Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Skýrsla sú sem um var beðið liggur hér fyrir á þskj. 191. Hygg ég þá skýrslu hafa inni að halda þær upplýsingar sem óskað var eftir og sé ég því ekki ástæðu til að fylgja henni úr hlaði með neinum viðbótarupplýsingum eða greinargerð nema um sé sérstaklega beðið.



Herra forseti. Á þinginu 1980-1981 kom fram þáltill. hér um kjör þingmannanefndar er skyldi vinna að auknu samstarfi Íslendinga, Færeyinga og Grænlendinga. Flm. voru þáverandi fulltrúar Íslands hjá Norðurlandaráði, Árni Gunnarsson, Stefán Jónsson, Halldór Ásgrímsson, Sverrir Hermannsson, Matthías Á. Mathiesen og Páll Pétursson. Tillögugreinin hljóðaði þannig: "Alþingi ályktar að kjósa fjóra þm. í nefnd, einn úr hverjum þingflokki, er hafi það hlutverk ásamt þingmannanefndum frá Færeyjum og Grænlandi að vinna að auknu samstarfi um sameiginleg hagsmunamál þjóðanna." Þessi till. var samþykkt á þinginu vorið 1981 og nefndin kjörin. Hliðstæð nefnd var einnig kjörin í Færeyjum, en Grænlendingar, sem þá voru að undirbúa úrsögn úr Efnahagsbandalaginu, frestuðu kjöri sinnar nefndar þangað til í fyrravor. Nokkrir óformlegir undirbúningsfundir höfðu þá verið haldnir með eða án þátttöku Grænlendinga. Í lok september í haust héldu svo þingmannanefndirnar sameiginlegan fund í Nuuk á Grænlandi og þar komum við okkur saman um skipulag samstarfsins og undirrituðum samstarfssamning með fyrirvara um samþykkt Alþingis, Lögþingsins og Landsþingsins. Til fullnustu þessa samnings af Íslands hálfu flytjum við nefndarmenn í íslensku þingmannanefndinni till. til þál. á þskj. 256 um staðfestingu samkomulags um stofnskrá fyrir Vestnorræna þingmannaráðið. Flm. eru núverandi nefndarmenn, Páll Pétursson, Eiður Guðnason, Friðjón Þórðarson, Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, Stefán Benediktsson og Steingrímur J. Sigfússon. Þess ber að geta að hv. þm. Pétur Sigurðsson, sem er kjörinn fulltrúi Sjálfstfl. í nefndinni, gat ekki farið til Grænlands, en varamann hans tilnefndi Sjálfstfl. Friðjón Þórðarson og er hann meðflm. að till. en ekki Pétur sem eins og menn vita er í leyfi frá þingstörfum um sinn. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að staðfesta fyrir Íslands hönd samkomulag, sem undirritað var í Nuuk 24. september 1985, um stofnskrá fyrir Vestnorræna þingmannaráðið. Samkomulagið er prentað sem fylgiskjal með ályktun þessari." Ég mun ekki fara að lesa þetta samkomulag allt. Það liggur hér fyrir á þskj. 256. Ég held að hér sé um merkilegt samstarf að ræða sem sjálfsagt sé fyrir okkur að taka þátt í og það séu miklir hagsmunir bæði Íslands, Færeyja og Grænlands að þetta samstarf þróist og það geti orðið okkur öllum til mikilla hagsbóta. Ég vonast eftir því að till. þessi geti haft greiða leið í gegnum þingið. Ég hef haft samband við formann utanrmn. og hann hefur lofað að greiða fyrir málinu fyrir sitt leyti. Þessi till. er flutt í góðu samkomulagi við utanrrh. og utanrrn. Ég óska sem sagt eftir því að þegar þessari umræðu lýkur hér í dag verði till. vísað, herra forseti, til utanrmn.



Herra forseti. Á þskj. 18 flytjum við þm. Alþb. till. til þál. um rannsókn á innflutningsversluninni. Till. er á þessa leið: "Alþingi ályktar að kjósa nefnd níu þingmanna hlutfallskosningu í sameinuðu þingi til þess að rannsaka málefni innflutningsverslunarinnar og til þess að gera tillögur til úrbóta. Nefndin skal beina rannsókn sinni að eftirfarandi atriðum: 1. Til hvaða ráðstafana er unnt að grípa í því skyni að tryggja að innflutningur til landsins verði hagkvæmari en nú er um að ræða? 2. Hvaða ráðstafanir er unnt að gera til þess að koma í veg fyrir misnotkun gjaldeyris í innflutningsverslun? 3. Hvað má ætla að stór hluti þjóðartekna tapist vegna óhagkvæmrar innflutningsverslunar? 4. Hvaða ráðstafanir er unnt að gera til þess að koma í veg fyrir að þeir sem brotið hafa reglur um innflutnings- og gjaldeyrismál fái verslunarleyfi á ný? 5. Hvernig er unnt að koma í veg fyrir að innflutningsverslun skipti við milliliði, heildsala, erlendis sem taka álagningu og umboðslaun af vörum sem seldar eru til Íslands? 6. Hvernig háttar innflutningsverði til annarra norrænna landa, þó einkum til Færeyja sem ætla má að séu á margan hátt sambærilegar við Ísland að þessu leyti? Nefndin skili skýrslu til Alþingis haustið 1986. Nefndin kýs sér sjálf formann og varaformann. Kostnaður við nefndarstörfin greiðist af Alþingi, svo og sérfræðiaðstoð sem nauðsynleg kann að reynast." Þessi till. var flutt á síðasta þingi, en hlaut þá ekki afgreiðslu. Till. er nú endurflutt vegna þess að þau mál sem hér er gerð tillaga um eru fyllilega þess verð að þau séu könnuð engu síður nú en þá. Það hefur lengi legið fyrir að innflutningur er miklum mun dýrari hingað til Íslands en til grannlanda okkar. Þetta kom m.a. fram í könnun á innflutningsversluninni sem gerð var 1978 og 1979. Því miður var þeirri könnun ekki fylgt eftir á árunum 1980-1983 þegar viðskrh. Framsfl. fór með þetta mál og að sjálfsögðu hefur viðskrh. núv. ríkisstj. ekki sinnt þessu máli. Rannsóknin á högum innflutningsverslunarinnar var fyrsta heildstæða úttektin á vinnubrögðum heildverslunarinnar og er enn í fullu gildi. Þær skýrslur sem hér er um að ræða frá árunum 1978 og 1979 eru birtar sem fylgiskjal með þessari þáltill. í heilu lagi. Þar er einnig birt sem fylgiskjal II grg. verðlagsstjóra um samnorræna könnun á innfluttum vörum. Síðan er birt sem fylgiskjal III áfangaálit um aðgerðir vegna halla á viðskiptajöfnuði og samkeppnisstöðu iðnaðar. Eins og kunnugt er hefur það verið eitt stærsta efnahagsvandamál Íslendinga á undanförnum árum að um hefur verið að ræða verulegan viðskiptahalla og í tíð núv. ríkisstj. nemur viðskiptahallinn orðið rúmlega 10 milljörðum kr. Ég tel þess vegna að það sé óhjákvæmilegt og eðlilegt að ríkisstj., hver sem hún er, taki við slíkar aðstæður til sérstakrar athugunar málefni innflutningsverslunarinnar og jafnframt það að hve miklu leyti er unnt að efla íslenska framleiðslu þannig að hún verði samkeppnisfærari við innflutning en ella. Af þeim ástæðum er hér birt þetta áfangaálit um aðgerðir vegna halla á viðskiptajöfnuði og samkeppnisstöðu innanlands. Þetta er áfangaálit sem samið var og dagsett 11. mars 1983 og var undirritað þá af Ragnari Árnasyni lektor og Þórði Friðjónssyni sem nú starfar sem efnahagsráðgjafi forsrh. Þetta mál var m.a. flutt í framhaldi af því á síðasta þingi að upp kom svokallað kaffibaunamál. Þar kom það fram að mismunur á raunverulegu verði og gjaldeyrisúthlutun til að kaupa þessa neysluvörutegund, kaffi, inn í landið nam hvorki meira né minna en 220 millj. kr. Það er svipuð upphæð og allar tekjur íbúa í Þorlákshöfn, svo dæmi sé tekið, á árinu 1984. Allt það strit sem íbúarnir þar lögðu á sig á því ári, hvort sem þeir störfuðu til sjós eða lands, skilaði álíka tekjum og skrifborðsákvörðun um fáeinar faktúrur. Það þurfti heilt byggðarlag til þess að vinna fyrir þessari upphæð, heilt byggðarlag til að vinna fyrir þeirri upphæð sem þessi litli þáttur innflutningsverslunarinnar tók til sín umfram þarfir á því árabili sem hér er um að ræða. Og vissulega er þetta kaffibaunamál aðeins efsti hlutinn af ísjakanum. Stærsti hlutinn marar í hálfu kafi. Ég held þess vegna að hér sé um að ræða mál sem allir þingflokkar eigi að geta náð saman um. Það er nauðsynlegt fyrir þjóðina að búa við hagkvæma innflutningsverslun. Það er nauðsynlegt að kannað verði hvernig á að tryggja að innflutningurinn til landsins sé sem allra hagkvæmastur. Það er nauðsynlegt að við gerum allt sem unnt er til að koma í veg fyrir misnotkun með gjaldeyri í innflutningsverslun. Það er óhjákvæmilegt verkefni Alþingis að kanna rækilega hve stór hluti þjóðarteknanna tapast vegna óhagkvæmrar innflutningsverslunar. Og það er eðlilegt að Alþingi kanni og fjalli rækilega um það hvað á að gera til að koma í veg fyrir að þeir sem hafa brotið reglur um innflutnings- og gjaldeyrismál fái verslunarleyfi á ný. Og auðvitað hlýtur að vera samstaða um það hér á hv. Alþingi að koma í veg fyrir að innflutningsverslunin hér á landi skipti við erlenda milliliði í stórum stíl sem hirða umboðslaun og álagningu á þeim vörum sem fluttar eru hingað til lands. Þess vegna sé ég ekki betur en hér sé hreyft máli sem allur þingheimur eigi að geta náð samstöðu um og það er mikilvægt að till. fari til nefndar nú fyrir áramót þannig að hv. þingnefnd, sem um þetta mál á að fjalla, gefist kostur á að fara rækilega yfir málið og afgreiða till. þegar á þessu þingi. Í samráði við forseta legg ég til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til meðferðar í allshn.



