Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessi till. til þál. hefur verið lögð fyrir hv. Alþ. að tilhlutun hæstv. ríkisstj. og er um það, að Ísland gerist aðili að stofnun Norðurlandaráðs. Till. hefur verið rædd í utanrmn., en þangað hafði henni verið vísað, er till. var vísað til síðari umr., og hefur n. með nál. á þskj. 369 lagt til, að hún verði samþ. óbreytt. Einn nm., hv. 1. þm. N-M., var ekki á fundinum. Eins og vitað er, hófst hreyfing um stofnun Norðurlandaráðs í sambandi við fund norræna þingmannasambandsins, sem haldinn var í Stokkhólmi 13. og 14. ágúst 1951, og átti að henni frumkvæðið, að því er virðist á því þingi, fyrrverandi forsrh. Dana, Hans Hedtoft, sem hv. þm. öllum og ég hygg mörgum öðrum Íslendingum er að góðu kunnur. Vitað er, að í því mikla máli, sem um þessar mundir er sérstaklega fjallað um í Danmörku, afhendingu íslenzku handritanna, er hann Íslendingum mjög innan handar. Fyrir frumkvæði hans var þetta mál reifað á þingmannasambandsfundi þeim, er ég nefndi, og var þar skipuð n. til að athuga það, og skilaði hún áliti á fundinum og bar fram till., sem var algerlega jákvæð að því er það snerti, að Norðurlandaþjóðirnar, Danmörk, Noregur, Ísland og Svíþjóð, kæmu sér saman um að stofna til samvinnu, er bæri nafnið Norðurlandaráð. Vissulega hefði verið æskilegt, að Finnar tækju líka þátt í þessum samtökum, en mér skilst, að fulltrúar Finna hafi talið, að eftir atvikum væri þeim ekki unnt að taka þátt í slíku ráði, og þess vegna er ekki við því búizt, að þátttaka Finnlands geti átt sér stað að svo stöddu. En vegna þess að öllum öðrum Norðurlandaþjóðum hlýtur að vera það mikið áhugamál, að einmitt Finnland gerist aðili að slíku Norðurlandaráði, hefur þeim reglum, er settar voru á árinu 1951, verið hagað þannig, að unnt er fyrir Finnland, þegar það sér sér fært og hefur til þess vilja, að taka þátt í Norðurlandaráði á sama hátt og aðrar Norðurlandaþjóðir. Það frv. um starfsreglur, sem fylgir till. þeirri til þál., sem hér er til meðferðar nú, hefur verið athugað af hlutaðeigandi ríkisstj. Enn fremur hefur málið í heild sinni verið rætt og athugað af sérfræðingum frá þessum löndum. Mér er að vísu ekki kunnugt um, hvort sérfræðingur af Íslands hálfu hefur átt þátt í því verki, en ríkisstj. þær, sem hlut eiga að máli, hafa haft af því afskipti, og á fundi norrænu utanrrh., sem haldinn var í Kaupmannahöfn 15. og 16. marz 1952, en þar var sendiherra Íslands í Danmörku viðstaddur fyrir Íslands hönd, náðist samkomulag um þessar reglur nokkuð breyttar, en að öðru leyti var ákveðið, að þær skyldu verða lagðar með málinu fyrir þing hverrar þjóðar, annaðhvort sem frv. til l. eða sem þáltill., svo fljótt sem því yrði við komið. Þing Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar hafa nú þegar samþ. að gerast aðilar að stofnun Norðurlandaráðs, og hér er þetta mál nú fyrir Alþ. borið fram af hæstv. ríkisstj., og mælir utanrmn. eindregið með framgangi þess. Ég ætla ekki, að þess sé þörf, að ég hafi hér um fleiri orð að sinni. Hitt ætla ég, að öllum hv. alþm. muni vera ljóst, að þegar efnt er til slíkrar samvinnu með frændþjóðum Íslendinga á Norðurlöndum, muni það vera vel ráðið, að Íslendingar taki einnig þátt í þeirri samvinnu.

Frsm., (Jörundur Brynjólfsson): Herra forseti. Eins og getið er um í grg. þessarar till., þá var þessu máli fyrir alllöngu hreyft hér á Alþ. og borið þá á sínum tíma frv. fram um þetta efni. Allshn. er einhuga um að mæla með samþykkt þessarar þáltill. og er þeirrar skoðunar, eins og hv. flm. lætur í ljós, að það sé í alla staði hyggilegt og rétt, að löggjöf um þetta efni verði sett svo fljótt sem kostur er á, þar sem hér er um mjög þýðingarmikið mál að ræða og getur valdið bæði tjóni og óþægindum, ef ekki er vel fyrir því séð frá byrjun, þar sem leitað er eftir hita. Þess vegna mega slíkar aðgerðir ekki eiga sér stað öðruvísi en full aðgæzla sé höfð. En löggjöfin, sem um þetta efni er, er það óljós og óáákveðin, að hún veitir alls ekki næga tryggingu fyrir því, að mistök geti ekki hent. Þess vegna er það, að löggjöf um svona efni verður að vera það ýtarleg og ljós, að ekki sé leyfilegt að hefjast handa öðruvísi, en með aðstoð kunnáttumanna, þegar í slíka eftirgrennslan eftir jarðhita er ráðizt. Af þessum ástæðum mælir allshn. eindregið með samþykkt þáltill.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. fyrir góða afgreiðslu á þessu máli og vænti þess, að hæstv. ríkisstj. vindi bráðan bug að því að undirbúa þá löggjöf, sem hér um ræðir, því að þörfin er svo aðkallandi og svo mikil verðmæti í húfi, þar sem eru þær hitaveitur, sem þegar eru komnar upp, en jarðboranir eftir heitu vatni í nágrenni hitasvæðis þess, sem hitaveiturnar byggjast á, geta eyðilagt þessi miklu mannvirki, sem í liggja tugir milljóna. Ég vil þakka n. og treysti hæstv. ríkisstj. til að hraða undirbúningi löggjafar um málið.



Herra forseti. Till. sú, sem hér um ræðir, gerir ráð fyrir því, að ríkisstj. verði falið að athuga, hvernig bezt verði hægt að bæta aðstöðu íslenzkra skipa og sjómanna, er stunda fiskveiðar á fjarlægum miðum. Í grg. till. er tekið fram, að fyrst og fremst sé höfð hér í huga aðstaða íslenzkra fiskiskipa og sjómanna við Grænland. Svo sem öllum hv. þm. er kunnugt, þá gerist nú það meir og meir, að íslenzk fiskiskip sækja á fjarlæg mið, og hefur það sérstaklega komið til greina eftir að hinir stórvirku togarar hafa komið til landsins og hafið veiðar. Þessi skip hafa aðstöðu til þess að sækja langar leiðir til veiða, og eru einmitt meðal annars kaup þeirra til landsins byggð á því, að þeim sé kleift að stunda slíkar veiðar. Nú er það einnig svo, að með stækkun landhelginnar, sem útilokar botnvörpuveiðar innan hinnar nýju landhelgislínu, vex að sjálfsögðu nauðsyn þess, að togurunum og hinum stærri veiðiskipum sé tryggð sem bezt aðstaða til að stunda veiðar fjarri landi, og svo sem í grg. er að vikið, eru það auðvitað fyrst og fremst veiðar við Grænland. E. t. v. koma að vísu til greina fleiri staðir hér á norðurslóðum, en það er fyrst og fremst þar, sem mikilvægt er að tryggja íslenzkum fiskiskipum nauðsynlega aðstöðu til veiðanna. Það er samdóma álit allshn., að mikil nauðsyn sé, að þetta verði gert, og því mælir n. einróma með því, að till. þessi verði samþ. og að þessu verði unnið sem bráðast og leitazt við að tryggja aðstöðu íslenzkra sjómanna og fiskiskipa sem bezt að þessu leyti. N. mælir því með því, að till. verði samþ. með örlítið breyttu orðalagi eða innskoti, þannig að á eftir orðinu „aðbúnaðar“, þar sem talað er um, að sjómenn geti notið sem bezts aðbúnaðar við störf sín, komi: og öryggis. Með því er n. aðeins að leggja enn meiri áherzlu á nauðsyn þess að tryggja, að sjómenn hafi sem bezta tryggingu og sem bezt öryggi við sín störf á þessum veiðum, því að eins og gefur að skilja, þá er það mikil nauðsyn, þegar fjarri landinu er farið til veiða, að það sé tryggt með öllum tiltækilegum ráðum, að sjómennirnir, sem þessar veiðar stunda, búi við sem beztan aðbúnað að öllu leyti. Ég vil geta þess í sambandi við þessa till., að nú hefur það nokkuð verið stundað á s. l. sumri að sækja æði langt frá landi til síldveiða, þannig að skip hafa sótt alllangt austur og norður í haf og lengra en áður hefur tíðkazt til slíkra veiða. Þetta gerir það að verkum, að mjög brýn nauðsyn er á því að tryggja þessum skipum, sem þannig sækja, betri aðbúnað að ýmsu leyti og auka öryggi sjómannanna. Má m. a. á það benda, að loftskeytastöðvar þeirra skipa munu naumast vera nægilega sterkar til þess, að þær geti haft samband við næstu landstöðvar. Einnig þetta þarf að sjálfsögðu að athuga, þegar um er að ræða sókn svo langt frá landi, og því nauðsynlegt, að þessi öryggistæki séu fullnægjandi. Þá má gera ótvírætt ráð fyrir því, að sókn íslenzkra veiðiskipa á hin fjarlægari mið fari vaxandi á næstu árum, og því er sérstök þörf til þess, að að þessu máli sé undinn sem bráðastur bugur. Það er því einróma álit allshn. að mæla með því, að þessi till. verði samþ. með þeirri smávægilegu breytingu, sem ég gat um.



