Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur haft til athugunar till. til þál. á þskj. 69 um að hraða framkvæmdum í rafmagnsmálum á Snæfellsnesi. Það líður nú senn að því, að tímabili hinnar svokölluðu tíu ára áætlunar í rafvæðingarmálum landsins ljúki. Það er því tími til þess kominn að gera sér grein fyrir því, sem þá tekur við, og að gaumgæfilega sé athugað, á hvern hátt það muni vera heppilegast og framkvæmanlegast að leysa þessi mikilvægu framfaramál þjóðarinnar í næstu framtíð. Á undanförnum árum hefur þróunin í notkun rafmagnsins á þeim stöðum, þar sem orkuveitur hafa verið byggðar, verið svo ör, að hver aukning, sem átt hefur sér stað, hefur svo til jafnóðum verið fullnýtt. Sérstaklega hefur þetta átt sér stað í hinum ýmsu kaupstöðum og kauptúnum víðs vegar um landið, þar sem hvers konar stóriðnaður í sambandi við sjávarútvegsframleiðsluna hefur stóraukizt, og hefur á þeim stöðum oft komið til þess, að um verulega vöntun á rafmagni hefur verið að ræða. Í verstöðvunum á Snæfellsnesi, sem tillaga þessi m.a. fjallar um, er ákveðið að auka raforkuna verulega á yfirstandandi ári. Verður það gert með því að bæta tæplega 300 kw. rafstöð við í Stykkishólmi og um 930 kw. stöð til viðbótar í ólafsvík. Er þá gert ráð fyrir, að þessar aflaukningar nægi til þess að mæta og sjá fyrir neysluþörfinni á norðanverðu Snæfellsnesi til ársins 1965. Fjvn. leitaði umsagnar raforkumálastjóra ummálið og fékk þar staðfestar þessar upplýsingar, en í niðurlagi bréfs raforkumálastjóra segir svo til viðbótar, með leyfi hæstv. forseta: „Að þeim tíma liðnum verður annaðhvort aukið dísilafl, vatnsvirkjun eða lína frá heildarkerfi Suðvesturlandsins að vera komin til viðbótar. Þær áætlanir, sem gerðar hafa verið um virkjun og línu, eru nú orðnar nokkurra ára gamlar og voru þá lauslegar, svo að ekki er hægt að byggja á þeim nú. Ég er því flm. þáltill. sammála um, að tími sé kominn til þess að taka rafmagnsmál Snæfellsnes til nýrrar athugunar. Hvað viðvíkur sveitunum sunnan fjallgarðsins,“ segir raforkumálastjóri, „skal á það minnt, að í núverandi tíu ára áætlun er ekki gert ráð fyrir línulögnum um þær. Á mælikvarða rafvæðingarinnar geta þær sveitir því miður ekki talizt þéttbýlar. “ Þegar raforkumálastjóri talar hér um, að miðað við mælikvarða rafvæðingarinnar, á hann að sjálfsögðu við þann ramma, sem settur var í sambandi við tíu ára áætlunina. Að henni lokinni má fullvíst telja, að hinum blómlegu byggðum í sveitum á sunnanverðu Snæfellsnesi verði skipað framarlega, í þeirri framkvæmdaáætlun, sem þá tekur við og ríkisstj. hefur nú með höndum að láta undirbúa og gera tillögur um. Fjvn. er í aðalatriðum sammála tillögumanni um nauðsyn þessa máls og leggur til, að till. verði afgreidd með nokkurri orðalagsbreytingu, sem n. hefur leyft sér að flytja á þskj. 503. Er þar sérstaklega lögð áherzla á þá hlið málsins, sem veit að því, að ríkisstj. láti hið allra fyrsta fara fram rækilega athugun á því, hvernig auðið sé að leysa á viðunandi hátt raforkumál Snæfellinga.



Herra forseti. Ekki ætla ég að mæla gegn því, að skorað verði á ríkisstj. að láta sem fyrst fara fram rækilega athugun á raforkumálum Snæfellinga. En hitt vildi ég segja, að ég hefði talið það á ýmsan hátt eðlilegra, að þessi till. hefði verið víðtækari en hún er. Það er vitanlega þörf að athuga víðar en á Snæfellsnesi. hvernig auðið sé að leysa raforkumál byggðanna á viðunandi hátt. Nú er verið að vinna að - og hefur verið um allmörg ár - framkvæmd svonefndrar 10 ára áætlunar um dreifingu raforkunnar. Það mun mega gera ráð fyrir, að framkvæmdum samkv. þeirri áætlun verði lokið eftir 1–3 ár. Það mun vera nú í athugun hjá raforkumálastjórninni undirbúningur að nýrri áætlun um framkvæmdir á vegum héraðsrafmagnsveitna ríkisins, eftir að lokið er þeim verkum, sem 10 ára áætlunin gerir ráð fyrir. En eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, mun enn vera óunnið þar allmikið undirbúningsstarf, til þess að hægt sé að gera framhaldsáætlun. Það var nokkuð rætt um þetta á síðasta þingi, m.a. borin fram till. þá um að fela ríkisstj. að láta vinna að slíkum undirbúningi, og mun ríkisstj. í fyrravetur, eftir því sem mér er bezt kunnugt, hafa lagt fyrir raforkumálaskrifstofuna að hefja þennan undirbúning. En eins og ég sagði, mun þar allmiklu rannsóknarstarfi ólokið og undirbúningsvinnu, til þess að hægt sé að ganga frá framhaldsáætlun um raforkuframkvæmdir í héruðunum. Og ég kvaddi mér einkum hljóðs til þess að beina þeirri áskorun til hæstv. ráðherra, sem fer með þessi mál, að hann hlutist til um það, að þessari undirbúningsvinnu á raforkumálaskrifstofunni verði hraðað svo sem föng eru á. Ég tel, að því starfi þyrfti að vera lokið á næsta hausti, þegar næsta þing væntanlega kemur saman. Það er ákaflega þýðingarmikið fyrir menn, ekki eingöngu á Snæfellsnesi, heldur um land allt, að vita, áður en langt líður, hvers má vænta um áframhaldandi framkvæmdir í rafmagnsmálunum, Það verður sem fyrst að taka ákvörðun um það, að hve miklu leyti raforkuþörf sveitanna verður fullnægt með dreifilínum frá aðalorkuveitukerfinu og hvaða landshlutar þurfa að leysa sín raforkumál með öðrum hætti. Þó að enn sé nokkuð eftir að vinna við 10 ára áætlunina, þá líður nú senn að því, að því verði lokið, ef lagt verður fram svipað fjármagn til framkvæmdanna og verið hefur undanfarin ár. Og það er, eins og ég hef bent á, ákaflega þýðingarmikið fyrir menn að vita, hvað þá tekur við. Ég vildi því beina því til ríkisstj., að hún láti hraða þessum undirbúningsrannsóknum, svo sem auðið er, svo að niðurstöðurnar geti legið fyrir nú síðar á þessu ári, um það leyti sem næsta þing kemur saman.



Herra forseti. Það er nú óþarfi í sjálfu sér að svara nokkru í tilefni af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði hér áðan, vegna þess að eins og fram kom í ræðu hans, þá er honum kunnugt um það, að þessi athugun, sem hér um ræðir, er í fullum gangi hjá raforkumálaskrifstofunni og að henni verður hraðað eins og unnt er. Þetta kom fram í umr. á síðasta þingi, að raforkumálastjóra hefur verið falið að gera nýja áætlun um, hvernig hægt verði að leysa rafmagnsmál þeirra byggðarlaga, sem ekki falla undir 10 ára áætlunina, og þá vitanlega um leið, að gerð sé grein fyrir því. hvaða bæir það eru, sem geta fengið rafmagn frá samveitum, og hvaða bæir það eru og hversu margir, sem þurfa að leysa þessi mál með öðrum hætti, með dísilvélum. Að þessu er unnið með þeim hraða, sem unnt er. Hvort þeirri athugun verður lokið á næsta hausti, það get ég ekkert fullyrt um. En mér er kunnugt um, að raforkumálastjóri hefur hug á því að ljúka þessu sem fyrst, enda hefur verið áherzla á það lögð frá hendi ríkisstj.



Herra forseti. Ég hef að sjálfsögðu ekkert við það að athuga, að till. líkt og sú, sem hér er á ferðinni, verði samþykkt. En það eru fleiri en þessi till., sem hér er til umr., sem liggja fyrir. Það er hér önnur í sambandi við rannsókn og virkjun Fjarðarár, og hefur einnig komið álit frá hv. fjvn. um till., að hún verði samþykkt. Ég hef út af fyrir sig ekkert við það að athuga, að slíkar till. séu samþykktar. En í sambandi við þetta vildi ég mega gera eina fsp. til hæstv. ráðherra, sem fer með þessi mál. Mundi samþykkt þessara till. hafa nokkur áhrif á framkvæmdir fyrir þau önnur héruð landsins, sem hafa ekki fengið slíkar till. samþykktar hér á Alþingi? Þetta er mikilsvert fyrir okkur að vita. Ef þessar tillögur hafa ekki nein áhrif á áætlunina fyrir þá staði, sem hafa ekki fengið slík meðmæli frá fjvn., þá gerir það hvorki til né frá, að till. séu samþykktar. Sé það hins vegar skoðað svo, að meðmæli fjvn. með framkvæmdum á þessum stöðum eigi að ganga fyrir öðrum stöðum, sem hafa ekki fengið slík meðmæli, þá vildum við að sjálfsögðu gjarnan heyra um það frá hæstv. ráðherra. Og að sjálfsögðu verða þeir menn, sem ekki hafa borið fram þáltill. til þingsins og fengið meðmæli .hv. fjvn. um sams konar aðstoð, að gera það nú áður en þingi er lokið. Ég veit eftir samtölum bæði við raforkuráð og hæstv. ráðherra, að það eru gerðar ákveðnar áætlanir um þessi mál og að slíkar till. eins og hér eru á ferðinni munu hvorki ráða þar meira né minna um. Um það vildi ég gjarnan heyra frá hæstv. ráðherra, hvort það sé hugsað, að þessar till. gætu ýtt meira undir framkvæmdir, sem hér um ræðir, fram yfir aðra landshluta.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni þessarar fsp. Eins og fram hefur komið bæði hér áðan og eins á síðasta þingi, hefur raforkumálastjóra verið falið að gera heildaráætlun yfir allt landið um framkvæmd á raforkumálum í þeim héruðum, sem ná ekki til 10 ára áætlunarinnar. Og þó að þessar till. verði samþykktar, sem hér um ræðir, þá geta þær ekki haft þau áhrif, að þeirri heildaráætlun verði ekki haldið áfram, eins og fyrir hefur verið lagt. Ég sé því ekki, að þótt till. eins og þessi, sem nú er verið að ræða um, verði samþykkt, að þá spilli hún neitt fyrir því, að heildaráætlun verði gerð, - alls ekki. Það hefur, eins og áður er sagt, verið lagt fyrir raforkumálastjóra að gera heildaráætlun, hraða því, eins og mögulegt er, og till. sem þessi, þótt hún verði samþykkt, hefur engin áhrif á það, að það verði gert.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fjvn. fyrir nál. hennar á þskj. 503 og vil lýsa því yfir, að ég vona, að það hafi einhvern árangur í för með sér. Snæfellingar hafa verið að mörgu leyti mjög óánægðir með afgreiðslu á rafmagnsmálum héraðsins - og þá sérstaklega eftir að bæði raforkuráð og raforkumálaráðherra, með meðmælum frá raforkumálastjóra, höfðu samþykkt að leggja háspennulínu frá Ólafsvík til Stykkishólms árið 1956. en ekkert varð úr þeirri framkvæmd. Það er ekki nema eðlilegt, að þetta aðgerðaleysi hafi vakið sár vonbrigði heima í héraðinu, sérstaklega þegar það er haft í huga, að þeir aðilar allir, sem þessi mál heyra undir, voru sammála um, að þessi framkvæmd skyldi gerð. Það mun hafa verið raforkumálastjóri, sem lagði til, að ekki yrði úr þessari framkvæmd í bili, þar sem orkuverið við Fossá gefur litla orku eða ca. 900 kw. Það hefur því verið hallazt að því ráði að reisa dísilstöðvar í kauptúnunum á norðanverðu Snæfellsnesi, sem reknar eru í sambandi við Fossárvirkjunina, til að fullnægja rafmagnsþörfinni. Það hafa verið framkvæmdar töluverðar rannsóknir á vegum raforkumálaskrifstofunnar á virkjunarmöguleikum á norðanverðu Snæfellsnesi og vatnsmælingar farið fram í því sambandi. Hafa þær leitt í ljós, að t.d. við Hraunsfjarðarvatn eru mikil og góð skilyrði til virkjunar, og eru taldir möguleikar fyrir því, að þar mætti reisa allt að 5 þús. kw. stöð. En eins og kom fram í framsöguræðu hv. 4. þm. Vesturl. hér áðan, er 10 ára áætlun um rafmagnsframkvæmdir senn lokið. Áttunda ár áætlunarinnar stendur nú yfir, og á næsta ári er gert ráð fyrir samkv. áætluninni, að lögð verði háspennulina frá virkjuninni í Ólafsvík eða við Fossá til Breiðuvíkur. Ég hef á undanförnum árum lagt mikla áherzlu á það, að þessi háspennulína yrði lögð, en ekki fengið því framgengt, þar sem forustumenn þessara rafmagnsmála hafa talið sig verða að fylgja 10 ára áætluninni. Ég vil nota tækifærið til að ítreka margendurteknar óskir mínar um það, að hæstv. ríkisstjórn eða Þeir aðilar aðrir, sem þessi mál heyra undir, láti það ekki bregðast, að háspennulína þessi verði lögð á næsta ári. Það skal viðurkennt, að í 10 ára áætluninni var ekki gert rað fyrir, að nefnd háspennulína yrði lögð fyrr en á 9. ári áætlunarinnar eða á árinu 1962. Það má heldur engan veginn bregðast, enda mundi frekari dráttur á framkvæmdum valda íbúum Breiðuvíkur miklum og sárum vonbrigðum.



Það kom fram í ræðu hæstv. ráðh. áðan, að hann vildi láta hraða, undirbúningi á raforkumálaskrifstofunni að gerð nýrrar áætlunar, sem tæki við af tíu ára áætluninni. En ég vildi þó beina þeim tilmælum til hæstv. ráðh., að hann hlutaðist til um, að meiri vinna verði lögð í það undirbúningsstarf nú í vor og í sumar en gert hefur verið að undanförnu. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, er það aðeins einn maður af starfsmönnum raforkumálaskrifstofunnar. sem hefur unnið að athugunum á þessu máli, þó að aukastarfi að mestu, því að hann hefur mörgu öðru að sinna á raforkumálaskrifstofunni. Ég held því, að það þurfi að leggja í þetta meiri vinnu en gert hefur verið, ef það á að verða mögulegt að ljúka þessum undirbúningsathugunum nú í vor og sumar, en það vil ég leggja. áherzlu á að verði gert. Út af till., sem fyrir liggur, og þeim umr., sem um hana hafa orðið, vil ég segja það, að mér sýnist till. í raun og veru óþörf. En þó gerir að sjálfsögðu ekki til, þó að hún sé samþykkt. Till. er um það að skora á ríkisstj. að láta sem allra fyrst fara fram rækilega athugun á því, hvernig auðið sé að leysa raforkumál þess landshluta, sem þar er nefndur, og samkvæmt því, sem kunnugt er, þá er þessi athugun nú hafin, að því er snertir allar byggðir landsins, og Þar með mundi vitanlega verða athugað um rafmagnsframkvæmdir á Snæfellsnesi eins og í öllum öðrum héruðum. Það er vitanlega ekkert um það í till., að rafmagnsmál þess byggðarlags eigi að leysa sérstaklega á undan málum annarra landshluta. Það er ekkert um það og því ekki meiningin með till. að ákveða neitt um það, að einn landshluti hafi þar forgangsrétt öðrum fremur, enda teldi ég slíkt ekki eðlilegt, heldur verði að vinna að þessu sem jafnast um allt landið, eftir því sem kostur er á, eins og reynt hefur verið að gera, og væntanlega verður þannig að málunum unnið framvegis einnig, þegar við tekur ný áætlun um framkvæmdir að loknum verkum samkvæmt tíu ára áætluninni.



Herra forseti. Svo sem nál. fjvn. á þskj. 482 ber með sér, mælir n. einróma með því, að till. þessi verði samþykkt óbreytt. Hér er um mjög þýðingarmikið mál að ræða, sem vissulega væri hægt að segja margt um. En þar sem mörg mál eru hér á dagskrá og mjög farið að styttast í þingtíma. þá ætla ég að láta mér nægja að segja aðeins örfá orð ummálið, enda voru því gerð rækileg skil af hv. 1. flm. þess, þegar fyrir því var talað við upphaf þessarar umr. Jökulsá á Fjöllum var valin fyrir nokkru til þess að gera athugun í sambandi við það, hversu hugsanlegt væri að fá hér ódýra raforku til stóriðju. Var talið af sérfróðum mönnum, að þessi á einmitt uppfyllti þau skilyrði, sem ætla mætti líklegust til þess, að hægt væri að framleiða ódýra raforku í þessu skyni. Það er að sjálfsögðu höfuðatriði í sambandi við möguleika okkar til stóriðju, að við getum lagt til raforku, sem sé ekki óhagstæðari en sú orka, sem hliðstæð iðjuver búa við erlendis. Bráðabirgðaniðurstöður af rannsóknum á Jökulsá benda ótvírætt í þá átt, að þess megi vænta, að þar sé hægt að fá rafmagn. sem fyllilega sé samkeppnisfært við erlenda raforku, jafnvel þar sem hún er ódýrust. Hæstv. raforkumálaráðherra mælti svo fyrir við raforkumálastjórnina í fyrra, að haldið skyldi áfram athugunum á Jökulsá, jafnframt því sem gerðar yrðu athuganir á vatnasvæðum Hvítár og Þjórsár. Svo sem frá hefur verið greint hér á þingi og m.a. af hæstv. ráðh., þá er þar um mjög yfirgripsmiklar rannsóknir að ræða, sem munu kosta mikið fé. Það er að sjálfsögðu hin þýðingarmesta nauðsyn, að þeim rannsóknum sé haldið áfram, og hjá því verður ekki heldur komizt vegna þeirra brýnu þarfa, sem eru á aukinni raforku hér á stærsta orkuveitusvæði landsins. Þessi rannsókn er mjög kostnaðarsöm og er talin munu kosta um 40 millj, kr. Athugun á Jökulsá á Fjöllum er miklum mun ódýrari, og það ætti ekki að vera mjög kostnaðarsamt að ljúka rannsóknum á henni. Og það ætti af þeim sökum ekki á nokkurn hátt að þurfa að spilla fyrir því, að sú rannsókn, sem þarf að fara fram hér á vatnasvæðum Þjórsár og Hvítár, gæti gengið með fullum hraða, svo sem nauðsynlegt er, enda þótt nú yrði undinn að því bráður bugur að ljúka fullnaðarathugun á Jökulsá á Fjöllum. Þessi mál horfa einnig þannig við, að enda þótt hægt sé að uppfylla það skilyrði, að nægilegt fjármagn sé fyrir hendi, þá munu líða allmörg ár, þangað til fengin verður niðurstaða varðandi vatnasvæðið hér sunnanlands, og það er ljóst, að þörfin fyrir raforkuna hér er svo mikil og fjölþætt og svo mörg atriði, sem koma til greina við notkun hennar, sem mundu ekki koma til greina varðandi notkun Jökulsár, að það er síður en svo að óttast það, að enda þótt lögð yrði áherzla á virkjun Jökulsár með þann tilgang í huga, sem hér er um rætt í till., þá mundi það á nokkurn hátt verða til þess að minnka líkurnar fyrir því, að hér yrði fullkomlega hagnýtt sú raforka, sem hægt væri að beizla á vatnasvæðum Hvítár og Þjórsár, þegar þar að kemur. Það liggur hins vegar ljóst fyrir, að ef á nú að hefjast handa í náinni framtíð um að koma upp stóriðju í sambandi við vatnsorkuver hér, þá er Jökulsá eini möguleikinn, vegna þess að rannsókn hennar er það langt komin. Það er jafnframt ljóst, að virkjun Jökulsár verður ekki framkvæmd, a.m.k. ekki í náinni framtíð, nema beinlínis í sambandi við stóriðju, og því hlýtur það að verða undir því komið, hvort um slíka stóriðju er að ræða, hvort yfirleitt verður á næstu árum ráðizt í virkjun Jökulsár. Ég skal ekki ræða sérstaklega það mál. það er mikið mál út af fyrir sig, hversu langt á að ganga í því að setja hér upp stóriðju. En það mun samt flestra skoðun, að það hljóti að verða veigamikið atriði í framfarasókn þjóðarinnar á næstu árum að hagnýta vatnsaflið til þess að koma upp nýjum stóriðjufyrirtækjum, og þá yrðu þau fyrirtæki vafalaust í miklu stærri stíl en áður hefur þekkzt hérlendis. Þau fyrirtæki. sem kæmu til greina í sambandi við virkjun Jökulsár, mundu kosta jafnvel þúsundir milljóna króna, þannig að svo sem vikið er að í tillgr. er að sjálfsögðu nauðsynlegt að gera sér um leið fulla grein fyrir því, hvernig hægt væri að afla fjár til slíkrar stóriðju. Þetta er því eðlilegt að tengja saman, svo sem í till. er gert, og það er skoðun fjvn. einróma, að málið allt sé svo mikilvægt fyrir þjóðfélagið, að það sé nauðsynlegt að halda þessum athugunum áfram af fullum krafti, og jafnframt, þar sem þegar liggja fyrir nokkrar niðurstöður, sem mega teljast nokkurn veginn óyggjandi um það, hvert mundi verða raforkuverð frá þessu orkuveri, þá verði einnig sem allra skjótast hafin athugun á því, hvaða framleiðsla hér kæmi til greina, og á þeim úrræðum, sem yrðu þá til þess að koma slíkum fyrirtækjum upp. Ég skal, herra forseti, svo ekki orðlengja um þetta frekar, enda þótt margt væri um þetta mál hægt að segja, en leyfi mér að vænta þess, að hv. alþm. séu fjvn. sammála um Það, að æskilegt sé, að að þessu máli verði unnið af fullum krafti.