Herra forseti. Þetta mál er ekki nýtt í sölum Alþingis. Hv. 3. þm. Reykv. hreyfði því fyrst þegar hann var viðskrh. í ríkisstjórninni sem var mynduð 1978. Þá reyndi hann að koma böndum á innflutningsverslunina og bað um skýrslu verðlagsstjóra um athugun á innflutningsversluninni. Áfangaskýrslu var skilað snemma á árinu 1979 eða fyrir hartnær sjö árum. Það hefur runnið mikið vatn til sjávar á þessum tíma. Hv. þm. hefur átt sæti í ríkisstjórn, ekki bara 1978 og 1979 heldur árið 1980, 1981, 1982 og fram á mitt ár 1983. Þá hafði hann sem ráðherra í ríkisstjórn tækifæri til að sjá drauma sína rætast. En þegar hann fer úr ríkisstjórn á miðju ári 1983 byrjar hann að leita uppi gömlu málin sem voru í stefnuskrá Alþb. á áttunda áratugnum og flytur þáltill. á síðasta þingi sem nú er endurflutt. Hv. 3. þm. Reykv. verður að gera sér grein fyrir því að það hefur mikið breyst í innflutningsmálum þjóðarinnar frá því hann var ráðherra. Samkeppni hefur aukist, verðlag hefur verið gefið frjálst. Þetta hefur í raun lækkað vöruverðið eins og reyndar hefur verið sýnt fram á með því að bera saman verð á vörum og þjónustu þar sem frelsi er og þar sem enn þá gilda höft. Hv. þm. Svavar Gestsson gerði mikið úr því að viðskiptahalli hefði verið á undanförnum árum. Hv. þm. var ráðherra í fjöldamörg ár. Á þeim tíma urðu til skuldir erlendis sem nema 28 milljörðum kr. eða u.þ.b. fjárlögum ríkisins á næsta ári. Þetta eru skuldir hv. þm. Svavars Gestssonar og ríkisstjórna hans. Það er tilgangslítið fyrir hv. 3. þm. Reykv. að koma upp í ræðustól, belgja út á sér brjóstið og kenna öðrum um það sem hann getur í raun og veru séð sjálfur í eigin barmi. Það sem skiptir máli er að átta sig á því að sú skýrsla sem hv. þm. hengir hatt sinn á var unnin af nefnd og í lokaorðum nefndarinnar segir eftirfarandi, með leyfi forseta: "Ítreka ber að lokum að innflutningstakmarkanir af því tagi sem um hefur verið rætt eru tvíeggjað vopn. Meðfylgjandi tillögur helgast fyrst og fremst af þeim erfiðu aðstæðum sem þjóðarbúið og vissar iðngreinar búa nú við. Tillögur okkar eru því um bráðabirgðaráðstafanir. Með því er þó ekki sagt að einhverjir þættir þeirra eigi ekki rétt á sér til lengri tíma. Þvert á móti kann svo vel að vera, einkum hvað snertir liði 2, 3 og 9 í kafla II. Áherslan hér er hins vegar á það að langvarandi innflutningstakmarkanir, hverju nafni sem þær nefnast, hafa auðvitað áhrif á þróunarstefnu hagkerfisins og þeim mun meira sem þær eru langvinnari. Þessi áhrif geta verið bæði jákvæð og neikvæð, en fyrst og fremst er torvelt að sjá þau fyrir. Innflutningstakmarkanir til frambúðar þurfa því miklu meiri undirbúningstíma en hér hefur gefist kostur á. Þær þurfa enn fremur að vera í stöðugri endurskoðun í ljósi breytilegra aðstæðna." Ég hef talið, og hef reyndar talið um nokkurra ára skeið, að þetta væri grafskrift hugmynda hv. 3. þm. Reykv. Nefndin, sem hann átti þátt í að skipa, jarðsöng í raun og veru þessar hugmyndir fyrrverandi ráðherra, hv. þm. Svavars Gestssonar, fyrir mörgum árum. Sífellt síðan reynir fyrrverandi ráðherra, hv. þm. Svavar Gestsson, að vekja þennan draug upp á ný til að gera innflutningsverslunina tortryggilega í augum almennings, en það er eitt að meginmarkmiðum Alþb. að segja að þar séu eintómir milliliðir og annars slags glæpamenn eins og mætti ætla þegar hlustað er á málflutning þeirra Alþýðubandalagsmanna. Það sem eftir stendur er eingöngu þetta: Nefndin leggur til að liðir nr. 2, 3, og 9 eigi að fá að standa. Og við skulum fletta upp í skýrslu nefndarinnar og sjá þar hvað þar er lagt til. Kafli nr. Il. Tillaga nr. 2 er um beitingu jöfnunartolla. Það hefur verið gert t.d. þegar tilbúin hús hafa verið flutt til landsins. Það hefur ekki staðið á Alþingi að beita slíkum aðferðum þegar á hefur þurft að halda. Í öðru lagi, og það er tillaga nr. 3 sem vísað er til að megi beita til langframa, er beiting undirboðstolla, en það er heimilt samkvæmt núgildandi lögum um tollskrá. Það er að sjálfsögðu gripið til slíkra ráðstafana þegar sannast að um undirboð sé að ræða. Í þriðja lagi er það 9. tillagan. Hún er um auknar kröfur um gæði, vörumerkingar, upprunamerkingar, staðla og þess háttar. Að þessu hefur stöðugt verið unnið. Ég verð að segja það Verðlagsstofnun til hróss að hún hefur á undanförnum árum horfið frá beinu verðlagseftirliti og yfir í óbeint verðlagseftirlit með því að birta verðkannanir við o við. Þetta gerðist vegna þess að lögum var breytt. Ég fagna því að bæði fyrri ríkisstjórn og sú sem nú starfar hafa haft skilning á því að aðeins með frjálsri verslun og samkeppni er tryggt að neytendur í þessu landi fái sem lægst vöruverð. Ég lít á það, herra forseti, sem gamlan vana hjá hv. 3. þm. Reykv. þegar hann ber þessa þáltill. upp á Alþingi. Hún má gjarnan fara til nefndar, en ég held að engum sé greiði gerður með því að samþykkja það sem þarna er á ferðinni.



Herra forseti. Aðeins lítið innlegg í þessa umræðu. Það er reyndar mjög skemmtilegt að heyra hv. þm. Friðrik Sophusson tala eins og félagi hv. þm. Svavar Gestsson hafi verið hér forsrh. hvað eftir annað, en ógæfa Alþb. hefur nú raunar legið í því að vera ævinlega í samsteypuríkisstjórnum. En það var ekki það sem ég ætlaði að segja. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Svavar Gestsson svari fyrir sig sjálfur. En vegna orða hv. þm. Friðriks Sophussonar um að samkeppni hafi aukist og verðlag lækkað í þessu landi vil ég vekja athygli hv. þm. á smágrein sem birtist í Dagblaðinu í gær og heitir "Vöruskortur vegna okurlánamálsins". Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, ef ég get komið einhverju tauti við gleraugun mín, að lesa upphaf þessarar litlu greinar: "Ástandið er nú vægast sagt uppvænlegt. Fólk hefur haldið að sér höndum og er ekki byrjað að versla til jólanna. Það þýðir að verslunareigendur hafa ekki peninga á milli handanna til að leysa vörur sínar úr tolli. Okurlánamálið hefur haft sitt að segja í þessu sambandi. Nær ógjörningur er að fá lánaða peninga hjá einstaklingum til að leysa út vörur. "Það er greinilegt að menn eru ekki tilbúnir að lána peninga á meðan okurlánamálið er enn í rannsókn hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins", segir einn reykvískur verslunareigandi í samtali við DV í gær. Vöruskortur er nú hjá verslunum og þá sérstaklega fata- og tískuverslunum. Mikið af nýju jólavörunum er ekki komið í margar búðir. Það sýnir best ástandið að miklu minna er um auglýsingar í blöðum heldur en undanfarin ár." Hvað þýðir þetta? Að hin aukna samkeppni hefur rekið sig með okurlánum að einhverju marki. Og hver skyldi nú borga okurvextina af þeim peningum? Ætli það sé ekki almenningur í landinu? Er það það sem hv. þm. kallar lækkað vöruverð? Við venjulegir borgarar höfum oft undrast hvernig sama vara keypt í næsta landi getur kostað allt að sex, sjö sinnum meira þegar hún er komin hér upp á Laugaveg. Ég verð að játa að ég hafði ekki haft hugmyndaflug til að ímynda mér að það væri vegna þess að kaupmenn taka skammtíma okurlán, þá á trúlega allt að 200% vöxtum, og láta okkur foreldrana í landinu borga þá vexti þegar við kaupum föt á börnin okkar. Hv. 2. þm. Reykv. talaði um að það hefði legið í orðum hv. þm. Svavars Gestssonar að það væru m.a. glæpamenn sem önnuðust innflutningsverslun. Ég spyr hv. þm.: Jaðrar þetta ekki við glæpamennsku gagnvart hinum almenna borgara í þessu landi? Ég held að það sé full ástæða til þess að kjósa nefnd til að rannsaka málefni innflutningsverslunarinnar eins og þegar liggur fyrir að rannsaka skuli málefni bankanna. Ég sé ekki annað, hv. þm. Friðrik Sophusson og herra forseti, en að hið háa Alþingi sé upp að öxlum í foraðsfeni fjárglæfra dag eftir dag. Þess vegna kemur það spánskt fyrir sjónir að hér sé talað um að samkeppni hafi aukist og verðlag lækkað. Ég held að landsmenn kunni ekki alveg við þá skýringu.



