Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Ég býð þingdeildarmenn velkomna til starfa á ný og óska þeim heilla á nýju ári um leið og ég þakka samstarfið á liðnu ári.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Þegar þingmenn hurfu frá þessari umræðu fyrir jólaleyfi Alþingis hygg ég að flestir hafi reiknað með því að hæstv. ríkisstjórn mundi nota tímann frá því að jólaleyfi hófst og þar til Alþingi kæmi saman á nýju ári til þess að taka ákvarðanir um viðbótaraðgerðir í efnahagsmálum í þeim tilgangi að treysta rekstur útflutningsframleiðslunnar. Ég hygg að fáir hafi haft aðra trú en að hæstv. ríkisstjórn hefði þá þegar undirbúið þau mál svo vandlega að nú þegar Alþingi kemur saman á nýju ári væru þær tillögur tilbúnar og e.t.v. komnar í framkvæmd. Þau frv. sem hér eru til umræðu hafa verið grundvöllur að efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Nú kemur það hins vegar á daginn, þvert ofan í það sem vonir manna stóðu til, þvert ofan í það sem menn trúðu og gefið hafði verið til kynna, að hæstv. ríkisstjórn hefur ekkert aðhafst í þessum efnum utan það að safna viðbótarupplýsingum sem auðvitað er góðra gjalda vert. Og þeir sem lesa forustugreinar dagblaðsins Tímans tóku enda eftir því að í nýársleiðara blaðsins var lögð á það höfuðáhersla að stjórnarstefnan hefði breyst í þá veru að nú væri lagt miklu meira kapp á öflun upplýsinga en áður. Er það nú tilefni til umfjöllunar um breytta stjórnarstefnu að meira kapp sé lagt á söfnun upplýsinga en áður, ekki síst þegar haft er í huga að slíkar yfirlýsingar eru gefnar í tilefni áramóta, að hin breytta stjórnarstefna sé í raun ekki annað en breytt upplýsingastefna. Það vakti þó einna mesta athygli, þegar hæstv. ríkisstjórn tilkynnti að hún hefði tekið ákvörðun um að breyta gengi krónunnar, að hæstv. utanrrh. notaði það tilefni til þess að senda íslensku þjóðinni þau skilaboð á öldum ljósvakans að hann vænti þess að forustumenn í íslenskum sjávarútvegi og stjórnmálamenn létu nú af ,,því óþjóðholla tali``, eins og sagt var, að ræða um ranga gengisskráningu krónunnar. Hann sendi þessi skilaboð út til fólksins í landinu á öldum ljósvakans að nú skyldi fólkið í landinu, forustumenn fiskvinnslunnar, láta af hinu óþjóðholla tali. Hvað stendur á bak við þessi orð hæstv. utanrrh.? Það er að dómi þessarar hæstv. ríkisstjórnar óþjóðhollusta að ræða um almenn rekstrarskilyrði fyrir höfuðatvinnuveg landsmanna. Það er óþjóðhollusta að setja fram þá kröfu að vel rekin atvinnufyrirtæki í sjávarútvegi búi við sómasamleg rekstrarskilyrði, búi við þau rekstrarskilyrði að það geti verið nokkur afgangur af rekstrinum til áframhaldandi uppbyggingar, tækninýjunga og til þess að búa svo um hnútana að unnt sé að auka verðmætasköpunina í landinu. Þessi krafa er núna kölluð óþjóðhollustukrafa. Það er hinn nýi boðskapur. Það var áramótaboðskapur hæstv. ríkisstjórnar. Hygg ég að ýmsir hafi vænst annars af hæstv. ríkisstjórn en þessa. Ég hygg að fólkið sem starfar í sjávarútveginum geti seint litið svo á að það sé óþjóðhollusta að setja fram slíka kröfu. En athugasemdalaust af hálfu annarra ráðherra í ríkisstjórn Íslands var þessi sending send á öldum ljósvakans út um landið. Síðan kom hæstv. fjmrh., sem hefur haft á hendi forustu um mótun stefnunnar í efnahags-, atvinnu- og fjármálum, og sagði: ,,Þessi ráðstöfun sýnir stefnufestu ríkisstjórnarinnar.`` Stefnufestan er í því fólgin að segja sem svo við fólkið í landinu: ,,Sjávarútvegurinn er rekinn með halla og hann skal áfram rekinn með halla þangað til allt rekur endanlega í strand.`` Í því er stefnufestan fólgin. Þetta er það sem forustumenn alþýðubandalagsflokksins nýja boða þjóðinni. Þeir ætla að vísu ekki að varpa þessum spurningum fram á sameiginlegum fundum sínum ef mark má taka af viðtölum við þá í blöðunum í morgun. Þar á að varpa fram þeim spurningum til grasrótarinnar hvort hæstv. fjmrh. sé NATO-sinni eða NATO-andstæðingur og hefði nú sumum fundist sem svo að það væri hægt að leita svara við þeirri spurningu hér á hinu háa Alþingi en þyrfti ekki að fara út um víðan völl til að spyrja grasrótina að því. Kannski veit hæstv. utanrrh. líka hvort hann er NATO-sinni eða NATO-andstæðingur. En það á ekki að spyrja fólkið í landinu að hinu, hvort það telur eðlilegt og rétt að hér sé rekstrargrundvöllur fyrir höfuðatvinnuveg þjóðarinnar. Nei, það á bara að gefa eina yfirlýsingu þar um, að það sé óþjóðhollusta að tala á þeim nótum. Það liggur við að í orðum hæstv. ráðherra hafi falist að það nálgist landráð að tala um rekstrarskilyrði fyrir höfuðatvinnuveg landsmanna. Ég ætla ekki að leggja honum þau orð í munn en það stappaði nærri að á þann veg einan væri hægt að skilja þessi ummæli. Hæstv. ríkisstjórn tók ákvörðun um að breyta gengi krónunnar um 4%. Því var bætt við að Seðlabankinn hefði síðan heimild til viðbótarbreytingar upp á 1--2%. Það hefur ekki komið skýrt fram enn sem komið er hvort hér er um að ræða heimild sem takmarkar viðbótarbreytingar við 1--2% eða hvort Seðlabankinn hefur heimild til þess á hverjum degi eða í hvert skipti sem hann hefur og sér ástæðu til að fella gengið um 1--2%, þannig að unnt verði, hugsanlega á örfáum vikum, að ná fram þeirri raungengisbreytingu sem flestir eru sammála um að þörf er á og hæstv. forsrh. hefur þó nokkrum sinnum bent á með því að sýna fram á hversu mikil skekkja er í skráningu á raungenginu. Æskilegt væri að fá svör við þessu frá hæstv. ríkisstjórn: Er hér um takmarkaða heimild að ræða sem í heild er bundin við 1--2% eða hefur Seðlabankinn þessa heimild í hvert sinn þannig að þess megi vænta að annað og meir felist í ákvörðuninni en í fyrstu hefur komið fram? Þessi breyting gerir ekki annað en að koma dollaranum í sama horf og hann var við lok septembermánaðar samkvæmt ákvörðunum um gengisbreytingar sem teknar voru í maímánuði á sl. ári. Það var mín skoðun í haust og ég hygg margra annarra að þá þegar hafi staða útflutningsatvinnuveganna verið með þeim hætti að rekstrarskilyrðin voru óviðunandi, að þá hafi verið nauðsyn að gera ráðstafanir sem tryggðu útflutningsgreinunum auknar tekjur. En nú er sá boðskapur fluttur, og einna helst af þeim sem stærstu orðin hafa haft um það að viðskilnaður fráfarandi ríkisstjórnar hafi verið svo slæmur vegna þess hversu illa var komið fyrir atvinnuvegunum, þá voru þau orð höfð núna að þetta séu þau einu og sönnu rekstrarskilyrði, þ.e. þau skilyrði sem atvinnuvegirnir bjuggu við í september sl., og annað og meira megi ekki gera, þá séu menn ekki lengur þjóðhollir. Og er nú skörin farin að færast upp í bekkinn þegar litið er til allra stóru orðanna sem sögð hafa verið á undanförnum vikum. Ríkisstjórnin sjálf hefur svo með aðgerðum af sinni hálfu verið að hækka raungengið að undanförnu með skattahækkunum af ýmsu tagi sem fara út í verðlagið og leiða til þess að raungengi krónunnar hækkar af þeim sökum. Það eru ekki ákvarðanir einhverra annarra. Það eru beinar ákvarðanir hæstv. ríkisstjórnar. Þessi gengisbreyting gerir lítið meira en að vega upp þá hækkun á raungenginu sem er afleiðing af skatta- og verðlagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar. Ég ætla ekki hér við þessa umræðu, þó að ærið tilefni væri til, að fara í einstökum atriðum yfir þær ákvarðanir sem hæstv. ríkisstjórn hefur tekið í skattamálum. En hitt er ljóst, og því hefur íslenska þjóðin núna gert sér grein fyrir, að það er einn aðili í þjóðfélaginu sem algjörlega hefur virt verðstöðvun að vettugi og það er hæstv. ríkisstjórn. Í ágústmánuði sl. var tekin ákvörðun um verðstöðvun. Slíkar ákvarðanir geta verið eðlilegar og oft nauðsynlegar um stundarsakir. Mitt mat var það að á þeim tíma hafi slík ákvörðun verið eðlileg og nauðsynleg og sannarlega skilaði hún talsverðum árangri. Það hefur komið fram eftir að þessi verðstöðvun var svo framlengd að atvinnureksturinn í landinu hefur tekið á sig umtalsverðar kauphækkanir. Atvinnureksturinn í landinu hefur til að mynda tekið á sig að mestöllu leyti þá gengisbreytingu sem ákveðin var í haust eða látin koma til framkvæmda í haust samkvæmt ákvörðun sem tekin var í maí. Á stundum hefur það verið tilefni heitra deilna að atvinnurekendur, og þá kannski einkanlega kaupmenn, væru ekki tilbúnir til þess að taka á þegar þjóðin stendur frammi fyrir erfiðum ákvörðunum og nokkrum þrengingum. Núna er hitt staðreynd, svo ánægjuleg staðreynd að hæstv. fjmrh. hefur varla opnað munninn öðruvísi en að vekja á því athygli að kaupmennirnir í landinu hafi tekið gengisbreytinguna á sig, borið þann kostnaðarauka sem hún hefur haft í för með sér. Og fólkið í landinu hefur tekið á sig sinn hlut. En þá komum við að eina aðilanum sem segir: Ekki ég. Verðstöðvunin sem ég setti á ekki við mig. Við virðum hana ekki, segir hæstv. ríkisstjórn. Við ætlum að virða hana algjörlega að vettugi. Þetta er boðskapur hæstv. ríkisstjórnar. Þegar atvinnulífið og fólkið í landinu segir ekki einasta: Við erum reiðubúin til þess að taka okkar skerf á okkur, heldur sýnum við það í verki og með svo áþreifanlegum hætti að jafnvel formaður Alþb. syngur kaupmönnum lof og prís af því tilefni, þá kemur ríkisstjórnin og segir: Við hækkum skattana. Við ætlum ekki að taka þátt í verðstöðvuninni. Við ætlum að hækka verðlagið af því að við þurfum okkar skerf. Við þurfum að auka umsvifin þó að aðrir þurfi að draga saman. Og hver er nú árangurinn af þessu? Undanfarnar vikur og kannski um það bil tvo mánuði höfum við búið við nánast verðbólgulaust tímabil sem afleiðingu af verðstöðvun. Nánast verðbólgulaust tímabil. En hver er nú afleiðingin af þeim ákvörðunum sem hæstv. ríkisstjórn hefur tekið? Það stefnir í það að vísitala framfærslukostnaðar muni hækka í þessum mánuði um 1,5% eða þar um bil og er það sennilega vægt reiknað. Hvað þýðir það í ársverðbólgu? Það þýðir 20% verðbólgu. Nú segja menn eðlilega: Það er ekki sanngjarnt og rétt að taka hækkun í einum mánuði og færa hana yfir í ársverðbólgu. Það er eðlilegt að líta yfir lengra tímabil. Og ég tek auðvitað undir það. Einn mánuður er ekki nein afgerandi vísbending um verðbólguþróunina í landinu. Þó að tölur eins mánaðar geti sagt mikið, þá ráða þær auðvitað ekki úrslitum. En tölur þessa mánaðar benda til þess að verðbólgan sé komin upp í 20%. En hverjar eru þá horfurnar á næstu þremur mánuðum? Allir þeir sérfræðingar, sem um þau mál hafa fjallað, eru þeirrar skoðunar að vægilega reiknað megi búast við því að í febrúar og mars verði hækkunin af svipuðum toga að meðaltali. Þetta þýðir að á næstu þremur mánuðum búum við við 20% verðbólgu, einvörðungu sem afleiðingu af ákvörðunum hæstv. ríkisstjórnar, ekki vegna þess að kaupmenn hafi verið að velta kostnaði út í verðlagið, heldur þvert á móti hafi þeir tekið á sig kostnað eins og hæstv. fjmrh. hefur rækilega bent á. Verðbólgan er ekki að fara í 20% næstu þrjá mánuði af því að launafólkið í landinu hafi verið að gera verðbólgukjarasamninga. Verðbólgan er að fara í 20% næstu þrjá mánuði einvörðungu vegna ákvarðana sem hæstv. ríkisstjórn hefur tekið og af engum öðrum ástæðum. Þetta eru býsna alvarlegar staðreyndir sem við blasa. Lánskjaravísitalan kemur svo væntanlega til með að hækka nokkuð meira vegna áhrifa frá ákvörðunum hæstv. ríkisstjórnar, en eins og menn rekur minni til var það einmitt sérstakt framlag Alþfl. til húsnæðismála, fyrsta alvöruframlag Alþfl. til húsnæðismála, að leggja skatta á byggingarefni, húsgögn og innréttingar til þess að gera ungu fólki erfiðara um vik að eignast eigið húsnæði. Afleiðingin af þessari húsnæðisstefnu Alþfl. er að koma fram í hækkuðum byggingarkostnaði sem leiðir auðvitað til hækkunar á byggingarvísitölu og þar af leiðandi til þess að lánskjaravísitalan hækkar meira en framfærsluvísitalan. Ætli árshækkun lánskjaravísitölunnar verði ekki einhvers staðar á bilinu 22--25%, einvörðungu vegna ákvarðana ríkisstjórnarinnar? Þetta eru athyglisverðar staðreyndir. Athyglisverðar fyrir það að með sínum ákvörðunum á hæstv. ríkisstjórn sök á þessum umskiptum, breytingu úr nánast núlli í verðbólgu undanfarna tvo mánuði upp í 20%. Og að öllum líkindum, ef fram heldur sem horfir, fer þessi verðbólguþróun svo vaxandi á mánuðunum sem þar koma á eftir. Þetta eru staðreyndir sem menn þó hafa fyrir augum og ekki verða umflúnar hvað sem menn annars aðhafast og er ástæðulaust á þessu stigi að vera að hafa uppi stóra spádóma um það sem síðar kann að gerast í þessum efnum. Forseti Alþýðusambandsins hefur sagt að þessar ráðstafanir hæstv. ríkisstjórnar leiði til um það bil 7% kjaraskerðingar. Nú get ég um margt tekið undir það sem hæstv. sjútvrh. sagði hér á Alþingi fyrir jól, að engar þær ráðstafanir yrðu gerðar í alvöru til þess að rétta við hag útflutningsframleiðslunnar sem ekki hefðu þann fylgikvilla að kjör fólksins í landinu mundu skerðast eitthvað. Þetta var karlmannlega mælt af hálfu hæstv. ráðherra. Því miður er það svo að ég hef ekki trú á því að neinar alvöruaðgerðir verði gerðar í þessu efni nema þær sem hafa þessa afleiðingu. Dagblaðið Þjóðviljinn, og sá ritstjóri þess sem talinn er sérstakur málsvari hæstv. fjmrh., hefur svo notað þessa yfirlýsingu hæstv. utanrrh. sem sérstakt árásarefni og í forustugrein Þjóðviljans í dag fær hæstv. sjútvrh. sérstaka kveðju frá hæstv. fjmrh. fyrir þessa yfirlýsingu. Látið er í það skína að skattheimturáðherrann, kjaraskerðingarráðherrann sé einhverrar annarrar skoðunar, ráðherrann sem ber ábyrgð á kjaraskerðingunni. Nei, Þjóðviljinn gerir hæstv. sjútvrh. að hinum mikla sökudólgi kjaraskerðingarinnar og er þó á allra manna vitorði að hæstv. fjmrh. hafi um þetta forustu og frumkvæði og hann hefur jafnvel með nokkrum blekkingum fengið suma stjórnarflokkana til liðs vig sig í þeim efnum. En þannig eru kveðjurnar sendar á milli. Það er hins vegar áhyggjuefni að nú stefnir í þessa kjaraskerðingu, um 7% að mati forseta Alþýðusambandsins, án þess að nokkuð hafi verið gert til þess að rétta við rekstur útflutningsframleiðslunnar. Auðvitað getur þjóðin þurft að horfa framan í kjaraskerðingu og taka hana á sig ef í raun og veru er verið að gera ráðstafanir sem tryggja rekstur útflutningsframleiðslunnar sem skapar verðmæti sem við lifum á. Ég tek undir þau sjónarmið sem hæstv. sjútvrh. hefur sett fram í þessum efnum. En það hlýtur að vera mikið áhyggjuefni þegar slík kjaraskerðing blasir við án þess að nokkrar ráðstafanir hafi verið gerðar af þessu tagi og án þess að það bóli á þeim. Hæstv. ríkisstjórn boðaði í sömu mund og bráðabirgðalögin voru gefin út sl. haust að gera