Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

„Forseti Íslands gjörir kunnugt: Ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda mánudaginn 17. janúar 2011 kl. 15.00. Gjört í Reykjavík, 13. janúar 2011. Ólafur Ragnar Grímsson. Jóhanna Sigurðardóttir. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“ Ég býð hæstv. forseta, hv. alþingismenn, svo og starfsmenn Alþingis velkomna til starfa á nýju ári.

Ég þakka hæstv. forsætisráðherra góðar kveðjur. Ég býð hv. alþingismenn velkomna til vetrarþings að loknu jólahléi og óska þeim og starfsmönnum Alþingis gleðilegs árs og þakka fyrir gott samstarf á liðnu ári. Ég get ekki annað en lýst sérstakri ánægju með þann góða samstarfsanda sem einkenndi störf Alþingis á haustþinginu. Þingmenn eiga allir þakkir skildar fyrir að hafa lagt sitt af mörkum til þess að okkur tækist að standa við starfsáætlun Alþingis. Ég bind vonir við að þessi góði samstarfsandi einkenni störf okkar áfram á því þingi sem nú fer í hönd. Þjóðin hefur á síðustu tveimur árum farið í gegnum erfiða tíma og Alþingi og stjórnvöld hafa þurft að taka fjölmargar ákvarðanir til að leysa þann vanda sem við höfum staðið frammi fyrir. Vitaskuld verður seint sátt í samfélagi okkar um allar þær ákvarðanir sem taka þarf við þessar aðstæður. Það má því búast við að vindar muni áfram blása um þessa stofnun meðan við erum að vinna okkur út úr þeim þrengingum sem bankahrunið olli landsmönnum. Ég vænti þess að við berum gæfu til að leysa með farsælum hætti úr þeim málum og að störf okkar verði Alþingi til sóma.

Frú forseti. Nú eru aðilar vinnumarkaðarins að hefja samningaviðræður vegna nýrra kjarasamninga. Eins og venjan er er horft til þess sem ríkisvaldið getur lagt af mörkum til að tryggja samninga til langs tíma en því miður hafa strax á fyrstu stigum þessa máls komið upp ágreiningsefni sem hafa verið til umfjöllunar að undanförnu sem gefa mér tilefni til að bera undir forsætisráðherra málefni sem snúa að sjávarútveginum. Flokkur hennar hefur talað fyrir því í orkunýtingarmálum að farin sé leið sem við getum kallað samningaleið, að gerður sé aðskilnaður milli eignarhalds á auðlindinni og nýtingar hennar. Í drögum að nýrri orkustefnu sem voru kynnt fyrir helgina er gert ráð fyrir því að einmitt þessi leið verði farin, og til hennar var horft í störfum sáttanefndarinnar sem fjallaði um málefni sjávarútvegsins á síðasta ári þar sem tókst breið samstaða um það meðal því sem næst allra þeirra sem tóku þátt í starfinu að gera þá grundvallarbreytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu að hverfa frá ótímabundinni úthlutun aflahlutdeildar yfir í tímabundna úthlutun. Forsætisráðherra hefur ekki tekið af skarið með það að hún styðji þessa meginniðurstöðu nefndarinnar. Það hefur valdið greininni óvissu sem m.a. hefur tafið fyrir fjárfestingu í þessari mikilvægu grundvallar- og undirstöðuatvinnugrein okkar Íslendinga. Mig langar til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvað valdi því að gerður er svona mikill greinarmunur á nýtingu orkuauðlindanna og nýtingu sjávarútvegsauðlindarinnar eins og gert er með þessum málflutningi. Hvenær er þess að vænta að ríkisstjórnin geri betur grein fyrir áformum sínum í þessu efni til að við getum lagt grunn að langtímakjarasamningum sem eru okkur svo mikilvægir við þessar kringumstæður? 

Virðulegi forseti. Ég held að öllum sé ljóst að breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu verða meðal hinna stóru verkefna ríkisstjórnar og Alþingis á þessu ári. Ítarlegt samráð hefur farið fram, eins og hv. þingmaður nefndi, í nefnd á vegum sjávarútvegsráðherra og þar hafa ýmsar leiðir verið ræddar, m.a. samningaleið. Tilboðsleið hefur líka verið rædd.  Þegar nefndin skilaði af sér var alveg ljóst að það ætti eftir að útfæra þessar leiðir. Ég sé það þegar ég les nendarálit ýmissa nefndarmanna að mjög mismunandi skilningur er lagður í þessa samningaleið. Viðfangsefnið núna er að útfæra þessa leið þar sem meginmarkmiðið og kjarnaatriðið er tímabundinn afnotaréttur sem ekki myndar eignarrétt. Að því er unnið á vegum stjórnarflokkanna undir forustu sjávarútvegsráðherra og ég vænti þess að frumvarp um það efni sjái dagsins ljós fljótlega í næsta mánuði og þá getur Alþingi tekist á við þetta stóra viðfangsefni. Hitt vil ég nefna, af því að hv. þingmaður blandaði þessu saman við kjarasamninga, að ég tel ekki boðlegt að blanda saman og setja fram sem úrslitaatriði til að ná fram kjarasamningum að lausn fáist í fiskveiðistjórnarmálið. Það getur vel verið að komin verði lausn í það þegar kjarasamningar ná fram að ganga, sem vonandi verður sem fyrst, en að tengja þessi mál saman finnst mér algjörlega ófært og ólíðandi.

Frú forseti. Það er algjör veruleikafirring hjá hæstv. forsætisráðherra að telja að hægt sé að halda grundvallaratvinnugrein okkar Íslendinga, sjávarútveginum, í einhverri óvissu og uppnámi en fara síðan fram á það af aðilum vinnumarkaðarins að þeir gangi frá kjarasamningum við þær aðstæður. Þetta er fullkomin veruleikafirring. Það er alveg sama hversu ósátt hæstv. forsætisráðherra er við það að menn geri kröfu um að fá vissu um það rekstrarumhverfi sem þeir búa við í þessari grundvallaratvinnugrein, hún mun ekki ná fram vilja sínum. Það verður ekki þannig, því miður. Það sem mig undrar er að hæstv. forsætisráðherra virðist ekki geta sleppt einu einasta tækifæri til að valda viðbótaróvissu um þetta mál. Staðreyndin er sú að það er miklu víðtækari sátt um öll grundvallaratriði þessa máls en forsætisráðherra lætur í veðri vaka. Það er sátt um það að fara samningaleiðina, að byggja þetta á langtímasamningum, að taka af skarið um skýrt eignarhald ríkisins á auðlindinni 

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að það sem snýr að ríkisstjórninni í þessum kjarasamningum eru þónokkrir hlutir sem bæði SA og ASÍ hafa kynnt fyrir ríkisstjórninni. Við munum auðvitað fyrst og fremst horfa á þau atriði sem þau samtök leggja sameiginlega fram. ASÍ hefur ekki sett það fram að fiskveiðistjórnarmálið og lyktir þess ráði einhverjum úrslitum að því er kjarasamninga varðar. Mér finnst ég frekar hafa orðið vör við að ASÍ mótmæli því að því sé stillt þannig upp, eins og SA hefur gert, að það eigi að ráða úrslitum í þessum máli. Það er auðvitað fráleitt. Hv. þingmaður talar um mikinn fjárfestingarvanda af hálfu sjávarútvegsins og að ráðast þurfi í það verkefni og eyða allri óvissu. Ég er alveg sammála um að við eigum að eyða allri óvissu í þessu máli sem allra fyrst og vonandi getur orðið sem víðtækust samstaða og sátt um þetta stóra mál. En það skyldi þó ekki alveg eins vera skuldavandinn sem hrjáir sjávarútveginn og það að  
            

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur nú tekið við nærri 50 þúsund undirskriftum fólks sem vill að ríkisstjórnin komi í veg fyrir söluna á HS Orku til Magma Energy. Hæstv. ráðherrum er nokkur vorkunn því að það er erfitt að koma í veg fyrir hlut sem er þegar orðinn. Enn hefur ekki tekist að finna upp tímavél og miðað við allan þann niðurskurð sem við horfum fram á í framlögum til rannsóknar- og þróunarstarfs er ólíklegt að af því verði á næstunni. Og jafnvel þó að ríkisstjórnin réði yfir tímavél er ekkert sem bendir til þess að hún mundi nýta hana til þess að gera nokkrar breytingar á þessum samningi. Ríkisstjórnin hafði langan, langan tíma til þess að stíga inn í þennan samning, hefði hún viljað það, eða koma í veg fyrir hann. Það var ekki gert, vilji var ekki fyrir hendi. Hefur einhver breyting orðið á afstöðu hæstv. forsætisráðherra hvað þetta varðar? Sér hæstv. forsætisráðherra einhverja leið til þess að vinda ofan af þessum samningi? Telur hæstv. forsætisráðherra, ef sú er raunin að það sé forsvaranlegt, að það sé æskilegt hvað varðar starfsumhverfi sem fyrirtæki búa við? Við þetta má bæta að ýmsar spurningar hafa vaknað í framhaldinu um meðferð á öðrum fyrirtækjum og sölu þeirra og væri fróðlegt að heyra álit hæstv. forsætisráðherra á t.d. sölunni á Vestia og svo sölu Vestia á Icelandic Group. Hver er afstaða hæstv. forsætisráðherra til þessarar þróunar, annars vegar HS Orku-samningsins og hins vegar þeirrar þróunar sem við höfum horft upp á í bönkunum að undanförnu? Það er sérstaklega mikilvægt að fá svar við því vegna þess að a.m.k. tveir hv. þingmenn hafa skilyrt stuðning sinn við ríkisstjórnina við að stefnubreyting verði hjá hæstv. forsætisráðherra varðandi söluna á HS Orku.

Virðulegi forseti. Á undanförnum mánuðum hefur vinna undir forustu hæstv. iðnaðarráðherra staðið yfir í samræmi við ályktun sem ríkisstjórnin gerði fyrr í sumar. Sú ályktun var tvíþætt, þ.e. að finna leiðir til þess að vinda ofan af Magmadæminu sem hv. þingmaður nefndi og svo að vinna að framtíðarskipulagi varðandi orkumál og eignarhald á orkufyrirtækjum. Nefndin mun skila af sér innan fárra daga. Það eru vissulega til leiðir til að vinda ofan af þessu máli og það ræddum við í morgun með forsvarsmönnum stofnunarinnar. Þeir nefndu nokkrar leiðir eins og að málið færi fyrir dómstóla eða að eignarnám kæmi til. Við ræddum kostina og gallana á því. Ef til eignarnáms kemur velta menn því fyrir sér hvort ekki sé skynsamlegra í alla staði varðandi þá skaðabótakröfu sem gæti komið í kjölfarið að menn reyni samningaleiðina áður við forustumenn Magma. Það höfum við gert og var það m.a. í ályktun ríkisstjórnarinnar frá því í sumar að taka upp viðræður við Magmamenn um forkaupsrétt, kauprétt opinberra aðila á hlut í Magma, endurskoða samning um nýtingarrétt og ekki síst lengd leigutímans. Ég tel að í byrjun á þessu ferli þurfum við að skoða það mál og meta þá í kjölfar þess og þess lagafrumvarps sem verið er að vinna varðandi framtíðarskipan orkumála og eignarhalds á orkufyrirtækjum, sem við teljum að eigi að vera í opinberri eigu, hvort nauðsynlegt sé að fara eignarnámsleiðina sem ég ætla ekkert að útiloka. Það eru ýmsar leiðir í þessu máli. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur lagt fram hugmyndir, greinargerð og tillögur um heildstæða orkustefnu sem fer núna  Hv. þingmaður leggur líka fyrir mig fyrirspurnir um Vestia. Ég á miklu að svara á tveim mínútum 

Frú forseti. Þetta var frekar flókið allt saman þannig að ég skil að hæstv. forsætisráðherra þurfi tíma til þess að fara yfir það. En það er í sjálfu sér áhyggjuefni hversu flókið þetta er. Var það rétt skilið að hæstv. forsætisráðherra boðaði að hugsanlegt væri að ríkisstjórnin færi í eignarnám á fyrirtæki, mundi hugsanlega ógilda samninga sem búið er að gera fyrir mörgum, mörgum mánuðum - hvað sem mönnum finnst um þá samninga? Ég var á móti þeim á sínum tíma, hefði talið æskilegra að menn færu aðrar leiðir á meðan þær voru enn þá í boði. Er ríkisstjórnin að senda út þau skilaboð núna að hún hugsi sér að ógilda eina stóra fjárfestingarverkefnið sem við höfum séð á Íslandi á undanförnum missirum? Framkvæmdastjóri í fyrirtæki sem er mikið í viðskiptum við útlönd sagði mér að hann hefði aldrei heyrt minnst á Icesave-samningana í viðræðum við útlendinga. Hins vegar væri eitt mál sem hann heyrði nefnt aftur og aftur og hefði orðið til þess að menn væru ekki alveg vissir um hvort óhætt væri að leggja í fjárfestingar á Íslandi. 

Virðulegi forseti. Ég ítreka, út af orðum hv. þingmanns, að engin ákvörðun hefur verið tekin í því efni að fara í eignarnám eða  Varðandi Vestia er það mál í sviðsljósinu núna og það þarf auðvitað að skoða. Mikilvægt er að því er varðar söluna á Vestia til Framtakssjóðsins að það sé opið og gagnsætt ferli og jafnframt nauðsynlegt þegar Framtakssjóðurinn vinnur með þær eignir sem hann hefur núna 

Forseti. Tilefni þessarar fyrirspurnar eru orð efnahags- og viðskiptaráðherra, Árna Páls Árnasonar, sem höfð eru eftir honum á vef RÚV þann 15. janúar sl. Þau féllu í tilefni af samkomulagi um verklag við svokallaða 110%-leið sem nú er í höfn. Ég skil auðvitað ekki af hverju nokkur maður ætti að vilja borga 110% fyrir nokkra eign en í fréttinni segir, með leyfi forseta: „Árni Páll segir úrræðin nýtast þeim best sem hafa farið varlega í sínum fjármálum.“ Þetta er ekki rétt. Úrræði ríkisstjórnarinnar nýtast einmitt ekki þeim sem hafa farið varlega. Þau hjálpa ekki venjulegu fólki, millitekjufólki, sem hefur með eljusemi og sparnaði nurlað saman nægilegu fé til að kaupa íbúðarhúsnæði. Þessu fólki bauðst ekki 90% eða 100% lán, því stóð aldrei til boða að taka tugi milljóna að láni vegna húsnæðis. Margir eru að berjast í annað sinn núna fyrir því að halda sama kofanum, lentu kannski í álíka forsendubresti á óðaverðubólgutímum á árum áður. Þetta er fólk sem hefur ekki miklar tekjur, bara venjulegar tekjur og úrræði ríkisstjórnarinnar gera ekki nokkurn skapaðan hlut fyrir það. Þetta er fólkið sem ríkisstjórnin ætlar að láta borga hrunið, ekki bara í gegnum bankakerfið heldur líka með því að hækka bensínverð, auka skattgreiðslur og almennar álögur. Skattahækkanir og auknar gjaldtökur ríkisstjórnarinnar hafa þegar hækkað skuldir heimilanna um 15,6 milljarða. Þar sem ekki er alltaf haft allt rétt eftir í fréttum ætla ég að gefa ráðherranum færi á að leiðrétta orð sín.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Mér er bæði ljúft og skylt að staðfesta að rétt er eftir mér haft í þessari ágætu frétt. Spurt var um útfærslu á þeirri 110%-leið sem núna er búið að kynna og það sem ég var að vísa til er sú einfalda staðreynd að hún er þannig úr garði gerð að hún nýtist allra best þeim sem eru með hóflega yfirveðsetningu, þ.e. 4 millj. kr. og 7 millj. kr. niðurfelling sem stendur nú til boða hjá Íbúðalánasjóði og bönkunum án þess að tekið sé tillit til greiðslubyrði nýtist best þeim sem fóru varlega í fjármálum. Til viðbótar þessu var í desember í fyrra búinn til þríþættur pakki, þetta er einn þáttur af honum, til þess að mæta eins og kostur er fólki í alvarlegum greiðslu- og skuldavanda. Einn þáttur var stóraukin niðurgreiðsla á vaxtabyrði sem kemur til framkvæmda nú á þessu ári og hinu næsta. Annar þáttur var mjög bætt sértæk skuldaaðlögun sem gerir fólki sem lendir í skuldavanda kleift að halda lánum sínum í skilum jafnvel þó að það ráði ekki við að standa undir afborgunum af þeim nema sem nemur 70% af verðmæti eignar. Allar þessar aðgerðir hafa það í för með sér að þær greiða leið venjulegs fólks sem hefur þurft að glíma við erfiðar afleiðingar hrunsins. Það eru bæði gömul sannindi og ný og verða greinilega aldrei of oft endurtekin í þessum sal að hrun sem dynur yfir íslenskt samfélag verður aldrei bætt af öðrum en Íslendingum sjálfum. Það verður því miður aldrei hægt að koma málum öðruvísi fyrir en þannig að við berum afleiðingarnar af hruninu. Það er þess vegna sem við erum ósátt og það er þess vegna sem við viljum passa að slíkt hrun verði aldrei aftur. 
            

Forseti. Það er ekki til neitt sem heitir hófleg yfirveðsetning. Yfirveðsetning er í eðli sínu ekki hófleg. Fólk er ekki fífl og það mun átta sig á því að þau úrræði sem á borðinu eru eru engin úrræði og 6 milljarða vaxtabætur ná ekki að bæta fyrir forsendubrestinn og slefa ekki einu sinni upp í þá 15,6 milljarða hækkun sem hefur orðið á lánum út af gjaldtöku ríkisstjórnarinnar. Forseti. Ég er venjulega kurteis hér í ræðustóli en mér detta bara tvö orð í hug, annað er blekking og hitt er lygi.

Virðulegi forseti. Mér finnst undarlegt að tala niður úrræði sem ætlað er að mæta fólki í raunverulegum vanda. Það er fjöldi ungs fólks, ungra fjölskyldna, sem keypti sína fyrstu íbúð á árunum, einu eða tveimur, fyrir hrun. Það fólk gerði ekkert annað af sér en taka 90% lán, eins og því stóð þá til boða, og stendur núna í yfirveðsettum eignum. Það er verkefni okkar að reyna að hjálpa þessu fólki og gefa því tækifæri til að sjá framtíð í því að búa hér á landi. Það er sú áhersla sem lögð er af hálfu ríkisstjórnarinnar með þessari 110%-leið. Útfærslan  
            

Forseti. Í bresku dagblaði sem heitir Guardian hafa í þessari viku birst fréttir um að á vegum breskra stjórnvalda hafi verið flugumaður í íslenskum umhverfissamtökum. Mönnum getur fundist hvað sem þeim sýnist um þau samtök en þau eru íslensk, þau starfa á Íslandi og eiga hér heima. Þessi flugumaður, Mark Kennedy heitir hann, var ekki einungis njósnari að fylgjast með hvað þarna væri að gerast og hvað samtökin aðhefðust og hefðu í hyggju heldur var hann líka undirróðursmaður, „agent provocateur“, sem reyndi að æsa til öfgastefnu í samtökunum og jafnvel ofbeldisverka. Hæstv. innanríkisráðherra hefur sett af stað rannsókn um hugsanleg tengsl þessa flugumanns við íslensk stjórnvöld. Við trúum því ekki hér í salnum eða annars staðar í samfélaginu að þau tengsl séu fyrir hendi fyrr en við tökum á því. Á hinn bóginn er það svo að Íslendingar og gestir þeirra á Íslandi verða að geta gengið að þeim rétti, þeirri vernd, að þeir geti starfað óformlega saman, í vinahópi eða í formlegum félagasamtökum án þess að þurfa að óttast óværu af þessu tagi. Við lítum á Breta sem vinaþjóð þrátt fyrir að margt hafi gengið á um aldir. Við höfum litið á Breta sem bandamenn um áratugaskeið. Þess vegna finnst okkur enn þá verra að þessi flugumaður sé á vegum breskra stjórnvalda. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra um viðbrögð hans og ríkisstjórnarinnar í þessu efni.

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur sjálfur þegar svarað þessari spurningu í máli sínu. Hann spurði um viðbrögð utanríkisráðherra og ríkisstjórnarinnar en jafnframt gat hann þess í ræðu sinni að hæstv. innanríkisráðherra hefði upplýst að hann hygðist kanna hvort íslenskir lögreglumenn og lögregluyfirvöld hefðu verið í samvinnu eða samráði við þau bresku. Af sjálfu leiðir að ekki er tilefni fyrir ríkisstjórnina eða utanríkisráðherra til þess að grípa til neinna sérstakra viðbragða fyrr en niðurstaða þeirrar rannsóknar liggur fyrir. Ég hef sjálfur fylgst með þessu máli í hinu sama dagblaði sem hv. þingmaður vísar til og þar hefur komið alveg skýrt fram að hæstv. innanríkisráðherra hafi meira að segja dagsett hvenær sú rannsókn eigi að hefjast. Þangað til tel ég rétt að við bíðum með að grípa til viðbragða. Hins vegar get ég lýst því sem skoðun minni að þetta sé mjög umdeilanleg aðferð sem þarna er beitt. Hún kemur mér hins vegar ekki allsendis á óvart. Það vill svo til að í fyrra las ég hina ágætu bók In Defence of the Realm sem er hin opinbera saga MI5 og þar er sérstakur kafli um hvernig sú leyniþjónusta fylgist með umhverfisaðgerðasinnum. Í þessu tilviki var um að ræða mann, eins og Guardian segir frá því í u.þ.b. tíu fréttum síðustu viku, sem kom hingað til lands, kenndi íslenskum aðgerðasinnum nánast nýjar aðferðir til að beita við mótmæli af því tagi sem þeir stóðu fyrir, útvegaði þeim alþjóðleg tengsl að auki og sem segir sjálfur að hann hafi verið mörgum sinnum á dag í sambandi við bresku lögregluna. Auðvitað þurfa íslensk lögregluyfirvöld að kanna það en það þarf líka að kanna hvort íslensk yfirvöld hafi verið þarna í samstarfi. Eins og ég skil þetta er um að ræða forvirkar rannsóknir sem íslensk lögregla 

Forseti. Ég er ánægður með svör utanríkisráðherrans vegna þess að á diplómatísku er „afar umdeilanleg aðferð“ svipað og hreinskilnar og gagnkvæmar samræður sem fóru fram milli manna og er auðvitað á sinn hátt fordæming á því sem hér virðist hafa gerst. Bresk stjórnvöld hafa enn þá engu svarað um þetta og það er auðvitað rétt að kanna hvort þetta var að einhverju leyti á vegum íslenskra stjórnvalda. En ég endurtek: Við trúum því ekki fyrr en við tökum á að svo hafi verið. Svo er auðvitað brandari að Tony Blair skyldi senda sérstakan mann til að fylgjast með kunningja mínum og nokkurra annarra hér inni, Ólafi Páli Sigurðssyni, og félögum hans. Það vekur upp spurningu um hvort hann fylgist með einhverju fleiru. Er Tony Blair með flugumenn t.d. í Samfylkingunni? 

