Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það til breytinga á tollskrárlögum, sem hér er til 3. umr., hefur nú um nokkra hríð verið til umfjöllunar á Alþ. Frá því að frv. var lagt fram hefur komið í ljós við frekari athugun í fjmrn., að enn frekari leiðréttinga er þörf til viðbótar þeim sem till. hafa verið gerðar um af meiri hl. fjh.- og viðskn. og Nd. hefur þegar samþykkt. Leiðréttingar þessar stafa m. a. af frekari breytingum, sem nýverið hafa verið samþykktar af Tollasamvinnuráðinu á tollanafnaskrá Tollasamvinnuráðsins. Auk þess er að finna lækkun á örfáum tolltöxtum á tækjum í landbúnaði sem láðist að samræma við meðferð frv. til nýrra tollalaga á síðasta þingi. Þar sem frv. það, sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, felur fyrst og fremst í sér breytingar á íslensku tollskránni vegna breytinga á tollanafnaskránni, þá tel ég rétt að þessar síðustu leiðréttingar á tollanafnaskránni verði auk þess samþykktar nú á þessu þingi og teknar upp í frv. Því leyfi ég mér að flytja skriflega brtt. við frv. við 3. umr. málsins. Ég hef lagt till. inn á skrifstofuna og mun henni útbýtt innan tíðar, en ég leyfi mér, herra forseti, að leggja till. fram og óska eftir því að leitað verði afbrigða. Ég tel hins vegar eðlilegt að atkvgr. yrði frestað, ef forseta sýndist svo, þar til henni hefur verið útbýtt, en mér er kunnugt um að till. er nú í ljósritun. Ég hef kynnt tillöguna fulltrúum stjórnarandstöðunnar í fjh.- og viðskn., auk þess sem fulltrúar meiri hl. þar, sem áður höfðu flutt till., var um þessa till. kunnugt. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta, en leyfi mér að leggja til að frv. verð samþ. með þessum breytingum og þá vísað til hv. Ed. og vonast til þess að hægt verði að ná fram afgreiðslu þar í dag eða þá á morgun.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér er til umr., er komið frá Ed., þar sem það var borið fyrst fram, og hefur verið til meðferðar hjá allshn. þessarar hv.d. Þar varð að vísu ekki full samstaða um þetta mál, því að einn hv. nm., Ingólfur Jónsson, tók ekki afstöðu til málsins og Sighvatur Björgvinsson hefur skilað séráliti. En að meiri hluta álitinu standa 5 nm. og n. leggur til að þetta frv. verði samþykkt. Það var nú ekki meining mín að eyða löngum tíma til þess að rökstyðja álit meiri hl. allshn. Við teljum, að þetta frv. sé þess eðlis, að það sé rétt að samþykkja það. Við teljum óeðlilegt, að erlendum aðilum sé heimilt að leggja fram fé til íslenskrar stjórnmálastarfsemi. Hvað mig snertir sjálfan og persónulega, þá vil ég taka það fram, að ég skoða þetta frv. ekki svo, að það sé verið að beina þessu gegn einum fremur en öðrum. Hér er um almenna afstöðu að ræða, og mig undrar satt að segja að það skuli geta komið fram andstaða gegn því, að slíkt frv. sé samþ., því að ég held að þegar menn fara að skoða hug sinn og athuga þetta mál ofan í kjölinn, þá sé í fyllsta máta óeðlilegt að erlendir aðilar leggi fram fé til íslenskrar stjórnmálastarfsemi. Ég held að menn hljóti því almennt að átta sig á að þetta á ekki við. Það hefur að vísu verið upplýst hér nú á síðustu vikum og mánuðum, að þetta hefur átt sér stað. Það hefur komið fram í yfirlýsingum vissra flokksforustumanna, þ. e. a. s. forustumanna Alþfl., að þeir hafa þegið erlendan fjárhagsstuðning. Og vissulega eru þessar yfirlýsingar þeirra forustumanna Alþfl. kveikjan að því, að þetta frv. var flutt. Og ég verð að segja það, að það er full ástæða til þess að taka í taumana þegar það liggur fyrir að slíkt á sér stað. Og ef það er svo, að t. d. hv. Alþfl.-menn hér í þessari d. leggjast gegn samþykkt þessa frv., þá finnst mér þar skjóta nokkuð skökku við og mig furðar svolítið á afstöðu þeirra. Við skulum fyrirgefa þeim það sem þeir hafa gert, og við skulum fyrirgefa þeim það sem gerst hefur áður í þessum málum, en mér finnst að þeir ættu að hafa heilindi til þess að viðurkenna að þeir hafa farið skakkt að og að það er ekki siðferðilega rétt að þiggja erlendan fjárstuðning til stjórnmálastarfseminnar. Ég geri mér nú þrátt fyrir allt enn þá vonir um að Alþfl.-menn sjái að sér í þessu og þeir sjái að það er óeðlilegt að ganga gegn þessu máli. Ég sé að hv. minni hl. allshn., Sighvatur Björgvinsson, hefur skilað hér nál. þar sem segir að þar sem í ráði sé að undirbúa og setja rammalöggjöf um starfsemi stjórnmálaflokkanna, þá virðist einsýnt að þetta mál eigi erindi inn í þann undirbúning og athugun, og er því hér með lagt til að frv. þessu verði vísað til ríkisstj. til athugunar í sambandi við fyrirhugaða rammalöggjöf. Þetta kann að vera að einhverju leyti eðlileg till. fljótt á litið, en þegar maður fer að athuga málið, þá er það ekki. Sannleikurinn er sá, að þetta mál hefur verið til umr., það að setja lög um stjórnmálaflokka. Það hefur starfað n. að þessu máli, hún hefur þegar skilað mjög ítarlegri álitsgerð og þ. á m. uppkasti að frv. um starfsemi stjórnmálaflokkanna. Innan þeirrar n. kom til tals að setja ákvæði um bann við því, að erlendir aðilar legðu fram fé til stjórnmálastarfsemi á Íslandi. En það varð samt ekki niðurstaðan að flytja till. um það efni vegna afstöðu sem kom fram hjá a. m. k. einum nm., hv. þm. Benedikt Gröndal. En ég vil upplýsa það, að þetta kom til umr. þar og það var að ég hygg fullur vilji allra annarra nm. en þessa eina manns að setja þetta ákvæði í uppkast að frv. að lögum um starfsemi stjórnmálaflokkanna. Nú þegar frv. kemur fram beinlínis um þetta atriði, þá finnst mér eðlilegt, vegna þess að ég hafði þá skoðun innan þessarar n., sem hér hefur verið fjallað um, að það bæri að setja slíkt bann, - þá finnst mér eðlilegt að taka undir það frv. sem hér liggur fyrir, og sú var mín afstaða innan allshn. og sú er afstaða fjögurra annarra nm. í allshn., þ. á m. formanns n., Ellerts Schram, sem ekki er hér í dag, en hann var einnig formaður í þeirri n. sem fjallaði um löggjöf um starfsemi stjórnmálaflokkanna. Það kom einmitt mjög skýrt fram hjá honum, meðan hann starfaði sem formaður í þeirri n., að hann teldi eðlilegt að slík ákvæði kæmu inn í lög um stjórnmálaflokkana. Miðað við það, sem gerst hefur, þá held ég því að það sé óeðlilegt að vísa þessu máli til ríkisstj. á þeirri forsendu að verið sé að fjalla um þetta. Ég held að miklu eðlilegra sé að Alþ. taki afstöðu til þessa máls nú þegar og setji bann við því, að útlendingar leggi fram fé til íslenskrar stjórnmálastarfsemi. Ég ætlaði mér ekki að vera langorður um þetta mál. Ég hef lýst afstöðu minni og afstöðu meiri hl. n. og mun ekki frekar eyða tíma í þetta mál nema þá að gefnu tilefni. En ég sem sagt legg hér fram álit meiri hl. allshn. þar sem lagt er til að þetta frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Það er í hæsta máta skiljanlegt og eðlilegt, að í þeim umr., sem orðið hafa að undanförnu, þ.á m. um nauðsyn þess að sett verði lög um starfsemi stjórnmálaflokka, skuli hugað að því, hvort ekki eigi að setja reglur um fjárhagsmál stjórnmálaflokkanna, þ. á m. um upplýsingaskyldu þeirra, skyldu þeirra til að upplýsa um sín fjármál, lagaskyldu t. d. sem þeim væri ætlað að sæta í sambandi við kosningafjármál sín, og málefni kosningasjóða flokkanna væru gerð opinber, hvernig þeir safna fé, og e. t. v. settar reglur, eins og mjög víða hafa verið settar, og þá einnig um það hvaða reglum kosningafjármál og kosningasjóðamál flokkanna ættu að sæta. Það er ósköp eðlilegt, að í þessari umr. komi fram hugmyndir um að setja einhver ákveðin takmörk á fjárhagsstuðning sem stjórnmálaflokkar fá frá öðrum aðilum. Það er vitað, að ýmsir erlendir aðilar greiða talsvert fé til íslenskra aðila í einu og öðru formi. Nýlega var t.d. haldin bílasýning hér í Reykjavík. Í fréttum af þeirri bílasýningu var frá því skýrt, að þar sem hún bæri heitið Alþjóðleg bifreiðasýning hefðu erlendu framleiðendurnir fallist á að greiða mjög verulegan kostnað af sýningu þessari, þannig að mjög verulegur kostnaður við auglýsingasýningu bílaverslana, sem nýlega er lokið í Reykjavík, var greiddur af erlendu fé. Þá er það einnig vitað, að erlendir aðilar greiða mjög verulegt fé oft í kostnað við auglýsingu á vöru sinni hérlendis sem erlendis. Hér er ekki um að ræða neitt séríslenskt viðhorf. Þetta er viðhorf sem er almennt í flestöllum löndum, og þar er ekki talið óeðlilegt að erlendir framleiðendur á varningi eða öðru slíku greiði úr eigin vasa ýmsan kostnað sem hlýst af auglýsingum og sýningu á varningi þeirra innanlands. Öðru máli gegnir hins vegar að sjálfsögðu um félagasamtök eða stjórnmálaflokka eða önnur slík samtök sem með einhverjum hætti starfa til þess að hafa áhrif á pólitíska skoðanamyndun almennings. Allir þessir aðilar, sem ég hef hér nefnt og fá með beinum eða óbeinum hætti fé frá erlendum aðilum, vinna að því að hafa áhrif á skoðanamótun almennings, einkum í tilteknum atriðum, en það þarf ekki endilega að vera hvað stjórnmál varðar. Spurningin er því: Er eðlilegt að setja aðrar reglur hvað varðar stjórnmálaskoðanir og stjórnmálastörf heldur en t. d. sett eru öllum öðrum félögum? Og ef líklegt er að þrengri reglur í þessu sambandi gildi um stjórnmálaflokka eða stofnanir sem taldar eru starfa á vegum stjórnmálaflokkanna, má þá ætla að stjórnmálaflokkar stæðust þá freistingu til þess að geta með einhverjum hætti notið svipaðrar fyrirgreiðslu og ég er hér að nefna að setja upp stofnanir sem störfuðu beint eða óbeint í þágu þeirra, en væru skrifaðar sem stofnanir á vegum einstaklinga eða óháðra félagasamtaka. Í 2. gr. frv., sem hér er til umr., er t. d. sagt að lög þessi taki til stjórnmálaflokka og félagasamtaka þeirra svo og til hvers konar stofnana sem starfa á þeirra vegum beint eða óbeint, þ. á m. blaða. Ég held að það yrði ákaflega erfitt fyrir þá, sem mundu fjalla um lögskýringu á þessari grein, að draga markalínuna um það, hvenær telja megi að blöð störfuðu á vegum stjórnmálaflokka og félagssamtaka