Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Baldvinsson) Fyrir till.n. er gerð grein í nál. á þskj. nr. 27, svo að við það þyrfti ekki neinu verulegu að bæta. En til frekari skýringar vil ég taka það fram, að breyt. þær, sem n. gerir á frv., aðrar en þær, sem hæstv. ráðh. benti á við 1. umr., eru þessar: Í fyrsta lagi vill n. orða 2. gr. frv. rúmar en í frv. er gert. Þar vill n. ekki endilega einskorða ákvæði 1. við það, að Ed.-þm. deyi, heldur hafa ákvæðið svo: „Nú losnar sæti Ed.-þm.“ o. s. frv. í Ed. geta átt sæti menn, sem einnig eru varamenn til fyrir, svo sem þm. Reykv. og uppbótarþm., og mundu þá varamennirnir koma beint í stað hinna, sem falla frá eða víkja úr sæti. Þetta á því við aðeins um kjördæmakosinn þm., sem kjósa þarf í staðinn fyrir af því, að þm. fellur frá eða hættir þingsetu. Önnur breyt., sem n. hefir gert, er við 16. gr. þingskapanna, og er hún 4. brtt.n. Hún er í því fólgin að færa til samræmis núgildandi þingsköp við það, sem verið hefir. Þessari vinnunefnd er gefið afarmikið vald í þingsköpunum. Hún á að ráða öllum vinnubrögðum nefnda í deildinni, skipa fyrir um fundatíma nefndanna og sjá um, að þeir rekist ekki á, og ennfremur í hvaða röð hver n. tekur mál fyrir. Nú er það vitanlegt, að vinnunefnd hefir aldrei gert neitt af þessu, nema það eina, að ákveða tímatöflu og fundastaði í byrjun þings, a. m. k. ekki mér vitanlega. Það hefir aldrei komið fyrir, svo ég viti, að hún hafi nokkuð ráðið vinnubrögðum n. né heldur tekið til, í hvaða röð n. skyldi vinna að málum. Þetta er því fært til samræmis við framkvæmd vinnunefndar á þessum þingskapaákvæðum. Vitanlega á forseti að hafa hönd í bagga með um starfsemi nefndanna, og ef honum sýnist n. slá slöku við störf, ber honum að áminna þær. Og ef þm. finnst ekki ganga nógu vel störf í nefndum, geta þeir kvartað í þd. og komið kvörtun sinni þannig á framfæri. Enda væri það of mikið vald, sem þessari n. væri falið, ef hún gæti ráðið því, hvernig n. höguðu störfum sínum í málum. Í öðru lagi hefir n. tekið til greina aths. þær, sem hæstv.forsrh. gerði við framsögu málsins. Það eru tilvitnanir í 1. og 4. gr. Þar er vitnað í stjskr. 1933 á báðum stöðum. En forsrh. gerði ráð fyrir, að hún yrði ekki staðfest fyrr en á árinu 1934. Ég sé ekki ástæðu til að draga það svo lengi, því að stjskr. verður sennilega samþ. innan 10 daga. En af því að það er ekki alveg víst, að stjskr. verði staðfest á þessu ári, vill n. fella niður þessar tilvitnanir. Um það, að landsreikningurinn skuli koma fyrir í Sþ. til samþykktar, er það að segja, að n. treysti sér ekki til að skýra stjskr. svo, að það mætti vera. Það, sem hæstv. ráðh. vildi bera fram þessu til stuðnings, var það, að LR. heyrði undir sama flokk laga sem fjárl. og fjáraukal. í stjskr. er það skýrt tekið fram, að aðeins fjárl. og fjáraukal. skuli koma einungis fyrir sameinað þing. Mér finnst þetta því ekki heimilt eftir nýju stjskr., enda á þetta ekki að skipta neinu máli. LR. er ekki sama eðlis og fjárl. og fjáraukal. Ástæðan fyrir því, að það er komið inn í stjskr., að fjárl. og fjáraukal. skuli lögð fyrir Sþ., er, að því er sagt var í vor, að með því móti væri meiri hl. þingsins fyrir öllum þeim útgjaldaliðum, sem þar stæðu. En þessa þyrfti ekki við með núgildandi fyrirkomulagi, þegar þau ganga á milli deilda. - LR. er að því leyti annars eðlis en fjárl. og fjáraukal., að með honum er safnað í eina heild niðurstöðutölum fjárhagsútkomu fjárlagaársins, sem hann á að gilda fyrir. Þriðja atriðið er ósamræmi milli 143. gr. kosningalaganna og þingskapa þessara. Í þingsköpum hefir sú regla gilt, að kærur út af kosningu þm. skuli vera komnar til Alþ. innan 4 vikna frá fyrstu þingsetningu eftir kosningu. En í kosningal. hefir staðið, að slíkar kærur skuli senda dómsmrn., sem síðan hefir átt að athuga þær og senda tvö samrit, annað frambjóðanda þeim eða umboðsmönnum lista þess, sem kæran varðar, en hitt samritið Alþingi þegar í þingbyrjun, og er með því auðvitað átt við, að kæran sé komin til Alþ. þegar fyrsta dag þingsins og liggi fyrir þegar gengið er til atkv. um gildi kosninga. Nú hefir það verið tekið upp í nýju kosningalögin, að slíkar kærur skuli vera komnar til Alþ. þegar í þingbyrjun, og því vitanlega liggja fyrir, þegar gengið er til atkv. um gildi kosninga, og n. hefir fallizt á að gera breyt. í samræmi við þetta. Þó getur svo farið við uppkosningu og aukakosningu, að þm. komi síðar til þings en í þingbyrjun, og því er brtt.n. orðuð þannig: „... að hún sé komin til Alþingis í byrjun þings næst á eftir kosningu, eða áður en kosning þm. er tekin gild á Alþingi“. Að öðru leyti gilda ákvæði 5. gr. þingskapanna, m. a. um það, að Alþ. geti úrskurðað kosningu þm. ógilda, þótt ekki sé kært, eða frestað að taka kosningu gilda. - Þessi síðasttalda brtt. verður ný grein, og breytist greinatala frv. í samræmi við það. Að lokum vil ég segja frá því, sem er í nál. tekið fram, að n. ræddi um víðtækari breyt. á þingsköpunum heldur en farið er fram á í brtt., en vildi hinsvegar ekki, af ástæðum, sem þar eru greindar, fara út í það nú, vegna þess að ætla má, að tími sé naumur til þess nú á þessu þingi, því að fáir lagabálkar eru jafnumfangsmiklir og umþráttaðir sem þingsköp Alþingis. En í nál. bendir n. á þá leið, að þingflokkarnir skipi sinn manninn hver og feli þeim með aðstoð skrifstofustjóra Alþingis að koma í eina heild öllum lagaákvæðum um þingsköp Alþingis og undirbúa málið fyrir næsta Alþ. Álít ég þetta hentugt til að undirbúa það, að gerðar verði breyt. á þingsköpunum, sem að mínu viti ber nauðsyn til að gera, því að um það hefir verið mikið deilt, hvernig beri að skilja ýms ákvæði þeirra. - Þá þurfa þær reglur sjálfsagt umbóta við, sem gilt hafa um útvarp frá Alþingi. N. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem brtt. á þskj. 27 fjalla um.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég þakka hv.n. fyrir afgreiðslu þessa máls og fellst í öllum greinum á brtt.n. Till. mína um landsreikninginn læt ég niður falla og viðurkenni, að n. hefir þar sterk rök fyrir sínu máli.

Á 10. fundi í Nd., s. d., var frv. útbýtt eins og það var samþ. við 3. umr. í Ed. (A. 4).

Finnur Jónsson Ég vil aðeins óska þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn., að þessari umr. lokinni.

Flm. (Guðbrandur Ísberg) Ég vil leyfa mér að minna á það, að á síðasta Alþ. var ríkisstj. heimilað að ábyrgjast rekstrarlán fyrir Tunnuverksmiðju Siglufjarðar, og er sú ábyrgðarheimild nákvæmlega hliðstæð því, sem hér er farið fram á. Þeim mönnum, sem áttu sæti á síðasta þingi, eru sjálfsagt í minni umr. um það mál, en þeim til leiðbeiningar, sem síðan hafa komið, vil ég taka fram nokkur atriði. Ég vil benda á, að á þessu ári hafa verið fluttar inn á þriðja hundrað þús. síldartunnur, eftir því, sem ég hefi fengið upplýst. Verðmunur á efni í síldartunnu, að meðtöldum tolli, og tilbúinni síldartunnu mun vera hátt á aðra krónu, sem að langmestu leyti er vinnulaun, er landsmenn geta sparað sér að greiða út úr landinu með því að starfrækja tunnuverksmiðjur þær, sem til eru hér á landi. Ég vil í þessu sambandi benda á, að tunnuverksmiðjan á Akureyri getur framleitt 500 vandaðar tunnur á dag og þannig smíðað yfir veturinn helming allra þeirra síldartunna, sem landsmenn nota. Hér er jafnframt um mikilsverða atvinnumöguleika að ræða fyrir verkamenn á Akureyri, og í sambandi við þá atvinnuleysisstyrki, sem hafa verið veittir undanfarið, er þetta mjög athyglisvert mál fyrir Alþ. Hér kemur líka fram hjá verkamönnum mjög eftirtektarverð tilraun til að útvega sér sjálfir atvinnu, í stað þess að heimta stöðugt atvinnu af atvinnurekendum eða af ríkinu, án þess að svipast um eftir verkefnum, er þeir gætu tekið sér fyrir hendur án aðstoðar eða milligöngu annara. Er þessi viðleitni í alla staði lofsverð. Ég treysti því, að hv. d. taki mál þetta til sérstakrar athugunar, en vil að öðru leyti leyfa mér að vísa til grg. frv. og fylgiskjals. Ég leyfi mér að vænta þess, að málið fái að ganga til 2. umr. og legg jafnframt til, að því verði vísað til n. Þetta mál heyrir eftir eðli sínu undir fjhn. eða sjútvn., en þar sem hér er um mjög lítið fjárhagsatriði að ræða, aðeins ábyrgð, sem taka á tryggingu fyrir, þá geri ég það að till. minni, að því verði vísað til sjútvn., því að ég hygg, að þar muni vera mests skilnings að vænta á þessu máli.