ætti sérstakar ráðstafanir sem hv. 10. þm. Reykv. hefur nú kallað biðleik svona til þess að spotta svolítið forustumenn eigin flokks. Biðleikurinn var í því fólginn að lækka raforkuverð til fiskvinnslufyrirtækja. Þetta hefur ekki verið gert enn. Og nú eru gefnar út yfirlýsingar um það að í þeim nýju ráðstöfunum sem ríkisstjórnin hefur verið að tala um síðustu vikur eigi það einmitt að vera fólgið að framkvæma það sem lofað var í byrjun október. Fyrsta efnahagsráðstöfunin var fólgin í því að lofa og á fjórða mánuði er farið að tala um að næstu ráðstafanir verði í því fólgnar að framkvæma það sem lofað var fyrir fjórum mánuðum. Með hvaða hætti á að gera þetta? Það er ástæða til að inna hæstv. ríkisstjórn eftir því. Á að framkvæma þetta með þeim hætti að hækka raforkuverð á almenningi eða á að leggja þetta á ríkissjóð? Hvor niðurstaðan sem verður í þessu efni, þá hlýtur að vera komið að því að hæstv. ríkisstjórn segi þjóðinni frá því hvora leiðina á að fara. Á að hækka raforkuverðið til almennings á móti? Eða á að leggja þetta á ríkissjóð sem hlýtur þá að kalla á aukna skattheimtu? Það hlýtur að þurfa að taka tillit til þess við afgreiðslu fjárlaga á morgun ef þá leið á að fara. Þessu þarf hæstv. ríkisstjórn að svara. Í annan stað var gefið fyrirheit um mikla skuldbreytingu í nýjum sjóði sem stofnaður var og var það auðvitað mál út af fyrir sig að ekki væri hægt að koma fram skuldbreytingu nema stofna nýjan sjóð með sérstakri kommissarastjórn. Fram til þessa hefur verið unnt að koma fram skuldbreytingum í sjóðum atvinnuveganna og í þeim bönkum sem starfandi eru. En nú þurfti stefna Alþb. að ná fram að ganga eins og henni var skilmerkilega lýst í forustugrein Þjóðviljans. Þau fyrirtæki eiga að lifa sem þeir hafa velþóknun á sem ferðinni ráða, eins og það var orðað. Þá þurfti að stofna nýjan sjóð með kommissarastjórn. Nú vill svo til að sjóður þessi hefur starfað með allmiklum bægslagangi án þess að þess sjáist nokkurs staðar stað í atvinnulífinu. Enn sem komið er eru pappírar þessa sjóðs ekki gjaldgengir. Samband almennra lífeyrissjóða gefur út yfirlýsingu þar um, telur bæði að tryggingar séu ónógar og bendir á að vextir séu lægri en almennt gerist og hvort tveggja, að því er manni skilst, út af fyrir sig ræður því að pappírarnir eru ekki gjaldgengir. Viðskiptabankarnir hafa enn sem komið er ekki hafið að kaupa eða taka við þessum pappírum. Þessi stóra aðgerð hefur því ekki komið til framkvæmda enn. Var þó skuldbreyting við þær aðstæður alveg nauðsynleg og býsna mikilvægt að ekki yrði dráttur á að hún kæmi til framkvæmda. Það mátti öllum vera ljóst að aðgerð af þessu tagi, að skuldbreyta fyrir útflutningsframleiðsluna, var nauðsynleg. En það var hægt að gera með hefðbundnum hætti eftir þeim farvegi sem slíkar aðgerðir hafa verið framkvæmdar áður og þá er hugsanlegt að hún hefði gengið skjótar og öruggar fyrir sig. En með þessum hætti hefur málið allt verið dregið á langinn með augljósum afleiðingum fyrir atvinnulífið. Þriðja stóra loforðið var að lækka vextina. Þeir lækkuðu í tíð fyrri ríkisstjórnar, á síðustu mánuðum hennar úr 40% niður í 25% og nafnvextirnir lækkuðu áfram í takt við lækkun skráðrar verðbólgu eftir að þessi stjórn tók við. En að því er raunvextina varðar hefur enginn eiginlegur árangur orðið. Það eru spurnir af því að bankabréf gangi nú með 9,5 og 9,8% ávöxtunarkröfum. Ekki eru það dæmi um raunvaxtalækkun. Spariskírteini ríkissjóðs voru seld á sérstöku gengi fram til áramóta á 8% vöxtum hvað sem sagði um hina skráðu vexti á þeim bréfum. Og ég heyrði ekki betur en að Samvinnubankinn hafi verið að auglýsa 8% ávöxtun á spariskírteinum ríkissjóðs í morgun. Þeir létu ekki þar við sitja að auglýsa slík kjör fram til áramóta heldur byrjuðu nýtt ár á því í Samvinnubankanum að auglýsa birgðirnar sem þeir sitja uppi með af spariskírteinum ríkissjóðs á 8% vöxtum. Þetta eru nú staðreyndirnar í þeim efnum. Hæstv. fjmrh. samdi við lífeyrissjóðina til þriggja mánaða um skuldabréfakaup, um 0,2% lækkun á vöxtum, en gegn því skilyrði að vextirnir á bréfunum frá 1987 yrðu hækkaðir og hélt að með þeim hætti væri hægt að slá ryki í augun á fólkinu í landinu og telja því trú um að vextirnir væru að lækka. Það er auðvelt að lækka vexti að nafninu til um 0,2% næstu þrjá mánuði, ef þú um leið ert að semja um það að hækka vextina sem búið var að semja um á bréfunum frá 1987, en ég býst við að niðurstaðan af því sé a.m.k. óbreyttir vextir ef ekki hærri vextir. Þetta er það sem hæstv. ríkisstjórn er að gera sjálf og getur ekki kennt neinum öðrum um. Þetta er það sem hún aðhefst sjálf í þessum efnum. Og svo kemur hæstv. fjmrh. með hótanir núna og segir: Ef þið seljið ekki spariskírteinin, þá höfum við ýmislegt uppi í erminni. Nú vil ég spyrja hæstv. ríkisstjórn: Hvað er þetta sem verið er að hóta með? Bankarnir hafa setið uppi með birgðir af óseljanlegum spariskírteinum upp á tæpa 2 milljarða kr. Og nú hótar hæstv. fjmrh. Er verið að hóta því að hækka bindiskylduna? Þegar bankarnir vegna efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar sitja uppi með nálega 2 milljarða kr. í óseljanlegum spariskírteinum, á þá að hóta í ofanálag að hækka bindiskylduna? Það er nauðsynlegt að fá skýr svör við þessu. Telur hæstv. ríkisstjórn að með því sé verið að greiða götu atvinnulífsins í landinu? Telur hæstv. ríkisstjórn að með því sé verið að auðvelda viðskiptabönkunum að þjóna atvinnuvegunum sem ekki fá rekstrarskilyrði, sem hæstv. ríkisstjórn stærir sig af að vilja ekki búa eðlileg rekstrarskilyrði? Staðfesta hennar sé svo mikil að hún bara taki það ekki í mál, eins og hæstv. fjmrh. gaf til kynna á fundi ráðherranna þegar 4% gengisbreytingin var tilkynnt. Er þessi hótun enn ein nýárssendingin til atvinnuveganna í landinu? Hæstv. forsrh. lýsti því yfir fyrir jólaleyfi að hann mundi á nýju ári hefja viðræður við aðila vinnumarkaðarins og kynna stjórnarandstöðuflokkunum hugmyndir ríkisstjórnarinnar um viðbótaraðgerðir í efnahagsmálum. Á þeim tíma fengust engin svör um það á hvaða grundvelli viðræður við aðila vinnumarkaðarins ættu að fara fram, hvaða stefnumörkun lægi fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar. En það er svo satt og rétt að hæstv. forsrh. hefur kynnt stjórnarandstöðuflokkunum að ég hygg öllum, a.m.k. átti ég fund með hæstv. forsrh. þar sem hann gerði grein fyrir útreikningum sem hæstv. ríkisstjórn hefur látið fara fram og nokkrum hugmyndum sem ríkisstjórnin er með á prjónunum. Þetta er auðvitað þakkarvert og lofsvert og er ástæða til að taka fram af þessu tilefni og í þessari umræðu. En þetta eitt dugir út af fyrir sig ekki. Það gagnar ekki, þó að Tíminn telji það vera umtalsverða stefnubreytingu í efnahagsmálum að nú sé safnað upplýsingum, þá dugar það ekki eitt út af fyrir sig. Það dugar ekki eitt út af fyrir sig að greina stjórnarandstöðu og atvinnulífinu frá því sem ríkisstjórnin er að hugsa. Þar skipta aðgerðirnar auðvitað höfuðmáli. Nú er auðvitað ekki unnt að ræða þau efni meðan hæstv. ríkisstjórn hefur ekki greint frá þeim opinberlega, en Alþýðublaðið hefur þó sagt frá því í morgun að þar séu á döfinni hugmyndir um að fjölga nokkuð sjóðunum, auka nokkuð við sjóðabáknið, og ég ætla aðeins að segja þetta af fyllstu einlægni og til viðvörunar. Ég hygg að þeir séu fáir í þessu þjóðfélagi og síst af öllu finnist þeir í sjávarútveginum sem telji að það sé einhver leið til þess að treysta rekstrarstöðu vel rekinna fyrirtækja að fara að bæta við sjóðabáknið. Menn vara fastlega við að halda áfram með hugmyndir af því tagi. Og ástæða er til þess að vara menn enn við að halda áfram hugmyndum um að auka skattheimtuna, að vara menn við að hugsa um frekari skatta á atvinnulífið í landinu og allra síst á sjávarútveginn. Engar slíkar hugmyndir geta leitt til lausnar á þessum vanda. Vafalaust er það rétt sem fram hefur komið hjá hæstv. ríkisstjórn að sum fyrirtæki eru þannig stödd að þeim verður ekki bjargað með almennum aðgerðum. Það sem skiptir máli í dag er að vel rekin fyrirtæki í sjávarútvegi og iðnaði fái rekstrarskilyrði. Stefnan virðist hins vegar vera sú að bíða, eins og hv. 10. þm. Reykv. orðaði það, og freista þess svo að taka eitt og eitt fyrirtæki, eins og það er stundum orðað, úr þeim hópi þar sem þörfin er mest, en láta meginþorrann, sem eru vel rekin fyrirtæki, sitja á hakanum og bíða eftir því að þau fyrirtæki komist líka endanlega á vonarvöl. Þetta virðist vera hugmyndafræðin á bak við stjórnarstefnuna sem hæstv. fjmrh. hefur mótað og lagt. Krafa dagsins hlýtur að vera sú að tryggja vel reknum fyrirtækjum rekstrarskilyrði. Það eru þau sem skapa verðmætin í landinu og það eru þau sem tryggja lífsafkomu fólksins. Hæstv. utanrrh. gaf út allmikla yfirlýsingu um nauðsyn þess að taka í hnakkadrambið á Seðlabankanum og endurskoða lög um hann. Þessi yfirlýsing hefur vakið allmikla athygli. Nú veit ég ekki hvort þessi yfirlýsing er þáttur í heildarráðstöfunum ríkisstjórnarinnar eða hvort hún er gefin einungis í þeim tilgangi að draga fjöður yfir það að ríkisstjórnin er ekkert að gera því að með yfirlýsingunni fylgdu engar skýringar á því hvað væri að í Seðlabankanum, engar skýringar um það í hverju hæstv. ráðherra væri að fella áfellisdóma yfir Seðlabankanum og því síður fólust í þeirri yfirlýsingu nokkrar vísbendingar um það í hverju lagabreytingin ætti að vera fólgin sem er nauðsynleg. Vel má vera að yfirlýsing sem þessi sé einungis gefin í þeim tilgangi að reyna að draga athygli manna frá því sem raunverulega er að gerast, svona einhver uppákomuaðferð eins og fundaherferðin á rauðu ljósi. Það er kannski ástæða til að inna eftir því hvort þetta er yfirlýsing af því tagi eða hvort þetta er einhver þáttur í stefnu hæstv. ríkisstjórnar. Kann vel að vera að einhver atriði þarfnist endurskoðunar í seðlabankalöggjöfinni, eða er það svo að í þessari yfirlýsingu felist áfellisdómur yfir þeim ráðherra sem hefur haft með þessi mál að gera að undanförnu? Er það svo að þriðji maður á lista Alþfl. í Reykjavík sé þeirrar skoðunar að fyrsti maður á lista Alþfl. í Reykjavík, sem hefur haft með málefni Seðlabankans að gera, hafi leyft bankastjórum Seðlabankans að fara út fyrir þau lög sem um bankann gilda og þess vegna þurfi að gera athugasemdir? Eða felst í þessu athugasemd af hálfu þriðja manns á lista Alþfl. um það að fyrsti maður á lista Alþfl. hafi ekki sinnt því eðlilega hlutverki að endurskoða lög um Seðlabankann? Það væri kannski fróðlegt að fá einhverja umfjöllun um þetta þó að ég ætli ekki að fara að draga hugsanleg innanbúðarvandamál í Alþfl. inn í umræður á hinu háa Alþingi. En með því að þetta hefur verið gert að opinberu máli er kannski ástæða til að fá um það nokkra umfjöllun af hálfu hæstvirtra ráðherra. Eða er þetta í einhverjum tengslum við þann alvarlega atburð sem gerst hefur og gerður hefur verið opinber, að nýráðinn bankastjóri Landsbankans neitar að hætta störfum sem kaupfélagsstjóri og stjórnarformaður SÍS um leið og hann tekur við starfi bankastjóra svo sem honum er þó skylt lögum samkvæmt? Er með þessu verið að gagnrýna hæstv. viðskrh. fyrir að koma ekki í veg fyrir þetta? Þá er enn á ný ástæða í þessari umræðu til þess að inna hæstv. ríkisstjórn eftir áformum hennar í lánsfjármálum á þessu ári. Lagt hefur verið fram frv. til lánsfjárlaga. Mér vitanlega hefur nánast engin vinna farið fram í þingnefnd um þetta efni. Venja er að samþykkja lánsfjárlög í tengslum við fjárlög þegar þess er nokkur kostur og reynslan hefur jafnan sýnt að dragist afgreiðsla lánsfjárlaga á langinn eru líkur á að lánsfjármál ríkisins fari úr böndunum. Það er heldur gagnslítið að afgreiða fjárlög sem þátt í heildarstefnu ríkisstjórnar í efnahagsmálum ef ekki liggja á sama tíma fyrir ákvarðanir ríkisstjórnarinnar um stefnu í lánsfjármálum og ákvarðanir um það hvernig lánsfjárlög eiga að vera. Ég vil inna eftir því hvort það sé í raun og veru ætlun ríkisstjórnarinnar að standa að afgreiðslu fjárlaga án þess að afgreiða lánsfjárlögin. Hefur afgreiðsla fjárlaga þó dregist fram í janúarmánuð. Á samt sem áður að draga afgreiðslu lánsfjárlaganna enn á langinn? Hefur ríkisstjórnin ekki komið sér saman um lánsfjárlög? Er óvissan svo mikil að hæstv. ríkisstjórn getur ekki staðið að afgreiðslu lánsfjárlaga? Hvað veldur því að þau eru ekki til umfjöllunar hér á hinu háa Alþingi þessa daga? Því þarf auðvitað að svara. Og æskilegt er að um leið sé gefin greinargerð um það hvernig staðið hefur verið að framkvæmd lánsfjárlaga á síðasta ári. Nú stefnir í óbreyttan eða jafnvel vaxandi viðskiptahalla. Það er mat flestra hagfræðinga að stefna núv. ríkisstjórnar geti ekki þýtt annað en að viðskiptahalli fari vaxandi. Það væri einkar athyglisvert í þessari umræðu að fá sjónarmið hv. 10. þm. Reykv. sem fyrir um það bil ári gaf þá yfirlýsingu að hann gæti aldrei stutt ríkisstjórn sem ekki næði viðskiptahallanum niður í jöfnuð í einu vetfangi. Nú er hann ábyrgur fyrir ríkisstjórn sem virðist ekki einu sinni hafa það að markmiði að ná niður viðskiptahalla. Í heild, herra forseti, sýnist það vera augljóst að það var réttnefni hjá hv. 10. þm. Reykv. að aðgerðir ríkisstjórnarinnar væru biðleikur og gagnslausar. Gengisbreytingin sem ákveðin var í byrjun þessa árs hefur engin raunveruleg áhrif á afkomu atvinnuveganna. Ríkisstjórnin sjálf hefur virt verðstöðvun að vettugi og staðið að því að hækka raungengi krónunnar af þeim sökum og draga úr áhrifum gengisbreytingarinnar sem verða hverfandi vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar. Þetta eru í hnotskurn þær staðreyndir sem við blasa. Loks sýnist það blasa við að það verður býsna erfitt að koma fram nauðsynlegri breytingu á raungengi krónunnar á næstu vikum eftir að þessi klaufalega ákvörðun var tekin í ársbyrjun sem er allsendis ónóg, skilar engu til útflutningsframleiðslunnar, einkanlega vegna áhrifa af skattastefnu ríkisstjórnarinnar, en þetta kann auðvitað að leiða til þess að erfitt verði að taka hið raunverulega skref núna alveg á næstunni. Það er kannski það alvarlegasta og sýnir best hvers konar klaufaskapur var þarna á ferðinni ef þessi ákvörðun verður til þess að hin raunverulega ákvörðun um að leiðrétta raungengi krónunnar verður ekki tekin á næstu vikum því að auðvitað er það skiljanlegt að það sé erfitt fyrir hæstv. ríkisstjórn að breyta gengi krónunnar tvisvar sinnum á einum mánuði. Af þessu hljóta þeir sem eru í forustu fyrir íslenskum sjávarútvegi að hafa nokkrar áhyggjur þó að ekki sé dýpra í árinni tekið.

