Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kom við 2. umr. um fjárlagafrv., átti fjvn. þá eftir að afgreiða tekjuhlið frv., svo og ýmis einstök erindi. Þeirri afgreiðslu lauk n. á fundum s.l. föstudag, og liggja till. n. nú fyrir, annars vegar n. allrar sameiginlega á þskj. 243, um hækkanir á ýmsum einstökum útgjaldaliðum og heimildartillögum, og hins vegar till. meiri hl. n. á þskj. 244, um tekjuhlið frv. og þær breytingar, sem af þeim leiðir. Hefur n. þá haldið alls 39 fundi um málið. Mun ég þá fyrst í stuttu máli gera grein fyrir þeim brtt., sem n. flytur sameiginlega á þskj. 243, en koma síðan að till. meiri hl. n. Um þær till., sem n. flytur sameiginlega, gildir sami fyrirvari og áður af hálfu fulltrúa Sjálfstfl. og fulltrúa Alþfl. í n., að þeir hafa óbundnar hendur um afstöðu til einstakra till. og áskilja sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Það eru þá fyrst brtt. á þskj. 243 varðandi menntmrn. Raunvísindastofnun háskólans, rannsóknastofa í efnafræði, fjárveiting þar hækkar um 300 þús. kr. Þessi fjárveiting er ætluð til rannsókna á því, hvort unnt er að nota fiskinnyfli til vinnslu lífrænna efna, sem gætu orðið lyfjaiðnaðinum aðgengileg og æskileg hráefni, en markaður virðist vera fyrir hendi erlendis, ef framleiðsla tækist. - Rannsóknaráð ríkisins, liðurinn til frumathugana á nýtingu náttúruauðæfa landsins hækkar um 200 þús. kr., og er til þess ætlazt, að það fé renni til Sigurðar Jónssonar og Sigurðar Hallssonar til undirstöðurannsókna á sjávargróðri við Íslandsstrendur. Gjaldfallinn stofnkostnaður við Menntaskólann á Laugarvatni er hækkaður um 250 þús. kr., og er þar um að ræða framlag ríkisins á móti framlagi frá fyrri nemendum skólans til kaupa á kvikmyndasýningavél. - Þá er lagt til, að veitt verði 1 millj. kr. til bókasafns Kennaraháskóla Íslands. - Lagt er til, að veittar verði 4 millj. kr. til byggingar lýðskóla í Skálholti, en safnað hefur verið um 10 millj. kr. annars staðar á Norðurlöndum til þessarar byggingar, en 3/5 hlutar hennar eru komnir undir þak. - Þá eru tvær textabreytingar við fyrri till. um fjárveitingar til skólamannvirkja. Annars vegar, að till. um fjárveitingu til Vestmannaeyja verði á þann veg skýrari, að þar bætist við orðið „sundlaug“ og hins vegar, að fjárveiting til skóla í Skagafjarðarsýslu breytist þannig í texta, að hún verði ætluð til skóla í Skagafirði, þar sem hér mun vera um að ræða skóla, sem ekki eru allir í Skagafjarðarsýslu, þótt þeir séu í Skagafirði - Gerð er till. um fjárveitingu til undirbúnings á byggingu íþróttahúss í Keflavík, 300 þús. kr., en ástæðan fyrir þessari brtt. nú við 3. umr., eftir að n. hafði fyrir 2. umr. afgreitt fjárveitingar til skólabygginga, er sú, að umsókn um þessa fjárveitingu var send til rn. í fyrravor, en fylgdi ekki með í gögnum rn. til fjvn. vegna mistaka. Þá kemur leiðrétting á skiptingu á hækkun fjárveitinga til Landsbókasafns vegna launa- og rekstrarkostnaðar, og hefur sú till. ekki í för með sér neina hækkun á fjárveitingu. - Þá er gerð till. um hækkun á þeim lið fjárveitingar til Þjóðminjasafns, sem ætlaður er til byggðasafna, og hækkar sá liður um 150 þús. kr. í 1340 þús. Framlag til þjóðgarðsins í Skaftafelli í öræfum er hækkað um 250 þús. kr. í 775 þús., en talið er, að á næstunni þurfi að verja verulegum fjárhæðum til að hæta aðstöðu ferðamanna á þeim stað, áður en stóraukning verður á ferðamannastraumi, þegar vegur hefur verið lagður þangað austur. Gerð er till. um, að liðurinn Listkynning í skólum, 300 þús. kr., falli niður, en í staðinn komi: Listkynning í skólum og námskeið í listiðnaði, og verði 100 þús. kr. hærri eða alls 400 þús. kr. Hækkunin, 100 þús. kr., er ætluð sem styrkveiting til Sigrúnar Jónsdóttur, til þess að halda námskeið í listvefnaði, en hún hefur notið jafnhás styrks á núgildandi fjárlögum. Þá flytur fjvn. till. um, að skipting á heiðurslaunum listamanna, 1 925 þús. kr. alls, verði með sama hætti og á núgildandi fjárlögum, sömu upphæðir til hinna sömu í 1 listamanna. - Lagt er til, að veitt verði 1.5 millj. kr. til listahátíðar í Reykjavík á næsta ári, og er sú upphæð ætluð til að greiða hugsanlegan halla á þeirri hátíð. Á fjárlagafrv. er 400 þús. kr. fjárframlag til Banda lags ísl. skáta, hjálparsveita. Lagt er til, að framlagið hækki um 150 þús. kr. og hækkunin renni til hjálparsveita skáta í Reykjavík og Hafnarfirði vegna kostnaðar, sem þær sveitir hafa af þjálfun og umsjón með tveim sporhundum, sem þessar deildir hafa keypt frá Englandi. Barnavinafélagið Sumargjöf hefur kostað starfsemi fóstruskóla í 25 ár, en verulegur halli hefur verið á rekstrinum undanfarin ár, einkum tvö síðustu árin, og er lagt til, að styrkur félagsins hækki úr 800 þús. kr. í 1.5 millj., eða um 700 þús. kr. - Till. er gerð um jafnháan byggingarstyrk til dagheimilis í Kópavogi og er á núgildandi fjárlögum, 125 þús. kr., og um 75 þús. kr. styrk til dagheimilisbyggingar á Seyðisfirði. Enn fremur að rekstrarstyrkur til dagheimila og sumardvalarheimila barna hækki úr 1.5 millj. kr. í 2 millj. En þessi liður er 900 þús. kr. á núgildandi fjárlögum. Á núgildandi fjárlögum er veittur 350 þús. kr. styrkur til Hlíðardalsskóla í Ölfusi. Lagt er til. að sá styrkur verði hækkaður um 150 þús. kr., í 500 þús. Þá er till. um þá leiðréttingu, að framlag til heimildarkvikmyndar um sjómennsku verði flutt af menntmrn. á sjútvrn. Ein brtt. varðar utanrrn., liðurinn Aðstoð við þróunarlöndin hækki um 1.5 millj. í 3 millj., en engin slík fjárveiting er á núgildandi fjárlögum. Nokkrar brtt. eru fluttar varðandi landbrn. Er þar fyrst lagt til, að launaliður búfjárræktardeildar Rannsóknastofnunar landbúnaðarins hækki um 510 þús. kr. vegna ráðningar sérfræðings í nautgriparannsóknum, en hann hefur starfað þar lausráðinn tvö undanfarin ár. Starfssvið hans er einkum að reyna gildi innlends fóðurs af ýmsum tegundum og af ýmissi verkun. - Lagt er til, að veittar verði 500 þús. kr. á næsta ári vegna kaupa á íbúðarhúsi að Skriðuklaustri. - Þá er lagt til, að launaliður hjá veiðimálaskrifstofu verði hækkaður um 300 þús. kr. og framlag til fiskræktarsjóðs hækki um 500 þús. kr., til þess að standa skil á styrkjum vegna framkvæmda, sem unnar voru, áður en sjóðurinn tók til starfa, en slíkar eftirstöðvar munu nú nema 2 millj. 513 þús. kr. Eftir hækkunina nemur framlag til sjóðsins 2 millj. 300 þús. kr. Till. eru um framlag til tveggja fyrirhleðslna í viðbót við samþykktir við 2. umr., þ.e. Deildará 30 þús. kr. og Eystri-Rangá 20 þús. kr. - Á Alþ. er til meðferðar frv. til l. um breyt. á lögum um innflutning búfjár. Verði þetta frv. samþ., er ætlunin að hefja innflutning á djúpfrystu nautasæði á næsta ári, og er þá nauðsynlegt að koma á fót sérstakri einangrunarstöð. Lagt er til, að veittar verði 2 millj. kr. til stofn- og rekstrarkostnaðar slíkrar einangrunarstöðvar. - Þá er lagt til, að hækkað verði um 100 þús. kr. framlag til tilraunastöðvar Búnaðarsambands Suðurlands í Laugardælum, en þar fara fram fóðurtilraunir m.a. Þá eru brtt. varðandi sjútvrn. Þar er lagt til, að launaliður á aðalskrifstofu hækki um 370 þús. kr., svo og að framlag til Fiskifélags Íslands hækki um samtals 550 þús. kr. Annars vegar er þar um að ræða 250 þús. kr. vegna breytinga á skýrslukerfí, en áætlað er, að sú breyting kosti 300–500 þús. kr. á næstu tveim árum, og úrvinnsla fyrir reikningaskrifstofu sjávarútvegsins fari þá fram hjá skýrsluvélum. Hins vegar er um 300 þús. kr. hækkun að ræða á launalið vegna starfa að tilraunum með fiskeldi í sjó. - Við afgreiðslu núgildandi fjárlaga var samþ. sérstakt framlag til Atvinnujöfnunarsjóðs, 10 millj. kr., til verðuppbóta á línufisk, en gildandi hefur verið, að fiskkaupendur hafa greitt 55 aura á hvert kg þorsks, ýsu og löngu, sem fullnægir gæðum 1. verðflokks á tímabilinu 1. jan. til 31. maí og 1. okt. til 31. des., en ríkissjóður hefur greitt 33 aura. Á fjárlagafrv. fyrir árið 1972 var þetta framlag fellt niður, en nú er lagt til, að það verði tekið upp að nýju og hækkað í 20 millj. kr. og verði sérgrein á fjárlögum. - Þá er lagt til, að veittar verði 500 þús. kr. til að tryggja útgerðarfyrirtækjum viðgerðarþjónustu á fiskileitartækjum, en þeim aðilum, sem annazt hafa þessi störf, einkum úti á landi, hefur reynzt æ erfiðara að bera kostnað af því að hafa jafnan fyrir hendi nægilega miklar og fjölbreyttar birgðir af varahlutum. Þá eru brtt. við dóms- og kirkjumálaráðuneytið. Þar er lagt til, að framlag til sjómælinga og kortagerðar verði hækkað um 300 þús. kr. og framlagið fært á gjaldfærðan stofnkostnað. - Þá er till. um hækkun um 1 millj. kr. á framlagi til umferðarráðs og nemur sá liður þá alls 3 millj., en á núgildandi fjárlögum er fjárveitingin 900 þús. kr. Fjárlagatillögur fyrir stofnunina bárust ekki í tæka tíð í sumar, og því ekki unnt að taka afstöðu til þeirra við gerð fjárlaga. Þá er lagt til, að útgjaldaliðurinn prestar og prófastar hækki um 510 þús. í 67 millj. 460 þús., og er þá gert ráð fyrir ráðningu prests til Breiðholtssafnaðar. - Enn fremur er lagt til, að framlag til bygginga á prestssetrum hækki um 1 millj. kr. í 5.5 millj. - Gerð er till. um hækkun á framlagi til kirkjubyggingasjóðs um 500 þús. kr., í 4 millj. Í sundurliðun á fjárveitingum til byggingar sjúkrahúsa, sem samþ. var við 2. umr., er framlag til Reykjavikurborgar 26 millj. kr. Lagt er til, að sú upphæð verði hækkuð um 2 millj. Fyrir 2. umr. lagði n. fram till. sínar um styrktarfé og ýmis eftirlaun og lækkaði sá liður nokkuð frá því, sem hann var á frv. Við þessa umr. flytur n. eina till. til viðbótar á þessum lið, og varðar hann barnastyrk. Kem ég þá að brtt. við 6. gr. frv., þar sem lagt er til, að ríkisstj. sé heimilt að ábyrgjast lán að upphæð allt að 2.5 millj. kr. fyrir flugfélagið Erni h.f. á Ísafirði vegna kaupa félagsins á sjúkraflugvél, gegn tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar, og að auka hlutafé ríkisins í Slippstöðinni h.f. á Akureyri í 45 millj. kr. og ábyrgjast lán vegna hlutafélagsins allt að 30 millj. kr. Í þskj. stendur allt að 25 millj., en það er prentvilla og verður leiðrétt. Að auka hlutafé ríkisins í Útgerðarfélaginu Þormóði ramma á Siglufirði í 28 millj. kr., en þá er gert ráð fyrir, að hlutafé í heild verði ekki undir 40 millj. Enn fremur að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af dísilrafstöð, sem Rafveita Reyðarfjarðar hefur fest kaup á hjá Fosskraft h.f., endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af vélum og tækjum til væntanlegrar virkjunar í Blævardalsá í Nauteyrarhreppi og ábyrgjast greiðslu á skuldum Síldarverksmiðja ríkisins á árunum 1973–1976, allt að 87 millj. kr. Að ábyrgjast allt að 10 millj. kr. lán fyrir byggingarsjóð Rannsóknastofnana sjávartútvegsins vegna byggingarframkvæmda að Skúlagötu 4. Að taka við skuldabréfi til 6 ára að fjárhæð allt að 4 millj. kr. sem greiðslu á aðflutningsgjöldum og söluskatti af prentvélum Blaðprents h.f. Að verja söluandvirði eigna Vegagerðar ríkisins til áframhaldandi byggingar nýs áhaldahúss á Akureyri. Að taka að sér greiðslur skulda Síldarverksmiðjunnar Rauðku og gefa Siglufjarðarkaupstað eftir þá fjárhæð, þó eigi yfir 24 millj. kr. Að taka allt að 7 millj. kr. lán til byggingar vörugeymslu Skipaútgerðar ríkisins í Reykjavík. Að ákveða, að Landssíminn innheimti ekki stofngjöld og afnotagjöld síma árið 1972 hjá allt að 25 fötluðum mönnum eftir tilnefningu Sjálfsbjargar, landssambands fatlaðra. Að ábyrgjast allt að 12 millj. kr. lán vegna byggingar vinnu- og dvalarheimilis Sjálfsbjargar, landssambands fatlaðra við Hátún 12 í Reykjavík, gegn tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar. Að ábyrgjast allt að 80% af kaupverði skuttogara samkv. nánari reglum, sem ríkisstj. setur. Að greiða allt að 20 millj. kr. vegna rekstrar togara á árinu 1971 samkv. reglum, sem ríkisstj. setur. Í þessum lið er prentvilla. Þar stendur að afla allt að 20 millj. kr., en á að vera að greiða, og verður það leiðrétt. AS ábyrgjast allt að 6 millj. kr. lán til Norðurflugs á Akureyri til kaupa á flugvél til sjúkraflugs gegn tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar. Að endurgreiða þinglýsingar- og stimpilgjöld af lánsskjölum, sem gefin verða út í sambandi við togara þá, sem samið hefur verið um smíði á erlendis, eftir nánari ákvörðun fjmrn. Að endurgreiða aðflutningsgjöld af tækjum í sambandi við notkun lyfja fyrir sykursjúka og nauðsynlegum fæðutegundum fyrir slíka sjúklinga, samkv. nánari ákvörðun fjmrn. Og að endurgreiða söluskatt og aðflutningsgjöld af vélum og tækjum vegna væntanlegrar virkjunar Rafveitu Reykjarfjarðarhrepps í Norður- Ísafjarðarsýslu. Kem ég þá að tekjuhlið frv„ en eins og ég hef áður sagt, flytur meiri hl. n. á þskj. 244 brtt. við tekjuhliðina og till., sem leiðir af þeim. Eftir 2. umr. um fjárlagafrv. komu á fund fjvn. þeir Jón Sigurðsson hagrannsóknarstjóri og fulltrúi hans, Ólafur Davíðsson hagfræðingur, og gerðu n. rækilega grein fyrir annars vegar þeim grundvelli, sem lá til áætlana um tekjur ríkissjóðs á fjárlagafrv., þegar það var lagt fram í upphafi þings, og hins vegar grundvelli að nýrri tekjuáætlun, sem byggð er á nýjum frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram um tekju- og eignarskatt og um tekjustofna sveitarfélaga. Við samanburð milli þessara tveggja áætlana ber að sjálfsögðu að hafa í huga, að hækkun áætlunar um tekjur ríkissjóðs hyggist fyrst og fremst á því, að áætlun samkv. nýju skattakerfi er ný og miðuð við þær upplýsingar, sem nú liggja fyrir um verðlag og kaupgjald, en fyrri áætlun, sú, sem er í fjárlagafrv., var gerð án þeirra forsendna, sem nú liggja fyrir í því efni. Eldri áætlun, sú, sem tekjuhlið fjárlagafrv. byggðist á, var miðuð við reynslu fyrstu 6 mánuði þessa árs og spá um síðari 6 mánuðina. Þær meginforsendur, sem á var byggt varðandi næsta ár, voru í fyrsta lagi, að verðstöðvun héldi áfram, í öðru lagi, engin áhrif voru áætluð vegna nýrra kjarasamninga og í þriðja lagi, byggt var á gildandi skattalögum að öðru leyti en því, að við áætlun á eignarskatti og tekjuskatti félaga var ekki miðað við þær breytingar á skattalögum frá í vor, sem áttu að koma til framkvæmda við skattlagningu næsta ár, heldur var í því efni miðað við sömu reglur og gilda við skattlagningu 1971. En talið var, að þær reglur, sem hefðu átt að koma til framkvæmda næsta ár samkv. lögunum frá í vor, hefðu lækkað eignarskatt niður í innan við 20 millj. kr. Þetta voru forsendurnar fyrir tekjuáætlun fjárlagafrv., eins og það var lagt fram í byrjun okt. Hin nýja tekjuáætlun ríkissjóðs er hins vegar byggð á eftirfarandi forsendum: 1. Meiri reynslu af innheimtu tekna ríkissjóðs á þessu ári, þ.e. raunverulegum tölum til nóvemberloka, en í fyrri áætlun, þeirri, sem frv. byggir á, var aðeins stuðzt við spá um 6 síðustu mánuði þessa árs, og er þar með eytt verulegri óvissu í spá, sem af eðlilegum orsökum varð að byggja á við gerð fjárlagafrv. 2. Tekjuáætlun nú er byggð á nýjum efnahagsforsendum, þar sem mestu valda til breytinga nýir kjarasamningar. Áhrif þeirra eru erfiðasta matsatriðið, en talið er, að kjarasamningarnir taki til um 50% af launþegum og síðar um 65%. Þá er tekjuáætlun ríkissjóðs í fyrsta lagi byggð á ákvæðum þeirra skattalagafrv., sem lögð hafa verið fram hér á hv. Alþ. í sambandi við áhrifin af nýjum efnahagsforsendum eru, að dómi þeirra, sem tekjuáætlunina hafa gert, sérstaklega vandmetin áhrif kjarasamninganna, annars vegar vegna óvissunnar um áhrif styttingar vinnutímans, þ.e. að hve miklu leyti verður um raunverulega vinnutímastyttingu að ræða og að hve miklu leyti um hækkun launagreiðslna, og hins vegar eru vandmetin áhrif kjarasamninganna á verðlagsþróunina. Tekjutölur í nýrri áætlun eru miðaðar við, að þessi áhrif öll séu metin varlega, og þá ekki talið eðlilegt að miða áætlunina við ýtrustu áhrif, sem valda mundu um leið verulegum hallarekstri þjóðarbúsins í utanríkisviðskiptum. Gert er ráð fyrir, að verðmæti útflutningsframleiðslunnar aukist um 8%, þar af sjávarvöruframleiðsla um 51/2%. Þjónustuútflutningur er talinn munu aukast um 6.3% og útflutningsverðmæti í heild um rúmlega 10%. Áætluð er aðeins 11/2% aukning fjármunamyndunar í heild, en 10%, ef frá er talinn innflutningur skipa og flugvéla, um 12% aukning einkaneyzlu. Þá er gert ráð fyrir, að almennur vöruinnflutningur aukist að verðmæti um 20%, og hefur þá verið gert ráð fyrir erlendri verðhækkun um 3–4%. Þessar spár um þróun eftirspurnar fela í sér um 11% aukningu almennrar innlendrar verðmætaráðstöfunar, 6–7% aukningu þjóðarframleiðslu og um 6% aukningu þjóðartekna. Ég hef þá í örstuttu máli gert nokkra grein fyrir þeim mismunandi forsendum, sem annars vegar er um að ræða varðandi tekjuáætlun fjárlagafrv. og hins vegar tekjuáætlun samkv. þeim brtt., sem meiri hl. fjvn. flytur á þskj. 244, og skal ég nú rekja þær hverja fyrir sig með nokkrum frekari skýringum, þar sem þörf er á. Lagt er til, að liðurinn almannatryggingagjald, 654 millj. 900 þús., verði orðaður svo: Almannatryggingagjald, eftirstöðvar, 110 millj. Samkv. þeim frv., sem lögð hafa verið fram, er gert ráð fyrir, að felldur verði niður persónuskattur til almannatrygginga, eftirstöðvar almannatryggingagjalds eru áætlaðar í árslok 1971 157 millj. kr., og er hér gert ráð fyrir, að af því innheimtist á næsta ári 110 millj. kr., og er sú áætlun byggð á reynslu af innheimtu á eftirstöðvum áður. Eignarskattur einstaklinga. Gert er ráð fyrir lækkun um 20 millj. 30 þús. kr. frá frv., en liðurinn verði 106 millj. 600 þús. samkv. skattalagafrv. Byggingarsjóðsgjald af eignarskatti einstaklinga lækkar samkv. því um 200 þús. kr. í 1 millj. 66 þús. - Eignarskattur félaga hækkar um 67.4 millj. í 117.8 millj. samkv. nýju skattalagafrv. En á hinn bóginn eiga eignaútsvör að falla niður. Byggingarsjóðsgjald af eignarskatti félaga hækkar í samræmi við þetta um 674 þús. kr. í 1 millj. 178 þús. - Erfðafjárskattur hækkar um 15 millj. kr. í 25 millj. samkv. frv. um erfðafjárskatt, sem lagt var fram í haust. Talið er, að erfðafjárskattur, sem á fjárlagafrv. var áætlaður 10 millj. kr., muni á þessu ári nema um 15 millj. - Gert er ráð fyrir, að tekjuskattur einstaklinga hækki um 1 208 millj. 880 þús. og verði 2 677 millj. kr. samkv. því frv. um tekju- og eignarskatt, sem nú liggur fyrir Alþ. Í sambandi við áætlun um tekjuskatt samkv. því frv. er gert ráð fyrir óbreyttri skilgreiningu á nettótekjum, en 211/2% hækkun á meðalnettótekjum á milli áranna 1970 og 1971 og 2% fjölgun gjaldenda. Hér er um innheimtutölu að ræða, og byggt á reynslu síðustu tveggja ára. Í sambandi við innheimtu á fyrri eftirstöðvum, sem er hluti af innkomnum tekjuskatti, ber þess að gæta, að þar er um innheimtu af grennri stofni að ræða, innheimtu af lægri tekjuskatti. Byggingarsjóðsgjald af tekjuskatti einstaklinga hækkar samhliða um 12 millj. 89 þús. kr. - Tekjuskattur félaga hækkar um 237 millj. 920 þús. í 450 millj. Óvissan í áætlun um þennan skatt er einkum vegna fyrningar, en talið er, að stofn skattsins rýrni um 380 millj. kr. vegna nýrra fyrningarreglna. Byggingarsjóðsgjald af tekjuskatti félaga hækkar samhliða um 2 millj. 379 þús. Liðurinn aðflutningsgjöld hækkar um 378 millj. 800 þús. Þar af er hækkun til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga 19 millj. og hækkun aðflutningsgjalda, sem renna í ríkissjóð, þá 359 millj. 800 þús. kr. og nemur upphæð aðflutningsgjalda til ríkissjóðs þá samkv. því 4 423 millj. 200 þús. kr. Til nóvemberloka hafa tekjur ríkissjóðs af aðflutningsgjöldum numið 3 340 millj. kr., en í fyrri áætlun um áríð 1971 var talið, að tekjur af aðflutningsgjöldum mundu nema 3 687 millj. kr. allt árið. Gert er ráð fyrir, að innflutningur aukist um 20% í krónutölu á næsta ári, en tollahlutfall lækki úr 24.4% í 24% vegna minni innflutnings á bifreiðum. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir, að tollahlutfallið yrði 23.3%, en miðað við reynslu síðan frv. var samið er talið eðlilegt að áætla tollaprósentuna 24%. - Liðurinn aðflutningsgjöld af sjónvarpstækjum er hækkaður um 2 millj. 200 þús. í 21 millj. 200 þús. - Byggingariðnaðarsjóðsgjald, sem rennur til Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins er hækkað um 200 þús. í 5.2 millj. - Áætlun um tollstöðvargjald er hækkuð um 1 millj. 911 þús. og byggingarsjóðsgjald af innflutningi um sömu upphæð. - Innflutningsgjald af bensíni um 18.2 millj. - Gúmmígjald lækkar um 1 millj. vegna áætlunar um minni innflutning bifreiða. - Gjald af innlendum tollvörutegundum hækkar um 4.8 millj. og sælgætisgjald hækkar um 290 þús. - Flöskugjald hækkar um 2.2 millj. kr., en álgjald lækkar um 2 millj. 885 þús. Er þá komið að söluskatti, en gert er ráð fyrir, að söluskattur hækki brúttó um 962.3 millj. kr., þar af hluti sveitarfélaga um 77 millj. kr. og hluti ríkissjóðs hækki þá um 885.3 millj. kr. Við gerð fjárlagafrv. í sumar var áætlað, að ársinnheimta 1971 yrði 3 246 millj., og er áætlun fyrir 1972 við það miðuð. Miðað við þær upplýsingar um innheimtu, sem nú liggja fyrir, ætti söluskattshluti ríkissjóðs fyrir árið 1972 að óbreyttu að áætlast 3 616 millj., en við það bætist í fyrsta lagi 380 millj. kr., vegna þess að áformað er að flýta innheimtu söluskatts um einn mánuð á síðari hluta næsta árs, í öðru lagi, 90 millj. kr. vegna þess að gert er ráð fyrir, að greiddur verði söluskattur af þjónustu Pósts og sima, og mun verða flutt frv. um breyt. á lögum um söluskatt í samræmi við það, og í þriðja lagi nemur áætluð hækkun vegna verðbreytinga o.fl. 293 millj. kr., og samtals nemur þá áætlaður söluskattshluti ríkissjóðs 4 379 millj. kr. á næsta ári. Í sambandi við ákvörðun um greiðslu söluskatts af þjónustu Pósts og síma skal það tekið fram, að ekki er ráðgert, að söluskatturinn komi fram í hækkun á gjaldskrám, og samkv. því verður sú breyting gerð í B-hluta fjárlagafrv., að 90 millj. kr. færast til hækkunar á liðnum önnur rekstrargjöld, sem verða þá 264 millj. 844 þús., en liðurinn fjárfestingar lækkar að sama skapi og verður 229 millj. 51 þús., en er á núgildandi fjárlögum 170 millj. kr. Ég get þess hér sérstaklega, vegna þess að ekki er venja að flytja sérstakar brtt. við B-hluta frv., sem leiðir af ákvörðunum varðandi A- hlutann. En í 3. brtt., a-lið, á þskj. 244 felst m.a. 90 millj. kr. hækkun vegna söluskattsgreiðslu Pósts og síma, og hún leiðir til fyrrgreindrar breytingar á viðkomandi liðum í B-hluta. - Liðurinn launaskattur hækkar um 97 millj. 890 þús. vegna hækkunar á skattstofni og rekstrarhagnaður Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins hækkar um 240 millj. kr. vegna hækkunar á útsöluverði og vegna áætlaðra áhrifa af launahækkunum. - Gjald af seldum vindlingum hækkar um 300 þús. kr. og af seldum eldspýtum um 30 þús. - Síldargjald lækkar um 130 þús. kr. Ferskfiskmatsgjald hækkar um 1 millj. og hluti útflutningsgjalds af sjávarafurðum hækkar um 200 þús. - Sérleyfisgjald hækkar um 150 þús. og gjald af eyðublöðum heillaskeyta um 10 þús. kr. Stimpilgjald hækkar um 18 millj. í 180 millj., en talið er, að í ár muni þau nema um 150 millj. kr. Á þskj. 244, 4. till. a, er prentvilla, þar sem sagt er, að stimpilgjald hækki úr 16 200 kr. í 180 millj., en á að standa úr 162 millj. í 180 millj. - Áætlun um aukatekjur er lækkuð um 1 millj., áætlun um þinglýsingar hækkuð um 7 millj. í 62 millj. - Tekjur af bifreiðaskatti hækka um 4.8 millj. í 211.5 millj. og af skrásetningargjaldi bifreiða um 100 þús. kr. - Vitagjald hækkar um 100 þús. kr., skipaskoðunargjald lækkar um 200 þús., hluti af umboðsþóknun og gengismun gjaldeyrisbankanna hækkar um 4.3 millj., leyfisgjald hækkar um 1 850 þús., einkaleyfisgjald frá Happdrætti Háskóla Íslands hækkar um 1 millj. 100 þús. kr., en það gjald rennur til byggingarsjóðs rannsókna í þágu atvinnuveganna. Prófgjald bifreiðastjóra hækkar um 60 þús. Þar sem hér eru gerðar till. um breytingar á tekjum af ýmsum mörkuðum tekjustofnum, eru jafnframt gerðar till. um breytingar á framlögum til viðtakenda í samræmi við það, þ.e. framlag til Byggðasjóðs lækki um 2 millj. 885 þús. vegna lækkunar álgjalds, framlag til byggingarsjóðs rannsókna í þágu atvinnuveganna lækki um 1.1 millj., framlag vegna hækkunar tekna af einkaleyfisgjaldi frá Háskóla Íslands og framlag til ríkisútvarps, sjónvarps, aðflutningsgjöld hækki um 2.2 millj. Framlög til Menningarsjóðs hækki um 260 þús., til Félagsheimilasjóðs hækki um 110 þús., til Íþróttasambands Íslands hækki um 70 þús., til Landgræðslusjóðs hækki um 90 þús. og til byggingar rannsóknastofnana sjávarútvegsins hækki um 180 þús. - Þá kemur nýr liður í samræmi við ákvarðanir ríkisstj. um breytingu á verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga samhliða skattafrv. Það er vegna yfirtöku ríkisins á lögreglukostnaði sveitarfélaga, nýr liður, 150 millj. kr. - Framlag til Húsnæðismálastofnunar ríkisins hækkar um 57 millj. 253 þús. í 470 millj. 294 þús. vegna hækkaðra tekna af eignarskatti og launaskatti. - Framlag til Erfðafjársjóðs hækkar um 15 millj., framlag til Styrktarsjóðs fatlaðra um 217 þús. vegna hækkunar tekna af sælgætisgjaldi. - Framlag til Styrktarsjóðs vangefinna um 1 650 þús. vegna hækkunar tekna af flöskugjaldi. -Framlag til aðstoðar við blinda hækkar um 73 þús. kr. vegna hækkunar á tekjum af sælgætisgjaldi og framlag til Slysavarnafélags Íslands hækkar um 70 þús. kr. vegna hækkunar tekna af seldum vindlingum. Framlag til Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra hækkar um 30 þús. vegna hækkunar tekna af gjaldi af seldum eldspýtum. Þá er gerð till. um, að framlag ríkissjóðs til Tryggingastofnunar ríkisins hækki um 1 727 millj. í 5 522 millj. 200 þús. kr. Þessi hækkun framlags til Tryggingastofnunar ríkisins sundurliðast þannig: Lífeyristryggingar vegna yfirtöku frá sveitarfélögum 380 millj. Vegna væntanlegra lagabreytinga og hækkunar í samræmi við launahækkanir 514 millj. Sjúkratryggingar vegna yfirtöku frá sveitarfélögum 253 millj., vegna yfirtöku á kostnaðarhlutdeild einstaklinga 513 millj., vegna áætlana um hækkun daggjalda 67 millj. eða samtals 1 727 millj. Að auki lækka tekjur af almannatryggingagjaldi á tekjuhlið frv. um 544.9 millj. kr., þannig að ríkissjóður ber í heild kostnaðarauka, sem nemur 2 271 millj. 900 þús. kr. Hluti af hækkun á sjúkratryggingum stafar af þeirri ákvörðun að fjölga starfsliði á sjúkrahúsum ríkisins, sem ég gat um við 2. umr. um fjárlagafrv., en gert er ráð fyrir aukningu starfsliðs á Kleppsspítala á næsta ári um 38 manns og kostnaðarauka 8 millj. kr. og hjá öðrum sjúkrahúsum ríkisins um 15 starfsmenn, þ. á m. sérlærðir læknar, og er kostnaðarauki af því 5 millj. á næsta ári. Þessi kostnaðarauki í rekstri sjúkrahúsanna kemur þannig fram gjaldainneign á framlagi til Tryggingastofnunar ríkisins vegna sjúkratrygginga, en hefur jafnhliða í för með sér röskun í B-hluta í hækkun launakostnaðar hjá hverju einstöku sjúkrahúsi og verða þær breytingar gerðar í samræmi við lista, sem lagður hefur verið fyrir fjvn., þar sem greint var frá starfsmannaaukningu og kostnaðaraukningu hjá hverju sjúkrahúsi, en eins og ég hef áður greint frá, er ekki venja að flytja brtt. við B- hluta, ef þær leiðir af brtt., sem gerðar eru við A- hluta. Gert er ráð fyrir, að kostnaðarauki vegna fjölgunar í starfsliði sjúkrahúsanna nemi á ársgrundvelli 20 milljónum króna. Þá er till. um hækkun framlags til Hjartaverndar um 550 þús. kr. vegna hækkunar tekna af flöskugjaldi. Framlag til Krabbameinsfélags Íslands hækkar um 80 þús. kr. og framlag til tollstöðva hækkar um 1 millj. 920 þús. Þá er lagt til í till. meiri hl. fjvn., að samþykktur verði nýr liður til verðlagsuppbóta o.fl., 250 millj. kr., en upphæð þessi er í samræmi við áætlað meðaltal kaupgjaldsvísitölu 1972. - Liðurinn vegagerð, viðhald hækkar um 22 millj. kr. vegna hækkunar á innflutningsgjöldum af bensíni og bifreiðaskatti. - Framlag til sérleyfissjóðs hækkar um 150 þús. kr. og þá er lagt til, að niðurgreiðslur á vöruverði lækki um 450 millj. og verði 1 185 millj. 400 þús. kr. Hef ég þá greint frá öllum till. fjvn. á þskj. 243 og brtt. meiri hl. n. á þskj. 244. Auk þess liggur fyrir till. frá samvn. samgm. um hækkun á framlagi til flóabáta og vöruflutninga um 5 millj. 295 þús. kr. Þessar till. fela í sér eftirfarandi breytingar: Brtt. fjvn. á þskj. 243, hækkun samtals 44 millj. 15 þús. kr. Hækkun á framlagi til flóabáta og vöruflutninga samkv. till. samvn. samgm. 5 millj. 295 þús. kr. Útgjöld í samræmi við breytingar á mörkuðum tekjustofnum í brtt. meiri hl. fjvn. á þskj. 244 100 millj. 9 þús. kr. Hækkun á framlagi til Tryggingastofnunar ríkisins samkv. till. meiri hl. fjvn. 1 727 millj. Hækkun á löggæzlukostnaði 150 millj. kr. Verðlagsuppbót á laun 250 millj. og hækkunartillögur þá samtals 2 276 millj. 319 þús. Frá dregst samkv. till. meiri hl. fjvn. lækkun niðurgreiðslna 450 millj. og nettóhækkun útgjalda við 3. umr. samkv. þessum till. 1 826 millj. 319 þús. Sé þessari upphæð hætt við niðurstöðutölur rekstrarútgjalda ríkissjóðs eftir 2. umr., 14 milljarða 709 millj. 718 þús., nema rekstrargjöld að samþykktum þessum brtt. á þskj. 243 og 224 og till. samvn. samgm., 16 milljörðum 536 millj. 37 þús. og greiðsluyfirlit ríkissjóðs yrði þá þannig: Gjöld 16 536 millj. 37 þús. kr. Tekjur 16 898 millj. 872 þús. kr. Tekjur umfram gjöld 362 millj. 835 þús. Lánahreyfingar út 265 millj. 666 þús. kr. Lánahreyfingar inn 3 millj. 800 þús. kr. Mismunur lánahreyfinga 261 millj. 866 þús. Greiðslujöfnuður ríkissjóðs yrði þá á rekstrarreikningi 362 millj. 835 þús., á lánahreyfingum 261 millj. 866 þús. og greiðsluafgangur samkv. þessu 100 millj. 969 þús. kr. Ég vil leggja áherzlu á það, sem ég greindi frá fyrr í ræðu minni, að hafa verður í huga, að till. um hækkun á áætlunum um tekjur ríkissjóðs frá fjárlagafrv. byggjast fyrst og fremst á því, að hér er um að ræða nýja áætlun, áætlun, sem gerð er eftir að unnt er að sjá niðurstöður um ýmis þau grundvallaratriði í þjóðarbúskapnum í dag, sem liggja til grundvallar áætlun fyrir næsta ár, en varð að spá algerlega um við samningu fjárlagafrv. Enn fremur eru nú komnar fram launahækkanir, sem ekki var gerð tilraun til að spá um við gerð fjárlagafrv. og komu á engan hátt inn í áætlun þá, sem tekjuliðir fjárlagafrv. voru byggðir á. Þá er nú enn fremur gert ráð fyrir hækkun á söluskattstekjum á næsta ári vegna fjölgunar á gjalddögum og auk þess gert ráð fyrir tekjuauka ríkissjóðs af söluskatti af þjónustu Pósts og síma, 90 millj. kr., sem ekki á að koma fram í hækkun gjaldskrár. Sú hækkun, sem fram yfir þetta er, kemur nú fram með breytingu á skattalögum til þess að fá inn í ríkissjóð tekjur á móti skattheimtu, sem felld er niður hjá ríkissjóði, svo sem almannatryggingagjald einstaklinga, eða til að standa straum af öðrum útgjöldum, sem ríkissjóður tekur við af bæjarfélögum og sveitarfélögum og þau hafa áður séð fyrir með skattheimtu, sem nú lækkar hjá þeim að sama skapi. Ég hef ekki hugsað mér að blanda mér í deilur um skattalagafrv. hæstv. ríkisstj. við þessar umr. um fjárlög, en ég vil þó láta koma fram, að mér þykir ærið blekkjandi, svo að ekki sé meira sagt, málflutningur stjórnarandstæðinga, þegar þeir reyna að skýra hækkun á tekjuhlið fjárlagafrv. með áhrifum af því, að hin nýja uppsetning tekjuhliðar er miðuð við framlögð frv. um tekju- og eignarskatt og tekjustofna sveitarfélaga. Þessum aðilum er að sjálfsögðu mætavel ljóst, að aðalástæðan fyrir hækkun á niðurstöðutölum tekjuhliðar er sú, sem ég var áðan að gera grein fyrir og felur ekki í sér nýjar skattaálögur. Á tekjustofnum á fjárlagafrv. hafa ekki orðið neinar breytingar, sem kalla mætti taxtabreytingar nema á tekjuskatti og eignarskatti. Söluskattsprósenta er óbreytt, tollaprósentur eru óbreyttar. En hækkun tekjuskatts er um 1 461 millj. kr., hækkun eignarskatts miðað við sambærilegan grundvöll er um 63 millj. og lækkun niðurgreiðslna er um 450 millj. kr., og samtals eru þetta 1 974 millj. kr. og þetta eru þær einu breytingar, sem stafa ekki af endurskoðaðri áætlun á sama grunni og áður, eins og á við um aðra skattstofna. En hverju er létt af í staðinn fyrir þessar 1 974 millj., sem þessir liðir hækka um? Lífeyristryggingum frá sveitarfélögum um 380 millj., sjúkratryggingum frá sveitarfélögum 253 millj., löggæzlu frá sveitarfélögum 150 millj. Samtals af sveitarfélögunum, sem ætti að koma fram í lækkuðum sköttum hjá þeim, 783 millj. kr. og þar til viðbótar: persónuiðgjöldum til almannatrygginga 655 millj., sjúkrasamlagsiðgjöldum einstaklinga 513 millj. eða samtals 1 951 millj., sem ríkissjóður greiðir nú í fyrsta sinn, en hækkun tekjuskatts, lækkun niðurgreiðslna og hækkun eignarskatts nam 1 974 millj. Mismunurinn er um 23 millj. og er þá miðað við almannatryggingagjald og sjúkrasamlagsgjald, eins og þau voru áætluð við samningu frv., en þau mundu að sjálfsögðu verða miklu hærri á næsta ári. Allar staðhæfingar um aukna skattheimtu vegna afgreiðslu fjárlaga nú eða í sambandi við ný frv. um tekju- og eignarskatt og tekjustofna sveitarfélaga eru því fjarri öllum sanni, ef lagður er sá skilningur í skattahækkun, að um þurfi að vera að ræða hækkun á skattgrundvelli, skattaprósentum. Að sjálfsögðu mun gerast hið sama og áður, að við hærri tekjur greiðist hærri krónutala skatta og við aukna veltu eru greiddar hærri upphæðir, hærri heildarveltuskattar svo sem söluskattur og tollar, en hitt er hrein blekking að halda því fram, að frv. um tekju- og eignarskatt eða afgreiðsla fjárlagafrv. nú valdi meiri raunverulegri skattheimtu en áður, þegar haft er í huga, að skattar til sveitarfélaga eiga að lækka samkv. frv. um tekjustofna sveitarfélaga til jafns við þá útgjaldaliði, sem ríkið tekur nú við af sveitarfélögunum.



