Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) : Frv. þetta er samhljóða bráðabirgðal., sem gefin voru út í sumar. Það er komið frá Ed. Sjútvn. hefur athugað frv. og hefur ekkert við það að athuga og leggur því til, að það verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Bjarni Bjarnason) : Á þingi 1940 lá fyrir frv. í Ed. um breyt. á gagnfræðaskólal. í þá átt, að Seyðisfjarðarbær yrði tekinn með í tölu þeirra bæja, sem rétt hefðu til að stofna gagnfræðaskóla. Málið mun hafa komizt í gegnum Ed. ágreiningslaust, en af einhverjum ástæðum dagaði það uppi í þessari hv. d. Nú hefur menntmn. flutt þetta mál, eftir ósk hv. þm. Seyðf., og breytt því þannig frá því, sem áður var, að Akranes verði einnig tekið inn í frv. En sú breyt. er gerð samkvæmt ósk ráðamanna á Akranesi og hv. þm. Borgf. Ég vil vænta þess, að málið megi ganga fljótlega í gegnum þessa hv. d. og verða að l., því það mun eflaust vera vilji þingsins. En menntmn. mun ekki óska að gera neinar breyt. við það eins og það nú er.



Ég ætla ekki að taka til umr. þetta frv., sem fyrir liggur. Ég hef ekkert um það að segja. Hins vegar vil ég nota tækifærið til þess að hafa orð á því, að mér þykir afgreiðsla skólamála hér á Alþ. vera orðin alleinkennileg. Ég minnist þess, að það voru nokkur frv. borin hér fram á síðasta aðalþingi um þessi efni, en þá var þess eindregið óskað, að beðið yrði með afgreiðslu allra slíkra mála, þar sem skipa ætti milliþn. til að rannsaka skólamálin í heild. Ég hef sérstaklega í huga eitt frv. í þessu sambandi, sem borið var fram hér í hv. d. á síðasta þingi. En eftir því, sem ég bezt veit, mun þessi n. vera óskipuð enn þann dag í dag, og virðist mér helzt sem slegið hafi verið einhverju gervitjaldi yfir þessi mál. Ég vil ekki vera að tefja hér umr. með því að orðlengja þetta meira, en ég verð að segja það, að mér þykir það koma dálitið einkennilega fyrir sjónir, að ýmist skuli vera óskað eftir, að ákvörðunum um þessi mál í heild sé frestað, eða að tekin séu út úr einstök frv., eins og hér er gert, og lagt til, að þau séu keyrð í gegn. Mér þætti vænt um, ef hv. menntmn, gæti frætt mig um, hvernig á þessu stendur.

Frsm. (Bjarni Bjarnason) : Ég tel nú ekki í mínum verkahring að svara fyrirspurn hv. þm. En ég held, að ég muni það rétt, að það mál, sem fyrir honum vakir í þessu sambandi, muni vera um stofnun búnaðarskóla á Suðurlandsundirlendinu, og því máli mun hafa verið vísað frá með rökst. dagskrá og þar af leiðandi ekki viðkomandi menntmn. á þessu stigi. Ég get ekki upplýst um það, hvort ríkisstj. muni hafa skipað milliþn. í skólamálum, eins og gert var ráð fyrir á síðasta þingi. Og því miður er sá ráðh. ekki viðstaddur, sem fer með menntamál, en hugsanlegt væri, að þeir ráðh., sem nú eru hér staddir, vissu hvort þessi n. hefur verið skipuð. Ég vildi svo óska, að þetta mál fengi að ganga til 2. umr., jafnvel þó einstaka hv. þm. kunni að vera óánægður með afgreiðslu annarra mála.



Ég vil aðeins í sambandi við þetta mál beina þeirri fyrirspurn til hæstv. atvmrh., hvernig á því standi, að nú sé hætt að birta reikninga síldarverksmiðjanna með ríkisreikningnum. Þeir voru ekki birtir með reikningnum fyrir árið 1939 og ekki heldur í B-deild Stjtíð., sem þó á að gera skv. 1. ríkisverksmiðjanna. Það væri æskilegt, að þm. gæfist kostur á að kynna sér reikningana, og væri ef til vill hægt að fá þá í stjórnarráðinu, en hitt væri aðgengilegast, að fá þá prentaða, eins og á að gera, með ríkisreikningnum. Má ekki vænta þess, að svo verði eftirleiðis?

Forseti (JörB) : Þó að 1. gr. sé felld, er efni frv. óskert í öðrum gr. 2. gr. verður því borin upp. En verði hún samþ., breytist greinatalan samkv. því.



Er það ekki óvenjulegt að halda áfram atkvgr. eftir að búið er að fella 1. gr.?

Forseti (JörB) : Það er undir efni frv. komið. Það hefur komið fyrir, að 1. gr. hefur verið felld, en frv. síðan samþ. og orðið að lögum. Brtt. 20,1, fyrri málsgr., felld með 11:7 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EOl, EE, ÍslH, JPálm, SK, StSt, ÞBr. nei: EystJ,1) GG, HelgJ, JakM, JGM, ÓTh, PHann, SEH, SkG, StgrSt, JörB. BÁ, BjB, EmJ, FJ, GÞ, GSv, HG, HV, JÍv, PO, SvbH greiddu ekki atkv. 2 þm. (ÁÁ, BJ) fjarstaddir.

1) Viðskmrh.: Yrði þessi gr. samþ., mundi ég við 3. umr. beita mér fyrir því, að síðasti málsl. gr. félli niður, og með þeirri grg. segi ég nei.



Þar sem brtt. mín hefur verið felld, er sjálffallinn b-liður síðari brtt. minnar, og mun ég því taka aftur 2. brtt. á þskj. 20. 2. gr. felld með 16:11 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: BÁ, BjB, EystJ, GG, He1gJ, JÍv, PHann, SkG, StgrSt, SvbH, JörB. nei: EOl, EE, EmJ, FJ, HG, HV, ÍslH, JakM, JGM, JPálm, ÓTh, PO, SEH, SK, StSt, ÞBr. GÞ, GSv greiddu ekki atkv. 2 þm. (ÁÁ, BJ) fjarstaddir. Frv. þar með fallið.