Frú forseti. Fyrst hv. þingmaður nefnir Bandaríkjamenn til sögunnar ráðlegg ég honum líka að lesa aðra bók. Hún heitir The Legacy of Ashes, er hin opinbera ævisaga CIA og kom út á síðasta ári.

Hefur ráðherra ekkert annað að gera en lesa?


             Þar sér hv. þingmaður svart á hvítu hvernig erlend stórveldi vinna og þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það. Þá kæmi þetta honum ekki neitt á óvart. Ég tek svo undir með honum að ég vona að þau samtök sem hann um langa hríð veitti forstöðu innan Samfylkingarinnar, Græna netið, séu ekki fórnarlamb rannsókna af þessu tagi. Hins vegar er nauðsynlegt að hv. þingmaður geri sér grein fyrir því hvað hann er sjálfur að segja. Hann segir að við getum ekki leyft okkur að trúa því að þetta hafi gerst, en hann talar samt sem áður eins og hann trúi því. Við skulum bíða með viðbrögð þangað til niðurstaðan kemur frá íslenska innanríkisráðherranum, en þess má geta að bresk lögregluyfirvöld eru líka að 

Hæstv. forseti. 3. desember sl. var skrifað undir fræga viljayfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, fjármálafyrirtækja og fulltrúa lífeyrissjóða um aðgerðir vegna skuldavanda heimilanna. Boðað var að með þessum aðgerðum væri endanlega búið að ná utan um skuldavandann. Reyndar hafði það í sjálfu sér verið sagt áður á árinu 2010 en látum það liggja milli hluta. Það hefur tekið hæstv. ríkisstjórn langan tíma að ljúka útfærslum á þessum aðgerðum og loks 15. janúar komu fram reglur um hvernig skyldi fara í svokallaða 110%-leið, sex vikum eftir að skrifað var undir viljayfirlýsinguna. Enn er óljóst um hvernig fer um vaxtabótaþáttinn, þ.e. það samkomulag sem átti að fara af stað, sérstaklega gagnvart lífeyrissjóðum og fjármálafyrirtækjum, um að þau fjármögnuðu vaxtabótaþáttinn sem ég hygg að hafi kannski verið það forvitnilegasta í þeim tillögum sem voru til umfjöllunar fyrir jólin. Nú liggur fyrir að Alþingi ákvað að fresta nauðungarsölum til 31. mars nk. enda hafi þá allar þessar aðgerðir komið til framkvæmda. Við þessar aðgerðir núna vaknar sú spurning hvort sá frestur sé fullnægjandi í ljósi þessara tafa. Af þessu tilefni, vegna þess að heimilin eru vægast sagt orðin langeyg eftir boðuðum aðgerðum og að útfærslan sé trygg, langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra fjögurra spurninga: 1. Hefur farið fram raunveruleg athugun á því hversu mörg heimili rúmast innan þeirra aðgerða sem komnar eru til framkvæmda? 2. Telur hæstv. forsætisráðherra í ljósi þessara tafa nauðsynlegt að fresta nauðungarsölum enn frekar? 3. Telur hæstv. forsætisráðherra að með þessum aðgerðum sé búið að ná utan um skuldavanda heimilanna? 4. Í ljósi orða forseta ASÍ, hvenær er von á nýjum neysluviðmiðum? Og er hæstv. forsætisráðherra sammála forseta ASÍ í því að sú vinna sé forsenda kjarasamninganna?

Frú forseti. Margar spurningar og stuttur tími. Ég skal byrja á neysluviðmiðunum. Það hefur komið fram að verið er að vinna þau á vegum velferðarráðherra og þau liggja fyrir. Þau hafa ekki verið kynnt ríkisstjórninni, það verður vonandi gert í þessari viku en ég heyri að velferðarráðherra hyggst fara í samtöl og kynningu og rýningarvinnu á þessu máli með aðilum vinnumarkaðarins, ekki síst ASÍ og sveitarfélögunum. Við skulum vona að þetta liggi fyrir sem allra fyrst. Varðandi það hvort við séum búin að ná utan um skuldavandann fórum við í langan feril, m.a. með stjórnarandstöðunni, til að vinna það mál. Allir, eða flestir svo ég noti frekar það orð, voru sammála um að þær tillögur sem þar voru settar fram mundu ná utan um skuldavanda heimilanna. Hv. þingmaður veit vel að það er mjög erfitt og ekki skynsamlegt að vekja væntingar um að eitthvað meira sé á döfinni í því efni. Það hefur komið í ljós að einstaklingar hafa ekki notað sem skyldi þau 50 úrræði sem eru fyrir hendi vegna þess að þeir hafa alltaf verið að bíða eftir því að fleiri úrræði kæmu. Ég tel að við höfum náð utan um skuldavandann og það var upplýst þegar við kynntum þessar aðgerðir. Við verðum auðvitað að sjá ef eitthvað sérstakt kemur í ljós hvort skoða þurfi það en það eru engin áform um frekari aðgerðir af hálfu ríkisstjórnarinnar. Varðandi nauðungarsölurnar höfum við skipulega tekið á því máli, m.a. með sérstakri greiðsluaðlögun sem ætti í flestum tilvikum að koma í veg fyrir nauðungarsölu þegar það ákvæði er orðið fullvirkt. Eins og frá því var gengið held ég að það muni virka með þeim hætti að nauðungarsölum muni fækka verulega þótt aldrei sé fullkomlega hægt að koma í veg fyrir þær. Engin áform liggja fyrir um  Ég skal reyna að svara restinni af fyrirspurn hv. þingmanns á eftir.

Virðulegi forseti. Það er fyrst og fremst ríkisstjórnin sjálf sem hefur skapað hér væntingar um að hægt sé að gera hluti sem ekki hefur reynst mögulegt þegar kemur að því að leysa brýnan skuldavanda heimilanna. Það er hæstv. forsætisráðherra sjálfur sem mjög lengi var að slá út af borðinu þær tillögur sem ekki reynist gerlegt fyrir ríkissjóð að standa undir. Það er ekki hægt að segja að þetta snúist um vanda gagnvart væntingum. Þær væntingar hafa fyrst og fremst verið búnar til á heimili ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Meginatriðið er að þegar vinnan fór af stað í fyrrahaust var reynt að meta þá sem voru í mesta vandanum. Þær tillögur áttu að koma til móts við þann hóp. Nú er ljóst að einungis hluti þessara tillagna er kominn í framkvæmd og það er mjög brýnt núna að gera sér grein fyrir því hvaða hópi þessar aðgerðir gagnast best. Nær þetta utan um þann hóp sem lagt var upp með í haust, sérstaklega þegar litið er til þess að ekki er enn þá útséð um hvernig farið skuli með 

Virðulegi forseti. Það gekk heldur seinna en við bjuggumst við að ná utan um verklagsreglurnar en frá þeim var gengið fyrir helgi þannig að við skulum vona að þetta fari á fullt skrið. Eins og hv. þingmaður veit munu tugþúsundir njóta góðs af þessum aðgerðum. Við vitum að þrátt fyrir verulegt fasteignaverðsfall, um 40%, og um 30–50% hækkun á lánum vegna gengis og verðlags hefur okkur nú tekist að tryggja að allar skuldir umfram 110% af fasteignaverði verði afskrifaðar og það án þess að fólk missi heimili sín. Það hlýtur að skipta verulegu máli. Hv. þingmaður nefndi vaxtakostnaðinn. Það er ekkert óljóst í því, það hefur verið reiknað út að 1/3 af vaxtakostnaði um 60 þús. heimila verði endurgreiddur í gegnum vaxtabæturnar. Það liggur fyrir útfærsla á þeim. Það liggur ekki enn fyrir samkomulag milli þessara aðila sem átti að fjármagna þetta, það er alveg ljóst, en það er verið að vinna í því. Það er engu að síður ekkert sem kemur í veg fyrir framkvæmdina. Það var gengið frá þessu við fjárlagagerðina þannig að við skulum vona að það gangi allt 

Virðulegi forseti. Ég vek athygli virðulegs forseta á því að svar var að berast við fyrirspurn minni um einkavæðingu á fyrirtækjum undir hatti Vestia. Þetta er sérstaklega athyglisvert í ljósi ágætra orða hæstv. forsætisráðherra sem sagði hér að það væri afskaplega mikilvægt, svo ég vitni beint í hæstv. forsætisráðherra, að ferlið þegar það var selt úr Landsbankanum yfir í Framtakssjóð væri opið og gagnsætt. Virðulegi forseti. Ég spurðist einfaldlega fyrir um verðið á þessum einkavæddu fyrirtækjum. Hæstv. fjármálaráðherra var að svara mér fyrirspurn sem kom til hans 3. desember. Í stuttu máli er svarið svona: Þingheimi kemur þetta ekki við. Ég hvet virðulegan forseta til að kynna sér þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafi vakið athygli á máli sem skiptir töluvert miklu, bæði út frá því sérstaka máli sem spurt var um og líka í víðara samhengi. Annars vegar er um það að ræða að eins og menn þekkja eru þarna gríðarlegir hagsmunir í húfi sem um tíma eru í höndum ríkisbanka sem hefur komist í hendur ríkisins vegna bankahrunsins. Við þekkjum þá sögu alla, það er verið að selja þetta út núna eftir ákveðnum leiðum sem menn þekkja líka. Hins vegar er mjög sérstakt þegar upplýsingar af því tagi sem hér um ræðir sem varða jafnmikla hagsmuni, bæði fyrir hið opinbera og fyrir viðskiptalífið í heild,  Svo er hitt almenna atriðið, 

Forseti hvetur þingmenn til að ræða fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Það mál sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson vekur hér athygli á er grafalvarlegt. Ég held að við þurfum nú að taka höndum saman, þingið. Við erum alltaf að tala um að efla þurfi þingið, að efla þurfi eftirlitshlutverk þess, að styrkja þurfi þingið gagnvart framkvæmdarvaldinu, en við þurfum greinilega líka að styrkja þingið gagnvart ríkisstofnunum úti í bæ vegna þess að í svarinu sem hv. þingmaður fékk segir, með leyfi forseta: „Fram kemur í svari NBI hf., nýja Landsbankans, að hann telji sér almennt ekki skylt að svara fyrirspurnum alþingismanna um önnur málefni en þau sem teljast opinber.“ Ég spyr: Hvernig í ósköpunum á þingheimur, þingmenn og Alþingi allt, að geta uppfyllt eftirlitsskyldu sína ef þetta eru svörin sem við þingmenn fáum þegar við erum að grafast fyrir um ýmis þau atriði sem okkur ber að hafa eftirlit með? 

Virðulegi forseti. Ég hef ekki séð það svar sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson vísar í en ég trúi varla að svarið sé með þeim hætti sem hv. þingmaður orðar það. Engu að síður er þannig búið um hnútana að ekki er ætlast til að þingmenn hafi afskipti af bönkunum með einum eða öðrum hætti. Mér þykir það í mörgum tilvikum mjög miður að geta ekki haft afskipti af því sem er að gerast í bönkunum. Til þess eru settar eftirlitsnefndir, Bankasýslan, slitastjórnir o.s.frv. En ég ætla að minna á, af því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins tala hér um að það sé til skammar að þingmenn geti ekki fengið upplýsingar úr bönkunum, að Davíð Oddsson, fyrrverandi forsætisráðherra, lét Stefán Má Stefánsson lögfræðing vinna mikla og ítarlega skýrslu - mig minnir að það hafi verið 2003 - sem kom til vegna einkavæðingar á Símanum frekar en bönkunum og þar kom fram að þingmenn ættu engan rétt 

Virðulegi forseti. Hér er verið að tala um grafalvarlegt mál. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, af því að ég hallast að því að vera frekar formföst manneskja, að þetta eigi ekki heima undir þessum dagskrárlið. Hér er verið að tala um mjög alvarlegt mál sem er að gerast þessa dagana við sölu á fyrirtækjum sem hafa farið inn í bankana og ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að ræða það hér en ég held að við séum flest líka þeirrar skoðunar að við viljum ekki að þingmenn sitji í bankaráðum eða séu að selja þessi fyrirtæki. Hins vegar er ljóst að það er eitthvað að í því hvernig þessu háttar núna og ég mundi vilja mælast til þess að forseti sæi til þess að málið yrði tekið á dagskrá þingsins en ekki undir þessum lið.

Forseti vill ítreka það að menn ræði fundarstjórn forseta undir þessum lið.

Frú forseti. Þar sem frú forseti leggur slíka ofuráherslu á að ég ræði sérstaklega um fundarstjórn forseta ætla ég að gera það. Það er nefnilega forseti sem á að gæta hagsmuna alls þingsins, allra þingmanna, gagnvart framkvæmdarvaldinu og við erum einmitt að ræða um það, frú forseti. Það er spurning hvernig forseti hagar stjórn fundarins þannig að slíkt mál geti komist á dagskrá og við getum rætt um hvernig opinberir aðilar eða framkvæmdarvaldið kemst upp með það aftur og aftur og aftur að svara ekki fyrirspurnum alþingismanna. Mér finnst, frú forseti, að það skipti þjóðina og kjörna fulltrúa máli þegar búið er að afskrifa tugi og hundruð eða þúsundir milljarða hjá ákveðnum fyrirtækjum hvernig farið er svo með það að ráðstafa þeim eignum.

Forseti mun sjá til þess að þetta mál komist á dagskrá sem fyrst.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta fyrir að ætla að beita sér fyrir því að þetta mál verði rætt í sölum þingsins. En ég hóf mál mitt hér á því, og ég held að þetta eigi ágætlega við undir liðnum um fundarstjórn forseta, að hrósa hæstv. forsætisráðherra fyrir að beita sér fyrir því í orði að þetta ferli verði opið og gagnsætt og ég verð að viðurkenna að ég átti ekki von á að sú skoðun forsætisráðherra mundi aðeins vara í 10 mínútur, en hæstv. forsætisráðherra hefur núna skipt um skoðun. Og ég ætla ekkert að rifja upp allar þær fyrirspurnir sem þáverandi hv. þingmaður Jóhanna Sigurðardóttir hefur verið með gegnum tíðina, m.a. um ríkisbankana í gamla daga. Það er aukaatriði. Virðulegi forseti. Hér er ekki verið að tala um nein smáatriði, ég er ekki að tala um afskipti stjórnmálamanna, hér er verið að tala um verð á fyrirtækjunum sem voru einkavædd yfir í Framtakssjóðinn. Ég hélt að það væri samhljómur 

Virðulegi forseti. Ég vil nú leiðrétta það sem hv. þingmaður sagði hér, að ég sé búin að breyta um skoðun á 10 mínútum. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að ferlið eigi að vera opið og gagnsætt, það er lykilatriði að svo sé, en við höfum búið svo um hnútana á Alþingi, m.a. með löggjöf og reglum að því er varðar bankana og hvernig aðkoma stjórnmálamanna getur verið að bönkunum, að þar eru alls konar hindranir í vegi. Það getur vel verið að rétt sé að við skoðum það í þinginu hvort breyta eigi því ferli og að þingmenn og ráðherrar eigi að hafa meiri aðgang að bönkunum en á því eru auðvitað tvær hliðar. Það var virkilega gagnrýnt á sínum tíma þegar stjórnmálamenn voru með puttana í bönkunum. 

Forseti mun sjá til þess að þetta mál verði rætt í þinginu undir viðeigandi lið.

Frú forseti. Ég tel ástæðu til að ítreka þakkir til virðulegs forseta fyrir að taka þetta mál hratt á dagskrá. Það er gríðarlega mikilvægt og aðkallandi í ljósi þess að hér hefur orðið dálítið undarleg uppákoma. Ég held að það hafi varla farið fram hjá virðulegum forseta að hæstv. forsætisráðherra lenti í algjörri þversögn og mótsögn við sjálfa sig. Hún lýsti því áðan í svari sínu til mín að allt þetta ferli þyrfti að vera opið og gagnsætt og segir núna ítrekað að það sé engar upplýsingar að fá um þessi mál, þetta sé trúnaðarmál inni í bönkunum og allt sé þetta Davíð Oddssyni að kenna. Það er annað sem ég hefði viljað nefna við virðulegan forseta. Getur ekki virðulegur forseti beitt sér fyrir því að vald Davíðs Oddssonar yfir ríkisstjórninni minnki vegna þess að nú er hæstv. forsætisráðherra margoft búin að lýsa því að hana langi að gera svo margt en alltaf kemur Davíð Oddsson og stoppar hana. 
            

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forseta viðbrögðin við þessari umræðu um að krefjast þess að málið verði tekið á dagskrá. Hér er ekki um einhverja venjulega fyrirspurn að ræða. Það voru kosningar vorið 2009 þar sem farið var af stað með það að nú ætti að endurreisa Ísland á öðrum forsendum, á nýjum grunni. Ég var í efnahags- og skattanefnd þegar lögin um Bankasýsluna voru sett. Þar var mjög skýrt ákvæði um að ráðherra sjálfur ætti ekki að skipta sér af starfsemi Bankasýslunnar eða bankans en það var vegna þess að menn gerðu sér vonir um að hér væri til staðar breyttur hugsunarháttur og breytt vinnubrögð fram undan. Það hefur aftur á móti ekkert breyst. Þar hefur Samfylkingin fyrst og fremst staðið í veginum og hér munu fjármálafyrirtækin áfram vera ríkjandi eins og ríki í ríkinu. Það gengur ekki að afhenda hér enn eina ferðina útvöldum gæðingum, einhverjum stórkapítalista eignir ríkisins því að þetta eru fyrirtæki sem eru í eigu ríkisins. Það er verið að afhenda þau með ógagnsæjum hætti. Þetta er skammarlegt 

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um dómstóla frá meiri hluta allsherjarnefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur frá dómsmála- og mannréttindaráðuneyti, nú innanríkisráðuneyti, og Þorstein A. Jónsson frá Hæstarétti. Við höfum jafnframt fengið umsagnir um málið frá Alþýðusambandi Íslands, Ákærendafélagi Íslands, Dómarafélagi Íslands, dómstólaráði, Héraðsdómi Norðurlands eystra, Hæstarétti Íslands, Mannréttindaskrifstofu Íslands og ríkissaksóknara. Með frumvarpinu er lagt til að dómurum við Hæstarétt verði fjölgað tímabundið um þrjá frá og með 1. janúar 2011 og dómurum hjá héraðsdómstólum verði fjölgað tímabundið um fimm frá og með 1. mars 2011. Þannig verði 12 dómarar við Hæstarétt og 48 hjá héraðsdómstólum að teknu tilliti til þeirra fimm dómara sem bætt var við hjá héraðsdómstólum til bráðabirgða með lögum nr. 147/2009 sem tóku gildi 1. janúar sl. Nefndin hefur fjallað um þetta mál sem er lagt fram til að bregðast við því aukna álagi sem hefur orðið hjá dómstólunum eftir bankahrun en fyrir nefndinni kom fram að hjá Hæstarétti og dómstólaráði er fylgst reglubundið með þróun málafjölda og álagi á dómstóla þó að málatölur veiti takmarkaða sögu vegna þess hve vægi mála er misjafnt með tilliti til umfangs og þess hve úrlausnarefni eru flókin. Skráðum málum við Hæstarétt Íslands hefur fjölgað um 57% frá árinu 2003 og hafa skráð mál aldrei verið fleiri en á árinu 2009, eða 782, fjölgunin frá árinu á undan er því rúm 12%. Fyrir nefndinni kom fram að þó að þingfestum einkamálum hafi fækkað mjög fyrir dómstólum það sem af er þessu ári, þ.e. árinu 2010, hafi fjöldi ágreiningsmála vegna gjaldþrotaskipta margfaldast. Þá kemur fram í frumvarpinu að fyrirsjáanlegt sé að ágreiningsmál frá slitastjórnum vegna krafna í þrotabú, einkum þrotabú fjármálafyrirtækja, muni verða mikil að umfangi og berast hratt til dómstólanna. Þá er fyrirsjáanlegt að mál frá sérstökum saksóknara komi til kasta dómstóla og að fjölskipa þurfi dóm í einhverjum þeirra. Meiri hlutinn telur mjög mikilvægt að dómstólar geti brugðist við þeim aukna málafjölda sem þegar er farinn að koma fram og enn fremur að tryggt verði að málarekstur fyrir dómstólum dragist ekki, samanber ákvæði 70. gr. stjórnarskrár um að allir eigi rétt á að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur eða ákæru á hendur sér um refsiverða háttsemi með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli. Fram kom að gert er ráð fyrir að brugðist verði við þeim útgjaldaauka sem frumvarpið gerir ráð fyrir með hækkun dómsmálagjalda að minnsta kosti til jafns við hann. Í frumvarpi fjármálaráðherra um skatta og gjöld er hækkun dómsmálagjalda lögð til í þeim málum sem varða stefnu- og áfrýjunarfjárhæðir mála, þ.e. frá 30 millj. kr. og frá 90 millj. kr. Meiri hlutinn telur eðlilegt að þessi gjöld taki mið af þeim hagsmunum sem í húfi eru við málarekstur fyrir dómstólum. Nefndin fjallaði nokkuð um hvernig mæta ætti þeim tímabundna vanda sem fjölgun mála, t.d. vegna efnahagshrunsins, hefði í för með sér. Í frumvarpinu er lagt til að dómurum verði fjölgað tímabundið þannig að ekki verða skipaðir nýir dómarar í embætti sem losna fyrr en eftir 1. janúar 2013 og þá ekki fyrr en þess gerist þörf til að ná þeirri tölu sem mælt er fyrir um í lögunum, þ.e. níu í Hæstarétti og 38 í héraði. Í 61. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um sjálfstæði dómara og hefur því ekki verið talið unnt að skipa dómara tímabundið í embætti. Byggist það á sjónarmiðum um réttaröryggi borgaranna sem eiga að geta treyst því að dómendur séu engum háðir í störfum sínum. Sú fjölgun sem lögð er til í frumvarpinu er því ekki tímabundin nema að því leyti að hún gerir ráð fyrir náttúrulegri fækkun dómara. Nefndin fjallaði sérstaklega um tillögur Hæstaréttar Íslands um breytingar á frumvarpinu sem tengjast þeirri fjölgun sem lögð er til í frumvarpinu. Rétturinn leggur í fyrsta lagi til að kjörtímabil forseta Hæstaréttar verði lengt úr tveimur árum í fimm ár. Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. dómstólalaga fer forseti með yfirstjórn Hæstaréttar, ber ábyrgð á rekstri og stýrir meðal annars þeirri starfsemi Hæstaréttar sem ekki er hluti af meðferð máls fyrir dómi, skiptir verkum milli dómara og annarra starfsmanna og fer með agavald yfir þeim. Fyrir nefndinni kom fram að umfang starfsins mundi aukast með fjölgun dómara og annars starfsfólks en í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis kemur fram að fyrirhugað er að ráðnir verði til viðbótar tveir aðstoðarmenn dómara auk hálfs stöðugildis skrifstofumanns. Þá kom fram að með því að lengja starfstíma forseta yrði meiri festa í starfi viðkomandi forseta og meiri líkur á að hann gæti sinnt tímafrekari stjórnunarverkefnum. Forseti Hæstaréttar sinnir dómstörfum jafnt og aðrir dómarar þrátt fyrir að sinna einnig starfi forseta réttarins. Nefndin fjallaði einnig um það hvort fjögur ár væri hentugri tími en fimm ár þar sem kjörtímabil forseta Íslands er fjögur ár, starfstími forseta Alþingis er eitt kjörtímabil eða fjögur ár að jafnaði, sem og starfstími forsætisráðherra, en tveir síðarnefndu eru handhafar forsetavalds ásamt forseta Hæstaréttar í fjarveru forseta Íslands. Allir eru þeir kjörnir í kosningum nema forseti Hæstaréttar sem kosinn er af hæstaréttardómurum. Innan stjórnsýslunnar hefur almenna reglan um skipunartíma forstöðumanna stofnana verið fimm ár. Meiri hlutinn fellst á þá tillögu réttarins að forseti Hæstaréttar verði kjörinn til fimm ára, og telur að í ljósi aukins umfangs starfsins sé eðlilegt að sá dómari sem kjörinn er sinni dómstörfum minna en aðrir dómarar á þeim tíma. Meiri hlutinn fellst einnig á þá tillögu að breyting á skipunartíma komi ekki til framkvæmdar fyrr en forseti Hæstaréttar verður næst kjörinn og leggur því einnig til breytingu á frumvarpinu í þá veru. Í öðru lagi leggur Hæstiréttur til að heimilað verði að fleiri dómarar en fimm geti setið í sérlega mikilvægum málum, samanber 1. mgr. 7. gr. dómstólalaga, en fyrir nefndinni kom fram að sú breyting væri eðlileg í tengslum við þá fjölgun dómara sem lögð er til í frumvarpinu. Meiri hlutinn telur mjög mikilvægt að rétturinn hafi þessa heimild og leggur áherslu á að það mundi styrkja fordæmisgildi dómanna ef fleiri sætu í dómi og leggur því til þessa breytingu á frumvarpinu. Þriðja tillaga Hæstaréttar er sú að rétturinn taki sjálfur ákvörðun um það hvernig dómurum verður skipað í deildir, samanber 2. mgr. 7. gr., en þar segir að þegar fimm eða sjö dómarar skipa dóm í máli skulu að jafnaði eiga þar sæti þeir sem lengst hafa verið skipaðir hæstaréttardómarar. Þannig skiptist dómurinn í reynd í tvær deildir þar sem þeir fimm sem hafa lengstan starfsaldur skipa A-deild og þeir þrír sem hafa styttri starfsaldur skipa B-deildina. Fyrir nefndinni kom fram að með þeirri fjölgun sem lögð er til í frumvarpinu væri ekki heppilegt að þeir fari allir þrír í B-deild heldur gæti rétturinn t.d. skipað reynslumeiri og reynsluminni saman í fleiri málum. Meiri hlutinn fellst á þessi sjónarmið og telur eðlilegt að rétturinn geti ákveðið að dómurum sé skipað í deildir afmarkað tímabil í senn eftir fastri almennri reglu og leggur því einnig til þá breytingu á frumvarpinu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálit meiri hluta allsherjarnefndar skrifa auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Atli Gíslason, Mörður Árnason, Álfheiður Ingadóttir og Þráinn Bertelsson.

