Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbn. d. hefur athugað þetta frv. og skoðað fskj. Það var lagt fram í Ed. og sent til umsagnar á venjulegan hátt jarðeignadeildinni og Landnámi ríkisins. Jarðeignadeildin mælti eindregið með því, að frv. yrði samþ. Landnámið hafði ekki neitt við það að athuga, að það væri samþ., þó að það mælti hins vegar ekki alveg eins sterkt með samþ. frv. Þess skal getið, að það hafði mistekizt að boða einn hv. nm. á fund, þar sem frv. var afgr., hv. 5. þm. Vesturl., og hef ég kynnt mér það, að hann er einnig meðmæltur því, að frv. verði samþ., svo og aðrir þeir nm., sem á fundi voru. Legg ég því til, að þetta frv. nái afgreiðslu á þinginu.

Flm. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Þegar um það var rætt hér á þingi að leyfa minkaeldi á nýjan leik, þá voru látnar í ljós allmiklar efasemdir um, að það væri skynsamleg ráðstöfun. M. a. héldu ýmsir því fram, að hætta væri á því, að minkar tækju að losna úr búrum á nýjan leik og það gætu hlotizt af því nýjar hættur fyrir náttúru landsins, vegna þess að minkar úr búrum hegða sér öðruvísi en villiminkar gera, þegar þeir eru búnir að dveljast í landinu um alllangt skeið. Hins vegar héldu forsvarsmenn þessarar hugmyndar því fram af miklum þunga, að það yrði gengið svo tryggilega frá búrum, að engin hætta væri á því, að minkar gætu losnað. Því miður hefur nú reynslan þegar leitt í ljós, að þetta öryggi er ekki eins fullkomið og áhugamenn um minkarækt ímynduðu sér eða vildu vera láta. Það hefur nú þegar sloppið einn minkur, svo að vitað sé, og valdið allmiklum usla, áður en hann var felldur. Og eftir að þessi atburður gerðist, var hafin lögreglurannsókn, æði umfangsmikil og kostnaðarsöm, en það tókst ekki að sanna, hvaðan minkurinn hefði sloppið, vegna þess að þessi dýr eru á engan hátt merkt eigendum sínum. Ég held, að það væri sjálfsögð ráðstöfun að mæla svo fyrir í lögum, að það verði að merkja þessi dýr. Í því er ekki aðeins fólgið það öryggi, að þá geta þeir menn, sem kunna að verða fyrir tjóni af völdum minka, sem sleppa úr búrum, þá geta þeir gert kröfur til eigendanna, heldur væri einnig í þessu fólgið mikið aðhald. Það er nauðsynlegt, að hægt sé að sanna það með skýrum rökum, hvaðan minkar sleppa, ef til þess kemur oftar. Og þess vegna held ég, að þessi litla tillaga, sem ég flyt hér á þskj. 310, sé sjálfsögð ráðstöfun. Ég er ekki svo sérfróður, að ég geti komið með tillögu um það, hvernig haga eigi slíku marki á minkum, en samt segja fróðir menn mér, að það muni vera auðvelt að koma því við á fleiri en einn hátt. En um það munu fróðari menn en ég vafalaust leggja á ráðin, ef Alþ. fellst á, að þessi skipan verði upp tekin. Við skulum gera okkur það ljóst, að hættan á því, að minkar sleppi, er að sjálfsögðu langsamlega minnst í upphafi. Þegar þessi búrekstur er hafinn á nýjan leik, þá er unnið að því máli af miklum áhuga og miklu kappi og hættan á, að eftirlitið minnki mun aukast eftir því sem tímar líða, og sérstaklega mun þessi verða raunin, ef í ljós kynni að koma á einhverjum tímabilum, að minkaeldi verður ekki eins arðvænlegt og menn gera sér vonir um nú. Ef það gerist, að menn hafi ekki arð af þessu, heldur jafnvel tap, þá er ósköp hætt við því, að eftirlitið minnki að sama skapi. Og einmitt þess vegna held ég, að það sé skynsamlegt, að Alþ. mæli svo fyrir nú þegar, að hægt sé að þekkja dýr og rekja dýr, sem sleppa, til eigenda sinna. Um það fjallar þetta litla frv., og ég vil leggja til, að að umr. lokinni verði því vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Landbrh. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Ég vil styðja þetta frv., ef unnt er að framkvæma lög í þessa átt. En mér þykir ástæða til, um leið og þetta frv. er til umr., að geta um það, að þegar stjórnskipuð n. samdi reglugerð við þessi lög, þá kom það til umr., hvort ekki væri unnt að merkja dýrin. Yfirdýralæknir og veiðistjóri voru í þessari n. og þeir höfðu kynnt sér erlendis merkingar á minkum og þar var talið miklum vandkvæðum bundið að merkja dýrin og því fylgdi talsverður kostnaður. Eigi að síður tel ég sjálfsagt, að þetta verði athugað til hlítar, því að sjálfsagt er, að ef dýrin eru merkt, þá er hægt að koma ábyrgð á hendur eigendum, ef dýrin sleppa út. Og það vitanlega skapar það aðhald, sem ætti að duga. Og hver er það, sem ekki vill skapa fyllra aðhald í þessum efnum? Það var sagt, þegar lokið hafði verið við að semja reglugerðina, að hún væri svo vel úr garði gerð, að það kæmi ekki til, að dýr gætu sloppið út. Frágangur á búrunum væri margfaldur, þannig að þetta ætti ekki að geta skeð. En eigi að síður hefur það sýnt sig, að það hefur sloppið út dýr, og úr því að það hefur gerzt einu sinni, þá getur það gerzt aftur. Og það er rétt, sem hér var sagt áðan, að það er miklu hættara við því þegar frá líður, að það verði slappara eftirlitið heldur en í fyrstu, og þess vegna á að gera allt, sem unnt er, til þess að koma í veg fyrir, að þetta endurtaki sig. Það er enginn vafi á því. Þess vegna er það, að ég vil, að þetta frv. verði athugað í n., n. kalli til sín þá menn, sem líklegastir eru til að hafa þekkingu á þessum málum, og menn leggi ráð sín saman til þess að finna þá lausn á þessu máli, sem dugar, annaðhvort með merkingum eða þá á annan hátt. Hér er brtt. á þskj. 331 flutt af tveimur hv. framsóknarmönnum, en ég ætla, að hvorugur þeirra sé við í dag, þannig að sú till. kemur ekki til umr. og ætla ég þá ekki að hefja umr. um hana. Sjálfsagt er, að atkvgr. og umr. um þá till. verði frestað til 2. umr. N. hefur hana þá einnig til athugunar, en hún er nokkuð öðruvísi heldur en frv., þannig að það er lögð samábyrgð á alla minkaeigendur í landinu og það getur náttúrlega talizt að ýmsu leyti kannske óréttlátt. En ég ætla ekki að ræða þá till. Ég vildi aðeins láta skoðun mína í ljósi á þessu, að ef það er framkvæmanlegt, eins og hér er lagt til í þessu frv., þá er ég mjög fylgjandi því, að slíkt verði gert.



Herra forseti. Í sambandi við þessa brtt. við loðdýraræktarlögin vil ég segja aðeins örfá orð. Það hefur sloppið aliminkur, það er rétt, og það er ákaflega leiðinlegt atvik. En ég held, að það sé nú óþarfi að rjúka til strax og breyta lögunum, það ætti að lofa lögunum að vera í eitt eða tvö ár og sjá, hverju fram vindur. Ég tel, að þetta atvik sé hreint óhapp, sem hefði alls ekki þurft að koma fyrir. Það er að vísu rétt, eins og frsm. málsins sagði, að eftir því sem árin líða er meiri hætta á því, að slíkt geti komið fyrir, þegar tæki ganga úr sér og annað slíkt. Það er alveg rétt. En ég held, að við vitum það, að það eru í landinu 4–5 þús. villiminkar. Þeir, sem hafa hænsni eða slíkan búpening, verða að sjálfsögðu að girða sig af gagnvart þessum vágesti, villiminknum, og það er bara hrein tilviljun, að það kemur á daginn, að þetta er aliminkur. Ég meina, það er ekki ástæða til þess að rjúka upp til handa og fóta strax, en sjá heldur, hvernig þróunin verður. Það er ekki vafi á því, að útbúnaður í þessum búum er mjög góður, ef hann er notaður rétt, ef menn umgangast þetta eins og gera á. En merkingar á dýrunum eru svo kostnaðarsamar og valda svo miklum óróa í búunum, að það er eiginlega óframkvæmanlegt. Það þarf þrjá menn til að framkvæma þetta, tvo til að halda dýrinu, þann þriðja til að húðflúra það. Þetta tekur langan tíma og skapar þvílíkt garg og læti í búinu, að það eru almenn leiðindi og afurðatjón. Þetta hefur komið á daginn á þeim tilraunabúum, þar sem þetta hefur verið gert. Þessi dýr eru hvergi merkt á venjulegum búum, það er staðreynd. Og ég vildi mælast til þess við þá n., sem fær þetta mál til athugunar, þ. e. landbn., að hún kalli fyrir sig þá pilta, sem á undanförnum árum hafa verið að kynna sér þessi mál erlendis, og leiti ráða hjá þeim og álits þeirra um það, hvort þetta er í raun og veru framkvæmanlegt. Og ég veit, að það verður í raun og veru örugglega gert.



