Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Aldursforseti (JörB): Hæstv. forseti, háttvirtir alþingismenn. Á undanförnum áratugum hefur það verið venja, að aldursforseti minntist í þingbyrjun þeirra alþingismanna og fyrrverandi þingmanna, sem látizt hafa frá því er næsta þingi á undan sleit. Að þessu sinni er hér um að ræða þrjá fyrrverandi alþingismenn og að öllu leyti þjóðkunna menn, sem dáið hafa milli þinga, allir hér í Reykjavík, þá Ólaf Thorlacius lækni, sem andaðist 28. febrúar, Jón Auðun Jónsson, sem andaðist 6. júní, og séra Kristin Daníelsson, sem lézt 10. júlí, og vil ég nú minnast þessara látnu merkismanna nokkrum orðum. Ólafur Thorlacius fæddist í Saurbæ í Eyjafirði 11. marz 1869 og var því nær 84 ára, er hann lézt. Foreldrar hans voru þau hjónin séra Jón Thorlacius prestur í Saurbæ Einarssonar Thorlacius, er þar var einnig prestur, Hallgrímssonar og Rannveig Tómasdóttir bónda á Steinsstöðum í Öxnadal Ásmundssonar, en hún var systurdóttir Jónasar skálds Hallgrímssonar. Barn að aldri missti Ólafur föður sinn og fluttist með móður sinni að Melgerði í Eyjafirði og síðar að Möðruvöllum í Hörgárdal. Hann gekk fyrst í Möðruvallaskóla og lauk burtfararprófi þar 14 ára að aldri, 1883, og síðan í lærða skólann í Reykjavík og varð stúdent 1889, hóf síðan nám í læknisfræði í Kaupmannahöfn, en hvarf heim og settist í læknaskólann hér og lauk þar embættisprófi 1896. Samsumars var hann um skeið staðgöngumaður héraðslæknisins í Keflavík, var síðan um eins árs skeið við framhaldsnám í sængurkvennastofnuninni og fleiri sjúkrahúsum í Kaupmannahöfn. Haustið 1897 var hann skipaður aukalæknir í Suður-Múlasýslu og árið 1900 héraðslæknir í Berufjarðarhéraði, og gegndi hann því embætti til 1928, er hann fékk lausn og fluttist til Reykjavíkur. Var hann eftir komu sína hingað skipaður eftirlitsmaður með berklahælum og berklavörnum, en þrem árum síðar ráðinn lyfsölustjóri og eftirlitsmaður lyfjabúða, og hafði hann þau störf á hendi til ársins 1939. Á læknisárum sínum eystra sat hann fyrsta veturinn á Djúpavogi, en reisti síðan bú á Búlandsnesi og bjó þar góðu búi um 30 ára skeið eða þar til hann fluttist úr héraðinn. Ólafur naut mikilla vinsælda og hylli í héraði sínu, ekki eingöngu sem ötull læknir, heldur og fyrir mannkosta sakir. Hann var fjölþættum gáfum gæddur, og menntun hans og áhugi tók langt út fyrir sérgrein hans. Hann lét snemma til sin taka í þjóðmálum og framfaramálum héraðsins og þótti ráðholíur og tillögugóður. Í 20 ár átti hann sæti í hreppsnefnd Geithellnahrepps og var oddviti hennar í 15 ár. Auk þess var hann skattanefndarmaður um alllangt skeið á síðari árum sínum eystra og sýslunefndarmaður í 4 ár. Kosinn var hann fyrri þingmaður Sunnmýlinga fyrir 50 árum, 1903, og sat á þrem þingum, 1903, 1905 og 1907. Honum var létt um mál, bæði í viðræðum og á mannfundum, var gamansamur, fyndinn og manna skemmtilegastur. Það er almælt, að Ólafur Thorlacius hafi verið framarlega í hópi þeirra menntamanna í sveitum landsins, sem deila kjörum við alþýðuna, vekja hana til dáða og menningar og láta þannig margt gott af sér leiða. Jón Auðun Jónsson skorti rúman mánuð á 75 ára aldur, er hann féll frá. Fæddur var hann að Garðsstöðum í Ögurþingum við Ísafjarðardjúp 17. júlí 1878, sonur Jóns bónda þar Einarssonar, sem þar bjó einnig, Magnússonar og konu hans, Sigríðar Jónsdóttur bónda á Eyri í Ísafirði Auðunarsonar. Hann ólst upp með foreldrum sínum á Garðsstöðum, en þar var myndarheimili, og stundaði jöfnum höndum landbúnaðarstörf og sjósókn. Á uppvaxtarárum sínum hlaut hann góða heimilisfræðslu, en naut ekki að öðru leyti skólanáms. Mátti hann því heita að mestu leyti sjálfmenntaður maður. Af eigin rammleik aflaði hann sér með áhuga og dugnaði allviðtækrar menntunar, sem gerði hann hlutgengan til margvíslegra og vandasamra starfa, enda þótti hann snemma glöggskyggn og vel viti borinn. Að föður sínum látnum tók hann við búi á Garðsstöðum vorið 1900, 21 árs að aldri, og bjó þar í fjögur ár. Skipaður var hann hreppstjóri í Ögurhreppi 1901 og gegndi þeirri sýslan í þrjú