Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Um fátt er meira rætt þessa dagana um veröld víða en yfirvofandi styrjöld í Írak og það má segja að heimurinn fylgist með því dag frá degi, klukkustund frá klukkustund einmitt þessi augnablikin hverjar verða lyktir þess máls. Fyrir Alþingi liggur núna till. til þál. um að Ísland fyrir sitt leyti komi afstöðu sinni skýrt á framfæri í þessum efnum á alþjóðavettvangi, þ.e. að leita skuli allra leiða til að afstýra innrás í Írak, þar á meðal að gefa vopnaeftirlitsmönnum Sameinuðu þjóðanna nægan tíma til að ljúka störfum sínum. Einnig að komi engu að síður til þess að ráðist verði á Írak liggi ljóst fyrir að Ísland muni ekki heimila afnot af íslenskri aðstöðu eða aðstöðu á íslensku yfirráðasvæði né verði um neins konar þátttöku að ræða af Íslands hálfu í slíkum aðgerðum. Á síðasta, væntanlega, fundi utanrmn. á þessu þingi sem haldinn var í morgun var því hafnað að afgreiða þessa tillögu þannig að hún fengi að koma til síðari umr. og atkvæðagreiðslu. Það þykir mér mjög miður, herra forseti, og ég hlýt að gagnrýna að ekki skuli vera farvegur fyrir það á Alþingi Íslendinga að grundvallarafstaða sé tekin af Alþingi sjálfu í máli sem þessu. Ef því er beitt með þessum hætti, herra forseti, í þingnefndum að fella það að tillögur fái að koma aftur til umfjöllunar og þá eftir atvikum atkvæðagreiðslu í þinginu er í raun og veru lokað þeim eina farvegi sem þingmönnum stendur til boða samkvæmt þingsköpum okkar til að fá grundvallarafgreiðslu á mál af þessu tagi. Ég mótmæli þessu, herra forseti. Mér þykir þetta mjög miður. Við aðstæður af þessu tagi finnst mér að þjóðþingið sjálft eigi að móta grundvallarafstöðuna og hún eigi að sjálfsögðu að vera þessi sem tillagan kveður á um, að ekki komi til greina að Ísland styðji árásarstyrjöld gegn Írak né láti neins konar aðstöðu í té ef til slíks kemur engu að síður í því sambandi.

Herra forseti. Yfirvofandi er hernaðarárás á Írak. Sú þáltill. sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon greindi hér frá fjallar um viðbrögð Íslendinga og með hvaða hætti Alþingi eigi að álykta um málið. Hann fór yfir tillöguna sem felur það m.a. í sér að við komum afstöðu okkar á afdráttarlausan hátt fram á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og leitum allra leiða til að afstýrt verði innrás í Írak. Þá kemur fram að við teljum að Íslendingar eigi hvorki að heimila aðstöðu á íslensku yfirráðasvæði né neins konar þátttöku Íslands í hugsanlegum aðgerðum. Við höfum óskað eftir því að Alþingi fái tækifæri til að taka á lýðræðislegan hátt afstöðu til þessarar tillögu. Hér í þingsal í dag eru bæði hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. Það er óeðlilegt annað en að þeir tjái afstöðu sína til þessa máls og ég vil beina til þeirra þeirri spurningu hvort það hafi verið ákvörðun ríkisstjórnarinnar að beina því til meiri hluta í utanrmn. þingsins að koma í veg fyrir að þetta mál komi fyrir þingið.

Herra forseti. Þetta mál hefur ekki verið rætt í ríkisstjórn. Það er að sjálfsögðu utanrmn. sem tekur sjálfstæða afstöðu til þess hvaða tillögur eru afgreiddar þar og hverjar ekki. Auðvitað skiptir meginmáli að um það sé bærileg samstaða. Nú liggur fyrir að meiri hluti þingsins útilokar það ekki að valdi verði beitt í þessum málum. En ég hef skilið hv. þingmann þannig að hann útiloki það undir öllum kringumstæðum að valdi verði beitt með sama hætti og hann útilokaði það að því er varðaði bæði Bosníu og Kosovo á sínum tíma. Ég held að það væri mjög mikilvægt að hann gerði þinginu grein fyrir því undir hvaða kringumstæðum hann telur að hægt sé, og rétt, að beita valdi til að vernda mannréttindi og koma í veg fyrir glæpi gegn mannkyni. Ég tel að hann skuldi hv. Alþingi að gera okkur grein fyrir því og geti ekki alltaf verið að spyrja meiri hluta þingsins að því í hvaða tilvikum meiri hluti þingsins telji rétt að beita valdi. Ég spurði hv. þingmann um það fyrir nokkru síðan hvort hann hefði talið það rétt, t.d. að því er varðaði nasismann, og hvenær hann teldi hugsanlega rétt að beita valdi. Hann hafði engin svör. En það liggur alveg ljóst fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar að það er ekki hægt að ná friði og friðsamlegri lausn varðandi Írak nema að baki liggi alvarleg hótun. Það er í þessu andrúmslofti sem reyna verður að ná friðsamlegri lausn í þessu máli.

Herra forseti. Ég tek undir málflutning utanrrh. í því máli sem hér er verið að ræða. Ég vil rifja það upp að við höfum margsinnis rætt þessi mál í utanrmn. Alþingis, m.a. með hæstv. utanrrh. Þessi mál voru rædd í umræðum um skýrslu utanrrh. um utanríkismál 27. febrúar sl. Ályktun og samþykkt Sameinuðu þjóðanna liggur fyrir. Hún gengur út á það að afvopna Íraka og það er auðvitað ekki útilokað þar að það geti komið til aðgerða. Menn eru sammála um að slík hótun þurfi að liggja undir. Ég vakti sérstaka athygli á því í umræðum um utanríkismál 27. febrúar að utanríkisráðherra Svía, Anna Lindh, sem var þá nýbúin að vera hér í heimsókn, lýsti því í blaðaviðtali að slík hótun yrði að vera til staðar gagnvart Saddam Hussein. Mér þótti mjög merkilegt að heyra utanrríkisráðherra Svía koma að málunum með þessum hætti sem lýsir því auðvitað að þar er alþjóðasamfélagið sammála um að þess þurfi. Annars muni ekkert gerast. Þessi mál fjalla um trúverðugleika Sameinuðu þjóðanna, að fylgja eftir þeim samþykktum sem menn gera þar, og fjalla fyrst og fremst um það. Menn hafa deilt um tíma o.s.frv. og þessi mál eru á viðkvæmu stigi. Menn eru að takast á um þau í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og það er ekkert tilefni til þess af okkar hálfu nú að afgreiða ályktun af þessu tagi hér á Alþingi.

Herra forseti. Hv. formaður utanrmn. þingsins segir að hugsanlega komi til aðgerða, og er þá verið að lýsa yfirvofandi hernaðarárás mesta herveldis heims á íröksku þjóðina. Við höfum áður heyrt þennan tón, þennan óbilgjarna og mér liggur við að segja öfgafulla tón frá hæstv. utanrrh. sem talar sama rómi, sömu röddu og haukarnir í Washington. Hann auglýsir eftir skoðunum mínum á mannréttindum og valdbeitingu hernaðarstórveldis. Það stendur ekki á mér að ræða slíkt. En hæstv. ráðherra vill koma í veg fyrir að ég fái að gera það hér á Alþingi vegna þess að stjórnarmeirihlutinn er að meina okkur að taka þessa þáltill. hér til umfjöllunar. Við óskum eftir umræðu um þessi mál og þá mun ekki standa á okkur að gera grein fyrir sjónarmiðum okkar. Hæstv. ráðherra segir að það sé bærileg samstaða um það á Alþingi að beita Íraka hernaðarofbeldi. Það er þetta, hæstv. utanrrh., sem við viljum láta reyna á. Við teljum að það sé lýðræðislegur réttur okkar sem ríkisstjórnin meinar okkur um.

Virðulegi forseti. Við erum að koma beint af fundi utanrmn. þar sem þetta mál var síðasta málið. Það mál sem hér er verið að ræða er í raun og veru þríþætt. Það er í fyrsta lagi tillagan sem hér er gerð að umtalsefni. Það eru þau hefðbundnu vinnubrögð að taka þingmannatillögur og frumvörp fyrir í lok þings og ég vek athygli á því að við erum að taka þessa tillögu til umræðu degi eða tveim dögum áður en þinginu á að ljúka og þá er vonlítið að hún náist fram. Í þriðja lagi snýst þetta mál um það hvort Alþingi er tilbúið að taka veigamikla umræðu, nefnilega þessa að taka ekki þátt í hernaðaraðgerðum við Írak, eða almennt. Tillagan er um það, annars vegar að leggjast gegn innrás og hins vegar að taka ekki þátt í hernaðaraðgerðum gegn Írak. Ég lýsti því yfir hér í utanríkismálaumræðu, virðulegi forseti, að ég væri mjög ánægð með þá ræðu sem fulltrúi Íslands flutti í öryggisráðinu 19. febrúar af því að mér fannst það afdráttarlaus yfirlýsing varðandi innrás. Hins vegar minni ég á að það hefur verið deilt um það í samfélaginu hvað felist t.d. í ákvörðun ríkisstjórnar um að leggja til 300 millj., ef á þurfi að halda, vegna átaka og til NATO, og þeirri umræðu hefur ekki verið lokið hjá okkur. Við höfum ekki tekið umræðu um það á Alþingi hvort Ísland muni almennt standa utan hernaðaraðgerða, komi til þeirra, en það höfum við hingað til gert. Ég greiddi því atkvæði að taka þessa tillögu út þótt ég telji að fyrri hluta hennar hafi þegar verið fullnægt vegna þess að ég tel eðlilegt að við tökum umræðuna um þátt Íslands í hernaðaraðgerðum af eða á. Ég harma það að við skulum taka svo veigamikla umræðu í nefnd svo til á síðasta degi þingsins.

Herra forseti. Þetta mál, eins og það stendur núna, snýst ekki um það hvort til greina geti komið að beita valdi einhvers staðar og einhvern tíma í samskiptum aðila. Það snýst ekki um það. Þetta mál, eins og það stendur núna, snýst um það hvort það sé réttlætanlegt að ráðast á Írak á allra næstu dögum eða ekki. Ísland getur með ósköp einföldum hætti skýrt stöðu sína í því sambandi. Það getur tilkynnt hvorum megin hópi ríkja það vill tilheyra, þeim sem ekki telja slíkt réttlætanlegt, þjóðum eins og Frökkum, Rússum, Kínverjum og Þjóðverjum og reyndar almenningsáliti heimsbyggðarinnar að langmestu leyti, eða hvort Ísland vill skipa sér í lið með Bandaríkjamönnum og Tony Blair. Um það snýst þetta mál. Tillagan hefði ósköp einfaldlega komið því á hreint hvorum megin hópi ríkja, þótt ekki sé kannski rétt að tala um það --- í hvorri fylkingunni, skulum við segja, Ísland ætlar að vera. Það er alveg ástæðulaust, herra forseti, að gera einfalda hluti flókna. Það sem tillagan gengur út á og það sem við vildum fá hér fram á lokadögum þingsins er ósköp einfaldlega þetta: Hvorum megin í þessum fylkingum er Ísland? Um það er spurt úti um allan heim í dag. Sem betur fer eiga Bandaríkjamenn og Tony Blair sér fáa formælendur hvað sem kann að líða möguleikum þeirra til að þvinga fram nægan stuðning í öryggisráðinu við slíka afgreiðslu. Mér finnst, herra forseti, að það sé mikill ljóður á störfum okkar hér hvað varðar vinnubrögð, hefðir og þá eftir atvikum þingstörf að ekki skuli vera hægt að knýja fram einfalda atkvæðagreiðslu um prinsippmál af þessu tagi þannig að það liggi bara fyrir og sé á hreinu. Stendur Ísland með Frökkum og öðrum þjóðum sem eru að reyna að koma í veg fyrir að ráðist verði á Írak á allra næstu dögum eða er Ísland hinum megin í málinu?