Herra forseti. Skelfing var hún dapurleg þessi ræða hjá hv. 2. þm. Reykv. áðan, en það er kannske ekki við öðru að búast frá honum eins og staðan er öll í kringum hans flokk um þessar mundir. Og auðvitað verður hann að reyna að gjalda þeim fósturlaunin sem hafa stutt hann með ráðum og dáð til forustu í Sjálfstfl. Það er alveg sama hvað stjórnarandstaðan leggur til að rannsaka af fjárglæfrum, svínaríi og braski í þjóðfélaginu. Það má ekki. Það er bannað. Alþingi má alls ekki koma nálægt því. Það má ekki rannsaka okrið, alls ekki rannsaka okrið, og síst Alþingi. Alls ekki Alþingi eða þingnefnd. Kemur ekki til mála að rannsaka okrið. Hafskip? Útvegsbankann? Má Alþingi kjósa nefnd til að rannsaka Hafskip og Útvegsbankann? Nei, má ekki, bannað. Það er óeðlilegt, fullkomlega óeðlilegt. Innflutningsverslunina sem hefur velt okurlánum yfir á neytendur að undanförnu eins og hv. 10. landsk. þm. minnti á áðan? Má rannsaka hana? Nei, bannað, má ekki rannsaka hana, og síst Alþingi. Ævinlega er það svo að þegar kemur að þessum aðilum í þjóðfélaginu rís Sjálfstfl. upp og segir: Bannað að rannsaka. - Og af hverju ætli það sé? Af hverju ætli það sé sem Sjálfstfl. vill aldrei láta þingið rannsaka slóðann eftir íhaldsmennina í fjármálakerfinu? Af hverju ætli það sé? Skyldi það vera vegna þess að þessir menn hafi eitthvað að fela eða hvað? Er verið að reyna að breiða yfir hlutina? Er verið að reyna að krafsa yfir óþverrann eða hvað? Af hverju eru þeir svona hræddir? Af hverju þarf alltaf að stökkva upp til handa og fóta eins og hv. þm. Friðrik Sophusson gerir ævinlega þegar lagðar eru til rannsóknir á þessu sukki íhaldsins? Af hverju er það sem hann leggur þá til að það megi alls ekki gerast? Auðvitað er það vegna þess að íhaldið hefur þarna eitt og annað að fela. Það vill ekki láta sjá slóðann sinn. Það vill ekki láta koma í ljós hverjir það eru sem í rauninni ráða og eiga Sjálfstfl. Það má ekki koma í ljós hið sanna í þeim efnum. Fyrirtækjatengslin mega ekki sjást, hvort sem þau heita Hafskip, Staðarstaður, Frjáls fjölmiðlun eða hvað það nú er sem þetta lið breiðir yfir sig og gengur svo fram fyrir fólkið og segir: Frelsi, frelsi. Hvers lags frelsi haldið þið að sé hjá almennum launamanni á Íslandi í dag sem er að undirbúa þá hátíð sem fram undan er með 15-20 þús. kr. á mánuði? Ætli það sé ekki unaðslegt frelsi sem þetta fólk á við að búa, einstæðar mæður og gamalt fólk? Þetta eru líka einstaklingar. Ætli það sé ekki hugsanlegt að peningarnir þessa fólks séu hjá þessum sjoppum sem aldrei má skoða af því að þá er komið við hjartað í íhaldinu, komið við þá sem eiga íhaldið í heilu lagi með holdi og blóði? Það er þess vegna sem aldrei má skoða þessa hluti. Þess vegna er það eins og hvert annað ómerkilegt kjaftæði, með leyfi hæstv. forseta, þegar það gerist að þm. koma hér upp og segja að það megi ekki flytja tillögur um rannsókn á innflutningsversluninni vegna þess að það hafi ekki verið gert fyrir fjórum, fimm eða sex árum. Því skyldi ekki vera efni til að fara yfir þessa hluti nú? Lítið í kringum ykkur og skoðið aðstæðurnar. Enda kom í ljós að hv. 2. þm. Reykv., varaformaður Sjálfstfl., hafði ekkert á móti till. Hann var hins vegar á móti fylgiskjölunum. Hann var gersamlega á móti fylgiskjölunum, taldi þau í rauninni óbrúkleg að öllu leyti og taldi að þau væru hin mesta vitleysa og alveg ástæðulaust fyrir Alþingi að samþykkja fylgiskjölin. En það hef ég aldrei lagt til. Ég geri hér tillögu um að Alþingi samþykki að fram fari rannsókn á innflutningsversluninni. Það er ekki tillaga um fylgiskjölin, að þau verði samþykkt. Tillaga er gerð um að það verði kosin níu manna nefnd hlutfallskosningu í Sþ. til að rannsaka málefni innflutningsverslunarinnar og gera tillögur til úrbóta. Af hverju má ekki gera tillögur til úrbóta? Er þetta fullkomið? Er hin endanlega fullkomnun komin í innflutningsverslunina á Íslandi? Er það kannske eina plássið í þjóðfélaginu sem er alveg 100% í lagi? Er ekkert þar sem er í ólagi? Það væri fróðlegt að hv. þm. Friðrik Sophusson gerði grein fyrir þessari vin, þessu eylandi fullkomnunarinnar í íslensku efnahagslífi sem innflutningsverslunin er. Það væri mikil gæfa fyrir hv. Alþingi á þessum skuggalegu og erfiðu tímum að fá upplýsingar um þessa vin, þetta eyland þar sem allt er gott og allt er fullkomið, rétt eins og í Paradís. Hér er gerð tillaga um það í öðru lagi að kannað verði hvaða ráðstafanir er unnt að gera til að koma í veg fyrir misnotkun gjaldeyris í innflutningsversluninni. Það má kannske ekki. Er hv. þm. Friðrik Sophusson með upplýsingar um að þar sé engin misnotkun og það eigi ekki að kanna neitt slíkt á Íslandi? Af hverju er hann að setja sig á háan hest fyrir Verslunarráðið? Hann þarf þess ekki. Hann er það greindur maður að hann þarf þess ekki. Hann á að geta skoðað hlutina í víðara samhengi. Hér spyr ég í þriðja lagi: Hvað má ætla að stór hluti þjóðartekna tapist vegna óhagkvæmrar innflutningsverslunar? Er bannað að kanna það mál? Hvað er á móti því? Meiðir það einhvern ef það kæmi nú í ljós að eitthvað tapast vegna óhagkvæmrar innflutningsverslunar? Hvaða ráðstafanir er unnt að gera til að koma í veg fyrir að þeir sem brotið hafa reglur um innflutnings- og gjaldeyrismál fái verslunarleyfi á ný? Er ekki sjálfsagt að þetta verði athugað og annað í þessari till.? Hv. þm. Friðrik Sophusson mótmælti ekki einu einasta orði í till., en hann mótmælti fylgiskjölunum harðlega, enda var ég ekki að leggja til að hann samþykkti þau. Ég held að það sé öllum ljóst að orðið hefur veruleg breyting í innflutnings-, verðlags- og gjaldeyrismálum, einkum verðlags- og gjaldeyrismálum, á síðustu árum. Ég hygg að það séu skiptar skoðanir um að hve miklu leyti þær breytingar hafi verið til bóta. Ég er þeirrar skoðunar að þar sem samkeppni er næg geti verið réttlætanlegt að afnema verðlagsákvæði. Ég er hins vegar alveg sannfærður um að það er engin samkeppni og ekkert sem heitir frelsi á stórum svæðum í landinu, segjum þar sem einstakar verslanir, einkaverslanir eða kaupfélög, ráða öllu verðlagi vöru og þjónustu í ákveðnu byggðarlagi. Það er ekkert þar sem heitir samkeppni. Þar er fólk neytt til þess að taka því vöruverði sem skammtað er af einokunaraðilum. Það eru engir burðir, engar tillögur uppi um það frá Sjálfstfl. að taka á slíkum einokunaraðilum. Nú bendir t.d. ýmislegt til þess að Flugleiðir og Eimskip séu að öðlast hér einokunaraðstöðu í samgöngum í vaxandi mæli. Eru einhverjar tillögur um að það sé tekið á því, það sé hert einokunareftirlit? Eru tillögur um það t.d. í fjárlagafrv. að efla afskipti Verðlagsstofnunar af slíkum einokunaraðilum á markaði? Ég sé þær tillögur ekki. En menn hrópa: Frelsi, frelsi. Þetta er frelsi til að okra á fólki í mörgum tilvikum, eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir rakti rækilega áðan. Ég held að þessar hugmyndir, sem hér eru gerðar tillögur um, séu að öllu leyti eðlilegar og þannig að allir eigi að geta samþykkt þær. Það er svo dapurlegt þegar hv. þm. Friðrik Sophusson er ævinlega að reyna að þvo af sér sjálfstæðismennina sem studdu síðustu ríkisstjórn. Það er skrýtið að þessir menn skuli alltaf vera að skamma hv. þm. Friðjón og Pálma undir dulnefninu Svavar Gestsson. Þeir halda aldrei svo ræður um efnahagsmál að það skuli ekki vera ráðist á þessa ágætu menn undir þessu skuggalega dulnefni. Ég verð að segja alveg eins og er að ég tel út af fyrir sig eðlilegt að sjálfstæðismenn geri upp sínar sakir hver við annan. Ég er alveg sannfærður um að þeir hv. þm. Eyjólfur Konráð og Friðrik Sophusson hugsa sumum ónefndum þegjandi þörfina. En að vera ævinlega að bera þetta upp í ræðustól hér á Alþingi með þessum hætti er ekki lengur fyndið. Það er orðið átakanlegt satt best að segja. Ég veit að vísu að síðasta ríkisstjórn var fleinn í holdi Sjálfstfl. af mörgum ástæðum, fyrst og fremst vegna þess að hún rak pólitík sem hann átti erfitt með að þola á ýmsum sviðum. En ég tel hins vegar að hérna sé um að ræða innanhúsvandamál hjá sjálfstæðismönnum sjálfum oft og tíðum sem þeir ættu að reyna að leysa á sínum vettvangi og bera harm sinn í hljóði en ekki vera að flækjast með þetta hér upp í ræðustól mörgum árum eftir að umrædd ríkisstjórn er hætt að vera til. Óskapleg vanlíðan er þetta. Óskapleg sárindi eru þetta. Ég ráðlegg þessum þm., eins og hv. þm. Friðrik Sophussyni, að reyna að bera harm sinn í hljóði og gera það sem unnt er til að leysa þessi mál innan sinna veggja, en ekki að vera að hjóla í þessa ágætu flokksfélaga sína undir dulnefninu Svavar Gestsson. Það er ekki viturleg bardagaaðferð, herra forseti.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður mjög. Í sjálfu sér hef ég ekkert á móti því að allar þær rannsóknir fari fram sem mönnum sýnist á innflutningsverslun, en við skulum byrja á að rannsaka það sem við vitum og þar sem Alþingi ber höfuðábyrgðina. Þá er það fyrst og fremst að á innfluttar vörur, sem eru meginneysluvörurnar fyrir utan landbúnaðarafurðir, eru á Íslandi lagðar meiri byrðar af ríkisins hálfu en í nokkru öðru lýðfrjálsu landi sem ég þekki til. Og hver hefur verið drýgstur í því að koma þessum álögum á? Það held ég að hafi verið ríkisstjórnirnar frá 1978 og til 1983 sem Alþb. ber á meginábyrgð. - Af því að nefndir voru hér hv. þm. Friðjón Þórðarson og Pálmi Jónsson, að verið væri að ráðast eitthvað á þá, er alveg ljóst að hvorugur þeirra var fjmrh. eða viðskrh. Það var nú meira á vegum annarra sem allar þessar álögur voru á lagðar. Ég veit ekki hvort menn gera sér almennt grein fyrir því þegar minnst er þetta fátæka fólk, sem vissulega er til á Íslandi, og fátækara fólk en um áratugi og óréttlætið meira nú en verið hefur um áratugi, að það er ekki þessari ríkisstj. að kenna, heldur þeim ríkisstjórnum sem Svavar Gestsson ber meginábyrgð á, ríkisstjórnunum 1978-1983. Ég veit ekki hvort menn hafa gert sér grein fyrir því að brýnasta nauðsynjavara, sem hver einasta fjölskylda þarf og stóru fjölskyldurnar og fátæku fjölskyldurnar meira en aðrir af því að munnarnir eru einfaldlega fleiri, kostar 100 kr. hérna á hafnarbakkanum. Fyrst er lagður á tollur allt upp í 80%. Við skulum segja 70% tollur sem er mjög algengt. Þá eru komnar 170 kr. Síðan er ofan á þá upphæð samanlagða, innkaupsverðið og tollinn, lagt vörugjald upp í 30%. Það er 51 kr. 221 kr. er þar komin. Síðan taka heildsali og kaupmaður 50% skulum við segja, sem þykir ekki há álagning á smávöru ef það er samanlagt, og þá bætast þar við 115 kr., komið í 345 eða hvað það nú er, og svo 25% söluskattur ofan á allt saman. Varan er komin upp undir 450 kr. Af því hirðir ríkið 250 og kaupmaðurinn og heildsalinn fá að vísu 100. Það er þetta sem veldur verðbólgunni á Íslandi. Það er þetta sem skapaði það ófremdarástand sem við erum að súpa seyðið af. Á því bera ekki sjálfstæðismenn ábyrgð. Á því bera fyrst og fremst Alþb. og Framsfl. ábyrgð. Það liggur alveg fyrir. Þeir höfðu fjmrh. og viðskrh. sem dengdu öllum þessum sköttum yfir og við höfum ekki brotist út úr þessum vítahring enn þá. Fátæka fólkið, sem ekki hefur til hnífs og skeiðar, á að gera sér grein fyrir hverjir sköpuðu þetta ástand í þjóðfélaginu og hverjir það voru sem í mesta góðæri í sögu Íslands juku skuldir þjóðarinnar jafngífurlega og raun er á orðin, hverjir það voru sem möskuðu bankakerfi landsins þannig að fátæka fólkið getur ekki fengið 20 þús. kr. víxil þótt það hafi ekki að borða. Hverjir voru það? Það voru þeir sem duldu að íslenska peningakerfið væri hrunið. Við vitum núna að það var hrunið fyrir mörgum árum. Það var dulið með því að dengja yfir erlendum peningum, kalla það íslenska peninga, dengja því út í þjóðfélagið og hafa svo neikvæða vexti til ákveðinna "fyrirmyndar"fyrirtækja, mjög neikvæða, jafnvel svo að mörgum tugum prósenta skipti, gefa ákveðnum fyrirtækjum og auðvitað einstaklingum líka stórfé, sjóði bankanna sem allir eru uppurnir. Bankarnir eiga enga sjóði og allir aðrir fjárfestingarlánasjóðir og slíkt eru meira og minna gjaldþrota. Þetta er allt sök þessara herra sem nú koma og ásaka aðra. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Þetta eru staðreyndir málsins og þær liggja skýrt fyrir hverjum þeim sem sjá vill. Þessari ríkisstj. hefur enn ekki tekist að brjótast út úr vítahringnum. Við skulum vona að henni takist það. Takist henni það ekki hlýtur að koma ný ríkisstjórn sem hreinsar til.