Herra forseti. Ég vil f.h. okkar flm. þessarar till. leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir þá afgreiðslu, sem nú hefur verið lýst hér. Jafnframt leyfi ég mér að vitna til framsöguræðu, sem flutt var um þetta mál á sínum tíma, og taka undir þau orð hv. frsm. að vænta þess, að till. verði samþ. hér í þingi, eins og hún hefur áður hlotið samþykki fjvn.



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur haft till. til þál. á þskj. 125 til meðferðar og mælir með, að hún verði samþ. með lítils háttar breyt., sem eru fólgnar í því, að inn er sett nafn þeirra laga, sem farið er fram á að verði endurskoðuð. N leitaði álits bæði hjá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og eins hjá vita- og hafnarmálastjóra um till. þessa, og mæla báðir aðilar með samþykkt hennar. Farmanna- og fiskimannasambandið tekur þó réttilega fram, að varasamt sé, eins og kemur fram í grg. með till., að gera sér of háar hugmyndir um, að hægt sé í náinni framtíð að hætta við að byggja ljósvita, þar sem þeirra er enn þá og verður í náinni framtíð mikil þörf, en mælir annars með samþykkt hennar. Vita- og hafnarmálastjóri gerir það einnig, eins og ég minntist á. Hann bendir á það réttilega, að á síðustu árum eða síðan þessi lög voru samin, en þau eru síðan 19. júní 1933, hafi komið fram ýmsar markverðar nýjungar í vitamálum, svo sem radar og ýmis radíóstaðsetningarkerfi. Hann segir, að embætti hans hafi fylgzt með þessum nýjungum í nokkur ár og þar á meðal fengið tilboð í eina tegund staðsetningarkerfa, en þeim hafi þótt þetta kerfi of dýrt og eins hafi ekki verið komin fram nægileg reynsla í því efni. Hins vegar eru nú þegar komnir tveir slíkir staðsetningarvitar hér á landi, eins og hv. flm. benti réttilega á við framsögu, bæði á Reynisfjalil og eins á Snæfellsnesi, og bæði af þeim ástæðum og eins vegna þess, hve radartækjum hefur fjölgað verulega í fiskibátum í seinni tíð, tekur hann undir þau rök, sem flm. hefur haft með þessari till. sinni, og mælir með samþykkt hennar, - svo og gerir allshn. Sþ., eins og ég gat um.



Herra forseti. Fjvn. hefur athugað till. og orðið sammála um að mæla með samþykkt hennar með svofelldri breytingu: Tillögugreinin orðist svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta, svo fljótt sem auðið er og að svo miklu leyti sem hagkvæmt þykir, sameina almenna löggæzlu og tollgæzlu.“ Breytingin á till. stafar af því, að nm. töldu ekki ástæðu til þess að miða sameiningu löggæzlunnar og tollgæzlunnar eingöngu við hina stærri kaupstaði landsins, ef til kæmi, eins og sjálf till. gerir ráð fyrir. Nefndin telur, að vinna eigi að sameiningu þessara tveggja þátta löggæzlunnar á þeim stöðum á landinu, þar sem hagkvæmt þykir, hvort sem um er að ræða strjálbýli eða þéttbýli. Varðandi efni till. að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til grg., sem henni fylgir.



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hv. fjvn. fyrir góða og jákvæða afgreiðslu á þessari till. Viðkomandi brtt., sem hún hefur flutt við till., vil ég taka það fram, að ég hef ekkert við hana að athuga, enda raskar hún í engu aðalefni till.



Herra forseti. Svo sem nál. fjvn. ber með sér, leggur hún til, að till. þessi verði samþykkt, en þó nokkuð breytt. Svo sem hv. þm. mun kunnugt, var fyrir nokkru eða á árinu 1958 samþykkt hér á Alþingi þál. um það, að gerð yrði heildarathugun á ástandi vegakerfis landsins. Síðan þessi till. var samþykkt, hefur af hálfu vegamálastjórnarinnar verið framkvæmd töluverð athugun á þessu máli, og liggja þegar fyrir allmiklar upplýsingar og þá fyrst og fremst um ástand vegakerfisins. Af þessum upplýsingum og athugunum er ljóst, svo sem raunar flestum mun kunnugt um af eigin reynd, að mjög mikið vantar á, að vegakerfi landsins sé komið í viðunandi horf, og þarf mjög mikil og stór átök til þess, að svo megi verða. Samkvæmt athugun þeirri, sem fyrir liggur, er t.d. talið, að þjóðvegir, sem eru ekki bílfærir, nemi 732 km, óbílfærir sýsluvegir séu 463 km og óbílfærir hreppavegir 351 km. Þetta segir þó ekki nema hluta sögunnar, vegna þess að einnig verður að hafa það í huga, að meðal þeirra vegaframkvæmda. sem nú er unnið að og brýn nauðsyn verður að vinna að í náinni framtíð, eru mjög dýrar framkvæmdir, sem kosta milljónir og milljónatugi, og kemur sérstaklega til athugunar, þegar farið er að vinna að lagningu vega úr varanlegu efni, eins og það er kallað, að þá verður þar um að ræða útgjöld og kostnað við vegagerð, sem nemur áður óþekktum upphæðum í vegagerðarkostnaði hérlendis. Loks er og þess að geta, að enn er ógerður mikill fjöldi brúa. Það er talið, að á s.l. ári hafi verið ógerðar 97 stærri brýr á þjóðvegum, 84 á sýsluvegum, 34 á hreppavegum og að auki hafi verið ógerðar smábrýr: á þjóðvegum 232, 112 á sýsluvegum og 24 á hreppavegum. Ég nefni aðeins þessar tölur hér og þessi atriði til þess, að mönnum sé ljóst, hversu stórt viðfangsefni er hér við að fást. Á undanförnum árum hafa með nokkurra ára millibili verið gerðar breytingar á vegalögum, allar í þá átt að fjölga mjög tölu þjóðvega. Það er nú nokkuð langt síðan vegalög voru síðast opnuð, og hafa komið á hverju þingi síðan fram till. um að taka nýja vegi í þjóðvegatölu. Nú síðast á þessu þingi hafa komið fram till. um að taka í þjóðvegatölu vegi, sem nema 1058 km. Þá hafa einnig á þessu þingi komið fram ýmis frv. um vegamál og á undanförnum árum einnig. Það hafa komið fram frv. og verið mikið rædd t.d. um hina miklu erfiðleika sýsluvegasjóðanna, en einmitt fjárhagserfiðleikar þeirra valda því, að það hefur verið því meiri ásókn á að koma vegum í þjóðvegatölu. Þá hafa komið fram ýmis frv., sem sýna. hve þörfin er brýn að ýta hér áleiðis framkvæmdum, þar sem lagt hefur verið til að taka meiri háttar lán til þess að hraða vegagerðum í einstökum landshlutum eða til þess að leggja tiltekna vegi. Það hefur komið hér fram og er á þessu þingi til meðferðar frv. um sérstakar ráðstafanir til að greiða fyrir jarðgangagerð á þjóðvegum, en þar er um að ræða mjög kostnaðarsamar framkvæmdir. Með hliðsjón af þessum vandræðum og miklum viðfangsefnum í vegagerð hafa að vonum augu manna beinzt að því, hvernig hægt væri að afla fjár til þess að þoka þessum málum meira áleiðis. Ég hef áður minnzt á þær till., sem fram hafa komið um lántökur. Þá hafa enn fremur komið fram hugmyndir um það, að vissir tekjuliðir ríkissjóðs og þá fyrst og fremst af umferð væru látnir renna til vegagerðar óskiptir. Þar væri vissulega um allverulegt nýtt fé að ræða. En þess ber þó að geta í því sambandi, að þarna er einnig um að ræða verulega tekjustofna fyrir ríkissjóð, og eins og sakir standa, þá er ekki sýnilegt, hvernig hann má án þeirra tekjustofna vera, nema þá annað tveggja sé gert, að sjá ríkissjóði fyrir nýjum tekjustofni eða þá að lækka útgjöld ríkissjóðs sem þessu nemur. Öll þessi mörgu atriði leiða það glöggt í ljós, að hér er um að ræða víðtækt vandamál. sem er ekki hægt að búast við að auðið sé að afgreiða á viðunandi hátt með því að samþykkja hin einstöku mál. sem imprað hefur verið á í sambandi við umbætur í vegamálum, og eru þau þó öll góðra gjalda verð. Hér þarf augljóslega að koma til heildarathugun á þessum mikla vanda, sem við er að glíma, og það leiðir beinlínis af þeirri þál., sem ég áðan minntist á, frá 1958, að það er eðlilegt, að einmitt sú heildarathugun vegalaga fari fram, sem gert er ráð fyrir í þessari þáltill. Það er einnig vitanlegt, að í mörgum gildandi lögum, bæði um vegi og brýr. eru ýmis atriði, sem þurfa beinlínis endurskoðunar við. Þessi lagaákvæði eru orðin alldreifð og nauðsynlegt að samræma þau og færa saman á einn stað. Fjvn. leggur því til, að till. þessi verði afgr. svo sem segir í nál. hennar. Þar er um að ræða efnislega það sama og í upphaflegu till. segir, að því viðbættu, að athugunin er færð út á víðari grundvöll. Hún er ekki aðeins takmörkuð við þjóðvegi. heldur við athugun á öllum gildandi lögum um opinbera vegi og brýr, og jafnframt að athuguð verði hugsanleg úrræði til þess að afla fastra tekjustofna til vegagerðarframkvæmda. í framtíðinni. Undir þetta falla að sjálfsögðu gildandi lög um þessi atriði, bæði vegalögin og lögin um brúargerðir, einnig viss atriði í girðingalögum, að sjálfsögðu einnig lögin um sýsluvegasjóði, og þá er eðlilegt, að komi til athugunar þær hugmyndir, sem fram hafa komið á Alþingi á undanförnum árum, bæði í ár og síðustu ár, varðandi þessi mál. og þá m.a. sérstaklega., svo sem vikið er að í nál., þar sem það er till., sem til fjvn. hefur verið vísað að við þessa athugun verði tekið til athugunar, hvort ástæða sé til þess að gera hina sérstöku reiðvegi, sem flutt hefur verið hér sérstök þáltill. um og ég fjölyrði ekki frekar um, en þetta nál. fjvn. telst einnig afgreiðsla á því máli. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til þess að orðlengja frekar um málið, enda þótt um það mætti margt og mikið segja. Þetta er víðtækt vandamál, sem mikil nauðsyn er að taka til rækilegrar athugunar. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að bæði hv. flm. geti fallizt á þá breytingu, sem hér hefur verið gerð á þeirra upphaflegu till., og einnig að hv. Alþingi geti fallizt á að afgreiða till. í því formi, sem fjvn. leggur til, og síðan verði lögð rík áherzla á að hrinda þessu máli áleiðis - þessari rannsókn - með þeim hraða, sem auðið er.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 510, nál. frá fjvn., stendur fjvn. öll að þeirri till., sem hv. form. hennar hefur gert hér grein fyrir. Þó er aðild okkar fulltrúa Framsfl. og Alþb. með þeim hætti, að við lögðum til í n., að kosin yrði mþn. til þess að gera þá athugun, er hér er lagt til að gera. Við höfum því á sérstöku þskj. borið fram brtt., sem gengur í þá átt. Vil ég segja. það, að við teljum eðlilegt, að sá háttur verði á hafður, að það verði Alþingi sjálft, sem velur sér fulltrúa til þess að gera þá heildarendurskoðun, sem hér á að fara að gera, - miklu eðlilegra en að ríkisstj. velji þá. En þrátt fyrir það, þó að nefndin yrði ekki sammála um, að slík framkvæmd yrði viðhöfð, þá skar það ekki úr um fylgi okkar við meginmálið. Í sambandi við þetta mál vil ég geta. þess, að snemma á þessu þingi. eða hinn 25. okt. s.l., lögðum við nokkrir þm. Framsfl. fram frv. til laga um vega- og brúasjóð. Þegar ég gerði grein fyrir þessu máli við 1. umr. þess, benti ég m.a. á nokkur verkefni, sem ég vil nú minna á á nýjan leik í sambandi við afgreiðslu málsins í dag. Í fyrsta lagi benti ég á það, að 357 bæir væru enn án vegasambands eða hefðu verið það í lok ársins 1958, en það var það ár, er ég hafði skýrslur um. Þessum bæjum yrði að koma í vegasamband, því að óhugsandi væri nú á tímum hraðans, að fólk gæti búið án þess að eiga aðgang að vegum. Í öðru lagi benti ég á það, að um helmingur af þjóðvegum landsins, eins og þeir eru nú, væru lagðir vegir, hitt væru ýmist óruddir vegir eða ruddir. Nokkrir af þeim vegum, sem eru í þjóðvegatölu, eru algerlega ófærir enn þá. Í þriðja lagi benti ég á það, að nauðsyn bæri til að endurbyggja vegakerfið, þar sem fyrst og fremst á því svæði. þar sem umferðin er mest, voru vegirnir fyrst gerðir og þeir vegir voru gerðir á þann frumstæða hátt, að þeir þjóna nú ekki lengur þeirri umferð, sem um þá þarf að fara. Í stórum landshlutum, svo sem á Suðvesturlandi, eru ruddir vegir á aðalvegi. eins og t.d. í Hvalfirði, og sjá allir, að þetta getur ekki staðið lengi. Í fjórða lagi bentum við á, að nauðsyn bæri til að stefna meira að því en verið hefur að gera vegi úr varanlegu efni. Það hefur sýnt sig, að það eru orðnir þeir kaflar í vegum okkar, þar sem umferðin er svo mikil, að það er óhugsandi að halda þeim við sem malarvegum. Enn fremur hefur komið í ljós, að við höfum ekki tök á því að halda þeim við sem slíkum, vegna þess að ofaníburð skortir. Einnig er þetta svo mikið slit á farartækjunum, sem um vegina fara, að það er orðið mikið fjárhagsatriði, sem við verðum að taka tillit til, þegar farartækin eru orðin jafndýr og nú er orðið. kosta svo að hundruðum þúsunda skiptir og jafnvel upp í milljón króna. Í fimmta lagi benti ég á það, að við hefðum hér, framsóknarmenn, flutt till. til þál. á þinginu í fyrra um aðstoð við kaupstaði og kauptún til gatnagerðar, og .hefur sú tillaga verið endurflutt nú á þessu þingi. Það væri líka verkefni framtíðarinnar, að ríkið aðstoðaði við þessa gatnagerð í kaupstöðunum og þorpunum, ef vel ætti að vera og það ætti einhverjum árangri að ná í varanlegri gatnagerð. Þessi verkefni eru svo veigamikil og svo mikils virði fyrir okkar þjóðfélag, að við getum ekki horft á það, að þau verði óleyst. Ég benti einnig á í því sambandi, að nauðsyn bæri til að sinna þessum málum betur en gert hefur verið nú allra síðustu árin. Á um 20 ára tímabili hefur því verið þannig varið, að 10–12% af fjárlögum eða heildarútgjöldum fjárlaga hefur verið varið til samgöngubóta á landi. 1940 voru það rétt 10%, 1950 voru það 10.4%, en 1960 er aðeins gert ráð fyrir, að 6.9% af heildarútgjöldum fjárlaga fari til framkvæmda í samgöngubótum. Þessi þróun er í alla staði óæskileg, og við getum ekki við slíkt unað. Ekki sízt er hún fráleit, þegar á það er litið, að á þessum árum, sem ég vitnaði til, eins og 1940 og 1950, hafði ríkissjóður mun minni tekjur af umferðinni en til hennar var lagt. En á síðustu árum hefur þetta breytzt allverulega, því að á árinu 1959 var 87.3 millj. kr. varið til samgöngubóta á landi, en þá var talið, að tekjur ríkissjóðs af umferðinni. benzínskattur, þungaskattur, innflutningsgjald af bifreiðum og varahlutum þeirra og allar tekjur, sem að bifreiðum og notkun þeirra lytu, væru um 270 millj. kr. Þess vegna hlýtur það að verða takmark okkar nú að breyta þessari þróun þannig, að það verði umferðin sjálf, sem beri uppi kostnaðinn við vega- og gatnagerðina. Frv. okkar stefndi einmitt í þá átt, að farið yrði inn á þá braut að ákveða vissa tekjustofna, sem gengju til þess að byggja vegina upp með. Hér kom fram síðar á þessu þingi till. til þál. um endurskoðun á lögum um þjóðvegi, sem vegamálastjóra var send til umsagnar. Frv. okkar, sem ég hef hér getið, var til umsagnar hjá vegamálastjóra um svipað leyti. Hann hefur nú gert tillögu til fjvn. um þessi mál öll í heild, að endurskoðun á lögum um þjóðvegi og alla aðra opinbera vegi verði gerð og jafnframt verði þá stefnt að því að ákveða vegunum ákveðna tekjustofna. Þegar ég mælti fyrir frv. okkar í vetur, sagði ég það sem lokaorð í minni ræðu, að ég væri sannfærður um það, að þó að hv. Alþ. að þessu sinni afgreiddi ekki þetta frv. á jákvæðan hátt, og miðaði ég við þá staðreynd, sem við í stjórnarandstöðu verðum að sætta okkur við, að lítið er gert að því að afgreiða mál okkar á jákvæðan hátt og það án tillits til þess, hversu góð þau eru, þá væri ég þrátt fyrir það sannfærður um, að þetta mál næði fram að ganga fyrr en seinna, og því fyrr, því betra. Nú þykist ég sjá það, að sú trú mín hefur nokkuð náð að rætast, þar sem ég þykist vera fullviss um það, að Alþ. muni nú afgreiða þessa tillögu, sem vegamálastjóri hefur gert um endurskoðun á opinberum vegum, svo og um tekjustofna til þeirra. Ég geri mér von um, að sú endurskoðun muni leiða til þess, að vegunum verði ákveðnir tekjustofnar, til Þess að endurbygging þeirra fari fram og áframhald verði á gerð þeirra og svo á varanlegum vegum. - að þetta geti allt átt sér stað með meiri hraða en verið hefur og stefni ekki í þá átt, sem hefur gert nú síðustu árin, að fjárveitingum hefur raunverulega verið breytt. Þess vegna er fylgi okkar við þessa tillögu það, að við þykjumst sjá, að hér sé þó þá beztu lausn að fá á því máli okkar, að að þessu verði stefnt. Það er von okkar, að hv. Alþ. geti fallizt á það, að kosin verði nefnd hér á þinginu í málið, en þrátt fyrir það, þó að svo færi, að það verði ekki gert, þá mælum við með samþykkt till. og treystum því, að með henni náist sá árangur, sem við stefndum að með frumvarpi okkar í haust.



