Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist eftirfarandi bréf: „Reykjavík, 26. febr. 1981. Sverrir Hermannsson, 4. þm. Austurl., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég þarf á næstunni tvívegis til útlanda í opinberum erindum, leyfi ég mér með vísun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska eftir að 1. varamaður Sjálfstfl. í Austurlandskjördæmi, Tryggvi Gunnarsson skipstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sverrir Hermannsson forseti Nd.“ Tryggvi hefur áður átt sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili. Býð ég hann velkominn til starfa. Mér hefur borist eftirfarandi bréf: „Reykjavík, 26. febr. 1981. Ragnar Arnalds, 4. þm. Norðurl. v., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sinnt þingstörfum um sinn leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að vegna forfalla 1. varamanns taki 2. varamaður Alþb. í Norðurlandskjördæmi vestra, Þórður Skúlason sveitarstjóri, sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fara fram í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Sverrir Hermannsson, forseti Nd.“ Hér fylgir með skeyti frá Hannesi Baldvinssyni, 1. varamanni, ásamt kjörbréfi Þórðar Skúlasonar sem rannsókn þarf að fara fram á. Vil ég biðja kjörbréfanefnd að taka það til athugunar og verður gefið fundarhlé á meðan. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur komið saman til fundar og tekið fyrir kjörbréf Þórðar Skúlasonar sveitarstjóra á Hvammstanga sem taka skal sæti á þingi í forföllum Ragnars Arnalds fjmrh. Hann er 2. varamaður Alþb. í Norðurlandskjördæmi vestra, en 1. varamaður hefur tilkynnt forföll. Nefndin leggur til að kjörbréfið verði tekið gilt og seta Þórðar Skúlasonar samþykkt.



Þórður Skúlason hefur ekki átt sæti á Alþingi fyrr og þarf því að undirrita eiðstaf.



Þórður Skúlason hefur undirritað eiðstafinn og býð ég hann velkominn til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 432 fyrirspurn til hæstv. samgrh. um snjómokstursreglur á þjóðvegum, ásamt hv. þm. Halldóri Blöndal. Fyrirspurnin er svohljóðandi: „Hverjar voru veigamestu breytingar á snjómokstursreglum á þjóðvegum sem gerðar voru í okt. s. l.? Hver eru rökin fyrir því, að þörf sé að ryðja snjó af veginum um Ólafsvíkurenni og Óshlíð milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar alla virka daga, en einungis einn dag í viku um Ólafsfjarðarmúla?“ Það er kunnara en frá þurfi að segja, að vetrarsamgöngur eru mjög stopular um Ólafsfjarðarmúla, og þar er um að ræða þá einu leið sem menn geta komist á landi milli byggðarlaga ef menn þurfa að fara til annarra staða. Það hefur tengi verið erfitt að eiga við þennan veg sökum snjóþyngsla, og heimamenn hafa verið óhressir yfir því, að þeim finnst þeir ekki sitja við sama borð, ekki fá sömu þjónustu af hálfu samfélagsins og aðrir til þess að komast leiðar sinnar á vetrum. Er þó enginn að fara fram á neina feiknalega fyrirgreiðslu í þessum efnum, t. d. að veginum sé haldið opnum alla vikuna eins og víða er gert, heldur að þarna verði komið til móts við heimamenn um aukna þjónustu. Skylt er að geta þess, að það hafa verið núna í seinni tíð sveigjanlegri reglur að því leyti, að heimamenn hafa haft nokkur áhrif á það, hvaða dagur í viku er valinn til þess að ryðja snjó af þessum vegi, og það hefur orðið til þess að snjómoksturinn hefur stundum nýst miklu betur. Og þetta hefur dregið úr sárustu óánægjunni með framkvæmd þessara mála í Ólafsfirði. En það er síður en svo að þarna sé að mati sanngjarnra manna gengið nægjanlega langt til móts við heimamenn. T. d. hafa þeir þráfaldlega óskað eftir því að hafa tiltæk snjómoksturstæki í Ólafsfjarðarkaupstað, þannig að þeir geti sjálfir gripið til þeirra, t. d. snjóblásara, en margir eru þeirrar skoðunar að snjóblásari sé á þessum stað heppilegasta tækið. En þrátt fyrir að Vegagerð ríkisins á Akureyri hefur átt snjóblásara í nokkur ár og suma vetur geymt þetta tæki svo til einvörðungu á Akureyri og ekki notað, þá hefur þetta sanngirnismál ekki náð fram að ganga, að þeir fái einu sinni að reyna hvort ekki væri lausn fólgin í því að hafa slíkt tæki á Ólafsfirði og nota það og fá þá að ryðja snjó af veginum tvisvar í viku á þann hátt. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. svari þessum spurningum jákvætt.



Herra forseti. Mig undrar ekki að spurt er um snjómokstursreglur. Þeir eru ákaflega margir sem telja sinn hlut þar of lítinn og það er mjög skiljanlegt. Þetta eru viðkvæm mál, og eins og hv. fyrirspyrjandi sagði vilja menn gjarnan geta komist sinna ferða. Að sjálfsögðu takmarkast snjómokstur af því fjármagni sem er til ráðstöfunar, og ég vil upplýsa það í upphafi míns máls, að á síðasta ári fór snjómokstur um það bil 200 millj. gkr. fram úr áætlun, þrátt fyrir það að mjög snjólétt var framan af árinu. Engu að síður vildi ég reyna að auka nokkuð snjómokstur og bað Vegagerðina um tillögur í því skyni. Mun ég fara yfir þær og er það svar við fyrri mgr. í fsp. hv. þm. Nokkrar breytingar voru gerðar á snjómokstursreglum í okt. s. l. Þessar breytingar, sem allar voru til rýmkunar á reglunum, áttu sér almennt þær forsendur, að breytingar hefðu orðið á vegakerfinu á viðkomandi svæði eða ástandi vega, þannig að aukin vetrarþjónusta væri eðlileg og framkvæmanleg, bæði tæknilega og fjárhagslega. Þá var í nokkrum tilvikum um að ræða breytingar á samgöngum og samgönguþörf og var þá gjarnan um að ræða atriði eins og nýtingu á hafnaraðstöðu, flugvöllum, heilbrigðisþjónustu, skólakerfi og fleira þess háttar. Mun ég nú telja þær helstu breytingar sem urðu, þótt þær yrðu að vísu nokkuð mismunandi á einstökum vegum. 1. Á Þorlákshafnarvegi aukinn snjómokstur til samræmis við ferðir Herjólfs. 2. Á Vesturlandsvegi í Borgarfirði vegna opnunar vegar yfir Borgarfjörð. 3. Á Útnesvegi milli Ólafsvíkur og Hellissands vegna hafnaraðstöðu, flugvallar og samvinnu í fiskiðnaði. 4. Á Bíldudalsvegi milli Patreksfjarðar og Bíldudals vegna samvinnu í fiskiðnaði og hafnaraðstöðu, flutninga Ríkisskips og þess háttar. 5. Á Djúpvegi milli Súðavíkur og Bolungarvíkur vegna hafnaraðstöðu, flugvallar og skólakerfis. 6. Á Norðausturvegi milli Húsavíkur og Raufarhafnar, svo og um Hálsa, tengt endurbyggingu vegar um Melrakkasléttu. 7. Á Norðfjarðarvegi milli Reyðarfjarðar og Eskifjarðar í framhaldi af endurbótum á vegi og vegna samvinnu í fiskiðnaði. 8. Á Austurlandsvegi milli Breiðdalsvíkur og Hornafjarðar tengt nýjum vegi fyrir Hvalnesskriður. Auk breytinga á einstökum vegum voru rýmkuð heimildarákvæði um opnun þeirra vega sem fyrirvari er á um opnun vegna snjóþyngsla eða veðráttu. Heimilt var að tvöfalda opnunartíðni þessara vega vor og haust meðan snjólétt er, en nú er þessi heimild ekki lengur bundin við vor og haust, heldur eingöngu háð snjóþyngslum. Eða m. ö. o., það er heimilt að opna tvisvar eins lengi og snjóþyngsli gera það kleift með viðunandi eða viðráðanlegum kostnaði. Meðal þessara vega er að finna flesta snjóþyngstu vegarkafla landsins. Má þar nefna Breiðadalsheiði, Ólafsfjarðarmúla, Fjarðarheiði og Oddsskarð. Með þeim snjómokstrarákvæðum, sem gilda og gilt hafa um þessa vegarkafla og aðra álíka, er í raun verið að setja takmark á það fjármagn sem verja má til vetrarþjónustu á einstökum vegum og vegarköflum. Um allar þær breytingar, sem gerðar voru á snjómokstursreglum, lágu fyrir umsóknir frá heimaaðilum og raunar um miklu fleiri vegi og víðtækari rýmkanir, sem ekki þótti fært að verða við á þessu stigi af fjárhagsástæðum, eins og ég gat um í upphafi míns máls. Þá er í öðru lagi spurt sérstaklega um Ólafsvíkurenni og Óshlíð annars vegar og Ólafsfjarðarmúta hins vegar. Ég hef hér svar frá Vegagerðinni við þessari spurningu og vil lesa það með leyfi forseta: „Snjómokstursreglur þær, sem gilda á þjóðvegakerfi landsins, taka annars vegar mið af þörfum fyrir samgöngur og hins vegar þeim takmörkunum sem veðurfar, ástand vega og aðrar aðstæður setja á vetrarþjónustu. Í flestum tilvikum má segja að umræddar takmarkanir komi að lokum fram sem fjárhagslegar takmarkanir, þannig að kostnaður við að leysa þær þarfir sé það atriði sem ráði úrslitum. Ef bera á saman einstaka staði er því nærtækast að líta á þessi tvö atriði. Þörf fyrir samgöngur speglast í umferð, ef um sambærilega þjónustu er að ræða á þeim vegum sem bornir eru saman. Sé litið á umferð þeirra vega, sem fsp. tilgreinir, þ. e. Ólafsvíkurenni og Óshlíð og Ólafsfjarðarmúla, var hún sem hér segir árið 1979: Sumarumferð Bílar á dag Ólafsvíkurenni ............................. 436 Óshlíð .................................... 406 Ólafsfjarðarmúll ........................... 253 Ársumferð Ólafsvíkurenni ............................. 309 Óshlíð .................................... 275 Ólafsfjarðarmúli ........................... 186 Sumarumferð er hér talin mánuðina júní-sept. Eins og sést á þessum tölum er umferð greinilega minni um Ólafsfjarðarmúla en hina vegina tvo, og er sá munur öllu meiri á sumarumferð en ársumferð, þó að minni vetrarþjónusta í Ólafsfjarðarmúla ætti að leiða til hins gagnstæða. Sé hugað að skýringum á þessum hlutfallslega mikla mun á umferð koma fyrst til álita atriði eins og aðgangur að flugvelli, en Ólafsvík og Bolungarvík sækja á flugvöll um tvo fyrstnefndu vegina. Þá er hafnaraðstaða ekki fullkomin á þessum stöðum þannig að vöruflutningar fara í nokkrum mæli a. m. k. um viðkomandi vegi. Til Ólafsfjarðar gengur flóabátur og uppskipun fer fram um eigin höfn. Þar er nú einnig kominn flugvöllur með föstum áætlunarferðum. Vegalengdin milli þéttbýlisstaða um tvo fyrrnefnda vegi er mun styttri en milli Ólafsfjarðar og Dalvíkur og hvetur það að sjálfsögðu til samskipta á mörgum sviðum, svo sem í atvinnulífi, skólagöngu og fleiru. Sé litið á kostnaðarhliðina kemur í ljós að Ólafsfjarðarmúli er fjárfrekastur þessara vega í vetrarviðhaldi. Árin 1977–1979 var að meðaltali varið 47 millj. gkr. hvert ár til vetrarviðhalds í Ólafsfjarðarmúla á verðlagi ágúst 1980. Sambærilegar tölur fyrir hina vegina tvo eru 9 millj. kr. í (Ólafsvíkurenni og 16 millj. kr. í Óshlíð. Raunar má segja að Ólafsfjarðarmúli sé í hópi erfiðustu vega landsins í þessu tilliti. Meðal þessara vega má t. d. nefna Breiðadalsheiði, Fjarðarheiði og Oddsskarð, en á þessum vegum öllum gilda sömu reglur hvað snjómokstur varðar. Stærð byggðarlaga, sem um þessa vegi sækja, er einnig svipuð.“ Hér hefur verið drepið á nokkur helstu atriðin, sem hafa ber í huga og höfð eru í huga þegar snjómokstursreglur eru ákveðnar. Ég sagði í upphafi míns máls að kostnaður við snjómokstur hefði farið töluvert fram úr áætlun á síðasta ár, og lítur satt að segja ekki vel út á þessu. Til fróðleiks vil ég geta þess, að meðaltalskostnaður í hinum ýmsu kjördæmum við snjómokstur frá 1976–1979 var eins og hér segir á verðlagi 1980: Suðurland 130 millj. kr., Reykjanes 185.8, Vesturland 215, Vestfirðir 356, Norðurland vestra 134, Norðurland eystra 283.7 millj. kr. og Austfirðir 401.9 millj. kr. Ég vona að mér hafi tekist að svara þessari fsp. og vil endurtaka að lokum að víða er beðið um meiri snjómokstur, t. d. ekki síst úr ýmsum sveitum landsins sem í vaxandi mæli þurfa að senda nemendur til skóla í þéttbýli. Ekki hefur þó verið talið fært að taka upp snjómokstur á slíkum leiðum. Það mundi þýða að snjómokstur yrði að taka upp á líklega um 20–30 slíkum dreifbýlisleiðum víðs vegar um landið. Því miður er fjármagn ekki svo mikið að unnt sé að ráða við það. Vel má vera að auka eigi fjármagn til snjómoksturs, en þó hygg ég að skynsamlegasta leiðin sé að vinna jafnt og þétt að því að koma, eins og sagt er, vegum upp úr snjó og létta þannig á snjómokstri.