Herra forseti. Að vanda höfðum við með höndum úthlutun á styrkjum til hinna minni báta, sem inna af höndum strandferðir. Við unnum að þessu í samvn. samgm. Fyrir lágu umsóknir frá þeim bátum, sem hafa fengið styrk undanfarið, nema einum bát á Breiðafirði, sem virðist vera samkomulag um, að hætti að starfa, og m.s. Baldur tekur að sér að annast hans hlutverk í framtíðinni. Sú venja hefur skapazt undanfarin ár að veita allmörgum snjóbílum smástyrki. Við gátum ekki annað en fallizt á, að þeirri stefnu væri fylgt áfram. Það liggur m.a. í því, að þessi héruð mörg eru illa sett með læknishjálp, og ég geri ráð fyrir, að upphaflega hafi verið gengið inn á þetta til þess að tryggja öryggi fólksins, sem býr á þessum stöðum. Þessum umsóknum hefur farið fjölgandi, og þegar byrjað er að veita þessa styrki, er erfitt að veita einum snjóbíl styrk, en neita öðrum. Eðlilega má um þetta deila. Þessi héruð eru misjafnlega vel sett. T.d. leggjum við til, að veittur verði styrkur til snjóbíls á Akureyri. Akureyri er vitanlega betur sett hvað læknisþjónustu snertir en flestir aðrir staðir úti á landi, en vitanlega getur komið fyrir í því byggðarlagi, að það sé mikill snjór, að erfitt sé að koma sjúklingum til læknis með öðru móti en með snjóbíl, og það er dálítið örðugt að neita einum, þegar öðrum er veitt. Þetta eru yfirleitt ekki stórar upphæðir, víða um 100 þús. kr., og ekkert líkt, hvað það er ódýrara að veita einstaklingum eða sveitarfélögum slíkan styrk en annast um rekstur slíkra bifreiða fyrir ríkið, ef það ætti sjálft að eiga þær. Við höfum lagt fram nál. sundurliðað. Ef menn hafa áhuga á að lesa grg., þá geta þeir það. Ég sé ekki ástæðu til að ég fari að þreyta hv. þm. með því að halda ræður um hverja einstaka fjárveitingu og hverja einstaka bifreið, sem veitt er til. Það er drepíð á þetta allt í grg., sundurliðunina getið þið séð þar. En ég vil fara nokkrum orðum um rekstur stærstu bátanna, vegna þess að til þeirra ganga aðalupphæðirnar. Það er þannig, að þó að við komum saman, nm., þá höfum við ekki vald til að hlutast mikið til um rekstur þessara báta. Þess vegna hlýtur það að vera fyrst og fremst á valdi fjmrh. eða hans rn. Þessir styrkir hafa stöðugt farið hækkandi og satt að segja hef ég trú á, að það mætti koma slíkum rekstri fyrir á hagkvæmarí hátt en verið hefur. Ég hef heyrt, að það hafi verið nefnd starfandi til þess að athuga um rekstur Breiðafjarðarbáts og Akraborgar, sem rekin er hér á Faxaflóa, en álit þeirrar nefndar hef ég ekki séð og hef ástæðu til að ætla, að það hafi ekki skipt mjög miklu máli, sem hún hefur lagt til. A.m.k. hafa engar ráðstafanir verið gerðar til að gera þennan rekstur ódýrari. Aðalupphæðirnar fara til fjögurra báta. Hæstu upphæðirnar fara til Baldurs á Breiðafirði og Akraborgar hér á Faxaflóa. Svo hefur verið styrktur Djúpbáturinn og Drangur fyrir Norðurlandi. Um Djúpbátinn vil ég segja það, að hann hefur verið rekinn á sérstaklega hagkvæman hátt. Skuldir hvíla nú mjög litlar á honum og reksturinn virðist hafa nokkurn veginn borið sig. Farið var fram á hækkun rekstrarstyrks til þess báts. Ég hélt því fram, að hann mundi komast af án þess að fá þessa hækkun, þó að það sé engan veginn tryggt, en aðrir héldu því fram, að það væri illt að refsa þeim, sem beztan rekstur hefði með því að hækka ekki styrkinn við hann, þegar hinir fengju hækkun. Um þetta má deila. Á bátnum hvíla sáralitlar skuldir, eitthvað 1 680 þús. kr., og rekstrarhalli var fyrir árið 1970 reiknaður aðeins 13 þús. kr. Allt reikningshald og rekstur á þeim bát virðist vera til fyrirmyndar. Það var breytt um eignaraðild á Drang, þannig að ríkið á mikið í honum og bæjarfélögin nokkuð. Við veittum til hans nú 3 millj. og var það 600 þús. kr. hækkun. Farið var fram á meiri styrk, en þetta varð ofan á. Við leggjum til, að Akraborginni séu veittar 5.2 millj. kr. í styrk. Þetta skip er eingöngu rekið vegna fólksflutninga milli Akraness og Reykjavikur. Ég hef alltaf verið á þeirri skoðun, að þetta væri óhagkvæmur og dýr rekstur, en þeir hafa duglega þm, fyrir sig, Vestlendingar, og standa allvel að vígi í fjmrn., eins og sakir standa, þannig að þessi skoðun mín hefur alltaf átt erfitt uppdráttar. Sannleikurinn er sá, að tekjurnar eru nær eingöngu fargjöld, en þær eru reiknaðar 7 millj. 572 þús. kr. Fargjöldin eru reiknuð það. Farmgjöld, og það er pósturinn sérstaklega, eru aðeins 867 þús. kr. Ég hef átt tal um þetta við Guðjón Teitsson og hann telur, að það séu sama og engir vöruflutningar með þessu skipi. Hér er því um að ræða skip til fólksflutninga milli Akraness og Reykjavíkur. Það er nú þannig með okkur Húnvetninga, að við eigum lengra að fara og höfum aldrei farið fram á að fá neinn ríkisstyrk til þess að flytja okkur á milli höfuðstaðarins og Húnavatnssýslu. Það horfir dálítið öðru vísi við með styrki hjá illa settum og fjarlægum héruðum, m.a. með snjóbifreiðar, þegar ekki er hægt að inna sómasamlega læknisþjónustu af hendi af ríkisins hálfu, og sömuleiðis með illa sett svæði eins og Austfirði og Vestfirði. Þar er þetta nauðsynlegt vegna vöruflutninganna, en þarna er eingöngu styrkur til þess að flytja fólk á milli staða. Mín skoðun er sú, að það sé ódýrara fyrir fólkið að fara með áætlunarbifreiðum, sem gætu gengið árið um kring. Vitanlega er hægt að hækka þessi fargjöld svo mikið, að hallinn á skipinu yrði minni, en þá verður að leyfa þá hækkun af verðlagseftirliti. En að reka skip hér milli Akraness og Reykjavíkur með 5.2 millj. kr. greiðslustyrk eingöngu til fólksflutninga, því að vitanlega má flytja póstinn alveg jafnt með bílum, ég álít það ekki vera hagkvæmt. En það er ekki hægt allt í einu að breyta um. Það verður að undirbúa þetta mál, og ég álít, að fjmrn. ætti í samráði við íbúa Akraness - ef þeir vildu hverfa að einhverjum breytingum, - að undirbúa það og koma sér saman. Við höfum ekkert vald til að hlutast til um rekstur skipsins nema vera falið það sérstaklega. Ef fargjöldin væru hækkuð verulega og fólk færi að hafa hagnað af því að fara með bílunum, þá hygg ég, að það gerði það. Má vera, að það taki lítið eitt lengri tíma, og orðíð höfum við að venjast meiti tímaeyðslu, sem förum norðan úr landi hingað á bifreiðum. Og menn, sem ekki geta setíð í bíl, eru illa færir um löng ferðalög. Það virðist vera mikið ferðazt milli Akraness og Reykjavíkur og ég held, að Akurnesingar yrðu ekkert fátækari, þó að þeir ferðuðust heldur minna til Reykjavíkur. Skoðun mín er sú, að það sé hagkvæmara, bæði fyrir einstaklinga og ríkið, að fólkið ferðist með bifreiðum á milli þessara staða heldur en hafa stór skip eingöngu í þeim tilgangi að flytja fólk á milli. Í öðru lagi er það mótorskipið Baldur á Breiðafirði. Verkefni fyrir það virðast vera sáralítil. Skipið var stækkað allmikið og það varð allmikill kostnaður við það, og ástæður skipsins eru þannig nú, að skuldir eru um 22 millj. með hlutafé. Tekjur af fargjöldum eru ekki nema 3.2 millj. og ríkisstyrkurinn er 3.1 millj., þannig að það, sem þeir fá í tekjúr af rekstrinum, er álíka mikið eins og rekstrarstyrkur ríkisins. Verkefnin eru allt of lítil fyrir skipið, meiri hluti af þessu eru vöruflutningar. Ég hef átt tal um þetta við Guðjón Teitsson, hvort ekki væri gerlegt að útvega þessu skipi meiri flutninga. Hann álítur, að þess þurfi, en hefur samt ekki sett fram hugmyndir um það, á hvern hátt það væri hagkvæmast. Ég hef minnzt á það við hann, hvort ekki væri hægt að nota einn bát fyrir báða þessa flóa. Akraborgin skröltir þá ekki á hverjum degi hér á milli Akraness og Reykjavíkur fáum til hagnaðar. Ég hef ekki fengið neitt ákveðið svar við því. En ég álít, að það þyrfti að athuga rækilega, hvort ekki væri hægt að koma þessum hlutum betur fyrir. Þetta er ekki stór liður miðað við heildarútgjöld ríkisins. Það skal játað. Um Djúpbátinn hef ég yfirleitt ekki mikið að segja. Ég held, að það sé erfitt að reka hann á hagkvæmari hátt heldur en gert er. Ég get vel búizt við því, að Norðurlandsbáturinn þyrfti að fá meiri styrk heldur en við létum hann hafa. Ég vil enn fremur geta þess með Baldur, að við fengum tilmæli um það frá samgmrn., að við veittum 1 millj. umfram fjárveitingu til hans á þessu ári, en við litum svo á, að það væri tæpast hægt og hækkuðum þess vegna styrkinn með tilliti til þess á næsta ári, töldum það eðlilegra. Ég skal játa, að þessi fjárframlög hækka meira en við vildum, en við sáum ekki, að hægt væri að komast hjá þessari fjárveitingu, nema breyta eitthvað fyrirkomulagi á rekstri bátanna. Og um minni fjárveitingar til snjóbifreiðanna, þá eru þær eigi svo háar, að það skipti miklu máli, og erfitt að neita þeim, eins og aðstæður eru í þessum héruðum.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. fjvn. hefur nú gert grein fyrir, þá hefur nú verið gengið, - og hér liggur fyrir þskj., - frá áætluðum tekjum samkv. þeim gjalda- eða tekjustofnum, sem nú liggja fyrir Alþ. til afgreiðslu. Samkv. þessu þskj. kemur í ljós, að gert er ráð fyrir, að fjárlög hækki milli ára um meira en 5 milljarða kr. eða rúmlega 5 300 millj. kr. Þetta er, eins og kom hér fram við 2. umr. málsins, miklu meiri hækkun en dæmi eru til um nokkurn tíma áður. Hv. fyrrv. stjórnarandstæðingar hafa nú oft lýst því, hvaða áhrif slík þensla í fjárlagagerðinni hafi og hvílík spegilmynd fjárlögin séu hverju sinni af efnahagsástandinu í landinu. Það segir sig sjálft, að þessi geysilega hækkun, sem hér á sér stað, á eftir að hafa mjög mikil áhrif á efnahagslíf þjóðarinnar. Þeir mættu hjá fjvn. milli umr., fulltrúar frá Efnahagsstofnuninni, og gerðu nm. grein fyrir tekjuliðunum, hvernig þeir væru byggðir upp. Það kom greinilega fram í þeim upplýsingum, sem n. fékk frá þessum mönnum, - það var sérstaklega Jón Sigurðsson frá Efnahagsstofnuninni, sem hafði þar orð, - að þær áætlanir, sem Efnahagsstofnunin leggur hér fyrir Alþ., eða þær upplýsingar og till., sem koma frá henni varðandi byggingu tekjuhliðar fjárlaga fyrir árið 1972, er að þeirra dómi algerlega í lágmarki. Mér skildist, og ég gat ekki fengið annað út úr þeim upplýsingum, sem komu, að það mætti miklu frekar búast við, að tekjurnar yrðu mun meiri en eru hér í till. meiri hl. fjvn. Og þetta byggðu þeir á því, að áhrifin af kauphækkuninni og einnig áhrifin, sem hljóta að verða af svona geysilegri hækkun fjárlaga, mundu segja til sín, þegar kemur fram á árið 1972. Það er því augljóst mál, að með þessum fjárlögum er stefnt inn í meiri óðaverðbólgu en átt hefur sér stað um langan tíma. Það kom líka fram í upplýsingum frá Efnahagsstofnuninni, að þeir reiknuðu með því, að það ástand, sem skapaðist nú í efnahagsmálum, mundi leiða til þess, að mjög gengi á okkar gjaldeyrisvarasjóð allt næsta ár og hann mundi fara minnkandi eftir því, sem kæmi fram á árið, nema einhverjar alveg sérstakar ráðstafanir væru gerðar til þess að gripa inn í þá þróun. En allt þetta bendir til þess, að við Íslendingar séum nú staddir í meiri vanda í sambandi við efnahagsmál þjóðarinnar en um langan tíma hefur átt sér stað. Sú aðvörun er því fullkomlega á rökum reist, sem kom hér frá stjórnarandstæðingum, frá minni hl. fjvn. við 2. umr. málsins, að hyggilegra hefði verið að kanna betur þau mál. sem hér liggja fyrir nú og eru svo til ekkert rannsökuð í þn., áður en endanlega væri gengið frá afgreiðslu fjárlagafrv. Ef það er rétt, sem fulltrúi Efnahagsstofnunarinnar vildi halda fram, að það mætti e.t.v. gera ráð fyrir því, að tekjur ríkissjóðs yrðu miklu meiri samkv. þessum tekjustofnum, sem gert er ráð fyrir, að Alþ. samþykki að loknu þinghléi nú eftir hátíðarnar, þá segir það sig sjálft, að þetta getur haft í för með sér enn þá meira öngþveiti í efnahagsmálum en frv., sem nú liggur fyrir og gert er ráð fyrir að samþykkja, gefur tilefni til. Og þetta er það, sem ég álít, að sé eitt það alvarlegasta í þessum málum, og að full ástæða hefði verið til þess að gera sér betur grein fyrir tekjustofnunum, hverju þeir raunverulega muni skila í ríkissjóð, áður en því er slegið föstu, að þeir skuli vera nákvæmlega eins og gengið er út frá í dag og fjárlögin verði afgreidd samkv. slíkum áætlunum, sem samkv. upplýsingum færustu manna eru í algeru lágmarki miðað við það, sem vænta megi í þessum efnum á næsta ári. Ég álít, að þessar niðurstöður séu svo alvarlegar og eigi eftir að hafa svo stórkostleg áhrif á efnahagsmál þjóðarinnar á næsta ári, að full ástæða hefði vissulega verið til að fresta afgreiðslu fjárlagafrv., á meðan kannaðir væru betur þessir tekjustofnar, sem nú liggja fyrir til afgreiðslu hér í hv. Alþ. Ég ætla ekki að fara að endurtaka ýmislegt frá síðustu umr., sem þó hefði verið tilefni til að gera við þessa umr., vegna þess að það var rætt um ýmislegt, sem ekki lá fyllilega ljóst fyrir, en ef við lítum bara á þessa einstöku þætti, sem nú liggja fyrir till. um frá meiri hl. um tekjustofnana, þá sjáum víð, að gert er ráð fyrir, að tekjuskattur einstaklinga og félaga verði nú 3 127 millj. kr. í stað þess, að í yfirstandandi fjárlögum er aðeins um að ræða 963 millj. kr. Það er því um þreföldun að ræða á þessum lið frá því sem er í yfirstandandi fjárlögum fyrir árið 1971. Það má öllum ljóst vera, hvað hér er um gagngera byltingu að ræða í þessum efnum, að ætla sér að þrefalda á einu einasta ári tekjur í ríkissjóð af tekjusköttum einstaklinga og félaga. Af einstaklingum er gert ráð fyrir að taka 2 677 millj. og af félögum 450 millj., eða samtals 3 127 millj. í stað 963 millj. samkv. gildandi fjárlögum. Hér er því, eins og ég segi, um byltingu að ræða í þessum efnum, og það hlýtur að segja til sín hjá gjaldendunum. Þeir finna fyrir því, þegar til þess kemur, að gengið verður frá álagningu á komandi vori. Og ef það skyldi svo reynast rétt, sem mér skildist á Jóni Sigurðssyni frá Efnahagsstofnuninni, að þessir tekjustofnar í frv. væru í algeru lágmarki, við skyldum segja, að það ætti eftir að koma í ljós, að þarna ættu kannske að koma til viðbótar allt að 1 000 millj. kr., - um það getur maður ekkert sagt í dag, þáð hefur engin nákvæm könnun átt sér stað varðandi tekjuöflunarfrv., sem hér liggja fyrir Alþ., - þá sjáum við öll, um hvaða byltingu hér væri að ræða í þessum málum, ef það væri kannske um fjórföldun að ræða á tekjuskatti af einstaklingum og félögum á einu einasta ári. Þá er það augljóst mál, að með þessu frv. er siglt út í slíka óðaverðbólgu, að ekki verður séð fyrir endann á því, hvernig á að tryggja áframhaldandi gang atvinnutækjanna í landinu. Það segir sig sjálft, hvað sem út úr hinni nýju gengisskráningu kemur. - Það veltur auðvitað á miklu, hver afstaða verður tekin til atvinnuveganna við skráningu íslenzku krónunnar miðað við það, sem nú er að gerast í þeim efnum, - en ef verðbólgan veltur áfram með jafnmiklum þunga og allt virðist benda til með slíkri fjárlagagerð, sem hér á sér stað, þá segir það sig sjálft, að það verður ekki langt komið fram á árið 1972, þegar fer að þyngjast róðurinn hjá atvinnuvegum þjóðarinnar. Þetta er það, sem ég tel fullvíst, að það verði ekki liðið langt fram á árið 1972, þegar þetta fer að koma í ljós. Það er gert ráð fyrir því, að söluskatturinn hækki, þó að þar sé ekki um neinar lagabreytingar að ræða, um rúmlega í 100 millj. kr. frá því, sem var gert ráð fyrir í yfirstandandi fjárlögum, og svipaða upphæð er um að ræða varðandi aðflutningsgjöldin, en þar nemur hækkunin í 114 millj. kr. Allt eru þetta tölur, sem benda á nýja útþenslu í efnahagslífi okkar. Og það er vissulega full ástæða til þess fyrir Alþ. að gera sér grein fyrir því, hvaða stefnu verið er að marka í efnahagsmálum þjóðarinnar, ef fjárlög fyrir árið 1972 verða afgreidd samkv. þeim till., sem nú liggja fyrir frá meiri hl. fjvn.



Herra forseti. Það hefur verið kunnugt um nokkurt skeið, að ríkisstj. hefði í hyggju að gera verulegar breytingar á skattakerfi ríkis og sveitarfélaga og ein breytingin ætti að vera fólgin í því að fella niður nefskatta, svo sem almannatryggingagjald og sjúkrasamlagsgjald. Alþfl. hefur oftsinnis lýst sig fylgjandi slíkri breytingu af ýmsum ástæðum, sem ég geri ekki að umtalsefni hér. Það kom hins vegar algerlega á óvart, þegar hæstv. fjmrh. lýsti því yfir í þingræðu s.l. fimmtudag, að í kjölfar þessarar niðurfellingar nefskattanna ætti að fylgja lækkun niðurgreiðslna um 450 millj. kr. Minnka ætti niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum um 350 millj. kr., auk þess sem niðurgreiðsla á sjúkrasamlagsgjaldi félli niður vegna afnáms þess. Almannatryggingagjald og sjúkrasamlagsgjald eru í vísitölugrundvellinum. Þegar þessi gjöld hafa hækkað á undanförnum árum, hefur framfærsluvísitala og kaupgjaldsvísitala hækkað. Kaupgjald hefur hækkað í kjölfar hækkunar þessara gjalda. Nú er hins vegar ætlunin að afnema þessi gjöld. Samkv. reglum þeim, sem gilt hafa, ætti kaupgjaldsvísitala þess vegna að lækka og kaupgjald sömuleiðis. Þetta ætlar ríkisstj. hæstv. hins vegar ekki að láta gerast, heldur ætlar hún að láta landbúnaðarvörur fyrst og fremst hækka í verði um nákvæmlega það, sem til þarf, til þess að vísitalan standi í stað og kaupgjald haldist óbreytt. Almenningur á m.ö.o. að bera verðhækkun landbúnaðarvöru, sem nemur 350 millj. kr., bótalaust. Hæstv. fjmrh. taldi, að þessi hækkun á landbúnaðarvörunum og aðrar fyrirsjáanlegar hækkanir mundu hækka vísitöluna um 3.7 stig. Má gera ráð fyrir, að verð mjólkur hækki um rúmar 3 kr. lítrinn eða um 24% og kjötkílóið um 17.40 kr. eða 14%. Svarar þetta þannig því sem næst til allrar þeirrar kauphækkunar, sem nýlega var samið um í samningum launþega og vinnuveitenda. Sú kauphækkun er m.ö.o. að mestu tekin til baka með þessum ráðstöfunum. Við þm. Alþfl. teljum hér vera um að ræða mjög alvarlegt mál. Ef nefskattarnir eru felldir niður, án þess að aðrir nýir skattar væru lagðir á almenning í staðinn, væri ekkert við það að athuga, að niðurfelling nefskattanna lækkaði kaupgjaldsvísitöluna. En nú hefur ríkisstj. þvert á móti boðað, að þeirra tekna, sem ríkissjóður hefur haft af nefsköttunum, muni framvegis aflað með tekjuskatti. Tekjuskattur er hins vegar ekki í vísitölugrundvellinum, þannig að sá viðbótarskattur, sem almenningur kemur til með að greiða í stað nefskattanna, hefur ekki áhrif til hækkunar á kaupgjaldi. Það, sem hér er verið að gera, er einfaldlega að lækka skatttegund, sem hefur áhrif til lækkunar á kaupgjaldsvísitölu, en hækka í staðinn skatttegund, sem hefur ekki áhrif á kaupgjaldsvísitölu. Þetta getur með engu móti talizt eðlilegt eða réttlátt. Útreikningur framfærsluvísitölu og kaupgjaldsvísitölu er lögum samkv. á valdi kauplagsnefndar, en í henni eiga sæti fulltrúar Alþýðusambands, Vinnuveitendasambands og aðili tilnefndur af Hæstarétti. Þetta óvenjulega mál á eftir að koma til kasta kauplagsnefndar. Ég vona, að hún láti þetta ekki gerast. Það, sem hún ætti að mínum dómi að gera, þegar jafnóvenjulegur hlutur á sér stað og niðurfelling skatta, sem eru í vísitölunni, en í staðinn er aflað tekna með skatti, sem,er ekki í vísitölunni, er að fella nefskattana niður úr vísitölugrundvellinum, þannig að lækkun þeirra valdi ekki lækkun á kaupi. Framfærsluvísitölunni er ætlað að mæla verðlagsbreytingar og kaupgjaldsvísitölunni er ætlað að tryggja kaupmátt launa. Getur nokkur vafi leikið á því, að þegar launþegi losnar við að greiða einn skatt, en greiðir annan í staðinn, þá er hagur hans ekki að batna? Auðvitað mun gjaldabyrðin skiptast eitthvað öðruvísi, meðan nefskattar eru greiddir, en þegar farið verður að greiða sömu upphæð í formi í tekjuskatta. En mér vitanlega er þetta enn óathugað mál. Af þessum sökum teljum við þm. Alþfl. rétt að beina þeirri áskorun til hæstv. ríkisstj. að nota þinghléið til þess að kanna leiðir til að firra almenning þeirri kjaraskerðingu, sem augljóslega blasir víð, ef engin breyting verður á fyrirætlunum ríkisstj. T.d. er nauðsynlegt að kanna, hver er afstaða kauplagsnefndar til þessa máls. Við þetta allt saman hætist svo, að nú um helgina hafa gerzt stórviðburðir í gjaldeyrismálum heimsins, sem hafa verulega þýðingu fyrir viðskiptakjör Íslendinga, og því miður neikvæð. Ég get vel skilið, að ríkisstj. hafi e.t.v. ekki enn unnizt tími til þess að taka endanlegar ákvarðanir í þessum mikla vanda, en hitt er augljóst, að hver svo sem ákvörðun ríkisstj. verður, hlýtur hún að hafa áhrif á fjárlögin. Það hefur oft komið fyrir áður, þegar sérstaklega stendur á, að afgreiðslu fjárlaga hefur verið frestað fram yfir nýár. Við þm. Alþfl. teljum, að nú standi sannarlega sérstaklega á, og leggjum því til, að afgreiðsla fjárlaga verði látin bíða, þangað til þing kemur saman aftur 20. jan., og að frv. verði nú vísað til hæstv. ríkisstj. Þess vegna höfum við leyft okkur að flytja till. á þskj. 269, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hefur boðað, að hún hafi í hyggju að lækka niðurgreiðslur og hækka um leið verð á landbúnaðarvörum, sem nemur um 350 millj. kr. Kaupgjaldsvísitölu er ekki ætlað að hækka af þessum sökum, svo að launþegar eiga enga kauphækkun að fá vegna þessara hækkana. Er nýgerðum kjarasamningum þar með riftað í reynd. Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að kanna leiðir til þess að koma í veg fyrir þá kjaraskerðingu almennings, sem af þessu mundi leiða, og telur óeðlilegt, að fjárlög séu afgreidd, áður en slík athugun fer fram, auk þess sem gengisbreytingar þær, sem nú eru að eiga sér stað í heiminum, hljóta að hafa áhrif á fjárlögin. Þar eð það hefur oft gerzt áður, að afgreiðsla fjárlaga hefur verið látin bíða fram yfir áramót, þegar sérstaklega stendur á, ályktar Alþ., að fjárlagaafgreiðslu verði frestað, þangað til Alþ. kemur saman á ný, og samþykkir að vísa fjárlagafrv. til ríkisstj.“



