Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Þetta mál er einfalt í sniðum. Það er um framlengingu á sjúkratryggingagjaldinu svonefnda. Hv. fjh.- og viðskn. Nd. mælti einróma með samþykkt þessa frv. og við í Ed.-nefndinni höfum skoðað málið og mælum með að frv. verði samþykkt, en einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt.



Virðulegi forseti. Þær umr. sem hér hafa farið fram hafa ekki enn dregist mjög á langinn. Aftur á móti tel ég að mjög margt gagnlegt hafi þegar komið fram. Hæstv. sjútvrh. gerði grein fyrir því frv. sem hér er til umr. og lagði áherslu á að aðalatriði og tilgangur þessa frv. væri að draga úr kostnaði við veiðar eða m.ö.o. að auka verðmæti fengins afla. Í frv. og markmiðum þess felst ákveðin viðurkenning á því að fiskistofnar við landið og innan lögsögu þess séu sameiginleg auðlind landsmanna allra og að í ljósi þeirrar viðurkenningar sé réttlætanlegt að stjórna nýtingu afla með lögum. Ef þessi efnisatriði standa, og þau gera það a.m.k. skv. málflutningi hæstv. ráðh., þá er verið að lögbinda aflann á okkar miðum sem grundvöll að tekjustofni. Þar sem hér er verið að setja lög um afnotarétt af eignum landsmanna skv. markmiðasetningu þessa frv., þá tel ég að þetta mál snerti alvarlega 40., 41. og 66. gr. stjórnarskrárinnar. Það eru þær greinar sem fjalla um meðferð fjármuna í eigu landsmanna og meðferð eigna einstaklinga. Því tel ég, svo að það sé ljóst alveg frá upphafi, óhugsandi að Alþingi Íslendinga feli ráðh. þessi völd ef ekki fer eitthvað á undan. Það sem á undan gæti farið væri þá annaðhvort nánari lýsing á því hvernig eigi að auka nýtingu sjávarafla með minnkandi tilkostnaði, hvort eigi að fella dóma yfir útgerðaraðilum, annaðhvort í ljósi einhverra dauðra talna eins og afla undangenginna ára, kaldrar skynsemi þar sem horft verði til rekstrarstöðu hvers einasta aðila, hún metin og vegin og ákvörðun tekin í ljósi hennar, tilfinningasemi, sem tæki þá kannske inn í þetta mat spurninguna um staðsetningu einstakra rekstraraðila víðs vegar um landið og spurninguna um það hvaða áhrif ákvarðanir hafa á heimamenn viðkomandi byggðar - eða einhverju samblandi af þessu öllu saman. Hin leiðin væri hugsanlega sú að reynt væri til þrautar að ná samstöðu alls þingheims, þannig að allur þingheimur taki á sig þá ábyrgð sem hér er verið að leggja á herðar honum, því að ábyrgðin er á herðum þingheims. Í þingbundinni stjórn ber ráðh. ekki ábyrgð nema gagnvart þeim sem fólu honum umboðið og í þessu tilviki er það stjórnarliðið. Stjórnarandstaðan hefur ekki formlega falið honum neitt umboð. Í seinni tíð hefur reyndar orðið sú þróun, að menn hafa sótt nokkuð til þeirrar áttar sem hér er verið að leita í, þ.e. að löggjafinn feli ráðh. opið umboð til framkvæmda. Má þar minna á lögin um Framleiðsluráð landbúnaðarins, þar sem það fyrirtæki hefur umboð til skattheimtu og ráðstöfunar skattfjár. Þessi þróun er trúlega að einhverju leyti tákn síns tíma, en hún er alröng miðað við gefnar aðstæður. Í dag hefur Alþingi umboð þjóðarinnar en ekki ráðh. og stjórnarskrá okkar takmarkar mjög rétt þingsins til að framselja þetta umboð. Ég tel það t.d. alveg fráleitt að samþykkja refsiákvæði, eins og farið er fram á í þessum lögum, vegna brota sem ekki eru skilgreind. Ég get tekið undir þann skilning, sem þegar er fram kominn, að fiskafli sé þjóðareign. En ég tel að þjóðin verði að hafa meira um málið að segja en núna, þ.e. sá sem fer með pólitíska ábyrgð í þessu máli hafi lagt grundvallarsjónarmið sín í dóm kjósenda. Núverandi stjórnskipun gefur þjóðinni ekki þennan möguleika. Ef hér væri um að ræða frv. ráðh., sem sæti í stjórn þjóðkjörins forsrh. og væri hér að framfylgja stefnu, sem meira en helmingur þjóðarinnar hefði stutt við kjör forsrh., þá væri framsal það sem hér er farið fram á ekki óeðlilegt. Við erum hér að ræða um grundvallaratriði stjórnskipunar fyrst og fremst. Að stjórnskipaninni óbreyttri tel ég núverandi stjórntæki, sem þegar eru fyrir hendi, nægjanleg. Ráðh. getur nú ákveðið hámarksafla flestallra fisktegunda nema þorskafla. Hann getur ákveðið fjölda sóknardaga. Hann getur ákveðið að loka miðum þegar rétt þykir. Ríkisstj. þessi, eða hvaða önnur sem að völdum situr, hefur fjármagnshlið þessa atvinnuvegar