Virðulegi forseti. Ég mun í ræðu hér á eftir gera efnislega grein fyrir sjónarmiðum mínum varðandi það frumvarp sem við ræðum hér. Ég vil þó taka það strax fram að ég tel að markmiðin með frumvarpinu séu jákvæð og í samræmi við það sem við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum kallað eftir varðandi dómstólana og eflingu þeirra. En ég hefði talið að menn hefðu átt að reyna að leita annarra leiða til að koma til móts við það markmið sem frumvarpinu er ætlað að ná. Með frumvarpinu er í rauninni verið að leysa tímabundinn vanda með því að grípa til ótímabundinna aðgerða, þ.e. álagið á Hæstarétt og dómstólana er mikið og við því er brugðist með því að skipa dómara ótímabundið. Ég hefði sjálfur talið það einnar messu virði að kanna nánar hvort ekki hefði verið skynsamlegra að skipa dómara tímabundið í embætti meðan mesti stabbinn af málum er hjá dómstólunum. Á það var ekki fallist í nefndinni og hv. formaður hennar hefur svo sem gert grein fyrir því í nefndaráliti sínu hvers vegna ekki og vísað til sjónarmiða um réttaröryggi. Ég vildi koma því sjónarmiði mínu á framfæri að það hlýtur þá líka að eiga við varðandi það landsdómsmál sem senn verður rekið fyrir landsdómi. Af því leiðir að skipa þarf dómara tímabundið í Hæstarétt fyrir þá sem fara úr réttinum og taka sæti í landsdómi. Ég vildi koma þessu að í upphafi þessarar umræðu að mér finnst vanta svolítið samræmi 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni hans innlegg í umræðuna. Hér er fjallað um málefni sem full ástæða er til að stíga varlega til jarðar í og hafa öll vöð fyrir neðan sig. Það háttar hins vegar þannig til með þær breytingar sem verið er að gera hér að mjög góð sátt er um velflesta þætti þeirra. Það er góð sátt, þverpólitísk sátt, um nauðsyn þess að fjölga dómurum í því tímabundna ástandi sem nú ríkir. En hvað varðar þær breytingar sem verið er að gera á Hæstarétti sjálfum eru þær til komnar vegna ábendinga réttarins, stuðnings ráðuneytisins, samþykkis meiri hluta allsherjarnefndar og væntanlega stuðnings meiri hluta þingsins, því geri ég a.m.k. ráð fyrir. Öll þrjú svið ríkisins - þrískipting valdsins í framkvæmdar-, löggjafar- og dómsvald - koma því að þessu máli með einum eða öðrum hætti. Ég held að þess vegna séu þetta breytingar sem við eigum að grípa til þó að ég geti að mörgu leyti fallist á það sem fram kemur í máli hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, að jafnræði eigi að gilda og samræmi á milli þess sem menn gera í þessum efnum og hvað varðar landsdóm.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður segir, ég held að markmið okkar beggja og flestra ættu að vera hin sömu, að reyna að styrkja og efla dómstólana. Þetta mál er þess eðlis að um það ætti ekki að verða gríðarleg pólitísk deila. Þó eru þarna ýmis útfærsluatriði og breytingartillögur frá meiri hlutanum sem ég hygg að þurfi að skoða nánar og krefjist nánari umræðu og umfjöllunar hér í þinginu. Ég kem væntanlega að því í ræðu minni hér á eftir en ég vildi koma á framfæri ábendingu til hv. þingmanns og formanns allsherjarnefndar um frumvarpið og þá helst gildistökuákvæði þess. Gert er ráð fyrir því að fjölgun héraðsdómara skuli gilda frá 1. mars 2011 og að hæstaréttardómarar verði tólf í stað níu frá 1. janúar 2011. Nú er sú dagsetning liðin og ég hygg að standi vilji þingsins til þess að gera frumvarpið að lögum þurfi að breyta lagatextanum hvað þetta varðar. Ég hygg að það væri skynsamlegt ef nefndin tæki þetta mál til umræðu milli 2. og 3. umr. til að fara yfir það hvaða dagsetningar og tímasetningar eru raunhæfar hvað varðar ráðningu eða skipan dómara bæði á héraðsdómsstiginu og sömuleiðis í Hæstarétti út af öllum þeim hæfis- og hæfnisumsögnum sem þurfa að berast áður en þetta mál er frágengið.

Virðulegur forseti. Það er í sjálfu sér ekkert sem kemur í veg fyrir það að að lokinni umræðu hér fari málið til nefndar. Ég mun skoða það mjög vandlega hvort ekki sé ástæða til að bregðast við þessari ósk hv. þingmanns, þá hugsanlega á fundi allsherjarnefndar sem haldinn verður á föstudaginn. Ég þakka innlegg hans í þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. formanni allsherjarnefndar, Róberti Marshall, fyrir að taka vel í það að taka málið aftur inn til nefndar milli 2. og 3. umr. Ég ætlaði að koma inn á það í ræðu minni, ekki síst vegna þess að málið var afgreitt í nokkru snatri í síðustu vikunni fyrir þinghlé í desember og ástæða er til að ræða frekar ýmsa þætti, ekki síst þá sem snúa að þeim breytingartillögum sem meiri hluti allsherjarnefndar leggur til í samræmi við tillögu sem barst frá Hæstarétti. Þær breytingar snerta, eins og sjá má, ekki meginefni frumvarpsins sjálfs heldur eru af öðru tagi og eru þess vegna þess virði að fá örlítið meiri sjálfstæða umfjöllun í nefndinni. Bara til að nefna það liggur auðvitað ekki fyrir hver afstaða annarra aðila sem hugsanlega hafa sérþekkingu, skoðanir eða hagsmuni í þessu sambandi á málinu kann að vera gagnvart breytingartillögum sem koma þá leiðina, sem koma upp í starfi nefndar, í þessu tilviki vegna þess að einn umsagnaraðili gerir tillögu um þær. Ég tek annars undir með bæði hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni og hv. þm. Róberti Marshall að mikilvægt er að bregðast við fyrirsjáanlegu auknu álagi á dómstólana. Ég minnist þess að bæði ég sjálfur og fjölmargir aðrir þingmenn höfum kallað eftir því um nokkurt skeið að til slíkra aðgerða yrði gripið. Það hefur verið ljóst um margra missira skeið að álag á dómstóla gæti vaxið, jafnvel verulega, vegna afleiðinga bankahrunsins, í formi einkamála, mála sem snúa að uppgjöri vegna gömlu bankanna, mála af ýmsu tagi. Þau geta snert þrotabúin sem slík, geta verið skaðabótamál gagnvart fyrrum stjórnendum eða stjórnarmönnum, margvísleg mál sem varða mikla hagsmuni, bæði einstaklingsbundna og almenna. Svo er ekki síður um það að ræða að það er útlit fyrir að frá embætti sérstaks saksóknara muni berast einhver fjöldi mála. Við gerum okkur ekki grein fyrir því á þessu stigi hve mikið, en miðað við umfang þeirra rannsókna sem það embætti stendur að má ætla að um allnokkur mál verði að ræða. Jafnframt má ætla að verulega flókin og viðamikil mál komi til kasta embættisins. Það er rétt eins og kom fram í orðaskiptum þeirra hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar og Róberts Marshalls áðan að það á að vera mjög góð samstaða um það og hefur ekki verið ágreiningur um það af hálfu okkar sjálfstæðismanna í allsherjarnefnd að hér væri um að ræða ástand sem þyrfti að bregðast við með einhverjum aðgerðum til að efla dómstólana til að takast á við það brýna en vonandi tímabundna verkefni eða þau tímabundnu verkefni sem til þeirra koma vegna afleiðinga bankahrunsins. Það er hins vegar ljóst að hægt er að fara ýmsar leiðir í því sambandi. Hér er lögð til leið sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson lýsti réttilega sem nokkuð varanlegri breytingu til að bregðast við nokkuð tímabundnum vanda, þ.e. gert er ráð fyrir fjölgun sem festir tölu hæstaréttardómara og héraðsdómara til ársins 2013. Eftir árið 2013, þ.e. eftir tvö ár eða svo, á náttúruleg fækkun dómara eins og það er kallað að leiða til þess að smám saman verði fjöldi dómara sá sami og verið hefur til þessa. Í Hæstarétti hafa um allnokkurt skeið setið níu dómarar en eiga að verða 12 samkvæmt tillögunum sem hér liggja fyrir. Héraðsdómarar hafa verið 38, var fjölgað tímabundið fyrir rúmu ári upp í 43, en nú er gert ráð fyrir að fimm verði bætt við í viðbót þannig að fjöldinn verði 48. Hér er um verulega fjölgun að ræða og það mun taka allnokkurn tíma fyrir kerfið að ná aftur svipaðri stærð og áður var. Margt kann að breytast í millitíðinni. Það að festa töluna til 2013 og gera ráð fyrir að síðan muni náttúruleg fækkun, þ.e. þegar einstakir dómarar komast á aldur, leiðir til fækkunar á ný. Við förum nokkuð snöggt í breytinguna en síðan þynnast áhrif breytingarinnar nokkuð hægt út og það má velta fyrir sér hvort það sé rétt aðferðafræði. Í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar er vikið að ástæðunum fyrir því að þessi leið er valin og vísað til meginsjónarmiða og stjórnarskrárreglna um sjálfstæði dómstóla. Til þessa hefur hins vegar ekki verið talið ótvírætt að tímabundnar skipanir í dómaraembætti, þ.e. að dómari sé settur til einhvers tiltekins tíma, vegi að sjálfstæði dómstóla. Algengt er að menn séu skipaðir varadómarar við Hæstarétt til að dæma í tilteknum málum og ekki hefur verið litið svo á að það vegi að sjálfstæði dómstólsins. Fleiri dæmi má tína til. Hitt er rétt að þegar fyrir líklega 20–25 árum var á borðinu tillaga um tímabundna fjölgun í Hæstarétti kom fram gagnrýni frá lögmönnum um að þar væri vegið að sjálfstæði réttarins með afskiptum framkvæmdarvaldsins, en ég hygg að þar hafi menn haft fullmiklar áhyggjur af áhrifum slíkrar tímabundinnar skipunar. Nóg um það. Hér er lögð til ákveðin leið sem mun, eins og ég segi, hafa áhrif um allnokkurt árabil eftir efni frumvarpsins sjálfs. Ég vek athygli á því við þessa umræðu að margir umsagnaraðilar sem fjölluðu um frumvarpið vísuðu til þess að þeir kysu helst að þær breytingar sem er verið að fara út í núna fælust í því að komið yrði á fót sérstöku millidómstigi, þ.e. nýju dómstigi milli héraðsdóms og Hæstaréttar. Það yrði þá áfrýjunarstig þar sem unnt væri að áfrýja málum, bæði einkamálum og sakamálum, af héraðsdómstiginu en Hæstiréttur starfaði hins vegar áfram sem fordæmisgefandi æðsti dómstóll sem í sjálfu sér ætti fyrst og fremst að hafa með höndum að kveða upp fordæmisgefandi dóma í mikilsverðum málum sem varða almenna túlkun á lögum, eftir atvikum stjórnarskrárákvæðum, eða málum þar sem sérstaklega miklir hagsmunir eru í húfi að öðru leyti. Það hefði þann kost að í staðinn fyrir að flest mál, nema þau allra smæstu, gætu ratað til Hæstaréttar eins og kerfið er í dag væri sorterað dálítið út á þessu millidómstigi. Þar væri möguleiki á að hafa milliliðalausa málsmeðferð í sambandi við vitnaleiðslur og annað þess háttar sem gæti skipt sérstaklega máli í sakamálum. Það væru ýmsir kostir við það og staða Hæstaréttar sem fordæmisdómstóls væri styrkt vegna þess að það fyrirkomulag sem við höfum búið við um nokkurt skeið sem gerir ráð fyrir að dómurinn starfi í fleiri en einni deild, þ.e. mismunandi dómarar sitji í mismunandi deildum, tekur svolítið frá okkur það mikilvæga hlutverk fordæmisdómstóls að allir dómarar taki þátt í málsmeðferð sem getur orðið til þess að skapa fordæmi. Ég vísa að öðru leyti til umsagnaraðila, bæði dómstólaráðs og Dómarafélags Íslands. Við fengum í hendur sameiginlega ályktun frá Dómarafélags Íslands, lögmannafélagi, lögfræðingafélagi og Ákærendafélagi Íslands þar sem talað var um þetta. Rökin eru öll þar fyrir hendi og ég tel að ef nefndin tekur þetta mál aftur inn á sitt borð milli 2. og 3. umr. væri a.m.k. einnar messu virði að bera saman kosti, t.d. í sambandi við kostnað af því að koma upp millidómstigi. Það er alveg ljóst að þær breytingar sem við leggjum hér til munu hvort sem er verða til þess að auka kostnað á þessu sviði og óþarfi að minna á að bæði við afgreiðslu fjárlaga nú í desember og fyrir ári voru dómsmálagjöld hækkuð verulega til að standa straum af auknum kostnaði hjá dómstólunum. Þess vegna verður að hafa það samhengi í huga þegar við veltum fyrir okkur kostnaði af nýju millidómstigi sem vissulega getur orðið umtalsverður, því skal ekki neitað. Áður en ég lýk máli mínu, hæstv. forseti, vildi ég víkja örlítið efnislega að tillögum sem Hæstiréttur sendi allsherjarnefnd og meiri hluti allsherjarnefndar gerir að sínum, að mínu mati án þess að málið hafi fengið nægilega glögga skoðun í nefndinni. Þar eru þrjár tillögur sem hægt er að draga út, í fyrsta lagi tillaga um lengingu á kjörtímabili forseta Hæstaréttar, í annan stað heimild til að fleiri en sjö geti setið í dómi í sérstaklega mikilsverðum málum og í þriðja lagi heimildarákvæði um að rétturinn sjálfur geti ákveðið deildaskiptingu. Ég segi fyrir sjálfan mig að ég sé ekki ástæðu til að gera sérstakan ágreining um tvær síðari breytingarnar sem þarna er vísað til. Ég held að það geti verið tilefni til þess að fleiri en sjö sitji í dómi í sérstaklega mikilsverðum málum og set mig ekki upp á móti því að í lögunum verði ákvæði þar að lútandi samþykkt. Varðandi deildaskiptinguna held ég að tillagan um að rétturinn geti ákveðið að hann skiptist í deildir samkvæmt fastri almennri reglu, eins og það er orðað í tillögutextanum sjálfum, sé í lagi eins og staðan er. Mér finnst það hins vegar varpa ljósi á þann vanda sem við stöndum frammi fyrir þegar Hæstiréttur tekur ákvarðanir og kveður upp dóma í málum sem geta skapað fordæmi og geta verið gríðarlega mikilvæg vegna þess að deildaskipting getur leitt til þess að það fari hreinlega eftir því hverjir sitja í hvorri deild hvernig mál ráðast. Auðvitað þekkjum við að dómar Hæstaréttar eru mjög oft ákveðnir með meirihlutaatkvæði og minnihlutaatkvæði og það eru skiptar skoðanir meðal dómara. Deildaskipting réttarins sem slík er óæskileg í ljósi fordæmishlutverks réttarins. Þá bendi ég aftur á það sem ég sagði áðan, og umsagnaraðilar sögðu um frumvarpið, að millidómstig getur tekið frá okkur þann vanda. Sú breyting sem lögð er til á frumvarpinu af hálfu meiri hluta allsherjarnefndar og kemur að tillögu Hæstaréttar er um lengra kjörtímabil forseta réttarins. Kjörtímabilið er samkvæmt lögunum núna tvö ár og þar hefur lengi verið viðhöfð sú regla að forsetaembættið hefur gengið milli manna í réttinum í ágætu samkomulagi og ekki verið til neinna sérstakra vandræða. Ég verð satt að segja að játa að mér finnst algjörlega skorta á rökstuðning fyrir þessari breytingu. Hún var ekki í frumvarpi því sem lagt var fyrir á þingi og sent út til umsagnar, var ekki í tillögum starfshópsins sem vann á vegum ráðuneytisins á síðasta ári og var ekki í frumvarpi um breytingu á dómstólalögum sem lagt var fyrir þingið og fékk umfjöllun í fyrravetur þótt það yrði ekki að lögum. Ég verð að játa að bæði bréf Hæstaréttar þar sem tillagan er gerð og annar sá rökstuðningur sem hefur komið fram fyrir þessari breytingu finnst mér ófullnægjandi og hefur verið langt frá því að sannfæra mig um réttmæti þessarar breytingar. Þarna er um að ræða töluverða eðlisbreytingu á stöðu forseta Hæstaréttar, ég held að menn verði að átta sig á því. Eins og þetta er í dag er litið svo á að embætti forseta Hæstaréttar sé ákveðið verkefni sem jafnsettir hæstaréttardómarar skiptast á um að sinna. Þarna er með einhverjum hætti verið að breyta því og gefa því meira vægi eða sterkari stöðu - ég veit ekki hvernig á að túlka það - án þess endilega að það sé rökstutt sérstaklega. Ég get ekki fallist á að breyting af þessu tagi verði gerð öðruvísi en að hún fái betri umfjöllun á vegum þingsins, í allsherjarnefnd vona ég, og að fram komi skýrari röksemdafærsla fyrir því hvers vegna við eigum að hverfa frá því fyrirkomulagi sem verið hefur að þessu leyti.

Virðulegur forseti. Ég vil andæfa því sem fram kemur í máli hv. þingmanns er varðar rökstuðninginn í þessari breytingartillögu sem felur í sér breytingu á eðli starfs forseta réttarins. Þessi breyting er einmitt mjög vel rökstudd í frumvarpinu og í nefndaráliti sem ég mælti fyrir áðan. Þannig er að forseti fer með yfirstjórn Hæstaréttar, eins og segir í nefndarálitinu, ber ábyrgð á rekstri, stýrir m.a. þeirri starfsemi Hæstaréttar sem ekki er hluti af meðferð máls fyrir dómi, skiptir verkum milli dómara og annarra starfsmanna og fer með agavald yfir þeim. Þetta hefur forseti réttarins gert samhliða öðrum dómstörfum og augljóst að umfang þessa starfs er að taka miklum breytingum. Það er að verða meira að vöxtum og þess vegna er gripið til þessa. Það er að tillögu réttarins sjálfs að þetta er gert á þennan veg. Mjög vandlega er farið yfir það í frumvarpinu hvers vegna verið er að grípa til þessa. Eftir að hafa skoðað þessi mál er ekki annað hægt en að fallast á þau sjónarmið sem lögð eru fram í breytingartillögunum.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt sem hv. þm. Róbert Marshall nefnir, og vitnar í nefndarálitið, að þetta var ekki í frumvarpinu eins og það var lagt fyrir þingið, fór í gegnum 1. umr. og til útsendingar og umsagna. Það sem hins vegar þarf að skýra, og kannski getur hv. formaður allsherjarnefndar gert það í örstuttu máli nú, er hvers vegna þessi verkefni sem hann er að vísa til kalla á lengingu kjörtímabilsins úr tveimur árum upp í fimm.