Kristín Halldórsdóttir Herra forseti. Það er út af fyrir sig tilgangslítið að eyða tíma í langar umræður um það mál sem hér er á dagskrá. Þessi bráðabirgðalög verða staðfest svo fremi menn hafa ekki skipt um skoðun í ráðrúmi hátíðisdaganna. Þar með fellst meiri hl. alþm. á það að stjórnvöld geti einhliða ákveðið þak á almenn laun og sagt fyrir um það hvenær segja megi upp samningum sem samningsaðilar hafa þó ekki einu sinni fengið að fara eftir. Það er svo sem ekki í fyrsta skiptið sem launafólk er beitt valdi af þessu tagi og ævinlega undir því yfirskini að þjóðarhagur sé ella í voða. Sé hins vegar rætt um nauðsyn þess að lögfesta lágmark launatekna í þjóðfélaginu til þess að tryggja öllum sómasamlega afkomu og framfærslueyri, þá er samningsrétturinn dreginn fram af andmælendum og klæddur í búning heilagleikans. Þá er ekki hlustað á þau rök að hagur lágtekjufólksins sé í voða. Það virðist sem sagt alltaf hægt að tryggja meirihlutafylgi við það að halda launatöxtum niðri, en ógerningur, hingað til a.m.k., að fá skilning nægilega margra á því að allir eigi rétt á lágmarkstekjum sem dugi til mannsæmandi lífs. Afstaða kvennalistakvenna til þessara bráðabirgðalaga hefur frá upphafi verið ljós. Við getum ekki fallist á launafrystingu og afnám samningsréttar sem réttmætan lið í lausn á vanda atvinnulífsins sem er að stærstum hluta fólginn í óhóflegum fjármagnskostnaði, svo og þróun gengis og verðlags á erlendum mörkuðum. Hér í Nd. stóðu fulltrúar allra þingflokka stjórnarandstöðu í fjh.- og viðskn. sameiginlega að tillögum til breytinga á frv. sem fólu í sér afnám launafrystingar og banns við uppsögn samninga. Það voru sár vonbrigði að sú samstaða skyldi ekki ná til allra sem sitja í viðkomandi þingflokkum. Ég leyfi mér ekki að efast um einlægni þeirra sem ráðstöfuðu atkvæði sínu þannig að þessum lögum yrði bjargað í höfn, en rök þeirra get ég ekki fallist á. Þau virtust byggð á því að ríkisstjórnina mætti ekki fella. Þjóðarhagur ylti á því að gefa henni frið til sinna verka, ella yrði upplausnarástand í þjóðfélaginu. Þessi afstaða hlýtur að byggjast á trú á þessa ríkisstjórn og getu hennar til þess að ráða fram úr vanda efnahags- og atvinnulífsins. Hingað til höfum við þó ekki séð neitt það til þessarar ríkisstjórnar sem réttlætt geti slíka trú. Helstu úrræði hennar hafa falist í því að frysta launataxta. Hún hefur hins vegar ekki treyst sér til þess að frysta verðlag þar sem það má hækka vegna sannanlegra hækkana á erlendum aðföngum. Þetta eru rök ríkisstjórnar jafnréttis og félagshyggju. Launafólk má ekki fá laun sín hækkuð vegna sannanlegra kostnaðarhækkana, en ríkisstofnanir og viðskiptaaðilar geta borið fyrir sig sannanlegar kostnaðarhækkanir. Þannig er forgangsröðin hjá ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju sem finnst sæmandi að halda launafólki í skrúfstykki launafrystingar og hækka um leið tekjuskatta og gjöld ríkisstofnana og verðlag í landinu með hækkun óbeinna skatta eins og vörugjalds, allt saman aðgerðir sem koma verst og harðast niður á almennu launafólki. Mig undrar að nokkrum sem ber sérstaklega hag launafólks og heimilanna fyrir brjósti geti fundist ástæða til að verja slíka ríkisstjórn og jafnvel styðja hana. Og ég hlýt að vísa á bug öllu tali um ábyrgðarleysi í þessu sambandi. Afstaða kvennalistakvenna til tekjuöflunarfrumvarpa ríkisstjórnarinnar var í fullu samræmi við aðstæður. Við erum engir sérstakir skattaandstæðingar og teljum eðlilegt og sjálfsagt að bæði fólk og fyrirtæki greiði skatta til samfélagsins. Það verður hins vegar að miðast við getu og aðstæður. Og við teljum það beinlínis ósæmilegt að hækka skatta á launafólki um leið og því er bannað að taka umsamdar launahækkanir, hvað þá heldur að semja um aðrar. Afstaða okkar var því sú að við samþykktum þær tekjuöflunarleiðir sem okkur virtist sannanlegt að skertu ekki kjör almenns launafólks né snertu afkomu heimilanna. Og ég verð að segja að mér er ómögulegt að skilja þau rök að menn sjái sig tilneydda til að styðja þvílíkar aðgerðir til þess að koma í veg fyrir upplausn í þjóðfélaginu. Það verði fyrir alla muni að verja þessa ríkisstjórn falli hvað sem það kostar. Þessi ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju hefur enn bætt um betur eða hitt þó heldur með gengisfellingu sem hlýtur að skila sér mjög fljótt í hækkun verðlags og enn rýrari kaupmætti en kemur þó að harla litlu gagni fyrir atvinnulífið. Þessi aðgerð virðist algjörlega út í loftið. Það er löngu viðurkennt af flestum öðrum en aðstandendum ríkisstjórnarinnar að gengið hefur verið kolrangt skráð mjög lengi og það er einmitt ein af orsökunum fyrir slæmri stöðu útflutnings- og samkeppnisgreinanna og hins vegar fyrir gróða og góðæri hjá innflutningsgreinunum. Þetta misræmi er óhjákvæmilegt að leiðrétta þó það sé sannarlega hvorki vandalaust né einfalt og þarf vitaskuld að mæta því með hliðarráðstöfunum sem fyrst og fremst verða að miða að því að taka áfallið af almennu launafólki og heimilunum. Öðruvísi má það ekki gerast. Það sem nú hefur hins vegar verið gert er skelfing máttleysislegt og ómarkvisst og leysir engan vanda, enda eru boðaðar frekari aðgerðir. Eins og hv. síðasti ræðumaður kom inn á hefur hæstv. forsrh. nú þegar kynnt lauslega hugmyndir sem eru til umræðu, en ég hygg að ég brjóti engan trúnað þótt ég segi að við kvennalistakonur leituðum nokkuð í þessum plöggum og í þessum hugmyndum að einhverju sem horfa kynni til bóta fyrir almennt launafólk og þar sem kæmi fram einhver umhyggja þessarar ríkisstjórnar sem kennir sig við jafnrétti og félagshyggju fyrir því fólki sem maður hefði haldið að ætti skjól hjá slíkri ríkisstjórn. Þær tillögur eða hugmyndir fundum við ekki í þessum plöggum. Nú ber hins vegar svo við að ráðherrum virðist ekki liggja alveg jafnmikið á og á haustdögum þegar stjórnarmyndun og efnahagsaðgerðir voru algjört dagaspursmál svo að ekki þótti einu sinni fært að bíða með lagasetningu þá örfáu daga sem voru til þingsetningar. Nú telja menn sig hafa góðan tíma og meira að segja ráðrúm til fundahalda úti um landsbyggðina alls óviðkomandi þeim stjórnunarstörfum sem þeir hafa þó talið sig manna best fallna til að gegna. Það er annars hið undarlegasta mál og skilningurinn kann að vefjast fyrir ýmsum. Oddvitar tveggja stjórnarflokkanna boða til fundahalda að því er virðist í óþökk allra samstarfsmanna sinna og það á þessum tíma, þegar einhverjir hefðu haldið að brýnna væri að sinna ýmsu öðru, svo sem eins og efnahags- og atvinnumálum. Vafalaust verða þó einhverjir fegnir að fá tækifæri til að ræða við þessa hæstv. ráðherra augliti til auglitis og spyrja þá m.a. rækilega út í skilgreiningu þeirra á jafnrétti og félagshyggju. Þeir láta hins vegar ekki svo lítið að vera við þessa umræðu. Þeir eru e.t.v. að búa sig undir þessa fundaherferð, enda veitir þeim ekki af að skerpa hugmyndir sínar og skilgreiningar og e.t.v. verða þeir líka spurðir út í þá einkennilegu birtingarmynd jafnréttis og félagshyggu sem sjá má í þessu frv. til laga um aðgerðir í efnahagsmálum, 20. máli þessa löggjafarþings. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um frv. sem hér er á dagskrá. Við kvennalistakonur greiðum atkvæði gegn því eftir sem áður.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Mér þykir rétt, ekki síst þar sem hér hafa komið fram ýmsar athugasemdir og orðið nokkur umræða um efnahagsstöðuna almennt, að fara um það nokkrum orðum. Ég skal þó forðast að flytja það langa ræðu að ég fái ámæli fyrir frá stjórnarandstöðunni. Hv. 1. þm. Suðurl. sagði menn hafa búist við víðtækum efnahagsráðstöfunum um áramót. Ég veit ekki á hverju það er byggt. Ég hef hvað eftir annað sagt í umræðu hér á hinu háa Alþingi að þeim ráðstöfunum sem gripið var til við stjórnarmyndun 28. sept. var ætlað að veita svigrúm fram í febrúar og áformað að vinna á þeim tíma ötullega að því að skapa betri grundvöll fyrir efnahagsaðgerðir sem gætu orðið varanlegri og, svo að ég noti orð, ég held það hafi verið hv. síðasta ræðumanns hér um daginn, sem sagt reyna að grafast fyrir um rætur vandans og gera sér grein fyrir því t.d. hvers vegna aðgerðir, á sl. ári m.a., virtust flestar renna mjög fljótlega út í sandinn. A.m.k. var staða atvinnuveganna eftir þær gengisfellingar sem gerðar voru í febrúar og maí mjög fljótlega svipuð ef ekki verri en hún hafði verið áður. Og ég ítreka enn einu sinni það, sem ég held að vísu að sé ekki misskilningur um hér á hinu háa Alþingi, að sú leiðrétting á gengi sem gerð var um áramótin var alls ekki nema óbeint liður í efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Hún var gerð til þess einmitt að skapa þetta svigrúm sem til var ætlast í september. Hún er miðuð við að leiðrétta það misgengi sem orðið var við dollarann sem að mati Seðlabankans var orðið 4,3% á nýársdag. Að vísu breyttist dollarinn enn nokkuð á öðrum í nýári og gengisfellingin sem var gerð er því í raun nær 5% miðað við þá stöðu sem þá var orðin. Okkur er að sjálfsögðu ljóst að þessi gengisfelling hefur hækkunaráhrif á verðlag. Reynt verður að draga úr því og hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, m.a. með því að færa til sömu dagsetningar greiðslu söluskatts og innheimtu greiðslukorta sem kaupmenn hafa talið vera mjög íþyngjandi, eins og flestir vita, eins og það var áður. Sömuleiðis var ákveðið að veita heimild til að nýta greiðslufrest sem innflytjendur geta fengið erlendis. Ég er ekki að segja að þetta vegi upp á móti þeim hækkunaráhrifum sem gengisfellingin hefur. Það er nokkuð athyglisvert að gengisfellingin er annars vegar gagnrýnd fyrir það að vera of lítil og hins vegar gagnrýnd fyrir það að hafa verðlagsáhrif. Nú veit ég að öllum er ljóst að hjá þessu verður ekki komist. Því meiri sem gengisfellingin er því meiri áhrif hefur hún á verðlag. En ég ætla ekki að eyða fleiri orðum að þessari gengisfellingu. Í mínum huga var hún algjört aukaatriði í þeim efnahagsráðstöfunum sem gera þarf. Það er rétt sem komið hefur fram hjá hv. ræðumönnum að ég afhenti viðbótargögn nú á síðustu dögum, hef afhent formönnum eða leiðtogum stjórnarandstöðuflokkanna þessi gögn. Sömuleiðis hef ég átt viðræður við forseta ASÍ og afhent honum gögnin, ég hef átt viðræður við forustumenn vinnuveitenda, við áttum ítarlegan fund í morgun með forustumönnum í sjávarútvegi, og þannig get ég áfram talið og mun áfram ræða við þessa aðila, að sjálfsögðu, með það í huga að víðtækt samráð geti orðið um þessi mál, t.d. í næstu viku. Af því að hér var spurt áðan, ef ég man rétt, hvernig ég hugsaði mér það samráð svara ég þeirri spurningu þannig að ég vil ákveða það að höfðu samráði við þá aðila sem ég hef leitað til og hef ekki sett þar ákveðna formúlu fram á þessu stigi. Þetta er liður í þeirri viðleitni að vinna að þessum málum mjög opið og mér er ljóst að þetta hefur þegar komist til fjölmiðla. Ég hef út af fyrir sig enga athugasemd við það að gera, það vill gerast fljótlega þegar margir vita. Ég ætla ekki að ræða þau nýjustu gögn ítarlega en geta þó aðeins um eitt atriði þeirra sem varðar það sem mjög hefur borið hér á góma, þ.e. áhrif gengisbreytingar til hagsbóta fyrir útflutningsgreinarnar. Ég upplýsti hér á hinu háa Alþingi fyrir jólin að ég hefði beðið um athugun á því hvaða áhrif mismunandi gengisfelling hefði til lengri tíma litið fyrir fyrirtæki í sjávarútvegi. Því er ekki að leyna að ég gerði það vegna þess að mér leikur nokkur forvitni á að vita betur hvernig á því stendur að gengisfellingar á síðustu mánuðum hafa borið afar lítinn árangur, hafa runnið afar fljótt út í sandinn. Þjóðhagsstofnun kaus að vinna þetta þannig að leggja til grundvallar þau 30 fyrirtæki sem sérstaklega og mjög ítarlega hafa verið skoðuð og gera það sameiginlega fyrir þau fyrirtæki fremur en að skoða hvert einstakt fyrirtæki því aðstaðan hjá einstökum fyrirtækjum er svo gífurlega breytileg að þeir töldu það nánast óvinnandi verk. Þetta var síðan útfært til miklu fleiri sjávarútvegsfyrirtækja með því að framreikna stöðu þeirra til dagsins í dag á grundvelli þeirrar þróunar sem kom fram hjá þessum 30 fyrirtækjum sem sérstaklega voru athuguð. Nú er að sjálfsögðu ljóst að til þess að unnt sé að gera slíka athugun þarf að gefa sér mjög margar forsendur. T.d. þarf að gefa sér forsendur um aflabrögð og þær forsendur eru gefnar þar að afli dragist saman á árinu 1989 um 7%, á árinu 1990 um 3% en afli aukist síðan á árinu 1991 og 1992 um 2% fyrra árið, 5% síðara árið. Það þarf einnig að gefa sér forsendur um meðalverðlag sjávarafurða á erlendum mörkuðum. Talið er að sjávarafurðir hækki um 2% á ári á erlendum mörkuðum og er reyndar þá aðeins tekin nokkurn veginn sú verðbólguspá sem liggur fyrir frá alþjóðlegum stofnunum. Það þarf einnig að gefa sér forsendur um raunvexti. Þeir eru settir í 7% fyrri tvö árin en 6% seinni tvö árin. Einnig þarf að gefa sér forsendur um lengd lána og þær forsendur eru gefnar að afborgunartími lána sé 6--8 ár, dálítið breytilegur eftir því um hvaða greinar sjávarútvegsins er að ræða. Í þessu er gert ráð fyrir því að launahækkun verði á árinu eins og Þjóðhagsstofnun hefur gert ráð fyrir, 5%, og 5% fiskverðshækkun, en eftir árið 1989 er ekki gert ráð fyrir að neinar slíkar breytingar verði né gengisfelling. Þetta er að sjálfsögðu stílfært dæmi en það er ekki kostur á að reikna slíkt út nema með einhverju slíku móti. Í fáum orðum sagt, það sem kemur mjög athyglisvert út úr þessum dæmum er að það er nánast sama hver gengisfellingin verður, vandi sjávarútvegsins verður ekki leystur á nokkrum mánuðum. Ef gengisfelling væri t.d. ákveðin 10% væri fjárþörf í sjávarútvegi án nokkurrar nýrrar fjárfestingar 8--9% fram á næsta ár til viðbótar við tekjur, þ.e. 8--9% þörf fyrir nýtt fé, 8--9% af veltuþörf fyrir nýtt fé fram á mitt næsta ár, þ.e. skuldir fyrirtækjanna mundu halda áfram að vaxa. Jafnvel með 20% gengisfellingu, sem ég hef ekki heyrt menn minnast á, væri þörf á viðbótarfjármagni upp á 4% og jafnvægi mundi ekki nást samkvæmt þessum, ég endurtek, stílfærðu dæmum t.d. miðað við 20% gengisfellingu fyrr en um mitt árið 1991. Og ef bætt er við fjárfestingu lengist þessi tími vitanlega töluvert mikið. Ég lét því einnig athuga og fékk útkomuna í gær hvaða áhrif það hefði ef unnt væri að lengja lánin verulega, t.d. tvöfalda lánin, og það kemur að sjálfsögðu í ljós að þá lagast þessi mynd afar mikið, þá minnkar fjárþörf fyrirtækjanna u.