algerlega á sinni hendi og getur stofnað til aðgerða til að rétta við eða bæta rekstrargrundvöll útgerðarinnar í raun og veru eins mikið og hún telur sig geta til kostað. Hagsmunaaðilar hafa þegar sett fram ákveðnar hugmyndir um stjórnun fiskveiðanna. Það er því ekkert óeðlilegt að þeir beri einfaldlega ábyrgð á þeirri hlið sem að þeim snýr. Höfuðatriðið er nefnilega ekki núverandi ástand, sem einkennist af væntanlegu tímabundnu aflaleysi, heldur hvort og þá hvernig eigi að stýra nýtingu sjávaraflans. Því tel ég eðlilegra að gefa þessu máli meiri tíma. Ef endilega þarf að ljúka þessu máli fyrir áramót, vegna þess að aðgerðir verða að byrja strax í upphafi nýs árs, þá hlýtur tillögusmíð að vera svo langt á veg komin að það ætti að vera hægt að gera grein fyrir henni í dag. Við gerum okkur ljóst að það gerist ekki svo mikið á þeim dögum sem eftir lifa af þessu ári og að raunverulegra aðgerða af hálfu ráðh. verður ekki að vænta fyrr en þó nokkuð er liðið á næsta ár. Heyrst hefur að stjórnarliðar séu því miður mjög bundnir af samningum sínum um stjórnarsamstarf. Stjórnarsamstarf flokkanna sem að ríkisstj. standa grundvallast á sameiginlegri yfirlýsingu. Þessi bönd á stjórnarliðinu einkennast fyrst og fremst af því að menn þora ekki að andmæta mótaðila sínum af hræðslu við að það kosti mótaðgerðir af hans hálfu og því hugsanlega enn meiri hrossakaup en þegar eru fyrir hendi. Þetta sjónarmið er mjög áberandi nú í ljósi þessa atburðar. En sumir hlutir eru þannig vaxnir að þeir eru afdrifaríkari en aðrir. Hér er um það að ræða að vegna stjórnarskipunar okkar - ég minni á að ríkisstj. er ekki fjölskipað stjórnvald - er annar stjórnaraðilinn að gefa hinum svo mikið vald að eftir þann dag sem lögin verða samþykkt verður Sjálfstfl. að kaupa öll sín áhrif á fiskveiðistefnuna með framsali annarra stefnumála. Og þá ræður Framsfl. enn frekar ferðinni en nú því að núverandi stjórnskipun er fyrst og fremst spurning um samstarf flokka en ekki manna. Óprúttinn maður í embætti sjútvrh., og þá vil ég undanskilja núv. sjútvrh. því að ég ætla alls ekki að gera því skóna að hann sé óprúttinn, gæti ef hann vildi hossað sér á þessu valdi heima í sínu héraði. Það væri að því leyti eðlilegt að kjósendur í hans kjördæmi yrðu einu kjósendurnir á landinu sem fá tækifæri til að leggja dóm á störf hans eftir á. Ég tel að hér sé ábyrgð Alþingis að veði. Fiskveiðistefnuna verður að móta áður en Alþingi tekur ábyrgð á henni. Ráðh. hefur nægilegt umboð í dag til að bregðast við því tímabundna ástandi sem hér ríkir. Alþingi verður að fá meira ráðrúm til að ákveða að hve miklu leyti og hvernig það skapar sjávarútvegi sanngjarna rekstrarstöðu. Rekstrarvandinn er ekki nýr og það er meiri vilji til að taka á málum nú en nokkru sinni áður. En við verðum að fá tíma til að komast að sameiginlegri niðurstöðu. Því lýsi ég því yfir hér og nú að ég styð fram komna hugmynd og tillögu hv. 4. þm. Vestf. um að málinu verði vísað til nefndar og sú nefnd fái tíma til að starfa, þannig að við skoðum málið aftur að þinghléi loknu.



Virðulegi forseti. Það frv. sem við erum hér nú að ræða hefur þegar verið mikið rætt hér í þinginu þó stundum hafi verið við erfiðar aðstæður. Þegar hefur komið fram ýmisleg gagnrýni á efni þess og meðferð alla. Eitt af því sem hefur verið gagnrýnt er hversu seint þetta stóra mál er hér fram komið og hversu lítill tími gefst til að fjalla um það. Ég vil taka undir þessa gagnrýni. Á hún reyndar ekki aðeins við um afgreiðslu þessa eina máls heldur um öll þau stóru mál sem við höfum verið að afgreiða hér undanfarna daga án þess að hafa haft tækifæri til að kynna okkur þau eins og æskilegt væri. Slíkar vinnuaðferðir eru ekki vænlegar til árangurs og m.a. þess vegna er ég uggandi vegna þess máls sem við erum hér nú að fjalla um og snertir afkomu landsmanna allra á einn eða annan máta. Hv. 4. þm. Vestf. lagði til hér áðan að afgreiðslu þessa máls yrði frestað fram yfir jólaleyfi þm. Styð ég þá till. eindregið. Ég tel það tvímælalaust æskilegt að þm. hafi meira svigrúm til að fjalla um málið en nú gefst. Annað sem mjög hefur verið gagnrýnt varðandi þetta frv. er hversu mikið vald það færir í hendur eins manns. Undir þessa gagnrýni vil ég taka heils hugar, enda