Herra forseti. Ég heyrði það mér til ánægju að hv. 4. þm. Norðurl. v. hefur fundið til í réttlætistauginni þegar ég var að tala áðan og var hinn reiðasti og talaði sjálfsagt frá hjartanu, en ég verð að hryggja hann með því að það er ekki bara Alþb. sem hefur stjórnað landinu á undanförnum árum. Ég ætla að benda honum á að lesa fjárlögin til að finna út hverjir hafa verið drýgstir við að leggja á óbeina skatta á Íslandi. Það er eins og fyrri daginn að þegar kemur að því að þeir sjálfstæðismenn eru að ráðast á Framsfl. eða Alþb. eða Alþfl. eru þeir gjarnan að gagnrýna hver annan. Það er sérkennilegt að þeir skuli gera það með þeim hætti, eins og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson gerir, að þeim manni fjarstöddum sem hann er að skamma, þ.e. hv. þm. Matthíasi Mathiesen. Það var hann sem fann upp tímabundna vörugjaldið. Það var fjarskalega tímabundið fyrst. Það var lagt á með brbl. og átti að gilda í sex mánuði. Síðan var það lagt á aftur og átti að gilda í eitt ár. Svo var lagt á aftur og átti að gilda í eitt ár. Síðan tókum við við og framlengdum þetta. Svo tók hv. þm. Eyjólfur Konráð við og framlengir þetta enn. Auðvitað er bersýnilegt að hér hafa menn verið að öngla saman peningum í hina félagslegu þjónustu, en uppfinningamaðurinn, sem hv. þm. er að skamma, heitir því miður Matthías Á. Mathiesen.



Herra forseti. Það kom mér ekkert á óvart að hv. 3. þm. Reykv. yrði nokkuð reiður í ræðustólnum þegar hann kom þar eftir mína ræðu því að við höfum svo sem talað saman um þessi mál fyrr. Ég skil hann vel. Hann verður að sýna það út á við að hann standi fast á sínum málstað þó hann hafi haft til þess tækifæri að koma þessum málum fram þegar hann sjálfur sat í ríkisstjórn. Mér dettur hins vegar ekki í hug að taka mark á hv. 3. þm. Reykv. þegar hann heldur að hann sé dulnefni. Hv. 3. þm. Reykv. stendur undir nafni. Hann er þm. sem menn taka mark á og ég álít að Svavar Gestsson sé ekkert dulnefni. Ég veit að það eru ekki allir sem gera það, en það er til fólk sem kýs þennan mann á þing vegna þess að það stendur í þeirri meiningu að hann sé raunverulegur, hann sé ekkert dulnefni, sem stendur í þeirri meiningu að Þjóðviljinn hafi verið skrifaður af hv. þm. Svavari Gestssyni en ekki að Gunnar Thoroddsen og Friðjón Þórðarson séu að skrifa leiðara í Þjóðviljanum undir dulnefninu Svavar Gestsson. Þannig er óþarfi að flýja inn í þennan undraheim. Málið er að hér hefur verið bent á og Guðrún Helgadóttir, hv. 10. landsk. þm., kom í ræðustól og sagði að nú hefði komið í ljós að verslunareigendur hefðu tekið okurlán. Ég hugsa að það sé rétt að þau lán sem hafa verið tekin af svokölluðum okrurum hafi í mörgum tilfellum verið tekin af þeim aðilum sem geta afsett vöru eða þjónustu mjög fljótt, þ.e. tekið lán í mjög skamman tíma, en það eru mikil líkindi til þess að það eigi einmitt við um svokallaðan jólavarning þegar menn taka lán í mjög skamman tíma á háum prósentum. Ég efast ekkert um að það sé rétt. En menn verða að hafa í huga að þá gildir það ekki, sem var sagt í umræðum um okurmál um daginn, að sömu peningar séu eingöngu notaðir af húsbyggjendum í vandræðum. Ég held nefnilega, eins og ég sagði í ræðu minni þá og þeir hafa talað um sem kannast við hverjir geta notfært sér slíka peninga, að þeir séu notaðir einmitt í slíkum rekstri, þ.e. í mjög stuttan tíma, þannig að þótt vextir séu háir á ársgrunni þurfi þeir ekki að vera gífurlega háir þegar lánið er tekið í kannske hálfan mánuð eða einn mánuð. Ég efast ekki um að frétt Dagblaðsins er að einhverju leyti rétt. Ég veit hins vegar ekki hvort það ber að harma þótt einhverjar tískuvöruverslanir fari á hausinn. Ég held að það sé alveg nógu mikið af þeim hér í bænum. Og mér hefur sýnst auglýsingaflóðið vera ærið. Ég sakna þess ekkert þótt aðeins dragi úr því. En ég treysti hv. 10. landsk. þm. til að gera verðsamanburð, sem ég heyri að hv. 10. landsk. þm. hefur gert meðan hann dvaldist erlendis, og reyni þá að haga innkaupum sínum þannig að kaupa það sem hv. þm. telur vera hagkvæmast og best að kaupa. Þannig eigum við að hugsa og það er besta aðhald sem þeir geta fengið sem stunda verslunarrekstur eða framleiða einhverja vöru. Á því byggist það hagkerfi sem við viljum búa við. Hitt er svo annað mál að þegar talað er um atvinnurekstur hér á landi virðist það gerast æ ofan í æ að fulltrúar Alþb. á þingi koma í ræðustól, sjá púka hér og þar og mála skrattann á vegginn. Ég minnist þess t.d. fyrir nokkrum árum, það var þegar hv. þm. Svavar Gestsson var nýkominn í ríkisstjórn, að Ólafur Ragnar Grímsson sat á þingi og réðist á Flugleiðir og Eimskip, einmitt þau fyrirtæki sem hv. þm. Svavar Gestsson var að minnast á áðan. Meginmarkmið Ólafs Ragnars Grímssonar í þeirri umræðu var að benda á að það þyrfti að þjóðnýta þessi fyrirtæki. Það sagði hann hreint og beint. Í öðru lagi gaf hann það í skyn að hjá Flugleiðum væri verið að fela peninga í erlendum pappírsfyrirtækjum og það væri stórkostleg hætta á því að Flugleiðir ætluðu að setja reksturinn uppi á Íslandi á hausinn, taka peninga út úr fyrirtækinu og fela þá peninga erlendis í skúffu- og pappírsfyrirtækjum. Og í þriðja lagi sagði Ólafur Ragnar Grímsson þá, eins og er hægt að fletta upp á í þingtíðindum, að Eimskipafélagið hefði lækkað stórkostlega farmgjöld til bandaríska varnarliðsins þannig að nú þyrftu Íslendingar að standa undir þessum ferðum einir. Ég held því fram að nánast allt það sem hv. þáv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði þá hafi verið öfugt. Það var öllu snúið við. Hvítt var sagt svart og svart hvítt. Það er einmitt þetta hugarfar, þetta rannsóknarhugarfar Alþb. sem ég tel ástæðu til að andæfa og mótmæla. Það er það hugarfar að segja að allir séu sekir þar til búið er að dæma þá saklausa. Það er þetta hugarfar sem stendur að baki þessari till. og ýmsu öðru því sem kemur fram hjá hv. þm. Alþb. Það er liðlega ár síðan hv. 3. þm. Reykv. stóð í þessum ræðustól og sagði: Skipafélögin hafa grætt svo mikið á farmgjöldunum að það er ástæða til þess að ríkisvaldið grípi í taumana og taki svo sem eins og þriðjunginn eða fjórðunginn af þessum farmgjöldum til sín. Hann byggði þetta á því að gróði skipafélaganna væri svo gífurlega mikill. Allt annað kom í ljós.

Á árinu 1983.

Á árinu 1983, hárrétt. Hann sagði 1. nóv. 1984: Gróðinn var svo mikill 1983. Og hann sagði til viðbótar: Og þar sem gera má ráð fyrir því að sá gróði hafi haldið áfram er fyllsta ástæða til þess fyrir ríkisstj. að taka svo sem eins og þriðjung eða fjórðung af þessum gróða í ríkissjóð. Þetta voru bjargráð hans á þessum tíma. Það sýnir að hv. 3. þm. Reykv. veit ekki nokkurn skapaðan hlut um hvað er að gerast í kringum hann. Ég ætla ekki, herra forseti, að þreyta menn með löngum ræðum. Mér þykir þessi gamli uppvakningur vera ágætur. Það er allt í lagi að koma með hann hingað í þingsalina, sýna hann og senda hann til nefndar. Ég sé enga ástæðu til að samþykkja þessa till. og rannsaka þetta frekar en margt annað í þessu þjóðfélagi. Ég bendi á það, og það ætla ég að þakka hv. 3. þm. Reykv. fyrir, að hv. þm. stóð að því í síðustu ríkisstjórn að breyta lögum um verðlag og samkeppnishömlur á þann veg að nú er Verðlagsstofnun að vinna verk sem er verulega þarft. Þar á meðal hefur okkur þm. borist í hendur í dag 13. tölublað af verðkynningu Verðlagsstofnunar þar sem einmitt er sagt frá því að verðmunur á jólatrjám sé 116% og allt upp í 300%. Það er einmitt með slíkum hætti sem við getum fengið fólk til að taka þátt í því aðhaldi sem fólkið sjálft verður að hafa með höndum en engin ríkisstjórn getur framkvæmt. Það er aðhald neytandans í þjóðfélaginu. Að lokum, herra forseti. Ég held að það sé ekki nokkur alvara í þessu máli hjá hv. 3. þm. Reykv. Ástæðan er einfaldlega sú að í tillögutextanum - af því að ég er beðinn að tala um till. en ekki fylgiskjölin, það er rétt hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að ekki má minnast á fylgiskjölin því þau jarðsyngja till. - segir: "Nefndin skili skýrslu til Alþingis haustið 1985." Ég endurtek: "haustið 1985". Auðvitað var ekki verið að hafa fyrir því að breyta þessu ártali - haustið 1985 er liðið - vegna þess að það var ekki ætlast til að tekið væri mark á þessum tillöguflutningi.



Herra forseti. Ég þakka forsetanum fyrir það tækifæri sem hann gefur mér til að bera af mér sakir. Þannig er að hv. 2. þm. Reykv. gat þess að í tillgr. er prentvilla sem ég leiðrétti í framsöguræðu minni áðan. Það hefur kannske farið fram hjá hv. þm. Þar sem stendur 5 á að vera talan 6. Varðandi skipafélögin á árinu 1983. Það var af þeim verulegur gróði þá, um 200 millj. samtals eða svo. Ég taldi að þar væri um allt of háar fragtir að ræða og það ætti að pína þær niður, m.a. til að tryggja betri afkomu útflutningsframleiðslunnar í landinu. Það er bersýnilegt að fleiri en ég hafa talið að afkoma skipafélaganna væri góð. Einhverjir töldu t.d. að afkoma skipafélagsins Hafskips væri góð fram eftir öllu ári 1985. Einhverjir menn fóru að kaupa þar hlutabréf. Það er bersýnilegt að fleiri en ég hafa haft upplýsingar um að þarna væri um efnilega starfsemi að ræða. 
            



