Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Ég minntist á það við 2. umr. málsins, að vel gæti farið svo með þeim breytingum, sem hér eru gerðar á sveitarstjórnarl. og rétt er að gera, að flokkar, sem vinna saman í kosningum, fái ekki jafnmarga varafulltrúa hver flokkur eins og hann fengi, ef hann hefði einn lista. Það, að varafulltrúar skulu nú mæta skv. hinum nýju breyttu ákvæðum, einungis af sama pólitískum flokki, getur orðið til þess, að flokkur, sem haft hefur kosningasamvinnu við annan, fái ekki næga varafulltrúa og afleiðing þess verði sú, að hann missi fulltrúa uppbótarlaust. Þess vegna leyfi ég mér að bera fram brtt. á þskj. 222 um, að í stað þess, að varafulltrúar séu aðeins 3, skuli þeir frambjóðendur á lista, sem ekki ná kosningu, vera varamenn. Mér er kunnugt um, að á ýmsum stöðum hafa varafulltrúar verið kvaddir til fundarsetu eftir þeirri reglu, sem Ég legg til að hér sé lögfest. Ég hef borið brtt. undir nefndarmenn allshn., án þess að fundur hafi haft hana til meðferðar, og formaður hennar a.m.k. mun henni meðmæltur. Samþykkt brtt. mundi á engan hátt tefja fyrir málinu, þar sem það verður að fara til Nd. hvort sem er.



Ég held, að þessi brtt. Sé til bóta. Þannig verður að skilja 33, gr. l., að varamenn geti tekið sæti svo lengi sem menn eru fyrir hendi á lista. Ég veit, að á ýmsum stöðum hefur það verið praktíserað, sem hv. 10. landsk. gat um, og man ég sérstaklega eitt dæmi, þar sem flokkur hefði ekki með öðru móti getað haft fulla tölu bæjarfulltrúa sinna. Ég álít því mjög æskilegt að setja í frv., eins og það er nú orðið, ákvæði í þessa átt, og mun allshn. vera brtt. fylgjandi. Þess gætir nokkuð, að formið á frv. er ekki sem ákjósanlegast, sem von er til, þegar búið er, eins og hér, að hnýta saman ýmis sjónarmið. Þó að sundurleitt sé, finnst mér ekki hægt nú að fara að sjóða það alveg upp, því að hitt held ég, að ákvæðin séu svo ljós, að þau varla verði misskilin. Úr því að ég stóð upp, verð ég að minnast á aðferðina, sem nutuð er við að reikna út röð fulltrúa á listunum, vegna þess, að komið hefur í ljós, að afar litlar útstrikanir eða raðarbreytingar þarf til þess, að röðin raskist. Til þess að færa efsta fulltrúa í 2. sæti þurfa 4–5% að strika hann út eða raunar aðeins rúmlega 4%, þegar um er að ræða kosning 9 fulltrúa, en færri, ef kjósa skal fleiri fulltrúa. Til þess að færa þann fulltrúa á þeim lista í 3. sæti, þurfa 11% að strika hann út, en ef 15% gera það, lendir hann í 4. sæti. Sé hins vegar litið á 15 fulltrúa kosningu, nægja útstrikanir 4% til að færa efsta manninn í 2. sæti, 7% til að færa hann í 3. sæti, 10% til að færa hann í 4. sæti, 14% til að færa hann í 5. sæti, 16% til að færa hann í 6. sæti o.s.frv., eða aðeins lítinn hluta kjósenda listans til að fella hvern mann af listanum, sem lystir. Þetta geta hv. þm. sjálfir sett upp og reiknað, ef þeir hafa ekki hugleitt það áður. Þetta sýnist mér sanna það, að aðferðin er í raun réttri alveg ófær. Það nær ekki nokkurri átt, að 4% af kjósendum lista geti ónýtt þá uppstillingu, sem venjulega hefur verið mjög til vandað. Nú stendur að vísu svo á, að bæjarstjórnarkosningum er nýlokið.

Hreppsnefndarkosningar allar eftir.

Rétt er það, þótt í helmingi þeirra sé ekki beitt hlutfallskosningum. Ég hef ekki treyst mér til að bera fram brtt. í þessa átt, og er ekki vert að hrapa svo að því, að síðari villan kunni að verða verri hinni fyrri. Mér dettur t.d. í hug, að beita mætti sömu aðferð og við útreikning aðalfulltrúa, - deila í atkvæðatölu með 2, 3, 4, 5, 6 o.s.frv., - þm. þekkja aðferðina, og nægði þá 1/4 atkvæða til að breyta röð á lista. Það þætti mér sanngjarnt og gæti ekki fellt mig við að svipta kjósendur alveg rétti til breytinga. Má og vel vera, að önnur aðferð að reikna það út kæmi sér betur. Ég skýt þessu fram til athugunar fyrir hv. þdm.