Flm. (Halldór Stefánsson) Við höfum þrír þm. borið fram frv. þetta á þskj. 22. Þarf ekki langan formála fyrir því, með því að það er hv.þm. þegar nokkuð kunnugt orðið. Frv. er nær samhljóða frv., sem við nokkrir þm. bárum fram á þinginu 1932, en þá náði ekki afgreiðslu. Auk þess fylgir frv. allýtarleg grg. Þótt frv. sé fullkominn texti á framfærslulögunum, er ekki svo að skilja, að hér sé um alveg gagngerðar breyt. að ræða, heldur hefir svo verið gert vegna orðabreyt. á ýmsum hugtökum, svo sem framfærslulög fyrir fátækralög, framfærslustyrkur fyrir fátækrastyrkur o. s. frv., orða, sem oft koma fyrir. Annars vil ég geta þess, að orðalag frv. er að miklu leyti sniðið eftir orðalagi frv. þess um sama efni, sem Alþýðufl.menn hafa borið fram hér á þingi. Það eru einkum tvö atriði, sem frv. breytir. Fyrri breyt. er sú, að heimilið raði um rétt og skyldu til framfærslu í stað fæðingarhrepps eða tiltekinnar dvalar. Hitt atriðið er að jafna framfærslukostnaðinn milli hinna einstöku héraða meir en nú er gert. Fátækraframfærslan er almenn skylda, sem ákveðin er í stjskr., og á því að réttu lagi að falla á landsmenn á sama hátt og önnur almenn opinber útgjöld. Það hefir þótt hagnýtt fyrirkomulagsatriði að skipta landinu í mörg og smá framfærsluhéruð, með þeirri hugsun, að með því móti yrði framfærslubyrðin minni í heild. Hefir því fæðing í hreppnum eða ákveðin dvöl verið gerð að skilyrði fyrir framfærslurétti allt til þessa tíma. Þetta fyrirkomulag er vitanlega einnig að nokkru leyti leifar af þeirri gömlu stefnu, sem einu sinni var ríkjandi, að fjötra menn við atthagana; ætti það eitt út af fyrir sig að vera næg ástæða til að nema úr lögum þessar leifar átthagafjötranna. Afleiðing skipulagsins um þetta atriði hefir svo orðið fátækraflutningarnir, sem með réttu eru illa þokkaðir um allt land. Annar agnúinn á þessu fyrirkomulagi er sá, hve álögurnar hafa fallið misjafnt á hin einstöku framfærsluhéruð, jafnvel svo, að einstöku framfærsluhéruð hafa orðið ósjálfbjarga fjárhagslega af þessum ástæðum. Menn munu minnast þess, að á síðasta þingi þurfti að setja lög til að rétta við og styðja einstök sveitarfélög, sem komin voru í fjárþrot, fyrst og fremst og aðallega af þessum sökum. Áhrif þessarar breyt., að lögheimilið eitt ráði framfærslurétti, yrðu fyrst og fremst þau, að fátækraflutningarnir hyrfu alveg úr sögunni. Önnur afleiðing yrði sú, að framfærslubyrðin felli af sjálfu sér jafnar á framfærsluhéruðin. Fólksflutningarnir um landið liggja þannig, að fólkið flytur þangað, sem atvinnuskilyrði eru betri eða bezt, þaðan sem þau eru rýr eða rýrari. Það er líklegt, ef sveitfestisákvæði frv. yrði að lögum, að fátækraframfærið yrði aldrei yfir meðallag þar, sem fólkið streymir að vegna þess, að atvinnuskilyrðin eru þar betri en annarsstaðar. Hitt er öfugt við alla sanngirni og hróplegt ranglæti, að þegar fólk hefir flutzt til staða, þar sem atvinnuskilyrði eru betri, frá öðrum stöðum, þar sem þau eru lakari, þá sé það flutt aftur sem fátækrastyrkþurfar á hina lakari staði, ef það ber upp á sker í atvinnunni fyrr eða síðar af einhverjum ástæðum. Á Alþingi 1932 var samþ. breyt. við fátækralögin til að gera nokkurn jöfnuð milli einstakra framfærsluhéraða með ríkissjóðsframlagi. Þessi breyt. nær þó allt of skammt og við viljum gera þennan jöfnuð meiri með frv. okkar. Ég hygg, að sá jöfnuður náist án þess að auka framlag ríkissjóðs, ef frv. okkar verður að lögum. Höfum við tekið jöfnunarákvæði laganna frá 1932 upp í þetta frv. nær óbreytt. Ég vænti þess, að málinu verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og allshn.

Jón Pálmason Það er kunnugt mál, að það, sem þjakar einna mest mörgum héruðum, er það, hve fátækraframfærslan hvílir þungt á þeim, vegna þess hve mjög hún kemur misjafnt niður á hinum ýmsu héruðum. Það er því fyllilega kominn tími til að gera breyt. á framfærslulöggjöfinni, og er ég flm. fyllilega sammála um það, að heimilið eigi að ráða framfærslurétti, en ekki fæðingarhreppur né viss dvalartími. En ég vil benda hér á viss atriði, svo að þau verði athuguð í n. þeirri, sem fær þetta mál til meðferðar. Eins og hv.flm. skýrði frá, voru á þingi 1932 samþ. lög til að jafna framfærslubyrðina nokkuð innan héraða með ríkissjóðsframlagi. þetta var látið koma í staðinn fyrir stærri og eðlilegri breytingar á fátækralöggjöfinni. En ég verð nú að efast um, að heppilegt sé að láta ríkissjóð kosta alveg þessa jöfnun. Ég hallast að því, að betra sé að jafna milli hinna einstöku hreppa innan hverrar sýslu, en ef framfærslukostnaður er mjög misjafn milli sýslu- og bæjarfélaga, mætti jafna þann mismun með framlagi úr ríkissjóði. Þá er vafasamt, hvort rétt er í sambandi við þetta að fella niður ríkissjóðsstyrk til að kosta sjúkrahúsvist þurfalinga. þessi atriði tel ég, að þyrfti að athuga í nefnd, en annars vil ég mæla með því, að frv. verði afgr. með því að mér er annt um, að aðalatriði þess komist í lög.

Jóhann Jósefsson Það er rétt hjá hv.flm., að tilhöguninni á framfærslumálum okkar er orðið harla ábótavant. Undanfarin ár hafa sveitirnar hrundið af sér framfærslubyrðunum með styttingu sveitfestistímans. En mál þetta er meira vandamál en svo, að það verði leyst með þessu frv., sem hér liggur fyrir. Vegna reynslu bæjanna í þessum efnum mun margur helzt hallast að því, að landið verði gert allt að einu framfærsluhéraði. Með þessu frv. er opnuð leið enn betur en áður fyrir sveitirnar til þess að koma af sér óefnilegum mönnum á framfærslu í bæjunum. Það er hægt að benda á dæmi þess, að sveitirnar hafa styrkt þá menn, er líklegir voru til að verða þeim til byrði, til þess að komast að sjónum og verða sveitfastir þar. Þetta verður enn auðveldara en aður, ef frv. verður samþ. Ég býst við, að eina afleiðingin af samþykkt frv. yrði sú, að enn skýrar kæmi fram en áður nauðsyn þess að gera allt landið að einu framfærsluhéraði. Mörg bæjarfélög eru nú að kikna undir framfærslubyrðunum. Kröfur á aðra hreppa eru til einskis nýtar nema til að skrifa um þær. Það hefir reynzt ómögulegt í fjölmörgum tilfellum að fá endurgreiddan sveitarstyrk frá sveitunum. Fátækraflutningar eiga sér ekki stað lengur, nema á pappírnum, og hverfa alveg af sjálfu sér, ef allt landið verður gert að einu framfærsluhéraði.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Mál þetta lá fyrir síðasta þingi en fekk þá ekki afgreiðslu. Eins og kunnugt er, er Rvíkurbær í hættu staddur vegna þess, að togaraflotinn fer minnkandi frekar en hann aukist, eins og þó þyrfti að vera til að halda til jafns við vöxt bæjarins. Eina leiðin út úr þessum vandræðum er bæjarútgerð. Það mál stendur nú yfir í bæjarstjórn, og hefir verið skipuð n., sem fjallar um það, en álit frá henni er enn ókomið. En til þess að tefja ekki framgang málsins um of, þá er nauðsynlegt, að heimild sé fyrir hendi handa ríkisstj. til þess að ábyrgjast lán fyrir bæinn, ef til kemur. Þess vegna er þetta frv. flutt hér, því að annars yrði líklega að fresta aðgerðum í þessu efni þangað til í okt. næsta ár. Ég vil svo leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og til sjútvn., að þessari umr. lokinni.