Virðulegur forseti. Þetta er einmitt það sem kemur fram í meðferð allsherjarnefndar um þetta mál. Fyrir nefndinni kom fram að umfang starfs forseta réttarins mundi aukast með fjölgun dómara og annars starfsfólks, en í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins kemur fram að fyrirhugað er að ráðnir verði til viðbótar tveir aðstoðarmenn dómara auk hálfs stöðugildis skrifstofumanns. Það kom fram að með því að lengja starfstíma forseta yrði meiri festa í starfi viðkomandi forseta og meiri líkur á að hann geti sinnt tímafrekari stjórnunarverkefnum. Þetta er alveg kristaltært í þessu nefndaráliti og mjög sannfærandi rök. Það væri fróðlegt að heyra mótrök gegn þeim hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni.

Hæstv. forseti. Þó að á það megi fallast að tímafrekari stjórnunarstörf muni lenda á forseta Hæstaréttar, hver sem hann er hverju sinni, þá tekur það hugsanlega meira af hans tíma þann tíma sem hann er í embætti, hvort sem það eru tvö ár eða fimm ár. Það hefur ekkert með embættistímann að gera, kjörtímabilið að gera. Það hefur bara með það að gera hvernig hann skipuleggur störf sín innan þess kjörtímabils, hvort sem það er eitt ár, tvö ár, fjögur ár eða fimm ár. Það þarf enga lagabreytingu til þess að forseti Hæstaréttar á hverjum tíma verji meiri tíma í stjórnsýslustörf og minni tíma í dómstörf, það þarf enga lagabreytingu til þess. Það þarf ekki að lengja kjörtímabil forseta Hæstaréttar til þess að hann skipuleggi starfið innan réttarins þannig að hann geti sinnt forsetastörfunum frekar en dómstörfum. Í mínum huga er aðalatriðið það að í Hæstarétti eiga að sitja jafnsettir dómarar. Það eru ákveðin verkefni sem einhver verður að sinna sem forseti. Það finnst mér að þeir eigi að láta ganga á milli sín. Mér finnst fimm ár bara býsna langur tími í þessu sambandi. Eins og ég hef rakið hér og við getum rætt frekar síðar í dag eða í allsherjarnefnd finnst mér lenging kjörtímabils ekki réttlætast af auknum starfsskyldum sem forseti Hæstaréttar þarf að sinna hverju sinni eða á hverjum tíma.

Virðulegi forseti. Það sjónarmið að nauðsynlegt sé að styrkja og efla dómstóla þessa lands hefur margoft komið fram hjá mér hér á þinginu og hjá fleiri þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Við höfum enn frekar kallað eftir því að það yrði gert í tengslum við efnahagshrunið þegar fyrirséð var að málum hjá dómstólunum mundi fjölga verulega og að álag á dómskerfið yrði meira en áður, ekki síst vegna þess að það var fyrirséð við efnahagshrunið að fjöldi einstaklinga og fyrirtækja færi í þrot, gjaldþrotaskiptum mundi fjölga og ágreiningsmálum vegna þeirra. Að sama skapi var fyrirséð, t.d. eftir útkomu rannsóknarskýrslu Alþingis, að býsna miklar líkur væru á að stórum sakamálum á sviði efnahagsbrota og ef til vill á öðrum sviðum mundi fjölga, sem aftur mundi leiða til þess að grípa yrði til aðgerða til að styrkja og efla dómstólana. Af þessum ástæðum höfum við talað fyrir því - og ég hef sjálfur staðið fyrir utandagskrárumræðu og óskað eftir svörum frá hæstv. innanríkisráðherra, áður hæstv. dómsmálaráðherra, við því hvernig hann hygðist bregðast við auknu álagi á dómstólana. Viðbrögð hans liggja nú fyrir, þ.e. viðbrögð hæstv. ráðherra. Þau birtast í því frumvarpi sem við ræðum hér. Þar er lagt til að dómurum við Hæstarétt verði fjölgað tímabundið um þrjá og að dómurum við héraðsdómstólana verði fjölgað tímabundið um fimm. Þó er það þannig að lögin mæla fyrir um að þessir nýju dómarar verði skipaðir á hefðbundinn hátt. Í tilviki hæstaréttardómaranna nýju verða þeir skipaðir ótímabundið þar til þeir láta af störfum sökum aldurs. Ég hef gagnrýnt það að við þessum vanda sé brugðist með þeim hætti sem ég hef hér lýst, þ.e. að stjórnvöld hafi ákveðið að leysa þann tímabundna vanda sem upp er kominn í dómstólunum með því að grípa til ótímabundinna aðgerða. Ég hefði talið skynsamlegra að gera tímabundnar ráðstafanir til þess að verða við óskum um að styrkja og efla dómstólana til að tryggja að þeir geti sinnt þeim verkefnum sem þeim er ætlað að sinna frekar en að fara þá leið sem farin er í frumvarpinu. Helst hefði maður viljað sjá að málefni dómskerfisins og dómstólanna hefðu verið tekin til gagngerrar endurskoðunar í heild sinni. Þá á ég við framkomnar hugmyndir sem varða stofnun millidómstigs á Íslandi. Ekki alls fyrir löngu var haldið málþing hér í Reykjavík sem að stóðu, ef ég man rétt, Dómarafélag Íslands, Lögmannafélag Íslands, Lögfræðingafélag Íslands og Félag ákærenda. Fulltrúar allra þessara aðila lýstu framtíðarsýn sinni varðandi uppbyggingu dómskerfisins á Íslandi. Mikill samhljómur virtist vera meðal þeirra sem tóku þátt í þessu málþingi um að skynsamlegast væri að stofna millidómstig á Íslandi til að bregðast við þeim aukna málafjölda sem fyrirsjáanlegt er að rati inn í dómstólana, eða það aukna álag sem fylgir stórum og miklum málum sem þangað munu berast. Sú leið hefði veitt okkur tækifæri til að gera Hæstarétt, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson vék að í sinni ágætu ræðu hér á undan, að raunverulegum fordæmisdómstól, þannig að í stað þess að dómurum við Hæstarétt yrði fjölgað mundi breytt kerfi leiða til þess að tala þeirra yrði sú sama eða þeim yrði hugsanlega fækkað til að tryggja að flestir dómarar réttarins dæmdu í öllum þeim málum sem þangað kæmu. Það mundi leiða til þess að algjört samræmi yrði í réttarframkvæmd innan Hæstaréttar. Sú leið er ekki farin í frumvarpinu heldur er lagt til að dómurum við Hæstarétt verði fjölgað um þrjá og héraðsdómurum um fimm. Ég velti því upp, þegar málið var til umfjöllunar í nefndinni, hvort ekki væri hægt að fara aðrar leiðir til þess að ná sömu markmiðum, eins og t.d. að fjölga aðstoðarmönnum dómara. Þeir hafa lengst af, held ég, verið tveir, tveir aðstoðarmenn sem níu dómarar við Hæstarétt hafa skipt sín á milli, en þeim mun fljótlega fjölga í fjóra. Ég hefði talið eðlilegt að hver hæstaréttardómari gæti ráðið sér sinn aðstoðarmann til að starfa og vinna fyrir sig. Með því væri hægt að minnka álagið á hverjum og einum dómara sem er mjög mikið. Þegar menn skoða tölur yfir það hversu margir dómar eru kveðnir upp við Hæstarétt Íslands á ári má leiða að því líkur að sumir dómarar sem við réttinn starfa séu að dæma allt að einu máli á dag, sem er allt of mikið álag á hvern og einn dómara og býður þeirri hættu heim að mistök verði gerð í dómaframkvæmd og að réttaröryggi borgaranna sé ógnað. Hér eins og við ýmsa dómstóla hefði verið hægt að fjölga aðstoðarmönnum, löglærðum aðstoðarmönnum, sem dómararnir sjálfir hefðu getað ráðið sér, menn eða konur sem þeir treystu þekkingar sinnar vegna til þess að létta undir með þeim. Þannig hefði hugsanlega mátt leysa þá stöðu sem upp er komin. Í nefndaráliti meiri hlutans segir að meiri hlutinn telji mjög mikilvægt að dómstólar geti brugðist við þeirri fjölgun mála sem þegar er farin að koma fram og enn fremur að tryggt verði að málarekstur fyrir dómstólum dragist ekki, samanber ákvæði 70. gr. stjórnarskrár, um að allir eigi rétt á að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur eða ákæru á hendur sér um refsiverða háttsemi með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli. Ég segi það fyrir mína parta að ég tek heils hugar undir þau sjónarmið. Ég vil í því sambandi benda á að þeim markmiðum sem meiri hluti hv. allsherjarnefndar teflir fram er hægt að ná fram með öðrum úrræðum eða öðrum aðgerðum sem bent hefur verið á í þinginu. Þar vil ég t.d. benda hv. þm. Róberti Marshall, formanni allsherjarnefndar, á frumvarp sem ég hef flutt ásamt hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins og liggur í allsherjarnefnd um breytingu á lögum um meðferð einkamála, sem mælir fyrir um það að mál sem varða efnahagshrunið hljóti flýtimeðferð í dómskerfinu. Í dag er það þannig að Hæstarétti ber samkvæmt réttarfarslögum að haga röð mála innan réttarins og afgreiðslu þeirra með ákveðnum hætti og er óheimilt að raða málum upp á dagskrá sína á annan veg en þar er kveðið á um. Ég tel það mjög til hagsbóta fyrir réttinn ef tímabundið ákvæði væri fellt inn í réttarfarslögin sem tryggði flýtimeðferð allra mála sem vörðuðu efnahagshrunið, bæði vegna þess að þau varða almannahagsmuni, eins og t.d. gengisdómarnir, og hugsanleg sakamál sem gætu borist til réttarins, atriði sem snerta strengi hjá þjóðinni og mikilvægt er að einhver úrlausn fáist á. Þannig að vilji menn virkilega ná þeim sjónarmiðum fram sem koma fram í nefndarálitinu vil ég benda hv. þingmanni, formanni nefndarinnar, á að það væri kannski þess virði að taka það mál á dagskrá og sjá hvort meiri hluti er fyrir því að gera það að lögum hið fyrsta til að greiða fyrir því að dómsmál sem varða efnahagshrunið hljóti afgreiðslu í Hæstarétti. Ég nefndi það hér áðan að ég hefði viljað sjá stjórnvöld fara aðrar leiðir í því að ná fram þeim markmiðum sem að er stefnt. Ein þeirra er sú hugmynd að í stað þess að skipa nýja dómara ótímabundið til að leysa tímabundinn vanda ætti að skipa nýja hæstaréttardómara tímabundið meðan menn eru að vinna á þessum aukna málafjölda. Það hefði leitt til þess að auðveldara væri að fækka dómurum síðar þegar álagið minnkar og málum fækkar. Á þessu sjónarmiði er tekið í nefndaráliti meiri hlutans þar sem segir að í 61. gr. stjórnarskrárinnar sé kveðið á um sjálfstæði dómara og í ljósi þess hafi ekki verið talið unnt að skipa dómara tímabundið í embætti. Það álit er sagt byggjast á sjónarmiðum um réttaröryggi borgaranna sem eiga að geta treyst því að dómendur séu engum háðir í störfum sínum. Þetta er skoðun sem fram kom við meðferð málsins í hv. allsherjarnefnd. Ég bendi á það, eins og fram kom í andsvari mínu hér áðan, að nú liggur fyrir að höfðað hefur verið mál gegn Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, fyrir landsdómi. Það þýðir að fimm reyndustu dómarar Hæstaréttar þurfa að taka sæti í landsdómi til að dæma í því máli og á meðan þeir sitja í landsdómi munu þeir ekki að sinna dómstörfum í Hæstarétti. Til þess að dómurinn verði starfhæfur þarf því að ráða eða skipa dómara í þeirra stað við Hæstarétt. Ég veit ekki betur en það verði gert með tímabundnum skipunum. Mér finnst það ósannfærandi af hálfu meiri hlutans að halda því fram í nefndaráliti að við þá tilteknu fjölgun sem við ræðum hér sé ómögulegt og ófarsælt að grípa til tímabundinnar skipunar þegar fyrir liggur að hún verður viðhöfð í tengslum við landsdómsmál. Sömu sjónarmið hljóta að eiga við í báðum þessum tilvikum. Virðulegi forseti. Meiri hluti allsherjarnefndar leggur til að gerðar verði ýmsar breytingar á frumvarpinu eins og það var lagt fram. Þar er í fyrsta lagi lagt til að kjörtímabil forseta Hæstaréttar verði lengt úr tveimur árum í fimm. Sú tillaga kemur, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson gat um og hv. þm. Róbert Marshall nefndi einnig þegar hann mælti fyrir þessu nefndaráliti, frá Hæstarétti Íslands sjálfum. Það er rétt að því sé til haga haldið að þessi breytingartillaga er dálítið út úr kú miðað við meginefni frumvarpsins að öðru leyti. Því er ætlað að fjölga dómurum og reyna að tryggja dómurum og dómstólunum það starfsumhverfi að geta sinnt störfum sínum og þeim verkefnum sem þeim eru falin. En hér er á ferðinni breytingartillaga sem er allt annars eðlis og varðar ekki meginefni frumvarpsins og hefur ekki komið til þingsins áður þrátt fyrir að ýmsar nefndir og starfshópar á vegum ráðuneytisins hafi haft málefni Hæstaréttar til meðferðar í vinnu sinni á umliðnum missirum og árum. Eins og áður segir gerir tillagan ráð fyrir að kjörtímabil forseta Hæstaréttar verði lengt úr tveimur árum í fimm. Það er býsna mikil lenging, ekki síst í ljósi þess að Hæstaréttur er dálítið öðruvísi vinnustaður en margir aðrir, vegna þess að menn starfa almennt ekki mjög lengi í Hæstarétti, menn sitja þar ekki svona almennt séð árum eða áratugum saman. Venjulega ráðast til réttarins reyndir lögfræðingar sem sinnt hafa öðrum störfum áður og sitja þar ekki mjög langa hríð. Nái þessi breyting fram að ganga leiðir það til þess að minni endurnýjun verður í forustu réttarins sem ég tel að sé ekki endilega til góða. Ætli menn að fara að gera breytingar á þessari uppbyggingu Hæstaréttar á þann veg sem hér er lagt til kann það að leiða til þess að við þurfum jafnframt að taka önnur atriði til athugunar. Ég segi eins og hv. þm. Birgir Ármannsson að mér finnst töluvert skorta upp á þann rökstuðning sem þarf að liggja fyrir áður en í slíka breytingu er ráðist. Það að fjölga hæstaréttardómurum úr níu í tólf eykur ekki að mínu mati svo umsvif og stjórnsýslu Hæstaréttar að það kalli á að kjörtímabil forsetans sé lengt úr tveimur árum í fimm, um 150%. Ég fæ ekki séð að svo sé og tel að yfir þetta atriði þurfi að fara nákvæmar en okkur hefur tekist að gera við meðferð málsins í nefndinni, sem þó hefur verið til mikils sóma. Samstarfið við hv. þm. Róbert Marshall, formann nefndarinnar, í tengslum við þetta mál hefur verið ljómandi gott. En ég vara við því að menn séu að grauta saman tveimur ólíkum eða mörgum ólíkum hlutum eins og mér finnst að verið sé að gera í þessu máli. Ég ítreka það síðan að vilji stendur til þess að lögfesta frumvarpið en gera þarf breytingar á frumvarpstextanum og þá vísa ég til gildistökuákvæðanna. Þeim þarf að breyta áður en málið kemur til endanlegrar atkvæðagreiðslu. Ég tók eftir því að hv. þingmaður tók vel í þá beiðni mína að málið gengi til nefndar milli 2. og 3. umr. Ég hygg að ég og hv. þm. Birgir Ármannsson, félagi minn í þingflokki Sjálfstæðisflokksins, munum óska eftir því að það verði gert út af þessu atriði og öðrum.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um Lúganósamninginn um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum frá allsherjarnefnd. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur og Guðlaugu Jónasdóttur frá dómsmála- og mannréttindaráðuneyti, eða innanríkisráðuneyti eins og það heitir nú. Með frumvarpinu er lagt til að veitt verði heimild til að fullgilda Lúganósamninginn um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum sem undirritaður var af hálfu íslenska ríkisins þann 30. október 2007. Samningurinn kemur í stað eldri Lúganósamnings sem undirritaður var 1988 og staðfestur með lögum nr. 68/1995. Í nefndinni kom fram að helsta breytingin í nýjum samningi er að Evrópusambandið, sem stofnun, er nú aðili að samningnum í stað einstakra aðildarríkja áður og tekur samningurinn því til ellefu sambandsríkja til viðbótar sem ekki voru aðilar að samningnum frá 1988. Með staðfestingu samningsins er stefnt að frekari samvinnu á sviði dómsmála í alþjóðlegum einkamálum og að treysta meginreglur eldri samnings um gagnkvæma viðurkenningu og fullnustu dóma sem kveðnir eru upp í ríkjum annarra samningsaðila. Reglur er gilda um málsmeðferð eru skýrðar og ákveðin efnisatriði samningsins endurskoðuð í því skyni, þ.e. sem lúta einkum að reglum um varnarþing og lögsögu dómstóla yfir neytendasamningum, auk þess sem gerðar eru breytingar á sviðum er snúa að sérstakri lögsögu í félagarétti, sameiningu skyldra dómstóla og málum er varða fullnustu dóma í öðru landi. Nefndin fjallaði sérstaklega um gildissvið samningsins en hann gildir einungis á sviði einkamála, þar á meðal verslunarmála. Opinber mál falla ekki undir samninginn né heldur skattamál, tollamál eða stjórnsýslumál. Þá eru undanskilin mál er varða persónulega réttarstöðu manna, rétthæfi, gerhæfi, svo og fjárhagsleg réttindi sem eiga rætur að rekja til hjúskapar eða erfða. Þá falla forsjármál ekki undir samninginn. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Hv. þm. Birgir Ármannsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir það rita auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Atli Gíslason, Mörður Árnason, Valgerður Bjarnadóttir, Vigdís Hauksdóttir, Álfheiður Ingadóttir, Sigurður Kári Kristjánsson og Þráinn Bertelsson.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögreglulögum, nr. 90/1996. Frumvarpið er þannig til komið að hæstv. innanríkisráðherra kynnti til sögunnar á lokadögum þings fyrir jól nauðsynlega breytingu sem gera þarf á tilhögun lögreglulaga vegna Lögregluskólans. Meiri hluti allsherjarnefndar féllst á að gera þessa breytingu í skyndi, því er bróðurpartur allsherjarnefndar á frumvarpinu. Ég ætla að gera grein fyrir þeim breytingum sem í þessu lagafrumvarpi felast eins og þær birtast í greinargerð frumvarpsins. Á 138. löggjafarþingi var lagt fram frumvarp um nokkrar skipulagsbreytingar í lögreglu. Var því máli vísað til allsherjarnefndar sem m.a. kallaði eftir umsögnum um það. Frumvarpið var hins vegar ekki afgreitt frá þinginu. Á meðal þess sem lagt var til í því frumvarpi voru breytingar á 38. gr. lögreglulaga sem fjallar um inntöku nýnema og námstilhögun í Lögregluskóla ríkisins. Nefndin telur rétt að flytja tillögu um breytingu á þessu ákvæði sérstaklega þar sem slík breyting er forsenda þess að unnt verði að taka inn nýnema á þessu ári. Ákvæðinu hefur verið breytt nokkuð frá því sem lagt var til í frumvarpinu sem vísað er til hér að framan og lýsingin á fyrirkomulagi námsins gerð opnari og almennari. Lagt er til að breyting verði gerð á fyrirkomulagi launagreiðslna til lögreglunema sem stunda nám við grunnnámsdeild Lögregluskóla ríkisins frá því sem verið hefur frá setningu lögreglulaga. Námið á fyrstu önninni í skólanum er ólaunað en hefur verið lánshæft samkvæmt reglum Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Samkvæmt gildandi lögum skal ríkislögreglustjóri sjá þeim nemum sem standast próf á fyrstu námsönninni í skólanum fyrir launaðri starfsþjálfun hjá lögreglunni. Skólinn hefur skipulagt starfsþjálfunina með samkomulagi við lögregluembætti sem hafa tekið nemendur í starfsþjálfun og greitt þeim laun samkvæmt kjarasamningi fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs og Landssambands lögreglumanna. Fjárveiting hefur hins vegar aldrei verið veitt sérstaklega á fjárlögum til að standa straum af launakostnaði vegna starfsþjálfunar lögreglunema. Á lokaönn námsins hafa lögreglunemarnir fengið laun sem Lögregluskóli ríkisins greiðir. Rekstur lögregluembætta er erfiður og fyrrgreint fyrirkomulag gengur ekki lengur vegna fjárskorts. Auk þess hefur ávallt verið sá faglegi galli á fyrirkomulaginu að fremur hefur verið litið á starfsþjálfunarnema sem afleysingamenn en nemendur sem á hinn bóginn hefur leitt til þess að Lögregluskóli ríkisins hefur átt erfitt með að fylgja eftir námskrá starfsþjálfunarannarinnar. Eðlilegt má telja að lögreglunemar fjármagni nám sitt með námslánum eins og aðrir nemar, að undanskildum þeim tíma þegar þeir eru í starfsnámi. Undanfarin ár hefur nám við Lögregluskóla ríkisins þróast mikið. Í grófum dráttum má segja að smám saman hafi verið horfið frá fyrirkomulagi þar sem fastráðnir lögreglumenn voru sendir í lögregluskólann á fullum launum (og eftir atvikum dagpeningum) til þess eins að uppfylla þarfir lögreglunnar sem vinnuveitanda til að efla starfsmenn sína til daglegra lögreglustarfa. Þess í stað hefur skólinn í vaxandi mæli tekið mið af skólastarfi almennt þótt enn sé mjög tekið mið af þörfum lögreglunnar við námið. Um leið hafa gæði námsins farið vaxandi undanfarin ár. Hefur enda ásóknin í skólann verið mikil þrátt fyrir að dregið hafi verið úr greiðslum fyrir nemendur. Þess verður vart að nokkur hluti nemenda sækir sér menntun í skólann án þess að hyggja á starf í lögreglu eftir útskrift. Má hafa það til marks um að menntun í skólanum þyki hafa nokkurt almennt gildi og nýtist víða í atvinnulífinu. Rétt þykir að stefna að því að skólinn sé í stöðugum rekstri og útskrifi nógu marga lögreglumenn á hverju ári til að uppfylla þarfir lögreglunnar til lengri tíma. Reynslan sýnir að þörf lögreglunnar fyrir nýja lögreglumenn sveiflast mjög á milli ára og varasamt er að afleggja skólahald um lengri eða skemmri tíma vegna sveiflna. Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið og með tilliti til hagræðingar og betri nýtingar fjármuna er talið rétt og eðlilegt að breyta núverandi fyrirkomulagi varðandi launagreiðslur vegna grunnnámsnema við Lögregluskóla ríkisins. Áfram er reiknað með að skólinn sjái nemendum fyrir starfsþjálfun í lögreglunni í a.m.k. fjóra mánuði og greiði þá mánaðarlaun þeirra. Hins vegar verði hætt að greiða lögreglunemum laun á meðan þeir stunda bóknám. Gert er ráð fyrir að það verði lánshæft nám samkvæmt reglum LÍN eins og bóknámið á fyrstu námsönn er nú. Til aukins sveigjanleika er skipulag námsins í þrjár annir fellt út úr lagatextanum. Mikilvægt er að lögregluskólinn geti sem allra fyrst tekið inn nýnema á grundvelli nýrra reglna um fyrirkomulag námsins en ekki eru fjárhagslegar forsendur til að taka nemendur inn í launað nám. Er því nauðsynlegt að breytingarnar sem hér eru lagðar til taki þegar gildi.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að hafa fá orð um frumvarpið sem ég er meðal flutningsmanna að eins og aðrir nefndarmenn í allsherjarnefnd, að einum undanskildum hygg ég. Ég styð að málið nái fram að ganga. Þau sjónarmið sem ég vildi fyrst og fremst koma að eru að hér er um að ræða tvær spurningar. Annars vegar spurningin um hvort fyrirkomulag náms í Lögregluskólanum á að vera með þeim hætti að nemendur fái launaðar greiðslur meðan þeir eru í bóknámi eða ekki. Hins vegar er það spurningin um hver sé staða okkar í dag og hvað við getum gert til að stuðla að því að Lögregluskólinn geti tekið inn nemendur fljótlega eftir áramótin eins og áætlanir voru uppi um. Ég kýs á þessari stundu að fara ekki djúpt í umræðuna um hvort námið eigi að hluta til að vera launað eða ekki. Við vitum hvernig fyrirkomulagið hefur verið. Hluta bóknámstímans hafa lögreglunemar fengið launagreiðslur frá Lögregluskólanum. Nú eru aðstæður þannig að ekki eru til peningar til að standa straum af slíkum greiðslum og því er farið í þessa endurskoðun. Það er auðvitað svolítið sérstakt að málið skuli bera að með þeim hætti sem það gerði á síðustu dögum fyrir þinglok. Það stafar einfaldlega af því að innan stjórnkerfisins var mönnum ljóst að við óbreyttar aðstæður væri ekki möguleiki að koma starfseminni af stað í febrúar eins og áætlað hafði verið, hygg ég, miðað við fjárhagsrammann sem skólanum var ætlaður. Því er málið hingað komið til þingsins með meiri hraða og minni fyrirvara en venja er með mál af þessu tagi. Miðað við þá kynningu sem við fengum í allsherjarnefnd á síðustu þingdögum fyrir jól voru valkostirnir einfaldlega þessir: Annaðhvort verður hægt að hefja kennslu og taka nýnema í Lögregluskólann á þeim forsendum sem frumvarpið gerir ráð fyrir eða að fjárhagslegar forsendur eru ekki fyrir hendi. Við þær aðstæður taldi ég rétt að standa að flutningi frumvarpsins ásamt flestum nefndarmönnum í allsherjarnefnd og vonast til að það nái fram að ganga. Hins vegar tel ég að aðrar spurningar sem við þurfum að velta fyrir okkur varðandi fyrirkomulag námsins í Lögregluskólanum og hugsanlega launagreiðslur og annað þess háttar séu meiri framtíðarmúsík sem við þurfum að taka afstöðu til síðar, hugsanlega þegar heildstætt frumvarp um breytingu á lögreglulögum kemur inn í þingið. Það kann að gerast einhvern tímann á næstunni, um það veit ég ekki, en boðað hefur verið að slíkt frumvarp verði flutt fyrr eða síðar. Eðlilegt er að ræða þetta við það tækifæri. Frumvarpið styð ég eins og það liggur fyrir og vona að það verði til þess að Lögregluskólinn geti hafið eðlilega starfsemi sem fyrst.