Herra forseti. Þeir verða svo skemmtilega kvikusárir íhaldsmennirnir þegar þessi mál ber á góma að ég get ekki stillt mig um að leggja orð í belg. Í fyrsta lagi vil ég vekja athygli á að þeir koma hér upp og halda mjög skrýtnar ræður hver á fætur öðrum, hv. þm. Sjálfstfl., og gjarnan um allt annað en dagskrármálið. Þannig hljóp hér í ræðustól hv. 4. þm. Norðurl. v. og hélt sögulega ræðu um bágindin í heiminum og á Íslandi og að þau væru vaxandi, en rakti það síðan ár ef ekki áratugi aftur í tímann og kenndi öllum öðrum um en sér og sínum flokksbræðrum sem væru engilhreinir og einir saklausir í þessum efnum. Það er þá væntanlega upp rennandi betri tíð með blóm í haga úr því að Sjálfstfl. er svo vel af guði gerður að hann er einn alsaklaus af syndum fortíðarinnar í efnahagsmálum þjóðarinnar. Honum hlýtur þá að duga nokkurra ára stjórnarseta til að kippa þessu öllu í lag. Og hvernig gengur, hv. þm.? Er þetta allt á réttri leið? Ég vil einnig benda vini mínum hv. 2. þm. Reykv. á að rökfræðilega séð er ein stór þversögn í hans málflutningi hér. Hann hóf ræðu sína á því, fyrri ræðu sína væntanlega, að segja að þetta væri allt óþarft vegna þess að nú væri frjáls samkeppni, nú væri verðlag frjálst og þar af leiðandi væri vöruverðið lækkandi og þetta væri allt í góðu lagi. Þá spyr ég hv. þm.: Hvers vegna ekki könnun? Hefur hv. þm. þá ekki áhuga á að fá það fram ef það er trúa hans að vöruverð á Íslandi sé lægra og þetta sé allt í betra horfi vegna þeirra breytinga sem gerðar hafa verið? Af hverju er hv. þm. þá svo mikið á móti því að skoða þá hluti? Því má það þá ekki koma fram? Ég skil ekki hv. þm. Ég verð að viðurkenna það.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. mun vera búinn að tala sig dauðan í þessari umræðu þannig að ekki er sanngjarnt að beina máli sínu sérstaklega til hans öllu lengur. En ég verð að benda hv. þm. á að það gengur ekki að stilla hlutunum þannig upp að þetta sé spurning um sekt eða sakleysi, um eitthvert saknæmt athæfi eða ekki saknæmt. Hver hefur talað um það? Við erum að tala um frammistöðu, hv. þm. Við erum að tala um frammistöðu, góða, lélega eða slæma eftir atvikum. Það er enginn að ásaka innflutningsverslunina um saknæmt athæfi. Við erum einfaldlega að skoða hvort hún standi sig nógu vel. Ég skildi hv. 2. þm. Reykv. þannig að hann teldi að innflutningsverslunin í landinu væri svo góð að ástæðulaust væri að hafa af því áhyggjur og kjósa nefnd til að athuga þau mál, það væri alveg út í hött vegna þess að hún stæði sig svo vel. Ég er ekkert viss um að hún geri það. Ég er ekki þar með að segja að þetta séu glæpamenn. Það er óravegur þar á milli. Það hlýtur alltaf að vera markmið okkar að standa okkur enn betur, hv. þm. Ég er alveg viss um að ef hv. þm. hugsar málið kemst hann að þeirri niðurstöðu að auðvitað stendur innflutningsverslun sig ekki nógu vel. Meðan hún gæti gert betur hljótum við að stefna þangað. Það liggur í hlutarins eðli. Við komumst aldrei í eitthvert eilíft "nirvana" í þessum efnum. Auðvitað erum við alltaf að reyna að gera betur. Það er það sama og við í Alþb. erum alltaf að gera. Við sjáum um það sjálf að skoða okkar mál og betrumbæta okkar flokk. Þó að mér þyki vænt um umhyggjusemi hv. þm. held ég að við leysum ágætlega þau verkefni sjálf sem lúta að rekstri okkar flokks. Innflutningsverslunin er hins vegar meira en bara mál Sjálfstfl. eða Alþb. Hún er mál allrar þjóðarinnar. Þess vegna er mjög eðlilegt að frammistaða hennar komi til skoðunar, meðferðar og umræðu á Alþingi.  Það er ekki spurning um sekt eða sakleysi. Þetta er spurning um frammistöðu og við getum væntanlega báðir orðið sammála um að menn standi sig aldrei nógu vel í þessum efnum, þ.e. það hljóti alltaf að vera keppikefli okkar að gera enn betur. Ég er alveg viss um að það er hægt að gera betur í innflutningi á vörum til landsins. Það er hægt að gera hann ódýrari, hagkvæmari og betri. Það er einmitt í því augnamiði sem þessi till. er flutt.

Eigum við ekki að stofna heildsölu saman?

Það gæti vel farið svo, hv. þm., að við mundum grípa til þess ráðs einhvern tíma. Eins og ég hef áður sagt höfum við í Alþb., a.m.k. ég, áhyggjur af því hvað íhaldið er orðið ónýtt að styðja við bakið á einkaframtakinu í landinu. Það getur auðvitað ekki staðið til langframa að þeir komi óorði á það og láti það vera úti að svelta, en standi í því að verja allt aðra hagsmuni. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það sé óvíða ef nokkurs staðar jafnbrýnt fyrir lífskjörin í þessu landi að taka til höndum og einmitt í innflutningsversluninni. Íslenska þjóðin er svo gífurlega háð utanríkisviðskiptum, bæði í innflutningi og útflutningi, og innflutningur vöru er stór hluti af lífskjörum fólksins í landinu, þ.e. það vöruverð sem við búum við af innflutningnum. Þess vegna er það ekkert einkamál, hvorki Sjálfstfl. né annarra, hvernig þessum málum er háttað. Satt best að segja vekur það furðu manns hvað viðbrögð eru harkaleg og hvað tortryggnin er mikil gegn því að nokkrir þm. Alþb. leggja til könnun í þessum efnum. Það vekur satt best að segja furðu mína, herra forseti, hversu snakillir hv. þm. Sjálfstfl. verða þegar þessi mál ber hér á góma með þessum hætti.

Iðnrh. (Albert Guðmundsson) Hæstv. forseti. Tilefni þess að ég stend upp er ekki beint umræðan sem slík eða það mál sem er á dagskrá, heldur sú umhyggja sem hv. síðasti ræðumaður ber fyrir einkaaðilunum, hinum frjálsa atvinnurekanda, eins og kom fram í málflutningi hans nú og eins að ég held í gær. Hann vill hjálpa einkaaðilunum vegna þess að Sjálfstfl. er ekki lengur sú brjóstvörn sem hann hefur verið. Sjálfstfl. hefur brugðist, segir hann, og nú vil ég, og þenur út brjóstið, koma til bjargar. - En með hvaða hætti og á hvaða leið? Hann vildi koma einkaaðilanum til hjálpar þannig að leysa hann frá því lífsstarfi sem hann hefur valið sér með því að leiða hann út úr þeirri villu að reyna að vera sjálfstæður og gera hann að ríkisþræli, sem sagt að koma einkaframtakinu inn í ríkisreksturinn. Ekki var þetta ástæðan til þess að ég stóð hér upp, heldur sú að hann heldur því fram, og það hafa fleiri hv. Alþýðubandalagsmenn gert hér í dag og þann tíma sem ég er búinn að vera á Alþingi, allt frá 1974, að innflutningsverslunin liggi undir ámæli. Ég hef áður tekið þátt í slíkum umræðum og því spyr ég nú: Hvernig er með þau fyrirtæki sem Alþb. hefur verið treyst fyrir á vegum fólksins? Hvernig er t.d. með KRON? Hvar verslar KRON? KRON verslar í heildsölu hjá samvinnuhreyfingunni. Og hvar verslar samvinnuhreyfingin? Hún verslar hjá annarri samvinnuhreyfingu á Norðurlöndunum með sameiginleg stórinnkaup. Þetta er ég búinn að þræða áður. Þeir fá allan þann afslátt sem hægt er að fá vegna magninnkaupa því það er keypt inn fyrir Norðurlöndin í heild í mörgum vörutegundum. Hvernig er það svo flutt hingað? Það er flutt á eigin skipum, enginn milliliður. Hvernig er svo tryggt? Það er tryggt í eigin tryggingarfélögum, enginn milliliður. Hvernig er skipað upp? Það er skipað upp af eigin fyrirtækjum samvinnuhreyfingarinnar. Og hvernig er svo geymt og dreift? Í eigin fyrirtækjum. Og hvar er skipað upp? Í eigin höfnum. Hver er svo verðmunurinn milli þessa og þess sem kaupmaðurinn á horninu og kaupmenn út um land allt kaupa af heildsölum sem verða að borga allan þann milliliðakostnað sem á fellur frá A til Z? Verðið er fyllilega sambærilegt. Ég mundi þá segja: Hver stendur sig og hver stendur sig ekki? Er verðið í KRON, ég held það sé enn þá undir forustu Alþýðubandalagsmanna í Reykjavík, lægra eða er það hærra eða er það það sama og hjá kaupmanninum sem verður að borga allan milliliðakostnaðinn? Nú spyr ég hv. þm.: Hvers vegna er þarna ekki mikill munur á úr því að innflutningsverslunin stendur sig svo illa? Ég tek undir það sem hv. 2. þm. Reykv. sagði. Það er sjúkdómur í Alþb., og sá sjúkdómur sameinar fólk í Alþb., að vera með rannsóknarhugsunarhátt sem veiru.



Herra forseti. Ég á bágt með að tengja ræðu hæstv. iðnrh. beint við þetta dagskrármál, en að svo miklu leyti sem innflutningur vara á vegum Kaupfélags Reykjavíkur og nágrennis eða á vegum samvinnuhreyfingarinnar snertir þetta dagskrármál er auðvitað ljóst að hann er til rannsóknar alveg eins og annar vöruinnflutningur inn í landið. Það er því ástæðulaust að hafa sérstakar áhyggjur af þeim félagsskap eða þeim aðilum í þessu sambandi. Talandi um sjúkdóm í einstökum flokkum er auðvitað hægt að fara út í umræður um það hér, herra forseti, en ég get ekki gert það í stuttri athugasemd. Mér finnast þau sjúkdómseinkenni hjá Sjálfstfl. hve hann er viðkvæmur fyrir öllum umræðum um innflutningsverslunina miklu meira áberandi í dag en önnur sjúkdómseinkenni. Ég verð að segja það alveg eins og er. Þeir eru með hita.

