Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Garðar Þorsteinsson: Mér finnst, að hv. þm. Barð. komi nú fyrir hv. d. eins og iðrandi syndari. Hann segir, að ekkert sé upp úr því leggjandi, sem málaflutningsmenn segi, og þykir ólöglærðir menn vel færir til að vera málaflm. Hvers vegna sagði hann þetta ekki 1936? Það er þessi hv. þm., sem samdi þessi l. og setti í þau þetta ákveðna skilyrði um prófið. Ef það hefir verið réttmætt 1936, þá er það svo enn þann dag í dag.

Af hverju sá Alþingi það ekki?

. Það hefir látið blekkjast af orðum hv. þm., en Alþingi getur ekki verið svo ósamkvæmt sjálfu sér, að það felli nú niður þá breyt., sem það hefir sjálft gert og skyldað þar með fjölda af mönnum til að gangast undir þessa prófraun. Það skiptir engu máli, þótt enginn hafi fallið við þetta próf, - þeim mun auðveldara er það fyrir þá ólöglærðu að inna það af hendi. Ef við hæstv. félmrh. erum að gera þetta aðeins vegna hagsmuna málaflutningsmanna, þá mætti álíta, að þessi hv. þm., sem mundi koma undir ákvæði l., væri að hugsa um sjálfan sig, en mér dettur ekki í hug að ætla honum slíkt.

*Garðar Þorsteinsson: Ég gat þess við 2. umr., að ég myndi bera fram brtt. við frv. og hvernig sú brtt. yrði að efni til, sem sé, að ekki yrði vikið frá þeirri reglu, sem sett var í l. 1936, að þeir, sem vilja fá skírteini sem málflutningsmenn fyrir undirrétti, þreyti prófraun, sem ákveðin er í l., sem sé að þeir sýni með flutningi 4 mál, að þeir séu hæfir til starfsins. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er þetta skilyrði fellt niður og þeim mönnum veittur skilyrðislaus réttur til málflutnings, sem hafa verið sjálfstæðir málflutningsmenn í 3 ár fyrir 1. jan. 1937 eða fulltrúar málflutningsmanna fyrir sama tíma. Sömuleiðis er lögfræðingum, sem skipaðir hafa verið í dómaraembætti, veittur sami réttur til þess að flytja mál. Nú er Alþ. það sjálfsagt kunnugt, að þetta skilyrði var almennt, þannig að þessi skylda hvíldi jafnt á öllum, sem ekki voru hæstaréttarmálflutningsmenn, hvort sem þeir höfðu verið fulltrúar málflutningsmanna lengri eða skemmri tíma eða stundað sjálfstæðan málflutning. Það mætti, ef þörf þætti, benda á marga málflutningsmenn í Reykjavík, sem höfðu stundað málflutning lengi fyrir 1. janúar 1937, sem samt urða að þreyta þessa prófraun. Ég get þess vegna ekki séð, hvers vegna nú ætti að breyta þessu þannig, að nokkrir málflutningsmenn, sem ekki hafa af einhverjum ástæðum haft dug í sér til að ljúka þessari raun, fengju undanþágu frá þessari skyldu. Ég vil þess vegna bera þá brtt. fram, að málflutningsmenn, sem stundað hafa málflutning fyrir 1. janúar 1937, verði eftir sem áður að þreyta þessa prófraun, sem hefir sýnt sig að ekki er erfið, með því að flytja 4 mál, en hinsvegar vil ég ganga inn á, að sá frestur, sem settur var í 1. frá 1936, verði framlengdur til 1. janúar 1942. Ég hygg, að það sé vandalaust fyrir þá menn, sem þarna koma til greina, að þreyta þessa prófraun á næstu 2 árum. Ég sé ekki, hvaða réttlæti væri í því að hafa lagt þessa skyldu á herðar allra málflutningsmanna í Reykjavík, sem hafa stundað málflutning í fjöldamörg ár, en hinsvegar setja allt í einu l. um það, að einhverjir, sem ekki hafa orðið við þessari skyldu, skuli geta orðið málflutningsmenn án prófraunar. Mér skilst, að l. eigi í þessu tilfelli sem öðrum að ná jafnt yfir alla. Ég legg hinsvegar einnig til, að þeir, sem hafa stundað málflutning við héraðsdóm utan Reykjavíkur, skuli hafa sama rétt, en það var gert að skilyrði í l. frá 1936, að viðkomandi hefði stundað málflutning fyrir héraðsdómi í Reykjavík. Ég legg til, að þessir menn hafi sama rétt hvar á landinu sem er til að ljúka þessari prófraun fyrir hvaða héraðsdómi sem er. Í öðru lagi legg ég til, að síðari málsl. 