Ég er ekki ánægður með það, að allshn., sem virðist hafa komið auga á stórgalla í lögum þessum, skuli ekki vilja rannsaka möguleika til að nema þessa galla burt. Nú eiga sveitarstjórnarkosningar að fara fram í vor, og verða í mörgum stöðum viðhafðar hlutfallskosningar. Gætu menn þá notfært sér þessa veilu í kosningal. og fáir menn ráðið því, hver lendir í sveitarstjórn. Það eru væntanlega allmargir dagar eftir af þessu þingi, að minnsta kosti, ef því er ætlað að ljúka störfum á eðlilegan hátt og afgreiða fjárlög, því að ennþá bólar ekkert á nál. fjvn. En þar sem allshn. hefur komið auga á þessa galla á kosningal., og alþ. virðist hafa nægan tíma til að athuga málið betur, þá finnst mér, að n. ætti að taka málið aftur til meðferðar og lagfæringar. Það hefur hvað eftir annað komið fyrir við kosningar, að örfáir menn hafa breytt röð á lista þannig, að efstu menn á listanum náðu ekki kosningu. Þess hefur verið getið í sambandi við þetta mál, að það hafi ekki haft litil áhrif á líf eins manns, sem er kunnur í landinu, að nokkrir menn höfðu strikað hann út. Þetta er nú ekkert aðalatriði, en það er mjög óheppilegt, að sárafáir menn geti haft þessi áhrif. Það kom líka fyrir í bæ einum við síðustu bæjarstjórnarkosningar, að nokkrir menn unnu til að kjósa annan lista en sinn eiginn flokkslista, til þess að fá tækifæri til að strika út efsta mann á lista andstæðinganna, og varð það til þess, að hann féll, þótt listinn kæmi 2 mönnum að. Mér finnst alls ekki úr vegi, að þetta mál geti beðið ofurlítið eftir því, ef allshn. fengist til að athuga þetta atriði og gera um það till. Við eigum það ekkert víst, að þeir menn, sem sitja á Alþ. næstu 4 ár, breyti þessu ákvæði. Mér finnst hér sannast hinn gamalkunni málsháttur, að það eigi ekki að draga til morguns, sem maður getur gert í dag. Málinu liggur ekki svo mikið á, að ekki megi fresta afgreiðslu þess í 2 til 3 daga, svo að hægt væri að koma brtt. í kring.



Ég vil taka það fram, að ég hef ekki hreyft þessu máli fyrir n. hönd, því að n. hefur ekkert rætt um þetta atriði, og ég hef aðeins mælt fyrir mína hönd. Ég hef athugað leiðina til að bæta úr þessu, en ekki fundið nema þá einu, sem ég benti á áðan, og það má vel vera, að hún sé ekki heppileg. En að koma með brtt. á síðustu stundu, má telja mjög varhugavert. Allir hv. þm. vita, að það liggur í loftinu, að þingið sitji ekki lengi hér eftir. Hins vegar kemur þessi breyting eins og skollinn úr sauðarleggnum til Nd., og þó að við samþ. hana hér í d., er ég ekki viss um, að Nd. geri hið sama. Ég held, að nægi að vekja málið á þessu þingi, sérstaklega ef ríkisstjórnin vildi taka málið til athugunar. Ég legg ekki mikið upp úr því, þó að hreppsnefndarkosningar fari fram í vor, enda munu hlutfallskosningar aðeins verða viðhafðar í nokkrum sveitum. Ég get því ekki fallizt á að vísa málinu til n., enda finnst mér sennilegt, að málið fengi akki fulla lausn á þann hátt.



Það er nýstárlegt, að nefndarmaður, sem sér stórkostlega galla á lögum, vilji ekki eyða tíma í að nema gallana í burtu. Raunar efast ég ekkert um, að hv. frsm. talaði hér fyrir hönd n., þó að málið væri ekki sérstaklega tekið fyrir á nefndarfundi. Þó sé ég mér ekki annað fært en að falla frá ósk minni um þetta. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh., sem þessi mál heyra undir, hvort hann vilji ekki lofa því, að þetta atriði verði tekið til athugunar af hlutaðeigandi ráðuneyti og það á sínum tíma legði fram till. fyrir Alþ. til lagfæringar á. þessu.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Ég veit ekki, hvort hv. 1. þm. Eyf. var á fundi, þegar þetta barst í tal. Ég lýsti þá yfir þeirri skoðun minni, að mér virtist of rúmt um þessar breytingar á listunum. Samkvæmt upplýsingum, sem komu fram, lýsti ég yfir því, að mér fyndist sanngjarnt, að þetta yrði athugað, þó að ég teldi það ekki svo aðkallandi, að setja þyrfti þá breyt. í sambandi við frv. það, sem hér liggur fyrir. En þar sem sveitarstjórnarkosningar standa fyrir dyrum í vor, er mjög nauðsynlegt, að frv. verði samþ. sem allra fyrst, svo að hægt sé að haga kosningunum samkvæmt því. Ég tek undir það með hv. frsm. allshn., að breyt. þessari verði ekki blandað saman við frv. þetta að svo stöddu. Ég tel fulla þörf á, að þetta sé athugað og síðan verði breyt. borin fram í frv.- formi á þinginu: Þetta er mín persónulega skoðun, og það gerir ekkert til, þó að hún komi fram, án þess að ég geti lofað nokkru fyrir ríkisstjórnarinnar hönd.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Það var réttilega fram tekið hjá hv. frsm. allshn., að málið hefur ekki verið rætt innan hennar. Ég skal taka fram, að ég er honum sammála um, að ekki sé rétt að tefja málið með brtt., einkum þar sem þessar breytingar þurfa að komast gegnum þingið fyrr eða síðar. Ég vil benda á, að svipað ákvæði í kosningal. mun vera síðan 1916. Þá fóru fram kosningar til landskjörs hér í landinu, og þá var farið eftir þeirri reglu að strika út af listunum. Allir muna, að þá var kona efst á lista og hún var strikuð út, svo að hún náði ekki kosningu. En þó að svo hafi viljað til, er það kunnugt, að hér í Reykjavik eru þessar tilstrikanir ekki notaðar neitt að ráði. Og í þessu ákvæði felst réttur hinna óánægðu kjósenda til að geta breytt listanum í samræmi við óskir sínar, og þennan rétt má ekki torvelda. Svona horfir málið í augnablikinu fyrir mér. Hæstv. fjmrh. taldi rétt að athuga málið,. enda er nægur tími til stefnu. Af þessum ástæðum, sem ég hef greint, er ég móti því að setja brtt. um þetta ákvæði í samband við frv.