Herra forseti. Ég ætla síður en svo að mæla gegn þessari þáltill., en það féllu orð hér hjá hv. frsm. um það, - sem ég geri ráð fyrir að hann hafi talað í nafni n., - að loftskeytastöðvarnar í hinum nýju togurum væru ekki nægilega sterkar til þess að hafa samband við land. Ég vil að gefnu þessu tilefni algerlega mótmæla þessum fullyrðingum, sem hljóta að vera fram komnar frá hv. frsm. fyrir hreinan misskilning, og skal ekki að öðru leyti ræða till.



Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta misskilning hjá hv. þm. Barð. Ég hélt því aldrei fram, að loftskeytastöðvar nýju togaranna væru ekki nægilega sterkar. Mér er kunnugt um, að þær eru það. Ég sagði það í sambandi við síldveiðar skipa, sem hafa sótt nokkuð á s. l. sumri til veiða út frá landinu, alllangt austur og norður í haf, að tæki þessara skipa, sem eru miklu minni en togararnir, mundu naumast vera nægilega sterk til þess að ná til landstöðvanna, en ég átti ekki við nýju togarana í því sambandi.



Herra forseti. Með þeirri þáltill., sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 259, er farið fram á það, að Alþ. skori á félmrh. að beita sér fyrir samningum milli bæjarstjórnar Akureyrarkaupstaðar og hreppsnefndar Glæsibæjarhrepps í Eyjafjarðarsýslu um, að Glerárþorp verði sameinað Akureyrarkaupstað, og leggja síðan frv. um sameininguna fyrir næsta Alþingi, ef samningar hafa þá tekizt. Eins og menn sjá, er hér ekki um stórmál að ræða og a. m. k. mál, sem öllum er meinlaust og ég fæ ekki séð að neinn geti haft á móti, því að ekki er hægt að sjá, að samþykkt þessarar till. mundi skaða neinn. Ég býst við, að hv. alþm. séu flestir það kunnugir á landinu, að þeir hafi komið m. a. til Akureyrar og þá séð það, að það er rétt, sem í grg. till. stendur, að Glerárþorp er að legu til alveg greinilega úthverfi Akureyrar. Og ég hef orðið var við það, að margir ókunnugir, sem til Akureyrar koma, álíta, að þorpið tilheyri Akureyrarkaupstað. Þorpið liggur alveg við Akureyri, og skilur ekki annað en lítil á, Glerá, þorpið og bæinn. Akureyrarbær á landið, sem Glerárþorp hefur vaxið upp á. Bæjarstjórn Akureyrar hefur leigt þar byggingarlóðir og bletti til ræktunar og ber að því leyti siðferðislega ábyrgð á því, að þetta þorp hefur vaxið þarna upp. Á hinn bóginn njóta þorpsbúar vitanlega ekki sömu réttinda hjá Akureyrarkaupstað eins og bæjarbúar um ýmsar framkvæmdir, sem gerðar eru í bænum sjálfum, jafnvel þó að bærinn eigi landið, enda er bærinn ekki skyldur til þess að inna slíka þjónustu af hendi í öðrum hreppi, þó að hann eigi landið. Íbúar Glerárþorps byggja tilveru sína hreint og beint á atvinnu á Akureyri eða þá að nokkru leyti á atvinnu við fyrirtæki, sem Akureyrarkaupstaður rekur í Glæsibæjarhreppi rétt við þorpið. Þetta mál, að sameina þorpið Akureyrarkaupstað, hefur verið mjög rætt bæði í Akureyrarkaupstað sjálfum, þ. á m. af bæjarstjórninni þar, og í Glerárþorpi, og ég hef ekki fyrirhitt neinn, sem ekki telur það eðlilegt og sjálfsagt, að þorpið sameinist bænum í framtíðinni. En þó hefur það nú farið svo, að af samningum um þetta efni hefur ekki orðið enn sem komið er, þó að þeir hafi stundum verið komnir nokkuð á veg. Ég hygg, að það séu einkum tvö atriði, sem hefur staðið á, að Akureyrarkaupstaður vildi að svo stöddu taka við Glerárþorpi, og það er, að bærinn vill hafa það tryggt, að brúin yfir Glerá verði byggð á þann hátt, sem ráðgert hefur verið í fjárlögum í fyrra og eins á fjárlagafrv. nú, þannig að ríkissjóður leggi fram helming til brúarbyggingarinnar. Í öðru lagi er það, að þegar búið er að byggja brúna, munu flestir telja hentugra að leggja þjóðveginn þannig, að hann komi á þá nýju brú, en sé þá færður af gömlu brúnni á Glerá. Akureyrarkaupstaður vill vera laus við að leggja veg í gegnum þorpið, þó að af sameiningunni yrði. Ég álít, að það geti ekki verið neitt kostnaðarmeira fyrir ríkið, þó að það leggi sinn skerf til brúarinnar, jafnvel þó að búið væri að sameina þorpið bænum, og ekki heldur neitt dýrara fyrir ríkið að leggja þennan veg, þó að sameiningin sé komin á. Brúna þarf að byggja, og hún verður byggð. Og þegar búið er að byggja brúna, þá mun vegamálastjórn landsins þykja alveg nauðsynlegt og óhjákvæmilegt að leggja veginn frá brúnni, þannig að ég teldi það engin útlát fyrir ríkið að ganga inn á það, að vegurinn yrði lagður af ríkinu eins fyrir því., þó að búið væri að sameina þorpið bænum. Nú mætti spyrja: Liggur þá á þessu máli? Má ekki þessi sameining bíða eftir því, að þessar framkvæmdir séu gerðar? Mér er óhætt að fullyrða, að af ýmsum ástæðum liggur Glerárþorpsbúum á, að þetta mál komist í kring. Bæði er það, eins og ég nefndi áðan, að það eru ýmsar framkvæmdir, sem þarf að gera í Glerárþorpi og ekki er von til að hreppurinn geri, en mundu verða gerðar þegar sameiningin væri komin á. Í öðru lagi er það, eins og ég líka hef áður nefnt, að lífsafkoma íbúanna í þorpinu byggist að miklu leyti á atvinnu á Akureyri. En meðan þorpið er í öðrum hreppi, má alltaf búast við því, að t. d. Verkalýðsfélag Akureyrar amist við því, að þorpsbúar vinni í bænum. Þó að ekki hafi borið mikið á því hingað til, þá getur það orðið þegar fer að þrengjast um atvinnu. En þó að þetta sé nauðsynjamál fyrir Glerárþorp, þá er það ekki einhlítt, ef það er þýðingarlaust fyrir Akureyri. En ég álít, að þetta sé líka hagsmunamál fyrir bæinn. Eins og ég nefndi, þá á bærinn verksmiðju rétt norðan við þorpið og rekur hana. Hann mundi vera frjálsari með þann rekstur og hafa greiðari aðgang að honum með því, að það væri samfellt bæjarland að verksmiðjunni og öllu umhverfi hennar. Og þar að auki álít ég, og ég hugsa, að fleiri Akureyringar líti svo á, að það væri í sjálfu sér eðlilegra, þegar brú er komin á Glerá, að aukin byggð á Akureyri yrði þar, sem Glerárþorp er, að það byggðist mikið þar, í staðinn fyrir að byggðin virðist nú vera að teygjast upp undir fjall. Það yrði áreiðanlega ódýrara að auka byggðina í Glerárþorpi, en upp um brekkur og uppi undir fjalli. Akureyrarbær á jörð þarna í nágrenninu, sem heitir Mýrarlón. Þar fer fram venjulegur sveitabúskapur, en eðlilegt teldi ég, að sú jörð fylgdi þá og yrði sameinuð Akureyrarkaupstað, þar sem hún er eign bæjarins, ef af þessari sameiningu yrði. Þessir samningar um sameininguna hafa sem sagt strandað, þrátt fyrir það þó að ég álíti, að vilji sé fyrir henni á báðum stöðunum. Þess vegna er farið fram á það í þessari till., að félmrh. beiti sér fyrir samningunum. Að sjálfsögðu er ekki átt við það, að hann þurfi endilega að gera það persónulega, hann getur að sjálfsögðu sett einhvern undirmann sinn til þess, eins og t. d. skrifstofustjórann í félmrn. Eins og kunnugt er, ganga samningar oft betur og komast frekar á, ef þriðji aðili, sem er óhlutdrægur og hvorugum samningsaðila háður, tekur þátt í samningum sem málamiðlari. Ég álít aðeins greiðasemi, að þetta sé gert. E. t. v. hefði ekki þurft að bera fram þáltill. um það. Það má segja, að þar sem ég er flokksbróðir hæstv. félmrh., þá hefði ég getað beðið hann að gera þetta, án þess að nokkur alþingissamþykkt lægi fyrir. Hins vegar stendur félmrh. eða hans ráðuneyti betur að vígi að snúa sér til aðilanna, ef fyrir liggur alþingissamþykkt. Þetta er svo einfalt mál og þar að auki mál, sem ekki getur á neinn hátt skert rétt nokkurs eða skaðað á nokkurn hátt, að ég sé enga ástæðu til þess að biðja um, að umr. verði frestað og málið sett í n. Ég álít, að hið háa Alþingi sé alveg fært um að greiða atkvæði um svo einfalda till. sem þetta er, án þess að n. hafi um það fjallað.