1. gr. frv. falli burt, en þar segir, að lögfræðingar, sem skipaðir hafi verið í dómaraembætti eða skipa megi í föst dómarasæti, skuli undanþegnir þessum ákvæðum. Ég sé enga ástæðu til að veita þessum mönnum undanþágu frá að þreyta prófraunina. Ég fæ ekki séð, að lögfræðingar, sem eru svo heppnir að vera skipaðir í dómaraembætti t. d. í 4 mánuði, eigi að hafa rétt til að flytja mál fyrir undirrétti án þess að hafa flutt nokkurt mál á æfi sinni, eða dómari, sem hefir haft embætti úti á landi, sé skilyrðislaust hæfur til að flytja mál. Ef þessir menn vilja taka að sér málflutning í Reykjavík, er ekki til of mikils mælzt, að þeir flytji 4 prófmál og fái vottorð um, að þeir séu hæfir til starfsins. Ég fæ ekki séð, ef á annað borð er fallizt á, að prófraunir eigi rétt á sér, að þá eigi að mismuna mönnum eins og gert er ráð fyrir í frv. Ég þekki t. d. einn málflutningsmann, sem hefir stundað málflutning samfleytt hér í Reykjavík frá því árið 1917 og haft hér opna málflutningsskrifstofu allan þann tíma, og hann varð að flytja fjögur mál sem prófmál fyrir héraðsdómi, og hann varð að ljúka þeirri prófraun fyrir 1. jan. 1940. En hinsvegar er enginn vafi á því, að slíkur maður, sem hefir stundað málflutning svona lengi, hefði alveg eins átt að komast undir þá undanþágu. sem hér er farið fram á. Þó að það kunni að vera einhverjir menn, sem hafa stundað málaflutning sjálfstætt í þrjú ár samfleytt fyrir 1. jan. 1937, þá er ekki til of mikils mælzt, þótt þess sé krafizt, að þeir ljúki þessari prófraun á næstu tveim árum. Þeir menn, sem hafa gegnt dómaraembættum um lengri eða skemmri tíma, eiga einnig að ljúka svona prófi. Engin ástæða er til þess að létta á þessum skilyrðum, því að ekki á að opna málflutningsstörf fyrir héraðsdómi fyrir hverjum sem er. Ákvæðin um próf fyrir slíka menn eru sett til þess að vinza þá menn úr, sem hafa hæfileika til þess. Ef lögfræðingar ættu yfirleitt að öðlast slík réttindi, ef þeir hefðu verið við málflutningsstörf um nokkurn tíma, eða fulltrúar hjá hæstaréttarmálaflutningsmönnum, myndi það verða ákaflega létt fyrir þá. Það er sjálfsagt að gera þá kröfu til slíkra manna, að þeir flytji prófmál, og sömuleiðis sjálfsagt að gera þá kröfu til þeirra, sem hafa gegnt héraðsdómaraembættum. Ef menn eru sammála um, að ákvæði l. nr. 83 frá 23. júní 1936, um meðferð einkamála í héraði, séu réttmæt, hversvegna á þá að opna allar gáttir fyrir hverjum þeim manni, sem kemst í dómaraembætti, jafnvel þó að hann sé þar e. t. v. aðeins eina viku? Að vísu er sanngjarnt að gefa slíkum mönnum einhvern frest til viðbótar til að ljúka þessari prófraun, en ekki að láta þá sleppa algerlega við slíkt próf. Þegar l. um hæstarétt voru sett árið 1920, þá urðu nokkrir menn aftur úr, sem stundað höfðu málflutningsstörf fyrir yfirdómi, og þeim var veittur ákveðinn frestur til þess að taka próf fyrir hæstarétti. Lögfræðingar höfðu rétt til að flytja mál fyrir yfirdómi, þó að þeir hefðu ekki lögfræðipróf með 1. einkunn, og þeir áttu að fá að flytja mál fyrir hæstarétti, ef þeir hefðu á næstu þrem árum sýnt með flutningi fjögra mála, og eitt þeirra skyldi vera opinbert mál, að þeir væru hæfir til að vera hæstaréttarmálaflutningsmenn. Lögfræðingar luku þá sinni prófraun fyrir hæstarétti, hvort sem þeir höfðu 1. einkunn eða ekki, en þá voru það líka nokkrir menn, sem ekki notuðu þennan frest, vegna þess að þeir voru við önnur störf, og þess vegna voru síðar sett l. hér á Alþ. um að veita þeim framhaldsfrest til að koma þessu í lag. Mér virðist eðlilegt, að Alþ. væri að þessu leyti sjálfu sér samkvæmt, og veitti þeim mönnum, sem hafa dregizt aftur úr og ekki lokið slíku prófi enn, tveggja ára frest til þess, eins og áður var gert, en ekki leyfi til að komast algerlega hjá slíkri prófraun. Hinsvegar tel ég rangt að opna málflutning fyrir héraðsdómi