ár, eða þar til hann fluttist úr hreppnum. Sýnir skipun hans í það starf óvenjulegt traust á jafnungunt manni að árum og hann var þá. Frá Garðsstöðum fluttist hann til Ísafjarðar og átti þar heima í 33 ár var fyrst yfirfiskmatsmaður á Vesturlandi 1904–1909 og jafnframt bókari við útibú Landsbankans á Ísafirði 1905–1914, síðan útibússtjóri til 1923, þá útgerðarmaður og framkvæmdastjóri, bæjarstjóri um skeið og loks skattstjóri í nokkur ár, eða þar til hann tók við starfi hér í Reykjavík hjá Sölusambandi íslenzkra fiskframleiðenda árið 1947, en á fundum þess hafði hann áður verið fulltrúi Vestfirðinga í mörg ár. Fjölmörg önnur trúnaðarstörf hafði hann á hendi, var ræðismaður Norðmanna á Ísafirði, átti alllengi sæti í bæjarstjórn Ísafjarðar, var í milliþinganefnd í sjávarútvegsmálum 1933 og formaður yfirfasteignamatsnefndar. Hann var þingmaður Ísafjarðarkaupstaðar 1920–1923 og þingmaður Norður-Ísfirðinga 1924–1933 og 1934–1937. Alls átti hann sæti á 19 þingum, þar af 15 þingum í neðri deild, en sat á fjórum hinum síðustu í efri deild. Jón Auðunn var alla ævi óvenjulegur atorku- og athafnamaður, og var orð á því gert, hve vinnusamur hann var og verksígjarn. Hann kunni góð skil á atvinnuháttum þjóðarinnar, bæði til sjávar og sveita. Framar öllu lét hann sig þó miklu skipta þá þætti atvinnulífsins, er lutu að útgerð og meðferð og sölu sjávarafurða, en allt frá æskuárum hafði hann með fjölþættum störfum sínum aflað sér viðtækrar reynslu og þekkingar á þeim málum. Á málfundum var hann óáleitinn og orðprúður, en rökvis. Hverjum manni var hann ljúfari og mannþýðari í viðmóti og samvinnu, góðviljaður og greiðvikinn, enda varð honum vel til vina. Þessir eðliskostir Jóns Auðuns, samfara góðri greind og hagsýni, gerðu hann að einkar nýtum manni, sem hófst af sjálfum sér til mikilvægra starfa í þjóðfélaginu. Séra Kristinn Daníelsson varð langelztur þessara þriggja fyrrverandi þingmanna, er látizt hafa á þessu ári, og einn af fimm mönnum, sem sæti hafa átt á Alþingi á tímabilinu frá 1845, er komizt hafa yfir nírætt. Elztur varð Páll Melsted sagnfræðingur, 97 ára, þá Bjarni Thorsteinsson amtmaður, 95 ára, þá Björn í Grafarholti, 94 ára, þá Kristinn Daníelsson, 92 ára, og loks Jón Þórðarson í Eyvindarmúla, á 91. ári. Kristinn Daníelsson fæddist 18. febr. 1861 á Hrafnagili í Eyjafirði, sonur séra Daníels, síðar prófasts á Hólmum í Reyðarfirði, Halldórssonar prófasts á Melstað Ámundasonar og konu hans, Jakobínu Soffíu Magnúsdóttur Thorarensens bónda á Stóra-Eyrarlandi Þórarinssonar. Hann brautskráðist úr lærða skólanum í Reykjavík vorið 1882 og úr prestaskólanum í september 1884. Í sama mánuði var honum veitt Sandaprestakall í Dýrafirði, og var hann þar prestur í 19 ár, til 1903, en þá var honum veitt Útskálaprestakall, og gegndi hann því embætti til 1916, er honum var veitt lausn, og var jafnframt prófastur í Kjalarnesprófastsdæmi nokkur síðustu árin. Þegar hann lét af prestsembætti fluttist hann til Reykjavíkur og gerðist starfsmaður í Landsbankanum, hafði á hendi endurskoðunarstörf innan bankans, alls í 14 ár, til 1930, en þá lét hann af því starfi fyrir aldurs sakir. Snemma vaknaði áhugi séra Kristins á þjóðmálum og félagsmálum, og lét hann þar til sín taka á mörgum sviðum, var gerhugull á kjarna hvers máls og sparaði ekki vinnu né fyrirhöfn til þess að kynna sér sem bezt hvert það viðfangsefni, sem hann lagði að hug og hönd. .Á hann hlóðust á langri ævi margvísleg trúnaðarstörf. Hann var þingmaður Vestur-Ísfirðinga 1909–1911 og 2. þingmaður Gullbringu- og Kjósarsýslu 1913.