Herra forseti. Ég vil lýsa því yfir að ég styð ríkisstjórnina í þeim aðgerðum sem hún hefur ákveðið í þessu máli og tel að þar hafi verið rétt að öllu staðið. Ég tel aftur á móti að umræða um þetta mál í þinginu sé eðlileg og get tekið undir það að mál sem varða svo brýna og mikilvæga hagsmuni fyrir alla heimsbyggðina eigi alveg rétt á umræðu hér á hv. Alþingi. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál að sú staða skuli vera uppi í heimsbyggðinni í dag að Bandaríkjamenn og meðfylgjendur þeirra séu jafnvel að fara í stríð. Það er ljóst eftir sem áður að Saddam Hussein Íraksforseti er einn versti harðstjóri sem þekkst hefur og það er ekki heiglum hent að eiga við slíka menn. Þess vegna hljótum við að taka afstöðu með þeim lýðræðislegu ríkjum sem vilja halda uppi lýðræði í þessum heimi.

Herra forseti. Ég átta mig ekki á því af hverju hv. þm. Vinstri grænna kjósa að haga orðum sínum svo hér að hæstv. utanrrh. og ríkisstjórnin vilji stuðla að árás á íröksku þjóðina. Menn vita auðvitað að það er ekki svo. Menn vita auðvitað að sá sem er einvaldur í Bagdad um þessar mundir er kannski mesti óvinur íröksku þjóðarinnar sem fyrirfinnst, enda hefur sá maður ekki hikað við að nota eiturvopn á sína eigin þjóð, myrða þúsundir, tugi þúsunda. Hann hefur farið í stríð við nágranna sína. Þar féll ein milljón manna vegna aðgerða og ákvarðana þessa einvalds. Hvers vegna kjósa menn að haga orðum sínum svo, sem er ekki sannleikanum samkvæmt, að segja að heimurinn skiptist í tvær fylkingar, þá sem telji að komi til greina að gera árás á Írak til þess að losna við Saddam Hussein og hina sem vilja það aldrei eins og sagt var? Frakkar voru nefndir til sögunnar. Frakklandsforseti hefur sérstaklega sagt að valdbeiting hljóti að koma til greina, hins vegar þurfi að gefa meiri tíma, það sé ekki fullreynt. Hann hefur aldrei farið í þá fylkingu sem hv. þm. var að nefna að hann væri í, sem teldi aldrei koma til greina að fjarlægja þennan rudda úr valdastól með valdi. Þvert á móti. Þetta er algerlega mislýsing á atburðunum. Hæstv. utanrrh. hefur marggert grein fyrir því hér að hann og íslenska ríkisstjórnin hafa ætíð lagst á þá sveifina að fara með friðsamlegum hætti gagnvart þessum manni en þó með fullum þunga hótana. Og það vita allir í þessum sal að það hefði ekkert gerst, það hefur nú lítið gerst hjá vopnaeftirlitinu, en það hefði ekkert gerst nema af því að 300 þús. hermenn bíða þess albúnir að taka í taumana. Þá verða menn að meina þá hótun. Ef þeir mundu lýsa því yfir, eins og hv. þm. hér, að það komi aldrei til greina að fara á hendur Saddam Hussein væri hótunin einskis virði. En þarna er búið að byggja upp 300 þús. manna her og það er óhjákvæmilegt að taka í taumana ef þessi maður hlýðir ekki.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki frekar að blanda mér í þau orðaskipti sem hér eiga sér stað á milli vinstri grænna út af tillögu þeirra sem tekin var fyrir í utanrmn. í morgun og forustumanna ríkisstjórnarinnar. Vegna orða hæstv. forsrh. um að fara gegn Saddam Hussein vil ég hins vegar árétta það að við erum sammála um það í þessum sal, vonandi öll, að Sameinuðu þjóðirnir séu það æðsta vald sem við felum að fara með öryggismál heimsins. Sameinuðu þjóðirnar eru það sem við viljum setja ofar öllu og við viljum að þær hafi þau tæki sem þarf til þess að halda um mál og helst þannig, á 21. öldinni, að hægt sé að leysa mál öðruvísi en með innrás og stríði. Ég kem hingað, virðulegi forseti, í tilefni af orðum hæstv. forsrh. til að árétta það að ályktun 1441 hjá Sameinuðu þjóðunum fjallar ekki um að fara gegn Saddam Hussein eða um að fjarlægja hann úr sessi. Ályktun 1441 hjá Sameinuðu þjóðunum fjallar um að afvopna Íraka. Það verkefni höfum við falið vopnaleitarmönnum og við styðjum að þeim sé gefið það svigrúm sem þarf. Í raun og veru hafa samt Sameinuðu þjóðirnar ekki tekið ákvörðun um það neins staðar að það eigi að taka þennan mann af valdastóli. Það breytir því ekki að það mundum við sennilega öll vilja sjá. En við skulum ræða um hlutina eins og þeir eru og eins og Sameinuðu þjóðirnar hafa ályktað, og þær hafa ályktað um að afvopna Íraka.

Herra forseti. Ég hef beint til hæstv. forsrh. spurningu um stöðu íslenska táknmálsins. Tilefnið er ekki síst nýafstaðið málþing Félags heyrnarlausra undir yfirskriftinni ,,Réttindi, menntun, lífsgæði``. Ýmislegt kom fram á því málþingi sem var til þess fallið að vekja stjórnmálamenn af þeim þyrnirósarsvefni sem þeir hafa sofið, a.m.k. undanfarin tíu ár, þegar málefni heyrnarlausra eru annars vegar og á það kannski fyrst og fremst við um ríkisstjórnina og stjórnarflokkana. En þingi þessu var fylgt eftir með því að heyrnarlausir og aðstandendur þeirra, samtals á annað hundrað manns, fjölmenntu á Austurvöll í síðustu viku og kröfðust þess að ríkisstjórnin viðurkenndi íslenska táknmálið formlega í lögum og tryggði rétt heyrnarlausra til túlkaþjónustu. Í kjölfar mótmælanna reiddi hæstv. forsrh. fram 4 millj. kr. til að bæta úr brýnum vanda túlkaþjónustunnar um stundarsakir. Það ber að þakka. Á hitt ber samt að líta, og það er gagnrýnisvert, að hér er um enn eina bráðabirgðalausnina að ræða í málefnum heyrnarlausra. Það eru einmitt bráðabirgðalausnir af þessu tagi sem heyrnarlausir eru búnir að fá sig fullsadda af. Árið 1997 blésu heyrnarlausir til baráttu af sama tagi. Þá var nákvæmlega sömu aðferðum beitt af sama forsrh., 2 millj. kr. slett í túlkaþjónustuna og málinu svo vísað í starfshóp. Heyrnarlausir eru líka búnir að fá sig fullsadda af starfshópum. Á tíu árum hafa fimm stjórnvaldsskipaðar nefndir verið settar á til að fjalla um stöðu heyrnarlausra en af því starfi hefur nákvæmlega ekkert sprottið. Enn eiga 250 heyrnarlausir Íslendingar í erfiðleikum með að taka þátt í daglegu lífi til jafns við aðra Íslendinga. Þeir geta ekki mætt í heimsóknir til sérfræðinga, lögmanna, endurskoðenda, fasteignasala eða bílasala án táknmálstúlks. Þeir geta ekki farið í viðtöl við vinnuveitendur, sótt foreldrafundi eða húsfundi án þess að hafa túlk, ekki sótt almenn námskeið eða fræðslufundi. Engar almennar fjárveitingar eða reglur eru til staðar til að tryggja þennan aðgang heyrnarlausra að táknmálstúlkun þrátt fyrir ýmis ákvæði í löggjöf okkar sem ættu að tryggja slíkt. Eitt af því sem stjórnvöld hafa borið fyrir sig í þessum efnum er að áhöld séu um það hvar vista beri þessa þjónustu í stjórnsýslunni, undir hvaða ráðuneytí málefni heyrnarlausra eigi að heyra. Þetta er eitt málið sem starfshópar ríkisstjórnarinnar hafa gefist upp við að greina og síðast núna fyrir nokkrum dögum kom frétt um það í fjölmiðlum að a.m.k. átta heyrnarlausir einstaklingar hafi sent menntmrn. stjórnsýslukærur vegna synjunar á túlkaþjónustu. Svörin sem þetta fólk fær þar eru á þá lund að þetta sé ekki á könnu menntmrn., þessar kærur séu vegna þjónustu sem félmrn. beri að greiða. Herra forseti. Það er með ólíkindum hvað stjórnvöldum hefur tekist illa upp við að höndla mál heyrnarlausra í samfélagi okkar. Mín bjargfasta trú er sú að það sé hægt að leysa þessi vandræði hratt og vel ef bara sett væru sérstök lög um íslenska táknmálið. Í ljósi þessa sem ég nú hef sagt vil ég spyrja hæstv. forsrh. eftirfarandi spurningar: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar varðandi íslenska táknmálið? Er þess að vænta að táknmálið verði viðurkennt með lögum þar sem tekið verður á rétti heyrnarlausra til menntunar á öllum skólastigum, fullorðinsfræðslu og réttinum til túlkaþjónustu?

