Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að atkvæðagreiðslur verða síðar á fundinum. Tilkynnt verður um þær sérstaklega.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna dagskrár þessa fundar. Ég sé að það eru horfin út nokkur þjóðþrifamál sem hér voru á dagskrá í gær, m.a. lögfesting mengunarbótareglunnar. Ég óska hins vegar eftir því að hæstv. forseti skýri þingheimi frá því af hverju mál frá hv. viðskiptanefnd um vátryggingar ökutækja er ekki á dagskrá þessa fundar. Þetta er mikilvægt mál, frú forseti. Ekki aðeins er hér um að ræða innleiðingu á tilskipun sem er komin fimm mánuði fram yfir síðasta frest heldur er um að ræða mikilvægt öryggismál fyrir alla vegfarendur í þessu landi. Sjö þúsund ökutæki eru óvátryggð og þar með óskoðuð í umferð hér á landi og þau eru stórhættuleg. Mestur hluti vinnu nefndarinnar hefur einmitt farið í að tryggja umgjörð og verklag til að koma þessum hættulegu ökutækjum annaðhvort úr umferð eða í tryggingu og skoðun. Það er grafalvarlegt, frú forseti, ef Alþingi fær ekki tóm til að ljúka þessu máli og kallar á skýringu frá hæstv. forseta.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir að vekja athygli á því að hér vantar mál á dagskrána án þess að nokkur skýring hafi verið sett fram um það. Þar á meðal er þingmál um umhverfisábyrgð, stjórnarfrumvarp frá umhverfisráðherra, mikilvægt mál sem mundi lögfesta mengunarbótaregluna eða greiðslureglu umhverfisréttarins í íslenskri löggjöf og var kominn tími til fyrir löngu eins og við sjáum á ýmsum mengunarslysum undanfarin missiri. Ég óska eftir því að fá að vita af hverju þetta er og hvort það sé rétt að tiltekinn stjórnmálaflokkur hér á þinginu hafi sérstaklega óskað eftir því að þetta mál yrði tekið út af dagskrá og þá af hvaða völdum.

Virðulegi forseti. Varðandi annað þeirra mála sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir nefndi sem snertir ökutækjatryggingar þá fengum við þær upplýsingar að einhverjir nefndarmenn teldu málið vanbúið og það hefði verið tekið of skart úr nefndinni. Athugasemdir hefðu komið um það leyti sem verið var að taka það úr nefndinni og þess vegna hefði ekki verið sátt um málið þar. Hins vegar er ekki gott ef mikilvægir þættir í svona frumvörpum ná ekki fram að ganga. Ef eitthvað annað er í þeim sem stoppar þau ætti einfaldlega að breyta þeim eða gera þau þannig að mögulegt sé að taka þau til afgreiðslu.

Forseti. Varðandi ökutækjatryggingarnar þá fékk ég sennilega ekki réttar upplýsingar um alvarleika málsins, ef þetta fer ekki í gegn, og dreg til baka ósk mína um að þetta fari ekki á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég mótmæli því að þetta mál hafi verið vanbúið, það er alls ekki rétt. Málið var tilbúið í nefndinni og mjög mikið rætt. Á hinn bóginn er það mitt mat, sem stangast á við ákveðið álit formanns nefndarinnar, að það sé ekki mikill skaði að því að fresta þessu máli í einhverjar vikur. Ég get samþykkt að það frestist í viku eða fram á næsta þing og verði þá tekið strax. Á hinn bóginn mótmæli ég því harðlega að þetta frumvarp sé vanbúið til afgreiðslu og endurtek það. Málið er tilbúið en kannski vill einhver bæta einhverju í það og ég tel að við höfum þá tíma til þess, en það er ekki vanbúið.

Hæstv. forseti. Ég var á fundi annars staðar í húsinu en mér skilst að hér hafi komið nokkuð til umræðu dagskrá fundarins og að einhver mál sem sett hefðu verið á dagskrá í gær væru ekki á dagskrá í dag. Ég þekki ekki söguna á bak við það allt saman. Hins vegar var vikið að frumvarpi um umhverfisábyrgð sem vissulega hefur verið afgreitt úr umhverfisnefnd en ljóst var að ágreiningur var um. Ég hygg að það megi rekja hann til mín og fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í nefndinni a.m.k. Við höfðum komið ábendingum á framfæri um að þarna væri um að ræða mál sem mundi krefjast töluverðrar umræðu áður en það yrði afgreitt á þingi, og af þeim sökum hafi forseti hugsanlega tekið það út.

Frú forseti. Ég tek undir þær vangaveltur sem komið hafa fram varðandi dagskrá dagsins. Hér er verið að ræða það hvort ökutækjatryggingamálið hefði átt að fara út af dagskrá, mál sem nefndarmenn eru þó sammála um að sé mjög vel rætt, fullbúið mál og brýnt mál þar að auki. Það er merkilegt að bera það saman við annað mál sem ekki er fullrætt og eiginlega mjög lítið rætt í þinginu og það er staðgöngumæðrunin. Það er á dagskrá þingsins í dag. Ég er ein af meðflutningsmönnum þess máls en tel að það mál þurfi þó mun meiri umræðu áður en hægt er að taka það á dagskrá eða til einhvers konar meðhöndlunar í þinginu og síst af öllu á síðasta degi þingsins sem er algerlega fráleitt og ekki sambærilegt við t.d. þetta mál sem við erum að ræða um núna sem er búið að ýta út af dagskránni.

Forseti. Ég þakka fyrir það að hér hefur komið fram að Sjálfstæðisflokkurinn lagðist gegn því að frumvarpið um umhverfisábyrgð væri rætt á þinginu að þessu sinni. Ástæðurnar eru klénar því að málið var í umræðu í umhverfisnefnd á öllum fundum í ágúst. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins tóku með einhverjum hætti þátt í þeirri umræðu þó að aðstæður þeirra væru líklega erfiðar. Það komu ekki fram neinar efnislegar athugasemdir eða litlar við afgreiðslu meiri hlutans á þessu máli. Það er svo með svona mál að auðvitað verður að sæta því að það bíði þá fram í október að þessu sinni og verði væntanlega endurflutt, þá af umhverfisráðherra. Ástæðurnar voru sagðar tvær, annars vegar að það væri ágreiningur um málið og hins vegar að það krefðist langrar umræðu, en hvað 

Frú forseti. Eftir að hafa hlýtt á mál manna vil ég hvetja hæstv. forseta til að taka vátryggingamálið á dagskrá síðar í dag á nýjum fundi  Ég ítreka að það er grafalvarlegt að hér skuli vera svo mörg þúsund ökutæki óvátryggð og óskoðuð í umferð. Það er skylda löggjafans að gera allt sem í hans valdi stendur til að koma þessum stórhættulegum ökutækjum af götunum og í tryggingu.

Hæstv. forseti. Ég vildi bara bæta við það sem ég sagði áðan að það var skilningur minn í hv. umhverfisnefnd þegar meiri hluti hennar ákvað að afgreiða út frumvarp um umhverfisábyrgð að það væri gert vegna þess að meiri hlutinn teldi umfjöllun um málið lokið en engin vissa væri fyrir því að málið yrði afgreitt á haustþingi og það yrði að ráðast. Það var einhvern veginn minn skilningur á þessu máli. Ég vildi síðan geta þess almennt, ég þekki ekki önnur mál sem hér hafa verið rædd eða forsögu þeirra, að auðvitað er það svo að á fáum dögum á haustþingi í september geta hv. þingmenn og hv. nefndarmenn í einstökum nefndum ekkert endilega vænst þess að unnt sé að ljúka öllum þeim málum sem þeir hafa hug á. 

Hæstv. forseti. Við ræddum hér í fjóra daga það mál sem kemur til afgreiðslu um Stjórnarráð Íslands. Það fór mikill tími í þá umræðu og eðlilega minnkaði sá umræðutími sem ætlaður var i önnur mál. Það er grafalvarleg staða þegar við lendum á síðasta degi þingsins í afgreiðslu á málum sem skoðanaágreiningur er um og allir viðurkenna að þurfi umræðu. Það er líka alvarlegt ef mál eru tekin af dagskrá hugsanlega vegna misskilnings, eins og ég tel að eigi við um ökutækjatryggingafrumvarpið, að það hafi verið tekið út af vegna misskilnings, þar sem ekki hafi þurft langa umræðu til að afgreiða það. Það mál sem ég tel síst rætt og þurfi lengsta umræðu af öllum og lengri en Stjórnarráðið, 

Virðulegi forseti. Mig langar að skora á hæstv. forseta og flutningsmenn máls númer 20 sem er á dagskrá í dag að sammælast um að það verði einfaldlega tekið af dagskrá. Þetta er gríðarlega mikið ágreiningsmál. Það eru risastórar siðferðilegar spurningar uppi um málið úti um allt. Ég held að ekki sé til ein einasta fræðigrein í akademíunni sem er sammála um staðgöngumæðrun. Þingið mun ekki klárast í dag og sennilega ekki á morgun og ekki hinn ef á að fara að ræða staðgöngumæðrun. Þetta er þannig mál að lítið mál er að koma því fyrir fljótlega á næsta þingi. Fyrstu dagar nýs þings eru yfirleitt frekar rólegir og það væri miklu skaplegra að taka málið á dagskrá strax í upphafi næsta þings til að þingstörfum geti lokið með einhverjum sóma í dag.

Forseti vill geta þess að forseti ákveður dagskrá í samráði við þingflokksformenn á fundi með þeim og þetta varð niðurstaðan á þeim fundi.

Virðulegur forseti. Það eru blessuð höftin sem rædd voru í gær og litlu við þá umræðu að bæta nema að frá mér kemur breytingartillaga um að stytta tímann þannig að heimildinni ljúki í árslok 2013 og aðrar smærri breytingar í tengslum við það sem koma þá til atkvæða í dag.

Frú forseti. Þannig háttar til að ég sit í hv. efnahags- og skattanefnd og las á vefmiðlinum eyjan.is í gær að samkomulag hefði tekist á þingi um afgreiðslu lagafrumvarps um gjaldeyrishöft en það er einmitt frumvarpið sem við ræðum núna. Ég kannast ekki við slíkt samkomulag enda skilst mér að því hafi ekki verið dreift rafrænt til allra þingmanna og ekki heldur til þeirra sem sitja í hv. efnahags- og skattanefnd. Þar sem það var ekki gert tel ég ástæðu til þess að í þingsölum fari fram umræða um yfirlýsinguna sem fylgdi þessu samkomulagi. Frú forseti. Þetta er yfirlýsing frá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra í sjö liðum samkvæmt vefmiðlinum eyjan.is. Nokkrir þessara liða eru málefni sem hv. efnahags- og skattanefnd hefur ekki rætt neitt sérstaklega og ég velti fyrir mér hversu víðtæk samstaða er um einstaka liði, sérstaklega 2. lið þar sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra lýsir því yfir að samstaða sé um að greiða þinglega meðferð á frumvarpi um innstæðutryggingakerfi fyrir lok þessa árs. Frú forseti. Mér þætti vænt um að fá að heyra afstöðu þingflokkanna til þessarar yfirlýsingar og sérstaklega þá 2. lið. Auk þess, frú forseti, er í 6. lið fjallað um atriði sem ég ásamt hv. þm. Þór Saari gerði kröfu um í umræðum í þingsal um frumvarpið, en yfirlýsing hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er ekki alveg í samræmi við þá kröfu. Þar er sagt, með leyfi forseta: „Efnahags- og viðskiptaráðherra mun skipa nefnd fulltrúa allra stjórnmálaflokka til samráðs um mótun gengis- og peningamálastefnu, í samræmi við það fyrirheit um samráð sem gefið var í upphafi árs.“ Frú forseti. Sú krafa sem ég og hv. þm. Þór Saari lögðum fram gekk út á það að láta skoða, ekki bara peningastefnuna og gengisstefnuna heldur jafnframt þá möguleika sem þjóðin hefur varðandi upptöku annars gjaldmiðils. Ég verð því að lýsa yfir vonbrigðum með það að ekkert sé minnst á loforð núverandi ríkisstjórnar um að kostir þjóðarinnar í gjaldmiðilsmálum verði skoðaðir og þætti mér vænt um að fá að vita hvers vegna það var ekki tekið með inn í þessa yfirlýsingu, hver rökin eru önnur en þau að sú tillaga hafi komið frá þingmönnum sem ekki geta beitt fyrir sig styrk þingflokks á þingi. Frú forseti. Ég heyri að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson iðar í skinninu eftir að fá að svara því sem ég er að spyrja um og ég hlakka til að heyra rök hans fyrir þessu samkomulagi og ekki síst hvers vegna ekki er fjallað á neinn hátt um að skoða ólíka kosti í gjaldmiðilsmálum. Frú forseti. Ég vil að lokum segja að ég er þeirrar skoðunar að það skipti í sjálfu sér engu máli hversu lengi við lögfestum þessi hertu gjaldeyrishöft á meðan við höfum óbreytta peningastefnu. Óbreytt peningastefna mun þýða að við förum inn í ferli vaxtahækkunar til að tryggja það að útstreymið, sem mun eiga sér stað þegar uppboðsmörkuðum fer fjölgandi, dregur úr getu atvinnulífsins til að fjárfesta og hér mun hefjast enn eitt samdráttartímabilið. Slíkt samdráttartímabil mun ýta undir frekari landflótta og fjármagnsflótta.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að samkomulag tókst um afgreiðslu málsins hér á þingi. Það þýðir ekki að samkomulag hafi tekist um öll atriði þess og þingmenn úr ýmsum flokkum eru ósáttir við ýmis atriði þess. Eðli málamiðlunar af þessu tagi er að þar leitast menn við að koma til móts við sjónarmið sem uppi eru í málinu en það þýðir ekki að hægt sé að mæta hverju og einu sjónarmiði sem í þingsalnum er, enda eru hér 63 þjóðkjörnir fulltrúar. Ég útiloka alls ekki að það atriði sem hv. þingmaður nefndi kunni að koma til skoðunar síðar á kjörtímabilinu. Málið var tekið til 2. umr. í gær og því miður var ekki unnt að ná í viðkomandi þingmann til þeirrar umræðu og taka hana þá, en sjálfsagt er að hún lýsi sjónarmiðum sínum í dag og við getum þá tekið málið til afgreiðslu síðar í dag. En ég undirstrika að það atriði sem lýtur að valkostum í gjaldmiðilsmálum er eitthvað sem ekki þarf að útiloka, en yfirlýsingin var að öðru leyti kynnt þeim sem höfðu svipaðar áherslur og þingmaðurinn um hvað gera þyrfti í þessum efnum.

Frú forseti. Ég kom hingað til að gera grein fyrir því hvers vegna ég fékk ekki upplýsingar um að í þinginu ættu sér stað einhverjar óformlegar umræður um hvernig væri hægt að ljúka afgreiðslu frumvarpsins. Ástæðan er sú að ég var fjarverandi af persónulegum ástæðum en ég var aftur á móti með tölvupóstinn opinn og símann líka en engin tilraun var gerð til að kynna þingmönnum sem sitja í hv. efnahags- og skattanefnd þetta samkomulag og því vil ég mótmæla.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Lilju Mósesdóttur að ég hef ekki séð þessa yfirlýsingu heldur. Ég hlustaði á hana í gær en ég man hana ekki frá orði til orðs þannig að ég geti skrifað hana niður. Ég átta mig ekki á henni og veit ekki hvort hún bindur mig á einhvern máta, ég kannast ekkert við þessa yfirlýsingu. En ég veit að gert var samkomulag og það eina sem fólst í því samkomulagi var að tíminn sem lögin eiga að gilda var styttur um tvö ár. Jú, jú, það er ágætt en ekki voðalega mikil breyting því að það er ekki mikið mál og er löngu þekkt að slíkum dagsetningum er breytt í meðförum stjórnvalda framtíðarinnar. Mér finnst því ekki vera veigamikill munur á því hvort gjaldeyrishöftin gildi þetta lengi eða einhver ár lengur. Það breytir engu. Það á að setja lög á og þegar lögin eru sett verða allir voðalega værukærir og rólegir í tíðinni og fara að vinna samkvæmt lögunum. Svo eru gerðar breytingar á þeim þar sem krafist verður enn frekari heimilda til að snuðra ofan í veski manna og um kreditkort og jafnvel fara inn á heimili fólks til að skoða hvað það eigi þar í gjaldeyri. Þetta er bara eðli gjaldeyrishafta. Eins og ég nefni í gær er þetta eins og ópíum. Sjúklingnum líður kannski vel fyrst til að byrja með, þetta verður ávanabindandi og hann getur ekki losað sig út úr því vegna þess að ef menn ætla að aflétta gjaldeyrishöftunum á hvaða tíma sem er þá óttast þeir að gengið falli. Og sá ótti mun ekkert minnka þó að búið sé að setja slíkt í lög. Það verður þyngra að afnema höftin og mjög litlar líkur á að slíkt verði nokkurn tíma aflagt. Siðrofið mun aukast eins og ég hef margoft nefnt sem er aðalókostur gjaldeyrishafta. Aðalókostur gjaldeyrishafta er sá að menn byrja að svindla og pretta út um allt vegna þess að svo mikil hagnaðarvon er í því að kaupa gjaldeyri, eiga hann, flytja hann út og annað slíkt. Svo koma allir hinir þættirnir sem ég nefndi í gær, ég ætla ekki að fara að endurtaka það allt saman. Ég er afskaplega lítið sáttur við þetta samkomulag. Hæstv. ríkisstjórn hlýtur að koma sínu fram með meiri hluta sínum. Það er náttúrlega meiri hlutinn, hv. þingmenn sem styðja ríkisstjórnina sem bera ábyrgð á þessu alfarið. Ég mun ekki bera ábyrgð á því og mun greiða atkvæði gegn þessu eins og ég gerði reyndar í gær. Ég ætla rétt aðeins að fara í gegnum þær breytingartillögur sem liggja fyrir. Tvær breytingartillögur liggja fyrir frá hv. þm. Helga Hjörvar. Ég skil þær ekki. Hann er að breyta sömu greinum sem eru örstuttar, 7. og 8. gr. er hann að breyta í tvígang í þessum breytingartillögum. Hvort þetta eru mistök, það kom ekki fram í máli hv. þingmanns að fyrri breytingartillagan hafi verið mistök, en ég vildi gjarnan fá skýringu á því, frú forseti, hvað þetta þýðir. Maður þarf í rauninni að kafa ofan í upprunalegan lagatexta til að átta sig á hvað er verið að gera og mér hefur ekki unnist tími til þess í morgun, eða eftir að seinni breytingartillagan kom fram, að átta mig á því hvað er að gerast. Svo er ég með breytingartillögu líka sem ég ætla að láta ganga til atkvæða þó að ég viti að hún sé í andstöðu við samkomulagið. En ég ætla að gera síðustu tilraun til að fá hv. þingmenn til að taka sönsum og beita skynsemi og reyna af alefli að koma þessum gjaldeyrishöftum frá. Ég átta mig á því að til þess þarf ákveðna stefnu. Ég treysti eiginlega ekki ríkisstjórninni til að koma með einhverja stefnu. Hún hefur ekki haft neina stefnu hingað til í neinum málum nema að koma Íslandi inn í Evrópusambandið og þá á allt að vera í lagi, þ.e. helmingur stjórnarliða. Hinn helmingurinn, ég veit ekki almennilega hvaða stefnu hann hefur en hann ætlar sko ekki inn í Evrópusambandið, það er alveg á hreinu. Ríkisstjórnin er því með tvær stefnur og meðan svo er er ekki nein von til þess að menn öðlist trú á genginu og gjaldeyrinum fyrir utan það að sá ráðherra sem á að vernda gjaldeyrinn, hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, er stöðugt að tala hann niður og segir að hann sé svo veikburða að hann þurfi gjaldeyrishöft sem verði ekki aflétt í bráð. Það segir hann í erlendum fjölmiðlum til að minnka trúna á gjaldmiðilinn. En auðvitað eru gjaldeyrishöft ekkert annað en vantraust á gjaldmiðilinn og halda gengi niðri, það er bara þannig. Ég held að raungengi krónunnar og það allt saman sé þegar orðið það lágt að það geti varla orðið miklu lægra. Ef gjaldeyrishöftunum yrði aflétt mundi krónan ekki gera neitt annað en standa í stað eða hækka. Það er mín trú. Breytingartillaga mín gengur út á það að öll ákvæði frumvarpsins séu tekin út og í staðinn komi ákvæði til bráðabirgða um hversu lengi Seðlabankinn hafi heimild til að breyta gjaldeyrishöftum sínum með reglugerðum, það sé framlengt til áramóta. Á þeim tíma ætlast ég til þess að Seðlabankinn, stjórnvöld og Alþingi, hv. efnahags- og skattanefnd, vinni að því að búa til jarðveg þannig að við getum aflétt gjaldeyrishöftunum innan þeirra þriggja mánaða sem ég tala um, þ.e. október, nóvember og desember 2011. Það á að vera nægur tími ef menn taka á honum stóra sínum og fara að vinna. Eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir gat um þarf að sjálfsögðu að endurskoða reglurnar um hvernig gjaldmiðlinum er stýrt hjá Seðlabankanum. Það þarf að breyta þeim reglum. Ég held ég hafi þetta ekki miklu lengra, ég ætla ekki að tefja málið. Ég mun greiða atkvæði gegn frumvarpinu, eins og ég gerði í gær, og gegn öllum breytingartillögum nema minni, sem ég vona að hv. þingmenn samþykki, og þá mun ég að sjálfsögðu greiða atkvæði með frumvarpinu þannig breyttu en ef það næst ekki fram þá mun ég greiða atkvæði gegn því.