Herra forseti. Á síðasta þingi flutti ég ásamt nokkrum öðrum hv. þm. till. til þál. um það, að fram færi endurskoðun á lögum um þjóðvegi, brúalögum og sýsluvegum. Þessi till. náði ekki fram að ganga þá, þ.e.a.s. hún varð ekki útrædd vegna þess, hve seint hún var á ferðinni í þinginu. Nú höfum við sömu menn og nokkrir fleiri endurflutt þessa till., breytta að orðalagi að vísu, þannig að aðeins er tekið fram, að endurskoða skuli lög um þjóðvegi. En í grg. er hins vegar vikið að því, að það hljóti að leiða af sjálfu sér, að endurskoða þurfi fleiri lög um vegi en þjóðvegina, ef lög um þá eru á annað borð endurskoðuð. Ég vil fyrir hönd okkar, þessara flm., þakka hv. fjvn. fyrir afgreiðslu á þessu máli, og við erum að sjálfsögðu alveg ásáttir um það, að till. sé færð nokkuð út frá því, sem við gengum frá henni, og er það í raun og veru ekki nema til umbóta á till. Ég hafði hugsað mér fyrr í vetur að flytja brtt. við sýsluvegalög á þessu þingi, en þar sem ég vissi til þess fyrir alllöngu, að fjvn. mundi afgreiða þessa till. á þann hátt, sem hún hér gerir, að leggja til, að fram skuli fara endurskoðun á öllum opinberum vegum, þá taldi ég ekki ástæðu til að flytja það frv., vegna þess að það kemur þá að sjálfsögðu undir þessa endurskoðun. - Ég vil svo vænta þess, að hv. Alþ. sjái sér fært að samþykkja þessa till., því að ég tel, að þar sé áreiðanlega aðkallandi mál á ferðum.



Herra forseti. Hv. meiri hl. og hv. minni hl. fjvn., sem hafa skilað áliti um þetta mál, leggja báðir til að það verði samþykkt með nokkurri breytingu. Það má því gera ráð fyrir því, að önnur hvor þessara tillagna verði samþykkt og verði þannig Þetta mikla mál í nefnd til næsta þings. Ég vildi ekki láta þetta mál fara fram hjá mér án þess að vekja, athygli á því, sem ég tel vera stærsta verkefnið í samgöngumálum okkar nú, en það er að gera fjölförnustu vegina úr varanlegu efni. Það er nú mjög vart vaxandi skilnings á þessu atriði, og menn eru að gera sér það ljóst, að við verðum að fara að gera vegi okkar á sama hátt og aðrar þjóðir, sem hafa tekið í þágu sína vélknúin farartæki, og þessu verður ekki öllu lengur á frest skotið. Okkur Íslendingum vex það oft í augum, hve vegakerfi okkar er tiltölulega langt vegna strjálbýlisins í landinu, og ég skal ekki gera litið úr því, að það er nokkur baggi. En við megum nú vera þess minnugir, að vegakerfi okkar er eina samgöngukerfið, sem við höfum á landi, en aðrar þjóðir þéttbýlli, þó að þær hafi styttra vegakerfi, mega gjarnan bera kostnað af járnbrautum, jafnvel viðhaldi skipgengra fljóta, skipaskurða, skipastiga og annars slíks, en við getum helgað okkur vegunum einum í okkar samgöngum á landi. Þess vegna er fyllsta ástæða til fyrir okkur að leggja nokkuð á okkur til þess að sýna vegakerfinu fullan sóma. Akfærir vegir í landinu eru nú á annan tug þúsunda km. og það er vissulega engin ástæða til þess að hugsa sér, að það verði lagt á þá alla varanlegt slitlag. Vegirnir eru svo ákaflega mismunandi fjölfarnir, að mjög stór hluti umferðarinnar fer fram á tiltölulega mjög stuttum vegaköflum. Það er mjög mikill hluti umferðarinnar, sem fer fram á vegaköflum, sem eru ekki mikið yfir 200 km. og á ég þar við vegina í næsta nágrenni Reykjavíkur, Vesturlandsveg upp undir Kjalarnes, Suðurlandsbrautina austur á Suðurlandsundirlendið og Reykjanesbrautina suður með sjó, og auk þess mun vera mjög fjölfarinn vegarkafli í kringum Akureyri, sem ástæða væri til að gefa gaum í þessu sambandi. Við Íslendingar eigum hlutfallslega: fleiri bifreiðar en flestar aðrar þjóðir, en kunnugum kemur saman um það, að ending farartækja okkar sé miklu minni og viðhaldskostnaður þeirra miklu hærri en annars staðar vegna slæmra vega. Þetta leiðir til mikils kostnaðar við innanlandsflutningana, og við megum ekki gleyma því, að það hefur þýðingarmikil áhrif á alla verðlagsmyndun í landinu, bæði landbúnaðarafurða og fleiri hluta. Bifreiðar landsmanna eru nú yfir 20 þús., og þær eru áreiðanlega ekki ofmetnar á 2000 millj. kr. Það er því fljótséð, að það skiptir ekki neinum hégóma, hvort þessar bifreiðar endast árinu lengur eða skemur. Viðhaldskostnaður þessara farartækja nemur á hverju ári líklega nokkur hundruð milljónum króna, og það skiptir ekki heldur litlu máli, hvort einhvern hluta þeirrar upphæðar mætti spara. Þess vegna er það hafið yfir allan vafa, að fé er vel varið til framkvæmda til endurbóta á vegakerfinu, sem gætu leitt til sparnaðar í rekstri ökutækjanna. Í þessu sambandi vil ég minnast þess, að það var einmitt af þessum ástæðum almennt fagnaðarefni, þegar það var tilkynnt á s.l. hausti, að ríkisstj. hefði ákveðið að hefjast þegar handa um að steinsteypa Reykjanesbraut. Menn gerðu sér þá vonir um það, að þetta mundi verða upphaf að myndarlegum aðgerðum í þessum efnum og verkinu mundi verða haldið áfram af miklum hraða og því lokið fljótt, svo að röðin kæmi sem fyrst að öðrum vegum, sem jafnmikil eða meiri nauðsyn er á að bæta. Þó virðist, að of lítill skriður sé á þessu máli, og undirbúningur virðist á ýmsan hátt hafa verið ónógur. Það var samkvæmt frásögn í einu dagblaðanna gert ráð fyrir því að taka fyrir tiltölulega stutta spotta í einu og vinna verkið með heldur frumstæðum tækjum, enda var varla á öðru völ, því að um það leyti sem tilkynnt var, að verkið væri að hefjast, réð vegagerð ríkisins ekki yfir neinum fullkomnum tækjum til vegagerðar af þessu tagi. og árangur sá, sem nú má sjá, er einnig í samræmi við þetta. Það hefur verið ýtt upp í kringum 1 km. löngum grjóthrygg rétt fyrir sunnan Hafnarfjörð, og við það situr. Með þessum hætti yrði auðvitað bæði seinlegt og kostnaðarsamt að vinna þær framkvæmdir, sem verður ekki komizt hjá að gera. Það er nauðsynlegt að afla fullkomnustu tækja, og þó að þau séu ekki mjög dýr, þá eru þau nógu dýr til þess, að það dugir ekki að taka fyrir smáspotta hér og hvar, heldur verður að skipuleggja framkvæmdirnar nokkuð fram í tímann, og það verður að skapa öruggan fjárhagsgrundvöll, sem nú er ekki til fyrir áframhaldandi framkvæmdum af þessu tagi. Ég er að minna á þetta hérna vegna þess, að mér virðist þetta hljóta að verða eitt meginverkefni þeirrar nefndar, sem gera má ráð fyrir að verði skipuð eða kosin, að gera sér grein fyrir, hvernig skipun þessara mála yrði bezt fyrir komið. Það er alveg ljóst, að kostnaður við að gera varanlegt slitlag á þá þjóðvegi, sem þegar er sýnilegt að ekki verður komizt hjá að steypa eða malbika á næstunni. nemur væntanlega hundruðum milljóna króna. Slíkt stórátak verður að sjálfsögðu að undirbúa vel og vandlega og láta vegamálastjóra og aðra færustu sérfræðinga fjalla um það. Og málið þolir ekki mikla bið. Það þarf þess vegna að miða að því, að frumvarp um þetta efni verði lagt strax fyrir næsta hv. Alþingi. Frv. hv. 3. þm. Vesturl. o.fl., sem flutt var hér á þessu þingi, á þskj. 76, stefndi mjög í rétta átt, þó að mér virðist fulllitil áherzla lögð þar á þann þátt vegamálanna, sem ég er hér sérstaklega að gera að umræðuefni, en þar er stefnt að því að láta umferðina um vegina borga þá. Það er þannig meðal margra annarra þjóða, að það þykir eðlilegt, að innflutningsgjöld af bifreiðum og af benzíni og af öðrum rekstrarvörum bifreiða séu sérstaklega tekjustofn fyrir vegamálin. Og þannig hefur raunar verið litið á til skamms tíma líka hér á landi, því að fram til ársins 1956 stóðust tekjur af þessum tekjustofnum nokkurn veginn á við útgjöld til vegamála, en síðan hefur það hlutfall raskazt mjög verulega. Samkvæmt athugun, sem Félag íslenzkra bifreiðaeigenda hefur látið gera, nema tekjur af þessum tekjustofnum, sem ég nefndi. á árinu 1960 talavert á þriðja hundrað millj., og eru þá ótalin innflutningsgjöld af varahlutum til bifreiða. En útgjöld til vegamála voru á sama ári áætluð innan við 100 millj. kr. Af þessu má það vera ljóst, að í rauninni eru til eðlilegir tekjustofnar fyrir mjög umfangsmiklar framkvæmdir í vegamálum. En það þarf að koma þessum málum þannig fyrir, að áætlun um þessar framkvæmdir sé gerð til nokkurs tíma í einu, allmargra ára. Það yrði auðvitað að leggja höfuðáherzlu á að steypa eða malbika þá vegi, þar sem umferð er mest og þar sem kostnaðurinn við umferðina hefur mest áhrif á verðlag neysluvaranna í landinu. Það hagar víða svo til, að fjölfarnir þjóðvegir liggja þvert í gegnum kauptún og þorp, og það er auðvitað nauðsynlegt, að ríkið annist kostnað af slíkum vegum. En það hefur ekki alltaf legið laust fyrir. Kannske eitt bezta dæmið um slíkt er þjóðvegurinn í gegnum Selfoss, sem er einn fjölfarnasti þjóðvegur landsins og liggur þvert í gegnum mitt þorpið. Það er ekki hægt að ætlast til, að hreppsfélagið geti annazt þær framkvæmdir, sem gera þarf á þessum vegarkafla. Þar verður ríkið vissulega að koma til. En það er einnig nauðsynlegt, að ríkið styrki bæjar- og sveitarfélög til þess að gera varanlegar götur. Ekki sízt ef inn á þá braut verður farið, sem ég tel að hljóti að verða gert, að láta umferðina standa undir kostnaði við vegi, þá er ekki eðlilegt, að ríkið taki til sín tekjustofnana, en láti bæjarfélögin standa undir öllum útgjöldum af sínum götum, og þetta, þarf auðvitað að hafa í huga, um leið og um þetta mál er fjallað. Ég álít, að þetta mál sé veigamikið, og þar sem gera má ráð fyrir því, að um þetta verði fjallað á næsta hv. Alþingi og það talið til hinna stærri mála, þá þætti mér það ekki óeðlilegt, arð Alþingi kysi sjálft nefnd til þess að undirbúa þessi mál fyrir næsta hv. Alþingi. Ég vil þess vegna mæla eindregið með því, að brtt. á þskj. 511 verði samþykkt.



Herra forseti. Hér er um stórmál að ræða, eins og sagt hefur verið, og hef ég hlustað á umræður manna. Ekki er að efast um það, að sumt af því, sem fram hefur komið, mætti telja til gagns. En aðalatriðið er það, sem till. fer fram á, að nú verði gerð gagngerð athugun á því, hvernig megi bæta úr okkar samgöngumálum, vegamálum. Það er rétt, sem hv. tveir þm. úr stjórnarandstöðunni hafa sagt, að þessi mal þurfa að ganga með meiri hraða en verið hefur. En þó held ég, að ekki sé rétt að vanþakka það, sem gert hefur verið og áunnizt hefur á undanförnum árum, vegna þess að það má segja, að þjóðin, sem býr í svo miklu strjálbýli sem við gerum, hafi með undraverðum hætti lagt nothæfa vegi um þetta stóra land. Ég tel, að með þessari tillögu sé stigið nýtt spor, sem geti markað tímamót í okkar vegamálum, og nauðsynlegt er og sjálfsagt, að þeir menn, sem valdir verða í þá nefnd, sem þessa athugun á að gera, verði starfi sínu vaxnir og leysi verkið þannig af hendi, að það megi verða raunhæft, styðjast við staðreyndir. Hv. síðasti ræðumaður minntist hér á Keflavíkurveginn, nauðsynina á því að gera vegina, sem fjölfarnastir eru, úr varanlegu efni. Jú, þetta hefur oft verið sagt áður. En enginn hefur látið sér detta Það í hug. þótt ríkisstj. hafi ákveðið það á s.l. hausti að byrja á því að leggja nýjan Keflavíkurveg, sem skyldi verða með slitlagi. að þessi vegagerð gæti komizt langt á þeim fáu mánuðum, síðan ákvörðun var tekin, og enn færri mánuðum, síðan byrjað var á þessu verki. Mér fannst gegna annaðhvort misskilnings eða ótuktarskapar í því, sem þarna var sagt, sérstaklega í garð vegamálastjóra, því að lýsingin á vinnubrögðunum var alls ekki þannig, að sæmandi væri fyrir vegagerð ríkisins að fara þannig að, ef rétt reyndist. Vegagerð ríkisins vantar vitanlega margs konar vegavinnuvélar, og steypugerðarvélar til vegagerðar á hún vitanlega ekki enn þá. En vegagerðin á vélar til þess að ýta upp grjóthrygg, eins og hv. ræðumaður orðaði það, sem ekki verður komizt hjá að gera, áður en slitlagið verður steypt, það efast ég ekki um, að hv. ræðumaður hefur gert sér ljóst, þar sem hann er verkfræðingur. En einmitt vegna þess að hann er verkfræðilega menntaður, ætti hann að vanda sitt mál nokkuð betur en hann gerði áðan, þegar hann talar um verklega framkvæmd eins og hér er um að ræða. Enn hafa ekki verið útvegaðar nema 10 millj. kr. til Keflavíkurvegar, og ég held, að vegamálastjóri hafi fullan áhuga á því að standa þannig að þessari framkvæmd, að sem bezt not og sem mest fáist fyrir það fé, sem til vegarins er varið. Það var ákveðið að vinna nokkuð að því í vetur að ýta upp undirstöðum undir veginn. Hvort það verður einnig gert í sumar eða eftir því sem fjárhagurinn leyfir notað það fé til þess að steypa ofan á það, sem ýtt hefur verið upp í vetur, það skal ég ekkert fullyrða um, en ég hygg þó, að það verði haldið áfram að ýta upp og leggja undirstöðuna að steypta veginum. Ég hygg, að vegamálastjóri hafi haldið þannig á þessum málum, frá því að byrjað var á því að ýta þarna upp, að það sé ekki ásökunarefni. Keflavíkurvegurinn, þegar hann er kominn, verður mjög dýr, kostar marga tugi milljóna króna, og verður vitanlega til þess að vanda. Vegagerðina vantar enn ýmiss konar nauðsynlegar vélar, sem þarf að hafa, þegar farið verður að leggja vegi úr varanlegu efni. En ég get upplýst hér, að það er líka til athugunar í ríkisstjórninni og hjá vegamálastjóra um öflun þessara nauðsynlegu tækja, og hér er um merkileg þáttaskil að ræða, hvað þetta snertir, að nú hefur verið tekin ákvörðun um að byggja einn fjölfarnasta veg, Keflavíkurveginn, úr varanlegu efni, og vegamálastjóri hefur látið fara fram athugun á því, hvaða vegir það eru, sem nauðsyn ber til að gera úr varanlegu efni vegna umferðarinnar, þar sem upplýst er, að þegar umferðin er komin að vissu marki, þá er varla mögulegt að halda vegunum við, ef þeir eru eingöngu gerðir úr möl og sandi. Þetta er ljóst, og ég hygg, að allir hv. alþm. séu sammála um, að það sé nauðsynlegt að hefjast handa með meiri festu og meiri hraða en áður, enda þótt flest hafi verið vel gert áður, það þurfi að afla mikilla fjárupphæða í þessu skyni, og till. sú, sem hér um ræðir og verður samþ., megi leiða til þess, að það verði nú gerð heildarathugun á þessu máli og sú athugun leiði nú í ljós, að okkur verði fært að hefjast handa á nýjum grundveili í vegagerð hér á landi.