Herra forseti. Það er full ástæða til þess að fagna þeim rýmkunum sem urðu varðandi snjómokstursreglur á s. l. hausti. Ég sé ástæðu til þess varðandi okkur á Austurlandi. Við fögnum því sannarlega að þar var rýmkað nokkuð til, bæði varðandi Fjarðarheiði og Oddsskarð og eins hið sjálfsagða mál milli Eskifjarðar og Reyðarfjarðar. Við viljum þó ekki láta hjá líða að benda á þá undarlegu eyðu sem er í okkar vegakerfi eystra varðandi snjómokstur, á leiðinni Breiðdalsvík-Djúpivogur. Það er eyða sem við eigum ákaflega erfitt með að sætta okkur við, að þar sé fært allt í kring, en síðan sé sá tiltölulega stutti kafli ófær heilu vikuna - eða heilu vikurnar jafnvel eins og verið hefur nú í vetur. En ég kom hér aðallega í ræðustól til að leiðrétta ákveðinn misskilning sem ég hef séð að hefur verið ítrekaður nú að undanförnu og ég held að sé örugglega kominn frá opinberum aðilum, þ. e. að þessar snjómokstursreglur séu settar í samráði við þm. hvers kjördæmis. Ég hef lesið þetta einhvers staðar á prenti og ég hef heyrt þetta í fjölmiðlum. Ég vil aðeins leiðrétta þetta. Þetta er ekki rétt. Það hefur vissulega verið rýmkað til og vissulega eru ákveðnar reglur til um það hvernig með skuli fara. Starfsmenn Vegagerðarinnar hafa sannarlega oft tekið vel ýmsum málaleitunum okkar þm. Hins vegar eru það auðvitað rn. og Vegagerð ríkisins sem setja um þetta ákveðnar endanlegar reglur. Eflaust er um eitthvað haft samráð við þm. hvers byggðarlags, en ég veit það með okkur Austurlandsþingmenn, að varðandi þær reglur, sem settar voru núna síðast, var ekki haft samráð við okkur. Við erum þessu þó, held ég, að þeim ráðamönnum Vegagerðarinnar ólöstuðum, allra manna kunnugastir og verðum einnig að svara fyrir það heima í héraði sem mönnum þykir þar ábótavant. Því vil ég að þessari leiðréttingu sé hér komið á framfæri.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. Ég geri ekki mjög miklar efnisathugasemdir við þessi svör, sem voru flest um staðreyndir. Hitt er svo annað mál, að það hlýtur alltaf að vera matsatriði og pólitískt mat hvenær menn eiga að gera upp á milli borgaranna eins og gert er með þessum snjómokstursreglum. Ég vek athygli á því, að ef skoðað er hvaða fjármunum er varið til vetrarviðhalds, eins og Vegagerð ríkisins kallar snjómokstur á þjóðvegum, þá hefur þetta verið nokkuð svipað síðustu árin. Ef þessi samanburður er gerður á raungildi, þá er ívið meir 1979 sem var varið til þessara mála heldur en 1980. Það voru vissar ástæður fyrir því, sem ég ætla ekki að rifja hér upp, en það var náttúrlega alveg ljóst þegar þessar reglur voru endurskoðaðar hvaða fjármunum var þarna að skipta, og þess vegna er í rauninni ekki hægt að skýla sér á bak við að það þurfi að mismuna mönnum svo mjög - eins og kemur fram í þessum breytingum - vegna fjárskorts, vegna þess að þarna er ráðist í að greiða svo vel fyrir sumum byggðarlögum, að gert er ráð fyrir að halda aðalvegi, sem tengir þau við þjóðvegakerfið, opnum alla virka daga. Aftur á móti eru sumir hafðir útundan, eins og Ólafsfirðingar, í þessu efni. Það er það sem menn eiga erfitt með að sætta sig við þó að það muni kannske kosta eitthvað meira. En engum dettur í hug að halda að breyttar reglur á ýmsum vegum, sem mjög gott er að skuli hafa verið breytt kosti ekki samfélagið meira í útlátum. Það er fyrst og fremst þetta sem menn reka augu í þegar verið er að gera svona breytingar, og ég vil taka undir það með hv. þm., sem hér síðast tók til máls, Helga Seljan 2. þm. Austurl., að það ætti að hafa meiri samráð við þm. um þessi mál. Þarna er náttúrlega um að ræða viðkvæm mál, eins og hæstv. ráðh. kom inn á, og það væri æskilegt að betri samvinna væri milli þm. og hæstv. ráðh. hverju sinni og Vegagerðarinnar um þessi mál. Að lokum vil ég svo leggja á það áherslu, að svo háttar um veg um Ólafsfjarðarmúla að þar er í rauninni ekki um annað að ræða en að leggja í allverulegan kostnað við snjómokstur vegna náttúrlegra aðstæðna, svo fremi að ekki verði gerðar mjög umfangsmiklar framkvæmdir til þess að tengja þetta byggðarlag betur við vegakerfi landsins. Því held ég að menn verði að horfast í augu við þessa staðreynd á meðan menn treysta sér ekki til að gera veigameiri ráðstafanir til þess að samgöngur verði þarna eðlilegar miðað við nútímakröfur, og þess vegna verði að leggja á það áherslu, að um verði breytt og ekki síst að sinna þeirri sjálfsögðu og eðlilegu kröfu heimamanna að þeir fái að hafa tæki á staðnum til að freista þess, hvort ekki sé unnt að framkvæma þennan snjómokstur þannig að hann komi að betri notum en nú er unnt.



Herra forseti. Ég varð fyrir verulegum vonbrigðum þegar snjómokstursreglur birtust á s. l. hausti, því að ég var búinn að gera mér vonir um að þeim yrði breytt á þann veg, að Ólafsfirðingar fengju tvo mokstursdaga í viku. Hins vegar fagna ég því, að þessum reglum var breytt á þann veg, að það má segja að það sé háð mati Vegagerðarinnar hvort þessi mokstur fer fram einu sinni eða tvisvar. Það er matsatriði hvenær þeir telja að ekki sé snjóþyngra en svo, að forsvaranlegt sé að moka tvo daga vikunnar. En í sambandi við snjómokstursreglur sitja landsmenn alls ekki við sama borð. T. d. við Eyjafjörð er þjóðvegur í gegnum líklega fimm hreppa báðum megin fjarðarins sem er alltaf mokaður. Aftur á móti verða aðrir að borga helminginn af mokstrinum í hvert sinn sem er mokað til þeirra. Þetta gerir það að verkum, að þarna ríkir mikið ósamræmi sem verður líka að líta á í sambandi við þessar snjómokstursreglur. Ég held að það þurfi að gera heildarathugun á þessum málum, þannig að landsmenn búi við svipaða þjónustu að þessu leyti eftir því sem við verður komið.



Herra forseti. Ekki skal ég mæla gegn því, að Ólafsfjarðarmúli verði mokaður oftar en vil fyrirbyggja misskilning í sambandi við ummæli hv. 3. þm. Norðurl. e. að því er varðar Ólafsvíkurenni eða snjómokstur þar - og raunar gildir það sama um Óshlíðina, þar sem hann sagði að þessir vegir væru mokaðir daglega til þess að komast í aðalþjóðvegakerfi landsins. Þarna er ekki um það að ræða, því miður, heldur er þarna fyrst og fremst um að ræða að tryggja dagleg samskipti milli þessara byggðarlaga, eins og raunar kom fram hjá hæstv. samgrh. Um er að ræða ekki aðeins dagleg samskipti í sambandi við atvinnumál, í sambandi við að komast á flugvöll, heldur er þarna einnig um að ræða sameiginlega læknisþjónustu og margt fleira sem mætti rekja en ég geri ekki hér. Ég vil aðeins nota tækifærið hér til að koma þessari athugasemd að og einnig benda á það, að eins og kom fram í skýrslu hæstv. ráðh. var meðalumferð, ársmeðaltalið árið 1979, um Ólafsvíkurenni 309 bílar á dag, en voru á síðasta ári komnir yfir 400. Ég vek athygli á þessu hér vegna þess, að eins og væntanlega flestir hafa fylgst með er þarna um mjög mikið vandamál að ræða á þessum vetri þar sem óvenjulega mikið er um grjóthrun og skriðuföll. Vandamál vegna þessa vegar koma væntanlega til meðferðar Alþingis í sambandi við afgreiðslu vegáætlunar á næstunni.



Herra forseti. Ég vil taka undir það, að eðlilegt sé að hugsað sé vel til Ólafsfirðinga um snjómokstur, og svo þarf sjálfsagt víðar að vera um landið. En fyrst farið var að bera saman okkur fyrir utan Enni og moksturinn um Ólafsvíkurenni, þá kom ég hér aðeins upp til þess að minna á, umfram það sem hv. 1. þm. Vesturl. minnti á í sambandi við umferð um Ólafsvíkurenni, að við Neshreppingar höfum leitað eftir því ár eftir ár, til þessa að reyna að tryggja að umferð til okkar sér örugg, - en eins og hv. þm. vita hefur truflun á umferð um Ólafsvíkurenni verið mjög mikil og það dugar ekki neinn venjulegur snjómokstur vegna þeirra skriðufalla og snjóflóða sem þar eiga sér stað - en við höfum sótt eftir því ár eftir ár að fá smávegis snjómokstur fyrir Jökul. - Við höfum gengið í það núna í vetur að biðja Vegagerðina um að sýna okkur smáliðlegheit, og það höfum við þm. gert allir sameiginlega, að moka nú fyrir Jökul einstaka sinnum til að tryggja umferð að Hellissandi við þær aðstæður þegar Ólafsvíkurenni er ófært, sem hefur verið oftar en skyldi í vetur. En það hefur ekki fengist. Þess vegna finnst mér þær upplýsingar, að snjómokstursreglur séu á vegum þm. kjördæmanna, alls ekki réttar, enda hef ég ekki orðið var við það, að leitað hafi verið álits þm. Vesturlands um hvernig mokað skuli snjó á Vesturlandi, heldur séu þetta fyrst og fremst einhverjar uppbúnar arðsemishugmyndir Vegagerðarinnar. Ég er á því og vil undirstrika það, að mér finnst að þar eigi sér stað vissir hlutir sem séu fullkomlega gagnrýnisverðir. M. a. það, að við þær aðstæður, sem núna eiga sér stað um Ólafsvíkurenni, skuli ekki vera hægt að fá mokað fyrir Jókul á vegum Vegagerðarinnar. Ég held að við höfum nefnt mokstur einu sinni í mánuði til þess að tryggja samgöngur við Hellissand og hafa þá leið opnari en verið hefur.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna þeirra umr. sem hér hafa spunnist um veginn fyrir Ólafsvíkurenni. - Ég vil leyfa mér að minna á það, að til meðferðar í þinginu er till. til þál. sem flutt var hér í haust. Flm. var Gunnar Már Kristófersson. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta kanna hvernig best verði hagað endurbótum á veginum undir Ólafsvíkurenni, þannig að komið verði í veg fyrir hættu af grjóthruni og snjóflóðum.“ Þarna hefur ástandið aldrei verið eins slæmt og nú á þessum vetri, eins og hér hefur raunar þegar komið fram. Ég vil hér með skora á þá nefnd sem hefur þessa till. til meðferðar, að afgreiða hana frá sér sem fyrst, þannig að hún megi koma hér til atkvæða í sameinuðu þingi.



Herra forseti. Það fór eins og mig grunaði, að engum þykir nóg gert. Ég hef síður en svo á móti því að hafa samráð við þm. um snjómokstur. En þegar fyrir mig var lagður óskabunkinn, sem er æðiþykkur alls staðar af landinu um meiri snjómokstur, þá ræddi ég það nokkuð við þá vegagerðarmenn og þeir sögðu að enginn samgrh. hefði lagt í að taka þau mál þannig upp við þm. Við skulum sjá hvort ég legg í það við aðra endurskoðun, ef ég gegni þá þessu embætti. Ekki vil ég lofa því. Hér hafa menn talað mikið um það, að allir sitji við hið sama, og það væri ákaflega æskilegt ef einhver formúla fyndist til þess. Nú er opnað tvisvar í viku frá Reykjavík og reyndar á köflum oftar allt norður um land, alla leið til Akureyrar og Húsavíkur og töluvert út frá eim meginvegi, vestur á Snæfellsnes, Stykkishólm, til Ólafsvíkur og þar reyndar allvíða, um allt Suðurlandið og reyndar víða oftar, alla leið austur á Höfn og þaðan norður um að Egilsstöðum, en ekki er opnað einu sinni í viku inn á Vestfirðina. Hverjir hafa borið skarðan hlut að þessu leyti? Haldið þið að kröfurnar um að opna inn á Vestfirðina séu ekki háværar? Menn hafa ekki treyst sér - ekki ég heldur - til að verða við þeim kröfum. Ég óttast að matið á því, hvenær sé jafnt gert, verði í fyrsta lagi ákaflega erfitt og ekki víst að þeir, sem tala hæst um það, beri mest úr býtum við slíkan samanburð. Eins og kom fram hjá mér áðan - og reyndar hjá hv. þm. sem hér töluðu áðan - er töluvert önnur aðstaða í Óshlíð og Ólafsvíkurenni heldur en í Ólafsfjarðarmúla. Í Óshlíð hefur reyndar verið opnað meira eða minna hvern dag alllengi. Þar teppist vegur mjög sjaldan af snjókomu, heldur af snjóflóðum, sem eru stundum að vísu mörg, en yfirleitt ekki eins stór - þó þau geti verið stór - og í Ólafsvíkurenni og yfirleitt hefur verið reynt að fjarlægja slík snjóflóð þegar þau hafa verið lítil. Samt kemur fram að kostnaður við opnun Óshlíðar var árið 1979 aðeins 9 millj. gkr., en 47 millj. við Ólafsfjarðarmúla. Og ef ég man rétt var það innan við 17 millj. kr. við Ólafsvíkurenni, þannig að þarna er gífurlegur munur á. Ég verð að taka undir það sem hv. þm. Eiður Guðnason sagði, að vitanlega er eina lausnin á þessu máli, að lagfæra þá staði sem eru erfiðastir að þessu leyti. Ef við ætlum að mæta þeim fjölmörgu óskum sem fram eru bornar um meiri snjómokstur, þurfum við að auka snjómokstursfé gífurlega. Tvöföldun þess efa ég að nægði til að fullnægja öllum þeim óskum sem fyrir liggja.



