Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það hefur margt verið sagt um frumvarpið í dag. Ég ætla að taka annan vinkil á málið allt og vísa í ræður kollega minna, sérstaklega Magnúsar Stefánssonar sem fór mjög faglega og yfirvegað yfir frumvarpið fyrr í dag. Það er samt þannig með þetta blessaða frumvarp til fjárlaga að því miður sýnir umræðan og nefndarálit meiri hlutans að við erum algerlega í lausu lofti. Nefndarálitið er rúmlega ein blaðsíða, ekkert efnisinnihald og það mætti kannski segja að það sem stendur framan á frumvarpinu, „Stefna og horfur“, í fyrri hluta þess, séu einhvers konar öfugmæli. Það er engin stefna í gangi og því miður eru horfurnar afar slæmar. Það væri a.m.k. vert að fá að vita hvað ríkisstjórnin ætlar sér í framhaldinu. Það er nú einu sinni þannig með þessa blessuðu ríkisstjórn að hún hefur leyft sér að tala út og suður sem því miður þýðir bara eitt. Þeir sem vinna að verkefnum, stórframkvæmdum eða eftir búvörusamningum - það er allt í lausu lofti í dag. Af hverju? Af því að fólk veit ekki hvert stjórnvöld eru að fara. Ráðherrarnir segja eitt í dag, annað á morgun. Svo koma þingmenn stjórnarmeirihlutans og segja kannski þriðja hlutinn og það þýðir bara eitt: Fólk hættir að vinna að verkefnunum vegna þess að það leggur ekki fjármuni og vinnu í eitthvað sem það getur ekki treyst að verði að veruleika. Það er samt ein setning sem mér finnst hafa staðið upp úr í umræðum meiri hlutans og hún kom fram í ræðu hv. þm. Ármanns Kr. Ólafssonar sem hóf ræðu sína rétt áðan með þessum orðum: „Aldrei hefði það hvarflað að mér að slík ósköp mundu dynja yfir.“ Það hefur verið meginþema í málflutningi meiri hlutans, áfallið kom eins og þruma úr heiðskíru lofti og menn segja: Ja, svona er staðan og við gátum lítið gert í málinu. Við verðum að vinna með stöðuna eins og hún er. Ég vil benda á að við framsóknarmenn ræddum um fyrir ári síðan, þegar við fórum í gegnum fjárlagaumræðuna, að það væri alger óráðsía á þeim tíma að hækka fjárlögin um u.þ.b. 20% og það frá kosningaári. Það var heldur betur lítið gert úr þeirri skoðun okkar. Við bentum á það að einkaframtakið væri í fullum gangi, að þensla væri í þjóðfélaginu. Henni mundi ljúka og þá væri gott að ríkið gæti komið sterkt inn og gæti haldið uppi atvinnu og framkvæmdum en ekki þurfa að skera niður um leið og einkaframtakið yrði verr í stakk búið til að halda verkefnum sínum áfram Hver er staðan núna? Jú, það er allt niðri, það er allt stopp, ekki bara einkaframtakið heldur ríkisstjórnin líka. Það er gaman að rifja það upp hér að þegar skýrsla kom frá OECD um að það væri gott að búa á Íslandi og efnahagslífið hér væri traust og gott, komu þingmenn Sjálfstæðisflokksins upp, börðu sér á brjóst og þökkuðu sér einum efnahagsundrið á Íslandi. Ég held að vert væri að grafa þá ræðu upp og endurflytja hana fyrir þingmenn og Íslendinga. Hún sýnir kaldhæðnina og vitleysuna í þessu öllu saman. Mig langar aðeins að drepa niður í ræðu hjá hv. fyrrverandi þingmanni, Bjarna Harðarsyni, sem sagði í umræðunni fyrir ári síðan, með leyfi forseta: „Nú getur vel verið að einhver hugsi þannig í alvöru að ekki þurfi ráðdeild í ríkisfjármálunum sem stendur. Þeir hafa þá ekki lesið það plagg sem ég minntist á hér fyrr þar sem tekin eru af öll tvímæli um að aðhald í ríkisfjármálum þurfi að vera aðaláherslan í fjármálastjórninni næstu missirin þar sem hagkerfið ber öll merki ofþenslu. Ég leyfi mér hér beina tilvitnun, með leyfi forseta, í þann mæta hagfræðing Jón Sigurðsson, fyrrum iðnaðarráðherra Alþýðuflokks, sem sagði að hagkerfið bæri „enn öll merki ofþenslu sem birtist í verðbólgu, miklum viðskiptahalla og erlendri skuldasöfnun“. Í sama riti segir einnig, með leyfi forseta, og við skulum athuga að þetta er skrifað síðasta vor: „Hættan er sú að Ísland missi trúverðugleika á alþjóðlegum fjármálamörkuðum, en þá væri voðinn vís með hækkandi vaxtaálagi, gengisfalli og verðbólgugusu.““ Fyrr í umræðunni í dag kom hæstv. utanríkisráðherra í andsvar við hv. þm. Magnús Stefánsson og sagði að þessi vandi væri allur frá síðustu ríkisstjórn, þetta væri bara ekki vandi núverandi ríkisstjórnar, eða með öðrum orðum hefði ekkert gerst á þeim 18 mánuðum sem ríkisstjórnin hefur verið við störf, ekki neitt. Þetta væri allt gamall vandi sem Samfylkingin þurfti að taka við. En hún gerði bara ekki neitt, sat og gerði ekki neitt. Vert er að minnast orða hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar í andsvari hans við ræðu hv. þm. Bjarna Harðarsonar þar sem hann segir: „Hún var á margan hátt skemmtileg áheyrnar, fróðleg á að hlýða og dæmigerð stjórnarandstöðuræða. Þar hleypur Bjarni fram með miklar viðvaranir um of mikla eyðslu, talar um að gassalega sé gefið á garðann, þetta séu montfjárlög og líklega verði allt í klessu á næsta ári eða kalda koli. Hann talar um að ráðherrar stundi Albaníustjórnmál o.s.frv.