Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að samgöngur eru hyrningarsteinn atvinnuveganna í okkar landi og þá ekki sízt landbúnaðarins. Bændur þurfa að hafa vegi til þess að koma afurðum sínum frá sér á markaðsstaði við sjávarsíðuna, til kaupstaða og sjávarþorpa, og fólkið í sjávarbyggðunum þarf á þessum afurðum bændanna að halda, þar sem landbúnaðarafurðirnar eru ein hollustu matvæli, sem Íslendingar eiga völ á. Það er þannig sameiginlegt hagsmunamál fólks í sveitum og við sjávarsíðu, að vegasamband sé sem bezt og samgöngur sem greiðastar í landinu. Það er staðreynd, sem ekki verður sniðgengin, að á Vestfjörðum, einkanlega norðanverðum Vestfjörðum, við Ísafjarðardjúp og í norðurhluta Strandasýslu, hafa samgöngubætur á landi gengið tregar en í ýmsum, ef ekki flestum öðrum landshlutum. Hefur þetta átt sinn þátt í því, að fólk hefur flúið frá framleiðslu til lands og sjávar í þessum landshlutum í ríkara mæli en víðast hvar annars staðar. Við Ísafjarðardjúp hefur nú verið tekinn í þjóðvegatölu vegur meðfram endilöngu Djúpinu að sunnanverðu, allt til Bolungavíkur. Að norðanverðu við Djúpið hefur verið tekinn í þjóðvegatölu vegur út að Sandeyri, eftir Langadalsströnd og Snæfjallaströnd, allt út til Sandeyrar, sem er allutarlega við norðanvert Djúpið. Að þessari leið hefur þegar verið lagður vegur að innan út í Mjóafjarðarbotn og nokkur hluti miðsvæðis í Djúpinu, frá Bryggju í Ögurvík inn að brú á Laugardalsá í Laugardal, og að utan frá Bolungavík inn í Álftafjarðarbotn. Með þessum vegum hafa sjávarbyggðirnar að sunnanverðu við Djúpið verið tengdar með akvegum, og þrír sveitarhreppar inni í Djúpinu hafa fengið þjóðveg byggðan um töluverðan hluta sveita sinna. Að norðanverðu við Djúpið hefur vegur verið lagður út Langadalsströnd um Snæfjallaströnd allt út þar, sem heitir Unaðsdalur. Eftir er þar að byggja brú á eitt mesta fljót á Vestfjörðum, Mórillu í Kaldalóni sem er mikið verk og dýrt. Við Ísafjarðardjúp er vegagerð þannig það á veg komin, að nokkur hluti sýslunnar hefur vegasamband innbyrðis. En ekki er kominn þjóðvegur meðfram sunnanverðu Djúpinu öllu, þannig að Ísafjarðarkaupstaður er ekki kominn í samband við akvegakerfi landsins í heild. Er nú lögð höfuðáherzla á að skapa þetta samband. Ég skal ekki í þessu sambandi fara að minnast á það, að að sunnanverðu frá Barðastrandarsýslu yfir í Arnarfjörð hefur einnig verið unnið að því að skapa vegasamband við norðanverða Vestfirði. Ég álít, að það sé mjög gagnlegt, að það gerist einnig, að það skapist vegasamband beggja vegna, og það beri að vinna jöfnum höndum að því. Það yrði til mjög mikils hagræðis fyrir Vestur-Ísafjarðarsýslu og fyrir Barðastrandarsýslu, að vegur kæmi, eins og ráðgert hefur verið, yfir heiðar norður í Arnarfjörð og skapaðist þannig að suðurleiðinni akvegasamband við Ísafjarðarkaupstað og byggðarlögin við Ísafjarðardjúp. Að báðum þessum leiðum, sem sagt um Barðastrandarsýslu og Vestur-Ísafjarðarsýslu og meðfram sunnanverðu Ísafjarðardjúpi á að koma vegur, sem getur skapað möguleika fyrir hringkeyrslu um Vestfirði. Það er, eins og ég sagði, lögð höfuðáherzla á það nú að skapa þetta samband