Herra forseti. Í tilefni af till. þeirri til þál. um stækkun lögsagnarumdæmis Akureyrarkaupstaðar, sem hv. 1. þm. Eyf. flytur, tel ég ástæðu til að segja nokkur orð. Um síðustu áramót barst bæjarstjórn Akureyrar bréf frá nokkrum mönnum í Glerárþorpi, sem kjörnir höfðu verið af þorpsbúum til þess að gangast fyrir atkvgr. um það, hvort íbúar Glerárþorps óskuðu eftir því, að þorpið yrði sameinað Akureyrarkaupstað. Í nefndu bréfi var þess gefið, að atkvgr. hefði farið fram um þetta atriði meðal atkvæðisbærra manna í Glerárþorpi, og hafði 191 tjáð sig fylgjandi sameiningu, en 29 verið á móti. Var nú óskað eftir viðræðu við bæjarstjórnina. Bæjarráð svaraði þessari málaleitun fyrst í stað með því að biðja um ýmsar upplýsingar, m. a. um mannfjölda í þorpinu, útsvarsupphæð í Glæsibæjarhreppi og Glerárþorpi og kostnað við þurfamannaframfæri í hreppnum. Þá kom fram, að mannfjöldi í Glæsibæjarhreppi samkvæmt manntali 1950 var 866, þar af í Glerárþorpi 515. Niðurjöfnuð útsvör í hreppnum námu árið 1951 300 þús. kr. og þurfamannaframfæri alls 53 þús. kr. Rekstrarkostnaður við barnaskólann í Glerárþorpi var 27 þús. kr. Eftir að þessar og aðrar upplýsingar lágu fyrir, samþykkti bæjarráð á fundi sínum 8. maí s. l. að leggja til, að bæjarstjórnin samþykkti, að Glerárþorp yrði sameinað Akureyrarkaupstað með eftirfarandi skilyrðum: 1) Að jarðirnar Ytra-Krossanes, Mýrarlón, Keppsá og allt land milli Glerár og þessara jarða verði lagt undir lögsagnarumdæmi Akureyrarkaupstaðar. 2) Yfirlýsing fáist frá yfirstjórn vegamála um það, að ríkissjóður kosti nýjan þjóðvegarkafla frá brú þeirri, sem er í smíðum, upp á núverandi þjóðveg og greiði að hálfu, eins og gert hefur verið ráð fyrir, kostnað við brúna, þótt umrædd stækkun bæjarfélagsins verði gerð. Þrátt fyrir þessa afstöðu bæjarráðs gerðist það næst í málinu, að bæjarstjórn hafnaði á fundi sínum skömmu síðar sameiningartill. „að svo stöddu“, eins og orðað var í fundargerð bæjarstjórnarinnar, og við það stendur enn í dag. Eins og réttilega er tekið fram í grg. hv. 1. þm. Eyf. fyrir till., má segja, að Glerárþorp sé úthverfi Akureyrar. Glerá skilur þar ein á milli og byggð að ánni beggja vegna. Það er því að sjálfsögðu einungis tímaspursmál, hvenær þorpið verði sameinað bæjarfélaginu. Mér skilst, að tvær ástæður mæli sérstaklega með sameiningu: 1) Að Glerárþorpsbúar stunda margir atvinnu á Akureyri, starfa við fyrirtæki, sem rekin eru af Akureyringum eða Akureyrarbæ, Má í því sambandi benda á togarana, sem gerðir eru út frá Akureyri, og Krossanesverksmiðjuna, sem er eign Akureyrarkaupstaðar og rekin af Akureyrarbæ. 2) Að við stækkun Akureyrar er mjög líklegt, að byggðin færist enn meir út fyrir Glerána og að kaupstaðurinn þurfi innan skamms að fá land í Glæsibæjarhreppi. Afstaða meiri hluta bæjarstjórnarinnar í sumar til málsins markast tvímælalaust af því, að bæjarfélagið mundi taka á sig verulegan kostnað, ef sameining ætti sér stað eins og nú er háttað. Eins og hv. 1. þm. Eyf. tók fram áðan, er ekki enn lokið við smíði nýju Glerárbrúarinnar, og í ráði er að leggja nýjan veg að norðan gegnum þorpið að brúnni. Það verður aðalsamgönguleiðin til og frá Akureyri. Þessar framkvæmdir kemur ríkið til með að kosta að langsamlega mestu leyti, eins og sakirnar standa í dag. Einnig verður óhjákvæmilegt að leggja í mikinn kostnað við skipulag þorpsins, eftir að sameining hefur átt sér stað. Má t. d. benda á gatnagerð, holræsagerð og margt fleira. Eins og viðhorfið er í dag, þá verður því ekki neitað, að Glerárþorpsbúar hafa tvímælalaust sjálfir meiri ávinning af sameiningu en Akureyringar, þótt það eitt út af fyrir sig eigi ekki að ráða endanlega niðurstöðu málsins. Fyrir mitt leyti sé ég ekkert athugavert við þessa till. hv. 1. þm. Eyf. Till. felur það eitt í sér, að leitað verði samninga milli Akureyrarkaupstaðar og hreppsnefndar Glæsibæjarhrepps um sameiningu hluta hreppsins við Akureyri. Eins og ég gat um áðan, þá er ég þeirrar skoðunar, að þessi sameining sé einungis tímaspursmál. Þegar þar að kemur, mun bæjarstjórn taka afstöðu til málsins og gera það eitt, sem hún telur bæjarfélaginu fyrir beztu. En sameining kemur að sjálfsögðu ekki til greina, nema bæjarstjórnin hafi áður samþykkt hana og með þeim skilyrðum, sem eðlileg mega teljast.