“ Hefði ekki verið nær að hlusta á aðvörunarorð okkar framsóknarmanna í fjárlagaumræðunni fyrir ári síðan, hefði það ekki verið ráð? Og hefði ekki líka verið ráð að hlusta og taka tillit til þeirra efnahagstillagna sem við lögðum fram í tvígang, fyrst í marsmánuði og síðan í byrjun eða lok júlímánaðar? Hefði ekki verið ráð að hlusta á viðvörunarorð seðlabankastjóra sem fullyrti á fundi viðskiptanefndar að hann hefði hitt ráðherra ríkisstjórnarinnar og sagt við þá: Það eru núll prósent líkur á því að bankakerfið muni standa þessa hrinu af sér, núll prósent líkur. Reyndar segja ráðherrar núna að þeir hafi séð skýrslu frá Seðlabankanum sem komið hafi út mánuði fyrr og þeir hafi ekki séð neina sérstaka ástæðu til þess að hlusta á þennan æðsta yfirmann Seðlabankans, það þótti ekki tilefni til þess þá. Reyndar efast ég um að þeir hafi verið nægilega vel læsir á þá skýrslu vegna þess að í henni koma greinilega fram miklar aðvaranir. Þá veltir maður einnig fyrir sér orðum hæstv. forsætisráðherra Geirs H. Haarde sem kom fram stuttu seinna og dásamaði aðgerðaleysið. Aðgerðaleysið væri lausnin á vandanum, það hefði sýnt sig og sannað að aðgerðaleysið væri mál málanna og væri leiðin út úr ógöngum. Kannski er það einhver hagfræðileg stefna hjá sjálfstæðismönnum, einhver hluti af frjálshyggjunni sem ég þekki ekki nægilega vel til, að láta bara efnahagslífið um þetta sjálft, hafa sem minnst áhrif. Þar skilur tvímælalaust á milli Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Við framsóknarmenn viljum og berjumst fyrir því að hér sé öflugt samkeppniseftirlit og öflugt fjármálaeftirlit og að skapaður sé rammi utan um efnahagslíf og atvinnulíf þjóðarinnar. Hefði ekki verið nær að styrkja þann ramma enn frekar eins og við kölluðum eftir í umræðunni fyrir um ári síðan? Þeir er skemmt, þingmönnum Sjálfstæðisflokksins,  Ég rifja upp þessi orð frá þingmönnum: Aldrei hefði það hvarfla að mér að slík ósköp mundu dynja yfir, bankakerfið hrundi bara allt í einu. Hvað gerðist eiginlega? má lesa út úr ræðum hv. stjórnarþingmanna. Þá vil ég aðeins rifja upp gang mála þegar Glitnir var þjóðnýttur. Glitnir lenti í greiðsluerfiðleikum með eina afborgun 15. október, búið var að dekka fjármögnun á næstu gjalddögum þar á eftir alveg fram í aprílmánuð. Lehman Brothers fór á hausinn og þýski bankinn var búinn að lána Seðlabankanum rúmlega 90 milljarða. Að sjálfsögðu hugsuðu þeir að eðlilegt væri að leita á náðir Seðlabankans með lán. Hvað gerðist svo í kjölfarið? Jú, þeir fara og óska eftir láni, leggja fram veð en það heyrist ekkert frá Seðlabankanum fyrr en seint á sunnudagskvöldi. Þá fyrst datt þeim í hug að kalla á bankamálaráðherra sem hafði verið einhvers staðar á Suðurlandinu að taka slátur, eftir því sem ég best veit en það eru óstaðfestar sögusagnir. Að minnsta kosti var hann ekki hafður með í ráðum fyrr en seint um kvöldið. Við skulum hafa það algerlega í huga að það var ríkisstjórnin sem tók ákvörðun um það að þjóðnýta Glitni. Var þeim og seðlabankastjóra gerð grein fyrir þeim afleiðingum sem það mundi hafa í för með sér? Já, ítarlega. Það lá fyrir ef að Glitnir mundi fara á hliðina mundi Landsbankinn fylgja með. Það vissi ríkisstjórnin. Það vissi Seðlabankinn. Það var grafalvarlegt mál. Og hvernig dæmdu markaðirnir þessa aðgerð, á mánudegi klukkan tíu? Hvernig dæmdu erlend greiningarfyrirtæki þessa ákvörðun íslensku ríkisstjórnarinnar? Þeir dæmdu hana ónýta. Lánshæfismat ríkisins hrapaði. Lánshæfismat bankanna hrapaði. Af hverju? Vegna þess að menn komu saman og sögðu: Íslendingar hafa ekki verið að segja okkur alla söguna. Þeir sögðu okkur fyrir helgi, nokkrum dögum fyrr, að hér væri gott og sterkt bankakerfi. Nokkrum dögum seinna eru þeir búnir að þjóðnýta banka sem átti að standa vel. Hefði ekki þá verið ráð að setjast niður og boða til neyðarfundar og fara yfir stöðuna? Nei, það var ekki gert. Það var því miður ekki gert og því miður hefur það kannski einkennt þessa ríkisstjórn að samráð, samstaða eða einhvers konar samráðshópur til þess að fara yfir öll þessi mál hefur nánast aldrei verið starfandi. Það varð til einhver vísir að honum þegar Ásmundur Stefánsson var kallaður til til að hafa yfirumsjón með málinu. Það var jákvætt skref. En hann var tekinn út úr því verkefni eins fljótt og hann var seint skipaður. Hvað gerðist svo í kjölfarið? Neyðarlögin voru sett, illu heilli, á nokkrum klukkustundum. Það þarf að fara yfir þau, að sjálfsögðu. Það hefur ekki verið gert. Síðan kemur seðlabankastjóri í Kastljósþátt og skýrir löndunum frá því að það sé verið að bjarga íslenskum heimilum en skilja erlenda kröfuhafa eftir algerlega úti í kuldanum. Þessi ræða varð einfaldlega til umfjöllunar á breska þinginu. Það er ekkert flóknara en það. Og hvernig eiga seðlabankastjórar að haga sér? Davíð Oddsson kom á fund viðskiptanefndar og sagði að seðlabankastjórar ættu að hafa eins litlar skoðanir á hlutunum og mögulegt væri. Þeir ættu að tala lítið og ef þeir töluðu þá ættu þeir helst að tala í gátum. Þá spyr maður. Hvað gerðist? Hvað varð til þess að seðlabankastjóri Íslands kom í þennan Kastljósþátt og ákvað nú heldur betur að leysa frá skjóðunni? Hefði það eitt og sér ekki verið tilefni til þess að ríkisstjórnin kallaði á seðlabankastjóra og veitti honum einhvers konar áminningu? Það er ferlið. Ríkisstjórnin ber ábyrgð á seðlabankastjóra. Reyndar hefur Samfylkingin komið fram og sagt að hún beri enga ábyrgð á gjörðum hv. seðlabankastjóra. En holari getur nú málflutningurinn ekki verið. Seðlabankastjóri starfar á þeirra forsendum, það er á ábyrgð Samfylkingarinnar að seðlabankastjóri sé enn þá starfandi. Ég spurði seðlabankastjóra að því hvort hann hefði ekki hugsað sér í kjölfar ástandsins, hvort sem hann hefði gert rétt eða rangt, að segja af sér bara til þess að skapa frið um embættið og kannski til þess að auka tiltrúna á íslenskt efnahagslíf og þær aðgerðir sem hafa verið hér í gangi þótt afar litlar hafi verið. Hann vísaði í að hann ynni á forræði og væri starfandi á forræði ríkisstjórnarinnar. Ef hún vildi að hann færi frá þá væri það þeirra. Hvað gerðist svo í kjölfarið? Hver er ástæða þess að fjárlagafrumvarpið er með þeim hætti sem raun ber vitni? Hver er ástæða þess að við horfum fram á gríðarlega skuldsetningu íslensku þjóðarinnar og íslensks efnahagslífs? Til að mynda það að Bretar settu á okkur hryðjuverkalög. Þeir beittu hryðjuverkalögum á Landsbankann, á ríkisstjórnina og Seðlabanka Íslands.  