upp á gátt fyrir öllum þeim, sem hafa stundað málflutning í þrjú ár fyrir 1. jan. 1937, eða verið settir í dómaraembætti. Sú till. er ekki í samræmi við ákvæði l. frá 23. júní 1936, og líka í ósamræmi við þá venju, sem myndazt hefir, þegar l. um hæstarétt voru samþ., að veita undanþágu í þrjú ár fyrir þá lögfræðinga, sem ekki höfðu 1. einkunn, en svo sem kunnugt er, er það nú skilyrði til að verða hæstaréttarmálaflutningsmaður, að viðkomandi lögfræðingur hafi lokið prófi með 1. einkunn. Ég vil því í leyfa mér að bera fram skriflega brtt., er hljóðar svo: „Við 1. gr. Meginmál greinarinnar skal orða svo: Lögfræðingar þeir, sem stundað hafa málflutning fyrir héraðsdómi sjálfstætt eða sem fulltrúar hæstaréttarmálflutningsmanna, áður en lög nr. 85 frá 23. júní 1936 öðluðust gildi, skulu hafa rétt til að flytja mál fyrir héraðsdómi fyrst um sinn, en lokið skulu þeir hafa rauninni fyrir 1. jan. 1942“.

* Frsm. meiri hl. (Bergur Jónsson): Samkv. þeirri brtt., sem hv. 7. landsk. ber hér fram, verður ekki tekið neitt tillit til þess, hvort menn hafa stundað málflutning fyrir héraðsdómi sjálfstætt eða sem fulltrúar málflutningsmanna fyrir 1. jan. 1937, áður en hin nýju l. um meðferð einkamála í héraði gengu í gildi, en samkv. 55. gr. þeirra l. er þeim gert að skyldu að taka héraðsdómslögmannspróf fyrir 1. jan. 1940. En samkv. brtt. frá hv. 7. landsk. er þeim gert að skyldu að hafa lokið því prófi innan næstu tveggja ára. Ég get ekki sagt, að hin langa ræða, sem hv. 7. landsk. hélt, hafi á neinn hátt sannfært mig. Ég var einn af þeim lögfræðingum, sem áttu þátt í að semja l. nr. 85 frá 23. júní 1936, um meðferð einkamála í héraði. En ég vil viðurkenna það, að okkur þeim þremur lögfræðingum, sem stóðum að samningu þessa lagafrv., sem Alþ. tók til meðferðar og samþ., hefir skotizt yfir eitt atriði. Þar var reynt að fylgja samskonar reglum, sem yfirleitt giltu í löggjöf, þar sem l. eru sett um einhver atvinnuréttindi í þjóðfélaginu, og ný skilyrði sett frá því, sem áður var. Það má heita undantekningarlaus regla, að þeir, sem áður hafa fengið að stunda þá atvinnu, sem um er að ræða, fái að halda atvinnuréttindum sínum án þess að taka próf eða fullnægja þeim skilyrðum, sem nýjum mönnum eru sett með l. Um þetta atriði vil ég vísa til grg. þessa frv., þar sem það er tekið fram, að þessu var þannig farið samkv. l. um iðju og iðnað, samkv. l. um lækningaleyfi og samkv. l. um atvinnu við siglingar, að þeir menn, sem próflaust höfðu haft atvinnuréttindi í þeim greinum, sem þar ræðir um, halda þeim áfram, enda þótt ný og þrengri skilyrði séu sett til að öðlast þau atvinnuréttindi samkv. hinum nýju l., er nú gilda. En hér var það ekki gert. Mér virðist vera full ástæða til að viðurkenna eina höfuðástæðu til þess, að meiri hl. allshn. hefir gefið samþykki sitt fyrir þessu frv. En jafnframt vil ég geta þess, að mér finnst það vera hrein fjarstæða, og ég verð að andmæla því að réttmætt sé, að þar sem þeir lögfræðingar eru taldir upp í 2. málsl. 1. gr. frv., sem hafa verið skipaðir í dómaraembætti, eða sem skipa má í föst dómarasæti, og til þess verða þeir að fullnægja mjög ströngum skilyrðum samkv. 32. gr. einkamálaréttarins, að það eigi að fara að krefjast sérstakrar prófraunar af þeim, áður en þeir fá leyfi til að flytja mál fyrir héraðsdómi. Hv. 7. landsk. kom með eitt atriði, sem lítil hæfa er fyrir, að menn kynnu að verða skipaðir í dómaraembætti, og væru þar e. t. v. aðeins eina viku, en samt ættu þeir að fá réttindi til að flytja mál próflaust fyrir héraðsdómi. Mér þætti gaman, ef hann gæti nefnt eitt dæmi um það. Það hefir oft komið fyrir, að menn hafa verið settir í dómaraembætti um lengri eða skemmri tíma, og sumir mjög stuttan tíma, en það er alger undantekning, ef menn hafa verið skipaðir í starf og gegni því