Virðulegi forseti. Mig langar bara örstutt að reifa þann fyrirvara sem ég hef á þessu máli. Ég er á nefndarálitinu með fyrirvara og er nánast að öllu leyti sammála niðurstöðu meiri hlutans. Það eina sem ég hef athugasemd við er 2. gr. þessa frumvarps sem ber yfirskriftina þjóðminjavörður og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ráðherra skipar forstöðumann Þjóðminjasafns Íslands, þjóðminjavörð …“ Það er í raun og veru þetta með þjóðminjavörð sem ég geri athugasemd við. Mér finnst við vera svolítið föst í gömlu fari. Þjóðminjavörður er mjög virðulegt heiti en í ljósi þess að við erum að breyta safnalögum og skilgreina þrjú höfuðsöfn, Listasafn Íslands, Náttúruminjasafn Íslands og Þjóðminjasafn Íslands, þar sem yfir bæði Listasafninu og Náttúruminjasafninu eru forstöðumenn sem heita forstöðumaður Listasafns Íslands og forstöðumaður Náttúruminjasafns Íslands fannst mér við hafa mjög gott tækifæri til að samræma þessi embættisheiti þannig að þjóðminjavörður Þjóðminjasafns Íslands yrði einfaldlega forstöðumaður Þjóðminjasafns Íslands. Þetta á ekki síður við í ljósi þess að í sumum umsagnanna með frumvarpinu var bent á að það gæti orðið ákveðinn ruglingur á gegnsæi verkaskiptingar þar sem við erum vonandi næsta vetur að fara að stofna nýja stofnun, stjórnsýslustofnun með menningarminjum, Minjastofnun Íslands. Það er stór spurning hvort verði eðlilegra að forstöðumaður safnsins sem hefur með höndum að varðveita menningarminjar okkar kallist þjóðminjavörður eða hvort hann geti hugsanlega alveg eins verið forstöðumaður þeirrar stjórnsýslustofnunar. Til að koma í veg fyrir togstreitu og leiðrétta allan misskilning og hafa gegnsæi málsins í fullu lagi hefði mér fundist þetta vera gott tækifæri til að hætta að nota hið fallega orð þjóðminjavörður vegna þess að mikil hætta er á að það valdi misskilningi. Við verðum að gera ráð fyrir því að tungumálið þróist og hugtakanotkun sömuleiðis. Við höfum áður lent í hálfgerðu baksi í afgreiðslu þingsins þegar við höfum viljað halda fast í gömul embættisheiti. Þótt mér finnist hugtakið fallegt er ég mjög hugsi yfir því. Eftir sem áður finnst mér þetta ekki vera efnislegt atriði málsins. Ég er mjög ánægð með frumvarpið og þess vegna sé ég enga ástæðu til annars en að greiða ávallt atkvæði með því. Ég vek bara máls á því að Þjóðminjasafn Íslands er eitt höfuðsafnanna og því er mjög eðlilegt að forstöðumaður þess beri ekkert sérstakt embættisheiti frekar en forstöðumenn annarra höfuðsafna.

Virðulegi forseti. Ég kem aðeins upp til að lýsa því yfir að ég er að mörgu leyti efnislega sammála málflutningi hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur varðandi þetta atriði. Nefndin fjallaði nokkuð ítarlega um hvort rétt væri að viðhalda heitinu þjóðminjavörður í lögum um Þjóðminjasafn Íslands eða fella það brott í ljósi þess að það má færa fyrir því rök að hugtakið sé ekki eins lýsandi og tæmandi og það kannski var fyrr á árum með þeirri breytingu sem er að verða á stjórnsýslu minja- og safnamála í landinu. Þau rök sem réðu hins vegar á endanum afstöðu nefndarinnar voru að það væri eðlilegt að samræmi væri á milli þess nafns sem Þjóðminjasafn Íslands hefur borið í 100 ár og heitis þjóðminjavarðar þannig að ef gerð væri breyting á heiti þjóðminjavarðar væri eðlilegt að það yrði rætt í samhengi við hugsanlega nafnabreytingu á safninu sjálfu. Það töldu menn svo viðurhlutamikið að lengri meðgöngutíma þyrfti til að stíga svo róttækt skref þó að vissulega megi halda því fram að eðlilegt sé að taka til endurskoðunar þessi heiti í ljósi þeirra breytinga sem eru að verða á málaflokknum.

Forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögum á tveimur þingskjölum sem bera þau ágætu númer 1954 og 1955. Ég vil í upphafi þakka hinum vísu þingfeðrum - þingmæður voru því miður ekki til fyrr en á 3. og 4. áratug 20. aldar – fyrir að hafa stofnað til 3. umr. um lagafrumvörp því að við 3. umr. má færa í lag ýmislegt sem getur riðlast í hita leiksins í hinum fyrri umræðum. Svo er um þau frumvörp tvö sem við erum að fjalla um og ætlum að nota til að ljúka lögleiðingu Árósasamningsins frá 1998. Menn muna að hér var gert samkomulag í síðustu viku og nú er unnið á grundvelli þess. Breytingartillögurnar sem ég flyt fyrir hönd meiri hluta nefndarinnar í samráði við minni hlutann eru þessar á fyrrnefndum þingskjölum: Í fyrsta lagi við mál 709. Þar féll út vegna handvammar skilgreining þeirra stjórnvaldsákvarðana sem almannasamtök geta kært, sem eru nákvæmlega sömu ákvarðanir og voru í upphaflega frumvarpinu og voru þá kæranlegar með actio popularis-reglunni. Nú hefur það breyst en skilgreiningarnar eru sumsé samar þar inni. Í öðru lagi hefur skilgreiningu eins af þessum þremur flokkum stjórnvaldsákvarðana, ákvörðunum samkvæmt b-lið, verið breytt eða við leggjum til að henni verði breytt til samræmis við ákvæði skipulagslaga. Við skoðun hjá fagmönnum kom í ljós að annars hefði sú skilgreining þrengst frá því sem áður var gert ráð fyrir í lögbókinni sem sannarlega væri í mishljómi við anda Árósasamningsins. Í þriðja lagi í sama frumvarpi leggjum við til að lýsingu á umhverfis-, útivistar- og hagsmunasamtökum verði breytt og út tekið skilyrði um varnarþing á Íslandi. Þetta er gert í samræmi við 3. gr. Árósasamningsins en þar stendur þetta í 9. lið, með leyfi forseta: „Innan marka viðeigandi ákvæða þessa samnings skal almenningur hafa aðgang að upplýsingum, hafa möguleika á að taka þátt í ákvarðanatöku og hafa aðgang að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum án mismununar hvað varðar ríkisfang, þjóðerni eða heimkynni, og hvað viðkemur lögpersónu án mismununar vegna þess hvar hún hefur skráð aðsetur sitt eða raunverulega miðstöð aðgerða sinna.“ Fræðimenn á sviði umhverfisréttar telja að ákvæði um varnarþing væri á skjön við þessa grunnreglu samningsins og þótt hugsanlega mætti verja slíkt ákvæði frá einörðum sjónarhóli forms væri með því verið að sniðganga skuldbindingar okkar samkvæmt samningunum. Ég nefni hér til hina ágætu lögfræðinga Aðalheiði Jóhannsdóttur og Kristínu Haraldsdóttur. Það er ástæða til að fara yfir það, bæði í næstu nefnd umhverfismála hér á Alþingi og í umhverfisráðuneytinu. Ég beini meðal annars því til hæstv. umhverfisráðherra hver sú skilgreining skuli vera á útivistar- og umhverfissamtökum í öðrum lögum á umhverfissviði, í skipulagslögum, í tvennum lögum um mat á umhverfisáhrifum, í náttúruverndarlögum sem nú eru í endurskoðun og í lögunum um Vatnajökulsþjóðgarð. Það er eðlilegt að samræmi ríki í allri þessari löggjöf. Í fjórða lagi legg ég til þá breytingu á frumvarpi sem hefur númerið 708 hér á þingi, sem er í bandormslíki, að þar falli út kafli þar sem til stóð að breyta hinum góðu vatnalögum frá 1923, sem við erum nú að samþykkja aftur í breyttri mynd, en haganlegra er að gera hinar nauðsynlegu breytingar í þeim lögum í staðinn fyrir að gera það í þessum. Þær felast í því að svipað og í bandormsfrumvarpinu á ekki lengur að kæra til ráðherra heldur á að kæra til hinnar nýju úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála sem við stofnum um leið og við samþykkjum þetta frumvarp. Viðkomandi kafli sem er sá fimmti í 3. lið er því felldur brott úr þessu frumvarpi samkvæmt tillögu minni en bætist sumsé í vatnalögin síðar í dag, vonandi, eins og hv. formaður iðnaðarnefndar gerir nánari grein fyrir þegar þar að kemur. Í fimmta lagi kemur það vel á vondan að hér er að lokum flutt málfræðileg breytingartillaga um hárrétt kyn fornafna en þannig er að á allri vegferð þessa máls í ráðuneytinu, hjá ráðgjöfum þess og í umsagnarferlinu hjá fjölmörgum stofnunum og samtökum, í umræðum á þingi og við vinnu hv. umhverfisnefndar tók enginn eftir því að þegar orðið ráðherra vék fyrir orðinu úrskurðarnefnd breyttist um leið kyn meginorðsins í ýmsum köflum frumvarpsins og fornöfnin sem til þess vísa stóðu eftir í sinni karllegu gerð í staðinn fyrir að umbreytast í kvenlega mynd. Nú er þetta lagað með þessari tillögu: Hann, ráðherrann, verður hún, úrskurðarnefndin. Að auki koma svo nokkrar lagatæknilegar breytingar að ráði ágætra starfsmanna á nefndasviði og í ráðuneyti umhverfismála. Þá er breytingartillögunum lýst og þá er að taka fram að áðurnefnt samkomulag um ákveðna þætti tryggir framgöngu málsins en er auðvitað ekki skuldbinding um fulla samstöðu í atkvæðagreiðslunni. Í sjálfu sér er sátt um málsmeðferðina en ekki endilega fullur friður um málið. Allt er þetta í góðu, eins og sagt var á Bergstaðastrætinu þegar ég var yngri. Ég þakka enn á ný samstarfið í nefndinni um þetta mál og önnur, jafnvel málið um umhverfisábyrgðina sem var minnst á hér áðan og verður afgreitt væntanlega á næsta þingi, og ekki síður góðan anda í viðræðum þeirra sem standa að þessu samkomulagi. Á engan hygg ég hallað þótt ég nefni þar sérstaklega hv. þm. Birgi Ármannsson. Forseti. Ég ætla að bæta þessu við í lokin í tilefni af fyrirspurn frá þeim Guðmundi Herði Guðmundssyni og Helgu Ögmundsdóttur sem eru stjórnarmenn í Landvernd og Guðmundur Hörður þar formaður. Þau sendu mér bréf sem formanni umhverfisnefndar og fögnuðu góðum gangi málsins í þinginu en spurðu í tilefni breytinganna eftir 2. umr. Ég ætla að lesa kafla úr því bréfi, með leyfi forseta: „Við viljum vekja athygli á að mörg af þeim málum sem koma upp á sviði náttúru- og umhverfisverndar eru staðbundin og fanga einungis athygli lítils hluta samfélagsins. Á Íslandi hafa lítil félagasamtök og óformlegir hópar gegnt veigamiklu hlutverki í náttúruvernd, ekki síst vegna fámennis og strjálbýlis landsins. Við teljum því mikilvægt að frumvarp um fullgildingu Árósasamningsins færi ekki bara fjölmennum og rótgrónum félögum og samtökum málskotsrétt. Gæta verður að því að lítil og óformleg félög njóti sama réttar. Við óttumst t.d. að skilyrði um að reikningar félaga verði að hafa verið staðfestir af löggiltum endurskoðanda muni gera það að verkum að lítil samtök muni ekki njóta málskotsréttar samkvæmt Árósasamningnum. Í ljósi þessa óskum við eftir skýringu á því hvað felst í þeim skilyrðum sem umhverfis- og náttúruverndarsamtök þurfa að uppfylla til að hafa málskotsrétt samkvæmt fyrirliggjandi frumvarpi um staðfestingu Árósasamningsins.“ Því er til að svara að sams konar klausa er í öllum eða velflestum þeirra umhverfislaga sem ég nefndi áðan, þ.e. ákvæði um endurskoðað bókhald. Í stjórnsýslunni hefur þetta eftir mínum heimildum verið túlkað þannig að samtök af þessu tagi þurfi að hafa skipulegt bókhald sem kemur fram í ársreikningum sem eru samþykktir á árlegum aðalfundi og félagslegir skoðunarmenn, eins og það heitir núna, árita. Ekki sé gerð krafa um að atvinnuendurskoðendur eða bókhaldsfyrirtæki hafi komið sérstaklega nærri. Það er auðvitað ekki verra en kostar verulegt fé sem í samtökum af þessu tagi er alla jafna betur varið til annars, til félagsstarfs og sérfræðiaðstoðar. Þetta er í samræmi við minn skilning á þessu ákvæði. Forseti. Ég held að nú séu allar forsendur fyrir því að 3. umr. gangi greiðlega og atkvæðagreiðslan verði heldur ánægjuleg og lýk ég nú máli mínu.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Marðar Árnasonar sem gerði grein fyrir breytingartillögum áðan og gerði jafnframt grein fyrir aðdraganda þeirra breytingartillagna sem hann flytur nú. Eins og hv. þm. Mörður Árnason gat um þá urðu töluverðar breytingar á ákveðnum þáttum málsins við 2. umr. og náðist um það allgóð samstaða. Eins og hann rakti komu fram athugasemdir að lokinni 2. umr. og áður en 3. umr. hófst, frá sérfræðingum á þessu sviði sem bentu á atriði sem nauðsynlegt var að lagfæra í frumvarpstextanum og sérstaklega í þeim tilteknu ákvæðum sem varða kæruaðild. Hv. þm. Mörður Árnason hefur unnið gott starf í að leiða það mál til lykta milli umræðna. Ég vil sömuleiðis þakka honum fyrir samstarfið sem hefur verið prýðisgott. Þó okkur hv. þingmann greini á um ýmsa hluti þá hefur samstarfið að þessu leyti verið prýðilegt. Þegar við komum að niðurstöðu í málinu þurfti auðvitað að gera tilteknar, nauðsynlegar breytingar og hv. þingmaður rakti að nauðsynlegt hefði verið að skýra betur en gert var í atkvæðagreiðslu við 2. umr. hvaða ákvarðanir það væru sem kæruaðildin snerist um, samkvæmt því ákvæði sem við höfum verið að breyta fram og til baka. Þar kemur í breytingartillögu hv. þingmanns að horfið er til baka til þeirrar upptalningar, að teknu tilliti til ákveðinna breytinga, sem upphaflega var að finna í frumvarpi hæstv. umhverfisráðherra. Niðurstaðan verður þá væntanlega sú að þau atriði sem þar eru tiltekin, þau hugsanlegu kæruefni ef við getum orðað það sem svo, sem áður áttu að lúta almennri kæruaðild eða actio popularis, verða þá annars vegar bundin við lögvarða hagsmuni og hins vegar við kæruaðild umhverfis-, útivistar- og hagsmunasamtaka samkvæmt ákveðnum skilgreiningum. Ég tel að það sé í ágætu samræmi við niðurstöðuna sem náðist í 2. umr. og atkvæðagreiðslu um hana. Ég vildi hins vegar, hæstv. forseti, gera grein fyrir því að ákveðinn áherslumunur er í málinu sem tengist nálguninni í breytingartillögunni og var raunar líka í upphaflegu frumvarpi hæstv. umhverfisráðherra, þar sem sérstaklega eru dregnar út ákvarðanir sem tengjast erfðabreyttum lífverum. Þar er ákveðinn áherslumunur sem mun væntanlega endurspeglast í atkvæðagreiðslu á eftir. Að öðru leyti er allvíðtækt samkomulag um framgang og afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Það er ekki svo að ég leggist gegn þeirri úrskurðarnefnd sem hér er lagt til að sett verði á stofn heldur vil ég fjalla almennt um úrskurðarnefndir. Ég er þeirrar skoðunar að fækka eigi þeim verulega. Það eigi að fela dómstólum með sérfróðum meðdómsmönnum að taka við kærum slíkra aðila. Ég spurðist fyrir um það á þingi árið 2004 hversu margar úrskurðarnefndir væru starfandi í landinu og mig minnir að þá hafi þær verið 42, það eru átta ár síðan. Kostnaður við þessar nefndir var um 500 millj. Meginrök fyrir því að setja á stofn slíkar úrskurðarnefndir voru þau að dómstólar væru ekki nógu skilvirkir, það væri hægagangur í dómskerfinu og þar fram eftir götunum. Það er hins vegar rangt vegna þess að eftir að gerðar voru breytingar á dómstólum árið 1991 og 1992 þá urðu dómstólar mjög skilvirkir. Það tekur ekki nema eitt og hálft til tvö ár að fara með mál gegnum héraðsdóm og Hæstarétt. Hins vegar eru ýmsar af þessum fjölmörgu úrskurðarnefndum afar seinar í störfum sínum. Þær eru langt í frá eins skilvirkar og dómstólarnir og kostnaður við þær á síðasta ári fór ábyggilega yfir milljarð. Til úrskurðarnefnda er kært frá lægra stjórnvaldi og það gerist margsinnis, þá á ég sérstaklega við áfrýjunarnefnd samkeppnismála og fleiri, að úrskurðirnir ganga til dómstóla og sæta þar meðferð á tveimur dómstigum. Það er einn allsherjartvíverknaður. Ég hef ekki sagt að ég vilji leggja af allar úrskurðarnefndir en ég vil fara í allsherjarhreinsun á þeim. Sumar þeirra eiga rétt á sér eins og yfirskattanefnd og fleiri og jafnvel sú nefnd sem hér er mælt fyrir vegna séreðlis málanna, en ég hygg engu að síður að skoða skuli hvort ekki eigi að vera unnt að kæra úrskurði, við skulum segja skipulagsyfirvalda eða í öðrum málum, beint til dómstóla og að dómstóllinn sé þá skipaður sérfróðum meðdómsmönnum að þörfum, sem bein heimild er til. Mér finnst það undarlegt verklag að heil úrskurðarnefnd sé í eitt til tvö ár, jafnvel þrjú ár eða lengur, að klára mál sem síðan fer í þennan tvíverknað, til dómstóla með ærnum tilkostnaði. Það er betra að styrkja dómstólana og hafa kæruréttinn beint til þeirra. Til eru fordæmi um það vegna þess að niðurstöður sýslumanna um gjaldþrot, fjárnám og sitthvað fleira eru kæranlegar beint til dómstóla. Það gengur mjög hratt og málin tekin hratt og örugglega fyrir eftir kæru og Hæstiréttur afgreiðir slíkar kærur, sé þeim skotið til hans, á mjög skömmum tíma, þremur til sex mánuðum. Ég hygg að skilvirknin yrði betri og hin faglega meðferð, fyrir dómstólum. Þar búum við við gagnsæ réttarfarslög og leikreglur sem menn eru mjög sáttir við. Ég hygg að Alþingi ætti á komandi vetri að íhuga að taka upp hreinsun á úrskurðarnefndum - það eru til alls konar úrskurðarnefndir á ótrúlegustu sviðum - og huga að því að opna fyrir kærurétt beint til dómstóla, svipað og gildir um niðurstöður sýslumanna í málum er varða aðför, gjaldþrot og sitthvað fleira í þeim dúr. Það mundi styrkja dómstólana. Þeir eru alveg færir um að fjalla um þessi mál eftir leikreglum sem eru fyllilega kunnar og ég hygg að með því gætu sparast umtalsverðar fjárhæðir, jafnvel hundruð milljóna. Í vissum sértilvikum er réttlætanlegt að vera með úrskurðarnefndir. Ég hef ekki skoðað það nákvæmlega en það kann vel að vera að svo sé í þessu tilviki í skipulagsmálunum en reynslan af áfrýjunarnefnd samkeppnismála er allt önnur. Hún er slík að þau mál, sérstaklega hin stærri, fara rakleiðis til dómstólanna. Þau eru fyrst afgreidd af ráðherra eða Samkeppnisstofnun, síðan fer málið í áfrýjunarnefnd, síðan í héraðsdóm og þar er málsmeðferðin er endurtekin öll upp á nýjan leik, sama málsmeðferð og fór fram í áfrýjunarnefndinni. Auk þess er það svo með fjölmargar áfrýjunarnefndir og úrskurðarnefndir að engar leikreglur gilda um þær. Það á ekki við í þessu tilviki því hér eru settar leikreglur sem er mjög til bóta, en um fjölda úrskurðarnefnda gilda engar leikreglur. Þegar maður skilar inn skriflegum gögnum þá eru ekki opin þinghöld eða neitt slíkt þannig að það skapar óvissu. Þessu vildi ég koma á framfæri að gefnu tilefni án þess að ég sé að leggjast gegn þessari úrskurðarnefnd. En þetta er mikið íhugunarefni fyrir þingið. Styrkjum dómstólana, hreinsum burt úrskurðarnefndir.

Forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa almennu athugasemd og tek undir hana á minn hátt, að vert væri fyrir þingið að athuga þetta og taka hugsanlega til í þessum nefndum. Á hinn bóginn held ég að við séum hér að stíga framfaraskref og að það væri ekki ráðlegt, að minnsta kosti ekki nema að vandlega athuguðu máli, að fara aðra leið í þeim efnum sem þessi frumvörp fjalla um en þessa stjórnsýsluleið og koma upp úrskurðarnefnd. Við höfum reynt að búa vel um úrskurðarnefndina og hafa jafnvel betri aðbúnað um hana en þó var gert ráð fyrir í frumvarpinu og í nefndaráliti fyrir 2. umr. lögðum við sérstaka áherslu á að þess yrði gætt við skiptin frá gamla kerfinu og til þess nýja að málin kláruðust og úrskurðarnefndin gæti byrjað með hreint borð. Við eigum hins vegar eftir að sjá hvernig hún reynist, þessi nýja sjö manna úrskurðarnefnd sem getur skipt sér í nokkrar deildir, í fimm menn og þrjá og jafnvel í einn. Fyrir nefndina skiptir mjög miklu að málshraðinn verði nægur til að ekki skapist sú óánægja sem t.d. er mjög grasserandi og áberandi í kringum úrskurðarnefnd um skipulags- og byggingarmál, þó að enginn efist um góðan vilja þeirra sem þar sitja og einkum formannsins, sem væntanlega verður líka formaður í þessari nefnd. Þá er rétt að segja í lokin að eitt framfaraskrefið er að fimm kæruleiðir sameinast nú í eina. Í þessa nefnd sameinast úrskurðarnefnd 

Frú forseti. Auðvitað skiptir málshraðinn verulega miklu máli og það er til bóta að verið sé að sameina úrskurðarnefndir í umhverfismálum. En ég leyfi mér að efast um málshraðann oft í þessum nefndum. Til að nefna dæmi, hv. þm. Mörður Árnason, um ágreining í umhverfismálum, vil ég nefna deilur sem stóðu um Kárahnjúkavirkjun. Þar úrskurðaði Skipulagsstofnun gegn virkjuninni vegna verulegra umhverfisáhrifa. Það var á þeim tíma kæranlegt til umhverfisráðherra, ég veit að hv. þingmaður þekkir þetta. Ráðherra sneri við úrskurðinum eftir að hafa snúið við skoðunum ýmissa stofnana, ef ég má orða það þannig. Eftir töluverðan tíma og töluverða málsmeðferð, ég held að það hafi liðið tvö ár eða tvö og hálft ár frá því að kærur bárust fyrst til Skipulagsstofnunar enda málið umsvifamikið, fór úrskurður ráðherra síðan til dómstóla og var flutt í héraði og í Hæstarétti. Þar liðu enn tvö ár. Svipað gilti um byggingu álversins í Reyðarfirði. Það mál fór í gegnum kærumeðferð, í gegnum héraðsdóm og Hæstarétt. Loksins þegar niðurstaða Hæstaréttar kom, sem var andstæð að hluta til virkjunarframkvæmdunum vegna mengunarmála, var of seint að snúa við. Þá var framkvæmdin komin vel á veg og svo langt að ekki var hægt að snúa við. Það voru mér mikil vonbrigði að dómur Hæstaréttar, sigur Hjörleifs Guttormssonar í því máli, varð að engu vegna málshraðans, sem ég heyrði reyndar að hv. þm. Mörður Árnason hefur réttilega áhyggjur af.

