Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Jónas Jónsson): Við 2. umr. í gær tókum við hv. þm. Vestm. brtt. okkar til baka, aðallega af því, að fram kom gagnrýni frá hæstv. forsrh. á hana, en við hins vegar töldum hana réttmæta. Höfum við nú komið okkur saman um að taka hana alveg til baka, en ef einhver tæki hana upp, mundum við þó greiða atkv. með henni.

*Magnús Jónsson: Ég vil aðeins gera grein fyrir mínu atkv. Ég er út af fyrir sig samþ., að settur sé upp íþróttakennaraskóli og tel það nauðsynlegt. En eins og ég lýsti yfir við fyrri umr., tel ég misráðið að setja hann ekki hér í Reykjavík, þar sem langmestir möguleikar eru til kennslukrafta í framtíðinni og langmestir möguleikar til að gera hann fullkominn, en hins vegar hef ég ekki séð mér fært að bera fram brtt. með því, sem af því mundi leiða, m.a. samningar um húsakost og annað slíkt, en mun sitja hjá við atkvgr., þó að ég sé skólanum samþykkur.

* Frsm. (Jónas Jónsson): Ég vil í áframhaldi af þessum orðum hv. 1. þm. Reykv. geta þess, að þessi skoðun hans kom fram við 1. umr., og við ræddum í n. um, að nokkur hluti af skólanum yrði í Reykjavík,. sem sé kennaraskólinn, en þjálfunarskólinn yrði í sveit. En eins og ég skil hv. 1. þm. Reykv., vill hann ekki bregða fæti fyrir málið, enda stendur opið að breyta þessu, þegar ástæður leyfa.



Frv. þetta er flutt í Nd. að tilhlutun félmrh. Þær breyt., sem frv. ráðgerir á gildandi lögum um sveitarstjórnarkosningar, eru tvenns konar og hníga báðar í sömu átt. Önnur breyt. er sú, að varamenn aðalmanna í hreppsnefnd skuli aldrei vera færri en 3. Stafar þessi breyting af því, að reynslan hefur sýnt, að þegar einn maður hlýtur kosningu á lista, hefur komið fyrir, að þessi listi hefur orðið fulltrúalaus, vegna þess að bæði aðalmaður og varamaður hafa forfallazt. Það hefur komið fyrir oftar en einu sinni, að þó að listi hefði 2 fulltrúa í hreppsnefnd, hafi bæði aðalfulltrúarnir og varafulltrúarnir forfallazt um lengri tíma. Eins og mönnum er kunnugt, eru atvinnuhættir hér á landi þannig, að t.d. sjómenn eru svo mánuðum skiptir fjarverandi heimilum sínum, og slíkt hefur oft komið fyrir í sjávarþorpum. Þessar breyt. eru fram komnar til þess að tryggja svo sem sanngjarnt þykir, að listi verði ekki fulltrúalaus í hreppsnefnd. Hitt atriðið er þessu mjög skylt. Það er þess efnis, að í gildandi lögum taka varamenn sæti á listunum eftir því, sem þeim er raðað á listann, og er undir flestum kringumstæðum ekki mikið við það að athuga. En það getur leitt af þessu fyrirkomulagi, að nokkur breyting verði á skipun hreppsnefndarinnar eftir flokkum. Er í frv. gerð tilraun til að bæta úr þessu, og ég hygg, að það náist að nokkru leyti eftir þessu frv. En við nána athugun virtist allshn., að hér væri ekki fyllilega náð þeim tilgangi, sem þörf er á að ná í þessu efni. Þess vegna hefur n. borið fram brtt. á þskj. 187, og er hún viðauki við ákvæði greinarinnar og snertir aðallega það fyrirbrigði, sem, tíðkast hefur nú upp á síðkastið, að tveir eða fleiri stjórnmálaflokkar standa saman um lista, og ef ekki eru gerðar sérstakar ráðstafanir, getur vel svo farið, að hlutföllin milli pólitískra flokka í hreppsnefndum, sem hafa náðst í síðustu kosningum, raskist. Er því nauðsynlegt að ganga betur frá þessu ákvæði heldur en gert er í l. og frv. Það hefur komið fyrir, að fulltrúar, sem í kjöri voru, hafa á kjörtímabilinu farið milli flokkanna, og það hefur orsakað röskun á hinum upphaflegu hlutföllum milli flokkanna. N. hefur því borið fram brtt. við 1. gr. frv. Ég held, úr því að það er einu sinni fyrirlagt að heimila hlutfallskosningar við hreppskosningar og á þann hátt öllum unnað jafnréttis, þá sé nauðsynlegt að setja tryggingu fyrir því, að þessi hlutföll raskist ekki, að svo miklu leyti sem hægt er að ráða við það. Ég held, að þetta sé öllum hv. þdm. svo ljóst, að ekki orki tvímælis, að rétt sé að setja þessa málsgrein inn í frv.- gr. Ég skil ekki í, að mikill ágreiningur rísi af þessu máli, þar sem það er mjög einfalt, og tilefni gefist til andsvara.



