Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Nokkuð er liðið á kvöld, klukkan farin að ganga eitt og það er mikilvægt að hæstv. forseti upplýsi um það hversu lengi standi til að vera fram í nóttina. Enn þá eru mörg mál á dagskrá sem eftir er að taka umræðu um, viðamikil mál, frú forseti. Mörg undanfarin kvöld fyrir páskafrí hefur Alþingi starfað sleitulaust fram á nótt - og einu sinni, frú forseti, var sú tíð að menn töldu, ekki síst vegna orða hv. fyrrverandi þingmanns, Lúðvíks Jósepssonar, að það væri nóg að halda áfram tvö kvöld í röð á nóttu þar til frí yrði gert. Ég fer því fram á það við frú forseta að hún geri grein fyrir því hvernig á að haga fundi í nótt, hvort forseti telji nauðsynlegt að halda áfram langt inn í nóttina svo að þeir sem hafa fjölskyldur og öðrum hlutverkum að gegna geti gert grein fyrir því og gert ráðstafanir í tæka tíð, frú forseti. 
            

Forseti getur upplýst og minnt hv. þingmann á að fyrr í kvöld bar forseti sem þá sat það upp fyrir þingheim að hér yrði heimild til að funda fram yfir miðnætti og fylgja dagskránni og við því varð þingheimur. Þó svo að nú sé komið rétt fram yfir miðnætti er dagskráin ekki tæmd og því mun forseti halda áfram með dagskrána.

Hæstvirtur forseti. Við erum að fjalla um 10. mál á dagskrá. Á dagskránni eru 19 mál og ég efast ekki um að hæstv. forseti er búinn að gera einhverjar áætlun um það hvernig eigi að takast að ljúka þessari dagskrá í kvöld þar sem forseti telur sig hafa heimild fyrir því að ljúka dagskránni. Það væri áhugavert að vita hvort forseti hefur einhverja áætlun um þetta og kannski áhugavert fyrir hæstv. forseta sem nú situr á forsetastóli að rifja upp orð þáverandi hv. þm. Ögmundar Jónassonar en núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, sem taldi að svona samþykkt væri algjörlega meiningarlaus orð og gæti ekki verið nokkur skapaður hlutur á bak við það. Það væri áhugavert að heyra skoðanir hæstv. forseta á þeim orðum 

Virðulegi forseti. Klukkan er orðin tuttugu mínútur yfir tólf og við erum á tíunda máli á dagskrá. Eins og komið hefur fram eru 19 mál á dagskrá þingsins sem er dagsett miðvikudaginn 15. apríl en nú er kominn fimmtudagurinn 16. apríl. Á dagskrá eru m.a. stór mál eins og endurskipulagning þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja, heimild til samninga um álver í Helguvík, um sjúkraskrár o.fl. Allt mál sem þingmenn hafa hug á að ræða. Við vitum náttúrlega ekki, og erum því að óska eftir að fá hæstv. forseta til þess að segja okkur hvað hann hugsar sér að halda lengi áfram fram eftir nóttu. Því ef svo er að hann ætli að halda áfram fram á nótt þá þurfum við að hringja út þá þingmenn sem höfðu hugsað sér að taka til máls í þeim málum sem ég nefndi. 
            

Frú forseti. Það var þannig í eina tíð að þáverandi hv. þm. Lúðvík Jósepsson skapaði þá hefð á þinginu að næturfundir skyldu ekki haldnir nema tvær nætur í röð. Ekki þótti tilhlýðilegt að halda lengur svo á málum nema tvær nætur í röð, að haldnir væru næturfundir. Undir þær óskir hafa seinna tekið hv. þm. Ögmundur Jónasson, núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra og fleiri. Ég sé hv. þm. Árna Þór Sigurðsson í salnum og ég veit að hann minnist þessa vegna áhuga síns á pólitík, þ.e. að hv. þm. Lúðvík Jósepsson taldi það alveg einsýnt þegar mikið var á dagskrá þingsins, alveg sama um hvaða mál var að tefla, að aldrei skyldi haldið áfram lengur en tvær nætur í röð með næturfundi. Þess vegna hlýt ég að heita á hæstv. forseta núna þegar til þess er tekið að þetta er ábyggilega tíunda nóttin í röð, páskafrí reyndar inn á milli, sem 

Virðulegi forseti. Sú var tíðin að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins vitnuðu til hugmyndafræði og hugmyndafræðinga sem kenndu sig meira í átt við hægri stefnu. En nú er það þannig að fyrrverandi þingmaður Lúðvík Jósepsson og  Það er afar mikilvægt að hv. þingmenn fái að tjá sig í þinginu, þeir sem það vilja gera. Þannig hefur það verið í dag eins og undanfarna daga að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru mjög áhugasamir um að tjá sig um þau mál sem eru á dagskrá, hvort sem um er að ræða stór mál eða litlar breytingartillögur og flytja nokkuð ítarlegt mál. Mér þætti það mjög miður, virðulegi forseti, ef hæstv. forseta dytti það í hug að koma í veg fyrir að hv. þingmenn fái að tjá sig 

Hæstv. forseti. Í tilefni af þessu hugmyndafræðingatali hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar …  Það er nú þannig að við sjálfstæðismenn erum afskaplega víðsýnir og tilbúnir til að taka góðu hvaðan sem það kemur. Og ef góðir þingmenn og látnir sómamenn hafa lagt gott til málanna þá hljótum við að styðja það og taka það upp þó að okkur hafi greint á við þá um pólitísk sjónarmið. Ég verð að vekja athygli hæstv. forseta á því sem hv. þm. Ólöf Nordal sagði að næturfundir hafa verið sennilega 10 þingdaga í röð 

Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni óskaði ég eftir því að fá upplýsingar frá hæstv. forseta um hversu lengi yrði haldið áfram og hvaða mál yrðu tekin fyrir næst. Eins og gefur að skilja erum við að skipuleggja störf okkar hér í þinginu og nú eru til umræðu hlutafélög og einkahlutafélög og eftir því sem ég kemst næst eru tveir þingmenn á mælendaskrá. Við vildum gjarnan fá að vita hvort önnur mál verða tekin fyrir í kjölfarið til þess að við gætum hringt í þingmenn og látið þá vita sem ætla að taka þátt í þeirri umræðu. Mér finnst það sjálfsögð kurteisi frá hendi hæstv. forseta að upplýsa okkur um þetta þannig að við getum gefið félögum okkar, hv. þingmönnum, færi á að bregða sér í hús.

Virðulegi forseti. Af því að hv. þm. Ásta Möller talaði um að það væri mikilvægt að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins gætu skipulagt sig þá ætla ég að hrósa þeim fyrir vel skipulagt málþóf sem hér hefur verið í nokkra daga. 

Hæstv. forseti. Ég veit ekki alveg hvernig hv. þm. Lúðvík Bergvinsson skilgreinir stór mál og smá mál. Ég hef mínar eigin hugmyndir um það en ég tel að á þessum þingdegi höfum við klárað umræður um ýmis mál og sum af þeim eru bara prýðismál og gott að umræðu um þau er lokið. Önnur mál eru aftur síðri og gallaðri með einhverjum hætti eða hugsanlega ekki eins mikilvæg. Engu að síður hefur okkur miðað talsvert áfram í störfum þingsins þótt umræður hafi vissulega verið vandaðar og málefnalegar. Þegar hv. þm. Lúðvík Bergvinsson talar um málþóf þá held ég að hann verði að hafa í huga að fyrir ábyggilega tveimur vikum lögðum við sjálfstæðismenn upp með það að það væri ákveðinn fjöldi mála sem væri virkilega brýnn, mál sem hefðu raunverulega þýðingu fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu og ég er sannfærður um að 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með félögum mínum, sjálfstæðismönnum, um að við söknum þess að fá ekki svör. Það er líka sérkennilegt að við skulum sitja undir ámæli hjá þingmönnum stjórnarmeirihluta fyrir það eitt að hafa gengið í smiðju meistaranna. Það vill svo til að það er margsinnis búið að benda okkur það og ég held að við séum farin að skilja það, að við erum búin að vera í stjórn í 18 ár og við erum nú í nýrri stöðu. En við erum svo heppin að við þurfum ekki að finna upp hjólið varðandi það hvernig við eigum að haga okkur. Við sjáum bara hvað þið gerðuð áður og gerum allt eins. Það er nákvæmlega það sem við erum að gera. Þess vegna vitnum við í þessa ágætu þingmenn ykkar því þeir eru búnir að segja þetta allt áður. Við getum ekkert sagt það betur. Ég ítreka að við hljótum að fá einhver svör við því hvort við eigum að vera hérna til hálftvö eða tvö eða þrjú eða fjögur, 

Forseti telur sig hafa svarað því fyrr í kvöld að það var lagt upp með það að vera hérna eitthvað fram á nótt. Með tilliti til þess að dagskráin er bæði löng og hún er þung þá ræðst það auðvitað af þingmönnum sjálfum hversu ítarlega þeir vilja ræða í hverju máli hversu langan tíma það tekur að fara niður dagskrána. Því legg ég það í hendur þingmanna sem eru hér og taka þátt í dagskránni með málflutningi að taka þá tillit til þess hve áliðið er því það verður haldið áfram með dagskrána eitthvað fram eftir og tímalengdin fer eftir ræðulengd þingmanna.

Hæstv. forseti. Með allri vinsemd, eins og bent hefur verið á þá eru tveir ræðumenn eftir í 10. málinu, sem heitir hlutafélög og einkahlutafélög. Næst á dagskrá er 11. málið, sem heitir endurskipulagning þjóðhagslegra mikilvægra atvinnufyrirtækja og þar má sjá á dagskránni að muni vera tvö nefndarálit og breytingartillögur og ýmislegt sem greinilega kallar á umræðu og ekki síður að framsögumenn þessara nefndarálita verði til staðar. Nú hlýtur forseti að geta svarað okkur því hvort við eigum að fara að kalla út þessa framsögumenn nefndarálita, eða ætlar forseti að láta líða að því að menn geti ekki mætt til fundarins? Er það meining hæstv. forseta? Eða ætlar hæstv. forseti að sleppa þessu máli  
            

Virðulegi forseti. Okkur er sagt að við ætlum að halda áfram eitthvað fram á nótt. Ég hef áður sagt undir þessum lið, um fundarstjórn forseta, að ég hef það mér til vorkunnar að ég er ekki mjög þingvön kona. En einhvern veginn er mér farið að sýnast að eitthvað fram á nótt þýði til kl. tvö og ég ætla að leyfa mér að spyrja, er það það sem við megum reikna með eða erum við að tala um eitthvað annað? Því þessar upplýsingar sem við höfum fengið eru mjög þversagnarkenndar, það er verið að tala um að það eigi að tæma dagskrána og það eru mál sem munu taka marga klukkutíma. Ég trúi ekki öðru en að Vinstri grænir þurfi að segja margt um Helguvík. Og hvar er þeirra lið sem ætlar að ræða um það mál?  Mig langar bara 

Eins og forseti sagði áður fer það mikið eftir tímalengd ræðna þingmanna sjálfra hversu lengi verður haldið áfram.

Virðulegi forseti. Við erum í 2. umr. um frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög. Innihald frumvarpsins varðar eignarhald á hlutafélögum og einkahlutafélögum, kynjahlutverk og starfandi stjórnarformenn. Þetta frumvarp hefur verið í umræðunni innan nefndarinnar um eitthvert skeið og varðar, eins og ég vék að áðan, í fyrsta lagi breytingu á lögum um hlutafélög, í fyrsta lagi varðandi upplýsingagjöf um hlutaskrá eins og kemur fram í 1. gr. frumvarpsins. Þar kemur fram að stjórnin skuli gæta þess að hlutaskrár geymi réttar upplýsingar hverju sinni. Ég verð að segja að sú krafa sem kemur fram í 1. gr. frumvarpsins er sjálfsögð og eðlileg krafa um að á hverjum tíma liggi fyrir upplýsingar um hverjir eru hluthafar og hve stóran hlut viðkomandi eiga í viðkomandi hlutafélagi. Það kom m.a. fram í ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur fyrr í kvöld en hún benti á að í Fréttablaðinu í gær voru gefnar upplýsingar um störf þingmanna í hlutafélögum og einkahlutafélögum og í opinberum hlutafélögum. Hún benti sérstaklega á að þær upplýsingar sem byggt var á frá Creditinfo væru ekki réttar, ekki vegna þess að fyrirtækinu Creditinfo væri um að kenna heldur væru þær upplýsingar sem liggja í hlutafélagaskrá ekki réttar á hverjum tíma. Það er hlutur sem ekki gengur og í því samfélagi sem við lifum í nú þar sem hraðinn er mikill og upplýsingar eru mikilvægar og nauðsynlegar til þess að tryggja gagnsæi í viðskiptalífinu þá er þessi krafa og þetta frumvarp, sem gerir ráð fyrir því að hlutaskráin geymi réttar upplýsingar á hverjum tíma, nauðsynlegt. Reyndar segir í núgildandi lögum að svo skuli vera en með þessu frumvarpi er hnykkt á því og ítrekað að þetta séu eðlilegar kröfur, m.a. til að hægt sé að sjá öll tengsl á milli eignaraðila og milli hlutafélaga. Sá þáttur sem ég vildi helst ræða um í þessari umræðu varðar 2. gr. frumvarpsins, varðar kynjahlutföll í stjórnum hlutafélaga. Fyrir einhverjum missirum, sennilega var það vorið 2007 og þó gæti það hafa verið eitthvað fyrr, voru gerðar breytingar á lögum um opinber hlutafélög þar sem kom inn ákvæði um að í kjöri í stjórn opinbers hlutafélags skuli tryggt að í stjórninni sitji sem næst jafnmargar konur og karlar en skilgreining á opinberu hlutafélagi er að það er félag sem hið opinbera, einn eða fleiri hluthafar, á að öllu leyti beint eða óbeint í. Á þeim tíma sem þetta ákvæði kom í lögin var töluverð umræða, ekki síst meðal kvenna á þingi um að eðlilegt væri að ríkið, íslensk stjórnvöld settu slík ákvæði í lög, enda væri ákvæði þess eðlis í jafnréttislögum sem ætti að tryggja jafnrétti kynjanna á öllum sviðum samfélagsins og alveg ljóst að tölur sem voru birtar á þeim tíma bentu til þess að svo væri ekki varðandi stjórnun fyrirtækja. Ég held að sú umræða sem þá fór fram eigi ekki síður og jafnvel enn frekar rétt á sér í dag því að satt að segja hefur lítið miðað í jafnréttismálum innan atvinnulífsins frá þessum tíma. Meðal annars hefur komið fram að í júlí á síðasta ári, árinu 2008, voru 13 félög í úrvalsvísitölu Kauphallar Íslands - sem er náttúrlega mun færri í dag eins og allir vita - og þar voru 18% stjórnarmanna konur en voru reyndar 7% á árinu 2004. Eitthvað hafði því þokast í rétta átt en að sama skapi hafði ekki verið mikil framför varðandi stjórnir aðildarfélaga í Samtökum atvinnulífsins. Á árinu 2004 voru 2% þeirra sem voru í stjórnum aðildarfélaga konur, 5 af 87 aðilum í stjórnum aðildarfélaga Samtaka atvinnulífsins, en voru komnar í 9% á árinu 2006. Einhver smáskref hafa verið tekin þó en engan veginn í þeim mæli sem eðlilegt má teljast. Þessi umræða um konur í stjórnum hlutafélaga og konur í atvinnulífinu hefur verið í gangi um nokkuð langt skeið og það vakti m.a. athygli á sínum tíma þegar Norðmenn gerðu ákveðnar breytingar á sínum lögum og settu upp kynjakvóta í þau þar sem var áskilið að í stjórnum félaga yrðu ákveðin hlutföll, 40%, 60%, þ.e. að annað kynið yrði að lágmarki 40% í hlutafélögum. Það ákvæði í norsku lögunum hefur vakið athygli víða um heim og verið fylgst með hvernig það hefur gengið eftir og hvaða áhrif það hefur haft á stjórnun og í stjórnum fyrirtækja í Noregi. Ég hef ekki séð niðurstöður neinna rannsókna í þá veru hvaða áhrif þetta hefur haft en á hinn bóginn hefur verið meira áberandi umræða í þá veru að með því að setja ákveðnar reglur í þessa veru þá væri ákveðin hætta á því að konur yrðu valdar í stjórnir fyrirtækja ekki vegna eiginleika sinna heldur eingöngu vegna kynsins og jafnvel yrði hætta á því að konur yrðu sniðgengnar í ákvarðanatöku og ákvarðanir yrðu teknar utan stjórnanna sjálfra. Nú vil ég ekki taka afstöðu til þess hvort þessi umræða er réttmæt en samt er fyllilega ástæða til að hafa það í huga. Á hinn bóginn geta fyrirtæki ekki litið fram hjá því að í þeim fyrirtækjum þar sem hlutverk kynjanna eru jafnari en þær tölur sem ég hef bent á innan fyrirtækja hér á landi, þ.e. eru á bilinu 10–20%, þá verður að segjast eins og er að í þeim fyrirtækjum þar sem hlutföll karla og kvenna eru jafnari, þar hefur verið sýnt fram á með rannsóknum að árangur slíkra fyrirtækja er betri þar en í fyrirtækjum þar sem stjórnin er einkynja. Við vitum það og sjáum, m.a. á rannsóknum sem gerðar hafa verið af þátttöku karla og kvenna í stjórnmálum, að áherslur karla og kvenna eru mjög ólíkar í stjórnmálum sem rökstyður mikilvægi þess að hafa sem jöfnust hlutföll karla og kvenna í stjórnmálum til að sé hægt að dekka öll svið samfélagsins. En eins og gefur að skilja er það þannig að karlar og konur búa í þessu landi og í heiminum öllum í nokkuð jöfnum hlutföllum. Ég er með fyrir framan mig viðtal við Þór Sigfússon, núverandi formann Samtaka atvinnulífsins, en í viðtali við hann í Viðskiptablaðinu 9. maí 2008 segir hann m.a. að hann leggi áherslu á það í því fyrirtæki sem hann veitti forstöðu á þeim tíma, Sjóvá, hvað fjölbreytnin geti gefið mikið. Hann bendir á að fyrirtækið nýti alla krafta starfsmanna og reyni að stýra því þannig að kynjahlutföllin séu nálægt 50 á móti 50. Hann segir síðan, með leyfi forseta: „Fjölbreytni í rekstri fyrirtækja getur skilað alvörupeningum. Þetta er bara bisness.“ Hann segir jafnframt þá sögu að fyrir nokkrum árum síðan þegar hann vann hjá Norræna fjárfestingabankanum þá kom til landsins bankamaður frá Svíþjóð og heimsótti sjö fyrirtæki á Íslandi og svo segir hann, með leyfi forseta: „Þegar við vorum búnir að heimsækja þau sagði hann við mig: „Ég er búinn að fara í sjö fyrirtæki og hitta um þrjátíu einstaklinga, allt karlmenn og líklega alla undir 35 ára aldri. Hvar er allt hitt fólkið?“ Það er svolítill broddur í þessu. Einhæfnin getur verið varasöm og kannski er hún hluti af vandanum hjá okkur nú. Við þurfum að nýta betur það vinnuafl sem fyrir er og ekki bara bæði kynin heldur líka yngri kynslóðir.“ Þetta eru orð að sönnu. Þá komum við aftur að því frumvarpi sem hér er til umræðu. Þar er gerð ákveðin tilraun til að hafa áhrif á val fyrirtækja á stjórnendum sínum, bæði í stjórnum fyrirtækjanna og í æðri stöðum innan fyrirtækjanna en eins og ég sagði áðan hefði maður haldið að ef markaðsöflin ættu að ráða ættu fyrirtækin að sjá sér hag í því að hafa sem allra mesta fjölbreytni í stjórnun fyrirtækja sinna til að geta metið og mætt kröfum neytenda og þeirra sem viðkomandi fyrirtæki veita þjónustu eða starfa fyrir. Í frumvarpinu er lagt til að tekið verði upp í lög um hlutafélög og lög um einkahlutafélög ákvæði um að gæta skuli að kynjahlutföllum í stjórnum og við ráðningu framkvæmdastjóra. Einnig er gert ráð fyrir að í tilkynningum til hlutafélagaskrár skuli sundurliða upplýsingar um hlutfall kynja í stjórn og meðal framkvæmdastjóra, svo og hlutfall kynja meðal starfsmanna eftir stöðu þeirra í skipulagi félags. Í nefndaráliti minni hluta viðskiptanefndar kom fram, með leyfi forseta: „Fyrir nefndinni var þeim sjónarmiðum hreyft að hér væri um of víðfeðma upplýsingagjöf að ræða og aukið skrifræði. Var vísað til þess að það væri fremur í takt við markmið frumvarpsins að einungis yrði tilkynnt um kynjahlutföll í stjórnendahópi félaga. Bent var á að ráða mætti kyn stjórnarmanna af nöfnum þeirra í tilkynningum sem nú eru sendar hlutafélagaskrá og að hlutafélagaskrá gæti skráð upplýsingar um kyn.“ Eitt er reyndar það að fá upplýsingar um þessa stöðu til að glöggva sig á þeirri þróun sem er hér á landi en ég tek undir með hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur þegar hún segir að ef til vill þurfi ákveðna hvatningu til þess að ná ákveðnum markmiðum. Ég segi aftur á móti að mér finnst það sjálfsagt að fyrirtækið taki mið af því sem best er fyrir fyrirtækið og leiti jafnt til kvenna sem karla sem stjórnenda. En í nefndaráliti 2. minni hluta viðskiptanefndar eru gerðar tillögur um breytingar á frumvarpinu sem þegar hefur verið gerð grein fyrir og ég mun ekki fara nánar út í þar sem hv. þm. Guðfinna Bjarnadóttir hefur sérstaklega gert grein fyrir því í ítarlegri ræðu sinni. Ég vil nefna það sérstaklega að staða kvenna í atvinnulífinu hefur ekki verið nægjanleg og samtök eins og Félag kvenna í atvinnurekstri hafa verið ötul í að kynna stöðu mála á hverjum tíma og hafa beitt ýmsum ráðum til að afla sjónarmiðum sínum fylgis. Þau hafa m.a. birt lista yfir konur sem eru tilbúnar til að taka sæti í stjórnum fyrirtækja, konur sem eru mjög hæfar og hafa yfirgripsmikla reynslu og þekkingu í þessum málum og hafa m.a. bent á að menntun kvenna hefur aukist verulega á síðustu árum. Í eina tíð var það sagt að þegar konur menntuðu sig meira þá væri það sjálfgefið að hlutur þeirra í samfélaginu yrði meiri. Sú hefur reyndar ekki orðið raunin. Þegar við horfðum á það að konur eru 58% þeirra sem luku framhalds- og háskólanámi á árunum 2005–2006 og á síðustu árum hafa konur verið í meiri hluta þeirra sem útskrifast með æðri prófgráður en það hefur ekki endurspeglast í skipan í stjórnir félaga og kannski enn síður í stjórnunarstöðum innan fyrirtækja. Það vakti þó athygli að eftir bankahrunið í haust var ekki síst leitað til kvenna til að taka yfir stjórnun bankanna. Það vakti sérstaka athygli úti í heimi að á þeim tíma sem verið var að skipa t.d. tvær konur sem bankastjóra í bönkunum þremur hér á landi var ég á vegum Alþingis í Genf og þingmenn annarra þjóða komu til mín með fréttir í blöðum sem birtust þar og vöktu sérstaklega máls á því að það væri athyglisvert að núna væru konur að taka við stjórn bankanna og töldu það gott merki um að Íslendingar væru framarlega í jafnréttismálum. Ég var lítið að hafa fyrir því að benda þeim á staðreyndirnar sem voru aðrar, þ.e. að hlutur kvenna í atvinnulífinu væri minni en efni standa til og lét í raun og veru þar við sitja að meðtaka boðskap þeirra sem þeim þótti ánægjulegur og mér í sjálfu sér þótti það gott en var ekki að benda á aðrar staðreyndir. Það frumvarp sem hér er til umræðu er til þess fallið að vekja sérstaklega athygli á hlut kvenna í atvinnulífinu og vekja athygli á því að það er hægt að leita til annarra en fyrrverandi skólafélaga af sama kyni eða fótboltafélaga, það er hægt að ná betri árangri með rekstur fyrirtækisins með því að leita til kvenna til að stjórna. Að lokum vil ég láta í ljós þá skoðun mína að ein af skýringunum á því hvað hlutur kvenna í atvinnulífinu er í raun og veru lítill er sá að hér á landi hefur það tíðkast að í þeim greinum sem konur sérstaklega mennta sig til, þ.e. í heilbrigðisgreinum og í menntamálum kennslu, þar er ríkisrekstur mjög viðamikill. Ég hef líka bent á að það er ákveðið merki um vantraust stjórnvalda á kröftum kvenna hve lítið hefur verið um að gerðir hafi verið samningar af stjórnvöldum um rekstur, m.a. innan skólakerfisins og innan heilbrigðiskerfisins og í því felist ákveðið vantraust á konur. Ef fleiri samningar væru um slík verkefni í umboði stjórnvalda mundum við strax sjá að konur spjara sig mjög vel við stjórnun fyrirtækja, hvort heldur eigin eða annarra og það er mín skoðun að stjórnvöld eigi í ríkari mæli að treysta konum fyrir slíkum verkefnum enda hafa þær sýnt að þær axla þá ábyrgð mjög vel og jafnvel betur en karlar. Í því sambandi bendi ég á Margréti Pálu Ólafsdóttur sem hefur vakið mikla athygli fyrir góðan rekstur á skólum innan Hjallastefnunnar sem hefur haft mikil áhrif á aðra ríkisrekna skóla. En í þessu frumvarpi er verið að hvetja til þess að önnur en opinber hlutafélög horfi til kvenna þegar skipað er í stjórnir og stjórnunarstöður innan fyrirtækja sinna.

Hæstv. forseti. Vakin var athygli á því áðan við þann forseta sem þá sat á forsetastóli að það mundi vera nokkuð liðið á nóttina og alls óljóst hvernig forseti ætlaði að haga hér afgreiðslu mála í nótt. Á það hefur verið bent að næsta mál á dagskrá er frumvarp um endurskipulagningu þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja og mér þætti ósköp vænt um að fá upplýsingar um það hjá forseta hvort kalla þurfi út fólk til að ræða það mál. Ég trúi ekki öðru en að forseti sé tilbúinn að veita okkur upplýsingar um það þar sem forseti hefur svona í seinni tíð sýnt allan vilja til þess að hafa eitthvert samstarf um það 

Forseti getur upplýst að mál 11 og 12 munu ekki verða hér á dagskrá heldur ætlar forseti að reyna að freista þess að ná 13. dagskrármáli, um sjúkraskrár, í gegn í kvöld ásamt 19. dagskrármáli, um veitingu ríkisborgararéttar, sem er til 1. umr., þannig að það sé upplýst hvaða markmið forseti hefur sett sér fyrir fund kvöldsins.

Herra forseti. Forseti hefur upplýst að 11. og 12. dagskrármál, annars vegar um endurskipulagningu þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja og hins vegar um heimild til samninga um álver í Helguvík, verði ekki tekin á dagskrá í kvöld en hæstv. forseti hefur ekki útskýrt af hverju þessi mál eru ekki tekin fyrir í kvöld. Ég verð að segja að ég tel að þessi tvö mál séu virkilega þess virði að ræða þau. Ég styð annað en ekki hitt. Ég held hins vegar að það sé nauðsynlegt að það komi fram af hverju þessi mál eru tekin út og hvaða sjónarmið búa þar að baki, hvort það eru einhver geðþóttasjónarmið eða einhver málefnaleg sjónarmið á bak við það að þau eru tekin út en önnur ekki. Ég bið forseta að upplýsa um þann þátt. Um leið vil ég minna forseta á að hér hefur verið allmikið um næturfundi og forseti þarf aðeins að velta því fyrir sér 

Herra forseti. Ég botna bara ekkert í þessu þinghaldi. Nú er kominn 16. apríl og við erum enn í þinginu að tala um hin ýmsu mál og nú er hlaupið fram og aftur í dagskránni. Það er þotið yfir mál nr. 11 og 12 en 12. mál á dagskrá er mál sem við sjálfstæðismenn höfum ítrekað óskað eftir að verði tekið á dagskrá.  Þetta gengur náttúrlega ekki, hæstv. forseti. Maður veit ekkert hvenær maður fer heim, kvöld eftir kvöld eru hér næturfundir. Það er alveg til háborinnar skammar hvernig þinghaldi er háttað og það er kominn tími til að forseti segi frá því hvenær þessum fundi ljúki í kvöld? Og á að halda svona áfram til 25. apríl? Ég bara spyr, hæstv. forseti. 
            

Forseti getur upplýst það að markmið forseta hefur verið að ljúka þinginu sem allra, allra fyrst og til þess þarf að ljúka umræðu um þau mál sem hafa verið sett á dagskrá. Það er mat forseta að bæði 11. og 12. mál þurfi hugsanlega mjög langan tíma í umræðu og eðlilegt að eyða ekki nóttinni í það. Aftur á móti taldi ég þar sem sjúkraskrár hafa ekki verið í ágreiningi í þinginu að það hefði verið freistandi að ljúka því máli áður en við lykjum þingfundi í kvöld. Það er málefnalega ástæðan fyrir þessari uppröðun á dagskrá hjá forseta.

Virðulegi forseti. Nú hefur hæstv. forseti upplýst hvernig málum verður hagað hér í nótt, þegar lokið hefur verið umræðu um hlutafélög og einkahlutafélög verður farið í sjúkraskrár. 

Forseti vill vekja athygli á því að enn er til umræðu 10. mál á dagskránni, um hlutafélög og einkahlutafélög, þannig að það kemur að því síðar ef kalla þarf einhverja til umræðunnar í næstu málum.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé full ástæða til að þakka hæstv. forseta fyrir það núna klukkutíma eftir að við byrjuðum að spyrja hann að hann getur sagt okkur hvernig dagskráin eigi að vera í nótt. Mér er hins vegar er fyrirmunað að skilja af hverju ekki var hægt að segja þetta fyrir klukkutíma. Hvað hefur gerst á þessum klukkutíma sem gerir það að verkum að nú allt í einu er hægt að segja frá þessu? Mér líður eins og í leikskóla en það er kannski bara mín tilfinning en ekki eitthvað annað. Ég meina, við erum jú öll hérna fullorðið fólk. En alla vega er þetta áhugavert og gott að vita. Vandinn er sá að sjúkraskrárfrumvarpið á að taka fyrir næst, og það er alveg hárrétt sem hv. þm. Ásta Möller benti á, en ég mundi líka gjarnan vilja að hæstv. heilbrigðisráðherra væri á staðnum því að þar koma inn verulegir fjármunir. Ef þetta kerfi á að virka og á að skila öllu því hagræði sem það getur skilað í heilbrigðiskerfinu, 

Virðulegi forseti. Hæstv. forseta er nokkur vandi á höndum. Sennilega er ræður um fundarstjórn forseta farnar að nálgast 500 og 

Herra forseti. Hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni gengur illa að skilja af hverju áherslur okkar sjálfstæðismanna breytast í þessum efnum. Það gerist auðvitað eftir að fram eru komnar nánari upplýsingar um áform forseta um framhald þingstarfa. Við hefðum vissulega kosið að þingstörfum í kvöld yrði lokið miklu fyrr og lögðum þar af leiðandi til að mál sem væru á dagskrá væru geymd, öll. En þegar fyrir liggur að forseti ætlar að keyra áfram langt fram á nótt er eðlilegt að við biðjum hæstv. forseta um að fara í ákveðna forgangsröðun að þessu leyti. Ég vildi geta þess, hæstv. forseti, að frá 23. mars sl. hafa verið í þinginu tveir kvöldfundir, átta næturfundir, einn fundur á laugardegi og á þessum þremur vikum hafa venjulegir þingdagar aðeins verið tveir, aðeins tveir dagar þar sem þingfundi hefur lokið á skikkanlegum tíma. Það er enginn bragur á þessu.

Herra forseti. Það er ljómandi gott að fá hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hingað upp til að sýna okkur fram á það að hann kunni að telja alveg upp í 500 þær ræður sem hafa verið haldnar um fundarstjórn forseta. Ég spyr: Hversu margar af þeim ræðum hefur hann sjálfur haldið til að koma okkur í skilning um að hann kunni að telja? En það er annað mál. Ástæðan fyrir því að ákveðinn hringlandi er í ræðum sjálfstæðismanna, eins og hann vill meina, er auðvitað sú að hæstv. forseti er alltaf að skipta um skoðun um það hvað hann ætlar sér með þetta þinghald. Eina stundina á að halda áfram eitthvað fram á nóttina, það liggur ekki fyrir hvaða mál eigi að taka fyrir. Svo er farið fram og til baka í dagskránni, þessu málinu er sleppt og hinu málinu er sleppt. Nú liggur fyrir að við eigum að fara að taka fyrir 13. dagskrármál, um sjúkraskrár. Það er ekki nokkur maður hér í húsi sem hefur vit á þessu máli í alvöru. Finnst forseta það í lagi? Þetta er alveg fáránlegt. Hér er enginn af hálfu ríkisstjórnarflokkanna, enginn flutningsmaður þessa máls, og ég spyr: Finnst forseta það í lagi? Það er ekki nokkurt vit í því hvernig hæstv. forseti heldur á þessu þinghaldi.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í andsvar en ég held því fram að hér sé fólk af viti í stjórnarandstöðu, 

Virðulegi forseti. Leikskólatilfinningin minnkar ekki neitt og nú hljótum við að fylgjast spennt með því hvort hv. þm. Lúðvík Bergvinsson kann að telja upp í 1.000 þannig að við höldum bara áfram með athugasemdir um fundarstjórn forseta. Ég ætla að ítreka það sem ég sagði í fyrri athugasemd minni um fundarstjórn forseta að sjúkraskrárfrumvarpið er heildarfrumvarp, þetta er fyrsta frumvarp sinnar tegundar. Ég ætla að halda því fram að þetta sé tímamótafrumvarp og mér finnst synd ef hér á enginn úr 

Hæstv. forseti. Það er rétt, ég var að koma í hús, hef reyndar fylgst með umræðum í gegnum sjónvarpið. Ég verð að segja að mér finnst þetta alveg ótrúleg fundarstjórn af jafnágætum forseta og hæstv. forseti er. Það er líka hreint með ólíkindum að horfa upp á þann ágæta hv. þm. Lúðvík Bergvinsson tala um að það sé einhver sérstök hugmyndafræði hvernig staðið sé að fundarsköpum hér. Hugmyndafræði, það er þá sérstök hugmyndafræði hjá Samfylkingunni, það er ekki nema von að hugmyndafræðin þar sé í molum. En mér finnst það með ólíkindum ef hér á að fara að hlaupa yfir í sjúkraskrárfrumvarpið. Hvaða rugl er þetta? Hvað er verið að fara? Á þá að kalla út allt það lið í þingmeirihlutanum sem hefur vit á þess máli? Er það tryggt, er það öruggt, hæstv. forseti?

Hæstv. forseti. Nú er búið að benda hæstv. forseta á að það þurfi að ræða sjúkraskrármálið mjög vandlega, að það muni taka nokkurn tíma og það sé jafnframt nauðsynlegt að a.m.k. heilbrigðisráðherra sé við þá umræðu og fjármálaráðherra líka. Nú er það algerlega ófrávíkjanleg krafa, held ég að megi orða það, að við fáum að vita hvort heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra séu í þessu húsi til að ræða þetta mál. 

Herra forseti. Ég tel að fundarstjórn forseta hafi verið með miklum ágætum og það sé ekkert upp á hana að klaga þrátt fyrir það sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins halda fram. Það er líka erfitt að átta sig á því hvað þeim gengur til þegar annars vegar er sagt að ekki sé hægt að ræða hér mál sem fjallar um sjúkraskrár vegna þess að það þurfi að ræða það svo mikið en síðan er boðið upp á að taka fyrir önnur mál sem líka þurfi mikla umræðu. Það stendur náttúrlega ekki steinn yfir steini í þessu.  Ég get upplýst um það að ég veit ekki betur en hv. formaður heilbrigðisnefndar sé á skrifstofu sinni í næsta nágrenni við þinghúsið og reiðubúinn að koma og ræða um sjúkraskrármálið ef á þarf að halda. En ég held að menn ættu að einbeita sér að því að ljúka umræðu um það mál sem hér er þó þrátt fyrir allt til umræðu nú, sem fjallar um hlutafélögin, að þeirri umræðu verði lokið 

Virðulegi forseti. Við erum í 2. umr. um frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög þar sem lagðar eru til breytingar á eignarhaldi, kynjahlutföllum og reglum um starfandi stjórnarformann. Eins og ýmis önnur frumvörp sem hér hafa verið til umræðu í dag á frumvarpið rætur að rekja til þess ástands sem hér skapaðist síðasta haust eftir hrunið, þ.e. að hluta til, og er þar þá fyrst og fremst um að ræða eignarhaldsákvæðin, önnur ákvæði eru sett með og ég mun koma nánar að því á eftir. Það er sem sé þrennt sem gert er ráð fyrir að breyta í lögum um hlutafélög annars vegar og lögum um einkahlutafélög hins vegar og ég ætla að víkja fyrst að eignarhaldinu. Tilgangurinn með þeim breytingum sem lagðar eru til á lögum um hlutafélög er að auka gagnsæi í eignarhaldi og atkvæðisrétti hluthafa í íslenskum hlutafélögum. Það hefur nefnilega komið í ljós og er eitt af því sem talið er að hafi valdið margvíslegum vanda hér að í íslenskt viðskiptalíf hafi skort gagnsæi um þetta atriði. Þó að í gildandi lögum séu ákvæði sem gera ráð fyrir því að haldin sé hlutaskrá og hluthafaskrá er talið nauðsynlegt að styrkja þessi ákvæði með því að leggja berum orðum þá skyldu á stjórn hlutafélags að sjá til þess að hlutaskráin geymi á hverjum tíma réttar upplýsingar um hluthafa og hlutafjáreign þeirra og atkvæðisrétt. Hins vegar er augljóst að slíkar upplýsingar einar og sér nægja ekki til að tryggja viðunandi gagnsæi. Þess vegna er einnig lagt til að geta þurfi allra samstæðutengsla sem félagið er í og er talið nauðsynlegt til að hægt sé að kortleggja allt eignarhaldið. Með þeim breytingum sem lagðar eru til er talið að gagnsæi um eignarhald og meðferð hluta verði meira en verið hefur. Til viðbótar fylgir þessum breytingum að hluthafar fá meiri og betri rétt til þess að fá frá stjórn upplýsingar um eignarhald, atkvæðisrétt og samstæðutengsl annarra hluthafa. Síðan er gert ráð fyrir breytingum sem snúa að kynjahlutföllum í stjórnum og í æðstu stjórnum félaga og um starfandi stjórnarformenn. Þar sem félagar mínir hafa farið talsvert yfir kynjahlutföllin ætla ég að víkja næst að starfandi stjórnarformönnum. Fram kemur að ákvæði frumvarpsins byggi efnislega á niðurstöðum nefndar sem starfaði fljótlega upp úr 2000, var raunar skipuð í ársbyrjun 2004 og skilaði nefndin skýrslu einhverju seinna. Reyndar er spurning um hversu nauðsynlegt þetta ákvæði er og vil ég í því sambandi sérstaklega benda á umsögn Samtaka atvinnulífisins sem barst viðskiptanefnd. Breytingin sem lögð er til í frumvarpinu er sú að formaður félagsstjórnar megi ekki taka að sér önnur störf fyrir félagið en þau sem teljast eðlilegur hluti starfa hans sem stjórnarformanns, að undanskildum einstökum verkefnum sem félagsstjórnin felur honum að vinna fyrir sig. Þessi breyting er ákveðin viðbrögð við því að hér hefur verið sú þróun eða var, ég veit svo sem ekki hvort hún verður svo mikil eftir hrunið, en hún var augljós fyrir hrunið, að það færðist í aukana að stjórnarformenn væru í fullu starfi hjá því félagi sem þeir gegndu stjórnarformennsku í og gengu undir heitinu starfandi stjórnarformenn. Það er ekkert í gildandi lögum sem bannar þetta og ekkert sem bannar það að þetta sé fullt starf hjá stjórnarformanninum en það hefur þó almennt verið talið að stjórnarstarf sé hlutastarf. Yfir þetta er farið í umsögn Samtaka atvinnulífsins og á það bent að verkefni stjórnarformanns ráðist þá aðallega af stærð, eðli og umfangi fyrirtækis og ljóst að stjórnarmenn geti þurft að eyða það miklum tíma í stjórnarstörf að það jafngildi fullu starfi. Í umsögn Samtaka atvinnulífsins er bent á það sem ég hef þegar nefnt að þessar tillögur í frumvarpinu byggi á niðurstöðu nefndar um stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis, sem var skipuð í ársbyrjun 2004, en jafnframt er vísað til 51. gr. dönsku hlutafélagalaganna sem hafi að geyma sams konar ákvæði, nema það sé þó þrengra því að það sé takmarkað við félög sem eru skráð á skipulegum verðbréfamarkaði. Einnig er bent á í umsögn Samtaka atvinnulífsins að Danmörk sé eina nágrannaríki okkar sem hafi lögfest ákvæði sem miði að því að takmarka starfssvið starfandi stjórnarformanna og jafnframt á það bent að þetta ákvæði hafi sætt nokkurri gagnrýni í Danmörku. Danska ákvæðið hafi verið sett í kjölfar hneykslismáls sem kom upp í Danmörku snemma á tíunda áratugnum í fyrirtæki þar sem starfandi stjórnarformaður hafði gengið svo inn á verksvið framkvæmdastjórnar að það var alls óljóst um skilin milli daglegra starfa annars vegar og eftirlits og stefnumótunar hins vegar. Það var og hefur verið mjög umdeilt í Danmörku að löggjafinn skyldi bregðast við einu tilteknu tilviki með þeim hætti sem gert var, þ.e. að setja almenn lög, og þess vegna er þetta sérstaklega áréttað í umsögninni og má ekki skilja hana á annan hátt en að verið sé að gjalda varhuga við því að íslensk stjórnvöld og þar með íslenski löggjafinn feti í sömu fótspor. Í umsögn Samtaka atvinnulífsins segir, með leyfi forseta: „Dr. Erik Werlauff, prófessor við Álaborgarháskóla, hefur í gagnrýni sinni á danska ákvæðið haldið því fram að það skorti betri skýringar á ákvæðinu, þ.e. hvað átt sé við með því umfram það sem fyrir er í dönsku hlutafélagalögunum. Jesper Lau Hansen, prófessor við lagadeild Kaupmannahafnarháskóla, hefur sömuleiðis gagnrýnt ákvæðið. Hann telur ákvæðið vera óskýrt þar sem með því sé reynt að koma til móts við pólitískar kröfur um að banna starfandi stjórnarformann sem sé andstætt því sem verið hefur viðurkennd venja. Niðurstaðan verði óskýr regla sem innihaldi margar undanþágur.“ Umsagnaraðilinn, þ.e. Samtök atvinnulífsins, og Guðrún Björk Bjarnadóttir hérðasdómslögmaður sem undirritar hana fyrir hönd þeirra segir jafnframt, með leyfi forseta: „Þessa sömu gagnrýni má heimfæra upp á það frumvarp sem hér er til umfjöllunar. Ekki kemur fram í ákvæði frumvarpsins eða athugasemdum þess hvað teljist til „eðlilegs hluta“ starfa stjórnarformanns. Er það því einkar óskýrt. Í frumvarpinu er síðan gerð sú undantekning að stjórnarmenn geti falið stjórnarformanni að vinna einstök verkefni fyrir stjórnina. Í athugasemdum með frumvarpinu er ekki skýrt hvers konar verkefni geti verið um að ræða. Undantekningarákvæðið er því einnig mjög óskýrt og óljóst og erfitt að sjá það ná tilgangi sínum.“ Niðurstaða Samtaka atvinnulífsins, þegar kemur að þessum breytingum um starfandi stjórnarformenn, er sú að ef menn vilja halda sig við þetta sé eðlilegt að takmarka ákvæðið við félög á skráðum markaði eins og hafi verið gert í Danmörku, enda megi segja að þar liggi hagsmunir almennings sem fjárfesta í slíkum félögum sem löggjafinn vilji þá vernda. Því benda samtökin á að eðlilegt sé að gefinn verði ákveðinn aðlögunartími. Eins og ég skil breytingartillögu 2. minni hluta viðskiptanefndar, en í henni eru Birgir Ármannsson framsögumaður, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Árni M. Mathiesen og Jón Magnússon, þá hafa þau tekið upp þessa ábendingu frá Samtökum atvinnulífsins og leggja til að um starfandi stjórnarformenn sé þessi afmörkun gerð samanber 2. tölulið í breytingartillögum á þskj. 863. Ég ætla þá að vinda mér í að fjalla um þriðja og síðasta atriðið, en ekki þó sísta atriðið, sem felst í þessari lagabreytingu, þ.e. að reyna að hafa áhrif á kynjahlutföll þegar kemur að stjórnum hlutafélaga og einkahlutafélaga. Það er kunnara en frá þurfi að segja og á öllum að vera ljóst að kynjahlutföll í stjórnum hlutafélaga og einkahlutafélaga, sérstaklega hlutafélaga og þá hlutafélaga á markaði, að þar eru tölur mjög dapurlegar og hafa verið og breytast ekkert, sama hversu mikið um það er talað. Er þó skýrt í lögum um jafnan rétt karla og kvenna, nr. 10/2008, að atvinnurekendur eigi að vinna markvisst að því að jafna stöðu kynjanna í starfsemi sinni og á vinnumarkaði almennt. Í þeim lögum var meira að segja gengið svo langt - við ræddum þau raunar á þingi á síðasta ári - að setja þá skyldu á fyrirtæki og stofnanir, þar sem fleiri en 25 starfa, að þær ættu að setja sér jafnréttisáætlanir eða samþætta jafnréttissjónarmið í starfsmannastefnu sína og Jafnréttisstofa á að framfylgja því að þetta sé gert. Kannski er ekki komin mikil reynsla á það hvort þessar breytingar í lögunum frá 2008 hafi eitthvað að segja, ekki er nema röskt ár síðan þau gengu í gildi. Með þeim ákvæðum sem kynnt eru í frumvarpinu er ákveðin viðleitni til þess að hvetja eigendur hlutafélaga til að gæta að kynjahlutföllum í stjórnum hlutafélagsins. Síðan eru lagðar ákveðnar tilkynningarskyldur á hlutafélögin, sem hv. þm. Birgir Ármannsson fór ágætlega yfir og ég ætla ekki að fjalla sérstaklega um það nema tíminn leyfi það, en ég ætla að halda áfram að tala um það ákvæði að gæta skuli að kynjahlutföllum. Þetta er dæmigerð stefnuyfirlýsing, þetta er hvatning en maður leyfir sér að - eða réttara sagt maður hefur ákveðnar áhyggjur af því að þetta muni engu breyta. Eins og ég nefndi áðan er búið að tala um kynjahlutföll í stjórnum hlutafélaga í mörg ár. Árlega eru birtar tölur um hversu margar konur og hversu margir karlar eru í stjórnum og árlega eru birtar tölur um hversu margir forstjórar eða framkvæmdastjórar fyrirtækja á markaði eru konur eða karlar. Hagstofan heldur þeim tölum saman og birtir þær reglulega og er sérstaklega vitnað til þess í athugasemdum með frumvarpinu að sérstakt verkefni er í gangi sem kallað er Jafnréttiskennitalan sem Rannsóknasetur vinnuréttar- og jafnréttismála við Háskólann á Bifröst hefur unnið síðastliðin ár. Það sýnir að breyting á kynjahlutföllum í stjórnum er mjög hæg og jafnvel höfum við farið aftur á bak á stundum. Það segir þó um kynjahlutföllin í þessari yfirlýsingu eða markmiðssetningu, ég get ekki kallað það neitt annað, að bæta við 1. mgr. 63. gr. laganna og 1. mgr. 65. gr. laganna nýjum málsliðum sem hljóða svo, með leyfi forseta: „Einnig skal gætt að kynjahlutföllum í stjórnum annarra hlutafélaga.“ Í 65. gr. er það: „Gætt skal að kynjahlutföllum við ráðningu framkvæmdastjóra …“ - Þetta snýr sem sé annars vegar að stjórnunum og hins vegar að framkvæmdastjóranum. Í skýringum segir að markmiðið með þessu sé að stuðla að jafnari hlutföllum kvenna og karla í áhrifastöðum í hlutafélögum og einkahlutafélögum með auknu gagnsæi og greiðari aðgangi að upplýsingum. Síðan eru þessar tilkynningarskyldur sem hv. þm. Birgir Ármannsson fór svo ágætlega yfir, en ég ætla bara rétt að segja að ég sé ekki tilganginn í því af hverju verið er að leggja þessar auknu tilkynningarskyldur á hlutafélög, ég tala nú ekki um þegar kemur að einkahlutafélögum, enda er í nefndaráliti 1. minni hluta viðskiptanefndar bent sérstaklega á það að með slíkum skyldum sé verið að setja of víðfeðma upplýsingagjöf á hendur félögunum og verið sé að auka skrifræðið. Í áðurnefndri umsögn Samtaka atvinnulífsins sem ég hef þegar nefnt er bent á að það beri að tilkynna til hlutafélagaskrár breytingar á stjórnum. Við erum svo heppin á Íslandi að búa við nafnakerfi á einstaklingum að það leynir sér ekki hvort einstaklingurinn er karl eða kona. Með því að tilkynna til hlutafélagaskrár hvaða einstaklingar sitja í stjórn félags er hlutafélagaskrá hægur leikur, þ.e. að taka bara þær upplýsingar saman eða þá einhver af þeim aðilum sem þegar eru í því verkefni að halda utan um tölfræði á þessu sviði. Ég hef nefnt áður að Hagstofan gefur út rit, ég held að það sé gefið út árlega, Konur og karlar í áhrifastöðum, og síðan er það Rannsóknasetur vinnuréttar- og jafnréttismála við Háskólann á Bifröst. Það er því eiginlega algjörlega óskiljanlegt af hverju í þessu frumvarpi er verið að leggja þessar kvaðir á hlutafélög, ég tala nú ekki um einkahlutafélög, að tilkynna og segja að í stjórninni séu X margar konur og Y margir karlar þegar móttakandi tilkynningar um stjórnarmenn getur hreinlega skoðað þetta sjálfur og sett upp þá tölfræði. Enda leggja félagar mínir í Sjálfstæðisflokknum til að þessum kvöðum verði aflétt og að þau atriði í frumvarpinu verði felld niður og hygg ég að það væri skynsamlegt ef á það væri fallist. Áður en tími minn rennur út, virðulegi forseti, ætla ég að benda á að þó að ég sé svo sem í prinsippinu ekki á móti þessum fögru stefnuyfirlýsingum og áskorun um að jafna kynjahlutföll, þó að ég hafi ekki mikla trú á því að þau virki, skil ég ekki að þau skuli sett með nákvæmlega sama hætti inn í lögin um einkahlutafélög. Lög um einkahlutafélög eru allt öðru marki brennd en lögin um hlutafélög. Oftast er þar bara einn stjórnarmaður og lögin um einkahlutafélög voru sérstaklega sett til að gera fólki sem rekur lítil fyrirtæki hægara um vik. Áskoranir þar um að jafna sem mest kynjahlutföllin missa eiginlega marks vegna eðlis þeirra laga.

Herra forseti. Kosningabaráttan er farin að taka á sig nokkuð einkennilega mynd ef frambjóðendur og forusta Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eru farin að sýna sitt rétta andlit. Á borgarafundi sem Ríkisútvarpið stóð fyrir sem haldinn var í Reykjavík í gær lýsti varaformaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Katrín Jakobsdóttir, því yfir að það væri stefna Vinstri grænna að lækka laun opinberra starfsmanna.  Nú þegar 18.000 einstaklingar ganga atvinnulausir, margir hafa þegar tekið á sig launalækkanir, vextir eru háir og verðbólga líka sýna íslenskir vinstri menn 10 dögum fyrir kosningar sitt rétta andlit. Þeir ætla að lækka laun fólksins í landinu og hækka skattana á fólkið í landinu. Ég spyr hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, þingmann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hvort þetta geti virkilega verið. Getur virkilega verið að framlag Vinstri grænna til að bjarga heimilunum í landinu sé það að lækka laun fólksins í landinu og í ofanálag hækka skattana á það og þar með 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni kærlega fyrir það tækifæri sem ég fæ til að skýra stefnu Vinstri grænna í atvinnumálum. Mig langar til að árétta það sem varaformaður Vinstri grænna, hæstv. menntamálaráðherra Katrín Jakobsdóttir, sagði á opnum fundi Ríkisútvarpsins í gær, það er stefna okkar að fara blandaða leið í því að stoppa í fjárlagagatið, í hallann sem Sjálfstæðisflokkurinn skilur eftir handa þessari þjóð. Við þurfum að gera það bæði með því að hækka skatta og með því að skera niður. Það er eitt af því sem varaformaður okkar sagði í gær. Lykilatriðið í því hvernig á að nálgast þessa hluti er að jafna kjörin og verja störfin. Það er ekki nóg að segja: Við ætlum að skapa 20.000 störf, eins og sagt var á landsfundi Sjálfstæðisflokksins. Það þarf að verja þau störf sem fyrir eru og sérstaklega störfin í velferðarþjónustunni, heilbrigðisþjónustunni, félagsþjónustunni og menntakerfinu. Þar þarf að verja störfin og það er mikilvægt að þar verði kjörin jöfnuð þannig að frekar geti fleiri komið að en að sumir haldi ofurlaunum sínum og aðrir missi vinnuna. Það eru þegar komin fordæmi fyrir þessu í heilbrigðisþjónustunni þar sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur náð töluverðum árangri og ætlar sér meira í því að lækka laun sérfræðilæknanna og þeirra sem eru á hæstu laununum. Til hvers? Til að verja kvennastörfin sem eru lægst launuð í heilbrigðisþjónustunni. Það hefur orðið launalækkun á almennum vinnumarkaði og ég tek undir með varaformanni Vinstri grænna, það þarf auðvitað líka að jafna kjörin hjá opinberum starfsmönnum 

Herra forseti. Þetta er sérkennileg umræða sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson byrjar á og ræðan þar sem hann talar um aðför að launafólki. Aðförin að launafólki í þessu landi er sú aðför sem Sjálfstæðisflokkurinn stóð fyrir,  Það er alveg ljóst að íslensk þjóð mun þurfa að bera byrðarnar af efnahagshruninu og stefnu Sjálfstæðisflokksins til margra ára.  Það sem við segjum einfaldlega er að við viljum að það verði komið á jafnrétti og réttlæti í skattamálum. Það var ekki gert meðan Sjálfstæðisflokkurinn fór með skattamál í þjóðfélaginu.  
             Við viljum í fyrsta lagi koma á jöfnuði í skattkerfinu. Við viljum koma í veg fyrir skattundanskot og erum að vinna að því í þinginu til að allir leggi sitt af mörkum. Við viljum að þeir sem bera mest úr býtum, þrátt fyrir allt, leggi meira af mörkum, að þeir sem eiga mjög miklar og stórar eignir eða hafa mjög miklar fjármagnstekjur sem enn þá eru þó einhverjir í samfélaginu leggi sanngjarnt af mörkum 

Herra forseti. Það er með ólíkindum að heyra talsmenn Sjálfstæðisflokksins og málflutning þeirra. Þetta er flokkurinn sem stóð að hruni efnahagskerfisins. Þetta er flokkurinn sem ber ábyrgð á því að það er 170 milljarða kr. halli á fjárlögum þessa árs og stór hluti af því er vaxtagreiðslur vegna erlendra lána, ekki sem almenningur tók, nei, þetta eru ofurlaunaliðið sem hefur fóðrað Sjálfstæðisflokkinn undanfarin ár. Á 18 ára valdaferli Sjálfstæðisflokksins kom hann sér upp ofurlaunaliði sem fóðraði hann. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson ætti kannski að gera grein fyrir því hvað Sjálfstæðisflokkurinn borgaði fyrir að þiggja fjármagn frá FL Group, frá Landsbankanum, frá ofurlaunaliðinu sem hann ver nú. Hvað þurfti hann að borga fyrir það? Væri ekki nær að hv. þingmaður skýrði það út?  Við vinstri græn viljum jöfnuð. Við viljum ekki fóðra ofurlaunalið Sjálfstæðisflokksins. Það er alveg hárrétt, hvort sem það er í ríkisfyrirtækjum eða einkageiranum. Við viljum ekki fóðra ofurlaunalið Sjálfstæðisflokksins. Við teljum að það eigi að nota það svigrúm til að jafna kjörin, lækka laun þeirra sem eru með himinhá laun til að geta fært laun til þeirra sem eru með lægri laun, til að geta tryggt sem flest störf í landinu. En Sjálfstæðisflokkurinn ver ofurlaunaliðið sitt og það er greinilega launa-, kjara- og skattstefna Sjálfstæðisflokksins 

Virðulegi forseti. Mönnum hættir dálítið til að mála myndina sterkum litum í aðdraganda kosninga og þá þeim litum sem mönnum þykir best henta. Þá getur verið ágætt að fara svolítið yfirvegað yfir málið. Ég held að það væri ástæða til að reyna að draga upp myndina eins og við vitum hana sannasta og besta. Í fyrsta lagi eru skuldirnar ekki það fjall sem sagt hefur verið að þær séu. Eins og málið lítur út núna eru þær skuldir sem skattgreiðendur koma til með að þurfa sannarlega að greiða í fyrsta lagi það sem fellur á ríkissjóð vegna Icesave-reikninganna. Við vitum ekki hvað það er mikið. Það hefur verið áætlað að það væru 72 milljarðar en það er óvíst. Menn gera sér vonir um að það verði ekki neitt. Hugsanlega verður um að ræða vaxtagreiðslur af skuldinni þar til tekist hefur að selja eignirnar sem standa á bak við þær kröfur. Í öðru lagi þurfa skattgreiðendur að greiða fjárlagahallann sem verður núna og á næstu árum. Þetta eru stærstu tölurnar sem skattgreiðendur þurfa að borga og það er viðfangsefni ríkisstjórnar á komandi kjörtímabili fyrst og fremst, þ.e. að ljúka samningum og innlausn eigna við Icesave-reikningana annars vegar og ná tökum á ríkisfjármálunum hins vegar. Það skiptir miklu máli að vel takist til. Það er ekki hægt að leggja til neinar lausnir í því að ná tökum á ríkisfjármálum. Menn verða að hækka skatta og menn verða að lækka útgjöld. Það er alveg sama hvaða skoðanir menn hafa á því í grundvallaratriðum, þegar kemur að því að leysa svo stórt viðfangsefni sem fjárlagahallinn er núna, upp á 150 milljarða, eru engar aðrar lausnir til og menn eiga ekki að tala eins og það sé hægt.

Virðulegur forseti. Ég þekki hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson ekki fyrir sama mann. Er þetta ekki sami hv. þingmaður og hækkaði tekjuskattsprósentuna um áramótin sem viðbrögð við kreppunni? Er þetta ekki sami hv. þingmaður og stóð að niðurskurði í heilbrigðiskerfinu, flötum niðurskurði sem auðvitað bitnaði á kjörunum þar? Er þetta ekki sami hv. þingmaður og tók þátt í því að senda út skilaboð um að lækka ætti þau laun sem heyra undir kjaradóm? Er ekki hv. þingmanni ljóst að frjálshyggjan hefur hrunið og það þarf að greiða reikninginn? Við þurfum að deila því og við þurfum að deila því réttlátlega. Við höfum tekið á okkur launalækkun hér. Fjölmargir í samfélaginu hafa tekið á sig launalækkanir og þannig verður það. Það er furðulegt að koma upp eftir það sem á undan er gengið og eftir það að hafa hækkað skatta á lág- og meðaltekjufólk árum saman með því að halda niðri persónuafslættinum og hrópa um það að einhverjir þurfi að greiða reikninginn. Auðvitað er það bara þannig. Þá skiptir máli að forgangsraða og það skiptir máli að standa vörð um störfin í velferðarþjónustunni og ef fara þarf í skattahækkanir eiga þær að lenda á þeim sem mest bera úr býtum. Þá skiptir máli að staðinn sé vörður um lág- og meðaltekjufólkið sem Sjálfstæðisflokkurinn skattpíndi árum saman. Þannig er það bara, virðulegur þingmaður Sigurður Kári Kristjánsson.

Herra forseti. Það kemur í sjálfu sér ekki á óvart og er eðlilegt að íslenskir vinstri menn í þinginu séu núna orðnir býsna órólegir þegar staðfest hefur verið að þeir ætla sér að lækka laun opinberra starfsmanna og hækka skattana á heimilin í landinu á sama tíma. Það var staðfest í ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur og hún ætlar að fara svokallaða blandaða leið,  
             Sjálfstæðisflokkurinn er ekkert að tala um það að fóðra eitthvert ofurlaunalið.  
             Mér sýnist að forustumenn Vinstri grænna ætli meira að segja að ganga lengra  
            

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að jafna stundakennslu við Háskóla Íslands við stjórnarformennsku í N1 en það kemur kannski að því að menn fari að rifja upp hvernig menn sinna þingstörfum  
             Hvernig er komið fyrir heimilunum í landinu? Sjálfstæðisflokkurinn lætur eins og hann sé fæddur í gær, alla vega eins og hann hafi ekki komið að stjórnmálum fyrr en eftir 1. febrúar sl. Hér töluðu bæði formaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins í gær um það …  
             Það er ekkert sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins geta kennt okkur í  
            

Hæstv. forseti. Þetta er vissulega nokkuð merkileg umræða en væntanlega eru allir vissir um það í þessum þingsal að kjör þjóðarinnar hafa rýrnað vegna þess sem hér hefur borið að og á þeim tíma sem það gerðist stjórnaði Sjálfstæðisflokkurinn landinu. Varla þarf um það að deila, hæstv. forseti. Ég vil taka upp ummæli sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson viðhafði fyrir örfáum dögum þegar verið var að ræða fjármuni sem stjórnmálaflokkar hafa fengið frá einstökum aðilum, þá milljónatugastyrki. Hv. þingmaður sagði þá eitthvað á þá leið að allir stjórnmálaflokkar sem störfuðu á Alþingi hefðu tekið þátt í bullinu, eins og hann orðaði það. Ég vil leyfa mér að mótmæla þessu, hæstv. forseti, og tel að hv. þingmaður eigi að draga þessi ummæli sín til baka. Að því er varðar Frjálslynda flokkinn liggur alveg ljóst fyrir hvaða styrki við höfum fengið á undanförnum árum og frá hverjum þeir hafa komið. Svo að ég upplýsi það hér fengum við 3.652 þús. kr. á árinu 2006, það skal endurtekið: 3.652 þús. kr. Það voru engir milljónatugir, og af því kom ein milljón frá einum aðila. Á árinu 2007 fengum við 4.825 þús. kr. frá mörgum aðilum enda voru þá komin lög um 300 þús. kr. hámark. Ég mótmæli því þeim orðum sem Kristján Þór Júlíusson hafði um stjórnmálaflokka sem störfuðu á Alþingi, að þeir hefðu allir tekið þátt í þessu bulli og tekið við milljónatugum í gjafir. Það eru ósannindi.

Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar, það er ömurlegt að vita til þess þegar stjórnmálaflokkur hefur þegið mútur - ég segi mútur, og stjórnmálamenn vita upp á sig skömmina. Þegar um óeðlilega háar fjárhæðir er að ræða í styrkjum til stjórnmálaflokka eru það ekkert annað en mútur. Það verður að kalla þessa hluti réttum nöfnum. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson á að biðjast afsökunar á því að hafa sagt að allir stjórnmálaflokkar á Alþingi Íslands væru jafnsekir. Það er ömurlegt að heyra hvernig menn reyna að breiða yfir vinnubrögð sinna flokka í þessum málum. Við erum hér að glíma við mjög sjúkt samfélag og sjúka pólitík sem lætur það viðgangast að þiggja mútur í tíma og ótíma og sjálfstæðismenn ættu fremstir í flokki að biðjast afsökunar á því hvernig þeir hafa hagað sér og hvernig þeir hafa umgengist íslenskt samfélag. En það eru ekki bara sjálfstæðismenn sem þiggja háar greiðslur, það eru líka menn í Samfylkingunni sem þegið hafa peningagjafir frá bönkum og þeir stóðu sig ekki í eftirliti með bönkunum. Kaupþing banki borgaði Samfylkingunni 5 milljónir rétt áður en ný lög voru sett. Það eru kannski smáaurar miðað við það sem FL Group og Landsbankinn gerðu fyrir Sjálfstæðisflokkinn og það er grafalvarlegt mál. Hér þurfum við að fjalla um þessi mál 

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að bregðast við vegna alveg ótrúlegrar umræðu af hálfu þingmanna Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Hv. þm. Jón Bjarnason fullyrðir það eins og hann sé að tala í alvöru að Sjálfstæðisflokkurinn hafi staðið að hruninu. Þvílík ummæli og fullyrðingar eru náttúrlega ekki samboðnar þingmanni á Alþingi Íslendinga. Í aðdraganda kosninganna 2007 var staða okkar Íslendinga talin öfundsverð í öllu tilliti. Að loknum kosningum 2007 slógust Samfylkingin og Vinstri grænir um að fá að fara í stjórn með Sjálfstæðisflokknum, það liggur fyrir. Hæstv. núverandi fjármálaráðherra var stórmóðgaður vegna þess að hann missti af strætisvagninum í hendurnar á Samfylkingunni sem fór í samstarf með Sjálfstæðisflokknum. Síðan þekkjum við hvað hefur gerst. Að halda því fram að hið alþjóðlega bankahrun og sú staða sem í kjölfarið varð sé einum stjórnmálaflokki að kenna er ótrúlegur málflutningur, hann er ekki samboðinn ágætum hv. þingmönnum á Alþingi Íslendinga. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að beina því til forseta að hann bregðist við því þegar svo alvarlegar ásakanir eru í ræðustólnum, um mútuþægni. Það er ekki við hæfi að þingmenn beri svona staðlausa stafi hver á annan. Ég vildi að öðru leyti bregðast við því sem hér hefur komið fram varðandi hver eru skilaboð Vinstri grænna. Hæstv. menntamálaráðherra, varaformaður Vinstri grænna, kom með þau skilaboð í gærkvöldi að lækka ætti laun ríkisstarfsmanna og jafnframt að hækka ætti skatta. Það eru nú skilaboðin og bjargráðin sem koma úr þeim herbúðum. Það er algjört úrræðaleysi í atvinnumálum. Það má ekki nýta orkulindirnar til að skapa störf.  Það má ekki semja um loftslagsákvæðin fyrir Ísland. Það þola Vinstri grænir ekki. Það eru engin úrræði hvað varðar atvinnumál. Menn geta ekki brugðist við varðandi gengismálin og eina sem kemur úr ræðustóli á Alþingi frá hv. þingmönnum Vinstri grænna er hálfsannleikur um öll mál og atvinnumálin, nei.  
            

Herra forseti. Það er ótrúlegt að hlusta á málflutning sjálfstæðismanna hér. Manni dettur í hug þegar þeir tala um aðför að launafólki: Þeir sletta skyrinu sem eiga það. Eða kannski er við hæfi í Sjálfstæðisflokknum að segja: Þeir hræra skyrið sem eiga það, eins og frægt er orðið. Þær byrðar sem lagðar eru á íslenska þjóð eru til komnar vegna efnahagshrunsins  Fyrir ári síðan stóð þáverandi hæstv. forsætisráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, hér og sagði: Botninum er náð. Þó vissi hann á því augnabliki hver staðan var vegna þess að allar eftirlitsstofnanir höfðu varað við. En þjóðinni var ekki sagt satt. Það er því alveg ljóst að þær byrðar sem þjóðin mun þurfa að bera á næstunni eru til komnar vegna efnahagshrunsins og það sem skiptir mestu máli núna er hvernig er unnið úr þeirri stöðu sem við erum í.  Formaður Sjálfstæðisflokksins Geir H. Haarde sagði hér fyrir áramót: Það er ekki hægt að útiloka skattahækkanir.  Allir þurfa að bera auknar byrðar í einhverjum mæli. Það hafa margir orðið fyrir launalækkun á almenna markaðnum, í opinbera geiranum, það eru bara staðreyndir sem við skulum horfast 

Herra forseti. Hér á undan mér talaði hv. handhafi réttlætisins, Árni Þór Sigurðsson. Eitt var hins vegar rétt sem hann sagði, eftir að hafa haldið langa ræðu um fortíðina, að það sem skipti mestu máli væri hvernig við héldum á þessu í framtíðinni. Ég kunni vel að meta það sem hæstv. menntamálaráðherra Katrín Jakobsdóttir sagði af hreinskilni í þætti í gær, að flokkur hennar mundi vilja hækka skatta og lækka laun. Þessa hreinskilni kann ég vel að meta. Þetta er það sem við höfum kallað eftir í þessari kosningabaráttu, að flokkarnir legðu á borðið hvernig 

Forseti. Eitt af því sem Sjálfstæðisflokkinn hefur sárlega skort á síðustu missirum, eiginlega alveg síðan Davíð Oddsson var þar forustumaður, er einmitt forusta og samráð og einbeitt stefna. Það kemur fram í þessari umræðu með því móti að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa ekki talað einni rödd, því að þeir saka Vinstri græna og vinstri menn í þingsalnum, eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði, um fernt í senn, í fyrsta lagi að hækka skatta, í öðru lagi að lækka launin, í þriðja lagi að auka ríkisútgjöldin og í fjórða lagi að brjóta niður atvinnulífið.  Ég held að það væri ráð að Sjálfstæðisflokkurinn tæki sér nú smáhlé á þingstörfum sínum, sem eru orðin allmikil síðustu daga og jafnvel önnur störf líka, og kæmi sér saman um eina árásarlínu í þessu máli, annaðhvort að við ætlum að hækka skatta eða við ætlum að auka útgjöld eða við ætlum að lækka launin eða við ætlum að brjóta niður atvinnulífið. Ekki allt fernt í senn, það er svolítið ólíklegt að jafnvel hinir heimsku vinstri menn sem ekki hafa neitt vit á peningum eins og allir vita,  
             Svo vil ég segja það að auki vegna orða hv. þm. Grétars Mars Jónssonar að hann verður að finna þeim staðhæfingum sínum grunn að einhverjir einstakir menn úr Samfylkingunni hafi verið að þiggja peninga í samfélaginu umfram það sem eðlilegt þótti á þeim tíma. Það er fráleitt, forseti, að bera saman styrkþágu  
            

Herra forseti. Ég ætla að gera stuttlega grein fyrir framhaldsnefndaráliti frá hv. viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Við atkvæðagreiðslu í gær voru kallaðar til baka tvær tillögur, c- og d-liðir 2. tölul. breytingartillagna á þskj. 858. Um þessar breytingartillögur og þær athugasemdir sem voru nokkuð margar sem nefndinni bárust á milli umræðna fjallaði nefndin á fundi sínum í kvöldverðarhléi í gærkvöldi. Niðurstaða þess fundar er að báðar tillögurnar verði kallaðar aftur og komi ekki til afgreiðslu. Rökstuðninginn er að finna í framhaldsnefndaráliti á þskj. 933 þar sem bent er á að fyrri breytingartillagan varðaði það að við bættist að slitastjórn skuli áður en sex mánuðir eru liðnir frá gildistöku laganna taka við þeim verkefnum sem skilanefndum er ætlað að halda áfram að sinna samkvæmt 3. tölul. ákvæðisins í frumvarpinu, þ.e. ákvæðis til bráðabirgða II, en þá yrði liðið um það bil ár frá því að nefndirnar hófu störf. Þessi tillaga hefur sætt gagnrýni eins og fram kom í umræðum í gær, m.a. af hálfu skilanefnda og ýmissa kröfuhafa. Nefndin lagði breytinguna til í ljósi þess að frumvarpið er afrakstur heildarendurskoðunar á XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki sem fjallar einmitt um slitameðferð fjármálafyrirtækja og taldi nefndin eðlilegt að innan ekki allt of langs tíma yrði einungis farið að hinum nýju reglum en ekki yrði um tvöfalt kerfi að ræða til langframa. Nefndin fellst á það sjónarmið sem kom fram hjá ýmsum þeim sem sendu athugasemdir og komu fyrir nefndina að óþarft sé að tilgreina tiltekinn tíma í þessu efni en gerir eftir sem áður ráð fyrir því að nefndarmönnum í skilanefndum muni fækka eftir því sem verkefni nefndanna minnka en gera má ráð fyrir að umfang verkefna þeirra minnki þegar frá líður. Þannig muni greiðslustöðvun og slitameðferð þeirra fjármálafyrirtækja sem þegar hafa fengið greiðslustöðvun, og ákvæði til bráðabirgða II nær til, með tímanum falla í þann farveg sem að öðru leyti er kveðið á um í frumvarpinu. Þessu til áréttingar vil ég minna á breytingartillögu nefndarinnar sem hér var samþykkt í gær um að Fjármálaeftirlitið þurfi ekki að bæta við mönnum í skilanefnd hætti þeir þar störfum af einhverjum ástæðum nema brýna nauðsyn beri til vegna verkefna nefndarinnar. Með d-lið 2. töluliðar lagði nefndin til að hnykkt yrði á því að frá gildistöku laganna skyldi kostnaður af greiðslustöðvun og slitameðferð greiðast af eignum þess fjármálafyrirtækis sem í hlut á. Nefndin fellst á að þessi tillaga geti hafa valdið þeim misskilningi að vafi leiki á því hvernig fara skuli með þegar áfallinn kostnað af greiðslustöðvun og slitameðferð fjármálafyrirtækja sem þegar hafa fengið greiðslustöðvun og ákvæði til bráðabirgða II tekur til, þ.e. gömlu bankarnir. Í frumvarpinu sem við ræðum hér er ekki sérstaklega kveðið á um greiðslu þess kostnaðar sem hlýst af störfum fjármálafyrirtækis á meðan það er í greiðslustöðvun eða slitameðferð, en gert er ráð fyrir að um þann kostnað fari samkvæmt ákvæðum laga um gjaldþrotaskipti o.fl. og þar með að hann greiðist af eignum þess fjármálafyrirtækis sem í hlut á. Þrátt fyrir 100. gr. a laga um fjármálafyrirtæki, þar sem kveðið er á um að ríkissjóður beri ábyrgð á kostnaði af framkvæmd aðgerða Fjármálaeftirlitsins á grundvelli ákvæðisins sem leitt var í lög með neyðarlögunum síðastliðið haust, þar með talið skiptakostnaði ef til slíks kostnaðar stofnast, hefur ríkissjóður og Fjármálaeftirlitið greitt hluta af áföllnum kostnaði við störf skilanefnda og mat á eignum bankanna, einkum fyrsta kastið í haust. Nefndin telur að það hafi ekki verið ætlunin þegar ákvæðið var lögfest heldur hafi því verið ætlað að tryggja að ríkið bæri ábyrgð á þeim kostnaði við skipti sem ekki fengist greiddur af eignum viðkomandi fjármálafyrirtækis. Til að taka af allan vafa um framangreindan skilning nefndarinnar á störfum skilanefnda annars vegar og þeim ákvæðum sem fjalla í neyðarlögunum, 100. gr. a, um ábyrgð ríkissjóðs á kostnaði við framkvæmd aðgerða Fjármálaeftirlitsins, leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt frá 2. umr. Hún kallar sem sagt aftur þær tvær tillögur sem voru kallaðar aftur til 3. umr. í gær. Höskuldur Þórhallsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álit þetta skrifa auk þeirrar sem hér stendur Gunnar Svavarsson, Birgir Ármannsson, Lúðvík Bergvinsson, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Árni M. Mathiesen, Birkir J. Jónsson og Jón Magnússon. Á því sést að mjög góð samstaða var um afgreiðslu þessa máls í hv. viðskiptanefnd eins og reyndar um flest önnur mál.

Herra forseti. Eins og sést á framhaldsnefndaráliti erum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem stöndum að afgreiðslu málsins ekki með fyrirvara eins og við vorum með við nefndarálit og breytingartillögur við 2. umr. Þeir þættir sem við vorum með breytingartillögur við, þær tillögur voru dregnar til baka og verða ekki endurfluttar nú við 3. umr. Það þýðir að ekki er lagt til að skilanefndirnar verði lagðar niður með lögum heldur fái þær að starfa áfram eins og efni og ástæður standa til í hverju tilviki. Það mun væntanlega þýða að lánardrottnar verða rólegri og hafa ekki eins miklar áhyggjur af sínum hlut, alla vega fyrsta kastið vonar maður. Vonandi verður hins vegar meiri hraði á þessum málum en verið hefur síðustu mánuði að úr þessum málum leysist og lánardrottnar gangi að því að málin verði leyst af skynsemi og yfirvegun og út úr því geti komið niðurstöður sem bæði eru bestar fyrir lánardrottnana og okkur hér á landi. Ég er reyndar þeirrar trúar að sú lausn sé til sem uppfyllir þau skilyrði að vera bæði besta lausnin fyrir lánardrottnana og eins besta lausnin fyrir okkur hér á landi og það sé í rauninni líka sú lausn sem er sanngjörnust vegna þeirrar stöðu sem upp er komin, því að auðvitað eiga lánardrottnarnir mikilla hagsmuna að gæta vegna lána sinna, bæði bankarnir í sínum beinu lánveitingum og eins þeir sem eiga skuldabréfin, þetta eru eignir þeirra. Þeir tóku hins vegar áhættu og munu auðvitað tapa vegna þeirra hluta sem gerst hafa. Með því að ganga inn á þetta og taka við þó þeim eignum sem eftir standa eru líkurnar til þess væntanlega hámarkaðar að þeir fái sannvirði fyrir þær þegar upp er staðið og fullrar sanngirni sé gætt þannig að verði meira úr eignunum þegar fram líða stundir njóti þeir þess en sú staða verði aldrei uppi að mat á einhverjum tilteknum tíma verði lagt til grundvallar og síðan verði meira úr eignunum og þá verði það þeir sem tóku við þeim, og þá hugsanlega íslenskir aðilar, sem hagnist og lánardrottnar verði ósáttir við það. Hins vegar er það mjög gilt sjónarmið að skilanefndirnar starfi ekki lengur en þær nauðsynlega þurfa og þegar við erum komin með nýtt ferli fyrir slit á fjármálafyrirtækjum og uppgjör á þeirra málum eigum við auðvitað að hafa þann tíma sem allra stystan þar sem tvö kerfi eru í gangi. Það er alveg möguleiki á að hægt sé að leysa úr þessu á eðlilegan hátt án þess að lánardrottnar þurfi neitt að hvekkjast við það að kerfið sé einfaldað og tvö kerfi verði ekki í gangi nema um skamma hríð. En það er ástæðulaust að ýta undir óróa með því að setja lagafyrirmæli um það hvenær leggja eigi nefndirnar niður. Hins vegar er það umhugsunaratriði, eins og ég nefndi í ræðu við 2. umr., hvers vegna löggjöfin var ekki betur í stakk búin til að takast á við þau vandamál sem upp komu. Það getur vel verið rétt skýring að það sé vegna þess að þetta var svo óvænt og svo stórir hlutir sem gerðust að ekki sé hægt að ætlast til að löggjöfin sem við vorum með réði við það. Það getur vel verið að það sé rétt skýring. Þeir sem gangast við þeirri skýringu gangast þá líka við því að þeir hlutir sem hér gerðust voru óvenjulegir og óvenjulega stórir og gerðust svo snöggt að stjórnvöld höfðu ekki ráðrúm til að bregðast betur við þeim en raunin var. Ég tel reyndar að stjórnvöld hafi brugðist vel við þessum erfiðleikum og áföllum í upphafi. Þar er auðvitað um þrjá þætti að ræða og hefur ekki gengið eins vel með þá alla og dæmin sanna. Í upphafi gekk sérstaklega vel með að styrkja stöðu krónunnar og þegar fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins voru hér í desember og fóru yfir stöðuna voru þeir sáttir við hvernig til tókst með að fleyta krónunni á ný og hvernig hún hafði styrkst. Hún átti reyndar eftir að styrkjast enn meira þegar leið aðeins á árið. Því miður hefur slegið í bakseglin síðustu vikur hvað krónuna varðar og er erfitt á átta sig á hvað þar er um að ræða. Þrennt kemur upp í hugann. Í fyrsta lagi að gjaldeyrishöftin séu ekki að virka eins og skyldi og löggjafinn hefur reynt að bregðast við því með því að herða höftin. En það að þetta skuli nefnt til sögunnar sýnir einungis að gjaldeyrishöft eru í besta falli tímabundið fyrirbrigði og geta ekki staðið lengi. Í öðru lagi hefur tafist að önnur greiðslan komi frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og það má vel vera að að einhverju leyti hafi tiltrú á krónunni minnkað við það. Ég kann ekki skýringar á því af hverju sú greiðsla hefur tafist. Væntanlega er það vegna þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er ekki að fullu búinn að taka afstöðu til þeirrar skýrslu sem varð til við þá endurskoðun sem fór fram undir lok febrúarmánaðar. Hún átti reyndar upphaflega að fara fram fyrr í þeim mánuði. Þó hefur sjóðurinn tekið það mikla afstöðu til þeirrar niðurstöðu að hann var sáttur við það að vaxtalækkunarferli hæfist og því veltir maður fyrir sér hvers vegna greiðslan kemur ekki ef talið hefur verið óhætt að lækka vextina og sjóðurinn verið sáttur við það. Mér skilst að ekki hafi verið haldinn fundur í stjórn gjaldeyrissjóðsins til að taka afstöðu til skýrslu starfsmannanna og það væri út af fyrir sig athyglisvert ef fram kæmu einhverjar skýringar á því hvers vegna svo er og hvenær sá fundur eigi að verða, hvort einhver tengsl séu á milli þess að hér eru að fara fram kosningar og þess að sjóðurinn hefur ekki haldið fundinn. Þriðja atriðið er svo Seðlabankinn sjálfur og hvað hann hefur verið að gera. Hann hefur auðvitað verið að lækka vextina og það gæti út af fyrir sig haft áhrif á útstreymi gjaldeyris. En markaðsaðgerðir Seðlabankans skipta líka máli. Þegar stórir gjalddagar eru á stöðum erlendra aðila í krónum þarf Seðlabankinn að vera virkur á markaði þannig að þegar heimilt er að flytja fjármuni úr landi sé gjaldeyrir til reiðu til að svo geti verið. Þá þarf Seðlabankinn auðvitað að varna því að tímabundnar sveiflur verði á krónunni vegna stórra útgreiðslna eins og krónulána erlendra aðila. Það á að vera hlutverk Seðlabanka að vega upp á móti slíkum sveiflum. Það gerði Seðlabankinn einmitt í desember. Þá var hann reiðubúinn undir það að greiðslur vegna vaxta rynnu úr landi og stóð þá með krónunni í viðskiptum á markaði til að svo gæti orðið. Reyndar var staðan þá sú að erlendir aðilar fluttu ekki eins mikið af vöxtunum úr landi og menn höfðu ætlað. Það getur vel verið að það sé beint samhengi á milli þess að þá var krónan í styrkingarferli en síðast þegar þetta gerðist hefur krónan verið að veikjast vegna þess að Seðlabankinn hafði minnkað umsvif sín á markaðnum. Í desember tjáði Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sig líka um ríkisfjármálin og var sáttur við það fjárlagafrumvarp sem þá hafði verið afgreitt og það væri í samræmi við þau markmið sem sett voru í samkomulagi okkar við sjóðinn. Það er í meginatriðum sú ríkisfjármálastefna sem við búum við og munum búa við á næstu árum sem sett er fram í samkomulaginu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þó að auðvitað sé heilmikið svigrúm fyrir okkur Íslendinga til að útfæra hana bæði á tekju- og gjaldahlið. En við verðum að vera meðvituð um hvernig það er gert og að það hefur áhrif á aðra þætti í hagkerfinu, sérstaklega á einkaneyslu og eftirspurn og þar með á hagvöxt. Ef við erum ekki með rétta jafnvægið á milli þeirra hluta sem við gerum þar getur það leitt til þess að kreppan verði dýpri. Nú á sér stað, sér maður í erlendum fjölmiðlum, mikil umræða um hvað af aðgerðum erlendra ríkisstjórna og seðlabanka á síðustu mánuðum hefur skilað árangri og hvað ekki. Eitt af því sem menn sjá núna að skilaði árangri t.d. í Bretlandi er lækkun á virðisaukaskatti síðla á síðasta ári. Sú lækkun virðist hafa dregið úr og jafnvel stöðvað þann samdrátt sem var í einkaneyslunni þar og þar með líka dregið úr tekjuminnkun hins breska ríkissjóðs vegna samdráttar í einkaneyslu. Það er auðvitað athyglisvert að velta þessu fyrir sér í ljósi ummæla varaformanns Vinstri grænna á kosningafundi í gær, mjög hreinskilinna ummæla um til hvaða aðgerða Vinstri græn vilja grípa í ríkisfjármálunum.  Þriðja atriðið snertir auðvitað þetta frumvarp sérstaklega. Það er endurreisn bankakerfisins og við það gerði Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn athugasemd strax í desember að það mál gengi ekki eins hratt fram og menn höfðu áætlað. Niðurstaða átti að liggja fyrir um miðjan febrúar hvað varðar verðmat á bönkunum og uppskiptin á þeim. Sú niðurstaða liggur ekki enn fyrir. En strax í desember gerði Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn athugasemdir við þetta. Þessi mál eru fyrst og fremst á herðum Fjármálaeftirlitsins og viðskiptaráðuneytisins og það hefur greinilega reynst þeim erfitt að koma þeim fram eins hratt og nauðsynlegt var. Þetta var reyndar eitt af því sem hin nýja ríkisstjórn ætlaði að vinda bráðan bug að. Nú er komið fram yfir miðjan apríl og þar með orðin tveggja mánaða töf á því sem átti að gerast um miðjan febrúar og orðið alveg augljóst að þetta mun ekki gerast fyrr en í fyrsta lagi um miðjan næsta mánuð. Þá verður orðin þriggja mánaða töf á því og óhætt að segja að ríkisstjórninni hafi ekki tekist að hraða því að úrlausn yrði á þessu máli.

Virðulegur forseti. Ég ætla að blanda mér örlítið í þessa umræðu með hliðsjón af því hvernig málið var afgreitt á sínum tíma úr nefndinni. Ég hafði að vísu ekki tækifæri á því á sínum tíma að sitja þann nefndarfund þegar málið var afgreitt en óháð því fylgdist ég með þeirri umræðu sem fór fram í nefndinni, hlýddi á þá gesti sem komu og las þær umsagnir sem bárust. Ég studdi þær breytingartillögur sem koma fram á þskj. 858 en voru síðan kallaðar aftur til 3. umr. við atkvæðagreiðslu í gær. Ástæður þess hafa verið raktar af formanni nefndarinnar, hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, en samt sem áður ítreka ég, án þess að ég sé að gera ágreining um það mál, að ég hefði talið rétt að liðir eins og c- og d-liðir hefðu komið fram í umræddu lagafrumvarpi og lögum. Hins vegar erum við auðvitað stödd í ákveðnu breytingarferli. Það má kannski segja að það sé afleiðing þess sem átti sér stað með ákvörðunum í byrjun október á liðnu ári og er verið að reyna að gera það ferli sem fara á eftir betra en það var þá. Ég vil hins vegar ekki segja sem svo að gerð hafi verið mistök á sínum tíma varðandi þau mál heldur þótti mönnum á þeim tíma þetta einfaldlega vera besta ákvörðunin sem lá fyrir og líkt og komið hefur fram í ræðum um málið gerðust hlutirnir afskaplega hratt. Taka þurfti ákvarðanir mjög hratt og voru þrjár skilanefndir stofnaðar á þremur dögum. Þær tengdust um 75–80% af bankakerfi landsins og hefði hugsanlega þurft að vera styrkari umgjörð í kringum það. Það sem kom mér hins vegar á óvart í þessari umræðu þegar skilanefndirnar komu til nefndarinnar var umfang starfs þeirra og má segja að skilanefndir hafi fengið einhvers konar stjórnsýslulegt hlutverk þegar þær voru kallaðar fyrir þingnefndir. Skilanefndirnar greindu hver um sig frá því umfangi sem um var að ræða, þær höfðu samskipti við 30–40 kröfuhafa eða lánardrottna. Ég hafði einhvern veginn málað upp þá mynd í huganum að umfangið sem um væri að ræða væri mun meira en það er. Þó ætla ég ekki að gera lítið úr störfum þessara umræddu skilanefnda en það má segja að 80% af kröfuhöfunum séu 30–40 aðilar. Í því tilfelli er það ekki ofvaxið einum né neinum að takast á við það. Hins vegar má kannski segja að sú óvissa sem verið hefur bæði í innra og ytra umhverfi hafi valdið því að störf skilanefndanna hafi hugsanlega dregist og orðið víðfeðmari og meiri en gert var ráð fyrir og tengist það umræðunni sem kemur fram í nefndarálitinu og í framhaldsnefndarálitinu um kostnað. Hér segir, með leyfi forseta: „Nefndin telur að það hafi ekki verið ætlunin þegar ákvæðið var lögfest heldur hafi því verið ætlað að tryggja að ríkið bæri ábyrgð á þeim kostnaði við skipti sem ekki fengist greiddur af eignum viðkomandi fjármálafyrirtækis.“ Það getur varla verið skýrara í niðurlagi þessa framhaldsnefndarálits. Það er samstaða um þessa skýringu í nefndinni. Nefndin er samhljóða þessu nefndaráliti. Ég vil þar af leiðandi ítreka að skilningur okkar sem að þessum málum koma gagnvart þeim kostnaði sem til fellur liggur alveg ljós fyrir og þarf ekki að vera neinn vafi á því enda tel ég að sá vafi hafi ekki verið fyrir hendi þó að hann hafi birst í almennri umræðu. Að lokum, virðulegi forseti, var ræða hv. þm. Árna M. Mathiesens nokkuð góð þótt hún hafi kannski ekki tengst þessu efni nákvæmlega en þar voru hugleiðingar um af hverju krónan væri að gefa eftir. Ég hafði gaman af því að hlýða á þær hugleiðingar þar sem farið var aðeins yfir sviðið. Þá vakna upp spurningar hvernig slíkt fari saman að vera með gjaldeyrishöft en fleyta gjaldmiðlinum um leið. Við erum með takmarkað fjármagn og verðgildi þess ræðst af framboði og eftirspurn en um leið erum við með inngrip í kerfið. Ég hef stundum sett þetta upp eins og hver önnur kerfi, hvort sem það eru varnarkerfi eða önnur kerfi sem við þurfum að regla. Í þessu tilfelli flæðir fjármagn en við komum með lög sem við teljum að séu nauðsynleg vegna gjaldeyrishafta um leið viljum við að gjaldmiðillinn fljóti eða finni stöðugleika sem stýrist af framboði og eftirspurn eins og hér hefur verið farið yfir. Hugleiðingar hv. þingmanns voru góðar og ég tel að ýmsir aðilar velti þessu fyrir sér, ekki bara á hv. Alþingi heldur líka á markaðnum. Það sem skiptir verulegu máli fyrir okkur er að koma fjármagni aftur á hreyfingu á næstu mánuðum og árum, að fjármagnið hreyfist. Ég ætla ekki að tala um hverjir setja það á hreyfingu en það skiptir máli að fjármagnið komist á hreyfingu þannig að ákveðnar afleiður verði í framhaldinu. Ef fjármagn er ekki á hreyfingu verður stöðnun. Við þurfum að koma okkur úr því ástandi sem við erum í með því að rísa upp og það má auðvitað líka gera með inngripi líkt og rætt hefur verið um varðandi ríkisfjármálin. Þar ræða menn um hugsanlega blandaðar leiðir en ég hvet þá til að kynna sér vel hagræna skiptingu ríkissjóðs því að hún segir margt um það sem á sér stað hjá ríkinu. Af þeim upplýsingum er hægt að sjá hvers vegna væri hægt að beita blandaðri leið gagnvart ríkisútgjöldum, tekjutilfærslum og/eða tekjum ríkissjóðs. Það er mjög auðvelt að lesa í tekjur ríkissjóðs og sjá hvernig þær myndast af markaðnum. Það tengist því m.a. að tekjurnar myndast af þeirri veltu sem er á markaðnum og því fjármagni sem er á hreyfingu hverju sinni. Þetta er einföld hringrás sem menn geta skoðað en inngripið er í mörgu líkt þessari löggjöf þar sem því er velt upp að ef þannig ástand skapast á mörkuðum að inngrip þurfi, liggur fyrir betur skilgreind leið en sú leið sem við vorum með. Ég vil að lokum þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, formanni viðskiptanefndar, fyrir að hafa leitt þetta til lykta í nefndinni og náð fram þessari niðurstöðu þó að ég hefði viljað hafa hana með öðrum hætti. En ég geri ekki stóran ágreining um það á þessu stigi og mun líklega ekki gera það á neinu öðru stigi.

Frú forseti. Við ræðum nú í 3. umr. 409. mál þingsins um breytingar á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Eins og fram hefur komið fundaði viðskiptanefnd milli 2. og 3. umr. í gærkvöldi. Nefndarmenn voru sammála og sáttir við að fella niður þær breytingartillögur sem meiri hluti viðskiptanefndar lagði fram enda hafði mikið verið fjallað um þessa breytingartillögu á fundum nefndarinnar og ekki síst af hálfu þeirra gesta sem nefndin fékk. Eins og fram hefur komið voru kröfuhafar afar ósáttir við breytingartillögurnar, sérstaklega ákvæði um að skilanefndirnar væru lagðar niður eftir sex mánuði, þ.e. svokallað sólarlagsákvæði á skilanefndirnar. Í breytingartillögunum sem meiri hluti viðskiptanefndar flutti, stendur í lið 2.c, með leyfi forseta: „Við 3. tölul. bætist tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Ákvæði þetta fellur úr gildi sex mánuðum eftir gildistöku laga þessara og skulu þá þau verk sem skilanefndir hafa sinnt samkvæmt framansögðu falla til slitastjórna. Þegar slitastjórn hefur tekið við verkefnum skilanefndar getur héraðsdómari eftir beiðni slitastjórnar skipað fleiri menn í slitastjórn en þeir mega þó ekki vera fleiri en fimm.“ Framhaldsnefndarálitið sem hv. formaður viðskiptanefndar, Álfheiður Ingadóttir, greindi frá fyrr í dag, var afgreitt í gærkvöldi með öllum atkvæðum viðskiptanefndarmanna og í fullri sátt eins og áður kom fram. Frumvarpið sjálft fjallaði um nýjar reglur um slitameðferð fjármálafyrirtækja. Gert var ráð fyrir að skipuð væri sérstök slitastjórn sem hefur í raun og veru sömu heimildir um flest og skiptastjóri þrotabús. Slitastjórnin hefur það að markmiði, umfram það sem oftast er skilgreint í sambandi við skiptastjóra þrotabús, að fá sem mest fyrir eignir fjármálafyrirtækis, þar á meðal með því að bíða eftir endatíma krafna fremur en að koma kröfum í verð sem fyrst. Þannig er einnig kröfuhöfum eðlilega gefinn kostur á að lýsa kröfum sínum til slitastjórnar og geta kröfuhafar með samsvarandi hætti og við gjaldþrotaskipti gætt hagsmuna sinna og átt þess kost að bera ágreining um réttmæti krafna sinna og um ákvarðanir og ráðstafanir slitastjórnar undir dómstóla. Þannig er með frumvarpinu komið verulega til móts við þær athugasemdir sem kröfuhafar höfðu gert allt frá bankahruninu. Þeir gerðu miklar athugasemdir við slit bankanna og vildu gera ferlið allt gagnsærra. Áður hefur komið fram að upphaf þess frumvarps sem við nú ræðum í 3. umr. á rætur að rekja til neyðarlaganna frá 6. október 2008, nr. 125/2008. Einnig á það sér rætur í breytingum á lögum um fjármálafyrirtæki frá 13. nóvember 2008, það eru lög nr. 129. Í þeim lögum, frá nóvember sem hafa verið gagnrýnd - en ég endurtek það sem ég sagði í gær um þessi mál að nóvemberlögin voru sett í tímapressu þannig að það gafst ekki nokkur tími til þess sem eðlilegt hefði verið að gera í nóvember til þess að vel væri að þeim staðið. Það þurfti að fara í heildarendurskoðun á kafla XII um fjármálafyrirtæki þannig að heiðarlega og rétt væri að verki staðið. Nóvemberumræðan gaf okkur ekki kost á að fara í heildarendurskoðun. Þar með vil ég lýsa mig mjög sátta við nóvemberlögin sem sett voru undir svo mikilli tímapressu og kváðu á um greiðslustöðvun í 24 mánuði, að aðstoðarmaður í greiðslustöðvun væri ráðinn af skilanefnd og málshöfðunarbann væri í gildi. Það var alveg ljóst þá þegar í nóvember að skoða þyrfti þetta. Ég er því mjög sátt við að við skulum nú upplifa að taka til 3. umr. í þinginu í dag þær breytingar og þær betrumbætur sem gerðar hafa verið í heildarendurskoðun á XII. kaflanum. Viðskiptaráðuneytið fékk til þess þrjá sérfræðinga og verkefni þeirra var að skoða fjármálafyrirtæki heildstætt. Því verki var hrundið af stað strax 14. nóvember í kjölfar þess að lögin nóvember voru samþykkt 13. þess mánaðar 2008. Til þessa verks fengust mjög hæfir einstaklingar og var það von manna í þáverandi meiri hluta viðskiptanefndar að verkinu mundi ljúka í janúar á þessu ári. Síðan hafa liðið nokkrir mánuðir og vegna tafa í þinginu á undanförnum vikum mætum við loksins til 3. umr. og lýsi ég mig mjög sátta við það. Í ferlinu var haft samráð við skilanefndir, við ráðgjafa þeirra, og var kynning haldin fyrir kröfuhöfum. Afar margar umsagnir bárust um málið. Mig langar að vitna í umsögn frá laganefnd Lögmannafélags Íslands sem barst nefndinni í kjölfar þess að það er ritað, 22. mars 2009. Með leyfi forseta, kemur þar fram: „Að mati laganefndar eru breytingar þær sem lagðar eru til með frumvarpinu á gildandi lögum til mikilla bóta en telja má ljóst að núverandi lagaumhverfi fjármálastofnana er engan veginn fullnægjandi til að leysa úr stöðu þeirra fjármálafyrirtækja sem starfa nú undir skilanefndum. Þannig eru lagðar til nýjar almennar reglur um slitameðferð fjármálafyrirtækja þar sem almennar reglur gjaldþrotaréttarins eru lagðar til grundvallar, m.a. um innköllun, skiptastjórn og afstöðu til krafna, eftir atvikum með dómsúrlausn, en jafnframt tekið mið af sérstöðu fjármálafyrirtækja.“ Þeir sem fjölluðu faglega um frumvarpið voru á eitt sáttir um að það væri afar vandað og kominn tími til í ljósi þeirra aðstæðna sem við höfum upplifað í kjölfar bankahrunsins í október sl. að vera með þá löggjöf sem við getum farið með inn í fyrirsjáanlega framtíð og vonandi til lengri tíma, vandaða löggjöf sem tekur á þessum málum. Þrátt fyrir að flestir umsagnaraðilar hafi verið mjög sáttir við frumvarpið faglega og efnislega ber vissulega að geta þess að kröfuhafar og reyndar starfsmenn skilanefnda voru ekki sáttir. Það sem þeir voru ekki sáttir við var áðurnefnt ákvæði um breytingar sem ég las upp varðandi svokallað sólarlagsákvæði, að leggja skyldi skilanefndirnar niður eftir sex mánuði. Ég er með fyrir framan mig tölvupóst frá Virginiu Cooper þann 1. apríl sem talar fyrir hönd flestra þeirra kröfuhafa sem heimsóttu Ísland um þær mundir og hittust á óformlegum nefndarfundum kröfuhafa. Eins og áður hefur komið fram, m.a. í máli hv. þm. Gunnars Svavarssonar, eru fulltrúar kröfuhafanna ekki margir. Þeir voru flestir staddir hér á landi um mánaðamótin mars/apríl og funduðu með skilanefndum og forsvarsmönnum þeirra þriggja banka sem féllu í bankahruninu í október. Virginia Cooper segist tala fyrir hönd þeirra kröfuhafa og fulltrúa kröfuhafa sem mættir voru, um 50 manns. Hún segir að án undantekninga séu kröfuhafarnir og fulltrúar þeirra ósáttir við það ákvæði sem nú hefur verið gerð tillaga um að falli brott úr breytingartillögum sem meiri hlutinn hafði flutt áður, að þetta sólarlagsákvæði mundi vinna gegn þeirri vinnu sem þegar hefur farið fram undanfarið hálft ár til þess að hámarka virði eignanna í þágu kröfuhafa og sannarlega líka í þágu okkar Íslendinga. Mestar áhyggjur hef ég sem einstaklingur og sem Íslendingur af stöðu mála í Landsbankanum þar sem Icesave-reikningarnir eru beintengdir því að það takist að hámarka virði eigna gamla Landsbankans sem nú er í meðferð samkvæmt gildandi lögum og þá væntanlega þeim lögum sem Alþingi mun innan skamms samþykkja. Náist að hámarka virði eigna Landsbankans - ég tek þetta sem dæmi - í samstarfi við kröfuhafa og skilastjórnir og -nefndir, má leiða líkur að því að við Íslendingar berum minni skaða og jafnvel engan fjárhagslegan skaða af Icesave. Það er óskandi því að þetta er eitt það mál sem hefur hvað mest angrað mig sem þingmann á yfirstöðnu þingi. Þótt margt hafi vissulega farið öðruvísi en ég hefði viljað eru þessi Icesave-reikningar alveg ótrúlega erfiðir okkur Íslendingum vegna þess að það er sannarlega ekki sök landsmanna hvernig fór. Ég vona því að í kjölfar þess að við samþykkjum frumvarpið, sem er vonandi, og það verði að lögum, í dag eða fljótlega, haldi skilanefndirnar áfram samstarfi sínu við kröfuhafana og það takist að hámarka virði þeirra eigna sem að baki eru þannig að kröfuhafarnir geti skilið nokkurn veginn sáttir við Íslendinga. Vissulega tóku þeir áhættu eins og ljóst er en engu að síður skiptir miklu máli að ekki þurfi að selja eignir einmitt núna vegna þess að það er ekki nokkur markaður fyrir slíkar eignir. Varðandi kröfuhafana og ábendingar þeirra um að þeir vildu gjarnan fá að halda áfram að vinna með skilanefndum vil ég taka fram að það er ósk mín og væntanlega okkar allra að skilanefndirnar ljúki störfum sem fyrst, þó innan þess markmiðs að hámarka virði eignanna sem að baki liggja vegna þess að það er engum hagur í því að draga þessa málsmeðferð. Það á að vera skynsemi í þessu. Skilanefndirnar eiga að starfa svo lengi sem þær þjóna því heildarmarkmiði að hámarka virði eigna bankanna og að vinna vel með þeim kröfuhöfum sem eiga kröfur í bú bankanna. Að svo sögðu lýsi ég mig aftur mjög fylgjandi þeirri breytingu sem nú hefur orðið á milli 2. og 3. umr. á þessu frumvarpi. Ég var ein þeirra sem skrifuðu undir framhaldsnefndarálitið. Þar föllum við frá sólarlagsákvæðinu. Ég vona innilega að skilanefndirnar haldi áfram að vinna gott starf, að kröfuhafarnir vinni með þeim að því að fá sem mest fyrir eignirnar og að ljúka þessu ferli sem allra fyrst í eins mikilli sátt og verða má.

Virðulegi forseti. Aðeins vegna orða hv. þingmanns um afstöðu kröfuhafa. Kröfuhafar eru að sjálfsögðu óánægðir. Þeir eru allir hundóánægðir vegna þess að þeir tapa peningum. Þeir hafa hins vegar engu að síður sæst á það ferli sem sett var upp með nóvemberlögunum sérstaklega með greiðslustöðvun til allt að 24 mánaða. Náðst hefur að fá viðurkenningu á því ferli á Evrópska efnahagssvæðinu, í Bandaríkjunum og í Kanada og er það vel. Þess vegna er í bráðabirgðaákvæði II í því frumvarpi sem við erum með til 3. umr., því formi greiðslustöðvunar viðhaldið sem slíku enda þótt ákveðið slitaferli hefjist. Það skiptir mjög miklu máli og mestu máli fyrir kröfuhafana nú, og það kemur greinilega fram í þeim umsögnum sem komu til nefndarinnar og einnig til ráðuneytisins við vinnslu þessa frumvarps, að kröfuhafar fái aðstöðu til þess að lýsa kröfum sínum, að þær verði innkallaðar. En til þess duga skilanefndirnar einfaldlega ekki. Þær starfa og hafa starfað í lagalegu tómarúmi og eru vanhæfar til þess að fjalla um rétthæfi krafna vegna aðkomu sinnar að rekstri búanna. Hér er verið að leggja upp með lögformlegt ferli sem er byggt á gjaldþrotaskiptalögunum sem njóta viðurkenningar og menn þekkja og er byggt á sama rétti og annars staðar í Evrópu. Hvað varðar athugasemdir Virginiu Cooper, sem er lögmaður breskra sveitarstjórna sem hafa gert kröfu vegna Icesave-reikninganna, kom hún fyrir nefndina en tjáði sig ekki. En ég vil minna á að fjárlaganefnd breska þingsins telur ekki rétt að bæta sveitarfélögunum það sem þau töpuðu á Icesave heldur eingöngu góðgerðarsamtökum. 
            

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það sem kom fram í andsvari hv. formanns viðskiptanefndar. Allir kröfuhafar eru hundóánægðir. Og það vill svo til að ég hitti nokkra fulltrúa kröfuhafanna, þeir voru allir sammála því og sögðu: Við erum allir hundóánægðir. Við töpuðum miklum fjármunum. Hins vegar bentu þeir á að það væri vitað. Hitt væri óljóst, þ.e. hvernig þeir gengju síðan í burtu frá þessu ferli og hver tilfinning þeirra yrði gagnvart Íslandi, íslenskum lögum og íslensku umhverfi þegar málum lýkur. Munu þeir verða sáttir við það ferli sem við blasti eða ekki? Það er enginn ágreiningur um að þeir eru hundóánægðir. Það skiptir okkur máli ef þeir eru sáttir. Það kom fram hjá hv. formanni viðskiptanefndar að þeir sættust á lögin frá í nóvember og fengin var viðurkenning á því ferli beggja vegna Atlantshafsins. Ég er líka sammála því að það er mjög mikilvægt fyrir kröfuhafana að slitastjórnir komi inn í, taki við kröfum og það ferli fari af stað. Allir kröfuhafar og fulltrúar þeirra kröfuhafa sem við hittum eða fengum póst frá nefndu það að þeir vildu gjarnan halda áfram að vinna með skilanefndunum til að reyna að hámarka virði eignanna. Ég get tekið undir allt sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði en það breytir því ekki sem ég sagði áðan.

Frú forseti. Hér fer fram 3. umr. um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Þetta er lagafrumvarp og lagabreytingar sem nauðsynlegt er að gera í kjölfar hrunsins. Þetta frumvarp er skylt því sem við vorum að ræða í gær, þó að ég ætli ekki að bera þau að öðru leyti saman, þá ræddum við frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum er varða fjármálamarkaðinn og þó að þar séu allt aðrar heimildir eru þetta allt breytingar sem leiða af því sem yfir okkur dundi í október sl. þegar allir viðskiptabankarnir hrundu á örfáum dögum og fóru undir Fjármálaeftirlitið og sérstakar skilanefndir. Réttarstaðan sl. haust áður en bankahrunið varð var sú að í XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki frá árinu 2002 voru ákvæði um endurskipulagningu fjárhags fjármálafyrirtækja, slit þeirra og samruna við önnur fjármálafyrirtæki. Þar voru settar reglur sem fyrst og fremst voru byggðar á ákvæðum tilskipana frá Evrópusambandinu, tilskipana sem við þurftum að leiða í lög vegna skuldbindinga samkvæmt EES-samningnum. Þessar reglur eru hins vegar því marki brenndar að þær höfðu ekki gert ráð fyrir því að algert hrun gæti orðið eins og við lentum í. Þegar við síðan lentum í þeim aðstæðum sem þá komu upp kom í ljós að reglurnar dugðu í raun og veru ekki, þær tóku ekki á þeim vandamálum sem við stóðum frammi fyrir. Þær gerðu ekki ráð fyrir því að það gæti komið upp nokkurs staðar í einu landi sú staða að allir viðskiptabankarnir mundu óska eftir því að þeir yrðu yfirteknir af fjármálaeftirliti landsins. Við þessu var brugðist af okkar hálfu bæði með neyðarlögunum og svokölluðum nóvemberlögum en það lá fyrir að hvor tveggja þau lög voru sett með svo skömmum fyrirvara og við þær aðstæður að það var ljóst að það þyrfti að endurskoða þau mjög fljótt og breyta til að setja upp regluverk sem væri skiljanlegt og kannski ekki síst gegnsætt þannig að allir gætu við unað. Það er það sem gert hefur verið í því frumvarpi sem hér hefur verið til umræðu. Í því regluverki sem við erum að setja upp hefur verið byggt á þremur meginsjónarmiðum sem Evróputilskipunin frá 2001 hefur að leiðarljósi, ég skil það svo að í raun og veru séum við að setja upp regluverk þótt það horfi til þessara tilskipana þá er það engu að síður einstakt að það sé sett í löggjöf landa á Evrópska efnahagssvæðinu því önnur lönd hafa ekki þurft á sambærilegu ákvæði að halda. Hv. formaður viðskiptanefndar leiðréttir mig ef ég hef misskilið þetta. En það sem við höfum gert með þessu regluverki sem hér er verið að leggja til er að við höfum haft þau meginsjónarmið sem tilskipunin frá 2001 hefur að leiðarljósi, þ.e. að regluverkið byggi á því sem kallað er eining eða principal of unity, algildi eða principal of universality og jafnræði eða principal of non-discrimination. Þetta eru þau þrjú meginsjónarmið sem tilskipun byggir á og í skýringum eða athugasemdum með því frumvarpi sem við ræðum hér er rík áhersla lögð á að þessum meginsjónarmiðum hafi verið fylgt til hins ýtrasta jafnvel þótt það leiddi af sér óhagræði eða meiri vinnu, t.d. við tilkynningar við kröfuhafa, en leiðarljósið og grundvallaratriðið er að tryggja algert jafnræði innlendra og erlendra kröfuhafa fjármálafyrirtækja sem hafa starfsemi í fleiri en einu ríki á Evrópska efnahagssvæðinu. Það kom fram í orðaskiptum hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur og hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að kröfuhafar væru ekki ánægðir. Það er einu sinni svo þegar kemur að meðferð eins og þessi meðferð er, þ.e. slitameðferð á bönkum þar sem verið er að tryggja það að kröfuhafar fái sem mest, en það er eðli meðferðar af þessu tagi að auðvitað eru kröfuhafar ekki ánægðir, kröfuhafar eru aldrei ánægðir þegar fyrirtækið fer í þrot. Þrot þýðir nefnilega að kröfuhafar fá frá því að fá ekki neitt og upp í það að fá eitthvert hlutfall og stundum verulegan hluta krafna sinna. Það er nú einu sinni einkenni þrotameðferðar. Kröfuhafar verða aldrei ánægðir, þ.e. þeir verða aldrei ánægðir með niðurstöðuna á því hvað þeir fá upp í kröfu sína. Það leiðir af hlutarins eðli að þeir tapa stundum öllu af þeim kröfum sem þeir eiga en það sem er leiðarljós þeirra reglna sem hér er verið að kynna er að tryggja að kröfuhafarnir geti haft einhverja sannfæringu, eitthvað öryggi fyrir því að þeir sitji allir við sama borð, þeir fái allir sömu meðferð, það sé engin hætta á því að einn kröfuhafi fái eitthvað umfram annan. Ég skildi orðaskipti hv. þingmanna sem ég vísaði til áðan á þann hátt að vinnan í viðskiptanefnd hefði a.m.k. að einhverju marki leitt það í ljós að kröfuhafar þessara þriggja banka sem hér liggja undir hafi a.m.k. lýst sig sæmilega sátta bæði við það reglugerð sem sett var í því skyndi og með þeim hraða sem nauðsynlegur var sl. haust og eins að þeir séu sæmilega sáttir við það regluverk sem hér er verið að teikna upp. Þetta skiptir afar miklu máli því það er grundvallaratriði í allri meðferð af þessu tagi að allir sitji við sama borð. Það er sem sé, virðulegi forseti, með þessu frumvarpi verið að setja nýtt regluverk um slitameðferð fjármálafyrirtækja. Það er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að fjármálafyrirtækið sjálft hafi frumkvæði að slíkri slitameðferð en það er þó gert ráð fyrir því að Fjármálaeftirlitið geti haft frumkvæði að því að taka yfirráð fjármálafyrirtækis. Það er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að um slitameðferðina gildi að verulegu leyti sömu reglur og gilda um gjaldþrotaskipti. Það er auðvitað eðlilegt. Þar höfum við regluverk sem er þaulreynt og við þekkjum til hlítar vegna þess að því hefur verið beitt margsinnis með þeim árangri að það eru þekktar og vel nothæfar reglur. En eins og ég sagði áðan vorum við örugglega í ákveðnu frumkvöðulsstarfi á sviði lagasetningar þegar við lentum í þessari stöðu sem ekkert annað land hefur lent í, þ.e. að allir viðskiptabankarnir hrundu. Þess vegna væri út af fyrir sig áhugavert að heyra frá hv. formanni viðskiptanefndar hvort og þá hvaða viðbrögð við höfum fengið á þessar tillögur frá t.d. Evrópusambandinu af því að við höfum að leiðarljósi þau meginsjónarmið sem tilskipunin frá 2001 byggir á. Það er gert ráð fyrir því að skipuð verði slitastjórn sem hafi sömu heimildir og skiptastjóri í þrotabúi. Það er auðvitað alþekkt að skiptastjóri í þrotabúi tekur við öllum réttindum og skyldum þrotabús og stjórnar í raun búinu. En bent er á það í athugasemdum með frumvarpinu að það gildi þó sú aðalregla að slitastjórnin eigi að hafa það að markmiði að fá sem mest fyrir eignir fjármálafyrirtækisins, þar á meðal með því að bíða eftir þörfum endatíma á útistandandi kröfum þess fremur en koma þeim fyrir í verð. Þetta er kannski ekki frábrugðið því sem skiptastjóra í þrotabúi ber að gera. Skiptastjóri í þrotabúi hefur ríkar heimildir til þess að hámarka, og ekki bara heimildir því hann hefur skyldur til að hámarka þær eignir sem í búinu finnast til að tryggja að sem mest komi til skiptanna. Það er því út af fyrir sig kannski ekkert nýmæli að þetta skuli vera með þessum hætti en það er kannski nýmæli að það skuli orðað skýrt. Eftir því sem ég þekki best hefur vinnuregla í þrotabúum skiptastjóra frekar verið sú að hann hinkrar við að koma eignum í verð ef hann veit að smábið getur orðið til að verðið verði hærra. Það er áfram á það bent að hér sé verið að setja sambærilegar reglur og eru gagnvart gjaldþrotaskiptunum og að kröfuhafar geti með sama hætti og svipað og tíðkaðist með gjaldþrotaskipti gætt hagsmuna sinna og átt þess kost að bera ágreining um réttmæti krafna og um ákvarðanir og ráðstafanir slíkrar stjórnar undir dómstóla. Þetta er auðvitað ákaflega mikilvægt og snýr að þeim meginreglum sem ég vék að hérna áðan um að allir kröfuhafar séu jafnréttháir, þ.e. auðvitað innan sömu kröfuflokka því að kröfuhafar geta átt misréttháar kröfur, við megum ekki gleyma því. En þegar kröfuhafar eiga jafnréttháar kröfur þá skiptir miklu að þeir sitji allir við sama borð. Það skiptir auðvitað mjög miklu að ef þeir eru ósáttir við það sem slitanefnd eða slitastjórn er að gera þá geti þeir borið þann ágreining undir dómstóla. Það er auðvitað meginatriði að ákvarðanir af þessu tagi séu ekki endanlegar hjá slitastjórninni heldur geti þeir með þessum hætti farið til dómstóla alveg með sama hætti og í gjaldþrotameðferð getur kröfuhafi farið með ákvörðun skiptastjóra til dómstóla. Ég rifjaði upp í upphafi að í gær var til umræðu frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum á fjármálamarkaði út af heimildum þar sem m.a. stóð til að Fjármálaeftirlitið gæti einhliða ákveðið að kæra ekki þó að grunur væri um refsiverð brot þar sem t.d. væri ekki gert ráð fyrir því að neinar heimildir væru til að skjóta slíkum ákvörðunum neitt lengra. Þetta leiðir hugann að því að það er auðvitað algert grundvallaratriði í réttarríki að slíkum ákvörðunum sé hægt að skjóta til einhvers æðra stjórnvalds eða þá dómstóla eins og er í þessu tilviki því það má aldrei vera neinn grunur um að þetta séu einhvers konar tilviljanakenndar ákvarðanir og það verður að tryggja að ef kröfuhafi hefur grun um að eitthvað slíkt hangi á spýtunni þá geti hann látið á það reyna fyrir öðrum aðila. Þess vegna eru þessar leiðir fyrir kröfuhafa til að kæra ákvarðanir slitastjórnarinnar til dómstóla mjög mikilvægar. Jafnframt er gert ráð fyrir því að slitastjórnin hafi heimild til að krefjast gjaldþrotaskipta á búi fjármálafyrirtækis. Allt eru þetta eðlilegar og nauðsynlegar heimildir. Það er sérstakt fagnaðarefni að milli 2. og 3. umr. hefur náðst samkomulag um að tveir stafliðir sem búið var að gera breytingartillögu um sem greinilega olli nokkrum óróa í hópi kröfuhafa, ekki síst c-liðurinn í 2. tölulið breytingartillögu á þskj. 858, að samkomulag hefur náðst um að fella þessar breytingar alfarið niður. Frumvarpið liggur því fyrir óbreytt í 3. umr. frá 2. umr. og fallið hefur verið frá þeim breytingartillögum, þær voru dregnar til baka. Ég held að ekki sé hægt að segja annað en að hér hafi verið unnið gott verk, bæði af hálfu viðskiptaráðuneytisins sem samdi þetta frumvarp og ekki síður af hálfu hv. viðskiptanefndar sem fór ítarlega yfir frumvarpið, fékk til sín marga gesti og gerði örfáar breytingar sem samstaða hefur náðst um. Að þetta frumvarp verði að lögum er örugglega eitt skref í áttina að því að leysa þann vanda sem við stöndum í eftir hrunið.

Frú forseti. Aðeins til að bregðast við þeirri spurningu sem hv. þm. Dögg Pálsdóttir varpaði til mín varðandi hvort og hversu vel þetta rímaði við evrópskan rétt og tilskipanir Evrópusambandsins í þessum efnum. Það kom fram hjá fulltrúum viðskiptaráðuneytis fyrir nefndinni að þess hefði verið gætt enda er hér fyrst og fremst byggt á grunni gjaldþrotaskiptaréttarins, gjaldþrotaskiptalaganna sem njóta viðurkenningar og eru sniðin að evrópskum rétti og eru í samræmi við tilskipanir Evrópusambandsins þar um. Þó er sérstaklega verið að taka tillit til sérstöðu fjármálafyrirtækja eins og hv. þingmaður nefndi. Það er ítrekað að það eigi fremur að bíða með sölu eigna en ég vil taka undir það sem hv. þingmaður sagði, að að sjálfsögðu gera það allir skiptastjórar og þarf ekki fjármálafyrirtæki til. Ég vil ítreka það sem segir í nefndarálitinu um innleiðingu tilskipunar nr. 24/2001 og minna á það sem ég sagði í framsöguræðu minni við 2. umr. að þetta regluverk Evrópusambandsins dugði ekki til sl. haust þegar heilt fjármálakerfi hrundi. Það regluverk er auðvitað, eins og menn þekkja, til endurskoðunar á vegum Evrópusambandsins og við hér á landi þurfum auðvitað að fylgjast með því, því að fyrr en síðar mun það koma inn á okkar borð að laga íslenskan rétt og regluverk að því.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, formanni viðskiptanefndar, fyrir viðbrögð hennar við spurningum mínum. Það er auðvitað hárrétt ábending hjá henni að regluverk Evrópusambandsins, eins og ég vék raunar að í ræðu minni, gerði ekki ráð fyrir hruni af þessu tagi, ekki frekar en regluverk Evrópusambandsins gerði ráð fyrir því, þar sem fjallað er um innstæðutryggingar, að allir reikningar gætu fallið. Við erum hér því ákveðnir frumkvöðlar í að bregðast við í landslagi sem enginn hafði áður séð fyrir. Þess vegna trúi ég ekki öðru - af því hv. þingmaður benti á að það væri kannski út af ástandinu hér og svo sem annars staðar í heiminum, eða sérstaklega í Evrópu, að þó að við séum eina landið þar sem allt hefur hrunið hafa bankar hrunið í öðrum Evrópulöndum og þess vegna sé Evrópusambandið að endurskoða þessar reglur og væri svo sem athyglisvert að vita hvort þeir hugsanlega horfi til þess með hvaða hætti við brugðumst við og hvort þeir geti þá eitthvað lært af því hvernig við þurftum að bregðast við. Því mér er alveg kunnugt um það, t.d. vegna tengsla sem ég hef við fólk sem er í skilanefndum, að það vinnur alveg ótrúlega vinnu. Það er algerlega á nýju landsvæði, ókunnugu og óþekktu sem við erum að reyna núna að setja reglur. Því væri áhugavert að vita hvort við séum að miðla til Evrópusambandsins upplýsingum um það hvernig við brugðumst við og hvernig það hefur gefist. Því það hlýtur að gagnast fyrir það að vita hvernig það regluverk sem smíðað er sem viðbrögð við því ástandi sem hér var fúnkerar. Að öðru leyti þakka ég hv. þingmanni fyrir greinargóð svör.

Frú forseti. Ég hef í rauninni ekki hugmynd um það og veit ekki til þess að verið sé að miðla, eins og hv. þingmaður spyr um, reynslunni héðan til Evrópusambandsins. Mér hefur nú virst af því sem maður hefur frétt af þeim vettvangi, þar sem íslenskir fulltrúar hafa verið, að þeir hafi átt fullt í fangi með að skýra stöðuna og viðbrögðin. Það er rétt sem hér hefur komið fram í umræðunum að neyðarlögin, nóvemberlögin og svo aftur þessi lagasetning núna, sem nemur nóvemberlögin að mestu úr gildi, að allt þetta hefur sætt mikilli gagnrýni. Menn hafa efast um réttmæti setningar neyðarlaganna með tilliti til kröfuhæðar innlána og eins náttúrlega sættu nóvemberlögin töluverðri gagnrýni. Ég er því ekki viss um að af miklu sé að miðla. En vinnan við búin, að skilgreina eignir búanna, er eflaust eitthvað sem aðrir gætu lært af. En ég reikna með að það sé einmitt það sem menn eru að gera alls staðar annars staðar í heiminum. Ég minni á, af því hér hefur verið mikið rætt um kröfuhafa og afstöðu þeirra, að í Lehman Brothers fengu kröfuhafar 2%. Það er því víða óánægja og víða er verið að reyna að koma eignum í verð, ekki bara á Íslandi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. og formanni viðskiptanefndar, Álfheiði Ingadóttur, fyrir andsvar hennar og svör við því sem ég innti hana eftir. Ég trúi hins vegar ekki öðru en að viðskiptaráðuneytið hljóti að láta Evrópusambandið fylgjast vel með því hvernig við höfum brugðist við málum. Því eins og ég sagði áðan hlýtur það að vera mikilvægt fyrir það að fá að heyra hvernig hefur verið brugðist við og hvernig það hefur gefist þannig að það geti þá að minnsta kosti flýtt sinni vinnu. Það er óþarfi að finna upp hjólið að því leyti sem við höfum kannski rambað niður á regluverk sem dugar. Ég trúi ekki öðru en samskipti okkar við Evrópusambandið séu af þeim toga að þau séu gagnkvæm og við getum miðlað. Þó að tilefnið sé slæmt er það auðvitað alltaf ánægulegt að geta miðlað í hina áttina en ekki alltaf tekið við, eins og hefur nú kannski verið frekar hlutskipti okkar hingað til. Við höfum verið að aðlaga regluverk okkar að reglum Evrópusambandsins og það væri ánægjuleg tilbreyting ef regluverk Evrópusambandsins væri smíðað að þessu, a.m.k. í ljósi þess sem við settum upp af því við þurftum að bregðast við áður en aðrir gerðu það. Eins og ég benti á í fyrra andsvari mínu og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir ýjaði að erum við auðvitað líka fórnarlömb þess að enginn sá þetta fyrir og þess vegna m.a. sitjum við í þeirri súpu sem við sitjum, ef við sitjum þá í henni, varðandi t.d. Icesave-reikningana. Því enginn gerði ráð fyrir að hrun yrði af því tagi og innstæðutryggingarnar sem settar voru miðuðu ekki við það að allt hryndi þó svo að við höfum a.m.k. tímabundið, hver svo niðurstaðan verður, verið neydd til þess að gangast þar við hlutum.

