Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það er ágætt að halda áfram þar sem frá var horfið varðandi þessa IPA-styrki. Fram kemur á bls. 20 í nefndaráliti meiri hlutans að Þýðingamiðstöð utanríkisráðuneytisins er búin að taka til sín 540 millj. kr. Ég minni á að fjárveitingavaldið, meiri hluti Alþingis veitti Evrópusambandinu lán í formi þess að setja inn á fjárlög 2010, 2011 og 2012 180 millj. kr. framlag þrjú ár í röð, en nú í sumar eða í vor voru þessir IPA-styrkir samþykktir þannig að lagasetningarvaldið varðandi þessa styrki sem ég kallaði mjög eftir að fá að vita um á hverju væru byggðir var raunverulega lán ríkissjóðs til Evrópusambandsins. Nú hafa þessir IPA-styrkir komið hingað til útgreiðslu og þá kemur það í ljós að þessar 540 millj. kr. sem íslenska ríkið hafði lagt Evrópusambandinu til á þessu árabili eiga að koma sem mótframlag Íslands við stuðningi Evrópusambandsins t.d. við Þýðingamiðstöð utanríkisráðuneytisins og ýmis önnur verkefni. Mig langar því til að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson: Hvers vegna er svo lítið fjallað um að verið er að dæla 5.000 millj. kr. inn í landið og hvers vegna er svo lítið fjallað um þau mótframlög sem leggja þarf til svo ríkið geti tekið á móti IPA-styrkjunum? Þarna fer 540 millj. kr. fyrirframgreiðsla ríkisins beint inn í mótframlög. Búið er að afgreiða mótframlögin í fjárlögum 2010, 2011 og 2012 og þá koma þau þar af leiðandi ekki fram í fjárlögum 2013. Er ekki um nokkurs konar sjónarspil eða blekkingar að ræða?

Hæstv. forseti. Ég met það svo að þessir IPA-styrkir og ráðstöfun þeirra, meðhöndlun þeirra í fjárlagavinnunni og reyndar á fyrri stigum í umfjöllun í þinginu, hafi einkennst af því að menn hafa reynt að fela það sem gengur á í þessum málum. Við vitum alveg hvers vegna. Við vitum að aðalskýring þess er sundrung innan ríkisstjórnarflokkanna, eða fyrst og fremst milli ríkisstjórnarflokkanna í þessu tilviki varðandi IPA-styrkina. Annar stjórnarflokkurinn ætlaði upphaflega að hafna öllum slíkum styrkjum á meðan hinn lagði þunga áherslu á þá. Síðan breyttist viðhorfið hjá alla vega meiri hlutanum innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og menn voru ósköp glaðir að fá þessa peninga inn í umhverfisráðuneyti, fjármálaráðuneyti og ýmis önnur ráðuneyti sem voru á þeirra vegum. Þá breyttist viðhorfið og þá voru farnar alls konar krókaleiðir og krúsídúllur svo það væri ekki eins áberandi hvað væri á ferðinni. Það er ósköp einfalt að því leyti. Hvað varðar aðrar spurningar hv. þingmanns í þessu sambandi er ég ekki í stöðu til að svara þeim. Ég endurtek bara það sem ég sagði áðan í andsvörum við hv. þm. Ásmund Einar Daðason, að fáum við ekki betri skýringar í þessari umræðu eða þá í 3. umr. fjárlaga er algerlega nauðsynlegt að staða þessara IPA-mála verði tekin til umræðu í þinginu undir öðrum dagskrárliðum. En ég vek athygli á því og tek eftir því í breytingartillögum meiri hlutans að þar er fjallað um suma af þessum styrkjum með þeim hætti að ljóst er að um aðlögunarstyrki 

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Já, þegar rýnt er í málið hefur það nú sannast að um aðlögunarferli er að ræða en ekki venjulegt umsóknarferli. Ég tek undir það að hér er raunverulega verið að fara fram með sjónarspil, sérstaklega vegna þess að þetta er dulið hér og þar í fjárlagafrumvarpi og fjáraukalögum. Annað sem mig langar til að benda á er að þarna eru komnar inn 540 millj. kr., tæpur hálfur milljarður, en svo er talið upp hvað umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu kostar raunverulega í peningum fyrir ríkissjóð, þar með talið er kostnaður vegna samninganefnda, ferðalaga og sérfræðiþjónustu. Árið 2010 fóru inn á fjárlög 250 millj. kr., 2011 150 millj. kr., 2012 140 millj. kr. og nú 2013 50 millj. kr. Ríkissjóður hefur lagt samtals 590 millj. kr. í málið í gegnum fjárlög frá árinu 2010. Það eru himinháar upphæðir og þegar það er lagt saman við mótframlag Íslands vegna IPA-styrkjanna sem ég fór yfir áðan erum við að tala um rúman milljarð. Hv. þingmaður sagði að fjárvöntunarþörf væri mjög víða; í löggæslumálum, í heilbrigðisþjónustunni og öðru. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Eru það ekki óheyrilega háar fjárhæðir til Evrópusambandsmála sem birtast í fjárlagafrumvarpinu þegar litið er til hinnar röngu forgangsröðunar sem er hjá ríkisstjórninni? Sannast ekki enn og aftur að betra hefði verið að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu áður en umsóknin var sett af stað, því að bara þessir tveir liðir losa rúman milljarð?

Hæstv. forseti. Um þetta vil ég segja: Jú, vissulega sé ég eftir peningunum sem farið hafa í þetta, en ég hef hins vegar meiri áhyggjur af alls konar kostnaði sem ekki er beinlínis tilgreindur í þessu sambandi. Ég tel að það sé mjög nauðsynlegt að frekar verði greint hvaða kostnaður fellur á bæði ráðuneyti og ýmsar opinberar stofnanir og raunar aðra aðila vegna aðildarumsóknarinnar sem ekki er beinn kostnaður við rekstur samninganefndarinnar eða beinn kostnaður við ferðalög sem tengjast umsóknarferlinu heldur ýmiss konar innri kostnaður í ráðuneytum og stofnunum. Ég held að hann sé umtalsverður. Það má auðvitað lesa um það í sambandi við hin og þessi og ólíklegustu mál sem koma hingað inn í þingið, alls konar mál sem kalla á aukna vinnu og aukinn kostnað hér og þar í kerfinu, þó að ekki sé hægt að færa það beinlínis sem beinan útlagðan kostnað vegna aðildarumsóknarinnar. Þær tölur sem hv. þingmaður nefnir eru vissulega háar en þær eru aðeins brot af þeim kostnaði sem fellur raunverulega til. En til að festa hönd á því hvað nákvæmlega er um að ræða í því sambandi held ég að fara þurfi að fram mun betri greining. Ég minni á að um það hafa verið fluttar tillögur í þinginu, m.a. af hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, að Ríkisendurskoðun verði falið að meta með sérstökum hætti þann kostnað sem til fellur vegna aðildarumsóknarinnar. Ég held að það væri vel til fundið að stíga það skref þannig að hinn raunverulegi kostnaður kæmi fram en ekki bara lágmarkskostnaðurinn sem stafar annars vegar af rekstri samninganefndar og hins vegar beinlínis vegna ferðalaga sem þjóna samningaferlinu.

Virðulegur forseti. Ég fjallaði aðeins um það áðan í upphafi fyrstu ræðu minnar um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar hvernig stjórnarliðar hefðu reynt að dreifa því strax frá fyrsta degi að stjórnarandstaða væri í málþófi, strax frá fyrsta degi aðalumræðu um sjálf fjárlögin, 2. umr. Við höfum tekið eftir því í dag að stjórnarliðar hafa ekki séð ástæðu til að taka mikinn þátt í umræðunni. Maður veltir því fyrir sér þegar umræða um fjárlög er látin standa fram yfir miðnætti hvort til nokkurs sé að reyna að benda ríkisstjórninni á þá augljósu galla sem eru á fjárlögunum. Er ætlunin að láta þingmenn tala til málamynda? Er virðingin fyrir þinginu ekki meiri en svo að menn ætli bara að láta þingmenn tala inn í nóttina til að afgreiða þetta frá, án þess að spá nokkuð í það hvað þeir hafa fram að færa, sama hversu alvarlegar eða mikilvægar ábendingarnar eru? Það er verulegt áhyggjuefni ef ríkisstjórnin nálgast þingið á þann hátt, í fyrsta lagi með því að reyna að stöðva umræðuna eða koma í veg fyrir hana, í öðru lagi að hræða menn frá því að taka þátt í umræðu um fjárlögin með því að hrópa málþóf þegar aðeins lítill hluti þingmanna hefur tekið til máls og í þriðja lagi að beita þeirri aðferð að sniðganga umræðuna, taka ekki þátt í henni og láta hana helst fara fram á næturnar. Þetta sýnir að áhuginn á samráði er enginn þrátt fyrir allar hástemmdu yfirlýsingarnar um mikilvægi samráðs og faglegra vinnubragða. Þegar til kastanna kemur er áhuginn á slíku enginn. Það hlýtur að vera okkur töluvert áhyggjuefni. Hvað getur stjórnarandstaða eða aðrir þingmenn sem hafa áhyggjur af vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar gert við þessar aðstæður? Líklega ekki annað en að reyna áfram að benda á þá ágalla sem þarfnast úrbóta jafnvel þótt það sé um miðja nótt. Þá er að minnsta kosti hægt að segja að menn hafi reynt að benda á hvernig þessi mál mættu betur fara. Það er það sem ég ætla að gera hér, virðulegi forseti, að reyna að benda á atriði sem betur mega fara í fjárlagafrumvarpinu. Ég kom aðeins inn á það í fyrri ræðu að þegar væri ljóst að ýmsir fyrirsjáanlegir kostnaðarliðir mundu bætast við á árinu 2013 án þess að gert væri ráð fyrir þeim í fjárlögum. Ég átti þó eftir að nefna sérstaklega einn mjög stóran lið, sem er reyndar ekki alveg ljóst hvort muni bætast við á árinu 2013 en það er a.m.k. stefna stjórnvalda að svo verði. Það er hið gríðarstóra verkefni bygging nýs Landspítala, hátæknisjúkrahúss eins og það er kallað. Alþingi er í raun í algerri óvissu um hvernig þessu verkefni muni vinda fram á næsta ári og hversu mikill kostnaður muni falla til. Það hlýtur að vera óviðunandi þegar árinu er að ljúka og verið er að ganga frá fjárlögum að slík óvissa sé um svo stórt verkefni. En þetta er ekki eina dæmið. Það er raunar orðin lenska að líta fram hjá mjög stórum útgjaldaliðum þegar gengið er frá fjárlögum, sem þýðir að þau verða ekki eins marktæk eins og nauðsynlegt er. Það hlýtur að vera okkur þingmönnum áhyggjuefni, en eins og ég nefndi í upphafi virðist þessi umræða ekki til þess ætluð að bæta úr heldur þvert á móti vera haldin til málamynda af hálfu stjórnarliðsins. Af því að ég kem inn á heilbrigðismálin og hin óljósu áform um Landspítala – háskólasjúkrahús er ekki annað hægt en nefna aðeins það ástand sem er ríkjandi innan Landspítalans. Þá er ég ekki hvað síst að tala um stöðu hjúkrunarfræðinga en þeim hefur verið haldið í algerri óvissu um kjör sín um mjög langt skeið þrátt fyrir að kveðið hafi verið á um það í kjarasamningum á sínum tíma að stofnanasamningar skyldu gerðir í framhaldinu. Þau mál eru í algerri óvissu. Það er því ekki nóg með að framhaldið, fyrirhuguð uppbygging og byggingarframkvæmdir, sé í óvissu heldur er núverandi rekstur spítalans og launagreiðslur til þeirra sem þar starfa verulegri óvissu háð og þar með hvort til staðar verði starfsfólk á næsta ári til að halda uppi þeirri þjónustu sem er nauðsynleg á Landspítalanum. Það kom fram í fréttum í dag að á þriðja hundrað hjúkrunarfræðinga væru búnir að segja upp störfum, samkvæmt upplýsingum frá talsmanni hjúkrunarfræðinga. Við höfum verið að missa fjöldann allan af hjúkrunarfræðingum úr landi eða til annarra starfa hér innan lands og er ástandið orðið mjög alvarlegt. Raunar sjá menn ekki fyrir endann á því vegna þess að það eru ekki einu sinni nógu margir hjúkrunarfræðingar útskrifaðir til að viðhalda þeim fjölda sem á þarf að halda og mun þurfa til framtíðar. Þetta hlýtur því að vera mál sem kallar á úrlausn strax og hefði þurft að gera ráð fyrir í tengslum við fjárlögin og hvernig menn áforma að Landspítalinn þróist næstu árin. Staðan á tækjakosti Landspítalans er auðvitað vel þekkt líka. Þar komu reyndar til dálitlar fjárveitingar en ekkert í líkingu við það sem þarf til að uppfæra tækjakostinn svo vel sé. Það að viðhalda slíkri óvissu um grunnþjónustu eins og heilbrigðisþjónustuna er afleitt, en því miður er þetta ekki eina dæmið. Þetta er eiginlega regla frekar en undantekning. Nokkrir hafa nefnt það í þessari umræðu að staða löggæslunnar sé orðin slík að þar megi tala um hættuástand. Það kom reyndar fram í sérstakri skýrslu sem unnin var um stöðu löggæslu á Íslandi að niðurskurðurinn er kominn það langt að það er farið að skapa hættu, svo ekki sé minnst á þá stöðu sem uppi er víða á landsbyggðinni þar sem niðurskurðurinn hefur verið slíkur að ekki er hægt að tala um að íbúar víða á landinu búi við löggæslu sem neinu nemur í nærumhverfi sínu. Þegar óvissan er slík og niðurskurðurinn í grunnþjónustunni jafnmikill og raun ber vitni er dálítið sérkennilegt að á sama tíma sé viðhöfð forgangsröðun sem felur í sér mikla áherslu á hin ýmsu gæluverkefni ríkisstjórnarinnar. Svo er það öll umræðan um stöðu ríkissjóðs og meintan árangur ríkisstjórnarinnar í rekstri ríkisins. Ég fór aðeins yfir það áðan að íslenska ríkið er enn að safna skuldum. Það er ekki búið að snúa þróuninni við. Enn er að bætast við skuldirnar og vaxtagreiðslurnar hafa vaxið gífurlega. Á móti segja stjórnvöld að hér hafi náðst meiri hagvöxtur en í löndunum í kringum okkur, kannski sérstaklega meiri hagvöxtur en á evrusvæðinu. Þetta eru sömu stjórnvöld sem tala hvað mest fyrir því að Ísland þurfi að ganga inn í þetta evrusvæði sem allra fyrst. Líka er bent á að atvinnuleysi sé töluvert minna hér en á evrusvæðinu og bent á það af sama fólki og vill koma Íslandi sem fyrst inn á evrusvæðið. En atvinnuleysið er reyndar ekki alveg rétt mælt vegna þess að fólk hefur farið unnvörpum til útlanda til starfa eða verið endurskilgreint, er ekki lengur skilgreint sem atvinnulaust. Engu að síður eru mælikvarðarnir þannig að atvinnuleysi mælist minna en áður og hagvöxtur mælist meiri en áður. Þá er ekki hægt annað en leiða hugann að þeim málflutningi sem viðhafður var í þessum sal og í fjölmiðlum í tengslum við tilraunir ríkisstjórnarinnar til að fá Icesave-samningana samþykkta. Þá var því haldið blákalt fram að ef menn létu ekki undan hótunum um að fallast á þá samninga yrði hér efnahagslegur kjarnorkuvetur. Það yrði enginn hagvöxtur, enginn mundi lána Íslendingum peninga. Ríkið er reyndar búið að taka samtals 2 milljarða dollara að láni á markaði, nokkuð sem mörg Evrópuríki eru ekki fær um. Atvinnuleysi færi líka upp úr öllu valdi. Þannig að ekkert af þessu hefur gengið eftir. Ekkert af spám ríkisstjórnarinnar sem hún lagði fram í upphafi þegar hún tók við völdum í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hefur gengið eftir, ekkert af áætlunum ríkisstjórnarinnar hefur staðist. Í sumum tilvikum sem betur fer, í öðrum tilvikum því miður. Auk þess rakti ég áðan að fjárlögin hafa engan veginn staðist þegar yfir þau hefur verið farið einu eða tveimur árum seinna. Það að menn skuli ekki bregðast við þessu með því að breyta vinnubrögðunum, vinna þetta betur, setja inn a.m.k. fyrirséða liði sem er alveg ljóst að munu falla til á næsta ári og verða mjög dýrir, bendir því miður til að markmiðið með þessari vinnu sé fyrst og fremst að sýnast, draga upp einhverja mynd í aðdraganda kosninga frekar en gera raunhæfa áætlun. Stjórnarliðar hafa sumir hverjir kvartað undan því að stjórnarandstaðan komi ekki með eigin tillögur að fjárlögum. Þá getur maður ekki annað en velt fyrir sér þeim viðbrögðum sem stjórnarandstöðuþingmenn hafa fengið við tillögum sínum á undanförnum árum, sama hversu góðar og vel útfærðar þær hafa verið. Skyldi nokkrum manni detta í hug að ef þeir kæmu með eigin tillögur að fjárlögum mundi ríkisstjórnin taka þeim fegins hendi eða svo mikið sem líta á þær? Nei, því miður sýnir reynslan okkur annað. Þess vegna höfum við talið skynsamlegast að einbeita okkur að því að reyna að lágmarka skaðann, reyna a.m.k. að benda á ágallana svo hægt sé að gera úrbætur, benda á hvernig megi vinna hlutina betur, enda er ljóst að ef við kæmum með eigin fjárlög yrði lítið á þau hlustað. Því miður virðist ekki einu sinni duga til að reyna að benda á gallana og fá þá lagaða vegna þess að hér erum við látin ræða fjárlög ríkisins langt fram á nótt, eftir miðnætti, til að klára umræðuna bara svo hún sé frá. Það er enginn raunverulegur áhugi á endurbótum. En þó að skammast sé yfir því að stjórnarandstaðan leggi ekki fram eigin fjárlög er sú gagnrýni kannski ekki alveg sanngjörn hvað Sjálfstæðisflokkinn varðar, vegna þess að ungir sjálfstæðismenn 

Hv. þingmaður fari rétt með. Það eru ungir sjálfstæðismenn.

Þeir eru sjálfstæðismenn líka, virðulegur forseti. Meðal þess sem ungir sjálfstæðismenn vilja leggja af strax frá áramótum er Raunvísindastofnun Háskóla Íslands, Rannsóknasjóður, nám á framhaldsstigi vegna aðstæðna á vinnumarkaði, LÍN eða Lánasjóður íslenskra námsmanna eins og hann leggur sig, Þjóðminjasafn Íslands, Listasafn Íslands, Ríkisútvarpið, Þjóðleikhúsið, Sinfóníuhljómsveit Íslands,  
             Nú tek ég bara nokkur dæmi. Mannréttindamál. Slysavarnaskóli sjómanna skal aflagður með öllu, rekstur Vegagerðarinnar, framlög til innanlandsflugs, Siglingastofnun, hafnarframkvæmdir, Flugmálastjórn,  Jöfnunarsjóður sveitarfélaga, landlæknir Vinnumálastofnun, sérframlag til fæðingarorlofs, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, styrkir til nýsköpunarfyrirtækja, niðurgreiðsla á húshitun. Það væri áhugavert að heyra álit hv. þingmanna Tryggva Þórs Herbertssonar og Ásbjörns Óttarssonar á þessum liðum. Jöfnun kostnaðar vegna dreifingar raforku, ýmis orkumál, byggðaáætlun, Byggðastofnun, ýmis ferðamál, Samkeppniseftirlitið - hver þarf það? Landgræðsla ríkisins, Skógrækt ríkisins, Veðurstofa Íslands - hún hefur kannski spáð eitthvað öðruvísi en ungum sjálfstæðismönnum líkar. Þetta eru tillögur sjálfstæðismanna, í þessu tilviki ungra sjálfstæðismanna, að fjárlögum. Vegna þess að stjórnarliðar fást ekki til að ræða tillögur sínar væri mjög fróðlegt að heyra eldri sjálfstæðismenn sem hér eru segja álit sitt á þessum tillögum flokksmanna sinna. Er þetta grunnur til að byggja á? Eigum við að vinna út frá þessu þegar við gagnrýnum fjárlög ríkisstjórnarinnar eða vilja menn fara einhverjar aðrar leiðir?

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ágætisræðu. Hv. þingmaður las upp úr tillögum ungra sjálfstæðismanna að fjárlögum og spurði hvort þær væru grunnur til að byggja á. Hvað skal segja? Vissulega er ungt fólk róttækt og hefur hugmyndir sem falla kannski ekki alveg hinum eldri í geð, en aftur á móti er hægt að miða við hluti sem koma fram og fá hugmyndir. Það eru ýmsir vinklar á málum. Til dæmis minnti fyrsta stofnunin sem ungir sjálfstæðismenn vildu skera niður mig á ljóð eftir Dag Sigurðarson sem hljómar svona, með leyfi virðulegs forseta: Raun vísinda: stofnun Háskólans.

Virðulegur forseti. Það er ekki að undra að hv. þingmaður kjósi að svara á frekar abstrakt hátt. En getur hv. þingmaður ekki tekið undir með mér að þessar tillögur ungra sjálfstæðismanna séu galnar og augljóslega óraunhæfar, og bara mjög undarlegar á allan hátt? Hv. þingmaður er hagfræðingur og hefur oft farið í gegnum hin ýmsu fyrirsjáanlegu áhrif af tillögum ríkisstjórnarinnar. En hver yrðu að mati hv. þingmanns áhrifin af því að leggja af allar þessar stofnanir, öll þessi framlög á einu bretti strax 1. janúar næstkomandi? Mætti ekki reikna með því að það mundi auka atvinnuleysi til mikilla muna á einum degi? Allt það fólk sem hefur unnið þessi fjölbreytilegustu störf, m.a. allir sem starfa í landbúnaði, yrði atvinnulaust þá og þegar. Það hlyti að fela í sér aukinn kostnað fyrir ríkið. Hefði ekki verið eðlilegt fyrir unga sjálfstæðismenn að taka það með í reikninginn að atvinnuleysisbætur færu upp úr öllu valdi, atvinnuleysi yrði líklega mælt í tugum prósenta, mundi a.m.k. aukast alveg gríðarlega frá því sem nú er, og þar af leiðandi hefði þetta ekki hvað síst til skamms tíma og líklega til mjög langs tíma gríðarlega miklar og skaðlegar afleiðingar í för með sér? Er ekki óábyrgt að leggja fram svona tillögur? Vill ekki hv. þingmaður lýsa því yfir að hann sé algerlega ósammála þessum tillögum ungra sjálfstæðismanna og það sé mikilvægt í fjárlögum eins og öðru að feta hinn gullna meðalveg?

Virðulegi forseti. Ég fellst á það með hv. þingmanni að hinn gullni meðalvegur er sá vegur sem við eigum öll að reyna að rata, en það getur oft verið erfitt að hitta á hann. Ég get líka verið sammála hv. þingmanni um að tillögurnar eru óraunhæfar, þær ná ekki yfir öll þau áhrif sem þingmaðurinn taldi upp. En ég tel reyndar tíma okkar mun betur varið í að ræða hin alvöruþrungnu mál og það er það fjárlagafrumvarp sem ríkisstjórnin hefur sett fram sem á köflum er óraunhæft og leiðir til hluta sem eru þjóðhagslega skaðlegir, samfélagslega skaðlegir og eru vanhugsaðir. Ég hefði frekar viljað ræða þá hluti við hv. þingmann hér kl. hálfeitt um nótt þótt auðvitað sé gaman að taka sprettinn, það er alltaf gaman að hleypa á skeið. Mig langar til að spyrja þingmanninn: Hvað finnst honum um þau gæluverkefni sem er stillt upp? Það er líklegt að hv. þingmaður verði í næstu ríkisstjórn og muni gegna þar stefnumótandi embætti, hvað finnst honum um þá fjötra sem er verið að leggja á hann fyrir næsta tímabil eins og fram kemur í þessu fjárlagafrumvarpi?

Virðulegur forseti. Ég skil svar hv. þingmanns svo að ekki eigi að taka tillögur ungra sjálfstæðismanna alvarlega, þetta sé eitthvert grín, en ég er ekki viss um að þeir séu sammála því mati hv. þingmanns. En hv. þingmaður hefur hins vegar verið sammála mér um eitt og annað. Ég hef verið almennt frekar ánægður með málflutning hv. þingmanns í kvöld, m.a. er varðar stöðu Byggðastofnunar og aðkomu hennar og ríkisins að atvinnuuppbyggingu. Varðandi spurningu hv. þingmanns um þau fjárlög sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og þau áhrif sem þeim er ætlað að hafa inn í næsta kjörtímabil get ég tekið undir með hv. þingmanni að það er afskaplega undarleg og óeðlileg nálgun að rétt fyrir kosningar skuli menn leggja fram eitthvað sem þeir kalla fjárfestingaráætlun sem að hluta til er lýsing á því sem ætti að vera eðlilegir liðir í fjárfestingu ríkisins og ætti að færa í fjárlög eins og hverja aðra fyrirhugaða fjárfestingu, m.a. samgöngubætur, en að hluta til eru sérstök gæluverkefni ríkisstjórnarinnar, eins og hv. þingmaður orðaði það réttilega, sem hún ætlar næstu ríkisstjórn að fjármagna og sjá um. Hún ætlar að lofa einhverjum tilteknum hópum ákveðnum hlutum, væntanlega í von um að fá í staðinn stuðning í kosningum, en svo eiga einhverjir aðrir að sjá um að fjármagna það og framkvæma. Þó að ég hafi lagt mikla áherslu á það í fyrri ræðu minni í kvöld að mikilvægt væri að menn gerðu áætlanir til langs tíma er þetta mjög undarleg nálgun að vera í endalausu biksi fram og til baka í fjögur ár en ætla svo að gera langtímaáætlun fyrir næstu ríkisstjórn. Þetta er allt hið undarlegasta mál þótt það sé kannski ekki alveg jafnundarlegt og tillögur ungra sjálfstæðismanna, en undarlegt engu að síður.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka upp þráðinn þar sem síðustu tveir hv. þingmenn enduðu og set spurningarmerki við það sem er kallað rökræða. Það er margt athyglisvert í tillögum ungra sjálfstæðismanna. Þar er klárlega mjög margt sem maður setur spurningarmerki við en ég held hins vegar að þegar við stöndum í þessum sporum varðandi ríkissjóð sem skuldar yfir 1.915 milljarða og varðandi þær vaxtagreiðslur sem við erum með þurfum við að taka umræðuna alveg sama hvernig hún er, við þurfum að taka umræðuna með kostum hennar og göllum með þeim hugmyndum sem þar koma fram. Ég hugsaði á meðan hv. þingmenn áttu orðaskipti áðan: Af hverju er rökræðan með þessum hætti á þinginu? Af hverju hafa einungis örfáir stjórnarliðar talað í þessari umræðu? Hv. þm. Björn Valur Gíslason, formaður fjárlaganefndar, hefur verið á vaktinni alla umræðuna og komið í andsvör og fylgst með. Það hefur enginn hæstv. ráðherra tekið til máls, ekki einn einasti. Það er hægt að telja þá stjórnarþingmenn á fingrum annarrar handar sem talað hafa í þessu máli. Það er bara þannig, þeir eru örfáir. Reyndar hafa tveir hv. þingmenn, Jón Bjarnason og Þór Saari, tekið til máls sem ég reyndar átta mig ekki alveg á hvort eru í stjórnarmeirihlutanum eða í stjórnarandstöðunni. En hinir hafa ekki séð tilefni til að tjá sig. Ég kallaði t.d. eftir viðhorfum frá hv. þingmönnum Norðvesturkjördæmis vegna ýmissa mála sem ég hef komið inn á í ræðum mínum. Ég skil ekki af hverju menn vilja ekki taka rökræðuna. Mun einhver hv. þingmaður eða hæstv. ráðherra hér inni treysta sér til að leggja fram hin einu sönnu og réttu fjárlög? Ég mundi ekki treysta mér til þess, alls ekki. Ég mundi vilja hlusta á skoðanir annarra. Mér finnst því að við getum ekki talað með þessum hætti og sagt að einhver geti komið fram með hin fullkomnu fjárlög. Fjárlög ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans eru ekki öll slæm, það eru ekki allar tillögur slæmar þar en þær eru heldur ekki allar góðar. Mér finnst að við þurfum að fara í rökræður og ræða kosti og galla þess að fara ákveðnar leiðir. Ég segi það í fullri alvöru að okkur ber skylda til að miða við þá stöðu sem nú er, ekki nema við ætlum að sigla aftur inn í það tímabil sem hér var þegar menn neituðu að sjá öll þau óveðursský sem á lofti voru. Það var því miður þannig. Það væri athyglisvert að taka umræðu um tillögur, alveg sama hvaðan þær koma. Setjum það í aðeins víðara samhengi. Hér hafa örfáir stjórnarliðar tekið þátt í umræðunum og má eiginlega segja að einungis einn þeirra, formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Björn Valur Gíslason, hafi tekið þátt í þeim en enginn hæstv. ráðherra, enginn. Hver er þá staða Alþingis? Er hún þannig að ríkisstjórnin kemur sér saman um hvernig hlutirnir eigi að vera, svo er frumvarpið lagt fram og síðan þarf bara að samþykkja það án þess að taka um það efnislega og gagnrýna umræðu? Það er slæmt. Við eigum að taka dýpri umræðu um hlutina, hlusta á rökin og varnaðarorðin hvert hjá öðru til að fá skilning á hlutunum og taka þá upplýsta ákvörðun um hvað gera á. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Ég hef kallað eftir því að þingmenn Norðvesturkjördæmis ræði hér ákveðna hluti. Þeir hafa ekki einu sinni séð sér fært að koma hingað í andsvar þó að þeir hafi verið að sniglast hérna frammi í eldhúsi, þ.e. stjórnarliðarnir sem eru að verja tillögurnar, ég er ekki að tala um stjórnarandstöðuna sem búin er að tala hér. Ég velti því bara fyrir mér: Í hvaða stöðu er Alþingi? Eigum við að rifja upp hvað gerðist fyrir örfáum dögum? Ég á sæti í hv. fjárlaganefnd og er búinn að vera þar þetta kjörtímabil. Ég sit heima og hlusta á fréttir og heyri þá seðlabankastjóra segja að skuldabréfin milli gamla og nýja bankans ógni hugsanlega fjármálastöðugleika landsins vegna þess að greiðslubyrðin sé það þung af því, það þurfi að lengja í henni og minnka byrðina. Sá seðlabankastjóri einhverja ástæðu til þess að láta hv. fjárlaganefnd vita? Aldrei hefur verið minnst á það í hv. fjárlaganefnd, aldrei. Hvert er samspil seðlabankastjórans við svokallaðan ríkisfjármálahóp ráðherranna? Ég veit það ekki. Er það kannski þannig að ríkisfjármálahópurinn hittist og segi: Nú sér Seðlabankinn um þessi mál, og þar með fara þau yfir til Seðlabankans? Síðan fer kannski ríkisfjármálahópurinn að spila matador. Hver er upplýsingaskyldan gagnvart þinginu? Til hvers er ætlast? Ég hefði haldið að skynsamlegra hefði verið að nýta krafta hv. fjárlaganefndar meira og þann samstarfsanda sem þar hefur verið allt þetta kjörtímabil. 

Jæja?

Síðan getur hv. þingmaður reynt að vera með einhver frammíköll og gera lítið úr því sem ég segi. En staðreyndin er hins vegar sú …  Ég man eftir einni umræðu, fyrst hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kallar fram í, sem snerist um svokölluð Árna Páls-lög, en þá var hv. þingmaður varaformaður efnahags- og viðskiptanefndar. Ég man alveg eftir þeirri umræðu sem stóð hér langt fram á nótt. Þá var sagt að menn væru með einhverjar tafir. En hver varð reynslan? Ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur hvar í flokki sem við stöndum, sama hver ríkisstjórnin er á hverjum tíma, að sýna aðeins meiri þolinmæði og hlusta á gagnrýnisraddir. Við þurfum að breyta starfsvenjunum þannig að þingið komi á hverjum tíma miklu meira inn í fjárlagagerð og hvað sem er. Sú er auðvitað raunin í mörgum málum en það er ekki hægt að gera hlutina eins og núna þegar langstærsti hluti breytingartillagnanna sem kemur til útgjalda kemur í gegnum ríkisstjórnarpakkann og það sem kemur til viðbótar mun væntanlega koma að hluta til í gegnum ríkisstjórnina. Það er spurning um sjálfstæði þingsins eða öllu heldur breytt vinnubrögð. Það þarf að breyta vinnubrögðunum. Ég vil vekja athygli á því að hv. fjárlaganefnd var að skila áliti um skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning 2010. Hvað kemur þar fram? Þar var verið að ræða þá innspýtingu sem setja þarf inn í Íbúðalánasjóð. Hvað kemur í ljós? Í ljós kemur að Ríkisendurskoðun skilaði skýrslu um málið árið 2005 þar sem mjög ítarlega er farið yfir allar þær brotalamir sem þar voru. Var nægjanlega fljótt gripið til ráðstafana? Að mínu mati nei. En það merkilega var að þegar við unnum að málinu kom í ljós að skýrsla Ríkisendurskoðunar 2005 var aldrei rædd í þinginu, ekki eina einustu mínútu. Ef þingið hefði á þeim tíma tekið skýrsluna til umræðu og kafað ofan í hana eins og á að gera hefði kannski, ég ætla að nota það orð, verið hægt að minnka það fjárhagslega tjón sem við urðum fyrir. Þess vegna segi ég: Við eigum hlusta meira á gagnrýni hvers annars og taka tillit til hennar því að ég held að í raun telji enginn hv. þingmaður eða hæstv. ráðherra sig alltaf vita betur en hinir. Við megum ekki nálgast verkefnið með þeim hætti, við eigum að hlusta á gagnrýni hvers annars. Þannig fáum við yfirleitt bestu og skynsamlegustu niðurstöðuna.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Hv. þingmaður fjallaði um Seðlabankann og mig langar að ræða ákveðna þætti tengda honum við hv. þingmann. Í minnihlutaáliti sem hv. þingmaður skrifar undir er meðal annars vitnað til nýjasta heftis Peningamála þar sem Seðlabankinn varar við áhrifum útgjaldaþrýstings vegna þeirra tillagna sem liggja fyrir, m.a. tillagna meiri hluta fjárlaganefndar og þeirra sem fjárlagafrumvarpið felur í sér. Það á meðal annars að fjármagna þetta með arðgreiðslum úr Landsbankanum og á sama tíma erum við að tala um að ríkissjóður beri vaxtakostnað upp á tugi milljarða. Í öllum atvinnurekstri er ekkert að því að taka lán til að fjármagna ákveðna þætti ef það skilar meiri tekjum, þ.e. ef fjárfestingar skila meiri tekjum en vextirnir sem lánin bera er það af hinu góða. Maður veltir því fyrir sér þegar þessar tillögur eru skoðaðar því að í ríkisrekstri á það sama að gilda. Vissulega eru ákveðnir grunnþættir samfélagsins, eins og menntamál, löggæslumál, heilbrigðismál o.s.frv., en þegar kemur að öðrum verkefnum sem eru þar fyrir utan, er hv. þingmaður þá ekki sammála mér um það að við eigum að hugsa þetta þannig að ef við tökum peninga að láni og þurfum að greiða fyrir þá vexti verður það að skila okkur meiru til baka? Telur hv. þingmaður að þær tillögur sem við erum að ræða frá meiri hluta fjárlaganefndar uppfylli þau skilyrði að þeir vextir sem við greiðum af lánunum verði til þess að við náum meiri tekjum inn í ríkissjóð?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr um það sem kemur fram í nefndaráliti okkar, sem eru varnaðarorð Seðlabankans. Við tókum inn í nefndarálit okkar varnaðarorð frá þremur spáaðilum, ef ég má orða það með þeim hætti. Ég held að í raun og veru sé mikilvægt á hverjum tíma, og að við höfum lært það í gegnum tíðina, að efnahagsstefna stjórnvalda og sá þáttur sem snýr að Seðlabankanum verði að harmónera saman, það gefur augaleið. Niðurstaða Seðlabankans er sú að setja þurfi fjármálareglur. Það er auðvitað niðurstaðan þegar maður les í gegnum þetta og þeir hjá Seðlabankanum enda á því að segja: Það er mikilvægt á hverjum tíma að menn hafi fjármálareglur, sama og Alþingi hefur sett fyrir sveitarfélögin. Ég tel mjög mikilvægt að við gerum það. Það skiptir engu máli hvaða ríkisstjórn er við völd, við eigum að setja okkur fjármálareglur til að raða inn í rammann. Við getum ekki og megum ekki ýta alltaf vandanum á undan okkur. Það gefur augaleið að þegar menn selja hlut í fyrirtækjum eða taka út úr þeim arðgreiðslur þá verða þeir að greiða niður skuldir. Stærsta vandamálið er skuldsetning ríkissjóðs sem hefur auðvitað áhrif á hagvöxtinn og hvernig tekst til við hann, skuldir ríkissjóðs, fyrirtækja og heimila. Það er gríðarlega mikilvægt að greiða niður skuldir. Varðandi fjárfestingaráætlunina, þá fór ég yfir það í einni ræðu að sumt í henni er alger della og vitleysa. Sú fjárfestingaráætlun sem þyrfti að fara í til að styðja við hagvöxtinn væri auðvitað uppbygging á Bakka, ef menn hefðu væntingar um að fara í þá uppbyggingu, en engin merki eru um slíkt í fjárlagafrumvarpinu heldur á að byggja hús íslenskra fræða. Haldið þið að það geri eitthvað fyrir hagvöxtinn? Það er eintómt rugl.

Frú forseti. Þegar ríkissjóður innleysir arð, eins og úr Landsbankanum, er ég sammála hv. þingmanni um það að við eðlilegar kringumstæður ætti að nota þá fjármuni til að greiða niður skuldir, en það mætti líka nota þá til að ráðast í verkefni sem örva hagvöxt meira en sem nemur vaxtabyrðinni af því fjármagni sem ríkissjóður skuldar. Ég met það svo, ef ég hef skilið hv þingmann rétt, að hann sé sammála mér um það að þau verkefni sem ríkisstjórnin ætlar að veita þessa fjármuni í séu ekki til þess fallin að efla hér hagvöxt umfram vaxtabyrðina af þeim skuldum sem ríkissjóður er að glíma við. Er þá ekki miklu eðlilegra við þessar kringumstæður 

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um það að þegar eignir eru seldar eigi náttúrlega í fyrsta lagi að greiða niður skuldir, en ef hægt er að setja fjármagnið í fjárfestingu sem skilar betri afkomu til ríkissjóðs eða meiri tekjum en af því að greiða niður skuldir þá er skynsamlegt að skoða það. Í þá fjárfestingu sem ég nefndi erum við til að mynda að setja 500 millj. kr., í eina sýningu í Perlunni. Nú liggur ekkert fyrir hvernig það verður gert, ekkert samkomulag er á milli ríkis og sveitarfélagsins sem að því kemur. Ef við skoðum tillöguna þá á aðgangseyririnn að standa undir rekstrinum en á sama tíma erum við að flytja tillögu um að auka framlag til Hörpu um 400 millj. kr. vegna þess að hún stendur ekki undir sér. Auðvitað þurfum við að læra af því. Við getum ekki leyft okkur slíkan munað eins og staðan er þegar við erum að fara að greiða 84 milljarða í vexti á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hann fór til dæmis yfir valdaframsal á fjárveitingavaldi Alþingis sem felst í því sem gerist við samþykkt þessa frumvarps, verði það að lögum. Í ræðunni fór hv. þingmaður meðal annars yfir þessar ótakmörkuðu heimildir og mokstur á ríkisfé inn í ráðuneytin, samanber að þarna er verið að stofna einhverja sjóði og grænt hagkerfi og svo og svo margir tugir milljóna fara í forsætisráðuneytið vegna þess. Líklega er þetta rakið til sóknaráætlunar 20/20 eins og hún var kölluð og á sér spegilmynd í Evrópusambandinu. Þar sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefur setið í fjárlaganefnd alveg frá 2009 langar mig að spyrja hann um þá meginreglu sem fjárlaganefndarmönnum er falið að fylgja, þ.e. að það frumvarp sem lagt er fram um fjárlög ríkisins skuli vera sem skýrast. Er það ásættanlegt fyrir þingmenn sem bera ábyrgð á fjárveitingavaldinu að færa til svo mikið fjármagn yfir í svokölluð gæluverkefni ríkisstjórnarinnar án þess að sérstaklega sé getið um í hvað það fari nákvæmlega undir þessum liðum í ráðuneytunum? Þingmenn vita raunverulega ekki við samþykkt frumvarpsins hvernig viðkomandi ráðherrar ráðstafa því fé sem þeim er falið með lagafrumvarpi þessu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það sem ég vildi vekja athygli á í ræðu minni var sú umræðuhefð sem hefur verið í kringum fjárlögin. Ég held í raun og veru að við getum aldrei sagt að þetta sé eitthvert valdaframsal frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins vegna þess að það er auðvitað niðurstaða meiri hluta þingsins að afgreiða fjárlög eins og þau eru lögð fram. Síðan fara þau til meðferðar í hv. fjárlaganefnd og eru skoðuð þar og rýnd. Það sem ég var að velta upp í ræðu minni var umræðuhefðin eða hvernig við nálgumst verkefnið. Væri ekki skynsamlegt fyrir okkur að taka dýpri umræðu? Ég held að það væri dálítið athyglisvert að þróa áfram það sem við byrjuðum á í 1. umr. sem heppnaðist vel að mínu mati með fagráðherrunum. Við þurfum einhvern veginn að komast áfram. Ég lít í raun og veru svo á að Alþingi, ef ég má nota þessa samlíkingu, sé eins og stjórn í fyrirtæki og ráðherrarnir séu framkvæmdastjórar. Þess vegna þurfum við að fara með gagnrýnum hætti yfir þetta. Það kom fram í umræðunni fyrir helgi, hv. þm. Lilja Mósesdóttir benti á það og það hefur komið fram áður, að fjárlagafrumvarpið þyrfti að vera aðgengilegra plagg. Ég held að við þurfum að þróa það svo að auðveldara verði fyrir hv. þingmenn, ef þeir eiga ekki sæti í hv. fjárlaganefnd, að gera sér grein fyrir stöðunni og átta sig á hlutum. Það er ekkert auðvelt fyrir þá sem sitja í öðrum nefndum að átta sig á öllu sem þar er, ólíkt þingmönnum í hv. fjárlaganefnd sem eru með þetta í fanginu vikum saman. Það er ekki nógu aðgengilegt og hv. þingmaður nefndi það einmitt í ræðu sinni og ég er sammála því. Við þurfum að þróa vinnuna með öðrum hætti og taka gagnrýna umræðu í þingsal og gera þá kröfu til bæði stjórnarandstöðu og stjórnarliða á hverjum tíma að taka meiri þátt.

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Ég skal útskýra aðeins betur hvað ég meinti í fyrra andsvari mínu. Til dæmis er gerð tillaga um 280 millj. kr. framlag til að standa undir ýmsum verkefnum sem ráðgerð eru samkvæmt þingsályktun um eflingu græna hagkerfisins og á öðrum fjárlagaliðum er svo gert ráð fyrir fjármögnun sérstakra tillagna, m.a. á sviði grænna fjárfestinga, og þar er um að ræða óskiptan lið sem ætlað er að fjármagna tillögur sem lúta meðal annars að grænkun fyrirtækja, uppbyggingu þekkingar og fjölgun grænna starfa, hvað sem það þýðir. Þess vegna spyr ég: Er ekki óeðlilegt að veita svona háar upphæðir í gegnum fjárlög í óskilgreind verkefni þar sem búið er að búa til einhverja græna kúlu sem er kölluð græna hagkerfið og þangað er dælt tugum og hundruðum milljóna án þess að nokkur einasti þingmaður hafi hugmynd um hvað ríkisstjórnin er að hugsa eða hvaða verkefni þetta eru? Það var raunverulega grunnurinn í spurningunni.

Virðulegi forseti. Þetta er að mörgu leyti hárrétt hjá hv. þingmanni. Við þurfum að vanda okkur betur. Þar sem uppbygging í græna hagkerfinu hefur verið nefnd þá var auðvitað lögð fram þingsályktunartillaga á Alþingis um einhverjar 50 tillögur, ef ég man rétt, alla vega einhverja tugi tillagna, sem var samþykkt og markaði aðeins stefnuna. Auðvitað væri æskilegra að við skilgreindum þetta þrengra, tækjum alla umræðuna. Ég nefndi áðan náttúruminjasýningu sem á að setja upp fyrir 500 millj. kr. Ég átta mig ekki á því hvað það þýðir fyrir framtíðina. Það liggur ekki fyrir og um það hafa ekki komið upplýsingar í hv. fjárlaganefnd hvernig menn sjá sýninguna fyrir sér og í raun ekki heldur um samkomulagið milli þess sveitarfélags sem þarna um ræðir og ríkisins. Það er auðvitað mikilvægt að á hverjum tíma hafi menn meiri upplýsingar en minni. Síðan kemur margt fram sem hefur gerst í gegnum tíðina … 
            

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna hér áðan, sem var að mörgu leyti ágæt. Ég hef áhuga á fyrri hluta ræðunnar, þ.e. samræðunni og rökræðunni sem þarf að fara fram um fjárlög. Fjárlagafrumvarpið var lagt fram um það bil þrem vikum fyrr núna en áður. Fyrsta umræða þess var, eins og hv. þingmaður nefndi áðan, með öðru sniði en áður hefur verið. Það er verið að reyna að þróa þetta inn á nýjar brautir þannig að umræðan verði markvissari og skýrari og að þeir sem standa utan fjárlaganefndar geti gengið að sínum málaflokkum, skulum við segja, þegar þeir eru til umræðu hverju sinni og ráðherrar til svara. Eftir það fer málið til þingsins og fjárlaganefnd fer að fjalla um það. Fjárlaganefnd hefur haft lengri tíma nú en áður til að fjalla um fjárlagafrumvarpið og rýmri tíma. Hún hefur haft önnur verkefni með höndum, þ.e. færri smáverkefni, en áður, samanber breytingar sem við höfum verið að innleiða í fjárlaganefnd, að mörgu leyti til góða, að flestu leyti held ég. Fjárlaganefnd var einnig gefinn lengri tími núna en oftast áður til að fara yfir breytingartillögur sem ríkisstjórnin lagði fyrir nefndina. Meðal annars var veittur sérstakur vikufrestur varðandi 2. umr. til að nefndin hefði aðeins rýmri tíma til að fara yfir þessar umfangsmiklu tillögur - þó að þær séu kannski ekki í krónum og aurum talið það sem mun hreyfa fjárlagafrumvarpið mikið til voru þær umfangsmiklar að fjölda. Samkvæmt þingsköpum, sem við samþykktum fyrr á árinu, meðal annars til að bæta verklag í fjárlaganefnd, segir að stefna skuli að því að ljúka 3. umr. fjárlaga í fyrstu viku desembermánaðar. Samt erum við hér nú og erum að byrja fjórða dag umræðunnar um 2. umr. fjárlaga. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er alveg rétt sem kom hér fram - hv. þingmaður tekur undir það, við erum sammála um það - að skynsamleg breyting var gerð þegar við fórum í 1. umr. Það var enda samdóma álit fjárlaganefndar að stýra þessu þannig að fagráðherrarnir sætu hér og svöruðu fyrir sína málaflokka. Frumvarpið kemur fyrr inn í þingið. Það er auðvitað til góða. En það sem gerist í framhaldinu af því er að ríkisstjórnin kemur frekar seint með tillögur sínar miðað við upphaflegt markmið. Ég minni á að ekki er enn búið að mæla fyrir svokölluðum bandormi eða kyrkislöngu, eins og ég kalla það, í sambandi við skattalagafrumvörpin og það þarf að skoða. Ég velti því fyrir mér hvort við eigum ekki að taka þetta allt aðeins nær okkur. Við sjáum til dæmis málefni Íbúðalánasjóðs. Nú hafa þau legið fyrir, og hefur komið fram í bréfum frá Íbúðalánasjóði, viðræður eru í raun hafnar fyrir tæpu ári við velferðarráðuneytið til úrlausnar á málefnum sjóðsins. Nefndin er með bréf frá 26. júlí þar sem er eiginlega ákall um að fara í þessa vegferð. En ráðuneytið og stjórnsýslan hefur að mínu mati ekki staðið sig í þessu hlutverki. Upplýsingar hefðu átt að liggja fyrir fyrr og það hefði átt að koma inn í 2. umr. frumvarpsins. Ég tel að við þurfum að stíga þessi skref áfram og taka þetta aðeins nær okkur. Löggæslumálin hafa verið nefnd milli 2. og 3. umr. Þetta er auðvitað mál sem við höfum vitað af mjög lengi og það er það sem ég er að benda á, að þingið þarf að stíga meira fram og taka þessi málefni nær sér í stað þess að láta framkvæmdarvaldið hafa forustuna. Ég vil þó nefna eitt mál sem er til bóta, en það snýr að málefnum Eirar.

Frú forseti. Ég fékk ekki svar við spurningu minni, þ.e. hvað finnst hv. þingmanni um þá stöðu sem við erum í hér í dag eftir að tillögur ríkisstjórnarinnar komu fram á þeim tíma sem áætlað var í starfsáætlun þingsins, á réttum tíma? Fjárlaganefnd fékk lengri tíma en áður til að fjalla um tillögur ríkisstjórnarinnar, hafa þær innan sinna veggja áður en til 2. umr. kom. Þingið er með málið. Þingið er nú að lengja 2. umr., umfram það sem þingsköp kveða á um að eigi að vera, stytta tímann milli 2. og 3. umr. og lengja í því að fjárlög taki gildi miðað við þá fyrirætlan sem ég held við öll höfum haft einlægan ásetning um að ná fram, meðal annars með þingsköpum. Þingið er með málið. Við eigum ekki alltaf að vera að kalla eftir ráðherrum. Við erum með málið, þingmenn, fjárlaganefnd, þingið, og við eigum að hætta að kalla stöðugt eftir ráðherrum hingað til umfjöllunar. 

Virðulegi forseti. Ég hef ekki svo stórar áhyggjur af því hvort 2. umr. stendur þrjá daga, fjóra daga, fimm daga eða sex daga. Við höfum nægan tíma til að klára fjárlögin, ég hef engar áhyggjur af því. Nú er ég búinn að koma hingað í nokkrar ræður og hef verið að kalla eftir félögum mínum í Norðvesturkjördæmi, hvernig þeir hv. þingmenn ætli að verja þá stöðu sem þar er. Ég hef nefnt tvö dæmi, sérstaklega lokun heilsugæslustöðvarinnar í Snæfellsbæ. Á sama tíma var verið að gera ákveðna hluti. Ég hef ekki einu sinni fengið þá hv. þingmenn í andsvar. Ég vil eiga rökræður við hv. þingmenn um það hvernig þeir sjá að þetta sé þessi mikli góði árangur sem náðst hafi í ríkisfjármálum. Ég hef bara ekki fengið þetta fólk til að ræða við mig. Eini þingmaðurinn sem hefur að einhverju gagni tekið þátt í umræðunni um fjárlögin er hv. þm. Björn Valur Gíslason, formaður fjárlaganefndar. Aðrir hafa gert mjög lítið af því og nánast ekki neitt.

Virðulegi forseti. Fjárlögin sem við ræðum eru fyrir margra hluta sakir merkileg. Þetta eru líklega síðustu fjárlög þessarar ríkisstjórnar, í það minnsta á þessu kjörtímabili. Við höfum svo sem öll okkar skoðanir á því hvort við viljum að hún fái tækifæri aftur til að leggja fram fjárlög eða ekki, ég er í þeirri deild sem vil það helst ekki. Það er rétt, sem hefur komið fram í umræðum, að fjárlaganefnd hefur verið að reyna að gera ákveðnar tilraunir til að breyta vinnubrögðum og bæta og er að myndast einhver vísir að því. Ég held hins vegar, og það sést svolítið í gegnum þær breytingartillögur sem koma, að það markmið að færa safnliðina frá Alþingi í það sem menn kölluðu faglegra ferli hafi ekki gengið sem skyldi. Í það minnsta sér meiri hluti nefndarinnar ástæðu til að bregðast við á nokkrum stöðum. Ég ætla ekki að gera athugasemdir við það að meiri hlutinn bregðist við. Ég geri hins vegar athugasemdir við að þetta skuli yfirleitt hafa verið reynt og gert. Ég var alltaf á móti því. Ég tel að Alþingi eigi að hafa ákveðið svigrúm. Það á ekki að ofurselja þessa hluti framkvæmdarvaldi, embættismönnum eða meintum sérfræðingum eða hvernig menn orða það. Margar af þeim tillögum sem eru settar fram eru ágætar, aðrar eru að mínu viti óþarfar. Ég hef áhyggjur af því að forsendurnar fyrir því að fjármagna þær séu ekki nógu sterkar, að það vanti í raun grunninn undir þær. Ég ætla aðeins að rökstyðja það. Í fyrsta lagi er í texta undantekningarlítið talað um að þessu sé mætt með veiðigjaldi og sölu á eignum. Ég hef miklar efasemdir um að á næsta ári verði hægt að innheimta það veiðigjald sem ríkisstjórnin ætlar sér. Í fyrsta lagi held ég að aðstæður, og kannski er það meginástæðan, í sjávarútvegi verði miklu erfiðari en þær eru í ár. Við sjáum það á okkar helstu viðskiptalöndum, okkar helstu mörkuðum með afurðir sjávarútvegsins, að þar er mikil krafa um verðlækkanir og samdráttur verður í kaupum. Ég hef áhyggjur af því að það eitt og sér muni leiða til þess að greinin verði minna aflögufær og geti þar af leiðandi greitt lægra veiðigjald til ríkisins sem á að standa undir þessu. Veiðigjald er svo hins vegar alveg sérkapítuli og hvernig það er sett fram en það er annað mál. Ég hef áhyggjur af þessu, grunnurinn fyrir þessum verkefnum er veikur. Í öðru lagi finnst mér óljóst hvað á að selja af eignum eða annað til að standa undir þessu líka. Það kann að vera að verið sé að ræða um hlutabréf eða hlut í bönkum eða eitthvað slíkt. Þá veltir maður fyrir sér: Er góður tími til að selja það núna? Ég verð að viðurkenna að ég hef kannski ekki vit á því að segja til um það hvort það er gott eða slæmt en það hlýtur að minnsta kosti að vera einhverjum vafa undirorpið hvað fæst fyrir slíkt. Hér er líka rætt um að fyrirtæki eða stofnanir sem ríkið á, eða á að hluta til, eigi að skila ákveðnum aurum í arð. Nægir þar að nefna Seðlabankann og Landsbankann, ÁTVR, Landsvirkjun, Rarik og Orkubú Vestfjarða. Vel má vera að eitthvað af þessu geti gengið upp en það er alveg ljóst að t.d. ef Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins á að greiða meiri arð en verið hefur þarf hún væntanlega að selja meira eða innheimta meira og ef hækka á áfengi og tóbak þá endar það sjálfsagt í vísitölunni. Ég hef áhyggjur af því að þetta sé á veikum grunni. Það er eitt sem ég hef ekki fengið svar við enn þá og ætla að nefna það, frú forseti, þ.e. hvar eigi að taka þennan hagnað í Seðlabankanum. Það mun væntanlega skýrast þegar við ræðum þetta við 3. umr. fljótlega, þá mun það væntanlega koma í ljós. Ég hef áhyggjur af því að mér finnst landsbyggðin enn og aftur ekki njóta mikils í þessu fjárlagafrumvarpi. Enn kem ég að veiðigjaldinu sem er fyrst og fremst landsbyggðarskattur eða útgjöld. Ég tel að mjög harkalega hafi verið skorið niður. Vissulega var skorið niður út um allar trissur en það bitnaði ekki síst á stofnunum úti á landi hjá ríkisvaldinu en þar hefur verið barist fyrir því árum saman að fjölga störfum. Hvert eitt opinbert starf skiptir svo miklu í þessum litlu plássum sem eru víða um land, skiptir miklu upp á breidd í samfélaginu, skiptir miklu upp á tekjur og annað þó það séu bara örfá störf. Þarna hefur verulega mikið verið skorið niður. Þannig var nú að víðast hvar missti landsbyggðin af svokölluðu góðæri, missti af uppsveiflunni miklu. Þá var ekki hægt að auka við út af verðbólguhættu. Ekki var hægt að fjölga störfum, ekki var hægt að fara í vegaframkvæmdir og guð má vita hvað. Síðan skellur kreppan á og þá er ekki hægt að fara í vegaframkvæmdir og ekki hægt að fjölga í störfum af því að ekki eru til peningar. Við hljótum að spyrja okkur: Er eitthvert jafnvægi til í þessu? Þær hugmyndir hafa heyrst að það sé mikilvægt fyrir landsbyggðina að fá stærri hlut af þeim tekjum sem þar verða til og er svo deilt aftur út til byggðanna. Ég minni á að framsóknarmenn lögðu á sínum tíma til að veiðigjaldið, eða hluti þess, rynni að hluta til til ríkissjóðs, annars vegar í sjóð til að efla sjávarútveginn, rannsóknir og þróun og hins vegar til byggðarlaganna til að standa undir frekari atvinnuþróun og atvinnustarfsemi. Ég hefði gjarnan viljað sjá breytingu í þessa átt samhliða þessu frumvarpi þegar verið er að innheimta veiðigjaldið nú að fullu. Það kann vel að vera að það komi síðar, ég ætla ekki að útiloka það. En eins og þetta er í dag er gjaldið innheimt að fullu og það rennur í ríkissjóð og á að standa undir hinu og þessu. Það sem maður hefur séð af tekjuöflunarfrumvörpunum, sem við ræðum að sjálfsögðu síðar, finnst mér kannski vanta meiri framtíðarsýn og festu um hvernig afla eigi tekna. Það á að hækka gjöld og ýmislegt þess háttar og margir telja að með því séu menn að bíta í skottið á sér. Ég vil nefna annað sem kom hér fram varðandi fjárlögin. Stjórnarþingmaður sagði að niðurskurðarstefnu væri lokið, að niðurskurðarfjárlög heyrðu sögunni til. Ég held, frú forseti, að þar sé nokkuð ofmælt. Ef þingmenn trúa því að ekki þurfi að skera niður og kalla það að eftir eigi að hagræða - að mínu viti er ekki alltaf langt á milli hagræðingar og niðurskurðar. Ég held því að kannski séu menn óafvitandi - og ég ætla ekki að saka menn um að gera það viljandi, alls ekki - búnir að telja sér trú um að hlutirnir séu svolítið öðruvísi en þeir eru, ekki síst ef tekjurnar eru byggðar á veikum grunni eins og ég nefndi áðan. Við sáum líka fyrir nokkru að einhverjir forustumenn ríkisstjórnarinnar lýstu yfir að kreppunni væri lokið en aðrir hafa sagt að henni sé ekki endilega lokið. Þá veltir maður fyrir sér hvort viturlegt sé að vekja væntingar um eitthvað sem er jafnóljóst og það hvernig staðan er. Það hefði verið skynsamlegra að leita eftir meira samráði, samræðum og mögulega samstarfi, við stjórnarandstöðuna um að búa til fjárlög sem tækju á vandanum eins og margir telja að hann sé, að við mundum alla vega mætast í tekjum og gjöldum. Ég veit að það var ágætt samstarf í fjárlaganefnd en það er ljóst að það náði ekki alla leið. Ég hef nefnt það áður að að mínu viti á Alþingi sjálft að fara algerlega í gegnum fjárhagsramma og gera þær tillögur af sjálfsdáðum.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gunnar Braga Sveinssyni fyrir ágæta ræðu hér áðan. Ég get tekið undir stærstan hluta af því sem þar kom fram. Hv. þingmaður hafði ákveðnar efasemdir um fjármögnun verkefna sem heyra undir fjárfestingaráætlunarhlutann í fjárlögunum, ef ég skildi hann rétt, þ.e. með veiðigjaldið, arðgreiðslur og sölu eigna. Ég get alveg tekið undir að það er ekki allt í hendi enda kemur fram í fjárlagafrumvarpinu og tillögum meiri hlutans að þannig er. Til dæmis varðandi veiðigjaldið, reyndar hluta af veiðigjaldinu því það á ekki að renna allt í fjárfestingaráætlunina, þá er það breytingum háð. Arður af stórum fyrirtækjum eins og Landsbankanum, við í fjárlaganefnd funduðum reyndar með bankastjóra Landsbankans sem sagði að hægt væri að taka meiri arð út úr fyrirtækinu og auðvelt að selja meira en gert er ráð fyrir í frumvarpinu sjálfu ef menn vildu en sala á öðrum eignum er sömuleiðis ákveðinni óvissu háð. Það er ekki verið að draga dul á. Ég held að við eigum að hafa í huga við afgreiðslu fjárlaganna að svona er það og kannski ekki hafa áhyggjur af því sem slíku heilt yfir heldur fyrst og fremst hafa á bak við eyrað að ekki er víst að allt gangi eftir þótt við teljum okkur vera að reyna að gera raunhæfa áætlun um það sem geti hugsanlega eða væntanlega gengið eftir. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í afstöðu hans til fjárfestingaráætlunar af því tagi sem er lögð fram. Ekki kannski endilega einhver sérstök verkefni út af fyrir sig heldur hvort rétt sé að gera, í því ástandi sem við erum núna, einhverja sérstaka áætlun um fjárfestingar í landinu, 

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, það er best að halda því til haga, að vissulega kemur fram í fjárlagafrumvarpinu að það er ákveðin óvissa. Ef það hefur skilist þannig af minni ræðu að ég hafi sagt að svo væri ekki er það misskilningur, það er rétt að það komi fram. Varðandi arð frá Landsbankanum, svo dæmi sé tekið, hljótum við að velta því fyrir okkur hvort rétt sé að taka þann arð til að standa undir fjárfestingum, hvort eigi að taka hann til að greiða niður skuldir ríkissjóðs og ef rekstur bankans gengur svona svakalega vel hvort hann á ekki bara að bjóða viðskiptavinum sínum betri kjör. Það er hægt að fara í ýmsar vangaveltur með það. Hér er farin sú leið að taka arðinn til að standa undir fjárfestingum, í það minnsta á hluti af honum að fara í það. Ég held að það sé skynsamlegt að gera fjárfestingaráætlun en ég hefði viljað að menn væru þá að gera áætlun sem væri meira í þá áttina að reyna að tryggja aukinn hagvöxt eða tekjur í framtíðinni, meira í það að búa til tekjur. Það er ýmislegt sem hægt er að rökstyðja að búi til tekjur. Það má til dæmis velta fyrir sér hvort hefði verið rétt, þótt það mundi kannski ekki fara akkúrat undir fjárfestingaráætlun, að létta á þeirri þröng sem margar menntastofnanir eru í. Ég nefni nú til dæmis háskólann í því ágæta kjördæmi sem ég er. Við vitum öll að það er ákveðinn vandi, svo sem ekki fjárfesting en það mundi kannski gera það að verkum að menn gætu framleitt meira af nemendum eða útskrifað nemendur svoleiðis. Ég tek undir með hv. þingmanni, það er skynsamlegt að gera fjárfestingaráætlun þótt ég sé ekki endilega sammála þeim verkefnum sem þarna eru.