Ég get lýst því yfir fyrir mitt leyti, að ég er samþykkur þskj. 187. Ég tel brtt. allshn. vel undirbúna og rökstudda, og mun ég greiða henni atkv.



Ég tel, að þetta frv. sé eða eigi að vera fram komið til þess að tryggja flokkum í bæjar- og sveitarstjórnum nægilega marga varamenn. Ég bendi á það, að enda þótt svo sé ákveðið í brtt. allshn., að varamenn skuli taka sæti flokksbræðra sinna, þ.e. taka sæti eftir flokkum, gæti auðveldlega farið svo, ef fleiri flokkar standa að einum lista, að enginn af varamönnunum væri af sama flokki og hinn forfallaði aðalmaður. Það sýnir sig í því, að í sjálfu sér eru ákvæðin um varamennina miðuð við lista einstakra flokka, eða utan flokka, en ekki við það, ef fleiri flokkar standa saman að einum framboðslista, því að samkv. frv. og brtt. gæti komið ruglingur á varamenn hvers eins flokks innan listans. Ég skal taka dæmi: Ef 2 flokkar bjóða fram saman og annar hefur stöku töluna, 1, 3 o.s.frv., en hinn jöfnu töluna, 2, 4 o.s.frv., og listinn fær 3 menn kosna, þá fær flokkurinn með stöku töluna 2 aðalmenn og 1 varamann, en flokkurinn með jöfnu töluna 1 aðalmann og 2 varamenn. Allir sjá, hver ruglingur á varamönnum gæti þarna átt sér stað. Ég tel það réttast og sanngjarnast og raunar sjálfsagt, að hver flokkur á framboðslista fái jafnmarga varamenn og aðalmenn kjörna, en þó minnst þrjá. M.ö.o., reglan um varamennina á að gilda fyrir hvern flokk, en ekki listann í heild, ef tveir eða fleiri flokkar bjóða fram saman á einum lista. Að lokum vil ég beina því til hv. allshn., hvort hún vilji ekki taka þetta mál til nánari athugunar.



Mér er ekki með öllu ókunn afstaða hv. síðasta ræðumanns. Hér virðist e.t.v. misrétti í fljótu bragði, en er það þó raunar ekki. Hlutfallskosningar eru við hafðar við sveitarstjórnarkosningar, og ef fleiri flokkar sameinast um einn lista, er þeim ljóst, áður en þeir ganga til kosninga, hvaða annmarka þeir telji á varamannafyrirkomulaginu. Það getur verið álitamál, hvort löggjafinn á að ýta undir þvílíkar flokkasamsteypur með lagasetningum. Ég álít það varla rétt. „Tekniska“ hliðin á málinu skiptir þó meiru, því að það er óframkvæmanlegt, eins og lög standa til, þar sem gert er ráð fyrir, að hver listi eigi aðeins rétt á jafnmörgum varamönnum og kjörnum aðalmönnum. Tökum t.d., að 4 flokkar væru um einn lista og 4 menn kæmust að, 1 af hverjum flokki, en t.d. ætti að kjósa 5. Þá þyrftu að vera minnst 16 menn á listanum, 4, sem yrðu kjörnir, og 3 varamenn fyrir hvern flokk. Það væri á móti anda laganna, þar eð ekki má vera meira á framboðslista en tvöföld tala aðalmanna, sem á að kjósa. Úr þessu mætti e.t.v. bæta með því að gefa hverjum lista rétt til fleiri varamanna en aðalmanna, ef út í það væri farið. Að lokum vil ég segja það, að e.t.v. hefði verið æskilegt að taka fyrir fleiri breytingar á kosningalögunum en gert hefur verið í þessu frv. En þær breytingar eru nú alls óundirbúnar, og nú tekur að líða á þingtímann. Ég tel þetta þó alltaf nokkra réttarbót.

*Jónas Jónsson: Mér kemur til hugar, hvort ekki væri rétt að gera nýja viðbótarbrtt. þess efnis, að torveldaðar yrðu breytingar eða tilfærslur á listum við kosningar. Ég nefni til dæmis, að af 54 mönnum, er kusu lista Framsóknarflokksins á stað nokkrum hér á landi, tókst einum fjórum að breyta röð listans þannig, að færa mann úr 1. sæti niður í 3. sæti og fella hann frá kosningu. Þessir fáu menn gátu varnað því, að hinn raunverulegi vilji kjósenda listans kæmi fram. Þetta veldur innbyrðis tortryggni með mönnum á sama lista og skapar öryggisleysi, þegar frambjóðendur standa berskjaldaðir gegn því, að fáeinir kjósendur, oft ævintýramenn eða skoðanaleysingjar, geti leikið sér að því að breyta röð á framboðslista, er ráðamenn og aðrir flokksmenn hafa komið sér saman um. Ég mun þó ekki bera þetta fram sem brtt. um sinn.