Herra forseti. Ég fagna því, að það hefur orðið samkomulag í hv. fjvn. að mæla með þáltill., að hún verði samþ. nokkuð breytt, og þó að ágreiningur sé um það, hvernig eigi að skipa n., þá verður það ekki til þess að tefja þetta nauðsynjamál. En það voru ummæli hv. 2. þm. Sunnl. (HB). sem gáfu mér tilefni til að segja hér nokkur orð. Það er sýnilegt, að hans sjóndeildarhringur nær skammt út fyrir það hérað, sem hann er fulltrúi fyrir, eftir því sem marka má af þeim ummælum, sem hann viðhafði hér, þar sem hann lagði alla áherzlu á það, að því fé, sem kynni að verða varið til vegamála í framtíðinni, yrði varið til þess að byggja upp vegi um hinar þéttbýlustu sveitir hér sunnanlands. Hann sagði m.a., að hér væri um 1000 km að ræða í landinu. Nú er vitað, að það eru yfir 6000 km akvegir í landinu, sem sýnir það, að hann sér ekki út fyrir sitt kjördæmi. En ég vil vænta þess, - og það er þess vegna, sem ég tók hér til máls, - að hvort heldur í n. verða valdir menn hér á Alþ. eða í hana verða skipaðir menn af hæstv. ríkisstj., þá verði teknir menn í n. með öðrum hugsunarhætti en kom hér fram hjá hv. 2. þm. Sunnl., þ.e.a.s. menn með þeim hugsunarhætti að sjá eitthvað lengra en út fyrir einhvern ákveðinn hluta landsins. Mér er það kunnugt sem margra ára formaður fjvn., að það voru sífelld átök um þessi mál í fjvn., hvort ætti að verja fénu til þess að byggja upp varanlega vegi hér í kringum Reykjavík eða sinna þeim verkefnum að koma sem flestum bæjum á landinu í vegasamband. Nú er það vitað, að það getur enginn bóndi búið í landinu, nema því aðeins að geta komið heim á sinn bæ einhvers konar véltækni, einhverri vél, traktor eða jeppa, þótt ekki sé annað. Það er frumskilyrði til að halda sveitunum í byggð, að þangað sé hægt að koma vegum, og sú stefna varð ofan á og hefur verið ofan á hingað til að jafna þessum gæðum lífsins á milli þeirra, sem eru í fjölbýlinu, og hinna, sem eru í strjálbýlinu. Og ég vænti þess, að hæstv. ráðh. hafi áhrif á þá menn, sem fara í þessa n., hvar sem þeir eru kosnir, að þeir haldi þessu sjónarmiði. Hv. þm. talaði um, að það ætti að miða við umferðina á vegunum og leggja meira til þeirra vega, þar sem mest er umferðin. Hver væri umferðin um Suðurland, ef vegurinn væri skorinn í sundur, svo að ómögulegt væri að komast yfir torfærurnar? Hver væri hún þá? En þannig er ástatt um vegi víða annars staðar á landinu, þar sem ár eru óbrúaðar eða kaflar þannig, að ekki er hægt að komast yfir þá, og gerir það að verkum, að þar er engin umferð, af því að það er ekki sinnt þeim verkefnum að laga þá kafla. Ég vil t.d. benda á einn. Ár eftir ár hefur verið óskað eftir því hér, að veitt yrði nægilegt fé til þess að binda saman byggðina á milli Ólafsvíkur og Sands, sem er ekki nema ca. einn km. Umferð er þar engin á milli, af því að það er ekki hægt að komast yfir þennan kafla. Ef þar væri byggður vegur, mundi þar skapast mjög mikil umferð til mikilla hagsbóta fyrir Ólafsvík og fyrir Sand og fyrir allt Snæfellsnes. Og svona má víðar telja. Eða heldur hv. þm., að það sé ekki lítill baggi á þessum mönnum, sem verða að nota miklu meira í benzínkostnað og miklu meira í viðhaldskostnað bifreiða fyrir það að verða að draslast yfir vegleysur til þess að geta fengið eitthvað af þeim gæðum lífsins, sem látin eru í hendurnar á þeim mönnum. sem búa við fjölförnustu vegina í landinu? Ég held, að hann hefði ákaflega gott af því að sitja eins og eitt ár sjálfur á þessum stöðum til að kynnast ástandinu þar, og þá mundi hann tala allt öðruvísi um þessi mál.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að ég er ekki litið undrandi yfir þeim undirtektum, sem mín hógværu orð hér áðan hafa fengið hjá hæstv. ráðh. og hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ). Ég leyfði mér að benda á það, að ákvörðunin um að hefja framkvæmdir á Reykjanesveginum væri gott dæmi þess, hversu nauðsynlegt það væri að skipuleggja þessi mál til langs tíma, afla fullkominna tækja og gera einhverja áætlun, sem byggt væri á í þessum miklu framkvæmdum, sem hér eru fram undan. Þetta vildi hæstv. ráðh. túlka sem árás á vegamálastjóra frá minni hálfu, og auðvitað er ekkert fráleitara. Ég get nefnilega trúað hæstv. ráðh. fyrir því, að mér er fyllilega kunnugt um það, að vegamálastjóri hefur einmitt nákvæmlega sömu skoðanir í þessu efni. Skal ég svo ekki orðlengja það meira. En í tilefni af ummælum hv. 1. þm. Vestf., sem lét svo ummælt, að mín sjónarmið í þessum málum virtust ekki ná lengra en í kringum minn eigin bústað, þá vil ég segja það, að ég hef alla tíð verið því hlynntur, og mínir flokksmenn hafa gengið fram fyrir skjöldu í því að reyna að koma á bættum samgöngum víða um land. En það þýðir ekki það, að ég vilji loka augunum fyrir þeirri staðreynd, hversu gífurlega það kostar þjóðfélagið mikið fé að hafa vegina svo slæma eins og þeir eru, þar sem þeir eru fjölfarnastir. Ég nefndi nokkrar tölur hér áðan, og ég skal ekki endurtaka þær, en það er alveg ljóst af því, sem ég þá sagði, og menn geta fengið staðfestingu á því með því að líta í ýmis opinber gögn um þau mál. að það kostar okkur tugi milljóna í auknu viðhaldi á farartækjum okkar, hvað vegirnir eru slæmir. Auðvitað er það alvarlegt út af fyrir sig, að þeir skuli vera slæmir, þar sem þeir eru ekki mjög fjölfarnir. En það hljóta þó allir að sjá, að alvarlegast er það, þar sem vegirnir eru fjölfarnastir, og það er ekki sama, hvort það eru þúsund bílar á dag, sem hristir eru í sundur af slæmum vegum, eða hvort það eru 5 eða 10 bílar á dag. Um það, hvort akfærir vegir séu 6 þús. eða 10 þús. km. skal ég ekki deila við hv. 1. þm. Vestf. Vegamálastjórnin hefur nýlega gefið út skýrslu um það efni, sem er líklega rétt fyrir okkur báða að lita í. Skal ég svo ekki orðlengja þetta frekar.



Herra forseti. Fjvn. leitaði umsagnar Fiskifélagsins um till. og fiskideildar atvinnudeildar háskólans. Mæla báðir þessir aðilar með samþykkt hennar. Þar sem báðar umsagnirnar eru mjög stuttar, vil ég lesa þær, með leyfi hæstv. forseta. Það er álit Fiskifélags Íslands: „Við höfum haft til athugunar bréf hv. fjvn., dags. 2. f.m., þar sem óskað er umsagnar um till. til þál. um rannsókn á magni smásíldar hér við land. Teljum við mikilvægt, að athuganir þær, sem till. gerir ráð fyrir, verði framkvæmdar, þar sem hér er um að ræða þýðingarmikið atriði, bæði að því er snertir síldveiðarnar og hagnýtingu smásíldarinnar.“ Undirritað af Davíð Ólafssyni. Umsögn fiskideildarinnar: „Fiskideildin hefur mótttekið bréf fjvn., dags. 2. febr. s.l., varðandi þáltill. um rannsókn á magni smásíldar hér við land. Ekki er vafamál, að hér er um þýðingarmiklar undirstöðurannsóknir að ræða. Má telja mjög hæpið að leggja út í stórfellda nýtingu smásíldar, án þess að könnuð sé til hlítar stærð smásíldarstofnsins, dánartala hans og hugsanleg áhrif þessara veiða á stórsíldarstofninn. Teljum því umrædda þáltill. hina æskilegustu. Er eðlilegt, að rannsóknir á smásíldinni komi sem hluti af hinni kerfisbundnu rannsókn fiskideildarinnar, og verður þessum rannsóknum bezt sinnt með aukningu á rannsóknarfé stofnunarinnar, svo og auknum mannafla. Nú sem stendur er aðeins einn sérfræðingur í síldarrannsóknum hérlendis. Er nauðsynlegt að bæta við a.m.k. einum sérfræðingi við rannsóknir þessar, og mun maður þá vera tiltækilegur innan tveggja ára.“ Undirritað af Jóni Jónssyni. Fjvn. hefur orðið sammála um að mæla með því, að tillagan verði samþykkt eins og hún liggur fyrir.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar og umr. till. á þskj. 53, um undirbúning löggjafar um skaðabótaábyrgð ríkis og sveitarfélaga. N. er sammála um að mæla með samþykkt hennar. Þar sem flm. flutti mjög ýtarlega og greinargóða ræðu um mál þetta við framsögu málsins, sé ég ekki ástæðu til þess að fara um það fleiri orðum.



Herra forseti. Fjvn. hefur orðið ásátt um að mæla með samþykkt þessarar þáltill., með nokkuð breyttu orðalagi, en samhljóða að meginefni, eins og nál. á þskj. 536 ber með sér. Ég tel, að ekki þurfi fyrir n. hönd að flytja um þetta efni langt mál. Það hefur áður verið rætt innan þings og utan og þá ekki sízt í vetur, eftir að þessi þáltill. kom fram, og allir virðast á einu máli um, að hér sé um algera þörf að ræða. Fjvn. lítur svo á, að tímabært sé að undirbúa löggjöf um ferðamál og hún verði sett hið allra bráðasta, þar séu ferðamálin með löggjöf skipulögð á þann hátt, sem nú verður að telja að henti, og að hið opinbera sé þar með bundið í að veita þá beinu og óbeinu aðstoð, sem sanngjarnt og eðlilegt má telja að það láti í té í þessum efnum. Gert er ráð fyrir að við undirbúning þessarar löggjafar séu höfð samráð við Ferðaskrifstofu ríkisins, sem og alla aðra, sem sérstaklega vinna að ferðamálum eða hafa beinna hagsmuna að gæta í því sambandi. Nefndinni er ljóst sem öðrum, að auknar gjaldeyristekjur af ferðamannaþjónustu eru eftirsóknarverðar og að vissu marki tiltölulega auðveldar, ef vel og réttilega er á haldið. En jafnframt verða menn að gera sér grein fyrir og horfast í augu við þá staðreynd, að í þessu máli getur ekki orðið um varanlega og hagstæða þróun að ræða, nema hægt sé að láta í té sómasamlega þjónustu og fyrirgreiðslu til þeirra erlendu ferðamanna, sem hingað vilja leggja leið sína. Í þessu efni sem fleiru gildir það lögmál. að ekki er hægt að vænta áframhaldandi og stöðugra viðskipta, nema viðskiptamaðurinn telji sig fá fyrir sína peninga það, sem sanngjarnt telst og vænta má. Það er því alveg óhjákvæmilegt, eins og allar aðstæður eru hjá okkur í þessu máli. að hið opinbera stuðli að því, að hægt sé að fullnægja eðlilegri og sanngjarnri kröfu ferðamanna, og eins krefst heilbrigður þjóðarmetnaður þess, að það ástand batni, sem nú ríkir í þessum efnum. Þetta mál hefur fleiri hliðar en þá, sem snýr að gjaldeyrisöflun. Ein þeirra er að kynna land og þjóð og þá náttúrlega að góðu. Slíkt er verðmæti öllum þjóðum og þá ekki sízt lítilli. Landið sjálft er reiðubúið í sinni sérkennilegu fegurð og breytilega mikilleika að laða gesti í garð. En á okkur stendur að haga svo aðbúnaði og fyrirgreiðslu, m.a. við erlenda gesti, að sómasamlegt sé og tildurslaus íslenzk gestrisni krefur. Í þessu máli er nú ekki eftir neinu að bíða, heldur má segja, að hið gagnstæða sé staðreynd, að hið opinbera verður nú að veita virka aðstoð og hafa forgöngu um að samstilla krafta allra þeirra, sem hér geta komið við sögu, til bjarglegrar úrlausnar. Öllum er kunnugt, að skortur á viðunandi gististöðum er hinn mesti þrándur í götu þessa máls, og verður því að gera ráð fyrir, að auk almennrar skipulagningar ferðamálanna í heild sé fyrsta verkefnið það að aðstoða við að gera núverandi gistihús þannig úr garði, að þau geti boðið ferðamönnum upp á sómasamlega fyrirgreiðslu og aðbúð, og jafnframt verður að athuga alla möguleika á að auka gistihúsnæðið. Gera verður ráð fyrir, að nokkrir möguleikar séu fyrir hendi að auka við gistihúsin hér í Reykjavík, bæði með tilliti til fjármagns og rekstrargrundvallar, en slíkt mun sennilega hvorugt vera almennt fyrir hendi úti á landi, þótt þörf sé fyrir með tilliti til erlendra ferðamanna. Það mun því verða að leita annarra úrræða með aukin sumargistihús, og virðast þá fyrst koma til greina, eins og hv. flm. þessarar till. benda á, að heimavistaskólarnir víðs vegar um landið séu notaðir á sumrin til slíkra hluta. En slíkt kemur sennilega ekki af sjálfu sér, og má því vænta, að hið opinbera verði að einhverju leyti að hafa afskipti af því, að skólahúsin fáist til afnota. Og einnig má búast við, að sums staðar þurfi að koma til einhverrar aðstoðar til að búa þau nauðsynlegum húsgögnum. Vera má einnig að unnt reynist að nota félagsheimilin eitthvað yfir sumartímann sem gististaði. en ýmsum vandkvæðum mun það bundið, þótt athugandi sé. Bent hefur verið á, að æskilegt sé að komið verði upp fjallaskálum til gistingar fyrir þá ferðamenn, sem vilja leggja leið sína um öræfin, og sjálfsagt er rétt, að til séu slík sæluhús, sem búa þarf þá öllum nauðsynlegustu tækjum. Flm. minnast í till. sinni á nauðsyn landkynningar erlendis. Vitanlega þarf að halda uppi slíkri starfsemi, því að hana má ekki vanmeta. En eins og allar aðstæður eru nú hjá okkur í þessum efnum, verður að halda henni uppi með gát og ábyrgðartilfinningu. Verkefnin heima fyrir munu vera þau mest aðkallandi í þessu máli, ásamt hóflegri landkynningu erlendis, sem svo er hægt að auka í samræmi við aukna og bætta möguleika um móttöku erlendra ferðamanna. Og bezta auglýsingin og landkynningin er auðvitað, að ferðamannaþjónustan fari þannig úr hendi, að gestirnir fari héðan ánægðir yfir þeirri fyrirgreiðslu, sem þeim hefur verið veitt. Þá vekja tillögumennirnir athygli á nauðsyn þess að stuðla að því, að komið verði sem fyrst upp hressingar- og heilsuhæli við hverasvæði. Hin merka tilraun Náttúrulækningafélagsins í þessu efni hefur að mínum dómi sannað ágæti þess máls, og ber því að taka undir það, að hið opinbera greiði eftir föngum fyrir framgangi þess, að upp risi sem fyrst slíkt hæli, búið sem fullkomnastri aðstöðu og tækjum. Má búast við, að slíkt hvíldar-, hressingar- og heilsuhæli yrði vel metið og sótt, bæði af innlendum og erlendum ferðamönnum. Gæti það orðið góður þáttur í landkynningu okkar að hafa slíkt á boðstólum fyrir erlenda ferðamenn. Ég hef hér vikið að nokkrum atriðum þessa máls án þess að hafa gert tilraun til tæmandi upptalningar á því, sem athuga þarf og til greina kemur við undirbúning og endanlega afgreiðslu málsins. Slíkt bíður að sjálfsögðu þeirra reyndu og sérfróðu manna, sem ríkisstj. hlýtur að kveðja sér til aðstoðar og ráðuneytis við undirbúning löggjafar um þetta efni.



Herra forseti. Eins og nál. hv. fjvn. á þskj. 536 ber með sér, leggur fjvn. til, að gerðar séu nokkrar breytingar á hinni upphaflegu till. Að dómi okkar flm. eru þessar breytingar ekki til bóta. Okkur sýnist, að með þeim sé heldur dregið úr þeirri áskorun, sem fólst í okkar till. En í hinni upphaflegu till. okkar fólst áskorun til ríkisstj. að láta rannsaka, hverjar ráðstafanir væri hægt að gera til þess að auka gjaldeyristekjur þjóðarinnar af ferðamannaþjónustu, svo og að gera viðeigandi ráðstafanir að rannsókn lokinni. En jafnframt var í till. okkar bent á alveg ákveðin atriði, sem sérstaklega þyrfti að rannsaka í þessu sambandi, eins og t.d. það, hvort hægt væri að bæta úr gistihúsaskorti þeim, sem hér hefur verið sumarmánuðina, með því að búa heimavistarskólana viðeigandi húsgögnum og nota þá sem gistihús yfir sumarið, og enn fremur það, hvernig stuðla mætti að því, að reist verði hér og starfrækt hressingar- og heilsuhæli við hverasvæðin. í hinni breyttu till., eins og hún liggur fyrir á þskj. 536, er ekki sérstaklega vikið að slíkum einstökum atriðum, heldur er gert ráð fyrir undirbúningi löggjafar um ferðamál almennt. En ég býst við því, að sum þessara atriða, sem bent er á í okkar till., verði út af fyrir sig ekki leyst með löggjöf eingöngu, eins og t.d. það, sem snýr að heimavistarskólunum. Ég ímynda mér, að þar þurfi ýmiss konar ráðstafanir aðrar til að koma og þá meðal annars samningar við forráðamenn þeirra skóla. Samt sem áður getum við flm. þessarar till. eftir atvikum sætt okkur við hana í því formi, sem hún kemur frá hv. fjvn., og þá fyrst og fremst af því, að það er gert ráð fyrir því í tillgr., að við undirbúning þeirrar löggjafar, sem þar er gert ráð fyrir, verði tekið til alhliða athugunar, á hvern hátt sé af opinberri hálfu hægt að stuðla að auknum gjaldeyristekjum þjóðarinnar af ferðamannaþjónustu. Ég skil það svo og m.a. af framsöguræðu, sem hér var áðan flutt, að þegar þarna er talað um alhliða athugun, þá séu fyrst og fremst höfð í huga þau atriði, sem við flm. þessarar till. nefndum upphaflega, enda þótt þau séu ekki þar sérstaklega nefnd, og með tilliti til þess getum við flm. till. sætt okkur við þessa afgreiðslu hennar, enda var markmið þessarar till. fyrst og fremst það, eins og tekið er fram í grg. hennar, að reyna með henni að koma verulegri hreyfingu á þetta þýðingarmikla mál.



