Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um ráðstafanir gegn því að fjármálakerfið sé notað til peningaþvættis. Gerð er grein fyrir efni þessarar ákvörðunar í tillögunni. Hún er prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeirri tilskipun sem hér um ræðir. Ákvörðun þessi kallar á lagabreytingar hér á landi og var tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu eins og venja er til. Varðandi efnisatriði nægir að nefna að með þessari ákvörðun er verið að fella inn í EES-samninginn ákvörðun tilskipun Evrópusambandsins um aðgerðir gegn peningaþvætti. Þessi tilskipun felur í sér breytingar á eldri tilskipun um þetta efni sem er hluti EES-samningsins. Með þessum breytingum er gildissvið tilskipunarinnar rýmkað auk þess að gerðar eru ýmsar smærri tæknilegar breytingar á eldri tilskipun. Þessi tilskipun kallar á breytingar á almennum hegningarlögum hvað varðar svik sem beinast að fjárhagslegum hagsmunum en í dómsmrn. er verið að vinna að gerð lagafrv. af þessu tilefni. Ég legg til, frú forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanrmn. á þskj. 970. Þetta er mál nr. 338, frv. til laga um breytingu á lögum um Evrópska efnahagssvæðið, nr. 2/1993, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda samning um þátttöku lýðveldisins Tékklands, lýðveldisins Eistlands, lýðveldisins Kýpur, lýðveldisins Lettlands, lýðveldisins Litháens, lýðveldisins Ungverjalands, lýðveldisins Möltu, lýðveldisins Póllands, lýðveldisins Slóveníu og lýðveldisins Slóvakíu á Evrópska efnahagssvæðinu. Aðildarsamningur EES var gerður í Lúxemborg 14. október 2003 og undirritaður af Íslands hálfu 11. nóvember síðastliðinn. Jafnframt er lagt til að þær breytingar sem gerðar eru á meginmáli EES-samningsins með aðildarsamningnum fái lagagildi hér á landi. Þingheimi er vel kunnugt um samningaviðræður um stækkun Evrópska efnahagssvæðisins. Þær tóku langan tíma. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að óhóflegar kröfur framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um tæplega 40-föld framlög til þróunarsjóða hafi komið á óvart. Þá verð ég að segja að framkvæmdastjórnin hafi farið nokkuð einkennilega fram í málinu enda kom síðar á daginn að hún hafði ekki tryggt sér umboð aðildarríkja til slíkra krafna. En samningar náðust að lokum. Ég vil nota tækifærið og þakka utanríkisþjónustunni fyrir framgöngu hennar í málinu. Ekki verður annað sagt en unnið hafi verið skipulega og fagmannlega að málinu af Íslands hálfu. Meginniðurstaða viðræðnanna varð að stofnaður verður nýr þróunarsjóður EFTA og verða framlög EFTA-ríkjanna til sjóðsins fimmfalt hærri en þau hafa verið undanfarin fimm ár. Framlag Íslands verður um 500 millj. kr. á ári og mun mestur hluti framlagsins renna til nýju aðildarríkjanna. Íslenska ríkið hefur lagt áherslu á að þróunarsjóðurinn styrki einkum verkefni á sviði sjávarútvegs, hagnýtingar jarðhita og orkuvinnslu en á þeim sviðum getur Ísland sérstaklega miðlað þekkingu og reynslu. Hugsanlega væri möguleiki á að Íslendingar færu í samstarfsverkefni með þeim ríkjum sem tryggði okkur ákveðin áhrif. Við aðild nýju ríkjanna að Evrópusambandinu falla niður gagnkvæmir fríverslunarsamningar þeirra og Íslands. Af þeim sökum var fyrirséð að viðskiptakjör fyrir ákveðnar afurðir mundu versna. Unnið var að þessu máli af hálfu utanríkisþjónustunnar og eftir diplómatískum leiðum. Þá er rétt að geta þess að utanrmn. var í heimsókn í Varsjá í Póllandi í nóvember árið 2002. Þá var tækifærið notað til að koma sjónarmiðum Íslendinga til skila, til þingmanna, ráðherra og embættismanna sem nefndin fundaði með. Hagsmunir Íslands og nýju aðildarríkjanna fóru saman að þessu leyti enda kom fljótlega í ljós að þau kærðu sig ekki um hærra verð á þeim vörum sem áður höfðu verið keyptar frá Íslandi. Rétt er að nefna að samningar tókust um niðurfellingu tolla á frosnum síldarsamflökum frá Íslandi og endurflokkun í tollskrá ESB þannig að sú afurð fær sömu tollmeðferð og frosin síldarflök. Jafnframt náðust samningar um að kvótar yrðu settir fyrir tollfrjáls viðskipti með helstu vörutegundir sem viðskipti hafa verið með og notið hefðu betri viðskiptakjara samkvæmt gildandi fríverslunarsamningum. Stækkun Evrópusambandsins tekur gildi þann 1. maí nk. Til að stækkun EES taki gildi þarf hvert aðildarríki ESB að fullgilda stækkun EES í samræmi við stjórnskipunarlög sín. Því miður tafðist undirritun stækkunarsamninga EES um einn mánuð í haust þar sem ágreiningur reis milli Liechtenstein annars vegar og Tékklands og Slóvakíu hins vegar, m.a. um viðurkenningu á fullveldi. Bráðabirgðasamkomulag náðist þannig að unnt var að undirrita stækkunarsamningana af hálfu EES og EFTA-ríkjanna en að sjálfsögðu tafði þetta fullgildingarferlið. Utanrmn. leggur sérstaka áherslu á að stækkun EES taki gildi á sama tíma og stækkun Evrópusambandsins og samkvæmt upplýsingum sem nefndin hefur aflað bendir allt til þess að það gangi eftir. Eftir stækkun verða aðildarríki Evrópusambandsins 25 talsins og innan EES verða þá 28 ríki. Nefndin fékk á sinn fund Gunnar Snorra Gunnarsson, Grétar Má Sigurðsson, Bergdísi Ellertsdóttur og Finn Þór Birgisson frá utanrrn., Hönnu S. Gunnsteinsdóttur frá félmrn., Kristrúnu Kristinsdóttur frá dómsmrn., Gústaf Adolf Skúlason og Hrafnhildi Stefánsdóttur frá Samtökum atvinnulífsins og Halldór Grönvold frá Alþýðusambandi Íslands. Þá ákvað nefndin að senda málið til umsagnar og var það sent ríflega 50 samtökum, félögum, fyrirtækjum og stofnunum. Umsagnir um málið bárust nefndinni frá Alþýðusambandi Íslands, Læknafélagi Íslands, Lögmannafélagi Íslands, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum banka- og verðbréfafyrirtækja, Samtökum iðnaðarins, Umhverfisstofnun og Verslunarráði Íslands. Þá bárust nefndinni upplýsingar og gögn frá Alþýðusambandi Íslands, utanrrn. og félmrn. Nefndin tók til sérstakrar athugunar ákvæði samningsins um frjálsa för fólks. Gera verður ráð fyrir að töluverður fjöldi fólks frá nýju aðildarríkjunum, einkum Eystrasaltsríkjunum og Póllandi, vilji freista gæfunnar á Íslandi. Íslenskt atvinnulíf þarf á erlendu vinnuafli að halda en hins vegar er nauðsynlegt að íslenskur vinnumarkaður sé vel undirbúinn fyrir fjölda útlendinga í atvinnuleit. Töluverður fjöldi útlendinga hefur verið hér við störf undanfarin missiri og virðast þeir almennt hafa fallið vel að íslensku samfélagi og reynst íslenskum atvinnurekendum gott vinnuafl. Framkvæmdirnar við Kárahnjúka, þar sem mikill fjöldi erlendra starfsmanna kemur í einu, hefur hins vegar vakið upp spurningar um hvort stofnanir samfélagsins, atvinnurekendur og verkalýðsfélög séu nægilega undirbúin. Samkvæmt aðildarsamningi EES er einstökum ríkjum heimilt að beita sérstökum aðlögunartíma í allt að sjö ár frá gildistöku stækkunarsamninganna. Ríkisstjórnin lýsti því nýlega yfir að hún hygðist leggja til tveggja ára aðlögunartíma frá 1. maí 2004 til 1. maí 2006. Samkvæmt upplýsingum sem nefndin hefur aflað munu flestöll ríki Evrópska efnahagssvæðisins beita tveggja ára aðlögunartíma en einhver hafa þegar lýst yfir lengri aðlögunartíma. Varðandi einstök ríki er staðan í dag þannig, ef við lítum fyrst á EFTA-ríkin í EES, að í Liechtenstein er víðtæk undanþága frá frjálsri för. Varðandi Noreg er líklegt að beitt verði tveggja ára aðlögunartíma. Með núverandi ESB-ríki, ef ég tel þau upp, er í Austurríki aðlögunarfrestur a.m.k. fimm ár. Belgía, tveggja ára aðlögunarfrestur, endurskoðað verði með röskun. Bretland opnar frá fyrsta degi en með hertu eftirliti, og öryggisráðstafanir verða sömuleiðis gerðar ef fram kemur röskun. Varðandi Danmörku opna þeir frá fyrsta degi en með hertu eftirliti þannig að það er líklega ekki opnun í raun. Í Finnlandi verður aðlögunarfrestur ákveðinn líklega í fimm ár. Frakkland, aðlögunarfrestur í a.m.k. fimm ár, það verður endurskoðað eftir tvö ár. Grikkland opnar ekki fyrr en 2006, jafnvel síðar. Holland opnar frá 1. maí 2005, þ.e. að 22 þús. launþegum verður heimilað að koma fyrir 2006. Írland, tveggja ára aðlögunarfrestur, a.m.k. til að byrja með. Ítalía, aðlögunarfrestur nýttur í allt að sjö ár. Lúxemborg opnar eftir tvö ár, fram að því gilda núverandi reglur. Portúgal, afstaða óljós, veita atvinnuleyfi eftir þörf vinnumarkaðar. Spánn, svipaðar aðgerðir og í Danmörku, þ.e. að launþegar geta ekki komið í atvinnuleit, verða að vera með vinnu til að fá atvinnuleyfi og sækja um áritun í heimalandi áður en þeir fara utan. Svíþjóð opnar ekki fyrr en 2006. Þýskaland, aðlögunarfrestur í a.m.k. fimm ár. Þetta eru upplýsingar sem nefndin fékk frá utanrrn. og í ljósi þeirra telur nefndin hyggilegt að beita aðlögunartíma á Íslandi. Nefndin leggur hins vegar áherslu á að aðlögunartíminn fram til 2006 verði vel nýttur til að undirbúa íslenskan vinnumarkað fyrir stóran, sameiginlegan vinnumarkað á EES-svæðinu. Á það var bent í utanrmn. að nauðsynlegt væri að gæta þess að samfélagið og stofnanir þess væru undirbúin fyrir aukinn fjölda erlendra starfsmanna og fjölskyldna þeirra og má í því sambandi einkum nefna félags- og skólakerfi. Ljóst er að útlendum starfsmönnum fylgja gjarnan fjölskyldur þeirra og þá þarf samfélagið að vera tilbúið til að taka við börnum í leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Huga þarf að heilbrigðis- og almannatryggingakerfi o.s.frv. Á fundi utanrmn. með þingmönnum frá Evrópuþinginu., sem haldið var þann 17. febrúar sl., kom skýrt fram að menn vilja taka stöðuna fyrst eftir tvö ár til að sjá hvort og þá hvaða vandamálum menn standa frammi fyrir. Ekki er óeðlilegt að lengri aðlögunartími en lagður er til í upphafi verði nauðsynlegur og fylgjast þarf vel með hvað önnur ríki munu gera á næstu missirum. Eins og staðan er í dag er ekki ósennilegt að mörg ríki muni framlengja aðlögunartíma sinn. Nefndin fór sérstaklega yfir hvaða lagbreytingar væru nauðsynlegar í tengslum við fullgildingu stækkunar samningsins en engin önnur lagafrumvörp fylgdu því frv. sem hér um ræðir. Samkvæmt upplýsingum frá félmrn. og dómsmrn. þarf að gera breytingar á lögum nr. 47/1993, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins, lögum nr. 96/2002, um útlendinga, og lögum nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga, fyrir 1. maí nk. til að takmarka megi frjálsa för fólks frá nýju aðildarríkjunum. Nefndin leggur áherslu á að vinnu við þau frv. verði hraðað þannig að nauðsynlegar lagabreytingar hafi tekið gildi fyrir 1. maí nk. Þá bendir nefndin á að mikilvægt virðist að taka til athugunar framkvæmd laga nr. 54/2001, um réttarstöðu starfsmanna sem starfa tímabundið á Íslandi á vegum erlendra fyrirtækja. Hæstv. forseti. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hefur reynst Íslandi vel í meginatriðum og opnað aðgang að innri markaði Evrópusambandsins, fjármagnsmarkaði og vinnumarkaði. EES-samningurinn er einn mikilvægasti samningur Íslands á viðskiptasviðinu og við höfum þurft að hafa töluvert fyrir því að koma honum á og viðhalda honum. Stækkun EES-svæðisins er fagnaðarefni og okkar bíða vafalaust ný tækifæri á enn stærri markaði en jafnframt má reikna með að það geri meiri kröfur til okkar og stofnana samfélagsins. Nýju aðildarríkin verða í fyllingu tímans aðilar að Schengen, þegar þau hafa uppfyllt hinar ströngu kröfur sem gerðar eru til Schengen-ríkjanna. Við stækkunina verða til nýir nágrannar Evrópusambandsins og ytri landamæri færast út og að ríkjum sem áður voru í meiri fjarlægð. Við höfum barist gegn skipulagðri brotastarfsemi eins og smygli á fólki. Schengen-eftirlitskerfið hefur þar sannað gildi sitt en kerfið verður aldrei traustara en veikasti hlekkurinn. Um leið og fólk er komið inn á Schengen-svæðið á það greiða leið um allt EES-svæðið. Ég ítreka þess vegna mikilvægi þess að standa vörð um áreiðanleika kerfisins og að tryggja að ný aðildarríki uppfylli ströngustu kröfur áður en þau verða hluti af Schengen-svæðinu. Aðlögun nýju aðildarríkjanna að EES-samstarfinu er langtímaverkefni, það er ljóst, en við bjóðum þau velkomin til samstarfs innan EES og óskum þeim jafnframt til hamingju með þann árangur sem þau hafa náð heima fyrir og á alþjóðavettvangi. Hæstv. forseti. Samstaða var um málið í utanrmn. en einn nefndarmanna, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, ritar undir nál. með fyrirvara. Utanrmn. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir nál. þetta skrifa hv. þm. Sólveig Pétursdóttir, formaður, Jónína Bjartmarz, Drífa Hjartardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Einar K. Guðfinnsson, Magnús Stefánsson, Ágúst Ólafur Ágústsson og Steingrímur J. Sigfússon, en hann ritar undir með fyrirvara eins og ég gat um áðan. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Eins og fram kom í ágætu yfirliti formanns utanrmn. liggur ljóst fyrir að Samf. styður það frv. sem hér er til umræðu og síðan væntanlega afgreiðslu á næstu vikum. Samf. hefur allt frá því að umræður hófust um stækkun Evrópusambandsins stutt baráttu einstakra ríkja sem sóttust eftir inngöngu. Ekki síst ber að staldra við baráttu vina okkar í Eystrasaltsríkjunum í þeim efnum. Við samgleðjumst þessum nýju ríkjum Evrópusambandsins með að vera komin í hóp annarra 15 ríkja sem þar voru fyrir. Það liggur ljóst fyrir að frá og með vordögum er eðli og inntak Evrópusambandsins að sumu leyti breytt, vægi þess og þyngd hefur sannarlega stóraukist, landfræðilega hefur svæðið vaxið umtalsvert. Nú horfum við til þess að Evrópusambandið verður á vordögum samband 450 millj. manna sem teljast til 25 þjóðríkja. Þessi nýju ríki sem við sjáum fram á að mæti til leiks innan Evrópusambandsins eru tíu talsins og þar af eru átta sem telja má til ríkja sem lutu áhrifavaldi Sovétríkjanna forðum daga. Raunar voru þrjú þeirra hluti af því valdi í Sovétríkjunum. Þess vegna er þetta vafalaust þannig, og við vitum það mörg hver hér inni af tengslum við kollega okkar í þessum ríkjum, að hér eru stórtíðindi á ferð sem jafna má til þess tíma þegar þau losnuðu undan ægivaldi Sovétvaldsins og fengu sjálfstæði, stundum eiginlegt sjálfstæði og stundum raunverulegt sjálfstæði. Hér eru stórpólitísk tíðindi í alþjóðamálum á ferðinni og þess vegna var mjög mikilvægt að Ísland, sem í raun eitt þriggja landa stendur utan þessa Evrópusambands en er þó innan svæðis, stæði rétt að málum hvernig mætti aðlaga hinn mikilvæga EES-samning þessum nýja veruleika. Það þekkjum við og höfum fylgst með að hefur ekki gengið algerlega þrautalaust fyrir sig. Ég held að þegar á allt er litið geti Alþingi Íslendinga og hin íslenska þjóð allvel unað við þá niðurstöðu sem þó fékkst. Til mikillar einföldunar má segja að til þess að tryggja áframhaldandi og ekki síðri fríverslun með sjávarafurðir gagnvart hinum nýju ríkjum, og þá einkanlega Póllandi, kom í staðinn mjög hækkuð greiðsla í þróunarsjóð Evrópusambandsins. Það er veruleg upphæð samkvæmt þessari niðurstöðu og samkvæmt þessu frv. sem við erum hér að staðfesta, þ.e. 500 millj. á ári hverju fyrst um sinn. Að minni hyggju er það þó til þess vinnandi að tryggja að EES-samningurinn geti áfram staðið fyrir sínu. Það er einnig rétt að rifja upp, frú forseti, að það er ekki eingöngu það að við jafnaðarmenn og Samf. hafi verið í fararbroddi til að styðja og styrkja, eins og okkur var kostur að koma að því máli, baráttu hinna nýfrjálsu ríkja til að komast undir regnhlíf Evrópusambandsins eða eftir efnum og ástæðum Atlantshafsbandalagsins, heldur var það líka þannig þegar EES-samningurinn varð til, sem við erum nú að gera grundvallarbreytingar á og að minni hyggju styrkja allverulega, að það var undir leiðsögn jafnaðarmanna í upphafi 10. áratugarins. Það voru ekki alveg allir í þessum sal jafnánægðir og kátir, frú forseti, með þá aðkomu mála. Mér er minnisstætt að ýmsir flokkar og ýmsir þingmenn tóku sveigjur og beygjur í þeim efnum. Sumir börðust hart og harkalega gegn þessum samningi, greiddu atkvæði gegn honum. Núv. flokkur hæstv. utanrrh. þverklofnaði í málinu. Helmingur flokksmanna greiddi atkvæði gegn EES-samningnum, helmingur sat hjá, þar á meðal hæstv. utanrrh. Sjálfstfl. sem þá var í ríkisstjórn með jafnaðarmönnum hafði fyrir kosningarnar 1991 lagst gegn þessum samningum og lagt áherslu á tvíhliða samning við einstök aðildarríki Evrópusambandsins en hlustaði á rök og efnisatriði og studdi þetta mál heils hugar þegar til kastanna kom 1992 og 1993. Nauðsynlegt er að rifja þetta upp, frú forseti, vegna þess að nú er auðvitað svo komið að allir vildu Lilju kveðið hafa, ja, því sem næst allir skulum við segja.

Og þið teljið samninginn ómögulegan?

Ég kem að hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni á eftir, ef hann kýs það. Nú er svo komið að meiri hluti þingmanna telur það algert grundvallaratriði að EES-samningurinn haldi gildi sínu og lífi sínu. Ég virði það auðvitað við hv. þm. og stjórnmálaflokka þegar þeir átta sig á því að veruleikinn hefur breyst og þeir hafi gert mistök áður og þeir eru menn að meiri þegar þeir viðurkenna mistök sín á fyrri tíð. Ég ætla ekki að staldra lengi við þetta, frú forseti, en taldi hins vegar mikilvægt að við færum yfir málið með þessum hætti og áttuðum okkur á forsögu þess. Af því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vildi láta í sér heyra í frammíkalli þá væri einmitt afskaplega fróðlegt að heyra svör hans í þessu efni, hvort það sé enn þá svo að hann og hans nýi flokkur standi gegn EES-samningnum, telji hann enn þá algerlega til óþurftar og það þurfi bara að kasta honum fyrir róða. Er það svo að afstaða hans sé enn með þessum hætti? Því að ég verð að viðurkenna, frú forseti, að mér hefur ekki verið alveg ljós afstaða Vinstri grænna til þess arna, enda er það yfirleitt þannig að maður veit þegar sá ágæti flokkur er á móti en sjaldnast verður maður var við að hann sé með nokkrum sköpuðum hlut. En hann gerir væntanlega grein fyrir afstöðu flokks síns í löngu máli á eftir, ef ég þekki hann rétt.

Hvað ert þú að reyna að gera?

En þrátt fyrir langar og um margt ágætar ræður hv. þm. um þessi efni verð ég að viðurkenna, frú forseti, að mér er ekki enn þá ljós afstaða hans til EES-samningsins, hvorki hins gamla né hins stækkaða, en það kemur væntanlega á daginn hver sú afstaða er. 

Hvar er varaformaður Samfylkingarinnar?

Forseti vill biðja hv. þm. að gefa ræðumanni tækifæri til þess að klára ræðu sína.

Það er aðallega vegna hans sjálfs sem ég bið hæstv. forseta að grípa inn í. Ég get svo sem alveg þolað þetta. En ég var að fara yfir það, frú forseti, að við jafnaðarmenn höfum allar götur viðurkennt það og ekki verið með nein undanbrögð í þeim efnum að við viljum tryggja og ganga til verka í samskiptum okkar við aðrar þjóðir með festu og ákveðni, með það auðvitað í farteskinu að tryggja hagsmuni okkar, en algerlega óhræddir. Þannig gengum við til verka þegar EES-samningurinn var gerður og við höfðum rétt fyrir okkur þá. Sagan skrifar það einfaldlega og segir það. Á sama hátt höfum við verið allsendis óhrædd að tala máli þeirra ríkja, sumra þeirra sömu og hér um ræðir og eru að komast undir regnhlíf Evrópusambandsins og þá er ég að vísa til öryggisþáttar mála, þ.e. aðildar sumra þessara sömu ríkja að Atlantshafsbandalaginu. Við höfum á sama hátt stutt það að þessi áður undirokuðu ríki ættu þess kost að komast í skjól lýðfrjálsra ríkja innan Atlantshafsbandalagsins, þar á meðal þeirra ríkja sem ég nefndi sérstaklega til sögunnar áðan og við börðumst sérstaklega fyrir að losnuðu undan ofurvaldi kommúnismans, þ.e. Eystrasaltsríkjanna. Við gerum það hér algerlega hispurslaust og án allra undanbragða. Þessi mál eru auðvitað sumpart tengd þó að þau séu það sumpart ekki. Þau eru tengd á þann veg, eins og ég gat um áðan, að mörg þessara ríkja sem nú eru að verða hluti af hinni nýju Evrópu hafa auðvitað sóst eftir aðild að Evrópusambandinu annars vegar og Atlantshafsbandalaginu hins vegar til þess að tryggja það til langframa að þau haldi frelsi sínu og sjálfstæði. Það er auðvitað svo að þó að Rússland hafi breyst allverulega, sem betur fer, á síðari árum þá er þar enn þá stórveldi á ferð sem vill hafa áhrif langt út fyrir sitt annars stóra ríki. Við Íslendingar hljótum að hafa sérstakan skilning á þessu ekki síst í ljósi sjálfstæðisbaráttu okkar sjálfra sem við höfum verið upptekin við að rifja upp með réttu núna á 100 ára afmæli heimastjórnar. Það var því ekki að ástæðulausu að það kom í hlut forvera hæstv. utanrrh., þáv. formanns Alþýðuflokksins, að fara á undan í baráttu Eystrasaltsríkjanna fyrir sjálfstæði sínu, í baráttu þeirra fyrir að losna undan ofurvaldi sovétkommúnismans. Allt ber þetta því að sama brunni, frú forseti, að við jafnaðarmenn höfum viljað ganga svona til verka og viljum enn þá gera það. Því höfum við líka sagt það algerlega hispurslaust að tíminn stendur auðvitað ekki kyrr í hinu alþjóðlega samfélagi. Því höfum við sannarlega fengið að kynnast og þess vegna erum við einmitt hér í dag að ræða þetta frv. til laga sem okkur er gert og við erum nauðbeygð til að gera með góðu eða illu vegna þess að hlutir eru að gerast annars staðar. Þess vegna höfum við sagt að við skulum ekki endilega alltaf vera í því hlutverki í alþjóðastjórnmálum að þurfa að bregðast við áreiti annars staðar. Það skal ekki alltaf vera hlutskipti litla Íslands að þurfa að taka við áreiti, taka við og bregðast við einhverjum tíðindum sem ákveðin eru annars staðar. Því höfum við í Samfylkingunni sagt það fyrir og eftir kosningar og enginn munur þar á, og flokksmenn okkar fóru í gegnum það mál í lýðræðislegri kosningu, að sá tími er runninn upp að Ísland taki næsta skref og það er að leita eftir aðild að Evrópusambandinu, leggja þar fram aðildarumsókn. Það er auðvitað ekki umræðuefni dagsins í dag en það er svo sannarlega umræðuefni dagsins á morgun. Við fylgdumst öll með því sérstaklega á seinni hluta síðasta kjörtímabils og í aðdraganda alþingiskosninga að hæstv. utanrrh., sem fer fyrir þessu máli, var mikill talsmaður þess og sannarlega sá maður sem var í mesta návígi við þessa samningsaðila okkar og þekkir því vafalaust og sannarlega gerst til um stöðu þessara mála og hugsanlega þróun. Því væri fróðlegt ef hæstv. utanrrh. rifjaði aðeins upp í umræðum á eftir viðvörunarorð sín, skulum við segja, og spádómsorð um þróun mála innan Evrópusambandsins í kjölfar stækkunar og hvernig hann teldi hyggilegast fyrir Ísland um skemmri og lengri framtíð að bregðast þar við. Ég held að ég muni alveg rétt að hann hafi oftar en einu sinni og oftar en tvisvar haft þau orð uppi að EES-samningurinn yrði ekki til langframa sú vörn sem nægði okkur gagnvart viðskiptum, gagnvart stöðu okkar á hinum pólitíska vettvangi innan Evrópu, í öryggismálum o.s.frv. Af því að ég hef séð það í fjölmiðlum að menn hafa haldið því fram að einhverra hluta vegna hafi formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., gersamlega þagnað þegar að þessari umræðu er komið, þá væri afskaplega fróðlegt ef hann verði nokkrum mínútum til þess að birta þingheimi framtíðarsýn sína í þessum efnum og hvort hún hafi að einhverju leyti breyst frá því sem var fyrir sex eða átta mánuðum. Hún hefur ekki breyst af hálfu okkar samfylkingarmanna. Við teljum að þrátt fyrir að mörgu leyti ánægjulegan samning sem eins og ég sagði áðan tókst þrátt fyrir miklar og erfiðar fæðingarhríðir, gefi hann okkur enga tryggingu fyrir því hvað gerist í framtíðinni því það liggur algerlega ljóst fyrir að stækkun Evrópusambandsins leiðir til ákveðinnar þróunar sem er engan veginn og getur aldrei orðið fyrirséð. Verið er að ræða stjórnkerfisbreytingar innan Evrópusambandsins og það allróttækar. Sumar þeirra eru nokkuð fyrirliggjandi en aðrar eru enn í umræðu. Ég hygg að öllum sé ljóst að vandi okkar Íslendinga gagnvart því að koma að ákvarðanatökuferlinu fram að þessu verður sýnu miklu meiri á næstu mánuðum og missirum en verið hefur. Ég held að um það þurfi ekkert að deila. Sumum finnst e.t.v. allt í lagi að það verði hlutskipti okkar áfram sem endranær að staðfesta tilskipanir sem þegar hafa átt sér stað og eru fyrirliggjandi, og ein slík birtist okkur rétt áðan í frv. sem hæstv. utanrrh. mælti fyrir, að það verði bara þannig --- einhvers staðar í kringum 80% af lögum sem EES-samningurinn gerir okkur að staðfesta eiga rætur sínar í Brussel --- að við verðum staðfestingarbatterí, að íslensk stjórnvöld hvort sem það er Alþingi ellegar ráðherra utanríkismála eða ráðherra einstakra fagráðuneyta geti með engu móti komið að þessu ferli. Ef menn meta það svo þá er það bara hin pólitíska ákvörðun hv. Alþingis. Ég er hins vegar ekki sammála því. Ég held að litla Ísland eigi að hafa metnað til þess að koma í eins miklum mæli og nokkur kostur er að slíku ákvörðunarferli. Við verðum sannarlega aldrei stór í því sambandi, það liggur alveg ljóst fyrir. Við höfum hins vegar sýnt það í alþjóðlegu samstarfi fyrr og síðar að við höfum getað komið sjónarmiðum okkar vel á framfæri ef vel er að verki staðið. Það var svo í því samhengi, af því að ég nefndi það til sögunnar, frú forseti, að ég sat ágætan fund í Kaupmannahöfn sl. föstudag þar sem menn voru að ræða samskipti Dana og Íslendinga í aðdraganda sjálfstæðisstofnunar og voru að stikla á þessum stóru atriðum í samskiptum þeirra þjóða, að þá sátu þar í pallborði samstarfsráðherra Íslands, Siv Friðleifsdóttir og danskur ráðherra nýlendumála og flóttamanna sem vakti sérstaka athygli á því og taldi að það mundi styrkja mjög verulega hið norræna samstarf ef sú yrði niðurstaðan að Ísland og Noregur yrðu aðilar að Evrópusambandinu innan tíðar. Hann benti m.a. á þá staðreynd að yrði niðurstaðan sú hefðu þessar norrænu þjóðir sem telja í kringum 25 millj. manna eða þar um bil, meira atkvæðavægi en t.d. Þýskaland sem telur þó í kringum 70 millj. manna. Það er því ekki alveg rétt eins og stundum hefur verið haldið fram að Evrópusambandið sé í raun samband hinna stóru sterku, Stóra-Bretlands, Þýskalands, Frakklands og Spánar, heldur er það þannig og það hafa þær Norðurlandaþjóðir sem hafa verið þar innan búðar, sumar lengi en aðrar skemur, sagt og fært rök fyrir æ ofan í æ. Ég vildi fara yfir þetta í mjög grófum dráttum, frú forseti, og það leiðir auðvitað að þeirri niðurstöðu sem ég hef verið að gefa til kynna að sú niðurstaða er auðvitað verulegur styrkur fyrir okkur í öðru orðinu en hún gæti hins vegar skapað ákveðinn veikleika í hinu og þá veikleika inn í framtíðina því að hann vekur upp spurningar sem við erum í engu standi til að svara eins og sakir standa. Formaður utanrmn. fór með réttu yfir vinnu nefndarinnar sem að mínu áliti var til mikillar fyrirmyndar. Nefndin gaf sér góðan tíma til að fara yfir ýmis þau álitaefni sem uppi voru og formaðurinn, hv. þm. Sólveig Pétursdóttir, gat þess réttilega að mestur tími fór í að ræða þá ákvörðun sem ríkisstjórnin hefur pólitískt tekið um að Ísland grípi til heimildar í samkomulaginu um að fresta opnun vinnumarkaðarins um a.m.k. tvö ár. Alþýðusamband Íslands og aðilar vinnumarkaðarins komu á fund nefndarinnar og alþýðusambandsmenn voru til að mynda spurðir að því hvort þarna væri að finna ákveðna afstöðu til breytinga af þeirra hálfu því að ekki fyrir margt löngu var afstaða þeirra og raunar fleiri aðila að frjáls för fólks hvað vinnumarkað varðar væri eitt af grundvallaratriðum stækkunarinnar og ein af hinum styrku stoðum samningsins. Nú hafa hins vegar flest aðildarríki Evrópusambandsins og raunar aðildarríki EES-samningsins kosið að fara þá leið að nýta sér ákvæðin til að fresta heimildunum, og við styðjum það. Það er ákveðin varúðarregla sem þar er gripið til. Ég vil hins vegar halda til haga, eins og um var getið í nál., að nefndin hefur ekki tekið afstöðu til þess hvað gerist svo. Það sem verið er að horfa í er sá veruleiki að hin nýju aðildarríki eru misjafnlega á vegi stödd, atvinnuleysi í sumum þeirra er umtalsvert og áhyggjur ýmissa eru á þann veg að í þeim ríkjum komi til með að verða umtalsverður fólksflótti þar sem stöðugur straumur fólks flytji frá þessum nýju aðildarríkjum til annarra ríkja Evrópusambandsins og EES-landanna þar sem atvinnuhorfur eru betri. Þessar áhyggjur eru heldur ekkert nýjar af nálinni. Þær hafa ævinlega komið upp þegar breytingar hafa verið gerðar á Evrópusambandinu og stækkun hefur þar átt sér stað. Sumpart hafa þær haft við rök að styðjast og sumpart ekki. En tíminn einn mun leiða það í ljós. Við tökum undir það að athuguðu máli, og ekki síst í ljósi þess að önnur ríki ætla að fara þessa leið, að það sé sjálfsögð varúðarregla að halda svona á málum. Að lyktum segi ég það eitt, frú forseti, að við styðjum málið og teljum brýnt að það nái fram að ganga hratt og vel. Það mun ekki standa á okkur samfylkingarmönnum að ganga frá lagafrv. fyrir tilskilinn tíma. Milli 1. og 2. umr. hefur farið fram ítarleg og góð vinna af hálfu utanrmn. og ég vænti þess að að lokinni 2. umr. málsins, sem verður væntanlega ítarleg og góð, sé Alþingi vel í stakk búið til að ganga frá málinu í 3. umr.

Hæstv. forseti. Hv. þm. flutti hér ágæta tölu. Hann talaði m.a. um að Íslendingar hefðu styrkt sjálfstæðisbaráttu þessara nýju ríkja og að við hefðum staðið með þeim í frelsisbaráttunni og það er auðvitað rétt. Hann lagði áherslu á að aðild þeirra að Evrópusambandinu og NATO væri þeim ákaflega mikilvæg í þessu sambandi. Af þessu tilefni langar mig til að rifja upp, ekki síst vegna þess að ég held að bæði sú sem hér stendur og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson séum mjög áfram um veru okkar Íslendinga í NATO, nýlega yfirlýsingu frá varaformanni Samf., Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, þar sem hún lýsti því yfir að við Íslendingar ættum fremur að halla okkur að Evrópusambandinu í varnar- og öryggismálum í stað Bandaríkjanna og hervaldastefnu þeirra, ef ég man rétt var það orðað einhvern veginn á þann veg. Nýlega kom hér sérfræðingur, hægri hönd Solana, sem fer með varnar- og öryggismál í Evrópusambandinu, sem lýsti því yfir að Evrópusambandið gæti alls ekki tryggt varnir Íslands, gæti ekki einu sinni tryggt varnir einstakra ríkja innan Evrópusambandsins. Því vil ég beina þeirri spurningu til hv. þm.: Er hann sammála þessari yfirlýsingu varaformanns Samf.?