Virðulegi forseti. Ég vil taka upp þráðinn sem frá var horfið í ræðum hv. þingmanna um stöðu okkar gagnvart hinu evrópska regluverki. Tilefni þess að ég stend hér upp núna er fyrst og fremst það að mér þóttu umræður í morgun, þegar verið varað fjalla um bankahrunið og ásakanir í garð okkar sjálfstæðismanna af því tilefni, vera svo fráleitar og einkennilegar að síðan þegar komið er að því að ræða þetta frumvarp þá sést enn betur hve fráleitt það er að kenna Sjálfstæðisflokknum sérstaklega um það hvernig farið hefur fyrir íslenska bankakerfinu. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr athugasemdum með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Þau áföll sem dundu yfir fjármálamarkaði heimsins haustið 2008 leiddu til nánast algerrar lánsfjárþurrðar og höfðu í för með sér hremmingar fyrir íslensk fjármálafyrirtæki sem vart eiga sér fordæmi í öðrum löndum. Áföllin leiddu m.a. til þeirra óvenjulegra aðgerða að stjórnir þriggja stærstu íslensku viðskiptabankanna, og raunar einu viðskiptabankanna hér á landi sem höfðu á hendi slíka starfsemi, óskuðu eftir því við Fjármálaeftirlitið 7. og 8. október 2008 að það gerði ráðstafanir til þess að taka yfir stjórn bankanna. Alþingi hafði brugðist við áður með setningu laga um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði, nr. 125/2008“ - þetta eru svokölluð neyðarlög - „en lögunum var ætlað að taka á mjög sérstökum aðstæðum á fjármálamarkaði þar sem við blasti hrun fjármálakerfisins. Þessar aðstæður voru með öllu ófyrirsjáanlegar þegar reglur XII. kafla laga nr. 161/2002 voru settar. Sá tími, sem var til ráðstöfunar við samningu frumvarps þess sem varð að lögum nr. 125/2008 var mjög skammur og mikil óvissa ríkjandi. Með lögunum voru gerðar ýmsar breytingar á lögum nr. 161/2002, einkum XII. kafla þeirra. Má segja að með þeim hafi verið brugðist við neyðarástandi, sem m.a. fólst í falli bankanna þriggja, svo sem áður getur.“ Fram kemur, virðulegi forseti, að hér var þannig ástand sem skapaðist á heimsmarkaði, fjármálamarkaði heimsins, haustið 2008 að það leiddi til nánast algerrar lánsfjárþurrðar á heimsmarkaði. Og að segja síðan í þingsal eins og gert var fyrr í dag að þetta sé eitthvert verk Sjálfstæðisflokksins að stofna til þessa ástands haustið 2008 er algerlega fráleitt. Ef það væri svo að þetta væri innlent vandamál og innlendar ástæður alfarið fyrir þessu hefðu menn að sjálfsögðu gripið á málinu með öðrum hætti en gert var með neyðarlögunum nr. 125/2008. Neyðarlögin, virðulegi forseti, gera ráð fyrir því að skil séu á milli þeirrar starfsemi sem nú er í bönkunum og var færð úr þeim fjármálafyrirtækjum sem leituðu til Fjármálaeftirlitsins 7. og 8. október, þá var færður hluti af starfsemi þeirra yfir í þá banka sem nú eru starfandi, hina nýju banka, og skilinn eftir í svokölluðum skeljum eða leifar þeirra banka sem ekki var talið að ættu að fara inn í þá banka sem nú starfa. Það eru leifarnar sem við erum að fjalla um hér, leifarnar af þeirri bankastarfsemi sem var fram til haustsins 2008 og fram til þess tíma þegar Fjármálaeftirlitið tók að sér rekstur bankanna og skipti þeim upp með vísan til neyðarlaganna. Það er sá vandi sem við erum að glíma við, hvað gera á við þessar leifar, hvernig taka á á þeim málum og hvernig reynt er að bregðast við. Eins og hefur komið fram í umræðum í morgun er hugmyndin ekki síst sú að tryggja sem best að kröfuhafar sitji að sjálfsögðu við sama borð. Það er það sem er verið að fikra sig fram með og var gert með lögum í nóvember og nú er talið nauðsynlegt að breyta þeim lögum. Eins og fram kom hjá hv. formanni viðskiptanefndar má segja að þau lög séu gerð óvirk og þessi lög sem við erum að fjalla um í dag og eru nú komin til lokaafgreiðslu og góð sátt er um komi í staðinn fyrir hin. Mér finnst að menn verði að hafa þetta í huga þegar fjallað er um málið og þegar litið er á þær umræður sem hér verða hvað eftir annað í þingsalnum um að það sé af innlendum orsökum, að Sjálfstæðisflokkurinn hafi staðið þannig að málum og átján ára stjórnarseta hans sem hafi leitt til þessa ástands sem við erum að fjalla hérna um og lýst er í greinargerð og kallað að það leiddi til nánast algerrar lánsfjárþurrðar á heimsvísu. Menn verða að hafa þetta í huga þegar um þetta er fjallað, að við erum að takast á við þennan vanda. Við erum að takast á við þær leifar sem urðu eftir í bönkunum sem leituðu til Fjármálaeftirlitsins 7. og 8. október. Þá komum við að Evrópureglunum. Hv. þingmenn ræddu það og hv. formaður viðskiptanefndar telur að það sem við erum að samþykkja hér samrýmist evrópskum reglum. Hann sagði jafnframt, og það hefur komið fram, að þessar reglur gerðu alls ekki ráð fyrir því að bankakerfið hryndi með þessum hætti. Því stöndum við frammi fyrir, bæði þegar við erum að fjalla um það hvernig standa eigi skil gagnvart þessum kröfuhöfum og einnig þegar fjallað er um Icesave-málið. Þar erum við líka staddir, Íslendingar, í þeim sporum að evrópskar reglur gilda en þær eru þess eðlis að þær gera ekki ráð fyrir slíku hruni. Í því efni höfum við, að mínu mati, því miður ekki haldið nægilega vel á okkar lagalegu réttarstöðu. Ef við getum með samþykktum hér á Alþingi, eins og við erum að ganga frá núna, breytt þessum lögum og sett hér reglur sem jafnvel er óvíst að verði samþykktar af evrópskum yfirvöldum, hvers vegna getum við gert það varðandi þennan þátt málsins en ekki þegar kemur að því að velta fyrir sér spurningunni um svokallaða Icesave-reikninga og þá stöðu sem við höfum lent í á þeim vettvangi. Spurningarnar sem ég hef viljað halda til haga í því efni eru: Höfum við staðið á nægilega traustum lögfræðilegum grunni að öllum ákvörðunum okkar varðandi samskipti okkar við aðrar þjóðir vegna Icesave-reikninganna? Eða samskiptum við Evrópusambandið? Það er augljóst að Evrópusambandið var skelfingu lostið yfir þeirri stöðu sem hefði getað komið upp ef Íslendingar hefðu ekki gengist í ábyrgð fyrir Icesave-reikningunum með þeim hætti sem gert var. Evrópusambandið sá þá fram á að allt kerfið í kringum þessi fjármálafyrirtæki kynni að hrynja, sem við tökum sérstaklega á í umfjöllun um þetta frumvarp. Hv. þm. Dögg Pálsdóttir vakti máls á því hvort ekki væri unnið þannig að málinu að þeirri reynslu sem við erum að glíma við, eða þeim erfiðleikum, væri miðlað til annarra, hvort reynslunni af þeim erfiðleikum sem við erum að takast á við sé ekki miðlað til Evrópusambandsins og inn í hið evrópska kerfi þannig að það sé á fleiri stöðum en varðandi Icesave-málið að Evrópusambandið kom fram við okkur af ótrúlegri hörku og með lögfræðiálit að vopni, að það sé þá á fleiri sviðum en á því sem menn velti fyrir sér lögfræðilegum álitaefnum og komi þá líka á framfæri við Evrópusambandið sjónarmiðum sem eiga þangað erindi. Þetta vildi ég segja hér því að ég tel að þetta mál sé stærra en það sem lýtur að þeim sérgreindu atriðum sem leiddu til þess að þetta fór aftur inn í nefndina. Nefndin stóð náttúrlega frammi fyrir því, með ákveðnum breytingartillögum sem hún hafði gert, að kröfuhafarnir töldu að farið væri fram á þann veg að dregið gæti úr því trausti sem ætti að ríkja til þess að mál færu á þann veg að kröfuhafar væru sannfærðir um að fyllsta jafnræðis yrði gætt eða þá að þeir væru að vinna með aðilum sem hefðu þá þekkingu og reynslu að þeir mundu sjá til þess að sem hæst verð fengist fyrir þær leifar sem eru í þessum skeljum bankanna ef ég má kalla það svo. Ég vil leggja áherslu á það, virðulegi forseti, hve mikilvægt það er að koma fram gagnvart kröfuhöfunum á þann veg að augljóst sé að unnið sé af sanngirni og sátt eftir því sem kostur er. Sú staða getur komið upp að kröfuhafar sem telja á sér brotið og telja að í gildi séu reglur á Íslandi sem séu ósanngjarnar og hygli einhverjum umfram aðra geti hugsanlega borið slík mál undir dómstóla í öðrum löndum. Fordæmi eru frá Bandaríkjunum þess efnis að kröfuhafi sem á kröfu í bú í öðru landi geti leitað til bandarísks dómstóls og fengið álit hans á því hvort reglurnar sem gilda um úthlutun á eignum skuldarans séu með þeim hætti að þær séu sanngjarnar. Ef menn fá niðurstöðu fyrir bandarískum dómstól um að slíkar reglur séu ósanngjarnar - segjum að bandaríski dómarinn segi sem svo: Ja, þessar reglur eru þannig úr garði gerðar að það er augljóst að verið er að mismuna kröfuhöfum, t.d. eftir þjóðerni eða eftir einhverjum öðrum slíkum reglum - geta menn í krafti þess beitt þeim dómi, ekki endilega í viðkomandi landi, hér á landi, eða annars staðar þar sem reynir á slík mál heldur gagnvart viðkomandi fyrirtæki eða fyrirtækjum sem eru afleidd af því fyrirtæki eða rísa á grunni þess gjaldþrotabús sem til umræðu er. Við erum búin að skipta bönkunum upp, annars vegar í þessi þrotabú og hins vegar starfandi einingar sem eru starfandi hér - menn geta þá, þegar þessar starfandi einingar eru að sinna viðskiptum á viðkomandi markaði, vísað í þennan bandaríska dóm, sem ég tek sem dæmi, og sagt sem svo: Hér er arftaki þessa þrotabús. Hann er hér í viðskiptum og nú vil ég í krafti þessa dóms ná í peningana mína. Það getur þá valdið þessum arftaka þrotabúsins erfiðleikum. Þetta segi ég hér til að árétta þá skoðun sem hefur komið fram í máli formanns viðskiptanefndar, hv. þingmanns, og annarra þingmanna sem um þetta mál hafa rætt hversu mikilvægt er að gætt sé jafnræðis og sanngirni þegar fjallað er um réttarstöðu kröfuhafanna, hvort sem við erum þeirrar skoðunar að þeir eigi kröfur eða ekki, það er svo annað mál. Hingað hafa komið erlendir menn og prófessorar, gjarnan er vitnað í prófessora þegar menn eru að fjalla um þetta, erlenda prófessora eða sérfræðinga - birst hafa greinar í blöðum og annars staðar þar sem menn hafa fullyrt að við ættum ekkert að sinna þessum kröfum. Við ættum að láta lánardrottnana, eða þá sem hafa treyst þessum fyrirtækjum fyrir fé sínu, sitja uppi með tjónið. Þeir hafi greinilega viljað taka mikla áhættu með viðskiptum við fyrirtæki sem stóðu ekki á traustari grunni en raun ber vitni, þeir verði sjálfir að sitja uppi með það, það sé ekki Íslendinga eða okkar skattgreiðenda að standa undir því. Ég ætla ekki að fara út í þær umræður. Þær eru kapítuli út af fyrir sig, þær ábendingar sem við höfum fengið. Við erum hér að fjalla um frumvarp til laga sem snýst um réttarstöðu kröfuhafa og samskipti við þá og því vil ég segja að það er ákaflega mikilvægt að þessi lög standist, standist þá líka þessar evrópsku meginreglur og standist þá skoðun sem kröfuhafarnir geta látið málið fara í á öðrum vettvangi en hér. Yfirleitt er um að ræða alþjóðlegar kröfur og alþjóðleg viðskipti sem munu snerta traust í garð íslenskra fyrirtækja þegar fram líða stundir. Það getur varla verið leið okkar út úr þeim vanda sem við erum í núna að skapa þannig hindranir fyrir fyrirtæki sem vilja starfa hér á heilbrigðum grunni þegar fram líða stundir.

Frú forseti. Hv. þm. Björn Bjarnason ræddi evrópska regluverkið og Icesave og viðbrögð stjórnvalda við bankahruninu síðastliðið haust. Hann vitnaði til umræðna sem urðu hér í morgun, sem hv. þingmaður taldi fráleitar, og fjölluðu um ábyrgð Sjálfstæðisflokksins á því. Þegar reynt er að svara þeim spurningum sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins reiða fram um það hverju við höfum að miðla til Evrópusambandsins eftir þá reynslu sem við höfum gengið í gegnum umliðinn vetur er sjálfsagt að velta því fyrir sér: Getum við miðlað úrvinnslu okkar á hruninu? Við erum nú þegar búin að stagbæta neyðarlögin einu sinni með nóvemberlögunum sem nú er verið að taka úr gildi í heilu lagi. Þar er því kannski ekki miklu að miðla fyrst við þurfum að breyta því öllu hér og nú. Ég tel þó að nú sé málið komið í lögformlegan farveg í samræmi við gjaldþrotaskiptalögin og það sé vel. Ég hlýt að spyrja hvort að það sé kannski það hvernig ekki var brugðist við þrátt fyrir augljós hættumerki og viðvaranir sem komu fram í aðdraganda bankahrunsins - er það kannski það sem við þurfum að miðla til Evrópska efnahagssvæðisins og Evrópusambandsins? Þegar þeir hlutir eru skoðaðir sést gleggst hversu mikil ábyrgð Sjálfstæðisflokksins er á því hversu harður skellurinn varð hér síðastliðið haust, að hunsa allar viðvaranir og augljós hættumerki. Hitt er svo annað mál að það hentar ekki Sjálfstæðisflokknum að viðurkenna þá ábyrgð núna.

Virðulegi forseti. Það er efni í aðra ræðu hjá mér, ef svo ber undir, að fjalla um það hvernig bregðast hefði átt við þeim viðvörunum sem fram komu. Hv. þingmaður var sem formaður viðskiptanefndar m.a. að fjalla um frumvarp um breytingar á seðlabankalögunum. Gert var hlé á meðferð þess máls vegna þess að verið var að bíða eftir því hvað kæmi út úr skýrslu sem unnin var á vegum Evrópusambandsins um hvernig breyta ætti regluverki þess til að tryggja að stjórnvöld á vettvangi Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins hefðu þau tæki í höndunum að geta brugðist við og tekið á málum á þann veg að málum yrði ekki komið eins og við kynnumst hér í september/október árið 2008. Það var eins og þingmenn kynntust töluverð spenna hér í þingsalnum út af því máli. Það er alveg augljóst að það er ekki bara hér á Íslandi sem verið er að fjalla um það hvaða mekanismi, ef ég má orða það svo, virðulegi forseti, hefði þurft að vera í gang í aðdraganda þessa hruns til þess að menn hefðu getað gripið til þeirra ráðstafana sem þurfti. Haldnar hafa verið heilu ráðstefnurnar um það. Nýlega var haldinn svokallaður G-20 fundur sem m.a. snerist um það hvaða reglur ætti að setja til þess að koma í veg fyrir þetta. Að kenna Sjálfstæðisflokknum um að þessar reglur hafi ekki verið í gildi er álíka fráleitt og að kenna Sjálfstæðisflokknum um þá lánsfjárþurrð sem varð á heimsvísu. Þessar rökræður leiða ekki til annars en þess að það er enn þá augljósara eftir en áður að hv. þingmaður kaus að fara inn á þessa braut að Ísland var í sömu sporum og önnur ríki þegar til þessara mála er leitað og hvarvetna eru menn núna að reyna að fara yfir það og gera betur með nýju regluverki.

Frú forseti. Ég er ekki alveg viss um hvert hv. þingmaður er að leiða þessa umræðu. En það er rétt að svo sem eins og einn sólarhringur í langri vinnu hv. viðskiptanefndar, í tengslum við frumvarp til breytinga á lögum um Seðlabanka Íslands, var tekinn í að bíða eftir, skoða og greina fyrstu skýrslu sem fyrir lá á þeim tíma af hálfu Evrópusambandsins til undirbúnings á breytingu á regluverki hvað varðar bankastarfsemina. Þar var Ísland, ef ég man rétt, nefnt í þrígang, íslenska dæmið. Það er staðreynd að þegar er farið að kenna það í hagfræði við erlenda háskóla hvað hér gerðist og hvernig bankahrunið varð. Ekki endilega það sem hér hefur verið rætt í morgun hvernig við höfum unnið úr því heldur hver aðdragandinn hafi verið. Við erum sjálf að setja upp rannsókn á því hvort þar hafi eitthvað saknæmt verið á ferð. En ég ítreka það sem ég sagði áðan að viðvaranir, bæði til stjórnvalda og til bankanna sem slíkra, til Seðlabankans, og augljós hættumerki, sem sjá mátti í efnahagslífinu með viðvarandi öfugum viðskiptajöfnuði og vaxandi verðbólgu og mikilli skuldasöfnun bankanna erlendis, það hvernig þeir uxu íslensku hagkerfi að öðru leyti yfir höfuð - þessar viðvörunarbjöllur voru einfaldlega hunsaðar. Þess vegna, frú forseti, varð skellurinn svo harður. Þar þýðir ekkert fyrir Sjálfstæðisflokkinn að hlaupast undan ábyrgð.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að verið sé að rannsaka þetta við marga háskóla. Ég vona að það verði rannsakað mjög víða og menn komist að niðurstöðu um hvað hefði mátt fara betur í regluverkinu til þess að bankar yxu ekki eigin þjóðarbúi jafnhátt yfir höfuð og íslensku bankarnir gerðu. Það er um það sem þetta snýst. Það er um það sem þessi íslensku dæmi snúast um. Það er þá spurningin: Hvaða reglur þurfa að vera í gildi til þess að menn geti komið í veg fyrir að þróunin verði á þann veg sem hér varð? Ég sé ekki í þessum dæmum, og ég hef lesið um þetta víða greinar og álit, að verið sé að víkja þannig að Sjálfstæðisflokknum eða íslenskum stjórnvöldum að menn séu að rannsaka það sérstaklega. Verið er að rannsaka hvaða tæki menn hafi haft til þess að stemma stigu við ofurvexti banka og til þess að taka á þeim málum. Það er það sem verið er að fjalla um á þessum alþjóðafundum. Íslenska dæmið er til marks um það að bankastarfsemi getur þróast á þann veg að hún vaxi viðkomandi efnahagskerfi yfir höfuð, það er ekkert einsdæmi hér á Íslandi. Þótt við höfum stigið þetta skref og stöndum í stærsta og erfiðasta stórfljótinu þegar þessi skriða fer yfir þá glíma aðrar þjóðir við sama vanda í annarri mynd og þurfa að takast á við hann. Það er engin furða þó að menn vilji greina það og bera saman. Öll hagfræði virðist byggja mikið á samanburði og slíkum hlutum því það eru nú ekki nákvæmnisvísindi heldur er verið að læra af reynslunni. Ég vona að reynsla okkar Íslendinga verði til þess að forða mörgum frá sama vanda, að þeir geti komið upp regluverki ef það er nauðsynlegt til þess að sama þróun verði ekki og hér. En ég fullvissa hv. þingmann um að ekki er verið að fjalla um Sjálfstæðisflokkinn eða stjórn hans heldur er verið að fjalla um þær leikreglur sem giltu á þessu sviði hér á landi.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga, stjórnarfrumvarp um fjármálafyrirtæki og erum komin að umfjöllun um málið í 3. umr. eftir að hv. viðskiptanefnd hefur fjallað um það og unnið að mér sýnist mjög vel að yfirferð þess. Rík ástæða er til þess, hæstv. forseti, að fara nokkrum orðum um þetta frumvarp, ekki síst vegna þess að í dag hefur farið fram mjög hörð umræða þar sem stjórnarliðar og einkum og sér í lagi hv. þingmenn, raunar fáir, úr flokki hæstv. fjármálaráðherra hafa leyft sér að nota umfjöllun um þetta mál og vísun til þess til sérstakra árása á Sjálfstæðisflokkinn. Þess vegna vil ég, hæstv. forseti, leggja nokkur orð inn í þessa umræðu því að ég lít svo á að þetta sé fullkomið ábyrgðarleysi þegar við erum að fjalla um eins mikilvægt mál og það frumvarp sem hér er til meðferðar og snýr að fjármálastofnunum okkar Íslendinga sem verið er að reyna að endurreisa og bregðast við því alvarlega og mikla hruni sem varð hjá bönkunum í kjölfar þess að hinn alþjóðlegi fjármálamarkaður nánast hrundi til grunna. Meðal þess sem fær mig til að koma hingað upp er að ég tel nauðsynlegt að mótmæla þeim málflutningi sem ég nefndi áðan og gera athugasemdir við hann vegna þess að verið er að afvegaleiða almenning í landinu með þessari umræðu. Það er verið að afvegaleiða almenning í landinu og reyna að koma því inn hjá fólki að ástæðurnar fyrir bankahruninu séu allt aðrar en þær voru og að ekki hefði þurft að koma til þeirrar löggjafar sem hér er til meðferðar ef sjálfstæðismenn hefðu haldið með öðrum hætti á málum en raun ber vitni. Hverjir hafa stjórnað okkar fallega landi á undanförnum árum? Vissulega hafa sjálfstæðismenn verið áhrifamiklir í því en við höfum verið í samstarfi við Alþýðuflokkinn, á árunum 1991–1995, síðan Framsóknarflokkinn og svo Samfylkinguna. Vinstri grænir þingmenn hika ekkert við, þrátt fyrir að vera í samstarfi við Samfylkinguna, að láta að því liggja að bankahrunið sé stjórnvöldum að kenna og þá væntanlega Samfylkingunni. Því má heldur ekki gleyma að Samfylkingin, þótt ung sé, er sprottin upp úr gamla Alþýðuflokknum og Alþýðuflokkurinn og Samfylkingin störfuðu með okkur sjálfstæðismönnum að stjórn mála í nærri sex ár. Ég trúi því ekki að þingmenn og ráðherrar Samfylkingarinnar sem unnu með okkur sjálfstæðismönnum, þótt ýmislegt megi um það fólk segja, hafi ekkert lagt til verka. Öðru nær. Nauðsynlegt er að rifja þetta upp vegna þess að það á ekki að láta fólk komast upp með slíkan málflutning eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hafði uppi, hún er raunar ekki í salnum þessa stundina en hún hefur verið hér í sókn og vörn fyrir þessum sjónarmiðum vinstri grænna um að ráðast á Sjálfstæðisflokkinn, oft og tíðum ansi einmana reyndar. Formaður þingflokks Vinstri grænna er hér öðru hvoru í gættinni en fyrst og fremst hefur það verið hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sem hefur staðið fyrir þessum stórundarlega málflutningi. Aðeins að frumvarpinu en frumvarp það sem hér er til umfjöllunar er samið á vegum viðskiptaráðuneytisins og hæstv. viðskiptaráðherra mælti fyrir því á sínum tíma og hv. viðskiptanefnd hefur fjallað um málið. Það er alveg augljóst - en skýtur mjög skökku við og er algerlega í ósamræmi við vinnubrögð viðskiptanefndarmanna sem skrifa undir framhaldsnefndarálit án fyrirvara að mér sýnist, bæði stjórn og stjórnarandstæðingar - að þetta ágæta fólk í viðskiptanefnd hefur lagt sig fram um að vinna sem best að endurbótum á þessu frumvarpi en það komu athugasemdir frá m.a. skilanefndum bankanna og ýmsum kröfuhöfum sem leiddi til þess að hv. viðskiptanefnd tók málið til meðferðar og m.a. á milli 2. og 3. umr. Það er unnið mjög vel að þessu máli að mér sýnist á vegum þingsins þrátt fyrir að nokkrar breytingar hafi verið gerðar á frumvarpinu eins og verkast til. Ástæður fyrir þessu frumvarpi, sem vonandi verður að lögum í dag, eru áföllin sem dundu yfir fjármálamarkaði heimsins haustið 2008. Þau áföll leiddu til nánast algerrar lánsfjárþurrðar og höfðu í för með sér hremmingar fyrir íslensk fjármálafyrirtæki sem vart eiga sér fordæmi í öðrum löndum. Það er nauðsynlegt að rifja þetta upp, jafnvel hér við 3. umr. verður að minna á þetta vegna þess, eins og ég sagði fyrr, að hv. þingmenn vinstri grænna og sumir þingmenn Samfylkingarinnar reyna að afvegaleiða almenning í landinu með þessari umræðu. Áföllin leiddu m.a. til þeirra óvenjulegu aðgerða að stjórnir þriggja stærstu íslensku viðskiptabankanna, og raunar einu viðskiptabankanna hér á landi sem höfðu á hendi slíka starfsemi, óskuðu eftir því við Fjármálaeftirlitið 7. og 8. október 2008 að það gerði ráðstafanir til að taka yfir stjórn bankanna. Alþingi hafði brugðist við áður með setningu laga um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði, lög nr. 125/2008, en lögunum var ætlað að taka á mjög sérstökum aðstæðum á fjármálamarkaði þar sem við blasti hrun fjármálakerfisins. Þessar aðstæður voru með öllu ófyrirsjáanlegar þegar reglur voru settar um þau mál 2002. Ekki er ástæða til að rifja frekar upp aðdraganda málsins að öðru leyti en það þekkir nánast hvert mannsbarn hvílíkar afleiðingar það hafði þegar hin mikla lánsfjárþurrð í heiminum haustið 2008 leiddi til þessara hremminga allra. Meginatriði þessa frumvarps er að lagt er til að settar verði nýjar reglur um slitameðferð fjármálafyrirtækja. Mjög hefur verið ýtt á eftir því að þingið kláraði þetta mál, lyki við að gera þessar breytingar. Stjórnendur fjármálafyrirtækjanna og þeir sem fara með málefni gömlu bankanna og þeirra fjármálafyrirtækja sem lenda í vandræðum, stjórnendur þar og þeir sem hafa haft með þau að gera, hafa lagt ríka áherslu á þessu yrði lokið. Reglur frumvarpsins gera ráð fyrir að fjármálafyrirtæki hafi sjálft frumkvæði að slíkri slitameðferð sem hér er verið að fjalla um en í bráðabirgðaákvæði er þó lagt til að Fjármálaeftirlitið geti einnig haft frumkvæði að því að taka yfir ráð fjármálafyrirtækis. Þetta kemur rækilega fram í greinargerð með frumvarpinu og síðan hefur frumvarpið tekið breytingum sem hv. þingmenn þekkja. Í frumvarpinu er lagt til að um slitameðferðina gildi um margt sömu reglur og gilda um gjaldþrotaskipti. Gert er ráð fyrir að skipuð verði slitastjórn sem hafi um flest sömu heimildir og skiptastjóri þrotabús. Þar gildir þó sú aðalregla að slitastjórn skal hafa að markmiði að fá sem mest fyrir eignir fjármálafyrirtækisins, þar á meðal með því að bíða eftir þörfum efndatíma á útistandandi kröfum þess fremur en að koma þeim fyrr í verð. Það á þó ekki við ef telja má að hagsmunir kröfuhafa og eftir atvikum hluthafa eða stofnfjáreigenda séu meiri af því að ráðstafa slíkum réttindum á fyrri stigum til að ljúka megi slitameðferð. Allt eru þetta mjög viðkvæm og vandmeðfarin atriði en engu að síður geysilega mikilvægt að þetta sé skráð og skrifað skýrum stöfum í þessa löggjöf. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að gefin verði út innköllun þar sem kröfuhöfum gefst kostur á að vísa kröfum sínum til slitastjórnar og að afstaða verði tekin til þeirra, eftir atvikum með dómsúrlausn. Gerð er tillaga um að kröfuhafar geti með svipuðum hætti og tíðkast við gjaldþrotaskipti gætt hagsmuna sinna við slitameðferð og átt þess kost að bera undir dómstóla ágreining um réttmæti krafna sinna og um ákvarðanir og ráðstafanir slitastjórnar. Allt eru þetta aðgerðir sem mikilvægt er að hafa í huga þegar við fjöllum um frumvarpið. Gerðar eru tillögur um að slitameðferð geti lokið með þeim hætti að fjármálafyrirtæki eigi þess kost, með samþykki Fjármálaeftirlitsins, að hefja starfsemi á ný eða þá að eigendum, hluthöfum og stofnfjáreigendum, verði greiddir hlutir þeirra í fyrirtækinu að greiddum lýstum kröfum á hendur því. Þá er einnig gert ráð fyrir að slitastjórn geti leitað nauðasamnings við kröfuhafa og efnt hann og í framhaldi af því geti fjármálafyrirtæki annaðhvort hafið starfsemi að nýju, með samþykki Fjármálaeftirlitsins, eða eignir þess verði greiddar hluthöfum eða stofnfjáreigendum. Loks er gert ráð fyrir að við tilteknar aðstæður sé slitastjórn skylt að krefjast gjaldþrotaskipta á búi fjármálafyrirtækis. Allt eru þetta svo sem kunnuglegir textar en er hluti af mjög mikilvægri og nauðsynlegri lagasetningu til að tryggja umhverfi og endurreisn fjármálafyrirtækjanna og skapa skilyrði til þess að hægt sé að ganga frá þeim mikla vanda sem fjármálafyrirtækin höfðu ratað í og margir hafa átt um sárt að binda og tapað miklum fjármunum í tengslum við þessar hremmingar allar. Ástæða er til að rifja þetta aðeins upp með þeim hætti sem ég geri hér. Það verður að undirstrika það mjög rækilega að við hljótum að leggja ríka áherslu á að gætt sé jafnræðis og sanngirni í allri meðferð þessara mála hjá einstökum fjármálafyrirtækjum þegar kemur að uppgjöri og því að meta skyldur þrotabúa gagnvart kröfuhöfum. Það er afar mikilvægt að um það gildi skýrar reglur. Aðeins að lokum, hæstv. forseti. Ég hlýt að vekja athygli á því aftur hvernig stjórnarliðið og þá sérstaklega hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs reyna að nota þetta frumvarp eins og mörg önnur mál sem hér eru til meðferðar til árása á Sjálfstæðisflokkinn. Við sjálfstæðismenn höfum ekki hugsað okkur að taka því þegjandi og tökum á móti, enda um mjög ómálefnalegan málflutning að ræða. Við sjálfstæðismenn leggjum áherslu á að ganga hreint til verks, það á bæði við um vinnu við lagasetningu og breytingar á lögum í þinginu sem og það að ganga hreint til verks gagnvart kjósendum okkar núna í aðdraganda kosninganna þegar við leggjum upp þær línur sem við viljum að kosið sé um. Við teljum að að varast beri að kjósa yfir sig vinstri stjórn sem er staðráðin, að því er virðist, að koma í veg fyrir uppbyggingu stóriðnaðar, ógnar afkomu og stöðu íslensks sjávarútvegs, leggur á ráðin um skattahækkanir og gefur litla von um að hér verði á næstu árum hægt að snúa til sóknar í atvinnumálum. Það ber að harma. Hæstv. forseti. Ég vona að okkur takist að ljúka afgreiðslu þessa máls 

Virðulegi forseti. Mér fundust þær umræður sem spunnust í kringum ræðu hv. þm. Björns Bjarnasonar vægast sagt mjög sérstakar. Þar setti hv. þm. Álfheiður Ingadóttir enn einu sinni fram þau sjónarmið að bankahrunið á Íslandi væri Sjálfstæðisflokknum að kenna. Þetta er nokkurs konar slagorð sem Vinstri grænir og skoðanabræður í Samfylkingu þylja í sífellu. Þeir telja að með því að endurtaka lygina nægilega oft verði henni trúað. Tiltölulega skammt er liðið frá bankahruninu og sandurinn er ekki fokinn af því sem þar gerðist, það liggur því ekki ljóst fyrir hvað átti sér stað. Ákveðnar vísbendingar eru þó til staðar, gerðar hafa verið ákveðnar kannanir og ákveðnar niðurstöður liggja fyrir. Þær niðurstöður benda til þess að bankahrunið sem hér varð, aðdragandi þess, sé af allt öðrum toga spunnið og sé ekki á ábyrgð þeirra pólitísku yfirvalda sem verið hafa við stjórn á Íslandi síðustu ár. Það er merkilegt að jafnvandaður og góður þingmaður og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, formaður viðskiptanefndar Alþingis, virðist ekki hafa kynnt sér þær skýrslur og þau sjónarmið sem fram hafa komið varðandi það hvað olli bankahruninu - hvort það var vegna þess, eins og hún hefur ítrekað haldið fram, að Seðlabanki Íslands hafi ekki gætt að vandamálum sem hafi verið að hrannast upp, hvort Fjármálaeftirlitið hafi ekki gætt að sér, eins og Vinstri grænir hafa hrópað aftur á bak og áfram, eða hvort ríkisstjórn Íslands hafi brugðist. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að skoða það sem tekið hefur verið saman og best liggur fyrir hvað þetta varðar. Við höfum m.a. fyrir framan okkur skýrslu sem Kaarlo Jännäri tók saman og birtist 30. mars 2009. Þeir hv. þingmenn sem hafa blandað sér í þessar umræður virðast einhverra hluta vegna annaðhvort ekki hafa kynnt sér þau sjónarmið sem þar koma fram eða vísvitandi viljað forðast að koma þeim sjónarmiðum að. Í skýrslu þessa finnska sérfræðings, sem var fenginn sérstaklega til þess að skoða hvað hefði gerst, sem er eiginlega fyrsta heildstæða skýrslan sem unnin er af óháðum aðila, sem mikið var kallað eftir, um það hvernig að hlutum var staðið og hvernig þetta var - þessi skýrsla virðist ekki rata inn í umræður á Alþingi. Mér finnst það mjög miður að umræður hér skuli ekki vera á hærra stigi en raun ber vitni, að kastað skuli vera fram einhverjum pólitískum sleggjudómum eins og komið hafa fram hér í morgun frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur og líka frá hv. þm. Merði Árnasyni. Ég hef haldið því fram, og ég hef bent á það með rökum, að frumástæða bankahrunsins sé óeðlileg útlánastarfsemi bankanna sjálfra sem hafi hvorki með eftirlitsstjórnvöld né stjórnmálamenn að gera, hafi ekki með síðustu ríkisstjórn að gera eða þá sem þar stóðu í forsvari. Það liggur fyrir að það var ekki vilji eða ósk pólitískra yfirvalda að svona færi. Það liggur fyrir að þegar á árinu 2007 höfðu menn áhyggjur af því hvernig hlutirnir hefðu verið að þróast. Það liggur fyrir, miðað við skýrslu hins finnska sérfræðings, sem ég vísaði til, að seinni hluta ársins 2007 hafi það verið stefna þáverandi ríkisstjórnar, Fjármálaeftirlits og Seðlabanka að draga úr stærð bankanna. Það var meðvitað, það var talið að bankarnir væru orðnir of stórir og að bregðast þyrfti við. Meðal annars þess vegna var Kaupþing, sem ætlaði sér að kaupa hollenskan banka, að því er mig minnir NIBC-bankann, knúið til að hverfa frá þeim kaupum. Það er bein aðgerð sem stjórnvöld beittu sér fyrir. Hefði það ekki verið gert hefði, eftir því sem best verður séð, gjaldþrot þess banka sennilega orðið mun fyrr og alvarlegra. Það er athyglisvert atriði sem kemur fram hjá finnska sérfræðingnum, á bls. 16 í skýrslu hans. Hann vísar þar til þess með hvaða hætti íslenskt þjóðlíf hafi verið, hvernig brugðist hafi verið við þegar bankarnir hafi verið gagnrýndir. Hann bendir á að þeir sem hafi gagnrýnt bankana hafi ekki verið teknir alvarlega. Það þekki ég vel. Ég gagnrýndi íslenska banka og íslenska bankastarfsemi og hef gert það allt frá því á árinu 2002, með hvaða hætti þeir fóru fram, fram á árið 2007 og síðar. Finnski sérfræðingurinn segir, og ég get vottað að það er rétt, að þeir sem hafi gagnrýnt bankana og hvernig þeir störfuðu hafi ekki verið teknir alvarlega eða ekki vakið sérstaka athygli. Bankamennirnir, fjármálafyrirtækin, voru álitnir þjóðhetjur og fjölmiðlarnir kepptust við að leggja áherslu á hvað starfsemi bankanna væri stórkostleg. Þjóðin var hreykin af bönkunum sínum og þeim árangri sem þeir höfðu náð. Hann bendir m.a. á að möguleikar stjórnvalda til þess að hafa áhrif hafi verið mjög takmarkaðir miðað við það sem var í gangi í þjóðfélaginu og það verður að hafa það í huga. Það er athyglisvert að skoða hvaða áherslu þessi finnski sérfræðingur leggur á veikasta hluta lýðræðisins í landinu, fjölmiðlana, sem að mínu viti voru sú stofnun eða það vald - stundum kallað fjórða valdið í þjóðfélaginu - sem gjörsamlega brást. Það verður að láta hvern hafa það sem hann á skilið. Það liggur líka fyrir og er staðfest að allt frá því haustið 2007 hafi eftirlitsstjórnvöld gert sér grein fyrir því að alvarleg vandamál gætu komið til í bankakerfinu. Vísað er til þess að í mars og apríl árið 2008 hafi verið haldnir ítrekaðir fundir og viðvaranir komið fram hvað þetta varðar. Það hafi þá legið fyrir að alvarlegir hlutir gætu gerst ef lánsfjárkreppa skylli á. Það liggur líka fyrir, virðulegi forseti, að bankastarfsemi og fjármálastarfsemi byggist á trausti. Ef traustið er ekki fyrir hendi þá hrynja fjármálafyrirtæki mjög fljótt, jafnvel þó að þau hafi möguleika til áframhaldandi starfsemi. Ég hjó sérstaklega eftir því í skýrslu hins finnska sérfræðings þar sem hann fjallar um ástæður bankahrunsins, á bls. 21, 30 og 32, að hann setur alla sök á starfshætti bankanna. Hann bendir á að alþjóðlega fjármálakreppan hafi vissulega orðið þess valdandi hvernig fór en hann bendir líka á að bankarnir hafi farið mjög óvarlega miðað við þá stöðu sem þeir hafi verið í. Þá talar hann um það hvernig bankamenningin hafi verið í landinu og þau vandamál sem þar hafi verið um að ræða og sérstaklega vekur hann athygli á því, á bls. 32 í skýrslunni, hvernig óbein áhætta hafi verið fólgin í íslenskri bankastarfsemi þar sem bankarnir hafi átt talsverða og jafnvel stóra hluti hver í öðrum. Með falli eins mynduðust gagnkvæm áhrif sem við urðum vitni að. Þetta er í hnotskurn það sem um var að ræða. Einnig er hægt að benda á það, og reyndar kemur það fram í umræddri skýrslu, að bankarnir stóðust með ágætum þau álagspróf sem þeir fóru í en undirliggjandi var ákveðinn vandi sem kom ekki fram við slík álagspróf sem nú hefur orðið ljós við frekari skoðun. Það liggur því fyrir að höfuðástæða bankahrunsins var það hvernig íslenskri bankastarfsemi var fyrir komið. Það liggur líka fyrir að krosseignatengsl ollu miklu vandamáli en höfuðábyrgðina á öllu þessu ber sá aðili sem skuldaði í bankakerfinu yfir 1.000 milljarða þegar bankahrunið varð og án þess að geta greitt til baka það sem þar var um að ræða. Hér er um svo gríðarlega fjárhæð að ræða að ljóst var að þar var komið út yfir öll mörk. Það er eðlilegt að fólkið í landinu spyrji hvernig í ósköpunum hafi staðið á því að meira og minna öll fjármálafyrirtæki landsins hafi verið búin að lána þessu eina fyrirtæki, þessum eina aðila eða fyrirtækjum honum tengdum, þ.e. Baugi, helsta styrktaraðila Samfylkingarinnar, langt umfram eðlilega hluti, án nauðsynlegra trygginga og umfram raunverulega fjárhagslega getu. Ef finna á einn aðila eða eina ástæðu sérstaklega innan lands fyrir því hruni sem varð þá er það fyrst og fremst því að kenna að þessum eina aðila var lánað langt umfram öll eðlileg mörk. Menn geta spurt sig að því hvernig hafi staðið á því að þessum aðila var lánað með þessum hætti. Var það vegna þess að orð viðkomandi voru alltaf tekin góð og gild? Var það vegna þess að viðkomandi fyrirtæki átti trausta málsvara í fjölmiðlum og einn stærsta stjórnmálaflokk landsins eða voru það einhverjar aðrar ástæður? Höfuðástæða bankahrunsins er sú að þessi eini aðili skuldaði yfir 1.000 milljarða í íslenskum fjármálafyrirtækjum þegar bankarnir hrundu. Aðrir þætti sem valda síðan ójafnvægi í íslenska umhverfinu, sem ég hef iðulega gert að umtalsefni, t.d. verðtrygging lána og gengisbundin lán til einstaklinga, stafa fyrst og fremst af því að stjórnvöld gættu þess ekki að hafa hér gjaldmiðil og gjaldmiðilskerfi sem gæti gengið fyrir minnsta fjármálakerfi heims. Á það verður að minna í þessu sambandi að gengishrunið kemur á undan bankahruninu. Það er víti til varnaðar að vera með slíkan gjaldmiðil, við verðum þegar í stað að huga að því að taka upp breytta stefnu. Það er útilokað að láta heimilin í landinu sitja uppi með afleiðingar af því að verðtrygging fer upp úr öllu velsæmi og gengisbundnu lánin þróast með þeim hætti sem raun ber vitni. Huga verður að breyttum hlutum. Á sama tíma og ég lýsi yfir stuðningi við frumvarpið sem hér er um að ræða þá ítreka ég að það er rangt - það eru beinlínis vísvitandi rangfærslur - sem fram kom hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur áðan, að efnahagshrunið hafi verið íslenskum stjórnvöldum eða eftirlitsstjórnvöldum að kenna. Allar skýrslur og allar vísbendingar sýna fram á annað. Það verðum við að hafa í huga og við verðum að taka tillit til þess.

Frú forseti. Við ræðum enn og aftur við 3. umr. mál um hækkun á vaxtabótum og burt séð frá því að hv. nefnd sem um þetta mál fjallaði sneri málinu eiginlega við sem ég lét bóka í hv. nefnd að væri mjög óeðlilegt vegna þess að í raun var lagt fram nýtt frumvarp að miklu leyti. Það frumvarp hefur ekki fengið þrjár umræður á Alþingi eins og venja er til og hefur ekki verið sent til umsagnar fyrir utan það að ekki hafa fengist nauðsynlegir útreikningar á því hvernig þetta kemur út fyrir einstakar fjölskyldur eða hvernig þetta kemur út yfirleitt. Horfið var sem sagt frá því að miða við að lækka prósentu af vöxtum sem koma til frádráttar, eða hækka þá tölu, þá var ákveðið að miða við prósentu af skuldum sem er hámarkið og það var hækkað úr 5% í 7%. Það er því allt annar hópur sem fær núna vaxtabætur heldur en í upprunalegu frumvarpi sem lagt var fram og eiginlega er ekki hægt að sjá neitt sambærilegt í þessum tveimur frumvörpum sem við ræðum nú. Ég gerði athugasemd við þetta í hv. nefnd þegar það var til umræðu. Mér finnst þetta slæm vinnubrögð og er kannski til marks um hve mikill hraði er á mörgum málum sem við erum að afgreiða, því þá er töluverð hætta á því að mistök verði gerð í vinnslu mála og er það mjög miður ef hv. Alþingi flýtir sér einum of að semja frumvörp. Ég ræddi líka annan þátt sem ég er ekki enn þá orðinn sáttur við, þ.e. að meiningin er að nota til þessa verkefnis eða þessara breytinga 2.000 milljónir eða 2 milljarða af afskaplega fáséðum milljörðum sem ríkissjóður á. Hann á þá reyndar ekki því að mikill halli er á ríkissjóði þetta árið og verður enn meiri á næsta ári. Hér er því verið að auka hallann. Mér finnst að þegar menn eru í slíkum aðgerðum þurfi að vanda sig alveg sérstaklega við hvert þessir fjármunir fara, þessar 2.000 milljónir sem menn hafa ætlað sér að setja í þetta verkefni. Mér finnst hæstv. ríkisstjórn sem flytur málið engan veginn takast að koma peningunum þangað sem þörfin er mest fyrir þá, heldur er þetta í rauninni holt og bolt yfir alla sem verið er að setja þessa peninga. Nú er það svo, frú forseti, að hluti þjóðarinnar er í verulega miklum vanda. 9% af þjóðinni hafa misst vinnuna og það er eitthvað sem við viljum ekki og eigum ekki að sætta okkur við. Atvinnuleysi hefur aukist undanfarið eftir að ný ríkisstjórn kom til skjalanna en var reyndar mikið áður. Þessi hópur manna er í mjög miklum vanda. Fólk sem var með kannski 500–700 þús. kr. á mánuði, jafnvel milljón í bönkunum, fær allt í einu atvinnuleysisbætur upp á 230 þús. kr., ef ég man rétt, tekjutengdar í þrjá mánuði og síðan ótekjutengdar atvinnuleysisbætur eftir það sem eru um 160–170 þús. kr. fyrir skatt. Þetta er náttúrlega mjög mikið fall í tekjum hjá þeim einstaklingum sem lenda í þessu, svo maður tali ekki um ef bæði hjónin eru atvinnulaus. Þarna er vandinn sem við glímum við því þetta fólk hefur ekki burði til að borga af lánum, hefur ekki burði til að framfleyta fjölskyldunni eða standa undir þeim útgjöldum sem fjölskyldan var búin að gera skuldbindingar um með bílakaupum, íbúðarkaupum og öðru slíku. Þessi hópur er virkilega í vanda. En svo er ákveðinn hópur þar fyrir utan sem hefur lækkað í tekjum og misst yfirvinnu og hreinlega lækkað í tekjum og síðan er enn einn hópurinn sem er með lán, bílalán og íbúðalán í erlendri mynt sem hafa hækkað ofboðslega mikið, ekki síst núna síðustu vikuna. Gengi erlendra mynta hefur hækkað óskaplega mikið, um 16% frá því að ný ríkisstjórn tók við. Þar er eitthvað að fara úrskeiðis sem við höfum ekki fengið almennilegar skýringar á frá hæstv. ráðherra. Þarna er vandinn. Vandinn er kannski 9% atvinnuleysi og verið er að giska á um 15% til viðbótar, þ.e. þeir sem eru með erlendu lánin eða hafa orðið fyrir tekjumissi eða tekjulækkun, það séu því um 25% sem eru í verulega miklum og alvarlegum vanda. Það frumvarp sem við ræðum notar 2.000 millj. kr. til að dreifa á allt fólk burt séð frá þessum vanda og það er það sem ég talaði um að menn væru að gusa út peningum til allra í stað þess að einbeita sér að þeim sem eru virkilega í vanda. Mér finnst það vera mjög alvarlegt í þessu frumvarpi að menn skuli ekki horfa á þann hóp. Ég hefði t.d., frú forseti, gjarnan viljað sjá hvað hefði kostað mikið að hækka mörkin í tekjutengdu atvinnuleysisbótunum. Það hefði komið þeim hópi miklu betur að fá hærri tekjutengdar bætur, þ.e. nálgast þau laun sem fólk hafði fyrir, þannig að fallið yrði ekki eins mikið í tekjunum, eða þá lengja tímann úr 3 mánuðum í kannski 4–5 mánuði. Ég hefði viljað vita hvað slíkt hefði kostað og hvort ekki hefði mátt setja þessar 2.000 millj. kr. í þann farveg að hækka atvinnuleysisbætur eða lengja tímann þannig að verið sé að ráðast að rótum vandans þar sem hann er raunverulega til staðar. Ég fer ekkert ofan af því að ég held að mesti vandinn sé hjá þeim sem eru atvinnulausir. Minni vandi er hjá þeim sem hafa lækkað í tekjum og vissulega er mikill vandi hjá þeim sem eru með erlendu lánin en hann er annars eðlis og búið er að benda á leiðir í því að lengja í lánum og fresta greiðslum sem leysir þann vanda þeirra sem eru með gengistryggð lán. Vandi hinna sem eru atvinnulausir er mestur. Ég hefði viljað sjá þessar 2.000 millj. kr., frú forseti, í þann endann en ekki var fallist á þá lausn. Þetta er í sjálfu sér svipað og ríkisstjórnin er að gera í öðrum málum líka, eins og t.d. með séreignarsparnaðinn, og alveg ótrúleg niðurstaða fékkst í því máli.  Ég er t.d. með lausn hvað varðar séreignarsparnaðinn og kom með breytingartillögu um að þeir sem væru í vanda gætu fengið séreignarsparnað sinn að fullu greiddan út með skuldaskilum þannig að lífeyrissjóðurinn gæfi út skuldabréf sem kröfuhafinn, banki yfirleitt, tæki gilt og var náttúrlega miklu betra en hafa einhvern einstakling í vanskilum sem skuldara. Og líka að skatturinn taki slíkt skuldabréf gilt sem er nákvæmlega sama sagan því skatturinn fær þá peningana nákvæmlega eins og hann hefði fengið þá ella. Þetta skuldabréf væri með sömu gjalddögum og séreignarsparnaðurinn sjálfur, háð aldri mannsins o.s.frv. og þá til mjög langs tíma en með sömu ávöxtun. Þetta hefði verið lausn sem hefði nýst þeim sem eru virkilega í vanda, þeim sem skulda og eru að missa húsin sín og eiga kannski 5 eða 10 milljónir í séreignarsparnaði. Það hefði verið eitthvað sem munaði um. En þessi milljón sem menn eru að fá sem gefur um 60–70 þús. kr. á mánuði í 9 eða 10 mánuði er engin bót. Mér finnst hæstv. ríkisstjórn vera mjög mislagðar hendur í því að bæta stöðu þeirra sem raunverulega þurfa á því að halda. Það mál sem við ræðum er einmitt dæmi um það að verið er að setja peninga til allra sem njóta vaxtabóta hvort sem þeir eru atvinnulausir eða halda fullri vinnu og hafa jafnvel fengið launahækkanir undanfarið. Ekki má gleyma því að þó að sumir hafi lækkað í launum hafa aðrir fengið launahækkanir eins og kjarasamningar gerðu ráð fyrir og eru þar af leiðandi alls ekki í sérstaklega slæmri stöðu. Auðvitað hittir verðbólgan alla fyrir og hún var umtalsvert mikil og hefur verið undanfarin ár. Reyndar er verðbólgan horfin núna þannig að verðtryggð lán lækka um næstu mánaðamót, sem er mjög gleðilegt og ánægjulegt, og þá segir mér svo hugur, frú forseti, að menn munu hætta að tala um að afnema verðtrygginguna þegar hún er farin að henta fólki. Það vill nú oft verða þannig. Ég gerði athugasemdir við frumvarpið af þessum tveim ástæðum. Ég batt ákveðnar vonir við að menn mundu sjá ljósið og draga það til baka og setja heldur 2 milljarða af afskaplega dýrmætu fé, sem ríkissjóður á ekki, markvisst þangað sem þörf er á og það er að mínu mati í atvinnuleysisbótum og hvergi annars staðar. Langsamlega besta aðferðin til að bæta stöðu heimilanna, þeirra sem verst eru sett, er að setja peninga í atvinnuleysisbætur. Ég vona að menn sjái ljósið og láti af þessum frumvörpum því þetta er annað frumvarpið sem við fáum frá hæstv. ríkisstjórn sem dreifir peningum almennt til allra, of lítið og of magurt og kemur ekki þeim hópum til góða sem virkilega þurfa á því að halda. Ég hef heyrt af því, talandi um þessa milljón í séreignarsparnaði, að fólk er að kaupa fyrir hana ferðir til útlanda, og var það þó örugglega ekki markmiðið með þeim aðgerðum. Mér skilst að um 20 þúsund manns hafi ákveðið að taka út séreignarsparnað sinn. Ég vona að flestir þeirra noti það fé til að greiða niður skuldir og þá til að breyta þeim eða setja féð í annað innlánsform, borga af því skatta og eiga það svo inni á sparisjóðsbók. En ég hef heyrt dæmi um að menn séu að nota þetta í ferðalög og neyslu og það er einmitt það sem bent var á í því sambandi að 70 þús. kr. á mánuði er þægileg utanlandsferð. Hættan er sú að þegar menn fá peninga í svona mörgum litlum skömmtum þá fari þeir einmitt í neyslu. Nú má segja, frú forseti, að það sé ágætt að örva neysluna því sparnaðurinn sé orðinn fullmikill hér á landi og það má til sanns vegar færa. Má t.d. nefna að ferðaskrifstofur, bílasalar og slíkir hafi orðið fyrir miklum búsifjum þegar neyslan dregst svona harkalega saman eins og reyndin hefur verið. En ef menn ætla sér að setja atvinnulífið í gang með þeim hætti þá eiga þeir líka að kalla barnið það sem það heitir og vera ekki að tala um að menn ætli að greiða út séreignarsparnaðinn til að bæta stöðu þeirra heimila sem verst eru sett því það gerir það ekki. Það frumvarp sem við ræðum, burt séð frá því sem gerðist í nefndinni sem breytti frumvarpinu algerlega og nýtt frumvarp kom, sem mér finnst varasamt, þá er ekki spurning að þeim 2.000 millj. kr. sem ætlaðar eru í þetta verkefni er illa varið ef markmiðið er að bæta raunverulega stöðu þeirra heimila sem verst eru sett.

Frú forseti. Hér er á ferðinni mál sem hefur tekið nokkrum breytingum í meðferð þingsins og eins og kom fram áðan hefur það tekið umfangsmiklum breytingum í meðförum efnahags- og skattanefndar þar sem gerð var raunar grundvallarbreyting á málinu. Ég held að hér sé um að ræða gott mál frá ríkisstjórninni. Hér er verið að bregðast við vanda fjölskyldna í landinu, þeim vanda sem hefur steðjað að eftir þær efnahagsþrengingar sem hafa dunið yfir þjóðina og raunar dunið yfir allan hinn vestræna heim. Engu að síður er það svo að hér er fyrst og fremst verið að bregðast við tímabundnum vanda. Ég á ekki von á því að þetta sé tillaga sem muni endilega standa til lengri tíma heldur er þetta hugsað til að bregðast við núna. Flestar þær hugmyndir og tillögur sem hafa verið til meðferðar í þinginu undanfarna mánuði hafa verið í þeim anda að reyna að takast á við bráðavanda fjölskyldna og heimila til að mæta óvæntum erfiðleikum, óvæntum uppákomum og jafnframt uppákomum og erfiðleikum sem við jafnvel sjáum ekki endilega fyrir núna hversu stórar verða. Það hefur verið ákveðinn vandi í meðförum þingsins nú þegar verið er að takast á við einstök mál. Í því sambandi vil ég t.d. nefna málið um svokallaða greiðsluaðlögun þar sem mikill tími hv. allsherjarnefndar fór í að gera sér grein fyrir því hverjum þetta úrræði í því tilviki gagnaðist. Í því tilviki er tekin sú afstaða að gera breytingu heilt yfir gagnvart þeim sem þetta úrræði nýtist en við vitum ekki enn þá hversu stór vandinn er og við sjáum það kannski ekki endilega alveg strax og að vissu leyti er mönnum ákveðin vorkunn að gera sér grein fyrir hver hann er. Í umræðum og þeim gögnum sem fyrir þinginu hafa legið, m.a. frá greiningaraðilum, seðlabanka og fleiri aðilum, hafa menn verið að reyna að átta sig á því hvaða fjölskyldur það eru sem eru í mestum vanda. Það sem er óvenjulegt við þetta ástand núna er að um leið og tekjumissir hefur háð fjölskyldum mjög, nú er það svo að 600 börn búa við það að báðir foreldrar eru atvinnulausir, að slík heimili munu án efa lenda mjög hratt í vandræðum og það eru ófyrirséðar afleiðingar af slíkum vandræðum fyrir börn og fjölskyldur sem í því lenda. Í því árferði sem var fyrir hrun tóku menn hér á landi líka töluverða áhættu í skuldsetningu heimila. Tekjur voru háar, menn gerðust bjartsýnir og tóku óþarflega mikla áhættu í mörgum tilvikum sem mun hitta fólk mjög illa fyrir á mörgum stöðum. Þann vanda eigum við eftir að sjá miklu betur þegar líða tekur á árið. Við sjálfstæðismenn - og raunar trúi ég að allir í þessum sal styðji aðgerðir sem eru til að hjálpa fólki. Sú aðgerð sem hér um ræðir mun nýtast í lok sumars þegar verið er að gera upp skattaárið og þá hygg ég að mjög brýnt sé fyrir okkur að kortleggja betur og reyna að gera okkur betur grein fyrir því hvaða hópar það eru sem munu lenda í hvað mestum vanda. Það liggur í augum uppi, eins og ég nefndi áðan, að þær fjölskyldur sem hafa orðið fyrir tekjumissi, orðið fyrir því að missa jafnvel atvinnu sína eins og ég sagði áðan að tekjur heimilisins hafa tapast að öllu leyti, að það er alveg ljóst að vandi þeirra fjölskyldna er mjög mikill. Það er líka um að ræða þar sem annar aðili hefur misst vinnuna eða jafnvel þar sem dregið hefur verið úr tekjum vegna árferðisins þar eru menn að reyna að bjarga sér frá mánuði til mánaðar og á meðan er hætta á því að vandinn safnist að einhverju leyti upp. Þess vegna held ég að mál af þessum toga þar sem verið er að bregðast við vaxtabótakerfinu geti gagnast þessu fólki og ég held að það sé mjög mikilvægt og það komi fram í umræðunni að hér er um að ræða mál sem getur gagnast verulega. Í öllum þessum tilvikum verður samt að hafa í huga að við höfum verið að grípa inn í kerfið með tímabundnum aðgerðum á ýmsum stigum mála. Við höfum verið að bregðast við málum hvað varðar fullnusturéttarfarið. Við höfum verið að fresta nauðungaruppboðum, gjaldtökum og slíku til að reyna að lengja tímann sem fólk hefur til að bjarga sér og jafnframt því höfum við verið að grípa til ýmissa tímabundinna ívilnana til að hjálpa fólki, frú forseti, í þeim vanda sem að steðjar. Það styttist mjög í kosningar og það er óvenjulegt að þing sitji núna þegar einungis 10 dagar eru til kosninga. Í því sambandi er fróðlegt að fylgjast með að allir stjórnmálaflokkar hafa sínar skoðanir og hugmyndir um hvernig megi bregðast við þeim vanda sem að steðjar. Við höfum í vetur eða núna eftir áramót trúi ég, rætt töluvert þá leið sem Framsóknarflokkurinn hefur talað fyrir, svokallaða niðurfellingarleið, þar sem 20% af höfuðstól skulda eru strikuð út, alveg án tillits til þess hvort viðkomandi fjölskylda sé í greiðsluvanda eða ekki. Mönnum hefur sýnst sitt hvað um þetta og áberandi hefur verið hvað þeim flokkum sem standa að ríkisstjórninni hefur þótt þetta óheppileg aðferð. Ég get alveg fallist á að 20% niðurfellingarleið gagnvart þeim sem ekki ættu að þurfa á því að halda er kannski fulllangt gengið en þetta eru hins vegar alltaf hugmyndir inn í þann vanda sem hér er fram undan. Við sjálfstæðismenn höfum ekki talað fyrir þessari aðferð. Við höfum viljað líta svo á að okkar verkefni sé fyrst og fremst að reyna að létta á greiðslubyrði heimilanna og við höfum lagt fram hugmyndir um að á næstu þremur árum sé verulega dregið úr greiðslubyrði heimilanna og á móti lengt í lánum. Þetta hlýtur að þurfa að miðast við það hvernig staðan er á hverju einstöku heimili í landinu. Þótt það sé flókið mál að líta á hvert einstakt tilvik og geti jafnvel verið kostnaðarsamt fyrir ríkissjóð þá er það samt sem áður þannig að sérhvert tilvik er ólíkt öðrum og við sjáum það núna að ríkisbankarnir eru sumir hverjir farnir að velta fyrir sér hvernig þeir geta brugðist við þeim vanda sem hér er. Landsbanki Íslands hefur nú nýlega, eða Nýi Landsbankinn hefur nýlega lagt til leiðir handa fólki í greiðsluerfiðleikum þar sem þeir mæta fólki sem er í greiðsluerfiðleikum með því að bjóða því óverðtryggð lán. Ég hefði haldið að þetta væri eitthvað sem ríkisvaldið ætti að velta fyrir sér núna, hvernig hægt er að beita þessum nýju ríkisfyrirtækjum og hvetja þau til að mæta fólki í stað þess að boða oft mjög flókin úrræði með lagasetningu eins og við vorum að gera nýlega, t.d. þegar við vorum að breyta gjaldeyrisskiptalögunum. Það hefur verið mjög gott mál vegna þess að þar vorum við að bregðast við vanda sem er orðinn mjög stór, við erum að reyna að forða fólki sem komið er í þannig vanda frá gjaldþroti. En við hljótum að leggja áherslu á það hér að þau úrræði sem við erum með í boði handa fólki séu einföld og skilvirk. Þá held ég að fyrst við búum við það núna að sitja uppi með alla þessa ríkisbanka þá þeir reyni að hjálpa fólki í vanda með því að koma með úrræði handa fólki, m.a. að bjóða breytingu á lánum og slíka hluti. Fólk geti leitað til viðskiptabanka síns, til þjónustufulltrúans og fengið úrlausn mála sinna þar í stað þess að fara í gríðarlega flókið ferli annars staðar. Fyrir utan að það skortir enn verulega á að þau úrræði sem þegar hafa komið fram frá þessari minnihlutastjórn hafi verið kynnt með fullnægjandi hætti gagnvart fólkinu í landinu og það held ég að sé ákveðið verkefni út af fyrir sig fyrir þessa minnihlutastjórn að snúa sér að. En ég vildi bara koma inn í þessa umræðu mjög stuttlega fyrst og fremst til að segja að hér er um að ræða mál sem getur gagnast fólki og ég held að það sé sjálfsagt og eðlilegt að menn greiði fyrir þeim málum sem eru af þessum toga.