Flm. Haraldur Guðmundsson) : Ég get verið fáorður um þetta frv. nú af tveim ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess, að því fylgir allýtarleg grg., sem ég í verulegum atriðum get látið nægja að vísa til, og í öðru lagi vegna þess, að í sambandi við það frv., sem hér var áðan verið að. greiða atkv. um (frv. um ráðstafanir gegn dýrtíðinni), hafa farið fram miklar umr. um dýrtíðarmálin í heild. Í þeim umræðum hefur margt komið fram, bæði frá mér og öðrum, sem ég hefði gjarnan viljað láta fylgja í framsögu. Eins og hv. þdm. sjá, er þetta frv. til breyt. á og viðauka við 1. frá síðasta Alþ. um ráðstafanir vegna dýrtíðarinnar og tekjuöflunar í því sambandi. Og við flm. þessa frv. litum svo á, að það sé mjög miður farið, að heimildin til þeirra 1. skuli ekki hafa verið notuð. Eins og fram hefur komið, hefur ekki náðst samkomulag um það í ríkisstj. að beita þeim heimildum, sem. fyrir eru í téðum l. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er því gert ráð fyrir þeirri breyt. á 1., að í stað hinna ýmsu heimilda, sem þar eru gefnar, komi nú bein fyrirmæli frá Alþ. Þetta á sérstaklega við um lækkun tolla og farmgjalda á vörum, sem fluttar eru til landsins. Auk þess er nokkrum nýjum ákvæðum bætt við í frv., sem flest eru í samræmi við það, sem við flm. þessa frv. töldum, að hefði átt að taka með í 1., þegar þau voru afgr. s. l. vor. Meginefni frv., auk þess sem ég áður hef greint frá, er það, sem nú skal greina. Í fyrsta lagi samræming alls verðlags í landinu og, að eftirlitið sé haft í höndum eins aðila og sé tvímælalaust á ábyrgð ríkisstj. Það er ekki ætlazt til, að þær n., sem nú starfa, verði lagðar niður, heldur leggi þær till. sínar fyrir sérstaka ríkisverðlagsn. og verði henni til aðstoðar, en sú n. hefði aftur á móti það vald, sem nú liggur í höndum þessara mismunandi nefnda. Tvær meginástæður liggja til þessarar mikilvægu breyt. Í fyrsta lagi sú, að við teljum sjálfsagt, að sami aðilinn beri ábyrgð á notkun þess fjár, sem gert er ráð fyrir, að notað verði til af halda dýrtíðinni niðri, því að það liggur í augum uppi, að það má gera hvaða ráðstafanir sem er til þess að halda dýrtíðinni niðri gagnslausar, ef sjálfstæðar n. eru stofnaðar, sem eyða kannske stórfé þannig, að það komi að engu gagni. Ríkisstj. ætti með þessu frv. að fá mikið fé til þess að halda verðlaginu niðri. Og við lítum svo á, að æðsta vald um verðlagsákvæði eigi að vera í hennar höndum. N. þær, sem nú hafa verðlagseftirlit með höndum, eru skipaðar með sérstöku sjónarmiði fyrir augum og koma því aldrei að þeim notum, sem æskilegt væri. Hér er ekki gert ráð fyrir, að neitt sé víkkað eða fært út frá því, sem nú er, í að ákveða verðlag á vörum, hvort heldur eru innlendar eða útlendar vörur. Við leggjum til, að sú n., sem fara ætti með þessi mál, yrði skipuð af ríkisstj., en það þýðir að sjálfsögðu það, að ef ekki næst samkomulag innan ríkisstj. um þessi mál, þá hlýtur sá ráðh., sem með viðskiptamálin fer, að hafa þar úrskurðarvald. Og ef þetta á að koma réttlátlega niður, verður hann að hafa vald til þess að fyrirbyggja, að ráðstafanir verði gagnslausar fyrir störf gagnslausra nefnda. Þá er gert ráð fyrir því, að þessi n. ákveði einnig þau raunverulegu farmgjöld, sem ætlazt er til, að skipaeigendur fái, af því að þótt ákveðið sé, að farmgjöld á vissum vörum megi ekki vera hærri en þau voru frá Kaupmannahöfn fyrir stríð, þá er ekki meiningin, að sá halli verði borinn uppi af skipafélögunum, heldur af dýrtíðarsjóði. Hins vegar yrði það að metast í hverju einstöku tilfelli, hversu mikið þætti ástæða til að greiða eimskipafélögunum, og hafi til hliðsjónar þann hagnað, sem þau höfðu á s. 1. ári. Þá er einnig, nánar en nú er gert, ákveðið verksvið verðlagsn. Í staðinn fyrir, að í 1. um verðlagseftirlit er ekki ákveðið, við hvað skuli miða í starfsemi n., þá er hér lagt til, að meginreglan verði sú, að ekki verði leyfð meiri álagning á hverja einingu en var fyrir stríð, að viðbættum þeim kostnaði, sem hækkað hefur. En þetta byggist á því, að við teljum óeðlilegt, að sama hundraðsgjald sé lagt á vörur, hversu mikið sem þær hafa hækkað í verði. Það er fullvíst, að engin þörf er á að leggja á vöru, sem seld var á eina krónu fyrir stríð, sömu 30% nú og þá var gert, því að auk þeirrar miklu umsetningaraukningar, sem orðið hefur, hefur það bætzt við, að umsetningin hefur aukizt mjög að magni til, auk þess sem vörurnar hafa hækkað í verði. Ég held, að eðlilegt sé í mörgum tilfellum að hafa álagninguna lægri en nú er til þess að draga úr dýrtíðinni. Um skömmtunarvörurnar er lagt til, að ekki verði hærri álagning á þessar vörur en 30% samanlagt, í heildsölu og smásölu. Nú mun þessi álagning vera um 40%. Ég hygg ég megi fullyrða, að þessi álagning sé óþarflega rúm. Mér er nokkuð kunnugt um venjulega álagningu á þessar vörur, að vísu fyrir löngu síðan, 12 til 15 árum, og fullyrði hiklaust, að álagning á þessar vörur muni ekki hafa náð 34% þá. Það liggur í augum uppi, að það er eitthvað bogið við þetta fyrirkomulag, ef það þarf að kosta 41 krónu að skipta sundur og selja úr einum poka af hrísgrjónum t. d., en það er sú álagning, sem heimiluð er samkv. ákvörðun. verðlagsn. Ég hef reynt að kynna mér, hvað fært muni að fara í þessu efni, og komizt að þeirri niðurstöðu, að ekki ætti að leyfa meiri álagningu en 25 til 30%. En með tilliti til aukinnar kaupgetu hjá öllum þorra manna og til þess að þrengja ekki kosti einnar stéttar, höfum við sett hámarkið 34%. Og höfum við gert ráð fyrir, að hluti heildsalanna yrði ekki meir í en svo, að smásalarnir gætu haft sem næst 25%. Til samanburðar vil ég geta þess, að hjá Kron hefur heildardreifingarkostnaður orðið 13.44 af útsöluverðí Ég veit ekki, hvað mikil álagning er á þessar vörur hjá þeim, en mér skilst, eftir því að dæma, að trúlegt sé, að álagning á innkaupsverð þurfi ekki að fara yfir 19 eða 20%. Annars þykir mér ekki ósennilegt, að hæstv. viðskmrh. hafi af þessu eitthvað fyllri upplýsingar. Þá er einnig lagt til, eins og ég hef áður getið um, að fella niður eða lækka ýmsa tolla, og þar með skuli fella niður - ekki hálfan sykurtollinn, heldur allan. Þessi till. er ekki byggð svo mjög á því, að ekki geti verið ástæða til, undir sérstökum kringumstæðum, að tolla kaffi og sykur. Heldur er hún byggð á því, að það er að okkar hyggju beinlínis óskynsamlegt að innheimta háa tolla af innkaupsverði nú, því að það kemur beint niður á vísitölunni og eykur dýrtíðina. Ætlun okkar með því að hafa bein fyrirmæli um afnám tolla og lækkun flutningsgjalda er sú, að einmitt, með því að verja fé úr dýrtíðarsjóði til að lækka innkaupsverð varanna, kominna til kaupmanna og neytenda, sparast ekki aðeins hækkun flutningsgjalda og háir tollar, heldur einnig sú mikla álagning, sem nú er á þessar upphæðir, en sú álagning er nú 40 til 75%. Þá er gert ráð fyrir því, að nú sé sett heimild til að innheimta útflutningsgjald af þeim vörum einum, sem seldar eru með stríðsgróða. En um það eru menn sammála, að ekki sé hægt að leggja útflutningsgjald á vörur, sem seldar eru með litlum hagnaði eða jafnvel tapi. Þá er gert ráð fyrir því, að stofnaður verði sérstakur dýrtíðarsjóður til að mæta þeim útgjöldum, sem nauðsynlegt er að inna af hendi til þess að halda dýrtíðinni niðri eða minnka hana. Auk þess fjár, sem gert var ráð fyrir, að lagt yrði fram í þessu skyni úr ríkissjóði, sem voru 5 millj., er nú gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi einnig fram 3 millj., þannig að framlag hans verði 8 millj. kr. Þetta er lagt til með hliðsjón af hag ríkissjóðs, og að nokkru leyti er stuðzt við till. viðskmrh. Þá er gert ráð fyrir, að aflað verði a. m. k. 3 millj. kr. með sérstökum stríðsgróðaskatti, og ef ekki er nokkurn veginn tryggt, að sú upphæð fáist, teljum við óhjákvæmilegt, að á næsta Þingi verði skattal. breytt í það horf, að a. m. k. sú upphæð fáist í ríkissjóð. Enn fremur er gert ráð fyrir, að sá skattauki, sem á er lagður á þessu ári, 10%, renni í dýrtíðarsjóð, og fer það þá eftir afgreiðslu tekjuskattsl. á næsta þingi, hvort innheimtur verður sérstakur viðauki eða 1. breytt. Auk þessa framlags úr ríkissjóði - stríðsgróðaskattsins og álags á tekjuskatt, sem gert er ráð fyrir að nemi samtals 4 millj., - er svo gert ráð fyrir, að fengin verði með sérstökum sköttum sú upphæð, að dýrtíðarsjóði séu tryggðar a. m. k. 14 millj. kr. tekjur á næstu 12 mánuðum, auk þeirra tekna, sem fengjust með útflutningsgjaldinu á stríðsgróðasölu. Þegar athugað er, hvaða skattstofnar eru líklegastir í þessu skyni, virðist okkur flm. þessa frv., að eðlilegast sé að leita þangað, sem óeðlilegar tekjur berast mönnum vegna þess sérstakt ástands, sem nú er. Kosturinn við það, eins og ég sagði áðan, að lækka innkaupsverð skömmtunarvara, er sá, að það kemur beint fram í verðlagi varanna og vísitölunni og kaupgjaldinu í landinu. Einnig er gert ráð fyrir því, að ofan á skemmtanaskattinn, sem kvikmyndahúsin nú greiða, sé lagt sérstakt gjald, sem nemi 25% af andvirði miðanna. Auk þessa er gert ráð fyrir að afla tekna í dýrtíðarsjóð með stríðsgróðasköttum, sem lagðir verði á sérstaklega. Einnig gæti ég hugsað mér fleiri tekjustofna í þessu skyni. Ég lofaði því í upphafi að vera stuttorður, og get ég því látið þetta nægja að sinni. Ég vil þó aðeins fara nokkrum orðum um 9. gr. Þar er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. sé heimilt að kaupa birgðir af nauðsynjavörum og sjá um dreifingu á þeim. Nokkuð hefur þótt á skorta, þrátt fyrir góðan vilja, að þetta hafi tekizt, og þótti því ástæða til þess að tryggja það, að ætíð væru til nægar birgðir nauðsynjavöru í landinu. - Ég mun að þessu sinni láta máli mínu lokið og mun ekki taka til máls aftur við þessa umr. nema sérstakt tilefni verði til þess, en vil leggja það til, að málinu verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og fjhn.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Það er nú búið að ræða svo mikið dýrtíðarmálin, að það mundi vera að bera í bakkafullan lækinn að fara að ræða mikið um þau í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir. Flest þau atriði, sem um ræðir í þessu frv., eru uppsuða úr gildandi 1. um þessi mál og því frv., sem flm. þessa máls voru nú að drepa hér í d. Þó er frá þessu ein mikilsverð undantekning, og vil ég minnast á hana sérstaklega. En hún er sú, að í þessu frv. er ekki gert ráð fyrir því, að ríkisvaldið fái neinu ráðið um kaupgjaldið í landinu, en hins vegar á það algerlega að ráða verðlagi landbúnaðarafurða. Við framsóknarmenn getum ekki fallizt á þessa einhliða lausn málsins og erum þess vegna á móti frv. Hin smærri atriði frv. hirði ég ekki að rekja nánar, enda eru þau fá og ekki mikils virði. Hv. þm. Seyðf. minntist hér sérstaklega á álagningu á erlenda vöru og nefndi þar til, að gert væri ráð fyrir, að heildarálagningin á kornvöru færi ekki fram úr 30% af innkaupsverði. Þetta er ekki eins stórt atriði og hv. þm. vildi vera láta, og get ég upplýst það, að álagningin hefur verið milli 30–40% og a. m. k. undir 40%. Hér er því um svo lítils háttar breyt. að ræða, að hún hefur ekki nein veruleg áhrif á verðlagið í landinu. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara að taka hér upp almennar umr. um málið, þar sem þær hafa nú staðið yfir í 7 daga samfleytt.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) : Ég ætla ekki að gefa tilefni til þess að deilur rísi um þetta atriði, enda get ég upplýst hæstv. viðskmrh. um það, að þessi álagning er nú um 39%. - Hvað snertir fullyrðingar hæstv. ráðh. um það, að hér sé verið að binda verð á landbúnaðarafurðum jafnframt því, sem verið sé að gefa laust kaupgjaldið, get ég upplýst það, að hér er ekki um neina bindingu að ræða. Eins og getið er um í þessu frv., getur ríkisstjórnin ráðið því, hvaða verð er á vörunum, og svo er einnig í gildandi lögum. Til viðbótar því, sem ég sagði áðan, skal ég geta þess, að það er nauðsynlegt fyrir störf n. að hafa eina sér staka yfirstjórn, - það er veigamikið atriði í mínum augum. Það er veigamikið atriði, að sá aðili, sem er ábyrgð á því, að dýrtíðin vaxi ekki, hafi einnig vald til þess að fyrirbyggja, að verðlagsákvarðanir brjóti ekki í bága við aðgerðir ríkisstj. og geri að engu starfsemi ríkisstofnunarinnar.