Forseti. Ég vil segja það að ég harma að hæstv. innanríkisráðherra skuli ekki vera viðstaddur. Þetta er mál sem kemur honum allmikið við, það hefði verið betra að hann hefði verið í salnum við þetta mál og reyndar kannski þau tvö fyrri sem hér voru rædd. Það voru að vísu mál í 2. umr. Ég veit að aðstæður ráðherrans eru þannig þessa daga að hjarta okkar slær með honum og fjölskyldu hans, mér dettur ekki í hug að krefjast þess að hann verði sóttur eða í hann kallað. Staðan er þessi, forseti. Hér er frumvarp sem átta þingmenn flytja. Fjórir þeirra eru staddir í salnum. Þetta er ekki stjórnarfrumvarp. Hæstv. innanríkisráðherra flytur málið ekki en hann á ákveðinn þátt í því eins og athygli hefur verið vakin á. Með einhverjum hætti er frumvarpið bæði á vegum átta allsherjarnefndarmanna og innanríkisráðherra sem nú situr. Líka hefur verið rakið að þetta er hluti af frumvarpi til breytinga á lögreglulögum frá fyrra þingi sem dagaði þá uppi í allsherjarnefnd. Rétt er að fram komi að ég hef starfað í nefndinni frá því í júní á síðasta ári og var þess vegna ekki með í umfjöllun um málið og veit ekki mikið um það. Það var að vísu á dagskrá nokkrum sinnum á nokkrum fundum en ekki rætt til hlítar. Ég hafði ekki tækifæri til að setja mig inn í það. Málið var ekki tekið upp í haust, hvorki í undirbúningi fyrir septemberþingið né síðar. Að vísu verður að geta þess að endurflutningur gamla frumvarpsins var boðaður í málaskrá með stefnuræðu forsætisráðherra en síðan urðu ráðherraskipti hygg ég, eftir það. Það fyrsta sem ég frétti af því máli sem hér liggur fyrir var á næstsíðasta degi þingsins eða þriðja síðasta degi þingsins sem stóð fyrir áramót og var slitið 18. desember að ég held. Þetta mun hafa verið 16. eða 17. desember, þann 16. hallast ég að. Þá voru frumvarpsdrögin sýnd á fundi í allsherjarnefnd, hraðfundi sem var haldinn í hliðarherbergi við salinn, óvenjulegum fundi. Nefndarmenn voru beðnir að setja nöfn sín á drögin og það gerðu átta nefndarmenn daginn eftir en ekki ég. Það stendur því upp á mig að skýra sérstaklega af hverju ég er ekki á lista flutningsmanna og ég skal gera það. Ég skal gera það, forseti, þrátt fyrir ýmis augntillit sem ég hef fengið á þessum fundum og ég þykist skynja í fjölmiðlum. Mínar ástæður voru þessar: Í fyrsta lagi. Ég er nýr í nefndinni. Ég þekkti ekki málið. Ég þekkti ekki umræður um það á fundum nefndarinnar á 138. löggjafarþingi í fyrra. Æskilegt væri að flutningsmenn þeir sem hér eru staddir og voru í allsherjarnefnd á síðasta þingi upplýsi um hvað fram kom í umsögnum um málið og hverjar umræður urðu um það við gesti því það skiptir máli. Ég leit hins vegar á 1. umr. um málið í apríl í fyrra. Þá var ekkert minnst á Lögregluskólann nema í framsöguræðu ráðherra sem var auðvitað samhljóða greinargerðinni eins og oft er um þessa hluti. Kann að vera að eitthvað sem ég veit ekki um hafi komið fram í störfum nefndarinnar. Í öðru lagi hef ég efasemdir um ástæðurnar sem fram voru fluttar um flutninginn þennan dag í desember. Þær voru einna helst að með því að allsherjarnefnd flytti málið fengi það þá blessun þingsins að nemendur og kennarar gætu fremur reitt sig á að skólinn yrði haldinn eins og ætlað var í febrúar. Ég taldi eðlilegra og sagði það strax, að ráðherra málaflokksins legði málið fram og gæfi þau fyrirheit sem hann vildi gefa og kæmi þar með hlutunum á sínu sviði framkvæmdarvaldsins í það lag sem til heilla horfir. Ég spyr flutningsmenn og ráðherrann fjarstaddan um skýringar á þessu. Af hverju var málið ekki komið fram á þeim tíma sem dugað hefði? Af hverju, forseti? Það er eðlilegt að skýra það hér hreinskilningslega. Þegar ákvörðun var tekin um að flytja lagafrumvarpið ekki aftur óbreytt á haustþinginu, gleymdist þá Lögregluskólinn? Var það þannig? Lá hann í gleymskunnar dái í dómsmálaráðuneytinu allan októbermánuð og allan nóvembermánuð og alla þessa 15 daga í desember? Er það þannig? Það er ótrúlegt og ólíklegt. En hvaða ástæður aðrar voru það þá sem ollu því að frumvarpsdrögin sáust fyrst í Alþingishúsinu í síðari hluta síðustu þingviku, annaðhvort 16. eða 17. desember? Forseti, ég tel að flutningsmenn eigi að gera þingheimi grein fyrir þessu. Í þriðja lagi þykja mér upplýsingar um ýmsa mikilsverða þætti málsins ófullnægjandi. Þær snúa bæði að nemendum skólans og fjárhag ríkisins, stöðu Lánasjóðs íslenskra námsmanna og formlegri stöðu lögreglunnar. Ég kem að þessu síðar í ræðunni eða í næstu ræðu. Í fjórða lagi hef ég áleitnar efasemdir um gang mála í samstarfi framkvæmdar- og löggjafarvalds sem saga frumvarpsins virðist sýna. Það er auðvitað sjálfsagt að þingmenn flytji mál á þinginu, annað hvort væri nú. Hér er hins vegar ekki um það að ræða heldur var óskað eftir því að öll nefndin flytti málið. Hv. formaður allsherjarnefndar óskaði eftir því að öll nefndin flytti málið. Það má telja líklegt og kom reyndar fram ef ég heyrði rétt, að hæstv. ráðherra hafi hvatt til þessa. Þá spyr maður: Af hverju ekki ráðherrann sjálfur? Það þurfa flutningsmenn að skýra eða ráðherrann sem ekki er viðstaddur, eða hvorir tveggja. Af hverju flutti ráðherra sjálfur ekki málið? Það er auðvitað galli við frumvarp af þessu tagi, þingmannafrumvarp sem flutt er af átta mönnum af níu í nefnd, að það fær ekki þann undirbúning sem hefðbundið stjórnarfrumvarp hefði fengið. Það er í fyrsta lagi ekki samþykkt í ríkisstjórn. Í öðru lagi er það ekki skoðað á fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Engin umsögn kemur með því þaðan inn á þingið. Í þriðja lagi fer það ekki í gegnum nálarauga nýstofnaðrar lagaskrifstofu forsætisráðuneytisins sem á einmitt að fara í gegnum svona hluti og undirbúa vandaða greinargerð með stjórnarfrumvörpum. Í fjórða lagi nýtur málið ekki þeirrar athugunar og jákvæðu gagnrýni sem önnur mál gera frá ráðherrum og ríkisstjórn í þingflokkum stjórnarliða. Svo má kannski segja í fimmta lagi, sem ég heyrði á göngunum, að vegna þess að málið er þingmannamál verður það væntanlega talið þinginu til sérstaks ágóða og hróss að lokum þegar talin eru upp mál eftir málaflokkum. Þó vita allir, a.m.k. þeir sem staddir eru hér í salnum, að svo háttar alls ekki til. Það er þinginu ekki til neins sérstaks vegsauka að málið sé flutt með þessum hætti. Þegar þingmenn og áhugamenn utan þings taka afstöðu til stjórnarfrumvarps eru allir þessir undirbúningsþættir fyrir hendi. Það færist reyndar í vöxt að frumvarpsgerð af hálfu ráðherra úr ráðuneytum fari fram áður en þingið hefur afskipti af henni, með ýmis konar umsögnum og umræðu sem enn bætir málið. Svo er held ég ekki um þetta frumvarp. Nú má hreyfa þeim mótbárum að þetta sé einungis hluti af stjórnarfrumvarpi frá í fyrra og málið hafi þá fengið þessa meðferð. Þá spyr maður auðvitað: Af hverju var þessi hluti málsins ekki samþykktur þá? Hvernig stóð á því að allsherjarnefnd tók ekki þennan part út úr? Mæltu ráðherrann eða starfsmenn ráðuneytisins eða lögregluskólastjórinn ekki með því þá að sú leið yrði farin? Því má bæta við að í ljós kemur þegar frumvarpið er flutt og maður ber það saman við gamla frumvarpið og skoðar sögu þess að ákvæðunum hefur verið breytt nokkuð frá því sem lagt var til í gamla frumvarpinu. Þetta stendur í greinargerðinni og hefði verið full ástæða til að fara yfir þetta svo málið mætti einmitt ganga í gegnum þann feril sem ég ræddi áðan og við höfum sett stjórnarfrumvörpum, að þessi partur færi aftur í gegnum þá síu þar sem gætt er að formlegum, fjárhagslegum og pólitískum hliðum. Ég bið hv. flutningsmenn, af því hæstv. ráðherra er ekki hér staddur, að svara því hér á eftir hvort ekki hefði verið heppilegra að nefndin hefði annaðhvort sjálf flutt þennan part af frumvarpinu á fyrra þingi eða að ráðherrann flytti þetta sjálfur. Ég spyr flutningsmenn hver ágóði eða bót sé að þeirra mati í því að við getum ekki stuðst við þann undirbúning sem stjórnarfrumvörp alla jafna fá við þessar aðstæður, sérstaklega vegna þess að hér liggur á. Ekki er ætlast til að þingið eða nefndin taki sér langan tíma í umfjöllun eða umræður um málið. Það hefur komið fram í umræðunum og þetta segja fleiri. Ég hef tekið eftir tveimur fréttum um málið í dagblöðunum, í Fréttablaðinu 23. desember og Morgunblaðinu 5. janúar. Í þeim fréttum segir að nú standi aldeilis upp á Alþingi og Alþingi verði að skammast til að láta hendur standa fram úr ermum. Ef það geri það ekki þá eyðileggi það námsmöguleika lögreglumanna og lögreglunema og skilji málið eftir í klúðri. Í Fréttablaðinu 23. desember var fyrirsögnin, með leyfi forseta: „Nemar teknir inn í Lögregluskólann en laun meðan á námi stendur felld niður: Háðir því að þingmenn breyti lögum.“ Þetta stendur í Fréttablaðinu á Þorláksmessu. Þar kemur í ljós að 20 nemendur ætla að hefja nám í byrjun febrúar en til að svo megi verða, segir Arnar Guðmundsson, skólastjóri Lögregluskólans, með leyfi forseta: „þarf Alþingi að samþykkja frumvarp um breytingar á náminu eftir að þingmenn koma úr jólafríi um miðjan janúar.“ Þarna sést sumsé að loksins þegar þingmenn eru búnir að vera í jólafríi hálfan desember og hálfan janúar á að fara að gera eitthvað, meðan nemendurnir bíða eftir því sem lögreglustjórinn og höfundar greinargerðarinnar kalla hagræði, þ.e. að þeir taki námslán á síðustu önninni í staðinn fyrir að fá kaup. Í Morgunblaðinu er fyrirsögnin þessi, með leyfi forseta: „Alþingi verður að afgreiða frumvarp svo námið hefjist“. Þar segir reyndar að undirbúningur að skólaupphafinu hafi hafist strax í haust af því að tekið var fram á umsóknarblaði að breytingar væru fyrirhugaðar á lögreglulögunum. Menn hafa sumsé vitað að frumvarpið flutt yrði þá. Hvaðan þær heimildir eru veit ég ekki. Svo segir frá frumvarpinu frá í fyrra og síðan segir, með leyfi forseta: „Þegar svo ljóst varð að núverandi dómsmálaráðherra ætlaði ekki að mæla fyrir sama frumvarpi aftur fyrir jól var farið fram á að ákvæðið sem lýtur að Lögregluskólanum yrði tekið út úr frumvarpinu og flutt sér. Varð úr að átta þingmenn úr allsherjarnefnd standa að baki frumvarpinu.“ Þannig er fréttin í Morgunblaðinu. Arnar Guðmundsson skólastjóri segir í blaðinu að í Lögregluskólanum búi menn sig undir að frumvarpið verði afgreitt með hraði og þeir vænti þess að svo verði. Í samtali við Róbert Marshall, hv. formann allsherjarnefndar, kemur reyndar fram að hér sé ekkert að óttast þar sem megnið - það stendur megnið - af allsherjarnefnd standi að frumvarpinu. Í blaðinu segir Róbert reyndar líka að mælt hafi verið fyrir frumvarpinu fyrir jól og þess vegna verði umsagnarfrestur runninn út þegar þing kemur saman 17. janúar. Þar virðist um ofurlítinn misskilning að ræða, sem hlýtur að liggja hjá blaðamanni. Þetta eru ágætar fréttir og lýsa lofsverðum áhuga á því að Lögregluskólinn komist í gang eins og fyrirhugað var. Ég verð þó að viðurkenna að mér finnst þetta ekki viðkunnanlegur tónn í fréttaflutningi dagblaðanna og skólastjórans í garð þingsins sem ekkert hefur til saka unnið annað en að hafa ekki klárað lögreglulagabálkinn frá því í fyrravor. Svo er auðvitað hinn sérstaki sakamaður, sá sem hér stendur, sem tók ekki algerlega gagnrýnislausan þátt í fögnuðinum í hliðarherberginu 16. desember. Ég verð að segja, forseti, að heildartilfinning mín gagnvart þessu er sú að í þessu máli, sem fréttaflutningurinn lýsir kannski, séu samskipti skólans og ráðuneytisins, sem er skrifstofa ráðherra og Alþingis, ekki hæfileg - ekki hæfileg. Forseti. Ég hef lokið tíma mínum. Þess vegna get ég ekki farið í þá efnisþætti sem ég ræddi áðan. Mér sýnist að fleiri ætli að taka þátt í umræðunni og fer því í aðra ræðu á eftir. Ég bið flutningsmenn að hæstv. ráðherra fjarstöddum að svara þeim spurningum sem ræða mín hefur gert þeim að svara.

Virðulegi forseti. Það má vissulega taka undir með hv. þm. Merði Árnasyni að meðferð þessa máls er nokkuð óvenjuleg. Ég er sammála hv. þingmanni í því að formsins beri að gæta í sem flestum málum og sem oftast. Hins vegar megum við ekki að mínu mati láta formið setja okkur alveg í hlekki. Fram kom beiðni, ef ég má nota það orð, á síðustu þingdögum að allsherjarnefnd stæði að flutningi þessa frumvarps en ekki hæstv. ráðherra. Ég kann ekki forsöguna að því, hvort það er út af því að fólk í dómsmálaráðuneytinu sem þá hét svo hafi ekki unnið þá undirbúningsvinnu sem átti að gera eða hvort einhver hafi gleymt málum Lögregluskólans ofan í skúffu. Á hinn bóginn er alveg ljóst hvert efni þessa frumvarps er. Það snýst um að þeir sem sækja Lögregluskólann geti tekið námslán á annarri eða þriðju önn vegna þess að ekki eru til peningar í ríkissjóði til að greiða þeim starfslaun eins og verið hefur hingað til. Hingað til hafa lögreglumenn fengið námslán á fyrstu önn. Ég er einn af flutningsmönnum. Ástæðan fyrir því er sú að ég taldi rétt að liðka fyrir því eða sjá til þess, hvaða orð sem maður notar yfir það, að þetta yrði mögulegt og því stend ég að þessum flutningi.

Forseti. Ég skil það algjörlega að félagar mínir í hv. allsherjarnefnd hafi verið í nokkrum vanda þegar þessi bón kom fram. Ég tek eftir því að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hefur ekki hugmynd um hvers vegna málið fór eins og það fór. Eins og ég sagði í ræðu minni á ég eftir að gera grein fyrir efnislegum athugasemdum eða fyrirspurnum um málið. Það sem ég hef talað um hér er gangur þess og formið. Ég vil segja, sá formalisti sem ég er, að formið skiptir ekki einungis máli af fagurfræðilegum ástæðum, og horfi ég þá djúpt í augun á hv. þm. Birgi Ármannssyni, heldur líka fyrir efnið. Formið skiptir máli fyrir umfjöllun málsins, meðferð þess og lok þess. Svo að ég spyrji nú spyrjandann þá væri kannski fróðlegt, a.m.k. fyrir mann sem er nýr í nefndinni og hefur ekki lagt til þessa máls áður, að fá fram: Var eitthvað í umfjölluninni um Lögregluskólann, þegar nefndin fór í gegnum málið, sem svarar þeim spurningum sem óhjákvæmilega hljóta að hafa komið upp hjá hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur við meðferð málsins, a.m.k. eins og ég sé það?

Virðulegi forseti. Mér er svolítill vandi á höndum vegna þess að ég þyki sjálf stundum vera formalisti en ég get ekki svarað hv. þingmanni öðruvísi en því að ég man ekki nákvæmlega einstök atriði úr umfjöllun nefndarinnar á síðasta þingi. Þegar við fengum frumvarpið hins vegar í hendur og ég las það yfir þóttist ég í huga mínum hafa fjallað þannig um málið að ég treysti mér a.m.k. til að standa fyrir því að leggja það fram. Það er mín skoðun að ekkert sé athugavert við að þeir sem eru í Lögregluskólanum taki námslán en fái ekki starfslaun. Mér finnst það hinn eðlilegi háttur.

Forseti. Já, ég öfunda hv. þingmann ekkert af því að geta ekki rifjað almennilega upp hvernig þetta var. Eins og mig minnir, þegar þetta frumvarp lá fyrir, voru margir efnisþættir þess mun umdeildari og kannski merkilegri á heildina litið en þessi. Ég hlakka til að ræða efnisatriði málsins betur við hv. þingmann og þá aðra þingmenn sem hér eru. Ég vona að menn taki eftir því að ég hef ekki lagst gegn málinu. Ég hef spurt spurninga og vil fá svör við þeim. Ég tel að ég eigi rétt á því, ég tel að þingheimur eigi rétt á því, lögreglan eigi rétt á því og kannski á hæstv. ráðherra líka rétt á því þótt hann sé ekki í salnum.