Frú forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, og lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, með síðari breytingum, frá efnahags- og skattanefnd. Málinu var vísað til nefndarinnar að lokinni 2. umræðu og hefur nefndin fjallað um málið á ný og fengið á sinn fund Indriða H. Þorláksson og Ingibjörgu Helgu Helgadóttur frá fjármálaráðuneyti, Kristján Skarphéðinsson frá iðnaðarráðuneyti, Ingvar J. Rögnvaldsson og Guðrúnu Jennýju Jónsdóttur frá ríkisskattstjóra, Bryndísi Kristjánsdóttur frá skattrannsóknarstjóra ríkisins, Finn Oddsson og Harald I. Birgisson frá Viðskiptaráði, Ásgeir Margeirsson frá Geysi Green Energy, Stefán Pétursson frá Landsvirkjun, Elínu Smáradóttur frá Orkuveitu Reykjavíkur, Ásgeir Á. Ragnarsson og Áslaugu Gunnlaugsdóttur frá BBA-Legal, Gunnar Egil Egilsson og Völu Valtýsdóttur frá Deloitte hf. og Símon Þór Jónsson og Ágúst K. Guðmundsson frá KPMG hf. Nefndin ræddi nánar um 1. gr. frumvarpsins um skattlagningu vaxtagreiðslna úr landi og áhrif hennar á íslenskt viðskiptalíf í ljósi ríkjandi efnahagsaðstæðna. Skiptar skoðanir komu fram um þetta atriði. Fulltrúar fjármálaráðuneytis áréttuðu að tilgangur ákvæðisins lyti ekki einvörðungu að því að koma í veg fyrir skattasniðgöngu heldur jafnframt að tryggja íslenska ríkinu eðlilega hlutdeild í verðmætasköpun hér á landi. Gætt hefði vaxandi tilhneigingar til að færa hagnað úr fyrirtækjum á formi vaxtatekna í stað arðgreiðslna sem almennt sæta skattlagningu. Einnig væri fyrirsjáanlegt við núverandi aðstæður í efnahagsmálum að vaxtagreiðslur úr landi færðust í aukana. Öndvert við það sem nefndin tók fram í áliti sínu fyrir 2. umræðu málsins töldu Viðskiptaráð og fulltrúar þeirra orkufyrirtækja og endurskoðunarskrifstofa sem nefndin ræddi við að ákvæði tvísköttunarsamninga mundu í mörgum tilvikum ekki girða fyrir að skatturinn legðist á hinn erlenda lánveitanda, skattbyrði sem á endanum yrði borin af innlendum lántaka. Lánsfjármagns væri þar að auki víðar að leita en í ríkjum sem gerðir hafa verið tvísköttunarsamningar við. Nefndin telur að framangreindar athugasemdir gefi tilefni til að skoða betur hvaða áhrif 1. gr. frumvarpsins geti haft á aðgang íslenskra fyrirtækja að erlendu lánsfé. Nefndin leggur áherslu á að þegar að loknum næstu kosningum verði, með hliðsjón af tilgangi greinarinnar, haldið áfram að leita leiða sem tryggt geta íslenska ríkinu eðlilega hlutdeild í vaxtagreiðslum úr landi. Nefndin ræddi hvort fresta ætti gildistöku greinarinnar eða fella hana brott. Nefndin telur í ljósi núverandi efnahagsaðstæðna að fyrrnefndi kosturinn geti raskað möguleikum íslenskra fyrirtækja til fjármögnunar. Taldi nefndin að það mætti alls ekki tefla því í neina tvísýnu og leggur því til að 1. gr. falli brott ásamt tengdum greinum. Það verði skoðað strax eftir kosningar hvernig ná megi þeim markmiðum sem greinin kveður á um og það verði skoðað af meiri gaumgæfni og meiri yfirvegun hvort þetta hafi áhrif á fjármögnunarleiðir íslenskra fyrirtækja á þessum tímum þegar fjármálakreppa ríkir í heiminum öllum og aðgangur að lánsfé er erfiðari en um áratugaskeið og það má að sjálfsögðu ekkert verða til að raska aðgengi íslenskra félaga að erlendu lánsfé núna þegar mest við liggur. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. 1., 4., 5. og 9.–11. gr. falli brott. 2. 12. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast þegar gildi. Ákvæði 2. gr. koma til framkvæmda við álagningu opinberra gjalda árið 2011 vegna tekna ársins 2010 og eigna í lok þess árs. 3. Fyrirsögn frumvarpsins orðist svo: Frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt. Grétar Mar Jónsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur álitinu. Undir álit þetta rita Björgvin G. Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Gunnar Svavarsson, Árni Þór Sigurðsson, Ragnheiður E. Árnadóttir, Jón Bjarnason, Birkir J. Jónsson og Illugi Gunnarsson. Töldum við nefndarmenn, bæði í minni hluta og meiri hluta, mikilvægt að nefndin sameinaðist ef þess væri kostur um þetta frumvarp og þær breytingar sem gera þyrfti og varð þessi tillaga okkar, að fella þetta ákvæði brott og skoða betur strax að loknum kosningum hvernig ná mætti markmiðunum, að lokum til þess að nefndin sameinaðist um málið og ritar öll undir álitið og er það mjög gott. Við fórum vel yfir málið í nefndinni og vörðum til þess miklum tíma eins og nauðsynlegt var, málið er yfirgripsmikið og mjög mikilvægt í alla staði, allar greinar þess. Ástæða er til að þakka öllum okkar gestum sem mættu, sumir oftar en einu sinni, á nefndarfundi til að fjalla um þetta mikilvæga mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. formanni efnahags- og skattanefndar, Björgvini G. Sigurðssyni, fyrir framsögu sína en ég verð að segja að þetta mál kemur mér svolítið spánskt fyrir sjónir miðað við það hvernig orðalag framhaldsnefndarálitsins er. Hér er lagt fyrir Alþingi annað stjórnarfrumvarp þar sem viðkomandi þingnefnd leggur til að helmingur upphaflegu greinanna verði ekki lögfestur, þ.e. verði felldur niður. Það virðist í auknum mæli um það að ræða hjá ríkisstjórninni að kasta til höndunum við þá lagasmíð sem um er að ræða og lögð er fram á Alþingi. Ef borið er saman með hvaða hætti gangur þessa máls var og greinargerðar sem fylgdi frumvarpinu við upphaf málsins og það hvernig framhaldsnefndarálitið er nú orðað veltir maður fyrir sér hvort ekki sé full ástæða til að staldra við og hreinlega að láta hjá líða að gera nokkrar þær breytingar sem lagðar eru til þrátt fyrir einróma nefndarálit. Þá er spurning hvort í raun hafi verið unnið nægilega vel úr þessu máli, hvort ekki hafi verið um það að ræða að vilji hafi verið til að reyna að láta gott af sér leiða en ekki nægilega skoðað hvaða hliðarverkanir kynnu að fylgja því, það líti ef til vill þannig út að rétt sé af stað farið en endi hins vegar einhvers staðar á allt öðrum stað en til hafi verið ætlast eða til var stofnað. Mér finnst einhvern veginn að við það að lesa framhaldsnefndarálitið og þær greinar sem eftir standa sé verulegur vafi í mínum huga að eðlilegt sé að taka þetta mál til afgreiðslu í þeim búningi sem það nú er, þrátt fyrir að nefndin hafi lagt til að helmingur upphaflegu lagagreinanna verði felldur út. Þetta voru 12 lagagreinar með gildistökuákvæðinu, sex efnisgreinar verða felldar út samkvæmt tillögu nefndarinnar og fimm standa eftir. Það er það sem um er að ræða. Ég verð að viðurkenna að mér finnst að þegar um er að ræða ákveðnar breytingar á sköttum þurfi að liggja fyrir fullnægjandi og skýr rök til réttlætingar því að lagðar séu meiri byrðar á borgarana og/eða gerðar breytingar á þeim reglum sem þar um ræðir. Við erum að tala um mjög viðkvæma löggjöf og þá þýðir ekki að kasta til þess höndunum og sér í lagi ekki þegar um er að ræða hluti sem tengjast fjölþjóðlegum viðskiptum og atriðum sem varða kannski lögsögu sem við höfum takmarkað með að gera. Í 3. gr., þ.e. einni þeirra greina sem standa eiga eftir í frumvarpinu samkvæmt tillögu nefndarinnar, segir: „Skattaðili sem á beint eða óbeint hlut í hvers kyns félagi, sjóði eða stofnun sem telst heimilisföst í lágskattaríki skal greiða tekjuskatt af hagnaði slíkra aðila í hlutfalli við eignarhluta sinn án tillits til úthlutunar.“ - Hvað er átt við hér, af hagnaði slíkra aðila í hlutfalli við eignarhluta sinn án tillits til úthlutunar? Síðan kemur: „Hið sama á við um skattaðila sem stjórnar félagi, sjóði, stofnun eða eignasafni í lágskattaríki sem skattaðili hefur beinan eða óbeinan ávinning af. Tekjur þessar eru skattskyldar með sambærilegum hætti og um væri að ræða starfsemi hér á landi.“ Þó að ég geti alveg virt þau sjónarmið og skoðanir sem þarna eru á bak við og tel þær góðra gjalda verðar, velti ég fyrir mér hvort nefndin hafi kannað það út í hörgul hvort þarna væru þær lagalegu forsendur að þjóðarétti til þess að gera þær breytingar svo sem hér er mælt fyrir. Mér þykir miður að hv. formaður efnahags- og skattanefndar skuli ekki vera í salnum en hann er ekki langt undan. En ég velti fyrir mér varðandi 3. gr. frumvarpsins hvort þær heimildir eru fyrir hendi að þjóðarétti til að gera þær breytingar á lögum sem mælt er fyrir um í 3. gr. og reyndar víðar. Ég vil taka það fram að ég er hlynntur þeirri hugsun sem kemur fram í þessu lagaákvæði. Ég tel mjög mikilvægt að koma í veg fyrir að það verði til og hægt verði að nýta sér ákveðin skattaskjól sem þeir ríkustu í þjóðfélaginu geti nýtt sér og notið skattahagræðis sem öðrum stendur ekki til boða. Ég er fullkomlega sammála þeirri meginhugsun sem kemur fram í frumvarpinu en miðað við það hvernig til er stofnað og um hve óvandaða lagasmíð virðist vera að ræða sem hér er lögð fram af hálfu ríkisstjórnarinnar fyrir Alþingi þá velti ég því fyrir mér hvort þetta atriði hafi verið nægilega kannað. Ég ítreka að ég tel mjög mikilvægt að reynt verði að ná til þeirra fjármuna, þess hagnaðar og þeirra tekna sem verða til hjá íslenskum aðilum í erlendum skattaskjólum eftir því sem að framast er kostur en þá verður að gæta þess að þau lagalegu úrræði að þjóðarétti séu til staðar og séu virk. Ég vil þess vegna spyrja hv. formann efnahags- og skattanefndar hvort gengið hafi verið rækilega úr skugga um hvort sú löggjöf sem verið er að gera tillögu um standist miðað við lagaskilyrði og mögulegt inngrip í hugsanlegan rétt annarra ríkja með tilliti til þjóðaréttar. Mér finnst að það sé ákveðinn vafi hvað þetta varðar og mér finnst ég ekki fá óyggjandi skýringu á því í þeirri greinargerð sem fylgdi frumvarpinu. Það sem gerir það að verkum að ég er ekki alveg öruggur með það sem hér er um að ræða er m.a. það sem kemur fram í framhaldsnefndarálitinu þar sem segir „tryggja íslenska ríkinu eðlilega hlutdeild í verðmætasköpun hér á landi“ sem er góðra gjalda vert og síðan segir: „Einnig væri fyrirsjáanlegt við núverandi aðstæður í efnahagsmálum að vaxtagreiðslur úr landi færðust í aukana.“ Þá spyr ég: Er það svo að þetta sé réttmæt staðhæfing? Er það svo að á árinu 2009 sé fyrirsjáanlegt við núverandi aðstæður í efnahagsmálum að vaxtagreiðslur úr landi færist í aukana? Ég hefði einmitt haldið að þessu væri öfugt farið eins og stöðu mála er háttað hjá okkur núna. Ég vil gjarnan fá skýringu á þessu orðalagi líka, hvort það geti verið um það að ræða að þetta gerist í auknum mæli. Í nefndarálitinu kemur síðan fram: „Öndvert við það sem nefndin tók fram í áliti sínu fyrir 2. umræðu málsins töldu Viðskiptaráð og fulltrúar þeirra orkufyrirtækja og endurskoðunarskrifstofa sem nefndin ræddi við að ákvæði tvísköttunarsamninga mundu í mörgum tilvikum ekki girða fyrir að skatturinn legðist á hinn erlenda lánveitanda, skattbyrði sem á endanum yrði borin af innlendum lántaka. Lánsfjármagns væri þar að auki víðar að leita en í ríkjum sem gerðir hafa verið tvísköttunarsamningar við.“ Þá segir: „Nefndin telur að framangreindar athugasemdir gefi tilefni til að skoða betur hver áhrif 1. gr. frumvarpsins geti haft á aðgang íslenskra fyrirtækja að erlendu lánsfé.“ Mér sýnist einmitt að þessi athugasemd og þessi sjónarmið sýni mjög vel að hér er nokkuð kastað til höndunum, að það voru önnur sjónarmið uppi eftir yfirferð nefndarinnar þegar málið var tekið til 2. umr. í þinginu. Síðan eru komnir nokkrir aðilar í millibilinu og þá er allt í einu komin önnur niðurstaða sem nefndin er einhuga um og mér finnst þetta líka kalla á skýringar. Ég efa ekki að það sé rétt niðurstaða sem nefndin kemst síðan að þar sem segir: „Nefndin telur að framangreindar athugasemdir gefi tilefni til að skoða betur hver áhrif 1. gr. frumvarpsins geti haft á aðgang íslenskra fyrirtækja að erlendu lánsfé.“ Að sjálfsögðu hlýtur það að skipta gríðarlega miklu máli. En hvernig stóð á því að farið var af stað með þetta mál án þess að það væri kannað strax í upphafi? Hvernig stendur á því að þetta atriði er fyrst að koma til skoðunar og umhugsunar og íhugunar þegar framhaldsnefndarálit kemur fram við 3. umr. málsins? Hér vil ég alls ekki láta liggja að því að hv. efnahags- og skattanefnd hafi ekki unnið vinnuna sína vel, mér sýnist á þessu framhaldsnefndaráliti að reynt hafi verið að tjasla í þau miklu og stóru göt sem þetta frumvarp er, þ.e. hvernig staðið var að þessari lagasmíð og frágangi og þá sýnist mér að eitthvað hafi skort á að greinargerð með frumvarpinu hafi verið með fullnægjandi hætti. Síðan segir: „Nefndin leggur áherslu á að þegar að loknum næstu kosningum verði, með hliðsjón af tilgangi greinarinnar, haldið áfram að leita leiða sem tryggt geta íslenska ríkinu eðlilega hlutdeild í vaxtagreiðslum úr landi.“ Ég spyr, virðulegi forseti: Er ekki eðlilegra, miðað við það frumvarp sem hér um ræðir, að taka frumvarpið í heild sinni til rækilegrar skoðunar en afgreiða ekki málið í einhverjum flýti rúmri viku fyrir kosningar, rétt fyrir þinglok, og fara algerlega að því sem er skoðun nefndarinnar, að leita leiða sem tryggt geti íslenska ríkinu eðlilega hlutdeild í vaxtagreiðslum hér á landi? Er ekki eðlilegt að þessir hlutir séu yfirfarnir gaumgæfilega og af natni til þess að um eðlilega og vandaða lagasmíð sé að ræða sem nær þeim tilgangi sem til er ætlast? Virðulegi forseti, mér finnst skipta miklu að þannig sé staðið að lagasmíð í landinu. Nú er það svo að ég treysti mjög vel þeim einstaklingum sem hér koma að málum og hafa verið helstu málsvarar þar, þ.e. hv. þm. Björgvin G. Sigurðssyni, formanni nefndarinnar, og hv. þm. Pétri H. Blöndal sem skrifar undir þetta álit. Ég vænti þess að þeir, annar hvor eða báðir, geti komið með góðar skýringar vegna þeirra athugasemda, sjónarmiða og varnaðarorða sem ég hef haft hér uppi því að mér finnst miklu máli skipta, sérstaklega þegar um sérstakar álögur á borgarana er að ræða, skattalög, að vandað sé til verka og við náum þeim árangri sem að er stefnt, að eyða möguleikanum á því að menn geti komið eignum sínum og tekjum fyrir í skattaskjólum. Það er meginatriðið.

Frú forseti. Í mótmælunum í haust var töluvert mikið rætt um sjálfstæði Alþingis, hvernig það gæti staðið gegn ofurvaldi framkvæmdarvaldsins, sem menn nefndu svo, og hluti af því er einmitt hvernig nefndir þingsins starfa. Ég get ekki tekið undir það með hv. þm. Jóni Magnússyni að nefndir eigi ekki að breyta frumvörpum. Hv. efnahags- og skattanefnd hefur að mínu mati unnið mjög gott starf í því að benda á agnúa á frumvarpinu sem fyrir lá og fjallaði aðallega um lönd sem tvísköttunarsamningur hefur ekki verið gerður við en gætu verið möguleg lánsuppspretta fyrir landið - ég nefni Taívan, Japan, arabaríki, og gerði það í 2. umr. líka. Mér finnst það góðs viti að nefndir þingsins taki sig til og geri frumvörpin skynsamlegri og það er einmitt verið að gera hér. Rætt var um að setja ákvæði inn með seinni gildistöku, en menn tóku þeim rökum að erlendir lánveitendur mundu líta á gild lög á Íslandi. Ef það stæði þar að þetta ákvæði ætti að taka gildi eftir eitt eða tvö ár, og lánssamningar eru yfirleitt til miklu lengri tíma, mundu þeir reikna með því að þetta væru lög sem væru í gildi. Mér finnst þetta vera jákvæð þróun og mér finnst að hv. efnahags- og skattanefnd eigi strax á nýju þingi eftir kosningar, hver sem henni stýrir, að taka sig til og vinna þetta mál sjálf. Það er hlutverk Alþingis að setja lög og ég vil að nefndir þingsins eigi miklu meira frumkvæði í því að semja og ritstýra lögum en verið hefur hingað til, ég vona að í breytingum frá hv. nefnd sé einmitt slíkt frumkvæði sýnt.

Virðulegi forseti. Ég get alveg samþykkt það að efnahags- og skattanefnd hafi unnið gott og merkt starf hvað frumvarpið varðar. Ég er líka sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal um það að nefndir eigi að breyta frumvörpum, þannig er það gert og í sjálfu sér er ekkert við það að athuga. Það er hins vegar nokkuð sérstakt þegar innan við helmingur af efnisgreinum viðkomandi frumvarps stendur eftir. Miðað við það sem kemur fram í framhaldsáliti nefndarinnar virðist sem kastað hafi verið til höndunum varðandi hina upprunalegu lagasmíð. Hv. þm. Pétur Blöndal má ekki taka það sem gagnrýni á störf nefndarinnar, þvert á móti, ég efa það ekki að nefndin hafi unnið gott starf. Með sama hætti og ég tel starf þingnefnda mjög mikilvægt - og skipta máli við það að bæta þau frumvörp sem fram koma, gera þau að því sem getur kallast vönduð lagasmíð - tel ég að í umræðum á Alþingi, af því að þingmaður á jú einungis kost á því að kynna sér út í hörgul mál þeirra nefnda sem hann situr í, sé það skylda mín að leita upplýsinga eins og ég geri með því að taka málið til umræðu, velta fyrir mér þeim atriðum sem mér finnst máli skipta, velta því upp hvort við séum að ná þeim árangri sem til er ætlast. Við erum alveg sammála um það, ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal, að leita beri allra leiða til að koma í veg fyrir að fólk geti komið fjármunum sínum fyrir í skattaskjólum þannig að allir beri eðlilega hlutdeild í því sem um er að ræða af tekjum og eignum. Það er spurningin um að um vandaða lagasmíð sé að ræða og ræða mín og fyrirspurnir eru fyrst og fremst til þess að spyrja hvort algjörlega hafi verið 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að mér láðist að þakka honum fyrir ræðuna sem var ágætisinnlegg inn í það mál sem við ræðum hér, hann benti einmitt á að ákveðnir agnúar hefðu verið á því frumvarpi sem barst Alþingi frá hæstv. ríkisstjórn. Ég held við verðum samt að sýna ákveðna sanngirni hvað það varðar að ríkisstjórnin er að vinna á mjög stuttum tíma að mörgum málum á miklum hraða. Það er eðlilegt að eitthvað skolist til og þá reynir á nefndir þingsins, að þær vinni enn frekar og enn nákvæmar í því að betrumbæta þau frumvörp. Við lifum á óvenjulegum tímum og þó að farið sé að hægjast um hefur engu að síður verið unnið mjög hart, bæði af hendi núverandi og fyrrverandi ríkisstjórna, að mörgum frumvörpum sem bæta bæði stöðu atvinnulífsins og heimilanna. Það fer ekki hjá því að þegar menn vinna svona mörg frumvörp á stuttum tíma skolist eitthvað til og þá reynir einmitt á nefndir þingsins, að þær gæti þess að ekki verði mistök í lagasetningu. Mér sýnist einmitt að hér hafi það tekist. Mér finnst það mjög jákvætt, frú forseti, að það skuli hafa tekist að finna á þessu agnúa. Ég reikna með því að hv. nefnd í nýju þingi leysi þetta mál á þann veg að komið verði í veg fyrir að menn noti skattasmugur til þess að koma hagnaði undan skatti og eins kannski sérstaklega að auka tekjur ríkissjóðs í þessum sköttum því að tekjur ríkissjóðs af þeim tekjum sem fara úr landi voru engar en ættu að öllu eðlilegu að vera einhverjar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal fer sérstaklega fram á að menn virði ríkisstjórninni það til vorkunnar þegar um er að ræða óvandaða lagasmíð að um stuttan tíma hafi verið að ræða og nauðsynlegt hafi verið að hafa hraðar hendur. Ég skal líka taka undir með þingmanninum að þá reyni meira á þingnefndirnar. Ég tel hins vegar ekki réttlætanlegt og tel ekki eðlilegt að ríkisstjórnin láti fara frá sér lagasmíð sem er ekki vönduð. Mér finnst það skipta miklu máli og það auðveldar að sjálfsögðu þinginu alla starfsemi sína ef vandað er til þeirra lagafrumvarpa sem ríkisstjórn setur frá sér. Ríkisstjórnin á að hafa, einmitt á því sviði sem hér er um að ræða, varðandi skattheimtu og álögur á borgarana, mikinn fjölda sérfræðinga til þess að aðstoða sig við að setja eðlilegar reglur hvað það varðar. Þar sem verið er að fara inn á svið þar sem reynir m.a. á alþjóðareglur og samspil fyrirtækja og aðila á innanlandsmarkaði og á erlendum markaði finnst mér mjög sérkennilegt að í upphafi hafi ríkisstjórnin ekki vandað betur til lagasmíðarinnar með þann sérfræðingahóp sem hún hefur til þess að skoða málin fyrir sig. Mér finnst mjög óeðlilegt að þetta skuli vera niðurstaðan, þ.e. að á milli 2. og 3. umr. málsins, við skoðun nefndarinnar á þeim tíma, skuli allt í einu uppgötvast að meira en helmingurinn af efnisákvæðum laganna getur ekki gengið upp.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum vel fyrir þeirra mál hér. Vissulega er tilgangurinn með þessu máli sá að girða fyrir skattsniðgöngu og koma í veg fyrir að eignir og tekjur sé fluttar í skattaskjól og ég held að það gangi eftir. Frumvarpið fékk ítarlega yfirferð í nefndinni og er stórt og mikið að vöxtum. Hvað varðar þjóðréttarlega stöðu og lagaleg úrræði tel ég að það standist fullkomlega og auðvitað er þetta alltaf með tilliti til þjóðaréttar annarra þjóða, að gera hlutina í samkomulagi við aðrar þjóðir eins og nú stendur yfir á milli allra vestrænna ríkja að komast í skattaskjólin þar sem þau hafa verið byggð upp. Þetta er að mínu mati vönduð og ágæt lagasmíð og hér er um að ræða lagabót frá því sem upphaflega var. Ekki var kastað til höndunum í ráðuneytinu heldur var vel staðið að verki. Sem betur fer taka flest mál breytingum í nefndum og í meðförum Alþingis og mörg mjög róttækum og miklum breytingum. Það er að sjálfsögðu tilgangurinn með þinginu og nefndarstarfinu. Ráðuneytið smíðar drög að frumvörpum en þingið á að sjá um hina eiginlegu lagasmíð og ganga úr skugga um að allt standist. Réttmætar ábendingar komu fram um það að ákvæði í frumvarpinu, um skattlagningu vaxtagreiðslnanna, gæti takmarkað mjög verulega, á þessum erfiðu tímum í heiminum öllum, fjármálalífi heimsins, aðgengi íslenskra fyrirtækja á ögurstundu að lánsfé. Þá þótti nefndinni, eftir mjög ágætan fund þar sem við fengum marga gesti, best að fella greinina brott. Ég lagði það fyrst fyrir nefndina hvort við ættum að fresta gildistökunni en það þótti mörgum nefndarmönnum ekki nógu langt gengið, það gæti hugsanlega orðið til þess að verða fyrirtækjunum til trafala út af því að þar væri bent á að þetta yrði það sem koma skyldi og því var lagt til að greinin yrði felld brott og málið skoðað betur. Um það sameinaðist nefndin og vönduð og ágæt vinna fór fram. Ég tel að vel hafi verið að verki staðið, bæði af ráðuneytinu og nefndinni.

Virðulegi forseti. Það er útilokað að taka undir það að um vandaða lagasmíð sé að ræða þegar fyrir liggur í framhaldsnefndaráliti að svo hafi ekki verið. Þegar talað er um að mál þarfnist nánari skoðunar liggur það alveg fyrir að málið, eins og það var lagt fram í upphafi, hefur ekki verið skoðað með eðlilegum hætti. Ekki verður annað lesið út úr framhaldsnefndarálitinu en einmitt sú niðurstaða. Í annan stað liggur ljóst fyrir að ríkisstjórnir leggja aldrei fram drög að lagafrumvörpum, þær leggja fram lagafrumvörp. Þau lagafrumvörp eiga að vera fullmótuð og lýsa því sem ríkisstjórnir leggja til og hverju þær vilja ná fram. Það liggur fyrir að lagasetningarvaldið er í höndum Alþingis og það veltur á því hvort frumvarp sem kemur fram er samþykkt eða ekki. Þegar stjórnarfrumvarp kemur fram er um fullmótað frumvarp að ræða, það liggur fyrir að um er að ræða sjónarmið og skoðun framkvæmdarvaldsins, hvað það telur nauðsynlegt að verði lögfest til að ná ákveðnum markmiðum og ákveðnum árangri. Það er það sem ég er að gagnrýna, virðulegi forseti, ég tel að þarna hafi ekki verið um nægjanlega vandaða lagasmíð að ræða, málið hafi ekki verið kannað til hlítar. Ég spurði, virðulegi forseti, í ræðu minni hvort menn teldu að ákvæði eins og í 1. mgr. 3. gr. stæðist og væri í samræmi við þjóðarétt og hvort það markmið sem að er stefnt varðandi 3. gr. næðist, hvort gengið hafi verið úr skugga um að svo væri. Ég lýsti jafnframt sérstöku áliti mínu á þeim hv. þingmönnum Pétri H. Blöndal og Björgvini G. Sigurðssyni, 

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir það og hans ánægjulegu þátttöku í þessu máli. Ég held að lengi megi fara yfir málin í nefndunum en ef nefndarmenn telja einhvern vafa leika á að tiltekin ákvæði hafi áhrif sem þurfi að skoða betur, sérstaklega á jafnviðsjárverðum og viðkvæmum tímum í efnahagslífi okkar eins og núna er engin spurning um að ákvæðin verða þá að bíða. Það verður að skoða það betur hvort sem það á við um þetta eða eitthvað annað. Þetta kom fram í mjög ítarlegri yfirferð nefndarinnar og ég er ánægður með að þetta varð niðurstaðan, það hefði ekki verið á það vað leggjandi að ógna stöðu þeirra félaga sem leita fjármögnunar erlendis. Nógu erfitt er að ná erlendu lánsfé inn í landið. Um er að ræða fyrirtæki sem ætla að virkja orkuna og byggja upp iðju sem framleiðir raunveruleg verðmæti og skapar arðbær störf, t.d. álverið í Helguvík. Ef og þegar sá fjárfestingarsamningur nær fram að ganga er talað um að 2–3 þúsund manns muni vinna við uppbyggingu álversins strax í september, 3–4 þúsund í nóvember. Þetta eru gríðarlega mikilvæg áform þegar höggið er hvað þyngst á mannvirkja- og þjónustugeirann, ekkert má verða til að raska slíkum áformum. Þess vegna taldi nefndin og sameinaðist um að þessi ákvæði biðu, þau féllu brott og yrðu skoðuð miklu betur. Ráðuneytið vann samt sem áður jafn vel að málinu en kom ekki endilega auga á þetta. Til þess er þingið og til þess er nefndin. Allir ráðherrar sem flutt hafa mál til þings hafa séð þau taka breytingum og stundum nánast stakkaskiptum í meðförum þingsins. Það er ekkert annað en jákvætt heilbrigðisvottorð um að Alþingi standi vel að löggjöf og vinnu sinna mála.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni, formanni efnahags- og skattanefndar sérstaklega fyrir þessi svör. Eins og ég gat um í ræðu minni efast ég ekki um það markmið sem stendur að baki þeirri lagasmíð sem hér er um að ræða. Ég er sammála því og legg áherslu á að mér finnst skipta gríðarlegu máli að slík lagaumgjörð sé hér á landi að við getum leitað allra leiða að þjóðarétti til þess að ná og koma á eðlilegum skattalögum hvað varðar þá sem sett hafa fyrirtæki sín eða eignir í skattaskjól og sækja þau þaðan með einum eða öðrum hætti, svo notað sé alkunnugt orðalag. En ástæða þess að ég vakti máls á þessu var að mér fannst vegna orðalags víða í framhaldsnefndarálitinu að full ástæða væri til að spyrja um hvort hugað hefði verið að ákveðnum þáttum. Sérstaklega vísaði ég til 3. gr. frumvarpsins hvað þetta varðar, þ.e. hvort gætt hefði verið ákvæða þjóðaréttar í því sambandi. Ég sagði, virðulegi forseti, að ég teldi þá hv. þingmenn sem hér hafa komið upp til andsvara við ræðu minni, alls trausts verða. Þeir hafa komið fram með sjónarmið og rök sem ég met fullnægjandi sem málsástæður fyrir því að eðlilegt sé að taka undir þau sjónarmið sem nefndin hefur gert að komi fram í framhaldsnefndaráliti sínu. Ég get því lýst yfir stuðningi við frumvarpið svo breytt sem nefndin leggur til.

Frú forseti. Án þess að vilja tefja framgang þessa máls má ég til með að tala eilítið um ákvæði 1. gr. Frumvarpið fjallar reyndar um töluvert mörg önnur atriði sem ekki var ágreiningur um og er svo sem í lagi að afgreiða að mati nefndarinnar. Það er þó eitt atriði sem ég benti á að væri dálítið ankannalegt. Það er í 7. gr., með leyfi frú forseta, að fjármálafyrirtæki, endurskoðendur, lögmenn og aðrir aðilar skuli halda sérstaka skrá yfir þá viðskiptavini sína sem þeir veita skattaráðgjöf eða aðra þjónustu sem snertir umráð eða beina eða óbeina eignaraðild viðskiptavina að rekstri félaga, sjóða eða stofnana sem skráð eru erlendis eða eiga eignir þar. Er þeim skylt að láta skattyfirvöldum í té umrædda skrá ef þau beiðast þess. Þarna er náttúrlega verið að finna kennitölur og einstaklinga sem gætu hafa fengið ráðgjöf sem menn telja að sé varasöm. Hins vegar held ég því miður, frú forseti, að það sé afskaplega auðvelt að fara í kringum þetta og það gera menn vegna þess að þeir geta veitt ráðgjöf yfir landamæri um allan heim í dag. Maður getur setið í Taívan og veitt ráðgjöf á Íslandi og öfugt. Það er hægt að veita ráðgjöf þvers og kruss og er dálítið erfitt að segja hver fær ráðgjöf. Til dæmis ef einhver maður ætlar að gera eitthvað sem ekki samræmist góðum siðum og hann óskar eftir ráðgjöf er honum bent á að hann fari á ákveðinn lista ef hann ætlar að kaupa þjónustu af þessu fyrirtæki, en hins vegar geti fyrirtæki í Taívan eða einhvers staðar í heiminum veitt honum sambærilega þjónustu. Þá fær hann ráðgjöfina þaðan í gegnum netið. Í rauninni hefur ekkert breyst nema það að reikningurinn kemur einhvers staðar frá útlöndum, hann borgar með gjaldeyri og fer ekki á neinn lista. Ég bendi á þetta vegna þess að mér finnst menn vera þarna komnir dálítið langt yfir í stóra bróður-eftirlitshlutverkið og það er tiltölulega auðvelt að fara fram hjá því. En vonandi vilja sem fæstir slíka ráðgjöf og það er eiginlega verkefni næsta kjörtímabils að koma á góðum siðum og gagnsæi í allan markaðinn, allt viðskiptalífið og alveg sérstaklega hjá fjármálafyrirtækjunum. Þá komum við að 1. gr. sem er mjög lúmsk vegna þess að rökin fyrir henni eru mjög augljós. Í fyrsta lagi að íslenska ríkið fái tekjur og ef gerður er tvísköttunarsamningur getur móttakandi vaxtateknanna dregið íslenska skattinn frá. Yfirleitt eru skattar erlendis hærri af fjármagnstekjum en hér á landi þannig að í sjálfu sér breytist ekkert fyrir hann. Það eina sem gerist er að íslenska ríkið fær skatttekjur í vasann. Í öðru lagi, sem er kannski meginmarkmið breytinganna, á að koma í veg fyrir að menn flytji peninga til skattaskjóla þar sem skattar eru litlir eða engir og ekkert eftirlit með fjármagninu að öðru leyti. Þessi tvö markmið eru í sjálfu sér ágæt og ekkert við þau að athuga. En þá rekumst við á það að heimurinn er ekki alveg svona einfaldur þegar komið er út fyrir landsteinana. Menn þurfa að huga að mörgu öðru, t.d. því að íslensk fyrirtæki, stórfyrirtæki á okkar mælikvarða, orkufyrirtækin og hálfopinber og opinber fyrirtæki þurfa á mikilli fjármögnun að halda næstu árin og áratugina og strax næstu mánuði. Þá er mjög mikilvægt að ekki sé verið að auka eða íþyngja þeim með lánveitingum. Við skulum hugsa okkur að menn séu að leita að fjármagni til að bora eftir heitu vatni eða gufu til raforkuframleiðslu til þess að knýja álver í Helguvík eða eitthvað slíkt og þurfi til þess lán. Þeir séu búnir að leita á hefðbundnum mörkuðum og þar er orðsporið kannski ekki nægilega gott þannig að menn eru hræddir við að lána til Íslands. Þá leita þeir til annarra landa sem þeir hafa ekki leitað til enn þá eins og Taívan, arabaríkjanna eða Japans, þar er geysimikið um fjármagn vegna þess að þessar þjóðir allar hafa flutt út miklu meira en þær flytja inn í áratugi og eiga mikla gjaldeyrisvarasjóði, og þeir ætla að taka lán þarna. Segjum að í Japan séu ákveðnir vextir í boði sem eru markaðsvextir þar sem lánveitendur í því landi vilja fá og kemur í ljós að þeir þurfa að borga skatt til Íslands og geta ekki dregið hann frá skatti heima fyrir. Þá munu þeir að sjálfsögðu segja: Við viljum fá okkar vexti og engar refjar þannig að í rauninni þarf íslenska fyrirtækið að borga skattinn fyrir lánveitandann vegna þess að lánveitandinn segir: Ég get fengið ákveðna vexti í Japan og ef einhver skattur til íslenska ríkisins minnkar þessar vaxtatekjur vil ég fá þeim mun meiri vexti fyrir skatt þannig að ég haldi mínum tekjum sem ég get fengið hvort sem er fyrir fjármagn mitt hér á landi eða annars staðar. Það yrðu því íslensku fyrirtækin sem mundu borga þennan skatt og er ekki á kostnaðinn bætandi. Síðan er það líka þannig að þegar erlendu fyrirtækin sjá að þetta er reglan hér á landi og ekki er búið að gera tvísköttunarsamninga verða þeir hræddir við að lána. Þetta getur jafnvel orðið til þess að þeir láni ekki neitt af því að þeir hafa frjálst val um hvort þeir lána til Íslands eða ekki. Þetta var rætt nokkuð ítarlega í nefndinni og varð niðurstaðan sú að menn ættu að bíða með þetta og setja ekki svona reglur sem eru auk þess ekki mjög algengar í öðrum löndum. Þá komum við að þeim endanum sem eru skattaskjólin. Ég held að það séu allir á því að það þurfi að reyna að koma í veg fyrir að menn stofni hlutafélög einhvers staðar, á Tortólaeyju eða eitthvað slíkt og þá er spurning um að fara aðra leið sem bent hefur verið á, mér skilst að Norðmenn hafi farið þá leið. Það mætti hafa þetta þrískipt: Í fyrsta lagi ef vextirnir eru greiddir til landa sem gerður hefur verið tvísköttunarsamningur við verði lagður á þá skattur. Ef vextirnir eru greiddir til landa sem ekki hefur verið gerður tvísköttunarsamningur við og ekki er skattaskjól sé ekki greiddur skattur. Ef vextir eru greiddir til skattaskjóla sé settur á þá skattur. Ég hygg að einhvern veginn svona muni niðurstaðan verða þegar hv. nefnd fer í gegnum þetta vonandi eftir kosningar og setur um þetta reglur þannig að ríkið fái sínar tekjur þegar um er að ræða tvísköttunarsamninga. Enginn skattur sé greiddur þegar um er að ræða lönd sem ekki hefur verið gerður tvísköttunarsamningur við og varðandi skattaskjólin, sem munu víst vera nokkuð skilgreint hugtak í alþjóðarétti, verði greiddur skattur til að koma í veg fyrir að menn komi tekjunum undan skattlagningu yfirleitt. Hins vegar held ég að menn þurfi að skoða miklu betur hvar fyrirtæki fá áhættufé og lánsfé og að settar verði miklu gagnsærri reglur en hingað til hafa tíðkast. Ég hef einmitt flutt um það þingsályktunartillögu, 3. mars minnir mig, þar sem Alþingi skorar á viðskiptanefnd að flytja um það frumvarp, sem er líka nýmæli, um að búa til nýtt hugtak hlutafélaga sem eru gagnsæ hlutafélög en þau upplýsa um öll dótturfélög sín á netinu t.d. og alla eigendur sína sem ekki eru einstaklingar og veita ekki arð eða atkvæðisrétt til annarra hlutafélaga en þeirra sem eru gagnsæ. Þannig sé búið til nýtt net af gagnsæjum hlutafélögum. Svo er eitt ákvæði í viðbót sem er kannski það mikilvægasta að gagnsætt hlutafélag má ekki kaupa í eigendum sínum beint eða óbeint. Það á ekki kaupa upp fyrir sig og það má ekki heldur lána til eigenda sinna beint eða óbeint. Þannig er komið í veg fyrir hringamyndun þar sem peningastreymi er í hring eins og við höfum upplifað í mjög ríkum mæli hér á landi með krosseignarhaldi sem gerir fjármálakerfið mjög viðkvæmt fyrir áföllum. Það býr til peninga sem ekki eru til með því að lána til starfsmannanna með veði til hlutabréfakaupa, með veði í hlutabréfum sem er mjög óvenjulegt. Ég held að verkefni næstu ára - og það er mín sýn til framtíðar - sé að breyta atvinnulífinu þannig að eignarhald í fyrirtækjum verði gagnsætt og heiðarlegt og að bæði lánveitendur og fjárfestar gangi að því vísu hvernig eignarhaldinu er háttað. Þá hverfa fyrirtæki á Tortólaeyju sem eigendur vegna þess að þar er eignarhaldið ekki nægilega skýrt. Þegar búið er að búa til kerfi gagnsærra hlutafélaga munu önnur hlutafélög innan mjög skamms tíma ekki eiga neinn „séns“ vegna þess að gagnsæ hlutafélög mundu njóta velvildar fjárfesta og lánveitenda. Þannig held ég að við séum búin að koma á ákveðinni siðvæðingu í atvinnulífinu til nokkurra ára og alveg sérstaklega í fjármálakerfinu sem stoppar í öll þau göt sem við sjáum í dag á þessu kerfi. Við höfum orðið vitni að ótrúlegum lánveitingum og ótrúlegum hlutafjárkaupum í hringi. Ég hugsa að verkefni næsta kjörtímabils verði einmitt það að breyta þessu og þar mun ég ekki liggja á liði mínu og mun nota alla mína krafta til að koma slíku kerfi í gegn. Mín sýn á vandann er mjög greinileg eftir þau áföll sem við höfum orðið fyrir, ég tel mig vera búinn að greina að einhverju leyti hvað olli þessum ósköpum sem urðu hérna sl. haust. Þegar búið er að greina vandann og finna út úr því hvað það var sem olli þessu getum við að sjálfsögðu farið að leita lausna og ég tel að eitt af því sé t.d. skattlagning á vexti á milli landa.

Frú forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um listamannalaun. Hér er ekki um neina efnislega breytingu að ræða heldur lagfæringu á bráðabirgðaákvæði I, en það skorti á samræmi milli talna um fjölda mánaðarlauna á árunum 2010–2011. Með þessari tillögu er því eingöngu verið að tryggja samræmi þannig að lögin í heild sinni séu í samræmi innbyrðis. Ekki er því um efnisbreytingu að ræða heldur í raun og veru bara lagfæringu á tölum sem virðast hafa brenglast í vinnslu, þ.e. frá frumtillögum og þar til endanlega var gengið frá hlutum og skiptingu milli ára. Frú forseti. Hér er um einfalda tæknilega breytingu að ræða.

Frú forseti. Ég hef nefnt það áður í umræðum hér á Alþingi að fjármagn er mjög knappt. Ríkissjóður er rekinn með gífurlegum halla, 150 milljörðum í ár, og verkefni næstu þriggja, fjögra ára er að vinna í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að því að ná þeim halla niður. Hér er eitt af þeim frumvörpum sem hæstv. ríkisstjórn er að flytja sem eykur útgjöld ríkissjóðs, eykur þau á sama tíma og við þurfum að skera niður í heilbrigðiskerfi og úti um allt. Mér finnst þetta mjög misráðið, frú forseti, og ég hefði viljað sjá minnkun á listamannalaunum. Þó að menn séu með þau rök að þarna sé um atvinnusköpun að ræða gæti ríkið nákvæmlega eins aukið umönnunarstörf á spítölum og annars staðar í stað þess að skera þau niður, eða minnkað niðurskurðinn, við skulum orða það þannig. Ég tel ekkert ómerkilegra að sinna umönnun en að vinna við listamannastörf. Ég hef mjög miklar efasemdir um þetta frumvarp, um að auka listamannalaun og tel að menn þurfi að fara miklu varlegar með fjármuni ríkissjóðs. Ef menn hafa virkilega peninga til ráðstöfunar, eins og ég gat um hér áðan um vaxtabæturnar, væri miklu skynsamlegra að beina þeim einmitt á þann stað þar sem þörfin er brýnust. Hvar skyldi þörfin nú vera brýnust, frú forseti, nema hjá þeim sem eru atvinnulausir? Þar er langmesta þörfin og langmesti vandinn. Ef menn hafa peninga til þess að setja úr ríkissjóði eiga menn að leggja þá í atvinnuleysisbætur, hækka prósentuna, lengja tímann sem menn geta verið á tekjutengdum atvinnuleysisbótum eða t.d. styrkja atvinnuleysingja til náms sérstaklega. Það er líka ein leið sem við getum notað ef menn skyldu hafa fundið einhvers staðar peninga í ríkiskassanum sem hægt er að eyða. Að koma með hækkun á listamannalaunum hjá fólki sem jafnvel er í vinnu, er komið á sæmilega græna grein margir hverjir eða sumir hverjir, það finnst mér bara ekki vera nógu sniðugt í núverandi stöðu. Það getum við gert þegar við erum búin að koma atvinnulífinu aftur í gang og atvinnuleysið hefur minnkað niður í það sem við teljum viðunandi. Í mínum huga er kannski 1% til 2% atvinnuleysi eitthvað sem við sættum okkur við. Ég sætti mig ekki við 9% atvinnuleysi eins og er í dag og það fer vaxandi. Ég tel þess vegna að miklu skynsamlegra væri að nota þessa peninga til að endurhæfa eða endurmennta þá sem hafa orðið atvinnulausir, styðja við nýsköpun eða hækka atvinnuleysisbæturnar þannig að áfall á þær fjölskyldur verði minna en það sem nú blasir við. Mér finnst hæstv. ríkisstjórn ekki vinna markviss, hún finnur ekki hvar vandinn er raunverulega til staðar og hún er ekki að leysa vanda þeirra fjölskyldna sem verst eru settar í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir þau sjónarmið sem fram komu hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal og sérstaklega hvað það varðar þegar hann talaði um umönnunarstörf og ýmis önnur störf sem í sjálfu sér væru jafngild því sem um væri að ræða hvað þetta varðar, þ.e. að hér með þessu frumvarpi, í þeim tilgangi að efla listsköpun í landinu, er verið að leggja til að Alþingi veiti styrki sem þar um ræðir. Miðað við það sem varaformaður Vinstri grænna sagði á framboðsfundi í Reykjavík í gær, hæstv. menntamálaráðherra Katrín Jakobsdóttir, þar sem helstu bjargráð í því sem við erum að fást við í dag voru að hennar mati að lækka laun í landinu og hækka skatta, þá finnst mér það vera með nokkrum endemum að leggja fram frumvarp eins og það sem hér ræðir um, sem leiðir óhjákvæmilega til verulegs útgjaldaauka fyrir ríkissjóð.  Virðulegi forseti. Ég bið um að menn geti verið í samræðum annars staðar en í þingsal. 
            

Einn fund í þingsalnum.

Ég bið hv. þm. Mörð Árnason að reyna að haga orðum sínum og vera ekki afbrýðisamur þó að ég nýti mér það málfrelsi sem þingmönnum er áskapað. Ég veit ekki annað en að hv. þm. Mörður Árnason hafi gert það líka og mælst ágætlega alveg eins og mér,  Ég var að vísa til þeirra sjónarmiða sem komu fram hjá hv. varaformanni Vinstri grænna í gær um þann vanda sem við væri að etja og með hvaða hætti á að standa að málum með endurnýjuðu stjórnarsamstarfi Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, en það er með því að gagnvart öllu venjulegu fólki, gagnvart öllum venjulegum ríkisstarfsmönnum á að lækka launin eins og varaformaður Vinstri grænna talar um og það á að hækka skattana, þetta eru bjargráðin. George Orwell skrifaði svo snilldarlega í bók sinni Animal Farm um að fyrsta boðorð væri að öll dýrin væru jöfn en síðan þegar fram í sótti og valdstjórnin varð meiri og þyngri kom viðbót við þetta ákvæði, að öll dýrin eru jöfn en sum dýr eru jafnari en önnur. Það er einmitt það sem þetta frumvarp felur í sér að það er verið að taka út ákveðinn hóp sem á að njóta ákveðinna forréttinda, í sjálfu sér með ákveðnum jákvæðum formerkjum og hugsunarhætti, en samt sem áður eiga sum dýrin að vera jafnari en önnur. Á meðan aðrir þurfa að sæta kjaraskerðingu í framhaldi af því að um raunlækkun launa er að ræða vegna gengisfellingar, allt að um þriðjungi raunlækkunar launa, á í boði Vinstri grænna að lækka launin enn meir hjá opinberum starfsmönnum og þar til viðbótar á að hækka skattana og á sama tíma er verið að leggja til að ákveðinn hópur njóti ákveðinna forréttinda og hækkunar. Ég spyr: Er þetta eðlileg viðmiðun, er þetta eðlileg stefna? Ég hlýt að segja að mér finnst það ekki og í sjálfu sér finnst mér þetta röng aðferðafræði, miðað við það krepputal sem kom fram  Mér finnst í raun skipta gríðarlega miklu máli að farið sé mjög varlega í alla útgjaldaauka. Við viljum öll að sjálfsögðu að ríkisvaldið geti tekið á þeim þáttum sem mestu máli skipta og geti stuðlað að þeirri velferð þar sem brýnast er að koma að. Það liggur alveg fyrir að þeir peningar sem teknir eru af einum þarf annar að borga. Það er bara einfaldlega sá hlutur sem við er að etja. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvort það væri ekki ágætt fyrir þingmenn að taka eins og vikunámskeið, vikudvöl hjá innheimtumönnum ríkissjóðs til að átta sig á því með hvaða harmkvælum, iðulega, þeir fjármunir sem renna í ríkiskassann eru teknir frá skattgreiðendum. Spurningin er um það eftir slíka lexíu og slíkt nám hvort þingmenn væru jafnfúsir til þess að leggja til útgjaldaauka og ráðstafa ríkisfjármunum með jafnóábyrgum hætti og oft hefur verið gert í ríkisrekstrinum. Það finnst mér skipta máli, bæði hvað varðar tillögu eins og þá sem hér liggur fyrir svo og margar aðrar, að einmitt núna eins og árar í þjóðfélaginu þarf sérstaklega að gæta ráðdeildar og sparsemi. Mér sýnist ríkisstjórnin ekki gera það. Búið er að viðurkenna það í þeim orðræðum sem hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. menntamálaráðherra hafa haft uppi, formaður og varaformaður Vinstri grænna, á síðustu dögum að vandinn sé gríðarlega mikill, það sé mikill fjárlagahalli og það verði að gera eitthvað í því.  
            

Ég við hv. þingmann um að ávarpa forseta.

Já, virðulegi forseti. Ég tel og var þeirrar skoðunar að óvarlega væri farið í fjárlagagerð síðast, að mun meira hefði þurft að skera niður eins og ég rakti ítrekað í þingræðum og taldi að verið væri að fara mjög óvarlega fram eins og málin hafa síðan þróast og eru að þróast með miklu tekjuhruni ríkisins sem var fyrirsjáanlegt. Fyrirsjáanlegt var þegar efnahagshrunið varð áður en fjárlögin voru afgreidd að um mikið tekjuhrun ríkisins yrði að ræða, að sjálfsögðu. Búið var að kippa ákveðinni meginstoð atvinnulífsins í burtu, ljóst var að um vaxandi atvinnuleysi og rauntekjulækkun yrði að ræða. Af sjálfu leiddi að þar með væri minna sem kæmi í ríkissjóð með óbeinum sköttum og síðan kæmi til raunverulegrar lækkunar á tekjusköttum. Þetta lá allt saman fyrir. Þess vegna er spurningin hvort eðlilegt sé að þetta Alþingi, þegar kosningar eru fram undan, gangi frá og samþykki lög sem hafa í för með sér aukin útgjöld. Væri ekki eðlilegra að það Alþingi sem kosið verður eftir rúma viku hafi með slíka löggjöf að gera? Mér finnst að það væri eðlilegra. Starfstími þessa þings er að renna út og sýna verður eðlilega aðgát og virðingu fyrir því Alþingi sem tekur við og binda ekki hendur þess í of miklum mæli, sérstaklega ekki hvað varðar útgjöld. Þess vegna finnst mér eðlilegt og ég tek það fram, virðulegi forseti, að ég tel að það verði heldur enginn héraðsbrestur þó að þetta frumvarp verði ekki að lögum á þessu þingi en yrði tekið fyrir á væntanlegu sumarþingi sem talað hefur verið um að verði boðað. Þá gætu menn skoðað það í ljósi þeirra aðstæðna sem þá liggja fyrir hvernig staða ríkissjóðs er, og þá geta menn skoðað hvort forsendur eða aðstæður séu til þess að samþykkja frumvarp sem þetta. Nú er það svo að enginn stjórnmálamaður er á móti því að listsköpun verði efld. Það er í sjálfu sér markmið sem ég reikna með að allir séu sammála um en spurningin er hvernig það er gert. Ég er ekki sammála því að við höfum endilega valið farsælustu leiðina í að efla listsköpun í landinu. Ég tel ekki að við höfum valið þá farsælustu leið með að æviráða ákveðna listamenn á listamannalaunum í stað þess að haga því með öðrum hætti, t.d. að haga styrkveitingum og framlögum frá hinu opinbera á grundvelli þeirra verka sem listamennirnir leggja fram til listsköpunar hverju sinni, þ.e. á ári hverju. Mér finnst það skipta máli að þjóðin lifi í núinu og gangi frá hlutum í núinu en ekki í þátíðinni, að stutt sé við bakið á ungu fólki, nýju fólki sem er að hasla sér völl. Þeir sem hafa komið list sinni vel og rækilega til skila ættu almennt að vera betur staddir til þess að þola og standa af sér hlutina. Ég tel að við höfum að mörgu leyti búið til umgjörð sem er ekki framsækin til aukinnar listsköpunar og nýliðunar og til að koma ungum listamönnum til virkilegrar aðstoðar. Ég get ekki séð að þetta frumvarp sé til þess fallið og mér finnst líka að þessir hlutir séu eiginlega komnir í fullstofnunarlegan farveg til þess að geta náð því raunverulega markmiði sem vafalaust að er stefnt af hálfu hæstv. menntamálaráðherra með framlagningu frumvarpsins. Eins og ég gat um áðan, virðulegi forseti, liggur það fyrir sem stefna núverandi ríkisstjórnar, eftir því sem best verður séð, að það beri að vinna sig út úr vandanum hvað varðar ríkisfjármálin með því að hækka skatta á almenning í landinu og lækka laun ríkisstarfsmanna, jafnvel verulega.  Mér finnst skipta máli að jafnræðis sé gætt með borgurunum og það skiptir aldrei meira máli en einmitt núna.

Forseti. Það hryggir mig vegna kynna minna af hv. þm. Jóni Magnússyni að hann skuli lýsa lífsskoðun sinni og heimsmynd með þeim hætti í ræðustól Alþingis að fjölgun listamannalauna sé borin saman við jafnræði svínanna í Dýrabæ Orwells. Mér þykir þetta satt að segja ósmekklegra en svo að það sé Jóni Magnússyni sæmandi og ætla þess vegna sjálfur að fyrirgefa honum þetta vegna þess að allir eiga leiðréttingu orða sinna nema andskotinn, sagði Elías Mar. Þó er næstum því jafnsorglegt að hlýða á vitnisburð um vanþekkingu hv. þingmanns um svokallaða æviráðningu og óskir hans um að verkin séu studd því að það er einmitt það sem er gert. Sótt er um þessi laun samkvæmt áætlun um verk og þau eru til ákveðins tíma og það er svo sem ekki furðulegt að höfundar fái þau og listamenn aðrir oftar en einu sinni. Mig langar hins vegar að spyrja þingmanninn um það annars vegar hvað hann eigi við með því að launin séu hækkuð með þessu frumvarpi. Og hins vegar langar mig að vita hvort hann sé að lýsa hér skoðunum alls Sjálfstæðisflokksins, og kannski sérstaklega vegna þess að hv. þm. Jón Magnússon er eini fulltrúi Sjálfstæðisflokksins hér í þingsalnum sem ekki er kostaður af FL Group og Landsbankanum en fyrra fyrirtækið lagði fram 30 milljónir til Sjálfstæðisflokksins árið 2007 og það síðara það sama, en það eru einmitt rétt rúmar 30 milljónir sem þessi verknaður kostar, að fjölga listamannalaunum í fyrsta sinn í 13 ár á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég reikna með að hv. þm. Mörður Árnason sé að vísa til þess að ég var ekki í Sjálfstæðisflokknum þegar þær styrkveitingar frá FL Group og Landsbanka Íslands voru veittar til hans, sem hv. þingmaður nefndi. Hins vegar verður það sama ekki sagt um hv. þm. Mörð Árnason, hann var í Samfylkingunni þegar hún tók við meiri og stærri fjárhæðum frá Baugi, sem ber nú mesta ábyrgð á efnahagshruninu á Íslandi, þ.e. hann var í Samfylkingunni þegar þessar styrkveitingar áttu sér stað og ber því fulla ábyrgð á því ásamt fyrrverandi formanni sínum, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, sem hér er að vísu ekki lengur til andsvara. Varðandi það að hér hafi verið um einhverja ósæmilega tilvitnun að ræða sem ég gat um í ræðu minni þegar ég vísaði í hið þekkta verk Georges Orwells, Animal Farm, sem var nú skrifað eftir að George Orwell fór í heimsókn til fyrirmyndarríkis vinstri manna á sínum tíma, kommúnistaríkisins Sovétríkjanna. Eftir það skrifaði George Orwell bókina Animal Farm, þar sem ekki var verið að vega að einhverri stétt eða einhverju þar. Það er ámátlegur útúrsnúningur að taka það þannig fyrir. Það sem George Orwell var að benda á - og þar kom samlíkingin mín í málið - var að það er nú einu sinni þannig að hjá valdstjórnarflokkum og valdstjórnarríkjum eru borgararnir metnir með misjöfnum hætti. Sumir eru æðri og merkilegri og eiga frekar að fá ákveðna hluti en aðrir. Það var sú tilvísun sem ég var ræða um, sérstaklega með tilliti til þeirra orða sem hæstv. menntamálaráðherra viðhafði á framboðsfundi sem sjónvarpað var í gær þar sem talað var um lækkuð laun og hækkaða skatta, sem mér fannst vera úr öllum takti miðað við það sem hér er verið að leggja til.

Forseti. Nú er það svo að eitt af því fáa sem ég get ekki lært af Jóni Magnússyni er um George Orwell, þann ágæta enska rithöfund, sem var m.a. stríðsmaður á Spáni í borgarastyrjöldinni og studdi þar hreyfinguna PUM, sem var trotskíistahreyfing, og kynntist þar aðferðum Stalíns og kumpána hans og skrifaði síðan sín frægu verk 1984 og Dýrabæinn á undan, þannig að ég held að við skulum láta því lokið. Það sem þingmaðurinn gerði hér hins vegar var það í raun og veru að hann líkti Katrínu Jakobsdóttur, hæstv. menntamálaráðherra, við félaga Napóleon og listamönnunum sem eiga að fá þessi laun, eða a.m.k. aukninguna, við svínin í Dýrabænum. Ef mönnum finnst það smekklegt hafa þeir öðruvísi smekk en ég. Ég þarf ekki meira um það að segja. Ég vil hins vegar endurtaka spurningar mínar til hv. þm. Jóns Magnússonar. Önnur var um það þegar hann talaði um að hér væru hækkuð laun listamanna. Ég fékk henni ekki svarað en það var auðvitað svokölluð retórísk spurning, þ.e. málrófsspurning, vegna þess að hér eru ekki hækkuð laun listamanna, þeim er fjölgað. Það er fjölgað um, hvað er það -  Hin spurningin sem ég ætlast til að hv. þingmaður svari er: Talar hann fyrir munn Sjálfstæðisflokksins? Talaði Pétur H. Blöndal fyrir munn Sjálfstæðisflokksins og tala hv. þingmenn Einar K. Guðfinnsson og Ragnheiður Ríkharðsdóttir fyrir munn Sjálfstæðisflokksins í afstöðu sinni til þessa máls? Það er gott að það liggi fyrir áður en kjördagur rennur upp.

Virðulegi forseti. Ég vil benda hv. þm. Merði Árnasyni á að hver einasti talsmaður flokks talar með einum eða öðrum hætti fyrir munn síns flokks. Menn eru hins vegar bundnir af þeim flokkssamþykktum sem gerðar eru, það liggur fyrir. Í stórum flokkum, eins og við erum báðir í, ég og hv. þm. Mörður Árnason, rúmast fleiri en ein skoðun, eins og hv. þingmaður þekkir. 
             Hv. þm. Mörður Árnason vísaði til sjónarmiða varðandi pólitískan feril Georges Orwells en hann kann betur hin marxísku færði, reikna ég með, en ég geri, þó að ég hafi skoðað ákveðin inngangsatriði hvað það varðar. Þetta rit og sá útúrsnúningur sem hv. þm. Mörður Árnason var hér með, að tala um að verið væri að líkja hæstv. menntamálaráðherra við félaga Napóleon, sem er þekktur í þessari sögu, eða listamönnum við þá dýrategund sem fór með æðstu stjórn í Dýrabænum, er að sjálfsögðu hrein rangtúlkun á orðum mínum. Þegar ákveðin myndræn líking er notuð er ekki verið með samlíkingu hvað varðar umfjöllunarefni frumvarpsins. Samlíkingin náði ekki lengra en til þeirra orða sem hæstv. menntamálaráðherra lét falla í þeim umræðum sem um var að ræða og fóru fram og var sjónvarpað í gær, þ.e. um það að það ætti að hækka skatta og lækka laun, það var meginatriðið sem ég var að tala um. Það er verið að fjölga þeim sem eiga að njóta listamannalauna með því frumvarpi sem hér er um að ræða, það liggur alveg fyrir að það er verið að fjölga þeim. Það þýðir, og það er meginatriðið og það var það sem ég var að vekja athygli á, að verið er að hækka útgjöld ríkisins.

Frú forseti. Ég vil taka undir þau orð hv. þm. Marðar Árnasonar að mér finnst harla ósmekklegt af hv. þm. Jóni Magnússyni að nota hér það tilefni, þegar í fyrsta sinn í 13 ár er fjölgað þeim mönnum sem geta fengið listamannalaun í þessu landi - í 13 ár hefur ekki verið fjölgað í þessum hópi og að nota það tilefni til þeirra ávirðinga, ég vil bara kalla það það, sem fólgnar eru í samanburði hans við Dýrabæinn er ósmekklegt. Ég er hingað komin til þess að árétta þá stefnu Vinstri grænna sem hæstv. menntamálaráðherra, varaformaður okkar, lýsti í gær, að við viljum taka á móti þessari kreppu og þeim skuldaklafa sem Sjálfstæðisflokkurinn skilur eftir á þjóðinni með því að verja störfin og jafna kjörin. Töluverð launalækkun hefur orðið á almennum markaði og það er nauðsynlegt að jafna kjörin, ekki bara launamun kynjanna heldur líka launamun á vinnustöðum þannig að þeir sem hæst hafa launin á opinberum stofnunum og í störfum leggi eitthvað af mörkum til þess að komist verði hjá hópuppsögnum, einkum í velferðarkerfinu, í heilbrigðisþjónustunni, í skólakerfinu og í félagsþjónustunni. Þetta er það sem skiptir máli og það er þetta sem varaformaður flokksins var að lýsa í gær og ég tek heils hugar undir og hafði reyndar skýrt út hér fyrr í dag.

Virðulegi forseti. Ég skil vel að gömlum aðdáendum og sporgönguaðilum gömlu Sovétríkjanna skuli svíða það sárt að vitnað sé í hið þekkta verk Geroges Orwells um Dýrabæinn. Ég skil vel þau hughrif sem það hlýtur að vekja hjá gömlum fylgjendum þeirrar stefnu sem þar var við lýði,  Að halda því fram að þegar notaðar eru myndlíkingar í máli sé verið að vega að einhverjum aðilum, verið að vega að íslenskum listamönnum eða verið að vega að hæstv. menntamálaráðherra er þvílíkur ruglútúrsnúningur að það nánast tekur því ekki að svara slíku - ég biðst afsökunar á að þurfa að nota óþinglegt orðbragð - endemis rugli eins og kom fram hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur nú og áður hv. skoðana- og baráttubróður, Merði Árnasyni, þó að þau séu ekki í sama flokki eins og stendur. 

Frú forseti. Það er átakanlegt að horfa upp á hv. þm. Jón Magnússon reyna að bjarga sér á hundasundi í land frá orðum sínum hér áðan. Ég verð að segja eins og er að það fer sjálfstæðismönnum bara betur að nota orðið „bull“ um það sem við segjum hér, eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sagði - sem frægt er orðið - í útvarpsviðtali um ofurstyrkina og greiðslurnar til Sjálfstæðisflokksins, 60 milljónirnar, þetta væri bara bull, gamalt bull. Hér fellur hv. þm. Jón Magnússon beina leið ofan í gryfju kalda stríðsins og spólar þar eins og sjóðvitlaus maður á biluðum bíl.  Ég átti von á því að geta farið hér í málefnalegar umræður við hv. þingmann. Mig langaði til að vekja athygli hans á frétt í Fréttablaðinu í dag þar sem skýrt er frá því að tekist hafi samkomulag um að fresta hækkun á launum sérfræðilækna, einingaverði sem átti að hækka um 9%, úr 266 kr. í 290 kr. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur náð þeim árangri að fresta þessari hækkun og það er vel að mínu mati. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir talar um að menn séu komnir beina leið í einhverjar kaldastríðsumræður en það er ekki rétt.  Það er alrangt að verið sé að fara í einhverjar kaldastríðsumræður, það er bara verið að vísa til þeirrar spurningar hvort við viljum leyfa frelsinu að njóta sín, gefa einstaklingsfrelsinu og athafnafrelsinu svigrúm til að dafna, eða hvort við viljum reyra hlutina í forsjá valdstjórnarinnar. 

Herra forseti. Ég vil bara vekja athygli á því að hér er verið að greiða atkvæði við 3. umr. um mikilvægt frumvarp sem hækkar vaxtabætur um 30%. Þetta er ein af þeim ráðstöfunum sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir til að koma til móts við þær fjölskyldur í landinu sem mest þurfa á því að halda. Ég fagna því sérstaklega að góð samstaða er um þetta mikilvæga mál og ég segi já.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðum um dagskrármálin er lokið. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt.

