Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Jakob Möller) Jeg hefi í rauninni litlu við það að bæta, sem jeg sagði í framsögu við 1. umr., og það, sem fram er tekið í nál. meiri hl. fjhn. á þskj. 293. Aðeins vil jeg geta þess, að meiri hl. getur ekki hallast að frv. óbreyttu, en leggur til, að það verði samþ. með þeim breytingum, sem gerðar voru í hv.Ed. í fyrra, að því viðbættu, að laun ljósmæðra í sveitaumdæmum verði greidd að 2/3 hlutum úr ríkissjóði og 1/3 úr sýslusjóði. Meiri hl. telur, að sýslusjóðirnir eigi erfitt með að jafna niður þeim gjöldum, sem þeir þarfnast, og telur eigi síður ástæðu til, að laun þessara starfsmanna sjeu greidd úr ríkissjóði en laun annara opinberra starfsmanna. Meiri hl. lítur svo á, að þetta sje svo mikilsvarðandi mál fyrir heilbrigðismálin í landinu, að ekki verði gengið á móti sanngirniskröfum í þessu efni. Nú er um það að ræða, hvort við eigum að hverfa aftur að hinu gamla skipulagi, að ástandið verði þannig, að þessi störf verði að mestu í höndum ólærðra kvenna. Nefndin hefir ekki fengið neinar nýjar upplýsingar um ástandið í þessu efni, en enginn vafi er á því, að lærðum yfirsetukonum fer fækkandi ár frá ári. Aðsóknin að ljósmæðraskólanum er nú svo lítil, að hvergi nærri getur fullnægt þörfinni. Það hefir jafnvel af þessum ástæðum ekki þótt verða hjá því komist, að skipa algerlega ólærðar yfirsetukonur. Hefir nefndin fengið upplýsingar um eitt slíkt tilfelli, og auðvitað verða meiri brögð að því, eftir því sem lengra líður. Úr þessu verður ekki bætt, nema með því að gera starfið aðgengilegra en það er nú, með því að bæta kjörin. Kjörin þurfa að vera eitthvað betri en hægt er að fá án nokkurrar undirbúningsmentunar. Eins og nú er, er stúlkum í lófa lagið að vinna sjer inn jafnmikið eins og ljósmæður hafa í laun, jafvel með einföldum vinnukonustörfum. Því hefir verið hreyft til andmæla gegn hækkun þessara launa, að óhjákvæmilegt yrði þá að hækka laun annara starfsmanna, svo sem hreppstjóra. En allir hljóta að sjá, að hjer er tvennu ólíku jafnað saman. Þó að hreppstjórar hafi með höndum vandasöm og mikilsverð störf, þá þarf þó ekki sjerþekkingu til að geta int þau af hendi. Sama er að segja um önnur sveitarstjórnarstörf, sem er borgaraleg skylda hvers manns að taka að sjer. En það er ekki hægt að neyða neinn til að búa sig undir ljósmóðurstarfið. Störf yfirsetukvenna eru alls ekki sambærileg við slík störf. Þau eru aðeins sambærileg við önnur embættisstörf, sem krefjast sjerstakrar þekkingar og mentunar. Og það er mín trú, að þó að við samþykkjum þessa hækkun nú, þá liði ekki á löngu áður en við verðum að fara hærra. Kröfurnar verða stöðugt meiri, sem gerðar verða til þekkingar þessara starfsmanna. Það er heldur ekki neinn vafi á því, að það borgar sig, að hafa vel mentaðar yfirsetukonur, eins og það borgar sig, að hafa vel mentaða læknastjett. Það borgar sig á þann hátt, að dauðsföllum fækkar og heilsufarið batnar. Með þeirri byrjunarhækkun, sem hjer er farið fram á, mun aukningin á framlagi ríkissjóðsins varla fara yfir 40 þús. kr. Jeg hefi fengið hjá stjórnarráðinu skýrslu um, hve mikill hluti ríkissjóðs hafi orðið að undanförnu, og hefir hann numið um 25½ þús., og samkv. því álít jeg, að hækkunin verði þessi. Auðvitað hljóta gjöldin að vaxa, eftir því sem frá líður og ljósmæðrum fjölgar, en fyrst í stað eru það aðeins lágmarkslaun, sem greiða þarf. Jeg sje svo ekki ástæðu til að segja meira um þetta, nje svara nál.hv. minni hl. fyr en hv.frsm. hefir talað.