Hæstv. forseti. Ég vildi koma upp til að taka undir hin almennu ummæli sem komu fram í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar varðandi úrskurðarnefndir. Það fyrirkomulag sem við búum víða við í stjórnsýslunni, að mál gangi til úrskurðarnefnda með mismunandi hætti, þarfnast endurskoðunar. Það er rétt sem hv. þingmaður nefndi að úrskurðarnefndum almennt hefur fjölgað verulega á undanförnum árum og kannski svolítið stefnulaust og tilviljanakennt hvar úrskurðarnefndir hafa verið settar á fót og hvar ekki. Ég tek almennt séð undir þessi sjónarmið. Ég held að þarna sé á ferðinni verkefni sem löggjafinn þarf að skoða, að hvaða leyti rétt er að fella niður úrskurðarnefndir og beina málum til dómstóla. Eins er líka rétt að athuga það sjónarmið sem hefur komið fram í umræðunni. Þar sem við höfum sannfæringu fyrir því að úrskurðarnefnd sé skynsamleg niðurstaða, verðum við að búa þannig að nefndunum að þær geti sinnt hlutverki sínu og skilað af sér niðurstöðum á viðunandi tíma. Það er auðvitað vandamál, eins og kom fram í andsvari hv. þm. Marðar Árnasonar, að á ákveðnum sviðum eins og þeim sem við erum m.a. að fjalla um í þessu frumvarpi, hefur verið vandamál að úrskurðarnefndir hafa trúlega ekki haft fjármuni og mannafla til að ráða almennilega við málafjöldann sem hefur verið við að glíma.

Herra forseti. Ég vil þakka þessa umræðu um þennan þátt málsins. Eftir að ég spurðist fyrir um úrskurðarnefndir, fjölda þeirra og kostnað árið 2004, var haldinn fundur á Hótel Sögu þar sem mættu sérfræðingar í lögfræði, dómarar og fleiri og það var samdóma álit þeirra að þau rök að baki úrskurðarnefndum sem sett eru fram þegar slíkum nefndum er komið á fót, séu öll farin - skilvirknin, hagkvæmnin og allt. Að mínu mati á því að fara í hreinsun og fella út allar úrskurðarnefndir nema þær sem sértæk, sterk rök mæla fyrir um að starfi áfram. Þar get ég fallist á yfirskattanefnd. Það mun koma í ljósi með reynslunni hvað mun gerast með þessa nýju úrskurðarnefnd en sporin hræða varðandi úrskurðarnefnd í skipulagsmálum. Mál þar hafa tekið allt of langan tíma. Þetta er mjög góð nefnd, hún hefur skilað ágætisúrskurðum og annað slíkt, en hún hefur verið fjársvelt og málshraði þar er ekki sæmandi í svona málum sem taka verður hratt og örugglega á.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á vatnalögum, nr. 15/1923, með síðari breytingum. Nefndin hefur haft frumvarpið til athugunar eftir 2. umræðu og hefur fengið á sinn fund Dýrleif Kristjánsdóttur hdl. Nefndin ræddi að nýju um yfirstjórn vatnamála. Samkvæmt 2. mgr. 78. gr. frumvarpsins mun Orkustofnun fara með stjórnsýslu og eftirlit samkvæmt lögunum. Stjórnvaldsákvarðanir Orkustofnunar sem teknar yrðu á grundvelli laganna mundu sæta kæru til iðnaðarráðherra, samanber 3. mgr. 78. gr. Nú bíður 3. umræðu frumvarp til laga um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála (þskj. 1228, 709. mál) en frumvarpið var unnið samhliða frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fullgildingar Árósasamningsins. Í frumvarpinu er lagt til að sett verði á fót ný, sjálfstæð úrskurðarnefnd sem fái heitið úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Nefndin mun samkvæmt 1. gr. frumvarpsins hafa það hlutverk að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana og ágreiningsmálum vegna annarra úrlausnaratriða á sviði umhverfis- og auðlindamála. Í ljósi þessa er það mat nefndarinnar að rétt sé að leggja til þá breytingu að ákvarðanir Orkustofnunar er snerta mannvirkjagerð eða aðrar framkvæmdir sem fjallað er um í VI. kafla vatnalaganna, sem lúta að mannvirkjagerð, miðlun vatns, varnir lands, þurrkun o.fl., skuli sæta kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Nefndin ræddi einnig ráðstöfunarheimildir opinberra aðila. Nefndin vill árétta það sem fram kemur í nefndaráliti á þskj. 1822 að nauðsynlegt sé að kveða á um að afnotaréttur til umráða og hagnýtingar á vatni skuli vera óbreyttur miðað við gildandi vatnalög, eða 65 ár. Verði hins vegar að lögum frumvarp iðnaðarráðherra um breytingar á þeim ákvæðum vatnalaga, nr. 15/1923, og laga nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, sem fjalla um hámarkstíma afnotaréttar fyrir nýtingu vatnsafls mun hámarkslengd leyfilegs leigutíma á nýtingarrétti auðlinda, samanber ákvæði 3. mgr. 17. gr. frumvarpsins, breytast að sama skapi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingartillögu sem gert er ráð fyrir á sérstöku þingskjali.

Frú forseti. Við ræðum hér vatnalög. Það er eitt atriði í þeim sem mér finnst nauðsynlegt að tæpa á og ég náði ekki að gera við 2. umr. málsins vegna þeirra anna sem hafa verið í þinginu og vegna þess hversu fá við erum í Hreyfingunni. Athugasemdir mínar snúa fyrst og fremst að 17. gr. frumvarpsins sem snýr að framsali afnotaréttar á vatni en í 3. mgr. 17. gr. segir, með leyfi forseta: „Ríki, sveitarfélögum og félögum í þeirra eigu, sbr. 2. mgr., er heimilt að veita tímabundið afnotarétt að réttindum skv. 1. mgr. til allt að 65 ára í senn. Handhafi tímabundins afnotaréttar skal eiga rétt á viðræðum um framlengingu réttarins þegar helmingur umsamins afnotatíma er liðinn.“ Í breytingartillögum frá iðnaðarnefnd við þessa grein kemur fram í 7. tölulið, með leyfi forseta: „Við 1. málsl. 3. efnismgr. 17. gr. bætist: til allt að 65 ára í senn.“ Það þýðir að það er verið að gefa heimild til þess að leigja megi afnotarétt af vatni til 65 ára í senn. Þetta er að mínu mati og okkar í Hreyfingunni mjög varasamt skref að stíga. Þó að í frumvarpinu sjálfu sé ekki gert ráð fyrir neinum tímaramma opnar svona tiltekinn árafjöldi einhvers konar glugga sem hætt er við að verði notaður sem viðmið fyrir aðrar auðlindir og framsal á öðrum auðlindum. Við vitum að það er mjög vandmeðfarið hvort og þá hvernig framselja á auðlindaréttindi. Það er allt annað umhverfi sem menn eru í þegar verið er að ræða annars vegar vatnsaflsvirkjanir og jarðhitavirkjanir og hins vegar auðlindina í sjónum og þó að hér sé kannski eingöngu átt við vatnsaflsvirkjanir í þessu frumvarpi eru fordæmin sem þetta gæti skapað mjög varasöm. Vatn er náttúrlega eitt af mikilvægustu náttúruefnum sem til eru í veröldinni og við hefðum talið að það hefði þurft að ræða þennan tímaramma á framsali auðlindar heildstætt í samræmi við aðrar auðlindir og hvort það ætti yfir höfuð að vera heimilt að framselja svona mikilvæg réttindi því að svona framsal getur boðið upp á svo mikla misnotkun. Þetta snýst um hugsanlegan afskriftatíma virkjana, afskriftatíma jarðhitavirkjana, afskriftatíma fiskibáta og togara. Þetta snýst um hvað menn gera við auðlindina þegar þeir eru að renna út á tíma með afnotaréttarsamninginn, hvort þeir arðræna hana alveg í botn í lok leigutímans. Og enda þótt iðnaðarnefnd hafi rætt og farið mjög ítarlega yfir þessi mál að sögn hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur, fulltrúa Hreyfingarinnar í nefndinni, finnst okkur engu að síður að verið sé að stíga of afgerandi skref. Því hefur hv. þm. Margrét Tryggvadóttir lagt fram eftirfarandi breytingartillögu sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í stað 3.–5. efnismgr. 17. gr. komi ný málsgrein, svohljóðandi: Ríki, sveitarfélögum og félögum í þeirra eigu, sbr. 2. mgr., er óheimilt að veita afnotarétt að réttindum skv. 1. mgr., hvort sem um er að ræða tímabundinn eða ótímabundinn afnotarétt.“ Við setjum þessa tillögu fram vegna þess að um leið og farið er að framselja þessi mikilvægu réttindi eins og ég tæpti á áðan eru menn komnir inn á talsvert slæmt jarðsprengjusvæði. Við höfum sem dæmi umræðuna um Magma nýverið, um hvað Magma Energy má og á að nýta jarðhitaréttindi á Reykjanesi í langan tíma og hvað verði um þær virkjanir í lok afnotatímans, hvernig viðhaldið á þeim verði o.fl. Að okkar mati þarfnast slík auðlindaákvæði eins og fram koma í breytingartillögu meiri hlutans einfaldlega meiri umhugsunar og meiri vinnu og ættu því ekki að vera í þessum lögum með öðrum hætti en fram kemur í breytingartillögunni sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir hefur lagt fram og kemur til atkvæðagreiðslu síðar í dag þegar þessi lög verða frágengin.

Herra forseti. Þetta mál var tekið fyrir í gær og umræðunni frestað. Það var síðan tekið fyrir aftur og það fór fram hjá mér. Ég fékk ekki vitneskju um það því að ég hugðist taka til máls í 2. umr. og ég hugðist þá líka óska eftir því að málið gengi til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar milli 2. og 3. umr. Ástæðan er sú að ég og hv. þm. Jón Gunnarsson skiluðum áliti frá 2. minni hluta. Ég vil því ræða þetta mál við 3. umr. Sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd tók málið til umfjöllunar undir lok maí. Af því tilefni tók nefndin á móti nokkrum fjölda gesta. Að gestakomum loknum óskuðu nokkrir nefndarmenn eftir því að nefndin kallaði á sinn fund sérfræðing í stjórnskipunarrétti til að veita nefndinni álit á þingmálinu og svara spurningum nefndarmanna. Ekki tókst að koma því við fyrir sumarhlé Alþingis, annars vegar vegna anna sérfræðinga í háskólum landsins og hins vegar vegna tímafrekrar umræðu um fiskveiðistjórnarmál. Nefndin fjallaði að nýju um málið í lok ágúst og 31. þess mánaðar kom Björg Thorarensen, prófessor í lagadeild Háskóla Íslands, á fund nefndarinnar. Björg hafði sitthvað við málið að athuga og var sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu í kjölfarið sent tölvuskeyti þar sem helstu athugasemdir Bjargar komu fram ásamt ósk um viðbrögð ráðuneytisins við þeim. Svar barst frá ráðuneytinu 1. september sl. þar sem ráðuneytið kynnti nefndinni hugmynd um breytingu á þingmálinu ásamt ítarlegum rökstuðningi. Ég vil taka fram að þetta var frumvarp frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og málið snerist um 2. gr. frumvarpsins. Við upphaf nefnds fundar morguninn 2. september, sem var örstuttur aukafundur sem boðaður var kl. 10 um morguninn, en þingfundur var á dagskrá kl. 10.30 þann sama morgun - á þessum tíma fundaði nefndin að nýju um málið. Við upphaf þess fundar voru nefndarmönnum afhent fimm blaðsíðna drög að nefndaráliti um málið. Strax í kjölfarið bar formaður nefndarinnar fram tillögu um að afgreiða málið þá þegar. 2. minni hluti mótmælti afgreiðslu málsins að svo stöddu. Í fyrsta lagi vegna þess að nefndarmenn hefðu engin tök haft á að kynna sér efni álitsdraganna. Í öðru lagi þar sem verulegt tilefni var talið til að skoða nánar þær hugmyndir sem borist höfðu frá ráðuneytinu og í þriðja lagi þar sem rétt væri að kalla hagsmunaaðila á fund nefndarinnar og gefa þeim færi á að bregðast við breytingartillögu sem kom fram í álitsdrögunum. Þrátt fyrir framangreint var málið, þessi tilmæli, afgreitt á fundinum án þess að farið væri yfir nefndarálitið, án þess að það væri lesið og kynnt fyrir nefndarmönnum. Annar minni hluti mótmælir harðlega þeim vinnubrögðum sem viðhöfð voru við afgreiðslu málsins. Það er fáheyrt að nefndir Alþingis afgreiði mál með álitsdrögum sem nefndarmenn hafa ekki áður séð og fá ekki tíma til að kynna sér. Engri orku var eytt í að kynna nefndarmönnum efni þeirra. Oft hefur hagsmunaaðilum verið gefið væri á að kynna nefndum afstöðu sína til þeirra breytinga sem þær hafa hug á að leggja til en slíku var ekki að heilsa í þetta sinn. Af þeim sökum má segja að málið hafi verið afgreitt hálfkarað í óskiljanlegum flýti, ég segi óskiljanlegum flýti vegna þess að þetta er ekki brýnt mál. Það hefði hæglega verið hægt að taka það fyrir á nýju þingi í október og afgreiða það með rökræðu og faglegum hætti í anda lýðræðis. Það er sem sagt mat 2. minni hluta að nefndin hefði haft full tök á að útfæra markmið frumvarpsins á fullnægjandi hátt í tillögum til breytinga hefði henni á annað borð verið gefinn tími til að fara í slíka vinnu. Í hugmyndum sem bárust frá ráðuneytinu 1. september var af yfirvegun tekist á við þær athugasemdir sem gerðar höfðu verið við málið og lagðar fram tillögur að haganlegri lausn. Þær athugasemdir höfðu helstar verið gerðar að fyrirkomulag 2. gr. málsins væri ekki nægilega opið útgerðarmönnum og skylda til greiðslu hlutfalls af verðmæti afla ekki nægilega valkvæð. Tillögur ráðuneytisins fólu einmitt í sér tillögu til lagfæringar á framangreindum atriðum. Er það mat 2. minni hluta að slíkt hafi einfaldlega ekki vakið áhuga 1. minni hluta og það er ágalli á þessu máli líka að það var afgreitt frá nefndinni af fjórum hv. nefndarmönnum sem vildu fella 2. mgr. niður en tveir voru á móti eða vildu skoða málið betur. Álit 2. minni hluta er að í þessu máli hafi verið fullt tilefni til að leita sátta milli þeirra aðila sem málið varðar. Slík vinna hefði án efa skilað farsælli lausn. Til að svo færi skorti 1. minni hluta metnað. Sú staðreynd er sérstaklega bagaleg í ljósi mikilvægis sjávarútvegs fyrir samfélag okkar. Verður starf Samtaka útvegsmanna seint metið til sannvirðis. Nægir í því efni að benda á störf slíkra samtaka að fræðslu-, öryggis- og gæðamálum auk þess sem þau hafa umtalsvert hlutverk þegar kemur að samskiptum við handhafa ríkisvaldsins. Ég vil geta þess hér að eftir að mér varð ljóst seint í gærkvöldi að málið hefði verið afgreitt úr 2. umr. lagði ég drög að því að semja breytingartillögu sem er í vinnslu og mun koma fram. Ég er ekki með hana í höndunum, ég var að tala við nefndarritarann rétt fyrir umræðuna og hann staðfesti að tillagan kæmi. Tillagan er sem sagt komin inn en ekki er búið að dreifa henni. Ég ætla ekki að tefja tímann með því að lesa hana en þar er gert ráð fyrir að framleiðendur sjávarafurða og aðrir fiskkaupendur svo og þeir sem taka sjávarafurðir í umboðssölu skuli greiða tiltekið hlutfall, allt að 0,5% af samanlögðu verðmæti, en það gera þeir eingöngu af þeim útgerðaraðilum sem hafa óskað eftir því að slíkt yrði gert þannig að þetta er ekki skylduákvæði heldur valkvætt ákvæði. Um leið og ég legg þessa breytingartillögu fram er það krafa mín, herra forseti, í þessu máli að málið verði tekið af dagskrá þingsins og endurflutt í október, það verði tekið af dagskrá þingsins þegar ný dagskrá liggur fyrir síðar í dag þannig að það verði afgreitt með faglegum rökrænum hætti á nýju þingi í anda ábendinga í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um stjórnmálaumræðu á þingi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir umfjöllun hans um þetta mál, frumvarp til breytinga á lögum um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Það má sjálfsagt margt finna að vinnslu þessa máls í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd eins og hv. þingmaður nefndi áðan en ég vil þó benda á það að frumvarpið var lagt fram á þingi 7. apríl síðastliðinn. Það er býsna langt síðan og nefndin hefur haft þetta til umfjöllunar meira og minna frá þeim tíma. Fyrir nefndina kom fjöldi manns, eins og kemur fram í áliti 1. minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, fulltrúar sjávarútvegsráðuneytisins, fulltrúar útvegsmanna, atvinnulífsins, sjómanna, vélstjóra, Landssambands smábátaeigenda, fiskmarkaða, lögmanna og umsagnir bárust frá fjölmörgum umsagnaraðilum sem nefndin fjallaði um og tók afstöðu til. Ég vil halda því til haga að ég tel að málið hafi fengið ágæta umfjöllun í nefndinni og leitað hafi verið umsagna víða um meðferð þess og það sé sú niðurstaða sem við komumst að, þessi 1. minni hluti, að leggja til að 2. gr. frumvarpsins verði felld út. Ég vil fá að halda því til haga. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála því prinsippi í sjálfu sér sem kemur fram í frumvarpinu að innheimta eigi félagsgjöld með þeim hætti sem lagt er til að verði gert eða hvort hann er þeirrar skoðunar að það eigi ekki að gera. Í öðru lagi spyr ég hvort hv. þingmaður telji að hægt sé að framkvæma þetta á annan hátt. Ég bendi á að lögin eiga ekki að taka gildi fyrr en 1. janúar 2012 þannig að það er tími til að bregðast við með einhverjum hætti ef menn telja ástæðu til að gera það.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er hárrétt að málið var tekið fyrir 7. apríl. Nefndin leitaði umsagna á hefðbundinn hátt og annað slíkt. Síðan verður viðsnúningur í málinu. Það koma upp hugmyndir um að fella burt 2. gr. sem var að vísu ekki aðalatriði þessa frumvarps, heldur var það 1. gr. Í kjölfarið ákvað nefndin að kynna fyrir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu þá gagnrýni sem hafði komið fram á 2. gr. og setja málið í þessa vinnslu. Það var gert en það var ekkert gert með tillögur ráðuneytisins og ráðuneytinu var ekki gefinn kostur á að skýra þær og hagsmunaaðilum, þ.e. fyrst og fremst Landssambandi smábátaeigenda, var ekki heldur gefinn kostur á að koma fram með sín sjónarmið. Málið var því ekki fullrætt og fullafgreitt málefnalega séð. Það er það sem ég er að gagnrýna. Ég er ekki að gagnrýna málsmeðferðina á undan. Ég er að gagnrýna það sem gerist á þessum stutta morgunfundi að málið er tekið út fyrirvaralaust. Eflaust er hægt að haga þessu með öðrum hætti, með frjálsum samningum og annað slíkt. Ég er hlynntur því að félagsgjöld geti verið tekin af svo fremi að það brjóti ekki í bága við félagafrelsi stjórnarskrárinnar. Það gera ákveðin félagsgjöld ekki eins og til dæmis iðgjöld til stéttarfélaga samkvæmt kjarasamningum. Það er talið samrýmast stjórnarskránni fullkomlega og reyndar er það tekið fram í greinargerð með þeim breytingum sem voru gerðar á félagafrelsisákvæðum stjórnarskrárinnar 1994 eða 1995 að sú innheimta samrýmdist þessu. Ég er fyrst og fremst að hugsa um að létta þessum samtökum innheimtuna vegna þess mikilsverða hlutverks sem þau gegna, þau samtök sem ég ræði um hér.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Atla Gíslasyni svarið. Eins og hv. þingmaður nefndi og tók undir það sem ég sagði áðan þá fékk málið ágæta umfjöllun í nefndinni. Leitað var eftir tillögum frá ráðuneytinu í ýmsum hugmyndum sem þar komu upp. Það að ekki skuli hafa verið farið að tillögum ráðuneytisins þarf ekkert endilega að þýða að nefndin hafi ekki unnið verk sitt vel. Það er þannig að nefndir fá frumvörp til umsagnar og fylgja þeim eftir samkvæmt gögnum, umsögnum og viðtölum, samkvæmt þeim upplýsingum sem nefndir afla sér, og komast að tiltekinni niðurstöðu. Ég held að það fari ekkert vel á því og sé ekki í anda þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað að undanförnu að nefndum beri í sjálfu sér að fara að tillögum ráðuneyta fremur en annarra. Niðurstaðan varð einfaldlega sú, eftir að hafa leitað allra umsagna hjá hagsmunaaðilum og ráðuneyti, að leggja fram þá breytingartillögu við frumvarpið sem lögð hefur verið fram. Málið var ekki afgreitt fyrirvaralaust úr nefndinni eins og hv. þingmaður nefnir, það var aðdragandi að því að það var tekið út, en ég skal viðurkenna að nefndarálitinu hefði mátt dreifa fyrr. Ég er almennt þeirrar skoðunar að það eigi að gera miklu fyrr og áður en nefnd afgreiðir mál þannig að nefndarmönnum gefist færi á að kynna sér nefndarálit áður en þau eru samþykkt eða afgreidd úr nefndum. En það var aðdragandi að því að taka málið úr nefnd áður en kom til þessa fundar. Þetta mál snýst í sjálfu sér ekki um mikilvægi sjávarútvegs eða mikilvægi tiltekins hluta sjávarútvegs, hvort sem það eru smáútgerðir eða stórútgerðir, það er ekki kjarni þeirra tillagna sem við erum að leggja til og snýst ekki um það. Við viðurkennum mikilvægi smábátaútgerðar á Íslandi en að okkar mati verður að leita annarra leiða til að innheimta fyrir þá félagsgjöld en þeirra sem frumvarpið felur í sér.

