir mig, að ég hef ekki trú á að þau sinnaskipti hafi átt sér stað innan forustuliðs bankakerfisins í landinu að það taki við sér og hafi þessi vinnubrögð þó að það fái eitt slíkt bréf frá hæstv. viðskrh. Hæstv. ráðh. segir að þó að þetta yrði gert, þ.e. þó að stöðvuð yrði bygging Seðlabankans, sem á eftir að byggja fyrir a.m.k. um 140–150 millj. kr., yrði það ekki til að draga úr byrðum annarra. Af hverju segir hæstv. ráðh. þetta? Að sjálfsögðu yrðu í kjölfar frv. þessa, yrði það samþykkt, gerðar ráðstafanir til þess, ef ekki hægt án lagabreytinga eða sérstakrar lagasetningar, þá með slíkri lagasetningu, að beina því fjármagni, sem hér yrði um að ræða, til annarra framkvæmda í þjóðfétaginu, og ekki hvað síst til þeirra framkvæmda þar sem núna er hvað brýnast að létta undir með almenningi í landinu, þ.e. íbúðarhúsnæðisbygginga og þess að koma yfir sig þaki.  Ég þarf ekki öllu fleiri orð um þetta að hafa. Mér kemur hins vegar á óvart, að hinir sjálfskipuðu fulltrúar almennings í landinu skuli ekki láta í sér heyra þegar slíkt mál er til umr. í þinginu. Það kemur mér afskaplega mikið á óvart að þeir skuli þegja þunnu hljóði þegar talað er um að stemma stigu við því valdi sem þeir hafa talið hvað verst í þjóðfélaginu undangengin ár og áratugi.  En mér kemur afskaplega á óvart að hv. þm. Alþb. skuli ekki láta í sér heyra um mál af þessu tagi - ég tala nú ekki um hv. 7. þm. Reykv., sem einhvern tíma hefði talið ástæðu til að ræða, og þá af hreinskilni, hið illræmda bankavald í landinu, eins og víða má finna, bæði í hans orðaforða í þingræðum svo og annarra Alþb.-manna, en nú virðist áhuginn hafa dofnað. Það er svo að sjá, að þeir hafi ekki áhuga á því, a.m.k. kemur sá áhugi ekki í ljós, að reyna eftir fremsta megni að finna leiðir til að fjármagna það kerfi sem höfuðpaur þeirra Alþb.-manna, hv. þm. Svavar Gestsson, fyrrv. félmrh., lagði í rúst í stjórnartíð hæstv. fyrrv. ríkisstj., húsnæðislánakerfið. Nú eru íbúðabyggjendur í landinu að súpa seyðið af þeim ráðstöfunum sem Alþb. beitti sér fyrir og kom á í sambandi við húsnæðismálin í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstj. Nú sjá menn afleiðingarnar af þeirri stefnu. Í ljósi þess finnst manni einkennilegt að ekki skuli heyrast hljóð úr horni Alþb., nema það beri að skilja það á þann hátt að best sé að þeirra mati talið að stjórnarstefna undangenginna ára í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstj. verði sem fyrst gleymd í þessum efnum. Ég skil það svo, þangað til annað kemur í ljós. En ég ítreka að ég vænti þess að sem flestir hv. þm. séu okkur flm. þessa frv. sammála um að það væri þarft verk að samþykkja þetta frv., staldra við þó ekki væri nema um tíma á meðan hv. Alþingi eða löggjafinn er að ná áttum í því moldviðri sem verið hefur og er enn og mun halda áfram ef ekki verður gripið í taumana, sem er útþensla, starfshættir og starfsemi bankakerfisins í landinu. Það á kannske eftir að koma í ljós, en ég átti von á að a.m.k. að þessu leyti væru hv. þm. Alþb. sammála okkur flm. þessa frv.



Herra forseti. Það er greinilegt að hv. þm. Karvel Pálmason hefur ekki enn áttað sig á þeim vinnubrögðum sem við Alþb.-menn í stjórnarandstöðu teljum eðlilegt að stjórnarandstæðingar sýni hver gagnvart öðrum. Ef aðrir stjórnarandstöðuþingmenn flytja jafnágætt mál og jafnvel og hv. þm. hefur gert í dag, þá teljum við alveg óþarfa að vera að reyna að bæta þar um betur, heldur veita viðkomandi þm. siðferðilegan og pólitískan styrk með því að vera í þingsalnum og hlýða á mál hans og fylgja því eftir með þeim hætti. Við höfum gert það vel og rækilega hér í dag, þm. Alþb., og verið mun fleiri viðstaddir þessa umr. en þm. Alþfl. 