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda þessa fyrirspurn. Það er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að þetta mál hefur verið rætt á þingi áður og þar hefur það komið fram að það væri langtímamarkmið þingsins, sem og ríkisstjórnar, að finna þessu máli þann endanlega farveg að hægt væri að líta svo á að táknmál heyrnarlausra væri þjóðtunga þeirra eða móðurmál. Hitt er annað mál að slíkri yfirlýsingu þurfa að fylgja mjög margar aðgerðir. Það er afskaplega einfalt að lýsa slíku yfir með ályktunartexta eða öðru slíku en það er algjörlega ljóst að því þyrftu að fylgja aðgerðir svo umfangsmiklar, ef ætti að mega að tryggja þetta, að það þyrfti ekki bara mjög mikla fjármuni heldur mjög mikla skipulagningu og undirbúning og skilgreiningar á því hvað í þessari yfirlýsingu fælist. Þetta þekkja menn. Ef þetta væri vandalaust væri þetta auðvitað búið. Það er ekki vegna þess að í þessum þingsal eða hjá ríkisstjórn sé að finna fjandskap í garð heyrnarlausra, öðru nær, enda væri það fráleitt og siðlaust ef svo væri. En það er heldur ekki hægt að segja, eins og hv. málshefjandi gerði, að öll þjónusta við heyrnarlausa sé í uppnámi og enginn skýr lagarammi til um það. Þannig er málið auðvitað ekki vaxið. Það er heldur ekki hægt að halda því fram að málaflokkurinn sé munaðarlaus. Í mínum huga liggur það ljóst fyrir að mál þetta heyrir undir menntmrh. þannig að ég tel ekki að málið sé stjórnsýslulega munaðarlaust, þvert á móti sé rangt að halda því fram. Á hinn bóginn er í lögum um Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra gert ráð fyrir því að í stjórn slíkrar stofnunar sem menntmrh. skipar komi aðrir aðilar, þar með taldir fulltrúar frá félmrh. og fulltrúi frá heilbrrh. Í mínum huga er alveg ljóst að menntmrn. fer með forræði þessa máls. Það er heldur ekki satt að það sé bara slett til peningum og engir fastir fjármunir eða þess háttar til þessa málaflokks. Það er varið 47 millj. á ári til þessarar Samskiptamiðstöðvar. Það eru þeir peningar sem þeir hafa úr að spila á ári hverju þannig að lýsing hv. þingmanns var auðvitað fjarri öllu lagi. Gjöldin árið 2002 skiptust þannig að táknmálstúlkun var um 22 millj. kr., námsefnisgerð 5 millj. kr., námskeið 12 millj. kr., ráðgjöf 2,5 millj. kr. og skrifstofukostnaður 5,5 millj. kr. Þetta gera 47 millj. kr. Það var mjög óburðug lýsing að lýsa því svo að ríkisstjórnin, eins og sagt var svo óvirðulega, sletti peningum til eða frá. Hér var haldinn myndarlegur mótmælafundur af hálfu heyrnarlausra, vel skipulagður og myndarlegur, kurteis þó en með miklum þunga. Í beinu framhaldi af því var brugðist við með þessari fjárveitingu, ekki vegna þess að þar með héldum við því fram að við værum að leysa aðalkröfur heyrnarlausra. Við vitum alveg að því fer fjarri. Við heyrðum hvað fólkið sagði. Við erum með ályktanir þeirra, við höfum kynnt þær í ríkisstjórninni. Við þekkjum hver langtímamarkmið þeirra eru og við getum tekið undir að það eru einnig langtímamarkmið okkar. Við eigum samt ekki að láta eins og hér sé allt í uppnámi, hér sé ekkert gert, því að þessir fjármunir eru fyrir hendi. Þjónusta er veitt, hana á auðvitað að auka ár frá ári og við þurfum að styrkja Samskiptamiðstöðina. Við þurfum einnig að tryggja að forgangsröðun verkefna sé kannski enn þá gleggri en verið hefur. Það er ekki rétt að þessi grein sé munaðarlaus í stjórnkerfinu vegna þess að hún sorterast alveg örugglega undir menntmrn.

Herra forseti. Mér fundust svör hæstv. forsrh. frekar daufleg. Enginn heldur því fram, held ég, að það þurfi ekki ýmislegt að gera til þess að koma því að fullu og öllu til framkvæmda að viðurkenna táknmál með lögum og í verki og í reynd sem móðurmál heyrnarlausra. Menn gætu að sjálfsögðu tekið einhver skref og lýst yfir vilja sínum, tekið grundvallarafstöðu til málsins þó að síðan lægi ljóst fyrir að það yrði gert í einhverjum áföngum hvað framkvæmdina varðar, hvað fjármuni varðar og ýmiss konar praktískan undirbúning. Það sem mér finnst lakara er að það er eins og málið sé allt saman í hálfgerðri útideyfu og það er enginn endapunktur settur. Menn stefna ekki á neitt tiltekið eða ákveðið takmark í þessum efnum. Þar hefði maður viljað sjá hæstv. ríkisstjórn taka miklu skörulegar á málum og ég skil eiginlega ekki hvað þetta þarf að vefjast óskaplega lengi fyrir mönnum af því að í raun er hér fyrst og fremst um grundvallarréttlætismál að ræða.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli sem mér finnst mjög brýnt. Ég hef sjálfur komið með mál af þessum toga inn í þingið og þá fyrst og fremst varðandi fjármuni til þess að þýða efni fyrir þennan hóp og túlka í sjónvarpi. Fram hefur komið að Ríkisútvarpið telur sig ekki hafa fjármuni til þess að texta efni sem kemur í sjónvarpi nema að mjög takmörkuðu leyti og það þarf að sjálfsögðu að fá fjármuni til þess að Ríkisútvarpið geti sinnt þessum skyldum sínum. Ég tek undir það með fyrirspyrjanda að nauðsynlegt sé að varanlegar lausnir finnist á því að þjóna fólki sem er heyrnarlaust því að það er sannarlega hópur sem þarf á þeirri aðstoð að halda og á ekki að gleyma því hvar þeir sitja. Ég tek undir það með forsrh. að auðvitað tekur þetta sinn tíma en þarna hefði samt mátt gera betur þegar litið er á túlkun fyrir heyrnarlausa.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þau svör sem hann gaf og í sjálfu sér fagna ég þeirri yfirlýsingu hans um að það væru langtímamarkmið ríkisstjórnarinnar að taka þannig á þessum málum að þau verði færð til betri vegar. En ég saknaði þess sárlega, herra forseti, úr svari hæstv. forsrh. hvort hann hygðist með því lögleiða íslenska táknmálið sem móðurmál heyrnarlausra. Ég verð að segja, herra forseti, að það er trú mín að þessi vandræði verði ekki leyst fyrr en táknmál heyrnarlausra er lögfest og jafnvel sett um það ákvæði í stjórnarskrá. Það hefur verið gert í nágrannalöndum okkar, fleiri en einu. Þar sem táknmál hefur verið lögleitt hefur líka verið sett ákvæði í stjórnarskrá um það og það er auðvitað vegna þess að mönnum hefur ekki tekist að koma þeim málaflokki nægilega fyrir án þess að lagalega sé staða málsins algerlega trygg. Við verðum að átta okkur á því, herra forseti, að heyrnarlausir einstaklingar eiga ekki sama aðgang að samfélaginu meðan þeir eiga ekki möguleika á því að fá túlkaþjónustu við hæfi. Og 22 millj. kr. á ári nægja ekki, það hefur margoft sýnt sig. Ég er sammála hæstv. forsrh. í því að gífurlega kostnaðarsamt er að tryggja þennan rétt heyrnarlausra kosti það það sem það þarf að kosta. En við verðum að setja okkur markmið um að ná þeim árangri sem við viljum ná og mér finnst skorta á það að hæstv. ríkisstjórn setji sér tímabundin langtímamarkmið í þessum efnum. Mér finnst starfshóparnir sem settir voru á laggirnar í sjálfu sér hafa átt að gera eitthvað slíkt en þeir hafa ekki skilað þeim árangri sem mér hefði fundist eðlilegt að þeir gerðu. Því sakna ég þess enn, herra forseti, að íslenska ríkisstjórnin gefi okkur yfirlýsingu um það að íslenskt táknmál verði leitt í lög.

Herra forseti. Mér þykir að umræðan hafi heldur skýrt þetta mál, sú umræða sem hér hefur farið fram í kjölfar fyrirspurnar hv. þm. Það er alveg ljóst að við höfum nú þegar ákveðið form til að byggja á til þess að auka og gera þjónustu við heyrnarlausa markvissari. Að því eigum við auðvitað að vinna í samráði við þann félagsskap og það er vilji til þess. Það er einnig langtímamarkmið ríkisstjórnarinnar eins og ég segi að tryggja það að lokum að heyrnarlausir geti umgengist móðurmál sitt með þeim hætti að það sé jafngilt því sem aðrir búa við og það á að tryggja með lögum. En ég tel að rétt sé að staðið í þeim efnum að auka smám saman stuðning við þá þjónustu sem nú er veitt, byggja það upp stig af stigi, ekki að gefa út innihaldslitlar stóryrtar yfirlýsingar sem menn eru síðan ár og daga að uppfylla. Það hljómar ágætlega og losar okkur kannski við vandamál hér en ég lít ekki á það sem réttu aðferðina. Auðvitað veit hv. þm. að það eru aðeins tveir, þrír dagar eftir af þessu þingi þannig að á þessu þingi verður ekkert gert sem máli skiptir í því sambandi. Þessu þingi er að ljúka. Það er langtímamarkmið núverandi ríkisstjórnar að vinna að slíku markmiði. Enginn veit hvaða ríkisstjórn situr eftir kosningar. Sumir okkar vona það besta.

Herra forseti. Varnarliðið á Keflavíkurflugvelli er góður vinnuveitandi og hefur farið vel með starfsfólk sitt frá því að það hóf starfsemi og réð fólk til sín fyrir rúmri hálfri öld. Það sést vel á því hversu lengi starfsmenn starfa þar. Starfsaldur margra er þegar orðinn 50 ár og þeir sem ég hef hitt og hafa verið þarna um langan aldur fara þaðan mjög sáttir og ánægðir með það hvernig á málum þeirra hefur verið tekið. Starfslokasamningar eru eitt af því sem lýtur að starfslokum fólks hjá vinnuveitanda og eftir því sem mér er sagt hefur það verið með ágætum hjá varnarliðinu og á síðustu árum hefur verið þróað upp ákveðið starfslokakerfi þar sem mönnum er gefinn kostur á því að hætta með einhvern sveigjanleika og einnig er einhver umbun sem því fylgir þannig að þessi þróun hefur verið mjög í anda góðrar starfsmannastefnu sem starfsmannahaldið og yfirmenn varnarliðsins hafa fylgt. Heyrst hefur af því að einhverjar breytingar séu á starfslokasamningum sem þróast hafa á síðustu árum og mun það væntanlega koma í ljós í svari hæstv. utanrrh. hvernig sú þróun er. Það er samt ljóst að allar breytingar eru viðkvæmar og geta haft áhrif á stöðu manna þegar kemur að ákvörðun um það hvort þeir ætla sér að hætta eða ekki. Þess vegna er spurning hvernig aðlögun er að þeim breytingum sem hugsanlega eru í farvatninu núna, aðlögun sem kemur þá starfslokasamningum inn á aðrar brautir en menn höfðu gert ráð fyrir að yrðu. Það er ákveðinn hópur manna sem hefur beðið eftir starfslokum núna og gert ráð fyrir ákveðinni úrlausn. Til að fá fram skýr svör við þessu hef ég lagt fyrir hæstv. utanrrh. eftirfarandi fyrirspurn: 1. Hvaða reglur hafa gilt um starfslokasamninga við starfsmenn varnarliðsins 67 ára og eldri sl. fimm ár? 2. Hafa breytingar orðið á þessum reglum, og ef svo er, hvers vegna og hverjar?