þ.b. um 3% af veltu, þ.e. ef lánin eru tvöfölduð. Menn geta sagt, það er ekki raunhæft að tala um svo löng lán, sem sagt 12--16%. Ég segi, vissulega kann það að vera raunhæft og kann að vera nauðsynlegt. Ég lét líka athuga hvaða breytingum það ylli ef raunvextir lækkuðu í 4% og að sjálfsögðu breytir það einnig fjárþörfinni um u.þ.b. einn til tvo af hundraði á ári, en að öðru leyti verða breytingarnar jafnvel meiri, þ.e. reksturinn lagast fyrr. Ef þetta hvort tveggja næðist væri gífurlega dregið úr nýrri fjárþörf sjávarútvegsins og það væri svo sannarlega markmið að setja sér. Ég vil því halda því fram að öll þessi upplýsingasöfnun sé þegar að leiða til mjög haldgóðra upplýsinga sem við höfum nú og hljóta að verða lagðar til grundvallar í þeim aðgerðum sem óhjákvæmilegt er að grípa til. Ég hef einnig dreift upplýsingum sem ég sé að jafnframt hafa einnig að sumu leyti birst. Ég veit ekki hvað hefur birst mikið af því sem ég sagði áðan, mér finnst afar eðlilegt að menn skoði þau mál opinskátt, en ég hef dreift upplýsingum um ýmsar ráðstafanir sem alveg sérstaklega hafa verið unnar á vegum sjútvrh. og miða vitanlega að því að draga úr þörf fyrir aðrar almennar aðgerðir eins og gengisfellingu eða niðurtalningu í þágu sjávarútvegsins. Það er mjög athyglisvert að í því mati sem Þjóðhagsstofnun gefur nú á stöðu sjávarútvegsins hefur staða útgerðar versnað mjög. Samkvæmt alveg nýlegu mati sem ég var að fá á stöðu eftir þá gengisbreytingu sem nú er orðin er staðan miðað við nokkurn veginn --- það er verið að skoða þetta nokkuð nánar, vil ég taka fram --- þá telur Þjóðhagsstofnun að botnfiskveiðar, veiðar og vinnsla séu enn þá rekin með u.þ.b. 5% halla en veiðarnar sjálfar með 9% halla og vinnslan í heild sinni sé í kringum núllið eins og að var stefnt með aðgerðunum í september en frystingin sé með tvo og hálfan í halla en saltfiskur með fjóra og hálfan í plús. Það er ekki síst þessi mjög slæma staða veiðanna sem veldur áhyggjum og að sjálfsögðu er mönnum ljóst að gengisfelling lagar ekki fyrir veiðarnar heldur þvert á móti gerir ástandið þar verra. Þess vegna hefur sjútvrh. hafið mjög umfangsmikla vinnu að því hvort ekki megi fækka fiskiskipum og færa þannig fiskveiðikvótann saman á færri skip. Við ræddum þetta við sjávarútvegsmenn í dag og ég held að allir séu sammála um að þetta er afar mikilvæg aðgerð. Hún skiptir hins vegar ekki sköpum á nokkrum vikum, þetta er langtímaaðgerð. Ég er hins vegar ekki í nokkrum vafa um að einhver aðgerð í þessa veru er óhjákvæmileg ef við ætlum að ná viðunandi rekstrarstöðu fyrir þennan stóra flota og um leið þó möguleika til þess að laga fyrir sjávarútveginn í heild, þ.e. án þess að laga fyrir frystinguna en spilla fyrir útgerð. Við þurfum að fá þar meira jafnvægi á milli. Það er einnig í athugun svipað fyrir vinnsluna og hafin vinna við það, sem sagt hagræðingarátak í þágu vinnslunnar. Hér var sagt áðan að í þeim gögnum sem ég hef dreift sé ekki að finna orð um hvað gera eigi fyrir láglaunafólkið. Það er að vísu rétt að þar er ein setning sem í segir nokkurn veginn að grípa verði til hliðarráðstafana vegna láglaunafólks ef kemur til almennra aðgerða eins og hér er verið að tala um. Þessari ríkisstjórn er fullkomlega ljóst að þær aðgerðir þurfa að vera víðtækar. Þær aðgerðir eru hins vegar miklu betur kunnar en ýmsar þessar sértæku aðgerðir sem verið er að vinna fyrir atvinnuvegina. Við höfum hvað eftir annað gripið til aðgerða, og þá á ég við margar ríkisstjórnir, til að hækka barnabætur, hækka tekjutryggingu og hækka tryggingariðgjöld svo að eitthvað sé nefnt. Það hefur einnig verið rætt um leiðir til þess, reyndar framkvæmt að litlu leyti enn þá af þessari ríkisstjórn, að auka jafnvel niðurgreiðslur á matvæli til að lækka matvælakostnað og ég tel það vera þátt sem þarf að athuga mjög vandlega þegar til aðgerða kemur. Ég vil því fullvissa hv. þingmenn um að í þeim viðræðum sem við eigum munu þessir liðir allir verða á borðinu þó að ég hafi ekki talið nauðsynlegt að telja þá upp á þessari stundu sem væri þó auðvelt. Hér hefur verið rætt töluvert um Atvinnutryggingarsjóðinn. Ég hygg að sjá megi af þeim upplýsingum sem ég gaf áðan um áhrif af lengingu lána og lækkun fjármagnskostnaðar að starf þess sjóðs er afar mikilvægt. Þar er einmitt verið að lengja lánin upp í 10 ár. Ég hefði að vísu kosið að farið hefði verið enn þá lengra þegar ég sé hvað skuldastaða fyrirtækjanna er ákaflega erfið, en líklega þykir nokkuð mikið í lagt á þessu stigi að lengja lánin þó upp í 10 ár. Sjóðurinn hefur fengið 175--180 umsóknir. Sumar þessara umsókna eru hins vegar það illa úr garði gerðar og svo mikið vantar í margar þeirra að afar erfitt er að taka afstöðu til þeirra. Sjóðurinn hefur nú afgreitt 31 umsókn, þar af er 21 jákvæð en 10 eru neikvæðar. Sjóðurinn er núna með 33 umsóknir sem samstarfsnefndin hefur ákveðið og sjóðsstjórnin er að fjalla um þær í dag. Ég skal ekki segja hver niðurstaðan verður en ekki er ólíklegt að hlutfallið sé eitthvað svipað því sem ég nefndi áðan. Það er hárrétt að fjármagn hefur ekki verið afgreitt nema til fjögurra sjóða og það stafar fyrst og fremst af tvennu. Í fyrsta lagi tekur tíma að útbúa gögnin, ganga frá veðum og öllu slíku, eins og ég hygg að flestir viti, og eru það ekki tafir af hálfu sjóðsstjórnarinnar, og svo af hinu að ég vil leyfa mér að segja að þyrlað hefur verið upp ótrúlegu moldryki í kringum þennan sjóð og starfsemi hans tortryggð. Því hafa margir sem hafa fengið samþykki átt í vissum erfiðleikum að fá sína lánardrottna til þess að taka við þeim skuldabréfum sem hér er um að ræða. Að sjálfsögðu hefur staða sjóðsins verið skoðuð og ég viðurkenni að það þarf að skýra hana betur. Ég hygg að stöðu sjóðsins verði best lýst með því að líkja sjóðnum við aðrar ríkisstofnanir. Það stendur skjalfest að ríkissjóður beri ábyrgð á öllum gerðum viðskiptabankanna, Fiskveiðasjóðs, Stofnlánadeildar landbúnaðarins o.s.frv. Við áttum ítarlegan fund með forstöðumönnum Seðlabanka og allra viðskiptabanka ríkisins um þetta mál í morgun og ég hygg að niðurstaðan af þeim fundi hafi verið sú að í raun væri staða sjóðsins afar svipuð og staða þessara aðila sem ég hef nefnt. Það er ekki dregið í efa að ábyrgð ríkisins stendur á bak við eignir sjóðsins. Sömuleiðis vil ég benda mönnum á að í því greiðsluflæði sem unnið hefur verið fyrir sjóðinn, og sem ég hygg að ýmsir hafi séð, er gert ráð fyrir því að sjóðurinn verði að taka veruleg lán á þessu 10 ára tímabili, sem skuldabréfin sem hann tekur við frá fyrirtækjunum ná yfir, til að geta staðið við greiðslur. Þau lán verða ekki tekin nema á lánsfjáráætlun og fyrir milligöngu ríkissjóðs þannig að þegar þetta mál var rætt nánar hygg ég að allir hafi viðurkennt að þarna væri vitanlega óbein og mjög víðtæk ríkisábyrgð að baki eins og er hjá bönkum og mörgum sjóðum. Ríkisstjórnin hefur hins vegar ekki viljað taka það skref að ríkisábyrgð væri á hverju einstöku bréfi frekar en hverri einstakri slíkri skuldbindingu hjá bönkum eða öðrum sjóðum. Um leið og ég tek undir það að stöðu sjóðsins þarf að skýra betur tel ég að hún hafi verið að skýrast núna á síðustu dögum en ríkisstjórnin mun leggja áherslu á að hún skýrist enn betur og þá vona ég að losni um móttöku á þessum bréfum. Ríkisstjórnin hefur einnig rætt um það við Seðlabankann að hann greiði fyrir því að viðskiptabankarnir geti tekið við þessum bréfum og ekki þurfi að skerða þeirra lausafjárstöðu o.s.frv. Ég vek athygli á því að í fyrri skuldbreytingu, t.d. árið 1982 og gerð var í gegnum viðskiptabankana, samþykkti Seðlabankinn að taka við vissum hluta þeirra bréfa. Ég tel ekki óeðlilegt að svo verði enn þó að ég taki skýrt fram að engin endanleg ákvörðun er um þetta tekin. Þetta mál er þannig til ítarlegrar meðferðar og ég leyfi mér að fullyrða að það muni skýrast mjög á allra næstu dögum. Það má skipta afgreiðslum sjóðsins í tvennt, eins og kemur fram í því sem ég ég las áðan, þ.e. annars vegar fyrirtæki sem fá þær afgreiðslur og hins vegar fyrirtæki sem ekki fullnægja ákvæðum laga og reglugerða um rekstrarhæfni. Að sjálfsögðu getur ríkisstjórnin ekki haft nema mjög takmörkuð afskipti af einstökum slíkum fyrirtækjum og menn geta kannski sagt: Þau verða bara gjaldþrota. En það er nokkuð alvarlegt mál ef fyrirtæki sem ber uppi atvinnulíf á einstökum stað er gert gjaldþrota. Það er ekki síst alvarlegt mál ef skip eru t.d. seld á brott frá slíkum stað og eignirnar sitja eftir án þess að hafa afla. Ég held að ég megi fullyrða að ýmsum sjóðum og bönkum er þetta mjög vel ljóst og því hafa þeir hafið mjög ítarlega athugun á eigin vegum á þessu máli því að ef banki á veð í frystihúsi sem missir togarann sinn og fær engan afla er það veð heldur lítils virði. Ég tel að sá hlutafjársjóður, sem að tillögu stjórnarandstöðunnar er kominn inn í þetta mál, geti að vissu leyti orðið til verulegrar aðstoðar í þessu sambandi og til þess að bankar geti breytt skuldum í hlutafé með því að kaupa þar aðildarbréf, eins og lagt hefur verið til af stjórnarandstöðu. Alla starfsemi þess sjóðs þarf vitanlega að móta miklu betur en við teljum að þetta sé mikilvæg leið í þessu sambandi. Menn hafa talað mikið um gengisfellingu o.s.frv., sem eðlilegt er, og réttilega hefur verið sagt að gengisfelling þýði að fluttar eru tekjur frá launamönnum til útflutningsatvinnuveganna og þær þannig skertar. Því vil ég að lokum leggja á það ríka áherslu að að mínu mati og ríkisstjórnarinnar verða fleiri aðilar að bera þær byrðar. Það er fyrst og fremst fjármagnskostnaðurinn sem mjög hefur verið rætt um í þessu sambandi. T.d. ef gengið er fellt um 10% þýðir það að höfuðstóll lánskjaratryggðra lána hækkar um 3,5% eða, þar sem lánskjaratryggð lán eru talin vera að stofni til um 170 milljarðar, um 6 milljarða kr., þ.e. skuldirnar hækka um 6 milljarða kr. Þetta mundi að sjálfsögðu einnig þýða misgengi milli launa og fjármagnskostnaðar sem gæti orðið einhvers staðar af stærðargráðunni 20%. Ég veit að engir hv. þingmenn vilja stofna til þess og því hefur þessi ríkisstjórn talið það eitt meginviðfangsefnið að ná vöxtunum og fjármagnskostnaðinum niður. Ég hika ekkert við að segja og taka t.d. undir það sem formaður Félags ísl. iðnrekenda segir að það sé kominn tími til að fjármagnseigendur greiði eitthvað af hagnaði sínum undanfarin ár til baka. Þetta er djúpt tekið í árinni hjá þeim manni en ég held að afar mikið sé satt í þessum orðum. Og hvernig verður það gert? Ég neita því ekki að mér hefur þótt baráttan við þá sem fjármagnið annast ansi erfið. Þar virðist ekki mega hrófla við neinum hlut. Ég tel það óviðeigandi og þeir sem hafa talið þessa gengisfellingu of litla mættu gjarnan segja mér hvernig við hefðum getað dregið úr þessum áhrifum með lánskjaravísitöluna í fullu sambandi. Ég held að það sé afar stórt mál. Sumir lögfræðingar, ekki þó allir, vilja efast um að fært sé að taka áhrif