Herra forseti. Ég ítreka það og vísa í orðin í ræðu minni að það var ekki bragur á þessari afgreiðslu málsins 1. september síðastliðinn, á örstuttum fundi þar sem álitið var hvorki kynnt, lesið upp né rætt. Ég spyr: Til hvers var nefndin að leita álits ráðuneytisins ef ekkert átti að gera með það? Við vorum í þeirri góðu trú að þarna ætti í sátt og samlyndi að vinna málið áfram og ræða allar hliðar þess. Það var ekki langt í það en það var slegið á hendurnar. Það var hægt að ná sátt í þessu máli og það átti eftir að klára umræðuna. Það var ekki gert. Ég ítreka ósk mína eða kröfu um að málið verði tekið á dagskrá. Eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason benti réttilega á þá tekur frumvarpið gildi 1. janúar. Okkur gefst nægur tími í október, nóvember og desember til að klára málið, athuga hvort það séu fletir á því og klára það fyrir jólahlé ef vilji stendur til þess. Aðalatriðið er að reyna í nefndum að leita sameiginlegrar niðurstöðu og sátta en ekki að keyra fram með ofbeldi.

Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins koma inn í þessa umræðu um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 24/1986, um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Það lýtur að því, eins og hér hefur verið rakið, hvernig háttað er ákveðinni innheimtu á félagsgjöldum án þess þó að farið sé á svig við 71. gr. stjórnarskrárinnar um félagafrelsi og rétt til að standa utan félaga. Ég ætla ekki að fara í neinu máli yfir þetta, ég gerði það við 1. umr., en ég tel mjög mikilvægt að það sé reynt að ná sátt í þessu máli milli aðila þannig að hægt sé að standa að baki félagasamtaka eins og hér er verið að tala um í að innheimta félagsgjöld og tryggja þar með örugga starfsemi viðkomandi félaga. Að sjálfsögðu leggur ráðherra fram málið og síðan hefst þingleg meðferð þess og þingið leggur til breytingar og síðan er málið afgreitt á Alþingi eftir því hver meiri hlutinn verður á hverjum tíma. Það er í hæsta máta eðlilegt. En ég legg áherslu á ef nokkur kostur er að þetta mál megi vinnast í þeim anda sem hv. þm. Atli Gíslason rakti og hvet til þess að svo verði. Ég lýsi því jafnframt yfir að ég styð breytingartillögu sem hv. þm. Atli Gíslason lagði fram í málinu. Ég tek afdráttarlaust undir sjónarmið hv. þingmanns um að þetta er mikilvægt mál og skiptir miklu að góð og farsæl niðurstaða fáist í því fyrir þá aðila sem eiga hlut að máli og er mikið í húfi. Þetta var það sem ég vildi segja, herra forseti. Ég ítreka að ég tek heils hugar undir málflutning hv. þm. Atla Gíslasonar í þessu máli.

Herra forseti. Við ræðum byltingarkenndar breytingar á lögum um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun. Þetta frumvarp er í takt við þá venju sem skapast hafði á Íslandi að innheimta félagsgjöld í gegnum ríkissjóðs. Þar var t.d. iðnaðarmálagjaldið frægast sem endaði með því að Mannréttindadómstóll Evrópu dæmi að það væri brot á mannréttindum og þá tóku menn sig til hér og breyttu því afskaplega hægt. Í stað þess að afnema gjöldin var það gert með hægagangi. Sambærileg gjöld í íslensku atvinnulífi eru búvörugjaldið, fiskiræktargjaldið og svo þetta gjald til báta. Það er nokkuð mikið um svona gjöld sem vonandi fer nú að fækka. Frumvarpið gekk út á að afnema II. kafla laganna. Hann er dálítið furðulegur þegar maður les hann. Ég prentaði lögin út og þar stendur að greiða eigi 8% af samanlögðu hráefnisverði skips inn á sérstakan bankareikning ef eigandi veðsetur ekki fiskafurðir sínar, þetta átti við þá sem höfðu veðsett fiskafurðir sínar með afurðaláni hjá banka. Löggjafinn var að skipta sér af bankareikningum. Síðan áttu 6% af þeim 8% sem runnu þarna inn að fara inn á vátryggingareikning skipsins hjá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, þ.e. vátrygging, og 2% fóru inn á sérstakan greiðslumiðlunarreikning fiskiskipa. Svo var ákvæði um að það ætti að greiða til Lífeyrissjóðs sjómanna, Sjómannasambands Íslands, Alþýðusambands Austfjarða, Farmanna- og fiskimannasambandsins o.s.frv. Það átti sem sagt að greiða félagsgjöld og iðgjöld til lífeyrissjóðs af þessum peningum sem teknir voru af útgerðinni. Í dag er þetta óskaplega skrýtin lesning. Ríkið er ekki bara að innheimta eins og iðnaðarmálagjaldið eða búnaðargjaldið, nei, bankarnir voru látnir innheimta og greiða félagsgjöld samkvæmt lögum. Frumvarpið sem við ræðum - og ég ræddi við 1. og 2. umr. - tekur þetta burt og setur inn nýjan kafla, að innheimta eigi tiltekið hlutfall, alltaf 0,5%, af samanlögðu verðmæti þess afla sem þeir taka við á opnum bátum o.s.frv., þ.e. þeir sem kaupa fisk af útgerðum, og setja það til hagsmunasamtaka útgerðarmanna. Hagsmunasamtök útgerðarmanna áttu sem sagt að láta af hendi lista yfir útgerðarmenn sem óskuðu eftir því að greiða þetta gjald eða samtök þeirra höfðu óskað eftir því. Ef menn voru í einhverju útgerðarmannafélagi voru þeir um leið skuldbundnir til að greiða þetta gjald. Samtökin gátu skuldbundið þá til að greiða gjaldið sem var tekið af þeim í gegnum bankareikninga með lögum. Félagsgjaldið var bundið við félagsmenn en menn gátu að sjálfsögðu sagt sig úr félaginu og losnað við að borga gjaldið, sá er munurinn. Nú gerir hv. sjávarútvegsnefnd sér lítið fyrir og tekur lungann úr frumvarpinu. Lítil breytingartillaga í lok nefndarálitsins segir: „2. gr. falli brott“ Sú grein var eiginlega lunginn í frumvarpinu. Í 1. gr. frumvarpsins segir að II. kafli laganna falli brott, þá er hann farinn, og svo fer 2. gr., sem átti að taka upp þá frjálslyndu skyldu að þeir sem vildu gætu borgað, útgerðarmenn sem væru félagar væru látnir borga með lögum reyndar í gegnum bankastofnanir, þannig að nú er alveg opið hvað tekur við. Ég sé hvergi hvað á að taka við en það er kannski allt í lagi, þetta á að taka gildi 1. janúar 2012 og menn hafa þá tíma til að koma skikki á félagsmál og félagsgjöld og annað slíkt innan þessara samtaka. Það er svipað ástand og var hjá Samtökum iðnaðarins þegar iðnaðarmálagjaldið var tekið burt Mér finnst þetta vera mjög jákvæð þróun. Þetta er það sem ég barðist fyrir. Ég hef flutt mörg frumvörp um að afnema þessi gjöld. Hér er þetta að gerast og ég hlýt að gleðjast yfir því.

Virðulegi forseti. Hér eru á ferðinni örlitlar breytingartillögur við það mál sem lýtur að skattalækkunum í tengslum við rafbækur og þess háttar. Það lýtur annars vegar að gildistökunni sem frestast um tvo mánuði þannig að unnt verði að framkvæma breytingarnar og sömuleiðis eru stofnuð ný tollnúmer til að ná betur utan um þau markmið að lækka gjöld á tækjum sem nýtast til afspilunar bóka og rafbókalesturs og þess háttar án þess þó að ná til rafmagnsvara, sígarettna eða annarrar óskyldrar vöru. Fram komu athugasemdir milli 2. og 3. umr. um að eðlilegt væri að þetta næði líka til þess sem kallað er VOD, eða „video on demand“, sem er mynd- og hljóðmiðlun á rafrænu formi, og ég tel að það sé full ástæða til að skoða þau sjónarmið vel en það er því miður ekki tími til þess að gera það nú á lokadegi þingsins og eðlilegt að efnahags- og viðskiptanefnd taki þau álitamál til athugunar á nýju þingi.

Virðulegur forseti. Hér við 3. umr. koma þær breytingartillögur sem ég boðaði við 2. umr. í gær og lúta fyrst og fremst að því að hækka fjárhæðarmark það sem miðað er við við heimild til að taka út séreignarlífeyrissparnað. Það mark hefur verið 5 millj. í dag en ljóst er að nokkur hópur sem hefur nýtt sér þetta úrræði til að takast á við dagleg útgjöld eða fjárhagserfiðleika eftir atvikum, hefur þegar nýtt 5 millj. kr. heimildina og því er hún hækkuð í 6 millj. 250 þús. Heimild til að sækja um úttekt á séreignarsparnaði allt að 6 millj. 250 þús. verður sem sagt opnuð á ný með frumvarpi þessu 1. október nk. og gildir út júnímánuð á næsta ári. Þá getur fólk tekið út á 15 mánaða tímabili um 416 þús. kr. á mánuði, eigi það slíkar innstæður á séreignarsparnaðarreikningum.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsmenn lífeyrissjóða og það fjallar fyrst og fremst um stjórnarmenn og framkvæmdastjóra og hæfisskilyrði sem setja eigi yfir þá. Ég get ekki annað en verið sammála því að öllu leyti enda skrifaði ég undir nefndarálitið með fyrirvara sem og öll nefndin. Í nefndarálitinu eru breytingartillögur og síðan hefur formaður nefndarinnar, Helgi Hjörvar komið með breytingartillögu um séreignarsparnað. Sumir voru farnir að halda að það mundi gleymast að framlengja séreignarsparnaðinn eins og boðað hafði verið, en hér kemur hann frá hv. formanni nefndarinnar. Það má segja að breytingartillögurnar skipti kannski meira máli í frumvarpinu en frumvarpið sjálft þótt ágætt sé að setja sterkari kröfur um hæfi stjórnenda lífeyrissjóða. Þarna fara um gífurlega miklir fjármunir og skiptir verulegu máli að stjórnendur þeirra séu hæfir til að fara með það fé því það er ekki auðvelt og hrunið sýndi það einmitt. Eins og ég fór í gegnum í 2. umr. urðu lífeyrissjóðirnir fyrir miklu áfalli í hruninu, eiginlega miklu meira en kemur fram í bókunum þeirra, vegna þess að erlendar eignir þeirra, 40%, héldu verðgildi sínu í erlendri mynt, þ.e. hækkuðu mikið í krónum og bættu gífurlega á ávöxtunina, nánast tvöfölduðust vegna þess að krónan féll en sjóðirnir eru mældir í krónum. Þess vegna varð áfall þeirra miklu meira en kemur fram í reikningum þeirra. Það væri athyglisvert að fara í gegnum það af óháðum aðila. Mér skilst að í gangi sé rannsókn á lífeyrissjóðunum en því miður er það að frumkvæði lífeyrissjóðanna sjálfra. Það er alltaf mjög vafasamt eða setur annan blæ á könnunina, þegar frumkvæðið kemur frá þeim sem rannsaka á en ekki frá einhverjum öðrum, t.d. löggjafanum. Við verðum að vona að sú rannsókn sé nægilega hlutlaus til að varpa ljósi á það sem gerðist en það hefur væntanlega að einhverju leyti stafað af því að menn voru ekki nógu varkárir og voru kannski ekki alveg nógu hæfir til að vinna á mjög erfiðum markaði sem fjármálamarkaðurinn er, og krefst mikils hyggjuvits og mikillar þekkingar. Ef ég ræði fyrst breytingartillögu hv. þm. Helga Hjörvars, þá er verið að framlengja úttektir á séreignarsparnaði sem því miður hafa farið í þann farveg að þær eru teknar út til lífsviðurværis. Upphæðirnar eru svo lágar. Fyrst var það 70 þús. kr. á mánuði. Þetta eru svo lágar upphæðir á hverjum mánuði að það breytir eiginlega engu varðandi skuldastöðu heimilanna. Jú, það getur vissulega, herra forseti, hjálpað lántakendum og skuldugum heimilum að ráða við afborganir lána og getur líka vissulega hjálpað fólki sem verður atvinnulaust til að bæta upp tekjumissinn að hluta, en bara að hluta. Ég flutti frumvarp fyrir einu eða tveimur árum þar sem ég gerði ráð fyrir því að menn gætu tekið út allan sparnaðinn og látið hann ganga beint til greiðslu á vanskilum og skuldum til að létta skuldabyrðina þannig að það mundi muna eitthvað um það, því sumir eiga jafnvel 10 millj. í séreignarsparnað, það er til í dæminu. Þá hefði virkilega munað um það frekar en þegar menn eru að taka út milljón sem dreifist á heilt ár, 70 þús. kr. á mánuði. Hér er heimildin framlengd. Þessi aðferð leiðir til tvenns. Í fyrsta lagi, í frumvarpi mínu um að þetta yrði skuldajafnað á móti skuldum sem væru í vanskilum eða sem menn réðu ekki við, átti að ganga úr skugga um að aðgerðin mundi hjálpa mönnum endanlega, þ.e. þeir mundu ekki verða gjaldþrota eftir aðgerðina. Af hverju var það lagt til? Vegna þess að séreignarsparnaðurinn er ekki aðfararhæfur. Hann er vernduð eign gagnvart gjaldþrotum þannig að sú eign stendur eftir. Það skilyrði var sett í frumvarpinu að lagt yrði mat á hvort aðgerðin, þ.e. að taka séreignarsparnaðinn út og þá stórar upphæðir til skuldajöfnunar, mundi hjálpa fjölskyldunni yfir hjallann þannig að tryggt væri að heimilið yrði ekki gjaldþrota. Hér er verið að taka út séreignarsparnað og það er ekkert sem segir að menn verði ekki gjaldþrota eftir það, ekki neitt. Þetta getur hjálpað mönnum í smátíma, svo verða menn gjaldþrota og þá er séreignarsparnaðurinn farinn, hann bara hvarf inn í hítina. Þessu hef ég verið á móti alla tíð, fyrir utan að þetta eyðileggur sparnað í landinu, sparnað sem er allt of lítið um. Þetta er frjáls sparnaður vegna þess að menn velja þetta sjálfir og það er allt of lítið um frjálsan sparnað í landinu. Ávöxtunin á þessum sérreikningum hefur verið nokkuð þokkaleg, með verðtryggingu, herra forseti, sem allir eru að gagnrýna, og þetta hefur verið góður sparnaður. Með þessu er verið að eyðileggja sparnaðinn hjá þessu fólki, það er verið að ganga á hann. Þessu tvennu hef ég verið á móti. Þetta dugar kannski ekki til að leysa vandann, menn geta orðið gjaldþrota engu að síður og þá er sparnaðurinn farinn. Hann er ekki verndaður fyrir gjaldþrotum eins og hann væri ella, ef hann væri ekki tekinn út, þá ættu menn sparnaðinn eftir sem áður. Hitt sem ég hef haft á móti því að menn notfærðu sér þessa aðferð er að hún eyðileggur innlendan sparnað. Öndvert við það sem haldið er fram þá hefur séreignarsparnaðurinn vaxið þrátt fyrir þessar úttektir vegna þess að það er svo stór hluti séreignarsparenda og stór hluti heimila sem eru ekki í vandræðum og heldur áfram að spara. Annar ókostur við séreignarsparnaðinn er að þegar hann er tekinn út kemur hann fram sem tekjur, sem er fráleitt. Lengi vel skerti hann lífeyri hjá almannatryggingum en það er búið að laga það þannig að hann gerir það ekki lengur en vextirnir af honum gera það hins vegar. Þetta er það neikvæða. Vegna þess arna mun ég ekki getað staðið að þessari breytingartillögu hv. formanns efnahags- og skattanefndar Helga Hjörvars þó að ég skilji alveg það sem er á bak við hana. Ég get ekki verið með þessu en ég ætla ekki að greiða atkvæði gegn því. Ég mun sitja hjá og legg til við aðra góða þingmenn að þeir geri það sömuleiðis. Síðan er hér önnur breytingartillaga sem er frá mér, herra forseti, sem hefur verið flutt nokkrum sinnum. Hún gengur út á allt annað, hún gengur út á að auka lýðræði í lífeyrissjóðunum. Í lífeyrissjóðunum hefur verið mikil umræða um að auka lýðræði. Það er svo merkilegt að þessi þvingaði sparnaður var settur á 1974 með lögum frá Alþingi. Það var bara lítil setning sett inn í lög: „Öllum launþegum er rétt og skylt að eiga aðild að lífeyrissjóði viðkomandi starfsstéttar eða starfshóps.“ Allir launþegar voru skyldaðir til að greiða iðgjöld í lífeyrissjóð en engin lög voru til um lífeyrissjóðina eða hvernig stjórnun þeirra skyldi háttað, o.s.frv. Mörgum árum síðar voru sett lög um lífeyrissjóðina og ég man að mikil átök urðu um hvernig stjórnun þeirra yrði háttað. Og af hverju urðu þau? Vegna þess að við erum að tala um gífurlega hagsmuni. Það eru gífurlegir hagsmunir að fá að stýra 2.000 milljörðum í íslensku efnahagslífi. Því miður er það enn þannig að atvinnurekendur tilnefna helming stjórnarmanna og stéttarfélög hinn helminginn. Nú geta sumir sagt að stéttarfélögin, jú, það sé ákveðið lýðræði. Menn kjósa í eitthvert stéttarfélag, svo fer það upp og endar jafnvel hjá BSRB eða ASÍ. En það lýðræði er ákaflega þunglamalegt og ef maður lítur á stjórnir stéttarfélaga þá er ekki mikið um byltingar á þeim bæjum. Þetta eru nánast sömu mennirnir ár eftir ár, yfirleitt karlmenn því miður, og lítið að gerast í lýðræðisátt. Jú, það verða einstaka sinnum byltingar og það varð t.d. bylting hjá VR, Verslunarmannafélagi Reykjavíkur, núna fyrir skömmu. Þar kom fram ákveðið lýðræði og segja má að það sé kannski ágætt því sjóðfélagar Lífeyrissjóðs verslunarmanna hafa áhrif á VR og VR tilnefnir fjóra af átta stjórnarmönnum í Lífeyrissjóði verslunarmanna. Það kemur svona hálfgildings lýðræði í Lífeyrissjóð verslunarmanna ef þessi lýðræðisást heldur áfram innan VR. Í breytingartillögu minni er sagt: „Lífeyrissjóður er eign sjóðfélaga sinna.“ Það finnst mér mjög mikilvægt Það er ekki sagt að lífeyrissjóður sé eign sjóðfélaga heldur sjóðfélaga sem hóps. Þetta er ákveðin sameign og byggist að sjálfsögðu á þeim réttindum sem sjóðurinn veitir. Allir þeir peningar, þessir 2.000 milljarðar, sem eru í lífeyrissjóðum, standa á móti þeim réttindum sem lífeyrissjóðirnir lofa. Lífeyrissjóðirnir lofa verðtryggðum lífeyri, barnalífeyri, makalífeyri, örorkulífeyri og náttúrlega fyrst og fremst ellilífeyri. Þessar lífeyristegundir eru allar verðtryggðar. Þeir sem endalaust eru að gagnrýna verðtrygginguna ættu að hafa í huga að það er beint samhengi á milli verðtryggðra útlána lífeyrissjóðanna og kaupa þeirra á verðtryggðum bréfum og þess að þeir geti borgað verðtryggðan lífeyri til aldraðs fólks og öryrkja. Og þeir sem eru á móti verðtryggingu eru í rauninni að segja að þeir ætli þá að skerða lífeyri hjá elli- og örorkulífeyrisþegum og barna- og makalífeyrisþegum. En hér er sem sagt lögð til grein þar sem segir: „Lífeyrissjóður er eign sjóðfélaga sinna.“ B-liður 2. gr. er mjög athyglisverður. Þar er sagt að á eftir orðinu „sjóðfélagar“ í fyrri málslið 2. mgr. 18. gr. laganna, þar sem stendur að upplýsa eigi menn um stöðu þeirra hjá lífeyrissjóðnum, komi: sem og hlutdeild hans í hreinni eign til greiðslu lífeyris. Þarna er lagt til að sjóðfélagar séu loksins upplýstir um það hvers virði réttindi þeirra eru. Herra forseti. Ég endurtek: Sjóðfélagar skulu vera upplýstir um það hvers virði réttindi þeirra í lífeyrissjóðunum eru. Eins og ég gat um áðan eru 2.000 milljarðar í lífeyrissjóðunum og ef því er dreift á heimilin í landinu, 120 þús. heimili, þá á hver einasta fjölskylda í landinu um 15–16 millj. í lífeyrissjóðum. 16 millj. á hvert heimili í landinu hjá lífeyrissjóði sínum. Svo mikil er eign hvers heimilis, verðmæti réttindanna. Og ég er viss um að ef fólk fengi að vita hvers virði þeirra einstaklingsbundnu réttindi eru, samkvæmt þessari grein, þá mundu menn verða miklu áhugasamari um lífeyrissjóðina. Ef einhver þingmaður t.d. fær að vita að lífeyrisréttindi hans séu 25 millj. kr. virði eða einhver sjómaður fær að vita að lífeyrisréttindin hjá Lífeyrissjóði sjómanna séu 30 millj. kr. virði eða 40 millj. kr. virði, þá er ég viss um að þeir hefðu miklu meiri áhuga á lífeyrissjóðnum sínum og mundu mæta á fundi eða taka þátt í rafrænni kosningu til að kjósa stjórn - en um það snýst einmitt næsta breyting. Með henni er lagt til að félagsfundur í lífeyrissjóði kjósi lífeyrissjóði stjórn. Þetta er aðalbreytingin sem segir að sjóðfélagar í lífeyrissjóðnum sem eiga að meðaltali - ja, heimilin eiga 15 millj., hver sjóðfélagi á kannski 10 millj. að meðaltali, komi að því að velja þá menn sem stjórna þessu fé og ávaxta það, fé sem þeir eru gersamlega háðir í ellinni eða ef þeir verða öryrkjar, fyrir fjölskyldur þeirra ef þeir falla frá eða eitthvað slíkt. Þannig að hagsmunir manna af þessu fé í lífeyrissjóðnum eru náttúrlega mjög miklir. Í dag vita menn þetta varla. Launþegar eru bara skyldaðir til að greiða 4% af launum og þeir vita varla að fyrirtækið greiðir 8% af launum þeirra í lífeyrissjóðinn. Það fara 12% af launum allra landsmanna inn í lífeyrissjóðina og þessu fé er í dag stjórnað af einhverjum öðrum. Reyndar er lýðræði hjá tveimur lífeyrissjóðum en hjá þeim flestum ríkir lýðræðisleysi þar sem SA, Samtök atvinnulífsins, tilnefna helming stjórnarmanna, án þess þó að atvinnurekandinn hafi neina hagsmuni í sjóðnum. Hann á engin réttindi í sjóðnum nema bara fyrir sig prívat og persónulega. Hann á enga hlutdeild í réttindum starfsmanna sinna. Hér er lagt til að sjóðfélagarnir kjósi stjórn í lífeyrissjóðunum og komi þannig að vali þeirra manna og kvenna sem munu svo í framtíðinni ávaxta og ráðstafa fé sjóðfélaganna.

