Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. l. þm. Vestf. og ég flytjum brtt. við frv. þetta. Hún er á þskj. 682, og er á þá leið, að IV. kafli frv., 12.–14. gr., falli burt. Í þessum kafla er um það fjallað, hvernig afla skuli fjár til þeirrar breytingar, sem fyrirhuguð er í frv. um umferðarreglur. Þar er gert ráð fyrir því að skattleggja sérstaklega bifreiðaeigendur næstu árin í tilefni af þessari breytingu. Þetta finnst mér ekki réttlát skattlagning. Ég minntist lítillega á þetta við l. umr. málsins og skal ekki fjölyrða um það nú. Ég benti á, hvernig stöðugt væri vegið í þann sama knérunn að skattleggja bifreiðaeigendur, skattleggja bifreiðar, varahluti til bifreiða og allt, sem bifreiðum við kemur. Það er eins og sá mælirinn verði aldrei fullur að áliti þeirra, sem skattamálum stjórna. Ég held, að nú sé kominn tími til að nema staðar og athuga sinn gang, hvort það sé réttmætt að ganga þannig ár eftir ár á lagið og íþyngja bifreiðaeigendum sérstaklega og umfram aðra menn. Það er vitanlegt, að breytingin, sem hér er fyrirhuguð, breytingin frá vinstri handar í hægri handar umferð, hefur mjög mikinn kostnað í för með sér. En ég tel ekki rétt, að ein stétt manna eða einn hópur manna í landinu sé sérstaklega eða eingöngu skattlagður þess vegna. Hér er vissulega um mál allrar þjóðarinnar að ræða, jafnt bifreiðaeigenda sem annarra og þess vegna á að jafna þessum kostnaði niður á alla landsmenn, en ekki einn fámennan hóp þeirra. Ég vil vekja athygli á þessu og við með flutningi þessarar brtt., en hún felur það sem sagt í sér, að horfið sé frá þessari skattlagningu og í þess stað verði ríkissjóður látinn greiða kostnaðinn.



Herra forseti. Ég þarf sennilega naumast að taka það fram, að ég er andvígur þessari till. og andvígur þeim röksemdum, sem hv. 9. þm. Reykv. flytur fyrir sínu máli. Ég tel nefnilega, að ekkert sé eðlilegra en það, að bifreiðaeigendur greiði þessi gjöld, því að þessar breytingar snerta eingöngu þá aðila, og ég vil jafnframt vekja athygli á því, að t.d. í Svíþjóð, þar sem gert er ráð fyrir breytingu í þessa átt nú á næstu árum, er gert ráð fyrir, að bifreiðaeigendur greiði þann kostnað, sem af því leiðir. Ég er ekki heldur alveg viss um það, að þegar að því kemur að afla tekna fyrir ríkissjóðinn til þess að mæta þessu, verði ákaflega mikil hrifning yfir þeim tekjuöflunum, sem þar þurfa að koma til greina. Þetta getur litið vel út, þegar verið er að losa menn við útgjöldin. En það kemur að skuldadögunum, og það verður varla hjá því komizt, að einhver verður að greiða þetta. Ég legg því mjög eindregið gegn því, að þessi breyting verði gerð á frv.