Virðulegur forseti. Það voru gerð einhver mistök í innanríkisráðuneytinu, eða dómsmálaráðuneytinu eins og það hét, í fyrrahaust sem urðu til þess að þetta mál dróst og var ekki leyst úr því. Það er komið með málið til allsherjarnefndar sem ákveður að bregðast við með þeim hætti sem hér var lýst áðan. Það er ekkert launungarmál að þetta mál var unnið af dómsmálaráðuneytinu, það lagt til kynningar til þingmanna og þeir beðnir um að bregðast við svo handfylli manna eða rúmlega það, 20 manns, geti skipulagt nám sitt og líf á komandi ári. Mikill meiri hluti hv. allsherjarnefndar er tilbúinn til að greiða götu þessa fólks og lagfæra þau mistök sem gerð hafa verið. Ég kann ekki nákvæmlega skýringu á því og get ekki upplýst hv. þingmann um hvernig á því stendur. Það var líka liður í því að liðka fyrir þingstörfum og semja um þinglok fyrir jól að þetta mál yrði leitt til lykta með þeim hætti sem gert var. Það var misminni mitt í samtali við blaðamann Morgunblaðsins að málið hefði verið lagt fram. Mér varð það reyndar ekki ljóst fyrr en akkúrat undir ræðu hv. þingmanns áðan að ég hefði farið rangt með en það leiðréttist hér með. Manni getur orðið á handvömm eins og kom fyrir í innanríkisráðuneytinu. Hins vegar er formalismi hv. þingmanns vel metinn og það er mjög hollt fyrir mig persónulega að fá upprifjun á því hvernig var fyrir tíu árum eða rúmlega það að vera meðlimur í þeim ágæta flokki Alþýðubandalaginu.

Forseti. Ég man ekki eftir að málefni Lögregluskólans hafi komið til umræðu í Alþýðubandalaginu en þó getur vel verið að það hafi blandast inn í miklar deilur sem þar urðu, ekki um formalisma heldur um inntak, um pólitík. Það sem háði þeim flokki var að þar áttu allir að vera svo yndislega sammála og ánægðir með sjálfa sig og byltinguna að ekki var gert ráð fyrir að það þyrfti neitt form, svo sem til að afgreiða mál. Það hefur þó gerst í þessari umræðu að hv. formaður allsherjarnefndar hefur látið í ljósi þá skoðun að þetta hljóti að hafa verið mistök í dómsmálaráðuneytinu. Eins og ég segi hefði verið nær að hæstv. ráðherra svaraði því sjálfur. Þetta eru sérkennileg mistök og kannski er ekkert við þeim að segja. Ég var þegar búinn að leiðrétta þessi lítt alvarlegu mistök í Fréttablaðinu þó að ég gæti ekki stillt mig um að minnast á það því að þetta kom svolítið á óvart. Ég þurfti að gá sjálfur, af því að ég er svo mikill formalisti, hvort mælt hefði verið fyrir málinu vegna þess að það hefði auðvitað breytt því aðeins. Það sem hv. formaður allsherjarnefndar þarf að vera alveg klár á er þetta: Af hverju taldi hann sjálfur betri leið að átta af níu allsherjarnefndarmönnum flyttu málið en ráðherrann sjálfur? Þetta er dæmigert mál sem ráðherra flytur. Var það vegna þess að mistökin voru þá orðin slík að ekki var tími til að fara í þennan fjórfalda farveg? Var ekki tími til að leggja þetta fyrir ríkisstjórnina, ekki tími til að fara á lagaskrifstofuna, ekki tími til að fara á fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og ekki tími til að láta það fara í gegnum þingflokka stjórnarinnar? Ef það er þannig er þetta mál að verða svolítið sérkennilegt 

Virðulegi forseti. Mér er bæði ljúft og skylt að upplýsa að málið var í slíkri tímaþröng í þingflokkum fyrir jól að ákveðið var að gera það með þeim hætti sem hér er lýst. Með því get ég þó ekki fallist á það sem lá í orðum hv. þingmanns þegar hann flutti ræðu sína áðan að þeir þingmenn sem á málinu eru hafi án efnislegrar umfjöllunar fyrir sitt leyti og gagnrýnislaust fallist á að flytja málið. Svo er alls ekki. Ég held að hver einn og einasti þingmaður í allsherjarnefnd hafi lesið í gegnum málið, skoðað þær forsendur sem lágu því til grundvallar og tekið efnislega afstöðu út frá því. Þó að málið sé unnið annars staðar eða ættað úr öðrum ranni en hjá þingmönnum sjálfum er ekki þar með sagt að ekki liggi efnisleg afstaða til grundvallar flutningi málsins. Svo er í þessu tilfelli og ég get fullvissað hv. þingmann um það.

Forseti. Hafi mátt lesa slíka gagnrýni út úr ræðu minni áðan sem var flutt undir trommuslætti þannig að maður hefst svolítið upp í stólnum og segir kannski aðeins meira en maður ætlaði annars að gera - þó að þessar trommur komi þessu máli ekki meira við en Alþýðubandalagið gamla - biðst ég forláts á því. Það var ekki meiningin og þeim mun síður að gefa í skyn að þeir hv. allsherjarnefndarmenn sem hér eru staddir hafi átt þess kost í störfum sínum áður en ég kom í allsherjarnefnd að skoða málið betur en ég. Ég veit ekki hvað þar var rætt, hvaða upplýsingar komu þar fram eða hvað varð t.d. til þess að þessum litla bút úr gamla frumvarpinu var breytt áður en hann var réttur formanni allsherjarnefndar 15. eða 16. desember.

Hæstv. forseti. Aðrir flutningsmenn frumvarpsins hafa að einhverju leyti svarað einhverjum þeirra spurninga sem hv. þm. Mörður Árnason bar fram í ræðu sinni. Ég vil fyrir mitt leyti ítreka það sem ég sagði áðan, eins og málið var lagt upp gagnvart allsherjarnefnd á síðustu sólarhringum fyrir þinglok í desember voru valkostirnir ekki góðir, annaðhvort að hreyfa sig eitthvað í málinu með það að markmiði að unnt yrði að hefja starfsemi í Lögregluskólanum núna í febrúar eða láta málið liggja kyrrt og skilja eftir þá aukna óvissu gagnvart framhaldinu á starfsemi skólans. Það var mitt viðhorf og að ég hygg annarra sem rituðu undir frumvarpið að með því að taka þátt í því gæfum við skýrt til kynna þá afstöðu okkar, yfirgnæfandi meiri hluta allsherjarnefndar og reyndar í mínu tilviki með góðum vilja þess þingflokks sem ég er fulltrúi fyrir í allsherjarnefnd, gagnvart málinu að í því fælist ákveðin vísbending sem gæti orðið stjórnendum og nemendum Lögregluskólans trygging, kannski ekki fullkomin trygging en a.m.k. nokkuð sem hönd á festi þannig að þeir gætu skipulagt starfsemi sína. Hvað varðar þá gagnrýni sem hv. þm. Mörður Árnason hefur á aðkomuna að þessu máli, forsöguna og annað get ég ekki annað en tekið undir hana. Það er óheppilegt að mál beri að með þessum hætti, ekki gott, ég get alveg tekið undir það. En í þeirri stöðu sem við vorum í og sem þetta mál er í, hverjar svo sem ástæður þess eru, taldi ég rétt að standa að flutningi málsins.

Forseti. Ég þakka fyrir þessa ræðu. Ég tel, eins og ég hef þegar sagt, eðlilegt að þingmenn í allsherjarnefnd hafi brugðist við með þessum hætti. Við hefðum þurft að fá meiri tíma og við hefðum þurft að heyra í ráðherranum á sínum tíma. Þetta mál kennir okkur kannski það að taka ekki við skipunum frá framkvæmdarvaldinu, að láta ráðherrann standa fyrir máli sínu þegar hann biður um greiða eða hvetur þingnefnd til að gera eitthvað. Ég tel að það eigi að vera skil milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins og að þau hafi ekki verið virt nægilega með þessum hætti. Ég hef áður sagt að efnisafstaða mín til þessa máls komi ekki í ljós fyrr en í störfum í allsherjarnefnd. Ég ætla ekki að tefja það. Ég ætla hins vegar ekki að sætta mig við annað en að það hljóti fullnægjandi þinglega meðferð.

Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins bæta við að þótt ég geti með engu móti varpað ljósi á þá atburðarás sem átti sér stað eða átti sér ekki stað og leiddi til þess að málinu skaut upp í þinginu, sennilega 16. desember eins og hv. þm. Mörður Árnason hefur rifjað upp, get ég alveg lýst þeirri skoðun minni að það hefði verið eðlilegt að afstaða til mála af þessu tagi yrði tekin á grundvelli frumvarps sem hefði komið fyrr fram og fengið meiri tíma. Við höfum hugsanlega einhvern tíma núna til að fara ofan í efnisþætti. Ég vil ekki útiloka það þó að við höfum ekkert rætt það í allsherjarnefnd hvernig með verði farið nú þegar málið er komið í málsmeðferð í þinginu. Það hefði líka að einhverju leyti þurft að velta þessu máli upp í sambandi við afgreiðslu fjárlaga vegna þess að það er alveg ljóst að hér er, a.m.k. að hluta til, um fjárhagslegt mál að ræða sem varðar það að fyrir hendi er 

Forseti. Ég þakka fyrir þetta tækifæri sem ég fæ til að ljúka ræðu minni með því formlega standi að þær verði þá tvær. Ég var þar kominn áðan að ég hafði rakið spurningar um gang máls og form þess. Einhver svör hef ég fengið og get ekki gagnrýnt menn fyrir að svara því sem þeir vita ekki því að, eins og ég sagði í upphafi, betra hefði verið að hæstv. innanríkisráðherra hefði verið staddur hér. En svo er ekki og við það verður að búa. Ég ætlaði að ljúka þessu spjalli með því að telja upp þá efnisþætti málsins sem mér þykja óljósir. Ég ítreka að á þessu stigi eru þeir ekki svo óljósir að þeir komi í veg fyrir að hægt sé að styðja málið. Þeir eru samt óljósir og ég tel að ráðherra hefði átt að gera grein fyrir þeim. Ég held að sumir þeirra hefðu skýrst ef þeir hefðu farið í gegnum þá síu sem stjórnarfrumvörpum er gert að fara í gegnum og ég tel líka, forseti, þótt um mína ágætu samstarfsmenn í allsherjarnefnd sé að ræða, að allsherjarnefndarmenn hefðu átt að skoða suma af þessum þáttum áður en þeir guldu jákvæði sitt við því að flytja málið. Í fyrsta lagi er það kannski það að engar upplýsingar liggja fyrir frá Lánasjóði íslenskra námsmanna eða öðrum um hver kostnaður nemenda verði við þessa breytingu. Það er eðlilegt að spyrja: Hver er staða nemenda fyrir breytingu og eftir? Svo geta menn teygt það og togað að það væru engir nemar ef engin breyting væri, en það er eðlilegt þegar litið er á málið eins og við eigum að gera við 1. umr. og síðari umræður að vita það: Hvað græða nemendur og hverju tapa þeir? Hvernig er staðan hjá nemanda sem fór í gegnum Lögregluskólann síðast og fékk laun og hvernig er hún hjá þeim sem tekur námslánin? Um þetta er ekkert í greinargerðinni og ekki í þeim gögnum sem hægt er að finna um málið án þess að hafa setið í allsherjarnefnd á sínum tíma. Í öðru lagi, af því að Arnar Guðmundsson og höfundar greinargerðarinnar tala um hagræði, hlýtur maður að spyrja eins og hv. síðasti ræðumaður: Hver er sparnaður ríkisins? Um hvað hagnast ríkið á þessari breytingu? Hvert hagræði er það sem ríkissjóður hefur af breytingunni? Þumalputtareglan um námslán er sú að helmingur þeirra sé í raun og veru styrkur. Það er örugglega minna hér því að námslán vegna stutts náms eru alla jafna borguð fyrr upp og betur en vegna langs láns en um þetta eru engar vísbendingar aðrar en þær sem menn geta sagt sér sem hafa einhverja reynslu af námslánaumræðunni. Um sparnaðinn lögreglumegin vitum við ekkert, það kemur ekki fram en það er alveg ljóst að sá sparnaður sem af þessu hlýst lögreglumegin kemur út sem kostnaður lánasjóðsmegin. Um þetta þurfum við að fá meira að vita. Svo er auðvitað spurning um tekjureglur lánasjóðsins. Námslánin fyrir einstakling eru 120 þús. kr. á mánuði en til frádráttar þegar maður fær námslán eru dregnar tekjur hans frá fyrra ári og þær tekjur hafa líka ákveðna formúlu. Mig minnir að 35% af því sem er umfram 750 þús. kr. dragist frá og um það eru heldur engar upplýsingar hér. Hvernig á lögregluneminn í raun og veru að fara í þriðja hluta námsins eftir að hann hefur verið launaður í öðrum hluta námsins? Þetta kemur ekki fram, hvorki frá hv. flutningsmönnum né frá ráðherranum sem hvatti til flutnings frumvarpsins. Í fjórða lagi þarf að svara því, helst hér og nú, hvernig er með stöðu þessara nema. Samkvæmt reglugerðum um Lögregluskólann er hægt að gera nemana þar að hluta af lögregluliðinu. Það er hægt að kalla nemendur út þegar mikið er um að vera í samfélaginu, við stórviðburði eða trumbuslátt eins og hér fer fram, og þeir eru þar með orðnir hluti af lögregluliðinu. Það er sérstök grein í reglugerðinni sem gerir grein fyrir því hvenær þeir geta svarið eið sem lögreglumenn, og maður spyr: Er það svo að hluti af lögregluliðinu getur verið á námslánum? Er það þannig að eiðsvarnir lögreglumenn sem standa í stórræðum, t.d. úti á Austurvelli eða hvar sem er, launi sjálfa sig með því að hafa tekið lán hjá lánasjóðnum? Engin grein er gerð fyrir þessu. Í fimmta lagi: Hvað með framhaldsnám lögreglumanna? Er það hér með búið á launum eða eru námslán borguð í því? Hvernig á að skipuleggja það nám? Hversu langt er það? Engin grein er gerð er fyrir því, ekkert fær maður að vita um þá stöðu. 

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls um þetta litla frumvarp sem hér liggur fyrir en af því að hv. þm. Mörður Árnason fór fram á að flutningsmenn útskýrðu af hverju þeir hefðu gerst flutningsmenn að þessu frumvarpi þá stend ég hér. Það er skemmst frá því að segja, sem ég hélt að flestir vissu, að við lifum ekki í fullkomnum heimi þar sem allt gengur slétt og fellt fyrir sig, allir eru glaðir og ánægðir allan tímann og öllum málum er lokið á besta veg þannig að stjórnmálamenn eru hylltir með blómum þegar þeir ganga til og frá vinnu. Við lifum í heimi þar sem fólk ber bumbur fyrir utan Alþingishúsið og ef ekki væri lögreglan til að standa vörð um það væri ekki fundarfært. Það mál sem hér liggur fyrir er ekki stórt mál í sjálfu sér. Það snýst að því er mér finnst fyrst og fremst um 20 ungmenni sem hafa hug á að stunda nám við Lögregluskólann á næstunni og að tryggja möguleika þeirra til þess náms. Eins og fram kemur í greinargerð þessa frumvarps hefur verið boðað og á að koma fram stórt frumvarp um lögreglulög í heild sinni þar sem tekið verður á málum Lögregluskólans og þeirra sem þar stunda nám. Það frumvarp, sem mín vegna hefði betur komið fram á haustþingi eða á þinginu þar áður eða þar áður eða þar áður, hefur bara ekki séð dagsins ljós, er ekki tilbúið til flutnings. Því hefur skapast ákveðið vandamál og það vandamál snertir bæði þau 20 ungmenni sem vilja sækja nám í Lögregluskólanum og það snertir í víðara samhengi lögregluna til lengri tíma, að hún eigi aðgang að menntuðu starfsfólki sem skiptir afskaplega miklu máli vegna þess veigamikla hlutverks sem lögreglan gegnir í okkar samfélagi. Ég ætla ekki að fara út í að svara hinum fjölmörgu formlegum spurningum hv. þm. Marðar Árnasonar, ekki vegna þess að ég telji endilega að þær spurningar eigi ekki rétt á sér heldur sumpart vegna þess að ég kann ekki svör við þeim öllum og sumpart vegna þess að ég held að ekki sé tilefni til að spyrja þeirra á þeim vettvangi sem við erum nú við 1. umr. þessa máls. Svarið við því af hverju sá sem hér stendur skuli hafa gerst meðflutningsmaður á þessu frumvarpi er að finna í greinargerðinni þar sem stendur einfaldlega, með leyfi forseta: „Nefndin telur rétt að flytja tillögu um breytingu á þessu ákvæði sérstaklega þar sem slík breyting er forsenda þess að unnt verði að taka inn nýnema á næsta ári.“ Auðvitað langar mig, eins og ég held flesta sem taka þátt í stjórnmálum, til að leggja fram stórkostleg frumvörp, vel rökstudd og þaulhugsuð um stórkostlegar framfarir og lífsgæðabreytingar til handa öllum almenningi. En í þessu starfi er líka fólgið að leysa minni vandamál og hluti af því að leysa vandamál er að geta brugðist við fljótt og leyst þau fljótt og á ásættanlegan máta. Heildarvandamálið, ef þarna er um vandamál að ræða, felst í því að heildarlöggjöf um lögregluna er ekki fram komin, er ekki fullbúin sennilega vegna þess að menn hafa mikinn metnað til að vinna þá löggjöf svo vel að á henni verði engir hnökrar. Í ljósi þess að sú löggjöf er ekki fram komin er augljóst mál að ákveðnir endar eru lausir, það eru ákveðin vandamál, það eru ákveðnar flækjur sem þarf að greiða úr. Þetta frumvarp er leið til að greiða úr þeirri flækju, ekki varanlega heldur í bili. Það að þetta mál skuli ekki vera stjórnarfrumvarp er í raun og veru, eins og hv. þm. Mörður Árnason hefur bent á, ekki til fyrirmyndar. Ég er fullkomlega sammála því. Flækjur eru yfirleitt ekki til fyrirmyndar en hjá þeim verður ekki komist endrum og sinnum. Fyrst er þá að greiða úr flækjunni, það finnst mér eðlileg forgangsröð, og síðan, ef áhugi er á, að finna út hvernig flækjan er til komin og hver eða hverjir bera ábyrgð á henni, ekki til að koma af stað einhverjum hefndaraðgerðum eða þyrla upp pólitísku moldviðri heldur til að fyrirbyggja að slíkar flækjur komi upp aftur á sama stað af svipuðu tilefni. Það er deginum ljósara að það stendur upp á dómsmálaráðuneytið að finna lausn á þessu máli til lengri tíma og leggja fram frumvarp, hnökralaust, sem fyrirbyggir sem flestar flækjur varðandi lögreglumál í einhvern tíma fram undan. Ég vona að sú vinna, sem mér skilst að standi yfir núna, takist vel en hversu gott sem frumvarpið um lögreglulög verður þá er ég sannfærður um að það mun leiða af sér lausnir á ýmsum sviðum en það mun líka skapa flækjur á einhverjum öðrum sviðum sem þarf þá að bregðast við og leysa. Og það er sem sagt til að leysa, greiða úr lítilli flækju sem þetta litla frumvarp er lagt fram núna. Hins vegar finnst mér ágætlega til fundið hjá hv. þm. Merði Árnasyni að vekja máls á þessu vegna þess að út frá þessu máli má skoða störf þingsins í víðara samhengi. Eins og ég hef sagt er ég algerlega sammála því að um það efni sem hér er fjallað ætti að vera stjórnarfrumvarp. Ég hef líka rakið að slíkt stjórnarfrumvarp er ekki til og þetta er skammtímalausn til að bjarga, forða því að ákveðin stífla verði í starfsemi Lögregluskólans og með ásættanlegum hætti. Ég hafði bæði gagn og ánægju af því að hlusta á málflutning hv. þm. Marðar Árnasonar, sem er félagi minn í allsherjarnefnd, um þetta samspil löggjafarvalds og framkvæmdarvalds og ég held að ég sé sammála honum um flesta þætti þess máls. Ég held líka að ríkja verði ákveðin samstaða, samhjálp og skilningur milli þessara greina ríkisvaldsins, að ef annar hvor aðilinn, framkvæmdarvald eða löggjafarvald, missir niður um sig brækurnar þá sé frekar ástæða til að hjálpa viðkomandi til að girða sig en að reyna að slíta niður um hann. Ég vænti þess að þetta litla frumvarp nái fram að ganga án mikilla tafa, ekki síst með tilliti til þess að ég held að það sé mjög mikilvægt að Lögregluskólinn geti haldið sínu ágæta starfi áfram. Ég vænti þess því að málið fái fljóta og góða afgreiðslu.

Hæstv. forseti. Það er kannski tvennt sem ég vildi nefna núna þegar líður að lokum þessarar umræðu. Í fyrsta lagi tel ég, eins og hv. þm. Þráinn Bertelsson, að það sé í sjálfu sér full ástæða til og þakkarvert af hv. þm. Merði Árnasyni að vekja athygli á þeim vanda sem fylgir málsmeðferð af þessu tagi og þegar atburðir verða með þeim hætti sem þeir urðu í þessu máli. Við hv. þm. Mörður Árnason erum örugglega alveg sammála um að aðdragandi þessa máls og hvernig þetta ber allt að er ekki eins og best verður á kosið. Ég held að það sé gott fyrir okkur að fá þá umræðu og velta því fyrir okkur hvernig með á að fara í málum af þessu tagi. Við stöndum stundum frammi fyrir því, þingmenn, bæði innan nefnda og endranær að þurfa að meta hvort ástæða sé til að víkja frá ýtrustu sjónarmiðum um formfestu og reglufestu í þessum efnum. Ég játa að ég hef ríka tilhneigingu, eins og hv. þm. Mörður Árnason, til þess að halda mig á formvængnum vegna þess að eins og hann segir þá þjóna formreglurnar auðvitað mikilvægum tilgangi í því sambandi að undirbúningur sé vandaður að sem flestar hliðar máls séu ræddar og skoðaðar o.s.frv. Formreglurnar eru ekki bara tildur heldur hafa þær líka raunhæfa þýðingu. En eins og í þessu máli og hugsanlega í máli sem við hv. þm. Mörður Árnason þekkjum frá því í desember, þegar við stóðum báðir að því að taka inn í breytingartillögur umhverfisnefndar atriði í sambandi við frumvarp um mannvirki sem þá var til umræðu í þinginu - efnisatriði sem að hluta til vörðuðu aðra lagabálka og hefðu kannski í sjálfu sér ekki átt þar heima ef ýtrustu formkröfur hefðu verið gerðar - þá varð það má segja hagkvæmnisniðurstaða, praktísk niðurstaða að gera það engu að síður. Ég vakti máls á þessu í þingræðu og við hv. þm. Mörður Árnason ræddum það en hins vegar varð þetta auðvitað ekki til þess að ráða úrslitum máls eða afstöðu manna til máls þegar það kom síðan til frekari umfjöllunar og atkvæða. Síðan er annað mál sem við þurfum að velta fyrir okkur núna. Í dag er 17. janúar og við höfum held ég flest sem höfum tekið til máls í dag verið þeirrar skoðunar að hraða bæri meðferð málsins. Ég varpa því hins vegar upp hvort allsherjarnefnd þyrfti ekki að eiga fund eða eitthvert samtal um þetta mál áður en það fer í gegnum þingið. Þá er ég ekki að tala um þunga málsmeðferð eða langa fundi eða marga heldur að við fáum helstu aðila máls á okkar fund og ræðum það. Ég varpa þessu upp og tel að það geti hugsanlega orðið til þess að bæta upp það sem á skortir hvað varðar aðdraganda málsins og þá málsmeðferð sem hefði vissulega mátt vera betri áður en málið var lagt fram á þinginu.