Herra forseti. Ég set tvo fyrirvara við þetta frumvarp sem mun framlengja leyfi til handa sjóðfélögum til að taka út séreignarsparnað sinn og jafnframt hækkar upphæðina sem sjóðfélagar geta tekið út, úr 5 millj. í 6 millj. 250 þús. Fyrri fyrirvarinn sem ég hef á þessu tengist því að séreignarsparnaður er það sem lögfræðingar kalla óaðfararhæf eign, þannig að við gjaldþrot er séreignarsparnaðurinn ekki tæmdur til að greiða skuldir þrotabúsins. Þegar fólk er búið að fara í gegnum gjaldþrot á það enn þennan sjóð til að nota og koma sér upp nýju þaki yfir höfuðið. Með því að leyfa úttektina áfram og hækka upphæðina erum við að gera mörgum kleift að halda áfram að greiða af lánum sem annars mundu fara í þrot. Herra forseti. Ég kom hingað upp til að vara við því að fólk noti þetta sem gálgafrest. Hinn fyrirvarinn sem ég hef við frumvarpið er að við skulum alltaf fara í vasa heimilanna til að ná í auknar tekjur fyrir ríkissjóð. Þá á ég við að við séum að auka úttekt á séreignarsparnaði til að auka veltu í samfélaginu og þar með veltu skatta. Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Pétur Blöndal hvort hann sé sammála 

Frú forseti. Þetta var eitt af því sem ég nefndi í ræðu minni. Það kom mjög skýrlega fram að ég óttaðist að þegar menn taka út sparnaðinn hverfi þessi eign sem ekki er aðfararhæf, þ.e. ef menn verða gjaldþrota eftir að þeir eru búnir að taka hann út er eignin farin. Ég kom inn á það og einnig að þetta minnkar sparnað. Ég benti líka á að í fyrri breytingartillögum hefði ég komið með hugmyndir um að menn gætu tekið út alla eign sína og skuldajafnað, en þá yrði að fara fram mat á því að þeir mundu örugglega ekki lenda í gjaldþroti eftir aðgerðina, úttektin mundi bjarga þeim frá gjaldþroti. Hugmyndin var einmitt sú að koma í veg fyrir að eignin tapaðist í gjaldþroti eftir aðgerðina. Ég tók fram í ræðu minni að ég væri á móti báðum þessum atriðum og gæti ekki greitt atkvæði með tillögunni vegna þessa. Hins vegar tel ég að þetta geti verið ágætt fyrir fólk til að ráða við greiðslubyrðina að einhverju leyti og þess vegna mun ég heldur ekki greiða atkvæði gegn þessu. Ég mun sitja hjá.

Herra forseti. Ég biðst afsökunar á því að hafa ekki heyrt fyrri hluta ræðunnar en umræðan í þinginu gengur hratt fyrir sig. Ég kem hér upp til að árétta að ég mun styðja þessa tillögu um að hækka úttekt á séreignarsparnaði og framlengja leyfi til þess. Ástæðan er sú að ég er þeirrar skoðunar að fólk eigi sjálft að fá að velja hvort það nýti réttinn. En þó eigum við að sjá til þess að fólk geri sér grein fyrir því hvaða afleiðingar það getur haft að taka út séreignarsparnaðinn þegar verið er að reyna að halda í einhverja eign sem mun að lokum fara í þrot.

Frú forseti. Flestir einstaklingar eru frjálsir og geta valið eins og þeir vilja nema þeir sem skulda og eru komnir í vandræði með skuldirnar sínar. Þeir eru ekki frjálsir. Sá maður sem stendur frammi fyrir því að missa húsið sitt, fær vink frá bankanum og ráðgjafinn í bankanum spyr: Ertu búinn að taka út séreignarsparnaðinn? Þá segir maðurinn: Nei. En ráðgjafinn segir: Ja, gerðu það þá, annars bjóðum við upp húsið þitt. Það er ekki frjáls ákvörðun. Þess vegna getur sú heimild sem hér er verið að opna á, leitt til þess að menn taki út á hverjum einasta mánuði til að borga af láninu sem bæði bankinn og skuldarinn vita að gengur ekki upp. Svo þegar maðurinn er búinn með séreignarsparnaðinn, er búinn að nýta alla þessa möguleika í botn, fer húsið hvort sem er á uppboð og eignin sem átti að vera vernduð fyrir aðförum er farin. Þess vegna mun ég ekki geta greitt þessu atkvæði.

Virðulegi forseti. Fyrir hönd meiri hluta viðskiptanefndar ber ég fram nefndarálit nefndarinnar um frumvarp til laga um greiðsluþjónustu. Með frumvarpinu er lagt til að tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2007/64/EB um greiðsluþjónustu á innri markaðnum verði innleidd í íslenskan rétt. Með tilskipuninni er nokkrum fyrri tilskipunum breytt og ein tilskipun afnumin. Viðskiptaráðherra skipaði nefnd helstu hagsmunaaðila sem hafði það hlutverk á sínum tíma, í nóvember 2008, að aðstoða við innleiðingu tilskipunarinnar og skilaði hún ráðherra tillögum sínum. Markmið tilskipunarinnar er að skapa heildstætt, samstætt og nútímalegt regluverk um greiðsluþjónustu innan EES-svæðisins. Í 4. gr. frumvarpsins er talið upp í nokkrum töluliðum hvað það er sem felst í greiðsluþjónustu, en nærtækasta dæmið í hugum almennings er kannski sú bakvinnsla sem snertir greiðslukort. Sem dæmi um það sem fellur undir hugtakið má nefna hefðbundin banka- og kortaviðskipti, svo sem það að leggja reiðufé inn á greiðslureikning og taka reiðufé út af greiðslureikningi ásamt aðgerðum sem eru nauðsynlegar vegna rekstrar greiðslureikninga, millifærslur fjármuna o.fl. Þá heyrir útgáfa greiðslumiðla og færsluhirðing undir greiðsluþjónustu, og þar með lög þessi. Með greiðslumiðli, en það hugtak er skilgreint í lögunum, er átt við debet- og kreditkort og jafnvel síma eins og tækniþróun vindur fram. Svokölluð færsluhirðing telst einnig til greiðsluþjónustu en í henni felst að veita seljanda vöru eða þjónustu heimild til að taka við greiðslum með greiðslukortum, taka við kortafærslum og greiða síðan seljanda út þegar handhafi korts greiðir reikninginn. Þá heyra peningasendingar undir greiðsluþjónustu en með því er átt við það þegar tekið er við fjármunum frá sendanda og þeir sendir viðtakanda án þess að sérstakur reikningur sé stofnaður. Í athugasemdum við greinina kemur fram að ganga verði út frá því að greiðsluþjónusta muni þróast og að erlendis sé slík þjónusta fjölbreytilegri en hér á landi. Virðulegi forseti. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði sameiginlegt heildarregluverk um greiðsluþjónustu en fram að þessu hefur þetta svið aðeins heyrt undir ákvæði á víð og dreif í lögum, svo sem lögum um fjármálafyrirtæki og lögum um neytendalán. Við umfjöllun um málið kom fram í máli gesta að frumvarpið styrkti til muna réttarstöðu neytenda og að það byggðist að mörgu leyti á þeim venjum sem hefðu viðgengist á þessu sviði. Eitt af markmiðum tilskipunarinnar er sem sagt að efla réttarstöðu neytenda. Í III. kafla eru til að mynda ítarleg ákvæði um upplýsingagjöf og gagnsæi við veitingu greiðsluþjónustu. Í C-lið kaflans eru sérákvæði um rammasamninga sem eru samningar um greiðsluþjónustu þar sem kveðið er á um framkvæmd einstakra greiðslna og röð greiðslna í framtíðinni sem fela í sér skyldu til stofnunar greiðslureiknings. Kveðið er á um að ekki sé heimilt að krefjast gjalds fyrir upplýsingar sem veittar eru. Í IV. kafla eru ákvæði um réttindi og skyldur í tengslum við veitingu og notkun greiðsluþjónustu. Með frumvarpinu er starfsemi þeirra fyrirtækja sem undir lögin heyra sérgreind, þ.e. aðgreint er hvers konar starfsemi heimilt er að stunda. Í 19. gr. er kveðið á um að greiðslustofnun sé heimilt að stunda aðra starfsemi auk greiðsluþjónustu en slíkum heimildum eru þó sett takmörk í ákvæðinu. Meiri hluti viðskiptanefndar leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Lögð er til lagfæring á skilgreiningu a-liðar 14. tölul. 7. gr. Í 3. mgr. 15. gr. er kveðið á um að Fjármálaeftirlitinu sé heimilt að banna greiðslustofnun að stunda aðra starfsemi en veitingu greiðsluþjónustu. Í 19. gr. er kveðið á um heimildir greiðslustofnunar til að stunda aðra starfsemi en þar sem í 15. gr. felast heimildir Fjármálaeftirlitsins til afturköllunar starfsleyfis telur meiri hlutinn að heimild eftirlitsins til að banna greiðslustofnun að stunda aðra starfsemi eigi fremur heima í 19. gr. Í 2. mgr. 16. gr. er lagt til að Fjármálaeftirlitið geti sett reglur um hvað teljist eðlilegir og heilbrigðir viðskiptahættir og venjur. Í III. og IV. kafla eru ítarlegar reglur um upplýsingagjöf og gagnsæi við veitingu greiðsluþjónustu og um réttindi og skyldur aðila í tengslum við veitingu og notkun greiðsluþjónustu. Meiri hlutinn telur ákvæðið óþarft enda tekur 1. mgr. 16. gr. við þar sem ákvæðum III. og IV. kafla sleppir en þar er kveðið á um að greiðslustofnun skuli viðhafa heilbrigða viðskiptahætti og venjur. Í 17. gr. er mælt fyrir um að Fjármálaeftirlitið skuli halda skrá yfir greiðslustofnanir sem er ný tegund þjónustuveitenda á sviði fjármálaþjónustu en við umfjöllun um málið var bent á að skráin ætti einnig að ná yfir greiðsluþjónustuveitendur. 17. gr. er í II. kafla frumvarpsins en sá kafli gildir aðeins um greiðslustofnanir og peninga- og verðmætasendingarþjónustu. Meiri hlutinn leggur því til að 17. gr. falli brott en að við I. kafla bætist ákvæði þess efnis að Fjármálaeftirlitið skuli halda skrá yfir greiðsluþjónustuveitendur og almenningur skuli hafa aðgang að þeirri skrá. Við umfjöllun um málið í nefndinni kom fram að efnahags- og viðskiptaráðuneytið er að vinna að drögum að reglugerð um varðveislu greiðslustofnana á fjármunum. Meiri hlutinn telur þess vegna tilefni til að breyta 18. gr. svo hún verði ítarlegri og nái einnig til greiðsluþjónustuveitenda en að ráðherra hafi auk þess heimild til að setja reglugerð um varðveislu fjármuna. Í 1. mgr. 19. gr. er kveðið á um heimild greiðslustofnunar til að stunda aðra starfsemi en greiðsluþjónustu. Í 2. mgr. sömu greinar er greiðslustofnun veitt heimild til að sinna rekstrarþjónustu og nátengdri stoðþjónustu auk þess sem greiðslustofnun verður heimilt að starfrækja greiðslukerfi. Við umfjöllun um málið í nefndinni voru rök færð fyrir því að heimildir greiðslustofnunar til að stunda aðra starfsemi væru ekki eins víðtækar og kveðið er á um í tilskipuninni og leggur meiri hlutinn því til að 1. og 2. mgr. verði sameinaðar og orðalagi lítillega breytt. Í 6. mgr. 19. gr. er greiðslustofnun veitt heimild til að veita „minni háttar“ lán. Bent var á við umfjöllun um málið að líklega væri um þýðingarvillu að ræða úr tilskipuninni og leggur meiri hlutinn því til að orðið minni háttar falli brott. Þær lánveitingar sem hér um ræðir skulu samkvæmt greininni vera veittar í tengslum við veitingu greiðsluþjónustu, samanber nánari tilvísun til töluliða 4. gr. þar sem hugtakið greiðsluþjónusta er skilgreint. Í 4. mgr. 23. gr. er lögð skylda á lögbær yfirvöld annarra ríkja til að tilkynna Fjármálaeftirlitinu um ákveðin atriði. Meiri hlutinn leggur til breytt orðalag málsgreinarinnar. Í 2. mgr. 64. gr. er vísað til 67. gr. um það hvenær fjármunir séu til reiðu fyrir viðtakanda greiðslu. Í 2. málslið 1. mgr. 67. gr. er kveðið á um að greiðsluþjónustuveitandi viðtakanda greiðslu skuli tryggja að fjárhæð greiðslu sé viðtakanda til ráðstöfunar þegar í stað eftir að hún hefur verið eignfærð á reikning greiðsluþjónustuveitanda viðtakanda. Við umfjöllun um málið í nefndinni kom fram að það hefði tíðkast áratugum saman hér á landi að seljendur vöru eða þjónustu gerðu upp mánaðarlega við greiðslukortafyrirtæki og að óbreytt frumvarp gæti raskað slíkum samningum. Meiri hlutinn leggur því til viðbót við 2. mgr. 64. gr. þess efnis að tímafrestur samkvæmt 67. gr. eigi ekki við sé um annað samið, þ.e. að seljendur vöru og þjónustu geti að óbreyttu samið um breytt fyrirkomulag. Í 74. gr. er mælt fyrir um að Fjármálaeftirlitið hafi eftirlit með framkvæmd laganna. Fram kom við umfjöllun um málið að efni greinarinnar væri of víðtækt, enda heyrði það t.d. ekki til verkefna eftirlitsins að hafa eftirlit með póstrekendum og seðlabönkum annarra ríkja, samanber tilvísun í II. kafla frumvarpsins. Meiri hlutinn leggur því til að tilvísun í þá aðila sem Fjármálaeftirlitið skal hafa eftirlit með verði skilgreint betur og að Póst- og fjarskiptastofnun skuli hafa eftirlit með póstrekendum með rekstrarleyfi samkvæmt lögum um póstþjónustu. Í 75. gr. er kveðið á um að Seðlabanki Íslands hafi eftirlit með framkvæmd 6. gr. en hún fjallar um þátttöku í greiðslukerfum. Bent var á við umfjöllun um málið að eftirlit af þessu tagi samræmdist ekki lögbundnum verkefnum bankans enda beinir hann einkum sjónum sínum að hinu þjóðhagslega umhverfi fjármálakerfisins og kerfinu í heild. Leggur meiri hlutinn því til að ákvæðið verði umorðað á þann veg að um aðgengi greiðsluþjónustuveitenda að greiðslukerfum fari samkvæmt samkeppnislögum. Meiri hlutinn leggur auk þess til að lögin öðlist gildi 1. desember 2011, en það er breyting. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem ég hef hér reifað og gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita Álfheiður Ingadóttir formaður, Magnús Orri Schram framsögumaður, Valgerður Bjarnadóttir, Auður Lilja Erlingsdóttir, Skúli Helgason, Guðlaugur Þór Þórðarson, með fyrirvara, Sigurður Kári Kristjánsson, með fyrirvara.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um greiðsluþjónustu sem má líkja við blóðrásina í mannslíkamanum þar sem greiðsluþjónustan flytur orku og fjármuni á milli landa og einstaklinga og er afskaplega þróuð á Íslandi. En um leið og hún verður svona mikilvæg og veitir svo góða þjónustu þá verður þjóðfélagið líka mjög viðkvæmt fyrir því ef hún bilar. Við hrun stóðum við nærri því frammi fyrir þeirri staðreynd að þetta kerfi mundi stoppa svipað og þegar blóðrásin stöðvast í líkamanum. Spurningin er: Var þetta rætt í nefndinni og var hugleitt hvað hægt væri að gera til að reyna að koma í veg fyrir slíkt að fenginni dýrri reynslu í hruninu? Með neyðarlögunum og með því að stofna nýja banka tókst að viðhalda greiðsluþjónustunni og ég hef sagt að það sé allt að því kraftaverk. Ég vildi spyrja hvort þetta hefði verið rætt og um áhættuna. Síðan vildi ég spyrja annarrar spurningar um Tobin-skattinn, sem menn eru að tala um að leggja á erlendis, hvort hann komi inn í þessar færslur með greiðsluþjónustunni. Í þriðja lagi vil ég spyrja að því hvort nefndin hafi fjallað um það merkilega fyrirbæri að sá sem notar eða pantar þjónustuna og greiðir með kerditkorti greiðir hana ekki, þ.e. notandinn greiðir ekki umsýslukostnað heldur verslunin sem selur honum - hún neyðist til þess þannig að þetta er þvinguð greiðsla. Ég hef margoft nefnt það, sérstaklega á fyrri stigum þegar kreditkort voru tekin upp, hvort nefndin hafi rætt um þessa gjaldtöku sem þriðji aðili greiðir en ekki fyrirtækið sjálft eða notandinn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og áhuga á málefninu. Það má eiginlega segja að í nefndinni hafi áhættan og það mikla álag sem greiðslukerfin voru undir á sínum tíma vetrarmánuðina 2008–2009 óbeint verið rætt. En helsti snertiflötur þessa frumvarps er að setja ein heildarlög yfir greiðsluþjónustuna, þessa blóðrás eins og hv. þm. orðaði svo skemmtilega. Þetta viðfangsefni er sett í einn lagabálk sem skýrir ekki bara málið í heild heldur líka ábyrgðina. Um leið verður eftirlit og vöktun með því sem er í gangi og með hvaða hætti því er framfylgt miklu skýrara af hálfu löggjafans og eftirlitsaðila sem fylgist með því að hlutirnir séu rétt framkvæmdir. Tobin-skattur var ekkert sérstaklega ræddur í nefndinni. Hins vegar tel ég að þingmenn séu margir áhugasamir um þróun umræðunnar í Evrópu enda hlýtur það að vera fýsilegur kostur að minnka áhættu í bankakerfinu okkur öllum til heilla. Ef skattlagning getur verið hluti af þeirri leið er það a.m.k. umræðunnar virði ef ekki meira. En sú mismunun sem hv. þingmaður ræddi um, að ódýrara væri fyrir neytandann að láta seljanda vöru og þjónustu bera kostnaðinn, tengist kannski líka þeirri víðtæku umræðu sem við ættum að hafa í samfélaginu um að ódýrara er í raun og veru fyrir neytandann að nota kreditkort en debetkort. Það er þess vegna hagstæðara að fresta greiðslu og taka lán fyrir 

Herra forseti. Hv. þingmaður þarf ekkert að þakka mér áhuga á málinu. Þetta er mál sem eiginlega allir þingmenn ættu að hafa áhuga á og hver einasti borgari. Hvað ef kreditkortin virkuðu ekki? Ég bið hv. þingmann og aðra áheyrendur að hugleiða hvað mundi gerast ef menn gætu ekki borgað með kreditkortunum sínum. Eftir tvær vikur yrðu menn svangir af því að það væri ekki hægt að kaupa neitt. Eftir þrjár, fjórar vikur yrðum við komin í verulega slæm mál, hungursneyð. Við verðum sífellt háðari þessu kerfi. Eftir því sem rammi bankaþjónustu og greiðsluþjónustu verður betri og kerfið þjálla þeim mun háðari verðum við því. Þetta eru hlutir sem menn þurfa að ræða. Við getum séð fyrir okkur tölvuárás, við getum séð fyrir okkur stríð, við getum séð fyrir okkur hryðjuverk eða eitthvað slíkt. Menn þurfa að vera undir það búnir og ekki voðalega hissa þegar það gerist. Tobin-skatturinn minnkar ekki áhættu en hann hægir á ferlunum. Þar sem þessar færslur eru nánast ókeypis á milli landa fljúga gífurlegir fjármunir fram og til baka yfir Atlantshafið og milli landa, þvílíkt magn af fjármunum að menn geta ekki ímyndað sér það. Tobin-skatturinn mundi hægja á því þannig að ferlarnir yrðu dálítið hægari og sveiflurnar ekki eins miklar. Varðandi kostnaðinn er merkilegt að þegar ég nota krítarkortið mitt í verslun í staðinn fyrir að borga með peningum þá borga ég ekki kostnaðinn heldur verslunin. Það er athyglisvert. Þetta er líka á öðrum stað í hagkerfinu. Þegar kröfuhafi sendir kröfu í innheimtu þá borgar skuldarinn kröfuna en ekki sá sem biður um innheimtuna. Á báðum sviðum þarf að gæta þess að innheimtan verði ekki of mikil eða kostnaðurinn of mikill.