Jakob Möller Aðalflm. þessa frv. hefir gert grein fyrir því, að frv. sé ekki tímabært. Hann tók það fram, að málið væri í nefnd í bæjarstj. til rannsóknar. Nefndin á að rannsaka möguleikana fyrir því að auka útgerð í bænum og hver tegund útgerðar beri sig bezt. Þessi nefnd hefir ekki lokið störfum, og er það ein ástæðan fyrir því, að frv. er ótmabært. En það eru fleiri ástæður til þess. Fyrst og fremst er það sú ástæða, að engin beiðni um þetta liggur fyrir frá bæjarstjórn. En það virðist eðlilegt, að slík heiðni hefði átt að koma frá þeim aðila, sem hér á að njóta góðs af, áður en farið væri að bera fram frv. um málið. Hinsvegar hefi ég ekkert á móti því, að málinu verði vísað til n., svo að hv.þm. fái aðstöðu til þess að kynna sér þetta mál og hvort rétt sé af bænum að halda uppi með fjárframlagi atvinnuvegi, sem ekki ber sig, og valda með því óeðlilegri stækkun Rvíkur á kostnað annara landshluta.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Ég geri ekki ráð fyrir því, að flokkarnir hér í þingi verði sammála um þetta frv. Sjálfstfl. mun leggjast á móti þessu, eins og hann hefir lagzt á móti samvinnufélögum sjómanna um útgerð. Nú eiga bæjarstjórnarkosningar að fara fram í vetur í Rvík, og getur þá svo farið, og er líklegt, að hún verði öðruvísi skipuð en sú, sem nú fer með völdin. Þá gæti svo farið, að beiðni kæmi frá henni um þessa ábyrgð, og þá væri of seint að taka hana til greina þar sem þá verður búið að slíta þinginu. Hinsvegar, ef sá meiri hl., sem nú er í bæjarstjórn, stendur eftir kosningarnar, þá skaðar ekki þessi ábyrgðarheimild, því að þá þyrfti bæjarstj. ekki að neyta hennar fremur en henni sýndist, og ég efast ekki um, að slíkur meiri hluti mundi forðast þessi bjargráð. Annars er mér spurn út af ummælum hv. 1. þm. Reykv. um togaraútgerðina: á hverju lifir Rvík, úr því togaraútgerðin ber sig ekki? Er það ekki einmitt hún, sem hefir borið Rvík uppi alla tíð, sem aðrar atvinnugreinir allar hvíla á, undirstaða Rvíkur? Hvað verður um Reykjavík þegar útgerðin er þaðan farin?

Jakob Möller Ég vildi aðeins leiðrétta þann misskilning hv. 2. þm. Reykv., að Sjálfstfl. hefði lagzt á móti samvinnuútgerð sjómanna. Þetta er alls ekki rétt. Í því sambandi má minna á það, að þegar ábyrgðarheimildin fyrir samvinnuútgerð Ísfirðinga var veitt, greiddu ýmsir sjálfstæðismenn atkvæði með þeirri heimild, og svo hefir verið um fleiri slíkar.

Flm. (Pétur Halldórsson) [óyfirl.]: Hv. þdm. mun vera það kunnugt frá síðari þingum, að um skeið var uppi deila um það, hversu hagaði til um eignarrétt að góðtemplaralóðinni. Sagan er í stuttu máli sú, að 1887, þegar mælt er út land, sem þá var nokkur hluti Reykjavíkurtjarnar, var það gert með því skilyrði, að ef Alþingi þyrfti á að halda, félli það aftur til ríkisins. Þessu skilyrði vildu góðtemplarar ekki sæta, og fór því fram skilyrðislaus útmæling og lóðin var skoðuð sem kvaðalaus eign reglunnar. En þegar byggingarnefnd kemur á staðinn, lætur hún bóka, að hún hafi mælt út lóðina með sömu skilyrðum og í fyrstu. Síðan er þessu máli ekki veitt athygli um langan tíma. Lóðin er veðsett sem þinglesin eign þessa félagsskapar án allra kvaða. Lóð Alþingis var ákveðin um aldamótin milli forseta og bæjarstjórnar og lóðin girt. En eftir 1920 ætluðu góðtemplarar að byggja hús á lóðinni vegna líknarstarfsemi, sem þá var rekin hér í bænum (Samverjinn). En þá beiddust forsetar Alþingis þess, að ekki væri leyft að byggja á lóðinni, með því að sú kvöð hvíldi á henni, sem sett hefði verið á hana við fyrstu útmælingu. Þetta varð til að stöðva húsbygginguna. Nú var þetta mál fyrir dómstólunum, og niðurstaða hæstaréttar var sú, að kvöðin, sem upphaflega var sett, var metin gild. Á síðasta þingi var samþ.þál. þess efnis, að forsetum Alþingis skyldi falið að leita samkomulags við aðila um lausn á þessari deilu, því að nokkur hluti lóðarinnar er kvaðalaus; var þeim falið að leita samkomulags um verð á lóðinni. Kom þá fyllilega í ljós vilji Alþingis fyrir því, að þessi lóð væri keypt og sameinuð alþingishúslóðinni. Mælti enginn hv.þdm. á móti því. En þeir, sem töluðu í málinu, hvöttu forsetana til þessarar lausnar. Þó hefir ekkert orðið enn úr samningum milli forsetanna og þeirra manna hér í bænum, sem standa fyrir þessu máli af hálfu templara. Og ég get upplýst það, að eins og nú standa sakir, þá geta templarar, sem nú hafa umráð á lóðinni, ekki hagnýtt sér hana, enda þótt þeir hafi mjög ríka þörf fyrir aukið húsnæði. Af þeim ástæðum er þessi þáltill. hér flutt, og verði hún samþ., mega þeir vel við una þá lausn málsins. Í þáltill. er gert ráð fyrir, að ríkið kaupi þessa eign fyrir 200 þús. kr.; jafnframt er það upplýst, að loðin er metin samkv. fasteignamati á 50300 kr. En söluverð lóðarinnar - kvaðalaust - verður að álítast töluvert hærra. Samkv. venju hér í bænum mun söluverð lóða á þessum stað vera ca. 50% hærra en matsverðið, og má þá gera ráð fyrir, að söluverð þessarar lóðar sé hæfilega talið 75 þús. kr. Þá mun verða spurt: Hvers vegna er kaupverð þessarar eignar til handa ríkinu ákveðið svona miklu hærra heldur en hægt er að fá fyrir hana í frjálsri sölu? Svarið við þessari spurningu verður helzt á þá leið, að sá staður, þar sem hinn góði og göfugi félagsskapur templara hefir starfað og komið svo miklu góðu til leiðar í þágu alþjóðar, hann er þeim fyrst og fremst svo kær; í öðru lagi er hann svo vel settur, að það út af fyrir sig er afarmikils virði fyrir félagsskapinn, þannig að það verður erfitt að meta til verðs það mikla tjón, sem starfsemi templara kann að mæta, ef hún yrði að flytjast svo langt frá þessum stað, að þar yrði erfiðara til aðsóknar. Þess vegna verður það eðlilega hin fyrsta krafa þessara aðila - bindindismanna og templara -, að þeir geti fengið í staðinn allstóra lóð, sem væri ekki illa sett. En þær lóðir, sem helzt gætu komið til greina hér í miðbænum, eru að sjálfsögðu mjög dýrar. Þá ber einnig á það að líta af hv. Alþingi, að nú eru tímamót, þar sem svo sér staklega stendur á, að óhjákvæmilegt er að taka upp öfluga bindindisstarfsemi í landinu. Og það er fyrirfram vitað, að ekki er um annað að ræða heldur en að höfuðstöðvar þeirrar starfsemi verði hér í Rvík. Héðan frá höfuðstaðnum verða þeir kraftar að koma, sem knýja þá mikilsverðu hreyfingu fram með dugnaði. Það er augljóst, að Alþingi verður að styðja dyggilega þennan félagsskap, sem um undanfarin 50 ár hefir starfað af svo mikilli ósérplægni og fornað kröftum sínum í þágu hins göfuga málefnis. Nú er þörfin fyrir bindindishreyfinguna brynni en nokkru sinni áður, og getur hún því unnið öllum borgurum þjóðfélagsins, yngri sem eldri, ómetanlegt gagn. Mer er óhætt að fullyrða, að ef þessi lausn fengist á málinu, sem hér er farið fram á, þá mundu templarar una því vel, ekki sízt ef þeir gætu fengið heppilega lóð á góðum stað í bænum til starfrækslunnar framvegis, enda er hún rekin í þágu allrar þjóðarinnar og til gagns fyrir hana. Það er gert ráð fyrir, að ríkið kaupi þessa lóð við Vonarstræti og sameini hana alþingishúslóðinni, en þó ekki strax, heldur gætu núv. eigendur haldið áfram að nota lóðina fyrst um sinn það árabil, sem samið er um til greiðslu á lóðarverðinu og afborganir standa yfir. Ég vona, að hv.þdm. geri sér það ljóst, að þar sem nú má búast við verulegum straumhvörfum í bindindismálunum á næstu missirum, þá sé það bæði viturlegt og gagnlegt af Alþingi að gera þær ráðstafanir, sem mest og bezt vega á móti þeirri óhófsöldu, sem búast má við, að hið innflutta áfengi reisi í landinu. Ég leyfi mér að leggja til, að þáltill. verði að lokinni umr. vísað til fjvn.

