Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það frv., sem ríkisstj. ber hér fram á þessu þskj., er í samræmi við þá stjórnarskrárbreyt., sem samþ. var á þinginu í sumar. Frv. er að sjálfsögðu samhlj. þeirri stjórnarskrárbreyt., og er lagt til af hálfu ríkisstjórnarinnar, að það verði samþ. óbreytt. Þetta mál er öllum svo kunnugt, að ég sé enga ástæðu til þess að ræða það frekar og læt því þessi orð nægja. Ríkisstj. hefur ekki lagt til, að ný stjórnarskrárnefnd yrði kosin, enda telur hún enga þörf á því, þar sem ekki getur verið um neinar breyt. að ræða á frv. og ekki annað við það að gera en annaðhvort að samhlj. það eða fella. Stjórnin mun þó að sjálfsögðu ekki beita sér á móti skipun slíkrar nefndar, ef fram skyldi koma ósk um slíkt, og Sjálfstfl. mun fyrir sitt leyti samþykkja að leggja til menn í n., ef til kæmi. Að svo mæltu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. að þessari umr. lokinni.



Ég þarf ekki að endurtaka mjög efni þessa frv. Það hefur oft verið flutt hér í hv. d. á síðari árum og einu sinni í hv. Ed. í líku formi. Það hefur jafnan hnigið í þá átt að efla sjóðinn, svo að hann yrði hlutverki sínu betur vaxinn. En þetta mál hefur gengið hægt. Það er fyrst nú, að menn virðast almennt álíta, að nota beri tekjur útgerðarinnar til þess að tryggja framtíð atvinnurekstrarins, og þetta frv. beinist einmitt í þá átt. Þær breyt., sem einkum hafa verið gerðar á frv. frá því, sem það var, eru einkum þær, að sjóðnum eru ætlaðar miklu meiri tekjur en hann hefur nú. Áformað er, að tekjurnar verði, fyrir utan auknar vaxtatekjur, 1/8% af verði útfluttra sjávarafurða og 11/2% útflutningsgjald af sjávarafurðum, er runnið hefur til ríkisins samkv. l. frá 1935. Nú skal þetta gjald renna til sjóðsins, og er þetta að vísu gömul krafa. Önnur breyt., sem frv. leggur til, er sú, að sjóðurinn starfi eingöngu með eigin fé, en ekki lánsfé, og er það bundið við, að hann lækki útlánsvexti sína ofan í 3%. Það þykir nauðsynlegt að hafa vextina lága. Lánstíminn er fremur stuttur, og afborganir geta orðið nógu erfiðar, þótt háir vextir íþyngi ekki að auki. En vitanlega getur sjóðurinn ekki séð fyrir stofnlánum til allrar útgerðarinnar með þessu fyrirkomulagi, enda hefur svo verið, að fjár til stórframkvæmda hefur verið aflað sem lánsfjár erlendis. En ef sjóðurinn ætti að veita slík stofnlán strax, þá má búast við lántökum. Breytingu í þessa átt mætti þá greiðlega koma fram, ef reynslan sýndi, að sjóðsins yrði leitað vegna slíkra stórframkvæmda. Í þessu frv. er gert ráð fyrir nýmæli eða deild, er veiti styrki til vélbátabygginga, og er þá fyrst og fremst miðað við, að nú er byggingarkostnaðurinn 4–6 falt meiri en fyrir stríð. Ef menn byggja skip á þessum tímum, þá er stofnkostnaðurinn það mikill, að menn fá ekki staðizt verðfall og kreppu, nema þeir séu svo auðugir, að þeir geti afskrifað eftir þörfum. En nú er ekki ætlunin, að útvegurinn sé eingöngu rekinn af auðmönnum, heldur af almenningi, og t.d. skipstjórar sem hásetar geti eignazt sín eigin skip smátt og smátt. En eins og nú horfir við, þá stöðvast útgerðin, ef ekki er þegar fundið ráð til að gera bátaeigendum fært að afskrifa þegar nokkuð af stofnkostnaði. Sökum hinna miklu tekna af útveginum, sem í mörgu hefur verið varið til fjarskyldra efna, þá virðist mér nú vel til fallið að tryggja viðgang útvegsins sjálfs með sjóðstofnun, er veiti styrki til bátabygginga. Þetta er þó ekki algert nýmæli. Fyrir fáum árum samþykkti hv. Alþingi fjárveitingu um 1/2 millj. kr. til byggingar á tveimur togurum. En frá því var þó horfið, en tekið að byggja fiskibáta eftir minni uppástungu. Þetta var rétt fyrir stríð. Fyrir bragðið eiga landsmenn svo nokkra nýja báta, sem þeir annars að líkindum hefðu ekki átt. Menn eru yfirleitt orðnir fráhverfir styrkveitingum, vegna þess hugsunarháttar, sem þær þykja skapa. En þar ber vel að greina á milli þarfra og óþarfra styrkja. Í þessu máli mun enginn líta svo á, að