Frú forseti. Það er fagnaðarefni að hv. þm. skuli einmitt vekja máls á þessari viðkvæmu stöðu mála. Hún fór yfir það að talsmenn Evrópusambandsins hefðu aðspurðir tilkynnt að þeir hefðu ekki tök á að tryggja varnir Íslands. Mér er óljúft að segja það, en mér sýnist ýmislegt benda til þess að vinaþjóð okkar í vestri, Bandaríkjamenn, séu það ekki heldur. Það er því ýmislegt í gangi í henni pólitík, frú forseti, einmitt á þessum sviðum. Við sem höfum reynt að fylgjast með orðræðum um samspil og samskipti og samstarf annars vegar Atlantshafsbandalagsins og hins vegar Evrópusambandsins í þessum efnum er það alveg ljóst að þar er einnig fjölmörgum spurningum algerlega ósvarað, um hraðlið Evrópusambandsins og hvar skuli vera hlutverkaskipti þar í millum, hvernig beri að hátta notkun Evrópusambandsins að búnaði NATO til að tryggja að ekki sé um tvöföldun að ræða. Ég hef setið fjöldamarga fundi á síðustu vikum og mánuðum þar sem menn eru einmitt að spyrja þessara sömu spurninga. Er það þá skrýtið að varaformaður Samf. ellegar ég, talsmaður Samf. í utanríkismálum, veki upp spurningar af þessum toga? Það er því miður ekki þannig, frú forseti, þó hv. þm. kunni að halda það, að menn hafi bara hrein og klár já- eða nei-svör í alþjóðapólitíkinni eins og var áður en járntjaldið fór, að vera bara með eða á móti. Það var kannski afskaplega þægileg afstaða. En við jafnaðarmenn höfum talið það skyldu okkar í þessum síbreytileika og þessari gjörbreyttu stöðu varnar- og öryggismála, bæði hér heima og erlendis, að vekja máls á nýjum möguleikum, vekja upp umræðu um þá kosti sem gefast. Við höfum ekki gefið okkur neina niðurstöðu í því. Við erum algjörlega skýr í því og það hefur aldrei farið á milli mála að við höfum stutt NATO-aðildina, gerum það, höfum gert það áratugum saman og gerum það áfram. Við höfum líka stutt það að vera hluti af Evrópu, fara í fararbroddi fyrir EES. Við viljum brjóta í blað varðandi Evrópusambandið. Það hefur því verið hlutskipti okkar að fara á undan í þessari orðræðu. Það er ágætis hlutskipti.

Hæstv. forseti. Í ræðu hv. þm. áðan var hann að líta til baka og líta til þess tíma er ríkisstjórn Alþýðuflokks og Sjálfsfl. stóðu að því að EES-samningurinn fór í gegnum Alþingi, ásamt ýmsum fulltrúum annarra flokka. Þegar Samf. var stofnuð kom fram í stefnuskrá hennar afskaplega einkennileg stefna í varnar- og öryggismálum, ef við lítum til baka. Sú stefna var vægast sagt loðin, t.d. gagnvart aðild okkar að NATO. Þess vegna spyr ég hv. þm. aftur, og tel fulla ástæðu til: Er hann sammála þessari yfirlýsingu frá varaformanni Samf.?

... Ég skil ekki ...

Og ég ætlast til þess að fá svör við því. Hv. þm. veit það jafnvel og ég að þessi yfirlýsing hennar hefur vakið mikla athygli.

Frú forseti. Mér er nokkur vandi á höndum. Hér er vísað til yfirlýsingar sem hv. þm. gat ekki farið með. En hafi hún verið að vísa til blaðagreinar sem varaformaður Samf. skrifaði fyrir nokkrum dögum, sem ég las, get ég algerlega svarað því. Þar lagði varaþingmaðurinn Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, varaformaður Samf., höfuðáherslu á að menn nálguðust þetta stóra og flókna viðfangsefni með nýjum hætti. Það höfum við einmitt gert í þinginu. Við lögðum fram fyrir örfáum dögum síðan --- hafi það farið fram hjá hv. þm. --- till. til þál. þar sem við lögðum til að Alþingi Íslendinga setti á stofn öryggismálanefnd sem skilgreindi annars vegar vána, hins vegar lágmarksvarnir Íslands. Ég var satt að segja svo bláeygur að ég trúði því að ríkisstjórnarflokkarnir mundu koma til móts við okkur jafnaðarmenn í þessari vinnu, því það veit hv. þm. og þingheimur allur að það hefur ekki staðið á okkur jafnaðarmönnum í þessum efnum. Við höfum verið afskaplega --- ja, ég vil nota orðið ,,loyal`` --- þegar það hefur komið að þeim vandamálum sem ríkisstjórnin hefur verið að berjast við gagnvart varnarliðinu á Miðnesheiði og viljað halda sínum kortum þéttar að brjósti og ekki viljað þiggja aðstoð eða ráðleggingar okkar í stjórnarandstöðunni, þó það hafi margsinnis verið boðið. Þá er það bara hin pólitíska ákvörðun ríkisstjórnarinnar ef hún vill gera það. Það er blákaldur veruleiki sem við horfum framan í, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að það eru að verða umtalsverðar breytingar á varnarviðbúnaði á Miðnesheiðinni, ákvarðanir sem ekki eru teknar hér heima heldur vestur í Bandaríkjunum. Við viljum vera tilbúin að bregðast við þeim, ekki með því að stinga höfðinu í sandinn. Við verðum að horfast í augu við þann vanda sem við okkur blasir í þessum efnum sem öðrum.

Frú forseti. Eins og fram hefur komið hjá framsögumanni skrifa ég undir nál. utanrmn. með fyrirvara. Fyrirvari minn lýtur fyrst og fremst að tvennu, annars vegar ýmsu sem varðar útfærslu stækkunar Evrópusambandsins og þar með Evrópska efnahagssvæðisins og viðbragða Íslands við þeim gjörningi, þar á meðal spurningum sem tengjast opnun vinnumarkaðarins o.fl., og ég mun fara yfir á eftir. Fyrirvari minn lýtur einnig að því að EES-samningurinn er, eins og hann hefur verið frá byrjun, á margan hátt gallaður þó að viðskiptaþáttur hans þjóni Íslandi vel að mestöllu leyti og hafi gert og var mín skoðun frá upphafi að sá þáttur málsins væri í öllum aðalatriðum  Varðandi hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson, formann Alþýðuflokksins, sem fór hér mikinn og óróaðist mjög vegna eins saklauss frammíkalls af minni hálfu, sem gefur mér kærkomið tækifæri til að fara aðeins betur yfir stöðu þessara mála og þar á meðal bregðast við því sem hv. þm. vék að mér og mínum flokki og taldi reyndar ekki þurfa að gera mikið með þar sem við værum ekki stór flokkur, öfugt við suma aðra. Ég segi við slíka ræðumenn að dramb er oft falli næst. Ég veit ekki hvort ég á heldur að kalla það steigurlæti eða rembing þegar hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson flytur slíkt fram sem rök fyrir máli sínu.  Það er að vísu allrar athygli vert að það má heita orðið regla að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, formaður Alþýðuflokksins, sé framsögumaður Samf. í umræðum um utanríkismál. Mér sýnist að það sé mjög vel til fundið af því að ég á í vaxandi erfiðleikum með að greina nokkurn minnsta mun á núverandi utanríkisstefnu Samf. og stefnu gamla Alþýðuflokksins. Þar af leiðandi er ekkert nema eðlilegt og skiljanlegt að formaður Alþýðuflokksins tali fyrir hann. Hitt er svo annað mál að menn leyfðu sér að bera upp spurningar sem tengdust afstöðu varaformanns Samf. Formaðurinn kom því á framfæri úr sæti sínu að hún ætti að vísu ekki sæti á þingi, sem er rétt, og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson reyndi að útskýra að ekkert væri við þann áherslumun að athuga sem þar hefur komið fram. Auðvitað, frú forseti, eru þau hlutverkaskipti sem á margan hátt hafa orðið í umræðum um þessi mál athyglisverð. Þeir sem töldu EES-samninginn gallalausan og eiginlega fullkominn gerning, allt fyrir ekkert, á sínum tíma. Stuðningsmenn sömu viðhorfa fara nú á dögum oft mikinn í því að útmála ágalla samningsins og það hversu ónothæft tæki hann sé orðinn til að gæta hagsmuna Íslands. Auðvitað ber, svo sanngirni sé sýnd, að hafa það í huga að á honum hafa orðið vissar breytingar. En í grunninn er samningurinn sá sami og hann var frá byrjun og í grunninn eru það röksemdir þeirra sem ekki treystu sér til að styðja hann á sínum tíma eða greiddu atkvæði gegn honum sem nú eru notaðar af þeim sem vilja ganga alla leið og fara inn í Evrópusambandið. Þetta er veruleikinn. Nú tala þeir eða skoðanasystkini þeirra sem ákafast mæltu fyrir EES-samningnum á sínum tíma mikið um lýðræðishallann, um að það sé óþolandi staða fyrir Ísland að taka allt að 80% af löggjöf sinni beint frá Evrópusambandinu án þess að hafa á hana áhrif og þar fram eftir götunum. Upp á síðkastið hef ég meira að segja heyrt frá talsmönnum úr þeirri átt viðraðar efasemdir um að EES-samningurinn standist stjórnarskrána. Það er sögulega séð mjög merkilegt fyrir okkur sem tóku þátt í umræðunum hér á Alþingi 1992--1993. Um þá röksemd var á þeim tíma tekist á af mikilli hörku. Þeir sem samninginn báru fram höfnuðu öllum efasemdum um það mál, vísuðu þeim á bug og höfnuðu því sömuleiðis að þjóðin fengi að vera æðsti dómari í málinu. Segja má að viss réttarþróun hafi líka orðið og þær efasemdir hafa gerst áleitnari, meðal fræðimanna a.m.k., að samningurinn standist stjórnarskrána strangt til tekið. Ég ætla þó ekki lengra inn í þá umræðu við þetta tækifæri. Að lokum vil ég segja að mér finnst drissugheit hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar í Evrópumálum nú sérstaklega skemmtileg í ljósi þess að Samf., sem ætlaði sér mikið með Evrópumálin að því er virtist fyrir nokkrum missirum, tók þau og pakkaði þeim kirfilega saman ofan í læst koffort sín og hafði sem minnst um þau mál að segja í kosningabaráttunni í vor. Það var veruleikinn. Það gekk svo langt að ýmsir fóru að hafa af því áhyggjur að Evrópumál yrðu alls ekki rædd í þeirri kosningabaráttu. Reyndar voru þau allt of lítið rædd að mínu mati. Ég gerði í umræðuþáttum ítrekaðar tilraunir til að ná þeim á dagskrá en fékk lítinn stuðning, alla vega frá talsmönnum Samf. Svipað má reyndar segja um Framsfl. sem, þrátt fyrir stóru nefndina sína og alla tilburði formannsins, hæstv. utanrrh., kaus að gerast ekki margorð, gamla Framsókn, um þau mál í aðdraganda kosningabaráttunnar. En nú eru menn aftur komnir upp á dekk, a.m.k. sumir. Um stækkun Evrópusambandsins almennt vil ég segja að það er margt gott um hana að segja. Að sjálfsögðu er vel skiljanlegur og meira en það áhugi Austur-Evrópuþjóðanna á að tengjast efnahagslegum og pólitískum böndum velmegunarríkjunum vestan við sig í álfunni. Menn þurfa ekki að hafa mikla þekkingu á sögu þessara þjóða til að skilja það. Sú hugsun er líka mjög göfug og falleg sem oft er höfð á forsíðunni þegar verið er að kynna þessi mál, að með þessu séu menn að reyna að fyrirbyggja hluti sem áður plöguðu þessa álfu, þ.e. styrjaldir og deilur og festa frið og farsæld varanlega í sessi á hinu gamla og merka meginlandi Evrópu. Auðvitað hljómar þetta fallega og er göfugt svo langt sem það nær og að svo miklu leyti sem þetta er raunverulega að gerast. Hins vegar má hafa á því ýmsar skoðanir hvort ekki liggi meira undir. Þarna séu margir fiskar syndandi undir steinum þegar betur er að gáð. Það held ég reyndar að sé en það er annað mál. Ég er stuðningsmaður þessarar hugsunar og ég hef þarf af leiðandi verið stuðningsmaður þess að vilji og óskir umsóknarríkjanna, nýju aðildarríkjanna sem verða frá og með 1. maí næstkomandi, verði virtar að þessu leyti. Mér finnst það eðlilegt. Mér finnst hins vegar að ríkin sem fyrir eru í Evrópusambandinu komi á ýmsan hátt ekki heiðarlega fram og hreint til dyranna í þessum efnum. Það vekur mikla undrun manns þegar maður skoðar ofan í kjölinn aðildarkostina sem ríkjum frá Austur-Evrópu voru boðnir. Þeir eru á margan hátt býsna harkalegir í garð þessara ríkja enda fór það svo að það kostaði talsverðan barning víða, t.d. í Póllandi og Eystrasaltsríkjunum, að fá aðildarsamningana samþykkta. Þegar á átti að herða tóku aðildarríki Evrópusambandsins, þau sem fyrir eru, sér rétt í hendur til að beita margs konar aðlögunarákvæðum og hleypa nýju aðildarríkjunum ekki nema í mjög smáum skrefum og á býsna löngum tíma inn í Evrópusambandið sem slíkt og að fullu og öllu. Það gildir t.d. um aðild þeirra að landbúnaðarstyrkjum Evrópusambandsins. Það gildir um opnun vinnumarkaðarins og um ýmis önnur svið sem nýju ríkjunum verður haldið algerlega utan við um langt árabil ef að líkum lætur, t.d. Efnahags- og myntbandalagið og jafnvel fleiri þætti, samstarf á sviði dómsmála, öryggismála og annað í þeim dúr. Hver maður getur reynt að setja sig í spor fátækra pólskra bænda og skilja að þeir eru lítt hrifnir af því að fá sem nemur kannski fjórðungi fyrstu árin af ígildi styrkjanna sem ríku bændurnir í Vestur-Evrópu fá og sæta í viðbót talsverðum takmörkunum hvað varðar aðgang að markaði með framleiðsluvörur sínar. Sama gildir um opnun vinnumarkaðarins sem margir héldu að kæmi til sögunnar strax við inngöngu ríkjanna. Ef ég man rétt voru aðeins tvö ríki sem komu að því leyti, ég leyfi mér að segja það, fullkomlega heiðarlega fram. Það lá strax fyrir fyrir undirritun stækkunarsamninganna að þau ætluðu sér að beita aðlögun. Það voru Finnland og Þýskaland. Kannski hefur Austurríki fljótlega fylgt í kjölfarið. En önnur ríki létu yfirleitt að því liggja að þau hefðu ekki uppi nein sérstök áform um annað en opna vinnumarkað sinn fyrir nýju aðildarríkjunum frá byrjun. En núna nokkrum mánuðum áður en stækkunin á að ganga í gildi fer rúlletta af stað og hvert ríkið á fætur öðru, og Ísland að lokum, tínist inn og tilkynnir um aðlögun. Það liggur í loftinu að það verði ekki bara tvö ár heldur kannski tvö plús þrjú og jafnvel tvö ár enn þannig að þegar upp er staðið verði vinnumarkaðir Vestur-Evrópu meira og minna lokaðir fyrir nýju aðildarríkjunum í allt að sjö ár. Þetta er auðvitað annað en látið var í veðri vaka. Þegar verið var að sannfæra menn um mikilvægi þess að gerast aðilar --- ég þekki það vel vegna þess að ég heimsótti mörg af þessum löndum á sínum tíma, bæði sem nefndarmaður í Norðurlandaráði og utanrmn. --- var gjarnan látið í veðri vaka að það sem nýju aðildarríkjunum stæði til boða væri fordæmið Írland. Menn sögðu: Sjáið hvernig Evrópusambandsaðildin hefur gagnast Írum, hversu hratt þeir hafa sótt fram í lífskjörum. Svona verður þetta hjá okkur. Maður bað guð sér til hjálpar, að menn væru ekki með málflutning af þessu tagi. Það er ólíku saman að jafna, aðstöðu Íra eins og hún var á sínum tíma og þeim ríkulega aðgangi sem Írar, sem eitt af aðeins fjórum ríkjum innan Evrópusambandsins sem naut þróunarstyrkja, hafði með enska tungu, menningu og hefðir, og því sem í vændum er hjá Austur-Evrópuríkjunum. Það væri barnaskapur að halda að þeim væru færar allar sömu leiðir og Írum til að snarbæta lífskjör sín með hliðstæðum hætti þó að maður vildi sannarlega að svo væri. Þess vegna var á köflum fullkomlega óábyrgur málflutningur vaðandi uppi um að gullöld og gleðitíð væri handan við þröskuldinn og engin vandamál yrðu því samfara, bara ef menn gengju í Evrópusambandið. Annað er því miður að koma á daginn. Auðvitað hefðu menn mátt segja sér það fyrir. Það hefði ekki þurft annað en skoða sameiningu þýsku ríkjanna og hvernig hún hefur gengið og erfiðleikana sem enn er við að glíma í gamla Austur-Þýskalandi þrátt fyrir hina gífurlegu fjármuni sem þýska ríkið hefur reitt fram til að smyrja hjólin og láta sameininguna ganga hratt fyrir sig og jafna lífskjörin í öllu Þýskalandi. Ástandið er enn eins og raun ber vitni, atvinnuleysi allt upp í 20% á stórum svæðum í fyrrum Austur-Þýskalandi og umtalsverð óánægja hefur kraumað þar undir með framgang mála. Í sambandi við þetta, frú forseti, er að síðustu rétt að minna á að stækkun Evrópusambandsins tengjast ýmsar breytingar á því sjálfu sem eðlilegt er að velt sé vöngum yfir. Þá á ég auðvitað við Nice-samninginn, breytingar samhliða honum og í framhaldi af honum hina nýju stjórnarskrá sem nú er í smíðum þó að sú smíðavinna gangi brösótt og hamarshöggin megi greina víða. Þetta er auðvitað allt samhangandi. Menn sjá illa fyrir sér að Evrópusambandið eins og það var, með hinni sterku stöðu framkvæmdastjórnarinnar, framkvæmdastjóra eða kommissera frá öllum ríkjum og jafnútbreiddu neitunarvaldi og áður var til staðar, mundi ganga upp með miklu fleiri ríkjum. Þess vegna var farið út í þessar breytingar sem draga tvímælalaust úr áhrifum smærri ríkja. Umræðan þessar vikurnar er mjög til marks um þá togstreitu og spennu sem þar er uppi. Að mínu mati gerir þessi þróun Evrópusambandið að sjálfsögðu enn síður fýsilegt fyrir Íslendinga til að ganga í en það var fyrir og var ég þó ekkert sérstaklega upprifinn yfir þeirri hugmynd eins og hún lá fyrir á grunni eldra Evrópusambands. En ég á enn erfiðara með að sjá rökin fyrir því að hagsmunum Íslands yrði sérstaklega vel borgið þarna inni í ljósi þess hvernig Evrópusambandið er að þróast með hinni nýju stjórnarskrá sem auðvitað mun á margan hátt innsigla sambandsríkismyndunina sem þar er á ferðinni. Tilvist sameiginlegrar stjórnarskrár er í sjálfu sér áfangi í þeim efnum. Ein helsta röksemd margra ákafamanna um að ganga í Evrópusambandið er sú að við verðum að gera það til að vera þar inni og hafa áhrif en það blasir við hverjum manni að þróunin er mótdræg því að smáríki hafi áhrif. Það viðurkenndi Guðmundur Árni Stefánsson, að Ísland er smáríki þótt hann sé sjálfur stór og flokkurinn sem hann talar fyrir að eigin áliti. Ég vil aðeins nefna, frú forseti, kröfur Evrópusambandsins á hendur Íslandi og Noregi sem urðu að veruleika í viðbótunum sem tengjast stækkun Evrópusambandsins og þá niðurstöðu að við höldum áfram að greiða þær þvinguðu 100 eða 150 millj. kr. sem áður höfðu verið píndar fram af hálfu Evrópusambandsins, sérstaklega Spánverja, að við greiddum í þróunarsjóði Evrópusambandsins án þess að okkur bæri nokkur skylda til þess samkvæmt upphaflegum EES-samningi. Hann var reyndar þannig úr garði gerður að gagnvart þeim greiðslum voru formleg sólarlagsákvæði. Þær áttu að renna út árið 1997 eða 1998, ef ég man rétt, en menn þekkja þá sögu, að Íslendingar og Norðmenn létu undan þrýstingi og héldu þeim greiðslum áfram. En í tengslum við stækkunina og þá sjálfsögðu kröfu okkar að gerðar yrðu ráðstafanir til að viðskiptakjör Íslands og þess vegna Noregs versnuðu ekki við stækkun Evrópusambandsins tók Evrópusambandið upp á borðið kröfuna um áframhaldandi greiðslur af okkar hálfu og mun hærri en áður voru. Þeirri snerru lyktaði með niðurstöðu sem liggur fyrir, greiðslum upp á 500 millj. kr. eða svo, að hálfur milljarður fer af Íslands hálfu á ári hverju inn í þessa sjóði sem sérstaklega eiga að vísu að beinast að uppbyggingunni í Austur-Evrópu. Ég vil taka sérstaklega fram að það eru ekki þessar greiðslur, ekki þessir fjármunir sem ég gagnrýni nema síður sé. Mér finnst réttlátt og eðlilegt að Ísland sem velmegunarland leggi sitt af mörkum til uppbyggingarinnar í Austur-Evrópu. Ég hefði stutt það hvar sem er og hvenær sem er og hef oft talað fyrir því að Ísland, burt séð frá Evrópska efnahagssvæðinu og samningnum um það, byðist til að leggja sitt af mörkum. En mér leiðist sú aðferð sem þarna var viðhöfð af hálfu Evrópusambandsins, að fara út í hrossakaup, að ég segi ekki hótanir eða þvinganir, til að knýja þetta fram samkvæmt sínum vilja og inn í þessa sjóði í stað þess t.d. að Ísland og Noregur sæju algerlega sjálfstætt um að koma á framfæri framlagi sínu til uppbyggingar á þessum svæðum. Þá hefðum við að sjálfsögðu getað stýrt því og haft á það meiri áhrif hvernig þeim fjármunum yrði varið, t.d. beint þeim eftir atvikum þangað sem við teldum þörfina ríkasta eða okkur, af sögulegum ástæðum og stjórnmálalegum, bæri skylda til að hjálpa, t.d. í Eystrasalsríkjunum og Póllandi. Það er síður en svo að mér finnist óeðlilegt eða ósanngjarnt að Ísland og Noregur sem tvö af allra ríkustu löndum álfunnar og reyndar heimsins leggi þarna sitt af mörkum. Það er fyrst og fremst þessi aðferð, þau samskipti sem þarna áttu sér stað sem mér finnst ekki skemmtileg og ekki bera réttan svip. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson --- af því að ég er hér þá að hverfa frá tengslunum við EES-samninginn --- spurði um stefnu okkar í þessum efnum. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að hann kemur pínulítið upp um að hann er ekki mjög vel lesinn í þeim málum sem liggja fyrir þinginu úr því að hann spyr svo sem raun ber vitni. Á þskj. 114 liggur fyrir stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í þessum efnum með mjög skýrum hætti. Um hana má lesa í greinargerð ef menn svo kjósa og þurfa þá ekkert að velkjast í neinum vafa um það nægi þeim ekki mín orð og það sem ég hef hér farið yfir í þeim efnum. Stefna okkar er sú að við erum ekki með tillögur um að EES-samningnum verði sagt upp, hann er grundvöllur samskipta Íslands og Evrópusambandsins og á honum höfum við byggt nú í meira en tíu ár. Hann hefur á margan hátt, þ.e. viðskiptaþættir hans, þjónað okkur vel. Samningurinn er gallaður eins og hann var frá byrjun og við höfum skýra stefnu hvað það varðar að að svo miklu leyti sem til breytinga á honum kemur eða þarf að koma á næstu árum vitum við í hvaða átt við viljum þróa þau samskipti. Við viljum þróa þau í átt til einfaldari tvíhliða samskipta og samninga um viðskipti og samvinnu þannig að þá yrði leitað eftir því, af okkar hálfu, eftir því þá sem breytingar eiga sér stað, að stofnanaþátturinn yrði einfaldaður og þetta yrði líkara tvíhliða viðskipta- og samvinnusamningum. Um þetta atriði segir m.a. í greinargerð ef það er upplýsandi fyrir einhverja sem ekki hafa hirt um að lesa sér til um þessa hluti. Ég les hér upp úr greinargerð með tillögu okkar til þál. um stefnu Íslands í alþjóðasamskiptum, með leyfi forseta: ,,Vissulega er staða Íslands í samskiptum við Evrópusambandið á grundvelli EES-samningsins langt frá því að vera eins og flutningsmenn teldu heppilegasta.`` --- Flutningsmenn eru þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. --- ,,Við Íslendingar höfum hins vegar aðlagað okkur að þeim aðstæðum sem EES-samningurinn skapar um nokkurt árabil. Tollalækkanir samkvæmt samningnum hafa auðvitað verið til bóta, enda höfum við borgað fyrir með veiðiheimildum og greiðslum í þróunarsjóð sem voru framlengdar með þvingunum. Þá höfum við líka þurft að bera okkar hlut af rekstrarkostnaði þunglamalegs stofnanakerfis o.s.frv. Deilur um hið liðna þjóna hins vegar litlum tilgangi, enda engan samanburð hægt að gera við það sem ella hefði orðið, t.d. samskipti á grundvelli einfaldari viðskipta- og samstarfssamninga í stað EES. Þá getur það tæpast þjónað hagsmunum Íslands að við veikjum tiltrú á eða gröfum með málflutningi undan samskiptum okkar við Evrópusambandið hvað sem um EES-samninginn má segja sem slíkan.`` Þetta vil ég nú láta duga fyrir mína hönd og minna vandamanna. Ég ætla að sæmilega skýrlæsum mönnum sé ekkert að vanbúnaði að átta sig á afstöðu okkar hafi þeir raunverulegan áhuga á því og vilja til þess að kynna sér það án þess að ætlunin sé að snúa út úr eða eitthvað í þeim dúr. Ef annað vakir fyrir mönnum eru þeir líka velkomnir upp á dekk í þeim efnum. Ég ætla að gera grein fyrir fyrirvara mínum um stuðning við málið. Opnun hins stóra sameiginlega vinnumarkaðar Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins með eitthvað sem menn tala um sem 450 millj. íbúa er kannski eitt einstakasta og stærsta atriðið um hvernig til tekst í þessum efnum. Það er gríðarlega stórt og mikilvægt mál, ekki síst vegna þess að um óskaplegan lífskjaramun er að ræða og hann verður ekki jafnauðjafnaður nú eins og kannski áður var þegar Evrópusambandið stækkaði í áföngum og inn voru að koma eitt eða tvö ríki sem voru þannig sett hvað varðaði lífskjör að þau lágu undir viðmiðunarmörkum um 75% af meðaltekjum innan Evrópusambandsins og áttu þar af leiðandi rétt á þróunarstyrkjum o.s.frv. Það má vissulega segja Evrópusambandinu til hróss að sú félagslega hugsun sem þar er til staðar og hefur birst í stuðningi við Spán og Portúgal, Írland og Grikkland, eins og það hefur verið á sínum tímum, er af hinu góða. Sama viðleitni er að sjálfsögðu uppi nú við stækkun Evrópusambandsins en það er ákaflega ólíku saman að jafna. Nú man ég ekki nákvæmlega, af því að ég hef ekki rifjað upp nýlega þessar prósentutölur og íbúafjöldatölur, en einhvern veginn er eins og mig minni að íbúafjöldinn sé þarna að aukast um ein 20% eða eitthvað í þeim dúr en tekjurnar ekki nema um 7--8% ef þetta er skoðað frá þeim sjónarhóli. Það segir auðvitað sína sögu um hversu mjög hallar á og hversu mikil hættan er þegar til stendur að stofna einn sameiginlegan vinnumarkað og eitt sameiginlegt atvinnu- og samskiptasvæði með þvílíkum lífskjaramun en sameiginlegum réttindum, þar á meðal sameiginlegum staðfesturétti, þ.e. rétti til að flytja sig búferlum og leita eftir atvinnu. Þó að Evrópusambandið hafi fyrir sitt leyti ýmislegt gert til undirbúnings stækkuninni hefði maður alveg séð fyrir sér að það hefði mátt vera meira. Mér fannst t.d. margir af sendimönnum Evrópusambandsins sem voru sendir til hinna væntanlegu aðildarríkja og opnuðu þar skrifstofur fyrir fjórum árum eða svo vera þar meira í áróðursskyni en nokkrum öðrum tilgangi. Mér blöskraði að heyra í sendimönnum Evrópusambandsins í Eystrasaltsríkjunum þegar efnahagsnefnd Norðurlandaráðs var þar á ferð og heyrði áróðursræðurnar sem þeir fluttu fyrir stækkun Evrópusambandsins, gylltu þar á meðal fordæmið um Írland en fjölluðu minna um hitt, hvernig í ósköpunum menn ætluðu t.d. að takast á við vinnumarkaðsmálin og hvað ætti að reyna að gera til þess að styðja við uppbygginguna í hinum nýju eða væntanlegu aðildarríkjum þannig að þau væru sæmilega eða betur í stakk búin til að þessi opnun gengi í gegn. Á vettvangi Norðurlandaráðs hefur þetta verið talsvert rætt. Þar höfum við, fulltrúar vinstri manna, flutt tillögur um aðgerðir af hálfu Norðurlandanna til að styðja við bakið á uppbyggingu skipulagðra vinnumarkaðsstofnana í Eystrasaltsríkjunum. Þær eru ekki til staðar. Fyrir því eru pólitískar ástæður. Það er ekkert feimnismál að nefna það hér að það er ósköp einfaldlega af því að hægri menn hafa blokkerað það, komið meira og minna í veg fyrir að nokkuð yrði gert. Af hvaða ástæðum veit ég ekki en minna hefur orðið úr en til stóð að Norðurlöndin beittu sér og þá stjórnvöld, ekki bara aðilar vinnumarkaðarins heldur stjórnvöld sem slík í þessum efnum. Að vísu er fram undan, þegar líður að haustinu, mjög stór sameiginleg ráðstefna á vegum Norræna ráðherraráðsins og Norðurlandaráðs um þessi vinnumarkaðsmál, um opnunina og hvað Norðurlöndin gætu lagt af mörkum í þeim efnum, sérstaklega með Eystarasaltsríkin og Pólland í huga. Hún verður í haust og auðvitað ekki fyrr en stækkunin verður um garð gengin. Að vísu, vegna þess að nánast öll ríkin beita aðlögun, má segja að enn sé tími til stefnu að ýmsu leyti því að það verður fyrst eftir tvö eða jafnvel fimm ár sem þessi þáttur stækkunarinnar kemur til framkvæmda. Eftir ferðalög um Eystrasaltsríkin þar sem við í efnahags- og atvinnumálanefnd Norðurlandaráðs og sérstakur starfshópur á vegum þeirrar nefndar höfum virkilega reynt, með stuðningi fulltrúa frá norrænu verkalýðshreyfingunum og víðar að, að setja okkur inn í ástandið og kortleggja það bregður manni auðvitað í brún þegar maður áttar sig á því hversu ákaflega vanþroskaðir --- a.m.k. á þann mælikvarða sem okkur væri tamt að leggja á það, frá norrænum sjónarhóli --- vinnumarkaðsinnviðirnir eru í þessum löndum. Þannig er t.d. aðild að verkalýðsfélögum hverfandi lítil. Það er helst hægt að segja að samtök opinberra starfsmanna séu til sem slík með þokkalega útbreiddri félagsaðild og sæmilegu skipulagi en þegar kemur út á almenna vinnumarkaðinn er það meira og minna í molum og þátttakan allt niður í engin til 5--10% af vinnuaflinu í hverri atvinnugrein fyrir sig. Ekki síður er skipulagið brotakennt vinnuveitendamegin og þar kvörtuðu þeir fáu starfsmenn og talsmenn sem til staðar voru til að ræða við mjög undan því að ákaflega erfiðlega gengi að fá atvinnurekendur til að bindast samtökum og að fá menn til að vera í forsvari fyrir slíku. Af hvaða ástæðum það sérstaklega er skal ég ekki segja, og vil kannski ekki segja það sem stundum er nefnt sem möguleg skýring í þeim efnum, en a.m.k. er staðreyndin sú að það gengur mjög erfiðlega. Þetta þýðir að það er engum aðilum til að dreifa í hefðbundnum skilningi til að gera kjarasamninga, til að ræða um gagnkvæm réttindi og skyldur á vinnumarkaði, til að koma upplýsingum á framfæri, til að upplýsa menn um rétt þeirra og skyldur o.s.frv. Þetta er gríðarlegt vandamál. Ef menn ætla að láta þetta ganga sæmilega fyrir sig er lykilatriði að til staðar sé skipulag sem hægt sé að fara í gegnum. Barátta gegn ólöglegu vinnuafli, félagslegum undirboðum og öðru slíku verður algerlega vonlaus, eins og við Íslendingar sjáum á nýlegum dæmum, ef ekki eru til staðar vel skipulagðar sveitir frá báðum hliðum, vinnuveitenda og verkalýðshreyfingar, til að fara í gegnum. Slík barátta er vonlaus ofan frá. Eitt af því sem t.d. norræna verkalýðshreyfingin hefur lagt mikla áherslu á og lagt til að yrði gert er að leggja miklu meiri krafta í aðstoð við aðila vinnumarkaðarins í þessum löndum, að sjálfsögðu á þeirra forsendum. Ekki er ætlunin að menn komi frá Norðurlöndunum og segi mönnum fyrir verkum, segi þeim hvernig allt eigi að vera, heldur er hægt að bjóða stuðning, aðstoð, ráðgjöf og jafnvel bara ósköp einfaldlega hreinlega fjárframlög til að byggja upp og reka slíkar einingar á einhverju aðlögunartímabili. Það ætti að vera í boði. Síðan væri þá hitt mikilvæga atriðið, að miðla upplýsingum um réttindi og skyldur eins og mögulegt er í aðdraganda þess að vinnumarkaðurinn opnaðist þannig að menn væru sér meðvitaðir um þá hluti. Þá minnkar hættan á því að menn láti fara með sig eins og réttlausar og skynlausar skepnur í formi einhvers konar þrælahalds gegnum starfsmannaleigur eða hvernig sem það nú gerist. Á því er auðvitað mikil hætta, mjög mikil hætta. Þegar sá tími kemur að menn þurfa ekki lengur atvinnuleyfi, þurfa ekki lengur að uppfylla þær kröfur sem nú eru gerðar, verður miklum mun erfiðara að koma við eftirliti ef menn geta ekki sjálfir, vegna þess að þeir eru ómeðvitaðir um rétt sinn, tryggt að sæmilega sé að hlutunum staðið. Ég sem sagt verð því miður að segja, forseti, að ég get ekki sagt að mér finnist tíminn hafa verið vel notaður að þessu leyti. Út af fyrir sig þýðir ekki fyrir okkur að vera mikið að röfla um Evrópusambandið og hvað það hefur vel gert, og miður vel. Við hefðum sem hluti af Norðurlöndunum og okkar sjálfra vegna getað að mínu mati lagt þarna meira af mörkum. Fyrir Ísland er auðvitað Pólland alveg sérstaklega mikilvægt í þessum efnum. Langstærsti einstaki hópurinn á íslenskum vinnumarkaði af erlendu bergi brotinn er pólskur. Pólverjar hafa komist upp í að vera hér upp undir 2 þús. við störf þannig að það eitt og sér að Ísland hefði reynt að keyra sérstakt samstarfsverkefni með Póllandi í aðdraganda stækkunarinnar að þessu leyti, hvað vinnumarkaðinn snertir, hefði átt fullan rétt á sér. Mér finnst það enn koma til greina, og ég beini því til hæstv. utanrrh. að það verði hugleitt, að sérstaklega verði reynt að rækta sambandið við Pólland nú í aðdraganda þess að þetta opnast sem væntanlega verður þá, í einhverjum áföngum, að tveimur eða fimm árum liðnum eða hvað það nú verður. Það má kannski segja að úr því sem komið er sé viss kostur að þessi aðlögunartími gefst þó að mér finnist að mörgu leyti miður að við skulum enda með því að þurfa að beita honum. Á hinn bóginn gefst þó e.t.v. tími til að reyna að vinna að því að þessar breytingar geti svo átt sér stað með farsælli hætti en ella hefði orðið. Í þessu sambandi þurfum við líka að muna að málið er virkt í báðar áttir. Stækkun Evrópusambandsins felur m.a. í sér að allar reglur einfaldast og réttindi fyrirtækja til að flytja starfsemi sína verða bara eins og um innanlandstilflutning væri að ræða. Auðvitað er enginn vafi á því að margir atvinnurekendur, ekki síst á Norðurlöndunum, munu horfa til hins ódýra vinnuafls í Eystrasaltsríkjunum í ríkari mæli en hingað til hefur verið þegar það verður miklu einfaldara en áður að flytja t.d. vinnuaflsfreka starfsemi og nýta sér lægri laun í þessum löndum, og er nú reyndar þegar gert í talsverðum mæli. Ég veit ekki betur en að stórum hluta til sé það sem eftir var af innréttingaiðnaði og öðru slíku hér í landinu komið þarna austur. Þá hafa menn sagt, og það er held ég alveg fullgilt, að mjög miklu máli skipti að báðir aðilar séu sér meðvitaðir um og upplýstir um réttindi sín og skyldur. Við getum ekki horft fram hjá því að sú hætta er fyrir hendi að norræn fyrirtæki geri út á lág laun, eymd og atvinnuleysi í þessum löndum eins og önnur í harðri samkeppni í alþjóðavæddum viðskiptaheimi. Norðurlandabúar eru engir sérstakir englar í þessum efnum. Það verður að horfast í augu við að það fer býsna blandað orðspor af sumum norrænum fyrirtækjum í ákveðnum greinum iðnaðar í Eystrasaltsríkjunum þar sem þau hafa hreiðrað um sig og jafnvel lagt hann undir sig, eins og trjávöruiðnaðinn í Eistlandi og víðar þar sem sænsk og finnsk fyrirtæki hafa nánast lagt þann iðnað að fótum sér. Hættan er þá sem sagt sú að ef á hinum endanum eru mjög veikburða innviðir á vinnumarkaði, menn illa upplýstir um rétt sinn og stöðu, skapar það auðvitað aukna hættu á félagslegum undirboðum. Á því er enginn minnsti vafi. Herra forseti. Ég læt þetta þá nægja um fyrirvara minn. Ég hef sem sagt ekki valdið hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni vonbrigðum a.m.k. að einu leyti, að ég hef haldið þá löngu ræðu sem hann gat sér til um að ég mundi halda, 

Forseti. Það er vissulega athyglisvert að hlusta á hv. þm. Steingrím J. Sigfússon flytja ræður um Evrópska efnahagssvæðið og um Evrópusambandið vegna þess að að sumu leyti er það hinn róttæki andstæðingur alþjóðasamvinnu Íslendinga sem talar í gömlum dúr svona svipað og menn gerðu, með réttu á ákveðinn hátt, fyrir nokkrum áratugum. Að hinu leyti er gagnrýni hans á það sem er að gerast mjög svipuð því sem jafnaðarmenn í Evrópu, Evrópusinnar meiri en aðrir, meiri en menn í öðrum pólitískum hreyfingum, hafa uppi við. Það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon þarf hins vegar að skýra er að ekki er nóg að tala bara um að viðskiptaþátturinn sé góður og að stofnanaþátturinn sé vondur á hinu Evrópska efnahagssvæði. Í hverju felst viðskiptaþátturinn? Hann felst ekki í prósentum tolla eða í aðlögunarákvæðum heldur felst hann í frjálsu flæði vöru, þjónustu og fjármagns og í frjálsri för fólks. Í kringum þetta frelsi, í kringum þann efnahagsramma sem þetta skapar verður auðvitað að vera jöfn staða fyrirtækja, verkafólks og annarra aðila í efnahagslífinu, sömu lög og sömu reglur. Þess vegna stendur enn þá upp á hv. þm., þó hann hafi lesið hér upp úr greinargerð með frv. eða greinargerð með þingmáli sem hann hefur flutt eða einhverjir hafa flutt á þinginu, að skýra fyrir okkur hvernig hann ætlar sér að hafa þennan fína viðskiptaþátt sem hann einmitt studdi, frjálst flæði vöru, þjónustu, fjármagns og frjálsa för fólks, fyrir tíu árum þegar hann greiddi atkvæði gegn Evrópska efnahagssvæðinu, hvernig hann ætlar að halda honum án þess að taka þann stofnanaþátt með sem einmitt tryggir það að þetta frelsi haldist og að aðilar standi jafnfætis eins og unnt er innan þessa markaðar.

