Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er komið frá Ed. og var afgreitt til þessarar hv. d. óbreytt frá því, sem það var lagt fram. Lánasjóður eða lánastofnun fyrir sveitarfélögin er gamalt mál. sem lengi hefur verið rætt, bæði á fundum fulltrúaráða sveitarfélaganna og einnig á landsþingum þeirra. Ég hygg, að öllum, sem við sveitarstjórnarmál fást, hafi verið og sé ljóst, að lánamöguleikar sveitarfélaganna eru mjög takmarkaðir. Tekjustofnar þeirra eru taldir það óvissir, að lánsstofnanir hafa ekki treyst sér yfirleitt til þess að lána til þeirra neitt sem heitir, hvorki rekstrarfé né stofnlán. Það skal viðurkennt, að með lögum um jöfnunarsjóð batnaði hagur sveitarfélaganna mjög að þessu leyti, bæði við það, að þau með jöfnunarsjóðnum fengu ákveðinn og öruggan tekjustofn, sem þau gátu útvegað sér lán út á, ef þannig stóð á, að þau þurftu á því fé að halda fyrr en það féll til útborgunar úr ríkissjóði. Frv. sama efnis og hér liggur fyrir var lagt fyrir síðasta Alþ., en varð þá ekki útrætt. Í því frv., sem nú liggur fyrir til umr., eru tvær meginbreytingar, miðað víð frv., sem lagt var fyrir síðasta Alþ. Það er í fyrsta lagi, að í frv., sem lagt var fyrir Alþ. síðast, var gert ráð fyrir ákveðinni fjárveitingu úr ríkissjóði að upphæð 15 millj. kr. á móti framlagi sveitarfélaganna úr jöfnunarsjóði, sem einnig voru 15 millj. Í þessu frv. er gert ráð fyrir samkv. 1. gr. þess, að árlegt framlag úr ríkissjóði skuli vera samkv. ákvörðun fjárl. hverju sinni. Auk þess er í 5. gr. frv. nú gert ráð fyrir árlegu láni úr Framkvæmdasjóði Íslands og einnig gert ráð fyrir öðrum lántökum, eftir því sem stjórn sjóðsins telur eðlilegt og nauðsynlegt. Í öðru lagi er sú breyting á frv. frá því í fyrra, að nú er gert ráð fyrir, að stjórn lánasjóðsins skuli aðeins skipuð 5 mönnum og skuli 4 þeirra tilnefndir af fulltrúaráði sveitarfélaganna, en einn þeirra, sem jafnframt verði formaður, skuli skipaður af ráðh. Áður hafði verið gert ráð fyrir, að um 7 manna stjórn væri að ræða, og skyldu þá þrír skipaðir af sameinuðu Alþ., þrír af fulltrúaráði sveitarfélaganna, en einnig var gert ráð fyrir, að formaður yrði skipaður af ráðh. Þessi breyting á stjórn sjóðsins er eðlileg, þar sem segja má, að lánasjóður sveitarfélaganna verði nú þeirra eign eingöngu, en áður var gert ráð fyrir, að hann yrði byggður upp sameiginlega af ríkissjóði með ákveðnu framlagi og einnig af framlagi úr jöfnunarsjóði, sem þá yrði tekið af framlagi sveitarfélaganna. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv., en vil geta þess, að það lá fyrir til umr. á síðasta fulltrúaráðsfundi sveitarfélaganna, sem haldinn var nú fyrir skömmu, og var ýtarlega rætt þar og ekki gerðar till. um neinar breytingar á því, og liggur fyrir áskorun frá fulltrúaráði sveitarfélaganna um, að það verði afgreitt nú og gert að lögum á þessu þingi. Heilbr: og félmn., sem fékk þetta frv. til meðferðar, leggur til, að það verði samþ., en þrír nm. hafa þó áskilið sér rétt til þess að flytja eða fylgja breytingartillögum, sem fram kunna að koma.

Menntmrh. (Gylfi Þ Gíslason): Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed., þar sem það var samþ. með shlj. atkv. að fengnum meðmælum hv. menntmn. Ed., sem gerði nokkrar brtt. við frv., sem þó lúta ekki að meginefni þess, heldur frekar að formi þess. Þetta frv. er upphaflega samið af n., sem menntmrn. skipaði 17. jan. 1964 til þess að endurskoða lög um Stýrimannaskólann í Reykjavik. Í n. áttu sæti þeir Jónas Sigurðsson skólastjóri stýrimannaskólans, sem var formaður n., Guðmundur H. Oddsson skipstjóri, Jón Pálsson tómstundaráðunautur Æskulýðsráðs Reykjavíkur, Jón Sigurðsson formaður Sjómannasambands Íslands og Sverrir Júlíusson alþm. Þessi n. var á einu máli um frv., eins og það var lagt fyrir hv. Ed. Sú meginbreyting, sem í frv. felst, er, að lengdur er árlegur kennslutími í fiskimannadeild stýrimannaskólans, en það er kunnara en frá þurfi að segja, að miklar breytingar hafa orðið á siglingatækjum og veiðitækjum síðan síðari heimsstyrjöldinni lauk. Bæði hafa komið fram ný tæki, sem notuð eru við siglingar og fiskveiðar, og notkun ýmissa annarra tækja hefur stóraukizt frá því, sem áður var. Þess vegna hefur verið talið nauðsynlegt, að nemendur stýrimannaskólans hljóti verulega aukna kennslu í meðferð og notkun þeirra siglingatækja, sem nú orðið eru algengust um borð í skipum, bæði farskipum og fiskiskipum. Fyrir nokkrum árum, eða skólaárið 1960–1961, var námstíminn í farmannadeild stýrimannaskólans lengdur um tvo mánuði með það fyrir augum fyrst og fremst að auka kennslu í rafmagnsfræði og jafnframt tækjakennslu. Tilgangur þessa frv. er sá fyrst og fremst að auka einnig um tvo mánuði kennslutíma í fiskimannadeild skólans. Þá er og gert ráð fyrir því að samræma kennsluna fyrir hið svonefnda minna fiskimannapróf og almenna fiskimannaprófið, þannig að þeir, sem standast próf upp úr 1. bekk fiskimannadeildar, öðlist sams konar réttindi og hið minna fiskimannapróf hefur veitt og veitir enn. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að á tveim stöðum utan Reykjavíkur verði árlega starfandi 1. bekkjar deildir fiskimannadeildar á vegum Stýrimannaskólans í Reykjavík. Með því að sérstök réttindi fylgja prófi upp úr 1. bekk fiskimannadeildar, sambærileg hinu minna fiskimannaprófi, fyrir utan það, að menn öðlast við það sjálfstæð réttindi, er við því búast, að fleiri haldi áfram námi í fiskimannadeildinni en átt hefur sér stað fram að þessu. Þetta eru meginbreytingarnar, sem í kjölfar samþykktar þessa frv. mundu verða, og hefur það verið ágreiningslaust hjá öllum, sem álits hefur verið leitað hjá um málið, að það horfi til verulegra bóta. Þess vegna vildi ég leyfa mér að vænta þess, að um málið verði samstaða hér í hv. d., eins og reyndist í hv. Ed. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed., þar sem það var samþ. með shlj. atkv. að fengnum meðmælum hv. menntmn. d. Í frv. felst það, að fjölgað skuli í útvarpsráði úr 5 mönnum upp í 7. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að í síðustu kosningum breyttist styrkleiki stjórnmálaflokkanna á Alþ. þannig, að einn þingflokkanna, Alþb., fékk ekki fulltrúa í 5 manna n. Ýmsum lögum um þetta efni, svo sem þingsköpum, hefur verið breytt í það horf, að allir þingflokkar eigi sæti í n., þ.e. fjölgað í 5 manna n. upp í 7. Útvarpið er það stór stofnun og útvarpsráð það mikilvæg n., að rétt hefur þótt, að allir þingflokkar eigi sæti í útvarpsráði, en það getur ekki orðið með öðrum hætti en þeim, að fjölgað sé í útvarpsráði úr 5 upp í 7. Þykir þetta sérstaklega æskilegt með hliðsjón af því, að starfsemi ríkisútvarpsins er einmitt nú þessar vikurnar eða þessa mánuðina að aukast mjög með tilkomu íslenzks sjónvarps, og þykir eðlilegt, að allir flokkar eigi þátt í stjórn svo stórrar og umfangsmikillar menningarstofnunar sem ríkisútvarpið er, einkum og sér í lagi eftir að sjónvarpið hefur einnig tekið til starfa. Um þetta reyndist ekki vera ágreiningur í hv. Ed., og svo vona ég, að reynist ekki heldur hér í hv. Nd. Annað smávægilegt atriði er og í þessu frv., sem ekki er í gildandi útvarpsráðsl., en það er heimild til útvarpsráðs til að skipta með sér verkum við undirbúning útvarpsdagskrár. Raunar lit ég þannig á, að útvarpsráðið hefði heimild til slíks, þó að ekki sé skýrt tekið fram í gildandi l., en rétt er að taka það skýrt fram, einkum með hliðsjón af því, sem ég gat um áðan, að íslenzkt sjónvarp mun bráðlega taka til starfa, og þá getur verið mjög heppilegt, að verkaskipting eigi sér stað innan útvarpsráðs, og það er auðveldara að koma henni við, eftir að meðlimum þess hefur verið fjölgað úr 5 upp í 7. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Því var fyrir nokkru lýst yfir af hálfu ríkisstj., að hún mundi beita sér fyrir því að lækka tolla af tilbúnum húsum og húshlutum í þeim tvíþætta tilgangi að lækka annars vegar byggingarkostnað og hins vegar að létta á þeirri miklu spennu, sem er á byggingarmarkaðinum. Það er öllum hv. þdm. fullkunnugt, hvernig ástatt er í þeim efnum, að þar er þensla hvað mest í þjóðfélaginu og raunar framkvæmdir á því sviði miklum mun meiri en vinnuafl leyfir. Af þessum sökum þótti nauðsynlegt að gera ráðstafanir í þá átt, sem ég hef hér getið um, og m.a. var það þáttur í viðræðum. sem áttu sér stað í sambandi við þær sérstöku framkvæmdir, sem undirbúningur er hafinn að í samræmi við samkomulag við verkalýðsfélögin, að byggja í stórum stíl íbúðir fyrir meðlimi verkalýðsfélaga, reyna þar í senn að hagnýta hina fullkomnustu tækni og finna úrræði til þess, að þær byggingar gætu orðið sem ódýrastar. Frv. það til breytinga á tollskránni, sem hér liggur fyrir, er fyrst og fremst flutt til þess að fullnægja þessari yfirlýsingu ríkisstj., og er því meginkjarni frv. sá, að lækkaðir eru tollar á tilbúnum húsum, sem nú eru ýmist í 50-60% tolli eftir því, úr hvaða efni þau eru byggð, og niður í 40% toll, og jafnframt er lækkaður tollur af föstum innréttingum í hús, sem nú er 90% tollur af, en lagt til, að verði 60% tollur. Það var svo nauðsynlegt um leið að gera nokkrar tollalækkanir á einstökum vörum til húsbygginga, einkum lásum og skrám, til þess að bar yrði ekki um öfuga tollvernd að ræða, og hafa ýmsar smávörur í sambandi við byggingar í þeim tollflokki verið lækkaðar úr 70 í 40% Þá er jafnframt gert ráð fyrir því, að tollur af innfluttu sementi lækki úr 35% í 20%. Það er nokkuð svipað því, sem gilti um sement fyrir nokkrum árum, en var síðan hækkað, þegar tollskráin var síðast endurskoðuð. Sú hækkun þykir ástæðulaus, og hér sé um nægilega tollvernd að ræða fyrir innlenda sementsgerð, enda aldrei gert ráð fyrir öðru en hún yrði samkeppnisfær við erlenda sementsframleiðslu, og því er lagt til, að tollur á sementi verði lækkaður sem þessu nemur. Svo sem hv. þm. sjá, eru allmörg atriði önnur í þessu frv., en þau atriði eru almennt þess eðlis. að hverju sinni koma fram ýmis atriði. sem koma í ljós við nánari athugun, eftir að tollskrá er samþ. Annaðhvort er um að ræða nýjar vörur eða þá að óeðlilegt ósamræmi hefur af gáleysi skapazt á milli einstakra vöruflokka, og allar þær breytingar aðrar, sem hér er um að ræða í þessu frv., eru þannig til komnar. Það er ekki um að ræða, að hér sé farið inn á þær brautir að raska neinum tollum, sem neinu máli skipta, og m.a. ekki varðandi iðnaðinn, hvorki hráefnatollum né tollum á tilbúnum vörum. Það er stærra mál, sem að sjálfsögðu þarf nánari athugunar við og ég mun víkja að síðar. Vitanlega hefur það komið fram í sambandi við þetta frv., sem gengið hefur í gegnum hv. Ed., að það eru ýmis atriði, sem þm. hafa í huga og gjarnan vildu fá breytt. Það var hins vegar samkomulag um það í Ed., sem ég vona. að geti einnig orðið hér, að inn á þær brautir verði ekki farið, heldur að menn í sambandi við þetta frv. haldi sér að þeim meginatriðum, sem frv. fjallar um, þ.e.a.s. byggingarvörunum. Við undirbúning frv. kom í ljós, að það eru ýmis atriði, burtséð frá því sérstaka vandamáli. sem er hin almenna tollastefna, er þarf að taka til athugunar og mun verða gert við undirbúning næstu breytinga á tollskránni, og skal ég þar einkum víkja að þremur atriðum, sem kann að vera, að komi upp við athugun málsins í n. í þessari hv. deild. Það eru í fyrsta lagi vísinda- og kennslutæki. sem hafa komið fram ákveðnar óskir um, að tollar verði felldir niður á. Á vísindatækjum er heimilt að lækka tolla niður í 35%. eins og nú standa sakir, og hefur sú heimild verið notuð. Hins vegar er hér um mjög víðtækt vandamál að ræða og yfirgripsmikið, þannig að við nánari athugun þótti sýnt, að ekki væri auðið að framkvæma þá heildarathugun á tollskránni, sem þyrfti að fara fram til þess að gera sér grein fyrir öllum slíkum tækjum og hvaða afleiðingar það kynni að hafa, ef almennt væru felldir niður af þeim tollar. Ég tel hins vegar rétt og það mun verða að því unnið af rn. og tollskrárnefnd að kanna þetta mál nánar, því að það er ljóst, að það þarf að finna betri lausn á tollamálum varðandi þessi