Herra forseti. Frv. til l. um Fiskveiðasjóð Íslands hefur verið til athugunar hjá sjútvn. Ed. N. klofnaði í máli þessu, meiri hl. mælir með frv. óbreyttu og hefur gefið út nál. á þskj. 681. Eins og segir í nál., er hér um að ræða einn lið í heildaráætlun hæstv. ríkisstj. um að endurskipuleggja fjárfestingarsjóði höfuðatvinnuvega þjóðarinnar. Er frv. flutt af hæstv. ríkisstj. og hefur það hlotið samþykki Nd. Umsögn um frv. barst sjútvn. Nd. frá Fiskveiðasjóði Íslands, Landsbanka Íslands, Seðlabanka Íslands, Landssambandi iðnaðarmanna, Útvegsbanka Íslands og Landssambandi ísl. útvegsmanna. Sjútvn. Ed. hefur kynnt sér álit þessara aðila, en þeir virðast hafa verulega mismunandi skoðanir á þessu máli. Útvegsbanki Íslands hefur þó nokkra sérstöðu, sem ekki er óeðlilegt, enda hefur Útvegsbankinn haft á hendi stjórn og afgreiðslu sjóðsins frá 1930. Forstjóri Fiskveiðasjóðs bendir á nokkur tækniatriði í sinni umsögn um frv., Landsbankinn og Seðlabankinn mæla með frv. óbreyttu. Landssamband iðnaðarmanna bendir á, að breytinga sé þörf á 9. gr., og. var sú breyt. gerð í hv. Nd. L.Í.Ú. bendir á nokkrar breyt., sem nokkuð voru teknar til greina einnig, breyt., sem hv. Nd. gerði á frv., eru skráðar á þskj. 587. Þ. á m. er breyt. á 2. gr. Bætt er við heimild til að lána út á fiskvinnsluvélar. Í 7. gr. er bætt við ákvæði um, að stjórn sjóðsins skuli kosin til tveggja ára. Breyt. var gerð á 9. gr., þar sem Fiskveiðasjóði er heimilað að geyma fé hjá þeirri lánastofnun, sem veitt hefur bráðabirgðalán út á framkvæmdir, sem Fiskveiðasjóður lánar til. Í upprunalega frv. var gert ráð fyrir, að fé sjóðsins yrði eingöngu bundið í Seðlabankanum og svo Útvegsbankanum og viðskiptabönkunum og Landsbankanum. Með breyt. á 13. gr. er stjórn sjóðsins sett í sjálfsvald lánstíminn í samráði við sjútvrn. og stjórn Seðlabankans. Í upprunalega frv. var lánstíminn ákveðinn 20 ár út á fasteignir, en 15 ár út á skip. Kemur fram í umsögn L.Í.Ú. að félagssamtök útvegsmanna voru óánægð með þennan tiltekna lánstíma, fannst hann of stuttur. Lántökugjald í 15. gr., sem var 1%, er fært niður í 1/4%. Nokkuð var breytt um með einstök formsatriði á 18., 20. og 21. gr. Meiri hl. sjútvn. fellst á þessar brtt., þær, sem gerðar voru á frv. í hv. Nd. og fram komu á þskj. 587. Frv. þetta kveður á um að sameina Fiskveiðasjóð og Stofnlánadeild sjávarútvegsins í einn sjóð. Fiskveiðasjóður er stofnaður með l. frá 1905, en gildandi lög um sjóðinn eru nú komin á 11. ár. Útlán Fiskveiðasjóðs á síðasta ári námu 157.5 millj., en nokkru minna á árunum á undan eða frá 128–135 millj. kr. Á yfirstandandi ári er reiknað með samkv. framkvæmdaáætlun ríkisstj., að Fiskveiðasjóður láni 159 millj. kr. Eftirtektarvert er, að tekjur sjóðsins voru á árinu 1965 218 millj. kr., en útlán aðeins 157.5 millj., enda átti sjóðurinn inneign í bönkum, sem nam 70–80 millj. kr. Heildarútlán Fiskveiðasjóðs í lok janúar s.l. námu um 1100 millj. kr. Stofnlánadeild sjávarútvegsins var stofnuð með l. frá 1946. Lánaði deildin aðallega til togarakaupa, en nokkuð til báta og vinnslustöðva. Með I. frá 1961 var stofnaður nýr lánaflokkur við Stofnlánadeildina með samningi milli Seðlabankans, Landsbankans og Útvegsbankans. Bættust Fiskveiðasjóði þarna 350 millj. kr. Já, með þessari sameiningu bætast Fiskveiðasjóði 350 millj. kr. Það er ekki vafi á því, að með sameiningu þessara fjárfestingarsjóða sjávarútvegsins fæst meiri heild í útlán og betri yfirsýn ættu viðskiptabankar að hafa yfir einstaka lántakendur. Meiri hl. sjútvn. mælir því með, að frv. þetta verði samþykkt.