Flm. (Kristín S. Kvaran) Hæstv. forseti. Efnisatriði till. þessarar til þál. má greina í tvennt. Í fyrsta lagi er í henni lýst vilja Alþingis til þess að misrétti gagnvart samkynhneigðu fólki eigi sér ekki stað hér á landi. Í öðru lagi er ríkisstj. falið með henni að skipa nefnd til að kanna stöðu samkynhneigðs fólks hér á landi. Henni er samkvæmt till. ættað að kanna lagalega, menningarlega og félagslega stöðu þess og gera tillögur um úrbætur og nauðsynlegar aðgerðir til þess að misrétti gagnvart samkynhneigðu fólki hverfi hér á landi. Með því að leggja fram þáltill. þessa efnis viljum við flm. leggja fram okkar skerf ef verða mætti til að tryggja almenn mannréttindi hér á landi. Það er almennur vilji landsmanna að mannréttindi séu hér eins vel virt og tryggð og framast er kostur. En þess er greinilega þörf að sá vilji sé staðfestur af Alþingi og það hefur Alþingi gert í ýmsum tilvikum. Aðgerðir Alþingis til að koma á jafnrétti kvenna og karla nefni ég fyrst. Einnig minni ég á staðfestingu Alþingis á ýmsum alþjóðlegum sáttmálum um almenn mannréttindi og einstök atriði þeirra. Hafa verður í huga að fjöldamargt af því sem Alþingi hefur samþykkt í löggjöf og ályktunum um velferðarmál, menntamál, heilbrigðismál o.s.frv. hefur í reynd verið framlag til aukinna almennra mannréttinda. Þjóðfélagsbreytingar í okkar heimshluta á síðustu áratugum felast m.a. í því að vaxandi virðingar gætir fyrir einstaklingnum og rétti hans. Jafnframt hefur skilningur milli þjóðfélagshópa aukist og virðing fyrir rétti þeirra hvers um sig hefur vaxið. Hafa menn betur gert sér grein fyrir tilvist misréttis og skaðsemi þess og hefur það einnig orðið ljósara bæði fyrir þá sem fyrir því verða beinlínis og einnig fyrir alla aðra. Meðal misréttis sem hefur viðgengist í samfélögum með vestræna menningu er misrétti vegna kynhneigðar. Þetta hefur einnig átt við á Íslandi. Á fyrstu áratugum aldarinnar var mikil hreyfing í mörgum löndum Evrópu í þá átt að afnema slíkt misrétti og á þriðja áratugnum leit út fyrir að þess yrði ekki ýkjalangt að bíða að það tækist. En atburðir fjórða áratugarins í Þýskalandi og Sovétríkjunum bundu skjótan endi á þær framfarir. Að lokinni heimsstyrjöldinni tóku við tímar kalda stríðsins sem einkenndust af almennri tortryggni gagnvart hverju því sem á einhvern hátt skar sig úr á einhverju sviði þjóðlífsins. Segja má að umræða um mannréttindi samkynhneigðs fólks hafi ekki orðið almenn erlendis fyrr en fyrir hálfum öðrum áratug. Allt fram til 1972 voru mök milli fólks af sama kyni refsilagabrot í Noregi, svo að dæmi sé nefnt, en í öðrum löndum Vestur-Evrópu þar sem sams konar lagaákvæði giltu voru þau afnumin á árunum sitt hvorum megin við 1970. Má segja að sá tími einkennist af því að þá voru afnumin mörg lagaákvæði sem voru beinlínis ætluð til þess að skerða réttindi samkynhneigðs fólks. En jafnframt tóku augu manna að opnast fyrir því að misrétti gagnvart samkynhneigðu fólki var miklu almennara og víðtækara en í ljós kom af slíkum lagaákvæðum einum og framkvæmd þeirra. Þegar árið 1973 ályktaði sænska þingið að sambúð tveggja einstaklinga af sama kyni skyldi virða til jafns við sambúð fólks af gagnstæðu kyni. Árið 1978 skipaði það svo nefnd til að kanna öll sænsk lög með tilliti til þess hvort einhverju þyrfti að breyta í þeim eða bæta þau svo að hvaðeina sem ylli misrétti gagnvart samkynhneigðu fólki hyrfi úr þeim og að því yrði tryggt fullt frelsi og jafnrétti á við aðra. Þessi nefnd skýrgreindi verkefni sitt mjög rúmt og stóð fyrir margs konar rannsóknum á stöðu samkynhneigðs fólks í sænsku samfélagi. Hún lauk störfum árið 1984. Árið 1981 bætti norska þingið við tvær greinar í hegningarlögum ákvæðum um samkynhneigt fólk. Annars vegar er lögð refsing við því að blása til andúðar á samkynhneigðu fólki á opinberum vettvangi og hins vegar er lögð refsing við því að neita samkynhneigðu fólki um vöru eða þjónustu sem almenningi er boðin. Gildi þessara lagaákvæða til að koma í veg fyrir misrétti innan síns ramma hefur sannast því að einungis örsjaldan hefur komið til kæru samkvæmt fyrra ákvæðinu, en aldrei samkvæmt því síðara. Í ár skipaði norska ríkisstjórnin nefnd til þess að kanna réttindi og skyldur fólks í sambúð, þar á meðal sambúð samkynhneigðs fólks. Í Danmörku situr þingnefnd sem á að kanna stöðu samkynhneigðs fólks þar í landi og almennt má segja að löggjafarvaldið sé þegar tekið til starfa við að útrýma misrétti gagnvart samkynhneigðu fólki í flestum löndum Vestur-Evrópu. Hin almenna umræða um mannréttindi samkynhneigðs fólks hafði náð svo langt á árinu 1981 að þá kom fram á þingmannafundi Evrópuráðsins tillaga til ályktunar um afnám misréttis sem byggðist á samkynhneigð. Það voru norskir og hollenskir þingmenn sem stóðu fyrir tillögunni og hún hlaut gott fylgi þegar hún var samþykkt 1. okt. 1981. Efnisatriði ályktunarinnar miðast við það hversu ólík löndin í Evrópuráðinu eru og eru þess vegna misjafnlega brýn fyrir hvert og eitt ríki. En efnisatriðin í ályktuninni eru þessi: 1. Niður falli lagaákvæði sem gera saknæm sjálfviljug mök einstaklinga af sama kyni. 2. Ein aldurstakmörk gildi í lögum um mök einstaklinga án tillits til kynferðis. 3. Lögreglu og öðrum aðilum skuli skipað að hætta að halda skrár yfir samkynhneigt fólk og að eyða þeim skrám sem til kunna að vera. 4. Samkynhneigðu fólki skuli tryggt jafnrétti til atvinnu með tilliti til ráðningar, kjara og atvinnuöryggis, sérstaklega í þjónustu opinberra aðila. 5. Hætt verði að þröngva mönnum til þess að sæta læknismeðferð í þeim tilgangi að hafa áhrif á breytta kynhneigð þeirra og að hætt verði öllum rannsóknum sem beinast að því að breyta kynhneigð fullvaxins fólks. 6. Tryggt verði að forræði barna og umgengnisréttur og vistun barna hjá foreldrum takmarkist á engan hátt vegna samkynhneigðar foreldris. 7. Fangelsisyfirvöld og aðrir opinberir aðilar séu vel á verði fyrir hættu á nauðgun, ofbeldi og kynferðisafbrotum í fangelsum. Á árinu 1983 hófu danskir, finnskir, norskir og sænskir þingmenn sem eiga sæti í Norðurlandaráði undirbúning að ályktun frá ráðinu um afnám misréttis gagnvart samkynhneigðu fólki. Ályktunin hlaut yfirgnæfandi fylgi þeirra. Hún var samþykkt í Norðurlandaráði 1. mars 1984. Í grg. með ályktunartillögunni benda flm. á að markmið norrænnar samvinnu sé m.a. það að borgarar Norðurlanda megi búa við sem líkasta löggjöf. Eftir Helsingforssamningnum 1962 beri Norðurlandaþjóðum að vinna að samræmingu einkamála- og refsiréttar. Þeir vekja athygli á ályktun Evrópuráðsins nr. 924 1. okt. 1981 þar sem hvatt er til þess að samkynhneigt fólk njóti sömu réttinda og gagnkynhneigt fólk. Greinar ályktunarinnar eru tvær. Önnur er til norrænu ráðherranefndarinnar um að hún láti fara fram könnun á stöðu samkynhneigðs fólks á Norðurlöndum hverju um sig svo og að hún leiti leiða til þess að afnumin verði löggjöf sem felur í sér misrétti gagnvart samkynhneigðu fólki og bætt verði í lög ákvæðum er tryggi jafnrétti samkynhneigðs fólks á við aðra og bann við misrétti gagnvart því. Hinni greininni er beint til ríkisstjórna landanna og er þess efnis að þær vinni saman að því innan stofnana Sameinuðu þjóðanna og annars staðar á alþjóðlegum vettvangi að tryggja vörn gegn misrétti gagnvart samkynhneigðu fólki. Það verður eftir samþykkt þessarar þáltill. verkefni þeirrar nefndar sem ríkisstj. er með henni falið að skipa að rannsaka allar hliðar á misrétti gagnvart samkynhneigðu fólki hér á landi. Ég mun því ekki reyna að reifa hér þann þátt málsins að öðru leyti en því að ég nefni nokkur augljós og alkunn dæmi. Í hegningarlögum eru ákvæði t.d. í kaflanum um skírlífisbrot, XXII kafla, í 203. gr., sem skerða rétt fólks sem vill eiga hlut að mökum við einstakling sama kyns umfram það sem gildir ef einstaklingar eru af gagnstæðu kyni. Fyrst og fremst er hér um það að ræða að hærri aldursmörk gilda svo að mök séu aðilum refsilaus ef um einstaklinga af sama kyni er að ræða. En fleiri ákvæði er einnig að finna þar sem gerður er greinarmunur eftir kynferði aðila að mökum. Lög þau sem heimila hjúskap, þ.e. lög um stofnun og slit hjúskapar, gera einungis ráð fyrir hjúskap milli karls og konu og geta þau réttindi sem fylgja hjúskap þar með ekki nýst í sambúð samkynhneigðs fólks, t.d. hvað varðar ættleiðingarlög. Jafnframt er að finna í lögum ákvæði um réttindi fólks í óvígðri sambúð og eru þau jafnan svo orðuð að þau nýtast einungis karli og konu í sambúð. Menningarlegs misréttis hefur gætt í því m.a. að þess sá hvergi stað í menntun og kennslu, listum og fjölmiðlun að samkynhneigt fólk væri til. Þetta hefur þó breyst mjög mikið á undanförnum árum, en margt er enn óunnið sem koma þarf í kring í þessu efni. Til þess að hver og einn einstaklingur sé virtur og til þess að hann öðlist þá sjálfsvirðingu sem nauðsynleg er til að honum auðnist að lifa farsælu lífi þarf hann að njóta stuðnings af umhverfi sínu. Enn sem komið er er augljóst að mikið skortir á að menntakerfið veiti þann stuðning sem þarf svo að æskufólk sé viðbúið að virða til fulls samkynhneigð sína eða annarra þegar það gerir sér hana ljósa. Félagslegs misréttis gagnvart samkynhneigðu fólki gætir á öllum sviðum þjóðlífsins. Margsinnis hafa komið fram upplýsingar um að einstaklingum er neitað um vöru eða þjónustu sem almenningi stendur til boða fyrir það eitt að seljanda vörunnar eða þjónustunnar er kunnugt um samkynhneigð þeirra. Sama á við um stöðu samkynhneigðs fólks á húsnæðis- og atvinnumarkaði. Það virðist alltaf eiga á hættu að kynhneigð þess verði notuð sem átylla til misréttis. Það er sérstakt eðli félagslegs misréttis gagnvart samkynhneigðu fólki að það fer afskaplega leynt. Sérhvert dæmi sem fram kemur um það er því fulltrúi fyrir fjöldamörg önnur. Hér skal ekkert rakið af einstökum dæmum, enda verður það m.a. hlutverk nefndarinnar að safna þeim. Þar sem þáltill. fjallar um afnám misréttis finnst mér nauðsynlegt að fjalla ekki einungis um hin ytri merki misréttis á einstaklinga og þjóðlíf heldur tel ég afar brýnt að við gerum okkur ljósa grein fyrir því sem að baki því býr, að við skoðum áhrif misréttis á einstaklinginn sjálfan og aðstöðu hans til þess að sækja rétt sinn. Með misrétti er átt við það þegar menn búa við ójafnan rétt lagalega, menningarlega eða félagslega, og sá ójöfnuður byggist á einhverjum eiginleikum sem eru órjúfanlega tengdir persónu þeirra, svo sem kynferði, litarhætti, þjóðerni eða uppruna, trúarbrögðum, stjórnmálaskoðunum eða kynhneigð, svo að fátt eitt sé talið af þeim eiginleikum mannanna sem hafa reynst veita einum forréttindi og öðrum réttleysi. Það liggur í augum uppi að margs konar misrétti hefur viðgengist, a.m.k. svo lengi sem sögur ná aftur. Misrétti er ákaflega sterkt valdatæki. Því mun fleiri stoðum sem rennt er undir það, fleiri þættir látnir valda því, þeim mun fleiri verða fyrir því á einn eða annan hátt og þeim mun fámennari verður sá hópur manna sem telst búa yfir réttum eiginleikum í öllum greinum og þá einnig sterkari aðstaða þeirra einstaklinga sem tilheyra honum. Þetta er kjarninn í skýringum þess að misrétti á sér stað í öllum samfélögum. En misrétti viðgengst ekki eingöngu fyrir ásetning þeirra sem vilja njóta afleiðinga þess. Það krefst þess nefnilega einnig að þeir sem fyrir því verða viðurkenni réttmæti þess. Á því byggist það að misrétti viðgengst á svo mörgum sviðum þjóðlífsins, að menn una menningarlegu misrétti og að menn sætta sig við að hið menningarlega misrétti teljist réttlæta félagslegt misrétti. Því þarf ekki að undra þótt valdamenn allra tíma hafi veitt sér að festa ákvæði um misrétti í lög. Það að þeir sem verða fyrir misrétti sætta sig við það byggist á því að hver sá sem elst upp við það frá fyrstu tíð, frá blautu barnsbeini að hann sjálfur, hans fólk, hans þjóð sé minni máttar og öðrum óæðri, verður að sjálfsögðu minni máttar. Þetta þarf enginn að undrast eða lá nokkrum manni. Misréttið brýtur niður sjálfsvirðingu þess sem fyrir því verður. Hann veit upp á sig að búa yfir einhverjum þeim eiginleikum sem virðast réttlæta það að hann njóti ekki jafnréttis. Hann dirfist ekki að krefjast réttar síns því að hann fellst á það, a.m.k. í verki, að sér beri ekki sá réttur sem aðrir njóta. Það er sem betur fer í eðli sérhvers manns að eiga sér snefil af sjálfsvirðingu. Aðstaða þeirra sem búa við misrétti til þess að næra sjálfsvirðingu sína, til þess að læra að virða sjálfa sig og þá eiginleika sem valda því þó að þeir séu beittir misrétti er ákaflega misjöfn. Að sjálfsögðu eru einstaklingar hver öðrum ólíkir að þessu leyti. En hér kemur einnig annað til. Það er hin menningarlega og félagslega aðstaða. Þrátt fyrir það misrétti sem konur hafa löngum búið við hafa þær þó sem einstaklingar ævinlega notið þess hve þær eru stór og augljós hópur. Telpur eiga sér frá fyrstu tíð fyrirmyndir þar sem aðrar konur eru, nákomnar sem óskyldar. Af þeim læra þær að virða sjálfa sig og aðrar konur hvað sem líður skorti á jafnrétti við karla. Svartir menn sem búa við misrétti af hálfu hvítra manna hafa alist upp hjá svörtum foreldrum. Til þeirra hafa þeir alla sína æsku sótt þrótt til að geta síðar beitt sér gegn misrétti. Og þennan þrótt hafa foreldrarnir getað eflt með því að miðla af menningu sinni og sögu kynþáttar síns. Þar sem trúarhópar búa við misrétti treystist einatt samstaða þeirra sem til þeirra vilja teljast svo að þrátt fyrir misrétti í samfélaginu elst sá, sem fæðist til að tilheyra slíkum hópi, upp við sannfæringu um að hann breyti rétt með því að afneita ekki trú sinni. Þessu er öðruvísi varið þegar það er kynhneigð manns sem misrétti veldur. Þó að mannfólkið hafi á öllum tímum búið yfir þeim eiginleika að sumir fella hug til einstaklinga gagnstæðs kyns, sumir til einstaklinga sama kyns og enn aðrir til einstaklinga án tillits til kynferðis, þá er það svo að allir hafa frá barnsaldri alist upp við það á heimili sínu og í samfélaginu að allir menn búi yfir sömu kynhneigð, þránni að bindast ástum við einstakling af gagnstæðu kyni. Hér er þá komin fyrsta ástæða þess hve það er sérstaklega erfitt fyrir samkynhneigðan einstakling að öðlast sjálfstraust og sjálfsvirðingu svo að hann geti farið að hyggja að því að krefjast réttar síns í samfélaginu. Hann elst ekki upp við það að vitneskjan um aðra í sömu sporum berist frá kynslóð til kynslóðar, frá foreldrum til barns. Hann elst ekki upp við það að foreldrar hans séu honum þær fyrirmyndir sem hann sem samkynhneigður einstaklingur þarf á að halda í æsku og gildir einu hver kynhneigð foreldranna er. Þegar að því kemur að uppvaxandi einstaklingur gerir sér ljóst hvernig kynhneigð hans er varið er hann allsendis óundirbúinn að virða hana til fulls ef hún reynist önnur en sú gagnkynhneigð sem hann var alinn upp til að búast við. Önnur ástæða sem mér finnst ég verða að fá að nefna hér er að hin menningarlegu skilyrði vantar til þess að samkynhneigður einstaklingur geti viðstöðulaust sótt sér fyrirmynd og stuðning til sér eldra fólks. Fólks sem hefur aflað sér þekkingar og reynslu til þess að lifa farsælu lífi í samfélaginu. Fólks sem einstaklingurinn gæti notið trausts og halds af. Herra forseti. Þar sem tíminn er liðinn þá vil ég að lokinni þessari umræðu leggja til að þessari till. verði vísað til 2. umr. og til félmn.