–1919. Alls sat hann á 10 þingum og var forseti sameinaðs Alþingis 1914–1917. Af öðrum trúnaðarstörfum má nefna, að hann var amtráðsmaður í Vesturamtinu í 6 ár, sýslunefndarmaður, bæði vestra og hér syðra, í nærfellt 30 ár samtals, yfirskoðunarmaður landsreikninganna 3918–1921 og gjaldkeri í stjórn Kvennaskólans í Reykjavík 1927–1843. Á síðari hluta ævinnar hneigðist hann mjög að sálarrannsóknum og spíritisma, beitti sér með fleiri mönnum fyrir stofnun Sálarrannsóknafélags Íslands, var forseti þess og ritstjóri Morguns 1938–1939 og ritaði fjölmargar greinar í það tímarit. Í söfnuðum sínum og hvarvetna þar, sem Kristinn Daníelsson starfaði, var hann mikils metinn fyrir vitsmuni og drengskap, festu í lund og skoðunum. Þó að hann væri ekki flugmælskur maður, olli því virðuleiki hans, alvara og heilindi í hverju máli, að eftir honum var tekið og á hann hlustað. Hann gat verið þungur á bárunni og ófús að láta hlut sinn, ef á milli bar um skoðanir, sem hann hafði myndað sér í mikilvægum málum, en gott mun þó flestum hafa þótt með honum að vinna. Í sjálfstæðismálum þjóðarinnar var hann framarlega í flokki þeirra manna, sem beinasta leið vildu fara og hafa sem fæsta áfanga. Sálarkröftum sínum hélt hann óskertum fram á síðustu ár og fylgdist vel með öllum þjóðmálum og öðrum þeim málum, sem hann hafði áhuga á. Séra Kristinn Daníelsson mun jafnan vera talinn í röð hinna merkari manna samtíðar sinnar í íslenzkri prestastétt. Ég vil biðja þingheim að votta minningu þessara þriggja mikilhæfu manna virðingu sína með því að risa úr sætum. - 
             Varamenn taka þingsæti. Aldursforseti (JörB): Mér hafa borizt hér tvö bréf: „Reykjavík, 1. okt. 1953. Með því að Lúðvík Jósefsson, 11. landsk. þm., dvelur erlendis og er ekki væntanlegur til landsins fyrr en um miðjan þennan mánuð, leyfi ég mér, með skírskotun til 3. mgr. 144. gr. laga nr. 80 1942, um kosningar til Alþingis, að óska eftir því, að varamaður, Ásmundur Sigurðsson, taki sæti hans á Alþingi, meðan hann verður fjarvistum. Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. F.h. Sameiningarflokks alþýðu - Sósíalistaflokksins, Einar Olgeirsson.“ Þá hefur borizt hér annað bréf: „Reykjavík, 29. sept. 1953. Miðstjórn Sjálfstæðisflokksins leyfir sér hér með að tilkynna hæstvirtum forseta sameinaðs Alþingis, að Jóhann Hafstein alþingismaður er nú staddur í Bandaríkjunum sem fulltrúi Íslands á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna og mun því væntanlega ekki geta setið á fundi á Alþingi fyrr en seinast í októbermánuði. Þess er því óskað, að 1. varaþingmaður Sjálfstfl. í Reykjavík, frú Kristín Sigurðardóttir, taki sæti á Alþingi, meðan Jóhann Hafstein er fjarverandi. Virðingarfyllst, f.h. miðstjórnar Sjálfstæðisflokksins, Magnús Jónsson. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Þeir varaþingmenn, sem getið er um í þessum bréfum, munu vera mættir hér. Aldursforseti kvaddi sér til aðstoðar sem fundarskrifara þá Magnús Jónsson, 2. þm. Eyf., og Skúla Guðmundsson, þm. V-Húnv.

Alduraforseti (JörB): Mér hefur borizt svo hljóðandi símskeyti: „Kem eftir sex daga til þings. Emil Jónsson.“ Varð nú fundarhlé, er kjördeildir gengu úr þingsalnum til starfa sinna, en að rannsókn lokinni var fundi fram haldið.

Aldursforseti (JörB): Það mun vanta nokkra þingmenn, og mun nú vera von á þeim, sumum hverjum að minnsta kosti, mjög fljótlega. Þess vegna er ekki hægt að ljúka þessum fyrsta fundi nú í dag, en vera mætti, að það flýtti fyrir störfum, að þingið skipaði sér í kjördeildir. Því ber að skipa sér í þrjár kjördeildir, og verður útbýtt seðlum. Deildirnar geta svo starfað, og á morgun við framhald fundarins gera þær grein fyrir störfum sínum. Þessu næst skiptust þm. í kjördeildir, og urðu í 1. kjördeild: BergS, EOl, FRV, GíslG, HG, IngF, KJJ, LJóh, MJ, ÓTh, PZ, PÞ, PO, SÁ, SG, SÓÓ, StgrSt, VH. 2. kjördeild; AE, BBen, EmJ, GíslJ, GÍG, GJóh, GÞG, HÁ, HV, HermJ, IngJ, KS, JK, JS, ÁS, SB, SkG. 3. kjördeild: ÁB, BSt, BÓ, BrB, EggÞ, EI, EirÞ, EystJ, GilsG, GTh, HelgJ, JJós, JPálm, JR, JörB, KGuðj, KK. Fyrir lá að rannsaka kjörbréf allra alþingismanna. Skiptu kjördeildir með sér kjörbréfum svo sem lög mæla fyrir, þannig að 1. kjördeild hlaut til rannsóknar kjörbréf þeirra þm., sem voru í 3. kjördeild, 2. kjördeild kjörbréf þm. í 1. deild og 3. kjördeild kjörbréf þm. í 2. deild. Fundi frestað. Föstudaginn 2. okt. var fundinum fram haldið. Ásgeir Bjarnason, þm. Dal., var nú til þings kominn og sat fundinn. Aldursforseti kvaddi sér til aðstoðar sem fundarskrifara þá Einar Ingimundarson, þm. Siglf., og Skúla Guðmundsson, þm. V-Húnv.



