Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá hv. 2. þm. Norðvest., Einari K. Guðfinnssyni, um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Jafnframt hafa borist bréf frá Sigrúnu Magnúsdóttur, formanni þingflokks Framsóknarflokksins, Svandísi Svavarsdóttur, formanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og Helga Hjörvar, formanni þingflokks Samfylkingarinnar, um að Þorsteinn Sæmundsson, 10. þm. Suðvest., Ögmundur Jónasson, 8. þm. Suðvest., og Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, 3. þm. Reykv. s., geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þau 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Norðvesturkjördæmi, Eyrún Ingibjörg Sigþórsdóttir, 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Suðvesturkjördæmi, Sigurjón Kjærnested, 2. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Suðvesturkjördæmi, Ólafur Þór Gunnarsson, en 1. varamaður á lista í kjördæminu hefur boðað forföll, og 2. varamaður á lista í Reykjavíkurkjördæmi suður, Mörður Árnason, en 1. varamaður á lista í kjördæminu hefur boðað forföll. Þau hafa öll tekið sæti áður á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju. Jafnframt hafa borist bréf frá formönnum þingflokka Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, Ragnheiði Ríkharðsdóttur og Sigrúnu Magnúsdóttur, um að Brynjar Níelsson, 5. þm. Reykv. n., og Karl Garðarsson, 8. þm. Reykv. s., geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þá 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykv. n., Ingibjörg Óðinsdóttir, og 2. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Reykv. s., Jóhanna Kristín Björnsdóttir, en 1. varamaður á lista í kjördæminu hefur boðað forföll. Kjörbréf Ingibjargar Óðinsdóttur og Jóhönnu Kristínar Björnsdóttur hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt, en þær hafa ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Ingibjörg Óðinsdóttir og Jóhanna Kristín Björnsdóttir hafa undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðnar velkomnar til starfa á Alþingi.

Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Tillögur sérfræðingahóps um verðtryggingu voru kynntar í síðustu viku og það er ekkert launungarmál að verðtrygging hefur verið ofarlega á baugi í pólitískri umræðu, ekki síst fyrir síðustu kosningar. Ég hef raunar verið þeirrar skoðunar að verðtrygging sé kannski fyrst og fremst einkenni á ákveðnu vandamáli fremur en vandinn sjálfur, þ.e. óstöðugleika í efnahagslífi. Eigi að síður er það rétt að flestir flokkar töluðu fyrir því að draga ætti úr vægi verðtryggingar í samfélaginu. Framsóknarflokkurinn gekk þó lengra og lofaði því fyrir síðustu kosningar að afnema verðtryggingu af neytendalánum og lýstu jafnvel sumir frambjóðendur því yfir að það væri skilyrði fyrir stjórnarþátttöku að tekið yrði á því máli. Í tillögum hópsins er hins vegar farin sú leið að draga úr vægi verðtryggingar fremur en að fara í afnám verðtryggingar enda kom fram hjá formanni hópsins að fullt afnám verðtryggingar væri af áður óþekktri stærðargráðu, þetta væri kerfisbreyting sem snerti mjög marga fleti lögfræði og fjármála og því þætti mikilvægt að meta áhrifin á neytendur, lánveitendur, fasteignamarkað og hagkerfið í heild áður en ráðist yrði í fullt afnám. Og það er vissulega rétt og þegar hefur verið bent á að þetta geti haft áhrif, þ.e. ef fylgt verður þeim tillögum nefndarinnar að banna hreinlega 40 ára verðtryggð lán, að það geti haft áhrif á þá hópa sem eru tekjulægri en aðrir þegar kemur að tækifæri til að kaupa sér húsnæði. Málið virðist flókið þegar við höfum skoðað tillögurnar, þetta afnám. Hæstv. forsætisráðherra ítrekaði hins vegar þá afstöðu sína í gær, eftir því sem ég heyrði best í þættinum Sprengisandi á Bylgjunni, að afnám verðtryggingar væri í raun einföld aðgerð og það ætti að hrinda henni í framkvæmd eins fljótt og mögulegt væri. Mig langar að spyrja hvort hæstv. forsætisráðherra telji raunhæft að ráðist verði í afnám verðtryggingar á þessu kjörtímabili 

Virðulegur forseti. Fyrri spurningunni er auðsvarað og fljótsvarað. Já, ég tel að það sé mögulegt að afnema verðtrygginguna á þessu kjörtímabili. Hvað varðar seinni spurninguna, útlistun á því með hvaða hætti best sé að framkvæma það - og þá fylgir væntanlega hvaða mótvægisaðgerðir og aðrar ráðstafanir séu nauðsynlegar - þá leitaðist sérfræðingahópurinn við að svara þeirri spurningu og raunar í tveimur álitum, tveimur allstórum skýrslum, þannig að ég næ ekki einu sinni að rekja það álit hér. Á heildina litið eru þó mikil tíðindi fólgin í niðurstöðu sérfræðingahópsins. Tíðindin eru þau að bæði meiri hluti og minni hluti lýsa því hversu mikla alvarlega galla og hættur verðtryggingin hafi í för með sér og hversu mikilvægt sé að afnema hana. Þá greinir að vísu á um hversu hratt sé óhætt að gera það en í báðum tilvikum liggur fyrir að samstaða er um það meðal þeirra sérfræðinga sem voru fengnir til að vinna þessa vinnu að rétt sé að vinna að afnámi verðtryggingarinnar. Þar fylgir leiðarvísir, í raun tveir leiðarvísar, um hvernig best sé að standa að því. Það eru auðvitað mikil tíðindi eftir áratugadeilur og umræðu um verðtrygginguna að við skulum vera komin á þennan stað. Nú bíður okkar í þinginu og í ríkisstjórn að vinna úr þeim miklu rannsóknum sem sérfræðingarnir lögðu í og tillögum sem frá þeim bárust til að sem best megi standa að afnámi verðtryggingar og sem hraðast.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svörin. Eftir að hafa skoðað þessar tillögur sýnist mér að málið geti orðið flókið í framkvæmd því að afnám verðtryggingar kallar algerlega á endurskoðun á öllu húsnæðiskerfinu. Eins og ég nefndi hér áðan hefur þegar verið bent á að til að mynda að bann við 40 ára verðtryggðum lánum hafi áhrif á tekjulægri hópa, þ.e. hvernig þeir eigi þá að geta keypt sér húsnæði sem aftur kallar á að við endurskoðum það hvernig við eigum að byggja hér upp fasteignamarkað, að við endurskoðum stöðu Íbúðalánasjóðs. Ég veit að yfir stendur stefnumótun á sviði húsnæðismála, eins og hæstv. forsætisráðherra mun kannski nefna hér á eftir í síðara svari sínu, en þetta gæti þó orðið út frá því sem ég les út úr skýrslu sérfræðingahópsins kannski síður minna einföld aðgerð en boðað hefur verið því að þetta kallar á bæði mótvægisaðgerðir á húsnæðismarkaði en líka hreinlega, og það er nú kannski stóra málið þegar við ræðum um verðtrygginguna og ræðum hana sem vandann, að hér sé ábyrg stjórn efnahagsmála þannig að við getum haldið stöðugleika í efnahagslífinu.

Virðulegur forseti. Það er rétt að sérfræðingahópurinn um afnám verðtryggingar vísar ýmsum álitamálum til þess hóps sem nú vinnur að stefnumótun á sviðið húsnæðismála, og allt tengist þetta eins og hv. þingmaður rakti mjög vel, allt tengist þetta og þarf að skoða í samhengi. Það er það sem verið er að gera. Ég ítreka hins vegar það sem ég hef sagt áður að þó að afnám verðtryggingarinnar sem slíkrar sé einfalt, það er raunar mjög einfalt að segja bara að verðtryggð neytendalán séu bönnuð, hefur það legið fyrir eins og við höfum margoft rakið, og notuðum sem meginrökstuðning fyrir því hvers vegna þessi mikla vinna þyrfti að fara fram, að þær aðgerðir sem þarf að ráðast í samhliða afnámi verðtryggða kerfisins, þ.e. yfirfærslu yfir í nýtt kerfi, eru eðli málsins samkvæmt umfangsmiklar og flóknar. Þegar verið er að taka upp nýtt fjármálakerfi í landinu er að mjög mörgum hlutum að huga og það hefur verið gert í þessari vinnu að undanförnu og fyrir vikið eru þingið og ríkisstjórnin 

Virðulegur forseti. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra um sama efni. Hér á liðnu ári innti ég hæstv. forsætisráðherra eftir því hvers vegna stjórnarandstaðan fengi ekki fulltrúa í þeim verkefnahópum sem hefðu verið settir á um skuldaleiðréttingu annars vegar og afnám verðtryggingar hins vegar. Svarið var að hóparnir hefðu ekki neitt verkefni um stefnumörkun heldur hefðu bara það verkefni að útfæra það sem þegar væri búið að ákveða. Þetta vekur athygli í ljósi þess að meiri hluti svokallaðrar verðtryggingarnefndar leggur ekki fram útfærslu á neinu afnámi verðtryggingar. Þess vegna hlýtur maður að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort þeim hafi ekki verið falið að útfæra afnám verðtryggingar. Fyrst nefndarmenn koma ekki fram með tillögur um það, eins og lofað var að lægju hér á borðinu í nóvember, er eðlilegt að spyrja hvort hæstv. forsætisráðherra hyggist koma með tillögur um það hér inn í febrúar eða mars eða hvort Framsóknarflokkurinn sé bara hættur við að efna stærsta kosningaloforðið Íslandssögunnar. Ég hlýt líka að spyrja hæstv. forsætisráðherra um efndir á innan við ársgömlum loforðum sínum um það að fólki með verðtryggð lán eigi að bjóðast að flytja sig yfir í óverðtryggð lán. Það fyrirheit gaf hæstv. forsætisráðherra 15. mars á síðasta ári undir yfirskriftinni „Þetta er ekki flókið“. Hæstv. forsætisráðherra. Úr því að þetta er ekki flókið, hversu lengi eiga þá þeir tugir þúsunda sem eru bundnir með verðtryggð lán að bíða eftir útfærslunni á því sem forsætisráðherra segir að hafi þegar verið ákveðið og hvenær á fólki að bjóðast að flytja sig yfir í óverðtryggð lán?

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að elta ólar við útúrsnúninga hv. þingmanns. Svar við þeirri fyrirspurn sem sást glitta í í ræðu þingmannsins er hins vegar mjög einfalt. Það er einfaldlega að ítreka það sem ég sagði hér áður að verkefni þessa sérfræðingahóps var að útfæra það sem búið var að ákveða. Raunar má bæta því við, af því að hv. þingmaður gat ekki um það, að ástæðan fyrir því að menn töldu ekki rétt að hafa fulltrúa meðal annars úr hans flokki í þessari vinnu var annars vegar sú að búið var að ákveða stefnuna en hins vegar sú að flokkur hv. þingmanns var á móti þeirri stefnu vegna þess að hann hefur alltaf staðið vörð um verðtryggða kerfið. Sérfræðingahópurinn tók að sér þetta verkefni, skilaði tveimur álitum á því hvernig best væri að standa að afnámi verðtryggingarinnar. Ég ítreka það sem ég sagði áðan: Fyrir vikið höfum við mikið efni til að vinna úr um hvernig best sé að standa að því afnámi. Með þessari vinnu hefur verið staðfest að það sem stjórnarmeirihlutinn lagði upp með er raunhæft og framkvæmanlegt þó að menn hafi ólíkar skoðanir á því hversu langan tíma taki að framkvæma það með sem bestum hætti.