Herra forseti. Varnarliðið hefur á sl. fimm árum gert starfslokasamninga við einstaka starfsmenn sem náð hafa 67 ára aldri. Í samningum þessum hefur verið tekið tillit til starfsaldurs hjá varnarliðinu og greiðslur við starfslok hafa verið sem svarar frá eins til sex mánaða launum. Hver einstakur samningur var gerður af starfsmannahaldi varnarliðsins að viðhöfðu samráði og samþykki þeirra einstöku stofnana varnarliðsins sem hlut hafa átt að máli hverju sinni. Engir slíkir samningar hafa verið gerðir nema slíkt samþykki væri fyrir hendi. Rétt er að taka fram að starfslokasamningar þessir eiga sér ekki stoð í ákvörðunum kaupskrárnefndar heldur hefur verið samið um þá í hvert og eitt sinn. Þeir hafa einkum verið gerðir þegar þurft hefur að endurskipuleggja og hagræða í starfsliði hjá varnarliðinu án beitingar uppsagna eins og gengur og gerist í fyrirtækjum og annarri starfsemi almennt. Varðandi seinni spurninguna þá er það rétt að varnarliðið tók upp breytta stefnu varðandi starfslokasamninga í byrju þessa árs. Hætt er að gera starfslokasamninga en hins vegar hafa verið settar reglur um sveigjanleg starfslok eins og víða tíðkast. Íslenskum starfsmönnum er nú gert að ákveða fyrir 70 ára aldur hvenær þeir vilja hætta störfum eða hvort þeir óski þess að starfa fram yfir 70 ára aldur. Framhaldsráðningar eru heimilar að fengnu samþykki yfirmanna þeirra stofnana varnarliðsins sem starfsmaður er ráðinn til og vottorði trúnaðarlæknis. Fyrsta framlenging getur numið allt að einu ári en seinni framlengingar allt að sex mánuðum hverju sinni með sömu skilyrðum. Þannig geta starfsmenn haldið áfram störfum og átt möguleika á sveigjanleika í ákvörðun starfsloka sinna hjá varnarliðinu. Starfsmannahald varnarliðsins hefur átt fundi með þeim starfsmönnum sem breytingar þessar hafa áhrif á nú þegar og útskýrt þær breyttu reglur sem hér er um að ræða. Starfsmannahaldið mun kynna öðrum starfsmönnum þetta mál enn frekar á næstu vikum. Það hefur ekki verið jafnbrýnt en það mun verða gert. Rétt er að taka fram að íslenskir starfsmenn varnarliðsins eru starfsmenn hinna ýmsu stofnana varnarmálaráðuneytis Bandaríkjanna er aðild eiga að varnarliðinu. Ráðningardeild varnarmálaskrifstofu utanrrn. annast ráðningu í upphafi en starfsmannahald varnarliðsins, sem er eitt af sviðum flugflotastöðvar varnarliðsins, hefur alla síðari umsjón með íslenskum og bandarískum borgurum er starfa hjá hinum ýmsu stofnunum varnarliðsins.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanrrh. fyrir skýr og greinargóð svör. Þetta er að sjálfsögðu mál sem ég vissi að heyra ekki beint undir kaupskrárnefnd og því var þetta ákveðin stefna sem hafði mótast á nokkrum árum og menn voru farnir að vinna eftir. Bara það að ákveðnir aðilar sem voru að fara á eftirlaun á þessum mánuðum fara inn í annað kerfi sem þeir höfðu ekki undirbúið sig fyrir kemur þessu máli í dálítið uppnám. Ég veit að þetta er ekkert sem hægt er að heyra upp á venjulega samninga, enda hef ég ekki vitað annað en almennt hafi allt staðið eins og stafur á bók af því sem varnarliðið hefur ákveðið. En í þessu tilfelli hafa starfsmenn þó verið settir dálítið út á hliðarlínuna þannig að ég vildi spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann mundi ekki beita sér fyrir því að þeir starfsmenn sem voru farnir að gera ráð fyrir því að komast á eftirlaun samkvæmt þeim aðlögunarsamningum sem voru í gildi, hvort þeir geta ekki tekið starfslok samkvæmt þeim en síðan tæki ný stefna gildi að því loknu.

Herra forseti. Hér er á engan hátt verið að brjóta nýgerða samninga heldur er verið að taka upp nýja sveigjanlega stefnu sem er á margan hátt í takt við tímann. Ég tel að það sé mjög mikilvægt fyrir starfsmenn hvar sem er í landinu að geta átt kost á sveigjanlegum starfslokum. Það er nú svo að því er varðar varnarliðið eins og aðra starfsemi í landinu að þar þarf að leita hagræðingar. Við Íslendingar þurfum að standa með varnarliðinu í því sambandi að leita eftir því að þessi rekstur verði sem ódýrastur. Það eru ekki aðeins hagsmunir þeirra heldur líka hagsmunir okkar að sú starfsemi kosti sem minnst en allrar sanngirni sé gætt. Á undanförnum árum hefur nokkur fækkun verið hjá varnarliðinu og ljóst er að það verður áfram þörf á því að vinna að frekari hagræðingu á þessu sviði. Það er öllum til hagsbóta að mínu mati og nauðsynlegt í þeim samskiptum sem við eigum í varðandi varnarliðið og ég tel að það þjóni jafnframt hagsmunum starfsmanna. En það er mjög mikilvægt að þetta sé rætt opið við starfsmennina og það mun verða gert og tekið á málinu í samræmi við það.

Herra forseti. 11. september árið 2001 var örlagaríkur dagur fyrir margra hluta sakir en þann dag voru hryðjuverkaárásirnar gerðar á New York og Washington í Bandaríkjunum. Ekki ætla ég að gera lítið úr viðleitni manna til að koma í veg fyrir hryðjuverk í framtíðinni en sú hætta er fyrir hendi að tilraunir til þess að kveða niður hryðjuverk geti orðið til þess, ef við ekki höfum allan vara á, að mannréttindi verði fótum troðin, að svo hart verði fram gengið í aðhaldi og eftirliti að réttur einstaklinga og þjóðfélagshópa verði fyrir borð borinn. Fyrir fáeinum dögum bar ég það erindi hingað inn í þingsal að eftirlit með Íslendingum sem vinna hjá bandaríska hernum á Keflavíkurflugvelli hafi verið stórhert, þeir hafi fundið fyrir allt annarri framkomu í sinn garð en fyrr á tíð. Svo mun hafa háttað að í hliðunum, svo áþreifanlegt dæmi sé tekið, voru bæði íslenskur lögreglumaður og bandarískur hermaður og annaðist sá íslenski yfirleitt eftirlitið. Þetta mun hafa verið hin almenna regla og fór ekki mikið fyrir vopnaburði. Nú er þetta allt breytt. Íslenski lögreglumaðurinn er horfinn í skuggann en fram kemur hermaður og er enginn látinn velkjast í vafa um að hann hefur vopn undir höndum. Allir eru nú krafðir skilríkja, og er enginn að amast við því í sjálfu sér, en að vera krafinn um skilríki undir byssukjafti er önnur saga. Nú eru þetta íslenskir ríkisborgarar og það kemur íslenskum stjórnvöldum við hvernig komið er fram við fólk hér á landi jafnvel þótt það sé í hliðinu á bandarískri herstöð. Hún er hér á landi og hér á landi heitir utanrrh. Halldór Ásgrímsson. Honum er falið það hlutverk að gæta hagsmuna íslenskra ríkisborgara. Þær spurningar sem ég beini til hæstv. utanrrh. eru þessar: 1. Hvaða reglur gilda um samskipti Íslendinga og bandarískra hermanna á Keflavíkurflugvelli varðandi eftirlit? 2. Á hvern hátt hafa íslensk stjórnvöld eftirlit með því að samskiptareglum sé framfylgt?

Herra forseti. Almennar reglur um samskipti Íslendinga og bandarískra hermanna á Keflavíkurflugvelli byggjast á varnarsamningnum frá 1951. Þar segir m.a. í 2. gr. viðbætis við samninginn að liði Bandaríkjanna og skylduliði liðsmanna á Íslandi beri að virða íslensk lög. Síðan segir að íslensk stjórnvöld hafi lögsögu yfir mönnum í liði Bandaríkjanna að því er varðar brot sem framin eru á Íslandi og refsiverð eru að íslenskum lögum. Þrátt fyrir ofangreinda meginreglu er lögsögu á Keflavíkurflugvelli skipt milli íslenskra og bandarískra stjórnvalda að því marki að samkvæmt 10. tölul. 2. gr. viðbætis við varnarsamninginn segir að lið Bandaríkjanna hafi rétt til að fara með lögregluvald á samningssvæðunum og gera allar viðeigandi ráðstafanir til að halda þar uppi aga, allsherjarreglu og öryggi. Á grundvelli framangreinds ákvæðis í varnarsamningnum um lögregluvald liðs Bandaríkjanna var gerður samningur árið 1988 um löggæslu á varnarsvæðunum. Samningurinn felur í sér að það séu markmið og hagsmunir íslensku lögreglunnar og öryggisvarða varnarliðsins að styðja hvor annan í störfum sínum. Því skuli vinsamleg og fullkomin samvinna ríkja á milli aðila um að framfylgja gildandi lögum og ber hvorum um sig að aðstoða hinn við að vinna hin sérstöku skyldustörf sín. Lögregluvald öryggisvarða varnarliðsins nær ekki lengra en að koma í veg fyrir brot eða framhald brots og ber þeim því skilyrðislaust að kalla til íslenska lögreglu eigi íslenskir ríkisborgarar í hlut. Varðandi síðari lið fyrirspurnarinnar er rétt að taka það fram að það er að sjálfsögðu reynt með margvíslegum hætti að tryggja að framangreindar samskiptareglur séu virtar. Í fyrsta lagi er sameiginlegt eftirlit íslensku lögreglunnar og öryggisvarða varnarliðsins viðhaft við hlið varnarstöðvarinnar allan sólarhringinn. Sameiginlegt eftirlit löggæsluaðila beggja er innan varnarstöðvarinnar en það felur í sér að bandarískur öryggisvörður er ásamt íslenskum lögreglumanni í eftirliti í varnarstöðinni á íslenskri lögreglubifreið. Ef auka þarf öryggisviðbúnað á varnarsvæðunm er þetta öryggiseftirlit eflt og rétt er að taka það fram að til þess getur komið að mismunandi stig öryggisgæslu sé viðhaft á varnarsvæðunum og þá fer það eftir því hættumati sem ríkir að mati Bandaríkjanna í stöðvum sínum um allan heim. Það á t.d. við um hugsanlegan vopnabúnað eins og hv. þm. tók fram. Í öðru lagi hafa yfirmenn öryggismála sýslumannsembættisins á Keflavíkurflugvelli og yfirmenn varnarliðsins með sér samráðsfundi a.m.k. einu sinni í viku þar sem samskipti eru rædd og ýmis mál tekin fyrir eins og t.d. kvartanir frá varnarliðsmönnum og Íslendingum og að sjálfsögðu er það í þessum samskiptum eins og öllum öðrum samskiptum að ýmislegt kemur upp sem betur má fara en þessi vettvangur er fyrir hendi og hann hefur reynst mjög góður í því að taka á málum og bæta þessi samskipti og fara yfir þá hnökra sem hafa komið upp og leita úrbóta á þeim.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin. Hann hefur gert grein fyrir því hvernig löggæslueftirliti er skipt milli íslenskra og bandarískra aðila. Hann vísaði í samning frá árinu 1988 um þetta efni, um framkvæmdina á þessu eftirliti, og segir að þar komi fram að bandarísk og íslensk lögregluyfirvöld skuli leitast við að styðja hvort annað á svæðinu og stuðla að vinsamlegum samskiptum. Það sem ég er að vísa í eru samskiptin við íslenska ríkisborgara sem greinilega eru ekki sem skyldi. Ég geri mér grein fyrir því að í bandarískum herstöðvum eru ýmsar varúðarráðstafanir nú um stundir en eitt er að leita eftir skilríkjum við fólk og annað er að það sé gert undir byssukjafti. Hæstv. utanrrh. segir að til sé vettvangur þar sem fyrir séu teknar kvartanir frá Íslendingum varðandi samskiptin og ég vil vinsamlegast beina því til hæstv. utanrrh. að koma því á framfæri að hér á Alþingi hafi verið sett fram slík kvörtun og óska ég eftir því að henni verði fylgt eftir til að stuðla að því að mannréttindi séu virt og að fólk sé þá krafið þeirra skilríkja sem þörf er á að það leggi fram án þess að sveiflað sé framan í það byssukjöftum.