þeirra og hvenær ekki. Nú vita menn það, að því er haldið mjög stíft fram t. d. að Morgunblaðið starfi alls ekki á vegum eins stjórnmálaflokks í landinu eða í þágu neins stjórnmálaflokks í landinu, enda sé það gefið út af sérstöku hlutafélagi. Sama máli gegnir um Vísi og Dagblaðið. Ef þetta nægir til þess að geta fallið undan þessari 2. gr., að þessi blöð séu rekin af hlutafélögum sem ekki eru í neinum tengslum við stjórnmálaflokkana, má þá ekki ætla að þeir, sem vildu losa sig undan ákvæðum þessarar greinar, gætu gert það með því einu að breyta rekstrarformi á þeim fyrirtækjum eða stofnunum sem þeir ætla að ná undan ákvæðum þessara laga? Ég skil ákaflega vel hvers vegna hugmyndir um það að setja stjórnmálastarfsemi í landinu þau takmörk, sem hér er um að ræða, eru komnar fram. En ég held að menn verði að vanda sig ákaflega við lagasmíði í því sambandi, þannig að það sé alveg ljóst og liggi ljóst fyrir hvað Alþ. á við með setningu slíkra laga. Ég vek t. d. athygli á því, að í 1. gr. eru engin ákvæði um upplýsingaskyldu íslenskra stjórnmálaflokka um gjafafé. Það er enginn möguleiki gefinn á því, að íslenskum stjórnmálaflokkum sé skylt að upplýsa um sín fjármál. Og getur þetta þá orðið þannig, að stjórnmálaflokkur beri raunar ábyrgð á aðgerðum, sem kannske einn eða tveir menn í nafni flokksins hafa gert án þess að þeim hafi borið skylda til þess að upplýsa um gerðir sínar, hvorki innan flokksins né utan hans. Það eru margar fleiri slíkar spurningar sem vakna, m. a. sú, hvernig eigi að framfylgja því banni sem lagt er til að sett verði með samþykkt þessa frv., hver eigi að hafa eftirlit með því, að það sé ekki gert sem bann er lagt við o. s. frv. Enn fremur: Á að binda þetta bann við stjórnmálaflokka einvörðungu? Hvar ætla menn að draga markalínurnar um það, hvað sé stjórnmálaflokkur og hvað ekki? Engin slík markalína er til í lögum. Það hefur skapast um þetta ákveðin hefð, en ég bendi t. d. á að hér á landi hafa verið starfandi samtök fólks sem hafa stundað stjórnmálastarfsemi, en samt sem áður ekki talið sig vera stjórnmálaflokka. Það er mönnum í fersku minni t. d., að Alþb. taldi sig ekki vera stjórnmálaflokk mörg sín fyrstu ár, heldur fyrst og fremst kosningabandalag. Samkv. orðanna hljóðan í 1. gr. þessa frv. hefði þá sú grein ekki átt að taka til Alþb., þar sem Alþb. væri ekki íslenskur stjórnmálaflokkur, heldur kosningasamtök. Sem sé, það eitt að Alþb. á þessum tíma taldi sig ekki vera stjórnmálaflokk og laut ekki almennum skipulagsreglum stjórnmálaflokka hefði gert það að verkum, að sú stjórnmálahreyfing, ein þeirra sem áttu fulltrúa hér á Alþingi Íslendinga, hefði ekki lotið ákvæðum þessara laga. Önnur stjórnmálasamtök hafa starfað misjafnlega langan tíma hér í landinu. Tökum t. d. Fylkinguna sem starfaði lengi vel sem óháð stjórnmálasamtök. Hún leit ekki á sig árum saman sem stjórnmálaflokk. Á þá Fylkingin að vera undanskilin ákvæðum 1. gr. frv. þar að lútandi, að íslenskum stjórnmálaflokkum sé óheimilt að taka við gjafafé? Við höfum fjölmörg önnur félagssamtök sem starfa að stjórnmálum án þess að vera stjórnmálaflokkar. Ég tel t. d. að þeir, sem eru meðlimir í menningarfélagi Íslands og Kína, telji sig starfa að stjórnmálastarfsemi að þó nokkru leyti. Þeim er samkv. orðanna hljóðan í þessu frv. ekki óheimilt að taka við gjafafé eða öðrum fjárhagslegum stuðningi til starfsemi sinnar frá erlendum aðilum vegna þess að þeir eru ekki stjórnmálaflokkur. Sama máli gegnir um menningarsamband eða menningartengsl Íslands og Ráðstjórnarríkjanna, menningartengsl Íslands og Albaníu sem ég hygg vera til, og ég býst við að það séu til svona menningarleg tengsl við flest Austur-Evrópuríkin. Það eitt, að frv. nær aðeins til íslenskra stjórnmálaflokka, gerir það að verkum, að lögum samkv. mættu þessir aðilar þiggja gjafafé eða annan fjárhagslegan stuðning til starfsemi sinnar frá erlendum aðilum. Ég tel mjög vafasamt að vilji Alþ. sé að þessir aðilar eigi að sitja við eitthvert annað borð heldur en aðrir aðilar sem stjórnmálastarfsemi stunda í landinu. Ef sá er ekki vilji Alþ., að þetta ákvæði taki aðeins til stjórnmálaflokka, en ekki annarra stjórnmálasamtaka, þá tel ég að sjálfsögðu nauðsynlegt að þessi grein verði endurskoðuð. Við tökum einnig við ýmsum fjárstuðningi frá norrænum aðilum, m. a. ýmis félagasamtök okkar stjórnmálaflokka. Ungliðasamtök stjórnmálaflokkanna taka t. d. við fjárframlagi úr samnorrænum sjóðum til þess að halda stjórnmálaráðstefnur hér á Íslandi með þátttöku Íslendinga og sniðnar til þess að hafa áhrif á íslensk þjóðmál og íslenskar þjóðmálaumræður. Eitt slíkt námskeiðahald eða ráðstefna stendur nú fyrir dyrum á vegum Sambands ungra sjálfstæðismanna. Þetta er ráðstefna sem mun verða kostuð af samnorrænu fé. Þátttakendur í ráðstefnunni verða bæði innlendir og erlendir áhugamenn um stjórnmál. Viðfangsefni ráðstefnunnar er að fjalla um þjóðmál sem m. a. eru mjög ofarlega á baugi hér á Íslandi. Eigum við að gerast eina landið af Norðurlöndum sem ekki gefur færi á því að efna til slíkrar ráðstefnu um þjóðmál með norrænni samhjálp, vegna þess að okkur liggur svo lífið á að banna íslenskum stjórnmálaflokkum að taka við gjafafé frá erlendum aðilum að við gefum okkur ekki tíma til þess að vanda lagagerð eins og best við vildum? Ég ætla ekki að ræða mjög ítarlega þetta frv., vegna þess að ég á ákaflega bágt með að trúa því, að a. m. k. þm. í þessari hv. d. vilji gera aðrar breytingar eða réttara sagt vilji lögleiða annað en beinlínis fyrir þeim vakir. Og ég hef ekki trú á því, að meiri hluti þm. í þessari deild vilji leiða í lög atriði sem raunar banna ákveðnum stjórnmálahreyfingum í landinu, sem hafa heitið stjórnmálaflokkar, að gera ákveðna hluti eða taka við ákveðnum framlögum erlendis frá, en á sama tíma sé slíkt heimilað öðrum stjórnmálasamtökum. Ég ætla aðeins að vekja athygli manna á einu. Þetta frv., þó að lögum verði, kemur t. d. ekki í veg fyrir það, að erlendir aðilar kosti blaðaútgáfu í Íslandi. Samkv. þessu frv. er það enn opið að erlendir aðilar, t. d. erlend sendiráð, gefi út dagblöð á sinn kostnað hér álandi. Einu lagahömlurnar við slíkri útgáfu erlendra aðila, dagblaðaútgáfu eða tímaritaútgáfu, er það, að þeir verða að hafa íslenskan ábyrgðarmann. Það hefur nýlega komið í ljós í sambandi við útgáfu fréttatímarits sem heitir Fréttir frá Sovétríkjunum, kostað af rússneska sendiráðinu, að einu hömlurnar, sem upphaflega voru á því að þetta fréttatímarit kæmi út, voru þær að það vantaði íslenskan ábyrgðarmann. Íslenski ábyrgðarmaðurinn var fenginn, nokkuð kunn íslensk kona sem er skrifuð sem ritstjóri og ábyrgðarmaður þessa blaðs. Mér er kunnugt um það í þeirri prentsmiðju, þar sem þetta blað er unnið, að það er að verulegu leyti unnið af starfsmönnum rússneska sendiráðsins, og það er ekkert launungarmál, að blaðið er kostað af rússneska sendiráðinu, þannig að það er ekkert sem kemur í veg fyrir það samkv. íslenskum lögum að erlendur aðili, erlent sendiráð kosti dagblaðaútgáfu á Íslandi, aðeins ef dagblaðið er ekki talið gefið út af stjórnmálaflokki og einhver einn einstaklingur með íslenskan ríkisborgararétt er skráður ábyrgðarmaður blaðsins. Þannig gæti hver og einn, sem hér er inni. og hver og einn landsmaður tekið að sér gegn greiðslu í erlendum gjaldeyri að gerast ritstjóri blaðs, dagblaðs, sem yrði að öllu leyti kostað af erlendu fé og hann þyrfti því ekkert sjálfur í té að láta annað en nafnið sitt sem ábyrgðarmaður blaðsins. Í þessu sambandi vil ég gjarnan segja ykkur eina sögu. Fyrir nokkrum árum, þegar ég var ritstjóri Alþýðublaðsins, var starfandi hér hjá rússnesku fréttastofunni APN ákaflega duglegur fréttamaður. Því miður man ég nú ekki nafn mannsins, en m. a. skrifaði hann á þeim tíma, sem hann var hér, mikla og ágæta grein í Morgunblaðið um orrustuna um Leningrad, en þar var hann þátttakandi. Ég býst við að þm. reki minni til þessarar greinar og þá, sem fylgst hafa með starfsemi sovéska sendiráðsins, eins og sumir hafa gert, rekur þá kannske betur minni en mig til nafns mannsins, því miður man ég það ekki. Þessi maður var næstum daglegur gestur á ritstjórnarskrifstofum íslensku blaðanna og ákaflega óþreytandi í því að koma á framfæri við okkur ritstjóra blaðanna hinu og þessu efni frá AP N. Ég tók þann pól í hæðina, ég varð fljótt þreyttur á þessum manni, einfaldlega vegna þess að hann gaf manni varla stundlegan frið, hvorki á vinnustað né heima, að ég hætti að birta efni frá þessari rússnesku fréttastofu. Einn góðan veðurdag kom maðurinn síðan að máli við mig á skrifstofu minni og bauðst til þess, að ef ég vildi birta greinar frá APN skyldi hann greiða blaði mínu fyrir sem samsvaraði auglýsingataxta á þeim tíma. Ég neitaði þessu boði algerlega og alfarið og lét athuga það fyrir mig á eftir, hvort þetta væri lagalega hægt, hvort það væri unnt fyrir starfsmann erlends sendiráðs að óska eftir því, að blöð birtu efni frá þessu erlenda sendiráði beint eða óbeint og hið erlenda sendiráð greiddi síðan fyrir það sem auglýsingar í blaðið, og mér var tjáð að ekkert væri sem bannaði þetta, það væri á valdi blaðsins, hvort það birti þetta, og það væri líka á valdi blaðsins, hvort það léti þess getið, að sú grein eða frétt, sem birt var, eða pólitísk umsögn um alþjóðamál, eins og yfirleitt var um beðið, væri birt sem auglýsing. Skömmu síðar gerðist það, - ég ætla ekki að fara að ræða það neitt frekar, - að eitt dagblaðið í borginni fór að birta mjög títt fréttaumsagnir frá rússnesku fréttastofunni APN, sem vöktu athygli manna mjög, ekki aðeins fréttaumsagnir, heldur beinar stjórnmálagreinar með úttekt á alþjóðastjórnmálum. Ég ætla engum getum að því að leiða, að nokkur íslenskur ritstjóri hafi tekið því auglýsingatilboði sem ég hafnaði. Mér dettur ekki í hug að nokkur íslenskur ritstjóri hafi gert slíkt eða mundi gera það. En ég er aðeins að segja ykkur þessa sögu til þess að mönnum sé það ljóst, að jafnvel þó að dagblaði eða tímariti væri bannað að taka við fé frá erlendum aðilum, dagblaði eða tímariti sem út væri gefið af stjórnmálaflokki eða á vegum hans, þá er ekkert, hvorki í þessu frv. né gildandi lögum, sem bannar það, að slíkt blað eða tímarit, sem rekið væri af einstaklingi eða félagasamtökum öðrum en stjórnmálaflokkum, veitti viðtöku slíkum styrkjum. Það er ekkert sem bannar það, að ritstjóri íslensks blaðs birti síðu eftir síðu af pólitískum umsögnum fyrir milligöngu erlendra sendiráða og tæki fyrir það fullt gjald eins og um auglýsingataxta væri að ræða. Ég hef á þskj. 905 í mínu nál. lagt til að frv. þessu verði vísað til ríkisstj. til frekari athugunar, svo að tími gefist til þess að taka þær hugmyndir, sem þar eru fram settar, betur til athugunar í því skyni að ná þeim tilgangi sem ég býst við að vaki fyrir flm. Þessa till. mína um að vísa frv. til ríkisstj. ætla ég að draga til baka til 3, umr. Hins vegar flytjum við tveir þm. á þskj. 911. brtt. við frv. þetta. Flm. auk mín er hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson. Brtt. er á þá lund, að aftan við 1. gr. frv. eins og hún er bætist: „Þá er erlendum sendiráðum á Íslandi óheimilt að kosta eða styrkja blaðaútgáfu í landinu.