er það eitt af stefnumiðum Kvennalistans að draga úr miðstýringu hvar sem því verður við komið í þjóðfélaginu. Þetta frv. gengur í þveröfuga átt. Það safnar allri stjórnun fiskveiða í hendur sjútvrh. og heftir þannig stórkostlega það svigrúm og þau áhrif sem aðilum í sjávarútvegi er nauðsynlegt að hafa til að reka þessa mikilvægu atvinnugrein. Við okkur blasir mikill vandi og það er vandasamt verk að taka hann réttum og réttlátlegum tökum. Það verk tel ég að einn maður geti ekki unnið eftir sínum sjónarmiðum einum saman. Við verðum að reyna að tryggja að fram komi sjónarmið sem flestra og að þau hafi áhrif á lausn vandans. Á hinn bóginn er enginn vafi á því að við bágborið núverandi ástand fiskstofna á Íslandsmiðum er stjórnunar þörf. Hjá því verður ekki komist að setja reglur um fiskveiðar í fiskveiðilandhelgi okkar. Það er hins vegar mikilvægt að við þá reglugerð gæti sem flestra sjónarmiða og að samhengi hlutanna sé vandlega skoðað. Einhvers konar kvótaskipting virðist nú vera ein af fáum færum leiðum til að hafa stjórn á sókn í fiskistofna og stemma stigu við ofveiði. Kvótaskipting er ekki endilega af hinu illa. Hún getur haft ýmsar jákvæðar hliðarverkanir. Hún gæti t.d. stuðlað að betri meðferð sjávarafla þar sem magnið er fyrir fram vitað en tekjurnar ráðast af gæðunum. Einnig gæti hún dregið úr tilkostnaði í sjávarútvegi ef hún leiddi til þess að hægt væri að koma á betri samræmingu í veiðum og vinnslu. Við Kvennalistakonur erum því ekki mótfallnar því að þessi leið sé skoðuð, en mikið finnst mér samt skorta á að fullnægjandi upplýsingar sé að hafa um hvers konar kvótaskiptingu er verið að ræða um. Eins finnst mér skorta á það að svör hafi fengist við þeim mörgu spurningum sem þessu máli fylgja. Það er mér fullkomlega ljóst að kvótafyrirkomulag á veiðum er grundvallarbreyting frá núverandi fyrirkomulagi, ekki aðeins hvað varðar fjárhagslegan grunn fiskveiðanna heldur hvað varðar þær grundvallarhugmyndir sem veiðar og sjósókn byggjast á hér á landi. Víðátta hafsins er nú takmörkuð, fiskurinn er líka takmarkaður, veiðimennirnir geta ekki lengur markað sér stöðu með því að vera fisknir eða með því að vera aflaklær. Við kvótafyrirkomulag fara þeir aðeins og sækja skammtinn sinn. Það er ógerlegt að spá fyrir um hvaða áhrif þessar hugmyndabreytingar munu hafa. En þær munu hafa áhrif og á því vil ég vekja athygli. Að lokum langar mig til að beina fáeinum spurningum til hæstv. sjútvrh. Það má vera að þær hafi þegar komið fram og að þeim hafi verið svarað og það farið fram hjá mér í önn dagsins, en það æti þá líka verið að þær hefðu farið fram hjá fleirum. Ég er mjög uggandi vegna þeirra áhrifa sem umrædd og eins og ég hef sagt nokkuð óljós kvótaskipting kann að hafa á atvinnu manna hér á landi, jafnt kvenna sem karla. Skv. fréttum í Morgunblaðinu 15. des. s.l. voru um 1200 manns atvinnulausir á 14 stöðum á Suður- og Vesturlandi. Fyrirsjáanlegt er að þær aðgerðir sem kunna að verða framkvæmdar á grundvelli þessa frv. gætu enn aukið á atvinnuleysi, bæði í þessum landshlutum og öðrum, og auk þess stuðlað að flutningi fólks á milli byggðarlaga, þar sem fyrirsjáanlegt er að atvinnumöguleikar innan byggðarlaga verði aðrir en nú er. Því langar mig til að spyrja hæstv. sjútvrh.: 1. Er einhverjar upplýsingar að hafa nú um skiptingu kvóta á milli byggðarlaga? 2. Hefur það þá verið kannað í rn. hvaða hliðarráðstafanir er hugsanlega hægt að gera í þeim byggðarlögum sem í hlut eiga? 3. Hefur verið kannað hvers konar byggðaröskun þessar aðgerðir gætu haft í för með sér og þá hvaða félagslegu afleiðingar aðrar af þeim kunna að hljótast? Þetta eru stórar spurningar og þeim er ekki fljótsvarað. En ég tel ákaflega mikilvægt að einhverjar upplýsingar hér um komi fram við þessa umr. hér í hv. deild. Að endingu vil ég hvetja til þess að menn gefi sér meiri tíma til að fjalla um þetta mál en nú er ráð fyrir gert og að menn reyni til fullnustu að ná samkomulagi um efni þess. Ég vil einnig benda á að aðrar þjóðir hafa margvíslega reynslu af aflaskiptingarkerfum ýmiss konar og að sú reynsla er til skjalfest. Ég tel það miklu skipta að menn leiti sér fanga sem víðast um lausn mála en til þess þurfa menn að hafa meiri tíma en hér er nú til ráðstöfunar.