Flm. (Steingrímur Steinþórsson) : Þetta frv., sem er á þskj. 15, er flutt af mér ásamt fjórum öðrum þm. úr Framsfl. og hefur verið nefnt frv. til l. um framkvæmdasjóð ríkisins. Frv. fylgir ýtarleg grg., og get ég af þeim ástæðum verið stuttorður um efni þess. Höfuðtilgangur frv. er sá að nota þá möguleika, sem virðast nú vera á því að leggja til hliðar eitthvað af umframtekjum ríkissjóðs, til þess að geyma það, þangað til meiri þörf verður á því að nota þá til verklegra framkvæmda í landinu. Ég geri ráð fyrir því, að það sé ekki neinn meiningamunur um það meðal þm., að nauðsynlegt sé að geyma nokkuð af fé til þess að nota til verklegra framkvæmda, þegar atvinnulíf þjóðarinnar aftur dregst saman. Við höfum svo oft rekið okkur á það, hvað erfitt það hefur verið fyrir ríkið að halda uppi nauðsynlegum verklegum framkvæmdum, og við höfum þurft að fá til þess erlent lánsfé í miklu stærri stíl en hollt var, auk þess sem lánskjörin hafa oft verið mjög óhagstæð. Nú er það vitað, að það er miklu meiri peningavelta í landinu en nokkurn tíma hefur þekkzt áður, og því betri aðstæður en nokkru sinni fyrr til þess að leggja einhverja fjárupphæð til hliðar. Þó að tekjustofnar ríkisins kunni að einhverju leyti að bregðast á þessu ári, er það samt von manna, að hægt verði að leggja fram nægilegt fé í þennan sjóð. Við flm. þessa frv. töldum ekki rétt að setja í frv. nákvæmar reglur um það, hvernig þessu fé skyldi varið, umfram það, sem tekið er fram í grg. Ég skal geta þess, að þetta frv. er sem einn hluti af þeim frv., sem við framsóknarmenn berum fram hér á þinginu. Frv. það, sem áðan var fellt, var sem einn liður af þeim ráðstöfunum, sem við teljum nauðsynlegar. Það er enginn vafi á því, að það munu koma þeir tímar, að það verði nauðsynlegt að verja miklu fjármagni til þess að halda við atvinnulífi þjóðarinnar, og þau verkefni, sem bíða óleyst, eru mörg og stór, og þau verður að leysa að styrjöldinni lokinni. Sá sjóður, sem hér er lagt til að verði stofnaður, ætti að geta orðið til þess að halda uppi opinberum framkvæmdum að styrjöldinni lokinni. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um frv. fleiri orðum, og nægir þar að vísa til grg. Ég legg til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til fjhn.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég vil fylgja þessu frv. úr hlaði með nokkrum orðum. Ég gat þess um leið og lagt var hér fyrir Alþ. frv. til l. um ráðstafanir gegn dýrtíðinni, að það frv. bæri að skoða og meta í sambandi við önnur frv., er kæmu hér fram af hálfu Framsfl., og get ég í því sambandi nefnt þetta frv. til 1. um breyt. á skattal. og frv. um framkvæmdasjóð ríkisins, sem hefur nú verið vísað til fjhn. þessarar d. Það frv., sem fellt hefur verið hér í dag, átti að vera meginþáttur í þessum dýrtíðarráðstöfunum, en aðrar þessar ráðstafanir, sem till. liggja fyrir um, áttu að vera því til stuðnings. Engum getur blandazt hugur um, að jafnframt því, sem stöðva verður kapphlaupið milli kaupgjalds og afurðaverðs, er nauðsynlegt að draga úr kaupgetu í landinu með því fyrst og fremst að festa stórgróðann og draga verulegan hluta af honum til ríkisins. Nota hann síðan, þegar kreppan kemur, til þess að styðja og efla atvinnuvegina og standa undir nauðsynlegum framkvæmdum. Skattamálin eru mikilvægur þáttur í dýrtíðarmálunum, - annar veigamesti þátturinn. Ég vil taka fram það, sem ég hef þó þegar tekið fram áður, að ekki er einhlítt að gera skattaráðstafanir, eins og hitt er ekki heldur einhlítt, að lögbinda kaupgjald og afurðaverð. Þetta tvennt verður að styðja hvort annað. Það dregur ekki úr okkur kjarkinn að halda fram öðrum þáttum dýrtíðarmálanna, þótt fyrsta þættinum hafi verið vísað frá. Einmitt vegna þess er enn meiri nauðsyn að fá aðra þætti málsins leysta, svo eitthvað verði þó aðhafzt í þessum svo mjög aðkallandi vandamálum. Á síðasta Alþ. voru skattamálin til meðferðar, og fjölluðu um afgreiðslu þeirra mála aðallega þeir flokkar, sem að þjóðstjórninni stóðu. Það mun ekki vera hægt að segja: Þeir, sem standa að henni, eins og málum er nú komið. Þessir flokkar töldu nauðsynlegt, að þjóðstjórnarsamstarfið héldist, og við það var miðuð lausn skattamálanna. Skattfrelsi útgerðarinnar var numið úr l. og stríðsgróðaskatturinn lagður á. Fulltrúar allra flokkanna lýstu yfir því, að þeir væru óánægðir með þessa lausn, enda þótt þeir mundu sætta sig við hana á því þingi, til þess að samstarfið færi ekki út um þúfur. - Fulltrúar Sjálfstfl. lýstu yfir, að þeir teldu þessa lausn á skattamálunum ekki til frambúðar, af því að ekki væri vikið frá þeirri stefnu, er ríkt hefði áður og þeir teldu ranga. Frsm. Framsfl. lýstu yfir því, að þeir hefðu gert að stefnumáli að gera þá breyt. á skattal., að hætt væri að draga greiddan skatt og útsvar frá tekjunum, áður en skattur er reiknaður, en skattstiganum breytt í samræmi við það. Einnig var tekið fram, að Framsfl. mundi ekki þá að sinni halda fram þessu stefnumáli, þar eð hinir flokkarnir höfðu lýst yfir því, að þeir gætu ekki fallizt á þessa breyt., en jafnframt, að þeir mundu berjast fyrir þessu stefnumáli á næstu þingum, unz því yrði sigurs auðið. Enn fremur var tekið fram af hálfu Framsfl., að honum fyndist of langt gengið í hækkun skatta á miðlungstekjur og þar yfir, því að í löggjöfina var sett ný regla, svokallaður „umreikningur“, þannig að tekjur lækkuðu um að vissu marki miðað við hækkun á framfærslukostnaði frá því fyrir stríð. Í þessu frv. eru aðallega þrjár breyt. frá núgildandi skattalögum. Ég mun fyrst gera að umtalsefni veigamestu breyt. Það er sú breyt. á grundvelli skattalaganna, að horfið sé frá að draga greiddan skatt og útsvar frá tekjunum. áður en skattur er reiknaður, en í þess stað verði skattur lagður á nettótekjur manna eftir lægri skattstiga. Enda þótt ekki hafi komið fram till. í þessa átt hér á Alþ. á síðari árum, þá gerði ég þó grein fyrir þessum breyt. í sambandi við skattalagaumr. á Alþ. í vor, en þar sem ekki er von til þess, að hv. þm. minnist þeirra raka, er ég kom þá fram með, þá ætla ég að endurtaka þau að nokkru. Eins og nú er ástatt, getur farið svo, að skattgjald manna verði mjög mismunandi frá ári til árs, þótt tekjur séu jafnar. Það getur og komið fyrir, að einstaklingur, sem hefur góðan hagnað í eitt ár, en lítinn sem engan hagnað önnur ár, greiði mestan hluta tekna sinna eða jafnvel allar tekjur sínar í skatta og útsvar gróðaárið, en njóti frádráttarins aldrei, vegna þess að hann hafi ekki nógu háar tekjur síðar til þess að fá notið frádráttar hlunnindanna. Þetta verður því þannig í framkvæmd, að þeir, sem hafa misjafnar tekjur, og þó einkum þeir, er stundum græða, en stundum tapa, greiða hærri skatta en hinir, sem jafnar hafa tekjur. Í þessu felst hið mesta ranglæti, og er brýn nauðsyn á að kippa þessu í lag, enda er það vel hægt. Það er sérstök ástæða til þess að hafa skattalöggjöfina ekki á þennan hátt hér á landi, vegna þess hve atvinnuvegir landsmanna eru áhættusamir og mikill munur á tekjum manna frá ári til árs. Það mun sennilega vera leitun á öðrum eins sveiflum í afkomu atvinnuveganna með öðrum þjóðum og hér eiga sér stað. Það ætti því að vera augljóst, hversu nauðsynlegt er að fá þessu breytt. Þá er annað veigamikið atriði, sem ekki verður komizt hjá að minnast á í þessu sambandi. Skattstiginn í núgildandi skattal. gefur ekki hugmynd um skattabyrðina eins og hún raunverulega er. Ef menn athuga skattstigann, komast menn í fljótu bragði að þeirri niðurstöðu, að skattar séu allt að 75% samanlagt (stríðsgróðaskattur - tekjuskattur) af hæstu tekjum. - Við ályktum því þannig, að það þurfi að greiða 75% af gróðanum í skatt. Þessu er þó ekki þannig varið nema gróðinn sé aðeins í eitt ár, því ef gróðinn heldur áfram, þá kemur frádráttur til greina, svo eigi þarf að greiða skatta nema af þeim hluta gróðans, sem er umfram skatt og útsvar ársins á undan. Til þess að fá rétta hugmynd um þetta, þá verða menn að gera sér grein fyrir, hverju skattarnir nema yfir lengra tímabil en eitt ár. - Þessi staðreynd, að skattstiginn gefur ekki hugmynd um sjálfa skattabyrðina á atvinnutekjum manna, hefur orðið til þess að villa mönnum sýn, gera skattana, sem eru lagðir á þjóðina, miklu hærri í augum manna en þeir raunverulega eru, og auka andúðina á beinum sköttum, sem eru þó réttlátastir allra skatta. Menn hafa álitið, að mestallar tekjur manna færu í skatta. Hið eina rétta er því að leggja skatt á nettótekjur, þannig að mönnum beri að greiða jafnan skatt afjöfnum gróða, og það mundi verða gert, ef þær till. yrðu samþ., er hér liggja fyrir. Þegar tekjuskattsl. voru sett fyrst 1921, þá var haft það fyrirkomulag, sem við förum hér fram á, að lögfest verði á ný, en þessu var breytt árið 1923 og það sett í staðinn, sem nú gildir. Til frekari skýringar því, sem ég hef hér sagt, þá vísa ég til grg. frv., þar sem sýnt er fram á með dæmum það, sem ég hef hér rakið með almennum orðum. Í fyrsta lagi, hversu skattafyrirkomulagið er ranglátt í garð þeirra, sem hafa misjafnar tekjur frá ári til árs. Í öðru lagi hina röngu hugmynd, sem núgildandi skattstigi gefur mönnum um skattabyrðina. Síðan er og sýnt með dæmum, hvernig verulegur hluti af stríðsgróða félaga og einstaklinga fellur undan skatti með því fyrirkomulagi, sem nú er haft. Þó menn hafi sett 1. um allháan skattstiga, þá verður það þannig í reyndinni, ef gróði heldur áfram, að þessi skattstigi nær ekki til teknanna annað gróðaárið nema að nokkru og í mörgum dæmum litlu leyti. Önnur meginbreyt., sem frv. fer fram á, snertir þann hluta, sem skattfrjáls verður af varasjóðstillögum félaga. Það var tekið fram í umr. um skattal. í vor af hálfu Framsfl., að það væru of mikil hlunnindi til handa hlutafélögum, að helmingur af árlegu varasjóðstillagi væri skattfrjáls framvegis, með tilliti til þess, hve miklum varasjóði félög kæmu upp af gróða ársins 1940. Einnig með tilliti til þess, að hlunnindi þessi hefðu þau áhrif, að atvinnurekstur landsmanna væri rekinn af hlutafélögum, í stað einstaklinga áður, og mörg þessara hlutafélaga stofnuð beinlínís í þeim tilgangi að njóta þeirra hlunninda, er skattal. bjóða. Flokkurinn gekk inn á, að þessum ákvæðum yrði ekki breytt á síðasta þingi að öðru leyti en því, að skattfrjálst skyldi vera 40% af varasjóðstillagi annarra en útgerðarfélaga í stað 50% áður. Í þessu frv. er nú lagt til, að í stað helmings, sem nú er skattfrjáls, verði aðeins þriðjungur skattfrjáls af því, sem lagt er í varasjóð, þó þannig, að þegar varasjóður félags, sem ekki hefur sjávarútveg sem aðalatvinnurekstur, er orðinn jafnhár innborguðu hlutafé eða stofnfé, þá sé aðeins fjórðungur þeirrar upphæðar, er félagið leggur í varasjóð af árstekjum sínum, skattfrjáls. Jafnframt er tekið fram í frv., að ef nokkurri fjárhæð úr varasjóði er síðar varið til úthlutunar til hluthafa, ráðstafað til einkaþarfa þeirra á beinan eða óbeinan hátt eða varið til annars en þess að mæta hreinum rekstrarhalla fyrirtækisins, þá skuli telja helming þeirrar upphæðar til skattskyldra tekna á því ári, en áður voru 60% upphæðarinnar skattskyld. Þá vil ég minnast á þriðju breyt., sem í frv. felst. Ég hef áður tekið það fram, að í skattal. frá síðasta þingi var gert ráð fyrir svokölluðum „umreikningi“ á tekjum manna. Framsfl. var alltaf mjög óánægður með þetta fyrirkomulag, þótt hann yrði á því þingi að beygja sig, þar sem hinir stjórnarflokkarnir voru báðir sammála um að koma henni í framkvæmd. Við vildum heldur fara þá leið að hækka persónufrádráttinn. Það hefur sýnt sig, að „umreikningurinn“ hefur orðið til þess, að skattur þeirra, sem hafa miðlungstekjur og þar yfir, hefur lækkað ákaflega mikið frá því, sem áður var. Við álitum, að nú eigi að innheimta skatt af þeim, sem hafa góðar tekjur, og leggja þá fjármuni fyrir, og að þetta sé nauðsynlegur liður í dýrtíðarráðstöfununum. Við leggjum því til í þessu frv., að ákvæðið í 1. frá í fyrra um „umreikninginn“ verði fellt niður, en í stað þess verði persónufrádrátturinn hækkaður verulega, eða upp í 1000 kr. á hvern mann, og hann hafður jafn fyrir fullorðna og börn. Þetta er algert nýmæli í íslenzkri skattalöggjöf, og till. um þetta byggjast á þeirri skoðun flm. frv., að það hafi aldrei verið gerður nægilegur munur á skattgjöldum fjölskyldumanna og þeirra, sem ekki hafa fyrir neinum að sjá, og því sé réttlátt að hafa frádráttinn fyrir hvern einstakling í fjölskyldu jafnháan og fyrir skattgreiðanda sjálfan og konu hans. Í framkvæmd mundu þessi ákvæði verka þannig, eins og fram kemur í grg. frv., að skatturinn á einhleypum mönnum, sem hafa um 4000 kr. í tekjur og þar yfir, hækkar nokkuð, og mjög verulega þegar dregur upp að 12000 kr. tekjum og þar yfir, en skattur fjölskyldumanna, t. d. að taka meðalfjölskyldu, hjónum með 3 börnum, lækkar nokkuð á tekjum, sem eru undir 11000-12000 kr., en fer lítils háttar hækkandi úr því. Þetta teljum við á allan hátt eðlilegar till., eins og ég hef nú gert nokkra grein fyrir. Við teljum, að þeir landsmenn, sem hafa mjög góðar ástæður og verulegar tekjur, og þá ekki sízt það fólk, sem ekki hefur fyrir neinum að sjá, geti og eigi nú að leggja talsvert af mörkum til ríkisins, til þess að vinna að framfaramálum þjóðarinnar. Það væri mjög illa farið að okkar dómi, ef ekki væri hægt að koma fram þessari hækkun á sköttum, því að hún hefur einnig þau áhrif að draga úr hættunni áframhaldandi vexti dýrtíðarinnar. Ég hef kannske ekki farið alls kostar rétt með áðan, þegar ég sagði, að breyt. með frv. væru þrjár, því að í raun og veru eru þær fjórar. En ein þeirra stendur mjög í sambandi við fyrstu aðalbreyt., sem ég taldi, og taldi ég hana því ekki sérstaklega áður. Ég á hér við breyt. á sjálfum skattstiganum, sem að mestu leyti er miðuð við, að samræmi skapist vegna þess að hætt verður að draga frá skatta og útsvör, ef frv. verður samþ. En þó er með skattstiga þessum ráðgerð nokkur hækkun á skatti. Skattstiginn er sem sé miðaður við, að skv. honum verði skattabyrðin mjög svipuð og hún var fyrir styrjöldina afjöfnum tekjum frá ári til árs, með þeim breyt. þó, sem leiðir af auknum persónufrádrætti og áður hefur verið sýnt fram á. Frv. þetta fjallar eingöngu um hinn almenna tekjuskatt ríkisins. Í frv. eru engin ákvæði um stríðsgróðaskatt. Um þann skatt gilda sérstök l. frá síðasta þingi. Það vakir fyrir flm. þessa frv., að við meðferð málsins hér í þinginu, og þá sérstaklega í þeirri n., sem frv. yrði vísað til, færi fram sérstök athugun á 1. um stríðsgróðaskatt og þau borin saman við það frv., sem hér er lagt fram. L. um stríðsgróðaskatt voru á sínum tíma miðuð við þá skattalöggjöf, sem hér var samþ. á síðasta þingi, og það fyrirkomulag, sem þar var ákveðið á skattgreiðslum manna fyrir árið 1940. Þess vegna fer vel á því, að sú löggjöf verði borin saman við frv. þetta við meðferð þess í þinginu og það athugað gaumgæfilega, hvort ástæða er til þess að breyta stríðsgróðaskattalöggjöfinni með tilliti til ákvæða, sem í þessu frv. felast. Við höfum ekki framkvæmt slíka endurskoðun né samanburð svo gaumgæfilega fyrir okkar leyti, að við viljum láta fylgja þessu frv. yfirlýsingu um, hvað við teljum rétt í þessu efni. Að lokum vil ég svo minnast hér á eitt atriði, sem ekki eru neinar till. um í þessu skattafrv., en óneitanlega er þannig vaxið, að fullkomin ástæða er til þess fyrir þingið að taka sérstaklega til yfirvegunar í sambandi við þetta mál. Við vitum það vel, væntanlega allir, að það á sér stað ákaflega mikið „brask“ nú í landinu. Fasteignir, hlutabréf og annað lausafé gengur mjög kaupum og sölum með uppsprengdu verði. Hitt vita þeir einnig, sem kunnugir eru skattalöggjöfinni, að ekki er gert ráð fyrir, að menn greiði skatta af sölugróða fasteigna né lausafjár, ef þeir hafa átt fasteignina eða lausaféð í meira en 5 ár. Mér finnst fullkomin ástæða til þess að taka það til sérstakrar meðferðar í sambandi við mál það, er hér liggur fyrir, hvort ekki sé réttmætt að breyta þessu ákvæði eða jafnvel leggja sérstakan skatt á gróða af sölu fasteigna eða lausafjár. Þetta vildi ég láta koma hér fram til athugunar fyrir þá n., sem fær málið sérstaklega til meðferðar, og það jafnt fyrir því, þótt ekki séu í þessu frv. neinar sérstakar till. um þetta mikilsverða atriði. Sé ég svo ekki ástæðu til þess að fara um þetta frv. fleiri orðum. En ég vil, fyrir hönd okkar flm., óska eftir því, að því verði vísað til 2. umr. og fjhn., að umr. lokinni.