Virðulegur forseti. Meiri hluti nefndarinnar lagði ekki til neina útfærslu á afnámi verðtryggingar. Það gerði hins vegar Vilhjálmur Birgisson vel og heiðarlega. Maður hlýtur þá að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er hann að afneita tillögum síns eigin meiri hluta í nefndinni um að það eigi ekkert að gera í verðtryggingarmálum næstu árin nema bara afnema 40 ára lánin og lýsa því yfir að hann ætli að hrinda í framkvæmd tillögum Vilhjálms Birgissonar? Ég hlýt líka að nota þetta tækifæri og spyrja hæstv. forsætisráðherra um það sem hann skrifaði 15. mars 2013, að fólki með verðtryggð lán - og það kemur þessari nefnd ekkert við því það er alveg sjálfstætt mál - eigi að gefast kostur á því að flytja lánin sín yfir í óverðtryggð lán og að það væri ekki flókið mál. Og úr því að það var ekki flókið mál, virðulegi hæstv. forsætisráðherra, hvenær má almenningur, tugir þúsunda heimila í landinu, þá búast við því að honum bjóðist að flytja sig yfir í óverðtryggð lán eins og hæstv. forsætisráðherra lofaði?

Virðulegur forseti. Það er mikill plagsiður hjá virðulegum þingmanni að koma hér stöðugt upp í fyrirspurnatíma til ráðherra og ryðja út úr sér einhverri vitleysu þannig að ekki gefst færi á að svara eðlilegum spurningum heldur þarf maður að vera að leiðrétta ýmsar rangfærslur hv. þingmanns. Hv. þingmaður bar það til dæmis upp á meiri hluta sérfræðingahópsins um afnám verðtryggingar að hópurinn legði til að ekkert þyrfti að gera í því að afnema verðtryggingu næstu árin nema banna 40 ára lánin. Þetta er bara rangt, þetta er bara alrangt. En til viðbótar við það að meiri hlutinn var mjög afdráttarlaus um mikilvægi þess að afnema verðtrygginguna og lagði fram tímasetta áætlun um skref í þeim efnum þá kom minni hlutinn, Vilhjálmur Birgisson, með hraðari útfærslu á slíku afnámi. Nú er spurningin, sem menn standa frammi fyrir, því sú hvort minni hlutinn hér á þinginu og ekki síst Samfylkingin ætli fyrst og fremst að halda langar útúrsnúningaræður eða taka afstöðu til þess hvort hún komi með í það verkefni að afnema verðtrygginguna eða haldi áfram varðstöðu sinni um það kerfi.

Herra forseti. Ég vil inna hæstv. innanríkisráðherra eftir því hvað íslensk yfirvöld gera til að tryggja hagsmuni íslenskra barna í útlöndum, eins og við skuldbundum okkur með lögum til að gera. Ég spyr að gefnu tilefni. Við höfum fengið fregnir undanfarið af erfiðu forræðismáli dansks föður og íslenskrar móður og Hæstiréttur á Íslandi hefur nú dæmt móðurina í framsal til Danmerkur og þar með börnin líka. Sérstök evrópsk þingnefnd var að störfum í Danmörku 2013 og rannsakaði sérstaklega aðferðir og dómsúrskurði Dana í forræðismálum þar sem annað foreldri er af erlendu bergi brotið, m.a. þetta tiltekna mál. Nefndin komst að því að verulega hallaði á meðferð og á að réttur erlendra foreldra sé virtur til jafns við þá dönsku. Því er eðlilegt að spurt sé: Hefur innanríkisráðuneytið gengið úr skugga um að hagsmunir íslensku barnanna séu tryggðir eða hyggst það gera það?

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspurnina og þingmanninum fyrir að taka málið upp. Hvað varðar þessa þætti almennt þá, eins og þingheimur þekkir, eru ákveðnar varnir í gangi fyrir íslensk börn sem búa erlendis, sérstaklega ef börnin eru íslenskir ríkisborgarar. Ég á erfitt með að tjá mig um einstaka mál en tel þó að mér sé heimilt að segja frá þeirri upplifun minni í kringum þetta mál að við hljótum öll að harma hvernig því hefur reitt fram og hver staðan í málinu er. Málið er sorglegt, það er persónulegt, það er átakanlegt og vekur okkur öll til umhugsunar um marga hluti er tengjast þáttum í samfélagi okkar. Það sem innanríkisráðuneytið hefur gert og hefur legið ljóst fyrir og komið fram í fjölmiðlum er það - og fyrst og síðast er það verkefnið - að reyna að verja hag barna og tryggja að þau njóti alls þess besta sem mögulegt er og njóti samvista við foreldra og að rétturinn sé ætíð þeirra megin. Það eru þeir samningar sem við höfum undirgengist, svokallaður Haag-samningur, auk þess sem það er hin eðlilega meðferð mála í siðuðum samfélögum eins og Ísland er. Þess vegna fór innanríkisráðuneytið í ákveðna skoðun á þessu máli eins og fram kom í fjölmiðlum síðastliðið sumar og ég óskaði eftir því að gerð yrði athugun og úttekt á því hvernig málið hefði á sínum tíma verið fram rekið af hálfu yfirvalda. Í ljós kom þá ákveðin niðurstaða af hálfu innanríkisráðuneytisins þar sem bent var á ákveðna þætti er tengjast meðferð málsins hjá sýslumönnum. Þetta er þekkt og þingmaðurinn þekkir það úr umræðunni. Nú er staðan orðin önnur. Eins og hv. þingmaður vitnar til þá hefur móðirin verið dæmd í Hæstarétti til að fara til Danmerkur og mæta örlögum sínum þar. Innanríkisráðuneytið hefur áréttað og ítrekað sagt að gæta þurfi hagsmuna þessara barna og það kom fram í umræddu bréfi og umræddri úttekt frá innanríkisráðuneytinu, þ.e. mikilvægi þess að menn virði Haag-samninginn þegar kemur að meðferð slíkra mála.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir góð svör. Þó að þetta mál sé persónulegt og erfitt er það samt sem áður á okkar borði. Það snýst um þrjú ef ekki fjögur börn og við verðum að taka á því. Mér finnst gott að heyra að innanríkisráðherra geri það. Staðan er núna sú að æðsta dómsvald Íslands hefur framselt eða ætlar að framselja þessa móður. Það er vissulega mjög umhugsunarvert. Ég veit að það er erfitt að vera í þessum stólum ykkar núna en ég hvet ykkur til að gera allt sem þið getið til að beita ykkur í málinu.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um stöðu þessa máls og þá hryggð sem við hljótum öll að finna fyrir vegna þess hvernig það hefur borið upp og hver niðurstaðan er núna samkvæmt dómstólum. Við getum hins vegar ekki, eins og hv. þingmanni og þingheimi öllum er kunnugt um, blandað okkur með neinum hætti í niðurstöður dómstóla. Við höfum engar heimildir til slíks. Þess vegna hefur innanríkisráðuneytið, í öllu því sem við höfum tekist á hendur er varðar þetta mál sérstaklega, í ágætu samstarfi við velferðarráðuneytið, forsætisráðuneytið o.fl., beitt sér fyrir því og minnt á það innan stjórnkerfisins að gæta að því að hagur þessara barna sé tryggður eins og hægt er minnug þess að börnin eru íslenskir ríkisborgarar og þurfa við þessar aðstæður á ákveðinni vernd íslenskra stjórnvalda og íslenska kerfisins, ef hægt er að kalla það það, að halda.

Herra forseti. Kofi Annan, fyrrverandi aðalritari Sameinuðu þjóðanna, sagði í umræðum á World Economic Forum í síðustu viku: „Eiturlyf hafa eyðilagt líf margra en röng stefna stjórnvalda hefur eyðilagt líf miklu fleiri. Við þurfum að horfa á stefnuna og spyrja okkur: Er hún að virka? Ef hún er ekki að virka, höfum við þá hugrekki til að breyta henni? Hverjar eru afleiðingar þessarar stefnu? Að minnsta kosti er nauðsyn á almennri umræðu um þennan málaflokk.“ Það er því gleðiefni að í nýrri stefnu í áfengis- og vímuefnum til ársins 2020 segir að heilbrigðisráðherra hafi ákveðið að fara svipaða leið á Íslandi þegar kemur að því að mikil áhersla skuli lögð á samþættingu, samfellu í þjónustu, gæði þjónustunnar fyrir einstaklinga sem þurfa á aðstoðinni að halda, jöfnuð, forvarnir og heildræna nálgun. Við píratar höfum byggt á víðtækum, alþjóðlegum rannsóknum, meðal annars War on Drugs. Report of the Global Commission on Drug Policy sem Kofi Annan fór fyrir og margir forsetar Rómönsku-Ameríku, forseti Sviss og fleiri áhrifamenn, þar sem þeir benda á að núverandi stefna sé ekki að virka og að við þurfum að prófa aðrar leiðir. Við þurfum að opna umræðuna um þennan mikilvæga málaflokk og gagnrýna aðferðir, skýrslu um það. Hér er skýrsla frá Portúgal um leið sem var tekin 2001 þar sem mótuð var heildstæð stefna um að minnka eftirspurnina. Þar áttuðu menn sig á að til þess að gera það þyrfti að hætta að gera fíkla að glæpamönnum, til þess að ná til þeirra, fá þá inn, færa þá úr dómskerfinu inn í heilbrigðiskerfið. Við erum með þingsályktunartillögu um að skapa slíka heildstæða stefnu, þ.e. að starfshópur skuli skipaður af heilbrigðisráðherra og af fagaðilum  Ég vil spyrja heilbrigðisráðherra hvað honum finnst um málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Þetta er mjög þarft umræðuefni sem hann bryddar hér upp á og kallar á, eins og hann gat hér réttilega um, alvarlega og yfirvegaða umræðu. Það getur ekki og á ekki að vera markmið heilbrigðisyfirvalda að refsa þeim sem eru svo ógæfusamir að lenda í krumlunum á fíkniefnum. Það hlýtur fyrst og fremst að vera hlutverk heilbrigðisyfirvalda og kerfisins að reyna að koma þeim til aðstoðar. Ég vil ítreka það hér sem mína skoðun að heilbrigðisyfirvöld, og raunar flest það góða fólk sem starfar í þeim geira, lítur ekki á fíkla sem glæpamenn heldur fyrst og fremst sem sjúklinga. Einnig held ég að óhætt sé að fullyrða að almennt ríki mjög mikil samstaða um það í þjóðfélaginu og það viðhorf sé uppi og ráðandi að bera virðingu fyrir þeim sem hefur tekist að ráða bót á þeim vanda sem við er að glíma. Það sem tekur við í framhaldi þeirrar stefnu sem ég staðfesti - nú í desember var hafin vinna við, af hálfu fyrrverandi hæstv. ráðherra, að móta aðgerðaáætlun til næstu tveggja ára þar sem fjöldi aðila kemur vonandi að málum, hvort heldur þar er um að ræða ráðuneyti eða stofnanir á vegum heilbrigðisyfirvalda. Ég fagna þeim áhuga sem hv. þingmaður sýnir á því verki sem fram undan er.