Herra forseti. Mér urðu það nokkur vonbrigði, að hv. þm. Ásberg Sigurðsson, sem er forustumaður fyrir áhugamönnum um minkarækt hér í þinginu, skyldi taka neikvæða afstöðu til þessa litla frv., því að ég hélt, að þetta ætti að vera áhugamál fyrir minkaeigendur líka. Ég held, að þeir menn, sem hafa trú á minkaeldi á Íslandi og hafa trúa á því, að hægt sé að láta rætast þá spádóma, sem um þá eru sagðir, ættu einmitt að beita sér fyrir því, að hafðar séu uppi sem beztar varúðarráðstafanir. Það er vafalaust rétt hjá þessum hv. þm., að það mundi fylgja því kostnaður að merkja þessi dýr, það efast ég ekki um. En ég held, að þjóðfélagið verði að leggja þann kostnað á þennan atvinnurekstur, einmitt vegna þess að atvinnureksturinn er hættulegur umhverfi sínu á Íslandi, ef dýrin sleppa. Það er ekki einhlítt að vísa þar til reynslu annarra þjóða. Við vitum það mjög vel, að land okkar og dýralífið í landinu er allt annars eðlis en í ýmsum þjóðfélögum öðrum. Það eru til ýmis þjóðfélög í nágrenni okkar, þar sem það breytir í sjálfu sér ákaflega litlu, hvort minkar sleppa úr búrum. En sú er ekki raunin hér. Af því höfum við alvarlega reynslu áður, og við viljum ekki, að slík reynsla endurtaki sig. Ég er sannfærður um það, að það er hægt að framkvæma merkingar, án þess að af því hljótist þeir feiknalegu erfiðleikar, sem hv. þm. var að tala um. Það hefur til að mynda verið bent á þá einföldu aðferð að gera það með tattóveringu, húðflúri, og ég held, að það þyrfti ekki að skemma skinnin á neinn hátt og ætti ekki að þurfa að valda mjög miklum erfiðleikum. Ég vil því vænta þess, að hv. n. verði við þeim tilmælum mínum og hæstv. ráðh. að athuga þetta gaumgæfilega, hvort ekki er hægt að framkvæma slíka merkingu með góðu móti, og ef það reynist vera hægt, þá sé ég ekki, að það séu nokkur rök gegn því að framkvæma slíka merkingu og mér finnst, að eigendur minka eigi að hafa á því sérstakan áhuga sjálfir.

Flm. (Þórarinn Þórarinsson) : Herra forseti. Lögin um orlof húsmæðra voru sett á Alþ. 1960, og var þá höfð til hliðsjónar erlend löggjöf um þessi mál sérstaklega á Norðurlöndum, en þar hafði sá háttur verið tekinn upp, að sérstakar ráðstafanir höfðu verið gerðar til þess að greiða fyrir því, að húsmæður gætu tekið orlof eða fengið orlof. Samkvæmt lögunum frá 1960 um orlof húsmæðra eru kjörnar sérstakar orlofsnefndir af héraðssambandi kvenfélaga í hinum einstöku félögum, og er verkefni þeirra að sjá um veitingu orlofsfjár til húsmæðra, skipulagningu hvíldarstaða þeirra og ferðalaga og svo önnur verkefni í því sambandi. Til þess að veita orlofsnefndunum starfsaðstöðu var ákveðin sérstök tekjuöflun í lögunum, aðaltekjur orlofssjóðs, sem átti að veita framlög í þessu skyni. Aðaltekjur hans samkv. lögunum, er árlegt framlag ríkissjóðs, sem svarar til minnst 10 kr. fyrir hverja húsmóður í landinu, enn fremur framlög frá bæjar- og sveitarfélögum á hinum einstöku stöðum og svo framlög frá kvenfélögum og kvenfélagasamböndum. Þetta hefur verið framkvæmt þannig af hálfu Alþ., að venjulega hefur verið veitt framlag í orlofssjóð, sem svarar til þess lágmarka, sem gert er ráð fyrir í lögunum, sem ætti að vera nú í kringum 400–450 þús. kr., en við afgreiðslu síðustu fjárlaga eða núgildandi fjárlaga er þetta nokkuð hækkað, þannig að framlag ríkisins í ár verður 1 millj. kr. En þrátt fyrir það, að ríkið hafi ekki lagt meira fram í þennan sjóð en ég hef nú greint frá, þá hefur starfsemi orlofsnefndanna víða orðið veruleg, þannig að þær hafa efnt til ferðalaga og orlofa fyrir húsmæður á hinum ýmsu stöðum, og yfirleitt hefur þessi starfsemi hlotið mjög