Frú forseti. Ég leiði hjá mér einkunnagjöf hv. þm. og útskýringar hans á því hvað ég sé. Ég legg til hér eins og venjulega að hver tali fyrir sig. Sjálfur skilgreini ég mig sem alþjóðasinna. Ég get glatt hv. þm. Mörð Árnason með því að m.a. á landsfundi okkar samþykktum við að taka upp alþjóðahyggju í okkar stefnuskrá og skrifa hana inn í hana sem eina af fjórum meginstoðum áherslna okkar fyrir utan kvenfrelsi, umhverfisvernd og róttæka jafnaðarstefnu. Ég geri ráð fyrir að þetta hljómi sæmilega í eyrum hv. þm. Marðar Árnasonar. Ég er alþjóðasinni. Ég er Evrópusinni. En ég er ekki aðildarsinni. Ég er ekki Brussel-sinni. Ég bið menn að hafa þessa orðanotkun í huga. Við sem ekki teljum skynsamlegt að Ísland gangi í Evrópusambandið erum ekki á móti Evrópu.  Varðandi viðskiptaþættina þá nefndi ég í ræðu minni, en það hefur kannski farið fram hjá hv. þm., aðild að innri markaðnum og ég nefndi fjórfrelsið. Í mínum huga eru engin sérstök vandamál samfara því, m.a. vegna þess að alþjóðaþróunin styður það líka. Það er einu sinni svo að í Alþjóðaviðskiptastofnuninni sem öll þessi ríki eru, þá eru ákvæði sem eiga að tryggja að viðskiptakjör í skilningi fríverslunar gangi ekki til baka við neinar breytingar á tvíhliða eða marghliða samningum ríkja. Við reyndum aðeins að beita þessu fyrir okkur í sambandi við stækkunina. Evrópusambandið tók því illa og hafði í hótunum þegar þetta var nefnt. En þetta er þarna og þess vegna eiga menn ekki að tala um þetta einangrað bara út frá því sem er að gerast innan Evrópusambandsins því þó að það sé merkilegt þá er heimurinn stærri en það. Alþjóðaviðskiptastofnunin er til líka og það eru líka tvíhliða og marghliða fríverslunarsamningar sem skipta máli í þessu sambandi.

Forseti. Að gefnu tilefni hlýt ég að óska hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni til hamingju með að hafa tekið alþjóðahyggjuna upp í flokk sinn með atkvæðagreiðslu. Það er oft svo að slíkar kenndir verða að byrja að innan og dugar ekki að greiða um þær atkvæði. Á hinn bóginn hefur hv. þm. ekki skýrt það enn þá hvernig hann ætlar að koma fyrir á sameiginlegu markaðssvæði þeim reglum, þeim úrskurðaraðilum, þeim dómstólum sem eiga að tryggja grunninn í þeim viðskiptaþætti sem við virðumst vera sammála um að sé góður og hagsmunum Íslendinga mjög þolanlegur. Það má vel vera og er auðvitað alveg rétt að við erum að reyna að gera þetta líka á alþjóðlegum grunni. En ef hv. þm. vill ekki týna þessu á Evrópska efnahagssvæðinu þá verður hann líka að skýra fyrir okkur hvað VG ætlar að gera, hvaða breytingar í stofnanaþættinum hann getur sætt sig við án þess að þær gangi á þetta fjórfrelsi sem við erum að tala um.

Ég geri ráð fyrir að það séu einlægar hvatir hjá hv. þm. að óska mér til hamingju með að við höfum samþykkt sérstaklega að inn í okkar einföldu stefnuskrá verði alþjóðahyggjan skrifuð og samþætt með öðrum áherslum og að engin eftirsjá sé í því af hálfu hv. þm. vegna þess að það passi illa inn í þá mynd sem hann hefur kannski gjarnan viljað búa til af mér eða einhverjum slíkum að ég sé mikill einangrunarsinni. Ætli það sé nú ekki þannig þegar upp er staðið að ég hafi haft talsvert miklu meiri alþjóðasamskipti og hrærst meira í þeim sl. 20 ár en hv. þm., ef við færum yfir það, því að ég hef stanslaust verið virkur í einhverri alþjóðasamvinnu í rúmlega 20 ár.

... persónubundið?

Margar ferðir?

Ég held að ég hafi farið í þó nokkrar ferðir já og margar ágætar. Varðandi Evrópusambandið er það tollabandalag og eitt af því sem margir gagnrýna bæði innan Evrópusambandsins og í nágrenni við það er auðvitað tilhneiging Evrópusambandsins til að múra sig þar af. Margir raunverulegir alþjóðasinnar segja einmitt að það sé einangrunarhyggja, því miður, sem Evrópusambandið að mörgu leyti stjórnast af í sambandi við tollmúra sína og fleira í þeim dúr.

Frú forseti. Ég held að það verði að virða mér og fleirum sem hér hafa talað það til vorkunnar að skilja ekki stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í Evrópumálum. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon formaður þess stjórnmálaflokks hefur nú talað og hver er stefna þess flokks í Evrópumálum? Hv. formaður flokksins var á móti EES-samningnum og hann staðfesti það hér í umræðunum að hann væri enn á móti samningnum, eins og ég skildi hann. Samningurinn er með öðrum orðum slæmur og það var rétt að vera á móti honum. Eigi að síður byggir sá ágæti flokkur stefnu sína í Evrópumálum að miklu leyti á þessum vonda samningi. En svona til þess að bíta höfuðið af skömminni ætlar Vinstri hreyfingin -- grænt framboð að byggja á tvíhliða samningi ef það skyldi vera rétt að það væri að fljóta undan EES-samningnum eins og margir hafa bent á. Bara þróunin sem virðist vera að eiga sér stað í Noregi getur t.d. bent til þess og ég veit að hæstv. utanrrh. hefur líka sjálfur staðfest að ekki sé þess að vænta að hægt verði að uppfæra þennan samning. Ég verð að spyrja hv. þm. hvað hann telji styðja það að það sé yfirleitt raunhæfur möguleiki að byggja á slíkum tvíhliða samningi ef undan þessum slæma samningi flæðir sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð byggir Evrópustefnu sína á. Við skulum ímynda okkur þá atburðarás að t.d. Noregur sækti um aðild að Evrópusambandinu. Þar hefur þróunin verið slík að vel gæti hugsast að það mundi gerast á næstu árum. Telur hv. þm. þá möguleika á að byggja á þessum samningi og telur hv. þm. raunhæfan möguleika á því að hægt sé að fá tvíhliða samning við Evrópusambandið þegar flestir eru orðnir úrkula vonar um að hægt sé að uppfæra þennan samning eins og hann liggur fyrir?

Frú forseti. Ég verð að leyfa mér að halda því fram að það sé ekki sérstaklega minn vandi þó hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir skilji ekki stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í Evrópumálunum. Ég vona að hv. þm. skilji stefnu eigin flokks. Sjálf skiljum við okkar stefnu og það er aðalatriðið. Auðvitað væri æskilegt að þetta væri líka gagnkvæmt, að við skildum alveg stefnu hvors annars. En það er þó ekki nálægt því jafnmikilvægt og að vita fyrir hvað menn standa sjálfir og það vona ég að sé í lagi í þessu tilviki.

Erfitt að útskýra.

Hv. þm. fór ekki alveg hárrétt með úr máli mínu varðandi tvíhliða samning, þ.e. það sem stendur í þessum texta. Hann talar alveg skýrt fyrir sig. Við segjum að eftir því sem til breytinga kemur eða þarf að koma á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið þá teljum við að af Íslands hálfu þjóni hagsmunum okkar best að þróa þau samskipti í þessa átt, þ.e. frá hinu flókna stofnanakerfi og meira í áttina að tvíhliða samningum sem gætu eftir atvikum verið á mismunandi sviðum um viðskipti og samvinnu eins og þetta að hluta til var má segja. Undir liggur það, og það skiptir máli í sambandi við vangaveltur um Noreg, að við gefum okkur það, og ég geri það, að viðskiptakjörin verði ekki færð til baka og samskiptakjörin almennt. Hvers vegna ætti þess að þurfa? Telja menn að Evrópusambandið muni beita Ísland þvílíku harðræði að það muni ætla að knýja hlutina aftur á bak í samskiptum þessara aðila ef til breytinga þarf að koma að þessu leyti, t.d. vegna þess að Noregur kýs að ganga í Evrópusambandið. Mín afstaða gagnvart því máli er sú að það er algerlega sjálfstætt mál eftir sem áður hvort Ísland eigi að fara þangað inn eða ekki. Það eigum við að meta óháð því sem Norðmenn gera. Þó að þeir kunni að lenda þarna inn, sem ég reyndar tel litlar líkur á að verði á allra næstu árum, þá eigum við Íslendingar eftir sem áður að meta sjálfstætt hvað þjónar hagsmunum okkar best 

Frú forseti. Ég var einmitt að inna hv. þm. eftir þessu. Stefna Samfylkingarinnar er skýr og hefur legið fyrir allt frá því á haustdögum 2001 eftir að við gengum í gegnum ákveðið ferli. Sú stefna byggir á því að það sé orðið tímabært fyrir okkur Íslendinga að skilgreina samningsmarkmið okkar og sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það eru engar vífilengjur um það. Frú forseti. Það er hins vegar mjög undarlegt að byggja stefnu á samningi sem maður er á móti --- ég verð að segja það. Mér finnst það mjög undarleg stefna --- sem maður staðfestir síðan aftur og enn að rétt hafi verið að vera á móti, byggir sína stefnu á honum en sé síðan með, ég vil segja, einhverja draumsýn um hvað kunni að gerast ef þessi samningur reynist vera að renna sitt skeið á enda. Það er mjög margt sem bendir til þess að svo sé. Samningurinn er vissulega byggður og forsendur okkar varðandi Evrópusamstarfið byggja væntanlega á einhverjum gagnkvæmum samningi. Það er ekki nóg að við Íslendingar munum gjarnan vilja sjá þetta tvíhliða samstarf 

Herra forseti. Það getur vel verið að hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur finnist fyndið að reyna að snúa út úr þessu með að menn byggi á samningi sem þeir séu á móti. Mér finnst þetta ekki mjög málefnaleg umræða.

Mér finnst þetta ekkert fyndið. Þetta er alvörumál.

Ef hv. þm. finnst þetta ekki einu sinni fyndið þá spyr ég: Til hvers er hv. þm. að þessu því að mér finnst þetta engu máli skipta? Veruleikinn er eins og hann er. Veruleikinn, burt séð frá afstöðu einstakra manna til EES-samningsins á sínum tíma fyrir meira en tíu árum, hvort sem ég greiddi atkvæði gegn honum eða Halldór Ásgrímsson sat hjá eða ekki þá er veruleikinn sá --- Samfylkingin hlýtur að skilja það þó að hún skilji lítið í þessum efnum --- að á þessum grunni erum við búin að byggja síðan. Við höfum aðlagað viðskiptaumhverfi okkar. Fyrirtæki, stofnanir og samtök hafa byggt samskipti sín á þessum grunni burt séð frá afstöðu einstakra manna til þess. Varðandi stefnu Samfylkingarinnar vil ég spyrja á móti og ég veit að fleiri eru í andsvörum. Stóð ekki til að skilgreina þessi samningsmarkmið fyrir tveimur eða þremur árum? 

Virðulegi forseti. Ég kem ekki hingað til að skýra stefnu Samf. í Evrópumálum eða veita andsvar við andsvari hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég vildi bara segja að það er ekki á hverjum degi sem ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon erum sammála. Reyndar gerist það held ég nánast aldrei í sölum þessa ágæta þings að við séum sammála, heldur er það venjulega þannig að það ber himin og haf á milli skoðana okkar.

Útskýrðu ...

En nú ber svo við að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur algjörlega rétt fyrir sér þegar hann lýsir þeirri skoðun sinni og sjónarmiðum að það samræmist ekki hagsmunum Íslands að ganga í ESB og allra síst eftir að sambandið stækkar nú til austurs. Þetta er hárrétt hjá þingmanninum og ég leyfi mér að taka undir þau sjónarmið. Ég vil líka taka undir það sem fram kom í ræðu hans varðandi Írland, að því hefur verið haldið fram, ekki bara hér, heldur annars staðar í Evrópu að framfarir og uppgangur í írsku efnahagslífi hafi eitthvað með Evrópusambandið og aðild Írlands að Evrópusambandinu að gera. Það er algjör sögufölsun og tóm vitleysa að halda því fram. Ástæðan fyrir uppgangi efnahagslífsins á Írlandi er sú að Írar tóku þátt í samkeppni sem hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni er kannski ekki að skapi, svokallaðri skattasamkeppni. Þeir lækkuðu skatta á fyrirtæki og efnuðust mjög á því að laða til sín fólk og fyrirtæki á grundvelli hinna hagfelldu skattstefnu fyrir þá hópa. En ég kom hingað upp til að inna hv. þm. eftir stefnu hans varðandi eitt atriði í umræðunni og það er vinnumarkaðurinn. Þingmaðurinn nefndi að annað hafi verið gefið í skyn við stækkun Evrópusambandsins til austurs, þ.e. að vinnumarkaðurinn mundi opnast. Hins vegar hafa ýmis ríki, þar á meðal íslenska ríkisstjórnin, lýst því yfir að hún hygðist leggja til tveggja ára aðlögunartíma. Ég óska eftir svörum við því hvort hv. þm. og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð styðji það 

Frú forseti. Varðandi opnun vinnumarkaðarins þá geri ég það. Ég leggst ekki gegn því þó mér þyki það heldur miður að Ísland, úr því sem komið er, fari sömu leið og nánast öll ríkin í kringum okkur og sennilega öll hin Norðurlöndin, að beita aðlögun. Danir þykjast að vísu ekki vera að beita aðlögun, en í reynd eru þeir með nánast að öllu leyti óbreytt fyrirkomulag hvað varðar atvinnuréttindi þessara nýju EES-borgara, þ.e. þeir þurfa að fá atvinnuleyfi og það þarf að liggja fyrir að þeir séu með 100% starf í landinu o.s.frv. áður en þeir koma inn. Það sem ég var að segja í sambandi við hvernig þetta gerðist var það að mér fundust þessar tilkynningar mjög síðbúnar. Eins og ég sagði var það eingöngu Finnland sem tilkynnti það strax. Það hefur legið fyrir í tvö til þrjú ár að þeir mundu beita aðlögun. Ég hef reyndar oft hreyft þessu á þingi sl. tvo vetur og spurt hvað Ísland ætli að gera, og fengið lítil svör. Það er loks alveg í lokin, í desember, janúar, febrúar, tveimur, þremur, fjórum mánuðum fyrir 1. maí n.k. sem að lokum verður ljóst hvað t.d. ríkisstjórnir annarra Norðurlanda ætla að gera, nema Danir voru aðeins fyrr á ferðinni. Varðandi Írland erum við hv. þm. ekki alveg sammála. Ég verð að segja Evrópusambandinu og styrkjunum þaðan til málsbóta að ég tel að þeir séu einn af þáttunum sem nýttust Írum til að sækja fram til bættra lífskjara á sl. 20 árum eða svo. Þeir sjálfir telja gjarnan upp fimm hluti: Rannsóknir og þróun. Þeir tóku um það ákvörðun fyrir um 20 árum að setja gríðarlega peninga í rannsóknir og þróun. Þeir lækkuðu skatta, það er rétt. Þeir gerðu umhverfið aðlaðandi fyrir fyrirtæki að koma inn. Þeir lögðu mikla fjárfestingu í innviði sína, þar á meðal samgöngukerfið. Þeir voru með ungan og vel menntaðan vinnumarkað eða vinnuafl. Í fimmta lagi gátu þeir nýtt styrki Evrópusambandsins.

Virðulegi forseti. Við ræðum það mál sem fyrir fram hefði e.t.v. mátt ætla að yrði eitt af stóru málunum í þinginu í vetur. Evrópuumræðan skýtur öðru hverju upp kollinum í stjórnmálaumræðu dagsins eins og eðlilegt er og oft hefur því verið spáð að um þessi mál yrði fyrst og fremst tekist á í hinni pólitísku umræðu í landinu. En sannleikurinn er sá að þegar á hefur átt að herða, hefur það ævinlega reynst þannig að minna hefur orðið úr þessu en menn hefðu getað gert ráð fyrir. Það voru auðvitað gríðarlega mikil tíðindi sl. haust þegar niðurstaðan varð sú að ákveðið var að stækka Evrópusambandið svo mikið sem raun ber vitni og jafnframt að Evrópska efnahagssvæðið stækkaði samhliða með þeim samningum sem undirritaðir voru skömmu fyrir jól á sl. ári. Þetta mál hefur heilmikil áhrif á stöðu Íslands í hinu alþjóðlega samfélagi og líka heilmikil áhrif á stöðu okkar í hinu efnahagslega samfélagi, vegna þess að samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði er öðrum þræði samningur um markaðsaðgang sem skiptir okkur mjög miklu máli. Þess vegna er á margan hátt ánægjulegt að veita því eftirtekt á þessum degi að umræðan fer fram með mjög málefnalegum hætti, efnislegum hætti, og er alls ekki háð þeim anda þeirrar miklu baráttu sem átti sér stað þegar við vorum að ræða um aðild Íslands að hinu Evrópska efnahagssvæði fyrir 14 árum. Þetta segir okkur fyrst og fremst það að heilmikið vatn hefur runnið til sjávar og í raun og veru er samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði á vissan hátt sáttagjörð í þessari miklu umræðu. Það er greinilega orðið þannig að samkomulagið um meginatriði samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði er miklu meira en menn gátu ímyndað sér þegar við ræddum þessi mál í þinginu veturinn 1991--1992, af gríðarlegri hörku. Þetta finnst mér á vissan hátt segja okkur að við, sem vorum sannfærð alveg frá upphafi um að samningurinn væri þýðingarmikill fyrir okkur og skipti okkur miklu máli og gæti á vissan hátt verið grundvöllur fyrir heilmikinn árangur okkar, höfum sem betur fer orðið sannspá. Í raun og veru eru átökin ekki jafnmikil og áður. Það hefði t.d. að mínu mati verið nánast óhugsandi að ímynda sér það á þeim tíma, að þegar við værum að komast að niðurstöðu um stækkun á hinu Evrópska efnahagssvæði, að taka eins konar fermingarathöfn á samningnum, að fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna sem eiga sæti í utanrmn. skrifuðu undir nál., eins og er að gerast hér. Ef við skoðum þetta er ótvírætt, m.a. að mati Alþýðusambands Íslands, að Evrópusamvinnan hefur verið að skila okkur mjög mikið fram á veginn. Ég vek athygli á því að á ársfundi Alþýðusambands Íslands var gerð samþykkt þar sem segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Það er óumdeilt að Evrópusamvinnan og þá sérstaklega samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið, hefur þjónað hagsmunum Íslands vel. Með EES-samningnum var íslensku efnahagslífi skapaður hliðstæður rammi og íslenskum fyrirtækjum sambærileg skilyrði og samkeppnisreglur og gilda annars staðar á svæðinu. Íslensk fyrirtæki og atvinnulíf hafa sýnt að til staðar er vilji og geta til að nýta sér þá möguleika sem Evrópusamvinnan hefur fært þeim til að efla starfsemi sína og auka samkeppnishæfni. Aðildin að Evrópska efnahagssvæðinu og þátttaka Íslands í Evrópusamvinnunni hafa jafnframt haft mikla þýðingu fyrir framþróun vinnumarkaðar hér á landi og réttarstöðu launafólks.`` Undir þessi orð er sjálfsagt að taka. Það er alveg rétt að það er óumdeilt að samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði hefur þjónað hagsmunum okkar gríðarlega vel. Að vísu tel ég að menn hafi stundum ýkt mjög hin samfélagslegu áhrif EES-samningsins. Mjög margt af því sem hefur verið að færa okkur betri lífskjör eru ekki árangur eða afrakstur af EES-samningnum, heldur fyrst og fremst árangur af pólitískri stefnumótun sem við höfum unnið eftir frá árinu 1991. Það hefur auðvitað fyrst og fremst breytt samfélagi okkar og fært okkur fram á veginn. Engu að síður, virðulegi forseti, er ástæða til þess þegar við fjöllum um þessi mál, sem eru í eðli sínu gríðarlega stór, að við veltum fyrir okkur stöðu málsins. Það sem upp úr stendur að mínu mati er í fyrsta lagi að menn eru að verða mjög sammála um gildi EES-samningsins eins og kemur fram í umræðunum og kemur fram í nál. utanrmn. Jafnframt þurfum við að velta fyrir okkur stöðunni þegar við horfum fram á veginn. Því hefur oft verið haldið fram að EES-samningurinn sé að verða úreltur og að stoðir hans séu að feykjast og verða feysknar. Þegar við hins vegar skoðum það betur er í raun mjög fátt sem bendir til þess. Menn vitna að vísu til einhverra óljósra orða einstakra pótintáta innan Evrópusambandsins, en nú skulum við aðeins velta öðru fyrir okkur. Hvað reynir mest á samninga af þessu tagi? Þegar við tökum til við að stækka hið Evrópska efnahagssvæði, augljóslega. Þá reynir í grundvallaratriðum á hvort EES-samningurinn sé einhvers virði. Það sem kemur á daginn er að stækkunarferli Evrópusambandsins og aðild EES-ríkjanna tókst bara alveg prýðilega hvað varðaði samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði. Þar reyndi auðvitað í grundvallaratriðum á hvort EES-samningurinn stæðist. Einhver óljós skilaboð frá einstökum mönnum um að EES-samningurinn sé eitthvað sem Evrópusambandið vilji ekkert hafa með að gera er lítils virði í samanburði við það mikla próf sem EES-samningurinn var að gangast undir. Þetta er auðvitað stóra málið. Við höfum í raun og veru fengið staðfestingu á því að EES-samningurinn lifir ágætu og öflugu lífi. Þess vegna stenst talið um að við séum í einhverri stórhættu að einangrast í þeirri stöðu sem við erum núna í, Íslendingar, einfaldlega ekki. EES-samningurinn er að sýna og sanna gildi sitt. Hins vegar er áhyggjuefni að við verðum vör við tilteknar hræringar innan Evrópusambandsins sem ekki lúta sérstaklega að EES-samningnum, en lúta hins vegar að eðli Evrópusambandsins sjálfs og hvernig það er að meðhöndla tiltekið mál. Gott dæmi um það er tiltekin einangrunarhyggja sem virðist koma stundum fram í tilteknum málum innan Evrópusambandsins. Glöggt dæmi um það er hvernig við þurftum nánast að berjast áfram í því að fá samþykkt svo sjálfsagðan hlut sem varðaði aðild okkar að hinu Evrópska efnahagssvæði og stöðu hins Evrópska efnahagssvæðis á nýjum sameiginlegum innri markaði, og við kynntumst þegar við vorum að berjast fyrir hagsmunum okkar varðandi markaðsaðgang með síldarflök. Eins og við munum höfðum við þennan markaðsaðgang gagnvart okkar mikilvægasta landi, sem var Pólland. Það var býsna þýðingarmikið fyrir okkur, en gríðarlega þýðingarmikið fyrir Pólverja. Við sem fórum ferð á vegum utanrmn. Alþingis til Póllands fundum það mjög glögglega á sínum tíma að Pólverjar lögðu mjög mikla áherslu á þetta. Þeim var ljóst að þetta skipti þá sem tiltölulega fátæka Evrópuþjóð mjög miklu máli. Ekki bara fyrir Pólverja almennt, heldur fyrir þau svæði sérstaklega sem höfðu hagsmuni af þessu máli því fátæk héruð í Póllandi áttu mjög mikið undir því að það yrði áfram óheftur markaðsaðgangur með þessar vörur inn á hið Evrópska efnahagssvæði, til Póllands, eins og verið hafði. Þess vegna var það mjög sérkennilegt, í ljósi þess að Evrópusambandið byggir eina meginstoð Evrópuhugsunarinnar á óheftum markaðsaðgangi, að Evrópusambandið skyldi sýna þá miklu stífni í þessum efnum sem raun bar vitni. Því ef við horfum á þetta frá okkar sjónarhóli, ef það hefði orðið niðurstaðan sem Evrópusambandið vildi á sínum tíma, þá var verið að draga úr fríverslun að þessu leytinu í Evrópu. Það sjá allir að það rímar mjög illa við þær hástemmdu yfirlýsingar sem uppi hafa verið. Þetta voru auðvitað býsna miklir hagsmunir fyrir okkur. Það hefði munað okkur í tollum um 200--300 millj. kr., hefði væntanlega algjörlega eyðilagt þennan möguleika á útflutningi og eyðilagt þar með þessi viðskiptasambönd milli okkar og Póllands. Ég kýs að ræða þetta og rifja aðeins upp vegna þess að þetta snertir á vissan hátt það sem mér hefur fundist ákveðin tilhneiging innan Evrópusambandsins. Annars vegar vitum við að grundvallaratriði í Evrópuhugsjóninni er hugmyndafræðin um hinn frjálsa innri markað, sem við öll skiljum. Við gerum okkur grein fyrir að hann getur skipt gríðarlega miklu máli. Við sem trúum að í frjálsum viðskiptum þjóða í milli sé fólginn drifkraftur og möguleiki á aðgangi að mörkuðum, ekki síst fyrir hinar veikari þjóðir, höfum af því áhyggjur þegar við finnum að innan Evrópusambandsins eru sjónarmið sem lúta fremur að því að búa til girðingar en hið gagnstæða. Í því sambandi er hægt að vekja athygli á ýmsum undarlegum yfirlýsingum fulltrúa bæði Frakklands og Þjóðverja í þá veru. Þeir hafa, nokkuð ógreinilega þó, gefið til kynna að ýmislegt í fari Evrópusambandsins sé óhagkvæmt fyrir iðnað og framleiðsluvörur þessara tilteknu þjóða. Þegar við stækkum hinn frjálsa, stóra markað og drögum úr og afnemum tollahindranir í viðskiptum á þeim markaði hefur það auðvitað áhrif á stærstu ríkin, ríkustu ríkin þar sem framleiðslan er dýrust. Þetta þekkjum við. Þess vegna er óhugnanlegt að hugsa til þess að það glitti í sjónarmið af því tagi sem heyrst hafa í ummælum hjá Chirac og Schröder. Menn hafa vakið athygli á því að þessi þróun kunni á einhvern hátt að vera ógnun við grundvöll iðnaðarframleiðslunnar í þessum ríkjum því að auðvitað verður að taka súrt með sætu í þessum efnum. Þegar tekin er ákvörðun um að verða hluti af þessu stóra markaðssvæði eru menn um leið að taka ákvörðun um að það geti leitt til tilfærslna innan svæðisins. Það er auðvitað eðli þessa máls. Mér finnst því, virðulegi forseti, ástæða til, vegna þess að nú er rætt um Evrópumál á breiðum grundvelli og fullt tilefni til þess, að vekja athygli á að þarna eru tiltekin hættuboð sem ástæða er til fyrir okkur að hafa nokkur orð um. Í þeirri umræðu sem fram fór innan utanrmn., eins og fram kemur í nál. hennar, var horft til þeirra afleiðinga sem stækkun Evrópusambandsins og stækkun EES-svæðisins hefði á vinnumarkað þessara ríkja. Þessi mál hafa verið rædd fyrr í dag og kannski ekki ástæða til að orðlengja það. Hins vegar er óhjákvæmilegt fyrir okkur að beina athygli okkar að því að hugmyndin um hina frjálsu för launafólks innan EES-svæðisins er grundvallaratriði í EES-samningnum og grundvallaratriði í hugmyndafræði Evrópusambandsins. Við getum sagt að þetta sé ein af þremur eða fjórum meginstoðum Evrópusambandsins, þ.e. hugmyndin um að fólk sem býr á einum stað innan hins Evrópska efnahagssvæðis geti unnið hindrunarlaust alls staðar innan þess svæðis. Á þessu byggir Evrópusambandið og þetta er Evrópusambandið í hnotskurn. Sú hugsun að svæðið sé eitt atvinnusvæði, að fólk, hvort sem það býr í Portúgal, á Íslandi, í Póllandi eða Þýskalandi, geti valið sér vinnustað á grundvelli tiltekinna reglna og farið til vinnu þar sem því hentar á þessu svæði. Út á það gengur þetta. Á þessu eru pólitískar skýringar. Við teljum að með þessu sé stuðlað að friðsamlegri sambúð þessara þjóða en á þessu eru líka efnahagslegar skýringar. Þetta er einnig talið munu leiða til hagkvæmni og þess vegna sé þetta nauðsynlegt. En þegar til stykkisins kemur er athyglisvert að allar gömlu þjóðir hins Evrópska efnahagssvæðis, við erum ekki undantekning frá því, eru í óðaönn að sinna þeirri viðleitni sinni að reyna að koma í veg fyrir að þessi þáttur Evrópusambandshugsjónarinnar taki gildi. Út á það gengur þetta. Við fengum hér lista, dagsettan 5. febrúar, um hin gömlu ríki og samkvæmt honum er komið á daginn að alls staðar er viðleitnin hin sama. Við erum í raun ekki að opna fyrir þetta aðgengi fyrr en í fyrsta lagi eftir tvö ár. Í Þýskalandi, stærsta ríki Evrópusambandsins, lá fyrir frá upphafi, sem kom t.d. glögglega fram í heimsókn okkar til Póllands, að þeir hygðust ekki veita nýju ríkjunum aðgang fyrr en eftir fimm eða kannski sjö ár. Við sjáum að í þessu er dálítill tvískinnungsháttur. Annars vegar er rætt um mikilvægi þess að stækka þetta allt saman en hins vegar erum við öll upp fyrir haus önnum kafin við að búa til reglur sem miða að lengri aðlögunartíma. Ég er ekki að gera lítið úr þörfinni á aðlögun. Við vitum að á svæðinu eru mjög ólíkar þjóðir sem safnast saman inn á sama markaðinn. Annars vegar hinar forríku þjóðir Vestur-Evrópu og hins vegar miklu fátækari þjóðir. Auðvitað er það mikið aðdráttarafl fyrir þessar þjóðir að eiga þess kost að komast inn í ríkara samfélag og njóta kosta þess, m.a. velferðarkerfisins og annars slíks. Hins vegar er augljóst hvað hér er að gerast. Þetta birtist okkur einnig í því að áhyggjur fara vaxandi hjá mörgum þjóðum innan Schengen-samstarfsins af afleiðingum þess samstarfs. Við vitum að sú staðreynd að ytri landamæri Evrópusambandsins og Schengen-svæðisins eru að stækka hefur afleiðingar og áhrif á alla hina pólitísku umræðu, jafneldfim og hún er. Þetta er annað atriði sem mér fannst nauðsynlegt að vekja athygli á, sem á vissan hátt er í mótsögn við þá grundvallarhugmyndafræði sem Evrópusambandið byggir á, einn meginþáttinn í allri Evrópuhugsuninni. Enn eitt grundvallaratriði í Evrópuumræðunni er spurningin um hið sameiginlega myntkerfi, evruna. Við þekkjum hugmyndafræðina á bak við það, að með því að hafa myntsvæðið stórt verði hinn viðskiptalegi kostnaður minni. Það að eiga viðskipti milli margra ríkja með sömu mynt dregur úr viðskiptakostnaði þó að ýmsir annmarkar séu á þessu fyrirbrigði. En við sjáum líka að þau tvö ríki sem áttu hvað stærstan þátt í að koma á evrufyrirkomulagi og margir töldu að yrðu kjölfestan, akkerið í þessu samstarfi, þ.e. Þjóðverjar og Frakkar en alveg sérstaklega Þjóðverjar, eru í óðaönn að finna leiðir til þess að komast undan þeim skuldbindingum sem óhjákvæmilega fylgja því að verða hluti af hinum evrópska myntmarkaði. Við vitum að þessum löndum gengur hálfilla að koma heim og saman sínum efnahagslegu bókum. Þess vegna eru þau í óða önn að reyna að fá undanþágur frá slíkum grundvallaratriðum. Virðulegi forseti. Ég hef nefnt þrjú atriði sem öll er hægt að segja að liggi til grundvallar í evrópsku efnahagssamvinnunni, grundvallaratriði innan Evrópusambandsins. En þau eru öll því marki brennd að stórar þjóðir leggja í raun til atlögu við þann grundvöll, á sviði þess sem menn hafa kallað frjálsa för launafólks, varðandi hinn innri markað og síðast en ekki síst evrópska myntsvæðið, evruna sjálfa sem stendur greinilega á mun fúnari fótum en menn ætluðu í upphafi. Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að þetta mál hlyti að verða eitt af stóru málunum sem við fengjumst við í þinginu í vetur. Við tökumst á við heilmikið verkefni, þ.e. að verða aðilar að stærra Evrópsku efnahagssvæði með kostum þess og göllum. Í ljós hefur komið að staða okkar í þessu ferli er sterk. Evrópska efnahagssvæðið stendur styrkum fótum. Það hefur staðist þá miklu áraun sem var að búa til þetta stóra Evrópska efnahagssvæði. Við höfum lent í ákveðnum vandræðum í einstökum tilvikum varðandi Evrópusambandið. Þar innan er tilhneiging í þá átt að verja múra, gagnstætt þeirri hugsun sem það sjálft byggir á. Aðalatriðið í hinu pólitíska samhengi innan lands finnst mér þó sú staðreynd að þessi umræða fer fram með allt öðrum hætti en sú sem við sem sátum á Alþingi veturinn 1991--1992 urðum vitni að. Þá fóru fram heiftarlegar umræður og menn fór dagfari og náttfari til að berjast í þessu mikla máli. Nú er einfaldlega búið til nál. sem fulltrúar allra stjórnmálaflokka skrifa upp á. Þetta er að mínu mati til marks um þáttaskil í hinni pólitísku umræðu og sýnir fyrst og fremst sterka stöðu hins Evrópska efnahagssvæðis sem pólitískrar niðurstöðu í Evrópuumræðunni. Þetta ætti að verða okkur leiðarljós í framtíðinni og sýna okkur að við þurfum ekki að vera að þessu Evrópusambandsdekri, eins og Samf. hefur verið með, reyndar með hangandi hendi í vetur, heldur getum við auðveldlega byggt Evrópustefnu okkar á hinu Evrópska efnahagssvæði sem hefur reynst okkur vel eins og Alþýðusamband Íslands hefur bent á. Það stendur styrkum fótum eins og samningsgerðin við Evrópusambandið hefur leitt í ljós.