Virðulegur forseti. Annað sem hv. þingmaður nefndi áðan í ræðu sinni var niðurskurður og þá sérstaklega á landsbyggðinni. Ég get sömuleiðis verið sammála hv. þingmanni, niðurskurður og samdráttur í ríkisútgjöldum á undanförnum árum hefur víða komið hart niður þótt ég sé ekkert endilega viss um að þegar allt verður skoðað og er yfirgengið að það hafi komið harðar niður á landsbyggðinni en í þéttbýlinu. Hérna hafa verið teknar stórar tölur t.d. á suðvesturhorninu. Ég nefni Landspítalann, skattstofurnar og fleira í þeim dúr. Ég ætla ekki að deila um þetta, það kemur bara í ljós. Kannski er það versta, og það sem olli manni mestum vandræðum, að það var af litlu að taka, þ.e. grunnurinn var slæmur, rétt eins og hv. þingmaður nefndi. Landsbyggðin naut ekkert endilega góðærisins, hún naut ekkert þess sem var að gerast. Það var meira að segja gripið til þensluhamlandi aðgerða á landsbyggðinni til að koma í veg fyrir þenslu annars staðar á landinu, m.a. á suðvesturhorninu. Það var ekkert af miklu að taka. Reyndar á það víða við, til dæmis var ekki af miklu að taka í menntakerfinu, í framhaldsskólum þar sem var stanslaus niðurskurður á árunum fyrir hrun og þeir lentu í miklu meiri vanda vegna þeirra óhjákvæmilegu aðgerða sem þurfti að grípa til vegna hrunsins. Niðurskurður eða aðhald, á því er ákveðinn munur. Í venjulegum ríkjum er 1,5–2% aðhald í útgjöldum ríkisins á hverju einasta ári. Það er bara til að halda utan um ríkisfjármálin og mynda eitthvert smárými til að halda áfram, taka upp á nýjum hlutum o.s.frv. Ég tel ekki að kreppunni sé lokið en kreppuaðgerðunum er lokið, þ.e. niðurskurðinum er lokið og það eru að renna upp allt aðrir tímar hjá okkur núna en hafa verið áður. Það kemur meðal annars fram 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði hér að lokum að kreppunni væri ekki lokið eða orðaði það einhvern veginn svo. Ég hef ekki heyrt hv. þingmann halda því nokkurs staðar fram að henni sé lokið. Það er í rauninni ágætt að heyra og sjá að menn telja að viðbrögðum við kreppunni geti mögulega verið lokið og eftir sé þá einhver hagræðing eða lagfæring á öllu batteríinu. Við verðum þá að sjá til hvort það sé þannig. Ég hef samt enn þá áhyggjur af því að það dugi ekki til. Það var annað sem hv. þingmaður kom inn á varðandi landsbyggðina, að það kunni að vera að það sé nú svipað, landsbyggð og höfuðborg, þegar upp er staðið. Það getur vel verið að það sé svo en að mínu viti er það þannig að þegar fækka þarf um tvo hjúkrunarfræðinga á litlum stað úti á landi hefur það kannski meiri áhrif en fækkun um tíu á höfuðborgarsvæðinu, eða eitthvað svoleiðis. Það er vegna þess að þau störf skipta svo miklu máli í þeim samfélögum. Það er kannski það sem ég var að reyna að draga fram. Hitt er rétt, og ég heyri að við hv. þingmaður erum sammála um það, að ekki virðist skipta nokkru einasta máli hvort það er bullandi uppsveifla eða sár niðurskurður, landsbyggðin er einhvern veginn alltaf út undan ef það má orða það þannig. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði, það var ekki hægt að fara í ákveðna hluti á landsbyggðinni af því að það hefði orðið þensluhvetjandi eða menn töldu það hafa áhrif á verðbólgu og annað. Á sama tíma var bullandi uppgangur á ákveðnum stöðum á landinu þar sem allir lögðust á eitt við að reyna að framkvæma nógu mikið. Svo kemur kreppan og niðurskurðurinn og enn eru það sömu staðir, það er ekki enn þá hægt að fara í sömu vegaframkvæmdir og óskað var eftir. Ég held því að við séum sammála um marga hluti í því, ég og hv. þingmaður, og ég þakka honum fyrir andsvarið.

Virðulegi forseti. Það er svolítið skrýtið að klukkan er að verða hálftvö um nótt og við ræðum fjárlög. Það hefur tíðkast hjá þessari ríkisstjórn að ræða stærstu málin langt fram í nóttina og er það skrýtið. Hér er mikið um að ræða því þessi fjárlög hafa verið kölluð „óútfyllti víxillinn“ vegna þess að ríkisstjórnin er að fara fram með fjárlög sem raunverulega eru loforð inn í framtíðina langt inn á næsta kjörtímabil, sem er afar einkennilegt. Ber þar fremst í flokki að nefna fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sem var kynnt á dögunum. Hún leiddi af sér heilan loforðalista sem felur í sér breytingartillögur upp á fleiri milljarða á því nefndaráliti sem hér liggur fyrir. Þetta eru skrýtin vinnubrögð, sérstaklega í ljósi þess að fjárfestingaráætlunin er ekki föst í hendi. Það á að taka þetta í gegnum veiðigjald á sjávarútvegsauðlindina, svo söluhagnaði á eignasölu. Það er einkennilegt að ríkið skuli vera að fjármagna gæluverkefni með þessu móti, sér í lagi vegna þess að t.d. Framsóknarflokkurinn hefur talað mjög fyrir því að það skuli taka auðlindagjald af þeim auðlindum sem ríkið á. Rukka þá notkunaraðila sem nýta auðlindirnar og setja í sérstakan auðlindasjóð, en þarna er verið að sólunda peningunum í ýmis gæluverkefni. Svo eru fleiri, fleiri breytingartillögur sem hafa í sér þetta ákvæði í lokin, með leyfi forseta: „Verkefnin verða fjármögnuð annars vegar með sérstakri tekjuöflun af veiðigjaldi á auðlindaarð sjávarútvegsins og hins vegar með tekjum af arðgreiðslum og söluhagnaði af eignasölu. Þar sem þessi tekjuöflun felur í sér nokkra óvissu, svo sem um afkomu sjávarútvegsfyrirtækja og fjármálafyrirtækja, er gert ráð fyrir að framlögin geti tekið breytingum við endurskoðun fyrir fjárlög hvers árs.“ Hér er verið að leggja til fleiri tugi breytinga fyrir fleiri milljarða, en samt er þessi varnagli settur við þær stærstu. Þetta sýnir okkur að ríkisstjórnin veit raunverulega ekki á hvaða leið hún er. Ríkisstjórnin veit greinilega ekki á hvaða leið veiðileyfagjaldsheimildin byggir á, vegna þess að það er ekki komið til framkvæmda hvort sjávarútvegsfyrirtækin geti í fyrsta lagi staðið undir veiðileyfagjaldinu sem er verið að sólunda hér inn í framtíðina og hvað þá heldur hvað fengist fyrir fjármálafyrirtækin og eignirnar sem ríkið á sem á að selja. Þetta minnir mig nokkuð á ástandið eins og það er í Grikklandi vegna þess að þar er ríkið látið selja og selja ríkiseigur. Flestar grísku fallegu eyjarnar eru komnar í einkaeigu vegna þess að gríska ríkið hefur brugðið á það ráð, eins og íslenska ríkisstjórnin nú, að selja ríkiseigur til þess að eiga fyrir skuldum. Það er raunverulega rangnefni „að eiga fyrir skuldum“ því það er lítið verið að borga hér niður skuldir. Það er verið að eyða í hin svokölluðu gæluverkefni, eins og ég hef komið inn á bæði í ræðu og andsvörum. Það er til dæmis alveg einkennileg breytingartillaga sem liggur núna fyrir þinginu. Það er breytingartillaga við 6. gr. fjárlaganna, töluliður 7.9 er bætt við til að veita 500 millj. kr. stofnframlag til stofnunar græns fjárfestingarsjóðs. Hvað þýðir þetta? Í hvað eiga þessir peningar að fara? Það væri kannski ágætt að hv. formaður fjárlaganefndar, Björn Valur Gíslason, mundi koma hér upp og kannski svara þessari spurningu minni. Hvað er þessum græna fjárfestingarsjóði ætlað að gera? Hvert er hans hlutverk? Hver á að geta sótt í þessar 500 milljónir sem er áætlað að setja þarna inn samkvæmt breytingartillögunum? Ég er komin aftur á sama stað og ég var á í andsvari við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson áðan. Það er verið að gera breytingartillögur á milli 1. og 2. umr. í verkefni sem eru óskilgreind og enginn þingmaður veit hvað á að gera við féð, nema kannski nokkrir ráðherrar hæstv. ríkisstjórnar og þingmenn ríkisstjórnarflokkanna inni í fjárlaganefnd. Mér finnst alveg ótækt að það sé hægt að bjóða þingmönnum upp á svona opnar heimildir. Að vera að dæla út úr ríkissjóði einhverjum óskilgreindum verkefnahugmyndum - og þetta eru engar smáupphæðir, virðulegi forseti. Hér eru settar 500 millj. kr. í þennan græna fjárfestingarsjóð. Ég minntist áðan á 280 millj. kr. sem eiga að fara í ýmis græn verkefni sem ekki er skilgreint nánar hver eru. Virðulegi forseti. Það hefur verið svo hjá þessari ríkisstjórn að hér hefur farið í gegnum þingið frumvarp eftir frumvarp þar sem lagt er til að það verði stofnuð nefnd, að það verði stofnað til opinberra starfa, að hin og þessi stofnunin verði sett á laggirnar og það kemur sjaldnast fram kostnaðarmat. Svo fáum við þingmenn þetta hér inn í fjárlög. Mig grunar nú að hin svokölluðu grænu verkefni sem á að fara í verði meira og minna einhver uppbygging á opinberri þjónustu, veitt til einhverra auglýsingastofa, veitt til einhverra vildarvina ríkisstjórnarinnar. Þetta kallast að setja bæði fólk og fyrirtæki á ríkisspenann. Það get ég ekki sætt mig við. Þess vegna fagna ég því mjög að það eru einungis nokkrar vikur fram að kosningum svo við landsmenn losnum við þessa ríkisstjórn, sem virðist vera eitt árið enn í tómu tjóni með fjárlög sín. Enda kemur það hér fram í nefndarálitinu, og ég hef sagt það áður, að líklegt er að fjárlögin standist í þetta sinn, ef ríkisstjórnin þarf ekki að mæta afleiðingum hins svokallaða hruns mikið lengur. Ég minni á ábyrgð þessarar ríkisstjórnar, virðulegi forseti. Ég minni á ábyrgð þessarar ríkisstjórnar. Það er ekki hægt að skýla sér á bak við löngu liðna atburði. Þessi vinstri stjórn hefur setið í rúm fjögur ár og þetta er árangurinn. Hér er allt saman í bullandi mínus. Það er verið að eyða í verkefni sem eiga ekki rétt á sér þegar skórinn kreppir að, eins og er hér á landi, og lögbundin þjónusta þarf að sæta miklum skerðingum fyrir það eitt að uppfylla einhver kosningaloforð, sem eru því miður uppfyllt þannig að þau koma allt of seint og eru allt of lítil. Að sjálfsögðu sjá landsmenn og kjósendur í gegnum þann hildarleik sem verið er að leika hér. Við vitum hvernig þetta kom til. Vinstri hreyfingin – grænt framboð gaf eftir Evrópusambandsumsóknarferlið til þess að fá hér grænar áherslur, bæði inn í fjárlög og stefnu ríkisstjórnarinnar. Gaf upp stuðninginn við Evrópusambandið vegna áherslna sinna í rammaáætlun sem dæmi, þannig að þetta liggur nú hér allt fyrir og verður alltaf skýrara og skýrara eftir því sem tíminn líður. Ég ætla að nefna eitt dæmi. Við munum öll lætin sem urðu hér fyrir nokkrum vikum vegna netkerfis sem var rekið á vegum ríkisins. Ég man ekki í augnablikinu hvað það netkerfi hét, en það var búið að leggja í það marga milljarða þegar upp var staðið, það var tekið í notkun 2002. Allt ætlaði um koll að keyra og hv. þm. Björn Valur Gíslason hjólaði í ríkisendurskoðanda og kenndi honum um hvers vegna endurskoðun hefði ekki farið fram o.s.frv. Við þekkjum það þó ábyrgðin liggi hjá meiri hluta Alþingis hverju sinni um að veita fjármagn inn í svona kerfi. Þess vegna vekur það athygli mína að hér er í breytingartillögum meiri hlutans á milli umræðna komið nýtt ákvæði upp á 200 millj. kr. sem er kallað Íslenska upplýsingasamfélagið – Netríkið Ísland. Þar gerir meiri hlutinn tillögu um sérstakt framlag til átaks í því skyni að efla rafræna stjórnsýslu, þjónustu og lýðræði. Það felur í sér stofnfjárfestingu í nýjum tölvukerfum í samstarfi stofnana ríkis og sveitarfélaga. Um er að ræða eitt af verkefnunum sem fram kemur í fjárfestingaráætlun sem ríkisstjórnin kynnti á dögunum sem á að gilda fyrir árið 2013 og 2015. Hvaða vitleysa er þetta? Að fráfarandi ríkisstjórn sem veit að hún verður ekki kosin hér til meiri hluta á ný skuli leyfa sér að fara fram með svona, leggja hér fram fjárfestingaráætlun langt inn í framtíðina og eyða og sólunda fé sem byggist á þessari fjárfestingaráætlun sem enginn veit hvort stenst er alveg hreint ófært. Að vera að leggja til svona verkefni - maður bara skilur ekki á hvaða leið þessi ríkisstjórn er. Svo er annað sem vekur athygli sem hefur fengið mikla gagnrýni og hefur tekið til sín nokkuð mörg hundruð milljónir kr., að mig minnir hátt í 4 milljarða. Hér er enn verið að styrkja umboðsmann skuldara þó allir þeir sem hafa farið í gegnum þjónustuna sem það embætti veitir hafi kvartað yfir því og talað um að embættið sé ekki að sinna því sem það á að sinna. Fólk er algjörlega tekið þar niður á hnén vegna þess að það gerist raunverulega ekkert hjá því verkefni. Auðvitað á þetta verkefni, núna árið 2012, að fara beint til bankanna. Bankarnir eru best til þess færir að leysa úr skuldamálum heimilanna. Hér er enn verið að gefa í. Hér er komið embætti sem þrífst inni í kerfinu sjálfu. Það er ekki nokkur einasti maður sem ég hef heyrt í eða hitt og hefur þurft að nota þessi úrræði sem þarna er boðið upp á, ánægður með það sem þarna fer fram. Nei, það er í anda norrænu velferðarstjórnarinnar að halda þessu embætti við, verið að fjölga starfsmönnum. Það átti að draga saman seglin í þessu embætti strax nú á árinu 2012, en þarna er gefið í. 170 millj. kr. skulu koma inn í aukalega til embættisins í gegnum 2. umr. Þetta eru áherslur og blinda sem ég veit ekki hvernig stendur á að sé verið að sinna og raunverulega taka mark á. En þetta var eitt af stefnumarkmiðum ríkisstjórnarinnar, í stað þess að taka heildstætt á skuldamálum heimilanna voru búnar til og útfærðar ýmsar leiðir sem voru ekkert annað en plástrar fyrir fólk. Fólk sem vaknaði einn daginn upp við það að það skuldaði langtum meira í íbúðunum en það átti er búið að hrekjast á milli úrræða í boði ríkisstjórnarinnar mánuð eftir mánuð, ár eftir ár. Ég minni á að nú er kominn desember 2012. Þetta er hryllileg meðferð ríkisstjórnarinnar á samlöndum sínum, en þetta er það sem hún hefur staðið fyrir, í stað þess að taka heildstætt á vandamálinu og gera alvöru úr því að koma heimilum til bjargar. Mér er sagt, virðulegi forseti, að þetta sé uppskrift frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég sel það ekki dýrara en ég keypti það, en svona er nú komið fyrir stefnu þessarar ríkisstjórnar. Ég ætlaði líka að fjalla um þann milljarð sem á að setja inn í fangelsisbyggingu á Hólmsheiði. Það er hulið sama óvissuþættinum sem ég kom hér inn á í byrjun. Það er þessi óvissuþáttur sem fyrirvari er gerður við, við svo margar tillögur sem eru í þessum breytingartillögum. Það er þetta óvissuákvæði sem byggist á að afkoma sjávarútvegsfyrirtækja og fjármálafyrirtækja sé í svo mikilli óvissu að það er gert ráð fyrir því að framlögin gætu tekið breytingum við endurskoðun fyrir fjárlög hvers árs. Þarna er ég að vísa í veiðigjaldið og söluhagnað af eignasölu. Þeir eru samt brattir, þingmenn meiri hlutans sem sitja í fjárlaganefnd, og gera tillögu um einn milljarð í tímabundna fjárheimild til að standa straum af kostnaði við byggingu nýs fangelsis á Hólmsheiði á árinu 2013. Ég vil minna á að áætlað er að heildarkostnaður við bygginguna sé 2,5 milljarðar. Ég veit ekki hvort það sé raunverulega verið að þagga niður raddir sem krefjast þess að úrbætur verði gerðar í fangelsismálum, því það kemur fram að á næsta ári fari fram hönnunarsamkeppni og fullnaðarhönnun byggingarinnar fari fram nú á þessu ári, ætli það sé þá ekki 2012 líklega, byggingarframkvæmdir verði á árinu 2013 og 2014 og fangelsið verði tekið í notkun á miðju ári 2015. Frá því ég settist á þing 2009 hefur mér verið ljós sú brýna þörf sem er á byggingu nýs fangelsis. Mér hefur líka verið ljós frá haustdögum 2009 hin brýna þörf til að efla hér löggæslu. Mér hefur líka verið ljós sú þörf að efla dómstólana. Nú hefur ríkisstjórnin haft fjögur ár til þess að bæta úr þessum brýnu málum og ekkert verið gert, en nú er verið að reyna að bjarga sér fyrir horn þegar nokkrar vikur eru fram á kosningum og setja þetta inn á ábyrgðir komandi ríkisstjórnar. Tíminn líður svo hratt, frú forseti. Ég ætla að fara hér aðeins í 6. gr. Það eru merkilegar upplýsingar hér sem vekja margar spurningar, eins og t.d. þessi heimild sem stendur í breytingartillögu frá meiri hluta fjárlaganefndar, en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Að ganga til samninga við Reykjavíkurborg um sölu á hluta af eða öllu því landi ríkisins við Reykjavíkurflugvöll sem er fyrir utan flugvallargirðingu.“ Hvað þýðir þetta um framtíð Reykjavíkurflugvallar? Sérstaklega þegar þetta er lesið saman við upphaflegu heimildina þar sem það átti að ganga til samninga við Reykjavíkurborg um lóð undir samgöngumiðstöð sem fyrirhugað er að reisa við Reykjavíkurflugvöll. Hvernig á þetta að passa saman? Hvort er ríkisstjórnin að leggja til að Reykjavíkurflugvöllur verði áfram í Vatnsmýrinni eða að hann eigi að fara? Það eru mjög misvísandi skilaboð í frumvarpinu og breytingartillögunum, þannig að það væri gott ef einhver úr stjórnarliðinu gæti svarað mér, virðulegi forseti, um hvað þetta á að fyrirstilla. Annað sem kemur hér á 6. gr. ákvæðinu inn í breytingartillögurnar, það er þetta með Vífilsstaðaspítala og að það eigi að selja fasteignir þar. Ekki nóg með það, heldur munum við öll eftir því sem fór af stað þegar ríkisstjórnin ákvað að leggja niður hjúkrunarþjónustu á St. Jósefsspítala í Hafnarfirði, þá ætlaði nú allt um koll að keyra. Hér voru bæði bæjarstjórnin í Hafnarfirði og náttúrlega þingmenn Kragans og ég sem þingmaður Reykvíkinga og mótmæltum þessu harðlega, að leggja niður þessa mikilvægu starfsemi sem þar var unnin, sem fólst aðallega í neðanmittisaðgerðum kvenna. Því var lofað að þar yrði opið að einhverju leyti og að þjónustan mundi færast á Landspítalann og að húsin mundu vera þarna og Hafnarfjarðarbær gæti nýtt þau. Það voru jafnvel uppi hugmyndir um að þarna yrði sett hjúkrunarheimili eða slíkt, en nú er hér heimild í þessum fjárlögum um að ríkið geti selt eignarhlut ríkisins í fasteignunum. Þannig að ég segi nú ekki annað en það: Hvar eru kratarnir í Hafnarfirði núna? Vita þeir hvað kratarnir í ríkisstjórninni eru að gera? Vegna þess að þetta var algjörlega heilög kýr í augum krata í Hafnarfirði hér á árum áður. Hér eru ýmsar spurningar. Hér er gefið leyfi til þess að selja hlut ríkisins í Endurvinnslunni. Hver á að vera kaupandi að henni? Eru það einkaaðilar, eða eru það sveitarfélögin? Það er gefin heimild til að selja hlut ríkisins í sparisjóði sem ríkið hefur eignast hlut í og að kaupa og selja hluti í innlendum sparisjóðum í tengslum við endurskipulagningu sparisjóðakerfisins. Þarna er enn þá verið að leika sér að þessu sparisjóðakerfi. Við erum minnug þess hvað ríkissjóður varð fyrir miklu tjóni þegar þáverandi fjármálaráðherra, hæstv. Steingrímur J. Sigfússon, fór í SpKef-ævintýrið og ríkissjóður bíður þess ekki bætur enn. Hér er verið að veita víðtækar heimildir fyrir fjármálaráðherra að kaupa og selja ríkiseigur eins og nánast honum sýnist, þrátt fyrir að tillögurnar skuli samt sem áður koma fyrst fyrir hæstv. fjárlaganefnd áður en látið er til skarar skríða. Hér er líka t.d. heimild til að kaupa hverasvæði Geysis í Haukadal. Hér er verið að leggja til að kaupa sendiherrabústað í New York. Hér er lögð til heimild um að það megi kaupa sumarbústað í þjóðgarðinum á Þingvöllum og jarðir í næsta nágrenni hans. Virðulegi forseti. Hvar ætlar ríkisstjórnin að finna fjármagn til þess að uppfylla þessa  Virðulegi forseti. Ég bið um að vera sett aftur á mælendaskrá því ég á mikið eftir ósagt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður fór vel yfir það í ræðu sinni sem sneri að 6. gr. heimildum og hinum óvissa texta sem þar er inni og ekki alltaf gott að átta sig á hvað fylgir honum. Mig langar að spyrja hv. þingmann um eina breytingartillögu frá meiri hluta hv. fjárlaganefndar. Þar kemur fram að millifærðar séu af fjárlagalið fyrir Fjarskiptasjóð 236,6 millj. kr. sem eiga að fara til fjarskiptafyrirtækisins Farice ehf. Þar kemur skýring sem hljóðar þannig, með leyfi virðulegs forseta: „Um er að ræða rekstur og aðkeypta þjónustu frekar en stofnkostnað.“ - Frekar en stofnkostnað? Ég verð að viðurkenna, virðulegur forseti, að ég átta mig ekki alveg nákvæmlega á þessum texta, þ.e. af hverju ekki kemur fullyrðing um að þetta sé ekki stofnkostnaður? Það er ekki alltaf gott að átta sig á þessum hlutum. Komið hefur mjög hörð gagnrýni frá Ríkisendurskoðun sem hefur gagnrýnt hvernig staðið var að því að setja fjármuni þarna inn á sínum tíma fyrir töluvert löngu síðan. Bent er á að ákveðin mótsögn felist í því að það sé túlkað þannig að þetta sé ríkisábyrgð en þó sé ekki tekið ríkisábyrgðargjald. Samt er litið á þetta sem ríkisábyrgð. Síðan er vitnað til þess að það hafi verið gert, eins og hv. þingmaður kom inn á, í þeirri heimildargrein sem er óvænt og ófyrirséð, en samt hafði verið vitað um vandann í á annað ár. Þrátt fyrir það er heimild fengin frá framkvæmdarvaldinu með þessum hætti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún geti tekið undir þá skoðun mína að mikilvægt sé að það sé mjög skýrt hverjar heimildirnar séu til framkvæmdarvaldsins á hverjum tíma í stað þess að við fáum texta sem þennan sem segir „frekar en“ í staðinn fyrir að hafa það bara klárt hvað átt er við?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Eins og hv. þingmaður veit hef ég reynt að vekja athygli á þeirri martröð sem Farice-sæstrengurinn hefur valdið ríkinu frá hruni. Þarna var um algjöra einkaframkvæmd að ræða. Svo þegar fjárfestingar hrundu hér á haustdögum 2008 fékk ríkið þennan streng skyndilega í fangið. Ríkið hefur lagt fyrirtækinu til mjög háar upphæðir. Umsvifalaust var sett ríkisábyrgð á sæstrenginn þegar ríkið fékk hann í fangið. Við skulum ekki gleyma því að Landsvirkjun er líka eigandi, þannig að ríkið, Landsvirkjun, Glitnir og Arion banki eiga hlut í fyrirtækinu. Bankarnir fljóta með og njóta góðs af því að ríkið og Landsvirkjun eiga þarna meiri hluta. Bankarnir eru tryggir með fjárfestingu sína þarna inni vegna ríkisábyrgðarinnar. Það er ekki í fyrsta sinn sem málið kemur fyrir fjárlaganefnd. Reksturinn er að mínu mati ekki nógu góður vegna þess að verðinu er haldið svo háu að við Íslendingar höfum ekki verið, erum ekki og verðum kannski ekki í nánustu framtíð samkeppnishæf varðandi gagnaver í Evrópu og á Norðurlöndunum. Ég tek undir það. Svo ég svari nú spurningunni er þetta afar einkennilegt orðalag, en þarna virðist vera opin gátt inn í fjárlög. Ekki er nóg með að fjármagnið sem fara á úr Fjarskiptasjóði í Farice sé um 416 millj. kr. á fjárlögum fyrir næsta ár, heldur er gert ráð fyrir að fjárþörfin verði jafnmikil árið 2014. Það er alvarlegur hlutur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég heyri að við erum sammála um þessa hluti. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni og gerði athugasemdir við það hvernig væri staðið að svokallaðri fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Við göngum svo langt í minnihlutaáliti 1. minni hluta að við köllum þetta skóflustunguloforð - skóflustunguáætlun væri réttara orð yfir það, þ.e. ráðist er í ákveðnar framkvæmdir og ríkið skuldbundið inn í næsta kjörtímabil. Reyndar eru uppi ákveðin varúðarsjónarmið þar sem tekjuöflun sé ekki nógu traust, en maður setur spurningarmerki við það þegar menn ætla að fara að byggja hús íslenskra fræða fyrir tæpa 4 milljarða. Hvað sér hv. þingmaður fyrir sér að gert verði ef í ljós kemur eftir eitt ár þegar búið er að bjóða út verkið, byrjað er á framkvæmdunum og farið að grafa? Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að við lendum í sama ferli og með Hörpu, þ.e. að við höfum ekkert val, að við verðum að halda áfram? Síðan getum við auðvitað nefnt þekkingarsetur og hugmyndir. Þegar framkvæmdir eru settar inn á áætlun er í raun verið að taka ákvarðanir inn í næsta kjörtímabil. Ríkisstjórnin hefur verið með alla fjárfestingu í algjöru frosti allt kjörtímabilið, ekki einungis hjá ríkissjóði heldur hefur hún líka gengið þannig fram að atvinnulífið hefur ekki þorað að gera nokkurn skapaðan hlut. Síðasta verk ríkisstjórnarinnar er náttúrlega að ráðast á eina af þremur mikilvægustu atvinnugreinunum, ferðaþjónustuna. Margsinnis er búið að ráðast á sjávarútveginn og stóriðjuna og síðan varð ríkisstjórnin auðvitað að klára kjörtímabilið með því að ráðast líka á ferðaþjónustuna. Ég kalla eftir skoðunum hv. þingmanns á því hvort hún telji það eðlileg vinnubrögð á þeim tímum sem nú eru, þegar kosningar eru fram undan, að menn ætli að taka skóflustungur að nýjum verkum en svo eiga aðrir að sjá um áhyggjurnar af því að framkvæma þau.

Virðulegi forseti. Jú, ég hef farið yfir það í ræðum mínum og andsvörum í 2. umr. og reyndar einnig í 1. umr. Ég hef gríðarlega miklar áhyggjur af þessu vegna þess að mér finnst mjög alvarlegt að ríkisstjórnin geti komið fram korter í kosningar með einhverja fjárfestingaráætlun sem enginn trúir á og ríkisstjórnin sjálf trúir nánast ekki á því að allt er bundið svo mikilli óvissu. Eins og ég fór yfir í ræðu minni er þar alltaf neðanmálsákvæði þar sem segir að fjárfestingaráætlunin sé háð mikilli óvissu. Skóflustunguloforðaleið er ágætisnafn á þessa leið því að við virðumst ekki ætla að læra af þeim atburðum sem urðu á haustdögum 2008 þegar allt hrundi. Það sem komið er til framkvæmda undir stjórn þessarar ríkisstjórnar er ekki bara sú framtíðarsýn og þær breytingartillögur sem birtast í þessu nefndaráliti, heldur á að taka skóflustungu að fangelsi á Hólmsheiði, eins og ég fór yfir þegar ég ræddi fangelsismálin áðan. Verið var að undirrita samninginn um Vaðlaheiðargöng í gær, sem Ríkisábyrgðasjóður neitaði að ábyrgjast og sagði að það mætti ekki fara í það verk og hann gæti ekki samþykkt að gefa meðmæli með því. Uppi eru miklar draumahugmyndir varðandi Landspítalann í Reykjavík o.s.frv. Ef það nær fram að ganga, ef við getum ekki á einhvern hátt stoppað það að þetta verði að lögum verður að taka lögin upp um leið og ný ríkisstjórn tekur við. Íslenska þjóðin hefur ekki efni á fimm til tíu Hörpum sem standa galtómar sem minnismerki um slæma hagstjórn vinstri stjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að fá tækifæri til að koma hér og tala um frumvarp til fjárlaga 2013. Ég segi ánægjulegt, sem hljómar kannski að einhverju leyti skringilega því að það eru ekki mikil gleðitíðindi í fjárlagafrumvarpinu fyrir íslenska þjóð. Mér finnst hins vegar ánægjuefni að fá að tjá hugsanir mínar og skoðanir um fjárlögin sem fulltrúi minnar kynslóðar, sem einhver nefndi hina sjálfhverfu kynslóð. Þessi ræða er dæmisaga minnar kynslóðar eftir hrun. Atvinnuleysi meðal ungs fólks er gríðarlegt áhyggjuefni. Við erum að missa unga fólkið af landi brott en flestir þeirra sem flust hafa burtu eru á aldrinum 25–34 ára. Það er einmitt fjölmennasti hópurinn á atvinnuleysisskrá eða rúmlega 30% allra atvinnulausra. Þetta er verulegt áhyggjuefni enda er mannauðurinn ein helsta auðlind okkar. Þessar tölur eru skýr skilaboð um að ungt fólk er að sækja atvinnutækifæri sín utan landsteinanna, sem þýðir aftur að fjöldi fólks metur það svo að ákjósanlegra sé að búa annars staðar en á Íslandi. Ísland á að vera ákjósanlegur staður fyrir ungt fólk að búa á og við verðum að búa svo um hnútana að það finni kröftum sínum farveg hér heima. Atvinnumálin þola enga bið og ef ekkert verður gert blasir við að þeim mun fjölga sem velja að flytjast af landi brott. Ég held að margir hér á Alþingi geri sér að einhverju leyti ekki grein fyrir því við hvaða stöðu ungt fólk býr sem er að stofna fjölskyldu. Þetta segi ég sem fulltrúi minnar kynslóðar. Því miður finnur almenningur harkalega fyrir því hversu miklir áhrifavaldar stjórnmálamenn eru í raun í lífi okkar og hversu miklu þeir hafa yfir að ráða þegar kemur að ráðstöfunartekjum okkar frá mánuði til mánaðar. Það er búið að taka alla hvata úr kerfinu. Ef ég vinn meira borga ég meiri skatt. Svört atvinnustarfsemi er farin að margborga sig. Það er kannski óviðeigandi að segja það hér, en þetta er staðreynd og sannleikur. Fólk bjargar sér, það er innbyggt í íslensku þjóðina, íslensku þjóðarsálina. Íslendingar gefast ekki upp. En nú þegar stjórnmálamenn taka sér svo mikið vald með skattheimtu eykst svört atvinnustarfsemi, það gefur augaleið. Svört atvinnustarfsemi skilar sér ekki í ríkiskassann og það vitum við. Ég held að mín staða sé ágætt dæmi um stöðu sem fólk á mínum aldri er að kljást við. Ég er 35 ára í sambúð með tvö börn, nokkurs konar vísitölufjölskylda. Ég keypti mína fyrstu íbúð í janúar árið 2008, á versta tíma mundi einhver segja. Tveimur árum síðar eða í lok árs 2010 seldi ég íbúðina bæði til að koma í veg fyrir frekari skuldasöfnun og þar sem fjölskyldan var að stækka. Ég eignaðist mitt fyrsta barn árið 2011 en fyrir átti ég sex ára stjúpdóttur. Þá var að sjálfsögðu búið að lækka greiðslur í fæðingarorlofi og lá fyrir að það ætti að stytta orlofið, sem var reyndar dregið til baka. Ég er með BS-gráðu og meistaragráðu, fimm ára háskólanám að baki og námslán í samræmi við það. Ég er heppin, ég er í góðri vinnu með góð laun og í samanburði við marga félaga mína er mín staða mjög góð. Það eru ekki allir jafnheppnir að vera með góð laun í dag, því að fyrirtækin í dag geta ekki borgað það há laun, það er líka erfið staða hjá þeim. En hver er staðan? Greiðslubyrðin hefur hækkað gríðarlega undanfarin fjögur ár. Hjá mér stendur hún í 300 þús. kr. á mánuði. Inni í því er ekkert sófasett og enginn flatskjár, þetta er bara leigan, tryggingar og annað slíkt og námslánin. Ekki einu sinni litli Pólóinn er þarna, hann á ég alveg skuldlaust. Hverjar eru ástæðurnar? Því miður er allt of margar af ástæðunum fyrir hækkun þessarar greiðslubyrði að finna hér inni. Þetta er ekki bara af því að verðlag hafi hækkað eða að krónan féll heldur er ástæðurnar að finna hér inni, vegna aðgerða þeirrar ríkisstjórnar sem hér situr alla daga og þyngir byrðar fjölskyldunnar í landinu. Nú ætla ég að taka nærtækt dæmi af því að ég þekki það, mitt eigið dæmi. Ég borga 180 þúsund kr. í leigu, plús hita, og enn borga ég af íbúðinni sem ég seldi 2010. Af hverju er ég að nefna þetta hér, af hverju er ég að deila svona persónulegum upplýsingum í þingsal? Ástæðan er sú að margir eru í mínum sporum og ég veit að þannig er það. Þetta er kannski ekki hávær hópur, en hann er alla daga að reyna að kljúfa reikningana, vinna og ná endum saman og hefur engan tíma til að banka hér upp á eða mótmæla fyrir framan Alþingishúsið því að hann þarf að hugsa um börnin og hvernig eigi að kljúfa þetta. Önnur ástæðan er sú að það var einmitt í þessum þingsal sem forsendum lánsins sem ég tók var breytt, eins furðulega og það hljómar. Síðast þegar ég gáði var það ekki þingsalurinn sem ég samdi við heldur banki. Ég tók lán með höfuðstól upp á 4,5 milljónir, en því láni var einhliða breytt án þess að mitt samþykki kæmi til eða undirskrift mín. Það var gert í kjölfar lagasetningar Alþingis. Það var ekki verri maður sem stóð fyrir því en hæstv. fyrrv. ráðherra Árni Páll Árnason, mikill frændi minn sem mér þykir agalega vænt um, en lögin eru kennd við hann, Árna Páls lögin. Eftir að þau lög voru samþykkt var höfuðstólnum breytt í 5,4 milljónir. Það er svolítið einkennilegt að horfa í dag á lánið sem ég skrifaði undir, 4,5 milljónir í höfuðstól, ég fékk pappírinn sendan heim þó að ég hafi ekki skrifað undir hann, þar sem stendur að ég hafi tekið lán upp á 5,4 milljónir. Á því eru einhverjir vextir sem ég skrifaði ekki undir, hvort sem þeir eru óverðtryggðir eða verðtryggðir, það skiptir engu máli. Mér er gróflega misboðið hvernig sú ríkisstjórn sem kennir sig við velferð kemur fram við þegna sína, lánþega. Mér finnst það raunar svolítið lýsandi, nafnið sem hún gefur lánþegum: skuldarar, umboðsmaður skuldara. Það er lýsandi fyrir þessa stjórn. Ég gerði mér ekki grein fyrir því þegar ég tók þetta lán að ég væri að gera þríhliða samning við ríkisstjórnina og bankann en það reyndist hins vegar staðreyndin. Ég ætla ekki að byrja að tala um neina skjaldborg, það veit enginn hvar sú borg er. Það er væntanlega auðveldari leikur að finna Atlantis en þessa blessuðu borg ríkisstjórnarinnar. Hvernig brúa margir af minni kynslóð bilið? Einhverjir hafa gert það með séreignarsparnaðinum. Hvernig verður framtíð minnar skattpíndu kynslóðar? Fæst munu eiga stórt hús, eins og Sighvatur Björgvinsson, fyrrverandi þingmaður, talaði um, sem við getum selt þegar við verðum gömul. Það þarf eitthvað meiri háttar að breytast í samfélaginu til að sátt skapist, og því miður á ég ekki von á því að það gerist meðan þessi ríkisstjórn er við völd. Skattar virðast hækka í hvert einasta skipti sem fjármálaráðherra stígur í pontu. Hannes G. Sigurðsson, aðstoðarframkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, sagði í erindi sínu í Hörpu nú í nóvember að skattahækkanir frá árinu 2008 næmu 87 millj. kr. á verðlagi ársins 2013, það samsvarar 4,5% af vergri landsframleiðslu. Annar mælikvarði á hækkanirnar er að þær nema árlega að meðaltali 270 þús. kr. á hvern íbúa eða 1 milljón á hverja fjögurra manna fjölskyldu. 1 milljón. Hver ræður við það? Það eru ekki margir sem ráða við það í dag. Hátt á annað hundrað skattbreytingar hafa verið gerðar á undanförnum árum. Núverandi ríkisstjórn hefur tekist að gera skattkerfið eins ógagnsætt og mögulegt er. Það er ekki nokkur leið fyrir fólk að fylgjast með þessum breytingum. Í frumvarpinu sem nú liggur fyrir og við erum að ræða er enn gefið í. Það á að hækka álögur enn frekar á skuldug heimili og fyrirtæki. Bensíngjald verður hækkað, áfengisgjöld hækkuð, vörugjöld og meira til. Og við vitum hvaða áhrif þetta hefur því að við erum búin að sjá það gegnumgangandi síðustu ár þar sem hækkanirnar hafa komið hverjar á fætur annarri. Þær hafa auðvitað bein áhrif á vísitöluna og vísitalan hækkar ekki bara lánin heldur líka leiguna hjá fjölskyldum í landinu sem mega ekki við auknum útgjöldum. Til að taka dæmi um áhrif sambærilegra hækkana á undanförnum tveimur árum þá hefur leiga á húsnæði sem var 160 þús. kr. á mánuði í lok árs 2010 hækkað í 175 þús. kr. tveimur árum síðar, árið 2012. Það þýðir 15 þús. kr. hækkun bara í leigu. Maður getur því rétt ímyndað sér hvaða áhrif þetta hefur á lán einstaklinga. Þetta er ágætisvísbending um hvernig skattahækkunum er velt yfir á heimilin og hvernig þær koma í raun beint fram hjá fjölskyldunum í landinu. Ég held að ríkisstjórnin telji sér trú um að þetta hafi ekki svo slæm áhrif á heimilin í landinu, eins og t.d. hækkun á áfengisgjaldi - fólk drekki þá bara minna, keyri minna, það verði minni mengun. Það er örugglega fullt af réttlætingum til. En þetta bara virkar ekki svona og allt hefur þetta áhrif. Þetta hefur núverandi ríkisstjórn boðið heimilunum í landinu upp á, og nú ætlar hún að bjóða upp á auknar álögur á komandi ári. Því miður er það ekki þannig að fyrirtæki í landinu geti boðið launþegum sínum upp á sambærilegar hækkanir til að vega upp á móti þessu. Það þarf a.m.k. 30 þús. kr. hækkun bara til þess að standa undir þeirri hækkun sem hefur orðið á húsnæði og ég minntist á áðan. Fyrirtækin eru líka að kljást við vanda, þar hafa skattar verið hækkaðir duglega, ekki bara um nokkur prósent heldur tugi prósenta og kannski 100% í einhverjum tilvikum. Ég ætla ekki að vera svartsýn, og það er fullt af kraftmiklu fólki sem er að berjast við að stofna og reka fyrirtæki á þessum tíma sem gefur manni von um betri tíð. Ég trúi því að það muni koma okkur út úr kreppunni, það er það sem skiptir máli. Og það skiptir máli að það sé ekki vöntun á vinnu, að það sé hægt að fá vinnu á Íslandi. Það er hins vegar sorglegt að vita af þeirri staðreynd að 8% ungmenna á aldrinum 16–24 ára séu án atvinnu. Það er erfið tilhugsun að horfast í augu við ungt fólk og segja því að við séum ekki að gera Ísland að landi tækifæranna, sem það svo sannarlega er. Við höfum allt sem til þarf. Það þarf bara svigrúm og að veita fólki athafnarými til þess að geta stofnað fyrirtæki og ekki þrengja að því úr öllum áttum. Við verðum öll að leggja okkar af mörkum í uppbyggingu atvinnulífsins og samfélagsins því að nú ríður á að ný störf verði sköpuð. Ég sé ekki fyrir mér að ríkisstjórnin muni skapa störf, en hún þarf að gera umhverfið hagfellt, hún þarf að gera Íslendingum auðvelt fyrir að setja á fót fyrirtæki, en því miður hefur sú ekki verið raunin, og efnahagsleg endurreisn hefur gengið hægar en vonir stóðu til. Það er því löngu tímabært að við stjórnmálamenn horfum til framtíðar og vinnum saman að því að finna lausnir á þeim vanda sem blasir við og móta skýra framtíðarsýn þannig að Ísland verði áfram ákjósanlegur staður fyrir ungt fólk að búa á. Við viljum geta sagt við kynslóðirnar sem á eftir koma að hér séu tækifæri og þau þurfi ekki að leita til Noregs til að finna þau. Ein lítil staðreynd. Ég kem úr litlu sveitarfélagi úti á landi og úr mínum hópi bekkjarfélaga hafa 25% flutt úr landi síðan kreppan skall á. Þetta er sorgleg staðreynd, en við verðum að horfast í augu við að þetta er að gerast og við þurfum að koma í veg fyrir að þetta gerist í ríkari mæli. Við ræðum hér frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013. Það sorglegasta við þessi fjárlög er hversu gríðarlega há vaxtagjöldin eru, þau eru þriðji stærsti útgjaldamálaflokkurinn á eftir velferðarmálum og heilbrigðismálum, eða alls 84,1 milljarður kr. Vaxtatekjur eru 20,8 milljarðar og vaxtajöfnuðurinn því 63 milljarðar, tæplega 20 milljörðum hærri en hann var fyrir tveimur árum. Er það ásættanlegt? Það finnst mér ekki. Það er virkileg eftirsjá í þessum fjármunum, að við skulum láta allan þennan pening fara í vaxtakostnað. Við vitum að Íslendingar eru dugleg þjóð sem vinnur mikið og vinnur mun meira en aðrar þjóðir fyrir tekjum sínum. Lífsgæði okkar byggjast svolítið á því að við vinnum mikið og mun meira en Evrópuþjóðirnar í kringum okkur. Ef við berum okkur saman við þær og mundum vinna álíka mikið og þær værum við í svipuðum vandræðum og Grikkir, sýnt hefur verið fram á það. Það sem þetta þýðir í raun er að stór hluti af því sem við vinnum hörðum höndum fyrir með löngum vinnudegi og fjarveru frá fjölskyldum okkar, skilar sér ekki í okkar vasa, hann skilar sér ekki einu sinni í sameiginlegu sjóðina, fer ekki til þeirra sem standa verr en við hin. Nei, hann brennur upp í vaxtakostnaði. Ég geri mér grein fyrir því að skuldir ríkissjóðs eru miklar og af því leiðir þessi staða. Samkvæmt ríkisreikningi í árslok 2011 námu langtímaskuldir, lífeyrisskuldbindingar og skammtímaskuldir ríkissjóðs tæplega 1.916 milljörðum kr. Ef við drögum frá lífeyrisskuldbindingar námu skuldbindingarnar 1.543 milljörðum eða um 95% af landsframleiðslu þessa árs. Inni í þessum tölum eru ekki vandamál Íbúðalánasjóðs, ég ætla ekki að ræða það sérstaklega hér en við vitum að þar stöndum við frammi fyrir gríðarlegu vandamáli. Það virðist ekki einu sinni liggja fyrir hversu stórt það er. Það sem mér þykir alvarlegt er að menn virðast hafa haft nasaþef af þessu fyrir þó nokkuð löngu síðan án þess að gripið hafi verið inn í. Þessi vandi hleypur ekki á hundruðum milljóna heldur hleypur hann á tugum ef ekki hundruðum milljarða og það er algjörlega fráleitt að umfangið liggi ekki fyrir. Á sama tíma og þessi staða blasir við er ljóst að menn eru ekki sammála um hagvaxtarspá fyrir næsta ár. Hagstofan og ASÍ spá 2,5% hagvexti, Seðlabankinn 2,9%. Því miður virðist hagvöxturinn ekki vera drifinn áfram af auknum fjárfestingum eins og maður vildi helst, hann er drifinn áfram af einkaneyslu þar sem heimilin virðast hafa gengið á innstæður sínar í bönkum. Núvirtar innstæður hafa lækkað um tæpa 300 milljarða á síðustu tveimur árum. Á sama tíma hefur verið stöðugt útflæði af séreignarsparnaðarreikningum einstaklinga. Það segir okkur að fólk er að ganga á sparnað sinn og ganga hratt á hann, en um 80 milljarðar hafa farið út af séreignarsparnaðarreikningum á þessum tíma. Það er mikið áhyggjuefni að gengið sé svona hratt á sparnaðinn á svo skömmum tíma. Hvað gerir ríkisstjórnin? Forgangsröðun hennar kemur skýrt fram í fjárlögum. Hvað blasir við hverjum sem horfa vill? Það sem blasir við er að það er komið að kosningavetri. Nú á að nýta annars vegar sölu eigna og hins vegar arðgreiðslur til að útdeila fögrum fyrirheitum undir heitinu fjárfestingaráætlun, fyrir alls 5,6 milljarða. Þetta eru engar smáupphæðir. Þar eru meðal annars rekstrarstyrkir flokkaðir sem fjárfesting. Áhugaverðustu og jafnframt kostnaðarmestu fjárfestingarkostir núverandi ríkisstjórnar eru meðal annars bygging húss íslenskra fræða fyrir alls 800 milljónir. Mér finnst mjög einkennilegt að á þessum tíma skuli menn velja að setja enn eina ferðina fjármagn í steypu þegar við berjumst við halda innviðunum gangandi. Hvað horfum við núna upp á á Landspítala – háskólasjúkrahúsi? Það er sama hugmyndafræðin, að setja fjármagnið í steypu og láta innviðina grotna á meðan. Það er ekki hægt að búa við svoleiðis ástand til lengri tíma, við vitum það. Fólkið er að gefast upp. Ég sé ekki einu sinni lengur hverjir standa að baki þessari Landspítalabyggingu, það verður að minnsta kosti áhugavert að sjá hverjir það verða á endanum. Önnur fjárfesting er sýning sem hlýtur að dæmast með dýrari sýningum Íslandssögunnar. Það eru kannski til einhverjar betri sögur úr góðærinu, ég er ekki með þær á takteinunum. Þetta er sýning fyrir Náttúruminjasafn Íslands. Eins skemmtilega og það hljómar erum við bara á þeim tímapunkti að mínu mati að við höfum ekki efni á því að leyfa okkur svona. Í sýninguna á að leggja 500 milljónir - það kemur ekki fram hvort þetta er ein sýning eða margar. Það er ansi vel í lagt á tímum þegar virkilega þröngt er í búi og verið að velta miklum byrðum yfir á fjölskyldur og heimili landsins. Bygging þekkingarseturs á Kirkjubæjarklaustri og grænkun íslenskra fyrirtækja. Þetta er virkilega skemmtilegt orð, grænkun, það hlýtur að vera eitthvert nýyrði sem hefur verið samið hér á þinginu, en í þessi tvö verkefni eiga að fara samtals tæplega 600 milljónir. Við hljótum að geta tekið okkur á og verið aðeins umhverfisvænni, íslensk fyrirtæki, án þess að í það þurfi að leggja tæplega 300 milljónir. Ég veit líka að þekkingarsetrið á Kirkjubæjarklaustri getur beðið betri tíma, við höfum ekki efni á að veita okkur svona munað á þessum tíma. Svo eru það alls kyns sjóðir. Ég skil það vel, þetta er rosalega spennandi og þegar maður á nógan pening er gaman að gera vel við sig og fara á hvers kyns sýningar. Hér á að setja tugi milljóna í alls konar sjóði, þ.e. tugi milljóna í hvern og einn sjóð. Ég er að tala um Myndlistasjóð, tónlistarsjóð, sviðslistasjóð fyrir starfsemi atvinnuleikhópa, Útflutningssjóð tónlistar, handverkssjóð, hönnunarsjóð, bókmenntasjóði og svo mætti lengi telja. Maður getur rétt ímyndað sér hversu margar stjórnir þarf yfir þetta og margt fólk í umsýslu með öllum þessum sjóðum, einhver verður kostnaðurinn við það. Ég held að eins og staðan er í dag getum við því miður ekki leyft okkur þetta. Við þurfum að spyrja okkur þessarar spurningar: Höfum við efni á þessu? Við þurfum stundum að líta á ríkisfjármálin eins og um sé að ræða okkar eigin peninga. Ég hef stundum á tilfinningunni að menn séu svolítið kærulausir af því að þetta kemur ekki beint úr þeirra eigin vasa. Menn eru að eyða annarra manna fé, taka og færa á milli án þess að hugsa um hvað hver þarf að borga á endanum. Við vitum að ríkið í dag er orðið allt of stórt, allt of mikið bákn, ríkisstofnanirnar eru orðnar allt of margar. Ráðuneytunum hefur þó fækkað, það er fagnaðarefni og ríkisstjórnin á skilinn heiður fyrir það, þeim tókst að framkvæma þetta loforð okkar sjálfstæðismanna mun hraðar en okkur, þeir eiga alveg skilið gott fyrir það. Jafnframt hefur ríkisstjórninni tekist að fækka ríkisstofnunum að ég held um 30, það má hrósa fyrir það. Síðast þegar ég var inni á þingi voru hins vegar fjórar nýjar ríkisstofnanir settar á laggirnar á móti. En báknið er of stórt. Ef maður skoðar til dæmis yfirlit yfir hvar niðurskurður starfa hefur orðið hefur fækkað minnst í opinberri stjórnsýslu. Eitthvað hefur verið um hagræðingu og sameiningu stofnana og ráðuneyta eins og ég kom inn á, en menn hafa ekki sagt upp ríkisstarfsmönnum, opinberum starfsmönnum, og virðast mjög tregir til að ganga í þá átt. Því miður þarf það að gerast því að ansi marga starfsmenn þarf á einkamarkaðnum til að standa undir því kerfi sem við ætlum að reka í dag með alla þessa ríkisstarfsmenn. Ef allt er talið telja þeir örugglega tugi þúsunda, 20–30 þúsund starfsmenn. Það er spurning hvort maður telur starfsmenn sveitarfélaga og alla með. Svo leynast náttúrlega ansi margir starfsmenn líka hjá opinberum hlutafélögum sem eru ekki alltaf taldir með þegar átt er við ríkisstarfsmenn. Við höfum því safnað svolítið utan á ríkið undanfarin ár og við sjálfstæðismenn eigum stóran þátt í því, við erum ekki saklausir af því. Það er enginn öfundsverður af því að þurfa að taka að sér það hlutverk að skera niður og minnka umsvifin, en það þarf að gerast. Ég veit að íslenskur almenningur mun skilja það og taka því fagnandi þegar og ef niðurskurður verður, það er bara nauðsynlegt og menn skilja það. Menn hafa þurft að takast á við þetta í einkafyrirtækjunum. Sjálfsbjargarviðleitnin er virkilega mikil og fólk finnur sér eitthvað að gera, það þarf bara að skapa því umhverfi til þess að það geti látið drauma sína rætast. Ég tel að við höfum ekki efni á öllum þeim verkefnum sem ég nefndi áðan, ekki meðan við getum ekki rekið kjarnastarfsemi ríkisins. Í mínum huga væri réttast að greiða niður skuldir og lækka vaxtakostnað sem hleypur á tugum milljarða. Það er glapræði að ætla að verja þeim tekjum sem fást af sölu eigna og arði ríkisfyrirtækja í gæluverkefni. Kannski er ósanngjarnt að kalla þetta gæluverkefni, en þetta er alla vega ekki kjarnastarfsemi og við vitum það, t.d. þessar byggingar og ýmis útgjöld sem við getum ekki leyft okkur. Síðan á að taka arð af ríkisfyrirtækjum eins og bönkunum. Ég tek undir með öðrum þingmönnum sem hér hafa komið inn á að það mætti alveg skoða, ef bankarnir skila þessum arði, hvort ekki megi setja hann í þá aftur og lækka gjöld á heimilin og viðskiptavinina. Er það ekki þaðan sem þessar tekjur koma? Eru það ekki fyrirtækin og heimilin í landinu sem mest dynur á? Er það ekki þau sem eru að eiga við bankana? Er ekki nærtækast að láta þau njóta góðs af arðinum? Við höfum ekki efni á þessu. Við verðum að forgangsraða fyrir fjölskyldurnar og heimilin í landinu. Við getum ekki látið stjórnast af skammtímahugsun. Niðurgreiðsla vaxtagjalda ætti að vera mikilvægasta verkefni núverandi ríkisstjórnar. Ég geri mér grein fyrir því að slík ákvörðun er erfið á kosningavetri en hana verður að taka og ég trúi því að það sé skilningur fyrir því hjá almenningi að þessa leið þurfi að fara. Með leyfi forseta, vil ég vitna í nefndarálit 1. minna hluta, en þar segir: „Í nýjasta hefti Peningamála varar Seðlabankinn við því að aukins útgjaldaþrýstings gæti meðal annars í tengslum við komandi þingkosningar, auk þess sem óvíst sé hver aðkoma stjórnvalda gæti orðið að endurskoðun kjarasamninga í byrjun næsta árs ef af henni verður. Þá varar bankinn við því að ekki sé gert ráð fyrir útgjöldum í frumvarpinu vegna nýs Landspítala. Nokkur óvissa virðist ríkja um ýmsa tekjuliði og hætta sé á því að lagt verði í útgjöld þótt forsendur um eyrnamerktar tekjur standist ekki. Þetta geti meðal annars átt við fyrirhugaða eignasölu ríkisins sem áður hafi verið slegið á frest en sé nú búið að blása lífi í að nýju. Óvissa ríki um þróun fjármagnskostnaðar hins opinbera vegna þess að ekki hafi tekist að ná tökum á innlendri verðbólgu og óvissa sé um afnám gjaldeyrishafta. Ætla má að losun haftanna muni að öðru óbreyttu hafa í för með sér hækkun vaxtakostnaðar hins opinbera. Þá varar bankinn við óvissu sem tengd sé eiginfjárþörf Íbúðalánasjóðs í ljósi umfangsmikilla og vaxandi vanskila og ört fjölgandi yfirtekinna fasteigna og lakari horfa í grunnrekstri. Bankinn telur að nokkur óvissa sé um forsendur fjárlaga og hætt sé við að verr gangi að ná jöfnuði í rekstri hins opinbera en þar sé gert ráð fyrir, sérstaklega þar sem stjórnvöld hafi ekki innleitt formlegar fjármálareglur. Seðlabankinn leggur áherslu á að þær verði innleiddar til að styrkja fjárlagagerðina og efla aðhald og aga í rekstri hins opinbera.“ Þetta er það sem skiptir mestu máli núna, að stjórnmálamenn taki sér tak, séu hugrakkir, hugsi um ríkisfjármálin eins og sín eigin fjármál og falli ekki í þær gryfjur að hygla hinum og þessum sérhagsmunahópum í fjárlögum á tímum sem við höfum ekki efni á því. Ég veit að það er erfitt fyrir ríkisstjórnina, hún tók við á erfiðum tíma og hún er búin að vera í niðurskurði og skattahækkunum og hún á alla mína samúð varðandi það. En hún getur ekki leyft sér að fara í þessi útgjöld, ekki núna. Heimilin og fjölskyldurnar og fyrirtækin í landinu þola það ekki.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjárlaga við 2. umr. Það verður að segjast eins og er að margt í því þarfnast verulegrar skoðunar. Það er í fyrsta lagi algjörlega ljóst að núverandi stjórnarflokkum hefur ekki tekist það markmið sitt - því miður, vil ég segja - að ná þeim frumjöfnuði og heildarjöfnuði sem þeir settu sér í upphafi. Það hefur því miður ekki tekist. Ég vildi að svo væri því að þá værum við betur í stakk búin til að mæta ýmsum vanda og gera ýmsa hluti sem þarfir væru á þessari stundu. Það er líka ljóst, virðulegur forseti, að frumvarpið sem lagt var fram í september og við ræddum þá tekur miklum breytingum á milli 2. og 3. umr. Fram koma breytingartillögur frá hæstv. ríkisstjórn og líka frá meiri hluta hv. fjárlaganefndar og síðan koma breytingartillögur frá Alþingi. Það sem er sérstakt í þessu þrennu er að meiri hluti fjárlaganefndar ákveður að gera breytingar ríkisstjórnarinnar að sínum og einnig að koma fram með eigin breytingartillögur. Það sem er mjög sérstakt er að fjárbeiðni og tillögum Alþingis sjálfs er vísað til 3. umr. Er mér tjáð að það sé afar sjaldgæft og hafi líklegast ekki komið fyrir að þannig sé með breytingartillögur Alþingis. Ég hef, ásamt minnihluta sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd, gert athugasemdir við þetta verklag og það geri ég enn. Ég verð hins vegar að viðurkenna það, virðulegur forseti, að ég held að við hljótum að vera komin að tímamótum hvað varðar vinnubrögð við fjárlagagerð og hvernig fjárlaganefnd, í samvinnu við ríkisstjórnir hverju sinni, á að koma að fjárlagagerð. Í mínum huga er algjörlega ljóst að breyta þarf hugsunarganginum við þá vinnu og gildir þá einu hvaða flokkar verða við stjórnvölinn á Alþingi eftir kosningarnar í vor. Við þurfum að endurskipuleggja rekstur ríkissjóðs frá upphafi til enda, það er einfaldlega þannig. Við þurfum að leita leiða til að stækka skattstofna og við þurfum að leita leiða til að greiða niður skuldir ríkissjóðs vegna þess að skuldir ríkissjóðs kalla, eins og allir vita, á gífurlegan vaxtakostnað fyrir ríkið. Þetta verður að vera svona meginhugmyndin. Ég held að ríkið sjálft, Alþingi Íslendinga og ríkisstjórnir, hverjar svo sem þær kunna að vera, þurfi að fara að svara þessum spurningum: Hvaða þjónustu á ríkið að veita? Hvers konar þjónustu á ríkið að veita? Og ég er ekki að ræða það hér að færa kerfið frá rekstri ríkisins yfir í einkarekstur. Ég spyr einfaldlega: Hvaða þjónustu á ríkið að veita? Mér sýnist að æði margt af því sem liggur fyrir í breytingartillögum ríkissjóðs, í svokallaðri fjárfestingaráætlun, séu einfaldlega verkefni sem ríkið á ekki að vera að sinna. Virðulegi forseti. Í 2. umr. fjárlaga langar mig að gera að umræðuefni varnaðarorð Seðlabanka Íslands. Seðlabankinn telur að aukinn útgjaldaþrýstingur sem meðal annars er tengdur komandi þingkosningum - og við skulum ekkert vera að fara í neinar grafgötur með að þetta fjárlagafrumvarp ber þann keim og er kannski ekkert skrýtið. Sumir segja: Þannig hefur það alltaf verið. Og væntanlega kemur þá setningin: Og þannig mun það alltaf vera. En það er jafnfáránlegt að svo skuli vera. Þar að auki stöndum við frammi fyrir því að í janúarmánuði fer endurskoðun kjarasamninga fram. Ef það er meginlína Samtaka atvinnulífsins að forsendur séu brostnar fyrir gerðum kjarasamningum stöndum við einnig frammi fyrir töluverðri útgjaldaþörf á þeim vettvangi, geri ég ráð fyrir, jafnt ríkið sem hinn almenni markaður. Í varnaðarorðum Seðlabankans er líka nefnt að nokkur óvissa sé ríkjandi um vissa tekjuliði og að hætta sé á því að lagt verði í útgjöld þó að forsendur og eyrnamerktar tekjur standist ekki. Þar er talað um eignasölu ríkisins. Þær eignir sem ríkið hyggst selja, og það sem ríkið á, eru hlutir í bönkum. Þegar tekist var á um það hvernig endurreisa ætti bankana við hrunið voru fjármunir teknir að veði, við fengum lánaða fjármuni til þess að gera það. Núna, þegar við stöndum frammi fyrir því að ríkið á peninga eða hugsanlega hlut í þessum bönkum, og þá sérstaklega í Landsbankanum, þá stendur til að selja eignir. Við tókum lán fyrir því sem við gerðum og nú ætlum við að nota þá peninga sem hugsanlega fást fyrir sölu bankanna. Við ætlum ekki að nota þá til þess að greiða niður skuldir ríkissjóðs, sem meðal annars eru hluti af því ferli öllu. Nei, við ætlum að nota þá peninga í eitthvað sem menn kalla fjárfestingaráætlun en er bara, eins og við sjálfstæðismenn í fjárlaganefnd köllum þetta, skóflustungur kosningaloforða. Verið er að setja af stað ýmis verkefni sem mörg hver gera ekkert annað en að kalla á aukin útgjöld ríkissjóðs til lengri tíma litið. Það hlýtur að þurfa að velta upp þeirri spurningu hvort sala ríkisins í bönkunum eigi að renna í þessa þætti - ef af henni verður og enginn veit hvað fæst fyrir hlutinn - í stað þess að láta þá fjármuni renna í að greiða niður skuldir svo að unnt sé að draga úr vaxtabótum sem nema, ef ég man rétt, allt að 15% af útgjöldum ríkisins. Það hlýtur að eiga að vera meginverkefni okkar til lengri tíma litið að vinna með þeim hætti. Í varnaðarorðum Seðlabanka Íslands er einnig nefnt að í 2. umr. og í breytingartillögum ríkisstjórnarinnar sé ekki gerð grein fyrir því hvernig fara eigi með nýjan Landspítala né heldur er um það rætt hver óvissan verður um þarfir Íbúðalánasjóðs. Það kom hins vegar fram þann 27. nóvember. Þá lýsti ríkisstjórnin því yfir að hún hygðist setja 13 milljarða inn í Íbúðalánasjóð. 27. nóvember er dagurinn eftir að fjárlagafrumvarpið var tekið út úr fjárlaganefnd til 2. umr. Það er þá sem ríkisstjórnin ákveður að leggja þessa 13 milljarða inn í Íbúðalánasjóð. Menn getur greint á um það hvort tímasetning ríkisstjórnarinnar er rétt eða röng en það var fyrir löngu vitað að taka þyrfti á vanda Íbúðalánasjóðs. Við ræddum það til dæmis í maí í vor þegar lögum um Íbúðalánasjóð var breytt og hænuskref stigið í átt til þess að koma til móts við þær kröfur ESA að Íbúðalánasjóð, sem ber ríkisábyrgð, verði að reka með öðrum hætti en hingað til. Einnig er komin greining á því að stærstur hluti þess vanda sem Íbúðalánasjóður á við að glíma er breytingin á Íbúðalánasjóði sem hér varð 2004. Menn skulu líka hafa það í huga að stefnu Íbúðalánasjóðs, útlánastefnu Íbúðalánasjóðs, má verulega gagnrýna. Á þeim tíma var ekki spurt: Hversu mikið þarftu? heldur: Hversu mikið viltu? Það er umhugsunarefni í útlánastefnu „banka“, Íbúðalánasjóðs, sem er með fulla ábyrgð, ríkisábyrgð á öllum lánum, að spyrja þann sem tekur lánið: Hvað mikið viltu? en ekki: Hvað þarftu? Þetta þekkja allir og vita og þeir sem tóku lán á þessum tíma geta flestir greint frá því að svo var. Ég held að þar þurfi að taka verulega á. Það er verkefni sem bíður væntanlega seinni tíma. En það segir okkur að við erum að sigla inn í verkefni fjárlaga næstu ára með Íbúðalánasjóð sem mun kalla á milljarða á milljarða ofan til að hægt sé að reka hann, í það minnsta í þeirri mynd sem hann er núna. Ég legg áherslu á það, frú forseti, að sú stefna, sá þáttur, verður að taka grundvallarbreytingum frá A til Ö. Menn geta velt fyrir sér hvort þeir vilja aftur hverfa í húsbréf sem fólk fór síðan með og seldi með 10 eða 15% afföllum eða hvernig menn vilja fara í þær breytingar. Það er jú lengri tíma mál en það breytir því ekki að við höfum allt þetta kjörtímabil vitað hversu illa Íbúðalánasjóður stendur. Þegar hafa verið settir inn í hann 33 milljarðar og nú eru 13 milljarðar settir þar inn. Ég man eftir því, virðulegur forseti, að ég fór fyrir fyrirspurn til þáverandi fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, fyrir margt löngu og spurði hann að því hvernig fjármálaráðuneytið og þá ríkisstjórnin hygðist bregðast við því að Íbúðalánasjóður uppfyllti ekki lögbundið eiginfjárhlutfall. Það voru svo sem ekki svör við því en þessi umræða um lögbundið eiginfjárhlutfall Íbúðalánasjóðs hefur verið tekin í þessum sal, ekki bara af þeirri sem hér stendur heldur mörgum öðrum. Við erum því kannski að bregðast allt of seint við þeim vanda sem blasir við Íbúðalánasjóði. Virðulegur forseti. Ég er ekkert sérstaklega að sakast við þessa ríkisstjórn hvað varðar þetta verkefni, en mig langar hins vegar að benda á að núverandi forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, hefur setið í ríkisstjórn samfleytt frá 2007 til dagsins í dag. Hún hefur aldrei á þeim tíma komið með neinar hugmyndir eða breytingar um eitt eða neitt í veru Íbúðalánasjóðs, sem var þó hennar ær og kýr, ef við getum orðað það svo, í það minnsta á meðan hún sat í stjórnarandstöðu. Það hlýtur að vera okkur stjórnmálamönnum umhugsunarefni ef við vörpum fyrir róða öllum þeim málum sem við ræðum um sem stjórnarandstöðuþingmenn þegar við komumst í þá stöðu að verða stjórnarþingmenn, að við skulum skipta um kúrs í öllum slíkum málum. Slík pólitík, og mér er slétt sama hvaðan hún kemur, kann aldrei góðri lukku að stýra. Þú talar ekki í grundvallarmálum öðruvísi sem stjórnarþingmaður en stjórnarandstöðuþingmaður. Það er bara ekki þannig, virðulegur forseti, og það getur ekki samræmst því hlutverki sem þú ert í þegar þú ert kjörinn þingmaður. Þú ert fulltrúi þess kjördæmis sem þú ert kjörinn inn fyrir og þér ber að hafa sömu skoðun eða áþekka í málum en ekki kúvenda eftir því hvort þú situr í ríkisstjórn eða utan. Virðulegur forseti. Í þessu nefndaráliti okkar sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd er líka talað um skuldabréf Landsbankans, það er talað um vöruskiptajöfnuð og jöklabréfin margfrægu. Þetta skuldabréf Landsbankans var, þegar við ræddum hér Icesave, talið vera upp á 280 milljarða og hefur sjálfsagt tekið einhverjum breytingum á þeim tíma miðað við vexti og vaxtavexti og allan þann pakka eins og hann liggur. Það er því æðiundarlegt, svo að ekki sé meira sagt, að allt í einu núna, árið 2012, skuli það koma fram að hugsanlega geti greiðslubyrði þess verið of þung og geti ógnað stöðugleika. Þá spyr maður sig: Af hverju kemur þetta fram akkúrat núna árið 2012 þegar verið er að horfa til og ræða fjárlögin fyrir 2013? Af hverju eru þá menn allt í einu farnir að átta sig á því að hugsanlega geti greiðslubyrði þessa margfræga skuldabréfs verið of þung og ógnað stöðugleika? Við ræddum þetta hér, æðimargir þingmenn, þegar við ræddum Icesave-samningana fyrr á þessu kjörtímabili. Maður veltir fyrir sér: Höfum við virkilega almennt í málum svona takmarkaða sýn á vandann sem við er að glíma? Er vandinn þá alltaf miklu verri eða meiri en við sjáum hann? Síðan kemur í ljós hægt og sígandi að svo er og þá þarf að fara að bregðast við með einhverjum öðrum hætti við þeim vanda af því að heildarsýnin var svo takmörkuð. Það kann að vera, virðulegur forseti, en þetta getur vissulega komið í bakið á okkur. Mér sýnist sem svo að Seðlabankinn, og þá væntanlega seðlabankastjóri, telji að greiðslubyrðin geti verið of þung og ógnað stöðugleika. Það er vont, það er verulega vont. Það er annað, virðulegur forseti, sem er kannski hálfu verra, það er að vöruskiptaafgangur fyrstu níu mánuði ársins 2012 nemur tæplega 49 milljörðum og það er samdráttur um 40% frá því á sama tíma í fyrra. Sú niðurstaða hlýtur að vera öllum, ekki bara stjórnarandstöðu heldur öllum, verulegt áhyggjuefni. Ef fram fer sem horfir hvað þetta varðar fer geta þjóðarbúsins til að standa í skilum í erlendum gjaldeyri einfaldlega minnkandi. Þetta er eitt af því sem ég held að við hljótum að þurfa að horfa til í þessari umræðu allri og velta fyrir okkur sem þingmenn á löggjafarþinginu hvernig við getum sameiginlega glímt við þann vanda sem við er að etja í stað þess að standa alltaf hvert á móti öðru og telja að hinn hafi rangt fyrir sér o.s.frv. Virðulegur forseti. Síðan er það sem kallast jöklabréf og ég viðurkenni einfaldlega að þau vefjast svolítið fyrir mér. Ég hef hins vegar velt því fyrir mér - af því að jöklabréfin eru að mestu í eigu vogunarsjóða og þeirra sem hafa grætt margfalt það sem þeir lögðu inn á þeim bréfum - af hverju þessi mikla kurteisi er sýnd vogunarsjóðunum. Af hverju er einfaldlega ekki tekin ákvörðun og þeim settur stóllinn fyrir dyrnar? Mér finnst stundum eins og þessir vogunarsjóðir, hverjir svo sem eiga þá, ráði töluvert miklu. Það virðist erfitt að stinga niður fæti og segja: Hingað og ekki lengra. Ég held að það hljóti að vera leið til þess, virðulegur forseti. Eins og ég hef áður farið yfir er nokkuð ljóst, hvað svo sem hver segir um það, að íslenska hagkerfið líður fyrir skuldsettan ríkissjóð. Ég vildi óska þess að það væri ekki þannig, en það er þannig. Þess vegna finnst mér svo dapurt, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, hvernig fjarað hefur undan því meginmarkmiði ríkisstjórnarinnar að ná frumjöfnuði og heildarjöfnuði í ríkisfjármálum, hvernig hún hefur hægt og sígandi hvikað frá því mikilvæga markmiði sínu. Við stöndum verr en við hefðum þurft að gera ef ríkisstjórnin hefði virkilega staðið við þau jákvæðu markmið sem ég held að flest okkar ættu að geta tekið undir. Virðulegur forseti. Ég sagði það áðan og ég segi það enn: Það hlýtur að vera grundvallaratriði fyrir okkur að leita leiða til að lækka skuldir ríkissjóðs. Eins og fram kemur í nefndaráliti okkar sjálfstæðismanna þá er það tvennt sem skiptir máli: Ríkissjóður þarf að skila afgangi til að svo sé hægt og nýta þarf söluvirði eigna ríkissjóðs til að greiða niður skuldir. Þá gerist tvennt sem er mikilvægast: Vaxtagjöldin lækka og við getum frekar nýtt þá fjármuni í önnur og kannski áhugaverðari verkefni en við þurfum að gera í dag. Virðulegur forseti. Mér verður tíðrætt um skuldir ríkissjóðs. Það er annað sem ég tel nauðsynlegt að gera - og ég get sagt það sem fyrrverandi sveitarstjórnarmaður. Þar sem sveitarstjórnum er skylt að uppfæra og setja á móti í lífeyrisskuldbindingum hlýtur það að vera markmið ríkisstjórnar, hverrar svo sem situr, að taka á þeim vanda sem við blasir í báðum deilum LSR. Það er algjörlega ljóst að A-deildin, sem sett var á laggirnar 1997, þegar B-deildinni var lokað - að til stóð, virðulegur forseti, að A-deildin yrði sjálfbær og gæti þar af leiðandi staðið undir útgreiðslum þegar að því kæmi. Það er alveg ljóst að svo er ekki. Það er alveg ljóst að ekki hefur verið lögð fram nein hugmynd að lausn á framtíðarvanda, hvorki B-deildar LSR né A-deildar, og er þá kannski meira um vert að leggja fram endurskoðun á A-deildinni því að búið er að loka B-deildinni. Lífeyrisskuldbindingar B-deildarinnar eru hins vegar um 373 milljarðar og það er ekki ljóst, virðulegur forseti, hvorki þessari ríkisstjórn né næstu ríkisstjórnum - að minnsta kosti hafa ekki komið fram neinar lausnir á því - hvernig við ætlum að fjármagna það og ekki heldur trúverðug áætlun um fjármögnun. Það verður að fara í þetta verkefni, það er ekki hægt að hafa það hangandi yfir ár eftir ár og taka ekki á því. Á nákvæmlega sama hátt verður skoða með hvaða hætti A-deild LSR geti orðið það sem henni var ætlað að vera í upphafi, sjálfbær. Við frestum þessum ákvörðunartökum og það verður eingöngu til þess að stækka vandann og það er ekki gott. Virðulegur forseti. Við stöndum líka frammi fyrir því að að mati þriggja aðila, Seðlabankans, Hagstofunnar og Alþýðusambands Íslands, er töluverð óvissa í öllum hagvaxtarspám. Samt er alltaf talað um að hagvöxtur fari batnandi og því sé hægt að gera þetta og gera hitt. En það er ljóst að hagvöxtur, hafi hann verið, og hann hefur verið, er drifinn áfram af einkaneyslu. Það hefur líka komið í ljós að virði innstæðna í bönkum hefur lækkað úr 900 milljörðum í 600 milljarða. Það segir okkur að fjölskyldur í landinu eru að ganga á spariféð sitt og drífa þannig áfram einkaneyslu og hagvöxt. Það getur ekki verið, frú forseti, sú stefna sem við viljum að fólkið í landinu fari eftir, að við eyðum alltaf um efni fram í stað þess að hvetja til sparnaðar. Það er alveg ljóst að hagvöxturinn hefur verið drifinn áfram af einkaneyslunni, sem meðal annars er fólgin í þessu, en ekki af fjárfestingum undanfarinna ára. Á bls. 5 í nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar, sem í eiga sæti Kristján Þór Júlíusson, Ásbjörn Óttarsson og sú sem hér stendur, segir að ýmislegt sem menn væntu að mundi gefa kraft inn í atvinnulífið og hagvöxtinn sé ekki að gerast. Ég leyfi mér að vitna í það sem segir hér frá Hagstofunni, með leyfi forseta: „Seinni hluti fjárfestingar í Straumsvík dreifist yfir lengra tímabil en áður var reiknað með, sem hefur áhrif til lækkunar fjárfestingar 2012 en hækkunar 2014.“ Jafnframt segir: „Á árunum 2013 og 2014 er gert ráð fyrir frekari stóriðjuframkvæmdum (en í Straumsvík) en meiri óvissa ríkir um þau verkefni.“ Þá veltir maður því fyrir sér, virðulegur forseti: Hvað er það sem veldur því að þessir óvissuþættir eru allir fyrir hendi? Hér er sagt að þeir óvissuþættir sem séu í spánni og séu neikvæðir og hafi lítið breyst séu að: „Stóriðjuframkvæmdir verði minni 2013 og síðar. Bakslag í viðskiptalöndum skapi verri viðskiptakjör fyrir Ísland. Skuldavandi heimila og fyrirtækja haldi aftur af eftirspurn á komandi missirum. Bati á vinnumarkaði hægist.“ Seðlabankinn segir, með leyfi forseta: „Alþjóðahorfur versna og útlit fyrir verri útflutningshorfur en í ágúst.“ Það er kannski það versta sem fram kemur í spá Seðlabankans. Síðan segir: „Sérstaklega eru horfur á evrusvæðinu, mikilvægasta útflutningsmarkaði Íslands, slæmar.“ Þetta eru verulega bág tíðindi fyrir okkur vegna þess að þetta þýðir minni erlendan gjaldeyri inn í þjóðarbúið. Það er því ljóst að hér er vandi fyrir höndum og verk að vinna. Alþýðusamband Íslands segir, með leyfi forseta: „Efnahagsbatinn er brothættur og blikur eru á lofti. Umheimurinn glímir við þrálátan efnahagsvanda sem ekki sér fyrir endann á.“ Áfram segir: „Þá eru stór fjárfestingaráform, svo sem bygging álvers í Helguvík, ekki í hendi þó að líkur á þeim hafi aukist og því reiknað með þeim í spánni.“ Í því fjárlagafrumvarpi sem við ræðum hér við 2. umr. er ekki að sjá nauðsynlegar fjárveitingar sem styðja við uppbyggingu atvinnulífs í landinu og þá hagvaxtarspá sem frumvarpið byggir væntanlega á. Við getum til dæmis bent á að fyrir liggur að sveitarfélög, þar sem áform eru uppi um fjárfestingu í orkufrekum iðnaði, geta ekki skrifað undir samninga þar að lútandi fyrr en að í fjárlögum liggur fyrir ákvörðun um uppbyggingu innviða, sem eru meðal annars vegaframkvæmdir og hafnargerð. Á meðan ekki koma í fjárlögum fram tryggð framlög í innviði þessara samfélaga er þeim gjörsamlega ómögulegt að skrifa undir samninga við einn eða neinn um eitt eða neitt því að það er grunnurinn að því. Ég nefni framkvæmdir almennt á Bakka, þær byggjast á fjárveitingum í vega- og hafnargerð til þess að Norðurþing geti skrifað undir samninga við fyrirtæki um þá uppbyggingu sem þar er fyrirhuguð. Ég vil taka það fram, virðulegur forseti, að ég hef aldrei verið nein sérstök áliðjukona. Mér hefur kannski ekki þótt það mest spennandi kosturinn að dreifa álverum um allt land. Ég sé hins vegar hvað slíkt álver hefur gert á Reyðarfirði, við vitum hvað það gerði í Straumsvík, það hefur mikið að segja á suðvesturhorninu. Ef menn segja A verða þeir að gera ráð fyrir því að þeir þurfi að segja B. Þarna skortir á trygg framlög í samgönguáætlun til að hægt sé að undirrita samninga um áframhaldið. Þannig er það bara og við getum endalaust rætt um það af hverju þetta er svona. Ég veit það ekki en þetta eru alla vega svona „tala-áform“ og þau hafa aldrei skilað neinu, það er nokkuð ljóst. Ég ætla ekki að fara mikið út í það en vil engu að síður nefna að fram hefur komið að fyrirtækin í landinu, sem eiga að greiða skatta á raforku, eru sum hver ósátt við þá ákvörðun og telja það skýrt brot á fjárfestingarsamningum við fyrirtækið - ég er hér að tala um Norðurál - ef af þessu verður og að hugsanlega verði leitað leiða til að kanna hvort þetta stenst. Allt sem við gerum í þessa veru, sem veldur óróa í þessum stóru fyrirtækjum, sem mörg hver ef ekki flest eru í eigu erlendra aðila, er ekki til þess fallið undir nokkrum kringumstæðum að laða að erlenda fjárfestingu. Ef það er eitthvað sem slík fjárfesting þarf á að halda er það að stjórnvöld sendi skýr skilaboð um að stöðugleiki verði í skattumhverfinu, að því sé ekki breytt og ekki í því hrært frá degi til dags. Því miður hefur mér fundist að núverandi ríkisstjórn sé frekar hlynnt því að hræra í þessu skattumhverfi í stað þess að halda því stöðugu til þess að laða að fjárfestingu, hvort heldur hún er innlend eða erlend. Ef það er eitthvað sem við þurfum á að halda er það fjárfesting. Virðulegur forseti. Ég ítrekaði það áðan að mér þykir afar sérkennileg sú ákvörðun meiri hluta fjárlaganefndar að láta breytingartillögur Alþingis sjálfs bíða til 3. umr. á meðan komið er fram með breytingartillögur meiri hlutans og ríkisstjórnarinnar og þær settar í einn pott og lagðar hér inn til samþykktar eða synjunar. Það fæst engin skýring á því. Innt var eftir því í nefndinni en engin skýring fæst á því af hverju slíkt er gert. Það kannski kemur. Ég nefndi hér í upphafi - eða í fyrri hluta ræðunnar, þar sem nú líður að seinni hluta - að við sjálfstæðismenn í fjárlaganefnd köllum fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar skóflustungu kosningaloforða. Af hverju? Jú, vegna þess að margar þeirra framkvæmda, þó að þær skili atvinnu akkúrat á meðan þær eru í byggingu, kalla á aukin útgjöld. Ég tek sem dæmi byggingu húss íslenskra fræða. Mér þykir það frekar fúlt að þurfa að nefna þetta þar sem ég er íslenskufræðingur og íslenskukennari til margra ára, en ég sé ekki að það sé forgangsverkefni okkar á næstu þremur árum að setja 800 milljónir á ári í byggingu þess. Það hlýtur að mega bíða betri tíma vegna þess að það kallar á aukin útgjöld hjá Háskóla Íslands, það er algjörlega klárt. Ég sé heldur ekki - og mér þykir líka ferlega fúlt að þurfa að nefna það, þar sem ég hef áhuga á Náttúruminjasafni Íslands, stöðu þess til framtíðar - að búið sé að ráða nýjan forstöðumann fyrir safnið. Samt er ákveðið að leggja til 500 milljónir í sýningu fyrir Náttúruminjasafn Íslands í hugsanlegum samningi við Reykjavíkurborg um notkun á Perlunni. Ég hefði allt eins getað horft á þessar 500 milljónir fjúka út um gluggann. Ég hefði frekar viljað að menn settu sér langtímastefnu með nýjum forstöðumanni Náttúruminjasafns um hvernig hann eða hún sæi Náttúruminjasafnið fyrir sér samkvæmt þeim lögum sem eru í gildi. Síðan yrði því máli velt upp hvar og hvenær halda eigi sýningar og hvernig. En þetta er fyrirhugað á árinu 2013. Virðulegur forseti. Þetta er með ólíkindum. Ágætt sveitarfélag í nágrenni höfuðborgarinnar óskar eftir fjárframlögum frá fjárlaganefnd til að setja á laggirnar hitaveitu - og þetta er Kjósarhreppur, vatn finnst í Kjósinni. Í fyrsta lagi er Kjósin líklegast of nálægt Reykjavík eða höfuðborgarsvæðinu til að horft sé á hana sem eitthvert tækifæri. Ég verð þó að taka það fram að hv. formaður fjárlaganefndar hefur sýnt málinu áhuga og spurst fyrir um það en innan úr kerfinu hefur sáralítið komið annað en að hugsanlega séu of fáir að baki þeirri áætlun. Ég minni á að leið sem heitir Sóknaráætlun 20/20 lét af hendi rakna fjármuni til sveitarfélags í Norðvesturkjördæmi til að byggja upp hitaveitu ekkert óáþekka þeirri sem hér er þó að kannski hafi fleiri staðið þar að baki. Í lokin langar mig að nefna eitt af þeim kjánalegu ferlum sem við virðumst vera með hér og það tengist umboðsmanni skuldara. Embætti umboðsmanns skuldara tengist ekki persónunni sem gegnir því starfi, ég tek það skýrt fram, heldur embættinu. Það embætti er fjármagnað með gjaldtöku af fjármálastofnunum. Og hver er þá þáttur ríkisins? Ég ætla að fá að lesa, með leyfi virðulegs forseta: „Rétt þykir að benda á þátt ríkisins í þessu einkennilega ferli því skattgreiðendur greiða gjöld til ríkissjóðs, leggja fyrir lögskipaðan sparnað í lífeyrissjóði og taka sumir hverjir lán hjá Íbúðalánasjóði. Ríkið leggur gjald á Íbúðalánasjóð og LSR til þess að fjármagna embætti umboðsmanns skuldara en þarf jafnframt að leggja Íbúðalánasjóði og LSR til fjármuni frá skattgreiðendum til að fjármagna gjaldið.“ Virðulegur forseti. Þetta ferli er gjörsamlega glórulaust. Við hljótum að þurfa að taka það til endurskoðunar og velta því fyrir okkur hvaða hugsun búi að baki. Sett er á laggirnar embætti umboðsmanns skuldara og það eru skattgreiðendur í landinu og skuldararnir sem standa undir því. Það hefur verið fært í tal að setja á laggirnar embætti umboðsmanns eldri borgara. Hvað ætlum við að gera? Á að sækja þá fjármuni sem standa að baki embætti umboðsmanns eldri borgara til eldri borgara sjálfra og skattgreiðenda almennt? Ég held að við hljótum að þurfa að hugsa þá hringrás sem hér er. Virðulegur forseti. Að mati okkar sem skipum 1. minni hluta fjárlaganefndar vantar tvö orð í þetta frumvarp, það eru orðin agi og festa. Eins og ég hef margoft sagt í þessari ræðu hefur fjarað undan markmiðum stjórnvalda um að ná frumjöfnuði og heildarjöfnuði. Mér þykir það mjög miður. Ég tel að við þurfum að horfa til þess að ekki megi vera viðvarandi halli á ríkissjóði, það á ekki að auka skuldir eins og hér er gert sem leiðir til hærri vaxtagreiðslna. Við vitum að það skaðar innviði samfélagsins, það rýrir almannaþjónustu, það dregur úr mætti atvinnulífsins til atvinnusköpunar og það skerðir kjör alls almennings. Það á aldrei að vera markmið í fjárlögum.