Herra forseti. S.l. laugardagskvöld tilkynnti hv. 7. þm. Reykv. mér það, að hann hefði ekki hugsað sér við þessa umr. að þreyta á ný eldhúsumr., sem hafði verið gert við 2. umr. við fjárlagafrv. Um þetta hafði ég auðvitað ekkert að segja, því að það var hans mál, en ekki mitt. Hins vegar hafa þeir hv. Alþfl.-menn nú sýnt mér sem fjmrh. eindæma tillöguflutning, sem ég hef a.m.k. ekki þekkt í þingsögunni fyrr. Ég kann að sjálfsögðu að meta þetta að verðleikum, en tek það eins og það fyrra, að það er þeirra mál, en ekki mitt. Að tillöguflutningi þessum mun ég víkja síðar í ræðu minni. Ég kemst ekki hjá því að fara hér að einhverju leyti út í umr. meira en ég hefði kannske ætlað mér í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna, en mun þó reyna að stytta mál mitt svo sem auðið er. Í fyrsta lagi langar mig í sambandi við tekjuáætlun fjárlaga eða hækkun fjárlaga að fara nokkrum orðum um það, hver er ástæðan til þess, að fjárlög hækka svo sem nú er. Í fyrsta lagi vil ég minna á það, að fjárlög hækka nú um 910 millj. kr. vegna samninga um launakjör opinberra starfsmanna, sem voru gerðir 19. des. í fyrra. Ef vísitöluuppbætur eru teknar með og aðrir þeir liðir, sem óhjákvæmilegir eru í ríkisrekstrinum, eru launahækkanirnar 963 millj. kr. Ég spyr hv. alþm.: Hverjir eru það, sem vilja, að þessum lið verði breytt á fjárlögum eða hann felldur niður? Í öðru lagi koma framlög til almannatrygginga samkv. lagaafgreiðslu frá síðasta þingi, 573 millj. kr. Ég spyr enn: Hvaða hv. alþm. telja fært, að þetta verði lækkað á útgjaldaliðum fjárlaga? Í þriðja lagi koma markaðir tekjustofnar. Það eru þær tekjur, sem ganga bæði inn og út í dæminu, þeim er ætlað ákveðið hlutverk, m.a. eru tekjur Vegasjóðs þannig. Með lagabreytingu, sem gerð var hér eftir að fjárlagaafgreiðsla fór fram á siðasta ári, hækka þessir tekjustofnar vegna veganna um nær 280 millj. kr. og aðrir tekjustofnar þessir hækka einnig nokkuð. Samtals eru þetta um rúmar 600 millj. kr. Þegar þetta er saman tekið, er hækkun fjárlaga um 2 156 millj. kr. Sá liður, sem ég kem næst að, eru samþykktir þær, sem flestar er búið að gera og tillögur eru nú um í 3. umr. fjárlaga, um fé til verklegra framkvæmda og félagsmála. Hér er um að ræða fjárhæð, sem er 780 millj. kr. Enginn hefur lagt til að lækka þessa liði og enginn hefur dregið í efa þörf á því, að þeir væru hækkaðir svo sem raun ber vitni um. Allar tillögur hafa af eðlilegum ástæðum gengið í þá átt að hækka þetta meira. T.d. var hv. 7. þm. Reykv. svo röskur, að hann kom með till. hér við 2. umr. fjárlaga um að hækka þessar upphæðir um rúmar 200 millj., og það brá svo við, að flest voru það málaflokkar, sem hann hafði sjálfur haft sem ráðh. í 15 ár. Ef allir þm. í stjórnarandstöðu hefðu verið svo röskir, hefðu fjárlögin hækkað um tæpa 6 milljarða, - geri aðrir betur. Svo kemur hækkun vegna breytinga á tryggingalögunum og vegna þess, að til framkvæmda kemur það ákvæði laganna, að tryggingabætur skuli hækka, ef kaup hækki í landinu. Hér er um að ræða fjárhæð, sem er um 530 millj. kr. Enginn hv. alþm. hefur lagt til, að úr þessu verði dregið. Sumt af þessu var lögbundið, svo að hjá því varð ekki komizt, annað var ákvörðun núv. ríkisstj., sem allir fylgdu fast eftir, að gerð yrði. En til þess að svo megi verða, þarf að greiða fjárhæðina. Þá kemur næst atriði, sem segja má, að megi deila um, en það hefur ekki verið gert hér á Alþ. Það er flutningur frá sveitarfélögunum til ríkisins. Það er flutningur á framlagi til almannatrygginga, til sjúkratrygginga og til löggæzlukostnaðar. Hér er um að ræða fjárhæð, sem er um 1 296 millj. kr. Það má deila um það, hvort út í þetta átti að fara nú. Þetta hefur hins vegar ekki sætt gagnrýni að því leyti, að hér hefur verið tekið undir kröfu frá sveitarfélöguaum, sem þau hafa lengi borið fram, og talið var eðlilegt, að ríkisvaldið, sem hefði framkvæmt þessa ákvörðun um hækkun útgjalda vegna trygginganna, sæi líka um þessi útgjöld. Og því er ekki að neita, að hækkanirnar á síðari árum hafa orðið sveitarfélögunum þungar í skauti. Ég minnist þess í umr. frá í vor, þegar frv. fyrrv. ríkisstj. var til meðferðar hér á hv. Alþ., að það kom fram frá sveitarfélögunum, að þeim fannst nóg að gert. Ég dreg í efa og meira en það, að sú breyting, sem nú hefur verið gerð á tryggingalöggjöfinni, hefði raunverulega verið framkvæmanleg, nema þessi breyting væri hliðstæð, því að það vita þeir vel, sem bezt þekkja, að greiðslur sveitarfélaganna til Tryggingastofnunar ríkisins eru farnar að reynast þeim verulega erfiðar, og það er einn liður í þessari ákvörðun. Þegar þessu er sleppt, koma 250 millj. kr., sem er liður, sem er veittur fjmrn. til þess að mæta væntanlegum hækkunum í sambandi við vísitöluhækkanir og annað ófyrirséð. Ekki finnst mér hægt að deila á fjármálastjórnina fyrir að leggja þessa fjárhæð til hliðar til þess að hafa þannig möguleika til að mæta því ófyrirséða í þessum efnum. Ef eitthvað væri þar að, væri það frekar, að fjárhæðin hefði þurft að vera hærri heldur en lægri. Þá erum við komin að því, að 53 millj. kr. er till. til hækkunar á útflutningsuppbótum frá því, sem var á síðasta ári. Hér er farið nákvæmlega eftir því, sem framleiðsluráðið hefur gefið upp um horfur í því efni. Nú hefur það komið fram og m.a. hjá hv. 1. þm. Reykv. í samtali við mig í útvarpinu, að hér mundi vera of lítið áætlað. Ég hef ekki fyrir mér annað í því en það, sem framleiðsluráðið hefur gefið upp, og ég kann ekki skil á aðila, sem getur betur áttáð sig á þörfinni en þeir. Þegar þessu er sleppt, sem ég hef nú talið, eru eftir 71 millj. kr. í þessu dæmi öllu saman, sem skiptast á liði, sem eru smáliðir og ég hef ekki lagt vinnu í að útskýra. Ég spyr enn á ný: Hvað á að lækka af þessum útgjöldum? Ég veit, að það getur verið stefnuatriði, hvort tilfærslan átti að verða á milli sveitarfélaga og ríkisins, en það lækkar ekki gjöldin á þegnunum í landinu, því að eins og ég kem að síðar, er ekki snúið á sveitarfélögin í þeim viðskiptum. Hér er um að ræða upphæð upp á 5 136 millj. kr. Þá segir stjórnarandstaðan: Er nú ekki of langt gengið, mikil er nú hækkun fjárlaganna. Jú, rétt er það. Mikil er hækkun fjárlaganna. En við skulum nú athuga það betur en enn þá er orðið, þó að ég hafi gert nokkra grein fyrir því, hver er ástæðan fyrir þessari hækkun, og hv. þm. geta metið, eins og ég áður sagði, hverju átti að sleppa og hvað átti að taka. En ef ég renni nú huganum til baka og lít til fjárlaganna fyrir þessa hækkun, ef hún er tekin svona brotalaust, eins og ég hef nú gert, er hún veruleg, - hún er 44.3% frá fjárlögunum í fyrra, ef þau eru tekin bókstaflega. Þess vegna langar mig til að víkja til fjárlaganna 1971. Ég vil minna á það, að það fjárlagafrv. var til umr. hér á hv. Alþ., þó að nú þyki öll vinnubrögð óeðlileg, 20. og 21. des., 19. des. gerði ríkisstj. samning um kaup og kjör við opinbera starfsmenn. Þá þótti þáv. ríkisstj. ekki ástæða til, að Alþ. frestaði fjárlögum vegna þeirra kjarasamninga. Þá voru skildar eftir 270 millj. kr. til þess að mæta þeim. Í allri túlkun í núv. stjórnarandstöðuflokkum er þessi tala talin tekjuafgangur og ekki með í fjárlagadæminu frá í fyrra. Það verð ég að segja, að þá finnst mér langt gengið, þegar hv. þm., sem stóðu að gerð þess samnings, telja hann nú ekki með í afgreiðslu á fjármálum ríkisins árið 1971. Ef við víkjum að þessu og berum fyrir okkur samanhurð á fjárlögum frá 1970 til 1971, hækka þau á útgjaldahliðina um 34.6%, en þá er launaliðurinn ekki tekinn með. Ef tekjuhliðin er tekin, þá eru það 37.4%, en ef betur er að gáð, breytist myndin. Ef tekin er inn í þetta dæmi 430 millj. kr. hækkun á laununum, sem samið var um tveim dögum áður en fjárlög voru afgreidd, eiga fjárlögin að hækka útgjaldamegin um 430 millj., eins og ég áður sagði. Ef tekin er inn í myndina hækkunin, sem gerð var hér á síðustu dögum þingsins til Vegasjóðs, 235 millj., sem við allir hv. alþm. yfirleitt stóðum að, en nú er ekki talið til útgjalda á fjárlögum, - það er nú eitthvað annað, 235 millj., það tilheyrir ekki útgjöldum 1971, af því að það var passað að setja það ekki þá inn á fjárlög, - ef við tökum niðurgreiðslurnar, sem þá vantaði til um 130 millj. kr., og ef við tökum ákvörðunina, sem var tekin nokkrum dögum eftir að fjárlögin voru afgreidd, sem eru daggjöldin á ríkisspítölunum og ríkisstj. víssi að sjálfsögðu af, að skorti á 170 millj. kr., þá hækka fjárlögin 1971 og það allverulega, hækka frá 1970 um 4 259 millj. kr. eða um 50.9%. Ef menn vilja hagræða fjárlögunum, eins og gert var í fyrra, þá er hægt að gera samanburð, eins og núv. stjórnarandstæðingar leyfa sér að gera, og telja þessar yfir 4 þús. millj. kr. aðeins þenslu hjá núv. ríkisstj. Þá er hægt að koma hlutunum fyrir eins og nú er gert. En ef menn vilja hafa það, sem réttara reynist, á að gera dæmið svona upp, og þá hækkuðu fjárlögin frá 1970 til 1971 um 50.9%. Þetta vil ég biðja hv. alþm. að leggja á minnið og gera sér grein fyrir, hvað er hér verið um að ræða. Það er ekki nóg að gera dæmið upp á þann veg að skilja bara nógu mikið eftir fyrir utan fjárlagaafgreiðslu og telja svo árið eftir, að þetta sé hækkun á næstu fjárlögum. Og það, sem ég veit, að hv. stjórnarandstæðingar óskuðu helzt eftir, var einmitt það, að þau vinnubrögð yrðu nú viðhöfð, að reynt yrði að draga úr hækkunum núna með vanáætlunum, sem kæmu svo fram á næstu árum. Það var þeim að sjálfsögðu mest í hag. En þessar staðreyndir, sem ég hef hér lagt fram, verða ekki hraktar, því þær eru staðreyndir og staðreyndir einar. Þegar þetta er haft í huga, breytist dæmið allverulega frá því, sem nú er. Ef fjárlögin fyrir 1970 hefðu verið raunhæf og teknar inn í það fjárlagadæmi þær samþykktir, sem gerðar voru hliðstæðar og útgjöldin varðaði eða litlu seinna, væri hækkunin nú á fjárlögunum í fjárlagafrv. um 4 170 millj. kr. eða 33.3%. Ef hins vegar út úr þessu dæmi væri sleppt því, sem fært er frá sveitarfélögunum, - en það er ákvörðun núv. ríkisstj., að það skuli tekið með, og þess vegna á að sjálfsögðu að taka það með, - hækkuðu fjárlögin frá raunhæfum fjárlögum, ef þau hefðu verið, um 22.8%. Þetta er samanburður, sem er raunhæfur í þessu sambandi, og hann á að nota, þegar samanburður er gerður. Það er ekki raunhæfur samanburður að telja til útgjaldahækkunar á núv. fjárlögum þá stóru útgjaldaliði, sem voru við fjárlagaafgreiðslu lagðir til hliðar þangað til síðar, til þess að þeir hækkuðu ekki fjárlögin og samanburðinn þá. Þá skal ég nú ekki orðlengja fleira um útgjöldin og sný mér þá að tekjumálunum. Hv. stjórnarandstæðingar hafa að sjálfsögðu rætt nokkuð um þá hlið málsins, og við því er að sjálfsögðu ekkert að segja. Mér finnst í raun og veru, að þeir hafi nokkru meiri rétt til þess að ræða um hana, ef sá samanburður er rétt gerður, en útgjaldahliðina, vegna þeirra eigin útgjalda, sem eiga að vera með í því dæmi. Ef tekinn er sá mismunur á tekju- og eignarskatti, sem kemur út úr því dæmi, þegar persónusköttunum hefur verið sleppt, fær ríkissjóður 979 millj. kr. meiri tekjur út úr tekju- og eignarsköttum á árinu 1972 en hann hefði fengið eftir gamla kerfinu. Þá er ég búinn að draga frá þá lækkun, sem verður vegna persónuskattanna, sem felldir eru niður af fjárlagafrv. nú við tekjubreytinguna. Nú er við þetta það að athuga, að það, sem gerist hér, er það, að útgjöldin, sem tekin voru frá sveitarfélögunum, tæpar 1 300 millj. kr., gera það að verkum, að skattar sveitarfélaga í heild lækka. Þess vegna kemur það ekki út sem hrein hækkun á þessum tekjustofni, eins og hv. alþm. hafa viljað vera láta, þar sem lækkun kemur á öðrum tekjustofni hliðstæðum. Óbeinir skattar eða aðflutningsgjöld hækka um 384 millj. kr. frá því, sem fjárlagafrv. gerði ráð fyrir. Hér er um nokkra hækkun að ræða, en ef gerður er samanburður á sköttunum nú og í fyrra, kemur í ljós, að það munar ekki nema nokkrum hundruðum millj. kr., að tekjur af þessum sköttum séu í nóvemberlok orðnar eins og hér er gert ráð fyrir. Þriðja atriðið, sem hækkar, er söluskatturinn. Er þar um veigamestu breytinguna að ræða. Þar er um að ræða, að skatturinn í heild hækkar af þrem ástæðum um 885 millj. kr. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að breyta um innheimtu á skattinum og innheimta hann mánaðarlega seinni hluta ársins. Þessi ráðstöfun mun gefa um 370 millj. kr. Um þessa ráðstöfun má að sjálfsögðu deila. En ástæðan er m.a. sú, að nauðsyn ber til að fylgja því fast eftir að þessum skatti sé skilað og þetta er ein af þeim ráðstöfunum, sem gerð verður í því skyni. Í öðru lagi verður nú lagður söluskattur á Póst og síma, og er gert ráð fyrir því, að sá skattur muni gefa um 90 millj. kr. Lagabreyting verður gerð í sambandi við þetta til þess að innheimta þennan skatt. Ekki er gert ráð fyrir því, að þetta þurfi að ganga út í verðlagið a.m.k. fyrst um sinn. Í þriðja lagi er svo um að ræða um 425 millj. kr., en sú er talin, að aukning á söluskatti geti orðið að óbreyttum ástæðum frá því, sem frv. gerði ráð fyrir. Fjórði liður í tekjuáætluninni, sem ég geri hér grein fyrir, eru tekjur af Afengis- og tóbaksverzlun ríkisins, sem er gert ráð fyrir að verði um 240 millj. kr. hærri en fjárlagafrv. gerði ráð fyrir. Hér er fyrst og fremst um að ræða þá verðhækkun, sem gerð var í haust, sem mundi gefa nær 200 millj. kr., og umsetningaraukningu frá því, sem þá var ráðgert, um 40 millj. kr. Gert er ráð fyrir því, að launaskatturinn verði óbreyttur, en hann muni gefa um 100 millj. kr. meira á næsta ári en reiknað var með í fjárlagadæminu, og er að sjálfsögðu í þessu sem öðru stuðzt við þá reynslu, sem fengin er síðan fjárlagafrv. var gert. Þá er um að ræða ýmsa smáskatta, sem eru samtals 39 millj. kr., og þegar þetta hefur þannig verið gert upp, er þessi tekjuhækkun 2 627 millj. kr., sem þarf til þess að mæta þeim útgjaldahækkunum, sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Eins og ég áður sagði, er hér um að ræða tæpar 900 millj. kr., sem er byggt á reynslu síðari hluta ársins og áhrifum af aukinni veltu á næsta ári. Til frekari skýringar á því, hvernig þessi tekjuspá er byggð upp, vil ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér úr grg. Efnahagsstofnunarinnar þar um. Þar segir svo: Gert er ráð fyrir, að verðmæti útflutningsframleiðslunnar aukist um 8%, þar af sjávarvöruframleiðslu um 5.5%. Þjónustuútflutningur er talinn muni aukast um 6.3% og útflutningsverðmæti í heild um rúml. 10%. Áætluð er aðeins 1.5% aukning fjármunamyndunar í heild, en 10%, ef frá er talinn innflutningur skipa og flugvéla. Um 12% aukning einkaneyzlu er áætluð. Gert er ráð fyrir, að almennur vöruinnflutningur aukist að verðmæti um 20%, og hefur þá verið gert ráð fyrir erlendri verðhækkun um 3–4%. Þessar spár um þróun eftirspurnar fela í sér um 11% aukningu almennrar innlendrar verðmætaráðstöfunar og 6–7% aukningu þjóðarframleiðslu og um 6,6 aukningu þjóðartekna. Að sjálfsögðu má um það deila, hversu haldgóð þessi spá kann að reynast, en það skal tekið fram, að hún er þó byggð á þeirri varkárni að reyna að meta sem minnst þau áhrif, sem síðustu kjarasamningar mundu hafa á innflutningsverzlunina. Þar er ekki metið, að áhrifin af þeim geti orðið nema milli 40 og 50% af því, sem gera mætti ráð fyrir, að hún mundi að öðrum kosti verða. Ástæðan til þess, að svo er að farið, er auðvitað sú, að í þessu sambandi verður að gæta að gjaldeyrisstöðunni og hvað hún þolir í sambandi við þá kaupgetu, sem í landinu er. Það verður auðvitað að vera hlutverk hæstv. ríkisstj. að meta þau áhrif og þær ráðstafanir, sem þarf að gera vegna þeirrar kaupgetu, sem væri til staðar hjá landsmönnum, og eftirsókn í innflutning. Að sjálfsögðu mun ríkisstj. hafa fulla varúð á og gera tiltækar ráðstafanir, til þess að gjaldeyrisstöðu þjóðarinnar verði ekki stefnt í hættu. Ég vil líka undirstrika það, sem áður hefur verið fram tekið, að ef ríkisstj. álitur, að um ofmat sé að ræða í sambandi við tekjustofna ríkisins, mun hún að sjálfsögðu gera sínar ráðstafanir til þess að tryggja hallalausan ríkisbúskap. Um þennan þátt ætla ég svo ekki að ræða frekar, en sný mér þá að þættinum um vísitölu og niðurgreiðslur. Margt er í heiminum skrýtið. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram, var það eitt aðalárásarefnið á fjmrh., hversu gegndarlausar væru orðnar upphæðir í niðurgreiðslur. Slíkt framferði væri óafsakanlegt og í rauninni óframkvæmanlegt. Við 1. umr. fjárlaga lét ég það koma fram, sem einnig er getið í grg. fjárlagafrv., að ríkisstj. hefði ekki þá ákveðið, hvort þær niðurgreiðslur, sem gert væri ráð fyrir í frv„ yrðu látnar gilda á næsta ári. Ég vil í þessu sambandi minna á það, að ef farið hefði verið að eins og fyrrv. ríkisstj. gerði, að áætla aðeins til 1. sept., eins og gert var í fjárlögunum 1971 - ég sleppti því nú áðan, að það var aðeins gert ráð fyrir því, að þær viðbótarniðurgreiðslur, sem ákveðnar voru í nóv. 1970, fjárhæð til þess að mæta þeim nægði ekki nema til 1. sept., og eitt af því, sem stjórnarandstöðuhlöðin hafa blásið út sem veizlufagnað núv. ríkisstj., er einmitt það, að hafa veitt fé til þess að halda þessum niðurgreiðslum áfram fram að áramótum. Og svo er nú komið hér og nú á að fresta fjárlagaafgreiðslunni, af því að ríkisstj. ætlar að leyfa sér að virða lækkun vísitölu með því að draga úr niðurgreiðslum. Hvernig má slíkt gerast? Það er búið að básúna, hvílíkt ráðleysi það hafi verið hjá ríkisstj. að verja fé úr ríkissjóði til þess að greiða niður vísitöluna frá 1. sept. til áramóta, en ef á að breyta þar nokkru um, þá er það bara stuldur. Ja, margt er nú skrýtið í veröldinni. En þetta er nú með því skrýtnasta. En má ég nú minna hv. fyrrv. stjórnarsinna á það, að 1967 var ekki verið að velta því fyrir sér, hvort það ætti að fella niður niðurgreiðslur eða ekki, þá var það bara gert. Má ég minna hv. fyrrv. stjórnarsinna á það, að 1970 voru lögð til hliðar 3.3 vísitölustig alveg hótalaust og ekkert talað um, að menn væru að stela eða fremja einhvern glæp. Hvað hefur gerzt? Nú er þetta hara orðinn glæpur. Hvernig eiga menn að fá samhengi í svona málflutning? Ég vil segja það um niðurgreiðslurnar, að það er mín skoðun, og ég hef látið hana áður koma fram, að auðvitað verður að nota niðurgreiðslur að vissu marki. Hér er um að ræða hinar mestu nauðsynjar fólksins og þetta er ekki, eins og sumir vilja halda fram, framlag til bændastéttarinnar. Það hef ég aldrei viljað viðurkenna. Þetta er ráðstöfun í efnahagsmálum, og þessi ráðstöfun getur verið fullkomlega réttmæt, en hún er það að vissu marki, en ekki lengur. Og þegar hún fer að hafa veruleg áhrif, að gera kerfið sjálft afskræmt, og farið er að stilla allt upp á vísitölu, þá er hættan á ferð. T.d. er það svo, að svo langt var gengið í niðurgreiðslum á sumum landbúnaðarvörum, að framleiðendurnir, bændurnir sjálfir keyptu þá vöru dýrara en aðrir menn. Þegar svo er komið málum, þá fyrst er að mínu mati komið yfir eðlileg takmörk. Að greiða niður kostnaðinn frá framleiðendum til neytenda getur verið skynsamleg ráðstöfun, þegar það er orðið meira, þá fer það að verða hæpið. Og þegar farið er að greiða kartöflur, eins og gert var, niður með þeim hætti, að það borgar sig að fara í búðina, kaupa kartöflupokann, fara í næstu búð og leggja hann inn og hafa upp úr þessu verulega fjármuni, þá erum við komin yfir öll eðlileg takmörk, og þannig má ekki haga sér í sambandi við niðurgreiðsluna. En það, sem er nauðsynlegt í sambandi við niðurgreiðslu, er eins og annað í sambandi við efnahagsráðstafanir, það er að forðast stökkin. Þess vegna ákvað hæstv. ríkisstj. á sínum fyrstu dögum að sleppa ekki verðbólgunni lausri og taka á sig veizlukostnaðinn af því að greiða niður fram að áramótum. Þá var það talinn veizlukostnaður ásamt því að láta gamla fólkið og öryrkjana fá sínar lögákveðnu bætur frá 1. ágúst í staðinn fyrir 1. janúar. Þetta var talin stórveizla, sem ríkisstj. hafði boðið til. Það var rétt, veizlugestirnir voru ekki af þeirri gerð, sem ríkisstj. bjóða yfirleitt. En nú vilja allir Lilju kveðið hafa, og allir samþykkja hækkun tryggingabóta, en nú eru það bara niðurgreiðslurnar. Ég ætla ekki að fara að endurtaka stóryrðin, sem hafa verið notuð í þessu sambandi. Ég vil hins vegar segja, að það að fella niður niðurgreiðslur eða lækka niðurgreiðslur af landbúnaðarafurðum um 25%, eins og gert er ráð fyrir, mun lækka útgjöldin um 340–350 millj. Það lækkar hins vegar vísitöluna um 1.85 eða 1.90 stig. Það er miklu meira, sem kemur út úr sköttunum, afnámi persónuskattanna, heldur en þetta, það eru tæp 4 stig. En má ég minna á annað. Má ég minna á það, að hæstv. fyrrv. ríkisstj., með hv. 7. þm. Reykv. innanborðs, tók upp þann sið að taka fjölskyldubæturnar inn í vísitöluna. Þær þýða núna 4.25 stig. Ég spyr: Hvað hafa þeir, sem ekki hafa börn á framfæri? Hvernig kemur þetta út fyrir þá? Þetta er um 800 millj. kr. Hvar er nú afstaðan til gamla fólksins? Það nýtur ekki fjölskyldubóta. Hvað er nú um þá, sem eiga krakkana í framhaldsskólum, hagnast þeir af þessu? Nei, en vísitalan var hagnýtt, henni var hagrætt með þessu. Ef það er nú orðinn glæpur að lækka vísitölu vegna þess að það kostar nokkuð, samkvæmt eðli málsins, þá má þó að a.m.k. segja um þetta, eins og sagt var um þm., sem var að fylgja fast eftir sínum málum og bað svo sína félaga að muna það„ að hann hefði ekki frekur verið. Þá sagði annar: Nei, þú varst ekki frekur, en þú varst ýtinn. Þá er nú a.m.k. hægt að segja í þessu tilfelli, að þarna hafi hlutunum verið hagrætt. Þess vegna held ég, að hv. núverandi stjórnarandstæðingar eigi ekki að fara út í þessar umr. Hér er ekki verið að gera neitt nema það, að vísitalan lækkar af eðlilegum ástæðum, af því að fólk losnar við að greiða þau gjöld, sem það áður greiddi. Ég hef aldrei heyrt það talið goðgá, ef verðlag lækkaði, sem er háð vísitölu, að það væri neitt óeðlilegt við það, þó að vísitalan lækkaði þá líka. Þetta er alveg nýtt fyrir mér, og ég átta mig ekki á þessu og satt að segja held ég, að hv. 7. þm. Reykv., þó að skarpur sé, hafi nú kannske farið með nokkuð miklum hraða, þegar hann ætlaði að gera þetta að svo stóru máli, að það ætti að fresta fjárlagaafgreiðslu vegna þess. Er ekki hér of langt gengið, og hvað erum við þá í raun og veru að hafa horn í síðu verðhólgunnar, ef ekki má gera neinar ráðstafanir til þess að draga úr henni, og það er setið löngum stundum, stundum vikum og jafnvel nætur sem daga við að semja um kaup og kjör, m.a. vegna þess að atvinnuvegirnir þola ekki þessa kjarabreytingu, en nú þykir það bara slæmt, ef á að gera einhverjar ráðstafanir, sem gætu lækkað vísitölu, sem auðvitað verða svo aðrar til þess að mæta aftur. Ég skal nú ekki þreyta hv. alþm. með því að tala um vísítöluna góðu og níðurgreiðslurnar lengur, en það verð ég að segja, því að ég get samt ekki annað en haft gaman af því, þegar niðurgreiðslurnar eru orðnar það óskabarn hér á hv. Alþ., að mönnum finnst hara ástæða til að fresta fjárlagaafgreiðslu, svo að hægt sé að koma að meiri fjárhæð til niðurgreiðslna, að einhvern tíma hefði þetta þótt frétt, sem jafnvel væri sjónvarpstæk. Þá kem ég að skattakerfinu, sem hefur verið nokkuð til umræðu hér á hv. Alþ. og á þó eftir að verða það meira að sjálfsögðu, því að þau frv., sem að því lúta, eru ekki enn þá búin að fá afgreiðslu hér á hv. Alþ., svo að það á mikið eftir um þau að segja. En út af fyrirspurn þeirri, sem hv. 11. landsk. þm. bar hér fram á laugardaginn og nauðsyn bar til að koma þá að, er það að segja, að ég fól mínum ráðuneytisstjóra að rannsaka hana, því ég náði þá ekki í ríkisskattstjóra og fannst það líka eðlilegt að athuga það mál nokkru nánar út af þessum forsendum, sem hafðar eru fyrir reikningsdæminu: Nú hefur verið hér á hv. Alþ. úthýtt þeim útreikningum, sem gerðir hafa verið, og þeim forsendum, sem leggja þurfti þeim til grundvallar. Það, sem hins vegar sá ráðuneytisstjóri í fjmrn. segir, að sig skorti í raun og veru, sé að fá forsendurnar fyrir útreikningi hjá hv. 11. þm. landsk. þm. Samkv. frásögn ráðuneytisstjórans vil ég, með leyfi hæstv. forseta, skýra þetta. Þar segir svo: „Sú forsenda, sem Morgunblaðið í raun og veru gefur sér í þessum samanburði, er, að hæfileg skattvísitala 1972 sé ekki 106.5 heldur 123. Slíkri meðferð skattvísitölu hefur enginn fjmrh. treyst sér til að vita af undanfarin ár. Breyting á persónufrádrætti hjóna svarar þó til skattvísitölu 117 og sömuleiðis breyting á sérstökum frádrætti einstæðrar móður. Barnafrádráttur svarar til vísitölu 111“ Ég verð að segja það, að ég átta mig ekki á þessum forsendum hjá hv. 11. landsk. þm., hins vegar liggur nú okkar dæmi alveg fyrir, svo að það getur hver séð, hvernig með skal farið, og ætti ekki að þurfa að vera neinn vafi á því, hvernig dæmið er reiknað. Enn fremur segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Útreikningur Morgunblaðsins og Ólafs G. Einarssonar miðast að sögn við 6% afslátt frá útsvarsstiga. Þetta á við um Reykjavík, en ekki um nágrannasveitarfélögin, sem ekki veita slíkan afslátt, og þaðan af síður um staði eins og Siglufjörð, sem leggur 20% ofan á stigann.“ Ég verð að segja það eins og er, að mig skorti forsendurnar fyrir þessum útreikningum, en þær koma auðvitað í ljós við athugun á þessu máli. Ég hef hins vegar leitað álits Efnahagsstofnunarinnar á því, hvaða hreyfing mundi koma í sambandi við þessi tvö skattakerfi, og þá kemur það á daginn, sem ég hélt hér fram um daginn, að hér er ekki um stórar fjárhæðir að ræða, en samkv. þeirri uppsetningu, sem Efnahagsstofnunin hefur gert á heildarsköttunum, þ.e. tekju- og eignarskatti, tekju- og eignarútsvari, persónusköttunum og sjúkrasamlagi og öllu slíku og svo félagasköttunum, þá kemur það út úr dæminu, að í fyrra tilvikinu, ef gamla kerfið er notað, þá kemur samtals út hjá ríki og sveitarfélögum 5 milljarðar 788.8 millj. kr. Í seinna tilvikinu þegar komnir eru inn í þetta afslættir og þess háttar, þá er dæmið 5 711 millj. kr. Ef nýja kerfið er notað, þá er í fyrra tilfellinu um 5 900 millj. kr. að ræða eða 120 millj. tæplega frá því, sem var í fyrra tilfellinu, en 5 813 í síðara tilfelli, ef settir eru inn þeir afslættir, sem hugsanlega gætu verið. En það, sem skiptir mestu máli í þessu, er það, að þetta er byggt á skattalögunum, sem lagt var á eftir s.l. vor. Ef hins vegar væri lagt á eftir skattalögunum, sem afgreidd voru núna á þingi 1971, þá breyttist dæmið, því þá kæmi það út, að skattar hjá fyrirtækjum gætu lækkað um nokkur hundruð millj. kr. og það er í raun og veru þetta, sem er verið að upphefja með þessari breytingu. Það er tekið fram í áliti Efnahagsstofnunarinnar, að ekki sé um umtalsverða breytingu að ræða í heild, þegar þetta er fráskilið, en hins vegar nokkra breytingu innan kerfisins sjálfs og það sýna þau dæmi, sem útreikningarnir sýna, sem hér hafa verið lagðir fram. En það, sem um er að ræða í þessu sambandi, er það, að ef dæmið viðskipti ríkissjóðs og sveitarfélaganna er gert upp, þá hefur ríkissjóður tap af uppgjörinu, því að tekjurnar, sem ríkissjóður hefur, eru tæpur milljarður, en gjöldin um 1 300 millj. kr. En nú vil ég minna á annað. Í umr., sem hafa farið fram, og í frásögnum Morgunblaðsins, hvað er að? Það, sem er að, er það, að forsvarsmenn sveitarfélaganna, eins og hv. þm. Geir Hallgrímsson, borgarstjóri í Reykjavík, og hv. 11. landsk. þm., telja, að sveitarfélögin skorti meiri tekjur. Hvað þýðir þetta? Þýðir þetta lægri skatta? Þegar viðskiptin eru þannig, að ríkið hefur minni tekjur en gjöld af breytingunni, þá get ég nú ekki reiknað dæmið á annan veg en að þetta mundi þýða hærri skatta. Ég hef hins vegar lítið svo á, að í sveitarfélagi eins og Garðahreppi mundi þessi breyting reynast hagstæð, og ég hef sagt það hér áður og get endurtekið það, að það er ekki réttmætt að hafa ekki fasteignir sem nokkurn verulegan tekjustofn. Og það hélt ég, að 11. landsk. þm., sveitarstjórinn í Garðahreppi, væri mér sammála um. Þess vegna á ég nú erfitt með að leggja það saman, að þetta eigi að þýða aukna skattbyrði, þegar dæmið sýnist svona af hlutlausum dómurum, þegar svo forsvarsmenn bæjarfélaganna og sveitarfélaganna telja sig vanhaldna, af því að þeir fái ekki nóg. Það er svo annað mál, hvort það mat er rétt. Það er ég ekki búinn að sjá, að svo verði, en ég minni á það og það kom fram í ræðu hv. 11. landsk. þm. hér um daginn, að hann taldi eins og rétt er, að sveitarfélögin hefðu óskað eftir þessum breytingum, og ég álít, að það hefði verið réttmætt að gera þessa breytingu, vegna þess að með þessu fá sveitarfélögin fastari tekjustofna og þeir tekjustofnar, sem marka stefnu í efnahagsmálum, eiga að vera hjá ríkisvaldinu, eins og hér er lagt til. En taka hv. þm. eftir einu, - hvað hefur skort á í þessar umr. og hvað skorti á í umr. Morgunblaðsins? Þar eru sett dæmi um, að ráðherra muni fá þetta, en verkamaðurinn fá hitt, en dæminu frá í fyrravor er gleymt. Hér á hv. Alþ. voru umræður um það, hvort það væri réttmætt að láta þá, sem eiga veruleg hlutabréf, fá skatthlunnindi. Það er ekki rætt nú um skattfríðindin, og meira að segja sagði hv. 1. þm. Reykv. hér í ræðu um daginn, að það hefði sennilega verið gengið of langt í þessu í fyrra, en það, sem er að gerast, er það, að persónuskattar eru felldir niður, og það er gert á kostnað hlutabréfaeigendanna, en þeir hv. stjórnarandstæðingar í Sjálfstfl. eru ekki að skýra gjaldþegnunum frá því, það hentar ekki. Það er reynt að búa til dæmi um verkamanninn með 4–5–600 þúsund, sem hafi þetta og hitt, og svo ráðh., sem hafi þetta og fari nú svona vel út úr því. Nú held ég, að það sé vonandi, að ráðh. fái vel sinn skerf, og er það sannarlega gleðilegt. Ég vék aðeins að vinnubrögðum við fjárlagaafgreiðslu hér áðan og skal nú ekki fara að þreyta hv. alþm. með því, en hef hér hjá mér töflu um það. Í fyrra fór 3. umr. fjárlaga fram 20. des. og við afgreiddum þau þann 21. Árin 1961 og 1968 fór þetta eins fram. Árið 1964 var 3. umr. þann 21. des. og afgreiðslan 22., svo að ýmislegt hefur nú gerzt í þessu, sem ekki er ástæða til að fara að rifja upp, og ég er heldur ekki að kvarta undan, þó á sé deilt, því að það höfum við vafalaust gert líka meðan við vorum í stjórnarandstöðu. Hitt er jafn nauðsynlegt og það erum við allir sammála um, að það ber nauðsyn til að breyta vinnubrögðum við fjárlagaafgreiðslu, og ég leyfi mér að óska eftir því við hæstv. forseta þingsins, að þeir beiti sér fyrir því í vetur, þó ekki verði gerð önnur breyting á þingsköpum en sú, að undirnefnd fjvn. verði gerð samkvæmt þingsköpum og heimild sé til að kalla fjvn. þá, sem starfaði næst á þinginu á undan, til starfa áður en þing kemur saman, því það vitum við, sem lengi erum búnir að vinna að þessum málum, að það kemur æ betur í ljós, eftir því sem málaflokkarnir verða umfangsmeiri, hversu það er nauðsynlegt að vera búinn að undirbúa í upphafi þings þessa stóru málaflokka, eins og skóla, hafnir, flugvelli o.fl. o.fl., sem kostar þrotlausa vinnu og stórátök milli þingmanna innbyrðis, vegna þess að þeir eru þar að bítast um hagsmuni sinna kjördæma. Og því er ekki að neita heldur, að ýmis mistök hafa átt sér stað og geta átt sér stað í fjárlagaafgreiðslunni, sem engum hefði dottið í hug að láta henda, nema af því að skorti þar upplýsingar, sem þarf að hafa. Herra forseti. Ég skal nú fara að stytta mál mitt, en ég minni á það, að þegar ríkisstj. kom til valda í júnímánuði í sumar, þá lýsti hún því yfir, að hún mundi virða kjarasamningana, og það gerði hún þegar í upphafi með því að breyta því; sem á skorti. Hún lýsti því einnig yfir, að tryggingabætur skyldu hækkaðar, koma til framkvæmda þau lög, sem þá voru í gildi, og sett yrði lágmarkstrygging um laun gamals fólks og öryrkja. Þetta er nú að verða að raunveruleika. Hún lýsti því yfir, að hún mundi fella niður persónuskatta, fjárlagaafgreiðslan er við það miðuð. Hún lýsti því yfir, að hún mundi lækka skatta á láglaunuðum með tilfærslu innan skattakerfisins. Skattafrv. ríkisstj. stefnir að þessu. Hún lýsti því yfir, að hún mundi stefna að því að gera skattakerfið einfaldara og sömuleiðis verkaskiptinguna milli ríkis og sveitarfélaga. Að þessu er einnig verið að vinna, hluta af því er verið að koma í framkvæmd, annað híður framhaldsvinnu þeirra mála. Hún lýsti því yfir, að hún mundi hækka fjárframlög til verklegra framkvæmda og félagsmála. Hún hefur gert það svo verulega, að um hrein straumhvörf er að ræða. Hún lýsti því yfir, að hún mundi reyna að tryggja vinnufrið í landinu, og þar hefur hún náð ómetanlegum árangri. Hún lýsti því yfir, að hún mundi marka stefnu í atvinnuuppbyggingu með samstarfi við atvinnurekendur. Nú hefur verið afgreidd löggjöf, sem miðar í þessa átt. Og fleira hefur verið gert af hálfu ríkisstj. í þessu skyni. Hún lýsti því yfir, að hún mundi endurskoða allt tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs. Mikið hefur verið unnið að því, en áfram verður haldið. Hún lýsti því yfir, að hún mundi reyna að gera afgreiðslu fjárlaga sem raunhæfasta. AS því hefur nú verið unnið. Og hún lýsti því yfir, að hún mundi gera fjárlög greiðsluhallalaus, afgreiða þau greiðsluhallalaus, og það verður einnig gert. Hún lýsti því yfir, að hún mundi vinna ötullega að landhelgismálinu. Að því máli hefur mikið verið unnið og mikið hefur áunnizt. Að sjálfsögðu er deilt um stefnur í stjórnmálum. Við því er ekkert að segja. Ekkert skiptir eins miklu í stjórnmálunum eins og það, að borið sé traust til stjórnmálamanna um það, að þeir efni fyrirheit sín. Það má deila um stefnu ríkisstjórnarinnar, þessarar sem annarra, en það verður ekki með rökum um það deilt, að hún hefur unnið ötullega að því að standa við fyrirheit sín og koma þeim í framkvæmd, og hún hefur náð undraverðum árangri.