Frú forseti. Í niðurlagi nál. um frv. sem hér er til umfjöllunar kemur fram að samkvæmt upplýsingum frá félmrn. og dómsmrn. þurfi að gera breytingar, m.a. á lögum nr. 96/2002, um útlendinga, og lögum nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga, fyrir 1. maí næstkomandi til að takmarka megi frjálsa för fólks frá nýju aðildarríkjunum. Nefndin leggur áherslu á að vinnu við þau frumvörp verði hraðað þannig að nauðsynlegar lagabreytingar hafi tekið gildi á undan stækkunarsamningnum. Hv. formaður utanrmn. hefur sagt að útlendingar gegni veigamiklu hlutverki í íslensku atvinnulífi sem hefði ríka þörf fyrir starfskrafta þeirra. Þeir gegna að mjög mörgu leyti lykilhlutverki, í fiskvinnslu, á sjúkrahúsum og á ýmsum þjónustustofnunum. Við þetta vil ég bæta að útlendingar hafa auðgað menningarlíf þjóðarinnar og skapað fjölbreytni sem öllum þjóðum er nauðsynleg. En þrátt fyrir að útlendingar skipti miklu máli fyrir efnahag og menningu þjóðarinnar eru þeir ekki virtir að verðleikum í íslenskri löggjöf. Það má jafnvel halda því fram að þeim sé tekið sem óvelkomnum gestum og að að hluta til búin dvalarskilyrði á Íslandi sem standast vart mannréttindi. Í tengslum við frv. sem hér er til umræðu vil ég vekja athygli á tveimur frumvörpum sem tengjast útlendingum og atvinnuréttindum þeirra sem lögð voru fram á Alþingi í dag og dreift á borð þingmanna. Þau varða mannréttindi þessara útlendinga, þ.e. réttarstöðu niðja útlendinga, ungmennin. Þau varða réttarstöðu erlendra kvenna sem giftast íslenskum ríkisborgurum og sæta gjarnan frekar ofbeldi í sambúð sinni en íslenskar konur. Einnig varða þau réttarstöðu útlendinga sem hér eru með tímabundin atvinnuleyfi, sem ég vil kalla vistarband, ástand sem við þekktum á fyrri öldum í sambandi húsbænda og hjúa. Ég tel rétt og eðlilegt að efni þessara tveggja frumvarpa sem ég geri að umtalsefni verði tekið til skoðunar í tengslum við þær breytingar sem gera þarf á lögum um útlendinga og lögum um atvinnuréttindi útlendinga samkvæmt nál. um frv. sem hér er til umræðu. Ég vek athygli á því að í þeim tveimur frumvörpum sem dreift var til þingmanna í dag eru þessi tilmæli sett fram. Ég endurtek þau í ræðustól Alþingis og beini þeim til hæstv. utanrmn. og annarra nefnda Alþingis sem kunna að fá frumvörp að því er varðar breytingu á lögum um útlendinga og atvinnuréttindi útlendinga til umfjöllunar. Ég er að tala um lágmarksmannréttindi þeirra útlendinga sem starfa hér á landi, aðstandenda og niðja þeirra sem þeim fylgja.

Frú forseti. Það er fagnaðarefni að þessi samningur skuli liggja hér fyrir. Þessi umræða, eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði í snjallri ræðu áðan, sýnir þá miklu breytingu sem orðið hefur á viðhorfum manna til Evrópu og til Evrópusambandsins og sérstaklega EES. Það sem menn rifust hér um daglangt og náttlangt, eins og hv. þm. rifjaði upp í ræðu sinni áðan, virðist núna vera samþykki hvers og eins. Breytingin á þessu er auðvitað fyrst og fremst sú sem speglaðist í því sem ég vil kalla endurfæðingu formanns VG. Í ræðu hans áðan kom margt fram sem ég gerði mér ekki grein fyrir. Til skamms tíma var það svo að í munni hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar var orðið Evrópusinni skammaryrði. Það eru ekki mörg ár síðan hann fýldi grön ef menn tóku sér í munn orðið jafnaðarmaður. Nú segist hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vera orðinn Evrópusinni. Hann er líka orðinn alþjóðahyggjusinni með atkvæðagreiðslu á landsfundi VG og hann er þar að auki orðinn róttækur jafnaðarmaður. Og það sem mestu skiptir, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er kominn í slagtog með alþjóðlegum Evrópusinnum. Það hefur væntanlega ekki farið fram hjá hv. þingmönnum að fyrr í vetur gerðust þau stórmerki að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð tengdist böndum, órjúfanlegum vildi ég segja, nýjum samtökum vinstri flokka þar sem er að finna nokkra flokka sem eru róttækir jafnaðarmenn sem eru Evrópusinnar og sem vilja aðild að Evrópusambandinu. Margir af skoðanabræðrum og skoðanasystrum hv. þingmanna VG eru því beinlínis að berjast fyrir aðild að Evrópusambandinu í sínum heimalöndum. Og ég velti því fyrir mér: Kann að vera að VG sé líka að sjá þetta ljós? Það er ekki hægt að komast hjá því að taka eftir þeirri merku stefnubreytingu sem orðin er á ræðuhöldum hv. þm. og formanns VG, Steingríms J. Sigfússonar. Það er ekki bara að hann sé alþjóðahyggjumaður og Evrópusinni, hann kemur hingað í ræðustól og segir það bara hreint út að að ýmsu leyti sé EES gott, og eins og hv. þm. sagði: ,,Veruleikinn er eins og hann er.`` Það var sennilega það besta sem hv. þm. hefur sagt. Ég fæ ekki betur séð en að VG sé hægt og bítandi að fikra sig nær Evrópusambandinu en áður. Ég verð líka að taka sneið hv. þm. til hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar til mín þegar formaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs spurði hann áðan hvort það kynni að vera að hann hefði ekki lesið þau þingmál sem hér væru lögð fyrir og þá vísaði hv. þm. til stefnu VG í utanríkismálum. Ég verð að viðurkenna að mér var það ekki ljóst að sú stefnubreyting hefði orðið hjá VG að menn á þeim bæ væru hættir við að varpa EES út í hafsauga og taka upp tvíhliða samninga við Evrópusambandið. Það eru alla vega ekki mörg missiri frá því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hélt stormandi ræður um hvað það væri gott að gera tvíhliða samninga við Evrópusambandið. Ég átti í harðri orðræðu við hann fyrir u.þ.b. tveimur árum að ég hygg og var þá einmitt að reyna að leiða honum fyrir sjónir að það væri ekki æskileg vegferð og vísaði til fordæmis Svisslendinga sem eyddu miklum tíma og miklum fjármunum í að gera sjö eða átta tvíhliða samninga á ýmsum sviðum við Evrópusambandið með þeim árangri að þeir geta vart við þá búið. En ég segi auðvitað að batnandi mönnum er best að lifa og ég fagna því að VG er þó komið það nálægt okkur. Ég ætla ekki að segja að þeir séu endilega að stefna að því að verða deild í Samf. eins og einhverjir flokksbræður hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar leiddu getum að í Fréttablaðinu fyrr í vetur. En það er auðvitað alveg klárt að stefnubreytingin í umræðunni í þinginu, sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson fann af næmni sinni áðan, stafar af því að hér er enginn flokkur lengur á móti EES. Það er einfaldlega svo að þeir sem börðust daglangt og náttlangt fyrir EES, á móti t.d. hv. Steingrími J. Sigfússyni, höfðu rétt fyrir sér. Það sem við vorum að segja á þeim árum að skipti mestu fyrir framtíð íslensks efnahagslífs var aðild að EES. Við höfðum rétt fyrir okkur. Ýmsir þingmenn sem þá töluðu gegn samningnum höfðu rangt fyrir sér. Eins og gerist oft í stjórnmálum hafa menn ekki alltaf rétt fyrir sér. Það hefur margoft hent mig og hæstv. utanrrh., en hið sögulega í þessari umræðu er að formaður VG hefur sagt úr þessum ræðustól að hinn efnahagslegi þáttur EES sé jákvæður. Það hefur aldrei komið fram með svo skýrum hætti hjá VG áður. Nú er það svo að ég sakna hv. þm. Ögmundar Jónassonar í umræðunni því að hann er staddur erlendis. Það hefði verið gaman að hafa hann hér vegna þess að ég hef aldrei heyrt hv. þm. Ögmund Jónasson tala með þessum hætti eins og Steingrímur J. Sigfússon. Það var misskilningur líka hjá hv. þm. og formanni VG að þau rök sem menn hefðu áður notað gegn EES, þ.e. að EES væri hugsanlega brot á stjórnarskrá Íslendinga, væru nú skyndilega orðin rök í munni okkar Evrópusinna fyrir aðild. Það er auðvitað ekki svo. Þeir hv. þm. sem halda því fram endurspegla ekkert nema vanþekkingu sína á eðli og þróun Evrópusambandsins. Þegar samningurinn um EES var gerður á sínum tíma var það nú svo að við sem vorum miklir fylgjendur EES-samningsins veltum fyrir okkur hvort hugsanlegt væri að sá samningur fæli í sér það mikið afsal á fullveldi að bryti á bága við stjórnarskrá. Út af þessum vafa var því einmitt skotið til nefndar fjögurra vísra lagaspekinga hvort svo kynni að vera. Niðurstaða þeirra var sú að þarna værum við á gráu svæði. En niðurstaða þeirra var líka sú að að líkindum væri ekki um brot á stjórnarskrá að ræða. Þær líkur væru svo miklar að það væri verjanlegt að gera þennan samning. Síðan hafa hlutirnir breyst. Á þeim tíma héngu menn á þeim njóla að Íslendingar áttu kost á því að hafa áhrif á gerninga Evrópusambandsins í gegnum samráð sem gerðist í tengslum við framkvæmdarstjórnina. Á þeim tíma var Evrópuþingið einskis megandi. Það var ákaflega valdalítið. Það var aftur undirstaðan og fóturinn undir þeirri umræðu innan Evrópusambandsins að það væri ólýðræðislegt, sem það var svo sannarlega í þá daga og er því miður enn þá. En breytingarnar sem menn réðust í í kjölfar þeirrar umræðu voru einmitt að færa Evrópuþinginu völd. Nú er staðan einfaldlega sú að ef upp koma deilur á milli framkvæmdarstjórnarinnar og Evrópuþingsins og niðurstaða næst ekki í ákveðnu samráðsferli ræður hið lýðræðislega kjörna vald, eins og eðlilegt er, þ.e. Evrópuþingið. Það þýðir aftur að sú staða er komin upp að möguleikar okkar á því að hafa áhrif á tilskipanir sem við verðum að taka upp í lagasafn okkar eru miklu minni en áður. Það sem menn leggja stundum upp með í formi draga að tilskipunum endar oft gjörólíkt upphafinu. Þar með er komin upp sú staða að möguleikar okkar til þess að verja fullveldi eru minni en áður. Það er þess vegna sem ýmsir Evrópusinnar, þar á meðal ég, velta því fyrir sér í fullri alvöru hvort þessi þróun hafi ýtt okkur yfir hið gráa svæði. Það er því með engu móti hægt að koma hér og snúa þessu á hvolf eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði áðan. Það liggur alveg ljóst fyrir að Samf. er Evrópusinnaður flokkur. Við viljum sækja um aðild að Evrópusambandinu og gera það í fullri alvöru með það fyrir augum að íslenska þjóðin verði aðili að Evrópusambandinu. Það var líka misskilningur hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þegar hann spurði: Ætlaði ekki Samf. að skilgreina samningsmarkmið fyrir tveimur eða þremur árum? Nei, Samf. ætlaði ekki að gera það. Það kom alveg skýrt fram af hennar hálfu. Við sögðum: Það er nauðsynlegt að ná sem mestri samstöðu meðal íslensku þjóðarinnar um hvaðeina sem tengist samningsmarkmiðum. Þess vegna á það ekki að vera einn tiltekinn flokkur sem ræðst í það. Það á að vera verkefni ríkisstjórnarinnar. Á því hömruðum við margoft í þessum sölum. Það var ekki gert. Því var sú afstaða tekin á landsfundi Samf. að til þess að reyna að hnika þeirri umræðu áfram skipaði Samf. sína eigin nefnd, eigin níu manna nefnd stjórnmálamanna og sérfræðinga til þess fyrir sína parta að geta lagt fram hugmyndir að því sem hún telur að ætti að vera samningsmarkmið. Forsendurnar voru þær að ríkisstjórnin brást í því. Þetta er afstaða Samf. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson benti á að þessi umræða væri miklu málefnalegri en áður og það er alveg rétt. Ástæðan er sú að segja má að hér hafi staðið linnulítil umræða missirum og árum saman um Evrópusambandið, og auðvitað leiðir umræða alltaf til þess að menn verða upplýstari og menn skilja hlutina betur. Það er t.d. áberandi í þessari umræðu í dag að einn þáttur hefur ekki komið upp, sem alltaf hefur gengið eins og draugur í gegnum allar umræður, og það eru þær fullyrðingar sem koma hér stundum frá ýmsum sjálfstæðismönnum og félögum í VG um að ef Íslendingar gengju í Evrópusambandið töpuðu þeir yfirráðum yfir fiskimiðunum. Maður er sem betur fer hættur að heyra upplýsta þingmenn halda þessu fram. Því er a.m.k. ekki haldið fram með þeim hætti sem áður var gert þegar menn staðhæfðu að togarar og floti erlendra fiskiskipa frá hinum og þessum löndum, og Spánn var sérstaklega nefnt þar, kæmi hingað askvaðandi inn í efnahagslögsöguna og tæki frá okkur fisk. Það er einfaldlega ekki hægt að skjóta neinum rökum undir þá staðhæfingu, og ég ætla ekki að svo stöddu að eyða tíma í að fara í gegnum þær röksemdir. Ég vil þó minna á að þegar Spánn sótti um aðild að Evrópusambandinu og hlaut samþykki fyrir umsókn sinni kröfðust Spánverjar þess að fá að veiða innan efnahagslögsögu Evrópusambandsþjóðanna í krafti þeirrar staðreyndar að þeir höfðu fyrir útfærsluna, síðustu útfærslu, veiðireynslu á milli 50 og 200 mílna markanna. Því var hafnað. Og ef því var hafnað gagnvart Spánverjum með hvaða hætti ættu Spánverjar þá að geta notað slíkar röksemdir til þess að komast inn fyrir okkar? Frú forseti. Það sem einkum hefur verið rætt í þessari umræðu og eðlilega eru þær takmarkanir sem þjóðir Evrópu eru að setja á frjálsa för vinnuafls. Mér fannst hv. þm. Einar K. Guðfinnsson með ákaflega rómantískum og notalega fallegum hætti draga þetta eðli Evrópusambandsins fram sem eina af meginstoðunum. Það er alveg rétt. Ef við ætlum að samþætta efnahagslíf álfunnar með þeim hætti sem forusta Evrópusambandsins er að gera þá er einn af burðarásum þeirrar þróunar frjáls för vinnuafls. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að það sé mjög jákvætt fyrir þjóðirnar að fá nýja menningu, nýtt blóð, nýja atvinnuhætti, nýja siði með þeim hætti inn í samfélög sín. Ég vil líka segja af því að ég hef gagnrýnt ýmislegt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði í ræðu sinni að ég tek undir með honum þegar hann segir að úr því sem komið er sé það nokkur skaði að menn skuli hafa brugðið á þetta ráð. Ég er þeirrar skoðunar, frú forseti, að þær hættur sem menn sjá í þessu byggja ekki á sterkum rökum. Það liggja fyrir rannsóknir innan Evrópusambandsins, kannanir á viðhorfum íbúa þeirra nýju þjóða sem nú eru að ganga í sambandið, sem eru þess eðlis að ekkert bendir til að það bresti á mikið flóð nýrra verkamanna og verkakvenna til betur megandi Evrópusambandslanda. Það er auðvitað óhjákvæmilegt að rifja það upp líka að við áttum nákvæmlega þessa umræðu 1993. Þá var því haldið fram af mönnum eins og hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, Páli Péturssyni sem hér var, og mörgum öðrum að þetta mundi leiða til þess að hingað kæmi mikill straumur erlends fólks sem hefði mjög erfið áhrif á vinnumarkaðinn. Auðvitað gerðist það ekki og það mun ekki gerast. Sá ótti sem greip um sig í tengslum við núverandi stækkun varð hins vegar til þess að mótstaða sérhvers ríkis á þessu sviði féll eins og dómínóspil og að lokum voru engin eftir að heita má sem vildu algerlega frjálsa för. Í samhengi við þessa umræðu vil ég segja að ég tel að frjáls sala á þjónustu innan ESB hafi miklu meiri hættur í för með sér en frjáls för einstaklinga innan ESB og EES-svæðisins. Í þessum sölum hef ég margsinnis tekið upp mál starfsmannaleigna. Þær flokkast sem þjónusta innan ESB og það er mjög erfitt að stemma stigu við þeim sjóræningjum sem reka fyrirtæki af því tagi. Ef við skoðum frjálsa för einstaklinga þá leiðir hún að lokum til þess að fólk kemur frá þeim löndum þar sem efnahagslífið er yfirleitt með dapurra móti en í betur megandi löndum EES-svæðisins eins og Íslands. Þetta fólk kemur hingað, tekur þátt í atvinnulífinu og í kjölfar þess koma oft fjölskyldur þess eða það stofnar fjölskyldur hér. Það leggur til samfélagsins. Þess vegna verð ég að segja út af orðum hv. þm. Sólveigar Pétursdóttur að auðvitað er ekkert að því að fólk sem leggur til samfélagsins eigi með sama hætti kröfu á að samfélagið komi því til aðstoðar ef eitthvað bjátar á. Það er sjálfsagt að íslenskt samfélag reiði af höndum fjármagn í gegnum félagslega kerfið, í gegnum skólakerfið, í gegnum heilbrigðiskerfið, í nákvæmlega sama mæli og gagnvart öðrum sem búa í landinu, þ.e. Íslendingum. Við skulum heldur ekki gleyma því að það voru útlendingar, erlent vinnuafl sem má segja að hafi komið í veg fyrir að efnahagslíf þjóðarinnar hafi sprungið í sundur á síðasta kjörtímabili. Það voru þeir 7 eða 8 þús. útlendingar sem tóku þátt í vinnumarkaði Íslendinga. Þetta fólk kemur hingað, festir rætur og borgar skatta. Og þegar það borgar skatta á það kröfu á endurgjaldi í gegnum þá þjónustu sem samfélagið reiðir af höndum. Það gegnir allt öðru máli um þá sem koma hingað í gegnum starfsmannaleigur. Það fólk er ráðið af fyrirtækjum í þeim löndum Evrópu þar sem kjörin eru lág og það er ráðið á kjörunum sem ríkja í því landi. Það er síðan flutt, stundum eins og gripir, í önnur lönd eins og við höfum séð við Kárahnjúka og víðar. Þar gera þessar starfsmannaleigur og þeir sem notfæra sér þjónustu þeirra tilraun til að halda áfram þessum skelfilegu kjörum viðkomandi farandverkamanna. Þau dæmi sem við sáum hér í tengslum við stóriðjuna, í tengslum við uppbygginguna á Kárahnjúkum þar sem menn voru látnir skrifa undir uppsagnarbréf sem voru tímasett langt fram í tímann, sum ódagsett, og gerðu það að verkum að ef menn voru að múðra yfir kjörum sínum eða þeir urðu veikir þá er bara hægt að senda þá heim, segja þeim upp. Uppsagnarbréfið er þá fyrir hendi. Nákvæmlega þetta höfum við séð annars staðar. Þetta er alþjóðlegt vandamál. Þetta gerir það að verkum að vinnuaflið sem fyrir er í því landi sem umrædd verkefni eru unnin verður ekki samkeppnishæft. En fyrirtæki sem ýmist af etískum ástæðum eða öðrum treysta sér ekki eða vilja ekki taka þátt í slíku tapa samkeppnishæfni sinni. Þannig getur svona verknaður og svona framferði grafið undan vinnumarkaðnum, grafið undan samkeppnishæfni atvinnulífsins. Ég lít á þetta sem alþjóðlegt vandamál og alþjóðlegum vandamálum svara menn ekki nema með alþjóðlegu samstarfi. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að hæstv. utanrrh. og íslenska ríkisstjórnin beiti sér innan EES, noti þá möguleika sem viðkomandi stjórnmálamenn hafa til þess að alþjóðleg samstaða myndist um að berjast gegn þessu. En því miður veit ég að það er erfitt. Þar er á brattann að sækja. Ég er sjálfur nýkominn frá Írlandi þar sem ég átti með ýmsum forustumönnum norrænna jafnaðarmanna samtöl við írska Evrópuráðherrann. Það var alveg ljóst að það sem ég hef verið að lýsa sem miklum ókosti í tengslum við þróun EES lítur sá ágæti maður, írski Evrópuráðherrann, og væntanlega írska ríkisstjórnin öll á sem kost vegna þess að það lækkar kostnað atvinnulífsins. Svona hugsa menn nú misjafnt, hv. þm. Hjálmar Árnason, af því ég sé að hv. þm. er hugsi yfir þessum orðum. Sínum augum lítur nú hver á silfrið. Þetta tel ég vera hættur. Ég hef engar áhyggjur af því að frjáls för einstaklinga verði til þess að setja íslenskan vinnumarkað úr jafnvægi. Ég er sannfærður um að ef þetta væri algjörlega frjálst þá mundum við sjá ákveðna aukningu á flutningi fólks hingað til lands. En hún yrði ekki varanleg. Hún yrði ekki mikil. Hún yrði ekki meiri en svo að hún yrði jákvæð bót við hinn íslenska vinnumarkað. Hér í þessari umræðu hafa menn eðlilega verið að ræða um Evrópusambandið. Ég hef gert að umræðuefni þá varfærnu nálgun sem ég þykist sjá hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði gagnvart Evrópusambandinu. Klárt er alla vega að þeir eru búnir að taka það mikilvæga skref að vera ekki lengur á móti EES. Þeir sjá ýmislegt jákvætt við Evrópusambandið eins og kom fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég er svo hins vegar algjörlega sammála hv. þm. um að það er oft önugt að skoða hvernig ESB hagar sér oft og tíðum eins og grimmúðlegt tollabandalag gagnvart ýmsum ríkjum sem fjarri eru og sem gaman væri nú að sjá geta flutt afurðir sínar og framleiðslu á markað Evrópusambandsins án þeirra múra sem við blasa þar í dag. Besta þróunaraðstoðin sem við í hópi hinna ríku þjóða getum veitt þeim sem minna mega sín í heiminum er einmitt að auka frjáls viðskipti, draga úr tollahindrunum og gefa öllum færi á að koma með vörur sínar inn á markað hjá okkur. Þetta hafa menn að sjálfsögðu ekki treyst sér til að gera. En þetta er þróunin og svona verður þetta. Frjáls verslun verður til þess að draga úr lífskjaramun í heiminum og það er frjáls verslun innan Evrópusambandsins sem mun leiða til að þær þjóðir sem í dag búa við miklu lægri og verri lífskjör en við hin á EES-svæðinu munu tosast upp. Það er það sem skiptir máli. Frjáls verslun er besta leiðin til þess að draga úr muninum á hinum ríku og fátæku í heiminum í dag. Mig langar hins vegar, frú forseti, í tilefni af þessari umræðu um Evrópusambandið að spyrja hæstv. utanrrh. hver sé stefna Framsfl. varðandi Evrópusambandið núna. Ég rifja það upp að ágætur framsóknarmaður var settur til þess að stýra nefnd, svokallaðri Evrópunefnd Framsfl. Nokkru síðar varð sá ágæti maður einmitt seðlabankastjóri við góðan orðstír, Jón Sigurðsson. Hann skilaði tillögum sem voru samþykktar í Evrópustefnunefnd Framsfl. og segja má að það mætti líkja þeirri ágætu niðurstöðu við þriggja þrepa eldflaug. Það voru lagðir fram þrír möguleikar, í fyrsta lagi tvíhliða samningur, í öðru lagi endurskoðaður EES-samningur og síðan í þriðja lagi full aðild að Evrópusambandinu. Enginn hefur með meira sannfærandi hætti en hæstv. utanrrh. sýnt fram á að það er alveg tómt mál og hreint rugl að ætla sér að fara þá leið sem felst í tvíhliða samningnum sem var nú reyndar leið Sjálfstfl. þangað til hann skipti um skoðun á einni nóttu hér þegar ríkisstjórn var mynduð 1991. Hæstv. utanrrh. talaði lengi vel um að hugsanlegt væri að endurbæta mætti EES-samninginn. Ég hjó eftir því að nýr og efnilegur ráðherra, hæstv. félmrh. Árni Magnússon, orðaði það svo á vordögum skömmu eftir að hann varð félmrh. að fyrst þyrfti að ganga rækilega úr skugga um hvort hægt væri að endurskoða EES-samninginn og ef það gengi ekki þá væri ekkert eftir nema efsta þrepið, þ.e. sækja um aðild að Evrópusambandinu. Nú liggur það fyrir eins og hæstv. utanrrh. hefur sjálfur staðfest að engar líkur eru á að menn geti náð fram einhvers konar endurskoðun á EES-samningnum. Það eru ekki einu sinni líkur á því að okkur og Norðmönnum, burðarásunum í EFTA, takist að ná samstöðu um hvers konar endurskoðun ætti að ná. Og ef við náum ekki samstöðu um það, hvaða líkur eru þá á því að við getum barið Evrópusambandið til hlýðni? Sá gluggi er einfaldlega lokaður. Það er ekki bara búið að draga fyrir hann. Það er búið að steypa upp í hann. Þá sýnist mér að samkvæmt þeirri Evrópustefnuskýrslu sem Framsfl. lagði hér fram fyrir einhverjum missirum sé ekki nema einn kostur eftir og hann er að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Nú er það auðvitað þannig að ekki get ég talað fyrir aðra flokka þó mig langi það stundum, frú forseti. Þess vegna vil ég í lok ræðu minnar spyrja hæstv. utanrrh.: Hvernig sér hann þessi mál þróast í framtíðinni? Ég geri mér grein fyrir að hann er aðili að samsteypustjórn og þarf að ná málamiðlunum. En hver er stefna Framsfl. miðað við stöðuna eins og hún er í dag, miðað við það að engin von er um að við náum fram róttækri gagngerri endurskoðun á EES-samningnum?

Frú forseti. Mér finnst nú hv. þm. fara frjálslega yfir söguna. En það er út af fyrir sig kannski ekki aðalatriði málsins. Hv. þm. býr sér til sína eigin mynd af sögunni og afstöðu manna á liðinni tíð til þess að geta síðan lagt út af því á nokkru flugi hvernig menn hafi verið að skipta um skoðun eða færa sig til. Ég hef aldrei litið svo á að orðið Evrópusinni væri skammaryrði. Ég hef iðulega um langt árabil einmitt mótmælt því að við værum ekki Evrópusinnar og vildum Evrópusamvinnu og teldum að Ísland tilheyrði Evrópu, sem hefðum þá skoðun að það væri hins vegar ekki hagstætt fyrir Ísland að ganga í Evrópusambandið. Ég hef alltaf haldið þessu aðgreindu. Sömuleiðis er það nú síðbúin gleði hjá hv. þm. ef hann hefur ekki áttað sig á því fyrr að ég á í engum vandræðum með orðið jafnaðarmaður. Ég þýði orðið sósíalisti eða ,,socialist`` sem jafnaðarmaður. Ég lít á mig sem róttækan vinstri mann, róttækan sósíalista, róttækan jafnaðarmann. Vonandi er hv. þm. sáttur við þessa orðanotkun. Í mínum huga er hins vegar aftur hv. þm. Össur Skarphéðinsson svona heldur miðlægur eða miðsækinn krati, miðsækinn jafnaðarmaður og það er önnur tegund. Það er önnur týpa, a.m.k. önnur undirtegund. Varðandi samstarfsflokka okkar á Norðurlöndum þyrfti ég að fræða hv. þm. aðeins betur um það mál við tækifæri. En það er í grófum dráttum þannig að þrír af þeim flokkum eru andvígir aðild sinna þjóða að Evrópusambandinu, þ.e. vinstri flokkurinn í Svíþjóð, sósíalíski vinstri flokkurinn í Noregi sem er höfuðafl í andstöðunni þar og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð. Vinstrabandalagið í Finnlandi styður aðild Finnlands að Evrópusambandinu en sósíalíski þjóðarflokkurinn í Danmörku hefur verið einn af örlagavöldum Dana í Evrópumálum því hann hefur iðulega lagst gegn einstökum þáttum í Evrópusamningunum eins og Maastricht og átt stóran þátt í því að þeir voru felldir á sínum tíma, átti aðild að samkomulagi um undanþágur Dana á grundvelli Edinborgarsamninganna o.s.frv. Þetta þekkjum við nú.

Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði þá játningu hér sem gaman var að heyra, að hann væri sósíalisti. Nú er það svo að Samfylkingin heitir á frönsku Alliance socialiste og ég býð hv. þm.  Staðreyndin er einfaldlega þessi að munurinn á umræðunni hér í dag og oft áður birtist fyrst og fremst í því að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er að breyta afstöðu sinni. Formaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hefur komið hingað og lýst þeirri skoðun flokksins sem hann mun hafa tekið upp fyrir nokkru að þeir eru ekki lengur þeirrar skoðunar að gera eigi tvíhliða samning við Evrópusambandið. Þeir ætla ekki að hrófla við EES. Þetta er stefnubreyting. Hv. þm. kom hér líka og sagði: ,,Ég er Evrópusinni.`` Hv. þm. kom og sagði: ,,Ég er jafnaðarmaður``, að vísu róttækur sem mun vera töluvert annað en einhverjir miðsæknir jafnaðarmenn. Allt hnígur þetta að einum ósi. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er að breyta afstöðu sinni til Evrópu og það er ekkert skrýtið. Það er jákvætt fyrir alla. Kannski tengist það því sem hv. þm. var að lýsa hérna áðan, að sumir af þeim flokkum sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er í alþjóðlegu sambandi við eru Evrópusinnar nýlega. SF í Danmörku er orðið að Evrópusinnuðum flokki. Það var ágæt vinkona hv. þm., Margrete Auken, Evrópusinni sem einmitt steypti af stóli toppframbjóðanda SF sem hafði verið á móti Evrópusambandinu. Hv. þm. man nú kannski eftir átökunum milli Pouls Nyrups Rasmussens og Svends Aukens, bróður Margrete, hjá jafnaðarmönnum. Þess vegna hefur SF komið með þetta ágæta slagorð: Hvers vegna að kjósa Rasmussen þegar Auken er í boði?

Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að okkur hinum í bandalagi vinstri grænna flokka á Norðurlöndunum finnst einmitt að þeir séu dálítið að linast, SF-arar í Danmörku. Ekki hef ég átt í erfiðleikum með að velja á milli þeirra Margrete Auken og Pernille Fram og kosið hina síðarnefndu sem er mjög gagnrýnin á Evrópusamrunann. Það eiga þessir flokkar yfirleitt sameiginlegt og þeir eru ákaflega gagnrýnir á margt í Evrópusamrunanum þó að þeir hafi mismunandi afstöðu enda koma þeir frá mismunandi löndum og að sjálfsögðu er ekkert að því að ólíkar áherslur í einstökum málum rúmist innan flokka sem vinna saman á grundvelli breiðra meginatriða í pólitík. Það er fyrst og fremst einn gríðarlegur meginmisskilningur hér í máli formanns Samf. og ég veit að það hryggir hann mjög þegar ég upplýsi það. Það er að það sem ég hef sagt hér í dag boðar enga stefnubreytingu af hálfu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Það vill svo til að ég hef vitnað í þáltill. sem af undarlegum ástæðum hefur farið fram hjá annars tiltölulega vel lesnum --- eða a.m.k. læsum --- þingmönnum Samf. Þessi þáltill. er endurflutt líklega í fjórða sinn hér á þinginu. Hvers vegna er það? Jú, það er vegna þess að eitt af því sem við eyddum tíma í strax í aðdraganda stofnunar Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs --- löngu á undan Samf. sem fann svo upp Evrópumálin tveim, þrem árum síðar --- var að fara mjög rækilega í gegnum áherslur okkar í alþjóðamálum og leggja grunninn að þeirri stefnu, m.a. að þessu leyti, sem við höfum síðan byggt á. Hún er skrifuð í stefnuskrá okkar og hefur birst í þessari till. til þál. um stefnu Íslands í alþjóðasamskiptum sem hefur verið ítrekað endurflutt hér á þingi og legið fyrir óbreytt. Ef hún er svona mikil uppgötvun, þessi tillaga, og tíðindi fyrir formann Samf. og aðra þingmenn þess flokks skýrist það af öðru en því að þar sé um stefnubreytingu að ræða. Menn hafa þá bara einfaldlega ekki kynnt sér hana fyrr en nú og ekki áttað sig á því hvar við stöndum í þessum efnum. En þar hefur ekki orðið um stefnubreytingu að ræða, aldeilis ekki.

Frú forseti. Það sem mér finnst skipta langmestu máli í þessari umræðu er ekki hversu mikið eða hversu oft hv. þingmaður eða aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa skipt um skoðun og ekki hvort þeir eru orðnir Evrópusinnaðri eða komnir í hjónasæng með einhverjum norrænum Evrópusinnum. Það sem mér finnst skipta máli er að það hefur runnið upp fyrir hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, og þá vonandi öllum öðrum þingmönnum VG líka, að EES færði okkur gríðarmikinn efnahagslegan ávinning. Um þetta ekki síst stóð deilan hér 1992 og 1993. Þá var hv. þm. allt annarrar skoðunar. Það blasir við öllum sem líta núna yfir slóð þessa máls og afleiðingar að sú efnahagslega velsæld sem við Íslendingar höfum búið við undanfarin ár á að verulegu leyti rætur að rekja til þess að við höfðum vit fyrir þeim sem voru á móti EES á sínum tíma. EES er ein af undirstöðunum fyrir því góðæri sem hér hefur ríkt töluvert lengi, og það skiptir ákaflega miklu máli að heyra það úr munni hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að hann gerir sér grein fyrir þessu. Hv. þm. Mörður Árnason benti honum síðan á að það væri ekki bara hægt að pikka og velja það besta. Til þess að njóta gæða hins innri markaðar verða menn líka að hafa leikreglur og einhvers konar eftirlitsstofnanir. Það stendur enn þá upp á VG í þessari umræðu að skýra hvernig þeir vilja þá hafa þetta eftirlit með höndum ef þeir vilja ná fram kostum innri markaðarins. Til þess þurfum við þessar stofnanir og það þýðir að við höfum þurft að láta ákveðið fullveldi af höndum. Nú er staðan þannig í dag að ég er þeirrar skoðunar að það væri miklu betra fyrir okkur að stíga skrefið til fulls og ganga í Evrópusambandið.