Herra forseti. Það eru nokkur orð út af þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar. Hv. 4. landsk. þm. kom og talaði um framferði bankanna í sambandi við þau mál sem hér hafa verið til umr. Ég vil benda þessum hv. þm. og öðrum hv. þm. á þá þjónustu sem bankastofnanir veita fólkinu í þessu landi og ég vil benda öllum hv. alþm. á að þær niðrandi umr. sem hér fara fram varðandi þær stofnanir sem við erum að tala um eru ekki Alþingi til sóma. Það má vel vera að menn séu á einum eða öðrum tíma ekki sammála þeim mönnum sem veita þessum stofnunum forustu. Þó skulum við ekki gleyma því að fólkið í þessu landi hefur notið þjónustu þeirra og það hefur víða verið svo, að bankarnir og sparisjóðirnir hafa verið lyftistöng atvinnulífs á hverjum stað. Ég vil gjarnan segja þessum hv. þm. frá því, að seinasta beiðnin um útibú er einmitt komin frá því kjördæmi sem hann hefur verið í framboði fyrir. Og það er ekki bara að sú stofnun sem biður um útibú sæki þar um. Það fylgja undirskriftir næstum allra íbúanna í því byggðarlagi og samþykkt bæjarstjórnar í því byggðarlagi. Við skulum því átta okkur á að það er ekki aðeins að peningastofnanirnar vilji gjarnan fá tækifæri til að veita þjónustu, taka á móti fé og lána fé. Það eru líka forustumennirnir í byggðarlögunum sem víða óska eftir þessu og hafa lagt á það megináherslu. Þetta vildi ég gjarnan láta koma fram. Ég hef sjálfur starfað í tengslum við bankaþjónustu í 25 ár. Ég þekki þau mál mjög vel og veit hvernig þeim er háttað. Hitt liggur svo ljóst fyrir að auðvelt er að höggva í þann knérunn þegar á móti blæs í þjóðfélaginu og segja: Þangað á að sækja það fjármagn sem við þurfum til þess að leysa vandann. - En það gerum við ekki með frv. því sem þessir þrír hv. þm. hafa flutt, einfaldlega vegna þess að með 2. mgr. taka þeir í burtu það sem þeir segja í þeirri 1. Í því lá það sem ég sagði áðan. Það er talað um að stöðva byggingu húss Seðlabankans og stöðva byggingar annarra ríkisbanka. En svo er 2. gr. Hún segir, sem er alveg hárrétt: Það skulu menn ekki gera ef það kosti skaðabætur. Og ég spyr: Hvaða verksamninga kostaði ekki skaðabætur áð stöðva? Það liggur alveg ljóst fyrir að það sem sagt er í 1. mgr. er dregið til baka í 2. mgr. Varðandi það sem ég sagði um tilmæli mín til rn.: Ég er sannfærður um það og viss um það, að tilmæli mín til rn. muni þjóna þeirri hugsun sem er að baki þessa frv. og þess vegna sé með öllu óþarfi að samþykkja það. Að því leyti sem það lýtur að valdi, eins og ég sagði í fyrri umr., þá tel ég það miklu betur komið í höndum þess sem fer með viðskrn. nú en að um það séu sett lög sem banni eitt eða banni annað.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég er nú alveg undrandi á hæstv. viðskrh. og því sem hann hélt hér fram. Hann leyfir sér að halda því fram að allt það sem sagt er í 1. mgr. 1. gr. sé tekið til baka í 2. mgr. Hvers konar málflutningur er hér eiginlega á ferðinni af hálfu hæstv. ráðh.? Ég hef ekki kynnst af hans hálfu málflutningi af þessu tagi fyrr. Ég hef talið hæstv. viðskrh. einn af þeim - allt of fáu að vísu - sem stunda heiðarlegan málflutning og greina rétt frá. En í ljósi síðustu orða hans um túlkun á frv. dreg ég í efa fyrri ályktun mína.  En ég held að það sé rétt, með leyfi forseta, að lesa 1. gr. aftur, þannig að hæstv. viðskrh. geti áttað sig betur: „Framkvæmdir við hús Seðlabanka Íslands við Ingólfsstræti í Reykjavík skulu stöðvaðar frá og með gildistöku laga þessara. Sama gildir um aðrar byggingarframkvæmdir á vegum ríkisbanka og stofnun útibúa á þeirra vegum.“ Þetta er ljóst. Síðan segir áfram í 2. mgr.: „ Ríkisstj. getur þó heimilað framangreindum aðilum að halda áfram framkvæmdum samkv. þegar gerðum verksamningum, sé ótvírætt að riftun eða breyting verksamninga vegna laga þessara leiði til verulegra bótagreiðslna til verktaka.