Frú forseti. Mig langar að bregðast við nokkrum atriðum í ágætri ræðu hv. þingmanns en við sitjum saman í fjárlaganefnd Alþingis. Fyrst vil ég nefna um fjárlagagerðina sjálfa að ekki er hægt að halda því fram að hún hafi ekki tekið gagngerum breytingum á liðnum árum. Bara á þessu kjörtímabili má segja að búið sé að endurskipuleggja aðdragandann að vinnu fjárlaganefndar og vinnuna sjálfa og þar með alla vinnu við fjármál ríkisins. Taka má eitt dæmi sem samstaða var um þvert á flokkana, fyrir utan einn flokk í fjárlaganefndinni, en flokkur hv. þingmanns tók þátt í því, það var þegar safnliðavinnunni allri var útvistað út úr nefndinni. Þá gafst okkur óhemjumikill tími til þess að vinna að öðrum þáttum fjárlagagerðarinnar en þeim sem lutu að safnliðum. Þau mál eru komin til fagráðuneyta og menningarsjóða víðs vegar um landið, komin heim í héruð. Ég held að það verklag hafi verið mjög til bóta. Hitt sem ég vildi nefna varðar umfang samneyslunnar sem þetta snýst náttúrlega allt um. Hvert á stig samneyslunnar að vera og hvert á það að ná? Segja má að eftir áratuginn þar á undan þar sem samneyslan jókst alveg gríðarlega, ég held um 50% á tæpum áratug, þá þurfti að tóna hana mjög niður, um fimmtung núna á tveim, þrem árum. Og þá fór fram mjög gagnger endurskoðun á því hvað ætti að standa eftir í ríkisrekstrinum. Hvað er það sem við eigum að borga saman úr sameiginlegum sjóðum? Þá komu öll velferðarmálin í allri sinni mynd, menntunarmálin, öryggismálin, löggæslumálin og samgöngumálin. Það var mjög erfitt verkefni sem hv. þingmaður þekkir mjög vel. Ég vil því spyrja hvaða tillögur út frá þessari forgangsröðun hv. þingmaður gæti nefnt til sögunnar sem við ættum að sneiða af samneyslunni og þess sem við borgum úr hinum sameiginlegu sjóðum, til dæmis við fjárlagagerðina núna?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég vil kannski byrja á að taka á svokölluðum safnliðum vegna þess að ég sat þá í menntamálanefnd, frekar en allsherjar- og menntamálanefnd, og ég var sammála því að hverfa frá því verklagi sem þá var. Ég verð hins vegar að hryggja hv. þingmann að mér þykir sem menn séu farnir að færa sig aftur inn á það sem var, vegna þess að safnliðum sem er úthlutað, það hefur gengið ágætlega í umsjón sveitarfélaga í gegnum menningarsamningana og annað þess háttar þrátt fyrir niðurskurð á safnliðum. En núna í þessum pakka, í tillögum ríkisstjórnarinnar og meiri hluta hennar, er verið að breyta þessu vegna þess að í meirihlutatillögum fjárlaganefndar eru menn að ákveða að úthluta sérstaklega af fjárlögum til einstakra verkefna sem tilheyra að mínu mati menningarsamningum þess landshluta sem þeir tilheyra. Hv. þingmaður spyr hvað ég hefði viljað sjá öðruvísi í endurskipulagningu ríkissjóðs. Það sem ég hefði viljað sjá er að við færum ekki eingöngu í að segja: Heyrðu, þessi stofnun fær þetta og hin stofnunin fær hitt. Ég hefði kosið til dæmis allt menntakerfið eins og það leggur sig, ekki það að við þyrftum að leggja minni fjármuni í það heldur að við skoðuðum hvað við gætum gert betur og hvar við fengjum meira fé. Ég bendi á frumvarp um framhaldsskóla eða samfellt nám til stúdentsprófs, að lækka það um eitt eða tvö ár. Það skilar ríkissjóði á hverju ári 2–3 milljörðum. Það er nú bara eitt verkefni sem við hefðum getað lagst í. Við hefðum örugglega líka getað skoðað hvort íslensk þjóð, 

Frú forseti. Ég tek undir að það er margt sem við hefðum getað gengið enn lengra í endurskoðun á og sérstaklega á sameiginlegu áhugamáli okkar, framhaldsskólanum, styttingu þess náms og allt það, en við geymum þá umræðu vonandi til tíma sem fljótlega koma. Ég vil nefna hitt að það er mjög gagnlegt og spennandi að ræða þetta grundvallarmál um umfang samneyslunnar og hvað það er sem við eigum að stilla fram í fjárlögum. Það má kannski segja að um þetta sé kosið á fjögurra ára fresti. Í raun og veru held ég að munurinn á íslensku stjórnmálaflokkunum þegar allt kemur til alls í því sé oft ekki mikill þegar til stykkisins kemur, eins og kom fram að samneyslan jókst gríðarlega á síðasta áratug. Fyrir lá að ríkisstjórnin þyrfti að endurskoða það og draga úr samneyslunni en um leið að forgangsraða mjög verulega þannig að velferðar-, heilbrigðis- og menntamálin væru sett í forgrunn. Ég vildi líka taka undir það sem hv. þingmaður nefndi að auðvitað vonumst við öll eftir því að aukinn hagvöxtur komi hérna til í gegnum aukna erlenda fjárfestingu. Það er mikill straumur erlendra ferðamanna hingað, það er hellingur af fjölbreyttum orkunýtingarverkefnum í farvatninu. Þau taka oft tíma, þau taka oft nokkur ár að ganga fram hvort sem það er austur á Bakka eða í Helguvík, kísilver, gagnaver og ýmislegt sem mun vonandi skila sér inn eitt af öðru. Og það er allt gert til að greiða götu þeirra verkefna eins og efni standa til. Aftur að fjárfestingaráætluninni, þar vildi ég líka halda því til haga að öll þau verkefni sem þar er stillt fram eru samfélagslega mjög mikilvæg verkefni sem að mínu mati efla og styrkja innviði velferðarsamfélagsins hvort sem við tökum samgöngumál, eins og ferjuna á milli lands og Eyja, fangelsismál eða ýmislegt annað. Þetta eru allt fjárfestingar í mikilvægum innviðum. Þess vegna vildi ég spyrja hv. þingmann hvaða mál hún telur að þar mættu missa sín í þessari mikilvægu fjárfestingaráætlun sem ég held að muni skila miklum verðmætum inn í íslenskt samfélag þegar upp er staðið.

Virðulegur forseti. Ég vil taka fram í upphafi að ég hef margoft gagnrýnt þá útþenslu ríkisfjármála eða ríkisbáknsins sem varð hér um tíð meðan minn flokkur var í ríkisstjórn, ég hef gert það bæði í þessum þingsal og á opinberum vettvangi þannig að það sé nú sagt, og það er ekki til eftirbreytni. Hv. þingmaður byrjaði á að tala um að samfellan til stúdentsprófs og umræðan um það ætti að bíða betri tíma. Við höfum haft heilt kjörtímabil til að ræða það. Það er áætlun, það eru lög sem máske hefðu skilað að jafnaði 2–3 milljörðum eða jafnvel meiru árlega inn í ríkissjóð. Auðvitað áttum við að fara í þetta um leið. Í staðinn fyrir að fresta gildistöku laganna áttum við að fara í það strax. Það er mín skoðun, og þá hefðum við fengið árin 2010, 2011 og 2012 sirka eða að lágmarki 10 milljarða, ef ekki 12 milljarða, inn til ríkissjóðs vegna þess að það hefði þá ekki farið út úr honum, þannig að við getum litið á það sem ágóða ef nota má það orð. Ég nefndi í ræðu minni áðan, og þótti það ekki ljúft, byggingu húss íslenskra fræða vegna þess að það kallar á aukin útgjöld Háskóla Íslands. Ég held að í því árferði sem er megi það bíða. Ég nefndi sýningu fyrir Náttúruminjasafn upp á 500 milljónir, ég tel að það megi bíða. Mér þykir líka sérstakt að setja núna inn til næstu þriggja ára 300 milljónir á ári í byggingu þekkingarseturs á Kirkjubæjarklaustri samhliða því að heimila ekki því sveitarfélagi að virkja eða reka sorpbrennslu. Þannig gæti ég talið upp, virðulegur forseti, ýmislegt sem er örugglega þarft og gæti verið gaman en þegar maður á ekki 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu áðan. Til að byrja með nefndi hv. þingmaður frumjöfnuð og heildarjöfnuð sem mér finnst rétt að halda til haga, staðreyndum í því. Frumjöfnuður, þ.e. jöfnuður í ríkisrekstrinum fyrir utan vaxtatekjur og vaxtagjöld, var neikvæður upp á 43 milljarða í fyrra, á árinu 2011. Hann verður jákvæður í ár upp á 32 milljarða kr. og í fjárlagafrumvarpinu sem við fjöllum um núna er gert ráð fyrir að frumjöfnuður verði jákvæður um 60 milljarða á næsta ári, sem eru 3,2% af vergri landsframleiðslu. Heildarjöfnuðurinn sem var neikvæður um 216 milljarða kr. árið 2009, reiknað er með að hann verði rétt innan við 3 milljarða í mínus á næsta ári, sem er rétt um hundraðasti hluti af því sem þá varð. Í framhaldi af því sem hv. þingmaður nefndi áðan varðandi fjárfestingaráætlun sem ég átta mig ekki alveg á, mig langar til að fá nánari skýringu á því. Er hv. þingmaður í heildina séð andsnúin þeim verkefnum sem þar eru tilgreind, rétt eins og þau sem hv. þingmaður nefndi og tiltók sérstaklega, eða er hún í heildina andsnúin áætluninni sem slíkri? Ég hjó eftir því að hv. þingmaður nefndi einhvers konar skóflustungufjárfestingaráætlun, eitthvað slíkt, og nær hefði verið að eyða þessu í innviðina, sem er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Hluti af henni er til dæmis innviðir í samgöngumálum á Austfjörðum, þ.e. að tengja saman firði, Norðfjörð og Eskifjörð, það er stór hluti af þessari fjárfestingaráætlun. Er hv. þingmaður í heildina andsnúin fjárfestingaráætluninni, tekjuöfluninni sem á að knýja hana áfram eða getur hv. þingmaður fellt sig við einstaka þætti þar inni?

Virðulegur forseti. Ég geri mér eiginlega alveg grein fyrir því hvað er frumjöfnuður og hvað er heildarjöfnuður, og ég geri mér líka grein fyrir því að í fjárlagafrumvarpinu, eins og það er lagt fram, er gert ráð fyrir þeim tölum í frumjöfnuði og heildarjöfnuði sem hv. þingmaður ræðir um. En ég bendi hv. þingmanni á að fjáraukalögin voru afgreidd fyrir stuttu og síðan er eftir svokallaður ríkisreikningur og svokölluð lokafjárlög, en það hefur sýnt sig á undanförnum árum að þau markmið hafa ekki náðst sem sett hafa verið. Ég tel og það er mín skoðun að slíkt hið sama sé að gerast í þeim fjárlögum sem liggja fyrir núna að hvorki frumjöfnuður né heildarjöfnuður, eins og gert er ráð fyrir, muni nást miðað við það sem við sjáum að er óafgreitt, eins og lífeyrisskuldbindingarnar, nýr Landspítali o.s.frv. Líka það, virðulegur forseti, að í fjárfestingaráætluninni eins og hún kemur fram þá er ég alfarið á móti því og þá segi ég það bara hér og nú að sala eigna, eins og í bönkunum, fyrir fjármuni sem við tókum að láni til þess að geta gert það sem við gerðum þá sé nýtt í aðra fjárfestingu, hún á í mínum huga að fara til þess að greiða niður skuldir og lækka þar með vaxtaútgjöld ríkisins. Ég tiltók, virðulegur forseti, í svari mínu til hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar hvað ég teldi að mætti falla á brott í fjárfestingaráætluninni, sem er nefnt á bls. 10, vegna þess að að mínu mati kallar það á aukin rekstrarútgjöld ríkisins síðar meir. Ég kalla það ekki fjárfestingu sem kallar á aukin útgjöld síðar meir. Ég get hins vegar tekið undir með hv. þingmanni að eins og samgönguáætlunin segir til um, að bora á Austfjörðum og þegar talað er um viðhald og endurbætur á Landeyjahöfn, þá er það vissulega fjárfesting í sjálfu sér og skilar sér væntanlega til margra ára.

Virðulegur forseti. Það er reyndar þannig að fjárlög undanfarinna ára hafa gengið eftir vel innan við skekkjumörk. Frumjöfnuður var jákvæður í ár eins og stefnt var að, hann verður áfram jákvæður á næsta ári og líklega tvöfalt meira en það sem var í ár og ekkert sem bendir til annars en það verði. Við erum að tala um reksturinn á ríkinu, þ.e. að ná heildarjöfnuði og frumjöfnuði utan þeirra áfalla sem síðan detta í hausinn á okkur með reglulegum hætti. Það hefur að stórum hluta gengið eftir. Sala á hlutum hvort sem það er í bönkum eða öðru, þar er auðvitað verið að tala um nettóniðurstöðu, þ.e. það er ekki fært til bókar eitthvað sem selt er og skuld er á bak við, það er þá bara jafnað á móti. Við getum ekki verið að eyða þeim peningum sem hafa verið teknir að láni og eru skuldfærðir á móti, það segir sig sjálft, enda er það í sjálfu sér ekki hugmyndin. Mér fannst hv. þingmaður í upphafi ræðu sinnar varpa fram mikilvægri spurningu sem við ættum kannski oftar að velta fyrir okkur. Hv. þingmaður sagði: Hvaða þjónustu á ríkið að veita yfir höfuð? Mér finnst þetta vera spurning og vangaveltur sem við skiptumst kannski ekki nógu oft og mikið á skoðunum um, því að mér finnst þetta skipta miklu máli. Hvaða þjónustu eigum við að veita? Hvers konar þjónustu eigum við að veita til dæmis í samgöngumálum? Hvaða þjónustu á ríkið að veita í menntamálum, grunnskólunum, framhaldsskólum eða háskólum? Hvernig þjónustu á ríkið að veita í heilbrigðiskerfinu, svo dæmi sé tekið? Hefur hv. þingmaður einhverjar sérstakar skoðanir á því að við eigum að breyta og þá hverju varðandi þá þjónustu sem fjárlagafrumvarpið felur í sér að ríkið og við eigum að veita í samfélaginu? Telur þingmaðurinn að breyta þurfi þeirri þjónustu á einhvern hátt og þá hvar helst?

Virðulegur forseti. Já, ég er sammála hv. þingmanni í því sem hann tekur úr ræðu minni að við ættum kannski oftar að ræða hvaða þjónustu ríkið á að veita og hvað hún má kosta, vegna þess að oftar en ekki fer það saman. Ég er þeirrar skoðunar og ítreka enn að það sem ríkið á að halda utan um eru velferðarmál, menntamálin og löggæslumálin, og í velferðarmálum tek ég heilbrigðismálin inn undir. Þetta eru þeir grunnþættir sem ríkið á að sjá um. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar - mér er eiginlega alveg sama hvort það er ráðherra sjálfstæðismanna, framsóknarmanna, Samfylkingar eða Vinstri grænna sem kemur því á - að fara þurfi í gegnum allt menntakerfið eins og það leggur sig. Við þurfum að fækka háskólum, það er mín skoðun. Við eigum ekki frekar en nokkur önnur þjóð, 320 þús. manns, að vera með sjö starfandi háskóla. Það segir sig sjálft í mínum huga. Ég er ekki að lasta neinn skóla en yfirbyggingin og umsýslan er bara allt of mikil og það þarf að skoða. Sömuleiðis þarf að taka á Landbúnaðarháskólanum á Hólum annars vegar og Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri, það þarf bara að taka á þeim málum. Það er örugglega voðalega vont að segja þetta og vera þingmaður, en ég held að það þurfi samt að skoða þetta. Og ég ítreka enn styttingu náms til stúdentsprófs, samfellan í því skilar ríkissjóði mörgum milljörðum. Ég hef flutt um það þingsályktunartillögu sem hefur verið afgreidd úr nefnd en menn hafa ekki klárað hana í þinginu, um flutning heilsugæslunnar heim í hérað samhliða málefnum fatlaðra og málefnum aldraðra, félagsþjónustunni og heilsugæslunni verði á höndum sveitarfélaga. Það mundi samþætta þjónustu og ekki er spurning í mínum huga að það yrði betri þjónusta fyrir minna verð.

Frú forseti. Ég er afskaplega ánægður með að geta rætt hér áfram um fjárlagafrumvarpið vegna þess að ég á ansi margt órætt. Í fyrsta lagi má líta á fjárlagafrumvarpið sem eins konar net með mismunandi stóra möskva, þeir þekkja það sem hafa verið á sjó. Sums staðar sleppa lítil síli í gegn, það eru kannski 80 milljónir í þetta og hitt verkefnið og stundum stærri síli, 150 milljónir eða eitthvað svoleiðis, og svo eru það stóru tölurnar. En, frú forseti, svo er eins og komist hafi í netið háhyrningar eða hákarlar eða ég veit ekki hvað því að risagöt eru á netinu. Þau eru svo stór að menn sjá þau ekki. Menn horfa svo mikið á litlu möskvana sem eru þarna úti um allt að þeir sjá ekki risagötin sem eru á netinu þar sem út streyma gífurlegir fjármunir. Stundum eru þeir teknir með og stundum ekki. Ég er að tala um ríkisábyrgðir, ég er að tala um Landsvirkjun, ég er að tala um Íbúðalánasjóð, ég er að tala um LSR, A- og B-deild, ég er að tala um Seðlabankann og ég er að tala um Tryggingastofnun. Ég er að tala um þessar stóru tölur, ábyrgð á innstæðum til dæmis, sem menn lýstu yfir að væri ábyrgð á, sem hefur kostað okkur - bíðum nú við, frú forseti. Það er Sjóvá, þar voru einhverjir milljarðar. Síðan var það Sparisjóður Keflavíkur, 20 milljarðar minnir mig, eitthvað svoleiðis, eitthvert smotterí o.s.frv. Þarna eru stóru tölurnar. Svo eru menn að rífast hér um einhverjar 150 milljónir í þetta og hitt sem er bara algjört smáatriði, frú forseti. Ég ræddi síðast um Landsvirkjun, þá áhættu. Ég velti því fyrir mér hvað gerðist ef hún yrði gjaldþrota. Það er náttúrlega hugsun sem má ekki hugsa á Íslandi, hún er svo fráleit að það er bara eins og var í gamla daga, maður mátti ekki hugsa um að Sambandið færi á hausinn, það var algjörlega óhugsandi. Það fór nú samt á hausinn, frú forseti, ég man ekki betur. Ég vona nú endilega að Landsvirkjun fari ekki á hausinn því að þá er illa komið fyrir ríkissjóði með allar sínar ábyrgðir á skuldunum og beinar skuldir, það eru bæði ríkisábyrgðir og svo eigið fé sem er þar inni upp á 200 milljarða. Menn eru stöðugt að taka einhverja áhættu fyrir hönd skattgreiðenda og því ætla ég að vara menn við. Ég fór í gegnum Landsvirkjun síðast og gaukaði að mönnum hugsun út fyrir boxið, að menn gætu selt hana aftur og aftur, sem sagt til 40 ára og aftur til 40 ára o.s.frv. Þeir sem vilja glöggva sig á því geta kíkt á ræðu mína og sannfærst um að það getur verið skynsamlegt að selja Landsvirkjun en þó með þeim hætti eins og ég lagði til, ekki endanlega heldur til 40 ára og svo aftur til 40 ára og svo aftur, af því að 40 ár eru nánast eilífð í ævi einstaklinga og fyrirtækja en afskaplega stuttur tími í sögu þjóðar. Við erum búin að vera hér í þúsund ár og 40 ár eru ekki nema pínulítið brot af þeim tíma, 4% af þúsund árum. Síðan er það LSR, A- og B-deild. Já, ég ætlaði rétt að koma inn á það, frú forseti, þegar rætt var um Íbúðalánasjóð - ég kannski tek Íbúðalánasjóð fyrir fyrst, ég á ekki mikinn tíma eftir. En þegar rætt var um Íbúðalánasjóð á sínum tíma 2004 og breytingarnar varaði ég í þingræðu mjög eindregið við því að taka upp þetta kerfi sem menn tóku upp með föstum vöxtum á útlánunum, þ.e. því sem menn tækju inn, og svo hins vegar með því að vera með lán sem lántakendur gátu greitt upp. Þar var að sjálfsögðu tekin upp heimild til að setja á uppgreiðslugjald en stjórnmálamenn brestur yfirleitt hugrekki til að gera óvinsælar ráðstafanir, þeir láta það heldur bitna á skattgreiðendum, það sést ekki eins greinilega. Þann 4. nóvember 2004 sagði ég í ræðu, frú forseti, ef ég má lesa: „Í umsögn fjármálaráðuneytisins er ekki minnst einu orði á þær gífurlegu skuldbindingar sem gætu myndast hjá Íbúðalánasjóði ef vextir í landinu lækkuðu nú almennilega mikið, ef raunvextir færu niður í 2%. Þá væri Íbúðalánasjóður með feiknarlegar skuldbindingar, hundruð milljarða í lánum sem eru með föstum vöxtum sem honum ber að greiða og eru með ríkisábyrgð. Þetta hefur ekki verið rætt og þetta kemur ekki fram í umsögn fjármálaráðuneytisins, en gæti skipt milljörðum eða milljarðatugum ef vextir í landinu lækka, og ég sakna þess í umsögn fjármálaráðuneytisins að sú áhætta er [ekki] til staðar.“ Þetta er einmitt að gerast, vextir eru komnir niður í 2%, þeir voru 2,02% fyrir viku. Hafa reyndar hækkað eftir að þessi umræða fór í gang, og það er einmitt að gerast sem ég varaði við á þeim tíma. Menn tóku þessa áhættu með opin augun, það var bent á þetta. Og til þess var nú þetta uppgreiðslugjald sett. En menn hafa ekki þorað eða haft hugrekki, pólitískt hugrekki, til þess að beita því, að láta menn borga 10% fyrir að greiða upp lánið eða 20%. Menn hafa bara ekki haft pólitískt hugrekki til að gera það og láta heldur skattgreiðandann í landinu borga þetta. Hann er miklu þægilegri, hann liggur betur við höggi af því að hann verður ekki var við það fyrr en eftir á. Það er ekki sagt við hann: Heyrðu, þú þarft að borga 1 milljón fyrir að greiða upp 10 milljóna kr. lán, heldur er sagt við hann: Þú þarft að borga 10 þús. kr. á mánuði í fimm eða sex ár, aukaskatt. Þannig er þetta dulið. Ræðutíminn er að verða búinn, frú forseti, þetta er allt of stuttur tími, en ég verð þá að biðja um ræðu aftur. Ég lofaði að koma með hugmyndir um lausn á Íbúðalánasjóði. Eitt ráð til að bæta stöðu hans er að hækka vexti í landinu. Það gera menn ekki svo léttilega en það mætti gera með samkomulagi við kröfuhafa um að minnka allan krónustabbann, snjóhengjuna, hér á Íslandi. Þetta eru sennilega um 1.000–1.200 milljarðar sem eru að leita að ávöxtun. Þegar svona miklir peningar leita að ávöxtun þá lækka vextir, það bara segir sig sjálft. Við sjáum það á Íbúðalánasjóði að vextir eru þar komnir niður í 2% og fóru meira að segja niður í 1%. Við höfum því verið að sjá sögulega lága vexti á Íslandi. Þetta gætum við gert með því að taka þessar krónur út með einhverjum hætti, með því að semja við kröfuhafa um niðurskurð af kröfum þeirra þannig að krónueignin þurrkaðist út. Þá mundu vextir aftur hækka í landinu til hagsbóta fyrir Íbúðalánasjóð, til hagsbóta fyrir skattgreiðendur en að sjálfsögðu ekki til hagsbóta fyrir lántakendur framtíðarinnar, það mundi koma eitthvað niður á þeim. Þetta gætum við gert og ég hugsa að þetta verði á einhvern hátt lausnin því að þetta leysir líka vanda lífeyrissjóðanna sem þurfa 3,5% viðmið til að halda uppi sinni stöðu án þess að þurfa að hækka iðgjöldin stórkostlega - og þá er ég að tala um stórkostlega - eða skerða lífeyri mjög mikið eða hækka ellilífeyrisaldur kannski upp í 70–75 ár, sem er líka ákveðin lausn sem ég er mjög hlynntur, ég hef lagt það til nokkrum sinnum. Þetta væri ein leið. Önnur leið væri að hætta öllum lánveitingum hjá Íbúðalánasjóði, bara segja: Við ætlum að hætta þessu. Búa til einhvern lítinn og nettan félagslegan sjóð, það má kalla hann Húsnæðisstofnun, frú forseti, það verður tilbreyting og ég er viss um að hæstv. forsætisráðherra mundi gleðjast í hjarta sínu. Kalla hann Húsnæðisstofnun og hafa hann lítinn og nettan, bara fyrir þá sem virkilega þurfa á lánum að halda til að byggja leiguhúsnæði, til að byggja litlar félagslegar íbúðir. Hámarkslánið yrði kannski 20 milljónir og gerðar yrðu miklar kröfur til þess að fólk geti ekki tekið lán á almennum markaði. Hitt yrði allt sett yfir í bankana. Það er nefnilega þannig að jafnvel hinir ríkustu Íslendingar fá styrk til íbúðakaupa í formi ríkisábyrgðar á lánum. Það lækkar ávöxtunarkröfuna, það lækkar vextina sem þeir greiða og þeir fá ríkisábyrgð, jafnvel fólk sem er með milljón á mánuði í tekjur og miklar eignir. Ég held að það fólk þurfi ekkert á bótum að halda eða slíku. Ef þetta verður gert, þ.e. að stofna Húsnæðisstofnun sem tæki yfir félagslega hlutann, þá eru kröfuhafarnir látnir taka yfir restina af sjóðnum, látnir taka yfir öll lánin og látið reyna á ríkisábyrgðina o.s.frv. Að sjálfsögðu mundu þeir beita heimild um uppgreiðslugjald vegna þess að þeir eru ekki eins mikið undir hælnum á kjósendum og gætu þess vegna horft framan í lántakendur í stað þess að plata alla og láta skattgreiðendur borga þetta eftir dúk og disk, hugsanlega með því að fela það. Ég þarf að biðja aftur um ræðutíma, frú forseti, vegna þess að ég komst ekki yfir nema brot af því sem ég ætlaði að tala um.

Frú forseti. Það er alltaf gagnlegt og fróðlegt að hlusta á hv. þingmann fjalla um hin ýmsu mál af langri reynslu héðan og úr atvinnulífinu. Það var ágæt samlíking hjá þingmanninum með velferðarnetið og möskvana, ýmislegt fellur þar út sem ekki ætti að gera. Þingmaðurinn rakti í nokkrum atriðum mistakaslóð fortíðar sem við þurfum að læra af, bæði hvað varðar umfang ríkisrekstrar og ríkisábyrgðir. Hann varpaði fram áhugaverðum lausnum á málefnum Íbúðalánasjóðs og húsnæðislánamarkaðarins sem hlýtur að verða tekinn til gagngerrar endurskoðunar í ljósi sögu síðustu tíu ára. Það kallar á uppbrot í þeim málum og ég veit að hv. þingmaður hefur margt mjög uppbyggilegt og gagnlegt að leggja til málanna þar. Vonandi gefst okkur tækifæri til þess á þessu þingi að leggja einhverjar línur í því sem hægt er að ræða í kosningabaráttunni í vor og halda svo áfram að vinna með á þinginu eftir kosningar. Ég vildi spyrja hv. þingmann að einu sem tengist ræðu hans og umfjöllun um ríkisfjármálin og fyrirkomulag þessara mála allra til langrar framtíðar, það er fyrirkomulag gjaldmiðilsmálanna. Þingmaðurinn talaði um þá hengju sem hér er inni út af krónubréfum o.fl. Hvernig sér hv. þingmaður af góðri og langri reynslu það fyrir sér að við högum þeim málum? Getum við búið við sjálfstæðan, hugsanlega fljótandi, gjaldmiðil aftur? Leiðin frá höftum, verðtryggð lán og óverðtryggð lán - því er varpað fram sem patentlausn að það að afnema verðtryggingu af öllum lánum sé búið að leysa vandamálið sem er náttúrlega mikill misskilningur af því að þá situr eftir handónýtt fyrirkomulag peningamála í óverðtryggðum lánum o.s.frv. Ef þingmaðurinn vildi varpa fram örlitlu broti af sinni sýn í þessum málum sem skipta langmestu máli þegar rætt er um ríkisfjármál í bráð og lengd.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að beina sjónum að þessu atriði. Ég hélt reyndar ræðu fyrir nokkrum mánuðum þar sem ég talaði um að það varðaði þjóðaröryggi að ráða við þessa snjóhengju. Og ég tel að ákveðin samstaða sé að myndast meðal þingmanna allra flokka um að taka höndum saman um að leysa það mál. Ef það tekst erum við búin að leysa þennan krónuvanda og þá er hægt að afnema gjaldeyrishöftin daginn eftir og við getum tekið upp eðlileg viðskipti við útlönd. Gjaldeyrishöftin kosta þjóðarbúið óhemjumikið, milljarðatugi á ári, og það mundi hleypa lífi í allt atvinnulífið ef hægt yrði að afnema gjaldeyrishöftin. Hin spurningin varðandi nýja mynt, ég tel að við þurfum að búa til traust á íslenska krónu áður en við getum aflagt hana, vegna þess að það þarf að vera traust á fjármálastefnunni, það þarf að vera traust á gjaldmiðilsstefnunni o.s.frv. Ef við tækjum upp erlenda mynt og værum ekki með gjaldeyrishöft mundi sú mynt bara sigla til útlanda. Þá þyrftum við að eiga fyrir henni gjaldeyri. Það þýðir að við getum ekki tekið upp erlenda mynt nema við eigum fyrir henni, annaðhvort traust, að menn vilji ekkert fara til útlanda af því að þeir treysti íslensku atvinnulífi svo vel, eða hreinlega að við séum með innstæður í útlöndum sem svara því sem hugsanlega gæti siglt út. Það gæti því orðið nokkur tími í það að slík ný mynt yrði tekin upp en ný mynt krefst mikils aga, aga sem ég hef ekki séð hér á landi í miklum mæli hingað til.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætt svar. Hann varpaði því fram, sem ég held að ágæt samstaða sé um, að áður en til þess kemur að við annaðhvort tengjumst stærra myntsvæði eða tökum upp annan gjaldmiðil þurfum við fyrst að vinna okkur út úr vanda dagsins í dag. Hv. þingmaður nefndi það hér áðan að líkast til væri að myndast ágæt samstaða á vettvangi stjórnmálanna um hvernig því verður best fyrir komið. Ég efast ekki um það og trúi því að þverpólitísk samstaða myndist um lausnir á þeirri miklu þjóðarvá, eins og þingmaðurinn kallaði það, á næstu mánuðum og missirum. Þegar við höfum siglt út úr því er hægt að horfa skarpar til framtíðar og það er það sem ég var meðal annars að spyrja hv. þingmann um. Hvaða valkosti, hvaða möguleika sér hann þegar við erum búin að vinna okkur út úr því sem við erum að gera núna og siglum í gegnum það ástand, hvaða valkosti til framtíðar sér hann helsta og raunhæfasta? Talað er um alls konar hluti, upptökur á hinum og þessum myntum annarra þjóða sem vilja ekkert við það kannast og hafa engan áhuga á að koma að slíku. Við vitum að við tökum aldrei einhliða upp mynt í andstöðu við þjóðríkið eða þjóðabandalögin sem eiga þá mynt og halda henni úti. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvað hann sjái fyrir sér til framtíðar þegar við erum komin út úr þessu ástandi, hvaða valkostir okkur Íslendingum standi raunverulega til boða þegar upp er staðið, þegar við erum komin út úr þeim brimsköflum sem við siglum í gegnum núna og höfum tóm og yfirvegun til að meta hvaða valkostir eru á borðinu eða hvort best sé að búa áfram við það fyrirkomulag sem við höfum gert, jafnhörmulega og það hefur reynst.