Herra forseti. Þetta hafa orðið fróðlegar umr. og eiginlega meiri umr. en ég ætlaði með þessari saklausu fsp. minni. En hæstv. ráðh. fór að tala hér um náttúrlegar aðstæður á þessum vegum, sem ég tiltók sérstaklega og taldi að væri svo vel staðið að þjónustu á að mönnum fyndist mismunurinn of mikill, þ. e. um Ólafsvíkurenni og Óshlíð. Þá fór hann að tala um það í sambandi við náttúrlegar aðstæður þar, hann taldi mikið um snjóflóð þar, og það kom hér líka fram af hálfu þm. Vestlendinga. Ég get upplýst hæstv. ráðh. og þingheim um það, að ég talaði fyrir nokkrum dögum við umsjónarmann vega á þessu svæði, Ólafsfjarðarmúla, og benti honum á að nokkuð mikið væri gert af þessu, að segja fréttir af því að snjóflóð féllu á vegi, ýmsa vegi og sérstaklega þarna vestur frá. Þá sagði hann: Guð minn góður, ef ég ætti að fara að segja frá því á hverjum degi, hvað fellur mikið af snjóflóðum á Ólafsfjarðarmúla, þá gerði ég ekkert annað. Ég held því að menn geti ekki mismunað þessum stöðum af þessum sökum. Þarna er því miður við afskaplega erfiðar aðstæður að etja vegna snjóflóða og stórhætta raunverulega fyrir menn að fara við viss skilyrði um þessa vegi. Það þarf auðvitað að reyna að gera allt sem hægt er til þess að koma í veg fyrir slys, sinna lagfæringum og auka eftirlit. Það, sem kemur náttúrlega fyrst og fremst til greina á þessum stöðum, er - eins og aðeins hefur verið talað um og er lítillega farið að rannsaka - að gera jarðgöng. Það er auðvitað eina frambúðarlausnin þó að enginn fari í grafgötur um það, að slíkar framkvæmdir eru feiknalega dýrar og verða kannske að bíða um sinn.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður kom að kjarna málsins varðandi Ólafsfjarðarmúla og skal ég ekki orðlengja það. Ég vil hins vegar fagna þeim áhuga sem ýmsir af þeim þm., sem skipa sér á bak við ríkisstj., hafa sýnt bættum samgöngum úti í strjálbýlinu. Það er núna búið að leggja fram hér á Alþingi vegáætlun sem gerir ráð fyrir að skerða vegaframkvæmdir álíka mikið og kaupið var skert 1. mars. Þá seildist hæstv. ríkisstj. ofan í vasa skattborgaranna og tók tíundu hverja krónu úr vasanum hjá launþegum jafnt hjá fátækum sem ríkum, og hugmyndin með vegáætluninni núna er að taka tíunda hvern metra af því sem lofað var 1979, af hæstv. samgrh. sem þá var, Ragnari Arnalds, núv. hæstv. fjmrh., og núv. hæstv. samgrh. sat líka líka í þeirri ríkisstj. sem þá stóð fyrir vegáætluninni. Ég verð því að segja það, að ég óska þessum hv. stuðningsmönnum ríkisstj. til hamingju með árangurinn og fyrir - ég vil segja: hugrekkið, að þora þó að biðja um aukinn snjómokstur, en hafa á hinn bóginn engan kjark til þess að reyna að standa á bak við loforðin frá 1979, heldur klípa utan af því sem ekkert er, þeim fáu krónum sem þó eru ætlaðar til bættra samgangna í strjálbýli, m. a. til þess að koma vegi upp úr snjó, þannig að nú er svo komið fyrir 2. þm. Norðurl. e. að hann kemst ekki einu sinni eftir skurðunum á bíl sínum fram fæðingardalinn, fram Hörgárdal.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 432, ásamt hv. þm. Halldóri Blöndal að bera fram fsp. til sjútvrh. um lánskjör Fiskveiðasjóðs. Fsp. er svohljóðandi: „1. Hver eru kjör Fiskveiðasjóðs á skipalánum síðan 1978? 2. Hefur ríkisstj. í hyggju að þessi kjör verði jöfnuð og ef svo er, þá hvernig og hvenær?“ Eins og hv. þm. mun vafalaust kunnugt var það lengst af svo, að Fiskveiðasjóður lánaði til skipakaupa og skipasmíða með þeim kjörum, að annars vegar fengu menn gengistryggð lán og hins vegar innlend lán sem voru óverðtryggð og báru þolanlega vexti. En fyrir skömmu, ég hygg að það hafi verið 1978 eða 1979, var þessum útlánareglum breytt allmikið og síðan hafa breytingar á útlánakjörum Fiskveiðasjóðs verið mjög tíðar, þannig að mér er ekki grunlaust um að sumir hverjir, sem hafa hlotið lán á þessum tíma, séu með mjög miklu óhagstæðari kjör en menn fá þó í dag, og þykja mönnum þó ekki kjörin nægjanlega góð. Það, sem fyrir mér vakir með þessari fsp., er að vekja athygli á því, að þarna er um að ræða allmisjöfn kjör og menn sitja þarna við mjög misjafnt borð að þessu leyti. Mér er persónulega kunnugt um það og þekki til þess, að sum þessara fiskiskipa, þó þau séu afbragðs aflaskip, hafa ekki nokkurn möguleika á að standa undir þessum lánskjörum. Þess vegna er kannske meginatriði spurningarinnar það, sem kemur fram í 2. lið hennar: Er hugmynd ríkisstj. að jafna þessi kjör? Hvenær verður það þá gert og hvernig?



Herra forseti. Lánveitingum Fiskveiðasjóðs vegna fiskiskipa má skipta í þrjá hluta: lán vegna nýsmíði innanlands, lán vegna skipakaupa erlendis og lán vegna tækjakaupa og endurbóta á fiskiskipum. Gilda mismunandi lánareglur í hverju tilviki, bæði hvað varðar lánstíma og hámarkslán. Hámarkslán vegna innlendrar nýsmíði hefur verið 75% allan síðasta áratug og hámarkslánstími 18 ár síðan 1975. Hámarkslán vegna skipakaupa erlendis hefur verið 50% síðan 1977, og á síðasta ári var sett í reglur sjóðsins að skip svipaðrar stærðar skuli þá selt úr landi. Lánstími er sá sami og í innanlandssmíði að frádregnu verði eldra skips, ef það er keypt notað. Núgildandi aðalregla vegna tækjakaupa og endurbóta er 50% hámarkslán, en þó með vissum undantekningum. Lánstíminn er yfirleitt á bilinu 5–7 ár. Lán Fiskveiðasjóðs s. l. áratugi hafa annaðhvort eða bæði verið gengistryggð og vísitölutryggð og þá með breytilegum vöxtum. Þetta lánakerfi er við það miðað, að sjóðurinn sé skaðlaus af áhrifum gengis- og verðlagsbreytinga. Með þetta í huga er hægt að lýsa þeim breytingum sem hafa orðið á lánskjörum Fiskveiðasjóðs síðustu árin með einföldu dæmi. Þar sem mismunur á lánskjörum Fiskveiðasjóðs frá ári til árs kemur nægilega vel fram þótt erlendri fjármögnun sé sleppt mun ég taka dæmi bát minni en 75 brúttólestir sem er smíðaður innanlands. Þetta dæmi er tekið til að forðast þá óþörfu flækju sem verður þegar erlend fjármögnun kemur til, sem er eðlilega með þeim kjörum sem erlenda fjármögnunin fæst á. En ég vil þó geta þess, að Fiskveiðasjóður hefur sett það skilyrði fyrir lánveitingum úr sjóðnum vegna skipakaupa erlendis svo og vegna endurbóta erlendis, að slíkar framkvæmdir séu til að byrja með fjármagnaðar með erlendu langtímaláni, 7–8 ára láni í kauptilviki og 5–7 ára láni í endurbótatilviki. Sjóðurinn veitir bakábyrgð á erlenda láninu, en bein fjármögnun Fiskveiðasjóðs vegna slíkra kaupa eða endurbóta felst aðeins í lengingu lánsins þegar það á við, og á sú fjármögnun sér stað með gildandi lánskjörum á hverjum tíma. Frá 1979 hefur þessi fyrirgreiðsla einnig verið látin ná til lánveitinga vegna nýsmíði stærri skipa innanlands og vegna meiri háttar endurbóta innanlands. En breytingar á lánskjörum Fiskveiðasjóðs síðustu ár koma best fram með því að taka dæmi, eins og ég sagði áðan, innlenda smíði báts minni en 75 brúttólestir. Ef hann er stærri koma til bein lán í þýskum mörkum vegna véla- og tækjakaupa. 1) Árið 1977 lánaði Fiskveiðasjóður 75% kaupverðsins. 10% þess var byggingarvísitölutryggt lán með 5.5% vöxtum. 67.5% kaupverðsins var lán með gengisákvæðum og voru vextir þess 8% á árinu 1977. 2) Árið 1978 er veitt út á sams konar bát lán, og þá eru 27% af lofaðri fjárhæð vísitölulán með 5.5% vöxtum, þ. e. þá voru tæp 55% kaupverðsins lán með gengisákvæðum og voru vextir þess 11%.  3) Á árinu 1979 verður hins vegar veruleg kerfisbreyting samhliða því sem hlutfall vísitölulána eykst enn einu sinni. Hámarkslánið er sem áður 75% og þar af 42% í vísitölulánum með 55% vöxtum. Kerfisbreytingin kemur hins vegar fram í gengistryggðu lánunum. Þá er hætt að veita lán með gengisákvæðum, en þess í stað tekin upp lán í reikningseiningum Fiskveiðasjóðs, sem eru í raun SDR-mynt, þ. e. vegið meðaltal 16 helstu viðskiptamynta heims. Þessi reikningseiningalán eru sem önnur lán með breytilegum vöxtum og voru þeir 9% á árinu 1979. 4) Í tengslum við fiskverðsákvörðun í ársbyrjum 1980 verður enn ein breyting. Þá eru vísitölulánin felld niður og allt 75% lánið verður SDR-lán með breytilegum vöxtum, sem eru nú 11%. Þar sem meiri gengistrygging er fólgin í SDR-lánum en hinum eldri svo og að vísitölutryggðu lánin hafa reynst erfiðari en önnur lán, þá er ljóst að árið 1978 og sérstaklega árið 1979 eru lántakendum erfið. Því samþykkti stjórn Fiskveiðasjóðs að kanna skyldi hvort ekki væri hægt að létta lánabyrðina, en ákvörðun hefur ekki verið tekin þar að lútandi. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að ég hef rætt þetta mál við formann stjórnar Fiskveiðasjóðs sem hefur tjáð mér að hann muni ganga eftir því, að þær upplýsingar, sem á verður að byggja, liggi fljótlega fyrir þannig að ákvörðun megi taka. Það er mikilvægt að gera sér grein fyrir því, að Fiskveiðasjóður hefur ekki annað fé til útlána en það sem hann fær sjálfur að láni. Það fé, sem sjóðurinn fær þannig til ráðstöfunar, er honum skylt samkv. lögum að endurlána með sambærilegum kjörum og hann sætir sjálfur. Í raun endurspegla lánskjör fiskveiðasjóðs því aðeins lánskjör á almennum lánsfjármarkaði bæði hérlendis og erlendis og er varla nokkuð óeðlilegt við það. Það liggur því í augum uppi, að kjör Fiskveiðasjóðs eru breytileg frá ári til árs og því misjafnlega hagstæð. Ég hef einnig látið gera töflu sem gerir samanburð á smíði innanlands með kjörum Fiskveiðasjóðs á árunum 1977–1980, sem reyndar má segja að sé samantekin í því sem ég las áðan. Eftir 1977 á slíkur samanburður við alla báta og skip sem smíðuð eru innanlands en árið 1977 við. 75 brúttólesta báta eða minni. Ég skal aðeins hlaupa yfir töfluna til skýringa. Árið 1977 eru engin SDR-lán. Þá eru 90% af láninu með gengisákvæði, en vísitölubundið er 10% af því sem lánað er. Þá eru vextir á gengistryggðu lánunum 8% og af vísitölulánunum 5.5%. 1978 eru 73% af láninu með gengisákvæði, en 27% vísitölubundið, og gengishlutinn er með 11% vöxtum, á vísitölubundna hlutanum 5.5% 1979 hins vegar eru 58% lánsins SDR-lán, en 42% vísitölubundin. Vissulega er SDR-lánið gengistryggt eins og áður var, en eins og ég las áðan nokkuð önnur gengisviðmiðun. Þá eru vextir af SDR-láninu 9% og af vísitöluláninu 5.5%. En árið 1980 er allt lánið með SDR-viðmiðun og vextir af því láni 11%. Vona ég að þetta skýri þá breytingu sem þarna hefur á orðið. Ég þarf ekki að taka það fram að af kaupverði bátsins eru veitt 75%, og því má að sjálfsögðu breyta þeim tölum sem ég las upp áðan til hlutfalls af kaupverði bátsins.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir ítarleg svör við þessum fsp. Það kom glöggt fram í svari hans, að þarna er um að ræða nokkuð misjöfn lánskjör síðustu árin og að þeir, sem tóku lán árin 1978 og 1979, búa við verri lánskjör en flestir aðrir sem hafa fengið skipalán hjá Fiskveiðasjóði. Ég vil sérstaklega fagna því, að hæstv. ráðh. hefur rætt þetta mál við stjórn Fiskveiðasjóðs, og eins og mér heyrðist á máli hans er í athugun hvort ekki sé hægt að lagfæra þetta. Ég vil sérstaklega leggja áherslu á að það verði gert og þeirri athugun verði hraðað. Um önnur atriði, sem komu fram í svari hæstv. ráðh., er ekki ástæða til að fjölyrða að sinni, að öðru leyti en því að það er að sjálfsögðu rétt, sem fram kom hjá honum, að Fiskveiðasjóður á og þarf að lána til skipakaupa og skipasmíða með þeim kjörum sem hann fær sína peninga á. En það er að sjálfsögðu mikið áhyggjuefni, að ný skip, bæði þau sem eru keypt erlendis frá og smíðuð innanlands, eiga í mjög miklum erfiðleikum við núverandi aðstæður að standa í skilum eins og menn vita. En það er önnur saga. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin og vænti þess, að viðleitni hans til að jafna þessi lánskjör verði árangursrík.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 10. þm. Reykv. borið fram fsp. til hæstv. samgrh. Þessi fsp. tengist máli sem vakið hefur allmikla athygli að undanförnu og margir bera kvíðboga fyrir hvernig framkvæmt verður. Ég vil rifja upp í þessu sambandi að á s. l. ári, það var liðið undir lok þingtíma, bar ég fram fsp. til hæstv. samgrh. um þetta sama mál. Sú fsp. komst ekki á dagskrá, en henni var svarað skriflega, og þóttu mér þá svör hæstv. ráðh. ærið ófullkomin og gerði aths. við það úr þessum ræðustól. Nú er liðið næstum ár síðan þetta mál var hér á dagskrá, og sannast sagna hefur málið mjög lítið skýrst í hugum almennings eða hugum þingmanna, enda engin tilraun gerð af hálfu Pósts og síma né hæstv. ráðh. að skýra þetta mál fyrir fólki og gera grein fyrir því, hvað raunverulega væri fyrirhugað í sambandi við uppsetningu þessara tækja. Hér er ekki eingöngu um tæknilegt mál að ræða - ég vek athygli á því - heldur er hér um pólitískt mál að ræða, þ. e. hæstv. ráðh. verður að taka pólitískar ákvarðanir í sambandi við þetta mál. Ekki síst til þess að reyna að fá fram hver sé stefna ráðh. og vilji hans í þessu máli er þessi fsp. borin hér fram. Hún hljóðar svo: „Í tilefni af ákvörðunum Pósts og síma um að setja upp tækjabúnað til að mæla lengd símtala og innheimta afnotagjöld í samræmi við það er spurt: 1. Hver tók ákvörðun um að setja upp þennan tækjabúnað og á grundvelli hvaða heimilda? 2. Er fyrirhugað að búnaður til mælinga á lengd símtala verði settur upp víðar í landinu og þá hvar og hvenær? 3. Hvaða meginsjónarmið koma til með að ráða í þeirri endurskoðun gjaldskrár, sem þessi búnaður mun hafa í för með sér? 4. Í svari samgrh. við fsp. á síðasta þingi um lengd skrefa segir: „ Hæstv. samgrh. mun að sjálfsögðu velja réttláta lengd innanbæjarskrefa og skrefagjald.“ Hver verður „hin réttláta lengd innanbæjarskrefa“ og hvert verður skrefagjaldið? 5. Hyggst ráðh. láta stýra gjaldtöku þannig að ekki verði þungbært fyrir fólk, sem notar síma mikið af félagslegum ástæðum, t. d. elli- og örorkulífeyrisþega?“ Ég vil minna á að ekki alls fyrir löngu fékk Alþingi veglega heimsókn. Hingað komu konur sem sátu þing Bandalags kvenna í Reykjavik, sennilega um hundrað konur, á fund okkar þm. Reykv. til að láta í ljós áhyggjur sínar yfir þessu máli, ekki síst vegna síðasta eða fimmta töluliðar í þessari fsp., þ. e. hvernig líklegt sé að þessu máli verði beitt gagnvart elli- og örorkulífeyrisþegum. Afhentu þær okkur þm. Reykv. sérstakt bréf um það mál, og það er ekki síst í tilefni af því sem þessi síðasti liður í fsp. er borinn fram.