Ólafur Thors Sú þáltill., sem hér liggur fyrir, fer beinlínis fram á, að góðtemplarareglunni verði gefnar 150 þús. kr. úr ríkissjóði. Það má kannske með einhverjum rökum leiða einhverjar líkur að því, að reglan eigi meiri rétt til þessarar lóðar en talið er. En þetta mál var hér til athugunar í d. á síðasta þingi, og þá lá skjótlega fyrir fullkominn úrskurður um það, hver á lóðina, og er það mál endanlega útkljáð. Þess vegna er það sannmæli, sem ég varpaði fram, að með þessari till. er farið fram á, að ríkið gefi reglunni 150 þús. kr. Ég geri nú ráð fyrir, að margir hv. hdm. hafi talsvert ríka tilhneigingu til þess, þegar sýnilegt er, að bannlögin verða afnumin, að sýna, að hugur hafi fylgt máli, þegar þeir hafa talað um nytsemi bindindisstarfseminnar í landinu. Ég geri ráð fyrir, að þeir, sem eru bannmenn, og hinir, sem greiddu atkv. á móti banni, vilji fúslega sameinast um að efla bindindisstarfsemina í landinu. Það væri því vel til fallið, að Alþingi rétti reglunni þá mikilsverðu gjöf, sem hér er um að ræða, þar sem vitanlegt er, að það á að verða hennar hlutverk að vinna gegn áfengisnautninni í landinu. Ég skil þá miklu þörf, sem þjóðin hefir fyrir starfsemi reglunnar; en þó get ég ekki aðhyllzt þessa till. Það viðurkenna allir, að hvert mál á að miklu leyti sitt gengi undir þeim flutningi og forstöðu, sem því er veitt. Góðum málum getur orðið tjón af lélegri forstöðu, að sínu leyti eins og slæm mál njóta góðs af því, ef góðir menn vinna fyrir þau. Á fyrstu starfsárum góðtemplarareglunnar hér á landi átti hún því verðskuldaða láni að fagna að hafa góða forstöðumenn. Á meðan hv.frsm. og hans líkar voru mestu ráðandi í heim félagsskap, þá átti reglan skilið hvers manns virðingu. Aftur á móti finnst mér, að nú sé allmjög skipt um forstöðu reglunnar til hins verra, og ekki laust við, að núv. starfsemi hennar varpi skugga á fortíðina. Því verður ekki neitað, að góðtemplarareglan hefir nú í sínum æðstu stöðum ósiðaða dóna, sem ekki hika við an saka að bera út visvítandi óhróður um andstæðinga sína. Bæði ég og aðrir, þ. á m. og sérstaklega hæstv.forsrh., hafa orðið fyrir barðinu á þessum dónum. í útvarpsumr., sem fóru fram um bannmálið, varpaði stórtemplar því fram, þegar ég hafði ekki lengur tækifæri til andsvara á þeim vettvangi, að ég hefði lýst því yfir á opinberum fundi, að ég hefði grátbænt áfengislaunsala að svala drykkjufýsn minni, eftir að löglegur vínveitingatími var útrunninn. Því hefir verið lýst af umferðapredikara reglunnar, Pétri Sigurðssyni, svo að þjóðfrægt er orðið, að nafngreindir þingmenn hafi legið fyrir hunda og manna fótum, ölóðir og vitlausir. Ég verð nú að segja það, að meðan reglan misnotar það fé, sem hún fær úr ríkissjóði, á þann hátt að ala slíka dóna sem þessa menn, er ég nú hefi nefnt, sem ekki hika við að svívirða þing og stjórn með ósönnum óhróðri, þá er það hreint og beint vansæmandi fyrir regluna að ætlast til þess, að þingið veiti henni stórgjafir úr ríkissjóði. Hvenær sem hægt er að líta svo á, að reglan hafi sæmilega menn í sínum æðstu stöðum, og hverfi frá því að setja þar á oddinn slíka dóna sem nú eru, skal ég verða manna fyrstur til að veita málum hennar stuðning á Alþ. Hinsvegar vil ég, að hv.þdm., líka þeir, sem ekki hafa orðið fyrir barðinu á þessum mönnum og svívirðingum þeirra, sýni þann drengskap og réttlæti að taka upp hanzkann fyrir okkur hina, og segi, að þrátt fyrir nauðsynina á að styrkja bindindisstarfsemina í landinu, þrátt fyrir verðleika reglunnar fyrr á tímum, þrátt fyrir það, þó þörf sé á aukinni bidindisstarfsemi í framtíðinni, þá vilji þeir ekki á þann hátt greiða fyrir húsbyggingu reglunnar með stórgjöfum úr ríkissjóði, meðan ekki er sýnt, að hún sé þess umkomin að velja sér betri forustumenn en raun hefir á orðið undanfarin ár, meðan forstöðumenn reglunnar eru ekki hæfir til að hafa bætandi áhrif á uppeldi unglinga í bindindismálum. Einungis af þessari einu ástæðu er ég á móti þáltill. Meðan engin breyt. verður á stjórn reglunnar, meðan reglan sýnir ekki þann þroska að velja sér hæfari starfsmenn, þá skora ég á alla hv.þdm. að fella slíka till. sem þessa.

Forseti (JörB): Út af nokkrum ummælum í ræðu hv.þm. G.-K. vil ég beina þeirri ósk til hv.þdm., að þó þeir hafi einhverntíma orðið fyrir persónulegri móðgun frá utanþingsmönnum, þá gæti þeir þess að segja hér ekki annað en það, sem við á, sér staklega þar sem hlutaðeigandi aðilar eru hér ekki við og geta ekki borið hönd fyrir höfuð sér á þessum vettvangi.

Ólafur Thors Ég vil svara þessari umvöndun hæstv. forseta á þá leið, að ég var að andæfa móðgandi ummælum í minn garð, sem flutt voru á þeim vettvangi, þar sem ég átti þess engan kost að koma vörnum við. Hér í þessari hv.þd. eiga margir sæti úr hópi templara, og ef nokkur þeirra vill taka að sér að verja framkomu forustumanna reglunnar, er ég nefndi, þá skora ég á þá að gera það. En ef þeir gera það ekki, þá má líta á það sem vott þess, að umvöndun hæstv. forseta hafi ekki verið réttmæt.

Jakob Möller Ég finn ástæðu til að segja nokkur orð út af ummælum þeim, sem hv.þm. G.-K. beindi í garð þeirra manna, sem veita góðtemplarareglunni forstöðu. Að vísu stendur svo óheppilega á, að ég hlustaði ekki á þær útvarpsumr., þar sem hv.þm. sakar stórtemplar um að hafa farið með ósæmileg og óviðeigandi ummæli í sinn garð. En eftir því sem vitnisburðir herma, þá veit ég ekki betur en að hv.þm. G.-K. hafi gefið fullkomlega tilefni til þess, að slík ummæli voru eftir honum höfð, sem hann var að fjargviðrast út af. Á stúdentafundi, sem haldinn var hér í bænum í hitteðfyrra (1931) um bannmálið, sagði hv.þm. G.-K., að Jóhannes Jósefsson á hótel Borg hefði verið dæmdur fyrir brot á áfengislöggjöfinni vegna þess, að hann sjálfur og ýmsir aðrir þm. hefðu leitað svo sterkt á hótelstjórann, með heitum bænum og harmatölum, að gera sér úrlausn um útvegun vinfanga utan hins lögákveðna veitingatíma; hótelstjórinn hefði veitt þeim þessa úrlausn og fengið sektardóm fyrir. Ég veit ekki, hvað stórtemplar kann að hafa sagt um hv.þm. G.-K. eða haft eftir honum, en ég hygg, að það hafi átt sér mikla réttlætingu. Hv. þm. G.-K. er sem sagt þekktur að því að hafa það til að tala nokkuð ógætilega, jafnvel um sjálfan sig. Meira að segja hafa verið höfð eftir hv.þm. frá framboðsfundum ýms óvarleg ummæli, sem hann hefir ekki mótmælt.

Hver hefir sagt hv.þm. frá þeim?

. Já, ég hefi ekki orðið þess var, að hv.þm. G.-K. hafi mótmælt þeim, og eftir því sem ég þekki hv.þm., þá veit ég, að hann er oft sér staklega ógætinn í orðum. Ég ætla mér ekki að öllu leyti að forsvara framkomu templara. Ég veit, að þeir menn, sem mest halda uppi svörum fyrir regluna, geta líka talað ógætilega, og máske um skör fram. En að ætlast til þess, að gott málefni verði látið gjalda þess, það er alls ekki rétt og nær vitanlega ekki nokkurri átt. - Ég ætla svo ekki að tala neitt frekar um efni þáltill.; það er hlutverk hv.flm. að mæla fyrir henni. Í ræðu hv.þm. G.-K. komu engin rök fram gegn efni þáltill., og engin önnur ástæða en sú, að einstakir þm. hefðu orðið fyrir árásum í ræðum frá hálfu þeirra manna, sem eru málsvarar templara. Ég álít, að framkoma Alþingis gagnvart reglunni í þessu máli hafi frá upphafi, eða síðan 1911, verið mjög óviðfelldin, mig langar til að segja ósæmileg. Góðtemplarareglan hefir alltaf goldið þess, að ýmsir einstakir þm. hafa horn í síðu hennar og spilla fyrir málefnum hennar. Því að allt, sem sagt hefir verið um það frá upphafi, að Alþingi þyrfti einhverntíma að nota þessa lóð templara vegna stækkunar á þinghúsinu, er ástæðulaus þvættingur, sem ekki hefir við nein rök að styðjast. Ef Alþingi þykist hafa sakir á hendur góðtemplarareglunni, þá er ég viss um, að þær eru ekki síður á hinn veginn.

Ólafur Thors Ég skal játa, að það kunni að vera eitthvað satt í því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að ég væri stundum fremur ógætinn í orði. En ég get bætt því við, ef á annað borð er út í það farið, að ég veit ekki nema ég gæti fundið eitthvað svipað skapsmunum hans sjálfs, ef mannjöfnuður væri gerður okkar á milli í þeim efnum. Þó ætla ég nú að sýna honum þá skapstillingu í rétta sinn að bíða með að nefna nokkur dæmi því til sönnunar í fari hans sjálfs, þangað til við erum einir til viðræðu. En út af þeirri sögu, sem um hefir verið getið, að ég hafi grátbænt leynivínsala að svala áfengisþorsta mínum, þá vil ég segja eins og er, hvað þar muni vera lagt til grundvallar. Á fundi, sem haldinn var hér í stúdentafélaginu 1931 um bannlögin, þar sem þau voru rædd sem einkamál í hópi stúdentabræðra, sem hvorki var ætlazt til, að skýrt yrði frá í sölum Alþingið né í útvarpinu, flutti ég ræðu, þar sem ég vek að meðferðinni á þeim mönnum, sem harðast höfðu orðið fyrir barðinu á sektarákvæðum bannlaganna. Framarlega í fundarsalnum sat einn af þessum mönnum, Jóhannes Jósefsson gestgjafi á Borg, sem þá var undir ákæru fyrir bannlagabrot. Ég mun þá hafa sagt eitthvað á þessa leið: Hér situr nú meðal vor einn af þessum glæpamönnum. Glæpur hans er nú í því fólginn, að hann hefir verið of undanlátssamur gagnvart áleitni manna úr öllum stjórnmálaflokkum um ólöglegar vínveitingar. En ef hann nú þarf að fara í tugthúsið fyrir þessar sakir, þá má það þó vera honum nokkur sárabót, að hann getur haft Jónas Jónsson undir annari hendinni og mig undir hinni sem samseka í þessu máli. Það hefir þráfalt komið fyrir í þingveizlum, að veitt hefir verið vín eftir að löglegur vínveitingatími var liðinn. Þar sem þetta er á allra vitorði, þá verð ég að telja það óviðurkvæmilegt að bera fram þá slúðursögu í útvarpsumr. eftir að ég átti þess engan kost að bera hönd fyrir höfuð mér, að ég hefði með gráti og gnístran tanna beðið leynivínsla að svala áfengisþorsta mínum. Ég hygg, að ég hafi því eigi ofmælt í fyrri ræðu minni, er ég kallaði þennan sögumann siðlausan dóna. Nú hefir mér verið sagt, að stórtemplar sé prúðmenni.