Frú forseti. Eins og ég gat um þarf fyrst að byggja upp fjármálalegan aga hjá einstaklingum, fyrirtækjum, sveitarfélögum og ríkissjóði sérstaklega, áður en við getum farið að taka upp nýja mynt. Ef við hefðum haft evruna fyrir hrun hugsa ég að staðan væri mjög döpur hjá íslenskum heimilum og íslenskum fyrirtækjum og ríkissjóði og sveitarfélögunum, vegna þess að við hefðum ekki getað lækkað skuldir og innstæður allra landsmanna með því að fella gengið. Þá sætu menn uppi með allar skuldirnar sem menn voru búnir að mynda, allar, og hefðu engar afskriftir og ekki neitt og ekkert ógilt og ekkert ólöglegt eða neitt slíkt. Ég er því ansi hræddur um að staðan hefði orðið ömurleg ef við hefðum haft evru fyrir hrun. Ef okkur tekst að semja með góðum hætti við kröfuhafana um að minnka þennan krónustabba, þessa snjóhengju, þannig að hún verði viðráðanleg og ef menn leyfðu sér að hugsa þá hugsun sem ég nefndi áðan um Landsvirkjun - ef menn leyfðu sér að hugsa það, ég orða það þannig, af því að sumt má ekki hugsa - gætum við losað um skuldbindingar ríkissjóðs sennilega upp á 400 milljarða. Við mundum fá eitthvað greitt fyrir það í kassann, sennilega 400 milljarða, þannig að staða ríkissjóðs mundi batna heil lifandis ósköp. Og ég hugsa að traust manna á íslenskri efnahagsstjórn mundi breytast mjög mikið við það. Íslenski ríkissjóðurinn er kannski ekki alveg skuldlaus en orðinn með þeim betri í Evrópu. Og þegar í ljós kemur hvað Íslendingar eru óskaplega ríkir með orkuna sína, sjávarútveginn - og við þurfum að sjálfsögðu að hætta að ráðast á sjávarútveginn, frú forseti, það ættu menn náttúrlega að reyna að læra. Ef tækist að ná þessu samkomulagi við kröfuhafana, ef það tækist að ná þessu fram með svona stefnu, sérstaklega ef Sjálfstæðisflokkurinn kæmist að, frú forseti, þá held ég að þetta líti nokkuð bjart út.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða fjárlagafrumvarp ársins 2013 sem er hið síðasta sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur leggur fyrir þingið fyrir kosningar. Í þessu fjárlagafrumvarpi má segja að birtist saga kjörtímabilsins, en eins og venjulega má líka lesa út úr fjárlagafrumvarpinu heilmikið um stöðu þjóðarbúsins. Á þessu kjörtímabili hefur mjög ákveðið verið stefnt að því, þvert á alla flokka, að ná niður fjárlagahallanum, loka fjárlagagatinu og koma í veg fyrir skuldasöfnun ríkissjóðs. Niðurstaðan sem blasir við okkur í þessu fjárlagafrumvarpi er hins vegar mun verri en lagt var upp með í upphafi, í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Við sjáum á einstaka útgjaldaliðum í frumvarpinu að vegna mikillar skuldastöðu ríkissjóðs fara alveg óheyrilegar fjárhæðir í vaxtagreiðslur. Heildarmyndin er að sjálfsögðu sú að á þessu kjörtímabili hefur mistekist að skapa hagvöxt, ný störf, ný tækifæri, og auka arðsemi í atvinnulífinu þannig að ríkissjóður og allt samfélagið mundu um leið njóta góðs af. Hagvaxtarspár allt þetta kjörtímabil hafa aftur og aftur verið endurskoðaðar til lækkunar. Að þessu sinni er byggt á hagvaxtarspá sem er mun lægri heldur en við vonuðumst til að við sæjum á árinu 2013, þó ekki væri horft nema eitt til tvö ár aftur í tímann. Ég ætla að gera að umtalsefni nokkrar breytingartillögur frá meiri hluta fjárlaganefndar sem koma við þessa 2. umr. fjárlagafrumvarpsins. Ég vil vekja sérstaka athygli á nefndaráliti frá 1. minni hluta fjárlaganefndar, þar sem helstu atriðin sem hafa þarf í huga þegar þessi stóra mynd er skoðuð eru tekin saman. Það á við um nýja útgjaldaliði, það á við um ýmsa liði sem ástæða er til að staldra við og spyrja sig hvers vegna eru ekki inni í fjárlagafrumvarpinu. Þar má nefna t.d. skuldbindingar sem ríkisendurskoðandi hefur mjög nýlega bent á að væru áfallnar vegna Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Ríkisendurskoðandi benti á það fyrir nokkrum dögum síðan að það væru u.þ.b. 10 milljarðar sem væru áfallnar skuldbindingar LSR, en þær er ekki að finna í fjárlagafrumvarpinu sem að sjálfsögðu hefur gríðarlega mikil áhrif. Það dugar skammt að slá sér á brjóst og leggja fram frumvarp þar sem heildarhallinn er tiltölulega lítill þegar jafn stórir liðir eins og þessi eini eru þar undanskildir. Sama má auðvitað segja um þætti eins og Landspítalann, en nú er boðað að það standi til að fara í framkvæmdir eða uppbyggingu vegna nýs Landspítala. Við söknum þess að sjálfsögðu, sérstaklega þegar málið er komið hingað til annarrar umræðu af þremur í þinginu, að það sé ekki gerð grein fyrir því í frumvarpinu hversu stór gjaldaliður Landspítalinn mun verða fyrir árið 2013. Þegar við bætum síðan Íbúðalánasjóði við - ríkisstjórnin ákvað nýlega að setja 13 milljarða inn í Íbúðalánasjóð til þess að laga eiginfjárstöðu hans, en greiningaraðilar hafa talað um að það þyrfti 20 milljarða ef vel ætti að vera. Við vitum um leið að uppgreiðsluvandi Íbúðalánasjóðs er mikill og getur kallað enn frekari skuldbindingar yfir ríkið. Þegar allir þessir liðir eru ekki í fjárlagafrumvarpinu verður maður að gjalda varhuga við þeirri heildarniðurstöðu að hér verði ríkissjóður rekinn með tiltölulega litlum halla. Við sjáum það líka hvernig fór fyrir árinu 2011, þegar stefnt hafði verið að því að ríkissjóður yrði rekinn með frumjöfnuði, eða svona u.þ.b. á núllinu þegar horft er fram hjá vaxtagjöldum og öðrum fjármagnsliðum. Niðurstaðan í fyrra var auðvitað miklu, miklu verri. Frumjöfnuðurinn var einhvers staðar á bilinu 30–40 milljarða neikvæður, svo bættist hitt við og tók afkomu ríkissjóðs niður í um tæpan 90 milljarða halla. Þetta ætti allt að vera okkur mjög mikið umhugsunarefni vegna þess að stóra myndin í íslensku efnahagslífi í dag er sú að það er of lítill hagvöxtur, það er spenna á vinnumarkaðnum, áætlanir um jöfnuð í ríkisfjármálum hafa ekki gengið eftir og við erum með gjaldeyrishöft. Við erum með gjaldeyrishöft. Á fyrri hluta þessa árs kom í ljós að vöruskiptajöfnuður við útlönd hafði dregist saman um 40% borið saman við fyrra ár. Ríflegur vöruskiptajöfnuður er að sjálfsögðu forsenda þess að við getum haldið úti stöðugum, sterkum gjaldmiðli og aukið við útflutningstekjur okkar, þannig rennt stoðum undir áætlun um að greiða niður erlendar skuldir. Þess vegna er það alveg sérstakt áhyggjuefni að vöruskiptajöfnuður fyrstu níu mánuði ársins, það voru ekki fyrstu sex mánuðir ársins, skyldi nema tæplega 50 milljörðum og hafa dregist jafnmikið saman og raun ber vitni. Þá hef ég ekki getið þess að viðskiptajöfnuðurinn við útlönd, þ.e. þegar vöruviðskiptin og fjármagnshreyfingarnar eru teknar saman, hefur verið neikvæður, sem heldur áfram að valda þrýstingi á krónuna. Hvers vegna er ástæða til að hafa áhyggjur af þessu? Jú, ég hef nefnt höftin, en það er líka fleira sem er ástæða til þess að vekja athygli á í þessu sambandi. Hér er ég t.d. með frétt úr Morgunblaðinu, með leyfi forseta, þar sem segir: „Forsendurnar brostnar. Forseti ASÍ krefst meiri launahækkana en boðaðar eru í kjarasamningum. Framkvæmdastjóri SA segir að ef samningar opnist verði krafist minni hækkunar.“ Nú er það svo að það er ákvæði í kjarasamningum um að þá sé hægt að opna núna snemma á næsta ári. Þegar við sjáum Seðlabankann hækka vexti og Samtök atvinnulífsins annars vegar og ASÍ hins vegar tala í sína áttina hvor um það hvaða staða sé að koma upp á vinnumarkaðnum, er ástæða til þess að staldra við og spyrja: Hvert erum við í raun og veru að stefna? Stöðugleikasáttmálinn sem gerður var fyrr á þessu kjörtímabili er fyrir löngu sprunginn í loft upp og þetta samstarf á milli aðila vinnumarkaðarins hefur í raun og veru hangið á bláþræði í langan tíma. Hér erum við undir lok nóvember með þá stöðu að eftir einungis nokkrar vikur segir annar aðili kjarasamninganna að hann telji þörf fyrir launahækkanir, á meðan hinn aðilinn segir: Stjórnvöld hafa svikið gerða samninga, hafa ekki staðið við gefin loforð og við teljum að það þurfi að draga úr þeim hækkunum sem áður hefur verið rætt um. Einmitt þegar þessi umræða er að eiga sér stað er Seðlabankinn að gera hvað? Hann er að hækka vexti. Kannast einhver við svona ástand á Íslandi frá því fyrir nokkrum árum síðan eða kannski eins og rúmum tveimur áratugum? Er það ekki þannig að meira eða minna allan níunda áratuginn vorum við í þessari glímu, þar sem væntingar voru um launahækkanir vegna þess að áætlanir um hagvöxt og uppbyggingu, fjárfestingu í landinu, höfðu ekki staðist sem síðan kallaði fram verðbólgu sem aftur kallaði á launahækkanir og verðbólgan hélt áfram og vextirnir fóru upp. Það sem þarf að gerast á Íslandi, frú forseti, er að við þurfum að koma á nýrri sátt við aðila vinnumarkaðarins. Það þarf að komast á nýr stöðugleikasáttmáli og hann þarf líka að vera um vöxt, um stöðugleika í efnahagslífinu og um vöxt inn í framtíðina í gegnum nýja fjárfestingu. Í nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar er komið inn á hversu veikur grunnur er þegar fjárlagafrumvarpið er skoðað, jafnvel með þeim breytingum sem hér eru kynntar. Til þess að renna styrkari stoðum undir gjaldmiðilinn og auka líkurnar á því að létta höftunum þurfum við t.d. að greiða niður opinberar skuldir. Hér er það hins vegar lagt til af hálfu meiri hlutans að taka arð t.d. út úr bönkunum, ýmsar vaxtatekjur frá Seðlabankanum, Landsvirkjun, Rafmagnsveitum ríkisins, ÁTVR og Orkubúi Vestfjarða, Íslandspósti og fleiri stöðum og nota í útgjöld. Alls eru þessir liðir upp á tæpa 8 milljarða, arður tekinn út úr eignum ríkissjóðs og notaður í næsta árs útgjöld. Ekki í verkefni sem munu skapa nýjar tekjur og ekki til þess að lækka skuldir. Það er einmitt það sem við verðum að gera vegna þess að vaxtagreiðslur ríkissjóðs, eins og lesa má um hér í sama nefndaráliti, hafa verið að vaxa ár frá ári. Nú er svo komið að á næsta ári er gert ráð fyrir því að vaxtagjöld ríkissjóðs verði 84 milljarðar og þegar tekið hefur verið tillit til vaxtatekna er vaxtajöfnuðurinn, þ.e. vaxtagjöld okkar umfram vaxtatekjur, 63 milljarðar. Hvernig hefur þessi tala þróast undanfarin ár? Árið 2009 var hún 40 milljarðar, hún var tæpir 40 milljarðar árið 2010, fór upp í 46 milljarða árið 2011 og 55,7 milljarða árið 2012. Á næsta ári er gert ráð fyrir að vaxtajöfnuðurinn verði neikvæður um 63 milljarða - 63 milljarða. Það var eitt af helstu afrekum þeirrar ríkisstjórnar sem hér tók við völdum árið 1991 og þeirra sem stýrðu landinu í kjölfarið, 1995, 1999 og 2003, að greiða niður erlendar skuldir ríkissjóðs og aðrar skuldir. Það var gengið svo langt eftir þeirri braut á sama tíma og greiddar voru niður lífeyrisskuldbindingar ríkissjóðs að það kom tímabil þar sem ríkið hafði jákvæðan vaxtajöfnuð. Ríkið hafði á tímabili meiri vaxtatekjur en vaxtagjöld. Nú er hægt að segja sem svo að að hluta til hafi það verið byggt á of sterku gengi krónunnar, en þegar við skoðum hlutfall opinberra skulda af landsframleiðslunni er augljóst að á þessu tímabili tókst að lækka svo mjög erlendar skuldir ríkisins að við vorum farin að vera meðal skuldminnstu og -léttustu ríkissjóða innan OECD. Hvers vegna skiptir það máli? Jú, við vitum það öll að þessa fjármuni er skynsamlegra að nota í að byggja upp innviði samfélagsins. Samkvæmt langtímaspánni sem fylgir þessu fjárlagafrumvarpi er augljóst að það verður afskaplega lítið svigrúm til þess að gera betur í velferðarmálum, samgöngumálum, menntamálum og heilbrigðismálum á næstu árum, með því að auka við fjármagn til þessara málaflokka. Það er vegna þess að það verður einfaldlega ekki til fjármagn til þessara málaflokka. Það verður verkefni stjórnmálamanna næstu árin að finna leiðir til þess að nýta fjármagnið sem við þó höfum úr að spila betur heldur en er gert í dag. Ég vil í þessu samhengi segja að það veldur mér talsvert miklum áhyggjum hvernig sumir stjórnarliðar eru farnir að tala um að þeir sem vilja ná fram aukinni hagræðingu í opinberum rekstri séu að gera einhvers konar aðför að velferðarkerfinu. Ég lít þannig á að þessu sé þveröfugt farið. Þeir sem koma í veg fyrir aukinn hagvöxt í landinu, þeir sem hafa hér spyrnt við fótum þegar hugmyndir hafa risið um að koma með nýja fjárfestingu og þeir sem hafa staðið með ríkisstjórninni í atlögu að grunnatvinnuvegunum eins og sjávarútveginum, sem hefur verið í óvissu allt þetta kjörtímabil, þeir eru að gera atlögu að velferðarkerfinu. Það er atlaga að velferðarkerfinu þegar menn koma í veg fyrir að tækifærin sem við Íslendingar búum yfir verði nýtt. Það er atlaga að velferðarkerfinu. Þegar menn taka arð út úr fjármálakerfinu og nota í næsta árs rekstur eru menn ekki með langtímahagsmuni okkar, að draga úr vaxtagjöldum, í huga. Og vaxtagjöld geta verið slík byrði á ríkissjóði næstu árin að við höfum ekki efni á því að halda úti þeirri þjónustu sem við höfum vanist og höfum haft metnað til þess að byggja upp yfir langan tíma og getum verið stolt af. Þess vegna er þetta mikilvægt. Þess vegna verður að snúa af þeirri braut sem ríkisstjórnin hefur verið á og fara nýja braut vaxtar og stöðugleika. Það vekur athygli að aðrar ríkisstjórnir virðast sjá þetta afskaplega skýrt og hafa víða í Evrópu nú þegar gripið til aðgerða þar sem þær skuldbinda sig langt inn í framtíðina til þess að koma á meiri aga í opinberum fjármálum og tryggja þannig aukna velferð. Nærtækt er að benda á stöðugleika- og vaxtarsáttmála Evrópusambandsins þar sem flest öll ríki Evrópusambandsins komu saman og gerðu með sér sáttmála og hafa síðan verið að hnýta eða sauma við hann viðbótarskuldbindingum sem allar ganga út á það að ná auknum árangri í opinberum fjármálum. Þessar aðgerðir hafa gengið undir ýmsum nöfnum. Ég hef nefnt hér stöðugleika- og vaxtarsáttmálann. Svo er til nokkuð sem á enskunni hefur verið kallað „six-pack“, sem eru sex ólíkar reglugerðir sem taka til hinna ýmsu sviða. Í mjög grófum dráttum eru þarna á ferðinni úrræði sem knýja á um að menn standi við þær skuldbindingar sem þeir hafa undirgengist í opinberum fjármálum í hverju og einu þjóðríki. Hvað eru menn að gera þarna í Evrópusambandinu og af hvaða tilefni? Tilefnið ætti að vera öllum ljóst. Tilefnið er það að gjaldmiðillinn á evrusvæðinu hefur verið í krísu, miklu uppnámi. Svo miklu uppnámi að það hefur valdið uppþotum og jafnvel kosningum, valdaskiptum í einstökum löndum eins og t.d. í Grikklandi, sem hefur þurft að leita til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Evrukrísan hefur ekki farið fram hjá neinum. Evruríkin hafa reynt að grípa til aðgerða og þær felast í því að halda áfram eftir einstefnugötunni til meiri samruna innan Evrópusambandsins og knýja þannig fram aukna einsleitni í opinberum fjármálum. Að þessu sinni hefur ekki verið gengið svo langt að vera með sameiginleg fjárlög eða neitt slíkt, en menn eru samt að fikra sig niður eftir þeirri braut. Í aðgerðunum sem ég hef verið að nefna sérstaklega er t.d. kveðið á um það að nái menn ekki því markmiði að hafa hallann innan við 3% af vergri landsframleiðslu sé hægt að beita menn sérstökum agaviðurlögum. Þannig t.d. væri hægt að krefja einstök ríki um að leggja til 0,2% af vergri landsframleiðslu inn á sérstakan reikning sem eins konar aðvörun, ef þau eru fyrir utan viðmiðin. Bregðist menn ekki enn við er hægt að breyta þeirri greiðslu í sekt. Þannig getur Evrópusambandið sektað þau ríki innan evrusamstarfsins sem ekki standast hin samþykktu viðmið um aga í ríkisfjármálum. Svo þekkjum við auðvitað dæmi þess að einstök Evrópusambandsríki hafi sett sér sínar eigin mjög svo ströngu reglur í þessum efnum, samanber t.d. það sem Þjóðverjar hafa gert. Við höfum ekki hagað okkur með þessum ábyrga hætti hér á Íslandi. Við höfum kastað frá okkur tækifærum til þess að vaxa og skapa nýjar tekjur, kastað þeim frá okkur. Grunnatvinnuvegirnir hafa verið í uppnámi. Þeir atvinnuvegir sem hafa skilað okkur og þjóðarbúinu í heild langmestum virðisauka og tekjum og eru að skapa störf og útflutningstekjur. Svo hafa menn haft lausatök á opinberum fjármálum þannig að áætlun um jöfnuð í opinberum fjármálum hefur verið frestað á kolröngum og fölskum forsendum, samanber það þegar áætlun um að ná jöfnuði á næsta ári var frestað um heilt ár. Hvers vegna? Jú, það var sagt vera vegna þess að staða ríkissjóðs væri betri en menn hefðu þorað að vona. Svo kom í ljós þegar reikningurinn vegna ársins 2011 kom fram að það vantaði mikið upp á að innstæða væri fyrir þeim orðum. Það er í þessu samhengi sem ég tel að við eigum að horfa til efnahagsmála og þessa fjárlagafrumvarps, virðulegi forseti. Ég tel að við verðum að fara að taka af miklu meiri þunga og meiri alvöru umræðuna um það hvaða langtímamarkmið við ætlum að hafa, t.d. um niðurgreiðslu skulda og hvaða lykilþættir muni varða þá leið. Við getum horft t.d. til þess að 1% hagvöxtur á ári mundi tvöfalda landsframleiðsluna á 70 árum, á meðan 3% hagvöxtur á ári mundi tvöfalda landsframleiðslu á 25 árum, en 4% hagvöxtur mundi tvöfalda landsframleiðslu á einungis 18 árum. Það getur þess vegna skipt sköpum fyrir lífskjörin í framtíðinni, um getu okkar til þess að standa undir velferðarkerfinu og öðrum þeim verkefnum sem við viljum sinna vel fyrir fólkið í þessu landi, til að auka samkeppnishæfni Íslands sem er að sjálfsögðu í samkeppni um fólk við löndin allt í kringum okkur og reyndar í auknum mæli jafnvel við önnur heimssvæði. Það getur skipt sköpum fyrir árangur okkar í þessum efnum að ná hagvextinum upp. Hann hefur verið óviðunandi. Hann þarf að vera rúm 2% bara til þess að taka við nýju fólki sem er að koma inn á vinnumarkaðinn út úr skólum, fólki sem er að komast á fullorðinsaldur. Þá er ekki búið að leysa vanda þeirra sem hafa þurft að hverfa af vinnumarkaði, hafa flutt af landi brott eða eru einfaldlega án atvinnu. Í mjög grófum dráttum þurfum við að stefna að því á næstu árum að hér verði til í kringum 15 þúsund störf. Ætli hafi ekki tapast í kringum 20 þúsund störf hér í hruninu. Þau viljum við endurheimta. Við eigum að setja okkur markmið um að á allra næstu árum verði til í landinu allt að 15 þúsund störf. Það er um þetta sem efnahagsstefna okkar sjálfstæðismanna hefur snúist, að grípa til aðgerða sem eru í fyrsta lagi ábyrgar þegar horft er inn í framtíðina hvað snertir opinberu fjármálin og við drögum úr vaxtagreiðslum og öðrum byrðum sem hvíla á ríkissjóði, léttum af honum þeim skuldbindingum sem hann hefur þurft að taka á sig í gegnum efnahagshrunið hér, setjum okkur áætlun sem menn eru tilbúnir til þess að fylgja, þvert á alla flokka, um að greiða niður skuldir. Það gerist ekki nema ríkissjóður verði rekinn með afgangi. Þegar menn hafa sett sér það markmið þá sjá menn hversu mikilvægt það er að styðja við atvinnulífið í landinu og draga fram nýja fjárfestingu, ný störf. Það eru vissulega mörg krefjandi verkefni sem bíða okkar á því sviði. Ég get nefnt sem dæmi að í tæknigreinum útskrifum við allt of fáa einstaklinga samanborið við Norðurlöndin. Ætli við séum ekki að útskrifa úr verk- og tölvufræðigreinum u.þ.b. 25% miðað við höfðatölu samanborið við Norðurlöndin, fjórðung af því sem þau gera. Það er í slíkum greinum sem við eigum að fjárfesta, þ.e. við eigum að leggja allt kapp á að útskrifa nemendur, vel menntað fólk, í slíkum greinum vegna þess að það eru slíkar greinar sem auka framleiðni í landinu og í tengslum við þær munu okkar næstu fyrirtæki verða, sem í dag heita Marel og Össur og önnur útflutningsfyrirtæki í hugbúnaðargeiranum, Mannvit og hvað þau öll heita. Slík fyrirtæki þurfa að halda áfram að dafna á Íslandi. Við viljum líka að til verði ný. Við viljum fá ný fyrirtæki til að koma til landsins og við vonumst til þess að ný verði til á Íslandi. Það gerist ekki nema það sé mannafli til staðar sem er tilbúinn til þess að mennta sig í viðkomandi greinum og að stjórnvöld skapi þannig umhverfi fyrir slíka starfsemi að það sé líklegt að hún skjóti hér rótum og geti dafnað. Ég tel líka að í hefðbundnu greinunum séu mikil sóknarfæri. Það er enn hægt að auka verðmætasköpun í sjávarútveginum, en til þess þarf að vera traust og öflug umgjörð um þá atvinnugrein. Það er ekki hægt að halda því fram með nokkrum einustu rökum að slík skilyrði hafi verið sköpuð hér undanfarin fjögur ár. Einfaldast er að benda á að nú er boðað að enn einu sinni komi fram frumvarp frá ríkisstjórninni á þessu kjörtímabili þar sem breyta á öllum grundvelli útgerðarinnar í landinu. Við höfum boðið fram sátt um það, höfum kallað eftir því að flokkar ynnu þvert á flokkslínur að því að skapa sátt og þann nauðsynlega umbúnað um starfsemina sem þarf að vera til staðar og tryggir langtímaöryggi atvinnugreinarinnar, en það hefur verið slegið á þá sáttarhönd. Það hefur verið gert oftar en einu sinni og nú er boðað að frumvarp verði lagt fram án þess að það hafi verið nokkurt einasta samtal við stjórnarandstöðuflokkana í haust. Þá geri ég ekki lítið úr því samtali sem átti sér stað á vettvangi atvinnuveganefndar í sumar, en það var greinilegt að fyrst ekki náðist sátt um alla hluti átti ekki að vera nein sátt. Þetta er eitt lítið dæmi sem er óumdeilanlega ekki til þess fallið að auka virðisaukann í íslenskum sjávarútvegi. Eða geta menn nefnt eitt mál frá ríkisstjórninni sem snert hefur sjávarútveginn, sem hefur verið til þess fallið að auka framlegð og afkomu fyrirtækjanna í þeirri atvinnugrein? Er hægt að nefna eitthvert eitt mál? Því þau hafa verið mörg sem hafa verið lögð fram á þessu kjörtímabili. En er eitthvert eitt þeirra sérstaklega til þess fallið að auka afkomu útgerðarinnar í landinu og þar með arðinn til þjóðarinnar í heild sinni? Ég held að slíkt mál sé ekki til. Ég held að hvert einasta mál sem lagt hefur verið fram og snert hefur sjávarútveginn hafi verið á hinn veginn, að draga úr arðsemi í útgerð, auka óvissuna, draga úr fjárfestingu, þar með fækka störfum og um leið eru hagsmunir heildarinnar, arðurinn til heildarinnar, að skreppa saman. Þetta er óskaplega dapurlegt. Ég nefndi það áðan að ég teldi að við þyrftum ekki bara að vaxa inn á ný svið heldur ættum við líka að gera kröfu til þess að fá meira út úr hefðbundnu greinunum, sjávarútvegi til dæmis. Ég hef heyrt þær hugmyndir frá sjávarútvegsklasanum á Íslandi að ef mönnum tækist að auka verðmæti hvers landaðs kílós af sjávarfangi um 100 kr. gætu orðið til um 100 milljarðar fyrir þjóðarbúið. Þetta eru gríðarlega háar tölur og eflaust mjög metnaðarfullt markmið að sækja 100 nýjar kr. pr. landað kíló. Það er há tala, sérstaklega hlutfallslega og nú eru verð að lækka. Hún segir okkur samt mikla sögu, því ef okkur tækist að auka við þó ekki nema um 25 kr. pr. kíló eða 30 kr. pr. kíló gætu verið þar undir 25–30 milljarðar fyrir þjóðarbúið í heild sinni. Þetta sýnir hvað einstakar atvinnugreinar geta verið mikilvægar fyrir heildarhagsmunina. Þetta skiptir máli í samhengi við fjárlög vegna þess að tekjur ríkisins hanga saman við og eru í beinu samhengi við það hvernig okkur gengur í atvinnulífinu á Íslandi. Ég verð að segja að hið sama gildir um orkugeirann og uppbyggingu iðnaðar í landinu. Um það hefur verið viðvarandi óvissa allt þetta kjörtímabil. Ég verð að harma það einu sinni enn hvernig haldið hefur verið á t.d. rammaáætluninni, við höfum tekið sérstaka umræðu um það, en í fjárlagafrumvörpunum, sem koma að jafnaði fram á haustin, hefur aftur og aftur verið gert ráð fyrir því að það væri að fara af stað einhvers konar stóriðjuuppbygging, en það bregst alltaf. Ég ætla ekki að segja að þar sé ríkisstjórninni um að kenna í öllum atriðum, en hún hefur ekki lagt neitt af mörkum til þess að auka líkur á slíkri iðnaðaruppbyggingu í landinu. Í nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar er til dæmis rifjað upp hvernig menn hafa farið með sérstaka raforkuskattinn. Fyrir nokkrum vikum síðan bar ég það upp við hæstv. atvinnuvegaráðherra hvernig á því stæði að það væri ekki staðið við gefin loforð til stóriðjunnar um að hann væri tímabundinn skattur. Með þessu fjárlagafrumvarpi er verið að framlengja sérstakan skatt af seldri raforku. Þetta er í raun og veru skattur sem átti einungis að gilda tímabundið og er fyrst og fremst greiddur af stóriðjufyrirtækjunum. Svikin loforð á borð við þetta eru, ásamt öðru, til þess fallin að fæla menn frá því að koma með fjármagn til Íslands. Það er bara staðreynd, enda kemur það ekki á óvart að til dæmis Norðurál hafi komið á framfæri athugasemdum við fjárlaganefnd vegna þessa máls. Af samskiptum fjármálaráðuneytisins við Ísal verður ekkert annað ráðið en að Ísal hafi endanlega tekið ákvörðun um að ráðast í fjárfestingu, stækkun álversins í Straumsvík, eftir að hafa fengið sérstakt skriflegt loforð um að skatturinn yrði ekki framlengdur. Því var lofað að þess væri ekki að vænta að það yrðu neinar breytingar á skattumhverfi þessarar starfsemi. Þetta tvennt, framkoman gagnvart iðnaðinum í landinu og óvissan vegna fjárfestinga fyrir norðan á Bakka - það vantar í þetta fjárlagafrumvarp 2,5 milljarða ef það á að verða eitthvað af framkvæmdum við Húsavík, það liggur fyrir. Hvers vegna eru ekki 2,5 milljarðar hér til þess að klára vegaframkvæmdir og ganga frá mannvirkjagerð, t.d. í tengslum við höfnina þar, til þess að styðja við áform sem þar eru uppi á vegum þriggja eða fjögurra fyrirtækja? Hvers vegna ekki? Er þetta ekki bara yfirlýsing um að ríkisstjórnin styðji ekki þau áform, eða eru menn að reyna að sópa undir teppið útgjöldum sem þeir ætla að ráðast í á næsta ári en vilja ekki birta hér í reikningunum, til þess að fá út betri niðurstöðu? Getur verið að þeir 2,5 milljarðar falli bara í sama flokkinn og skuldbindingar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og augljós útgjöld sem þurfa að koma til vegna Íbúðalánasjóðs eða útgjöld sem ekki er gert ráð fyrir vegna löggæslumála í landinu o.s.frv.? Er þetta bara gert til þess að birta fegurri heildarniðurstöðu? Maður spyr sig að því. Ég trúi því að ástæðan sé fyrst og fremst sú að það sé enginn raunverulegur stuðningur við að það verði iðnaðaruppbygging við Húsavík, því miður, enda hefur enginn ráðherra tekið almennilega af skarið um að það sé skuldbinding af ríkisins hálfu um að koma þar til aðstoðar. Það er óskaplega dapurleg niðurstaða, mjög dapurleg staðreynd. Í þessu fjárlagafrumvarpi þegar það kemur inn til 2. umr. er farið sérstaklega yfir það sem kallað hefur verið fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Um hana er í fyrsta lagi að segja að það er mjög mikilvægt að menn geri greinarmun á því sem heitir með réttu fjárfesting og mun skila einhverjum þjóðhagslegum ávinningi til lengri tíma og hins vegar bara beinum stofnkostnaði. Fjárfestingu annars vegar sem skapar ný störf og tekjur til framtíðar og hins vegar viðhaldi mannvirkja og öðru slíku. Það er ekki augljóst af þeim verkefnum sem fylgja þessari fjárfestingaráætlun, sem svo er nefnd, hvort menn hafi gert sér grein fyrir muninum á þessu tvennu. Ég nefni t.d. öryggisfangelsið á Hólmsheiði og byggingu húss íslenskra fræða. Öryggisfangelsið á Hólmsheiði upp á 1 milljarð, mun þegar upp er staðið kosta 2,5 milljarða og bygging húss íslenskra fræða sem 800 milljónir fara í í þessu fjárlagafrumvarpi mun á endanum kosta 3,4 milljarða. Svo mun falla til rekstrarkostnaður í framhaldinu. Hvort tveggja eru þetta mikilvæg mál sem hafa verið lengi á dagskrá, en við hljótum hins vegar að spyrja okkur í dag hvort þetta sé skynsamleg ráðstöfun, í ljósi skuldastöðu ríkissjóðs, í ljósi vaxtabyrðarinnar sem ég hef farið yfir, í ljósi þess að það brenna víða eldar í opinbera rekstrinum. Í því sambandi vil ég tiltaka það alveg sérstaklega, af því að menn hafa komið fram með þessa fjárfestingaráætlun með pomp og prakt og boðað til blaðamannafundar og slegið sér á brjóst fyrir það að hafa tryggt fjármagn í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, að þessi fjárfestingaráætlun ber með sér opinberar fjárfestingar sem eru þær minnstu í 70 ár, sem hlutfall af landsframleiðslu. Þannig að það er ekki mjög mikil innstæða fyrir stórum blaðamannafundum eða digrum yfirlýsingum um að hér séu að verða einhver tímamót með nýrri fjárfestingaráætlun. Þetta segi ég þrátt fyrir að ég telji opinberar fjárfestingar algerlega nauðsynlegar. Þær eru nauðsynlegar til þess að viðhalda innviðum samfélagsins svo þeir drabbist ekki niður og við drögumst ekki aftur úr í samanburði við aðrar þjóðir. Vandinn er miklu frekar sá að það er verið að gera mikið úr litlu.  Svona sparnaður eins og hefur verið kreistur fram í gegnum miklu lægra fjárfestingarstig, er ekki slíkur sparnaður. Þetta eru einskiptisaðgerðir. Þetta er kostnaður sem kemur til með að falla á okkur í framtíðinni ef menn sinna honum ekki. Eins og t.d. að fara í vegaframkvæmdir og annað slíkt, brúarsmíð, auka öryggi í umferðinni og klára mannvirkjagerð sem mikilvæg er. Slíkir liðir elta okkur uppi. Þess vegna er mikilvægt að ríkið sýni meiri metnað í því að ná fram raunverulegum sparnaði og auknu hagræði í opinbera rekstrinum. Við höfum í seinni tíð ekki haft fleiri opinbera starfsmenn í hlutfalli við þá sem starfa í einkageiranum.  Við þurfum að grípa til aðgerða sem fyrst og fremst fjölga störfum í einkageiranum. Það er þar sem við þurfum að búa til ný störf og við eigum að leggja áherslu á það að vaxa með auknum útflutningstekjum. Það er eina leiðin fyrir okkur Íslendinga til þess að taka á þeim vanda, sem ég kom inn á í upphafi míns máls, sem birtist í háum vaxtakostnaði, auknum skuldum ríkisins og gjaldeyrishöftum, þeirri skuldbindingu sem enn er óafgreidd inni í LSR, vanda Íbúðalánasjóðs o.s.frv. Við eigum að setja okkur markmið, virðulegi forseti, um að ná þessum skuldum niður með gerð stöðugleikasáttmála við aðila vinnumarkaðarins þar sem þeir sem ráða ríkjum á vinnumarkaðnum koma saman hönd í hönd með stjórnvöldum og byggja á plani sem tekur jafnvel til fleiri en eins kjörtímabils. Þar sem við Íslendingar tökum höndum saman um að borga niður þessar skuldir og breyta, eins og oft er sagt, vöxtum í velferð, að skapa svigrúm til að leggja fjármagn inn í velferðarkerfið en ekki í vaxtagreiðslur og losa um leið um höftin. Ég vil líka nefna eitt sem ég hef ekki enn komið inn á, það þarf auðvitað að lækka vexti í þessu landi. Það er mikið talað um verðtryggingu, skuldir heimilanna, stöðu Íbúðalánasjóðs. Nú eru margir að taka óverðtryggð lán og fá þau á lægri kjörum heldur en lengi hefur þekkst. Við verðum að lækka vexti. Eina leiðin til þess að gera það, vegna þess að það mun bæði koma heimilum og atvinnulífi til góða, er að vera með ábyrgan rekstur hjá hinu opinbera. Að samþætting sé í aðgerðum hjá Seðlabanka og stjórnvöldum og að sveitarfélögin séu með í þessari vegferð. Slíkan sáttmála þarf að gera við aðila vinnumarkaðarins. Ég tel að öll efni og allar aðstæður séu til þess að gera slíka sáttmála. Ég tel að aðilar vinnumarkaðarins sjái þennan vanda með sömu augum og ég hef lýst, þess vegna er ég bjartsýnn á að við náum að brjótast út úr honum, en það gerist ekki með lausnum á borð við þær sem kynntar eru í þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að mörgu leyti ágæta ræðu um fjárlagafrumvarpið. Hann fór reyndar sömuleiðis um víðan völl. Hv. þingmaður nefnir að það hafi mistekist að skapa hagvöxt. Þetta er beinlínis rangt. Það kemur meðal annars fram í þjóðhagsspá Hagstofunnar frá því í sumar, og svo endurtekið í haust, að hagvöxtur á Íslandi muni aukast um 2,7%, í 2,5% á næsta ári, en að hagvöxtur í helstu viðskiptalöndum okkar verði á bilinu 0,7%–1,3% á sama tíma. Hagvöxtur hefur skapast, og hvernig er hann drifinn áfram? Hann er drifinn áfram af fjárfestingu og einkaneyslu; fjárfestingu í sjávarútvegi, fjárfestingu í stóriðju og í stærri atvinnugreinum. Svo segir orðrétt, með leyfi forseta: „Sömuleiðis er gert ráð fyrir að önnur fjárfesting aukist talsvert á næsta ári umfram það sem hefur verið.“ Er hv. þingmaður ósammála Hagstofunni um þetta eða er hv. þingmaður að gera athugasemdir við það að hagvöxtur hefði getað verið meiri? Hv. þingmaður segir sömuleiðis að það hafi mistekist að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Það er líka rangt. Frumjöfnuður á árinu í ár verður 32 milljarðar, rétt tæp 2% af fjárlögum. Miðað við fjárlagafrumvarpið er reiknað með að hann verði 60 milljarðar á næsta ári, þ.e. 3,2% af fjárlögum. Heildarjöfnuður verður á næsta ári miðað við fjárlagafrumvarpið um 0,1% af fjárlögum, þ.e. miðað við jöfnuð sem er nálægt því að vera 1/100 af þeim halla sem var hér 2009. Er hv. þingmaður ósammála þessu og hvaða rök hefur hv. þingmaður þá fyrir því? Hv. þingmaður nefnir að aðgerðir stjórnvalda hafi miðað að því að draga úr fjárfestingum í sjávarútvegi. Þó hafa fjárfestingar í sjávarútvegi ekki verið meiri í mörg ár. Til dæmis voru síðasta eina og hálfa árið 30–35 milljarðar í stærri fjárfestingum í sjávarútvegi. Ég óska eftir því að hv. þingmaður útskýri frekar hvað átt er við með fjárfestingum í sjávarútvegi og hvernig hv. þingmaður sér að dregið hafi úr þeim.

Frú forseti. Fyrst þetta með hagvöxtinn. Þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kom hingað árið 2008 og dregin var upp efnahagsáætlun fyrir komandi ár var því spáð að við gætum komist á braut nýs hagvaxtarskeiðs á tiltölulega skömmum tíma þannig að á árunum 2012, 2013 og 2014 værum við með í kringum 4% hagvöxt. Markmiðið með stöðugleikasáttmálanum var líka að fara yfir 4% hagvöxt og nú hefur stöðugleikasáttmálanum í rauninni verið sagt upp eða hann sprakk í loft upp vegna þess að öll áform um meiri háttar fjárfestingar stóðust ekki. Þeir aðilar sem að þeim samningi komu vildu fyrst og fremst kenna stjórnvöldum um að hafa brugðist. Það er rétt út af fyrir sig að hagvöxtur hefur mælst hér öðrum hvorum megin við 2% en það er einfaldlega allt of lítið og það er það sem ég kom inn á í ræðu minni. Hvers vegna hef ég áhyggjur af því og hvers vegna dugar ekki að vísa til viðskiptalanda okkar í þessu sambandi? Vegna þess að útflutningstekjur okkar af helstu stoðum efnahagslífsins hafa verið meiri síðustu ár en áður í raun og veru. Til dæmis höfum við búið við góðar aðstæður í sjávarútvegi, góð skilyrði í hafinu og hátt verð erlendis. Hátt verð hefur verið greitt fyrir raforkuna í landinu og álverð hefur verið í tiltölulega háum hæðum. Allt hefur þetta skilað sér í mjög miklum útflutningstekjum. Við höfum líka metfjölda ferðamanna til landsins og samt verða ekki til ný störf á Íslandi. Auðvitað er fjárfesting á Íslandi með því allra minnsta sem hefur verið hin seinni ár. Við höfum verið eða erum langt undir því sem hefur verið meðaltal undanfarinna áratuga og í sjávarútveginum fór fjárfestingin niður í 4 milljarða en hafði að jafnaði verið um 20 milljarðar. Það er vegna þeirrar óvissu sem sköpuð hefur verið í greininni.

Virðulegur forseti. Það er hárrétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni, fjárfestingar í sjávarútvegi drógust mikið saman. Þannig er það ekki núna, það eru gríðarlegar fjárfestingar í sjávarútvegi, m.a. í innviðum greinarinnar. Ég bendi á að stórar útgerðir á til dæmis Austfjörðum eru að rafvæða verksmiðjur sínar eftir því sem þær geta komist í rafmagn til þess og það eykur hagræðingu í greininni, sparar gjaldeyri við innflutning á olíu til að brenna o.s.frv. Í Reykjavíkurhöfn mun væntanlega leggjast að stórt og mikið skip sem útgerð í Reykjavík fjárfesti í fyrir skömmu. Væntanlega leggst það að bryggju rétt fyrir jól. Stórt fyrirtæki fyrir norðan keypti annað fyrirtæki upp á 14–15 milljarða. Það er verið að skipta um eigendur í stórum fyrirtækjum, þau ganga kaupum og sölum. Það er gríðarleg hreyfing í sjávarútvegi og gríðarlegar fjárfestingar. Ég skil afstöðu hv. þingmanns þannig að hagvöxtur og jöfnuður hefði getað orðið betri. Það er svo sem ekki verið að neita því að það hafi getað orðið. Það var sömuleiðis rætt um aga í ríkisfjármálum og þá vitnað til Evrópu í því. Það er alveg hárrétt, það þarf að auka aga í ríkisfjármálum. Það þarf að sjá lengra fram í tímann og að því hefur verið stefnt. Það vill svo einkennilega til að víða í Evrópu er litið til Íslands hvað þetta varðar, þ.e. eftir þetta mikla efnahagsfall sem varð hérna haustið 2008. Þá er iðulega spurt hvernig við Íslendingar fórum að þessu. Það reiknaði enginn með þessu. Umræðan um efnahagsmálin hefur oft verið yfirborðskennd og ekki nógu djúp hvað það varðar að draga upp heildarmyndina. Ég held að við hv. þingmaður getum verið sammála um það, eins og við öll hér inni, að við þurfum að skýra betur langtímamarkmið okkar varðandi skuldsetningu, fjárfestingar, innviðina, þjónustuna sem ríkið á að veita o.s.frv. Við eigum kannski að taka oftar og dýpri umræður um þau mál hér en um einstök atriði fjárlagafrumvarpsins.

Frú forseti. Í sjávarútveginum hefur auðvitað verið uppsöfnuð gríðarlega mikil fjárfestingarþörf. Þegar hún dregst saman um kannski 15 milljarða á ári, ár eftir ár, hlýtur að koma að því að hún verði að minnsta kosti eitthvað í líkingu við það sem hún var. Þó hefur ekki allt verið unnið upp sem í raun og veru skorti á að fjárfest væri í þeirri grein. Þar verður að gera greinarmun á jákvæðum góðum fjárfestingum, eins og hv. þingmaður kom inn á að ættu sér nú stað á Austfjörðum, sem auka arðsemi og hafa líka jákvæð umhverfisleg áhrif og síðan því þegar menn láta ganga kaupum og sölum eignarhluti í fyrirtækjum sem er í sjálfu sér engin ný fjárfesting í greininni. Atvinnuvegafjárfesting hefur verið allt of lág og langt undir því sem að hefur verið stefnt og við þurfum á að halda. Við þurfum að fá atvinnuvegafjárfestingu sem eykur útflutningstekjur okkar og þó að hún sé aðeins að skríða upp er hún að skríða upp frá mjög lágum tölum. Síðan er það þetta með jöfnuð í ríkisfjármálum. Hugtakið frumjöfnuður hefur mjög mikið verið notað á þessu kjörtímabili. Það lýsir mismuninum á milli rekstrartekna og rekstrargjalda ríkissjóðs fyrir utan alla fjármagnsliði, allan vaxtakostnað og annað slíkt. Svo mjög hefur kveðið að þessu að mér finnst það hafa gengið úr öllu hófi fram vegna þess að við þurfum að horfa á heildarjöfnuðinn. Það er hann sem við erum ábyrg fyrir. Ef heildarjöfnuðurinn er mjög neikvæður hvílir á okkur tap af þessu öllu saman og það eru krónur sem þarf að borga alveg eins og hinar krónurnar. Þetta er eins einfalt og skýrt og það getur helst orðið. Ríkisstjórnin frestaði áformum um að ná heildarjöfnuði. Nú er lagt fram frumvarp þar sem sagt er einu sinni enn að það verði heildarjöfnuður, en ég hef vakið máls á fjölmörgum stórum liðum sem ekki eru inni í frumvarpinu sem að mínu áliti valda því að líkur eru til þess að ríkissjóður verði þrátt fyrir allt, þrátt fyrir öll fögru orðin, rekinn með miklum halla á næsta ári.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í hagvöxtinn sem hér var til umræðu og þingmaðurinn nefndi í ræðu sinni. Nú kemur það fram að hugmyndir að baki þessum hagvexti byggja á aukinni einkaneyslu og meðal annars fjárfestingum í sjávarútvegi og iðnaði. Ég velti fyrir mér miðað við áframhaldandi óvissu í þessum helstu atvinnugreinum hverjar líkurnar eru á því að fjárfesting muni aukast að því marki sem nefnt er eða menn ætla sér í þessum fjárlögum. Þetta er í rauninni þvert á það sem við heyrum í símtölum og á vettvangi, t.d. í því kjördæmi sem ég er þingmaður fyrir. Þar fresta því aðilar í sjávarútvegi að fara í tækjakaup og endurnýja tæki vegna þess að sérstaka veiðigjaldið kemur svo harkalega við þá. Eflaust eru einhverjir sem ætla sér að fjárfesta og þurfa að gera það ef þeir ætla að halda áfram þessum rekstri, en ég velti fyrir mér hvort þetta sé ofmetið, þá af Hagstofunni og þeim sem gera þessar spár. Í það minnsta finnst mér vanta frekari rökstuðning fyrir því. Mig langar líka að drepa á varnaðarorð aðila vinnumarkaðarins um að þessi fjárlög séu verðbólguhvetjandi, að þau muni hækka hjá okkur lánin og þrengja að landsmönnum. Ég held að við hljótum að þurfa að taka til greina þessi varnaðarorð vegna þess að nóg er bölið hjá heimilum landsins nú þegar. Ég velti fyrir mér í ljósi þess að kjarasamningar eru fram undan og ekki gert ráð fyrir að neitt komi frá ríkisvaldinu inn í þá kjarasamninga miðað við fjárlögin hvort menn fari of bratt. Það er kannski aðalspurningin.

Frú forseti. Ég tel að því sé auðsvarað hvaða áhrif framkoma ríkisstjórnarinnar hefur á möguleika okkar til að skapa hagvöxt. Ég tel að stjórnvöld hafi með framkomu sinni á þessu kjörtímabili dregið mjög úr líkunum á hagvexti fyrir einstaka greinar, eins og þá grein sem hv. þingmaður nefnir, sjávarútveginn, og ég hef komið aðeins inn á í mínu máli, sem og aðrar greinar. Við getum velt fyrir okkur hvernig ástandið á Íslandi blasir við þeim fjárfestum sem horfa til Íslands sem fjárfestingarkosts. Hvað segja samtök atvinnurekenda um stjórnvöld á Íslandi í dag? Hvað er ASÍ að segja um stjórnvöld á Íslandi í dag? Hvað er að gerast í Seðlabankanum? Hvernig hefur ríkissjóður verið rekinn? Hvernig hafa loforð staðið gagnvart öðrum atvinnurekendum sem hafa komið tiltölulega nýlega með nýja fjárfestingu, eins og inn í Straumsvík? Í öllum þessum mikilvægu þáttum fær viðkomandi fjárfestir upp neikvæða mynd af stöðunni á Íslandi. Því miður er það þannig. Það eru svikin loforð vegna fjárfestinga eins og þeirrar sem var í Straumsvík. Samkomulag við aðila vinnumarkaðarins er í uppnámi, það er sama við hvern menn tala þar. Fjárlög hafa ekki staðist ár eftir ár og ég er ekki með því að gera neitt lítið úr þeim vanda sem við blasir. Ég kalla hins vegar eftir því að sýnd sé miklu meiri ábyrgð í því að fylgja stefnunni eftir. Áðan var minnst á að horft væri til okkar Íslendinga utan frá og að menn dásömuðu þann árangur sem hér hefur náðst. Bíðum við, ég er dálítið hræddur um að stór hluti þeirrar umræðu hafi einfaldlega verið á fölskum forsendum. Eitt er að leggja fram fjárlagafrumvarp eins og ríkisstjórnin gerði hér fyrir rúmu ári og talaði um að það væri búið að ná frumjöfnuði. Á fundi Samfylkingarinnar haustið 2011 var því sérstaklega fagnað að búið væri að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Það ár fórum við 90 milljarða fram úr, 

Virðulegi forseti. Ég held að áhyggjuefnið sé kannski einna helst að fjárlög þessi virðast að miklu leyti byggð á sandi. Það er erfitt að sjá að það standi steinn yfir steini í forsendum sem eru lagðar til grundvallar þessum fjárlögum. Ég ætla að leyfa mér að rökstyðja þetta með einu dæmi. Menn gera ráð fyrir að fjárfestingar í sjávarútvegi verði auknar. Það er búið að leggja á sjávarútveginn nýtt gjald, þetta sérstaka veiðigjald sem ég nefndi aðeins áðan, en síðan horfum við fram á að allir helstu markaðir Íslands á sjávarafurðum eru að gefa eftir. Það er spáð lækkandi verði og á sama tíma auka Norðmenn og Rússar sína framleiðslu. Þeir eru meira að segja farnir að keppa við okkur í gæðum með ákveðnar vörur en þegar þrengir að okkar helstu atvinnugrein á sama tíma eru heima fyrir lagðar á hana auknar álögur og henni gert samkvæmt fjárlagafrumvarpinu, eða það má skilja þetta þannig, að fjárfesta og standa undir auknum hagvexti. Ég fæ þetta ekki alveg til að ganga upp, ekki nema að það sé enn eftir í sjávarútvegskerfinu svo mikill möguleiki á hagræðingu að menn muni ná því fram með einhverjum slíkum aðgerðum. Ég velti þá líka fyrir mér hvort eitt af markmiðunum með veiðigjaldinu sé að knýja fram aukna hagræðingu. Við vitum að sumir sem eru með lítil og meðalstór fyrirtæki í dag eru farnir að falbjóða fyrirtæki sín þeim sem eru með betur rekin fyrirtæki og geta yfirtekið þau. Herra forseti. Mér sýnist þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar byggt á mjög veikum forsendum og að það komi í hlut þeirra sem hér munu taka við eftir næstu kosningar að byrja á því að endurskoða og koma fram með hið sanna í þessu máli. 

Herra forseti. Við hv. þingmaður getum verið sammála um að veiðigjaldið er verulega vanhugsað. Nú kemur í ljós að það hefur einmitt þau áhrif sem hv. þingmaður nefnir, nefnilega að margar minni útgerðir og meðalstórar ganga kaupum og sölum. Stærri fyrirtækin gleypa þá bita. Það kann að hafa verið einhvers konar dulið markmið með veiðigjaldinu að auka samþjöppun eignarhalds í íslenskum sjávarútvegi, en það hefur þá ekki komið fram opinberlega enn þá. En það eru greinilega fyrstu merkin sem við sjáum um afleiðingar þessa nýja kerfis. Helsta vandamálið við auðlindagjaldið, veiðigjaldið, er að það hefur ekki tekist með þessu nýja kerfi að ná í hina raunverulega auðlindarentu. Það er helsti vandinn. Það er ekki mikill ágreiningur í þinginu, að minnsta kosti finnst mér hann ekki hafa verið greinilegur, um að það sé eðlilegt og sanngjarnt að útgerðin í landinu greiði auðlindarentu, þ.e. sérstakt gjald þegar umframhagnaður myndast, hagnaður sem er verulegur í útgerðinni. En tölur sem ég hef fengið til mín í haust sýna að margar útgerðir sem voru reknar með miklu tapi, t.d. árið 2010 sem hefur verið til viðmiðunar, borga mjög hátt veiðigjald. Það kemur til af því að það er kannski ágætisframlegð eins og þeir mundu kalla það hérna, frumjöfnuðurinn var í lagi í viðkomandi útgerðarfyrirtækjum, en vegna skuldsetningar, afskriftaþarfa og annarra slíkra liða er útgerðin rekin með tapi. Samt kemur milljónatuga og í sumum tilvikum yfir 100 milljóna veiðigjald á þær útgerðir sem þær hafa einfaldlega enga sjóði til að mæta.

Virðulegi forseti. Fjárlögin sem eru til 2. umr., er nú stendur yfir, eru síðustu fjárlög núverandi ríkisstjórnar. Ég sagði fyrr í ræðu eða andsvari að ég vonaðist til að það væru alveg klárlega síðustu fjárlög ríkisstjórnar sem er samansett eins og sú er nú situr. Ég held að við séum flest búin að sjá og færa fyrir því rök að mjög mikilvægt er að breytt verði um kúrs. Að reynt verði að blása lífi í atvinnulífið í landinu þannig að það geti farið að byggjast upp og störfum að fjölga. Ég fæ ekki séð að það sé gert í fjárlögunum. Þar af leiðandi tel ég mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því og að hv. þingmenn taki þátt og segi hug sinn um einstaka þætti í frumvarpinu. Við höfum svolítið fjallað um á hverju frumvarpið byggi, þ.e. að svo og svo mikill hagvöxtur verði o.s.frv. Það hefur líka komið fram að forsendur fyrir því byggi á einkaneyslu og fjárfestingum sem erfitt er að sjá fyrir sér að eigi sér stoð í raunveruleikanum. Áfram verður haldið og þó svo að það fari ekki vel að mínu viti þarf að nota þau tækifæri sem fyrir eru. Þau eru vitanlega að skapa atvinnulífinu og um leið, segi ég af því að ég vil tengja það saman, heimilunum og þeim sem keyra áfram íslenskt samfélag, umhverfi sem er ekki háð duttlungum heldur sem sé eins mikil vissa um og mögulegt er á hverjum tíma. Þau fjögur ár sem núverandi ríkisstjórn hefur setið við stjórnvölinn hafa einkennst af glundroða og mikilli óvissu fyrir atvinnulífið og heimilin. Það þarf að laga. Milli 2. og 3. umr. fjárlaga stendur til að setja aukna fjármuni í útgjaldahliðina vegna nokkurra verkefna sem hafa verið nefnd hér í ræðum og annars staðar. Ég vil leyfa mér að staldra aðeins við eitt mál sem hefur verið töluvert mikið í fjölmiðlum og það eru málefni Íbúðalánasjóðs. Gefið er í skyn að staða Íbúðalánasjóðs sé eitthvað sem hafi komið mjög óvænt upp á og sjóðurinn sé í raun háður einhverjum öðrum lögmálum en aðrir sem starfa á markaði. Það má kannski færa rök fyrir því að önnur lögmál gildi um Íbúðalánasjóð en því má ekki gleyma að stofnunin er í einhvers konar samkeppni við viðskiptabankana. Starfsemi Íbúðalánasjóðs eru hins vegar settar mjög þröngar skorður, annað en bönkunum. Íbúðalánasjóður er aftur að lenda í því í dag að bankarnir eru farnir að bjóða hagstæðari vexti af húsnæðislánum og í því tilfelli óverðtryggðum húsnæðislánum sem Íbúðalánasjóður getur ekki keppt við. Þar af leiðandi er mikill uppgreiðsluþrýstingur á lánum hjá sjóðnum. Ef við spólum aftur til ársins 2004 þegar lögum um Íbúðalánasjóð og lánafyrirkomulaginu var breytt var það aðallega gert af tvennu. Í fyrsta lagi vegna þess að svokallað verkamannakerfi var komið í þrot. Í öðru lagi sýndi sig að það húsbréfakerfi sem gjarnan hefur verið kennt við hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur var nánast komið í þrot líka og var mjög dýrt þeim sem í því voru. Einstaklingar og fjölskyldur sem keyptu sér húsnæði og fengu húsbréfin þurftu oft og tíðum að selja þau með miklum afföllum, hundruðum þúsunda, jafnvel milljónum, til að geta losað sig við bréfin. Þau afföll lentu þá vitanlega á seljandanum, einstaklingnum eða fjölskyldunni. Ef menn gátu stært sig af lágum vöxtum var nauðsynlegt að bæta því tapi við vaxtaprósentuna og vextina sem höfðu verið greiddir til að átta sig á raunstöðu. Innlendir og erlendir sérfræðingar bæði hvöttu til og vöruðu við að farin yrði sú leið að taka lán sem sjóðurinn gat ekki greitt upp. Með því var hins vegar ákveðið að láta lántakendur njóta betri vaxta og það að taka lán erlendis eða hjá lífeyrissjóðum sem er ekki hægt að greiða upp gerði það að verkum að hægt var að bjóða lægri vexti. Það sem gerist hins vegar er að 2004, og í framhaldinu, fara viðskiptabankarnir af stað og bjóða húsnæðislán með miklu offorsi. Þeir ætluðu sér augljóslega að ná þessum markaði frá Íbúðalánasjóði. Á fyrstu þremur mánuðum eftir breytinguna voru greidd upp lán sem nema 100 milljörðum hjá sjóðnum. Það urðu um 300 milljarðar þegar uppi var staðið. Það sjá allir að það hlýtur að koma einhvern veginn við sjóðinn þar sem hann gat ekki brugðist við með því að keppa á markaðnum. Íbúðalánasjóður var með hámarkstölu á sínum lánum, eitthvað í kringum 18–20 milljónir ef ég man rétt, og þótt það hefðu verið 90% lán var ekki hægt að fá meira lánað. Á meðan lánuðu bankarnir nánast óheft, allt upp í 100% og heyrðist stundum að það hefði meira að segja farið yfir það, sem er vitanlega algjörlega óábyrgt. Sá vandræðagangur sem hlaust af því var fyrst og fremst af ofsafengnum útlánum bankanna en ekki því að Íbúðalánasjóður reyndi að halda sínu kerfi gangandi, ég ætla að leyfa mér að orða það þannig. Annað sem við megum ekki gleyma er að Íbúðalánasjóður gegndi mikilvægu félagslegu hlutverki þá og gerir í dag, þ.e. hann lánar jafnt út á landsbyggð og á höfuðborgarsvæðinu. Síðan er nauðsynlegt að muna líka þegar við ræðum að setja þurfi peninga inn í Íbúðalánasjóð og í fjárlögunum sem við ræðum hér að Íbúðalánasjóði var gert að taka til sín lán sem SPRON átti. Við munum að SPRON gaf upp öndina og hrundi og ætli það séu ekki einhverjir milljarðar sem komu þar inn af lánum frá þeim sparisjóði. Þannig að ýmislegt má telja upp í því. Ég er hins vegar sammála þeim sem hafa rætt að það skipti máli hvernig menn horfa til framtíðar, hvert hlutverk sjóðsins á að vera og hvernig það á að fjármagnast. Það hlýtur að vera verkefni á næstu dögum. Það að ríkið skuli hafa þurft að setja 30 milljarða plús 13, eða hvað það er og þurfa kannski að enda í 50 milljörðum, inn í Íbúðalánasjóð er kannski í samhenginu við þær tölur sem ríkið hefur þegar sett inn í sparisjóðinn, bankakerfið, Sjóvá og slík félög, ekki það mikið þegar litið er til útlána sjóðsins og hlutverks hans á Íslandi. Það eru miklar upphæðir og þær komu til vegna þess að Íbúðalánasjóður var að keppa við bankana og varð fyrir áföllum í hruninu eins og flestar aðrar stofnanir sem voru að sýsla með fjármuni með einhverjum hætti. Ég tek því undir, eins og ég sagði áðan, með þeim sem vilja horfa til framtíðar. Herra forseti. Það er mjög mikilvægt að í fjárlögum sé gerð grein fyrir öllum þeim útgjöldum sem kunna að koma til og menn sjá fyrir á komandi ári og komandi árum. Ég hef áhyggjur af því að þurfa muni meiri fjármuni meðal annars út af stöðunni á fjármálamarkaðnum. Ég held líka að varhugavert sé að fara með núllstöðu á þátttöku ríkisins í að liðka fyrir kjarasamningum. Ég hef grun um að ef til þess kemur muni það að sjálfsögðu kosta eitthvað en það virðist sem taka eigi á því þegar, og ef, að því kemur. Herra forseti. Ég vil því meina, enn og aftur, að það vanti eitt og annað í frumvarpið. Auðvitað er það þannig að frumvarpið er sett fram af góðum hug, ég efast ekki um það. Ég held hins vegar að það endurspeglist í ákafanum við að reyna að sýna góða hluti að þegar flett er í gegnum það og horft undir skelina sjáum við að ætlunarverk ríkisstjórnarinnar hefur mistekist. Það hefur mistekist að ná þeim árangri sem átti að ná. Við það verður að una, það er einfaldlega þannig. Kannski var farið of bratt af stað, kannski voru markmiðin of háleit en það er mjög mikilvægt að viðurkenna að svo sé og reyna ekki að stinga hausnum í sandinn eða fela sig. Það þarf að viðurkenna vandann svo hægt sé að taka á honum. Herra forseti. Ég notaði tækifærið mest til að fjalla um Íbúðalánasjóð. Mér fannst mjög mikilvægt að koma því á framfæri. Í fyrsta lagi er myndin sem hefur verið dregin upp í fjölmiðlum undanfarið ekki svona einföld, að segja bara að einhver mistök hafi verið gerð, hlutirnir voru öðruvísi, og í hinu að undirstrika mikilvægi sjóðsins á íslenskum fasteignamarkaði.