tæki heldur en þegar er gert með þeirri heimild. sem ég hef áður getið um. Þá er enn fremur um þann vanda að ræða. sem lengi hefur verið um rætt, en menn ekki fundið lausn á til þessa, en það er varðandi íslenzka bókagerð, sem má segja, að njóti öfugrar tollverndar, ef má nota svo slæmt hugtak, þar eð innfluttar bækur eru tollfrjálsar, en bæði pappír og ýmislegt annað efni til innlendrar bókagerðar er tollað. Þetta er mál. sem er mjög nauðsynlegt einnig að taka til rækilegrar athugunar og finna á því viðhlítandi lausn, því að þetta ástand getur að sjálfsögðu ekki varað. Í þriðja lagi er vandamál, sem upp hefur komið og má gera ráð fyrir, að einhverjir kunni að hreyfa, og það er í sambandi við umbúðir um ýmsar vörur. Það er mikið ósamræmi í tollum á margvíslegum umbúðum og efni í umbúðir og það kom til álita að taka það nokkuð til athugunar í sambandi við þessa tollskrárbreytingu. En þar sem ekki var hafizt handa um þessa breytingu fyrr en nú eftir áramót, var ekki heldur auðið að framkvæma þá athugun, sem þarf til þess að gera sér grein fyrir, hvernig þetta umbúðavandamál verði leyst. Varðandi undirbúning þessa tollskrárbreytingafrv. að öðru leyti skal það svo tekið fram, að það var ekki auðið að taka upp neinar breytingar, sem málí skiptu, sem leiddu af sér tolltekjumissi fyrir ríkissjóð. Fjárlög hafa þegar verið afgreidd. Svo sem hv. þdm. er kunnugt, voru þau afgreidd án nokkurs greiðsluafgangs og því ekki auðið að missa tolltekjur á miðju ári, ef hefði átt að fara út í veigamiklar breytingar. Það er ekki talið, að það, sem hér er um að ræða, valdi neinum verulegum áhrifum í þá átt. Þó að einn líður, sem ég nefndi, lækkun á lásum og skrám og ýmsum smávarningi, sem þar fylgir til bygginga, nemi nokkrum millj. kr. á ári, sá innflutningur, þá er ekki ástæða til þess að álita, að það hafi neina verulega tekjurýrnun í för með sér, þegar á allt er litið. Í heimildarákvæði tollskrárinnar, sem eru í þessu frv., eru tekin inn þrjú atriði. Tvö þeirra eru hv. þm. vel kunn, vegna þess að þau hafa áður verið afgreidd í sambandi við fjárlög frá ári til árs. Það er að endurgreiða aðflutningsgjöld af kvikmyndasýningavélum fyrir samkomuhús í sveitarfélögum. Það er að sjálfsögðu mun eðlilegra að hafa það í tollskrá, úr því að það hefur verið ítrekað endurtekin sú heimild í fjárl. Og í öðru lagi er mál, sem hefur í praxís verið framkvæmt þannig, þó að heimild hafi verið mjög vafasöm, að gefa eftir gjöld af ýmsum sölumerkjum, sem góðgerðafélög hafa flutt inn til þess að selja í fjáröflunarskyni fyrir viðkomandi félagssamtök. Rn. hefur oft gefið eftir þessi gjöld, þó að, eins og ég segi, sé mjög hæpin heimild fyrir því. En ég geri ráð fyrir, að allir þdm. séu sammála um, að það sé ekki eðlilegt, að það sé verið að tolla slík merki, sem út af fyrir sig eru verðlaus, en hafa aðeins verðgildi að því leyti, að þau eru notuð til sölu í fjáröflunarskyni fyrir þessi góðgerðafélög. Og þá er enn fremur í þriðja lagi heimild til þess að endurgreiða gjöld af efni til uppsetningar á vatnsúðunarkerfum í kartöflugörðum, þ.e. að það verði innheimtur af því 10% verðtollur, svo sem er af flestöllum tækjum til landbúnaðarins. Það verður að hafa það form á að endurgreiða þennan toll, vegna þess að hér er um vörur að ræða, sem annars væri hægt að nota til ýmissa annarra hluta, og því ekki hægt að fella tollinn niður með öðrum hætti. Á undanförnum árum hafa verið gerðar allverulegar breytingar á íslenzkum tollalögum og allar í þá átt að lækka tolla og samræma. Stærsta breytingin á því var gerð, þegar Brüssel-tollskráin var innleidd og heildarendurskoðun gerð á okkar tollskrá í því sambandi. Þá voru einnig sameinaðir þeir aðflutningstollar, sem áður voru í þrennu lagi, bæði verðtollur, vörumagnstollur og innflutningssöluskattur, í einn verðtoll, og hátollar hafa verið lækkaðir í áföngum. Þeir voru áður allt að 300%, en eru nú hæst 125%. Þá hafa enn fremur á undanförnum árum verið gerðar mjög veigamiklar lækkanir á vélatollum í sambandi við framleiðsluatvinnuvegina. Ég skal ekki hér fara langt út í að ræða tollamálin almennt, en svo sem öllum er kunnugt, eru þau mál öll mjög í deiglunni hjá flestum nálægum löndum. Sérstök efnahagsbandalög hafa verið mynduð, sem hafa haft það að stefnumiði að fella niður alla tollmúra milli meðlimalandanna, og þetta leiðir að sjálfsögðu af sér margvísleg vandkvæði. Þau lönd, sem utan þessara bandalaga standa, og raunar bandalögin hver um sig hafa svo leitazt eftir að finna úrræði til þess, að ekki verði tollastyrjöld milli þessara bandalaga, og veigamesti þátturinn í þá átt hafa verið hinar svokölluðu Kennedy-viðræður, sem undanfarið hafa átt sér stað og að því hafa miðað að reyna að koma á tollasamkomulagi milli allra þessara aðila, sem að sjálfsögðu yrði í því fólgið að lækka almennt aðflutningstolla. Hvað sem verður um okkar þátttöku í efnahagsbandalögum, er alveg ljóst, að við verðum á næstu árum að ganga enn lengra í þá átt að breyta okkar tollkerfi og hverfa meira frá aðflutningstollum en nú er. Aðflutningstollar eru nú rúmlega 40% af öllum tekjum ríkissjóðs, og gefur auga leið, hversu erfitt vandamál það er fyrir ríkissjóðinn að eiga að mæta þeim vanda að afla fjár með öðrum hætti, ef í tollalækkanir þessar verður ráðizt. Það er jafnframt annar þáttur þessa vandamáls, sem er kannske ekki minni og það er það, sem snýr að íslenzkum iðnaði. Margvíslegur iðnaður hefur vaxið upp að sumu leyti í skjóli hárra verndartolla, og aðstaða ýmiss þessa iðnaðar verður mjög erfið, ef skyndilega ætti að hverfa frá þeirri tollvernd, sem verið hefur. Þetta eru tvö stærstu vandamálin, sem við augum blasa í sambandi við lausn þess vanda að lækka aðflutningsgjöldin, þannig að við verðum hæfari til þess að taka þátt í þeirri samvinnu, sem kann að verða um tollamál, og raunar þó að við tökum ekki þátt í henni, neyðumst við óbeinlínis til þess að gera þetta til þess að skapa okkur samningsaðstöðu varðandi okkar útflutningsvörur, sem ella mundu að sjálfsögðu