Hæstv. forseti. Hér er komið til 3. umr. frumvarp til laga um listamannalaun en það frumvarp hefur legið fyrir þinginu til meðferðar og skoðunar. Það er kannski tímanna tákn um þær áherslur sem hér eru lagðar á vegum ríkisstjórnarinnar að lagt skuli vera fram frumvarp til laga um breytingar á lögum um listamannalaun sem fela það annars vegar í sér að breyta lögum og fjölga þeim sem eiga aðgang að þessum sjóðum og um leið að tæma sjóði sem til voru á vegum menntamálaráðuneytisins til þessara verkefna en að öðru leyti gera út á lántökur. Af því að hv. 2. þm. Suðvest., hv. formaður fjárlaganefndar, gengur hérna fyrir ræðupúltið er ástæða til þess að rifja þetta upp. Það er verið að breyta lögum um listamannalaun og gera ráð fyrir lántöku. Enginn aur sjáanlegur, engin tekjuöflun, engin aukin tekjuöflun, eingöngu gert út á það að ríkissjóður taki meiri lán til þess að geta staðið við þær skuldbindingar. Hér horfi ég á hæstv. heilbrigðis- og tryggingaráðherra sitjandi við hliðina á hæstv. menntamálaráðherra og væri fróðlegt að hafa fylgst með umræðum milli hæstv. ráðherra um þessi áform, annars vegar áform hæstv. heilbrigðisráðherra um niðurskurð, stórfelldan niðurskurð og lækkun framlaga til heilbrigðiskerfisins, og svo hins vegar tillögur hæstv. menntamálaráðherra sem leggur hér til með nýrri löggjöf aukin útgjöld úr ríkissjóði og gerir ráð fyrir áframhaldandi lántökum til að geta staðið við þessar skuldbindingar. Þetta er ótrúlegur tillöguflutningur, hæstv. forseti. Ég er ekki hissa þó að hv. þm., 6. þm. Norðvest., Guðjón Arnar Kristjánsson, horfi til mín í forundran, að hlusta á þessar staðreyndir máls. Auðvitað er það skemmtilegt og ánægjulegt viðfangsefni að geta fjölgað þeim listamönnum sem geta sinnt list sinni í skjóli ríkisins. Það er verðugt verkefni um stundarsakir vonandi, á meðan þeir eru að koma sér á flot, skapa sér stöðu, skapa sér nafn og skapa sér aðstöðu til þess að sinna listinni. Síðan verður auðvitað að gera ráð fyrir því að sá dagur renni upp að listin hafi borið þann árangur að hún geti orðið meira sjálfbær en svo að það sé og þurfi að vera eilífðarásetningur ríkisins að halda fólki á listamannalaunum til þess að það geti haft framfæri. Það geta ekki verið áform okkar hér á Alþingi að standa þannig að málum. Þess vegna hljótum við að skoða þetta frumvarp í því ljósi að hér er um sýndarmennsku að ræða. Það er verið að blekkja listamenn rétt fyrir kosningar til þess að styðja stjórnarflokkana vegna þess að þeir séu að leggja fjármuni til stuðnings listgreinum í landinu. Þetta er óvenjulega ófyrirleitin framganga af hálfu stjórnmálaflokka og ég fordæmi slík vinnubrögð þegar á sama tíma er verið að berjast við að halda úti og verja heimilin í landinu. Það er ótrúlegt að hv. þingmenn skuli standa að þessum tillöguflutningi hér. Hvernig sem á það er litið, hversu jákvæð sem við viljum vera gagnvart listinni, auðvitað viljum við það öll hér í þinginu, en það eru takmörk fyrir þeim blekkingum sem hægt er að standa fyrir í aðdraganda kosninga. Þetta frumvarp er ekkert annað en enn einn blekkingaleikur Vinstri grænna sem standa fyrir því að reyna að telja fólki trú um að það sé verið að byggja upp atvinnulíf með auknum framlögum til listamannalauna í þeim tilgangi að auðvelda listamönnum að sinna list sinni. Það er sorglegt að fylgjast með því að hæstv. heilbrigðis- og tryggingaráðherra og nú hæstv. menntamálaráðherra skuli ganga úr salnum undir þessum orðræðum vegna þess að þau treysta sér ekki til þess að horfa framan í þessa staðreynd um blekkingaleik, blekkingaleik stjórnmálamanna sem eru við völd nú um sinn og eru að nota ríkissjóð og gera út á lántökur í framtíðinni til þess að geta gefið þessi fögru loforð núna rétt fyrir kosningar. Ég hafði þau orð við 2. umr. um þetta frumvarp að mér þætti þetta athyglisvert og allt hin ágætustu áform en þegar mér varð það ljóst að þrátt fyrir meðferð í nefndinni á milli 1. og 2. og 2. og 3. umr. væru engin batamerki af hálfu ríkisstjórnarinnar um það að reyna að tryggja þessum útgjaldaáformum traustari undirstöður en þær sem hér er gert ráð fyrir, að fjölga fólki á listamannalaunum gegn því að ríkissjóður taki lán. Það er ástæða til þess að rifja það upp sem hér stendur í umsögn um þetta frumvarp frá fjármálaráðuneytinu. Hæstv. fjármálaráðherra, sem nú ásamt hæstv. menntamálaráðherra boðar launalækkun ríkisstarfsmanna um leið og boðuð er hækkun á sköttum landsmanna, á þeirra vegum er lagt fram frumvarp þar sem fjármálaráðherra segir frá því að það verði að taka lán fyrir pakkanum. Þetta eru vinnubrögð sem eru hreint með ólíkindum. Umsögn frá fjármálaráðuneytinu um frumvarpið sem hér um ræðir, með leyfi forseta, er svohljóðandi: „Í frumvarpinu er í fyrsta lagi lagt til að þeim mánaðarlaunum sem úthlutað er sem starfslaunum fjölgi á þriggja ára tímabili um alls 400 þannig að á árinu 2012 verði samtals 1.600 mánaðarlaun til ráðstöfunar til starfslauna og styrkja í stað 1.200 mánaðarlauna nú. Í öðru lagi er lögð til sú breyting að mánaðarlaun starfslauna verði ákveðin upphæð, 266.737 kr., sem taki mið af breytingum á fjárlögum hvers árs. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir tveimur nýjum launasjóðum, fyrir hönnuði og sviðslistafólk, og að heiti á Tónskáldasjóði verði breytt í Launasjóð tónlistarflytjenda. Í fjórða lagi er lagt til að stjórn listamannalauna fái heimild til að flytja umsóknir á milli launasjóða. Í fimmta og síðasta lagi er gerð breyting á störfum stjórnarinnar, m.a. varðandi mótun stefnu og áherslna við úthlutun. Helstu ákvæði sem gætu haft áhrif á útgjöld ríkisins eru fjölgun mánaðarlauna um 400 eða úr 1.200 mánaðarlaunum í 1.600 á þremur árum. Miðað við núgildandi mánaðarlaun listamanna sem eru 266.737 kr. mun fjölgun um 400 mánaðarlaun þýða samtals aukningu um 107 millj. kr. á útgjöldum ríkisins. Hækkunin skiptist þannig að árið 2010 fjölgar mánaðarlaunum um 145 eða samtals 38,7 millj. kr., árið 2011 er fjölgunin 130 mánaðarlaun eða 34,7 millj. kr. og árið 2012 er fjölgunin 125 mánaðarlaun eða 33,3 millj. kr. Einnig gætu útgjöld ríkissjóðs aukist vegna aukinnar umsýslu vegna fjölgunar mánaðarlauna og vinnu við stefnumörkun. Talið er að sú aukning vegna umsýslu sé þó óveruleg. Ekki er gert ráð fyrir þessum auknu útgjöldum í fjárlögum ársins 2009 né í áætluðum útgjöldum næstu fjögur árin. Vegna mikils halla á ríkissjóði mun því þurfa að fjármagna útgjöldin með lántökum.“ Ef við gengjum eins til verks gagnvart öllum hugsanlegum áhugamálum okkar er alveg augljóst hvert vinstri stjórnin sem er við völd og vill fá umboð kjósenda í næstu kosningum til þess að starfa áfram, mun stefna. Hún mun stefna í þá átt að auka ríkisútgjöldin. Að vísu eru áform uppi hjá hæstv. menntamálaráðherra um að lækka laun ríkisstarfsmanna þannig að það kann að vera að hún nái þar útgjaldalækkun til að geta jafnað þetta út, þetta eru svo sem ekki stórar fjárhæðir, en það er alveg ljóst að hér er tiltekin stefnumörkun á ferðinni hvað ríkisútgjöld varðar. Engu að síður og ef aðstæður hefðu verið með öðrum hætti hefði auðvitað átt að forgangsraða og ég er ekki í vafa um að það væri hægt að hagræða með ýmsum hætti í ríkisrekstrinum til þess að tryggja grundvöll þessara útgjalda, tryggja grundvöll þess að hægt væri að halda úti stuðningi við listamenn eins og frumvarpið gerir ráð fyrir og samkvæmt þeim grunni sem var lagður á sínum tíma, 1991, þegar upphaflegu lögin voru samþykkt. Það er auðvitað partur af þeirri stefnumótun sem fyrri ríkisstjórnir settu fram og settu upp, að tryggja þennan stuðning við listamenn. Ég hef verið stuðningsmaður þess og það er partur af þeirri fortíð sem við sjálfstæðismenn erum svo stoltir af, að hafa getað eflt mennta-, menningar- og listalíf í landinu með margs konar aðgerðum af hálfu ríkisins, en við höfum lagt áherslu á að tryggja að fyrir því væri innstæða og það er það sem við sjálfstæðismenn gagnrýnum núna að það er engin innstæða fyrir þeirri viðbót sem hér er á ferðinni. Ég vænti þess að hæstv. menntamálaráðherra skýri það betur út í umræðunni hvernig hún hugsar sér í framtíðinni að tryggja að þetta komist fyrir innan ramma ráðuneytis síns, því ef eins er farið að á öllum sviðum, öllum þáttum útgjalda og rekstrar í menntamálaráðuneytinu, að gert sé ráð fyrir að útgjöld séu jöfnuð með lántöku, mun auðvitað horfa til mikilla vandræða. Ég sé að menntamálanefnd hefur ekki verið einróma í stuðningi við þetta og er vísað til þess af hálfu 2. minni hluta menntamálanefndar að það hefði þurft að tryggja fjármuni til þess að forsvaranlegt væri að standa fyrir þessum auknu útgjöldum. Að öðru leyti óska ég hæstv. menntamálaráðherra alls hins besta í hennar mikilvæga starfi þá fáu daga sem ríkisstjórnin á eftir að starfa hér og veit af góðum vilja hennar til þess að sinna þeim verkefnum sem á vettvangi menntamálaráðuneytisins eru og við höfum átt orðræður um af því tilefni að fyrr var rætt um þetta frumvarp og til margs að vísa í þeim efnum. En við hljótum við þessa umræðu, þegar svo háttar til um hag ríkissjóðs, að skoða bæði stórt og smátt og umfram allt gefa ekki undir fótinn um stuðning sem er ekki byggður á traustari grunni en hér ber við. Það er afar mikilvægt að við þingmenn leggjum þær línur nú á síðustu dögum þingsins að við sýnum ábyrgð í öllum ákvörðunum okkar og ekki síst þegar kemur að ríkisútgjöldum, skattlagningarheimildum og öðru er það varðar. Það ber að harma að nú skuli heyrast úr herbúðum vinstri stjórnarinnar að bæði eigi að ráðast gegn heimilunum með launalækkunum og skattahækkunum. Það eru þau skilaboð sem við fáum þessa dagana og það eru þau skilaboð sem kjósendur í landinu þurfa að taka vel eftir þegar þeir ganga að kjörborðinu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sturlu Böðvarssyni er mikið í mun að fara varlega og gæta að fjárlögum ríkisins á þessu ári og næstu árum. Undir það tökum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Við teljum að við séum að fara ábyrga leið með þeirri tillögu sem hér er lögð fram um að fjölga þeim einstaklingum sem geta fengið listamannalaun að uppfylltum ákveðnum skilyrðum sem segir til um í lögunum. Það er ekki gerð tillaga um að það geti hver sem er gengið inn og óskað eftir listamannalaunum. Listamaðurinn þarf að sýna fram á ákveðin verk, ákveðið ferli sem hann er að vinna að. Það má líka minna á að fæstir listamenn geta í upphafi ferils síns haft viðurværi af listsköpun sinni. Það eru fáir sem hafa auðgast af listsköpun. Hinir eru allt of margir sem eiga erfiða ævi og þurfa að vinna aðra vinnu með. Ég tel að það sé ábyrg fjármálastefna að vísa til fjárlaga 2010–2012 hvað þetta varðar. Það er ekki verið að hækka einstök laun listamanna. Það er verið að fjölga listamönnum sem hljóta laun og það er verið að fjölga störfum og vonandi að það verði meiri virðisauki af störfum þessara listamanna. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji þessa leið ekki bæði ábyrga og eins heillavænlegri við þær aðstæður sem nú eru, að leita ekki til auðmanna og fyrirtækja sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur treyst á að gæfu til þessarar starfsemi, 

Hæstv. forseti. Þetta er athyglisverður vinkill hjá hv. þm. Þuríði Backman. Það kann að vera skýringin á þessu að þeir listamenn sem gert er ráð fyrir að bætist við séu listamenn sem kunni að hafa notið stuðnings fyrirtækja, og eins og hún segir auðmanna. Ég vil ekki leggja neitt mat á það. Ég tel að það kerfi sem við höfum sett upp og sjálfstæðismenn hafa borið ábyrgð á og settu á laggirnar með sérstakri löggjöf árið 1991,  Ábyrg leið, segir hv. þm. Þuríður Backman. Ég efast ekki um að það sé einlægur ásetningur hennar. Ég bendi einmitt á að þetta er ekki ábyrg aðferð, þ.e. að til þess að hægt sé að fjölga listamönnum á launum verði tekin lán af hálfu ríkissjóðs. Ég tel að það væri miklu ábyrgari leið að hagræða í ríkisrekstrinum. Ég get alveg verið sammála því að það sé æskilegt að fjölga listamönnum sem geti sinnt list sinni og því er ég mjög ánægður með að inn komi hönnuðir, sviðslistafólk og fleiri sem bætast í hópinn. Það er af hinu góða og ég hef mælt alveg sérstaklega með því. En gagnrýni mín byggist á því að hér er sýndarmennska á ferðinni rétt fyrir kosningar. Það er verið að blekkja fólk, blekkja listamenn með því að lofa upp í ermina á sér með fjölgun þeirra sem 

Hæstv. forseti. Nú er það svo að langfæstir listamann hafa möguleika á því að sækja í sjóði eins og Atvinnuleysistryggingasjóð þar eð þeir hafa ekki verið á launuðum vinnumarkaði. Þeim eru því í raun og veru allar bjargir bannaðar. Í því mikla efnahagshruni sem við stöndum frammi fyrir og erum að reyna á allan hátt að standa vörð um þá atvinnu sem fyrir er í landinu og leggja grunn að nýrri atvinnustarfsemi þá er listin ekki síður mikilvæg til að efla frumkvæði og efla atvinnu einstakra listamanna. Það tel ég mjög mikilvægt. Hv. þingmaður telur líklegt eða lítur svo á að þetta séu kosningaloforð, að vera að lofa þessari fjölgun þar sem svo illa árar og gerir það næstu árin. En þá vil ég spyrja: Hvers vegna í ósköpunum var stuðningur til listamanna ekki aukinn á þeim tíma sem lýst hefur verið sem velmektarárum í Íslandssögunni undanfarinna ára? Af hverju var fjöldi þeirra sem hlutu listamannalaun látinn standa í stað þegar hér átti allt að vera í blóma? Var verið að treysta um of á styrki frá, eins og ég sagði áðan, auðmönnum og fyrirtækjum, ekki til listamanna sjálfra, heldur til hinna ýmsu listastarfsemi sem listamenn hefðu þá getað haft atvinnu af eða farið inn í ákveðin verk sem voru þá styrkt af einkaaðilum? Er þetta ekki brostið? Er ekki brostin sú sýn sem nýfrjálshyggjan innleiddi hérna, að treysta á styrki og framlög frá auðmönnum? Eða eins og var sagt hér í ræðu fyrir fáum árum, að fá molana af borðum 

Hæstv. forseti. Ég get ekki tekið undir þann málflutning sem hér er viðhafður. Ég lít ekki svo á að listamenn á Íslandi hafi þegið mola af borðum einhverra. Ég tel að listamenn á Íslandi sem hafa tekið að sér verkefni á vegum einkaaðila hafi verið að leggja fram verðmæta vinnu, verðmætasköpun og list en ekki að þiggja ölmusu. Ég lít ekki þannig á. Það er fjarri því. Hafi listamenn þegið laun frá fyrirtækjum eða velmegandi fólki hefur það verið fyrir verðmæta vinnu. Þannig vil ég líta á þetta. Ég lít ekki svo á að listamannalaun séu ölmusa. Ég vona að hv. þingmenn Vinstri grænna líti ekki svo á að við séum að fjalla hér um ölmusu. Það mætti líta svo á miðað við orð hv. þingmanns. Þetta er stuðningur við sköpun listamanna á mörgum sviðum. Ég tel að ýta eigi undir hann en það á ekki að gefa falskar vonir og það er það sem ég gagnrýni. Ég tel að við hljótum að fagna því ef efnahagur fyrirtækja og hins opinbera á undanförnum árum hefur verið svo góður að hægt hafi verið að auka framlög til verkefna. Sem dæmi er til Listskreytingasjóður og honum er ætlað að styrkja vinnu við listsköpun í tengslum við opinberar byggingar. Ég tel að það sé af hinu góða, það er ekki ölmusa. Það er verið að kaupa verk, hugverk af mörgu tagi af öflugu, traustu og góðu listafólki. 

Forseti. Hún var falleg síðasta ræðan hjá hv. þm. Sturlu Böðvarssyni þó að tæknilega væri hún raunar útúrsnúningur úr orðum þess sem þar kom á undan og veitti honum andsvar. Um það er ekkert efast í þessum sal og hjá þeim sem þekkja til Sturlu Böðvarssonar að hann kann að meta listir og menningu og hefur staðið fyrir ýmsum framkvæmdum og verkum á því sviði, ekki síst þegar hann var sveitarstjórnarmaður á Snæfellsnesi. Þess vegna vekur furðu að hann skuli nú bætast í þann hóp sjálfstæðismanna sem leggjast gegn ofurlítilli fjölgun á listamannalaunum eftir þrettán ára stöðnun í þeim efnum einmitt á þeim tíma sem flokkur hans var við völd frá 1996, reyndar var sá flokkur við völd í átján ár. Þeir sem hafa gert það eru hv. þingmenn Einar K. Guðfinnsson og Ragnheiður Ríkharðsdóttir í nefndaráliti minni hlutans. Pétur H. Blöndal og félagi hans Jón Magnússon töluðu hér áðan og lögðust gegn þessu og nú Sturla Böðvarsson. Eftir eiga að tala Dögg Pálsdóttir, Björk Guðjónsdóttir og Björn Bjarnason samkvæmt mælendaskrá. Allt saman háttvirtir og velmegandi þingmenn. Þess vegna hlýtur maður að spyrja: Er eining um þetta í Sjálfstæðisflokknum þegar átta þingmenn virðast ætla að flytja sama málið? Er eining um þetta? Hefur þingflokkur Sjálfstæðisflokksins tekið þetta mál fyrir og ákveðið að leggjast gegn því og þá á hvaða forsendum? Og fyrst og fremst: Eru allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sammála um þetta? Það er það sem ég vil fá að vita. Jón Magnússon svaraði því hér áðan. „Það eru margar vistarverur í húsi föður míns“, nokkurn veginn þannig sagði hann og gaf í skyn að það væri ef til vill ekki full eining um þetta í Sjálfstæðisflokknum. Þess vegna spyr ég Sturlu Böðvarsson sem er einn þingreyndasti maður sjálfstæðismanna og hefur góða yfirsýn yfir þann þingflokk: Talar hann hér 

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanns á ávarpsvenjum sem gilda í þingsal.

Já, það er nú alveg nauðsynlegt fyrir hæstv. forseta að minna hv. þm. Mörð Árnason á siði og venjur og þingsköp hvað varðar ávörp, en það var ekki aðalatriðið heldur að leiðrétta hv. þingmann. Ég er ekki að leggjast gegn breytingum á þessum lögum. Ég leggst gegn því að staðið sé þannig að þessu að það sé enginn grundvöllur undir útgjaldaaukningu, það eru ekki skapaðar tekjur til þess að hægt sé að fjölga. Það er gagnrýni sjálfstæðismanna. Ég tala fyrir mig hvað þetta varðar og ég er alveg sannfærður um að það sama gildir um aðra hv. þingmenn sem hafa gert athugasemdir við þetta frumvarp. Við vörum við því að gefa væntingar um aukin útgjöld sem eru byggð á sandi. Það er vandinn. Ég hef jafnframt bent á að ég er sannfærður um að hæstv. menntamálaráðherra gæti innan síns útgjaldaramma forgangsraðað með öðrum hætti en þeim að láta þetta vera afgangsstærð í útgjöldum sínum. Og vegna þess að hv. þm. Mörður Árnason hefur unnið í fjármálaráðuneytinu veit ég að hann áttar sig vel á því að það þykir ekki góð latína. Það vekur furðu að fjármálaráðherra skuli sætta sig við að flytja hér frumvarp sem gerir ráð fyrir því að gert sé út á framtíðina og skuldasöfnun við þær aðstæður sem við búum við í dag í efnahag þjóðarinnar. Það þýðir ekkert að vísa til þess að þetta sé allt saman sjálfstæðismönnum að kenna, núna er Samfylkingin við völd og styður Vinstri græna sem eru í 

Forseti. Ég tek auðmjúkur og bljúgur við leiðbeiningum hv. þm. Sturlu Böðvarssonar um ávörp í fundarsal og hegðun í þingsal. Hinn snotri og geðprúði þingmaður hefur sýnt fordæmi í því efni sem okkur minni spámönnum ber að fara eftir. Hann svaraði hins vegar ekki þeim spurningum sem að honum var beint. Þær voru þessar: Er þingflokkur Sjálfstæðisflokksins einhuga í andstöðu sinni við það frumvarp sem hér er flutt um fjölgun listamannalauna, óbreytta upphæð, því miður, á hvern mánuð í fyrsta sinn í þrettán ár frá árinu 1996? Hann svaraði því ekki. Hann kom hins vegar með athugasemdir um fjármögnun málsins og auðvitað eiga þær rétt á sér en þetta er nú ekki í fyrsta sinn, forseti, sem menn hafa samþykkt til bráðabirgða fjármögnun á fyrsta og öðru ári eins og hér háttar til á þörfu verkefni. Og allra síst er hægt að ráðast á það nú vegna þess að eins og atvinnumarkaðnum er háttað er í raun og veru í heildarsamhenginu verið að flytja til fjármuni. Þeir 33,3 listamenn eða sem því nemur í mánaðarlaunum hefðu ella verið á launum annars staðar eða gengið atvinnulausir. Það verkefni sem við eigum fram undan hér á næstunni er að greiða atvinnulausum för, að grynnka á þeim hópi og auðvitað að lokum að skapa störf fyrir þá. Eitt af því sem fleiri listamannalaunamánuðir gera er einmitt það að vera uppspretta annarra starfa. Því að það er eins með sprotafyrirtækin og listirnar að í kringum það verða til afleidd störf og verðmæti sem við vitum ekki hver eru fyrir. Ég spyr aftur og vil fá svar núna: Er þingflokkur sjálfstæðismanna einhuga í því að 

Hæstv. forseti. Það er alveg augljóst með tilliti til hinnar venjulegu orðræðu hv. þm. Marðar Árnasonar að hann er mér í raun og veru miklu meira sammála en hann vill vera láta. Hann er vanur að taka betur til í orðræðu hér en hann gerði. Ástæðan er sú að hann er í rauninni  Frumvarpið sem slíkt er góðra gjalda vert en grundvöllurinn fyrir tekjuhliðinni er ekki til og þess vegna segi ég: Hæstv. menntamálaráðherra kemur hér rétt fyrir kosningar með þessa tillögu, með stuðningi ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna, og það er sýndarmennska, 

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrstu segja að ég hafna því alfarið að þetta frumvarp sé sýndarmennska og mér finnast þau orð hv. þm. Sturlu Böðvarssonar ekki við hæfi. Eins og hv. þingmanni er kunnugt byggir þetta frumvarp á grunni frumvarps frá forvera mínum í starfi, hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, og má segja að ég hafi tekið við keflinu af henni, ekki síst í ljósi hins erfiða efnahagsástands sem nú er sem hefur haft mjög slæm áhrif á stöðu ýmissa listamanna. Við ræðum hér líka mikið um atvinnusköpun og ég tel að menningargeirinn eigi þar ekki vera undanskilinn. Segja má að hagræn áhrif menningargeirans séu mikil á Íslandi. Við höfum séð vaxandi útflutningstekjur af þessum geira, við höfum séð mjög blómlegt menningarlíf á Íslandi sem við getum verið stolt af hvort sem litið er til bókmenningar okkar, tónlistarlífs eða myndlistarlífs, leikhúsanna, til kvikmyndanna sem hafa borið hróður okkar víða, og annars slíks þannig að ég tel að við megum ekki vanmeta hagræn áhrif menningarinnar. Hvað varðar fjármögnun benti hv. þm. Sturla Böðvarsson sjálfur á í 2. umr. um þetta mál að ég hefði tekið við góðu búi af forvera mínum þar sem til eru fjárveitingar upp á 89 milljónir í þessum sjóðum, fjárheimildir sem ekki hafa verið nýttar. Hins vegar er rétt að það eru aukin útgjöld þarna til þriggja ára a.m.k upp á 17 millj. kr. og auðvitað í framhaldinu. Það lá alveg ljóst fyrir frá byrjun að ekki væri búið að tryggja fjármögnunina eftir þessi þrjú ár. Ég lít hins vegar svo á að listamannalaun séu mjög mikilvæg hreinlega út frá menningarlegum rökum. Hér hefur verið nefnt í umræðunni að listin eigi að geta staðið undir sér og borgað sig en einnig hefur verið bent á að okkur sem er annt um okkar bókmenntir og ritmenningu, það yrði kannski lítið úr henni ef ekki væri einmitt t.d. fyrir Launasjóð rithöfunda. Þá vil ég bara nefna það dæmi sem Rithöfundasambandið hefur lagt fram um tekjur rithöfunda af bók sem kostar 4.500 kr. út úr búð og þykir mörgum dýrt. Ef það tekur rithöfund tvö ár að skrifa skáldsögu, sem er ekkert óeðlilegur tími, og bókin selst í þúsund eintökum, sem þykir ekki slæmt, þýðir það höfundarlaun upp á 625 þús. kr. sem verða árslaun upp á 300 þús. kr. Ég leyfi mér að segja að rithöfundar þessa lands gætu hreinlega ekki starfað eingöngu út frá markaðsforsendum í þeim geiranum þannig að það er mjög erfitt að hafa lífsviðurværi sitt eingöngu af því. Ég tel því að það séu mjög mikil menningarleg rök fyrir þessu. Við höfum líka oft rætt í þessum sal um íslenska málstefnu. Hún hefur verið samþykkt hér sem þingsályktunartillaga og rætt hefur verið um að við þurfum að fella ýmislegt í lög sem henni tengist. Það hefur verið viðurkennt að það kostar að viðhalda jafnlitlu málsvæði og við búum á upp á rúmlega 300 þúsund hræður sem tala sitt sérstaka tungumál. Ég held að bókmenning, ég ætla sérstaklega að nefna hana, skipti þar höfuðmáli, að við lesum góðar bækur á íslensku og höldum áfram að skrifa bækur á íslensku. Það kostar vissulega og ég held að hið opinbera hafi ákveðnum skyldum að gegna í því samhengi, ekki síst í ljósi þess að það eru sennilega ekki miklar markaðsforsendur fyrir bókaútgáfu eða fyrir rithöfund að lifa af list sinni. Við höfum séð að þeir höfundar sem náð hafa árangri í gegnum árin, ég nefni Nóbelsskáldið okkar sem dæmi - auðvitað var hann iðulega á launum frá ríkinu og ekki hefðum við viljað sleppa því, og sama má segja um aðra höfunda. Það er líka rétt sem hér hefur verið nefnt að ekki er verið að hækka launin sem þó var í upphaflegum tillögum sem miðuðust við annað efnahagsástand. Hér er reynt að fara eins þröngt fram og hægt er miðað við þessa fjölgun, að nýta þær heimildir sem þó eru til staðar og veittar hafa verið og fjölga þannig mánaðarlaununum um 400. Það er líka rétt að þeim hefur ekki fjölgað frá því 1997. Mig langar líka að minna á að hér er verið að gera ákveðnar breytingar á sjóðunum bæði hvað varðar sviðslistarfólk, tónlistarflytjendur og hönnuði. Það er nýlunda sem ég held að skipti miklu máli fyrir listalífið, að fá sérstaka sjóði fyrir þessar greinar. Verið er að gera ýmsar breytingar á starfsumhverfi listamanna um leið, t.d. hvað varðar réttindi listamanna, en eins og hér hefur einnig verið bent á hefur réttur þeirra til atvinnuleysisbóta verið ákveðnum vandkvæðum háður, svo sem til fæðingarorlofs og annarra slíkra opinberra réttinda. Það er nokkuð ljóst að hér hafa menn að sjálfsögðu áhyggjur af fjármögnuninni og auðvitað snýst þetta líka um ákveðna forgangsröðun. Það liggur ekki fyrir að það þurfi endilega að taka lán til að mæta þessari fjölgun, hins vegar snýst þetta um hvernig við nýtum það fjármagn sem við höfum. Mín skoðun er sú að það að greiða listamönnum fyrir að sinna menningarstarfi sínu sé besta nýting á fjármagni sem við höfum því að ekki má gleyma því að þeir styrkir sem veittir eru, eru ekki veittir út frá neinum öðrum forsendum en faglegum og það eru fagnefndir sem velja þau verkefni sem eru styrkt. Það miðast við verkefnaáætlanir listamanna, þar er metinn ferill listamannanna fram að því og þau verkefni sem þeir sinna. Og ekki síst vegna þessara launa höfum við síðan horft á framgang íslenskra listamanna á alþjóðavettvangi. Ég nefni sem dæmi íslenska myndlistarmenn, ég nefni rithöfunda, ég nefni kvikmyndagerðarmenn og tónlistarmenn. Við sjáum að íslenskir tónlistarmenn hafa skapað sér ótrúlegan sess, ég get nefnt Sinfóníuhljómsveitina sem dæmi og hennar merka árangur með Grammy-verðlaunatilnefningu, en við sjáum líka aðra tónlistarmenn skapa sér alþjóðlegan sess og þetta er hluti af því. Þetta er auðvitað grundvallarspurning: Hvað á ríkið, hið opinbera, að gera á krepputímum? Á það þá að skera niður í menningarmálum. Auðvitað verður að skera niður á öllum sviðum en ég held ekki að menninguna eigi að klippa burt, ég held að við verðum að horfa á það hvernig við forgangsröðum. Ég tel þetta góða nýtingu á fjármagni og ég tel mjög mikilvægt að við stöndum vörð um menninguna á svona tímum. Margir hafa spurt mig hvort það sé ekki óþarfi á krepputímum og ég er alveg handviss um að svo er ekki því að þetta er eitt af því sem við byggjum okkar sjálfsmynd á. Þetta er eitt af því sem ég mundi kalla brýnt mál fyrir Íslendinga, að hér standi menningarstarf með blóma. Þetta er eitt af því sem tryggir búsetu í landinu. Og af því að hv. þm. Sturla Böðvarsson nefndi hér áðan menningarsamninga við einstök svæði landsbyggðarinnar tel ég að þeir séu einmitt gott dæmi um það hvernig menning hefur haft gríðarlega jákvæð áhrif á búsetuskilyrði víðast hvar um landið. Það hefur fólk um allt land rætt um við mig eftir að ég tók við ráðherraembætti mínu að menningin hefur skipt miklu máli fyrir búsetuskilyrðin á svæðinu. Við skulum því ekki vanmeta þátt menningarinnar í því sem gerir okkur að samfélagi, hún er hluti af innviðum samfélagsins sem við megum ekki vanrækja og sérstaklega ekki á krepputímum. Og af því að hér var rætt um hlut einkaaðila þegar kemur að listamönnum er alveg ljóst að það eru margir slíkir sem halda að sér höndum um þessar mundir sökum erfiðs árferðis og stykja ekki listamenn og þá tel ég að hið opinbera hafi ákveðnum skyldum að gegna. Ég ætla ekki að lengja mál mitt mikið en vil þó bara minna á að hér er um að ræða heimildir upp á 89 milljónir sem hafa verið veittar og ekki nýttar þannig að þessi útgjaldaauki upp á 17 milljónir mun ekki falla fyrr en á árinu 2012. Ég minni líka á að í frumvarpinu er kveðið á um að þetta verði endurskoðað m.a. út frá efnahagsástandi og það liggur alveg fyrir að við fjárlög hvers árs þarf að vega það og meta. Ég legg áherslu á að við höfum í huga hin menningarpólitísku rök í þessu máli sem ég held að þingmenn úr öllum flokkum geti verið sammála um að skipta miklu máli. Þetta er hluti af samfélagsinnviðum okkar og ég skil það vel að menn hafi hér áhyggjur af fjármunum en ég tel að málið snúist líka um forgangsröðun og hvernig við verjum peningunum. Ég tel að með því að verja þeim til þess að greiða listamönnum beint fyrir vinnu sína, í verkefnatengda vinnu með styrkjum sem veittir eru til sérstakra verkefna, fáum við mikið fyrir peninginn. Ég leyfi mér að minna á allt það lista- og menningarlíf sem staðið hefur með svo miklum blóma og við erum svo stolt af sem Íslendingar og er hluti af því sem gerir okkur að samfélagi.

Herra forseti. Við ræðum hér nýtt heildarfrumvarp til laga um listamannalaun sem á að leysa af hólmi gildandi lög frá 1991, tæplega 20 ára gömul lög. En eins og fram kemur í athugasemdum með frumvarpinu byggir þetta kerfi okkar um listamannalaun að grunni til á lögum frá 1967 þannig að þetta stuðningskerfi við listamenn í landinu er búið að vera hér á fimmta áratug. Það er réttilega bent á það í athugasemdum að á þeim 20 árum tæpum sem liðin eru frá því að lög um listamannalaun voru sett árið 1991 hefur margt breyst, íslenskt samfélag ekki síst og listaumhverfið sömuleiðis. Okkur hefur fjölgað talsvert og það þýðir að listamönnum hefur fjölgað hlutfallslega líka, en jafnframt höfum við á þessu tímabili komið upp Listaháskóla haustið 1999. Þá varð umtalsverð fjölgun listamanna hér, það fjölgaði í þeim hópi fólks sem leitaði sér menntunar á þessu sviði af því að það varð auðveldara að afla sér menntunar en áður hafði verið. Það þýðir að ásókn í listamannalaun hefur aukist og mánaðarlaununum sem verið hafa til úthlutunar hefur ekki fjölgað á þessu tíambili. Þeim var fjölgað með lögunum frá 1991 yfir nokkurra ára tímabil og hefur ekki fjölgað frá 1997. Á það allt saman er réttilega bent í greinargerðinni. Þar er sömuleiðis réttilega bent á að það er mjög misjafnt hvaða möguleika listamenn hafa til að afla sér tekna og á meðan listamenn eru að hasla sér völl og skapa sér nafn skiptir máli að þeir séu studdir. Ég hygg að við séum öll sammála um það, sama hvar við stöndum í flokki, að það er nauðsynlegt og mikilvægt að styðja við listamenn sem eru að feta sig áfram á listabrautinni til þess að gera þeim kleift að skapa sér nafn og geta sinnt listsköpun sinni þannig að þeir þurfi ekki að hafa allt of miklar áhyggjur af framfærslu sinni. Tekin eru áhugaverð dæmi í greinargerðinni sem hæstv. menntamálaráðherra nefndi líka í sinni ræðu áðan um rithöfund sem er að hasla sér völl og gefa út bók. En ef hann hefur árangur sem erfiði og verður vinsæll rithöfundur þarf hann ekki lengur á þessum stuðningi að halda. Listgreinar eru líka mismunandi og þær eru mismunandi fallnar til þess að skapa tekjur. Þær eru mismunandi fallnar til þess að afla listamanninum nokkurra raunverulegra tekna sem hægt er að lifa sæmilega af, jafnvel þótt hann verði þekktur. Þess vegna er lagt hér til, virðulegi forseti, að mánaðarlaununum sem úthlutað verður, verði fjölgað yfir þriggja ára tímabil úr 1.200 og í 1.600. Það er auðvitað góðra gjalda vert og ég hygg að í raun séum við öll sammála þeirri fjölgun. Þær athugasemdir sem við sjálfstæðismenn höfum gert í umræðum um þetta frumvarp og sem glöggt koma fram í nefndaráliti 2. minni hluta eru þær að við höfum áhyggur af því í því árferði sem við búum nú við að þarna sé verið að stækka fjárlagagatið. Hér voru miklar og heitar umræður í morgun og talað um að það væri yfir 150 milljarða gat á fjárlögum þessa árs í boði Sjálfstæðisflokksins og sagt að til þess að hægt væri að stoppa í það gat og minnka það þyrfti bæði að lækka laun og hækka skatta. Það eru þau úrræði sem t.d. hæstv. menntamálaráðherra fór ítarlega yfir og hún á þakkir skildar fyrir að vera svo hreinskilin á kosningafundinum í gær. Þá vakna spurningar um hvort þessi tímasetning sé sú rétta því að þótt það séu kannski ekki háar fjárhæðir sem um er að ræða - það kemur fram í kostnaðarmatinu að fjölgunin þýði 107 millj. kr. útgjöld ríkisins á ári miðað við núgildandi mánaðarlaun sem eiga að verða óbreytt, 266.737 kr., en síðan er reiknað með að þessi fjárhæð verði endurskoðuð árlega miðað við verðlagsþróun. Þetta eru rétt yfir 100 milljónir og einhvern veginn hefði maður haldið fyrir fram að þegar talað er um þann alvarlega fjárlagavanda sem hér er vissulega til staðar væru útgjaldaverkefni af þessu tagi ekki nákvæmlega þau brýnustu, hversu góð sem þau eru. Við getum tekið fjöldamörg verkefni og sagt að þau séu góð og þörf þó að þau kosti peninga en þegar við erum með fjárlagagat til að stoppa í er þetta ekki alveg það sem við þurfum mest á að halda um þessar mundir. Það er það sem málflutningur okkar hjá Sjálfstæðisflokknum beinist að. Við erum ekki á móti fjölgun listamannalauna, við teljum bara að aðstæður í samfélaginu séu núna með þeim hætti að hætt sé við því að í fjárlagavinnunni, hvort sem það verður á þessu ári, á næsta ári eða á þarnæsta ári, verði sagt um þetta mál: Því miður, við getum ekki staðið við þau loforð sem við höfum gefið um fjölgun. Þá teljum við betur heima setið en af stað farið því að það er ekki fallegt að byggja upp væntingar hjá listamönnum um að það muni nú fjölga í þessum hópi ef það fyrsta sem gert verður eftir að lögin eru gengin í gildi og þegar gera á fjárlög næstu ára er að það verði skorið niður. Það er fyrst og fremst það sem ábendingar okkar snúa að því að eins og fram kemur skýrt og skilmerkilega í nefndaráliti 2. minni hlutans leggjum við til að ekki verði hróflað við núgildandi lögum um listamannalaun. Það er ekki eins og við séum að tala um að að fella niður listamannalaun, alls ekki, við viljum viðhalda því kerfi sem hér er og um leið og aðstæður breytast og landið fer að rísa, sem það hlýtur að fara að gera, og tekjur ríkissjóðs aukast, verði þetta eitt af því sem þá verði skoðað. Það eru örfá atriði, herra forseti, sem ég hnaut aðeins um þegar ég fór yfir þetta frumvarp og sem væri fróðlegt að fá svör við frá hv. formanni menntamálanefndar, hygg ég að hafi verið, sem var með málið í skoðun. Ég velti því t.d. fyrir mér af hverju menn hafa ekki verið djarfari í því að setja t.d. þak á það hve oft hver listamaður getur fengið listamannalaun. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að stjórn listamannalauna hafi ítrekað hreyft þeirri hugmynd en hún hafi fallið í grýttan jarðveg hjá sumum heildarsamtökum listamanna og þess vegna sé ekki talið rétt að gera tillögu um að setja slíkt ákvæði inn í lögin þó að þau hafi sætt ákveðinni heildarendurskoðun. Ég velti því fyrir mér af hverju menn þora ekki að stíga þetta skref jafnvel þó að einhver heildarsamtök listamanna séu á móti því. Við hljótum í prinsippinu öll að vera sammála um það að listamannalaun, eins og mér fannst líka koma glöggt fram í máli hæstv. menntamálaráðherra, eru til að hjálpa listamönnum af stað á listabrautinni, hjálpa þeim til að hasla sér völl. Þeir eru óþekktir og það er verið að hjálpa þeim að koma sér áfram. Ég velti því fyrir mér hvað geri það að verkum að menn eru feimnir við að setja á þetta þak því að það mundi hugsanlega geta aukið nýliðunina í þessum hópi. Það kemur einmitt fram í greinargerðinni að það er mikilvægt að ákveðin og eðlileg nýliðun verði í hópi þeirra sem fá listamannalaun. Ég hnýt líka um eitt, herra forseti, í skýringum með 4. gr. frumvarpsins. Í 4. gr. er talað um starfslaunin, að þau eigi að vera 266.733 kr., og síðan er talað um að þeir sem njóti starfslauna í sex mánuði eða lengur skuli ekki gegna fullu starfi og ýmsar fleiri ábendingar eru þar og í greinargerðinni, skýringunum, er skýrt tekið fram að gert sé ráð fyrir því að þessar greiðslur séu svokallaðar verktakagreiðslur, ekki launagreiðslur, sem þýðir að listamaðurinn þarf sjálfur að standa straum af greiðslum tryggingagjalds og hvað þetta allt saman heitir sem m.a. skapar honum rétt til atvinnuleysisbóta og annað slíkt. Í skýringunum er síðan bent á það, og sérstaklega tekið fram, nánast eins og menn séu að hreykja sér af því, að starfslaun séu veitt til listamannsins sjálfs og skuli þau greidd á kennitölu viðkomandi. Á síðustu árum hefur færst í vöxt að listamenn stofni einkahlutafélög um starfsemi sína og hafa ýmsir farið þess á leit að fá starfslaunin greidd á kennitölu einkahlutafélagsins. Slíkum beiðnum hefur verið hafnað til þessa á þeirri forsendu að verið sé að veita sjálfum listamanninum starfslaun en ekki fyrirtæki. Þarna finnst mér menn talsvert þröngsýnir, að þeir skuli ekki koma til móts við listamenn sem hafa séð ákveðið hagræði í því að halda tekjum sínum vegna listsköpunar sinnar inni í einkahlutafélagi, það virkar nefnilega þannig í einkahlutafélagi að menn verða svo að borga sér laun. Það kemur fram í greinargerðinni að þeir sem starfa sjálfstætt með þessum hætti þurfa meira að segja að reikna sér mánaðarlaun upp á 414 þús. kr. sem mér finnst að vísu alveg ótrúlega há fjárhæð, ég hefði haldið að hæstv. fjármálaráðherra ætti að byrja á því í kreppunni sem nú er að endurskoða þau mörk fyrir listamenn - en þetta var útúrdúr. En ég skora á, af því að ég tel að menntamálaráðuneytið geti breytt þessari framkvæmd hvernig sem lagatextinn er, hæstv. menntamálaráðherra að skoða þetta. Mér finnst þessi afstaða, að neita listamönnum sem fá þessi listamannalaun um að fá greiðsluna, sem er verktakagreiðsla, inn í einkahlutafélag sitt - þetta eru engin skattsvik, það er bara ákveðið hagræði fyrir listamanninn og við hljótum á þessum tímum að vilja koma til móts við listamenn og gera þeim lífið auðveldara, nógu erfitt er það samt. Ég skora á hæstv. menntamálaráðherra að skoða þetta því að ég tel að þetta sé bara spurning um framkvæmd en ekki um lagatextann sjálfan. Það þriðja sem ég hnaut um, virðulegi forseti, og gaman væri að fá skýringar á, er að í lögin um listamannalaun frá 1991 var sett ákvæði, í 2. mgr. 9. gr., um listasjóð þar sem tekið er fram að listasjóður veitti einnig sérstök framlög til listamanna sem notið hefðu listamannalauna í nokkur ár, fyrir 31. desember 1991, og höfðu þá náð 60 ára aldri. Gott mál. Árið 1991 var sem sagt ákveðið að þeir sem þá voru orðnir sextugir skyldu geta haldið áfram að fá listamannalaun. Þetta ákvæði er núna sett inn í ákvæði til bráðabirgða í frumvarpinu algerlega óbreytt sem þýðir að þeir einstaklingar sem í hlut eiga eru núna næstum því áttræðir. Með fullri virðingu fyrir fullorðnu fólki í listsköpun þá velti ég því fyrir mér hvort brýnast sé að halda þeim hópi inni í þessu stuðningskerfi. Eins og þetta hljómar núna þá eru þeir - þetta er algerlega óbreytt, í III. ákvæði til bráðabirgða segir, með leyfi forseta: „Listamenn sem notið höfðu listamannalauna í nokkur ár fyrir 31. desember 1991 og höfðu þá náð 60 ára aldri skulu njóta sérstakra framlaga samkvæmt ákvörðun stjórnar listamannalauna.“ Í greinargerðinni kemur fram að um 12 listamenn hafi verið að ræða á þessu ári. Á þeim tímum þegar við erum að forgangsraða og þurfum að nota fjármuni okkar til hins ýtrasta held ég að að skaðlausu hefði mátt fella þetta ákvæði til bráðabirgða út, þannig að þessir 12 styrkir sem fara til einstaklinga í kringum áttrætt, með fullri virðingu fyrir þeim, færu þá til yngri listamanna. Við skulum ekki gleyma því að þegar Íslendingar, listamenn sem aðrir, verða 67 ára og eldri komast þeir inn í stuðningskerfi almannatrygginga og fá þar bætur sem vissulega eru ekki nein ofrausn en það er þó opinber stuðningur. Eigum við ekki frekar að nota þessa peninga í þágu þeirra sem eru að byrja listamannsferilinn heldur en þeirra sem eru að eldast? Ég varpa þeirri spurningu fram og það væri líka fróðlegt að fá skýringu frá hv. formanni menntamálanefndar á því af hverju þetta ákvæði er óbreytt inni og ekkert gert við það í meðferð nefndarinnar.

Forseti. Það er út af fyrir sig fróðlegt að hv. þm. Dögg Pálsdóttir skuli átelja frumvarpsflytjanda og meiri hluta menntamálanefndar fyrir það að taka þetta fé ekki frá hinum áttræðu listamönnum. Ástæða er til að spyrja hv. þingmann hvort hún viti um hversu mikið fé er að ræða á hvern mann og hvernig það muni þá nýtast hinum yngri. Þetta er nokkuð kaldlynt viðhorf en auðvitað er ákveðin hagsýni í því fólgin. Hins vegar má benda hv. þingmanni á að flokksbræður hennar í minni hluta menntamálanefndar standa á móti öllum breytingum á þeim lögum sem nú eru í gildi. Í áliti þeirra segir að 2. minni hluti menntamálanefndar leggi til að ekki verði hróflað við núgildandi lögum um listamannalaun og heldur ekki þeim atriðum sem hv. þingmaður spurði um - og var út af fyrir sig sumt áhugavert sem hún vakti máls á þar. Hv. þingmaður þarf hins vegar að svara því við þessa umræðu hver afstaða hennar er til frumvarpsins. Er hv. þingmaður sammála hv. þingmönnum Ragnheiði Ríkharðsdóttur og Einari K. Guðfinnssyni um það að leggjast gegn fjölgun listamannalauna og líka þeim öðrum atriðum og breytingum sem í frumvarpinu felast? Í öðru lagi spyr ég, herra forseti, hv. þingmann, eins og ég hef spurt aðra þá sjálfstæðismenn sem ég hef komist í tæri við í þessari umræðu: Er þingflokkur Sjálfstæðisflokksins einhuga í málinu? Hefur málið verið rætt í þingflokki Sjálfstæðisflokksins? Liggur fyrir að allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins ætli sér að leggjast gegn frumvarpinu? Er það þannig að það þurfi 

Herra forseti. Mér finnst leiðinlegt að hv. þm. Mörður Árnason skuli hálfpartinn vera að snúa út úr orðum mínum þegar ég var að tala um þetta ákvæði til bráðabirgða. Ég tók það sérstaklega fram að ég bæri mikla virðingu fyrir öldnum listamönnum og ber sérstaka virðingu fyrir því að þeir haldi áfram listsköpun sinni. Ég benti á það - hv. þm. Mörður Árnason virðist ekki hafa heyrt það - að þegar þessir einstaklingar verða 67 ára þá komast þeir inn á annað stuðningskerfi ríkisins sem gefur þeim u.þ.b. 150 þús. kr. á mánuði í stuðning, ætli það sé ekki það. Ég benti einfaldlega á að á þeim tímum sem nú eru, þegar við viljum hámarka hvernig stuðningur af þessu tagi nýtist, sæi ég ekki af hverju ástæða er til að halda þessum stuðningi áfram þó að fullt tilefni hafi verið til að gera það árið 1991. Það var einungis sú ábending sem ég var með. Það verður að virða mér það til vorkunnar að ég var hvorki í nefndarstarfinu sem fór fram né heldur við 2. umr. Það kann vel að vera að þær skýringar hafi komið en þá þekki ég þær ekki og þess vegna spurði ég eftir þessu. Ég held að ég þurfi ekki að svara hv. þm. Merði Árnasyni um hvernig ég ætla að greiða atkvæði um þetta frumvarp. Það kemur í ljós við atkvæðagreiðslu. Það verður hér atkvæðagreiðsla og þá kemur í ljós hvernig ég greiði atkvæði. Ég er búin að segja frá því hvaða hug ég ber til þessa máls. Ég er búin að segja að ég styð listamannalaun og ég er sammála samflokksmönnum mínum um það að við viljum ekki hrófla við núverandi kerfi. Við teljum að fjölgunin sé hálfgert blekkingabragð á þessum tímum og það er það sem við erum að segja. Þannig ætla ég að svara hv. þm. Merði Árnasyni og hann á þá örugglega eftir að gera athugasemdir við ef honum líkar ekki svarið en fleiri svör fær hann ekki frá mér í bili.

Forseti. Hv. þingmaður kemst ósköp einfaldlega ekki undan þeim orðum sínum, meðan hún tekur þau ekki aftur, að hennar vilji stendur til þess að af þeim áttræðu listamönnum sem þarna er um að ræða verði teknir þeir litlu peningar sem þeir fá með þessum hætti og voru í lögunum frá 1991. Hún vísar þeim á annað stuðningskerfi ríkisins sem eru sem sé strípaðar tryggingabætur en um það er auðvitað að ræða. Þó að ég þekki ekki aðstæður hvers og eins sem hér kemur við sögu þá hygg ég að meiri hluti þeirra sé þannig staddur, eins og margt fólk á þessum aldri, að lífeyrisréttindi þeirra eru afar takmörkuð. Undan þessu kemst hv. þingmaður ósköp einfaldlega ekki. Það er ekki meginmálið hér þó að það sé nokkuð kaldlynt af hv. þingmanni að koma með þessa athugasemd í þessari umræðu. En það sem hv. þingmaður sagði hins vegar er að væntanleg andstaða hennar - a.m.k. efasemdir hennar, kannski situr hún hjá, kannski greiðir hún atkvæði með þessu að lokum, hún virðist vera hlynnt listamannalaunum í heild sinni - byggist á því að aðstæðurnar nú séu svo slæmar að ekkert megi hreyfa. Í raun og veru byggjast þær á því að það sé sérstaklega verið að gefa listamönnum einhverja peninga og taka þá frá öðrum. Meðan hæstv. menntamálaráðherra hefur upplýst að fyrstu tvö árin fjármagnast þetta af sjálfu sér nánast, með því að það eru peningar inni í starfslaunasjóðunum sem hægt er að nota í þetta fyrstu tvö árin og það er ekki fyrr en árið 2012 sem þarf að gera ráð fyrir þessu við fjárlagagerð ársins. Ég bið því hv. þingmann að lýsa því fyrir mér hvaða aðstæður nákvæmlega eru það núna sem valda þessu, ætlast hún til þess að þessar 80–90 millj. kr. í starfslaunasjóðunum séu þá teknar út úr starfslaunasjóðunum og settar eitthvað annað fyrst hún stendur á móti þessum breytingum? Enn spyr ég: Er þingflokkur Sjálfstæðisflokksins einhuga í því að standa á móti fjölgun þeirra sem njóta listamannalauna, hinni fyrstu í 13 ár?

Virðulegi forseti. Það er alveg skelfilegt að mér skuli ekki takast að tala skýrar þannig að hv. þm. Mörður Árnason skilji. Ég veit ekki annað en hann sé sæmilega vel gefinn maður og ég tel mig sæmilega skýrmælta en samt tekst mér ekki að útskýra málið fyrir honum. Það sem ég var að benda á varðandi þetta ákvæði til bráðabirgða - og það væri kannski ágætt að hv. þingmaður hlustaði og reyndi að skilja - er að það var sett inn árið 1991 um það að einstaklingar sem þá voru sextugir skyldu hafa þessa heimild. Ég var bara að spyrja af hverju verið er að viðhalda þessu ákvæði núna þegar þessir einstaklingar eru orðnir jafngamlir og raun ber vitni.  Ég man ekki betur en hv. þm. Mörður Árnason hafi tekið þátt í umræðunni í morgun þar sem var verið að tala um þetta skelfilega fjárlagagat sem er vissulega skelfilegt og okkur sjálfstæðismönnum er kennt um. Það er þess vegna sem mér finnst svo sérkennilegt að á sama tíma skuli flokkur fjármálaráðherra beita sér fyrir því að enn erfiðara verður að stoppa í gatið. Þetta er ekkert flókið og þetta er ekkert erfitt. Þetta eru bara ákveðnir útúrsnúningar hjá hv. þm. Merði Árnasyni. Ég held að hann sé mest að leika sér hérna, ég held að hann sé mest að stríða mér og það er allt í lagi, ég get alveg leyft honum það. 

Virðulegi forseti. Við erum að ræða um frumvarp til listamannalauna. Með frumvarpinu er lagt til að fjölga mánaðarlaunum sem úthlutað er sem starfslaunum úr 1.200 í 1.600 eða um 400. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Einar K. Guðfinnsson skrifuðu undir nefndarálit minni hluta og þar kemur fram að helstu ákvæði sem hafa áhrif á útgjöld ríkisins eru fjölgun mánaðarlauna um 400. Miðað við að fyrirhuguð mánaðarlaun verði 266.737 kr. þýðir það 107 milljón króna aukningu á útgjöldum ríkisins. Einnig er talið að útgjöld ríkisins gætu aukist vegna aukinna umsýslu vegna fjölgunar mánaðarlauna og vinnu við stefnumörkun. Það er ekki gert ráð fyrir þessum auknu útgjöldum í fjárlögum ársins 2009 eins og fram hefur komið og ekki er heldur gert ráð fyrir þessum áætluðu útgjöldum á næstu fjórum árum. Því þarf eins og segir hér, virðulegur forseti, vegna mikils halla ríkissjóðs að fjármagna útgjöldin með lántökum. Annar minni hluti fellst ekki á að það sé raunhæf leið til atvinnu- og verðmætasköpunar að auka útgjöld ríkisins með þeim hætti. Einnig leggur annar minni hluti til að ekki verði hróflað við núgildandi lögum um listamannalaun. Er nema von, er nokkuð óeðlilegt að við sjálfstæðismenn skulum spyrja þeirrar spurningar, nú þegar árar eins og gerir og eftir efnahagshrunið, hvort ástæða sé til að fara þessa leið og fjölga listamannalaunum, þ.e. þeim sem geta þegið listamannalaun, við þessar aðstæður? Það hefur komið fram að við sjálfstæðismenn höfum ekkert á móti listamannalaunum, síður en svo, en við höfum áhyggjur af því að það stefni í lántökur vegna þessa máls. Maður spyr hvort það hafi verið skoðað og hvort ekki hefði verið möguleiki, t.d. vegna þeirra aðstæðna sem uppi eru í samfélaginu, að fjölga listamönnum en halda okkur innan fjárheimilda. Ég fagna því að verið sé að bæta hönnuðum, sviðslistafólki og tónlistarfólki inn á þennan lista og ég held að það sé algjörlega tímabært að gera það en spyr hvort það hefði mátt, án þess að auka útgjöldin á þessum lið, taka samt sem áður inn þessar nýju listgreinar. Við yfirlestur á frumvarpinu er annað sem vekur athygli mína, það er í 3. gr. frumvarpsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Stjórnin gerir tillögu til ráðherra um stefnu og áherslur við úthlutun listamannalauna til þriggja ára í senn og hefur eftirlit með að skilyrðum um starfslaun sé fylgt. Stjórninni er heimilt að færa umsóknir á milli sjóða.“ Í ákvæði til bráðabirgða er fjallað um með hvaða hætti styrkirnir eigi að vera. Þar er greint frá því að listamannalaun árið 2010–2011 verði, eins og segir í bráðabirgðaákvæðinu, með leyfi forseta: „Starfslaun og styrkir til hönnuða árið 2010 skulu miðast við 20 mánaðarlaun og árið 2011 við 35 mánaðarlaun. Starfslaun og styrkir myndlistarmanna árið 2010 skulu miðast við 360 mánaðarlaun og árið 2011 við 400 mánaðarlaun. Starfslaun og styrkir rithöfunda árið 2010 skulu miðast við 505 mánaðarlaun og árið 2011 við 530 mánaðarlaun. Starfslaun og styrkir sviðslistafólks árið 2010 skulu miðast við 160 mánaðarlaun og árið 2011 við 175 mánaðarlaun. Starfslaun og styrkir tónlistarflytjenda árið 2010 skulu miðast við 150 mánaðarlaun og árið 2011 við 165 mánaðarlaun. Starfslaun og styrkir tónskálda árið 2010 skulu miðast við 130 mánaðarlaun og árið 2011 við 160 mánaðarlaun.“ Hér finnst mér skjóta nokkuð skökku við að talað er um að stjórnin eigi að gera tillögu til ráðherra um stefnur og áherslur og þarna finnst mér þetta of fast neglt niður. Miðað við þetta getur stjórnin í raun ekki gert neinar breytingar á því hvernig hún vill haga þessum málum og miðað við það efnahagsástand sem nú er og eins og fram kom í máli hæstv. menntamálaráðherra áðan, að það sjást auknar útflutningstekjur vegna menningar þá spyr maður sig hvort það ekki hefði einmitt átt að breyta þessu með þeim hætti að stjórnin hefði það vald að geta ákveðið að eitt árið væri kannski þróunin í útflutningi menningar með þeim hætti að það ætti t.d. að leggja áherslu á rithöfunda. Við höfum séð að íslenskir rithöfundar hafa verið að hasla sér völl á undanförnum árum og gefið út mikið af íslenskum bókum þýddum á erlend tungumál. Síðan gæti röðin komið að tónlistarflytjendum eða hönnuðum en það er einmitt það sem við höfum séð að undanförnu að íslensk hönnun, og ég tala nú ekki um íslenska fatahönnun og að fatahönnuðir hafa verið að gera garðinn frægan og gera það mjög gott víða erlendis, vinna til verðlauna á mörgum sviðum. Það hefur sýnt sig að erlendir ferðamenn sem koma hingað sækjast mjög í íslenska fatahönnun. Þess vegna segi ég að það væri kannski hægt að leggja mesta áherslu á að styðja t.d. við þá listgrein eitt árið. Þarna hefði mér fundist að hefði mátt skoða betur hvort ekki hefði verið hægt að fara einhverja svona leið í því að styðja við bakið á menningunni. Síðan má spyrja hversu langt á að ganga í því á næstu árum að fjölga listamannalaunum. Það hefur komið fram að með tilkomu Listaháskólans hefur ásókn í listamannalaun aukist verulega. Skal þá engan undra því í Listaháskólanum er mikill metnaður, mikil ásókn og þaðan útskrifast mjög öflugir nemendur á menningarsviðinu. Hlutverk Listaháskólans í þessu öllu saman er að efla framsækna hugsun í listum og menningu og örva hvers konar nýsköpun og þróun á öllum sviðum. Skólinn veitir listmenntun á háskólastigi og miðlar til samfélagsins þekkingu og fagmennsku í listum. Hann starfar í alþjóðlegu umhverfi og miðar við þá skóla í nágrannalöndunum sem þykja skara fram úr og þar ríkir mikill metnaður. Við verðum sjálfsagt næstu tvö til þrjú árin að koma okkur upp úr því efnahagsástandi sem nú ríkir og það má vissulega spyrja hvort þetta sé byrjunin á frekari fjölgun á listamannalaunum. Hins vegar hef ég ekkert á móti því að við séum með listamannalaun og ég er mikill aðdáandi menningar á öllum sviðum og ég hef séð það í mínu kjördæmi, Suðurkjördæmi, þar sem gerður var menningarsamningur milli sveitarfélagsins og ráðuneytisins, eða menntamálaráðuneytisins og samgönguráðuneytisins, að síðan sá samningur var gerður, sem ég held að hafi verið einn síðasti samningurinn sem var gerður á þessu sviði fyrir einu og hálfu eða tveimur árum, að menning og menningartengd ferðaþjónusta hefur blómstrað í kjördæminu og ég tel að það sé mjög af hinu góða. Auðvitað viljum við öll styðja við og styrkja blómlegt menningarlíf og þess vegna er hugmyndin á bak við þessa samninga gríðarlega góð og jákvæð fyrir menningarlífið. Ég get vissulega tekið undir það sem hæstv. menntamálaráðherra sagði áðan í ræðu sinni að það er kannski einmitt við þær aðstæður sem eru í samfélaginu nú að það þarf að ýta undir menningarstarfsemi á öllum sviðum. Ég tek undir það með þeim félögum mínum sem talað hafa á undan að við höfum ekkert á móti því að hér séu listamannalaun og jafnvel að þeim sé fjölgað að einhverju leyti en við höfum virkilegar áhyggjur af þeirri lántöku sem hér um ræðir. Það er ekki heppilegt í því árferði sem nú er, þegar fjárlagahallinn er jafnmikill og raun ber vitni þá er ekki viðbætandi að þurfa að taka lán til þess að bæta hag þessara hópa.