Frsm. minni hl. (Halldór Stefánsson) Jeg vildi gjarnan verða við þeim tilmælum, að vera stuttorður, og jeg get það því frekar, vegna þess að við höfum gert grein fyrir afstöðu okkar í nál. á þskj. 313, og hjá hv.frsm. meiri hl. kom ekkert nýtt fram. Okkur, minni hl. mönnum, sýnist þetta ekki svo aðkallandi í þetta sinn. Laun þessa starfsmannaflokks voru bætt í fyrra með því, að ljósmæðrum var ákveðin dýrtíðaruppbót af ríkissjóðshluta launanna, og einnig var skorað á aðra aðila, að þeir gerðu slíkt hið sama. Að hve miklu leyti það hefir orðið, er mjer ókunnugt. Mjer finst, að áður en ljósmæður koma fram á ný með óskir um launahækkun til þingsins, að þær ættu fyrst að ganga eftir því, að hinir aðrir aðilar intu af hendi skyldu sína í þessu efni. Auk þess er á það að líta, að það á að endurskoða launalögin í heild á næsta þingi. Það vill nú verða svo, að þegar einhverjir opinberir starfsmenn koma fram með kröfur um launahækkun, að það reynist auðvelt að finna ástæður fyrir því, að launin sjeu of lág. En jafnframt því, að launin þurfa að sníðast eftir þörf manna, verður líka að líta á gjaldþol almennings og ríkissjóðs. Jeg skal ekki fara langt út í ástæður hv. meiri hl. Aðalástæða hans er yfirvofandi ljósmæðraskortur, en það vantar bara að sýna fram á og færa rök fyrir því, að það sjeu launakjörin ein saman, sem honum valdi. Í fyrra var talað um það, að ljósmæður mundu gera verkfall, ef þær fengju ekki sínum kröfum fullnægt, en nú er þessi höfuðástæða ekki færð fram, heldur ógnað með ljósmæðraskorti. Hvað því veldur, veit jeg ekki, en get ímyndað mjer, að þessi verksfallshótun í fyrra hafi ekki þótt reynast vel, og þess vegna sje gripið til þessarar ástæðu nú. - Annars má draga það í efa, hvort ljósmæðraskorturinn er eins mikill og af er látið, og ef svo er, hvort launakjörin eru þá eina ástæðan. Það er alkunna, að áhugi fyrir ýmsum störfum getur verið misjafn á ýmsum tímum og af ýmsum ástæðum. Og geta mætti þess til, að málfærsla sú, sem höfð hefir verið uppi nú um hríð um þetta mál, ætti sinn drjúgan þátt í því, enda er fátt auðveldara en að gera menn óánægða með kjör sín. - Og enn má geta þess, að læknahjeruð hafa á stundum staðið óskipuð, og má þó segja, að ekki muni launakjör annara opinberra starfsmanna vera rífari - og enginn skortur á lærðum læknum - svo að þar til mun þá vera að leita annara orsaka en lágra launa. Það má segja, að þinginu sje vandi á höndum í þessum efnum og vansjeð, hvenær störf eru fulllaunuð. Sá hugsunarháttur er nú orðinn mjög ríkjandi, að alt fáist fyrir peninga, og ekkert nema fyrir peninga. Jeg held, að þjóðin sje þá illa komin, ef peningarnir eru mönnum alt, en áhuginn fyrir þeim störfum, sem þörf er á að vinna, ekkert. Hv. frsm. meiri hl. (JakM) var að bera saman kjör ljósmæðra og kjör vinnukvenna. En jeg lít svo á, að þau sjeu ekki sambærileg, vegna þess, að ljósmæðrastörf geta ekki talist fullkomin störf, a. m. k. í sveitum. Fæðingar eru svo fáar í flestum ljósmæðrahjeruðum, að þær geta sint miklum aukastörfum. Í fámennum hjeruðum, þar sem launin eru lægst, ca. 200–300 kr., eru fæðingar líka fáar og störfin lítil. Jeg hefi búið til dálítið dæmi um þetta, hver launin eru á hverja fæðingu, eftir fólksfjölda hjeraðanna. Í hjeraði með 1000 íbúa má búast við að fæðingar sjeu árlega samkv. meðalviðkomunni, eins og hún er talin í hagskýrslum, 10–12. Í slíku hjeraði mundu, eftir þessu frv., frumlaunin með dýrtíðaruppbót verða 432 kr., en hámarkslaun með aldursuppbót og dýrtíðaruppbót 720 kr. Dæmið lítur þá þannig út, miðað við hjeruð, sem hafa frá 1000 og niður í 600 íbúa: Laun: lágm. Hám. 432 kr. 720 kr. Á hverja fæðingu af 12: 36 - 60 - - - - - 10: 43 - 72 - - - - - 8 54 - 90 - - - - - 6 72 - 120 - Við þetta má bæta þeirri aukaborgun, sem þær fá frá foreldrum, og mun óhætt að áætla hana fullar 20 kr. Það sem maður tekur strax eftir við þennan samanburð er það, að launin standa mjög í öfugu hlutfalli við störfin, og því meir sem þau eru minni, ef fram ganga till. meiri hl. Jeg efast þess vegna um, að lengi yrði ánægja með þetta. Þó að við breytum þessu nú, myndu launakjörin fljótt valda óánægju og e. t. v. ekki dragast lengur en til næsta þings, að nýjar kröfur kæmu fram. Við álítum, minni hl. menn, að naumast geti talist full ástæða til að breyta þessu nú. En jeg býst við, að við munum þó frekar geta hallast að brtt.hv. meiri hl. en að frv. sjálfu. En þó að brtt. meiri hl. verði samþ., munum við samt greiða atkv. á móti frv.