búa við mun óhagstæðari tolla, ef við ætluðum að beita viðskiptalönd okkar mjög þungum tollum á móti. Þetta hefur leitt til þess, að ríkisstj. hefur þótt nauðsynlegt að hefjast handa um heildarathugun á tollastefnunni og leita eftir því, hvort hægt mundi vera með tiltækum ráðum að stefna að því að framkvæma 50% tollalækkun á næstu 5 árum í áföngum, þannig að 10% tollalækkun ætti sér stað á hverju ári, ekki endilega jöfn í öllum greinum, en að meðaltali yrði um slíka lækkun að ræða árlega. Í samræmi við þetta hefur ríkisstj. nýlega falið tollanefndinni og GATT-nefndinni að framkvæma á því athugun nú fyrir næsta haust, hvort tiltækilegt mundi verða að marka einhverja heildarstefnu í þessa átt, og var þá n. sérstaklega í því sambandi falið að athuga: Í fyrsta lagi, hvaða áhrif slíkar tollalækkanir hefðu á tekjur ríkissjóðs og hvernig mætti bæta ríkissjóði tapið, t.d. með því að leggja einhvern toll á vörur, sem nú eru tollfrjálsar eða lágt tollaðar, og enn fremur með því að draga úr niðurgreiðslum. Í öðru lagi, hvaða vernd þyrfti að veita ákveðnum iðngreinum, t.d. með því að lækka strax um 10% hráefnistolla, en ekki fyrr en ári síðar tolla á þeim fullunnu vörum, sem hér eru framleiddar. í þriðja lagi, hvaða áhrif tollabreytingar hefðu á verðlag og vísitölu framfærslukostnaðar. Og í fjórða lagi, hvaða vörur ætti að undanskilja hinni almennu tollalækkunaráætlun. Gæti þar verið um að ræða vörur, sem á að lækka lítið eða ekki tolla á, svo og vörur, sem á að lækka tolla á fyrr en áætlunin gerir ráð fyrir. Það er hugmyndin, að þessari athugun verði lokið það snemma, að hún geti legið fyrir um það bil, sem næsta Alþ. kæmi saman. Það er ljóst, að það liggur á að hraða slíkri athugun, því að það kann að því að koma, að við verðum að gera upp okkar hug, Íslendingar, um það, hvort við ætlum að taka einhvern þátt í annaðhvort takmörkuðu eða allsherjar samkomulagi um tollamál, og dugir því ekkí annað en að hafa markað sér einhverja stefnu í þeim efnum. Þetta þótti mér vert, að kæmi fram í sambandi við þetta frv. til skýringar á því, að það er ekki víðtækara en það er á þessu stigi, en jafnframt það, að áfram er unnið í þeim anda að marka framtíðarstefnuna í tollamálunum í heild. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. til l. um vélstjóranám er 13. mál Ed., og í meðförum d. voru gerðar nokkrar breytingar á frv. Lög um kennslu í vélfræði eru frá 1936 og því eðlilegt, að nokkurra breytinga sé þörf á þeim. Stórfelld tækniþróun með ört vaxandi vélakosti, bæði til lands og sjávar, kallar á æ fleiri vel menntaða vélstjórnarmenn, og þörf atvinnuveganna fyrir sérmenntaða menn á því sviði hefur ekki verið fullnægt. Segja má, að ástandið hafi farið versnandi með ári hverju og því orðið að grípa til þess að veita undanþágu frá tilskildum kröfum. Það er megintilgangur með þessu frv. að leggja grundvöll að hagfelldari vélstjóramenntun með það að markmiði, að vélstjórastéttinni fjölgi, svo að stéttin geti mætt þeirri auknu þörf, sem er og verður fyrir fjölmenna, vel menntaða vélstjórastétt. Við meðferð málsins í hv. Ed. var leitað umsagna margra aðila, eins og fram kemur í nál. á þskj. 457, en breytingarnar, sem Ed. gerði við frv., er að finna á þskj. 368. Inntökuskilyrðin í vélskólann hafa verið starfsemi hans fjötur um fót, það ákvæði sér í lagi, að nemendur skuli hafa stundað iðnnám í einhverri grein járniðnaðarins í 4 ár. Þessi tími er í fyrsta lagi óþarflega langur og auk þess engin trygging fyrir því, að námið fari fram í þeirri grein iðnaðarins, sem hentar sérstaklega fyrir umrætt nám, þ.e.a.s. vélstjóranámið. Meginbreytingin í frv. er því í fyrsta lagi, að nú er gert ráð fyrir því, að Vélskóli Íslands verði framvegis eina stofnunin, sem annist vélstjórakennslu. Hingað til hefur kennslan verið á vegum vélskólans í Reykjavík og á vegum Fiskifélagsins, þ.e. meira og minna mótorfræðinámskeið Fiskifélagsins, og hafa engin .tengsl verið á milli þessara tveggja kennslukerfa. Í öðru lagi er gert ráð fyrir, að skipta vélstjóranáminu niður í 4 skýrt afmörkuð námstig, þ.e.a.s. eitt undirbúningsnámskeið, sem á að taka 5 mánuði, eins og segir í 1. gr., og í öðru lagi 3 bekki vélskólans. Hvert námskeið veitir sérstök atvinnuréttindi, sem verða meiri, eftir því sem námstigið er hærra. Í þriðja lagi og máske veigamesta breytingin er fólgin í því að rýmka mjög inntökuskilyrðin í vélskólann og slíta að verulegu leyti tengslin milli járnsmíðanáms annars vegar og vélstjóranáms hins vegar. Á þskj. 368, í 1. gr., er kveðið á um hin 4 stig námsins, þ.e.a.s. fyrst 5 mánaða námstími, sem ætlazt er til, að Vélskóli Íslands standi fyrir, en geti stofnað til þeirra námskeiða víðs vegar um land, eftir því sem henta þykir hverju sinni. Í 5. gr. frv. er að finna inntökuskilyrði fyrir því að komast á umrædd námskeið. Í 8. gr. eru svo inntökuskilyrði fyrir 1. bekk skólans, og þar er kveðið svo á, að í fyrsta lagi þurfi umsækjandi að hafa lokið einhverju af þrennu, þ.e.a.s. staðizt próf að loknu námskeiði, það er fyrsta stigið, og í öðru lagi að hafa a.m.k. tveggja ára reynslu í meðferð véla eða vélaviðgerðum og staðizt sérstakt inntökupróf í skólann og í þriðja lagi lokið eins vetrar námskeiði í verknámi iðnaðar í málmiðnaðargreinum og hlotið a.m.k. 6 mánaða reynslu að auki í meðferð véla og vélaviðgerðum og enn fremur staðizt sérstakt inntökupróf við skólann. Í 9. gr. er fjallað um þá, sem lokið hafa meira og minna prófi Fiskifélagsins, og hvernig þeir öðlist rétt samkv. því til að ganga inn í skólann. Í 10. gr. er kveðið á um yfirstjórn vélskólans. Og 11. gr. er um kennslugreinar vélskólans, þar sem taldar eru upp hinar mörgu námsgreinar, og rétt að vekja athygli á því, að þar er gert ráð fyrir því, að smíðar verði teknar upp, og er það til þess að bæta það upp, að nú er vélstjóranámið slitið úr tengslum við járniðnaðarnámið, eins og fyrr er fram tekið. Menntmn. þessarar hv. d. hefur fjallað um frv. og leggur einróma til, að það verði samþ., eins og fram kemur á þskj. 457.