Herra forseti. Ég hef ekki í hyggju að ræða í heild fjárlagafrv. það, sem nú er hér til síðustu umr., heldur víkja fyrst og fremst að tveimur atriðum. Ég vil þó í upphafi, að sú skoðun komi fram, að ég tel stefnu ríkisstj. og afstöðu hennar til þjóðfélagsmála koma skýrt fram í þeim umtalsverðu hækkunum, sem gerðar eru á ýmsum þáttum félags- og menningarmála. En það var ekki sízt á þeim svíðum, sem fyrrv. stjórnarflokkar höfðu gert sig seka um afskiptaleysi. Aukinn skilningur á félagslegri aðhlynningu og samhjálp einkennir þannig fjárlagafrv. núv. vinstri stjórnar. Sá þáttur frv., sem ég vil þá fyrst gera að umtalsefni, eru fjárveitingar til iðnskóla. En ástæða er til að fagna sérstaklega þeirri myndarlegu hækkun, sem þar er gerð frá fyrri fjárlögum, og ætla ég, að allir þeir, sem eru málefnum iðnnámsins kunnugir, séu mér sammála, þegar ég segi, að þessi ákvörðun mun valda þáttaskilum í byggingu verknámsskóla iðnaðarins. Þannig hækkar gjaldfærður stofnkostnaður iðnskólanna um nær 100% eða úr um það bil 13 millj., eins og hann hefur verið síðustu ár, í rúmar 25 millj. En þetta er hið raunverulega byggingarfé iðnskólanna. Fjárveitingar til iðnfræðslumála hafa löngum verið skornar við nögl af hálfu ríkis og sveitarfélaga, en þessir aðilar hafa í sameiningu annazt starfrækslu skólanna frá 1955. Þannig var t.d. á heilum áratug, 1955–1965, einungís byggt yfir einn iðnskóla, Iðnskólann í Reykjavík, auk lagfæringa, sem gerðar voru á Iðnskólanum á Selfossi. En á þessum áratug var aðeins varið rúmum 18 millj. til iðnskólabygginga á landinu öllu. Á síðustu árum hefur svo verið hafizt handa um byggingu iðnskóla á nokkrum stöðum, m.a. í Hafnarfirði og á Akureyri. En mikið vantar þó á, að þörfinni sé fullnægt, og sem dæmi um, hve ástandið í málefnum iðnskólanna er slæmt, má nefna, að þrátt fyrir lög frá 1955, sem kveða á um, að iðnskólar landsins skuli vera dagskólar, eru enn þann dag í dag, nær 17 árum síðar, starfandi kvöldskólar. Þetta ástand síðustu ára endurspeglar auðvitað glöggt gildismat valdamanna þjóðfélagsins á menntunarmálum. Þar hefur gildi verkmenntunar veríð lágt skrifað. Miðaldafyrirkomulag, sem allar menntaðar þjóðir, er leggja rækt við tæknivæðingu og þróun þjóðfélagsins, hafa kastað fyrir róða, hefur gilt hér á landi. Meginhluti iðnnámsins hefur farið fram hjá iðnfyrirtækjum og iðnmeisturum utan ramma hins eiginlega skólakerfis og án nokkurs raunverulegs eftirlits. Með tilkomu laga nr. 68 1966, um iðnfræðslu, var ákveðin uppbygging 8 iðnskóla, eða eins í hverju kjördæmi, sem jafnframt því að annast bóklega fræðslu skyldu hafa með höndum víðtæka verknámskennslu, bæði fyrir hinar löggiltu iðngreinar og starfsfólk verksmiðjuiðnaðarins. Væntu allir velviljaðir menn, að með þessari ákvörðun Alþ. væri horfið frá því niðrandi ástandi, sem málefni iðnfræðslunnar höfðu verið í, og að augu manna hefðu opnazt fyrir gildi fullkominnar verknámskennslu. Nú er nær hálfur áratugur liðinn frá gildistöku laganna 1966, en þó hefur allt of skammt miðað í rétta átt. Frekara álit mitt á skipan iðnskólamála kemur fram í till. til þál., sem ég hef lagt fyrir þingið, en ekki hefur gefizt tækifæri til að útbýta, og mun ég því ekki lengja frekar mál mitt um þetta efni. En ég ítreka aðeins að lokum ánægju mína með þá stefnubreytingu í byggingarmálum iðnskólanna, sem núv. ríkisstj. hefur ákveðið í trausti þess, að áfram verði haldið á framfarabraut. Síðara atriðið, sem ég vildi gera að umræðuefni, er aðstoð Íslands við þróunarlöndin. Þótt nú sé í fyrsta sinni gert ráð fyrir nokkru fé í þessu skyni, eða 3 milljónum, tel ég fjárveitingu Íslands til þróunarlandanna enn allt of lága. Hagstæð viðmiðun við íhaldsstefnu fyrrv. ríkisstj. breytir hér engu um. Þannig var samþ. á síðasta þingi að vinna að því á næstu árum, að framlag Íslands verði 1% af þjóðartekjunum. Þetta jafngildir um 300–400 millj. og sést bezt á þessu, hve langt við eigum eftir að því marki, sem sett hefur verið. Það er svo önnur saga, að stuðning við hinn fátæka heimshluta, sem berst enn við vandamál fátæktar, arðráns og yfirgangs hinna auðugu stórvelda og auðhringa þeirra, má færa fram með ýmsu móti. Þannig hefur stefna núv. ríkisstj. í utanríkismálum og málflutningur hennar innan vébanda Sameinuðu þjóðanna verið beinn og óbeinn stuðningur við málstað þróunarlandanna, enda samrýmist slíkt bezt frelsisvitund íslenzku þjóðarinnar. Vitað er, að hin ýmsu efnahags- og viðskiptabandalög iðnaðarþjóðanna eru ekki sízt tæki þeirra til að viðhalda enn um sinn núverandi misskiptingu heimsauðæfanna. Með efnahagslegri yfirdrottnun sinni ákveða hin auðugu ríki verð hráefna fátæku landanna, ekki síður en verð þeirrar iðnaðarvöru, sem þróunarlöndin eru nauðbeygð til að kaupa. Þannig, í skjóli efnahagslegra forréttinda, skammtar hinn auðugi heimshluti hinum fátæka hið daglega brauð. Efnahagsbandalag Evrópu var m.a. stofnsett í þeim tilgangi, eins og tengsl þess við nýlendur og fyrrv. nýlendur sýna, svo og ákvæði Rómarsáttmálans um þróunarsjóð, en fjárfesting og arðrán í hinum fátæku löndum kallast oft þróunarhjálp á fjármálamállýzku auðvaldsheimsins. Á þennan hátt hefur nýlendustefnan gamla tekið á sig nýja, en ekki síður ómannúðlega mynd. Þessar staðreyndir um hina efnahagslegu yfirdrottnun verður núv. vinstri stjórn að hafa hugfastar auk þess, sem leita þarf eftir nýjum leiðum til aðstoðar þróunarlöndunum. Viðskiptatengsl Íslands og þróunarlanda þurfa t.d. að styrkjast. Í því sambandi tel ég rétt, að Íslendingar felldu niður tolla á vörum, sem þróunarlöndin hefðu hug á að senda hingað á markað, til að auðvelda þeim samkeppnisaðstöðu, og þótt margt mætti betur fara í menntakerfi okkar, getum við á þeim svíðum einnig veitt aðstoð með því að bjóða námsfólki frá þróunarlöndunum námsaðstöðu við íslenzka skóla, þar sem við teldum, að þeim gagnaði. Aukna vísindaaðstoð gætum við líka veitt, einkum á sviði fiskveiða. Margt mætti annað nefna af þessu tagi, en aðstoð sem þessi er ekki siður góð og gild og kannske að mörgu leyti auðveldari viðfangs og eðlilegri en bein fjárhagsaðstoð. Um leið og ég vona, að núv. vinstri stjórn taki til endurmats alla þá aðstoð, sem Íslendingar geta veitt þróunarlöndunum í mynd hækkaðra fjárveitinga og annarrar aðstoðar, vænti ég þess fastlega, að stjórnmálalegur stuðningur Íslands við hinn fátæka heimshluta verði stórefldur. Þegar hefur hin nýja ríkisstj. sýnt skilning sinn í þessum efnum og vikið frá íhaldsstefnu fyrri ríkisstj. Áfram þarf að varða þá braut. Ég mun nú við síðustu umr. fjárlagafrv. ekki flytja neina brtt. um hækkaðar fjárveitingar í þessum efnum. Ljóst er, að ekki hefur náðst samkomulag um meiri hækkun en sem nemur tvöföldun fyrri upphæðar, og mun ég virða það samkomulag fyrir mína parta. Ég lýk svo máli mínu með því að hvetja enn einu sinni af alhug til stóraukins efnahagslegs og stjórnmálalegs stuðnings við þróunarlöndin af öllum þeim mætti, sem Ísland má. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér fjórar till. við 3. umr. fjárlaga. Ég hafði við 2. umr. flutt þrjár af þessum till. og þá gert grein fyrir þeim, og þykir mér ekki ástæða til þess að endurtaka það hér við þessa umr. Ég vil þá láta það koma í ljós, að ég harma það mjög, að hv. fjvn. skyldi ekki sjá sér fært á milli umr. að gera breytingu á framlagi til vatnsveitu Vestmannaeyja. Þar er um að ræða fyrirtæki, sem ég vona, að allir hv. þm. hafi gert sér grein fyrir, að mjög eðlilegt væri að styrkja allverulega og helzt með hærri upphæð en hér er um að ræða á fjárlögum. Ég flyt nýja till. varðandi framlag til flugmála, þar sem ég legg til, að liðurinn verði hækkaður um 5 millj. kr. og af liðnum verði veittar 11.2 millj. til flugbrauta í Vestmannaeyjum. Ég kannaði það hjá réttum aðila, hve mikil upphæð af heildarfjármagni til framkvæmda við flugvelli í landinu mundi vera áætluð til flugvallarins í Vestmannaeyjum, og fékk þá þær upplýsingar, að til verklegra framkvæmda mundu af heildarupphæðinni verða áætlaðar 5 millj. til þessarar flugvallargerðar og 1.2 millj. til tækjakaupa eða samtals 6.2 millj. kr. Ég vil geta þess í sambandi við þetta, að á síðasta ári var gert verulegt átak við flugbrautirnar og þá aðallega norður-suðurbrautina, hún lengd verulega, en eftir er að ganga endanlega frá þeirri braut og einnig frá eldri brautinni, og mun það að mínum dómi kosta a.m.k. þá upphæð, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., og ég hygg nokkuð meira. Þar við bætist, að ég tel, að það megi ekki draga það lengur að gera a.m.k. tilraunir með slitlag á brautirnar í Vestmannaeyjum úr varanlegu efni. Það hefur komið hér fram áður, og því verið lýst, að aðstaða á þessum stað er orðin þannig í sambandi við ofaníburð í flugbrautina, að það getur borið að hvenær sem er, að ekki verði um neitt tiltækt efni að ræða, því að ef það verður stöðvað, eins og kannske mætti segja, að eðlilegt væri að gera, að taka möl úr Helgafelli og rífa það ágæta og fagra fjall niður og bera það ofan í flugbrautina, þá er ekki í nein önnur hús að venda, og því tel ég, að það verði að leggja alla áherzlu á einmitt að koma varanlegu slitlagi á flugbrautirnar á þessum stað. Þetta hefur eðlilega nokkuð tafizt fyrir mönnum, því að fram að þessu hefur alltaf verið talað um malbikun flugbrauta, og var á sínum tíma hafizt handa um það verk með því að malbikaður var á hvorum enda eldrí flugbrautarinnar um 100 m langur kafli og um 40 m breiður, og kemur það sér mjög vel við flugtak. Nú liggur það hins vegar ljóst fyrir, að í stað malar, eins og nú er borin ofan í völlinn, sem er mjög létt efni í sér og getur horfið að miklum hluta úr brautinni, ef um mjög slæmt veður er að ræða, þá mun það kostnaðarins vegna vera miklu auðveldara að gera tilraunir með olíumöl. Ég hef kannað það mál. og mér skilst, að kostnaður við slitlag á hvora flugbraut fyrir sig mundi ekki vera nema um 6–7 millj. kr. Þá er reiknað með 1000 m löngum brautum og 30 m breiðum. Malbik hefur hins vegar verið lauslega áætlað og talið, að það kosti tugi millj., að mér er tjáð, sennilega um 50 millj. Ég tel því, að það sé mjög eðlilegt og beinlínis mjög nauðsynlegt vegna allra aðstæðna að gera þegar á næsta sumri tilraun með að bera olíumöl ofan í aðra brautina og sjá, hvort það muni ekki geta leyst þetta aðkallandi vandamál. sem þarna er um að ræða í sambandi við slitlag brautanna. Verkfræðingar tjá mér, að þeir geti í sjálfu sér ekki séð annað en þetta mundi leysa þetta mál alveg, að olíumöl væri nægjanlega sterkt slitlag, en þar sem hér er um nýmæli að ræða að bera slíkt slitlag á flugvelli, þá vilja þeir að sjálfsögðu ekki fullyrða um það nema reynslan sýni, að þessi niðurstaða þeirra sé rétt. Ég vil því fara fram á það við hv. Alþ., að það sæi sér fært að verða við þessum tilmælum og hækka heildarframlagið um 5 millj. kr., og áætla þar af til verklegra framkvæmda við flugbrautirnar 10 millj. og 1.2 millj. til tækjakaupa. Ég mundi telja, að þá væri ekki mikið átak eftir við flugbrautirnar í Vestmannaeyjum, flugbrautirnar sjálfar. Flugvallarbygging er þar engin og er framtíðarspurning, en ef í þetta yrði ráðizt, mundi það a.m.k. þoka þessum málum mjög mikið áfram og koma þeim í mun betra horf en nú er, og sérstaklega teldi ég þetta nauðsynlegt af þeim ástæðum, eins og ég hef sagt áður, að það er komið í algjört þrot með ofaníburð í slitlag á flugbrautunum á þessum stað. Ég skal láta þetta nægja um þær till., sem ég hef hér flutt og fram koma á þskj. 249. En ég vildi bera fram eina fsp. til hæstv. fjmrh. Það er varðandi XI. lið, þar sem gert er ráð fyrir verulega hækkuðu framlagi til kaupa á dagblöðum. Þar segir svo í till., sem borin er fram af þm. úr öllum flokkum, og reikna þeir með, að hún verði samþ., en þar segir svo: „Til kaupa á dagblöðum og aðalmálgagni Samtaka frjálslyndra og vinstri manna, svo og til kaupa á kjördæmismálgögnum stjórnmálaflokkanna, samkv. nánari ákvörðun ríkisstj.“ Ég spyr um sérstakt atriði í sambandi við þetta. Bæði á Suðurlandi og að ég hygg á Norðurlandi, - mér er nú ekki kunnugt um, hvort það er víðar, - hagar svo til, að stjórnmálaflokkarnir, a.m.k. Sjálfstfl. og Framsfl., gefa út reglulega vikublöð á tveimur stöðum í kjördæmi, annars vegar á Selfossi og hins vegar í Vestmannaeyjum. Þetta hefur verið svo um áratugaraðir og ég hygg, að það sé svipað ástatt í Norðurl. e., þar sem blöðin eru gefin út á Siglufirði og Akureyri. Og þá er fsp. mín til hæstv. ráðh. sú, hvort það mundi ekki verða talið, að blöð á báðum þessum stöðum, - á ég þar við Suðurland, - bæði blöð stjórnmálaflokkanna á Selfossi og eins í Vestmannaeyjum, hvort þau mundu ekki bæði falla undir þá grein fjárlaga, sem þarna er um að ræða, með því að af þeim yrði þá keypt hin tiltekna tala eintaka af blöðunum. Ég vænti þess, að hæstv. fjmrh. geti orðið við tilmælum mínum um nánari skilgreiningu á þessum sérstaka lið.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég þarf að mæla hér fyrir þremur brtt., sem ég flyt við fjárlögin. Þessar brtt. er að finna á þskj. 249. Það er I. brtt. á þskj., sú 8. og 12. Ég hygg, að hv. þm. sé líkt farið og mér, þegar þeir líta yfir till. hv. fjvn., að þeir muni ekki finna þar margar sparnaðartillögur. Ég hef þó rekið augun í eina, því að n. hefur lagt til, að gjaldfærður stofnkostnaður vegna húsmæðraskóla verði lækkaður úr 8 millj. 823 þús. í 6.5 millj. Það er sýnilegt, að húsmæðraskólarnir eiga ekki upp á pallborðið hjá hv. fjvn., og ég verð að segja það, að mér finnst hafa orðið leiðinleg breyting á þessari góðu n., því að meðan ég var í n. var það svo, að okkur stóð fremur hlýr hugur til kvennaskólanna. 1. brtt., sem ég flyt, varðar húsmæðraskólana í Norðurl. v., Húsmæðraskólann á Blönduósi og Húsmæðraskólann á Löngumýri, og legg ég til, að till. fjvn. til skólans á Blönduósi verði hækkuð úr 500 þús. kr. í 1 millj. Ég vil taka það fram, að ég er ekki að fara fram á fjárveitingu til nýrra framkvæmda. Hér er um að ræða fjárveitingu til þess að greiða skuldir ríkissjóðs við þennan skóla, en þar hefur í undanfarin ár verið staðið í framkvæmdum, byggingu kennarabústaða o.fl., og þessar framkvæmdir hafa verið leyfðar bæði af menntmrn. og samþykktar af fjvn. með því að leggja fé til þeirra. En það skortir á, að skólinn sé búinn að fá það, sem hann á að fá af ríkisfénu, og þess vegna er það, að ég flyt þessa brtt. Það gegnir kannske örlítið öðru máli um skólann á Löngumýri. Honum hefur verið veitt undanfarin ár smávegis upphæð á fjárlögum til undirbúnings kennaraíbúða, en frá þessum fyrirætlunum er horfið og í stað þess fékk skólinn heimild til þess frá rn. að leggja í heitavatnsleiðslu nú á s.l. sumri frá Reykjahólshverum að Löngumýri. Hér er raunar ekki að ræða um nýja framkvæmd, því að þarna var áður heitavatnsleiðsla. Hún var gerð fyrir allmörgum árum, þegar fröken Ingibjörg Jóhannsdóttir var skólastýra á Löngumýri. Hún réðist í þessa framkvæmd af miklum dugnaði og af fátækt sinni, vil ég segja, og því miður var þessi leiðsla ekki varanleg, og hefur nú verið gagnslaus í ein tvö ár. Þess vegna var ráðizt í þessa nýju framkvæmd. Ég get getið þess, að stjórn Varmahlíðar samþykkti það á sínum tíma, að meðan Ingibjörg Jóhannsdóttir stóð að þessum skóla, skyldi ekki vera tekið gjald af henni fyrir heita vatnið, og átti það að vera virðingarvottur við Ingibjörgu fyrir frábæran dugnað hennar og fórnfýsi. Og enn hefur ekkert gjald verið tekið af Löngumýratskólanum fyrir afnot af þessu vatni. Húsakynnin á Löngumýri eru því miður ekki góð, og upphitunarkostnaður þeirra er mikill. En einmitt þessi framkvæmd, sem nú vat verið að gera í sumar, mun áreiðanlega stuðla að því, að lækka rekstrarkostnað þessa skóla um tugi þús. á ári. Þá flyt ég brtt. við 4. gr. frv., er snertir byggingu sjúkrahúsa, og legg til, að á eftir 8. lið í sundurliðun komi: Sauðárkrókur með upphæð 430 þús. Eins og ég veit, að ýmsir hv. þm. muna, þá vildi það til, að sjúkrahúsið á Sauðárkróki skemmdist allverulega í jarðskjálfta, sem varð fyrir norðan í marzmánuði 1963, bæði veggir og þak hússins skemmdist verulega. Það var gert við þessar skemmdir, sérstaklega á veggjum, þá strax og Alþ. veitti nokkurn styrk til þessara framkvæmda þá á næsta ári. En þá var ekki gerð nema bráðabirgðaviðgerð á þaki hússins, og þakinu var ekki komið í viðunandi horf fyrr en á árunum 1970–1971. Til þessara framkvæmda hefur verið varið 714 þús. kr. Ég sem sagt mælist til þess, að Alþ. geri það sama nú og það gerði 1964, að styrkja sjúkrahúsið eða veita því fé upp í þennan kostnað, sem varð vegna þessara óhappa, og hef ég lagt til, að lagt verði til sjúkrahússins 430 þús. kr. eða um 60% af kostnaðarupphæðinni. Hér er um mjög litla till. að ræða, og ég þykist þess fullviss, að hæstv. forsrh. muni samþykkja þessa till. og leggja því lið, að hún verði samþ., því að þó að hæstv. ráðh. sitji nú í landsföðursæti, þá veit ég það, að hugur hans til okkar Skagfirðinga er jafnvel hlýrri en til annarra byggðarlaga. Í þriðja lagi legg ég svo til, að höfnin á Hvammstanga fái 2.1 millj. fjárveitingu í stað 1.1, sem fjvn. leggur til, að höfnin fái. Framkvæmdir við höfnina í sumar munu hafa kostað 2.8 millj. kr. og fjárveiting til þessarar framkvæmdar á því að vera, eftir því sem ég kemst næst, 2.1 millj. Hvammstangahreppur mun þegar hafa lánað mikið fé til þessarar framkvæmdar, og það er að sjálfsögðu augljóst og öllum skiljanlegt, að svo litlu sveitarfélagi er það örðugt að eiga inni hjá ríkinu stórar fjárhæðir um lengri tíma. Og annað er það líka, sem ég legg áherzlu á í sambandi við þessa fjárveitingu, að verði hún ekki veitt, þá þýðir það, að það er ekki hægt að halda áfram á næsta sumri þessum framkvæmdum, en það þarf að gera, til þess að aðstaða við bryggjuna á Hvammstanga verði viðunanleg. Hún hefur ekki verið það, og svo léleg hefur hún verið, að Samband ísl. samvinnufélaga eða skipadeild þess hefur þráfaldlega skrifað hreppsnefndinni á Hvammstanga og tilkynnt henni, að hún sæi sig nauðbeygða til þess að hætta því, að láta skip Sambandsins sigla til Hvammstanga. Ég þarf, held ég, ekki frekar að mæla fyrir þessum litlu brtt., ég vil ekki fara að angra hæstv. fjmrh. núna rétt fyrir jólin, það verða nógir til þess. En ég vil aðeins segja það, að nú er sköpum skipt. Þessi hæstv. ráðh. hefur haft það hlutverk á hendi hér í mörg undanfarin ár að gagnrýna fjármálastjórnina. Við, sem stóðum að síðustu ríkisstj., vorum skammaðir þrotlaust fyrir það, að fjárlög hækkuðu frá ári til árs, en nú skilst mér, að fjárlögin hækki um rúma 5 milljarða frá fjárlögum þessa árs. Þeir fara nú ekki að verða stórir karlar, fjmrh. Sjálfstfl., í samanburði við þennan hæstv. fjmrh. núv. En ég vil aðeins benda á það, að mér finnst, að það megi segja það um hæstv. fjmrh., að það, sem helzt hann varast vann, varð þó að koma yfir hann.