um þurfamennsku sé að ræða. Styrktarféð á að renna frá sjálfri útgerðinni. Ég get því ekki ímyndað mér, að menn snúist gegn þessu. Þetta er ekkert annað en það, að útgerðin sjálf leggur fram fé til að tryggja sina eigin framtíð, svo að hægt sé að endurbyggja flotann, og reynslan hefur sýnt, að það er sjórinn, sem verður að gefa mest fjármagnið, og að landið er þá verst statt, ef hann bregzt á einhvern hátt. Ef menn nú athuga, hve mikið fé liggur í skilaum landsmanna sem stendur (það mun ekki minna en 5000 krónur á hverja smálest í skipunum upp til hópa), þá sjá þeir, hve smávægilegt það fé er, sem nú er varið til stofnlána. Ég hef hér látið fylgja grg. nokkrar tölur um Fiskveiðasjóð. Samkvæmt þeim eru nú eigur hans alls rúmar 4 milljónir króna. Það er bersýnilegt, að ekki er mikið fé handbært til útlána, á meðan meira fé er ekki til í sjóðnum, enda eru nú útlánin ekki meira en 3,3 milljónir króna. Eignir sjóðsins eru þannig til komnar, að ríkið lagði eitt sinn fram 1 millj. króna auk lítils stofnfjár, og svo hefur sjóðurinn einnig fengið um 850 þús. krónur frá skuldaskilasjóði útvegsmanna. Það, sem hann á fram yfir þetta, eru vaxtatekjur. En nú er sjóðurinn orðinn 40 ára, og aukningin er því hægfara, enda hefur það verið svo, að ekki einu sinni hv. þm. hafa hingað til sýnt þeim frv. skilning, sem fram hafa verið borin honum til eflingar. En nú virðist vaxandi skilningur fyrir þessu máli og því tímabært að flytja þetta frv. hér, ef dæma má eftir ummælum í blöðum allra flokka um, að tryggja þurfi framtíð atvinnuveganna. Að endingu vil ég svo biðja hv. d. að greiða fyrir þessu frv. og vísa því til 2. umr. og sjútvn.



Ég vil lýsa ánægju minni yfir þessu frv., en sú mesta efling, sem útvegsmenn gætu fengið, eru hagkvæm lánskjör. Nú er svo komið, að allir flokkar munu styðja eflingu sjóðsins, og mun máli þessu því vel borgir. Byggingarkostnaður skipa er nú orðinn mjög hár, og ekki líklegt, að sú útgerð beri sig, sem endurnýjar skip sín á þessum tímum. Það væri því mjög æskilegt, að þeir, sem geta byggt, gætu fengið til þess styrk og lán með góðum vaxtakjörum. Í sambandi við fiskimálanefnd var á sínum tíma tekinn upp sá siður að efla skipabyggingar, og hefur það komið að talsverðu gagni. Enda sýndist það ekki óeðlilegt, að sjávarútvegurinn nyti endurbyggingarstyrkja, eins og t.d. landbúnaðurinn jarðræktarstyrks, og komið yrði um leið í veg fyrir, að skip, sem styrkjanna nytu, yrðu spákaupmennskunni að bráð, þannig að verzlað yrði með hinn veitta styrk og tryggt yrði, að ekki væri hægt að braska með styrkinn. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta. Ég fagna því, að þetta frv. er komið fram, og óska þess, að það geti fengið þá afgreiðlsu á þessu þingi, sem að mestu gagni mætti verða.



Það er aðallega eitt atriði í þessu frv., sem ég vildi víkja að nokkrum orðum. Þar er lagt til, að 3. gr. laga um Fiskveiðasjóð Íslands falli niður. Í þeirri gr. er heimild til þess að afla sjóðnum fjár með lántöku á þann hátt að gefa út bankavaxtabréf. Minnir mig, að heimild sé til allt að 4 millj. kr. lántöku á þennan hátt. Mér kemur það satt að segja einkennilega fyrir sjónir, að hv. flm. skuli vilja fella niður þessa lántökuheimild. Þessi sjóður átti helzt að fullnægja fjárþörf sjávarútvegsins, og virðist mér þá eðlilegt, að hann afli sér að einhverju leyti fjár með lántöku. Ég vil í því sambandi benda á, að hliðstæðar stofnanir fyrir landbúnaðinn afla sér fjár að nokkru leyti með sölu á bankavaxtabréfum, en að nokkru leyti leggur ríkið þeim til fé. Mér virðist eðlilegt, að sjóðnum sé lagt til fé frá ríkinu að einhverju leyti, en ég er því algerlega mótfallinn að fella niður þessa lántökuheimild. Ég sé ekki ástæðu til þess að víkja að fleiri atriðum í sambandi við þetta frv. Ég vil aðeins benda á það, að útflutningsgjaldið er allverulegur liður í núv. fjár lögum, og fjvn. verður því að haga störfum sínum í samræmi við það, hverja afgreiðslu þetta mál fær.



Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Ísaf. sagði, vil ég taka það fram, að ég er honum að sjálfsögðu þakklátur fyrir að taka frv. vinsamlega, en hann komst þannig að orði, að tillögur um eflingu fiskveiðasjóðs hefðu komið frá öllum flokkum nema Sjálfstfl., og vill hann gefa í skyn, að með flutningi þessa frv. eigi ég á hættu að verða fyrir óvild ýmissa sjálfstæðismanna. Ég veit ekki, hvenær hann hefur rekið sig á þennan háska. Það er alkunnugt, að sjálfstæðismenn hafa á flestum undanfarandi þingum flutt frv. um eflingu fiskveiðasjóðs, auk þess sem nokkrir þeirra hafa flutt það mál utan þings. Nú er það svo, að sá stuðningur er mest verður, sem kemur fram í verki, en ekki sá, sem kemur fram einungis í blaðagreinum og á fundum og er aðeins borinn fram í þeim tilgangi að veiða kjósendur. Allar slíkar till. eru einskis virði, ef þær koma ekki fram á réttum vettvangi, þannig að þeim verði fullnægt. Það er rétt hjá hv. þm., að þetta frv. er ekki borið fram af Sjálfstfl., en þetta er baráttumál Sjálfstfl., þótt það sé ekki flutt af honum, og af hans hálfu var ekkert haft á móti því, að einstakur maður flytti það. Ég er hv. þm. Ísaf. þakklátur fyrir það, að hann vildi sýna skilning á þörfinni á eflingu fiskveiðasjóðs, en mér finnst það óþarfi fyrir hann að stofna til þessara orðaskipta hér. Ég hef átt samstarf við hann hér í þinginu um eflingu fiskveiðasjóðs, og frá honum fannst mér vera meiri stuðning að mæta en annars staðar að utan Sjálfstfl. En ef á að vera með brýningar hér, kemur ekki til mála, að ég láti hjá líða að gefa þá áminningu, sem mér þykir við þurfa. Orðum hv. þm. V.-Húnv. þarf ég engu að svara. Skilyrðið til þess, að vextir af útlánum fiskveiðasjóðs geti verið lágir, er, að sjóðurinn starfi fyrir eigið fé. Ég tel heldur enga þörf á að hafa þessa lántökuheimild, fyrr en sjóðurinn veitir önnur stofnlán en til bátaútvegsins. Ef það kemur fram, að stærstu fiskiskip óska lána úr sjóðnum, mætti hins vegar veita honum heimild til lántöku. Mér virtist sá misskilningur koma fram hjá hv. þm. V.-Húnv. um tekjur sjóðsins, að með því að fella niður lántökuheimildina væri stefnt að því að láta ríkissjóð leggja sjóðnum til féð. Ég veit ekki til þess, að ríkissjóður hafi veitt fiskveiðasjóði annað fé en eina millj. kr., sem ríkisstj. sveikst lengi um að greiða, og það var fyrst núv. fjmrh., sem sá um, að ríkissjóður stæði við skuldbindingar sínar og greiddi féð eftir löng vanskil. Ein nýbreytni er í frv., sem ég gleymdi að geta um í framsöguræðu, en útgerðarmönnum mun þykja mikilsverð. Hún er sú, að lánin og styrkirnir skuli borguð út í þrennu lagi, eins og tíðkast í lánsstofnunum, sem veita lán til nýbyggingar í þágu landbúnaðarins. Fiskveiðasjóður hefur hins vegar ekki greitt út lánin fyrr en lokið hefur verið smiði skipsins og búið að virða það og vátryggja. Þessi breyting er gerð vegna þess, að oft hefur reynzt erfitt að fá bráðabirgðalán til nauðsynlegra útgjalda, meðan á smíði stendur. Eftir þessa breytingu ætti hins vegar ekki að þurfa neina bráðabirgðalántöku, því að gert er ráð fyrir því, að greiða skuli 1/3 hluta fjárins, þegar kjölur er lagður og meginhluti efnis kominn á staðinn, 1/3 þegar skipið er byrt, þiljur lagðar og vélin komin á staðinn, og loks 1/3, þegar skipið er fullsmíðað og lokið að virða það og vátryggja. Ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir því, að fiskveiðasjóður taki veð í efni skipsins, eftir því sem hann lætur féð af hendi.