Herra forseti. Ég vildi segja aðeins örfá orð um þessa till., ef svo skyldi fara, að hún færi ekki til n., eins og hv. frsm. hefur lagt til. Ég tel, að till. þessi stefni í rétta átt. Hún getur að sjálfsögðu ekki ráðið úrslitum þessa máls, en hins vegar er ekki álíklegt, eins og flm. benti á, að milliganga hlutlauss aðila í málinu, ríkisstjórnarinnar, mundi geta greitt fyrir því, að þeir samningar kæmust fyrr á, sem að hefur verið unnið undanfarin ár, en ekki hefur tekizt að ljúka af ýmsum ástæðum, sem hv. þm. Ak. hefur minnzt hér lítillega á. En það liggur í augum uppi öllum, sem til þekkja, að það er eðlilegt, að Glerárþorp sé sameinað Akureyri. Hagsmunir þorpsbúa, eins og málum er háttað, gera þetta í rauninni óhjákvæmilegt. Þeir hafa flestir að meira eða minna leyti atvinnu á Akureyri. Þeir eiga hins vegar á því sviði við mikla erfiðleika að etja, vegna þess að verkamannafélög á Akureyri amast við vinnu þeirra þar, þar sem þeir eru utanbæjarmenn, en hins vegar eru atvinnuskilyrði í þorpinu ekki mikil. Eins og hv. þm. Ak. benti á, þá er nú stöðugt meira og meira byggt í Glerárþorpi af fólki, sem búsett er á Akureyri, og það eru mjög miklar líkur til, að þessar byggingar fari mjög vaxandi og ekki sízt, eins og hann benti á, þegar vegur er kominn þarna í gegn, muni menn heldur kjósa að reisa ný hús sem næst þessari aðalgötu inn í bæinn. Það er því augljóst allra aðstæðna vegna, bæði vegna legu þorpsins, vegna aðstöðu þorpsbúa til vinnu og vegna þess að, að þeim er þannig búið á annan hátt, að það er í rauninni óumflýjanlegt, að sameining verði milli bæjarins og þorpsins. Það hefur verið á það bent, að eins og nú er gengið frá útsvarslöggjöf, þá er hægt að fá lagt útsvar á vinnu manna á öðrum stað en þar, sem þeir búa, t. d. Glerárþorpsbúar, sem vinna inni á Akureyri, verða að búa við sömu útsvör og Akureyringar. Ef bæjarstjórn Akureyrar krefst þess, þá eru lögð viðbótarútsvör á þá, sem vinnu hafa á Akureyri, þar til þeir eru komnir í sama útsvarsstiga eins og gildir á Akureyri, enda þótt útsvarsstigi í Glæsibæjarhreppi kynni að vera lægri. Þetta ásamt öðru gerir það að verkum, að þorpsbúar hafa allt óhagræðið af sinni aðstöðu, en hafa í raun og veru engin hlunnindi. Og ef hart verður gengið fram í því að útiloka þá frá vinnu á Akureyri, sem alltaf má gera ráð fyrir, eftir því sem erfiðleikar vaxa á vinnumarkaði, þá er í raun og veru aðstaða þeirra til lífsbjargar ákaflega erfið. Um hafnarmál þeirra er alveg sömu sögu að segja. Úr Glerárþorpi er mikil smábátaútgerð. Þeir hafa hins vegar mjög erfið hafnarskilyrði. Meginhluti af þeirra framleiðslu fer að sjálfsögðu til frystihúsa og til annarrar sölu í bæinn, en þeir hafa engan aðbúnað innan bæjarins eða í höfninni til þess að stunda sína atvinnu. Allt þetta gerir það að verkum, að ekki er sjáanlegt annað, en að brýn nauðsyn sé á því, að þessi sameining Glerárþorps við Akureyrarkaupstað geti farið fram sem fyrst, og ég vil þess vegna eindregið mæla með því, að þessi till. hv. 1. þm. Eyf. verði samþ.



Herra forseti. Ég flutti samhljóða þáltill. á síðasta þingi, en hún fékkst ekki útrædd. Till. sú, sem hér liggur fyrir, fjallar um það, að Sþ. skori á ríkisstj. að hefja sem fyrst smíði innanlands á 10 fiskibátum að stærð 25–60 tonn brúttó, er seldir væru útvegsmönnum með góðum greiðsluskilmálum og vaxtakjörum. Það hefur verið svo undanfarin ár, að lítið sem ekkert - og má sennilega frekar segja ekkert - hafi verið byggt af nýjum skipum hér innanlands. Þetta er ákaflega bagalegt vegna þess, að það er óhjákvæmilegt að reka viðgerðarstöðvar báta hér við land til viðhalds þeim bátum, sem núna eru í gangi, en hins vegar mjög erfitt að reka þær, ef þær hafa enga nýsmíði með höndum. Þetta er svo bagalegt, að það stendur beinlínis öllum viðgerðum bátanna fyrir þrifum, og má búast við því, að það verði miklu dýrara yfirleitt að fá eðlilegar viðgerðir, þegar skipasmíðastöðvarnar hafa enga nýsmíði, ekkert verk, sem þær geta sett sinn fasta mannskap í á milli þess sem viðgerðirnar ber að, en það er vitanlega mest þegar verið er að útbúa skipin á vertíð, bæði síldarvertíð, vetrarvertíð og yfirleitt á önnur úthöld, og þá mjög oft á svipuðum tíma margir bátar í einu. Þess á milli verða þær að standa uppi með mennina, ýmist að segja þeim upp eða hafa kostnað af því að greiða þeim kaup án þess að geta falið þeim ákveðin verkefni, sem verður til þess, að skipasmíðastöðvarnar hyllast til þess að taka óeðlilega mikið fyrir viðgerðir sínar til þess að standa undir þessum kostnaði. Þetta er sem sagt óhjákvæmileg nauðsyn til þess að geta haldið uppi eðlilegri starfsemi í skipasmíðastöðvum eða bátasmíðastöðvum landsins. Nú er það svo, að á undanförnum 2–3 árum hafa verið fluttir inn nokkrir bátar, sem hafa verið smíðaðir erlendis, þrátt fyrir það þó að reynslan sýni, að íslenzku bátarnir eru betri, ódýrari í viðhaldi og á allan hátt betur við hæfi og eftir óskum íslenzkra sjómanna og fiskimanna heldur en hinir erlendu bátar. Það hafa margir þeir gallar komið fram t. d. á þeim bátum, sem smíðaðir voru í Svíþjóð, sem ekki hafa komið fram á þeim bátum, sem smíðaðir voru hér heima. Og yfirleitt hafa þeir bátar, sem smíðaðir voru hér heima, 26 talsins, á vegum ríkisstj. reynzt mjög vel. Það hafa líka verið smíðaðir fleiri bátar á vegum einstaklinga. Þeir hafa líka reynzt mjög vel hér og sýnt sig að vera ódýrustu bátarnir í rekstri. Það er oft svo, að þótt þessir bátar, sem koma erlendis frá, séu nokkru ódýrari en innlendu bátarnir, þá hefur það unnizt upp og meira til í alls konar viðgerðum, sem hefur verið nauðsynlegt að framkvæma á hinum erlendis byggðu bátum strax eftir að þeir komu frá útlöndum eða mjög fljótlega eftir að farið var að nota þá hér. Verst hafa þó reynzt hinir gömlu erlendu bátar, sem ekki hafa verið smíðaðir eftir íslenzkum kröfum, heldur smíðaðir eftir erlendum kröfum í skipasmíðastöðvum erlendis og fluttir inn gamlir, sérstaklega frá Svíþjóð. Þeir hafa reynzt mjög illa, og hafa margir farizt með allri áhöfn, og ber kunnáttumönnum saman um, að það muni stafa af því, að yfirbygging þessara báta sé óhæfilega veikbyggð miðað við íslenzkt sjólag og íslenzka veðráttu, og bátarnir muni hafa farizt með þeim hætti, að tekið hafi ofan af þeim og skipið opnazt. En þeir hafa nokkrir farizt alveg. Þetta hefur sýnt, að þær kröfur, sem gerðar eru til íslenzkra báta, og sá byggingarmáti, sem íslenzkir skipasmiðir fylgja, er ekki út í bláinn, þrátt fyrir það þótt það sé nokkru dýrara, en erlendis. Það er nauðsynlegt til þess að tryggja öryggi sjómanna okkar í hinum miklu veðrum, sem Íslendingar verða að stunda sjó í, þegar tillit er tekið til þess, að aðalvertíð íslenzkra fiskibáta er um erfiðasta tíma vetrarins. Ég tel það vera mikla nauðsyn, að hafizt verði handa um byggingu báta til þess að halda við þeim bátaflota, sem við höfum. Við eigum stóran bátaflota og mikinn, og því miður hefur ekki orðið eins mikið gagn og brúk af þeim bátaflota eins og við hefðum vænzt, vegna þess að síldin hefur brugðizt okkur í svo mörg ár. Engu að síður er nauðsynlegt, að okkar bátafloti minnki ekki verulega eins og nú hefur verið, enda telja, skýrslur, að heildarburðarmagn þeirra báta, sem tölunni týna á hverju ári, bæði með því að verða ónýtir fyrir aldur og með því að farast á einn eða annan hátt, muni vera allt að um þúsund tonn brúttó. En það, sem hér er farið fram á, er, að smíðaðir