Herra forseti. Frv. þetta, sem er 127. mál, er komið frá Ed. og hlaut einnig nokkrar breytingar undir meðferð málsins þar frá því, sem það var upphaflega lagt fram. Eins og fram kemur í aths. frv., hafði þáv. dómsmrh. skipað hina svokölluðu umferðarslysanefnd í nóvembermánuði 1963 til að gera till. um ráðstafanir til úrbóta vegna hins sívaxandi fjölda umferðarslysa, og á s.l. hausti átti ég fund með þessari n. og hún gerði þá grein fyrir því, að hún mundi tæplega ljúka störfum sínum endanlega fyrr en einhvern tíma síðar á þessu ári, 1966, hún þyrfti að láta fara fram svo umfangsmikla skýrslusöfnun. Og þá varð það að ráði að óska eftir, að n. skilaði bráðabirgðaáliti, sem gæti falið í sér till., sem hægt væri að láta koma þegar til framkvæmda, ef verða mætti til bóta í sambandi við öryggi í umferðinni. Og um það fjallaði þetta frv. upphaflega að setja nánari og strangari reglur um ökuskírteini, þannig að þau væru tvenns konar: í fyrsta lagi bráðabirgðaskírteini og svo fullnaðarskírteini, en bráðabirgðaskírteinið væri gefið út til eins árs og fullnaðarskírteini síðar til 5 ára frá útgáfudegi. Nú var það undir meðferð málsins í Ed., að dómsmrn. þótti ástæða til þess að beina því til allshn., sem málið hafði þar til meðferðar, að gera jafnframt breytingar á fullnaðarskírteinunum þannig, að þau giltu til 10 ára, en ekki 5 ára, og var þar m.a. stuðzt við upplýsingar, sem rn. höfðu borizt um hliðstæðar reglur og jafnvel lengri tíma fullnaðarskírteina í nágrannalöndum okkar, en hugmyndin með bráðabirgðaskírteini fyrsta árið er að fylgjast með fyrsta ári ökumannsins og geta þá haft áhrif á það að láta hann ganga aftur undir próf, sérstaklega með hliðsjón af því, að menn fylgist vel með þeim sífelldu breytingum, sem segja má að séu á umferðarreglunum í okkar miklu og öru umferð. N. féllst svo á að gera þá brtt., sem nú er komin inn í 4. gr., að bráðabirgðaskírteinið sé til byrjenda og gildi í eitt ár frá útgáfudegi, en fullnaðarskírteini gildi í 10 ár frá útgáfudegi og fullnaðarskírteini þeirra, sem náð hafa 60 ára aldri, skuli gilda í 5 ár. Það var einnig undir meðferð málsins, að dómsmrn. skrifaði allshn. Ed. í sambandi við endurskoðun á ákvæðum umferðarl. um svokölluð reiðhjól með hjálparvél, sem svo höfðu verið kölluð, en það hafa alloft verið til meðferðar í rn. beiðnir um að breyta ákvæðum umferðarl. um þetta, og leitaði rn. umsagnar umferðarlagan., sem gerði til allshn. Ed. þær brtt., sem nú eru komnar inn í þetta mái. eins og það er eftir 3. umr. í Ed. á þskj. 410. Þá er einnig þess að geta, að í frv. til l. um breyt. á l. um meðferð opinberra mála, nr. 82 21. ágúst 1961, sem liggur nú fyrir þinginu, er gert ráð fyrir því, að dómara verði heimilað að ljúka með dómssátt málum, þar sem viðurlög geta numið allt að eins árs ökuleyfissviptingu, og er m.a. 2. gr. frv., eins og það var upphaflega flutt, en er nú í 9. gr., miðuð við, að þetta frv. verði samþ. Báðum bréfum dómsmrn., 10. marz og 28. marz, til allshn. Ed. fylgja allýtarlegar grg. með þeim till., sem þar eru gerðar, og vildi ég mega mælast til þess, að hv. allshn. Nd., sem fengi þetta mál til meðferðar, kynnti sér þær, og sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þær að svo stöddu fremur, en leyfi mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Frv. á þskj. 322 um Framkvæmdasjóð Íslands, Efnahagsstofnun og hagráð felur í sér þrjú meginatriði. Lagt er til í frv., að Framkvæmdabanki Íslands verði lagður niður og við eignum hans og skuldbindingum, eins og þær verða 1. janúar n.k., taki ný stofnun, Framkvæmdasjóður Íslands. Eins og fram er tekið í grg., sem fylgir frv., er þessi tilhögun í samræmi við þær breytingar, sem fyrirhugað er, að verði á fyrirkomulagi fjárfestingarlánastarfseminnar í landinu. Framkvæmdabanki Íslands var stofnaður með I. nr. 17 frá 10. febr. 1953. Hlutverk bankans var, eins og segir í 2. gr. 1., að efla atvinnulíf og velmegun íslenzku þjóðarinnar með því að beita sér fyrir arðvænlegum framkvæmdum, sem gagnlegar eru þjóðarbúinu og styðja þær. Skal starfsemi bankans í meginatriðum miðuð við það að stuðla að auknum afköstum í framleiðslu og dreifingu. Í 7. gr. l. er svo nánar tiltekið, hvernig bankinn leysir hlutverk sitt af hendi. Eins og fram kemur í reikningum Framkvæmdabankans fyrir árið 1965, hefur bankinn haft yfir miklu fé að ráða. Á hans vegum voru þá erlend lán um 1240 millj. kr., mótvirðissjóður um 376 millj. kr. og eigið fé bankans yfir 300 millj. Hreinar tekjur bankans voru 26.5 millj. Í beinum útlánum hafði bankinn um 1700 millj. kr., og skipting lánsfjárins á milli atvinnugreina er tilgreind í ársskýrslu bankans. Það er því ljóst, að Framkvæmdabankinn er og hefur verið öflug stofnun. Með frv. er lagt til, að ný stofnun, Framkvæmdasjóður Íslands, taki við af Framkvæmdabankanum og veiti fjármagni sínu eingöngu til fjárfestingarlánasjóða og meiri háttar opinberra framkvæmda í stað þess að lána beint til fyrirtækja, sem Framkvæmdabankinn hefur að mestu leyti gert. Framkvæmdasjóðurinn mun þannig koma til með að sjá Fiskveiðasjóði og Stofnlánadeild landbúnaðarins og Iðnlánasjóði fyrir fjármagni til endurútlána, einnig veita lán til Atvinnujöfnunarsjóðs og fleiri stofnana, sem íána og koma til með að veita atvinnurekstri landsmanna stofnlán. Sjóðsstjórnin, sem skipuð verður 7 mönnum kosnum með hlutfallskosningu af Alþ., tekur ákvarðanir um ráðstöfun á því fjármagni, sem sjóðurinn hefur yfir að ráða hverju sinni, en ber að hafa samráð við Efnahagsstofnunina, Seðlabanka Íslands og viðskiptabankana. Eins og ég hef drepið á, hefur verulegum hluta af fjármagni Framkvæmdabankans verið ráðstafað beint til atvinnufyrirtækja, t.d. til vinnslustöðva landbúnaðar og sjávarútvegs. Einnig hafa fjöldamörg iðnaðarfyrirtæki fengið þar lán á undanförnum árum. Nú er út frá því gengið, að sjávarútvegurinn sæki stofnlán sín til Fiskveiðasjóðs til bátakaupa, fiskvinnslustöðva og tækjakaupa, iðnaður til Iðnlánasjóðs, landbúnaður til Stofnlánadeildar og annar atvinnurekstur til sinna eigin stofnlánasjóða. Framkvæmdasjóðnum er ætlað það hlutverk fyrst og fremst að sjá þessum stofnlánasjóðum fyrir fjármagni og nýtur í því sambandi þess fjár, sem Framkvæmdabankinn hefur haft yfir að ráða, og einnig getur hann notfært sér heimildir til lántöku, eftir því sem ástæður þykja til. Fjhn., þ.e.a.s. meiri hl. hennar, flytur í nál. brtt. við frv. á þá leið, að telji Framkvæmdasjóður nauðsyn bera til að veita lánsfé til þarfa, sem ekki falla undir starfssvið neins fjárfestingarlánasjóðs, skuli honum heimilt að lána það annarri lánastofnun, er annist endurlán. Með þessu ákvæði er ætlunin að tryggja það, að atvinnurekstur, sem notið hefur lána frá Framkvæmdabankanum, verði nú ekki afskiptur, ef bankinn hættir beinni útlánastarfsemi til fyrirtækja. Má í því sambandi t.d. benda á samgöngur, er ná til stærri vinnuvéla. M.ö.o. er hér átt við þann atvinnurekstur, sem ekki hefur beinan aðgang að lánum úr starfandi fjárfestingarlánasjóði. Il. kafli frv. fjallar um það, að komið verði upp stofnun, sem annist m.a. undirbúning áætlunargerða fyrir ríkisstj., samning þjóðhagsreikninga og hagfræðilegar athuganir. Í Ill. kaflanum er lagt til, að ríkisstj. og heildarsamtök launþega og atvinnurekenda tilnefni fulltrúa í ráð, svonefnt hagráð, þar sem fjallað verði um meginstefnuna í efnahagsmálunum hverju sinni. Eins og fram kemur, hefur fjhn. athugað frv., og meiri hl. hennar leggur til, að það verði samþ., þó með þeirri breytingu, sem ég hef gert efnislega grein fyrir.