Herra forseti. Við vinnslu þingsályktunartillögunnar funduðum við með yfirmanni geðsviðs Landspítalans, landlækni, yfirmanni Lyfjastofnunar, stofnendum Frú Ragnheiðar, sem er skaðaminnkandi úrræði hjá Rauða krossinum. Við funduðum með framkvæmdastjóra SÁÁ og við funduðum með ríkislögreglustjóra. Eins og hæstv. heilbrigðisráðherra hefur fundið líka er almenn samstaða um það að það vantar þessi samþættu, samstilltu úrræði til að minnka eftirspurnina, allt frá forvörnunum yfir í einhvers konar leið um að vísa fólki inn í heilbrigðiskerfið þegar það er tekið með neysluskammta yfir í skaðaminnkandi úrræði, afvötnunarúrræði og að hjálpa fólki þegar það á endanum kemur úr afvötnun að fóta sig aftur vímulaust í lífinu. Við píratar munum leggja þessa þingsályktun aftur fram á næstunni og vonumst til þess að þverpólitísk samstaða sé um að 

Virðulegi forseti. Ég sé ástæðu til að taka undir það sem hv. þingmaður nefndi varðandi gríðarlega merkilega starfsemi sem Rauði krossinn hefur með höndum undir heitinu Frú Ragnheiður. Það er gríðarlega mikil vinna og merkileg sem þar er unnin. Ég held að það sé líka ágætt fyrir okkur, þegar við erum að ræða hvort tveggja um refsingar og afglæpavæðingu þess heims sem þarna er um að ræða, að hafa í huga að kerfið sjálft ber líka allnokkra ábyrgð því. Þetta eru ekki allt saman einhver efni sem smyglað hefur verið til landsins eftir krókaleiðum heldur er líka töluvert af svokölluðu læknadópi í umferð sem full ástæða er til að taka betur á en gert hefur verið.

Herra forseti. Mig langaði að ræða rekstrarvanda hjúkrunarheimila við hæstv. heilbrigðisráðherra en það liggur fyrir að mikill rekstrarvandi hrjáir mörg dvalarheimili á Vesturlandi og eru þau flest rekin með tapi. Rekstrartapið er mest hjá Dvalarheimilinu Höfða á Akranesi en þar hefur verið um 200 millj. kr. halli á síðustu tveimur árum. Brákarhlíð í Borgarbyggð, Silfurtún í Dölum og Jaðar í Snæfellsbæ glíma einnig við mikinn taprekstur. Reksturinn er í jafnvægi hjá heimilum eins og Dvalarheimili aldraðra í Stykkishólmi, Fellaskjóli í Grundarfirði og Barmahlíð á Reykhólum en þar má þó ekkert út af bera svo að hlutirnir fari ekki mjög á verri veg. Eins og hæstv. ráðherra veit þá er í Stykkishólmi mjög lélegur og úreltur húsakostur og íbúar búa flestir við mikil þrengsli og verða að deila salernum með öðrum. Ekki hefur fengist neitt fé á fjárlögum til úrbóta eins og fyrirætlanir voru um hjá fyrri stjórnvöldum. Dvalarheimilin hafa hagrætt eftir megni í rekstri sínum og sparað eins og hægt er og telja menn að þar sé komið alveg inn að beini. Nú er svo komið að forstöðumenn þessara heimila segja að ekki verði gengið lengra og daggjöldin þurfi að hækka um að lágmarki 15% ef ekki á illa að fara að þeirra mati. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hvað hyggst hann gera varðandi þá grafalvarlegu stöðu sem upp er komin á þessum dvalar- og hjúkrunarheimilum? Ég spyr líka hvort hann telji það ástand sem nú er geta staðið mikið lengur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina um það brýna vandamál sem hér er við að glíma. Það er alveg ljóst að rekstrarvandi hjúkrunarheimila er ærinn, töluverður, og hefur verið svo um alllanga hríð. Ég vil þó undirstrika að afkoma þeirra er misjöfn, dvalarheimila og hjúkrunarrýma, sum hver eru rekin réttum megin við núllið meðan önnur eru að glíma við verulegan vanda. Nægir í því sambandi að nefna margra ára uppsafnaðan vanda á Sunnuhlíð í Kópavogi. Hér er gerð að umtalsefni staða Vesturlands. Hún er á sumum stöðum erfið. Ég hef sett í gang vinnu við samþættingu öldrunarmála í Stykkishólmi vegna þess að hv. þingmaður gerði það að sérstöku umræðuefni. Ég tel mjög tímabært að hefjast handa við það, vissulega. Það sem á síðan að gera í framhaldinu er að mínu mati það að við verðum með einhverjum hætti að fá betri mynd á stöðuna í þessum málaflokki. Ég hef sett niður vinnu við að gera heildarúttekt á stöðu þessa málaflokks fjárhagslega en ekki síður faglega. Ég held að það sé líka nauðsynlegt að endurskoða laga- og regluverkið í þessum efnum, í því sem lýtur að matsáætlun, vinnu með mat o.s.frv. Ég er ekki sammála því sjónarmiði, sem hér var endurspeglað í ræðu hv. þingmanns, að það dugi að hækka dvalargjöldin um 15%. Það þykir mér fullmikil alhæfing. Ég vek athygli á því að aðbúnaður vistmanna á heimilum er ærið misjafn, heimilin eru misgóð hvað varðar aðbúnað o.s.frv. Daggjaldið er eitt og hið sama um allt land þannig að ég tel, 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ef ég gríp á lofti það álit forstöðumannanna að hækka þurfi daggjöldin um 15% ef ekki eigi illa að fara vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að daggjöld eigi að vera mismunandi eftir því hvort um er að ræða ný hjúkrunarheimili eða eldri; við vitum vissulega að aðstaða er misgóð eftir hjúkrunarheimilum. Telur hann að meta eigi það með ólíkum hætti hvort um ný eða eldri heimili er að ræða? Miðað við þann mikla rekstrarvanda sem er hjá þeim heimilum sem hann nefndi telur hann hægt að bíða eftir úttekt hóps um þessi mál eitthvað fram á árið? Ég spyr líka hvort ekki hafi verið gert ráð fyrir því í fjárlögum fyrir þetta ár að koma þyrfti inn í og mæta þeim mikla vanda sem vissulega er fyrir hendi og verður ekki 

Virðulegi forseti. Þannig háttar til að sennilega hefur verið bætt í þennan málaflokk hátt í milljarði króna, fyrst og fremst til að fjölga rýmum því að biðlistar eftir rýmum á stofnunum, sérstaklega hjúkrunarheimilum, eru klárlega æðilangir. Meðan svo háttar til að við komum þessu fólki illa í vist hefur það einfaldlega verið sett í forgang að gefa því kost á að fá inni á hjúkrunarheimilum. Það er alveg rétt að aðstæður eru misjafnar, ég heyri þessa ræðu frá sumum forstöðumönnum í öldrunarþjónustunni, ekki öllum. En þannig háttar engu að síður til að sum þessara heimila eru að sækjast eftir því að fá fleiri rými til rekstrar að óbreyttum daggjöldum þannig að það segir mér um leið að sums staðar gera menn þetta með þeim hætti að viðunandi er meðan aðrir fara misvel með. Það er bara eins og í öllu öðru, 