verði 10 fiskibátar að stærð 25–60 tonn, sem ætti að vera aldrei meira, en svona ca. 500 tonn samtals. Það sést af þessu, að þetta er ekki nema upp í nokkurn hluta af því skarði, sem heggst í bátaflota okkar á hverju ári, og er þegar orðið þannig, að menn sætta sig ekki við að fá ekki báta í skörðin og eru sífellt að sækja um það til hins opinbera að fá að kaupa báta erlendis til þess að þurfa ekki að hætta þessum atvinnurekstri, þeir sem misst hafa sína báta. Það mun vera nokkur munur á verði báta, sem byggðir eru erlendis, og báta, sem byggðir eru innanlands, en verulegur hluti af þeim mismun er þó hlutir, sem við getum ráðið við sjálfir. Það eru t. d. skattarnir. Um það liggja sérstaklega fyrir í máli hér í þinginu ákveðnar till. Það eru tollar alls konar á innfluttu efni til bátanna. Ef þeir tollar væru felldir niður og íslenzkum skipasmíðastöðvum þannig veitt sama aðstaða og erlendum skipasmíðastöðvum hvað verðlag snertir á bátum hér innanlands, þá er mismunur á verðlagi báta, sem smíðaðir eru hér innanlands, og báta, sem keyptir eru erlendis frá og smíðaðir þar, svo óverulegur, að hagræðið af því fyrir þann, sem er að byggja bátinn, fyrir væntanlegan eiganda, að geta fylgzt sjálfur með eða látið fylgjast sjálfur daglega með allri smíðinni og þar með fyrirbyggja ýmsa vankanta, sem oft vilja verða á bátum, sem eru smíðaðir undir minna eftirliti, er fyllilega endurgjald fyrir það, sem þessir bátar kunna að verða dýrari. Ég vænti þess því, að hv. þm. athugi gaumgæfilega þetta mál og kynni sér hver í sínu byggðarlagi, hvernig ástand og horfur eru með þessa hluti þar, og býst við því, að það sé ekki farið neitt óvarlega, þá að ríkisstj. sé heimilað að hefja smíði á 10 fiskibátum af þeirri stærð, sem hér um ræðir. - Ég vil svo leggja til, að þessari till. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram þessa till. á þskj. 306, eftir að ég hef fengið þær upplýsingar, að ekki er útlit fyrir, að sú endurbót eða stækkun á flugvellinum í Vestmannaeyjum fari fram á þessu ári eða á næsta ári, sem ég hafði fastlega vænzt eftir, ef leggja má til grundvallar þær áætlanir í flugmálum, sem liggja í skjölum flugráðs hjá hv. fjvn. Eins og kunnugt er, var þessi flugvöllur tekinn í notkun haustið 1946, og hefur verið á undanförnum árum fram að árinu 1951 unnið þar mikið og þarft verk til þess að stækka völlinn og bæta. En á árinu 1951 bregður svo við, að mjög er dregið úr öllum framkvæmdum, og á þessu ári hafa þær algerlega legið niðri. Þetta tel ég mjög alvarlegt og ekki hættulaust að láta við svo búið standa og finn mig því knúðan til þess, þar sem hér er um mitt kjördæmi að ræða, að gera nokkurt átak til þess að forða því, að vinna við stækkun flugvallarins leggist niður eða haldi áfram að liggja niðri eins og nú er. Eins og kunnugt er, þá er þarna um eina braut að ræða, þ. e. a. s. braut frá austri til vesturs, sem er eðlilegt vegna landslagsins og líka vegna áttarinnar, þar sem mjög er tíð austanátt í Vestmannaeyjum. Hins vegar er það svo, að hér sunnanlands og í Vestmannaeyjum líka er oftast mest heiðríkja og bjartast veður í háátt, t. d. í norðanátt, en þá er þessi braut, sem liggur frá austri til vesturs, ekki fær til afnota, vegna þess að þá stendur vindurinn þvert á brautina, og má svo að segja enginn slíkur vindur vera til þess að tálma flug. Þetta er ákaflega illa farið vegna þess, eins og ég sagði, að veðrið er oftast nær bjartast og bezt einmitt með þeirri vindstöðu. En þó er annað, sem hér kemur til greina og er þýðingarmeira, og það er öryggið. Öryggi vallarins er stefnt mjög í hættu, ef ekki fæst sú lenging á hann, sem stefnt var að, sem sé að hann komist upp í 1.200 metra lengd. Kunnugir menn segja, að með nægri lengd - og það er álitið, að 1.200 metrar séu nægileg lengd - megi þrátt fyrir nokkurn hliðarvind nota völlinn, og í öllum áttum, líka í beinni átt, er lengd flugbrautarinnar þarna mjög þýðingarmikil til öryggis, þannig að flugvélar hafi nægt tilhlaup til þess að hefja sig til flugs og næga lengd til að renna eftir, þegar lent er í óhagstæðum vindi. Vestmannaeyjar hafa sáralitlar farþegasamgöngur aðrar en í lofti, og þess vegna finnst mér, að ekki hvað sízt þurfi þess að gæta á þeim stað, að gert sé það sem unnt er til þess, að flugsamgöngurnar, svo þýðingarmiklar sem þær eru, geti átt sér stað án mikilla hindrana og sérstaklega án mikillar áhættu. Það er hér ekki um svo stórfellt atriði að ræða frá kostnaðarhliðinni skoðað, að það sé á nokkurn hátt afsakanlegt að láta þá menn, sem þarna búa, og þá, sem þurfa að heimsækja eyjarnar, búa árum saman við ótrygg skilyrði hvað sjálfan lendingarstaðinn áhrærir. Ég er undrandi yfir því, að þetta verk hefur fallið niður svo langt skeið sem um er að ræða, og tel það geta horft í hið mesta óefni, ef ekki er gerð þar sú umbót, sem farið er fram á með þessari þáltill. Ég skal ekki fjölyrða um annað viðvíkjandi þessum flugvelli, sem úr mætti bæta á tiltölulega ódýran hátt og hefur þó ekki verið gert, svo sem lýsingu o. fl., en legg höfuðáherzlu á, að flugbrautin, þessi eina braut, sé gerð svo örugg sem verða má. Tel ég, að það muni geta bætt stórum samgöngurnar og sérstaklega aukið nauðsynlegt öryggi. Ég minnist þess og hv. alþm. munu minnast þess, að ég hef hér áður vakið athygli á sérstöku atriði, þótt það væri ekki í Vestmannaeyjum sjálfum. Það var hér í höfuðstaðnum og horfði til mikils öryggis fyrir flugið, og þá var daufheyrzt við því af hálfu stjórnarvaldanna illu heilli langan tíma, eftir að sjálft Alþ. var búið að leggja sitt samþykki á verkið. Það var daufheyrzt við því vegna þess, að stjórnarvöldin mikluðu fyrir sér þann kostnað, sem í því sambandi þurfti þá að leggja í. Þegar svo til kom og verkið var unnið, - það var þegar teknar voru niður loftskeytastengurnar hérna á Melunum, - þá kom það í ljós, að þessi kostnaður, sem menn höfðu gert sér í hugarlund að talinn yrði í hundruðum þúsunda, varð í kringum 100 þús. kr. Og þess háttar atriði koma stundum fyrir, að menn álita að óreyndu, að þetta og þetta sé ókleifara kostnaðarins vegna, en það reynist. Ég vildi óska þess, að þeir, sem með þessi mál fara, sæju í tíma, að það er hættulegt að láta flugbrautina í Vestmannaeyjum vera hálffullgerða yfir lengri tíma, jafnmikið og hún er notuð. T. d. er mér sagt, að á s. l. ári hafi verið lent á flugbrautinni tvo af hverjum þrem dögum ársins. Þess vegna sný ég mér enn til hins háa Alþ. út af þessu máli og undirstrika, að hér er bæði um nauðsynlega samgöngubót að ræða og þó einkum og sér í lagi öryggismál fyrir þá, sem hér eiga hlut að máli, og vænti þess, að hv. Alþ. vilji stuðla að því, að þarna sé ráðin sú bót á, sem um er að ræða í þessari þáltill. Ég býst við, að þar sem í till. er hert á, að inntar séu af hendi verklegar framkvæmdir, sem þá mundu kosta eitthvað, - mér er ekki vel ljóst, hversu miklu hér mundi þurfa til að kosta; ég ætla þó, að ef um 3–4 hundruð þús. kr. væru lagðar fram til þess að gera þennan flugvöll sæmilega úr garði, mundi það fara mjög langt, - en þar sem, eins og ég minntist á áður, einhver kostnaður hlýtur ávallt á að falla, þá ætla ég, að þessari till. þurfi, ef umr. verður frestað, að vísa til hv. fjvn., og vil ég mjög mælast til þess við hv. n., að hún taki þetta mál til gaumgæfilegrar athugunar og afgreiðslu, þannig að Alþ. eigi þess kost að heyra hennar úrskurð um till. og greiða um hana atkv. áður en þingi lýkur.