Virðulegi forseti. Ég vil taka til máls um þessar breytingar á lögunum um listamannalaun. Á sínum tíma þegar ég var menntamálaráðherra var þessum lögum breytt, árið 1996. Hér í umræðunni hafa komið fram fullyrðingar um að síðan hafi ekkert gerst á þessu sviði og látið hefur verið í veðri vaka að það hafi verið sleifarlag af hálfu okkar sjálfstæðismanna að ekki hafi neitt gerst varðandi listamannalaun eða menningarmál. Ég mótmæli þessu harðlega. Það er mjög ósanngjarnt af þeim ræðumönnum sem hér koma og leggja þann mælikvarða á framlag okkar í menntamálaráðuneytinu, bæði í minni tíð og þeirra sem síðan hafa verið af hálfu Sjálfstæðisflokksins menntamálaráðherrar, að láta eins og það hafi verið aðgerðaleysi í menningarmálum. Það stenst enga gagnrýni og er mjög ósanngjarnt í garð þeirra sem hafa sinnt menningarmálum í menntamálaráðuneytinu á þessum árum og ber líka vott um að þeir sem þannig tala hafi í rauninni ekki fylgst með því hvað hefur verið að gerast og þeirri miklu breytingu, þeirri gífurlegu miklu breytingu sem orðið hefur í þátttöku opinberra aðila, menntamálaráðuneytisins og annarra opinberra aðila til þess að efla menningarlíf í landinu. Hv. síðasti ræðumaður, Björk Guðjónsdóttir, minntist á það m.a. að hún hafi kynnst því sem sveitarstjórnarmaður og þingmaður í Suðurkjördæmi hve mikla þýðingu það hefði haft fyrir það kjördæmi að gerður var menningarsamningur við það milli ríkisins og sveitarfélaganna og hve miklu það hefur breytt fyrir menningarstarf í hennar kjördæmi. Ég vil rifja það upp, virðulegi forseti, að á Austfjörðum voru menn að velta fyrir sér átaki til að efla menningarlíf og það var gróska í menningarlífi á mörgum stöðum á Austfjörðum. Og í minni tíð sem menntamálaráðherra hét ég Austfirðingum því að staðið yrði með samningsgerð að stuðningi af hálfu menntamálaráðuneytisins við Austfirði ef menn þar sameinuðust í öllu kjördæminu um ákveðna stefnu af sinni hálfu og forgangsröðun að því að menningarstarf varðaði. Það er skemmst frá því að segja, virðulegi forseti, að þetta gekk eftir. Austfirðingar tóku höndum saman og skipulögðu og mótuðu sameiginlega stefnu í menningarmálum og á grundvelli þeirrar stefnu og þeirrar samstöðu var síðan fyrsti menningarsamningurinn gerður. Þetta tel ég að hafi verið mikilvægt skref og það hefur síðan breiðst út um landið allt. Og ef ég skil það rétt sem fram kom í ræðu hv. þm. Bjarkar Guðjónsdóttur var Suðurkjördæmi síðasta kjördæmið til að gera slíkan samning við ríkisvaldið. Þar með hafa slíkir samningar verið gerðir við alla landsfjórðunga af hálfu menntamálaráðuneytisins. Síðan gerðist það einnig, virðulegi forseti, að ákveðið var að koma á laggirnar sérstökum sjóði sem tengist Listahátíð í Reykjavík. Listahátíð í Reykjavík hefur einnig látið að sér kveða utan höfuðborgarsvæðisins og veittir hafa verið styrkir sem eiga að stuðla að því að efla menningarstarf um landið allt undir þessum merkjum. Menn geta síðan deilt um hvort það hefði átt að forgangsraða frekar í þessa þágu eða að fjölga listamannalaunum.  Það er einmitt það sem við sjálfstæðismenn gagnrýnum helst varðandi það frumvarp sem hér liggur fyrir, að fjárveitingin er ekki tryggð, eins og segir í umsögn fjármálaráðuneytisins, með leyfi forseta: „Ekki er gert ráð fyrir þessum auknu útgjöldum í fjárlögum ársins 2009 né í áætluðum útgjöldum næstu fjögur árin. Vegna mikils halla á ríkissjóði mun því þurfa að fjármagna útgjöldin með lántökum.“ Það hefði aldrei nokkrum manni dottið í hug að koma inn á hið háa Alþingi með menningarsamninga eða önnur slík áform og leggja það fyrir að tekin yrðu lán af hálfu ríkisins til að hrinda þeim áformum í framkvæmd. Það er sá þáttur í þessari stefnumörkun sem við erum að gagnrýna, því að það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, virðulegi forseti, að störfum og mótun þessarar stefnu lauk áður en núverandi ríkisstjórn tók við völdum 1. febrúar síðastliðinn. Það segir hér, með leyfi forseta: „Ítarleg umræða fór fram á fundi 7. janúar sl. sem menntamálaráðuneyti hélt með stjórn listamannalauna og fulltrúum frá stjórn Bandalags íslenskra listamanna (BÍL), þ.e. fulltrúum frá Rithöfundasambandi Íslands, Sambandi íslenskra myndlistarmanna, Tónskáldafélagi Íslands, Félagi tónskálda og textahöfunda og Félagi íslenskra dansara fyrir hönd sviðslistafélaga um endurskoðun laganna og skiptingu mánaðarlaunanna. Á þeim fundi náðist samstaða um að efla starfslaunasjóðina sem allra fyrst, og því samþykktu félögin að hverfa frá kröfum um annars konar skiptingu á starfslaunasjóðunum á þessu stigi, en hvöttu til þess að stefnt yrði að heildarendurskoðun á lögum um listamannalaun hið allra fyrsta. Félögin féllust einnig á tillögu ráðuneytisins um að stofnaður verði sérstakur launasjóður hönnuða.“ Í kjölfar þessa fundar fóru fram frekari umræður um málið innan stjórnar Bandalags íslenskra listamanna og síðan var samþykkt á fundi þeirra 12. janúar ályktun þar sem segir: „Stjórn BÍL lýsir yfir ánægju sinni með framkomna tillögu um listamannalaun og styður hana fyrir sitt leyti. Jafnframt telur stjórnin afar jákvætt að fá að fjalla um frumvarpið á þessu stigi málsins. Stjórnin álítur að rétt sé að skilja á milli tónlistarflytjenda og sviðslistafólks, sem hingað til hafa verið saman í listasjóði, með því að stofnaðir verði tveir aðgreindir sjóðir.“ Þetta er gert í tíð menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins. Það er því fráleitt að koma hér og segja að sjálfstæðismenn hafi lagt stein í götu þess að þetta næði fram að ganga. Þvert á móti var þessi stefnumörkun til undir handarjaðri menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins. En það sem við finnum að er það að fjármagn sé ekki tryggt heldur þurfi að taka fé að láni til standa við þessi fyrirheit eins og frumvarpið er hér kynnt. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það kemur mér mjög á óvart að hæstv. menntamálaráðherra sem leggur þetta frumvarp fram skuli gera það í ljósi þeirra ummæla sem nú eru á allra vitorði og eftir henni voru höfð á fundi í næsta nágrenni í gær, á kosningafundi þar sem hæstv. ráðherra sagði að nú væri brýnast að lækka laun og hækka skatta. Hæstv. ráðherra boðar þá stefnu að nú sé brýnast að lækka laun og hækka skatta og við erum að fjalla um frumvarp frá þessum sama ráðherra sem gengur út á það að brúa bil vegna þess frumvarps með því að taka lán. Hvaða jafnvægi og hvaða samræmi er í yfirlýsingum stjórnmálamanna sem þannig koma fram? Sem segja einn daginn að það sé nauðsynlegt að lækka laun og hækka skatta og standa svo hér og verja frumvarp sem gengur út á það að auka hallann á ríkissjóði og taka lán til að framkvæma það sem þeim er kappsmál að gera? Ég tel að sjálfsögðu eðlilegt að fjölga starfslaunum listamanna en það er til lítils að gera það ef menn hafa ekki efni á því, ef það er svo að menn hafa ekki efni á því og ríkissjóður er þannig staddur að það er ekki svigrúm til þess. En síðan segir sami hæstv. ráðherra sem boðar þetta að það sé brýnast núna að lækka laun og hækka skatta. Það er þessi þverstæða sem við erum að fjalla um og það þarf að fjalla um hana, menn þurfa að átta sig á því. Því að eins og kom líka fram í morgun á hinu háa Alþingi var vegið að okkur sjálfstæðismönnum og við sakaðir sérstaklega um, ja, ég veit ekki hvað, að það sé okkur að kenna að það sé 150 milljarða kr. halli á ríkissjóði. Þeir sem þannig tala koma hér síðdegis og flytja frumvarp um að auka þennan halla - í góðu skyni, um það er ekki deilt - en segja svo í hinu orðinu að það sé brýnast að lækka laun og hækka skatta. Síðan er talað um það hér að það eigi að skapa fólki störf við núverandi aðstæður og þar á meðal listafólki sem er nauðsynlegt og sjálfsagt. En ég spyr: Hvers vegna hefur hæstv. menntamálaráðherra lýst því yfir að hún ætli að taka að sér kennslu? Væri ekki nær t.d. að bjóða listamönnum og fólki sem er menntað á þessu sviði að fara í kennslustörf ef það vantar fólk til að sinna kennslustörfum, að bjóða fólki að koma að því líka og afla sér tekna með þeim hætti? En ekki að hæstv. menntamálaráðherra lýsi því yfir að hún ætli sem þingmaður og hugsanlega sem ráðherra að taka að sér kennslu. Það væri fróðlegt að heyra hvað hv. formaður menntamálanefndar segir um slíka hluti. Hvort hann telji að það sé eðlileg forgangsröð þegar við erum að fjalla um mál af þessu tagi og hæstv. ráðherra heldur því fram að það eigi að lækka laun og hækka skatta en lýsir því jafnframt yfir að hún ætli í hjáverkum að taka að sér að sinna kennslustörfum. Mér finnst þetta allt með miklum ólíkindum. Það er þessi blær og þetta yfirbragð á þessu frumvarpi sem við sjáum ástæðu til að gagnrýna. Við erum ekki á móti því að leggja opinbert fé til menningarstarfs. Það hefur komið fram, það liggur fyrir og það er skýrt og við höfum beitt okkur fyrir því á undanförnum árum. Mér hefði aldrei dottið í hug, hæstv. forseti, og ég hefði raunar aldrei búist við því að komist gæti í gegnum ríkisstjórn frumvarp sem flutt væri með þeim formerkjum að til þess að framkvæma það þyrfti ríkissjóður að taka lán. Og það hefðu samráðherrar mínir í þeim ríkisstjórnum sem ég hef setið í á undanförnum 12 árum örugglega sagt og spornað við fæti ef það hefði komið fram í umsögn fjármálaráðuneytisins sem hér stendur, með leyfi forseta: „Ekki er gert ráð fyrir þessum auknu útgjöldum í fjárlögum ársins 2009 né í áætluðum útgjöldum næstu fjögur árin. Vegna mikils halla á ríkissjóði mun því þurfa að fjármagna útgjöldin með lántökum.“ Ég hefði í sjálfu sér aldrei leyft mér að fara með slíkt frumvarp inn í ríkisstjórnina - þetta er með eindæmum - og hef ég þó verið í ríkisstjórnum þar sem hefur verið verulegur afgangur af ríkissjóði. Ég hefði örugglega þurft að rökstyðja það mjög vel ef ég hefði ætlað að forgangsraða með þessum hætti miðað við þau miklu framlög sem hafa farið til menningarmála á undanförnum árum. Ég ætla ekki að sitja undir því í þessum sal að við sjálfstæðismenn höfum staðið illa að stuðningi við menningarmál á undanförnum árum. Þvert á móti hefur menningarstarf blómstrað vegna ýmissa aðgerða sem við höfum gripið til. Í þessu frumvarpi og greinargerð þess er m.a. vísað til hinna miklu áhrifa sem Listaháskóli Íslands hefur haft og hvað hann hefur lagt mikið af mörkum til þess að efla og styrkja grósku í íslensku í menningarlífi. Og það er einmitt með vísan til starfa hans og hins mikla áhuga sem er nú í framhaldsskólum á námi í hönnun og öðru slíku sem lagt er til að hér verði stofnaður sérstakur sjóður, starfslaun til þess að styrkja hönnuði. Þetta ber allt vott um mikla grósku og vaxandi áhuga á því að stunda menningarlíf og þessi gróska og þessi áhugi er m.a. tilkominn vegna þess hve ötullega við höfum stuðlað að því á undanförnum árum sem höfum borið ábyrgð á menntamálaráðuneytinu í umboði þings og okkar flokks og þetta frumvarp er ávöxtur af því. En það er náttúrlega frumskilyrði að menn geri ekki tillögur ef þeir hafa ekki efni á að framkvæma þær.

Herra forseti. Sjálfstæðisflokkurinn telur sig hafa staðið vel að menningarmálum, að mati síðasta hv. ræðumanns. Þeim mun undarlegri var málflutningur hans þar sem hv. þingmaður hafði bókstaflega allt á hornum sér og fann þessu máli allt til foráttu, fór í langar skógarferðir til þess að útlista og setja í neikvætt samhengi hversu illur þessi málatilbúnaður væri, að mér heyrðist, allur saman. Verið er að reyna að komast til móts við samfélag listamanna með því að gera fleirum kleift að njóta tiltekins stuðnings við listsköpun sína við erfiðar aðstæður í samfélaginu og eru nýttir betur þeir fjármunir sem til staðar voru. Í stað þess að hækka listamannalaun við færri er fleirum gefinn kostur á að njóta eitthvað lægri launa en ella væri og eru að verulegu leyti til fjármunir vegna þessara útgjalda. Það er engin dulur dregin á að það þarf að bæta einhverju við til þess að markmið frumvarpsins náist en það eru ekki háar fjárhæðir. Og að það standi einfaldlega réttar staðreyndir í kostnaðarmati um frumvarpið um að afla þurfi fjárheimilda á komandi árum fyrir þessu og að halli sé á ríkissjóði, sem þýðir að sjálfsögðu að ríkissjóður brúar bilið, mun ná endum saman með lánum - það gildir um öll útgjaldaverkefni af hvaða tagi sem þau eru. Það má segja sem svo að allur sá kostnaður sem bætt er við, af hvaða tagi sem hann er, sé hluti af hallanum af ríkissjóði. Þannig er þetta mál einfaldlega vaxið. Spurningin er því þessi: Er hv. þingmaður andvígur þessari aðgerð? Vill hann bara að færri listamenn eigi kost á stuðningi og að fleiri séu á atvinnuleysisbótum eða að fleiri verði að leggja af listsköpun sína? Það væri fróðlegt að fá að heyra það, ef hv. þingmaður gæti aðeins komið að efni málsins.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvar hæstv. fjármálaráðherra var þegar ég flutti ræðu um þetta. Hann hefur greinilega ekki hlustað á hana, það er greinilegt af máli hans. Það er furðulegt að koma í ræðustól og tala um ræðu sem hæstv. ráðherra hefur ekki hlustað á. Ég ætla ekki að endurtaka hana enda hef ég ekki tíma til þess. Það sem er hins vegar gagnrýnisvert í þessum máli og raunar með ólíkindum er að fjármálaráðherra sem stendur hér fyrir hádegi og lætur mikið yfir því að það sé óbrúanlegt bil á ríkissjóði, komi síðan eftir kvöldmat og telji að það sé sjálfsagt að fjármagna ný útgjöld með lánsfé. Hann stendur hér fyrir hádegi og skammar okkur sjálfstæðismenn fyrir það að hafa skapað einhvern ótrúlegan ríkishalla og kemur svo um kvöldmatarleytið og segir að það sé sjálfsagt að brúa bil með lánsfé í tilvikum sem þessum eða að frumvarpið sé flutt af hæstv. menntamálaráðherra sem hefur þann boðskap helstan núna að það sé brýnast að lækka laun og hækka skatta. Það er kosningaboðskapurinn nú, að brýnast sé að lækka laun og hækka skatta. Við fjöllum hér um frumvarp sem gengur út á að auka hallann á ríkissjóði og hæstv. fjármálaráðherra telur að slík gagnrýni jafngildi andstöðu við að hér séu starfslaun listamanna. Það er algjörlega rangt því að eins og ég benti á í ræðu minni er grunnurinn að þessu frumvarpi lagður af menntamálaráðherra í tíð Sjálfstæðisflokksins. Það sem við erum að gagnrýna er meðferðin á fjármunum og tvískinnungurinn í málflutningi hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. menntamálaráðherra sem segir að það verði að lækka laun og hækka skatta.

Herra forseti. Ég er engu nær. Ætlar hv. þingmaður að styðja þetta frumvarp? Hvers vegna er öll sú geðvonska sem kemur fram í máli hans uppi höfð þegar þingmaðurinn er hugsanlega eftir sem áður stuðningsmaður málsins? Þá fer þetta nú að verða enn áhugaverðara. Þetta mál er hluti af stórum aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar sem miðar að því að skapa um 6.000 störf á næstu missirum. Reynt var að fara í þær aðgerðir þannig að öllum tilkostnaði ríkisins í þeim efnum væri haldið í lágmarki. En vissulega eru víða á ferðinni ívilnandi aðgerðir eins og þær að hækka endurgreiðsluhlutfall virðisaukaskatts og fleiri slíkar aðgerðir sem vissulega leggja tilteknar byrðir á ríkissjóð. En við teljum að það sé góð fjárfesting vegna þess að með þessu minnkar atvinnuleysi og kostnaður af atvinnuleysisbótum og annað í þeim dúr. Þetta frumvarp er hluti af því og það gat ekki orðið að veruleika nema því fylgdu lítils háttar viðbótarútgjöld fyrir ríkissjóð en þó er að verulegu leyti til fyrir þessu á þeim fjárlagalið sem þarna á í hlut. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins æfa sig mjög í útúrsnúningum á ummælum Katrínar Jakobsdóttur sem þeir kalla að hækka skatta og lækka laun. Hvað var hv. þm. Katrín Jakobsdóttir þar að ræða um? Hún var að ræða um mikilvægi þess að verja störfin, að jafna kjörin og verja störfin til að komast hjá stórfelldum uppsögnum og frekara atvinnuleysi. Ef menn hirða um að vitna rétt í fólk og gera því ekki upp skoðanir er þetta það sem verið var að vísa í. En það er auðvitað eftir öðru hjá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, sem eru algjörlega rökþrota í sínu málþófi og upphlaupum, að byggja bara á útúrsnúningum. Þeir hirða ekki um að ræða efnislega um hlutina. Það væri fróðlegt að fá góða efnislega umræðu um það hvernig getum við með slíkum aðgerðum reynt að tryggja að sem flestir opinberir starfsmenn og sem flest fólk í þjónustustörfum í samfélaginu haldi a.m.k. fastri vinnu þó að það þýði það að verði að draga ofan frá eitthvað úr launakostnaði. Er það 

Virðulegur forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um listamannalaun. Það er flutt af hæstv. menntamálaráðherra og það kemur í ljós í frumvarpinu að ekki eru fjármunir til í ríkissjóði til þess að standa straum af þessu. En þessi sami hæstv. ráðherra gengur síðan fram, og er það staðfest af hæstv. fjármálaráðherra, og flytur okkur þá stefnu að það beri að lækka laun og hækka skatta. Það var það sem hæstv. fjármálaráðherra var að rökstyðja að væri skynsamleg stefna. Og síðan spyr hann mig hvort ég hafi einhverja aðra stefnu. Ég hef ekki þá stefnu að það eigi að …  Hæstv. fjármálaráðherra hlustar ekki á ræðuna þegar ég flyt hana, hann veit ekki um hvað ræðan snerist. Hann kemur hingað og fer síðan kalla þannig fram í að ég fæ ekki tækifæri til þess að svara honum þegar ég reyni að útskýra að ég hafi ekki þá stefnu að skynsamlegast sé nú að hækka skatta og lækka laun. Það er stefna menntamálaráðherra og kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra að þetta er líka stefna hans sem fjármálaráðherra. Hann kom með neðanmálsskýringu á því sem hæstv. menntamálaráðherra sagði í gær til þess að setja þau orð hennar um að nú væri brýnast að lækka laun og hækka skatta í þann búning sem hann telur að þau eigi að vera. En það kom ekki fram á þessum fundi sem hæstv. menntamálaráðherra var á í gær. Aðeins hefur komið fram það markmið sem hún lýsti þar og hefur verið haft eftir henni í fréttum í allan dag og menn velta fyrir sér hvað þýðir. Meðal annars hefur komið fram að talsmenn BHM hafa áhyggjur af því hvað þetta þýðir, um hvað er verið að tala. Þeir hafa sagt, ef ég heyrði rétt í fréttum, að þeir búist við því að það verði atgervisflótti í þeirra röðum vegna þessara ummæla því að það stangist alveg á við þau markmið að halda uppi opinberri þjónustu að ætla bæði að hækka skatta og lækka laun hjá opinberum starfsmönnum.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um listamannalaun og það er ástæða til að undirstrika það í upphafi ræðu minnar að auðvitað getur verið mjög gefandi fyrir þjóðfélagið bæði að treysta launakjör listamanna og einnig að stuðla að því að fleiri geti starfað og unnið vel að listsköpun sinni. Það á auðvitað við um ansi marga aðila að ef við gætum gert ýmsum kleift að starfa og vinna að hugðarefnum sínum þá gætum við vissulega búið til betra þjóðfélag og bætt og aukið umsvif á ýmsum sviðum. En það hafa verið ein af þeim rökum sem rætt hefur verið um í þessu samhengi, þ.e. að það geti líka verið góð fjárfesting fyrir þjóðfélag að fjárfesta með þessum hætti því það skili sér margfalt til baka ekki bara í þjóðfélagsgerðinni sem slíkri heldur líka í efnahagslífinu. Ég vildi koma aðeins inn á það af því að hæstv. fjármálaráðherra var í pontu á undan mér að þetta frumvarp er alveg dæmigert kosningatrix en hæstv. fjármálaráðherra sagði, held ég megi segja nánast orðrétt, að til þess að þetta frumvarp geti náð fram að ganga þurfi að fjármagna það með lántökum. En það á þá við um allt, sagði hann. Þetta þóttu mér alveg stórkostlega sérkennilegar röksemdafærslur, auðvitað á það ekki við um allt því það er alveg ljóst að í ríkissjóð koma ákveðnar tekjur en allt sem eytt er umfram þær er eitthvað sem þarf að taka lán fyrir og því á þetta alls ekki við um allt. Það er vissulega rétt sem líka hefur komið fram í máli hæstv. menntamálaráðherra, ekki bara í gær þegar hún var að tala um að hækka yrði skatta og draga úr launakostnaði, það hefur klárlega verið að hluta til, eins og fram kom hjá hæstv. fjármálaráðherra, til að verja störfin en það var líka sagt í þeim tilgangi að verja stöðu ríkissjóðs. Þá kemur að þessari miklu pælingu hvernig við getum stuðlað að því að efnahagshjólin snúist áfram og tryggt að neysla og eyðsla í þjóðfélaginu sé með þeim hætti að atvinnulífið njóti góðs af. Með því að lækka laun er að sjálfsögðu minna til að borga skatta af og lækka laun og hækka skatta þýðir í rauninni að heildartekjur af sköttum þeirra aðila sem þá er verið að vísa til, opinberra starfsmanna lækka. Bæði lækkar skatturinn af launatekjunum og skatturinn sem verður til vegna neyslu, svokallaðir neysluskattar lækka auðvitað líka. Það sem gerist þá í þessu samhengi öllu saman er að hjól atvinnulífsins, þ.e. efnahagsumsvifin minnka. Þar með hægir á hjólum atvinnulífsins þannig að það markmið sem sett var fram nær ekki fram að ganga og markmiðið fer í rauninni að vinna í þveröfuga átt, þ.e. aðgerðirnar fara að vinna í þveröfuga átt við það markmið sem fram var sett. Hins vegar hef ég tekið eftir því að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur afsalað sér ráðherralaunum, hann hefur gengið fram með það fordæmi að bæta stöðu ríkissjóðs með því að afsala sér ráðherralaunum og dregið þannig úr útgjöldum ríkissjóðs og það væri fróðlegt að spyrja - hæstv. fjármálaráðherra er reyndar ekki lengur í salnum - hvort það hafi verið fordæmisgefandi innlegg og fyrir aðra ráðherra í ríkisstjórninni. Þetta er vissulega dálítið sérstakt útspil hjá hæstv. heilbrigðisráðherra en það væri fróðlegt að vita hvort hæstv. menntamálaráðherra og fjármálaráðherra leggi það líka til. Það er dálítið sérstakt að aðstoðarmaður ráðherra muni vera með hærri laun en hæstv. heilbrigðisráðherra þar sem ég hygg að aðstoðarmaðurinn sé með í kringum 700 þús. kr. á mánuði en þingfararkaupið er í kringum 500 þús. kr. Aðstoðarmaðurinn verður með miklum mun hærri laun en sjálfur ráðherrann en því hefur verið lýst yfir af fulltrúa BHM að það geti verið mjög varasamt að fara þessa leið, þ.e. ekki leiðina gagnvart ráðherrunum heldur leiðina gagnvart opinberum starfsmönnum. Þetta geti þýtt atgervisflótta, margt af okkar hæfileikaríka fólki flytji af landi brott því það mun ekki una slíkri skerðingu. Þeir sjóðir sem nú er verið að bæta í eru launasjóðir til hönnuða. Ég hygg að það sé nýtt og ég fagna því í sjálfu sér að horft sé til þeirra eins og gert er með þessu frumvarpi. Launasjóður myndlistarmanna fær aukinn skerf, rithöfundar, sviðslistafólk, tónlistarflytjendur og launasjóður tónskálda. Þar sem gert er ráð fyrir að við horfum á heildartöluna og ég hygg að einhverjir séu búnir að fara yfir það, þá er gert ráð fyrir að tekin verði lán til að fjölga mánaðarlaunum sem verði úthlutað á þriggja ára tímabili, alls um 400 mánaðarlaunum. Á árinu 2012 verða alls um 1.600 mánaðarlaun til ráðstöfunar, til starfslauna og styrkja í stað 1.200 mánaðarlauna eins og nú er. Við vitum það og það er tekið fram að misjafnt sé hvaða möguleika listamenn hafi til að afla sér tekna með listsköpun sinni. Í flestum tilvikum er sagt að tekjumöguleikar séu takmarkaðir. Ég get ekki tekið undir að það sé þannig í flestum tilvikum en auðvitað er það í mörgum tilvikum en það ku rétt vera að þetta geti skipt sköpum fyrir marga listamenn. Að mörgu leyti hefur lítið verið gert úr þeim kostnaði sem fylgir þessu og í hinu stóra samhengi er það auðvitað rétt að þetta er ekki stór upphæð í sjálfu sér. En það kemur alltaf að þeirri spurningu og ég hef reynt að segja það hér margsinnis úr þessum ræðustóli að það skiptir auðvitað ofboðslega miklu máli hvernig við forgangsröðum þeim fjármunum sem við höfum milli handa. Ég hef alltaf litið svo á að hlutverk ríkisins væri að búa til umgjörð fyrir þegna landsins til að starfa í og þá kemur líka spurningin um hvernig umgjörðin eigi að vera. Dæmigerð breyting á umgjörð væri - þó að ég vilji ekki vera að gera neina sérstaka skattaundanþágu - t.d. ef allir sem legðu fyrir sig list fengju einhverja umbun, allir fengju sams konar umbun, t.d. skattafslátt ef þeir mundu starfa að ákveðnum verkefnum. Annað sem væri hægt að nefna í þessu samhengi væri ef við vildum hafa það að markmiði, eins og lagt er til grundvallar í þessu frumvarpi, að umsvifin í kringum þetta geti aukist með þeim hætti að þetta komi efnahagslífinu og ríkissjóði til góða þegar fram í sækir og ég ætla ekki að gera lítið úr því. Við sjáum það meira að segja að margir sem stunda list afla gjaldeyristekna fyrir þjóðarbúið og það á ekki bara við um kvikmyndageirann heldur á þetta líka við um t.d. rithöfunda þjóðarinnar. Þetta er auðvitað mikils virði. Við getum hugsað okkur ef við tækjum þær 107 millj. kr. sem lagðar eru þarna til grundvallar og settum t.d. í ferðaþjónustu þá gætum við - og það hefur margsýnt sig að markaðssetning erlendis fyrir tiltölulega lága upphæð hefur skilað sér ofboðslega hratt í auknum gjaldeyristekjum, í auknum ferðamannafjölda til landsins - þá er það alveg klárt að það yrði partur í því að auka tekjur ríkissjóðs miklum mun hraðar og með sýnilegri hætti en hér gerist. Þar með hefðum við tækifæri til að rétta fyrr úr kútnum hvað varðar fjárlagahallann og þegar við hefðum náð tökum á fjárlagahallanum gætum við þegar kæmi að rekstrarafgangi farið í verkefni eins og þessi miklum mun frekar, þ.e. með því að forgangsraða öðruvísi gætum við aukið gjaldeyristekjur þjóðarinnar hraðar og náð fyrr tökum á ríkissjóði til að fara í verkefni af þessum toga, í stað þess að taka eingöngu lán til að standa undir verkefni eins og hér er verið að fjalla um, þ.e. að auka laun til listamanna. Mér er það minnisstætt þegar ég vann í samgönguráðuneytinu á sínum tíma hversu ótrúlega litlir peningar voru settir í landkynningu og lítil aukning sem skilaði í rauninni alveg ótrúlega miklu ótrúlega hratt. Ég held að þannig hefði peningunum verið mun betur varið. Ég verð líka að segja og ég hef oft komið inn á það úr þessum ræðustól að það er í rauninni ótrúlegt hvað við þingmenn fáum lítið að sjá það hvernig ríkisstjórnin hafði hugsað sér að ná tökum á ríkisfjármálunum. Við fáum ekki að sjá það en svo sjáum við endalausa eyðslu í hina og þessa hlutina. Það er ekkert vandamál og svo lesum við um það í blöðunum að búið sé að ná tökum á ríkisfjármálunum og búið að finna leið til að auka vægið milli tekna og eyðslu. Ég vil lýsa eftir því hvar þetta plagg er sem fram kom í auglýsingum, að mig minnir Samfylkingarinnar um að væri til staðar. Hvar er þetta plagg? Ég verð að segja að ég hugsa að ræða mín mundi hljóma svolítið öðruvísi ef það plagg væri komið fram, ef þessi jafnvægispunktur væri fundinn. Ég er búinn að fara inn á fullt af vefsíðum með slóðinni punktur is eitthvað og ég hef hvergi fundið þetta og farið inn í býsna virkar leitarvélar til að reyna að finna út úr þessu. Hæstv. forseti. Það er hins vegar þannig með þetta mikla fjárlagagat sem við erum með að mann óar fyrir því að samþykkja lántökur eins og þessar því auðvitað vantar marga stuðning við þá starfsemi sem þeir eru í. Það er fullt af frumkvöðlum sem eru nánast listamenn á sínu sviði, eftir því hvernig það er skilgreint, sem vantar fjármagn til að ýta úr vör góðum hugmyndum og mundu ekkert síður ná fram því sem sett er til grundvallar í þessu frumvarpi.  Hins vegar eru mörg rök sem hér eru lögð fram hárrétt og auðvitað er það þannig að við öll sem sitjum á þingi og held ég flestir landsmenn, við vitum hversu mikils virði það er fyrir þjóðina að eiga öfluga og mikilsvirta listamenn og við vitum að þeir, nú sem áður, halda merki hennar hátt á lofti. Það skyldi þó ekki vera að það væri kannski eitt af því mikilvægasta sem við þyrftum að gera í dag. Ég vil þó undirstrika að þetta verður allt saman fjármagnað með lántökum, hér er dæmigert kosningatrix á ferðinni og það að búið sé að finna eitthvert jafnvægi milli ríkisútgjalda og fjáröflunar ríkissjóðs er mesta firra sem ég hef lesið um í einni auglýsingu síðan ég byrjaði í pólitík.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá miklu umræðu sem farið hefur fram um sérstaklega efnislitla breytingartillögu sem ég flutti við 3. umr. sem var aðeins tæknilegs eðlis og lagfæring á tölum. En það er augljóst mál að hún hefur vakið upp miklar tilfinningar og skoðanir sérstaklega hjá nokkrum hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Að vísu hefði verið betra ef a.m.k. nokkrir þeirra hv. þingmanna hefðu verið viðstaddir 2. umr. og hlýtt á leiðréttingar á málflutningi sumra hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem hafa verið endurteknar hér trekk í trekk. Ég verð því, virðulegi forseti, að eyða örfáum mínútum í það að endurtaka þær leiðréttingar. Mikið er úr því gert að taka eigi gífurleg lán til þess að geta staðið undir þeim lagabreytingum sem hér eru boðaðar. Og hver skyldi nú þessi gífurlega upphæð vera sem virðist vera að setja ríkissjóð algerlega á hausinn að því er mér virðist, ekki bara í dag heldur á morgun og jafnvel í gær? Jú, það eru 17 milljónir sem þarf að brúa árið 2012. Það er nú allt og sumt sem felst í þessu frumvarpi. Ég fer að halda að sumir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins óttist það að Sjálfstæðisflokkurinn komist til valda fyrir 2012 og það verði allt áfram í kalda koli. Ég held hins vegar að afar litlar líkur séu á því að Sjálfstæðisflokkurinn komist í ríkisstjórn fyrir 2012 og ég geri mér þess vegna mjög miklar vonir um að ástandið verði allt annað við gerð fjárlaga fyrir 2012 og við náum að eiga þær 17 milljónir til að bæta í þetta ágæta mál. Það er hárrétt eins og kom fram hjá hv. þm. Birni Bjarnasyni að frumvarpið er ættað frá fyrrverandi menntamálaráðherra, hv. þingmanni og varaformanni Sjálfstæðisflokksins. Þetta er meira og minna vinna undir stjórn varaformanns Sjálfstæðisflokksins. Þess vegna er það alveg með ólíkindum að hver hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins á fætur öðrum komi hér upp og rakki niður þá góðu vinnu. Að vísu er þetta sett í alls konar búning og þá fyrst og fremst búning 17 milljónanna sem úr eru gerðar alls konar tölur sem ég hafði nú ekki fyrir að skrifa allar niður, en þær voru margar afar sérkennilegar. Og sviðsetningin hjá hv. þm. Sturlu Böðvarssyni sló eiginlega öll fyrri met sem hér hafa verið slegin. Hv. þm. Sturla Böðvarsson var samgönguráðherra til fjölda ára. Við sem sátum á þingi í þá tíð munum hinar stórkostlegu samgönguáætlanir sem ætíð var komið með á kosningaári. Það lá við að bæta ætti samgöngur um allt land á einu ári, allar það stórkostlegar að við höfum aldrei séð annað eins. En alltaf var það þannig að strax að loknum kosningum þegar kom að fjárlögum næsta árs þurfti að draga í land. Þá var ekki hægt að framkvæma. Þá var ekki til fjármagn. Í því ljósi skilur maður auðvitað þann hugsunarhátt að hér sé bara um kosningatrix að ræða, einhver gífurleg blekking til þess að reyna að fá listamenn til að kjósa ákveðna flokka í kosningunum núna. 17 millj. kr. árið 2012. Já, þær eiga að gjörbreyta úrslitum komandi kosninga. Ég segi ekki annað en að gaman er þegar menn kasta steinum úr glerhúsi. En ég ætla ekki að fjalla meira um það. Mér finnst þessi málflutningur algerlega dæma sig sjálfan. Það sem er fyrst og fremst mikilvægt er að komið hefur fram að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru efnislega sammála málinu. Þess vegna verður mjög fróðlegt - ég tók eftir því að hv. þm. Dögg Pálsdóttir bað hv. þm. Mörð Árnason að bíða spenntan eftir því - að sjá hvernig hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins greiða atkvæði. Ég tek undir það. Ég mun verða í því liði að bíða spenntur eftir því að sjá hvernig hv. þingmenn greiða atkvæði. Því efnislega eru hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins að því er mér virðist sammála málinu, enda væri annað óeðlilegt. Frumvarpið er unnið fyrst og fremst eins og komið hefur fram í máli menntamálaráðherra af fyrrverandi menntamálaráðherra, algjörlega. Það er því hárrétt hjá hv. þm. Birni Bjarnasyni að vinnan er þaðan ættuð og ekkert nema gott um það að segja. En að gera þessar 17 millj. kr. árið 2012 að þessu óskaplega máli og láta að því liggja að það geti orðið til þess að hv. þingmenn muni jafnvel greiða atkvæði gegn frumvarpinu verður bara að koma í ljós. Ég geri þá játningu, virðulegi forseti, að ég trúi því hreinlega ekki að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins muni greiða atkvæði gegn frumvarpinu. Hugsanlega munu einhverjir þeirra sitja hjá með þeirri skýringu að þetta séu slík útgjöld að ekki sé verjandi að bæta svona í. Við getum þess vegna verið hér langt fram á kvöld og fram á nóttina að ræða forgangsröðun allra fjármuna og velta því fyrir okkur hvað hver króna skilar til baka í ríkissjóð á hvað löngum eða stuttum tíma. Til að stytta umræðuna ætla ég að vekja athygli hv. þingmanna á ágætri ritsmíð eftir Ágúst Einarsson, núverandi rektor á Bifröst, þar sem hann komst að þeirri niðurstöðu að fjármagni til menningar væri býsna vel varið því það skilaði sér ótrúlega vel og hratt til baka. Ég held því að við þurfum ekki á þessu stigi a.m.k. hafa svona miklar áhyggjur af þessum 17 millj. kr. árið 2012, að menn þurfi hugsanlega gegn betri vitund að greiða atkvæði gegn þessu ágæta frumvarpi. Ég trúi því ekki að svo verði. Hv. þm. Dögg Pálsdóttir spurði nokkurra spurninga og er auðvitað eðlilegt að velta því aðeins fyrir sér sem kom fram hjá hv. þingmanni. Ég held þó að í undirbúningsvinnslu málsins hafi ýmsir þessir þættir verið skoðaðir og niðurstaðan hafi einfaldlega verið sú að menn vildu ekki ganga svo langt í því að ramma hlutina inn, eins og hv. þingmaður velti upp, t.d. að setja þak á það hversu oft rithöfundar og listamenn gætu fengið úthlutað úr sjóðunum og eðlilegt væri að stjórnirnar mætu það hverju sinni en löggjafinn væri ekki að ganga svo langt, stjórnlyndið sé ekki svo mikið. Ég held að einfaldast sé að svara hinum spurningunum með sama hætti, þ.e. að það sé mat bæði þeirra sem frumvarpið lögðu fram og hv. þingmanna í menntamálanefnd að menn vildu ekki beita slíku stjórnlyndi eins og það væri ef svo langt yrði gengið, eins og hv. þingmaður spurði um eða velti upp hvort hugsanlegt gæti verið. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að við séum að ljúka umræðunni um þetta ágæta frumvarp og ég endurtek þakkir mínar til hv. þingmanna hversu mikla umræðu frumvarpið hefur fengið. Ýmis sjónarmið hafa komið fram, að vísu að hluta til að mínu mati byggð á misskilningi og væri freistandi að rifja upp ýmislegt þegar hv. þingmenn verða mjög ábyrgir í tali - sem er auðvitað eðlilegt, ég tala nú ekki um á þessum síðustu tímum - og tala um það að líklega hafi það aldrei gerst að svo óábyrgt frumvarp færi í gegnum ríkisstjórn með stuðningi hæstv. fjármálaráðherra. Ég hef velt því upp og það kom reyndar fram í ágætri umræðu, í 2. umr. um þetta ágæta frumvarp, að mikil og stór fjárfesting í tónlistarhúsi í Reykjavík hafi ekki verið afgreidd af þinginu með ábyrgðarfullu starfi vegna þess að það var gert með 6. greinar heimild í fjárlögum. Það var gagnrýnt að vísu, eins og ég rifjaði upp við þá umræðu, af ýmsum hv. þingmönnum og m.a. talsmanni Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd á þeim tíma. Þau aðvörunarorð sem þar voru viðhöfð náðu hins vegar ekki í gegn. Það segir mér fyrst og fremst það að við þurfum að breyta fjárreiðulögunum vegna þess að það er ekki tækt að svo stórar upphæðir, alveg burt séð frá því hvaða skoðanir hv. þingmenn hafa á framkvæmdinni sem slíkri, séu afgreiddar með slíkri heimild heldur á að fara yfir slíkt með sambærilegum hætti og gert er um slíkar upphæðir við aðrar framkvæmdir í fjárlögum. Þar er því verk að vinna og ég vona að það takist sem fyrst á nýju kjörtímabili að gera þær breytingar sem nauðsynlegar eru í þeim efnum. Herra forseti. Ég læt máli mínu lokið með þeirri ósk að við munum afgreiða frumvarpið í sem allra mestri sátt og hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins leggist í lið með stjórnarþingmönnum og greiði frumvarpinu atkvæði, en eðlilegt er að þeir minni á athugasemdir sínar um að þeir hafi gífurlegar áhyggjur af þessum 17 millj. kr. árið 2012.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson líkti þeim áformum um útgjöld sem hér er verið að ræða við frestanir vegna framkvæmda á sviði samgöngumála í minni tíð sem samgönguráðherra. Ég verð að viðurkenna að þetta kom mér svolítið á óvart og rifjaði þá upp að ég held að þær frestanir sem þurfti stundum að fara í hvað varðaði framkvæmdir í vegagerð í minni tíð eru ekki í líkingu við þær frestanir og þann niðurskurð sem hv. þingmaður styður núna á vegum hæstv. núverandi samgönguráðherra, sem eru stærstu niðurskurðaraðgerðir á sviði samgöngumála sem um getur. Heil Sundabraut hverfur eins og dögg fyrir sólu og þar mætti lengi telja. Þingmaðurinn nefndi hins vegar ekki þegar hann nefndi að það hefði þurft að fresta samgöngumannvirkjagerð í minni tíð, að boruð voru göng í Almannaskarð og Fáskrúðsfjarðargöng urðu að veruleika. Tenging um Háreksstaðaleiðina varð að veruleika þegar norður- og austurhluti kjördæmis hv. þingmanns var tengdur saman. Héðinsfjarðargöng voru opnuð nýlega, þ.e. síðasta sprengingin var framkvæmd. Hver tók ákvörðun um þá framkvæmd? Svo mætti lengi telja. Mér finnst nú að verið sé að fara yfir lækinn að nota þetta sem árásarefni á mig vegna þess að ég vakti athygli á því að blekkingaraðgerðir væru hér í gangi, þegar rétt fyrir kosningar er tekin ákvörðun um það með þessu frumvarpi að fjölga listamönnum á launum með því að taka lán. Ég hef aldrei lýst mig mótfallinn því að þessar lagabreytingar væru gerðar. Ég 

Virðulegi forseti. Ég var ekki að gera lítið úr þeim miklu samgöngubótum sem gerðar voru í tíð hv. þm. Sturlu Böðvarssonar í sæti samgönguráðherra. Þó ekki væri, því þar var býsna margt vel gert og allt gott um það að segja. Ég velti því hins vegar fyrir mér, af því að ég áttaði mig ekki alveg á hinni stóryrtu ræðu hv. þingmanns um blekkingar sem hv. þingmaður endurtók hér aftur, hvort það gæti verið skýring á því að hv. þingmaður þekkti til slíkra vinnubragða rétt fyrir kosningar. Það var nú það eina sem ég var að velta fyrir mér. Mér finnst einhvern veginn á andsvari hv. þingmanns að eitthvað geti verið til í því. Ég áttaði mig hreinlega ekki á að þau orð mín mundu kalla fram slíka viðkvæmni, eins og fram kom í andsvari hv. þingmanns. Það hvarflaði ekki að mér að gera lítið úr þeim stórmerku ákvörðunum og þeim stórmerku og þörfu framkvæmdum öllum sem teknar voru í tíð hv. þingmanns. Þó ekki væri. Hins vegar var mjög áberandi, eins og ég minnti aðeins á, að það var alltaf lagt mest í rétt fyrir kosningar og alltaf dregið mest úr rétt eftir kosningar. Það var það eina sem blasti við. En sem betur fer komust ýmsar framkvæmdir í gegn og eins og hv. þingmaður rifjaði upp erum við enn að sjá árangur af því og fyrir stuttu átti síðasta sprengingin sér stað í Héðinsfjarðargöngum og er það auðvitað hið besta mál. En við skulum ekki gleyma því að Héðinsfjarðargöngin náðu líklega, ef ég man rétt, að verða kosningamál í a.m.k. tvennum ef ekki þrennum alþingiskosningum vegna þess að seinkun sem ákveðin var skömmu eftir einar alþingiskosningarnar varð býsna dýr, sem ég veit ekki betur en ríkissjóður hafi því miður þurft að greiða skaðabætur fyrir.

Hæstv. forseti. Já, það er vont að hafa vonda siði fyrir börnunum má segja ef það vísar til þess að einhverju hafi verið lofað í minni tíð sem samgönguráðherra sem ekki hafi verið hægt að standa við og þess vegna sé í lagi að hafa uppi þau loforð sem hér er verið að fjalla um. Þetta er nú alveg afskaplega sérkennilegur málflutningur. En engu að síður er nauðsynlegt að fara yfir þetta mál í því ljósi sem ég hef gert og þess vegna geri ég athugasemdir við það sem hv. þingmaður sagði. Ég hef lagt áherslu á að ekki má skapa væntingar sem ef til vill er ekki hægt að standa við. Menntamálaráðuneytið hefur marga milljarða í sínum ramma og ég benti hæstv. menntamálaráðherra á að þegar ákvörðunin var tekin um að leggja þetta frumvarp fram átti menntamálaráðherrann að tryggja fjármögnun til framtíðar innan síns ramma með hagræðingu, breytingum eða forgangsröð til góða fyrir þetta ágæta verkefni, að fjölga listamönnum á launum. Það er gagnrýnisatriðið sem ég hef haft uppi, að ramminn sé ekki nýttur til þess  Ég vona að hv. þm. Einar Már Sigurðarson gangi til verka sem allra fyrst í samstarfi við Vinstri hreyfinguna – grænt framboð um að tryggja að þeir fjármunir sem til þarf verði til staðar til að þessi áformuðu lög geti orðið að veruleika, að ekki verði bara loforð rétt fyrir kosningar sem gefur lítið í aðra hönd.

Herra forseti. Ég heyri að þetta hefur verið rangur samanburður hjá mér að velta upp samgönguáætlunum og svo þessum litlu 17 milljónum. En ég gerði það í þeim tilgangi, eins og ég gerði tilraun til að koma frá mér áðan, að reyna að átta mig á því hvað stæði á bak við hin stóru orð hjá hv. þingmanni. Þetta er vissulega ekki sambærilegt, það er hárrétt. Hér er verið að tala um 17 millj. kr. árið 2012. Í hinum tilfellunum var yfirleitt verið að tala um stórframkvæmdir og líklega milljónatugi, kannski hundruð á sama ári. En það var reyndar rétt fyrir kosningar. Af því að minnst var á Héðinsfjarðargöngin voru rétt fyrir kosningar mjög miklar yfirlýsingar gefnar. Hins vegar var skömmu eftir kosningar allt dregið til baka. Það er mér mjög minnisstætt að hafa verið á nokkrum fundum á Siglufirði þegar þetta átti sér stað. Það er verst að sumir fyrrverandi hv. þingmenn skuli ekki enn vera hér í salnum til að geta rifjað það upp, ágætir flokksbræður hv. þingmanns. Þannig voru skapaðar miklar væntingar, mjög miklar væntingar til þessara framkvæmda. Og auðvitað var það rangt, ef það hefur verið tilfellið, að ekki var innstæða fyrir væntingunum vegna þess að það hafði nákvæmlega ekkert breyst í efnahagslegu tilliti á milli þessara ákvarðana. Meira að segja var gengið svo langt í því tilfelli að verkið var boðið út. En hér erum við með þennan mikla málflutning hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins að tala um 17 milljónir árið 2012. Það er enginn að tala um neitt nýtt á þessu ári, ekki nokkurn skapaðan hlut. Það verður engin breyting á þessu ári. Það verður breyting frá og með árinu 2010 og fjármagn er til í sjóðum fyrir þeirri aukningu alveg fram til ársins 2012. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að það er ótrúlega mikið gert úr þessum 17 milljónum árið 2012.

Virðulegi forseti. 17 millj. árið 2012 er málflutningur hv. þingmanns. Ég segi eins og hv. þm. Sturla Böðvarsson: Hvers vegna var ekki tekin ákvörðun um að hafa þetta innan ramma menntamálaráðuneytisins? Af hverju var ekki forgangsraðað í þágu þessara 17 millj. kr. árið 2012? Og af hverju stendur í umsögn fjármálaráðuneytisins: „Ekki er gert ráð fyrir þessum auknu útgjöldum í fjárlögum ársins 2009 né í áætluðum útgjöldum næstu fjögur árin. Vegna mikils halla á ríkissjóði mun því þurfa að fjármagna útgjöldin með lántökum“? Er fjármálaráðuneytið að tala þarna um 17 millj. kr. árið 2012? Ég hef aldrei skilið kostnaðarumsagnir fjármálaráðuneytisins á þann veg. Ég held að hv. þingmaður sé hér í einhverjum blekkingaleik og ef hann vill stunda hann áfram getur hann gert það. Hann hefur frjálsar hendur til þess og ég mun ekki elta ólar við hann árið 2012 eða 2013 þegar það kemur í ljós að þessi tala hans er röng. Hún er sett fram til að gera þetta mál hálfhlægilegt, eins og hv. þingmaður flissar yfir eigin orðum, því að það er svo fáránlegt að halda að fjármálaráðuneytið sé með þessum orðum að tala um 17 milljónir árið 2012 að það nær ekki nokkru tali að hv. formaður menntamálanefndar þingsins komi hér og flytji þetta mál á þennan veg. Ef svo er að þetta rúmist innan ramma menntamálaráðuneytisins hvers vegna stendur þetta þá í þessari umsögn? Getur hv. þingmaður skýrt það? 

Virðulegur forseti. Þegar hv. þingmenn eru í ákveðnum leiðöngrum verða þeir auðvitað að fá að fara sína leið. Ég reyndi að tala afar skýrt áðan og líka í 2. umr. um það hvernig þessu máli væri háttað. Það vill svo til að hæstv. menntamálaráðherra gerði það líka í 1. umr. þannig að hér er bara um endurtekningar að ræða. Það er réttur hv. þingmanna að halda sínu máli fram með þeim hætti sem þeir velja. Ef hv. þingmenn velja þá leið að hlusta ekki á neitt sem sagt er og keyra síðan áfram sína leið burt séð frá því sem sagt hefur verið þá er ekkert við því að gera og hv. þingmenn verða bara að eiga það við sig hvernig þeir haga málflutningi sínum. Hver og einn hefur fullan rétt til þess. Virðulegur forseti. Til að einfalda hlutina vil ég leyfa mér að vitna í orð hæstv. menntamálaráðherra við 1. umr. en hæstv. ráðherra sagði m.a.: „Kostnaðaraukinn vegna þessa á árinu 2010 yrði 38,7 milljónir, 34,7 á árinu 2011 og 33,3 á árinu 2012 miðað við verðlag í byrjun árs 2009, alls 106,7 millj. kr. Á móti þessum hækkunum koma til frádráttar fjárveitingar sem þegar hafa verið veittar til málaflokksins en ekki nýttar, samtals 89 millj. kr. …“ Það þýðir, virðulegur forseti, ef þetta er reiknað að þarna er mismunur upp á 17 millj. kr. sem kemur að sjálfsögðu til með að þurfa að vera í fjárlögum fyrir árið 2012 ef það verður niðurstaðan að þessi upphæð verður veitt þá, en auðvitað er það sjálfstæð ákvörðun við gerð fjárlaga hvers árs hvaða upphæð verður þar inni. Þetta frumvarp er með sama hætti og mjög mörg önnur lagafrumvörp að fjárlögin skapa rammann. Þannig er málið. Virðulegur forseti. Ef hv. þingmenn hafa ekki áttað sig á því að þetta snýst um 17 millj. kr. árið 2012 skilur maður auðvitað miklu betur málflutning hv. þingmanna.

Virðulegi forseti. Ég les umsögn fjármálaráðuneytisins og hún er upp á allt annað en hv. þingmaður var með, fjármálaráðuneytið er með allt annars konar ábendingar og ég er að vísa til þess. En hv. þingmaður kýs að vitna í hæstv. menntamálaráðherra sem nú segir að það sé brýnast í fjármálum hins opinbera að hækka skatta og lækka launin. Það sé það sem eigi að gera og beri að vinna að núna. Það hefur komið fram að málsvarar Bandalags háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna hafa stórkostlegar áhyggjur af þessum orðum ráðherrans og það verði atgervisflótti í stétt þeirra vegna þessara orða ráðherrans. Þetta er sá hæstv. ráðherra sem hv. þingmaður kýs að vitna til sem hins ómótmælanlega spámanns um það hvernig fjárhæð sé háttað. Síðan erum við að fjalla um frumvarp frá þessum hæstv. ráðherra, frumvarp sem fjármálaráðuneytið telur að leiði til aukinnar lántöku á vegum ríkissjóðs og þó að hæstv. menntamálaráðherra reyni að útskýra það á þann veg sem hv. þingmaður las verð ég að segja að ég treysti fjármálaráðuneytinu betur í þessu efni en hæstv. menntamálaráðherra. Það er kannski okkar ágreiningur. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann telji það samrýmast þeirri stefnu hæstv. menntamálaráðherra að nú sé brýnast að hækka skatta og lækka laun að flytja frumvarp sem þetta sem leiðir til þess að bilið í fjárhag ríkisins breikkar og það verður þörf fyrir auknar lántökur að mati fjármálaráðuneytisins.

Virðulegur forseti. Ég held að ekki sé hægt að ætlast til þess að ég svari í stuttu andsvari stefnu hæstv. menntamálaráðherra í ræðuhöldum á framboðsfundum. Málið er hins vegar það að við erum að ræða í 3. umr. frumvarp til laga um listamannalaun. Ég held ég reyni að halda mig við það. Ég get fullyrt það við hv. þingmann að ef þær tölur sem hv. þingmaður fór með og margir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa farið með eru réttar og ef ég hefði komist að þeirri niðurstöðu að þau útgjöld öll mundu bíða okkar á næsta ári hefði ég aldrei samþykkt þetta frumvarp. Það er ósköp einfalt mál. Við yfirferð í nefndinni og skoðun á hlutunum og því að hafa fengið vitneskja um það, ekki bara frá hæstv. ráðherra heldur embættismönnum í menntamálaráðuneytinu, að þeir fjármunir væru til staðar þau ár sem ég nefndi áðan, í ljósi þess tel ég að við eigum að samþykkja frumvarpið. Ég tel alveg eins og ég veit að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins telja líka að efnislega sé frumvarpið gott. Eini fyrirvari hv. þingmanna hefur verið þessi misskilningur sem ég gerði tilraun til að leiðrétta í 2. umr. Hæstv. menntamálaráðherra gerði tilraun til þess í 1. umr. að hafa áhrif á það að málið yrði ljósara. Hér við 3. umr. hef ég aftur gert tilraun til þess að vekja athygli á staðreyndum málsins og ég verð að segja að lokum, virðulegur forseti, að ég trúi ekki öðru en að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þegar þeir hafa yfirvegað málið og hugsanlega sofið á því a.m.k. eina nótt, komist að þeirri niðurstöðu að það sé eðlilegt að styðja þetta frumvarp.

Hæstv. forseti. Við 3. umr. frumvarps til laga um lífsýnasöfn vil ég gera grein fyrir breytingartillögu sem hefur engar efnislegar breytingar í för með sér en er eingöngu tæknilegs eðlis. Við yfirlestur á frumvarpinu og við skjalaritun kom í ljós að tilvísun í 5. gr. átti við tvær málsgreinar í stað einnar. Við eigum því þessa breytingu árvökulum augum skjalalesara að þakka að hún er komin hér fram. Þetta er eitt af þeim mörgu málum sem lögð voru fram á haustdögum af fyrrverandi ráðherrum. Þetta frumvarp um lífsýnasöfn var vel undirbúið og byggir á lögum sem sett voru 1. janúar 2001 og lögum um lífsýnasöfn sem hafa reynst vel fyrir utan það að í ljós hefur komið þegar farið var að vinna eftir lögunum að skilgreina þarf betur og aðgreina sýni, þ.e. að gera þarf greinarmun á sýnum sem safnað er vegna vísindarannsókna eingöngu og sýna sem safnað er vegna þjónustu við sjúklinga. Það eru mismunandi forsendur fyrir þessari sýnatöku, mismunandi notkun og mismunandi skilgreiningar á merkingum þessara sýna, hvort sem þau eru persónugreinanleg eða ekki. Þessi vitneskja hlóðst upp innan vísindasamfélagsins hjá þeim sem unnu við sýnatökur, geymslu og varðveislu sýnanna. Það voru einstaklingar úr þeirra eigin hópi, þ.e. sérfræðinganna, sem komu að því að semja þetta frumvarp enda voru litlar breytingar gerðar við það í meðförum nefndarinnar. Nefndin stendur einhuga að þessum breytingum og hvetur til þess að frumvarpið verði samþykkt. Þó að þessi lög um lífsýnasöfn séu tæknilegs eðlis og snerti ekki almenning í landinu dagsdaglega þá snertir þessi umgjörð, vinnsla og frágangur samt hvern og einn sem þarf á því að halda að fara í rannsóknir, ýmist þjónusturannsóknir eða til gefa sýni til vísindarannsókna, og því mikilvægt að rétt sé með farið. Þetta skiptir miklu máli innan heilbrigðisþjónustunnar og þeirra sem vinna með sýnin, þetta eykur persónuöryggi og eykur öryggi í meðferð sýnanna. Ég er því mjög ánægð með að við skyldum í sameiningu í heilbrigðisnefnd klára að vinna þetta mál í jafnmikilli sátt og raun ber vitni.

Hæstv. forseti. Hér ræðum við í 3. umr. um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 100/2000, um lífsýnasöfn, með síðari breytingum. Þetta er mál sem varðar mikilvæga þætti í heilbrigðisþjónustunni hér á landi. Megintilgangur frumvarpsins er að gera greinarmun milli lífsýna sem eru annars vegar tekin í vísindaskyni og hins vegar sem hluti af þjónustu við sjúkling og hluti af rannsókn við greiningu sjúkdóma. Þetta er ekki mál sem kostar beina fjármuni því að ekki er gert ráð fyrir að það leiði til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð. Frumvarpið byggir á lögum frá árinu 2000 og því er komin ákveðin reynsla á framkvæmd þessara þátta við meðhöndlun lífsýna. Í núgildandi lögum er ekki gerður greinarmunur á lífsýnum vegna vísindarannsókna og lífsýnum vegna þjónusturannsókna en með frumvarpinu er gerður greinarmunur á þessu og skilgreina þessar tvær tegundir sýna, annars vegar lífsýni sem tekin eru eingöngu í vísindalegum tilgangi til að undirbyggja ákveðnar rannsóknir og hins vegar þjónustusýni sem við þekkjum vel flest, þ.e. lífsýni sem tekin eru vegna heilbrigðisþjónustu við einstakling. Þar af leiðandi er gerður greinarmunur á lífsýnasafni vegna lífsýna og lífsýnasafni vegna þjónustusýna og gerðar eru mismunandi kröfur til hvors tveggja. Í ýmsum tilvikum gerist það að lífsýni sem tekin eru vegna heilbrigðisþjónustu við einstakling eru síðan notuð sem vísindasýni í framhaldi. Þetta kom m.a. fram í umsögn frá læknadeild Háskóla Íslands þar sem því var vandlega lýst og jafnframt í umsögn frá Krabbameinsfélagi Íslands. Að öðru leyti voru umsagnirnar frá hinum ýmsu aðilum sem veittu umsögn um málið almennt mjög jákvæðar. Umsagnir komu frá 17 aðilum sem komu með mjög gagnlegar ábendingar sem nefndin tók tillit til sem kom hér fram í 2. umr. um þetta mál. Í umsögn læknadeildar Háskóla Íslands um frumvarpið kemur m.a. fram að þær breytingar á lögum um lífsýnasöfn sem koma fram í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar séu allar til bóta. Mikilsvert sé að greint er betur á milli vísinda- og þjónustulífsýnasafna og viðeigandi ákvæði eru sett um mismunandi lífsýni í þeim. Lögð er áhersla á nauðsyn þess að hægt sé að geyma þjónustusýni með persónuauðkennum svipað og önnur gögn sem tengjast sjúkraskrám og hætta á misnotkun sé hverfandi miðað við áreiðanlegri sýnamerkingar og varðveislu sýna. Þessar breytingar bæti því lögin og sníði af þeim vankanta sem komið hafa fram við uppsetningu og rekstur lífsýnasafna. Í umsögn frá Krabbameinsfélaginu kemur það sjónarmið fram og þar var líka vikið að varðandi Persónuvernd. Þar segir að Persónuvernd hefur krafist þess samkvæmt túlkun á lögum um lífsýnasöfn að lífsýni á lífsýnasafni frumurannsóknarstofu leitarsviðs Krabbameinsfélags Íslands skuli varðveita án persónuauðkenna. Þetta lífsýnasafn geymir leghálssýni. Það var sjónarmið Krabbameinsfélagsins að óheppilegt væri að geyma slík sýni, ópersónugreinanleg sýni, og það væru ótvíræðir öryggishagsmunir þeirra kvenna sem tekin hafa verið leghálssýni hjá að sýnin séu varðveitt með kennitölum. Þeir telja að dulkóðun slíkra persónueinkenna sé fallin til þess að auka flækjustig og hættu á mistökum sem geti verið afdrifarík þegar verið er að bera saman fyrri og seinni sýni úr sömu konu. Það segir sig sjálft að hafa þann samanburð á milli sýna ef kona hefur farið í rannsókn þar sem tekið er leghálssýni á fyrri stigum og svo aftur á síðari stigum. Þá verður hægt að bera saman viðkomandi sýni en ef þau eru án persónuauðkenna geti það leitt til ruglings. Krabbameinsfélagið leggur áherslu á að það sé til mikilla bóta að gerður skuli skýr greinarmunur á milli lífsýna sem tekin eru í þjónustuskyni og þeirra sem tekin eru til vísindarannsókna. Í nefndaráliti heilbrigðisnefndar kemur eftirfarandi fram: „Nefndin vekur athygli á því sem fram kom við umfjöllun hennar að í ákveðnum tilvikum getur verið ómögulegt að dulkóða persónuauðkenni á rannsóknarsýnum. Var í því sambandi rædd umsögn Krabbameinsfélags Íslands þar sem fram kemur að dulkóðun leghálsstrokusýna á glerplötum geti valdið ruglingshættu og dregið úr öryggi þeirra kvenna sem þangað leita.“ Nefndin vill taka fram að samkvæmt 5. gr. frumvarpsins er í undantekningartilvikum með leyfi Persónuverndar heimilt að afhenda lífsýni með persónuauðkennum. Nefndin ræddi þá tilhögun frumvarpsins að fela vísindasiðanefnd eftirlit með starfsemi lífsýnasafna. Lög um lífsýnasöfn gera ráð fyrir að landlæknir annist eftirlit með lífsýnasöfnun að því leyti sem það er ekki í höndum Persónuverndar og vísindasiðanefndar. Tekur nefndin undir sjónarmið í umsögn vísindasiðanefndar að ástæða sé til að setja slíka verkreglur um eftirlit. Frumvarpið er í raun og veru frekar tæknilegs eðlis og sérhæft og tekur fyrst og fremst mið af reynslu síðustu ára. Lögin sem samþykkt voru á árinu 2000 voru nýmæli á þeim tíma en afskaplega nauðsynleg og hafa núna verið notuð sem grunnur varðandi lífsýni sem nú með þessu frumvarpi eru aðgreind annars vegar lífsýni og hins vegar sem þjónustusýni. Virðulegi forseti. Almennt má segja um þetta frumvarp að það er vissulega tæknilegs eðlis en að öðru leyti snertir það mjög mikilvæga þætti sem varða persónuvernd einstaklinga. Við stöndum frammi fyrir því að hægt er með ýmsum hætti að afla sér upplýsinga um einstaklinga með aðgangi að t.d. niðurstöðum úr rannsóknum sem gerðar eru til að rannsaka heilbrigði fólks eða veikindi og er aldrei of varlega farið við að standa vörð um slíkar upplýsingar. Hins vegar er upplýsingakerfi á heilbrigðisstofnunum með þeim hætti í dag, sem betur fer, að hægt er í ríkari mæli en áður að halda utan um aðgengi að slíkum upplýsingum. Virðulegi forseti. Ég hef aðeins farið yfir þær umsagnir sem þetta mál hefur fengið og ég hef séð að innan heilbrigðisnefndar hafa allir tekið vel á málinu. Það er jákvætt og þeir sem unnið hafa að þessu máli telja að þetta sé gott mál og góð samstaða er um það. Ég veit að það mun verða til hagsbóta fyrir heilbrigðiskerfið hér á Íslandi þegar fram í sækir. Þetta mál snertir marga og eins og formaður heilbrigðisnefndar gat um áðan skiptir mjög miklu máli að rétt sé haldið á spöðunum þegar þessi mál eru annars vegar. Það eykur öryggi og hlýtur að skipta máli fyrir þann einstakling sem á lífsýni að farið sé um það öruggum höndum. Ég tel að þetta frumvarp sé af hinu góða sem fyrrverandi heilbrigðisráðherra okkar, Guðlaugur Þór Þórðarson, flutti hér í haust og fékk mjög góðar viðtökur. Ég tel að í framtíðinni eigi það eftir að koma okkur Íslendingum til góða. En eins og talað var um hér í upphafi voru aðeins gerðar tæknilegar breytingar á þessu frumvarpi sem formaður nefndarinnar gerði grein fyrir. Sjálfstæðismenn í heilbrigðisnefnd hafa stutt þetta mál og fyrrverandi formaður heilbrigðisnefndar, Ásta Möller, var í forustu fyrir það þegar við sjálfstæðismenn vorum með heilbrigðismálin í síðustu ríkisstjórn. Við stöndum heils hugar að baki þessu frumvarpi og munum samþykkja það.