gengisfellingar út úr lánskjaravísitölu, þ.e. þessi 3,5% niður í 10% gengisfellingu. Sumir segja að það muni vera hægt, aðrir ekki. Það mál liggur alls ekki nægilega ljóst fyrir. Af því að menn hafa sagt hér að vextir hafi ekki lækkað mikið þá vil ég andmæla því því það hefur komið fram mjög í greiðsluflæði fyrirtækja. Ég upplýsti það í umræðu fyrir jólin út frá útreikningum fyrir eitt fyrirtæki, Kaupfélag Skagfirðinga, að þar hefðu sparast 100 millj. kr. nettó ef nafnvextir og raunvextir hefðu verið á árinu eins og þeir voru orðnir í lok ársins. Hitt er alveg rétt að raunvextir þurfa að lækka meira. Seðlabankinn telur að raunvextir séu nú orðnir svipaðir og þeir eru í nágrannalöndunum og hann hafi ekki heimild til að knýja þá meira niður. Ég get lýst þeirri skoðun minni að ég tel að til eigi að vera ákvæði sem heimilar Seðlabankanum að grípa inn í vaxtahæð án tillits til þess hver hún er í nágrannalöndum okkar. Ég tel að sveiflurnar í okkar þjóðfélagi séu svo miklar að brýn þörf sé á því og kannski gæti það orðið liður í þeirri endurskoðun á seðlabankalögum sem hæstv. utanrrh. hefur hvað ákveðnast mælt með og hv. 1. þm. Suðurl. talaði lítillega um hér áðan. Ég spyr: Er ekki hægt að koma vöxtum niður í eitthvað svipað og þeir voru árið 1986? Þá voru raunvextir hér. Þá jukust innlán og þá voru útlánsvextir í kringum 5%. Það væri mikið skref ef það næðist og að þessu er ötullega unnið og leitað er eftir því að það megi gerast, bæði með samráði og samstarfi við Seðlabanka og viðskiptabanka og með því að ná miklu betri tökum á gráa markaðinum, sem svo er stundum kallaður, heldur en hingað til hefur verið. Að þessu stefna að sjálfsögðu þau frv. sem hæstv. viðskrh. hefur lagt fyrir. Ég vil því leyfa mér að halda því fram að með lækkun vaxta, starfsemi Atvinnutryggingarsjóðs o.fl. hafi þegar töluvert áunnist en vil líka halda því fram að með þeim upplýsingum sem nú liggja fyrir sé ljóst að það þurfi að grípa til ýmissa aðgerða sem mönnum hafi ekki verið eins ljósar áður og ég vona sannarlega að ríkisstjórn, stjórnarandstaða og aðilar vinnumarkaðarins geti sameiginlega unnið að því að finna lausn á þeim málum.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Síðan í gær hef ég verið að lesa svona með öðru auganu þau plögg sem voru afhent sem trúnaðarplögg en hafa nú komið hér á dagskrá bæði frá þeim sem þeim dreifðu sem trúnaðargögnum, hæstv. forsrh., og öðrum. Ég sé enga ástæðu til annars en að gera það að svolitlu umræðuefni í mínu tali líka. Ég verð að segja alveg eins og er að þessi blessuð ríkisstjórn er einhver sá ruglaðasti hópur manna sem ég hef nokkurn tíma séð saman kominn. Hugsið ykkur Atvinnutryggingarsjóðinn. Ef við lítum á hann öðruvísi en við tölum um hann. Ef við áttum okkur á því að verið er að taka lán til þess að kaupa lán í fyrirtækjunum. Það er verið að færa geymslustað lánanna frá fyrirtækjunum yfir í Atvinnutryggingarsjóð og með nýjum bréfum frá Atvinnutryggingarsjóði inn í bankakerfið. Hver er munurinn? Ekki annar en að þetta skapar frið í ákveðinn tíma fyrir fyrirtækin til að safna nýjum skuldum. Þessi leynigögn sem hæstv. forsrh. gerði að umræðuefni hér áðan rekast hvert á annars horn. Þar eru tillögur um lausn á sjávarútvegsmálum í tveimur eða þremur af þeim fimm plöggum sem afhent voru og í hverju plaggi er ný leið. Ef þetta eru væntanlegar efnahagsráðstafanir er þetta eins og þegar 10 bílar keyra hver á annan á Miklubrautinni. Það er ekki lausn í neinu sem þar kemur fram. Ég ætla að minna hæstv. forsrh. á það af því að hann er efnahagsráðherra að ég hef margoft gert það að umræðuefni hér að forsenda sem notuð er við gerð fjárlaga er 20--30% verðbólga og þá er fjármagnskostnaður í því hámarki sem hann hefur verið. Þegar síðan er komið að samþykktum fjárlaga prédikar ríkisstjórnin að verðbólgan sé komin niður í núll og að fjármagnskostnaður hafi lækkað. Ekkert tillit er tekið til þess við niðurstöðu gjaldaliða í endanlega samþykktum fjárlögum eins og þau liggja fyrir núna. Svo segir hæstv. forsrh. í sínum lokaorðum hér áðan, sem undirstrikar þetta sem ég er að segja, að verðbólgan sé komin niður í núll og fjármagnskostnaður hafi lækkað svo að hefði Kaupfélag Skagfirðinga búið við þann fjármagnskostnað sem er nú um áramótin hefði það munað 100 millj. kr. fyrir þetta litla félag borið saman við veltuna hjá ríkissjóði. Ekkert tillit er tekið til þess við gerð fjárlaga að svo miklu munar í lækkun fjármagnskostnaðar. Hvað væri hægt að spara þjóðinni í nýjum sköttum ef ríkisstjórnin hefði tekið tillit til þessa í niðurstöðu gjaldahliðar fjárlaga? Hefði ríkisstjórnin trúað því að hún væru raunverulega að segja satt þegar hún talar um árangur í baráttunni við verðbólguna eða niðurfellingu á fjármagnskostnaði að hluta. Það er alveg furðulegt hvernig talað er út og suður og þannig er þetta leyniplagg. Þar rekst hvað á annars horn, ein ráðstöfunin til hægri og önnur til vinstri og allt í kaós. Hæstv. forsrh. minntist á gengið og að það væri óbeinn liður í efnahagsráðstöfunum. Ég hef aldrei nokkurn tíma heyrt að gengislækkun, eða gengishækkun þess vegna, væri óbeinn liður í efnahagsráðstöfunum. Það er beinn liður í efnahagsráðstöfunum allan tímann og sá alversti vegna þess að hún hefur áhrif um leið og ráðstöfunin er gerð, bankarnir opna með nýtt gengi og það hefur áhrif á efnahagsástand þjóðarinnar og hvaða þjóðar sem er. Ætla svo að segja að tillagan sem nú er samþykkt, en sem hæstv. forsrh. hefur áður fellt í ríkisstjórn þegar ég lagði hana fram, þ.e. að leyfa erlendar lántökur milli einstaklinga þó að hafið aðskilji þá, að hún eigi að vega upp gengislækkunarráðstafanir ríkisstjórnarinnar, það eru hlægileg rök, hreinlega hlægileg rök. Ég skil ekkert í jafnreyndum manni í stjórnmálum og hæstv. forsrh. að tala svona. Það gæti verið að þeir sem enn þá eru eins konar lærlingar í starfi, eins og t.d. fjmrh., gætu sagt þetta, en svona getur reyndur maður ekki talað. Að lengja lán á að létta undir með fyrirtækjunum. Þetta er alveg rétt. Ég tek alveg undir þetta. Ég er mjög inni á því ef hægt er að lengja lán án þess að skapa nýja geymslustaði fyrir lánin eða skapa þeim nýja byrði með nýjum milliliðum, með nýjum skuldabréfum gegn skuldabréfum, sem fara frá fyrirtæki til Atvinnutryggingarsjóðs, til bankanna ef bankarnir vilja taka þau. Þetta er hringlandi sem ruglar það kerfi sem íslenskt þjóðfélag er byggt á og þessi ruglandi hefur átt sér stað í svo ríkum mæli að hvorki þjóðfélagið sjálft né einstaklingarnir vita hvernig þeir eiga að haga sér frá degi til dags vegna þess hve kerfið er orðið flókið og vitlaust. Ef það er hins vegar rétt hjá hæstv. forsrh. að það að lengja lán létti undir með fyrirtækjunum léttir það þá ekki undir með fólkinu í landinu að fá að greiða niður halla ríkissjóðs á þremur árum t.d., eins og þegar ég var fjmrh. undir forsæti hæstv. núv. forsrh.? Á þremur árum náðum við ríkisfjármálunum og ríkissjóði í jákvæða stöðu. Þá var tekjuafgangur. En að ætla sér að segja það hér að það létti undir með fyrirtækjum að fá lengingu lána, en að það sé sjálfsagður hlutur að það sé ekkert sem heitir lenging lána hjá fólkinu í landinu. Það skal yfirfæra ríkissjóðsvandann á fólkið á 12 mánuðum. Það fær ekki þennan lánsfrest, þessa lengingu lána. Það skal knésetja það. En af hverju? Vegna þess að það er kominn nýr húsbóndi. Forsrh. ræður ekki ferðinni lengur. Við skulum bara taka sem dæmi hvað skeður undir hans forsæti í tveimur ríkisstjórnum. Tímabilið 1983--1986 er eina tímabilið sem ég þekki persónulega. Þá eru vörugöldin lækkuð, þá eru tollar lækkaðir. Tekjuskattur var lækkaður um 600 millj., endurgreiðsla á söluskatti til sjávarútvegsins var 650 millj. og við höfðum niðurfellingu á tölvum og öllum kostnaði á tölvubúnaði meðan við vorum að tölvuvæða þjóðina og landið. Skattar voru aflagðir af þeim sem voru að ljúka starfsævi. Sjómannafrádrátturinn var látinn ná til farmanna líka. Og svona er lengi hægt að tala. Þá var hallalaus ríkissjóður. En hvernig er hann núna? Vörugjaldið er hækkað. Þetta er sami ráðherrann í efnahagsmálum. Tollarnir eru hækkaðir, skattarnir eru hækkaðir, matarskatturinn er látinn halda sér þó að vörugjaldið komi til baka. Það var þó fellt niður á þeim forsendum að matarskatturinn var settur á. Verðlag er fryst. Fyrir hvern? Alla nema ríkið. Eignarskattar eru hækkaðir, þannig að líklega kosta þeir mig á mínu heimili tveggja mánaða þingfararkaup til viðbótar við það sem ég greiddi áður. Það býr fátæk --- ja, ég segi ekki fátæk því að ég veit ekkert um efnahag hennar --- það býr ekkja við hliðina á mér og hún er komin á tíræðisaldur. Hún er orðin 90 ára gömul. Hún verður að borga sama skatt og ég, tvöföld þingfararkaupslaun til viðbótar við það sem áður var gert. Og gengið er lækkað og í því sambandi, hæstv. forsrh., langar mig að spyrja og ég trúi ekki öðru en að ég geti fengið svar hér og nú: Hvað skuldum við? Hvað skuldar þjóðarbúið? Síðast þegar ég vissi var það komið yfir 130 milljarða, og eftir 4% gengislækkun getur hver þingmaður fyrir sig reiknað út hækkun í krónutölu á erlendum lánum. Og hvað er þjóðarframleiðslan í útflutningsverðmætum og hvað gefa þessi 4% í krónutölu? Ég leyfi mér að efast um að þjóðin hafi nokkuð að þakka fyrir við þessar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar. Þetta er alveg furðulegur hringlandi á öllum sviðum sem sýnir ekkert annað en það að ríkisstjórnin er gjörsamlega ráðvillt. Ummæli hæstv. forsrh. áðan í ræðu hans gefa mér tilefni til að spyrja: Er samkomulag innan ríkisstjórnarinnar? Þau gefa mér tilefni til þess að efast um að samkomulag sé innan ríkisstjórnarinnar í þessum ráðstöfunum vegna þess að hæstv. forsrh. hefur hvað eftir annað viljað einmitt það sem hann var að lýsa áðan. Hann hefur viljað yfir 20% gengislækkun þegar Alþb. hefur, sem betur fer má segja, haldið henni niðri. Þá er bara spursmálið: Eru virkilega komin upp svona mikil ágreiningsefni innan ríkisstjórnarinnar? Svo er annað. Í þessum leyniplöggum sem hæstv. forsrh. hefur gert hér að umræðuefni er eitthvað það hræðilegasta sem ég hef nokkurn tíma lesið um hugsanlegar ráðstafanir. Þar ætlar ríkisstjórnin að láta embættismenn eða útvalda segja til um það hvaða fyrirtæki eiga að fá að starfa og hvaða fyrirtæki eiga að fá að deyja. Þar er beinlínis sagt, byggðarlögin verða bara að þola atvinnuleysið eða skapa sér eitthvað annað að gera. Það er bara að taka þær vélar og þau vinnutæki sem eru í frystihúsum og verkunarstöðvum á þeim stöðum sem eiga að deyja, að breyta þeim húsum í eitthvað annað og það er ekkert talað um hvað annað, bara í einhverja aðra starfsemi. Sem sagt, ríkisstjórnin ætlar að ráða. Þeir segja: Þú mátt lifa, þú verður að deyja, þetta byggðarlag verður að vera án atvinnutækifæranna, nema fólkið skapi sér þau sjálft og breyti húsunum undir einhverja aðra starfsemi. Fólkið verður bara sjálft að vera atvinnulaust, flytja í burtu eða þá bara finna sér eitthvað nýtt til að gera. Ég hef aldrei séð aðra eins hugmynd. Það er vítavert að koma fram með svona plögg, hreinlega vítavert. Ég vil taka það fram, því miður, að gefnu tilefni vegna þess að minn flokkur hefur staðið að því að tekjuöflunarfrv. ríkisstjórnarinnar hafa náð fram að ganga að ég tala ekki fyrir hönd Borgfl. Ég tala á sama hátt fyrir mína eigin hönd núna eins og ég talaði áður en það óhapp skeði. Ég segi óhapp vegna þess að ég held að afstaðan sem tekin var hafi verið tekin á fölskum forsendum af þeim sem hana tóku. Þetta segi ég að gefnu tilefni vegna ummæla hv. 10. þm. Reykn. hér fyrr. Rök þeirra borgaraflokksmanna sem samþykktu tekjuöflunarfrv. ríkisstjórnarinnar voru þau að engin betri tekjuöflunartillaga hafi komið frá stjórnarandstöðunni. Það kom hvað eftir annað fram á flokksfundum þingflokks Borgfl., frá mér, að það stæði ekki til að koma með ný tekjuöflunarfrv. Það sem ég lagði til og var samþykkt, þó að því hafi ekki verið haldið til streitu í báðum deildum, var einfaldlega það að dreifa ríkissjóðsvandamálinu eða ríkissjóðsvandanum yfir á fleiri ár á sama hátt og var gert þegar ég var í fjmrn. með góðum árangri og í öðru lagi að taka tillit til þess sem ríkisstjórnin var sjálf að boða miðað við að verðbólguforsendurnar voru 20--30% þegar fjárlagagerðin fór af stað en voru komnar niður í núll um áramótin. Þá var hægt að taka tillit til þess í útgjaldahlið fjárlaganna og það var líka hægt að viðurkenna það að fjármagnskostnaður hefði lækkað við lækkandi vexti og þá átti að lækka útgjaldahlið fjárlaganna sem því nam og þar með var hægt að stórlækka tekjuöflun fyrir ríkissjóð ef ekki að fella hækkanir niður með öllu. ( Forseti: Má ég