Virðulegi forseti. Kvótafyrirkomulag er engum að skapi, a.m.k. fáum enda gengur slíkt fyrirkomulag á móti veiðimennskunni sem hefur verið grundvöllur sóknar okkar í sjávarafla. Þegar rætt er um að setja kvótafyrirkomulag á veiði landsmanna er um að ræða dæmigert mál þar sem hætta er á mistökum. Hvað sem gert verður má ætla það víst að enginn verði sáttur við sinn hlut. Hins vegar er til bóta og til að réttlæta svo hröð vinnubrögð sem hafa viðgengist í þessu máli að mjög víðtækt samráð hefur verið haft við hagsmunaaðila sem að mörgu leyti hafa haft frumkvæði að umræddri stefnumörkun á neyðarstund. Ég ætla ekki að víkja í máli mínu nú að einstökum þáttum í þessu máli en þó vil ég árétta að ég tel ástæðu til þess að efla mjög eftirlit og rannsókn á smáfiskadrápi. Ég tel einnig æskilegt að líta sérstaklega á þátt línu- og færaveiða í þessu dæmi þannig að þær veiðar verði hvetjandi í þeim aðgerðum sem nú er verið að marka stefnu um. Lína og net, lína og færi raska minnst eðlislægum þáttum náttúrunnar, minnst af þeim veiðarfærum sem við notum hér við land og þess vegna tel ég ástæðu til að horfa þar sérstaklega á. Hv. 4. þm. Vesturl. hafði á orði í máli sínu í dag að þær aðgerðir sem nú væri verið að ræða væru valdabrölt í sjútvrh. Ég held að þarna taki hv. þm. nokkuð stórt upp í sig. Ég held að þetta sé fyrst og fremst spurning um að þora að taka á vandanum. Það vald sem þarf að beita í þessum aðgerðum er ekki eftirsóknarvert, a.m.k. ekki hjá venjulegu fólki í venjulegum flokkum sem vilja ekki ganga lengra en réttur næsta manns nær. En þeir sem vilja byggja upp þetta þjóðfélag í stað þess að ala á upplausn og vandamálum, vilja horfast í augu við vandann og takast á við hann, vinna málið skynsamlega og með samvinnu og samstarfi við þá sem gerst þekkja í málinu. Þar tel ég að hafi verið sýnd góð viðleitni. Þannig er margt sem kemur til og þarf að taka tillit til. Þjóð okkar er skemmtilega sundurleit í smærri málum, en þegar á reynir stendur hún einhuga saman. Nú reynir virkilega á, því að sjálfsögðu er mikil hætta á að einhver röskun eigi sér stað í hverri byggð. En við erum að tala hér um tilraun sem verður að vissu marki að spila af fingrum fram, breyta, bæta og leiðrétta jafnharðan og ég hef enga ástæðu til að óttast að þar verði misbeitt valdi með vilja. Allir hljóta að sjá að ekki er hægt að misbeita slíku valdi í okkar þjóðfélagi við þær kringumstæður sem nú eru. Það verður að taka slíkt tillit til allra þátta, allra landshluta. Þar kemur kannske það mesta aðhald sem stjórnvöld þurfa að hafa í þessu máli. samt skulum við gera okkur fyllilega grein fyrir því að ef kvótafyrirkomulagi verður komið á til bráðabirgða eða til reynslu verður enginn ánægður. Málið snýst hins vegar um að hafa snör handtök og þess vegna er ástæðulaust að teygja mjög lopann. Það er ekki háttur vanra manna til sjós. Snör handtök til að varða leiðina í þágu framtíðarinnar eins og fram kom hjá hæstv. sjútvrh. í dag. Ég undirstrika hins vegar að ég óttast mjög svo afgerandi kvótafyrirkomulag í sjávarútvegi eins og svo margir aðrir jafnvel þótt hér sé aðeins um tilraun að ræða. Æðakerfi sjávarútvegsins er svo margslungið að engan veginn er unnt að sjá fyrir endann á þeirri aðgerð sem um ræðir og óvissan er mikil. En ég tel að ekki verði komist hjá því í stöðunni að gera aðgerðir og ég treysti þeim fjölmörgu aðilum sem á næstu vikum vinna þetta mál af fingrum fram til að setja eins sterkan og burðarmikinn hrygg í þetta mál og nauðsynlegt er til að flestir geti unað svona hæfilega glaðir við sitt. Hins vegar vil ég líka undirstrika að ég tel ástæðulaust að ala á of mikilli svartsýni þó að þessi tilraun eigi sér stað. Þarna er merkileg tilraun til að framkvæma ákveðna stjórnun, ákveðna hagræðingu og ekki er útlitið svo svart að fram undan sé stórkostlegur vandi. Það þarf sveigjanleika sem kemur kannske á vondum tíma þegar verið er að moka hinn margumrædda flór vinstri stefnunnar, en við getum ekki beðið lengur. Þess vegna held ég að menn eigi að standa saman um að ná málum fram og setja víðtækan og sterkan hrygg í málið.