ekki nokkuð lengi, svo framarlega sem dauða eða önnur sérstök atvik eigi ber að höndum. Það er varla nokkurt framtíðarstarf svo, að maður reyni ekki að hafa það með höndum nema örskamman tíma, hafi hann t. d. verið skipaður héraðsdómari. Ég held, að það dæmi, sem ég man eftir að maður hafi verið skemmst skipaður sýslumaður, hafi verið Einar Benediktsson skáld, og hann hafði verið yfirdómslögmaður áður. Hann hefir áreiðanlega sýnt fullkomna andlega yfirburði til þess að takast próflaust á hendur málflutning fyrir undirrétti. Það, sem mér virðist sérstaklega ástæða til að undrast yfir í málflutningi hv. 7. landsk. hér í d., er það, að hann skuli bera saman skilyrðin til þess að verða hæstaréttarmálaflutningsmaður og héraðsdómslögmaður, þar sem þessi hv. þm. er hæstaréttarmálaflutningsmaður sjálfur, og ég hefi enga ástæðu til annars en að halda, að hann sé mjög vel hæfur í sínu starfi. Ég skil ekki, hvers vegna hann, sem bæði hefir flutt mál fyrir undirrétti og hæstarétti, heldur, að ekki þurfi þar að gera meiri mun á en hann virðist gera í þessum umr. Þar er alveg gagnólíku saman að jafna. Það er full ástæða til að takmarka þann hóp lögfræðinga mjög mikið, sem hefir réttindi til að flytja mál fyrir hæstarétti, og binda þau réttindi við þá eina, sem eru sérstaklega hæfir til þess. Þetta ber í fyrsta lagi að gera til þess, að ekki hlaðist fleiri lögfræðingar á hæstarétt en svo, að þeir geti allir haft lífsuppeldi af því, og í öðru lagi vegna þess, að til hæstaréttar fara yfirleitt ekki önnur mál en þau, sem þarf að rekja allýtarlega og krefjast mikillar æfingar af málaflutningsmönnum. Ég get í stuttu máli sagt það, að þó að þeir menn, sem í frv. er lagt til að veita undanþágu, hafi annaðhvort stundað málflutning sjálfstætt eða í þjónustu hæstaréttarmálaflutningsmanna, hvort heldur er hjá hv. 7. landsk. eða öðrum, eða þá gegnt dómaraembættum, sé ég ekki, að það sé á neinn hátt hættulegt að veita þeim leyfi til að flytja mál fyrir undirrétti. Hitt atriðið er mjög skylt þessu, að þeim mönnum, sem oft og tíðum hafa kannske haft með höndum dómstörf í erfiðum málum og orðið að leiðbeina og hjálpa til við málflutning, verið dómarar, prófdómarar við þær prófraunir, sem um ræðir í 27. gr. l. um meðferð einkamála í héraði, þar sem svo er mælt fyrir, að menn þurfi að fara gegnum fjögra mála prófraun, áður en þeir fá að flytja mál fyrir undirrétti hér í Reykjavík eða annarstaðar, eða þá prófessorar Háskóla Íslands, sem hafa e. t. v. verið kennarar flestra eða allra þeirra lögfræðinga, sem þarna eiga að vera keppinautar, þeim verði veitt réttindi til að flytja mál fyrir undirrétti án sérstakrar prófraunar. Það eina, sem hægt væri að líta á í því sambandi, hvort slíkum mönnum, sem ég nú hefi talið, skuli veitt undanþága frá slíku prófi eða ekki, er það, hvort skipta skyldi ríkissjóð því gjaldi, sem hann fær fyrir löggildinguna. En mér finnst sú upphæð skipta mjög litlu máli, því að hún er aðeins 50–80 kr. fyrir hvern lögfræðing. Í öðru lagi er hér um mjög takmarkaðan hóp manna að ræða, því að þeir þurfa að hafa stundað málflutning ákveðinn tíma fyrir 1. jan. 1937, eða þá að hafa verið skipaðir í föst dómaraembætti, og fullnægja því mjög ströngum skilyrðum, sem gilda til þess að geta tekið að sér héraðsdómarastörf, eins og hv. 7. landsk. tók fram. Það er á engan hátt verið að vinna að því að afnema próf fyrir þá, sem ætla að verða héraðsdómslögmenn, þótt þetta frv. verði samþ., heldur eingöngu koma því til leiðar, að sömu reglur gildi fyrir þá, sem höfðu öðlazt réttindi til að flytja mál fyrir undirrétti áður en nýju l. um þetta etni gengu í gildi, eins og viðurkenndar eru um veitingu atvinnuréttinda á öðrum starfssviðum. Ég verð þess vegna fullkomlega að mæla á móti því, að þessi brtt. hv. 7. landsk. verði samþ.