Já, hann er það

. Má vera, að svo sé, en hann er þá lítilmenni. Sjálfur þekki ég hann ekki, en þegar ég heyrði þetta, þá sagði ég: Þessi maður kann að vera prúðmenni, og ekki dóni nema þegar hann þarf þess. Ég hygg, að ég hafi þá leiðrétt það, sem fram hefir komið hér í þessum umr. En í tilefni af umvöndun hv. 1. þm. Reykv. út af orðbragði mínu skal ég lesa yfir honum á eftir allar bænirnar og trúarjátninguna með.

Héðinn Valdimarsson Mér finnst það ekki frambærileg ástæða gegn þessari þáltill., þó að einn þdm. hafi orðið fyrir persónulegri móðgun frá einhverjum forráðamanni góðtemplarareglunnar. Ég vil því ekki taka undir neitt af því, sem hv.þm. G.-K. hefir sagt um þetta mál. Mér skilst, að hið raunverulega verð eignarinnar muni vera einhversstaðar á milli 50 og 75 þús. kr. Dómur hefir gengið í máli út af lóðinni milli góðtemplarareglunnar og Alþingis. Þar var dæmt, að góðtemplarareglan ætti helminginn af lóðinni, en hún var skyldug að flytja af henni, en þó átti ríkissjóður að útvega aðra lóð í staðinn. Lóðin er að fasteignamati 23 þús. kr., og sé lagt þar við sem svarar 50% af þeirri upphæð, eins og lóðin mundi verða hærri að söluverði, þá verður það um 34–35 þús. kr. Auk þess átti ríkissjóður að borga þann kostnað, sem leiddi af flutningi hússins af Staðnum. Það mundi verða um 15–16 þús. kr., svo það er víst, að skuldbindingar ríkssjóðs eru ekki nema um 40–50 þús. kr., og það gengur ósvífni næst að ætla sér að láta ríkissjóð greiða 200 þús. kr. fyrir þetta. Það liggur því ljóst fyrir, að það, sem meint er með þessari till., er ekkert annað en 150 þús. styrkur til bindindisstarfseminnar. Nú mundi ég vera með því, að ríkissjóður keypti þessa lóð fyrir matsverð, en með húsið hefir hann í raun og veru ekkert að gera, en það geta verið skiptar skoðanir um, hvort ætti að taka það með eða ekki. En hinsvegar finnst mér eðlilegt, sérstaklega ef sterkir drykkir verða leyfðir í landinu, að það verði að veita ríflegan styrk til bindindisstarfsemi í landinu, og þá ekki einungis til góðtemplarareglunnar, heldur gengju ekki litlar upphæðir til skóla og hverskonar bindindisstarfsemi, sem er fyrir utan regluna, svo og til kennara og annara, sem gætu haft áhrif á þau mál í landinu. En till. verður a. m. k. að bera með sér , að hér sé ekki eingöngu um eignakaup að ræða, heldur líka styrk. Þetta mál mun koma fyrir fjvn., svo ekki er þörf á að fara lengra út í það að sinni, en ef ekki verða gerðar breyt. á því, mun ég gera það frekar. En að samþ. það óbreytt, finnst mér ekki geta komið til mála.

Jakob Möller Hv. þm. G.-K. sagði, að þau ummæli, sem fellu hjá honum á stúdentafundinum, sem ég gat um, hefðu verið flutt í þann hóp, að þau hefði mátt skoða sem einkamál meðal stúdentabræðra. En það er mesti misskilningur, eins og hv.þm. veit, hví að á fundinum voru ýmsir aðrir en stúdentar, eins og t. d. Jóhannes Jósefsson, og fundurinn var opinber fundur, sem sagt var frá í blöðunum, bæði frá umræðum og ályktunum. Nú var ég á þessum fundi, en svo er ástatt með mitt minni, að ég þori ekki að fullyrða neitt um, að þetta, sem hv.þm. sagði, hafi verið nálægt orðalagi þeirrar ræðu, sem hann hélt, en hitt get ég látið mér skiljast, að þegar menn tala í hita, þá eigi þeir erfitt með að muna, hvað þeir hafi sagt. En ég vil vekja athygli hv.þm. á því, að ef hann fann sig svo mjög meiddan af orðum þessa manns, þá gat hann farið aðra leið en að beita hér í þingsalnum þessum ummælum, til þess að vinna á móti bindindisstarfseminni. Hann gat stefnt þessum manni fyrir ummælin, og það hefði verið miklu sæmilegra heldur en að nota þau hér sem rök gegn nauðsynjamáli þessa félagsskapar, sem hann segist meta mikils, og segir að líklegur sé til að geta gert mikið gagn meðal þjóðarinnar undir forustu annara manna en nú veita honum forstöðu. Ég á dálítið bágt með að skilja þann mikla mun, sem hv.þm. G.-K. gerir á þessum tveimur mönnum, stórtemplar Sigfúsi Sigurhjartarsyni og hótelstjóra Jóhannesi Jósefssyni. Ég þekki Sigfús Sigurhjartarson sem einstakt prúðmenni og hefi aldrei séð eða heyrt annað til hans, en hinn manninn þekki ég að allt öðru.

Bjarni Ásgeirsson Ég verð að geta þess, að ég get tekið undir hvert einasta orð hv. hm. G.-K., sem hann viðhafði um stuna af þeim mönnum; sem hafa haft með höndum forustu góðtemplarareglunnar á undanförnum árum. Ef dæma ætti góðtemplararegluna eftir framkomu þeirra manna, þá ætti hún ekki skilið annað en kalda fyrirlitningu. En ég geri það alls ekki. Ég skil vel og kann að meta hugsjón hennar og það starf, sem eftir hana liggur í fortíðinni, þó hún sé í mestu niðurlægingu nú sem stendur. Kenni ég það áhrifum bannlaganna og því niðurlægingarástandi, sem af þeim hefir skapazt, og treysti ég því fyllilega, að þegar búið er að hreinsa þau í burt, komist reglan í sitt gamla og góða horf og verði þess megnug að inna af hendi svipað starf og hún orkaði í fortíðinni. Í þeirri von ætla ég að ljá henni mitt lið með því að greiða atkv. með þáltill., sem hér liggur fyrir.

Ólafur Thors Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að sér hefði þótt miklu eðlilegra, að ég hefði dregið þennan stórtemplar fyrir lög og dóm heldur en að nota þá aðferð, sem ég nú hafði. Ég get ekki verið honum sammála um það, því að þótt ég hefði stefnt þessum manni og fengið hann dæmdan, þá geri ég ráð fyrir, að það hefði ekki haft nein áhrif á það allt og vinsældir, sem hann nýtur innan síns félagsskapar. En ef löggjafarnir, þingbræður mínir, vildu sýna mér og öðrum hv.þm., sem hafa orðið fyrir óverðskuldaðri árás af hendi þessa manns, drenglyndi, þá munu þeir neita reglunni um styrk þar til hún hefir fengið sér aðra og virðulegri forstöðu. Annars óska ég ekki, og að óreyndu treysti ég þingbræðrum mínum til þessa. Ég vænti þess nú, að hv. 1. þm. Reykv. skilji það, að sú leið, sem ég hefi farið, er líklegri til þess að hafa þau áhrif, sem ég óskaði eftir.