Herra forseti. Þar sem mál þetta hefur nú verið alllengi á döfinni óskaði ég eftir grg. frá Pósti og síma og hef fengið þá grg. bæði frá forstjóra stofnunarinnar og nokkrar ítarlegri upplýsingar frá verkfræðingi. Ég ætla að leyfa mér að lesa bréf frá forstjóra stofnunarinnar, með leyfi forseta, og bæti þá inn í nokkrum upplýsingum frá eigin brjósti í þessu sambandi. Í fyrrnefndu bréfi segir: „Með tilvísun til bréfs samgrn., dags. 25. febr. 1981, með fsp. á þskj. 463 varðandi skrefatalningu símtala skal eftirfarandi upplýst: Það er af augljósum ástæðum að mínu mati,“ segir forstjórinn, „að margir eða flestir fyrrv. hæstv. samgrh. frá 1971 höfðu áhuga á að mæla símtöl innanbæjar með hliðstæðum hætti og á sér stað í landssímakerfinu. Hin sameiginlega fjárhagsbyrði símakerfisins dreifðist með þeim hætti réttlátast hvarvetna á landinu. Í þessu sambandi má á það benda, að norska Stórþingið samþykkti samhljóða að gera sams konar gjaldskrárbreytingu í maí 1973, og höfuðmarkmiðið var sama og hér, að jafna símgjöldin í „ulike deler af landet“, segir hér í bréfinu. Ég vil jafnframt geta þess til viðbótar, að samkv, þeim upplýsingum, sem ég hef, tóku Norðmenn þetta upp 1975, Vestur-Þjóðverjar tóku þetta upp 1980 og Svíar hafa ákveðið að taka upp skrefatalningu 1982. Frakkar hafa ákveðið að taka upp skrefatalningu í höfuðborg sinni París, þó að það hafi ekki verið tímasett. Ég vil einnig upplýsa að í svokallaðri byggðanefnd, sem starfaði hér um árið, var þetta mjög mikið rætt, enda kom í ljós í úttekt, sem gerð var á kostnaði landsmanna eftir byggðarlögum, að símakostnaður var, ef ég man rétt um 50% hærri í dreifbýlinu heldur en á þéttbýlissvæðinu hér. Því flutti sú nefnd tillögu þar sem lögð var áhersla á að jafnaður yrði kostnaður milli þéttbýlis og dreifbýlis. Á löngum fundum og mörgum, sem þá voru haldnir með póst- og símamálastjóra og fleiri tæknimönnum, kom í ljós að þetta mætti heita nánast ógerlegt án þess að taka upp talningu. Ég tes síðan áfram, með leyfi forseta: „1. Þau kerfi, sem í boði eru við fyrstu athugun, þóttu of kostnaðarsöm, og það liðu nokkur ár áður en hægt var að leggja fyrir rn. áætlun um búnað sem hentaði að þessu leyti og á viðráðanlegu verði. Samkvæmt framansögðu er ljóst að margir ráðherrar hafa komið hér við sögu. En það er í ráðherratíð Ragnars Arnalds sem samgrn. ákveður kaup tækja til tímamælinga á innanbæjarsímtölum. Og fyrir hinn almenna notanda var það talið betri kostur en nefskattur, sem nokkuð mun hafa verið um rætt. 2. Fyrirhugað er að teljarabúnaður fyrir innanbæjartalningu verði á öllum símstöðvum landsins og uppsetningu mun verða lokið í júlí n. k. 3. Hin breytta gjaldskrá miðast við að meiri jöfnuður náist hvarvetna á landinu.“ Þessi gjaldskrá er ekki enn þá komin til mín, en það munu verða tilbúnar tillögur um hana fljótlega. Ég get því ekki á þessu stigi sagt nákvæmlega hvert gjaldið verður. Að sjálfsögðu er með þessu leitast við að jafna símakostnað dreifbýlis og þéttbýlis, ekki að auka tekjur stofnunarinnar, og er vert að hafa það í huga þegar um gjaldskrána er rætt. 4. „Þegar velja á einhverja réttláta skrefalengd ber að hafa í huga meðalsímtalalengd, en um þessar mundir hefur hún mælst um 2.6 mínútur. Þá tel ég,“ segir forstjórinn, „að þessi skrefalengd eigi að vera minnst tvöföld meðalsímtalalengd, eða sex mínútur eða átta mínútur, svo dæmi sé nefnt.“ Þetta hefur hann lagt til við mig. Ákvörðun um það hefur ekki verið tekin, en mér sýnist þetta út af fyrir sig skynsamleg tillaga. Síðan segir: „Svíar munu taka upp sex mínútna skrefalengd, Þjóðverjar nota átta mínútna skrefalengd, en flest önnur lönd nota skemmri skref innanbæjar, svo sem þrjár mínútur. Umrædda skrefatalningu má láta fylgja dagtaxtatímabilinu, sem er frá klukkan átta að morgni til klukkan 19 mánudaga til föstudaga, og á laugardögum frá klukkan 8 –15. Utan þessa tíma má taka tímamælinguna af svo og alla sunnudaga.“ Og ég vil geta þess, að ég hef þegar samþykkt að þessi háttur verði á hafður. Verður þá ekki um skrefamælingu að ræða eftir klukkan 7 mánudaga til föstudaga og ekki um helgar eftir klukkan 3 á laugardögum. „Í þessu sambandi,“ segir enn fremur, „er rétt að benda á að nú færist óðfluga í vöxt að flytja eftir símaleiðum innanbæjar boð milli tölvustöðva, og þess háttar sambönd eða leiðir er nú orðið auðvelt að velja í sjálfvirka símakerfinu. En sambönd eins og hér um ræðir eru allt annars eðlis en venjuleg símtöl manna á milli. Þau geta staðið yfir svo tímunum skiptir hverju sinni og þar af leiðandi mjög eðlilegt að gjaldfæra þau samkvæmt hinum fyrirhuguðu gjaldskrám. Enn fremur er ógerningur fyrir stofnunina að vita hvaða aðilar taka tölvur í símaþjónustu og of mikil og óeðlileg hnýsni í einkahagi verður að telja að grennslast eftir slíku,“ segir forstjórinn. Ég vil jafnframt geta þess, að í því bréfi verkfræðings, sem fylgir með, ræðir hann allítarlega einmitt um þetta og kveður ekki óalgengt að tölva sé með síma innanbæjar í notkun allan daginn og greiðir þá að sjálfsögðu ekki nema eitt skref. Þetta íþyngir kerfinu að sjálfsögðu ákaflega mikið og veldur truflunum og erfiðleikum fyrir aðra að nota símann eins og til er ætlast. Mér er jafnframt tjáð að þau tilfelli séu mörg að símalína er upptekin þannig allan daginn, en aðeins notuð lítinn hluta úr degi, þar sem að sjálfsögðu kostar minna að velja númer og halda línunni allan daginn heldur en að velja númer oftar. Síðan segir forstjóri: „Skrefagjaldið mætti hugsanlega færa niður í 33–34 aura frá því sem nú er, 35 aurar, auk hækkunar sem kemur á leiðirnar, sem nú reiknast á 8, 10 og 12 sekúndur, en þær færu í 10, 12 og 15 sekúndur.“ En eins og ég sagði áðan hefur endanleg ákvörðun ekki verið tekin um gjaldskrána. „5. Elli- og örorkulífeyrisþegar eru nú undanþegnir að greiða ársfjórðungsgjöldin, og hugsanlega mætti láta þá alla sitja við sama borð og njóta 600 frískrefa á ársfjórðungi, en nú hafa notendur á höfuðborgarsvæðinu aðeins 300 skref innifalin í ársfjórðungsgjaldinu. Varðandi fsp. um mismun á kostnaði við skrefatalningu í dreifbýli og á höfuðborgarsvæðinu er erfitt að gefa nákvæma tölu, en allt bendir til þess að þetta sé hlutfallslega mjög svipað.“ Í ítarlegri grg. verkfræðings kemur margt fróðlegt fram og ætla ég, með leyfi forseta, að lesa hér aðeins stuttan kafla. Verkfræðingurinn upplýsir að Pósti og síma hafi borist kvartanir af þéttbýlissvæðinu, en engar utan af landsbyggðinni, og segir: „Samtök sveitarfélaga hafa þvert á móti lýst yfir ánægju sinni með framkvæmdina. Þeir einu, sem kvarta, eru þeir sem búa í Reykjavík og nágrenni. En þeir, sem á því svæði búa, hafa líka hingað til haft geysihagstæðar aðstæður í símamálum samanborið við aðra landsmenn. Þrátt fyrir stærð svæðisins hafa allar símstöðvar í Hafnarfirði, Garðabæ, Kópavogi, Reykjavík og Mosfellssveit verið samtengdar eins og um eina símstöð væri að ræða og bæjarsímtalagjald látið gilda fyrir allt svæðið eins og um einn bæ væri að ræða, þ. e. ein talning fyrir hvert símtal innan svæðisins óháð tímalengd símtalsins. Á þessu svæði eru tveir þriðju hlutar allra uppsettra símanúmera á Íslandi. Á þessu svæði er öll stjórnsýsla landsins og aðalstöðvar nær allra stærstu fyrirtækja og þjónustustofnana landsins. Notendur þessa svæðis hafa haft þau réttindi fram yfir dreifbýlisnotendur að geta hringt í svo mörg númer og aðila á bæjargjaldi.“ Og síðar segir: „Á þessu svæði eru símstöðvar á sex mismunandi stöðum, og eru þessar símstöðvar allar samtengdar með miklum fjölda millistöðvalína. Þetta gerir símakerfi þessa svæðis hlutfallslega dýrara en nokkuð tilsvarandi símakerfi í dreifbýlinu, og er því eðlilegt að jafna að einhverju leyti símakostnað dreifbýlisins og þessa svæðis.“ Síðar segir: „Sumir hafa kvartað yfir því, að þegar þeir hringi í ýmsar stofnanir og fyrirtæki og biðji um samband við einhverja ákveðna persónu, þá séu þeir látnir bíða lengi, og á því muni þeir ekki hafa ráð þegar tímamæling bæjarsímtala verði komin á. Eflaust er mörgum fyrirtækjum nauðsynlegt,“ segir hér, „að bæta símakerfi sín þannig að slíkur biðtími komi helst ekki fyrir. Með þeirri löngu skrefalengd, sem fyrirhuguð er, ætti þessi biðtími ekki að verða verulegur kostnaðarauki. Einnig má benda þeim á það, sem þessu halda fram, að hingað til hefur dreifbýlið hringt í þessi fyrirtæki og tekið á sig þessa bið með skrefalengd sem er 8–12 sekúndur, í stað 6 mínútna eða 8 mínútna sem hér er verið að tala um.“ - Og ég gæti gjarnan bætt því við, að að sjálfsögðu hefur þéttbýlisbúinn tækifæri til að fara til þessara opinberu stofnana og ná þannig tali af mönnum, sem dreifibýlismaðurinn hefur að sjálfsögðu ekki sama tækifæri til. Undir þessa grg. verkfræðingsins skrifar Þorvarður Jónsson yfirverkfræðingur hjá Póst- og símamálastofnun.



Herra forseti. Í þessum málum öllum held ég að okkur sé hollast að hafa það í huga, að það markmið, sem við stefnum að, er fullur jöfnuður í símamálum landsins alls. Þar á ég ekki við aðeins hvað kostnað snertir, heldur ekki síður hvað þjónustu snertir. Við vitum að hér eigum við langt í land. Við vitum að landsbyggðin býr hér við mjög skertan hlut, ekki bara hvað þjónustu snertir, heldur ekki síður við stóraukinn kostnað, eins og gleggst kom fram í máli hæstv. ráðh. áðan. Það er rétt, að þegar byggðanefndin vann að þessu máli á sínum tíma fékk hún greinargóðar upplýsingar um kostnað manna af síma um landið. Og það fór ekki á milli mála þá og kom engum á óvart, hversu Reykjavík stóð þar best að vígi. Og þetta hef ég svo sannarlega sannreynt eftir að ég fór að vera hér langdvölum. Ein af þeim tillögum, sem við fengum þá, var skrefatalning á innanbæjarsímtölum sem leið til þessarar jöfnunar. Ég var strax á því, að þessi skrefatalning væri sjálfsögð. Og mér skilst á máli hæstv. ráðh. að sú skrefatalning, sem hér er um að ræða, sé það rúm að vart sé unnt að segja, eins og jafnvel er rætt um, að hér verði um að ræða einangrun og innilokun þess fólks sem lítt kemst út, t. d. elli- og örorkulífeyrisþega. Ég vil hins vegar ekki draga úr því, að það eigi að veita elli- og örorkulífeyrisþegum ákveðna rýmkun eða það fyrirkomulag, sem hæstv. ráðh. ræddi um áðan, og það verði athugað vandlega, því svo sannarlega eru þeir ekki ofhaldnir af sínum kjörum almennt. En hitt vil ég leggja áherslu á, að hversu hátt sem menn hafa um þetta mál, - og ég skil það vel, að enginn vill auka við sínar byrðar, jafnvel þó í jafnaðarátt sé fyrir heildina, það er sama hver er, - þá hljótum við sem þm. hér fyrst og fremst að miða við það, að sem mestur jöfnuður náist hjá öllum íbúum landsins, bæði hvað snertir þjónustu og kostnað. Þessi leið hefur verið farin annars staðar með góðum árangri til jöfnunar og ég tel hana því ekki síður sjálfsagða hér.