Frsm. meiri hl. (Jakob Möller) Jeg tók það fram þegar í byrjun, að jeg mundi ekki koma fram með neitt nýtt í þessu máli, og jeg varð þess heldur ekki var, að hv.frsm. minni hl. kæmi fram með neinar nýjar ástæður gegn því. Mjer skildist, að höfuðmótbára hv. minni hl. væri sú, að þar sem ætti að endurskoða öll launalögin á næsta þingi, þá væri ekki ástæða til að taka þennan eina starfsmannaflokk út úr nú. En það er einmitt ástæða til þess. Það er ekki hægt að benda á neinn annan starfsmannaflokk, sem eins sje ástatt um og þennan. Ef þannig væri ástatt um aðra starfsmannaflokka, yrði einnig að taka þá til athugunar. En svo er ekki. Ef t. d. væri óskipaður mikill fjöldi læknishjeraða og þeim færi stöðugt fjölgandi, held jeg, að engum mundi blandast hugur um, að vert væri að taka launakjör þeirra til athugunar út af fyrir sig. Ljósmæður eru í þessu efni vel sambærilegar læknum. Þær eiga að inna af hendi merkilega heilbrigðisstarfsemi. Þetta er það, sem meiri hl. legur aðaláhersluna á. Og þótt hv.frsm. minni hl. (HStef) gefi vonir um, að þetta verði tekið til athugunar á næsta þingi, þegar almenn launalög verða endurskoðuð, þá er það ekki nóg, fyrst ekki eru gefin ákveðin loforð um endurbætur á kjörunum. Hv. frsm. minni hl. (HStef) segir, að það vanti sannanir fyrir því, að það sjeu launakjörin, sem valdi ljósmæðraskorti. Hvað ætti það að vera annað? Hver veit þess dæmi, að ekki fáist menn í þau störf, sem eru sæmilega launuð? Hv. frsm. minni hl. (HStef) segir, að áraskifti sjeu að því, hve áhuginn sje mikill fyrir ýmsum störfum. Það held jeg að sje ekki rjett, nema ef til vill að litlu leyti, heldur eru áraskifti að því, hve vel borgar sig að sinna ýmsum störfum. Hv. frsm. harmaði það, hve allur starfsáhugi færi nú minkandi, og sagði, að menn heimtuðu peninga fyrir alla hluti. Svona er þetta á öllum sviðum. Jeg efa jafnvel, að hv.frsm. (HStef) fengist til að taka að sjer fyrirhafnarmikil störf af einskærum áhuga. Þá kvað hann það rangt, að bera saman laun ljósmæðra og þau kjör, er vinnukonur eiga við að búa. Má vera, að svo sje. Hjer er verið að bera saman þau kjör, sem öllum konum standa til boða, án þess að hafa nokkuð lært, og laun ljósmæðra, sem gegna ábyrgðarmiklu starfi og hafa orðið að búa sig allmikið undir að taka það að sjer. Það er því ljóst, að sje þessi samanburður ekki allskostar rjettmætur, þá er það mjer í óhag, en ekki hv.frsm. minni hl. (HStef). Hann segir, að ljósmóðurstarfið verði aldrei aðalstarf í hinum smærri hjeruðum. Það fer nú alveg eftir atvikum. Ef ljósmóðirin er jafnframt húsmóðir, getur hún vitanlega að nokkru gegnt þeim störfum um leið. En nú er það athugandi, að það eru aðallega ungar stúlkur, sem taka við þessum störfum. Það er ljóst, að þær geta þá ekki ráðið sig til neins annars fasts starfs, því að ljósmóðurstörfunum er þannig háttað, að ómögulegt er að vita fyrirfram, hve mikill tími fer til þeirra eða hvenær þau helst ber að höndum. Þess vegna verða hinar ógiftu ljósmæður oftast að kaupa sjer bæði húsnæði og fæði. Aukatekjur þeirra verða mjög svo óvissar og á hlaupum. Þarna tók jeg til samanburðar stúlkur, sem ekkert hafa lært, vinnukonurnar. Þær hafa ekki minna kaup, auk fæðis og húsnæðis, sem vitanlega er mjög mikils virði. Jeg held, að það sje nokkurs virði að gera þennan samanburð, því að það er einmitt mjög oft þetta tvent, sem ungar stúlkur eiga um að velja að leggja fyrir sig. Og fylsta sönnunin fyrir því, að þessi samanburður verður ljósmæðrum ekki í hag, er sú, að ekki fást nógu margar stúlkur til að vera ljósmæður. - Alþingi verður að horfast í augu við afleiðingarnar af því, að greiða þessari stjett ekki nægilegt kaup: lærðum ljósmæðrum fækkar, og rekur lengra og lengra inn á þá braut, sem þegar er byrjað að ganga, að skipa ólærðar ljósmæður. Fleiru held jeg að jeg þurfi ekki að svara hjá hv.frsm. minni hl., en jeg vil beina því til hæstv. forseta, að láta atkvgr. ekki fara fram, nema deildin sje sæmilega skipuð.