Herra forseti. Ég vona að það sé heldur sterkt til orða tekið hjá hv. þm. að menn séu beðnir um skilríki undir byssukjafti. Það hygg ég að geti vart verið og ef það gerist er það mál sem er sjálfsagt að ræða. Hins vegar er það svo eins og hv. þm. tók fram að það gilda mismunandi reglur á ákveðnum tímum um vopnabúnað hermannanna og fer þá eftir hættumati í herstöðvum Bandaríkjahers um allan heim. Þetta hættumat var t.d. aukið mjög mikið eftir atburðina 11. september og ég varð persónulega var við það vegna þess að ég fór í heimsókn á Keflavíkurflugvöll einmitt á þeim tíma þannig að mér er kunnugt um það. En það er sjálfsagt að koma því á framfæri sem hv. þm. sagði og það er líka velkomið að hann kynni sér þessi mál betur með því að heimsækja sýslumannsembættið. Hér er engu að leyna. Auðvitað getur eitthvað komið upp sem betur má fara en ég fullyrði að þessi samskipti eru mjög góð og yfirmaður Bandaríkjamanna á Keflavíkurflugvelli leggur sig mjög fram um að hafa þessi samskipti í góðu lagi. Það er því ástæða til að taka það fram að þau hafa sjaldan verið betri en um þessar mundir, a.m.k. þann tíma sem ég þekki til mála.

Herra forseti. 10. mars 1999 samþykkti Alþingi þál. um hvalveiðar. Samþykktin var gerð í framhaldi af tillögu sem ég flutti ásamt 11 öðrum hv. þm. um að hvalveiðar skyldu leyfðar á ný sumarið 1999. Eftir ítarlega umfjöllun í sjútvn. var tillgr. breytt lítillega og hljóðaði samþykkt Alþingis svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að hefja skuli hið fyrsta hvalveiðar hér við land og tekur fram að ályktun þess frá 2. febrúar 1983 stendur ekki í vegi fyrir því. Veiðarnar fari fram á grundvelli vísindalegrar ráðgjafar Hafrannsóknastofnunarinnar og undir eftirliti stjórnvalda. Alþingi leggur áherslu á óskoraðan fullveldisrétt Íslands við nýtingu hvalastofna á íslensku hafsvæði í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda. Alþingi felur ríkisstjórninni að undirbúa hvalveiðar, meðal annars með því að kynna málstað og sjónarmið Íslendinga meðal viðskiptaþjóða okkar. Undirbúningur miði að því að veiðar geti hafist sem fyrst. Kostnaður við kynninguna verði greiddur úr ríkissjóði. Öllu kynningarstarfi verði flýtt svo sem auðið er.`` Þessi tillaga var samþykkt með 37 atkvæðum gegn 8. Í greinargerð meiri hluta sjútvn. kom fram að miðað væri við að veiðarnar gætu hafist eigi síðar en á næsta ári, þ.e. árið 2000, og jafnframt að með þessari ályktun sé ályktun Alþingis frá 2. febrúar 1983 um að mótmæla ekki hvalveiðibanninu upphafin og mörkuð ný stefna þar sem það kemur skýrt og skorinort fram að hvalveiðar skuli hefjast að nýju og það hið fyrsta. Þetta er mjög afdráttarlaust. Óþarfi er að tína til öll þau rök sem ég flutti fyrir þessari tillögu á sínum tíma og öll eiga við enn þann dag í dag. Ég minni þó á að Hafrannsóknastofnunin taldi fæðunám hvala á Íslandsmiðum um 6,2 millj. tonna á ári, þar af rúmlega 2 millj. tonna af fiski, og enn fremur að ef hvalveiðar yrðu ekki leyfðar að nýju og hvölum yrði leyft að fjölga sér óhindrað á hafsvæðinu við Ísland gæti farið svo að innan fárra ára þyrfti að draga úr þorskveiðum um 10--20% miðað við það sem ella hefði orðið. Enn fremur má minna á ítrekaðar og eindregnar óskir um að hvalveiðar verði hafnar frá öllum heildarsamtökum sjómanna, útvegsmanna, verkafólks og sveitarfélagana í landinu auk fjölda annarra. Þá hafa ítrekaðar skoðanakannanir sýnt yfirburðastuðning landsmanna við hvalveiðar. Það er því vandfundið mál sem meiri samstaða er um meðal landsmanna. Ég beini því svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. sjútvrh.: Hvað líður framkvæmd þingsályktunar um hvalveiðar sem samþykkt var á Alþingi 10. mars 1999?

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina en hann var eins og kunnugt er fyrsti flutningsmaður tillögunnar og ég reyndar einn af meðflutningsmönnum hans. Í fyrrgreindri þál. er kveðið á um að ríkisstjórnin skuli hefja undirbúning að hvalveiðum, m.a. með því að kynna stefnu Íslands í hvalamálum meðal viðskiptaþjóða landsins. Í samræmi við þál. hefur verið lögð sérstök áhersla á að kynna stefnu Íslands í hvalamálum á fundum sjútvrh. með fulltrúum annarra þjóða, fulltrúum frjálsra félagasamtaka og blaðamönnum. Í þessu máli sem öðrum hefur verið náið og gott samstarf milli sjútvrn. og utanrrn. Þá hefur sérstök kynning á málstað Íslands í hvalamálum átt sér stað í Bandaríkjunum. Stefna Íslands hefur verið rædd í báðum deildum Bandaríkjaþings og við háttsetta embættismenn í bandaríska stjórnkerfinu. Áhersla hefur verið lögð á að fulltrúar Íslands sæki fundi alþjóðastofnana er varða hvalamál og kynni þar stefnu Íslands í hvalamálum fyrir fulltrúum annarra ríkja. Í þessu sambandi má nefna fundi aðildarríkjaþings samnings um alþjóðaverslun með tegundir villta dýra og plantna sem eru í útrýmingarhættu, CITES, fundi Alþjóðahvalveiðiráðsins og Norður-Atlantshafsspendýraráðsins. Til að ná fram því markmiði þál. um að hefja aftur hvalveiðar við Ísland hefur einnig verð gengið að nýju í Alþjóðahvalveiðiráðið með fyrirvara varðandi bann ráðsins við hvalveiðum í atvinnuskyni. Ísland mun vinna að því innan ráðsins að vinnu við endurskoðun á stjórnkerfi Alþjóðahvalveiðiráðsins (Revised Management Scheme) muni ljúka sem fyrst með ásættanlegum hætti. Fyrirvarinn tryggir að til lengri tíma hefur Ísland þjóðréttarlegan rétt til að stunda hvalveiðar í atvinnuskyni þótt ekki fáist niðurstaða í viðræðunum um RMS (Revised Management Scheme) en þetta er í samræmi við þál. En um þessar mundir er framgangur í þeim viðræðum og standa vonir til þess að hvalveiðiráðið muni í framtíðinni sinna því hlutverki sínu að stjórna hvalveiðum. Aðild Íslands að Alþjóðahvalveiðiráðinu er nú almennt viðurkennd en ekki umdeild eins og hún var fram á sl. haust. Skiptir það vissulega máli fyrir svigrúm okkar til að vinna með eðlilegum hætti innan ráðsins. Einstök ríki hafa einhliða mótmælt fyrirvara Íslands. Slíkt hefur hins vegar ekki áhrif á stöðu Íslands sem aðildarríkis að Alþjóðahvalveiðiráðinu. Með mótmælum sínum eru ríki að gera nákvæmlega það sem við höfum frá upphafi þessa máls talið rétt að ríki gerðu ef þau eru ósátt við íslenska fyrirvarann. Eins og kunnugt er hafa aðildarríki Alþjóðahvaleiðiráðsins skýlausan rétt til að stunda hvalveiðar í vísindaskyni. Slíkar veiðar hafa ekki verið stundaðar hér við land síðan 1989 og ljóst er að ærin verkefni eru fyrir vísindarannsóknir á hvölum. Hvalveiðar í vísindaskyni eru mál sem hefur verið til skoðuar í sjútvrn., ekki síst vegna skorts á þekkingu á hlutverki hvala í vistkerfi sjávar við Ísland og þar með skort á þekkingu á áhrifum hvala á fiskstofnana sem við byggjum afkomu okkar á. Hafrannsóknastofnun hefur mótað rannsóknaáætlun og nú hefur verið ákveðið að leggja hana fyrir Alþjóðahvalveiðiráðið seinna í þessum mánuði og mun áætlunin verða tekin til umfjöllunar á næsta fundi vísindanefndar ráðsins sem hefst í lok maí. Starfsreglur Alþjóðahvalveiðiráðsins gera ráð fyrir því að áður en ríki nýta rétt sinn til hvalveiða í vísindaskyni sé fjallað um viðkomandi rannsóknaáætlun á vettvangi vísindanefndarinnar. Ekki er því hægt að taka ákvörðun um hvalveiðar í vísindaskyni fyrr en eftir fund vísindanefndarinnar sem stendur til 6. júní og eftir fund hvalveiðiráðsins sjálfs sem stendur til 19. júní nk. Það að vísindaáætlunin sé lögð fram til umfjöllunar á vettvangi Alþjóðahvalveiðiráðsins felur alls ekki sjálfkrafa í sér að hvalveiðar í vísindaskyni verði hafnar á þessu ári. Auk þess sem áætlunin þarf að fara í gegnum umfjöllun á vettvangi Alþjóðahvalveiðiráðsins áður en ákvörðun verður tekin um framhaldið er ljóst að ýmsir aðrir þættir koma til með að verða mikilvægir þegar ákvörðun verður tekin um hvenær veiðar verða hafnar. Þar ber helst að nefna milliríkjaverslun með hvalaafurðir þótt aðrir þættir skipti einnig máli. Íslandsmarkaður er mjög lítill og því er það forsenda þess að hægt sé að stunda umtalsverðar hvalveiðar hér við land að hægt sé að flytja hvalafurðir út og koma þeim á Japansmarkað. Horfur varðandi milliríkjaverslun við Japan með hvalafurðir eru óljósar. Norðmenn hafa í nokkurn tíma verið í viðræðum við Japana til að fá það í gegn að þeir hefji innflutning og af hálfu Íslands hafa verið haldnar óformlegar viðræður við Japana um málið. Milliríkjaverslun hófst aftur eftir áralangt hlé á síðasta ári þegar Norðmenn fluttu hrefnuafurðir til Íslands en Japan hefur ekki enn tekið þátt í þessum viðskiptum. Á meðan þessi staða er óbreytt eru ekki forsendur fyrir hvalveiðum sem neinu nema við Ísland. Því er ljóst að ákvörðun um að leggja fram rannsóknaáætlun um hvalveiðar í vísindaskyni nú felur ekki í sér að hefja slíkar hvalveiðar á þessu ári þar sem ýmis ljón eru enn á veginum. Mikið hefur verið unnið að hvalveiðimálum og málið þokast vel fram á við undanfarin missiri. Þessi vinna mun að sjálfsögðu halda áfram þar til hvalveiðar hefjast að nýju við Ísland.