*Garðar Þorsteinsson: Eins og hér hefir verið tekið fram, þá er raunverulega um tvö atriði að ræða í þessu frv., sem máli skipta, annarsvegar sú undanþága fyrir málaflutningsmenn, sem frv. fer fram á, að verði veitt þeim, sem hafa stundað málflutning sjálfstætt í þrjú ár fyrir 1. jan. 1937, og hinsvegar að veita þeim mönnum undanþágu, sem hafa verið skipaðir dómarar og uppfylla skilyrðin til þess að vera skipaðir í föst dómaraembætti samkv. 32. gr. l. nr. 85 23. júní 1936, um meðferð einkamála í héraði, sem eru íslenzkur ríkisborgararéttur, óflekkað mannorð og íslenzkt lögfræðipróf, og að hafa gegnt opinberu starfi sem lagv. eða hagfræðipróf þarf til, hafa t. d. verið fulltrúi í stjórnarráðinu, bæjarstjóri, bankastjóri, fulltrúi sendiherra eða settur héraðsdómari. Nú ber á það að líta hvað snertir fyrra atriðið, að ef það er talið sjálfsagt, að þeir menn, sem hafa stundað málflutning í 3 ár fyrir 1. jan. 1937, þurfi ekki að taka neitt próf, hvers vegna var þá talið sjálfsagt að setja það ákvæði í l. nr. 85 23. júní 1936? Það er þá sjálfsagt einhver misheppni í l. Ef á að ganga út frá, að svo sé, hvers vegna vaknar þá hv. þm. Barð. við það fyrst nú? Það er undarlegt. En ætli meiningin hafi ekki þá verið, að einmitt svona ættu l. að vera? Hinsvegar ef menn sáu, að þessu þyrfti og ætti að breyta, hvers vegna þurfti þá að narra Gunnar E. Benediktsson til að taka þetta próf, sem hefir stundað sjálfstæðan málflutning síðan 1917–18? En hann varð að flytja fjögur prófmál fyrir héraðsdómi og hafa lokið því prófi fyrir 1. jan. 1940, og hann gerði það. Ég gæti sjálfsagt nefnt fleiri málflutningsmenn, sem svipað stendur á um og hafa einnig orðið að taka þetta próf. Það var engin undanþága veitt eins og sú, sem hv. þm. Barð. fer fram á, fyrir Gunnar E. Benediktsson eða aðra, sem líkt stóð á um og uppfylltu öll skilyrði. Þeir urðu að taka próf fyrir 1. jan. 1940. En hvaða ástæða var til að narra slíka menn til að ganga undir prófraun, ef öðrum mönnum stendur opinn málflutningur fyrir héraðsdómi án slíks prófs, þótt þeir hafi stundað málflutningsstörf miklu skemmri tíma, e. t. v. lítið meira en þrjú ár, þegar skylda á mann til þess, sem er búinn að stunda málflutning í 20 ár? Hversvegna á að mismuna mönnum þannig? Það er alveg ósamboðið Alþ. að setja það ákvæði í l. árið 1936, að menn skuli ganga undir próf, ef Alþ. ætlar þrem árum síðar að undanskilja menn frá þeirri prófraun, sem eins stendur á með. Þeir verða að vísu að taka próf að mínu áliti, en það er rétt að gefa þeim frest til þess um næstu tvö ár. Hitt er allt annað mál, hvort það hefir verið sanngjarnt frá upphafi að setja þetta ákvæði í l., en þar fyrir er engin ástæða til að segja sem svo, að þeir, sem hafa stundað málflutning ákveðinn tíma, skuli ekki þurfa að taka próf, úr því að þessi regla hefir komizt inn í l. og aðrir menn eru skyldaðir til að taka slíkt próf, sem jafnvel hafa stundað málflutning lengur. Þetta verður að ganga jafnt yfir alla. Annaðhvort var sanngjarnt að setja þetta í l., og þá á það að haldast, eða jafnvel þó að það væri ósanngjarnt, á sú ósanngirni að halda áfram, og láta ekki nokkra menn. sem hafa trassað að taka prófið, fá þá undanþágu, sem hér er farið fram á. Það má vel vera, að þetta skipti minna máli nú en árið 1936, því að þetta nær nú til færri manna en áður, en eigi að siður er það ekki rétt gert af Alþ. að samþ. það. Svo er hitt atriðið. Samkv. síðari málsl. þessa frv. eiga þeir lögfræðingar að vera hæfir til að flytja mál próflaust fyrir héraðsdómi, sem hafa fullnægt þeim skilyrðum, sem sett eru í 32. gr. l. nr. 85 23. júní 1936, til þess að vera skipaðir héraðsdómarar. Ég skal geta þess, að þar sem ég talaði áðan um að vera skipaðir í héraðsdómaraembætti og verið þar e. t. v. eina