Er enn í dag verið að reyna að leiðrétta þetta með hryðjuverkalögin? Nei, þau eru nefnilega bara enn þá á okkur Íslendingum eins undarlegt og það nú hljómar. Ég var staddur í London á friðarráðstefnu og fór yfir þetta með þingmönnum hvaðanæva að úr heiminum, frá Írlandi, Skandinavíu. Einn spurði mig hvort við Íslendingar hefðum svona skrýtinn húmor, það væri fyndinn þessi hryðjuverkabrandari. Ég hló svolítið að því og sagði þetta er ekki brandari, það væri staðreynd að Bretar hefðu sett á okkur hryðjuverkalög og hann missti andlitið. Það er nefnilega ekkert mál að útskýra það fyrir almenningi erlendis að það var einfaldlega gengið allt of langt í þessu máli en því miður hefur ríkisstjórnin ekkert beitt sér. Ekki styrkt þann góða hóp sem stofnaði vefsíðuna indefence.is og er kannski eina vörn okkar í þessu mikilvæga hagsmunamáli. Ég óskaði eftir því í viðskiptanefnd að breskir lögfræðingar sem voru hér á snærum „In defence“ kæmu á fund viðskiptanefndar. Ég óskaði eftir því að það yrði upplýst hverjir héldu utan um málaferlin. Væri það skilanefnd gamla Kaupþings? Væri það nýi bankinn eða væri það ríkisstjórnin? Þar kom skýrt fram að það væri skilanefndin en skilanefndin þyrfti fjárstuðning frá ríkisstjórninni til þess að leiða þann málarekstur áfram. Það kom skýrt fram. Síðan eru liðnar um þrjár vikur, að mig minnir. Það kom líka skýrt fram að frestir til þess að höfða mál mundu renna út núna strax í byrjun janúar, 7. janúar og því yrði að bregðast hart við. Íslensk stjórnvöld yrðu að koma með fjármagn til þess að hægt væri að höfða þetta mál. Kaupþing væri vopn okkar Íslendinga til þess að leiðrétta það óréttlæti sem Bretar hefðu beitt okkur. En nei, enn í dag berast fréttir af því að málareksturinn sé í miklu uppnámi og ríkisstjórnin hafi í rauninni ekkert aðhafst til þess að koma honum af stað, ekki styrkt hann með fjármunum eða reynt að koma málflutningi okkar Íslendinga til skila inn í breskt samfélag. Hvað gerðist svo í kjölfarið og við höfum farið mjög ítarlega yfir hér á Alþingi? Ég hef margítrekað spurt viðskiptaráðherra út í hvað hafi gerst varðandi peningamarkaðssjóðina. Vegna þess að þegar gömlu stóru viðskiptabankarnir fóru niður þá hafi restin af fjármálakerfinu einfaldlega sogast með. Það bætti ekki úr skák að Seðlabankinn gerði veðköll í kröfur á hendur þessum fjármálafyrirtækjum en Seðlabankinn hafði lánað gömlu viðskiptabönkunum í gegnum þessi litlu fjármálafyrirtæki sem þau höfðu fengið vissa þóknun fyrir bara til þess að tryggja fjármagn bankanna. Maður spyr sig hvar það mál er statt í dag. Þar er ekki lítið undir. Það er restin af fjármálakerfi þjóðarinnar. Sparisjóðirnir okkar, fyrirtæki, fjármálafyrirtæki sem sýndu ráðdeild, skynsemi í aðgerðum sínum og hafa enga ástæðu til þess að fara með niður í kjölsogið. Maður hefur það einfaldlega á tilfinningunni að það eigi að tefja þetta mál. Þreyta okkur stjórnarandstöðuþingmenn í því að vekja athygli á því að þarna séu hlutir sem sé vert að bjarga, mikilsverðir hlutir fyrir traust á íslensku fjármálakerfi í framtíðinni. En ég get sagt hv. stjórnarliðum það að við munum ekki gefa eftir í þessum málum. Við munum halda áfram að krefjast svara við því. Ég minntist á peningamarkaðssjóðina. Við höfum margrætt þá. 200 milljarðar sem voru teknir út úr nýju ríkisbönkunum og greiddir í þessa peningamarkaðssjóði frá nýju bönkunum af þeirra eigin fé. Af hverju er það ekki rætt hér í sölum Alþingis? Þetta eru nú engar smáfjárhæðir. Maður veltir líka fyrir sér af hverju því hefur ekki verið haldið meira á lofti í fjölmiðlum landsins að um leið og hér urðu til ríkisbankar þá voru bein afskipti hjá aðstoðarmanni viðskiptaráðherra þar sem hann sendir bréf á bráðabirgðabankastjórnina um að greiða þessa fjármuni út. Þetta bréf var ekki sent á önnur fjármálafyrirtæki. Þetta bréf var ekki sent á fjármálafyrirtæki sem höfðu ekki fengið pening frá ríkissjóðnum. En því miður er nú staðan einfaldlega þannig að Icesave-reikningarnir, lánið frá IMF, vaxtakostnaður og fjármagnskostnaður mun setja þjóðina í mikinn vanda um mörg ókomin ár og ég lýsi fullri ábyrgð á því á hendur núverandi ríkisstjórnar. Þeir voru á verðinum þegar þetta gerðist og þeir eru enn þá á verðinum. Ég ætla að hlaupa yfir nokkrar tölur sem við framsóknarmenn höfum komist yfir. Að sjálfsögðu eru þessar tölur með þeim fyrirvara að það hafa engar áætlanir komið frá fjármálaráðuneytinu um hvernig framhaldið er. Það er nú kannski það sem háir fjárlagafrumvarpinu fyrst og fremst. En samkvæmt upplýsingum sem við fengum í Seðlabankanum voru skuldir ríkissjóðs í lok október 2008 564 milljarðar. Áætlað er að halli fjárlaga 2008 samkvæmt fjáraukafrumvarpinu sé um 5 milljarðar þannig að skuldir ríkissjóðs verða í upphafi árs 2009 um 570 milljarðar. Og ef við setjum þessar tölur í eitthvert samhengi þá kostar allt heilbrigðiskerfið okkar landsmanna um 60 milljarða á einu ári. Það er dýrasta