Herra forseti. Sjútvn. hefur ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þessa frv. Við í minni hl., en hann skipa fulltrúar Framsfl. í sjútvn. og fulltrúi Alþb., leggjum til, að þetta frv. sé afgreitt með rökst. dagskrá. Ástæðurnar til þeirrar rökst. dagskrár eru ekki þær, að við teljum í sjálfu sér óeðlilegt, að þessir sjóðir, sem þarna er um að tefla, séu sameinaðir. Ég geri ráð fyrir því, að það sé á margan hátt eðlilegt. Raunar er á það bent í þeim umsögnum, sem um málið hafa borizt, að þarna er tvennu ólíku saman að jafna, annars vegar Fiskveiðasjóðurinn, sem er voldug stofnun með stórkostlegar eignir á bak við sig, hins vegar Stofnlánadeild sjávarútvegsins, sem er ung stofnun og fátæk. En hvað um það, það út af fyrir sig getur verið eðlilegt að sameina þessar stofnanir, og ég vil alls ekki hafa á móti því, þannig að við erum ekki í prinsippinu andvígir því, en ástæðan til þess, að við leggjum til, að frv. sé að þessu sinni afgreitt með rökst. dagskrá, er fyrst og fremst sú, að við teljum, að undirbúningur málsins hafi ekki verið með þeim hætti, sem réttur megi teljast, vegna þess að við undirbúning málsins og samningu þessa frv. virðist alls ekki hafa verið haft nægilegt samráð við yfirstjórn Fiskveiðasjóðs, sem er bankastjórn Útvegsbankans. Það kemur fram í umsögn Útvegsbankans, að það hefur ekki verið haft samráð við þá um málið fyrr en á lokastigi þess. Þetta verður að teljast óeðlilegt, þegar þess er gætt, að bankastjórn Útvegsbankans hefur um langt skeið haft á hendi stjórn Fiskveiðasjóðs og farizt það vel úr hendi að allra dómi, er allra manna bezt kunnug þessum málum, þekkir, hvað við á, hver þörf er og hverjar reglur eru heppilegastar í þessu efni. Það er því að mínu viti óráð að semja lagafrv. um þetta efni, án þess að leita til þeirra fyrst og fremst. Í stað þess hefur sú leið hér verið farin, að því er virðist, að Seðlabankinn sýnist hafa haft alla forystu í þessu máli og frv. samið í raun og veru þar, þó að á lokastigi málsins hafi verið rætt við bankastjórn Útvegsbankans um það. Enn fremur rennir það stoðum undir þessa rökstuddu dagskrártill. okkar, að frv. virðist vera þannig úr garði gert, að það megi benda á nokkra ágalla á því. Og eins og hv. frsm. meiri hl. gerði rækilega grein fyrir, hefur verið bent á það í ýmsum þeirra umsagna, sem um frv. hafa borizt, fyrst og fremst frá Útvegsbankanum, í öðru lagi frá Fiskveiðasjóði sjálfum eða forstjóra hans, og að nokkru að mig minnir frá Landssambandi iðnaðarmanna og L.Í.Ú. Sumar af þessum aths. og ábendingum hafa að vísu verið teknar til greina við afgreiðslu málsins í Nd., en þó hvergi nærri allar, þannig að eftir sem áður er frv. í því formi, sem t.d. Útvegsbankinn gerir mjög veigamiklar aths. við í sinni umsögn um málið. Og þær aths., sem Útvegsbankinn fyrst og fremst gerir við frv., eru þessar, að hann telur ekki ástæðu til eða a.m.k. hafi ekki verið bent á nein veigamikil rök fyrir því að breyta stjórn Fiskveiðasjóðs. En eins og kunnugt er, er gert ráð fyrir því samkv. þessu frv., að stjórn Fiskveiðasjóðs sé hér eftir í höndum 5 manna n., þar sem Útvegsbankinn skipi tvo, Landsbankinn tvo og Seðlabankinn oddamann. En eins og ég áðan sagði, hefur stjórn Fiskveiðasjóðs hingað til verið í höndum bankastjórnar Útvegsbankans og sú stjórn hefur ekki sætt gagnrýni, svo að kunnugt sé, enda ber hagur sjóðsins þess gleggstan vott, að honum hefur verið vel stjórnað, þar sem yfir 50% af umráðafé sjóðsins eru nú eigið fé hans eða um 600 millj. Í annan stað gerir Útvegsbankinn sérstaka aths. við það, að eftir frv. er ætlazt til þess framvegis, að handbært fé sjóðsins verði geymt á reikningi í Seðlabankanum. Að vísu mun það vera í samræmi við eitthvert almennt ákvæði, sem þar um er í Seðlabankal., en eigi að síður felst í þessu mikil breyting frá því, sem nú er í reyndinni, vegna þess að laust fé Fiskveiðasjóðs hefur hingað til verið geymt í Útvegsbankanum og það er alveg auðsætt og viðurkennt af öllum, að Útvegsbankinn verði fyrir stórkostlegum hnekki við það að láta þetta fé þannig af hendi. Það er látið í það skína, ef ég man rétt, í aths. með þessu frv., að reynt muni verða með vinsamlegum hætti af Seðlabankans hálfu að greiða fyrir því, að þetta geti farið fram þannig, að það verði ekki Útvegsbankanum til stórlegra vandræða í bili, en ekki er nánar tekið fram, hvernig það skuli gert. Útvegsbankinn bendir á, að hann telur æskilegt, að