Herra forseti. Mig langar til að rekja nokkur atriði þessa máls. Það er að vísu stuttur tími sem er til ráðstöfunar þegar um fsp. er að ræða. En ég vil í fyrsta lagi benda á að skrefatalningar eru sjaldgæfar í heiminum. Það er að vísu rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðh., að það er dýrara hér, þar sem um margar innan bæjarstöðvar er að ræða í Reykjavík, að hringja í númer á milli stöðva. En hitt er jafnljóst, að símtalið, sem fer fram í tveimur áföngum ef svo má segja, annars vegar þegar valið er og hins vegar að halda uppteknum tveimur línum á milli tveggja símtækja, að ef það er innan sama kerfisins þá er þetta það langsamlega ódýrasta og slitminnsta fyrir símakerfið sjálft. Í öðru lagi vil ég minna á að fjvn. Alþingis féllst ekki á að verða við beiðni hæstv. fjmrh. um að fella niður aðflutningsgjöld af tækjunum sem voru ærið dýr og keypt voru í upphafi fyrst og fremst til þess að skattleggja Reykvíkinga. En sem betur fer hefur það og gerst síðan að ákveðið hefur verið að taka upp sams konar skrefatalningu á innanbæjarsímtölum alls staðar á landinu í einu. Það er mikil framför og hefur orðið fyrst og fremst fyrir þrýsting eftir að málið fór af stað, eins og hægt er að sýna fram á. Í þriðja lagi er ánægjulegt að heyra hæstv. ráðh. lýsa því, að skrefið eigi að vera 6 eða 8 mínútur, því að þær tölur, sem voru áður til í bréfum á milli Póst- og símamálastjórnarinnar og samgrn., voru 3 mínútur að degi til en 6 mínútur að kvöldi til og um helgar. Var látið að því liggja í bréfinu, að það væri gert til þess að hægt væri síðar að slaka á þessum nýju byrðum Reykvíkinga. Í fjórða lagi vil ég benda á að hugmyndin um frínúmer, sem er í lögunum um póst- og símamál, er komin frá Oddi Ólafssyni upprunalega. Það væri vissulega ástæða til þess að spyrja hvernig það mál stendur, því að til er tækni sem hægt er að beita, og um það hefur nú verið flutt þáltill. Í fimmta lagi varðandi tölvurnar, sem er tiltölulega ný röksemd í þessu sambandi, er enginn vandi - og það hef ég gert fyrirspurnir um - að skrá þessar tölvur. Það þarf hvort sem er að gera það, og þá má skrá þá síma sem þessar tölvur eru tengdar, sem eru yfirleitt á milli tveggja síma: Á milli tveggja síma innan fyrirtækis eða milli fyrirtækja. Þetta er hægt að skrá, er mér sagt, og skrá þá síma sérstaklega og hafa þá á öðru gjaldi. Ég fagna því, að það á að taka aukið tillit til elli- og örorkulífeyrisþega. Það er samt umhugsunarvert, hvort gera á það með þessum hætti eða hækka elli- og örorkubætur. En þessi ríkisstj. virðist ekki vilja fara þá leið. Herra forseti. Ég lýk brátt máli mínu. Ég er 2. fyrirspyrjandi að þessari fsp. og leyfi mér þess vegna, ef hægt er, að fá að syndga upp á náðina í örfáar sekúndur í viðbót. Mjög vafasamt er að hægt sé að segja að ákvörðunin um gjaldskrármálið byggist á samþykkt Alþingis, svo ekki sé meira sagt. Það kemur nánast hvergi fram, það hefur að vísu komið fram í nefndum, sem alþm. hafa átt sæti í, en að öðru leyti er ekki hægt að sjá að skrefatalninguna hafi átt að taka upp. Þvert á móti hafa umræður gengið í þá átt að jafna símgjöldin með öðrum hætti. Þá vil ég ítreka það í lokin, herra forseti, og fagna því, að þetta á yfir alla að ganga í einu á öllum innanbæjarsamtölum á landinu. Og ég vil óska eftir því, að haft verði samráð við þm. Reykv. og borgarstjórn um þetta mál, rétt eins og haft er samráð við þm. annarra landshluta þegar um er að ræða mál sem sérstaklega snerta þá.



Herra forseti. Það hefur mikið veður verið gert úr þessu skrefatalningarmáli öllu saman, allt of mikið. Menn hafa miklar áhyggjur af því, að gamalt fólk hér í Reykjavík skuli þurfa að borga tvö skref fyrir 10–12 mínútna samtal, en það sama fólk sem hefur áhyggjur af þessu hefur engar áhyggjur af því, að gamalt fólk á Akureyri, Vestfjörðum eða Austurlandi þurfi að borga 70 skref fyrir 10 mínútna samtal.

Í innanbæjarsamtöl?

Við ættingja sína hér á Reykjavíkursvæðinu. Margt af þessu fólki, flest af því kannske, á ættingja sína hér á Reykjavíkursvæðinu, og þetta fólk verður að standa undir þessum mikla kostnaði. Það hefur lengi staðið til að þessi skrefatalning verði á öllum sjálfvirkum stöðvum. Það hefur aldrei verið neitt vandamál. Kaupin á tækjabúnaði eru gerð fyrir Reykjavík, það er rétt, vegna þess að hinar stöðvarnar eru allar byggðar með þetta í huga, þær eru allar byggðar þannig, að þetta er afskaplega auðvelt, það þarf ekki nema eina klukku, sem síminn smíðar sjálfur, til þess að setja á allar hinar stöðvarnar, klukku sem kostaði á síðasta ári 300 þús. kr. eða þar um bil. Það er því ekkert vandamál og hefur aldrei verið. Það eru margir kostir sem fylgja skrefatalningunni. Í fyrsta lagi léttir á álagi, það dregur úr óþarfanotkun. Það geta ekki verið nema einhvers staðar á bilinu 16–18% af símnotendum á tali í einu. Við hringjum og hringjum og hringjum, annaðhvort fáum við ekki són eða við fáum ekki samband þó að við náum sóni. Það er af því að álagið er of mikið. Það er líka afskaplega hvimleitt ef maður þarf að hringja og hringja lon og don, kannske heilu og hálfu klukkutímana, án þess að ná sambandi vegna þess að það er alltaf á tali, þannig að það er sjálfsagt að reyna að draga úr því. Aðalatriðið er þó jöfnunin. Það er ekkert vit í því, að fólk úti á landsbyggðinni skuli þurfa að borga 50, 60 eða 70 sinnum meira þegar það þarf að ná í kaupstað heldur en fólk á þéttbýlissvæðunum, ekkert vit í því af þeirri einföldu ástæðu, að þessi mismunur á langlínusamtölum og innanbæjarsamtölum er margra áratuga gamall, frá þeim tíma þegar það þurfti vír alla leið á milli, tvo víra og stúlkur á báðum endum ef ekki á tengistöðvum líka. Nú er með tiltölulega ódýrum radíósendum hægt að senda 400–500 samtöl á einu radíósetti frá Skálafelli til Akureyrar, þannig að kostnaðurinn á langlínusamtölum er ekki miklu meiri en á innanbæjarsamtölum. Þess vegna mæta engin rök með því, að langlínusamtöl séu miklu meira en 4–5 sinnum dýrari, jafnvel 70 sinnum dýrari eins og þau eru í dag.



Herra forseti. Það virðist ekki vera sama hvaðan réttlætið er mælt. Það er mikið talað um réttlæti hér í þessari virðulegu stofnun, Alþingi Íslendinga, og er það vel. En réttlætismatið birtist í hinum ýmsu myndum. T. d. virðist mér að ýmsir þeir, sem hér sitja á hv. Alþingi, telji það réttlæti, að frá Hólmavík sé skrefið 10 sekúndur, frá Blönduósi og austur um land til Hafnar sé það 8 sekúndur, og það sé óréttlæti, ef skrefið hér í Reykjavík ætti að verða kannske 6–8 mínútur. Mín ræða hér verður að miklu leyti endurtekning á því sem síðasti ræðumaður hafði yfir. Ég bendi á það, að ellilífeyrisþegar eru og hafa verið og munu verða bæði í Reykjavík og sem kallað er „úti á landi“. Ég er þeirrar skoðunar, að réttlætið felist í því að aðstaða þessa fólks til að vera í sambandi við vini og kunningja og ættmenn sé sambærileg. Í því felst réttlæti að mínum dómi. Réttlætið ætti að vera fólgið í því, að síminn væri til svipaðra nota fyrir þetta fólk, en ekki að annar, ef hann talar við vin sinn eða kunningja eða ættmenni, þurfi að borga 7-falt, 8-falt meira fyrir þetta mjög svo nauðsynlega samband heldur en hinn. Ég vil undirstrika þetta. Það hefur komið hér fram, að símanotkun er að meðaltali um það bil 50% dýrari í dreifbýli og ef það þykir ekki réttlæti að jafna þennan kostnaðarmun eitthvað, þá skil ég ekki þá túlkun á réttlæti.



Herra forseti. Það hefur verið ákaflega fróðlegt að hlusta á umr. um þetta mál. Viðhorf manna um það, hvernig opinber stofnun eigi að haga sinni gjaldskrá, virðist alfarið fara eftir búsetu og kjósendahræðslu jafnframt. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. hvort það standi til að lengja skrefin í landssímasímtölum úr 8–12 sekúndum upp í kannske 2–3 mínútur, sem væri eðlilegt. Stendur til við þessa gjaldskrárbreytingu að breyta flokkunum þannig að þeir verði bara tveir, innanbæjarsímtöl og langlínusímtöl. Hitt verður þó kannske skoplegast, þegar menn ætla að fara að hæla sér hér af sigrum og lýsa því yfir, að það hafi staðið til að leggja þetta aðeins á í Reykjavík. Það hefur aldrei staðið til. Það hefur ávallt verið gert ráð fyrir að tímamæla öll innanbæjarskref, hvar sem er á landinu. Þess vegna held ég að umr. um þetta einkennist allt of mikið, eins og ég sagði áðan, annars vegar af viðhorfum eftir því hvar menn búa og hins vegar af kjósendahræðslu. En hitt vil ég undirstrika, að það er óverjandi að veita stofnun eins og Landssímanum einkaleyfi til þess að sjá um símaþjónustu í landinu og reka hana jafnilla og gert er úti um hinar breiðu byggðir landsins. Þar eru stórir hópar fólks sem ekki eiga þess kost að hringja til tæknis eða í slökkvilið eða í neyðartilfellum að ná sambandi við þá stjórnsýsluaðila sem þeim er ætlað að ná sambandi við. Það er hið mesta óréttlæti í þessum málum.



Herra forseti. Ég held að þetta mál og þær umr., sem hér eiga sér stað, séu öndvegisdæmi um það, þegar menn taka sig saman til þess að reyna að gera úlfalda úr mýflugu. Hér er um mál að ræða sem ég held að sé jöfnunarmál og réttlætismál í senn. Við skulum ekki gleyma því, við sem búum hér á Reykjavíkursvæðinu, að í landinu er stór hópur fólks sem á ekki kost á símaþjónustu nema fáeinar klukkustundir á dag, sem getur ekki talað í síma við sinn lækni, t. d. trúnaðarmál, öðruvísi en að keyra kannske 60–70 km til þess að komast í lokaða línu. Og við skulum líka muna það, að það er gífurlegur munur á símakostnaði þeirra sem búa hér í þéttbýlinu, og þeirra, sem búa úti á landi. Í mörgum tilvikum er símakostnaður venjulegra fjölskyldna, sem búa úti á landi, tvöfaldur á við það sem hann er hér í Reykjavík, og ég skil satt að segja ekki hvað menn sjá óeðlilegt við það, að fólk greiði fyrir símtöl í hlutfalli við lengd þeirra og raunar í hlutfalli við notkun símans. Í einu símtali binda menn ákveðnar línur símans og ákveðin tæki, og ég sé ekkert óeðlilegt við það, að menn borgi í hlutfalli við notkun. Það gera menn þegar þeir kaupa rafmagn, það gera menn þegar þeir kaupa heitt vatn af hitaveitu. Þetta er sú almenna regla sem gildir hjá opinberum þjónustustofnunum. Ég held að ef álasa á Pósti og síma fyrir eitthvað í þessu máli, þá sé það fyrir að hafa ekki kynnt þetta mál nægilega vel og hafa ekki skýrt það út. Hv. þm. hefðu betur hlustað á þáttinn Morgunpóstinn í morgun. Þá var póst- og símamálastjóri þar og skýrði þetta mál einkar vel. Hann vék þar sérstaklega að öldruðum og öryrkjum, sem nota símann sem öryggistæki, og gat þess, að með því að hækka greiðslurnar til þeirra í gegnum Tryggingastofnunina um kannske 1–2 kr. á dag væri þeirra hlutur kannske betri en áður. Ég get tekið undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði hér, að mér finnst þetta bera nokkurn keim af kjósendahræðslu. Menn eru að viðra sig upp við kjósendur með þessum hætti og gera úlfalda úr mýflugu alveg tvímælalaust. Hér er aðeins um jöfnunar- og réttlætismál ræða. Varðandi það, sem hv. þm. Friðrik Sophusson sagði áðan, að þetta hefði í rauninni aldrei verið samþykkt, þá man ég ekki betur - hann leiðréttir það þá ef rangt er - en hann hafi átt sæti í fjvn. þegar þar var fjallað um fjárfestingaráætlun Pósts og síma, þar sem voru innifalin tæki til Karlsonstalningar. Og ég hygg að öllum fjvn.mönnum hafi verið mætavel ljóst hvað þar var átt við.