ráðuneytið, mestu útgjöldin fara í þann málaflokk þannig að við getum svona rétt ímyndað okkur hvaða tölur við erum að horfa fram á hér. Við framsóknarmenn teljum að halli ríkissjóðs samanlagt til og með árinu 2011 geti numið allt að 500 milljörðum eða tæplega fjárlögum eins árs. Og síðan höfum við reiknað að halli á fjárlögum ársins 2009 þegar upp verður staðið geti nálgast 200 milljarða. Þá á eftir að koma inn í að fjármögnun nýju ríkisbankanna upp á um 385 milljarða en það er gert ráð fyrir að ríkissjóður muni gefa út skuldabréf fyrir því. Síðan er enn einn útgjaldaliðurinn sem á eftir að meta en það er endurfjárþörf Seðlabankans sem gæti numið um 150 milljörðum. Svo er það sem er nú kannski sárast af öllu og það er að við skulum hafa tekið að okkur að greiða út lágmarksskuldbindingar varðandi Icesave-reikningana þvert á ráðleggingar frá helstu lagasérfræðingum okkar sem sögðu að það væru engar lagalegar forsendur fyrir því að við þyrftum að taka á okkur þessar gríðarlegu fjárhæðir. Talan er upp á 660 milljarða. Það kom fram fyrir nokkrum vikum að eignir Landsbankans í Bretlandi mundu kannski koma á móti þannig að skuldirnar yrðu á endanum kannski um 200 milljarðar. En ég held að það sé afar varlega áætlað og tel að því miður megi reikna með því að þær verði 300–400 milljarðar þegar allt verður komið saman. Fulltrúi Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd og fulltrúi Vinstri grænna í fjárlaganefnd lögðu fyrir spurningar til þess að fá úr skorið hvert væri í rauninni framhaldið eftir þetta fjárlagafrumvarp. Því miður voru svörin vægast sagt fátækleg. Hvað með nýja þjóðhagsspá? Af hverju er hún ekki komin fram? Nú eru gerbreyttar aðstæður. Er ekki brýn þörf á því að hér sé gerð þjóðhagsspá þar sem kæmi fram hvaða forsendur við Íslendingar værum að vinna með í framtíðinni? Svo er líka kannski það sem ég hnýt um og finnst í rauninni algerlega ótrúlegt að sé verið að gera. Það er hvernig búvörusamningar við bændur verða meðhöndlaðir. Það sem þeir gerðu, mjólkursamningurinn og sauðfjársamningurinn, var einfaldlega til þess að sauðfjárbændur gætu séð fram í tímann því hvaða atvinnustarfsemi sem er þarf að sjá fram í tímann, þarf að geta áttað sig á því í nokkur ár hvaða skref ríkisstjórnin ætli að stíga. Margir bændur fjárfestu í þessum búvörusamningum. Endurfjármögnuðu sig, skiptu út tækjum og tólum til þess að matvælaframleiðslan yrði hagkvæmari hér á landi og til hagsbóta okkar neytendum. Nú á að taka þá upp. Nú á að endurskoða þá og því miður sjáum við fram á að þar verður um skert framlög um að ræða. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra. Það er komið vel yfir miðnætti og í sjálfu sér dapurt að horfa fram á að svona mikilvæg mál séu rædd í skjóli nætur. Það er þvert á það sem var fullyrt að yrði gert þegar ný þingsköp voru samþykkt fyrir um ári en því miður þurfum við að horfa upp á að það eins og annað hefur verið svikið og ekki reynst eins og það átti að duga.

Herra forseti. Það er eiginlega bara alveg hreint við hæfi að hér sé verið að ræða þetta frumvarp í skjóli nætur og inn í nóttina. Sú afurð sem hér er á borðum þingmanna er afleiðing þess sem ríkisstjórnin hefur verið að bauka við á bak við þing og þjóð allt frá því að bankahrunið varð í byrjun október. Stjórnarliðum er nokkur vorkunn. Ég neita því ekki að það hlýtur að vera óþægileg tilfinning fyrir hv. formann fjárlaganefndar Alþingis og varaformann fjárlaganefndar sem hér hafa setið lengst af í dag og í kvöld að hafa setið og beðið og beðið vikum saman eftir því að fá þennan pakka sem hér liggur á borðum frá ríkisstjórninni sem fékk hann aftur hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég kallaði þetta kranafjárlög fyrr í dag. Það er ekki að sjá að fjárlaganefnd hafi komið nærri þessu nýja frumvarpi sem hér liggur á borðum þingmanna. Það eru nákvæmlega teknar tillögurnar frá ríkisstjórn rétt eins og um nýtt frumvarp væri að ræða. Ég tek undir með þeim sem hafa talað hér fyrr í umræðunni og bent á að það væri nær að hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir þessu plaggi og að tryggt væri að þetta nýja fjárlagafrumvarp sem við erum hér að ræða færi í gegnum þrjár umræður. Frumvarpið sem lá hér fyrir við 1. umr. er löngu úrelt og ekkert að marka. Það sem við fáum núna er að mörgu leyti mjög óljóst og ég mun í máli mínu á eftir beina nokkrum spurningum til hv. formanns fjárlaganefndar um nokkur atriði, sérstaklega safnliði á sviði heilbrigðismála, sem ég held að væri þarft að upplýsa. Ég sagði áðan að stjórnarliðum væri nokkur vorkunn og margir þeirra hafa hér í dag reynt að beina athyglinni annað, gert kröfur um að við sem gagnrýnum þann blóðuga niðurskurð sem hér er á ferð kæmum með tillögur um „eitthvað annað“. Við höfum ekki forsendur til þess. Við höfum ekki séð þær. Við höfum ekki fengið aðgang að þeim. Þetta er afurð þess sem ég leyfi mér bara að kalla myrkraverk ríkisstjórnarinnar á undanförnum mánuðum. Allt á bak við þing og þjóð. Þar er ég að vísa til samkomulagsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og þar er ég ekki síður að vísa til hnjáliðamýktarinnar gagnvart Evrópusambandinu sem birtist í því að ríkisstjórnin kyngdi kröfum Breta og Hollendinga undir þrýstingi Evrópusambandsins um að standa skil á öllum Icesave-skuldunum. Ég segi öllum Icesave-skuldunum því að vegna þess að svo lengi sem hryðjuverkalögunum er ekki aflétt og svo lengi sem