Herra forseti. Fjvn. hefur leitað umsagnar vitamálastjóra um till., og mælir hann með samþykkt hennar. Umsögnin er stutt, og ég vil því leyfa mér að lesa hana, með leyfi hæstv. forseta: „Mér hafa borizt til umsagnar frá hv. fjárveitinganefnd tvær till. til þál., á þskj. 32 og 88, báðar þess efnis, að ríkisstj. sé falið að láta fara fram rannsókn á hafnarskilyrðum á tilteknum stöðum. Leyfi ég mér að mæla með því, að tillögur þessar verði samþykktar, þar sem mjög væri gott að fá nánari athuganir á hafnarstæðum á þessum svæðum, þótt þær lauslegu athuganir, sem þegar hafa verið gerðar, bendi ekki í þá átt, að hagkvæmt muni að leggja í hafnarbyggingar á stöðum þeim, sem um getur í tillögunum. Þar sem ekki kemur í ljós í nefndum tillögum eða grg., hvert gæti orðið hlutverk þessara hafna eða hversu mikil mannvirki eru nauðsynleg, teldi ég rétt, að rannsóknunum verði skipt í tvo þætti: frumrannsóknir, er leitt gætu í ljós þarfir fyrir hafnir á stöðum þeim, sem greindir eru, og líklegt flutningsmagn um þær, ásamt mjög lauslegri kostnaðaráætlun. Ætti af þeirri athugun að mega ráða nokkuð um fjárhagsgrundvöll mannvirkjanna og þá, hvort ástæða sé til að gera víðtækar tæknilegar athuganir, sem á öllum þessum stöðum mundu verða allumfangsmiklar og eru mjög, tímafrekar og nokkuð kostnaðarsamar. Kostnaður við slíkar rannsóknir yrði nokkur, sérstaklega ef frumathuganir benda til þess, að ástæða sé til frekari rannsókna. Er því nauðsynlegt að heimila ríkisstj. að verja nokkru fé til þeirra. Frumrannsóknum er hægt að ljúka á tiltölulega stuttum tíma, en lokarannsókn og áætlanir munu taka nokkur ár, ef í verður ráðizt.“ Meiri hl. fjvn. mælir með því einróma, að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, var samhljóða tillaga flutt á síðasta Alþingi, en varð þá ekki afgreidd. Við umr. um hana skýrði ég frá skoðun minni á málinu. Mitt álit er óbreytt, að umrædd hafnargerð við Héraðsflóa sé nú algerlega óraunhæf og nær sé þeim, sem vilja í raun og veru stuðla að samgöngubótum við hinar víðlendu byggðir Fljótsdalshéraðs og þar með velgengni þeirra, að beita sér fyrir og styðja að auknum fjárveitingum til vega og brúargerða innan héraðsins. Á allra síðustu árum er orðin brennandi þörf fyrir slíkt, sérstaklega vegna aukinnar mjólkurframleiðslu víðs vegar um héraðið, og þar af leiðandi aðkallandi nauðsyn að bæta vegakerfið vegna mjólkurflutninga til mjólkurbúsins að Egilsstöðum. Það er hægt að hugsa sér, að einhvern tíma í fjarlægri framtíð verði byggð höfn við Héraðsflóa og þá helzt við Unaós, en ekki við svokallaða Múlahöfn, sem fyrri flm. hefur gert að umtalsefni í þessu sambandi. En spá mín er sú, að slík framkvæmd eigi sér ekki stað fyrr en þjóðin er orðin margfalt fjölmennari og getumeiri en hún er nú og hefur lokið við alhliða uppbyggingu í landinu við sjó og í sveit, sem henni er lífsnauðsyn að gerð verði á eins stuttum tíma og mögulegt er. Það er verkefni dagsins og næstu framtíðar. Að slíku verða menn að einbeita sér og horfast í augu við þau verkefni, en ekki horfa fram hjá þeim og glepja sjálfum sér og öðrum sýn með skýjaborgum, sem óraunhæfar verða að teljast eins og sakir standa og mega því ekki dreifa huganum frá því, sem mest um varðar nú á stundinni. Hitt er svo annað mál. að eins og ég gat um við umr. málsins á siðasta Alþ., tel ég rétt, að till. sé samþ., fyrst hún er fram komin. Athugun getur verið fróðleg fyrir þá, sem lítt eru kunnugir á þessum stað. Hún ætti ekki að verða mjög dýr, því að vitamálaskrifstofan mun þegar eiga í fórum sínum ýmiss konar fróðleik um aðstöðu við Héraðsflóa eins og raunar flesta aðra staði við strönd landsins. Viðbótarathugun ætti því hvorki að verða mjög tímafrek né mjög dýr.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls um till. núna, en mér finnst ástæða til þess að segja nokkur orð í tilefni af því, að hv. 2. þm. Austf. fann hjá sér hvöt að segja nokkur orð. Ég mun hafa látið það koma fram, þegar ég flutti þessa till., bæði á þinginu í fyrra og þegar till. var hér til umr. á þessu þingi, að ein ástæðan og mikil ástæða til þess, að ég flutti þessa till., var sú, að það voru beinar óskir um það heiman úr héraði. Ég gat þess einnig þá, að ég legði engan dóm á, hvaða niðurstaða væri líkleg af þessari rannsókn, en ég vildi halda því fram, að hún væri eðlileg og réttmæt, þegar litið er til þess, hvað hafnargerðir eru mikilvægar hverju byggðarlagi, og þarna er um að ræða eitt af stærstu samfelldu byggðarlögum landsins. Það er svo rétt að benda á það, að fjvn., eftir að hún hefur fengið jákvætt álit frá vitamálastjóra um að samþykkja tillöguna, leggur einróma til, að till. sé samþykkt, og þar á meðal hv. 2. þm. Austf., Halldór Ásgrímsson. Þess vegna finnst mér það dálítið einkennilegt, að það skín þó í vissa óánægju af hans hálfu í þessu máli. Ég, ætla að vona, að við getum lagzt á eitt með það að vinna að samgöngumálum á Austurlandi eftir beztu getu, og ég vil segja það hér, bæði honum og öllum öðrum, að hvað sem út úr þessari þáltill. kemur, hefur það ekki áhrif á það að draga úr að leggjast af alefli á það að bæta samgöngumálin á landi, bæta vegakerfið, auðvelda mjólkurframleiðendum á Héraði að flytja sína mjólk að nýstofnuðu mjólkurbúi o.s.frv. Þetta er í raun og veru það mál, sem mér finnst ekki koma þessu við, og ég sé ekki ástæðu til þess að vera að hefja hér deilur við hv. 2. þm. Austf. út af þessu. En ég vil bara undirstrika það, að þessi þáltill. er fram borin eftir beinni ósk frá íbúum Fljótsdalshéraðs. Ég tel sanngirnismál að þessi rannsókn verði gerð. Vitamálastjóri leggur með því og fjvn. öll. Með því finnst mér, að hægt sé að ljúka þessari umr., og ég vona, að till. nái fram að ganga.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég tek undir það með hv. 3. þm. Austf., að það er ekki ástæða til þess að hefja deilur um þetta mál hér. Ég hef ekki heldur gert það, heldur bent á viss atriði, sem komu fram í mínu ,viðhorfi til málsins á s.l. þingi. Hv. 3. þm. Austf. segist flytja þetta samkv. beiðni íbúa Fljótsdalshéraðs. Ég skal ekki fara út í þetta. Ég rengi það ekki, að það kunni að vera einn, tveir, þrír menn, sem hafa beðið hann um að bera þetta mál fram, en hitt vil ég fullyrða, að í raun og veru hefur meira borið á því á Fljótsdalshéraði, að menn hafa brosað að þessari till., heldur en hún hafi fengið stuðning innan héraðsins. Það er misskilningur hjá hv. 3. þm. Austf., að það hafi komið fram óánægja um þetta mál af minni hálfu. Óánægjan liggur í málinu sjálfu. Hún er ekki upprunnin í huga mínum, heldur í því, hvernig málið er undirbyggt, og ég hef talið mér skylt, fyrst hv. 3. þm. Austf. hefur látið það undir höfuð leggjast, þegar hann hefur flutt þetta mál tvisvar sinnum á Alþingi, að skýra frá staðreyndum málsins og öllum aðstæðum og bæta við því, sem var sagt var af hans hálfu. Ég vil vona, að hv. 3. þm. Austf. sýni áhuga sinn og dugnað í samgöngumálum Fljótsdalshéraðs yfirleitt. Ég ætla ekki að væna hann um það, að svo verði ekki, en get þó ekki, án þess að fara út í það mál nánar, látið hjá líða að segja, að ég óttast nokkra sérhyggju hjá honum, nokkuð sérstæða sérhyggju í þeim málum, og gæti farið út í það frekar, ef tilefni gæfist til.



Herra forseti. Fyrri flm. þessarar till. sagði í ræðu sinni áðan, að hann vildi vinna með öðrum að því að koma fram samgöngubótum á landi, jafnframt því sem hann óskar eftir, að fram verði látin fara rannsókn á hafnarstæði á einum stað við Austurland. Flokksbróðir hans einn, hv. 1. þm. Vestf., hefur hér á þessum fundi fyrr í dag einnig talað um nauðsyn þess, að unnið verði að vegabótum um landið, ekki síður á hinum strjálbýlli stöðum en öðrum. Og ég er þeim vitanlega sammála um þetta. Á þessu sviði er mikið ógert, mikið verk að vinna, og þarf að leggja á það áherzlu, að vegagerð sé hraðað, eftir því sem föng eru á, þar sem enn vantar sæmilega vegi. Nú er það svo, að síðan núv. hæstv. ríkisstj. kom til valda, hefur verið lagt fram úr ríkissjóði hlutfallslega miklu minna en áður til samgöngubóta á landi, minni hluti af heildartekjum ríkissjóðs en áður til þessara nauðsynlegu framkvæmda. Og ég er dálítið hissa á því, vegna þess að þessir tveir hv. þm. hafa látið uppi mikinn áhuga sinn fyrir því að endurbæta vegakerfið um land allt, að þeir skuli styðja að slíku með sínu atkvæði, styðja þá stjórn, sem þannig hagar sér, og leggja því lið með sínum atkvæðum hér á þingi, að svo mjög sé dregið úr framlögum til þessara nauðsynjamála. Ég verð að segja það, að mér kemur þetta einkennilega fyrir sjónir, og nærri liggur, að þetta sé dularfullt fyrirbæri í mínum augum.



Herra forseti. Hinn 14. okt. árið 1960 var útbýtt á Alþingi till. til. þál. á þskj. 46 um verndun geitfjárstofnsins. Voru þrír flm. að þessari till., og var ég einn þeirra. Þetta er, eins og raðtala málsins ber með sér, eitt af fyrstu málunum, sem lögð voru fyrir þetta þing á s.l. hausti. Hinn 26. okt. var þessu máli visað til hv. fjvn., en sú hv. n. hefur ekki skilað áliti um málið. Nú er 22. marz 1961, og er talið, að þingi muni nú senn ljúka. Þykir mér því ástæða til að mælast til þess við hæstv. forseta, að hann sjái um, að hv. n. skilji allt um þessa till. og taki málið á dagskrá, þannig að það megi hljóta afgreiðslu þingsins. Þetta mun ef til vill af ýmsum ekki vera talið stórmál, en það er ekki heldur vandasamt eða flókið mál, þannig að það ætti ekki að vera erfitt fyrir slíka nefnd að gera sér grein fyrir því eða taka afstöðu til þess. En málið er þannig vaxið, að ef Alþingi vill láta þar eitthvað til sín taka, þá þolir það ekki bið.

Forseti (FS): Út af tilmælum hv. þm. skal ég að sjálfsögðu ræða við formann fjvn. og beina þeim tilmælum til hans, að hann afgreiði úr nefndinni þetta mál, sem hv. þm, ræddi um, þannig að hægt verði að taka það á dagskrá hið allra fyrsta.



Herra forseti. Um þessa till. mætti tala langt mál. en vegna þess, hve langt er komið þingtímans og störfum þingsins er nú háttað, mun ég láta nægja að segja aðeins fá orð að þessu sinni. Hér er um mál að ræða, sem öllum hv. þm. er kunnugt, hvílík nauðsyn það er, að Alþingi hafi kost á betra húsnæði en það hefur nú, þannig að því sé sýndur hæfilegur sómi og þm. hafi sæmileg starfsskilyrði. Það mál er öllum þm. svo ljóst, að óþarft er að fara um það mörgum orðum. Þetta mál hefur líka nokkuð verið til athugunar á undanförnum árum, þótt ekki hafi orðið úr framkvæmdum, og hefur þá einkum verið rætt um þrjár leiðir til úrbóta: Fyrst þá að stækka alþingishúsið og reyna að leysa úr brýnustu þörfum á þann hátt. Einnig hefur komið til athugunar að byggja sérstaka viðbótarbyggingu við þinghúsið og bæta þannig úr húsnæðisþörfinni. Og loks hefur sú hugmynd komið fram, að þetta mál yrði ekki sæmilega leyst nema með því að byggja alveg nýtt alþingishús og þannig mundi hagkvæmust og bezt lausn vera á þessu fengin. Aðrir hafa mælt á móti þessu vegna þess, að þeir hafa talið, að núv. alþingishús væri búið að vinna sér svo mikla sögulega helgi, að ekki ætti að flytja þingið þaðan, nema alveg sérstök ástæða eða sérstök þörf væri fyrir hendi. Efni þessarar till. er það, að sérstök nefnd verði kosin á Alþingi til þess að athuga þessar leiðir og skera úr um það, á hvern hátt yrði fundin heppilegust lausn á málinu. Það er gert ráð fyrir því, að þessi nefnd verði skipuð fimm mönnum, og er það gert með tilliti til þess, að allir flokkar þingsins geti átt kost á því að eiga þar fulltrúa. Í till. er gert ráð fyrir því, að n. hafi lokið störfum ekki síðar en haustið 1962. Ýmsir kunna að álita, að henni sé ætlaður nokkuð langur starfstími. En þess er að gæta, að hér getur verið um nokkuð umfangsmikið verkefni að ræða og ýmsir hlutir komið til athugunar, sem taka sinn tíma, og þó að þetta tímatakmark sé sett, er ekki þar með sagt, að n. geti ekki lokið fyrr störfum, heldur er það miklu frekar sett af þeirri ástæðu, að það sé þá eitthvert ákvæði um, að hún hafi lokið störfum sínum fyrir ákveðinn tíma. En oft vili það verða, þegar slíkar mþn. eru kosnar. að störf þeirra dragast óhæfilega lengi, og þess vegna er þetta tímatakmark fyrst og fremst sett til að koma í veg fyrir, að óhæfileg bið verði á því, að n. skili till. sínum. En að sjálfsögðu væri æskilegt, að þær geti legið sem fyrst fyrir. Ég sé svo ekki ástæðu til þess vegna þeirra röksemda, sem ég greindi hér áðan, að orðlengja frekar um þessa till. að sinni. en leyfi mér að leggja til, að að þessari umr. lokinni verði henni vísað til allshn.



Herra forseti. Það skal þegar viðurkennt, að mál þetta, sem hér um ræðir, er mjög aðkallandi mál. Starfsmöguleikar í alþingishúsinu eru orðnir slíkir, að það er raunverulega engan veginn viðunandi fyrir hv. alþm. að starfa í þeim húsakynnum, sem hér eru, og starfa þar eins og til er ætlazt, að starfað sé að málum. Menn verða að vera hér á hlaupum um öll herbergi og ganga jafnvel til þess að gera út um hin alvarlegustu mál. En að ég tók hér til máls, er ekki til þess að mótmæla því, að ráðin verði bót á þess umáli, heldur til þess að benda á, að hér er eingöngu mál, sem heyrir undir forseta Alþingis, alls ekki undir ríkisstj. Það eru forsetar þingsins, sem eiga að leysa þetta mál, Þegar ég var hér einn af forsetum þingsins í þrjú ár, var þetta mál mjög á dagskrá hjá forsetum þingsins og gerðar ýmsar athuganir í sambandi við lausn þess. Það voru m.a. gerðir frumdrættir að viðbyggingu við þetta gamla hús og ýmsar áætlanir í sambandi við það. Það var auk þess leitað samkomulags við þáv. borgarstjóra, núv. hæstv. fjmrh., um nýja lóð á hagkvæmum stað undir nýtt hús, og voru gerðar ýmsar ráðstafanir í sambandi við þetta á þeim tíma. Ég átti svo ekki sæti á Alþingi næstu þrjú ár, árin 1956–59, og veit ég ekki, hvað hefur verið gert í málinu. En ég vissi, að á þeim tíma höfðu forsetar þingsins mjög mikinn áhuga fyrir þessu máli. Það var m.a. þá mjög rætt um það, að ef byggt yrði nýtt alþingishús, þá þyrfti að byggja í sambandi við það þingmannabústað, sem mjög var sótt fast á þeim árum að fá reistan hér í Reykjavík. Ég geri ekki ráð fyrir því, að þó að umr. verði nú frestað um þessa till. og hún send til allshn., að mikil líkindi verði til þess, að hún verði afgreidd þannig á þessu ári, að það fleyti málinu mikið áfram, auk þess sem mér er engan veginn ljúft að taka þetta verk úr höndum forsetanna. Þeir eiga að sjá um lausn þessa máls og gera um það tillögur til þingsins. Ég vil því leggja til, að málið sé afgreitt þegar með rökstuddri dagskrá þannig: Í trausti þess, að forsetar Alþingis taki mál þetta til athugunar og beiti sér fyrir hagkvæmri lausn á því, telur þingið ekki ástæðu til að samþykkja ályktun í málinu og tekur fyrir næsta mál á dagskrá. Ég vil vænta þess, að hv. Alþ. beri svo mikið traust til þeirra nýju manna, sem það hefur kosið fyrir forseta hér, að það geti fallizt á þessa afgreiðslu málsins, og ég ber svo mikið traust til þeirra og ekki hvað sízt til hæstv. forseta sameinaðs þings, að hann taki þetta mál mjög alvarlega til athugunar og geri næsta Alþ. glögga grein fyrir þeim till., sem þeir hafa til lausnar þessu máli.



Herra forseti. Mér þykir það ekki nema eðlilegt, að till. sé flutt eins og sú, sem hér liggur fyrir á þskj. 362 varðandi húsnæðismál Alþingis. Margir munu vera á einu máli um það, að eins og nú er komið, sé það húsnæði ófullnægjandi. sem komið var upp til afnota fyrir Alþingi fyrir 80 árum. Þm. voru þá miklu færri en nú og starfshættir allt öðruvísi svo og húsagerð. Mér finnst það líka eðillegt, að unnið sé að þessu máli á þann hátt eða svipaðan sem lagt er til í þessari tillögu, og ekki get ég fallizt á það hjá hv. 1. þm. Vestf., sem hér talaði síðast, að engir megi um þetta mál fjalla nema hæstv. forsetar þingsins. Þó að ég hafi álit á þeim til margra góðra hluta, þá sýnist mér, að það skaði ekki, að þar fjalli fleiri um. Auk þess er það svo með forsetana, að þeir eru kosnir aðeins til eins þings í senn, og getur þar breyting á orðið, en ef á að vinna að þessu máli nokkuð langan tíma, eins og hér er gert ráð fyrir, þá er eðlilegt, að það séu sömu mennirnir, sem að því vinna. Hv. frsm. þessa máls gat þess, að uppi væru ýmsar tillögur um að bæta úr húsnæðisþörf Alþingis, og gerði grein fyrir þeim sumum. En erindi mitt hingað upp í ræðustólinn var eiginlega að minna á það, að enn ein tillaga hefur verið uppi í þessu máli og það mjög lengi. Það er sú tillaga, að það verði upp tekið á ný að heyja Alþingi íslendinga á Þingvöllum við Öxará. Þegar Alþingi var endurreist á öndverðri 19. öld, var slík tillaga uppi frá ýmsum þeim mönnum, sem voru brautryðjendur í sjálfstæðisbaráttunni, þ. á m. og einkum frá Fjölnismönnum. Aðrir, sem einnig komu mjög og ekki minna við þá baráttu, voru þessu andvígir, vildu endurreisa þingið í Reykjavík og færðu fyrir því ýmis gild rök, sem þá voru til staðar, m.a. þær erfiðu samgöngur, sem þá voru hér á landi, og getuleysi þjóðarinnar til þess að koma upp húsnæði fyrir þing sitt. Eins og kunnugt er, hóf Alþingi störf að nýju ekki í alþingishúsi, heldur í öðru húsi, sem þá hafði verið reist af öðru tilefni, og hafði þar aðsetur um marga áratugi, þangað til það hús var byggt, þar sem þingið nú starfar og hefur starfað síðan laust eftir 1880. Nú er það svo, að ástæður eru mjög breyttar hér á landi frá því, sem var á þeim tíma, er þingið var endurreist 1845, og ýmis þau rök, sem þá voru færð fram gegn því að heyja þingið á hinum forna þingstað, eru nú ekki lengur til staðar. Það er ekki meiri vegalengd frá Reykjavík, sem er stjórnaraðsetrið, til Þingvalla heldur en milli staða í sumum stórborgum erlendis, svo að það eitt sé nefnt. Ég vil minna á það, að fyrir nokkrum áratugum. eða laust fyrir 1930, voru tvisvar sinnum fluttar á Alþingi till. til þál. varðandi það að flytja þingstaðinn til Þingvalla, og þessar tillögur höfðu í bæði skiptin mikið fylgi í þinginu, þó að þær næðu ekki samþykki, og frá ýmsum félagasamtökum víðs vegar um landið bárust þá áskoranir til Alþingis um að sinna þessu máli. Síðan hefur málið legið niðri, enda hefur þingið haft mörgu að sinna, og mátti segja, að það væri ekki aðkallandi. En nú, þegar farið er að ræða um það af eðlilegum ástæðum, að nauðsynlegt sé að auka húsnæði Alþingis eða jafnvel byggja nýtt alþingishús, sýnist mér óhjákvæmilegt að taka nú upp þetta mál á ný og gera út um það, hvort þjóðin treystir sér til þess og á þann metnað að vilja flytja Alþingi aftur á hinn forna og hér á það við að segja: fornhelga stað. Ég geri ekki að svo stöddu neinar tillögur í þessu sambandi, en mér þótti sem ég gæti ekki látið það vera að minna á þetta, þegar byggingarmálið er nú tekið til umr., og ef tillagan verður samþykkt eða fer í nefnd, að mælast þá til þess, að hún hafi einnig þetta í huga.