Herra forseti. Á þskj. 271, í 2. lið tillögu frá Ingu Birnu Jónsdóttur, Gils Guðmundssyni, Eggert G. Þorsteinssyni og Ásgeiri Bjarnasyni við 4. gr. fjárlagafrv., er farið fram á styrk til Menningar- og friðarsamtaka íslenzkra kvenna að upphæð 50 þús. kr. Þetta er brtt. við fjárlagafrv., og þessi samtök, Menningar- og friðarsamtök íslenzkra kvenna, hafa sent fjvn. bréf, þar sem nefnd er ýmis starfsemi á þeirra vegum, svo sem barátta fyrir friðarstefnu og launajafnréttisbarátta kvenna. Sá liður starfsemi þeirrar, sem ég tel hvað veigamestan, er áhugi þeirra á barnaverndarmálum. Nú hef ég alls ekki hugsað mér að tala fyrir ágæti kvenfélaga, síður en svo. Ég hlakka til þess dags, þegar þau þurfa ekki að vera til. En á meðan uppbygging barnaheimila er svo skammt á veg komin sem raun ber vitni, þá vil ég styðja hvern þann félagsskap, sem hefur slíkt á stefnuskrá sinni. Ég vona, að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér tvær brtt. Fyrri brtt. er flutt af mér og fimm öðrum þm. Sjálfstfl. þess efnis, að nýr liður komi inn til Byggingarsjóðs aldraðra, 18 millj., og sundurliðun verði á þá leið, að til nýbygginga við elliheimili á Ísafirði, í Vestmannaeyjum og á Egilsstöðum komi 4 millj. á hvern stað og til Sauðárkróks, Borgarness og Fellsenda í Dalasýslu 2 millj. á hvern stað. Á síðasta þingi flutti ég ásamt hv. 10. þm. Reykv. frv. til l. um breytingu á lögum um Byggingarsjóð aldraðra, á þá leið, að heimilt er að veita allt að helming af árstekjum Byggingarsjóðs aldraðra sem styrk til byggingar elliheimila. Jafnframt boðuðum við það í sambandi við umr., sem urðu um meðferð þessa máls á þingi, að við hygðumst flytja frv. um það, að tekjur þessa byggingarsjóðs yrðu auknar frá því, sem verið hefur, fyrst og fremst vegna þess, að nú er að fara af stað bygging elliheimila, og tvö elliheimili hafa verið reist á síðustu árum, sem hafa sáralítinn styrk fengið eða engan frá opinberum sjóðum, en hitt er rétt, að á fjárlögum hefur ekki verið veitt til byggingar elliheimila, aðeins lítilfjörlegur rekstrarstyrkur til þessarar starfsemi, en ég hygg, að það muni ekki verða beint aukin útgjöld fyrir ríkissjóð, þó að það verði tekið upp að veita fjármagn til Byggingarsjóðs aldraðra og á þann hátt að stuðla að því, að elliheimili rísi, bæði fyrir forgöngu sveitarfélaga og ýmissa annarra góðgerðarfélaga eða félaga, sem hafa látið þessi mál til sín taka, því að það mun létta mjög á sjúkrahúsum, að elliheimili rísi, og dvalarkostnaður í þeim stofnunum er auðvitað ólikt lægri en í sjúkrahúsum, þannig að hér á ekki að vera um ný eða mikil útgjöld að ræða fyrir ríkissjóð. Það kom fram einnig á þessu síðasta þingi í sambandi við umr. um þessi mál og m.a. frá núv. hæstv. fjmrh., að hann hefði mikinn hug á því að auka tekjur Byggingarsjóðs aldraðra, og einnig kom fram, þegar frv. var til meðferðar í Ed., till. um, að ríkið greiddi ákveðna upphæð, sem er mjög áþekk þeirri upphæð, sem við leggjum nú hér til, till. frá hv. 1. þm. Vesturl. um þessi efni. Það var mjög eðlilegt, að áhugi væri fyrir þessu máli hjá þessum tveimur hv. þm., vegna þess að í því kjördæmi, sem þeir eru þm. fyrir, hafa verið á undanförnum árum í byggingu tvö elliheimili, svo að þeir hafa vafalaust betur en margir aðrir kynnzt því, hvað það hefur verið stórt og erfitt verkefni fyrir heimamenn að standa undir þessum byggingarkostnaði. Ég vænti þess með tilliti til þeirra undirtekta, sem þetta mál fékk á síðasta þingi, að hæstv. ríkisstj. og stjórnarmeirihluti taki tillit til þessa máls, áður en gengið verður hér endanlega til afgreiðslu fjárlaga á morgun. Hinni till., sem ég hef leyft mér að flytja, er ég einn flm. að, en það er, að gjaldfærður stofnkostnaður til Íþróttakennaraskóla Íslands hækki úr í millj. kr. í 5 millj. kr. Á undanförnum árum hefur verið veitt töluvert fé til byggingar heimavistarhúsnæðis við Íþróttakennaraskóla Íslands, og nú er þessari byggingu lokið að verulegu leyti, en þó mun þurfa um í 250 þús. kr. til þess að ganga endanlega frá byggingunni. Inni í fjárlagafrv. er 1 millj. kr., en það mun vanta upp á, að því er skólastjóri íþróttakennaraskólans hefur tjáð fjvn., um 250 þús. kr. Í fjárlagatillögu skólastjóra Íþróttakennaraskóla Íslands lagði hann til, að framlög á fjárlögum ársins 1972 yrðu hækkuð um 4.5 millj. vegna framkvæmda við þennan skóla. Og hann segir í bréfi sínu til fjvn., að það sé knýjandi nauðsyn að byggja skólahús og íbúð fyrir kennara. Enn þá, næstum 30 árum eftir að Íþróttakennaraskóli Íslands varð ríkisskóli, fer öll bókleg kennsla fram í bráðabirgðahúsnæði, og síðasta aldarfjórðunginn hefur öll bókleg kennsla og fyrirlestrar farið fram í búnings- og baðherbergjum, sem byggð voru við íþróttahús skólans. Aðstaða fyrir nemendur og kennara er mjög bágborin, og því gerir hann þessa till. um fjárveitingu að upphæð 4.5 millj. kr. Eins og ég sagði áðan, hafa verið allmyndarlegar fjárveitingar síðustu 4 árin til Íþróttakennaraskólans að Laugarvatni, þannig að þessum myndarlegu framkvæmdum við heimavistarhúsnæðið er nú að ljúka, og þeim er að verulegu leyti lokið. En þá má heldur ekki hætta fjárveitingum til uppbyggingar þessum eina íþróttakennaraskóla á landinu, eins og gert er með fjárlagafrv. og till. meiri hl. fjvn., sem vildu á engan hátt taka þetta erindi til greina. Ég hef ekki haft mikla löngun til að flytja margar brtt. við fjárlagafrv., þó að það sé margt svo sem, sem maður vill hafa á annan hátt, en ég verð að segja það, að ég gat ekki stillt mig um að flytja þessar tvær brtt., vera meðflm. að brtt. um framlag til Byggingarsjóðs aldraðra og svo aftur að þessari brtt. um aukið framlag til framkvæmda við Íþróttakennaraskóla Íslands. Ég tel það mjög lofsvert hjá hæstv. fjmrh., að hann hefur stuðlað að því að hækka framlög til íþróttastarfsemi, bæði til Íþróttasambandsins og Íþróttasjóðs og met það mjög við hann. En það má ekki bitna á uppbyggingu þeirri, sem er við eina íþróttakennaraskólann í landinu. Þá er verið að fara eitt skref áfram og eitt skref aftur á bak. En ég er alveg sammála hæstv. fjmrh. í því, sem hann hefur lagt til á öðrum sviðum í þessum málaflokki, og það hefur hann að mínum dómi gert vel. Ég vil svo ekki hafa þessi orð fleiri, en út af því, sem minn ágæti vinur sagði hér áðan, hv. 2. þm. Norðurl. v., þegar hann mælti fyrir þeim brtt., sem hann flytur við fjárlögin, þá sagði hann, að þegar hann hefði verið í fjvn., þá hefði hugarfarið til kvenna verið ólíkt betra en nú, eða eitthvað í þessa áttina, og þá átti hann við þær till., sem fjvn. hefur gert í sambandi við framlög til húsmæðraskóla almennt. Ég skal játa það, að þegar þessu fé, framlögum til framkvæmda við húsmæðraskólana, var skipt, þá vantaði mjög upplýsingar fyrir fjvn., og því lækkaði þessi liður verulega. Um hitt er ég sammála meiri hl. fjvn. og þá menntmrn., að við getum ekki lagt til að leggja í stórar og nýjar framkvæmdir við húsmæðraskóla í landinu, vegna þess að sumir þessir skólar eru alls ekki fullsetnir nú á síðustu árum. En það breytir því ekki, að þær till., sem hv. þm. hefur hér flutt, eru mjög sanngjarnar, og það eru að mínum dómi alger mistök að hafa ekki tekið þessa upphæð til Húsmæðraskólans á Blönduósi og sömuleiðis til Húsmæðraskólans á Löngumýri, ef ekki sem stofnkostnaðarframlag, þá auðvitað hefði þurft að hækka viðhaldskostnað í húsmæðraskólum, en hann var í fjárlögum yfirstandandi árs 3.7 millj. kr., en samkv. fjárlagafrv. hækkar hann ekki um nema 307 þús. kr., sem auðvitað er engan veginn til þess að fylgja eftir þeim verðlagsbreytingum, sem orðið hafa frá því að fjárlagafrv. fyrir 1971 var til afgreiðslu hér á hv. Alþ. Ég fyrir mitt leyti get alveg tekið undir þessar till., og ég vildi það í hv. fjvn., því að þessi hv. þm. flutti ekki þessar till. við 2. umr., heldur sendi þær beint til n. með ósk um það, að hún athugaði þessar till. fyrir 3. umr. og gerði þær að sínum. En þetta varð nú niðurstaðan í n., og ég tel fyrir mitt leyti, að hún hafi verið mjög ósanngjörn. Sömuleiðis vil ég nefna þá till. hv. þm. að veita 430 þús. kr. til Sjúkrahússins á Sauðárkróki, ég tel það líka hafa verið hrein mistök, að sú till. var ekki tekin upp af fjvn. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta. Ég verð nú að segja, að ég vissi, að hæstv. núv. fjmrh. er hraustur maður og skeleggur, en ég hélt ekki, að hann væri eins hraustur og ræða hans hér gaf tilefni til að ætla, því að það var ekki að sjá, að það væri neinn bilbugur á karli, þegar hann ræddi um fjárlagafrv., sem hér er nú til 3. umr. Hann talaði mikið um það ófremdarástand, sem hefði verið á undanförnum árum hjá fyrrv. ríkisstj., og þá auðvitað sérstaklega og um leið hjá fyrrv. hæstv. fjmrh., hvað margír útgjaldaliðir hefðu verið vanáætlaðir og hve mikil óvissa hefði verið ríkjandi á svo mörgum sviðum. Dettur nokkrum þm. í hug, stjórnarsinna, stjórnarandstæðingi eða hæstv. fjmrh., að þetta fjárlagafrv. nái yfir öll væntanleg útgjöld, sem verða á árinu 1972? Nei, ég er viss um, að ekki einum einasta þm. dettur það í hug. Við vitum, að það eru svo miklar breytingar á verðlagi fram undan, að það eru meira en milljónatugir, sem á vantar til að mæta þeim breytingum, frekar milljónahundruð. Þessu veit ég, að hæstv. fjmrh. hefur gert sér fulla grein fyrir, þó að hann nefndi það ekki í sinni ræðu, sem hann hélt hér áðan. Hæstv. fjmrh. spurði, hvort við sjálfstæðismenn og fyrrv. stjórnarsinnar hefðum mestan áhuga á því að halda áfram niðurgreiðslum á vöruverði, þegar við værum að fjargviðrast yfir því, að í till. meiri hl. fjvn., auðvitað samkv. boði ríkisstj., eru lækkaðar niðurgreiðslur á vöruverði um 450 millj. kr. Ég segi fyrir mitt leyti og ég hygg, að ég megi segja það fyrir hönd Sjálfstfl., að Sjálfstfl. hefur engan sérstakan áhuga á því að viðhalda alveg endalaust niðurgreiðslum á vöruverði, eins og verið hafa. Hins vegar höfum við, og þá sennilega stjórnarsinnar líka, töluverðar áhyggjur af því, hvað fylgir í kjölfar þessarar lækkunar á niðurgreiðslum. Verður ekki stórfelld hækkun á vörum að sama skapi? Verður ekki stórfelld hækkun og aukin dýrtíð í landinu? Það er það, sem við höfum mestar áhyggjur af, ekki það, að við þolum ekki, að dýrtíð vaxi, eins og hún vex í kringum okkur, vex með öðrum þjóðum, sérstaklega viðskiptaþjóðum okkar. Það er ósköp eðlilegt, að við, lítil þjóð, sem erum ekki sterkari en við erum í raun og veru, við verðum að fylgja þar straumnum. En það, sem skiptir auðvitað mestu máli, er það, að dýrtíðin hér á landi verði ekki margfalt meiri og ofsafengnari en hún er hjá þeim þjóðum, sem við erum helzt að miða við og eigum viðskipti við. Það er þetta, sem við sjálfstæðismenn höfum mestar áhyggjur af, hæstv. fjmrh. Í sannleika sagt furða ég mig ekkert á því, að fjárlög hækki frá ári til árs. Við vitum það, að verðgildi peninga er alltaf að minnka, ekki eingöngu á Íslandi, heldur í öllum löndum heims, meira að segja, þar sem ríkisvaldið er sterkt, eins og í Austur-Evrópuríkjunum, þar er verðgildi peninga að minnka. Þar er einnig vaxandi dýrtíð, þó að hún sé ekki eins mikil og hún er hjá þjóðum, sem búa við frjálsræði, eins og við gerum og aðrar vestrænar þjóðir. Það, sem mér finnst á skorta hjá hæstv. fjmrh., þegar hann talar um hækkun útgjalda, er, að það sé eins og þetta hafi allt saman gerzt áður og því eigi þetta að gerast, og þetta sé ekkert í raun og veru meiri hækkun en áður hefur verið. Ég skal vera fyllilega sanngjarn við hann. Ég veit, að það er erfitt að stjórna fjármálum, það er enn erfiðara að gera það í ríkisstj. þriggja flokka heldur en tveggja. Bezt væri, að það væri ríkisstj. eins flokks, því að auðveldast er að stjórna á þann veg, því að það þarf auðvitað að láta eftir svo mörgum til þess að ná samkomulagi um hlutina og afgreiðslu mála, og því er það ekki óeðlilegt í þjóðfélagi, sem alltaf er að færast meira og meira í fang, fá nýja útgjaldaliði, að fjárlög hækki. En ég held, að það verði ekki sagt, og þá á hæstv. fjmrh. þar ekki nema kannske mjög litla sök á, að núv. hv. stjórnarflokkar hafi sýnt hógværð og lítillæti í sambandi við útgjöld fjárlaga. Ég held, að þar hafi allir verið á fleygiferð að bjóða upp hver fyrir öðrum, og ef þessi hefði boðið þetta, þá hefði bara verið lýst eftir næsta boði, og það hefði aldrei staðið á því. Og það er ekki enn þá búið að segja „fyrsta, annað og þriðja“, darraðardansinn heldur áfram. Þess vegna er allt að fara úr skorðunum, eins og raun ber vitni. Þetta er ekki sök eins manns. Þetta er ekki sök þess manns, sem situr í stól fjmrh. Hann ræður engan veginn við þetta hugarfar, sem er ríkjandi í þessum herbúðum. Hitt finnst mér öllu lakara með jafnágætan mann og hæstv. fjmrh. er, þegar hann ræðir um skattamálin almennt og þær geigvænlegu breytingar, sem eru að verða á sköttum fólksins, sem byggir þetta land, hvað hann gerir lítið úr því, hvað skattarnir eru að hækka. Í raun og veru héldi almenningur, ef hann hefði aðeins hlýtt á talsmenn ríkisstj., að það væri eiginlega ekki um nokkrar skattahækkanir að ræða, heldur öllu frekar stórfellda skattalækkun, nema hjá einhverjum, sem hafa mjög háar tekjur, að þar verði einhver hækkun. Ég held, að það væri nú rétt að nefna þessu til stuðnings, að í fjárlögum yfirstandandi árs, 1971, er áætlaður tekjuskattur einstaklinga 961 millj. 600 þús. kr. Í fjárlagafrv., sem núv. hæstv. ríkisstj. lagði fram hér á fyrsta degi þingsins í haust, eru tekjuskattar einstaklinga áætlaðir Í milljarður 468 millj. 120 þús. kr. og núna, eftir að margir eiga að fá lækkun skatta og nokkrir, bara fáir, nokkra hækkun skatta, þá er áætlað, að tekjuskattur einstaklinga verði 2 milljarðar 677 þús. kr. Nú held ég, að það fari ekki á milli mála, hver hækkunin er frá fjárlagafrv. á þessum eina tekjulið fjárlaga, úr 961 millj. upp í 2 677 millj., og þá held ég, að hver og einn geti spurt sjálfan sig, hvort hann eigi ekki von á því að fá töluvert til viðbótar, þegar skattseðillinn kemur út í vor, og skal ég svo hvorki þreyta hæstv. fjmrh. eða aðra frekar á þessum eina lið. Það er staðreynd, að nú eru fram undan allmiklar hækkanir og þá alveg sérstaklega í atvinnulífinu. Og það er líka fram undan mjög alvarleg ákvörðun fyrir ríkisstj. að taka í sambandi við lækkun Bandaríkjadals. Við vitum að við Íslendingar erum með í útflutningi okkar sennilega nálægt 60%, sem við fáum greidd í Bandaríkjadölum. En við erum aftur með tiltölulega mjög mikinn innflutning, sem við greiðum í Evrópumynt og þá í þeirri mynt, sem núna hækkar í gengí, en það eru sterlingspundið, vestur-þýzka markið og japanska jenið, og við horfum auðvitað með allmiklum kvíða á hverjar þær breytingar, sem af þessu kann að leiða. Ég er ekki að ásaka hæstv. ríkisstj., þó að hún þurfi 2–3 daga til stefnu til þess að gera sér grein fyrir þessum mikla vanda, en ég hygg, að úrslit þeirrar athugunar muni sýna það, að það sé óvarlegt að koma saman og hnoða saman óskalista og birta með miklum fjálgleik yfirlýsingar eins og þá, að þessi ríkisstj. ætli alls ekki að breyta skráðu gengi krónunnar. Fyrir því var enginn varnagli eða er í þeim yfirlýsingum, sem þá voru gefnar. Þetta vitum við, að er vandamál, sem áður hefur komið á daginn og þurft hefur að leysa, og hefur þá verið sagt af þeim mörgum hverjum, sem nú sitja í ráðherrastólum, að það hafi verið algerlega ástæðulaust að gera á þann hátt, eins og þegar sterlingspundið féll í verði á sínum tíma eða árið 1967. Mig langar líka til þess að víkja nokkrum orðum að því, sem hæstv. fjmrh. sagði í sambandi við söluskattinn. Þar verður að mínum dómi geigvænleg breyting frá því, sem er í gildandi fjárlögum, en söluskatturinn mun hækka samkv. till. meiri hl. fjvn. um tæpar 900 millj. kr. Hæstv. fjmrh. boðaði það, að breytt mundi verða á næsta ári um innheimtu- og álagningarfyrirkomulag á söluskatti til þess að ná meira inn af söluskatti á árinu 1972 en gert er nú. Og breytingin mun verða fólgin í því, að í staðinn fyrir að leggja söluskattinn á á tveggja mánaða fresti og framtalsfrestur er svo einn mánuður þar á eftir, en söluskattur fellur ekki í eindaga fyrr en 15 dögum síðar eða 45 dögum frá því að söluskattstímabili lýkur með því fyrirkomulagi, sem núna er, þá nást tekjur í ríkissjóð af söluskatti ekki nema til októberloka. Fyrir nóvemberlok, eins og ákvæðin eru nú, ber söluskattsframteljendum að telja fram til söluskatts, og þeir verða að hafa lokið greiðslum fyrir 15. næsta mánaðar á eftir. M.ö.o., frá því að söluskattur er innheimtur og til þess að hann feilur í eindaga eru 45 dagar. Með því að breyta þessu innheimtufyrirkomulagi á þann veg að taka upp frá 1. júli 1972 þá skyldu á söluskattsframteljendur, að þeir telji fram til söluskatts mánaðarlega, þá þarf einnig að breyta innheimtufyrirkomulaginu, ef það á að ná nóvembertekjum af söluskatti fyrir árslok 1972, í staðinn fyrir 45 daga nú þyrfti að fara niður fyrir 30 daga, til þess að fá nóvemberskattinn inn fyrir áramót. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það frá hæstv. fjmrh., hvernig hann hygðist breyta þessari reglugerð. Svo kem ég að hinu atriði málsins, að í söluskattshækkuninni, sem áætluð er, er reiknað með, að 380 millj. kr. fáist með því að breyta þessu innheimtufyrirkomulagi, vegna þess að þá fæst nóvembermánuður með í árið 1972. Það þýðir auðvitað, að hæstv. fjmrh. tekst á þann hátt að lengja árið um einn mánuð enn, og það út af fyrir sig er töluvert afrek, eins og menn sjá. En það kemur aftur niður á árinu 1973 í staðinn, því að þá er búið að éta upp þennan eina mánuð, sem búið er að lengja árið um í þessu tilviki. Enn fremur er ætlunin, eins og hæstv. fjmrh. gat um hér áðan, að leggja sérstakan söluskatt á Póst og síma. Og hann sagði líka, blessaður, það má hann eiga, að það væri ekki ætlunin að leggja þetta á fólkið í landinu, það yrði gert með öðrum hætti. En þá sagði hann bara „punktur“. Það kom ekki meira. Og nú vil ég endilega fá nýja setningu til viðbótar við síðustu ræðu hjá hæstv. ráðh. og spyrja, hvernig þetta megi verða, að leggja 90 millj. kr. söluskatt á Póst og síma. Einu sinni kom þetta eitthvað til orða, minnir mig, hjá fyrrv. ríkisstj., og þá var málinu illa tekið af hv. stjórnarandstæðingum, sem nú sitja flestir í ráðherrastólum. En hvernig má þetta verða? Á að leggja þetta á Póst og síma? Á þetta ekki að bætast við símgjöldin? Hvað á þá Póstur og sími að gera? Hvernig á hann að mæta þessari 90 millj. kr. aukningu útgjalda á árinu 1972? Það er spurningin. Er svarið við þeirri spurningu e.t.v. á þann veg, ef það á ekki að bæta því á viðskiptamennina, að þá eigi að draga úr framkvæmdum Pósts og síma á næsta ári? Ja, ég segi fyrir mitt leyti, að hefðum við Vestfirðingar beðið eftir sjálfvirku símkerfi, þá hefði ég orðið ókvæða við, ef fyrrv. ríkisstj. hefði ætlað að draga úr framkvæmdum, þegar hefði verið beðið í mörg ár eftir slíkum framkvæmdum. Nú spyr ég hv. þm. Austf. og hæstv. viðskmrh. sem einn skeleggasta baráttumann Austfirðinga í áratugi: Sættir hann sig við þessa lausn á málínu? Mér finnst, að Alþ. eigi að fá skýr svör við því, en ekki hálfkveðna vísu, hvernig eigi að halda áfram í þessum dúr. Mér þykir leitt, að hæstv. fjmrh. er farinn úr sæti sínu, en ég vil mjög eindregið mælast til þess, að þessum spurningum verði til hans komið. Ég var að spyrja hæstv. fjmrh. að þessu, af því að þegar kom að því að segja, að lagður yrði 90 millj. kr. söluskattur á Póst og síma á næsta árí og það yrði ekki lagt á viðskiptamenn Pósts og síma, a.m.k. ekki fyrst um sinn, þá kom punktur hjá fjmrh. Nú finnst mér, að hæstv. fjmrh. þurfi að bæta við nokkrum setningum til viðbótar, til þess að við fáum að skilja þetta dæmi, hann setji ekki punkt þarna og bindi ekki enda á málið, heldur segi okkur frá því, hvort það er þá ætlunin, að söluskattur verði ekki lagður á símnotendur í landinu. Er það ætlunin þá að draga úr framkvæmdum símans á árinu 1972 sem nemur 90 millj. kr., eftir að búið er við gerð fjárlaga að skera mjög mikið niður framkvæmdir Pósts og sima á árinu 1972? Eða er uppi ráðagerð, sem er þá ábyggilega grandskoðuð, áður en þessi ákvörðun er tekin, um það að draga úr kostnaði Pósts og síma með öðrum hætti? Þetta er hlutur, sem ég og sennilega þm. almennt vilja fá svar við. Ég benti hér á, að mestu framkvæmdirnar, sem fram undan væru nú hjá Pósti og síma, væru í Austfjarðakjördæmi, sem hefði beðið lengur eftir sjálfvirkri símaþjónustu en önnur kjördæmi á landinu, og ég tel þar óréttlæti mikið framið gagnvart því kjördæmi, ef það á að skera að verulegu leyti niður þær framkvæmdir, sem hafa verið ákveðnat af þessari stóru og miklu stofnun, Pósti og síma. Enn fremur spurði ég hæstv. fjmrh. um, hvernig ætti að breyta reglugerð um innheimtu á söluskatti. Mér er ljóst, að það á að breyta reglugerðinni á þann veg frá 1. júli 1972, að söluskattsframteljendur eiga að telja fram mánaðarlega. Hitt liggur ekki ljóst fyrir, hvernig á að breyta innheimtuaðgerðum, þannig að framtalsfrestur verði þá styttur töluvert frá því, sem nú er, en hann er ásamt greiðslufresti 45 dagar. En hvað það snertir að ná nóvembertekjunum, ná 13. mánuðinum, þar sem hæstv. fjmrh. og ríkisstj. eru nú búin með þessu að ákveða að næsta fjárlagaár verði 13 mánuðir, þá langar mig að fá upplýsingar um það, á hvern hátt þessi breyting er hugsuð. Ég sagði hér áðan, að ég ætlaði ekki að tala mjög langt mál um þetta, og ætlaði nú að sleppa þessu alveg. En mér fannst fjmrh. vera það hressilegur í sinni ræðu hér áðan og lita eiginlega það stórum augum á þetta fjárlagafrv., að áður en ég fer héðan úr ræðustól. vil ég þó segja það, að þegar hæstv. ríkisstj. hækkaði brennivínið fyrir nokkru síðan þá var það gert vegna þess, að innkaupsverðið hækkaði á þeirri ágætu vöru, sem seld er í þeim verzlunum, og svo líka vegna þess, að það þurfti mjög verulega að draga úr drykkjuskapnum á íslendingum, og það er sennilega full þörf á því. En nú kom hæstv. fjmrh. og sagði, að þessar ráðstafanir til að draga úr drykkjuskap þjóðarinnar ættu að gefa ríkissjóði 240 millj. kr. í aukinn hagnað á árinu 1972. Nú langar mig enn að spyrja, af því að ég er svo seinn að skilja hlutina, hvernig þetta fari saman. Hvernig á að gera ráðstafanir til að draga úr drykkjuskap, sem eiga að gefa af sér 240 millj. kr. meiri hagnað af rekstri þessara fyrirtækja á næsta ári, samhliða því, að innkaupsverð vörunnar fer stórhækkandi erlendis? Og þetta er svar, sem mig langar mikið til að fá. Ég held, að mér líði betur á jólunum, ef ég fæ glögg svör við þessu. Í sambandi við endanlega afgreiðslu fjárlaga verð ég nú að segja það, að það hefur oft verið galli á, hvað skýring á tekjuliðnum hefur komið seint til fjvn. Ég skal ekki á neinn hátt dylja þess, að meðan ég tilheyrði flokki, sem var í ríkisstj., var í stjórnaraðstöðu, þá setti ég mjög oft út á það, hvað þessar skýringar kæmu seint til þingsins eða fjvn. Við afgreiðslu þessara fjárlaga komu efnahagssérfræðingarnir með þessa skýrslu s.l. fimmtudag kl. korter yfir eitt, Og það byrjaði þingfundur kl. tvö, en hins vegar gerðumst við svo ósvífnir að mæta ekki á þingfundi, fyrr en efnahagssérfræðingarnir höfðu skýrt okkur frá þessum áætlunum. Ég verð nú að segja það, að oft hefur verið þörf á því að fá skýrslu og yfirlit yfir breytingar, sem verða á tekjustofnum ríkissjóðs, en ég held aldrei eins og nú við þær geigvænlegu breytingar, sem eru nú gerðar á skattkerfi, og ný útgjöld eru tekin inn. En þetta er nú gert með þessum hætti. Við sjálfstæðismenn töldum, að undir flestum kringumstæðum hefði verið rétt að fresta endanlegri afgreiðslu fjárlaga fram á þann tíma, að þing kemur saman aftur í jan., vegna margvíslegrar óvissu. Við fluttum enga till. um þetta atriði, en formaður okkar bar þessi tilmæli fram við hæstv. ríkisstj. Það bar ekki að líta á það sem neitt vantraust eða nein hnýfilyrði eða ásakanir á ríkisstj. að þessi tilmæli voru borin fram, og ég verð að segja það eins og er, að þó að orðið hefði verið við þessum tilmælum, þá hefði það gerzt, að bæði stjórn og stjórnarandstaða hefðu betur getað íhugað þessi mál. Þessi ríkisstj., sem nú situr, hefur ekki setið nema fimm mánuði, og ég tel, að það hefði ekki verið henni neitt til vansæmdar, þó að hún hefði tekið þessa stefnu að fresta 3. umr. fjárlaga fram í janúar. Það er búið að afgreiða mörg mál, en ríkisstj. hefur nú ákveðið að láta fjárlagafrv. fara í gegn fyrir jól, halda áfram þeirri venju, sem skapazt hefur um langt árabil. þrátt fyrir þær miklu breytingar, sem nú er verið að gera. Það eina, sem ég get hætt svo að lokum við þetta, er það, að ég tel, að margt sé í mikilli óvissu við afgreiðslu þessara fjárlaga, en við það, að ríkisstj. hefur tekið þessa ákvörðun, þá auðvitað ber hún fyrst og fremst ein ábyrgðina á því, sem aflaga fer í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af brtt., sem ég flyt á þskj. 274. Ég flutti hér við 2. umr. tvær brtt., annars vegar hækkaða fjárveitingu til Æskulýðsráðs ríkisins, úr 700 þús. kr. í 3.8 millj., og hins vegar til Umferðarráðs úr 2 millj. í 5.8 millj. Ég tók þessar till. mínar til baka til 3. umr. og gerði mér vonir um það, að fjvn. gæti athugað þessar till. og veitt þeim eitthvert lið, og nú hefur komið í ljós í till. fjvn., að fjárveiting til Umferðarráðs hefur hækkað um 1 millj., þannig að fjárveitingin nemur nú samtals 3 millj. til Umferðarráðs í stað tveggja áður. Mikið skortir að vísu enn á, að þar með sé fullnægt þeim kröfum eða þörfum, sem Umferðarráð gerir samkv. áætlunum, sem ráðið hefur lagt fram, en ég tel þó, að þessi viðleitni fjvn. til þess að mæta þessum óskum og um leið þeirri till., sem ég bar hér fram við 2. umr., ég tel hana þess efnis, að rétt sé að virða þessa viðleitni og hef ég því ekki lagt fram að nýju till. til hækkunar á þessum lið. Ég vil þó undirstrika, að það er mín skoðun, að það sé langt í frá, að þarna sé veitt svo mikið fé til þessara mála sem nauðsyn krefur, og útskýrði ég það reyndar í máli mínu hér við 2. umr. og tel ekki ástæðu til þess að orðlengja það frekar, en lagði þá áherzlu á, hversu alvarlegt vandamál væri í þjóðfélagi okkar þau miklu umferðarslys, sem nú færu ört vaxandi ár frá ári Umferðarráð hefur gert um það áætlanir að leggja aukna áherzlu á auglýsingar og áróður á þessum vettvangi, sérstaklega hvað snertir börn og unglinga, og er held ég öllum ljóst, að ekki er vanþörf á, og til þess þarf Umferðarráð að sjálfsögðu fé og samkv. áætlunum var gert ráð fyrir a.m.k. 5.8 millj., sem þó var mjög skorið við nögl að þeirra mati, en nú eru lagðar fram till. um, að þessar upphæðir til Umferðarráðs á þessu ári verði 3 millj., og eins og sjá má vantar þar nærri því helming upp á, að þörfinni sé mætt. En ég tel þó sem sagt, að viðleitni fjvn. sé þess virði, að hún sé virt, og því hef ég ekki lagt fram að nýju till. mína frá 2. umr. Þá er það till. varðandi hækkun til Æskulýðsráðs ríkisins. Þar endurflyt ég till. frá 2. umr., sem gerir ráð fyrir 3.8 millj. til þessa nýstofnaða ráðs. Og þetta flyt ég einfaldlega vegna þess, að ég trúi því ekki, ég neita að trúa því, að Alþ. sé sjálfu sér svo ósamkvæmt, að það samþykki lög um ákveðna stofnun og ákveðna starfsemi á einu þingi, en veiti ekki fé til þessarar stofnunar, þessarar starfsemi, á næsta þingi. En það er raunverulega það, sem er að gerast núna. Nú í fyrsta skipti reynir á fjárveitingar til Æskulýðsráðs ríkisins samkv. þeirri löggjöf, sem hér var samþ. á síðasta kjörtímabili, og nýskipað Æskulýðsráð með æskulýðsfulltrúa í broddi fylkingar hefur lagt fram áætlanir, þar sem gert er ráð fyrir því, að nauðsynlegt sé, að Alþ. veiti a.m.k. 3.8 millj. til þessarar starfsemi, sem Æskulýðsráð hyggst beita sér fyrir á næsta ári. En samkv. frv. til fjárlaga og till. fjvn., þá er gert ráð fyrir 700 þús. kr. til þessarar starfsemi. Og þá er þess að geta, að þar var hækkuð fjárveitingin frá 1. umr. um 600 þús. kr. Í upphafi var eingöngu reiknað með 100 þús. kr. Þetta nær að mínu viti ekki nokkurri átt að ætlast til þess, að Æskulýðsráð starfi innan þeirrar löggjafar, sem Alþ. hefur samþ., fyrir ekki meira fé, og ég get ekki séð, hvernig þessi starfsemi, sem allir voru á sínum tíma sammála um, að ætti mjög rétt á sér, hvernig hún raunverulega getur farið fram. Hér er sífellt verið að tala í sölum Alþ. um nauðsyn á heppilegri og eðlilegri æskulýðsstarfsemi og stuðningi okkar til hennar, og mér finnst, að við ættum að vera sjálfum okkur samkvæmir og mæta þeim lágmarkskröfum, sem Æskulýðsráð gerir núna í upphafi síns starfstímabils. Bæði stjórnarsinnar og stjórnarandstæðingar á sínum tíma voru sammála um, að hér væri um mjög merka löggjöf að ræða, sem markaði reyndar tímamót, en á það var lögð áherzla í þeim umr., að löggjöfin væri aðeins fyrsta skrefið, það, sem skipti kannske mestu máli, og það, sem gerði það að verkum, að þessi starfsemi gæti farið fram, væri, að fjárveitingarnar væru það rausnarlegar og það ríflegar, að þessi starfsemi gæti þróazt með eðlilegum hætti. Þess vegna endurflyt ég nú þessa till. um hækkun til Æskulýðsráðs, sem er í samræmi við áætlun frá þessu ráði og heiti nú á þm., hæði í stjórn og stjórnarandstöðu, að styðja þessa sjálfsögðu till.



Herra forseti. Fjvn. flytur till. um það, að 11 listamenn, sem þar eru taldir í hennar tillögum, skuli njóta heiðurslauna, 175 þús. kr. hver. Er það sundurliðun á þeirri fjárveitingu, 1 millj. 925 þús., sem í fjárlagafrv. er. Ásamt hv. 8. landsk. þm. flyt ég till. um að auka við tölu þessara 11 listamanna einum listamanni, Kristmanni Guðmundssyni rithöfundi. Kristmann Guðmundsson fór ungur út í heim að hætti herskárra forfeðra okkar til að leita sér fjár og frama. Hann lagði leið sína til Noregs, nam á skammri stund til fullnustu norska tungu og hóf að rita skáldsögur á því máli. Hann gaf fyrst út skáldsöguna Brúðarkjólinn, síðan rak hver aðra. Næst kom Ármann og Vildís, næsta ár kom Morgunn lífsins, og var svo komið, þegar þessar sögur höfðu allar birzt, að hann hafði hlotið frægð ekki aðeins um Norðurlönd, heldur víðar. Um það leyti, sem Kristmann náði þrítugsaldri, höfðu skáldsögur hans verið þýddar á um 30 tungumál. Ég býst við, að aðrir Íslendingar hafi ekki komizt svo langt, a.m.k. á þeim aldri og tæplega síðar. Kristmann Guðmundsson hefur síðan verið mikilvirkur rithöfundur, ritað fjölda skáldsagna, sögulegra skáldsagna, sjálfsævísögu. Hann stendur nú á sjötugu. Ég tel orðið tímabært, að Alþ. Íslendinga sýni þessu mikilvirka og víðfræga skáldi þá sæmd, sem felst í því að taka hann í tölu heiðurslaunamanna samkv. fjárlögum. Þeir 11 listamenn, sem eru í till. fjvn. og sem notið hafa þeirra launa undanfarin 2 ár, að ég ætla, eru sjötugir eða eldri, allir að einum undanskildum, Nóbelsskáldinu, sem nær þeim aldri á vori komanda. Aldur Kristmanns ætti því ekki að verða hér til fyrirstöðu. Ég treysti því, að þingheimur taki till. þessari með skilningi og veiti þessu kunna og ágæta skáldi þá viðurkenningu, sem till. fer fram á.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram tvær brtt., sem er að finna á þskj. 267. Fyrri till., sem er undir lið III, er við 4. gr. frv. um það, að undir Landnám ríkisins komi nýr liður: Framlög samkv. 76. gr. 20 millj. kr. Mér er það ljóst, að hér eru sumir, sem ekki hafa kunnugleika á þessu máli, sem ég drep hér á, og þá er það ekki nema eðlilegt, að þetta sé að nokkru skýrt, í hverju þetta framlag er fólgið. En um leið og ég geri það, hlýt ég að rekja lítillega aðdraganda þess, að þessi till. mín er fram komin. Á síðasta þingi voru lög um Landnám ríkisins endurskoðuð af mþn. Í þeirri mþn. áttu sæti Pálmi Jónsson alþm., Árni Jónsson landnámsstjóri, Bragi Sigurjónsson alþm., Vilhjálmur Hjálmarsson alþm. og Jónas Jónsson ráðunautur. Þessi nefnd starfaði milli þinga og fram á s.l. vetur, nokkuð fram yfir áramót, en skilaði þá sameiginlegu nál. og drögum að frv., sem varð síðan að lögum í marzmánuði 1971. Það var sameiginlegt álit þessara manna, að Landnám ríkisins bæri að efla og veita því aukin fjárráð til þess að stuðla að verulegrí ræktun og uppbyggingu um sveitir landsins. Reglur Landnámsins um þessar greiðslur á framlögum hafa jafnan verið þær, að framlögin hafa verið greidd á sama ári og framkvæmdin hefur verið gerð. Þess vegna var það sett í lögin, þegar þau voru samþ. á s.l. vori, hver framlögin á árinu 1972 skyldu vera. Hins vegar var það öllum ljóst, að fjárveitingar, sem ákveðnar voru í fjárlögum fyrir árið 1971 og miðaðar voru við eldri lög, yrðu of lágar til þess að mæta þörfum ársins 1971. Og fyrir því var sett þessi 76. gr. laganna, sem var ákvæði til bráðabirgða og er svo hljóðandi með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er Landnámi ríkisins að greiða á árinu 1972 framlög samkv. lögum þessum vegna framkvæmda, sem teknar eru út á árinu 1971.“ Þessi till. mín miðar að því, að landnámsstjórn verði gert kleift að verða við þessu, sem henni er heimilað að gera í lögunum, sem sett voru á s.l. ári. Ég hef fengið í hendur áætlun frá landnámsstjórn um það, hversu miklu þessi fjárhæð næmi, sem líklegt væri, að þyrfti að greiða vegna þessara framkvæmda, og niðurstaðan af þeirri athugun er sú, sem ég hef lýst hér fyrir ykkur, að framlögin gætu numið um 20 millj. kr. Mér þykir ástæða til að leiða það hér sérstaklega fram, að meginhluti eða stærsti hlutinn í þessari áætlun er talinn stafa af grænfóðurræktun, sem gerð er á árinu í ár og sem fyrst og fremst hefur miðað að því að bæta upp gömul sár í landinu eða kölin frá undanförnum árum, til þess að einhver not yrðu af því landi strax á þessu ári. Sá hlutur eða sú upphæð, sem til þeirra hluta þarf, er 12 millj. kr. Nú geri ég ráð fyrir því, að margur spyrji, hvaða þörf sé á þessum framlögum í ræktuninni, hvort bústofninn í landinu geti ekki orðið nægilega stór, þrátt fyrir það að ekki sé haldið áfram á þessari leið. En ég vil í því sambandi minna á það, að ræktun landsins er kannske einn veigamesti þátturinn í því uppbyggingarstarfi, í því landgræðslustarfi, sem við þurfum að vinna og öll viljum vinna. Og mér hefur verið það sérstök ánægja undanfarna sunnudaga að lesa greinaflokka, sem birzt hafa í daghlaðinu Tímanum um landgræðslumál. Og í gær birtist í Tímanum grein, þar sem rætt var við Jónas Jónsson ráðunaut, einn þeirra manna, sem var í endurskoðunarnefndinni um Landnám ríkisins og nú er aðstoðarmaður landbrh. Hann dregur þar fram æðimarga þætti, sem munu stuðla að því, að landgræðslan gæti orðið sem áhrifaríkust í landinu. En mér skilst á því, sem hann lætur hafa eftir sér hér í þessu blaði, þá sýnist honum, að það hafi mesta þýðinguna að auka ræktunina í byggðum til þess að auka beitarþol landsins, það verði notadrýgst og árangursríkast í þessari baráttu. Og hann segir svo: „að skipulegri nýtingu gróðurlands og nægri ræktun beitilands, þannig að land verði hvergi ofsetið.“ Þetta telur hann eitt af frumskilyrðunum. „Ætlunin er, að þessu áformi [að auka beitarþol landsins] stjórnarinnar, [þar er hann að tala um málefnasamning ríkisstj.] fylgi allsherjar átak þjóðarinnar... Höfuðátakið hlýtur að verða á sviði gróðurverndar og uppgræðslu.“ Hann kemur í þessu spjalli sínu inn á sjónvarpsþátt, sem var um daginn og hann var m.a. þátttakandi í og einnig Sveinn Hallgrímsson sauðfjárræktarráðunautur. Um það segir hann: „Þarna komum við inn á búskaparhætti í sjónvarpsþætti um þessi mál fyrir skömmu. Þar lagði Sveinn Hallgrímsson áherzlu á, að við ættum að hverfa í vaxandi mæli frá hjarðbúskap með sauðfé og fara út í ræktunarbúskap.“ Og enn segir hann: „Ég vil leggja mikla áherslu á ræktun og beit á ræktað land, sérstaklega haustbeit, og grænfóðurrækt til beitar, sem gefið hefur góða raun.“ En því minni ég á þessi orð þessa manns, sem bæði er sérmenntaður á þessu sviði, vann að endurskoðuninni á þeim lögum, sem um þessi mál fjalla, því minni ég á þessi orð hans, að ég tel eðlilegt, að menn trúi þeim betur heldur en mínum, sem hef ekki fagþekkingu á þessum málum. Og ég vil enda mál mitt um þetta efni með því að taka undir það, sem Jónas Jónsson segir hér í greininni. Hann segir: „Það nægir ekki til árangurs, að menn samþykki þessi áform í orði, heldur verða þeir að leggja meira af mörkum.“ Og það er það, sem ég ætlast til með því að flytja þessa till. mína hér á hv. Alþ., að við leggjum það af mörkum í verki með samþykkt till., þessar 20 millj., til þess að kippa gróðurverndinni dálítið lengra áfram. Till. mín önnur eða tölul. 2 varðar fjármagn til hafnarannsókna og mælinga. Ég legg til, að fyrir 2 millj. 42 þús. komi 4 millj. 42 þús. kr. og við liðinn bætist: Þar af 3 millj. kr. vegna rannsókna á hafnarstæði við Dyrhólaey. Það er svo skammt um liðið síðan flutt var hér í Sþ. till. til þál. um rannsóknir á hafnarstæði við Dyrhólaey, og á þann veg fylgt úr hlaði, að ég tel þess naumast þörf að rifja þetta verulega upp. Þó þykir mér rétt að undirstrika það, sem þar kom fram, að undanfarin tvö ár hafa verið lagðir til þess nokkrir fjármunir að gera athugun á skilyrðum til hafnargerðar við Dyrhólaey. Það hefur komið í ljós, að þessi athugun og þessar rannsóknir eru miklu kostnaðarmeiri heldur en við gátum látið okkur detta í hug, þegar á þessu var byrjað. Eigi að síður eru margir þeirrar skoðunar, að þarna sé um stórt mál að ræða, sem geti leitt til þess árangurs, að við megum ekki hika við að rannsaka það til hlítar, hvað það kostar eða hvort það er mögulegt að koma á hafnarmannvirkjum þarna á þessum stað. Það hefur komið fram, að við fjárlagagerðina að þessu sinni hefur ekki verið fyllilega staðið við þær óskir, sem vita- og hafnamálaskrifstofan hefur sett fram um framlög til hafnarannsókna og mælinga. Og þegar það hefur enn fremur upplýstst, eftir að vita- og hafnamálaskrifstofan hefur sett fram sínar óskir, að rannsóknir við Dyrhólaey eru miklu fjárfrekari en búizt var við, þá hef ég ákveðið að gera tilraun til þess að fá þetta fé aukið að nokkru,svo að þarna verði náð einhverjum áfanga. Ýmsir verkfræðingar telja, að þessar rannsóknir kosti fleiri millj. kr. Þeir hafa verið að tala um 5 millj., aðrir 8 millj. Um það ætla ég ekki að fella neinn dóm, en mér sýnist á þessu, að málið sé það stórt, að nauðsynlega þurfi að fá meira fjármagn til þess að þessu sinni heldur en hægt er að fá með þeirri fjármálatillögu, sem í fjárlagafrv. er. Þess vegna hef ég lagt það til. að þessi fjárlagapóstur verði hækkaður um 2 millj. kr., verði samtals 4 millj. 42 þús. kr. og að af þeirri upphæð megi 3 millj. ganga til rannsókna á hafnarstæðinu við Dyrhólaey. Ég vil mælast til þess við hv. Alþ., að það fallist á þessar till. minar báðar og samþykki þær.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Það var rétt hjá hæstv. fjmrh. í ræðu hans síðdegis í dag, að ég lét þess getið við hann að fyrra bragði fyrir helgina, að ég og mínir flokksmenn hér á Alþ. mundum ekki efna til neinna áframhaldandi deilna um fjárlagafrv. almennt við 3. umr., í því skyni að auðvelda þinginu að ljúka störfum sinum á ráðgerðum tíma. Við þetta tel ég mig hafa staðíð og ætla að sjálfsögðu að standa við það. Í orðum mínum við hæstv. ráðh. gat ég hins vegar ekki fallizt á það og féllst heldur ekki á það, að við mundum ekki flytja till. við 3. umr. málsins, eins og mjög algengt er. Slíkar till. hafa þegar komið fram frá fjölmörgum þm., einnig frá Alþfl -mönnum. Við fluttum till., sem ég mælti fyrir í dag í örstuttri ræðu, 6–7 mínútna ræðu. Mér er ljóst, að sú till. er mikilvæg, og ég vona, að efni ræðunnar geti einnig talizt mikilvægt, en í því skyni að standa við orð mín við hæstv. ráðh. hafði ég ræðuna eins stutta og mögulegt var, tel mig hafa sagt það, sem þurfi að segja um málið, og ekki þörf á að taka frekari þátt í umr. um fjárlagafrv. við þessa 3. umr.