Forseti. Ég tek undir tillögur hv. þm. Birgis Ármannssonar um málsmeðferð í nefndinni en auðvitað ræðum við það betur þegar þar að kemur. Ég kom kannski einkum hingað upp til að segja um sameiginlega ákvörðun okkar hv. þingmanns, um að víkja frá hinum ýtrustu forms- og reglukröfum í því frumvarpi sem hann minntist á og fór í gegnum umhverfisnefnd, að þar vissum við að minnsta kosti hvað við vorum að gera.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir sumt af því sem hv. þingmaður segir en ég get hins vegar ekki alveg skrifað undir það að allsherjarnefndarmenn viti ekki hvað þeir eru að gera núna ef það er það sem liggur í orðum hans. En engu að síður tel ég að það væri til bóta ef við í allsherjarnefndinni mundum eiga samtöl við þá sem helst hafa þekkingu á þessum málum, aðila í ráðuneytinu, Lögregluskólanum, í Landssambandi lögreglumanna og einhverja slíka áður en við göngum endanlega frá þessu máli og afgreiðum það í gegnum þingið.

Hæstv. forseti. Við höldum áfram umfjöllun um frumvarp til samkeppnislaga sem rætt var nokkuð á þinginu fyrir allmörgum vikum. Ég hygg að það hafi verið einhvern tíma í nóvember að 2. umr. um frumvarpið hófst og við hefjum nú leik að nýju. Það atriði sem helst var til umræðu og deilt var um þegar við skildum við málið í fyrri hluta 2. umr. var ákvæði sem er að finna í frumvarpinu um að samkeppnisyfirvöld hafi heimild til að breyta skipulagi fyrirtækja, þar á meðal að skipta þeim upp án þess að leitt hafi verið í ljós að viðkomandi fyrirtæki hafi gerst sek um brot á lögum. Ég tók örlítinn þátt í þeirri umræðu og fleiri hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins við það tækifæri og við gerðum athugasemdir við þetta atriði vegna þess að um er að ræða afar róttækt úrræði sem við höfum áhyggjur af að geti í rauninni orðið skaðlegt fyrir íslenskt atvinnulíf. Við erum að tala um tilvik þar sem samkeppnisyfirvöld hafa ekki sýnt fram á einhvers konar brot, misnotkun á markaðsráðandi stöðu eða annað þess háttar. Við erum að tala um tilvik þar sem mat samkeppnisyfirvalda lýtur að því að heppilegra væri fyrir öfluga samkeppni á markaði að fyrirtæki væru byggð upp með öðrum hætti, hugsanlega að stærri fyrirtækjum yrði skipt upp og annað þess háttar. Ég velti því fyrir mér hvort ríkisvaldið sé hugsanlega að ganga of langt miðað við það sem eðlilegt má teljast. Ekki er ágreiningur um stór fyrirtæki sem hafa sterka stöðu á markaði og brjóta af sér eða misnota stöðu sína. Þá á að vera hægt að beita þau viðurlögum og úrræðum sem samkeppnislög fela samkeppnisyfirvöldum. Það er ekki ágreiningur um það. Ef hægt er að sýna fram á að fyrirtækin misnoti stöðu sína á að vera hægt að refsa þeim fyrir það, þá á að vera hægt að knýja þau til að breyta háttsemi sinni með virkum aðgerðum samkeppnisyfirvalda. Um það er ekki ágreiningur. Þetta mál snýst ekki um það. Þetta snýst um að jafnvel þótt ekki sé nein misnotkun fyrir hendi, sem hægt er að sýna fram á, geti samkeppnisyfirvöld haft mjög afgerandi og afdrifarík áhrif á skipulag og uppbyggingu fyrirtækja. Það er á þeim punkti sem ég tel að frumvarpið gangi of langt og mun ég ekki geta stutt það á þeim forsendum. Ég vil líka minna á, hæstv. forseti, að samkeppnisyfirvöld hafa möguleika á því að beita úrræðum þegar um er að ræða samruna fyrirtækja, yfirtökur og annað þess háttar. Þar eru fyrir hendi ákveðin úrræði sem samkeppnisyfirvöld hafa til að banna samruna eða setja samruna ýmis skilyrði, þess vegna afar ströng, og er ekki sérstakur ágreiningur um þau. Með þeim hætti geta samkeppnisyfirvöld gripið inn í uppbyggingu fyrirtækja í þeim tilgangi að stuðla að aukinni samkeppni á markaði. Slík úrræði eru hins vegar vægari en það sem lagt er til í þessu frumvarpi að því leyti að þar eru ekki höfð afskipti af eða krafist breytinga á fyrirkomulagi sem er til staðar heldur er verið að hindra eða setja skilyrði fyrir tilteknum breytingum sem verða. Í þeim skilningi verð ég að segja að mér finnst inngripið af hálfu hins opinbera á slíkum tímapunkti ekki eins íþyngjandi og þar af leiðandi ekki eins alvarlegt og ef höfð eru afskipti af starfsemi fyrirtækja sem þegar eru starfandi og krafa gerð um að þau geri róttækar breytingar á uppbyggingu sinni. Þetta eru svona meginsjónarmið í þessu sambandi. Um leið og fyrirtæki þurfa að sjálfsögðu að fylgja leikreglum samkeppnislaganna og samkeppnisyfirvöld hafa þær heimildir sem þau hafa til að beita viðurlögum og ýmsum úrræðum ef ekki er farið að leikreglunum, ef fyrirtæki misnota t.d. markaðsráðandi stöðu eða gerast sek um samráð eða eitthvað þess háttar, þá á ekki að setja slíkt vald í hendur opinberrar stofnunar að hún geti ákveðið að breyta uppbyggingu fyrirtækja þegar þau hafa ekki brotið neitt af sér. Í því sambandi vil ég segja fyrir mig að eðli samkeppnisreglna eigi að vera með þeim hætti að þær séu einhvers konar leikreglur á markaði, eins og umferðarreglur, þær eigi að þjóna þeim tilgangi að koma í veg fyrir að menn brjóti hver á öðrum og eigi að hafa að geyma úrræði ef menn brjóta hver á öðrum. Mér finnst samkeppnisreglur hins vegar ekki eiga að fela í sér að segja mönnum fyrir um hvert þeir eigi að fara. Það á ekki að ákveða við skrifborð einhverra opinberra embættismanna, hversu ágætir sem þeir kunna að vera, hver stefna fyrirtækja eigi að vera, hvernig þau séu byggð upp og hvernig strúktúr þeirra sé að öðru leyti. Í mínum huga eru það ekki eðlileg afskipti. En ef fyrirtæki misnota aðstöðu sína, eins og dæmi eru um, ef þau hafa samráð, ef þau beita smærri keppinauta eða einhverja keppinauta ofríki þá á slíkt að vera ólögmætt og krefst einhverra aðgerða. En forsenda þess að samkeppnisyfirvöld grípi til íþyngjandi aðgerða gegn fyrirtækjum eiga að vera einhver slík brot. Það á í sjálfu sér ekki að vera glæpur í atvinnurekstri að fyrirtæki séu stór, en ef stór fyrirtæki misnota aðstöðu sína þá er nauðsynlegt að bregðast við því. Sú grundvallarhugsun finnst mér að þurfi að komast inn í umræðuna. Það hefur verið ákveðið meginprinsipp t.d. í evrópskum samkeppnisrétti að í sjálfu sér sé ekki glæpur að vera stór heldur eigi að beita sér á tveimur punktum, annars vegar gagnvart misnotkun á markaðsráðandi stöðu og hins vegar varðandi samráð. Það eru þau atriði sem helst hafa verið í skotlínu evrópskra samkeppnisyfirvalda. En að knýja fram breytingar með opinberum ákvörðunum hjá fyrirtækjum sem ekki hafa með neinum sannanlegum hætti framið brot er aðferðafræði sem ég get ekki tekið undir. Ef ég man rétt var þannig skilið við þetta mál í 2. umr., eða þegar fyrstu ræðumenn höfðu talað um málið í nóvember, að það kæmi til umræðu aftur í hv. viðskiptanefnd milli 2. og 3. umr. Í hv. viðskiptanefnd, ég tek fram að ég á ekki sæti þar sjálfur en nefndarmenn eru hér viðstaddir þannig að ég get beint orðum mínum til þeirra, held ég að þetta atriði þarfnist nokkuð góðrar skoðunar. Í því sambandi verður að hafa í huga að þegar ákvæði af þessu tagi er sett inn eða verði ákvæði af þessu tagi sett inn er um að ræða afar matskennt ákvæði, ákvæði sem er mjög opið, orðalag þess er mjög opið og hægt að túlka það mjög vítt ef svo ber undir. Ákvæðið sjálft veitir mjög litla leiðbeiningu um hvernig því skuli beitt og ég ráðlegg hv. viðskiptanefnd að skoða það sérstaklega út frá því hvort nefndin geti fundið sambærileg dæmi um að opinberu stjórnvaldi séu falin úrræði eða vald til aðgerða sem geta verið jafnafdrifarík og -íþyngjandi og hér um ræðir, hvort einhver slík ákvæði séu fyrir hendi annars staðar. Ég veit ekki betur en annars staðar þar sem opinber stjórnvöld hafa eftirlit með starfsemi einkaaðila, hvort sem er á sviði skattamála, vinnuverndarmála, umhverfismála eða öðru, þá sé alltaf forsendan fyrir því að hinir opinberu aðilar grípi til íþyngjandi úrræða sú að um sé að ræða lögbrot af hálfu þeirra aðila sem aðgerðirnar beinast að. Ég bið hv. viðskiptanefnd líka að skoða hvort hún finni einhvers staðar dæmi um jafnóljósa, almennt orðaða og opna heimild til afskipta og er fyrir hendi í þessu máli. Mér kann að sjást yfir eitthvað en ég veit ekki betur en annars staðar þar sem opinberu stjórnvaldi eru fengnar ríkar heimildir til afdrifaríkra og íþyngjandi afskipta af einkaaðilum séu gerðar skýrar kröfur um skýrleika þeirra heimilda sem stjórnvaldið hefur til aðgerða, þar á meðal um hvenær hægt sé að beita úrræðinu, hvaða mælikvarða eigi að leggja á aðstæður o.s.frv. Stjórnvöld eru bundin af lögum í störfum sínum og vegna þess að eftirlitsstjórnvöld eru hluti af stjórnsýslunni verða þau að sækja valdheimildir sínar til laga. Þetta á ekki síst við um íþyngjandi aðgerðir, aðgerðir sem geta raskað með einhverjum hætti réttindum annarra. Í þessu tilviki væri um að ræða eignarrétt þeirra sem eiga fyrirtækin. Hvarvetna, hvort sem er í skattalögum, lögum sem varða fjármálaeftirlit eða lögum sem varða umhverfismál eða hvar sem ég hef einhverja þekkingu á, eru gerðar mjög skýrar kröfur um að heimildir hinna opinberu aðila til afskipta þurfi að vera skýrar og afmarkaðar. En í þessu tilviki finnst mér ákvæðið hreint út sagt galopið. Það gefur samkeppnisyfirvöldum auðvitað mikið vald sem er vandmeðfarið og ef löggjafinn vildi ganga inn á þá braut yrði a.m.k. að forma valdheimildina, heimildina til afskipta með skýrari og skilmerkilegri hætti en gert er í þeim texta sem liggur fyrir þinginu. Í mínum huga er sem sagt annars vegar spurningin um hvort eigi yfir höfuð að mæla fyrir um íþyngjandi aðgerðir gegn fyrirtækjum sem ekki er hægt að sanna nein brot á og hins vegar hvort sú heimild til afskipta sem hér er gert ráð fyrir standist einfaldlega þær grundvallarkröfur sem gerðar eru um alla löggjöf til íþyngjandi valdheimilda stjórnvalda.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á samkeppnislögum eins og hér hefur komið fram. Ég held að við séum öll sammála um að þetta sé málaflokkur sem mikilvægt sé að fara gaumgæfilega yfir og ganga þannig frá málum, ef við mögulega getum, að hér verði sem allra virkust samkeppni. Þess vegna kom það mér nokkuð á óvart og olli mér vonbrigðum hvernig við höfum verið að vinna þetta mál. Ég er með skýrslu sem er nokkuð stór í blaðsíðum talin, um 149 síður, frá Samkeppniseftirlitinu. Hún ber yfirskriftina Öflug uppbygging, opnun markaða og efling atvinnustarfsemi. Það sem mér finnst vera athyglisvert við þessa skýrslu er að verið er að greina ýmsa markaði á Íslandi. Ef ég man rétt eru það um 16 markaðir sem eru greindir alveg sérstaklega. Tekin er fyrir hin ólíkasta starfsemi og það sem kemur manni á óvart - það ætti kannski ekki að koma manni á óvart en maður fær það kannski sjaldan svona svart og hvítt eins og er í þessari skýrslu - er hvað fákeppni er ríkjandi á íslenska markaðnum. Það ætti ekki að koma á óvart af þeirri einföldu ástæðu að hér býr ekki sérstaklega margt fólk ef við berum okkur saman við þau lönd sem við alla jafnan berum okkur saman við. Við erum svo sannarlega sjaldnast að bera okkur saman við þau lönd eða þjóðir sem eru jafnfjölmennar og við. Þvert á móti berum við okkur alla jafna saman við miklu fjölmennari þjóðfélög. Hér er tekin fyrir fjármálaþjónusta, greiðslumiðlun, vátryggingar, matvörumarkaðir almennt, mjólk og mjólkurafurðir, kjöt og egg, lyfjamarkaður, olíumarkaður, fjölmiðlar, fjarskipti, sjóflutningar, áætlunarflug til og frá Íslandi, flugfrakt, innanlandsflug, landflutningar og fólksflutningar og ýmislegt fleira. Ég held að ég fari rétt með það, virðulegi forseti, að fákeppni er á öllum þessum mörkuðum. Ég hef einfaldlega mestar áhyggjur af því að þess verði skammt að bíða að við sitjum uppi með þá stöðu sem við höfum oft setið uppi með og hún er einfaldlega sú að viðkomandi fyrirtæki þurfa ekki að verða neitt sérstaklega stór á Íslandi til að verða mjög stór. Við þekkjum það í ýmsum löndum, við getum sagt á alheimsmarkaðnum, að ýmsir aðilar eru gríðarlega stórir á ákveðnum markaði. En hér á Íslandi, við þekkjum það frá Sambandinu, við þekkjum það frá Baugi og öðru slíku, hafa menn tilhneigingu til að verða mjög fljótt stórir á mörgum mörkuðum. Ég held að sú hætta hljóti fyrst og fremst að vera bundin við litla markaði og lítil þjóðfélög. Ég held að það hefði verið skynsamlegt að setjast yfir það hvernig hægt væri að koma í veg fyrir þetta, þ.e. að menn gætu ekki verið markaðsráðandi á mörgum mörkuðum. Í samkeppnisfræðunum eru menn ekki að reyna að banna það að fyrirtæki geti verið markaðsráðandi og væri mjög erfitt, hugsanlega ómögulegt að koma í veg fyrir það á Íslandi og líka í þeim löndum sem eru miklu stærri og fjölmennari. En á Íslandi erum við í þeirri hættu, að mínu áliti er þetta stærsta einstaka hættan, að aðilar verði stórir á mörgum mörkuðum og öðlist þannig gríðarleg völd og í raun meiri völd en einungis efnahagsleg heldur einnig pólitísk völd. Fjölmiðlalögin, sem voru staðfest á sínum tíma, voru viðleitni til að koma í veg fyrir að aðilar sem væru markaðsráðandi á mörgum mörkuðum eða mjög stórir gætu líka átt fjölmiðlasamsteypu. Það þarf ekki að fara yfir það hvaða hættu á misnotkun það býður heim. Reyndar er það svo að þegar við skoðum þetta tímabil, aðdraganda hrunsins, þá var það örugglega ekki tilviljun að allar viðskiptablokkirnar áttu sinn fjölmiðil. Ekki er tekið á þessu. Ekki er verið að nálgast þessa hluti. Það er síður verið að kryfja það af hverju Samkeppniseftirlitið beitti ekki þeim heimildum sem það hafði. Ég held að það sé enginn vafi að ein af þeim mistökum sem við höfum gert voru að beita ekki þeim valdheimildum sem Samkeppniseftirlitið svo sannarlega hafði áður og hefur haft. Það hefði verið skynsamlegra að beita þeim og það væri í það minnsta þess virði að fara yfir það hvort það var réttlætanlegt að gera það ekki. Þegar við horfum á íslenska markaðinn, hvort sem okkur líkar betur eða verr, er stærsti hluti vandans sá hve fámennt þjóðfélagið er. Við erum í þeirri hættu, og sú hætta hefur oft orðið að raunveruleika, að stórir aðilar á íslenskum markaði verða stórir á mörgum mörkuðum. Það veitir þeim gríðarlega sterka stöðu. Það er engum hollt að vera í slíkri stöðu, það hefur leitt af sér ýmsa hluti sem við höfum ekki viljað sjá. En við erum ekkert að nálgast það í þessu frumvarpi, virðulegi forseti. Ekkert er reynt að fara yfir það hvað miður hefur farið og hvernig við ætlum að bæta það heldur er einungis minnst á ýmislegt sem betur má fara en ég held að í grundvallaratriðum sé ekki hægt að tala um stórar breytingar. Síðan er þetta umdeilanlega atriði, sem meiri hlutinn leggur alla áherslu á að keyra í gegn, þ.e. í örstuttu máli það að brjóta má upp fyrirtæki án þess að það hafi neitt brotið af sér. Vísað var til þess að um væri að ræða sama fyrirkomulag og var í Noregi en við umfjöllun í nefndinni kom í ljós að sú fullyrðing stóðst ekki. Mikið var vísað til Bretlands en það er hins vegar ljóst að þar erum við með annars konar uppskiptingu á ferðinni. Forsendan fyrir því að bresk samkeppnisyfirvöld geti nýtt sér slíkar heimildir er umfangsmikil rannsóknarvinna og það þarf að ganga frá ýmsum hlutum áður en menn fara í slíka uppskiptingu. Því er ekki fyrir að fara hér. Við höfum verið lengi að vinna þetta mál, ekki bara á þinginu nú í haust heldur líka í vor. Ég spurðist þráfaldlega fyrir um það hvernig menn sæju fyrir sér hvernig þessu yrði beitt og við hvaða aðstæður. Skemmst er frá því að segja að það var ekkert um svör. Ég er því engu nær eftir alla þessa umfjöllun í nefndinni um það hvernig þessu verður beitt í nútíð og framtíð. Það eina sem ég veit er að menn segja að þeir ætli ekki að misnota þetta vald og nota það hóflega. Ég efast ekki um að sá sé vilji aðila en hins vegar liggur það fyrir að allt sem samkeppnisyfirvöld gera eins og sambærilegar stofnanir mun skapa ákveðið fordæmi. Ég las upp 16 markaði áður sem allir einkennast af fákeppni. Ef menn ætla að beita þessu við einhverjar þær aðstæður þar sem ekki er um brot að ræða, þar sem menn telja einfaldlega skynsamlegt að gera það upp á að auka samkeppnina, þá hljóta þeir að þurfa að beita því á öllum þeim mörkuðum þar sem málum er þannig fyrir komið. Nú getur vel verið að það sé mjög skynsamlegt. Það getur vel verið að við ættum að stefna að því að hvert fyrirtæki eigi bara að vera með 20% markaðshlutdeild eða eitthvað slíkt, ég bara veit það ekki. En það sem ég veit er að við erum ekki búin að fara yfir það og skoða það. Það sem ég veit er að við erum ekki að taka á kjarna vandans. Kjarni vandans er að mínu áliti sá að það er svo auðvelt að verða risastór á Íslandi og taka yfir marga markaði. Það er það sem veldur mér áhyggjum. Þess vegna studdi ég fjölmiðlalögin á sínum tíma því að með þeim vorum við að reyna að koma í veg fyrir að aðilar sem voru gríðarlega sterkir í íslensku efnahagslífi gætu líka stjórnað umræðunni. Núverandi stjórnarflokkar voru þá í stjórnarandstöðu og börðust hatrammlega gegn fjölmiðlalögunum. Ég var hér og tók þátt í þeirri orrustu. Mér þótti hún að vísu skemmtileg, ég skal alveg gangast við því, en það gekk á ýmsu og endaði með því að því miður skrifaði forseti lýðveldisins ekki undir lögin og það var fullkomlega vonlaust fyrir þingmeirihlutann að vinna þá baráttu vegna þess að allir fjölmiðlar landsins voru á móti okkur. Núna held ég að menn líti þetta öðrum augum. Ég held að dómur sögunnar verði sá að það hafi verið gríðarleg mistök að samþykkja ekki fjölmiðlalögin. Það má þó segja að forseti lýðveldisins hafi bjargað sér fyrir horn með því að beita þessu ákvæði aftur í Icesave-málinu því að það er enginn vafi að dómur sögunnar verði sá að þar hafi hugmyndin um öryggiseftirlit forseta lýðveldisins, eins og var rætt um þegar menn voru að semja stjórnarskrána, virkað. Eins og ég nefndi, virðulegi forseti, þá er í frumvarpinu og í umræddum breytingum ekki heldur tekið á augljósum galla í íslenskri samkeppnislöggjöf og í samkeppnisumhverfinu, sem er einfaldlega sá að allt gengur svo gríðarlega hægt. Þegar loksins kemur niðurstaða í mál - segjum að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir væri lítill aðili á lyfjamarkaði, af því að ég veit að hún hefur mikinn áhuga á lyfjamálum, og hv. þm. Pétur H. Blöndal væri einn af risunum þar sem mundi misnota markaðsráðandi stöðu sína til að klekkja á litla aðilanum. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir mundi þá kæra til Samkeppniseftirlitsins. Því yrði ágætlega tekið að fá kæruna en það gæti tekið eitt til tvö ár áður en niðurstaðan kæmi. Ég tek þetta dæmi af því að það er ljóslifandi í minninu þegar litli apótekarinn, sem er að vísu ekki lítill í sentímetrum talið og fyrirferðarmikill, vakti athygli á því hversu langan tíma þetta tók í kerfinu, hann hefði getað verið farinn á hausinn áður en niðurstaðan var komin. Í því tilfelli gerðist það að vísu ekki en það geta verið alveg stórbreyttar aðstæður á markaði. Allt þetta, þetta frumvarp, öll þessi vinna í nefndinni, allir aukafjármunirnir sem fara til Samkeppniseftirlitsins munu ekki hjálpa neitt við að flýta málum. Mér þykir það svolítið sérkennilegt eftir það sem á undan er gengið. Ef við ætlum að vinna okkur út úr þessari kreppu og fara í endurreisn þá skiptir máli að hafa virka samkeppni, það er grundvallaratriði. Ef við viljum hafa samkeppniseftirlit held ég að við viljum líka hafa stofnun sem gengur hratt til verka þannig að það virki. Nú erum við að breyta þessu. Nú erum við að setja aukna fjármuni í Samkeppniseftirlitið og mun það hjálpa til hvað þetta varðar? Nei, ekki neitt. Það hefur verið upplýst í nefndinni að þetta muni ekki flýta málum um eina mínútu. Virðulegi forseti. Mér finnst þetta skrýtin forgangsröð. Mér finnst skrýtið hvernig menn nálgast þetta. Mér finnst stundum, í þessu máli eins og öðrum, að við gefum okkur ekki tíma, í þessu tilfelli hv. þingnefnd, í að kryfja mál út frá þeim aðstæðum sem við búum við en taka þess í stað eitthvað frá útlöndum. Í þessu tilfelli voru forsendurnar sem lagt var upp með ekki réttar og þetta ágæta frumvarp er unnið hjá framkvæmdarvaldinu. Þær fullyrðingar sem lagðar voru fram í byrjun voru bara ekki réttar en samt ætla menn að keyra þetta í gegn. Menn segja: Þetta verður allt í lagi, þetta verður gert mjög skynsamlega og mun leiða af sér góða hluti. En við vitum ekkert um það vegna þess að við höfum ekki fengið nein haldföst rök fyrir því þrátt fyrir alla þessa umfjöllun. Nú veit ég að menn ætla sér ekki að gera neitt nema gott, ég ætla mönnum ekki neitt annað. En það hefur gerst oft áður í sögunni að menn fara af stað með góðum ásetningi en vegna þess að hlutirnir voru ekki nógu úthugsaðir hefur niðurstaðan ekki alltaf orðið í samræmi við ásetninginn. Hvaða dæmi dettur mér í hug þegar ég er að tala um þetta? Mér detta í hug bresku hryðjuverkalögin. Af hverju voru þau sett? Af hverju samþykkti breska þingið hryðjuverkalögin? Var það til að slæmur stjórnmálamaður, forsætisráðherra, gæti misnotað vald sitt til að ná sér í atkvæði og barið á lítilli þjóð norður í Atlantshafi? Var það þess vegna sem Bretar settu hryðjuverkalögin? Aldeilis ekki. Þeir settu hryðjuverkalögin vegna þess að þeir höfðu áhyggjur af hryðjuverkum og þeir vildu koma í veg fyrir þau. Það vill bara svo til að þegar Bretar voru að vinna með það mál í þinginu komu þingmenn og sögðu: Við höfum áhyggjur af því að hægt sé að misnota svona mikið vald. Þeir nefndu dæmi sambærilegt við það sem síðar varð, þ.e. að breska heimsveldið, undir forustu eins alversta breska forsætisráðherra sögunnar, Gordons Browns, beitti þeim lögum, til að hífa flokkinn sinn og sjálfan sig aðeins upp í skoðanakönnunum, gegn friðsamri þjóð í miklum vanda. Hann olli með því gríðarlegum skaða og ekki bara íslenskri þjóð heldur líka breskri. En hann gerði það vegna þess að hann taldi réttilega að hann gæti grætt á því pólitískt og um tíma gerði hann það. Virðulegi forseti. Mér finnst við vera að missa af góðu tækifæri. Í þessu máli eins og í öllum öðrum segja menn: Heyrðu, við tökum þetta bara upp seinna. En það er ekkert áhlaupsverk að fara í mál eins og samkeppnislögin og við vitum að hv. viðskiptanefnd tekur ekki aðra umferð þegar menn eru búnir að klára þetta. Þegar við erum búnir með þetta mál stendur eftir að við erum ekki að flýta málum neitt, ekkert. Það mun taka sama langa tímann að afgreiða mál. Það verður líka þannig að fullt af málum verður vísað frá, m.a. með þeim rökum að þau séu ekki nógu mikilvæg þó svo að menn telji að um markaðsmisnotkun sé að ræða. Það vandamál verður áfram til staðar, við erum ekkert að gera til að leysa það. Meðan við erum að skera heilbrigðisstofnanir og menntastofnanir niður við trog ætlum við að setja aukna fjármuni í Samkeppniseftirlitið. Og er það, virðulegi forseti, til að flýta málum? Nei, það er ekki til þess, þeim verður ekkert flýtt. Við tökum heldur ekki neitt á þessum stóru málum sem er einfaldlega það að á Íslandi geta menn, þótt þeir séu ekki stórir á alþjóðlegan mælikvarða, orðið gríðarstórir. Þeir geta vaðið uppi á hverjum markaðinum á fætur öðrum og þannig fengið völd sem engum er hollt að fá. Virðulegi forseti. Hér er verið að ganga frá málum eins og þetta vandamál sé ekki til staðar. En allur tíminn fer í að deila um ákvæði sem enginn veit hvernig á að framkvæma. En því ákvæði fylgir m.a. aukning fjárheimilda til stofnunarinnar. Svo verða bara allir að krossa puttana og vona að það leiði eitthvað gott af sér. Mér vitanlega hefur enginn, hvorki forsvarsmenn Samkeppniseftirlitsins né aðrir, getað útskýrt hvernig þessu verður beitt 