Ég bjóst ekki við því, að aths. minni yrði illa tekið, eftir að allir flokkar voru búnir að lýsa yfir því, að þeir vilji efla fiskveiðasjóð. Þær yfirlýsingar ættu að vera vel þegnar, þar sem ætla má, að þær tryggi málinu greiðan framgang. Ég ætlaði ekki að hleypa hv. 7. þm. Reykv. upp, en ég fyrir mitt leyti hef ekkert á móti því, að hann rifji upp sögu málsins. Annars hefur verið góð samvinna milli okkar í sjútvn., og við höfum jafnan staðið að þeim till., sem lengst hafa gengið. En ég hef séð það á undanfarandi þingum, að hann hefur haft því nær sérstöðu innan síns flokks og sá lofsverði áhugi, sem hann hefur sýnt á þessum málum, hefur ekki verið fyrir hendi hjá ýmsum samflokksmönnum hans hér á þingi. Sjálfstfl. hefur haft það til að syngja nokkurn tvísöng um þetta mál. Ég gæti tekið undir það, að sá stuðningur sé mest verður, sem kemur fram í verkinu, og vil því óska þess, að hv. 7. þm. Reykv. megi fá einlægan stuðning innan Sjálfstfl., en það má hann eiga, að sjálfur hefur hann jafnan haldið fast á þessum málum.



Ég ætla aðeins að taka það fram, að ég held, að ég muni það rétt, að enginn sjálfstæðismaður hafi nokkru sinni greitt atkv. á móti till. um þetta mál.



Ég sé enga ástæðu til þess að fara að deila um þetta mál, a.m.k. ekki á þessu stigi málsins. Hu. flm. sagði, að ríkissjóður hefði ekki lagt fiskveiðasjóði til annað fé en þessa umræddu einu millj. kr. Þetta er ekki rétt. Fiskveiðasjóði voru afhentar eignir Skuldaskilasjóðs vélbátaeigenda, og nam sú fjárhæð 850 þús. kr. Þetta fé er raunverulega frá ríkinu, því að ríkissjóður stofnaði skuldaskilasjóð, en afhenti fiskveiðasjóði síðar eignir hans. Þá er ég einnig ósammála hv. flm. um það, að fiskaeiðasjóður geti ekki veitt nægilega hagkvæm lán, nema hann starfi með eigin fé einungis. Vextir af bankavaxtabréfum eru nú svo lágir, að það ætti að vera auðvelt fyrir sjóðinn að lána út með góðum kjörum, þótt helmingur rekstrarfjár hans væri lánsfé. Ég tel það ekki kleift fyrir ríkissjóð að koma upp nægilega stórum sjóði, nema fjárins sé að einhverju leyti aflað með lánum, en hinsvegar tel ég eðlilegt, að ríkissjóður leggi fram nokkurt fé, sem ekki þurfi að endurgreiða, til þess að sjóðurinn geti lánað út með lægri vöxtum. Þessi skoðun vildi ég að kæmi fram.