Herra forseti. Út af ummælum hv. 1. þm. Vestf. um það, að hæstv. forsetar einir ættu að hafa um þetta mál að segja, vil ég segja það. að ef sá háttur væri hafður á skipun forseta hér á hv. Alþ., að minni hl. þingsins hefði þar eitthvað um að segja, þá væri sú hugsun, sem kom fram hjá hv. þm., miklu eðlilegri en þegar á það er litið, að það er aðeins naumur meiri hl., sem ræður öllum forsetunum. Ég er ekki að kasta neinni rýrð á hæstv. núv. forseta og vil þó segja það, að ég tek þar engan fram yfir annan. Og t.d. út af orðum hv. 1. þm. Vestf. vil ég segja það, að ég treysti alveg eins vel þeim forseta, sem stýrir Nd., þeirri d., sem ég á sæti í, eins og, hinum til þess að hafa góð áhrif ámálið. En ég vil samt ekki fela þeim einum að fjalla um það og láta 27 af 60 þm. vera þar raunverulega áhrifalausa. Það er mjög óeðlilegt, að sá háttur sé á hafður, að Alþingi megi sjálft ekkert um málið segja í heild, aðeins sá meiri hluti, sem ræður skipun forsetanna. Hér er um mál að ræða, sem er mikil nauðsyn að nái fram að ganga. því að aðbúnaður við öll störf hér á hv. Alþ. er slíkur, að það þarf ekkert að ræða það. Hann er í alla staði óviðunandi og tími þingmanna fer oft og tíðum til lítils, vegna þess að þeir hafa enga möguleika til þess að starfa hér í húsinu. Þess vegna álít ég, að þessi tillaga sé hin mesta nauðsyn, og treysti því, að hv. Alþ. afgreiði hana einmitt nú fyrir þingslit og það mætti svo verða til þess að hrinda málinu fram. Till. er ekki á neinn hátt flutt sem vantraust á hæstv. forseta, heldur aðeins til þess að hrinda þessu máli áleiðis og með þann skilning fyrir augum, að það sé eðlilegt, að Alþingi allt hafi áhrif á málið.



Herra forseti. Ég þarf nú raunar ekki neinu við það að bæta, sem hv. 3. þm. Vesturl. tók hér fram á undan mér. Hann reifaði raunar flest þau atriði, sem ég hafði ætlað að minnast á, þegar ég kvaddi mér hljóðs. En ég vil árétta það, sem hann sagði, að þessi till. er ekki að neinu leyti flutt sem vantraust á hæstv. núv. forseta, heldur vegna þess sjónarmiðs, að við flm. töldum það betur farið, að það væru fulltrúar frá öllum þingflokkum, þinginu öllu, sem ynnu að þessu máli. heldur en fulltrúar frá tæpum meiri hluta þess, það væri líklegra til þess að tryggja einingu um framgang málsins. En því er ekki að leyna, að sjónarmiðin eru ýmis um það, hvernig á að leysa þetta mál. Það koma upp ýmsar tillögur um, hvernig það muni verða bezt gert, og það er illt, ef það yrði til að tefja fyrir málinu, að það risi einhver ágreiningur á milli flokkanna um það efni, á milli ríkisstj. og stjórnarandstöðu. Þess vegna held ég, að það væri heppilegasta leiðin til að komast hjá því, að þetta dragist inn í pólitísk átök, að þannig sé unnið að málinu, að fulltrúar frá öllum flokkum og jafnt frá stjórnarandstöðunni og ríkisstj. fjölluðu strax um undirbúning málsins. Það væri líklegast til þess, að hægt væri að leysa þetta mál þannig, að það þyrfti ekki að koma þar til neinna pólitískra átaka, því að um nóg höfum við að deila hér á Alþingi, þó að við reynum að halda málum utan við deilur um það, hvernig húsnæðismál Alþingis séu leyst. Af þeim ástæðum, sem ég hef nú rakið og komu fram í ræðu hv. 3. þm. Vesturl., held ég, að það sé heppilegri leið til lausnar á þessu máli að fela þetta þingnefnd, þar sem fulltrúar allra flokka eiga sæti, heldur en hafa það í höndum forseta Alþingis, sem eru kosnir aðeins af rúmum helmingi þm. Þó að ég vilji ekki þar með segja, að ég beri neitt vantraust til þeirra í þessum efnum, þá hygg ég, að þessi meðferð málsins, sem till. fjallar um, mundi samt verða heppilegri en sú, sem kemur fram í dagskrártillögu hv. 1. þm. Vestf. Það má vel vera hins vegar, að það sé þegar ráðið af hálfu stjórnarflokkanna að hafa Þá meðferð á þessu máli, að fulltrúar þeirra einna fjalli um það og stjórnarandstæðingar komi þar ekki neitt nálægt, og ef svo er, þá langar mig til að spyrja hv. fim. dagskrártillögunnar að því, hvernig hann hugsi sér, að forsetarnir hagi sínum störfum, ef hans dagskrártillaga verði samþykkt, hve mikill hraði eigi t.d. að vera í störfum þeirra, hvort hann mundi ekki t.d. ætlast til þess, ef hans dagskrártill. væri samþykkt, að þá hefðu forsetar Alþingis lokið sínum tillögum, áður en þeirra kjörtímabil er á enda runnið, en mér skilst, að það standi ekki lengur en fram til næsta þings. Samkv. því ættu þeir að hafa lokið sínum tillögum ekki síðar en fyrir samkomudag næsta Alþ., þannig að Alþingi fengi þá aðstöðu til þess að fjalla um málið strax næsta haust, því að lengri er starfstími forsetanna ekki, eins og kosningu þeirra er háttað. Það getur vel verið, að þá verði kjörnir aðrir forsetar. En að sjálfsögðu er hans till. fyrst og fremst bundin við, að núv. forsetar vinni að lausn málsins. Mundi það þess vegna ekki vera álit hv. flm. dagskrártill., að ef hún yrði samþ., ætti að liggja fyrir till. og álit frá forsetunum strax í upphafi næsta þings um það, hvernig þeir teldu heppilegast að leysa þetta mál. og mundi ekki vera eðlilegt, að þegar þeir væru búnir að undirbúa sínar tillögur, þá verði þær lagðar hér fram á Alþingi, en það sé ekki á valdi forsetanna einna að ráða því, hvernig framkvæmdum verði háttað og hvað verði gert, heldur verði það borið undir Alþingi? Það, sem ég tel þó mestu máli skipta í þessu sambandi, er, hvað mikill hann telur að hraðinn eigi að vera á undirbúningi málsins, hvort það megi ekki skilja hans till. þannig, að ef hún verður samþ. og forsetunum falið þetta verkefni, þá eigi þeir að hafa sínar tillögur tilbúnar ekki síðar en á næsta Alþ., - hvort hann mundi ekki telja nauðsynlegt að leggja áherzlu á það. Annars vil ég segja það að lokum, að það er ástæðulaus mótbára, sem kom hér fram hjá hv. 1. þm. Vestf., að það sé ekki hægt að afgreiða þessa till. vegna þess, hve stutt sé eftir af þingtímanum. Ef till. yrði afgreidd á þessum fundi til hv. allshn. Sþ., þá vitum við það, að sú n. hefur svo röskan formann, að hún mundi fljótlega geta afgreitt till., ef það væri sæmilegt samkomulag um hana, - ég meina sjálfa þáltill., - og þá mundi ekki heldur þurfa að taka langan tíma hér í Alþ. að afgreiða hana, þannig að ef vilji er fyrir hendi um að reyna að leysa þetta mál með samkomulagi þingsins alls og samkomulagi milli þingflokkanna, þá er nægur tími til þess enn að afgreiða þessa till. frá þinginu. Ef það er hins vegar stefnan. að það séu aðeins stjórnarflokkarnir einir, sem eigi að koma nálægt undirbúningi þessa máls, þá er eðlilegt, að menn finni upp mótbáru eins og þessa, að það sé ekki tími til að afgreiða till., og noti það sem tylliástæðu fyrir því, að það séu stjórnarflokkarnir einir, sem um málið fjalli.



Herra forseti Ég hygg, að megin ágreiningurinn á milli mín og þeirra hv. tveggja þm., sem hafa talað hér í sambandi við þetta mál. stafi aðallega af því, að þeir hugsi allt öðruvísi í landsmálum en ég geri. Ég lít alls ekki á forseta Alþingis sem sérstakar pólitískar stærðir, sem eigi eingöngu að vinna pólitískt. Ég geri það ekki og hef aldrei gert. Og ég hef aldrei orðið var við það í minni þingtíð, að þeir forsetar, sem hafa verið kosnir hér, hafi beitt sínu forsetavaldi þannig, að það sé pólitískt, jafnvel ekki þeir forsetar, sem hafa verið kosnir af Framsfl. Þessir hv. þm. virðast lita svo á, að forsetar almennt, sem kosnir eru af meiri hl. þings, séu bara pólitísk verkfæri í höndum flokkanna. Þetta er alger misskilningur. Það eru nefnilega takmörk fyrir því frá mínu sjónarmiði, hvað langt má ganga í því að rýra virðingu Alþ., og það er eitt af því að rýra virðingu Alþ. að vantreysta forsetum til þess að gera hluti, sem liggja í þeirra valdi, eins og þetta mál. Það er beinlínis að rýra virðingu Alþingis, og því er ég á móti. Ég tel, að forsetar Alþingis séu embættismenn þingsins, og þeir hafa jafnan sýnt það, að þegar í harðbakkann slær, gegna þeir starfi sínu sem embættismenn, en ekki sem neinir sérstakir flokksmenn. Það er ekki þar með sagt, þó að mín till. sé samþykkt, að hæstv. forsetar geti ekki m.a. skipað sjálfir sérstaka n. til þess að vinna að þessu máli og ákveða, á hve löngum tíma það skuli vera leyst. Ég veit, að hvorki hv. þm. almennt né heldur forsetar hafa alla þá þekkingu, sem þarf til þess að gefa nauðsynlegar upplýsingar í sambandi við þessi mál. svo sem kostnaðaráætlanir eða gerð teikninga o.s.frv. Um það verða þeir að leita til sérfræðinga, m.a. til húsameistara ríkisins. En ég veit líka, að undir stjórn fyrrv. allmargra forseta hafa þessi mál verið athuguð og rædd, og það liggja fyrir gögn frá þeim tímum, sem gefa allmiklar upplýsingar í málinu. Mín till. fer því ekki inn á neitt annað en að þetta mál sé ekki tekið úr höndum forseta, heldur vinni þeir að málinu á þann hátt, sem þeir telji heppilegast og fljótlegast, og ég vil ítreka það, að ég tel alveg nauðsynlegt, að þessu máli sé hraðað, og tel, að það þurfi síður en svo að tefja málið, þó að það sé ekki tekið úr höndum forsetanna. Ég hygg, að þetta sé nægileg skýring á því, sem hv. flm. till. gerði fsp, til mín um. En það kann vel að vera, vegna þess að ég er orðinn hér aldursforseti þessa þings, að mér sé það meira tilfinningarmál en mörgum öðrum að láta á engan veg minnka virðingu Alþ. eða virðingu forseta, og ég tel, að þessu máli sé bezt komið með því, að það sé ekki tekið úr þeirra höndum.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka aftur til máls í þessu máli, en ég mótmæli því alveg, að ég standi að till., sem rýri virðingu Alþingis. Þessi skýring hjá hv. 1. þm. Vestf. er röng og hefur ekki við nein rök að styðjast. Hann veit það ósköp vel, hvernig forsetar eru kosnir hér á hv. Alþ., og þarf engar bollaleggingar um það að hafa. Það er ekki, eins og við tókum fram áðan, verið að ganga neitt á þeirra rétt eða lýsa neinu vantrausti á þá, þó að það sé talið eðlilegt, að Alþingi allt fjalli um þetta mál, og ég endurtek, að ég mótmæli því, að till. sé af minni hendi eða okkar flm. flutt sem vantraust á forsetana eða varpi neinni rýrð á Alþingi. Það er síður en svo.