eignir Landsbankans eru kyrrsettar, eignir íslensku bankanna, í Bretlandi er það fyrir mér merki um að Bretarnir muni nota þær eignir til að dekka bilið frá 20 þús. og eitthvað evrum upp í þær 50 þús. evrur sem Bretarnir hafa sjálfir lýst yfir að þeir muni standa mönnum skil á. Ég hef með öðrum orðum, herra forseti, ekki minnstu trú á því að það komi króna frá eignum bankanna í Bretlandi upp í 660 milljarða kr. skuldina. Í því fjárlagafrumvarpi sem hér liggur fyrir er vel að merkja hvergi gert ráð fyrir því að greidd verði króna, ekki úr ríkissjóði, ekki einu sinni í lántökugjald og ekki einu sinni í vexti af þessum 660 milljörðum kr. Jafnvel þótt það væri lægri fjárhæð er það undarlegt. Það er rétt sem hv. þm. Pétur Blöndal, formaður efnahags- og skattanefndar, benti á fyrr í kvöld, það er hvergi heldur gert ráð fyrir þeim 385 milljörðum kr. sem fyrirhugað er að leggja inn í bankana sem eigið fé í febrúar nk. Það er hvergi að finna í frumvarpinu. Mig langar til að spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvernig standi á því. Það er heldur ekki gert ráð fyrir þeim 150 milljörðum kr. sem fyrirhugað er að setja í endurfjármögnun á Seðlabankanum. Það er hvergi stafkrók að finna fyrir þeim fjármunum í þessu frumvarpi. Og loks er hvergi að finna neitt um vaxtagreiðslur af öllum þessum lánum. Það sem ég hef nú talið er ein landsframleiðsla eða svo, u.þ.b. 1.200.000 millj. kr. - 1.200.000.000.000 kr. sem hvergi er gerð grein fyrir í þessu frumvarpi en svo koma menn hér og stæra sig nánast af því að skera niður svo sem eins og milljón hér og milljón þar og leggja á 1.100 millj. í nýja sjúklingaskatta. Ég verð að segja, herra forseti, að mér kemur mjög á óvart að formenn stórra þingnefnda skuli ekki hafa tekið þátt í umræðum hér í dag. Ég fylgdist náið með því að hv. formaður heilbrigðisnefndar, Ásta Möller, var á mælendaskrá lengi vel í dag. Það var undarlegt að fylgjast með mælendaskránni því að hv. þingmaður fluttist niður eftir henni í takt við það hvernig hún styttist og endaði á því að hverfa alveg út af mælendaskránni. Það hefur því hvergi verið mælt fyrir þeim gríðarlegu niðurskurðartillögum sem hér eru á ferðinni í heilbrigðismálum. Það hafa engar skýringar verið gefnar á því misræmi sem er í yfirlýstri stefnu og vinnu heilbrigðisnefndar fram til þessa dags og til þess plaggs sem hér liggur fyrir. Sama er upp á teningnum varðandi hv. iðnaðarnefnd þar sem ég á líka sæti. Formaður þeirrar nefndar hefur ekki tekið þátt í þessum umræðum. Mig langar til að byrja á því að nefna aðeins iðnaðarmálin, hvað hér er á ferðinni. Hér er gerð tillaga um að lækka niðurgreiðslur á húshitun á köldum svæðum. Niðurgreiðslur á hitun íbúðarhúsnæðis eiga að lækka um 200 millj. kr. Ég hefði gjarnan viljað spyrja hv. formann iðnaðarnefndar hvernig þetta hugnast Samfylkingunni og henni því að þarna er farið lengra aftur en til framlaga á árinu 2007. Það var gert ráð fyrir því að framlagið hækkaði á milli ára um 150 millj. kr. en niðurskurðurinn nemur 200 millj. kr. Það hefði verið athyglisvert að heyra hvernig fyrirhugað er að skera niður vistvæna orkugjafa í næsta lið í iðnaðarráðuneytisfjárlögunum. Ég hefði líka viljað spyrja hv. formann iðnaðarnefndar hvernig það fer saman við fyrirhugaða uppbyggingu sem allir eru sammála um að sé nauðsynleg í ferðaþjónustu á þessu landi - ef við ætlum að afla gjaldeyris er ferðaþjónustan eitt af því sem menn horfa til - að skera niður framlög til Ferðamálastofu um 15,5 millj. kr. Það hefði líka verið mjög athyglisvert að heyra svar frá hv. formanni iðnaðarnefndar - sem ekki hefur tekið þátt í þessari umræðu hér í dag - við þeirri spurningu hvernig það samrýmist stefnu Samfylkingarinnar og hæstv. iðnaðarráðherra um nýsköpun og sprotafyrirtæki og stuðning við þau að skera framlag til Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands niður um ríflega 22 millj. kr. Auðvitað samrýmist þetta engan veginn yfirlýsingum, ég tala nú ekki um kosningaloforðum, þessa flokks sem ég hef hér gert að umtalsefni, Samfylkingunni, langt í frá. Ég leyfi mér að efast um að hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafi séð þetta plagg eða skoðað. Þegar hv. fjárlaganefnd treystir sér ekki til þess að gera minnstu athugasemd eða breytingu á því sem kemur frá ríkisstjórninni er þess ekki að vænta að almennir þingmenn í öðrum nefndum, þótt formenn séu, hafi haft þar eitthvað um að segja. Ég ætla í þessari tölu að fjalla um heilbrigðismálin og hvernig þau eru meðhöndluð í þessum tillögum. Heilbrigðismál eru skorin niður um 6.900 millj. kr. samkvæmt því frumvarpi sem hér liggur fyrir við 2. umr. Þar er auðvitað fyrst til að nefna Landspítalann sem skal skorinn niður samkvæmt þessu frumvarpi um 1.740 millj. kr., 1,7 milljarða. Það er sérkennilegt að hægri höndin á þessari ríkisstjórn veit ekki hvað sú vinstri gjörir því að í dag var dreift á Alþingi frumvarpi til fjáraukalaga þar sem gert er ráð fyrir því að Landspítalinn fái 1.550 millj. kr., m.a. og einkum vegna halla frá fyrra ári og því yfirstandandi. Það er fyrirhugað að greiða niður í fjárauka 2/3 af hallarekstrinum á Landspítalanum. Þetta eru 1.550 millj. kr. en á næsta ári á að skera spítalann niður um 1.740 millj. Fagstéttir sem auðvitað vita og þekkja manna best hvernig peningum er varið á spítalanum hafa lýst miklum efasemdum um að hægt verði að komast hjá uppsögnum ef framlögin til heilbrigðismála almennt verða skorin svona mikið niður og til Landspítalans sérstaklega. Þetta gerist, eins og bent hefur verið á, á sama tíma og til að mynda Læknafélag Íslands hefur fullyrt að kreppan sem við upplifum núna kalli á aukin framlög til heilbrigðismála en ekki skerðingu. Það er athyglisvert að sjá í Fréttablaðinu í dag viðtal við nýráðinn forstjóra Landspítalans sem segir um þennan harkalega niðurskurð upp á 1.740 millj. kr. á næsta ári að hún geti ekki lofað því á þessum tímapunkti að allir haldi vinnunni, það sé bara þannig, lögð verði áhersla á tilfærslu legudeildaþjónustu til göngu- og dagdeilda og síðan sé rekstusr á endurhæfingar- og öldrunardeildum til skoðunar. Síðan segir forstjórinn, með leyfi forseta: „Kjarnastarfsemi sjúkrahússins er meðhöndlun sjúklinga.