“ Aftan við 2. gr., sem fjallar um til hvaða aðila lög þessi taki, komi viðbót er hljóði svo: „og einnig til blaða eða tímarita, sem út eru gefin á vegum einstaklinga eða félagasamtaka.“ Og í þriðja lagi að fyrirsögnin orðist svo: „Frumvarp til laga um bann við fjárhagslegum stuðningi erlendra aðila við íslenska stjórnmálaflokka og blaðaútgáfu erlendra sendiráða á Íslandi.“ Þessa brtt. flytjum við saman, ég og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, og það hefur orðið að ráði, m. a. til þess að hægt væri að koma í veg fyrir dulbúna útgáfustarfsemi erlendra sendiráða eins og ég hef gert að umræðuefni hér. Í gær eða réttara sagt í fyrradag, held ég að það hafi verið, sem haldinn var sá nefndarfundur í allshn. Nd. sem um þetta mál fjallaði. Var staðið þannig að því fundarboði, að ég fékk aldrei boð til þess nefndarfundar. Formaður allshn. Nd., hv. þm. Ellert B. Schram, hafði tjáð mér að til stæði að halda fund í allshn. m. a. um þetta mál annaðhvort kl. 10 fyrir hádegi í gærmorgun eða kl. 2 eftir hádegi. Ég sagði að ég væri að sjálfsögðu reiðubúinn til þess að mæta þá til fundar. Rétt um kl. hálfsex var hringt til mín og mér sagt að búið væri að halda fund í allshn. Nd. þar sem sú afgreiðsla hefði orðið sem hv. frsm. n. lýsti áðan. Ég spurði þá formann allshn. hvort það væri nú ekki vani að halda nefndarfundi þannig að allir nm. væru boðaðir. Hann sagði svo vera og bauðst til þess að boða nefndarfund þá aftur strax um kvöldið, kl. hálfátta í fyrrakvöld eða kl. hálfníu, og ég tjáði honum að ég væri reiðubúinn til að mæta á fundi þá. Það var hins vegar sammæli með okkur til þess að vera ekki að tefja neitt að óþörfu framgang þessa máls, að ég skyldi láta eins og ég hefði fengið fundarboðið og hann tilkynnti í nál., eins og hv. frsm. gerði, að ég myndi skila séráliti. Þrátt fyrir þennan formgalla á boðun fundarins hef ég ekki notað það sem neina átyllu til að tefja þetta mál. En þar sem mér var ekki gefinn kostur á að mæta á nefndarfundinum, þá gat ég að sjálfsögðu ekki gert nm, grein fyrir þeirri skoðun minni, sem ég hef verið að lýsa hér áðan, né heldur efni þeirrar brtt. er við hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson höfum flutt. Ég tel nauðsynlegt að hv. allshn. fjalli um þessa brtt. og vil því beina þeirri eindregnu ósk til hæstv. forseta, að hann geri hlé á umr. um þetta mál svo að hv. allshn. gefist færi á því að fjalla um brtt. á þskj. 911.



Herra forseti. Ég get ekki tekið á mig neina sök í sambandi við boðun fundarins í allshn., og ég verð að segja það eins og er, að ég saknaði þess mjög að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson var ekki á þessum fundi, því að vissulega var ástæða til þess að fullmætt væri á fundi sem þessum.

Ég fékk aldrei fundarboð

. Já, mér er algerlega ókunnugt um það. En hitt veit ég, að formaður allshn. boðaði mig aftur á fund eftir þetta og sagði að það væri að gefnu tilefni hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, og þótti mér þá auðvitað eðlilegt að mæta á slíkum fundi og ræða þetta mál. Mætti ég síðan á fundarstað, en þá kom í ljós að fundurinn hafði verið afboðaður og boðin höfðu ekki borist mér, enda var erfitt að ná í mig á þeim tíma. Hins vegar var ég við því búinn að mæta til þess að fullræða þetta mál kl. 2 í gær og kom eins og til stóð, en þá hafði fundurinn verið afboðaður. En eins og ég segi, það var erfitt að ná í mig á þeim tíma þó að formaður reyndi að gera viðvart um það. Þetta er út af fyrir sig galli. Í sambandi við það, sem fram hefur komið hér hjá hv. frsm. minni hl., þá er náttúrlega margt við það að athuga, ýmis atriði sem mér þykir ástæða til að gera aths. við. Ég held t. d. að það sé ekki annað en sýndarmennska þegar hann er að bera þetta mál við það þegar verslunarmenn og kaupsýslumenn setja hér upp bílasýningu til að auglýsa vörur sínar. Ég held að það sé alls ekki sambærilegt við það þegar erlent fjármagn er látið ganga beint til stjórnmálastarfseminnar. Ég geri á þessu stóran mun, og ég held að í lokin hafi hv. frsm. minni hl. gert sér grein fyrir því að þetta tvennt er ósambærilegt. Eins hefur hann áhyggjur af því, hvernig framfylgja skuli banni við erlendum fjárframlögum til stjórnmálastarfsemi. Ég held að það sé engin sérstök ástæða til þess að hafa áhyggjur af því, að ekki sé hægt að framfylgja slíku banni. Ég held að það sé varla erfiðara heldur en að halda uppi ýmiss konar annarri löggæslu í landinu og öðru fjármálaeftirliti, þannig að þessi viðbára er ekki mjög mikilvæg. Svo kom hann líka að því, að það stæði í frv. að bann væri við því að leggja stjórnmálaflokkum erlent fé. Ég held líka að þessi viðbára sé ekki mikilvæg þegar allt kemur til alls, þó að hitt sé rétt að það hefði kannske verið ástæða til þess að orða þetta skýrar. Sannleikurinn er sá að það er ekki til nein lögákveðin skilgreining á því, hvað sé stjórnmálaflokkur hér á landi, og ég er ekki í nokkrum vafa um að það ber að skýra orðið stjórnmálaflokk í þessu frv. mjög víðtækt. Ég hygg að orðið stjórnmálaflokkur þarna hafi mjög víðtæka merkingu, og ég er ekki í nokkrum vafa um að það nær til stjórnmálasamtaka almennt. Hv. frsm. minntist t. d. á það, að Alþb. svonefnda hefði á sínum tíma ekki talið sig stjórnmálaflokk. Það má vel vera að Alþb. hafi ekki talið sig stjórnmálaflokk. En ég held að það hafi verið hreinlega pólitískar ástæður, þeir hafi verið að beita einhverju pólitísku orðalagi þegar þeir tóku svo til orða, því að ég hygg að hver einasti maður í landinu hafi skoðað Alþb. sem stjórnmálaflokk á þeim tíma, hvað svo sem þeim Alþb.-mönnum sjálfum hefur þótt eðlilegt að nefna samtök sín. Vissulega var Alþb. stjórnmálaflokkur á þeim tíma sem henta þótti pólitískt séð að kalla þetta kosningabandalag. Og ég skil þetta frv. svo og ég skil orðið stjórnmálaflokkur í þessu frv. svo, að það nái til allrar stjórnmálastarfsemi. En nú hefur hv. frsm. minni hl. flutt hér nokkrar brtt., og ég verð að segja um þessar brtt., að það var mjög slæmt að þær skyldu ekki vera komnar fram fyrr. Og þess vegna er það saknaðarefni hjá mér, að sá fundur, sem ég ætlaði að sækja í gær, en hafði verið afboðaður, eftir því sem formaður sagði mér, í fullu samráði við hv. frsm. minni hl., - þá þykir mér illt að sá fundur skyldi ekki hafa verið haldinn, vegna þess að í þessum till. eru ýmis efnisatriði sem ég get fyllilega tekið undir. Ég held að allar þessar þrjár brtt., sem hér koma fram, séu þess eðlis, að ég mundi samþykkja þær. Ég tala að vísu hér eingöngu fyrir mína hönd og lýsi hér minni skoðun. Ég hef ekki haft aðstöðu til þess að bera mig saman við samnefndarmenn mína og þá sem standa að meirihlutaálitinu, en persónulega er ég þeirrar skoðunar að þetta geti vel staðist. Hins vegar held ég þó að þessar till. geti beðið næsta þings, og ég held að það væri mjög mikilvægt fyrir okkur að geta samþykkt frv. í því formi sem það liggur nú fyrir án brtt. sem liggja nú fyrir á þskj. 911. Það er jafnframt mín skoðun. En sem sagt, ég held að það sé mjög óheppilegt ef við reynum að tefja þetta mál nú á síðustu mínútum þingsins. Við vitum, að þinginu er að ljúka. Nd.-fundum mun ætlað að ljúka í dag, þannig að ég tel illa farið ef hv. Nd. treystir sér ekki til þess að samþykkja frv. í því formi sem það er, jafnvel þó að hægt sé að hugsa sér að taka þessar till., sem nú hafa komið fram á þskj. 911. síðar til greina og flytja þær sem brtt. á næsta þingi. Ég tel mjög mikilvægt að þetta mál nái fram að ganga. Ég tel það mjög mikilvægt að Alþ. sýni vilja sinn og lýsi yfir vilja sínum í því að banna erlendum aðilum að leggja fram fé til stjórnmálastarfsemi í landinu. Það er fullkomlega óeðlilegt að svo sé gert. Það er í andstöðu við, að ég hygg almenningsálit hér á landi og getur beinlínis verið þjóðhagslega hættulegt þegar þannig er að staðið. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, þá lít ég ekki svo á að það sé verið beinlínis að beina þessu frv. gegn neinum ákveðnum aðila, jafnvel þó að ástæðan til flutnings þess sé sú, að það vitnaðist að tiltekinn stjórnmálaflokkur hafði þegið erlent fé. E. t. v. eru fleiri stjórnmálaflokkar sem þiggja erlent fé og hafa þegið það, en um það er mér engan veginn kunnugt og það hefur a. m. k. ekki vitnast til þessa svo að mér sé vitanlegt, en ég held að það sé mjög nauðsynlegt að Alþ. geri upp hug sinn í þessu efni og ákveði það einu sinni fyrir allt, að það skuli bannað að erlendir aðilar leggi fram fé til stjórnmálastarfsemi hér á landi. Ég held að við þurfum að gæta okkar mjög á erlendum áhrifum, ekki síst á erlendum fjármálaáhrifum. Og ef þessi leið er svona opin, að það er mögulegt fyrir stjórnmálaflokka að þiggja erlent fé, þá sjáum við í hendi okkar að það er möguleiki á því, að erlendir aðilar hafi bein áhrif á stjórnmálastefnu og á afstöðu flokka til einstakra mála, þannig að mig undrar það ef til eru menn hér í þessari hv. þd. sem eru andvígir því að reynt sé að sporna við því, að erlent fjármagn renni til stjórnmálaflokka hér á landi. Mig satt að segja furðar á því, að slíkir menn skuli vera til. Hitt er auðvitað alveg rétt, að það er hægt að orða hlutina sífellt betur og betur og það er hægt að fylla frv. og löggjöf með nýjum og nýjum ákvæðum og að því leyti til get ég vel fallist á það, að æskilegt hefði verið að þessar brtt. frá tveimur hv. þm. hefðu fengið hér fullan stuðning og stuðning nefndar. Hins vegar tel ég ekki að það sé neitt aðalatriði á þessari stundu, að þessar till. verði samþykktar nú. Ég tel hitt miklu mikilvægara, að þetta mál verði ekki látið tefjast vegna þessara till., vegna þess að þær þurfi umfjöllun í n. og vegna þess að við vitum að það líður mjög á þingið, það líður á starfstíma þessarar hv. d., og ég tel miklu mikilvægara að við fáum þá yfirlýsingu, sem mér finnst að felist í frv. eins og það liggur fyrir. Það má þá endurbæta það síðar ef mönnum sýnist svo.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna þess að í nál. meiri hl. kemur fram og er sagt að ég hafi ekki tekið afstöðu til málsins. Sannleikurinn er sá, að ég var ekki viðstaddur þegar afgreiðsla málsins fór fram, en formaður n. hringdi til mín og spurði hvaða afstöðu ég hefði til málsins. Ég sagði að mér fyndist þetta frv. ekki nógu víðtækt til þess að það gæti náð tilgangi sínum og þetta mál þyrfti að athuga miklu betur. Mér finnst það ekkert tiltökumál þó að það sé þannig nú í þinglokin að nefndarfundir séu boðaðir með litlum fyrirvara og erfitt að ná fullskipuðum nefndarfundum saman. Það er ekkert tiltökumál. Það hefur alltaf verið svo í þinglokin. En ég get tekið undir með einum nm. sem talaði hér áðan, að ég fékk ekki boð á þennan fund. En ég vil gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls sem er á dagskrá. Ég er vitanlega alveg á móti því, að stjórnmálaflokkar séu styrktir með erlendu fé, hvort sem er til blaðaútgáfu eða annars. Þess vegna vil ég vanda undirbúninginn að þessu máli og þeirri löggjöf sem sett verður að hún geti orðið til nokkurs gagns. Ég skil ekki þann mikla flýti sem nú er á þessu máli, að það liggi svona mikið á. Hv. alþm., sem flytja þetta frv., segja í grg. með frv., með leyfi hæstv. forseta: „Að dómi flm. er æskilegt að sett verði sérstök lög um starfsemi stjórnmálaflokka á landi hér, þar sem m. a. verði kveðið á um skyldur þeirra til opinberra reikningsskila. og verði þar að sjálfsögðu reistar skorður við því, að erlendir aðilar geti náð á þeim fjárhagslegum tökum. Sérstök þn. skipuð fulltrúum allra flokka vinnur nú að undirbúningi þessa máls sem er allmikið og vandasamt verk.“ Þeir viðurkenna einnig í grg. að frv, sé aðeins einn þáttur af því sem þurfi að setja í þessa löggjöf, en að Alþfl. hafi leitað eftir erlendu fé sér til stuðnings og þess vegna sé þetta frv. flutt. Synd Alþfl. er víst stór eftir því sem hv. 1. þm. Norðurl. e. vildi segja áðan. Ef maður hefði tekið orð hans alveg bókstaflega, þá væri synd Alþfl. stór. Ég veit ekki um það, hvort Alþfl. hefur fengið erlent fé til styrktar blaði sínu. Ég veit ekki einu sinni hvort hann á kost á því, og ég tel harla ólíklegt að hann leiti eftir því eftir þær umr., sem farið hafa fram í báðum deildum, og eftir því viðhorfi sem virðist vera hjá miklum meiri hl. Alþ. til þessa máls. Þess vegna held ég að það þurfi ekki að flýta sér mjög í þessu máli, það sé miklu betra að vanda lagasetninguna þannig að hún komi að fullu gagni. Hér hefur verið útbýtt þremur brtt. við frv., en þótt þær verði samþykktar er það alls ekki tæmandi. Frv. yrði þó betra með því að þessar brtt. væru samþ., það yrði víðtækara. En það nær alls ekki út yfir það sem það þarf að ná til þess að löggjöfin geti náð þeim tilgangi sem meginþorri allra alþm. virðist ætlast til. Ég fyrir mitt leyti er reiðubúinn til þess að samþykkja þessar till. því að þær bæta frv. En frv. verður ekki nægilega víðtækt enda þótt þær verði tengdar þarna við. Ég tel þess vegna að það sé miklu betra að vísa þessu frv. nú til hæstv. ríkisstj. með viðeigandi rökstuðningi, með því að leggja áherslu á það, að nauðsynlegt sé að setja lög um þetta mál og að ríkisstj. viti að Alþ. ætlast til að þeirri löggjöf, sem er í undirbúningi í starfandi n., verði hraðað. Þetta er viðhorf mitt til málsins, og það er þess vegna sem ég skrifaði ekki undir þetta nál. Mér fannst ekki taka því. Hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur flutt hér tvær ræður við þessa umr. og hefur lagt mikla áherslu á að frv. verði samþykkt nú á þessu þingi - mjög mikla áherslu, alveg eins og það bjargi sóma þingsins að það yrði gert og að vansæmd þingsins verði mikil ef það verður ekki gert. Og hv. þm. talaði um að hann skildi ekki þá menn sem hlypu ekki til að samþykkja þetta frv. með glöðu geði. En nú er það svo, að hv. 1. þm. Norðurl. e. og ég höfum í aðalatriðum alveg nákvæmlega sömu skoðun á þessu máli. Við viljum báðir koma í veg fyrir að erlent fjármagn sé notað til stuðnings íslenskum stjórnmálaflokkum eða blaðaútgáfu. En þá eigum við einnig að vera sammála um að búa þannig um hnútana með þeirri löggjöf sem við setjum, að það nái þeim tilgangi sem ætlast er til. Þetta frv., þótt það verði lögfest, kemur ekki að gagni. Þess vegna var það að ég skrifaði ekki undir nál. meiri hl., og þess vegna er það, að ég greiði því atkv., að frv. verði vísað til hæstv. ríkisstj., til þess að leggja áherslu á, að það þurfi að hraða löggjöf sem þannig verði gerð að hún nái þeim tilgangi sem til er ætlast.



Herra forseti. Hér er á ferðinni frv. sem nokkur ágreiningur hefur verið um. Þó er það svo að það hefur hlotið afgreiðslu í Ed. og nálega samhljóða afgreiðslu þar. Það er nú komið til 2. umr. í síðari deild, og ég tel að það hvíli blátt áfram skylda á þinginu að afgreiða þetta mál til fullnustu, samþykkja það eða fella. Það gerir ekki mikla stoð í máli eins og þessu að lýsa yfir að í rauninni séu menn sammála öllu því sem í frv. standi, þeir vilji þetta, það megi bara bíða, það þurfi að skoða málið betur, vita hvort ekki finnist betra orðalag. Hér er spurningin um það, hvort eigi að taka afstöðu til pólitísks máls, til þess stóra máls, hvort það eigi að vera stefna á Íslandi og heimilt á Íslandi að íslenskir stjórnmálaflokkar séu reknir að meira eða minna leyti með erlendu fjármagni. Þetta er ósköp einfalt mál og í rauninni kemur þessu máli ekkert við hvort menn vilja bæta við og segja: Við skulum líka banna sendiráðum að gefa út blöð, við skulum líka banna menningarfélögum að geta út blöð, við skulum líka banna þessum og hinum. - Það er allt annað mál. Ég fyrir mitt leyti get samþykkt þær brtt. sem eru á þskj. 911. þar sem bætt er við því að banna sendiráðum að gefa út blöð hér og þetta skuli einnig ná til einstaklinga og samtaka. Og það þarf ekki að mínum dómi að vísa þessari brtt. til neinnar n. aftur. Það er ekki siður hér, þegar brtt. eru fluttar, að það sé haft svo mikið við þær að senda þær til n. til sérstakrar umsagnar. Það er alveg þarflaust og alveg sérstaklega eins og komið er nú afgreiðslu þessa máls og starfstíma þingsins. Þó að þessi brtt. yrði samþ, yrði væntanlega frv. samþykkt, hið stóra pólitíska mál, hvernig á að fara með erlendan fjárstuðning til íslenskra stjórnmálaflokka. Eins og ég segi, ef hægt er að ná þessu meginatriði fram skiptir ekki máli þó að þetta sé hengt aftan í. En ég veit líka að það eru til hér menn sem segja: Frv. mundi batna við að samþykkja þetta, en svo er margt annað eftir sem mætti líka hengja aftan í. - Þetta eru leiðir þeirra sem vilja drepa mál, vilja komast undan því að taka afstöðu til málsins. Auðvitað er enginn vafi á því, að þetta stefnumál, hvort eigi að banna íslenskum stjórnmálaflokkum með lögum að þiggja slíkar gjafir eða stuðning, þetta er aðgreint mál út af fyrir sig og kemur því ekkert við, hvort enn þá vantar almenna löggjöf um skyldur og réttindi íslenskra stjórnmálaflokka. Eru menn eitthvað að efast um að það séu til íslenskir stjórnmálaflokkar, ætli það fari mikið á milli mála, hverjir þeir eru, og ætli það þurfi þá meiri lögskýringu í sambandi við það, hvað telst stjórnmálaflokkur, heldur en margt annað sem er að finna í lögum. Auðvitað eru aths. af svipuðu tagi og hér komu fram í rauninni ekkert annað en tilraunir til þess að tefja máfi, sem sagt hugleiðingar um að erlendir aðilar kunni að hafa styrkt hér viðskiptaaðila í sambandi við útgáfu hjá þeim eða þá útgáfu sendiráða sem er mjög algeng í mörgum löndum og er þegar komið á hér hjá okkur. Ég skal ekkert segja um það, hvað okkar almennu samningar í sambandi við diplómatísk viðskipti segja, hvort þeir gera almennt ráð fyrir því, að sendiráðin skuli hafa heimildir af þessu tagi. Mér er alveg sama um það. Ég er reiðubúinn til þess að banna það, jafnvel þó að það sé í sjálfu sér óskylt mál. En ég vil bara ekki gefa þeim aðilum hér á Alþ., sem vilja drepa þessu máli á dreif og stöðva málið, þetta tækifæri. Því skal ég glaður samþykkja þessar brtt. sem hér liggja fyrir, en að sjálfsögðu með þeirri stóru kröfu að'þá fari frv. til Ed. og verði gert að lögum, verði samþykkt. Og ég vil líka að það komi alveg skýrt fram, af því að hér er um stórpólitískt mál að ræða, hverjir það eru sem koma í veg fyrir samþykkt þessa frv. ef svo á að fara. Það hefur þegar komið hér fram á Alþ., að í rauninni eru aðeins fulltrúar eins stjórnmálaflokksins á Alþ. og þó ekki allir úr þeim flokki á móti frv. Það vill svo til að það er Alþfl. sem er á móti þessu frv. Það leynir sér ekki, þeir þm. gera tilraunir