spyrja hv. 5. þm. Reykv. hvort hann eigi skammt eftir af ræðu sinni þannig að henni verði lokið innan fáeinna mínútna eða hvort hann óski eftir því að halda áfram máli sínu kl. 6 ef meira er eftir en 3--4 mínútur af ræðunni.) Virðulegi forseti. Á þessu augnabliki hef ég ekki hugmynd um hvað ég á mikið eftir, en ég ætla að fá að eiga þess kost að halda áfram þegar hæstv. forseta býður svo við að horfa. --- Fundarhlé. Hæstv. forseti. Þráðurinn dettur svolítið niður þegar maður er stoppaður í miðri ræðu og oft er erfitt að ná honum aftur, en það er ekki alltaf útilokað. Tilefnið er svo furðulegt að það gleymist ekki í fundahléi eins og því sem gert var til að halda þingflokksfundi. Þau leynigögn, sem hæstv. forsrh. vitnaði í nokkrum sinnum í sinni ræðu og ég hef gert að nokkru að umræðuefni, eru nýjar og næstu efnahagsráðstafanir sem ríkisstjórnin er með í bígerð ef ríkisstjórnin telur það þá sér í hag að kynna nokkurn tíma opinberlega þessi gögn sem ég efa. Hæstv. forsrh. svaraði hv. 1. þm. Suðurl., forvera sínum í embætti, um áhrif þeirra ráðstafana sem þegar hafa verið gerðar. Kom hv. þm. að nokkru inn á þær nýju ráðstafanir sem eru í bígerð, óbeint, og hafði áhyggjur út af láglaunafólkinu og spurði um áhrif ráðstafananna, sem hafa verið gerðar, á láglaunafólk og hvernig því yrði þá bættur skaðinn. Hæstv. forsrh. svaraði því að því yrði bættur skaðinn með, eins og ég skrifaði niður, aukagreiðslum á matvæli og með aukabarnabótum. Er þetta rangt, hæstv. forsrh.? ( Forsrh.: Kannski mætti gera það m.a. með því að auka niðurgreiðslur á matvæli, ekki aukagreiðslur á matvæli.) Það kemur alveg í sama stað niður hvort það eru viðbótargreiðslur á einhvern hátt. Orðalagið skiptir engu máli. Hæstv. forsrh. skýtur hér inn í að það mætti auka niðurgreiðslur á matvæli og auka barnabætur. Og þá langar mig að spyrja: Eftir allt þetta skattaflóð, sem ég hef minnst á bæði í þessari ræðu minni fyrir hlé og í öllum öðrum sem ég hef haldið í sambandi við þessar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar, má þá búast við nýjum sköttum á fólk, á eignir eða fyrirtæki til að standa undir þessum væntanlegu aukaframlögum, sem ég kalla svo, til láglaunafólks á matvæli og barnabætur? Er þessari skatta- og álagahrinu sem hefur dunið á íslensku þjóðinni undanfarið virkilega ekki lokið enn þá? Er það enn þá í hugum manna að íþyngja fólki vegna þess að ástandið er orðið svo hörmulegt hjá mörgum að það þarf að auka niðurgreiðslur á matvælum og auka barnabætur til þess að fólk geti búið sæmilega, lifað sæmilega, í þessu landi allsnægtanna þar sem aflabrögð eru betri en nokkru sinni áður? Það er meiri afli en nokkru sinni áður og verð á honum fer hækkandi á erlendum mörkuðum og eftir fréttum sem ég hlustaði á í gærkvöldi var dollarinn frekar á uppleið en niðurleið, þannig að þess vegna var engin ástæða nú á þessari stundu til að gera þær ráðstafanir í gengismálum sem voru gerðar í dag eða í gær hvort sem það nú var. En það alvarlega við þetta er að fyrir aðeins þremur árum þegar við hæstv. forsrh. vorum samstarfsmenn um efnahagsmál og peningamál var tekjuafgangur og niðurstaða fjárlaga var 33 milljarðar. Í dag, aðeins þremur árum síðar, er niðurstaða fjárlaga, eyðsluhliðin, 77 milljarðar og það þarf skýringar við hvernig í ósköpunum niðurstöðutala fjárlaga sem var 33 milljarðar fyrir þremur árum hefur næstum þrefaldast á þessum tíma, á 36 mánuðum, og það er ætlast til að fólkið í landinu standi undir þessari eyðsluhít á einu og sama árinu. Það á að ná greiðsluhallalausum fjárlögum á einu ári, fjárlögum sem hafa hækkað um þessa miklu upphæð á ekki lengri tíma. Og enginn getur svarað því betur en hæstv. forsrh. vegna þess að bróðurpartinn af þeim 17 árum sem Framsfl. hefur setið í ríkisstjórn hefur hæstv. ráðherra verið í ríkisstjórninni. Enginn hefur betra yfirlit en hann því að hann hefur setið í það mörgum ráðuneytum. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en það sem ég hef sagt álít ég að sé þess virði að ég fái svar við því. Ég harma það ef hæstv. forsrh. eftir þó nokkra fjarveru úr þinginu vegna starfa sinna veitir mér ekki þá virðingu sem ég get krafist sem þingmaður að ég fái svar við því sérstaklega hvernig á því geti staðið að undir hans stjórn og forustu og þátttöku í stjórn í hátt á annan áratug geti fjárlögin allt í einu á þremur árum farið úr 33 milljörðum og hallalausum fjárlögum í 80--85 eða jafnvel 90 milljarða sem þau kunna að verða eftir lokaafgreiðslu á þessu ári fyrir árið 1989. Ég býst við að hæstv. forsrh. svari mér.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Hér er til 3. umr. 20. mál þingsins sem er frv. til laga um aðgerðir í efnahagsmálum. Þetta mál hefur verið samferða öðru máli í gegnum þingdeildir, þ.e. 8. málinu sem er frv. til laga um efnahagsaðgerðir. Umræður um þessi tvö mál hafi farið nokkuð saman og ég hygg að það geri lítið til, en í minni ræðu hér mun ég fyrst og fremst ræða um það mál sem er til umræðu þessa stundina en ræða síðan um efnisatriði 8. máls þegar það kemur til umræðu, enda er þar fjöldi efnisatriða sem þarf að skoða mjög rækilega, ekki síst vegna þeirra breytinga sem hafa orðið á frv. á milli umræðna, en sumar þær breytingar voru gerðar með nokkuð óvæntum og dramatískum hætti við atkvæðagreiðslu þegar 2. umr. lauk um þessi mál skömmu fyrir jólaleyfi þingmanna. Það voru auðvitað óvænt tíðindi þegar það gerðist á fundi rétt fyrir jólaleyfi þingmanna að hæstv. ríkisstjórn tókst að koma fram frv. sem er til umræðu án þess að stjórnarandstaðan gæti fellt þau efnisatriði frv. sem hún hafði komið sér saman um. Þetta var gert með atbeina 1--2 stjórnarandstæðinga og rökin sem þessir hv. stjórnarandstæðingar létu fylgja afstöðu sinni voru auðvitað út í hött. Það voru rök þess efnis að ekki mætti undir neinum kringumstæðum setja samninga í gildi eða fella niður ákvæði í 1. gr. frv. og 4. gr. frv. vegna þess að það þýddi að þá yrði samningstími mislangur hjá þeim sem samið höfðu í kjarasamningum á sínum tíma. Því var meira að segja haldið fram með mjög lymskulegum hætti, og ég þori að segja hér úr ræðustól á Alþingi, ekki síst af hæstv. fjmrh., að þetta væri gert að beiðni forustumanna Alþýðusambands Íslands. Ég hef talað við forseta Alþýðusambandsins og hann hefur leyft mér að segja það úr ræðustól að hafi það verið haft eftir honum, forseta Alþýðusambands Íslands, að hann vilji ekki fella þessi ákvæði frv. úr gildi, sé það rangt, því sé skrökvað upp á hann. En það voru einmitt þessi rök sem hv. 16. þm. Reykv. bar m.a. fyrir sig þegar hún studdi ríkisstjórnina til þeirra verka að ná fram frv. eins og ríkisstjórnin hafði ætlast til. Það liggur nú fyrir að frv. er óbreytt. Það liggur enn fremur fyrir að ekki er hægt við 3. umr. að flytja brtt. sem eru efnislega eins og þær sem fluttar voru við 2. umr. Þegar frv. er skoðað í heild kemur í ljós að flestöll ákvæði, ef ekki öll ákvæði frv., eru nú þegar úrelt orðin vegna breyttra forsendna. Það sem hefur gerst frá því að bráðabirgðalög hæstv. ríkisstjórnar voru sett á sínum tíma við upphaf stjórnartímabils þessarar hæstv. ríkisstjórnar er svo margt að það getur ekki verið verjandi fyrir hv. Alþingi að samþykkja bráðabirgðalögin. Þar er auðvitað fyrst til að nefna að skattar á almenning hafa verið stórkostlega hækkaðir, það mikið að forustumenn launþegahreyfingarinnar áætla að það hafi 3--4% áhrif á ráðstöfunartekjur. Þá er enn fremur gert ráð fyrir að gengisfelling hæstv. ríkisstjórnar, sem tók gildi í gær, hafi talsverð kjararýrandi áhrif, eins og eðlilegt er, og til viðbótar er síðan gert ráð fyrir því samkvæmt brtt. frá meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. við 7. gr. þessa frv. að áfengi og tóbak hækki umfram almennar verðlagshækkanir. Og loks það sem gerðist nú um áramótin og kom mörgum í opna skjöldu, að vörugjöld hækkuðu á bifreiðum og bensín hækkaði verulega og þeir nýju bensínskattar, þungaskattar sem lagðir voru á bensín- og dísilbifreiðar, renna í ríkissjóð en ekki til vegagerðar eins og ætíð hefur verið lýst yfir að stefnt skuli að. Það má því gera ráð fyrir miklum verðlagsáhrifum af aðgerðum ríkisstjórnarinnar og nú í fyrsta skipti um langan tíma getur hæstv. ríkisstjórn ekki kennt neinum öðrum um en sjálfri sér hvernig verðbólgan kemur til með að þróast á næstu vikum og mánuðum. Verðlagshækkanir og vísitöluuppsveiflur eru eingöngu til komnar vegna skattahækkana og gjaldskrárhækkana ríkisstjórnarinnar, auk sjálfrar gengisleiðréttingarinnar eða gengisfellingarinnar sem átti sér stað í gær. Þess vegna, virðulegur forseti, og ég vil að það komi skýrt fram í mínu máli, getur Sjálfstfl. ekki stutt þetta frv. og mun greiða atkvæði gegn frv. Svo mikið hefur gerst af völdum hæstv. ríkisstjórnar frá því að flest ákvæði frv. voru sett sl. vor að það er óverjandi með öllu fyrir Sjálfstfl. að greiða atkvæði öðruvísi en gegn frv. Það hljóta allir að sjá að það eru brostnar forsendur fyrir því að lögin, sem frv. byggist á, geti verið lengur í gildi og þess vegna mun Sjálfstfl. greiða atkvæði gegn frv. Mig langar til að spyrja hæstv. forsrh., og fá nánari útskýringar en komið hafa fram á því, hvers vegna við hækkun vörugjalds eða innflutningsgjalds á bifreiðum og bensíni þurfi ekki atbeina löggjafarvalds en hins vegar við hækkun á áfengi og tóbaki. Ég þykist auðvitað vita að svarið liggi í því að menn telji að hækkun á útsöluverði áfengis og tóbaks fari gegn 7. gr. frv. þar sem segir að gjaldskrár fyrirtækja og stofnana á vegum ríkis og sveitarfélaga skuli ekki hækka, en mér þykir furðulegt að hæstv. ríkisstjórn geti án þess að spyrja kóng eða prest farið gegn anda laganna og lagt aukagjöld á bifreiðar og hækkað bensín, en í því er auðvitað fólgin stórkostleg verðlagshækkun, án þess að slíkt sé borið undir hv. Alþingi með sama hætti og hæstv. fjmrh. virðist hafa beðið meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. að gera varðandi hækkun á brennivíni og tóbaki. Þetta tel ég að hæstv. forsrh. verði að skýra nákvæmlega út því að ef sumt er hægt og annað ekki í þessum efnum þýðir það að hæstv. ríkisstjórn getur leikið sér að því að hækka ýmiss konar skatta og gjöld án þess að tala jafnvel við sína eigin stuðningsmenn ef hún telur með lögskýringu sinni að það stangist ekki á við lög eins og bráðabirgðalögin. Óska ég eftir því að hæstv. forsrh. geri okkur og þjóðinni, sem þarf að greiða þessa skatta, nánari grein fyrir því hvernig á þessu stendur. Virðulegur forseti. Nú kemur að þeim kafla ræðu minnar þar sem mig langaði m.a. til þess að tala við hæstv. utanrrh. sem hefur setið hér í þingsölum í dag. Þess vegna langaði mig til þess að spyrja hvort hann sé til staðar hér í Alþingishúsinu þannig að hann megi heyra mál mitt. ( Forseti: Hæstv. utanrrh. er ekki í húsinu og mér er kunnugt um það að hann var bundinn á fundi í framkvæmdastjórn flokksins sem dróst eitthvað vegna annarra fundahalda.  Ástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að ég óskaði eftir nærveru hæstv. utanrrh. er auðvitað sú að hæstv. utanrrh. hefur látið hafa eftir sér ýmislegt um áramótin sem ástæða er til að spyrja hann út úr. Vænti ég þess að gefist þá tækifæri til þess síðar í þessari 3. umr. og að henni ljúki ekki fyrr en hæstv. utanrrh. fái tækifæri til þess að svara fsp. sem til hans verður beint. Sú var tíðin að hæstv. utanrrh. taldi sig vera mesta andstæðing Framsfl. sem uppi hefði verið á Íslandi. Fyrir síðustu kosningar fór hann um landið, barði sér á brjóst og barðist við framsókn með slíkum vopnum að eftir var tekið. Mig langar til þess að vitna örlítið í örstutta grein eftir hæstv. utanrrh. ef hv. alþm. skyldu hafa gleymt þessum baráttumanni, þessum baráttujaxli jafnaðarmanna, sem á sínum tíma átti sér ekkert annað mikilvægara að stefna að í lífinu en að drepa Framsfl. og SÍS. Hann sagði, með leyfi forseta, í blaðagrein fyrir síðustu kosningar orðrétt: ,,Frá og með þeirri stundu sem undirritaður tók við forustu Alþfl. lýsti ég því yfir að nóg væri komið af óþurftarverkum Framsfl. í íslenskri pólitík. Framsfl. ætti upp úr næstu kosningum að ástunda einarða sjálfsgagnrýni og fara í andlega endurhæfingu, helst til næstu aldamóta.`` Síðar í þessari sömu grein sagði formaður Alþfl., núv. hæstv. utanrrh.: ,,Það hefur lengi verið vitað að Framsfl. er pólitískt rekald, hann virðist ekki eiga annað erindi í íslenskri pólitík en að reka trippi landbúnaðarkerfisins og gæta hagsmuna SÍS á kostnað skattgreiðenda.`` Og enn segir formaður Alþfl., hæstv. utanrrh., fyrir síðustu kosningar reyndar: ,,Árangur þessa pólitíska farandverkaflokks í stjórnarathöfnum er kunnur, efnahagslíf þjóðarinnar hefur enn ekki beðið þess bætur að Framsókn komst til valda árið 1971.