Herra forseti. Ég þarf að gera smáaths. við þetta frv. nú við þessa umr., sem ég tel eðlilegt, að komi fram, áður en 3. umr. er lokið eða málið hlyti endanlega afgreiðslu hér í þessari hv. d. Eins og hv. þm. er kunnugt, er í 12. gr. frv. gert ráð fyrir því, að skattur, sem á að bera kostnaðinn af þeim breytingum, sem frv. beri í sér, leggist á bifreiðar eftir tilteknum reglum á 4 árum, á árunum 1966–1969. Nú er það svo, að gjalddagi bifreiðaskattsins er 1. janúar og eindagi fyrir 1. apríl, og ef innheimta á skatt þennan í ár, hefði því þurft að gera breytingar á frv., en tollstjóri hefur jafnframt látið í ljós, að það muni naumast hægt að innheimta skattinn í ár, jafnvel þótt frv. hefði verið afgreitt á Alþ. fyrr en nú eru horfur á. Ástæðurnar fyrir þessu telur hann bæði þær, að búið er að undirbúa innheimtuna í ár, einnig hafa margir bifreiðaeigendur greitt sinn bifreiðaskatt, og þyrfti þá sérstaka innheimtu á þessum skatti hjá þeim, og gæti eindagi þá í ár varla orðið, eins og nú horfir, fyrr en í maímánuði og jafnvel ekki fyrr en um miðjan maí. Það hefur einnig komið fram það álit tollstjóra, að reglur um bifreiðaskattinn eigi að gilda að öllu leyti um þennan sérstaka skatt, þ. á m. um endurgreiðslu og lækkun á skattinum, sem ekki var gert ráð fyrir í frv., og áætlar tollstjóri, að endurgreiðsla á lækkun gæti numið um 8–9%. Það virðast því allar horfur á því, að þó að frv. næði samþykki nú í þingi, yrði ekki hægt að koma við neinni skattheimtu á árinu 1966, og þá kemur tvennt til álíta: að innheimta skattinn á þremur árum í staðinn fyrir fjórum, eða árunum 1967, 1968 og 1969, eða hvort fært þætti að lengja skattheimtuna og innheimta hann engu að síður á 4 árum, frá 1967–1970 að báðum meðtöldum. Ég hef gert ráðstafanir til þess, að allshn. fái þessar athuganir frá rn. til meðferðar, og vildi mega mælast til þess, að umr. yrði frelsað og n. fengi þannig tækifæri til þess að tjá sig um, hvað hún teldi ráðlegast í þessu sambandi. Ég hef ekki sjálfur gert ákveðnar till. um það, hvort réttara sé að innheimta skattinn á 3 árum eða 4. Það kemur hér til álita, að mestur kostnaðurinn fellur á ríkissjóðinn, ef frv. yrði samþ. á árinu 1968, þegar breytingin fer fram. Fjmrh. hæstv. hafa einnig verið sendar þessar athuganir og eðlilegt, að fjallað sé endanlega um fyrirkomulag skattsins í samráði við fjmrn. Það, sem einkum kæmi til greina í 12. gr., er, að 12. gr. breytist á þann veg, sem rétt þætti að ákveða skattinn, annaðhvort á 3 árum eða 4 árum, og einnig að það yrði gerbreyting á 13. gr., þannig að þessi skattur skuli innheimtur með bifreiðagjöldum og skuli gilda um innheimtu hans sömu reglur sem um bifreiðaskattinn, þ. á m. ákvæðin um frádrátt á gjaldi vegna innilegu skráningarmerkis og lögtaksrétt og lögveð o.s.frv. Um það, sem ég nú hef vikið að, mun allshn., sem hafði málið til meðferðar, fá grg. frá dómsmrn., og teldi ég, eins og atvik standa til, að það væri þá eðlilegt að fresta umr. núna, svo að n. fengi aðstöðu til að tjá sig um málið, áður en þessari umr. lýkur.



Herra forseti. Ég verð að segja, að það ábyrgðarleysi, sem mér finnst koma fram í þeirri till., sem hér liggur fyrir, hryggir mig. Ég hélt, að flestir hv. þm. hefðu gert sér ljóst, að drykkjuskapur er mikið þjóðfélagslegt böl hjá okkur Íslendingum og hefur verið og hvílíka baráttu þjóðfélagið þarf að heyja gegn þessu böli. Það kann vel að vera, að það séu, og er svo, að það eru margir menn í okkar þjóðfélagi, sem geta notið áfengra drykkja, án þess að af því verði mein. En þeim hinum sömu ber að taka tillit til þess, að fyrir mjög mikinn þorra af þegnum okkar lands er áfengið beinlínis stórhættulegt, og hver sá, sem þekkir, hvað bjórinn er heppilegur til þess að leiða einmitt til drykkjuskapar, þekkir það af reynslu, - fyrir alla slíka hlýtur það að vera höfuðatriði að hindra, að sterki bjórinn sé innleiddur í okkar landi. Það þýðir ekkert að prédika í því sambandi yfir mönnum, að mönnum geti þótt bjórinn góður, það sé skemmtilegt að geta verið saman og drukkið hann. Það verður að taka tillit til hins, að þetta mundi stórbreyta öllu því ástandi, sem er nægilega erfitt nú fyrir. Það er svo, a.m.k. víðast hvar í okkar þjóðfélagi, að það er tiltölulega lítið um það, að t.d. verkamenn drekki við sína vinnu eða séu undir áhrifum áfengis. Það er engum efa bundið, að strax og bjór væri almennt fáanlegur, leiðir það af sjálfu sér, að hann verður drukkinn m.a. af verkamönnum við vinnu. Reynslan sýnir okkur það hjá þjóðum, sem voru þó vanari bjór en Íslendingar eru, og það þarf ekki að leita lengra en til frændþjóða okkar, eins og Dana, til þess að sjá, hvaða vandræði hafa hlotizt af slíku þar. Og með þeirri áráttu, sem er hjá öllum þorra Íslendinga, þegar þeir hafa einu sinni byrjað á að smakka eitthvað, sem áfengt er, að halda áfram, er alveg gefið mál, að það að byrja á því að leyfa að brugga bjórinn hér til sölu þýðir að auka drykkjuskapinn í landinu. Við skulum ekki fara í neinar grafgötur um, að þó að til að byrja með ætti að selja bjórinn einvörðungu frá útsölustöðvum Áfengisverzlunar ríkisins, yrði það náttúrlega ekki lengi. Ef það á í nafni frelsisins að fara að innleiða bjórbruggun og bjórdrykkju í stórum stíl í landinu, verður auðvitað ekki látið við það sitja, að það verði aðeins hægt að kaupa það í heilum kössum hjá áfengisverzluninni, heldur verður farið að selja það eftir nokkur ár, eftir að svona lög væru komin í gegn, í hverri einustu búð. Við skulum alveg gera okkur ljóst, hvaða gáttir við erum að opna, svo framarlega sem farið er út í að breyta þarna um. Ég held, að það böl, sem fyrir er í þessum efnum hér á Íslandi, sé nógu slæmt, þó að ekki yrðu gerðar beinlínis ráðstafanir til þess að stórauka það, svo að ég tali alls ekki í því sambandi um þá auknu hættu, sem í sambandi við þetta yrði með slysin, með þeirri bílamergð, sem hér er hjá okkur, og með þeirri ógætilegu meðferð, sem yfirleitt er á bílunum, og með því, hve mikil hætta er á, að einmitt sérstaklega unglingar, sem oft og tíðum fara allógætilega með bíla til þess að njóta hraðans án þess að vera undir áhrifum áfengis, hvernig það yrði, þegar byrjað væri á því að drekka sterkan bjór í sambandi við akstur. Ég held, að það séu allt aðrar ráðstafanir en þessar, að leyfa bjórinn, sem við þurfum að gera hér, og fyrst og fremst er það unga fólkið, sem við verðum að hugsa um í þessu sambandi. Núna er það þannig, að af hálfu þess opinbera er beinlínis verið að reyna að gera ráðstafanir til þess að knýja ungt fólk til að drekka áfengi. Sem stendur er það svo, að t.d. á flestum veitingastöðum hér í Reykjavík, þar sem dansað er, þar sem ungt fólk gjarnan mundi koma og þar sem er lögum samkv. bannað að veita þeim áfengi eða annað slíkt, er ekki hægt núna fyrir ungt fólk að koma á aðalveitingastaðina, vegna þess að það fær varla afgreiðslu, þegar það pantar einhverja gosdrykki eða annað slíkt. Gróðahugsunarhátturinn er búinn að gagnsýra þjóðfélagið þannig, að ef ungt fólk sezt hér inn á veitingastaði og ætlar að sitja þar og dansa og ekki neyta víns, er það látið finna, að það séu slæmir gestir. Það þýðir m.