Herra forseti. Fjvn. fékk til athugunar till. til þál. á þskj. 122, sem þannig hljóðar, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta undirbúa byggingu brúar yfir Ölfusá hjá Óseyrarnesi og lagningu vegar, sem tengi Þorlákshöfn við þorpin Eyrarbakka og Stokkseyri og nærsveitir.“ Hér er ekki um að ræða nýtt mál á Alþingi, eins og raunar kemur fram í grg. flm. sjálfra og rakið er í umsögn þeirri um málið, sem fjvn. fékk frá vegamálastjóra. Er þar skemmst frá að segja, að brú á Ölfusá hjá Óseyrarnesi er á brúalögum, nr. 37 1954, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ölfusá hjá Óseyrarnesi, enda leiði rannsókn í ljós, að brúarstæðið sé öruggt og brúarsmíðin mikill þáttur í að tryggja afkomu íbúanna í sjávarþorpunum austanfjalls.“ Og 12 km vegur frá Þorlákshafnarvegi á Eyrarbakkaveg var tekinn í tölu þjóðvega árið 1955 undir nafninu Hafnarskeiðsvegur. Nauðsynlegar lagaheimildir bæði til brúargerðar og vegalagningar eru þannig fyrir hendi, og vegamálastjóri telur í umsögn sinni engin sérstök tæknileg vandkvæði við brúargerð á Ölfusá hjá Óseyrarnesi, þótt þeirri framkvæmd fylgi sá vandi að meta, hvaða áhrif væntanleg brú hafi á rennsli árinnar í ósnum, þegar mikill jakaburður er, því að hætta geti verið á stíflun af ísruðningi, sem geti orðið þess valdandi, að áin brjóti sér nýjan farveg yfir Óseyrarnes. Samkvæmt mælingum frá 1952 er talið, að brúin þurfi að vera 400 m löng, og athuganir, sem þá voru gerðar, leiddu í ljós, að á brúarstæðinu er komið niður á klöpp á 3 m dýpi, miðað við hálffallinn sjó. Lausleg kostnaðaráætlun frá sama tíma er að upphæð 20 millj. kr., en það mundi svara til 50 millj. kr. með núverandi verðlagi, að því er vegamálastjóri telur. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að benda á að þessar athuganir á brúargerðinni og kostnaði munu hafa verið mjög lauslegar, enda kostar fullnaðarundirbúningur slíkra mannvirkja, sem þarna er um að ræða, svo mikla vinnu og svo mikið fé, að þess er naumast að vænta, að í slíkt sé ráðizt, nema endanleg ákvörðun hafi verið tekin um, að úr framkvæmdum verði. Hins vegar er ekki útilokað, að nánari athuganir en þær, sem gerðar voru árið 1952, kunni að leiða í ljós, að umrædd brúarsmíði þurfi ekki að verða eins kostnaðarsöm og þá var talið, brúin megi vera styttri og gerð hennar ódýrari en þá var reiknað með. Úr þessu fæst því aðeins skorið, að fullnaðarteikningar og kostnaðaráætlanir verði gerðar og að undangenginni vandlegri rannsókn á brúarstæðinu. En hvað sem þessu liður, er ljóst, að höfuðvandinn í sambandi við þetta mál er að leysa hina fjárhagslegu hlið þess, því að mannvirkið mun örugglega kosta nokkra milljónatugi. Hitt er einnig ljóst, að með byggingu fullkominnar hafnar í Þorlákshöfn skapast nýtt viðhorf í atvinnumálum íbúanna á Stokkseyri og Eyrarbakka, því að útgerð þaðan mundi fljótlega flytjast til Þorlákshafnar, nema því aðeins að unnt væri að koma á vegasambandi yfir Ölfusárós, en við það mundi t.d. leiðin milli Eyrarbakka og Þorlákshafnar styttast úr 50 km í 12 km. Brúarbyggingin, ef framkvæmd yrði jafnhliða byggingu hafnarinnar, mundi gera hvort tveggja í senn: bæta atvinnuskilyrði íbúanna austan árinnar og stöðva fólksfækkun þar og skapa þegar í stað skilyrði til hagnýtingar þeirri aðstöðu, sem fæst í Þorlákshöfn, en um þetta segir svo m.a. í grg. flm. með umræddri þáltill., með leyfi hæstv. forseta : „Hafnargerð í Þorlákshöfn er þjóðhagslega mikilvægt verkefni, vegna þess að hún skapar skilyrði til útgerðar, sem eru líkleg til að færa þjóðarbúinu hreinar auknar tekjur vegna aukinnar framleiðslu útflutningsvara. Þorlákshöfn liggur betur en aðrar hugsanlegar verstöðvar við beztu fiskimiðum við landið, og þaðan er arðvænlegust útgerð 20–50 tonna báta, en af þeirri stærð eru til í landinu margir bátar án fullrar afkastagetunýtingar. Bætt útgerðarskilyrði í Þorlákshöfn gera kröfu til mikillar fjárfestingar í fiskvinnslustöðvum, framleiðslutækjum svo og íbúðarhúsum vegna skorts á vinnuafli þar að óbreyttum aðstæðum. Þar eru nú búsettir aðeins rúmlega 100 manns, en umhverfis höfnina er að mestu eyðisandur og klappir. Hins vegar eru nokkru austar á strandlengjunni í gróðursælum sveitum handan Ölfusár þorpin Eyrarbakki og Stokkseyri með meira en þúsund íbúa, sem búið hafa við ónóga atvinnu heima fyrir vegna breyttra atvinnuhátta í héraði og erfiðra hafnarskilyrða.“ Að þessu athuguðu, sem ég nú hef rakið, hefur fjvn. þótt rétt að mæla með því, að mál þetta yrði ýtarlega rannsakað, og með því að til greina getur komið, að ríkissjóður taki meiri háttar lán til samgöngubóta, leggur n. til, að málinu verði vísað til ríkisstj., því að örlög þess eru eingöngu undir því komin, að hægt sé að útvega fjármagn til framkvæmdanna. Undir því er það einnig komið, hvort fólksfækkun í þorpunum austan Ölfusár heldur áfram eða stöðvast, en þar búa nú um 1000 manns.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft til athugunar till. til þál. á þskj. 77 um athugun á möguleikum til fiskveiða við vesturströnd Afríku. N. leitaði umsagnar Fiskifélags Íslands og Landssambands íslenzkra útvegsmanna um málið, í svari Fiskifélagsins segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með tilliti til þeirrar þróunar, sem orðið hefur á fiskiskipastóli okkar, og einnig vegna þeirrar þróunar, sem orðið hefur í fiskveiðum á þeim slóðum, sem till. ræðir um, teljum við mjög æskilegt, að athugun sú, sem till. gerir ráð fyrir, fari fram sem fyrst. Niðurstaðan af slíkri athugun yrði svo látin ráða um það, hvort tilraun sú, sem síðari hluti till. gerir ráð fyrir, yrði framkvæmd.“ Landssamband íslenzkra útvegsmanna svaraði bréfi fjvn. á eftirfarandi hátt: „Um leið og stjórn L.Í.Ú. sendir yður hér umsögn sina, vill hún ekki láta hjá líða að þakka ríkisvaldinu þann stuðning, sem það hefur í té látið á undanförnum árum við veiðitilraunir og fiskileit. Er ekki að efa, að það fé, sem varið hefur verið á undanförnum árum til veiðitilrauna og fiskileitar, hefur gefið góðan arð í auknum afla og lengingu úthaldstíma fiskiskipanna almennt. Með tilliti til atvinnuhátta þjóðarinnar er nauðsynlegt, að vér Íslendingar fylgjumst vel með því, sem er að gerast í þróun fiskveiða á öðrum hafsvæðum en þeim, sem næst liggja landinu, og liggja til þess margar ástæður, en þó frekast sú staðreynd, hve afli hefur farið stórminnkandi á hafsvæðinu hér á Norður-Atlantshafi. Því mælir stjórn L.Í.Ú. eindregið með því, að þáltill. verði samþ., enda dragi það á engan hátt úr fjárveltingum til fiskileitar og veiðitilrauna hér við land.“ Svo sem fram kemur í þáltill., er fyrst og fremst lögð áherzla á það, að fram verði látin fara athugun á því, hvaða möguleikar séu fyrir hendi, að íslenzk fiskiskip geti hafið fiskveiðar við vesturströnd Afríku. Sumum finnst e.t.v., að hér sé á ferðinni mál sem enn sé svo langt úti í geimnum og fjarri raunveruleikanum, að ekki sé tímabært í dag að ræða málið, hvað þá heldur að framkvæma. En þegar vér í dag lítum aðeins fá ár aftur í tímann og berum það saman við þá þróun, sem jafnvel aðeins á allra síðustu árum hefur átt sér stað á sviði fiskveiðanna, um hagnýtingu aflans, eigi aðeins hjá vorri þjóð, heldar enn fremur víðar í heiminum hjá hinum ýmsu fiskveiðiþjóðum, þá verður oss ljóst, hve geysimikil bylting hefur hér átt sér stað, og enn fremur, hver hin raunverulega staða vor væri, ef Íslendingar hefðu eigi með áræðni og af dugnaði fylgzt með þeirri miklu þróun, sem hér um ræðir. Nægir í því sambandi að benda á veiðar íslenzku togaranna á undanförnum árum á fjarlægum miðum, t.d. á hafsvæðinu undan Nýfundnalandi og á miðunum við Austur-Grænland. En með því að stunda veiðar á þessum hafsvæðum hafði íslenzki togaraflotinn metár í afla á árinu 1958. Það kemur fram í grg. með þáltill., að Norðmenn hafi snemma á s.l. ári sent rannsóknarleiðangur á það hafsvæði, sem till. gerir ályktun um. Er sennilegt, að hægt sé að afla upplýsinga nm þann árangur, sem Norðmenn kunna að hafa fengið í því sambandi við þessa tilraun sína. Enn fremur eru það ýmsar fleiri þjóðir beggja vegna Atlantshafsins og jafnvel enn lengra að, sem gera þarna tilraunir með fiskveiðar, en þarna hafa fundizt auðug fiskimið að talið er, og er um margar fisktegundir að ræða, þó að eigi sé enn sem komið er búið að kanna til fulls um notagildi þeirra. Það er skoðun meiri hl. fjvn. og e.t.v. allrar n., þó að sumir nm. hafi viljað hafa orðalag till. þannig, að það nái yfir víðara svið. að það sé nauðsynlegt fyrir Íslendinga að fylgjast sem bezt með því. sem þarna er að gerast, og leggjum við því til, að þáltill. á þskj. 77 verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Það er rétt sem hv. frsm. meiri hl. gat hér um, að í fjvn. mun ekki vera neinn ágreiningur um það, að Íslendingum beri að halda uppi fiskileit og fiskirannsóknum til aðstoðar fyrir fiskiflotann, svo sem frekast er kostur á og svo sem líklegast er, til þess að góður árangur geti náðst í veiðunum. Hér liggur hins vegar fyrir þáltill. um að fela ríkisstj. að láta fram fara athugun á því, hvaða möguleikar séu á, að íslenzk fiskiskip geti hafið veiðar við vesturströnd Afríku, og í framhaldi af þeim athugunum, ef þær reyndust álitlegar, að heimila henni að senda veiðiskip á þær slóðir til þess að gera tilraunir um veiðar þar. Það hefur hins vegar orðið ágreiningur í fjvn. um þessa till. sem slíka. Ég og hv. framsóknarmenn í þeirri nefnd höfum ekki talið, að þetta væru þær líklegustu rannsóknir, sem hugsazt gætu til þess að færa aukna björg í íslenzka þjóðarbúið, heldur lítum við svo á, að ýmis verkefni séu bæði nærtækari og líklegri til þess að skila arði, til þess að skila aukningu fiskveiðanna, heldur en það að senda veiðiskip suður til Afríku. Því er ekki að leyna, að fyrsti flm. till., sem hefur mikla reynslu í að fara yfir skýrslur um fiskveiðar, hefur komið auga á það, að sumar þjóðir hafa gert tilraunir á þessum slóðum, og þá dottið í hug, að máske væri hér líka verkefni fyrir Ísland, og er allt slíkt góðra gjalda vert, og ekki sízt hefur það máske valdið einhverju um, að ráðizt var í flutning till., að einmitt á þeim tíma, sem verið var að leggja hana fram hér í þingi, þá mun hv. fyrsti flm. hafa verið aðili fyrir ríkisstj. hönd að samningsgerð við Breta, sem þá fyrirsjáanlega hefur stefnt í þá átt, að þrengjast mundi um fyrir íslenzka flotann á heimamiðum, sem nú er og í ljós komið með landhelgissamningnum við Breta, þar sem íslenzk stjórnarvöld leyfa Bretum afnot af verulegum hafsvæðum í okkar landhelgi, og verður þar af leiðandi óhægara fyrir íslenzka flotann um vik hér á heimaslóðum. Mér finnst það hins vegar nokkru furðulegra, að nú, eftir að till. hefur legið hér um nokkurt skeið og bæði flutningsmenn og þeir aðrir, sem um málin fjalla hér á þingi, hafa átt þess kost að kynna sér árangurinn t.d. af veiðitilraunum Norðmanna á þessum slóðum, skuli enn haldið fast við það. að samþykkja beri þessa till., og þá taka að sjálfsögðu á sig þá ábyrgð, að þeim fjármunum, sem íslenzka ríkið getur varið til aukningar fiskirannsóknum, fiskileit eða aðstoð við íslenzkan fiskiflota að öðru leyti, verði varið í það að endurtaka þær tilraunir, sem t.d. Norðmenn eru nú nýbúnir að gera á þessum slóðum og ég skal víkja að örlítið síðar. Ég held, að það væri íslenzkum fiskiflota miklu meiri hagur, að lagt væri kapp á það að rannsaka fiskveiðar á ýmsum þeim slóðum, sem nær okkur liggja og þar sem aðrar þjóðir hafa náð talsverðum árangri að undanförnu, en við höfum ekki lagt verulegt fjármagn í að kanna eða gera tilraunir til veiða á. Á ég þar t.d. við hafsvæðið austan við Ísland, bæði norðaustur af Íslandi og suðaustur af Íslandi þar sem aðrar þjóðir fiska verulegt magn af síld, en okkur hefur ekki tekizt til þessa að hagnýta okkur að neinu ráði. Þá vil ég og minna á það, að íslenzki togaraflotinn hefur á undanförnum árum verið að fikra sig út á mið við Grænland og vestur við Nýfundnaland, og þau mið eru alls ekki fullkönnuð enn þá, og af Íslands hálfu hefur ekki verið mjög mikið gert til þess að kanna þá möguleika, sem þar kunna að liggja, frekar en orðið er, en þar mun svo til eingöngu um það að ræða, að sendir hafa verið togarar með venjulegan veiðiútbúnað og lítið þar fram yfir til þess að leita að fiskimiðum á þessum slóðum. Það hefur stundum tekizt ágætlega og fært þjóðinni stórkostlegt fjarmagn, og tel ég, að hér sé alls ekki um fullkannaða möguleika að ræða og að líklegt sé og a.m.k. miklu líklegra en við Afríkustrendur, að á þessum slóðum getum við fundið hagnýtanleg fiskimið. Eins og ég gat um áðan, hafa Norðmenn gert út leiðangra suður að Afríkuströndum til þess að reyna að hagnýta fiskimiðin þar. Ég hef ekki í höndum neinar opinberar skýrslur frá stjórnarvöldum Noregs um það, hvernig þetta hefur til tekizt, en í norskum blöðum hafa komið frásagnir um þetta. Nú er það að vísu svo, að þeir, sem vanir eru að lesa íslenzku blöðin, hafa máske tilhneigingu til þess að vefengja blaðafréttir almennt, en ég hygg ,þó, að ekki séu norskar blaðafréttir af þessum leiðöngrum Norðmanna langt frá því að vera réttar, og vil ég leyfa mér að drepa á örfá atriði. sem komið hafa fram í norskum blöðum varðandi veiðarnar við vesturströnd Afríku. Leiðangur Norðmanna, sem frá segir í norskum blöðum nú rétt upp úr s.l. áramótum og þá var að ljúka könnunum sínum, var þrjú fiskiskip, allstór og vel búin, ásamt norska fiskirannsóknarskipinu Finn Hjort, en þar var um borð einn frægasti og kunnasti fiskifræðingur Norðmanna, Finn Devold. Þessi leiðangur hafði um skeið leitað fyrir sér um fiskveiðar við Afríkustrendur, og þar reyndust vera ærið mörg tormerki á, að leiðangurinn gæti náð árangri. Það var nú eitt fyrir sig, að sjávarhiti á þessum slóðum reyndist gjarnan vera upp undir 30° C, eða 27° C, og varð það valdandi þess, að öll venjuleg veiðarfæri úr baðmull eða hampi dugðu ekki, þau soðnuðu. Sömuleiðis bráðnaði öll tjara, sem í þau hafði verið borin, og varð þetta valdandi miklum erfiðleikum, og má telja, að veiðarfæri úr þessu efni hafi ekki gagnað. Skipin sjálf þoldu hitann ekki heldur vel, og varð að gera á þeim viðgerðir vegna hita. Fiskimennirnir þoldu hitann líka illa, og varð að lagfæra loftræstingar í skipunum, og af þessu öllu saman hlauzt ærinn kostnaður. Fisktegundirnar, sem þarna var aðallega reynt við veiðar á, voru styrja og túnfiskur ásamt síld og nokkrum fleiri hitabeltisfiskum. Þótt illa aflaðist hjá Norðmönnum og nær ekkert, þá voru þeir samt reynslunni ríkari eða telja sig vera reynslunni ríkari um það, hvenær þessara fiska sé helzt að leita á þessum slóðum, og það kemur í ljós, að síldveiðar á þessum slóðum fara helzt fram yfir sumarið og fram í septembermánuð, þ.e.a.s. nákvæmlega á sama tíma og okkar síldveiðiskip hafa miklu, miklu meiri veiðimöguleika hér heima, svo að ekki er það uppörvandi fyrir Íslendinga til þess að sækja á skipum sínum yfir stóra hluta jarðarkúlunnar og í þau skilyrði, sem ég hér hef lýst og eru ákallega óhagkvæm okkur og hvorki okkar veiðiskip eru búin í né okkar menn þjálfaðir til starfa í. Það má segja, að veiði Norðmanna af styrju og túnfiski eða öðrum hitabeitisfiskum þar suður frá hafi engin orðið, sem teljandi sé. Hins vegur munu þeir hafa orðíð síldar lítillega varir, en engan veginn í þeim mæli, sem þeir gerðu sér vonir um, og þegar um einhverja síldveiði var að ræða, þá komu í ljós gífurlegir erfiðleikar á því að gera verðmæti úr aflanum, bæði geymist hann sérlega illa og auk þess reyndust þeir markaðir, sem þeir þurftu að treysta á, ekki færir um að taka við neinu teljandi magni af afla, án þess að verðið félli. Í fæstum orðum, þá held ég, að það gefi einna beztar hugmyndir um árangurinn af Afríku-veiðitilraunum Norðmanna að skýra bara frá einni spurningu og einu svari, sem birtist 4. jan. s.l. í blaðinu Fiskeren í Noregi, þar sem blaðamaður frá því blaði hafði átt tal við stýrimann á skipi einu, sem hafði verið þarna suður frá við veiðarnar um missirisskeið. Blaðamaðurinn spurði: Hvað hafið þið að segja um norsku fiskveiðitilraunirnar við Vestur-Afríku? Þær voru 150% mislukkun, svaraði stýrimaðurinn á stundinni. Ég efast ekkert um það, að þessar og aðrar frásagnir frá þessum veiðum og því, hvernig þær hafa gengið, hafa ekki farið fram hjá flutningsmönnum þessarar till., og tel ég þess vegna, að það hefði kannske verið hyggilegast að lofa till. að liggja óafgreiddri. En það virðist vera, að meðal tillögumanna og þeirra stuðningsmanna annarra sé mikill áhugi fyrir því að afla ríkisstj. einmitt þessarar heimildar, að senda skip suður til Afríkustrandi, og virðist þá ekki bóla svo mjög á því, að þröngt sé í búi um fjármagn. Þess vegna held ég, að rétt væri, að við reyndum heldur að nota það fjármagn, sem annors færi í að endurtaka tilraunir Norðmanna, í það að greiða fyrir fiskiflotanum á þeim fiskimiðum, sem líklegri eru til að gefa árangur í veiðunum, og hefur minni hl. fjvn. gefið út sérstakt nál., þar sem þær hugmyndir eru skýrðar og gerð till. til breyt. á tillgr., þannig að till. yrði á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að auka fiskleitar-, fiskirannsókna- og aðstoðarstarfsemi við íslenzka fiskiflotann helma fyrir og á fjarlægum miðum og verði sú þjónusta framkvæmd í nánu samráði við fiskideild atvinnudeildar Háskóla Íslands.“ Í samræmi víð, að tillgr. orðist þannig, verði fyrirsögn till. breytt. Leggjum við í minni hl. fjvn. til, að till. verði samþ. þannig breytt.



Herra forseti. Eftir að þessi till., sem hér er til umr., kom fram á hv. Alþingi á s.l. hausti, mátti lesa í blöðum stjórnarandstöðunnar, hvern hug stjórnarandstaðan mundi bera til till. Þar var um að ræða getsakir í minn garð sem 1. flm. Ég hélt nú satt að segja, að blöðin yrðu látin ein um slíkan málflutning, hann yrði ekki fluttur hér inn á hv. Alþingi. En nú hefur hv. frsm. minni hl. fjvn. fallið í þá freistni að taka undir þennan söng í sinni framsöguræðu, þó að segja verði, að a.m.k. einhverjir af hv. minni hl., sem standa að minnihlutaálitinu, hafi kveinkað sér við að flytja þann málflutning í þskj. Hér er hins vegar um það að ræða að blanda alóskildu máli inn í umr. um þessa þáltill., og verður varla skýrt á annan hátt en að hv. frsm. sé hér að gera tilraun til að brjótast út úr einhvers konar sálkreppu, sem hann hefur sýnilega komizt í yfir þeirri útreið, sem hann og hv. stjórnarandstaða, fékk hér nýlega á hv. Alþingi í umr. um lausn deilunnar við Bretland. Það allt er hins vegar alveg sérstakt sálfræðilegt rannsóknarefni. sem liggur ekki fyrir hér, og ég ætla því að snúa mér að málinu, sem hér er til umr. Ég fór nokkuð út í það í haust. þegar ég flutti framsöguræðu fyrir þessari till., að ræða um eitt af megineinkennunum á þróun fiskveiða í heiminum undanfarna áratugi og undanfarin síðustu ár, sem einkennist mjög af stórkostlegri aukningu veiðisvæðanna. Bæði stækka hin eldri veiðisvæði og ný veiðisvæði eru tekin í notkun. Þessi þróun á sér stað hvar sem litið er. Hvert sem við litum, hvort sem er í fjarlægum höfum Austurlanda eða hér á Atlantshafi, verður þessi þróun sú sama. Að vísu hafa Evrópuþjóðirnar orðið hér nokkuð á eftir, því að mesta fiskveiðiþjóð heims, Japanir, hefur fyrir mörgum árum og raunar áratugum vikkað sínar fiskveiðar út um allt Kyrrahaf og vísað veginn. Þeir eru komnir meira að segja inn í Atlantshaf nú á síðustu árum, þegar margar af Evrópuþjóðunum halda sig tiltölulega nærri sinum heimaströndum. En þó er svo komið nú, að allar meiri háttar fiskveiðiþjóðir í Evrópu hafa tekið þátt í þessari þróun. Á allra síðustu árum hefur þessi þróun verið örust hjá Rússum. Þeir hafa þanið sig út yfir allt Norður-Atlantshaf og nú á síðasta ári einnig suður um allt Atlantshaf. Íslendingar hafa líka tekið þátt í þessari þróun, eins og hv. frsm. meiri hl. gat um, með því að víkka út sín veiðisvæði til Grænlands, Labradors, og Nýfundnalands. Þetta hefur fært okkur aukinn afla. Við þekkjum nú orðið allvel þessi veiðisvæði og aðstæður þar, en við getum ekki stöðvazt við þá þróun, sem þar hefur orðið. Ég lít þannig á, eins og getið er um í grg. fyrir till., að við verðum sjálfra okkar vegna að fylgjast vel með því, sem í þessu efni er að gerast, jafnvel þótt á mjög fjarlægum miðum sé. Við getum ekki horft á það, þið aðrir reki arðvænlegar fiskveiðar á svæðum, þótt þau séu langt undan, en þó ekki lengra fyrir okkur að fara á en ýmsa aðra, sem þangað sækja. Og það var tilgangurinn með þessari till. frá minni hálfu og þeirra annarra meðflm. að benda á verkefni, sem þyrfti að athuga. Það nýjasta á þessu sviði eru einmitt veiðarnar við Vestur-Afríku. Þangað sækja nú á síðustu árum fiskimenn margra þjóða beggja vegna Atlantshafs, og eins og getið er um í grg. með till. og kom fram líka í ræðu beggja hv. frsm., hafa frændur okkar Norðmenn nú á síðasta ári gert tilraun til þess að stunda þarna veiðar. Það er rétt, sem hv. frsm. minni hl. sagði. að þessi leiðangur Norðmanna gekk illa. Það er hins vegar engin sönnun fyrir því, að þarna séu ekki möguleikar til þess að stunda arðvænlegar veiðar, því að aðrar þjóðir gera það í vaxandi mæli, og mér er næst að halda, að allur undirbúningurinn að leiðangri Norðmanna hafi verið ótrúlega slæmur - alveg ótrúlega slæmur, þegar litið er á það, að þeir hafa mikla reynslu í því að stunda veiðar á fjarlægum miðum. Að vísu eru þarna aðstæður mjög ólíkar því, sem þeir hafa áður kynnzt, en það er satt að segja ótrúlegt, að þessi undirbúningur skyldi vera svo lélegur sem raun hefur nú á orðið, og það kemur fram m.a. í blaðaskrifum um þetta. En eins og hv. frsm. minni hl. sagði, liggja ekki enn fyrir opinberar skýrslur um þetta, svo að styðjast verður við blaðafregnir og blaðaskrif og viðtöl við menn, sem hafa verið þarna, og frásagnir þeirra. Þarna voru sex skip send, - þau voru ekki þrjú, eins og hv. frsm. minni hl. sagði, - það voru sex skip, eitt móðurskip og eitt rannsóknarskip, átta skip í allt, sem fóru í þessa tilraunaferð Norðmanna. Áður höfðu Norðmenn sent skip til þess að kanna þetta svæði og töldu að lokinni þeirri könnun, að þarna væru möguleikar til veiða. Þarna er hins vegar um að ræða geysistórt hafsvæði, og með þeirri könnun, sem Norðmenn gerðu þarna fyrst, gátu þeir ekki farið yfir nema mjög lítinn hluta af svæðinu. Svo var það einnig í vetur, þegar þeir fóru með sinn leiðangur þarna, að þeir gátu ekki verið nema á tiltölulega litlum hluta af því stóra svæði, sem þarna er til að stunda veiðar á. Veiðarfærin, sem þeir voru með, voru, eins og hv. frsm, minni hl. gat um, venjuleg veiðarfæri, og er það út af fyrir sig lítt skiljanlegt, að þeir skyldu leggja út í það að fara með baðmullarveiðarfæri suður á þessi svæði, þar sem vitað er að allar aðrar þjóðir, sem þarna stunda veiðar, nota eingöngu veiðarfæri úr gerviefnum sem þola hitann og gróðurinn í sjónum, sem að sjálfsögðu eyðilagði gersamlega baðmullarveiðarfærin. Nú segir í till., að fram fari athugun á því, hvaða möguleikar séu á að íslenzk fiskiskip geti hafið fiskveiðar við vesturströnd Afríku. Þetta má gera á ýmsan hátt. Það má gera eins og Norðmenn gerðu, að senda skip þangað suður og kanna. Það má afla upplýsinga eftir ýmsum leiðum um það, hvernig öðrum þjóðum hefur vegnað við veiðar þarna, m.a. afla upplýsinga um það. hvernig Norðmönnum vegnaði, hvers vegna leiðangur þeirra mistókst, en slíkt gæti einmitt orðið til þess að forða okkur frá sömu mistökunum sem hafa orðið Norðmönnum svo dýr. Það er engin nauðsyn á því að mínu áliti að byrja á því strax að senda skip á þessi svæði. Fyrst verður að kynna sér nákvæmlega þær aðstæður, sem fyrir hendi eru, með því að fá upplýsingar frá öðrum, sem þarna stunda veiðar og gera það eftir ýmsum leiðum, og það þarf ekki að hafa mikinn kostnað í för með sér. Það er það, sem fyrri liður till. raunverulega segir. Leiði sú athugun í ljós hins vegar, að möguleikar séu fyrir hendi, ef rétt og skynsamlega er haldið á málunum, þá liggur fyrir að taka ákvörðun um, á hvern hátt skuli að málinu staðíð. Það er þá fyrst, þegar búið er að kanna málið til hlítar, að farið yrði út í það að gera tilraun, ef mönnum sýndist svo, að könnunin hefði leitt í ljós möguleika á því, að slík tilraun gæti tekizt. Mér er satt að segja alveg óskiljanlegt, hvernig á því stendur, að hv. minni hl. fjvn. vill ekki standa að því, að slík athugun verði gerð, sem till. gerir ráð fyrir. En ég ætla ekki að reyna að leita á því neinnar skýringar. Brtt. svokallaða, sem liggur fyrir frá hv. minni hl., er í raun og veru alls ekki brtt. Þar er um að ræða alveg nýja, sjálfstæða till., sem hefði verið eðlilegt að hefði komið fram sem slík, en ekki breyting við þessa till., því að það er hún eðli sínu samkvæmt ekki.