Herra forseti. Mér þykir heldur dragast úr hömlu að menn framfylgi þessari ályktun Alþingis sem samþykkt var og ég stóð í þeirri meiningu að ætti að framfylgja fyrir árslok árið 2000. Mér finnst þetta bera vott um hugleysi. Menn eru hræddir við áhrifin á markaðssetningu á fiski, menn eru hræddir við áhrifin á ferðamannaiðnað o.s.frv. Ég held að sá ótti sé ástæðulaus. Það er alveg hægt að sýna ferðamönnum bæði hvalskurð og lifandi hvali í sömu ferðinni og ég held að sögusagnir af áhrifum á sölu fisks í útlöndum séu orðum auknar. Ég skora á hæstv. sjútvrh. að bretta upp ermarnar og fara að taka upp þann sjálfsagða hlut að veiða hvali.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Það var skýlaust að með samþykkt ríkisstjórnarinnar fól Alþingi ríkisstjórninni að kynna málstað og sjónarmið Íslands meðal viðskiptaþjóðanna. Það hefur heilmikið verið unnið í því eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra og ég tek það fram að ég tel að hann hafi staðið sig vel í því og tek sem dæmi um það að þegar ég var staddur í Bandaríkjunum fyrir hálfu öðru ári þá var mér sagt að hann hefði snúið heilu háskólunum til fylgilags við okkur þar sem voru þúsundir nemenda allir á móti hvalveiðum en allir með þeim eftir að hafa rökrætt við hæstv. ráðherra. Ég held að ekki verði miklu meira gert í þessu kynningarstarfi. Það er búið að gera þar góða hluti. Okkur reyndist nauðsynlegt að ganga að nýju í Alþjóðahvalveiðiráðið og það höfum við nú gert með fyrirvara varðandi bann við hvalveiðum í atvinnuskyni. Við erum núna viðurkenndir aðilar að ráðinu eftir að nokkrar þjóðir höfðu strögglað gegn okkur á þeim vettvangi. Og það er skýlaus réttur aðildarþjóða ráðsins að stunda hvalveiðar í vísindaskyni. Þær hafa ekki verið stundaðar hér við land hátt í 14 ár og er aðkallandi að hefja rannsóknir að nýju og nauðsynlegt að skoða m.a. áhrif hvala á fiskstofnana sem eru undirstaða afkomu okkar. Japanar og fleiri þjóðir stunda veiðar í vísindaskyni og okkur er ekkert að vanbúnaði að gera það líka. Hæstv. ráðherra sagði að nú yrði rannsóknaáætlun lögð fyrir Alþjóðahvalveiðiráðið og að fundir þess og vísindanefndarinnar verði í júní. Eftir 19. júní er okkur ekkert að vanbúnaði að heimila þessar veiðar. Hæstv. ráðherra nefndi milliríkjaverslun með afurðir og það er út af fyrir sig rétt að ekki verður mikið veitt ef ekki tekst að selja afurðirnar. En eins og ég hef oft sagt áður hér á Alþingi, þá held ég að það reyni ekki í alvöru á það fyrr en veiðarnar hafa verið leyfðar. Þess vegna á ríkisstjórnin að heimila hvalveiðar strax eftir fund Alþjóðahvalveiðiráðsins 19. júní. Það mun gleðja okkur flutningsmenn, mig, hæstv. sjútvrh., og hæstv. umhvrh. og fleiri góða menn, og ég minni á það einu sinni enn að um fá mál er meiri samstaða meðal þjóðarinnar en að hefja hvalveiðar að nýju.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að um margt hefur kynningarstarfið gengið ágætlega þótt þar sé auðvitað enn þá mikið starf óunnið. En við höfum á þessum árum frá því að þál. var samþykkt verið að stíga hvert skrefið á fætur öðru sem færir okkur nær hvalveiðum. Við verðum auðvitað að hafa það hugfast að við erum í alþjóðasamstarfi um þessi mál og við verðum að fylgja þeim reglum sem þar gilda. Það mundi einungis gera róðurinn enn þyngri fyrir okkur ef við reyndum að hefja hvalveiðar án þess að fara eftir þeim reglum sem alþjóðasamfélagið hefur samþykkt og við höfum gengist undir að fylgja. Því má segja að sú ákvörðun sem nú hefur verið tekin um að leggja rannsóknaáætlunina undir Alþjóðahvalveiðiráðið sé seinasta skrefið í undirbúningnum og því sé næsta skref að taka ákvörðun um hvenær veiðarnar eigi að hefjast en eins og fram kom bæði hjá mér og hv. fyrirspyrjanda verða þær veiðar ekki mjög umfangsmiklar ef ekki er markaður fyrir afurðirnar. En við verðum að óska þess að við fáum góð viðbrögð við áætlun okkar og að jákvæð þróun verði á mörkuðunum og þá ættu hvalveiðar að geta hafist áður en við vitum af.

Herra forseti. Lagt er STEF-gjald á óskrifaða geisladiska og því gjaldi er ætlað að uppfylla höfundarrétt þeirra sem gefið hafa út tónlist á diskum sem hægt væri að afrita á aðra diska. Höfundarrétturinn hefur stundum verið kallaður réttur andans og það er ljóst að sú viðurkenning sem felst í greiðslu STEF-gjalda fékkst einungis fyrir mikla baráttu margra merkra listamanna og þar vil ég sérstaklega nefna Jón Leifs sem hefur stundum verið kallaður guðfaðir STEFs. En á síðari árum hafa þeir sem standa að innheimtu STEF-gjalda og njóta þeirra haft af því vaxandi áhyggjur hvernig höfundarréttinum reiddi af við hinar miklu tæknibreytingar sem gera fólki kleift að nálgast verk listamanna eftir nýjum og ófyrirséðum leiðum og þá er spurning hvernig koma á STEF-gjöldum fyrir þannig að sanngjarnt þyki. Það varð nokkur hvellur þegar Björn Bjarnason, þáv. menntmrh., ákvað að láta greiða ýmist 17 eða 50 kr. af hverjum diski eftir stærð og gaf út reglugerð því til staðfestingar. Netverjar og tölvufólk komu því ítrekað á framfæri að þeir notuðu diskana fyrst og fremst við tölvuvinnslu og svo var um fleiri, svo sem þá sem vinna við ljósmyndun og ljósmyndir sem fannst á sér brotið að þurfa að greiða STEF-gjald án þess að skrifa nokkru sinni gjaldskylt efni á diska. Eftir þetta tilkynnti Skífan að framvegis yrðu allir diskar sem fyrirtækið gæfi út læstir þannig að ekki væri hægt að spila þá í tölvum eða afrita og mér skilst að það virki. Aðrar íslenskar útgáfur munu fylgja í kjölfarið. Spurningin er þá þessi: Hvað verður um STEF-gjaldið á diskana þegar þessi læsing hefur átt sér stað? Þú skalt ekki stela, var heiti á grein eftir Halldór Laxness sem hann ritaði eitt sinn um höfundarréttarbrot og það á jafn vel við í dag. Fólk þarf að vera sannfært um réttmæti gjaldanna. Það þarf að vera trú á því að verið sé að fara réttlátar leiðir og eins og ég sagði, þá var reiknað með því að gjaldið sem lagt var á diskana ætti að uppfylla höfundarrétt þeirra sem hafa gefið út tónlist á diskum sem hægt væri að afrita á aðra diska. Ef það er ekki lengur hægt, herra forseti, þá er spurning hvort ráðherra telur að sú breyting gefi tilefni til að endurskoða álagningu STEF-gjalda á óskrifaða diska. Það er ljóst að trúverðugleiki STEFs á sitt undir því og þar með skilningur á þróun gjaldanna að fólk sé sannfært um það að hér sé gætt þeirrar sanngirni sem þarf.

Herra forseti. Í ljósi þess að stærstur hluti tónlistar og myndefnis sem gefið er út á geisladiskum er efni erlendra höfunda þykir rétt að gera grein fyrir þeim alþjóðlegu skuldbindingum sem íslenska ríkið hefur undirgengist. Með aðild að Bernarsáttmálanum til verndar bókmenntum og listaverkum, samanber lög nr. 74/1947 og auglýsingu nr. 110/1947, og samanber lög nr. 80/1972 og síðan með aðild að svonefndum TRIPS-samningi frá árinu 1994 --- en TRIPS stendur fyrir Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights --- en sá samningur er hluti af stofnsamningi um Alþjóðaviðskiptastofnunina, þá hefur Ísland undirgengist að veita þegnum annarra aðildarríkja svonefnda innlenda meðferð og lágmarksréttindi höfunda. Þeirra mikilvægust eru einkaréttindi höfunda til að gera eintök af verkum sínum, samanber 3. gr. höfundalaga, nr. 73/1972. Frá þeim einkarétti heimilar Bernarsáttmálinn að gerðar séu undantekningar ef ákveðin skilyrði eru uppfyllt. Slíka undantekningu frá einkarétti höfundar er að finna í 11. gr. höfundalaganna þar sem heimild er veitt til eintakagerðar af frumeintaki verks sem útvarpað hefur verið eða gefið út á myndriti eða hljóðriti þegar um einkanot er að ræða. Þessi takmörkun á einkarétti höfundar er háð því skilyrði að höfundur fái sérstakt endurgjald af verði upptökumiðla og tækja vegna upptöku verka þeirra sem þannig fer fram. Gjöldin ber í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar að innheimta hvort sem um innlenda eða innflutta framleiðslu er að ræða og hvílir skylda til að svara gjöldunum á innflytjendum og á framleiðendum. Í fyrirspurn hv. þm. kemur fram sá misskilningur að framangreind gjöld á myndbönd, hljóðbönd og diska og tæki séu STEF-gjöld en svo er ekki, heldur er um að ræða sérstakt höfundarréttargjald sem rennur til Samtaka höfundarréttarfélaga, þar með talið félaga listflytjenda og framleiðenda, samanber 6. mgr. 11. gr. höfundalaga, sem sjá þá um innheimtu gjaldanna og ráðstafa þeim til höfunda og annarra rétthafa. Framangreind samtök hafa stofnað með sér félagsskap um greinda innheimtu er nefnist Innheimtumiðstöð gjalda samanber reglugerð nr. 141/1985. Um svonefnd STEF-gjöld er hins vegar fjallað í V. kafla höfundalaganna er varða réttindi listflytjenda og útgefenda til endurgjalds fyrir opinberan flutning verka þeirra. Tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/29/EB, frá 22. maí 2001, um samræmingu tiltekinna þátta höfundarréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu, mun renna frekari stoðum undir gjaldheimtu í þágu höfunda þegar einkaréttindi þeirra til eintakagerðar eru takmörkuð með sambærilegum hætti og fram kemur í 11. gr. höfundalaganna. Samkvæmt tilskipuninni er aðildarríkjum ESB og EES skylt að innleiða í landslög sín höfundarréttargjald af óskrifuðum diskum. Eins og staðan er í dag hefur ekki þótt ástæða til að endurskoða álagningu höfundarréttargjaldsins. Hins vegar kann að reyna á þessi sjónarmið síðar í tengslum við gerð frv. til breytinga á höfundalögum, nr. 73/1972, sem áætlað er að leggja fram á haustþingi 2003 og mun að mestu leyti fela í sér innleiðingu framangreindrar tilskipunar en í 39. skýringargrein hennar segir að við beitingu á heimild eða takmörkunum varðandi eintakagerð til einkanota eigi aðildarríkin að taka hæfilegt tillit til tæknilegra og efnahagslegra breytinga, einkum með tilliti til stafrænnar eintakagerðar og gjaldtöku þeim tengdum þegar áhrifaríkar afritunarvarnir eru fáanlegar. Gera má ráð fyrir að álagning og úthlutun höfundarréttargjaldsins eins og það er nú muni sæta endurskoðun síðar í ljósi breyttrar tækni eins og framangreind skýringarregla mælir fyrir um. Þess má geta í þessu tilfelli að Danir hafa sett inn í nýja breytingu á höfundalögum sínum ákvæði um endurskoðun þessara atriða að þremur árum liðnum.