Herra forseti. Ég hef ekki talað mjög oft hér í þinginu, en það hittist venjulega svo á, að ég byrja kl. hálf níu, og ef ég þarf að tala við fjmrh., þá er hann ekki mættur, en ég ætla nú ekki að tefja fundinn neitt.  Það hefur komið fram hér í umr. um fjárlagafrv., að óverjandi hafi verið að leggja það fram, þegar gert er ráð fyrir, að tekna verði aflað með sköttum, sem ekki hefur enn verið sett löggjöf um. Nú er komið að afgreiðslu fjárlagafrv., skattalög af augljósum ástæðum enn óafgreidd og það, sem verra er, sýnt hefur verið fram á, að svo mjög hefur verið flaustrað af gerð tekjuöflunarfrv., sem 1. umr. er nú lokið um, að mér þykir í meira lagi vafasamt, að jafnvel stjórnarsinnar treysti sér til að samþykkja þau óbreytt. Það verður því að gera ráð fyrir, að tekjuöflunarleiðum verði að breyta frá því, sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Annars ætla ég mér ekki að lengja hér umr. Ég stend upp að gefnu tilefni og þarf að fara nokkrum orðum um ræðu hæstv. fjmrh. Hann nefndi hér heildartölur um það, hver álögð gjöld yrðu samkv. nýju kerfi og því gamla. Þessar tölur hef ég nú ekki vefengt, en þær hafa heldur ekki verið neitt sérstaklega sannaðar fyrir mér né öðrum. Hæstv. ráðh. nefndi sérstaklega, að tölur þessar væru byggðar á eldri lögum, en ekki á skattalögunum frá í vor. Það þýðir, að skattar félaga verða hærri en orðið hefði samkv. lagabreytingunni frá s.l. vori. Þetta er alveg óumdeilanlegt. Áætlaðir skattar félaga hafa verið hækkaðir og það stórlega, jafnvel miðað við eldri lög. Það, sem við höfum hins vegar deilt um, er breyting á skattbyrði einstaklinga, og ég skal koma að því nokkru nánar síðar. Hæstv. ráðh. kom hér nokkuð inn á viðskipti sveitarfélaganna og ríkisins. Hann upplýsti, sem raunar var vitað, að 1 296 millj. eru taldar vera sú upphæð, sem sveitarfélögin losna við að greiða og ríkissjóður mun taka að sér. Þessi tala er sjálfsagt rétt, við skulum a.m.k. segja það. Ég hef hins vegar látið í ljós efa um, að sveitarfélögin fái þær tekjur, sem þau þurfa með hinu nýja frv. um tekjustofna sveitarfélaga, og sá efi er tilkominn vegna útreikninga nokkurra sveitarfélaga, útreikninga, sem sýna það ótvírætt, að þau ná ekki nauðsynlegum tekjum. Okkur er hins vegar sagt, að útkoma dæmisins frá tekjustofnanefndinni sé allt önnur. En það er eins og fyrri daginn, við fáum ekki að sjá útreikninga. Hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að við sjálfstæðismenn, eða hann hefur kannske átt við okkur, sem höfum verið talsmenn sveitarfélaganna, við vildum, að tekjur sveitarfélaganna hækkuðu og þar með vildum við hækkaða skatta. Þetta er ekki rétt. Við viljum hins vegar, að skiptingin á milli ríkisins og sveitarfélaganna, skipting teknanna, sem hjá borgurunum fást, verði réttlát. Mitt sveitarfélag, Garðahreppur, var hér sérstaklega nefnt sem dæmi um sveitarfélag, sem vel á að fara út úr þessari breytingu. Þessu ber ekki saman við þá útreikninga, sem ég hef látið gera, og ég hef skýrt frá því í blaðavíðtali, að sveitarsjóð vanti 13 millj., það eru reyndar 13.8 millj., til þess að náist sú upphæð, sem lögð var á nú 1971. Þetta er í sjálfu sér ósköp einfaldur reikningur og það ætti ekki að þurfa að deila um þetta. En ég er mjög forvitinn að sjá útreikninga nefndarinnar. Það er felldur niður löggæzlukostnaður, lífeyristryggingar, hálft sjúkrasamlagsgjaldið og hálft aðstöðugjaldið. Eignaútsvörin eru felld niður. Fasteignaskattur hækkar í þessu sveitarfélagi úr 900 þús. kr. í liðlega 5.3 millj. En ef við miðum við tekjur borgaranna árið 1971, þ.e. tekjur 1970, + 23%, sem okkur leyfist væntanlega að nota sem viðmiðun, þá fáum við ekki nema 20 millj. rúmar í útsvörum. Og þegar þetta er lagt saman, vantar 13.8 millj. Þetta er okkar útkoma. Ég geri mér ljóst, að upphæðin, sem reiknað er með í fasteignasköttum, er sjálfsagt ekki raunhæf. Það hefur verið nefnt við mig, að það vanti margar fasteignir inn í fasteignamat í þessu sveitarfélagi og auk þess megum við búast við því, að fasteignamatið, frá því að það var lagt fram um áramót 1969–1970, verði verulega hækkað og þess vegna munum við fá meiri tekjur af fasteignaskatti. Varðandi fasteignaskattinn er það alveg rétt hjá hæstv. fjmrh., að ég hef verið hlynntur hækkun hans og sú skoðun mín hefur ekkert breytzt. Ég tel, að 1/2% fasteignaskattur á fasteignamat sé mjög hóflegt á íbúðir. En ég er hins vegar mjög forvitinn að heyra skoðanir sumra stuðningsmanna stjórnarinnar á hækkun fasteignaskatta. Ég minnist sérstaklega orðaskipta, sem ég hef átt við a.m.k. tvo framsóknarmenn, þá hv. 2. þm. Reykn., Jón Skaftason, - við deildum um þessi mál á framboðsfundum á s.l. vori, - og hv. I. þm. Vestf., Steingrím Hermannsson. Báðir hafa þessir menn átalið mig mjög fyrir mínar skoðanir í sambandi við fasteignaskatta. En það kann að vera, að þeir hafi enga skoðun á þessu máli núna. Þá kem ég að sköttum einstaklinga. Hæstv. ráðh. sagði hér í dag, að við sjálfstæðismenn værum að reyna að búa til dæmi. Við höfum ekki búið til nein dæmi. Við höfum einmitt notað dæmi hæstv. ráðh„ en við fáum aðra útkomu, vegna þess að við göngum út frá öðrum forsendum, og að því er ég fullyrði, raunhæfari forsendum. Annars vil ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þetta plagg, sem dreift var á borð okkar þm. í dag. Mér finnst að vísu, að það segi ekki mikið. Það vantar enn þá ýmsar forsendur. Það er sagt hér í þessu plaggi, að hlutfallið í sambandi við brúttótekjur sé 15% fyrir einstaklinga og 25% fyrir hjón, til þess að finna nettótekjurnar. Það er upplýst um persónufrádráttinn, þetta vitum við allt saman. Hins vegar fáum við nokkrar frekari skýringar í frétt, sem birtist í dagblöðunum, fréttatilkynningu frá fjmrn„ og þar segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Í núgildandi kerfi er miðað við álagningu samkv. gildandi lögum, 6.5% hækkun skattþrepa og persónufrádrátta í samræmi við áætlun fjárlagafrv. um hækkun skattvísitölu. Enn fremur er miðað við persónuskatta eins og ætla má, að þeir hefðu orðið á árinu 1972 við núgildandi kerfi. Útsvarsfrádráttur er fundinn með reikningi aftur í tímann. Ekki er gert ráð fyrir útsvarsafslætti.“ Þetta er um gamla kerfið. Í nýju skattkerfi er gert ráð fyrir tekjusköttum til ríkis og sveitarfélaga samkv. frv. þeim. sem ríkisstj. hefur lagt fyrir Alþ. Hæstv. ráðh. kvartaði undan því hér í dag, að ráðuneytisstjórann í fjmrn., sem mér skilst, að vinni að útreikningi á þessum dæmum, hafi skort upplýsingar um þær forsendur, sem ég gekk út frá í mínum útreikningum. Þær forsendur hafa þó komið fram skýrar heldur en forsendur hæstv. ráðh. En ég ætla ekki að endurtaka það, sem ég sagði hér í umr. á fimmtudagskvöldið, en ég skal þó aðeins víkja að þessu nánar. Ég hef ekki véfengt niðurstöður þeirra útreikninga, sem tölva Reiknistofnunar háskólans hefur gert. En ég legg áherzlu á það, að tölvan skilar aðeins þeim útreikningum eftir upplýsingum, sem henni eru látnar í té. Og það eru þessar upplýsingar, sem ég hef ástæðu til að ætla, að séu rangar. Það er grundvallarmunur á reikningsaðferðum og það, sem kannske er merkilegra, það eru margar skekkjur í útskrift tölvunnar. Og þessar skekkjur hljóta að stafa af röngum upplýsingum, sem henni eru gefnar. Ég skal víkja aðeins að því á eftir. Útreikningar ráðh. sýna ekki breytingu á skattbyrði einstaklinga milli aranna 1971 og 1972. Þeim er ætlað að sýna mismun á sköttum samkv. nýja kerfinu annars vegar og gamla kerfinu hins vegar, ef núv. ríkisstj. hefði notað það kerfi við skattlagningu 1972. En þá hefur ríkisstj. þegar gert ráð fyrir 40–50% hækkun skatta á einstaklinga, ef hún hefði notað gamla kerfið. Þessi grundvöllur er síðan notaður til samanburðar við nýja kerfið, og það er því ekkert að undra, þótt hann sýni ekki verulegar skattahækkanir. Í mínum útreikningum er reiknuð út breyting á skattbyrði milli áranna 1971 og 1972 eftir þeim reglum, sem giltu í Reykjavík við álagningu 1971 annars vegar og hið fyrirhugaða kerfi hins vegar. Þegar meta á breytingu á skattbyrði við fyrirhugaða skattalagabreytingu, þá verður að taka alla skatta inn í dæmið, sem fyrirhugað er að breyta. Það er ekki nægilegt að reikna með þeim sköttum, sem lækka. Það verður líka að reikna með sköttunum, sem hækka. Fyrirhuguð stórhækkun fasteignaskatta er alls ekki tekin með í dæmi hæstv. ráðh. Hann lætur alveg hjá líða að reikna með þeim hækkunum í sínum samanburði. Ég veit ekki, hvort þetta er gert vísvitandi eða um sé að ræða mistök. Aftur á móti er tekinn inn í samanburðinn í gamla kerfið stórhækkun persónuskatta. Þeir eru hækkaðir upp í 22 þús. kr., en fasteignasköttum sleppt. Það hlýtur hver maður að sjá, að þetta er óraunhæfur samanburður. Það birtust í Tímanum fyrir skömmu nokkur dæmi um útreikning á sköttum miðað við ákveðnar nettótekjur og fjölskyldustærðir, og þessi dæmi eru höfð eftir hæstv. ráðh. Einnig hefur verið dreift þessum tölvuútreikningum bæði hér til hv. þm. og til fjölmiðla, og þeir útreikningar eru gerðir af Reiknistofnun háskólans. Þarna er að finna mikinn fjölda dæma um skatta mismunandi fjölskyldustærða, en af þeim dæmum, sem áður voru nefnd og hirtust í Tímanum, er aðeins hægt að finna tvö sambærileg dæmi í tölvu Reiknistofnunarinnar að því er varðar tekjur og fjölskyldustærð. Í hvorugu dæmanna ber Tímanum saman við tölvutöflurnar. Þetta ber ekki vott um nákvæm vinnubrögð, svo að ekki sé meira sagt. Hér er að vísu ekki um neinn stórmun að ræða, en hann er þó nokkur þús. kr. Af þessu, sem ég hef hérna rakið, sýnist mér ljóst, að það sé full ástæða fyrir ríkisstj. að láta yfirfara þessa útreikninga, áður en hún birtir fleiri útreikninga, sem stangast á hver við annan og eru auk þess rangir í veigamiklum atriðum. Annars held ég, að það þýði ekkert að vera að deila um þetta hér. Ég hafði vænzt þess, að hæstv. ráðh. yrði við þeim tilmælum mínum, sem ég beindi til hans s.l. laugardag um að láta þann aðila, sem annast skattlagningu í landinu, yfirfara dæmi okkar og hann láti í ljós álit sitt. Ég átti hér við ríkisskattstjóra og nefndi ríkisskattanefnd, og ég harma það, að þetta skuli ekki hafa verið gert. Ég trúi ekki öðru en það hafi verið hægt. Ég vil leyfa mér hér að ítreka þessa ósk mína og þar með, að athuganir ríkisskattstjóra, ef gerðar verða, verði birtar opinberlega. Það er ekkert eðlilegra en leitað sé álits ríkisskattanefndar á því, hver sé hinn eðlilegi samanburðargrundvöllur. Þetta er sá aðili, sem tvímælalaust situr uppi með mestu þekkinguna á skattamálum og mesta reynsluna hefur. Og satt að segja skil ég ekki, hvers vegna þetta hefur ekki þegar verið gert og það áður en skattafrv. var lagt fram og slíkir útreikningar hefðu verið látnir fylgja því.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir því, hverjar væru ástæður fyrir hækkunum hinna einstöku liða í fjárlagafrv. að þessu sinni. Í upphafi máls síns sagði hæstv. ráðh., að 910 millj. væru vegna launahækkana, þar af 430 millj. vegna samninga við opinbera starfsmenn, sem áttu sér stað í des. s.l. Ég hef áður bent á, að tekjuafgangi fjárlaga yfirstandandi árs, 270 millj. kr., var fyrst og fremst ætlað að mæta þessum útgjaldalið, og sé tekið tillit til þess, stendur eftir aðeins 160 millj. kr. mismunur, en alls ekki öll upphæðin, eins og hæstv. ráðh. hefur þó enn tekið hér fram. Um aðra gjaldaliði frv., sem ráðh. minntist á, vil ég aðeins segja það, að þegar um það er að ræða að meta í heild öll útgjöld fjárlagafrv., þá verður varla með sanngirni ætlazt til þess, að einstakir þm. leggi síg fram um að gera uppskurð á fjárlagafrv., þar sem þeir hafa ekki haft aðstöðu til þess að ráða nokkru um stefnumörkun fjárlaga. Þá má vísa til þess í þessu sambandi t.d., að til fjvn. kom forstöðumaður ríkisspítalanna, þeir voru með ákveðna beiðni við n. um það, að þeir fengju að fjölga starfsmönnum við ríkisspítalana, sem þeir töldu brýna nauðsyn á. Okkur var það nm. öllum ljóst, að þarna var um mikið vandamál að ræða, og ríkisspítölunum var mikil nauðsyn á því að fá aukið starfslið. En við vorum sammála um það, að við sáum okkur samt ekki fært að verða við beiðninni eins og hún lá fyrir. Hvað gerðum við þá? Við ákváðum ákveðna upphæð, sem við skyldum tilkynna viðkomandi nefnd, að við mundum vilja samþykkja að mæla með, að þeir mættu fá til ráðstöfunar, en síðan óskuðum við eftir því, að þeir deildu þessu niður, tækju þau störfin, sem þeir töldu nauðsynlegust og notuðu fjárupphæðina til þess. Ef þannig hefði verið ástatt með fjárlögin, þegar þau eru komin út í slíkt óefni, eins og hér á sér stað, þá hefði málið horft allt öðru vísi við, ef við þm. hefðum fengið einhverjar slíkar upphæðir til þess að ráðstafa, eins og þarna átti sér stað með forstöðunefnd ríkisspítalanna, sem við afgreiddum á þennan hátt. Það má segja, að ástandið sé þannig í efnahagsmátum þjóðarinnar, þegar verið er að afgreiða þessi háu fjárlög, að það væri eðlilegast, að hæstv. fjmrh. og ríkisstj. gerðu það upp við sig, ekki einungis það, hvað er nauðsynlegt að samþykkja og hvað væri æskilegt að samþykkja í sambandi við útgjöld fjárlaga, heldur hvað mega fjárlögin nema hárri upphæð til þess að allt efnahagslíf þjóðarinnar fari ekki úr skorðum. En þegar um það er rætt af hæstv. fjmrh., hvað hv. þm. vilji fella niður af þeim útgjöldum, sem í frv. eru, eða þeim till., sem fjvn. hefur flutt, þá vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh.: Voru það fullyrðingar út í hött, sem hann og aðrir fyrrv. stjórnarandstæðingar í fjvn. héldu fram á síðasta ári í sambandi við frv. til fjárlaga fyrir árið 1971? Þeir sögðu þá, að það fjárlagafrv., sem var meira en 5 milljörðum kr. lægra en það, sem hér er lagt fram, væri allt undirlagt af óðaverðbólgu eins og sjúklingur af skæðum sjúkdómi. Hvað hefur átt sér stað í efnahagslífi okkar Íslendinga, hvaða breytingar er þar um að ræða, að það sé réttlætanlegt af þeim sömu mönnum, sem höfðu þessi orð í sambandi við fjárlagaafgreiðslu fyrir einu ári síðan, að koma nú með fjárlagafrv., sem er um 46% hærra heldur en þetta, sem fékk þessa sjúkdómslýsingu fyrir aðeins einu ári síðan? Hvað er það, sem hefur gerzt? Til áramóta hefur verðstöðvunin haldið áfram. Inni í fjárlagafrv. eru háar fjárveitingar enn til niðurgreiðslu á vöruverði til þess að halda verðbólgunni í skefjum að þeirra dómi. Og þeir gera ýmsar aðrar ráðstafanir til þess að ná kaupgjaldsvísitölunni niður með því t.d. að fella niður þessa svo kölluðu nefskatta, sem eru sjúkrasamlagsgjaldið og þeir liðir aðrir, sem nema að mig minnir um 500–600 millj. kr. Því vil ég spyrja þessa hv. þm., ef það var meining þeirra fyrir ári síðan, að það væri réttlátt mat á afgreiðslu fjárlaga, sem voru þetta miklu lægri fyrir aðeins einu ári síðan: Hvað er það, sem hefur raskazt svo mikið í okkar efnahagslífi að þeirra dómi, að það geti réttlætt, að þetta frv. með rúmlega 5 þús. milljóna hærri útgjalda- og tekjuliðum sé þá ekki undirlagt af þessum sama sjúkdómi og þeir fordæmdu mest fyrir einu ári síðan? Ég vil spyrja hæstv. ráðh. og aðra fyrrv. stjórnarandstæðinga: Í hverju eru læknisaðgerðir þeirra fólgnar í sambandi við fjárlagagerðina, sem nú liggur fyrir til afgreiðslu? Við 2. umr. fjárlagafrv. harmaði hæstv. fjmrh., að hann hefði ekki eins góða aðstöðu og fyrrv. fjmrh. hvað varðaði það, að hann hefði raunverulega haft 13 innheimtumánuði, og þess vegna hefði það fyrst og fremst verið því að þakka, hve hagstæð afkoma ríkissjóðs á yfirstandandi ári væri. Um þetta er nú búið að ræða hér áður í kvöld, og það er auðséð af því, sem hv. frsm. meiri hl. fjvn. tók fram um fyrirhugaða innheimtu söluskatts, að þegar hún kemur til framkvæmda á næsta ári, þá er ætlað að flýta enn innheimtu söluskattsins, þannig að það verði aðeins um eins mánaðar tímabil að ræða, hann verði innheimtur, þegar kemur fram á næsta ár, mánaðarlega. Með þessu móti hefur hæstv. ráðh. tryggt sér þetta 13 mánaða fjárlagatímabil. En reyndar var það nú svo, að fulltrúi Efnahagsstofnunarinnar sagði, þegar við ræddum um þetta við hann, að þetta eiginlega jafngildi því, að það væri 131/2 mánuður, svo að hann væri alveg búinn að slá þarna út fyrrv. fjmrh. með sína 13 mánuði. En svo segja menn: Ja, hvað tekur við, því að nú er verið að eyða þessu? Hvað tekur við á næsta tímabili? Það er ákaflega skiljanlegt, hvað tekur við þá. Þá verður farið að innheimta söluskattinn og kannske aðra skatta vikulega og mánaðarlega. Þannig er hægt að gera kannske árið að 14 eða 15 mánuðum. E.t.v. er stefnt að því.  Eins og hér hefur komið fram í þessum umr., hefur hæstv. fjmrh. haldið því fram, að sá munur sé á þessu fjárlagafrv., sem nú sé lagt fyrir, og fyrri fjárlagafrv., að þetta fjárlagafrv. sé raunhæft og það sé gert ráð fyrir öllu, sem til greina geti komið í sambandi við útgjöldin. Ég er nú alveg undrandi á því, að nokkur hv. þm. og því síður hæstv. fjmrh. skuli láta sér detta í hug að gefa slíkar yfirlýsingar sem þessar í sambandi við þessi mál. því að vitanlega er það alltaf meira og minna, eitt og annað, sem kemur, sem ekki verður séð fyrir, þegar fjárlagaafgreiðslan á sér stað. Hins vegar vitum við strax í dag, eins og kannske var réttilega bent á hjá honum í sambandi við laun opinberra starfsmanna, sem var gengið frá í desembermánuði, þá vissum við vitanlega, að þar var um óþekkta gjaldaupphæð að ræða, en sem við því miður gátum ekki gert okkur fyllilega grein fyrir, hver væri. Og það kom á daginn, að við höfðum vanmetið þann útgjaldalið. Nú vitum við það líka í sambandi við þessa sömu starfsmenn, að það hefur komið fram krafa frá þeim um hækkað kaup. Og hæstv. fjmrh. svaraði því til í sambandi við það við 2. umr. málsins, þegar ég gerði fsp. um, hvað ríkisstj. hygðist ætla að gera í þessum efnum, að það mundi verða farið að lögum. Ég efast ekkert um það, að ríkisstj. fari að lögum í þeim efnum, en þó hélt ég, að vinnubrögðin yrðu þau, að fyrst yrði rætt við mennina um það málefni, sem um væri að ræða, til að sjá, hvort ekki væri hægt að komast að samkomulagi um þann ágreining, sem e.t.v. ætti sér stað í þessum efnum, og ef ekki næðist samkomulag um það, sem ríkisstj. teldi sanngjarnt í þessum efnum, þá yrði málinu vísað til dóms. Þetta eru algeng vinnubrögð í sambandi við afgreiðslu slíkra mála. En í stað þess ætla þeir sér ekki að tala við mennina, vísa bara málinu beint til dóms, en það eru þau vinnubrögð í sambandi við samninga um launakjör, sem ég veit ekki til, að eigi sér nokkur fordæmi. Nei, ég hygg því, að það muni koma á daginn og kannske áður en árið er liðið, að þarna er um einhverja upphæð að ræða. Hve há hún verður, það verður ekkert sagt um í dag, en ótrúlegt þykir mér það, að þeir haldi fram þessum kröfum og telji sig eiga rétt á 14%, ef þeir hafa ekki við nein lög að styðjast í þessum efnum. Úr því mun svo að sjálfsögðu reynslan skera. Þá er líka hægt að benda á annað í sambandi við það, hvort hér er um raunverulega raunhæfa afgreiðslu fjárlaga að ræða, sem ekkert getur raskað, og það er sá kostnaðarauki, sem átt hefur sér stað síðan fjárlagafrv. er samið. Við vitum, að allir gjaldaliðirnir í sambandi við gjaldfærðan stofnkostnað eru byggðir á kaupgjaldsvísitölu eins og hún var hinn 1. sept. s.l. Síðan hefur átt sér stað kauphækkun, fyrst í sambandi við þá vísitölubreytingu, sem núv. ríkisstj. gerði, eftir að hún tók við völdum, og svo hafa átt sér stað nýir kaup- og kjarasamningar við það stóran hóp launþega í landinu, að Efnahagsstofnunin telur, að þar sé um að ræða 50% af heildarlaunþegum í landinu. Og halda menn svo, að þetta hafi engin áhrif á það, sem fjárlögum er ætlað að standa undir? Það segir sig alveg sjálft, að það vantar mikið á, að þetta fjárlagafrv., þó að það sé að svona miklum hlut stærra og hærra heldur en átt hefur sér stað áður, það vantar enn nokkuð á, að séð verði fyrir öllu, sem kemur til með að lenda á ríkiskassanum á næsta ári. Nei, það mun koma í ljós, og ótrúlega fljótt á væntanlegu nýju árí, að þessar spár hæstv. ráðh. munu ekki reynast réttar. Og ég hygg, að þar verði ekki um neinar smáupphæðir að ræða, þegar að því kemur, að við samþykkjum fjáraukalög fyrir árið 1972.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 245 leyft mér, ásamt hv. 12. þm. Reykv., að flytja brtt. um, að fjárveiting til Kvenfélagasambands Íslands hækki um 345 þús. kr. Sú hækkun, sem hér er lagt til, að verði á fjárveitingu til Kvenfélagasambandsins, nemur launum forstöðukonu Leiðbeiningarstöðvar húsmæðra, sem Kvenfélagasambandið rekur. Eftir 2. umr. fjárlaga, þegar hv. fjvn. hafði lagt til og verið samþ. að hækka fjárveitingu til Kvenfélagasambandsins úr 800 þús. í 1 millj., skrifaði stjórn Kvenfélagasambandsins öllum hv. þm. og gerði grein fyrir fjárþörf sambandsins og sundurliðun á áætluðum rekstrargjöldum starfseminnar á næsta ári. Þetta bréf og upplýsingar hafa allir hv. þm. undir höndum. Af því má sjá, að öllum rekstrargjöldum sambandsins er mjög í hóf stillt og má reyndar telja, að furðu gegni, hve miklu þjóðnytjastarfi Kvenfélagasambandið hefur haldið uppi á undanförnum árum, þrátt fyrir mjög þröng fjárráð alla tíð. Og sundurliðunin sýnir mönnum enn fremur, að þarna er um býsna margþætta starfsemi að ræða. Ég skal ekki fara að fjölyrða um þá þjóðhagslegu þýðingu, sem starfsemi Kvenfélagasambandsins hefur með því fræðslustarfi, sem það heldur uppi fyrir íslenzk heimili, og ég veit þó, að fyrir henni gera sér ekki allir grein. Kvenfélagasambandið hefur einn fastráðinn starfsmann í fullu starfi, sem er forstöðukona Leiðbeiningarstöðvar húsmæðra, og á starfi hennar byggjast að ýmsu leyti einnig aðrir þættir í starfsemi sambandsins. Þessi leiðbeiningarstöð hefur unnið mikið og gott starf og það er mikið til hennar leitað, þar eð stöðin svarar bæði munnlega og í síma og með bréfum ýmsum fsp. og gefur út einnig fræðslurit, og það getur verið kannske fróðlegt fyrir hv. þm. að heyra það, að það er fjöldi karlmanna, sem leitar ráðlegginga hjá þessari leiðbeiningarstöð. Ef leggja þyrfti niður þessa stöð eða sem sé ef ekki væru fjárráð til að ráða til hennar vel hæfa og sérmenntaða konu, - og ég vil taka það fram, að Kvenfélagasambandið hefur verið ákaflega heppið með þann starfskraft, sem það hefur nú við stöðina, - ef til þess kæmi sem sé, að það þyrfti að leggja niður leiðbeiningastöðina, þá yrði það ákaflega mikið áfall fyrir alla starfsemi Kvenfélagasambandsins. Eins og fram kemur í bréfinu, sem Kvenfélagasambandið skrifaði þm., þá skrifaði sambandið í júlí s.l. og fór fram á fjárveitingu að upphæð samtals 1 460 þús., 345 þús. kr., sem eru laun forstöðukonu leiðbeiningarstöðvar og 1 115 þús. til annarrar starfsemi sambandsins. Menntmrn. lagði til í bréfi 29. júlí s.l. til fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar, að beiðni Kvenfélagasambandsins yrði tekin til greina og því ætlað samtals 1 460 kr. í fjárlögum 1972 eða sem sé, að beiðni sambandsins yrði tekin að fullu til greina. Þá hef ég einnig þær upplýsingar og aðrir af bréfi fjmrn. til fjvn., sem er dags. 8. nóv. og er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Rn. sendir hv. fjvn. Alþ. meðfylgjandi ýmis erindi um fjárveitingar árið 1972, sem borizt hafa. Rn. vill vekja sérstaka athygli á erindi Kvenfélagasambands Íslands og mælir með framgangi þess.“ Eins og fram er komið, þá hefur fjvn. ekki tekið þá afstöðu til þessa erindis sambandsins að sinna því að fullu, en mælti hins vegar með eða lagði til 200 þús. kr. hækkun á fjárveitingunni, sem fyrir var í frv., og var það samþ. við 2. umr. fjárlaga. Brtt. okkar hv. 12. þm. Reykv. felur það í sér, eins og áður segir, að við fjárveitingu til Kvenfélagasambandsins, eins og hún er eftir 2. umr., bætist 345 þús. kr. Það nær að vísu ekki að fullu þeirri upphæð, sem sambandið upphaflega fór fram á, en mundi þó verða mikill styrkur fyrir starfsemi sambandsins. Ég vænti því, að hv. þm. sjái sér fært að greiða þessari brtt. atkv., og vil alveg sérstaklega undirstrika tilmæli menntmrn. til fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar og fjmrn. til fjvn. um, að orðið verði við beiðni sambandsins. Þá hef ég á þskj. 274 undir lið IV flutt brtt. við fjárlagafrv. um, að þar verði tekinn inn nýr liður undir kaflaheitinu dómsmál, ýmis kostnaður, og það er gerð afbrotaskýrslna, 500 þús. kr. fjárveiting. Ég skal nú gera nokkru nánari grein fyrir þessu máli. Á s.l. vetri var í dómsmrn. unnið að undirbúningi þess, að tekin yrði upp hér á landi gerð afbrotaskýrslna í því formi, sem nú tíðkast með öðrum þjóðum og okkar nágrannaþjóðum. Ég ræddi þetta mál þá ítrekað við prófessor Ármann Snævar, sem átt hefur sæti í íslenzku hegningarlaganefndinni, að ég ætla, frá því að sú nefnd var sett á laggirnar, en nefndin er af Íslands hálfu aðili að samvinnu Norðurlandanna á sviði refsiréttar, og það hefur m.a. háð mjög þátttöku okkar í þessu samstarfi, að ekki skuli vera til héðan samanburðarhæfar afbrotaskýrslur. Ég fór þess á leit við prófessor Ármann, að hann léti mér í té álitsgerð um það, á hvern hátt yrði heppilegast að haga vinnubrögðum í þessum efnum, og ég vil einnig skjóta því hér inn i, að meðan málið var þannig á umræðustigi, kom á fund minn stjórn sagnfræðingafélagsins, - formaður þess er núv. prófessor í refsirétti við lagadeild háskólans, - og lét í ljós eindregnar óskir félagsins um, að hér yrði efnt til slíkrar skýrslugerðar. Prófessor Ármann Snævarr lét mér í té álitsgerð um mánaðamótin maí–júní, álitsgerð, sem hann nefnir „Nokkrar athuganir um vinnubrögð við samningu afbrotaskýrslna hér á landi.“ Hann bendir þar á stofnanir og aðila, sem til greina geti komið, að ynnu verkið, og virtist sú tilhögun heppilegust, að það yrði unnið á vegum Hagstofu Íslands og gæti þá tengzt gerð almennra dómsmálaskýrslna, en auk tölfræðilegrar þekkingar, sem Hagstofan að sjálfsögðu leggur til, þyrfti, þegar verkið er komið í gang, að njóta að einhverju marki aðstoðar sérfræðings um refsirétt og refsiréttarfar. Málið var síðan rætt á fundi í rn. með prófessor Ármanni, hagstofustjóra og starfsmönnum úr rn. Hagstofustjóri taldi, að í hans stofnun ætti verkið ekki að valda kostnaði, sem verulegur gæti talizt. En aðstoð sérfræðings um refsirétt og réttarfar má ætla, að yrði ekki nema hluti af fullu starfi, þegar skýrslugerðin er komin í gang. Sú fjárveiting, sem hér er lagt til, að upp verði tekin, miðast hins vegar við þann kostnað, sem ætla má, að verði við undirbúning þess að hrinda skýrslugerðinni í framkvæmd. En það er afar áríðandi, að sem bezt sé vandað til grundvallar undir afbrotaskýrslurnar og til allra vinnubragða og að gæta þess, að þær séu gerðar með samræmdum hætti, þannig að þær falli að hinni norrænu og alþjóðlegu afbrotatölfræði. Árleg fjárveiting vegna gerðar slíkra skýrslna ætti, þegar undirbúningi er lokið og skýrslugerðin komin í framkvæmd, að verða allmiklu lægri en það, sem hér er lagt til vegna undirbúningsins. Skýrslur um afbrot og meðferð mála út af þeim hafa að vísu verið birtar hér á landi og var það einhvern tíma á árunum 1870–1880, að birting þeirra hófst. Þær birtust í landshagskýrslum og stjórnartíðindum og síðan í hagskýrslum. Á þessari birtingu hefur þó orðið hlé um alllangt árabil, og skýrslurnar hafa verið þannig úr garði gerðar, að það vantar mikið á, að þær séu samanburðarhæfar við nútímaskýrslur annars staðar eða að þær veiti þær upplýsingar, sem nú er talið nauðsynlegt, að slíkar skýrslur veiti. Sú gerð afhrotaskýrslna, sem hér er stefnt að, yrði og með töluvert öðrum hætti en hér hefur tíðkazt og má í því sambandi t.d. nefna ýmsar upplýsingar, sem eru félagslegs eðlis, svo sem um hagi og félagslegan bakgrunn afbrotamanna og ýmislegt fleira. Það er nú almennt talið, að afbrotaskýrslur í þessari mynd séu beinlínis nauðsynleg undirstaða þess, að hægt sé að móta skynsamlega stefnu á sviði refsiréttar og refsinga og við val á úrræðum í baráttu þjóðfélagsins gegn afbrotum. S.l. vor sendi dómsmrn. fjárveitingartillögu samhljóða þeirri, sem hér liggur fyrir, ásamt öðrum tillögum rn. til fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar, sem þá að venju var farin að undirbúa fjárlög næsta árs. Ég vil í því sambandi láta í ljós alveg sérstaka ánægju mína yfir því, að tvær till. um nýja fjárveitingaliði, sem m.a. voru í tillögum rn., hafa verið teknar inn í fjárlagafrv., þ.e. til námskeiða fyrir fangaverði og til læknis- og sálfræðiþjónustu fyrir fanga. Auk þess hafa verið teknar inn fjárveitingar til aðgerða í fangelsismálum, sem ég vil einnig lýsa mikilli ánægju yfir, að skuli vera komnar inn í fjárlagafrv. Það má að vísu sjálfsagt um það deila, hvort þær hrökkva fyrir því, sem hefði þurft að gera á næsta ári. Ég skal ekki fjölyrða um það, en vil í því sambandi láta þess getið, að það er þá ekki sízt sú fjárveiting, sem ætluð er til Síðumúlafangelsisins til þess að unnt verði að nýta það til bráðabirgða fyrir kvenfanga, en það hefur satt að segja verið ömurlegt ástand í málefnum kvenfanga og afplánunarmálum þeirra og gæzluvistarmálum, og mun þessi úrbót, þegar í gagnið kemur, binda endi á það slæma ástand, sem verið hefur um langa hríð í þessum efnum. Ég hafði satt að segja staðið í þeirri meiningu, að fjvn. hefði haft þessar tillögur dómsmrn., allar jafnvel og þar með tillöguna um afbrotaskýrslurnar, til meðferðar, en þegar ég varð þess vör, að svo hafði ekki verið við 2. umr. fjárlaga, þá kom ég því á framfæri, að n. tæki milli 2. og 3. umr. til athugunar þetta erindi eða slíka fjárveitingu, en ég sé ekki, að hv. fjvn. hafi talið sig geta orðið við þeirri beiðni. Á s.l. vetri urðu bæði innan þings og utan allmiklar umr. um málefni refsifanga. Og ég býst við, að við getum öll verið sammála um, að í aðgerðum til úrbóta í þeim efnum eigum við margt óunnið. Ég vona því, að hv. þm. sjái sér fært að styðja brtt. mína á þskj. 274 og stuðla þannig að því, að nauðsynlegur grundvöllur fáist til að taka ákvarðanir um raunhæfar og aðkallandi aðgerðir á þessu sviði. Fari hins vegar svo mót vonum mínum, að till. verði felld, þá er þó allavega til nokkurs unnið, sem sé að beina athygli að miklu nauðsynjamáli.



Herra forseti. Í fyrra voru samþ. hér lög um sérfræðilega aðstoð fyrir þingflokka. Í þessum lögum segir, að á fjárlögum skuli hverju sinni ákveða hve miklu fé beri að verja til aðstoðar þingflokkum samkv. lögum þessum. Í fyrra voru áætlaðar í þessu skyni 3.4 millj. kr. Aðalforsetar og varaforsetar leggja hér til á þskj. 271, að á næsta ári verði varið í þessu skyni 3 millj. 570 þús. kr. Er það 5% hækkun með tilliti til aukins kostnaðar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja tvær brtt. við 3. umr. fjárlaga á þskj. 274, undir lið V og Vl. Önnur brtt., sem ég flyt ásamt hv. 5. þm. Norðurl. e., fjallar um aukið framlag til ferðamála. Ég talaði fyrir þeirri till. við 2. umr. fjárlaga. Þóttist ég færa að henni góð og gild rök. Hæstv. fjmrh. tók máli mínu vel. Hafði ég því nokkra ástæðu til að ætla, að mál þetta yrði athugað milli umr., einkum þar sem hér er um mikilvæga og vaxandi atvinnugrein að ræða að mínum dómi, sem skiptir miklu máli í okkar atvinnumálum. Þessi von mín hefur brugðizt og er því till. endurflutt nú. En ég verð að segja það, að mig undrar nokkuð, að ekki skyldi neitt að þessu hugað í öllu því steypiregni talna og tölvuútreikninga, sem nú flæðir yfir þingsali og þjóðlíf. En till. er nú endurflutt til þess að kanna hug hv. þm. til þessa mikilvæga máls. Síðari till., sem ég flyt við þessa umr., er við 4. gr. fjárlaga, þar sem rætt er um hafnarmannvirki og lendingarbætur. Er hún á þá leið, að inn verði tekinn nýr liður, til dráttarbrautar í Stykkishólmi, að fjárhæð 2 millj. Í Stykkishólmi starfar myndarleg skipasmíðastöð. Þar er enn fremur dráttarbraut í uppbyggingu, svo að segja í miðjum klíðum, sem gerir við og byggir tréskip. Mér er kunnugt um það, að forráðamenn þessara mála heima fyrir hafa átt ítrekaðar viðræður við þá, sem málum ráða á þessu sviði, m.a. vita- og hafnamálastjóra, margoft á þessu ári. Hafa þeir borið fram sínar beiðnir og óskir um þetta mál. Það má segja, að slíkar óskir þurfi að fara nokkuð langa leið um hendur allmargra manna, hæði sérfræðinga vita- og hafnamála, rn., undirnefndar fjvn. og fjvn. eða fjárveitingavaldsins. Nokkuð er það, að á þessari löngu leið hefur till. orðið úti og verður ekki fundin á úthlutunarskrá fjárveitingavaldsins að þessu sinni. „Víst er þetta löng og erfið leið og lífið stutt og margt, sem út af ber“, stendur þar. Þetta er eigi að síður staðreynd. En þar sem þetta fyrirtæki skiptir miklu máli í atvinnulífi Stykkishólms, veitir mörgum mikla og góða atvinnu og er þarna á hraðri leið uppbyggingar, þá þykir mér sjálfsagt, þótt seint sé, að hreyfa þessu máli, flytja hér till. um þennan nýja lið, þessa hækkun, ef vera mætti, að þessi till. fyndi náð fyrir augum hv. þm. um leið og þeir komast í jólaskapið.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við frv. til fjárlaga á þskj. 249. Auk þess er ég meðflm. að tveim öðrum till., sem ég mun nánar koma að, en ég skal gera mál mitt stutt og bendi aðeins á þann lið, er fjallar um elliheimili, þ.e. rekstrarstyrkir. Ég legg til, að það verði skýrt markað í fjárlögum, að sú upphæð, sem fari til elliheimila, séu rekstrarstyrkir. Ég legg til, að þessi liður hækki í 5 millj. kr. Á s.l. ári nam þessi styrkur, að mér er bezt kunnugt, um það bil 6–7 kr. á dag fyrir einstakling, sem á elliheimili dvelur. Þegar haft er í huga, að þessi greiðsluupphæð á dag fyrir slíka einstaklinga er á elliheimilinu Grund 350 kr., þá sjá allir, að þetta er auðvitað út í bláinn og enginn verulegur styrkur. Ég vil með þessari till. freista þess að koma nokkuð til móts ekki aðeins við þá einstaklinga, sem þar dvelja, heldur og þessi heimili með því, að þessi upphæð hækki nú. Það hefur verið mikið rætt um það, að það sé komið á móti hinum öldruðu, sem rétt er og ég skal fúslega viðurkenna, að hefur verið gert með þeirri till., sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram, en við skulum heldur ekki gleyma þessum aðilum, sem þarna dvelja. Þótt sumir þessara aðila fái greitt sitt, annaðhvort frá sveitarfélögum eða frá Tryggingastofnun ríkisins, þá er þarna margt fólk, sem borgar af sínu sparifé, sparifé, sem það hefur safnað saman í gegnum árin, gegnum sín vinnuár, og er að étast upp vegna aukinnar verðbólgu á undanförnum árum í okkar landi og sem fyrirsjáanleg er í framtíðinni. Ég þykist ekki þurfa að hafa fleiri orð um þessa till. Ég flyt jafnframt brtt. við ákvæði um Lánasjóð íslenzkra námsmanna. Þetta er að nokkru leyti shlj. till., sem ég flutti á síðasta þingi þess efnis, að það séu ekki eingöngu stúdentar frá Háskóla Íslands, sem hljóti þau hlunnindi að fá lán úr Lánasjóði ísl. námsmanna, heldur komi fleiri aðilar til. Ég geri enga hækkunartill., heldur legg til, að af þessari upphæð, 190 millj. kr., sem varið er að sjálfsögðu til nauðsynlegs náms nemenda, sem fara utan, og einnig þeirra, sem fara til að læra frönsku í Frakklandi og píanóleik í Kaupmannahöfn, þá komi inn aðilar, sem eru nemendur í stýrimannaskólum, Vélskóla Íslands, framhaldsdeildum búnaðarskóla, og til framhaldsnáms iðnaðarmanna og kennara, sem ekki eru stúdentar, og ætla með minni till., að af þessum 190 millj. verði teknar 20 millj. kr. til þessa. Þá legg ég enn fremur til, að við 6. gr. frv. komi nýr liður, þ.e. í heimildarákvæðum, um það, að ríkisstj. sé heimilt að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af búnaði í eldhús og matsali sjúkrahúsa, elliheimila og skyldra stofnana. Þessi liður þarfnast máske nokkurra skýringa, sem að vísu þarf ekki mörg orð um, en hafa ber í huga, að ríkisstofnanir, ríkisspítalarnir virðast ekki annað þurfa heldur en panta sína hluti, sem þeir þurfa til síns rekstrar, og jafnvel þótt þeir séu gjaldfærðir með öllum þeim sköttum, söluskatti, aðflutningsgjaldi og öðru slíku, sem eiga á þá að falla samkv. gildandi lögum, þá hafa þessar stofnanir ekki annað fram undan en vísa þessu til ríkissjóðs og þá er þetta greitt þaðan. En hafa ber í huga, að margar slíkar stofnanir eru reknar ekki aðeins af bæjar- og sveitarfélögum, heldur og af stofnunum og félagasamtökum, og á ég þá kannske sérstaklega þar við ekki aðeins spítala í borgar- og sveitarfélagarekstri, heldur og elliheimilin. Það er auðvitað mjög óréttlátt, þegar þessar stofnanir þurfa að leita til sinna sveitarfélaga eða aðildarfélaga og styrktarmeðlima til þess að standa undir rekstri sínum, að þessi lög, sem fela í sér þessi gjöld, séu til staðar. Ég hef ekki kosið það að þessu sinni að flytja frv. til l. um breyt. á tollskrá, heldur vænti þess, að í núv. hæstv. ríkisstj. sé sá skilningur fyrir hendi, að þetta verði leiðrétt, og þess vegna hef ég kosið að þessu sinni að flytja þessa till., sem felur í sér heimild til ríkisstj. um þetta efni. Jafnframt er ég meðflm. að tveim till. um fjárframlög í Byggingarsjóð aldraðra. Ég mun að sjálfsögðu styðja þá till., sem lengra gengur, sem jafnframt gerir ráð fyrir því, að skipti fari fram á því fé, sem lagt er til, að fram verði lagt, en það er til þeirra aðila, sem bæði eru lengst komnir á þessu sviði eða eru það langt komnir, að þeir eru að hefjast handa. Ég hef áður hér í Sþ. lýst mínum skoðunum á þeirri þörf, sem er á þessu sviði hér á landi okkar, og ég tel með hliðsjón af því, að það eru ekki aðeins þm. núv. stjórnarandstöðu, heldur og þm. núv. stjórnarflokka, sem hafa sýnt þessu mikla þurftarmáli mikinn áhuga, að nú eigi að brjóta í hlað og hefja þarna nokkra sókn gegn þeim vágesti, sem að gamla fólkinu sækir. Ég hef líka lýst þeirri skoðun minni hér í Sþ., að auðvitað ber okkur að halda okkur að þeirri stefnu og þeirri skoðun, að aldraða fólkið geti dvalið sem lengst á sínum heimilum og með sínu skyldfólki, en sú staðreynd liggur þó fyrir, að sá stóri hópur, sem á hvergi höfði sínu að að halla, getur hvergi að komizt, er orðinn svo gífurlega stór, að þjóðfélaginu ber að koma þarna á móti, og því mun ég fyrst og fremst styðja þá till., sem lengra gengur, og svo að sjálfsögðu þá, sem skemmra gengur, og þó sérstaklega vegna þeirrar brtt. í sambandi við orðalag þeirrar till., er ég flutti við 2. till. þess máls. Ég hef, herra forseti, í þessum fáu orðum mínum gert grein fyrir þeim till., sem bæði ég flyt og er meðflm. að. Ég vil hins vegar taka það líka fram vegna till., sem fram hefur komið um breytingar á þeim lið, er Alþ. ákvarðar um heiðurslaun listamanna, að þegar ég sá hér í dag útbýtt tveim till. um tvo mæta rithöfunda til viðbótar þeim, sem fyrir eru, þá skoðaði ég nokkuð hug minn og sá, þegar ég leit á þskj. 276, að þar er um að ræða 11 valinkunna listamenn, alla karlkyns. Hafandi í huga þær umr., sem orðið hafa hér á þingi að undanförnu og kannske sérstaklega s.l. laugardag, þá finnst mér eiginlega, að núv. hv. þingheimur megi ekki láta hjá líða að hugsa aðeins til íslenzkra kvenna í listamannastétt. Ég leitaði fyrir mér í dag um það meðal þm. frá stjórnarflokkunum, hvort þeir mundu fylgja brtt. frá mér um það, að við þá seinni brtt., sem fyrir liggur undir þessum lið, bættust tveir kvenrithöfundar, Guðrún frá Lundi og Svava Jakobsdóttir. Ég fékk því miður ekki undirtektir við þessa till., þannig að ég hef ákveðið að svo stöddu að sitja hjá við atkvgr. um þessa liði.