Herra forseti. Virðulegi þm. Ég mæli hér fyrir 167. máli sem er till. til þál. um nýtingu jarðhita í heilsubótarskyni. Flm. eru auk mín hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson, Eggert Haukdal og Friðjón Þórðarson. með leyfi hæstv. forseta les ég tillögutextann sem er mjög stuttur: "Alþingi skorar á ríkisstjórnina að láta gera áætlun um það á hvern hátt jarðhiti og hveravatn verði best nýtt hér á landi í heilsubótarskyni. Jafnframt verði kannað á hvaða stöðum helst komi til greina að reisa heilsubótarstöðvar er byggi starfsemi sína á jarðhita og hver sé rekstrargrundvöllur slíkra stöðva". Þetta er, herra forseti, texti þeirrar þáltill. sem hér er flutt í annað sinn þar sem hún varð ekki útrædd á síðasta þingi. Það er skoðun okkar flm. að það sé löngu orðið tímabært að við hyggjum hér á landi að því máli að nýta þá miklu möguleika sem fólgnir eru í þessari auðlind og hefjumst handa um að byggja heilsubótarstöðvar þar sem, að fordæmi fjölmargra erlendra þjóða, nýttur væri jarðvarmi, hveravatn, hveraleir og ölkelduvatn, svo maður nefni nú höfuðþættina. Þetta eru náttúrugæði sem óvíða er að finna í Evrópulöndum og skapa því hér á landi mun betri aðstöðu, vegna þess að Ísland er einstakt eldfjallaland, á þessu sviði heldur en annars staðar í Evrópu. Slíkar heilsubótarstöðvar mundu, eins og reynslan í Hveragerði sýnir, verða sóttar í verulegum mæli af Íslendingum en eins og menn vita eru jafnan hundruð manna á biðlista til þess að njóta þeirrar aðstöðu sem boðið er upp á í Hveragerði á hæli Náttúrulækningafélagsins þar. Þá má einnig telja líklegt að útlendingar muni í allríkum mæli nýta sér þessa þjónustu, ef fyrir hendi væri hér á landi, í meira mæli en er í dag. Þannig gæti stofnun slíkra heilsuræktarstöðva sem byggja á jarðhita orðið mikilsverð tekjulind að því er varðar ferðamálaþjónustu. Erlendir menn sækja hingað í vaxandi mæli, ef reynsla annarra þjóða er hér nokkur mælikvarði, og á þann hátt getum við skapað aukna atvinnu á nýjum atvinnuvettvangi og auknar gjaldeyristekjur. Þá má spyrja: Hverjir eru möguleikarnir til þess að nýta íslenskan jarðhita á þessu sviði? Við höfum satt að segja Íslendingar verið heldur daufir í rannsóknum og athugunum í því efni. En ég vil þó ekki láta hjá líða í þessum fáu orðum, herra forseti, sem ég mæli hér fyrir þessari þáltill., að nefna mjög merka rannsókn sem framkvæmd var hér á landi fyrir 15 árum á vegum Þróunarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, sem liður í tækniaðstoð sem veitt er þjóðum Sameinuðu þjóðanna. Þá var framkvæmd hér allítarleg rannsókn á þessu sviði sem hefur legið allt of mikið í þagnargildi frá því að niðurstöður hennar urðu kunnar. Rannsakaðir voru möguleikar þess að nýta m.a. íslenskan jarðhita í því skyni sem till. þessi fjallar um, í heilsubótarskyni, og að rannsókn lokinni var samin skýrsla af mjög þekktum frönskum sérfræðingi á þessu sviði, sem er prófessor í baðlækningum. Ég ætla ekki að rekja efni þeirrar skýrslu. Það yrði allt of langt mál. En niðurstaðan er gagnmerk og ég nefni hana. Hún er sú að heilsubótareiginleikar íslenska vatnsins, a.m.k. bæði lindarvatnsins íslenska og hveravatnsins, séu jafngóðir og þess vatns sem notað er á helstu og þekktustu heilsubótarbaðstöðum í Evrópu. Prófessorinn franski gerir í þessari skýrslu tillögur um að komið verði á fót hér á Íslandi baðlækningastöðvum sem ætla mætti að yrðu sóttar ekki síst frá öðrum löndum. Jafnframt rekur hann læknisfræðileg atriði sem lúta að meðferð við ýmsum sjúkdómum miðað við eiginleika íslenska lindarvatnsins, íslenska hveravatnsins og leirbaða. Þar eru efst á blaði vitanlega ýmsir gigtarsjúkdómar, öndunarfærasjúkdómar, meltingarsjúkdómar, hjartasjúkdómar og svo mætti áfram telja. Þetta er út af fyrir sig ákaflega merkileg niðurstaða og merkur þáttur sem við höfum fram að þessu gefið allt of lítinn gaum. Í rannsóknaráliti þessara sérfræðinga Sameinuðu þjóðanna eru gerðar tillögur um uppbyggingu slíkrar baðlækninga- og heilsubótaraðstöðu hér á Íslandi, sem byggir á þessum ónýttu auðlindum okkar að því er þetta snertir. Mér er hins vegar ekki kunnugt um að neinar af þessum tillögum hafi leitt til sérstakra framkvæmda af hálfu hins opinbera eða einkaaðila. En það er ljóst að þarna eru dregnar saman mjög gagnlegar rannsóknarniðurstöður um þessi efni sem að notum geta komið fyrir okkur í framtíðinni. Ég vil aðeins í þessu efni minna á að nú eru uppi ráðagerðir og reyndar framkvæmdir um útflutning á íslensku drykkjarvatni. Það er aðeins einn þáttur sem tengist eða er skyldur þessu máli. Þar er þó ekki um að ræða ölkelduvatn eða nýtingu vatnsins til lækninga. En það sýnir bara hvaða möguleikar eru á þessu sviði ef grannt er skoðað. Þegar litið er á þetta mál í heild, herra forseti, má segja að hér tvinnist saman tvær leiðir til nýrrar nýtingar jarðhitans hér á landi: Stofnun nýrrar heilsubótaraðstöðu fyrir útlendinga jafnt sem Íslendinga, og í öðru lagi efling ferðamannaþjónustunnar sem tvímælalaust mundi fylgja í kjölfarið. Í þessu sambandi vil ég aðeins nefna álit frá Orkustofnun, sem hefur borist þeirri nefnd sem um þetta fjallaði, atvmn. Sþ., og er dagsett 7. júní 1985. Ég ætla aðeins að lesa lítinn kafla úr því þar sem segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: "Það er staðreynd að í mörgum löndum Evrópu og Asíu eru volgar lindir notaðar til heilsubaða og hvílir sú notkun á aldagamalli reynslu og hefð. Víða eru í byggingu ný heilsuhæli af þessu tagi sem höfða ekki síst til ferðamanna. Markaðurinn er stór og ekkert sem bendir til þess að hann sé að dragast saman. Hér á landi er jarðhiti mjög víða til staðar og aðstæður að því leyti ákjósanlegar, betri en í mörgum öðrum löndum. Þótt eflaust megi ýmislegt finna neikvætt, svo sem kaldara loftslag, virðist þó ástæða til að skoða vandlega þá möguleika til atvinnutækifæra sem kunna að leynast á þessu sviði." Tilvitnun lýkur hér í þetta álit Orkustofnunar sem er þó mun lengra og hnígur raunverulega að sömu niðurstöðu og um er rætt í þessari þáltill. og grg. hennar. Við höfum hér nýlegt dæmi þó, herra forseti, um nýtingu íslensks hveravatns til lækninga. Það er Bláa lónið á Reykjanesi. Þangað hefur verið mjög sótt af sjúklingum með ýmsa húðsjúkdóma. Lítið gistihús er á bakka lónsins. Það hefur að miklu leyti tvö undanfarin sumur verið bókað af erlendum ferðamönnum sem hingað koma til að leita sér bata við böð í Bláa lóninu. Þetta er lítið dæmi sem eiginlega hefur sprottið af sjálfu sér en málið ekki sérstaklega kynnt erlendis. Fregnir hafa hins vegar borist út um heim af eiginleikum vatnsins i Bláa lóninu og baðaðstöðunni þar, sem að vísu er mjög frumstæð. Það stendur hins vegar til bóta. Í sumar hefur farið fram rannsókn á lækningamætti vatnsins þar af hálfu landlæknisembættisins og verður ugglaust skýrt frá niðurstöðu þeirrar rannsóknar á næstunni á hinu háa Alþingi, þar sem ég hef lagt fram fsp. til heilbrrh. um hana. Með þessari till., herra forseti, eru flm. fyrst og fremst að vekja athygli á þeim miklu möguleikum sem við teljum að felist á þessu sviði, á því að nýta jarðhitann í heilsubótarskyni, nýta vatnið, bæði hveravatnið, ölkelduvatnið og leirinn þá ekki síður, og á þeim miklu möguleikum, ekki síst á sviði ferðamála, sem uppbygging getur skapað og dæmið frá Hveragerði og reyndar Bláa lóninu eru nægilegar vísbendingar um, ef við viljum og kjósum að fara þá leið sem hér hefur verið um rætt. Að svo búnu legg ég til að þessari till. verði vísað til atvmn.