Herra forseti. Það er ekki til þess að gera athugasemd við framsöguræður hv. frsm., sem nú hafa lokið máli sínu, að ég tek hér til máls, en í 2. kjördeild, sem ég átti sæti í, hreyfði ég því, að utankjörstaðakjörgögn, sem notuð voru við alþingiskosningarnar í s.l. júnímánuði, virtust hafa verið af ólöglegri gerð. Ég gerði í kjördeildinni nokkra grein fyrir þessu og hafði atkvæðaseðil meðferðis, sem nokkrir kjördeildarmenn litu á, og er það allra mál, sem sjá þessi kjörgögn, að þau fullnægi ekki lögum. Kosningalögin segja um kjörgögn þau, sem nota á við utankjörstaðaatkvæðagreiðslu, að dómsmrn. láti í té þá kjörseðla ásamt fylgibréfum og umslögum, sem þar til heyra og nota eigi við atkvgr. utan kjörstaða. Og um gerð kjörgagnanna, sem nota á utan kjörstaða,segir svo í 45. gr. kosningalaganna, með leyfi hæstv. forseta: „Kjörseðill, fylgibréf og stofn skulu vera samföst á einu kjörblaði, en aðgreind með riflinum. Kjörblöð skulu vera úr haldgóðum pappír með mismunandi lit við hverjar kosningar og svo þykkum, að skrift verði ekki greind í gegnum hann, þó að borið sé upp við birtu. Stofn og fylgibréf sama kjörblaðs skulu auðkennd sömu tölu og öll kjörblöð, sem notuð eru við hverjar almennar kosningar um land allt, tölusett áframhaldandi tölum.“ Ég efa það ekki, að kjörgögnin eru eins um allt land, þau sem notuð voru við utankjörstaðaatkvgr., og svo framarlega sem þau ekki uppfylla þetta ákvæði, að vera af svo þykkum og haldgóðum pappír, að ekki sjáist í gegnum þau, þó að borið sé upp við birtu, þá eru þau ótvírætt ólögleg. Það mun ekki hafa verið almennt gerð athugasemd við þetta, fyrr en komið var nokkuð nærri kjördegi. Þannig var það t.d. í mínu kjördæmi, þ.e. þessa varð vart eða athugasemd gerð við það opinberlega tveim dögum fyrir kjördag og þá þegar gert aðvart bæjarfógetanum á Ísafirði, sem viðurkenndi, að þarna væru mistök, sem að vísu væri ekki hægt að leiðrétta, því að það að búa út ný kjörgögn og að fá þeim dreift út um landið á ný tæki langan tíma. Við horfumst þá í augu við það, að þær 10 eða 12 þúsundir manna, sem hafa neytt atkvæðisréttar síns utan kjörstaða við alþingiskosningarnar síðustu, hafa fengið til þess ólögleg kjörgögn, sem hægt er að sjá í gegnum, og leyndinni af kosningu þeirra hefur verið svipt í burtu, því að það er staðreynd, að þeir menn, sem eiga að starfa sem vottar við atkvæðagreiðsluna, geta ekki komizt hjá því að sjá í samanbrotnum og afturlímdum kjörseðlinum, hvernig kosið hefur verið. Starfsmenn í kjördeildum, þegar þeir áttu að bera saman númer á stofni og umslagi og gera sína skyldu við að bóka atkvæðin, og sendisveinar í kjördeildum gátu heldur ekki komizt hjá því að sjá, meðan var verið að vinna að þessum kjörgögnum, hvernig hafði verið kosið. Og kjörstjórnir hafa talað um, að það hafi verið óþarft að rifa kantana utan af hinum lokaða kjörseðli til þess að sjá, hvernig kjósandinn hefði kosið, því að það sáu allir, sem um fjölluðu, án þess að opna kjörseðilinn. Ég grennslaðist eftir því hjá Hagstofu Íslands í dag, hvort búið væri að reikna út alþingiskosningarnar í sumar og hvort hægt væri þar að sjá, hvort áberandi meiri notkun utankjörstaðakjörgagna hefði verið við þessa kosningu heldur en t.d. við alþingiskosningarnar 1949, en Hagstofa Íslands er því miður ekki búin að vinna úr þessum gögnum enn þá. Það er því ekki hægt að fá samanburð á því í dag, þegar þetta mál er til umr. á Alþingi, hvort áberandi miklu meira hefur verið notað af utankjörstaðakjörgögnum og áberandi fleiri hafa kosið utan kjörstaða heldur en við aðrar alþingiskosningar, en ef svo væri og ef svo skyldi reynast, að það bæri sérstaklega á því í þeim kjördæmum, þar sem kosningin var hörðust, þá væri það bending í þá átt, að misnotkun kynni að hafa átt sér stað. En um það verður hægt að upplýsa síðar, og er bezt að gera það með gögnum frá hagstofunni sjálfri. Hins vegar yrði aldrei hægt að sanna í einstökum atriðum um misnotkun. En það er auðsætt mál, að það er auðvelt, þegar búið er að svipta leyndinni af kosningarréttinum, að misnota slíkt og má gerast með mörgum hætti, enda ekki grunlaust um það sums staðar, að það hafi gerzt, sem og varla er hugsanlegt annað, þegar menn hafa það fyrir sér, hvernig menn kjósa. Vissulega eru öll hin ströngu ákvæði kosningalaga um það að tryggja fullkomna leynd ekki út í bláinn sett og gerð. Það er til þess að fyrirbyggja misnotkun, þ.e.a.s. til þess að tryggja fullkomið frelsi kjósandans í kjörklefanum. Hvað er hægt að gera í þessu máli? Það virðist ekki vera hægt annað að gera heldur en það að horfast í augu við, að þarna hafi mistök átt sér stað. Allir viðurkenna þessi mistök. Hæstv. dómsmrh., sem átti sæti í þeirri sömu kjördeild og ég, viðurkenndi það núna rétt áðan, að mistökin hefðu átt sér stað, pappírinn væri þannig, að það sæist í gegnum hann. Og það þarf ekki einu sinni að bera hann upp við birtu. Hérna á borðinu liggur kjörseðillinn, ég get lesið nafnið af honum núna lokuðum án þess að bera hann neitt upp að birtu. Auðvelt er það hverjum manni, ef hvítt er á bak við kjörseðilinn, að lesa atkvæðið liggjandi á borði. Ég hygg meira að segja, að hv. deildarmenn geti lesið í gegnum kjörseðilinn núna, þegar hann ber hér á milli þeirra og gluggans. Það þurfa sumir að setja upp gleraugu, og það er ekki nema von. Það er fjarlægðin, sem gerir það, en ekki þykkt pappírsins, og hár aldur sömuleiðis, sem