Herra forseti. Fyrst út af því sem hv. síðasti ræðumaður sagði um störf okkar í fjvn., þá er það rétt, að sú ákvörðun kom fram í fjvn. að kaupa Karlsonstæki. Það var ekkert greint frá því af hálfu Pósts og síma, hvers konar tæki þetta væru, og kom ekki í ljós fyrr en Póstur og sími gerðu grein fyrir því með bréfi 18. maí vorið 1979, að frestað hefði verið að kaupa þessi tæki. Þá fyrst var okkur kynnt hvað þessi eina lína þýddi í þessari fjárhagsáætlun þeirra. En þetta skiptir ekki máli vegna þess að ákvörðunin var tekin án samráðs við Alþingi 8. febr. 1979 í skrifstofu þáv. hæstv. samgrh., Ragnars Arnalds, að viðstöddum póst- og símamálastjóra, eins og skjöl bera vitni um. Ákvörðun Alþingis er ekki til í þessu máli, burt séð frá því hvort málið er sanngjarnt eða ósanngjarnt. Hér tala menn mikið um réttlæti. Það getur vel verið að það sé réttlátt að km sé styttri úti á landi en í Reykjavík, það má vel vera að það sé eitthvert réttlætismál. Menn verða að hafa í huga að hér er spurning um það að greiða eftir því hvað hlutirnir kosta mikið. Ég hef sagt hér og það hefur ekki verið hrakið í þessum umr., að það að hafa upptekna eina linu innan sama kerfis, innan sömu stöðvar, er það ódýrasta sem til er í símakerfinu í landinu. Hitt er svo annað mál, að það er eðlilegt að jafna kostnaðinn, og það getur gerst með fleiri og öðrum aðferðum en þeirri að telja skrefin með þessum hætti. Svo koma menn hér upp og segja að við berjum okkur á brjóst og hér sé talað um kjósendahræðslu af því að tímamælingin hafi alla tíð átt að koma úti um allt land. Þetta er rangt. Það er ekki fyrr en í fyrrasumar sem hægt var að draga það út úr bæði póst- og símamálastjóra og Þorvarði Jónssyni verkfræðingi að það væri ákveðið að taka þetta upp samtímis á öllu landinu. - Þegar ég spurði hvað væri „samtímis“, þá var sagt að það væri 1–3 mánuðir sem mundu vera á milli. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Magnús H. Magnússon sagði, að nýju stöðvarnar eru auðvitað þannig gerðar, þær eru svo miklu nýrri, að það er auðvelt að koma þessu á í þeim. En það var ekki meiningin a. m. k. í upphafi ekki eins og mér hefur verið sagt frá því. Að lokum, herra forseti, skal það sagt, að hér koma menn og segja að það sé dýrt fyrir þá, sem eiga ættingja og vini í Reykjavík, að hringja til þeirra í gegnum Landssímann. Þetta er alveg rétt. En hvað eru menn að segja? Eru þá ekki ættingjar og vinir líka á hinum endanum, og hvað kostar fyrir þá að hringja út á land? Það er nákvæmlega það sama. Það kostar jafnmikið fyrir þá sem eiga ættingja og vini úti á landi að hringja úr Reykjavík og þangað, þannig að þetta eru auðvitað ekki nokkur rök.



Herra forseti. Það er kannske ekki nema eðlilegt að það fari nokkur tími hjá Alþingi í að ræða mál sem þetta. En ég er undrandi á því moldviðri sem þm. Reykv. fyrst og fremst blása hér upp í sambandi við þetta mál. 

Ekki þeir sem búa á Seltjarnarnesi.

Ekki þeir sem búa ekki í kjördæminu, áttu við. Hér er að mínu viti verið að stíga skref í þá átt sem Alþingi er búið að lýsa yfir að það vilji að verði gert, að jafna símakostnað landsmanna. Það kemur engum á óvart - og ætti ekki að koma þm. Reykv. utan Seltjarnarness, ef á að taka það fram - að hér hefur verið um að ræða geigvænlega mikið órétti að því er varðar kostnað við síma, annars vegar hjá þeim sem búa úti á landsbyggðinni, og hins vegar hjá þeim sem búa hér á þéttbýlissvæðinu. Hér er því verið að halda áfram á þeirri braut að jafna þennan mismun. Og það er viljayfirlýsing Alþingis að sem fyllstum jöfnuði verði náð í þessum efnum. Mér finnst það raunar furðulegt, að þessir hv. þm., sem hæst hafa um það sem hér á nú að fara að gerast, beita fyrir sig gamla fólkinu í þessum efnum. En skyldi ekki vera gamalt fólk víðar en hér í Reykjavík? Hvað hefur þetta gamla fólk úti á landsbyggðinni og almenningur allur úti í dreifbýlinu orðið að bera vegna þess ójafnaðar sem ríkt hefur í þessum efnum? Menn ættu að leiða hugann að því. Menn ættu að láta hugann reika ár og áratugi aftur í tímann út fyrir Stór-Reykjavíkursvæðið og huga að því, hvað það fólk hefur orðið að borga fyrir þessa þjónustu samanborið við það sem greitt hefur verið hér í Reykjavík. Mér finnst það afskaplega slæmt þegar menn ganga inn á þær brautir, sem mér sýnist vera gengið inn á, að beita fyrir sig þessum þjóðfélagshópi. Það er viðkvæmt mál og það er illa gert að taka upp þau vinnubrögð að nota þessa þjóðfélagsþegna til að leiða fram sem vitni í þessu máli. Ég hygg að það sé almennur vilji landsmanna, ekki síður hér á þessu svæði, hvað sem forustumönnum líður, að á því verði fundin réttlát lausn þannig að frekari jöfnuður náist en nú er. Og menn skulu hafa það í huga, að Alþingi er búið að samþykkja stefnuyfirlýsingu um að ná sem mestum jöfnuði að því er varðar símakostnað landsmanna allra.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vildi mega færa fram þá beiðni eða þá ósk til hv. þm., sérstaklega Reykjavíkur eða stór-Reykjavíkursvæðisins, að þeir láti það ekki henda sig að fara að gera mjög mikinn hávaða gegn þessari sjálfsögðu aðgerð sem í undirbúningi er. Þetta er svo sjálfsagt réttlætismál - þetta er svo sjálfsagt mál að öllu leyti, að allt, sem mælt er gegn þessu, er raunverulega verið að tala á mót skynseminni. Ég vonast til þess, að menn átti sig á því þegar þeir fara að kynna sér málið, að allt tal um þessa væntanlegu skrefatalningu hefur verið blásið upp af miklum misskilningi. Fyrsta ástæðan er sú, að menn hafa í raun og veru ekki lagt sig fram um að kynna sér eðli málsins. Ég verð að segja það við hv. 10. þm. Reykv., að fjvn. mótmælti aldrei þessari áætlun Pósts og síma að setja á skrefatalningu - aldrei, þannig að fullyrðing hans er alger misskilningur. Og þegar við heyrum hér hjá hæstv. ráðh. upplýsingar um það, hvernig áformað er að standa að þessu, þá hlýtur maður að álykta að þarna sé miklu rýmra hugsað í sambandi við þetta mál, þ. e. skrefagjald, heldur en ég hef talið fært miðað við þær aðstæður sem við búum við, miðað við óunnin verk við símakerfi landsins sem aðkallandi eru. Ég ætla ekki að tala hér langt mál, það væri hægt að tala hér í marga klukkutíma um það óréttlæti sem landsmenn búa við einmitt í sambandi við þessa þjónustu. Og við skulum athuga það, að það er fjöldi fólks á landssvæðum hér á landi sem ekki hefur síma og hefur ekki einu sinni aðgang að honum nema 3–4 tíma á dag, og ég veit um heilar sveitir sem hafa orðið vikum saman að búa við það að geta ekki komið frá sér nauðsynlegum boðum. Ég held að það sé áríðandi að við sameinumst um að vinna að raunhæfri áætlun um að koma sjálfvirkum síma um allt landið. Það er það verðuga verkefni sem við eigum að vinna að, og með því hljótum við í leiðinni að jafna þennan sjálfsagða kostnað sem landsmenn verða að búa við og um leið að skapa það öryggi, að allir landsmenn fái aðgang að síma hvar sem þeir búa í landinu. Það er mál nr. eitt.



Herra forseti. Það hefur nokkru sinnum í þessum umr. verið vikið að þm. Reykv. Það er ekki rétt að nota slíkt orðalag í þessari umr. þótt örfáir einstaklingar í okkar hópi hafi kosið, í þessu máli sem og öðrum, að gerast sérstakir talsmenn ójafnréttis í landinu. Mér finnst það miður, að margir félagar mínir í hópi þm. Reykv. hafa bæði í þessu máli og á fyrri þingum reynt að slá sig til riddara í augum kjósenda hér í Reykjavík með þeim hætti að verja það gífurlega misrétti sem tíðkast hér í landinu hvað snertir verðlag á grundvallarþjónustu eins og rafmagni, hita og símakostnaði. Það þjónar ekki hagsmunum Reykvíkinga að þeir, sem kjörnir eru fulltrúar fyrir þetta kjördæmi, geri það að sínum verkum hér á Alþingi að verja það hrikalega misrétti sem hér ríkir í verðlagningu á nauðsynlegum heimilisútgjöldum, hvort sem það er rafmagn, hiti eða sími. Ég vil þess vegna í þessari umr. - líkt og ég hef gert áður þegar hliðstæð mál hafa verið til umr. - lýsa því yfir, að ég er eindregið þeirrar skoðunar og mun halda áfram að berjast fyrir því, hvað svo sem einstakir félagar mínir úr hópi þm. Reykv. segja, að það eigi að jafna þennan kostnað. Það á að stefna að því að sama verðlagning verði á grundvallarþjónustu til heimilanna í landinu hvar sem menn búa. Ég greiddi atkvæði á sínum tíma með verðjöfnunargjaldi á raforku, þrátt fyrir það að ýmsir og reyndar flestir þm. Reykv. greiddu þar atkvæði á móti. Ég hef ekki orðið var við það, að einn einasti kjósandi minn í hópi Reykvíkinga hafi mótmælt þeirri ákvörðun, ekki einn einasti. Ég hef ekki trú á því, að þeir, sem hér gerast talsmenn þessa misréttis úr hópi þm. Reykv. eigi yfirleitt meiri hljómgrunn í þessu máli heldur en hinir. Ég vil þess vegna að lokum, herra forseti, beina því til félaga minna úr hópi þm. Reykv., að þeir hugi vel að sínum málatilbúnaði áður en haldið verður áfram á þeirri braut - sem því miður hefur oft verið gert hér á Alþingi - að magna ríginn milli landsbyggðar og Reykjavíkur. Það þjónar ekki hagsmunum Reykvíkinga að þm. þeirra hér gerist talsmenn þess að halda áfram því misrétti sem ríkir í landinu.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. samgrh. fyrir þau svör sem hann gaf við þeirri fsp., sem hér er á dagskrá, og vekja jafnframt athygli á því, að þetta er í raun og veru í fyrsta sinn sem þetta mál, er rætt hefur verið manna á meðal í meira en ár bæði hér í Reykjavík og annars staðar, er raunverulega skýrt fyrir mönnum hér á Alþingi. Það vakti líka athygli í svari hæstv. ráðh. og sýnir þann mun sem er á því hvernig ríkisstjórnir á Íslandi og opinberar stofnanir á Íslandi umgangast Alþingi, þegar hann vitnaði í hvernig Norðmenn hefðu farið með þetta mál hjá sér. Hann sagði að sú gjaldkrárbreyting, sem fól í sér að taka upp skrefagjald, hefði verið samþykkt í norska Stórþinginu. Þannig hefði verið fullkomin ástæða til að taka þetta mál til umr. í hv. Alþingi áður en slík grundvallarbreyting var samþykkt, en ekki eftir, þegar engu verður breytt, eins og hér er verið að gera. Sannleikurinn er nefnilega sá, að hvað sem menn segja um jöfnuð og réttlæti í þessu sambandi er þetta mjög umdeild ákvörðun - umdeild tæknileg ákvörðun. Ég hef t. d. hér í höndunum blaðagrein sem Guðmundur Ólafsson verkfræðingur skrifaði, en hann var mjög lengi starfsmaður Pósts og síma, sérfræðingur í símaverkfræði og hefur starfað sem ráðgjafi í símamálum nú um nokkurra ára skeið. Hann hefur fært mjög sannfærandi tæknileg rök gegn því, að þessi breyting sé tekin upp. Hann bendir á að þetta sé mjög dýr búnaður. Ég hef ekki tíma til að rekja ummæli hans hér, en hann bendir á geysilegan kostnað þessu samfara, hann bendir á að afkastageta símakerfisins á höfuðborgarsvæðinu sé það rúm, að hún sé nánast aldrei fullnýtt, og þess vegna sé það öfugt að farið að gera einhverjar aðgerðir sem minnki notkun kerfisins, og hann bendir á að mætingar á tímalengd símtala á Reykjavíkursvæði sýni að langflest þeirra séu tiltölulega stutt. Þannig séu um 40% símtala skemmri en ein mínúta, um 70% skemmri en 3 mínútur og aðeins um 15% símtala séu lengri en 6 mín. Og hverjir skyldu það vera sem að jafnaði eru í hópi þessara sem tala lengur en 6 mín., þeirra 15% sem nú eiga að taka á sig þennan dreifingarkostnað sem talað er um? Það er gamla fólkið í borginni, það eru elli- og örorkulífeyrisþegar sem nota síma fyrst og fremst í félagslegum tilgangi. Það eru ekki viðskiptaaðilar, þeir tala ekki löng símtöl. Það hefur að vísu verið talað um tölvur sem hægt er að tengja, en það er líka upplýst að það er til búnaður sem getur mælt þær sérstaklega þegar svo ber undir. Hér er því um tæknilega umdeilanlegt mál að ræða sem að sjálfsögðu hefði átt að taka ákvörðun um á Alþingi áður en ráðist var í jafnumfangsmiklar breytingar og nú stendur til að gera. Það eru líka margs konar aðrar leiðir til þess að jafna símakostnað og það er fráleitt þegar einstakir þm. bæði í dreifbýll og í Reykjavík eru að reyna að koma því orði á okkur, að við séum að magna einhvern ríg á milli byggðarlaga. Ég er alveg sammála því, að það þarf að jafna símagjöld í vissum tilvikum. Ég nefni þó í því sambandi t. d. að við Reykvíkingar höfum haft þrjú skref á dag í innanbæjarsímtölum meðan t. d. Akureyringar hafa sex. Hvers eigum við að gjalda í þeim efnum? Og auðvitað hringja menn í báðar áttir, eins og fram kom hjá hv. 10. þm. Reykv. Friðrik Sophussyni, áðan. Þannig er margt í þessu máli sem ástæða hefði verið til að ræða. Og því fer fjarri að við séum hér að ástæðulausu að gera þetta grundvallaratriði í gjaldskráruppbyggingu Pósts og síma að einhverju stórmáli eða gera útfalda úr mýflugu, eins og getið var um. Ég held þó að þessar umr. - bæði hér og reyndar að undanförnu hjá ýmsum öðrum sem hafa gagnrýnt þetta - hafi orðið til þess, að úlfaldinn hafi fengið því áorkað að fyrir liggur ákvörðun sem ekki lá fyrir áður, að taka þetta upp um allt land samtímis. Það virðist vera ákvörðun nú að miða skrefalengd við 6–8 mín., sem ekki lá fyrir áður, og það virðist vera ákvörðun nú, sem ekki lá fyrir áður, að aldraðir og öryrkjar eigi að fá að njóta sérstakrar undanþágu í þessu efni, og því fagna ég. En það vil ég fullyrða, að það er fyrst og fremst vegna þess að það var ekki látið ganga þegjandi og hljóðalaust fyrir sig að þessari breytingu væri skáskotið í gegnum kerfið, eins og átti að gera með samvinnu ráðh. - ekki endilega núv. hæstv. samgrh., heldur forvera hans- og yfirmanna Pósts og síma. Við tókum þetta mál upp til opinberrar umræðu og þess vegna virðist nú von um að sú ákvörðun, sem endanlega verður tekin, ætli að vera a. m. k. sæmilega sanngjörn.