Virðulegi forseti. Búið er að fara yfir margt í umræðunni í dag. Ég ætlaði í fyrsta lagi að taka fyrir undirbúninginn og ræða hvaða máli það skiptir að vanda vel til verka því að við erum komin með mörg dæmi um hve slæm áhrif slakur undirbúningur hefur. Það eru auðvitað mýmörg dæmi um slíkt í tíð hæstv. ríkisstjórnar en við sjáum núna þegar þessi ríkisstjórn er að skila af sér sínum síðustu fjárlögum að því miður virðist hún lítið eða ekkert hafa lært af reynslunni og umræðunni sem verið hefur í gangi. Í öðru lagi ætla ég að fara aðeins yfir hækkun skatta og hvaða afleiðingar það hefur. Í þriðja lagi ætla ég að fara yfir í mjög stórt mál sem hægt væri að ræða allan þann tíma sem ég hef, það snýr að nauðasamningunum við gömlu bankana, gjaldeyrishöftum og ýmsu því tengdu. Við erum búin að tala um það ekki í ár heldur í áratugi hversu mikilvægt er að vanda til lagasetningar. Sú umræða var sérstaklega hávær eftir bankahrunið og töldu menn réttilega að þar hefði ýmislegt betur mátt fara. En svo virðist sem menn hafi farið í öfuga átt í kjölfar bankahrunsins og með þessari hæstv. ríkisstjórn. Í Morgunblaðinu í dag er til dæmis talað um skatt sem settur var á í miklum ófriði, í miklum flýti og bægslagangi, þ.e. gistináttaskattinn. Ég ætla að lesa úr frétt Morgunblaðsins um gistináttaskattinn. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Stór hluti gistináttaskatts, sem settur var á um síðustu áramót, skilar sér ekki til ríkissjóðs. Samkvæmt opinberum tölum ber um 50% út af þegar tekið er mið af hótelum og gistiheimilum og öðrum gistiþjónustuaðilum sem einnig eiga að greiða skattinn. Hótelrekandi segir að þeir sem ekki vilji greiða skattinn komist upp með það og gagnrýnir um leið stjórnvöld fyrir að taka ekki á leyfislausum gistiþjónustuaðilum þar sem hægt væri að sækja töluverðar skatttekjur.“ Síðan er sagt að það séu 600 leyfislausir aðilar í Reykjavík og að bara helmingurinn greiði skatta. Ein millifyrirsögn segir: „Þeir greiða bara sem vilja.“ Einhver kynni að segja: Kemur það ekki alveg svakalega mikið á óvart? En það kemur ekkert á óvart, varað var við þessu í umræðunni á þingi. Ég tók það nú sjálfur upp og tók nokkur dæmi um hversu snúið og erfitt þetta væri. Það hefur allt saman gengið eftir. Við sitjum uppi með gistináttaskatt, einn skatt af mörgum. Þeir eru nú yfir 100, ég held að gerðar hafi verið 140 skattalagabreytingar síðan þessi ríkisstjórn tók við. Við erum því miður á hraðleið í grískt ástand með því að þeir greiði bara skatta sem vilja. Ég er enginn sérfræðingur um Grikkland en því er haldið fram í umræðunni og ég vitna bara í það sem ég sé í erlendum fjölmiðlum þar sem menn fara yfir málin. En hér er fullyrt af þeim sem vel til þekkja að þeir greiði bara gistináttaskatt sem áhuga hafa á því og aðrir sleppi því. Ein ástæðan er sú að þetta er illa gerð skattlagning, illa undirbúin og eftirlitið ófullnægjandi. Það er nákvæmlega það sem gerist þegar undirbúningurinn er slakur. Maður mundi þá ætla að núverandi valdhafar hefðu lært eitthvað en í haust var hér slengt fram hugmyndum um að hækka virðisaukaskatt á gistiþjónustu úr 7% í 25,5%. Ekki var unnið með hagsmunaaðilum í þessu máli og að baki lágu mjög sérkennilegar hugmyndir um hvernig ástandið væri á þessum markaði. Fyrirhuguð skattahækkun er ekki enn gengin í gildi en hún er þegar farin að hafa áhrif. Komið hefur fram í fjölmiðlum að bókanir fyrir næsta ár eru 15% færri en á þessu ári. Icelandair opinberaði það núna um daginn - 15% færri. Hvað þýðir það? Það þýðir bara minni tekjur fyrir okkur Íslendinga og bitnar ef til vill á þeim sem síst skyldi. Það hefur verið ánægjulegt að fylgjast með sjálfsbjargarviðleitni íslenskrar þjóðar og frábært að sjá hvernig hinir ýmsu aðilar hafa getað skapað sér tekjur og þjónustu og búið til atvinnu í kringum ferðaþjónustu. En þessi hæstv. ríkisstjórn hleypur fram og segir: Nú ætlum við að hækka skattinn upp í 25,5%. Ég held að ekkert land í Evrópu sé með svo háan skatt á ferðaþjónustu ef undan er skilin Danmörk. Það er búið að valda gríðarlegum skaða bara það að setja fram svo illa ígrundaða hugmynd, meðal annars fyrir ríkissjóð því að þessir hagsmunir hanga saman. Almenna reglan er sú að þegar fólk hefur tekjur skila þær sér með beinum eða óbeinum hætti í ríkissjóð. En ríkisstjórnin hefur ýtt frá sér tekjum með illa ígrunduðum hugmyndum um skattahækkanir. Nú ætla menn að lækka hækkunina á einhverjum hlaupum en hækka skattinn. Hugmyndin gengur út á það að hafa 14% virðisaukaskatt í stað 7%. Síðan á að fara fram með hækkun á almennu tryggingagjaldi, sérstaka hækkun á tóbaksgjaldi og almennur fjársýsluskattur á sömuleiðis að hækka. Setja á vörugjald á bílaleigubíla og síðan ætla menn að sjá bætt skattskil. Búið er að dreifa því hér en ekki er búið að ræða neitt. Í dag er 3. desember og samkvæmt áætlun stjórnarmeirihlutans á að klára fjárlögin á miðvikudaginn. Ég nefni það fyrir þá sem eru að fylgjast með umræðunni svo menn átti sig á mikilvægi þess að undirbúa hlutina vel. Ríkisstjórnin er búin að vera við völd í fjögur ár. Hún hefur haft allan tíma í heiminum til að undirbúa skattbreytingar og það er gert á elleftu stundu. Bara framsetningin, sem nú er búið að draga í land með, hefur valdið gríðarlegum skaða því að 15% fækkun á bókunum er mikill skaði. Síðan eru menn með hugmyndir um hækkun á hinum ýmsu sköttum og ég vek athygli á því að við stjórnarandstöðuþingmenn lásum bara um þetta í blöðunum fyrir einum, tveimur dögum eins og aðrir landsmenn. Sú nefnd sem fjalla á um þessi mál hefur ekki fjallað um þetta og ég veit ekki hvernig við eigum að komast yfir það að kanna afleiðingar þessara skattahækkana á nokkrum dögum. Það á ekki bara hækka þá skatta sem ég nefndi, heldur ætla menn líka að hækka vörugjald. Til að setja hlutina í betri búning tala menn um sykurskatta og svo sannarlega eru þetta sykurskattar; vörugjöld á sykur eru hækkuð. Til að gera það þurfa menn að bæta við tölvukerfum og mannafla, bara til að halda utan um þessar skattalagabreytingar. Það verða þá 35 millj. kr. á næsta ári, sem er ansi mikið þegar við erum að tala um 800 millj. kr. skattahækkun. Fyrsta hugsun mín þegar ég heyrði um þessa skattahækkun var: Hvaða áhrif hefur hún fyrir verðtryggðu lánin í þessu landi? Ég sendi inn fyrirspurn um daginn um það, ég vildi fá að vita hvaða afleiðingar allar þessar skatta- og gjaldahækkanir hefðu haft fyrir verðtryggð lán landsmanna? Við erum í þeirri sérstöku stöðu, og það eru ekki margar þjóðir þar, bara einstaka þjóðir í Suður-Ameríku, að vera með verðtryggð lán á neytendalánum heimila. Verðtryggð lán eru til víðs vegar um heiminn en þau eru alla jafna ekki tekin fyrir heimilin. Almenna reglan er sú að verðbólga er hófleg í þeim löndum sem við berum okkur saman við, til þess að lækka skuldirnar. Það er gríðarlegur skuldavandi í þeim heimshluta sem við berum okkur saman við, í hinum vestrænu ríkjum. En vegna þess að við erum með verðtryggð lán fyrir heimilin hafa allar þessar æfingar bein áhrif á lán heimila. Við erum búin að vera í þeirri stöðu allt kjörtímabilið að það hefur reynst illmögulegt og ekki á færi þessarar ríkisstjórnar að koma með neinar þær aðgerðir sem skipt hafa verulegu máli fyrir venjulegar fjölskyldur í landinu þegar kemur að skuldamálum, þrátt fyrir loforð um velferðarbrú og hvað það hét allt saman, fyrir síðustu alþingiskosningar. Nú á lokadögum stjórnarinnar er hent hér inn skattahækkunum, gjaldahækkunum sem fara munu beint inn í lánin. Hversu mikið? Veit það einhver? Er einhver stjórnarliði hér inni sem getur sagt frá því? Ég hvet þá viðkomandi stjórnarliða til að gefa sig fram og útskýra fyrir fólkinu í landinu hvaða afleiðingar gjaldahækkanirnar munu hafa á lán almennings. Ég tel að fólk eigi rétt á að fá að vita það. Mér fyndist það sérstakt, einkum í ljósi þess að menn vinna þessa hluti á handahlaupum og um leið er verið að dreifa hér skýrslu, virðulegi forseti. Og hvað heitir skýrslan? Hún heitir: Skýrsla forsætisráðherra um vandaða lagasetningu, áhrif laga um opinberar eftirlitsreglur og störf ráðgjafarnefndar 2006–2011. Virðulegi forseti. Um vandaða lagasetningu? Ég er aðeins búinn að blaða í skýrslunni og ég velti fyrir mér hvort þetta sé svartur húmor hjá hæstv. forsætisráðherra að dreifa skýrslunni um leið og stjórnarliðar eru hér á handahlaupum við að samþykkja eitthvað. Ef ég þekki hv. stjórnarliða rétt munu þeir á endanum skila sér og samþykkja eitthvað sem þeir vita ekki hvað hefur í för með sér. Ég fullyrði að stjórnarliðar vita það ekki. Af hverju ekki? Vegna þess að það hefur ekkert verið skoðað. Þannig er það, virðulegi forseti. Ég er að hugsa um heimilin því að mér er mjög umhugað um þau. Ég hef fundið fyrir því á undanförnum vikum þar sem ég hef verið í miklum samskiptum við fólk að það á um mjög sárt að binda. Það er mjög erfitt hjá fólki og það er alveg ljóst að fólk sér ekki ljósið hjá þessari ríkisstjórn af góðri ástæðu. Þess vegna veldur það mér alveg gríðarlegum vonbrigðum að sjá hér eldgömul vinnubrögð sem ganga út á að henda inn á elleftu stundu hlutum eins og þessum í von um að þeir detti inn í umræðuna fyrir jólin og fari ekki á neitt flug vegna þess að þjóðin sé farin að hugsa um eitthvað allt annað. Við ættum að fara yfir hvaða afleiðingar þessar gjaldabreytingar, skattahækkanir hafa á ríkissjóð en ekki síður á heimilin því að það eru nú þau sem halda ríkissjóði uppi. Ég nefndi hérna gistináttaskattinn, bara það sem stóð í Morgunblaðinu í dag. Það er hægt að taka mýmörg dæmi, en gistináttaskatturinn sem fjallað var um í dag er skýrt dæmi um óvandaða lagasetningu. Maður mundi ætla að það væri kannski nóg að hafa gistináttaskattinn sem óvandaða lagasetningu og skattlagningu á ferðaþjónustuna, en nei, hæstv. ríkisstjórn ætlar að gera enn betur, ef þannig má að orði komast, og bætir á vanhugsuðum virðisaukaskatti á ferðaþjónustuna sem hefur nú þegar gert það að verkum að ríkissjóður verður af verulegum fjármunum. Skatturinn hefur líka leitt til þess, og það hangir allt saman, að fólk sem annars hefði atvinnu af þessu hefur það ekki lengur. Ég nefndi að undirbúningi væri ábótavant, svo ég orði það nú hóflega - ábótavant. Það er augljóst að menn vinna hér á elleftu stundu eða þá hafa þeir setið með þessar hugmyndir mjög lengi og ekki þorað að koma fram þær fyrr en núna, hvor sem ástæðan er þá eru báðar jafnslæmar. En síðan erum við líka með risamál sem koma inn á elleftu stundu. Íbúðalánasjóður er risamál. Ég er búinn að spyrjast fyrir um Íbúðalánasjóð allt kjörtímabilið og ég hvet menn til að skoða svör hæstv. velferðarráðherra við þeim spurningum sem ég hef borið fram, bæði í sérstökum umræðum og í fyrirspurnum. Ég hef haft áhyggjur af Íbúðalánasjóði eins og flestir sem eitthvað hafa kynnt sér þau mál. En núna, eftir allan þennan tíma, eftir fjögur ár, kemur hæstv. ríkisstjórn á elleftu stundu fram með einhvers konar aðgerðir sem ekkert er búið að ræða eða skoða - á elleftu stundu. Síðan er annað. Ein stærsta framkvæmd í sögu Íslands, hvorki meira né minna, er spítali fyrir þjóðina. Er eitthvað búið að kynna það sem snýr að nýjum spítala á hv. Alþingi? Svarið er nei. Það hefur ekkert verið kynnt. Nú er 3. desember. Þeir ætla að klára fjárlögin á miðvikudaginn og það er ekkert búið að kynna þetta. Við sem erum með aðgang að fjölmiðlum sáum að búið er að breyta algjörlega um kúrs ef marka má fréttir. Nú á að fara í ríkisframkvæmd í stað þess að fara í einkaframkvæmd eins og fyrrverandi hæstv. ráðherrar þessarar ríkisstjórnar, hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson og hæstv. ráðherra Álfheiður Ingadóttir, höfðu ákveðið að fara í. Hæstv. ráðherra Guðbjartur Hannesson ætlar augljóslega að breyta um kúrs og fara úr einkaframkvæmd yfir í ríkisframkvæmd. Það hefur ekkert verið kynnt fyrir hv. Alþingi, ekki neitt. Svo koma menn og gagnrýna að hv. þingmenn veki athygli á því. Samkvæmt stjórnarskránni eiga hv. þingmenn að veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Hvað má segja um þann hv. þingmann sem horfir á þessi vinnubrögð og segir ekkert? Má ekki snúa dæminu við og segja: Hvar eru hv. stjórnarliðar? Virðulegi forseti. Finnst hv. stjórnarþingmönnum þessi vinnubrögð virkilega vera í lagi? Ef svo er fer ég fram á að þeir komi hér og gangist við því og útskýri fyrir þjóðinni hvers vegna þeim finnst þessi vinnubrögð vera í lagi. Ég fullyrði 

Virðulegi forseti. Það er rétt að taka það fram í upphafi að  Þar sem ég var búin að taka til máls við 1. umr. um fjárlögin, þennan mikla doðrant sem liggur fyrir þinginu, ætla ég aðallega að einbeita mér í þessari ræðu við 2. umr. að breytingartillögum sem komið hafa frá meiri hlutanum á milli umræðna. Það er mjög fróðlegt að lesa þær vegna þess að það átti að bæta verklag við fjárlagagerð. Það var eitt af meginmarkmiðum þessarar ríkisstjórnar, en nú hefur það komið fram að þetta er mjög ómarkvisst og enn þarf að flytja mikið fjármagn á milli liða, hér á milli umræðna, þannig að þetta tekur alltaf miklum breytingum. Ég hef farið yfir það sem ég hef lagt áherslu á um forgangsraðanir í fyrri ræðum við 1. umr. og þá er ég meðal annars að tala um lögregluna, dómstólana og heilbrigðiskerfið. Ég ætla ekki að rifja það hér upp en ég sakna þess svo sannarlega í þessum breytingartillögum að finna ekki brýnar tillögur um stofnanasamninga hjúkrunarfræðinga. Nú eru hjúkrunarfræðingar í stórum stíl að segja upp og fá ekki einu sinn áheyrn hjá hæstv. forsætisráðherra. Hverjum hefði dottið það í hug um þann ágæta ráðherra áður en hún varð hæstv. forsætisráðherra að hún hlustaði ekki á það sem fjölmenn kvennastétt segði um launabætur? Svona getur þetta breyst. Ég ber enn þá von í brjósti að hæstv. forsætisráðherra veiti þessari fjölmennu kvennastétt áheyrn því að mikið misræmi hefur átt sér stað. Það er mikil synd að gripið hafi verið til uppsagna á Landspítalanum. Eins og við vitum eigum við frábært heilbrigðisstarfsfólk. Umræðan er ekki búin og kannski er enn von. Ekki ætla ég að gefa upp vonina eins og ég sagði áðan því að það er alltaf möguleiki að ríkisstjórnin átti sig, sérstaklega í ljósi þess að hjúkrunarfræðingar fara fyrst og fremst fram með sanngjarna kröfu, að laun þeirra hækki til jafns við svipaðar starfsstéttir. Hafa þær til dæmis nefnt það að svipað menntaðir starfsmenn hjá Stjórnarráðinu hafa hækkað um tæp 23% svo það sé nú sagt. Það eru venjuleg skrifstofustörf en hjúkrunarfræðingar eru með líf sjúklinga í höndunum án þess að ég sé að metast fyrir hönd starfsstétta. Það sem mig langar til að nefna um þetta nefndarálit frá meiri hluta fjárlaganefndar er að fjárlaganefnd telur að leitað hafi verið leiða til að festa í sessi forsendur ríkisfjármálastefnunnar sem fram komu í fjárlagafrumvarpinu með það að markmiði að hafa hér hallalausan ríkisrekstur árið 2014. Nefndin telur að ekki megi mikið út af bera svo það markmið náist. Sumir hafa kallað þetta kosningafjárlög og ég get alveg tekið undir það. Það er svo einkennilegt með þessa ríkisstjórn að hún hefur fyrst og fremst gefið loforð fram í tímann, hún bindur næstu ríkisstjórn með fjárlögum og loforðum um alls konar stefnumörkun. Ég ætla að taka dæmi um hvernig hún bindur framtíðarríkisstjórnir þessa lands. Hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, setti á stóriðjuskatt sem varð til þess að stóriðjan átti að greiða tekjuskatt fram í tímann allt til ársins 2018 til að koma til móts við íslenska ríkið þegar verst stóð á. Ég benti á það þegar þetta var til umræðu að þetta væri allt hið græna sem fyndist í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Þarna festi þáverandi formaður stóriðjuna enn frekar í sessi en kosningabaráttumál flokksins var að losna við alla stóriðju úr landinu. Þarna gat hann hins vegar leitað á náðir stóriðjunnar og látið hana greiða skatttekjur fyrir fram. Þá benti ég á að þetta væri mjög einkennileg þróun vegna þess að með því að fyrir fram greiða skatttekjur væri jafnframt verið að hvetja fyrirtæki til að sýna ekki eins mikinn hagnað og áætlanir hljóðuðu upp á. Í ljósi þess að það var ákvæði í þeim samningum sem ríkisstjórnin gerði um að ef fyrirtæki skiluðu ekki eins miklum skatti í ríkissjóð og áætlað var yrði fyrirtækjunum heimilt að sækja það í ríkissjóð sem upp á vantaði með vöxtum. Sem betur fer hefur þróun álverðs verið á þann hátt að ekki þurfti að koma til þessa. Þetta eru vel rekin fyrirtæki hér á landi og mjög gjaldeyrisskapandi. Sem betur fer eru þau í góðum rekstri þó að ríkisstjórnin hafi reynt að setja sem flesta steina í götu þeirra. Svo vita allir umræðuna um það að ríkisstjórnin ætlar ekki að standa við samninginn um raforkuverðið og skattlagningu til framtíðar varðandi þessi fyrirtæki. Hin lamandi hönd ríkisstjórnarinnar liggur allt um kring. Þetta er ekki eina atvinnugreinin sem ríkisstjórnin hefur ráðist á. Við vitum hvaða stefnu á að taka í fiskveiðistjórnarkerfinu. Við vitum hvaða stefnu er búið að taka í ferðaþjónustunni varðandi virðisaukaskattinn fyrir utan allar aðrar hækkanir sem leggjast á vörur og þjónustu. Þetta er hin lamandi hönd þessarar ríkisstjórnar og þess vegna er mjög merkilegt að sjá hvaða rök meiri hluti fjárlaganefndar notar í þessu nefndaráliti. Meiri hlutinn telur að þróun frumjafnaðar án óreglulegra tekna og gjalda sé jákvæð í frumvarpinu og slær þann varnagla að þessi frumjöfnuður verði jákvæður ef ekki koma til frekari áföll sem rekja má til afleiðinga bankahrunsins. Virðulegi forseti. Það að þetta skuli vera komið inn í nefndarálitið bendir til þess að ríkisstjórnin átti sig ekki á því að hún er búin að starfa í næstum fjögur ár. Hér er enn verið að nota sem rök inn í umræðuna og í nefndarálit að þess sé að vænta að ríkissjóður verði rekinn hallalaus ef ekki koma til fleiri áföll í sambandi við bankahrunið. Það er eins og ríkisstjórnin átti sig ekki á því að hún er búin að halda um stjórnartaumana öll þessi ár. Hér varð bankahrun í október 2008. Nú er kominn desember 2012. Ríkisstjórnin hefur haldið um stjórnartaumana síðan. Þessi ríkisstjórn ákvað að dæla peningum inn í sparisjóðakerfið. Þessi ríkisstjórn tók ákvörðun um að dæla peningum inn í Sjóvá – Almennar sem dæmi. Þessi ríkisstjórn hefur gert afar mörg mistök sem eru ekki bankahruninu að kenna. Tökum annað dæmi út af því að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson fór yfir Íbúðalánasjóð áðan. Hefði leið framsóknarmanna verið farin hér strax á vormánuðum 2009 með 20% niðurfellingu allra skulda værum við í öðrum sporum. Þá hefðu hjól atvinnulífsins farið að snúast. Þá hefði hagvöxtur aukist. Þá hefðu heimilin haft langtum meiri ráðstöfunartekjur til að keyra neysluna af stað aftur. Það var ekki gert. Nú virðist eins og Íbúðalánasjóður sé að sogast niður með heimilunum vegna þess að ekki var brugðist við á réttan hátt af þessari vinstri velferðarríkisstjórn. Til dæmis var ekki farið að tillögum aðila í samfélaginu um að afnema vísitölutengingar lána Íbúðalánasjóðs strax eftir hrunið. Hvað sitjum við uppi með? Nú þarf ríkið að leggja fleiri tugi milljarða inn í Íbúðalánasjóð vegna mistaka þessarar ríkisstjórnar. Svo segja hæstv. ráðherrar: Hér varð hrun. Virðulegi forseti. Hvenær rennur upp sá dagur að þessi ríkisstjórn líti til fyrningartíma hrunsins og fari að horfast í augu við það að megnið af þeim vandamálum sem við stöndum frammi fyrir í dag er þessari ríkisstjórn að kenna? Það er þessi ríkisstjórn sem verður dæmd af verkum sínum vegna þess til hvaða ráða var gripið til að leysa úr málum eftir hrunið. Við skulum heldur ekki gleyma því að hæstv. fjármálaráðherra einkavæddi bankana á einni nóttu, einkavæddi bankana í annað sinn án þess að spyrja kóng eða prest. Hann lagði ekki þá ákvörðun fyrir þingið. Þar með afhenti hann erlendum vogunarsjóðum skuldasöfn íslenskra heimila. Þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, tók þá ákvörðun að taka 280 milljarða kr. skuldabréf í erlendri mynt og færa yfir í nýja Landsbankann þegar verið var að semja með hinni hendinni um Icesave-skuldina sem átti að setja á herðar íslensku þjóðarinnar. Nú stöndum við frammi fyrir því að Landsbankinn getur tæpast staðið undir þessum greiðslum. Það hefur komið fram í fréttum. Hvað gerist ef Landsbankinn á ekki gjaldeyri til að greiða af þessu skuldabréfi sem þáverandi hæstv. fjármálaráðherra tók sisvona á einni nóttu? Það lendir þá á ríkissjóði því að Landsbankinn er banki landsmanna. Þetta er ekki hægt að rekja til hrunsins. Þetta er hægt að rekja til einhliða ákvarðana þáverandi hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Á þetta þurfum við að varpa ljósi. Við erum að reyna að benda á það sem miður hefur farið hjá þessari ríkisstjórn, en hún á eitt svar við því, virðulegi forseti: Þetta er allt öðrum flokkum að kenna og þetta er allt hruninu að kenna. Þetta er mótsögn. Ég verð að minnast á kosningabaráttuna sem var rekin 2009. Þegar spurt var hvað vinstri flokkarnir ætluðu að gera, hvernig þeir ætluðu að slá upp skjaldborginni um heimilin og byggja velferðarbrúna sem þeir lofuðu fyrir kosningar var sagt á kosningafundum: Við þurfum ekki að útskýra það neitt meir, heilög Jóhanna sér um það. Og við sjáum hvert hæstv. forsætisráðherra er komin og hvað hún hefur lagt á landsmenn þau ár sem hún hefur starfað sem forsætisráðherra. Enginn vilji er til þess að afnema hér verðtryggingu, enginn vilji til þess að koma skuldugum heimilum til hjálpar, enginn vilji einu sinni til að standa vörð um jafnréttið, eins og hæstv. forsætisráðherra hefur alltaf verið talsmaður fyrir. Svona má lengi telja. Þar sem ég hef þetta nefndarálit fyrir framan mig langar mig aðeins til að grípa ofan í það aftur. Það er gert ráð fyrir hærri arðgreiðslum nú en í frumvarpinu sjálfu og þá er talað um áætlaðan arð Landsbanka Íslands. Nú ætlar ríkisstjórnin að taka arð af Landsbankanum jafnvel þó að bankinn sé ekki greiðslufær með þetta erlenda skuldabréf sem ég talaði um áðan. Ég tel mjög alvarlegt að ríkisstjórnin sé raunverulega að fara fram á að Landsbankinn greiði arð á meðan hann stendur ekki í skilum. En gott og vel, það á að hækka skatta á tekjur. Það er áætlað að skattarnir á tekjurnar hækki um 4,8 milljarða. Svo á hagnaður af eignasölu samkvæmt þessu nefndaráliti að vera 1,5 milljörðum kr. lægri en í frumvarpinu þannig að það er verið að færa þarna fram til hækkunar og lækkunar. Svo er það alveg ótrúlegt sem birtist í þessu nefndaráliti sem er vert að fara yfir í þessari umræðu, þessi gæluverkefni sem ríkisstjórnin stendur fyrir. Hér er til dæmis lögð til hækkun upp á 500 milljónir sem stofnframlag til stofnunar græns fjárfestingarsjóðs. Það er alveg hreint með ólíkindum með þessa grænu fjárfestingu sem kemur fram í frumvarpinu vegna þess að það var samþykkt einhver þingsályktunartillaga um græna hagkerfið. Ég studdi hana á sínum tíma en mér blöskrar að sjá alla þá fjármuni sem fara í það. Þetta er að mínu mati gæluverkefni vegna þess að það er verið að dæla svo miklum peningum inn í þetta eins og líka ýmis verkefni sem græna hagkerfið á að standa undir. Það er gerð tillaga um 280 millj. kr. framlag til að standa undir ýmsum verkefnum sem ráðgerð eru samkvæmt þessari þingsályktun um græna hagkerfið og ríkisstjórnin samþykkti í fjárfestingaráætlun sinni í maí síðastliðnum og á að taka gildi þegar þessi ríkisstjórn er farin frá, 2013–2015. Það er verið að binda ríkisstjórnir framtíðarinnar. Það eiga að fara í það tæpir 4 milljarðar á þessum árum. Þetta er upptakturinn að því. Þess vegna velti ég fyrir mér, virðulegi forseti, síðan hvenær ríkisstjórn hafi getað bundið stefnu sína niður á þann hátt að það sé hægt að binda hendur komandi kynslóða. Þetta er enginn rekstrarkostnaður. Það er ekki verið að leggja fjármagn í spítalana. Það er ekki verið að leggja fjármagn í launakostnað opinberra starfsmanna eða neitt þess háttar. Nei, það er verið að fara af stað núna með þessi kosningafjárlög og binda fleiri milljarða til framtíðar. Mér finnst þetta mjög einkennilegt. Ef það kemur til þess að það þurfi að skera mikið niður í ríkisútgjöldum næstu ára hljóta þessi verkefni að fjúka fyrst út af borðinu hjá nýrri ríkisstjórn, gæluverkefni þessarar stjórnar. Þó að við þurfum að huga að umhverfismálum, og ég er mikill talsmaður umhverfisins og þess að við notum náttúruna af skynsemi og í sátt við sjálfa sig, er ekki hægt að vera með slík gæluverkefni þegar þúsundir Íslendinga ganga um án atvinnu. Fólk hugsar um það eitt að fá vinnu, ekki hvort það séu einhver græn störf sem skapast, því síður hvort það sé einhver græn fjárfestingaráætlun. Manni er hætt að koma neitt á óvart sem þessi ríkisstjórn tekur upp á. Varðandi grænu áherslurnar er á bls. 22 í þessu nefndaráliti gert ráð fyrir 50 millj. kr. beinu framlagi úr ríkissjóði til að auka fjárveitingar til Íslandsstofu vegna greiningar og markaðskynningar á grænum erlendum fjárfestingum hér á landi. Virðulegi forseti. Við framleiðum grænustu orku í heimi. Við búum á eyju. Landið er mjög hreint. Við þurfum ekki að fást við kjarnorkuúrgang eða geislaúrgang. Hvers vegna þarf að leggja aukalega til 50 millj. kr. til þess að kynna Ísland sem grænan fjárfestingarkost? Það vita allir, virðulegi forseti, yfir hvaða gæðum við búum. Ég hef til dæmis verið óþreytandi að tala um það. Áætlað er að öll þessi grænu verkefni verði fjármögnuð með annars vegar sérstakri tekjuöflun af veiðigjaldi á auðlindaarð sjávarútvegsins og hins vegar með tekjum af arðgreiðslum og söluhagnaði af eignasölu. Þetta er skrýtin fjármögunarhugmynd því að sjávarútvegsmálin eru öll upp í loft og mér skilst að það hafi náðst með hörku í þingflokki Samfylkingar í dag að koma einu fiskveiðistjórnarfrumvarpinu út úr þingflokknum. Hvers lags ríkisbókhald er þetta? Það er áætlað að setja inn í ríkisreksturinn gjöld sem ekki er eign fyrir á móti, framtíðararð í fiskveiðiauðlindinni og svo hugsanlega framtíðareignasölu. Þetta er ekki góð hagfræði, virðulegi forseti, og það er alveg dæmalaust að það skuli vera farið fram með þessum hætti. Eins og ég sagði áðan kemur manni fátt orðið á óvart. Hér er til dæmis gott að minnast aðeins á að það er verið að leggja 10 millj. kr. til aðalskrifstofu forsætisráðuneytisins. Þetta er ekkert rosalega há upphæð, en það á að grípa til þessara 10 millj. kr. vegna þess að ráðherranefnd um atvinnumál ætlar að fjalla um stuðning er lýtur að atvinnuuppbyggingu og fjölgun vistvænna starfa og ákvörðun um ráðstöfun þessa fjármagns. Það er verið að búa til í þessu fjárlagafrumvarpi 2013, frumvarpinu sjálfu og þessum breytingartillögum, ægilegan kratisma og kerfisbákn. Eins og ég hef bent á fer varla nokkurt frumvarp í gegnum þingið án mikils kostnaðarauka fyrir ríkissjóð, helst með fjölgun opinberra starfa og miklum fjárútlátum. Nú ætla ég að benda á hvað það er há upphæð í þessum breytingartillögum við frumvarp til fjárlaga 2013 sem fer í veiðigjaldsnefndina og Fiskistofu vegna breytinga á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það er gerð tillaga um 30 millj. kr. fjárheimild vegna starfa veiðigjaldsnefndar. Um nýja nefnd er að ræða sem sett er á laggirnar samkvæmt lögum um veiðigjöld, nr. 74/2012, og nefndinni er ætlað að ákveða sérstakt veiðigjald og gera tillögur um lækkun þess eða undanþágu frá greiðsluskyldu. Þarna eru 30 milljónir komnar í þessa veiðigjaldsnefnd sem rekja má beint til breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og að auki er lagt til að 40 millj. kr. fari til að standa undir kostnaði Fiskistofu við aukna og umfangsmikla umsýslu við álagningu og innheimtu veiðigjalda í samræmi við kostnaðarmat sem fylgdi frumvarpi til laga um veiðigjöld sem lagt var fyrir Alþingi í mars síðastliðnum. Þarna erum við komin með 70 milljónir sem þarf að koma inn milli 1. og 2. umr. og lúta beint að útaustri úr ríkissjóði vegna þess veiðigjaldafrumvarps sem varð að lögum í júní. Ég spyr: Er ekki hægt að hafa kerfið einfaldara? Á bls. 23 í nefndarálitinu kemur fram, með leyfi forseta: „Í meðförum þingsins“ - um frumvarpið sem varð að lögum nr. 74/2012 - „voru gerðar breytingar á frumvarpinu sem leggja flókna vinnu og utanumhald á starfsmenn Fiskistofu við útreikning á rétti einstakra aðila til að fá veiðigjald lækkað vegna vaxtakostnaðar þeirra við kaup á aflahlutdeild fyrir gildistöku laganna. Í þessari tillögu er ekki tekið tillit til hugsanlegs viðbótarkostnaðar Fiskistofu sem rekja má til breytinga þingsins.“ Þetta höfum við framsóknarmenn alltaf talað um, að hafa gjaldakerfið og skattkerfið sem einfaldast þannig að það rúlli sem best í íslensku samfélagi og að ekki sé flókið að innheimta skattinn og gjöldin eftir því. Við viljum hafa fáa skatta og hafa sem styst bil milli prósentutalna en ekki búa til flókin skatt- eða gjaldakerfi í kerfinu sjálfu. Hér sést það, ef þetta verður framkvæmt og nær í gegn, náttúrlega er veiðigjaldið komið á, kostar á þessu ári 70 milljónir að innheimta þetta veiðigjald. Þetta er alveg ótrúlegt, það hefði alveg verið hægt að fara með þetta einfaldari leiðir. Mig langar aðeins að fara yfir það sem lagt er til um utanríkisráðuneytið. Ég hef bent á það í fjárlagaumræðu liðinna ára að ríkissjóður hafi lánað Evrópusambandinu fjármagn til skamms tíma á meðan ekki var búið að samþykkja IPA-styrkina. Ég lagði fram fyrirspurnir til að fá fram á hvaða lagagrunni það fjármagn byggði sem fór til Þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins. Það var ekki hægt að svara því, það var alltaf vísað í fjárlög komandi ára til að fá lagaheimild fyrir útgreiðslunni sem átti sér stað. IPA-styrkirnir voru ekki samþykktir fyrr en á vorþingi, rétt fyrir þinglok í vor, og þá upphófst mikil endurgreiðsla út úr ríkissjóði. Þá var búið að taka þessa IPA-styrki debetmegin inn á ríkisreikning. Þetta er mjög óeðlilegt og það var aldrei borið undir þingið út af hverju ríkissjóður lánaði Evrópusambandinu fjármagn með þessum hætti. Það á að breyta hér lið 03-111. Það er gert ráð fyrir að 128 millj. kr. tímabundin fjárheimild verði til að ráðstafa styrk frá Evrópusambandinu vegna þýðingaverkefna. Á móti fjárheimild samkvæmt þessari tillögu er gert ráð fyrir óafturkræfum styrk til íslenska ríkisins frá Evrópusambandinu sem færist á tekjuhlið og hefur verkefnið að þessu leyti ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Það kemur þarna inn á móti. Þarna sé ég það í fyrsta sinn fullyrt að IPA-styrkirnir séu ekki afturkræfir. Ég gerði mikla hríð að hæstv. utanríkisráðherra hér á sínum tíma til að fá fram hvað hann hefði í höndunum um að við þyrftum ekki að endurgreiða þá 5 milljarða sem Evrópusambandið dældi yfir íslenska þjóð þegar þjóðin segir nei við aðild að Evrópusambandinu. Það hefur aldrei reynt á það hjá neinu umsóknarríki. Þess vegna telur hæstv. utanríkisráðherra þetta óafturkræfa styrki, en eins og ég hef bent á er klásúla í þessu IPA-styrkjafrumvarpi og þingsályktunartillögu sem fylgdi því sem getur leitt það af sér að við þurfum að greiða þessa styrki til baka þegar við segjum nei. Blinda augað er hins vegar látið horfa á það og engum rökum tekið er að því snúa en við skulum vona hið besta. Svo kemur fram í nefndarálitinu viðurkenning á því sem ég var að segja, með leyfi forseta: „Í fjárlögum fyrir árið 2010 veitti Alþingi tímabundið 180 millj. kr. framlag í þrjú ár vegna þessara verkefna, eða samtals 540 millj. kr. Sú fjárveiting verður að hluta til mótframlag Íslands á móti stuðningi Evrópusambandsins við bæði þetta og önnur verkefni í stofnanahluta IPA-áætlunarinnar.“ Þarna er viðurkennt að íslenska ríkið lánaði Evrópusambandinu sem nemur um það bil hálfum milljarði í Þýðingamiðstöðina, en eins og kemur fram fást ekki bara styrkirnir og gleðin með því að taka á móti IPA-styrkjunum, íslenska ríkið þarf alltaf að leggja fram mótframlag. Þetta hefur lítið verið rætt og því er helst haldið að nokkru leyti leyndu vegna þess að ríkisstjórninni þykir óheppilegt að þurfa að viðurkenna að íslenska ríkið þurfi að koma með mótframlag. Í þessum texta kemur fram að fyrirframgreiðsla íslenska ríkisins er 540 millj. kr. sem íslenska ríkið lánaði Evrópusambandinu vegna þessara IPA-styrkja, en það á ekki að færa þetta aftur til baka á kredithlið heldur er litið svo á að þetta sé mótframlag íslenska ríkisins vegna hinna ýmsu IPA-styrkja. Þetta er alvarlegt og mér finnst líka mjög sérstakt að þetta skuli ekki vera í frumvarpinu sjálfu heldur þurfi að koma hér á milli umræðna í formi breytingartillögu. Hef ég svo sem ekki fengið neina staðfestingu á því hvers vegna það er. Það er eins og þetta hafi gleymst eða á einhvern hátt farið fram hjá fólki. Svo er liðurinn Ýmis verkefni hjá utanríkisráðuneytinu. Það er alltaf verið að telja okkur trú um að það kosti ekkert að vera í aðlögunarferli að sambandinu, þetta sé allt meira og minna borgað af sambandinu sjálfu og þetta sé ekkert svo mikill kostnaður. Þótt þetta dragist á þetta ekkert að vera svo flókið eða dýrt. Hér er samt sem áður, virðulegi forseti, lögð fram tillaga um að bæta við 40 milljónum frá því að frumvarpið var lagt fram. Það kemur fram í frumvarpinu að það voru 50 milljónir fyrir og hér er farið fram á 40 millj. kr. í viðbót, samtals 90 millj. kr. fjárveitingu vegna viðræðnanna við Evrópusambandið. Það er alveg með ólíkindum hvað þetta er farið að kosta íslenska þjóð. Þarna liggja 90 milljónir bara á árinu 2013 í þessum fjárlagalið. Það merkilega er að hér er fyrst um að ræða kostnað vegna samninganefnda, ferðalaga og sérfræðiþjónustu. Það er einhverjum til hagsbóta að láta viðræðurnar dragast á langinn, ef þessu verður haldið áfram næstu ár fara óheyrilegir peningar út úr ríkissjóði í þessa vitleysu. Allir vita að þessi för er tilgangslaus. Það besta sem þessi ríkisstjórn gæti lagt til fyrir kosningar væri að taka fyrir þingsályktunartillögu mína um að það fari í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða kosningunum hvort Íslendingar eigi að halda áfram með þessar aðlögunarviðræður eða ekki. Hér er keyrt blint fram af brúninni, mokað fé í Evrópusambandsumsóknina á meðan ekki er hægt að kaupa tæki á Landspítalann og verið er að skera lögregluna svo mikið niður að hún getur vart sinnt lögbundnu hlutverki sínu. Svo mætti lengi telja í grunnþjónustunni. Þess vegna er sorglegt að horfa upp á það, virðulegi forseti, hvernig farið er með almennt skattfé. Það er margt sem má bæta. Ég ætla að hrósa meiri hluta fjárlaganefndar að einu leyti því að hér eru líka breytingartillögur til bóta. Ég ætla sérstaklega að taka út úr þessu það sem snýr að Íslenskri ættleiðingu. Hér á að bæta við 25 millj. kr. samkvæmt þessari breytingartillögu þannig að heildarfjárveiting til Íslenskrar ættleiðingar verður 34 milljónir á þessu ári. Það er búið að skera svo mikið niður til þessa málaflokks að til vandræða horfir en þarna hefur fengist áheyrn. Það væri óskandi að ríkisstjórnin væri líka það framsýn að það hefði verið lagt til að halda áfram að niðurgreiða glasafrjóvganir svo ég taki eitt dæmi. Við þurfum á því að halda að fjölga okkur hér á landi og það er meðal grundvallarmannréttinda, mundi ég halda, að foreldrar geti eignast börn og þá er náttúrlega, eins og allir vita, glasafrjóvgun einn þáttur í því. Við tökum vonandi á því þegar þessi ríkisstjórn er farin frá. Þetta er meðal þeirra mannréttindamála sem við þurfum að setja á oddinn í framtíðinni. Síðast í gær var frétt um niðurskurð vegna glasafrjóvgana og var þar vísað til nágrannaríkjanna og hvernig þar er staðinn vörður um þessi mál. Eins og ég segi, virðulegi forseti, er sorglegt að sjá svona þjóðþrifamál falla í gleymsku og dá og rykfalla hjá þessari ríkisstjórn þegar peningum er sóað í alls konar gæluverkefni eins og þetta græna hagkerfi sem ég fór yfir og þessa grænu fjárfestingarstefnu, svo við tölum ekki um þessa ESB-umsókn. Það er líka skrýtið að skoða breytingartillögurnar um mennta- og menningarmál. Ég uppgötvaði áðan að Íslendingar eru mjög rausnarlegir varðandi menningarmálin. Auðvitað eigum við að halda í okkar arf og hafa hér öflugt menningarlíf, en ég tel að forgangsröðunin verði að vera sú að fólk haldi fyrst og fremst heilsu og geti átt í sig og á. Við verðum að eiga góðar menntastofnanir áður en við förum að eyða miklu fé í hin ýmsu menningarverkefni. Ég verð líklega gagnrýnd fyrir þetta en þetta er lífsskoðun mín, virðulegi forseti, ég hef ætíð sagt að mér finnst þessi ríkisstjórn ekki forgangsraða rétt. Röng verkefni eru tekin fram yfir brýn verkefni. Þessu verðum við að breyta eftir næstu kosningar. Við þurfum að taka til í ríkisrekstrinum fyrst og fremst og skera niður óþarfaverkefni sem liggja úti um allt. Þegar illa árar í ríkisrekstri verður, eins og í heimilisrekstri, að forgangsraða á réttan hátt til að nauðsynlegir hlutir hafi forgang og svo er hægt að raða afþreyingarefni síðar. Fyrst og fremst verðum við að hafa tekjur til að standa undir því öllu. Virðulegi forseti. Ég hugsa að ég láti þetta duga í þessari ræðu. Ég tel þessar breytingartillögur að nokkru leyti til bóta. Hér er kallað mjög eftir því hvers vegna stjórnarandstaðan kemur ekki með breytingartillögur, það var hrópað á torgum á föstudaginn að við værum í málþófi, hefðum engar breytingartillögur og hefðum ekkert til málanna að leggja. Ég hafna þessu tvennu. Hér á sér ekki stað málþóf eins og ég fór yfir þegar ég byrjaði ræðuna. Þetta er mín fyrsta ræða og ég er varamaður Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd. Í öðru lagi teljum við ekki skynsamlegt að koma með breytingartillögur við þetta fjárlagafrumvarp því að fjárlög eru alltaf á ábyrgð hverrar ríkisstjórnar fyrir sig. Við höfum komið með breytingartillögur undanfarin þrjú ár. Þær hafa ekki verið teknar til greina, ekki ein einasta breytingartillaga, þannig að nú skal ríkisstjórnin sitja uppi með þetta ógöngumál. Hvernig þessi fjárlög verða afgreidd kemur í ljós síðar, en svo virðist sem ekki sé meiri hluti fyrir ákveðnum þáttum í frumvarpinu miðað við umræður liðinna daga. Það á eftir að koma í ljós. Virðulegi forseti. Á hátíðarstundum er talað um samvinnu og sanngirni og að allir eigi að vinna saman. Þegar ekki er haft samráð eða á nokkurn hlut komið til móts við tillögur okkar í stjórnarandstöðunni vitum við að ekki þýðir að leggja fram breytingartillögur eða semja um nokkurn hlut til lækkunar eða hækkunar í þessum fjárlögum. Það gefur augaleið, virðulegi forseti, og þess vegna komum við til með að vinna þessi mál fyrst og fremst fyrir okkar flokksþing þjóðinni til heilla og leggja þau svo hér fram næsta vetur.

Virðulegi forseti. Ég ætla að segja það í upphafi ræðu minnar að ég vona að hv. þingmenn stjórnarliðsins sem eru að þvælast frammi komi hingað í andsvör við ræðu mína. Þeir hafa ekki séð ástæðu til að taka þátt í umræðunni fyrir utan einn, hv. þm. Jón Bjarnason, sem rifjaði upp kannski eitt af síðustu kosningasvikunum sem ætti eftir að framkvæma, niðurgreiðslu á húshitun. Sumir þeirra hv. þingmanna sem hafa ekki séð ástæðu til að koma í ræðustól og fjalla um fjárlögin ættu að gefa sér tíma til að koma í eitt eða tvö andsvör, einkum í ljósi þeirra aðstæðna sem okkar svæði býr við. Ég ætla að nefna sérstaklega tvö dæmi, lokun Heilsugæslustöðvarinnar í Snæfellsbæ aðra hverja helgi og því til viðbótar misskiptinguna á fjármagni sem veitt er til uppbyggingar við þjóðgarða. Þeir eru þrír en Snæfellsnesþjóðgarður er algerlega út undan í skiptingu á fjármagni. Sömu hv. þingmenn hafa haldið því fram að hér sé mikil viðspyrna og ekkert nema uppbygging fram undan þannig að þeir hljóta að eiga auðvelt með að koma hingað, þótt ekki væri nema í tvær, þrjár mínútur, til að verja hvernig þeir geta forsvarað það. Ég vil byrja á því að gera athugasemdir, og þær mjög alvarlegar, við að ekki hefur enn þá verið mælt fyrir svokölluðum bandormi eða kyrkislöngu, eins og ég hef kallað hann í umræðunni vegna áhrifanna sem verða af skattkerfisbreytingum ríkisstjórnarinnar. Það er búið að leggja málið fram í lok þess frests sem gildir um framlagningu mála en það er ekki búið að mæla fyrir því enn þá, þ.e. tekjuhlið frumvarpsins sem snýr að breytingum sem þar á að gera. Því til upprifjunar, af því að alltaf er verið að tala um bætt og faglegri vinnubrögð á Alþingi, lét ég skoða sérstaklega hvernig það hefur verið undanfarin þrjú þing eftir að hæstv. ríkisstjórn tók við. Fyrir fjárlögin ársins 2012 var bandormurinn lagður fram 1. nóvember, mælt fyrir honum 3. nóv. og 2. umr. fjárlaga fór fram 29. nóvember. Árið á undan, þ.e. fyrir fjárlög ársins 2011, var bandormur lagður fram 16. nóvember, mælt fyrir honum 18. nóvember en 2. umr. fjárlaga var 8. desember. Meira að segja á því ári sem gerðar voru hvað mestar breytingarnar hjá hæstv. ríkisstjórn, og er í raun og veru stærsta kyrkislangan, þ.e. árið 2009 fyrir fjárlög ársins 2010, var hann þó lagður fram 24. nóvember, mælt fyrir honum 5. desember og 2. umr. fjárlaga var 14. desember. Við sjáum auðvitað hvert þetta stefnir. Það hefur komið upp í umræðunni á undanförnum árum að markmiðið og stefnan sé alltaf að leggja fram tekjuhlið frumvarpsins, eða þær breytingar sem á að gera á skattkerfinu, fyrr heldur en hefur verið gert, þ.e. bæta vinnubrögðin. Það er ástæða til að vekja athygli á þeim vinnubrögðum og líka í ljósi þess að nú virðist jafnvel vera svo að ekki sé meiri hluti fyrir þeim 1,5 milljörðum sem á að fara að leggja í virðisaukaskattsbreytingarnar á ferðaþjónustunni. Meira að segja þau varahjól sem eru hörðust skrúfuð undir hæstv. ríkisstjórn, það eru farnir að losna þar boltar og hafa verið gerðar athugasemdir við það. Auðvitað er ekkert spáð í að það skuli gert þannig. Þá ætla ég aðeins að fara yfir örfá atriði sem snúa að þeim hlutum sem hér eru og kannski renna yfir stóru myndina. Skuldsetning ríkissjóðs er gríðarlega mikil, 1.950 milljarðar með skuldbindingum og þar vantar inn í til viðbótar. Síðan auðvitað þær vaxtagreiðslur sem verða á næsta ári og eru um 84 milljarðar. Á næstu fjórum árum þarf ríkissjóður að greiða 370 milljarða í vexti. Samt erum við í skjóli gjaldeyrishafta og vextir á erlendum fjármagnsmörkuðum mjög lágir. Við erum búin að heyra marga hv. þingmenn og hæstv. ráðherra tala um mikilvægi þess að breyta vöxtum í velferð, eins og sagt er. Það eru kannski ekki miklar deilur um það en auðvitað dæma verkin sig sjálf hjá hæstv. ríkisstjórn því ef við skoðum vaxtajöfnuðinn er auðvitað mjög sláandi að hann skuli hafa aukist um tæpa 20 milljarða kr. á tveimur árum. Það segir til um hvernig hefur gengið hjá hæstv. ríkisstjórn að ná tökum á vaxtagjöldum ríkissjóðs. Það gefur okkur tilefni til að skoða þau mál mjög vandlega og líka hversu mikilvægt er að byrja að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Sú umræða hér inni er allt of lítil og að mínu viti er alger forsenda fyrir því að ná einhverri vitrænni niðurstöðu í rekstri ríkissjóðs að fara að greiða niður skuldir. Síðan langar mig örstutt að fara yfir það sem snýr að svokallaðri fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sem er auðvitað staðfesting á því hversu mikilvægt er að setja fjármálareglur fyrir þingið. Ég held að það þyrfti helst að setja þær í stjórnarskrá, algerlega bundnar. Meðan verið væri að greiða niður skuldirnar þyrfti ramminn auðvitað að vera miklu þrengri og síðan gæti verið stillt þannig upp að þegar betur áraði og ný ríkisstjórn vonandi tæki við væri auðvitað hægt að auka svigrúmið. Fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar er talandi dæmi um að það á að baða sig í sviðsljósinu rétt fyrir kosningar, láta taka myndir af sér að klippa borða og taka skóflustungur sem aðrir eiga auðvitað sjá um að framkvæma eða að slá vitleysuna af. Það gefur augaleið. Það er alveg sama hvort fjárfestingaráætlunin er tekin sem slík eða líka það sem snýr að útgjaldaaukningunni, sem verið er að skrifa upp á núna og ráðherrarnir baða sig í í fjölmiðlum, það er alltaf þannig að þær tikka af fullum krafti inn á næsta kjörtímabil. Það undirstrikar hversu mikilvægt er að setja ákveðnar fjármálareglur. Virðulegi forseti. Ég spyr mig að því þegar á að fara í framkvæmdir eins og byggingu húss íslenskra fræða sem á að kosta um 3,7 milljarða, hverju það breyti þótt því yrði frestað í einhvern ákveðinn tíma. Hvað mundi gerast? Mundi eitthvað gerast? Nei, ég held að ekkert mundi gerast, akkúrat ekki neitt. Það er skynsemi í að fresta þeirri vitleysu. Á sama tíma, - og ég sé að þeir hv. þm. Norðvesturkjördæmis sem eru að þvælast frammi sjá sér ugglaust ekki fært að koma í andsvör - eins og ég sagði í upphafi máls míns, er akkúrat verið að loka Heilsugæslustöðinni í Snæfellsbæ aðra hverja helgi sem sparar bakvaktalaun eins læknis. Það er búið að skera niður hjá heilbrigðisstofnunum Vesturlands svo það verður að grípa til þeirra aðgerða en á sama tíma verður að fara að byggja hús íslenskra fræða. Við skulum setja það í samhengi: Hvað gæti gerst við svona aðstæður? Það gætu gerst skelfilegir hlutir sem maður vonar að sjálfsögðu að gerist ekki. Það er hinn blákaldi veruleiki sem blasir við. Það er einhvern veginn litið á fólkið sem býr á þessum stöðum og svona er komið fyrir sem einhvers konar vinnudýr til að skaffa ríkissjóði gjaldeyri. Svo skulu misvitrir stjórnmálamenn skammta úr sínum hnefa til að vita hvaða þjónustu fólkið á að fá. Það gefur augaleið að þegar fólk fær ekki einu sinni grunnþjónustuna í þeim sveitarfélögum þarf það auðvitað ekki neina aðra þjónustu. Það er mjög sláandi. Mig langar líka að nefna sýningu fyrir Náttúruminjasafn Íslands. Það á að setja 500 millj. kr. í að setja upp einhverja sýningu. Það liggur ekkert fyrir um skiptinguna milli ríkis og sveitarfélagsins Reykjavíkurborgar. Engar upplýsingar liggja fyrir um það. Það eina sem stendur í textanum er: Það á að setja sýninguna af stað og svo á aðgangseyririnn að standa fyrir rekstri hennar. Trúlegt, eða hitt þó heldur. Á sama tíma í sömu breytingartillögum hjá hv. meiri hluta í fjárlaganefnd er verið að færa til rúmar 400 millj. kr. vegna þess að rekstur Hörpu stendur ekki undir sér. Síðan er tillagan við hliðina að fara út í aðra eins vitleysu og ætlast til að aðgangseyririnn standi undir henni. Fyrir utan það er búið að veita aukið fjármagn til stofnana eins og Sinfóníuhljómsveitar Íslands til að hækka húsaleiguna til að standa undir rekstrinum. Það er í raun og veru tvöfalt sem verið er að gera. Það er auðvitað fullvissa um að verið er að baða sig í eintómri vitleysu. Síðast en ekki síst á að byggja upp þekkingarsetur, enn eina þjóðgarðsmiðstöðina fyrir Vatnajökulsþjóðgarð, sem á að kosta 900 millj. kr. Það eru 290 millj. kr. sem fara í það á næsta ári þannig að það eru auðvitað aðrir sem eiga að gera það, þetta er þriggja ára áætlun, en svona er þetta allt. Ég sé núna að þeir hv. þingmenn stjórnarliðsins sem eru í þessu kjördæmi sjá sér auðvitað ekki fært að taka rökræðuna og koma hingað í andsvör. Ég vænti þess að þeir geri það seinna í kvöld eða í nótt þegar ég tek aðra ræðu um svipuð mál. Ég kalla eftir þeirri afstöðu, sem þeir telja nú að sé auðvelt að verja, til þess hvernig fjárlögin eru sett upp.

Frú forseti. Ég ætla að halda áfram þar sem frá var horfið með ríkisábyrgðirnar. Ég var búinn að ræða um Íbúðalánasjóð, ég var búinn að ræða um Landsvirkjun og hef nú aflað mér nýrri upplýsinga um skuldir og gjöld hjá því ágæta fyrirtæki sem er mjög sterkt og stendur vel, með mjög gott eigið fé en töluvert miklar skuldir sem eru með ríkisábyrgð. Það væri heilmikill akkur í því og mundi minnka mikið áhættu ríkissjóðs ef tækist að einkavæða skuldirnar og þessar ríkisábyrgðir. Eigið fé hjá Landsvirkjun er samtals um 207 milljarðar og nettóskuldir eru um 300 milljarðar, sem sagt eigið fé plús nettóskuldir eru 500 milljarðar sem ríkissjóður er með þarna undir. Ég held að það sé mjög brýnt að huga að þeirri áhættu sem er bundin þarna, ekki væri verra að ríkissjóður fengi þessa 500 milljarða í sinn vasa og hugsanlega eitthvað meira, 600–700 milljarða, í lækkun ábyrgða og greiðslu fyrir fyrirtækið til 40 ára, eins og ég talaði um áðan, og gæti þá lækkað skuldir og minnkað ábyrgðir ríkissjóðs. Þá mundi ríkissjóður kannski ekki verða alveg skuldlaus en það mundi létta verulega á honum. Ég tek undir það sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sagði hér áðan, að við þyrftum að róa að því öllum árum að ná niður skuldum ríkissjóðs til að minnka sívaxandi vaxtagjöld sem eru komin upp í 80 milljarða brúttó, um 60 milljarða nettó, og geta lent í ákveðnum spíral þannig að við komumst ekki út úr þeim vanda. Það sem ég ætlaði að tala um núna er Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins, LSR, sem var endurskipulagður 1997. Þá varaði ég mikið við þeirri leið sem farin var, flutti breytingartillögu sem var kolfelld þar sem ég vildi að opinberir starfsmenn gætu valið sér að vera annaðhvort með góð laun og venjuleg lífeyrisréttindi hjá Lífeyrissjóði verslunarmanna eða öðrum lífeyrissjóði að eigin vali, Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda o.s.frv., eða vera með lakari laun og góð lífeyrisréttindi. Í reynd fengu þeir hvort tveggja í B-deildinni. Svo var stofnaður nýr sjóður, A-deildin, sem átti að vera sjálfbær en varð ekki sjálfbærari en svo að um áramót vantaði í hann 47 milljarða sem hafa hækkað upp í 57 milljarða á einu ári, þ.e. skuldbindingarnar hafa hækkað upp í 57 milljarða miðað við síðustu áramót. Þessar skuldbindingar hlaupa ekkert frá okkur, þær munu lenda á okkur fyrr en seinna. Í stað þess að horfast í augu við vandann og hækka iðgjöld opinberra starfsmanna eða ríkissjóðs vegna opinberra starfsmanna um 4% af launum, eins og er nauðsynlegt að gera, þá gleyma menn þessu. Það er þess vegna sem ég segi að í þessum fjárlögum sé hugað vel að litlu möskvunum, að fara ekki mikið út í þetta og hitt. Eins og hér kom fram áðan er verið að skerða læknisþjónustu á Snæfellsnesi en á sama tíma er ekki einu sinni talað um mikið stærri möskva og risastór göt á netinu sem eru þessar lífeyrisskuldbindingar upp á 57 milljarða, svo ég tali ekki um aðalskuldbindinguna í B-deildinni sem er um 400 milljarðar á ríkissjóð einan. Svo koma sveitarfélögin með 25 eða 26 milljarða og nokkrir aðrir aðilar. Það nálgast 450 milljarða sem þarna er ógreitt. Ég held að menn þurfi að fara að vinda sér í að taka á þessu vandamáli. Það hleypur heldur ekki frá okkur, frú forseti. Þetta tikkar hægt og rólega. Reyndar er búið að loka fyrir nýja sjóðfélaga en það tekur 30–40 ár að vinna úr þessu og ef ekkert er að gert verður þessi sjóður greiðsluþrota eftir 10 ár eða svo og þá þarf ríkissjóður að borga nauðugur viljugur. Svo kæmi til greina að skoða það hvort á þessu sé raunveruleg ríkisábyrgð. Menn eru núna að tala um ábyrgðina á Íbúðalánasjóði, hvort það sé raunveruleg ríkisábyrgð á þeim bréfum og hvernig henni sé háttað og hvernig hún verði þegar á reynir. Það er eins með þennan sjóð, B-deildina. Hvernig verður ríkisábyrgðin á B-deildinni þegar á reynir? Þegar fjármálaráðherra framtíðarinnar á ekki peninga frekar en endranær og segir: Það er enginn peningur til! - þá er spurning hvað gerist. Ég held að það sé rétt að fara að ræða við þessa aðila, opinbera starfsmenn, um þetta atriði. Fyrrverandi formaður BSRB, hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson, hefur verið að gæla við þá hugmynd að eignarrétturinn sé ekki alveg heilagastur í heimi. Ég er honum hjartanlega ósammála, en ef hans sjónarmið verður ofan á þá er heldur ekki eignarréttur varðandi B-deildina. Það gæti nýst í þeirri baráttu að vísa til fyrrverandi formanns BSRB þegar við ræðum um skuldbindingu vegna B-deildarinnar. Ég veit ekki hvort ég á að tala mikið meira um B-deildina en inn í þá umræðu blandast Tryggingastofnun. Hún mildar skuldbindingu vegna B-deildarinnar því að þeir sem eru með mjög góðan lífeyri úr B-deildinni fá þá engan lífeyri úr Tryggingastofnun þannig að útgjöld ríkissjóðs til Tryggingastofnunar minnka fyrir vikið. En þá kemur spurningin um Tryggingastofnun: Hver er skuldbinding ríkissjóðs vegna Tryggingastofnunar? Tryggingastofnun borgar um 50 milljarða á ári í lífeyri og það er nýbúið að gera samkomulag um að bæta kjör aldraðra, þ.e. taka hina frægu framfærsluuppbót og láta hana deyja út á fjórum, fimm árum. Skrifað var undir þetta samkomulag. Það liggur reyndar enn þá fyrir hjá hæstv. velferðarráðherra. Hann ætlaði að koma með frumvarp um það. Aftur er talað um skuldbindingu til framtíðar, að enginn eigi að tapa neinu heldur eigi bara að auka skuldbindingarnar árin 2014, 2015 og 2016 þegar væntanlega er kominn nýr fjármálaráðherra sem þarf að glíma við nýjan vanda. Svona er endalaust verið að lofa upp í ermina á sér og inn í framtíðina. Ég vil geta þess að aldurspíramídi Íslendinga er mjög merkilegur. Mín kynslóð og eldri kynslóðir, þ.e. 68 ára og eldri, eru tiltölulega fámennar, um það bil 1.800–2.000 manns, en svo verður gífurleg fjölgun á næstu 10–20 árum þannig að þeir sem eru núna 55 eða 58 ára eru um það bil 4 þúsund, þ.e. þeir árgangar. Það er rúmlega tvöföldun á árgöngunum og við þurfum að búa okkur undir að takast á við það á næstunni í gegnum Tryggingastofnun og lífeyrissjóðakerfið. Þessi stóraukna fjölgun aldraðra á næstu árum mun hafa mikil áhrif á greiðslur frá Tryggingastofnun, eins og ég gat um, en líka á heilbrigðiskerfið því að eldra fólk er mikið dýrara í heilbrigðisþjónustu en yngra fólk. Mér finnst að menn þurfi að horfa á þennan vanda í stað þess að vera endalaust að lofa auknum útgjöldum í framtíðinni. Ég ætla að nota síðustu mínútuna til að ræða um tvær fréttir. Annars vegar er búið að tryggja 8,7 milljarða í Vaðlaheiðargöng. Þessi frétt kom 30. nóvember, þ.e. fyrir stuttu. Hæstv. fjármálaráðherra Katrín Júlíusdóttir undirritaði þann dag lánasamning upp á 8,7 milljarða. Þarna eru til peningar, frú forseti, en það vantar peninga í læknisþjónustuna á Snæfellsnesi. Hins vegar var fyrirspurn mín til hæstv. velferðarráðherra Guðbjarts Hannessonar um hönnun á Landspítala – háskólasjúkrahúsi og hann sagði að í hana færu hundruð milljóna, ef ekki eitthvað yfir milljarð. Nú er spurningin: Eru þessar tölur inni í fjárlagafrumvarpinu? Ef ég þekki rétt þá vantar þessar tölur inn í fjárlagafrumvarpið en undanfarin ár hefur í sívaxandi mæli, og ég kemst bara ekki yfir það, vantað peninga inn í fjáraukalögin sem koma svo fram í ríkisreikningi.