Herra forseti. Það er víst óhætt að viðhafa það ávarp að þessu sinni. Nú er búið að fjalla um þessi mál nokkuð efnislega og draga fram rök og gagnrök og ætla ég þess vegna ekki að fara yfir það málasvið. Ég kemst hins vegar ekki hjá því að fara hér örfáum orðum um vinnutilhögun varðandi þessa lagasetningu. Ég minni á og undirstrika viðleitni hæstv. sjútvrh. sem hann viðhafði með því að kynna þetta mál fyrir sjútvn. beggja deilda. A.m.k. einn fundur var haldinn í hans rn. og annar hér síðar í hádeginu og er þetta að sjálfsögðu þakkarverð viðleitni af hendi hæstv. sjútvrh. til að miðla upplýsingum og koma fram skoðunum og sjónarmiðum áður en málið kom til meðferðar á Alþingi. Ég minni líka á að hér fóru fram nefndarstörf með sameiginlegum fundum beggja þingnefnda. Það var að sjálfsögðu líka gagnleg ráðstöfun til að flýta fyrir umfjöllun og kynna málið þegar það kom til umr. á Alþingi. Nú er hins vegar komin röðin að Ed. Alþingis, þeim þm. sem skipa þessa virðulegu deild og þeim alþm. sem hafa tekið við þeim trúnaði að starfa í sjútvn. Ed. Alþingis. Í þeirri nefnd hefur í raun enginn fundur enn þá verið haldinn um þetta mál. Að því er mér virðist á að afgreiða það samt hér í kvöld. Þó er búið að boða þingflokksfund hjá þingflokki Sjálfstfl. og búið að boða fund í Sþ. Þetta er þá væntanlega tíminn sem þessari nefnd, sjútvn. Ed. Alþingis, er ættaður til að fjatla um og taka ákvarðanir í þessu máli. Má þá hver sjá hvað það eru trúverðug vinnubrögð. Ég hef lagt fram ósk á óformlegum fundi sjútvn. Ed. Alþingis sem haldinn var í morgun um grundvallaratriði í þessum málum. Ég geri mér ljóst að ekki er hægt að ætlast til að farið verði að rekja fyrir nefnd eða á Alþingi hvernig hinir einstöku framleiðslukvótar í sjávarútvegi verða eftir þessa lagasetningu. Nú hygg ég að fyrir liggi að Fiskifélag Íslands sé búið að setja upp slíka kvóta. En það er alveg augljóst mál að sú skipting þarf vandlegs undirbúnings við og augljóst að um hana sem slíka þurfa að fara fram fleiri en ein umr. á milli hinna einstöku hagsmunaaðila. Hins vegar eru viss atriði í þessu máli sem eru það víðtæk og þýðingarmikil að við þeim verða að fást svör. Ég hef vísað í þessu sambandi til þess rökstuðnings sem ég er nú æðivel kunnugur, þ.e. um kvótauppsetningu í landbúnaði. Þó að það sé annar atvinnuvegur og kannske ekki alveg sambærilegt er ég þó alveg sannfærður um að ef menn hefðu verið búnir að vinna betur bakgrunninn að þeirri kvótauppsetningu hefði t.d. ekki verið notuð þriggja ára viðmiðun. Þriggja ára viðmiðunin í landbúnaði er ákaflega hæpin miðað við það hvernig framleiðslumál höfðu skipast síðasta áratug. Í sumum byggðarlögum hafði framleiðsla í landbúnaði aukist mikið, í öðrum hafði hún dregist saman og auðvitað hafði þarna gerst margt á milli, en það voru þessi þrjú ár sem voru látin ráða. Og hér á að hafa þetta eins. Hér á að miða við þrjú ár án þess að litið sé til þeirra breytinga sem hafa orðið á síðasta áratug t.d. Ég tel annað útilokað en að menn geri sér grein fyrir hvort þessi viðmiðun felur í sér breytingar eða tilfærslur á milli byggðarlaganna á þeim framleiðsluverðmætum sem þar hefur verið aflað. Í öðru lagi og í beinu framhaldi af þessu hljóta líka að verða að liggja fyrir alveg fullar skýringar á því með hvaða hætti aðrar fiskveiðiheimildir, í síld, humri, rækju og loðnu koma til með að hafa áhrif á úthlutun veiðileyfa í t.d. þorskstofninn. Það eru svona grundvallarspurningar sem Alþingi, þingnefndir og einstakir alþm. eiga fullan rétt á að fá svör við. Herra forseti. Ég vil að lokum vekja athygli á því sem kom fram í sjútvn. Ed. á fundi hennar í morgun. Þar kom fram hjá held ég öllum fulltrúum stjórnarandstöðuflokkanna að mikill vilji væri hjá þeim að komast að sameiginlegri niðurstöðu í þessu máli. Hvernig til tekst með framgang þessa máls veltur verulega á því hvernig samstaða næst um það hér á Alþingi. Auðvitað er oft nauðsynlegt fyrir ríkisstj. að beita sínum þingmeirihluta þegar hún telur sig geta lagt við hann að eigin vild en í því þarf ekki alltaf að felast mesti styrkurinn. Í málum sem þessum er mesti styrkurinn í því fólginn að ná um málið sæmilegri og þolanlegri samstöðu. Þess vegna met ég mikils það sem kom fram frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar á þingfundi í morgun og ekki hvarflar að mér að neinar meiningar séu þar á bak við aðrar en þær að leitast við að ná fram sameiginlegri niðurstöðu í þessu máli. Kannske er það mesta óhappið í þessu, ef um óhapp er hægt að tala, að málið skyldi ekki fyrst fara af stað í þessari deild og verða unnið í sjútvn. Ed. Alþingis. Þá hefði m.a. ekki þetta sjónarspil átt sér stað í Nd. sem menn kalla málþóf.

Það er ómögulegt að segja.