Forseti (BSv): Eftir þingsköpum er deildin sæmilega skipuð, ef 15 þm. eru á fundi.

Frsm. minni hl. (Halldór Stefánsson) Það hefir í raun og veru litla þýðingu, þótt við hv.frsm. meiri hl. (JakM) ræðumst á fyrir auðum sætum, og altaf er örðugt að tala, þegar maður fær enga áheyrn fyrir hávaða og ys í deildinni. Þó verð jeg að segja örfá orð til andsvara ræðu hans. - Mjer skilst, að aðaláherslan sje lögð á, að nú þegar sje farið að verða vart við ljósmæðraskort, og að hann sje yfirvofandi í enn ríkara mæli. Jeg hefi nú bent á í nál., að engin sönnun er fyrir því færð, að þetta stafi af launakjörunum einum saman, og einnig sýndi jeg með ljósum rökum í fyrri ræðu minni, að þessi störf eru engan veginn svo mjög illa launuð. Það er ekki hægt að greiða full laun fyrir það, sem ekki er nema mikill minni hluti af því, sem maður getur leyst af hendi. Mjer finst jeg ekkert tilefni hafa gefið til þess samanburðar, sem hv.frsm. meiri hl. (JakM) gerði, þegar hann sagði, að hann efaðist um, að jeg væri svo mikill áhugamaður, að jeg vildi vinna störf mín af eintómum áhuga. Þetta er alls ekki rjettur samanburður við ljósmæðurnar, því að enginn ætlast til, að þær vinni störf sín af eintómum áhuga. Laun þeirra eru nú betri en nokkru sinni fyr, eftir þá launabót, sem Alþingi veitti þeim í fyrra. Annars er þetta mál ekki sjerlegt kappsmál fyrir mjer, en jeg get hugsað mjer að líta á það í sambandi við annað mál, sem einnig liggur fyrir háttv. deild, kröfur embættismanna um almennar launabætur nú, ári fyr en launalögin eiga að koma til endurskoðunar. Ef þetta frv. verður samþ., getur það rutt brautina fyrir hinum kröfunum. Og þótt 40 þús. kr. sje ekki mikil upphæð, er þó oft svo að heyra sem hv.þdm. þyki muna um minna, ekki síst þegar þessi greiðsla kemur sennilega til að ryðja brautina fyrir margfalt meiri útgjöldum. Það er rjett hjá hv.frsm. meiri hl. (JakM), að ekki væri óhagstætt fyrir minni hl. að bera saman laun yfirsetukvenna og kaup vinnukvenna, ef sá samanburður væri rjettur að öðru leyti. En jeg viðurkenni ekki, að ljósmóðurstörfin geti talist aðalstörf, og það er aðal ágreiningsatriði okkar hv.frsm. meiri hl. (JakM). Hann viðurkennir nú, að skoðun mín sje ekki fjarri sanni, þegar um húsmæður sje að ræða, en þegar aðrar konur annist störfin, geti þær mjög lítið annað gert. Jeg þykist nú vera sæmilega kunnugur úti um sveitir landsins, og jeg hefi aldrei þekt annað en að ljósmæður leystu jafnframt mörg önnur störf af hendi. Þegar það eru rosknar konur, ráða þær sig venjulega til innanhússtarfa, með þeim skilyrðum, sem staða þeirra krefur, en ungar stúlkur ráða sig til allra algengra sveitastarfa, þótt þær kunni að undanskilja sig sumum hinum erfiðustu. Fleira þykist jeg ekki þurfa að segja til andsvara. Jeg get tekið undir það með hv.frsm. meiri hl. (JakM), að eðlilegast væri að fresta atkvgr. um frv., þar til bekkir eru fullskipaðir, þótt það brjóti ekki bág við þingsköp að afgreiða það nú.