kynni að eiga þar einhverja hlutdeild í. En margir voru þeir þó, sem ekki þurftu að grípa til gleraugnanna. En það, sem verður að gerast í sambandi við þetta mál að minni hyggju, er að benda á þetta á Alþingi og óska þess, krefjast þess, að slík mistök eigi sér ekki stað aftur. Pappírinn hefði þurft að vera dekkri á litinn, hann hefði þurft að vera þykkari, hann hefði auðvitað orðið undir öllum kringumstæðum að fullnægja ákvæðum laganna. Menn segja: Það eru vandkvæði á því að fá þykkan og góðan pappír, einkanlega núna eftir stríð. Það víssu allir, að alþingiskosningar fóru í hönd, dómsmrn. vissi, að það átti að sjá fyrir slíkum pappír með þessum lögákveðnu eiginleikum, og ef hann væri ekki fáanlegur, þá segja tæknilega menntaðir menn í prentaraiðninni, að sú leið hefði verið fær að setja prentsvertu á bakflöt kjörseðilsins og gera hann þannig, að ekki sæist skrift í gegnum hann með neinu móti. Þetta var ekki gert, þess vegna horfumst við nú í augu við þessi alvarlegu mistök. 10–12 þúsundir manna hafa greitt atkvæði við þessar síðustu kosningar á þann veg, að leyndinni var svipt af atkvæðagreiðslu þeirra. Ég harma þessi mistök, ég sé enga leið til þess að bæta úr þeim, - það er ekki hægt að ógilda kosninguna alla í landinu. Þau mál, sem snerta mistök í sambandi við kosningar, eru alltaf hin leiðinlegustu mál, og skal ég ekki fjölyrða um þetta frekar, en ég taldi mér skylt, með þau sönnunargögn, sem ég er með hér í höndunum og margir fleiri hafa vafalaust fjallað um, að vekja athygli á þessu og bera fram þá eindregnu ósk, að dómsmálastjórnin sjái um, að þetta komi ekki fyrir aftur. Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson): Herra forseti. Eins og hv. síðasti ræðumaður gat um, þá hreyfði hann þessu máli í kjördeildinni, þar sem við vorum báðir saman, og við vorum allir sammála um það, sem þar vorum, að pappírinn er ekki eins góður og skyldi. Það er rétt að segja frá því, að undirbúningur kosninganna að þessu leyti var með alveg sama hætti og venja er til. Um hann fjölluðu sömu aðilar, og pappírinn er í eðli sínu mjög svipaður - og sízt lakari að gerð - eins og hann hefur verið við nokkrar síðustu kosningar, þ.e.a.s., eftir að þær birgðir þrutu, sem voru til af betri pappír og höfðu verið keyptar fyrir stríðið. Hins vegar er það rétt, að liturinn á þessum pappír sýnist vera eitthvað gegnsærri, þegar hann er borinn upp að birtu, heldur en litur hefur stundum verið áður. En pappír hefur stundum verið notaður áður, sem er jafnljós og virðist mundu vera jafngegnsær, ef hann liggur á borði, eins og þessi pappír. Það er samt mjög mikið áhorfsmál og álitamál fullkomið, hvort þessi pappír sé lakari eða betri heldur en sá pappír, sem notaður hefur verið nú um alllangt skeið og fram að þessu hefur ekki verið fundið að. Hinu væri fráleitt að neita, að þessi pappír fullnægir ekki ákvæðum laganna, og ég tel, að í hverju sem það liggur, þá verði að játa, að þarna hafi átt sér stað mistök, sem sjálfsagt sé að koma í veg fyrir að verði endurtekin. Ég skal ekki rekja frekar, af hverju þau eru. Það er nóg, að þau eru fyrir hendi, og úr þessu þarf að bæta. Ég ræddi þetta þegar í sumar við dómsmrn. og síðast í gær við forstjóra ríkisprentsmiðjunnar, sem hefur að mestu leyti annazt þessi mál fyrir hönd dómsmrn., og hann hefur látið sér til hugar koma það úrræði, sem ég gat um inni á fundinum áðan og hv. síðasti ræðumaður drap á, að sverta bakhluta pappírsins, þannig að útilokað yrði, að sæist í gegn. Það er hugsanleg leið. Önnur hugsanleg leið er að reyna að fá betri pappír. Raunar segir prentsmiðjustjórinn, að það sé ekki hægt að fá pappír, nema þá hreinan „earton“, sem alveg sé öruggt um að ekki sjáist í gegn, þannig að það ákvæði laganna sé óframkvæmanlegt. Um það skal ég nú ekki dæma. En hann hefur samt nú þegar til athugunar, hvaða leiðir séu til þess að bæta úr þessu. Sérstaklega vil ég vekja athygli á því, að samkv. sveitarstjórnarlögunum á að nota þá atkvæðaseðla, sem afgangs verða við næstu þingkosningar á undan, við utankjörstaðaatkvæðagreiðsluna. Þess vegna er það svo, að ef ekki verða sérstakar ráðstafanir gerðar, þá er það eftir bókstaf laganna, að í vetur verða enn notuð þessi sömu kjörgögn. Ég tel það vera óheppilegt og hef þess vegna hugsað mér, nú strax og nefnd:r verða kosnar, að eiga tal við allshn. beggja deilda um það, hvaða úrræði skuli hafa, hvort menn vilja heldur reyna að láta afla alveg nýrrar pappírsgerðar, sem sumir telja vandkvæði á, eða sverta einhvern þann pappír, sem til er. En hvort tveggja mundi leiða til þess, að ekki yrði fullnægt að bókstafnum því ákvæði, að notaðar yrðu leifarnar frá í sumar, heldur yrði að senda út nýjan pappír. Um þetta vildi ég því hafa samráð við nefndirnar. Varðandi það, að þetta hafi leitt til beinnar misnotkunar, þá hef ég ekki heyrt nein dæmi þess. Ég tel, að það liggi alveg ljóst fyrir, að þarna hafi mistök átt sér stað. Hins vegar hygg ég, að það sé ekki hægt að sýna fram á, að atkvæðahlutföll séu svo ólík í utankjörstaðaatkvgr. í einn einasta kjördæmi við það, sem er í atkvgr, á kjördag, að það gefi nokkurt tilefni til þess að ætla, að þetta hafi leitt til misnotkunar á þann veg, að fölsuð hafi verið atkvæði eða höfð ólögleg áhrif á kjósendur. Slíkt hygg ég að fé fjarri sanni. En þarna er atriði, sem úr þarf að bæta, og ráðstafanir hafa þegar verið undirbúnar til þess, að svo verði gert.