Herra forseti. Það hefur nokkuð verið talað um það, hvenær ákvörðun var tekin um að fleiri landshlutar en Reykjavíkursvæðið kæmu inn á talningu. Að fara að kaupa tæki og setja þau upp á Reykjavíkursvæðinu var samþykkt af ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar að tillögu þáv. samgönguráðh. Póst- og símamálastjóri kom til mín fljótlega eftir að ég tók við embætti samgrh. um tíma og spurði hvort ekki ætti að halda áfram áætlun um talningu í Reykjavík, og auðvitað játti ég því, enda var þá fyrir samþykkt um það. Þá spurði hann hvort ég væri ekki fylgjandi því líka að taka upp talningu úti á landi. Mér fannst það sjálfsagt þegar hitt lá fyrir, og hann skýrði fyrir mér búnaðinn til þess. Hvort búið var að taka formlega ákvörðun um það áður skal ég ekki segja um. Þetta var sem sagt haustið 1979. Það hefur verið sagt að menn tali í báðar áttir. Vitanlega tala menn í báðar áttir. Sumir Reykvíkingar eiga foreldra úti á landi og öfugt. En Reykvíkingar geta talað við 60% þjóðarinnar án þess að það sé mælt. Og með svona hóflegri mælingu geta þeir talað í 6 eða kannske 10–12 mín. að jafnaði fyrir tvö skref. En hitt fólkið, sem þarf að tala utan af landi, það nær ekki nema til 1% þjóðarinnar sumt af því, sumt ekki nema 0.1% án þess að það sé tímamælt. Það er stóri munurinn. Reykvíkingar geta, eins og ég segi, talað við meiri hluta þjóðarinnar án skrefamælingar, en það geta ekki aðrir. Þar að auki eru margar stöðvar hér á Reykjavíkursvæðinu innifaldar í þessu: Mosfellssveit, Hafnarfjörður, Kópavogur o. s. frv. Hér er því um margar stöðvar að ræða sem unnt er að tala frítt á milli. Hv. síðasti ræðumaður vék að því, að það væri gamla fólkið sem talaði mest. Vel má vera að þess vegna þurfi, eins og hæstv. samgrh. kom inn á, að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir. Auðvitað eru allir á því, en ég held að það séu fyrst og fremst unglingarnir sem tala lengi í síma, ekki gamla fólkið.



Herra forseti. Ég fagna því, ef svar það, sem ég gaf hér, hefur upplýst þetta mál að einhverju leyti, því að vissulega er mikil þörf á því og má e. t. v. upplýsingaskortur vera skýringin á því, að menn hafa nú gert úlfalda úr mýflugu. Það hygg ég að sé rétt lýsing á því uppþoti sem orðið hefur í kringum þetta - sem ég vil kalla - sjálfsagða réttlætismál. Ég vil láta það koma hér fram, að ég hef ætíð litið svo á, að þetta hafi verið ákvörðun Alþingis. Hér var, hygg ég 1973, samþykkt till. til þál. um að jafna símakostnað um landið. Töluverð umræða varð um þá till. áður en hún var samþykkt. Ég var reyndar 1. flm. að þeirri till. og var á henni ásamt ýmsum öðrum þm. Í þeim umr. kom fram að póst- og símamálastjóri hafði upplýst að ekki væri unnt að ná þessu markmiði svo vel væri, eins og íslenska símakerfið er upp byggt, nema með skrefamælingu. Ég minnist þess ekki, að nokkur hafi mótmælt því þá. Hins vegar hörmuðu ýmsir, að sjálfsögðu fyrst og fremst fulltrúar dreifbýlisins, að taka mundi alllangan tíma að koma slíkri mælingu á. Skýring á því kom fram í svari sem ég las áðan frá póst- og símamálastjóra. Það tók nokkurn tíma að kanna hvers konar tæki væru hentugust til að ná þessu markmiði. Strax og ég tók við starfi samgrh. ræddi ég við póst- og símamálastjóra og ég gæti reyndar haft svipaða lýsingu á því og hv. síðasti ræðumaður. Þar ræddum við um framkvæmd á þessu. Ég leit að sjálfsögðu svo á, að þetta væri ákveðið og samþykkt, og að sjálfsögðu svo á, að mæling yrði tekin upp um allt land. Það kemur dálítið undarlega fyrir eyru að heyra að menn hafa talið að þetta ætti eingöngu að vera í Reykjavík. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir þeim misskilningi, sem eflaust stafar af því að málið hefur ekki verið skýrt nægilega mikið. En ein af ástæðunum fyrir því, að málið hefur ekki verið skýrt til þessa, kann að vera sú, að ýmsir þættir málsins eru nokkuð viðamiklir og flóknir. Ég ákvað t. d. strax að skoða hvernig væri unnt að gera þetta án þess að valda allt of mikilli röskun á - við skulum segja venjum þéttbýlisins í notkun símans. Inn í það kom vitanlega ákvörðun um það, sem reyndar er ekki endanlega tekin, hve unnt væri að hafa skrefið langt. Hér hef ég nefnt 6–8 mín., og ég fagna því ef það reynist unnt. En ákvörðun er ekki endanlega um það tekin. Inn í þetta kemur einnig skipulag símans um svokallaðar hnútastöðvar um landið, svæði sem yrðu verulega stærri en núverandi svæði þar sem hringja má á sama gjaldi. Ég get nefnt sem dæmi að gert er ráð fyrir tveimur slíkum svæðum, hnútasvæðum, á vesturhluta Vestfjarða, þ. e. öðru á Patreksfjarðarsvæðinu og hinu á Ísafjarðarsvæðinu. Þannig er margt sem skoða verður. Verða teknar ákvarðanir um þessa hluti nú á næstunni. Ég hef ekki þekkt til þess, að Alþingi hafi verið til kvatt þegar gjaldskrá Pósts og síma hefur verið ákveðin. Alþingi hefur lýst vilja sínum um það, hvert skuli stefnt við ákvarðanir gjaldskrár, og hér hafa iðulega verið gefnar skýrslur um aukinn jöfnuð við ákvörðun á gjaldskrá, t. d. með lengingu skrefa. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson spurði hvort gera mætti ráð fyrir sömu lengd skrefa á langlínum. Ég get því miður ekki svarað því nú. Það er í athugun. Skrefin verða lengd, á því er enginn vafi. Að sjálfsögðu er meginmarkmið með þessu öllu að ná auknum jöfnuði. Hvort honum verður náð með lengingu skrefa eingöngu eða með lækkun gjalds get ég ekki sagt á þessu stigi. Hv. þm. Friðrik Sophusson minntist á svokölluð frínúmer. Ég hygg að hann eigi við númer sem unnt er að hringja í og komast á milli stöðva eftir að lokað er. Ákveðið er að taka upp slíkt númer fyrir Suðurnesjasvæðið til reynslu fyrst. Líklega verða það tvö núll, sem gerir mönnum þá kleift í öryggisskyni að ná t. d. í lögreglu eða brunavörslu á öðru svæði, ef ekki er um slíkt að ræða á viðkomandi svæði. Ég hef rætt um það við Póst og síma að taka upp slíka þjónustu um land allt. Það er í athugun. Í því sambandi þarf reyndar að sameina símavörslu fyrir slíka þjónustu alla. Má vel vera að þar sé um meiri árekstra að ræða eða erfiðleika heldur en út af fyrir sig að taka upp slíkt símanúmer hjá Pósti og síma. Erfiðlega hefur gengið að fá ýmsa þessa aðila, eins og brunalið, lögreglu, heilsugæslu og jafnvel fleiri, til að sameinast um eina símavörslu. Þetta hefur víða verið tekið upp í nágrannalöndum okkar og ég tel það ákaflega mikilvægt. Minnst hefur verið á ellilífeyrisþega. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég hef talið mér skylt, samkvæmt því sem mér hefur virst koma fram hér á Alþingi, að þeir fái svona þjónustu ókeypis. Ég verð hins vegar að segja það, að ég er mjög sömu skoðunar og kom fram hjá einum hv. þm. áðan, að þetta mætti og væri jafnvel réttara að leysa - ekki með því að fella niður símgjald, heldur með því að hækka greiðslur til slíkra aðila í gegnum tryggingakerfið. Ég tel það vera að mörgu leyti æskilegri lausn á þessu máli. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson sagði að Póstur og sími væri illa rekin stofnun. Ég vil andmæla því. Ég held að Póstur og sími sé að mörgu leyti vel rekin stofnun, þó að margt megi þar bæta eins og víðast hvar. Ég hef hins vegar mjög miklar áhyggjur af því, hve miklu seinna gengur að koma sjálfvirkum síma í dreifbýlið en að hefur verið stefnt árum saman. Ástæðan er vitaskuld sú, að óskir Pósts og síma um fjárfestingarfjármagn hafa verið skornar niður gífurlega á hverju ári, t. d. nú úr rúmum 9 milljörðum í um 5.5 milljarða. Þeirri reglu hefur verið fylgt að fjármagna ekki nema að litlu leyti slíkar framkvæmdir Pósts og síma með lánsfé, heldur af tekjum. Ég hef talið það skynsamlega stefnu. Ég hef talið varasamt að ganga langt í þessu efni, eins og gert hefur verið t. d. hjá rafveitunum, þannig að þegar Pósti og síma hefur verið neitað um hækkanir, sem farið hefur verið fram á til að geta framkvæmt það sem talið er nauðsynlegt, þá hefur orðið að draga úr framkvæmdum. Þann kostinn hefur m. a. fjvn. valið. Ég vil taka það fram, að það hefur ekki verið gert í andstöðu við mig þó að ég hafi harmað að slíkt hafi orðið að gera, heldur hef ég talið nauðsynlegt að takmarka hækkanir Pósts og síma á meðan við erum að reyna að ná margumtalaðri verðbólgu niður. Ég mun mjög fljótlega leggja fram frv. um sjálfvirkan síma í sveitum. Verið er að leggja síðustu hönd á það. Það tel ég vera stærsta framkvæmdamál Pósts og síma í dag. Ég mun gera ráð fyrir sérstakri fjáröflun í því skyni.



Herra forseti. Ég kveð mér nú hljóðs til þess að mótmæla þeim röddum sem hér hafa heyrst í umr., að það sé óeðlilegt af hálfu fyrirspyrjenda að leggja fram þær fsp., sem þeir hafa gert, eða leggja út af þeim hætti sem raun ber vitni. Það er talað um kjósendahræðslu. Hvílík fjarstæða. Er það ekki skylda þingmanna að hlusta á kjósendur sína og íbúa þess svæðis sem þeir eru fulltrúar fyrir? Það er upplýst að hingað kom sendinefnd, fulltrúar 14 þús. reykvískra kvenna, með áhugamál sín og báðu þm. Reykv. að kanna hvernig í þeim lægi og hvernig framkvæmd skyldi háttað á tilteknu sviði mannlegs lífs sem nú er orðinn nauðsynlegur þáttur í samskiptum manna á meðal. Er það kjósendahræðsla að spyrjast fyrir um framkvæmd fyrirhugaðra aðgerða að þessu leyti? Ég segi nei. Hér er um eðlilegar, fullkomlega eðlilegar fsp. að ræða, og eins og fram hefur komið af hálfu hæstv. ráðh. er þar um að ræða upplýsingar sem ekki lágu fyrir áður, upplýsingar sem þessu fólki og öðru er nauðsynlegt að hafa tiltækar. Ég held jafnvel að ýmsum þingmönnum annarra kjördæma hafi alls ekki verið ljóst að það var verið að taka upp skrefatalningu í þeirra kjördæmum. Er ekki nauðsynlegt fyrir þá og íbúa þeirra kjördæma að vita um gang mála og framkvæmd að þessu leyti? Það er talað um misjafna aðstöðu o& misrétti. Við viljum auðvitað allir þm. jafna aðstöðu Íslendinga eins og kostur er á. En það kann að vera að það skipti máli með hvaða hætti aðstaðan er jöfnuð. Það er hægt að jafna aðstöðu með þeim hætti að allir búi við lakari hlut. Það er hægt að jafna aðstöðu með þeim hætti að enn sé til staðar hvati fyrir íbúa hvers landssvæðis fyrir sig að bæta stöðu sína og þar með heildarinnar um leið. Þess vegna er það stefnumarkandi atriði og stefnumarkandi þáttur, sem m. a. er skylda Alþingis að fjalla um, með hvaða hætti aðstaðan skuli jöfnuð. Við Reykvíkingar og þm. Reykv. höfum síst af öllu eytt tíma Alþingis fyrir sérmál okkar kjördæmis eða okkar umbjóðenda. Og ég vil mótmæla því þegar sú rödd heyrist m. a. úr hópi þm. Reykv., að málflutningur okkar hér í þessu máli og fyrirspyrjenda sérstaklega sé af þeim toga spunninn. Ég tel að hann ætti að standa reikningsskap gerða sinna og orða við sína kjósendur, og hann mun verða kvaddur til þess. Það er áhugamál okkar Reykvíkinga og þm. Reykv. sérstaklega, að skilningur aukist milli þéttbýlis og strjálbýlis. Og ég held að þetta mál, skrefatalningin og fyrirkomulag, sé alveg eins hagsmunamál strjálbýlisins og þéttbýlisins, alveg eins elli- og örorkulífeyrisþega í strjálbýli og í þéttbýli. Og með þeim hætti eigum við að taka á málinu. Ég held að það sé ástæða til þess fyrir samgöngunefndir þingsins og fjvn. að fjalla mun ítarlegar um þetta mál en unnt er að gera í fyrirspurnatíma í Sþ. Ég held að það sé ástæða til þess, m. a. í ráðgjafanefnd sem er til trausts og halds stjórnendum Pósts og síma, að fara yfir þær breytingar sem orðið hafa frá því að byggðajöfnunarnefnd fjallaði um þessi mál, hvaða breyting hefur orðið á símakostnaði í þéttbýli og strjálbýli. Mér segir svo hugur um, að sem betur fer hafi nokkur jöfnun átt sér stað síðan talið var að þessi útgjaldamunur væri 50%. Ég held líka að það væri ástæða fyrir þessar nefndir með tilvísun til tækniþróunar að kanna hver kostnaður er vegna símaþjónustu í mismunandi hlutum landsins, einmitt vegna þess að slík könnun gæti bent á eðlilegustu leiðir til þess að jafna þennan útgjaldaþátt án þess að úr þeim hvata væri dregið að gera símaþjónustuna sem hagkvæmasta fyrir alla landsmenn. Ég læt máli mínu lokið að þessu sinni með áskorun til samgn. Alþingis og fjvn. sérstaklega um að fjalla um þessi mál innan vébanda sinna og kalla til embættismenn sem geta veitt upplýsingar í þeim efnum, en legg loks áherslu á að þm. Reykv. fái að fylgjast með framkvæmd þessa máls í einstökum atriðum og fái tækifæri til þess að hafa áhrif á niðurstöður mála. Og þá þykist ég tala þar fyrir hönd hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar sem annarra. Ég trúi ekki öðru en að hann vilji standa með okkur sem og öðrum þingmönnum að því að gera símaþjónustuna sem hagkvæmasta fyrir alla landsmenn.