Herra forseti. Það kemur fram hjá hæstv. menntmrh. að hann telur ekki ástæðu til endurskoðunar. Sú ástæða hefur samt verið fundin einhvern tíma frá því að ég leit á reglugerðina og þar til nú vegna þess að gjöldin hafa verið hækkuð um 100%. Það eru ekki lengur 17 kr. á minni diskana heldur 35 kr. í dag og ekki lengur 50 kr. á stærri diskana heldur 100 kr. Þannig, herra forseti, virðist hafa verið að mati hæstv. ráðherra ástæða til endurskoðunar og sú ástæða var til hækkunar um 100%. Það er líklega það sem hann talaði um hér áðan sem hæfilegt tillit til tækniþróunar. Eða hvað? Fram kom í máli mínu að tækniþróunin er í þá veru að gera torveldara að afrita diska og ég er bara að tala um diska, ég er ekki að tala um annað. Tækniþróunin er í þá átt að gera það torveldara og sú tækni virðist virka. Það er þess vegna sem ég er að spyrja: Er ekki ástæða til endurskoðunar? Og þá var ég að sjálfsögðu, herra forseti, að velta því fyrir mér hvort ekki væri ástæða til að lækka gjaldið þveröfugt við þá niðurstöðu sem hæstv. ráðherra virðist hafa komist að með hækkun gjaldsins. Og af því að hann vísar til þeirra skuldbindinga sem við erum með gagnvart erlendum aðilum sem eigi rétt á endurgreiðslum vegna tónlistar sem flutt er hér, þá væri fróðlegt að fá upplýsingar hjá hæstv. ráðherra um það vegna þess að hann hlýtur að byggja þessa 100% hækkun á því sem er að gerast annars staðar: Hversu mikið er hægt að afrita af þeim diskum sem fluttir eru inn í landið með tónlist? Hafa þeir erlendu aðilar sem standa að útgáfu tónlistar á geisladiskum ekki uppgötvað þá tækni sem Skífan beitir með svo ágætum árangri að ekki er hægt að brjótast í gegn? Eða eru menn þar algerlega grandalausir gagnvart því að afritað sé af diskum? Hversu mikið er þetta og á hverju byggði hæstv. ráðherra þessa 100% hækkun þegar hann endurskoðaði gjöldin og hækkaði svo mikið sem raun ber vitni?

Herra forseti. Það hefði örugglega verið hægt að upplýsa hv. þm. um þetta ef hún hefði fellt þetta inn í fyrirspurn sína en það gerði hún ekki en það er sjálfsagt að afla henni upplýsinga um þær viðbótarspurningar sem hún kom með hér.

Herra forseti. Það er pottur brotinn í iðnmeistaranámi. Það er langt nám í flestum tilfellum samanborið við lengd þess í nágrannalöndum okkar þar sem það er allt að þrefalt styttra. Halda má því fram að umfang námsins sé í mörgum tilfellum allt of mikið samanborið við réttindin sem það gefur. Í þessu felst sú hætta að nýliðun verði lítil og eftir ákveðinn tíma verði um alvarlegan skort á iðnmeisturum að ræða. En fyrst og fremst er þetta réttlætismál þar sem það er ósanngjarnt að námið sé miklu lengra og þar með miklu dýrara hér en annars staðar. Meginmálið er samræmi á milli landa. Ef námið er óþarflega langt er verið að eyða tíma og fjármunum og fæla fólk frá því að innritast í námið en svo er í mörgum tilfellum. Mikilvægt er að meistaranám í íslenskum iðngreinum þróist í takt við það sem gerist erlendis og lengd og umfang námsins sé svipað og í löndum EES og ESB. Íslenskir iðnaðarmenn eru á heimsmælikvarða og bera af hvað varðar fagmennsku og þekkingu og er brýnt að umgjörð námsins sé rétt. Hérlendis er í flestum tilfellum um að ræða 50--60 eininga nám sem tekur iðnmeistara fjórar annir í kvöldskóla að ljúka. Þó er lengd iðnmeistaranáms mislöng á milli greina. Í Noregi, svo dæmi sé tekið, tekur iðnmeistaranám í sumum tilfellum a.m.k. aðeins eina önn en fjórar hér. Vinnuafl flæðir frjálst á milli landa og því verður að vera svipað umfang á bak við nám af þessu tagi á Íslandi og í Evrópusambandslöndunum. Því tel ég það mikilvægt hagsmuna- og framfaramál fyrir íslenskan iðnað og íslenska iðnaðarmenn að meistaranám verði endurskoðað í þá veru að það sé sambærilegt við það sem best gerist erlendis og áhersla lögð á að stytta námið til samræmis við það sem gerist í Evrópu. En halda má því fram að námskrá iðnmeistaranáms og samsetning hennar sé röng og þar kenndar greinar sem lítið hafa með iðnmeistaramenntun að gera. Því spyr ég hæstv. menntmrh.: Stendur yfir eða stendur til að hefja endurskoðun á námskrá meistaranáms iðngreina til samræmis við það sem víðast gerist í Evrópu og á Norðurlöndunum, bæði hvað varðar lengd námsins og áherslu á rekstrarnám?

Herra forseti. Spurt er hvort endurskoðun standi yfir á meistaranámi í iðngreina eða hvort til standi að hefja slíka endurskoðun til samræmis við það sem gerist í Evrópu og á Norðurlöndunum. Meðfylgjandi er svar mitt við þessu: Meistaranám er ætlað þeim sem lokið hafa sveinsprófi í löggiltri iðngrein og starfa að því loknu á vinnumarkaði í eitt ár og vilja afla sér aukinna starfsréttinda. Umhvrn. löggildir iðnmeistara samkvæmt 52. gr. skipulags- og byggingarlaga í byggingargreinum, málmiðngreinum og rafiðngreinum. Í öðrum greinum er það ekki skilyrði fyrir auknum starfsréttindum að viðkomandi hafi lokið meistaraskóla. Í öllum tilvikum er þó nokkur aðsókn í þetta nám af hálfu þeirra sem vilja afla sér réttinda til að hafa nemendur á námssamningi. Óhætt er að segja að á síðustu árum hafi fjarað undan meistaranámi hér á landi. Aðsókn að náminu er mismunandi eftir greinum. Þess hefur t.d. orðið vart að aðsókn í meistaranám er lítil sem engin í bókiðngreinum, málmiðngreinum og í fataiðnaði. Einnig hefur komið fram að skortur á menntuðum meisturum hefur í sumum tilvikum tafið fyrir nýliðun í viðkomandi iðngrein. Það er því greinilegt að þróun á vinnumarkaði síðustu árin hefur leitt til þess að þörfin fyrir meistaranám er mismunandi mikil eftir greinum og ekki sú sama og áður var. Staða og hlutverk meistaranáms hefur því verið til umræðu af og til hjá aðilum vinnumarkaðarins og einnig hjá þeim sem fjalla um menntun iðnaðarmanna. Hins vegar er rétt að taka fram að fyrirkomulag á meistaranámi í Evrópu er með mjög misjöfnu sniði. Ekki er hægt að tala um að það sé eitthvert samræmt fyrirkomulag innan Evrópusambandsins á meistaranámi. Í sumum þjóðlöndum, t.d. í Þýskalandi, er löng hefð fyrir löngu meistaranámi og mjög skipulögðu. Í öðrum löndum er nánast ekki um neitt meistaranám að ræða þannig að það er ekki hægt að lýsa málinu þannig að það sé í gangi einhver heildarafstaða til meistaranáms innan Evrópusambandsins. Þar eru málin í mjög ólíkum farvegi og má líkja ástandinu við það að í sumum þessum Evrópulöndum stöndum við frammi fyrir svipuðum vandamálum og hér.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svarið. Það er brýnt að ræða þessi mál á hinu háa Alþingi og velta því fyrir sér hvernig þessu sé til framtíðar best háttað og varið og ítreka ég mikilvægi samræmisins að því leytinu að iðnmeistaranám á Íslandi sé ekki mikið lengra en það sem víðast gerist og sérstaklega t.d. á Norðurlöndunum en það er kannski hvað auðveldast og sanngjarnast að bera okkar námsuppbyggingu saman við fyrirkomulagið þar. En til að efla aðsókn og undirbyggja iðnmenntun til framtíðar held ég að mikilvægt sé, herra forseti, að stytta námið og rúnna það af þannig að það sé aðgengilegra og kræsilegra fyrir iðnaðarmenn í fullri vinnu að takast það á hendur að sækja kvöldskóla og afla sér þessarar aukamenntunar og framhaldsmenntunar sem er ákaflega mikilvæg. Þörfin er vissulega mismikil eftir greinum. Í mörgum greinanna blasir við að um alvarlegan skort á iðnmeisturum verður að ræða innan fárra ára verði ekki gripið til þeirra aðgerða sem hér hefur verið rætt um sem felast fyrst og fremst í því að stytta námið og gera það að fýsilegri kosti fyrir iðnaðarmenn til að sækja. Það er sanngirnismál að samræming sé á milli umfangs og inntaks meistaranáms í iðnréttindum á Íslandi og í þeim löndum sem við viljum líkjast og bera okkur saman við eins og EES-löndunum og norrænu löndunum.

Herra forseti. Ég er sammála hv. fyrirspyrjanda um að gagnlegt er hér á Alþingi að taka þessi mál til umræðu. Það er hugsanlegt að einn flöturinn á þessu máli sé að skoða hvort stytta eigi meistaranámið. Það er reyndar svo að í sumum löndum Evrópu er meistaranámið jafnlangt og hér þó að það eigi ekki við um Norðurlöndin, að því er ég tel, en það er sjálfsagt svipað að lengd í Þýskalandi og hér ef ekki lengra í vissum tilfellum. En það sem mér finnst skipta mestu máli er að þörfin fyrir meistaranám virðist vera mjög mismunandi eftir greinum og við þurfum að sjálfsögðu að reyna að átta okkur sem best á því hver þessi þörf er vegna þess að námið á að svara þörfum. Það eru ákveðin atriði sem snerta öryggismál sem standa undir meistaranáminu. Þeim kröfum þarf að svara. Að öðru leyti þarf að nálgast þennan vanda, sem hv. þm. hefur rætt í þingsölum, með opnum huga og með mjög sveigjanlegum hætti vegna þess að atvinnulífið gerir í raun og veru sveigjanlegar kröfur til þessa náms.