Herra forseti. Ég vil í sambandi við þessar umræður, sem hér hafa farið fram, vekja eftirtekt á því, um leið og ég tek undir þær athugasemdir, sem hér hafa verið fram bornar, að það voru ekki aðeins utankjörstaðaatkvæðagreiðsluseðlarnir, sem kosið var á, sem voru varhugaverðir í þessu sambandi, heldur líka seðlarnir, sem kosið var á í kjördeildunum. Það var strax kvartað yfir því að morgni dags hér í Reykjavík, að þegar menn stungu atkvæðaseðlunum í kassann, þá mátti, ef vel var bjart í stofunni, sjá í gegn. Það þarf þess vegna mjög vel að athuga þetta, ekki aðeins hvað þá atkvæðaseðla snertir, sem kosið er á utan kjörstaða, heldur líka hvað snertir þá, sem kosið er á í kjörstöðunum sjálfum. Það mun rétt, bæði sem hv. 3. landsk. sagði hér og hæstv. dómsmrh., að við þessu er ekkert hægt að gera héðan af. Það mundi víst enginn leggja til að láta kjósa upp aftur út af þessu. En það er viðvíkjandi því, sem hæstv. dómsmrh. sagði nú síðast um, hvort það hefði nokkurs staðar haft nokkur áhrif. Það verður náttúrlega aldrei hægt að sanna neitt í slíkum efnum. Það er einn einasti kjörstaður, þar sem mikið var kosið utan kjörstaða, þar sem ótti var allmikill út af þessu, því að það fór satt að segja nokkuð snemma að bera á þessu í utankjörstaðaatkvgr., og það var á Keflavíkurflugvelli, þar sem menn af öðrum ástæðum hafa haft ástæðu til þess að óttast sérstaklega, að njósnað væri um skoðanir manna. Almennt vildu menn ekki í blöðum fara að gera mjög mikið úr þessu, því að það var gefið, að það gat bókstaflega orðið til þess að hræða menn. En einna helzt hefði verið hugsanlegt, að þetta hafi haft bein áhrif á atkvæðagreiðslu fyrir þann fjölda, sem vinnur á Keflavíkurflugvelli og á kosningarrétt hér og hvar úti um land, en í þessu sambandi verður náttúrlega aldrei hægt að sanna nokkurn skapaðan hlut, það liggur í augum uppi. Þess vegna er ég alveg sammála því, að héðan af sé ekki um annað að ræða heldur en að reyna að sjá um, að þessi mistök eigi sér ekki stað, og fagna að því leyti þeirri yfirlýsingu, sem hér hefur komið fram um, að úr þessu verði bætt og þetta víti varazt við næstu kosningar, og það þarf að gerast ekki aðeins um utankjörstaðaatkvæðaseðlana, heldur líka um þá, sem kosið er á á kjörstaðnum.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja örfá orð út af einu atriði í ræðu hæstv. ráðherra, en það var þetta, að kjörgögnin núna, sem viðurkennast að hafa verið gegnsæ, hafi ekki verið lakari eða verr útbúin heldur en kjörgögn í mörg undanfarin ár við undanfarnar kosningar. Ef þetta er rétt, og þetta er borið fram af hæstv. ráðh. í varnarskyni, þá er málið enn þá alvarlegra. Þá hefur þetta viðgengizt fleiri kosningar í röð, og dómsmrh. veit að minnsta kosti nú um þetta, og þetta hefur samt verið látið endurtaka sig á slíkan hátt, sem raun ber vitni um nú. Þetta finnst mér gera málið stórum alvarlegra, en þess vegna fagna ég líka, að hæstv. ráðh. viðurkennir þessi mistök og hefur þegar lýst því yfir fyrir þingheimi, að hann muni gera ráðstafanir til þess, að mistökin endurtaki sig ekki hér eftir. Um það atriði, hvort þetta hafi verið misnotað, skal ég ekki fullyrða, en það þarf ekki mikið hugarflug til þess að sjá það, að ef maður ætlar sér að bera fé á kjósanda og vera viss um það að vera ekki svíkinn í verzluninni, þá er honum það mjög mikilsvert, eftir að hann hefur gert við hann sitt samkomulag, að geta farið með honum á kjörstað, vera vottur við utankjörstaðaatkvgr., sjá, um leið og hann réttir kjörseðilinn frá sér aftur til kjósandans, hvernig hefur verið kosið, og sannfærast þannig um, að kjósandinn hafi staðið við sinn hluta af samningnum. Ég þarf ekki að taka fleiri dæmi. Ég hef nægilegt hugarflug til þess að geta ímyndað mér það, að ósvífnir menn og lítt vandir að virðingu sinni gætu misnotað þetta, eftir að þeir vita, að kjörgögnin eru gegnsæ og þeir með því að fylgja kjósanda á kjörstað og gerast vottar og vera þannig vottar að öllu saman geti fengið tryggingu fyrir því, að mútufé sé t.d. borgað með atkvæði. Og það er þetta, sem er ekki á einum, heldur á mörgum stöðum tekið fram í kosningalögunum. Augljóslega til þess að fyrirbyggja möguleika til mútustarfsemi í þeim tilgangi að hafa áhrif á vilja kjósandans hefur þetta ákvæði verið selt, að kjörgögn skuli vera ógegnsæ og engum skuli neinar færar leiðir til þess að fylgjast með því, hvernig kjósandi hafi kosið.