samningar um þetta séu gerðir glöggir fyrir fram. Þá gerir Útvegsbankinn og málgögn bankans aths. við það, að hingað til hafa auðvitað allar lánsumsóknir um lán úr Fiskveiðasjóði verið afhentar Fiskveiðasjóði og þar verið meðhöndlaðar eins og sjálfsagt og eðlilegt er. Nú er í þessu frv. hins vegar gert ráð fyrir því, að lánaumsækjendur geti lagt inn sinar umsóknir til viðskiptabanka sinna og þær komi um þeirra hendur til Fiskveiðasjóðsins. Þetta telja þeir ágalla, ekki aðeins fyrir starfsmenn sjóðsins, heldur líka fyrir viðskiptamenn. Herra forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að vera að hafa lengra mál um þetta. Ég vona, að það hafi komið greinilega fram, hverjar ástæður liggja til þeirrar afstöðu okkar, sem þennan minni hl. skipum, að við teljum bezt fara á því að afgreiða þetta mál með rökst. dagskrá og auðvitað eru það engin rök gegn því, sem hv. frsm. meiri hl. drap aðeins á í sinni ræðu, að þetta frv. væri liður í einhverjum heildarsamdrætti fjárfestingarlánasjóða, sem nú væri á döfinni. Það gerir náttúrlega engum neitt til, þó að það dragist fram til næstu áramóta að ganga frá endanlegri skipun þessa máls, en ef því væri frestað á milli þinga, mundi gefast kostur á að athuga þetta mál betur og þá fyrst og fremst í samráði við stjórnendur Fiskveiðasjóðs, þeirra sem hingað til hafa verið, bankastjórn Útvegsbankans og forstjóra Fiskveiðasjóðs, en þeir vita náttúrlega manna bezt, hvernig réttast muni að skipa þessum málum.



Herra forseti. Ég hef nú ekki átt þess kost að kynna mér rækilega þetta frv. og, enda þótt það sé sitt hvað við það að athuga, mun ég ekki gera neinar aths. við það, en það er eitt atriði, sem mig langaði þó til að kæmi hér fram undir þessum umr. Það er í sambandi við það, að Fiskveiðasjóður lánar út á erlendu skipin og lætur andvirði lánanna inn á innistæðureikning, en lántakendurnir fá það ekki til ráðstöfunar, heldur greiðir Fiskveiðasjóður það svo aftur á gjalddögum hinna erlendu lána. Í sambandi við þetta hefur mér alltaf fundizt óréttlátur sá kostnaðarauki, sem kemur fram í þessum krókaleiðum og lendir með fullum þunga á þeim mönnum eða aðilum, sem kaupa bátana. Þar á ég við, að þegar bátur er keyptur erlendis frá, þá verður að skaffa bankaábyrgð fyrir láninu, sem tekið er erlendis. Venjulega er það lán með lakari kjörum, hærri vöxtum heldur en það lán eða þeir vextir nema, sem Fiskveiðasjóður greiðir af innstæðunni hverju sinni. Fiskveiðasjóður greiðir vexti af þessum innstæðum, jafnháa og útlánsvextir eru hjá Fiskveiðasjóði hverju sinni. Flestir erlendu bátarnir eru keyptir með frá 61/2 upp í 8% vöxtum á þeim lánum, sem tekin eru úti. En mér hefði fundizt eðlilegast, að það væri ekki verið að fara þá krókaleið að láta skaffa bankaábyrgð eða láta viðkomandi viðskiptamenn útvega bankaábyrgð, heldur að Fiskveiðasjóður tæki erlendu lánin og þessi krókaleið yrði ekki farin, vegna þess að þetta kostar hvern þann, sem kaupir bát, mörg hundruð þúsund krónur. Fyrst er tekið ábyrgðargjald af láni, sem skipasmíðastöðin skaffar úti, og hún leggur það á kaupverð bátsins, síðan þarf viðskiptabankinn hér heima að taka ábyrgðargjald af viðskiptamanninum, og þegar bátar kosta þetta frá 12 og upp í 20 milljónir, þá nemur þetta allverulegum upphæðum, áður en erlenda lánið er greitt. Mér hefur alltaf fundizt þetta óréttlátt, og ég vildi ekki láta hjá líða að koma þessu sjónarmiði á framfæri, því að það segir sig sjálft, að það munar um þennan skatt. Annað atriði er líka, sem ég vildi láta koma fram og það er í sambandi við lánstímann. Þess eru dæmi, að menn hafi þurft að borga af eða það hefur verið ætlazt til þess, að menn borguðu af fiskveiðasjóðslánum, áður en ár er liðið frá því að lánið er veitt. Ef lán er veitt t.d. í maímánuði, þá er held ég ætlazt til þess, að fyrsti gjalddaginn sé 1. nóv., og það er yfirleitt fráleitt með þessi fjárfestingarlán, að menn þurfi að vera að borga af þeim svo fljótt sem raun ber vitni um, því að stofnkostnaðurinn er svo mikill, að þeir hafa varla nokkur tök á að gera þetta. Ég hefði óskað þess, þótt ekki sé tækifæri til að koma þeim breyt. fram núna, að það yrði tekið til athugunar, að fyrsta afborgunin af þessum lánum yrði aldrei innt af hendi fyrr en ári eftir að lánsskjölin hafa verið undirrituð, því að annars er í raun og veru verið að stytta lánstímann. Ég vildi aðeins bara koma þessum aths. á framfæri undir þessari umr.