Forseti. Því miður verður seint sagt að framkoma okkar við fólk sem kemur hingað og biðst hælis hafi verið til fyrirmyndar, heldur einmitt í hina áttina. Þá er auðvitað ekki verið að tala um það fólk sem kemur hingað í boði okkar sem flóttamenn. Fyrir það fólk reynum við að gera okkar besta. En það er ekki framkoman við það fólk sem hér er til umræðu heldur þau hin sem koma hingað óboðin og í flestum tilfellum óttaslegin og hrjáð og biðja hér um hæli,  Þessu fólki fjölgar stöðugt. Árið 2011 leituðu 75 einstaklingar hælis hér en árið 2013 var fjöldinn orðinn 172. Eðli máls samkvæmt framvísa hælisleitendur fölsuðum skilríkjum af því að þeir eiga ekki önnur. Þeir eru þá gjarnan handteknir og settir í fangelsi. Fulltrúar Flóttamannahjálpar Sameinuðu þjóðanna hafa gagnrýnt okkur vegna þessa. Auðvitað getur verið misjafn sauður í mörgu fé sem ferðast á fölsuðu vegabréfi en í samningnum um réttarstöðu flóttamanna sem Ísland fullgilti árið 1952 er sérstaklega tilgreint að ef vafi leiki á ástæðu til flótta eða sannleiksgildi frásagna eigi hælisleitandinn að njóta vafans. Sú regla gildir ekki hér. Að sama skapi hefur verið gagnrýnt að afgreiðsla mála þeirra sem óskað hafa hér hælis taki langan tíma. Átak var gert á síðasta ári til að Útlendingastofnun gæti hraðað afgreiðslu mála og hefur það borið árangur. Útlendingastofnun afgreiddi 183 mál á síðasta ári á móti 46 málum árið 2011 og 63 málum árið 2012. Það er fagnaðarefni. Um áramótin síðustu var 131 hælisleitandi með mál sín til meðferðar og þar af leiðandi 55 hjá Útlendingastofnun. Mál hinna 76 voru annaðhvort í meðferð hjá innanríkisráðuneyti eða þeir biðu flutnings úr landi. Það er líka fagnaðarefni að lagt hefur verið fram sérstakt frumvarp um sérstaka úrskurðarnefnd í málefnum útlendinga og þar með hælisleitenda. Loks er fagnaðarefni að í innanríkisráðuneytinu hefur verið lögð áhersla á vinnu við þennan málaflokk og ítarlegs frumvarps er að vænta í febrúar að sögn hæstv. innanríkisráðherra. En góður og fagur ásetningur er ekki nóg ef á sama tíma er komið fram við hælisleitendur með þeim hætti að ekki sé hægt að kalla það annað en fantaskap. Fyrri part desember mætti hæstv. innanríkisráðherra á fund stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar vegna þess máls sem nefnt hefur verið lekinn úr innanríkisráðuneytinu, en þá hafði tveim fréttamiðlum borist í tölvupósti nokkuð sem kallað var óformlegt minnisblað úr innanríkisráðuneytinu þar sem fram komu persónuupplýsingar um einstaklinga og alveg sérstaklega einn sem flytja átti úr landi samkvæmt úrskurði ráðuneytisins. Þegar nánar var skoðað kom í ljós að flest af því sem fram kom í þessu minnisblaði átti ekki við rök að styðjast, það voru ósannindi og þess vegna ærumeiðandi. En það skiptir engu máli. Það er höfuðatriði í málinu að þessar upplýsingar áttu ekki að fara frá ráðuneytinu um þetta fólk, hvort sem þær voru sannar eða ósannar. Í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sagðist hæstv. ráðherra hafa gert athugun í ráðuneytinu og ljóst væri að þetta minnisblað væri ekki þaðan. Enn fremur kom fram á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að margir hefðu þessar upplýsingar og þær gætu komið víðs vegar að. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða upplýsingum er almennt safnað um hælisleitendur og hverjir gera það? Hefur ráðherra látið fara fram athugun á því hverjir gætu hafa lekið minnisblaðinu eða komið því til þessara fréttamiðla í þessu tiltekna tilviki? Kom það frá einhverjum stofnunum sem heyra undir ráðherrann? Það væri ekki óeðlilegt, sýnist mér, að hún hefði látið athuga það enda alvarlegt að innanríkisráðuneytinu sé kennt um. Ef málið verður ekki upplýst munu stjórnvöld liggja undir grun um að reyna að kasta rýrð á hælisleitandann sem flytja átti úr landi, en miðað við aðstæður hans var það afar harkaleg aðgerð. Virðulegi forseti. Þetta er ekki bara alvarlegt mál fyrir ráðuneytið, þetta er alvarlegt mál fyrir okkur öll. Það er alvarlegt mál ef þeir sem hingað leita geta ekki treyst því að þeir sem bera ábyrgð fyrir okkur öll fara ekki að þeim reglum sem við viljum að gildi um okkur öll og líka þá sem koma hingað til lands, boðnir eða óboðnir.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að taka upp þessa umræðu á Alþingi. Líkt og þingmaðurinn nefndi ítrekað er margt að gerast í þessum málaflokki á Íslandi og þess vegna nauðsynlegt að hér fari reglulega fram umræða um þau mikilvægu og ört fjölgandi mál sem tengjast hælisleitendum á Íslandi. Ég held að við höfum öll það markmið og þann metnað að gera vel í þeim málaflokki. Mörg þau viðfangsefni sem tengjast þessum málaflokki eru ný fyrir íslenskt samfélag, alveg ný, og þurfa að vera í stöðugri endurskoðun. Því fagna ég tækifærinu til að ræða fyrirkomulag þessara mála, eins og við höfum reyndar oft gert á hinu háa Alþingi. Hv. þingmaður spyr hvaða upplýsingum sé safnað um hælisleitendur. Því er til að svara að í fyrsta lagi eru fengnar upplýsingar um skilríki og fingraför, í þeim tilvikum þar sem skilríki eru til staðar og fingraför hafa ekki verið afmáð. Þá eru fengnar upplýsingar í skýrslutöku hjá lögreglu og Útlendingastofnun auk upplýsinga um hælisumsóknina sjálfa, svo sem greinargerð frá talsmönnum og önnur gögn sem hælisleitandinn sjálfur leggur fram. Í öðru lagi spurði hv. þingmaður hverjir safni eða varðveiti fyrrgreindar upplýsingar. Það gera Útlendingastofnun, ríkislögreglustjóri, einstaka embætti lögreglustjóra, félagsþjónustan víða um land, lögmenn hælisleitenda og eftir atvikum sálfræðingar og læknar. Innanríkisráðuneytið fær umrædd gögn en aðeins þegar úrskurðir Útlendingastofnunar eru kærðir til ráðuneytisins, annars ekki. Hvað varðar hins vegar úrskurði ráðuneytisins sjálfs eru þeir sendir til ríkislögreglustjóra, Útlendingastofnunar, Rauða krossins sem og lögmanns viðkomandi hælisleitenda. Hvað varðar aðgang að umræddum gögnum hafa starfsmenn framangreindra stofnana aðgang að þeim sem og lögmenn hælisleitenda. Að þessu sögðu er ljóst að allir framangreindir aðilar geta búið yfir ýmsum upplýsingum um hælisleitendur, þó mismiklum eftir aðkomu þeirra að málum. Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr hvort ástæða sé til að ætla að trúnaðarupplýsingar berist víðar en vera skyldi og séu jafnvel misnotaðar. Í því sambandi ítreka ég þau umhugsunarefni sem ég hef áður nefnt úr þessum ræðustóli og gildir í raun um alla stjórnsýsluna okkar og þær trúnaðarupplýsingar sem þar er að finna. Í fyrsta lagi verðum við stöðugt að spyrja okkur hvort eitthvað í fyrirkomulaginu bendi til þess að skýrum verklagsreglum um meðferð gagna sé ekki fylgt. Í öðru lagi hvort kerfin sem utan um þessar upplýsingar halda séu nægilega vel varin og utanaðkomandi aðilar geti ekki með ólögmætum hætti nálgast umræddar upplýsingar. Hvað báða þessa þætti varðar er íslensk stjórnsýsla talin vel varin. Annars vegar gilda um meðferð trúnaðargagna mjög ákveðnar verklagsreglur, bæði hjá ráðuneytum og undirstofnunum. Rétt er í því sambandi að minna til dæmis á að innanríkisráðuneytið eitt og sér fær til umsagnar og afgreiðslu yfir 5 þúsund mál á ári. Stór hluti þeirra mála inniheldur trúnaðargögn og miðað við reynsluna má fullyrða að starfsmenn fylgi ýtrustu verklagsreglum, virði trúnað og sinni störfum sínum af mikilli vandvirkni og trúmennsku. Hins vegar, varðandi vernd umræddra upplýsinga gegn því að óviðkomandi geti með ólögmætum hætti nálgast þær, er talið að varnirnar séu fullnægjandi. Ljóst er þó að miðað við þá þekkingu, upplýsingar og fréttir sem við fáum daglega um aðgengi að rafrænum gögnum að íslensk stjórnsýsla þarf að tryggja stöðuga vakt og eftirlit hvað þetta varðar, ekki síst með hliðsjón af persónuvernd. Virðulegur forseti. Þingmaður spyr einnig um fréttir þess efnis að trúnaðargögn um einstaka hælisleitendur hafi verið afhent úr innanríkisráðuneytinu til óviðkomandi aðila. Til að svara því ítreka ég það sem ég hef áður sagt um þetta mál. Ráðuneytið hefur með margvíslegum hætti kannað hvort trúnaðargögn hafi verið send úr ráðuneytinu til óviðkomandi aðila. Í framhaldi af kvörtun lögmanns hælisleitanda var það gert með samtölum við starfsmenn, skoðun á gagnagrunni ráðuneytisins, samanburði á þeim gögnum sem til eru í ráðuneytinu og um hefur verið fjallað í fjölmiðlum samhliða því sem rekstrarfélag Stjórnarráðsins gerði sjálfstæða athugun á því hvort ætla mætti að tölvutæk trúnaðargögn vegna málsins hefðu farið úr ráðuneytinu. Niðurstaða þessara athugana er að ekkert í gögnum ráðuneytisins bendi til þess að trúnaðargögn hafi verið send til aðila sem ekki eiga rétt á þeim lögum samkvæmt. Frá þessu hefur ráðuneytið ítrekað greint í svörum sínum til lögmanna hælisleitenda, í svörum til fjölmiðla og ítrekuðum yfirlýsingum á heimasíðu ráðuneytisins. Þrátt fyrir það eru áfram fluttar fréttir af meintum leka úr ráðuneytinu og jafnvel án þess að orðið „meintur“ sé notað. Þótt nú hafi í kjölfar kæru lögmanns hælisleitanda verið óskað eftir frekari upplýsingum um málið hjá ríkissaksóknara, sem þá mætti ætla að tryggði að þeir sem harðast hafa gengið fram í þessu máli gætu verið vissir um að málið verði ekki aðeins skoðað hjá ráðuneyti og Stjórnarráði heldur einnig hjá þeim þriðja aðila sem fer með slík mál, er áfram haldið að vega að heiðri og trúmennsku þeirra sem í ráðuneytinu starfa. Ég harma það og ég get fullvissað þingheim um 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir þessa þörfu umræðu. Mér fannst hæstv. ráðherra svo sem ekki svara því sem hún hefur verið spurð um að undanförnu og vekur það töluverða athygli í þessu máli. Mér finnst hæstv. innanríkisráðherra verði að svara hvers vegna rekstrarfélag Stjórnarráðsins, sem sér almennt um skráningar á atvinnuleyfum og fasteignum, er látið athuga jafnalvarlegt mál ráðuneytisins og hér er til umfjöllunar. Með hvaða hætti fór sú athugun fram? Með ýmsum hætti segir hæstv. ráðherra, en það virðist alla vega ekki vera eðlilegt að Stjórnarráðið athugi sig sjálft að mínu viti. Ráðuneytið og rekstrarfélagið hafa fullyrt að trúnaðargögn umrædds máls hafi einungis farið til þeirra sem rétt eiga á þeim. Hvernig má það vera að Morgunblaðið og fleiri segist hafa minnisblað um málið hjá sér? Telur ráðherra þá að fullyrðing Morgunblaðsins sé röng? Ef blaðið hefur undir höndum þetta minnisblað, hvernig stenst það á við þá fullyrðingu ráðuneytisins að það geti staðfest að trúnaðargögnin hafi einungis farið til þeirra sem rétt áttu á þeim? Hvers vegna hefur ráðuneytið þá ekki farið fram á leiðréttingu frá blaðinu? Hér er um trúverðugleika hæstv. ráðherra og ráðuneytis að ræða. Það vaknar líka spurning um hvort algengt sé að ráðuneytið láti semja minnisblöð um tiltekna hælisleitendur og ástarmál þeirra, eins og hér virðist hafa verið gert, þar sem nafngreindir aðilar koma fram. Ekkert hefur komið fram enn þá sem bendir til þess, eins og hér var rakið í upphafi, að ávirðingarnar sem bornar eru á Tony eigi sér stoð í raunveruleikanum. Fullyrðingar úr minnisblaðinu hafa ratað í nígeríska fjölmiðla og hann óttast að þær verði notaðar gegn honum þar. Kemur til greina að endurskoða hælisumsókn hans á þeirri forsendu? Lögmaður hans hefur líka staðfest að skjólstæðingur sinn hafi verið fluttur úr landi um miðja nótt án hans vitneskju. Er algengt að slíkt sé gert og eru það eðlileg vinnubrögð að mati ráðherrans? Og síðast en ekki síst, 