Virðulegur forseti. Það er ekki hægt annað við upphaf þessarar fyrstu ræðu minnar um fjárlög ársins 2013 en að gera athugasemdir við þá umræðu sem stjórnarliðar margir hverjir hafa sett af stað mjög skipulega og jafnvel með óhefðbundnum og óviðeigandi hætti um málþóf. Það er reyndar ekki fyrst núna í umræðu um fjárlögin sem slík umræða er sett af stað. Þetta er greinilega taktík sem menn hafa sammælst um að beita stjórnarandstöðuna til að draga sem allra mest úr umræðu um stærstu mál ríkisstjórnarinnar enda ljóst að ríkisstjórnin er langt á eftir áætlun, oft mörgum árum, með sín helstu mál og þarf því að koma þeim í gegn á miklu meiri hraða en forsvaranlegt er. En þær aðferðir sem beitt hefur verið til að reyna að koma í veg fyrir að umræða eigi sér stað um mikilvæg mál eru algerlega óásættanlegar. Í raun hafa verið gerðar tilraunir til að hræða þingmenn stjórnarandstöðunnar eða bara þá þingmenn sem hafa einhverjar athugasemdir við mál ríkisstjórnarinnar frá því að tjá sig um málið með ásökunum um málþóf, bæði í þinginu og í fjölmiðlum. Þessar ásakanir birtast jafnvel á fyrsta degi umræðu um risavaxin mál. Ég nefni sem dæmi að þegar menn voru að hefja umræðu um ekki bara breytingar á stjórnarskrá Íslands heldur nýja stjórnarskrá, á fyrsta degi umræðu um frumvarp að nýrri stjórnarskrá, hófust ásakanir um að menn væru komnir í málþóf. Þetta endurtók sig þegar við fórum að ræða fjárlög ársins 2013 við 2. umr., aðalumræðu fjárlaga. Menn voru rétt komnir af stað með að gera í mörgum tilvikum mjög mikilvægar og alvarlegar athugasemdir við frumvarpið þegar farið var að saka þingmenn um málþóf. Ég ætla ekki að eyða tíma í að rifja upp þá uppákomu sem hér varð, sem var náttúrlega fyrir neðan allar hellur, þegar þingmenn gengu með skilti fyrir framan ræðustól. Sú nálgun almennt að reyna að hræða þingmenn frá því að ræða mikilvæg mál er algerlega óásættanleg og ólýðræðisleg. Það er mikilvægt að menn láti það ekki slá sig út af laginu hvort heldur sem er þingmenn stjórnar eða stjórnarandstöðu. Þingmenn stjórnarliðsins hljóta að vilja gera einhverjar athugasemdir líka við fjárlögin. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum margir hverjir ekki tekið til máls enn. Ég er að flytja mína fyrstu ræðu um þessi fjárlög og því er algerlega óþolandi að sitja undir slíkum ásökum. Ég læt þetta nægja af athugasemdum að sinni en taldi mikilvægt að koma inn á þetta í byrjun vegna þess að það er mikilvægt að þingmenn séu ekki hræddir frá því að tjá sig um stór mál eins og fjárlögin. Ég ætla að byrja á því að rifja aðeins upp fyrri fjárlög þessarar ríkisstjórnar og hvernig þau hafa gengið eftir. Ástæðan fyrir því að ég byrja á þessu er að við höfum séð á undanförnum árum að það sem lagt hefur verið upp með í fjárlögum hefur engan veginn gengið eftir. Þetta er ekki bara eitt tilvik heldur virðist vera regla hjá þeirri ríkisstjórn sem nú situr. Þar sem þetta er regla þurfum við að taka tillit til þess við umræðu um nýjustu fjárlögin. Við getum ekki annað en lagt mat á þau með hliðsjón af því hvernig fyrri fjárlög ríkisstjórnarinnar hafa gengið eftir. Þar vantaði vægast sagt mikið upp á að forsendur stæðust. Auðvitað var ríkjandi óvissa í upphafi og ég ætla ekki að fjalla sérstaklega um það hvernig forsendur ársins 2009 fóru, en ég ætla að fara stuttlega yfir fjárlögin 2010 og 2011. Samkvæmt fjárlögum ársins 2011 stóð til að ríkið yrði rekið með 36,4 milljarða kr. halla. Í lok ársins 2011 fóru menn yfir árið, upplýsingar lágu þá fyrir um útgjöld að langmestu leyti og sú yfirferð leiddi í ljós að hallinn var 10 milljörðum kr. meiri en fjárlög gerðu ráð fyrir, var 46,4 milljarðar. En þar með var ekki öll sagan sögð vegna þess að við nánari yfirferð kom á daginn að raunverulegur halli ársins 2011 var 89,4 milljarðar. Með öðrum orðum, hinn raunverulegi halli var 173% umfram áætlun á árinu 2011. Við vitum ekki enn þá hver niðurstaðan verður eftir endanlega yfirferð ársins 2012, eðli málsins samkvæmt, en ef þetta er einhver vísbending er ástæða til að hafa áhyggjur af því. Fjárlög ársins á undan, 2010, gerðu ráð fyrir töluvert meiri halla, 87,4 milljarða kr. halla. Að loknu því ári sagði hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra frá því, nokkuð sáttur við eigin frammistöðu, að hallinn yrði að öllum líkindum nokkru minni en gert var ráð fyrir í fjárlögum eða 74,5 milljarðar. Það var það einkum vegna svokallaðs Avens-samnings sem ríkið reiknaði sér hagnað af, samningsins við Seðlabankann í Lúxemborg. Því miður gekk þetta ekki eftir því að skömmu síðar var hallinn færður upp í 82 milljarða og var þá farinn að nálgast þá rúmu 87 milljarða sem fjárlög ársins 2010 gerðu ráð fyrir. En hver var svo niðurstaðan eftir ítarlegri yfirferð? Hallinn nam 123,3 milljörðum. Reynslan sýnir okkur því að lítið hefur verið að marka þau fjárlög sem ríkisstjórnin hefur lagt fram, því miður. Þess vegna tek ég því með talsverðum fyrirvara þegar því er haldið fram við umræðu um þessi fjárlög að þau sýni verulegan árangur í rekstri ríkisins, vegna þess að nákvæmlega það sama höfum við fengið að heyra á hverju einasta ári þegar ríkisstjórnin hefur kynnt fjárlög og það hefur aldrei gengið eftir. Reyndar sjá menn nú þegar að ýmsa liði vantar í fjárlagafrumvarpið sem fela í sér fyrirsjáanleg útgjöld. Það vekur spurningar um vinnubrögðin sem notuð eru og hafa verið notuð á undanförnum árum við gerð fjárlaga. Það eru ýmsir stórir óvissuþættir sem á eftir að taka tillit til. Íbúðalánasjóður er náttúrlega mjög stór liður og hefur verið mikið ræddur að undanförnu en fleira bætist við svo sem útgjöld vegna tónlistarhússins Hörpu og svo er mikil óvissa um fyrirhugaðan Landspítala, en ég ætla að koma aðeins betur inn á það síðar. Fjárlagafrumvarpið sem við ræðum nú tekur ekki tillit til ýmissa fyrirsjáanlegra atriða en eitt er þó mjög áhugavert og ég verð eiginlega að segja sérkennilegt, jafnvel mjög óheppilegt, við þá óreglulegu liði eða óvissuliði sem þar er fjallað um. Nú dúkka allt í einu upp hugsanleg útgjöld vegna Icesave-samninga í fjárlögum. Þegar búið er að fella Icesave-samningana í þjóðaratkvæðagreiðslu þá fyrst gerir ríkisstjórnin ráð fyrir því að Icesave kunni að fela í sér einhver útgjöld. En þegar ríkisstjórnin var sjálf búin að undirrita samninga, eða fulltrúar hennar, og stjórnarliðið búið að berjast fyrir því að ná þeim í gegnum þingið og setja í lög var ekkert minnst á útgjöldin í fjárlögunum. Þó hafði verið sýnt við fyrri Icesave-samningana að útgjöld vegna þeirra, bara vegna vaxtakostnaðar, mundu nema yfir 40 milljörðum kr. á ári í erlendri mynt sem yrði greidd út úr landinu. 40 milljarðar á ári. Það var bara litið fram hjá því í fjárlögunum. Búið var að undirrita samninga, skuldbinda ríkið eða svo gott sem, þangað til gripið var inn í það. Áform ríkisstjórnarinnar voru að skuldbinda ríkið til að greiða meira en 40 milljarða í vexti út úr landinu á ári, en það var litið fram hjá því í fjárlögum. Nú þegar þessir samningar ríkisstjórnarinnar hafa verið felldir, slegnir út af borðinu, dúkkar hins vegar Icesave allt í einu upp í kafla sem kallast „Ríkisábyrgðir og áhættuskuldbindingar.“ Ég vil gera alvarlegar athugasemdir við það að fjallað sé um Icesave í þessum kafla. Ég gríp niður í upphaf þessa 8. kafla þar sem segir, með leyfi forseta: „Fjárhagsáhætta ríkissjóðs felst í því að ýmsir þættir geta leitt til þess að rekstrarniðurstaða ríkissjóðs og skuldastaða verði frábrugðin því sem gert er ráð fyrir í fjárhagsáætlun. Flokka má skuldbindingar ríkissjóðs sem beinar og óbeinar skuldbindingar.“ Svo er dálítil útskýring á því og sagt frá því hverjar helstu beinu skuldbindingarnar séu, en svo er bætt við: „Aðrar óbeinar skuldbindingar sem vert er að nefna eru til að mynda áhættuskuldbindingar sem kunna að leiða af niðurstöðu EFTA-dómstólsins í máli sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur höfðað gegn íslenskum stjórnvöldum vegna Icesave-reikninga Landsbankans.“ Það er vægast sagt óheppilegt að hafa þetta orðalag í fjárlögum vegna þess að með því er gefið í skyn að niðurstaða EFTA-dómstólsins kunni að leiða til einhverra skuldbindinga af hálfu íslenska ríkisins. Það er bara alls ekki svo. En það að ríkisstjórnin skuli setja slíkt orðalag í fjárlögin hlýtur að vera verulegt umhugsunarefni og áhyggjuefni vegna þess að það bendir til þess að hún geri sér ekki grein fyrir því að sama hvað líður niðurstöðu EFTA-dómstólsins dæmir hann okkur ekki til að greiða vexti eða bætur vegna Icesave. Reyndar er farið aðeins nánar í þetta aftar í kaflanum og málið skýrt aðeins betur. Ég held að ástæða sé til að lesa það vegna þess að ég vil halda því til haga að óeðlilegt sé að hafa þessar athugasemdir í fjárlögunum. Með leyfi forseta, þá segir á bls. 470: „Rétt þykir að halda því til haga að Icesave-málið svokallaða, sem rekið er fyrir EFTA-dómstólnum í kjölfar kæru Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) á hendur íslenskum stjórnvöldum, kann að hafa áhrif á stöðu ríkissjóðs. Dómur í málinu skapar ekki beina greiðsluskyldu fyrir ríkissjóð og er ekki aðfararhæfur sem slíkur.“ Þetta er rétt. Þarna er þessu sem betur fer haldið til haga. En svo höldum við áfram: „Málið fjallar eingöngu um það hvort stjórnvöld hafi gerst brotleg við skuldbindingar sínar á grundvelli EES-samningsins. Dómsniðurstaðan kann engu að síður að hafa verulega þýðingu fyrir það hverjar endanlegar lyktir þessa deilumáls kunna að verða og þar með fyrir mögulegan kostnað ríkissjóðs. Málshöfðun ESA lýtur að tveimur atriðum: annars vegar því hvort stjórnvöldum beri skylda til að tryggja að innstæðutryggingarsjóðir geti staðið við skuldbindingar um tryggingu innstæðna að tilteknu lágmarki, og hins vegar að því hvort jafnræðis hafi verið gætt milli innstæðueigenda á Íslandi og annars staðar. Gæti virðulegur forseti beðið þingmenn í hliðarsal að hafa ekki svona hátt? Ég heyri varla sjálfan mig lesa. En ég held áfram: „Óvíst er um dómsniðurstöðuna og hvaða þýðingu hún kann að hafa í fjárhagslegu tilliti.“ Þetta er setning sem ég geri athugasemd við. Dómsniðurstaðan sem slík í EFTA-dómstólnum hefur ekki fjárhagslega þýðingu. Hugsanleg dómsniðurstaða fyrir íslenskum dómstólum síðar kynni að hafa fjárhagslega þýðingu. Ég held áfram: „Ef dómsniðurstaðan verður hagstæð gæti kostnaður af málinu orðið lítill eða enginn. Verði niðurstaðan hins vegar íslenskum stjórnvöldum í óhag mun endanlegur kostnaður ríkissjóðs væntanlega einkum ráðast af (a) endurheimtum úr búi Landsbanka Íslands hf., (b) hvaða gengisviðmið munu verða lögð til grundvallar við uppgjör forgangskrafna, og eftir atvikum gengisþróun krónu og helstu gjaldmiðla, og (c) kostnaði og skuldbindingum sem kunna að leiða af dómsniðurstöðu EFTA-dómstólsins.“ Það er c-liðurinn sem ég tel ástæðu til að gera sérstaka athugasemd við, svo það birtist í þingtíðindum, c-liðurinn um kostnað og skuldbindingar sem kunna að leiða af dómsniðurstöðu EFTA-dómstólsins. Niðurstaða EFTA-dómstólsins mun ekki hafa í för með sér kostnað fyrir ríkið. Það þarf niðurstöðu íslenskra dómstóla til að ríkið verði dæmt til að greiða skaðabætur í Icesave-málinu og þá þarf að sýna fram á eitthvert tjón. Það verður ekki hlaupið að því vegna þess að fyrir liggur að bæði breska og hollenska ríkið hafa hagnast gríðarlega á setningu neyðarlaganna og á margan hátt hefur staða innstæðueigenda í Bretlandi og Hollandi verið miklu betur tryggð en staða íslenskra innstæðueigenda. Hinir erlendu innstæðueigendur fengu allt sitt bætt í erlendri mynt sem hélt verðgildi sínu á meðan íslenskir innstæðueigendur hafa eingöngu fengið sitt bætt í íslenskum krónum, að sjálfsögðu, og krónan á sama tíma fallið verulega í verði. Tjón, hvort heldur sem er innstæðueigenda í Bretlandi eða Hollandi eða innstæðutryggingarsjóða þessara landa eða ríkjanna, er ekkert. Þvert á móti hafa bæði Bretar og Hollendingar haft verulegan hag af setningu neyðarlaganna. Jafnvel þótt menn gætu komist að þeirri niðurstöðu fyrir EFTA-dómstólnum af einhverjum pólitískum ástæðum að menn hefðu átt að haga málum öðruvísi varðandi Icesave er ekki hlaupið að því að sýna fram á að Bretar og Hollendingar hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni af því. Því er algerlega fráleitt að vísa í það í fjárlögum að niðurstaða EFTA-dómstólsins geti leitt til aukinna útgjalda. Það er sérstaklega sérkennilegt í ljósi þess að þegar ríkisstjórnin áformaði að greiða yfir 40 milljarða á ári gat hún ekkert um það í fjárlögum. Ég læt þetta nægja af umræðu um þennan Icesave-lið. Ég vildi bara gera grein fyrir þessu svo það lægi fyrir síðar að þessi skýring sem fylgir í fjárlögum er mér ekki að skapi og væntanlega ekki stórum hluta þingmanna. Þá að ýmsum liðum fjárlaganna. Það stingur auðvitað mjög í augu að sjá að vaxtakostnaður ríkisins heldur áfram að vaxa til mikilla muna og er orðinn óheyrilega hár miðað við þessi fjárlög. Hann er 84 milljarðar kr. á árinu 2013. Það væri hægt að hafa langa upptalningu á því hvað hægt væri að gera fyrir þessa 84 milljarða miðað við aðra liði í fjárlögunum. Sá samanburður sýnir okkur að ef ekki væri þörf á að greiða 84 milljarða í vexti hefðum við í fyrsta lagi getað komist hjá öllum niðurskurði undanfarinna ára en við gætum líka ráðist í verulega kjarabætur fyrir þær stéttir sem hafa dregist aftur úr á undanförnum árum og ráðist í heilmikla fjárfestingu, en skortur á fjárfestingu er sérstakt vandamál sem ég ætla að fjalla um hér á eftir. 84 milljarðar á árinu 2013, nettóvaxtakostnaður ríkisins 63,3 milljarðar. Einhverjar vaxtatekjur koma á móti en nettókostnaður vegna vaxta er 63,3 milljarðar. Hvernig var þessi kostnaður á undanförnum árum? Á árinu 2009 eftir efnahagshrunið nam nettóvaxtakostnaður ríkisins rúmum 40 milljörðum. Svo reyndu menn að taka á þeirri stöðu eða héldu því að minnsta kosti fram og gátu fært dálítil rök fyrir því í fjárlögum ársins 2010 þar sem kom fram að nettóvaxtakostnaður yrði 38,8 milljarðar, ívið minni en 2009. En svo fór heldur að halla undan fæti 2011. Þá var nettóvaxtakostnaðurinn yfir 46 milljarðar, 2012 55,7 milljarðar og núna 2013 63,3 milljarðar kr. Þetta minnir okkur á að þau útgjöld sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu eru að verulegu leyti peningar sem teknir eru að láni. Á meðan menn halda áfram að safna skuldum og ég tala nú ekki um ef vaxtakostnaðurinn heldur áfram að stíga svona hratt verðum við að líta svo á að þau útgjöld sem við ráðumst í séu tekin að láni og muni bera vexti og því miður töluvert háa vexti langt fram í tímann. Það er nefnilega svo að þó að hæstv. ríkisstjórn hafi gert töluvert af því að undanförnu að státa sig af meintum árangri í efnahagsmálum og meðal annars við stjórn ríkisins hafa skuldir ríkisins haldið áfram að vaxa ár frá ári. Þær hafa ekki vaxið jafnhratt og fyrstu árin, sérstaklega fyrsta árið eftir hrun þegar töluverður kostnaður af efnahagshruninu lenti á ríkinu, en engu að síður haldið áfram að vaxa ár frá ári. Menn eru ekki byrjaðir að greiða niður skuldir heldur eru þeir að auka við þær enn þá og enn í þessum fjárlögum, síðustu fjárlögum þessarar ríkisstjórnar. Þar er enn verið að auka á skuldirnar, ekki jafnhratt og í byrjun en samt er aukning ár frá ári. Það er ekki í samræmi við þær áætlanir sem gerðar voru á árinu 2009 þar sem gert var ráð fyrir töluvert meiri hagvexti en raunin hefur sýnt, töluvert hraðari niðurgreiðslu skulda og að ríkissjóður yrði rekinn með afgangi miklu fyrr en ljóst er að verður. Það er verulegt áhyggjuefni að þessar áætlanir skuli ekki hafa gengið eftir vegna þess að forsendur til þess voru allar til staðar. Eins og svo oft verður eftir efnahagshrun og kreppu kom töluverð uppsveifla í löndunum í kringum okkur. En þessi uppsveifla fór algerlega fram hjá Íslandi, sú uppsveifla sem mátti gera ráð fyrir í ljósi sögunnar og gert var ráð fyrir í spám, m.a. Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Fyrir vikið erum við enn að safna skuldum. Af hverju fór þessi uppsveifla fram hjá okkur og setur okkur í þá stöðu að vera enn við lok þessa kjörtímabils að bæta við skuldir ríkisins í stað þess að greiða niður? Fyrst og fremst vegna þess að hér hefur fjárfesting verið í sögulegu lágmarki. Frá því að mælingar hófust hefur fjárfesting sem hlutfall af landsframleiðslu ekki verið jafnlítil og undanfarin ár. Og fjárfesting sem hlutfall af landsframleiðslu segir okkur til um atvinnusköpun, sköpun starfa, enda hefur störfum nánast ekkert fjölgað. Það hefur að vísu dregið úr skráðu atvinnuleysi en þegar rýnt er í ástæðurnar fyrir því er það ekki vegna þess að orðið hafa til ný störf heldur vegna þess að fólk hefur flutt úr landi til að leita sér að vinnu annars staðar eða verið skilgreint á nýjan hátt, ýmist farið í einhvers konar starfsþjálfunarprógrömm, farið á framfærslu hjá sveitarfélögum eða verið endurskilgreint með öðrum hætti. Þetta er meginástæða þess að staðan er ekki betri en raun ber vitni og hún mun ekki lagast fyrr en fjárfesting fer af stað og ný atvinnutækifæri skapast. Hvað þarf til þess? Fyrst og fremst þarf stöðugleika. Stjórnvöld þurfa að skapa efnahagslegan stöðugleika vegna þess að ekkert fælir fjárfesta meira frá, hvort sem þeir eru erlendir eða innlendir, en pólitísk óvissa. Þegar menn hafa breytt skattkerfinu að minnsta kosti 170 sinnum á einu kjörtímabili blikka rauð ljós sem vara við því að of mikil pólitísk áhætta sé að fjárfesta í landinu enda er Ísland komið á lista yfir lönd þar sem fjárfestar þurfa að óttast pólitíska áhættu og reikna sérstakt álag vegna hennar. Ísland er komið á lista með löndum á borð við Rússland, Egyptaland, ýmis Afríkuríki og Suður-Ameríkuríki þar sem pólitísk áhætta telst sérstakur áhættuliður. En því miður hefur ekkert verið gert til að draga úr óvissunni. Það er stöðugt bætt í hana. En svo státa menn sig engu að síður af hagvexti. Það er alveg rétt að mælst hefur dálítill hagvöxtur, t.d. á síðasta ári, en hvernig varð sá hagvöxtur til? Hann varð til með makrílveiðum, vegna þess að íslenska krónan féll það mikið að ferðaþjónusta hefur vaxið umtalsvert og annar útflutningur og vegna þess að fólk var hvatt til og nánast neytt til þess sumt hvert að nota séreignarsparnað sinn. Meðal annars þurftu margir að grípa til þess ráðs að nota séreignarsparnað til að borga af lánum. Nú er áfram gert ráð fyrir hagvexti í fjárlögum ársins 2013, en á hverju byggist hann? Ekki á fjárfestingu eða nýjum störfum heldur fyrst og fremst á einkaneyslu, sem væntanlega verður því miður fjármögnuð að miklu leyti með lántökum. Meðan ekki er hugað að þessari frumforsendu sjálfbærs hagvaxtar, fjárfestingu, snýst þróunin ekki við. Og þörfin er orðin býsna knýjandi að fara að framleiða meira og skapa fleiri störf, í fyrsta lagi til að heimilin hafi nægar tekjur til að standa undir skuldum og eðlilegri neyslu en líka vegna þess að staða þjóðarbúsins út á við er komin á verulegt hættustig eins og töluvert hefur verið rætt á síðustu vikum. Og það er ekki fjallað nógu ítarlega um þau mál í þessu fjárlagafrumvarpi, þau risavöxnu úrlausnarefni sem felast í svokallaðri snjóhengju og skakkri stöðu íslenska þjóðarbúsins gagnvart útlöndum. Við framleiðum ekki nægan gjaldeyri til að standa undir fyrirsjáanlegu útflæði gjaldeyris á næstu árum og ef fram heldur sem horfir á næstu áratugum, svo það er mjög brýnt að snúa því við. Vöruskiptajöfnuður fyrir fyrstu níu mánuði þessa árs var að vísu jákvæður um 49 milljarða en það er 40% minna en í fyrra. Viðskiptajöfnuðurinn, svo við lítum á heildarmyndina, er neikvæður. Það syrtir því enn í álinn hvað varðar stöðu þjóðarbúsins gagnvart útlöndum og það er mjög hættuleg staða. Þess vegna er afar brýnt og hefur verið lengi að koma fjárfestingu af stað og auka útflutning. Það er reyndar gert ráð fyrir í fjárlögunum, eina ferðina enn, töluverðri uppbyggingu stóriðju. Einhverjum kann að þykja það skjóta skökku við miðað við hvernig málflutningur hæstv. ráðherra og ýmissa stjórnarliða hefur verið á undanförnum árum varðandi stóriðjuna. Engu að síður hafa menn ár eftir ár gert ráð fyrir töluverðum hagvexti og tekjum ríkisins vegna fjárfestingar í stóriðju sem hefur svo ekki gengið eftir, m.a. vegna þess að stjórnvöld hafa beinlínis þvælst fyrir í stað þess að liðka fyrir henni. Eina ferðina enn gera menn nú ráð fyrir töluverðum tekjum af fjárfestingu í stóriðju, en ef reynslan er eitthvað til að miða við er hættan sú að lítið verði um það, a.m.k. á fyrri hluta næsta árs. Sem betur fer verða kosningar í apríl og þá getur ýmislegt breyst til hins betra. Virðulegur forseti. Ég hafði hugsað mér að fara yfir ýmsa liði fjárlaganna, en af því að tíminn er orðinn naumur ætla ég að bíða með það og fara þess í stað aðeins yfir hvernig menn vinna fjárlög almennt. Það er svo sem ekkert nýtt í þessum fjárlögum 2013, þetta er sú aðferð sem menn hafa notað við fjárlagagerð mjög lengi en þyrfti að breytast til mikilla muna að mínu mati. Þar er ég einkum að tala um þrennt. Í fyrsta lagi þurfa menn að gera fjárlög eða tiltölulega nákvæmar áætlanir til lengri tíma en eins árs í senn. Þegar menn gera eingöngu áætlun til eins árs geta þeir ekki metið hvað er skynsamleg fjárfesting, hvar er skynsamlegast að skera niður og spara, hvar má jafnvel auka útgjöld en ná þeim mun meiri tekjum til baka til lengri tíma litið. Það að líta einungis á eitt ár í senn leiðir til rangrar eða óhagstæðrar ákvarðanatöku. Við höfum séð mjög mörg dæmi um það á undanförnum árum og meðal annars í þessum fjárlögum að verið sé að skera niður og spara til skamms tíma, til eins árs, en valda með því þeim mun meiri útgjöldum til lengri tíma litið. Eða það er skorið niður og sparað til eins árs og þar með komið í veg fyrir að til verði þeim mun meiri tekjur til lengri tíma litið. Á meðan menn eru ekki með lengra tímabil undir geta þeir ekki tekið skynsamlegustu og hagstæðustu ákvarðanirnar. Í öðru lagi vantar meiri heildarsýn. Það þarf að meta betur heildaráhrif þeirra ákvarðana um útgjöld og tekjur sem fjárlögin lýsa. Sem dæmi um það má nefna þann niðurskurð sem hefur verið gert ráð fyrir í heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Í fjárlögum hefur verið gert ráð fyrir svo og svo miklum sparnaði á hverjum stað, en ekki gert ráð fyrir neinum kostnaði á móti annars staðar. Menn hafa gert ráð fyrir að spara jafnvel nokkur hundruð milljónir á hverjum stað með því að fækka starfsfólki, segja t.d. upp hjúkrunarfræðingum, fækka rúmum á sjúkrahúsum og draga úr þjónustu, en ekki gert ráð fyrir því að samdráttur sem verður í þjónustu á einum stað leiði til aukins kostnaðar annars staðar og jafnvel nýs kostnaðar eins og ferðakostnaðar sem fylgir því þegar nægileg heilbrigðisþjónusta er ekki í boði í hverjum landshluta. Það er bara litið fram hjá kostnaðinum sem verður til annars staðar. Það vantar með öðrum orðum annan hluta jöfnunnar. Þetta er verulegur galli á fjárlögum og leiðir til oft og tíðum, eins og í fyrra dæminu með tímarammann, til óhagstæðrar ákvarðanatöku, jafnvel rangrar. Þriðja atriðið sem ég vil nefna sem er mjög mikilvægt að huga að við gerð fjárlaga og þarf að huga að við gerð fjárlaga ársins 2014, að það er ekki sama hvort peningarnir renna í eitthvað þannig að þeir veltist áfram innan íslenska hagkerfisins eða fari úr landi. Menn hafa nefnilega lagt að jöfnu það sem varið er til dæmis í innfluttar vörur eða það sem fer í að greiða til að mynda laun hjúkrunarfræðinga, af því að staða þeirra hefur mikið verið í umræðu á síðustu dögum og vikum, en það er ekki rétt að leggja þetta að jöfnu. Það sem varið er í innflutta vöru eða önnur útgjöld sem renna úr landinu eru peningar sem eru farnir að öllu leyti. En þeir peningar sem notaðir eru til að greiða íslenskum hjúkrunarfræðingi laun hér heima koma að talsverðu leyti strax til baka vegna tekjuskatts en restin fer í að kaupa ýmsar vörur og þjónustu hér innan lands, skattur er líka lagður á það eða það er borgað af íslenskum lánum. Þannig veltast peningarnir áfram innan íslenska hagkerfisins og skila sér smátt og smátt að miklu leyti til baka til ríkisins aftur eða til að skapa verðmæti innan lands. Menn hafa ekki gert neinn greinarmun á þessu. Þetta er atriði sem ég benti oft á í tengslum við það þegar verið var að leggja mat á það hvort Íslendingar gætu staðið undir vaxtabyrðinni af Icesave-samningunum sem ég nefndi í byrjun. Það var aldrei hugað að því af hálfu stjórnvalda að þeir rúmlega 40 milljarðar sem átti að greiða í vexti árlega væru peningar sem rynnu úr landi og kæmu ekki aftur, mundu ekkert nýtast innan lands, það kæmi ekkert á móti. Þessir rúmu 40 milljarðar sem hefðu farið úr landinu í formi vaxtagreiðslna jafngiltu því að ríkið hefði ráðist í útgjöld sem hefðu getað numið að minnsta kosti tvöfaldri þeirri upphæð innan lands, 80 milljarða útgjöld innan lands, vegna þess að þeir hefðu skilað sér til baka að svo miklu leyti og leitt til verðmætasköpunar hér. Það er því ekki sama hvort við erum að tala um útgjöld innan Íslands eða eitthvað sem rennur úr landi. Það er löngu orðið tímabært að menn fari að gera greinarmun þar á og líta á fjárlög ríkisins meira eins og heimilisbókhald, skoða hvað kemur inn og hvað fer út. Ég hef gert miklar athugasemdir við hvernig fjárlög eru unnin og reynsluna af fjárlagagerð ríkisstjórnarinnar. Til stóð samkvæmt yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar að gera heilmiklar úrbætur á því hvernig menn ynnu fjárlög. Í því samhengi er rétt að rifja upp að samhliða kynningu á fjárlögum ársins 2010 gaf ríkisstjórnin skriflegt fyrirheit sem ég ætla að fá að lesa hér í lok ræðu minnar, með leyfi virðulegs forseta. Yfirskriftin var: „Aukinn trúverðugleiki fjárlaga.“ Þar segir: „Ríkisstjórnin leggur ríka áherslu á að tryggja trúverðugleika fjárlaga nú þegar fram undan er árabil mikils og nauðsynlegs aðhalds í útgjöldum ríkissjóðs. Trúverðugleikinn er meðal annars kominn undir vilja og getu ríkisstjórnar,“ - athugaðu, virðulegi forseti, vilja og getu ríkisstjórnar - „ráðuneyta og stofnana til að halda útgjöldum ríkissjóðs innan heimilda fjárlaga. Því mun fjármálaráðherra á haustdögum leggja fyrir ríkisstjórn til afgreiðslu verklagsreglur og viðmiðanir sem auka á trúverðugleika fjárlaga og styrkja framkvæmd þeirra.“ Hvernig gekk þetta nú eftir? Þetta fyrirheit var gefið þegar fjárlagafrumvarp ársins 2010 var lagt fram. Ég rakti það í upphafi máls míns hvernig fjárlög ársins 2010 hefðu gengið eftir og fjárlög ársins 2011 og við sjáum í hvað stefnir með fjárlögum ársins 2012. Því miður hefur ekkert breyst við vinnslu fjárlaga ársins 2013, þannig að það má segja að ríkisstjórnin dæmi sjálfa sig með yfirlýsingunni frá árinu 2009 þar sem hún segir að trúverðugleikinn sé meðal annars kominn undir vilja og getu ríkisstjórnarinnar. Vilji og geta ríkisstjórnarinnar hefur því miður bara ekki verið nógu mikil. Getan til að rétta af rekstur ríkisins hefur ekki verið til staðar. Það er enn verið að safna skuldum á síðasta ári þessa kjörtímabils og teknar hafa verið allt of margar rangar ákvarðanir, m.a. vegna þess að ekki var unnið að fjárlögum á skynsamlegan hátt og að sjálfsögðu nánast ekkert tillit tekið til ábendinga, hvort heldur sem er stjórnarandstöðunnar eða sérfræðinga í risastórum málum eins og veiðigjaldamálinu. Það var kannski ekki við öðru að búast en að við yrðum enn í þeirri stöðu sem við erum í nú en vonandi verður veruleg breyting á þegar fjárlög ársins 2014 verða kynnt af nýrri ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kom vel inn á hvaða verkefni eru fram undan, þ.e. auðvitað þau að skapa hér atvinnu, búa til hagvöxt og gefa fólkinu í landinu von. Hv. þingmaður talaði um trúverðugleika og getu ríkisstjórnarinnar. Það þarf svo sem ekki að eyða mörgum orðum á það, það segir sig sjálft þegar hæstv. ríkisstjórn er í stríði við allar undirstöðuatvinnugreinar þjóðarinnar, hvort heldur sem það er sjávarútvegurinn, stóriðjan eða ferðaþjónustan. Ríkisstjórnin gat ekki séð ferðaþjónustuna í friði þannig að hér er allt á sömu bókina lært. Hv. þingmaður kom töluvert inn á hvernig æskilegt væri að byggja upp atvinnulífið og fjárfesta í innviðum samfélagsins. Nú liggja fyrir þær upplýsingar frá Norðurþingi og sveitarstjórnarmönnum þar að til að hægt sé að gera þá samninga sem nauðsynlegir eru til að fara í atvinnuuppbyggingu á Bakka vantar 2,6 milljarða kr. inn í fjárlögin, sem er hlutur ríkisins í innviðauppbyggingunni, bæði í vegagerð og hafnargerð. Alltaf er verið að draga úr spám um aukinn hagvöxt. Gert er ráð fyrir því í hagvaxtarspánni að á seinni hluta ársins 2013 komi stóriðjuframkvæmdir inn. Ég spyr hv. þingmann hvort hann hafi ekki verulegar áhyggjur af því að það muni ekki ganga eftir og að það muni þurfa að skrúfa niður væntingarnar um hagvöxt vegna stefnu ríkisstjórnarinnar nema sú ríkisstjórn sem tekur við geti brett fljótt upp ermar og brugðist við þeim vanda. Eins hafa menn miklar áhyggjur af stöðunni á erlendum mörkuðum okkar, sérstaklega gagnvart sjávarútveginum vegna þess að þar eru mörg óveðursský á lofti. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að áætlanir muni ekki ganga eftir og að enn eina ferðina verði að draga úr væntingum þegar hagvaxtarspáin verður endurskoðuð.

Virðulegur forseti. Fyrirspurn hv. þingmanns lýtur að nokkrum atriðum sem ég nefndi í ræðu minni. Í fyrsta lagi því að spár hafi ekki gengið eftir hjá ríkisstjórninni, í öðru lagi því sem ég nefndi sérstaklega varðandi stóriðjuna, að gert er ráð fyrir verulegum framkvæmdum í stóriðju á hverju ári en svo er ekkert gert til að auðvelda mönnum það. Í rauninni er frekar staðið í vegi fyrir því og þvælst fyrir. Þess vegna má því miður álykta sem svo, eins og mér heyrðist hv. þingmaður gera, að áætlanir muni ekki ganga eftir, þ.e. að ekki verði af þessum framkvæmdum á Bakka vegna þess að ríkið sé ekki tilbúið að leggja í sinn hluta kostnaðarins. Þarna komum við þá inn á enn eitt atriðið sem ég nefndi, sem er skortur á því að meta heildaráhrifin. Þarna spara menn sér 2,6 milljarða kr. fjárfestingu í innviðum sem eru nauðsynlegir til að komast í uppbyggingu sem gæti og mundi skapa þeim mun meiri tekjur. En það skortir langtímasýnina og heildarsýnina. Menn spara bara þessa 2,6 milljarða en tjónið sem af því hlýst er þeim mun meira. Að lokum vil ég nefna að þetta er ekkert einsdæmi vegna þess að við sáum í dag fréttir af því að horfið hefði verið frá því að reisa álkaplaverksmiðju á Seyðisfirði vegna þess að það skorti framlög. Hæstv. atvinnuvegaráðherra sagði frá framtakssjóði lífeyrissjóðanna en á móti má spyrja eins og verkefnisstjórinn spurði: Hefði ekki ríkisvaldið getað greitt fyrir þessu með tiltölulega litlu framlagi gegnum Byggðastofnun fyrst framtakssjóðurinn var ekki reiðubúinn til þess? Reyndar verður að taka fram að hæstv. ráðherra sagðist hafa verið viljugur til þess og þá hefði mátt koma þessu verkefni af stað.

Virðulegi forseti. Eitt sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni, sem ég get svo sem verið sammála, er að menn þurfi að horfa lengra inn í framtíðina en bara eitt ár. Við vitum hvernig fjárlögin hafa verið á undanförnum árum, að það er alltaf dulinn halli á þeim og niðurstaða ríkisreiknings er ekki í samræmi við fjárlög eða fjáraukalög meira að segja þegar búið er að endurskoða þau í desember á því fjárlagaári sem þá stendur yfir. Því vil ég spyrja hv. þingmann, sérstaklega í ljósi þess að þessi fjárfestingaráætlun sem boðuð er af hálfu hæstv. ríkisstjórnar upp á 5,5 milljarða plús þessar 600 millj. kr. í 6. greinar heimildinni til að fara í grænkun fyrirtækja. Því vil ég spyrja hv þingmann hvort það þurfi í raun og veru ekki að setja bara strangar fjármálareglur til að ná tökum á skuldavanda ríkissjóðs. Við sjáum auðvitað hvernig vaxtagjöldin eru að þróast. Næsta ár verða þau 84 milljarðar. Þau aukast um tæpa 20 milljarða á tveimur árum vaxtajöfnuðurinn þannig að það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að ná tökum á ríkisfjármálunum. Og þegar stjórnvöld kynna svokallaða fjárfestingaráætlun gera þau það á síðustu vikum kjörtímabilsins. Þegar stjórnvöld ætla að skreyta sig með því að taka skóflustungur hingað og þangað eiga aðrir að sjá um framhaldið, annaðhvort að með því að slá vitleysuna af, ef það er hægt, eða þá að framkvæma. Skýrt dæmi um það er svokölluð náttúruminjasýning sem setja á upp í Perlunni fyrir 500 millj. kr. Aðgangseyririnn á að greiða fyrir það en á sama tíma eru á fjárlögum settar 400 millj. kr. til viðbótar inn í rekstur Hörpu vegna þess að hann stendur ekki undir sér. Telur hv. þingmaður það ekki vera mikilvægasta verkefnið núna að menn setji sér ákveðinn fjárlagaramma um það hver afgangur þurfi að vera í ríkisfjármálunum til að hægt sé að greiða niður skuldir til að ná tökum á fjárlagahalla ríkisins?

Virðulegur forseti. Þurfti nú hv. þingmaður að fara að ergja mig með því að tala um hina svokölluðu fjárfestingaráætlun? Maður vill helst komast hjá því að ræða um fjárfestingaráætlunina þó að auðvitað verði ekki hjá því komist vegna þess að þetta er svo vitlaus framsetning; að kynna eðlilega fjárfestingu ríkisins sem einhverja sérstaka fjárfestingaráætlun eftir að fjárfesting er búin að vera í sögulegu lágmarki ár eftir ár. Þessi fjárfestingaráætlun á ekki einu sinni að taka gildi fyrr en á næsta kjörtímabili ef frá eru taldir nokkrir mánuðir. Ástæðan fyrir því að allt tal um þessa fjárfestingaráætlun ergir mig svo er að þetta er svo mikil sýndarmennska, þetta er umfram allt sýndarmennska. Það er alveg skiljanlegt að hv. þingmaður skuli hafa notað umræðuna um fjárfestingaráætlunina sem inngang til að tala um mikilvægi þess að menn setji sér skýrari reglur um hvernig á fjárlögum er haldið. Ég held að það sé full ástæða til þess. Menn hafa jafnvel velt upp hugmyndum um að setja í lög að ekki megi reka ríkið með halla nema í sérstökum undantekningartilvikum sem þurfi þá samþykki þingsins fyrir, að sjálfsögðu. Það má hugleiða að setja einhverja slíka reglu. Reynslan frá Bandaríkjunum hefur kannski ekki gefið nógu góða raun vegna þess að þar eru þeir með lög sem banna að halli ríkisins eða skuldir ríkisins fari yfir ákveðin mörk, en svo færa þeir bara mörkin jafnt og þétt eftir því sem þeir nálgast þau, ég held að þeir hafi fært þau fjórtán sinnum. Það vantar því agann til að fylgja reglunum eftir. Það þarf að haldast í hendur. Já, skýrari reglur en aginn þarf líka að vera til staðar til að fylgja reglunum.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013. Ég ætla að víkja að minnihlutaáliti hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, þingmanns Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd, þar sem hann fjallar um jöfnuð í ríkisfjármálum, bara til að undirstrika það sem fram kemur þar. Það hefur reyndar komið fram í umræðum um málið nú í dag og í lok síðustu viku en þar var fjallað um það markmið sem fjármálaráðherra setti á sínum tíma að ná fram jöfnuði í ríkisfjármálum. Markmiðið var sett fram árið 2009 en hefur á engan hátt gengið eftir, eins og við sjáum, jafnvel þó að stjórnarliðar og jafnvel ráðherrar tali um það í ræðustól og láti hafa eftir sér í fjölmiðlum að nú sé staðan miklu betri en útlit var fyrir á sínum tíma. Ég ætla að lesa upp úr nefndaráliti hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, með leyfi frú forseta: „Annar minni hluti hefur bent á að markmið þau sem fjármálaráðherra setti fram í skýrslu sinni um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum 2009 hafa ekki gengið eftir. Þau helstu voru: a. að frumjöfnuður ríkissjóðs yrði jákvæður á árinu 2011, b. að heildarjöfnuður ríkissjóðs yrði jákvæður á árinu 2013 og c. að til lengri tíma litið yrði skuldsetning ríkissjóðs ekki meiri en sem svarar til 60% af vergri landsframleiðslu.“ Síðan er áfram fjallað um málið og þarna segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt Hagtíðindum frá 8. mars 2012, en þau eru rit Hagstofu Íslands, nam landsframleiðsla 2011 1.630 milljörðum kr. Miðað við þær forsendur sem gefnar eru í ritinu má ætla að landsframleiðslan muni nema 1.716 milljörðum kr. í lok 2013. Miðað við upphafleg markmið ætti frumjöfnuður því að nema 147,5 milljörðum kr. í stað 60,4 milljarða kr. eins og kemur fram í frumvarpinu, en það er um helmingur þess árangurs sem upphaflega var gert ráð fyrir. Með því að auka skuldir ríkissjóðs á næsta ári fjarlægist ríkisstjórnin upphafleg markmið sín. Skuldsetning ríkissjóðs nemur tæplega 95% af landsframleiðslu og því er langt í land með að það markmið nái fram að ganga að lækka skuldirnar í 60% af landsframleiðslu.“ En rökin fyrir því að farið er fram með ýmsar hugmyndir og breytingartillögur, sem ég ætla að fara yfir á eftir og komið hafa fram í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, eru m.a. þau að vel hafi tekist til að ná hér jöfnuði í ríkisfjármálum og að Ísland sé komið á lygnan sjó, eins og einhverjir hafa orðað það. En þegar horft er til þeirra áætlana sem gerðar voru á sínum tíma kemur í ljós að það stenst ekki. Er það rakið mjög vel bæði í áliti 2. minni hluta og eins í áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar. Það er einmitt þess vegna sem segja má, eins og kemur einhvers staðar fram í nefndarálitum, að þetta sé hálfgert kosningaplagg og að því sé kastað inn í kosningabaráttuna til að reyna að kaupa eitthvert fylgi til baka. Allir sjá að ríkisstjórnin stendur mjög veikt samkvæmt skoðanakönnunum. Hún nýtur ekki stuðnings nema lítils brots þjóðarinnar og þetta er örvæntingarfull aðgerð til að reyna að kaupa eitthvað aftur af töpuðu fylgi. Þetta er einmitt það sem gagnrýnt hefur verið mjög harkalega í gegnum tíðina, að menn komi fram á síðasta ári kjörtímabils, á kosningaári, og varpi fram svona löguðu, fari hringinn í kringum landið á einhverjum gullvagni og kasti úr honum örlitlum eyri. En það er á engan hátt nóg til að fylgja eftir þeim verkefnum sem talað er um þannig að þetta snýst í rauninni um að gefa einhverjar falsvonir. Talað er um að nota fjármuni sem koma eiga vegna arðgreiðslu úr fjármálastofnunum og annað því um líkt, úr sölu ríkishlutabréfa o.s.frv. þannig að það stenst auðvitað enga skoðun. Þá hljótum við líka að spyrja okkur að þegar við ræðum þá stöðu sem uppi er: Í fyrsta lagi: Er skynsamlegt að setja fjármuni í þau verkefni sem ríkisstjórnin ætlar sér að fara fram? Er hér verið að leggja til skynsamlega ráðstöfun á fé sem við eigum ekki? Þegar halli er á ríkissjóði eru það fjármunir sem við eigum ekki. Að þessu þurfum við að spyrja okkur. Síðan þurfum við líka að spyrja okkur að því hvort sú forgangsröðun sé skynsamleg sem birtist í fjárlagafrumvarpinu, þ.e. ekki í þeim breytingartillögum sem við ræðum á milli umræðna heldur upphaflegu tillögunum sem birtast okkur. Er þar eitthvað sem ekki er nauðsynlegt, svo sem verkefni, stofnanir eða eitthvað sem ríkissjóður ætlar að ráðast í? Gerum við ráð fyrir of mikilli hagræðingarkröfu á grunnstoðir samfélagsins, á menntakerfið, löggæsluna, á meðan fjármunum er varið til þátta sem ekki eru svo nauðsynlegir? Ég held að svo sé og ég ætla að koma betur inn á það á eftir. Áður en ég tala um einstök verkefni sem er vitnað til í nefndarálitum og í tillögum meiri og minni hluta ætla ég að koma aðeins inn á byggðamálin almennt eins og þau birtast okkur í fjárlagafrumvarpinu og hafa birst okkur undanfarin ár. Við höfum horft upp á það að mörg byggðarlög víða úti á landi hafa þurft að glíma við mikla fólksfækkun. Í mörgum þessara samfélaga er vegið of hart að grunnstoðum samfélagsins. Það er mjög slæmt, sérstaklega ef við horfum til þess að á mörgum þessara svæða eru gríðarleg sóknarfæri. Ef vegið er meira að grunnstoðum þessara samfélaga en gert hefur verið, þ.e. hinni eðlilegu grunnþjónustu sem við verðum að tryggja á hverjum stað, og þá sérstaklega nú síðustu ár með niðurskurði í löggæslu, heilbrigðismálum, samgöngumálum o.s.frv., veikjum við möguleikana á því að þessi byggðarlög, sem hafa gríðarleg sóknarfæri til að afla gjaldeyris fyrir þjóðarbúið, geti gert það. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson talaði um það í sinni ræðu áðan að mikilvægasta verkefnið núna væri að afla meiri gjaldeyris til að geta staðið undir þeim skuldbindingum sem þjóðarbúið ber, en með því að veikja grunnstoðir þessara samfélaga vítt og breitt um landið værum við að skerða möguleika okkar til að geta sótt fram og aflað gjaldeyris fyrir þjóðarbúið eins og svo nauðsynlegt er. Ég lagði það til á sínum tíma þegar ég átti sæti í fjárlaganefnd að gerð yrði sérstök byggðaúttekt á fjárlagafrumvarpinu þar sem gætt yrði að því að opinber störf, niðurskurður og þjónusta og annað slíkt yrði byggðarýnt út frá því hver staða hina dreifðu byggða landsins væri. Sérstaklega væri það mikilvægt á þessum niðurskurðartímum og í ljósi þeirra sóknarfæra sem bjóðast vítt og breitt um landið í nýtingu auðlinda, í ferðamennsku og öðru slíku. Annar minni hluti fjárlaganefndar, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, kemur inn á það í nefndaráliti sínu að mikilvægt sé að fram fari slík úttekt. Ríkisstjórnin leggur áherslu á kynjaða fjárlagagerð, að kynjajafnréttis sé gætt, en það er ekki síður mikilvægt að gætt sé að byggðajafnrétti og að málefni landsbyggðarinnar fái meiri þátt í þeirri vinnu sem unnin er í fjárlaganefnd. Við vitum öll hvernig þetta gerist; ákveðin er niðurskurðarkrafa þvert yfir. Síðan er niðurskurður ákveðinn á einstök ráðuneyti og ráðuneytin deila honum niður á einstakar ríkisstofnanir. Síðan þegar forstöðumenn þessara ríkisstofnana fara að skera niður í stofnunum sínum hefur reynslan sýnt okkur að þá skera þessir aðilar frá sér. Við því var varað þegar farið var í niðurskurð í upphafi þessa kjörtímabils því að reynslan hefði einmitt sýnt okkur þetta. Forstöðumenn þessara ríkisstofnana eru allir staðsettir á höfuðborgarsvæðinu. Varað var við því að þeir mundu skera frá sér og að niðurstaðan mundi verða sú að í ákveðnum byggðarlögum mundi opinberum störfum fækka gríðarlega og grunnþjónustan yrði skorin niður. Það er nú að koma á daginn. Það sjáum við til að mynda á Norðurlandi vestra þar sem opinberum störfum hefur fækkað gríðarlega á þessu kjörtímabili. Hingað og þangað eru eitt og tvö störf. Svo horfum við upp á að stofnanir sem staðsettar eru hér á höfuðborgarsvæðinu þenjast síðan út en ekki auka þær starfsemi sína á landsbyggðinni. Við höfum séð hvernig gengið hefur verið að heilbrigðiskerfinu með niðurskurðartillögur til heilbrigðismála og þá sérstaklega í hinum dreifbýlli héruðum, á Norðurlandi vestra. Við höfum horft upp á það til að mynda á Vesturlandi þar sem búið er að skera gríðarlega niður í heilsugæslu á Snæfellsnesi, Dalasýslu, Hólmavík, Húnaþingi vestra og auðvitað þekkjum við umræðuna um lokun E-deildar sjúkrahússins á Akranesi. Þar setti ríkisvaldið fjármuni í að gera upp heila deild, heila álmu og ári síðar, á meðan verið var að ljúka við endurbæturnar, var þessari sömu deild lokað. Núna, rúmlega hálfu ári eftir að deildinni var formlega lokað, er ekki enn búið að finna úrræði handa öllum þeim einstaklingum sem nýttu sér þjónustu E-deildar sjúkrahússins á Akranesi. Ég verð að segja, svo ég komi aðeins að breytingartillögum meiri hlutans sem eru til umræðu, að það hræðir mig óneitanlega að sjá að settir séu fjármunir í að byggja upp sjúkrahúsið í Stykkishólmi í ljósi sögunnar þegar sama ríkisstjórn setti fjármuni í sjúkrahúsið á Akranesi og síðan var öll starfsemi soguð út úr sjúkrahúsinu strax ári síðar. Þjónustan skiptir öllu máli. Ég hefði gaman af því að fá það inn í umræðuna hvað menn ætlast til t.d. varðandi Heilbrigðisstofnun Vesturlands og sérstaklega þá sjúkrahúsið á Akranesi þar sem heill gangur, sem er nýuppgerður, stendur tómur í dag. Á sama tíma ætla menn að fara í frekari framkvæmdir. Skoðum nú umræðuna um veiðigjöldin og þær hugmyndir sem uppi voru um að veiðigjöldin ættu að renna aftur til hinna dreifðu byggða. Ef maður skoðar tillögur meiri hluta fjárlaganefndar er ekki með nokkru móti hægt að segja að verið sé að styrkja landsbyggðina þegar talað er um að veiðigjöld eigi að fjármagna ákveðnar tillögur. Í fyrsta lagi kemur veiðigjaldið langverst niður á smærri útgerðunum, en veiðigjaldið sem ákveðið var að setja á átti auðvitað að renna meira til byggðarlaganna sjálfra, til sveitarfélaganna á svæðinu. En það er hægt að gera það með ýmsum hætti, með almennum aðgerðum, það þarf ekki allt að fara í gegnum ríkissjóð. Framsóknarflokkurinn hefur bent á hugmyndir eins og tíðkast t.d. í norskri byggðastefnu gagnvart hinum dreifðu byggðum þar sem stærsti hluti veiðigjaldsins kemur úr dreifbýlinu, það kemur allt hingað suður til Reykjavíkur, það rennur í ríkissjóð og einungis lítið brot er síðan veitt aftur út til hinna dreifðu byggða. En í Noregi er almenn umgjörð utan um byggðamálin þannig að ef einstaklingar og fyrirtæki eru í hinum dreifðu byggðum og langt frá höfuðborginni er viðurkennt að þau njóti ekki sömu þjónustu og íbúar í Ósló. Þá greiða þeir einfaldlega lægra tryggingagjald og oft og tíðum lægri tekjuskatta. Ungt fólk greiðir minna af námslánum sínum. Ef veittir hefðu verið fjármunir í einhver svona verkefni væri þar um að ræða almennar aðgerðir í þágu byggðanna. En ekkert bendir til þess að það verði gert miðað við hvernig hugsunarhátturinn er, litið er á landsbyggðina og þau byggðarlög sem standa svo veikt sem einhvers konar tekjulind fyrir ríkissjóð. Þá erum við komin mjög langt frá því sem lagt var upp með á sínum tíma þegar réttlætt var að ráðast í veiðigjöldin. Það er líka annað sem mig langar að koma inn á og snýr sérstaklega að landsbyggðinni. Það eru tillögur varðandi niðurgreiðslur á húshitun, en meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að 175 millj. kr. fari í niðurgreiðslu til húshitunar. Gott og vel, að sjálfsögðu er jákvætt að settir séu fjármunir í niðurgreiðslu húshitunar. En ef maður skoðar umræðuna um þau mál, og það er ágætt að fara aðeins yfir það hér, er staðan þannig á hinum svokölluðu köldu og dreifbýlli svæðum að menn greiða margfalt hærra verð fyrir að kynda hús sín en á þéttbýlli svæðum, m.a. á höfuðborgarsvæðinu. Oft og tíðum er sagt að á þessum svæðum þurfi menn 13. launamánuðinn til að greiða húshitunina á húsinu sínu. Það þurfi einn aukamánuð í árið eingöngu til að greiða húshitun af íbúðarhúsum. Í rökstuðningi fyrir því að setja þessar 175 millj. kr. inn til jöfnunar húshitunarkostnaðar segir meiri hlutinn að tillagan sé í samræmi við niðurstöður í skýrslu starfshóps um breytingar á niðurgreiðslum til húshitunar frá því í desember 2011. Þar var lagt til að flutningur á dreifingu á raforku til íbúðarhúsnæðis yrði niðurgreiddur að fullu. Síðan var rakið ágætlega um hvað þær hugmyndir snerust. Tillögur starfshópsins snerust um að setja á ákveðinn skatt sem endurskoðast mundi sjálfkrafa og tryggja það að húshitun kostaði jafnmikið óháð því hvar maður byggi á landinu. Það virkaði þá svipað og flutningssjóður olíuvara, þ.e. að allar olíuvörur sem koma inn í landið eru skattlagðar og síðan er sá skattur notaður til að greiða niður flutning á olíu til hinna dreifðu byggða. Það er ástæðan fyrir því að bensínlítrinn kostar nánast það sama í 101 og á Patreksfirði, Djúpavogi eða á Höfn í Hornafirði. Tillaga þessa starfshóps gerði ráð fyrir því. Tillaga starfshópsins gerði ekki ráð fyrir því að ríkisvaldið væri sífellt að setja smáfjármuni inn í sjóðinn og sveitarstjórnir í þessum sveitarfélögum, þ.e. á hinum köldu svæðum, þyrftu að koma árlega fyrir fjárlaganefnd með betlistaf og betla pening til að íbúar á svæðunum gætu búið við sambærilegan kyndikostnað og íbúar á öðrum svæðum. Þess vegna er alveg ótrúlegt að sjá að í tillögunum sé talað um að þetta sé einmitt gert til að bregðast við hugmyndum um jöfnun húshitunarkostnaðar. Talað hefur verið fyrir því að koma á fót slíku kerfi. Ég var flutningsmaður þingsályktunartillögu, bæði á síðasta þingi og á þessu þingi, um að fela ríkisstjórninni, sem hefur auðvitað lögfræðingastóð í ráðuneytunum, að ráðast í aðgerðir að koma upp húshitunar- og jöfnunarkerfi þar sem tryggt yrði að fyrirkomulagið mundi vera með svipuðum hætti og varðandi bensín og olíu, þ.e. að kostnaðurinn yrði jafn um land allt. Menn hafa borið því við að það sé flókið og erfitt o.s.frv. en á sama tíma leggja menn einmitt til svona skattlagningu á orkuna í landinu en skatturinn á bara ekki að renna til hinna dreifðu byggða. Lagt er til að fara í skattlagningu á raforku einmitt eins og þessi tillaga gerir ráð fyrir, en það er orðið flókið þegar þarf að veita það áfram til hinna dreifðu byggða. Að sjálfsögðu styð ég tillögu um að setja þessa fjármuni í niðurgreiðslu húshitunar, en af hverju er ekki hægt að koma upp slíkum jöfnunarsjóði? Hvað stendur í vegi fyrir því? Af hverju þurfa sveitarstjórnir og einstaklingar að koma fyrir fjárlaganefnd ár hvert og óska eftir því að það sé gert? Af hverju getum við ekki gert það? Það vantar ekkert nema pólitískan vilja til þess að það sé gert. Síðan er annað sem mig langar að koma inn á og snýr að Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Umhverfis- og samgöngunefnd, sem hefur sveitarstjórnarmálin á sinni könnu, fékk í síðustu viku á sinn fund fulltrúa frá innanríkisráðuneytinu, fjármálaráðuneytinu, Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Byggðastofnun til að ræða Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og áhrif breytinganna, niðurskurðarins á aukaframlagi jöfnunarsjóðs, sem ég ætla koma inn á á eftir, á fámennari sveitarfélög vítt og breitt um landið. Til að rifja aðeins upp forsögu þess máls lagði fjármálaráðherra til við fjárlagagerð sérstakt aukaframlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Aukaframlag jöfnunarsjóðs var fjárveiting sem var sérstaklega hugsuð til að veita fjármuni út til þeirra sveitarfélaga sem glímt höfðu við mikla fólksfækkun á undanförnum árum. Þau áttu þess vegna erfitt með að standa undir lögbundinni þjónustu og þurftu sérstaka aukafjárveitingu. Þá var ákveðið með einu pennastriki af ríkisstjórninni að breyta þessu aukaframlagi þannig að tilgangur þess yrði ekki að tekjujafna í þessum sveitarfélögum heldur til að styðja við þau sveitarfélög sem þurftu að glíma við miklar skuldir eftir bankahrunið og var oft og tíðum talað um Álftanes í því samhengi. Vissulega er mikilvægt að taka á vanda þessara sveitarfélaga en aukaframlag jöfnunarsjóðs var einungis lítill hluti af jöfnunarsjóðnum sjálfum. Hefði verið eðlilegast að tekið hefði verið jafnt af öllum jöfnunarsjóðnum til að veita til sveitarfélaga eins og Álftaness en ekki taka aukaframlagið því að 15 fámennustu sveitarfélög landsins fengu sum hver upp undir 25–30% af sínum tekjum úr aukaframlaginu. Það er einhver sú byggðafjandsamlegasta aðgerð gagnvart fámennum sveitarfélögum á landsbyggðinni sem ráðist hefur verið í mjög langan tíma. Við því var varað sérstaklega og talað var um að það mundi hafa þau áhrif að þessi sveitarfélög mundu flest eða mörg hver komast í gríðarleg vandræði á einungis einu til þremur árum. Nú eru liðin tvö ár. Á þeim fundi sem haldinn var með forsvarsmönnum sveitarfélaga, Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og fulltrúum eftirlitsnefndar með fjármálum sveitarfélaga kom fram að 16 sveitarfélög sem eru kannski ekki í gjörgæslu en þau eru komin upp að hættumörkum og eru orðin rauðmerkt á listum eftirlitsnefndarinnar. Af þeim 16 sveitarfélögum fengu 12 stóran hluta af sínum tekjum úr aukaframlagi jöfnunarsjóðs. Það virðist því hafa verið hárrétt sem menn bentu á frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og aðrir sem töluðu um málið á sínum tíma, að þetta mundi koma verst niður á litlu sveitarfélögunum í landinu, þau yrðu komin í sömu stöðu og Álftanes á einungis einu til þremur árum. Var það pólitískur vilji þeirra sem hér réðu ríkjum að fámennustu sveitarfélögin allt í kringum landið, sem glíma höfðu mátt við fólksfækkun undanfarin ár, sæju um að greiða niður skuldir Álftaness? Það lítur þannig út, frú forseti, og 12 af 16 sveitarfélögum sem eftirlitsnefndin er með til skoðunar eða hefur áhyggjur af eru einmitt þessi sveitarfélög. Ef aukaframlagið hefði verið þarna inni eða ef tekið hefði verið jafnt af öllum jöfnunarsjóðnum til að bjarga Álftanesi hefðu þessi sveitarfélög ekki verið á listanum og þá hefði líka verið tekið af stærri sveitarfélögum sem hefðu mátt missa slíka fjármuni. Þau örfáu dæmi sem ég hef nefnt sýna glögglega stöðu landsbyggðarinnar og þessara fámennu sveitarfélaga vítt og breitt um landið. Þau eiga svo sannarlega sóknarfæri og möguleika til að afla gríðarlegs gjaldeyris fyrir þjóðarbúið, en nú er jafnt og þétt verið að vinna gegn þeim möguleikum. Ég hef verulegar áhyggjur af þessari þróun og ég heyri það sífellt oftar að forsvarsmenn í þessum sveitarfélögum segja að mjög erfitt sé að halda úti lögbundinni þjónustu. Ég er nefndarmaður í umhverfis- og samgöngunefnd sem hefur nýverið skoðað málið og ég held að ég sé ekki að rjúfa neinn trúnað þegar ég segi að nefndarmenn bæði minni og meiri hlutans eru sammála eftir þennan fund með sveitarfélögunum um að skoða verði stöðu þessara sveitarfélaga mjög vel við fjárlagagerðina núna. Menn hafa miklar áhyggjur af því ef staða þeirra verður ekki leiðrétt. Ég er búinn að rekja vel hvað aukaframlagið skiptir miklu máli í því sambandi. Ég kalla eftir því að fjárlaganefnd skoði sérstaklega á milli 2. og 3. umr. hvernig sé hægt að koma til móts við þessi sveitarfélög. Um er að ræða tiltölulega fámenn sveitarfélög og þetta eru ekki gríðarlega háar upphæðir í heildarsamhenginu fyrir Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Þetta var röng ákvörðun, það var ekki skynsamlegt að láta þessi fámennu sveitarfélög taka skellinn fyrir Álftanes. Við verðum að bregðast við og það verður að gerast fyrr en seinna. Ég hef oft heyrt það frá fulltrúum innan stjórnsýslunnar að þessi sveitarfélög verði þá að sameinast öðrum sveitarfélögum og skapa rekstrarvænlegar einingar o.s.frv. En vandamálið í þessum sveitarfélögum er oft og tíðum að það er ekki hægt. Það er ekki landfræðilega mögulegt og það mundi ekki breyta neinu í stóru myndinni. Þessi sveitarfélög eru búin að skera alveg inn að beini og það er nánast ekkert eftir. Ég kalla eftir því að það verði skoðað sérstaklega. 
             Síðan er ekki hægt annað en að fara aðeins yfir einstakar tillögur meiri hluta fjárlaganefndar. Ég byrja á tillögum sem snúa að svokölluðum IPA-styrkjum og fjármunum. Það virðist vera að stór hluti af breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar við fjárlagafrumvarpið snúi að því að auka við IPA-fjárveitingar og IPA-styrki hér og þar í hinar ýmsu stofnanir og til ýmissa verkefna.  Þeir fulltrúar sem við höfum rætt við í fjárlaganefnd segja að búið sé að reyna að kalla eftir því og reyna að fá upplýsingar um það en að fátt sé um svör, þessu sé dreift hér og þar og menn forðist almennt að taka um það opna umræðu. Það er mjög alvarlegt. Þetta eru engar smáupphæðir, ef ég fer aðeins yfir það, með leyfi forseta: Gert er ráð fyrir um 100 millj. kr. í þýðingar. Síðan er fjallað um þessi mál víða í breytingartillögum. Gert er ráð fyrir því að 42 millj. kr. eigi að fara til undirbúnings á mögulegri þátttöku Íslands í byggðastefnu og uppbyggingarsjóðum ESB.  Það væri líka fróðlegt að fá upplýsingar um hvort fjárlaganefnd hafi skoðað það sérstaklega hversu mikla fjármuni gert er ráð fyrir að ríkissjóður Íslands verði að veita sem mótframlag á móti einstökum verkefnum, því að IPA-styrkirnir og IPA-styrktarsjóðurinn gera ráð fyrir því að það ríki sem sækir um aðild að Evrópusambandinu verði að veita fjármuni til mótvægis við þessa styrki. Talað er um að það sé á bilinu 15–25%. Hvar liggur það fyrir í breytingartillögunum og í fjárlagafrumvarpinu sjálfu hvert mótframlag Íslands er í þessum styrkjum? Ég kalla eftir því og væri fróðlegt að fá upplýsingar um það hjá formanni fjárlaganefndar. Hvar liggur það fyrir? Ég finn það ekki en ég veit að Ísland þarf að leggja fram mótframlag. Hefur fjárlaganefnd skoðað það með einhverjum hætti? Hversu hátt er mótframlag Íslands í einstökum verkefnum og hversu mörg eru verkefnin í raun og veru og hvert renna þessir fjármunir nákvæmlega? Þegar mótframlagið kemur þarna inn fara margir að velta þessu fyrir sér. Ef við skoðum fjármunina sem renna til undirbúnings því að Ísland taki við styrkjum úr byggðasjóðum Evrópusambandsins þá er reiknað með 10 millj. kr. í mótframlag ef það eru 25%. Ef um er að ræða 15% eru það 15 millj. kr. í mótframlag. Hvar sjáum við nákvæmlega hvert mótframlag Íslands er? Tollstjóraembættið fær 115 millj. kr. í IPA-styrki. Hvert er mótframlag tollstjórans og ríkissjóðs við þann IPA-styrk? Hér er gert ráð fyrir að þessir fjármunir séu nýttir til að endurnýja og ráðast í úrbætur á tollakerfum ríkisins. Þeir fjármunir sem tollstjóraembættið þarf að fá snúa fyrst og fremst að því að taka upp nýtt tölvukerfi sem þarf að gera ef við gerumst aðilar að Evrópusambandinu. Þarna er gert ráð fyrir hækkun á því upp á 115 millj. kr. og er áætlað að heildarstuðningur Evrópusambandsins sé 640 millj. kr. Hvert er mótframlag ríkissjóðs Íslands í því verkefni? Er það 10%? Það eru 64 millj. kr. Er það 20%? Það eru 128 millj. kr. Hefði þeim peningum betur verið varið til annarra verkefna, hugsanlega til að létta á skuldastöðu ríkissjóðs eða setja inn í heilbrigðiskerfið eða verjast frekari niðurskurði í menntakerfinu? Ja, það er skoðun þess sem hér stendur. Frú forseti. Þetta sjáum við alls staðar í breytingartillögunum. Við sjáum þetta alls staðar í frumvarpi til fjárlaga og það vantar algerlega upplýsingar um hvert mótframlag ríkissjóðs er í þessu sambandi og hvort menn telji að þeim fjármunum sé vel varið á niðurskurðartímum. Annað verkefni sem mig langar að fjalla sérstaklega um og ég velti því fyrir mér hvort sé skynsamlegt við núverandi aðstæður, er íslenska upplýsingasamfélagið, Netríkið Ísland, sem fjallað er um á bls. 38 í breytingartillögunum. Þar er gert ráð fyrir að setja 200 millj. kr. í framlag til sérstaks átaks í því skyni að efla rafræna stjórnsýslu, þjónustu og lýðræði. Þarna eru að mínu mati settir fjármunir í eitthvert verkefni sem er allt of opið, loðið og óljóst hverju það á nákvæmlega að skila. Þetta eru gríðarlega miklar fjárhæðir, 200 millj. kr. Ég velti því fyrir mér í þessu sambandi hvort það sé skynsamlegt verkefni við núverandi aðstæður. Svo er nú reyndar sagt neðanmáls að það sé eitt af þeim verkefnum sem gert er ráð fyrir að verði fjármagnað með veiðigjaldi og með tekjum af arðgreiðslum og söluhagnaði af eignasölu. Ef verkefnið er fjármagnað með veiðigjaldinu, nýtist það þá hinum dreifðu byggðum sem greiða veiðigjaldið? Og með arðgreiðslum, m.a. úr fjármálafyrirtækjum? Þetta er eitt af þeim verkefnum sem ég held að sé falleg fyrirsögn en hafi mjög lítið innihald og sé rýnt í það held ég að hér sé fjármunum ekki vel varið. Við getum haldið áfram. Maður veltir því líka fyrir sér ef maður skoðar breytingartillögurnar og miklar fjárveitingar sem áætlaðar eru til ýmiss konar menningarstarfsemi, til Listahátíðar í Reykjavík, samnings við Akureyrarbæ, Tónlistarsjóðs, starfsemi atvinnuleikhópa, Bókmenntasjóðs, Handverkssjóðs, Hönnunarsjóðs, Myndlistarsjóðs o.s.frv. Þarna er verið að setja tugi ef ekki hundruð milljóna í ýmis verkefni. Sum þessara verkefna hefðu flokkast sem safnliðir á sínum tíma. Ég velti því fyrir mér við núverandi aðstæður, þegar við horfum upp á niðurskurð í heilbrigðiskerfinu, hvort þetta séu skynsamleg verkefni, hvort þetta skili sér til baka á einhvern hátt og hvort fjármununum hefði verið betur varið til annarra verkefna. Ég talaði um málefni sem snúa að safnliðunum og þegar ég skoða tillögurnar er mjög margt þar sem ætti fremur heima í safnliðunum sem ríkisstjórnin státaði sig mjög af að hafa útrýmt úr fjárlögum. Það er efni í nokkuð langa ræðu sem ég hef því miður ekki tíma til að halda núna og það er ýmislegt sem ég átti eftir að koma inn á sem ég verð að koma betur að síðar. Það eru m.a. safnliðirnir, snjóhengjan, Náttúruminjasafn Íslands, refaveiðar, umboðsmaður skuldara, sem gert er ráð fyrir gríðarlegum fjárveitingum í, 