“ Og síðar: „Hulda segir að útboð verkefna sem lúta ekki að kjarnastarfsemi sjúkrahússins sé til skoðunar. „Þegar við tölum um hugsanleg útboð verkefna, svo ég sé alveg hreinskilin, getur það þýtt atvinnumissi þeirra sem starfa á okkar vegum að viðkomandi verkefnum.““ Þetta segir forstjóri Landspítalans og það er ekki nema von. Auðvitað sér hver heilvita maður að 1.740 millj. kr. niðurskurður á Landspítala Íslands þar sem yfir 70% af öllum útgjöldum eru laun kallar á uppsagnir og ekkert annað. En það kallar líka á að það sé skilgreint hvað er kjarnastarfsemi ef menn ætla að fara í það að úthýsa einhverju sem ekki er kjarnastarfsemi. Hér í þessu viðtali eru nefndar m.a. endurhæfingardeildir og öldrunardeildir, ef það er ekki kjarnastarfsemi á sjúkrahúsinu á að útvista því. Það er ekkert nýtt. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur lagt sig í framkróka við það að bjóða út þjónustu við aldraða til einkaaðila, það hefur verið stefna hæstv. ráðherra. Afleiðingarnar af því eru auðvitað skýrar, við búum við óuppsegjanlegan samning við Sóltún til 25 ára, samning sem mikil óánægja er með á báðum vígstöðvum en ekkert er hægt að hreyfa. Þetta var flaggskipið í einkavæðingunni, þetta var samningurinn sem átti að vera fyrirmynd að öllum öðrum slíkum samningum. Næsti samningur sem var gerður um þjónustu við aldraða var við Heilsuverndarstöðina ehf. Hún fór bara því miður á hausinn. Og hvað gerðist? Upp undir 30 sjúklingum var hent út. Tveir eða þrír fengu inni á Grund, einn eða tveir á Landakoti, hinir bara fóru heim til sín. Starfsemin var boðin út aftur, Hrafnista átti lægsta tilboðið en það hefur ekki verið talað við Hrafnistu. Það kom fram í fréttum í gær að það er ekkert útlit fyrir að það verði gengið til samninga við Hrafnistu þannig að tekin verði upp þjónusta við þennan hóp fólks fyrr en í febrúarmánuði eins og ráðherra hefur sagt þó að Hrafnista hafi möguleika á því að taka fólkið fyrr. Þegar þjónustu við hópa sem eiga að eiga sér skjól í velferðarþjónustunni okkar, í heilbrigðisþjónustunni, í menntakerfinu, er hent út á akurinn til einkaaðila sem eru í rekstri til að hafa af honum hagnað, sem reynist svo ekki nægur og viðkomandi fyrirtæki fara á hausinn er þeim hópum sem þangað var vísað hent út á guð og gaddinn. Um þetta höfum við nýleg dæmi í Reykjavík við gjaldþrot Heilsuverndarstöðvarinnar ehf. Þarna varðar þetta frumvarp veginn með niðurskurði á Landspítalanum. Orð nýráðins forstjóra staðfesta að öldrunardeildir og endurhæfingardeildir muni lenda í útvistun á undan annarri starfsemi sem þá er kölluð kjarnastarfsemi. Þetta tel ég mjög brýnt að hv. heilbrigðisnefnd fjalli um og það verði tekið á því hvað er kjarnastarfsemi. Ef það er eitthvað sem á að skera utan af, ef það er eitthvert fitulag sem hægt er að skera utan af Landspítalanum er það á vegum heilbrigðisnefndar og þings að athuga og ákveða hvar það liggur. Hér er ekki aðeins niðurskurður á ferðinni við Landspítalann. Ég var að ræða öldrunardeildir og það er líka mikill niðurskurður á öldrunardeildum. Forstjóri Hrafnistu nefnir það einmitt í blaðaviðtali í dag, ef ég man rétt, þó að ég finni ekki blaðið á borðinu hjá mér, að niðurskurður á framlögum til Hrafnistu um 300 millj. kr. sé aðför að þjónustu við aldraða. Ég get tekið undir þau orð Péturs forstjóra, þessi niðurskurður er aðför að þjónustu við aldraða. Menn eru sammála um að heilsugæsla sem fyrsti viðkomustaður í heilbrigðisþjónustunni sé mjög mikilvægur til þess m.a. að spara í heilbrigðisþjónustu. Við vitum að á höfuðborgarsvæðinu hefur heilsugæslan ekki verið byggð upp á sama hátt og úti um land, hér fara miklum mun fleiri beint til sérfræðings og jafnvel beint inn á bráðadeildir sjúkrahúsa í stað þess að fara í gegnum heilsugæsluna, einfaldlega vegna þess að hér eru um 8.000 manns sem eru hvorki skráðir hjá heilsugæslustöð né heilsugæslulækni. Þetta er gríðarlega dýrt fyrir samfélagið og eykur mjög á kostnað ríkisins, og reyndar einstaklinga líka, við heilbrigðisþjónustu. Einhver hefði haldið að þegar svo árar sem nú er, að menn þurfi að skera niður og spara, yrði heilsugæslunni hlíft og jafnvel frekar reynt að auka við framlög til hennar og styrkja hana til þess að fá tækifæri til að spara miklum mun stærri fjárhæðir. Herra forseti. Það er langt í frá að svo sé. Þó að heilsugæslan, ég vil sérstaklega nefna Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, sé í rauninni lykillinn að auknum sparnaði í heilbrigðisþjónustunni skal þar skorið grimmt. Þannig er það í þessu frumvarpi, herra forseti, að það á að skera niður um 280 millj. kr. á næsta ári beint