Hæstv. forseti. Það liggur við að maður kunni ekki við að grípa inn í þessar einræður milli Samf. og Vinstri grænna. Það er auðvitað alveg rétt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að þessi umræða núna er alveg gjörbreytt frá því að við vorum að berjast í þessu máli hér á hinu háa Alþingi 1992--1993. Sú umræða var oft og tíðum mjög heiftúðleg og ótrúleg þannig að þetta eru vissulega söguleg tíðindi. Það má auðvitað segja margt um ræðu hv. þingmanns en mig langar til að nefna tvennt hér. Hann virðist hvorki hafa áhyggjur af sjávarútvegsstefnunni né fólksflutningum. Erlent vinnuafl hefur vissulega reynst okkur vel og við viljum gera vel við það fólk. Samtök atvinnulífsins töldu að ekki væri ástæða til að beita aðlögunartíma í tvö ár vegna þess að frjáls för fólks kæmi atvinnulífinu hér til góða. Ríkisstjórnin tók þá ákvörðun að beita þessum aðlögunartíma, einkum vegna kröfu frá Alþýðusambandi Íslands. Það taldi rök til þess að bíða í a.m.k. tvö ár. Það má auðvitað búast við því að hingað komi fólk við opnunina, t.d. þegar litið er til þess að bara í Póllandi búa u.þ.b. 40 millj. manna, þ.e. helmingur af þeim íbúafjölda sem aukningin felst í við stækkun Evrópusambandsins, og í Póllandi er a.m.k. 20% atvinnuleysi. Þetta hlýtur að vera ákveðin vísbending. Síðan langar mig til að rifja það að Franz Fischler, framkvæmdastjóri sjávarútvegsmála í Evrópusambandinu, sagði nýlega í viðtali hjá veftímaritinu IntraFish að hann vildi gjarnan að Ísland og Noregur sæktu um aðild að ESB en hins vegar að Ísland gæti aldrei fengið undanþágu frá sjávarútvegsstefnunni. Þetta sagði hann raunar á fundi í Háskólanum í Reykjavík í haust. Ég vildi gjarnan fá að heyra álit formanns Samf. á þessum yfirlýsingum, sérstaklega með tilliti til þess að hann telur ástæðu til að sækja um aðild að Evrópusambandinu.

Frú forseti. Íslendingar þurfa ekki neina undanþágu frá þeim reglum sem Evrópusambandið hefur sett varðandi sjávarútvegsstefnuna. Hver er hin sameiginlega sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins? Nákvæmlega það sem felst í þessum orðum, því sem er sameiginlegt. Það felst í sameiginlegri nýtingu sameiginlegra fiskstofna --- og það sem skiptir öllu máli --- innan sameiginlegrar efnahagslögsögu. Þar greinir á með okkur og Norðmönnum. Norðmenn og ESB hafa sameiginlega efnahagslögsögu. Við Íslendingar höfum enga sameiginlega efnahagslögsögu með ESB. Við höfum enga sameiginlega staðbundna fiskstofna. Við höfum flökkustofna sem er samið um gagnvart Evrópusambandinu í öllum tilvikum nema einu. Undir þessu er síðan ákveðinn kvótafótur, ákveðin veiðireynsla. Það liggur einfaldlega fyrir að það er ekkert ríki innan Evrópusambandsins sem hefur þannig kvótareynslu að í krafti hennar sé hægt að krefjast veiðiheimilda innan íslensku efnahagslögsögunnar. Ég tók dæmið af Spánverjum hérna áðan. Þeir fengu ekki í krafti slíkrar kröfu og gamallar veiðireynslu fiskveiðiheimildir milli 50 og 200 mílnanna hjá Evrópusambandinu. Hví skyldu þeir þá fá þær hér hjá okkur? Það sem skiptir hins vegar máli er að þetta þýðir eigi að síður að það þyrfti að leyfa útlendingum að fjárfesta í sjávarútvegi. Ég er ekki andvígur því, að breyttu stjórnkerfi fiskveiða. Það er líka alveg ljóst að eins og sakir standa yrði ákvörðun um heildaraflamark tekin í Brussel. Það er það sem stendur í Íslendingunum. Hæstv. utanrrh. flutti merka ræðu í Brussel þar sem hann fann lausn á því.

Berlín.

Í Berlín. Það er lausn sem ég get meira en sætt mig við þannig að ég bendi formanni utanrmn. á að leita í smiðju hæstv. utanrrh. til að leysa þetta vandamál.

Hæstv. forseti. Ég vil fá að rifja upp og velta fyrir mér hvað það þýddi að sjávarútvegsstefna ESB yrði tekin upp hér á landi og að Ísland mundi missa fullveldið yfir 200 mílna efnahagslögsögunni. Einhver kynni að mótmæla því að við værum að missa fullveldið og segja heldur að takmarka fullveldið. Í þeirri takmörkun á fullveldi felst þá væntanlega að ákvörðun um heildarkvóta, kvóta á einstakar tegundir, veiðitímabil, skiptingu kvóta milli ríkja og flota, ákvarðanir um stærð flotans o.s.frv. færi yfir til ESB. Eðlismunur er á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu og því evrópska. Íslenska kerfið er byggt upp án ríkisstyrkja og fylgir sjónarmiðum um sjálfbæra þróun fiskstofna. Fiskveiðistefna ESB byggir fremur á félagslegum grunni og byggðasjónarmiðum en beinni verðmætasköpun, enda leggur ESB til gríðarlega styrki til sjávarútvegsins úr sameiginlegum sjóðum. Í viðtölum mínum og annarra þingmanna í utanrmn. við þingmenn Evrópuþingsins nýlega kom glöggt fram að þeim þykir sjávarútvegsstefna ESB ekki til fyrirmyndar og jafnframt að aðrar þjóðir líta upp til Íslendinga varðandi fiskveiðistjórn. Nú veit ég að hv. þm. er ágætlega að sér í þessum málum en ég hlýt samt að spyrja aftur: Hefur hann ekki áhyggjur af því, ef Samf. nær því nú fram að sækja um aðild að Evrópusambandinu, hvað verði um okkur Íslendinga hvað þessa mikilvægu hagsmuni okkar varðar?

Frú forseti. Það er auðvelt að svara þessu. Ég hef ekki áhyggjur af því. Auðvitað geri ég mér grein fyrir að það eru ákveðnir byrjunarörðugleikar og ég er sammála hv. þingmanni um að fiskveiðistjórnarkerfi ESB er ekki til fyrirmyndar. Það er slæmt. En það er betra í dag en það var fyrir fimm árum og er miklu betra en það var fyrir tíu árum. Hvers vegna? Vegna þess að ESB horfir að ýmsu leyti til þjóða eins og Íslendinga og reyndar Norðmanna og er að breyta stjórnkerfi sínu. Fiskvernd er miklu betri núna innan ESB en hún var. Hún er ekki heldur nógu góð hjá okkur. Bæði við og ESB gætum gert betur í þessu. En það hefur líka orðin ein meginbreyting hjá Evrópusambandinu varðandi stjórn fiskveiða á síðustu árum sem kann að hafa farið fram hjá hv. formanni utanrmn. Hún felst í því að byggðir með aðgang að sjó, strandsvæði, hafa meiri rétt til að stýra veiðibrögðum, veiðiaðferðum, en áður. Það skiptir máli. Ef svo færi í þeirri framtíð sem hv. þm. var að lýsa upp, að Samf. ætti kost á því að sækja um aðild að Evrópusambandinu fyrir hönd íslensku þjóðarinnar, yrði það ekki gert nema á grundvelli samningsmarkmiða. Eitt þeirra væri að það besta úr stjórnkerfi íslenskra fiskveiða yrði tekið upp af hálfu ESB. Telja menn að það yrði erfitt? Nei, það telja menn ekki. Það liggja fyrir yfirlýsingar ýmissa mikilhæfra stjórnmálamanna í Evrópusambandinu um að íslenska kerfið sé að mörgu leyti sú fyrirmynd sem menn ættu að taka upp. Nú veit ég að margir íslenskir stjórnmálamenn og sjómenn eru andvígir þessu. Svona er það samt. Að því er varðar síðan það sem hv. þm. sagði, að ákvörðunin mundi færast til Brussel, vísa ég aftur til Berlínarræðu hæstv. utanrrh. Þar er lausnina að finna.

Frú forseti. Sú ágæta umræða sem hér hefur farið fram í dag er á ákveðinn hátt upprifjun á umræðu sem átti sér stað fyrir meira en tíu árum. Mér heyrist á mönnum og man það sjálf að hún var ólíkt harðvítugri en sú sem fer hérna fram í dag. Þetta var ágætisupprifjun en er jafnframt ákveðin ávísun á það hvernig umræðan mun snúast ef og þegar til þess kemur að Norðmenn ganga í Evrópusambandið og við þurfum þá að fara að endurmeta stöðu okkar. Umræðan er hins vegar, finnst manni, heldur lengri en við var að búast miðað við það að það frv. sem við erum að afgreiða úr utanrmn. og er tilefni umræðunnar er afgreitt þar í mikilli sátt og allir fulltrúar í utanrmn. standa að því. Eins og kom fram í upphafi umræðunnar hjá hv. þm. Sólveigu Pétursdóttur, formanni nefndarinnar, gengur frv. út á það að fullgilda samning um þátttöku tíu lýðvelda á Evrópska efnahagssvæðinu. Sú umræða sem aðallega fór fram í nefndinni snerist um hina frjálsu för og þennan stóra evrópska vinnumarkað sem við sjáum fram á. Vegna orða hv. þm. Einars Guðfinnssonar fyrr í dag, að þarna væri Evrópusambandið á ákveðinn hátt og þau ríki sem að því standa að setja takmarkanir sem væru ekki í takt við inntak Evrópusambandsins, er náttúrlega ljóst að ákvörðun okkar um þennan aðlögunartíma, þessi tvö ár til að byrja með, er komin til af því að hin ríkin innan Evrópusambandsins setja sér þetta. Ég legg áherslu á, bæði hvað okkur varðar og hagsmuni okkar og hinna landanna, við fylgdum fordæmi þeirra í þessu, að fresturinn er fyrst og fremst hugsaður sem aðlögun. Við þurfum að velta fyrir okkur hvað tekur við þegar þessum aðlögunarfresti sleppir, hvar við stöndum þá. Hvað þýðir stækkunin, stærri vinnumarkaður, í raun fyrir okkur? Það er eitt af því sem er komið inn á nál. utanrmn., þ.e. að við þurfum að huga vel að ýmsum stofnunum samfélagsins, að þær séu við þessu búnar. Í nál. er sérstaklega nefnt félags- og skólakerfið og þá öll skólastigin. Það er viðbúið að með erlendum starfsmönnum komi fjölskyldufólk, ekki einungis einstaklingar. En þetta er eitt af því sem við þurfum að vera búin undir. Ég teldi gott að við hugsuðum út í málið með svolitlum fyrirvara og að sú vinna mundi hefjast sem fyrst. Ég legg áherslu á að við getum unnið að þessu í samstarfi við önnur ríki, ekki síst Norðurlöndin sem við erum í mestu samstarfi við. Við mundum jafnframt læra af reynslu þeirra þjóða, bæði af því góða sem hefur verið gert á þessu sviði og eins mistökunum. Mér finnst þetta stór dagur hjá okkur vegna málsins sem við ræðum hér og þeirrar afstöðu sem tekin hefur verið. Hún er í góðu samræmi við það sem á undan er gengið. Við erum að innsigla þá afstöðu sem við höfum haft árum saman, að styðja þessi lýðveldi í að gerast aðilar að Evrópusambandinu á sama hátt og við höfum stutt mörg þeirra í því að gerast aðilar að Atlantshafsbandalaginu. Þarna erum við að auðvelda þessum þjóðum og styðja í því að tengjast Evrópu, bæði efnahagslegum og pólitískum böndum. Ákveðnir menn berja sér nú á brjóst --- ég ætla ekki að segja samfylkingarmenn, þeir tilheyrðu víst öðrum flokkum á þeim tíma --- og segja: Við sögðum ykkur að EES-samningurinn mundi reynast okkur vel og muni reynast okkur vel. Í því sambandi er vert að hafa í huga að miðað við breytingarnar sem orðið hafa á Evrópusambandinu má segja að eina afstaðan sem getur komið á óvart eins og staðan er núna og miðað við þær breytingar sem hafa orðið sé afstaða sem stendur í stað. Breytingarnar hafa verið svo gífurlegar að við hljótum sýknt og heilagt að vera undir það búin að endurmeta stöðuna á sama hátt og við þurfum að gera gagnvart EES-samningnum núna, út frá reynslunni af honum, miðað við þær stjórnkerfisbreytingar sem hafa orðið á Evrópusambandinu og þær breytingar sem verða við stækkunina. Við stækkunina verða gífurlegar breytingar, ekki bara með nýju aðildarríkjunum heldur jafnframt með nýjum nágrönnum Evrópusambandsins. Á sama tíma og við ákveðum að hafa tveggja ára aðlögunartíma að þessari frjálsu för fólks gagnvart vinnumarkaðnum, er ljóst að það er líka ákveðinn aðlögunartími fyrir þessi ríki þar til þau gerast fullgildir aðilar að Schengen-samstarfinu. Þá horfumst við í augu við ný og hugsanlega stór vandamál með þeim nýju nágrönnum sem Evrópusambandið eignast. Hvort tveggja segir mér að við þurfum að nýta þennan tíma mjög vel, bæði þennan tveggja ára aðlögunartíma og einnig aðlögunartíma þessara ríkja áður en þau gerast fullgildir aðilar að Schengen-samstarfinu. Við þurfum m.a. að nýta tímann til að styrkja viðkomandi þjóðir í þeirri lýðræðisþróun sem hjá þeim á sér stað. Við þurfum að styrkja efnahagslega og félagslega stöðu þessara ríkja og einnig gagnvart lögreglusamvinnunni þegar hún kemst á með aðild þeirra að Schengen-samstarfinu. Mér finnst aðlögunartíminn mjög eðlilegur. Við vitum í raun ekki hvað þessi stóra Evrópa kemur til með að þýða fyrir okkur. Ræðumenn voru fyrr í dag að vísa í fund með Evrópuþingmönnum sem fulltrúar allra flokka sátu fyrir einhverjum vikum. Þar var portúgalskur þingmaður sem m.a. vísaði til þess þegar Portúgalar gerðust aðilar. Þá héldu menn að Portúgalar mundu flykkjast tug- og hundruðum þúsunda saman til eldri Evrópuþjóðanna. Sú varð ekki raunin. Hann vísaði í viðtal við gamla konu, eða miðaldra konu skulum við segja, í einum af þessum nýju aðildarríkjum. Hún var spurð út í líkurnar á því að hún og fjölskylda hennar mundi flytja sig um set til einhverra af eldri ríkjunum við stækkunina. Gömlu konunni varð víst að orði: Eina sem ég geri mér vonir um að þessi stækkun færi mér og aðildin að Evrópusambandinu er baðkar í íbúðina. Ég held að þetta sé nær sanni og ótti margra við geysilegan tilflutning vinnandi fólks á milli landa sé ekki alls kostar á rökum reistur. Hvað sem öðru líður tel ég að við þurfum að leggja í það vinnu og hugsun að undirbúa okkur fyrir þessar breytingar og nýta tímann vel. Ég bind vonir við að þessi tveggja ára aðlögunartími dugi okkur. Þessi umræða í dag hefur verið ágætisupprifjun. En ég verð að segja fyrir mitt leyti að miðað við þær miklu breytingar sem hafa orðið á Evrópusambandinu frá því EES-samningurinn var gerður virðist mér eina afstaðan sem talist getur einkennileg sú afstaða sem staðið hefur í stað á þessum tíma.

Forseti. Mér þykir bæði skynsamlega og fagurlega sagt hjá hv. síðasta ræðumanni að eina afstaðan sem ekki er tæk, ekki er bær að flytja á þessu þingi á þessum degi, sé einmitt sú að standa í stað. Ég veit að hvorki hv. þm. né flokkur hennar hefur staðið í stað í þessu máli á þeim rúma áratug síðan þetta mál hófst. Ég vil þess vegna spyrja hv. þm.: Hvar er hún stödd á þessari vegferð? Það var áðan rakið að menn hefðu svona þrjú þrep í Evrópueldflauginni. Eitt er fallið til jarðar, annað er, að manni sýnist, að falla til jarðar, þ.e. samningurinn um efnahagssvæðið óbreyttur, og hinn þriðji, eins og flokkur hv. þm. skýrði það, er sá að sækja um aðild að Evrópusambandinu og láta reyna á samningsskilmála okkar þar. Ég vil spyrja hv. þm. kurteislega: Hver er afstaða hennar í því efni á þessum degi?

Herra forseti. Í dag hafa menn í ræðum sínum reynt að gera grein fyrir eigin stefnu í Evrópumálum. Menn hafa líka reynt að gera grein fyrir stefnu annarra flokka í Evrópumálum. Stefna og stefnumörkun Framsfl. hefur verið rakin ágætlega, m.a. af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Eins og fram kom í máli hans var eitt það fyrsta sem Evrópunefnd Framsfl. setti fram að unnið skyldi að því að uppfæra EES-samninginn. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að því meira sem ég set mig inn í þetta mál, ég vísa þar enn og aftur í fund með Evrópuþingmönnum sem við áttum á dögunum, sýnist mér að við getum ekki gert okkur vonir um annað en að við fáum einhverja smávægilega tæknilega uppfærslu á þessum samningi en ekki að öðru leyti. Þetta held ég að mörg okkar séum smátt og smátt að horfast í augu við þessar vikurnar og á næstu missirunum.

Ég vil þakka hv. þm. Jónínu Bjartmarz fyrir þessa yfirlýsingu sem er mikilvæg. Þegar maður leggur hana saman við þau orð hennar áðan, að eina ótæka afstaðan sé að standa í stað, þá gæti falist í henni ákveðin gagnrýni, bein eða óbein, á samstarfsflokk hennar í ríkisstjórn. Eins og komið hefur fram í umræðunum í dag er hann, af þeim fjórum flokkum sem teljast geta haft nokkra reynslu og hefð í þessu efni, sá eini sem hefur einmitt staðið í stað.

Herra forseti. Það er augljóst, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi í dag er hann greindi stefnu Framsfl., að Framsfl. hefur aldrei útilokað aðild að Evrópusambandinu svo við höldum því til haga. Það er hins vegar ekki stefnumið hans eins og er. Enn eru menn að horfast í augu við það hvaða uppfærslu við náum á EES-samningnum. Ég sagði í dag að mér fyndist, í ljósi þess hve mikið Evrópusambandið hefði breyst og stjórnkerfi þess, að hafi verið fullveldishalli á því í upphafi þá sé hann ekki minni í dag eins og stjórnkerfisbreytingarnar hafa þróast. Miðað við þá geysilegu stækkun sem orðið hefur á Evrópusambandinu er einkennilegt að menn treysti sér ekki til þess að skipta um skoðun og hangi í fyrri afstöðu. Mér fannst heldur kúnstugt, herra forseti, þegar hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson talaði um það ítrekað og sagði: Ég sagði ykkur að þetta yrði farsælt. Sumir háttvirtra þingmanna sáu það þá, aðrir hafa séð það seinna. En mér finnst eðlilegt að menn breyti um afstöðu miðað við þær miklu breytingar sem hafa orðið á Evrópusambandinu og á Evrópu á þessum tíma.

Hæstv. forseti. Sá sem hér stendur studdi á sínum tíma þá stefnu Íslands að gerast aðili að Evrópska efnahagssvæðinu, að tengjast þeim viðskiptasamböndum og reglum sem við urðum að undirgangast. Menn höfðu þá ýmsar efasemdir sem tengdust m.a. sjávarútvegsmálum og samningum okkar að því leyti, eins varðandi tollamál og ýmislegt sem fylgdi samningunum. Einkum man ég eftir skiptum skoðunum um það hvort Íslendingar ættu að láta Evrópusambandinu í té nokkur þúsund tonn í aflaheimildum, 3 þús. tonn af karfa og fá í staðinn betri aðlögunarsamninga fyrir sjávarafurðir okkar. Þetta var gert og síðan endurskoðað 1995 vegna kröfu ESB-ríkjanna um aðgang að veiðisvæðunum við Ísland vegna þess hversu lítið Evrópuríkin gátu veitt af þeim heimildum sem þau höfðu sóst eftir. Sá samningur var lagfærður og hefur síðan verið í gildi. Smám saman hafa Evrópusambandsríkin nýtt sér meira af þeim heimildum sem þau fengu með þeim samningi en við höfum hins vegar notið viðskiptakjaranna og margs annars sem fylgdi þessum samningi. Hér er um það að ræða að EES-samningurinn taki einnig til nýrra ríkja sem fá innan skamms aðild að Evrópusambandinu. Málið snýst um að Ísland ásamt öðrum EES-ríkjum og EFTA-ríkjum samþykki að þau tíu ríki sem upp eru talin í frumvarpinu verði samningsaðilar að EES-samningnum. Ég er hlynntur þessu máli. Frjálsl. hefur tekið afstöðu til þess og telur ekki tímabært, eins og reyndar flestir hafa talið í umræðum í dag, að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Hér hafa verið skoðanaskipti um það í dag. Við í Frjálsl. höfum ekki talið tímabært að sækja um aðild að Evrópusambandinu og höfum talið að EES-samningurinn byði upp á þá stöðu sem við viljum hafa. Að sjálfsögðu höfum við tekið undir að reyna beri að lagfæra þau kjör sem að okkur snúa í því sambandi. Mér sýnist, virðulegur forseti, sumt af því hafa tekist í þessum samningi sem hér er um að ræða, m.a. í samningum um sölu á svokölluðum fiðrildaflökum eða síldarsamflökum til nýju ríkjanna. Það er vel því að þar er um að ræða háar upphæðir sem við hefðum ella þurft að greiða í tolla, sennilega upp á 80--90%. Því ber að fagna að tekist hafi að gera viðskiptasamninga að þessu leyti. Almennt erum við hlynnt því að horfa til þess að ný ríki sem ganga í Evrópusambandið verði jafnframt aðilar að EES-samningnum. Við teljum að sú þróun sem á sér stað í Evrópu að þessu leyti sé til bóta. Mig langar að ræða eitt atriði sérstaklega og það er hin frjálsa för launafólks sem gert er ráð fyrir í samningnum, en samkvæmt tillögunni sem við ræðum er sett takmörkun á frjálsri för launafólks til landsins og lagt til að við tökum upp aðlögun til tveggja ára. Ég tel ekki óeðlilegt af hálfu Íslands að hafa slíkan fyrirvara með tilliti til þess að önnur ríki hafa hann einnig. Við þurfum örugglega að búa til aðlögun að algjörlega frjálsri för launafólks milli landa. Þó verð ég að segja að niðurstaðan af EES-samningnum á sínum tíma leiddi ekki til þess flóðs af launafólki til Íslands sem margir höfðu búist við. Sá sem hér stóð hafði m.a. nokkrar efasemdir um það á þeim tíma hvort við værum ekki að taka einhverja áhættu sem við eigi réðum við. Ég tel að reynslan hafi sýnt að sá ótti var ástæðulaus. Hins vegar á ekki alveg það sama við varðandi þau tíu ríki sem verið er að ræða um. Við getum t.d. tekið Pólland, sem hefur verið nefnt í ræðum manna, þar sem atvinnuleysi hefur lengi verið á bilinu 15--20%. Ef ég man rétt er pólska þjóðin um 45 milljónir þannig að við sjáum að atvinnulausir eru á bilinu 7--9 milljónir. Ef mikill fjöldi færi að leita sér að atvinnu samkvæmt opinni heimild gæti auðvitað orðið flóð. Við megum heldur ekki gleyma því að fjöldamargir Pólverjar eru búsettir hér á landi og hafa stundað hér vinnu á undanförnum árum og eru orðnir íslenskir ríkisborgarar. Það er því ekki eins og þessi þróun hafi eitthvað staðið í stað á undanförnum árum. Hins vegar, virðulegur forseti, tel ég að það þurfi að skoða þá samninga sem til eru um atvinnuréttindi útlendinga og hvernig réttur atvinnurekenda er í því sambandi. Mér finnst dálítið skorta á réttindi fólksins að þessu leyti og tel að það þurfi að skoða réttarstöðu þess fólks sem hingað kemur, atvinnuréttindi útlendinganna og hvernig atvinnuleyfin eru gefin út. Þess vegna tek ég undir það sem segir í nál., með leyfi hæstv. forseta: ,,Þá bendir nefndin á að mikilvægt virðist að taka til athugunar framkvæmd laga nr. 54/2001, um réttarstöðu starfsmanna sem starfa tímabundið á Íslandi á vegum erlendra fyrirtækja.`` Ég held að full ástæða sé til að skoða það og fara gaumgæfilega yfir hvernig þeim málum er háttað. Í Eystrasaltslöndunum eru mjög lág kjör miðað við það sem gerist hér á landi. Ef ég veit rétt eru þau þó nokkuð lægri í sumum Eystrasaltslöndunum en kaupgjaldið í Póllandi. Það er því vissulega eftir miklu að slægjast hjá fólki ef það getur komið hingað og fengið vinnu. Ísland er lítið land þannig að ég tel ekki óeðlilegt að við höfum þennan tveggja ára fyrirvara og skoðum hvernig þessum málum verði best fyrirkomið, svo vel fari, en tek almennt undir að ég tel að við eigum af fremsta megni að leitast við að veita fólki þann rétt að það geti farið á milli landa og leitað sér atvinnu. En á meðan aðrar þjóðir Evrópusambandsins gera fyrirvara að þessu leyti er auðvitað hætta á því að þau lönd sem ekki gerðu fyrirvara þyrftu að taka við flóðinu, ef það verður. Þess vegna tel ég eðlilegt að Ísland hafi þennan fyrirvara þar sem flest önnur ríki hafa hann, vegna þess að ástandið er náttúrlega erfiðara ef tiltölulega fá lönd eru opin að þessu leyti. Ísland er ekki stór vinnumarkaður þó við höfum vissulega notið hér starfa margra útlendinga á undanförnum árum og fólks sem hefur sest hér að og er orðið íslenskir ríkisborgarar. Ég tel að það hafi að mörgu leyti auðgað þjóðfélag okkar og erlendir ríkisborgarar sem hér hafa sest að hafa á mörgum sviðum fært okkur nýja víðsýni og jafnvel breytt atvinnutækifæri og nýrri, sem við hefðum ekki notið annars. Varðandi það hvort það kunni að koma upp síðar að Ísland þurfi að sækja um aðild að Evrópusambandinu, kann það auðvitað að vera, þó við sjáum ekki neina ástæðu til þess nú í mínum flokki. En staða okkar breytist verulega ef sjávarútvegsþjóð eins og Norðmenn sækir um aðild að Evrópusambandinu og við værum þá með öðruvísi samkeppnismöguleika en þeim stæði e.t.v. til boða með sjávarafurðir sínar. Komi sú staða upp verðum við auðvitað að ræða hana eins og allar breytingar sem verða á samskiptum þjóða í nágrenni okkar og þeirra þjóða sem við höfum haft mest samskipti við, bæði menningarleg og á viðskiptasviði. Það fer því auðvitað ekkert á milli mála að verði slík breyting þurfa íslensk stjórnvöld á hverjum tíma og Íslendingar að endurmeta stöðu sína að þessu leyti. Hér fór fram örlítil umræða, hæstv. forseti, um fiskveiðistefnu Evrópusambandsins og að hún hefði verið að batna o.s.frv. og ríki innan Evrópusambandsins væru jafnvel á þeirri skoðun að taka sér íslenska fiskveiðistjórn til fyrirmyndar. Ég held, virðulegi forseti, að margar þjóðir innan Evrópusambandsins séu farnar að horfa með meiri áhuga til fiskveiðistjórnarkerfis Færeyja en Íslands, því Færeyjar er eina ríkið í Norður-Atlantshafinu sem stýrir fiskveiðum sínum þannig að þar er ekki þetta vandamál við brottkast. Síðast var upplýst í einhverjum þætti eða fréttum í Danmörku að talið væri að brottkast þar væri um 36 þús. tonn, ef ég man rétt og við höfum heyrt brottkastsumræðuna í Noregi og þekkjum brottkastsumræðuna á Íslandi. Því miður er brottkast á afla talsverður fylgifiskur kvótakerfa og við þurfum ekkert að hafa um það neinar stórar deilur. Það er bara einfaldlega svoleiðis og á því þarf að taka ef menn vilja lagfæra stöðuna hér á landi og hefur svo sem verið gert svolítið í því á undanförnum árum, eins og Hafró-aflinn o.s.frv. Ég held að það sé mikill misskilningur sem fram kom í umræðunni í dag að besta fiskveiðistjórnarkerfi í heimi sé á Íslandi. Ég er alveg sannfærður um að það er miklu betra botnfisksstjórnarkerfi í Færeyjum. Færeyingar nota hins vegar kvótaskiptingu varðandi uppsjávarveiðar og ég tel að það væri einnig hægt að nota stjórn veiða á uppsjávarveiðum með kvótaskiptingu hér á landi ef menn vildu viðhalda því. En það er ákaflega vandmeðfarið að stýra blönduðum botnfisksveiðum í veiðikerfi sem er samansett af kvótum. Við erum auðvitað alltaf að læra hér á okkar blessaða landi varðandi lífríki okkar. Hér er veðurfar að hlýna. Sjávarhitinn er að hækka. Fisktegundir ganga öðruvísi við landið síðustu ár en undanfarin ár. Allt er því þetta breytingum háð og passar ákaflega illa inn í niðurneglt tegundakvótakerfið. Það er því að fjöldamörgu að hyggja. Ég vildi bara láta þetta koma fram vegna umræðunnar sem fram fór í dag milli manna og vildi ekki láta því ómótmælt að íslenska kvótakerfið væri það besta í heimi að þessu leyti og að þangað væru öll ríki veraldar að horfa að því er framkvæmd þess snýr. Ég hef sem sagt lýst þeirri skoðun að við í Frjálsl. erum hlynnt því frv. sem hér er lagt til og erum hlynnt því almennt að reyna að viðhalda EES-samningnum og ná aðlögun á honum ef um það er að ræða, en teljum að eins og málin standa í dag sé ekki ástæða fyrir íslenska þjóð að setja stefnuna beint inn í Evrópusambandið.

Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna þeirri líflegu umræðu sem hér hefur átt sér stað á milli hv. þingmanna sem tóku þátt í henni. Það var hins vegar tvennt sem stakk mig í umræðunni, sem snertir með beinum hætti EES-samninginn, sem mig langar aðeins að koma inn á. Fyrra atriðið er þegar menn leggja það mat á að EES-samningurinn sé okkur fullnægjandi til lengri tíma og hið seinna er þegar hv. þm. gera lítið úr þeim þætti sem EES-samningurinn á í þeirri velgengni sem þjóðin hefur búið við undanfarinn áratug. Ég ætla að byrja á að undirstrika það sem væntanlega flestir hv. þm. geta verið sammála um að EES-samningurinn er að sjálfsögðu lífæð Íslands í alþjóðaviðskiptum, enda gefur hann Íslandi aðgang að hinum svokallaða innri markaði Evrópusambandsins með fjórfrelsinu svokallaða, núna þegar rúmlega 60% af útflutningi Íslendinga til landa ESB og um 58% alls innflutnings kemur frá ESB til landsins. EES-samningurinn hefur reynst Íslendingum drjúgur og má færa sterk rök fyrir því að sá stöðugleiki sem hefur einkennt íslenskt efnahagslíf undanfarin ár sé fyrst og fremst EES-samningnum að þakka. Einnig hefur EES-samningurinn stuðlað að hinu gjörbreytta samfélagi sem við lifum nú í. En flestar af þeim breytingum sem við höfum kynnst undanfarinn áratug á sviði frelsis og niðurfellingar hafta er EES-samningnum að þakka. Þetta sést vel þegar við skoðum þær breytingar á löggjöfinni sem hafa átt sér stað undanfarinn áratug. Nánast allar veigamestu breytingarnar á viðskiptalöggjöfinni, samkeppnis-, kauphallar-, fjarskipta-, persónuverndar-, atvinnumála-, fjármagns- og umhverfislöggjöf eru komnar til vegna EES-samningsins. Við verðum því að breyta löggjöfinni í samræmi við tilskipanirnar sem koma frá Brussel. Einnig er fróðlegt að skoða þau svið sem EES-samningurinn tekur ekki til, en þar hefur lítið sem ekkert gerst undanfarinn áratug. Þar má minnast á landbúnaðinn, sjávarútvegsmálin, jafnvel málefni ÁTVR, málefni Ríkisútvarpsins, landið eitt kjördæmi o.s.frv. Þetta eru svið sem EES-samningurinn tekur að sjálfsögðu ekki neitt tillit til, enda hefur lítið sem ekkert gerst í þeim málaflokkum. Hins vegar hefur mikilvægi EES-samningsins minnkað með aukinni samvinnu landa ESB. Einnig hefur hlutverk stofnana ESB gjörbreyst frá því að EES-samningurinn var gerður og hafa tengsl EES-ríkjanna við ESB sem EES-samningurinn gerir ráð fyrir ekki fylgt þeim breytingum eftir. Til dæmis gerir EES-samningurinn ekki ráð fyrir samvinnu við Evrópuþingið. En undanfarin ár hafa völd og áhrif þingsins verið stórlega aukin vegna aukinnar áherslu á lýðræði innan ESB. Sömuleiðis hefur verið dregið úr völdum framkvæmdastjórnar ESB og völd ráðherraráðsins verið aukin. En EES-samningurinn lagði á sínum tíma höfuðáherslu á samvinnu við framkvæmdastjórnina. EES-samningurinn veitir heldur ekki fullan aðgang að innri markaðnum, þar sem hann tekur m.a. ekki til allra sjávarafurða og landbúnaðarafurða. EES-samningurinn veitir ekki fullan aðgang að tollabandalagi ESB. EES-samningurinn tekur heldur ekki tillit til þeirra málaflokka sem sífellt eru að verða mikilvægari, svo sem á sviði utanríkismála, stjórn peningamála, efnahagssamvinnu eða samvinnu í dóms- og lögreglumálum. Enn ein rökin fyrir því af hverju EES-samningurinn er ekki fullnægjandi eins og staðan er í dag eru þau að nú flæða reglur og tilskipanir frá ESB vegna EES-samningsins yfir íslenskt samfélag sem Íslendingar hafa lítið sem ekkert um að segja. Í raun tekur Ísland við meiri hluta af þeim lögum sem ESB setur, eða um 80%. Í þessu sambandi ber að minnast þess að EES-samningurinn tekur sífelldum breytingum og það gerir hann mjög sérstakan ef við berum hann saman við aðra alþjóðasamninga. Aðgangur íslenskra stjórnvalda að ákvarðanatöku ESB er mestur í upphafi en er enginn á þeim vettvangi þar sem endanlegar ákvarðanir eru teknar. Til að mynda hafa EES-ríkin enga aðkomu að stefnumörkun ESB, enga aðkomu að ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar, enga aðkomu að störfum ráðherraráðsins, enga aðkomu að vinnunefndum ráðherraráðsins en þar taka tillögur oft miklum breytingum, enga aðkomu að störfum leiðtogafundar ESB, enga aðkomu að störfum Evrópuþingsins en geta þó sent þangað inn athugasemdir. Sama má segja um aðkomu að fundum ráðherraráðsins en EFTA-ríkin geta aðeins sent þangað inn athugasemdir. Eina raunverulega þátttaka EFTA-ríkjanna í ákvarðanatöku ESB er í gegnum þátttöku sérfræðinga í fundum framkvæmdastjórnarinnar en eftir það geta tillögur þó hæglega breyst til muna. Ísland hefur því mjög takmarkaða möguleika til að hafa áhrif á ákvarðanatöku sem snertir innri markaðinn og tekur ekki þátt í þeim málaflokkum ESB-samstarfsins sem sífellt eru að verða mikilvægari, svo sem peningamálum, utanríkis-, dóms- og lögreglumálum. Ísland og önnur EFTA- og EES-ríki hafa engin áhrif á frumrétt ESB. Þau hafa ekki atkvæðisrétt þegar fjallað er um afleidda löggjöf eða breytingar á samstarfinu. Svona mætti lengi telja. Með inngöngu í ESB mundi hins vegar skapast möguleiki til að hafa áhrif, t.d. með réttinum til að greiða atkvæði í nefndum og stjórnum ESB og aðgengi sérfræðinga að þeim mundi aukast. Í raun má segja að fullveldi Íslands sé í meiri hættu með núverandi kerfi en ef við værum þátttakendur í ESB. Innganga í Evrópusambandið er því að mínu mati liður í sjálfstæðisbaráttu frekar en liður í afsali fullveldis eins og sumir virðast halda að þátttaka okkar í ESB mundi þýða. Annað sem skiptir gríðarlega miklu máli eru þau áhrif sem dómstóll ESB hefur nú þegar á íslenskan rétt. Niðurstöður Evrópudómstólsins hafa réttaráhrif á Íslandi, m.a. í gegnum EFTA-dómstólinn sem lítur á niðurstöður Evrópudómstólsins við úrslausn sinna mála. Túlkun Evrópudómstólsins á allri Evrópulöggjöfinni hefur því gríðarleg áhrif á íslenskan rétt, en eins og áður hefur verið nefnt er íslenskum stjórnvöldum skylt að lögleiða stærstan hluta reglugerða ESB í mörgum málaflokkum. 16. desember 1999 féll tímamótadómur í Hæstarétti sem hefur verið kallaður Erlu Maríu dómurinn. Þar var fallist á að EFTA-ríki gæti orðið skaðabótaskylt ef lög ESB væru ekki lögleidd á réttan hátt í innlendan rétt viðkomandi ríkis. Íslensk löggjöf reyndist ekki vera í samræmi við tilskipun frá ESB og því myndaðist skaðabótaskylda á ríkið. Ef Íslendingar gengju í ESB fengjum við fullan aðgang að pólitískri og efnahagslegri stefnumótun sambandsins. En með EES-samningnum höfum við einfaldlega ekki aðgang að henni. Enn fremur fengist fullur aðgangur að viðskiptasamningum ESB við önnur ríki, en ESB er stærsta viðskiptablokk í heimi, talsvert stærri en t.d. Bandaríkin. Með inngöngu í ESB fengist fullur aðgangur að tollabandalaginu, efnahags- og myntbandalaginu, sjávarútvegsmálum, landbúnaðarmálum, utanríkis- og öryggismálum, byggðamálum, hlutdeild í fjárlögum sambandsins og í samstarfi í innanríkis- og dómsmálum. Einnig fengist aðgangur að leiðtogaráðinu, ráðherraráðinu, Evrópuþinginu, framkvæmdastjórninni, Evrópudómstólnum og hinum og þessum stofnunum Evrópusambandsins. Áhrif ríkja innan ESB ráðast að verulegu leyti af því hversu mikilla hagsmuna þau hafa að gæta. Það hefur margoft sýnt sig að smáríki innan ESB ná einna best fram sínum hagsmunum, enda eru þeir oft mun sérhæfðari en þeir hagsmunir sem stóru ríkin hafa. Ríkin innan ESB beita sér einfaldlega í þeim málum sem skipta þau mestu máli. Þannig hafa Danir t.d. ekki einu sinni mætt á fundi ESB um ólífuolíurækt eða tóbaksrækt, en hins vegar hafa Danir tekið forustu innan ESB í umhverfismálum vegna þeirrar miklu sérfræðiþekkingar sem Danir búa yfir á því sviði. Því má ætla að Íslendingar gætu tekið forustu í sjávarútvegsmálum ESB, enda er sérfræðiþekking Íslendinga á sviði sjávarútvegsmála gríðarlega mikil en þrátt fyrir fámenni eru Íslendingar með mestu fiskveiðiþjóðum heims. En á meðan við erum fyrir utan ESB höfum við engin áhrif á sjávarútvegsstefnu ESB. Norðurlandasamstarfið hefur verið mikið og gott undanfarinn áratug. En það er fróðlegt að velta því fyrir sér að ef Ísland og Noregur færu inn í ESB yrði vægi Norðurlandaþjóðanna samanlagt meira en einstöku stóru ríkjanna. Þar af leiðandi yrðu Norðurlandaþjóðirnar að leiðandi afli innan ESB þrátt fyrir tiltölulega fáa íbúa, ef þær kærðu sig um það. Hins vegar langar mig að lokum að koma hérna að grundvallaratriði í umræðunni og það snýst um að ef ekki verður sótt um inngöngu í ESB mun aldrei reyna á aðildarviðræður. Því er erfitt að tala um þær niðurstöður hvað þátttaka í ESB mun í raun og veru þýða fyrir Ísland. Í aðildarviðræðum ESB við ný ríki hefur ætíð verið tekið tillit til hagsmuna viðkomandi ríkis, enda er það ekki ESB í hag að þrengja að nýjum ríkjum í ESB. Í tæplega 50 ára sögu Evrópusambandsins eru þess engin dæmi að gengið sé gegn mikilvægum hagsmunum ríkja. Slíkt samræmist ekki stefnu og markmiðum sambandsins. Það er því tekið mikið tillit til allra ríkja í samstarfinu og vægi smáríkja er langt umfram stærð. Og staðreyndin er sú að smærri ríkjum hefur einfaldlega gengið mjög vel að ná fram markmiðum sínum á þeim sviðum þar sem þau eiga hagsmuna að gæta og búa að sérþekkingu. Ef ESB væri ósveigjanlegt hvað snertir þær kröfur og reglur sem gilda í ESB þyrftu viðræður við ný ríki aldrei að eiga sér stað því annaðhvort gengju nýju ríkin undir reglur ESB eða ekki. En þannig er það augljóslega ekki og því er farið í sérstakar aðildarviðræður þegar ný ríki sýna áhuga á inngöngu í ESB. Rétt er að hafa það í huga að aðildarsamningar hafa sömu réttarstöðu og eldri sáttmálar og breytast í reglur ESB við inngöngu nýrra þjóða í sambandið. Allt tal um að það sé ekkert hægt að semja er því algjörlega út í hött að mínu viti. Að lokum langar mig að taka fram að það er hvorki heimska né tilviljun að allar þjóðir Evrópu hafa annaðhvort sótt um aðild að Evrópusambandinu eða eru nú þegar aðilar.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka utanrmn. fyrir góða afgreiðslu á þessu máli og góða samvinnu í því sem varðar sennilega einn mikilvægasta samning sem við Íslendingar eigum aðild að, þ.e. samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Mér finnst þessi umræða endurspegla þá staðreynd að það er enginn flokkur sem situr á Alþingi sem heldur því fram að við getum staðið utan við Evrópusamvinnuna og enginn sem ætlar það að hægt sé að einangra Ísland frá Evrópusamvinnunni. Spurningin er og verður með hvaða hætti við eigum að tengjast henni. Það má segja að allir þeir flokkar sem sitja nú á Alþingi hafi með einum eða öðrum hætti komið að því að koma þessu samstarfi á. Það er ljóst að þegar umræður um Evrópska efnahagssvæðið byrjuðu árið 1989 þá sat hér ríkisstjórn Framsóknarflokks, Alþýðubandalags og Alþýðuflokks. Það var samdóma álit manna í þeirri ríkisstjórn að ekki yrði staðið utan við Evrópusamvinnuna og að óhugsandi væri að sitja hjá í þeim viðræðum sem væru fram undan um Evrópska efnahagssvæðið. Þegar sú ríkisstjórn fór frá 1991 má segja að allar stærstu línur hafi legið fyrir í því máli um hvernig það mundi þróast. Síðan kom hér til valda ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks sem innsiglaði það mál og gekk frá því. Það má því segja að allir þessir flokkar beri ábyrgð á því ástandi sem nú er og ég fyrir mitt leyti hef aldrei látið mér detta það í hug að staðið verði utan þeirrar samvinnu. Það er náttúrlega alveg ljóst að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið tryggir okkur aðild að innri markaðnum sem hefur komið hér fram að enginn vill standa utan. Hann tryggir okkur aðild að fjórfrelsinu sem enginn vill standa utan. Og hann er lykilatriði í aðgangi Íslands að alþjóðavæðingunni sem allir hafa verið sammála um í dag að er nauðsynlegur fyrir þróun íslensks samfélags. Þetta eru að sjálfsögðu helstu kostir samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Við getum líka talið að það sé kostur eins og var þá að við stöndum utan við sameiginlegu landbúnaðarstefnuna og sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna. Það eru viðkvæmustu atriðin sem varða Evrópusamvinnuna að því er okkur varðar. En það liggur líka fyrir í dag eins og lá fyrir þegar við gengum til þessarar samvinnu að við njótum ekki, eins og kom fram í ræðu síðasta ræðumanns, hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar, fulls tollfrelsis sérstaklega að því er varðar sjávarafurðir og þar hefur ekkert breyst. Og í reynd njótum við minna tollfrelsis en menn áttu von á þegar samningurinn var samþykktur á Alþingi. Það þýðir í sjálfu sér ekkert að tala um hvernig það fór og hvernig það var. Samningurinn er staðreynd og við hann búum við. Það verður að segjast eins og er að það hefur verið bærilegur skilningur á þessum viðræðum á aðstöðu Íslands þó að það séu vissulega vonbrigði hve lítill áhugi er fyrir samningnum um Evrópska efnahagssvæðið í Evrópu. Þegar samningurinn var til umræðu á Evrópuþinginu tók t.d. enginn þingmaður til máls, sem eru vissulega vonbrigði. Og það eru því miður mjög margir í Evrópu sem vita ekkert um þennan samning eða um hvað hann fjallar. Það má segja að skilningur Evrópusambandsins hafi þó komið fram, m.a. í því að það tókst að fá verulega lækkun á þeim miklu kröfum sem komu fram um greiðslur frá okkur. Það tókst líka að fá viðunandi niðurstöðu um viðskipti með síldarflök sem er mikilvæg útflutningsafurð. Og okkur hefur fundist að þau vandamál sem hafa komið upp að undanförnu hafi notið nokkurs skilnings. Ég get nefnt sem dæmi að um það voru deilur hvort við EFTA-ríkin ættum að fá sæti í nefnd um vinnulöggjöf. Lengi vel höfnuðu embættismenn Evrópusambandsins þessari beiðni okkar en sú deila leystist hins vegar nýlega með því að við höfum fengið aðgang að þeirri nefnd. Annað dæmi er reglugerð Evrópusambandsins um flugvernd, sem var samþykkt fyrir réttu ári, og sú reglugerð og innleiðing hennar hér á landi hefði einfaldlega leitt af sér slíkan kostnaðarauka í innanlandsflugi okkar að það hefði jafnvel kippt fótunum undan rekstrargrundvelli innanlandsflugsins. Af þessum sökum höfum við staðið í viðræðum við Evrópusambandið um aðlögunarákvæði fyrir Ísland vegna upptökugerðarinnar í EES-samninginn. Þeim viðræðum er vissulega ekki lokið en viðbrögð embættismanna framkvæmdastjórnar í þessu máli hafa þó einkennst af jákvæðni og skilningi á stöðu okkar. Þannig eru ávallt að koma upp mál og nýjasta málið er því miður það að framkvæmdastjórnin ákvað fyrir stuttu að hefja formlega rannsókn á því hvort grípa eigi til verndaraðgerða gegn innflutningi á eldislaxi vegna erfiðrar rekstrarstöðu fiskeldisfyrirtækja, bæði í Skotlandi og á Írlandi. Þessi ákvörðun kemur í kjölfar beiðni Breta og Íra um að gripið verði til slíkra aðgerða. Ákvæði um beitingu slíkra verndaraðgerða er að finna í reglugerð Evrópusambandsins frá 1994 og þau ákvæði byggja á samningi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar um verndarráðstafanir. Helstu efnisskilyrði fyrir beitingu verndarráðstafana eru þau að innflutningur vöru á yfirráðasvæði viðkomandi aðila hafi aukist verulega og í öðru lagi að aukinn innflutningur valdi innlendri atvinnugrein alvarlegum skaða eða að hætta sé á slíkum skaða. Þetta sýnir að í sumum tilvikum er ekki litið á okkur sem hluta af innri markaðnum. Litið er á okkur sem utanaðkomandi aðila í vissum tilvikum og þess vegna fer þessi rannsókn fram núna sem er að okkar mati mjög alvarleg og getur haft mjög slæmar afleiðingar á fyrirtæki hér á landi sem hafa verið í örum vexti. Að sjálfsögðu hefur þetta enn meiri áhrif á frændur okkar í Noregi sem eru eins og allir vita með gífurlega framleiðslu á eldislaxi. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir þannig að við erum alltaf að vinna á grundvelli þessa samnings, halda á íslenskum hagsmunum, meta hver staða samningsins er og hvernig við getum styrkt hann til frambúðar. Það var von mín að við gætum fengið þennan samning uppfærðan en ég er miklu svartsýnni á það en oft áður. Því var bærilega tekið en eins og staðan er í dag getum við ekki gert okkur miklar vonir um að slíkar breytingar verði á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið að þær færi okkur eitthvað nær ákvörðunartökunni eða geri það að verkum að við höfum meiri áhrif á stofnanir sem skipta sköpum þegar ákvarðanir eru teknar. Í upphafi var það stofnun eins og framkvæmdastjórnin og við vitum hvernig samningar voru um hana. Síðan hefur ráðherraráðið fengið mun meiri völd og Evrópuþingið sömuleiðis. Það eru engar vonir til þess að við fáum þar einhverja slíka aðild sem skiptir sköpum fyrir áhrif okkar. Þetta eru staðreyndir sem menn komast ekkert fram hjá. Síðan eru atriði sem skipta máli í mati manna á Evrópusamstarfinu, sameiginlega utanríkis- og varnarmálastefnan. Við tókum þá afstöðu á sínum tíma að verða aðili að Vestur-Evrópusambandinu, þ.e. aukaaðili að því. Nú er búið að leggja það af þó að það lifi kannski sem einhver skúffa á einhverri skrifstofu. Í reynd hefur það verið yfirtekið af Evrópusambandinu. Við gerðumst aðilar að Schengen-samstarfinu sem var umdeilt á sínum tíma. Það hefur að miklu leyti verið yfirtekið líka af Evrópusambandinu. Það var mikið gæfuspor að mínu mati því það er vafasamt að við hefðum fengið aðild að því eins og málum er háttað í dag, enda hefur það verið nánast innlimað meira og minna í Evrópusambandið. Sameiginlega myntstefnan er að sjálfsögðu atriði sem skiptir okkur miklu máli. Það fylgja því kostir og gallar að standa utan við hana. Það er enginn vafi á því í mínum huga að með aðild að sameiginlegu myntstefnunni væri fjármagnskostnaður lægri hér á landi. Hins vegar er sjálfstæði okkar í efnahagslegum ákvörðunum minna. Ég held að mjög mikilvægt sé að halda áfram að þróa þá umræðu sem hér hefur farið fram í dag. Mér finnst hún vera ágæt og raunverulega meiri samhljómur í henni en oft áður. Það hefur enginn, eða fáir sagt að aðild að Evrópusambandinu kæmi aldrei til greina. Slík orð hafa ekki verið hátt á lofti í þessari umræðu. Menn hafa sagt sem svo að við yrðum að halda áfram að þróa Evrópuumræðuna og hagsmuni Íslands í sambandi við Evrópuþróunina. Ég bendi á að við í utanrrn. höfum leitast við að koma á framfæri upplýsingum og starfi um viðkvæmustu málin í þessu sambandi. Svokölluð hnattvæðingarskýrsla kom út, ef ég man rétt, á sl. ári eða árið áður þar sem mikið er fjallað um sameiginlega myntsamstarfið, kosti þess og galla. Skýrsla um EES, Hagsmunir íslenskra sveitarfélaga, er nýlega komin út. Það er ágætt starf þar sem sveitarfélögin hafa lagt mikið af mörkum. Þar er leitast við að meta hagsmuni sveitarfélaga í þessu samhengi. Núna í nóvember kom út skýrsla um íslenskan landbúnað og Evrópusambandið þar sem farið er yfir hagsmuni íslensks landbúnaðar í Evrópusamhengi, m.a. með hliðsjón af hugsanlegri aðild Íslands að Evrópusambandinu þar sem skýrt kemur fram að miðað við óbreytt stuðningskerfi hér á landi til landbúnaðar verði að telja að staða íslensks landbúnaðar verði verri innan ESB en utan þess. Hins vegar er tekið þar líka á þróuninni sem er að verða innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og hún rakin með skýrum hætti. Þetta samstarf við Bændasamtökin er að mínu mati til fyrirmyndar og ég hvet hv. þingmenn til að kynna sér þessa skýrslu því mjög margt athyglisvert kemur fram í henni. Núna nýlega var hafið samstarf utanrrn. og sjútvrn. við aðila í íslenskum sjávarútvegi, bæði útveginn og sjómenn, um íslenskan sjávarútveg og Evrópusambandið. Þar verður leitast við að leggja mat á stöðu Íslands í þessu samhengi og fara yfir það með rökrænum hætti. Ég vænti þess að það starf geti líka skipt miklu máli í sambandi við þá umræðu sem fram undan er. Það er nú svo með alla hluti að þótt við viljum ráða mestu um það hvaða stefnu við tökum, og eigum að sjálfsögðu að gera það á allan hátt, verðum við samt ávallt að taka mið af aðstæðum. Það var það sem við gerðum þegar við gerðumst aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Við tókum mið af aðstæðum. Sú var ástæðan fyrir því að við tókum þátt í þeim viðræðum frá 1989 og það var að sjálfsögðu ástæða þess að við gerðumst aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu 1992. Með sama hætti verðum við að fylgjast vel með þróuninni í Evrópu og það kemur skýrt fram í stjórnarsáttmála núv. ríkisstjórnar hvað verið er að gera. Þær skýrslur sem ég hef hér vitnað til eru vísbending um það. Ég vildi svo að lokum þakka fyrir þessa umræðu og þakka fyrir mjög góð störf utanrmn. Ég vænti þess að hægt verði að þróa umræðuna áfram á þeim grundvelli sem hér hefur komið fram í dag.

Herra forseti. Hér fyrr í dag rifjaði hæstv. ráðherra upp að innan Framsfl. hefði verið starfandi sérstök Evrópustefnunefnd. Niðurstaða hennar í stærstum dráttum fólst í því að íhuga ætti þrjá kosti: 1. Þann möguleika sem fælist í tvíhliða samningi Íslands og Evrópusambandsins. 2. Að uppfæra samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. 3. Að búa þannig um hnúta varðandi hag Íslands í framtíðinni að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Hæstv. utanrrh. hefur fyrir löngu slegið út af borðinu þann kost sem felst í tvíhliða samningi landsins við ESB. Nú kom fram í ræðu hæstv. utanrrh. að hann telji ákaflega daufar vonir standa til þess að hægt verði að ná einhverri endurskoðun á EES-samningnum sem skiptir máli fyrir hag Íslands í framtíðinni. Því spyr ég hæstv. utanrrh.: Má draga þá ályktun af orðum hans og niðurstöðu Evrópustefnunefndar að skoðun Framsfl. í dag sé sú að best sé fyrir framtíð Íslands að leita eftir því að landið gangi í Evrópusambandið?

Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. þingmanni hefur á vettvangi Framsfl. verið mikið unnið að þessu máli. Það er alveg rétt hjá honum að við teljum að tvíhliða samningur komi ekki til álita. Ég hef ekki heyrt nein rök sem mæla með slíku. Hins vegar höfum við margoft tekið það fram að því er varðar framtíðarhagsmuni Íslands að þar séu tveir kostir, annaðhvort að byggja á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið til langrar framtíðar eða að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Við höfum verið að leggja mat okkar á framtíðarstöðu samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Það höfum við verið að gera á undanförnum mánuðum og árum. Þeirri vinnu er ekki lokið en það liggur fyrir hjá Framsfl. eins og öðrum flokkum í þessu landi að taka endanlega afstöðu til þess hvort eigi að byggja á þeim samningi til lengri frambúðar eða sækja um aðild. Á flokksþingi okkar höfum við ekki tekið slíka afstöðu en það er alveg ljóst að einungis flokksþing Framsfl. getur tekið slíka ákvörðun. Hún er viðamikil og ég get að sjálfsögðu ekki sagt fyrir um það hver verður niðurstaða flokksins í framtíðinni að því er varðar þetta mál. Það liggur alveg ljóst fyrir að það verður þar til umfjöllunar.

Herra forseti. Hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. hefur í reynd í þessari umræðu slegið þann kost út af borðinu sem felst í því að ná fram endurskoðun á EES-samningnum sem Íslendingar gætu sætt sig við. Þá er bara einn kostur eftir. Hann er að sækja um aðild að Evrópusambandinu í fullri alvöru. Þeir tveir framsóknarmenn sem hér hafa talað í dag hafa verið sammála um þetta. Hæstv. utanrrh. segir: Þetta er viðamikil ákvörðun og það er ekki hægt að taka hana af einum manni eða nokkrum forustumönnum, flokksþing hlýtur að fjalla um það. Af sjálfu leiðir. Hæstv. utanrrh. sagði jafnframt að það væri alveg ljóst að um þetta mál yrði fjallað á flokksþingi Framsfl. Hæstv. utanrrh. skiptir um ham þegar líður að lokum þessa árs. Ef allir draumar hans og flokksins ganga í fyllingu verður hann ekki hæstv. utanrrh., heldur hæstv. forsrh. Þá ber honum að hafa forustu, að því er ríkisstjórnina varðar, um allt það sem til mestra bóta horfir um hag landsins. Ég vil því spyrja hæstv. utanrrh.: Mun hann þegar hann verður orðinn forsætisráðherra loksins taka af skarið í þessum efnum og skoða til þrautar hvort það eigi í fullri alvöru að sækja um aðild að Evrópusambandinu? Eða ætlar Framsfl. að halda þessum feluleik áfram?

Herra forseti. Þetta er enginn feluleikur. Þetta er mjög viðamikið og alvarlegt mál. Það er ekki til að leika sér með. Ef menn ætla að sækja um aðild að Evrópusambandinu er það að mínu mati til þess að fara þar inn en ekki til þess að leika sér að eldi. Við skulum ekki fara í sama sporið og Norðmenn gerðu tvívegis í því máli. Þetta mál þarf að undirbúa miklu betur en það hefur verið undirbúið í dag. Að sjálfsögðu er það Framsfl., eins og annarra flokka, að móta afstöðu sína. Við munum gera það. Það liggur hins vegar alveg ljóst fyrir hver stjórnarsáttmáli núverandi ríkisstjórnar er. Það verður byggt á honum áfram, með sama hætti og í dag, jafnvel þótt það verði breytingar á ríkisstjórn. Það kemur þó ekki í veg fyrir umræðu um þetta mál, hvorki hér á landi né annars staðar, og það kemur ekki í veg fyrir að mál muni þróast. Meira get ég að sjálfsögðu ekki sagt um málið á þessu stigi og það veit ég að hv. þm. skilur.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hæstv. utanrrh. um að það er ákaflega þýðingarmikið að við getum rætt Evrópumálin og áttað okkur á stöðu þeirra. Dagurinn í dag er því mjög dýrmætur í þeim skilningi að við höfum átt þess kost að skiptast á skoðunum um þau mál. Ég fagna einnig því frumkvæði hæstv. forsrh. að óska eftir tilnefningum þingflokkanna í sérstaka nefnd til að fara yfir Evrópustefnumálin til að menn geti áttað sig aðeins betur á þeim málum. Vandinn finnst mér hins vegar m.a. felast í því sem ég kom að í ræðu minni áðan, þ.e. að stefna Evrópusambandsins er að verða æ mótsagnakenndari. Hún byggir á nokkrum meginþáttum og nú blasir við að í veigamiklum atriðum er Evrópusambandið farið að vinna gegn eigin hugmyndafræði. Ég nefndi áðan það sem blasir við, varðandi hina frjálsu för launafólks, þar sem Evrópusambandsríkin reyna öll að girða vinnumarkað sinn af og gera það mjög meðvitað. Í öðru lagi blasir við að stóru ríkin, bæði Frakkland og Þýskaland, reyna að koma sér undan þeim skilmálum sem fylgja hinu evrópska myntsvæði og reyna að komast undan því að breyta efnahagsstefnu sinni eins og myntsvæðið kveður á um. Síðast en ekki síst gætir tilhneigingar til einangrunarhyggju innan Evrópusambandsins. Dæmið sem hæstv. utanrrh. nefndi áðan, varðandi rannsókn á innflutningi á laxi, er auðvitað mjög gott dæmi um það þegar Evrópusambandið reynir að verja eigin atvinnuveg með því að torvelda t.d. innflutning á laxi, hvort sem það er frá okkur eða öðrum samkeppnisaðilum. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann sé ekki sammála mér um að þetta dæmi, sem hæstv. ráðherra nefndi og var afar athyglisvert, sé dæmi um vaxandi einangrunarhyggju sem sífellt er að skjóta upp kollinum innan Evrópusambandsins og virðist stöðugt purkunarlausari eftir því sem árin líða.

Herra forseti. Ég tel að í sjálfu sér hafi ekki orðið mikil breyting á þessu innan Evrópusambandsins. Það hefur stundum sýnt mikla hörku í því að verja hagsmuni sína en hins vegar verið tilbúið að stíga skref til málamiðlunar á alþjóðavettvangi í sambandi við alþjóðaviðskipti. En það veldur vissulega miklum áhyggjum hjá okkur sem stöndum utan við Evrópusambandið en erum samt á innri markaði þegar svona mál koma upp. Ég get nefnt annað dæmi varðandi fiskimjöl frá því fyrir nokkrum árum. Þá munaði engu að við yrðum útilokaðir frá slíkum viðskiptum á innri markaðnum. Það má nefna stálmálið, í sambandi við Bandaríkin, og það má nefna fleiri mál. Þetta veldur miklum áhyggjum og við hljótum að horfa til þessa máls sem ég nefndi í sambandi við laxinn með vaxandi áhyggjum. En það er ekki nýtt. Það hefur komið fyrir að svokölluðum ,,anti-dumping`` reglum hafi verið beitt, m.a. í sambandi við þetta mál. Norðmenn hafa lent í miklum vandræðum. Við höfum ekki lent í sambærilegum vandræðum vegna þess að atvinnugreinin hefur verið tiltölulega lítil hjá okkur. En nú þegar fiskeldið er að vaxa hjá okkur getur þetta orðið vandamál. Við munum að sjálfsögðu gera allt sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir þetta. Við höfum þegar byrjað að gera ráðstafanir í því sambandi. En við vitum ekki um niðurstöðuna. Þetta er eitt af því sem fylgir því að standa utan við Evrópusambandið, hvort sem manni líkar betur eða verr. Ef við og Norðmenn værum aðilar þá væri þetta ekki vandamál.

Virðulegi forseti. Ég er sammála því sem hæstv. utanrrh. hefur sagt um þetta mál en það er auðvitað mikið vandamál sem snýr að þeim löndum sem standa utan Evrópusambandsins, að stefna Evrópusambandsins skuli vera svona mótsagnakennd. Aðalatriði málsins finnst mér að Evrópusambandið hefur markað stefnu sína í þá veru að opna sinn innri markað. Aðilar að innri markaðnum eru Evrópusambandsríkin og þau EFTA-ríki sem gerðu þennan samning við Evrópusambandið. Þetta eru ekkert annað en tilburðir í þá átt að reyna að verja atvinnuvegi sína þegar Evrópusambandið síðan kýs að búa til nýjar girðingar undir fölsku yfirskyni til þess að koma í veg fyrir eðlilega samkeppni innan hins Evrópska efnahagssvæðis. Þessu reyndi ég að koma til skila í máli mínu áðan. Ég var að benda á þær miklu mótsagnir sem mér virðast koma æ skýrar fram innan Evrópusambandsins, að menn treysti sér einfaldlega ekki til þess að fylgja eigin stefnu og hugmyndafræði eftir. Þetta er mikið áhyggjuefni fyrir okkur sem trúum á hugmyndafræði hinna frjálsu viðskipta milli þjóða. Þetta er að mínu mati mikið áfall fyrir Evrópuhugsjónina sjálfa og gerir það að verkum að það hlýtur að vera miklu flóknara fyrir okkur að velta fyrir okkur málum varðandi Evrópusambandið þegar Evrópusambandið sjálft er komið í bullandi mótsögn við sjálft sig.

Herra forseti. Það er nú gömul saga og ný að þegar þjóðir og menn verja hagsmuni sína þá lenda menn oft í mótsögn við sjálfa sig. Það gerist því miður oft í alþjóðlegum viðskiptum og það er erfitt að koma upp föstum reglum í alþjóðlegum viðskiptum. Í þessu tilviki eru það hagsmunaaðilar á Írlandi og Bretlandi sem krefjast þess að þessi rannsókn fari fram. Þeir krefjast þess að sjálfsögðu að innflutningur annarra ríkja verði takmarkaður til þess að vernda eigin framleiðslu, svo einfalt er það. Vegna þess að við erum ekki aðilar að Evrópusambandinu en erum samt aðilar að innri markaðnum þá stöndum við í þessum sporum. Hver niðurstaðan í þessu verður skal ég ekki fullyrða. Við skulum vona það besta. En ég er sammála hv. þm. um að menn eru komnir í mótsögn við eigin stefnu og hugmyndafræði. En það hefur oft komið fyrir áður og ég er ekki alveg grunlaus um að það hafi líka komið fyrir Íslendinga.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja mjög þessa umræðu. Umræðan sem farið hefur fram í dag um EES-samninginn hefur verið mjög góð, um stækkunina á Evrópusambandinu, um EES-samninginn og allt þetta ferli. Það er ljóst að hyggja þarf að mörgu í sambandi við þessa stækkun. Það þarf líka að ná fram ýmsum lagabreytingum fyrir 1. maí næstkomandi þegar stækkunin tekur gildi. Ég vildi fá að rifja upp, með leyfi virðulegs forseta, það sem ég sagði í framsögu minni áðan um nál. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hefur reynst Íslandi vel í meginatriðum og opnað aðgang að innri markaði Evrópusambandsins, fjármagnsmarkaði og vinnumarkaði. EES-samningurinn er einn mikilvægasti samningur Íslands á viðskiptasviðinu en við höfum þurft að hafa töluvert fyrir því að koma honum á og viðhalda honum. Hæstv. utanrrh. nefndi jafnframt ýmis atriði áðan sem ljóst er að við þurfum að hafa áhyggjur af. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að þakka hv. þingmönnum fyrir góða umræðu. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir að vera viðstaddur og taka þátt í þessum umræðum og nefndarmönnum í utanrmn. fyrir ákaflega vel unnin störf. Ég tel að það væri gott fyrir hið háa Alþingi ef við gætum tekið fleiri daga í málefnalega umræðu um málefni sem skipta okkur Íslendinga svo miklu máli.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu till. til þál. um nýbyggingu við Landspítala -- háskólasjúkrahús. Ég tel að núverandi ástand í málefnum LSH sé algerlega óviðunandi. Landspítali og Borgarspítali voru sameinaðir fyrir nokkrum árum. Sú sameining átti að stuðla að betri nýtingu fjármagns, betri nýtingu starfsliðs, betra sjúkrahúsi og betri heilbrigðisþjónustu. Persónulega tel ég að sameiningin komi aldrei að þeim notum sem til var ætlast nema LSH sé undir sama þaki og undir einni virkri stjórn. Það er hörmulegt að hugsa til þess að í byrjun 21. aldar skuli Íslendingar bjóða upp á þá aðstöðu sem sjúklingum er veitt á LSH. Nýlega var tekinn í gagnið Barnaspítali Hringsins, nýtt og glæsilegt sjúkrahús og allir himinlifandi yfir aðstöðunni þar en hann er ekki nýttur nema að nokkru leyti vegna skorts á fjármagni. Geðdeild Landspítalans á í miklum erfiðleikum með að veita þjónustu sem eðlileg getur talist og sama gildir um göngudeild krabbameinsdeildar. Það væri áhugavert fyrir hæstv. heilbrrh. að kynnast þeirri aðstöðu sem fólk þarf að búa við þar. Það situr í um 10--12 fermetra herbergi, í stólum sem minna á rakarastóla, situr þar allan daginn meðan lyfjum er dælt í viðkomandi nánast fyrir opnum tjöldum. Svona væri hægt að halda lengi áfram. Einn kunningi minn sem er læknir sagði mér fyrir helgi: Heilbrigðiskerfið er allt í upplausn, það er að hrynja. Virðulegur forseti. Ég styð heils hugar þá hugmynd er liggur að baki þessari þáltill. nokkurra jafnaðarmanna í Samf. Ég yrði stoltur af því, sem fyrrverandi starfsmaður Landssímans, ef tekjur af Símanum, þegar hann verður seldur, mundu að nokkru leyti ganga upp í að byggja nýjan Landspítala. Ég væri stoltur af því að geta ornað mér við að ég, sem starfsmaður í rúm 40 ár hjá Landssímanum, leggi þar nokkrar krónur í nýtt háskólasjúkrahús. Starfsfólk LSH og þeir sem þar þurfa þjónustu eiga að fá miklu betri aðstöðu en nú er til staðar. Gefum íslensku þjóðinni samþykkt á þessari till. til þál. í tilefni af 100 ára heimastjórn. Það væri vegleg gjöf til íslensku þjóðarinnar.

Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna framlagningu þessarar þáltill. hv. þm. Kristjáns L. Möllers um það mikilvæga þjóðþrifamál sem uppbygging Landspítala -- háskólasjúkrahúss á einum stað er. Í lok febrúarmánaðar heimsóttu allir þingmenn Samf. hinar ýmsu deildir Landspítala -- háskólasjúkrahúss rétt eins og þeir heimsóttu allar deildir Háskóla Íslands í mánuðinum þar á undan. Þessi fordæmalausa heimsókn þingflokks á Landspítalann var afskaplega viðamikil og tók marga daga. Farið var í á annan tug bygginga á vegum spítalans. Tilgangurinn var m.a. að hlusta milliliðalaust á starfsfólk þessa stærsta vinnustaðar landsins. Ferð þeirri mun þingflokkurinn seint gleyma enda komu þar fram margar og góðar upplýsingar Landspítalinn er stærsti vinnustaður landsins og fær um 10% af fjárlögum ríkisins. Það er því nauðsynlegt fyrir hvern þingmann að kynna sér þá stórkostlegu starfsemi sem þar fer fram. Eitt atriði var eins og rauður þráður í máli flestra starfsmanna sem tóku á móti okkur. Það var staða húsnæðismála spítalans. Fólkið á spítalanum var almennt á því að gríðarlegum sparnaði mætti ná með uppbyggingu spítalans á einum stað. Nú þegar eru sumar þungavigtardeildir spítalans reknar á tveimur stöðum og dæmi eru um að starfsemi sé dreift um allan bæ. Hún fer jafnvel fram í mismunandi bæjarfélögum. Það er rétt hægt að ímynda sér óhagræðið af slíku starfsumhverfi að ógleymdum kostnaðinum sem af því hlýst. Sameining spítalanna mun aldrei skila sér að fullu fyrr en við uppbyggingu spítalans á einum stað. Í heimsóknum þingmanna Samf. á spítalann kom fram að jafnvel mætti spara 10--15% rekstrarkostnaðar spítalans með uppbyggingu á einum stað. Svo að hv. þingmenn átti sig á því hvað það þýðir í tölum þá eru 10% 2,5 milljarðar kr. Til samanburðar má nefna að allur Háskóli Íslands kostar um 4 milljarða kr. árlega. Það er því ljóst að vel er hægt að nýta þessa 2--4 milljarða kr. sem hugsanlega væri hægt að spara í önnur þjóðþrifaverkefni. Það kostar stundum að spara. Uppbygging Landspítalans á einum stað er gott dæmi um slíkt. Í þáltill. hv. þm. Kristjáns Möllers og annarra þingmanna kemur fram afskaplega sniðug hugmynd sem gerir uppbyggingu Landspítalans á einum stað raunhæfa og fyrirsjáanlega í náinni framtíð, þ.e. að tengja sölu Landssímans við uppbyggingu á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi. Mikilvægt er að þegar Landssíminn verður loksins seldur verði söluandvirðinu vel varið og fari t.d. ekki í almennan rekstur eða í hina endalausu útþenslu ríkisvaldsins. Þá væri vel til fundið að verja söluandvirðinu til uppbyggingar á þjóðarspítala. Þjóðin byggði Landssímann og á hann. Þjóðin þarfnast uppbyggingar Landspítala á einum stað. Þetta passar því vel saman. Hættan við jafnviðamikið verkefni og uppbygging Landspítalans augljóslega er er sú að fólk mikli verkið fyrir sér og dragi úr hömlu að hefjast handa. Þess vegna gerir hugmyndin um að verja söluandvirði Landssímans í uppbyggingu Landspítala -- háskólasjúkrahúss verkefnið raunsætt og, það sem meira er, fyrirsjáanlegt.