Herra forseti. Ég er ekki sérfræðingur í því, hvernig eigi að múta mönnum til að greiða atkvæði, og skal leiða hest minn frá því að ræða um það hér, heldur snúa mér beint að málinu. Hv. þm. hélt því fram, að ég hefði vitað um það ætíð, að pappírinn við margar undanfarnar kosningar væri ekki góður. Það var ekki rétt hermt, sem hv. þm. sagði um þetta. Í mínum orðum fólst ekki annað en það, að við athugun kom í ljós, að pappírinn var mjög svipaður og sízt lakari að gerð heldur en hann hafði verið um alllangt árabil, og ég óskaði strax eftir athugun á þessu, þegar athugasemdir komu fram; þá óskaði ég skýringar á því, hvernig á þessu stæði. Auðvitað er mér ljóst, að sumir munu halda því fram, að ráðh. hefði sjálfur átt að velja pappírinn. Þannig hefur þetta ekki verið í framkvæmd, heldur hefur sérstökum trúnaðarmönnum verið falið að annast þetta starf ráðuneytisins, eins og svo mörg önnur störf, sem undir ráðuneyti heyra, og er ég ekki með því að bera neinar sakir af mér og allra sízt að bera sakir á aðra, heldur einungis að segja frá því, að með þetta var farið alveg með sama hætti eins og gert hefur verið, að því er mér er tjáð, alla tíð. Og í skýrslu, sem ég hef fengið um þetta, segir: „Pappír þessi var af svipaðri gerð og pappír sá, sem notaður hefur verið í utankjörfundagögn í öllum kosningum frá lýðveldiskosningunum 1944, ag frá verksmiðjunnar hendi talinn öldungis hinn sami og 1946, en þó dálítið betri í raun og veru, vegna þess að þá var um stríðsframleiðslu að ræða. Ráðuneytið átti því aðeins val um, hvern litinn skyldi nota, og varð rauðbleiki liturinn fyrir valinu. Bláa litinn mátti ekki nota, þar sem hann var síðast, og gula litinn var ekki talið rétt að nota, þar sem hann var notaður í næstsíðustu kosningum.“ Þetta er skýrsla um pappírinn, og við þá skoðun, sem ég hef sjálfur gert á pappírnum, virðist þetta rétt. Ég er enginn sérfræðingur í pappír, en mér virtist það vera rétt, að pappírinn væri mjög svipaður að gerð og verið hefði. Mjög alvarlegt getur þetta ekki verið, eins og hv. þm. vildi halda fram, úr því að enginn athugasemd hefur komið fram um þetta við undanfarnar kosningar. Það er ekki fyrr en eftir að úrslít eru orðin kunn í þeim kosningum, sem voru háðar í sumar, sem þetta er gert að verulegu umkvörtunarefni: Það var nokkuð farið að tala um þetta manna á milli. Ég heyrði það á kjördag, en ekki fyrr. Það getur verið, að það hafi verið talað um það sums staðar áður. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það hefði verið rætt um það á Keflavíkurflugvelli fyrr. Ég hafði ekki heyrt þær umræður, en víst er það, að verulegt blaðamál varð ekki úr þessu fyrr en hv. þm., sá sem hreyfði þessu nú hér fyrst, gerði það að umræðuefni í blaði sínu, eftir að úrslítin í kosningunum voru orðin kunn. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til þess að fjölyrða mikið um þetta. Ég viðurkenni það fúslega, að pappírinn er ekki eins góður og vera ber, og tel, að úr því þurfi að bæta, og skal ekki rekja frekar en ég er búinn að gera orsakirnar til þeirra mistaka. En þó að um mistök sé að ræða, þá vil ég halda fast við það, að sem betur fer hafi það ekki leitt til neinnar misnotkunar, enda eru engin ákveðin dæmi nefnd um það.

Aldursforseti (JörB): Hv. þingmenn hafa heyrt till. frsm. kjördeildanna um, að kjörbréf og kosning þingmanna sé tekin gild. Þeir lásu þau upp, og þar með eru kjörbréf allra viðstaddra hv. þingmanna, enn fremur eitthvað af kjörbréfum þeirra þm., sem eru fjarverandi, en nokkur vantar þó hjá mönnum, sem eru fjarverandi. Kjörbréfanefnd, sem síðar hefur slík mál til meðferðar, kemur til með að fjalla um þau og gera till. um þær kosningar. Ég ber því upp í einu lagi till. frsm. kjördeildanna um, að kjörbréf og kosning hv. þingmanna séu tekin gild.