góða dóma þeirra, sem hafa notið hennar. Og það má geta um það í þessu sambandi, að í nágrannalöndum okkar er orðið nokkuð algengt, að húsmæður, sem fara sameiginlega í slíkar orlofsferðir, fari til annarra landa, t. d. suðlægra landa. Það viðgengst orðið í nokkuð stórum stíl, bæði í Danmörku, Svíþjóð og Noregi, og ég veit það, að t. d. á Mallorka hafa gistihús tekið upp þá siðvenju, til þess að greiða fyrir slíkum ferðalögum, að veita ókeypis ákveðið hótelpláss allmörgum konum í tiltekinn tíma og hefur það gerzt í framhaldi af þessu, - ég hygg, að það hafi verið fyrir forgöngu ferðaskrifstofunnar Sunnu, - að hótel þar hafa boðið 30 íslenzkum konum ókeypis hálfsmánaðardvöl, ef þær kosta ferðalagið sjálfar. Í hitteðfyrra munu konur í Hafnarfirði hafa notfært sér þetta boð, á s. l. ári í Skagafirði og mér skilst, að það séu konur á Akranesi, sem munu njóta þessara hlunninda í ár eða hafa forgangsrétt að fara í slíka ferð. Og það væri áreiðanlega hægt, ef fjármagn orlofssjóðs ykist að ráði, að styrkja ferðalög eins og þessi, sem eru tiltölulega ódýr og ættu að vera flestum húsmæðrum viðráðanleg, þó að efnalitlar séu, ef það fengist til þess nokkur styrkur úr orlofssjóði. En hingað til er það svo, þegar þessar ferðir eru undanteknar, að orlofsdvalirnar hafa verið hér innanlands. Ég held, að það sé svo augljóst mál, að um það þurfi ekki að ræða hér, að fáir eða engir þjóðfélagsþegnar hafi meiri þörf fyrir orlof en húsmæður. En aðstaða margra er örðug til að njóta þess, nema þá að það komi einhver sérstök fyrirgreiðsla til, eins og sú, sem þetta frv. fjallar um. Það, sem lagt er til í þessu frv., er í stuttu máli það, að í staðinn fyrir að lágmarksframlag ríkisins í orlofssjóð sé 10 kr. fyrir hverja húsmóður í landinu verði þetta hækkað upp í 100 kr., og ég held, að það geti enginn sagt, að þar sé um mikið fjármagn eða háan styrk að ræða. Ég vænti þess, að þetta mál fái góðar undirtektir hér í deildinni og fljóta afgreiðslu, þó að ekki sé orðinn langur tími eftir af þinghaldinu, eða það sem ráðgert er, og ég leyfi mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Iðnn. hefur fjallað um þetta mál, rafhitun húsa, og gert örlitla breytingu á niðurlagi tillgr., sem hún var sammála um, að væri til bóta. Þetta mál er mjög þýðingarmikið. Vaxandi ný tækni gerir það að verkum, að það er mjög álitlegt að fara að hita híbýli manna yfirleitt með rafmagni. Olíuverð fer hækkandi í heiminum og mun gera það áfram. Það er sjáanlegt, að nauðsynlegt er að gera skipulegt átak til þess að skapa innlendan markað fyrir rafmagn í þessu skyni. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða tillgr., en vænti þess, að hún verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil nú fyrir hönd okkar flm. þakka hv. n. fyrir afgreiðslu á þessari till., en ég vil þó jafnframt láta í ljós þá skoðun mína a.m.k., að að því leyti sem till. hefur verið breytt, þá tel ég, að ekki hafi það verið til bóta. Það hefur sem sé verið fellt niður úr till. að gera 5 ára áætlun, og í staðinn er það aðeins að gera áætlun og ótímabundið. Þetta finnst mér heldur veikja málið, hefði þá fellt mig betur við, að tíminn hefði eitthvað verið lengdur. Ég vænti þess, að menn átti sig á því, hvað ég á við með þessu. Það er eins og meiri festa í þeim ályktunum, þar sem tímatakmörk eru sett. Þetta vildi ég aðeins láta koma hérna fram. Hins vegar er ég samþykkur till., eins og n. gengur frá henni.



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur fjallað um þessa till. og leggur hér til á þskj. 389, að hún verði samþ. með þeirri breytingu, sem þar er orðuð.