Ekki trúi ég því að hv. 4. þm. Austurl. hefði farið að standa að málþófi í þessari deild þó að hann sé til alls vís. En ég hef sett fram mín sjónarmið. Ég legg mikla áherslu á að við þeim spurningum sem ég hef sett hér fram fáist svör og þá er sjálfsagt að sjá til með framhaldið.



Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þá málefnalegu umr. sem hér hefur átt sér stað. Ég ætla ekki að lengja umr. en vil reyna að svara í nokkru þeim beinu spurningum sem til mín hefur verið beint. Hv. þm. Karl Steinar spurði hvers vegna rætt væri um þrjú ár þegar rætt er um skiptingu á afla. Það sem menn hafa hér fyrst og fremst í huga er að fá þverskurð af fortíðinni sem gæti gefið líklega mynd af möguleikum viðkomandi skipa á t.d. næsta ári. Það er nú svo í langflestum tilvikum að afli skipanna í fortíðinni gefur mjög mikla og góða mynd af möguleikum þeirra í framtíðinni. Maður sér þegar litið er á skip sem hafa verið lengi á veiðum að svo er. Hvort þessi ár eiga að vera þrjú, fjögur eða tvö er út af fyrir sig engin heilög regla. Ef árin eru fleiri er þeim mun líklegra að fleiri vandamál komi upp. Það verða þá fleiri skip sem ekki hafa verið í rekstri svo lengi, það eru fleiri skip sem hafa skipt um eigendur svo að eitthvað sé nefnt ef notuð eru fjögur ár. Hins vegar hefur verið um það rætt að líta einnig á hverju það mundi breyta ef einu ári er bætt við. Ekki hefur verið tekin um það ákvörðun með hvaða hætti þetta verður gert. Nú eiga sér stað útreikningar hjá Fiskifélagi Íslands til að leggja á það fullt mat, en það sem hér býr að baki er að menn vilja hafa tryggingu fyrir því að dugnaður manna á undanförnum árum og ráðdeild þeirra varðandi afla fái notið sín í kvótanum. Þannig er það t.d. í Noregi þar sem er jafn kvóti, þ.e. öll togskip hafa sama kvóta. Það liggur alveg fyrir af hendi hagsmunaaðila að aldrei gæti orðið samstaða um að skipta aflanum jafnt. Menn leggja á það meginþunga að tillit sé tekið til þess hvernig menn hafa staðið sig í fortíðinni. En ég tek fyllilega undir það, að einnig eru aðilar sem hafa nýlega keypt skip sem ekki fá þá notið sín vegna þess að þeir hafa ekki fengið tækifæri til að sanna hvað í þeim býr eins og hinir. Og það verður alveg sérstakt vandamál að koma upp hlutlausum og hlutlægum reglum um hvernig taka skuli á slíkum undantekningartilvikum. Þau eru eftir því sem ég best veit ekki óskaplega mörg en þau geta verið alvarleg. Að því er nú unnið af ráðgjafarnefndinni að móta slíkar reglur og gera tillögur um það á hvaða grundvelli aflanum verði skipt. Ég vil sem sagt taka skýrt fram að sú ráðgjafarnefnd sem vinnur nú að þessum málum mun gera tillögur. Ég vil t.d. taka fram að ráðgjafarnefndin gerði tillögur um heildarafla fyrir næsta ár og ég leyfi mér að fullyrða að aldrei áður hefur verið haft svo mikið samráð við hagsmunaaðila um ákvarðanir um aflamark á næsta ári. Það hefur fyrst og fremst verið sjútvrh. sem hefur tekið þær ákvarðanir eftir að Hafrannsóknastofnun hefur komið með sínar tillögur, en nú vann ráðgjafarnefndin mjög gott starf og lagði sjálfstætt mat á aflatölur fyrir næsta ár og skilaði niðurstöðu sem ég tók upp og fór eftir. Ég hef einnig tekið skýrt fram við hagsmunaaðila að eftir að þessar tillögur verða komnar frá ráðgjafarnefndinni verða þær kynntar sjávarútvegsnefndum þingsins og hagsmunaaðilum á breiðari grundvelli en í ráðgjafarnefndinni og síðan verða ákvarðanir teknar. Ég vil einnig taka skýrt fram að að sjálfsögðu munu þessi mál koma aftur til umfjöllunar þingsins. Þau verða að gera það vegna þess að lögin eiga aðeins að gilda í eitt ár og að sjálfsögðu hefur þingið, ríkisstj. eða ráðherrar alla möguleika á því að taka málið aftur upp á Alþingi síðar í vetur. Einstakir þm. og sjávarútvegsnefndir hafa að sjálfsögðu slíkan möguleika og geta flutt málið aftur inn á Alþingi. Ég hef einnig greint frá því að taka þarf þessi lög til áframhaldandi endurskoðunar. Hér er ekki um neina lokaendurskoðun að ræða og ég minnti þar á reglur um stærð fiskiskipa og landhelgislínu. Þessi atriði þurfa helst að koma til meðhöndlunar á Alþingi í vetur. Þessi löggjöf verður því til áframhaldandi meðferðar hér. Ég geri mér fulla grein fyrir því að mjög mikilvægt er að um þetta mál ríki hin besta samstaða. Að sjálfsögðu er mikilvægt að svo sé á Alþingi. Það var einmitt með það í huga að ég kallaði strax og ég taldi málið liggja það skýrt fyrir á sjávarútvegsnefndir þingsins til