Virðulegi forseti. Ég er um margt sammála sumu því sem kom fram í ræðu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar en á hinn bóginn er ég líka mjög ósammála öðru. Ég er sammála honum í því að það er vandi hér á landi hvað það er auðvelt fyrir fyrirtæki að verða stór á markaði og ég er sammála honum í því að það er erfitt að fyrirtæki geti orðið stór á mörgum mörkuðum, ég held að það sé rétt hjá mér að hann hafi talað um það. Ég er hjartanlega sammála honum í því að það er vandræðamál og sérstakt vandamál í litlu landi eins og Íslandi vegna þess að þetta gerist frekar hér en annars staðar. Mín skoðun er hins vegar sú að það frumvarp sem við ræðum hér sé fyrsta skrefið í því að koma í veg fyrir að fyrirtæki verði stór á mörgum mörkuðum, þ.e. að koma í veg fyrir að þau verði óþolandi stór og misnoti aðstöðu sína á einum markaði. Hv. þingmaður nefndi líka að í Bretlandi þar sem er til ákvæði sambærilegt því sem við ræðum hér nota menn ekki slík ákvæði án þess að rannsóknir liggi fyrir. Það er lagt hér til. Þess vegna er einnig lagt til að samfara þessum breytingum verði fjármunir þeir sem Samkeppniseftirlitið hefur til ráðstöfunar auknir, einmitt til þess að þeir geti rannsakað markaði og skoðað og athugað hvort hætta sé á að þar séu fyrirtæki orðin of stór. Ég held að við séum sammála um það, við hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, að það er ekki gott ef fyrirtæki eru of stór á markaði og hætta á að þau misnoti aðstöðu sína. Í umræðum um þetta frumvarp, bæði í dag og fyrir jól, hafa þingmenn lagt mikið út af þessum miklu valdheimildum. Þingmennirnir gera mikið úr því líka að það sé mjög óskýrt hvernig heimilt er að nota þessar heimildir. Ég er algjörlega ósammála því að það sem hér er lagt til geri allt miklu óskýrara en hlutirnir eru í dag Í 16. gr. samkeppnislaga eins og þau eru núna stendur, með leyfi forseta: „Samkeppniseftirlitið getur gripið til aðgerða gegn: a. samningum, skilmálum og hvers konar athöfnum sem brjóta í bága við 10., 11. og 12. gr. […]“ Í frumvarpinu segir í a-lið 2. gr., með leyfi forseta: „Í stað orðanna „10., 11. og 12. gr.“ í a-lið 1. mgr. kemur: bannákvæði laga þessara, sáttir eða ákvarðanir sem teknar hafa verið samkvæmt þessum lögum.“ Hvað er verið að segja? Nú á að standa í lögunum að í staðinn fyrir 10., 11. og 12. gr. eigi að standa: bannákvæði laga þessara, sáttir eða ákvarðanir sem teknar hafa verið samkvæmt þessum lögum. Bannákvæðin eru þarna enn. Þá standa eftir sáttir eða ákvarðanir sem teknar hafa verið samkvæmt þessum lögum. Væntanlega er það þá svona óskiljanlegt. En þetta þýðir einfaldlega að hafi fyrirtæki brotið gegn ákvörðun Samkeppniseftirlitsins eða brotið sátt getur eftirlitið breytt fyrri fyrirmælum. Þetta er meira að segja skýrara en verið hefur vegna þess að í úrskurði nr. 6/2007 komst áfrýjunarnefnd samkeppnismála að þeirri niðurstöðu að Samkeppniseftirlitið gæti breytt skilyrðum fyrir því að heimila samruna ef forsendur hefðu breyst og skilyrðin tryggðu ekki lengur virka samkeppni. Í samræmi við þennan úrskurð er með þessu frumvarpi gefin almenn lagaheimild til að breyta fyrirmælum ef þau eru afbökuð eða sátt er brotin. Mér virðist að í þessu atriði verði lögin jafnvel skýrari fyrir þá sem eiga að fara eftir þeim en fyrir var. Komum þá að b-lið 2. gr. frumvarpsins. Hún heimilar Samkeppniseftirlitinu að grípa til aðgerða gegn, með leyfi forseta, „aðstæðum eða háttsemi sem kemur í veg fyrir, takmarkar eða raskar samkeppni“. Síðan segir, með leyfi forseta: „Með aðstæðum er m.a. átt við atriði sem tengjast eiginleikum viðkomandi markaðar, þ.m.t. skipulag eða uppbyggingu fyrirtækja sem á honum starfa. Með háttsemi er átt við hvers konar atferli, þ.m.t. athafnaleysi, sem á einhvern hátt raskar samkeppni á markaði þrátt fyrir að ekki sé brotið gegn bannákvæðum laganna.“ - Svo mörg eru þau orð. Rétt er að árétta að meiri hluti viðskiptanefndar leggur til að í stað þess að segja „raskar samkeppni“ verði notað „skaðar samkeppni“ og þá sé ákvæðið þar með hreint. Í mínum huga er þetta alls ekkert óskýrt. Í mínum huga er þetta jafnvel skýrara en það var fyrir. Og ég tel að þeir sem reka fyrirtæki skilji nákvæmlega hvaða mörk þeim eru sett með þessu orðalagi og ég verð jafnvel að segja að ég hef ákveðnar áhyggjur af hugmyndaflugi hv. þingmanna sem finnst þetta óskýrt. Það er vissulega rétt að þetta eru strangari reglur, ef svo má að orði komast, en Evrópulöggjöfin krefst. Það var nefnt í ræðum hér líka fyrir jól. Í þessu efni er Evrópulöggjöfin, eins og reyndar oft gerist með hana, lágmarkslöggjöf sem þýðir að okkur er heimilt að gera strangari kröfur og ég held, virðulegi forseti, að saga undanfarinna ára hafi kennt okkur að stundum getur verið skynsamlegt að setja strangari kröfur, sérstaklega um fyrirtæki, banka og markaði, þegar það er heimilt. Þegar Evrópulöggjöfin leyfir okkur að setja strangari löggjöf er okkur stundum hollara að gera það. Eins og skilmerkilega er getið um í greinargerð með frumvarpinu geta samkeppnisvandamál stafað af öðru en því að fyrirtæki brjóti beinlínis samkeppnislög. Vandamálið getur einfaldlega stafað af því að yfirburðastaða fyrirtækisins skaðar samkeppni. Einnig getur háttsemi fyrirtækja á markaði skaðað samkeppni án þess að fyrirtækin fari beinlínis gegn bannreglum. Dæmi um þetta geta verið að fyrirtæki á fákeppnismarkaði samhæfa gerðir sínar þegjandi og hljóðalaust. Ég vil vitna í dæmi sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson tók af lyfjamarkaðnum án þess að segja að þar eigi sér eitthvað slíkt stað. En einmitt á slíkum stórum markaði getur fólk samhæft aðgerðir þegjandi og hljóðalaust. Það er einmitt einn af kostum þeirra ákvæða sem hér eru lögð til, sem sagt fælingarmátturinn. Það skiptir máli fyrir stór fyrirtæki á markaði sem hafa mikið vald yfir viðskiptavinum sínum að eitthvað fæli þau frá því að samhæfa aðgerðir þegjandi og hljóðalaust. Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að samkeppni sé besti vinur neytandans. Hún getur einnig verið, sem ég tel og að hún eigi að vera, besti vinur fyrirtækjanna. Það er þó alveg ljóst að á markaði, að ég tali nú ekki um litlum markaði eins og allir markaðir eru hér á landi, eru fyrirtækin sterkari aðilinn, ekki bara yfirleitt heldur alltaf. Þess vegna tel ég að það eigi að gera samkeppnislöggjöfina þannig úr garði að hún standi skýlaust vörð um hagsmuni neytandans. Það er einmitt það sem þetta frumvarp gerir. Fyrirtækin þurfa ekki að bera neinn kvíðboga fyrir þeirri breytingu á samkeppnislögunum sem hér er lögð til. Lögin munu engin áhrif hafa á fyrirtæki sem virða skrifaðar og óskrifaðar samkeppnisreglur. Ég vil svo koma að því sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi líka, að málið komi aftur inn í nefndina. Nú er formaður nefndarinnar ekki hér og varaformaður einnig vant við látinn. Ég sit í nefndinni og mun sannarlega leggja áherslu á að það fari fram eins og til stóð að málið kom aftur til nefndarinnar eftir þessa umræðu.

Hæstv. forseti. Ég á ekki sæti í viðskiptanefnd en ég get hins vegar greint frá því að það dugar samkvæmt þingsköpum að fram komi ósk við 2. umr. um að mál gangi til nefndar milli 2. og 3. umr. þannig að sú ósk er komin fram. En góður vilji og stuðningur hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur mun ábyggilega hjálpa til við að nefndin taki málið fyrir. Það sem ég var að fjalla um í ræðu minni áðan, og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir ræddi nokkuð, er þetta atriði sem varðar viðurlög eða þyngjandi ákvarðanir sem geta varðað fyrirtæki sem ekki hafa gerst brotleg við eitt eða neitt. Við skulum hafa í huga að tilskipanir opinberra aðila, stofnunar eða nefndar eða hvað við köllum það, til fyrirtækja, til fólks sem á fyrirtæki sem er í einhverjum rekstri, um að það geri eitthvað sem það vill ekki gera eru auðvitað töluvert íþyngjandi. Það getur metið það svo að verið sé að raska fjárhagslegum hagsmunum þess, að verið sé að raska eignarrétti þess. Ég hef enga samúð með fyrirtækjum eða stjórnendum eða eigendum fyrirtækja sem brjóta samkeppnisreglur, sem misnota sér markaðsráðandi stöðu, sem beita einhverjum bolabrögðum, eiga í samráði eða einhverju slíku, ég hef enga samúð með þeim. En þegar menn hafa ekki gerst sekir um neitt slíkt get ég ekki séð hvernig við getum falið opinberu stjórnvaldi vald eða rétt til þess að beita slíka aðila þvingunaraðgerðum til að breyta fyrirtækjum sínum, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir kennslustundina í þingsköpum. Ég orðaði þetta nú með þessa nefnd út af því að mér fannst það kurteisi. Ég biðst afsökunar á að hafa verið svo barnaleg að vera að þvæla eitthvað um að ég teldi sjálfsagt að nefndin kæmi aftur saman. Það er ekkert í þessu sem er þannig, eins og ég sagði í ræðu minni, að ef fyrirtæki virða skrifaðar og óskrifaðar samkeppnisreglur hafi þau eitthvað að óttast og þá verða engar íþyngjandi ráðstafanir, þá verða þau ekki beitt neinum íþyngjandi ráðstöfunum. Það er einmitt þannig. Þetta er ákvæði sem enginn þarf að óttast, ekkert fyrirtæki ef það virðir, ég segi það aftur, skrifaðar og óskrifaðar reglur samkeppninnar.

Hæstv. forseti. Ég vona að hv. þingmaður hafi rétt fyrir sér, ég vona að enginn þurfi að óttast neitt ef þessar reglur verða lögleiddar með þessum hætti. En ég bið hv. þingmann - ég er ekki að biðja endilega um svör núna - um að velta því fyrir sér af hverju verið er að njörva niður, t.d. í skattalögum, mjög skýrar reglur um það hvenær skattyfirvöldum er heimilt að grípa til aðgerða og hvernig aðgerða þeim er heimilt að grípa til o.s.frv. í að sumum finnst allt of löngu máli. Krafan er sú að skattyfirvöld, sem hafa mikið vald og hafa mikilvægu hlutverki að gegna, fari eftir skýrum skilmerkilegum reglum um hvað þau geta gert, í hvaða röð og hvernig. Þrátt fyrir hið mikilvæga hlutverk skattsins og þrátt fyrir að við séum sammála um að öllum beri að borga þá skatta sem lög kveða á um er það samt svo að við setjum ekki í lög ákvæði sem segir: Skattyfirvöld geta gert hvað sem er sem þjónar þeim tilgangi að fá fólk til þess að borga skatta. Það er ekki þannig. Það eru settir ákveðnir mælikvarðar, það eru settar ákveðnar leiðbeiningar, skýrar leiðbeiningar, vel útfærðar, smásmugulega útfærðar jafnvel, vegna þess að stjórnvöld verða að styðjast við skýr lög í störfum sínum. Ég kom inn á það áðan að heimildin sem þarna er ætlunin að gefa samkeppnisyfirvöldum er allt of opin og mér er til efs, eins og ég sagði í ræðu minni fyrr í dag, að hægt sé að benda á nokkurt dæmi, nokkurt einasta dæmi í íslenskri löggjöf um að opinberu eftirlitsvaldi eða opinberri eftirlitsstofnun sé falið jafnopið og óskilgreint umboð og vald og í þessu tilviki.

Virðulegi forseti. Stundum skil ég ekki alveg tilganginn með orðræðunni hér og því samtali sem fer fram í þessum sal. Ég átta mig ekki alveg á hvað skattalöggjöfin hefur akkúrat með þetta að gera en ég vil hins vegar benda á að það er til eitthvað sem heitir skattrannsóknir og við getum bara kallað þetta samkeppnisrannsóknir.

Já, um brot á skattalögum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það var eitt sem ég rak hornin í undir lokin, og sem hv. þingmaður hefur endurtekið hér í tvígang, og það er að þeir sem fara að skrifuðum og óskrifuðum lögum um samkeppni geti verið rólegir í sínu skinni. Nú skulum við taka sem dæmi að ég reki lítið fyrirtæki og vilji fara að þessum skrifuðu og óskrifuðu lögum og þá er spurning: Hvar fletti ég upp þessum óskrifuðu lögum og af hverju eru þau óskrifuð? Hvað gerist þegar svona matskennd ákvæði koma inn og þau eru auk þess óskrifuð? Er bara eitthvað sem starfsmönnum hjá Samkeppniseftirlitinu dettur í hug þennan og þennan daginn allt í einu orðið óskrifuð lög og reglur fyrir þennan markað? Hvernig í ósköpunum á lítið fyrirtæki að bregðast við þegar hv. þingmaður vísar í óskrifaðar reglur samkeppnislaga?

Virðulegi forseti. Það er málvenja á Íslandi að tala um skrifuð og óskrifuð lög og ég ætla svo sem ekkert að krefjast þess að menn leyfi mér að nota íslenska málvenju að þessu leyti. Í fyrsta lagi vil ég hins vegar segja hvað varðar athugasemd hv. þm. Péturs H. Blöndals að þau ákvæði sem hér er verið að tala um varða einmitt ekki lítil fyrirtæki, þau varða stór fyrirtæki. Þetta varðar samráð stórra fyrirtækja á markaði. 

Herra forseti. Ég er ekki alls kostar ánægður með þetta svar. Það er nefnilega hvergi í lögunum talað um stór eða lítil fyrirtæki.

Ég biðst afsökunar.

Hvergi í lögunum er talað um stór eða lítil fyrirtæki og það er í rauninni ekkert sem hindrar það í þessu að menn segi að lítil fyrirtæki séu að brjóta samkeppnislög. Það mætti þá gera það, fara í gegnum það í nefndinni milli 2. og 3. umr. að setja inn ákvæði um að stór fyrirtæki megi ekki brjóta samkeppnislög að þessu leyti. Þetta er allt of matskennt ákvæði. Ég óttast að embættismennirnir séu búnir að smíða sér þarna vopn í hendurnar sem getur orðið mjög skeinuhætt fyrir markaðinn og fyrir einstök fyrirtæki. Það leiðir aftur hugann að því að auðvitað á Alþingi að semja svona lög sjálft. Þá smíða ekki sérfræðingarnir vopn í hendurnar á sér til að berja á borgurunum heldur mundi Alþingi sem fulltrúi borgaranna reyna að hafa lögin þannig að þeir geti starfað við þau. Það er óþolandi að hafa svona matskennd ákvæði og það er óþolandi að vitnað sé í einhver óskrifuð lög sem menn geta breytt eftir hendinni af því að þau eru óskrifuð.

Virðulegi forseti. Ég er sammála því að það á að semja lögin þannig að þau séu fólkinu, borgurunum til hagsbóta. Ég tel einmitt að þessi lög séu af þeim toga. Ég endurtek bara það sem ég sagði áðan um íslenska málvenju, þ.e. að tala um skrifuð og óskrifuð lög og finnst eiginlega svolítið út í hött að menn velti sér mikið upp úr því. Ég vona að þessi lög nái fljótt fram að ganga og ég hef þá trú að þeir sem reka fyrirtæki hér á landi óttist þau ekki neitt.