Herra forseti. Þessi till. er flutt hér á þinginu vegna erfiðleika, sem hafa verið á því að fá nægan skipakost til flutninga til Austur- og Norðausturlandsins. Það er kunnugt öllum, að á stríðsárunum var hafizt handa um að endurskipuleggja strandferðir við Ísland og byggja ný strandferðaskip til þess að annast strandferðirnar eftir hinni nýju skipulagningu. Til þess voru byggð 3 ný skip, hið stóra og stærsta strandferðaskip okkar, Hekla, og eins hin tvö minni, Herðubreið og Skjaldbreið. Þá var út frá því gengið sem sjálfsögðu, að yfirleitt yrði ferðum minni skipanna, Herðubreiðar og Skjaldbreiðar, þannig háttað, að annað skyldi annast strandferðir frá Reykjavík vestur um land og norður, en hitt skyldi aftur annast ferðirnar austur og norður. Og í samræmi við það var gert ráð fyrir því, að Herðubreið yrði Austurlandsskipið, en aftur á móti yrði Skjaldbreið Vesturlandsskipið. Sérstaklega var fyrir því gert ráð, að þessi skip yrðu til þess að koma á smærri hafnir, þar sem stærri skipin gætu síður komið, og losuðu þannig stærri skipin frá smásnatti, sem þau annars hefðu þurft að hafa. Nú hefur mjög borið á því, að það skipið, sem upphaflega var ætlað til þess að annast strandferðir austur um land, hefur ekki verið haft í þeim ferðum nærri því að öllu leyti, heldur mjög mikið einnig verið látið vera í strandferðum vestur og norður, þrátt fyrir það þó að hitt skipið, Skjaldbreið, hafi svo að segja eingöngu annazt strandferðir á þann hluta landsins og aðeins borið við, að það hafi komið austur fyrir land í algerum forföllum. Þetta hefur valdið mjög mikilli óánægju um Austurland og Norðausturland, og það hefur þrásinnis verið óskað eftir því við Skipaútgerð ríkisins og sömuleiðis samgmrn., að þessu yrði breytt í það horf, sem fyrirhugað var upphaflega, en hefur ekki fengizt gert, og þess vegna flytjum við flm. þessa till. hér. Til rökstuðnings þessu frekar vil ég benda á upplýsingar, sem við höfum fengið frá Skipaútgerð ríkisins um strandferðir strandferðaskipanna allra bæði síðastliðið ár og það sem liðið var af þessu ári, þegar till. var flutt, og sú skýrsla lítur í stórum dráttum þannig út : Árið 1951 fór Herðubreið 22 ferðir austur, Skjaldbreið eina, Esja 12 og Hekla 10. Samtals voru þetta 45 ferðir. En vestur fór Herðubreið 14 ferðir, Skjaldbreið 41, Esja 15 og Hekla 12, þannig að samtals voru þetta 82 ferðir. Hér er geysimikill munur á, þar sem í aðra áttina eru 45 ferðir allra skipanna, en í hina áttina eru 8 ferðir. Það sem af var liðið þessu ári, þegar till. var flutt og við fengum þessa skýrslu, hafði strandferðum verið hagað þannig, að ferðir vestur voru 52, en ferðir austur voru samtals 28. Ég fer ekki að lesa upp tölur um það, hvað af þessum ferðum eru hringferðir. Það er í báðar áttirnar dálítið, en það skiptir ekki máli. Þetta eru heildarniðurstöðurnar, sem sýna það, að hvað strandferðirnar snertir hafa mun fleiri ferðir verið farnar vestur heldur en austur, og það er full ástæða til þess að athuga þetta betur. Till. felur aðeins það í sér, að strandferðir Herðubreiðar verði eingöngu hafðar við Austur- og Norðurland, þ. e. a. s. austur um til Norðurlandsins. En hins vegar felur hún ekki í sér neinar breytingar á strandferðum Heklu og Esju, og er þess vegna alveg óhætt að fullyrða, að þó að till. yrði samþ. og framkvæmd, þá muni sú framkvæmd síður en svo gera meira, en að bæta úr því, sem við teljum vera nokkurt ranglæti í þessu efni gagnvart þeim landshlutum, sem áttu að njóta strandferða Herðubreiðar. Þó að ég sé ekki með skýrslur um það núna, þá get ég bent á það í sambandi við þetta og fullyrt, að það er rétt, að ferðir Eimskipafélagsskipanna eru líka miklu meiri vestur en austur, og það ætti náttúrlega að gefa þeim mun minni aðstæðu til þess að láta ferðir strandferðaskipanna vera svo miklu meiri vestur en austur sem skýrslurnar sýna. Nú vil ég taka það skýrt fram, að ég er ekki að gefa það í skyn, að flutningaþörf þess fólks, sem býr á vestur- og norðvesturhluta landsins, sé óþarflega vel leyst með því fyrirkomulagi, sem verið hefur, það er fjarri því. En ég bendi aðeins á þetta til þess að sýna það, að hér er um svo mikinn mun að ræða, að það verður tæplega við unað af því fólki, sem býr á austurhluta landsins, þegar gætt er þess einnig, að Eimskipafélagið annast mun betur flutninga vestur, og auk þess er það alkunnugt, að til Vestur- og Norðurlands eru bílaflutningar mjög miklir, en til Austur- og Norðausturlands engir. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa miklu fleiri orð um þetta, en vildi leggja til, að umr. yrði frestað og till. yrði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég flyt þáltill. á þskj. 261. Till. er flutt að beiðni bæjarstjórnar og hafnarnefndar Ísafjarðar. Þannig er mál vaxið, að fyrir sex árum byrjaði hafnarsjóður Ísafjarðar að byggja hafnarbakka úr stáli í Ísafjarðarhöfn. Þessi hafnarbakki átti að vera 220 m langur, og við hann átti að vera 6½–7 m dýpi. Þetta átti sem sé að vera aðalathafnasvæði Ísafjarðarhafnar. Nú hefur framkvæmd þessa verks staðið yfir í sex ár, og hefur dráttur á verkinu orðið vegna verulegra skemmda, sem á því urðu. Þegar farið var að ramma niður fyrir járnþilinu, kom í ljós, að ekki þótti traust botnlag undir nokkrum hluta af hafnarþilinu. Verkstjórinn við verkið gerði vitamálaskrifstofunni þegar aðvart um þetta og spurðist fyrir um, hvað gera skyldi. Hafnar- og vitamálaskrifstofan sendi verkfræðing á staðinn, danskan mann, sem Kindt heitir, og hann sagði, að það væri um tvær leiðir að ræða, annaðhvort að færa járnþilið til, stytta það í annan endann og lengja það í hinn, þannig að það héldi sömu lengd, ellegar að gera vissar ráðstafanir, grafa í burt hið ótrausta botnlag, taka í burt vinnupalla, sem búið var að ramma niður, setja traust botnlag í staðinn og byggja upp vinnupallana á ný. Þessari seinni ráðleggingu verkfræðingsins var fylgt. Þegar þessar aðgerðir höfðu farið fram, dýpkunarskipið Grettir hafði annazt gröftinn og fyllt með malarlagi í staðinn undir yfirstjórn verkfræðings frá vitamálaskrifstofunni, þá var ekki hafizt handa um framhald verksins fyrr en fyrir lá símskeyti frá vitamálaskrifstofunni um, að nú væri óhætt að hefja verkið á ný samkvæmt því, sem fyrir hefði verið mælt. Síðan var alltaf haft samband við vitamálaskrifstofuna og beðið um hennar fyrirmæli um framkvæmd verksins af verkstjóra hafnarinnar. Öll þau gögn sem fylgja þessu máli, eru hér prentuð á fskj. með þáltill., þ. e. a. s., það eru bókanir hafnarnefndar jafnóðum og verkinu skilaði áfram, símskeyti frá vitamálaskrifstofunni og fyrirmæli frá henni úr bréfum um það, hvernig verki skyldi að öllu leyti haga. Þegar búið var að ramma niður járnþilið og farið var að fylla upp bak við það, þá kom í ljós, að járnþilið seig fram og niður, svo að smátt og smátt myndaðist lægð - í járnþilið, þannig að við seinustu mælingu reyndist það hafa sigið um einn metra og tíu cm. Þetta þýðir það, að eftir síðustu mælingu á þessu á s. l. hausti taldi verkfræðingur vitamálaskrifstofunnar, að ekki væri óhætt að ljúka verkinu og byggja ofan á járnþilið, en það yrði að gera með járnbentum, steinsteyptum bita, sem væri af 110 cm hæð, og taldi ekki heldur ráðlegt að ljúka uppfyllingunni þarna bak við. Þessu verki er þess vegna að því leyti ólokið enn þá. Nú kostaði það mikið fé á sínum tíma, haustið 1947, að gera þær varúðarráðstafanir, sem verkfræðingar heimtuðu. Í annan stað hefur komið mikill aukakostnaður á framkvæmd verksins vegna þess, að allur síðari hluti þess verður nú að framkvæmast