að kynna málið og fara þess á leit að það væri tekið fyrir í þingflokkunum. Ekki er síður mikilvægt að góð samstaða ríki um málið við hagsmunaaðila sem eiga að búa við þessa löggjöf. Það er e.t.v. enn þá meira atriði. Hagsmunaaðilar allir hafa rætt þessi mál mjög mikið að undanförnu og þeir hafa komið fram með hugmyndir og sagt mjög skýrt að þeir vilji taka á þessum málum í samvinnu við sjútvrn. Þeir gera það vegna þess að þeir sjá enga aðra möguleika til að skapa bærilegan rekstrargrundvöll, en ég óttast nú að hann verði ekki einu sinni bærilegur á næsta ári. Þeir sjá ekki möguleika á að halda áfram því mikla kappi sem hefur verið um fiskimiðin, þar verði að draga úr. Það er e.t.v. nokkuð líkt þó að í minna mæli hafi verið þegar eigendur loðnuskipa komust að þeirri niðurstöðu að þeir þyrftu að koma sér saman um skiptingu aflans. Nú er það svo vegna þess að mikið hefur verið talað um frjálsan atvinnurekstur í þessu sambandi, að eigendur loðnuskipanna eru e.t.v. þeir aðilar í útgerð sem eru hvað sjálfstæðastir og minnst háðir vinnslunni. Og það voru þessir menn og þessir aðilar sem komu sér saman um að breyta fyrirkomulaginu. Það var að vísu ekki atger samstaða en allir sem líta til baka á þessi mál eru sannfærðir um að hér var stigið rétt skref. Olíunotkun hefur minnkað mjög verulega hjá loðnuflotanum og veiðarfæraslit hefur stórminnkað þannig að þar hefur átt sér stað mikill sparnaður. Það var að mínu mati e.t.v. enn þá meiri ábyrgðarhlutur en allt annað að standa á móti því að taka á þessum málum og reyna að koma við sparnaði og skipulagi með hagsmunaaðilunum. Af því að Fiskiþing hefur komið hér til umr. þá eru þar þrátt fyrir allt menn alls staðar að af landinu sem hafa lifað og starfað í sjávarútvegi allt sitt líf. Í Landssambandi ísi. útvegsmanna er sama sagan, í Sjómannasambandinu og Farmanna- og fiskimannasambandinu. Auðvitað geri ég mér grein fyrir því að ekki er alger eining meðal þessara manna. En það er yfirgnæfandi meiri hluti sem krefst þess að forustumenn þessara samtaka geri tilraun til að koma á öðru skipulagi í samvinnu við sjútvrn. Spurt var um það hér af hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni hvers vegna flotvarpan var felld út. Það er alveg rétt að þegar frv. var kynnt var grein um það að sjútvrh. væri heimilt að banna veiðar með flotvörpu. Aðalfundur LÍÚ samþykkti slíka tilhögun og ég taldi rétt að tekin væri afstaða til slíks banns. Ég vildi þá að alveg væri ljóst að ef Alþingi samþykkti slíka heimild yrði að vera ljóst að sú heimild yrði notuð. Hins vegar kom mjög skýrt fram á Fiskiþingi eftir að menn komu sér saman um að æskilegast væri að gera tilraun með kvótaskiptingu í eitt ár að þá væri ekki rétt að banna ákveðin veiðarfæri. Það var raunverulega forsenda þess að einstakir aðilar gátu sætt sig við slíka skipan, t.d. Vestfirðingar og Norðlendingar ýmsir. En það vita að sjálfsögðu allir að mismunandi sjónarmið eru í landshlutunum bæði að því er varðar veiðarfæri og hvort eigi að veiða fiskinn smáan eða stóran. Það er afskaplega mikilvægt að reyna að koma í veg fyrir þá togstreitu sem oft vill verða á milli landshlutanna ef vel á að takast til. Einnig komu fram spurningar frá Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur, hv. 11. þm. Reykv., hvort fyrir lægju upplýsingar um kvóta á milli byggðarlaga og hvernig þetta mundi virka á atvinnuna. Ég vil taka fram vegna þess að raunverulega hefur komið fram hjá ýmsum að þetta frv. gæti orðið þess valdandi að atvinnuleysi færi vaxandi að ég tel það algerlega rangt. Ég tel að mun meiri líkur séu til að það muni fremur ganga í gagnstæða átt því að grundvöllurinn fyrir okkar atvinnu er að sjálfsögðu verðmætasköpun og það sem skiptir okkur mestu máli sem þjóð er að skapa sem mest verðmæti úr auðlindunum og með betra skipulagi. Þegar hér er um svo takmarkaðan afla að ræða getum við náð upp meiri verðmætum. Það liggja ekki fyrir nákvæmar upplýsingar um kvóta eða um afla á einstakt byggðarlag með skipulegum hætti. Að sjálfsögðu liggja þessar upplýsingar allar fyrir hjá Fiskifélaginu. Það eru listar til um afla hvers einasta skips mörg ár aftur í tímann og það eru upplýsingar um afla í hverju einasta byggðarlagi mörg ár aftur í tímann þannig að þessar upplýsingar liggja í sjálfu sér alveg fyrir, rétt er að taka það fram. En ég held að mjög hættulegt sé að meta þetta mál í ljósi þessa. Við verðum hér fyrst og fremst að líta á heildarhagsmunina vitandi að komið geta upp ýmis staðbundin vandamál. Einmitt í ljósi þess sagði ég hér fyrir nokkru síðan að auðvitað væri best að fækka skipunum sem mest þannig að hin hefðu meiri möguleika og náttúrlega væri þá best að fækka þeim þar sem aðrir atvinnumöguleikar væru fyrir hendi. Í mínum huga er þetta mjög einföld skynsemi, a.m.k. þeirra sem vilja viðhalda fullri atvinnu í landinu. En það var ekki lengi að kvikna á ýmsum perum. Ég var sakaður um að vilja leggja hverjum einasta togara á Faxaflóasvæðinu og draga menn í nauðungarvinnu í álverið eins og það var orðað af nokkrum stjórnarandstæðingum.  