Herra forseti. Mig langar í fáum orðum að taka undir efni þessarar till. til þál. um nýbyggingu við Landspítala -- háskólasjúkrahús, eða réttara sagt langar mig að fagna stuðningi Samf. við þetta verkefni, undirbúning að uppbyggingu Landspítalans, og fagna stuðningi Samf. við þá stefnu sem unnið er eftir af hálfu heilbrrn. og forustu Framsfl. í þessu máli. Ég velti því fyrir mér þegar ég las greinargerðina með þáltill. áðan hvort flutningsmenn hefðu kynnt sér þá vinnu sem búið er að vinna og þá vinnu sem er í gangi, sem hefur einmitt þetta að markmiði, að byggja upp Landspítalann, færa hann undir eitt þak og nýta til fulls kostina við sameiningu sjúkrahúsanna í Reykjavík og ná fram þeirri fullu hagræðingu sem ætlunin var þegar sjúkrahúsin voru sameinuð. En fyrst og fremst sá ég ástæðu til að kom í ræðustól og fagna stuðningi Samf. við það verk sem verið er að vinna núna undir forustu Framsfl. Það sem hins vegar kemur flatt upp á mig og hugsanlega einhverja aðra er þessi afstaða Samf. allt í einu að ráðast í þetta, vegna þess að við munum mörg eftir því sem kom fram í ræðu hv. formanns Samf. á svokölluðum haustfundi, minnir mig að hann hafi heitið, þar sem hann vildi meina að það væri ekki fyrst og fremst fjárskortur sem háði heilbrigðisþjónustunni. En það er ljóst að hér er um að ræða dýrt og viðamikið verkefni og ég hef sjálf úr þessum ræðustól hvatt til þess að í það væri ráðist að við tryggðum fjárframlög á fjárlögum til þess að hægt væri að ráðast í þetta verkefni, en spyr hvort þarna hafi orðið einhver stefnubreyting á. Mér leikur líka forvitni á að vita og spyr: Ef ekki verður af sölu Landssímans, hvað vill Samf. gera þá? Ég sé ekki ástæðu til að hnýta þetta tvennt saman því að þó að okkur takist ekki að selja Landssímann og dráttur verði á því, finnst mér alveg einsýnt að heilbrigðiskerfið og Landspítali -- háskólasjúkrahús geta ekki beðið eftir því að peningarnir komi úr einhverri slíkri átt, heldur þurfum við að taka þá afstöðu sem fyrst í fjárlögum að veita nægilegt stofnfé til þessa viðamikla og bráðnauðsynlega verkefnis. Eins og rakið er í greinargerð með þáltill. er því haldið fram, eins og ég hef gert áður, að full hagræðing af sameiningunni náist ekki fyrr en búið er að ráðast í nýbyggingar og sameina þetta undir einu þaki. Hér er m.a. rakið að reknar séu tvær bráðamóttökur. Ég held að þær séu gott fleiri en tvær, ég held að þær séu fimm, bráðamóttökurnar sem reknar eru, og þó að við næðum ekki að sameina þær nema í tvær væri það strax til bóta. Og eins og ég hef oftar en einu sinni og oftar en tvisvar vakið athygli á erum við með margs konar annan rekstur sem heyrir undir sjúkrahúsið á fleiri en einum stað og það segir sig alveg sjálft að full hagræðing næst ekki fyrr en við erum búin að sameina þetta. Herra forseti. Þetta vildi ég fyrst og fremst segja og ítreka enn og aftur ánægju mína með að Samf. skuli nú leggja áherslu á það að heilbrigðiskerfið þurfi aukin fjárframlög í stofnkostnað vegna Landspítalans, og ánægju mína með stuðning Samf. við þá vinnu sem verið er að vinna á þessu sviði.

Herra forseti. Ég fagna einlæglega þessari tillögu og vil þakka frumkvæði hv. þm. Kristjáns L. Möllers í þessu stóra máli. Það er ekki nýtt af nálinni að menn hafi lýst yfir áformum í þessa veru en um nokkuð langt árabil hafa verið uppi slík áform, enda hefur öllum verið það löngu ljóst að húsakostur Landspítalans og fyrirkomulag í þeim efnum væri með þeim hætti að gera þyrfti grundvallarbreytingar þar á. Ég minnist þess að þegar ég átti þess kost að stýra heilbrrn. 1993--1994, ræddu menn auðvitað húsakost Landspítalans. Þá var K-byggingin í miðju kafi, það hafði verið hafist handa við hana mörgum árum áður og sá ekki fyrir endann á þeim byggingarframkvæmdum. Það hefur nefnilega, því miður, verið saga mannvirkjagerðar þegar kemur að heilbrigðismálum að menn hafa talað mikið, teiknað lengi, spjallað mikið en lítið sem ekkert gerst, og það hefur oft og tíðum þurft sérstakt átak til þess að menn hafi látið hendur standa fram úr ermum í þeim efnum. Því kom mér satt að segja dálítið á óvart hin undarlega ræða hv. þm. Jónínu Bjartmarz áðan þar sem hún í öðru orðinu fagnaði þessu frumkvæði hv. þm. Kristjáns L. Möllers og annarra flutningsmanna en var í hinu orðinu að hnýta í það frumkvæði, og ég minntist sögunnar um refinn þegar hann sagði að berin væru súr. Það kann vel að vera að heilbrigðisráðherrar Framsfl. frá 1995, í heil níu ár, hafi spáð og spekúlerað í þessa veru og haft uppi ýmis áform og sett á ýmsar nefndir. En sannast sagna er staða máls sú, frú forseti, að það er ekkert í pípunum og engar ákvarðanir sem liggja fyrir, engir peningar og ekkert fast í hendi um að ráðast skuli til atlögu í þessu máli. Það er engin áætlunargerð fyrirliggjandi, engin tímasetning, enginn tímarammi, heldur er þetta bara allt á spjallstiginu. Og þess vegna ekki síst, þó að auðvitað sé það afskapalega óvanalegt að þáltill. stjórnarandstöðunnar skipti sköpum í þessu máli, er það einkar athyglivert í þessu sambandi hvernig tengd eru saman fyrirliggjandi og langvarandi áform núverandi ríkisstjórnarflokka um sölu Landssímans sem Samf. hefur stutt með ákveðnum skýrum skilyrðum þó sem getið er um í greinargerð, að þá sé það tryggt og niðurnjörvað að þeir milljarðar, þeir tugir milljarða sem koma sem endurgjald, væntanlega, fyrir sölu Landssímans, verði sú ákvörðun tekin --- verði eyrnamerktir þessu stóra verkefni. Það er ekkert í fyrsta skipti sem menn hafa haft uppi áform af þessum toga, hafi sett á eins konar markaðan tekjustofn fyrir tiltekin verkefni. Það gerir auðvitað málið meira spennandi og kannski hægt að binda meiri vonir við það að menn sjái einhverjar framkvæmdir inntar af hendi á yfirstandandi kjörtímabili. Afstaða Samf. í málinu er alveg ljós og það er búið að rekja hana mjög skilmerkilega í þessari umræðu. Menn hafa réttilega bent á að það verður sannanlega sparnaður í því til lengri tíma litið í rekstri spítalans, sem er á þriðja tug milljarða á ári hverju, sem gæti skilað sér ef maður gefur sér það alveg án ábyrgðar að byggingarkostnaður svo stórs mannvirkis yrði nettó í kringum 20 milljarðar og hægt væri að ná því til baka í rekstrarsparnaði á 10--15 árum, svo ég tali ekki um þá stórbættu þjónustu sem til staðar yrði fyrir sjúklinga. Það er því alveg sama hvernig að málinu er komið, það er auðvitað til stórbóta að öllu leyti. Hv. þm. Jón Kr. Óskarsson benti á og rifjaði upp að bygging Barnaspítalans varð auðvitað til þess að stórbæta þjónustu. Það mál ætti að verða okkur öllum að kenningu og við ættum að rifja það upp að áform um byggingu Barnaspítalans --- áður en hann var opnaður nú í byrjun nýrrar aldar --- ég held að ég muni það rétt að þau hafi verið u.þ.b. 30 ára gömul. Ég átti þess kost að koma eilítið nærri því árið 1994 með því að skrifa undir samning við Hringskonur og forsvarsmenn Landspítalans á þeim tíma en entist þó ekki líf og heilsa og aldur til í embætti að láta það ganga alla leið til verka, en ég vil þakka þeim sem á eftir komu að hafa klárað það verkefni. En einmitt það verkefni og það langa tilhlaup sem allir flokkar, og enginn er undanskilinn, þurftu að því verkefni ætti að vera okkur lexía í þessu máli að það þarf ekki alltaf allan þann tíma sem menn vilja gefa sér. Því er það mikið fagnaðarefni að hv. þm. Kristján L. Möller hafi frumkvæði í þessu efni og gefi þessu stóra og góða máli nýtt líf. Samfylkingin hefur stutt þetta mál um langt, langt árabil, raunar löngu áður en hv. þm. Jónína Bjartmarz kom á þing. Það er því alltaf spurning um eggin og hænurnar í þessum efnum, svo ég vísi til þeirrar léttu pirringstölu hennar í þessu máli. En það gildir einu, ég vil einlæglega fagna stuðningi hennar við málið og vænti þess að hún sem formaður heilbrn., fari málið á þann vænginn, muni auðvitað einbeita sér að því að afgreiða málið úr nefnd fljótt og vel þannig að Alþingi Íslendinga geti afgreitt það á allra næstu vikum og fyrir vorið þannig að hjólin fari að rúlla. Ég skildi a.m.k. ræðu hv. þm. svo, formanns heilbrn., að hún fagnaði þessu máli af einlægni, hvort heldur hún túlkaði það sem stuðning við ríkjandi stjórnarstefnu eða hvaðeina, ég læt mér það í léttu rúmi liggja. Málið er allt of stórt til þess að standa í slíku stappi. En allt að einu er þá fyrirliggjandi stuðningur hennar og þingflokks hennar við þetta stóra mál og þá eru auðvitað engin ljón í veginum lengur, málið í heilbrn. til ítarlegrar alvöruskoðunar þar og út úr henni aftur og til afgreiðslu á þinginu. Við getum því farið af stað með þá nefnd sem á að hefja undirbúning og séð hlutina fara á framkvæmdastig kannski innan tveggja til þriggja ára, þó að það sé býsna bjartsýnt. Allt að einu, málið er gott og ég skynja að hér er almennur stuðningur við það.

Frú forseti. Ég vil taka undir það efni tillögunnar að tímabært sé að skipuð verði nefnd sem hafi það hlutverk með höndum að undirbúa frekari framkvæmdir á lóð Landspítala -- háskólasjúkrahúss við Hringbraut, einhvers konar byggingar- eða stefnumótunarundirbúningsnefnd. Ég held að það sé ágæt hugmynd að slík nefnd verði til með umboði samkvæmt erindisbréfi í þá átt sem þarna er mælt fyrir um. Það mundi mér og okkar flokki finnast góð vinnubrögð. Eins og jafnan þegar mikilvæg og stór framtíðarmál eru á ferð, er að sjálfsögðu af hinu góða að menn leiti eftir þverpólitískri samstöðu eða þverpólitískri þátttöku í undirbúningi að slíku. Það mætti auðvitað velta fyrir sér hvort nefndarskipanin ætti að einhverju leyti að vera á breiðari grunni. Það mætti alveg hugsa sér, finnst mér, að fulltrúar starfsmanna og/eða stjórnenda stofnunarinnar kæmu að auk fulltrúa stjórnmálaflokka og ráðuneytis en það er útfærsluatriði sem menn geta velt fyrir sér í nefnd. Staða málsins er sú eftir því sem ég best veit að mótuð hefur verið sú stefna að framtíðaruppbyggingin verði á lóðinni við Hringbraut. Það hefur að sjálfsögðu ekki verið óumdeilt. Menn þekkja umræður og jafnvel hugmyndir um að byggja frá grunni nýjan spítala á nýju svæði sem auðvitað hefði sína kosti ef menn vildu gerast svo stórhuga því þá væri hægt að byggja algerlega frá grunni, án þess að vera heftir af núverandi húsaskipan og núverandi aðstæðum, glæsilegan nýjan hátæknispítala. En hitt að gera þetta í áföngum og nýta alla þá miklu aðstöðu sem er þrátt fyrir allt á lóðinni við Hringbraut virðist manni vera á flestan hátt raunsærra og raunhæfara. Ég held að það geti varla verið mikill vafi á því að það svæði verður fyrir valinu frekar en Fossvogur. Ég sannfærðist endanlega um að þetta væri vænlegasta leiðin eftir ágætan fund eða ráðstefnu sem við fulltrúar flokkanna vorum á og boðað var til af starfsmönnum og stjórnendum stofnunarinnar í fyrra í aðdraganda síðustu alþingiskosninga. Það er því misskilningur ef samfylkingarmenn halda að þeir séu þeir einu sem hafa heimsótt Landspítala -- háskólasjúkrahús  Fyrir mitt leyti, og ég held að ég geti talað þar fyrir hönd míns þingflokks, sannfærðist ég nokkurn veginn endanlega um að þrátt fyrir allt væri væntanlega raunhæfasta og vænlegasta leiðin að horfa til uppbyggingar á lóðinni við Hringbraut. Um þörfina á frekari uppbyggingu og þróun Landspítala -- háskólasjúkrahúss dettur mér ekki í hug eitt augnablik að sé nokkur pólitískur ágreiningur. Landspítali -- háskólasjúkrahús er algert flaggskip í sérhæfðri íslenskri heilbrigðisþjónustu og gæði hennar munu ráðast mjög mikið af því hversu metnaðarfull starfsemin á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi verður og hversu vel verður að henni búið. Það má líka vitna til þess, eins og síðasti ræðumaður gerði, að það hefur engin deila verið um þau áform sem tekin hafa verið í þessum efnum þegar þau hafa loksins komist á koppinn eins og uppbygging K-byggingar á sínum tíma og síðan uppbygging Barnaspítalans eða Barnadeildar Hringsins sem kannski væri að sumu leyti réttara að kalla. Auðvitað koma sameiningarmálin aðeins við sögu. Það er rétt sem á er bent og menn hafa rætt m.a. í ljósi skýrslna sem sýnt hafa að sameiningin hefur ekki reynst neitt einfalt lausnarorð í málefnum þessarar stofnunar, þ.e. sameining stóru sjúkrahúsanna sem voru aðskilin á Reykjavíkursvæðinu á sínum tíma. Það gátu menn alveg sagt sér fyrir og því miður ætla Íslendingar að læra af sömu reynslu og ýmsar nágrannaþjóðir hafa gert að slík sameining er mikið vandaverk og eigi hún að heppnast vel og skila fljótt árangri, þarf að vanda til undirbúningsins með alveg gríðarlega markvissum hætti sem ég tel að því miður hafi ekki verið gert. Menn lentu í því að lokum að flýta sér talsvert mikið sem hefur leitt til þess að það er enn við ýmsa hluti að glíma í rekstrinum sem menn héldu kannski að yrði einfaldara að leysa úr. Ég hygg að vísu að það sé rétt, vona það a.m.k., sem menn hafa talið sig geta lesið út úr úttektum og skýrslum að faglega hafi Landspítali -- háskólasjúkrahús komið tiltölulega vel út úr þessari sameiningu, en hvað varðar ýmsa rekstrarþætti er enn margt óunnið og mætti svo sem segja ýmislegt af því sem maður heyrir þaðan í umræðum um andrúmsloft í deildum sem hafa verið sameinaðar o.s.frv. En einu atriði í tillögunni er ég algerlega ósammála og það er að tengja þessi þörfu og brýnu uppbyggingaráform á nokkurn hátt við fyrirhugaða einkavæðingu Landssímans. Það held ég að sé misráðið. Í fyrsta lagi er ég andvígur því að selja Landssímann, einkavæða hann. Verði hann einkavæddur, a.m.k. af núverandi stjórnarflokkum, liggur því miður fyrir að það verði gert með sölu grunnnetisins og þar með fellur sú forsenda tillögunnar sem byggir á þeirri stefnu Samf. að halda eigi grunnnetinu eftir. Ég hef heldur aldrei séð neinn sérstakan tilgang í æfingum af því tagi að eyrnamerkja tilteknar krónur sem koma inn í ríkissjóð til eins verkefnis frekar en annarra. Þetta reyndu einmitt stjórnarflokkarnir að gera og sætta þjóðina við fyrirhugaða einkavæðingu bankanna að fjármunir úr þeim mundu renna til ýmiss konar átaksverkefna í atvinnumálum á landsbyggðinni, samgöngumálum o.s.frv. og var jafnvel bætt eitthvað í þá hluti til að byrja með. En hvað gerðist við afgreiðslu næstu fjárlaga? Þeir voru að verulegu leyti skornir niður aftur og þannig æfingar þjóna engum tilgangi. Ég hef aldrei séð að menn mundu geta merkt krónurnar og þær þekktust í sundur í kassanum hjá Geir H. Haarde eða hver sem kynni að verða fjmrh., hvort þær koma inn vegna almennra skatttekna eða vegna sölu ríkiseigna er erfitt að greina. Auðvitað er sala ríkiseigna, komi hún til, ósköp einfaldlega eins og hverjar aðrar tekjur að vísu þá tímabundnar sem falla til ríkissjóðs og þar af leiðandi alltaf álitamál hvort það er tæknilega og pólitískt eitthvað sem þjónar tilgangi að binda þetta saman. Ég hefði því frekar viljað að menn reyndu að safna liði um það sem tillagan gengur út á, sem er mjög þarft, að skipa þverpólitíska nefnd og reyna að ná þverpólitískri samstöðu um að koma hreyfingu á þessa hluti á nýjan leik. Ég hygg að það sé nokkuð til í því sem hér var sagt af hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni að málið er svolítið á floti í augnablikinu. Eftir að uppbyggingu Barnaspítalans lauk hafa ekki beinlínis verið teknar nýjar ákvarðanir um framhaldið nema að þessu leyti að skipulagsmál í höfuðborginni og stefnan gengur út á að uppbyggingin verði við Hringbraut. Mér er ekki kunnugt um að teknar hafi verið neinar beinar ákvarðanir um hver næstu skref í þeim efnum verða þó örugglega sé verið að vinna þar ýmiss konar undirbúningsvinnu, en það væri tvímælalaust gott fyrir málaflokkinn að að henni kæmu fulltrúar allra flokka því ekki veitir af að skapa sem víðtækasta og pólitíska samstöðu um heilbrigðismálin, mikilvæg sem þau eru, og í þeim erfiðleikum sem menn eiga í þeim efnum að veita til þeirra nóga fjármuni.

Forseti. Ég skil ágætlega að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sé á móti því að selja Símann og þar með á móti því að verja ætluðum fjármunum af þeirri sölu til nokkurs hlutar. Mér finnst að hann eigi hins vegar ekki að láta það mál, sem ég ætla ekki að ræða við hann hér, skyggja á þá aðferð að átak eins og nýbygging Landspítalans sé fjármagnað með sérstökum hætti. Það hefur að vísu gefist misvel hjá okkur að fjármagna ýmsa hluti, því miður, á þessu landi sem lengi hefur verið fátækt og búið við of litla velsæld en við höfum þó gert það með ýmsum hætti. Við gerðum það með Þjóðarbókhlöðuna, við gerðum það með hringveginn og fleira mætti nefna. Það er ekki óeðlileg aðferð í ríkisbúskapnum, alveg eins og í búskap fjölskyldunnar, að þegar menn ráðast í sérstök verkefni þá séu þau fjármögnuð á sérstakan hátt þannig að hið venjulega efnahagslíf, hvort sem það er efnahagslíf það sem ríkið býr við eða það sem fjölskyldan býr við, þurfi sem minnst að hreyfast af þeim sökum. Mig langar að spyrja hv. þm. að því hvort hann sé í grundvallaratriðum á móti slíkri fjármögnun í sérstöku átaki til að koma upp fasteignum til að auka samgöngur á tilteknum landsvæðum eða með öðrum hætti að koma sér upp jákvæðum hlutum sem hægt er að taka út úr hinum venjulega ríkisrekstri sem hinar venjulegu skattgreiðslur borga.

Frú forseti. Það eru fyrst og fremst tengingar af þessu tagi sem ég held ekkert sérstaklega upp á og tel að séu yfirleitt ekki skynsamlegar. Þetta hefur margoft verið reynt áður og ég geri grundvallarmun á aðferðum eins og þeim sem menn hafa farið til að tryggja verkefnum langtíma og stöðuga fjármuni með einna mestum tekjustofnum eins og átti við í tilviki Þjóðarbókhlöðunnar. Þar féll til árlegur tekjustofn sem gekk til þess verkefnis um árabil og síðan í framhaldinu til viðhalds og endurbóta á öðrum menningarstofnunum eða verðmætum. Það er dálítið annað en þessi hugsun að við sölu einstakra eigna séu þær tekjur sem í ríkissjóð koma með þeim hætti haldið aðskildum til þeirra verkefna. Auðvitað má segja að það komi algerlega út á eitt ef við lítum til þess að ríkissjóður skuldar fjármuni og þarf að reka sig á hverju ári, borga af sínum lánum o.s.frv. ef hann ræðst í framkvæmdir og það falla jafnframt til á sama tíma einhverjar sölutekjur af eignum. Þá þarf bara að taka minni lán vegna þeirra framkvæmda eða annað í þeim dúr þannig að þegar upp er staðið skiptir það í sjálfu sér engu máli. Það er bókhaldsatriði eða þjónar einhverjum pólitískum tilgangi. Það sem ég er líka að segja og veldur minni andstöðu við þennan þátt málsins er að þetta hefur verið notað af þeim sem vilja einkavæða alla skapaða hluti til þess að reyna að selja mönnum þá hugmyndafræði. Það er látið eins og þessir peningar koma af himnum ofan og þeir væru alls ekki til staðar ella. En ef menn einkavæða ekki á ríkið áfram eign sína og það verða ekki til nein ný verðmæti við sölu eigna. Menn selja þær yfirleitt einu sinni. Þvert á móti má færa fyrir því rök að þegar í hlut eiga verðmæt fyrirtæki sem rekin eru með góðum hagnaði og skila árlega miklum tekjum í ríkissjóð eins og Landssíminn, sé einmitt skynsamlegt að eiga hann áfram. Kannski ættum við að ákveða að hagnaður Landssímans renni í þetta á hverju ári í 10 ár.

Forseti. Ég held að þegar til stykkisins kemur sé þetta í raun og veru ekki þannig að allir peningar séu eins á litinn. Við þekkjum það t.d. úr fjárhag fjölskyldna að þegar þær verða fyrir því að einhverjir peningar koma í efnahaginn, vegna einhvers búhnykks eða vegna þess t.d. að arfur hefur fallið til, vilja menn gjarnan taka þá peninga út úr og merkja þá sérstaklega, ekki nota þá í eyðslu og óhóf heldur gera það við arfinn sem hinum látna hefði þótt skynsamlegt. Ég held að hv. þm. Kristján L. Möller og meðflm. hans séu ekki að reka áróður fyrir sölu Landssímans. Ég dreg þá ályktun því að hér á þinginu er mikill meiri hluti fyrir sölu Landssímans sem skynsamlega væri að staðið og með ákveðnum skilyrðum af hálfu samfylkingarmanna. Hér er því ekki um slíkan áróður að ræða. Hins vegar er um það að ræða að þrýsta mönnum til þess, hv. þm. Jónínu Bjartmarz, hennar flokki og samstarfsflokki hennar að láta sér annt um þetta mikla verkefni sem er að koma Landspítalanum undir einn hatt. Ég vil, um leið og ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að ekki hafi verið nægilega vel staðið að sameiningu spítalanna tveggja, vekja athygli hans á því og annarra sem skipa þingheim að þessu sinni að ein af ástæðunum var einmitt sú að ekki lá fyrir áætlun um nýbyggingu Landspítalans á þeirri lóð sem hún verður sennilega á núna eða neinni annarri.

Herra forseti. Ég endurtek að ég er ekki hrifinn af þessum eina málslið tillgr. en vil gjarnan styðja hana að öðru leyti. Ég vona að það sé engin forsenda af hálfu flm. að málið fáist afgreitt að þessi tenging sé þarna til staðar. Ef málið nýtur að öðru leyti stuðnings hefði ég talið og ég marka það líka af því að hv. þm. Framsfl. sem talaði áðan, Jónína Bjartmarz, benti á þann þátt málsins að ef svo færi að ekki yrði af sölu Landssímans um sinn vilja menn náttúrlega ekki vera heftir af því að þar með komist menn ekkert áfram af því að engar tekjur hafi fallið til. Ég er ósköp einfaldlega að benda á að eignin er þá til staðar og hefur ekkert gufað upp, hún er þarna og það sem meira er þá mundi hún skila góðum arði á hverju ári. Það er kannski sagt að einhverju leyti í gamni en líka í alvöru að ef t.d. væri pólitísk samstaða um að ráðstafa öllum rekstrarhagnaði Landssímans eða arði sem hann hefur verið að greiða undanfarin ár í ríkissjóð á hverju ári í 10 ár í þetta verkefni, kannski 20 millj. kr., mætti gera gríðarlegt átak í þessum efnum. Það sem ynnist væri að við fengjum þessa peninga og ættum að því loknu áfram Landssímann okkar sem væri náttúrlega langbesti kosturinn. Varðandi málin almennt á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi hef ég fylgst með þeim lengi, allt frá dögum Ríkisspítalanna sálugu þar sem ég sat í stjórn á árunum 1984--1988, ef ég man rétt, og hef haft talsverð tengsl af ýmsum ástæðum og persónulegum að hluta til við þessa stofnun æ síðan. Þarna hafa auðvitað verið uppi ýmsar hugmyndir og við verðum að vera sanngjörn hvað það varðar að margt hefur verið þar í þróun. Sameiningin er tiltölulega nýtilkomin og sú ákvörðun sem ég lít svo á að sé loksins núna orðin endanleg, að fyrir valinu verði lóðin við Hringbraut, er nýleg. Hún er tiltölulega ný af nálinni þó að það hafi hins vegar verið gert ráð fyrir þeim möguleika lengi í skipulagsmálum, samanber hina frægu færslu Hringbrautar og fleira sem þessu tengist.

Virðulegi forseti. Mig langar til að stinga inn orði í þessa umræðu þó að liðið sé nokkuð á hana. Ég tel það þarft verk að flytja þessa þáltill. og hreyfa málinu eins og flutningsmenn gera. Þó svo að ég taki ekki undir allt sem í tillögunni kemur fram er engu að síður nauðsynlegt að brydda upp á þessu máli og ræða það frá öllum hliðum. Ég vil fyrst segja að það sem ég sakna í tillögunni og finnst sárlega vanta er að fyrst þarf að ákveða hvað spítalinn á að gera, að áður en menn ákveði hvers konar húsnæði eða aðstöðu spítalinn þarf þurfi menn fyrst að ákveða hvað hann á að gera. Ég er ekki alveg sannfærður um að spítalinn eigi að gera allt það sem hann er að gera í dag. Ég hef efasemdir um það og tel fyllstu ástæðu til að fara í gegnum hlutverk spítalans með það fyrir augum að greina í sundur þá starfsemi sem þar fer fram núna og velta því fyrir sér hvað af henni væri eðlilegt að færa undan spítalanum og hafa með öðrum hætti, hvort sem það yrði sjálfstæð starfsemi eða fært undir aðra starfsemi. Að störfum er nefnd sem er einmitt að fjalla um þetta hlutverk og ég vil fá niðurstöðu úr þeirri nefnd áður en ég afgreiði þessa tillögu. Ég veit að í henni eiga sæti fulltrúar stjórnmálaflokkanna, m.a. Samf., þannig að ég mælist til þess að framgangurinn verði með þeim hætti að fyrst komi niðurstaða í hlutverkið og síðan setjist menn yfir það sem tillagan fjallar um. Ég vil svo sem ekki segja margt um hugsanlegar breytingar á hlutverki spítalans, ég vil spara mér skoðanaskipti um það á þessu stigi málsins, en ég hygg að það megi þó segja að við ætlum þessum spítala að taka við tilvikum og öðru sem aðrir spítalar ráða ekki við og það sé að sumu leyti ekki nauðsynlegt að spítalinn sé í dag að fást við verkefni sem aðrir eru að fást við, bæði á höfuðborgarsvæðinu og annars staðar. Það eru einkum þrjú atriði sem eru í þessari tillögu. Í fyrsta lagi fjallar hún um húsnæði, í öðru lagi um staðsetningu og í þriðja lagi um fjármögnun. Ég er alveg sammála því sem fram kemur að rétt er að stefna að því að hafa eitt húsnæði fyrir meginstarfsemi spítalans. Ég hygg að menn muni sjá það þegar það verður skoðað og ég veit ekki annað en að verið sé að athuga líka að ávinningur verði að því að færa starfsemina á einn stað og hafa hentugt húsnæði undir hana þannig að það kann að vera álitlegt að byggja nýtt húsnæði undir starfsemi spítalans. Að því leyti til er ég því fremur fylgjandi þessari tillögu sem er að finna í ályktuninni. Í öðru lagi um staðsetninguna. Í tillögunni er lagt til að nýbyggingin verði á lóð sjúkrahússins við Hringbraut. Um það hef ég efasemdir. Hringbrautin er ekki lengur miðjan á höfuðborgarsvæðinu og ég hygg að það gæti verið skynsamlegt að færa spítalann til innan höfuðborgarsvæðisins, sérstaklega ef menn ráðast í nýbyggingu, þannig að hann sé nær því að vera miðsvæðis og aðgengi að þeim nýja stað sé mun betra en það er í dag við Hringbrautina. Ég held að menn eigi að skoða það mjög gaumgæfilega. Ég hef efasemdir um að spítalinn sé á besta staðnum með tilliti til þess hlutverks sem spítalinn á að gegna, bæði fyrir íbúa á höfuðborgarsvæðinu og annars staðar á landinu. Í þriðja lagi fjallar tillagan um fjármögnun en lagt er til að hluti af söluandvirði ríkiseigna renni til þess að fjármagna byggingu spítalans. Ég er ekki alveg sammála því heldur að öðru leyti en því að það er sjálfgefið að söluandvirði bygginganna í Fossvogi og við Hringbraut eiga að mínu viti að renna til þess að fjármagna hina nýju byggingu. Ég aðhyllist ekki að það sé rétt að álykta sérstaklega um það að tekjur eða andvirði af öðrum ríkiseignum sem kunna að verða seldar í náinni framtíð eigi að renna til þessa verkefnis eins og lagt er til. Ég held að menn eigi ekki að tengja þetta saman, og söluandvirði eigna ríkissjóðs sem kunna að verða seldar á næstu árum renni einfaldlega í ríkissjóð og menn taki síðan sjálfstæða ákvörðun um að fjármagna bygginguna með fé úr ríkissjóði. Ég vildi koma þessu á framfæri, virðulegi forseti, við umræðuna nú áður en málið gengur til þingnefndar til þess að menn hefðu þau sjónarmið til athugunar ásamt öðrum sem fram hafa komið í umræðunni.