til þess að stöðva frv., því að þeir vilja halda áfram því sem þeir hafa viðurkennt, að þeir hafi þegið og ætli sér að þiggja erlent fjármagn til rekstrar sínum flokki. En það vita auðvitað allir, að Alþfl. stöðvar ekki mál hér á Alþ. úr því sem nú er komið. Við höfum nóga daga til að starfs. Það þarf ekki að ljúka Alþ. á morgun. Og það mun einnig verða séð til þess, að því verður ekki lokið á morgun, ef einhver undandráttur er á því að afgreiða mál eins og þetta. Það er komið svo langt, að það er brot á öllum eðlilegum þingvenjum ef þetta mál fær ekki fullnaðarafgreiðslu hér, hvort sem það er samþykkt eða fellt. Og ef það er svo að það séu einhver umbrot í Sjálfstfl. í þessu máli þannig að hann vilji koma hér með brtt. eða tefja málið eða koma á einn eða annan hátt í veg fyrir að málið nái fram að ganga, þá skal það líka koma fram hér óumdeilanlega. En það er ábyggilega á valdi Sjálfstfl. nú eins og hingað til hvernig fer um afgreiðslu þessa máls. Hann á kost á að standa að því að málið verði afgreitt. Ég ætla mér ekki að efna hér til langra umr. um þetta mál, af því að ég vil greiða fyrir afgreiðslu þess og tel að allar vangaveltur um það, hverju mætti bæta inn í þetta frv., hvað væri rétt að banna í leiðinni, það er svo augljós fyrirsláttur gegn því sem hér er um að ræða, að það á í rauninni ekki að vefjast fyrir neinum sem hefur hugleitt þessi mál. Hér er sem sagt um stefnumarkandi mál að ræða, og sú stefnumörkun á að koma fram við afgreiðslu málsins. Auðvitað kemur þetta frv. í þeim búningi sem það kom frá Ed., - og þó að sú brtt. verði samþ. sem hér hefur verið flutt, - þá kemur þetta frv. að fullu gagni. Það er alrangt, sem var sagt úr þessum ræðustól nýlega, að þetta komi ekki að fullu gagni. Það kemur að því gagni að banna íslenskum stjórnmálaflokkum að reka starfsemi sína með erlendum fjárstuðningi, og það er kjarni málsins. Spurningin er bara hvort við eigum að fara inn á þá braut eða ekki, og hvort alls konar samtök í okkar landi njóta einhverrar fyrirgreiðslu, heimboða og samstarfs eða fjárhagslegs stuðnings er allt annað mál sem kemur ekkert þessu við, og á ekki að blanda því saman á neinn hátt. Ég skal svo ekki fara að efna til frekari umr. eða þræta við menn um þau atriði sem þeir hafa þó gefið tilefni til, en ég lýsi því yfir, að ég er reiðubúinn til þess að samþykkja þessar brtt. hér eins og þær eru, þó að mér sé ljóst að þær séu fluttar að verulegu leyti til þess að reyna að tefja málið. En till. þurfa ekki að ganga til n., það er hægt að greiða atkv. um þær eins og aðrar brtt. Málið getur farið til Ed., og það er auðvelt að koma málinu þannig í gegnum þingið að það hafi fengið fullnaðarafgreiðslu. Það er kjarni málsins. Ég legg sem sagt til að sá háttur verði hafður á, en mæli gegn því, að það verði farið að veita hér nokkurt fundarhlé fyrir n. til þess að athuga þessar brtt., af því að ég sé enga ástæðu til þess, ekki nema þá að n. sem slík óski eftir að málinu verði frestað svo að henni gefist kostur á að fjalla um málið. En það að einhverjir aðilar flytji brtt. og geti síðan lagt til að gert verði fundarhlé og n. fari að fjalla um þeirra till, er engin þingvenja og mundi tefja mál heldur betur hér hjá okkur ef taka ætti upp þann hátt. En óski n. eftir að fá að fjalla um þessar brtt., þá er það annað mál. Aðalatriðið er að þetta mál fái fullnaðarafgreiðslu í þinginu og komi í ljós hverjir styðja kjarna málsins og fyrir hverjum það þvælist.



Herra forseti. Ég get fullvissað hv. síðasta ræðumann, Lúðvík Jósepsson, um það, að engin umbrot eru í Sjálfstfl. í þá átt að reyna að eyðileggja þetta mál. Alla vega kannast ég ekki við það og hef ekki heyrt á einum einasta þm. Sjálfstfl. í þessari d. að sú brtt., sem ég er meðflm. að, sé gerð í þeim tilgangi eða studd af þeim í þeim tilgangi að eyðileggja málið. Ég veit að það er fullur vilji fyrir því hjá a. m. k. þeim sem ég hef talað við af mínum flokksbræðrum að þetta mál gangi í gegn á þessu þingi. Ég tek undir það sem hv. þm. sagði, að mér finnst alger óþarfi að þessar brtt. gangi til n., og ég satt að segja skil ekki þau orð hv. þm. Ingvars Gíslasonar þegar hann talar um að brtt. geti beðið til næsta þings. Þær eru mjög einfaldar og skýrar. Þess vegna þarf ekki að vísa þeim til n. Hv. þm. geta tekið afstöðu til þeirra eins og þær koma fyrir á því skjali sem er fyrir framan hv. þm. í deildinni frá okkur Sighvati Björgvinssyni. En ég er ekki alveg sammála hv. þm. Lúðvík Jósepssyni þegar hann sagði fyrst í sinni ræðu - að vísu dró hann það nokkuð til baka í sínu máli - að þessi brtt. okkar að banna erlendum sendiráðum að gefa út blöð eða styðja aðila með fjárframlögum til að gefa út blöð, sem styðji sérstaklega sjónarmið þeirra ríkja sem viðkomandi sendiráð eru fyrir hérlendis, sé ekki þessu máli skylt, og mun ég leiða nánar rök að því hér á eftir. Ég mun að sjálfsögðu greiða þessu frv. atkv. mitt og tala þess vegna í málinu frv. til stuðnings og að sjálfsögðu einnig þeim brtt. sem ég flyt. Það er rétt, sem hefur komið fram í ræðum hv. þm. og sérstaklega sterkt hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, að hér erum við að fjalla um ákveðið stefnumál, um það, hvort íslenskir stjórnmálaflokkar eða yfirleitt aðrir aðilar eigi að geta þegið fé frá erlendum aðilum í þeim tilgangi að hafa áhrif á þjóðmál og stjórnmál á Íslandi. Allir góðir Íslendingar hljóta að vera sammála um eða ættu að vera sammála um að það ber að koma í veg fyrir slíkt. Best væri auðvitað að við tækjum ekki við slíkum fjármunum og engin lög þyrfti til þess að banna það. En þar sem svo virðist að það þurfi að setja það í lög til þess að hafa þetta ótvírætt, þá er sjálfsagt að d. afgreiði þetta frv. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar, eins og hv. 1. flm. brtt., Sighvatur Björgvinsson, að þetta bann þurfi að vera mun víðtækara, það þurfi að ná einnig til erlendra sendiráða, það þurfi að banna þeim að kosta eða styrkja blaðaútgáfu í landinu. Og það er nú mjög nærtækt dæmi um það, að eitt ákveðið sendiráð hér í Reykjavík gefur út hálfsmánaðarrit. Ég er einn af þeim sem fá þetta rit sent til mín. Ég held að ég fái þrjú eintök. Þetta ágæta sendiráð gefur út mjög öflugt blað á íslensku og sendir það líklegast í þúsundum eintaka víðs vegar um landið. Það blað, sem hér er um að ræða, er áreiðanlega stærra að upplagi og dýrara í útgáfu heldur en t. d. það blað, Alþýðublaðið, sem mun vera meginástæðan fyrir þeim umr. og því frv. sem við erum hér að fjalla um. Ritið Fréttir frá Sovétríkjunum er t. d. þess eðlis, að það fer ekki á milli mála að það blað styður ákveðna hérlenda aðila beint og óbeint með skrifum sínum. Ég er því miður ekki með eintak með mér hér til þess að lesa upp úr greinum þessa blaðs. En það fer ekkert á milli mála, er augljóst mál, hvaða málstað og hverja stuðningsmenn þessa blaðs styðja hérlendis. Eins og ég sagði er það sent hundruðum, ef ekki þúsundum manna hér á Íslandi. Það mun einkum vera um að ræða að blaðið fari til ýmissa framámanna, t. d. forustumanna í æskulýðsfélögum, skólafélögum, verkalýðsfélögum, og ég veit um dæmi þess, að tugum, ef ekki hundruðum eintaka af blaðinu hefur stundum verið dreift í ákveðnum framhaldsskólum hér í bænum og ætla ekki að fara nánar út í það. Þá hafa verið ákveðnar greinar í blaðinu sem útgefendur hafa sérstaklega talið ástæðu til að ungir Íslendingar á aldrinum 14–18 ára fengju í hendur, og það fer ekki á milli mála að í þessum greinum er rekinn skefjalaus áróður gegn því borgaralega þjóðskipulagi sem hérlendis ríkir. Þar með er raunverulega verið að heimila útgáfu á blaði sem vinnur gegn því þjóðskipulagi sem við höfum undirgengist að reyna að vernda. Því miður eru einstöku sinnum greinar í þessu blaði þar sem ofbeldi og manndráp eru lofuð, en þá eru þau lofuð sérstaklega í nafni svokallaðrar „þjóðfrelsisbaráttu“ og þá er það einnig með sérstöku tilliti til svokallaðra alþýðulýðvelda. Og það þarf ekki að tíunda það fyrir hv. þm., að flest þessara alþýðulýðvelda eru til orðin og stofnað til þeirra í gegnum blóðug og miskunnarlaus átök þar sem minni hl. hefur komist til valda með vopnuðum stuðningi m. a. þess ríkis, Sovétríkjanna, sem gefur út umrætt blað. Og því miður verður maður stundum var við og getur raunverulega endurlesið efni þessa blaðs í sumum dagblaða borgarinnar. Ég ætla ekki að tíunda það frekar, enda var ég ekki undir það búinn að koma með þann samanburð í þingsali í dag. En hefði ég vitað að þessi umr. færi hér fram, þá hefði ég að sjálfsögðu gert ráðstafanir til þess að vera með nokkur eintök af Fréttum frá Sovétríkjunum og umræddum dagblöðum, þannig að hv. þm. hefðu getað séð hversu saman fara ákveðinn áróður, ákveðin túlkun eða ég vil segja ákveðnar skoðanir þeirra sem hér eiga hlut að máli. Að vísu eru ekki allir fulltrúar fjölmiðlanna mættir á sínum stað, en það var vissulega mjög eftirtektarvert sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði um þann starfsmann sovéska sendiráðsins sem bauð fram fé til þess að fá birt efni frá þessum aðilum í Alþýðublaðinu. Ég ætlaði að beina orðum mínum til fjölmiðlanna sérstaklega í þessu sambandi og í sambandi við þessa umr. og brtt. okkar. Við hljótum að vonast til þess og vænta þess, að sú brtt. og sú umr., sem hefur orðið um hana, fái jafnítarlega meðhöndlun og umfjöllun í fjölmiðlunum, ég tala nú ekki um hjá ríkisfjölmiðlunum sem eiga að þjóna þjóðinni í heild, en ekki hvað síst hjá þeim dagblöðum sem hafa gert sér mestan mat úr því, að Alþfl. hefur þegið títtnefndan stuðning, - þessi blöð geri það með myndarlegum hætti að vekja athygli á því sem fram kemur í brtt. okkar og baksviði þeirrar tillögu. Í þessu sambandi rifjast það upp fyrir mér, að ég las á s. 1. ári bók, sem kom út í Danmörku, eftir danskan fyrrv. kommúnista. Þessi bók heitir á íslensku: Styrjöldin sem aldrei varð. Þar lýsir þessi