Frsm. meiri hl. (Jakob Möller) Hv. frsm. minni hl. (HStef) segir enn, að engin sönnun sje fyrir því, að launakjörin valdi skorti á ljósmæðrum. Jeg verð að halda því fram, að það sje hans, að benda á einhverja skynsamlega ástæðu aðra, sem hjer geti verið um að ræða, því að það er almenn regla, þegar menn fást ekki til að gegna einhverju starfi, að þeim þykir það ekki nógu vel launað. Jeg þykist því hafa gert fulla grein fyrir ljósmæðraskortinum með því að benda á launakjörin. Þá sagði hv.þm., að ekki væri hægt að greiða fullkomin framfærslulaun fyrir það, sem ekki væru full störf. Eftir þessu frv. eiga byrjunarlaun ljósmæðra að vera 300 kr. og hækka upp í 500 kr. í hinum minstu hjeruðum. Hver framfærir sig fyrir þá upphæð? Hjer er alls ekki verið að fara fram á nein framfærslulaun handa ljósmæðrum, heldur aðeins lítilsháttar hækkun á þeirri þóknun, sem telja má viðurkent, að sje alt of lág og er svo lág, að ekki fást nógu margar hæfar konur til að gegna störfunum. Hv. frsm. minni hl. (HStef) sagði, að ljósmæður gætu ráðið sig til allrar algengrar vinnu, með ýmsum skilyrðum þó. En af þessum skilyrðum leiðir lægra kaup fyrir konurnar. Þá sagði hann, að þetta frv., mætti taka til athugunar í sambandi við þál.-till. um launabót handa starfsmönnum ríkisins. Þetta er misskilningur hjá honum. Á þessu er ekki hægt að láða bót með slíkri bráðabirgðaráðstöfun. Hjer þarf að gera eitthvað, sem hægt er að reiða sig á til frambúðar; annars kemur það ekki að neinu gagni. Það er ekki hægt að búast við því, að menn velji sjer lífsstöðu, sem svo er óvíst um, hver kjör fylgja. Sama er að segja um „umbæturnar“, sem gerðar voru á síðasta þingi, með því að heimila landsstjórninni að greiða dýrtíðaruppbót af sínum hluta af launum ljósmæðra og skora á sýslunefndir að gera hið sama. Auk þess sem þetta er mjög óverulegt, hvílir það alveg í lausu lofti, og er ómögulegt að reiða sig á það til frambúðar. Jeg sje enga ástæðu til að láta það fæla sig frá að afgreiða þetta mál sómasamlega, að það muni draga þann dilk á eftir sjer, að aðrir opinberir starfsmenn heimti launabætur. Kjör ljósmæðra eru ekki sambærileg kjörum neinna annara opinberra starfsmanna. Það sjest á því, sem jeg hefi áður nefnt, að ekki fást nógu margar stúlkur til að taka að sjer ljósmóðurstörf. Jafnvel þótt læknar, prestar, sýslumenn og fleiri kvarti undan ljelegum launakjörum, er víst erfitt að benda á það, að ekki fáist nógir menn í allar stöðurnar. Ef það t. d. kæmi fyrir, að læknishjeruð væru laus tímanum saman og þeim færi altaf fjölgandi, en slíku er hjer ekki til að dreifa, þá væri lítill vafi á því, að laun hjeraðslækna væru of lág, og væri jeg þá manna fúsastur til að styðja að hækkun þeirra.