Herra forseti. Mér er af skiljanlegum ástæðum ókunnugt af eigin raun, hvað gerðist á síðasta Alþ. við afgreiðslu á heiðurslaunum listamanna. En skilríkir menn hafa tjáð mér, að þá hafi svipað staðið á og nú, sem sé, að á góma bar ýmsar og sundurleitar till. um að bæta nöfnum á heiðurslaunalistann. Í öndverðu voru þessi heiðurslaun, sem Alþ. ákvað til nafngreindra manna, hugsuð sem sérstök viðurkenning til þeirra, sem bezt þóttu hafa gert í listum með þjóðinni. Það gefur auga leið, að þó að við eigum, sem betur fer, fjölmennan hóp fólks, sem leggur stund á listir, er það ekki nema takmarkaður fjöldi, sem nýtur þeirrar alþjóðarviðurkenningar, að rétt sé, að hann skipi heiðurslaunalista, sem Alþ. ákveður hverju sinni. Því aðeins halda þessi heiðurslaun sínu sérstæða gildi, að mjög sé vandað til vals þess fólks, sem á listann fer. Um það sýnist að sjálfsögðu sitt hverjum. En finna þarf aðferð, sem allir geta sætt sig við, til þess að velja heiðurslaunafólkið, frekar en á hverju þingi gerist það við lokaumr. fjárlaga, að fram fari kapphlaup um að bæta við á síðustu stundu nöfnum á heiðurslaunalistann. Á síðasta þingi, þegar eins eða svipað stóð á og nú, mun hafa verið kannaður þingvilji fyrir því að koma á fastri skipan um val í heiðurslaunaflokk. Árangur þeirrar athugunar, sem þá fór fram, var stjfrv., sem borið var fram, en varð ekki útrætt. Þetta var 261. mál á þskj. 517, og aðalefni þess er þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi veitir árlega fé í fjárlögum til að launa listamenn. Getur það bæði veitt allt að 12 listamönnum ákveðin heiðurslaun og veitt að auki í þessu skyni eina upphæð, sem síðan skal skipt af nefnd 7 manna, kosinni af Sþ. að afloknum alþingiskosningum.“ Hér er lagt til, að heiðurslaunalistum sé takmarkaður við 12 nöfn, og býst ég við, að flestum þyki það sanngjörn tala. Þetta frv., sem borið var fram sem stjfrv. á síðasta Alþ. og þáv. menntmrh. talaði fyrir, varð ekki útrætt, en þó kom um það nál. frá menntmn. Ed., þar sem n. lagði einróma til, að frv. yrði samþ. Þar sem nú ríkja svipaðar aðstæður og urðu til þess, að þetta frv. var borið fram á sínum tíma og hafði að því er virðist mjög mikinn byr á þingi, þá hef ég ákveðið að leyfa mér að bera málið fram á ný, en í nokkuð annarri mynd. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 276 brtt. við 14. lið brtt. á þskj. 243. Brtt., sem ég her fram, er í því fólgin, að við listann yfir heiðurslaunamennina, bætist svo hljóðandi mgr.: „Heiðurslaun má veita allt að 12 listamönnum, og skulu menntmn. beggja deilda Alþ. gera í sameiningu till. um, hverjir í þann flokk hætist hverju sinni.“ Hér er, eins og menn sjá, tekin upp úr fyrra frv. talan 12 sem hámarkstala listamanna á heiðurslaunalista, sem Alþ. skipar. En við er bætt ákvæði um, hvar það sé innan þings, sem forganga og frumkvæði sé um að fylla þessa tölu. Ég legg til, að menntmn. beggja deilda í sameiningu geri till. um listamenn á heiðurslaunalistann, og er þá vitanlega ekki verið að taka fram fyrir hendur á háttvirtum þm. eða ráðh., sem ekki sitja í menntmn. Þeir geta að sjálfsögðu komið sínum hugmyndum á framfæri við nefndirnar. En síðan mundu menntmn. kanna það, hverjir listamenn hafa þann byr á þingi, að rétt sé að bera þeirra nöfn fram, en ekki farið eins og nú, þegar komnar eru fram a.m.k. tvær till. og fleiri jafnvel á döfinni. Hér hefur verið orðuð af hv. 10. þm. Reykv. sú þriðja og það flýgur fyrir, að sú fjórða, fimmta, sjötta og ég veit ekki hvað margar séu á döfinni hjá einstökum þm. Ég held, að allur þingheimur sjái, að ef þannig er haldið áfram, er stefnt í algert óefni, og því hef ég borið fram þessa brtt. við 14. lið brtt. á þskj. 243. Nú gilda fjárlög aðeins ár frá ári, og því vil ég skýra frá því, að minn vilji er, og ég held, að ég megi segja, að það sé stjórnarvilji fyrir því, að borið verði fram sem stjfrv. á ný frv. sniðið eftir því, sem dagaði uppi á síðasta þingi að viðbættu ákvæðinu, að frumkvæði um till. um heiðurslaunafólk sé í höndum menntmn.



Herra forseti. Ég hef nú ekki hugsað mér að fara að ræða fjárlögin hér í kvöld, þótt ég kæmi upp í pontuna. Ég kem hér nú aðallega vegna till., sem ég hef flutt um það að bæta við einum manni í þann hóp, sem skipar heiðurslaunaflokkinn. Hæstv. menntmrh. var að enda við að tala fyrir till., sem hann flytur hér, sem er alger breyting frá því, sem verið hefur. Skildist mér á hæstv. ráðh., að hann vildi með þessum tillöguflutningi hafa vít fyrir hv. þm. og forða því, að hér gerðist nokkur skaði, með því að margar till. gætu fram komið frá ýmsum þm. um það að taka rithöfunda og listamenn inn í þennan hóp. Ég fyrir mitt leyti tel nú talsvert í það varið, að hv. þm. haldi því frelsi, sem þeir hafa haft, og ég tel engan skaða skeðan, þótt þm. komi með till. um þetta eins og eitthvað annað. Það verður svo vitanlega meiri hl. þm. hverju sinni, sem ræður og ákvarðar um það, hverjir hafa nægilegt fylgi til þess að komast í þennan hóp. Ég er á móti þeirri till., sem hæstv. ráðh. hefur flutt hér. Hún felur það í sér, að valdið er raunverulega tekið af Alþ. Hæstv. ráðh. talaði um það, að menntmn. ættu að fjalla um málið, aðrir þm. gætu komið sínum skoðunum fram í menntmn. En hvaða vald er það, sem hv. menntmn. er ætlað að hafa, ef þessi till. verður samþ.? Hún hefur ekkert vald. Hún hefur tillögurétt til ráðh., en ráðh. er ekkert bundinn af þessum till. Hann getur skipað mann í þetta sæti nú, 12. sætið, eftir sinu höfði þrátt fyrir tillögu, eins og till. er orðuð. Ég segi þetta ekki vegna þess, að ég vantreysti þessum hæstv. menntmrh. frekar en þeim næsta, sem kann að koma, ég væri á móti þessari till., hver sem væri í menntmrh.-sætinu. Með þessari till. á að ákveða það, að þeir, sem skipa heiðurslaunaflokkinn, skuli vera 12. Menntmn. Alþ. eiga að gera till. til hæstv. ráðh. um það, hverjir skuli skipa þennan hóp, hverjum skuli bæta inn í jafnóðum og einhver fellur úr. Og ég veit, að hv. þm., þegar þeir lesa skýringarnar við þessa till., hljóta að komast að raun um það, hvað í henni felst. Það þarf engan lögfræðing til þess að skýra það. Það er alveg ljóst, að ráðh. á að fengnum till. að velja úr þeim hópi, sem menntmn. gera till. um, en ekki að skipa eftir till. n. Þar er orðamunur mikill, sem skiptir máli. Ég geri ekki ráð fyrir því, að hv. þm. vilji afsala sér þeim rétti, sem þeir hafa, og eins og ég sagði áðan, skiptir ekki máli, hver er í menntmrh.-sæti í það eða það skiptið. Ég hef leyft mér ásamt þremur öðrum þm. að flytja till. um það, að Guðmundi Daníelssyni rithöfundi verði bætt í þennan hóp. Guðmundur Daníelsson er rúmlega sextugur maður. Hann hefur verið afkastamikill rithöfundur. Það eru 30-40 bindi, skáldsögur og önnur rit, sem eftir hann liggja. Nú væri það út af fyrir sig ekki beinlínis hrósvert, þó að mikið lægi eftir einhvern rithöfund. En það, sem máli skiptir, er, að það, sem Guðmundur hefur skrifað, er mikið lesið. Þær bækur, sem eru gefnar út eftir hann, eru keyptar og lesnar og þannig er það, að af mörgum þeim bókum, sem hafa verið gefnar út eftir Guðmund, eru komnar tvær útgáfur, vegna þess að allt hefur selzt upp. Síðasta bókin, sem kom út eftir hann í stóru upplagi, Spítalasaga, var uppseld áður en jólaverzlunin byrjaði, og verður vitanlega gefin út aftur í miklu upplagi. Til viðbótar hinum mörgu skáldsögum og ritum, sem eftir Guðmund liggja, má minna á það, að hann hefur bjargað miklum verðmætum frá því að týnast alveg með því að tala við tugi, ef ekki hundruð, manna á efri árum, bæði konur og karla, og festa á blað mikinn fróðleik eftir þessu fólki, sem annars hefði glatazt. Og þegar tímar líða, mun þetta verða mikils metið. Ég viðurkenni það, að mönnum getur sýnzt sitt hvað í sambandi við rithöfunda og listamenn, og það er eðlilegt, að það séu skiptar skoðanir á meðal þm. um það, hverjir eiga að skipa þennan sess. Og þannig á það að vera, að menn hafi leyfi til að hafa skoðanir. Og það á að vera þannig, að meiri hl. geti ráðið. Alþ. Íslendinga er ekki tilbúið til þess að afsala sér þeim rétti, sem það hefur, til eins manns, til ráðh., og jafnvel þótt hann vildi gera allt sitt bezta, þá á Alþ. ekki að afsala sér valdinu til eins manns. Og mér finnst það nú dálítið skrýtið, ég segi það, þótt það hafi verið flutt frv. í fyrra í þessum dúr, sem ekki varð nú fullkomið samkomulag um, að Alþ. ákveði það með lögum, að í þessum hópi skuli aldrei vera fleiri heldur en 12. Er nokkurt vit í því að ákveða það fyrir fram, að það skuli aldrei vera fleiri en 12, sem séu þess virði að komast í þennan hóp? Ég held, að það sé miklu eðlilegra, að Alþ. meti það og ákvarði á hverjum tíma, hversu margir menn skulu skipa þennan flokk. Við skulum vona, að þannig verði það alltaf á Íslandi, að það verði fleiri en 12 listamenn og rithöfundar, sem séu þess virði að skipa þennan hóp manna. Og ég held, að miðað við önnur útgjöld á fjárlögum landsins sé þetta, sem hér er um að ræða, heiðurslaun, eins og þau eru nú á fjárlögum, það sé ekki sú upphæð, að hún sé út af fyrir sig umtalsverð, og ég gæti vel hugsað mér það, að það væru mun fleiri menn, sem væru teknir inn í þennan heiðurslaunaflokk. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. En ég er alveg sannfærður um, að það eru fleiri hv. þm. á sama máli og ég, að vilja halda þeim rétti, sem þeir nú hafa til tillöguflutnings og ákvörðunar um þetta mál eins og önnur hér í Alþingi.



Herra forseti. Ég tel mig eiga fullkomið erindi í ræðustól á ný, sökum þess að í ræðu hv. 1. þm. Sunnl. kom fram svo hrapallegur misskilningur á máli mínu, að ég fæ með engu móti skilið, hvernig þingskörungur, sem gránað hefur á hár hér í sölum Alþ., getur misskilíð mál mitt svo gersamlega. Hv. 1. þm. Sunnl. margendurtók, að í till. minni fælist, að færður væri réttur frá Alþ. til ráðh., till. mín fjalli um það, að Alþ. afsali sér réttinum til að velja menn á heiðurslaunalistann til menntmrh. Um það stendur ekki stafkrókur í minni till. Hún hljóðar svo: „Heiðurslaun má veita allt að 12 listamönnum, og skulu menntmn. beggja d. Alþ. gera í sameiningu till. um, hverjir í þann flokk bætist hverju sinni.“ Ég spyr hv. þm. Til hverra gera þn. tillögur sínar? Gera þær það yfirleitt til ráðh.? Nei, þær gera till. sínar til Alþ. Í þessu tilviki mundu menntmn. gera sínar till. til Sþ. við afgreiðslu fjárlaga. Hvernig þetta getur misskilizt svo, að ég sé að sölsa undir ráðherraembætti vald Alþ., það er algerlega ofvaxið mínum skilningi. Sþ. afgreiðir fjárlög hverju sinni, svo það getur eingöngu verið til Alþ., sem ætlazt er til, að menntmn. geri sínar till. um heiðurslaunalistamenn hverju sinni. Ráðh. kemur þar hvergi nærri, nema sem atkvæðisbær alþm. á við hvern annan.



Herra forseti. Við höfum hér fjarskalega fá tækifæri til að ræða fjármálin, þm., fyrr en við 3. umr. 1. umr. er hagað þannig, að fjárlagafrv. er lagt fram og svo er einn maður frá hverjum flokki, sem heldur ræðu í útvarpið, og svo er því vísað til n. En ef þm. ræða eitthvað að gagni um fjármálin, þá þurfa þeir að hafa tækifæri til að ræða um þau við 1. umr. þannig, að ef þeir vilja gera ábendingar um eitthvað, þá geti fjvn. tekið það til greina við meðferð mála. Ég vona, að það verði breyting á þessu og við getum rætt um fjárlagafrv. við 1. umr. eins og önnur mál, og þá gætum við gert okkar ábendingar, ef okkur sýndist, að einhverju mætti breyta til hins betra. Ég er á engan hátt að deila á störf fjvn., því að ég efast ekki um, að fjvn. hefur unnið sin verk eftir beztu getu nú. En hitt vissum við, að við 2. umr. var erfitt að ræða um fjármálin, vegna þess að þá lá alls ekki fyrir tekjuáætlunin. Það var hægt að segja ýmislegt um þau, en ekki þannig, að það væri byggt á traustum grunni. Það hafa orðið allmiklar deilur hér milli hv. 11. landsk. þm. og fjmrh. um, hvort væntanleg breyting á skattalögunum mundi verða neikvæð fyrir skattgreiðendur eða ekki. Ég trúi sjálfum mér bezt og fór til skattanefndar Reykjavíkur, fékk hana til að reikna út með mér nokkur atriði viðvíkjandi þessu. Við tókum t.d. einhleypan mann með 500 þús. kr. tekjur á ári og reiknuðum út, hvað hann hefði haft eftir gamla kerfinu og mundi fá eftir nýja kerfinu, og við fengum, að einhleypur maður hefði átt að greiða eftir fyrra árs kerfi í heildargjöld 207 þús. 253 kr., en eftir því kerfí, sem nú er, 212 þús. eða 5 þús. kr. hærra. Þess ber þó að gæta, að við tókum ekki tillit til útsvarsfrádráttar, sem hafði orðið hjá honum á fyrra ári, og það er ákaflega erfitt þess vegna að fullyrða um samanburð, vegna þess að útsvör eru dálítið í sveiflum, því að þegar dregið er frá mikið útsvar, þá eðlilega kemur lægri skattur. Þess vegna er ómögulegt að fínna þetta út nákvæmlega nema fyrir einn og einn í hverju tilfelli. En ef það hefði t.d. lækkað hann um 25 þús. kr., þá hefði hann fengið samkv. gamla kerfinu um 30 þús. kr. lægra á fyrra ári. Aftur var þessu ekki eins farið með fjölskyldumann. Ef hann hafði 500 þús. kr. í nettótekjur þá fengum víð, að hann hefði í heildargjöld 153 þús. 995 kr. á fyrra ári en nú 135 þús. Hann lækkaði um 18 þús. kr. Þá þarf að draga frá, hvað útsvarið hefði lækkað, sem hefði verið dregið frá árið áður, og hann hefði þá undir öllum kringumstæðum komið út eins hagstætt samkv. þessu nýja kerfi eins og gamla kerfinu. Við tókum lægri tekjur og hærri tekjur, og þessi maður, sem reiknaði út fyrir mig, hafði haft 520 þús. í nettótekjur í fyrra. Hann var búinn að reikna út sín útgjöld og hann sagði, að þau yrðu svipuð, hann á 2 eða 3 börn, þannig að ég held, að þetta verði ekkert óhagstæðara fyrir flesta skattgreiðendur. Hitt virtist okkur, að þegar tekjurnar væru komnar í milljón eða hálfa aðra, þá væri það lítið eitt óhagstæðara fyrir skattgreiðandann. En aftur hagstæðara fyrir þá, þegar þeir eru með mjög lágar tekjur, þannig að ég held, að fólkið þurfi ekki að vera mjög órólegt út af þessu. Ég hef enga ástæðu til þess að vera hlutdrægur í þessu máli og er það ekki, enda getur hver og einn reiknað þetta út sjálfur. Ég held, að þetta breyti ekki miklu. Hitt get ég vel skilið, að núv. stjórnarandstaða undrist þá snilli hjá núv. stjórn að geta hækkað útgjöldin um 46% og látið gjöld og tekjur standast á, án þess að búa til neina nýja skatta, því að þeir voru að basla við að hækka um einn milljarð á ári og þóttust vel gera og þurftu alltaf að vera að búa til nýja og nýja skatta, bæði á atvinnuvegina og á þjóðina, svo að ég er ekkert hissa á, þótt þeir undrist og skilji ekki þessa snilli. Hitt er ég ekki alveg viss um, hvort þessi breyting, sem gerð hefur verið, verði til neinna hagsbóta fyrir sveitarfélögin. Það efast ég um. Sveitarfélögin eru losuð við allmikið af gjöldum, en það er líka tekinn einn aðalgjaldstofninn frá þeim, þar sem er álagning á nettótekjur. Um þetta vil ég ekki fullyrða, en ég er í miklum vafa um, að það verði auðveldara fyrir sveitarfélögin að ná nægum tekjum framvegis. Vera má, að þetta sé af klóksskap hjá núv. stjórn, því að hún er skipuð vitrum mönnum, að þeir ætli ekki að láta þessa oddvita og bæjarstjóra hafa allt of mikið úr að spila, og kenna þeim ráðdeild, og er það vel farið. Nú er það svo með þessa skatta, að þó að það hafi tekizt í ár að ná saman endum, þá er óvíst, hvernig þessi tekjuáætlun stenzt, ég skal ekkert fullyrða um það, það má vera, að þeir séu of bjartsýnir. En þá er það verk þeirra manna, sem fyrrv. stjórn hefur komið í þessar trúnaðarstöður. Þeir hafa þá reiknað eitthvað skakkt eða þessi tölva hefur reiknað vitlaust, sem þeir hafa uppi í háskóla. Annars legg ég ekki allt of mikið upp úr henni. Það var einu sinni, þegar var verið að telja í kosningum, þar sem ég var í kjöri, að hún spáði mér dauða, en ég lifði, og síðan hef ég aldrei haft trú á tölvu. Ég held, að það sé ekki mikið gerandi með þessar tölvur, því að það fari eftir því, hvernig þær eru mataðar, þannig að ef bjáni lætur vitleysu í þær, þá kemur út vitleysa. Ef spekingur lætur það, sem rétt er, í þær, þá kemur rétt út, en hann getur þá alveg eins reiknað þetta án tölvu. Við höfum ekki svo háar tölur hér á Íslandi, þannig að ég legg ekki allt of mikið upp úr þessum tölvum. Satt að segja hefur mér oft fundizt vera fullmikið lagt á atvinnuvegina og jafnvel einstaklinga. Þeir hafa verið að berjast við að hækka launin sín, opinberir starfsmenn og stytta vinnutímann. Ég tel ekki eftir kaupið, en ég tel vafasamt, hvort menn eigi að ganga allt of langt í því að vilja vinna lítið. Ég talaði oft um það meðan ég var í stjórnarandstöðu, sérstaklega á fyrri árum mínum, að ég vildi halda vel á hlutunum. Ég var nú vanur því að eyða ekki of miklu, þegar ég var að alast upp og hef jafnvel haft þá reglu hingað til. Það voru þessar gömlu dyggðir að vera vinnusamur og sæmilega sparsamur, en nú eru þær útdauðar. Það væri hægt að taka undir með séra Sigurði, sem hélt fyrirlesturinn, „Farið heilar, fornu dyggðir“. Nú vilja menn helzt hafa hátt kaup og vinna lítið. Eigi er nema gott um það að segja að vissu marki, ef það gengur. En þó að þetta hafi tekizt fyrir núv. ríkisstj. að ná saman endum, þá er ekki víst, að það gangi alltaf með hliðstæðum útgjöldum, því að það getum við gert okkur ljóst, að ef ekki væri dæmalaust árferði og verðlag á sjávarafurðunum, þá væri þetta ekki möguleiki. Boginn er spenntur til hins ýtrasta, svo að ég held, að það sé full ástæða fyrir ríkisstj. að athuga það í framtíðinni, hvort ekki er hægt að halda betur á fjármálunum og eyða minnu en nú er gert. Ég skal játa það, að núv. ríkisstj. hefur enga aðstöðu til þess að endurskoða kerfið eða gera verulegar sparnaðarráðstafanir, því að það er ekki hægt nema með lagabreytingum. Þess vegna er ekki hægt að ætlast til þess af henni, að hún geti gert miklar breytingar hvað eyðslu snertir í þetta sinn. Hitt skulum við líka gera okkur ljóst, að nær þriðjungur af öllum útgjöldum ríkisins nú er til tryggingamála. Það er búið að stórhækka þann lið. Svo er búið að taka verulegar fjárhæðir, á annan milljarð af sveitarfélögunum, hvort tveggja þetta á drjúgan þátt í að hækka útgjöldin. Auk þess var búið að semja um launahækkanir opinberra starfsmanna, áður en núv. stjórn tók við, þannig að við megum nú ekki eigna henni meiri heiður af þessum hækkunum heldur en hún á skilið. En tryggingagjöldin hafa hækkað verulega hjá henni og ég greiddi atkv. með þeim. Var búinn að lýsa yfir, að ég mundi gera það. Ég gerði það með allgóðu geði. Mín skoðun á þessu er sú, að við eigum að hafa sameiginlegan lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn og láta eitt ganga yfir alla. Það má deila um, hvort þau eigi að vera mishá, en við eigum að hafa eitt kerfi. Og þetta lífeyrissjóðskerfi, sem nú er, er fyrir neðan allar hellur. Sumir hafa þreföld eftirlaun. Að verja núna til tryggingamála 5.5 milljörðum og taka svo beint og óbeint af fólkinu og atvinnuvegunum um 3 milljarða í viðbót, það er ofrausn. Og það er engin þjóð í heiminum, sem gerir svona vitleysu. Þess vegna þarf að taka allt þetta kerfi til endurskoðunar. Nú er dollarinn fallinn um líklega 8%. Ég get ekkert sagt um, hvað ríkisstj. ætlar að gera, hvort hún ætlar að láta krónuna fylgja dollaranum, en myndarlega væri það nú gert af henni í ofanálag á þessa snilli í fjármálunum að geta aukið útgjöldin um 46%, án þess að finna upp á neinum nýjum sköttum, ef hún gæti látið krónuna halda gildi sínu, þó að dollarinn dalaði. Við stæðum okkur þá betur en Bandaríkjamenn og ólíkt væri það eða hjá fyrri stjórn. Það mátti aldrei heyrast nefnd gengislækkun úti í löndum, þá hljóp hún til og lækkaði meira heldur en lækkað var þar. En ef ríkisstj. væri nú svo vitur að afnema þessa lífeyrissjóðsvitleysu alla, þá gæti hún á þann hátt sparað útveginum 10% eða sem því svarar, sem dollarinn lækkar, þannig að þá þyrfti hún ekki að elta dollarann. Ég er ekki að leggja ríkisstj. ráð, en ég segi, að mér hefði dottið þetta í hug, ef ég væri ráðh., að koma með þessa till. í ríkisstj., en ég leyfi mér ekki að vera að ráðleggja henni. Ég dáist of mikið að henni fyrir lausn hennar á þessum fjármálum. Þá er það, hvort eitthvað er hægt að spara. Við höfum verið allrausnarlegir við sjálfa okkur að skammta okkur gott kaup og auk þess ákvað fyrrv. ríkisstj., - það var ákaflega góð stjórn og mild í okkar garð, vildi fara vel með okkur, bæði hækka laun okkar og láta okkur helzt ekki hafa of mikið að gera, - þá var það ákveðið í fyrra, að hver flokkur fengi aðstoðarmann, þannig að það eru fimm aðstoðarmenn til að hjálpa þessum vellaunuðu þm. Þetta eru allt ágætir menn, vel menntaðir og greindir, prýðilegir menn á allan hátt. En satt að segja, þá held ég, að við ættum ekkert að basla við að vera á þingi, ef við þurfum alltaf að fá lánsvit til að semja einhverja smátillögu og þar að auki er lítið gert með þessar till. Yfirleitt vöndumst við því nú í stjórnarandstöðunni, að allt væri drepið, sem við komum með, og þegar maður er kominn í stjórnaraðstöðu, þá má helzt ekki koma með neitt nema með leyfi ríkisstj., svo að ég satt að segja held, að þessir aðstoðarmenn hljóti að hafa heldur létt eða þá við erum með fádæmum miklir skussar. Ég hef aldrei óskað eftir aðstoðarmanni. Hitt er svo annað mál, að í fjármálakerfinu er ýmislegt að gera, ef einhverja ráðdeild á að nota. Nú ætlar ríkisstj. að bæta á sig allmiklum störfum. Þar á meðal er hún búin að taka helming af sjúkrasamlagsgjöldunum og lögregluþjónustuna út um landsbyggðina. Það er orðið fullt af lögregluþjónum. Þetta er allmikil atvinnubót út um sveitirnar. Ég held, að það séu 10–11 í sumum héruðunum, sem mæta, þegar böll eru, og eru þá að taka í lurginn á mönnum, ef þeir haga sér eitthvað illa, og það er ekkert um það að segja. Ég held, að þeir séu bara óþarflega margir, og ég held, að það mætti spara töluvert á þessum lið, ef ráðdeild væri notuð. Svo eru þeir að taka að sér sjúkrasamlögin meira og minna. Það hefur verið þannig, að ef ríkið tekur eitthvað að sér, þá hefur það oftast nær orðið heldur dýrara. Það urðu breytingar á þessum sjúkrasamlagslögum fyrir skömmu. Einingarnar voru gerðar stærri. Út af fyrir sig er ekki nema gott um það að segja að vissu marki, en það brá hara svo við, að þá flugu sjúkrasamlagsgjöldin upp, a.m.k. í minni sveit. Vera má, að fleira hafi komið til heldur en ill stjórn. En þegar þetta var komið í eitt kerfi, hvert hérað, þá voru það læknirinn og sýslumaðurinn, sem höfðu með þetta allt að gera. Bændurnir voru settir út í horn í þeim málum og gjöldin flugu upp, og eru orðin veruleg byrði á héruðunum. Það er ekkert nema gott um það að segja, að ríkisstj. vill létta þessum byrðum af okkur. Við skiljum ekki fullkomlega, hvað mikill munur er á kostnaðinum hjá okkur í sjúkrahúsum úti á landi og hér í höfuðborginni. Það var eitthvað hátt á 3. þúsund, kostnaðurinn við mann á dag á Landsspítalanum, en hjá okkur norður á Blönduósi eitthvað 1 100–1 200. Ég hygg, að það væri ærið starf svona í 1–2 mánuði og væri ekki vitlaust að taka einhvern af þessum aðstoðarmönnum, sem eru að hjálpa okkur hér í þingflokkunum, til að athuga það, hvort ekki væri hægt að reka þetta af meiri hagkvæmni. Einn maður var úr mínu héraði á spítala hér s.l. ár, og það kostaði milljón að borga með honum.  Þá er nú blessað skólakerfið, sem er orðið alldýrt. Háskólinn stækkaði óðfluga hjá fyrrv. menntmrh., sem eðlilegt er, því að það er hámenntaður maður og fjölgáfaður og vill gera okkur Íslendinga sem allra vitrasta. Mér er sagt, að lektorar og prófessorar, það eru alls konar vegtyllur, sem þeir hafa þarna, séu orðnir eitthvað 250-260 og kenni einn tíma á dag eða eitthvað 4-5 tíma í viku. Eðlilegt að erfiðismennirnir vilji stytta vinnutímann. Enda er það nú svo, að það var aðalástæðan fyrir vinnustyttingunni, að þessir menntamenn, þessir með hvíta flibbann, ynnu ekki lengur og þá vildu hinir, sem voru með skóflu og gaffal í hendinni, eðlilega ekki vinna lengur heldur. Hitt er mín reynsla, að það líffæri, sem fyrst þreytist, sé heilinn, þannig að ég vil heldur vinna 10 tíma með höndunum heldur en 8 tíma með heilanum. Þetta er ákaflega fíngert líffæri sem er vandfarið með, þessi heili. Vera má, að mér hafi orðið yfirsjón á að vera einn á móti þessum viturlegu lögum um, að menn ættu ekki að vinna nema 37 tíma og 5 mínútur á viku, en ég hitti einn mann, ég hitti marga, ég borða á veitingastöðum og er ræðinn og mannblendinn og ræði oft við vinnuveitendur, ef ég hitti þá og verkamenn líka. Ég var nú að tala við einn, sem hefur málningarverksmiðju hér. Hann flytur málningu til Rússlands eða hans verksmiðja. Hann sagði mér, að nú ætlaði fólkið hjá sér að fara að vinna 4 daga í viku, og konurnar væru farnar að kvíða því að hafa mennina heima 3 daga vikunnar, enda sér það hver heilvita maður, að hjónaböndin fara út um þúfur með slíku, því að hjón, sem ekkert hafa að gera í 3 daga vikunnar, vitanlega fara að jagast og svo fer maðurinn út og drekkur sig fullan og þar fer fjögurra daga kaupið, svo að ég get nú vel trúað því, að núv. ríkisstj. hafi allmarga hjónaskilnaði á samvizkunni eftir tvö ár. Ég hitti vin minn norðan af Skagaströnd, við borðuðum saman. Hann var lítið hrifinn af þessari vinnustyttingu og sagði, að fólk fyrir norðan væri engan veginn þakklátt fyrir þetta. Það hefði heldur viljað 10% hærra kaup, svo að það getur nú kannske farið eins og oft áður, að ég hafi rétt fyrir mér, en þið hafið sofið á verðinum. Hvað sem þessu líður, þá er ákaflega æskilegt að geta sparað eitthvað. Það eru tvenn útgjöld, sem mér líkar sérlega illa á núv. fjárlögum. Það er í fyrsta lagi launaskatturinn, og ef atvinnurekendur slyppu við hann, þá væru þeir hólpnir, þó að krónan væri ekki lækkuð í samræmi við dollarann. Hann er nú orðinn 21/2%. Fyrrv. ríkisstj. á heiður af því að hafa komið honum á. Hann var hækkaður um 11/2% í fyrra og ekkert lækkaður nú. Þar eru teknar af atvinnuvegunum 700–800 millj. Það væri gott hæði fyrir launþega og atvinnurekendur, ef hægt væri að losa þá við þetta. Ég álít enn fremur, að óhagkvæmt sé fyrir launþega að fá ekki að draga frá útsvar og skatta frá fyrra ári. Þeir þurfa að borga þessa skatta og maður með meðallaun, við skulum segja 500 þús., þarf að taka þetta af tekjum sínum. Þetta gerir manni ekkert til. sem hefur 1 000–1 500 þús. kr. í nettótekjur, en það gerir manni til, sem kemst rétt af. Satt að segja veit ég ekki, hvernig maður með stóra fjölskyldu kemst af með 350 þús. kr., þó að hann sé búinn að borga útgjöldin þar fyrir utan. Ef hægt væri að gera þessar umbætur á skattalögunum, þá álít ég, að launþegar mættu vel við skattana una. En þetta verður ekki gert nema með því að draga eitthvað úr útgjöldunum. Ég hafði hér framsögu með þessa báta, og þær eru eigi stór liður af útgjöldunum, en ég var að finna að því, að ég taldi, að hægt væri að reka tvo þeirra á annan og hagkvæmari hátt heldur en gert var. Ég varð fyrir aðfinnslum, að ég hefði verið að mæla á móti mínum eigin tillögum. Þetta var ég engan veginn að gera. Ég álít t.d., að það hefði verið æskilegt, að núv. formaður fjvn., hefði tekið fjárlögin í gegn og bent á allt, sem betur hefði mátt fara, ekki í þeim tilgangi, að það væri hægt að breyta því nú, heldur í framtíðinni. Við vitum, að það er ekki hægt að breyta þessu á svipstundu, það þarf að breyta lögum og undirbúa málið. Það hefði verið æskilegt, að hann hefði haldið ræðu yfir okkur í hálfan eða heilan dag um það, hverju hægt væri að breyta og við mundum hlusta á það með athygli, þannig að ég álít, að ég hafi verið þarna á réttri leið að benda á það, sem ég og aðrir í n. álitum, að hægt væri að breyta til bóta. Ég veit, að það eru margir liðir, sem má koma fyrir á annan og hagkvæmari hátt en gert er. Það hefur verið hamazt við t.d. að byggja heimavistarskóla fyrir börn í ýmsum héruðum. En það getið þið séð, ef þið viljið reikna vexti af upphæðinni, sem lögð er í þessa heimavistarskóla, að þetta er mun dýrara heldur en farskólarnir. Vextir af 40 millj. kr. heimavistarskóla eru 3–4 millj. og þar að auki er sízt betri kennsla í þessum heimavistarskólum heldur en var í gömlu farskólunum, þannig að það er ýmislegt, sem við höfum gert í þessum menntamálum okkar, sem við græðum ekki peninga á. Svo er Háskólinn. Ég er ekki viss um, að það sé svo hagnýtt allt, sem kennt er þar. Hins vegar erum við í vandræðum úti á landsbyggðinni að fá hæfa menn til að stjórna okkar atvinnumálum. Það væri ákaflega gott og væri mikið stórvirki í viðbót við öll önnur stórvirki, sem okkar ágæta ríkisstj. hefur unnið, að hún sendi svona 60–70 af þessum herrum þarna í Háskólanum út á landsbyggðina til þess að manna okkur og kenna okkur, hvernig við ættum að reka okkar atvinnuvegi, t.d. ef við fengjum fáeina hagfræðinga og viðskiptafræðinga til að gera út fyrir okkur bátana og stjórna sveitarfélögunum og þeir gætu kannske eitthvað leiðbeint okkur hændum við heyskapinn. Þetta væri ekki lítil menning fyrir okkur úti á landsbyggðinni. En hins vegar mundi það létta á útgjöldum ríkissjóðs, ef breyting yrði á þessu. En ég er ekki í vafa um það, að það mætti fjölmargt spara þjóðinni að skaðlausu í útgjöldum ríkissjóðsins. T.d. voru tveir af okkar ágætustu mönnum að deila um þessa heiðursrithöfunda eða hvers konar menn voru þetta þarna á skjalinu. Það eru einhverjir ritsnillingar, sem eiga að fá heiðursverðlaun. Satt að segja held ég, að það vaxi nú enginn af því, þó það sé verið að gefa honum 100–200 þús. kr. Ég ætla að greiða atkv. á móti þessari till. Sumt af þessu eru stórríkir menn og ég held, að þeir séu nógu frægir og verði lítið frægari, þó að við látum hvern þeirra fá 175 þús. Hvað ætli Kiljan verði frægari fyrir það, heimsfrægur maður, og á vafalaust margar millj. í góðri mynt úti í löndum? Og svo eru þessir fátæklingar hér, sem hafa rétt að éta, að reyta úr sinni pyngju í hans sjóð. Ég sé ekki, að það sé nokkur ástæða til þess. Það mætti skera margt niður og margt mætti betur fara. En það yrði of langt mál að fara út í það nú. Við gætum fyrst og fremst sparað þessa aðstoðarmenn okkar, þessir þingflokkar. Svo gætum við sparað þessi blessuð heiðurslaun. Við erum að ausa tugum milljóna í skógrækt, þó að það sé vitað mál, að það muni aldrei þrífast skógur á Íslandi. Það er allt í lagi, að menn dundi við að rækta garðholu í kringum bæinn sinn og héruðin geta haft gaman af þessu og það getur verið mannrækt svolítil í þessu, ef þetta yrði héraðsmál. En alveg er ástæðulaust fyrir ríkið að vera að basla við að ausa tugum milljóna í þetta. Kaupa jarðir og leggja þær í eyði og þykjast ætla að rækta skóg, sem aldrei verður neinn skógur. Klak fór ríkið að reka hér uppi í Kollafirði og ég veit ekki, hvað það er búið að kosta marga tugi millj. Það hefði áreiðanlega verið hægt að gera þetta ódýrara, ef einstaklingur hefði verið styrktur til þess. Svo hefur verið ausið í ýmislegt beint og óbeint frá ríkinu, sem er ekki nógu góð stjórn á. Svona má fjölmargt telja. Ég ætla ekki að vera að fara út í það nú, en ég held, að það væri miklu meiri þörf fyrir það, að fjmrh. fengi einn snjallan aðstoðarmann til þess að líta eftir fyrirtækjum og öðrum rekstri, hvort það gæti ekki verið gert á eitthvað hagkvæmari hátt en gert er, heldur en hafa 5 aðstoðarmenn hjá okkur, 7 menn í stjórn Framkvæmdastofnunar til þess að útdeila 150 millj. á ári eða 200 í mesta lagi, og svo 3 menn til að undirbúa, hvernig þeir eigi að úthluta því í þeirri stofnun, alls 10 fyrir utan allt þetta blessað starfslið og sjálfsagt tölvu líka, sem þeir eiga að láta reikna út. 