ö.o., að það er verið að reyna að knýja unga fólkið til þess helzt sumt af því að brjóta lög, þar sem það er undir 21 árs, og þá hitt fólkið, sem eldra er orðið og má fá vín samkv. lögum, til þess helzt að drekka vínið, ef það á að koma á slíka staði. Það er verið að reyna að gera þá menn útlæga úr vínveitingastöðunum, sem ekki kaupa vín. Og þetta er ástand, sem þjóðfélagið getur ekki verið þekkt fyrir. Menn eru teknir, ef menn eru drukknir, og menn eru dæmdir og annað slíkt, en það opinbera otar raunverulega að þeim áfenginu. Þetta ástand getur ekki gengið. Það er eðlilegt ástand fyrir unglinga og ungt fólk að vilja fara út og mega dansa og annað slíkt, og ef þjóðfélagið getur ekki séð um, að þetta unga fólk geti farið út og dansað og skemmt sér, án þess að það þurfi endilega að drekka vín, er þjóðfélaginu illan stjórnað. Það að gera allan veitingahúsarekstur að gróðalind fyrir einstaka menn, nær ekki nokkurri átt, svo framarlega sem þetta á að fylgja því, og ég held, að áður en við förum að ræða um að fara að hleypa bjórnum þarna alls staðar inn til þess að gera mönnum þannig auðveldara að drekka, skuli menn fyrst taka fyrir, hvað okkur beri skylda til að gera gagnvart unga fólkinu. Það hefur verið svo, t.d. hér í Reykjavík, þar sem upp undir helmingur þjóðarinnar býr, að það var reynt að sjá til þess, að í einu einasta húsi í Reykjavík, - og eru nú orðin mörg og fögur samkomuhús hér, þar sem dansað er, - þar var reynt að sjá til þess, að ungt fólk gæti fengið að vera í einu slíku húsi með sæmilegu móti, þannig að það þyrfti ekki að drekka vín þar, heldur gæti fengið gosdrykki, kaffi eða annað og gæti dansað. Og nú gerist það alveg nýlega, að þessu eina húsi er lokað, og það er ákveðið, að þar skuli verða vínveitingaleyfi, þaðan skuli unga fólkið gert útlægt og ef það eigi að komast þangað, skuli það fyrst og fremst verða að drekka vín, ef það á að láta líta á sig sem mann með mönnum þar. Svona getur eitt þjóðfélag ekki hagað sér. Það væri nær að taka áfengið af þessu veitingahúsi og láta ríkið reka það og engan mann græða neitt á því að skapa þá aðstöðu, að enginn hefði hagsmuni af því, að það væri frekar veitt vín heldur en einhver gosdrykkur, og láta þá slag standa um það, hvort slíkt borgar sig eða borgar sig ekki. Það mundi kannske ekki borga sig frá neinu fjárhagslegu sjónarmiði, en það mundi borga sig frá siðferðilegu sjónarmiði, og ef það opinbera, sem rekur hér skóla og reynir í þeim skólum að innræta unglingum, að m.a. skuli þeir varast áfenga drykki, - ef það opinbera getur ekki séð um, að þetta unga fólk geti farið út og skemmt sér eins og það hefur löngun til með því að dansa og annað slíkt, er orðin slík hrópandi mótsögn á milli þeirrar kennslu, sem fram fer, og þess ástands, sem ríkir í þjóðfélaginu ella, að það er algerlega óviðunandi. Ég vil þess vegna leyfa mér að gera þá brtt. við þetta frv., við 1. gr. þess, að 1. gr. orðist á þennan hátt, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 20. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: Fjmrh. er heimilt að nota allt að 0.5% af tekjum Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins til þess að tryggja á þann hátt, er hann telur hentugast, að hægt sé að halda uppi góðum skemmtistöðum fyrir unglinga, þar sem eigi væru vínveitingar. Þá er fjmrh. og heimilt að ákveða, að þeir skemmtistaðir, sem hafa vínveitingaleyfi, skuli hafa opið til dansskemmtana fyrir unglinga einu sinni í viku og séu þá eigi vínveitingar, en veitingar seldar á verði, er rn. ákveður.“ Í fyrsta lagi, í staðinn fyrir, að samþ. sé gr., þar sem áfenga bjórnum skuli hleypt inn, skuli fjmrh. heimilað að nota allt að 0.5%, allt að 1/2 % af tekjum Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins til þess að tryggja á þann hátt, er hann telur hentugast, að halda uppi góðum skemmtistöðum fyrir unglinga, þar sem eigi væru vínveitingar. Þetta mundi þýða, að fjmrh. gæti veitt - ég held allt að 2 millj. kr. á ári til þess að koma upp eða sjá um, að haldið væri uppi slíkum skemmtistöðum, og ég býst við, að það væri fyllilega hægt að tryggja slíkt með slíkri fjárupphæð. Víða úti um land eru félagsheimili og aðrir slíkir staðir, þar sem hægt væri að semja um slíkt gegn nokkrum styrk, og hér í Reykjavík er enginn efi á því, að það væri hægt að komast að samkomulagi við ákveðin veitingahús hér, ef fjármálahliðin væri þarna í lagi, þannig að ég efast ekki um, að þetta gæti fyllilega orðið til þess að tryggja æskunni aðgang að skemmtistöðum, og með því að heimila fjmrh. þetta sérstaklega, veit ég, að hvort tveggja mundi vera haft í huga. Annars vegar veit ég og treysti honum alveg sérstaklega hvað það snertir að hafa áhuga fyrir því að beita þessu ákvæði í því skyni að tryggja unglingum aðgang að skemmtistöðum, án þess að þeir þurfi að drekka vín, og hins vegar mundi hann vafalaust sem fjmrh. sjá um það að verja þessum fjármunum sem skynsamlegast frá ríkisins hálfu. Enn fremur væri honum og heimilt eftir þessari gr. - og það mundi þá sérstaklega koma að gagni hér í Reykjavík - að leggja þá kvöð á þau veitingahús, sem nú hafa fengið vínveitingaleyfi frá því opinbera, að þau skyldu hafa opið eitt kvöld í viku, einn dag í viku, einu sinni í viku, og það skyldi vera þá eins og ella hljóðfærasláttur og það skyldu vera veitingar með slíku verði, þó aðrar en vínveitingar, að fyrir unglinga væri það eðlilegt og mögulegt að koma, og hér eru það margir staðir, t.d. í Reykjavik, sem