`` Þetta var, virðulegur forseti, brot úr blaðagrein eftir formann Alþfl. Auðvitað hlýtur maður að velta fyrir sér hvort hann hafi náð þeim árangri á örfáum mánuðum að ná Framsfl. upp úr þessum ógöngum sínum, komið honum í svo snögga og góða endurhæfingu með því að eiga samstarf við hann að nú þurfi ekki að gefa Framsfl. frí til næstu aldamóta til að hann geti farið í andlega endurhæfingu. --- Ég þori nú ekki einu sinni að fara með sumt, virðulegur forseti, sem er í þessari blaðagrein því að þar er auðvitað talað um verrfeðrunga í Framsfl. o.s.frv. --- En allt um það þá veltir maður fyrir sér hvort formaður Alþfl. telji sig hafa náð þessum árangri á örfáum mánuðum sem hann taldi fyrir síðustu kosningar að tæki a.m.k. 10 til 12 ár. Eða hvort það geti verið --- og það er kannski það sem ég hefði viljað heyra sjálfan hæstv. utanrrh. tala um --- að hann sé nú farinn að reka trippi landbúnaðarkerfisins og gæta hagsmuna SÍS á kostnað skattgreiðenda. Það er nefnilega þannig að aldrei fyrr hefur nokkur önnur ríkisstjórn en einmitt þessi hæstv. ríkisstjórn, sem nú situr og hæstv. utanrrh. á sæti í, lagt eins mikla skatta á eina þjóð á jafnstuttum tíma. Þess vegna, virðulegur forseti, óska ég eftir návist hæstv. ráðherra svo að hann geti skýrt þetta út fyrir okkur hinum. Það var ekki aðeins þetta sem ég ætlaði að ræða um því að mig langaði jafnframt til að spyrja hæstv. utanrrh., sem skrifar merkilega grein í Alþýðublaðið nú um áramótin, út úr um nokkur önnur atriði. Það er margt sér til gamans gert um áramót, menn skrifa ýmislegt í blöð og þar á meðal skrifar formaður Alþfl. í Alþýðublaðið og segir þar að sumir hafi til að bera innri styrk sem aðrir hafi ekki, og þar á hann auðvitað við sjálfan sig og einn eða tvo aðra. Í framhaldi af því ræðir hann um stjórnarskiptin sl. haust og segir af sinni alkunnu hógværð orðrétt, með leyfi forseta: ,,Þeir stjórnmálaflokkar sem stóðust þessa prófraun voru Alþfl. og Framsfl.`` Svo bætir hann við: ,,Á tímabili leit út fyrir að Alþb. gæti ekki slitið sig úr viðjum fortíðarinnar. Á seinustu stundu náðu forustumenn flokksins áttum og náðu að grípa sögulegt tækifæri loksins þegar það gafst.`` Síðar í þessari grein fjallar hann að sjálfsögðu um sjálfstæðisforustuna og segir: ,,Á þessum tíma klúðruðu forustumenn Sjálfstfl. samskiptum sínum við Alþfl.`` Bætir síðan við skömmu seinna: ,,Ein afleiðing af gjörðum forustuliðs Sjálfstfl. var sú að leiða Alþb. aftur til ríkisstjórnarsamstarfs og gefa nýjum formanni flokksins tækifæri til að leiða flokkinn út úr vonarsnauðri eyðimerkurgöngu.`` Hér lýkur tilvitnunum í þessa gamansemi formanns Alþfl. þar sem hann segir að það sé auðvitað sjálfstæðisforustunni að kenna að Alþb. hafi komist til valda. Ef eitthvað er í áttina við að mega kallast áramótaskaup þá held ég að það séu röksemdir hæstv. utanrrh. Ég hefði kosið að hann gæti verið hér og hlýtt á mitt mál og svarað spurningum sem að honum er beint. Það er áreiðanlega íhaldinu að kenna líka þegar þessi hæstv. ráðherra lendir í þeim ósköpum að þurfa nú ,,Á rauðu ljósi`` að ferðast um með formanni Alþb. um sveitir landsins til þess að spyrja þjóðina ýmissa spurninga. Í Alþýðublaðinu í dag segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Jón Baldvin segir við Alþýðublaðið að spurningarnar séu margar sem þeir þurfi að svara [í þessari ferð]. Eins og hvort Stalín sé ennþá hér? Er Ólafur Ragnar krati? Er Alþb. bara kratar? Er Alþb. gengið í NATO? Er Gorbatsjov orðinn krati? Var Jón Baldvin marxisti? Er Jón Baldvin hægri krati, er hann friðarsinni eða er hann orðinn þjóðnýtingarsinni? Er verkalýðshreyfingin dauð? Er fortíðin í ösku? Er framtíðin súperkrataflokkur?`` Ég geri hér aðeins hlé á lestrinum af því að mér finnst full ástæða vera til þess að spyrja hæstv. forsrh., því að hér er verið að ræða um ýmsar spurningar sem eru mjög merkilegar og ég veit nú að hæstv. forsrh. þekkir Gorbatsjov mjög vel: Hefur hæstv. forsrh. verið spurður að því á ríkisstjórnarfundi eða af þessum meðráðherrum sínum hæstv. hvort Gorbatsjov sé orðinn krati? Ef það er rétt að hæstv. ríkisstjórn þurfi að senda þingið heim í fjórar vikur til þess að þessir tveir hæstv. ráðherrar geti farið um landið og spurt að því hvort Gorbatsjov sé orðinn krati hlýt ég að spyrja vin Gorbatsjovs, þann sem seldi fyrir hann bækur fyrir næstsíðustu jól: Hefur hann ekki verið spurður að þessu? Hvernig stendur á því að þeir, hæstv. fjmrh. og utanrrh., spyrja ekki mesta vin Gorbatsjovs á Íslandi að þessu öllu saman? Maður verður aldeilis hissa á því hvernig á þessu stendur. Ég held að svarið sé reyndar það að hæstv. forsrh. er eiginlega í hálfgerðri fýlu út af þessu öllu saman því að hann fær ekki að fara með hinum. Hvernig stendur á þessu? Hvers konar verkstjórn er þetta eiginlega? Eitthvað hefði hæstv. forsrh. sagt í síðustu ríkisstjórn. Hvers konar verkstjórn er það að biðja um fjögurra vikna frí, ekki til að leita allra leiða og lausna á efnahagsvanda þjóðarinnar, en ekkert hefur gerst í því í þrjá mánuði, nei, heldur til að senda þessa tvo hæstv. ráðherra út á land til að spyrja að því hvort Alþb. sé gengið í NATO, hvort Gorbatsjov sé orðinn krati og hvort Stalín sé enn þá þar. Ég skil vel, virðulegur forseti, að hæstv. forsrh. kjósi að líta ekki upp úr sínum lestri þegar hann hlustar á þessi ósköp. En áfram segir í Alþýðublaðinu, og það er nú dálítið merkilegt þó ég efist ekki um að virðulegum forseta leiðist að svo mikið sé lesið upp úr því, a.m.k. eins og það er skrifað í dag, með leyfi forseta: ,,Jón Baldvin segir enn fremur að fyrstu viðbrögð þeirra alþýðuflokksmanna sem rætt hafi við sig séu mjög neikvæð: ,,Það virðast allir á móti þessari fundaherferð okkar Ólafs Ragnars.`` Ólafur Ragnar Grímsson sat fund framkvæmdastjórnar Alþb. í gærkvöldi. Samkvæmt heimildum Alþýðublaðsins voru viðbrögð framkvæmdastjórnarinnar við fyrirhugaðri fundaferð þeirra Jóns Baldvins einnig neikvæð og formaðurinn varaður við að geta með þessu klofið Alþb. sem nú væri að ná sér eftir væringar undanfarinna missira. Ekki náðist í Ólaf Ragnar vegna þessa máls.`` Er ekki full ástæða til þess að fá hæstv. utanrrh. til þess að ræða þessi mál hér? Eða má álíta sem svo að þetta sé allt íhaldinu að kenna? Því að ef það var íhaldinu að kenna að leiða formann Alþb. til vegs í íslenskum stjórnmálum, auðvitað algjörlega á móti vilja Alþfl., er það áreiðanlega líka íhaldinu að kenna að utanrrh. skuli nú þurfa að fara í fundaferð með formanni Alþb. Og ég rifja upp, virðulegur forseti, að 1978 til 1979 sat hér á landi ríkisstjórn þeirra flokka sem nú sitja í ríkisstjórn. Þegar hæstv. utanrrh. var spurður að því hvað hann segði um þá ríkisstjórn, sem sat í eitt ár, sagði hann af sinni hógværð og lítillæti: ,,Þetta var pólitískt umferðarslys.`` Nú sest hann upp í bílinn hjá formanni Alþb. og ætlar að fara um landið og spyrja hvort Stalín sé ekki þar og spyr ekki einu sinni forsrh. að því hvort Gorbatsjov sé orðinn krati, einkavin hans á Íslandi. Svona geta menn gert að gamni sínu um áramót. En öllu gamni fylgir alvara því að auðvitað situr Framsfl. og Tíminn hjá og þeim finnst þetta auðvitað mjög góð frammistaða hæstv. utanrrh. og formanns Alþfl. rétt eins og þeir voru mjög ánægðir að fá hann í heimsókn í framsóknarfjósið á sínum tíma. Því að í Tímanum í dag, virðulegur forseti, segir orðrétt: ,,Nafn Jóns Baldvins mun sennilega lifa hvað lengst fyrir það að hann hafi pólitískan næmleika til að skynja raunverulega afstöðu Sjálfstfl. til Alþfl. sem var sú að álíta hann eins og hvert annað tungl í einhvers konar aflfræðilegum tengslum við sjálfan meginhnöttinn án sjálfstæðrar tilveru. En Jón Baldvin gerði betur en að skynja þetta, hann hafði þrek til að slíta þessi íhaldstengsl Alþfl. og endurmeta afstöðu flokks síns til annarra stjórnmálaflokka, fyrst og fremst til Framsfl. Þetta uppgjör Alþfl. við Sjálfstfl. kallaði flokksþing Framsfl. sögulegan atburð. Vonandi reynist sú umsögn um þessa eftirminnilegu þróun stjórnmála rétt þegar horft verður til atburða síðasta árs úr fjarlægð áranna seinna meir.`` Síðan er auðvitað fjallað um það að þetta sé ekki stundarfyrirbrigði, hér sé um upphaf samstarfs félagshyggjuflokkanna að ræða sem eigi að duga. Að hugsa sér örlög eins manns, eins og hæstv. utanrrh., sem byrjaði kosningabaráttuna og barðist þá gegn Framsfl., sagðist ætla að senda þennan flokk í pólitíska andlega endurhæfingu og nú situr hann uppi með það að fá hólgrein um sig --- sem ég held að sé reyndar dálítið grín --- í Tímanum í dag. Þess vegna, virðulegur forseti, hefði ég viljað hafa hæstv. utanrrh. hér. Mér er að vísu kunnugt um að hæstv. utanrrh. og hæstv. fjmrh. voru einu sinni saman í stjórnmálaflokki. Það voru Samtök frjálslyndra og vinstri manna sem ætluðu þá að sameina alla vinstri menn í einum flokki. Það er kannski ástæða til að spyrja hæstv. forsrh. að því hvort hann hafi verið spurður um hvort hann vilji sameina þessa vinstri flokka, Alþfl., Alþb. og jafnvel Framsfl., í einn flokk? Það sem fram kom í grein hæstv. utanrrh. um áramótin og vakti hvað mesta athygli --- því að ég held að menn hafi tekið nokkurt mark á því --- var að hann sagði að það væri tímabært að endurskoða lög um Seðlabanka Íslands. Ef ég man rétt þá hefur hæstv. forsrh. tekið undir þetta. Hins vegar telur hæstv. viðskrh., sem sjálfsagt er líka á einhverjum fundi hjá Alþfl. úti í bæ, að óþarfi sé að vinna að slíkri endurskoðun strax því að enn hafi ekki fengist sú reynsla af lögunum sem þarf. Mig langar til þess að spyrja hæstv. forsrh. að því við hvað var átt þegar talað er um að endurskoða lögin um Seðlabanka Íslands. Það kom ekki nægilega skýrt fram, ekki einu sinni í áramótagrein utanrrh. Það er óþarfi að rifja upp að ágreiningurinn sem var á sínum tíma á milli þáv. stjórnarflokka, sem sátu í síðustu ríkisstjórn, var um hvort velja ætti almennar eða sértækar aðgerðir. Ágreiningurinn stóð fyrst og fremst um það hvort fella ætti gengið meira og hafa minna um millifærslur eða hvort menn ætluðu að halda áfram að reyna að halda genginu sem mest föstu og efna til erlendra skulda og skattahækkana og fá þannig fjármuni til þess að færa fé til sumra útflutningsgreinanna. Þetta er staðreynd hvernig sem hæstv. utanrrh. lætur og skrifar. Þetta vita allir og ekki þarf að spyrja frekar út í það. Það veldur hins vegar vissum áhyggjum að núv. hæstv. ríkisstjórn hefur í raun enga stefnu mótað í atvinnu- og efnahagsmálum. Þingmenn stjórnarinnar tala um biðleiki. Hæstv. ráðherrar hafa sagt að þeir séu að leita allra leiða og enn er beðið eftir því hvað ríkisstjórnin ætlar að gera því að rétt í þessu, í dag, lýsti hæstv. forsrh. því yfir að í raun hefði gengisfellingin einungis verið óbeinn liður í efnahagsaðgerðum en hefði ekkert með efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar beinlínis að gera. Maður hlýtur að spyrja sig að því hvort ekki sé von á þessum efnahagsaðgerðum. Og eftir þær umræður sem fram hafa farið í dag kemur í ljós að sumir þingmenn, þar á meðal forustumenn stjórnar og stjórnarandstöðuflokka, hafa fengið að sjá fyrstu drög að slíkum efnahagsaðgerðum. Það væri full ástæða til þess að spyrja hv. 10. þm. Reykv. talsvert út úr um fyrri afstöðu hans í ýmsum efnum en þar sem hæstv. utanrrh. er mættur og hefur gert sér það ómak að koma hingað niður eftir vil ég fá tækifæri til að tala við hann. Ég rifjaði það upp í minni ræðu að fyrir síðustu alþingiskosningar hafi hæstv. utanrrh. verið einn allra mesti baráttumaðurinn gegn Framsfl. og SÍS. Ég las hér úr grein sem hann skrifaði á þeim tíma þar sem hann sagði að frá því að hann tók við þeim flokki sem hann er í þessa stundina, Alþfl., hefði hann talið það vera eitt stærsta og mikilvægasta verkefni sitt að senda Framsfl. í andlega endurhæfingu til næstu aldamóta a.m.k. Ástæðan fyrir þessu, segir í þessari grein, að Framsfl. sé pólitískt rekald, hann reki trippi landbúnaðarkerfisins og gæti hagsmuna SÍS á kostnað skattgreiðenda. Síðan fjallar hæstv. núv. utanrrh. og formaður Alþfl. frekar um þetta og segir að Framsfl. hafi unnið svo mikinn skaða að efnahagslíf þjóðarinnar hafi ekki beðið þess bætur síðan Framsfl. komst að völdum 1971. Ég rifjaði það upp að sami maðurinn, hæstv. utanrrh., er nú kominn upp í fangið á Framsfl. og fær um sig hólgrein í Tímanum --- sem ég held að sé nú svona hálfgert grín og veit reyndar að hæstv. utanrrh. hefur þegar lesið og sjálfsagt klippt út og geymir fyrir sig þar til hann eða konan hans kjósa að gefa út fleiri bækur um sig. Ég rifjaði síðan upp að í áramótagrein hæstv. ráðherra . . .