viku, er það mismæli, því að það er nóg, að þeir séu hæfir til að vera settir í embættin. En þetta nær ekki nokkurri átt. Í 7. tölul. þeirrar gr. eru talin allmörg skilyrði, sem þarf að uppfylla til að vera „kvalifiseraður“ til að vera skipaður í héraðsdómaraembætti. Við skulum taka fyrsta skilyrðið, þ. e. að hafa verið í þrjú ár skrifstofustjóri t. d. í atvinnu- eða fjármálaráðun. En hvaða trygging er fyrir því, að slíkur maður sé hæfur til þess að flytja mál? Eða t. d. fulltrúi í stjórnarráðinu, sem kemur kannske bara ekki nærri lögfræðimálum, - er nokkur trygging fyrir, að hann sé hæfur til að vera málaflutningsmaður án allrar prófraunar? Hvaða trygging er fyrir því, að t. d. bæjarstjóri í litlum bæ, t. d. á Siglufirði, sé endilega hæfur til að flytja mál fyrir héraðsdómi? Hvar hefir hann sýnt það? Hvers vegna á ekki að heimta af honum, eins og Gunnari E. Benediktssyni, að hann flytji fjögur mál, sem séu prófmál? Við skulum halda áfram upptalningunni og hugsa okkur mann, sem hefir verið bankastjóri í þrjú ár, t. d. austur á Eskifirði, - hvaða sönnun er fyrir því, að hann sé hæfur til þess að flytja mál fyrir héraðsdómi? Það er mjög lítið gefandi fyrir þessi ákvæði, ef hægt er að opna málflutning alveg upp á gátt fyrir öllum mönnum, sem e. t. v. hafa starfað að alveg óskyldum málum í 3 ár. Eða t. d. fulltrúi sendiherra, sem kemur einhverstaðar utan úr löndum og er talinn samkv. 7. tölul. 32. gr. hæfur til að vera skipaður héraðsdómari, - á hann þá einnig að vera hæfur til að flytja mál fyrir héraðsdómi án allrar prófraunar, enda þótt hann hafi ekkert kynnzt málflutningi? Hann á þá að mega setja sig niður hér í Reykjavík eða öðrum kaupstað landsins, opna þar málaflutningsskrifstofu og öðlast þann rétt, sem aðrir lögfræðingar hafa orðið að berjast fyrir með því að taka sitt próf. Það er svo mikið ósamræmi í þessu, og slíkt ákvæði sem þetta er svo vitlaust, að það nær ekki nokkurri átt, ef á annað borð próf fyrir málflutningsmenn fyrir héraðsdómi á að vera aðalreglan. Ég vil benda þeim, sem síðar tala í þessu máli, á, að ég var alls ekki að bera saman þær prófraunir sem hæstaréttarmálflutningsmenn og málflutningsmenn fyrir héraðsdómi eiga að taka. Ég sagði bara, að ástandið var svipað árið 1920, þegar l. um hæstarétt voru sett, eins og nú. Þá var fjölda af lögfræðingum veittur réttur til að flytja mál fyrir hæstarétti, án þess að þeir hefðu 1. eink. við lögfræðipróf, ef þeir flytja fjögur prófmál fyrir hæstarétti, en svo sem kunnugt er, var það tilskilið í l. um hæstarétt, er kom í staðinn fyrir yfirdóm, að þeir, er ætluðu að verða hæstaréttarmálaflutningsmenn, skyldu hafa haft 1. eink. við lögfræðipróf. Svo á nú að gera undanþágu og segja, að þeir menn, sem uppfyllt hafa skilyrðin til að geta verið yfirréttardómarar með því að flytja 4 mál fyrir hæstarétti og þar með sýnt, að þeir eru færir um starfið, skuli geta verið málflutningsmenn fyrir hæstarétti, þótt þeir hafi ekki fengið fyrstu einkunn. Það hefir komið á daginn, að það eru 2 eða 3 menn, sem hafa verið yfirdómsmálaflutningsmenn, sem ekki hafa notað sér þriggja ára frestinn. Svo kemur Alþingi og segir, að það skuli veittur frekari frestur og þeir geti notað hann, sem vilja. Það liggur enginn samanburður í því, hvort sé erfiðara að vera hæstaréttarmálaflm. eða flytja mál fyrir héraðsdómi. Ég verð að segja, að ég legg minna upp úr því, þótt 1. mgr. frvgr. verði samþ., sem sé að þeir lögfræðingar, sem stundað hafa málflutning fyrir héraðsdómi sjálfstætt eða sem fulltrúar hæstaréttarmálaflm. minnst 3 ár samfleytt fyrir 1. jan. 1937, skuli vera undanþegnir prófraun þeirri, sem um ræðir í 1. gr., þótt þeir fái að öðru leyti þennan rétt skilyrðislaust. Það eru aðeins fáir menn, sem þetta nær til, en ég legg mjög mikið upp úr, að síðari mgr. verði ekki samþ. og þannig opnaður rétturinn til málflutnings fyrir héraðsdómi, svo að bankastjórar, bæjarstjórar o. s. frv. geti skilyrðislaust orðið málflutningsmenn, án þess að leysa af hendi þessa prófraun og án þess að hafa sýnt á nokkurn hátt, að þeir séu hæfir til starfsins. Ég mun bera fram brtt. um, að síðari málsl. 1. gr. verði felldur niður.