Virðulegi forseti, Já, ég held að þetta gæti orðið mjög athyglisverð umræða. Það er áhugavert fyrir t.d. viðskiptanefnd eða velferðarnefnd hins nýja þings að ræða það sérstaklega með hvaða hætti staðið er skil á kostnaði og gjöldum hvað snertir kreditkort, debetkort, seðla o.s.frv. og hvar kostnaðurinn kemur fram og hvort hentugt sé að láta raunkostnað kerfisins ekki koma fram við notkun. Ég held að við hv. þingmaður séum þá sammála um að það sé hentugasta kerfið til að leiða til framþróunar að fólk átti sig á því hver borgar á endanum og með hvaða hætti því að að sjálfsögðu eru neytendur að greiða fyrir það ef seljendur vöru og þjónustu taka á sig fjármagnskostnað.

Það borga allir.

Við borgum öll en ekki bara þeir sem kaupa tiltekna vöru. Í raun eru neytendur í heild að borga fyrir aukinn fjármagnskostnað verslunar í landinu. Það er þess vegna spurning hvort ekki væri hægt að búa til sterkari hvata í kerfinu þannig að fólk sæi sér hag í því að staðgreiða vöru með seðlum eða debetkorti þannig að við frestuðum ekki greiðslum um 30 daga. Smátt og smátt höfum við Íslendingar vanist á þetta kerfi og væntanlega verður erfitt fyrir okkur að vinda ofan af því en við hljótum að vilja skoða það hvort við ættum ekki að færa kostnaðinn þangað sem hann á heima til að við áttum okkur betur á því hver hann er og hvernig við getum brugðist við honum.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli þingheims á breytingartillögu sem við hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson flytjum við 64. gr. frumvarpsins. Þessi breytingartillaga kveður á um að fella beri út fjármálareglur varðandi fjárhag sveitarfélaga. Frú forseti. Í ljósi slæmrar fjárhagsstöðu langflestra sveitarfélaga er hætta á að skuldaþakið verði til þess að þrýsta á enn frekari einkavæðingu og minni umsvif sveitarfélaga jafnvel þó að aðlögunin megi taka um 10 ár. Við teljum þar af leiðandi að það þurfi að fara fram mat á afleiðingum þessara fjármálareglna áður en við setjum þær inn í lög. Ástæðan er sú að sveitarfélög þurfa að hafa svigrúm 

Frú forseti. Hér á að fara að greiða atkvæði eftir 2. umr. um gríðarlega mikilvægt mál sem hefur ekki fengið nærri því nægilega umfjöllun í þingsal. Það var rætt hér lítillega í gærkvöldi þegar fjölmargir þingmenn voru farnir heim og þar á meðal ég, enda fjölskyldumaður, og ég tel ekki að þingið eigi að starfa í skjóli myrkurs. Það eru þrjár greinar í þessu frumvarpi sem ég geri sérstaklega efnislegar athugasemdir við og mun ræða það í 3. umr. Það er 11. gr. um fjölda sveitarstjórnarmanna en Ísland býr við algjöra sérstöðu miðað við öll ríki í Norður- og Vestur-Evrópu hvað varðar fámenni í sveitarstjórnum. Það er 64. gr um skuldaþakið sem er ávísun á stórfellda einkavæðingu á almannaþjónustu ef það nær fram að ganga. Það er 107. og 108. gr. um almennar atkvæðagreiðslur sem er allt of þröngur stakkur sniðinn og miðað við nýjustu breytingartillögur er enn þá verið að klípa meira af valdi íbúanna til að hafa áhrif á gang mála í sínu sveitarfélagi.

Frú forseti. Við göngum nú til atkvæða um frumvarp til nýrra sveitarstjórnarlaga. Ég er mjög sáttur við þá vinnu sem fram hefur farið við þetta frumvarp og er sammála því og einnig þeim breytingartillögum sem hv. samgöngunefnd flytur og ég á aðild að. Ég vil hins vegar geta þess að það er ein breytingartillaga við 11. gr. frá hv. þm. Merði Árnasyni sem ég get með engu móti fellt mig við en hún gengur út á það að Reykjavík búi áfram við algera sérstöðu og lýðræðishalla varðandi fjölda fulltrúa í sveitarstjórn. Þannig háttar til að fjöldi íbúa á kjörinn fulltrúa í Reykjavík er núna um 8 þúsund á meðan sú tala fer hvergi yfir 2.700 og á Alþingi eru 5 þúsund íbúar á bak við hvern kjörinn fulltrúa. Þetta er algert einsdæmi í veröldinni að svo skuli búið um í stærsta sveitarfélagi landsins. Ég tel að hér sé mikill lýðræðishalli á ferðinni. Tillagan eins og hún birtist í frumvarpi innanríkisráðherra er prýðileg og ég legg til að hún verði samþykkt en ekki breytingartillaga Marðar Árnasonar.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hefur orðið um þetta mál. Sveitarstjórnarstigið er einhver mikilvægasti málaflokkur sem við ræðum á Alþingi og ekki má að gleyma því að hér er um annað helsta stjórnsýslustig landsins að ræða. Ég vil taka undir þá breytingartillögu sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir nefndi hér og er flutt af henni og hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni. Það er mikilvægt að passa það þegar við setjum lög sem þessi að við ýtum ekki undir eða heimilum að samfélagslegum fyrirtækjum sé hugsanlega ýtt út í einkavæðingu og eitthvað slíkt. Þær breytingartillögur sem nefndin leggur fram við frumvarpið eru klárlega til bóta en ég skora hins vegar á þingmenn að samþykkja þessa breytingartillögu. Það er mikilvægt að við pössum okkur líka á því, sem ég veit að nefndin mun gera, þegar kemur að því að auka lýðræði til íbúanna að lögbundnir málaflokkar, lögbundnir tekjustofnar geti 

Forseti. Ég held að það sé kominn tími til að forsætisnefnd þingsins og forseti þess ræði dagskrárliðinn um atkvæðagreiðslu. Hann er orðinn eins konar 4. umræða um málin. Nú hefur það gerst t.d. að menn koma upp í stólinn og eru með allt þetta frumvarp undir og nota allan sinn tíma um atkvæðagreiðsluna til að mótmæla einni breytingartillögu við tiltekna grein án þess að sami hv. þingmaður hafi séð ástæðu til að taka þátt í umræðu sem fór fram hér í gær um þetta sama mál þegar mælt var fyrir því og nokkrir þingmenn, a.m.k. einn annar þingmaður ræddi málið sérstaklega. Ég satt að segja skil ekki þessa hegðun en það er kannski einhver hjarðhvöt sem hér er verið að stjórna. Ég hyggst ekki flytja mál mitt með þessari breytingartillögu. Ég gerði það í gær og treysti því að þingmenn hafi aðgang að því. Ég held að hún sé algerlega eðlileg 

Virðulegi forseti. Við erum að ganga til atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. um sveitarstjórnarlög og ég hyggst styðja allar breytingartillögur sem koma frá hv. samgöngunefnd enda stend ég að þeim. Hvað varðar aðrar breytingartillögur, m.a. tillögu frá hv. þingmönnum Lilju Mósesdóttur og Sigurði Inga Jóhannssyni, þá hyggst ég greiða atkvæði gegn henni vegna þess að ég tel ekki rétt að fella fjármálareglurnar út. Síðan er tillaga frá hv. þingmönnum Sigmundi Erni Rúnarssyni og Merði Árnasyni sem fjallar um lágsmarksfjölda íbúa og sameiningu sveitarfélaga. Ég hyggst líka greiða atkvæði gegn henni. Ég mun hins vegar greiða atkvæði með þeirri tillögu sem Mörður Árnason flytur sem snýr að fjölgun borgarfulltrúa.

Forseti. Við erum að ganga til atkvæðagreiðslu um gríðarlega mikilvægt mál sem á sér langa forsögu og hefur verið staðið vel að öllum undirbúningi. Miklar breytingar munu fylgja í kjölfar afgreiðslu þessa máls, verði það að lögum, breytingar sem snúa að því að skýra fjármálareglur sveitarfélaga, um aukið aðgengi íbúa í ákvarðanatökum sveitarfélaga bæði varðandi rekstur þeirra og einstakar framkvæmdir, um íbúakosningar og fleira sem einkennir þetta frumvarp. Um það hefur verið góð samstaða bæði meðal umsagnaraðila og ekki síst meðal nefndarmanna. Ég vek athygli á því að samgöngunefnd er einhuga um þær breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram við málið og stendur einhuga að nefndaráliti. Þær breytingartillögur aðrar sem hafa verið lagðar fram og kynntar ganga gegn markmiðum frumvarpsins, þ.e. um aukið íbúalýðræði, um aukinn aga í fjármálum sveitarfélaga og skýrar reglur sveitarfélaga, og ég leggst gegn þeim.

Forseti. Nú göngum við til atkvæða um þessa tillögu sem er þannig að Reykvíkingar og borgarfulltrúar þeirra í Ráðhúsinu velji það sjálfir hvað þeir vilja hafa marga borgarfulltrúa innan hæfilegs ramma sem samkvæmt tillögunni er 15–31 maður. Þeir eru nú 15 og deila má um það, og lengi takast á um það, hér í hreppnum og víðar hvað þeir eigi að vera margir. Þessi tillaga segir ekkert um það heldur einungis það að Alþingi láti borgarfulltrúa Reykjavíkur og Reykvíkinga sjálfa velja hvaða tölu þeir vilja hafa á fulltrúum í ráðhúsi sínu.

Frú forseti. Með þessari breytingartillögu er verið að festa í sessi fjölda borgarfulltrúa í Reykjavík í 15, sama fjölda og er í dag og sama fjölda og var árið 1908. Seinast þegar Reykvíkingar fengu að velja fjölda borgarfulltrúa sjálfir fækkuðu þeir þeim úr 21 í 15. Sá sem stóð fyrir því var enginn annar en Davíð Oddsson, það var eitt hans fyrsta verk í borgarstjórastóli. Fámennis- og klíkustjórnmál hafa reynst Íslendingum illa og hafa sett fjölda sveitarfélaga um allt land í mjög slæma fjárhagsstöðu. Þetta er ávísun á að áframhald verði á slíkri stjórnun sveitarfélaga og ekki er boðlegt að áfram skuli reiknað með að slíkur lýðræðishalli verði í íslenskum sveitarstjórnum eins og hann er og eins og gert er ráð fyrir bæði í þessari breytingartillögu og í frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Sveitarfélögin hafa nú síðustu ár leitað allra leiða til að draga úr rekstrarkostnaði og meðal annars leitað samstarfs við stjórnvöld um hagræðingu í sínum stærsta útgjaldalið sem er skólakerfið en hafa ekki haft árangur sem erfiði. Mér finnst það því ekki eiga við við þessar aðstæður að Alþingi sé á sama tíma nú að afgreiða tillögur sem eru beinlínis til að auka rekstrar- og stjórnunarkostnað sveitarfélaganna og styð því tillögu Marðar Árnasonar.

Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp til að lýsa stuðningi við þessa breytingartillögu hv. þm. Marðar Árnasonar. Sem íbúi í Reykjavík er ég ekkert spenntur fyrir því að borgarfulltrúum verði fjölgað en burt séð frá því þá er ég sem þingmaður á Alþingi Íslendinga þeirrar skoðunar að það eigi að vera mál borgarstjórnar í Reykjavík að ákveða fjölda borgarfulltrúa. Ég held að sveitarstjórnarmenn eigi að taka ákvörðun um slíka hluti sjálfir og bera þá síðan undir kjósendur sína, taka ábyrgð á slíkum ákvörðunum gagnvart kjósendum sínum. Tillaga hv. þm. Marðar Árnasonar gengur í þá átt sem ég vil helst í þessu máli og ég hlýt því að styðja hana við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegur forseti. Í skýringum í frumvarpinu með þeirri grein sem hér er fjallað um segir, með leyfi forseta: „Það er í samræmi við þá lýðræðislegu hugsun sem býr að baki sveitarstjórnarstiginu og reglum um kosningar til sveitarstjórna að sveitarstjórnarfulltrúar séu fulltrúar íbúa sveitarfélagsins og geti þar með á virkan hátt endurspeglað vilja íbúanna.“ Þetta er yfirbragð þessarar greinar, þ.e. að auka lýðræði í sveitarfélögum, auka aðgengi íbúa sveitarfélaga að kjörnum fulltrúum og veita sem flestum aðkomu að sveitarstjórnum almennt. Þetta er góð tillaga eins og hún hljóðar í frumvarpinu. Breytingartillaga sú sem hér er flutt af Merði Árnasyni og fleirum stríðir gegn anda frumvarpsins og ég get ekki stutt hana.

Frú forseti. Umræðan um þessa breytingartillögu er á miklum villigötum og er bersýnilegt að menn hafa ekki alveg sett sig inn í heildarsamhengi hlutanna. Hér er verið að tala um það sem sérstök kostnaðarrök að þessi breyting, og hún beinist sérstaklega að Reykjavík, mundi hafa í för með sér mikinn aukinn kostnað. Í fyrsta lagi er það þannig að starfandi kjörnir fulltrúar í Reykjavík eru miklu fleiri en 15 þannig að kostnaðaraukinn er í fyrsta lagi ekki eins og menn eru að halda fram. Í öðru lagi gerir frumvarpið ráð fyrir að þessi breyting taki gildi við aðrar sveitarstjórnarkosningar eftir gildistöku laganna, þ.e. árið 2018. Í þriðja lagi er það þannig að menn segja að borgarstjórn Reykjavíkur eigi að ákveða fjölda fulltrúa í borgarstjórn. Af hverju er þá ekki öll 11. gr. tekin út vegna þess að hún setur almennan ramma um fjölda fulltrúa í sveitarstjórnum alveg frá hinum smæstu til hina stærstu, setur ákveðinn lágmarksfjölda og ákveðinn hámarksfjölda. Það sem við erum að benda á er að það er fullkomið ósamræmi milli fjölda fulltrúa í borgarstjórn Reykjavíkur sérstaklega í þessari grein og í öllum öðrum sveitarfélögum landsins hins vegar. 
            

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp fyrst og fremst til að lýsa yfir stuðningi við tillögu hv. þm. Marðar Árnasonar. Ég tel mjög eðlilegt og skynsamlegt að borgarfulltrúar í Reykjavík taki ákvörðun um það hve margir þeir vilja vera. Samkvæmt þessari breytingartillögu stendur valið um það að þeir geta annars vegar verið 15 og hins vegar 31. Telji menn það ekki auka útgjöld ætti að vera mjög einfalt fyrir borgarfulltrúa Reykjavíkur að færa rök fyrir því fyrir kjósendum sínum og fjölga þannig borgarfulltrúum. Mér finnst það vera öfug skilaboð frá Alþingi að senda út með lögum skilyrði um að fjölga borgarfulltrúum og auka þannig kostnað á sama tíma og borgarfulltrúar standa í því að skera niður á leikskólum og skólum í borginni. Þess vegna mun ég styðja heils hugar þessa breytingartillögu hv. þm. Marðar Árnasonar.

Frú forseti. Það má taka undir margt það sem þingmenn eins og hv. þm. Þór Saari og fleiri segja og leggja til máls með rökstuðningi sínum. En kjarni málsins er sá að ég tek heils hugar undir með flutningsmanni þessarar breytingartillögu um að þetta er málefni borgarstjórnar sjálfrar. Við getum haft afstöðu til þess hvort þetta hafi í för með sér kostnaðarauka eða sparnað, hvort borgarfulltrúar eiga að vera 15 eða 30, 18 eða 25, en það skulum við láta borgarstjórn Reykjavíkur eftir að ákveða sjálfri. Það er gerræðislegt að taka ákvörðun um það hér á Alþingi Íslendinga og taka þannig fram fyrir hendurnar á borgarstjórn - og við getum rætt um það fram eftir degi hvað þeir eigi að vera margir, hvað þetta kosti og hvort þetta spari á embættismannastiginu eða annað. En ég er eindregið á þeirri skoðun að heppilegt sé að samþykkja þessa breytingartillögu og fela borgarstjórn það verkefni að ákveða fjölda borgarfulltrúa sjálf.

Hæstv. forseti. Í þessari grein er meðal annars fjallað um að þar sem íbúar eru 10.000–49.999 skuli bæjarfulltrúar vera 11–15. Þarna er sannarlega verið að fjölga bæjarfulltrúum í nokkrum sveitarfélögum landsins. Það er hins vegar ekkert sveitarfélag með 50.000–99.999 íbúa, sem á þá að vera með 15–23 fulltrúa, og sveitarfélög með 100.000. íbúa og fleiri eiga að hafa 23–31. Breytingartillaga Marðar Árnasonar gerir það að verkum að þessum tveim flokkum er skellt saman, 50.000 eða fleiri, þannig að áfram verður hægt að ákveða það að borgarfulltrúar í borgarstjórn Reykjavíkur verði ekki fleiri en 15. Svo fáir í raun og veru, má segja, miðað við þann mikla fjölda sem hér er. Þetta er tillagan sem málið snýst um og það má eiginlega segja að maður geti verið dálítið á báðum áttum um hvernig greiða skuli atkvæði. En ég held að það sé dálítið mikið atriði, virðulegi forseti, að fjölgað verði í borgarstjórn Reykjavíkur - fyrir Framsóknarflokkinn. 

Ekki verður nú hægt að binda það í lög.

Frú forseti. Það væri kannski eina leiðin til að fjölga fulltrúum þess flokks í borgarstjórn. En ég er komin hingað til að lýsa mikilli andstöðu við þessa tillögu hv. þm. Marðar Árnasonar o.fl. Af hverju á Alþingi að undanþiggja Reykjavíkurborg því að hlíta ákveðnum reglum um fjölda borgarfulltrúa? Af hverju ekki Akureyri? Af hverju eiga ekki Hafnfirðingar að fá að ráða því hversu marga borgarfulltrúa þeir hafa? Af hverju ekki Snæfellsbær? Hvað á það að þýða að kalla það gerræðislegt og að taka fram fyrir hendurnar á borgarfulltrúum í Reykjavík en ekki þegar verið er að binda hendur bæjarfulltrúa í öðrum og smærri sveitarfélögum í landinu? Ég vek athygli á því: Hvers á Garðabær að gjalda? Það er verið að breyta fjölda bæjarfulltrúa þar, ef menn vilja vera samkvæmir sjálfum sér, með „gerræðislegum hætti“. 
            

Frú forseti. Ég var búin að falla frá orðinu en svo hitnaði blóðið í mér aðeins aftur. Ég tek undir með hv. þm. Álfheiði Ingadóttur og fleirum sem hér hafa talað, ég er hjartanlega sammála því að borgarstjórn Reykjavíkur á sjálf að fá að hafa eitthvert svigrúm til að ákveða fjölda fulltrúa sinna og taka ábyrgð á þeirri ákvörðun gagnvart kjósendum sínum en það finnst mér að eigi þá að gilda almennt um sveitarstjórnir, ekki bara um borgarstjórn Reykjavíkur. Ég hyggst sitja hjá við afgreiðslu þessarar tillögu.

Frú forseti. Ég lýsi mig andsnúna tillögu hv. þm. Marðar Árnasonar. Sem fulltrúi Reykv. s. og íbúa þess hér á þinginu get ég ekki skilið að við sem löggjafi ætlum að láta aðrar reglur gilda um fulltrúalýðræði í Reykjavíkurborg en í öðrum sveitarfélögum.

Forseti. Það væri kannski ofurlítið framfaraskref á þinginu, í þessum erfiðu störfum okkar og umræðum, að menn hefðu fyrir því að lesa tillögur af þessu tagi. Þessi er ein lína og tiltekur að borgarfulltrúar í Reykjavík, því að við þá er átt með tillögunni um að sveitarfélög yfir 50.000 íbúum séu innan ákveðinna marka, efri mörk. Mörkin eru frá 15–31 borgarfulltrúa og á milli þessara talna eða einhvers staðar á þessu bili ræður borgarstjórn Reykjavíkur og Reykvíkingar því sjálfir. Ég verð að viðurkenna að mér er þannig farið og biðst afsökunar á því að ég hugsa í þessum efnum fyrst og fremst til míns eigin sveitarfélags. Það er annarra að hugsa til sinna sveitarfélaga ef þeir hafa áhuga á því að gefa þeim meira svigrúm en ég sé engar tillögur um það, kæru vinir, hér á þinginu.

Virðulegur forseti. Ég biðst afsökunar, ég veit ekki undir hvaða lið ég er að tala, ég get sagt það …

Um atkvæðagreiðsluna.

… um atkvæðagreiðsluna, já ég ætla að greiða atkvæði með þessari tillögu ég ætla að tilkynna það. En hins vegar finnst mér að hér hafi verið efnisleg umræða um málið og ég vil mótmæla ... 

Frú forseti. Það er ástæða til að gæta orða sinna þegar maður kemur hingað upp til að styggja ekki hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur. En ég ætla að leyfa mér að ræða þessi mál og lýsa yfir undrun minni að sjá svo marga samfylkingarmenn koma hingað upp, þingmenn sem hafa lýst sig fylgjandi auknu íbúalýðræði og talað fallega um lýðræðið. Þeir koma hingað upp og mæla því mót að fjölga borgarfulltrúum í Reykjavík sem er alveg ljóst að eru of fáir í dag ef miðað er við önnur sveitarfélög í landinu. Hvers vegna á að setja Reykjavíkurborg og kjósendur í Reykjavík í einhvern annan flokk en önnur sveitarfélög í landinu? Ég mótmæli harðlega þessari tillögu samfylkingarmannsins Marðar Árnasonar og ég trúi ekki að þingmenn annarra flokka, og ég vil þakka þeim hv. þingmönnum Samfylkingarinnar sem hafa komið upp og mótmælt hv. þingmanni, ætli að leiða þessa tillögu í lög.