Herra forseti. Það er virðingarverð viðleitni hjá hv. þm. Geir Hallgrímssyni að reyna að rétta hlut þeirra hv. þm. Friðriks Sophussonar og Birgis Ísl. Gunnarssonar í þessari umr. En það er spurning hvort þessi liðveisla er ekki flutt til þess að óska eftir liðveislu þeirra á öðrum vettvangi. En við skulum ekki leiða neinum getum að því. Niðurstaða hv. þm. var sú, að óska eftir að samgrn og fjvn. tækju þetta mál til könnunar svo að við þm. Reykv. gætum fengið að fylgjast með málinu.

Svo að við fengjum enn fremur að fylgjast með málinu.

Já, já, svo að við fengjum enn fremur að fylgjast með málinu. Það vill nú svo skemmtilega til, að við þm. Reykv. eigum einn fulltrúa í fjvn. og það er flokksbróðir hv. þm., Friðrik Sophusson. Það hefur verið upplýst hér í umr., að hann gegndi svo illa hlutverki sínu sem þm. Reykv. í þessari nefnd þegar þetta mál kom þar fyrir - hv. þm. Eiður Guðnason upplýsti það m. a. hér áðan - að hann einfaldlega tók ekki eftir þessu stóra hagsmunamáli Reykvíkinga - tók ekki eftir því. Þetta mál sýnir þess vegna að það dugar okkur lítt, þm. Reykv., að senda inn í fjvn. jafnvel svo vaska menn eins og hv. þm. Friðrik Sophusson, þegar það er svo upplýst hér í umr., að þeir hafa ekki hugmynd um það þegar stór hagsmunamál Reykvíkinga - að þeirra eigin dómi og dómi Geirs Hallgrímssonar - eru afgreidd í þessari nefnd. Þeir láta það fram hjá sér fara án þess að veita því hina minnstu athygli, láta okkur hina þm. Reykv. ekki vita af þessu stóra hagsmunamáli. Friðrik Sophusson hefði getað fyrir tæpum tveimur árum látið okkur félaga sína, þm. Reykv., vita af þessu stóra hagsmunamáli. En hann gerði það ekki. Þess vegna er það, að ef einhver einn maður ber ábyrgð á því umfram aðra að þm. Reykv. hafa ekki vitað af þessu máli og íbúar Reykjavíkur ekki vitað af þessu máli, þá er það hv. þm. Friðrik Sophusson sem hefur verið kjörinn af Alþingi til þess að vera eini fulltrúi Reykvíkinga í fjvn. Það er þess vegna rétt, ef hv. þm. Geir Hallgrímsson hefur einhvern sérstakan áhuga á því að stuðla að því, að hagsmunamálum Reykvíkinga sé betur gaumur gefinn hér í nefndum þingsins, að hann gefi þessum eina fulltrúa okkar í fjvn., Friðrik Sophussyni, tiltal um það að standa sig betur eftirleiðis en hingað til.



Herra forseti. Þessi síðasta ræða var jafnvel fyrir neðan virðingu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, og segir það sitt um innihald ræðunnar. Í augnabliks fjarveru hv. þm. Friðriks Sophussonar vil ég aðeins segja að það hefði bersýnilega ekki skipt nokkru máli hvort hv. þm. Friðrik Sophusson hefði rótað við hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni fyrr eða síðar, vegna þess að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefði ekki látið sig það neinu máli skipta. Hins vegar vil ég segja það, að það er ákaflega gott að fjvn. taki þetta mál til meðferðar. Ég hef gert það að tillögu minni í trausti til allra nefndarmanna fjvn. og þá ekki síst hv. þm. Friðriks Sophussonar.



Herra forseti. Aðeins örstutt innskot út af þeim umr. sem hafa orðið um störf fjvn. að því er varðar fjárfestingu Pósts og síma. Það er nú einu sinni svo, að fjvn. fær oft fjárfestingaráætlun Pósts og síma einungis til umfjöllunar á einum eða tveimur fundum milli umræðna, 2. og 3. umr., og má heita í raun að það sé fyrst og fremst stjórnarliðið hverju sinni sem mótar þá áætlun. Ég man eftir því, að einmitt þessi skrefatalningartæki hafa komið til umræðu á slíkum augnabliksfundum milli 2. og 3. umr. tvisvar, tvívegis að ég best man. Í fyrra skiptið, sem þessi tæki komu þar til umræðu, gerði hv. þm. Friðrik Sophusson sérstakan fyrirvara frá sinni hálfu einmitt um þessi ágætu tæki, ef ég man rétt. Það er hægt að fletta því upp og gá að hvort það er ekki rétt, og þá skal ég hafa það sem sannara reynist, ef þetta er ekki rétt hjá mér. En ég held að það sé alveg öruggt að hann hafi gert þetta á þeim tíma. Síðan mun það hafa verið svo, að í annað skipti sem fjárfestingaráætlun Pósts og síma kom til umfjöllunar í hv. fjvn. höfðum við minnihlutamenn alveg sérstakan fyrirvara einmitt um fjárfestingaráætlanir allra B-hlutafyrirtækja. Það, sem hér hefur komið fram um afstöðu hv. þm. Friðriks Sophussonar í hv. fjvn., er því ekki á rökum byggt. Ég vil upplýsa það hér, ef menn vita það ekki, að hv. þm. Friðrik Sophusson hefur unnið sín störf afskaplega vel í fjvn. og hann er mjög verðugur fulltrúi Reykvíkinga þar.



Herra forseti. Mér finnst hlutur hv. þm. Friðriks Sophussonar ekki verða betri eftir þessa síðustu vitneskju sem hér var flutt í ræðustól. Nú er það upplýst, að hv. þm. Friðrik Sophusson hafði gert sér grein fyrir því, hvers eðlis þessi tæki voru, og hafði m. a. s. gert fyrirvara í fjvn. um afgreiðslu þeirra. Það er leitt að hv. þm. skuli ekki vera hér. Stundum er forseti beðinn að ná í ráðh., og ég vildi gjarnan að það væri náð í þennan ágæta þm., því að leitt er að ræða málið að honum fjarstöddum, það gæti orðið til þess að hv. þm. Geir Hallgrímsson yrði að tala enn einu sinni. Og verð ég að segja það, að miklu frekar vil ég hafa Friðrik Sophusson sem flm. eigin málstaðar heldur en að hann þurfi að treysta á liðsinni af því taginu. Ég held, ef ég man rétt, að hv. þm. Friðrik Sophusson hafi sagt áðan að hann hafi ekki gert sér grein fyrir því, hvers eðlis þessi tæki voru. En nú kemur hv. þm. Lárus Jónsson og upplýsir það, að hv. þm. Friðrik Sophusson hafi haft um þetta fyrirvara og meira að segja ekki viljað taka þátt í endanlegri afgreiðslu málsins í fjvn. Þá spyr ég bara sem þm. Reykv. - og vil taka undir með foringja okkar, 1. þm. Reykv., Geir Hallgrímssyni: Hvers í ósköpunum áttum við hinir að gjalda að Friðrik Sophusson skyldi ekki láta okkur vita?  Ég tel þess vegna, herra forseti, að þær upplýsingar, sem hv. þm. Lárus Jónsson flutti hingað inn í umr., staðfesti enn frekar að það hvílir á Friðrik Sophussyni mikil sök í þessu máli, að hafa ekki látið okkur þm. Reykv. fá vitneskju um málið fyrst hann vissi það á þeim tíma.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs þó að ég viti að enginn hv. þm. taki hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson alvarlega eða orð hans gild. En ég tel mjög ómaklegt að veitast svo að hv. þm. Friðrik Sophussyni. Ég minni á að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson á fyrst og fremst aðgang að þeim þm. í fjvn. sem hann með atkvæði sínu hefur stutt til setu í fjvn. Og ég skil ekkert í framkomu hv. þm. Alþb. í fjvn. að láta ekki þm. Reykv., Ólaf Ragnar Grímsson, fylgjast með svona mikilvægu hagsmunamáli Reykvíkinga. Hann ætti heldur að finna orðum sínum og ásökunum stað heldur en að veitast að hv. þm. Friðrik Sophussyni, sem nú er kominn í salinn og er maður til að bera hönd fyrir höfuð sér, sem raunar er ekki ástæða til að þessu gefna tilefni. En ég vil aðeins að lokum, vegna þess að umr. hefur verið drepið á dreif, ítreka það, að nauðsynlegt sé að taka þetta mál til meðferðar á efnislegum grundvelli og kanna það ofan í kjölinn. Því hef ég beint þeim tilmælum til nefnda þingsins, sem aðstöðu hafa til að fjalla um þetta mál, að fylgjast með því, um leið og ég beini þeim tilmælum til hæstv. ráðh., að hann láti okkur þm. Reykv. sérstaklega fylgjast með gangi mála áður en endanlegar ákvarðanir eru teknar. Mun ég fylgja þeim tilmælum eftir við hæstv. ráðh.



Herra forseti. Ég var búinn að tala mig dauðan í þessu máli og bjóst ekki við að þurfa að koma hér aftur í ræðustól, en mér er sagt að hv. þm. Seltirninga, Ólafur Ragnar Grímsson, hafi kvatt sér hljóðs og rætt dálítið um málefni Reykvíkinga. Ég fagna því, að hann er kominn í hóp þeirra manna sem hafa áhuga á velferð okkar Reykvíkinga. Hann vék, að mér skildist, að setu minni í fjvn. og ég vil taka í því sambandi eftirfarandi fram.

Það var að gefnu tilefni.

Ég ætla bara að rekja söguna þannig að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson átti sig á því, hvernig þetta mál varð til, og afskipti fjvn. 8. febr. 1979 hittust Póst- og símamálastjóri og þáv. hæstv. samgrh., sem er flokksbróðir Ólafs Ragnars Grímssonar og heitir Ragnar Arnalds, og ákváðu að taka tilboði um að kaupa tæki til þess að mæla innanbæjarsamtöl í Reykjavík. Það er ekki fyrr en ári síðar, það er ekki fyrr en 1980, ári síðar og rúmlega það, sem fjvn. fær einhverja vitneskju um þetta mál, í því formi að það kemur fjárhagsáætlun fyrir árið 1980. Eins og hv. þm. veit jafnvel og ég fóru fram kosningar á landinu haustið 1979 sem frestuðu afgreiðslu fjárlaga, þannig að fjárhagsáætlun Pósts og síma var til umræðu á vordögum 1980. Þá fyrst komu til afskipti fjvn. og þau voru m. a. í þeim dúr, að fjvn. féllst ekki á beiðni ráðh., sem þá var orðinn fjmrh., að fella niður aðflutningsgjöld af þessum dýru tækjum til þess að mæla skref á Reykvíkinga. 18. maí þetta vor, 1980, kom bréf frá póst- og símamálastjórninni þar sem hún sagðist mundu fresta þessari skrefatalningu um eitt ár og fresta kaupum á þessu tæki til næsta árs. Þá gerði ég aths. í fjvn. og sagði að ég gæti ekki staðið að kaupum á slíkum tækjum. Þetta eru mín afskipti í nefndinni og þau eru, held ég, alveg skýr. Það kemur náttúrlega engum við þótt Ólafur Ragnar Grímsson belgi sig hér út í ræðustól og tali um þetta mál af engu viti og beri hér sakir á menn. Það kemur í ljós, að hagsmuna Reykjavíkur hefur verið gætt eins og hægt var í fjvn. Annars staðar var ekki hægt að gera það, því að hér er um að ræða stjórnvaldsákvörðun, ákvörðun sem ráðh. hefur í sinni hendi að taka. Og það var Ragnar Arnalds, flokksbróðir Ólafs Ragnars, sem tók þessa ákvörðun. Og það er fyrir harðfylgi Reykjavíkurþm. sem það hefur komið á daginn, að hægt er að jafna símtöl um allt land á sama tíma, þ. e. að mæla skrefin á innanbæjarsímtölum ekki aðeins í Reykjavík, heldur alls staðar annars staðar í innanbæjarkerfum.



Herra forseti. Ég þakka fyrir umburðarlyndi forseta og enn fremur þakka ég Friðrik Sophussyni alveg sérstaklega fyrirþá ræðu sem hann flutti hér, vegna þess að nú staðfestir hann það hér sjálfur, að hann hafi í heilt ár - hvorki meira né minna en heilt ár -vitað af þessu máli án þess að taka það upp með einum eða neinum hætti við samþingsmenn sína úr Reykjavík. Þar með hefur það verið staðfest af Friðrik Sophussyni, að það sem ég flutti hér inn í umr. að gefnu tilefni frá Geir Hallgrímssyni, er alveg hárrétt, að sök hvílir fyrst og fremst á hv. þm. Friðrik Sophussyni, sem í heilt ár er búinn aðgeyma þessa vitneskju með sjálfum sér án þess að hafa tekið það upp við okkur hina þm. Reykv. Þess vegna eru þau tilmæli og áskorun og umkvartanir, sem Geir Hallgrímsson flutti hér áðan yfir því að þm. Reykv. hefðu ekki verið látnir fylgjast með þessu máli, - þær ásakanir eiga fyrst og fremst að beinast til hv. þm. Friðriks Sophussonar sem nú hefur staðfest það hér í umr., að hann hefur vanrækt í heilt ár, hvorki meira né minna, að fjalla um málið við samþingmenn sína í Reykjavík. Þetta vandamál er því greinilega innanhúsvandamál hjá þeim Geir Hallgrímssyni og Friðrik Sophussyni og væri æskilegt að þeir töluðust meira við en upplýst hefur verið hér í umr. Sameinað þing, 56. fundur.