úr Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Og enn veit hægri höndin, niðurskurðarhöndin, ekki hvað sú vinstri gjörir því að í frumvarpi til fjáraukalaga, sem hér var dreift í dag, er gert ráð fyrir því að borga niður halla á Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins upp á 450 millj. kr. Það eru um tveir þriðju af halla stofnunarinnar eftir síðasta ár og þetta. Hér er skorið grimmt á næsta ári og sama má segja um Akureyri þar sem gert er ráð fyrir að í samningnum við Akureyrarbæ um heilsugæsluna verði framlög skert um ríflega 20 millj. kr. Fyrir utan það sem ég hef nefnt, um niðurskurð í heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu, er skorið niður, væntanlega eitthvert svipað hlutfall, til hinna einkareknu heilsugæslustöðva sem eru tvær á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. í Salahverfi í Kópavogi og í Lágmúla í Reykjavík. Þar eru skornar niður samtals um 13 millj. kr. Allt í allt er niðurskurður í heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu því um 300 millj. kr. á næsta ári. Það, herra forseti, er fráleit aðför að þeim sem þurfa að nota þjónustuna og hindrar uppbyggingu á heilsugæslunni sem fyrsta staðarins sem fólk leitar til í heilbrigðisþjónustu, en á það hafa menn einmitt lagt áherslu á undanförnum árum. Ég vil gera athugasemd og spyrja hv. formann fjárlaganefndar um sérstakan safnlið sem er númer 08-379 og heitir Sjúkrahús, óskipt. Hvernig stendur á því að um 1.000 millj. kr., að því er mér sýnist, eru fluttar inn á þennan safnlið til ráðstöfunar fyrir ráðuneytið og ráðherra, ekki aðeins af heilbrigðisstofnunum og sjúkrahúsum heldur einnig af heilsugæslunni hér á höfuðborgarsvæðinu og á Akureyri og annars staðar þar sem heilsugæsla er rekin óháð sjúkrahúsþjónustu? Í þeim liðum þar sem gerð er grein fyrir þessum tilflutningi fjármuna segir eins og hér í lið 08-506, sem er Heilsugæsla á höfuðborgarsvæðinu, að gert sé ráð fyrir að 68,8 millj. kr. verði teknar af heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu, með leyfi forseta: „ … sem flutt er á sérstakan safnlið 08-379 til endurráðstöfunar til heilbrigðisstofnana. Í heilbrigðisráðuneytinu er unnið að endurskipulagningu heilbrigðisstofnana. Stefnt að því að ein heilbrigðisstofnun verði í hverju heilbrigðisumdæmi á landsbyggðinni. Gert er ráð fyrir að verkefni flytjist á milli stofnana og umdæma og verði fjárheimildir á liðnum nýttar í þeim tilgangi.“ Herra forseti. Ég fæ ekki betur séð en hér sé verið að flytja um 1.000 millj. kr. til ráðstöfunar til ráðherra til þess að fylgja eftir mjög svo umdeildri skiptingu landsins í heilbrigðisumdæmi með það að markmiði að ein heilbrigðisstofnun verði í hverju umdæmi á landsbyggðinni. Ekki er verið að flytja fé innan þessara heilbrigðisumdæma eða innan landsbyggðarinnar heldur er, eins og ég hef bent á, verið að taka yfir 500 milljónir í þessum tilgangi af Landspítala og tæpar 70 milljónir af heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu. Ég vil spyrja hv. formann heilbrigðisnefndar hvernig á þessu stendur og hvernig ráðstafa eigi þessu fjármagni, hvort honum finnist eðlilegt að til uppbyggingar einnar heilbrigðisstofnunar í hverju heilbrigðisumdæmi á landsbyggðinni sé tekið fjármagn úr heilsugæslunni á Akureyri, úr heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu. Ég tel að þetta sé fráleit aðför að heilsugæslunni til viðbótar við það sem ég nefndi áðan, að verið er að loka augunum fyrir því hversu mikið getur sparast ef heilsugæslan er efld. Ég nefndi í andsvörum fyrr í dag að með frumvarpinu er lagt til að 1.100 millj. kr. verði lagðar á sjúklinga sem nýir skattar, 360 millj. kr. af þeirri fjárhæð eru vegna innlagna á sjúkrahús. Nú ber svo vel í veiði að á þessum fundi hefur verið dreift svokölluðum bandormi sem er frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum og er að finna á þskj. 357, 243. mál. Þar kemur fram nokkur skýring á þessum sjúklingaskatti því að í X. kafla frumvarpsins er gerð tillaga um að inn í 29. gr. laga um sjúkratryggingar, sem er gjaldtökuheimildargreinin, verði bætt að heimilt sé að taka gjald vegna innlagnar á sjúkrahús. Tekið er fram að ekki skuli tekið gjald vegna innlagnar á fæðingardeild og jafnframt að gjald fyrir þjónustu skuli vera lægra hjá öldruðum, öryrkjum og börnum. En, herra forseti, hér er brotið í blað. Verið er að taka upp aðgangseyri inn á sjúkrahúsin í landinu. Ég vil spyrja: Hversu hátt á þetta gjald að vera og hver á að ákveða það? Í því frumvarpi til fjárlaga sem hér liggur fyrir við 2. umr. er gert ráð fyrir því að sjúklingaskattur geti verið breyting á komugjöldum og/eða upptaka fæðisgjalds á heilbrigðisstofnunum. Bandormurinn sker úr um það að ætlunin er að taka upp innlagnargjald, komugjald, á sjúkrahús en ekki fæðisgjald. Þetta eigum við eftir að ræða betur þegar þessi bandormur kemst á dagskrá en óhjákvæmilegt er, herra forseti, að lesa það sem segir í bandorminum, í greinargerð um 17. gr., sem fjallar um komugjaldið. Þar segir, með leyfi forseta: „Með töku komugjalds vegna innlagnar á sjúkrahús skapast meira samræmi og jafnræði í gjaldtöku, enda er tekið komugjald vegna komu á slysadeild, bráðamóttöku og göngudeild auk gjalds vegna rannsókna hjá þeim sem ekki eru inni liggjandi.