Hæstv. forseti. Það er svo að hv. þingmaður hefur setið í fjárlaganefnd en gerir ekki nú. Ég hef verið að furða mig svolítið á vinnubrögðunum í þinginu varðandi hvernig fjárlögin koma hingað inn. Það virðist alltaf gerast að stóra þætti vantar inn í fjárlögin. Nú minnir mig - og hv. þingmaður leiðréttir mig ef ég hef rangt fyrir mér - að það hafi verið svona frá því að við tvö settumst á þing fyrir bráðum fjórum árum. Það sem ég hef áhyggjur af er að Íbúðalánasjóður glímir við mikinn vanda og ljóst er að ríkissjóður þarf að leggja honum til fjármagn. Menn deila um hversu mikið fjármagn er nauðsynlegt að leggja sjóðnum til nú þegar, en það vekur athygli mína að ekki er horfst í augu við þennan vanda í frumvarpinu sem upphaflega var lagt fram heldur er gert ráð fyrir því að hluti þeirra milljarða sem upp á vantar komi inn á milli næstu umræðna. Eru það vinnubrögð sem hv. þingmaður kannast við og getur hann útskýrt fyrir mér, sem reyndur þingmaður úr starfi fjárlaganefndar, þá sitjandi í stjórnarmeirihluta en nú í minni hluta, hvers vegna þessi háttur er hafður á? Ég tek dæmið um Íbúðalánasjóð vegna þess að það hefur náttúrlega blasað við í nokkur ár að þar sé vandi á ferðinni sem þurfi að horfast í augu við og taka á. Það á ekki að koma neinum á óvart þegar verið er að sníða fjárlagafrumvarpið að það þurfi að taka á þeim vanda. Hvers vegna er það ekki gert og horfst í augu við það þegar frumvarpið er upphaflega lagt fram? Er það til þess að frumvarpið líti nægjanlega vel út þegar það er lagt fram í fyrstu umferð?

Frú forseti. Ég ætla nú ekki að leggja dóm á það hvers vegna málefni Íbúðalánasjóðs voru ekki inni í frumvarpinu. Ég tek undir með hv. þingmanni um mikilvægi þess að hér sé tekin umræða um Íbúðalánasjóð og hvernig eigi að bregðast við. Ef það á einhvers staðar heima er það í umræðunni sem við erum í akkúrat núna. Ég ætla ekki að leggja mat á það hvers vegna þetta var ekki inni í frumvarpinu á sínum tíma en maður veltir því óneitanlega fyrir sér sem kemur fram hjá hv. þingmanni, hvort ástæðan kunni að vera að menn vildu láta fjárlagafrumvarpið líta vel út. Það er kosningaár og ríkisstjórnin vildi láta fjárlagafrumvarpið líta vel út þannig að menn gætu einmitt slegið sér upp á þeim fyrirsögnum að við værum komin á lygnan sjó. Nú væri bjart fram undan o.s.frv. og núverandi ríkisstjórn búin að vinna bug á öllum þeim vandamálum sem íslenska þjóðin glímdi við. Ég átti eftir að koma inn á umræðuna um safnliðina. Eitt af því sem notað var sem rök á sínum tíma fyrir því að ekki var hægt að taka á stórum málum inni í fjárlaganefnd var að fjárlaganefnd væri yfirfull vegna vinnu í litlu málunum, safnliðum, litlu fjárveitingunum hingað og þangað og því væri ekki hægt að einbeita sér að stóru verkefnunum. Það voru meðal annars rökin fyrir því að ákveðið var að taka safnliðina út úr fjárlagagerðinni og setja þá inn í menningarsamninga o.s.frv. Þess vegna er svo skrýtið að skoða þessar breytingartillögur, og ég var að koma inn á það í máli mínu þegar tíminn kláraðist, því ef maður fer í gegnum breytingartillögur meiri hlutans virðast, þrátt fyrir að búið sé að taka alla litlu liðina út, meirihlutatillögur fullar af einhverjum gæluverkefnum hingað og þangað. Það vekur ekki hjá manni bjartsýni um að taka eigi á stórum málum eins og Íbúðalánasjóði, 

Hæstv. forseti. Ég ætlaði nú ekkert að spyrja um það sem ég notaði fyrra andsvarið mitt í heldur ætlaði ég að ræða aðeins um Evrópusambandið við hv. þingmann og verð þá að haska mér við það núna í seinna andsvari. Nú hefur það margoft komið fram í þinginu að allt varðandi aðlögunarferlið að ESB átti að vera uppi á borðum, opið, lýðræðislegt og allir að komast að málinu. Getur hv. þingmaður lesið út úr fjárlagafrumvarpinu sem hér liggur fyrir hver sé áætlaður kostnaður ríkissjóðs af aðildaraðlögunarferlinu á árinu 2013? Hefur hv. þingmaður tekið það saman? Ætti ekki að vera aðgengilegt og einfalt að lesa það út úr frumvarpinu? Ef svo er, getur hv. þingmaður upplýst mig, sem hef ekki fundið þá tölu skýra í fjárlagafrumvarpinu, um það hver fjárhæðin er miðað við þá áætlun? Hv. þingmaður kom aðeins inn á IPA-styrkina og hvernig þeir blandast inn í fjárlagafrumvarpið. Það er svolítið sérstakt að nú er verið, að því er mér sýnist og eins og ég skil það, að lagfæra alla skriffinnskuna í kringum það allt saman. Hefur hv. þingmaður skoðun á því hvaða áhrif eða hver tilgangur Evrópusambandsins er með að beina þeim styrkjum hingað til lands? Telur hv. þingmaður að styrkirnir séu bara veittir til að hjálpa Íslendingum með góð verkefni eða telur hv. þingmaður að Evrópusambandið hafi einhvern undirliggjandi tilgang með því að leggja okkur til það fé?

Frú forseti. Það er hvergi hægt að sjá í fjárlagafrumvarpinu hvaða fjármunir eru veittir til Evrópusambandsumsóknarinnar. Þetta er inni í öllum ráðuneytum. Það er ekkert haldið utan um þetta og þegar forustumenn ríkisstjórnarinnar eru spurðir út í kostnaðinn við Evrópusambandsaðlögunarferlið þá svara menn því yfirleitt með einhverjum útúrsnúningi. Við vitum að inni í hinum ýmsu stofnunum, undirstofnunum einstakra ráðuneyta, er allt á kafi í þessari vinnu. Það þarf enginn að segja manni, eins og ég kom inn á áðan og kemur fram í breytingartillögunum, að tollstjóraembættið, Fjármálaeftirlitið og fleiri sem þiggja styrki í þeim tilgangi að aðlaga sína starfsemi að Evrópusambandinu, Seðlabankinn, að einhverjir fjármunir séu ekki veittir í það inni í stofnununum sjálfum, starfskrafti og öðru slíku. Utanríkisráðherra hefur talað um að það sé nú ekki svo mikil vinna vegna þess að menn notist við starfsfólk sem fyrir sé. Því starfsfólki væri væntanlega ofaukið ef við værum ekki í þessum aðildarviðræðum og væri hægt að spara þá fjármuni. Hvergi er hægt að sjá hvaða fjármunir eru veittir í Evrópusambandsumsóknina. Það hefur verið gagnrýnt mjög mikið og því miður virðist fjárlaganefnd ekki hafa manndóm eða dug í sér til að taka á því og upplýsa þingið um hvað verið er að tala um. Þegar kemur að IPA-styrkjunum er það dálítið sérstakt að þeir eru eingöngu veittir til ríkja sem eru í aðildarviðræðum við Evrópusambandið, bæði til aðlögunarverkefna og eins verkefna til að bæta ímynd sambandsins víðs vegar um land. Frú forseti, ég lagði fram tillögu á sínum tíma um að þeim fjármunum yrði beint til Grikklands og ríkja í Suður-Evrópu. Það hefði sparað íslenskum ríkissjóði 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu um fjárlagafrumvarpið hér áðan. Það eru ákveðin atriði sem mig langar til að spyrja hv. þingmann út í eða beina orðum mínum til hans. Í fyrsta lagi varðandi niðurgreiðslu á húshitun sem lagt er til í frumvarpinu að verði ráðist í í áföngum, þ.e. fyrsti áfanginn á næsta ári með 175 millj. kr., ætli það sé ekki um það bil þriðjungurinn af því sem þarf til að mæta því sem þarna er. Mér fannst hv. þingmaður taka hálfilla í þetta en vonast til þess að hann styðji þessa tillögu og styðji tillögu meiri hlutans um að ráðast í þetta á næsta ári þó að aðferðin verði ekki sú sama í upphafi, eins og lagt er til í skýrslunni sem vitnað er til, heldur komi framlag úr ríkissjóði. Hv. þingmaður getur svo komið með breytingartillögu. Þetta verður þá fjármagnað með því að hækka raforkugjaldið ef mönnum hugnast að gera það að þessu sinni. Ég hvet samt sem áður hv. þingmann til að styðja þetta mál. Hv. þingmaður nefndi framkvæmdir við sjúkrahúsið í Stykkishólmi. Ég vona að mér hafi misheyrst að hv. þingmaður muni leggjast gegn þeim tillögum. Ég náði ekki alveg samhenginu í því sem hann var að tala um varðandi einhverjar framkvæmdir á sjúkrahúsi á Akranesi. Ég ætla sömuleiðis að vonast til að ég eigi stuðning hv. þingmanns í þeim framkvæmdum sem standa fyrir dyrum í Stykkishólmi hvað varðar sjúkrahúsið þar því að það er rangt sem fram hefur komið í ræðum nokkurra þingmanna hér í dag og á undanförnum dögum, þar á meðal í máli hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar. Það er ekki niðurskurður í heilbrigðiskerfinu í fjárlagafrumvarpinu fyrir næsta ár. Það er ekki um niðurskurð að ræða, það er 0% aðhald á sjúkrahúsum og heilbrigðisstofnunum og breytingartillögur meiri hlutans gera ráð fyrir viðbót. Það verður því ekki niðurskurður heldur þveröfugt.

Frú forseti. Varðandi niðurgreiðslur á húshitun kom mjög skýrt fram í máli mínu að ég styð þær tillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til um niðurgreiðslur upp á 175 milljónir. Það sem ég benti hins vegar á var að rökstuðningurinn fyrir þeim tillögum var sá að verið væri að bregðast við skýrslu þess starfshóps sem gerði ráð fyrir því að koma upp sérstökum jöfnunarsjóði sem mundi sjálfkrafa jafna húshitunarkostnaðinn víðs vegar um landið, en sveitarstjórnir þyrftu ekki að koma ár hvert til fjárlaganefndar betlandi til að ná fram niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar, sem að mínu viti á að vera einn af grunnum samfélagsins, það sem kostar að koma upp húsi og reka það. Þannig mundi þetta ganga fyrir sig. Það sem ég skil ekki er af hverju ekki er hægt að bregðast við þessum tillögum núna. Það er ekkert því til fyrirstöðu að bregðast við þeim og koma upp slíkum sjóði. Það er ekkert því til fyrirstöðu og ég kalla eftir því að það verði gert þannig að þetta þurfi ekki að vera með þeim hætti sem við horfum nú upp á. En að sjálfsögðu styð ég þetta og kom aldrei neitt annað fram í máli mínu. Þegar kemur að sjúkrahúsinu í Stykkishólmi, sem ég vitnaði til, þá var samhengið í þeirri umræðu að nýbúið var að ráðast í miklar framkvæmdir til endurbóta á heilli álmu við sjúkrahúsið á Akranesi og þeim var nýlokið þegar þeirri deild var skyndilega lokað. Að sjálfsögðu styð ég framkvæmdir við sjúkrahúsið í Stykkishólmi, en það sem ég var að benda á var að núverandi ríkisstjórn og núverandi velferðarráðherra lokuðu deild á sjúkrahúsinu á Akranesi með einu pennastriki þegar nýbúið var að ráðast í framkvæmdir þar og taka alla deildina í gegn. Það er það sem ég benti á í máli mínu og þess vegna hræðist ég það að núverandi ríkisstjórn ætli að setja fjármagn til breytinga á 

Virðulegur forseti. Það er ágætt að hv. þingmaður ætlar í það minnsta að styðja ágætar tillögur meiri hlutans hvað þessi tvö atriði varðar. Varðandi jöfnunarsjóðinn er lagt af stað með niðurgreiðslu úr ríkissjóði. Það er ekki stefnt að því að sveitarfélögin þurfi að koma á hverju ári með betlistaf heldur er þetta fyrsti áfanginn með framlagi til jöfnunarsjóðs. Þetta er ekki tímabundið framlag heldur varanlegt og fyrsta skrefið í þá átt en hækkun á raforkugjaldi mun á endanum taka við þegar fært verður. Svo er auðvitað hægt að gera breytingartillögu við afgreiðslu 2. umr. um að farin verði önnur leið, niðurgreiðslurnar komi ekki beint úr ríkissjóði heldur verði lögð til hækkun á raforkugjaldinu, og þá ræðum við það bara. Varðandi jöfnunarsjóðinn finnst mér rétt að það komi fram að á yfirstandandi kjörtímabili hafa verið lagðir í hann ríflega 3 milljarðar kr. sem er sérstakt framlag úr ríkissjóði. Það hefur verið gert gríðarlegt átak með yfir 3 milljörðum í jöfnunarsjóð til sérstakra aðgerða til hjálpar illa settum sveitarfélögum. Þar fyrir utan er jöfnunarsjóður auðvitað fjármagnaður að stærstum hluta af skatttekjum, 2,12% af skatttekjum ríkisins, auk þess sem hann er fjármagnaður með ríflega 0,2%, ef ég man rétt, af útsvarstekjum næstliðins árs. Þetta þýðir með öðrum orðum að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga hefur notið þeirra tekjuöflunaraðgerða sem ríkið hefur lagt í og Alþingi á undanförnum árum. Á meðan lamið hefur verið á okkur hér, m.a. af hv. þingmanni, fyrir að auka tekjur ríkissjóðs hefur jöfnunarsjóður fengið gríðarlega háar upphæðir út úr þeim aðgerðum og eflst meðal annars út af því. Íbúðalánasjóður, til að frumvarpið líti vel út, var pínu skrýtið upplegg því að á endanum eru það lögin sem ráða en ekki frumvarpið sem er lagt fram. Það hefur engin tilraun verið gerð til þess að fela vanda Íbúðalánasjóðs. Við höfum tekið á honum ítarlega og margsinnis 

Frú forseti. Ég kom mjög vel inn á það í máli mínu hér áðan að Samband sveitarfélaga, eftirlitsnefndin, fulltrúar fjármálaráðuneytis og innanríkisráðuneytis voru á fundi umhverfis- og samgöngunefndar til að fara yfir fjárhagsstöðu sveitarfélaga og þá sérstaklega þeirra sem verst standa. Í framhaldi af þessum fundi lýstu margir nefndarmenn miklum áhyggjum af stöðu mála hvað þetta snertir. Það sem ég kom inn á í máli mínu snýr sérstaklega að þeim sveitarfélögum sem nutu þessa aukaframlags jöfnunarsjóðs sem var lagt fram á sínum tíma til að koma til móts við þau sveitarfélög sem höfðu glímt við fólksfækkun, sveitarfélög úti á landi, fámenn sveitarfélög í hinum dreifðu byggðum, á þeim svæðum sem standa hvað veikast. Þau fengu úthlutað af þessu aukaframlagi en það var bara brot af þeim 3 milljörðum sem ríkisstjórnin hefur sett í jöfnunarsjóð á þessu kjörtímabili. Ákveðið var að taka það aukaframlag allt af þessum sveitarfélögum og flytja til Álftaness.  Ég kalla eftir því og skora á fjárlaganefnd að skoða þetta mál sérstaklega milli 2. og 3. umr. og hvet nefndarmenn til að fá á fund sömu aðila og umhverfis- og samgöngunefnd 

Hæstv. forseti. Það er áhugavert að sjá hversu margir eru í salnum til að fylgjast með þessari umræðu. Mér telst svo til að hér séu engir samfylkingarmenn úr fjárlaganefnd til að taka þátt í umræðunni eða fylgjast með. Það er athugunarefni hvers vegna það er. Frú forseti. Mig langar aðeins að koma inn á umræðuna um Íbúðalánasjóð sem átti sér stað á undan í andsvörum. Auðvitað er það þannig að engum dylst vandi sjóðsins en ég er einfaldlega að kalla eftir svörum við því hvers vegna menn hafa ekki notað tímann betur til að leggja fram einhver framtíðaráform um hvernig starfsemi sjóðsins á að fara fram. Er það svo að umræðan sem við áttum um sjóðinn í þinginu síðastliðið vor, í kjölfar breytinga á húsnæðislögunum þar sem verið var að þrengja lítillega að honum vegna athugasemda ESA, hefur ekki skilað neinu? Í þeirri umræðu kom fram af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að verið væri að vinna að því að endurskoða starfsemi sjóðsins en maður gat samt ekki heyrt á umræðunni að það ætti að gera neinar breytingar. Ég er á þeirri skoðun að það sé ekki heppilegt að Íbúðalánasjóður sé starfræktur á þann hátt sem verið hefur undanfarin ár. Ég tel ekki rétt að Íbúðalánasjóður sé í harðri samkeppni við aðra. Það er vegna þess að Íbúðalánasjóður nýtur ríkisábyrgðar sem þýðir að hann hefur ákveðna sérstöðu. Ég tel að Íbúðalánasjóður eigi að hafa það hlutverk að vera félagslegur sjóður sem er til staðar fyrir fólk sem ekki getur fengið fjármögnun hjá einkabönkunum eða öðrum á markaðnum. Sjóðurinn er kominn langt frá því hlutverki og það má eiginlega segja að hann sé að reyna eftir fremsta megni að vera í harðri samkeppni við aðra aðila á þessum markaði. Ég tel að sjóðurinn hafi misst sjónar á hlutverki sínu í fasteignabólunni sem átti sér stað hér fyrir hrun og í rauninni hafi gleymst til hvers þessi ríkisábyrgð var sett í upphafi. Það er eitthvað sem eigum að horfast í augu við. Við getum ekki lagað það sem fer út af sporinu nema við horfumst í augu við það sem er að. Ég sé ekki að þetta kjörtímabil hafi verið nýtt sem skyldi til að takast á við það stóra verkefni. Þess vegna kalla ég eftir því nú þegar rúmt hálft ár er liðið frá því að við áttum miklar umræður um starfsemi sjóðsins en sú umræða átti sér ekki síst stað vegna afstöðu okkar sjálfstæðismanna til málsins. Í rauninni má segja að það séu helst tvær ástæður fyrir því að Íbúðalánasjóður hafi ríkisábyrgð. Auðvitað var það þannig að Íbúðalánasjóði var ætlað að sinna félagslegu hlutverki og hjálpa fólki við sín íbúðakaup sem átti ekki möguleika á því annars staðar frá. Sú ríkisábyrgð var í rauninni hugsuð sem niðurgreiðsla á húsnæði handa þeim hópum og hér erum við að tala um þetta félagslega hlutverk Íbúðalánasjóðs sem ég tel að við séum svo sem öll sammála um að eigi að vera grundvallarmarkmið sjóðsins. Síðan var ríkisábyrgðin forsenda þess að hægt væri að gefa út skuldabréf íslenska húsnæðismarkaðarins og þau skuldabréf voru verðtryggð og til allt að 40 ára án uppgreiðsluheimilda. Því fylgir vaxtaáhætta og inn í það allt saman bætast lífeyrissjóðirnir. Við sjáum af því hvernig staða sjóðsins er í dag að eitthvað þarf að gera. Það dugir ekki að koma inn með breytingar á fjárlagafrumvarpi milli umræðna, rétt áður en 3. umr. á sér stað, til þess að takast á við vandamálið. Þá tökumst við ekki á við vandann heldur erum bara að segja: Þetta er það sem við þorum að gera núna rétt áður en fjárlögin verða samþykkt svo að allt stefni ekki í óefni. Ég tel að tími sé kominn til að horfa á það með raunsæjum augum og taka til hendinni við að gera breytingar. Ég held að Íbúðalánasjóður hafi misst sjónar á sínu grunnhlutverki og sé í rauninni farinn að einbeita sér að öðru í þessari bólu. Ég skildi það þannig að Íbúðalánasjóður hefði átt að vera feginn því þegar einkabankarnir komu inn á fasteignamarkaðinn og að það væru aðrir sem væru tilbúnir til að veita lán á þeim markaði. Auðvitað væri best ef Íbúðalánasjóður þyrfti ekki að vera til af því að allir ættu jafnan og greiðan aðgang að því að fjármagna sín húsnæðiskaup hjá öðrum en sjóði sem væri ætlað að vera félagslegur og væri með ríkisábyrgð. Þess vegna hefði sjóðurinn átt, að mínu viti, að reyna að draga saman seglin við slíkar aðstæður. Það var ekki gert. Auðvitað var það svo að þegar bankarnir komu fyrst inn á markaðinn náðu þeir til sín töluverðu af fasteignalánamarkaðnum en viðbrögð stjórnmálamanna og sjóðsins voru þau að fara í harða keppni við bankana um viðskiptavini. Þarna tel ég að sjóðurinn hafi farið út fyrir það upphaflega markmið sitt og tilgang að vera félagslegur sjóður. Þá erum við í þeirri stöðu að þeir sem leituðu til Íbúðalánasjóðs til að fá lán á þeim árum, rétt fyrir hrun 2006–2008, sumir segja 2004–2008, eru þeir einstaklingar sem hafa komið verst út úr fasteignaviðskiptum. Það eru þeir sem hafa jafnframt fengið minnst afskrifað og fengið minnsta aðstoð frá sínum lánveitanda eftir hrun. Það má segja að þau lán, sem sumir hverjir hafa kallað Jóhönnulánin, séu verstu lánin sem veitt voru til fjölskyldnanna í landinu fyrir hrun. Hvað erum við þá með? Við erum með sjóð sem var í upphafi ætlað að vera félagslegur sjóður til að aðstoða fólk við að öðlast húsnæði en er þvert á móti búinn að taka til sín markað, eða stóran hluta af markaði, í samkeppni við einkabanka sem að öðru leyti hefðu getað fjármagnað kaupin. Við sjáum nú að Íbúðalánasjóður hefur ekki komið til móts við sína lántakendur á sama hátt og einkabankar. Ríkið hefur þegar lagt sjóðnum til 33 milljarða kr. í nýtt eigið fé en það dugar ekki til. Nú stendur til að koma með 13 milljarða á fjárlögunum sem við ræðum hér og umræða eða deila er um hvort það vanti svo 33 í viðbót eða jafnvel allt upp í 200. Það liggur ekki fyrir, þær tillögur liggja ekki fyrir, en þetta er það sem hefur verið í umræðunni í fjölmiðlum. Ég tel að við þurfum að fara í viðamikla umræðu í þinginu um það hvort, og þá hvernig, við ætlum að viðhafa ríkisábyrgð í lánaviðskiptum. Sú umræða hefur ekki farið fram heldur erum við á síðustu stundu að fá fram einhverja tillögu frá ríkisstjórninni um það hvernig eigi að redda sjóðnum fyrir horn í bili. Frú forseti. Það eru ekki fullnægjandi vinnubrögð að mínu mati. Ég kalla eftir því að menn úr stjórnarliðinu blandi sér í umræðuna og útskýri fyrir mér hvers vegna þeir stjórna málum svona. Það hefur vissulega farið fram umræða um Íbúðalánasjóð í þingsalnum, aðallega um hvaða flokkur það hafi nú verið sem bar ábyrgð á því að lánsfjárhlutfallið var hækkað. Hverjir voru það? Það væri nú kannski ágætt að ræða. Hins vegar hefur lítil sem engin umræða farið fram um hvernig við umgengumst þessa ríkisábyrgð á íbúðalánunum. Þegar Eftirlitsstofnun EFTA gerði athugasemdir við að við værum með sjóð sem nyti ríkisaðstoðar vegna þeirrar ríkisábyrgðar og við því þyrfti að bregðast vegna þess að það bryti í bága við reglur Evrópska efnahagssvæðisins, fóru í gegnum þingið minni háttar breytingar á lögunum um húsnæðismál í þá veru að reyna að koma að mjög litlu leyti til móts við athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA í staðinn fyrir að taka á vandanum. Höfum við ekkert lært? Ekki einu sinni þegar við fáum athugasemdir, þá reynum að sleppa frá þeim á þægilegan hátt í staðinn fyrir að segja: Það er verið að benda okkur á ákveðið vandamál, eigum við ekki í ljósi fenginnar reynslu aðeins að hlusta á það og kannski setjast yfir það og athuga hvernig við ætlum að taka á vandanum? Ég minnist þess að síðasta vor vorum við sjálfstæðismenn þeir einu í þinginu sem vildum taka það til alvarlegrar athugunar og skoða hvernig við ætluðum að breyta Íbúðalánasjóði til framtíðar og reyna að takmarka áhættu skattgreiðenda við að reka sjóðinn með þessari miklu ríkisábyrgð. Ég tel að ganga þurfi miklu lengra en frumvarpið gekk sem lagt var fram og samþykkt í þinginu síðastliðið vor, miklu lengra. Auðvitað verður það erfitt. Það er erfitt að taka slíkar ákvarðanir og erfitt að breyta en þegar við erum með bleikan fíl í stofunni sem veldur miklum vandræðum og enginn þorir að tala um eða nálgast er eitthvað mikið að. Sérstaklega í ljósi þess að við höfum lent í miklum hremmingum og ég hélt að við ætluðum okkur að læra af reynslunni. Ég tel að málið varðandi Íbúðalánasjóð sýni okkur að stjórnvöld hafi ekki dregið réttar ályktanir af vandanum sem við komumst í í hruninu og fyrir hrunið. Þvert á móti. Ég tel að menn séu enn í því að reyna að horfast ekki í augu við vandamálin og vilji ekki læra af reynslunni vegna þess að það er óþægilegt. Ég hef miklar áhyggjur af því. Við eigum eftir að svara þeirri spurningu hvort við ætlum okkur að vera með sjóð sem nýtur ríkisábyrgðar og er með stærstan hluta af fasteignalánamarkaði Íslands. Við eigum eftir að taka þá umræðu og svara þeirri spurningu. Ég vil meina að það sé stóra spurningin sem við eigum að vera að tala um. Það hefur mikið verið rætt um verðtryggingu og vandamál tengd henni í þessum sal, mjög mikið. Í umræðunni úti í samfélaginu virðist manni stundum sem búið sé að sannfæra stóran hluta þjóðarinnar um að verðtryggingin sé stærsti óvinur íslensku þjóðarinnar. Auðvitað er ég enginn sérstakur áhugamaður um verðtryggingu og finnst hún ekkert sérlega skemmtileg en verðtryggingin er birtingarmynd þess sem gerðist hér. Verðtryggingin er ekki orsök vandans sem íslensk heimili eru í heldur er hún birtingarmyndin. Við þurfum að taka á vandanum og takast á við þá spurningu hvort við teljum rétt að það sé ríkisábyrgð á íslenskum fasteignalánamarkaði og að hve miklu leyti hún eigi að vera til staðar. Ætlum við að hafa áfram áfram 40 ára lán, jafngreiðslulán? Ætlum við enn að hafa það sem okkar meginnorm í fasteignaviðskiptum? Eða ætlum við að hafa það þannig að ríkið dragi sig út af þessum markaði? Nema þá í þeim tilvikum sem geta talist félagsleg og þeir sem þar eiga undir og teljast vera í þeim aðstæðum að til þurfi að koma ríkisaðstoð og réttlætanlegt sé að beita henni, þar sé búið að forma þröngar reglur þar sem heimilt er að nota ríkisaðstoð. Ég kalla eftir því að umræðan fari fram vegna þess að ég tel að við eigum að vera að rökræða. Ekki um að reyna að gera einhverjar minni háttar breytingar á sjóðnum til að uppfylla tímabundið eða friða tímabundið Eftirlitsstofnun EFTA. Ég tel að við séum á rangri leið með því að haga málum þannig. Frú forseti. Ég ætlaði nú ekki að eyða öllum mínum tíma í Íbúðalánasjóð. Ég spurði að því í umræðunni á föstudagskvöldið, þar sem ég hélt mína fyrstu ræðu í þessu máli, af hverju við værum ekki búin að fá svar við því í umræðunni hvers vegna ekki er staðið við þá forsendu kjarasamninga að tryggingagjaldið sé lækkað. Á föstudagskvöldið fóru menn í ýmsa útúrsnúninga og voru með framkomu sem ekki er rétt að vera mikið að ræða hér. Ég kallaði á þeim tímapunkti eftir umræðu frá stjórnarliðum og rökstuðningi fyrir því að ekki hefur verið staðið við samningana. Hvers vegna lækkar tryggingagjaldið ekki? Ég vonast til þess að hæstv. fjármálaráðherra, sem nú er kominn hingað til að hlýða á mál mitt og ég þakka ráðherranum fyrir það, svari nú þeirri spurningu í umræðunni. Mig langar jafnframt að taka upp einn punkt sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefur verið duglegur að benda á. Til stendur að fara að byggja hús íslenskra fræða sem kostar 3,4 milljarða og dreifist, að því er mér skilst, á þrjú ár. Í rauninni er verið að gefa kosningaloforð og síðan að binda hendur komandi þinga varðandi fjárlagagerðina. Engar upplýsingar hafa borist eða verið lagðar fram inn í fjárlaganefnd um hvað það kostar að reka batteríið þegar húsið hefur verið byggt. Hér er nú annað dæmi. Kannast menn ekki við hús sem heitir Harpa? Þetta var einmitt gert. Húsið var byggt og síðan eru allir afskaplega undrandi yfir því hver rekstrarkostnaður hússins er. Hefði nú ekki verið gott að reyna að læra af reynslunni varðandi þá byggingu og þá framkvæmd alla og leggja að minnsta kosti fram einhvers konar áætlun inni í fjárlaganefndinni um það hvernig sá pakki allur mun enda? Ef þær upplýsingar hafa verið lagðar fram frá því að ég heyrði fyrstu ræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar um málið óska ég eftir því að upplýst verði í umræðunni hvernig þær upplýsingar voru unnar og hvernig menn sjá fyrir sér að rekstur á húsi íslenskra fræða verði. Í hnotskurn er þetta fjárlagafrumvarp einfaldlega þannig að hallarekstur ríkissjóðs er mikill. Það virðist vera sem þær áætlanir sem hafa verið gerðar um bata á rekstri ríkissjóðs hafi ekki gengið eftir. Við þessar umræður eru lagðar fram útgjaldatillögur, miklar útgjaldatillögur, sem ekki voru inni í upphaflega frumvarpinu og það vekur óneitanlega athygli að allar þær tillögur sem koma frá ríkisstjórninni eru samþykktar af meiri hluta fjárlaganefndar en þeim tillögum sem fram koma af hálfu Alþingis er frestað til 3. umr. Mig langar að spyrja hvers vegna þau vinnubrögð eru viðhöfð varðandi tillögurnar sem koma frá Alþingi? Hver eru rökin fyrir því að samþykkja allt sem kemur frá ríkisstjórninni en geyma það sem kemur frá Alþingi? Er eitthvað að þeim tillögum sem koma frá Alþingi? Eru tillögur ríkisstjórnarinnar algjörlega skotheldar? Hvernig getur það farið svona inni í nefndinni og hver var umræðan um það inni í nefndinni? Nú sé ég engan fjárlaganefndarmann hér svo það er væntanlega enginn sem kemur til með að svara þeim spurningum. Það er miður og sýnir kannski í hnotskurn áhuga ríkisstjórnarflokkanna á málinu. 
            

Virðulegur forseti. Taka má undir margt í gagnrýni hv. þingmanns á húsbréfakerfi fyrrverandi félagsmálaráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, nú hæstv. forsætisráðherra, en sjálfstæðismenn verða að fara að láta af þessari andúð sinni á Íbúðalánasjóði og algjörum rangtúlkunum og útúrsnúningi á þeirri atburðarás sem leiddi til hækkunar fasteignaverðs og bólu á fasteignamarkaði hér. Engin rök hníga að því að svokölluð 90% lán Íbúðalánasjóðs hafi valdið bólu á fasteignamarkaði. Það er alveg ljóst þegar menn skoða tölurnar, skoða þróun verðs á íbúðarhúsnæði, að það var innkoma bankanna, einkabankanna, á markaðinn sem bjó til þessa bólu. Nánast daginn sem Kaupþing tilkynnti um innkomu á markaðinn og lán sem fóru upp í 100% lán, og má jafnvel halda því fram að þau hafi farið yfir 100% í sumum tilvikum, þá byrjar fasteignabólan. Þessi 90% lán svokölluðu hjá Íbúðalánasjóði höfðu nánast engin áhrif þar á enda voru þetta engin 90% lán. Það voru takmarkanir á því hversu há lánin gátu verið enda var þetta fyrst og fremst hugsað fyrir fólk sem var að byrja að koma sér þaki yfir höfuðið eða kaupa fyrstu íbúðina, litla íbúð. Svoleiðis að það var hámark fyrst, ef ég man rétt, 15 millj. kr. og svo 18 millj. kr. lán. Þannig að í mjög fáum tilvikum var um raunveruleg 90% lán að ræða. Enda höfum við nú bara séð það af reynslunni að það eru ekki þessi lán sem hafa valdið Íbúðalánasjóði vandræðum. Það sem hefur valdið Íbúðalánasjóði vandræðum er að menn hafa verið að greiða lán upp hraðar en Íbúðalánasjóður er í aðstöðu til að taka við, þ.e. að taka við uppgreiðslu lána, vegna þess 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma upp í andsvar við mig en ég er honum ósammála að mörgu leyti. Það er mjög einfalt að lesa það út úr þeim gögnum sem við getum nálgast hér á þinginu - t.d. skýrsluna Nauðsyn eða val? Verðtrygging, vextir og verðbólga, sem unnin er af þeim Ásgeiri Jónssyni, Sigurði Jóhannessyni og Valdimar Ármann - að það hafi einmitt verið eftir að bankarnir komu inn á íbúðalánamarkaðinn að þá í upphafi tóku þeir til sín nokkuð stóran hluta af markaðnum en viðbrögð Íbúðalánasjóðs voru þau að blása til stórsóknar til að ná aftur til sín þessum markaði. Telur formaður Framsóknarflokksins það vera rétta stefnu að ríkið sé með sjóð sem nýtur ríkisábyrgðar í fullri og harðri samkeppni við einkabanka á markaði um fasteignalán? Telur formaður Framsóknarflokksins ekki rétt að endurskoða þá stefnu? Er það ekki þannig að upphaflegt markmið og hlutverk Íbúðalánasjóðs hafi verið það að vera félagslegur sjóður til að aðstoða þá sem ekki gátu fengið fjármögnun annars staðar frá til þess að eignast húsnæði? Telur formaður Framsóknarflokksins það rétt að skattgreiðendur niðurgreiði íbúðarkaup fullfrísks vinnandi fólks?

Virðulegur forseti. Ég ætla að túlka svar hv. þingmanns á þann veg að hv. þingmaður hafi viðurkennt að það hafi ekki verið 90% lánin sem hafi valdið bólunni á fasteignamarkaði heldur sé það mat hv. þingmanns að viðbrögð Íbúðalánasjóðs við lánveitingum bankanna hafi haft eitthvað um það að segja að fasteignabólan varð sú sem hún var. Ég er hins vegar alls ekki sammála hv. þingmanni um það að Íbúðalánasjóður hefði bara átt að leggja upp laupana þegar bankarnir hófu undirboð sín á markaðnum. Hvar værum við stödd ef Íbúðalánasjóður hefði bara dagað uppi þegar bankarnir komu inn á markaðinn? Þá værum við ekki vel stödd. Við hljótum að geta sammælst um að við þurfum að standa vörð um Íbúðalánasjóð til þess að hann geti gegnt því hlutverki sem hv. þingmaður er þó sammála mér um að á fyrst og fremst að vera hlutverk sjóðsins. En af því að hv. þingmaður heldur því fram að það sé annaðhvort ósanngjarnt eða óheppilegt að minnsta kosti að ríkistryggður Íbúðalánasjóður sé í samkeppni við einkabankana þá verðum við að hafa í huga að í raun er það sú staðreynd að bankarnir eru ríkistryggðir sem hefur orðið til þess að þeim hefur verið kleift að bjóða þessa lágu vexti, undirbjóða Íbúðalánasjóð, með þeim afleiðingum að sífellt fleiri hafa fært sig yfir í bankana aftur og sett Íbúðalánasjóð í vanda. Hvað á ég við í þessu? Jú, innstæður í bönkunum eru peningarnir sem bankarnir eru núna að reyna að koma út í íbúðalánum. Þær innstæður eru ríkistryggðar. Þær eru tryggðar af ríkinu, að minnsta kosti samkvæmt yfirlýsingu ráðherra, þannig að það er sú trygging sem er að skapa þetta forskot fyrir bankana. Vandamálið er þá bara það að ríkið er þarna á vissan hátt í samkeppni við sjálft sig.

Hæstv. forseti. Ef það hefði verið þannig að Íbúðalánasjóður hefði dregið saman seglin þegar hann fann að hann þurfti ekki að fjármagna öll íbúðakaup á Íslandi vegna þess að aðrir aðilar voru komnir inn á markaðinn með hagstæðari kjör þá værum við ekki hér milli 2. og 3. umr. fjárlaga að fara að tala um að setja 13 milljarða inn í sjóðinn. Þá hefðum við ekki þurft að setja 33 milljarða af nýju eigin fé í sjóðinn fyrir ári og þá værum við einfaldlega í allt annarri stöðu en við erum í í dag með þennan sjóð. Þannig er það nú bara. Ég er ánægð með að við séum sammála um að það eigi að vera meginhlutverk sjóðsins að sinna sínu félagslega hlutverki. Þá höfum við um eitthvað að tala og þá eigum við að fara að vinda okkur í að skoða það hvernig við getum náð saman um tillögur um að stýra Íbúðalánasjóði í þá átt sem hann á að vera. Hvar annars staðar í heiminum erum við með ríkistryggðan sjóð sem stendur undir jafnhárri prósentu á markaðnum og við gerum hér með Íbúðalánasjóð á Íslandi? Hvar er það? Hvernig erum við í samanburði við Norðurlöndin? Ég tel að við þurfum að skoða þær tölur og sjá það og viðurkenna það, þegar við höfum verið að gera eitthvað sem var ekki nógu sniðugt. Við eigum þá að vera menn til þess að segja: Já, sama hver hefur sagt hvað í fortíðinni og hverjum er um að kenna, við þurfum að hafa hugrekki til þess að horfast í augu við vandann og halda áfram. Ég er ánægð með að við séum þó alla vega sammála um að það eigi að vera meginhlutverk Íbúðalánasjóðs að vera félagslegur sjóður. Förum að spjalla um það hvernig við útfærum þá tillögu.

Virðulegur forseti. Ég hef nú löngum verið ánægður með ræður hv. þingmanns en þessi ræða var afskaplega vond. Þetta er ræða sem ekki er hægt að taka undir vegna þeirra ótrúlegu staðhæfinga sem þingmaður hefur uppi hér varðandi Íbúðalánasjóð og húsnæðiskerfið. Ætli íslenska ríkið og ætli íslenskir skattborgarar séu ekki búnir að setja töluvert miklu fleiri aura og krónur inn í hina endurreistu banka eða inn í bankakerfið heldur en nokkurn tímann í Íbúðalánasjóð, heldur en Íbúðalánasjóður mun nokkurn tímann þurfa? Ég segi þetta líka vegna þess að eins og kom fram hér áðan þá hafa bankarnir í dag í raun ríkisábyrgð á sínum peningum sem þeir eru að lána út. Og viti menn, hvað eru bankarnir að gera í dag? Þeir eru aftur að fara gegn Íbúðalánasjóði. Nú eru þeir að bjóða lága vexti á óverðtryggðum lánum sem er  Hv. þingmaður talar um félagslegt hlutverk Íbúðalánasjóðs. Ég spyr nú bara, af því að ég bý úti á landi: Á þá að flokka okkur norður í landi sem félagslega þurfandi eða eitthvað svoleiðis? Við viljum geta keypt hús á markaði eins og aðrir en við þurfum lán til þess. Bankarnir vilja ekki lána okkur þannig að við hljótum að þurfa að fá lán einhvers staðar annars staðar og það er þá Íbúðalánasjóður. Annað sem menn verða líka að hafa í huga, að Íbúðalánasjóði var gert að fjármagna sig á markaði frá 2004 eins og allir vita. Jú, það er ákveðið vandamál í því vegna þess að bankarnir réðust gegn sjóðnum. Það er nú bara svoleiðis. Þeir lækkuðu, niðurgreiddu vexti sína með jú, innlánum sem þeir höfðu fengið að sjálfsögðu. En hvernig er staðan í dag eins og ég sagði áðan? Það sama er að endurtaka sig núna. Annað sem við þurfum að hafa í huga. Á meðan bankarnir lánuðu óheft, jusu út peningum í kannski 100% veðsetningu eða þar yfir, sem er að sjálfsögðu hluti af því að þeir fóru á hausinn á endanum - hvað var Íbúðalánasjóður að gera? Hann var með þak á sínum lánum, hámark kannski 20 millj. kr. Menn gátu hins vegar farið í einhvern bankann og fengið kannski 100 millj. kr. en ekki hjá Íbúðalánasjóði. Þannig að þetta er algjörlega rangt. Íbúðalánasjóður verður að sjálfsögðu að vera bæði með félagslegt hlutverk og á markaði að einhverju leyti að minnsta kosti vegna þess að hann þarf að geta lánað út fyrir 101. Við skulum vona að við séum ekki farin að festast hér.

Hæstv. forseti. Á það ekki að vera markmiðið að Íslendingar sem vilja fjárfesta í húsnæði eigi þess kost að fá lán á sem lægstum vöxtum? Er það ekki það sem allir stjórnmálamenn mundu vilja sjá? Er það ekki? Eigum við þá að vera óánægð með það þegar bankar geta boðið viðskiptavinum sínum upp á lága vexti? Eigum við þá að hlaupa upp til handa og fóta og segja: Ó, nei, það þarf að blása til stórsóknar af hálfu Íbúðalánasjóðs ríkisins til þess að stöðva þá hræðilegu þróun? Ég skil bara ekki af hverju við ættum að vera að því. Og ég skil einfaldlega ekki af hverju skynsamir menn vilja ekki horfast í augu við að það kerfi sem við höfum byggt hér upp með Íbúðalánasjóð er eitthvað sem við þurfum að taka til gagngerrar endurskoðunar. Ég tel að allar þær skýrslur og þær upplýsingar sem við höfum um áhrif þess að ríkið hafði þessi miklu áhrif á fasteignamarkaði bendi okkur á þá staðreynd að hugsa þurfi málin upp á nýtt og setjast yfir þetta án þess að vera með einhverjar upphrópanir eða æsing um það að hinir og þessir séu með ómálefnalegar fullyrðingar. Ég einfaldlega hafna því. Ég tel ræðu mína hafa verið mjög málefnalega. En það er stundum óþægilegt, ég veit það, að horfast í augu við staðreyndir. Það er mjög óþægilegt. Það er erfitt að gera breytingar, mjög erfitt oft og tíðum. En engu að síður lagast ekkert vandamálið þó að maður tali ekki um bleika fílinn sem trampar úti um allt í stofunni.

Virðulegur forseti. Ég sagði alls ekki að ræða hv. þingmanns hefði verið ómálefnaleg, mér fannst hún bara vond. Ég vil benda hv. þingmanni á að árið 2006 var staðan sú að Íbúðalánasjóður hækkaði hámarkslán sín úr 17,7 millj. kr. í 20 millj. kr., 90% lán. Hvað gerðu þá bankarnir? Þeir fóru í 100%. 100% og ekkert þak á hvað mátti taka mikið að láni. Þetta er nú bara heimurinn sem var, ef ég má orða það þannig. Íbúðalánasjóði var gert að fjármagna sig á markaði. Vegna þess hlaut hann að þurfa að grípa til einhverra aðgerða til að standa undir þeim lögum og kröfum sem á hann voru gerðar. Að sjálfsögðu. Og hvað gerði hann? Hann gerði þó ekki nema þetta. Og það er nú ekki stórsókn af hálfu opinbers sjóðs, að setja þak í 20 millj. kr. á sínar lánveitingar og lána eingöngu 90% þegar þú gast svo farið í bankann og fengið 10 eða 20% í viðbót við þessi 90%. Þannig að það er nú mjög undarlegt að halda þessu fram. Íbúðalánasjóður hefur klárlega félagslegt hlutverk og á að hafa. Það er búið að reyna verkamannakerfið sem fór á hausinn. Það er búið að reyna Jóhönnulánin svokölluðu, þau settu heimilin nærri því á hausinn út af afföllum sem voru  Hvað er ríkið búið að gera? Ríkið hefur undanfarið þurft að setja 350–400 milljarða inn í alls konar fjármálafyrirtæki eða bix sem var farið á hausinn, hvort sem það eru sparisjóðir, bankar, Sjóvá eða 

Hæstv. forseti. Er hv. þingmaður að halda því fram að þetta kerfi sé fullkomið og að ekki þurfi að gera á því neinar breytingar?

Alls ekki fullkomið. Mjög gott.

- Sumt vont. Allt í lagi, ræðan mín var örugglega vond fyrir hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson að hlýða á. En sumt vont er gott vont. Maður þarf bara stundum að fá að heyra sannleikann til að maður geti horfst í augu við það sem maður þarf að takast á við. Þannig er þetta varðandi Íbúðalánasjóð. Við verðum að taka hér umræðu um það hvernig við ætlum að viðhafa ríkisábyrgðir í lánaviðskiptum á fasteignamarkaði. Ég tel að það eigi að vera meginreglan hjá okkur að ríkið sé ekki í slíkum ábyrgðum. Að stærstur hluti fasteignalána eigi ekki að vera með slíkum ábyrgðum. En við erum sammála um það, ég og þeir hv. þingmenn sem tekið hafa til máls og andmælt ræðu minni, að félagslegt úrræði eigi að vera til og að mínu viti ætti að vera aðalhlutverk og eina hlutverk Íbúðalánasjóðs. Þar gætu verið ríkisábyrgðir. Þær þyrftu að vera skilgreindar, ljóst hvert hlutverk þeirra eigi að vera þannig að ekki sé hægt að hlaupa einfaldlega fram þegar samkeppnisaðili kemur inn á markaðinn og blása til stórsóknar til að halda markaðshlutdeild sinni á markaðnum. Þannig á þetta ekki að vera. Við þurfum að skilgreina hlutverk sjóðsins betur. Að mínu viti á það að afmarkast af félagslegum þáttum. Ef menn telja að hér séu einhverjir hagrænir þættir sem þurfi að koma til skoðunar og gefi það til kynna að réttlætanlegt sé að vera með ríkisábyrgð á þessum lánum þá þurfa þær reglur að þola opinbera skoðun, að minnsta kosti opinbera umræðu í þessum þingsal, þó að það sé vont.