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara að ræða almennt um fjárlögin, enda hefur það verið gert nokkuð mikið hér í dag, m.a. af síðasta ræðumanni. En ég vil taka undir það með honum, hv. 3. þm. Norðurl. v., að ég teldi það til bóta, ef það fyrirkomulag væri tekið upp, að almennar umr. gætu orðið í þinginu um fjárlögin við 1. umr., þó að það hafi nú ekki tíðkazt síðan útvarpið kom til sögunnar. Mitt erindi hingað upp í ræðustólinn var nú í fyrsta lagi að bera fram fsp. til hæstv. fjmrh. eða sjútvrh. í brtt. frá fjvn. á þskj. 243 er í 35. tölul. á bls. 3 gert ráð fyrir verðuppbótum á linufisk, 20 millj. kr. Ég vil leyfa mér að spyrjast fyrir um það, hvort ekki megi gera ráð fyrir því, að hér sé um að ræða verðuppbætur á línufisk á öllum tímum árs. Fsp. er um það. Eftir að hafa lesið fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir nú við 2. umr., og eftir að hafa lesið þær brtt., sem fram hafa komið hér í dag frá einstökum þm., aðallega frá þm. úr stjórnarandstöðunni, en einnig frá öðrum þó, þá hef ég ákveðið að flytja tvær brtt. við frv. og eru þær nú reyndar ekki um háar fjárupphæðir. Önnur, þessara brtt. er prentuð á þskj. 274. Það er III. tölul.: Til viðhalds og varðveizlu gamla prestsseturshússins á Sauðanesi á Langanesi, sem byggt var úr íslenzkum steini um 1880. Ég veiti því athygli, að fjvn. hefur að þessu sinni lagt til, að dálitlar fjárupphæðir, að vísu ekki háar, verði veittar til þess að halda við gömlum húsum á ýmsum kirkjustöðum. Það er að sjálfsögðu liður í þeirri víðleitni að varðveita þjóðlegar minjar. Ég tel, að þessi till. sé sama eðlis. Það er ekki farið fram á mikið. Till. er um 50 þús. kr. Þetta prestsseturshús, sem ég nefndi hér, er, eins og í till. stendur, byggt um 1880. Sá, sem lét byggja húsið, var séra Vigfús Sigurðsson, sem þá var prestur á Sauðanesi, mikill framkvæmdamaður. Hann lét einnig byggja kirkju á staðnum, sem enn stendur. Þetta hús var ekki byggt úr venjulegu efni, eins og prestssetur gerðust þá, ekki baðstofa og ekki timburhús og ekki heldur úr múrsteini innfluttum, heldur var húsið byggt úr tilhöggnu grjóti, sem numið var á ýmsum stöðum þar í sveitinni, og m.a. var einhver partur af því tekinn úr huldufólkssteini, en því varð nú að hætta, því að huldufólkið sá um sig. Í þessu húsi hefur verið búið fram á síðasta áratug eða réttara sagt næst síðasta, fram undir 1960, en þá var byggt nýtt hús yfir sóknarprestinn og síðan hefur ekki verið búið í húsinu. Og það er eins og auðvitað er um hús, sem ekki er búið í, að þau liggja undir skemmdum, og þetta hús er nú farið að láta á sjá nokkuð, en er þó reisulegt og það eru margir, sem hafa áhuga fyrir því, að því verði haldið við sem fornminjum. ég hef á sínum tíma ritað þjóðminjaverði um þetta, og einnig rætt um það við hann oftar en einu sinni, en hann hefur borið við fjárskorti. Því er nú þessi brtt. fram lögð. Ég sendi erindi um þetta til fjvn., en það skal játað, að það var sent nokkuð seint. Ég vona, að það verði tekið vínsamlega í þessa litlu till. Hér er nú farið að ræða um heiðurslaun til ríthöfunda, og í frv. er þegar gert ráð fyrir heiðurslaunum til allmargra og fram eru komnar hér á fundinum a.m.k. tvær till. um slík heiðurslaun til rithöfunda, sem ekki hafa hlotið þau áður. Ég hef nú ekki lagt það í vana minn að skipta mér af því, þegar þessir bókmenntastyrkir hafa verið hér til meðferðar á Alþ., og ég veit nú ekki, hvaða leiðbeinanda hv. fjvn. hefur á undanförnum árum haft í íslenzkri bókmenntasögu eða bókmenntum við úrval sitt. En þegar ég var nú að lesa þetta yfir, kom mér í hug einn maður, sem mér finnst, að kannske hefði átt áður að vera búinn að fá þessi heiðurslaun ekki síður en aðrir. Sá maður, sem ég þar á við, er nú löngu þjóðkunnur og var þegar orðinn það, þegar ég var ungur að árum. Það er ljóðskáldið og rithöfundurinn Jakob Thorarensen. Jakob Thorarensen varð 85 ára á þessu ári. Fyrsta bók hans, ljóðabókin Snæljós, kom út árið 1914. Síðan komu út nokkrar aðrar ljóðabækur á árunum kringum 1920, sem nú eru þjóðkunnar, eins og Sprettir, Kyljur, Stillur, Fleygar stundir og fleiri. 1906 kom út ritsafnið Svalt og bjart, í tveimur bindum. Annað bindið er ljóð, en hitt eru smásögur, því að hann er líka einn af okkar snjöllustu smásagnahöfundum. Ég hygg, að alls hafi komið frá hans hendi, a.m.k. 17 bækur fyrir utan ritsafnið, sem ég nefndi áðan, og má vera, að þær séu fleiri. Ég minnist þess a.m.k. frá því fyrir 50 árum, að þá var það algengt, að fólk á ljóðelskum heimilum kynni mörg af kvæðum Jakobs Thorarensen og það kann þau enn, sem uppi stendur. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Það getur vel verið, að það væri rétt að hafa þetta á þá lund, sem hæstv. menntmrh. hefur stungið upp á. Um þann ágreining, sem ríkir á milli hans og hv. 1. þm. Sunnl. um skilning á till., sem borin var fram, má sjálfsagt deila, en út í það skal ég ekki fara. En till. eru hér uppi um heiðurslaun til einstakra manna og í framhaldi af því vil ég leyfa mér að leggja þessa till. fram skrifl. og bið hæstv. forseta að leita afbrigða.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að mæla fyrir tveim litlum brtt., sem ég flyt á þskj. 245 og þskj. 275. Á þskj. 245 er till. um heimild til að verja allt að 15 millj. kr. til byrjunarframkvæmda við byggingu skólaíþróttahúss við Hamrahlíð í Reykjavík. Það, sem fyrir mér vakir með þessum tillöguflutningi, er í stuttu máli betri nýting á almannafé um leið og bætt er úr brýnni þörf tveggja skóla fyrir íþróttahúsnæði. Það má segja, að mér renni blóðið til skyldunnar, er ég flyt þessa till., þar sem ég hef um skeið samtímis átt sæti í stjórn Foreldrafélags Hliðaskóla og foreldraráði Hamrahlíðarskóla. Þess vegna er það e.t.v., sem mér hefur komið í hug, að leysa mætti mál beggja þessara skóla samtímis og þess konar lausn gæti e.t.v. orðið til þess að flýta fyrir því, að báðir skólarnir fengju einhverja úrlausn sinna mála að þessu leyti. Hlíðaskóli, sem er barna- og gagnfræðaskóli við Hamrahlíð, hefur verið starfræktur í Reykjavík um margra ára bil, og allan þann tíma hafa nemendur hans sótt íþróttir, leikfimikennslu, í íþróttahús Vals, sem er sunnan við Reykjanesbraut, hættulega umferðargötu. Þarf ekki að orðlengja það, að ekki er fýsilegt að senda lítil börn til leikfimikennslu við þessar aðstæður oft í illviðri og myrkri yfir mikla umferðaræð. Í fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar - í frv. til fjárhagsáætlunar Reykjavíkurborgar er nú lagt til, að 10 millj. kr. verði varið til byggingar íþróttahúss Hlíðaskóla. Í Menntaskólanum við Hamrahlíð voru nemendur síðasta ár um 700 talsins. Í þeim skóla hefur leikfimi ekki verið á stundaskrá nemenda frá því, er hann tók til starfa, vegna þess að húsnæði skorti til þess. Í næsta áfanga Hamrahliðarskóla átti að reisa íþróttahús. Till. um 41 millj. kr. fjárveitingu til þess áfanga var fram borin af hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni við 2. umr. fjárlaga og felld. Nú langar mig til að gera ýtrustu tilraun til að þoka þessum aðkallandi málum áleiðis með sem skjótustum hætti. Ég hef í hyggju að flytja þáltill. ásamt fleiri hv. þm. um sameiginlegt íþróttahús fyrir Hliðaskóla og Hamrahlíðarskóla. Um er að ræða tvo skóla hlið við hlið. Báðir hafa aðkallandi þörf fyrir íþróttahús, en annar er rekinn af ríki og hinn af borg. Báðir eiga rétt á íþróttahúsi, en frá sjónarmiði hins almenna skattborgara virðist það vera einkennileg niðurstaða að byggja tvö íþróttahús hlið við hlið, aðeins vegna þess að annar skólinn sé rekinn af ríki, en hinn af borg. Í þessu tilviki hagar svo til, að þarna er kjörið tækifæri til samstarfs ríkis og borgar um hagkvæma lausn aðkallandi máls fyrir báða aðila. Sýnist sú stærð íþróttahúss, sem fullnægði þörf beggja skólanna, einnig hafa þann kost að nýta mætti húsíð til kappleikjahalds utan skólatíma. Ætti að vera unnt að hafa í slíku húsi tvo samliggjandi sali með lausu, færanlegu skilrúmi, þannig að auðvelt væri að breyta leikfimisölum beggja skóla í einn sal. Vitanlega mundi svo Reykjavíkurborg taka að sínu leyti og lögum samkv. þátt í kostnaði í þeim hluta hússins, sem yrði hennar eign í þessari stofnun. Ég hef rætt mál þetta við skólastjóra beggja þessara skóla, sem vonast til þess, að till. geti orðið til þess að þoka málum þessum til raunhæfrar lausnar sem fyrst. Ég veit það, að ég þarf ekki að færa rök fyrir því hér í þingsölum, að enn er í fullu gildi hið forna spakmæli „heilbrigð sál í hraustum líkama“, og ég vonast til þess, að með samþykkt þessarar till. geti hv. þm. stuðlað að því, að nemendur Menntaskólans við Hamrahlíð verði hressari og hraustari og djarfari til átaka við verkefni komandi ára. Með því að samþykkja þessa till. verður fyrr hægt að hefjast handa, ef fróðustu aðilar telja það hagkvæmt, að þessir tveir aðilar, ríki og borg, hafi samstarf um að leysa þetta mál. Ég legg áherslu á, að þessi till. er sparnaðartillaga í þessum fjárlögum, sem hér eru um rædd, og vonast til, að hæstv. fjmrh. hafi það í huga, þegar til atkvgr. kemur á morgun. Ég hef leyft mér að flytja aðra brtt. á þskj. 275. Hún er við 20. lið á þskj. 243, fyrir 1 500 komi 1 800 þús. Það er um styrk til Sumargjafar. Till. mín er um það, að við liðinn bætist einnig, að 1 500 þús. verði varið til Fóstruskóla Sumargjafar og 300 þús. verði rekstrarstyrkur til Sumargjafar. Þegar þessar brtt. frá fjvn. komu inn í þingsali nú fyrir nokkrum dögum með þeirri till., að kr. 1 500 þús. verði veitt til Sumargjafar, var mér tjáð, að þá mundi hafa verið sinnt að fullu erindi félagsins varðandi Fóstruskólann. Það er hins vegar á misskilningi byggt eða máske, að ég hafi misskilið þær upplýsingar. Hvort heldur er, þá er það einsýnt, að nauðsynlegt er fyrir Fóstruskóla Sumargjafar að fá þá lágmarksfjárhæð, sem hann telur eðlilega til rekstrar skólans á næsta ári. Og ekki þarf að orðlengja, að það er tómt mál að tala um fjölgun dagvistarplássa, byggingu fleiri dagheimila, bæði í Reykjavík og úti um allt land, ef við höfum ekki á að skipa nægilega mörgum menntuðum starfskröftum til að annast þetta starf, sem við ætlum, að fram fari í þeim stofnunum. Ég tek fram, að Reykjavikurborg leggur helming á móti framlagi ríkisins í þessu skyni, og þó eru í Fóstruskóla Sumargjafar menntaðar fóstrur fyrir allt landið. Og vitanlega þarf heldur ekki að taka fram, hvílíkan skerf Reykvíkingar leggja til í framlagi ríkisins, sem veitt er til þessa máls eins og annarra á fjárlögum. 300 þús., sem við upphæðina í till. bætast, eru svo hinn fasti rekstrarstyrkur til Barnavinafélagsins Sumargjafar, en ef hann gengur inn í upphæðina, sem fjvn. lagði til, þá verður framlagið til Fóstruskólans lægra heldur en sú lágmarksfjárhæð, sem stjórn Sumargjafar telur nauðsynlega til rekstrar Fóstruskólans. Þar við bætist, að í erindi menntmrn. til fjvn. var fram á það farið, að tekið væri tillit til rekstrarhalla, sem hefur verið allmikill á undanförnum árum og fer vaxandi, en með þessari fjárveitingu ætti nauðsynlegri fjárþörf Fóstruskólans að vera fullnægt í bili.



Herra forseti. Vegna þeirra till., sem hv. síðasti þm. var hér að gera grein fyrir, vil ég aðeins taka það fram, að ég mun styðja þær till. og tek einmitt undir röksemdafærslu hennar fyrir þeim tili. Ég vil jafnframt lýsa yfir stuðningi mínum við till. hv. 1. þm. Norðurl. e., fyrri till. hans, og ég held, að við getum ekki verið það litlir menn hér á Alþ., að við getum ekki leyft okkur að veita 50 þús. kr. til varðveizlu þessara merku minja, sem hann einmitt getur um og leggur till. fram um, að varðveittar verði. Full ástæða væri til þess að tala langt mál og halda langa ræðu um mál hv. 3. þm. Norðurl. v., og þó að ég fari nokkrum orðum um það, þá sé ég ekki, að ég þurfi neitt að skammast mín, fyrir það, þótt hann sé ekki mættur hér í þingsal, vegna þess að ég veit, að þessi hv. þm. gengur nú um meðal þeirra þm., sem ekki eru í sal, og spyr: Hvernig þótti ykkur snilld mín í þessari ræðu, sem ég flutti hér áðan? Að sjálfsögðu verða svörin við þeirri spurningu hans, sem hann hefur spurt þm. á undanförnum 12 árum, á þessa leið: Þín snilld er mikil og enginn er þér líkur, Björn bóndi. Það væri vissulega ástæða til þess að taka upp mörg af orðum hans, sem hann viðhafði í sinni ræðu hér. Margir munu álíta, sérstaklega fólk, sem á áheyrendapöllum er, og kannske nýrri þm.; að hér sé um mesta háðfugl þingsins að ræða. Svo er alls ekki. Þetta er líklega raunsæjasti þm. stjórnarliðsins í dag og var raunsæjasti þm. stjórnarandstöðunnar á sínum tíma, vegna þess að hann hefur vit á því að vera alltaf með, þegar á þarf að halda, með sínum flokki, en hins vegar, ef ekki þarf á að halda, er hann á móti til þess að skapa sér sína sérstöðu. Þetta hefur hann leikið í mörg ár og gerir enn. Þess vegna leyfir hann sér það hér í dag að tala um bæði stóra skatta ríkisstj., sem er vissulega satt og rétt hjá honum, og hann talar um það, sem hlýtur að vera samkv. hans röksemdafærslu, að von sé á aukningu hjónaskilnaða hér á landi vegna stefnu ríkisstj. Ég skal ekki draga það í efa. Ég tel það mjög mikið rétt, að flestar þær ákvarðanir, sem ríkisstj. hefur tekið fram til þessa, muni yfirleitt hafa áhrif á heimilislíf fólks í þessu landi, og má þakka fyrir, ef þar ekki reynir svo mikið á, eins og hv. þm. stjórnarflokkanna, Björn Pálsson, hefur þegar getið um. En anzi er það skrýtið, þegar þessi hv. þm. talar um það í vælu- og skælutón, að fyrrv. ríkisstj. hafi lagt á svo og svo mikla skatta, og talar m.a. um launaskatt 21/2%. Því í ósköpunum leggur þessi þm. ekki fram till. um það, að þessi skattur verði lækkaður nú? Nú hefur hann tækifærið, nú hefur hann flokkana sína í ríkisstj., nú getur hann gert þetta. Meira að segja hv. þm., formaður þingflokks Framsfl., sem stendur þarna brosandi við útvegg, hann gæti stutt hann í þessu. Þetta er maðurinn, sem hefur flutt þessa till. með honum áður. Nú er tækifærið. Það er alleinkennilegt í sambandi við afgreiðslu þessara fjárlaga, þegar hv. meiri hl. leggur okkur hér á borð áætlaðar tölur, ekki aðeins um hvað þjóðarframleiðslan verði, heldur einnig um þær tekjur, sem við munum hafa af annarri starfsemi. Ég hef hlustað á það í dag, að það var m.a. gerð áætlun um það, hvað þjónustustarfsemin mundi gefa okkur á næsta ári. Hafandi það í huga, að þjónustustarfsemin er að miklu leyti byggð upp á tekjum af okkar flugi, hafandi það í huga, að þessir sömu aðilar hafi kannske eyðilagt það bezta af því, sem við gátum haft úr úr fluginu og þeirri þjónustu, sem við eigum að geta veitt á Keflavíkurflugvelli, með því að víkja frá sér þeim stuðningi, sem við gátum haft í sambandi við fullkomnun flugbrautanna í Keflavík, þá er það, finnst mér, anzi skrýtið, þegar þessir sömu menn telja, að þessi tekjuliður, þjónustustarfsemi m.a. af þessari grein, muni ekki aðeins standa í stað, heldur muni hún einnig aukast. Svona má lengi telja. Það er talað um, að verðlag sjávarafurða verði það sama og fari hækkandi. Þetta er áætlað hjá þeim. Þeir kannske taka það ekki með í reikninginn, að samkv. þeirri ákvörðun, sem þeir sjálfir hafa tekið og reyndar við munum standa að með þeim í sambandi við útfærslu landhelginnar, þá eigum við það í vændum að lenda í stórkostlegu víðskiptastríði við aðalviðskiptaþjóðir okkar. Hvaða áhrif hefur það á þessa áætlun, sem þeir hafa lagt fram nú til fjárlaga fyrir árið 1972? Þessi sami hv. þm. (BP) minntist nokkuð á það, að fyrir liggur nú fyrsta gengislækkun þessarar ríkisstj. Ég held, að það verði erfitt fyrir hæstv. ríkisstj. að komast hjá því að viðurkenna þá staðreynd, sem fram undan er, að það verður að lækka gengið, a.m.k. gagnvart dollar. Og hvar eru þá stóru orðin, sem voru hér fyrr á árum, þegar þáv. hæstv. ríkisstj. þurfti að leiðrétta gengið gagnvart gengisfellingu sterlingspundsins? En hvað stendur í Ólakveri? Var ekki þar heitið, að það skyldi aldrei verða gengisfelling hjá núv. hæstv. ríkisstj:? Eða hef ég kannske lesið kverið vitlaust? Ég veit, að hv. formaður þingflokks Framsfl. getur leiðrétt það. Það voru nú satt að segja alls ekki þessi orð mín nú eða orð hv. 3. þm. Norðurl. v., sem ollu því, að ég kem nú upp í ræðustól. heldur sú brtt., sem hæstv. menntmrh. har fram hér í kvöld varðandi heiðurslaun listamanna. Nú legg ég áherzlu á það við ykkur, hv. þm., að sú ríkisstj., sem nú situr við völd hér á Alþ., hefur talið sig og telur sig og hennar stuðningsflokkar helztu stuðningsmenn lista og vísinda, mennta og annars slíks hér á landi, a.m.k. að eigin mati. Við skulum líka hafa það í huga, að fjárlögin í ár hafa hækkað um fleiri milljarða heldur en nokkru sinni um getur í sögu íslenzkra stjórnmála eða fjármála, skulum við frekar orða það, hér á landi. Hæstv. menntmrh. ber það fram af rausn sinni, að í stað 11 listamanna, sem slíkra heiðurslauna njóti nú, skuli einum bætt við, sem fái 175 þús. kr. til viðbótar. Ég spyr, er það goðgá, þótt ég leyfi mér að leggja fram, sem ég mun gera brtt. við hans brtt. um það, að þessi fjöldi breytist úr 12 í 15? Ég minntist nokkuð á það í minni fyrri ræðu hér í kvöld, þótt engin till. lægi frammi um það frá mér, að það væri kannske karlmannlegt hlutverk þessa hv. þings, að konur væru á þessum lista, og minntist þar á tvær, sem hafa brotið sér stórmannlega braut, Guðrúnu frá Lundi og Svövu Jakobsdóttur. Hins vegar vil ég benda m.a. á menn, sem þarna eiga heima, án þess að ég geri till. um neitt, eins og Gunnlaug Scheving listmálara, Skúla Halldórsson tónskáld og Val Gíslason leikara, og sjálfsagt má fleiri upp telja. En aðeins til þess að benda á þessa aðila finnst mér, að það sé tímabært, að ég flytji þessa brtt. við till. hæstv. menntmrh., og ég vil leyfa mér að fara fram á, hæstv. forseti, að hún verði þá borin upp og leitað afbrigða, þannig að hún megi koma til umr.



Herra forseti. Það eru nú aðeins örfá orð vegna ummæla, sem féllu hjá hæstv. menntmrh. hér í kvöld. Út af fyrir sig var það mikils virði, að hann kom hér upp í pontuna og gaf yfirlýsingu um það, hvaða skilning bæri að leggja í þessa till., sem hann hér hefur flutt, vegna þess að till. er það óljós, eins og hún er, að það er ekki hægt að átta sig vel á því, hvað átt er við. En hæstv. ráðh. hefur sagt, að það væri alls ekki meiningin, að menntmn. gerðu till. til hans, til menntmrh., heldur til Alþ. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri venjan, að nefndir gerðu till. til Alþ., en ekki til ráðh. Það er algengt, að nefndir Alþ. geri till. til ráðh. Um það þurfum við ekki að þræta. Og þess vegna er það, að eins og þessari till. er varið, þá var eðlilegt að skilja hana þannig, að menntmn. ættu að gera till. til ráðh. Ef þessi till. verður samþ., er ákveðið, hversu margir skulu vera í heiðurslaunaflokknum. Það hefur einnig verið ákveðið, hversu miklu fjármagni skuli verja í þessu skyni. Það, sem eftir stendur, er það, að menntmn. eiga að gera till. um nýjan mann í þennan flokk, ef einhver fellur út. Það er algengt, að Alþ. samþykkir fjárveitingu í einu lagi, sem á að skipta á milli nokkurra aðila. Það, sem menntmn. ættu að gera samkv. þessari till., ef hún verður samþ., er það að gera till. um, hvaða menn skuli fara í heiðurslaunaflokkinn. Þegar Alþ. hefur gengið frá fjárveitingunni og gengið frá, hversu margir eiga að vera í flokknum, þá er eðlilegt samkv. till., eins og hún nú er orðuð, að menntmn. sendu till. sínar til menntmrh. og hann úrskurði svo, hvaða maður skuli vera tekinn helzt af þeim, sem till. eru gerðar um, en samkv. orðanna hljóðan væri ráðh. ekki bundinn við það. Þetta ætla ég, að þm. sé alveg ljóst, eins og till. er orðuð, ef enginn skýring hefur komið. Nú hefur hæstv. ráðh. gefið skýringu á því, hvernig beri að skilja þetta, og þau orð verða skráð í þingtíðindum. Af því leiðir, að ég tel alveg ótvírætt, að það liggi nú ljóst fyrir, hvernig beri að skilja þetta, og tel ég þá, að till. sé miklu skárri heldur en ef hún hefði átt að skiljast á annan veg. Eigi að síður tel ég till. mjög gallaða og miklu lakari heldur en að hafa það fyrirkomulag, sem gilt hefur alla tíð, að Alþ. ákveði beinlínis með atkvgr., án þess að till. komi fyrst frá menntmn., hvaða menn skuli teknir þarna inn. Ég skal viðurkenna það, að það væri eðlilegt, að þessar brtt. væru fyrr á ferðinni, og samkv. þingsköpum væri ekki óeðlilegt, að þeim till., sem einstakir þm. flytja um listamenn, sem óskað er, að verði teknir inn, það væri ekkert óeðlilegt, að þeim till. væri vísað til menntmn. til athugunar, en því er nú ekki að heilsa. Það hefur alltaf verið þannig við fjárlagaafgreiðslu, að slíkar brtt. hafa komið á síðustu stundu. Og við erum nú komnir fram á þennan dag, án þess að illa hafi farið, og ég held, að við hefðum getað haldið alveg áfram á sömu braut, án þess að stofna fjármunum í hættu eða sæmd okkar í hættu. En eins og ég sagði áðan, þá er vitanlega engin ástæða til þess að vera að væna núv. hæstv. menntmrh. um slæmar hvatir í þessu. Mér virðist hann vera hinn prúðasti maður, og ég efast ekkert um, að hann hefur haft þann skilning, þegar hann skrifaði till., sem hann lýsti hér áðan, að mín orð hafi ekki breytt neinu þar um. En ég tel, að mín aths. hafi verið alveg nauðsynleg til þess að fá ótvíræða yfirlýsingu um þetta, ef svo illa skyldi fara, að þessi till. hæstv. ráðh. yrði samþ.



Herra forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Sunnl. falleg orð í minn garð og eiginlega siðferðisvottorð. En ég verð þó að standa við mína upphaflegu ætlun og lýsa furðu minni á því, að hann telur till. þá, sem fyrir liggur á þskj. 276 svo óljósa, að ómögulegt sé að skilja hana án þeirra skýringa, sem ég hafi veitt hér í minni fyrri ræðu. Ég mótmæli því harðlega, að till. sé svo óljós, að þar sé nokkurt tilefni til að gera ráð fyrir, eins og hv. I. þm. Sunnl. sagði, að menntmn. sendi till., sem þær gangi frá, til ráðh. og hann úrskurði svo um þær, því að hér stendur með feitu letri í till. sjálfri: „Heiðurslaun listamanna samkv. ákvörðun Alþingis.“ Síðan kemur bein upptalning og síðan þessi viðbót, sem er mín brtt. Hvað þarf eiginlega að tala ljóst til þess að hv. þm. skilji?



Herra forseti. Það var eftirtektarvert, þegar hæstv. ráðh. las upphafið að till.: Heiðurslaun listamanna ákvarðist af Alþ. Það er alveg laukrétt. Heiðurslaunin ákvarðast af Alþ., en það segir ekkert í till. um það, að Alþ. skuli ákveða, hvaða menn njóti þessara launa, og ég ætla nú einmitt, að eftir að við höfum fengið þessa skýringu frá hæstv. ráðh., þá sé ekki nokkur maður í vafa um það, að það hafi verið bráðnauðsynlegt að fá hæstv. ráðh. hér upp til þess að gefa þá skýringu, sem hann nú hefur gefið.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr., enda hafa þær verið með þeim hætti, að það er ekki ástæða til að fara að deila um það, sem á milli hefur borið, því að tækifæri eru jafnan til þess og ekkert óeðlilegt við það. Það eru aðeins nokkrar spurningar, sem var beint til mín beint, sem ég tel mér nauðsynlegt að svara. Út af fsp. frá hv. 3. þm. Sunnl. um styrkinn til blaðanna, þá vil ég segja það, að um það hefur ekki verið fjallað í ríkisstj., hvernig með yrði farið í sambandi við kjördæmablöðin, en ég geri ráð fyrir, að það verði a.m.k. ekki nema eitt á hvern flokk í hverju kjördæmi, nema það verði þá innbyrðis skipti hjá flokknum, sem gætu komið þar til greina, en um þetta hafa engar reglur verið settar. Út af því, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. spurði um í sambandi við uppbæturnar á línufisk, þá er því til að svara, að það er reiknað með, að þær gildi allt árið. Þá eru það fsp. frá hv. 2. þm. Vestf. Í fyrsta lagi um Póst og síma. Það er ekki gert ráð fyrir því að þessu sinni, að þetta fari út í verðlagið né heldur, að það dragi úr framkvæmdum. Það er vonazt til þess, að stofnunin geti komið sínum málum svo fyrir, að það þurfi ekki að hafa áhrif á þetta, en hennar rekstrarmál hafa verið í skipulagningu og athugun, og því er treyst, að a.m.k. á árinu 1972 verði hægt að koma þessu fyrir án þess að það þurfi að draga úr framkvæmdum. Í sambandi við söluskattinn leiðir það af sjálfu sér, að með þessum hætti verður hann innheimtur mánaðarlega. Síðari hluta ársins er gert ráð fyrir þessu og þýddi það, að í nóv. yrði október- skattur innheimtur og nóvember- skattur í des. í staðinn fyrir, að hann kemur ekki til innheimtu nú fyrr en í febrúar. Út af þessu, sem hann spurði um varðandi áfengið og tóbakið, hvernig að því skyldi farið að ná í meiri tekjur og draga þó úr drykkjuskap, þá viðurkenni ég, að hv. þm. kom mér í allmikinn vanda, því að honum er kunnugt um kunnáttuleysi mitt í þeirri fræðigrein. En að því er mér er tjáð nú, er það svo, að til er það, sem kallaðir eru mjög sterkir drykkir, og þeir eru nokkuð dýrir, en þeir hafa hins vegar þá náttúru, að þeir eru ekki sú tegund drykkja, sem gefur ríkissjóði beztar tekjur, því að álagningin á þessa sterku og dýrari drykki er tiltölulega miklu minni en á hina, sem eru vægari, en hún hefur ábyggilega þau áhrif, að drykkjuskapur verður meira áberandi. Þess vegna er það mælikvarði þeirra, sem þekkja þar nokkuð til, að ef mjög mikill hluti af áfengissölu sé farinn að vera þessir dýrustu og sterkustu drykkir, þá sé verðið á áfenginu orðið of lágt og auki um leið drykkjuskap. Þess vegna sé það hagkvæmt að hækka verðið, því að þá verði keypt meira af þeim tegundum, sem ekki eru eins sterkar, en gefa ríkissjóði hins vegar meiri tekjur, og þannig er þetta nú sameinað.  Svo skal ég enda þessi orð mín með því að þakka hv. fjvn. fyrir hennar störf og hagsýslustjóra í sambandi við afgreiðslu þessara fjárlaga og hv. alþm. fyrir þessa umr., sem hefur farið fram með friði og spekt.



Herra forseti. Í þessari þáltill. er farið fram á, að Alþingi veiti samþykki sitt til frestunar á fundum Alþingis frá 21. þ.m. eða síðar, ef henta þykir, enda verði Alþingi kvatt saman eigi síðar en 20. jan. 1972. Svipaður háttur mun hafa verið á hafður að undanförnu um frestun Alþingis. Ég vænti þess, að um þessa till. verði ekki ágreiningur, og legg til, að hún verði samþ., án þess að henni verði vísað til nefndar, enda mun það ekki hafa verið venja að undanförnu að vísa slíkri till. til nefndar.