Virðulegur forseti. Það mál sem hér er til umræðu er auðvitað alvarlegt og það felur í sér mjög alvarlegar ávirðingar á hendur innanríkisráðuneytinu. Ég verð að taka undir með þeim þingmönnum sem tekið hafa til máls að það hlýtur að vera hagsmunamál Stjórnarráðsins og samfélagsins alls að málið sé rannsakað. Þá er auðvitað ekki nógu langt gengið þegar fram fer einhvers konar innanhússkönnun sem leiðir og bendir til þess að umræddar upplýsingar hafi ekki verið sendar úr ráðuneytinu, eins og hæstv. ráðherra komst að orði. Ég veit ekki betur samkvæmt minni þekkingu en að starfsmenn innanríkisráðuneytisins sinni einmitt starfi sínu af mjög mikilli trúmennsku og séu mjög vandaðir embættismenn. Ég held að það væri mjög mikilvægt fyrir ráðuneytið og þennan málaflokk allan að ráðuneytið sé hreinsað af þeim ávirðingum sem hér um ræðir. Að því leyti vil ég hvetja hæstv. ráðherra, sem ég veit að hefur góðar meiningar í þessum málaflokki, til að láta framkvæma eins ítarlega, óháða og sjálfstæða rannsókn á þessu máli og mögulegt er, þannig að allur vafi sé hreinsaður. Í því þarf í sjálfu sér ekki að felast nein ásökun eða nein meining önnur en sú að trúverðugleiki og traust er algjört lykilatriði þegar kemur að samskiptum almennings og hælisleitenda við hið opinbera á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, fyrir að hefja þessa umræðu um málefni hælisleitenda og hæstv. ráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur fyrir skýr svör. Eins og kunnugt er mælti hæstv. innanríkisráðherra nýlega fyrir frumvarpi um breytingu á lögum nr. 96/2002, um útlendinga. Innanríkisráðherra hefur með því frumvarpi markað fyrstu sporin á leið ríkisstjórnarinnar til að auka gæði og einfalda til muna móttöku og meðferð umsókna hælisleitenda til að gera ferlið mannúðlegra og sinna þeim betur sem á vernd þurfa að halda. Vandaðri vinnubrögð á öllum sviðum í þessu ferli eru okkur mikilvæg. Það er í þá átt sem mér finnst þessi umræða vera að leiða okkur til. Eins og fram hefur komið hefur orðið sú breyting á síðustu árum að fjölgun umsókna hælisleitenda hefur verið mjög mikil og þar af leiðandi hefur kostnaður margfaldast. Ástæður fyrir því eru fjölbreyttar, m.a. liggja þær í breyttum reglum og því að ákveðnir aðilar hafa fundið út að hér sé heppilegt að leita hælis fyrir þá sem hafa hag af því að afgreiðsla umsókna taki langan tíma. Ástandið hefur því bitnað á þeim sem eru raunverulegir hælisleitendur og fá stöðu flóttamanns eftir að úrskurðað hefur verið í þeirra málum. Þannig tefur þetta ástand fyrir því að flóttamenn sem hér fá hæli geti byrjað nýtt líf í nýju landi. Þessu þurfum við að breyta og þessu erum við að bregðast við. Á hinn bóginn hefði ég velt fyrir mér hvort úrskurðir í þessum málum séu á einhvern hátt frábrugðnir dómum. Í löndunum í kringum okkur eru úrskurðir 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu, hún er mjög mikilvæg. Mér finnst sérstaklega mikilvægt að við skoðum alla þessa umræðu í mun víðara samhengi því eins og komið hefur fram þá eru mun fleiri hælisleitendur hér en áður. Ég vil minna á það að í sögunni eru ýmis lönd sem hafa farið sérstaklega illa með útlendinga og önnur sem hafa verið talin hlutlaus í hinum ýmsu deilum en þegar betur er að gáð hafa þau ekki verið svo hlutlaus vegna þess að þau eru einfaldlega mjög dugleg í því að hafna hælisleitendum og hindra að fólk komi inn í landið. Ég óttast verulega að sú viðhorfsbreyting sé að eiga sér stað að við eigum einhvern veginn að reyna að stoppa fólkið frekar en að reyna að gera betur í viðbrögðum okkar í þessum málum. Sem dæmi þá setjum við í fangelsi fólk sem kemur hingað inn á fölsuðum skilríkjum, fólk sem er bara að reyna að lifa - í alvöru talað, fólk sem vill bara lifa. Við tökum við því og við setjum það í fangelsi. Þetta er það sem við gerum í dag á Íslandi. Ég vil minna á hvernig fólk fordæmir Sviss fyrir vinnubrögð þar á sínum tíma. En aðeins um þetta lekamál úr innanríkisráðuneytinu. Það sem gerir það mál erfitt og tortryggilegt eru viðbrögð hæstv. innanríkisráðherra. Það getur vel verið að þetta hafi ekki komið úr innanríkisráðuneytinu, það er í það minnsta alveg hugsanlegt. En viðbrögðin eru einhvern veginn þannig að það er sagt eitthvað á borð við: Þetta var ekki ráðuneytið mitt, þetta vorum ekki við, það bendir ekkert til þess. Það á að fara fram rannsókn á þessu, sérstaklega vegna þess að málið er hápólitískt, óhjákvæmilega. Þegar upp kemur gagnrýni á störf hjá innanríkisráðuneytinu og það sem hefði kannski verið heppilegur leki en reynist ekki svo heppilegur þegar allt kemur til alls og þetta eru persónugögn þá þarf að gera ítarlegri rannsókn. Ég get ekki tekið undir það að varnir séu fullnægjandi eins og talið er. Því miður lýkur tíma mínum hér og ég get ekki rætt tæknilegu atriðin með fullnægjandi hætti 

Forseti. Ég hef ekkert að fela, segir hæstv. innanríkisráðherra. Úr því að hæstv. innanríkisráðherra hefur ekkert að fela þá á hæstv. innanríkisráðherra ekki að fela neitt. Hæstv. innanríkisráðherra á að geta svarað því hvort þetta minnisblað er úr ráðuneytinu eða undirstofnunum þess. Það er ekki nóg fyrir hæstv. innanríkisráðherra að láta ráðuneytið rannsaka ráðuneytið, að láta rekstrarfélag Stjórnarráðsins rannsaka Stjórnarráðið. Það er ekki nóg. Það er ekki nóg fyrir almenning í landinu og starfsmenn ráðherra og hælisleitendur og áhugamenn um þessi efni að áleitnum spurningum sé svarað með ásökunum um árás á heiður og trúmennsku eða með fullyrðingum um róg og ofsóknir. Þeir sem hafa í höndum, eins og ég, það minnisblað sem hér á að vera um að ræða, sjá að það er bæði að efni, stíl og áferð komið úr - eða a.m.k. búið til á þann hátt að það sé komið úr - ráðuneyti eða undirstofnun ráðuneytis. Það er algjörlega augljóst fyrir þann sem hefur í nokkrar vikur kynnst kansellískjölum og veit hvers konar minnisblöð þar eru búin til. Ef þetta minnisblað er ekki búið til í innanríkisráðuneytinu eða einhverri af helstu undirstofnunum þess er þetta ákaflega góð fölsun, en hverjum er í hag að falsa svona mál? Þetta eru áleitnar spurningar og erfiðar og mín ráð til innanríkisráðherra eru þau að reyna ekki að svæfa málið, reyna ekki að grafa það, það er það hættulegasta, heldur reyna að leggja öll spilin á borðið, láta rannsaka málið og segja okkur hvernig á því stendur.

Virðulegur forseti. Í það minnsta það mál sem hér er til umræðu og varðar hælisleitendur hefur þegar verið kært, til ríkissaksóknara og til lögreglu, ef ég fer rétt með. Það hlýtur því eðli málsins samkvæmt að fara fram rannsókn á því hvaðan minnisblaðið kom og hver afhenti það. Sú rannsókn hlýtur að vera farin í það ferli sem slík mál eiga að fara í. En það verð ég að segja, virðulegur forseti, að mér finnst vart við hæfi þegar mál eru komin í þann farveg að við ræðum þau hér og nafngreinum skjólstæðingana sem hlut eiga að máli úr ræðustól Alþingis. Hins vegar er algjörlega ljóst að við þurfum að gera breytingar í málefnum hælisleitenda og það hefur hæstv. innanríkisráðherra gert, hún hefur lagt fram frumvarp til breytinga á því ferli sem þegar er viðhaft. Það er óþolandi fyrir þann sem sækir hér um hæli að þurfa að bíða mánuðum saman eftir því að fá að vita hvort eða hvenær mál hans verður tekið fyrir. Við hljótum að geta tekið upp verkferla eins og hér hefur verið bent á að eru í Noregi, að menn fái að vita innan 48 klukkustunda hvort mál þeirra verður tekið til skoðunar eður ei. Þeir þurfa þá ekki að bíða í það minnsta í sex eða átta vikur eftir því svari. Virðulegur forseti. Af því að við ræðum hér minnisblað sem kemur einhvers staðar frá og ég get hvorki svarið fyrir að það hafi ekki farið úr innanríkisráðuneytinu né öðrum stofnunum, ég hef ekki hugmynd um það, þá vakti furðu mína, frú forseti, og ég verð að nefna það, að hér skyldi hv. málshefjandi vitna í umræður og orð hæstv. ráðherra innan stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þar hélt ég að ríkti trúnaður.

Herra forseti. Umræðan sem hér fer fram um upplýsingasöfnun um hælisleitendur, varðveislu og notkun slíkra upplýsinga er bæði þörf og brýn. Umræðan er þörf og fram hafa komið ásakanir um að misfarið hafi verið með persónuupplýsingar tiltekins hælisleitanda. Ég vil ekki taka afstöðu til þess máls að svo stöddu. Mér finnst rétt að það verði rannsakað áfram og spurning hvort það eigi ekki best heima í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. En þetta vekur athygli á því hversu mikilvægt er að öll umræða og meðferð mála í málefnum hælisleitenda sé vönduð og stjórnsýslan sé í lagi. Því miður höfum við nýverið séð dæmi um að gáleysislega hafi verið farið með upplýsingar um einstaklinga hér á landi hjá ákveðnu símafyrirtæki. Slíkir atburðir valda að sjálfsögðu trúnaðarbresti auk þess tjóns sem einstaklingar verða fyrir. Í nútímasamfélagi er upplýsingum safnað mikið saman og hætt er við því að hægt sé að misnota þær og misfara með. Í slíkri upplýsingasöfnun, hvort sem er hjá stjórnvöldum eða öðrum, er gerð mikil krafa um heiðarleika og trúverðugleika og að vel sé staðið að verki, en hvers kyns hugsanleg brot eða misferli leiða til vantrausts, þá til stjórnvalda í þessu tilfelli ef þau meintu brot gegn hælisleitanda eru veruleiki sem ég ætla ekki að fullyrða. Mér finnst að fá þurfi botn í þetta mál allra vegna og eftir það sem á undan er gengið á hæstv. innanríkisráðherra það erfiða verkefni fyrir höndum að fá botn í þetta mál hennar vegna og okkar allra.

Virðulegi forseti. Ég þakka málsflytjanda fyrir umræðuna og hæstv. ráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur fyrir skýr svör. Í fyrsta lagi varðandi þær ásakanir um að trúnaðargögnum hafi verið lekið frá innanríkisráðuneytinu þá hefur ekkert komið fram sem í alvöru sýnir fram á eða bendir til að svo hafi verið. Mér er því óskiljanlegt hversu vel þessi umræða endist og í raun er það til marks um að stjórnarandstaðan er að leita sér að einhverju að tala um. Í öðru lagi er annar mikilvægur punktur í umræðunni sem mig langar að koma inn á: Af hverju eru gögnin trúnaðargögn? Á Norðurlöndunum eru niðurstöður í málefnum hælisleitenda opinberar á sama hátt og niðurstöður í dómsmálum. Það er mun gegnsærra, mun betra fyrirkomulag og í raun mun eðlilegra á margan hátt. Í þriðja lagi vildi ég koma inn á áherslu ríkisstjórnarinnar vegna breytinga á lögum um útlendinga. Þær eru í rauninni ekki flóknar og algjörlega til bóta og ættu ekki að vera umdeildar. Það er verið að fara norsku leiðina þegar kemur að móttöku og seinna aðlögun allra innflytjenda þar sem þeir eru á margan hátt til fyrirmyndar. Það á að auka gæði, stytta tímann og einfalda til muna móttöku og meðferð hælisleitenda. Þetta eru góðar breytingar sem ég vona að allir styðji. Að síðustu vildi ég koma inn á hvernig hagsmuna innflytjenda er gætt almennt, vegna þess að erum að tala um hluta af þeim, við erum að tala um hælisleitendur. Hér á Íslandi eru ekki starfandi nein heildarhagsmunasamtök innflytjenda. Ég vil nota þennan vettvang og þessa umræðu til að hvetja til þess að slík samtök verði stofnuð þar sem þau geta gegnt mikilvægu hlutverki við að vernda hagsmuni allra innflytjenda og þeirra sem vilja gerast innflytjendur á Íslandi, hælisleitenda sem annarra.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir síðustu orð hv. þingmanns Sigurjóns Kjærnesteds um að það væri fínt að fá hagsmunasamtök fyrir innflytjendur og sérstaklega hælisleitendur því að það vantar hér á Íslandi. Hér er víða pottur brotinn. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um það hvers vegna þetta eru trúnaðargögn er svarið í raun og veru einfalt. Þetta varðar friðhelgi einkalífsins, þetta varðar persónuleg gögn. Það er munur á gegnsæi hins opinbera og friðhelgi einkalífs þegnanna og fólks almennt, þess vegna heita þau jú mannréttindi en ekki ríkisréttindi. Þetta er ástæðan fyrir því. Sömuleiðis vil ég benda á að í meðferð trúnaðargagna í dómsmálum er ekkert klippt og skorið, það er ekkert fullkomin sátt um að þau eigi einfaldlega öll að vera opinber, síður en svo. Hvað varðar 48 klukkustunda regluna og aðferðir Norðmanna almennt hef ég enn og aftur áhyggjur af því að verið sé að ýta vandanum burt yfir á einhvern annan sem síðan ýtir vandanum eitthvert annað. Þetta er ekki mannúðleg leið að mínu mati. Þó að hún leysi vissulega vandann með biðlistana og stytti þá ættum við leysa þann vanda með því að gefa í gagnvart Útlendingastofnun. Útlendingastofnun vantar fjármagn, ekki bara til þess að afgreiða hælisumsóknir heldur bara umsóknir almennt. Þetta er mjög fjársvelt stofnun eins og þær margar. Eins og komið hefur fram er þetta málaflokkur sem er sífellt að stækka og þarf sífellt meiri athygli og það er við hæfi að gefa í með öðrum leiðum en þeim að vera fljótari að ýta fólki burt. En það verður væntanlega niðurstaðan vegna þess að vandinn er sá að við höfum ekki tækifæri til að fara yfir allar þessar umsóknir. Það sem eftir stendur er þetta: Það verður rannsókn á málinu sem ríkislögreglustjóri mun væntanlega ljúka. Hún er sprottin af kæru, hún er vegna kæru sem kemur frá skjólstæðingi, sem ég ætla að kalla fórnarlambið. Hvers vegna kemur hún ekki frá hæstv. innanríkisráðuneyti? Hvers vegna er það ekki innanríkisráðuneytið sem er hneykslað og segir: Við þurfum að gera opinbera rannsókn á þessum málum? Þannig ætti það að vera. 