Virðulegi forseti. Ég kem hér í fyrstu ræðu mína um fjárlagafrumvarpið, þ.e. fyrstu ræðu í 2. umr., og ætla að byrja á því að tala um forsendur þessa fjárlagafrumvarps. Efnahagsforsendurnar sem gengið er út frá í þessu frumvarpi tel ég að séu afar hæpnar. Hagvaxtarforsendurnar hvíla á mjög óvissum forsendum og er hæpið að þær muni standast miðað við hvernig hlutirnir eru að þróast, bæði í heiminum og hér á Íslandi. Þar af leiðandi munu tekjur ríkissjóðs að öllum líkindum verða minni en gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu og gjöldin meiri, vegna þess að ekki mun rætast jafn vel úr atvinnuástandinu og gert er ráð fyrir. Ef við lítum á spár um hagvöxt á næsta ári þá spáir Seðlabankinn þann 14. nóvember 2,9%, spá Hagstofunnar frá 2. nóvember er 2,5% og hagspá ASÍ sem var gerð í október gerir ráð fyrir 2,5%. Þessar spár tel ég ekki gera ráð fyrir því hvað alþjóðahorfur hafa versnað og hvað þær munu leiða til verri horfa hvað varðar útflutning. Við sjáum að það eru þegar orðin vandamál með helstu útflutningsafurð okkar sem er fiskur, það er til dæmis talið að verð á þorski lækki um allt að 20–25% frá því sem var á síðasta ári. Jafnframt er líklegt að áhrif af auknum veiðum í Barentshafi muni verða mikil. Þá er ekki ólíklegt að það muni slá á vöxtinn hjá ferðamannaiðnaðinum, sem hefur verið í miklum blóma undanfarin ár. Gjaldeyristekjur af þessum mikilvæga geira muni jafnvel standa í stað á næsta ári vegna þess hvað alþjóðahorfur versna hratt, þ.e. tekjur dragast saman eða standa í stað, bæði hér fyrir vestan okkur og í Evrópu. Það mun leiða til þess að ráðstöfunartekjur fólks í Evrópu, Bandaríkjunum og á fleiri stöðum munu dragast saman eða standa í stað sem leiðir til þess að fólk leggst síður í ferðalög en áður. Það er eitt sem ég ætla að gera að umtalsefni, hagvöxtur. Það hafa verið mjög miklar meiningar um það hvaðan hagvöxturinn til dæmis á þessu ári er sprottinn. Þess vegna held ég að sé ágætt að fjalla um undirliði landsframleiðslunnar og útskýra nákvæmlega hvað við er átt. Landsframleiðsla stendur saman af þremur þáttum; það er einkaneysla, það er fjárfesting og það eru ríkisútgjöld. Síðan er viðskiptajöfnuðurinn. Hann dregst frá ef hann er neikvæður eða bætist við ef hann er jákvæður. Á þennan hátt er mjög auðvelt að rekja hvaðan hagvöxturinn er sprottinn. Við vitum að fjárfesting er í sögulegu lágmarki, hún er einungis í kringum 15% af landsframleiðslu. Þessi lága fjárfesting stafar af nokkrum þáttum. Í fyrsta lagi hefur byggingariðnaðurinn haldið að sér höndum vegna þess að ráðstöfunartekjur hafa ekki vaxið nægjanlega til þess að fólk sé tilbúið að fjárfesta í nýju íbúðarhúsnæði að því marki sem var áður. Það er ekki verið að byggja iðnaðarhúsnæði og verslunarhúsnæði. Ef við skoðum til dæmis fjárfestingar í orkufrekum mannvirkjum hafa þær verið í lágmarki. Það hefur verið vegna stjórnarstefnunnar, fyrst og fremst því að ekki hefur mátt virkja og ekki hefur verið hægt að selja orkuna því að það eru ekki neinir til að kaupa hana. Það er einfaldlega vegna þess að fjárfestar í orkufrekum iðnaði eru ekki velkomnir á Íslandi í dag. Fjárfesting í sjávarútvegi tók reyndar kipp fyrr á þessu ári, en það lítur illa út með næsta ár og næstu ár. Það má einnig rekja til stjórnvaldsákvarðana, til veiðigjaldanna svokölluðu. Þann 1. desember fengu sjávarútvegsfyrirtækin greiðsluseðil fyrir veiðigjöldunum. Ég held að sé ágætt að taka eitt fyrirtæki sem dæmi, Rammann í Fjallabyggð. Reikningurinn sem Ramminn fékk var rúmlega 500 millj. kr. Þessar 500 milljónir verða ekki notaðar til að fjárfesta. Á næsta ári þegar reglurnar um veiðigjöldin fara að skila sér enn betur er áætlað að það fyrirtæki muni borga 700 millj. kr. miðað við óbreyttar forsendur og þegar veiðigjaldið kemur inn að fullu eftir þrjú ár reiknast forráðamönnum fyrirtækisins til að þeir muni borga 900 millj. kr. í veiðigjöld miðað við sambærilegar forsendur. Fyrirtækið hefur efni á að borga vexti af lánum sínum á þessu ári, en það hefur ekki efni á afborgunum þannig að það þarf að framlengja afborganirnar. Síðan sígur á ógæfuhliðina á næsta ári og þarnæsta ári þegar fyrirtækið á ekki lengur fyrir vöxtum. Miðað við þau lög um veiðigjöld sem nú er farið eftir mun fyrirtækið fara á höfuðið á næstu fimm árum. Þá verður grunnatvinnuvegum samfélagsins í Fjallabyggð kippt undan byggðarlaginu og væntanlega bætist við í kostnað fyrir ríkið, auk þess sem tekjurnar hverfa. Þannig að sjávarútvegur er ekki að fjárfesta að neinu marki í dag, enda sjáum við það t.d. á skipastólnum að við Íslendingar erum með skip sem eru gömul, mörg hver úr sér gengin og það vantar sárlega að endurnýja skipastólinn. Þetta má allt saman rekja til þessara stjórnvaldsákvarðana sem ég rakti hérna, til veiðigjaldsins svokallaða. Jafnframt er merkilegt að velta fyrir sér greiningu sem alþjóðlega greiningarfyrirtækið Aon gerði fyrir nokkru þar sem farið var yfir pólitíska áhættu á Íslandi. Pólitísk áhætta er versti óvinur fjárfestisins ef mikið er verið að hringla í sköttum eða verið er að hækka skatta snögglega og annað slíkt. Ef verið er að svíkja gerða samninga eins og þó nokkuð er um núna, ef ekki er hægt að sjá fyrir aðgerðir stjórnvalds á hverjum stað, þá fá þau lönd sem þannig er ástatt fyrir lélega einkunn á kvarða þessa matsfyrirtækis. Fyrirtækið metur pólitíska áhættu í löndum heims. Þegar Ísland er skoðað kemur sú merkilega staðreynd í ljós að pólitísk áhætta á Íslandi er metin vera sambærileg og er í Kína, Rússlandi, Indónesíu, Kólumbíu og löndum norðanverðrar Afríku, svo einhver lönd séu nefnd, lönd sem við höfum ekki oft verið borin saman við, en sem hugurinn hvarflar stöðugt meira til þegar hugsað er um stjórnarathafnirnar. Þetta er staðreynd sem ekki er byggð á einhverjum pólitískum forsendum þessa fyrirtækis, þetta eru einfaldlega hlutlægir mælikvarðar sem eru notaðir og ályktað út frá þeim. Ég er búinn að tala um einn liðinn í landsframleiðslu sem er fjárfesting. Þetta sem ég hef rakið hér eru skýringar á af hverju ekki er fjárfest meira á Íslandi en raun ber vitni og af hverju fjárfesting er í lágmarki ef litið er til lýðveldistímans. Þar næst getum við litið til einkaneyslunnar, vegna þess að eins og ég sagði áðan er landsframleiðslan samsett úr einkaneyslu, fjárfestingu, ríkisútgjöldum og viðskiptajöfnuði. Ef við lítum til einkaneyslunnar hefur hún hækkað nokkuð og verið fjármögnuð með séreignarsparnaði. Hún hefur verið fjármögnuð með vaxtabótum frá hinu opinbera, frá ríkinu. Vaxtabæturnar eru notaðar í einkaneyslu og að einhverju leyti í að borga niður skuldir. Séreignarsparnaðurinn hefur verið notaður í einkaneyslu og til að borga niður skuldir. Síðan eru þættir eins og að gengislánin voru dæmd ólögleg, þeir hafa áhrif líka. Þannig að vissulega hefur einkaneysla aukist, en hún hefur ekki aukist vegna þess að laun hafi hækkað, heldur hefur verið gengið á sparnað, bæði lífeyrissparnað og sparnað í bankakerfinu, þ.e. einkasparnað. Síðan hafa útgjöld ríkissjóðs verið færð beint til fólks gegnum vaxtabætur og bætur. Þetta hefur leitt til þess að einkaneyslan hefur aukist, eins og ég segi, vegna þess að það hefur verið gengið á stofninn, ekki vegna þess að það hafi orðið til meiri framleiðsla og hærri laun sem leitt hafa til hærri einkaneyslu. Hér erum við komin með skýringuna á því að einkaneysla hefur hækkað. Þá er einn liður eftir af þessum þrem grunnliðum, það eru ríkisútgjöld. Ríkisútgjöld hafa hækkað, ekki mikið en þau hafa samt hækkað, sem hefur gerst vegna alls konar liða. Það hafa bæði verið aukin ríkisútgjöld til ýmissa þátta í samneyslunni, en einnig hafa tilfærslur verið auknar. Fyrir utan það reiknast atvinnuleysisbætur og annað slíkt inn. Þessi liður hefur því hækkað nokkuð. Síðan kemur að viðskiptajöfnuði. Vegna þess að gengið féll eins og það gerði hefur eftirspurn eftir innflutningi minnkað, þ.e. þegar innflutningurinn verður dýrari dregur fólk saman neyslu á innfluttum vörum og skiptir yfir í innlendar vörur o.s.frv. Innflutningur hefur líka minnkað vegna þess að lítið hefur verið flutt inn af vörum sem tengdar eru erlenda hluta fjárfestingarinnar, þ.e. vélar, tæki, efni til húsbygginga o.s.frv. Útflutningurinn hefur aftur á móti aukist mjög mikið. Útflutningurinn hefur aukist vegna þess að það hefur verið mjög gott árferði í sjávarútvegi vegna makrílveiða, eða uppsjávarveiða almennt getum við sagt, en nú horfir ekki eins vel í þeim geira og hefur gert undanfarin ár. Landsframleiðslan, sem er samsett úr einkaneyslu, fjárfestingu, ríkisútgjöldum og viðskiptajöfnuði, hefur hækkað vegna þess að hún er drifin áfram af einkaneyslu annars vegar og af miklum útflutningi hins vegar. Einkaneyslan er drifin áfram af því að fólk hefur gengið á sparnað sinn, einkasparnað í bönkum og á lífeyrissparnað vegna úttekta á séreignarsparnaði, og í gegnum vaxtabætur. Við sjáum það að hagvöxtur er einfaldlega aukning á landsframleiðslu milli ára, það er ekkert flóknara. Aukning á þessum stærðum sem ég hef gert hér að umtalsefni, einkaneyslu, fjárfestingu, ríkisútgjöldum og viðskiptajöfnuði. Þannig að hagvöxturinn sem við höfum sé hefur annars vegar verið drifinn af einkaneyslunni, eitthvað af ríkisútgjöldum, ekkert af fjárfestingu og af góðum útflutningi, tekjum af ferðamönnum og tekjum af sjávarútvegsfyrirtækjunum og áli reyndar líka, síðan af háu gengi sem hefur leitt til þess að innflutningur hefur ekki verið jafnmikill og ella. Þegar menn tala um að hagvöxturinn sé byggður á froðu er nákvæmlega átt við þetta, vegna þess að heilbrigður hagvöxtur er byggður á fjárfestingu, hvort heldur sem er einkafjárfestingu eða fjárfestingu hins opinbera. Þessi fjárfesting leiðir til þess að framleiðslumöguleikarnir aukast í hagkerfinu sem leiðir til aukinna umsvifa, hærri launa, sem drífa síðan hærri ríkisútgjöld og hærri einkaneyslu og útflutning. Þannig er hinn heilbrigði hagvöxtur fundinn út. En þessi hagvöxtur sem hér um ræðir sem hefur ríkt hér á Íslandi og virðist ætla að ríkja eitthvað áfram, er fyrst og fremst byggður á froðu eins og ég hef útskýrt hér. Hér hef ég gert efnahagsforsendur fjárlagafrumvarpsins að umtalsefni og reynt að útskýra hvers vegna hagvöxturinn sem hefur verið hérna byggir ekki á þeim grunni sem hagvöxtur í heilbrigðu hagkerfi þarf að byggja á. Út af hverju skyldi þetta vera? Ég hef rakið þetta með fjárfestinguna að miklu leyti, en það er einn þáttur sem ég hef ekki minnst neitt á sem hefur gríðarlega mikið að segja þegar kemur að fjárfestingum. Það snýr að tekjuhlið þessa fjárlagafrumvarps, þ.e. hvernig skattlagningu er háttað í landinu. Skattar hafa verið hækkaðir á allt og alla, nýir skattar innleiddir, þeir gömlu hafa verið hækkaðir, en samt heyrum við þá sögu að skattbyrðin hafi lækkað á 60 þúsund manns frá því að hin norræna velferðarstjórn tók við. Hvernig í ósköpunum stendur á því? Hvernig má það vera að skattar hafi lækkað? Jú, allt er þetta falið í forsendunum. Þegar við í stjórnarandstöðunni bendum á að skattar á alla einstaklinga hafi hækkað, bendum við á eftirfarandi þrjá hluti sem er mikilvægt að hafa í huga: 1. Skattar hafa hækkað vegna þess að verðbótum á persónufrádrátt að lögbundnum verðbótum var vikið til hliðar sem leiðir til þess að persónufrádráttur hefur ekki hækkað jafnmikið og hann átti að gera samkvæmt lögum. Það er ótvíræð breyting á skattkerfinu. 2. Skattprósentur hafa verið hækkaðar. 3. Skattar eru núna þrepaskiptir. Þannig að skattur á alla, sama hvort það er láglaunafólk eða hálaunafólk eða millitekjufólk, skattur á alla hefur verið hækkaður, þ.e. fyrir sömu laun. Síðan er annað mál. Það er ekki ólíklegt og það er meira að segja mjög sennilegt að fleiri þúsund manns, fleiri tugir þúsunda manna, borgi núna lægri skatta þrátt fyrir þetta, en það er vegna þess að tekjur þeirra hafa minnkað. Stofninn sem þau borga skattinn af hefur lækkað. Þegar því er haldið fram að skattar um 60 þúsund manna hafi lækkað er ekki verið að segja sannleikann. Þá er verið að blekkja með tölum. Ég býð hvaða stjórnarsinna sem er að koma hérna upp og mótmæla þessari staðhæfingu minni og færa rök fyrir því af hverju hún er ekki sönn, vegna þess að það er ekki hægt. Það er ekki hægt að bera á móti því sem ég hef sagt hérna, alveg sama hversu slyngur maður er með tölur og hversu slyngur maður er að snúa tölum á hvolf og annað slíkt, þá er ekki hægt að mótmæla þessari staðreynd. Það er gríðarlega brýnt að skattar séu lækkaðir á fólk og fyrirtæki. Þeir þurfa að lækka hjá fólki þannig að ráðstöfunartekjur þess aukist þannig að framkvæmdahugurinn taki aftur völd. Það er brýnt að skattar lækki á fyrirtækin til þess að þau hefji fjárfestingar, því að fjárfestingar leiða til þess að það þarf að ráða starfsfólk og að meira er framleitt. Báðir þessir þættir leiða til þess að á endanum breikka skattstofnarnir og þar af leiðandi hækka tekjur ríkissjóðs, sem leiðir til þess að öllum líður betur. Það er sama hvort það eru fyrirtækin, hvort það eru einstaklingarnir eða heimilin, eða hvort það er ríkissjóður. Þetta er einföld formúla, en stendur því miður í mörgum. Það er brýnt að benda á þetta og það er brýnt að þeir sem búa til tekjuhliðina hér í þessu fjárlagafrumvarpi átti sig á þessum einfalda sannleika og einföldu rökum. En um leið er mikilvægt að brýna fyrir mönnum að vera ekki að hringla í sköttum, það er hættulegt upp á pólitísku óvissuna. Það er óþarfi að nefna það, en samt ætla ég að gera það: Það á að standa við gerða samninga. Það á ekki að gera eins og núverandi ríkisstjórn er að gera, að vera stöðugt að svíkja gerða samninga, hvort sem þeir eru við aðila vinnumarkaðarins, við stóriðjufyrirtækin eða hvern þann sem ríkið gerir samninga við. Maður verður að standa við gerða samninga, því að annars myndast þessi pólitíska óvissa sem ég hef gert hér að umtalsefni, sem leiðir til þess að fjárfestar halda að sér höndum og fjárfesta minna. Þar af leiðandi verður lægra atvinnustig, meira atvinnuleysi og meiri útgjöld fyrir ríkissjóð. Þetta er einfalt samhengi. Hver sem sest niður og hugsar um það hlýtur að sjá að rökfræðilega og praktískt gengur þetta algjörlega upp. Ég ætla að eyða síðustu mínútunum í útgjaldahliðina. ASÍ hefur varað við þessu fjárlagafrumvarpi og sagt það leiða til þenslu, þ.e. til verðbólgu, vegna þess að hér sé verið að eyða um efni fram og það muni eingöngu enda með því að lánin hækka og kaupmátturinn minnkar. Í sama streng tekur Seðlabankinn þegar hann varar við því að hér verði gert svokallað kosningafrumvarp, það eigi ekki að fara út í gæluverkefni sem leiða til þess að útgjöld verði þannig að hér fari allt af stað í verðbólgu því það tapa allir á henni, sama hvort það er ríkið, heimilin eða fyrirtækin. ASÍ og Seðlabankinn sammælast um þetta. Þegar frumvarpið er skoðað er aftur á móti augljóst að í því er röng forgangsröðun. Það vantar aukin útgjöld í vissa þætti á meðan verið er að eyða í aðra óþarfa þætti. Það vantar aukin útgjöld til löggæslu. Lögregluna vantar yfir 500 milljónir til þess að halda uppi nauðsynlegu öryggi í landinu. Nú er svo komið að á mörgum svæðum, t.d. úti á landsbyggðinni, er óveruleg löggæsla. Það fyllir íbúana óöryggi og það rýrir lífsgæði þeirra sem þar búa. En líka hér á höfuðborgarsvæðinu. Hér býr löggæslan við annars konar vandamál en lögreglan á landsbyggðinni, sem koma fram í því að ekki er hægt að beita sér af jafnmiklu afli gegn hlutum sem eru óæskilegir og þjóðhagslega skemmandi, eins og til dæmis eiturlyf, skipulögð glæpastarfsemi o.s.frv. Það er nauðsynlegt að auka útgjöldin til löggæslunnar. Hjá heilsugæslunni er búið að skera inn að beini og menn byrjaðir að tálga beinið. Það á að vera forgangsatriði að eyða peningum í löggæslu og heilsugæslu. Það er ágætt að byggja hús íslenskra fræða. Ég er gamall háskólamaður og mér þykir vænt um íslenska menningu og íslenskt mál, en er þetta akkúrat tíminn sem við þurfum að eyða 800 milljónunum sem vantar í löggæsluna? Er þetta akkúrat tíminn til þess? Eða þekkingarsetur á Kirkjubæjarklaustri - eins mikla virðingu og ég ber fyrir þekkingarsetrum, hvað þá Kirkjubæjarklaustri. Af hverju þarf að eyða 290 milljónum í það akkúrat núna? Það er einungis fyrsti áfanginn. Af hverju mega framkvæmdir eins og þessi ekki bíða þangað til við höfum efni á því? Það þarf ekki að vera nema þangað til ný ríkisstjórn tekur við, vegna þess að þá kemur björt tíð með blóm í haga. Fleiri hlutir. Sýning fyrir Náttúruminjasafn Íslands. Það er ljóst að náttúruminjasafnið býr við afar slæman kost og hefur gert alla tíð. En af hverju þurfum við akkúrat á þessu augnabliki, þegar við stöndum frammi fyrir því að löggæslan og heilsugæslan er í molum, af hverju þurfum við að fara að byggja náttúrugripasafn? Ég vil sjá náttúrugripasafn, en ég vil ekki gera það akkúrat í dag. Síðan eru hlutir sem í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sem auðvelt er að sjá fyrir sér að hefði mátt bíða aðeins lengur með. Ég er ekki að gera lítið úr þessum fjárfestingum, t.d. er eytt 280 milljónum í eitthvað sem heitir Grænkun íslenskra fyrirtækja. Það held ég að sé mjög göfugt verkefni, en spurningin er: Eigum við að fórna löggæslunni til þess að grænka íslensk fyrirtæki, akkúrat í dag? Eða græn skref og vistvæn innkaup ríkisstofnana, 150 milljónir? Eða grænar fjárfestingar, 50 milljónir? Og svo framvegis. Ég er ekki að gera lítið úr þessum hlutum. Allt saman er þetta eflaust göfugt, en ég spyr: Er þetta akkúrat það sem við þurfum á að halda í dag þegar það vantar meiri peninga í löggæsluna, þegar það vantar meiri peninga í heilsugæsluna og þegar það vantar meiri peninga í velferðarkerfið? Er þetta þá það sem við þurfum að gera, akkúrat í dag? Svona getur mannlífið verið og skoðanirnar misjafnar á því hvað sé forgangsatriði. Við sjáum á þessari fjárfestingaráætlun að það er mikilvægara að grænka hlutina en að íbúarnir búi við öryggi og góða heilsugæslu. Að lokum langar mig til þess að taka eitt verkefni, sem í vantar 2.600 milljónir, sérstaklega til skoðunar. Nú er það þannig að Þingeyjarsýslurnar búa yfir gríðarlega miklum ónýttum orkuauðlindum. Það hafa verið uppi viðræður og leit að fyrirtækjum, stóriðjufyrirtækjum, sem væru tilbúin til þess að setja sig þar niður, byggja upp og hefja framleiðslu. Eins og ég skil hlutina eru þrjú fyrirtæki sem koma til greina í dag og eitt þeirra er komið sérstaklega langt, það er þýskt fyrirtæki að nafni PCC. Forsendan fyrir því að hægt sé að ganga til samninga við þetta fyrirtæki er að svæðið að Bakka sé gert klárt til að geta tekið við þessari atvinnuuppbyggingu. Það að gera svæðið klárt krefst þess að endurbæta þarf höfnina á Húsavík, bæta við viðlegukanta og gera vegamannvirki frá höfninni upp að Bakka, þannig að fyrirtækið geti skipað upp því sem það þarf í framleiðsluna og skipað út því sem það framleiðir. Fyrir nokkrum árum stóð til að Alcoa mundi byggja álver að Bakka. Væntanlegar tekjur hafnarsjóðs á Húsavík hefðu staðið undir þessum endurbótaframkvæmdum. En það var blásið af og ákveðið að fá inn fleiri fyrirtæki og dreifa framleiðslunni. Árangurinn af því er að nú eru þrjú fyrirtæki sem sýna þessu áhuga. Fyrirtækið sem ég talaði um áðan, PCC, er ekki nógu stórt til þess að bærinn geti tekið á sig nauðsynlegar fjárfestingar sem fara þarf út í til þess að gera svæðið á Bakka klárt. Þess vegna þarf ríkið að stíga hérna inn í. Nákvæmlega eins og ríkið steig inn í Hvalfirði, eins og ríkið steig inn í Helguvík og ríkið steig inn á Reyðarfirði. Ríkið þarf að fjárfesta 2,6 milljörðum. Það hafa verið miklar yfirlýsingar um hvað ríkisstjórnin styðji vel við framkvæmdirnar þarna fyrir norðan og viljann til þess að virkja og byggja upp að Bakka, Þingeyjarsýslum og ekki síst Eyjafjarðarsvæðinu til hagsbóta. Viljinn er þó ekki meiri en svo að hans sér ekki stað í þessu fjárlagafrumvarpi. Ef þessar 2.600 milljónir verða ekki settar inn í frumvarp til fjárlaga, ef ekki fæst leyfi Alþingis til þess að nota þessa peninga til uppbyggingarinnar á Bakka, er ljóst að enn og aftur fylgja athafnir ekki orðum. Þá er ljóst að ríkið hefur enn og aftur gengið á bak orða sinna, á bak samninga, nú við Þingeyinga. Áður við ASÍ, stóriðjufyrirtækin, og flesta þá sem ríkið hefur gert samninga við,  Ég hef farið yfir efnahagslegu forsendurnar. Ég hef reynt að útskýra að hagvöxturinn sem þetta frumvarp hvílir á er afar brothættur og stórar líkur á því að hagvöxtur hér verði mun minni á næsta ári en gert er ráð fyrir í spám. Ég hef gert grein fyrir tekjuhlið frumvarpsins, að ég telji að það skattkerfi sem aflar teknanna sem eru á tekjuhliðinni sé rangt og leiði til þess að tekjur ríkissjóðs séu ekki jafnmiklar og þær gætu verið ef vel væri hugað að áhrifum skattlagningar. Ég hef talað um útgjaldahliðina og að það sé litið fram hjá nauðsynlegum útgjöldum eins og til löggæslu, heilsugæslu, fjárfestingar á Bakka, en það sé mikið af svona grænum skrefum, grænum fjárfestingum og grænkun íslenskra fyrirtækja. Að fjárfestingin liggi þar og að auki í húsi íslenskra fræða og byggingu þekkingarseturs á Kirkjubæjarklaustri sem ég tel góð verkefni en ekki tímabær,  Ég hef ekki lokið máli mínu og vil biðja hæstv. forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir ræðu hans. Hún var innihaldsrík að venju, enda þingmaðurinn vel að sér í fjármálum ríkisins. Hann kom inn á forgangsröðun ríkisstjórnarinnar þar sem lögbundin verkefni sitja á hakanum og tiltók sérstaklega lögregluna úti um allt land. Það hefur náttúrlega orðið mikill niðurskurður hjá lögreglunni úti á landi. Þar er lögreglulið orðið svo fámennt að varla er hægt að sinna lögbundnum hlutverkum. Hann fór líka yfir Stór-Reykjavíkursvæðið og hvernig verið væri að binda fjármagn í þessu græna hagkerfi sem var samþykkt hér og ýmsum leiðum beitt til að koma því inn í breytingartillögur við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins. Nú er þessi ríkisstjórn að fara frá eftir örfáa mánuði og vonandi veit það á gott fyrir landsmenn að fylgið við ríkisstjórnina mælist sífellt minna og minna þannig að litlar líkur eru á því að þessir flokkar sitji í ríkisstjórn eftir næstu kosningar. Hvernig lítur þingmaðurinn á það að ríkisstjórn sem á örfáar vikur eftir ólifaðar leggi fram fjárlagafrumvarp sem bindur svo mjög hendur komandi ríkisstjórnar? Ég er aðallega að tala um þessar grænu áherslur - ég er umhverfissinni svo það sé tekið fram - og hvernig er verið að binda menn til framtíðar á árinu 2013, 2014 og gera tillögur um að eyða ríkisfé langt fram á næsta kjörtímabil. Er raunverulega tæknilega hægt að ríkisstjórn geti lagt fram fjárlög á síðasta ári kjörtímabilsins sem ganga í þessa veru?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir þessa mikilvægu spurningu. Þrátt fyrir að í gegnum árin og áratugina hafi tíðkast að menn sletti fram einhverju í fjárlögum á kosningavetri í þeirri von að verða endurkjörnir, held ég að nú taki steininn úr. Hér eru gerðar áætlanir í tugum liða um alls konar gæluverkefni og blásið í lúðra og heyrist englasöngur þegar talað er um að hér sé komin hin mikla fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. En fjárfestingaráætlunin gengur meira og minna út á stofnkostnað í ríkisrekstri sem kallar á hærri rekstrarkostnað. Þetta eru ekki raunverulegar fjárfestingar. Þetta eru ekki fjárfestingar sem leiða til þess nema að örlitlu leyti að hagvöxtur verði meiri, framleiðni meiri, laun hærri og annað slíkt. Ég get verið sammála því að það sé náttúrlega ómögulegt að ríkisstjórnin setji fram svona áætlun sem mun ekki standast tímans tönn, enda varar Seðlabankinn sérstaklega við því að fara svona að hlutunum, það eigi ekki að vera að gefa út þessa kosningavíxla 

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn fór hér mjög snöggt úr ræðustól þannig að hann klárar líklega setninguna þegar hann kemur í seinna andsvar. Jú, þetta er réttnefni. Fjárlagafrumvarpið er ekkert annað en kosningavíxill sem bindur hendur komandi ríkisstjórnar að mínu mati, nema það verði að einhverju leyti hægt að hrinda þessu með nýrri stefnumörkun. Þarna skila sér inn mjög miklar grænar áherslur og meira að segja Íslandsstofu er látið í té fjármagn til að kynna Ísland sem grænan fjárfestingarkost. Það vita náttúrlega allir sem fjárfesta hér og búa í þessu landi og heimurinn allur að við framleiðum mjög græna orku, við erum laus við kjarnorkuúrgang og annað, þannig að landið er mjög þekkt fyrir hreinleika, gæði og náttúruauðlindir. Þess vegna er skrýtið að fara sérstaklega af stað með kynningarátak varðandi það. Það sem mig langar til að spyrja um í seinna andsvari er sú setning sem kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans, þ.e. að meiri hlutinn telur að frumjöfnuður verði jákvæður ef ekki komi til frekari áföll sem rekja megi til afleiðinga bankahrunsins. Nú hefur þessi ríkisstjórn setið í rúm fjögur ár og enn er notaður frasinn „hér varð bankahrun“, en ríkisstjórnin hefur setið við stjórnvölinn og verður að taka ábyrgð á eigin gerðum, t.d. því að fara ekki 20% leiðina sem framsóknarmenn lögðu til í upphafi kjörtímabilsins. Hvað þarf nú að setja mikinn pening inn í Íbúðalánasjóð? Og hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, setti 280 milljarða skuldabréf í erlendum gjaldeyri inn í Landsbankann sem nú er á gjalddaga og Landsbankinn á tæpast gjaldeyri til að standa í skilum með þann víxil. Samt er hér áætlað að tekjur komi á móti vegna áætlaðs arðs af Landsbankanum. Getur þingmaðurinn aðeins farið yfir þetta?

Virðulegi forseti. Það er hárrétt að það er náttúrlega ómögulegt að skýla sér alltaf á bak við það sem gerðist í október 2008 og afsaka það að ekkert sé gert í hlutunum, þeir látnir malla, verða verri og verri og kalla um leið á meiri og meiri útgjöld frá ríkissjóði. Besta dæmi um þetta er SpKef sem þáverandi efnahagsráðherra sagði að mundi ekki kosta ríkissjóð nema 1.100 milljónir, var það ekki eitthvað slíkt? Vandamálið í Íbúðalánasjóði hefur verið þekkt lengi og í það langan tíma að auðvitað átti fyrir löngu að vera búið að gera eitthvað í því máli, í staðinn fyrir að sletta inn einhverjum upphæðum með reglulegu millibili. Það var ekki tekið á vandanum. Svo yppta menn bara öxlum og segja: Hér varð hrun. Hversu lengi heldur stjórnin að hægt sé að blekkja almenning í þessu landi? Mér er spurn. En það er algjörlega ljóst að sá tími er löngu liðinn þar sem menn geta skýlt sér á bak við það sem gerðist í október 2008. Ef menn gera það eru þeir að lýsa því yfir að þeir séu óhæfir og ráði ekki við að reka þetta ríki með öllu sem til þarf.

Það er rétt.

Virðulegur forseti. Erindið er fyrst og fremst að ganga úr skugga um að ég hafi skilið hv. þingmann rétt, því það gladdi mig ákaflega að heyra að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson, þingmaður Sjálfstæðisflokks, skyldi lýsa því yfir í ræðu sinni að ríkisvaldið ætti að eiga virkan þátt í atvinnuuppbyggingu í landinu. Það er ekki hægt að skilja hv. þingmann öðruvísi en svo að hann telji að ríkið hafi hlutverki að gegna við atvinnusköpun, geti haft aðkomu að því að greiða fyrir uppbyggingu atvinnulífsins og markaðurinn geti ekki endilega leyst alla hluti sjálfur. Ríkið getur haft áhrif á ólíkan hátt þegar kemur að atvinnuuppbyggingu. Það getur beinlínis þvælst fyrir eins og við höfum dæmi um, allt of mörg dæmi um á þessu kjörtímabili. Það getur haldið sig til hlés, gefið mönnum frið til að byggja upp, eða það getur tekið virkan þátt í uppbyggingunni með því að skapa nauðsynlegar forsendur. Ég efast ekki um að við hv. þingmaður séum sammála um að ríkið eigi ekki að skemma fyrir atvinnuuppbyggingu. Það hefur verið alveg óþolandi að sjá mörg dæmi um slíkt á undanförnum árum. Eflaust erum við líka sammála um að í mörgum tilvikum sé nóg að ríkið láti menn í friði, leyfi þeim að athafna sig. En er ekki rétt skilið hjá mér að við hv. þingmaður séum sammála um að í ákveðnum tilvikum eigi ríkið aðkomu að atvinnuuppbyggingu, ekki sé nóg að markaðurinn leysi alla hluti sjálfur?

Ég er að öllu jöfnu þeirrar skoðunar að ríkið eigi að halda sig til hlés. Þó er undantekning á því og það eru þessi stóru verkefni eða ef ég má sletta upp á ensku, virðulegi forseti, „mega projects“ eins og þau eru kölluð. Bandaríska ríkið styður til dæmis við uppbyggingu margra fyrirtækja í Bandaríkjunum. Ég nefni til dæmis álver sem er verið að byggja núna í New York þar sem ríkið kemur að. Við sjáum þetta í Evrópu og úti um allan heim. Ef menn ætla að vera með í þessum stórverkefnum verða þeir að taka þátt í þeim leik. Ef menn taka ekki þátt í þeim leik fara verkefnin eitthvert annað. Þegar um er að ræða slík stórverkefni geri ég undanþágu frá þeirri reglu minni að ríkið eigi að halda að sér höndum og að atvinnulífið eigi að hafa sinn gang. Því miður þarf ríkið að koma til stuðnings verkefnum af því taginu.

Virðulegur forseti. Allt er þetta í áttina hjá hv. þingmanni. En getum við ekki líka verið sammála um að í litlu landi eins og Íslandi geti ríkið þurft að koma að verkefnum sem eru kannski ekkert rosalega stór? Nú skal ég nefna dæmi, dæmi sem hefur verið til umfjöllunar í dag í fjölmiðlum. Það stóð til að flytja verksmiðju frá Noregi á Seyðisfjörð. Verksmiðjan átti að framleiða álkapla í rafstrengi og var gert ráð fyrir að hún mundi skapa 35 störf til langs tíma á Seyðisfirði og afleidd störf hefðu getað orðið álíka mörg. Störfin hefðu því kannski getað orðið 70 á Seyðisfirði þar sem heildaríbúafjöldinn er innan við 700. Það hefði mikil áhrif á þeim stað þótt fyrirtækið sé ekkert gríðarlega stórt, með 35 starfsmenn. Það vantaði aðeins upp á eigið fé til að bankar fengjust til þess að lána fyrir framkvæmdinni vegna þess að gerðar eru óhemjumiklar kröfur til slíkrar uppbyggingar á landsbyggðinni á Íslandi. Meðal annars var nefnt að veðhæfi fasteigna á Seyðisfirði væri ekki nógu gott, þess vegna þyrfti svona hátt eiginfjárhlutfall, 50%. Það vantaði ekki mikið upp á það. Hefði ríkið ekki átt að stíga þarna inn í, t.d. í gegnum Byggðastofnun, eftir að í ljós kom að framtakssjóður lífeyrissjóðanna var ekki reiðubúinn að taka þátt í þessu verkefni eins og hæstv. atvinnuvegaráðherra lýsti fyrr í dag? Var þá ekki einboðið að ríkið hefði frumkvæði að því að stíga þarna inn í svo að af þessari framkvæmd og uppbyggingu yrði, framkvæmd sem hefði að öllum líkindum ekki aðeins skapað störf heldur heilmikil verðmæti til lengri og skemmri tíma?

Virðulegi forseti. Á sínum tíma þegar þetta var allt saman í deiglunni var ég þeirrar skoðunar að Byggðastofnun hefði átt að koma inn í verkefnið. Ég var þeirrar skoðunar. Ég reyndi að beita mér fyrir því, talaði m.a. við fjármálaráðherra oft og mörgum sinnum um þetta mál, hvort það væri virkilega ekki hægt að beita Byggðastofnun til að af þessu verkefni mætti verða. Eins og við vitum er hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra ákaflega viðtalsgóður maður, en það kom nú ekki mikið út úr því. En ef Byggðastofnun hefur einhverju hlutverki að gegna er það svona hlutverk. Ég geri greinarmun á því að fjárfesta eða að Byggðastofnun láni til verkefna sem leiða til þess að byggðaþróun geti verið eðlileg og því að ríkið komi beint að hlutunum eins og gerðist við uppbyggingu allra stóriðjuverkefna á Íslandi og þarf að verða á Bakka. Ég geri greinarmun á því. Þannig að markaðsforsendurnar eru ekki þær ströngustu þegar Byggðastofnun kemur að verkefnum, en samt sem áður getum við sagt að þær nálgist markaðinn mjög mikið. En mér fannst afar slæmt að þáverandi fjármálaráðherra skyldi ekki vilja beita sér fyrir því að þetta yrði gert.

Hæstv. forseti. Í upphafi ræðu minnar vil ég geta þess að mér fannst lokaorð tveggja síðustu ræðumanna, annars vegar hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og hins vegar samflokksmanns míns, hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar, vera komin út á dálítið hála braut og byggi ég það á þeirri almennu skoðun að ekki sé beinlínis heppilegt að stjórnmálamenn taki beinar ákvarðanir um að greiða fyrir einu fyrirtæki en ekki öðru, greiða fyrir þessari atvinnugrein en ekki annarri og þess háttar. Ég er þeirrar skoðunar að almenn nálgun eigi ekki að vera sú að ríkið skapi störf eða beiti sér beinlínis fyrir verkefnum sem skapa störf heldur skapi fyrst og fremst skilyrði þannig að fyrirtæki og einstaklingar geti búið til verðmæti og verkefni sem skapa störf. Ríkið á ekki að skapa störfin, ríkið á að skapa skilyrðin sem gera það að verkum að störf verða til. Gott dæmi um þennan greinarmun er meðal annars úr fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Þar er sagt: Fjárfesting hins opinbera hefur verið lítil, við skulum bæta úr því, nú eru betri aðstæður. Hvað er þá gert? Þá er gert ráð fyrir því að ríkið fari í stórar, kostnaðarsamar framkvæmdir og sagt: Heyrið, eruð þið á móti því að ríkið fari í svona framkvæmdir? Eruð þið á móti fjárfestingu? Eruð þið á móti því að hér verði byggt stórhýsi sem verður Hús íslenskra fræða? Þetta skapar fullt af störfum meðan verið er að búa þetta til. Hæstv. forseti. Þetta er ekki góð fjárfesting að mínu mati. Þetta er ekki verðmætaskapandi fjárfesting í þeim skilningi sem ég legg í þau orð. Ég held að allir séu sammála um það að æskilegt væri og gleðilegt ef við hefðum efni á því á þessari stundu að hefja stóra og kostnaðarsama byggingu undir starfsemi sem tengist íslenskum fræðum. Það væri voðalega gaman, en á þeim tíma þegar við Íslendingar erum í mesta basli með að borga lögreglumönnum laun, hafa nægilega marga hjúkrunarfræðinga í vinnu og svo má lengi telja þá er ég þeirrar skoðunar að við höfum ekki efni á því að fara í lúxusverkefni af þessu tagi. Því miður. Þetta er að mínu mati dæmi um ranga forgangsröðun. Þetta leiðir hugann að ákveðnum tvískinnungi sem birtist í þessu fjárlagafrumvarpi og í málflutningi talsmanna ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Tvískinnungurinn er annars vegar sá að reynt er að halda þeirri mynd að fólki að ríkisstjórnin hafi náð stórkostlegum árangri bæði í ríkisfjármálum og efnahagsmálum og því séu svo miklu bjartari tímar fram undan. Þetta er sagt í öðru orðinu. Á hinn bóginn þegar verið er að rökstyðja að hvorki sé hægt að draga úr skattheimtu né ráðast í úrbætur á ýmsum sviðum sem telja má til grunnþjónustu samfélagsins - ég nefndi löggæsluna, það má nefna heilbrigðisþjónustuna og fleiri svið - þá er sagt: Nei, það er erfitt að finna pening í þetta, hér varð hrun og við erum að vinna okkur út úr skuldavanda og það er erfitt að fjármagna þetta. Þetta hafa auðvitað fleiri hv. þingmenn nefnt í þessari umræðu. Þegar kemur að verkefnum sem njóta sérstakrar velvildar og eru í svokallaðri fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, sérstaklega verkefni sem hafa á sér grænan blæ eða menningarlegan blæ, þá eru til nógir peningar. Fjárlaganefnd er enn þá, tveimur mánuðum og bráðum þremur mánuðum eftir að fjárlagafrumvarpið kom fyrst fram, að vandræðast með það hvað eigi að gera varðandi löggæslumálin. Það er ekki enn þá búið að finna peninga til að styrkja löggæslu í landinu. Það er ekki búið að því og þó er vandinn á því sviði ekkert nýr. Hann hefur legið fyrir allt þetta ár, lá fyrir í fyrra og árið þar áður. Það eru engin ný eða óvænt tíðindi að það vanti peninga til að halda uppi nauðsynlegri grunnþjónustu á sviði löggæslumála í landinu. Fjárlaganefnd hefur verið að vandræðast með þetta mál og fjármálaráðuneytið og ríkisstjórnin hafa átt í vandræðum með að finna pening. En þegar verið er að tala um gestastofu Vatnajökulsþjóðgarðs upp á 300 millj. kr., sömu upphæð og vantar í löggæslu, er einfalt að taka þá ákvörðun. Það var ekkert flókið að setja það í fjárfestingaráætlunina, það var ekkert flókið að setja það inn í breytingartillögur meiri hlutans við fjárlagafrumvarpið. Eða 280 millj. kr. vegna ýmissa verkefna sem tengjast græna hagkerfinu sem ég spurði hér fyrir nokkrum dögum hvað fælist í. Ég bað um að einhver útskýrði það fyrir mér hvaða verkefni væri þarna um að ræða, 280 millj. kr. til forsætisráðuneytisins til að úthluta til einhverra gæluverkefna sem hafa á sér einhverja græna slikju. Í hvað á að nota þessa peninga? Getur einhver upplýst um það? Fór fjárlaganefnd yfir það í hvað ætti að nota þessa peninga? Eyddi fjárlaganefnd miklum tíma í vangaveltur um hvað til dæmis væri átt við með grænum skrefum og vistvænum innkaupum sem 150 millj. kr. eru settar í þar til viðbótar? Voru einhverjar vangaveltur um það í fjárlaganefnd? Var fjárlaganefnd í einhverjum vandræðum með að taka afstöðu til þess hvað ætti að gera við þessa peninga? Svo virðist ekki vera. Það hefur ekki komið fram í þessum umræðum og það koma ekki fram í nefndarálitum sem hér liggja fyrir neinar sérstakar vangaveltur um það í hvað þessir peningar eigi að fara. Á sama tíma eru menn í alveg óskaplegum vandræðum með ákvarðanatöku í sambandi við löggæslumál. Það er alveg óskaplegt vandamál. Það er svo mikið vandamál að núna 3. desember er ekki búið að taka ákvörðun um það hvaða pening á að setja í viðbót í löggæslumál þó að það vandamál hafi legið fyrir. Það kemur einfaldlega þannig út að það verkefni njóti ekki sömu velvildar hjá meiri hlutanum í þinginu og meiri hluta fjárlaganefndar og hjá ríkisstjórninni og þau verkefni sem ég hef hér nefnt. Fyrst til eru peningar til að setja í þau mál sem ríkisstjórnin hefur gert að sínum sérstöku gælumálum þá eru engin rök að halda því fram að engir peningar séu til að setja í löggæslumál, bara svo að dæmi sé tekið. Dæmi um þetta eru um allt. Það er vandræðagangur í sambandi við að fjármagna það sem við getum kallað grundvallarþjónustu ríkisvaldsins, það er vandamál að fjármagna verkefni, störf og kostnað sem hlýtur að leggjast á ríkisvaldið vegna nauðsynlegrar grunnþjónustu, en það er enginn vandræðagangur þegar kemur að verkefnum sem hafa skírskotun til einhverra hópa sem núverandi ríkisstjórnarflokkar eru að reyna að ná til í sambandi við kosningar með tali um græna hagkerfið, með tali um aukið fé til menningarmála eða einhverra slíkra mála sem vissulega eru góð og æskileg og falleg en tengjast ekki með neinum hætti grunnþjónustu ríkisvaldsins. Þarna er alveg óskaplegt ósamræmi. Menn eru óskaplega sparsamir þegar kemur að grunnþjónustu ríkisvaldsins en óskaplega örlátir á peninga þegar kemur að gæluverkefnum. Þetta er óskaplega skrýtið. Ég kalla nú eftir því áður en þessi umræða rennur sitt skeið á enda að hv. þingmenn og talsmenn ríkisstjórnarflokkanna í fjárlaganefnd svari fyrir þetta. Af hverju var miklu auðveldara að taka ákvörðun um gestastofu í Vatnajökulsþjóðgarði upp á 300 millj. kr. en fjárframlög til lögreglunnar um 300 millj. kr.? Bara svo að dæmi sé tekið.  Þessi sóknaráætlun er sama markinu brennd og svokölluð fjárfestingaráætlun. Hún er fyrst og fremst orðskrúð, tal og þokukenndar hugmyndir en ekki neitt sem hönd á festir. Það eru ekki til peningar í það sem hönd á festir, það eru ekki til peningar í þjónustu við fólkið í landinu en ef menn telja að eitthvað geti haft á sér jákvæðan blæ í pólitískum spuna þá er nægur peningur til. Þetta er eins og bent hefur verið á í umræðunni, það er ekki til peningur til þess að halda uppi lágmarksþjónustu á heilsugæslustöðvum og heilbrigðisstofnunum vítt og breitt um landið en það er til peningur til þess að ráða fleira fólk inn í ráðuneytin - það er til peningur til þess. Það er hægt að setja meiri peninga í umhverfisráðuneytið af því að það hafa bæst við verkefni. Þar er til peningur. Það er hægt að bæta við peningum í fjármálaráðuneytið og forsætisráðuneytið og fleiri ráðuneyti. Mér sýndist í fljótu bragði að gert væri ráð fyrir auknum fjárframlögum í frumvarpinu til allra ráðuneyta nema hugsanlega velferðarráðuneytisins, eins og frumvarpið var þegar það var lagt fram hér í haust, og svo er enn bætt í í breytingartillögum meiri hlutans. Ég held að í langflestum tilvikum sé verið að auka fjárframlög til aðalskrifstofa ráðuneytanna. Í öllum tilvikum er auðvitað komið og sagt: Ja, það er verið að fjölga hér verkefnum, þess vegna þurfum við meiri pening. Er spurt hvort um sé að ræða nauðsynleg verkefni? Það er ég ekki viss um. Ég er ekki viss um að fólkinu sem fær ekki heilbrigðisþjónustu aðra hverja helgi á þéttbýlisstöðum á Vesturlandi finnist mikilvægara að fjölga lögfræðingum í einhverju ráðuneyti frekar en að fá nægilega margt heilbrigðisstarfsfólk til að halda uppi lágmarksþjónustu þar. Það er ekki til peningur til þess að borga fólki helgarvinnukaup þar, en það er hægt að bæta við stöðugildum lögfræðinga eða annarra sérfræðinga í ráðuneytum í Reykjavík. Það er auðvitað undarleg forgangsröðun. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að staldra lengur við einstök atriði af þessu tagi. Það sem ég nefndi eru ekki stóru upphæðirnar en sýnir svolítið brenglaða forgangsröðun að mínu mati, brenglaða forgangsröðun ríkisstjórnarinnar, brenglaða forgangsröðun meiri hluta í fjárlaganefnd og brenglaða forgangsröðun meiri hluta þingsins, ef - og ég segi aftur: ef meiri hluti er fyrir þessum tillögum í þinginu en það á auðvitað eftir að koma í ljós. Ég gæti staldrað við fleiri atriði hér. Fyrr í kvöld hefur verið minnst á skyndilega bólgu sem hefur hlaupið í svokallaða IPA-styrki milli 1. og 2. umr. í þessu máli. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason nefndi þetta hér í kvöld og reyndar áttum við hv. þm. Jón Bjarnason samtal um þetta á fimmtudagskvöldið. Við eigum það allir sameiginlegt að enginn okkar áttar sig almennilega á því af hverju fjármagn á forsendum IPA-styrkja eykst svona mikið milli 1. og 2. umr. Ég sé ekki betur en gert hafi verið ráð fyrir um 300 millj. kr. í IPA-styrki í upprunalegu fjárlagafrumvarpi, kannski 340 millj. kr., en eftir breytingartillögur meiri hlutans er sú tala komin yfir 800 millj. kr. Hvað breyttist? Hefur einhver úr hv. fjárlaganefnd getað skýrt frá því hvað breyttist? Af hverju voru þetta bara 340 millj. kr., eða hvað það var, í fjárlagafrumvarpinu eins og það var lagt fram í september og af hverju er þessi tala orðin 800 millj. kr.? Hvað hefur breyst í millitíðinni? Getur einhver upplýst um það? Ég veit það ekki. Það geta verið á þessu einhverjar skýringar en þær hafa ekki komið fram sem virðist stafa af feimni margra úr ríkisstjórnarliðinu við að ræða þessa IPA-styrki. Ég tek það fram að ég útiloka ekkert að það geti verið einhverjar góðar og eðlilegar skýringar á því að þessi upphæð hefur aukist svona mikið, um 0,5 milljarða kr. milli 1. og 2. umr. Það getur vel verið að það séu eðlilegar skýringar á því en þær hafa ekki komið fram við þessa umræðu og þær koma ekki fram í gögnum málsins. Það kemur ekki fram af hverju ekki var hægt að setja þessa tölu fram í fjárlagafrumvarpinu eins og það leit út upphaflega. Það kemur ekki fram hvað breyttist milli 1. og 2. umr. sem gerir að verkum að þessi upphæð meira en tvöfaldast og töluvert meira en það. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að staldra lengi við þetta. Það sem er stóra áhyggjuefnið í fjárlagafrumvarpinu eins og það stendur núna er að enn á eftir að taka tillit til mjög margra stórra þátta sem geta skipt miklu máli. Það hefur ítrekað komið fram hér í umræðunni að enn eru uppi spurningar vegna fjármögnunar Íbúðalánasjóðs sem getur haft miklu meiri áhrif á fjárhag ríkisins en einstaka tillögur sem við erum að takast á um í þessu fjárlagafrumvarpi. Við vitum ekki hvernig því máli verður lent gagnvart fjárlagafrumvarpinu eða gagnvart öðrum færslum en það er auðvitað ljóst að þar getur verið um milljarða, jafnvel tugi milljarða að ræða. Á sama hátt er alls óvíst með hvaða hætti verður tekist á við hugmyndir að byggingu nýs Landspítala í fjárlagafrumvarpinu. Kannski verður ekkert gert í því, við vitum það ekki, en fréttir sem bárust fyrir helgi um breytta nálgun eða aðferð við fjármögnun verkefnisins og umræður þar að lútandi innan ríkisstjórnar og hjá öðrum hlutaðeigandi aðilum gefa til kynna að þar verði hlutur ríkisins meiri en áður hefur verið gert ráð fyrir. Það er auðvitað umhugsunarefni fyrir okkur að lífeyrissjóðirnir og slíkir aðilar hafa horfið frá því að taka þátt í fjármögnun þessa verkefnis á grundvelli áhættu. Það vekur spurningar um áhrif verkefnisins, byggingu nýs Landspítala – háskólasjúkrahúss, á fjárhag ríkisins á komandi árum. Ég verð að játa að það vekur mér nokkurn ugg að verið sé að fara í þessa framkvæmd við núverandi aðstæður. Hvernig ætlum við að fjármagna slíka risaframkvæmd á þeim tímum sem við lifum nú? Hvernig ætlum við að gera það? Jú, segja menn, við tökum náttúrlega bara lán og svo í fyllingu tímans mun verða svo mikil hagkvæmni af því að sameina alla starfsemi Landspítala – háskólasjúkrahúss í nýju húsi að við stórgræðum á öllu þegar upp er staðið. Ég verð að játa það að þegar ég heyri hugmyndir um risaframkvæmdir af þessu tagi, ekki síst í ljósi efnahagsástandsins, þá vekur það mér ugg og ég bið menn í fjárlaganefnd og annars staðar að stíga gætilega til jarðar í því efni. Það leiðir auðvitað hugann að öðru verkefni þó að vissulega megi segja að það sé mun meira gæluverkefni en bygging nýs Landspítala – háskólasjúkrahúss. Við erum ekki búin að sjá fyrir endann á því hvað Harpa á eftir að kosta okkur. Við vitum ekki hvað það verður mikið. Það sem við höfum séð í því sambandi er að kostnaðaráætlanir og kostnaðarútreikningar stóðust alls ekki. Harpa er fínt og flott hús fyrir ríka þjóð en hún á eftir að verða okkur nokkuð kostnaðarsöm og ætti að vera okkur ákveðin áminning um það hversu mikið opinberar byggingar hafa að jafnaði farið fram úr kostnaðaráætlunum á undanförnum árum. Svo á eftir að taka tillit til fjölda annarra atriða sem boðað er að komi inn í fjárlagafrumvarpið milli 2. og 3. umr. Allar þær áætlanir og öll þau atriði sem nefnd eru í því sambandi eiga það sammerkt að vera til þess fallin að gera stöðu ríkisfjármála alvarlegri og erfiðari viðureignar en lítur út fyrir eins og frumvarpið birtist okkur nú við 2. umr. málsins.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og tek undir með honum þegar hann talar um löggæslumál, heilbrigðismál og aðrar grunnstoðir samfélagsins sem við höfum horft upp á sæta gríðarlegum niðurskurði undanfarin ár. Hv. þingmaður nefnir löggæsluna, heilbrigðisþjónustu á Vesturlandi og heilsugæslu. Hvernig þeim málum er háttað og að við skulum þurfa að horfa upp á að á sama tíma og verið er að skera niður í þeim málaflokkum sjáum við fjárveitingar til ýmissa gæluverkefna, þ.e. verkefna sem maður mundi alla jafna telja að væru ekki þau allra mikilvægustu þegar menn ná ekki endum saman, eins og ríkissjóður Íslands gerir ekki. Hv. þingmaður nefndi ákveðin verkefni. Þau eru fleiri þarna eins og verkefnið um íslenska upplýsingasamfélagið, Netríkið Ísland o.s.frv. Breytingartillögurnar virðast vera yfirfullar af verkefnum sem manni finnst ekki skipta öllu máli miðað við núverandi aðstæður í þjóðfélaginu. Það skiptir öllu máli að verja menntakerfið, heilbrigðiskerfið, löggæsluna, þessar grunnstoðir samfélagsins. Það var eitt sem hv. þingmaður kom inn á í máli sínu en hafði þó ekki tíma til að ræða. Það snýr að IPA-styrkjunum sem við sjáum bæði inni í fjárlagafrumvarpinu sjálfu og aftur núna í breytingartillögunum. Hv. þingmaður kom lítillega inn á það í máli sínu. Mig langaði að spyrja hann að því hvað honum fyndist um að IPA-styrkirnir væru aftur að koma inn milli 1. og 2. umr., milli umræðna, að verið sé að veita aukna IPA-styrki. Hvað finnst honum um að við skulum ekki fá að sjá hver mótframlögin af hálfu ríkissjóðs eru til einstakra verkefna, að það sé ekki listað upp á einhverjum einum stað?

Hæstv. forseti. Ég kaus af ásettu ráði að dvelja ekki of lengi við IPA-styrkina í ræðu minni vegna þess að ég taldi að hv. þingmaður hefði farið ágætlega yfir þau mál í sinni ræðu fyrr í kvöld. Ég get ekkert annað en tekið undir sjónarmið hans um að heilmikið vanti upp á að það hafi verið skýrt nægilega vel í fyrsta lagi hvers vegna það er að detta inn milli 1. og 2. umr. Það vantar alveg skýringar á því hvernig á að verja peningunum og hvort gert er ráð fyrir þeim mótframlögum Íslands sem IPA-kerfið gerir ráð fyrir o.s.frv. Ég segi bara að ef þær upplýsingar koma ekki fram við þessa umræðu eða 3. umr. fjárlaga er nauðsynlegt að annaðhvort ég eða hv. þingmaður reyni að kalla fram umræðu um það í þinginu með öðrum hætti. Síðan er það auðvitað yfir höfuð önnur saga hvort við eigum að taka við styrkjunum. Við höfum auðvitað átt þá umræðu í þinginu og gerðum margir athugasemdir við það síðasta vetur að verið væri að taka við styrkjunum, sérstaklega í ljósi þess í hversu miklu uppnámi Evrópusambandsumsóknin er að mörgu leyti. Ég hef velt því upp í ræðustól hvort það sé forsvaranlegt fyrir Ísland að taka við styrkjum af þessu tagi. Bæði í ljósi þess að að minnsta kosti sumir þeirra hafa á sér mjög sterkan blæ þess að vera aðlögunarstyrkir og eru einhvern veginn komnir út fyrir þau mörk sem eðlilegt má teljast og síðan er það náttúrlega líka hvort við viljum taka við peningum á forsendum sem eru jafnótraustar og er með Evrópusambandið þegar allt bendir til þess að við förum ekki inn í það. Er þá rétt að taka við styrkjum sem eru til þess fallnir að undirbúa okkur undir aðild?

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni og það er fullkomlega eðlilegt að fjárlaganefnd taki það mál til skoðunar á milli umræðna og kallað verði eftir því. Í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar kemur fram að það sé áætlað að arðgreiðslur verði 13,5 milljörðum hærri en í frumvarpinu og er þar einkum og sér í lagi fjallað um arðgreiðslur úr Landsbanka Íslands. Síðan er gert ráð fyrir því að alla vega um helming af því, 5,6 milljörðum, verði varið til fjárfestingaráætlunar ríkisstjórnarinnar sem felur meðal annars í sér þau verkefni sem hv. þingmaður nefndi, Græna hagkerfið o.s.frv. Á sama tíma og við ræðum það á þessum nótum, það er fjallað um að það sé mögulegt að ráðast í fjárfestingaráætlun vegna arðs sem við erum að fá, borgum við tugi milljarða í vaxtakostnað vegna þess að ríkissjóður er rekinn með miklum halla. Það standast engar áætlanir sem gerðar voru 2009 um það hvenær ætti að ná skuldastöðu ríkissjóðs meira niður. Hvað finnst hv. þingmanni um það? Er hann sammála því, sem fjölmargir hafa haldið fram, að fjárlögin og breytingartillögur meiri hlutans við fjárlagafrumvarpið beri töluverðan keim af því að kosningavetur sé fram undan og menn séu hérna að henda fram ýmsum tillögum sem eru fremur til þess fallnar að kaupa til baka einhver atkvæði á kosningavetri? Er hv. þingmaður sammála þeirri nálgun sem hefur komið fram í máli margra í umræðunum, að þær tillögur beri einkum merki þess að kosningar séu í nánd?

Hæstv. forseti. Þetta er tvíþætt mál. Fyrst vildi ég segja að almennt séð held ég að það séu búhyggindi fyrir ríkissjóð að greiða niður skuldir ef færi er til þess, ef það er svigrúm vegna einhverra aðstæðna, tekjuöflunar eða annarra slíkra þátta. Ef það er svigrúm til að greiða niður skuldir finnst mér að það hljóti að vera býsna góð fjárfesting að gera það frekar en bera vaxtakostnað um margra ára skeið. Ef það er raunverulega hægt að sækja mikla fjármuni, milljarða króna, inn í fyrirtæki í eigu ríkisins í formi arðgreiðslna, eða þá hugsanlega sækja einhverja peninga með eignasölu, mundi ég halda almennt talað að besta ráðstöfun þeirra fjármuna væri að lækka skuldastöðu ríkissjóðs. Ég mundi halda það. Það getur verið að mér sjáist yfir eitthvað í því sambandi en það að verja þeim til verkefna sem vissulega hafa á sér mjög stækan kosningakeim og virðast fyrst og fremst til þess fallin að höfða til einhverra tiltekinna hópa sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa áhuga á að ná til, þá finnst mér augljóst að það er betri fjárfesting að verja fjármununum séu þeir raunverulegir og raunverulega hægt að taka þá peninga t.d. út úr Landsbanka, Seðlabanka eða öðrum opinberum fyrirtækjum. Ef það er raunverulega hægt að ná peningunum mundi ég forgangsraða ráðstöfun þeirra fjármuna öðruvísi en gert er í fjárfestingaráætluninni og breytingartillögum meiri hluta.