við sunnanvert Djúpið og koma þannig sveitunum þar í akvegasamband innbyrðis og í samband við akvegakerfi landsins. Með þessu frv. er lagt til, að nokkrir vegir í Norður-Ísafjarðarsýslu verði teknir í þjóðvegatölu. Það er í fyrsta lagi vegur frá Sandeyri, þ.e.a.s. við norðanvert Djúpið, yfir Snæfjallaheiði að Sætúni í Grunnavík. Þar fyrir norðan Bjarnarnúp er lítill hreppur, sem hefur barizt við að halda sinni byggð. Um hann hefur verið lagður þjóðvegur, um byggð hans nærri alla, þ.e.a.s. úr Grunnavík og inn á sveitina þar fyrir innan. Hins vegar hefur ekki verið unnt enn þá að leggja veg alla leið norður í Reykjarfjörð á Ströndum, sem er eini bærinn, sem nú er þar í byggð fyrir norðan svokallaða Skorarheiði. Það er í fyrsta lagi lagt til með þessu frv., að þjóðvegur verði framlengdur frá Sandeyri norður í Grunnavík, þannig að hægt verði að fara landleiðina alla leið þangað norður. Í öðru lagi er lagt til, að tekinn verði upp nýr þjóðvegur, Laugardalsvegur, af Ögurvegi hjá Laugardalsárbrú fram Laugardal að Efstadal. Þetta er mjög blómleg dalbyggð, og hefur verið byrjað á að leggja sýsluveg fram dalinn, hreppurinn hins vegar mjög lítill og getur lítið lagt fram í þessu skyni. Sýslan á heldur ekki mikið aflögu til þess að leggja í vegaframkvæmdir, þannig að hreppsnefndin hefur farið þess á leit hvað eftir annað og ég hef raunar flutt till. um það hér á þingi áður, að þessi vegur yrði tekinn í þjóðvegatölu. Í þriðja lagi er lagt til með þessu frv., að tekinn verði í þjóðvegatölu Reiðhjallavegur, af Bolungavíkurvegi í mynni Syðri-Dals að Reiðhjallavirkjun, sem er fremst frammi í svokölluðum Syðri-Dal, en þar er nú unnið að því að byggja 600 hestafla orkuver fyrir Hólshrepp, Bolungavík og sveitirnar í nágrenni kauptúnsins. Það er mjög nauðsynlegt, að góður vegur verði lagður þarna um og honum verði vel við haldið, ekki sízt vegna þess, að orkuver er nú að rísa þarna. Þá felst í þessu frv. till. um að framlengja Bolungavíkurveg frá Bolungavík út í Skálavík ytri, sem er vestasta byggðin í Norður-Ísafjarðarsýslu, á mörkum Vestur-Ísafjarðarsýslu og Ísafjarðardjúps. Þar er blómlegur landbúnaður og allmikið sótt til heyfanga þangað frá Bolungavík, og bændur þar selja enn fremur afurðir sínar til kauptúnsins, þannig að það er mjög nauðsynlegt að fá þann veg tekinn í þjóðvegatölu. Í fjórða lagi felst svo í frv. þessu till. um að taka í þjóðvegatölu álmu af Snæfjallastrandarvegi eða Ármúlavegi fram í svokallaðan Skjaldfannadal, sem er stutt leið til tveggja bæja, þar sem rekinn er mjög þróttmikill búskapur. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta frv. Hv. þdm. eru kunnugir vegalögum, og ég veit, að sú hv. n., samgmn., sem fær þetta mál til meðferðar, muni hafa um afgreiðslu þess samráð við hv. vegamálastjóra, sem þessi mál heyra undir. En eins og ég sagði, þá er frv. þetta flutt í samræmi við óskir hreppsnefnda í ýmsum hreppum Norður-Ísafjarðarsýslu, sem telja það mikils um vert að fá þá vegi, sem hér um ræðir, tekna í þjóðvegatölu. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að óska þess, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. samgmn.