Herra forseti. Frv. þetta, sem flutt er af 1. þm. Norðurl. e, (KK), hefur verið til athugunar hjá menntmn., og eins og fram kemur í nál. á þskj. 683, sendi n. frv. til umsagnar til stjórnar Bandalags íslenzkra listamanna og stjórnar Myndlistarfélagsins. Umsögn hefur ekki enn borizt frá stjórn Bandalags íslenzkra listamanna, en hins vegar hefur borizt frá Myndlistarfélaginu svo hljóðandi umsögn: „Stjórn Myndlistarfélagsins leyfir sér að mæla með þessu frv., sem er bæði einfalt og sanngjarnt. Þó teljum við æskilega breyt. á 4. gr. frv., þannig að úthlutunarnefnd myndlistarlauna yrði skipuð fimm mönnum í stað þriggja með þeim hætti, að menntamálaráð kysi einn mann og yrði hann formaður n., Félag íslenzkra myndlistarmanna tilnefndi tvo menn og Myndlistarfélagið tvo menn. Enn fremur er æskileg önnur breyting á sömu grein, að kjör í n. þessa gildi til tveggja ára í stað þriggja.“ Nú hefur fyrir fáeinum dögum verið samþ. í Sþ. ályktun, þar sem skorað er á ríkisstj. að láta undirbúa fyrir næsta reglulegt Alþingi löggjöf um úthlutun listamannalauna, og eins og fram kemur í nál., þá leggur menntmn. til með skírskotun til þeirrar áskorunar, að d. vísi frv. til ríkisstj. í trausti þess, að ríkisstj. láti frv. koma til athugunar við undirbúning löggjafar um úthlutun listamannalauna.



Herra forseti. Þetta frv., sem er flutt af hv. 5. þm. Reykn., hefur verið til athugunar hjá menntmn., og eins og fram kemur í nál. á þskj. 684, hefur frv. verið sent til umsagnar stjórn Bandalags íslenzkra listamanna og Myndlistarfélaginu. Frá stjórn Bandalags íslenzkra listamanna hefur umsögn ekki enn borizt, en frá Myndlistarfélaginu hefur hins vegar borizt umsögn, sem er svo hljóðandi: „Enda þótt nokkrar athyglisverðar tillögur séu í þessu frv., getur stjórn Myndlistarfélagsins ekki mælt með því, af þeirri ástæðu, að Myndlistarfélagið er ekki meðlimur í Bandalagi íslenzkra listamanna og yrði þar af leiðandi útilokað frá því að geta haft áhrif á val úthlutunarnefndar myndlistarlauna, ef valið væri í úthlutunarnefnd eftir frv. Gils Guðmundssonar. Við viljum í þessu sambandi geta þess, að Myndlistarfélagið hefur sótt um upptöku í Bandalag íslenzkra listamanna, en því hefur verið synjað inngöngu. Að endingu viljum við taka það fram, að við teljum, að ekki komi til mála að láta Bandalag íslenzkra listamanna hafa nein afskipti af úthlutun listamannalauna, á meðan það meinar stórum listafélögum inngöngu í bandalagið.“ Eins og hv. þdm. er kunnugt, þá hefur verið samþ. í Sþ. ályktun um að skora í ríkisstj. að láta undirbúa fyrir næsta reglulegt Alþingi löggjöf um úthlutun listamannalauna, og menntmn. leggur til, með skírskotun til þeirrar ályktunar, að Ed. vísi frv. til ríkisstj. í trausti þess, að ríkisstj. láti frv. koma til athugunar við undirbúning löggjafar um úthlutun listamannalauna.