Herra forseti. 1. kjördeild hefur athugað kjörbréf þm. 3. kjördeildar, en það eru eftirtaldir þingmenn: Ásgeir Bjarnason, þm. Dal., Bernharð Stefánsson, 1. þm. Eyf., Björn Ólafsson, 3. þm. Reykv., Brynjólfur Bjarnason, 2. landsk. þm., Eggert Þorsteinsson, 7. landsk. þm., Einar Ingimundarson, þm. Siglf., Eiríkur Þorsteinsson, þm. V-Ísf., Eysteinn Jónsson, 1. þm. S-M., Gils Guðmundsson, 8. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, 7. þm. Reykv., Helgi Jónasson, 2. þm. Rang., Jón Pálmason, þm. A-Húnv., Jónas Rafnar, þm. Ak., Jörundur Brynjólfsson, 1. þm. Árn., Karl Guðjónsson, 9. landsk. þm., og Karl Kristjánsson, þm. S-Þ. Kjördeildin hefur ekki séð neinar vansmíðar á kosningu þessara þm. og leggur til, að hún verði tekin gild. Hins vegar hefur deildinni ekki borizt kjörbréf þm. Vestm., Jóhanns Jósefssonar, sem hefði átt að vera í þessari deild, en hann er staddur í útlöndum. Verður því að sjálfsögðu að fresta samþykkt kjörbréfs hans.



Herra forseti. 2. kjördeild hefur athugað kjörbréf þeirra hv. þm., sem sæti eiga í 1. kjördeild. Það eru þessir hv. þingmenn: Bergur Sigurbjörnsson, 8. landsk. þm., Einar Olgeirsson, 2. þm. Reykv., Finnbogi R. Valdimarsson, 6. landsk. þm., Gísli Guðmundsson, þm. N-Þ., Haraldur Guðmundsson, 4. þm. Reykv., Ingólfur Flygenring, þm. Hafnf., Kjartan J. Jóhannsson, þm. Ísaf., Lárus Jóhannesson, þm. Seyðf., Magnús Jónsson, 2. þm. Eyf., Ólafur Thors, þm. G-K., Páll Zóphóníasson, 1. þm. N-M., Páll Þorsteinsson, þm. A-Sk., Pétur Ottesen, þm. Borgf., Sigurður Ágústsson, þm. Snæf., Sigurður Guðnason, 6. þm. Reykv., Sigurður Ó. Ólafsson, 2. þm. Árn., Steingrímur Steinþórsson, 1. þm. Skagf., og Vilhjálmur Hjálmarsson, 2. þm. S-M. Hv. þm. Ísaf., Kjartan J. Jóhannsson, er ekki kominn til þings, og vantar því kjörbréf hans. Kjörbréf hv. þm. Borgf. hafði heldur ekki borizt, en símskeyti frá yfirkjörstjórn, þar sem staðfest er kjör hans sem þingmanns Borgarfjarðarsýslu. Kjördeildin hefur ekkert við kjörbréf þessi að athuga og leggur til, að þau verði öll tekin gild:



Herra forseti. 3. kjördeild hefur athugað kjörbréf þeirra hv. þm., sem eiga sæti í 2. kjördeild, en þeir eru: Andrés Eyjólfsson, þm. Mýr., Bjarni Benediktsson, 1. þm. Reykv., Emil Jónsson, 5. landsk. þm., Gísli Jónsson, þm. Barð., Guðmundur Í. Guðmundsson, 10. landsk. þm., Gunnar Jóhannsson, 4. landsk. þm., Gylfi Þ. Gíslason, 1. landsk. þm., Halldór Ásgrímsson, 2. þm. N-M., Hannibal Valdimarsson, 3. landsk. þm., - Hermann Jónasson, þm. Str., á sæti í 2. kjördeild, en ég nefni hans kjörbréf síðar, - Ingólfur Jónsson, 1. þm. Rang., Jón Kjartansson, þm. V-Sk., Jón Sigurðsson, 2. þm. Skagf., Lúðvík Jósefsson, 11. landsk. þm., Sigurður Bjarnason, 2. þm. N-Ísf., og Skúli Guðmundsson, þm. V-Húnv. Ég nefndi það aðeins, að ég mundi minnast sérstaklega á kjörbréf Hermanns Jónassonar, þm. Str., en kjörbréf hinna þm., sem ég hef nefnt, hefur kjördeildin ekkert við að athuga og leggur til, að þær kosningar verði teknar gildar; er ekki kunnugt um, að nein kæra hafi borizt um neina af þessum kosningum. En auk þess, sem ég hef þegar nefnt, er þess að geta, að hér hefur legið fyrir kjörbréf Lúðvíks Jósefssonar, 11. landsk. þm., en hann er ekki mættur hér, og einnig hefur legið fyrir kjörbréf varamanns hans eða 1. varamanns Sósfl., Ásmundar Sigurðssonar. Mér sýnist, – og mun kjördeildin vera því sammála, - að ekkert sé á móti því að taka bæði kjörbréfin gild. Ásmundur Sigurðsson er hér mættur og tekur sæti á Alþingi. Og það virðist vera hægt að taka kjörbréf Lúðvíks Jósefssonar gilt, þó að hann sé ekki mættur enn. Það þarf þá ekki að rannsaka það, þegar hann kemur. Þá eru tveir þm., sem sæti eiga í 2. kjördeild, en ekki eru mættir hér. Það eru Hermann Jónasson, eins og ég gat um áðan, og Jóhann Hafstein, 5. þm. Reykv. En í stað Jóhanns Hafsteins er mætt Kristín Sigurðardóttir, og hefur kjördeildin athugað hennar kjörbréf, sem ekkert er við að athuga, og leggur til, að það verði tekið gilt. Hvað snertir Hermann Jónasson, sem er fjarverandi og ekki hefur verið lagt fram hans kjörbréf, þá virðist ekki annað ráð en að geyma að taka hans kosningu gilda, þangað til hann mætir hér á þinginu, sem væntanlega verður innan mjög skammstíma.