Tryggvi Þórhallsson Ég tel það óheppilegt, að þessar umr. skuli hafa komizt inn á þær brautir, að farið er að gera upp sakir við ýmsa menn, sem alls enga aðstöðu hafa til að svara fyrir sig á þessum vettvangi. Ég vil taka undir ummæli hv. 1. þm. Reykv., að þær eigi að gera upp á öðrum stað. Og ég skal taka það fram, að hvorki í till. sjálfri, sem hér liggur fyrir, né í framsöguræðu hv. fyrsta flm. var nokkurt minnsta tilefni gefið til þess að beina umr. inn á þetta svið. Þá skal ég koma inn á það atriði, sem hv.þm. G.-K. hefir dregið fram. Það er, hvernig hann orðaði það, sem hér liggur fyrir, „að það sé, hvort eigi að gefa góðtemplarareglunni 150 þús. kr.“. Ég verð að segja, að það er rangt að túlka það mál með þeim orðum, sem hann gerði. Ég hefi kynnt mér talsvert viðskipti þessara nágranna, Alþingis og reglunnar. í raun og veru er hér um að ræða landamerkjamál, og ég vil taka undir ummæli hv. 1. þm. Reykv., að það er ekki vansalaust, hvernig það mál hefir verið flutt á hendur templurum. Þegar ég gerðist einn af flm. þessarar þáltill., var það meðfram af því, að ég áleit, að Alþingi hefði farizt illa við góðtemplararegluna í þessu máli, og þá þáltill., sem afgr. var frá síðasta þingi, mætti skoða sem viðurkenningu af hálfu Alþingis um, að reglan hefði orðið hart úti. Þetta er önnur ástæðan til þess, að ég hefi orðið meðflm. Þessarar þáltill., vitandi vits, að við erum að kaupa þessa eign hærra verði heldur en hún í raun og veru er verð. Hin ástæðan er sú, að ég tel sérstaka ástæðu til þess að efla bindindisstarfsemina í landinu, og fyrst og fremst í þessum bæ. Ég vil vekja athygli á því, hvernig þessi till. er orðuð. Það er beint tekið fram, að þessu fé skuli varið til þess að reisa nýtt hús, sem jafnan verði í eign og til afnota fyrir góðtemplararegluna, m. ö. o., þessu fé á að verja til bindindisstarfsemi í landinu. Það er því alveg rangt orðað, að hér sé verið að „gefa“ reglunni fé. Það er sérstakt tilefni til þess, og það er viðurkennt af hv. 2. þm. Reykv., að samhliða þeirri breyt., sem verður á þessari löggjöf, eigi að efla bindindisstarfsemina í landinu, og þegar hæstv.Alþ. hefir orðið til þess að gera þeirri starfsemi ómögulegt um sitt húsnæði, þá liggur það beint við, að raðstafanir verði gerðar um fjarveitingar til þess að láta hennan félagsskap reisa sér nýjan samastað fyrir starfsemi sína hér og úti um land.

Jakob Möller Ég vil aðeins vekja athygli hv.þm. G.-K. á því, að það er gömul, viðurkennd réttarfarsregla að heyra framburð beggja málsaðilja. Nú krefst hv.þm. þess, að Alþingi dæmi hinn málsaðilann eftir sinni málafærslu sem sækjanda málsins, án þess að heyra hinn málsaðilann. Ég er sannfærður um, að hv.þm. G.K. hefir ekki athugað, hvað hann var að fara fram á. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli hv.þm. á því, hve mikill styrkur honum hefði verið við flutning þessarar kröfu, ef hann hefði getað vísað í dóm, þar sem yfirmaður reglunnar á Íslandi hefði verið dæmdur fyrir ósæmileg og staðlaus ummæli um þann hv.þm. En hann var svo óheppinn, að hann gætti þess ekki að hafa þessi gögn í höndunum, og ætlast nú til, að Alþingi dæmi þennan mann an þess að heyra hans framburð. Ég mótmæli þessu harðlega.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Hv. þm. Str. sagði, að sér þætti miklu miður, að umr. hefðu snúizt inn á þetta svið, sem raun hefir á orðið. Það skal mig ekki undra, þó að hv.flm. þyki það miklu miður, að umr. skuli hafa snúizt um efni og tilgang sjálfrar till. þeirrar, sem fyrir liggur! Hv. 2. þm. Reykv. benti á, að sér þætti það nokkuð einkennilegt að kaupa þessa eign með margföldu verði, og benti á, að það mætti alveg eins hafa aðra aðferð, ef ætti að styrkja regluna, og sé leið finnst mér skemmtilegri og eðlilegri heldur en að stilla upp kaupum og sölu á verðmæti, sem ekki kemst í námunda við þess raunverulega verðmæti. Út af þeim deilum, sem orðið hafa um það, hvort forsvaranlegt sé að fá leiðandi mönnum reglunnar svo mikið fé í hendur til þess að starfa með að þessum málum í landinu, vil ég segja það, að ég hallast að skoðun hv.þm. G.-K. í því efni, ekki fyrir það, að ég hafi orðið fyrir svipaðri árás og hann, sem sjálfsagt stafar af því, að ég hefi ekki gefið neitt tilefni til þess og verið mjög gætinn í öllum umsögnum um templara og það máefni. En það getur verið, að hann sé eitthvað sekur í því efni, samanber orðatiltækin: „fullur í gær, fullur í dag og fullur á morgun líka“. En það vil ég taka fram, að þau orð gefa ekkert tilefni til þess að ætla, að hann hafi með þessu háttalagi brotið áfengislöggjöfina. Hann hefir getað verið ölvaður og fylgt öllum ströngustu kröfum áfengislaganna. Ég vil benda á, að það er ekki þýðingarlaust fyrir bindindisstarfsemina, að sú starfsemi, sem reglan rekur, sé fengin í hendur þeirra manna, sem einhver áhrif hafa meðal þjóðarinnar, og einnig hvort starfsaðferð þeirra er sigurvænleg, en ég hefi enga trú á þeirri starfsaðferð, sem leiðandi menn reglunnar hafa nú. Ég var á fundi fyrir norðan skömmu áður en ég fór suður og heyrði á einn umferðapredikara stúkunnar, fór hann þeim orðum um einn þekktan mann í okkar þjóðfélagi, að allir fyriryrðu sig fyrir hann. Nú var það svo um þennan mann, að hann hafði tiltrú fjölda manna og hafði unnið talsvert að málum bindindismanna, en framkoma hans þarna var óskapleg, og þær svívirðingar, sem hann flutti, voru svo róttækar, að mér dettur ekki í hug að flytja þær hér. Þó að margt sé sagt hér í þingsalnum, kemst það ekki í hálfkvisti við þær svívirðingar, sem þessi maður flutti í dulbúnu máli, þó á þann hátt, að öllum gat skilizt, við hvern hann átti, en hann hafði ekki manndóm í sér til þess að nefna neitt nafn. Eftir þennan fræga fyrirlestur átti hann að vinna að því að endurreisa stúku þarna á staðnum, sem ekki hafði starfað um skeið, af því að hún hafði ekkert verkefni að vinna. En þeir menn, sem þarna voru á staðnum og eru bindindismenn af lífi og sál, fengu svo mikla andstyggð á framkomu þessa manns, að þeir neituðu að taka nokkurn þátt í starfsemi hans. Hann fékk ekki einn einasta mann með sér, svo rótgróin var fyrirlitningin á því, hvernig hann hagaði sinni starfsemi á þessum stað. Hvernig getum við svo hugsað okkur að kasta 150 þús. kr. til þessara manna, sem hrinda frá sér samstarfsmönnum aneð svívirðilegum ummælum um einstaka menn? Það getur náttúrlega verið gott að forða því, að menn drekki sig fulla af áfengi, en ég veit ekki, hvort það fyllirí er verra en þegar þessir ofstækismenn eru ár eftir ár á „rúngandi fylliríi“ í ofstæki sinnar eigin skoðunar. Þeir hafa timburmenn, sem stafa af ofnautn á þessu ofstækishjali þeirra. Ég held, að það sé ennþá verra, og þeir gera það illmögulegt fyrir þá menn, sem vilja vinna að þessum málum, að orka nokkurs, því að þeir koma eins og úlfar í hjörðina og eyðileggja alla starfsviðleitni manna. Mér finnst því fyllsta ástæða til þess að athuga, hvort það er forsvaranlegt að fá þessum mönnum fé í hendur til þess að útbreiða svívirðingar um einstaka ágæta menn þjóðarinnar og hrinda frá starfi mönnum, sem vilja vinna að því að minnka ofdrykkjuna í landinu, hvort sem það er af því, að þeir hafi verið svo sinnaðir frá upphafi, eða það eru menn, sem hefir þótt sopinn góður, en hafa svo áttað sig, eins og sumir hv. þingbræður mínir, sem sitja kannske ekki allfjarri mér, og tekið upp aðra stefnu í þessum málum. Það er virðingarvert, að þeir hafa séð að sér, en þeir eiga þá að gæta hófs í ummælum sínum um aðra menn. Það er verið að ásaka hv.þm. G.-K. fyrir það, að hann hafi verið of örorður í garð manna, sem ekki voru hér viðstaddir, en mér fannst hann færa rök fyrir því, að þau orð féllu hjá honum. En ég varð því miður var við það hjá hv. 1. þm. Reykv., að hann kom með engu vægari áras á mann, sem ég veit ekki til, að hafi komið neitt opinberlega fram í þessu máli, og þurfi því ekki að kasta steini að honum. Ég lýsi því yfir, að ég mun ekki fylgja þessari þáltill., vegna þess, að ég álít það ekki forsvaranlega aðferð að kaupa fasteignir með margföldu verði, og ef á að fara að veita stórstúkunni lífeyri í framtíðinni, verður það að vera gert með sérstöku tilliti til þess, að hún velji ekki þá menn til starfa, sem þjóðin getur ekki treyst, að ekki misbeiti svo stöðu sinni, að til tjóns verði fyrir það málefni, sem þeir eiga að vinna fyrir. - Ég mun svo láta þetta nægja frá minni hálfu og greiði atkv. á móti þessari þáltill. - og það strax, því að ég kæri mig ekkert um að hún sé að veltast lengur fyrir þinginu.