Herra forseti. Það er kannske ekki ástæða til að halda hér langar ræður á þessum tíma þegar þunnskipaðir eru þingbekkir. En ég tel að hér hafi flm., hv. 2. þm. Reykn., hreyft hinu athyglisverðasta máli. Við höfum nýtt heita vatnið næstum eingöngu á einn veg. En ég er sannfærður um það - og er sammála honum um það - að þar eigum við ónotaða auðlind sem getur haft gífurlega þróunarmöguleika í för með sér sé rétt á málum haldið. En í þessum efnum dugar ekki að hugsa smátt. Ég er t.d. þeirrar skoðunar að ef hér væri ákveðið að verja svo sem eins og 500 millj. kr. til þess að byggja upp - sjálfsagt væri rétt að byrja hér á höfuðborgarsvæðinu, t.d. í Laugardalnum þar sem er hin ákjósanlegasta aðstaða og íþróttamiðstöð þegar - til að byggja þar upp aðstöðu sem væri á heimsmælikvarða og ef síðan væri varið kannske eins og 100 millj. af þessum 500 til að kynna þessa aðstöðu - það kann ýmsum að þykja þetta óraunhæfar tölur, en ég hygg að þetta gerist nú ekki öðruvísi - þá er ég alveg sannfærður um að það mætti skapa hingað ferðamannastraum allan ársins hring. Slík miðstöð gæti gefið okkur verulega mikið í aðra hönd og gæti hér orðið eins konar stóriðja í ferðamannamóttöku. Ég hygg að Laugardalurinn í Reykjavík hafi upp á að bjóða allt sem þarf í þessu sambandi. Það hafa líka ýmsir aðrir staðir úti um land. Og án þess að ég lengi þetta nokkuð frekar þá held ég að hér sé mál sem t.d. hið nýja Þróunarfélag gæti tekið að sér. Það hafa verið gerðar athuganir á þessu og þeir sem stunda laugar og böð vita, telja sig a.m.k. vita, um góð áhrif laugarvatnsins, heita vatnsins. Það er sannfæring mín að á þessu sviði eigum við mikla möguleika ónotaða. Við megum í rauninni ekkert tækifæri láta okkur úr greipum ganga til þess að skapa hér ný atvinnutækifæri og afla tekna og ég held að á þessu sviði sé ótvírætt um mjög mikla möguleika að ræða.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka hv. þm. Eiði Guðnasyni fyrir þau ummæli sem hann lét hér falla um efni þessarar þáltill. og þann stuðning sem fram kom í ræðu hans við þá hugmynd sem í till. felst. Ég er honum hjartanlega sammála um að hér búa mjög miklir möguleikar. Ég er honum einnig sammála um að ef verulegu fjármagni væri veitt til þessa, til uppbyggingar slíkra heilsuræktar- og baðlækningastöðva í Laugardalnum, sem vitanlega er kjörinn staður hér í Reykjavík vegna alls umhverfis og þeirra bygginga og íþróttamannvirkja sem þegar eru þar fyrir hendi og tengjast þessu, þá væri unnt að efla hér mjög ferðamannaþjónustu, aðsókn bæði Íslendinga og útlendinga og raunverulega skapa hér heilsubótaraðstöðu sem ekki er fyrir hendi og kemur vitanlega öllum sem þangað sækja að gagni. Það eru margir aðrir staðir einnig á landinu sem til greina koma og ég vil í því efni - eins og ég raunar gerði í framsöguræðunni - nefna Svartsengi og þá ekki síst í nágrenni við Bláa lónið þar sem væri kjörin aðstaða til að byggja upp slíkt baðhótel. Við höfum fordæmin frá Þýskalandi, Frakklandi, Tékkóslóvakíu og mörgum öðrum löndum þar sem um slíka aðstöðu er að ræða, þar sem slíkir baðstaðir hafa starfað í aldir. Þangað sækir fólk raunverulega úr allri veröld og þess vegna er sérstaklega mikilvægt innlegg í þetta mál niðurstaðan úr þeirri rannsókn sem framkvæmd var af sérfræðingum Sameinuðu þjóðanna, að þau náttúrlegu skilyrði, þ.e. gæði vatnsins og hveraleirsins sem hér er að finna, eru síst verri, e.t.v. að mörgu leyti betri en það sem gerist á ýmsum baðstöðum Evrópu sem víðkunnir eru. Þess vegna held ég að fyllsta ástæða væri til þess að samþykkja þessa till. hér á Alþingi og hefja framkvæmdir í þessu efni.



Herra forseti. Á því er nokkur misbrestur að tjóna- og slysabætur séu verðtryggðar og að svo miklu leyti sem þær eru það gilda engar almennar reglur um það. Það getur því verið mjög misjafnt hvernig verðtryggingu er háttað þó að stöku Tryggingarfélag hafi tekið það upp í einhverjum mæli. Þegar verðbólga er jafnmikil og raun ber vitni þá getur fólk þess vegna orðið fyrir verulegum skakkaföllum vegna þess að bótagreiðslur trygginga sem það hefur tekið eru ekki verðtryggðar - eða misvel verðtryggðar. Það mun vera verðtrygging í ýmsum tilvikum t.d. í einhverju formi í brunatryggingum. En einmitt vegna þess að verðtryggingin kemur fyrir í einhverjum mæli þá munu margir tryggingatakar vera þeirrar skoðunar að allar bætur séu verðtryggðar að fullu og um þetta gildi samræmdar reglur. Þetta eykur vitaskuld á andvaraleysi tryggingatakanna og þess vegna teljum við flm. þessarar þáltill. rétt að þetta mál verði tekið til sérstakrar skoðunar. Í verðbólgu sem er af því tagi sem hér hefur geisað að undanförnu og reyndar oft áður þá skiptir vitaskuld líka máli hversu oft bótaupphæð er endurmetin sé um verðtryggingu að ræða. Ef það gerist sjaldan, þó að verðtryggt sé talið, þá er gildi verðtryggingarinnar tiltölulega rýrt. Allt þetta mælir vitaskuld með því að samræmdar reglur verði settar um verðtryggingu tjóna- og slysabóta og löggjöf eftir því sem ástæða er til. Það er af þessum sökum sem þessi þáltill., sem ég mæli hér fyrir, á þskj. 133 er flutt, og fjallar um verðtryggingu tjóna- og slysabóta. Ályktunin er mjög einföld. Hún er í því fólgin að fela heilbr.- og trmrh. að láta undirbúa löggjöf um verðtryggingu tjóna- og slysabóta almennra tryggingafélaga. Get ég þess í lokin - og í samræmi við það sem ég hef sagt hér áður - að það er skoðun flm. að í stað þess að tiltaka hversu oft skuli hækka tryggingarupphæð í krónum talið vegna verðbólgu þá væri að ýmsu leyti æskilegra að miða við tilteknar breytingar á ákveðinni vísitölu. Þannig t.d. að bótaupphæð sé endurmetin fyrir hver 4% sem vísitalan breytist eða aðra þá prósentutölu sem menn telja betur henta. Herra forseti. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta. Ég held að hér sé um mál að ræða sem nauðsynlegt sé að taka á þannig að samræmdar reglur séu fyrir hendi og enginn vaði í villu um það hvernig tryggingum er háttað og í hvaða mæli þær eru verðtryggðar eða óverðtryggðar, þannig að hér ríki samræmi. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að till. verði vísað til félmn.