Forseti. Ég vil taka undir síðustu orð síðasta ræðumanns, að mér finnst það ekki svar við því sem við ræðum hér að nú sé málið í lögreglurannsókn. Ég hefði viljað að hægt hefði verið að skýra þetta eitthvað betur fyrir okkur hér. Hæstv. ráðherra fór vel yfir starfsferla og verkferla og hverjir fái upplýsingar og telur að allt sé þetta í lagi, en það er ljóst, virðulegi forseti, að þetta er ekki í lagi. Þarna fara upplýsingar einhvers staðar út úr kerfinu og það er mjög alvarlegt. Hæstv. ráðherra, sem vinnur mjög vel á mörgum sviðum, eins og ég hóf inngang minn á, hún vinnur virkilega að þessum málum, en það er ekki nóg ef það er brotalöm af þessu tagi einhvers staðar í kerfinu. Hæstv. ráðherra fer svolítið í það far að segja að samt sem áður haldi fólk áfram að beina spjótum sínum að henni og níðast - ekki níðast, hún notar ekki það orð - og saka embættismenn og starfsmenn innanríkisráðuneytisins og hvað það sé ljótt. Hvernig leið hælisleitandanum þegar honum birtist þetta? Hvernig líður fólki sem sér þetta minnisblað um sig? Það hefur ekki stöðu embættismanns, það er óvarið. Það er okkar og það er ráðherrans að komast að því: Hvernig gat þetta gerst?

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hversu oft ég þarf að segja það hér og annars staðar, og ég held að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, talandi um trúnað, ætti að læra að virða hann sjálf. Ég hvet hana til þess að kynna sér þingsköpin áður en menn fara hér mikinn og vitna í samtöl á nefndarfundum. Ég hvet líka hv. þm. Mörð Árnason sem hefur umrætt minnisblað undir höndum, hann hefur upplýst það hér, til að upplýsa þingheim um það hvaðan hann fékk minnisblaðið, vegna þess að minnisblaðið sem hefur verið í gangi á ýmsum fjölmiðlum og hér og þar er ekki sambærilegt við nein gögn í ráðuneytinu. Ég hvet hv. þingmann endilega til þess að koma með gagnið. Svo vitna menn aftur og aftur í niðurstöður í minnisblöðum, sem eiga að vera minnisblöð úr innanríkisráðuneytinu, og fara mikinn í því. Við erum búin að gera það sem við getum, ráðuneytið er búið að gera það sem það getur til þess að skoða málið með því að kanna það hjá starfsmönnum, með því að fara í gegnum tölvupósta o.s.frv. Nú er málið í kæruferli. Það er hinn löglegi, eðlilegi farvegur. En áfram halda menn að tala um málið, áfram halda menn að bera fram ásakanir í garð fólks sem kemur að því. Eigum við ekki að bíða eftir niðurstöðunni áður en við fellum slíka dóma? Það hefur á engan hátt staðið á ráðuneytinu að skoða málið. Og já, það læðist að manni sá grunur, þegar það er alveg sama á hvaða vettvangi er upplýst um málið, sama hversu oft er upplýst um það og það sé komið í kæruferli og menn halda samt áfram með ásakanirnar, að málið snúist um eitthvað allt annað en trúnaðarupplýsingar gagnvart hælisleitendum. Það snúist um pólitík, það snúist um að koma í veg fyrir að ráðuneytið geti með trúverðugum hætti unnið að þessum mikilvægu málefnum og það snúist um að koma í veg fyrir að sá ráðherra sem hér stendur geti innleitt breytingar sem sannarlega er ágreiningur um. Já, það læðist að manni sá grunur að málið snúist um það. Það hefur ekki staðið á innanríkisráðuneytinu, starfsmönnum þess eða embættismönnum að kanna málið. En ég hvet hv. þingmenn, sem upplýsa það hér eins og ekkert sé eðlilegra  
            

Herra forseti. Sjúkraflutningar á höfuðborgarsvæðinu eru í uppnámi. Svo áratugum skiptir hafa slökkviliðsmenn annast sjúkraflutninga á höfuðborgarsvæðinu. Eftir að byggðasamlagið Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins var sett á stofn árið 2000 hefur starfslið þess séð um sjúkraflutninga og eru þeir nú eitt helsta viðfangsefni Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins. Þannig voru útköll vegna slökkvistarfa einungis á bilinu 4–6% á árunum 2006–2011, en útköll vegna sjúkraflutninga á bilinu 94–96%. Sjúkraflutningar falla undir heilbrigðisþjónustu og kostnaður við starfsemina greiðist því úr ríkissjóði. Í byrjun ársins 2012 rann út samningur um sjúkraflutninga milli Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins og velferðarráðuneytisins, en Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins hefur með óaðfinnanlegum hætti sinnt sjúkraflutningum þau rétt rúm tvö ár sem liðin eru síðan umrætt samkomulag féll úr gildi, en ekki hefur tekist að koma á nýju samkomulagi þrátt fyrir umleitanir í þá átt. Veldur þar mestu ágreiningur um verðlagningu á sjúkraflutningum sem heilbrigðisráðherra telur of háa, en talsmenn slökkviliðsins og Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu álíta hana ekki mega vera lægri. Eftir þrátefli viðsemjenda undanfarið stefnir nú í að Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins hætti sjúkraflutningum og höfði mál á hendur velferðarráðuneytinu vegna vangoldinna greiðslna fyrir sjúkraflutninga. Ágreiningsmál í deilu ráðherra við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu vegna sjúkraflutninga eru því tvíþætt. Annars vegar snúast þau um samningaviðræðurnar og það mikilvæga öryggisatriði fyrir þá sem á höfuðborgarsvæðinu búa, fara um og starfa, að halda samrekstri slökkviliðs og sjúkraflutninga áfram með hagsmuni beggja samningsaðila að leiðarljósi. Hins vegar er um að ræða innheimtumál þar sem sveitarfélögin hafa gripið til þess neyðarúrræðis að stefna ríkinu til að greiða kostnað við sjúkraflutninga á árunum 2012 og 2013 á meðan enginn samningur hefur verið í gildi. Aðilar málsins komu sér saman um það sumarið 2012 að fá óháðan aðila til að fara yfir ágreiningsmál þeirra og gera á þeim úttekt. Fyrirtækjasvið KPMG varð fyrir valinu og skýrsla um málið kom frá hendi fyrirtækisins haustið 2012. Þar kemur fram að áætlanir Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins um kostnað við sjúkraflutninga þykja raunhæfar, enda voru þær byggðar á reynslu. KPMG taldi sig ekki geta metið áætlanir velferðarráðuneytisins um rekstur sjúkraflutninga í nýju félagi, en benti á að ýmsir þættir fælu í sér áhættu fyrir gildi áætlana velferðarráðuneytisins og nefndi í því sambandi m.a. mannafla, húsnæði, gæðakröfur, stofnkostnað og yfirfærslu. KPMG áleit að ekkert væri því til fyrirstöðu í sjálfu sér að ríkið stofnsetti nýtt fyrirtæki til að annast sjúkraflutninga ef talið væri að þeim yrði betur borgið með þeim hætti, en benti jafnframt á að ekki mætti líta fram hjá þeirri áhættu við aukinn kostnað vegna þeirra þátta sem áður voru nefndir. KPMG benti einnig á veruleg jákvæð samlegðaráhrif af því að starfrækja sjúkraflutninga og slökkvilið sem eina einingu og má því ætla að þetta hljóti að vera hagstæður kostur fyrir fjárhag íbúa höfuðborgarsvæðisins en einnig frá fjárhagslegu sjónarmiði, bæði sveitarfélaganna og ríkisins. Það er líka mikilvægt öryggisatriði fyrir alla þá fjölmörgu sem þurfa á þjónustunni að halda að vita hana í góðum höndum kunnáttufólks sem býr yfir víðtækri reynslu og þekkingu. Í því efni er ekki hægt að leyfa sér pólitískar skylmingar. Herra forseti. Það eru miklir hagsmunir í húfi og það geta hæglega verið mannslíf í húfi takist ekki að tryggja framtíð sjúkraflutninga á fjölmennasta svæði landsins út frá heildarhagsmunum. Það má heldur ekki gleyma því að öflugir og traustir sjúkraflutningar byggðir á sérþekkingu starfsfólksins í slökkviliðinu geta hæglega dregið úr kostnaði við heilbrigðiskerfið að öðru leyti. Sveitarfélögin hafa í góðri trú verið í viðræðum við ríkisvaldið. Þá er rétt að minna á að stjórnvaldið er eitt og hið sama þótt skipt sé um ráðherra í ríkisstjórninni. Hér eru allt of miklir hagsmunir í húfi til að ráðherra geti leyft sér að keyra málið aftur á byrjunarreit, jafnvel þótt ríkisstjórninni virðist mikið í mun að vinda ofan af öllu sem fyrri ríkisstjórn fékkst við. Ég vil þess vegna beina eftirfarandi spurningu til hæstv. heilbrigðisráðherra: Hyggist ráðherra ganga til viðræðna við Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins á grunni þeirrar vinnu sem þegar hefur verið unnin? Ef ekki, hvernig hyggist hann haga samskiptum sínum við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu? Er hæstv. ráðherra sammála því að samrekstur slökkviliðs og sjúkraflutninga sé hagkvæmur kostur fyrir alla aðila hér á höfuðborgarsvæðinu líkt og svo víða annars staðar á landinu? Hvaða áform hefur hæstv. ráðherra um að leysa þann vanda sem við blasir og það hættuástand sem hæglega getur skapast náist ekki samkomulag hið fyrsta?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að draga umræðu um þetta mikilvæga verkefni inn í sali hins háa Alþingis. Í ljósi niðurlagsorða hv. málshefjanda þykir mér með ólíkindum að hann hafi ekki beitt atkvæði sínu og áhrifum á síðasta þingi til að ljúka þeim samningi sem ekki hefur verið efndur og var ekki efndur. Ég tel það eina af höfuðskyldum mínum sem ráðherra heilbrigðismála að tryggja hagkvæma og örugga sjúkraflutninga um allt land, enda eru þeir að mínu mati órjúfanlegur hluti af heilbrigðisþjónustu. Eitt af fyrstu embættisverkum mínum sem heilbrigðisráðherra var að óska eftir viðræðum við stjórn SHS um gerð nýs samnings. Ég lét skoða þetta mál 30. maí, ef ég man rétt. Beiðni um samning hefur af stjórn slökkviliðsins ætíð verið vísað frá með þeim skýringum að fyrir liggi samningur milli velferðarráðuneytisins og stjórnar Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins og þá er átt við hinn svokallaða samkomulagsgrundvöll sem fulltrúar þáverandi heilbrigðisráðherra undirrituðu ásamt fulltrúum slökkviliðsins. Eins og margoft hefur verið ítrekað í þessari umræðu var sá samkomulagsgrundvöllur aldrei staðfestur, hvorki af þáverandi ráðherra né þáverandi ríkisstjórn og hvað þá að fyrir lægi einhver undirritaður samningur. Það hefur verið og er einlægur vilji minn að semja við slökkviliðið um að halda samvinnunni áfram. Flest rök hníga í þá átt að það sé skynsamlegt að halda þessu samstarfi áfram, hvort heldur litið er til fjárhagslegra eða faglegra þátta. Í bréfi til stjórnar Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins, sveitarstjórna og stjórnar Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu síðastliðinn föstudag ítrekaði ég ósk mína um að ganga til samninga um sjúkraflutningana, en þar segir meðal annars, með leyfi forseta: „Almennt traust og ánægja er meðal íbúa höfuðborgarsvæðisins með þá þjónustu sem SHS hefur veitt með sjúkraflutningum. Um það deilir enginn að mikilvægt er, jafnt fyrir íbúa og starfsmenn SHS, að eyða þeirri óvissu sem ríkir um fyrirkomulag sjúkraflutninga til framtíðar. Því ítrekar undirritaður einlægan vilja af hálfu velferðarráðuneytisins að ganga til samninga við stjórn SHS. En til þeirra samninga getur undirritaður ekki gengið með bundnar hendur af hálfu fyrri ríkisstjórnar og samkomulagsgrundvelli sem aldrei hefur verið staðfestur, hvorki af núverandi né fyrri ríkisstjórn, líkt og stjórn SHS hefur krafist. Með vísan til framanritaðs er enn sett fram ósk til stjórnar SHS og nú einnig til sveitarstjórna á höfuðborgarsvæðinu um að stjórn SHS eða fulltrúar hennar komi að gerð nýs samnings um sjúkraflutninga á höfuðborgarsvæðinu.“ Ég hef lýst því yfir að eðlilegt sé að ríkið greiði raunkostnað við sjúkraflutninga. Það þýðir að taki sveitarfélag að sér sjúkraflutninga sé eðlilegt og sanngjarnt að ríkið greiði þann kostnaðarauka sem viðkomandi sveitarfélag verður fyrir vegna sjúkraflutninganna. Þetta er sú meginregla sem á að gilda, hvort heldur samið er um sjúkraflutninga á höfuðborgarsvæðinu, Ísafirði, Akureyri, Suðurnesjum eða í öðrum sveitarfélögum. Með öðrum orðum, þegar ríkið gengur til samninga á það að tryggja að allir, hvar svo sem þeir búa á landinu, sitji við sama borð. Á árunum 2008–2012 var raunlækkun útgjalda heilbrigðisstofnana í eigu ríkisins 13–24%. Á sama tíma jukust raunframlög til sjúkraflutninga í samrekstri við slökkviliðsstarfsemi um 10%, en slíkur samrekstur er á höfuðborgarsvæðinu, Suðurnesjum og Akureyri. Það er rétt að þingmenn hafi í huga að samkvæmt samkomulagsgrundvellinum hefði framlag ríkisins vegna sjúkraflutninga á höfuðborgarsvæðinu orðið um 38% hærri að raunverði á liðnu ári en árið 2008. Samkvæmt samningnum hefði kostnaðurinn orðið tvöfalt hærri að nafnverði árið 2016. Finnst þingmönnum þetta eðlileg þróun? Eða er ekki rétt að hv. þingmenn geri kröfu til velferðarráðuneytisins um að það tryggi eins og kostur er að kostnaður vegna sjúkraflutninga fari ekki úr böndunum, að gríðarleg hækkun sé vel rökstudd og að baki sé ítarleg úttekt á því um hvað er samið?