Forseti (JörB) : Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 7. landsk., sem hann hefir nú lýst. Brtt. er of seint fram komin og skrifl. og þarf tvennskonar afbrigði til þess að taka hana til meðferðar á fundinum.

* Frsm. meiri hl. (Bergur Jónsson) : Það er líklega vegna þess að ég hefi gegnt dómaraembætti en ekki málflm., sem mér finnst sérstaklega síðari brtt. 7. landsk. ósanngjörn, þar sem hann vill neita því, að menn fái rétt til að flytja mál fyrir héraðsdómi, þótt þeir hafi verið skipaðir dómarar eða fullnægi dómaraskilyrðum. Það er naumast, að þessum hv. þm. og stéttarbróður hans, hæstv. félmrh., finnst mikið til um að vera málaflm. fyrir undirrétti. Ég hefi séð þá og heyrt flytja mál, og ég verð að segja, að ekki er alltaf mikið varið í málflutning þeirra. Hinsvegar er vitað, að jafnvel ólöglærður maður getur flutt mál sæmilega vel fyrir undirrétti. Hvað viðvíkur þessu dómaraprófi, þá er það líkt með undirréttarpróf og hæstaréttarpróf, að það er mjög lítið að marka það. Það er alveg ómótmælanlegt, að fjöldi manna er vel til þess fallinn að gegna málaflutningsmannsstörfum, og vil ég þó sérstaklega nefna þá menn, sem fullnægja skilyrðunum til að geta verið dómarar og gegna dómaraembætti eða öðrum vandasömum lögfræðilegum embættum, en hafa ekki aðstöðu til að fá erfið mál til flutnings, enda er ekki ástæða til að heimta slíkt af þeim, ef þeir hafa verið færir um að gegna prófdómaraembætti við héraðsdóm og hafa þar getað greitt úr flækjum þeim, sem leiðir af málaflutningi málafærslumanna, og ef þeir eru færir um að fara með vandasöm mál yfirleitt, þá eru þeir fullkomlega eins færir og aðrir um að flytja mál fyrir undirrétti. Þetta er sambærilegt við það, hvernig það gekk til, þegar yfirdómslögmenn voru fluttir til hæstaréttar. Landsyfirdómur og hæstiréttur voru svo líkir dómstólar, því landsyfirdómurinn var raunverulega okkar æðsti dómstóll, að ekki var nema 2 eða 3 málum vísað árlega til hæstaréttar. Eini munurinn var sá, að aðeins var umskriflegan málflutning að ræða fyrir hæstarétti, en það er að sumu leyti léttara að flytja mál munnlega; þar gerir ekki svo mikið til, þótt ýmislegt fljóti með, - það fer venjulega fyrir ofan garð og neðan. Ég sé ekki ástæðu til að vera að deila um þetta. En hv. 7. landsk. nefndi einn mann sem dæmi upp á það, að hann hefði ekki fengið neitt mál lengi, sem væri hæft sem prófmál. Ég skal taka það fram, að ég er viss um, að honum hefir verið léttara að fá mál en mörgum öðrum, því hann hefir mikinn málaflutnings„praksis“. En ég býst ekki við, að þessi efnaði og duglegi maður sjái eftir því, þótt aðrir fái þennan rétt án þess að borga 50 kr., og hann hafi orðið að flytja 4 af þeim málum, sem hann fær til meðferðar hvort sem er, sem prófmál til að fá þessa löggildingu. Það er leiðinlegt, ekki sízt þegar það kemur úr ráðherrastóli, að farið er að flytja mál hér þannig, að eingöngu sé litið á þrengsta hring smásmugulegra hagsmuna þeirrar stéttar, sem hv. ræðum. tilheyrir.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég skal ekki lengja umr. mikið, en ég vil taka undir það með 7. landsk. út af brtt. hans, að ég tel þær vera, eins og hann benti á, eðlilega tilliðkun á ákvæðum l., sem nú eru í gildi og við stóðum að á sínum tíma, ég og hv. þm. Barð. Ég vænti, að hv. þm. Barð. geti við nánari athugun fallizt á, að brtt. hv. 7. landsk. séu eðlilegar.