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég skal ekki lengja mjög umr. um þetta mál, enda á það það ekki skilið. En ég vildi aðeins minnast á meðferð þessa máls á síðasta reglulega Alþ. og það samkomulag, sem þá varð um afgreiðslu þess. Hæstv. viðskrh. hefur bent á það að nokkru leyti. En mér fannst honum ekki vera fullkomlega ljóst, hvað í því fólst. Ég sé ekki betur heldur en með þessu frv. sé beinlínis gengið á gerða samninga milli flakkanna á aðalþinginu í vor s. l. Hæstv. viðskmrh. sagði, að í þeim samningum, sem þá fóru fram, hafi því verið haldið mjög eindregið fram af Framsfl., að hann vildi láta breyta til um skattaálagninguna í því efni að fella niður það ákvæði skattal. að draga frá tekjum skatt og útsvar. Sjálfstfl. vildi ekki ganga inn á þessa breyt., og niðurstaðan varð svo sú, að framkvæma ekki þessa breyt. Það, sem um var að velja, var annars vegar að lækka skattstigann allverulega, eða hámark skattprósentunnar um nálega helming, og fella niður frádráttinn, eða hins vegar að hafa skattstigann hærri, en halda persónufrádrættinum. Úr því að Framsfl. gekk inn á þetta á síðasta þingi, þá liggur það í hlutarins eðli, að það hlaut að gilda um tekjur þess árs, sem þá átti að skattleggja, eða um skattinn af tekjunum árið 1941, og að það hefur almennt verið skilið þannig, sést m, a. á því, að tekjuskattur ársins, eða af tekjunum árið 1941, er áætlaður á fjárl. fyrir árið 1942 aðeins 315000 kr., og þó er liðinn nálega helmingur ársins 1941, þegar gengið er frá fjárl. fyrir árið 1942. Og það var nákvæmlega yfirvegað, hvort fært væri að hækka áætlaðar tekjur ríkissjóðs af tekju- og eignarskatti 1942. Og þegar þessi liður var athugaður, þótti það ekki fært að hækka hann. Ef nokkrum manni hefði þá komið í hug, að á næsta þingi ætti að breyta til í þessu efni, þá lá ekkert beinna við heldur en að gera ráð fyrir því í fjárl. fyrir árið 1942. Annað er líka, sem styður þetta, 1. um stríðsgróðaskattinn. Skv. tekjuskattslöggjöfinni er hann frádráttarbær. Því var lýst yfir í þinginu, að hann væri ákveðinn með það fyrir augum. að hann ætti að vera frádráttarbær. Og ef ekki hefði verið gengið út frá því sem sjálfsögðu, þá er einnig hvað hann snertir alveg vafalaust, að það hefði þurft að ákveða hann öðruvísi en gert var, með tilliti til þess, að hann skyldi ekki vera frádráttarbær. Með þeirri breyt. á skattal., sem hér er till. um í þessu frv., er tekjuskatturinn ekki frádráttarbær, sem á að byggjast á almennum skattal., en ekki á 1. um stríðsgróðaskatt. Nú sagði hæstv. viðskmrh., að það þyrfti að athuga nánar, hvort rétt þætti að breyta l. um stríðsgróðaskatt, og gæti í því falizt, að þetta ákvæði yrði einnig tekið til athugunar í því sambandi. Sjálfstfl. hefur ekki haft þetta mál sérstaklega til athugunar eða umr. á sínu þingi. Enda var ekki gert ráð fyrir því, að þetta þing yrði svo langt, að líklegt væri, að afgr. yrðu á því ný tekjuskattslög. Og ég skal ekkert um það fullyrða, hvaða afstöðu hann mundi taka til þess að hækka að einhverju leyti skatta. En ég þykist geta fullyrt, að hann geti ekki sætt sig við það, að gengið sé á þá samninga, sem ég hef lýst og voru gerðir á síðasta þingi, og ég verð að telja það alveg óviðurkvæmilegt. Hins vegar, um aðrar breyt., sem í frv. þessu felast, get ég ekkert fullyrt um afstöðu flokksins. Það er margt rétt í því, sem hæstv. viðskmrh. tók fram í því sambandi. Það er víða orðið mjög mikið álitamál um breyt. í því efni að hverfa frá því að hafa umreikning á tekjunum, en hækka í þess stað persónufrádráttinn. Það verður kannske ekki alveg eins þegar til framkvæmdarinnar kemur, þó að það hljómi nokkuð sanngjarnlega að tala um, að hár persónufrádráttur sé réttlátur, vegna þess að með því móti að hafa hann svo sé hægt að fá gerðan verulegan mun á einhleypum mönnum og fjölskyldumönnum. En á því máli eru vissulega fleiri hliðar heldur en í þeim orðum felst. Ég hef ekkert á móti því, að þetta frv. fái fullkomlega þinglega meðferð og gangi til 2. umr. og til n. til athugunar. En ég áskil mér fullan rétt um afstöðu mína og Sjálfstfl. gagnvart því.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónason) : Ég vildi, út af því eina atriði, sem hæstv. fjmrh. gerði að umtalsefni, og þeim misskilningi, er kom fram hjá honum í því sambandi, segja örfá orð. Hæstv. fjmrh. minntist á, að sér virtist það vera beinlínis gengið á gerða samninga um skattamálin á síðasta þingi, ef skattal. væri nú breytt á þann hátt, sem hér er lagt til, að gert verði. Ég vil leggja mig fram til þess að leiðrétta þennan misskilning á þessu fyrsta stigi málsins, um leið og hann kemur fram, og vil upplýsa eftirfarandi, til viðbótar því, sem ég tók fram um þetta í framsöguræðu minni. Í öllum þeim samningum, sem áttu sér stað á þinginu í fyrra, héldum við því eindregið fram framsóknarmenn, að það bæri að breyta grundvellinum fyrir skattaálagningunni á þann hátt, sem nú er gert ráð fyrir í þessu frv. Hið sama var gert í milliþn. þeirri, sem starfaði um sömu mundir. Því var lýst yfir af hálfu fulltrúa Sjálfstfl. í samninganefndinni, að þeir vildu ekki fallast á þessa breyt. Því var einnig lýst yfir af fulltrúum Alþfl., að þeir vildu ekki, eins og þá stæðu sakir, fallast á þessa breyt. Við marglýstum eftir því í samninganefndinni, hvort afstaða flakkanna væri óhagganleg eins og þá stóðu sakir, og fengum alltaf sömu svör. Við framsóknarmenn lýstum yfir því við alla þessa samninga, bæði seint og snemma, að Framsfl. hefði tekið þetta mál upp sem stefnumál sitt og mundi flytja það á Alþ., hvenær sem hann hefði tækifæri til, unz hann gæti komið því fram, ef hann gæti fengið fylgi fyrir því. Um leið og við gengum inn á það í samninganefndinni að flytja ekki á síðasta Alþ. till. um þessa breyt. á skattalögunum, sem lögð var talsverð áherzla á af hinum flokkunum, þá tókum við það fram, að við gengjum inn á það einungis af þeim ástæðum, að hinir flokkarnir hefðu lýst því skýrt yfir í samninganefndinni, að þeir ætluðu ekki að fylgja slíkri breyt. og að við gerðum það til þess að vekja ekki óþarfar þrætur á því þingi, þar sem fyrirsjáanlegt var, að slíkum breyt. væri ekki hægt að koma fram þá. En við tókum það einnig skýrt fram, einmitt til þess að fyrirbyggja allan misskilning, að við mundum fylgja þessu stefnumáli okkar fram, hvenær sem tækifæri gæfist, þangað til við fengjum því framgengt. Í umr., sem um skattamálin fóru fram hér á hæstv. Alþ., kom það fram, að hér var aðeins um bráðabirgðasamkomulag að ræða og um þetta atriði sérstaklega. Um frádráttarregluna og hækkun á varasjóðshlunnindum útgerðarinnar lét ég á því þingi falla eftirfarandi ummæli, eftir að ég hafði gert eins ýtarlega og mér var unnt grein fyrir þeirri stefnu, sem Framsfl. hafði tekið í þessu máli, - með leyfi hæstv. forseta : - „Nú vil ég taka það fram, að enda þótt þetta hafi verið hér sagt um þessa breyt. og Framsfl. hafi ákveðið að beita sér fyrir því að koma henni á, hefur það þó verið gert til samkomulags að flytja ekki þessa breyt. eins og nú standa sakir. En ég verð þó að nota tækifærið til þess að lýsa yfir því, að við framsóknarmenn munum reyna að koma þessari breyt. fram seinna, enda þótt við flytjum ekki sérstaka till. að þessu sinni. Ég vil einnig geta þess um leið, af því að ég gleymdi að tala um það áðan, að við höfum fallizt á að takmarka ekki árið 1940 þær upphæðir, sem aðilar mættu leggja til varasjóða. En eigi að síður teljum við, að þessar takmarkanir verði að setja, vegna þess að við álítum, að þessi varasjóðshlunnindi geti ekki náð lengra en að vissu marki. Í samninganefndinni var þetta tekið enn greinilegar fram af okkar hálfu, því að við óttuðumst það, sem hefur komið hér fram, að ef við legðum þetta mál ekki fram á þingi síðar, þá gæti það orðið misskilið. Alveg sama mun hafa komið fram af okkar hálfu í þeim blaðaumræðum, sem um þetta mál hafa átt sér stað. Skv. þeim skattal., sem voru samþ. hér á síðasta þingi, var frá því einu gengið, að greiddur skattur og útsvör á árinu 1940 skyldi dregið frá, en hitt var greinilega tekið fram í samningunum, að í framtíðinni færi um þetta eins og önnur atriði skattal., hvað Alþ. aðhylltist á hverjum tíma. Ég vildi benda á, til þess að draga það enn greinilegar fram, að í öllum þeim samningum, sem áttu sér stað um skattamálin á síðasta Alþ., var aldrei að öðru vikið en að þar væri um bráðabirgðalausn að ræða. Það var öllum jafnmikið áhugamál, af skiljanlegum ástæðum. Þegar samningar stóðu yfir um þessi skattamál, þá stóðu kosningar fyrir dyrum, og ekki var farið að ræða kosningafrestun milli flokkanna. Flokkarnir vildu auðvitað hafa frjálsar hendur um að fylgja stefnu sinni í skattamálum, hvað sem bráðabirgðasamningum um þau liði. Má minna á í þessu sambandi, að ekki hefðu menn með neinum rétti getað talið, að Sjálfstfl., með því að ganga inn á þá skatta, sem samþ. voru í fyrravor, hafi skuldbundið sig til að láta þá haldast, ef hann hefði í kosningunum, sem þá voru framundan, fengið bolmagn til þess að breyta þeim. Engum hefði til hugar komið að ætlast til slíks. Þetta tek ég fram til þess að fyrirbyggja þann misskilning, sem kom fram hjá hæstv. fjmrh.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég vil aðeins út af því, sem hæstv. viðskmrh,. svaraði mér áðan, endurtaka það, að af hálfu Sjálfstfl. var svo um samið, að tekjuskattur 1941 kæmi til frádráttar árið 1942. Þessu til frekari áréttingar vil ég vekja athygli á því, að sérstaklega var gerð fyrirspurn í báðum d. um stríðsgróðaskattinn, hvort hann væri frádráttarhæfur, af því að ekkert var fram tekið um það í frv. Ég bar mig þá saman um það við aðra ráðh., og um það var enginn ágreiningur, að ég lýsti því yfir í d., að hann yrði að sjálfsögðu frádráttarhæfur. Þessu lýsti ég yfir, án þess að nokkrum andmælum væri hreyft gegn því, en ef það hefði vexið ætlunin að breyta því þegar á næsta þingi, var auðvitað skylt að vekja athygli á því, að það væri því aðeins gert, að tekju- og eignarskattsl. væri breytt. Fleira þarf ég svo ekki um það að segja.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Mér þykir miður, að hæstv. fjmrh. skuli taka fram nú, að hann líti svo á, að það hafi verið skoðað sem samningur af hálfu Sjálfstfl., að ekki yrði gerð sú grundvallarbreyt. á skattalögum, sem hér er lagt til, að gerð verði. Ég hef ekki enn þá skilið, hvað hæstv. ráðh. hefur fyrir sér í þessu, því að þær ástæður, sem hann færði hér fram, fá ekki staðizt. Ég hef gefið upplýsingar um það, sem fram fór við samningana, og væri gott að heyra, hvort þær væru vefengdar. Hvort það er vefengt t. d., að í þeim samningum tókum við fulltrúar Framsfl. það fram, að við héldum fullum rétti til þess að leggja fram hvenær sem væri þá grundvallarbreyt., sem hér eru nú gerðar till. um. Þetta tókum við sérstaklega fram með tilliti til þess, að alveg væri öruggt, að það kæmi ekki í bága við það, sem þar var gert, þó að þessi breyt. yrði flutt á næsta þingi. Það er því fullkominn misskilningur, ef sjálfstæðismenn hafa staðið í þeirri meiningu, að með þessum samningum féllu framsóknarmenn frá þessa stefnumáli sínu til frambúðar. Það er álíka fjarstætt og það væri, ef v ið héldum fram, að það hefði komið í bága við þennan samning, þó sjálfstæðismenn hefðu breytt skattalögum á þessu eða næsta þingi, ef þeir hefðu bolmagn til. Vitanlega hefur flokkurinn fullan rétt til þess að gera það. Hefðu farið fram kosningar s. l. vor og Sjálfstfl. fengið hreinan meiri hl., gat engum dottið í hug að draga í efa, að flokkurinn mundi gerbreyta skattal., sem sett voru í vor. Það var greinilega tekið fram af Sjálfstfl. eins og okkur, að með því bráðabirgðasamkomulagi væri ekki að neinu leyti fallið frá stefnu flokksins í skattamálum, enda geta menn getið sér þess til, hvort flokkarnir muni hafa farið að gera samning um skattal. til frambúðar rétt fyrir kosningar, sem enginn vissi nema breytt kynnu alveg viðhorfinu á þinginu. Mér þykir það því leiður misskilningur og ástæðulaus, sent hér hefur fram komið, og eins og ég sagði, vil ég, að það komi greinilega hér fram, hvort það, sem ég upplýsi hér, að farið hafi fram um þetta mál í samningan., er vefengt eða ekki. Þær þingræður, sem fluttar voru um málið, eru að því leyti fullkomnari gögn en umræður í samninganefndinni, að þær eru opinber skjöl. Þessar umræður bera það einnig með sér, að það, sem ég hef sagt hér, er rétt og fyrirvarar þar þannig fram settir, að ekki gat valdið misskilningi. Hæstv. fjmrh. vill benda á í þessu sambandi til stuðnings þeim skilningi, sem hann vildi halda fram, að í fjárl. fyrir 1942 séu skattar svo lágt áætlaðir, að augljóst sé af því, að menn hafi gert ráð fyrir, að því skattafyrirkomulagi yrði fylgt áfram, sem lögfest var í fyrra. Hæstv. fjmrh. veit það jafnvel og ég, að áætlun um tekjur af skattal. eru ætið miðaðar við þau 1., sem gildandi eru, þegar fjárl. eru samin. Engum fjmrh. dettur í hug að miða þar við annað en gildandi skattal. Það var ekki heldur nein ástæða til þess fyrir hæstv. fjmrh. að taka þær yfirlýsingar, sem komu fram frá okkur um baráttu okkar í þessu máli, þannig, að breyta ætti fjárl. þeirra vegna, þar sem ekkert lá fyrir um, að stefna okkar yrði ofan á í þinginu. Hæstv. ráðh. vildi líka draga fram í þessu sambandi, að fyrir spurn í þinginu um það, hvort stríðsgróðaskatturinn væri frádráttarhæfur skv. frv., sem fyrir lá, hefði verið svarað játandi, Það orkaði ekki tvímælis, að bæði stríðsgróðaskatturinn og tekjuskatturinn voru frádráttarbærir skv. frv., sem fyrir lá í fyrra, og þeim 1., sem samþ. voru þá og enn eru í gildi. Um það hefur aldrei verið neinn vafi, og þetta gildir, þangað til því kann að verða breytt. Hins vegar skiptir þetta engu máli í sambandi við þann misskilning, sem hér hefur komið fram. Til þess að upplýsa enn frekar þessi mál og til þess að sýna, hvort farið hefur verið á bak við Sjálfstfl. í þessu sambandi, vil ég taka það fram, að hv. þm. V.-Húnv., sem tók þátt í þessum skattasamningum alveg frá byrjun og átti sæti í samningan., lýsti yfir alveg nákvæmlega því sama við framsögu sina í málinu í Nd. eins og ég lýsti yfir í Ed. Það lá því alveg skýlaust fyrir af hálfu Framsfl., að hann væri alls ekki fallinn frá þessu stefnumáli sínu. Enn fremur vil ég benda á grein, sem hv. þm. V.-Húnv. skrifaði í Tímann alveg um sama leyti og málið var til meðferðar í þinginu, og þar sem gefin var alveg sams konar yfirlýsing. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta : „Á samningafundi um skattamálin báru framsóknarmenn fram till. um það, að sú regla yrði upp tekin að hætta að draga útsvör og skatt frá skattskyldum tekjum, en skattstigarnir lækkaðir sem því svaraði. Hinir stjórnarflokkarnir vildu ekki á það fallast, og er því ekki unnt að koma þeirri breyt. á að þessu sinni. En Framsfl. mun halda áfram að vinna að því máli, unz það hlýtur nægilega mikið fylgi.“ Á öllum þessum stöðum eru sams konar yfirlýsingar gefnar. Ég man alveg sérstaklega glöggt, að um leið og sá samningur var gerður f. h. Framsfl., að breyt. yrði ekki flutt á síðasta þingi, þá tók ég fram einu sinni enn, að menn mættu ekki skilja það þannig, að Framsfl. ætlaði að leggja málið á hilluna. Mér hefur aldrei flogið í hug, að Sjálfstfl. félli með þessum bráðabirgðasamningum frá stefnu sinni og gengi inn á okkar, en þá vil ég ætlast til þess drengskapar á móti, að það sama verði viðurkennt um framsfl. og menn snúi sér að öðru en því að reyna að flækja þetta svo fyrir mönnum, að ekki fáist hreinlega úr því skorið, frá hverju var gengið í samningunum. Við vitum það allir, sem tókum þátt í þessum samningum, að það voru aðeins bráðabirgðasamningar, miðaðir við afgreiðslu á því þingi, sem þá stóð yfir, og við skulum ekki vera með nein látalæti um annað. Við vitum allir, að allir flokkar marglýstu yfir, að þeir hefðu óbundnar hendur framvegis, þrátt fyrir það, sem gert var.