Hæstv. forseti. Nú þegar líður að lokum umræðu um þá þáltill. sem ég er flutningsmaður að ásamt öðrum, þ.e. að skipa byggingarnefnd fyrir Landspítala -- háskólasjúkrahús, vil ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur átt sér stað og þó alveg sérstaklega það sem kom fram hjá hv. þm. Jónínu Bjartmarz, formanni heilbr.- og trn. sem væntanlega fær málið til umfjöllunar, svo og öðrum sem hafa tekið jákvætt undir þá tillögu sem hér er flutt þó svo að, eins og fram hefur komið, menn hafi skiptar skoðanir á ýmsum þáttum hennar eins og hvernig eigi að fjármagna nýbyggingar LSH. Ég held að við þurfum ekki að ræða neitt um pólitískan ágreining eða hverjir hafi haft frumkvæði eða slíkt í málinu. Það sem er einfaldlega lagt til með tillögunni er að okkur takist að skipa þverpólitíska samstöðu um þetta mikilvæga verk sem við þurfum að vinna sem fyrst nú á nýbyrjaðri öld. Ég mun kannski koma að því ef ég hef tíma til á eftir að það hefur verið ákaflega gaman að lesa um sögu Sjúkrahúss Reykjavíkur og síðar Landspítala í Landspítalabókinni sem var skrifuð um það mikla verk og þá miklu baráttu sem var á sínum tíma fyrir því að byggja annars vegar sjúkrahús í Reykjavík og síðar Landspítala, og vonandi kem ég að því síðar hvernig þessir frumkvöðlar og baráttumenn unnu það verk til sigurs þó að það tæki langan tíma. En ég þakka kærlega fyrir það jákvæða sem komið hefur fram hjá nokkrum þingmönnum, eins og hv. þm. Jónínu Bjartmarz og jafnframt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem lýsti því að það væri ágæt hugmynd að skipa byggingarnefnd þó svo, eins og hann kom að, kannski mætti hafa þá nefnd á breiðari grunni en hér er lagt til og ég get í sjálfu sér alveg tekið undir það. Það er auðvitað verkefni þeirrar nefndar sem málið fer til að útfæra ýmislegt frekar. Hann nefndi hér t.d. starfsfólk. Reyndar er kveðið á um það í tillögu minni að það sé gert, enda vinna mjög margir góðir starfsmenn á spítalanum sem hafa m.a. sótt menntun sína erlendis og hafa starfað þar á fjölmörgum spítölum og geta þá e.t.v. komið með fróðleik og annað um hvernig að þessu verki ætti að standa. Það er í raun og veru það sama sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson talaði um að fyrst þarf að ákveða hvað á að gera í væntanlegum byggingum og væntanlegum Landspítala -- háskólasjúkrahúsi þegar starfsemin er komin öll á einn og sama stað. Hér er líka fjallað um slíka þarfagreiningu og er mjög mikilvægt að það sé gert. Þeir hv. þm. sem ég nefndi, þ.e. Steingrímur J. Sigfússon og Kristinn H. Gunnarsson, hafa líka rætt um staðsetningu. Annar telur að það sé raunsætt og raunhæfara að byggja, eins og hér er lagt til, við Hringbraut sem er niðurstaða svokallaðrar Ingibjargarnefndar, fyrrv. heilbr.- og trmrh. sem ásamt fleirum sem ég gat um í flutningsræðu skiluðu tillögu um að það væri framtíðarsvæðið. Hins vegar komu svo fram efasemdir hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni um að það væri endilega besti staðurinn vegna þess að hann væri ekki lengur miðsvæðis í borginni miðað við hvernig hún hefur þróast. Engu að síður er það niðurstaða þeirrar nefndar og hygg ég að þar hafi ráðið miklu staðsetning og nálægð við háskólann þó svo að ekki muni miklu upp að gamla Borgarspítalanum í Fossvogi. Ég sagði líka í flutningsræðu minni að í hinni miklu heimsókn okkar samfylkingarmanna á Landspítalann fyrir skömmu tók ég eftir því að skoðanir voru mjög skiptar meðal starfsmanna. Því held ég að það sé líka gott að þetta mál skuli vera komið hingað inn og þó svo að niðurstaða nefndarinnar um framtíðarstaðsetningu sé sú sem hér er lögð til, að þá eigi sér stað umræða í þinginu og í þingnefnd um framtíðarstaðsetningu. Ég get sagt að ég tók eftir því að það voru rök bæði með og á móti, bæði þegar maður las alla þessa skýrslu og ræddi við starfsfólk um þessi tvö svæði. Hins vegar held ég að það hafi komið út úr þessu að menn hafi algjörlega afgreitt þriðja svæðið frá sem var að byggja allt upp að nýju. Ég held því að það væri gott að þetta yrði skoðað og það er náttúrlega hlutverk byggingarnefndar að fara betur í gegnum það þó svo að niðurstaða þessarar nefndar sé slík. En ég vil jafnframt geta þess, og held að ég fari ekki með rangt mál að ég hafi lesið það hér í gögnum að hæstv. heilbr.- og trmrh. hafi gert tillögu nefndarinnar að sinni um framtíðarsvæði við Hringbraut. Ég vil enn á ný í upphafi seinni ræðu minnar þakka þeim þingmönnum sem um þetta hafa fjallað og er alls ekki að gleyma hv. flokksbræðrum mínum sem hafa talað, þeim Ágústi Ólafi Ágústssyni sem fór mjög vel yfir heimsókn okkar á Landspítala -- háskólasjúkrahús og lýsti því að þrengsli og óhentugt húsnæði var rauður þráður hjá starfsfólki. Einnig fóru hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson og Jón Kr. Óskarsson mjög vel í gegnum málið og lýstu því sem fyrir þeirra augu bar við heimsóknina. Virðulegi forseti. Mér finnst mjög mikilvægt að málið hafi komist á dagskrá, og þakka kærlega fyrir það, og að það skuli nú ganga til nefndar. Svo ég ljúki máli mínu um það sem fram hefur komið í ræðum þingmanna trúi ég því og treysti að hv. þm. Jónína Bjartmarz sem líka er stýrimaður, ef svo má að orði komast, í ákveðinni nefnd um starfsemi Landspítala -- háskólasjúkrahúss, að hún sem formaður nefndarinnar beiti sér fyrir því að málið verði sent sem víðast til umsagnar. Það verður gaman að safna þeim umsögnum saman og skoða málið og hvort ekki sé hugsanlegt að meðal fulltrúa allra flokka innan heilbr.- og trn. megi mynda hina þverpólitísku samstöðu sem hér er talað um að leggja til, þ.e. að skipuð verði byggingarnefnd. Mér finnst grundvallaratriði að fulltrúar allra flokka á hinu háa Alþingi, plús einhverjir fleiri sem nefndin kann að leggja til, skipi slíka byggingarnefnd. Virðulegi forseti. Mér er það í raun og veru að meinalausu þó tillagan sé tekin og haft á henni einhver endaskipti ef út úr henni kemur það meginmarkmið að hreyfa við málinu, skipa byggingarnefnd og fara síðan í það. Ég hygg að það sé þverpólitísk samstaða um málið. Hér hefur eingöngu komið fram ágreiningur um þann hluta tillögunnar að verja hluta af sölu ríkiseigna, eins og t.d. Landssímans, til þessa verks eins og fram kom hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og ég virði þá skoðun. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur talað gegn því að selja Landssímann og við því er ekkert að gera alveg eins og við í Samf. erum ekki sammála um að selja Landssímann með grunnnetinu. Þetta er samt sem áður allt saman útfærsluatriði. En ég vona að tillagan fái faglega og góða umfjöllun í heilbr.- og trn. og að fyrir þinglok megi mynda þá þverpólitísku samstöðu um að koma málinu af stað, því hafi verið hreyft og það komist á vinnslustig byggingarnefndar. Það er rétt sem fram hefur komið, virðulegi forseti, að að mati starfsmanna og erlendra sérfræðinga hefur komið í ljós að sameining og flutningur starfseminnar í nýtt húsnæði sem er sérstaklega hannað geti þýtt allt að 10--15% sparnað í rekstrarkostnaði. Reynsla frá Evrópu hefur sýnt það, og eins og kom fram hjá hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni getur þetta þýtt sparnað og rekstrarkostnað upp á 2,3--3,5 milljarða á ári. Það er því mjög mikilvægt að hafa þetta atriði í huga. Ég vil rétt í lokin, virðulegi forseti, fara örlítið aftur í söguskýringar. Ég sagði áðan að ef ég hefði tíma til mundi ég aðeins geta um baráttu manna fyrir byggingu sjúkrahúsa í Reykjavík, Landspítala, og hvernig henni var háttað. Það er ákaflega ánægjulegt að lesa um hana í Landspítalabókinni og í kafla sem segir: Í upphafi var orðið --- það er ekki innan gæsalappa, er t.d. fjallað um að orðið Landspítali kemur fyrst fyrir í íslensku máli árið 1863 og sennilega í tillögu eða ræðu fyrrv. landlæknis Jóns Hjaltalíns. Það er ákaflega fróðlegt að lesa þessa bók, hvernig hafist var handa við að safna peningum til að hrinda því í gang að byggja sjúkrahús í Reykjavík. Þar blandast inn í, eins og svo oft áður, að konur söfnuðu miklum peningum og lögðu fram framlög til verksins. Ég man ekki hvað það voru margir ríkisdalir í byrjun. Það er ákaflega gaman að fletta bókinni í gegn og það ættu þingmenn að gera einhvern tíma við tækifæri. Sagt er að á fæðingardegi Friðriks konungs VII., 6. október 1863 stofnuðu tíu Reykvíkingar félag til að koma upp sjúkrahúsi í Reykjavík. Forustumaður þeirra samtaka var Árni Thorsteinsson land- og bæjarfógeti og söfnuðust á einu og hálfu ári 1.316 ríkisdalir og einnig tókst að safna saman peningum í Danmörku til að setja í sjóðinn. Eignir voru gefnar ýmsum þekktum mönnum í Reykjavík og jafnvel erlendis og menn frá Hamborg sem vildu ekki láta nafns síns getið gáfu miklar fúlgur fjár í þetta. Síðan er líka gaman að lesa um fyrsta almenna læknafundinn á Íslandi sem var haldinn í Reykjavík 27.--30. júlí 1896. Þessi læknafundur afgreiddi Landspítalamálið með ályktun í þremur liðum. Í þriðja liðnum segir m.a., með leyfi forseta: ,,Fundurinn skorar á Alþingi að það veiti af landsfé nægilegt fé til byggingar og árlegs viðhalds á Landspítala í Reykjavík í tveimur deildum, kirurgiskri og medisinskri, er rúmi 40--50, þar af a.m.k. 20--30 ókeypis sjúkrarúm.`` Þetta, virðulegi forseti, ásamt tillögu sem Alþingi samþykkti segir okkur að barátta fyrir byggingu Landspítala, því þjóðþrifaverki sem það var og er, var þannig að almenningur í landinu, verkamenn, stórkaupmenn og aðrir söfnuðu saman fé og mynduðu þverpólitíska samstöðu að hrinda því mikla máli í framkvæmd. Ég vitna í þessar gömlu söguskýringar, sem ég hefði viljað hafa meiri tíma til að fara betur í gegnum, því það er kannski einn megintilgangur tillögunnar að reyna að freista þess að mynda um það þverpólitíska samstöðu á hinu háa Alþingi að ráðast í þetta mikla verk, hvort sem það er eftir tvö ár, fjögur ár, fimm ár eða hvað. Skipa þverpólitíska byggingarnefnd og ætla til þess fé á fjárlögum eins og ég gat um áðan á komandi árum til að vinna þetta mikilhæfa verk. Þess vegna kemur fram í greinargerðinni að þetta er þjóðarátak sem þarf að ráðast í. Og hvort sem peningar fyrir sölu ríkiseigna eins og t.d. Landssímans verða notaðir í þetta eða þeir koma öðruvísi, má í raun og veru segja að hin mikla eign sem Íslendingar hafa eignast með viðskiptum sínum við Póst og síma, Landssíma og Símann, eða hvað þetta nú heitir, sem geta verið allt að 35--40 milljarðar, verði notaðir í þjóðarátak til að byggja Landspítala í staðinn fyrir eignina Landssíma. Þá er í rauninni verið að fara svipaða leið eins áður, þ.e. notuð verða hálfgerð samskot frá þjóðinni til að byggja betur við og koma Landspítalanum á einn og sama staðinn. Ég segi ekki að það verði undir eitt og sama þak. Virðulegi forseti. Ég legg til að tillögunni verði vísað til hv. heilbr.- og trn.

Forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um að athuga réttarstöðu íslenskrar tungu. Þetta er 387. mál á þinginu á þskj. 517, og hljóðar svo í upphafi sínu, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að setja á fót nefnd sem athugi réttarstöðu íslensku sem þjóðtungu Íslendinga og opinbers máls á Íslandi. Í áliti nefndarinnar komi fram staða íslenskrar tungu í löggjöfinni og tillögur til úrbóta ef þörf er talin á. Nefndin geri grein fyrir réttarstöðu þjóðtungna og annarra mála í grannlöndum og taki til sérstakrar athugunar stöðu íslensks táknmáls og tungumála nýbúa hérlendis. Þá íhugi hún hvort ástæða sé til að gefa grannmálum, einkum dönsku, færeysku, norsku og sænsku, eða tilteknum útbreiddum málum, til dæmis ensku, frönsku eða þýsku, sérstaka stöðu í löggjöfinni.`` Í tillögunni er tiltekið hvaða menn skuli skipa í nefndina og kveðið á um að nefndin ljúki störfum nógu fljótt til að ráðrúm gefist til hugsanlegra lagabreytinga, þar á meðal stjórnarskrárbreytinga, á kjörtímabilinu. Flutningsmenn eru auk mín hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, Kolbrún Halldórsdóttir og Sigurjón Þórðarson og koma flutningsmenn þar með úr öllum þingflokkum á Alþingi. Það er rétt að nefna strax að nokkra umhugsun þurfti til að fela forsrh. sérstaklega að gera þetta því auðvitað komu aðrir ráðherrar til greina og þá einkum menntmrh. sem ýmsar stofnanir um íslenska tungu falla undir. Hins vegar þótti að lokum best við hæfi að það yrði forsrh. sem þetta gerði því íslensk tunga er slíkur þáttur í þjóðarvitund og þjóðlífi Íslendinga að hún getur á sem almennastan hátt varla fallið undir annan en þann ráðherra sem fer með víðtækast umboð fyrir þjóðina. Í tillögunni er gert ráð fyrir að bæði fræðimenn og glöggir áhugamenn athugi stöðu íslenskrar tungu í löggjöf okkar og setji fram tillögu til úrbóta ef þurfa þykir. Meðal þess sem sjálfsagt er að nefndin athugi er hvort þörf sé á að setja í stjórnarskrá eða almenn lög að íslenska er þjóðtunga Íslendinga, og gera grein fyrir skynsamlegu inntaki slíkra laga miðað við aðstæður okkar nú. Miðað er við að þessum störfum ljúki í tíma, eins og ég sagði áðan, til þess að ráðrúm gefist til að breyta lögum á þessu kjörtímabili, m.a. vegna þess að stjórnarskrárbreytingu þarf Alþingi að samþykkja tvisvar, fyrir og eftir þingkosningar. Hingað til hefur óljós staða íslensku í stjórnarskrá og almennum lögum ekki komið að sök svo heitið geti. Aðstæður breytast þó hratt. Alþjóðlegt samstarf eflist óðfluga og íslensk löggjöf tengist sífellt sterkari böndum ýmsum alþjóðasamningum og alþjóðastofnunum. Þetta kallar á skýrari ákvæði um stöðu íslensku sem þjóðtungu, en jafnframt kann að vera þörf á að skilgreina stöðu annarra tungumála í íslensku samfélagi, löggjöf og stjórnsýslu, Norðurlandamála t.d. og ensku, en e.t.v. einnig annarra alþjóðamála. Síðustu ár og áratugi hafa sífellt fleiri flust frá útlöndum til Íslands og annars vegar gerst íslenskir ríkisborgarar, nýbúar eða innflytjendur, hvort sem menn kjósa að kalla, og hins vegar sest hér að til langdvalar og starfa en kjósa að halda ríkisborgararétti sínum í föðurlandinu. Við þetta getur fjölgað stórlega íbúum á Íslandi sem hafa annað mál en íslensku að móðurmáli. Þetta hefur áhrif á stöðu íslenskunnar og kann að auka þörf á skýrum reglum um notkun íslensku í stjórnsýslunni. Þetta vekur einnig spurningar um það hvort skynsamlegt sé að móðurmál nýbúa og útlendinga á Íslandi hafi viðurkennda stöðu í löggjöf, t.d. hvað varðar samskipti við stjórnsýsluna og aðstoð við skólaskyld börn. Óskir heyrnarlausra um að móðurmál þeirra sé viðurkennt hafa líka vakið spurningar um formlega stöðu íslensku í löggjöf og stjórnkerfi. Að þessu samanlögðu teljum við flutningsmenn brýnt að ýta úr vör því verkefni sem þáltill. gerir ráð fyrir. Ég vil benda á að í grg. með þáltill. er rætt nokkuð ítarlega um frekari tildrög hennar og bent á efni sem hafa má gagn af við umfjöllun um tillöguna og raunar einnig í starfi nefndarinnar sem stofna skal. Ég ætla að fara aðeins nánar í tvo helstu efnisþætti þessa máls. Þá er fyrst til að taka að hér og nú mæli ég á íslenska tungu en raunar er ekkert ákvæði í stjórnarskrá eða í þingsköpum okkar um að svo skuli vera. Flestir telja íslensku opinbert tungumál í lýðveldinu Íslandi en þetta er ekki staðfest í stjórnarskránni eða með óyggjandi hætti í almennum lögum. Það er hins vegar hefð að tungumál Alþingis og stjórnsýslunnar sé íslenska. Íslenska hefur verið töluð í þessari stofnun frá endurreisn Alþingis og var þó ekki átakalaust á sínum tíma. Lög hafa verið á íslensku frá 1859 og fyrir þann tíma lengi birt á íslensku samhliða dönskum frumtexta. Víðast í löggjöf má heita að gert sé ráð fyrir íslensku sem opinberu máli og almennu samskiptamáli en óvíða tekið fram beinlínis. Þetta þykir svo sterk hefð að margir lögfræðingar segja það nálgast stjórnskipunarvenju. Það kemur fyrir að það er beinlínis tekið fram að íslenska sé það tungumál sem tala skal, þar á meðal og kannski einkum í lögum um meðferð einkamála þar sem segir í einni grein, 10. gr.: ,,Þingmálið er íslenska.`` En þetta er nokkuð einstæð setning í íslenskri löggjöf og er ekki gert í samsvarandi lögum um meðferð opinberra mála sem þó eru frá sama ári, 1991. Þar kemur þó fram í einstökum greinum að íslenska er töluð í réttinum, talað er um mann sem ekki er nægilega fær í íslensku eða ekki skilur íslensku, og sennilega stafar munurinn á lögunum um meðferð opinberra mála og einkamála af því að mönnum hefur ekki þótt þörf á að taka þetta fram um opinber mál en þótt þörf á að taka þetta fram um einkamál þar sem annar aðilinn eða báðir gætu verið útlendingar og farið fram á að þeirra eigið mál yrði talað í réttinum eða eitthvert annað mál en íslenska. Síðan eru auðvitað til ákvæði í ýmsum lögum um að vernda og efla íslenska tungu, í lögum um útvarp, leiklist, grunnskóla o.fl., og í öðrum lögum eru ákvæði um notkun íslensku, í samkeppnislögum, lögum um einkaleyfi, vörumerki, verslanaskrár, lögum um mannanöfn eins og frægt er, örnefnanefnd o.fl. Loks eru til sérstök lög um Íslenska málnefnd, sem skal ,,vinna að eflingu íslenskrar tungu og varðveislu hennar í ræðu og riti`` eins og þar segir, með leyfi forseta, meðal hlutverka. Hins vegar virðist menntmrh. skorta glögga lagaheimild fyrir útgáfu auglýsinga sinna um stafsetningu og greinarmerki þótt nú séu liðin 76 ár á þessu ári frá fyrstu auglýsingunni um slíkt, árið 1918. Þess er rétt að geta að orðið þjóðtunga kemur aðeins einu sinni fyrir í íslenskum lögum, reyndar þeim sem ég nefndi áðan, um Íslenska málnefnd, og er raunar ekki haft þar um íslensku sérstaklega. Dæmi eru þess að til texta á öðrum tungum en íslensku sé vísað í lögum og reglugerðum. Þar er annars vegar um að ræða ensku eina saman, hins vegar Norðurlandamál og ensku. Þessi dæmi eru flest rakin í greinargerð með tillögunni og þegar þau eru skoðuð kemur í ljós að samræmi er heldur áfátt í þessum tilvikum. Stundum er miðað við ensku eingöngu, stundum við ensku og Norðurlandamál. Þetta getur valdið vandræðum og ruglingi og við erum einmitt þessa dagana, jafnvel á morgun, að skila af okkur úr umhvn. allflóknu frv. um verndun hafs og stranda, en í því frv. var upphaflega á einum stað lagt til að í reglugerð verði heimilt, með leyfi forseta, ,,að vísa til enskrar útgáfu efnalista og staðla`` frá Alþjóðasiglingamálastofnuninni. Fyrirspurn leiddi hins vegar í ljós að jafngildir frumtextar frá þessari alþjóðastofnun eru á ensku, frönsku, spænsku og rússnesku og engin ástæða til þess að Íslendingar bindi sig við aðeins eitt af þessum tungumálum, og sennileg niðurstaða þessa máls er sú að nefndin leggi til að allir þessir textar séu jafngildir gagnvart þessari reglugerð. Telja má nokkuð viðurkennt á Íslandi að í ákveðnum undantekningartilvikum sé ekki ástæða til að þýða texta sem vísað er til í slíkum lögum eða reglugerðum um afar sérhæfð efni. Þó eru engin ákvæði í löggjöf okkar um rétt almennings til að fá slíkan texta þýddan eða skýrðan á íslensku ef á þarf að halda. Það er full ástæða til að huga að slíkum ákvæðum. Þarna er auðvitað um að ræða undantekningu frá þeirri stjórnskipunarreglu sem menn telja flestir að í gildi sé um íslenska tungu og það má ekki vera þannig að það að kunna ekki tiltekin erlend tungumál ræni menn rétti sínum hér á landi. Í tillögutextanum er gert ráð fyrir því að þetta nefndarstarf leiði til þess að íslensk tunga verði með einhverjum hætti staðfest sem opinbert mál á Íslandi, jafnvel í stjórnarskrá, og e.t.v. sett sérlög um stöðu hennar í löggjöf og stjórnsýslu. Þetta er fremur undantekning en regla í grannlöndum okkar og er slíkur lagarammi tíðastur þar sem tvö eða fleiri tungumál eru töluð í ríkinu, svo sem í Finnlandi, Noregi eða Belgíu. Þó er að minnast Frakka sem hafa í stjórnarskrá sinni einart ákvæði um að opinbert tungumál franska lýðveldisins sé franska og eru til þess sögulegar ástæður sem gaman væri að ræða en ekki gefst tími til hér. Þetta kann þó að vera að breytast í grannlöndum okkar samanber umfjöllun og tilvísanir í greinargerðinni til þess starfs sem nú fer fram í Svíþjóð. Þar þykir þörf á því annars vegar að skýra með vissu stöðu sænskunnar gagnvart ásæknum alþjóðatungum, fyrst og fremst ensku, og svo hins vegar samhengi sænsku og annarra tungumála sem Svíar og aðrir íbúar Svíþjóðar tala, hefðbundinna minnihlutamála á borð við finnsku nyrst í landinu, jiddísku og rómaní, mál sígauna, en einnig tungumála nýbúa og farandverkafólks í Svíþjóð, og síðan í þriðja lagi gagnvart sænsku táknmáli. Vinna Svía í þessu efni ætti að geta orðið okkur gagnleg þegar við byrjum að skilgreina réttarstöðu íslenskunnar og annarra tungumála Íslendinga í löggjöf og stjórnsýslu og menntaþjónustu hérlendis. Nú er kominn tími til að heyrnarlausir Íslendingar nái árangri í réttindabaráttu sinni fyrir því að móðurmál þeirra öðlist viðurkenningu. Málflutningur hv. þm. Sigurlínar Margrétar Sigurðardóttur í réttindamálum heyrnarlausra vakti verulega athygli í haust og það er vonandi að framhald verði á umfjöllun um það þegar menntmn. þingsins, sem hingað til hefur sofið nokkuð værum svefni, vaknar, sem ég vona að gerist á næstu vikum. Ég tel raunar að það mál og þetta hér eigi að hafa samleið í umfjöllun nefndarinnar eins og kostur er. Það er í því sambandi merkilegt að fulltrúar heyrnarlausra og heyrnarskertra hafa vakið athygli á því að það torveldi starf þeirra að réttlátri lagastöðu íslenska táknmálsins hvað lagaákvæði um íslensku eru óskýr í lögunum, sjá t.d. bréf Hafdísar Gísladóttur sem fylgir greinargerðinni. Þá er að segja frá því nánast að lokum að á Íslandi búa nú um 10 þúsund erlendir ríkisborgarar, 3,5% þeirra sem hafa lögheimili á Íslandi samkvæmt tölum Hagstofunnar frá desember 2002. Um nýbúa er erfiðara að nefna tölur samkvæmt eðli máls en Hagstofan segir rúmlega 19 þúsund manns á Íslandi hafa fæðst erlendis. Af tölum frá Hagstofu er óhætt að draga þá ályktun að um 5--6% íbúa á Íslandi eigi sér annað móðurmál en íslensku. Sú tala segir ekki alla söguna því að einkum er um það að ræða að þetta fólk sé í yngri aldurshópum og hlutfallið á þannig eftir að hækka jafnvel þótt innflutningur fólks aukist ekki, sem er ólíklegt. Fram kom á ráðstefnu í Alþjóðahúsinu um daginn í tengslum við vetrarhátíðina í Reykjavík að um 1.340 börn í grunnskólum landsins ættu sér annað móðurmál en íslensku. 1.340 börn mundu fylla í Reykjavík Austurbæjarskólann og Melaskólann líka og þyrfti þó enn að útvega 140 börnum stað og þau kæmust fyrir í hálfum Vesturbæjarskólanum. Hér er lagt til að nefndin athugi sérstaklega stöðu þessa hóps og safni saman tiltækum upplýsingum um hann, sérstaklega um tungumálaerfiðleika og íslenskukunnáttu, og geri tillögur um úrbætur. Ráðlegt er að nefndin athugi sérstaklega tilhögun þessara mála og reglur sem um þau gilda hjá öðrum norrænum þjóðum. Ég held að ef rétt er á haldið eigi það að styrkja stöðu íslenskunnar að hlúa að þessum tveimur tegundum tungumála og viðurkenna tilvist þeirra á Íslandi. Forseti. Ég ætla ekki að hafa mikið fleiri orð um þetta efni. Hér mætti auðvitað syngja tungunni hástemmt lof í bundnu máli eða óbundnu en ég held að það sé réttast að hafa þetta lágróma að sinni. Ég vona og hygg að hv. þm. skilji að hér er á ferð mikilvægt mál þó að það láti ekki mikið yfir sér. Ég vonast eftir góðu samstarfi um málið á þinginu og þakka meðflutningsmönnum mínum bæði liðsinni þeirra og áhuga og legg að lokum til að að lokinni fyrri umr. fari málið til hv. menntmn.

Frú forseti. Ég er einn flutningsmanna þessarar tillögu eins og kom fram hjá frummælanda en tillagan felur í sér að setja á fót nefnd sem athugi réttarstöðu íslensku sem þjóðtungu Íslendinga og opinbers máls á Íslandi. Ætlast er til að í áliti nefndarinnar komi fram staða íslenskrar tungu í löggjöfinni og tillögur til úrbóta ef þörf er talin á. Ég tel fulla þörf á að fara yfir stöðu íslenskunnar og stöðu hennar í stjórnkerfinu. Það er rétt að geta þess að erlend tungumál hafa mismunandi réttarstöðu eins og fram kemur í greinargerð með tillögunni og það er örugglega tímabært að fara yfir mismunandi réttarstöðu erlendra tungumála og fá yfirlit yfir stöðu þeirra. Ætla má að almenningur verði einna helst var við erlend tungumál og mismunandi réttarstöðu þeirra þegar hann fer í verslun og gerir innkaup og athugar innihaldslýsingar á vörum, en í reglugerð nr. 588/1993 um merkingu, auglýsingu og kynningu matvæla segir svo, með leyfi forseta: ,,Merkja skal á íslensku, ensku eða Norðurlandamáli, öðru en finnsku. Þetta ákvæði kemur ekki í veg fyrir að þessar upplýsingar séu gefnar á fleiri en einu tungumáli.`` Frú forseti. Ég tel einnig mjög mikilvægt að skoða sérstaklega réttarstöðu íslenskunnar í stjórnkerfinu út frá máli sem kom upp í haust en þá fór sá er hér talar fram á að fá þýðingu á ræðu æðsta embættismanns þjóðarinnar, forseta Íslands. Forsetinn flutti ræðu í Columbia háskólanum í New York miðvikudaginn 12. nóvember 2003 á ensku. Eftir því sem ég komst næst var ræðan hin áhugaverðasta og fjallaði m.a. um lífskjör Íslendinga nú og fyrr á tímum, heilbrigðiskerfið, stjórn fiskveiða og fleiri mikilsverð málefni. Það kom mér algjörlega í opna skjöldu þegar mér barst bréf frá forsetaembættinu þann 21. nóvember 2003 undirritað af skrifstofustjóra forsetans, Örnólfi Thorssyni, þar sem ósk minni um þýðingu á umræddri ræðu forsetans var hafnað. Í bréfinu er vitnað í vinnureglu sem lengi hafi gilt hjá forsetaembættinu um að hvorki ræður forseta á erlendum tungumálum né textar hafi verið þýddir á íslensku. Því var borið við m.a. að ef þessar ræður yrðu þýddar væri það breyting á vinnureglu sem hefði gilt lengi og þýddi ákveðinn kostnaðarauka fyrir forsetaembættið. Frú forseti. Ég verð að játa að mér þykir þessi vinnuregla æðsta embættis þjóðarinnar mjög sérkennileg, vægast sagt. Forsetinn flytur mál sitt fyrir hönd þjóðarinnar á erlendri grund á erlendu tungumáli sem landsmenn skilja misvel. Ég hefði talið það vera eitt af forgangsverkefnum embættis forseta Íslands að koma ræðum og ritum forsetans yfir á móðurmál landsmanna, íslenskuna. Landsmenn og kjósendur forseta Íslands ættu að eiga greiðan aðgang að málflutningi forsetans til þess að geta metið störf hans og haft skoðun á málflutningi forsetans í opinberum erindagjörðum. Ég tel að breyta þurfi þessari vinnureglu. Ég tel æskilegt að nefndin sem verður skipuð samkvæmt þáltill. fari yfir framangreinda vinnureglu og leggi mat á það hvort ekki sé löngu orðið tímabært að breyta henni. Frú forseti. Það eru fleiri álitamál í stjórnkerfinu sem hafa komið upp og eru á leiðinni að verða að álitamáli. Ég vil tiltaka frv. til fullnustu refsinga. Þar eru nokkur ákvæði um tungumál, m.a. um að heimilt sé að krefjast þess að samtal fanga og gesta fari fram á tungumáli sem fangavörður skilur, að símtöl fanga fari fram á tungumáli sem fangavörður skilur og jafnvel að bréfaskriftir fanga fari fram á tungumáli sem fangavörður skilur. Nú er það svo að það er misjafnt hvaða mál fangaverðir skilja. Ég geri ekki ráð fyrir að margir fangaverðir skilji t.d. táknmál. Ég tel að vinna nefndarinnar, sem væri skipuð samkvæmt þáltill., þar sem farið væri yfir hvort veita ætti málum í nágrannalöndunum einhverja sérstaka stöðu í löggjöfinni, gæti í raun auðveldað ýmsa vinnu við að samræma löggjöf og setningu reglugerða á hinum ýmsu sviðum, m.a. í því frv. sem ég ræddi um hér, um fullnustu refsinga.

Forseti. Ég þakka hv. þm., meðflutningsmanni mínum, fyrir orð hans. Ég skil vel að honum hugnist ekki að geta ekki fengið þýðingar á ræðum. Ég tel að eitt af því sem gæti gerst í framhaldi af þeirri nefndarvinnu sem hér er um að ræða sé að til verði samræmdar reglur um slíka hluti. Þetta á líka við um alþjóðasamninga á heimasíðu utanrrn. og ræður sem ráðherrar og fyrirmenn okkar flytja. Það er álitamál, þegar menn flytja margar slíkar ræður, hvort leggja á í að þýða hverja og eina ræðu en það á a.m.k. að vera þannig að almenningur geti fengið þær skýrðar og þýddar að einhverju leyti á sitt mál, a.m.k. hvað meininguna varðar. Ég held að þetta sé mikilvægt réttindamál í kerfinu. Það er ekki þannig, þó að menn haldi það og gumi af því í útlöndum, að allir Íslendingar tali reiprennandi eitt, tvö, þrjú, fjögur eða fimm erlend tungumál. Þannig verður það sennilega aldrei.

Virðulegi forseti. Eins og hæstv. forseti gat um eru þau tvö frumvörp sem hér eru til umræðu nátengd, eins konar tvíburafrumvörp. Þau eru ekki ný af nálinni. Þau hefur undirritaður ásamt meðflutningsmönnum flutt fimm sinnum áður. Þetta er í sjötta skiptið sem mál þetta er flutt en það hefur að vísu verið með endurbættri greinargerð frá ári til árs. Ég þarf því ekki að hafa mörg orð um þau mál sem hér um ræðir. Þessi frumvörp lúta að því að tryggja rétt alþingismanna til að fá upplýsingar um gang og stöðu mála hjá fyrirtækjum sem eru að helmingi eða meira í eigu ríkis eða sveitarfélaga. Af hverju þetta mál? Reynslan hefur ítrekað sýnt það í þessum sal að það gengur oft á tíðum býsna erfiðlega að fá upplýsingar sem um er beðið þegar um er að ræða að stofnanir sem hafa verið í eigu ríkisins en verið breytt í hlutafélag. Þá er eins og allar dyr læsist. Tíðustu og nýjustu dæmin eru auðvitað um Landssímann þar sem afskaplega erfiðlega hefur gengið að fá upplýsingar um gang mála. Í því sambandi hefur verið borið við viðskiptaleyndarmálum og nánast orðið eðlisbreyting á samskiptum þings og þessa stóra fyrirtækis, í 95% í eigu þjóðarinnar, frá því að háeff-væðingin var um garð gengin. Í ræðustól Alþingis hafa menn oft talað um nauðsyn og mikilvægi þess að gagnsæi sé til staðar hjá þessum mikilvægu þjónustufyrirtækjum í eigu þjóðarinnar. En þegar til kastanna kemur hefur gengið erfiðlega að fá umræddar upplýsingar. Greinargerðin segir að öðru leyti allt um það sem hér er á ferð. Ég vildi hins vegar ekki láta hjá líða að vekja sérstaka athygli á ábendingum umboðsmanns Alþingis sem er að finna í fylgiskjali með greinargerðinni. Ábendingum sínum kom hann á framfæri í skýrslu sinni vegna ársins 2001. Sú skýrsla var til umræðu á hinu háa Alþingi 7. nóvember 2002 og þá lýstu allir þeir ræðumenn sem til máls tóku yfir stuðningi sínum við mikilvægi þess að skýrari reglur um þessi efni væru til staðar. Ég vil að lokum vitna í orð umboðsmanns Alþingis. Þau segja allt sem segja þarf um þessi efni. Umboðsmaður Alþingis segir í skýrslu sinni fyrir árið 2001, með leyfi forseta: ,,Ég hef orðið þess var í störfum mínum að sífellt fleiri álitaefni vakna um það hvort og þá með hvaða hætti almennar reglur stjórnsýsluréttar eiga við um hlutafélög og sameignarfélög í eigu ríkis og/eða sveitarfélaga. Hafa verður í huga að ekki er sjálfgefið að breytt rekstrarform opinberrar þjónustu eða verkefna leiði til þess að mögulegt sé að láta hjá líða að taka tillit til stjórnsýslureglna við framkvæmd slíkra málefna.`` Í sömu skýrslu segir umboðsmaður Alþingis, með leyfi forseta: ,,Ég tel að framangreind þróun í einkavæðingu opinberrar þjónustu og verkefna leiði til þess að mikilvægt sé að tekin sé afstaða til þess þegar slík formbreyting á sér stað hvort og þá í hvaða mæli hinar almennu stjórnsýslureglur og þá einnig reglur stjórnsýslulaga og upplýsingalaga eigi framvegis að gilda um starfsemina. Það er hvorki starfseminni né borgurunum í hag að réttaróvissa sé um þetta. Sérstaklega á þetta við þegar farin er sú leið af hálfu ríkis og sveitarfélaga að færa starfsemi yfir í hlutafélag eða annað einkaréttarlegt form án þess að það verði nein breyting á eignarhaldi eða verkefnum. Það á líka að vera hlutverk löggjafans og þeirra sem taka ákvarðanir um slíkar formbreytingar að taka afstöðu til þess í hvaða mæli sjónarmið um aukið hagræði og skilvirkni við framkvæmd opinberrar þjónustu eigi að skerða það réttaröryggi sem býr að baki tilvist almennra stjórnsýslureglna í samskiptum stjórnvalda og borgaranna. Í þessu efni getur verið tilefni til þess að taka til athugunar hvort rétt sé að setja í lög almennar reglur um slík opinber fyrirtæki þar sem tekin væri afstaða til þess hvernig fara ætti um ýmis atriði þar sem álitamál er hvernig hinar hefðbundnu reglur félagaréttarins eiga við.`` Áskorun umboðsmanns Alþingis höfum ég og félagar mínir mætt með þessum frumvörpum. Ég vil undirstrika það sem einnig er getið um í greinargerð, og um það hefur ekki verið deilt í þessum sölum, að réttur alþingismanna til upplýsinga hlýtur að ganga feti framar heldur en gengið er út frá varðandi rétt almennra borgara samkvæmt upplýsingalögum. Þingsköp standa til þess sem og stjórnarskrá. Ég geri að tillögu minni að þessum frumvörpum verði nú sem fyrr vísað til allshn. Ég vænti þess að nú renni upp sú dagur, sú stund og það vor, að allshn. afgreiði þetta mál frá sér. Það er engin hemja að í störfum okkar á Alþingi skuli mál af þessum toga eða öðrum fara til umfjöllunar ár eftir ár án þess að almennum þingmönnum gefist kostur á að taka efnislega afstöðu til þeirra. Mér er auðvitað skapi næst að leggja næst fram tillögu til breytinga á þingsköpum sem mundi lúta að því að ákveðinn hámarksárafjöldi sé á því hve lengi nefndir hafi tækifæri til að salta mál þingmanna án þess að afgreiða þau til þingsins á nýjan leik. Tillaga mín er sú að málum þessum verði vísað til allshn.

Frú forseti. Ég tek undir þá hugsun sem fram kemur í þessum frumvörpum. Mér hefur lengi verið hugsað til þess að stjórnsýslulögin sem sett voru á síðasta áratug, upplýsingalögin og lög um umboðsmann Alþingis, voru sett til að tryggja réttarstöðu einstaklinga gagnvart ríkinu. Síðan hefur þróunin orðið sú með vaxandi einkavæðingu að réttarstaða einstaklinga sem störfuðu hjá ríkisfyrirtækjum sem hafa verið einkavædd hefur versnað til muna. Í störfum mínum sem lögmaður hafa bæði stjórnsýslulög og upplýsingalög, svo ekki sé talað um umboðsmann Alþingis, verið það haldreipi sem best hefur dugað. Það er miður að upp úr þessum haldreipum trosnar þegar fyrirtæki í ríkiseigu hafa verið einkavædd. Frelsið hefur komið á undan. Ég hef sjálfur kallað það að menn hafi einkavætt frelsið en ekki ábyrgðina. Það hefur skort á að ábyrgðin hafi verið einkavædd. Þessu virðast hæstv. forsrh. og fleiri gera sér grein fyrir, m.a. í opinberum ummælum um bankastofnanir og fleiri fyrirtæki. Þannig hefur ekki tekist til sem skyldi með einkavæðingu Landsbanka og Búnaðarbanka. Þessi stóru fyrirtæki hafa færst á fárra manna hendur. Þeir sem stýra þeim eru einir á ferli og réttarstaða starfsmanna hefur skerst til muna. Ég hef talað fyrir því, eins og ég sagði áðan, að ábyrgðin verði einkavædd. Þess vegna hef ég m.a. beint fyrirspurnum til hæstv. forsrh. um hvort ekki beri að huga að gildissviði stjórnsýslulaga og upplýsingalaga í þá veru að þau taki til stærri fyrirtækja, fyrirtækja sem hafa mikla eða markaðsráðandi stöðu, og eins þjónustufyrirtækja sem tekið hafa að sér verkefni í almannaþágu. Ég vænti að í þessu felist svipuð eða sama hugsun og fram kemur í þeim frumvörpum sem hér eru til umræðu. Ég vildi vekja athygli á þessum þáttum og beini því til hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar að huga að áðurnefndum fyrirspurnum þegar þær koma til svars og ganga til liðs við mig með að herja á hæstv. forsrh. um að veita svör við þeim þannig að hæstv. forsrh. verði sjálfum sér samkvæmur þegar kemur að ábyrgðinni.