fyrrv. kommúnisti starfsemi kommúnistaflokksins fyrir seinni heimsstyrjöldina. Hann fjallar þar sérstaklega um undirróðursstarfsemi kommúnista á Norðurlöndum á tímabilinu 1920–1942 og lýsir mjög nákvæmlega skipulagi, vinnubrögðum og fjármagnsstreymi til þessarar starfsemi. Sú lýsing, sem fram kemur í þessari bók sem er í tveim bindum, skýrir margt og er mjög fróðleg lesning um það hvernig stórveldi, í þessu tilviki Sovétríkin, fjármögnuðu flokka, fyrirtæki og félög sem unnu að framgangi sósíalískra eða kommúnískra hugmynda á Norðurlöndum á þessum árum. Ég ætla ekki að fara nánar út í það á þessu stigi að vitna í þessa bók og skýra frá því, hvað stendur í umræddri bók. En óneitanlega er það eftirtektarvert og gott til upprifjunar og umhugsunar, að í formála umræddrar bókar er vikið að því, að enn munu Sovétríkin og nú á síðustu árum Austur-Evrópu ríkin hafa svipaðan hátt á í sambandi við það að auka áhrif sín og þeirra kenninga sem þessi ríki eru grundvölluð á. Þau vinnubrögð, sem lýst er í bókinni, og þau vinnubrögð, að sovéska sendiráðið skuli gefa út jafnöflugt tímarit og við þekkjum, - þessi vinnubrögð fela í sér bein og óbein afskipti af þróun þjóð- og stjórnmála í vestrænum lýðræðisríkjum og þ. á m. hér á Íslandi. Og þá er rétt að hafa það í huga, að við búum við allt annað og frjálsara þjóðskipulag en alþýðulýðveldin svonefndu gera. Um er að ræða einhliða áróðurssókn af þeirra hálfu sem ekki er unnt að svara í sömu mynt á heimavettvangi. Þar er bannað að halda á lofti þeim mannréttindum sem okkur finnast sjálfsögð. Ég nefndi þetta aðeins til að undirstrika það, að það er óeðlilegt að erlend ríki hafi frjálsar hendur um útgáfu- og áróðursstarfsemi með þeim hætti sem að framan er lýst. Þess vegna legg ég áherslu á að brtt. verði samþykkt og það refjalaust, og ég ítreka það sem ég sagði í upphafi míns máls: brtt. er ekki fram komin til að tefja málið eða eyðileggja það, og ég legg einnig áherslu á það, að óþarft er að hún fari til nefndar. Það er sjálfsagt að hún verði samþykkt. Einnig finnst mér ekki tiltökumál þótt frv. að þeirri breytingu samþykktri hér í d. fari síðan til Ed. og fái þar afgreiðslu.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þessar umr. að marki, en vegna þess að ég er varaformaður þeirrar n., sem stendur að nál. í málinu, kemst ég ekki hjá því að segja hér nokkur orð. Ég held að þetta sé merkilegt frv. og það sé skynsamlegt að setja reglur í þá veru sem lagt er til að gert sé í þessu frv. um afskipti útlendinga af stjórnmálastarfsemi á Íslandi, því að vafalaust gæti svo farið einhvern tíma, ef þetta yrði að venju, að einhverjir þættust eiga hönk upp í bakið á skjólstæðingum sínum. Ég er ekki viss um að það sé neinum greiði gerður með því að koma þeirri venju á, að útlendingar leggi peninga í stjórnmálastarfsemi hér. Mér þykir vænt um þær upplýsingar sem komu fram hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni um að Alþýðublaðið hafði í hans tíð manndóm til þess að afþakka góð boð frá erlendum fréttamanni. Það er sannarlega til fyrirmyndar. Ég held að þetta sé góð ábending um starfsreglur í pólitík og ennfremur góð ábending til þeirra útlendinga sem e. t. v. hafa áhrif og áhuga á því að hafa áhrif á skoðanamyndun hér á landi. Formaður n. er farinn af landi brott, og hér hefur komið til umr. lítils háttar boðun þess nefndarfundar þar sem málið var afgreitt. Þessi fundur var boðaður í lok þingfundar á miðvikudaginn var. Ég harma það ef hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hefur verið horfinn af fundi áður en fundi lauk og hefur ekki verið hér að gegna þingskyldum sínum. Ég treysti því að hann hafi verið alveg rétt nýsloppinn út úr dyrunum þegar þetta bar til, en því miður sat hann ekki þennan fund. Hins vegar held ég að það sé ástæðulaust að halda fund í n. út af brtt. sem hér hafa komið fram. Einn nm., hv. 1. þm. Suðurl., hefur nú lýst því yfir, að jafnvel þó að honum líki ekki vel þetta frv., þá skáni það við að fá þessar brtt. samþ. Ég hef átt tal við 4 nm. hér í d. og þeir sjá ekkert því til fyrirstöðu að standa að samþykkt þeirra. Ég hef aflað mér upplýsinga um það, að í raun og veru eru sumar þessar brtt. óþarfar og rekast á við lög og reyndar innifaldar að ýmsu leyti í frv. sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, en ég leyfi mér að vitna til 41. gr. laga nr. 16 frá 1971. Vínarsamnings um stjórnmálasamband. Þar segir - með leyfi forseta - í 1. mgr. 41. gr.: „Það er skylda allra þeirra, sem njóta forréttinda og friðhelgi, að virða lög og reglur móttökuríkis, en þó þannig að forréttindi þeirra eða friðhelgi skerðist eigi. Á þeim hvílir einnig sú skylda að skipta sér ekki af innanlandsmálum þess ríkis.“ Þar með er náttúrlega nokkur broddur farinn úr þessum brtt. En við sjáum ekkert á móti því að samþykkja þær, ef einhverjum mönnum hér í deildinni þykir frv. batna við þetta. Ég vil undirstrika þá skoðun mína, að ég held að þessu máli sé ekki stefnt gegn Alþfl. sérstaklega þó að hann hafi verið hafður nokkuð á orði. Ég held að Alþfl. stæði ekkert hallari jafnvel þó að Alþýðublaðið hætti að koma út. Mér finnst það ekki máttugur málsvari þess flokks. Það er ekki reglulega vel skrifað blað, og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson er hættur að vera þar ritstjóri. Það var miklu betra í hans tíð, það vil ég leyfa mér að segja. En Alþfl.-menn hafa átt greiðan aðgang í aðra fjölmiðla, m. a. í Dagblaðið hér í Reykjavík. Tengsl hafa legið milli Alþýðublaðs og útgáfufélags Vísis. Auk þess hafa sumir Alþfl.-menn haft prýðilega aðstöðu í ríkisfjölmiðlunum til þess að koma skoðunum sínum á framfæri, og þeir eru nú sennilega helsti vaxtarbroddur þess flokks á hinum pólitíska vettvangi. Þetta er ekki stór flokkur, Alþfl., en það eru til enn minni flokkar hér á landi. Það eru Samtök frjálslyndra og vinstri manna. Þau gefa út lítið blað sem ég held að sé ekkert máttlausara sem pólitískt málgagn heldur en það Alþýðublað sem hér hefur verið rætt um. Og a. m. k. var Frjáls þjóð, sem var fyrirrennari Nýrra þjóðmála, áreiðanlega máttugra pólitískt málgagn þegar það naut leiðsagnar manna eins og hv. þm. Ragnars Arnalds og fleiri ágætra stjórnmálamanna á þeim tímum.



Herra forseti. Ég veiti því athygli, að þó að samnm. mínir í hv. allshn. virðist flestir ef ekki allir hafa fallist á réttmæti þeirra brtt. sem við berum fram sameiginlega, ég og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, á þskj. 911, þá virðist mér sem n. ætli ekki að verða við þeim tilmælum mínum, að gert verði smáhlé á þessari umr. þannig að n. geti komið saman. Ég vil aðeins láta það koma fram, að ástæðan fyrir því, að ég óskaði eftir því, var, eins og fram kom hjá hv. þm. Ingólfi Jónssyni, að bæði mér og honum gafst ekki tækifæri til þess að mæta á fundi allshn. þó að við fegnir vildum vegna þess einfaldlega að við fengum ekki fundarboð. Ég veit að það getur oft komið fyrir á síðustu dögum þingsins að ekki náist í alla nm. Hins vegar miðað við hvaða mál hér er um að ræða, þar sem í grg. er sérstaklega vikið að Alþfl. sem ástæðu fyrir því að þetta mál var flutt, þá finnst mér það dálítið vafasöm málsmeðferð að boða til fundar í allshn. Nd., þar sem ég á sæti sem fulltrúi Alþfl., án þess að mér sé gert viðvart og án þess að mér sé gefinn kostur á því að mæta. Ég vil aðeins taka fram til að ítreka þetta enn frekar, að ég vissi ekki betur en fundur þessi, sem var haldinn í allshn. seint á miðvikudaginn, yrði haldinn annaðhvort kl. 10 fyrir hádegi eða kl. 2 eftir hádegi í gær. Formaður n. hafði tjáð mér að fundurinn yrði haldinn á þeim tíma, og ég hefði tekið það sem fundarboð frá formanni n., að ég mundi verða kvaddur til þessa fundar annaðhvort kl. 10 fyrir hádegi eða kl. 2 eftir hádegi í gær. Það er ekki löng leið hér út í úthverfin frá Alþingishúsinu, en á þeim tíma sem ég fór frá Alþingishúsinu og til míns heima uppi í Breiðholti var nefndarfundurinn haldinn. Formaður hringdi í mig þegar ég var kominn heim, tjáði mér að fundinum væri lokið. Mér hafði ekki gefist kostur á að mæta þar, hafði ekki fengið fundarboð. Ég óskaði eftir því, að formlegur fundur yrði haldinn, og það varð að samkomulagi milli mín og formanns allshn., að ég skyldi ekkert gera til þess að tefja gang þessa máls, og því lét ég það gott heita að nál. yrði afgreitt eins og var gert án þess að fundurinn hefði verið löglega boðaður. Ég tek það fram, að ég ætla ekki heldur að gera aths. við þetta nú, mér finnst ekki ástæða til þess. En ég hélt satt að segja, miðað við öll þau mál sem enn bíða á dagskrá Nd., að það væri mætavel unnt að gera örlítið hlé á þessari umr. og annað mál þá væntanlega tekið fyrir á meðan svo að allshn. Nd. hefði a. m. k. möguleika til þess að koma saman til að athuga hvort ekki næðist samstaða um ákveðnar breytingar á þessu frv. En það virðist ekki vera ætlunin að gefa mér þennan kost sem nm. í allshn. og verður þá svo að vera. En mér finnst það ansi hart, þegar tillit er tekið til þess, að allir nm. eða a. m. k. flestir þeirra hafa tjáð sig meðmælta þeim brtt. sem við tveir þm. höfum flutt, og í ræðum manna hefur ekki komið fram annað en þeir gætu verið reiðubúnir til annarrar formbreytingar á frv. sem gerir ekki annað en að bæta það, og kem ég að því hér á eftir. Eins og ég tók fram áðan, er í 1. gr. fjallað um að íslenskum stjórnmálaflokkum sé óheimilt að taka við gjafafé. Eins og bent hefur verið á er engin skilgreining til í íslenskum lögum um hvað sé stjórnmálaflokkur og hvað ekki. Menn hafa orðið að taka þann pól í hæðina að láta viðkomandi stjórnmálasamtök um það sjálf að segja til um hvort þau séu stjórnmálaflokkar eða ekki. Og það þarf ekki að minna menn á það, í hve miklum erfiðleikum menn hafa oft lent í sambandi við framboð og kosningar, t. d. til Alþingis, í sambandi við útvarps- og sjónvarpskynningar á flokkunum, að ekki er til