Virðulegur forseti. Það er ljóst að framtíðarskipan sjúkraflutninga er í uppnámi eftir að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur hafnað því samkomulagi sem náðist í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það samkomulag náðist eftir ítarlegar umræður og greiningar og vandséð er hvers vegna sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu ættu að hefja þann feril allan að nýju þegar augljóslega er stefnt að niðurstöðu sem er þeim í óhag. Þrjár leiðir hafa verið nefndar varðandi framtíðarfyrirkomulag sjúkraflutninga; að halda óbreyttu fyrirkomulagi, bjóða reksturinn út til einkaaðila eða ríkið yfirtaki reksturinn alfarið og Landspítalinn muni sjá um starfsemina. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur sagt að allar þessar þrjár leiðir séu til skoðunar en hann vilji helst að gerður verði samningur við slökkviliðið. Að reka saman sjúkraflutninga og slökkvilið er hagur bæði ríkis og sveitarfélaganna. Sá hagur er augljós þegar bornar eru saman rekstrartölur þar sem sjúkraflutningar eru ekki reknir með brunavörnum og svo hinna. Þeir sem til þekkja fullyrða að ef sjúkraflutningarnir fara frá slökkviliðinu verði slökkviliðið lakara og sjúkraflutningarnir einnig. Samningar um sjúkraflutninga eru lausir víðar en á höfuðborgarsvæðinu. Brunavarnir Suðurnesja eru til dæmis með lausa samninga frá áramótum en sjá ekki fram á að niðurstaða náist í viðræðum við sjúkratryggingar á meðan deila ríkisins og sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu er óleyst. Á meðan situr allt fast og óvissa er um framhaldið. Sjúkraflutningar snúa að öryggi íbúa og þar með búsetuskilyrðum sveitarfélaga. Það er óviðunandi að með ráðherraskiptum sé slíkt hagsmunamál íbúa sett í uppnám. Krafan hlýtur að vera sú að samkomulag sem náðist eftir tveggja ára viðræður standi og að frá því verði gengið formlega.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka umræðuna. Hún er sannarlega mjög þörf og góð. Ég skil eiginlega ekki hvað er í gangi. Fólk er búið að vera að tala saman frá 2011. Það hefur vissulega verið í samningaviðræðum en þetta er búið að taka þrjú ár. Ráðherra kallar hér eftir gögnum. Það er búið að vinna greiningarvinnu, KPMG gerði það, en nú vill velferðarráðuneytið allt í einu ekki nota þá vinnu út af því að hún er því ekki nógu hagstæð. Þar eru settar fram mismunandi sviðsmyndir eftir gögnum velferðarráðuneytisins og svo eftir gögnum slökkviliðsins og sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Þannig að ég skil eiginlega ekki hvað ráðherra er að ræða um. Er þetta kannski spurning um að ráðherra vilji hafa þetta einhvern veginn öðruvísi? Þá skulum við bara ræða það. Það er miklu heiðarlegra. Núna 17. janúar sögðu þessi sveitarfélög og slökkviliðið upp samningnum við ríkið og boltinn er náttúrlega hjá því, þau hafa beðið í þrjú ár. Mér er alveg sama þótt fyrri ríkisstjórn hafi unnið að þessu. Er það bara „átómatískt“ að næsta fólk geti ekki tekið við? Hvers lags eiginlega vitleysa er þetta? Það er búin að fara fram góð vinna og við eigum að halda henni áfram og koma okkur upp úr þessu rugli.

Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, fyrir að hefja máls á þessu mjög svo knýjandi umræðuefni um stöðu sjúkraflutninga á höfuðborgarsvæðinu. Jafnframt vil ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir upplýsingar hans og ekki síður viðbrögð þar sem hann lýsir yfir sterkum samningsvilja til að ná samkomulagi við stjórn slökkviliðs á höfuðborgarsvæðinu. Því fagna ég mjög. Allir eru í raun sammála um að þessi deila hefur staðið of lengi og hana þarf að leysa. Hér er um gríðarlega fjármuni og hagsmuni borgaranna að tefla og það hvernig fara skuli á sem skynsamlegastan og hagkvæmastan hátt með skattfé. Skýrsla KPMG sýnir óyggjandi það hagræði sem felst í samrekstri slökkviliðs og sjúkraflutninga, það er rétt og um það er ekki deilt. Þar er samlegðin metin á 480 millj. kr. Hæstv. ráðherra vísar hins vegar til gagna sem benda til þess að ríkið sé farið að greiða niður rekstur slökkviliðsins á höfuðborgarsvæðinu. Það verðum við að skoða. Þannig hafi kostnaður við rekstur slökkviliðsins farið lækkandi á hvern íbúa. Á sama tíma og við höfum verið að skera niður í heilbrigðismálum hafi kostnaður við sjúkraflutninga farið hækkandi. Virðulegi forseti. Ásamt því að fara á mis við þjóðhagslegan sparnað er um öryggi borgaranna að ræða þar sem íbúum í elstu aldurshópunum fer fjölgandi og þar með álagi á sjúkraflutninga. Áður en við köstum fyrir róða aldareynslu og þekkingu og samþykkjum slík verklok hljótum við að kalla eftir skýrum rökum og talnagögnum og þá vísa ég til upplýsinga hæstv. ráðherra 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda umræðuna og hæstv. ráðherra fyrir að vera hér til svara. Ég hefði þó kosið að heyra skýrari svör frá hæstv. ráðherra því hér er um að ræða stórmál, öryggismál fyrir alla íbúa höfuðborgarsvæðisins. Fyrir lá samkomulagsgrunnur. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra varð tíðrætt um fyrri ríkisstjórn og vísaði til hennar nokkrum sinnum í inngangserindi sínu. En staðreyndin er sú að hæstv. ráðherra hefur verið ráðherra síðan í maí. Þetta er mál sem þarf að leysa. Það þýðir ekki að standa og benda hér hver á annan. Þetta er mál sem þarf að leysa fyrir alla íbúa höfuðborgarsvæðisins því það er stórkostlegt öryggisatriði að þetta sé í lagi. Við skulum ekki gleyma því að umfang sjúkraflutninga hefur aukist með stækkandi byggð og fjölgun fólks. Ég hef heyrt að hér fari fram 25 þúsund sjúkraflutningar á ári. Það er enginn smávegisrekstur. Það liggur líka fyrir að hagkvæmni þess að hafa óbreytt fyrirkomulag með því að sjúkraflutningar og slökkvilið fari saman er ótvíræð. Hér var nefnt að fyrir lægju þrír kostir. Ég tel að óbreytta fyrirkomulagið sé sjálfvalið. Það er tvímælalaust óhagræði í því að ríkið taki þennan rekstur yfir og byggi í raun og veru upp nýtt fyrirkomulag, hvað þá að bjóða út til einkaaðila svona öryggismál sem ég get ekki betur heyrt en að sveitarstjórnarmenn á höfuðborgarsvæðinu séu sammála um að eigi að vera í óbreyttum farvegi og eigi ekki að taka neina áhættu með. Þannig að í stað þess að við ræðum fortíðina vil ég heyra hæstv. ráðherra lýsa því á eftir í sínu innleggi hvernig hann hyggist leysa málið og hvort til greina komi að vinna með samkomulagsgrunninn. Væntanlega hljóta aðilar að geta mæst á miðri leið. Ég veit að hæstv. ráðherra er mér sammála um að þetta er öryggismál sem skiptir ótrúlegan fjölda fólks miklu máli. Þetta þarf að leysa sem fyrst.