Hákon Kristófersson Þegar þetta frv. var hjer síðast til umr., var jeg því heldur andvígur, af ástæðum, sem jeg þá tók fram. Nú hefir hv.fjhn. haft frv. til meðferðar, og nú kemur það frá henni með þeim brtt., sem sjá má á þskj. 293. Jeg skal viðurkenna, að stefnu hv. nefndar, hvað launagreiðslur snertir, gæti verið rjett að samþykkja, því að hún er sanngjörn og eðlileg að mínu áliti. En jeg tel hana þó hafa farið heldur langt um launahækkun, þegar hún gerir ráð fyrir því, að dýrtíðaruppbót skuli greidd af laununum. Hvað þetta atriði snertir, tel jeg tillögum nefndarinnar ekki í hóf stilt. Mjer skilst það svo, að þegar yfirsetukonur komist upp í 500 kr. laun, sem margar komast fljótt upp í, þá muni þær fá þó dálítið í viðbót, en það verður þó ekki hærra en svo, að þær nái 700 kr. Nú hefir því verið haldið fram, að það þurfi að hækka launin vegna skorts á ljósmæðrum. Þetta má vel vera satt, en það er samt ekki af því, að það læri of fáar konur, því að maður veit, að það eru ekki nein vandræði að fá ljósmæður í bæjunum, og þó er gert ráð fyrir mikilli launahækkun þar, en undanfarin ár sýna, að það hafa ekki verið nein vandræði við að fá þau umdæmi skipuð, en hitt má vera, að í fámennum hjeruðum og erfiðum eigi það nokkurn þátt í því, en þá kemur það til skoðunar, hvort þjóðfjelagið sje þannig efnum búið, að það geti borgað svo há laun, sem að sjálfsögðu þyrfti til þess að fá þau hjeruð skipuð, og þá sýnist mjer ekki ólíklegt, að betra væri að greiða þar einhverjar sjerstakar erfiðleikaupphæðir, en þó vil jeg taka fram, að það væri dálítið athugaverð leið, og því kannske tæplega rjett að fara inn á hana. En eins og jeg benti á við síðustu umr. þessa máls, þá er það svo, að ef ástæða væri til, að laun þessara kvenna væri hækkuð, eins og nú er farið fram á, þá er það af því, að þau hafa verið sett alt of lág seinast, þegar ákveðið var um þau, en þá var, mjer vitanlega, ekki nein óánægja út af þeim. Jeg skal síst hafa á móti því, að það væri að öllu æskilegast, að það væri hægt að setja þessi laun svo há, að þær, sem þeirra eiga að njóta, gætu verið sæmilega ánægðar með þau, en það er eins og hv.frsm. minni hl. (HStef) benti á, að það verður að vera í dálitlu samræmi við aðra starfsmenn ríkisins, og jeg er ekki í neinum vafa um það, að það gefi þeim mönnum, sem nú koma fram með kröfur um launabætur, eðlilega ástæðu til að halda þeim ennþá fastar fram, ef sá verður upp tekinn, að bæta laun þessa flokks starfsmanna, eins og hjer er farið fram á. Hv. frsm. meiri hl. (JakM) sagði, að það væri þeirra að sanna, sem hjeldu því fram, að önnur ástæða en launakjörin væri þess valdandi, að ljósmæður fengjust ekki í hin ýmsu hjeruð. Það má vel vera, að þetta hafi einhvern rjett á sjer, en jeg sje ekki, að það sje sanngjarnara, að þeir, sem hafa þá skoðun, komi með fastar ástæður, aðrar en bygðar á sínum besta kunnugleika, frekar en hv. meiri hl., og þeir, sem líta svipað á, komi með ábyggilegar sannanir fyrir sínu máli. En mjer vitanlega hefir ekki tekist að leggja fram óhrekjandi rök því viðkomandi. En sem sagt: brtt. fela það sjálfar í sjer, að þetta er ekki aðalatriðið, launakjörin, þó að einmitt á þeim stöðum, þar sem best er launað, sje þessi starfi, ef til vill, heldur eftirsóttur. En þar sem hv. meiri hl. hefir nú snúið þessu máli í það horf, sem mjer þykir nokkru betur fara, þá mun jeg fylgja málinu til 3. umr., en alls ekki út úr deildinni, með þeim launaákvæðum, sem eru í hans áliti, og það er með tilliti til þessa starfa, að mjer virðist of langt gengið, enda þótt jeg geti gengið inn á það, að það væri eitthvað bætt við það sem nú er, þá sje jeg mjer ekki fært að fara svona langt, og jeg verð að taka það fram, eins og hv.frsm. minni hl. (HStef) hefir bent á, að tæplega sje rjett að láta ganga til atkvæða um þetta mál að sinni. En ef hv. meiri hl. telur það rjettara, þá verður það líklega svo að vera, En þó að jeg fylgi þessu nú, við þessa umr., þá er það með þeim ákveðna hug, að koma með lækkunartill. við 3. umr. En það, sem dregur mig til samninga um þetta mál, er fyrirkomulagið á greiðslunni.