skilgreining á því, hvað sé flokkur og hvað sé ekki flokkur. Litlir aðilar sem bjóða fram í fáum kjördæmum, fámenn samtök, hafa gert kröfu til þess að vera meðhöndlaðir sem stjórnmálaflokkar vegna þess að þau hafa sagst vera það, og menn hafa orðið að ganga til móts við þeirra sjónarmið. Hvað þetta frv. sérstaklega varðar býst ég við að það mundi koma upp alveg þveröfugur póll í hæðina, ýmis samtök mundu skírskota til þess, að þau væru ekki stjórnmálaflokkur. Ég tók það sérstaklega fram, að einn af stærri stjórnmálaflokkum þjóðarinnar núverandi, Alþb., starfaði þannig í mörg ár að það taldi sig ekki vera stjórnmálaflokk, heldur aðeins kosningabandalag. Ég veit að hv. þm. Lúðvík Jósepsson telur það talsverð tímamót í sinni ævi þegar sú breyting var gerð á Alþb., að það var lagt niður sem kosningabandalag, en reist upp úr öskustónni sem stjórnmálaflokkur, þannig að ég stórefa að hv. þm. Lúðvík Jósepsson, jafnvel nú, vilji fallast á að frá fyrstu tíð hafi Alþb. verið stjórnmálaflokkur. Sama máli gegnir um fjölmörg önnur stjórnmálasamtök, eins og ég gat um hér áðan, t. d. um Fylkinguna á sínum tíma, t. d. um ýmis brot stjórnmálafélaga ungs fólks sem nú starfa í landinu. Margir þessir aðilar telja sig ekki vera stjórnmálaflokk. Ég held að það hafi líka verið talsverð tímamót í lífi forustumanna KSML, alveg eins og það voru tímamót í lífi Lúðvíks Jósepssonar þegar Alþb. hætti að vera kosningabandalag og varð flokkur sem hann varð síðar formaður fyrir, - þá held ég að það hafi verið talsverð tímamót í lífi ýmissa forustumanna KSML eða Marx-Leninista á Íslandi þegar þeir hættu að vera stjórnmálasamtök eða stjórnmálafélag og stofnuðu stjórnmálaflokk. Að sjálfsögðu er næsta auðvelt að sjá við þessum vandkvæðum. Það virðist vera að menn, sem hér hafa talað, séu almennt sammála um að það eigi að nota víða skilgreiningu á orðinu stjórnmálaflokkur í þessu tilviki, að með orðinu stjórnmálaflokkur í þessu frv. sé átt við stjórnmálasamtök yfir höfuð, þau félög sem sérstaklega starfa sem stjórnmálafélög. Og það er næsta auðvelt að koma þeirri breytingu á framfæri við afgreiðslu frv. með því að gera þá orðalagsbreytingu á 1. og 2. gr., að þar sem segir að íslenskum stjórnmálaflokkum sé óheimilt að taka við gjafafé o. s. frv., þá verði sagt: íslenskum stjórnmálafélögum. Þetta er að sjálfsögðu aðeins orðalagsbreyting, sem ætti þó að verða til þess, að það, sem allir virðast sammála um, sem hér hafa talað, að sé meiningin með þessu frv. og tilgangurinn með því verði þá enn skýrar frá gengu eftir þá breytingu heldur en áður. Og þetta er breyting sem ég gæti trúað að ætti mjög auðvelt uppdráttar í hv. allshn. En það verður víst svo að vera fyrst hv. forsvarsmönnum allshn. liggur svo reiðinnar ósköp á að afgreiða þetta mál nú á þessari stundu að þeir gefa ekki færi á því að gera einu sinni þær breytingar á málinu sem þeir þó lýsa sig samþykka úr ræðustóli hér í deildinni. Þá vil ég enn fremur vekja athygli á því, að það er mjög óeðlilegt að setja lög um þessi efni án þess jafnframt að gera íslenskum stjórnmálaflokkum eða stjórnmálafélögum að skyldu að upplýsa fjármál sín, t. d. með því að birta ársreikninga sína. Það væri mjög eðlilegt, að um leið og þau lög eru sett, sem þetta frv. fjallar um, sé stjórnmálaflokkunum gert að skyldu að birta ársreikninga sína. Ýmsir mundu telja eðlilegt að sama ætti að gilda um kosningafjármál stjórnmálaflokkanna, en látum það nú vera. Alla vega ætti að vera nauðsynlegt, fyrst þessi skylda er lögð á herðar stjórnmálaflokkanna, að þá fylgi henni sú kvöð að þeir upplýsi um fjármál sín með birtingu ársreikninga bæði fyrir félagsmenn sína og allan almenning. Ég býst við að það væri mjög auðvelt að ná samkomulagi um slíka breytingu í hv. allshn., þ. e. a. s. að stjórnmálaflokkar væru skyldaðir til þess að birta ársreikninga sína, því að ég á varla von á því, að það mundi sæta mikilli andstöðu í n., heldur væri hægt að afgreiða slíkar breytingar fyrirhafnarlítið. En það virðist ekki eiga að gefa kost á því, eins og ég sagði áðan, eins og að málinu er staðið. Þá er eitt vandamálið enn í sambandi við þetta frv. Það er að sjálfsögðu það, að stjórnmálaflokkur er ekki aðili að lögum, þannig að það getur verið talsvert erfitt að koma fram sektarákvæðum í 5. gr., eins og það er orðað. Að vísu er búið að fella niður varðhaldsúrskurðinn sem þar er um að ræða, enda setur víst enginn stjórnmálaflokk í fangelsi, jafnvel ekki okkur Alþfl.-menn sem erum ekki fleiri en raun ber vitni og hv. síðasti ræðumaður fjallaði hér mjög um. Gallinn við þetta frv. er sem sé sá, að í fyrsta lagi er forustu stjórnmálaflokks ekki gert að skyldu að upplýsa félagsmenn flokksins og almenning um fjármál flokksins með birtingu ársreikninga.Í annan stað er verið að leggja refsikvöð á herðar væntanlegra forustumanna flokka sem geta verið alls óvitandi um þær fjárhagslegu ráðstafanir sem gerðar eru. Það er oft þannig í stjórnmálaflokkunum, eins og menn vita, að kannske eru einum eða tveimur fjáraflamönnum falin ákveðin hlutverk, við skulum segja í blaðrekstri, í rekstri ákveðinna stofnana eða fyrirtækja, í félagsheimilabyggingum og öðru slíku. Stjórnmálamennirnir og flokksforingjarnir treysta iðulega þessum mönnum fyrir því hlutverki sem þeir eiga að gegna. Samkv. þessu frv. eiga flokksforingjar að sæta refsiábyrgð fyrir athafnir þessara manna, án þess að frv. kveði um leið á um að þeim aðilum, sem fara með fjármál flokkanna, beri skylda til þess að gefa um þau upplýsingar. Ég býst við að menn mundu fljótt reka sig á að það yrði erfitt að koma þessu refsiákvæði fram. Einu atriði enn vildi ég vekja athygli á í þessu sambandi, sem ég býst við að hafi einnig vakað fyrir hv. þm. Ingólfi Jónssyni þegar hann talaði hér áðan, öðrum allshn.-manni sem aldrei fékk fundarboðið og gafst ekki kostur á því að koma sjónarmiðum sínum á framfæri í n., en það er að það getur verið nokkuð erfitt að komast að niðurstöðu um hvað sé fjárstuðningur. Ég greindi frá því áðan, að starfsmaður í sendiráði einu hér í borg hefði komið til mín með boð um það, að ef ég vildi birta tiltekið efni sem ritstjóri dagblaðs í borginni skyldi hann greiða fyrir það efni eins og um auglýsingu væri að ræða. Og nú spyr ég: Væri það fjárstuðningur ef slíkt boð hefði verið þegið? Væri það fjárstuðningur eða væri aðeins um það að ræða, að þarna væri verið að greiða fyrir auglýsingu með eðlilegu verði? Búast má við að ýmsum undanbrögðum verði beitt í þessa átt, en það getur verið harla erfitt að segja til um í þessu sambandi hvað er fjárstuðningur og hvað ekki, því að það er vandalítið að koma málum þannig fyrir að fjárstuðningurinn, sem er ekki annað en óbeinn eða beinn stuðningur, sé þannig framkvæmdur að það virðist vera að um borgun sé að ræða fyrir veitta þjónustu, þannig að þarna er einnig atriði, eins og hv. þm. Ingólfur Jónsson raunar tók fram, sem þarf vissulega að hugleiða betur. Þá er einnig spurningin um það, sem menn þurfa að átta sig á, að í frv. segir t. d. að það nái til hvers konar stuðnings sem metin verður til fjár þ. á m. til greiðslu launa starfsmanna eða gjafa í formi vörusendinga o. s. frv., o. s. frv. Nú eru þegar starfandi hér á Íslandi a. m. k. einn, ef ekki tveir menn, sem eru greidd laun úr sameiginlegum erlendum sjóðum. Ég veit t. d. ekki annað en laun framkvæmdastjóra Varðbergs séu greidd af Atlantshafsbandalaginu. Alþfl.-menn á Norðurlöndum hafa t.d. með sér formleg samtök. Ungir Alþfl.-menn á Norðurlöndum hafa t. d. með sér samtök, sem heita FMSU, þ. e. a. s. Samband ungra jafnaðarmanna á Norðurlöndum. Þessi samtök hafa skrifstofu í Kaupmannahöfn. Þau hafa þar starfsmenn á launum, bæði danska og sænska. Ef þessi skrifstofa væri staðsett hér á Íslandi, en ekki í Danmörku, þá væri sem sé bannað að reka þá starfsemi sem þar er rekin vegna þess að hér er um að ræða starfsmenn fjölþjóðlegra stjórnmálasamtaka sem taka laun úr sameiginlegum sjóði þeirra. Með þessu móti værum við sem sé að leggja bann við því, að t. d. flokkar jafnaðarmanna á Norðurlöndum gætu sett upp norræna skrifstofu hér í Reykjavík eða samtök frjálslyndra flokka á Norðurlöndum, samtök vinstri flokka á Norðurlöndum o. s. frv., o. s. frv., þannig að ég held að það sé rétt hjá hv, þm. Ingólfi Jónssyni, að menn ættu að huga betur að því sem verið er að gera hér, vegna þess að ég held að það sé mesti misskilningur hjá hv. þm. Ingvari Gíslasyni, að í þessari deild eða hinni á hv. Alþ. séu menn sem séu alfarið á móti því að setja skorður við því að íslenskir stjórnmálaflokkar taki á móti gjafafé. Ég hef ekki orðið þess var. Ég hef að vísu ekki hlustað á umr. í Ed., en ég hef ekki orðið þess var, að þau sjónarmið hafi komið fram hér. Ingvar Gíslason, hv. þm., hefur tvisvar lýst því yfir héðan úr ræðustól með miklum þjósti, að í þessari hv. d. séu menn sem berjist með kjafti og klóm gegn því að þetta frv. nái fram að ganga. Ég er búinn að hlusta á þessar umr. síðan þær hófust hér, og ég hef ekki orðið var við að nokkur þm. kæmi hingað upp í ræðustól til þess að veitast gegn þessu frv. eða beita sér gegn því að það verði samþykkt, þvert á móti, þannig að hv. þm. Ingvar Gíslason hlýtur að eiga við einhverja allt aðra menn heldur en hingað til hafa talað og einhverja allt aðra menn heldur en sitja í þessari deild, því að ég veit ekki til að nokkur þm., sem í þessari deild situr, sé á móti þeirri hugmynd sem í þessu frv. felst. Það eina, sem deilt er um, er einfaldlega það: Á þingið og þ. á m. þessi hv. deild að reyna að gera það sem það best getur til þess að sjá við annmörkum á frv. sem stinga í augu? Ég hef ekki öllu meira að segja um þetta mál á þessu stigi. Ég hefði óskað eftir því, eins og ég sagði áðan, að allshn. gæfi sér tíma til þess að fjalla aðeins um þetta frv. frekar en hún hefur gert, m. a. í þá veru að gera þær tiltölulega lítilvægu breytingar á frv. sem í ljós hefur komið við umr. að allir, sem talað hafa úr þessum ræðustól, eru sammála um að gera þurfi. En aðeins virðist skorta vilja til þess að setja þær á blað og til að halda fund um þær, og þá verður svo að vera. Í sambandi við söguna sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson sagði áðan um dulinn fjárstuðning erlendis frá við íslenska stjórnmálaflokka, vil ég aðeins geta þess, sem ég býst við að hv. alþm. viti, að fyrir ekki mjög löngu kom út bók sem heitir að mig minnir „Í álögum“, eftir mann sem um margra ára bil var einn af æðstu mönnum kommúnista í Þýskalandi og sá m. a. um flutning á fjármagni frá alþjóðasamtökum kommúnista víðs vegar út um Evrópu. Í þessari bók, sem kom út á vegum Menningar- og fræðslusambands alþýðu meðan það var og hét, skýrir þessi ágæti fyrrv. kommúnisti og einn af þeirra helstu forustumönnum í Vestur-Evrópu frá því, að ákveðnum aðferðum hafi verið beitt og ákveðnar leiðir verið valdar til þess að koma fjárstuðningi í formi beinharðra peninga frá alþjóðasamtökum kommúnista víða út um Vestur-Evrópu, m. a. hingað til Íslands. Og hann nefnir líka í þessari bók hvernig það hafi verið gert og hvaða skipafélag þar komi við sögu.