Ég tel ekki jafntorvelt og hv. 2. þm. S.-M. vill vera láta að framkvæma þau varamannaákvæði, er ég mæli með. Margir flokkar standa örsjaldan að sama lista, og eru tillögur mínar að sjálfsögðu miðaðar við núverandi flokkaskiptingu í landinu og til þess að bæta úr göllum kosningalaganna, sem fram hafa komið við sveitar- og bæjarstjórnarkosningar síðan 1930.



Ég tel, að mál þetta hafi komizt í nokkuð annað horf við þá brtt., er fram hefur komið, út frá því munu hugleiðingar hv. 10. landsk. hafa vaknað. En ég veit ekki, hvort breyting sú, er hann vill, er svo aðkallandi, þar eð varla mun hafa borið við, að fleiri flokkar kæmu fram með einn lista, þótt ég hafi nú ekki kynnt mér þetta mál sérstaklega. Hins vegar tel ég sanngjarnt, að þetta verði athugað fyrir næstu sveitarstjórnarkosningar. Þá hefur það komið fram hér í umr., að kjósendur ættu helzt til auðvelt með að breyta röð frambjóðenda á listum. Þetta stafar af því, hvernig útreikningi á atkvæðamagni listanna er nú háttað. Ég tel einnig rétt, að þetta verði athugað fyrir næstu kosningar.

* Frsm. (Magnús Gíslason): Herra forseti ! Þetta frv., sem borið er fram af hv. 2. þm. S.- M. og hv. þm. Vestm. ásamt mér, fer fram á heimild til handa ríkisstj. til að veita Óla Baldri Jónssyni tannlækningaleyfi. Ástæðan fyrir frv. er sú, að maður þessi, sem hefur stundað tannlækninganám í Þýzkalandi um 5 ára skeið, hefur ekki enn fengið leyfi til að stunda tannlækningar. Allshn. hafði tal af landlækni og fékk eftirfarandi upplýsingar hjá honum: Ástæðan fyrir því, að fullkomið tannlækningaleyfi hefur enn ekki verið veitt þessum manni er sú, að hann hefur stundað nám við þá skóla í Þýzkalandi, sem fullnægja ekki þeim skilyrðum, sem íslenzk löggjöf setur fyrir því, að menn geti fengið réttindi sem fullkomnir tannlæknar hér á landi. En í l. um tannlækningar frá 1929 er meðal annars það ákvæði, að menn skuli hafa lokið prófi við einhvern þann tannlæknaskóla, sem viðurkenndur hefur verið af heilbrigðisstjórninni, ef þeir eigi að fá fullkomin tannlæknaréttindi. Í Þýzkalandi er til tvenns konar kennslufyrirkomulag í þessari grein. Annað er eldra, og þar er aðaláherzla lögð á tannsmíðar, en auk þess er kennt að draga út og fylla tennur í framhaldsnámi. Hitt fyrirkomulagið er yngra og fullnægir þeim kröfum um tannlækningar hér á landi, sem settar voru með lögum 1941. N. hefur tekið !þessa skýringu landlæknis til greina, og til að fyrirbyggja allan misskilning, hefur hún fallizt á að breyta orðalagi frv. þannig, að í stað fullkomins tannlæknaleyfis sé ríkisstj. heimilt að veita þessum manni rétt til að draga út og gera við skemmdar tennur, þar sem hann hefði getað fengið þessi réttindi í Þýzkalandi, ef hann hefði ílenzt þar. Meiningin með brtt. er að ganga ekki á rétt tannlækna landsins, því að þeir hafa með sér félag, eins og kunnugt er, og hafa lagzt á móti því, að þessum manni yrði veitt fullkomið tannlæknaleyfi. Maður þessi er búsettur austanlands og hefur stundað þar tannsmíðar. Á Austurlandi er enginn tannlæknir, og svo hefur verið lengi, til mikils óhagræðis fyrir fólkið. Þeir, sem þurfa að fá smíðaðar tennur, hafa þurft að fara til Akureyrar eða Reykjavíkur, sem kostar bæði mikinn tíma og mikla peninga. En miklu meira virði er að geta látið gera við tennur, og sýnist ástæðulaust, þar sem þessi maður getur unnið þetta verk, að heimila honum ekki rétt til að gera það. Þess vegna hefur n. orðið sammála um, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem eru í nál. á þskj. 170 og ég hef áður drepið á. Ég vænti þess, að hv. d. sé sammála n. um, að þetta geti orðið til bóta fyrir þann landsfjórðung, sem hér er um að ræða.