“ Hér er verið að slá þann-varnagla, að sé búið að gera, í þessu tilfelli varðandi byggingu Seðlabankans, samninga við verktaka verði unnið áfram fyrir þá samninga sem búið er að skrifa undir. Við viljum alls ekki ganga svo langt að rifta samningum. Það má vel vera að ýmsir vildu gera það og þeir sem það vildu hafa nokkur rök til síns máls. Það er að þeirra atbeina, núv. hæstv. ríkisstj. og hæstv. viðskrh., engin undantekning þar frá, búið að skerða laun fólks í landinu um nokkur hundruð eða milljarða nú orðið, frá því sem samningar og lög gerðu ráð fyrir þegar núv. ríkisstj. tók við völdum. Menn voru ekkert feimnir við það í þessu tilviki að taka það sem fólk átti rétt á. Ég sé ekki að menn þurfi neitt frekar að vera feimnir við að skera á hjá þeim aðilum sem hér er rætt frekar en hjá almenningi í landinu. Ég greindi frá því áðan, að gert væri ráð fyrir að Seðlabankinn, að eigin frásögn, ætti eftir að byggja fyrir a.m.k. 150 millj. kr. Það er þó nokkur peningur, sem nýta mætti til annarra og þarfari hluta. Hér er því ekkert verið að draga til baka í 2. mgr. 1. gr. það sem sagt er í hinni 1. Það er rangtúlkun og vísvitandi gerð til að reyna að blekkja. Málið er gott. Hæstv. viðskrh. er innst inni sammála því að þetta er rétt að gera, en hann notar tækifærið til þess vísvitandi að beita blekkingum í málflutningi þegar svo ljóst er sem verða má, og hann tók sjálfur fram margoft að ég hygg í sinni fyrstu ræðu, hvað málið er skýrt. Þess vegna er málflutningi af þessu tagi beitt til að reyna að blekkja. En það er ekki siðaðra manna háttur að beita slíkum málflutningi og ég hefði vænst þess að hann kæmi úr annarri átt en frá hæstv. viðskrh. En ekki meira um það. Ég vísa þessari rangtúlkun á málflutningi gersamlega á bug og heim til föðurhúsa. Það er ekki oft sem mönnum verður orðs vant, en það liggur við að svo sé eftir ræðu hv. 7. þm. Reykv. Í raun og veru er ég enn í vafa um á hvern hátt á hana að taka. Slíku lofi hef ég ekki verið ausinn, hvorki fyrr né síðar, eins og hann viðhafði hér í ræðustól áðan,  Það kemur líka úr hörðustu átt og er afskaplega erfitt hvernig maður á að taka það, ekki síst frá þessum hv. þm., þegar hann er að tala um að við í stjórnarandstöðu eigum ekki að vera að skamma hvorn annan. Ég er ekki hissa þótt þingheimur hlæi því að ég minnist þess ekki að hafa hlýtt á framsetningu og orðaval sem er jafnlangt frá raunveruleikanum eins og við á eða ætti hjá þessum hv. þm. Ég veit ekki hver hefur gengið lengra í slíku en einmitt þessi hv. þm. og ég kann vel að meta að menn komi hreint fram og segi ef þeir meina það og sé ekki að það sé á nokkurn hátt löstur þó að menn deili málefnalega, síður en svo. Ég kann yfirleitt betur við að vita hvar ég hef menn. En það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þm. Ólafi Ragnari, að ég hef ekki enn áttað mig á vinnubrögðum Alþb. í stjórnarandstöðu í ljósi þeirra vinnubragða sem sami aðili hafði í stjórnaraðstöðu. Það er erfitt að átta sig á frá því sem var fyrri hluta þessa árs til þess sem nú er síðari hluta þessa árs því að mér sýnist að þar hafi orðið á æði mikil breyting í afstöðu til mála. Og það lái mér hver sem vill þó að það taki sinn tíma fyrir mig að átta mig á slíkri breytingu.

Það kemur.

Vonandi kemur það og það er smátt og smátt að koma, maður sér raunveruleikann bara hér fyrir sér meira og minna dag frá degi hvernig breytingin á sér stað og þróast. Sumir kjósa í þessari stöðu að hún þróist hægt, þannig að umskiptin séu ekki of mikil frá því sem var til þess sem er, almenningur í landinu finni ekki jafnharkalega fyrir sinnaskiptunum, að þau gerist ekki á stuttum tíma, heldur sé þetta hægfarandi og markviss þjóðfélagsfræðileg þróun sem hér á hlut að máli.

Ekki bylting?

Ekki bylting, nei.

Samin af stjórnmálafræðingi.

En ég skal ekki, herra forseti, hafa um þetta fleiri orð. Ég fer jafnfeiminn úr stólnum nú eins og ég steig í hann, þegar ég fór hér upp í þriðja skiptið, en vonandi næ ég mér eftir það.