Herra forseti. Hugverk mannsins eru ýmiss konar, t.d. ritsmíðar allt frá SMS-skilaboðum upp í þykkar bækur, höggmyndir, húsasmíði, ljósmyndir, stjórnun fyrirtækja, tónlist, leiklist, hugbúnað og ræður svo nokkuð sé nefnt. Flest af þessu má geyma í tölvu og vinna með tölvu. Og það er sífellt erfiðara að fylgjast með þessum hugverkum þar sem þau má flytja með símalínu eða í gegnum gervitungl hvert sem er milli tveggja staða í heiminum. Samkvæmt lögum hefur verið lagt 35 kr. gjald á hvern geisladisk og 100 kr. gjald á stærri geisladiska og 1% gjald á hverja tölvu og er það innheimt eins og hver annar skattur. Af þessu tilefni hef ég eftirfarandi spurningar til hæstv. menntmrh.: 1. Hvaða samtökum höfundaréttarfélaga hafa verið settar samþykktir skv. 6. mgr. 11. gr. höfundalaga, nr. 73/1972? Hvaða reglur gilda um félagsaðild, endurskoðun reikninga, úthlutun höfundalauna, kæruleiðir og upplýsingagjöf hjá þessum samtökum? 2. Telur ráðherra að ákvæði 3. mgr. 11. gr. laganna, um að höfundar verka, sem útvarpað hefur verið eða gefin hafa verið út á hljóðriti eða myndriti, eigi rétt á sérstöku endurgjaldi vegna upptöku verka þeirra til einkanota á bönd, diska, plötur eða aðra hluti, samrýmist 65. gr. stjórnarskrárinnar um að allir skuli jafnir fyrir lögum, þ.e. að höfundar sumra hugverka fái innheimt gjöld fyrir atbeina löggjafans, m.a. af óskrifuðum geisladiskum og af tölvum, en ekki höfundar annarra hugverka, t.d. hugbúnaðar og ljósmynda, sem þó munu líklega geymd á þessum miðlum í mun meira mæli en hin fyrrnefndu? 3. Hvernig samrýmist það 40. og 41. gr. stjórnarskrárinnar að lög heimili ríkinu að innheimta gjald af einum hópi einstaklinga til að afhenda það öðrum hópi einstaklinga án fjárveitinga á fjárlögum? Þau lög sem hér um ræðir eiga sér samsvörun í öðrum lögum eins og lögum um iðnaðargjald, búvörugjald o.s.frv., lögum um lífeyrissjóði sem skylda menn til að greiða til ákveðinna hópa eða stéttarfélaga og mér finnst vakna spurningar um það hvort slík lög samrýmist nýjum ákvæðum stjórnarskrárinnar um kvaðir sem þarf að setja á skattlagningu.

Herra forseti. Þær spurningar sem hv. þm. hefur sett fram eru með þeim hætti að ég tel að ég eigi mjög óhægt um vik að svara þeim á fullnægjandi hátt á þeim tíma sem mér er ætlaður. Ég mun ganga eins langt og ég get að svara þessum raunar nokkuð flóknu spurningum og sjá til hvernig tíminn endist. Að því er varðar samþykktirnar sem samtökum höfundaréttarfélaga hafa verið settar, þá gildir reglugerð nr. 141/1985, og samþykkt 333/1996, þar sem Innheimtumiðstöð gjalda er falið að annast innheimtu og úthlutun þeirra gjalda sem um getur í 3. mgr. 11. gr. höfundalaga, samanber 4.--6. mgr. 11. gr. og reglugerð nr. 125/2001, með síðari breytingum. Um aðild að Innheimtumiðstöð gjalda gildir eftirfarandi samkvæmt samþykktum félagsins í grein 3.1. Aðilar að samtökum þessum eru STEF, Samband tónskálda og eigenda flutningsréttar, SFH, Samband flytjenda- og hljómplötuframleiðenda, Rithöfundasamband Íslands, Blaðamannafélag Íslands, Samband ísl. kvikmyndaframleiðenda, Félag kvikmyndagerðarmanna, Samtök kvikmyndaleikstjóra, Félag leikstjóra á Íslandi, Hagþenkir -- félag höfunda fræðirita og kennslugagna og Myndstef. Önnur félög en þau sem að framan eru greind geta sótt um aukaaðild að samtökunum, enda teljast þau hafa verulegra hagsmuna að gæta á þessu sviði. Um endurskoðun reikninga hjá Innheimtumiðstöð gjalda gilda almennar reglur. Endurskoðaðir reikningar eru bornir upp til samþykktar á aðalfundi sem fer fram í marsmánuði ár hvert. Á aðalfundi eru kosnir tveir endurskoðendur. Um úthlutun sérstaks gjalds til höfunda gildir eftirfarandi samþykkt samkvæmt Innheimtumiðstöð gjalda, þ.e. um meðferð fjármála. Til að mæta óvæntum kröfum aðila sem standa utan innheimtumiðstöðvarinnar og kostnaði miðstöðvarinnar sjálfrar öðrum en rekstrarkostnaði skal árlega leggja í varasjóð 5% af vergum tekjum samtakanna. Þegar höfuðstóll sjóðsins er orðinn 2,5 millj. kr. miðað við núverandi verðlag falla greiðslur til hans niður. Sé gengið á höfuðstólinn skulu greiðslur til hans hefjast að nýju samkvæmt sömu reglum. Eftir að greitt hefur verið til varasjóðs samkvæmt reglu 5.1 og fé lagt til hliðar til greiðslu rekstrarkostnaðar skal skipta rekstrarafgangi samtakanna að frádregnu 15% framlagi Menningarsjóðs á milli aðildarsamtakanna eftir ákveðnum reglum. Tekjum af auðum hljóðböndum og hljóðbandatækjum skal skipta í hlutföllunum STEF 39%, SFH 45% og Rithöfundasamband Íslands 7%. Tekjum af myndböndum og myndbandstækjum skal skipta á milli fjölmargra aðila eftir ákveðnum hundraðshluta sem hægt er að upplýsa hv. þm. um ef þess er óskað en sú upptalning tæki alllangan tíma. Endurskoða skal framangreinda skiptingu á milli aðildarsamtakanna ef eitthvert þeirra krefst þess og skal krafa þessi vera sett fram með eins árs fyrirvara miðað við áramót. Náist ekki samkomulag um breytingar á skiptingunni skal gerðardómur skera úr um ágreininginn. Aðildarsamtökin skulu úthluta einstaklingsbundið til rétthafa þar sem því verður við komið, m.a. í formi styrkja. Að öðru leyti skulu hver samtök ráðstafa sínum hluta samkvæmt reglum sem í gildi eru í hverjum þeirra fyrir sig. Hvað varðar kæruleiðir er í samþykktum samtakanna ákvæði um gerðardómsmeðferð ágreiningsmála í 6. gr. þeirra. Að því er varðar upplýsingagjöf af hálfu innheimtumiðstöðvarinnar fá fulltrúar aðildarsamtaka miðstöðvarinnar upplýsingar um starfsemi samtakanna með því að fundargerðir stjórnarinnar eru sendar öllum stjórnarmönnum og aðildarfélögum. Hvað varðar rétt einstaklinga og félagasamtaka til að standa utan innheimtumiðstöðvarinnar til þess að fá upplýsingar um starfsemi samtakanna, þá veitir menntmrn. slíkar upplýsingar að svo miklu leyti sem þær varða framkvæmd reglugerðar nr. 141/1985 og samþykktar 333/1996, svo og reglugerðar nr. 125/2001, með síðari breytingum. Önnur spurningin sem hv. þm. hefur lagt fram er með þeim hætti að henni er svarað svo: Það er rétt að taka fram að greinarmunur er gerður á heimilli og óheimilli eintakagerð til einkanota samkvæmt 11. gr. höfundalaganna. Meginregla 1. mgr. 11. gr. veitir einstaklingum rétt til eintakagerðar af frumverkum höfunda að því tilskildu að um einkanot sé að ræða og hæfilegt gjald til höfundar komi fyrir slík afnot í samræmi við 3. mgr. Gjaldi því sem innheimt er samkvæmt 3. mgr. 11. gr. er eingöngu ætlað að bæta höfundum og öðrum rétthöfum það tap sem ætla má að höfundurinn verði fyrir vegna heimillar eintakagerðar. Sé hins vegar um að tefla óheimila eintakagerð á höfundur ekki rétt á endurgjaldi samkvæmt 3. mgr. 11. gr. heldur er þá um að ræða refsivert höfundarréttarbrot sem heyrir undir lög um meðferð opinberra mála. Óheimilt er að gera eintök af þeim höfundaverkum sem tiltekin eru í 2. mgr. 11. gr. Undir slíkt bann falla m.a. tölvuforrit og gagnagrunnar á rafrænu formi. Ekki er rétt með farið að höfundar ljósmynda fái ekki úthlutað af gjaldi sem innheimt er samkvæmt 3. mgr. 11. gr. laganna. Myndhöfundasjóður Íslands, Myndstef, fer með réttindi höfunda ljósmynda og fær úthlutað frá innheimtumiðstöðinni í þeim hlutföllum sem fram koma í svari við fyrstu spurningu hv. þm. Ég tel enga ástæðu til að ætla annað en að 3. mgr. 11. gr. höfundalaganna standist jafnræðisreglu 61. gr. stjórnarskrárinnar en síðasta orðið um það eiga að sjálfsögðu dómstólar vilji menn láta á það reyna. Af því að ég sé að tími minn er að renna út mun ég svara þriðju spurningu hv. þm. í þeim tíma sem mér er ætlaður á eftir.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Reyndar er ég ekki alveg sáttur við svarið við annarri spurningunni þar sem spurningin var um hvort menn séu jafnir fyrir lögum vegna þess að t.d. höfundar heimasíðna, höfundar ljósmynda sem menn gera heima hjá sér og höfundar ritverka á netinu njóta ekki þessa gjalds. En samt er gjaldið lagt á geisladiskana sem þeir nota til að geyma þessi hugverk sín og á það sérstaklega við um ljósmyndir þar sem margir áhugaljósmyndarar nota geisladiska aðallega til að geyma ljósmyndir sínar því að þær eru mjög plássfrekar. Þeir þurfa þá að borga höfundarréttargjald til einhvers fólks úti í bæ sem á hugverk sem þeir nota alls ekki í þessu tilfelli. Hins vegar nota þeir mikið af hugbúnaði við ljósmyndagerðina, hugbúnaði sem þeir hafa hugsanlega keypt, hugsanlega ekki og ættu þar af leiðandi að borga til þeirra höfunda gjald, sem ekki er um að ræða. Ég er spenntur að vita hvert svar hæstv. ráðherra verður við þriðju spurningunni sem er um það hvort yfirleitt sé heimilt að leggja gjald á ákveðinn hóp manna, eins konar skatt, sem rennur til annars hóps manna án þess að ríkið komi þar að með fjárveitingum sem er þó kveðið á um í stjórnarskránni, að skatt skuli leggja á með lögum. Skattur er í eðli sínu eitthvert gjald til ríkisins og ríkið getur ekki greitt út peninga úr sjóðum sínum nema með fjárlögum.

Herra forseti. Þriðja spurning hv. þm. var svohljóðandi: ,,Hvernig samrýmist það 40. og 41. gr. stjórnarskrárinnar að lög heimili ríkinu að innheimta gjald af einum hópi einstaklinga til að afhenda það öðrum hópi einstaklinga án fjárveitinga á fjárlögum?`` Innheimta höfundarréttargjaldsins byggir á lagaheimild samkvæmt höfundalögum sem m.a. á rætur að rekja til alþjóðlegra skuldbindinga sem íslenska ríkið hefur tekist á hendur með lögtekningu Bernarsáttmálans. Þá er mælt fyrir um innheimtu höfundarréttargjalda og úthlutunar þeirra til höfunda í tilskipunum Evrópusambandsins og Evrópuráðsins 2001/29/EB frá 22. maí 2001, um samræmingu tiltekinna þátta höfundarréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu sem nú er unnið að að laga íslensku höfundalögin að. Frv. þar að lútandi verður væntanlega lagt fyrir þingið næsta haust. Innheimta höfundarréttargjaldsins á sér skýra lagastoð en hefur ekkert með fjárveitingar á fjárlögum eða skattlagningu að gera. Ekki er um að ræða tekjur ríkissjóðs og varðar þessi gjaldtaka því ekki meðferð skattfjár eða ríkistekna.