Flm. (Pétur Halldórsson) [óyfirl.]: Mér þykir það í sjálfu sér ekkert undarlegt, þó að menn láti ýmsar tilfinningar sínar í ljós í sambandi við þessa till., og ýmiskonar óánægja og gömul sár ýfist upp eftir þá baráttu, sem fram hefir farið á síðasta ári, og þá sérstaklega síðustu mánuðina. Ég vil samt skora á hv.þdm. að láta það ekki hafa áhrif á dómgreind sína að því er snertir þessa þáltill., sem hér liggur fyrir, því að það er annað og meira, sem hún fer fram á, heldur en hvernig orðum hefir verið hagað í viðskiptunum um bannmálið á síðasta ari. Mig tekur það sárt, þegar farið er út fyrir takmörk velsæmis, sérstaklega í þessu stóra vandamáli, sem nú aftur hefir verið leyst með atkvæðagreiðslu þjóðarinnar, og sem maður verður að vona, að verði ekki umræðuefni í bili í þessu landi. Og eftir þeim straumhvörfum, sem orðið hafa bæði hér á landi og víðsvegar úti um heim, virðist allt benda til þess, að svo verði ekki, a. m. k. ekki í bili. Ég held, að nú megi svo heita, að úr því sé skorið í bili, hver leið verði farin í baráttunni gegn ofnautn áfengis. Og það væri göfugt, ef nú væru látin niður falla öll illindi í sambandi við þá baráttu, sem búin er. Mér finnst sú ástæða, sem hv.þm. G.-K. aðallega beitti fyrir sig, næsta veigalítil, nefnilega sú, að nú væru þeir menn við völd í reglunni, sem hefðu farið óvarlegum orðum um andstæðinga sína. Ég álít það, sem fór fram í baráttunni fyrir 2–3 mánuðum síðan, aukaatriði. Með atkvgr. hefir skapazt nýtt, algerlega nýtt ástand í þessu efni hér á landi, og ber eingöngu að líta á það, sem framundan er. Ég geri ráð fyrir því, að baráttan gegn ofnautn áfengis og þeim hörmulegu afleiðingum, sem þar af koma, snúist nú í þá átt að verða barátta fyrir persónulegu bindindi. Allt bendir til þess, að reglan muni aftur taka að sér forstöðu þess starfs að aðstoða einstaka menn, sýna þeim góðvild og kærleika, hjálpa þeim til þess að verða nýtir borgarar; og jafnframt vernda aðra frá því að verða bæði sér og þjóðfélaginu til skaða og skammar. Og nú, þegar allar líkur eru á því, að þetta verði aðalverkefni reglunnar, þá álít ég, að deilur í sambandi við bannbaráttuna eigi niður að falla. Ég er einn af þeim góðtemplurum, sem hafa fundið til þess nú á síðari tímum, að reglan hefir ekki gefið nógan gaum að þessu verkefni, sem er og hlýtur að verða hennar aðalhlutverk. En nú er þess að vænta, að upp verði tekið sterkt, persónulegt starf á þessu sviði, að gera íslendinga að bindindismönnum. Það er ekki von til þess, að aðrir en þeir, sem trúa því, að þetta sé gott og göfugt málefni, styðji það. En það eru ýmsir þeirrar skoðunar, þótt þeir séu ekki sjálfir bindindismenn, og er gott eitt um það að segja. En þeir, sem beita sér fyrir málefnum reglunnar, verða oftlega að leggja á sig mikla fyrirhöfn, fjárútlat og fornir, - það kann alþýða manna að virða, og það er aðalatriði þessa máls. Í samræmi við þennan alþýðuvilja er þáltill. okkar flutt, og er mikið undir því komið, hvernig Alþ. snýst við henni. - Sú ástæða hv.þm. G.-K., að við templarar höfum verið tannhvassir eða jafnvel ókurteisir í viðræðum um bannið, er því alls ekki frambærileg í þessu máli. Ástæður hv. 2. þm. Reykv. eru heldur ekki sem haldbeztar. Hann hengir sig í það, að lóðin sé ekki nema 20 þús. kr. virði samkv. fasteignamati og vill, að ríkið kaupi lóðina fyrir 30 þús. kr. og hjálpi svo templurum til þess að flytja hús sitt á annan stað í bænum. Þetta er afstaða kaupmannsins, sem aðeins sér gildi hlutarins í krónum. Ég vil taka undir það með hv. 1. þm. Reykv., að kynni maður sér sorgarsögu þessa lóðamáls allt frá 1887 til þessa dags, þá komast menn að þeirri niðurstöðu, að það eru hörð viðskipti, sem Alþingi hefir átt við templara út af þessari lóð. Enda þótt nokkur hluti þessarar lóðar sé með þeirri kvöð til Alþingis, að taka megi lóðina og láta flytja húsið burt, þá má Alþingi ekki einblína á þá kvöð. Þetta er ekki bara kaup og sala. Alþingi verður að taka það með í reikninginn, að þessi félagsskapur er búinn að hafa þarna heimili sitt í ein 40 ár, og eigi að hrekja hann þaðan, er það skylda Alþingis að sjá góðtemplarareglunni fyrir nýju, viðunandi heimili. Hver veit nema góðar undirtektir hv.þm. í þetta mál gætu orðið til þess, að templarar yrðu ekki framvegis eins tannhvassir í garð þeirra eins og stundum hefir orðið. Sumstaðar hefir sú leið verið farin, að ríkisvaldið hafi bein afskipti af þessum málum. Nýlega hefir verið komið á því fyrirkomulagi í Danmörku, að sérstakur starfsmaður ríkisins hafi eftirlit með allri bindindisstarfsemi. Ég held, að þetta fyrirkomulag taki okkar ekki fram. Það mundi sýna sig, ef viðskipti góðtemplarareglunnar og Alþingis tækjust vel, að okkar leið - frjáls bindindisboðun - yrði áhrifameiri en það, að setja einhvern mann af ríkisins hálfu yfir þessi mál. Ég lít svo á, að leysi hv. Alþingi málið á grundvelli þessarar þáltill. okkar, þá sé þar með lagður grundvöllur fyrir mikið og blessunarríkt starf. Og ég vil láta þá ósk mína í ljós, að sú hv.n., sem fær mál þetta til athugunar, hafi það í hyggju, en ekki bara fasteignamatsvirðingu þessarar lóðar eða fornar væringar bannmanna og andbanninga.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Mér finnst það vera við hæfi, að umr. um þessa þáltill. verði nokkurskonar forsöngur að atrennu þeirri, sem gerð verður á þessu þingi til þess að nema úr gildi bannlögin, sem svo mjög hefir verið þráttað um á síðari árum. Hv. flm. hafa vitnað í núv. ástand og skorað á þingið að létta undir með góðtemplurum við húsbyggingu þeirra. Ég geri ráð fyrir því, að góðtemplarareglan almennt geri sér það ljóst, eins og hv. aðalflm. tók fram, að nú væru straumhvörf með þjóð vorri á þessum málum. Rökrétt afleiðing afnáms bannsins er sú, að reglan taki upp sína fyrri baráttu, byrji að nýju, því það, sem náðst hefir - bannið -, er farið forgörðum, og því verður nú að fitja upp á nýju. Að vísu á Alþ. eftir að samþ. afnám bannlaganna, en það er aðeins formsatriði, enda heyrist mér nú allir hv.þm. vera sammála um það, að þá leið beri að fara. Það má samt segja, að þessi till. sé komin of snemma fram, hefði gjarnan mátt bíða þar til búið var að koma aðalmálinu í það horf, sem sjálfsagt er. En vonandi fylgir hugur máli hjá forsvarsmönnum bannvina hér á Alþ., og þeir beygi sig fyrir þjóðarviljanum, þegar til kastanna kemur með afnám bannsins. Auðvitað getur Alþ. ekki tekið aðra afstöðu en þá, að fylgja meiri hl. þjóðarinnar, enda var svo mikill meiri hl. með afnámi bannsins, að það hlýtur að verða numið úr gildi. En síðar mun verða tækifæri til þess að ræða það nánar. Þegar þessi straumhvörf eru að gerast, þá er eðlilegt, að templarar hugsi sig um og vilji vita fótum sínum forráð, en það hafa þeir ekki vitað árin að undanförnu. Sem dæmi upp á það vilja þeir nú fara að reisa hús. Það er symbolskt, því að það þarf ekki einungis að reisa nýtt hús, heldur líka nýja reglu og nýtt starf. Gamla byggingin er að falli komin, unnið starf reglunnar einnig. Bygging íslenzkra templara er hrunin til grunna, og þeir hafa sjálfir staðið að niðurrifinu. Nú vilja þeir reisa þessa byggingu sína að nýju, en til þess þurfa þeir aðstoð ríkissjóðs. Þeir hafa alltaf fengið fjárstyrk úr ríkissjóði, og þeir hafa ekki notað það fé réttilega meðan bannið hefir staðið. Þeir hafa ekki notað feð til þess að veita almenningi haldgóða bindindisfræðslu, heldur stöðugt hamrað á þessu banni sínu. Og sýnilega hafa ýmsir hv.þm. legið undir þeirri ýtni bannmanna, að þeir skyldu setja slíkan blett á löggjöfina sem áfengislögin eru. Það er von, að þeir, sem hafa hvað eftir annað verið svívirtir í orðum af forvígismönnum þessa félagsskapar, minnist á það nú. En ég álít ekki rétt að taka afstöðu til þessarar till. á þeim grundvelli. Reynslan hefir sýnt, bæði á þessu sviði og öðrum, að varlegra er að fyrirskipa ekki, að mennirnir séu svo og svo góðir. Þó að menn séu góðir í dag, geta þeir verið orðnir allt öðruvísi á morgun. T. d. sagði einhver áðan af fullri sannfæringu, að stórtemplar væri prúðmenni. Hv. þm. G.-K. játar þessu, en sýnir jafnframt fram á það, hvernig þessi maður vann sér til óhelgi við eitt einasta tækifæri. Ég tel fullkomlega eðlilegt, að templarar fari fram á styrk af opinberu fé, en ég álít þá aðferð óhæfa, að ætla að nota þetta lóðamál til þess að knýja fram stóreflis styrki. Styrkurinn gæti komið fram á annan hátt, og ég tel jafnvel sæmilegt, að nú, þegar reglan ætlar aftur að fara að starfa á ærlegum grundvelli, fái hún styrk til þess að koma sér upp húsi. En lóðamálið er allt annað mál. Það hefir flækzt fyrir Alþ. um langt skeið og er ekkert annað en einber hégómi. Það er hreinasti misskilningur, að Alþ. hafi nokkurra hagsmuna að gæta í sambandi við þessa lóð. Þegar hér verður reist stærra og veglegra þinghús, verður það ekki á þessum stað. Templaralóðin getur því verið frjáls hverjum sem er þess vegna. Þetta hús er tilvalið sem þjóðmenjasafn þegar fram líða stundir, en nýtt þinghús á að vera á öðrum stað. Bezta lausn þessa máls teldi ég þá, að Alþ. afsalaði sér öllu tilkalli til þessarar lóðar og afhenti templurum hana kvaðalaust. Ég vil að lokum leggja það til, að máli þessu verði ekki strax vísað til síðari umr., heldur verði umr. nú frestað og málinu vísað til n.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið nú að sinni. En ég vildi samt minnast á þá áskorun hv.þm. G.-K. til þm., að þeir tækju upp þykkjuna fyrir hann og settu þessari fjárveitingu einhver sérstök skilyrði. Hann hefir hegðað sér hér í d. sem vanstilltur píslarvottur, barmar sér yfir því, að um sig sé ómaklega farið hinum hörðustu orðum, og lætur það skína í gegn, að sjálfur sé hann prúðmennskan uppmáluð. Ég vil nú leyfa mér að draga þá prúðmennsku í efa, og máli mínu til sönnunar benda á ræðu hv.þm. G.-K., sem hann flutti um áfengisl. á síðastl. Alþingi. Þar segir hann svo um þá menn, sem veita reglunni forstöðu: „Ég er hræddur um, að menn fái óbeit á slíku máli, af því að þeir eru ógeðslegir, sem standa í fararbroddi“. Þetta er nú svo sem sýnishorn af prúðmennskunni, og auk þess er puntað upp á ræðuna með orðum eins og „dónar“ og „dusilmenni“, þegar um andstæðingana er að ræða. Ennfremur segir í sömu ræðu, að áfengi sé sá notalegasti drykkur, sem geti komið inn fyrir varir þyrsts manns! - En það, sem ég vildi sagt hafa með þessu, er það, að sá, sem velur andstæðingum sínum slík orð á vettvangi, þar sem þeir hafa ekkert tækifæri til þess að bera hönd fyrir höfuð sér, ætti helzt ekki að kveinka sér undan hörðum orðum frá þessum sömu andstæðingum, og það því síður, ef þau eiga fullan rétt á sér, eins og samflokksmaður hv.þm., hv. 1. þm. Reykv., upplýsti. Hv. þm. bar það, að hann hefði verið algerlega varnarlaus fyrir orðum stórtemplars. Ég vil þó benda á, að næst á eftir stórtemplar talaði samsinnismaður þessa hv.þm., Einar E. Kvaran. Þá vil ég hvað mig snertir mótmæla sem algerlega tilhæfulausum orðum hv. hm. um framkomu þm. í þingveizlum. Hann var að lýsa því, að þegar löglegur vínveitingatími væri útrunninn, kæmi upp hjá þm. grátur og gnístran tanna, og heitar bænir stigi frá brjóstum þeirra til veitingamannsins um það, að halda áfram að veita vín. Ég veit með vissu, að það er mjög fjarri sanni að yfirfæra þetta á þm. almennt, þótt þessa kunni að vera dæmi. Skilyrði þau, sem hv.þm. vill setja fyrir fjárstyrk til reglunnar, skildist mér vera þau, að þessir „dónar“, sem hann nefnir svo, væru látnir víkja sæti úr trúnaðarstöðum reglunnar, og í stað þeirra settir menn, er væru honum meir að skapi. Ég veit, að góðtemplarareglan gengur aldrei að því skilyrði að játa hv.þm. G.-K. segja sér fyrir um embættismenn sína, enda yrði þá varla von neins góðs starfs af hennar hendi. Það er rétt hjá hv. 2. þm. Reykv., að sú upphæð, sem hér er nefnd, er allt of há sem kaupverð lóðarinnar. En ég lít svo á, sem þetta sé eins mikið beinn byggingarstyrkur til reglunnar, og fannst mér hv. aðalflm. enga dul draga á það. Og ég tel afgreiðslu þessa máls prófstein á þann bindindisáhuga, sem ýmsir andbanningar kjósa að skreyta sig með. En ég er undir niðri alveg vantrúaður á bindindisskraf þessara manna, sem vilja endilega styrkja bindindisstarfsemi í öðru orðinu, en segja svo í hinu, að áfengi sé sá notalegasti drykkur, sem fari inn fyrir varir þyrsts manns. Og ég hefi litla trú á löghollustu þeirra manna, sem hrósa sér af því að geta náð í eins mikið whisky og þeir bara kæri sig um, hvenær sem er. - Mér þótti leitt, að hv.þm. Mýr. og hv. hm. V.-Húnv. skyldu finna sig knúða til að standa upp og vitna, að þeir gætu tekið undir allt ráð, sem hv.þm. G.-K. hefði sagt. frá eigin brjósti bættu þessir hv.þm. við bindindisahuganum og brennivínsaðdáun. Ég get svo látið niður falla umr. um þessa till. að sinni og mun greiða atkv. með því, að hún fari til síðari umr. og í nefnd.