Virðulegi forseti. Margir þekkja þá angist og það óöryggi sem grípur fólk þegar vá ber að höndum ég tala nú ekki um ef það er eitthvað sem stendur okkur nærri. Slys eða önnur vá gera yfirleitt ekki boð á undan sér. Þegar það gerist höfum við öll væntingar og gerum kröfu til þess að viðbragðið sé öflugt og faglegt. Við setjum traust okkar á viðbragðsaðila. Það hefur tekist vel til á Íslandi. Það hefur tekist mjög vel til. Viðbragðsaðilar njóta mikils trausts í samfélaginu. Það sést best á þeim skoðanakönnunum sem eru gerðar um traust til aðila; lögreglan, slökkviliðið, björgunarsamtökin, Landhelgisgæslan, allir þessir viðbragðsaðilar skora mjög hátt. Það er ákaflega mikilvægt að samfélagið beri traust til þessara aðila. Áratugasamrekstur í Reykjavík eða á höfuðborgarsvæðinu á slökkviliði og sjúkraflutningum hefur verið ákaflega farsæll, hefur leitt af sér mjög öflugt faglegt lið sem stenst allan samanburð við það sem best gerist í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. Þetta þekkja allir sem hafa reynt þessa þjónustu, þeir ljúka lofsorði á hana. Ég get sjálfur vitnað um dæmi um það þegar sjúkraflutningamenn á höfuðborgarsvæðinu tóku á móti barnabarninu mínu í Kópavogi sem lá svo mikið á í heiminn, hvað manni leið vel að horfa á þau faglegu vinnubrögð sem þar áttu sér stað. Þetta styrkir líka starfsemina á landsvísu. Þetta setur ákveðin viðmið fyrir landið allt. Sú faglega þekking sem hér hefur byggst upp smitar þannig út um allt land. Stefna ríkisstjórnarinnar er að efla öryggi borgaranna. Við sjáum það í auknum framlögum til löggæslu. Það má ekki rýra gæði þjónustunnar, en það gerist óhjákvæmilega ef hér verður aðskilnaður. Deilur sem þessar draga mátt úr starfsmönnum. 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa umræðu. Ég ætla að segja í upphafi að eftir að hafa setið í hv. velferðarnefnd í morgun og hlustað á hæstv. ráðherra hér í dag er greinilegt að vilji hæstv. ráðherra er að byrja upp á nýtt í þessu ferli og þar með sniðganga þann samkomulagsgrundvöll sem lagður var með minni vitund og vilja með bakstuðningi í þáverandi ríkisstjórn, þótt okkur tækist ekki að klára vinnuna, samkomulagsgrundvöll sem lokið var 1. febrúar fyrir ári. Ég get alveg sagt það strax vegna þess að það er ágætt að það komi fram að við afgreiddum í tvígang ákveðnar fjárveitingar inn í ríkisstjórn sem ekki fóru í gegn. Það er ekki við annan að sakast hér fyrir að þau mál skuli ekki vera komin í höfn en núverandi ríkisstjórn, a.m.k. ætti að vera yfirlýsing um að menn ætli að nota alla þá miklu vinnu sem var búið að vinna. Það var búið að fara í gegnum öll álitamálin sem hafa komið fram í umræðunni um hvort hægt væri að gera þetta á hagkvæmari hátt, hvort ætti að aðskilja starfsemina. Öll sú vinna fór fram. Niðurstaðan varð samkomulagsgrundvöllur sem gerður var 1. febrúar sem fulltrúar mínir í samninganefnd settu stafina sína á, skrifuðu undir í mínu umboði, þannig að það sé upplýst og menn séu ekkert að dylgja um að ekki hafi verið bakstuðningur við þá ákvörðun.

Af hverju fór það ekki í gegn?

Af því að ekki vannst tími til þess. Ég vil vekja athygli hv. formanns fjárlaganefndar: Af hverju fóru 125 milljónirnar sem áttu að fara til Landspítalans ekki í gegn þótt það væri tvöföld ríkisstjórnarsamþykkt á bak við? Hér er ekki um neitt annað að ræða en að ný ríkisstjórn er að taka nýjar ákvarðanir. Hún hefur rétt til þess, og það er full ástæða til að segja það, en hún á ekki að fela sig á bak við fyrrverandi ríkisstjórn hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu og þakka málshefjanda, hv. þm. Árna Sigurðssyni, kærlega fyrir að vekja máls á viðfangsefninu og ágæta yfirferð. Sá sem hér stendur er mikill áhugamaður um samskipti. Við á Alþingi erum eftirlitsaðili þegar kemur að störfum ríkisins og því hvernig ríkið háttar sínum málum. Opinber rekstur er ekki bara einhver rekstur, málaflokkarnir sem opinber rekstur vasast í eru mjög mikilvæg mál í þjóðfélaginu og heilbrigðismál alveg sérstaklega. Þessi rekstur er opinber vegna þess að við viljum að honum sé mjög vel fyrir komið. Til þess hefur líka stjórnsýslan sérstakar reglur, sérstök lög um það hvernig farið er með þennan rekstur. Mér finnst óþægilegt að því miður heyrir maður stundum á Alþingi það viðhorf að sveitarfélögin séu eins og einhver hagsmunaaðili úti í bæ. Sveitarfélögin eru hinn hlutinn af opinbera kerfinu hjá okkur, sveitarfélögin hafa með höndum upp undir 40% af opinberum rekstri á Íslandi. Samskipti ríkisins og sveitarfélaga verða að vera á almennilegum jafnréttisgrunni. Hér er dæmi þar sem lífsnauðsynleg og mikilvæg þjónusta er komin í uppnám eftir að aðilar hafa verið í samræðum í þrjú ár. Því miður heyrist manni eins og verið sé að biðja um að fara aftur á byrjunarreit. Burt séð og fyrir utan vandann sem fyrir liggur 

Virðulegi forseti. Það er rétt að minna á það í upphafi að þingmenn Framsóknarflokksins og Framsóknarflokkurinn allur styðja alla grunnþjónustu og þörfina á því að grunnþjónusta sé hér í lagi. Nefni ég heilbrigðiskerfið, lögregluna, dómstólana, menntakerfið o.s.frv. Sjúkraflutningar falla að sjálfsögðu undir þessa grunnþjónustu. Það er verkefni þessarar ríkisstjórnar að skila hallalausum fjárlögum og sóa ekki fjármagni. Hér liggur fyrir að þetta mál er búið að vera í uppnámi síðan 2011 þegar þáverandi ríkisstjórn undirritaði samningsdrög að nýjum sáttmála milli ríkisins og þessara aðila. Það er alveg ótrúlegt að sitja í þingsalnum og hlusta á hv. þingmenn Samfylkingarinnar, t.d. hv. þm. Guðbjart Hannesson, segja að tvisvar hafi verið búið að fara í gegnum fyrrverandi ríkisstjórn með þetta mál en ekki komið því í gegnum þingið.

Þetta er …

Það er alveg dæmalaust að hlusta á þetta enda kallaði ég fram í: „Hvers vegna fékkst það ekki samþykkt?“ Hv. þm. Oddný Harðardóttir sagði að þetta væri samkomulag fyrri ríkisstjórnar og að það ætti að byggja á því. En hvers vegna treysti fyrrverandi ríkisstjórn sér ekki til þess að fara með þetta í gegnum fjárlög og þingið? Hvers vegna var það ekki gert? Þetta var vandamálið í fjárlagavinnunni á síðasta ári,  Núna stöndum við hér með þetta mál í fanginu og við fögnum því. Ríkisstjórnin er ekki rög við að vinna og leysa vandamál. Ég tek undir jafnræðissjónarmið hæstv. heilbrigðisráðherra og hvet til samninga í þessu máli því að 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir umræðuna og þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir þau orð hans að það sé eindreginn og einlægur vilji hans að semja við Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins í þessu máli. Þann vilja þarf hæstv. ráðherra að sýna í verki. Mér finnst miðað við þá umræðu sem hér hefur verið að hann sé einlæglega hvattur til þess að sýna þann vilja sinn í verki með því að semja við Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins. Hæstv. ráðherra segir að hann hafi sagt að það eigi að greiða raunkostnað við sjúkraflutningana. Er það ekki svo að í skýrslu KPMG er verið að tala um að raunkostnaðurinn sé um 1.120 til 1.130 millj. kr. á ári fyrir sjúkraflutningana? Er það ekki líka svo að í plagginu frá 1. febrúar 2013 var gert ráð fyrir að greiddar yrðu 708 millj. kr. fyrir þessa þjónustu á ári 2013–2015, sem er 148 millj. kr. lægra en KPMG gerði þrátt fyrir allt ráð fyrir, meðal annars vegna hagræðis? Það verður líka að gæta að því að sjúkraflutningar hafa aukist. Hæstv. ráðherra segir að gæta verði aðhalds. Það er rétt, en ýmsar ástæður eru fyrir því að sjúkraflutningarnir aukast, meðal annars fjölgun íbúa á svæðinu og kannski ekki síst fjölgun íbúa í elsta og eldri aldurshópnum sem leiðir til fjölgunar sjúkraflutninga. Hvernig ætlar hæstv. heilbrigðisráðherra að taka á því? Ætlar hann að beita sér fyrir fækkun í þeim aldurshópi? Ráðherrann verður að horfast í augu við það að hér eru eðlilegar skýringar á ferðinni sem heilbrigðisþjónustan og hann sem heilbrigðisráðherra og ríkisstjórnin verður að bregðast við. Jafnvel þótt ekki hafi tekist að klára alla vinnu við þetta mál eins og ýmis önnur á liðnu kjörtímabili er það sem betur fer þannig að ný ríkisstjórn tekur við fjölmörgum verkefnum  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna sem hér hefur átt sér stað, utan þessa einu athugasemd sem gefur til kynna að ég hafi einhvern vilja til þess að fækka einhverjum tilteknum aldurshópum í þjóðfélaginu. Það er ekki svo. Mér finnst raunar með ólíkindum að það sé gefið til kynna úr þessum stóli. Það er í sjálfu sér fátt nýtt sem hefur komið fram í umræðunni hér. Það er rétt sem hv. þm. Óttarr Proppé undirstrikaði að hér eigast við tvö stjórnvöld, og þetta er ekki ný saga, fremur gömul. Það ber að nálgast málið þannig. Það vill svo til að ég þekki mjög vel til samninga sveitarfélaga við ríkið, m.a. um sjúkraflutninga. Ég stóð í þeim sporum þegar ég var bæjarstjóri á Ísafirði og Akureyri líka, hef gert þetta oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. Ég tel það sjálfsagt að fá tækifæri til þess að setjast við sameiginlegt borð með viðsemjanda í málaflokki sem ég tel mig þekkja bærilega vel og eiga við hann orðastað, fá fram yfir það sama borð rök með og móti því sem við setjum fram. Það er einhver ástæða fyrir því að þetta mál hefur ekki náð lengra en orðið er þrátt fyrir þennan svokallaða samkomulagsgrundvöll sem varð til um 1. febrúar. Það eru einhverjar ástæður fyrir því og ekki bara það að ráðherra, hvort heldur hann ber nafnið Guðbjartur eða Kristján Þór, vilji ekki gera þetta, það eru miklu fleiri þættir en það. Ég ítreka vilja minn til samninga. Ég hvet stjórn Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins til þess að svara því erindi sem henni barst í hendur á föstudaginn síðasta þar sem ég vil að menn setjist niður við sameiginlegt borð, nái sáttum og tryggi framgang þessa mikilvæga málaflokks.