á miklu dýrari tíma en áður. Í þriðja lagi komu svo fyrirmæli frá vitamálaskrifstofunni um það núna í fyrrahaust, að allur bakkinn yrði að hækka um 25 cm, þar sem ölduborð í stormum í Ísafjarðarhöfn heimtuðu það, að bakkinn væri hærri en upphaflega hafði verið ákveðið. Það verður því að bæta steinsteyptu bitalagi ofan á allan hafnarbakkann vegna þessarar ráðstöfunar, en ella hefði þess ekki þurft, þá hefði járnþilið ekki verið rammað svo djúpt niður sem gert var. En þetta leiðir enn af sér aukinn kostnað. Hafnarstjórn Ísafjarðar þykist enga sök eiga á þessum mistökum og telur, að þarna verði að líta á líkt og litið hefur verið á þar, sem hafnarmannvirki hafa orðið fyrir fjárhagslegum skakkaföllum í sambandi við náttúruhamfarir. Þetta er mjög óvenjulegt tilfelli, hygg ég, hér á landi, að botnlag reynist svo ótraust, að hafnarmannvirki sigi og skemmist og framkvæmdin tefjist þannig, að af leiði mikinn kostnað, ekki aðeins kostnað, eins og ég sagði áðan, vegna þess að framkvæma verður verkið á dýrari tíma, heldur einnig vegna þess, að dráttarvextir af þessu mannvirki í sex ár eru orðnir allveruleg upphæð. Það, sem nú er eftir að ljúka af þessu verki, er áætlað að kosti 900 þús. kr., og það, sem búið er af verkinu, kostar á fimmtu millj. króna. Það er gersamlega útilokað, að hafnarsjóður Ísafjarðar hafi bolmagn til að rísa undir þessum kostnaði, og þess vegna er farið fram á það í þessari till., að Alþ. heimili ríkisstj. að greiða Ísafjarðarhöfn allt að 400 þús. kr. án mótframlags vegna skemmda, sem orðið hafi á hafnarmannvirkjunum. Og skemmdirnar liggja í þessu, að hafnarbakkinn hefur sigið niður og fram, og verður að bæta úr því með ærnum tilkostnaði. Ég treysti því, að hv. alþm. kynni sér þau ýtarlegu fskj., sem með þessu fylgja og eru sönnunargögn fyrir því, að hafnarnefnd Ísafjarðar leitaði í hvívetna ráða hjá vitamálaskrifstofunni, þó að það dygði ekki til. Ég tel, að þarna sé um eins óviðráðanleg atvik að ræða og þegar grefur undan hafnarmannvirki í stórsjóum, brimum, og hefur það verið bætt oft og tíðum úr ríkissjóði án mótframlags viðkomandi hafna. Þannig eru a. m. k. þrjú eða fjögur tilfelli slík, þar sem ríkið hefur bætt án mótframlags skemmdir, sem hafa orðið á hafnarmannvirkjum. Ég tel, að hér sé um hliðstæðu að ræða að verulegu leyti, og er a. m. k. eins ástatt um þessa höfn og þær hinar, sem bætur hafa fengið, að hér hafa þær skemmdir á orðið, sem viðkomandi höfn ræður ekki við fjárhagslega. Ég tel svo ekki ástæðu til að fylgja þessari till. úr hlaði með fleiri orðum og legg til, að till. verði að umr. lokinni vísað til fjvn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram á þskj. 184 till. til þál. um endurskoðun á núgildandi frílistum. Það, sem hér er farið fram á, er tiltölulega auðvelt framkvæmdaratriði, sem ætti þó, ef vel fer um framkvæmdina, að geta haft mikla þýðingu fyrir innlendan iðnað. Iðnaður okkar, einkum sá, þar sem unnið er að mestu úr erlendum efnum, er mjög ungur og hefur átt við mikla byrjunarörðugleika að stríða. Að vísu óx hér ýmiss konar iðnaður í skjóli haftanna á sínum tíma, en hann var mjög misjafn að gæðum, og olli því stundum kunnáttuleysi, stundum vöntun á heppilegu efni og stundum skortur á vandvirkni. Þegar innflutningurinn var gefinn frjáls að nokkru leyti, komu á innlenda markaðinn alls konar erlendar iðnaðarvörur, sem kepptu við íslenzka framleiðslu, og hefur sú samkeppni orðið íslenzka iðnaðinum þung í skauti. Í mörgum tilfellum er innhald framleiðsla jafngóð hinni erlendu og ódýrari, þegar t. d. er um vörur að ræða, sem fluttar eru inn fyrir bátagjaldeyri. En það verður ekki annað séð, þótt hvor tveggja varan sé á boðstólum, en að hin erlenda seljist langtum betur þrátt fyrir verðmismuninn, og virðist svo sem verzlanir jafnvel vilji heldur selja útlendu vöruna, en þá innlendu, og mun því valda það, að þær telja sig hafa af því meira hagræði vegna verðmismunarins. Og þótt margur skilji það, að okkur er það mikið fjárhags- og atvinnumál, að íslenzk framleiðsla seljist fremur en erlend, þá fer því fjarri, að íslenzkir kaupendur geri sér það að kappsmáli að kaupa fremur þann varning, sem unninn er af íslenzkum höndum, heldur en hinn, sem útlendingar hafa haft atvinnu af að búa til. Meðan hér voru verzlunarhöft, þá er það mála sannast, að erfitt var fyrir heimilin að fá efni til þess að vinna úr, m. a. af því, að starfsemi, sem að nokkru leyti var iðnaður og að nokkru leyti getur tæpast kallazt iðnaður, sogaði til sín það efni, sem heimilin áttu að fá. Nú er úr þessu bætt, og heimilin hafa möguleika til þess að fá efni til þess að vinna úr. Ber að sjálfsögðu að gæta þess í framtíðinni eins og nú er, að svo verði. En það verður ætíð að vera kappsmál öllum Íslendingum, heimilunum líka, að hinn innlendi iðnaður fái sinn rétt. Í till. þessari er lagt til, að núgildandi frílistar verði endurskoðaðir og að við þá endurskoðun sé tekið tillit til þarfa iðnaðarins. Er bráðnauðsynlegt, að endurskoðun þessi fari fram, bæði til leiðréttingar á því misræmi, sem kann að hafa verið á frílistunum frá byrjun, og til samræmis við þá þróun iðnaðarins, sem síðan hefur orðið. Þarf við athugun þessa máls að stefna að því, að innflutningurinn sé, bæði hvað snertir fullunnar vörur og hráefni til iðnaðar, miðaður við þarfir iðnaðarins eins og hann er í dag. Ég leyfi mér svo að leggja til, að till. þessari verði að lokinni umr. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt hv. þm. V-Húnv. á þskj. 207 till. til þál. um rannsókn á byggingarkostnaði í kaupstöðum og kauptúnum. Eitt af því, sem veldur mjög miklu um verðlag og dýrtíð hér á landi, er hinn hái byggingarkostnaður, einkum í kaupstöðum og kauptúnum. Hár byggingarkostnaður hefur auðvitað fyrst og fremst þýðingu fyrir þá, sem ráðast í að koma upp húsum fyrir sig á hverjum tíma, en jafnframt hefur hár og hækkandi byggingarkostnaður þýðingu fyrir verð á leiguhúsnæði, þar sem leiga á húsnæði er venjulega við það miðuð að meira eða minna leyti, hvað það kostar að byggja á þeim tíma, sem húsnæði er leigt út, hvað sem byggingin kann að hafa kostað, þegar hús það var byggt, sem verið er að leigja. Yfirleitt er gengið út frá því, að byggingarkostnaður íbúðarhúsa sé um eða yfir 700 krónur teningsmetrinn, en mun þó þekkjast lægri í byggingarfélögum verkamanna. Nú í sumar gerðist það, að byggð voru á Sauðárkróki hús til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum. Var af húsameistara ríkisins gerð áætlun um kostnað við byggingu húsanna samkv. því, sem algengast er. En þá brá svo við, að byggingarkostnaðurinn varð í reyndinni hér um bil helmingi lægri, en húsameistari ríkisins hafði áætlað, og hefur félmrn. skýrt frá þessu opinberlega í blöðum, gefið skýrslu um stærð og gerð húsanna og verð þeirra. Verktakar þeir, sem unnu að húsunum, töldu sig að vísu hafa gert helzt til lágt tilboð í þau, en það munaði mjög lítilli upphæð, þannig að byggingarkostnaður húsanna var nálega helmingi lægri en gerist, þótt verktakarnir hefðu þann hagnað af verkinu, sem þeir töldu sig þurfa. Þetta meðal annars gefur tilefni til þess að ætla, að mikið megi lækka byggingarkostnað í kaupstöðum og kauptúnum, miðað við þær aðferðir, sem notaðar eru við byggingar nú. Er sjálfsagt, að það verði upplýst með rannsókn, hvað veldur þeim mismun, sem er á byggingarkostnaði, og jafnframt hvernig megi lækka þá liði, sem um er að ræða, þar sem þeir eru of háir. Enn fremur er mikið verkefni óleyst á sviði byggingariðnaðarins að því er varðar ný og lítt notuð byggingarefni, einkum