Frú forseti. Þannig er búið um hnútana um þetta mál í frumvarpi hæstv. innanríkisráðherra, á sama hátt og í gildandi sveitarstjórnarlögum, að skilgreint er fyrir allar mismunandi stærðir sveitarfélaga hversu margir fulltrúar eiga þar að vera að lágmarki og að hámarki. Þannig hefur það verið í lögum um langt skeið og því er haldið í frumvarpi hæstv. innanríkisráðherra. Spurningin sem Alþingi þarf að taka afstöðu til er hvort það eigi að vera eitthvert pínulítið samræmi milli sveitarfélaganna í landinu í því hversu margir íbúar eru á bak við hvern kjörinn fulltrúa og hvort eitthvert jafnræði eigi að vera í því gagnvart íbúum sveitarfélaganna. Eins og staðan er í dag er mikill halli í þessu efni hvað varðar Reykjavík. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að færa Reykjavík niður á sama stig og gildir á Alþingi, þ.e. að það séu nálægt 5 þúsund íbúar á hvern kjörinn fulltrúa í Reykjavík að lágmarki en öll önnur sveitarfélög í landinu eru með 

Forseti áminnir hv. þingmenn um að virða þann tíma sem þeim gefst hér til að fjalla um atkvæðagreiðsluna.

Virðulegi forseti. Það er greinilegt að skiptar skoðanir eru um þetta mál sem er bara eðlilegt. En ég verð þó að segja að í frumvarpinu sem verið er að samþykkja eru miklar lýðræðisumbætur þannig að það eru haldlítil rök að halda því fram að borgarfulltrúarnir séu að fá einhverja heita kartöflu í hendurnar vegna þess að þeir gætu einfaldlega haft um það kosningu á meðal íbúa borgarinnar, telji þeir á sig hallað hvað varðar lýðræðishalla. Eins og margoft hefur komið fram er hægt að gera bara einfalda skoðanakönnun eða hafa atkvæðagreiðslu um hvort íbúar borgarinnar vilja láta borga borgarfulltrúum.  Það eru að mínu viti röng skilaboð frá Alþingi Íslendinga, eins og ég sagði áðan, að óska eftir því að borgarfulltrúum sé fjölgað á sama tíma og borgarfulltrúar þurfa að skera niður hjá leikskólum og skólum í borginni.

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum sem eru að ræða atkvæðagreiðsluna tækifæri til að ljúka máli sínu án frammíkalla.

Virðulegi forseti. Alveg síðan á dögum Þorgeirs ljósvetningagoða á Alþingi Íslendinga hefur það þótt góður siður að allir landsmenn hefðu ein lög og ein lög giltu fyrir alla landsmenn án tillits til hvar þeir væru búsettir. Ég ætla því sem þingmaður hins fallega kjördæmis Reykjavík norður að afþakka einhverja sérstöðu Reykjavíkur eins og farið er fram á í undarlegri breytingartillögu hv. þm. Marðar Árnasonar.

Frú forseti. 11. gr. festir í sessi þann rosalega mikla lýðræðishalla sem er í íslenskum sveitarstjórnum miðað við öll nágrannalöndin, öll Norðurlöndin og öll lönd í Norður- og Vestur-Evrópu. Ísland hefur algera sérstöðu í þessu og ef við samþykkjum greinina eins og hún er, munum við einfaldlega festa áfram í sessi möguleikana á fákeppnis- og klíkustjórnmálum sem hafa sett fjölmörg sveitarfélög um allt land á kaldan klaka. Hér er ekki um aukna lýðræðisvæðingu að ræða. Þetta er blómaskreyting sem kemur fram í nafni aukins lýðræðis en gengur ekki nærri því nógu langt og ég get ekki tekið þátt í svona leikaraskap.

Hæstv. forseti. Hér er lögð fram breytingartillaga við 64. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að sett skuli almennt markmið um að heildarskuldbindingar sveitarfélags séu ekki hærri en nemur 150% af reglulegum tekjum. Þetta er almennt stefnumið sem er mjög æskilegt að hafa í heiðri. Hins vegar má það ekki verða til þess að þröngva sveitarfélögum til einkavæðingar eins og dæmi eru um á undanförnum árum í því lagaumhverfi sem við búum við núna. Þess vegna er sett í lögin heimild til að undanþiggja sveitarfélög þar sem tekið verði mið af sérstökum aðstæðum. Hins vegar eru þær ábendingar sem fram hafa komið frá hv. þm. Lilju Mósesdóttur og fleirum um þessa grein nokkuð til að íhuga mjög rækilega. Ég hef því ákveðið að skipa starfshóp sem kanni nánar reynsluna af samsvarandi lagasmíð erlendis og skili niðurstöðum sínum til innanríkisráðuneytisins og til þingsins einnig fyrir 1. nóvember.

Frú forseti. Ég hyggst styðja þessa grein og ég fagna því sérstaklega að hér er verið að leiða í lög miklu sterkari lagaumgjörð um fjármálastjórn og fjármálaleg málefni sveitarfélaganna. Það er umhugsunarefni hvort við og mörg sveitarfélögin værum ekki betur stödd í dag ef svona reglur hefðu verið við lýði síðastliðin 10–15 ár. Ætli ýmsir íbúar mættu þá ekki þakka fyrir að menn hefðu kunnað betur fótum sínum forráð í við skuldsetningu sveitarfélaga og framkvæmdir umfram getu þeirra til að ráða við útgjöldin sem af þeim leiddu. Mikilvægt er líka að benda á að þessar aðgerðir eru liður í að bæta almennt hina opinberu fjármálastjórn. Þær tengjast hagstjórnarsamningi milli ríkis og sveitarfélaga. Verkefnið undanfarin missiri hefur verið að byggja upp það samstarf þannig að við náum betur utan um hin opinberu fjármál í heild sinni þannig að hlutir eins og gerðust á Íslandi hjá ríkinu 2008 gerist aldrei aftur og hlutir eins og hafa því miður gerst hjá 

Virðulegi forseti. 108. gr. frumvarpsins fjallar um frumkvæði íbúanna til að óska eftir íbúafundum og krefjast kosninga um tiltekin málefni. Þetta er ákaflega mikilvæg grein og með henni stígum við mikil og stór skref í lýðræðisátt og til að bæta aðkomu íbúa sveitarfélaga að stjórn sveitarfélaga sinna. Samgöngunefnd mun fjalla um þessa grein á fundi sínum á eftir milli 2. og 3. umr. og hyggst leggja fram breytingartillögur við hana til að útfæra hana betur en hér er gert.

Frú forseti. Hér er verið að stíga skref sem er ekki nema hálft skref og varla það. Gert er ráð fyrir íbúakosningum og aðkomu íbúa og fleira en það er alfarið undir forræði sveitarstjórnarinnar sjálfrar með hvaða hætti þær kosningar fara fram, hvort þær séu ráðgefandi eða bindandi. Í fyrradag var ráðstefna í tjarnarsal Ráðhússins þar sem fjallað var um reynslu Sviss af íbúalýðræði. Þar kom m.a. skýrt fram að einn auðveldasti þátturinn til að draga úr áhuga íbúanna á íbúalýðræði er ef þeir fá þá tilfinningu að kosningin skipti engu máli því að þeir fá ekki að ráða niðurstöðu hennar. Hér er verið að stíga skref í þá átt en ekki í lýðræðisátt. Þetta er aðför að íbúalýðræði frekar en hitt og hér er farið algerlega í kolranga átt með þessar greinar þannig að ég greiði atkvæði gegn þessu.

Frú forseti. Hér er enn hoggið í sama knérunn. Ráðgefandi íbúakosningar og atkvæðagreiðslur eru einhvers konar blómaskreyting. Við höfum enn þá leifarnar af íbúakosningunni sem fór fram í Reykjavík um flugvöllinn og hefur leitt til þess að fólk almennt gerir einfaldlega grín að þessum hugmyndum, svo fremi sem þær eru ekki bindandi. Þetta er skref í kolranga átt og menn virðast ekkert ætla að læra af reynslunni.

Virðulegur forseti. Hér verða gjaldeyrishöftin framlengd til ársloka 2013 eða í umtalsvert styttri tíma en ætlað var að samþykktri breytingartillögu minni við umræðuna. Þá hefur verið fallið frá smásmyglislegum kröfum á almenning um skilaskyldu á ferðamannagjaldeyri og þar er dregið úr þeim óþægindum sem höftin valda almenningi. Gott þverpólitískt samstarf hefur tekist um úrbætur á málinu í meðförum þingsins þó að ekki séu allir sáttir við niðurstöðuna og er ástæða til að þakka fyrir það.

Frú forseti. Með þeim breytingum sem lagðar verða fram á frumvarpinu er verulega dregið úr lögbundinni tímalengd þeirra hafta sem við ræðum en engu að síður er það sjónarmið okkar í Sjálfstæðisflokknum að stjórnvöld hafi ekki fram til þessa sýnt málinu nægilega mikla alvöru. Þeir sem ábyrgð bera á framkvæmd haftanna og afléttingu þeirra hafa ekki staðið sig í stykkinu við að flýta afnámi. Það er mjög til bóta að menn lögfesti ekki höftin núna til ársins 2016 þar sem það eru kolröng skilaboð. Ég þakka þó fyrir þær tilslakanir sem gerðar hafa verið, m.a. um að koma á fót þverpólitískum nefndum til að fara yfir helstu forsendur þess að hraða afléttingu haftanna. Það er gríðarlega mikið hagsmunamál bæði fyrir heimili og atvinnulíf í landinu. Þess vegna ber að fagna því en málið er hins vegar vont í heild sinni.

Virðulegi forseti. Ég ætla að samþykkja framlengingu á hertum gjaldeyrislögum til 2013 í þeirri trú að skipuð verði nefnd sem fái til liðs við sig innlenda og erlenda sérfræðinga til að móta nýja peningastefnu í ljósi þeirra kosta sem þjóðin hefur í gjaldmiðilsmálum. Því er þannig farið, frú forseti, að það skiptir í raun og veru engu máli hversu lengi við viðhöldum þessum gjaldeyrishöftum á meðan núverandi peningamálastefna er við lýði.

Frú forseti. Þegar þetta frumvarp kom fyrst inn í þingið var í því að finna ótrúlega íþyngjandi ákvæði og í rauninni svo íþyngjandi að það er ekki með góðu móti hægt að rökstyðja slíkt í lýðræðisríki. Það hefur tekið talsverðum breytingum, sérstaklega undanfarna daga í umræðum um þinglok, svo að það er til mikilla muna skárra en það var en ekki er það samt gott. Aðalatriðið er að mikil vinna þarf að fara fram áfram. Það þarf að nýta tímann miklu betur en hefur verið gert á þeim tíma sem liðinn er frá því að höftin voru fyrst sett á. Lykilatriðið er að til stendur að yfirfara peningamálastefnu landsins frá grunni og að allir flokkar hafi aðkomu að því. Jafnframt mun þurfa að ræða innstæðutryggingamál töluvert til að finna út úr því hvaða leið er rétt að fara í þeim efnum í tengslum við þetta. Á heildina litið er það hins vegar mikið áhyggjuefni að menn skulu vera að leiða í lög 

Frú forseti. Þegar gjaldeyrishöft voru sett í árslok 2008 áttu þau að vera til skamms tíma og í því augnamiði samþykkti ég þau. Núna er hins vegar verið að lögfesta reglurnar, það er ekki verið að framlengja þær heldur lögfesta þær, sem gerir það að verkum að það verður miklu erfiðara að vinda ofan af þessu.  Auðvitað þarf að laga peningamálastefnuna. Það verður að hafa einhverja stefnu fyrir þjóðina, sem vantar hjá hæstv. ríkisstjórn, þá gætum við aflétt höftunum nú þegar. Ég er eindregið á móti þessu og greiði atkvæði á móti því.

Virðulegi forseti. Það er vitanlega slæmt ef verið er að leiða í lög einangrunar- og haftastefnu. Það kann hins vegar að vera mikilvægt að stíga varlega til jarðar en það þarf að fara strax í þá vinnu að leita leiða til að afnema endanlega þessi höft. En einangrunar- og haftastefna er nokkuð sem við viljum ekki taka upp aftur á Íslandi. Ég vil þó segja, frú forseti, að í yfirlýsingu sem birtist á eyjunni.is og fleiri fjölmiðlum er talað um að samstaða sé um að greiða fyrir þinglegri meðferð máls er lýtur að innstæðutryggingum. Það hlýtur að vera átt við að í þinginu fari samt fram eðlileg umræða um málið því að eftir því sem ég best veit þá er ekki samstaða um að málið fái einhverja sérstaka flýtimeðferð í gegnum þingið. Það er þá eitthvað bogið ef svo er. Þannig að því sé haldið til haga þá þarf að 

Frú forseti. Það er ekki undarlegt að skiptar skoðanir hafi verið um þetta mál ef hér er hópur þingmanna, eins og ætla má af ræðum sumra, sem telur að með þessu sé fyrst verið að leiða í lög gjaldeyrishöft. En það er þannig að þau voru í lög leidd af ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar 2008. Aðrir tala eins og það sé verið að lögbinda gjaldeyrishöft út gildistíma laganna sem er jafnvitlaust. Þetta eru heimildarlög og málið hefur snúist um það hversu rúman tíma menn þyrftu til öryggis að hafa til að geta mögulega viðhaft einhverjar takmarkanir í þessum efnum. En áætlunin gengur út á að afnema gjaldeyrishöftin eins hratt og hægt er. Stjórnarandstaðan hefur lagt á það áherslu í málflutningi sínum að það þurfi ekki af öryggisástæðum svo langan tíma sem er mikil traustsyfirlýsing yfir þann árangur sem hefur náðst í efnahagsmálum á Íslandi.  
            

Virðulegi forseti. Til að unnt sé að afnema gjaldeyrishöft eins og þau sem við búum við núna þarf fernt: efnahagslegan stöðugleika, öruggt ytra umhverfi, stöðugt fjármálakerfi og skýra framtíðarsýn í gengis- og peningamálum. Fyrsti þátturinn er fyrir hendi að áliti stjórnarandstöðunnar og ég þakka fyrir það traust, eins og hæstv. fjármálaráðherra gerði áðan, að stjórnarandstaðan skuli líta svo á að efnahagslegar forsendur séu fyrir afnámi gjaldeyrishafta. Hinir þrír þættirnir eru ekki í hendi. Hið alþjóðlega ástand er óöruggt, fjármálakerfið hefur ekki lokið að vinna úr afleiðingum hrunsins og við höfum ekki markað skýra framtíðarsýn í gengis- og peningamálum. Nú munum við fara í skipulögð verkefni á því sviði til að ná þeim árangri hratt og örugglega, þ.e. byggja upp innstæðutryggingakerfi og gera fjármálakerfinu betur mögulegt að takast á við afnám hafta. Ég fagna því að allir flokkar vilja nú koma að því verki að ræða með opnum huga gengis- og peningamálastefnu til lengri tíma 

Frú forseti. Það er kannski eðlilegt að þannig sé komið fyrir stjórn efnahagsmála í landinu ef veruleikaskyn hæstv. ráðherra er þannig að stjórnarandstaðan sé að lýsa með einhverjum hætti yfir trausti á þá efnahagsstjórn sem hefur verið við lýði. Ég held að hæstv. ráðherrar hafi ekki hlustað á málflutning stjórnarandstöðunnar undanfarin tvö ár, hvað þá á allar þær tillögur sem við höfum lagt fram í efnahagsmálum til að við getum komið okkur fyrr upp úr þeirri efnahagslægð sem við erum í. Ég vil lýsa því yfir að við framsóknarmenn erum á móti því að festa þessi gjaldeyrishöft í sessi til margra ára. Þetta gengur þvert gegn ráðgjöf margra sérfræðinga sem komu á fund efnahags- og skattanefndar, en það er einfaldlega svo að ríkisstjórnin hunsar ráðleggingar í þessu máli og mörgum öðrum. Þess vegna munum við greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi og ég vil 

Virðulegi forseti. Það má öllum vera ljóst sem fylgst hafa með umræðum um efnahagsmál að það hafa staðið miklar deilur um gjaldeyrishöftin alveg frá því vorið 2009. Í efnahagstillögum okkar sjálfstæðismanna sem við settum fram í þingsályktunartillögu vorið 2009 var lýst leiðum hvernig mætti losna úr gjaldeyrishöftum og sumt af þeim tækjum sem þar var talað um er verið að nota í dag. Við endurtókum þetta haustið 2009 og 2010 og töluðum um hvað væri brýnt að afnema gjaldeyrishöftin til að íslenskt efnahagslíf gæti náð sér á strik. Hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. efnahagsráðherra halda því fram að þetta sé stuðningsyfirlýsing við efnahagsstefnu og stjórn ríkisstjórnarinnar. Við þessa herramenn vil ég segja: Fyrir ykkur gæti legið að verða atvinnuspaugarar ef þið dettið út af Alþingi. 
            

Virðulegi forseti. Hér er aðeins um að ræða smávægilegar tæknilegar breytingar sem varða tollflokka og gildistöku að öðru leyti. Hér er að verða að lögum skattalækkun á rafræna útgáfu bóka og tónlistar til að greiða fyrir rafbókavæðingu á Íslandi og skapa góð almenn skilyrði fyrir skapandi greinar í landinu. Ég þakka fyrir góða samvinnu um framgang málsins.

Virðulegur forseti. Með breytingartillögum mínum er verið að hækka það mark sem fólk má taka út úr séreignarsjóðum úr 5 milljónum í 6.250.000 kr. Opnað verði á ný tækifæri frá 1. október til 30. júní á næsta ári fyrir fólk til að sækja í séreignarsparnað sinn til að mæta útgjöldum eða fjárhagserfiðleikum eftir atvikum. Ég treysti á góða samstöðu í þinginu til að opna fólki þessa leið. Ýmsar breytingartillögur hv. þm. Péturs H. Blöndals eru áhugaverðar og sumar jafnvel skemmtilegar en þær eru þess eðlis að þær þarfnast miklu frekari umræðu og samráðs í samfélaginu ef einhverjar þeirra ættu að verða að lögum og því munum við leggjast alfarið gegn því að þær verði samþykktar.

Frú forseti. Ég fagna því að með samþykkt frumvarps þessa er Alþingi Íslendinga að stíga enn eitt framfaraskrefið í jafnréttismálum. Með frumvarpinu aukum við völd og áhrif kvenna í stjórnum lífeyrissjóða og bætum þar með í hóp margra laga sem við höfum sett kynjakvóta í til að efla áhrif kvenna í íslensku samfélagi. Ekki veitir af. Mikilvægt er að benda hv. þingmönnum á að Íslendingar eru ásamt Norðmönnum og Frökkum forgönguþjóðir um það í Evrópu að auka áhrif og völd kvenna í efnahagslífi og atvinnulífi. Er nú mjög farið að horfa til þess víða í löndunum í kringum okkur að lögleiða slíka kvóta enda virðist ganga mjög hægt án beinnar íhlutunar löggjafans að tryggja konum aðgang að þeim stjórnum þar sem ákvarðanir í samfélaginu eru teknar.

Frú forseti. Ég greiði atkvæði með meginefni frumvarpsins um aukið hæfi stjórnenda lífeyrissjóða. Ég mun sitja hjá við breytingartillögu frá hv. þm. Helga Hjörvar. Eins og ég fór í gegnum eru bæði kostir og gallar við að greiða út séreignarsparnaðinn og ég ætla ekki að fara nánar út í það. Svo mun ég greiða atkvæði með breytingartillögu minni um að sjóðfélagar eigi lífeyrissjóði og kjósi lífeyrissjóðunum stjórn á lýðræðislegan hátt og ég mun í atkvæðaskýringum greina frá einstökum liðum a, b og c í breytingartillögu minni.

Frú forseti. Ég hef flutt þessa tillögu mjög oft á Alþingi. Það er því ekki satt sem kom fram í máli hv. þm. Helga Hjörvar að þetta hafi ekki verið mikið rætt. Búið er að flytja þetta þrisvar sinnum áður. Þessi grein segir að lífeyrissjóðurinn sé eign sjóðfélaga og sumir kunna að spyrja: Nema hvað? En það er nefnilega svo að iðgjöldum er háttað þannig að atvinnurekendur greiða 8% og sjóðfélagar yfirleitt 4% eða samtals 12% af launum allra landsmanna og það kann að leiða til þess að sumir telji að atvinnurekendur eigi hlut í lífeyrissjóðunum. En sjóðfélagarnir eru þeir einu sem eiga réttindi hjá lífeyrissjóðunum og þess vegna er réttmætt að segja að þeir eigi lífeyrissjóðina til að hafa það alveg á hreinu. Ég segi já.

Frú forseti. Eignir lífeyrissjóðanna eru um 2.000 milljarðar, heimilin í landinu eru 120 þúsund, þetta eru því um 16 milljónir á hvert heimili sem réttindin eru að verðmæti í lífeyrissjóðunum. Hér er lagt til að hver sjóðfélagi fái yfirlit um það hvað verðmæti réttinda hans eru mikil um hver áramót þannig að menn séu meðvitaðir um að þeir eigi þar upphæðir, sem geta verið frá 1 milljón upp í kannski 30–40 milljónir. Þeir hafi þá kannski meiri áhuga á því að fylgjast með rekstri lífeyrissjóðanna sem eiga að standa undir réttindum þeirra til ellilífeyris, örorkulífeyris, makalífeyris og barnalífeyris. Þetta eru gífurlegir hagsmunir. Ég legg til að sjóðunum verði skylt - þetta liggur allt fyrir - að dreifa þessum upplýsingum um eign hvers einasta sjóðfélaga til sjóðfélaganna.