Ólafur Thors Hv. þm. Seyðf. sagði í ræðu sinni, að sér kæmi það undarlega fyrir sjónir, að ég væri að kveina og kvarta yfir því, þó á mig væri ráðizt, þegar ég hefði haft þau orð um menn reglunnar, sem hann vitnaði til úr ræðu frá síðasta þingi. Þessi ræða er óyfirlesin, og er varhugavert að vitna í slíkar ræður; það vita þingmenn sjálfir af eigin reynd. Hinsvegar man ég það, að ég fór allhörðum orðum um þessa menn. En margur mundi mæla, að það hafi ekki verið að ósekju, því á meðan ég talaði hélt ég á nýútkomnu blaði templara, Sókn, þar sem voru gífuryrði og meiðyrði um alla þá þm., sem fluttu till. um afnám bannsins þá í þinginu. Og ef það er ósæmandi að nota hörð orð um þá menn, sem notuðu þetta eitt til að svívirða flutningsmenn tillögunnar, þá veit ég ekki, hvað þarf til þess að verðskulda ill orð. Í sambandi við útvarpstumr. vil ég geta þess, að stórtemplar notaði tækifærið, sem síðasti ræðumaður á undan Einari Kvaran, til þess að svívirða mig persónulega, og vissi hann, að ég gat ekki borið þar hönd fyrir höfuð mér. Ég kom að vísu boðum til Einars, þar sem ég bað hann að skila til þjóðarinnar, að þessi ummæli stórtemplars væru ranglega höfð eftir mér. En svo kom annar templari, alþekktur froðusnakkur og bjálfi, Felix nokkur Guðmundsson, og hóf máls á enn verri illmælum um mig, af því að hann vissi, að enginn tók til máls á eftir honum, enda hefði hann annars brostið kjark til þess. - Hv. þm. Seyðf. vænir mig um að vilja ekki styðja bindindisstarfsemina í landinu. Hann heldur því fram, að ekki sé að marka orð í bindindisátt frá mönnum, sem segja, að vínið sé ljúffengur drykkur. Ég vil upplýsa hv.þm. um það, ef hann yrði regluboði - og það held ég liggi vel fyrir honum - að honum þýðir ekki að segja almenningi, að vínið sé ekki gott á bragðið og áhrifin þægileg. Hann á að viðurkenna, að það geti verið ljúffengt og augnabliksáhrifin notaleg. En svo á hann að segja það, sem er mergur málsins, að þó að svo sé, þá sé vínið samt oft til mikillar bölvunar og nær undantekningarlaust rót alls ills hverjum æskumanni. Hann á að játa, að sumir kunni með vin að fara, og að „hóflega drukkið vín gleðji mannsins hjarta“. En hann á samtímis að benda á, að mörgum breytir vínið í vitfirringa, og minna á hvílíkri ómælanlegri ógæfu vínið oft hefir valdið.

Thor Thors Það er eðlilegt, að bannmálið hafi blandazt inn í þessar umr., en og vænti þess, að tækifæri gefist síðar á þinginu að ræða það mál og mun því ekki fara út í það að þessu sinni. Ég vildi hér aðeins gera grein fyrir atkv. mínu um þessa till. Ég mun greiða atkv. á móti henni, af því að ríkið hefir ekkert með lóðina og húsið að gera. Ég er sammála hv.þm. V.-Sk. um það, að reisa þurfi í framtíðinni nýtt þinghús, en ekki komi til mála að gera breytingar á þessu húsi. Þá verður það hús reist á öðrum stað, á annari lóð, enda á ríkið stærri og hentugri Ióðir annarsstaðar í bænum. Ég hefi heyrt því fleygt, að templurum hafi verið bannað að byggja á lóð sinni, vegna þess að það tæki af útsýn frá einni hlið hússins. Ég verð að segja það, að þau taka að stiga verðmætin á voru hrjóstruga og kalda landi, ef meta skal útsýn frá bakhlið þinghússins á 150 þús. krónur! Ég tel rétt og sjálfsagt að leyfa góðtemplurum að gera það við lóðina, sem þeir vilja.

Tryggvi Þórhallsson Tveir hv.þm. hafa látið þau orð falla, að þeir teldu ekki ríkinu neinn akk í lóð templara, og telja, að templarar ættu að fá að halda lóðinni og fara með hana eins og þeim sýnist. Í sambandi við þetta vil ég geta þess, að til Alþ. hafa komið tilmæli frá templurum um, að þeir mættu nota lóðina, og voru meira að segja byrjaðir að byggja á henni, en þá var þeim neitað um það af Alþ. Einnig kom til mála, að lóðin yrði keypt til þess að byggja á henni nýju símastöðina, en Alþingi mótmælti því einróma. Ég man ekki betur en að sent hafi verið mótmælaskjal gegn þessum kaupum, undirskrifað af öllum forsetum Alþingis.

Alþingi getur breytt um skoðun

. Ég veit það, en hingað til hefir Alþingi neitað eindregið öllum tilmælum í þessa átt. En ég viðurkenni, að nýtt viðhorf skapist með nýjum vilja Alþingis, ef fram kæmi.