Ég var búinn að lofa því að vera ekki langorður. En að sjálfsögðu getum við í sjútvrn. ekki farið að tala hér um hliðarráðstafanir. Það er að sjálfsögðu þjóðarinnar allrar að taka á því máli, byggja upp nýja atvinnuvegi í staðinn. Menn spyrja hvers konar byggðaröskun gæti átt sér stað. Ég tel að ekki eigi að þurfa að verða nein byggðaröskun vegna þessa hugsanlega skipulags vegna þess að við erum aðeins að reyna að finna réttláta leið til að jafna niður því mikla áfalli sem við höfum orðið fyrir og reyna að gera það besta úr hlutunum. Það er það sem allar þjóðir gera þegar þjóðfélög verða fyrir áföllum, þá fara menn þá leið. Ég hef að sjálfsögðu ekki komið inn á öll þau atriði sem hér hafa komið fram.  Ég vil alveg taka undir það að það er mjög miður að mál þetta skuti ekki liggja allt saman ljóst fyrir. Ég hefði gjarnan viljað sjá að svo væri. Ég vænti þess að það liggi mun betur fyrir fljótlega upp úr áramótunum og þá sé hægt að segja alveg til um hvers konar skipulag við munum fara út í. Það dettur held ég engum í hug að koma á fiskveiðistefnu á næsta ári nema í mjög nánu samráði við hagsmunaaðilana. Að ætla sér að fara af stað með eitthvað sem er í mikilli andstöðu við þá mun ekki stýra góðri lukku og mér dettur ekki til hugar að reyna slíkt. En um þetta verða höfð náin samráð, bæði við nefndir þingsins og hagsmunaaðila. Ég hef nú þá trú og ég veit að þm. hafa þá trú á lýðræðinu í landinu að ef eitthvað kemur upp sem menn geta alls ekki sætt sig við verður því að sjálfsögðu breytt. Þingið hefur alla möguleika á að taka málið upp og ég held að einmitt þess vegna sé mikilvægt að þetta margumtalaða vald sé í höndum pólitísks aðila því að hægt er að taka hann og spyrja í þinginu. Menn spyrja ekki Fiskifélag Íslands t.d. hér á Alþingi. Ef það ætti að hafa þetta vald, hver yrði spurður um þá ráðstöfun hér á Alþingi? Sennilega yrði sjútvrh. að svara fyrir hönd Fiskifélagsins. Menn spyrja ekki hagsmunaaðilana hér. Einnig getur þingið hvenær sem er breytt lögum og mér finnst að allt of mikið hafi verið gert úr því hvað ráðherra fær þarna mikið vald. Það er vissulega rétt. En ég vil minna menn á að þetta vald er afskaplega vandmeðfarið og það er í reynd ekki hægt að fara með það nema í mjög náinni samvinnu við þá sem við það eiga að búa. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að hv. nefnd sjái sér fært að afgreiða þetta mál eins fljótt og mögulegt er. Ég tel mjög slæmt að málið skyldi ekki koma fyrr hingað til deildar. Það er vissulega rétt og ég hefði að sjálfsögðu kosið að það hefði komið hingað mun fyrr. En að mínu mati er mjög mikilvægt að fá skýrar línur í það hvort Alþingi er tilbúið til að á þessum málum verði tekið með þeim hætti sem hagsmunaaðilar hafa lagt á áherslu og menn hafa verið að ræða að undanförnu. Ef því verður frestað og því verður hafnað og málið dregið fram yfir áramót kemur mjög mikil óvissa upp. Ég vil einnig taka skýrt fram að mjög erfitt er fyrir okkur í sjútvrn. að taka ábyrgð á stjórn fiskveiða á næsta ári með þeim heimildum sem við höfum. T.d. eru togveiðarnar ekki leyfisbundnar og við höfum í reynd enga heimild. Við getum að vísu útvíkkað skrapdagakerfið, en skrapdaga í hvað? Í ofnýtta aðra stofna sem mundi þá setja þá stofna í mikla útrýmingarhættu? Ég vil leiðrétta þann misskilning sem hér hefur komið upp að vandalaust sé að stýra sókninni í fiskistofnana með þeim heimildum sem eru fyrir í lögum. Að vísu eru þær heimildir mjög víðtækar en þær voru hugsaðar á þeim tímum þegar mikið var af vannýttum fiskistofnum. Menn litu á karfann, ufsann, ýsuna og marga aðra fiskistofna sem vannýtta. En nú er ekki lengur um það að ræða svo að við getum ekki stýrt sókninni úr ofnýttum stofni yfir í vannýtta stofna. Segja má að öll hugsunin í þeirri löggjöf hafi byggst á því.