Herra forseti. - Í l. nr. 48 frá 30. júní 1912 er ákveðið, eftir hvaða reglum skuli greiða verðlagsuppbót á laun embættismanna og annarra starfsmanna ríkisins. Í 1. gr. þeirra l. er ákveðið, að greiða skuli verðlagsuppbót á laun þeirra manna, sem taka laun samkv. launal., og enn fremur á styrktarfé samkvæmt 18. gr. fjárl., eins og þau mæla fyrir, að þeir styrkir skuli veittir vera. En í 7. gr. þeirra l. er enn fremur tekið fram, að verðlagsuppbót skuli greidd á styrk þann, sem ákveðinn er með l. nr. 33 frá 1940, um héraðsskóla, l. nr. 60 frá 1938, um húsmæðrafræðslu, og l. nr. 48 frá 1930, um gagnfræðaskóla, svo og á styrki til iðnskóla. Enn fremur hefur sú regla verið upp tekin að greiða verðlagsuppbót á jarðræktarstyrk, sem bændum er veittur samkv. jarðræktarl. Ég hygg enn fremur, að verðlagsuppbót sé greidd á styrki þá, sem veittir eru samkv. I. um byggingar- og landnámssjóð til nýbygginga á sveitabýlum. Sú uppbót mun vera greidd samkv. vísitölu, sem sú n., sem sér um þær styrkveitingar, fer eftir. En í 13. gr. fjárl., A-lið, er ákveðið að veita nokkra styrkhækkun til bænda, sem eru sérstaklega settir, þannig að nauðsyn ber til að halda uppi byggð á bæjum, þar sem þeir búa, en sérstaklega er erfitt að stunda búskap að öðru leyti. Þessi liður mun hafa staðið í fjárl. alllengi. En ég hef fyrir satt, að þeirri reglu hafi enn sem komið er ekki verið fylgt að greiða verðlagsuppbót á þessa styrki, sem veittir eru samkv. þessu ákvæði fjárl. Mér virðist eðlilegt og óhjákvæmilegt, eins og nú er háttað öllu verðlagi og kaupgreiðslum í landinu, að um greiðslu þessara styrkja sé fylgt sömu reglu og almennt gildir um verðlagsuppbót á laun og margháttaðar styrkveitingar, eins og ég hef drepið á. Þess vegna hef ég leyft mér að bera hér fram frv. það, sem er á þskj. 23, sem mælir svo fyrir, að það skuli ákveðið, að sá liður, sem stendur í 13. gr. fjárl. um styrki til bænda, sem eru þannig sér staklega settir, að þeir eiga við sérlega mikla örðugleika að stríða um búrekstur sinn, en mega þó ekki leggja niður búskap á þessum stöðum, skuli vera framkvæmdur þannig, að um hann gildi sömu reglur og aðrar styrkveitingar, sem ég hef drepið á, og laun, sem greidd eru opinberum starfsmönnum. Það liggur í augum uppi, að þar sem þessi liður nemur ekki í fjárl. meiru en sem svarar embættislaunum eins eða tveggja opinberra starfsmanna, þá er hér um hverfandi litla útgjaldaupphæð að ræða fyrirríkissjóð, þó að frv. þetta næði fram að ganga. þessu stigi málsins sé ég svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv., en vil leggja til við hæstv. forseta, að málinu verði vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. - Þessi till. til þál. er á þskj. 5 og fjallar um það, að rannsókn verði til fullnaðar gerð um skilyrði til hafnargerðar á Þórshöfn. Hafnarskilyrði á Þórshöfn voru nokkuð rannsökuð sumarið 1935, og var þá dýpi hafnarinnar mælt og hafnarstæðið kannað. Síðan voru sett l. um hafnargerð á Þórshöfn, og voru framkvæmd hafnarmannvirki þar síðustu árin fyrir stríðið fyrir - ef ég man rétt - um 100 þús. kr. Þarna er nú brimbrjótur og hafnarbryggja, sem minni skip geta legið við, svo sem stærri vélskip og togarar. Þetta hefur orðið til mikils hagræðis í seinni tíð. M.a. hafa fisktökuskip, sem tekið hafa fisk í ís, getað afgreitt sig við bryggju. En úti fyrir höfninni er blindskerjagarður, sem stærri skip komast ekki yfir nema um háflóð. Afleiðing af því er sú, að ekki geta nema minni skip komizt þar út og inn, hvenær sem er. Þegar hafnarskilyrðin voru athuguð 1935, virtist sérfræðingi þeim frá vitamálaskrifstofunni, sem hafði þessa rannsókn með höndum, þessi skerjagarður vera klöpp og illa vinnandi og taldi því ekki á því stigi málsins fært að ráðast í að sprengja skarð í skerjagarðinn. Síðan mun hafa komið í ljós, þegar brimbrjóturinn var gerður, að undirstaða hans, sem ýmislegt hafði bent til, að væri klöpp, var það ekki, heldur laust grjót, sem aftur gefur hugboð um, að svo geti einnig verið um blindskerjagarðinn, að í honum sé ekki klöpp, heldur laust grjót. Hér í þessu frv. er farið fram á, að þetta verði athugað nánar og með fullkomnari tækjum heldur en fyrir hendi voru 1935, þegar hafnarskilyrði voru rannsökuð á þessum stað. Ég hygg, að vitamálastjóri hafi nokkurn áhuga á því að láta þessa athugun fram fara. Í grg. frv. er nokkuð að því vikið, hver útgerðarskilyrði eru á þessum stað, og skal ég ekki að svo komnu fara nánar út í það. Vænti ég, að mál þetta fái greiða afgreiðslu hér á hæstv. Alþ. og að því verði vel tekið. Það hefur verið ákveðið, að tvær umr. skuli vera um málið, og vil ég leggja til, að því verði að þessari fyrri umr. lokinni vísað til hv. sjútvn.