Haraldur Guðmundsson Hæstv. viðskmrh. lét þess getið, að svo beri að líta á, að frv. um ráðstafanir gegn dýrtíðinni og tvö önnur frv. frá samflokksmönnum hans séu hlekkir í sömu keðju og grundvöllurinn undir dýrtíðarráðstöfunum væri sá, sem lagður væri með dýrtíðarfrv. Ég harma mjög, að hæstv. ráðh. skuli líta þessum augum á málið, að það, sem fyrst og fremst þurfi að gera, sé að lögbinda kaupið, en hitt komi síðar, að taka hæfilegan hluta af stríðsgróðanum. Hæstv. ráðh. sagði, að tilætlunin væri með þessu frv. að draga úr umframkaupgetu stríðsgróðamanna ag jafnframt safna fé til nauðsynlegra framkvæmda. Þessum tilgangi er ég alveg sammála, og vil ég því fullkomlega og minn flokkur taka þetta frv., sem hér liggur fyrir, til athugunar, og mun ég því greiða því atkv. til 2 umr. Um það atriði, sem hér hefur verið mikið rætt, hvort þær breyt., sem gerðar voru á skattal. í fyrra, væru til frambúðar, þá er ég hæstv. ráðh. alveg sammála, og ég leit svo á, að þá hefði aðeins verið gert samkomulag um., hvernig ætti að skattleggja gróða ársins 1940, og ég hygg, að það hafi yfirleitt verið skoðun þeirra, sem þátt tóku í þeim samningum. Hæstv. ráðh. hermdi það rétt, að Alþfl. hafi eins og þá var ástatt fallizt á, að draga mætti skatt og útsvar frá, áður en skattur væri lagður á. En Alþýðuflokksmenn tóku það greinilega fram í samningan., að þessi afstaða flokksins hyggðist á því, að ef þá hefði verið hætt við að draga skatt og útsvar frá og lækka um leið skattstigann eins og þar var ráð fyrir gert, hér um bil um helming, þá hefði það þýtt eins og þá var ástatt stórkostlega lækkun á skatti hjá öllum útgerðarfyrirtækjum í landinu, því að þau höfðu ekki greitt skatt eða útsvar hvort sem var, svo að ef hefði átt að taka upp þessa reglu, þegar stórgróði var í aðra hönd, en ekkert útsvar greitt árið á undan, þá hefði það verið stórkostleg ívilnun við þá, sem græddu meira á þessu ári en nokkur dæmi voru til. Á þessu byggðist þessi afstaða Alþfl. þá. Nú er þetta ekki lengur fyrir hendi, og því mun Alþfl. vilja taka málið til athugunar á ný og sjá, hver verður niðurstaðan af þeirri athugun. Ég minnist þess einnig, að hæstv. viðskmrh. tók fram margsinnis, að. Framsfl. legði mikla áherzlu á, að þessi grundvallarbreyt. yrði gerð á skattal. Ég ætla, að ég muni það rétt, að hæstv. ráðh. hafi viðhaft þau ummæli, að flokkurinn mundi leggja fram till. um það þing eftir þing, unz það næði fram að ganga. Um stríðsgróðaskattinn er það að segja, að Alþfl. vill hafa hann talsvert hærri, jafnvel svo, að hann geti komizt upp í 90%. Ýmis atriði tel ég ekki til bóta, heldur þvert á móti til hins lakara frá því, sem er í núgildandi skattal. Á ég þar fyrst og fremst við að fella niður ákvæðið um umreikning tekna, þegar skattur er á lagður. Ég skal játa, að breyt. á persónufrádrættinum og dýrtíðaruppbót á hann er nokkur léttir fyrir menn með meðaltekjur og lægri, sem hafa marga fram að færa. Því að 170 kr. nú jafngilda ekki meira en 100 kr. fyrir stríð, og hundraðsgjald skattsins ætti ekki að vera hærra nú en í samræmi við þá rýrnun gjaldgetunnar, sem af því leiðir, en síðan yrði bætt álagi á skattinn eins og þarf. Ég tel þessa síðastnefndu breyt. ekki til bóta. Það er rangt, sem hæstv. viðskmrh. hélt fram, að hin leiðin væri of erfið í framkvæmd. Ég veit ekki betur en skattstofan í Reykjavík gæti reiknað þetta út fyrir landið án mikilla erfiðleika og tilkynnt bæjar- og sveitarstjórnum. - Ég er fylgjandi því, að frv. verði athugað sem rækilegast og mun greiða því atkv. til 2. umr. og nefndar.