Frsm. minni hl. (Halldór Stefánsson) Jeg gæti fyrir mitt leyti látið falla niður umr. um þetta mál, en jeg held, að það sje þó rjettara, samkvæmt venjunni, að tala sig dauðan áður, og vil jeg þá leyfa mjer að víkja örlítið að því, sem hv.frsm. meiri hl. (JakM) sagði. Hv. þm. (JakM) vill krefjast þess, að minni hl. sanni, að það sje ekki vegna launakjaranna, þessi skortur á ljósmæðrum. En þetta er ósanngjörn krafa, því að þar sem hv. meiri hl. byggir sínar ástæður á þessu atriði, þá er það einmitt hans skylda að sanna ástæður sínar með rökum. Við höfum leyft okkur að draga þetta atriði í efa, og fært til nokkrar líkur, svo sem málfærslu þá, sem hefir verið höfð uppi um þetta mál, og því vil jeg þá bæta við, að jeg veit ekki til þess, að hingað til hafi þinginu borist nokkrar kvartanir frá hjeruðunum sjálfum um vöntun á ljósmæðrum. Nei, kvartanirnar allar eru komnar frá ljósmæðrum hjer í Reykjavík, en ekki frá ljósmæðrum utan af landi; jeg held að það sje öllum vitanlegt. Þá mintist hv.frsm. minni hl. á, að það væri ekki rjett hermt hjá okkur upp á hv. meiri hl., að launin ættu að vera full framfærslulaun, og viðurkennir nú, að frá þeirra hendi sjeu launin ekki hugsuð sem full framfærslulaun, og jeg get þá tekið þessa játningu gilda frá þeirra hendi. En frá ljósmæðranna hendi er það sótt þannig, því að í þeirri greinargerð, sem Ljósmæðrafjelagið hefir samið og lagt upp í hendurnar á flm. frv. og prentuð er sem ástæður fyrir frv., er sagt (með leyfi hæstv. forseta): „Engin stúlka, sem stundar ljósmóðurstörf, þótt í fámennu umdæmi sje, getur ráðið sig í neina aðra vinnu; þess vegna þarf hún að hafa föst laun, sem ekki sjeu minni en vinnukonulaun.“ Það er þá gott að hafa fengið það fram, að hv. meiri hl. vill ekki fallast á þessi rök Ljósmæðrafjelagsins. Þá var hv.frsm. meiri hl. að minnast á dýrtíðaruppbótina frá hendi sýslusjóða. Það má vera kunnugt, þótt jeg viti það ekki, hvort t. d. Reykjavíkurbær hefir greitt þessa uppbót, en hvað sýslusjóði út um land snertir, þá hygg jeg, að sumir hafi greitt hana, en sumir ekki. En ef svo er, að þessi uppbót hafi aðeins verið greidd á stöku stöðum, þá sýnist mjer það vera full bending um það, að þörfin sje ekki eins brýn og haldið er fram, því að það eru þó hjeraðsbúar, sem sýslusjóðirnir eiga að hafa forsjá fyrir, sem ljósmæðraskorturinn bitnaði sárast á, og kröfur til umbóta mundu koma fyrst til sýslusjóðanna, sem mundu verða vel við þeim fyrir sitt leyti, ef þeir fyndu sjerstaklega sárt til þessa skorts. Þá sagði hv.frsm. meiri hl. (JakM), að launakjör ljósmæðra væru ekki sambærileg við nein önnur launakjör opinberra starfsmanna, en þetta vil jeg ekki viðurkenna. Jeg skal viðurkenna, að störfin eru ekki sambærileg við störf annara lágt launaðra starfsmanna, en launakjörin, fyrir þau störf, sem int eru af hendi, held jeg að sjeu fullkomlega sambærileg, t. d. við laun pósta, hreppstjóra o. fl. En, sem sagt: jeg get vel látið umr. hjer niður falla, því að jeg býst ekki við því, að við getum orðið sammála, hv.frsm. meiri hl. (JakM) og jeg. Jeg er fús til, að svo vöxnu máli sem er, að leggja málið og ástæður okkar undir úrskurð hv. deildar, því að við verðum hvort sem er að hlíta, hvern úrskurð deildin gefur.