Herra forseti. Till. þessi var flutt af Unnari Stefánssyni, þegar hann átti sæti á þingi sem varamaður. Þar sem hann á ekki sæti á þinginu nú, vildi ég fyrir hans hönd fylgja till. úr hlaði með örfáum orðum. Ég vil byrja á því að lesa - með leyfi hæstv. forseta - tillgr. Hún hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að láta athuga, með hverjum hætti hið opinbera geti haft eftirlit með viðleitni einkafyrirtækja til að hafa með sameiginlegri afstöðu á markaði óæskileg áhrif á verðmyndun í landinu og hvernig bezt megi tryggja, að neytendur fái notið ávaxta aukinna framleiðsluafkasta í meira vöruúrvali og hagstæðara verðlagi.“ Ég vil benda á í þessu sambandi, að hér er um að ræða stórmál sem í nálega hverju landi, sem við þekkjum bezt til. hefur orðið efni ýtarlegrar og nákvæmrar löggjafar, og hvarvetna þátt óhjákvæmilegt, að til væri slík löggjöf til að fyrirbyggja óæskilega þróun í viðskiptalífinu. Hér á landi má segja, að til skamms tíma hafi ekki verið rík þörf á slíkri löggjöf. En athafnalíf okkar vex hröðum skrefum, og sjást nú ýmis merki þess, að þessi þörf sé hér fyrir hendi. Ég vil taka það fram, að þessi till. hefur verið flutt áður, en varð þá ekki útrædd. Þá var leitað umsagna ýmissa aðila, og mér er það minnisstætt, þó að ég hafi skjölin ekki við höndina, að t.d. Verzlunarráð Íslands gerði um þetta mál samþykkt og taldi mjög æskilegt, að þetta mál væri gaumgæfilega athugað og að slík löggjöf yrði sett hér á landi. Til viðbótar vil ég aðeins benda á það, að á þessu þingi hafa verið lögð fram mál sem eru viðkomandi rekstri fyrirtækjasamtaka í landinu. Ég vil ekki blanda þeim efnislega inn í þetta, en aðeins benda á það, að þær umr., sem þar urðu, sýndu eins og margt annað, að hér er vaxandi ástæða til að gefa þessu máli gaum. Ég mun ekki hafa þessi orð lengri, en vísa til allýtarlegrar grg., vil svo að lokum leggja til, herra forseti, að umr, verði frestað og málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Till þessi er á þá lund að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að atlhuga möguleika á byggingu héraðsskóla á Snæfellsnesi. Samkv. upplýsingum, sem fengnar hafa verið hjá fræðslumálastjóra og fjárhaldsmanni skóla, eru allir héraðsskólar í landinu yfirfullir, og þeir unglingar skipta hundruðum, sem ekki hafa fengið inngöngu í skólana. Nýlegt dæmi, er samvinnuskólinn var gerður að heimavistarskóla í sveit sýnir, að við það jókst aðsókn að honum stórlega, og hefur að jafnaði ekki komizt í skólann nema helmingur þeirra sem þreyttu inntökupróf. Af þessu er augljóst, að þörf fyrir heimavistarskóla í sveit fyrir unglinga er mikil, hefur verið vaxandi síðustu ár, og er mjög rík ástæða til að ætla, að hún muni halda áfram að vaxa. Þær röksemdir, sem í fyrstu voru færðar fyrir héraðsskólahreyfingunni hér á landi, eru enn í fullu gildi. Það hefur nú orðið nokkurt hlé á byggingu héraðsskóla í landinu, og er tillaga þessi flutt í fyrsta lagi til að hreyfa því, hvort ekki er hægt að koma skrið á það mál á ný, fá það undirbúið og síðan framkvæmt, að haldið verði áfram að byggja upp héraðsskóla eins og aðrar greinar skólakerfisins. Í öðru lagi er um leið bent á mjög æskilega staðsetningu fyrir næsta héraðsskólann, á Snæfellsnesi vestanverðu. Slík staðsetning mundi verða í næsta nágrenni við þrjú ört vaxandi útgerðarþorp, og gæti skóli farið þar mjög vei. Slíkri staðsetningu til styrktar mætti benda á þá staðreynd, að á Snæfellsnesi hefur einn af klerkum þjóðkirkjunnar fundið það upp hjá sjálfum sér að reka á heimili sínu unglingaskóla með góðum árangri, og hefur aðsókn að þeim einkaskóla verið mjög mikil. Loks mætti minnast þess, að í sambandi við vaxandi tal um ferðamál hér á þingi er talað um gistihúsarekstur í sambandi við héraðsskálana, og gæti slíkt mjög vel komið til greina, ef um það væri hugsað frá upphafi. Herra forseti. Ég leyfa mér að leggja til. að umr. verði frestað og till vísað til hv. allshn



Herra forseti. Við hv. 1. þm. Vesturl., Daníel Ágústínusson, sem var hér á þingi sem varaþm. um tíma, höfum leyft okkur að flytja till til þál. á þskj. 369 um jarðboranir að Leirá í Borgarfirði. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta fara fram borun eftir heitu vatni að Leirá í Borgarfirði, svo fljótt sem auðið er, í þeim tilgangi, að orkulindir þær, sem þar kunna að vera, verði hagnýttar til hitaveitu fyrir Akranes.“ Frá því fyrsta, er um getur í fornum ritum um landlýsingu og fleira, er frá því skýrt, að heitar uppsprettur hafa verið að Leirá í Borgarfirði. Uppsprettuvatn það, sem hér um ræðir, hefur á s.l. áratugum verið sem næst 60° heitt, og hefur vatnsmagnið, sem var um sekúndulítrar, verið bæði jafnt og stöðugt. Í sumum fornum ritum greinir frá því, að á Leirá hafa verið heitur hver, sem gaus eða skvetti vatninu, og í námunda við núverandi uppsprettu má í dag sjá verksummerki, sem vel gætu gefið til kynna, hvar hinn umtalaði hver hefur verið. Árið 1957 var það svo fyrir forgöngu Akraneskaupstaðar og landeigenda, að Gunnar Böðvarsson verkfræðingur var fenginn til þess að athuga jarðhitasvæðið að Leirá. Var það álit hans, að öll einkenni bentu til þess, að ef borað yrði eftir heitu vatni á þessum stað, þá mætti vænta þess, að allverulegu vatnsmagni mætti ná. Það var svo seint á árinu 1959, sem nokkur tilraun var gerð til þess að bora eftir heitu vatni að Leirá. Verkið var unnið af jarðborunardeild raforkumálaskrifstofunnar, en kostnaður var greiddur af Akranesbæ, landeigendum og hreppsfélögum þeim, sem nú eru að hefja byggingarframkvæmdir á helmavistarskóla að Leirá. Borholan, sem hér um ræðir, er aðeins um 133 m að dýpt, en úr henni kemur stöðugt rennsli, um 7–8 sekúndulítrar af 80° heitu vatni. Hér er um að ræða eitt af þeim málum, sem til einna mests velfarnaðar horfa fyrir hvert það byggðarlag, sem á þess kost að verða slíkra lífsþæginda aðnjótandi. Það er álit sérfróðra manna, að vatnsmagnið þurfa að auka upp í 55 sekúndulítra, til þess að grundvöllur sé fyrir hendi til að leiða vatnið til Akraness og byggja í því sambandi hitaveitu fyrir kaupstaðinn. Með samþykkt þessarar till er miklu hagsmunamáli Akranesbæjar veittur mikilsverður stuðningur, sem ég vil leyfi mér að vænta að hv. alþm. staðfesti með samþykki sínu. Að svo mæltu vil ég leyfa mér að leggja til, að umr. verði frestað og till vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Kornrækt er nú tekin að ryðja sér nokkuð til rúms sem búgrein hér á landi og fer vaxandi, enda þótt hér sé ekki orðið um stóran atvinnuveg að ræða enn sem komið er. Hér á Alþingi hafa líka verið flutt frv. um aðstoð af hálfu hins opinbera við þessa búgrein, og liggur nú fyrir þessu þingi frv. um þetta efni. En mér sýnist á ýmsum sólarmerkjum, að það standi ekki til, að þetta þing afgreiði það mál Ég tel hins vegar, að varðandi kornrækt í landinu og varðandi aðstoð hins opinbera gagnvart þeim mönnum, sem við kornrækt brást, sé eitt atriði alveg sérstaklega, sem vert sé að taka til atthugunar og gera .þar á nokkrar úrbætur, sem máttu verða kornræktinni í landinu til framþróunar. Því er sem sagt svo háttað, að hið opinbera greiðir nú niður þær kornvörur, sem til landsins eru fluttar, um 18.61% af fob–verði þeirra. Þetta mun vera í framkvæmd þannig, að um beinar niðurgreiðslur er að ræða varðandi fóðurkorn. par eð ákvæðin um söluskatt af innflutningi ná ekki til þess. En um korn til manneldis mun framkvæmdin vera sú, að söluskatturinn, sem af innflutningi er 161/2% af vörunni sjálfri, en leggst auk þess á flutningskostnaðinn. mun vera metinn til jafns við þessa niðurgreiðslu, og kornvörurnar til manneldis munu þess vegna vera greiddar niður á .þann ábeina hátt, að ekki er innheimtur af þeim neinn söluskattur í tolli. Það liggur því í augum uppi, að hið erlenda og aðflutta korn er selt hér sem þessu nemur undir eðlilegu verði. Það má því segja, að í samkeppninni við hina innlendu kornrækt er haldið uppi verndartolli fyrir hið erlenda korn, þannig að Þeir, sem rækta kornið sitt sjálfir, fá engar hliðsfæðar niðurgreiðslur eða verðbætur við það, sem ríkissjóður leggur út varðandi innflutt korn. Ég ætla, að hv. alþm. muni ekki telja að athuguðu máli, að hér sé farið að réttum leikreglum, með því að ójafna svo sem nú er gert aðstöðu innlendra kornframleiðenda gagnvart hinum erlendu, innlendu aðilunum í óhag. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja hér till um það, að jafnmiklar verðbætur og nemur niðurgreiðslu á innfluttu korni verði framvegis greiddar til innlendra kornframleiðenda. Ég get því miður ekki gert hér nákvæma grein fyrir því, hvað slík niðurgreiðsla mundi kosta ríkissjóð mikla fjármuni. En á hinn bóginn er augljóst, að hér er ekki um að ræða stórar fjárfúlgur. Það reynist ókleift að fá nokkurs staðar upplýsingar um það, hve mikil kornframleiðslan hefur verið í landinu t.d. á s.l. ári. Um það virðast ekki liggja fyrir neinar tölur. Þó er vitað, að á einni bújörð austanlands munu nafa verið framleiddar um 500 tunnur af korni á s.l. sumri. Allálitleg framleiðsla, máske eitthvað svipuð þessu. fer fram í tilraunastöð á Sámsstöðum í Fljótshlið, og allmargir bsendur víðs vegar, sérstaklega á Suður- og Austurlandi, munu fást við kornrækt, þótt ekki sé það í stórum mæli. Það má þess vegna ætla, að framleiðslan á því korni, sem komið hefur til þreskingar á s.l. ári, muni nema eitthvað á annað þúsund tunnum og sést af því, að þótt horfið væri að því að jafna þann aðstöðumun, sem innlendir kornframleiðendur ættu að fá til jafns við það, sem rákið greiðir niður hið erlenda korn. mundi það ekki valda stórum fjármagnsútgjöldum fyrir ríkissjóð, en er í eðli sínu mikið réttlætismál - og ekki einasta réttlætismál heldur einnig mál þess eðlis, að það er líklegt til þess að örva búgrein, sem allir óska eftir, svo langt sem vitað verður, að megi taka eðlilegri framþróun og verða snarari þáttur í búskap landsmanna. Það hefði þess vegna verið eðlilegt, að ríkisstj. hefði ótilkvödd af Alþingi komið auga á það, hvert réttlæti er í því falið að framkvæma efni þessarar till og verðbæta hið innlenda korn með sams konar fjárhæðum og hún leggur út fyrir innflutta kornið. En til þessa nefur hún ekki gert það. Vera má, að hún hafa haft í huga að jafna þennan aðstöðumun með lagasamþykkt um aðstoð við kornrækt, en sýnilegt er, að á þessu þingi verður slíkt frv. ekki gert að lögum. Þess vegna tel ég enn brýnna, að þessi till nái fram að ganga, og það er till mín, að að þessari umr. lokinni verði till vísað til fjvn. Nú hef ég orðið þess var varðandi þau mál, sem hér hafa verið á dagskrá næst á undan þessu máli, að hæstv. forseti hefur ekki freistað þess að láta fara fram um þau atkvgr., heldur tekið þau út af dagskrá. Nú vildi ég leyfa mér að vekja athygli hæstv. forseta á því, að þegar ég leit á viðverutöflu alþm. fyrir stuttri stundu, reyndust vera í húsinu nægilega margir þm. til þess, að þingið gæti verið ályktunarfært, og eru það tilmæli mín til hans, ef þessari umr. lýkur fljótlega, að hann geri tilraun til þess að fá málinu vísað til nefndar.

Flm. (Benedikt (Gröndal): Herra forseti. Efni þessarar till. er það, að Alþingi álykti að skora á ríkisstj. að greiða fyrir því af fremsta megni, að bæjar- og sveitarfélög geti keypt sement til gatnagerðar af sementsverksmiðju ríkisins með nagkvæmum kaup- og lánskjörum. Tilefni þess, að till er hér flutt, er tvíþætt. í fyrsta lagi hefur komið fram áhugi hjá ýmsum bæjarfélögum að steinsteypa götur og hafa sum þegar ráðizt í slíka gatnagerð. Þessi áhugi kom mjög skýrt fram á fulltrúafundi Sambands íslenzkra sveitarfélaga, sem haldinn var í s.l. mánuði, og er í grg. vísað til ályktunar, sem sá fundur gerði um þessi mál. Till er til þess flutt að koma þeirri ályktun á framfæri og leita við hana stuðnings. Í öðru lagi er hagur sementsverksmiðju ríkisins þannig, að hún mun geta framleitt allmiklu meira sement en líklegt er að markaður verði fyrir innanlands á nokkrum næstu árum, nema ný verkefni skapist, eins og veruleg gatna- eða vegagerð. Það mundi því verða verksmiðjunni styrkur, ef hægt væri að stuðla að því að sement frá henni yrði í einhverjum verulegum mæli notað til gatnagerðar eða annara slíkra framkvæmda. Þetta er efni till, og mun ég ekki hafa um hana fleiri orð. Herra forseti. Ég legg til, að umr. verði frestað og till verði vísað til hv,.fjvn.



Herra forseti. Í fjarveru 1. flm., hv. 1. Þm. Vesturl. (DÁ), hef ég tekið að mér að mæla nokkrum orðum fyrir þáltill, sem við höfum flutt þrír þm. Framsfl. á þskj. 422 um varanlega gatnagerð í kaupstöðum og kauptúnum. Till. þessi hljóðar svo með leyfi hæstv. forseta. „Alþingi ályktar að fela ríkisstj.: 1) Að láta fara fram rannsókn sérfróðra manna á því, úr hvaða efni sé heppilegast að gera varanlegar götur í kaupstöðum og kauptúnum. 2) Að undirbúa löggjöf - að þeirri rannsókn lokinni - um fjarhagslegan stuðning ríkissjóðs við varanlega gatnagerð í kaupstöðum og kauptúnum landsins.“ Þar sem till þessari fylgir mjög ýtarleg grg. sé ég ekki ástæðu til þess að lengja þennan þingfund með því að fara mörgum orðum um hana enda hef ég fáu nýju við að bæta þær upplýsingar, sem koma fram í grg. og liggja ljóst fyrir öllum hv. þm., og engin ný rök kann ég að færa fyrir málinu, umfram það, sem þar er að finna. Ég legg því til, herra forseti, að umr. um málið verði frestað og því vísað til hv. fjvn.