Sigurður Kristjánsson Hæstv. viðskmrh. hélt því fram í tölu sinni af afar miklum krafti, að annaðhvort væri órétt hermt frá samningum flokkanna í fyrra um skattamálin eða byggt á miklum misskilningi, ef nokkur maður héldi því fram, að samkomulagið hefði átt að verða nokkuð varanlegt. Ég get lýst yfir því fyrir mína hönd, og hygg það sama gætu sjálfstæðismenn yfirleitt sagt, að þannig var mér flutt þetta samkomulag, að það ætti að verða til frambúðar. Enginn Sjálfstflm. mun hafa látið sér detta í hug, að það eða aðalatriði þess stæði skemur en þjóðstjórnin, og hiklaust var því treyst, að hún stæði, meðan stríðið héldist. Samningarnir um skattal. stóðu lengst yfir allra samninga milli flokkanna, og missiri eftir að þeir eru útkljáðir og öllu virðist ráðið fastlega til lykta, er samkomulagið brotið með þessu frv. Hitt er annað mál, að ég hef aldrei gengið svo í barndómi, að mér dytti í hug, að Framsfl. efndi heit sín lengur en honum þætti sér hagur að, - nema helzt er hann heitir illu, - og, bregður nú eigi mær vana sínum, þegar færi virðist til ofsókna á hendur skattgreiðendum atvinnuveganna. Eflaust fer um þetta mál eftir atkvæðamagni fremur en röksemdum, og ætla ég ekki að eyða miklu púðri á það að sinni, en verð að gera nokkrar aths. Frá mínu sjónarmiði og sjálfsagt margra annarra er það alger rökvilla að ætlast til, að opinber gjöld séu ekki frádráttarbær sem annar rekstrarkostnaður. Það er meining skattal., að frá skattskyldum tekjum geti framleiðendur og aðrir dregið bein útgjöld sín, sem vegna atvinnurekstrarins eru gerð. Opinber gjöld eru lögð á þann atvinnurekstur og því rekstrarkostnaður í eðli sínu. Hvaða rök eru fyrir því að undanskilja þann hluta rekstrarkostnaðar í frádrættinum? - Ástæðan til að undanskilja skattafrádráttinn, banna hann, er ekki svo mjög það, að menn greini á um þetta eðli hans, heldur hin gamla stefna Framsfl. og Alþfl. að koma í veg fyrir efnahagsviðréttingu atvinnufyrirtækjanna. Áður þegar Alþ. hefur lagt á þunga skatta, hefur það ætíð verið afsakað með því, að kröggur hins opinbera neyddu löggjafarvaldið til að ganga svo hart að skattgreiðendum um stundarsakir, - þetta yrði að gera til að geta haldið í horfinu verklegum framkvæmdum og staðið straum af hinum sívaxandi skyldum þjóðfélagsins. Nú stendur öðruvísi á. Nú þykir sumum mönnum ríkissjóður svo efnum búinn, að það sé hégómamál, eitt að kasta frá sér milljónatekjum með því að hafa áfengisverzlunina lokaða. Nú er auðheyrt, að höfuðtilgangur þessa frv. er ekki óhjákvæmileg fjáröflun ríkissjóðs, heldur að hindra viðreisn atvinnuvega, sem við sjálfstæðismenn hljótum að bera fyrir brjósti og verja fyrir yfirgangi. Því hefur margsinnis verið haldið fram af sjálfstæðismönnum, að heppilegast væri að miða skattgreiðslur manna við meðaltekjur þeirra um nokkurt árabil. Það mundi gera tekjur ríkissjóðs vissari og jafnari, taka af honum áhættu og skakkaföll verri áranna gegn því að takmarkaðri yrði fjárstraumur góðæranna í hirzlu hans. Og það mundi gefa atvinnufyrirtækjum nauðsynlegt öryggi og meiri festu í fjárhagsáætlanir þeirra ár frá ári. Móti þessu hefur Framsfl. barizt alveg sérstaklega, - og tilgangurinn er auðsær. - Til marks um ósamkvæmni þess flokks og stefnuleysi að öðru leyti get ég minnt á, að þegar ég flutti á næstsíðasta reglulegu Alþ. till. um hækkaðan persónufrádrátt vegna verðlagshækkunar, sem orðin var, síðan sá frádráttur hafði verið lögfestur, þá greiddu ég held allir framsóknarmenn atkv. móti þessu. Nú þegar búið er að hækka persónufrádráttinn, koma þeir aftur með till. um að hækka hann meira. Hver er tilgangurinn? Mál þetta er enn á fyrsta stigi og fer sjálfsagt til athugunar í nefnd. Gefst að því búnu tækifæri til að athuga einstakar gr. frv.