Frsm. meiri hl. (Jakob Möller) Mjer skildist, að hv.þm. Barð. (HK) legði mest upp úr því, hve mikla hækkun á launum ljósmæðra væri farið fram á í bæjunum. En jeg vildi vekja athygli á því, að það kemur ekki ríkissjóði að neinu leyti við. Hinsvegar vil jeg benda á, að þessu áliti meiri hl. fylgja þrír þingmenn fyrir kaupstaði, og fleiri kaupstaðarþingmenn eru ekki í nefndinni. En þar sem hv.þm. (HK) hefir líka talað um þetta sem svo gífurlega hækkun á lægstu ljósmæðralaunum, þá vil jeg vekja athygli hv.þm. (HK) á því, að lágmarkið er hækað úr 200 kr. upp í 300, en hámarkið úr 375 kr. upp í 500 kr.

Hv. frsm. meiri hl. gleymir víst hinni árlegu hækkun

. Jeg geri ráð fyrir, að hv.þm. (HK) tali um þetta, af því að það þurfi að bæta kjörin eitthvað, en mjög mikill munur verður þó ekki á hans launaákvæðum, ef hann ætlar að hafa hækkunina nokkra, því að hækkunin er ekki nema þetta, sem jeg nú hefi sagt. Þeir vilja báðir, hv.frsm. minni hl. (HStef) og hv.þm. Barð. (HK), koma því á okkur meirihlutamenn, að færa sönnur fyrir því, að það geti ekki verið neitt annað en launakjörin, sem valdi ljósmæðraskortinum. Jeg vísa aðeins til þess, sem algengast er í þessu efni. Hvað er það, sem veldur því, að hv.þm. Barð. (HK) getur ekki fengið kaupamann eða vinnumann? Það er aðeins það, að hv.þm. getur ekki borgað eins hátt kaup og menn geta fengið annarsstaðar, og hvers vegna ætti það að vera annað en þetta almenna lögmál, sem ræður hjer? Annars talaði hv.þm. (HK) um einhverjar ástæður, sem væru bygðar á hans besta kunnugleika. En hvers vegna skýrir hv.þm. (HK) þá ekki frá þessum ástæðum sínum, ef þær eru nokkrar? Hv. frsm. minni hl. (HStef) sagði, að minni hl. hefði bent á aðrar ástæður. En hverjar eru þær? Ef það er sú málfærsla, sem höfð hefir verið í þessu máli, sem hv.þm. (HStef) á við, þá vil jeg benda á, hver hún er. Hún er það, að launakjörin sjeu of lág. Og hver ástæða er þá önnur? Hún er engin, því að þá hefði málfærslan verið eitthvað öðruvísi. En mjer er ekki kunnugt um, að það hafi verið reynt að sýna fram á annað í þessu máli en að launkjörin væru of lág. Þá sagði hv.frsm. minni hl. (HStef), að kvartanirnar um skort á ljósmæðrum væru ekki komnar frá hjeruðunum. Þetta má vel vera. En jeg vil benda á, að umbætur í þessu efni eru ekki komnar fyrir kröfur frá hjeruðunum. Þær eru fyrst og fremst komnar fyrir kröfur frá læknum, sem manna best vita, hvað slíkir hlutir sem þessir hafa að þýða fyrir heilbrigði manna. Það er alls ekki von, að slíkt komi frá almenningi, sem ekki hefir búið við betra áður. Það eðlilega er, að kröfurnar komi frá læknastjettinni, og það er líka þaðan, sem þær komu upphaflega, og alveg eins er nú. Þar sem sú verður raunin á, að ljósmæðraskorturinn fer vaxandi, þá koma kvartanirnar frá þeim, sem börðust fyrir umbótum á þessu sviði. Og það getur hver og einn fullvissað sig um, að þeir, sem berjast fyrir þessu máli, sjá best hvar hættan er.