Herra forseti. Ég tel víst, að d. fallist á till. hv. flm. þessa frv. og vísi því til samgmn. Ég tel einnig víst, að það verði sami háttur á eins og ævinlega hefur verið undanfarin ár, þegar vegalög hafa verið borin fram hér, í hvorri deildinni sem það hefur verið, að það rigni brtt. við þetta frv. frá flestum þm. eða úr flestum kjördæmum, ef það fer til Nd. Hvort samgöngumálanefndir deildanna taka sig svo til og afgr. í sameiningu frv., meðmæli með sumum till., m.ö.o., hvort vegalögin verða opnuð á þessu þingi, um það skal ég ekki neinu spá. Það er ekki hægt fyrir einstaka þm. að draga sig í hlé, þegar um vegalög er að ræða, ef þau eru opnuð á annað borð á sama grundvelli og verið hefur. Þess vegna er það, að ég mun á sínum tíma bera fram brtt. við þetta frv., eins og ég býst við að aðrir geri, en það er ekki tímabært að fara að ræða um það hér og nú. En ég vildi nota þetta tækifæri til þess að vekja máls á því sama sem ég vakti máls á, þegar vegalög voru borin hér fram síðast, þ.e. hvort hv. samgmn. sæi sér ekki fært og ef til vill í samráði við samgmn. hv. Nd. að taka vegamálin til athugunar alveg frá grunni. Það er fyrir löngu búið að raska þeim grundvelli, sem lagður var í fyrstu um skiptingu vega í þjóðvegi, sýsluvegi og hreppavegi. Í fyrstunni var það svo, að það voru ekki aðrir þjóðvegir en langleiðirnar. Á seinni árum hefur svo þjóðvegum fjölgað jafnt og þétt, og nú eru í þjóðvegatölu hreinir innansveitarvegir, sem að vísu, eins og hv. flm. þessa frv. tók fram, eru gagnlegir og til stuðnings við atvinnulífið í sveitum landsins og einnig við sjó, en ekki er þó hægt að segja að hafi almenna þýðingu fyrir þjóðina í heild sinni. Mér sýnist alveg kominn tími til þess að athuga um þessa skiptingu yfirleitt, hvort hún er ekki með öllu orðin úrelt og hvort ekki er kominn tími til þess, að allir vegir, sem taldir eru nauðsynlegir í landinu, séu í einum flokki. Það mætti vitanlega gera héruðum að leggja eitthvað fram til byggingar og viðhalds sumra vega eins fyrir því. Þetta er ákaflega tilviljunarkennt, hvaða vegir eru teknir upp í þjóðvegatölu og hverjir ekki, eins og þetta hefur gengið á síðari árum. Að öðru leyti rísa ég til þess, sem ég sagði hér í d. í fyrra um þetta efni. Ég bar þá fram þessa sömu ósk og röddstuddi hana nánar en ég geri nú. En fari svo, að nefndirnar sjái sér þetta ekki fært og farið verði að afgreiða vegalagafrv. með sama hætti og áður, þá er auðvitað þessi skoðun mín um það, að það ætti að fara fram heildarendurskoðun á þessum starfsháttum, ekkert í bága við það, að vitanlega mun ég halda fram rétti míns héraðs alveg eins fyrir því, ef farið verður á annað borð að opna vegalögin.