Ég ætlaði ekki að tala um þetta mál nú, því að ég býst við, að það fari til n., sem ég á sæti í. En hæstv. viðskmrh. lýsti eftir mótmælum gegn þeirri fullyrðing sinni, sem mér og flestum þykir furðuleg og átti að vera röksemd í deilu hans við hæstv. fjmrh. áðan, að samningar flokkanna í fyrra um skattamálin hafi ekki náð til þessa árs. Ég undrast, hve langt hann leyfir sér að ganga. Hann veit eins og ég og allir, sem að samningunum stóðu í fyrra vetur, að eitt ágreiningsmálið, sem einna lengst stóð á, var hvort skattur, sem á tekjur ársins 1940 er lagður, mætti dragast frá tekjum ársins 1941. Vikum saman var þrefað um þetta. Niðurstaðan varð, að skatturinn skyldi frádráttarbær frá tekjum ársins 1941. Þetta var svo greinilegt sem orðið getur. En hitt er rétt hjá hæstv. viðskmrh., að það var tekið fram, að þetta þyrfti ekki að gilda um alla framtíð. Þess vegna tel ég það svo greinileg svik sem nokkur svik geta verið að víkja frá samkomulaginu í þessu efni. Þó blöskraði mér nærri enn meir, þegar það koma fram í ræðu hæstv. viðskmrh., að hann fór að setja málið í samband við kosningafrestunina og fullyrti, að engum hefði verið farið að koma til hugar að fresta kosningum, þegar samið var um skattamálin. Ég skil ekkí, hvernig nokkur þm. leyfir sér að bera sér slíkt í munn - um svo kunnugt mál. Skattal. voru afgr. 3. maí, en kosningafrestunin 15. maí, og þá var sannarlega liðið meira en nokkrar vikur frá því að fyrst var tekið að ræða um kosningafrestun á fundum flokkanna og í ýmsum viðræðum. - Þetta vildi ég taka fram, úr því hæstv. ráðh., lýsti eftir mótmælum.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Hv. þm. A.-Húnv. getur ekki gengið fram af mér lengur. Ég er orðinn því svo vanur að heyra furðuleg orð af munni hans, að mér getur aldrei blöskrað neitt, sem kemur úr þeirri átt. Ég vil segja honum það fyrst, að hann tók ekki þátt í þessum samningum fyrr en á nokkrum fundum allra síðast og veit ekkert, hvað fyrr hefur gerzt, ef hann hefur þá tekið eftir á þessum fundum heldur. En annaðhvort hefur hann þá verið úti á þekju eða ýmislegt skapazt í höfði hans síðan. Hann talar um, að það hafi þar verið eitt aðalatriðið, hvort skattur, sem lagður er á tekjur ársins 1940, mætti dragast frá skattskyldum tekjum ársins 1941, þá er að skattlagning þeirra kemur á árinu 1942. En þar var aðeins rætt um, hvort breyta skyldi l. og hlaut sú breyt., er gerð var, að ræða frádrætti frá skatttekjum ársins 1940, en ekkert var frekar bundið um álagning á tekjur ársins 1941. Við fulltrúar Framsfl. tókum fram hvað eftir annað, að við vildum hafa óbundnar hendur að breyta 1. við fyrsta tækifæri. Ráðherrar Sjálfstfl. vissu, að það var engan veginn tryggt, að á sínum tíma yrði leyft. að draga skatta ársins 1940 frá tekjum ársins 1941. Ég veit ekki, hvort Sjálfstfl. hefur treyst því, að Alþfl. yrði móti breyt, á l. í þessu efni. Við framsóknarmenn ætluðum að bera þessa breyt. fram þing eftir þing, þangað til við fengjum henni framgengt. Þar var stefna okkar söm við sig, eins og hv. 5. þm. Reykv. var að tala um. Það er engu líkara en sumir þm. Sjálfstfl. álíti, að samningarnir hafi átt að binda Framsfl. í hverju atriði um alla framtíð, en þeir ættu að hafa frjálsar hendur að gera þær breyt., sem þeir vildu. Því að ég held, að hv. þm. A.-Húnv. vilji ekki halda því fram, að þeir sjálfstæðismenn hafi bundið sig til að gera ekki framar till. til breyt. á skattalögum. Það segir hann, að sér hafi blöskrað mest, að ég skyldi minnast á kosningafrestun og fullyrða, að samningarnir um skattal. hafi verið gerðir án tillits til þess, sem síðar samdist um hana. Ég veit ekki, hvað þessi hv. þm. veit, kannske veit hann hreint ekki. neitt, en hitt veit ég, að skattasamninginum var lokið áður en til kom að fresta kosningum. Það skiptir engu í þessu sambandi, þótt þingið afgreiddi skattalögin ekki fyrr en 3. maí; - hvert atriði var fastráðið löngu fyrr, löngu áður en kosningafrestun var tekin fyrir á flokksfundum, - nema vera skyldi í flokki þessa hv. þm., eftir sögusögn hans að dæma. Fullyrðingar þessa hv. þm. og ummæli hæstv. fjmrh. áðan eiga víst að skiljast svo, að samkomulagið um afgreiðslu skattal. í fyrra hafi átt að binda flokkana til frambúðar . En ég bið menn að athuga, að bæði þá og síðan hafa fallið orð hér á þingi, sem sanna hið gagnstæða. Í sambandi við afgreiðslu dýrtíðarl. á s. 1. vori kom þetta e. t. v. allra ljósast fram. Þá féllust sjálfstæðismenn á að framfylgja hinum nýju skattal. á þann hátt að leggja viðauka á skattinn, og má marka af því, hvort talið var, að frá þessu hefði verið fullgengið til frambúðar, eða hitt þó heldur. Ég verð að segja, að ég kann engan veginn við þessar umr. Það er af líkum ástæðum og ég kunni alls ekki við þá framkomu manna, sem ég hef starfað með, þegar þeir leyfðu sér í umr. um dýrtíðarmálið undanfarna daga að skýra þannig frá því, sem gerzt hafði í ríkisstj. við undirbúning málsins, að það gaf alranga mynd af veruleikanum. Þó að margt hafi milli borið um stund, ætlast ég til þess drengskapar í samningum, að það verði hreinlega viðurkennt, sem var, að hvorki sjálfstæðismenn né framsóknarmenn vildu í fyrra binda sig neitt til frambúðar í skattamálum. Hefði til kosninga komið, vildu sjálfstæðismenn hafa leyfi til að lýsa sig andvíga hinum nýju skattal., - og gerðu það strax, töldu grundvallarstefnu þeirra alranga, enda nær hina sömu sem við framsóknarmenn hefðum alltaf haldið, landinu til niðurdreps. Þetta kom þá mjög ákveðið fram hjá m. a. hæstv. fjmrh. og hv. þm. Vestm., er þeir ræddu skattal. í Ed. Hver vill nú halda því fram, að þeir hafi viljað binda sig til frambúðar við slík háskalög óbreytt? Nei, það þýðir ekki að bjóða almenningi rangfærslur um vilja Sjálfstfl, í þessu máli og fyrst þeir voru og vildu vera óbundnir, hlutu aðrir flokkar að vera það líka. Engu að síður lætur nú einn fulltrúi Sjálfstfl. það heita svo, að með flutningi þessa frv. fari Framsfl. á svig við samningana í fyrra. Það er byrjun áróðursherferðar. Annar tekur undir og kemst svo að orði, að samningar séu brotnir með þessu. Við vitum, að þetta er allt tilhæfulaust. Hinn þriðji tekur samt undir og fullyrðir, að samningarnir séu sviknir, og það mun vera sú „lina“, sem blöðum flokksins er ætlað að fylgja í kosningabaráttu. Verði þeim að góðu, en á Alþ. kann ég ekki við þetta.