innlend. Einn þáttur þeirrar rannsóknar, sem hér er gert ráð fyrir, hlýtur að beinast að því að fá úr því skorið, hvort ekki sé hægt að spara með því að nota slík byggingarefni og þá hve mikið er hægt að spara með því að taka upp notkun nýrra byggingarefna. Sama má segja um nýjar aðferðir, sem nú er farið að nota t. d. á Norðurlöndum og sagt er að lækki byggingarkostnað þar um allt að því 1/3 hluta. Nokkrar tilraunir hafa verið gerðar hér á landi um nýjungar á þessu sviði, t. d. með hús úr hlerum, sem síðan eru slegin upp á staðnum; en þær aðferðir hafa ekki verið fullreyndar, og margt er órannsakað og óupplýst einnig í þeim efnum, sem þó hafa verið gerðar einhverjar tilraunir með hér. Að vísu hefur það verið svo fyrr, en með Sauðárkrókshúsin, að vitað hefur verið um, að byggingarkostnaður er mjög misjafnlega hár hér á landi, en það hafa ekki fyrr verið gefnar út um það opinberar upplýsingar, og er það einn aðalþáttur þessa máls að fá slíkar upplýsingar fram, þannig að almenningur eigi að þeim greiðan aðgang og geti lært af þeim, hvað hægt er að spara í kostnaði við byggingar og hvernig er hægt að gera það. Við Íslendingar höfum á örfáum árum byggt meira af íbúðarhúsum heldur en gert var hér á löngu tímabili þar á undan. Þjóðin var alin upp við lélegt húsnæði. En hún hefur fundið það æ betur, að gott húsnæði er það, sem hún þarfnast öðru fremur. Enn þá býr margt fólk við óviðunandi húsnæði, vegna þess að það hefur ekki ráð á betra. Byggingarkostnaðurinn er of hár til þess, að þetta fólk geti byggt yfir sig. Og opinberir aðilar, sem ættu að styrkja þá efnaminnstu - og vilja gera það - til þess að koma upp yfir sig mannsæmandi húsnæði, finna, að jafnvel háar upphæðir verða allt of fáum að gagni, þegar byggingarkostnaðurinn er svo gífurlega hár sem hann nú er. Rannsókn sú, sem hér er gert ráð fyrir, ætti að verða fyrsta skrefið í áttina að lækkuðum byggingarkostnaði í þessu landi, a. m. k. hjá þeim, sem ekki gera aðrar kröfur til húsa sinna en þær, að þau séu sæmilegar og mannsæmandi íbúðir. - Ég legg til, að till. þessari verði að lokinni umr. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég hygg, að það hafi verið fyrir fjórum vikum, að útbýtt var fyrirspurn til ríkisstj. frá mér og hv. þm. Ísaf. um risnukostnað ríkisstj. Svo sem kunnugt er, mæla þingsköp svo fyrir, að fyrirspurnir skuli leyfðar í síðasta lagi næsta miðvikudag eftir að þær eru bornar fram og síðan skuli þeim svarað viku síðar. Þessi fyrirspurn hefur þrívegis verið á dagskrá án þess að vera tekin til umr. Mér hafa ekki borizt neinar skýringar á því, hvers vegna þessari fyrirspurn hefur ekki verið svarað af hæstv. ríkisstj., og mér leikur forvitni á að vita, hvað veldur því. Ég trúi því ekki, að það geti verið meira en mánaðarverk fyrir hæstv. ríkisstj. að tina saman þær upplýsingar um sinn risnukostnað, sem hér er farið fram á.

Forseti (JPálm): Út af þessari fyrirspurn hv. 3. landsk. vil ég aðeins taka það fram, að ég gerði ráð fyrir því, að þessari fyrirspurn yrði svarað í dag, en hæstv. forsrh. var forfallaður, og þess vegna getur það ekki orðið.



Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 412 er flutt af iðnn. þessarar d. að tilmælum Félags íslenzkra iðnrekenda. Málavextir eru þeir, að hraðfrystihúsin hafa þurft að flytja mikið af fiskumbúðum frá Ameríku, og nemur andvirði þeirra á s. l. ári 9,6 millj. kr. Þessar fiskumbúðir er hins vegar hægt að framleiða hér á landi, og hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að svo megi verða. Tollur eða innflutningsgjöld af þessum erlendu umbúðum er aðeins 2,8%. Í núgildandi tollskrá er að vísu heimild til þess að endurgreiða aðflutningsgjöld af hráefni eða efni í þessar fiskumbúðir, en hins vegar er mjög hár tollur á þeim vélum, sem flytja þarf inn til þess að framleiða þær hér á landi. Sá tollur eða þau innflutningsgjöld nema hvorki meira né minna en 25–33% af vélunum, en tollurinn af þessum tilbúnu fiskumbúðum er aðeins 2,8%, eins og ég gat um. Af þessum ástæðum er þetta frv. flutt og fer fram á viðbót við j-lið í 3. gr. tollskrár. Þessi j-liður hljóðar svo nú, að fjmrn. er heimilt „að endurgreiða aðflutningsgjöld eða hluta af þeim af umbúðum um innlendar framleiðsluvörur, sem sendar eru til útlanda til sölu þar, og af vörum, sem notaðar eru í vörur þessar til þess að gera þær söluhæfari eða til þess að þær geymist betur.“ Frv. fer fram á að bæta við þessa endurgreiðsluheimild heimild til að endurgreiða aðflutningsgjöld eða hluta af þeim af vélum, sem notaðar eru til framleiðslu á þessum umræddu umbúðum. Hér er um að ræða galla á tollskránni, þar sem tilbúnar vörur eru tollaðar tiltölulega lágt, en hins vegar nauðsynlegar vélar til að framleiða þær hér heima tollaðar mjög hátt. Virðist sjálfsagt að lagfæra þetta, og vinnst þá tvennt; annars vegar má með þessu spara verulegan erlendan gjaldeyri og í öðru lagi skapa hér aukna atvinnu í iðnaði. Vænti ég þess, að hv. d. ljái frv. þessu fylgi.



Herra forseti. Ég veitti því athygli, að hv. frsm. málsins gerði ekki till. um, að frv. yrði vísað til n. Vil ég leyfa mér að gera það að till. minni, að málið fari til fjhn. til athugunar. Þar hafa ætíð tollamál verið til meðferðar, þegar þau liggja fyrir þingi. Mál þetta er að vísu flutt af n., en ég sé ekki, að það breyti neinu í þessu efni. Ef þeir 4 eða 5 hv. þm. í iðnn., sem tóku ákvörðun um að flytja málið, hefðu ritað sín nöfn á það persónulega sem flm., þá hefði málinu að sjálfsögðu verið vísað til fjhn., og ég sé ekki, að það breyti neinu, þó að þeir í stað þess telji málið flutt af þeirri n., sem þeir eiga sæti í. Ég legg því til, að þetta mál - eins og öll önnur tollamál - fari til fjhn. til athugunar.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt af iðnn. óskiptri. Það er að vísu rétt, að hv. þm. V-Húnv., sem á sæti í n., var forfallaður - gat ekki mætt á þessum fundi. Hins vegar hafði málið verið rætt á einum eða tveim fundum áður í n., og hafði hann þá ekki hreyft því þar, að málið heyrði undir fjhn. fremur en iðnn. Ég býst við, að það sé mjög óvenjuleg aðferð í þingi, að máli, sem flutt er af n. óskiptri, sé vísað til annarrar n. Ég fyrir mitt leyti tel enga ástæðu til þess og tel sjálfsagt og rétt, að málið gangi venjulega leið, án þess að því sé vísað til einnar eða annarrar n. að nýju.



Ég verð að segja, að mér finnst það einkennileg skoðun, sem kemur fram hjá hv. 7. þm. Reykv., að mál þetta eigi ekki að fá þinglega meðferð og athugun í þeirri n., sem samkv. eðli málsins á að athuga það, þó að það sé flutt af annarri n. Eins og hann gat um, þá var ég nú forfallaður vegna lasleika, þegar nefndarfundur var haldinn í iðnn., sem ákvað að flytja málið, en það hefði ekki breytt neinu, því að ég hefði ekkert haft á móti því, að málið væri flutt, en þrátt fyrir það á það náttúrlega að fá athugun í fjhn. Ég vil út af þessari skoðun hv. 7. þm. Reykv. varpa fram þeirri spurningu t. d., hvernig mundi vera litið á það, ef fjhn. þessarar d. bæri hér fram frv., sem snerti iðnaðinn, við skulum segja frv. til iðnaðarl. eða frv. til l. um iðnfræðslu eða eitthvað þess háttar. Ætti þá ekki slíkt mál að fá athugun í iðnn., þó að það væri flutt af annarri þingn.? Ég geri ráð fyrir, að hv. 7. þm. Reykv. og ýmsum öðrum þætti það eðlilegt, að þannig væri með það mál farið. Sama gildir vitanlega um þetta. Tollamál hafa alltaf verið og eiga að vera til athugunar í fjhn. þingsins, og það er engin ástæða til að breyta út af þeirri venju og sjálfsögðu reglu, hvernig sem háttað er um flutning frumvarpanna.