Frú forseti. Alþingi kom á skyldu allra launþega til að greiða iðgjald í lífeyrissjóð árið 1974. Það voru engar reglur til um lífeyrissjóði fyrr en 1997. Þetta hefur byggt upp gífurlegt fé sem einhverjir aðrir stjórna en sjóðfélagarnir. Þetta eru gífurlegir hagsmunir og sjóðfélagarnir eiga þetta fé en samt koma þeir lítið sem ekkert að stjórnum sjóðanna. Það eru einhverjir allt aðrir. Það eru aðilar vinnumarkaðarins sem hafa byggt upp gífurlegt vald með einmitt lífeyrissjóðunum og þeir tilnefna í stjórnirnar, stéttarfélögin sem hafa einhvers konar ígildi lýðræðis og SA, þar sem sjóðfélagarnir hafa ekkert atkvæðismagn. Ég mun greiða því atkvæði að sjóðfélagar kjósi þær stjórnir, þá menn sem fara með ráðstöfun þess fjár sem fólkinu er gert skylt með lögum að greiða í lífeyrissjóðina. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Hér verður að lögum gamalt þingmál mitt um að fjarlægja bann við því að lífeyrissjóðirnir eigi íbúðarhúsnæði. Ég held að það greiði fyrir því að auka félagslegar áherslur í húsnæðiskerfinu á Íslandi og sannarlega hafi reynsla undangenginna ára sýnt að lífeyrissjóðirnir hafi fjárfest í ýmsu sem óskynsamlegra er og óheppilegra en íbúðarhúsnæði og fasteignum.

Frú forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessu vegna þess að þetta eykur þrýsting á sjóðstjórnir að kaupa íbúðir eða taka yfir íbúðir af einstökum sjóðfélögum og leigja þær síðan með lágri leigu þar sem hagsmunirnir fara gegn hagsmunum lífeyrissjóðanna að ávaxta fé sitt eins og hægt er. Ef lífeyrissjóðirnir vilja kaupa húsnæði þá geta þeir stofnað um það hlutafélag og keypt hlutabréf í hlutafélaginu og haft þannig lið á milli sín og þeirra sem selja þeim íbúðir eða leigja af þeim. Þetta getur gert það að verkum að lífeyrissjóðirnir sem hafa tekið yfir fasteignir á markaði eignist þær til frambúðar og leigi, sem er líka öndvert við starfsemi lífeyrissjóðanna sem eru að greiða lífeyri. Ég greiði því atkvæði gegn þessari breytingartillögu.

Virðulegi forseti. Eftir að hafa heyrt skýringar með breytingartillögum um það frumvarp sem við greiðum nú atkvæði um og það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal ræddi áðan, þá held ég að full nauðsyn sé til þess að þingmenn einhendi sér í það á nýju þingi í október að fara yfir lífeyrissjóðakerfið frá A til Ö, kafa ofan í hvaða breytingar þarf að gera og hvaða breytingar við viljum gera. Lífeyrissjóðakerfið eins mikilvægt og það er, þá gengur ekki að það sé einhvers konar ríki í ríkinu sem ráði og hafi að mínu viti óæskilega mikil völd þegar kemur að stjórn efnahagsmála og landsins sem slíks. Ég styð hins vegar þetta mál eins og það kemur fyrir en að öðru leyti held ég að við förum að setjast yfir það og setja mikla vinnu í að endurskoða þetta kerfi allt.

Forseti. Hér erum við að ljúka lögleiðingu Árósasamningsins. Eins og menn muna kannski varð samkomulag við 2. umr. eftir snarpar umræður í tvo daga eða svo. Þær breytingartillögur sem nú eru fluttar koma í framhaldi af þessu samkomulagi. Um leið og ég þakka nefndarmönnum og öðrum þeim sem áttu þátt í þessu fyrir samvinnuna þá fagna ég þessum lokaáfanga í innleiðingu Árósasamningsins. Ég tel hann marka ákveðin tímamót í umhverfislöggjöf á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég tek undir orð hv. formanns umhverfisnefndar um samstarf og lausnir mála sem hafa í meginatriðum gengið vel í sambandi við framgang þessa máls. Við 3. umr. koma til atkvæða ákveðnar breytingartillögur sem komu til eftir málsmeðferð við 2. umr. og leiða af bæði lagatæknilegum atriðum og alþjóðlegum skuldbindingum og er í sjálfu sér góð sátt um breytingarnar að öðru leyti en einu sem ég mun skýra nánar þegar að því kemur í atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Með þeirri breytingartillögu sem hér liggur fyrir er lagt til að tilteknar ákvarðanir sem varða erfðabreyttar lífverur verði teknar aftur inn í frumvarpið en þær féllu út með breytingartillögum á fyrri stigum málsins. Ég geri athugasemd við þetta og tel að þarna mótist málið fullmikið af tortryggni í garð líftækniiðnaðar og þeirrar starfsemi og get þess vegna ekki fallist á að c-liður sé með þeim hætti sem nú liggur fyrir.

Frú forseti. Nú er að koma til afgreiðslu þriðja og síðasta þingmálið sem tengist fullgildingu Árósasamningsins. Í gær var afgreidd þingsályktunartillaga frá hæstv. utanríkisráðherra og hér fá tvö frumvörp frá hæstv. umhverfisráðherra lokaafgreiðslu. Ég vil á þessum tímamótum fagna þessu sérstaklega. Þetta hefur verið baráttumál okkar Vinstri grænna um langt árabil en það er fyrst með myndun núverandi ríkisstjórnar og þeirra metnaðarfullu stefnu og áherslna í umhverfismálum sem sú stjórn stendur fyrir sem pólitískar forsendur hafa skapast til að ná þessu máli fram. Tilraunir til þess á fyrri árum voru ofurliði bornar af þeim sem þá fóru með völdin í landinu. 

Virðulegi forseti. Hér eru vissulega tímamót og mikilvægur áfangasigur sem lengi hefur verið beðið eftir bæði í umhverfismálum og ekki síður í lýðræðismálum. Gagnrýnt hefur verið að svokallað actio popularis-ákvæði hafi verið tekið út og ég tek undir það. Það var mér mjög þungbært og mér þótti það afar sárt en við stóðum frammi fyrir því vali að hætta annaðhvort á að þetta mál færi ekki í gegn og mundi velkjast áfram óljóst inn í veturinn eða tryggja framgöngu málsins og allar þær úrbætur sem þar eru. Ég treysti á það að í náinni framtíð verði vilji fyrir því í þessum þingsal að actio popularis-ákvæðið verði sett inn í íslenska löggjöf og jafnvel í enn víðtækari skilningi en var upphaflega planað. Ég fagna mjög þessum mikilvæga áfangasigri fyrir umhverfismál í landinu og fyrir lýðræði í landinu. 
            

Forseti. Ég fagna þessum áfanga en það hryggir mig mjög að einn mikilvægasti þáttur þess hafi verið tekinn út. Ég hefði viljað berjast meira fyrir honum hér inni, það var lítil barátta um hann. Mér finnst ömurlegt að actio popularis hafi verið kippt út án almennilegrar umræðu. Ég vona að það sé rétt sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir segir að það verði vilji á þinginu til að setja ákvæðið aftur inn. Ég skora á þingmenn Vinstri grænna og þingmenn í Samfylkingunni að fara að vinna að því nú þegar því að ég mun með sanni styðja það.

Hæstv. forseti. Hér koma vatnalög til lokaatkvæðagreiðslu sem eru annars vegar brottfall laga frá árinu 2006 og hins vegar breytingar á þeim merkilegu og góðu vatnalögum sem staðist hafa tímans tönn frá 1923. Sem betur fer og fyrir það ber að þakka og er Alþingi til sóma að fullt samkomulag hefur verið um þetta mál allt saman á ferð þess í gegnum þingið. Fyrir það vil ég alveg sérstaklega þakka meðnefndarmönnum í iðnaðarnefnd þar sem faglega og vel hefur verið unnið að málum. Hér er, virðulegi forseti, ein breytingartillaga sem líka var sátt um sem er sem sagt um mál sem sætir kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, frumvarp sem við höfum nýlega gert að lögum á hinu háa Alþingi. Eins og ég segi er líka fullt samkomulag um þá breytingartillögu. Ég endurtek þakkir mínar til nefndarmanna fyrir farsælt og gott samstarf á þessum þingvetri.

Virðulegi forseti. Það sem við stöndum frammi fyrir í dag er bútasaumur þar sem þýðingarmikla skika vantar í heildarmyndina. Það sem þarf í svo afdrifaríku máli er heildstæð nálgun sem tekur á öllum þáttum vatns, endurskoða þarf alla löggjöf sem snýr að eignarrétti og afnotum á vatni og endurspeglar fjölþætt hlutverk nútímalegrar vatnalöggjafar sem tengist nýtingu vatns. Taka þarf upp lögin frá 1998 þar sem grunnvatn var illu heilli einkavætt en enn hefur drykkjarvatn landsmanna ekki verið losað undan eignarrétti landeigenda. Auk þess er að finna varasamar lagagreinar í frumvarpinu, m.a. 9. gr. sem er heimildarákvæði til að framselja vatnsréttindi í 65 ár. Einnig er ýmislegt sem lýtur að stjórnsýslunni sem þyrfti að skoða betur. Í ljósi þessa tel ég heillavænlegra að framlengja frestun á gildistöku hinna umdeildu vatnalaga frá 2006, eins og áður hefur verið gert, og vinda okkur í vinnu þar sem við endurskoðum á heildstæðan og róttækan hátt alla okkar löggjöf um vatn. Ég mun sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Eins og áður hefur komið fram af minni hálfu í atkvæðaskýringum á fyrri stigum afgreiðslu þessa máls þá er þetta mál áfangi á lengri vegferð við að endurskoða alla vatna- og auðlindalöggjöf Íslands sem er eitt brýnasta verkefni sem Alþingi stendur nú frammi fyrir. Þar er meginhugsunin sú að treysta almannarétt og vinda ofan af einkavæðingunni sem var fest í lög með alræmdum lögum 1998. Með þessum lögum eru núna út úr heiminum lagaómyndin frá 2006, en aðeins að hluta til. Við erum á vegferð og við munum halda áfram á þeirri vegferð. Andinn í breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur er góður en við teljum engu að síður mörg hver í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hana ekki standast 

Forseti beinir þeim tilmælum til hæstv. ráðherra og þingmanna að þeir virði þann ræðutíma sem þeir hafa í umræðum um atkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Ég fagna sannarlega þeirri sátt sem hefur náðst um það að nema úr gildi ólögin frá 2006. Ég hefði ekki talið það valkost að framlengja gildistöku þeirra eina ferðina enn en við höfum ekki náð alla leið.  Það sem bíður okkar á nýju þingi er að endurskoða alla löggjöf um vatn og sérstaklega framleiguákvæðið á auðlindinni, að stytta verulega þann tíma sem vatns- og jarðhitaauðlindirnar okkar megi leggja til annarra en eigendanna sem auðvitað eiga að vera almenningur og opinberir aðilar. Það verkefni náðist ekki á þessu þingi en við verðum að setja það í forgang á því næsta.

Forseti. Ég fagna því eins og aðrir á undan mér að við erum núna loksins að rétta af þessa vitleysu með vatnalögin árið 2006 og taka upp gömlu góðu lögin með eins traustum almannarétti og hægt er að gera ráð fyrir og takmörkunum á einkaeignarréttinum. En við eigum brekku eftir, eins og Hannes Hafstein sagði. Við eigum eftir heildarendurskoðun á þessum lögum, þar á meðal auðlindalögunum vondu frá 1998. Um tillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur verð ég að segja eins og í auglýsingunni, sem mér finnst alltaf vera um hæstv. efnahagsráðherra: „Það er ekki nóg að vera brúnn og sætur, þú mátt ekki missa af NIZZA.“

Forseti. Ég tek undir hvert einasta orð sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir lét falla um þetta mál og mig langar jafnframt að hnýta því við að mér finnst stórkostlega varasamt að samþykkja lög af þessu tagi sem einhvers konar bráðabirgðalög. Við getum ekki gert ráð fyrir því að hér sé alltaf sama stjórnarfarið og því finnst mér mjög mikilvægt að þingmenn greiði atkvæði með tillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur því að þá er alla vega hægt að endurskoða það, það er betra að fella úr gildi þennan langa leigutíma sem er stórkostlega hættulegur. Ég hvet þingmenn til að kynna sér þetta mál mjög vel áður en þeir greiða atkvæði á eftir.

Virðulegi forseti. Hér virðist vera einhver stórkostlegur misskilningur í gangi. Sá misskilningur virðist ríkja að um einhvers konar bráðabirgðalög sé að ræða og það eigi að fara að taka þessi lög upp. Ég veit ekki til annars en allir stjórnmálaflokkar hafi staðið mjög einhuga að því að endurskoða vatnalögin frá 1923 og að við séum að fara að samþykkja eða lögfesta árangurinn af þeirri vinnu sem festir þá dómahefð sem hefur verið frá landnámi getum við sagt því að í Grágás og Jónsbók er þessa dómahefð skilgreind. Það er einhver stórkostlegur misskilningur í gangi um að þetta séu bráðabirgðalög. Ég ætla að greiða þessu máli atkvæði mitt í anda sátta eins og ég er alltaf vanur.

Frú forseti. Þessi breytingartillaga gerir einfaldlega ráð fyrir því að ríki, sveitarfélögum og félögum í þeirra eigu verði óheimilt að veita tímabundinn afnotarétt af réttindum. Við erum að stíga skref í þá átt að framselja vatnsréttindi til 65 ára í senn og það er fyrsta skrefið í átt að stórfelldum einkavæðingum á auðlindum. Þessi breytingartillaga fellir þá heimild úr gildi og úr því að talað hefur verið um að þessi lög verði endurskoðuð strax aftur á næsta þingi, þó að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson sé ekki sammála því, er betra að fara í þá vinnu með þessa breytingartillögu samþykkta í frumvarpinu en hitt þar sem menn munu þá vísa til einhvers konar hefðar um 65 ára afnotarétt í jarðhitaréttindum og í fiskveiðiréttindum. Það er vondur staður að vera á fyrir auðlindir Íslendinga.

Hæstv. forseti. Ég greiði þessu frumvarpi atkvæði mitt í ljósi þess að hér er um niðurstöðu ákveðinnar nokkuð víðtækrar málamiðlunar og samstöðu að ræða. Með þessu er í rauninni fest í sessi sú réttarskipan sem á hefur verið á þessu sviði frá 1923 og eins og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson kom inn á áðan þá þýðir það að bæði réttarreglur og dómafordæmi frá undanförnum áratugum halda gildi sínu að því leyti. Hvort tilraunir verða gerðar til að gera breytingar á verður auðvitað bara að koma í ljós en í ljósi þess að þetta mál hefur verið mikið deilumál á undanförnum árum finnst mér rétt að taka það fram að ég held að þessi niðurstaða, framlenging réttarástands sem verið hefur fyrir hendi frá 1923, er að mínu mati ásættanleg niðurstaða.

Virðulegi forseti. Það er búið að vinna mikið í þessu máli. Það er búið að leita sátta. Mörg sjónarmið hafa komið fram, hægt var að mæta mörgum en vitanlega ekki öllum. Þetta er málamiðlun eins og hefur komið fram. Það er búið að ná sátt um þetta stóra mál. Örugglega munu einhverjir vilja sjá frekari breytingar eða minni breytingar o.s.frv. en það er mikill áfangi að við skulum standa hér upp frá þessu máli með þeirri sátt sem við sjáum þó hér í atkvæðagreiðslu. Ég greiði þessu að sjálfsögðu atkvæði mitt og fagna því að við skulum vera komin á þennan stað.

Hæstv. forseti. Við í félagsmálanefnd höfum fjallað ítarlega um þetta mál og við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins erum ekki á þessu máli og gerðum miklar athugasemdir við það að verið væri að fara eftir athugasemdum frá EFTA varðandi fæðingarorlofskerfið. Lögð er til breyting sem felst í því að Vinnumálastofnun skuli meta hvert tilvik fyrir sig þegar verið er að meta hve lengi fólk hefur starfað á innlendum markaði. Við greiddum atkvæði gegn þessari breytingartillögu og ég stend við þá afstöðu mína. Hins vegar er margt gott í þessu frumvarpi sem vert er að styðja og af þeirri ástæðu að þar er meira gott en slæmt segjum við já við þessa atkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Hér er lagt til að Íbúðalánasjóður fái heimild til að lána út óverðtryggt. Hingað til hefur hann eingöngu lánað verðtryggt sem hefur gert það að verkum að íbúðakaupendur og þeir sem vilja taka lán eru þvingaðir til að taka verðtryggð lán hvort sem þeir vilja eða ekki. Hér er verið að auka frelsi einstaklingsins til að velja og ég segi að sjálfsögðu já við því.

Hæstv. forseti. Hér er verið að taka til lokaafgreiðslu heimild til Íbúðalánasjóðs að veita óverðtryggð lán, mál sem er búið að vera í þinginu í allan vetur og er ánægjulegt að það skuli klárast þannig að Íbúðalánasjóður geti haldið áfram vinnu við að undirbúa slíkar lánveitingar. Ég tek undir það sem komið hefur fram í umræðunni en það skiptir miklu máli að þó að farið sé frá því að vera með verðtryggð lán yfir í óverðtryggð þá liggi fyrir góðar upplýsingar um valkosti til lántakenda og skýrir útreikningar á því hvaða kosti og galla það hefur að fara í óverðtryggð lán. Ég treysti að svo verði og þarna verði raunverulegt val og líka möguleiki á að færa sig á milli lánaflokka eftir því hvað er í boði á hverjum tíma. Ég greiði því atkvæði og fagna þessum árangri.

Frú forseti. Hér er vissulega verið að stíga mikilvægt skref í átt til innleiðingar á óverðtryggðum lánum. Við verðum hins vegar að gæta okkur á því að það mun aldrei verða alvöruvalkostur fyrir lántakendur á meðan bæði verðtryggð og óverðtryggð lán eru í boði vegna þess að verðtryggðu lánin bjóða upp á belti og axlabönd fyrir lánveitendurna og þeir munu gæta þess að óverðtryggðu lánin verði aldrei á þeim kjörum sem þau þurfa að vera til að lántakendur muni taka þau. Hér er að einhverju leyti verið að búa til leikrit og sviðsmynd fyrir leikara til að leika í. Það er ekki stigið nærri því nógu langt þó að þetta sé skref í rétta átt og ég muni greiða þessu atkvæði þá vara ég við því að vera áfram með tvöfalt kerfi. Það mun aldrei ganga upp.

Virðulegi forseti. Ég talaði í gær um örstutt auðnuspor í þá átt að afnema verðtrygginguna. Það eru mörg stærri og fleiri spor í þá átt sem verður að taka til að ná lokatakmarkinu en þetta er spor í rétta átt. Vissulega verður að huga að ýmsu í þeim efnum, m.a. öflugri upplýsingagjöf, en lokatakmarkið í mínum huga er skýrt: Það er afnám verðtryggingar og að koma böndum á þær vaxtabyrðar sem lánsfjármagn býr við.

Frú forseti. Ég fagna því að með þessu frumvarpi mun fjölbreytni í lánamöguleikum aukast fyrir heimili þessa lands en ég vil jafnframt taka fram að það að hafa valmöguleika léttir ekki skuldabyrði skuldsettra heimila. Óverðtryggð lán munu þyngja greiðslubyrði fólks núna þegar við sjáum fram á aukna verðbólgu. Auk þess sakna ég þess sem lofað var í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, að ekki sé verið að reyna að koma á leigumarkaði fyrir þá sem ekki hafa möguleika eða tök á að greiða markaðsleigu. Kaupleiga, eins og þetta frumvarp gerir ráð fyrir, er ekki valkostur fyrir þá sem eru tekjulágir.

Frú forseti. Það hefur verið stefna okkar sjálfstæðismanna allt þetta kjörtímabil að stjórnvöldum bæri að vinna að því að auka hlut óverðtryggðra lána. Því ber að fagna að með þessu frumvarpi er fjölbreytnin aukin og því markmiði náð fyrir lán hjá Íbúðalánasjóði. Við höfum líka séð að bankarnir sem hafa lánað til íbúðarkaupa eru líka að auka fjölbreytnina í þeim og það er jákvæð þróun. Það er hins vegar mjög mikilvægt, eins og mér finnst að flestir sem hafa talað í dag hafa tekið fram, að gæta að því að óverðtryggð lán eru engin galdralausn. Helsti óvinur lántaka eru verðbólgan og efnahagsleg óvissa. Verðbólga og efnahagsleg óvissa hækkar lánakjör lántakenda og við eigum að einbeita okkur að því vinna bug á því, þannig vinna menn mest gagn fyrir lántakendur í landinu.

Virðulegi forseti. Á þessu kjörtímabili hafa framsóknarmenn barist af hörku fyrir afnámi verðtryggingarinnar. Við munum halda áfram að gera það. Forsendan fyrir því að við getum búið fólki mannsæmandi umhverfi er einmitt að taka fast utan um efnahagsstjórnina. Það að afnema verðtrygginguna á lánum til neytenda, koma neytendum út úr þessu verðtryggða umhverfi, er hluti af því að bæta efnahagsstjórnina, er hluti af því að tryggja að þau stýritæki sem við höfum, stýrivextir Seðlabankans, virki eins og þau eiga að virka. Þetta er hluti af þeim skrefum sem við þurfum að taka en þau eru mörg til viðbótar. Ég hvet þingheim til að taka höndum saman, eins og við erum að gera, og ganga alla leið.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp verði að lögum. Það eru röskir 18 mánuðir frá því að ég lagði fyrst fram frumvarp í þessa veru sem félags- og tryggingamálaráðherra. Þetta frumvarp er engin töfralausn og er eitt skref af mörgum í nauðsynlegum umbótum á íbúðalánamarkaði. Enn þarf að taka fleiri skref. Við þurfum að tryggja að öll íbúðalán séu forfjármögnuð. Við þurfum að draga úr áhættu við töku íbúðalána. Það er rétt sem hér hefur verið nefnt að verðbólgan er stærsti óvinur íbúðakaupenda. Við þurfum að vinda ofan af þeim mistökum sem gerð voru með breytingum á Íbúðalánasjóði 2004 þegar áhætta hans var aukin og draga úr þeirri áhættu, tryggja að íbúðalán séu öll forfjármögnuð og uppgreiðsla þeirra sé alltaf heimil öllum án kostnaðar. Þetta er fyrsta skrefið. Það eru mörg eftir en þetta er skref til góðs.