Jón Pálmason Hæstv. viðskmrh. segir, að sér geti ekki blöskrað neitt af því, sem ég hef reynt að gera þingheimi ljóst í ráðherraframkomu hans. Já, honum blöskrar ekki, en mér blöskrar óskammfeilni hans. Það er kunnugt, að samningarnir snerust fyrst og fremst um það, hvernig skattur skyldi lagður á tekjur ársins 1940, og þá að sjálfsögðu um það um leið, að sá skattur yrði frádráttarbær frá næsta árs tekjum á þann hátt, sem í skattal. segir.

Tilhæfulaust hjá þm.

, Þetta hélt ég öllum hefði þá verið ljóst.

Eru þessir samningar ekki bókaðir einhvers staðar?

. Nei, því miður voru þeir ekki bókaðir, heldur gert ráð fyrir, að við ættum í samningum við heiðarlega menn. Reyndin er ólygnust. Og svo leyfir hæstv. viðskmrh. sér að tala um drengskap: þessu sambandi. Ég held hann ætti ekki að leyfa sér að nefna það orð. Ég get lýst yfir því, að fyrir löngu var byrjað að ræða um kosningafrestun innan flokkanna og víðar, áður en samningum um skattal. var lokið. Ég sé enga ástæðu til þess að þræta um þetta við hæstv. ráðh., en það segir sig sjálft, að það gat ekki verið ágreiningur um þetta atriði, hvort skatturinn væri frádráttarbær, sem lagður var á 1940, ef átti að kippa því strax til baka áður en árið er liðið. Hitt er rétt, sem hæstv. ráðh. hélt fram, að framsóknarmenn tóku fram, að þeir vildu koma fram þessari breyt., en þeir bera brtt. fram ári of snemma.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég vil freista að fá hv. þm. A.-Húnv. til þess að skilja, hvað um er að r æða. Hv. þm. heldur því fram, að það hafi verið þrætt um það í sambandi við skattasamningana, - en hann var ekki nema nokkurn tíma í samninganefndinni, - hvort skatt, sem greiddur er af tekjum ársins 1940, skuli heimilt að draga frá tekjum yfirstandandi árs. Þetta er rangt. – Við kröfðumst þess framsóknarmenn, - og hefur hv. þm. Seyðf. staðfest, að ég fer rétt með, - að niður skyldi felld úr skattal. heimild til þess að draga greiddan tekjuskatt og útsvör frá tekjum við ákvörðun skattskyldra tekna, en um það var deilt, hvort skatturinn skyldi koma til frádráttar tekjum ársins 1940, en ekki tekjum ársins 1941. Ef hv. þm. A.-Húnv. hefði rétt fyrir sér, hefði þetta ákvæði átt að gilda um skattálagningu yfirstandandi árs, hefði þá þurft að vera sérstaklega um það samið, og hefðu, samkv. því, flokkarnir ekki getað gert breyt. á skattalöggjöfinni á Alþ. 1942. Nú átti að kjósa til Alþingis s. l. vor. Vill þá hv. þm. A.-Húnv. halda því fram, að með samningunum í fyrra hafi sjálfstæðismenn bundið svo hendur sínar, að þeir hefðu ekki getað breytt skattalöggjöfinni á Alþ. 1942, ef þeir hefðu náð meiri hluta á því þingi? Auðvitað ekki. Þetta sannar hins vegar, að fullyrðingar hv. þm. eru rangar. Alþ. 1942 getur breytt eins og því sýnist álagningu skatts á tekjur ársins 1941. Þetta stendur fast. Eftir er að fá úr því skorið, hvort flokkarnir bundu hendur sínar á þingi 1942 í samningunum síðast liðið vor. Ég segi, að þeir hafi ekki gert það, og hver einasti maður, sem tók þátt í samningunum, veit, að það er rétt. - Og alveg sérstaklega tókum við framsóknarmenn fram, að þótt við þá legðum ekki fram brtt. í þá átt, sem þetta frv. gerir, mætti það ekki misskiljast, því að eftirleiðis mundum við bera þær breyt. fram, unz þær næðu samþykki þingsins. Halda menn nú, að sjálfstæðismenn séu svo grunnfærnir, að þeir hafi ekki skilið, hvað þessi yfirlýsing þýddi? Þeir vissu, að skv. þessari stefnuyfirlýsingu þá var alveg undir jafnaðarmönnum komið, hvort grundvallarbreyting yrði samþ. á Alþ. 1942, nema því aðeins, að Sjálfstfl. ynni á í kosningunum. Það kann að vera, að hv. þm. A.-Húnv. hafi ekki skilið þetta og megi afsaka hann með því, en það hafa áreiðanlega aðrir gert. Nú skulum við setja sem svo, að sjálfstæðismenn hafi byggt á misskilningi hv. þm. A.- Húnv. Hvaða frágangur var það þá á svona stórkostlegum samningi, að hafa það ekki beinlínis fram tekið í honum, að ákvæðin um skattafrádrátt skyldu gilda tiltekinn tíma? Það sjá allir, að ef Sjálfstfl. hefði litið svona á, hefði hann auðvitað krafizt skýlausra yfirlýsinga af Framsfl., að þessu ákvæði mætti ekki breyta á þinginu 1942. Ég skal taka það fram, að það hefur alltaf vakið undrun hjá mér, að sjálfstæðismenn vildu ekki ganga inn á okkar leið. Hvort þeir hafa treyst því, að jafnaðarmenn stæðu fast við sína mótstöðu, get ég ekki um sagt, en jafnaðarmenn höfðu lýst yfir því, að þeir vildu ekki ganga inn á þessa breyt. að svo stöddu. Sjálfstæðismenn máttu hins vegar ganga að því vísu, að þetta flokksmál Framsfl. yrði flutt þing eftir þing, þar til næðist fylgi meiri hluta þingsins. Hv. 5. þm. Reykv. sagðist ekki genginn svo í barndóm, að hann byggist við því, að framsóknarmenn stæðu við gefin heit. Slík fáryrði sem þessi hafa ekkert gildi og eru ekki svaraverð. En sumum kynni að finnast, að eitthvað í þessa átt mætti með réttu segja um framkomu Sjálfstfl. í dýrtíðarmálunum. Þrisvar hafa legið fyrir ákveðnar yfirlýsingar frá forystumönnum flokksins um fylgi við úrlausnir í málinu, og þrisvar hefur flokkurinn snúið við blaðinu og gengið frá yfirlýsingum sínum.



Menn eru nú farnir að vitna um, hvað gerzt hafi í samningum um skattamálin á síðasta þingi, og það jafnvel þeir, sem ekkert voru við þá riðnir, eins og hv. 5. þm. Reykv: Þeir, sem tóku þátt í samningunum af hálfu Sjálfstfl., voru ráðherrar flokksins, hv. 1. þm. Reykv. og hv. þm. A.-Húnv. að nokkru leyti, er frá leið. Ég vil lýsa yfir því, að það er í alla staði rétt, sem hæstv. viðskmrh. hefur sagt, að við framsóknarmenn tókum það oft fram, að við vildum koma fram þeirri breyt., sem í þessu frv. felst, og gerðum ítrekaðar tilraunir til þess á samningafundum að fá hina flokkana til þess að fallast á hana. Fannst mér einkennilegt, að sjálfstæðismenn skyldu ekki fallast á þessa till., því að þeir hlutu að sjá, að þau fyrirtæki, sem fengu mikinn gróða á árinu 1940, hlutu skv. henni að fá lægri skatt á þessu ári. Var um það rætt í n., hvort við mundum þá flytja um þetta brtt. á þingi, en eftir tilmælum hinna flokkanna féllum við frá því í það skipti, til þess að auka ekki á deilur um málið, enda fyrirsjáanlegt, skv. yfirlýsingum beggja hinna flokkanna, að slík brtt. hefði ekki orðið samþ. Hitt er alrangt, að við höfum gengið inn á að flytja ekki brtt. þar að lútandi á næsta þingi, enda minnist ég þess ekki, að far ið væri fram á slíkt. Tókum við fulltrúar Framsfl. í fjhn. greinilega fram okkar vilja í málinu, eins og nál. í þingtíðindum ber með sér. Með breyt. í skattal. s. 1, vor var miðað við yfirstandandi tíma, að ákveða skatt af tekjum ársins 1940. Í mörgum gr. frv. er það skýrt tekið fram, að ákvæði þeirra gildi aðeins um tekjur ársins 1940. Þannig er t. d. í síðustu gr., um heimild til að hækka laun skattanefndarmanna. tekið fram, að á árinu 1941 megi þau vera hærri en eftir gömlu l., en ekkert ákveðið um framtíðina. Aðdróttunum hv. þm. A.-Húnv. um óheiðarleik okkar framsóknarmanna í þessu sambandi er því vísað heim til föðurhúsanna.



hað verður að ráðast, hvort mér og hæstv. fjmrh. verður betur trúað í þessu máli en hæstv. viðskmrh. og hv. þm. V.-Húnv. Vegna ummæla hæstv. ráðh. um, að miðað hafi verið við skatt af tekjum ársins 1939, vil ég taka fram, að þetta er fjarstæða. Deilurnar stóðu ekki um þetta, heldur í sambandi við gróða útgerðarfyrirtækjanna árið 1940 og þræturnar, sem um þetta stóðu í samninganefndinni, voru auðvitað um það, hvort skattur og útsvar 1940 skyldu frádráttarbær 1941 eða ekki. En það sjá allir, að þýðingarlaust var að deila um þetta atriði, ef síðan átti að kippa burt ákvæðinu áður en það kæmi til framkvæmda. Þetta er augljóst. Hitt datt engum í hug, að þetta væri frambúðarsamningur, en Framsfl. ætlar auðsjáanlega að skjóta sér á bak við það, að ráðherrar okkar voru svo óvarfærnir að krefjast þess ekki, að samningurinn væri skriflegur.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Það vita allir, að það var aldrei minnzt á skattaálagningu á tekjur 1941 í sambandi við þessa samninga. Þætti mér gaman að fá ummæli hv. þm. A.-Húnv. um hið gagnstæða staðfest af ráðherrum Sjálfstfl., er sæti áttu í nefndinni. Ég vil enn spyrja hv. þm. A.- Húnv.: Hvernig áttum við á þingi 1941, síðasta þingi kjörtímabilsins, að semja um afgreiðslu skattamála á Alþ. 1942? - Það er Alþ. 1942, sem ákveður, hvernig tekjur ársins 1941 skuli skattlagðar, og þá einnig, hvort við þá álagningu skuli draga frá skatta fyrri ára. - Þetta eitt er óræk sönnun þess, að enginn fótur er fyrir staðhæfingum hv. þm. A.-Húnv. Svo endar hv. þm. ræðu sína á þessum orðum : „Það datt engum í hug, að þetta væri frambúðarsamningur: - Já, það er alveg rétt. Allt annað er hreinn heilaspuni hv. þm., fundinn upp á eftir. - Vil ég mælast til, að ráðherra Sjálfstfl., hæstv. fjmrh., staðfesti, að hv. þm. A:-Húnv. fer rangt með.

Hæstv. fjmrh. er búinn að staðfesta, að minn framburður er réttur.

Það er ekki rétt, eins og allir hv. þdm, hafa heyrt enda er hv. þm. A.-Húnv. einum trúandi til að bera fram slíkar fullyrðingar.