Herra forseti. Við ræðum í 3. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um lífsýnasöfn. Eins og fram hefur komið í ræðum hv. þm. Þuríðar Backman, formanns heilbrigðisnefndar, og hv. þm. Herdísar Þórðardóttur er hér um að ræða tillögur sem gerðar eru til að sníða af ýmsa vankanta sem í ljós hafa komið á þessum lögum eftir hartnær tíu ára rekstur lífsýnasafna á grundvelli laganna. Lög um lífsýnasöfn eru frá árinu 2000. Þau gengu í gildi 1. janúar 2001 og að baki samningu þeirra laga lá mikil og vönduð undirbúningsvinna þar sem erlendir sáttmálar og reglur á þessu sviði voru hafðar til hliðsjónar. Tilgangurinn með því að sínum tíma að setja lög um lífsýnasöfn var fyrst og fremst sá að styrkja starfsemi lífsýnasafna sem voru á þeim tíma til hér á landi, hvetja til vísinda- og þjónusturannsókna, styrkja samstarf fagaðila hér á landi og samstarf íslenskra vísindamanna við erlenda starfsbræður. Í gegnum áratugina urðu til hér mjög verðmæt söfn lífsýna. Það var á þeim tíma þegar persónuverndarákvæði voru með allt öðrum hætti en nú er. Það var látið átölulaust að áhugasamir vísindamenn söfnuðu þessum sýnum og kæmu upp lífsýnasöfnum sem feikileg verðmæti felast í af margvíslegum ástæðum. Í þeim felast verðmæti fyrir afkomendur þeirra sem þarna eru sýni frá en ekki síður fyrir alls kyns vísindarannsóknir. En um síðustu aldamót var staðan orðin sú að tilvist þessara lífsýna sem aldrei hafði neitt leyfi fengist fyrir - sýnum í söfnunum hafði í raun verið safnað saman án þess að sjúklingarnir væru yfirleitt spurðir. Það er endurspeglun á öðrum tíðaranda en nú er. Það þótti því nauðsynlegt að setja um þau regluverk, fyrst og fremst til þess að tryggja persónuvernd og gæta kirfilega að henni. Þess vegna voru þessi ágætu lög um lífsýnasöfn sett. Ég verð nú að viðurkenna að ég hef alltaf undrast hversu hljótt fór um setningu þessara laga og kannski ekki síður hversu hljótt fór um að þau væru gengin í gildi. Ég er búin að kenna heilbrigðisrétt í lagadeild um nokkurra ára skeið og lög um lífsýnasöfn eru eitt af því sem ég fer þar yfir. Í þessum lögum eru alls konar heimildir til söfnunar sýna sem byggjast á svokölluðu ætluðu samþykki og er ekkert hróflað við þeim ákvæðum með þeim breytingum sem hér eru gerðar. Ætlað samþykki er skilgreint í 3. gr. laganna og ég sé ekki að neitt sé hróflað við þeirri skilgreiningu í þeirri breytingu sem hér er lögð til þó að hún snúi vissulega að því að aðgreina betur en nú er gert annars vegar lífsýni sem safnað er í vísindaskyni og hins vegar lífsýni sem safnað hefur verið vegna þjónusturannsókna. En með gildandi lögum - það er áfram það regluverk sem við komum til með að búa við - er hægt að safna saman þjónustusýnum á grundvelli ætlaðs samþykkis. Það byggir á 6. tölulið 1. mgr. 3. gr. laganna þar sem segir um ætlað samþykki, með leyfi forseta: „Samþykki sem felst í því að lífsýnisgjafi hefur ekki lýst sig mótfallinn því að lífsýni sem tekið er honum við þjónusturannsókn verði varðveitt til frambúðar í lífsýnasafni til notkunar samkvæmt 9. gr. enda hafi skriflegar upplýsingar um að slíkt kynni að verða gert verið aðgengilegar.“ Þessi lokasetning er mikið grundvallaratriði og að mínu mati hefur verið alger brotalöm í því að sjúklingar fengju nokkurn tíma upplýsingar um hana. Á þeim u.þ.b. 10 árum sem liðin eru frá því að þessi lög tóku gildi hef ég sjálf ótal sinnum farið í það sem kallað er þjónusturannsókn. Aldrei hefur mér verið gerð grein fyrir því að af því að ég sagði ekki neitt - ég þekki þessi lög af því að ég hef verið að kenna þau en ég hygg að flestir sjúklingar hafi ekki hugmynd um að þau séu til og því síður að ef úr þeim er dregið blóð eða annað sýni gefið séu þeir með þögninni að samþykkja að það sýni fari í safnið. Ég sé ekki betur af nefndarálitinu - og áður en ég kem að því þá eru í lögunum, í ákvæðum til bráðabirgða, skýr fyrirmæli um það að áður en lögin taki gildi ætti heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið að fela landlæknisembættinu að annast ítarlega kynningu meðal almennings á lífsýnasöfnum og reglum sem gilda um söfnun og notkun lífsýna. Ég veit ekki til þess, hv. formaður nefndarinnar veit kannski um það, að slík kynning hafi farið fram. Og þessar skriflegu upplýsingar sem talað er um að eigi að vera til - ég hef aldrei orðið vör við að þær liggi frammi á nokkurri einustu rannsóknarstofu þar sem þjónustusýni eru tekin. Ég sé ekki betur en þetta sé ein af ábendingunum sem nefndin hefur fengið. Ég sé ekki betur af nefndarálitinu en nefndin taki undir þessar áhyggjur. Í nefndarálitinu er sagt, með leyfi forseta: „Nefndin ræddi ábendingu sem fram kom um að í sumum tilvikum væri eðlilegra við framkvæmd þjónusturannsóknar að lífsýnagjafi væri spurður beint hvort hann óskaði eftir að takmarka viðbótarnotkun lífsýnis í stað þess að hann þyrfti að tilkynna þessa ósk sína til landlæknis. Með hliðsjón af framansögðu áréttar nefndin einnig mikilvægi þess að lífsýnagjafar séu upplýstir um ætlað samþykki sitt og jafnframt að við gerð eyðublaða sem landlæknir annast skv. 4. mgr. 7. gr. laganna verði þeim gert kleift að binda bann við viðbótarnotkun við tilgreindar rannsóknir í stað þess að það taki undantekningarlaust til allra lífsýna.“ Virðulegi forseti. Hér erum við komin að mjög mikilvægu kjarnaatriði varðandi þessi lög svo ágæt sem þau annars eru. Því að það er, hefur verið - svo fremi sem ekki verður brugðist við og hæstv. heilbrigðisráðherra og ráðuneyti hans fari t.d. í ákveðna kynningu til sjúklinga þá verður ástandið áfram eins og það er og miðað við þær ströngu reglur sem við búum við í dag um persónuvernd þá er það eiginlega ekki viðunandi lengur að sjúklingar geri sér enga grein fyrir því hvað þeir eru í raun að samþykkja í hvert sinn sem þeir fara í blóðrannsókn eða hvaða aðra rannsókn sem er. Þannig vill til að þegar við nýtum okkur heilbrigðisþjónustuna, förum í alls konar rannsóknir sem kalla á lífsýni, þá erum við fyrst og fremst að hugsa um það að eitthvað er að hrjá okkur eða þá að eitthvað þarf að kontrólera hjá okkur. Ég held að fæstum sem ekki þekkja til - og það eru mjög fáir almennt sem þekkja til - detti í hug að með þögninni séu þeir að samþykkja að sýni þeirra geti farið inn á lífsýnasafn. Þetta er í raun ævilöng varðveisla því þó svo að í 2. mgr. 2. gr., og það er ekkert hnikað við gildi hennar, skilgreint - reyndar er sagt að lögin taki ekki til tímabundinnar vörslu lífsýna sem safnað er vegna þjónusturannsókna og síðan er það skilgreint að með tímabundinni vörslu sé átt við vörslu í allt að fimmár. En svo segir lagaákvæðið meira. Það segir nefnilega að vísindasiðanefnd megi samþykkja lengri vörslu þannig að það er ekki sjálfgefið að sýnum sé eytt. Ef það væri sjálfgefið að þjónustusýnum væri eytt eftir fimm ár, út af því að um væri að ræða tímabundna vörslu, þá væri það kannski ekki jafnmikilvægt að sjúklingar gerðu sér grein fyrir þessu öllu saman. En af því að lögin opna fyrir það að vísindasiðanefnd megi samþykkja vörslu þjónustusýna til lengri tíma, og þá skuli vista þau á lífsýnasafni - og þær breytingar sem verið er að gera núna eru allar til að tryggja það að á einu lífsýnasafni séu söfn vísindasýna og þjónustusýna aðgreind, þjónustusýna sem fengin hafa verið með þessu ætlaða samþykki, þessu þegjandi samþykki sem fæstir sjúklingar gera sér grein fyrir að þeir gefa þegar þeir leita sér lækninga og fara í nauðsynlegar sýnatökur. Ég held að það þurfi að gera eitthvað meira og það er ekki hægt að gera það með löggjöf en ég held að það sé mjög mikilvægt að í framkvæmdinni verði hlutast til um það að þau fyrirmæli sem sett voru skýr í bráðabirgðaákvæðið með lögunum frá árinu 2000 - það sé kannski ekki höndum seinna að fara að fara í þá kynningu þannig að þessar upplýsingar liggi allar fyrir á stofnunum sem sjúklingar leita til til að láta taka úr sér lífsýni vegna þjónusturannsókna. Ekki eru nema nokkrar vikur síðan ég fór sjálf í blóðrannsókn og þá lá ekkert fyrir - mér var ekkert sagt, ekki frekar en í öll hin skiptin í þessi tæpu 10 ár sem liðin eru frá því að þessi lög öðluðust gildi. Þetta er auðvitað algerlega óviðunandi og ég er sannfærð um að hv. þingmaður, formaður heilbrigðisnefndar, er sammála mér í því. Það er því full ástæða til þess að heilbrigðisráðuneytið og hæstv. heilbrigðisráðherra hlutist til um það - og kannski ekki síst í tengslum við þær breytingar sem nú er verið að gera, þessar mikilvægu breytingar til að skilja á milli þjónustusýna og vísindasýna, skilja á milli þeirra í lífsýnasöfnunum, og allt þetta regluverk sem hér er verið að bæta til þess að gera þetta allt betra í framkvæmd - að nýta tækifærið til að vinda sér í þessa kynningu til almennings í landinu þannig að hann geri sér grein fyrir þessu. Við munum eftir umræðunni um gagnagrunninn 1998. Það voru ekki neinar smáumræður og þjóðfélagið lék nánast á reiðiskjálfi vegna þess sem þar var rætt, voru það þó allt saman ópersónugreinanlegar upplýsingar sem þar var um að tefla. Við erum að tala um að þjónustusýnin eigi að varðveita með persónugreinanlegum hætti og raunar er sérstök áhersla lögð á það þó að vísindasiðanefnd hafi bent á að ekki eigi að gera það. Krabbameinsfélagið bendir hins vegar á veigamikil rök sem greinilega hafa verið látin vega þyngra þannig að það er lágmark að sjúklingar geri sér grein fyrir því að lífsýni sem úr þeim er tekið vegna þjónusturannsókna getur, án þess að þeir nokkru sinni viti um það, komi þar nokkru sinni nálægt, ratað til varanlegrar varðveislu í lífsýnasafni. Síðan er regluverk sem tryggir það að þeir geti sagt sig úr þessu en þeir vita ekkert af því heldur þannig að það segir sig sjálft að fólk er ekkert að segja sig úr þessu. Virðulegi forseti. Jafnágætar og þessar breytingar eru og jafnmikilvægar og þær eru - þær sníða af þessum góðu lögum frá 2000 mjög mikilvæga vankanta sem reynslan hefur sýnt fram á - tel ég að þetta atriði, sem er ekkert nema framkvæmdaatriði, þetta er bara spurning um það hvernig við framkvæmum lög sem hér hafa verið sett, og það verður að segjast eins og er að framkvæmdarvaldið, heilbrigðisráðuneytið, sinnti ekki fyrirmælum laganna. Úr þessu tel ég að verði að bæta og úr því að þessi lagabreyting er að fara í gegn í góðu samkomulagi í þinginu er kjörið tækifæri að heilbrigðisráðuneytið einhendi sér í það þannig að þjóðin viti af því og geti þá gripið til aðgerða fyrir þá einstaklinga sem hafa miklar skoðanir á þessu. Það er til fullt af þannig fólki og það er lágmark að það viti af reglunum og til hvaða úrræða það getur gripið.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Dögg Pálsdóttur fyrir hennar orð og yfirferð yfir málið. Það er greinilegt að hún þekkir vel til laganna um lífsýnasöfn og gerir sér fyllilega grein fyrir því hvað það er mikilvægt að greina á milli þjónustusýna og vísindasýna og eins á milli lífsýnasafna sem eru lífsýnasöfn þjónustusýna og lífsýnasöfn vísindasýna. Ég tek hjartanlega undir ábendingar hennar um þá skyldu heilbrigðisyfirvalda, heilbrigðisráðherra, landlæknisembættisins, að fara í kynningu á lífsýnasöfnum og hvað þetta þýðir, hvað það getur þýtt að skila frá sér lífsýni, sama í hvaða formi það er, varðandi vörslu lífsýnanna. Að vísu má segja að 90% af þjónustusýnum er hent en það veit einstaklingurinn ekki. Hann veit ekki hvort sýnin verða geymd eða ekki og það er réttur hvers einasta manns að vita hvað verður svo um sýnið, hvort því verður hent eða hvort það verður geymt og þá hvernig. Ég tek undir þessa hvatningu enda kemur það fram í nefndaráliti heilbrigðisnefndar að samhliða þessum breytingum hvetjum við til kynningar á málinu og á réttindum sjúklinga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman, formanni heilbrigðisnefndar, fyrir góðar viðtökur við ábendingum mínum. Ég heyri að við erum algerlega sammála um þetta atriði. Hv. þingmaður segir að 90% af þessum sýnum sé hent. Ég þekki ekki þær tölur en minni á það sem ég sagði áðan, sem er út af fyrir sig umhugsunarefni, að þessi mikilvægu lífsýnasöfn okkar, sem voru til árið 2000 eða raunar fyrr - þegar farið var af stað með samningu þessa frumvarps sem varð að lögum um lífsýnasöfn þá var til safn af sýnum sem allir héldu að hefði verið hent. Þar var um að ræða, ég veit ekki hvað við eigum að kalla það, söfnunaráhuga eða söfnunaráráttu vísindamanna. Ég veit ekki hvort við eigum að segja framsýnna manna, við segjum núna að þeir hafi verið framsýnir af því að þessi söfn eru ákaflega mikilvæg. Það vekur líka upp ákveðnar spurningar af því að ef við hefðum á þeim tíma búið við það regluverk sem við búum við nú hefðu þessi söfn aldrei orðið til til ómælds skaða fyrir vísindasamfélagið hér. Það er auðvitað verulegt umhugsunarefni hvort við erum, með því regluverki sem við erum að setja af stað núna og höfum sett af stað, að koma í veg fyrir að álíka söfnun geti átt sér stað fyrir framtíðina, ég skal ekki um það segja. En það er auðvitað ákveðið umhugsunarefni að þarna voru hlutirnir til í skjóli regluleysis, söfn sem allir eru sammála um að séu ómetanleg verðmæti, ekki bara fyrir einstaklinga og afkomendur þeirra sem þarna eiga sýni heldur fyrir vísindasamfélagið og þar með þjóðina alla. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góð viðbrögð við ábendingum mínum.

Virðulegi forseti. Þetta er merkilegt mál og mikilvægt sem við erum að fjalla um núna og ég tel að ræða hv. þm. Daggar Pálsdóttur sýni hve viðkvæmt og flókið þetta viðfangsefni er. Við sem vorum á þinginu 1998 munum þegar rætt var um gagnagrunn á heilbrigðissviði og þær miklu deilur sem urðu þá. Síðan var það mál sem við erum að fjalla um núna til umræðu árið 2000 þegar lögin um lífsýnasöfn voru sett og við erum enn að fjalla um það sama mál, breytingar á þeim lögum, nr. 110/2000, og það er eftirtektarvert að þetta mál fari þá hægu og hljóðlegu ferð í gegnum þingið eins og við vitum að hefur gerst og án þeirra deilna í samfélaginu sem urðu árið 1998 um einmitt mál sem varðar það atriði sem hv. þm. Dögg Pálsdóttir nefndi, þ.e. um ætlað samþykki, hvernig er farið með lífsýni og hvað er gert við þau, hvernig þetta allt er meðhöndlað og hvað er persónugreinanlegt og hvað er ekki persónugreinanlegt og hvað er dulkóðað. Öll þessi orð voru rædd í þaula og síðan kemur hv. þm. Dögg Pálsdóttir og les upp úr lögunum ákvæði um að upplýsa beri fólk um ákveðna þætti og segir réttilega, sem ég er henni sammála því ég hef sjálfur eins og ég held að flestir þingmenn hafi gert farið og þurft að láta taka úr mér blóðsýni að það hefur aldrei verið upplýst að þetta yrði varðveitt í einhverju safni nema ég segði eitthvað um það. Ég hef aldrei verið spurður spurninga af þessu tagi svo ég muni, slíkt hefur aldrei verið borið undir mig. Ég hefði að vísu samþykkt það og talið að það væri eðlilegt að stuðla að því eins og ég studdi á sínum tíma gagnagrunninn og þau mál sem hann varðaði, þá hefði ég samþykkt það hefði ég verið spurður. Ég leyfi mér að lesa upp úr lögum um lífsýnasöfn, nr. 110/2000, úr 3. mgr. 7. gr., með leyfi forseta: „Hafi lífsýnum verið safnað vegna þjónusturannsókna eða meðferðar má ganga út frá ætluðu samþykki sjúklings fyrir því að lífsýnið verði vistað í lífsýnasafni til notkunar skv. 9. gr., enda sé þess getið í almennum upplýsingum frá heilbrigðisstarfsmanni eða heilbrigðisstofnun.“ Þetta er náttúrlega grundvallarþáttur miðað við allar þær umræður sem voru um heilbrigðisgagnagrunninn og öll þau mál sem voru uppi um að menn óttuðust að það væri eitthvað sem væri óskýrt og það ætti að gera fólki og almenningi skýra grein fyrir því hvað þarna væri verið að gera við lífsýni þeirra og ef fólk vildi það ekki gæti það væntanlega stöðvað það samkvæmt þessu því það er gengið út frá ætluðu samþykki en þetta hefur ekki verið framkvæmt, ekki svo ég viti og sú kynning fór ekki fram sem gert er ráð fyrir í bráðabirgðaákvæði laganna. Ég segi bara, hæstv. forseti, ef ég leyfi mér að taka þetta mál sem dæmi um það þegar menn eru að tala um af hverju einhverju regluverki hafi ekki verið beitt til að koma í veg fyrir bankahrunið. Af hverju var ekki beitt einhverjum reglum sem menn kannski höfðu til að koma í veg fyrir bankahrunið? Við erum með skýrt ákvæði í lögum um að það beri að upplýsa almenning um einhverja þætti á heilbrigðissviðinu, mál sem var til mikilla deilna og ágreinings í þjóðfélaginu og það hefur komið fram og er að skýrast hér af því að við erum svo heppin að hafa í salnum lögfræðing sem er sérfræðingur á þessu sviði sem dregur þennan þátt fram. Ég fagna því að hv. formaður nefndarinnar hefur lýst því að hún muni beita sér fyrir því að þetta verði skýrt og um þetta mál verði rætt við heilbrigðisyfirvöld og þau könnuð og ef þetta er rangt hjá mér og hv. þm. Dögg Pálsdóttur, þ.e. að þetta sé svo að menn séu almennt ekki upplýstir um þetta þá verði gerð gangskör að því á einhvern hátt þannig að þá sé hægt að benda á eitthvað. Kannski hangir uppi á vegg einhver regla um þetta sem við tökum ekki eftir sem förum og gefum blóð í þjónustu rannsókna þegar verið er að rannsaka okkur. Hér er um mál að ræða sem varðar okkur öll í raun og veru, hv. þingmenn og aðra landsmenn, og það er nauðsynlegt að fara um það vönduðum höndum og það er greinilegt að það frumvarp sem við erum að fjalla um er undirbúið af vandvirkni. Það hefur verið leitað til margra umsagnaraðila við gerð frumvarpsins og hv. þingnefnd hefur kallað til sín sérfróða aðila til að fara nánar yfir málið og skýra það. Það kemur líka fram, virðulegi forseti, sem var líka ágreiningsefni þegar við vorum að fjalla um þessi mál á sínum tíma og ég leyfi mér að lesa úr áliti nefndarinnar, með leyfi virðulegs forseta. „Nefndin vekur athygli á að við umfjöllun málsins lýsti vísindasiðanefnd þeirri skoðun sinni að sérstök ástæða væri til að þjónustusýni væru varðveitt án persónuauðkenna en eins og áður segir er ein helsta breyting frumvarpsins sú að heimila varðveislu þjónustulífsýna með persónuauðkennum. Togast hér á tvenns konar sjónarmið, annars vegar krafan um leynd persónuupplýsinga og hins vegar um áreiðanleika upplýsinga. Nefndin vekur athygli á því sem fram kom við umfjöllun hennar að í ákveðnum tilvikum getur verið ómögulegt að dulkóða persónuauðkenni á rannsóknarsýnum. Var í því sambandi rædd umsögn Krabbameinsfélags Íslands þar sem fram kemur að dulkóðun leghálsstrokusýna á glerplötum geti valdið ruglingshættu og dregið úr öryggi þeirra kvenna sem þangað leita. Nefndin vill taka fram að skv. 5. gr. frumvarpsins er í undantekningartilvikum, með leyfi Persónuverndar, heimilt að afhenda lífsýni með persónuauðkennum.“ Hér er komið að kjarnaatriði í öllum þeim deilum sem voru meðal annars varðandi gagnagrunninn. Það er þessi munur annars vegar að varðveita sýni með eða án persónuauðkenna. Hér tekur nefndin undir það sjónarmið Krabbameinsfélagsins að það geti verið svo varasamt að dulkóða persónuauðkenni á rannsóknarsýnum að það er talið eðlilegt að fara ekki að þeim hugmyndum vísindasiðanefndar heldur fara að óskum Krabbameinsfélags Íslands, ef ég skil málið rétt. Þetta var m.a. ágreiningsmálið mikla og voru margar ræður og mörg álit og mikið rætt um þetta. Nú fjöllum við um þetta svona með þessum hætti og það hefur gerst frá árinu 1998, frá árinu 2000 að menn sjá að margt af því sem var sagt á sínum tíma og olli miklum deilum var kannski of dramatískt eða átti ekki við rök að styðjast og þróunin hefur orðið á þann veg að menn átta sig betur en áður á gildi þess að slíkar rannsóknir fari fram og að slík sýni séu notuð til rannsókna. Hins vegar er það einkennilegt að orðið lífsýni vekur allt aðrar tilfinningar og allt önnur viðhorf þegar verið er að fjalla um annað en vísindarannsóknir á þessu sviði. Ég man eftir deilum í þingsalnum m.a. varðandi breytingu á útlendingalögunum og breytingar á lögum sem snerta rannsóknir á vegum lögreglu og þeirra yfirvalda sem eiga að halda uppi öryggi í landinu og þegar menn eru að tala um lífsýni þar virðist vera mun meiri tortryggni og mun meiri andstaða við að þau séu notuð í því skyni að upplýsa afbrot eða til að tryggja lífkenni eða auðkenni manna sem eru þess eðlis að lífsýni annars vegar eða annars konar persónueinkenni séu notuð. Á báðum sviðum hefur því orðið mikil þróun en að mínu áliti eru meiri deilur og meiri tortryggni í garð þess að menn séu að tala um lífsýni þegar réttargæslukerfið á í hlut heldur en heilbrigðiskerfið. En það er hins vegar athyglisvert að velta því fyrir sér að lögregluyfirvöld hafa í samvinnu við lögregluyfirvöld, einkum í Bandaríkjunum, komið á samstarfi um lífsýni og lífsýnageymslur til að auðvelda uppljóstrun á afbrotum. Einhverjir vinsælustu sjónvarpsþættir nú um rannsóknaraðferðir lögreglu byggjast m.a. á þeim rannsóknaraðferðum sem lögreglan notar, þar sem lífsýni eru lögð til grundvallar, ef ég má orða það svo, og alls kyns lífsýni eru lykillinn að því að upplýsa alvarleg afbrot. Við erum að fjalla annars vegar um lífsýni og lífsýnasöfn sem snerta heilbrigðiskerfið en það vekur athygli mína þegar ég sé nefndarálitið og þegar ég sé umsagnaraðilana að það virðist ekki hafa verið leitað til lögregluyfirvalda eða fengin umsögn þeirra um þetta því ég held að það sé mjög til þess fallið að auðvelda þingmönnum og öðrum skilning á því hvaða gildi lífsýni hafa fyrir lögregluyfirvöld og réttargæsluaðila ef t.d. hefði verið fengin umsögn frá lögreglunni og jafnvel Útlendingastofnun um slík lífsýni til að menn áttuðu sig á því að það er víðar sem menn nota lífsýni heldur en á sviði læknisfræðinnar og í heilbrigðiskerfinu. Þegar kemur að því að vinna úr lífsýnunum og sinna þeim þá er að vissu leyti samstarf við heilbrigðisyfirvöld en þó er lögreglan farin að búa sér þannig aðstöðu sjálf að hún getur stundað þessar rannsóknir og tekið á málum á eigin grunni og einnig hefur verið náið samstarf við aðila, t.d. á Norðurlöndum, við úrvinnslu á lífsýnum. Hér er um mikilvægt mál að ræða, virðulegi forseti, mál sem snertir okkur öll og mál sem er nauðsynlegt fyrir þingið að fjalla ítarlega um. Hér hafa komið fram sjónarmið í umræðunum frá hv. þm. Dögg Pálsdóttur sem eru þess eðlis að það er full ástæða að mínu áliti fyrir þingnefndina sem og umboðsmann Alþingis gagnvart því kerfi sem við erum að tala um og á að njóta þess sem við erum að samþykkja, að koma því jafnframt á framfæri að farið sé eftir því sem í lögunum segir og að fólk sé upplýst um réttarstöðu sína þegar það fer til þjónusturannsókna og lífsýni eru tekin. Ég fagna því að hv. formaður nefndarinnar hefur tekið því þannig að hún muni beita sér í því máli og ég lýsi eindregnum stuðningi við þetta mál. Ég tel að málið sé lærdómsríkt að því leyti fyrir okkur hv. þingmenn annars vegar til að leggja mat á það hvernig við afgreiðum það núna og hvað það fer í góðri sátt í gegnum þingið miðað við þær hörðu og áköfu deilur sem ekki voru aðeins í þessum sal þegar fjallað var um gagnagrunninn, heilbrigðisgrunninn sem var kannski fyrsta atlaga okkar, ef þannig má að orði komast, að viðfangsefninu, og miðað við það hvernig þessum málum er háttað þar sem er alger samstaða um efnisatriðin en ábendingar koma fram um það að þrátt fyrir allar umræðurnar á sínum tíma sé kannski ekki nóg að gert í að upplýsa almenning um það hvað sé gert við þau lífsýni sem tekin eru. En ég get einnig tekið undir þau orð hv. þm. Daggar Pálsdóttur og eins og við kynntumst í umræðunum um árið að þau lífsýnasöfn sem eru til og urðu til við allt aðrar aðstæður en við erum að tala um núna eru ómetanleg og hafa náttúrlega ýtt mjög undir að Íslendingar hafa mjög ríkan skilning á gildi þess að þessum lífsýnum sé safnað, þau séu varðveitt og þau séu notuð til að greina sjúkdóma og til að stuðla að auknu heilbrigði í landinu.

Hæstv. forseti. Ég hjó eftir orðum hv. þm. Björns Bjarnasonar þegar hann talaði um lífsýni og lífsýnasöfn lögreglu eða dómsyfirvalda. Þau lífsýnasöfn sem við erum að fjalla um nú og frumvarpið tekur á eru lífsýnasöfn þjónustusýna. Það er þjónustusýni sem er vegna heilbrigðisþjónustu við einstaklinginn. Þjónustusýni er lífsýni tekið vegna heilbrigðisþjónustu við hvern einstakling. Lífsýnasafn vísindasýna er tekið vegna rannsókna á heilbrigðissviði þannig að hvorug þessara skilgreininga sem frumvarpið fjallar um nær yfir það lífsýnasafn sem hv. þingmaður var að vísa til. Við á hv. Alþingi þekkjum vel til þeirra möguleika sem lífsýni geta veitt lögreglurannsóknaryfirvöldum vegna brota eða til persónuauðkenna en slík söfn falla ekki undir þau lífsýnasöfn sem þetta frumvarp fjallar um. Ég hefði áhuga á því að vita hvort slík söfn eru í raun og veru til og undir hvaða formerkjum þau eru þá geymd.

Virðulegi forseti. Það hafa verið hér umræður um þessi söfn og komið hafa fram fyrirspurnir í þinginu um þau. Það er vitað að lögreglan safnar slíkum gögnum og þau eru geymd miðlægt m.a. hjá alþjóðlegum lögreglustofnunum. Það eru strangar reglur sem gilda um hvernig þeim gögnum er safnað og hvernig með þau er farið. Ég tel að það sé mjög gagnlegt til þess að draga úr tortryggni í garð slíkra safna að tenging sé hér á milli þannig að hv. þingmenn sem fjalla um mál eins og þetta hefðu t.d. kallað til sín sérfræðinga varðandi þessi lífsýnasöfn til þess að það væri vitneskja í nefndinni. Það hefði mátt koma fram skoðun á því í nefndaráliti til að átta sig á stöðu þeirra mála því að eins og við erum sammála um, ég og hv. þingmaður, verður þetta sífellt meira lykiltæki til þess að upplýsa afbrot. Þess vegna er það mjög mikilvægt fyrir lögregluna og kemur fram í lögum um meðferð sakamála og öðrum lögum þar sem menn fjalla um réttarvörslukerfið. Ég held að það væri gagnlegt til þess að auka öryggi og auka gagnkvæman skilning og hefði t.d. verið æskilegt við meðferð þessa máls að kalla líka til aðila á þessu sviði til þess að hv. heilbrigðisnefnd a.m.k. hefði getað aflað sér upplýsinga um þetta.

Hæstv. forseti. Mér þykja þessar ábendingar mjög áhugaverðar og ég tel rétt að nefndir þingsins, hvort sem það yrði heilbrigðisnefnd eða allsherjarnefnd, kynntu sér málið frekar. Þetta vekur upp hjá mér spurningar um hvort ekki sé rétt að skoða sérstaklega hvort um lífsýnasafn lögreglunnar, þó svo að það tengist alþjóðlegum gagnabönkum með ákveðnum reglum, þurfi ekki að gilda alveg sérstakar reglur, reglur sem varða söfnin og varðveislu slíkra safna. Ef þær eru ekki til tel ég mjög brýnt að þingið skoði þau mál alveg sérstaklega, hvort sem það verður heilbrigðisnefnd eða allsherjarnefnd sem gerir það.

Virðulegi forseti. Ég fullvissa hv. þingmann um að reglurnar eru til og ekki væri hægt að nýta slík gögn nema af því að til eru opinberar reglur um meðferð þeirra. Það hefur hins vegar verið spurning um framkvæmdina vegna tengingar við hina alþjóðlegu aðila og ég held að DNA-rannsóknir á vegum lögreglu hér fari oft fram í Noregi og að leitað sé upplýsinga í Noregi, eins og oft hefur komið fram í fréttum þannig að þetta samstarf er fyrir hendi. Að sjálfsögðu væri ekki hægt að nota þessi sýni nema af því að það eru lagaheimildir til þess og reglur sem gilda um það. Ég held hins vegar að það sé, eins og komið hefur fram í umræðum okkar hér, mjög gagnlegt að það sé ákveðin brú þarna á milli þannig að vitneskja liggi fyrir og menn átti sig á því að þessi lífsýni skipta máli ekki síður en þau sem notuð eru til læknisrannsókna.

Hæstv. forseti. Ég flyt hér framhaldsnefndarálit um frumvarp til laga um breytingar á barnaverndarlögum og barnalögum frá félags- og tryggingamálanefnd. Það er á þskj. 832 og er 19. mál. Málið var lagt fram í haust og þá var 1. flutningsmaður á frumvarpinu hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Frá því að frumvarpið var lagt fram sem eitt af fyrstu málum þingsins, enda ber það lága tölu, hafa töluverðar breytingar orðið á því í meðförum félagsmálanefndar sem ég mun gera grein fyrir frekar í framhaldsnefndarálitinu. Málinu var vísað aftur til nefndar að lokinni 2. umræðu og hefur hún fjallað um málið að nýju. Nefndin fékk á sinn fund Hrefnu Friðriksdóttur frá félags- og tryggingamálaráðuneyti og Bryndísi Helgadóttur og Jóhönnu Gunnarsdóttur frá dóms- og kirkjumálaráðuneyti eftir 2. umr. málsins. Það kom ábending frá dóms- og kirkjumálaráðuneyti þess efnis að ekki væri nauðsynlegt að fella inn í barnalög fortakslaus ákvæði um að óheimilt sé að beita barn líkamlegum og andlegum refsingum heldur sé nægilegt að slíkt bann sé í barnaverndarlögum, samanber fyrri breytingartillögur nefndarinnar. Bent var á að unnið væri að því í ráðuneytinu að endurskoða ákvæði barnalaga um forsjá, búsetu og umgengni. Því væri eðlilegt að bíða með breytingu á barnalögum þar til þeirri endurskoðun lyki. Það kom fram hjá fulltrúum ráðuneytisins að þessari vinnu miðaði vel áfram og mætti búast við að endurskoðun málsins lægi fyrir núna fyrir haustþingið. Ekki virðist vera ágreiningur um það hjá hlutaðeigandi ráðuneytum að nægilegt sé að bannið sé fært í barnaverndarlögin. Breytingar sem nefndin lagði til á barnaverndarlögum kveða skýrt á um refsinæmi þess að beita barn hvers konar ofbeldi eða sýna af sér aðra vanvirðandi háttsemi gagnvart barni. Á það við hver svo sem beitir ofbeldinu, þ.e. hvort sem um er að ræða foreldri eða forsjáraðila eða aðra. Nefndin telur því rétt að bíða með breytingu á barnalögum enda þurfi hugsanlega frekari skoðunar við hvað viðkemur orðalagi og staðsetningu ákvæðisins í lagatextanum. Nefndin áréttar jafnframt að aðrar breytingar sem nefndin lagði til og gerð er grein fyrir í nefndaráliti og breytingartillögum nefndarinnar, samanber þskj. 772 og 773, séu nægilegar til að bregðast við dómi Hæstaréttar í máli nr. 506/2008, og til að tryggja það að fulltrúi barnaverndarnefndar geti verið viðstaddur skýrslutökur af barni hjá lögreglu og fyrir dómi. Nefndin hefur fengið þær upplýsingar að endurskoðun barnaverndarlaga sem og vissra ákvæða barnalaga standi yfir. Lögin heyra hvor undir sitt ráðuneytið, hin fyrri undir félags- og tryggingamálaráðuneyti og hin síðari undir dóms- og kirkjumálaráðuneyti og eru sérfræðinefndir að störfum í báðum ráðuneytum. Nefndin beinir því til hlutaðeigandi ráðuneyta að hafa samráð um endurskoðunina og þær breytingar sem af henni leiðir. Þá telur nefndin að það yrði mjög til bóta ef mál yrðu tekin fyrir á þingi á sama tíma og á það var lögð áhersla í nefndinni þannig að hægt væri að hafa heildstæða umfjöllun um efni þeirra. Jafnframt ítrekar nefndin mikilvægi þess að hugtakanotkun í 99. gr. barnaverndarlaga verði skoðuð með tilliti til þess að nota annað orð í stað lauslætis. Vísar nefndin í því samhengi til þess að árið 2007 var gerð sú breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, að orðið vændi kom í stað lauslætis. Nefndin leggur þó áherslu á að sérstök sjónarmið varðandi börn verði höfð að leiðarljósi og notast verði við hugtak sem samrýmist verndarsjónarmiðum gagnvart börnum. Auk þeirrar breytingar sem gerð er grein fyrir hér að framan leggur nefndin til aðrar smávægilegar breytingar til leiðréttingar á texta en ítrekar að þeim breytingum fylgir ekki breyting á inntaki eða merkingu ákvæða og vísar í þeim efnum til umfjöllunar í áliti nefndarinnar um málið og breytingartillagna á þskj. 772 og 773. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Við 2. gr. Á eftir orðunum „svo og“ í 1. efnismálslið komi: skýrslutöku, þannig að það sé alveg ljóst að ákvæðið eigi við um skýrslutöku. 2. Við 3. gr. Í stað orðanna „eða annarri vanvirðandi háttsemi, hótunum eða ógnunum“ komi: hótunum eða ógnunum eða sýnir af sér aðra vanvirðandi háttsemi gagnvart barni. 3. Við 4. gr. Greinin falli brott. 4. Fyrirsögn frumvarpsins verði: Frumvarp til laga um breytingu á barnaverndarlögum, nr. 80/2002, með síðari breytingum. Hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson, Árni Johnsen, Steinunn Valdís Óskarsdóttir og Helga Sigrún Harðardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir, Þuríður Backman, Kristinn H. Gunnarsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Jón Bjarnason stóðu að nefndarálitinu. Ástæðan fyrir því að titillinn breytist er að með því að fella niður 4. gr. á þetta frumvarp til laga ekki lengur við um barnalög heldur eingöngu barnaverndarlög og er þar vísað til þess og því er treyst að við endurskoðun barnaverndarlaga og barnalaga verði litið til þeirra sjónarmiða sem hér koma fram í greininni og er ekki talin ástæða til þess að vera að fara inn í þá vinnu sem nú er í gangi. Ég endurtek og ítreka að það er mikilvægt að endurskoða lögin, bæði barnalögin og barnaverndarlögin með tilliti til þess dóms sem féll á síðasta ári og gengið hefur undir nafninu „flengingardómurinn“, og taka tillit til aðstæðna barna í dag sem eru á svo margan hátt ólíkar því sem áður var bæði hvað varðar uppeldisskilyrði og betri meðvitund hjá þjóðinni. Þjóðin er upplýstari hvað varðar ýmsa þætti sem brjóta börn niður og skemma til framtíðar sem var litið fram hjá áður og trúlega að hluta til vegna þess að fólk gerði sér ekki grein fyrir því hvaða áhrif hlutir eins og einelti, ljót orð og vanhirða á ýmsum sviðum gætu haft á sálarlíf barna til lengri tíma. Síðan hafa bæst við nýjar ógnir eins og netnotkun og einelti gegnum netið, vændi í gegnum netið þar sem verið er að tæla og lokka ung börn eða ung börn notuð í því umhverfi sem þrífst í klámi og í öðru slíku umhverfi. Börn eru því að mörgu leyti óvarðari en þau voru áður og því er mikilvægt að vanda vel til verks, nota það orðalag sem bæði verndar börnin og sem notað er í dag, hafa möguleika til að grípa inn í sem allra fyrst ef einhver minnsti grunur er á misnotkun eða valdbeitingu eða illri meðferð á börnum, sama hvort það snýr að barnaverndinni eða refsingunum. Hæstv. forseti. Ég tel að með þeirri niðurstöðu sem varð hjá nefndinni, sem breytir að mörgu leyti upphaflegu frumvarpi, er inntakið það sama. Ég treysti því að unnið verði enn frekar að innihaldi frumvarpsins eins og það var lagt fyrir í upphafi.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér í 3. umr. frumvarp til laga um breytingu á barnaverndarlögum og barnalögum sem raunar breytist í breytingu á barnaverndarlögum í ljósi framhaldsnefndarálits sem hv. þm. Þuríður Backman hefur gert grein fyrir. Upphaf málsins má rekja til frumvarps á þingskjali 19, sem ég sé ekki betur en að gervallur þingflokkur Vinstri grænna hafi lagt fram síðastliðið haust, hið mætasta og besta frumvarp, sem var skýr viðbrögð við dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra sem þá var nýfallinn, dómur sem síðan var staðfestur af Hæstarétti og ég mun víkja nánar að á eftir. Það er hins vegar áhugavert, kannski ekki síst út af lagatæknilegum atriðum, hvað þetta frumvarp er búið að taka ótrúlegum breytingum í meðförum þingsins. Það stendur nánast ekki steinn yfir steini þó að innihaldið sé enn þá hið sama með annarri framsetningu sem er númer eitt, tvö og þrjú að tryggja að líkamlegt ofbeldi gagnvart börnum eða réttara sagt líkamlegar refsingar eða andlegar refsingar séu refsiverðar. Því það er í raun kjarninn í þeim dómi sem ég ætla víkja að nánar á eftir að gildandi ákvæði 99. gr. barnaverndarlaga sé ekki nægilega traust stoð fyrir refsingu ef foreldri, forráðamaður eða einstaklingur með leyfi þess aðila refsar barni líkamlega eða andlega. Kjarni málsins með þessu frumvarpi er að bæta, auka og efla vernd barna og ungmenna, og er það sérstakt ánægjuefni að þetta sé þingmannafrumvarp. Það sýnir hvað þingmenn geta brugðist snöggt við. Það er sérstaklega ánægjulegt að það skuli síðan hafa fengið meðbyr í gegnum þingið. Ég hygg að varla sé til, kannski örfá en þau eru a.m.k. fá dæmin um að þingmannafrumvarp fari alla leið í gegn á einu og sama þinginu. Ég vona einlæglega að þetta sé vísbending um ný og breytt vinnubrögð hjá þinginu sem mér finnst að eigi að taka upp. Ég verð að viðurkenna að ég hef aldrei skilið þessa feimni þingmanna í að beita sjálfir lagasetningarvaldinu, þ.e. frumvarpstillöguvaldinu sem þeir skýrt hafa. Það er ekkert sem kallar á að þingmenn sitji með hendur í skauti og bíði eftir því að framkvæmdarvaldið mati þá á frumvörpum sem hér eigi að afgreiða. Það er nefnilega mjög oft alls konar mál, og þetta mál er mjög dæmigert um það, sem kalla á skjót og snögg viðbrögð, skjótar lagabreytingar og að bregðast þurfi við einhverju sem gerist en það getur stundum tekið framkvæmdarvaldið allt of langan tíma að bregðast við. Þó ég svo sem kaupi alveg þau rök sem hér eru lögð fram í framhaldsnefndarálitinu sem verða þess valdandi að 4. gr. frumvarpsins eins og það leit út eftir 2. umr. er hent út. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er ekki alveg glöð með að það skuli gert. Mér finnst þau rök að verið sé að endurskoða barnalögin, ákveðna þætti þeirra - í raun þekki ég þá vinnu því hún er m.a. afrakstur þess frumvarps sem ég sjálf lagði fram í fyrra og er raunar búin að endurleggja fram núna af því þar eru skiptar skoðanir um hluti. Í mínum huga er slík vinna stundum bara aðferð til að tefja mál, svo ég segi það hreint út. Ég hefði alveg getað hugsað mér að hafa 4. gr. inni þangað til barnalögunum verður breytt hvenær sem það verður gert. En ég ætla svo sem ekki að vefengja þær ástæður sem gera það að verkum að hv. félags- og trygginganefnd er samhljóða og sammála í því að fylgja þeim ábendingum sem komu frá embættismönnum og bíða þá með breytingar á barnalögunum eftir þeirri endurskoðun sem þar er í gangi. Ég ítreka að ég hefði gjarnan viljað sjá þessa breytingu á barnalögunum líka og tel að það hefði ekkert skaðað þótt hún kæmist strax í gegn. En við búum við það að dómur féll 22. janúar 2009, fyrst héraðsdómur sem var staðfestur af Hæstarétti, í máli nr. 506/2008. Héraðsdómurinn var frá haustinu eða síðla sumars í fyrra, ef ég man rétt, a.m.k. einhvern tímann áður en frumvarpið var lagt fram í byrjun október 2008. Þar voru málavextir þeir að ákærða, sambýlismanni móður, var gefið að sök að hafa rassskellt drengi hennar tvisvar eða þrisvar á beran rassinn svo fast að þeir hlutu roða af á rassinn. Þetta athæfi var talið varða af hálfu ákæruvaldsins við 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga í kynferðiskaflanum og 2. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga sem er um líkamlegt ofbeldi. Enginn vafi var um það að þessi háttsemi átti sér stað, bæði af framburði ákærða, hann sem sé viðurkenndi að hafa rassskellt drengina, og af skýrslu drengjanna mátti ráða hversu oft þetta hafði gerst. Hins vegar lá fyrir að móðir drengjanna virtist hafa samþykkt þetta athæfi og það virðist vera ákveðin þungamiðja í þessum dómi. Það að hún gerði það virðist gera það að verkum að þetta er ekki talið ofbeldisbrot. Því er hafnað í héraðsdómi að þessi háttsemi ákærða hafi verið einhvers konar kynferðislegt ofbeldi. Því er hafnað að þessi háttsemi sé heimfærð undir 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga. En síðan er það rökstuðningurinn sem verður þess valdandi að þetta er heldur ekki heimfært undir 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga. Í dómi héraðsdóms segir, með leyfi forseta: „Almennt séð varðar það við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga að slá mann nauðugan á rassinn með flötum lófa svo að undan roðnar. Til þess er hins vegar að líta að hugsanlega tíðkast eitthvað, eða hefur tíðkast, að flengja börn. Verður að gæta að því að ekki verður öðruvísi litið á en að ákærði hafi flengt drengina með samþykki móður þeirra, í tilefni af því að þeir höfðu sýnt af sér óþekkt, þótt ekki liggi fyrir í hverju hún hafi falist. Hversu óviðurkvæmilegt sem það kann að virðast nú á tímum að flengja börn fyrir óþægð þykir ekki verða kveðið á um það hér að það varði refsingu, ef uppalandi barns tekur á því ábyrgð með samþykki sínu og nærveru, þegar til þess er litið að skilja verður ákvæði 1. mgr. 99. gr. laga nr. 80/2002“ - þ.e. barnaverndarlaganna - „svo að ekki sé þar lagt algert bann við því að börn séu beitt refsingum og líkamlegar refsingar þar ekki undanskildar, sbr. hins vegar a-lið 3. mgr. 82. gr. laganna, sem leggur bann við því að börn sem dveljast á heimili eða stofnun skv. 79. gr. séu beitt andlegum og líkamlegum refsingum. Til vara er háttsemi ákærða heimfærð til nefnds ákvæðis 1. mgr. og einnig 3. mgr. 99. gr. laga nr. 80/2002. Samkvæmt 1. mgr. varðar það hvern sem beitir barn refsingum, hótunum eða ógnunum og ætla má að slíkt skaði barnið andlega eða líkamlega, sektum eða fangelsi allt að þremur árum og samkvæmt 3. mgr. hvern sem sýnir barni yfirgang, ruddalegt eða ósiðlegt athæfi, særir það eða móðgar, sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Í þessu máli liggur ekkert mat fyrir á því að refsing sem ákærði beitti drengina með samþykki móðurinnar og að henni viðstaddri hafi verið til þess fallin að skaða þá andlega eða líkamlega. Ekkert liggur heldur fyrir um það að drengirnir hafi orðið fyrir slíkum skaða. Þótt það sé skoðun dómara að það sé óheppilegt og óæskilegt að flengja börn, er varhugavert að slá því föstu hér að það falli ætíð undir það að vera yfirgangur, ruddalegt eða ósiðlegt athæfi í skilningi nefnds ákvæðis. Verður því ekki fallist á að verknaður ákærða verði heimfærður til ákvæða 1. mgr. og 3. mgr. 99. gr. laga nr. 80/2002. Samkvæmt þessu verður ákærði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins að því er varðar 1. tölulið ákærunnar.“ Hæstiréttur staðfestir þennan dóm með dómi sínum 22. janúar 2009 og segir þar í dómnum, með leyfi forseta: „Með 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga, nr. 80/2002, er ekki lagt fortakslaust bann við því að foreldri eða annar maður með samþykki þess beiti barn líkamlegum aðgerðum til að bregðast við óþægð, heldur er refsinæmi slíkrar háttsemi háð því að gerðir hans séu til þess fallnar að skaða barnið andlega eða líkamlega. Ekki hafa verið færðar sönnur fyrir að háttsemi ákærða, sem 1. liður ákæru tekur til, hafi farið út fyrir þau mörk, sem þetta ákvæði felur í sér. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsenda hins áfrýjaða dóms verður að staðfesta niðurstöðu hans.“ Af þessum dómi má að vísu ráða að ef ákæruvaldið hefði leitast við að kanna hvort þessar rassskellingar hefðu haft varanleg áhrif á börnin, ef á einhvern hátt hægt er að komast að því, væri hugsanlegt að niðurstaða dómsins hefði verið önnur. Ég les það a.m.k. úr rökstuðningi héraðsdóms og Hæstaréttar. Ég hygg að eftir að dómur féll sem og staðfesting Hæstaréttar hafi allir verið um það sammála að við gætum ekki í nútímasamfélagi, þar sem við viljum slá skjaldborg um börn og vernda þau fyrir hvers kyns ofbeldi, andlegu og líkamlegu, og hvers kyns vanvirðandi háttsemi, búið við það að líkamlegt ofbeldi, eins og rassskelling er, væri leyfileg. Við viljum ekki búa í slíku samfélagi. Það er ekki flóknara en það. Það var því mjög gott - og eins og ég hef áður sagt eiga þingmenn Vinstri grænna sérstakan heiður skilið fyrir að hafa brugðist svo skjótt við og lagt fram það frumvarp sem við erum nálægt því að samþykkja. Með þessum breytingum mun það vonandi heyra sögunni til að framkoma sem umræddum drengjum var sýnd, þrátt fyrir samþykki forráðamanns, viðgangist lengur. Með þessu verða vonandi skýr og klár skilaboð til allra foreldra og forráðamanna að ekki er ætlast til að þeir hvorki framkvæmi sjálfir né samþykki að aðrir framkvæmi slíka háttsemi gagnvart börnum. Uppeldisfræðin er komin svo langt að aga á börn með öðrum hætti en refsingum, og það eru til alls kyns ögunaraðferðir. Það er hinn svokallaði blíði agi sem á að beita á börn þannig að þau geri sér grein fyrir hvenær þau eru að gera rétt eða rangt. Það á fyrst og fremst að tala við þau þannig að þau læri hvað sé rétt eða rangt. Líkamlegar refsingar eru ekki til þess fallnar. En út af því sem kom fram hjá mér áðan um barnalögin þá megum við svo sem ekki horfa fram hjá því, þó ég hefði gjarnan viljað, að 2. mgr. 28. gr. barnalaganna hefði verið gerð skýrari þó svo að þar sé ákvæði sem sett var inn í barnalögin 2003, sem var nýmæli á þeim tíma, að í forsjá barns felist skylda foreldra til að vernda barn sitt gegn andlegu og líkamlegu ofbeldi og annarri vanvirðandi háttsemi. Sem auðvitað vekur spurningar um það brot, þó það sé ekki umfjöllunarefni hér, sem foreldrið sem átti umrædda drengi sýndi á sínum forsjárskyldum, að hafa samþykkt þá háttsemi sem þar var viðhöfð. En það er ekki umfjöllunarefni hér og ekki ástæða til að fara nánar út í það. Virðulegi forseti. Þetta frumvarp hefur farið í gegnum mjög mikla umræðu. Það hefur farið tvisvar í nefnd, búið er að margbreyta því og við sitjum hér með frumvarpið þannig að ekkert er eftir nema breyting á barnaverndarlögum af því það er samdóma álit þeirra embættismanna sem hingað hafa komið að það dugi. Í framhaldsnefndarálitinu sem liggur fyrir og hv. þm. Þuríður Backman kynnti voru gerðar nokkrar viðbótarbreytingar sem allar eru til þess fallnar að hnykkja og undirstrika enn betur að tryggja að það sé skýrt og klárt að háttsemi af því tagi sem samþykkt var með umræddum hæstaréttardómi geti ekki komið fyrir aftur. Ég get lýst því yfir fyrir a.m.k. mína parta og ég hygg að ég tali þar fyrir þingflokk Sjálfstæðisflokksins að við styðjum þetta frumvarp eindregið enda hafa 

Herra forseti. Upphaf þess máls sem við ræðum hér, frumvarp til laga um breytingu á barnaverndarlögum og barnalögum, má rekja til sýknudóma eins og hér hefur verið sagt frá, fyrst í Héraðsdómi Norðurlands og síðan í Hæstarétti, sýknudóma yfir manni sem ákærður var fyrir að hafa rassskellt á beran botninn tvo unga drengi, 4 og 6 ára gamla, og strokið þeim síðan um rassinn og olíuborið á eftir. Fráskildir foreldrar barnanna voru þeirrar skoðunar að ekki hefði verið rétt að refsa þeim fyrir óþægð með flengingum og kærðu manninn, sem var kærasti móðurinnar en bjó þó ekki með börnunum. Hann var kærður bæði fyrir kynferðisafbrot og fyrir líkamsárás. Það er dapurlegt að réttarfari í þessu landi skuli svo komið að allur vafi hafi verið túlkaður ákærða í hag og sem fyrr segir var hann fundinn sýkn sakar. Í dómnum er m.a.s. bent á að það varði við hegningarlög að slá mann nauðugan á rassinn en dómurinn vísar síðan til þess að það hafi tíðkast eitthvað að flengja börn og ekki sé lagt algjört bann við því í lögunum. Mig langar til að vitna hér í grein sem birtist í Morgunblaðinu 22. mars sl. í kjölfar hæstaréttardómsins. Höfundur greinarinnar er Guðrún Kristinsdóttir, sem er prófessor í uppeldisgreinum við menntavísindasvið Háskóla Íslands. Í greininni segir, með leyfi forseta: „Í dómnum er vísað í barnaverndarlög. Segir að þótt það sé skoðun dómara að það sé óheppilegt og óæskilegt að flengja börn sé varhugavert að slá því föstu að það falli ætíð undir yfirgang, ruddalegt eða ósiðlegt athæfi í skilningi 3. mgr. sömu laga, sem varðar sektum eða fangelsi allt að tveimur árum.“ Síðan segir höfundur greinarinnar: „Þetta er túlkunaratriði og er mér ekki kunnugt í þaula hvernig ákvæðið hefur verið túlkað hingað til. Í almennum skilningi og með hliðsjón af því sem fram kemur hér að ofan tel ég þó ótvírætt að maðurinn hafi verið með yfirgang á heimili móður og í garð umræddra barna.“ Lokaorðin í grein Guðrúnar Kristinsdóttur eru: „Dómur af þessu tagi kann að ýta undir það viðhorf að líkamlegar hirtingar foreldra eða staðgengla þeirra, réttmætra eða óréttmætra, séu viðunandi hegðun.“ Við þessum dómi var hart brugðist eins og hér hefur komið fram og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir var 1. flutningsmaður frumvarps til breytinga á lögum sem ætlað var að tryggja að það væri fortakslaust refsivert að beita börn líkamlegu ofbeldi og sérstaklega í refsingarskyni. Þessi dómur sem hér liggur fyrir - ég hlýt að mótmæla því sem fram kom hjá hv. þm. Dögg Pálsdóttur áðan um að um brot á forsjárskyldum hafi verið að ræða hjá viðkomandi móður þar sem forsjáraðilum er skylt að vernda börn sín gegn ofbeldi, andlegu og líkamlegu. Mig langar að vitna aftur til þess sem Guðrún Kristinsdóttir prófessor segir, en hún hefur mikla þekkingu á ofbeldi og ofbeldissamböndum. Hún er einn af stofnendum Kvennaathvarfsins og hefur fylgt þessum málum eftir, heimilisofbeldi og ofbeldi gegn konum og börnum, um áratugaskeið. Í grein sinni í Morgunblaðinu 22. mars vísar hún til þess sem segir í dómnum og ber vott um að maðurinn, sem eins og ég nefndi áðan var kærasti og ekki sambýlismaður, hafi tekið stjórnina af konunni. Eins og Guðrún segir hér: „… en hann tók yfir vald hennar til að siða börnin með rassskellingum. Lýst er hvernig ákærði vildi fylgjast með hegðun barnanna, hann vildi vita um hvert einasta skipti sem þeir gerðu eitthvað af sér.“ - Ég minni á að þeir eru 4 og 6 ára gamlir. - „Hann ræddi við móðurina um að það þyrfti að refsa þeim með flengingum og tók yfir að gera það sjálfur. Þetta allt ber vott um þá stjórnsemi sem er einkennandi fyrir þá sem beita ofbeldi á heimilum.“ Áfram: „Bent er á að móðirin hafi samþykkt rassskellingarnar. Það segist hún reyndar hafa gert í fyrstu en síðan farið að leyna manninn því ef börnin voru óþekk. Í dómnum virðist mér mikið gert úr umræddu samþykki móður. Mun minna vægi fær það að hún dregur samþykkið til baka, leynir manninn óþægð barnanna og kemst þannig hjá því að hann haldi áfram hirtingum. Athygli vekur að konan sneiðir hjá því að segja manninum að hún vilji vera laus við þessa afskiptasemi hans.“ Af þessu dregur prófessorinn þá ályktun að sambandið sem hér er vitnað til hafi ekki byggst á trausti og öryggi heldur á óöryggi og ótta en slíkt er einmitt algengt og einkennandi þar sem ofbeldi er á ferð. Þetta vildi ég að kæmi skýrt fram, herra forseti, vegna þess að eins ótrúlegt og það kann að virðast bera ofbeldissambönd af þessu tagi ákveðin einkenni sem hægt er að lesa í. Dómendum, bæði í Héraðsdómi Norðurlands og í Hæstarétti, virðist því miður hafa verið það fyrirmunað. Í annarri grein sem birtist í Morgunblaðinu 8. mars eftir Vilhjálm Rafnsson, prófessor í heilbrigðis- og faraldsfræði, er fjallað um þetta mál. Vilhjálmur segir dóminn óhugnanlega lesningu og lærdómsríka. Hann bendir á að strax þegar héraðsdómurinn féll á síðasta ári hafi forstjóri Barnaverndarstofu bent á það opinberlega að vitað væri og viðurkennt af þeim sem best þekkja að líkamlegar aðgerðir sem uppeldisaðferð gætu verið mjög skaðlegar börnum. Þær væru niðurlægjandi fyrir börnin, brytu niður sjálfsvirðingu þeirra og sjálfsmynd. Síðan segir Vilhjálmur Rafnsson prófessor: „Ýmislegt í dómnum bendir til þess að hegðun flengjarans hafi ekki haft eingöngu með uppeldi að gera eins og hann heldur fram, heldur geti hafa verið kynferðisleg, en dómarar Hæstaréttar leiða þetta hjá sér og spyrja hann ekki af hverju hann var á ferð með olíu eftir flengingar sem drengirnir kveinkuðu sér ekki undan.“ 
            

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanns á því að þegar lesinn er upp texti ber að gera það með leyfi forseta.