hafa slík vínveitingaleyfi, að ef svona kvöð er lögð á, væri áreiðanlega hægt að hafa opið á 4-5 stöðum í viku, ef skipzt væri á um það, þannig að þeir unglingar, sem í dag eru annaðhvort reknir út á götuna eða neyddir svo að segja til þess að fara inn á vínveitingastaði og jafnvel fara að drekka þar vín, hefðu þá aðgang að skemmtilegum og fögrum veitingastöðum flest kvöld vikunnar. Og sannarlega er þetta ekki nein stór kvöð á slíkum veitingastöðum. Ég efast ekki um, að fjmrh. mundi haga þessu þannig, að hafa það mismunandi kvöld í hverju húsi, þannig að það fólk, sem vill gjarnan fara út og fá sér mat og drekka vín með og annað slíkt, hefði alltaf nóg hús til þess að fara í. Ég held þess vegna, að þetta mundi setja meiri menningarbrag á þessi hús sjálf og gera æskulýðnum mögulegt að koma í þessi hús einmitt á þessum dögum, þegar hann þyrfti ekki að drekka þar vín. Ég verð að segja það, að þegar menn eru að óskapast út af æskunni, tala um Þjórsárdalshneyksli og annað slíkt, verður þetta í mjög ríkum mæli hræsni, svo fremi sem þjóðfélagið sjálft og þess höfuðstofnun, Alþingi, gerir ekki róttækari ráðstafanir en fram að þessu hafa verið gerðar til þess að búa þannig að þessari æsku, að henni sé ekki beinlínis hrundið út í ósómann. Það er ekki hægt að óskapast yfir spillingunni í einu orðinu og láta síðan vera að gera þær ráðstafanir, sem meira að segja æskulýðurinn sjálfur óskar eftir, til þess að hann geti fengið aðgang að skemmtistöðum, án þess að vera sérstaklega leiddur í freistinguna hvað vínið snertir. Það er hart, að það skuli vera svo, að meira að segja æskumenn, sem verið er að tala um, hvað séu ósköp spilltir, skuli meira að segja ganga hér eftir götunum í kröfugöngu til þess að heimta Lídó, á sama tíma sem þeir, sem geta þarna ráðið, gera ekki ráðstafanir til þess að útvega þeim aðgang að skemmtistöðum. Ég álít, að það hvíli sú ábyrgð á okkur, sem getum þarna haft áhrif á um, hvað gerist, að við eigum að taka í taumana. Ég vil þess vegna leggja þessa brtt. fram. Hún er skrifleg og of seint fram komin, og ég vil biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni. Ég vil um leið taka það alveg sérstaklega fram, að ég treysti hæstv. fjmrh. alveg sérstaklega til þess að hagnýta þá heimild, sem í þessu felst, á réttan hátt, ef hv. þd. samþykkir hana. Og ég vildi gjarnan óska eftir því, fyrst hann er ekki viðstaddur nú, að hæstv. forseti vildi fresta þessari umr. nú, þannig að við getum heyrt skoðun hæstv. fjmrh. á henni.



Herra forseti. Þetta smámál, sem hv. þm. hafa fyrir framan sig á þskj. 442, hef ég verið beðinn að flytja, en efni þess er, eins og menn sjá á 1. gr. þess, aðeins þetta, að ríkisstjórninni verði heimilað að selja varphólma og sellátur, sem liggja fyrir landi bújarðarinnar Ljótunnarstaða í Bæjarhreppi í Strandasýslu til eigenda Ljótunnarstaða. Annað er efni frv. ekki. Málið er að fullu skýrt í meðfylgjandi grg., stuttri grg., og skal ég, ef þm. kynnu ekki að hafa þetta við höndina, aðeins rekja meginefni hennar. Jörðin Ljótunnarstaðir í Bæjarhreppi í Strandasýslu hefur um aldir verið prestssetur. En snemma á 18. öld mun prestssetrið hafa verið flutt á næstu jörð, Prestsbakka, en siðan voru Ljótunnarstaðir kirkjujörð og prestarnir á Prestsbakka sáu um það að leigja hið fyrrverandi prestssetur út. Fyrir landi Ljótunnarstaða eru nokkrir varphólmar og sellátur, og þessir hólmar bera heitið Ljótunnarstaðahólmar, enda eru þeir fyrir miðju landi þeirrar jarðar. Til þess að sýna þessa afstöðu, hefur verið prentað hér landabréf. Það er stækkuð mynd af herforingjaráðskortinu, og sýnir það glöggt legu þessara hólma fyrir miðju landi Ljótunnarstaða. Þessir hólmar hafa, eins og nafnið bendir til, um aldir heyrt til Ljótunnarstöðum og allt þangað til breyting varð á þessu á 19. öldinni. Þá voru Ljótunnarstaðir leigðir, án þess að hólmarnir fylgdu með, og siðan fór fram sala, og um þá sölu hefur sjálfsagt presturinn á Prestsbakka þáverandi séð, og við sölu á Ljótunnarstöðum voru hólmarnir ekki látnir fylgja með. Eftir það hafa þessir hólmar heyrt til prestssetrinu á Prestsbakka og presturinn þar nytjað þessa hólma, að svo miklu leyti sem þeir hafa verið nytjaðir. Um flóð er einn þessara hólma um 200 m frá landi frá Ljótunnarstöðum, en um fjöru er gengt út í hólmana, og hefur Ljótunnarstaðabóndi veruleg óþægindi af því, að hólmarnir liggja svo nærri og að það fjarar út í þá, því að hann á oft að vetri til sérstaklega í erfiðleikum með að verja því, að fé hans fari út í þessa hólma, og á sumum þeirra er flæðihætta, svo að hann verður til þess að bjarga sínu fé að hafa verulega fyrirhöfn af því að verja, að fé hans fari þarna út í hólmana, en nytsemi hefur hann hins vegar enga af þessum hólmum. Í grg. er gjörla skýrt frá, hvernig þessir hólmar liggja. Þar er stuðzt við frásögn núverandi eiganda Ljótunnarstaða, Skúla Guðjónssonar, og hygg ég, að þar sé mjög nákvæmlega með farið. Þeir hólmar, sem liggja næst Prestsbakka, eru sker, sem fara í kaf um flóð, og í þeim skerjum eru sellátrin, en þó eru þau einnig fyrir landi Ljótunnarstaða og langt frá landamerkjum Ljótunnarstaða og Prestsbakka, sem eru við svokallaða Bakkaá, sem rennur niður með Prestsbakkabænum, en farvegur þeirrar ár sést mjög greinilega á meðfylgjandi uppdrætti. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé í samræmi við anda l. nr. 50 frá 16. nóv. 1907, um kirkjujarðir, og sérstaklega í samræmi við anda laga nr. 113 frá 21. des. 1952, um lausn ítaka af jörðum, að þessir hólmar verði aftur eign Ljótunnarstaða, eins og upphaflega var og lengstum hefur verið, og að þannig beri Alþingi að verða við ósk núverandi eigenda Ljótunnarstaða, þ.e.a.s. Skúla Guðjónssonar og Björgvins, sonar hans, en þeir búa nú á Ljótunnarstöðum, eins og mörgum er kunnugt. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta. Ég er þeirrar skoðunar persónulega, að Alþingi eigi að leiðrétta þetta með því að heimila ríkisstj. að selja þessa varphólma og sellátur, sem skv. landfræðilegri legu og sögulegri hefð heyra þeirri jörð til, en hafa vegna sérstakrar aðstöðu prests á Prestsbakka verið lagðir undir þá jörð, fyrst með leigumála og síðan við sölu jarðarinnar. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði, þegar umr. er lokið, vísað til hv. landbn.