Báðar?

. Já, þó fyrst og fremst aðaltill. Ég skal taka það fram, að eins og störfum málaflm. er háttað, þá er hverjum málaflm. útgjaldalaust að taka þetta próf. Ef þeim er ekki sjálfum trúað fyrir málum, sem teljast hæf sem prófmál, þá geta þeir leitað til stóru málaflutningsskrifstofanna í bænum, og þær láta þeim með gleði í té prófmál til að standast þessa raun. Áður hafa margir málaflm. lokið þessu prófi og goldið 50 kr. fyrir leyfisbréf, og er það óréttlátt gagnvart þeim, sem hafa lagt vinnu og peninga í að taka prófið, að hinir, sem hafa trassað að taka það, geti losnað við það. Ég vildi óska, að till. hv. 7. landsk. fengi góðar undirtektir, og ég er viss um, að það verður, ef menn hugsa málið rækilega.

* Frsm. (Bjarni Bjarnason) : Frv. fer fram á þrjár breyt. á fræðslulögunum. Í fyrsta lagi um að heimila samfærslu skólahéraða. Í öðru lagi er heimilað að auka kennslu í móðurmálinu, og loks að taka skuli upp og auka verklegt nám og íþróttakennslu. Menntmn. lítur svo á, að ekkert sé því til fyrirstöðu, að frv. nái fram að ganga, þrátt fyrir það, þó hún telji, að hægt sé að framkvæma öll þessi atriði að fræðslulögunum óbreyttum.

*Einar Olgeirsson: Ég skal ekki tefja umr. Ég vildi bara benda á það, að það er dálítið einkennilegt að bera þetta frv. fram sem sérstaka ráðstöfun vegna ófriðarins. Ég get ekki séð, hvað það stendur í sambandi við ófriðinn, hvort bókleg kennsla í einhverjum sérstökum skólum er minnkuð. Í 1. gr. frv. stendur meðal annars: „Ennfremur er ráðh. heimilt að ákveða, að fjölga skuli kennslustundum í íslenzku, taka upp og auka vinnu- og íþróttakennslu, en minnka að sama skapi í öðrum bóklegum fræðigreinum“. Ég sé ekki, hvað þetta getur staðið í sambandi við styrjöldina. Í þessu liggur enginn sparnaður. Það er hægt að skilja fyrri hluta gr. um samdrátt skólahéraða, en síðari hlutinn virðist alveg vera út í loftið.

*Finnur Jónsson: Ég hefi athugað lítilsháttar þetta nál. og mér virðist það bera með sér, að menntmn. áliti þýðingarlaust, að frv. nái fram að ganga. Eftir að þessu er slegið föstu í nál., segir þar, með leyfi hæstv. forseta: „ N. vill þó eftir atvikum ekki setja sig gegn því, að frv. þetta nái framgangi á þessu þingi, og mælir með, að það verði samþ. óbreytt að efni og formi, ef það mætti leiða til sérstakrar athugunar þessara mála, enda felst í því aðeins heimild til kennslumálaráðherra til þess að gera gangskör að þessu“. Vegna þess að mér finnst, að það komi fram hjá n., að hún álíti þetta frv. algerlega óþarft, en vilji hinsvegar láta það ganga fram sem einskonar áminningu til ríkisstj. um að athuga þessi mál, þá fyndist mér réttast að vísa málinu til ríkisstj. og geri það hér með að till. minni.