Herra forseti. Hv. þm. N-Ísf. flytur hér till. um, að teknir séu nokkrir vegir inn í þjóðvegakerfið. Hann drap aðeins á vegakerfið á Vestfjörðum, og það er raunar rétt hjá honum, að það er full þörf á því að fullkomna það betur en það er nú og bæta við nýjum vegum. Þar munu fara saman þarfir Norður-Ísfirðinga, Barðstrendinga og reyndar allra héraðanna þar vestur. Það er út af fyrir sig sjálfsagt gott að fá veg tekinn upp í þjóðvegatölu, ég efast ekkert um það. Ég hef þó séð dæmi þess, að það hefur orðið til tjóns. Og mér þætti það ekki ólíklegt, að einhverjir fleiri hefðu þá reynslu að segja. Það liggur nefnilega þannig í því, að um leið og vegarkafli er tekinn upp í þjóðvegatölu, leggur sýslusjóður viðkomandi héraðs ekki lengur peninga í þann veg, telur sér það ekki skylt, sem ekki er heldur von, og gerir það heldur ekki. Í þessu sambandi vil ég aðeins nefna það, að einn allra mesti þröskuldurinn á þjóðvegi Vestur-Barðastrandarsýslu er svokölluð Þingmannaheiði. Þetta er mjög erfið heiði, ill yfirferðar, eins og Þorsteinn Erlingsson kvað um á sínum tíma, og lokast í fyrstu snjóum. Nú er kominn í vegalög nýr vegur meðfram sjó í þeim tilgangi, að í framtíðinni verði hægt að losna við þessa Þingmannaheiði. Ég minnist þess, að fyrirrennari minn í þessu sæti hér á hv. Alþingi ræddi einu sinni við mig um þetta mál og þáverandi vegamálaráðherra, og þá vorum við allir sammála um það, að hann skyldi ekki leggja til að taka allan þann vegarkafla upp í þjóðvegatölu, sem á væntanlega að koma í staðinn fyrir Þingmannaheiði, því að ef það yrði gert, þá hætti sýslusjóður Barðastrandarsýslu að leggja fé í þennan veg, en hann var farinn til þess og hefur gert það enn. Hann er með annan endann á veginum, ríkið með hinn. Þannig nálgast það fyrr, að sambandið komist á. Ég segi þetta sem dæmi um, að það er ekki alltaf öruggt, að það hraði vegi að taka hann upp í þjóðvegatölu. En hins vegar þýðir kannske ekki fyrir einn þm. að taka sig út úr með að fylgja slíkri reglu, og ég býst við, að það, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði hér áðan, að full þörf væri á endurskoðun á vegalögunum í heild, sé rétt. Ég hef heyrt þeirri skoðun haldið fram, að þjóðvegir ættu aðeins að vera höfuðvegirnir um landið, en allir aðrir, sem liggja út frá þessum höfuðvegum, eigi að vera á vegum viðkomandi héraða, hvort sem það eru sýslusjóðir eða hreppar, sem kosta þá. Það getur vel verið, að þetta sé rétt stefna í heild. En það vitum við, að sýslusjóðirnir hafa enga möguleika til þess að taka á sig miklar vegagerðir af ríkinu, og yrði þess vegna að koma til kasta ríkisins, þrátt fyrir það þó að önnur skipun yrði á þessu gerð. Það er meira að segja orðið svo, að það er nærri því útilokað fyrir einstaka bændur að leggja veg heim að bænum hjá sér. Séu það tveir, þrír km, þá er þetta orðið útilokað. Þetta er orðið það dýrt. Þar verða aðrir líka að koma til. Ég býst fastlega við því, að ég komist ekki hjá því að flytja brtt. við þetta frv. síðar undir umræðunum. En þrátt fyrir það tel ég það fyllilega nauðsynlegt fyrir samgmn. þessarar hv. d. og samvinnunefnd í samgöngumálum hér á hæstv. Alþingi að taka þetta til greina, hvort ekki á að koma á nýrri skipan í heild. En þá verður auðvitað að sjá rækilega fyrir möguleikunum til þess að leggja þessa vegi á ekki skemmri tíma en áður og gæta þess þá að binda ekki sýslusjóðum eða héruðum þyngri bagga en þeir bera nú. Og það hygg ég að sé ljóst fyrir hv. 1. þm. Eyf. í því, sem hann sagði áðan, að það má auðvitað gera þetta á þann hátt til dæmis, að ríkissjóður taki við öllum vegum, en héruðin leggi síðan til þeirra þarfa eitthvað í samræmi við það, sem þau gera núna. Aðalatriði í allri vegagerð er það, að vegirnir séu lagðir, að til sé fé til að leggja vegina fyrir, en ekki hitt, hvort þessi vegarkafli kemst inn á einhver pappírslög eða ekki.