Já. Ég skal muna eftir því og hér lýkur tilvitnun, með leyfi forseta. Það er ekki nema von að mönnum hafi brugðið þegar héraðsdómur birtist og ég tala nú ekki um þegar hæstaréttardómurinn birtist, og virðast dómendur hafa verið algjörlega úr takti við það sem menn almennt töldu að væri fest hér í lög, að það mætti ekki berja börn og það væri refsivert að refsa börnum með líkamlegum flengingum eða barsmíðum. En svo reyndist ekki vera að mati dómendanna. Þeir lokuðu þar að auki augunum fyrir öllu því sem benti til þess að um ofbeldissamband væri að ræða, ofbeldisfullan einstakling, og að þarna gæti hafa verið um kynferðislega athöfn að ræða um leið. Það var þess vegna mjög nauðsynlegt og er mjög mikilvægt að samþykkja frumvarpið sem hér um ræðir en það gerir það fortakslaust refsivert að beita börn andlegum eða líkamlegum refsingum með þessum hætti. Hér hefur komið fram að um þingmannafrumvarp er að ræða sem hefur tekið gríðarlega miklum breytingum. Eins og hv. framsögumaður nefndarálitsins, Þuríður Backman, sagði áðan, tók frumvarpið bæði til barnalaga og barnaverndarlaga en þessir lagabálkar heyra annars vegar undir dómsmálaráðuneyti og hins vegar undir félags- og tryggingamálaráðuneyti. Málinu var upphaflega vísað í allsherjarnefnd en þaðan fór það yfir ganginn til félags- og tryggingamálanefndar með góðum stuðningi ráðherra barnaverndarlaga, Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur. Þar á bæ höfðu sömu hugsanir leitað á menn og í ráðuneytinu var vilji til þess að breyta sérstaklega þessum ákvæðum á sama hátt og hér er verið að gera. Enda þótt heildarendurskoðun stæði yfir vildu menn taka þetta ákvæði út og það varð niðurstaðan. Hér hefur einnig komið fram að ekki aðeins er verið að endurskoða barnalögin á vegum dómsmálaráðuneytisins heldur einnig barnaverndarlögin í félags- og tryggingamálaráðuneyti. Er þess vænst að þeirri endurskoðun ljúki næsta haust og það er vel að nefndin sem hér skilar framhaldsnefndaráliti, á þskj. 832, ítrekar hversu mikilvægt það er að fá þessa lagabálka báða inn á sama tíma til þingsins. Ég vil minna á enn eitt atriði í sambandi við það, þ.e. að aðlögun íslenskra laga að barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna skal einmitt vera lokið fyrir 20. nóvember á þessu ári en þá verða 20 ár liðin frá því að hann var samþykktur. Herra forseti. Ég tel að hér sé um mjög mikilvægt skref að ræða, mjög mikilvægt lagaákvæði, og ég fagna því sérstaklega, eins og hv. þm. Dögg Pálsdóttir gerði hér áðan, að þingið sjálft skuli grípa til þess að flytja, vinna og samþykkja jafnmikilvægt mál og þetta. Annað mál sem mikið hefur verið rætt um og er þingmannamál er frumvarp um ábyrgðarmenn sem hér var samþykkt fyrir 2–3 vikum, en það hefur ólíkt þessu, eins og bent hefur verið á, verið flutt einum tólf sinnum á undanförnum árum. Hér er verið að flytja þingmannafrumvarp sem mér sýnist að muni verða að lögum með stuðningi allra þingmanna allra flokka strax á morgun og það er vel.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá 1. minni hluta viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög sem varðar eignarhald, kynjahlutföll og starfandi stjórnarformenn. Þetta frumvarp tekur til þriggja þátta, herra forseti. Í fyrsta lagi er lögð til sú breyting á ákvæðum laga um hlutafélög að skylda stjórn hlutafélags til að sjá til þess að hlutaskrá, samanber 30. gr. laganna, geymi á hverjum tíma réttar upplýsingar um hluthafa, hlutafjáreign þeirra og atkvæðisrétt. Þá skuli stjórn félags leggja fyrir aðalfund samantekt um hlutafjáreign einstakra hluthafa, rétt þeirra til að greiða atkvæði og um breytingar sem orðið hafa á árinu. Sambærilegar upplýsingar skal stjórnin leggja fyrir um samstæðutengsl félagsins. Tilgangur þessara ákvæða frumvarpsins er að auka gagnsæi hvað varðar eignarhald og atkvæðisrétt í íslenskum hlutafélögum og koma þannig til móts við þá gagnrýni að á það hafi skort í íslensku viðskiptalífi. Ég minnist þess er við ræddum þetta frumvarp fyrr í vor þá brast svolítið á með hlátri í þingsalnum þegar á það var bent að það ætti að hafa réttar upplýsingar í hlutaskrá og setja þyrfti sérstök lög um það. Mönnum þótti það eiginlega sjálfsagt, herra forseti, að svo væri. En það er ekki svo og það fengum við að sjá í blöðum bæjarins í gær þegar Fréttablaðið birti á 12. síðu sinni upplýsingar eða fréttaskýringu um eignarhald þingmanna í hlutafélögum, en þessi fréttaskýring og skrá var einmitt byggð á hlutaskránni sem hér um ræðir og við teljum öll, tel ég, hv. nefndarmenn í viðskiptanefnd, að rétt sé að setja í lög að hlutaskrá eigi að geyma réttar upplýsingar og skylda eigi stjórnir félaga til að sjá til þess. Í þessari fréttaskýringu Fréttablaðsins í gær kemur fram að þingmenn séu tengdir minnst 55 félögum. Nú ætla ég ekki að segja neitt um þá flokka sem ég ekki þekki en það verður að viðurkennast að það vakti nokkra athygli mína og okkar í Vinstri grænum að þarna voru meðal níu þingmanna okkar ein fimm slík tengsl við, eins og hér sagði, hlutafélög, og okkur þótti það með nokkrum ólíkindum. Við nánari athugun kom í ljós það sem hér er lagt til að leiðrétta að hlutaskráin er einfaldlega röng, hún geymir úreltar upplýsingar, a.m.k. hvað varðar okkur þingmenn Vinstri grænna. Við nánari athugun, og það kemur fram í yfirlýsingu frá framkvæmdastjóra flokksins, kemur í ljós að þau tengsl sem hér eru rakin í hlutaskrá þar sem einn er sagður meðstjórnandi, einn er sagður endurskoðandi og meðstjórnandi, einn er sagður varamaður á tveimur stöðum, fimm svokölluð tengsl, þá er niðurstaðan sú að þarna er um að ræða tvö slík sæti. Sú sem hér stendur er varamaður í stjórn einkahlutafélags sem ber nafnið Plássið, og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson er stjórnarmaður Sjóminjasafnsins í Reykjavík þar sem hann gegnir reyndar stöðu varaformanns, en Sjóminjasafnið er ekki hlutafélag og ekki einkahlutafélag heldur sjálfseignarstofnun sem einnig eru geymdar upplýsingar um í hlutaskrá. Herra forseti. Ég er ekki að rekja þetta vegna þess að þetta séu svo óskaplegir viðburðir eða fréttir heldur til áréttingar á því að hlutaskráin geymir einfaldlega ekki réttar upplýsingar á hverjum tíma. Þess vegna er hér lagt til að skylda stjórn félaga, hlutafélaga sérstaklega, til að sjá til þess að hlutaskráin geymi á hverjum tíma réttar upplýsingar um hluthafa, um hlutafjáreign þeirra og um atkvæðisrétt. 1. minni hluti, sem ég mæli hér fyrir, leggur til að þetta ákvæði verði óbreytt og ég tel að svo sé einnig um 2. minni hluta viðskiptanefndar. Þetta var um fyrsta atriðið sem breytingar þessa frumvarps taka til. Annað atriðið varðar áréttingu um að gæta skuli að kynjahlutföllum í stjórnum hlutafélaga og einkahlutafélaga sem og við ráðningu framkvæmdastjóra. Þar er lagt til að þetta verði tekið í lög eins og orðanna hljóðan er, með leyfi forseta, að gæta skuli að kynjahlutföllum í stjórnum. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að í tilkynningum til hlutafélagaskrár skuli sundurliða upplýsingar um hlutfall kynja í stjórn og meðal framkvæmdastjóra, svo og hlutfall kynja meðal starfsmanna eftir stöðu þeirra í skipulagi félags. Fyrir nefndinni var því hreyft og um það rætt að hér væri um of víðfeðma upplýsingagjöf að ræða og lögfesting þess kallaði á aukið skrifræði. Var vísað til þess að það væri fremur í takt við markmið frumvarpsins að einungis yrði tilkynnt um kynjahlutföll í stjórnendahópi félags og jafnvel bent á að ráða mætti kyn manna af nöfnum þeirra í tilkynningum sem nú eru sendar hlutafélagaskrá og þannig gæfi hlutafélagaskráin upplýsingar um kyn auk þess sem hún gæti skráð upplýsingar um kyn út frá þeim upplýsingum. Nú er þess að geta, herra forseti, að í lögum um opinber hlutafélög, í 1. mgr. 63. gr. laga um hlutafélög er kveðið á um að í stjórn opinbers hlutafélags skuli tryggt að sitji sem næst jafnmargar konur og karlar. Um það var rætt í nefndinni og kom fram frá þó nokkrum umsagnaraðilum að ákvæði þessa frumvarps þyrfti að vera afdráttarlausara en svo að mæla einungis fyrir um að gætt skuli að kynjahlutföllum. Sumir gesta nefndarinnar töldu reyndar að ganga ætti lengra, jafnvel í þá veru að mæla fyrir um 40/60 kynjakvóta og í því sambandi var m.a. vísað til norskra laga um það efni en í þeim er tilgreindur lágmarksfjöldi af hvoru kyni í stjórnum hlutafélaga í hlutfalli við fjölda stjórnarmanna. Við setningu norsku laganna var gefinn mjög rúmur tími til aðlögunar. Fyrsta skrefið var stigið með því að skylda, eins og er í íslenskum lögum, stjórnir opinberra hlutafélaga til þess að gæta að réttum hlutföllum kynja miðað við fjölda en síðan var almenna markaðnum eða almennu félögunum, hlutafélögunum, gefinn tími til aðlögunar áður en það var lögfest að svo skyldi einnig vera á þeim bæjunum. 1. minni hluti, sem ég mæli hér fyrir, telur að með þessu frumvarpi sé stigið skref í rétta átt. Sum okkar hefðu eflaust viljað ganga mun lengra en það er viðurkennt í nefndarálitinu að hér sé a.m.k. stigið skref í rétta átt og við bendum á að þær upplýsingar sem hér er rætt um að safna muni gagnast Jafnréttisstofu vel við eftirlit með framkvæmd jafnréttisáætlana. Við bendum á að nú þegar hvíla skyldur á félögum samkvæmt jafnréttislögum. Samkvæmt úttekt Hagstofu Íslands, Konur og karlar í áhrifastöðum 2008, kemur fram að um níu af hverjum tíu framkvæmdastjórum, stjórnarformönnum og stjórnarmönnum fyrirtækja með 50 starfsmenn eða fleiri séu karlar. Í úttektinni segir einnig að á tímabilinu 1999–2007 hafi kynjaskipting stjórnarmanna og stjórnarformanna nánast verið sú sama allan tímann, 22% konur og 78% karlar. Á sama tímabili, frá árinu 1999–2007, hafi hlutfall kvenna í framkvæmdastjórnum aukist úr 15% í 19%. Þetta er afskaplega hægfara þróun, herra forseti, og ljóst að gera þarf eitthvað róttækt til að breyta því. Hér er stigið fyrsta skrefið, skref í rétta átt, með því að skylda menn til þess að gæta að kynjahlutföllum, segja má að þetta séu almenn hvatningarorð um að gætt skuli að jafnrétti kynjanna. 1. minni hluti telur mikilvægt, verði frumvarpið að lögum svona, þetta ákvæði, að mjög grannt verði fylgst með framkvæmdinni og því hvort lögin nái þeim yfirlýsta tilgangi að auka hlut kvenna í stjórnunarstöðum í hlutafélögum og einkahlutafélögum, en hugsanlegt er að síðar þurfi að skoða aðrar leiðir og þar á ég við sérstakan aðlögunartíma eða beina lagasetningu. Fyrsti minni hluti leggur til nokkra breytingu á þessu ákvæði, m.a. þá að sundurliðun upplýsinga um hlutföll kynja meðal starfsmanna nái aðeins til einkahlutafélaga og hlutafélaga þar sem starfa fleiri en 25 starfsmenn að jafnaði á ári. Er þetta gert til að undanskilja minnstu félögin þessari tilkynningarskyldu en þessi fjöldi samræmist ákvæðum jafnréttislaga um að félög af þessari stærð, þ.e. með fleiri en 25 starfsmenn á ársgrundvelli, skuli gera jafnréttisáætlanir eða samþætta jafnréttissjónarmið í starfsmannastefnu sína. Þá er einnig lagt til breytt orðalag þannig að í stað þess að veita skuli upplýsingar um hlutföll kynja ,,meðal starfsmanna eftir stöðu í skipulagi“, eins og sagði í upphaflega frumvarpstextanum, verði kveðið á um að veittar verði upplýsingar um hlutföll kynja meðal starfsmanna og stjórnenda félagsins. Úr þessum upplýsingum mætti þá ráða hversu margir karlar og/eða hversu margar konur gegna stjórnunarstöðum í félagi miðað við heildarstarfsmannafjölda þess. 1. minni hluti leggur einnig til breytingu á orðalagi 2. málsl. 2. gr. og 2. málsl. 8. gr. í þá veru að skjóta inn orðunum ,,um stjórnir“ til að hnykkja á því að þær upplýsingar sem veita skal samkvæmt ákvæðum frumvarpsins um hlutföll kynja í störfum og stjórnum skuli samkvæmt ákvæðum frumvarpsins veita samhliða því að tilkynnt er um breytingar í stjórn félagsins en ekki þarf að tilkynna samstundis um minnstu breytingar í starfsmannahaldi. 1. minni hluti, sem ég mæli hér fyrir, telur að upplýsingagjöf af þessu tagi þjóni því hlutverki að gera sýnilegan hlut kvenna og karla í starfsemi félaga til þess að leiðrétta megi halla sem slík upplýsingagjöf kann að leiða í ljós. Þannig verði náð því markmiði frumvarpsins að stuðla að jafnari hlut kvenna og karla í áhrifastöðum í hlutafélögum og einkahlutafélögum með auknu gagnsæi og greiðari aðgangi að upplýsingum. Herra forseti. Sem sjá má eru fulltrúar Sjálfstæðisflokks í hv. viðskiptanefnd ekki sammála okkur í þessum efnum og telja að takmarka beri upplýsingagjöf um hlutfall kynjanna við stjórnir félaga með þeim rökum m.a. að upplýsingagjöf um annað sé viðurhlutamikil og samrýmist ekki endilega tilgangi frumvarpsins. Ég ítreka að röksemdirnar fyrir breytingum 1. minni hluta eru þær að nú þegar hvíla skyldur á félögum sem eru með 25 starfsmenn eða fleiri og því þótti okkur eðlilegt að miða við þann fjölda og með því takmarkast þessi upplýsingagjöf við sömu félög og undanskilur minnstu félögin. Herra forseti. Þriðja breytingin sem þetta frumvarp hefur í för með sér, verði það að lögum, er tillaga um að við lög um hlutafélög verði bætt ákvæði um starfandi stjórnarformenn. Ákvæðið byggist m.a. á áliti nefndar um íslenskt viðskiptaumhverfi frá september 2004. Meiri hluti nefndarinnar lagði til að stjórnarformanni hlutafélags yrði ekki heimilt að taka að sér önnur störf fyrir félagið en þau sem féllu undir eðlileg störf stjórnarformanns. Í áliti nefndarinnar kom fram að hún teldi óæskilegt að stjórnarformenn væru í reynd hluti af framkvæmdastjórn félags enda væri eitt af hlutverkum stjórnarformanns að stýra eftirliti stjórnar með félaginu. Fram hefur komið að ákvæðið, sem hér er vísað til í frumvarpinu, er byggt á grein í dönskum lögum um hlutafélög en þar á það þó aðeins við um félög sem eru skráð á markað. Við umfjöllun um þetta atriði í nefndinni var bent á að danska ákvæðið væri umdeilt auk þess sem óljóst þætti hvað teldist ,,eðlilegur hluti starfa stjórnarformanns“. Þá var rætt um að ákvæðið gæti orðið íþyngjandi fyrir minni hlutafélög. Eins og hvað varðar kynjahlutfallið skildust þarna skyndilega leiðir milli sjálfstæðismanna í hv. viðskiptanefnd og fulltrúa Vinstri grænna, Samfylkingar og Framsóknarflokks. 1. minni hluti, sem ég mæli hér fyrir, bendir á að hérlendis starfa mörg stór félög sem ekki eru skráð á markaði og má geta þess að yrði gerð breyting þannig að 4. gr. frumvarpsins næði aðeins til skráðra félaga mundi hún einungis ná til 12 hlutafélaga á Íslandi. Það, herra forseti, væri þvert á markmið frumvarpsins og tillögur þeirrar nefndar sem var starfandi og skilaði af sér í september 2004 um íslenskt viðskiptalíf. 1. minni hluti ítrekar einnig í nefndarálitinu það hlutverk stjórnarformanns að hann skuli stýra eftirliti stjórnar með félagi. Því verður að telja hættu á hagsmunaárekstrum ef stjórnarformaður er jafnframt starfsmaður félagsins þar sem hann stjórnar þá í raun eftirliti með sjálfum sér. Með ákvæðinu er stefnt að því að minnka líkur á slíkum hagsmunaárekstrum en 1. minni hluti áréttar að stjórn félags getur eftir sem áður falið stjórnarformanni að vinna einstök verkefni fyrir hana. Til að koma til móts við ábendingar sem borist höfðu leggur 1. minni hluti til að við frumvarpið bætist ákvæði til bráðabirgða um að heimilt verði að fresta framkvæmd ákvæða um starfandi stjórnarformann til næsta aðalfundar eftir aðalfund árið 2009. Er þannig, herra forseti, veittur tími til aðlögunar til að ráðrúm gefist til að koma málum þannig fyrir að samræmist ákvæðum laganna, verði frumvarpið að lögum. 1. minni hluti leggur einnig til lagfæringu á 7. gr. frumvarpsins. Fyrsti minni hluti leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í hv. viðskiptanefnd leggja á hinn bóginn til að bann við starfandi stjórnarformanni verði takmarkað við þau félög sem ber skylda til að kjósa sér endurskoðanda, en samkvæmt upplýsingum sem nefndinni bárust frá viðskiptaráðuneytinu þrengir þetta verulega og fækkar þeim félögum sem ákvæðið nær til. Eins og ég sagði áðan er mesta þrengingin eins og hún er í dönsku lögunum vegna aðstæðna hér á markaði og ef miðað væri við það mundi þetta aðeins ná til 12 hlutafélaga, en ákvæði frumvarpsins óbreytt að þessu leyti, eins og 1. minni hluti leggur til, tekur til um 800 hlutafélaga, stórra sem smárra. Endurskoðunarskyldan sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins leggja til að þetta takmarkist við mundi þrengja þennan hóp niður í um 550 hlutafélög og ég tel, herra forseti, óþarft að opna fyrir þá hagsmunaárekstra, sem hér er verið að reyna að koma í veg fyrir með banni við starfandi stjórnarformönnum, í 250 félögum eins og þarna er gert ráð fyrir. Herra forseti. Á þskj. 844 er að finna þær fjórar breytingartillögur sem ég hef gert hér grein fyrir. Þær varða smálagfæringu en einkum ákvæði um að gæta skuli að kynjahlutföllum í stjórnum auk þess sem lagður er til aðlögunartími vegna banns við starfandi stjórnarformanni, en við fyrsta atriðið sem ég nefndi, aukið gagnsæi í störfum hlutafélaga og einkahlutafélaga, gerum við ekki breytingartillögu. Ég tel, herra forseti, óþarft að lesa breytingartillögurnar upp. Ég hef gert grein fyrir tilgangi þeirra og læt lokið máli mínu.

Hæstv. forseti. Frumvarpið sem hér liggur fyrir er eins og fram kom í ræðu hv. formanns viðskiptanefndar, Álfheiðar Ingadóttur, samansett af nokkrum efnisatriðum sem í sjálfu sér eiga kannski ekkert endilega mikið sameiginlegt nema það að viðkomandi atriði varða hlutafélög, þetta eru aðskilin efni. Það má segja að efnisþættirnir séu af þrennu tagi. Í fyrsta lagi breytingar sem lúta að því að auka gagnsæi í starfsemi hlutafélaga. Í öðru lagi upplýsingaskyldu vegna kynjahlutfalla bæði varðandi stjórn og starfslið fyrirtækja. Og í þriðja lagi breytingar sem varða stöðu hinna svokölluðu starfandi stjórnarformanna. Eins og fram kom í ræðu hv. formanns nefndarinnar varð ekki full samstaða í viðskiptanefnd um alla þætti málsins. Það má segja að frekar hafi verið um áherslumun að ræða en að það hafi verið mikill efnislegur ágreiningur, það voru áhöld um hversu langt ætti að ganga í því að leggja þær skyldur á félög sem frumvarpið felur í sér. Það er þó rétt að geta þess í upphafi ræðunnar að góð samstaða var um þá þætti í starfsemi félaga sem lúta að því að auka gagnsæi í starfsemi hlutafélaga. Þar má benda á 1. gr. frumvarpsins sem fjallar annars vegar um það að stjórn félags skuli gæta þess að hlutaskrá geymi réttar upplýsingar á hverjum tíma, sem er auðvitað árétting á einhverju sem ætti að vera sjálfsagður hlutur en er með þessum hætti klappað í stein með skýrari hætti en áður. Í b-lið 1. gr. er einnig lögð skylda á stjórn að færa í hlutaskrá upplýsingar um atkvæðisrétt hluthafa og skuli þar jafnframt geta allra þeirra samstæðutengsla sem hlutafélagið er í. Ég tel að þessi breyting geti verið mikilvæg til að auðveldara sé að átta sig á því bæði hverjir eiga hlutafélög og eins hverjir það eru sem fara með atkvæðisrétt og hvernig þeir hugsanlega tengjast. Þetta er afar mikilvægt. Sama má segja um þá breytingu sem er að finna í 5. gr. frumvarpsins sem felur í sér að félagsstjórn skuli gera stutta samantekt og leggja fyrir aðalfund um hlutafjáreign einstakra hluthafa og rétt þeirra til að greiða atkvæði og sambærilegar upplýsingar skuli liggja fyrir um þau samstæðutengsl sem hlutafélagið er í. 6. gr. og 7. gr. eru af sama toga Þessi ákvæði frumvarpsins eru mikilvæg til að auka gegnsæi, að það sé skýrara hverjir það eru sem eiga í hlutafélögum og hverjir það eru sem fara með atkvæðisrétt í hlutafélögum. Til að gera langa sögu stutta þá hefur verið full samstaða um þessar breytingar í nefndinni. Þetta eru eðlilegar breytingar og má segja að þessi ákvæði hefðu hugsanlega þurft að vera fyrir hendi miklu fyrr í ljósi þeirra atburða sem átt hafa sér stað í íslensku viðskiptalífi þar sem við horfum nú fram á eða stöndum frammi fyrir þeirri stöðu að verulega erfitt getur verið að greina raunverulegt eignarhald á mörgum þeirra félaga sem hér starfa. Þetta frumvarp hefur að þessu leyti því mikilvæga hlutverki að gegna að opna þessar bækur, ef svo má segja, og gerir það að verkum að upplýsingar sem er að finna í hlutaskrá séu réttari og aðgengilegri en áður og á hverjum tíma liggi fyrir með miklu skýrari og afdráttarlausari hætti hverjir eru eigendur og hverjir fara með atkvæðisrétt. Vonandi verður það til þess, þegar þessi lagabreyting tekur gildi, að auðveldara verði að átta sig á eignatengslum og eignarhaldi í félögum og hugsanlega auðveldara að greina það ef um hagsmunaárekstra er að ræða eða ef einhverjir duldir hagsmunir eru fyrir hendi eins og oft eru grunsemdir um, t.d. þegar um er að ræða sterka aðila sem geta verið að skara eld að eigin köku innan hlutafélaga á kostnað annarra hluthafa, sem áreiðanlega má finna dæmi um í íslensku viðskiptaumhverfi í dag en er auðvitað meinsemd þegar litið er til starfsemi frjálsra fyrirtækja á markaði sem eiga að starfa í markaðsumhverfi þar sem hluthafar eiga að njóta réttar. Það er afar mikilvægt að feluleikur eins og hefur viðgengist víða í íslensku atvinnulífi verði stöðvaður. Við álítum, nefndarmenn allir, að þessar breytingar séu mikilvægar til að vinna gegn þeirri stöðu og bæta þar úr. Um þetta er samstaða og ekki gerðar athugasemdir við eða breytingartillögur, hvorki af hálfu 1. minni hluta né 2. minni hluta sem við sjálfstæðismenn stöndum að. Nokkuð öðru máli gegnir um annan þátt frumvarpsins, þ.e. þann sem lýtur að upplýsingagjöf um kynjahlutföll. Þar er kannski ekki um að ræða grundvallarágreining milli 1. og 2. minni hluta nefndarinnar heldur erum við sjálfstæðismenn í 2. minni hluta þeirrar skoðunar að horfa eigi á stærð og umfang þess rekstrar sem í hlut á þegar verið er að taka ákvörðun um upplýsingagjöf að þessu leyti og að það verði að vera einhver skynsemi í upplýsingagjöfinni. Það verði að vera skýrt að hún þjóni einhverjum tilgangi og ekki sé um að ræða söfnun á upplýsingum eða söfnun á skýrslum og pappírum sem þjónar engum sérstökum tilgangi þegar upp er staðið. Einhvern veginn hefur maður á tilfinningunni, eða það var alla vega mín tilfinning þegar við fjölluðum um þetta mál í nefndinni, að þrátt fyrir að vissulega byggju góð markmið um jafnrétti kynjanna að baki þessum tillögum frumvarpsins hefðu þær ekki verið hugsaðar til enda og það hefði kannski ekki verið hugleitt sérstaklega hvaða tilgangi öll sú upplýsingagjöf eða skylda til upplýsingagjafar þjónar sem þar er að finna. Til þess að fara hratt yfir þessa þætti og athugasemdir okkar við frumvarpið leggjum við til að varðandi hlutafélög og raunar einkahlutafélög líka verði tekið út ákvæði sem varðar það að senda skuli hlutafélagaskrá upplýsingar um hlutföll kynja meðal starfsmanna eftir stöðu þeirra samkvæmt skipulagi. Við leggjum sem sagt til að þetta verði fellt út, bæði úr breytingartillögum sem varða lög um hlutafélög og lög um einkahlutafélög. Til þess að átta sig á því hvað hér er um að ræða er rétt að hafa í huga að frumvarpið leggur þá skyldu, eins og það er orðað, á bæði hlutafélög og einkahlutafélög að upplýsa hlutafélagaskrá ekki bara um kyn framkvæmdastjóra, eins eða fleiri, eða kyn stjórnarmanna heldur hlutföll kynja meðal starfsmanna í öllum hlutafélögum í landinu og öllum einkahlutafélögum í landinu hvort sem um er að ræða stór félög eða lítil. Það er vandséð hvaða tilgangi þetta þjónar. Það má alveg skilja það að í ljósi markmiða um jafnrétti kynjanna sé talið æskilegt að afla upplýsinga um kynjahlutföll meðal framkvæmdastjóra og í stjórnum, það er skiljanlegt. Það tengist því sem hv. formaður viðskiptanefndar fjallaði um hér áðan og sneri að því hvernig jafna mætti stöðu kynjanna hvað varðar setu í áhrifastöðum m.a. í viðskiptalífinu, það varðar framkvæmdastjóra og stjórnir. En þegar kemur að því að skylda öll félög í landinu, hvort sem um er að ræða hlutafélög eða einkahlutafélög, hvort sem um er að ræða stór fyrirtæki með fjölda starfsmanna eða smáfyrirtæki með fáa starfsmenn, til að upplýsa hlutafélagaskrá reglulega um stöðu og hlutföll karla og kvenna innan sinna vébanda held ég að löggjafinn væri gjörsamlega kominn út í móa, svo að ég leyfi mér að taka þannig til orða, alveg út í móa. Tökum dæmi. Nú er vitað - ýmsar vinnumarkaðsrannsóknir og aðrar upplýsingar annarra stofnana kalla eftir hlutföllum kynjanna í einstökum starfsgreinum og starfsstéttum og þess háttar. Ég sé ekki hverju þessi upplýsingasöfnun á að bæta við. Ef við tökum bara dekkjaverkstæðið sem ég fer á tvisvar á ári, ef ég velti fyrir mér hlutföllum starfsmanna þar, þar eru kannski 10–12 starfsmenn og þeir eru allir karlmenn. Hvaða tilgangi þjónar það fyrir þetta ágæta fyrirtæki að senda upplýsingar um kynjahlutföll til hlutafélagaskrár? Hvað í ósköpunum á að gera með þær upplýsingar? Jú, það er vitað að þeir sem vinna á verkstæðum af þessu tagi eru í langflestum tilvikum karlar, en hvers vegna á að leggja þá skyldu á þessi félög að senda slíkar upplýsingar til hlutafélagaskrár og hvers vegna á að leggja þá skyldu á hlutafélagaskrá að hafa slíkar upplýsingar í fórum sínum? Ég átta mig ekki á hvað frumvarpshöfundar eru að fara í þessum efnum. 
             Við leggjum því til að þessum atriðum verði kippt út, bæði varðandi hlutafélög og einkahlutafélög, þannig að eftir standi að þessi félög þurfi að senda upplýsingar um kynjahlutföll meðal framkvæmdastjóra og í stjórn en hvað varðar starfsmenn að öðru leyti verði ekki um að ræða skyldu til upplýsingagjafar að þessu leyti. Ég held að jafnrétti kynjanna sé á engan hátt stefnt í voða þó að þessi breyting verði gerð og þeir aðilar sem að jafnréttismálum starfa geti þá sparað sér þá skriffinnsku sem felst í því að skoða þessar upplýsingar og geti þá einbeitt sér að því að vinna úr þeim upplýsingum sem einhverju máli skipta í staðinn. Þess ber að geta að 1. minni hluti viðskiptanefndar leggur til ákveðna breytingu í þessum efnum sem auðvitað leiðir til þess að niðurstaðan verður ívið skárri verði sú breytingartillaga samþykkt. Þar er gert ráð fyrir að ekki sé skylt að gefa þessar upplýsingar varðandi starfsmenn nema í þeim félögum sem hafa 25 starfsmenn eða fleiri, það er þá viðmiðunin, þannig að allra smæstu félögunum er kippt út og væri það vissulega til bóta miðað við frumvarpstextann í sjálfu sér. En í ljósi þeirra sjónarmiða sem ég hef hér þegar rakið töldum við í 2. minni hluta sjálfstæðismanna í nefndinni miklu einfaldara og réttara að taka bara út þessa upplýsingagjöf sem varðar hlutföll kynja meðal starfsmanna þannig að tillaga okkar gengur lengra. Nái tillaga okkar ekki fram að ganga að þessu leyti er breytingartillaga 1. minni hluta viðskiptanefndar ívið skárri en frumvarpið í upprunalegri mynd. Þriðja atriðið sem við erum að fjalla um í frumvarpinu lýtur að stöðu starfandi stjórnarformanna. Eins og fram hefur komið hefur sú þróun átt sér stað hér á landi eins og raunar víða erlendis að í félögum, kannski einkum stærri félögum, hafa stjórnarformenn í raun orðið starfsmenn, verið í föstu, fullu starfi sem stjórnarformenn og hafa þá yfirleitt verið nefndir starfandi stjórnarformenn. Þetta atriði hefur verið tekið til umræðu áður, eins og kom fram í ræðu hv. formanns nefndarinnar, í skýrslu um viðskiptaumhverfið á Íslandi sem lögð var fram árið 2004. Þá var fjallað um þetta og þar var að finna tillögu í þeim anda sem hér liggur fyrir sem fól í sér bann við því að stjórnarformaður væri í fullu starfi hjá félagi. Rétt er að rifja upp að þegar sú skýrsla kom út árið 2004 var það ákvæði gagnrýnt talsvert, m.a. af hagsmunasamtökum í atvinnulífinu, sem töldu að það væri of fortakslaust og gengi fulllangt. Það má segja að nálgun okkar sjálfstæðismanna í nefndinni byggist á því að sú stranga regla sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu eigi fyrst og fremst við stærri fyrirtæki en minni kröfur verði gerðar til smærri fyrirtækja. Er það í samræmi við margar aðrar reglur hlutafélagalaga þar sem strangari kröfur eru gerðar til stærri félaga, bæði á mælikvarða tekna, eigna, starfsmannafjölda eða fjölda hluthafa, hvort félög voru skráð á markað eða ekki. Við teljum að þegar verið er að innleiða reglu af þessu tagi, bannreglu af þessu tagi, sé rétt að fara af ákveðinni gætni, m.a. til þess að ekki sé verið að leggja óþarfa byrðar eða kröfur á fyrirtækin, við þurfum að gæta þess. Þó að löggjafinn hafi það hlutverk að setja fyrirtækjum lagaramma verða ákvarðanir varðandi innri málefni félagsins að vera með þeim hætti að einhver sveigjanleiki sé fyrir hendi og fyrirtæki geti sjálf tekið ákvarðanir í þeim efnum og þar á meðal um þessa stöðu. Ég hygg nú, án þess að geta fært fyrir því neinar vísindalegar sannanir eða neinar rannsóknir, að í skýrslunni frá 2004 og raunar í frumvarpinu sem slíku sé bæði gert of mikið úr þeim vanda sem fylgir því að stjórnarformenn séu í starfi hjá félagi og eins að gefnar séu of miklar væntingar um það að sú breyting sem hér er boðuð skili einhverjum sérstökum árangri. Vissulega er það svo að þrátt fyrir að regla af þessi tagi tæki gildi yrðu áfram fyrir hendi möguleikar fyrir félagsstjórn til þess að fela stjórnarformanni viðamikil verkefni og umbuna honum eða launa honum í samræmi við það. Það er í sjálfu sér engin trygging fyrir því að þrátt fyrir að ákvæði af þessu tagi kæmist inn og menn gætu ekki lengur kallað sig starfandi stjórnarformenn yrði með einhverjum hætti unnt að fara fram hjá því án þess að það færi á nokkurn hátt í bága við lög. Tillaga okkar gengur sem sagt út á það að þessi regla, bann við starfandi stjórnarformönnum, eigi fyrst og fremst við stærri félög og við völdum ákveðna viðmiðun í því sambandi. Við miðum þar við að starfandi stjórnarformenn megi ekki vera í félögum sem ber skylda til að kjósa sér endurskoðanda í samræmi við 79. gr. laga um hlutafélög, um skyldu félags til að samþykkja starfskjarastefnu fyrir félagið, en í 79. gr. er aftur vísað til 98. gr. laga um ársreikninga, nr. 108/2006, þar sem fram eru settar skýrar viðmiðanir um það til hvaða félaga þessi regla nær. Þar eru þrjár viðmiðanir, í fyrsta lagi að eignir félags nemi a.m.k. 120 milljónum, í öðru lagi að rekstrartekjur nemi 240 milljónum, á ári að sjálfsögðu, og í þriðja lagi að fjöldi ársverka á reikningsári séu 50 ársverk. Miðað er við að það nægi að eitt af þessum markmiðum sé uppfyllt, eignir upp á 120 milljónir, rekstrartekjur upp á 240 milljónir og fjöldi ársverka upp á 50 ársverk. Það sem við erum að segja er það að félög sem eru yfir þessum mörkum megi ekki hafa starfandi stjórnarformann, félög sem eru undir þessum mörkum megi í sjálfu sér hafa starfandi stjórnarformann. Ég verð að segja að þessar viðmiðanir gera ráð fyrir að ekki sé endilega um neitt sérstaklega stór félög að ræða. Ef við horfum upp á rekstrartekjur upp á 240 millj. kr., þrátt fyrir að samdráttur hafi orðið víða í íslensku atvinnulífi, eru félög með 240 milljónir í rekstrartekjur ekkert endilega óskaplega stór. Sama á við um eignir upp á 120 millj. kr., þó að vandi íslenskra fyrirtækja sé kannski í dag mikil skuldsetning frekar en eignastaða, eru 120 milljónir ekkert endilega mjög há upphæð ef um þokkalega stærð fyrirtækja er að ræða, fyrirtæki sem ekki hafa skuldsett sig óhóflega. Á íslenskan mælikvarða eru 50 ársverk nokkuð stórt fyrirtæki, alla vega meðalstórt fyrirtæki, en það er samt sem áður þannig að þessar viðmiðanir eru að okkar mati hóflegar. Ekki er eingöngu verið að taka út allra stærstu félögin eða bara þau félög sem eru skráð á hlutabréfamarkaði, sem eru í dag aðeins tólf eins og fram kom í ræðu formanns nefndarinnar, trúlega er verið að tala um 550 fyrirtæki sem samkvæmt þessu mundu falla undir skilgreiningu laganna, það yrði sem sagt bannað að hafa starfandi stjórnarformann í 550 fyrirtækjum. Ég tel að í þeim hópi, þessara 550 fyrirtækja, séu nú eiginlega öll þau félög sem einhver ástæða sé til að hafa áhyggjur af í þessu sambandi. Það er mín tilfinning. Menn verða síðan að meta það hvernig reynslan verður af ákvæði af þessu tagi og hugsa það í framhaldi hvort ástæða sé til þess að útvíkka það með einhverjum hætti. En ég held að í þessari lotu sé ekki ástæða til að ganga lengra. Bann við því að hafa starfandi stjórnarformann er ný regla í íslenskri löggjöf. Fyrirtækjum hefur verið þetta heimilt. Ekki hafa verið gerðar athugasemdir við það. Ég bendi á að sérstaklega í minni hlutafélögum þar sem hluthafar eru fáir og jafnvel sjálfir starfandi hjá félögunum getur ákvæðið um að bannað sé að stjórnarformaður sé starfandi hjá félaginu flækst nokkuð fyrir. Ég held að menn verði að horfa á það raunsætt. Þótt við höfum hér mismunandi hlutafélagaform, annars vegar hlutafélög og hins vegar einkahlutafélög, eru sum hlutafélög, kannski ekki síst þau félög sem stofnuð voru fyrir breytinguna þegar einkahlutafélög voru tekin upp, ekki ýkja stór. Það er kannski ekki ástæða til þess þegar við hugsum um heilbrigði íslensks viðskiptaumhverfis á heildstæðan hátt að hafa áhyggjur af slíkum félögum. Með þessu leggjum við í 2. minni hluta viðskiptanefndar til þrjár breytingartillögur og þær endurspegla, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, frekar áherslumun en stóran efnislegan ágreining í þessum efnum. Við drögum annars vegar úr kröfum um upplýsingagjöf um kynjahlutfall meðal starfsmanna og hins vegar þrengjum við vissulega þann hóp fyrirtækja sem ekki mega hafa starfandi stjórnarformann. En ég undirstrika það enn og aftur að þrátt fyrir að sú breyting sem við leggjum til nái fram að ganga verða 550 fyrirtæki á Íslandi í þeirri stöðu að geta ekki haft starfandi stjórnarformenn. Það mundi ég segja að væri veruleg breyting, sérstaklega í ljósi þess hve algengt hefur orðið á síðustu árum að stjórnarformenn séu í fullu starfi, sérstaklega í ýmsum stærri félögum. Varðandi frumvarpið að öðru leyti er ekki ástæða til að hafa fleiri orð. Ég vildi þó að lokum vekja athygli á einu sem kemur ekki sérstaklega fram í nefndaráliti okkar í 2. minni hluta en mér finnst þó rétt að komi fram við þessa umræðu. Það er að í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytis sem fylgir þessu frumvarpi er ekki gert ráð fyrir því að samþykkt þessa frumvarps muni leiða til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð. Ég vildi nota þetta tækifæri í þessari umræðu að gera athugasemdir við það. Ég held að þarna skauti fjármálaráðuneytið dálítið létt yfir því að þær auknu kröfur um upplýsingagjöf til hlutafélagaskrár sem um ræðir munu væntanlega kalla á aukin umsvif hjá hlutafélagaskrá. Hún fær þarna nýtt verkefni, hún þarf að taka við nýrri tegund af upplýsingum sem þarf að skrá og varðveita og uppfæra með reglubundnum hætti. Og væntanlega mun hlutafélagaskrá hafa eitthvert eftirlitshlutverk í þessu sambandi með því að félög uppfylli skilyrði laganna og sendi þessar upplýsingar inn. Ég held að það sé mikið óraunsæi af hálfu fjármálaráðuneytisins að þetta muni ekki leiða til neins kostnaðar. En í blálokin vildi ég geta þess að ég held að þingheimur ætti að huga að því að efla hlutafélagaskrá en ekki með því að fela hlutafélagaskrá upplýsingasöfnun um mál sem ekki skipta tiltakanlega miklu máli. Það er söfnun upplýsinga sem ekki verður séð að þjóni neinum sérstökum tilgangi. En á hinn bóginn held ég að það sé ástæða til þess að efla hlutafélagaskrá varðandi það að hún hafi burði til þess að kalla eftir þeim upplýsingum sem hafa raunverulega þýðingu í sambandi við ársreikninga, í sambandi við að vera með nýjar upplýsingar um stjórnir, stjórnarmenn, prókúruhafa og annað þess háttar sem skiptir raunverulega máli í viðskiptaumhverfinu. En mín tilfinning er sú að hlutafélagaskrá hafi á undanförnum árum fengið töluvert mikið af verkefnum til viðbótar við það sem áður var en hafi kannski ekki bolmagn til þess að sinna öllum þeim verkefnum sem henni ber í því sambandi. En það varðar ekki hlutverk eða tilgang þessa frumvarps sérstaklega. Ég vildi bara nota þetta tækifæri til að koma því sjónarmiði á framfæri að það þyrfti að skoða stöðu og verkefni hlutafélagaskrár, sortera út þau verkefni sem þar skipta máli og tryggja að stofnunin hafi bolmagn til að sinna þeim. Ég held að það væri mikið og þarft verk fyrir stjórnvöld og þingið á næstu missirum sem er ákveðinn hluti af þeirri endurskoðun og enduruppbyggingu sem þarf að eiga sér stað varðandi viðskiptaumhverfið hér á landi og atvinnulífið þarf að tryggja að hlutafélagaskrá geti sinnt hlutverki sínu með öflugum hætti. Ekki að hlaða endalausum verkefnum á stofnunina heldur tryggja að hún geti sinnt kjarnaverkefnum sínum svo sómi sé að.

Virðulegi forseti. Ég tek að meginhluta til undir það sem hv. þm. Birgir Ármannsson hafði hér fram að færa en hefði nú viljað ganga nokkuð lengra í andstöðu við skrifræðisþjóðfélagið sem hér er í auknum mæli verið að innleiða. Það getur verið um að ræða góðar hugmyndir og sjónarmið sem eru allra góðra gjalda verð og ég vil styðja. En það er hins vegar spurningin um hvað sé afsakanlegt að gera hvað varðar inngrip í frjálsa atvinnustarfsemi og hvernig einstaklingarnir haga lífi sínu, starfi og fyrirtækjarekstri sínum. Hér skal tekið fram til þess að koma í veg fyrir misskilning að ég er mjög fylgjandi því að um jafnstöðu kynjanna sé að ræða og tel það ekki síður hlutverk karla að gæta að þeim sjálfsögðu mannréttindum að konur njóti sama réttar sem karlmenn og öfugt. Um er að ræða almenn mannréttindi í samfélagi. Síðan er spurningin hversu langt á að fara, hvað eðlilegt er að gera og hvaða inngrip eru heimil hvað það varðar í almennt líf og störf einstaklinganna. Með því frumvarpi sem hér er um að ræða er að vissu leyti gengið út á ystu brún hvað varðar ákvæði um kynjahlutföll. Hlutafélög eru margvísleg og í meginhluta þeirra einkahlutafélaga sem hér eru starfandi eru hluthafar ekki margir, iðulega ekki nema einn. Í eins manns hlutafélagi verður ekki gætt að því sem segir í greinargerð með frumvarpinu, að hlutföll kynjanna séu sem nánast jöfn því að það er tæknilega ómögulegt. Í félagastjórnum í einkahlutafélögum er í flestum tilvikum - svo fremi sem þar eru fleiri en einn maður - um að ræða einhverja nána vini, félaga eða samstarfsmenn. Þarna er þá um að ræða félög sem oft eru stofnuð til þess að reka ákveðna starfsemi. Eigendurnir vinna í fyrirtækinu og eru þá í stjórn félagsins. Það verður svolítið umhendis að ætla að gæta kynjahlutfalla eins og þegar einkahlutafélag er stofnað um rekstur bifreiðaverkstæðis sem við skulum segja að fimm karlar reki. Þá er spurningin: Er eðlilegt að gera kröfu til þess að einhverjir utanaðkomandi sitji í hlutafélagastjórnum til að gæta að kynjahlutföllum? Satt að segja finnst mér það ekki vera spurning um að gæta að einhverri jafnstöðu kynjanna heldur er verið að setja óeðlileg höft á starfsemi borgaranna í frjálsu þjóðfélagi. Það er það sem við verðum alltaf að varast að gera, að setja ekki óeðlileg höft á starfsemi borgaranna í frjálsu þjóðfélagi. Við verðum að gæta þess að borgarinn geti almennt hagað lífi sínu og starfi án þess að þurfa að fara eftir sérstökum forskriftum frá hinu opinbera í öllum greinum, og hinum minnstu þess vegna, í því hvernig hann hagar fjármálastarfsemi sinni þegar um hans eigið fyrirtæki er að ræða. Þess vegna geld ég varhuga við þeirri skrifræðishugsun sem opinberast í þessu frumvarpi. Við í 2. minni hluta viðskiptanefndar bendum sérstaklega á í nefndaráliti okkar að við gjöldum varhuga við því. Þá koma önnur sjónarmið til skoðunar, m.a. orðalag frumvarpsins. Ef lesnar eru þær lagagreinar sem er þarna um að ræða birtast hin raunverulegu undirliggjandi lagaákvæði sem verið er að reyna að ná með löggjöfinni en ekki í viðkomandi lagaákvæðum og er það verulegur galli. En ég vík að því aðeins síðar. En það sem ég tel hins vegar vera kost laganna er það sem getið er um í 1. gr. varðandi breytingar á 30. gr. laganna. Þar er kveðið á um nákvæmari reglur um hvernig hlutafélagaskrá skuli tekin saman og geymi réttar upplýsingar á hverjum tíma sem skiptir gríðarlega miklu máli. Af sama meiði eru ákvæði 5. gr. frumvarpsins þar sem er breyting á 3. mgr. 84. gr. laga um hlutafélög. Þar er kveðið á um að félagsstjórn skuli gera stutta samantekt og leggja fyrir aðalfund um hlutafjáreign einstakra hluthafa og rétt þeirra til að greiða atkvæði, svo sem um þær breytingar sem gerðar voru á árinu sem ég tel ákaflega mikilvægt að fá inn. En síðan þegar skoðuð eru ákvæði laganna um 2. og 3. mgr. þar sem verið er að fjalla um kynjahlutföllin segir í 2. gr. frumvarpsins að við 1. mgr. 63. gr. laganna bætist við tveir nýir málsliðir sem orðist þannig: „Einnig skal gætt að kynjahlutföllum í stjórnum annarra hlutafélaga.“ Og í 3. gr.: „Gætt skal að kynjahlutföllum við ráðningu framkvæmdastjóra …“ En þegar talað er um að gætt skuli að kynjahlutföllum, hvernig á þá að skilja þann lagatexta? Miðað við orðalag ákvæðisins er þetta atriði sem eingöngu á að huga að. Í sjálfu sér er ekki tæk önnur skýring á lagaákvæðinu en að reynt sé að miða við að kynjahlutföll séu með ákveðnum hætti og þá sem jafnast hlutfall en ekkert frekar er kveðið á um hvað það varðar. Þegar greinargerðin með frumvarpinu er lesin kveður heldur betur við annan tón. Þar sem fjallað er um 2. gr. frumvarpsins, þ.e. í greinargerðinni, er vísað til þess að miðað sé við að kynjahlutföll séu sem nánast jöfn. Greinina skuli skilja með þeim hætti. Það er öllu víðtækara ákvæði en í raun er verið að tala um miðað við orðalag lagaákvæðisins sjálfs. Miðað við það lögskýringargagn sem liggur fyrir, sem er greinargerðin, er ljóst að þetta skal vera með þeim hætti. Ég tel að nokkuð annað gildi um hlutafélög almennt en um einkahlutafélög. Hlutafélög eru almennt stærri með meiri fjárhag og meiri rekstur þannig að hægt er að gera meiri kröfur til þeirra en ýmissa annarra fyrirtækja. Mér finnst hins vegar veruleg spurning um ákvæði 8. og 9. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að gæta skuli að kynjahlutföllum í stjórnum einkahlutafélaga og við ráðningu framkvæmdastjóra. Að mínu mati hefði verið eðlilegt að kveða á um það að þarna væru sett einhver ákvæði til viðbótar ef um inngrip væri að ræða í frjálsa atvinnu- og félagsstarfsemi svo sem hér er gert ráð fyrir, í sjálfu sér hefði verið eðlilegt að miðað væri við lágmarksstarfsmannafjölda, hlutafé eða umsvif fyrirtækisins. Þegar um lítil einkahlutafélög eða lítil fyrirtæki er að ræða er það skrifræði og tilkynningarskylda sem frumvarpið gerir ráð fyrir þeim nánast ofviða. Við í 2. minni hluta viðskiptanefndar höfum því valið þann kost að leggja til breytingar á 2. og 8. gr. laganna. Mér finnst það nokkur galli að það sé þá ekki orðað í greinum frumvarpsins sem er þó markmiðið, þ.e. að ná sem jöfnustu kynjahlutfalli í stjórnum félaga og við ráðningu framkvæmdastjóra - orðalagið er „einnig skal gætt að kynjahlutföllum“, mér hefði fundist eðlilegra að orða þetta skýrar. Þó að ég hafi skrifað á álitið og sé einn af þeim sem mynda 2. minni hluta viðskiptanefndar finnst mér eiginlega farið á ystu brún hvað varðar inngrip í frjálsa félagastarfsemi með því sem hér er verið að leggja til. Ég er ekki viss um að ákvæði sem þessi skili einhverjum árangri sem máli skiptir varðandi það að tryggja jafna stöðu kynjanna. Því miður tel ég að lagaákvæði sem þessi séu fremur til þess fallin að búa til sýndarveruleika heldur en raunveruleika og það er ekki það sem löggjafinn ætlar sér að stefna að með frumvarpi af þessu tagi. Það eru ýmis önnur atriði sem skipta meira máli. Það sem ég hef talið skipta langmestu máli varðandi það að tryggja jafnstöðu karla og kvenna er það að um jafnstöðu sé að ræða hvað varðar launagreiðslur til kynjanna en þar tel ég að pottur sé helst brotinn. Ég hef ítrekað bent á það, m.a. úr þessum ræðustól, að ég tel að sá hluti borgaranna sem nýtur jafnvel hvað minnst þeirrar jafnstöðu kynjanna sem við viljum stefna að séu konur í láglaunastörfum sem verða fyrir því að iðulega er gengið fram hjá þeim í sambandi við stöðuhækkanir. Þær njóta þess ekki að fá laun umfram taxta sem iðulega er um að ræða varðandi karlkynsstarfsmenn hjá sömu fyrirtækjum. Það er þar sem mér hefur virst skórinn kreppa þó að ástandið hafi tvímælalaust batnað á undanförnum árum. En ég get ekki séð að það að setja upp ákvæði eins og þetta, hvað varðar félagastjórnir og framkvæmdastjóra, muni endilega ná þeim tilgangi sem til er ætlast. Ég tel hins vegar að sú staðreynd að það nýtur almenns velvilja á hinu háa Alþingi að flytja frumvarp af þessu tagi, og það að sú meginhugsun jafnræðis sem þar er kveðið á um sé almennt viðurkennd, sýni að í þeim tilvikum sem hér er um að ræða, í þeim félögum sem um er að ræða, sé ekki lengur um raunverulegt vandamál að ræða. Þetta sýni það að í auknum mæli hafi þróunin verið á þann veg að kynjahlutföllin hafi verið að jafnast og þannig heldur það vonandi áfram. Ég er ekki viss um að það sé endilega verið að ýta undir þá þróun með því að setja þau lagaákvæði inn sem hér ræðir um. Þar sem ég er einn af þeim sem skrifa undir nefndarálit 2. minni hluta stend ég að sjálfsögðu við það. Ég vænti þess að það lagafrumvarp sem hér liggur fyrir verði samþykkt með þeim breytingum sem 2. minni hluti viðskiptanefndar leggur til.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög. Frumvarpið er í 10 greinum og efnislega var samstaða í viðskiptanefnd um þær flestar. Þó var áherslumunur í nokkrum atriðum milli 1. og 2. minni hluta nefndarinnar eins og fram kom í máli hv. þm. Birgis Ármannssonar. Frumvarpið felur í sér þrjár breytingar á lögum um hlutafélög og ein þeirra nær einnig til einkahlutafélaga. Fyrsta ákvæðið lýtur að því að auka gagnsæi um eignarhald og atkvæðisrétt í íslenskum hlutafélögum og má segja að það sé komið til af gagnrýni um skort á slíku gagnsæi, ekki síst þeirri gagnrýni sem heyrst hefur í kjölfar bankahrunsins. Þannig er stjórnum hlutafélaga gert að sjá til þess að hlutaskrár geymi réttar upplýsingar um hluthafa, hlutafjáreign þeirra og atkvæðisrétt, einnig að stjórnin sjái um að á aðalfundi liggi fyrir samantekt um hlutafjáreign einstakra hluthafa, rétt þeirra til að greiða atkvæði og um breytingar sem orðið hafa á félaginu. Umræður um aukið gagnsæi í þessu samhengi eiga sér stað víðar í tengslum við stjórnarhætti í fyrirtækjum og samrýmist ákvæðið góðum stjórnarháttum a.m.k. í mínum skilningi á þeim. Þess má geta að varla ætti að þurfa að taka þessi ákvæði fram í þessum lögum. Það gefur augaleið að þessar upplýsingar hljóta að þurfa að vera réttar á hverjum tíma. Það er því fagnaðarefni og um það var alger samstaða í viðskiptanefnd að styðja þessi ákvæði. Þá er fjallað um kynjahlutföll í stjórnum og að gætt skuli að kynjahlutföllum við ráðningu framkvæmdastjóra. Ég er hjartanlega sammála því að eftirlit sé haft með kynjahlutföllum í stjórnum og framkvæmdastjórnum hlutafélaga og einkahlutafélaga. Jafnrétti kynjanna er alls ekki til að dreifa í stjórnum og stjórnunarstöðum í hlutafélögum okkar. Samkvæmt úttekt Hagstofu Íslands voru 9 af hverjum 10 framkvæmdastjórum, stjórnarformönnum og stjórnarmönnum fyrirtækja með 50 starfsmenn eða fleiri karlar. Á tímabilinu frá 1999–2007, næstum áratug, hefur kynjaskipting stjórnarmanna og stjórnarformanna nánast verið sú sama, 22% konur og 78% karlar. Á sama tímabili kemur fram að hlutfall kvenna í framkvæmdastjórnum hefur hækkað úr 15% í 19%. Í stjórnum stærri fyrirtækja á Íslandi hafa milli 85–95% stjórnarmanna verið karlar til langs tíma þannig að nauðsynlegt er að varpa kastljósi á þetta mál. Kynjaskipting í stjórnum hefur vart breyst á undanförnum áratug. Vonandi verður breyting á í kjölfar bankahrunsins. Ein leið sem rædd hefur verið víða til að jafna kynjahlutföll í stjórnum fyrirtækja er að setja á svokallaðan kynjakvóta og hefur sú leið t.d. verið farin í Noregi. Ég hef eindregið verið þeirrar skoðunar að konur eigi að veljast í stjórnir á eigin verðleikum, á grundvelli hæfni og hæfis en alls ekki á grundvelli kynjakvóta. Hið sama vil ég segja um stöðu framkvæmdastjóra og forstjóra í félögum. Ég vil þó vissulega sjá jafnara hlutfall kvenna og karla því að þannig er eðlilegt að þróunin verði. Auk þess hafa konur í æ ríkari mæli sótt sér háskólamenntun og reynslu sem gerir þær vel hæfar til að sinna leiðtogastörfum, hvort sem um er að ræða stjórnar- eða stjórnunarstörfum. Ég vil þó segja að ef ekki sjást jafnari kynjahlutföll í stjórnum og stjórnun í kjölfar bankahruns má að mínu viti huga að því hvort setja eigi á kvótakerfi síðar meir. Þetta segi ég í ljósi þeirra karllægu gilda um kapp og áhættusækni sem virtust einkenna starfsemi ýmissa þeirra fyrirtækja sem að undanförnu hafa farið í þrot. Við þurfum meira jafnvægi í þekkingu og reynslu þeirra sem stjórna. Konur hafa sýnt að þær eru afar ábyrgar og meðal eiginleika þeirra sem ættu að gagnast stjórnum vel er svokölluð áhættumeðvitund og víðsýni. Þó að vissulega sé ekki algilt að eiginleikar séu karllægir eða kvenlægir þá er þetta í stóru myndinni upplifun mín á muni kynjanna. Þrátt fyrir að ég sé fylgjandi ákvæðum í 2. gr. og svo í 8. gr. frumvarpsins - þetta eru sams konar ákvæði, 2. gr. á við hlutafélög og 8. gr. á við einkahlutafélög - að hluta til, samanber það sem að ofan segir um kynjahlutfall og kynjahlutföll, leggur 2. minni hluti viðskiptanefndar, sem ég tilheyri, til breytingar á 2. og 8. gr. sem fjalla um upplýsingagjöf til hlutafélagaskrár um kynjahlutfall. Við teljum þá upplýsingagjöf sem felst í niðurlagi lokamálsliða greinanna of viðurhlutamikinn en þar er kveðið á um að félag skuli í tilkynningum til hlutafélagaskrár sundurliða upplýsingar um starfsmenn félagsins samkvæmt stöðu þeirra eftir skipulagi. Það krefst mikillar vinnu að taka saman upplýsingar af slíku tagi og telur 2. minni hluti að upplýsingagjöf af þessu tagi samrýmist ekki yfirlýstum tilgangi frumvarpsins sem er að jafna hlut kynjanna í áhrifastöðum. Því leggur 2. minni hluti til að framangreindir málsliðir falli brott og eftir standi að félög skili sundurliðuðum upplýsingum um hlutföll kynja í stjórn. Það eru í raun tvær setningar í þessum greinum, 2. og 8. gr., ég ætla að lesa síðari setninguna, með leyfi hæstv. forseta: „Í tilkynningum til hlutafélagaskrár skal sundurliða upplýsingar um hlutföll kynjanna í stjórn, …“ Þetta er fyrri málsliður í seinni setningu og 2. minni hluti lýsir sig fylgjandi þessu. Ég ætla síðan, með leyfi hæstv. forseta, að lesa seinni málsliðinn sem ég tel að við ættum að láta niður falla sem og fulltrúar í 2. minni hluta viðskiptanefndar. Hann hljóðar svo: „… svo og hlutföll kynjanna meðal starfsmanna eftir stöðu þeirra samkvæmt skipulagi.“ Þetta hljómar ekki rétt, þetta hljómar mjög skringilega og það kemur reyndar fram í nefndaráliti 1. minni hluta hv. viðskiptanefndar að sá minni hluti leggur til að setja tvær takmarkanir á 2. gr. og svo samsvarandi á 8. gr. Þessar tvær takmarkanir eru þær að þetta skuli aðeins gilda um fyrirtæki sem hafi 25 starfsmenn að jafnaði á ársgrundvelli og í öðru lagi er lagt til breytt orðalag. Ég ætla að endurtaka, með leyfi forseta, orðalagið sem 2. minni hluti vill að falli brott og síðan ætla ég að lesa orðalagið eins og 1. minni hluti vill breyta því - „svo og hlutföll kynjanna meðal starfsmanna eftir stöðu þeirra samkvæmt skipulagi.“ Þetta hljómar einhvern veginn mjög skringilega, enda er önnur takmörkun sem 1. minni hluti leggur til að breyta þessu sama orðalagi þannig að í stað þess að veita skuli upplýsingar um hlutföll kynja ,,meðal starfsmanna eftir stöðu í skipulagi“ verði kveðið á um að veittar verði upplýsingar um hlutföll kynja meðal starfsmanna og stjórnenda félagsins. Núna á hlutafélagaskrá að hafa upplýsingar um það hvers konar kynjahlutfall er í stjórn viðkomandi hlutafélags og/eða einkahlutafélags, en þar að auki um hlutföll kynja meðal starfsmanna. Ég sé ekki að þetta þjóni nokkrum tilgangi, enda leggur 2. minni hluti til, eins og áður sagði, að ákvæðið verði hreinlega fellt út úr frumvarpinu og verði þá ekki að lögum. Jafnréttislögin gera ráð fyrir að ákveðnar skyldur hvíli á félögum í tengslum við jafnréttismál. Í því ljósi vil ég undirstrika að ákvæði um upplýsingar um kynjahlutföll í stjórnum í þessu frumvarpi er hvatning til stjórna og aðstandenda félaganna um að gæta skuli að jafnrétti kynjanna. Ég tek undir það. Í þriðja lagi er í frumvarpinu lagt til í 4. gr. að við lög um hlutafélög verði bætt ákvæði um starfandi stjórnarformenn. Árið 2004 setti þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, á laggirnar nefnd um íslenskt viðskiptaumhverfi undir forustu Gylfa Magnússonar, núverandi hæstv. viðskiptaráðherra. Eins og fram kemur í nefndaráliti 1. minni hluta viðskiptanefndar lagði meiri hluti nefndar um íslenskt viðskiptaumhverfi, eins og sú nefnd var kölluð, til að stjórnarformanni hlutafélags yrði ekki heimilt að taka að sér önnur störf fyrir félagið en þau sem féllu undir eðlileg störf stjórnarformanns. Í áliti nefndarinnar frá 2004 kom fram að hún teldi óæskilegt að stjórnarformenn væru í reynd hluti af framkvæmdastjórn félags, enda væri eitt af hlutverkum stjórnarformanns að stýra eftirliti stjórnar með félaginu. Fram hefur komið að ákvæðið er byggt á grein í dönskum lögum um hlutafélög en þar á það þó aðeins við um félög sem eru skráð á markaði. Danmörk er reyndar eina nágrannaríki okkar sem hefur lögfest ákvæði sem miðar að því að takmarka starfssvið starfandi stjórnarformanns. Í dönsku lögunum eru þrengri ákvæði en frumvarpið gerir ráð fyrir og vilji er til að setja ekki um of íþyngjandi skilyrði fyrir minni hlutafélög. Því leggur 2. minni hluti viðskiptanefndar til að ákvæðið nái einungis til félaga sem ber skylda til að kjósa sér endurskoðanda sem er sama viðmið og í 79. gr. a laga um skyldu félags til að samþykkja starfskjarastefnu fyrir félagið. Í nefndaráliti frá 2. minni hluta viðskiptanefndar kemur fram, með leyfi forseta: „Annar minni hluti leggur til að tvenns konar breytingar verði gerðar á frumvarpinu. Annars vegar eru lagðar til breytingar á 2. og 8. gr. sem fjalla um upplýsingagjöf til hlutafélagaskrár. Telur 2. minni hluti þá upplýsingagjöf sem felst í lokamálsliðum greinanna of viðurhlutamikla en þar er kveðið á um að félag skuli í tilkynningum til hlutafélagaskrár sundurliða upplýsingar um starfsmenn félagsins samkvæmt stöðu þeirra eftir skipulagi. Það krefst mikillar vinnu að taka saman upplýsingar af þessu tagi og telur 2. minni hluti upplýsingagjöf af þessu tagi ekki samræmast þeim tilgangi frumvarpsins að jafna hlut kynjanna í áhrifastöðum. Því leggur 2. minni hluti til að framangreind ákvæði falli brott og eftir standi að félög skili sundurliðuðum upplýsingum um hlutföll kynja í stjórn. Hins vegar leggur 2. minni hluti til að ákvæði 4. gr. frumvarpsins um starfandi stjórnarformenn verði takmarkað í þá veru að það nái einungis til félaga sem ber skylda til að kjósa sér endurskoðanda sem er sama viðmið og er í 79. gr. a laga um hlutafélög um skyldu félags til að samþykkja starfskjarastefnu fyrir félagið.“ Sem áður sagði ná dönsku lögin einungis til þeirra félaga sem skráð eru á skipulega verðbréfamarkaði. Ef við nýttum okkur það viðmið að hafa þetta eins hér á landi og er í dönsku lögunum þá mundi frumvarpið og þá væntanlega lögin einungis ná yfir 12 hlutafélög því það voru einungis 12 skráð félög í Kauphöll Íslands þegar þessi umfjöllun átti sér stað í viðskiptanefnd 23. mars sl. og taldi 2. minni hluti viðskiptanefndar rétt að velja annað viðmið. Viðmiðið sem varð fyrir valinu er það sem áður var nefnt um endurskoðandaskylduákvæði og nær það yfir um 550 hlutafélög. Eins og fram kom í máli hv. formanns viðskiptanefndar nær frumvarpið yfir 800 félög. Hv. þm. Jón Magnússon nefndi að við búum nú við þannig umhverfi í fyrirtækjarekstri okkar að sum hlutafélög eru afar smá og okkur þótti rétt að takmarka að vissu leyti til hversu margra og hvers konar félaga þetta ákvæði ætti að ná. Þrátt fyrir að 2. minni hluti viðskiptanefndar vilji rýmka ákvæðið miðað við það sem fram kemur í frumvarpinu um starfandi stjórnarformenn og láta það ná einungis til þessara 500 félaga þá minni ég aftur á dönsku lögin. Ef við mundum sníða frumvarpið og lögin eftir þeim mundi það einungis ná til 12 félaga. Hvernig sem á starfandi stjórnarformenn er litið er algerlega ljóst í mínum huga að skilgreina þarf afar vel og afmarka skýrt verksvið og verkefni stjórnarformanns, hvaða verkefnum hann megi sinna og hvaða löggerninga hann megi gera í nafni félags. Þannig er 2. minni hluti sannfærður um að takmarka beri að starfandi stjórnarformenn ...

Einn fund í þingsalnum.

Það beri að skoða mjög vel starfssvið starfandi stjórnarformanna, við vildum ekki útrýma þeim alveg, en þó þarf að vera ljóst að starfssvið þeirra þarf að vera afar skýrt afmarkað. Um aðrar greinar frumvarpsins var nefndin nokkuð sammála. Í 3. gr. frumvarpsins kemur fram: „Gætt skal að kynjahlutföllum við ráðningu framkvæmdastjóra og skulu hlutafélagaskrá gefnar upplýsingar í tilkynningum til skrárinnar um hlutföll kynjanna meðal framkvæmdastjóra.“ Ég gæti farið út í það að hugtakið framkvæmdastjóri er svolítið á reiki í íslenskum fyrirtækjarekstri. Samkvæmt hlutafélagalögum er framkvæmdastjóri kannski sams konar hugtak og forstjóri eins og það er stundum notað. Framkvæmdastjóri er oft notað um þá sem sitja í framkvæmdastjórn. Það mætti því gera ágreining um tæknileg mál í 3. gr. Við gerðum það hins vegar ekki og erum hlynnt því í 2. minni hluta að senda hvatningu til allra þeirra sem stunda fyrirtækjarekstur og starfsemi í hlutafélögum hér á landi til þess að jafnrétti aukist í framkvæmdastjórnum fyrirtækja sem og í stjórnum. Þá ætla ég að lýsa mig fylgjandi því að 1. minni hluti var með breytingartillögu á bls. 3 í nefndaráliti sínu þar sem kemur fram ákveðinn aðlögunartími við ákvæðinu um starfandi stjórnarformenn og ég tel að það sé afar heppilegt.