Hvað er á dagskrá?

Ég skal svara hæstv. utanrrh. ef hann er svo fjarri góðu gamni að hann fylgist ekki betur með störfum þingsins en svo að hann veit ekki hvað er á dagskrá. Það er verið að ræða um bráðabirgðalög ríkisstjórnarinnar, 20. mál, en það er allt skráð í dagskrá.

Ræða hv. þm. gaf á tímabili til kynna að hann hefði farið út fyrir dagskrárefnið.

Ég skal viðurkenna að ræða hv. ræðumanns gaf til kynna að hann hefði aðeins farið út fyrir umræðuefnið en það var vegna þess að hæstv. utanrrh kom inn og mér fannst tilhlýðilegt að rifja upp nokkur atriði sem ég hafði verið að tala um til þess að hæstv. utanrrh. áttaði sig á framhaldinu. Ég ætla ekki að orðlengja það. Ég hef þegar fjallað nokkuð um fundaferðalag þeirra hæstv. utanrrh. og hæstv. fjmrh. En fyrirspurn mín, og þess vegna óskaði ég eftir nærveru hæstv. utanrrh., var um það hvernig hæstv. ráðherra teldi að breyta ætti seðlabankalögunum og hvort hann vildi segja okkur nákvæmar frá því en kom fram í áramótagrein hans, því að eins og hæstv. ráðherra veit sjálfur þá vakti þetta atriði öðrum fremur athygli. Ekki síst spyr ég að þessu vegna þess að hæstv. viðskrh. lét hafa eftir sér að ástæðulaust væri að breyta þessum sömu lögum, enda væru þau ný af nálinni og meiri reynslu þyrfti því af þessum lögum áður en menn byrjuðu að hrófla við þeim. Þessi fyrirspurn mín beindist að því hvort hér væri um ágreining innan Alþfl. að ræða sem hann vildi opinbera með þessum hætti og flengja þannig opinberlega besta samstarfsmann sinn eða hvort að baki þessarar hugsunar hæstv. utanrrh. liggi eitthvað sem mark er á takandi. Og ef svo er, hvernig vill hann þá nákvæmlega breyta þessum lögum, því að þetta hefur auðvitað meginþýðingu fyrir það mál sem við erum að ræða og enn fremur fyrir aðrar stjórnarathafnir eins og t.d. gengisfellingar. Þar sem ég, virðulegur forseti, ætlaði ekki að flytja langa ræðu sé ég ekki ástæðu til þess að lengja mál mitt frekar en vil ítreka ýmsar fyrirspurnir sem hafa komið fram í þessum umræðum. Ég sé ekki hæstv. forsrh. hér en ég tel þá að hæstv. utanrrh. geti svarað eftirfarandi spurningu í leiðinni: Hvað ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera varðandi raforkukostnað í frystiiðnaðinum? Því var lofað að lækka þennan kostnað um 25%. Nú liggur fyrir nál. sem segir að þetta kosti um 95 millj. kr. á yfirstandandi ári. Hver á að borga þann brúsa? Í öðru lagi langar mig til þess að fá upplýsingar um það frá einhverjum hæstv. ráðherra hvort búast megi við því að raunvextir lækki á næstunni því að komið hefur í ljós að vaxtalækkunin er aðeins lítið brot af því sem hæstv. ríkisstjórn lofaði á sínum tíma. Þegar ég segi að hæstv. ríkisstjórn hafi lofað einhverju á sínum tíma felst það í því að hæstv. ríkisstjórn reiknaði bæði raforkulækkunina og vaxtalækkunina inn í rekstrargrundvöll sjávarútvegsins til þess að ná endum saman og koma sjávarútveginum á svokallaðan núllpunkt þegar hún tók við völdum í haust. Engar efndir hafa orðið í þessum málum og því er kominn tími til að hæstv. ríkisstjórn geri hreint fyrir sínum dyrum. Virðulegur forseti. Þar sem hv. 10. þm. Reykv. er kominn í salinn finnst mér ástæða til þess að spyrja hann, þar sem hann sagði á sínum tíma í blaðaviðtali að hann gæti ekki hugsað sér að styðja fyrrv. ríkisstjórn nema hún eyddi viðskiptahallanum og skráði gengið rétt: Telur hann að með aðgerðum ríkisstjórnarinnar fyrir jól og nú sé gengið rétt skráð og að viðskiptahallinn muni eyðast af þeim sökum? Ég spyr vegna þess að ég er hér með viðtal við hv. þm. frá 13. febr. í fyrra þar sem hann segir að hann muni keppa að því innan síns flokks að gera það að skilyrði að styðja ekki þá ríkisstjórn sem ekki eyðir viðskiptahallanum og skráir gengið rétt. Ég veit að hv. 10. þm. Reykv. er öðrum stjórnarþingmönnum djarfari og kjarkmeiri og þorir stundum að stíga í þennan ræðustól sem hinir mega ekki vegna ofríkis hæstv. fjmrh. En ég held að hæstv. fjmrh. sé ekki við hérna núna þannig að hv. þm. er alveg óhætt að taka til máls í þessum umræðum. Að svo mæltu, virðulegur forseti, sé ég ekki ástæðu til þess að hafa þessa ræðu mína lengri að sinni.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Ég hef hugsað mér að ræða örlítið um frv. sem liggur hér fyrir til 3. umr. og þær breytingar sem hafa orðið á því frá því að ákvörðun var tekin um þessar aðgerðir. Flestir treystu því að halda ætti áfram því starfi, sem fyrrv. ríkisstjórn hafði ákveðið, að vinna bug á verðbólgunni. Hún neyddist til þess, eins og margoft hefur verið tekið fram, að gera ráðstafanir sem ekki var sársaukalaust að gera, eins og að binda launin, en hennar ákveðni vilji var að halda verðstöðvun það tímabil sem hún átti að ná til. Ég bjóst við því að það væri einnig áform þeirrar hæstv. ríksstjórnar sem nú situr að halda fast við þennan ásetning. En það sem hefur gerst núna á síðustu vikum og síðustu dögum fyrir jól eru þær stórfelldu skattahækkanir sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir og hækkanir mitt í verðstöðvuninni á mikilvægum vörum eins og bensíni og bílum. Þetta hefur gert það að verkum að almenningur í landinu treystir ekki á þessa ríkisstjórn. Hún fer úr einu í annað. Ekkert liggur enn þá fyrir hvernig á að mæta erfiðleikum atvinnulífsins. Bæði Framsfl. og Alþfl. stukku út úr fyrri ríkisstjórn og slitu stjórnarsamstarfi í sjónvarpi, og er það sennilega einsdæmi í veröldinni að stjórnarsamstarfi hafi verið slitið í sjónvarpi, án þess að þriðji flokkurinn vissi um. Þeir töldu að þeir gætu ekki beðið lengur, það þyrfti að fara í gagngerðar, róttækar aðgerðir til að lækna vanda atvinnulífsins. Heimild Seðlabankans um 3% gengislækkun frá því í maímánuði var þá notuð og nú aftur var 4% gengislækkun. Sumir ráðherranna hafa barið sér á brjóst og sagt að engin gengislækkun komi til greina. En einn ráðherrann, og sá sem virðist ráða langmestu í ríkisstjórninni en er tiltölulega nýr í ráðherrastól, hæstv. fjmrh., lýsti því yfir við þessa gengislækkun að hún væri aðeins leiðrétting á vanda atvinnulífsins, þ.e. þeirri skekkju sem orðið hefði frá því að núv. hæstv. ríkisstjórn tók til starfa, eða frá 28. september til áramóta. Það væri því ekki um neitt annað að ræða en gera þessa mikilvægu breytingu. Það er alltaf verið að tala um að verið sé að krefjast þess að lækka gengi krónunnar og hæstv. utanrrh. bregst svo óstinnt við að hann telur slíka menn óþjóðholla. Gamli Stalín taldi alla óþjóðholla sem ekki voru honum sammála og á sama tíma og verið er að taka upp aukið frjálsræði í Sovétríkjunum sé ég ekki annað en hæstv. utanrrh. sé alveg hættur að vera hægri krati og sé hann orðinn langt, langt vinstra megin við Alþb. og kominn svona upp að hliðinni á gamla Stalín og gamla Bréshnév því þeir sem leyfa sér að hafa einhverja skoðun, leyfa sér að benda á það sem miður fer í þjóðfélaginu eru bara taldir óþjóðhollir. Ég vil benda mönnum einu sinni enn á það að gengisskráning á Íslandi hefur aldrei verið gerð að óþörfu. Hún hefur aldrei verið gerð fyrr en gengið hefur í raun verið fallið og þá hefur það verið skráð nokkurn veginn rétt. En það er ekki gert núna. Það þýðir ekki alltaf að tala um að sjávarútvegurinn sé að heimta þetta og annað. Hvað með samkeppnisiðnaðinn í landinu? Hann er að líða út af vegna rangrar gengisskráningar fyrst og fremst. Hvað með ullariðnaðinn? Eru ekki fram undan stór gjaldþrot í ullariðnaði ef gengið verður ekki nokkurn veginn rétt skráð? Hvað með nýjar greinar sem eru að keppa við erlendar greinar? Hvað um hugbúnaðinn? Hann er búinn að vera. Hann þolir ekki samkeppni við erlend fyrirtæki því að hér er notuð röng gengisskráning. Þetta er því nauðsynlegt að gera. Það er heldur ekki hægt að haga sér með þeim hætti að þeir sem flytja vörur til landsins fái þær á undirverði. Og erlent vinnuafl er sterkara í samkeppninni við hið innlenda vinnuafl og það verður að lúta í lægra haldi eins og allir menn sjá. Ég taldi það að mörgu leyti rétta stefnu sem tekin var upp á sl. sumri og bjóst ekki við þessum óskaplegu kollsteypum hjá þessari ríkisstjórn, að hverfa frá einu og fara í annað þannig að ekkert stendur í raun og veru eftir. Mér finnst ansi langt gengið þegar tveir gamlir flokksbræður sem nú eru í þessari ríkisstjórn en voru áður í Samtökum frjálslyndra og vinstri manna, hæstv. fjmrh. og hæstv. utanrrh., og eru búnir að koma víða við síðan, séu nú að fara í eitthvert fundaferðalag sem ráðherrar í núv. ríkisstjórn. Formaður Framsfl. er ekki með og hefur hann aldrei verið latur til ferðalaga eins og menn vita. Hann sat í fílabeinsturni á annað ár og nú er svo komið að gamla framsókn er bara að draga sig út úr pólitík. Hún fær ekki að fara með þeim. Mér datt ekki í hug að ríkisstjórn sem kennir sig við jafnrétti og félagshyggju teldi það lífsspursmál að vinna upp fjárlagahallann á einu ári og skella hallanum yfir á heimilin í landinu og atvinnureksturinn. Það hefði mátt taka tillit til alls þessa, en það hefur ekki verið gert. Þetta er allt gert í nafni jafnréttis og félagshyggju. Hér hafa margar spurningar verið bornar fram í dag sem ég ætla ekki að endurtaka eða það sem aðrir hafa sagt, en af því að ég sé þá hér þrjá saman, sem kemur ekki mjög oft fyrir á Alþingi, hæstv. forsrh., hæstv. utanrrh. og hæstv. viðskrh., langar mig að ítreka spurninguna: Hvað hefur skeð þannig að brýn nauðsyn er að endurskoða seðlabankalöggjöfina, tveggja ára gamla? Hæstv. núv. forsrh. stóð að endurskoðun þessarar löggjafar og var tiltölulega ánægður með hana. Hæstv. viðskrh. hefur látið hafa það eftir sér að hann teldi að ekki hafi reynt á hvort nauðsyn sé á því að breyta þeirri löggjöf eða endurskoða hana. En Jón í þriðja sæti er ekki sammála Jóni í fyrsta sæti og telur alveg bráðnauðsynlegt að gerbreyta löggjöfinni um Seðlabankann. Ég er enginn talsmaður Seðlabankans en það var reynt að vanda þessa löggjöf eins og hægt var og ég átti þar hlut að máli og margir aðrir menn og þáv. ríkisstjórn svo að ég sé ekki að svona upphlaup hafi í raun og veru mikið að segja. Ég tel útilokað fyrir okkur sjálfstæðismenn að greiða atkvæði með þessum frv. Ég hefði fellt mig við launastöðvunina ef ekki hefði verið bætt á launþegana í landinu öllum þeim sköttum og þeim hækkunum sem nú rignir yfir og við sjáum fram á stórfellda hækkun vísitölunnar á næstunni. Ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju hefur því brugðist fólkinu í landinu. Hún hefur brugðist launþegum þessa lands og hún hefur gengið það langt að öllum er farið að ofbjóða. Hún virðist vera alveg rótlaus og stefnulaus og nú er höfuðatriðið að losna við okkur þingmennina, gefa okkur helst langt frí þannig að þið fyrrverandi flokksmenn úr Samtökum frjálslyndra og vinstri manna getið ferðast um og reynt að sannfæra þjóðina um að nú séu þið komnir til þess að mynda nýjan, sterkan vinstri flokk og leggja gömlu framsókn bara fyrir ankeri um alla framtíð, þið ætlið ykkur að éta hana upp til agna. Það er gaman fyrir blessaðan hæstv. forsrh. að hafa slíka sendimenn á för um landið.

Það er betra að halda ríkisstjórninni gangandi.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Að undangengnu samráði við ýmsa fulltrúa stjórnmálaflokka hér hefur það orðið að ráði að halda þessari umræðu ekki áfram en taka hins vegar frá fundartíma á morgun kl. 3--4 fyrir deildafundi ef upp kynnu að koma mál sem menn teldu ástæðu til þess að leitast við að afgreiða og um það væri sæmileg samstaða. Þingflokkunum er ætlaður tími til fundahalda kl. 1--3, að þeim er nú mjög kreppt vegna ýmissa anna í þinginu en þetta mundi verða til þess að greiða fyrir því að þeir gætu haldið sína fundi.