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. neitt að ráði, enda er hér mál að mínu viti sem hvorki þarf að halda margar ræður um né langar. Ég vil segja það strax sem mína skoðun, að ég tel að sjálfsagt sé að samþykkja það frv. sem hér liggur fyrir og ég held að allir þm. og allir íslenskir stjórnamálamenn hljóti að geta verið sammála um, að það sé ekki bara æskilegt, heldur raunar nauðsynlegt að slíkt sé gert, því að það hlýtur að vera öllum Íslendingum efst í huga að skoðanamyndun hér á landi verði ekki vegna áhrifa erlends fjármagns, e. t. v, fyrst og fremst. Af því að það hefur komið hér fram hjá sumum ræðumönnum a. m. k., að hér væru innan dyra einhverjir þm., sem líklega væru andvígir þessu máli og vildu drepa því á dreif eða jafnvel koma í veg fyrir að það næði fram að ganga nú, og þar tilnefndir fyrst og fremst þm. Alþfl., þá vil ég segja það, að mér finnst afar ólíklegt að það sé bara til í dæminu, að þm. Alþfl, hér í d. vilji á nokkurn hátt bregða fæti fyrir svo sjálfsagt mál sem hér er um að ræða. Ég á a. m. k. eftir að sjá það, að þeir greiði atkv. á móti þessu frv., og byggi ég þá skoðun mína á því, að á 98. löggjafarþingi, þ. e. a. s. árið 1976–1977, var flutt till, til þál. af öllum þm. Alþfl., hverjum og einum einasta, þess efnis, að samdar yrðu afdráttarlausari reglur og lagaákvæði er banni opinberum starfsmönnum að veita viðtöku umtalsverðum gjöfum umfram það sem starfsréttindi þeirra kveða á um. Í þessari till. segir með leyfi fógeta: „Alþingi ályktar að óska eftir því við fjmrh., að hann feli þeim aðilum, sem starfa að endurskoðun á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanns, að þeir geri sérstaklega till. um ný og afdráttarlausari fyrirmæli en nú er að finna í lögum, er banni opinberum starfsmönnum að veita viðtöku umtalsverðum gjöfum, endurgjaldslausri þjónustu, sérstökum fríðindum eða óvenjulegri fyrirgreiðslu umfram starfsréttindi, er meta má til peningaverðs, frá opinberum aðilum, einstaklingum eða fyrirtækjum sem viðkomandi starfsmaður hefur starfsleg samskipti við. Auk þess skal í till. kveðið á um skyldu opinbers starfsmanna til þess að upplýsa til réttra aðila um þau fríðindi, gjafir, endurgjaldslausa þjónustu o. s. frv. er hann kynni að hafa þegið, svo og um viðurlög við brotum. Jafnframt verði þeim aðilum, er þessa endurskoðun á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna hafa með höndum, falið að gera till. um sambærilegar reglur varðandi ráðh. og alþm., sveitarstjórnarmenn og starfsfólk sveitarstjórna svo og um aðra þá sem ráðnir eru eða kjörnir til opinberra starfa, og þá sérstaklega lagasetningu þar um ef þurfa þykir, svo og að gera till. um þær breytingar á öðrum lögum, svo sem eins og almennum hegningarlögum, sem gera þyrfti í þessu sambandi.“ Svo mörg eru þau orð. Þessi þáltill. mun, að því er ég best veit, aldrei hafa verið rædd. Hún mun ekki heldur, eftir því sem ég best veit, hafa verið endurflutt nú á þessu þingi. Eigi að síður tel ég að svo verði að líta á, að þetta sýni fyrst og fremst hugarfarið til þess að ekki sé um mútuþægni að ræða á einu eða neinu sviði. Ég vil því skoða þetta frv., sem hér liggur fyrir, sem annað skrefið í þeirri siðbótarvæðingu og siðbótartali sem þeir Alþfl.menn hafa tekið upp, og þökk sé þeim fyrir það, a. m. k. að vissu marki. Ég get því ekki með nokkru móti séð að þeir geti á einu eða neinu stigi, með tilliti til þess sem þeir hafa gert á Alþ. fyrir stuttu, reynt að drepa þessu máli á dreif eða greiða atkv. gegn því hér. Það væri í algerri andstöðu við það sem þeir hafa flutt hér sjálfir fyrir stuttu. Og ég hef enga trú á því, fyrr en ég þá sé það, - að vísu er enginn þeirra nú inni eins og er, - að þeir geri slíkt. Ég hefði því talið miklum mun æskilegra og eðlilegra með hliðsjón af þessari fyrri þáltill., að við hefðum séð hér þá þm. Alþfl. sem eru í þessari d., alla þrjá, miklu fremur heldur en sjá að hér er aðeins einn Alþfl.-þm., flm. að frv, og sá þm. sem mér skilst, að Alþfl. sé búinn að ákveða að losa sig við.  Ég lít svo á, sem sagt, að þó að menn séu með getgátur hér um það, að Alþfl.-þm. og einhverjir þm. Sjálfstfl., - það á að vísu eftir að koma í ljós, þeir hafa engir flutt slíka þáltill„ eins og hér er hægt að vitna til um Alþfl., um að koma í veg fyrir mútuþægni eða óæskilegar gjafir, - þá hef ég ekki trú á því, að það sé neinn þm. á Alþ. sem vilji koma í veg fyrir að þetta frv. fari í gegn. Ég hef enga trú á því. Ég vil því í lengstu lög taka upp hanskann fyrir þá þm. Alþfl., þangað til ég sé að þeir hafa horfið frá því góða sem þeir fluttu hér 1976 allir sem einn, til þess að koma í veg fyrir að taka næsta skrefið, sem ég lít svo á að þetta frv. sé, í áframhaldi af þeirri þáltill. sem þm. Alþfl. fluttu 1976. Það var einvörðungu þetta sem ég vildi koma á framfæri til þess að menn myndu eftir því, hverjir hófu innreið siðbótartalsins á Alþ. á sínum tíma. Það er ástæðulaust a. m. k. að sinni að ætla þeim hinum sömu það, að þeir ætli nú að koma í veg fyrir að siðbótaráhrifin haldi áfram að verka í þjóðfélaginu. Undir engum kringumstæðum held ég að þeir geti sóma síns vegna á neinu stigi reynt að bregða fæti fyrir þetta frv.



Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson flutti hér skrýtna tölu áðan. Hann kom mér þar nokkuð á óvart. Ég hélt að Guðmundur H. Garðarsson væri það sem við nefnum „litterer“, Ég hef orðið var við að hann hefur áhuga á góðum bókmenntum, les mikið góðar bókmenntir, er næmur fyrir góðum bókmenntum, og reynsla mín er sú, að slíkir menn nenna yfirleitt ekki að lesa samsetning eins og þann sem birtist í því tímariti sem hann nefndi, þ. e. a. s. Fréttir frá Sovétríkjunum. Ég segi fyrir mig: ekki nenni ég því. Ég fæ að vísu ekki nema eitt eintak af því, kasta því venjulega beint í körfuna. En hv. þm, sagðist fá þrjú, svo að verið getur að þessu valdi meðfædd háttvísi hv. þm. og honum finnist það lágmarkskurteisi af sinni hálfu, af því að hann fær þrjú eintök, að lesa a. m. k. eitt. Ég vona að hv. þm. misskilji mig ekki. Ég er alveg sammála honum um það, að auðvitað eigum við að setja skorður við útgáfustarfsemi af þessu tagi. Og ég hlakka til þegar við höldum áfram þessari siðbót, hlakka til, ef við verðum báðir á þingi næsta vetur, að flytja með honum till. um það t. d. að skyggnst verði inn í starfsemi samtaka sem nefna sig Samtök áhugamanna um vestræna samvinnu, Varðberg og annað slíkt. Varðberg, eins og nefnt hefur verið hér í ræðu, hefur hér mann á launum til þess að útbreiða sinn fagnaðarboðskap. Það skyldi ekki vera kominn tími til að draga úr því ofurlítið líka? Vegna þess að þessi tónn er í hv. þm., þá er ég ekki í neinum vafa um að hann verður tilbúinn næsta vetur að flytja með mér tillögur af þessu tagi. Annar nokkuð svo skrýtinn kafli var hjá hv. þm. þar sem hann vitnaði í bók sem hann hafði lesið um undirróðursstarfsemi kommúnistaflokka fram til 1942, kommúnistaflokka á Norðurlöndum. Ég vek athygli á því, að sú „undirróðursstarfsemi“, sem hv. þm. nefnir svo, mun þá hafa átt sér stað af hálfu þessara kommúnista á Norðurlöndum, eitt árið, síðasta árið, mun þá síðustu árin hafa beinst gegn nasistum. Þessar þjóðir voru þá undir járnhæl nasista. Þarna verður snögglega stans á. Þessi maður, sem er fyrrv. kommúnisti, hefur ekki lengri sögu að segja. Ég vona að þessi snöggi stans hafi ekki stafað af því, að félagar mannsins hafi allir verið leiddir fyrir aftökusveitir nasista. Vitaskuld eigum við að torvelda undirróðursstarfsemi, bægja henni sem mest frá landi okkar. Og af því að þessi tónn er í hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni, þá sem sagt hlakka ég til, ef við verðum hér á þingi áfram, að þá berum við gæfu til að ganga enn þá lengra og reisa skorður við ýmiss konar starfsemi af þessu tagi úr öðrum áttum. Ég skil satt að segja ekki afstöðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Hann flytur hér till. með hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni, og Guðmundur H. Garðarsson flytur þessa till. auðvitað í þeirri góðu trú, að það vaki fyrir hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að fá þessar till. samþykktar til þess að bæta þetta frv. Nm. viðkomandi n. eru búnir að lýsa yfir að þeir styðji þessar till. Hv. þm. Páll Pétursson kom hér upp áðan og sagðist hafa talað við nm. og þeir styddu þessar tillögur. Ég skil satt að segja ekki þessa afstöðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Ég veit ekki hvað hann ætlast til að gerist helst í n., annað en það þá að hann ætli að fara að þvarga um eigin tillögur. g lýsi yfir stuðningi við tillögurnar og þá í trausti þess, að það hindri ekki endanlega afgreiðslu frv.