“ Það er satt og rétt að á síðustu árum hefur verið seilst æ dýpra í vasa sjúklinga og þeirra sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda. Það hefur þó ekki verið áður að menn hafi þurft að borga sig inn á sjúkrahúsin eins og inn á hótel. Ég geri lítið með það, herra forseti, þó að fyrirhugað sé að gjald fyrir börn, öryrkja og aldraða verði eitthvað lægra. Ég velti því fyrir mér, jafnvel þótt ekki verði heimilað samkvæmt frumvarpinu að taka gjald vegna innlagnar á fæðingardeild, hvort fyrirhugað er að taka gjald vegna innlagnar á meðgöngudeild. Ég velti því fyrir mér hvort fyrirhugað er að taka gjald fyrir nýbura sem þarf að fara á vökudeild. Hvert eru menn komnir þegar fólk þarf að fara að slíta upp budduna þegar það er komið inn á sjúkrahúsgang? Það er dapurlegt að horfa upp á þetta. Ég nefndi það hér fyrr í kvöld, og það er staðreynd sem ekki verður í móti mælt, að OECD hefur ítrekað gert tillögur um að tekin verði upp gjaldtaka á sjúkrahúsunum. Við höfum haft hér í lögum ákvæði um að dvöl á sjúkrahúsi skuli vera gjaldfrjáls og við settum það síðast í lög þann 10. september sl. að dvöl á sjúkrahúsum skuli vera gjaldfrjáls. En hér er gerð tillaga um að þeir sem leggjast inn á sjúkrahús skuli borga 360 millj. kr. á næsta ári. Ekki nóg með það, herra forseti, það er líka gert ráð fyrir því að 730 millj. kr. verði lagðar aukalega á sjúklinga í auknum lyfjakostnaði. Það er að finna í tveimur liðum í frumvarpinu sem hér liggur fyrir. Það skal breyta greiðsluþátttöku sjúkratrygginga í lyfjum þannig að hún taki mið af ódýrasta lyfi í viðkomandi lyfjaflokki. Þar eiga að sparast 320 milljónir. Síðan á að hækka lágmarksgjald sjúkratryggðra fyrir lyf. Þannig á að taka af sjúklingum sem þurfa á lyfjum að halda 410 millj. kr. Samtals er því hér um að ræða, herra forseti, 1.100 millj. kr. nýja sjúklingaskatta. Ég hlýt að kalla eftir því hvað hv. formaður fjárlaganefndar segir um þetta atriði. Eins og ég sagði þá sakna ég þess að hv. formaður heilbrigðisnefndar hefur ekki treyst sér til að taka þátt í umræðum hér í dag. Þetta er eitt af því sem ég hefði svo sannarlega viljað spyrja hann um. Bandormurinn sem hér var kynntur í kvöld tekur til miklu fleiri liða en þeirra sem ég nefndi, þetta var innan við milljarður sem ég var hér að nefna. Hann tekur til 45 milljarða kr. niðurskurðar. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði hér í kvöld að það að menn skuli standa hér blóðugir upp að öxlum í niðurskurði í velferðarþjónustunni og setja á sjúklingaskatta með þessum hætti til þess að skera hallann á ríkissjóði úr 205 milljörðum niður í kannski 160–170 er smáatriði og smánarlegt með tilliti til þess hvað vantar í fjárlagafrumvarpið. Vextirnir einir og sér af því sem fyrirhugað er að taka að láni geta á næsta ári numið einhvers staðar á bilinu 70–100 milljörðum kr. Ekki er stafkrókur í fjárlagafrumvarpinu um það hvernig á að mæta því, ekki til í því, heldur horfa menn á matarholur í velferðarkerfinu og í heilbrigðisþjónustunni. Þar eru menn að leita að brauðmolum til þess að safna upp í niðurskurðinn fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ekki er nema von að hæstv. ríkisstjórn og ráðherrar reyni að beina athygli fjölmiðla og landsmanna að öðru en verkunum sem þeir standa í hér á hv. Alþingi á hverjum degi, reyni að beina athyglinni að stólaskiptum, að einhverri andlitslyftingu á ríkisstjórninni eða lýtaaðgerð, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kallaði það hér í dag. Það hefur verið sagt að endurnýja þyrfti stjórnarsáttmálann og ég held að það væri ágætt að ljúka þessari ræðu minni, herra forseti, með því að rifja aðeins upp nokkur atriði úr stjórnarsáttmálanum, til að mynda það sem segir um barnvænt samfélag, að fæðingarorlofið verði lengt í áföngum. Bandormurinn, sem ég nefndi áðan, gerir ráð fyrir því að skera niður um 400 millj. kr. í fæðingarorlof á næsta ári. Í liðnum Hvetjandi skattaumhverfi er nefnt að stefnt skuli að frekari lækkun skatta á einstaklinga á kjörtímabilinu, m.a. með hækkun persónuafsláttar. Hvað þýðir það? Það þýðir jöfnuður í skattkerfinu. Hér er þvert á móti verið að fara í átt til ójafnaðar þvert á það sem segir í stjórnarsáttmálanum. Ekki er nóg, herra forseti, að skipta um einn eða tvo eða þrjá eða fjóra ráðherra í ríkisstjórninni. Það er ekki nóg að gefa ríkisstjórninni andlitslyftingu og það er ekki nóg að breyta stjórnarsáttmálanum eða endurskapa hann eins og oddvitar stjórnarflokkanna hafa sagt. Nei, herra forseti, það þarf að skipta um ríkisstjórn og það þarf að leyfa þessari þjóð að kjósa, kjósa þessa vondu ríkisstjórn burt.

Herra forseti. Nú er komið að lokum þessarar umræðu um frumvarp ríkisstjórnarinnar, 2. umr. um fjárlög. Það hefur komið æ betur í ljós eftir því sem liðið hefur á umræðuna hversu mörg atriði skortir varðandi grundvöll þeirra talna sem hér eru lagðar fram. Það undirstrikar að þetta frumvarp eins og það liggur fyrir nú er raunar bara vinnuplagg en ekki fullbúið frumvarp til fjárlaga eins og það ætti að vera við 2. umr. Ljóst er að einkenni þessa frumvarps eru fálmkennd viðbrögð ríkisstjórnarinnar við þeirri erfiðu stöðu sem komin er upp í efnahags- og fjármálalífi þjóðarinnar og er afleiðing nýfrjálshyggju og einkavæðingarstefnu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins sl. 17 ár. Þetta er dapur og sorglegur minnisvarði um þá stefnu sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur fylgt og keyrt fram í samfelldri stjórnartíð sinni. Nú leggjast á almenning í landinu hundruð milljarða kr. skuldbindingar sem hann á enga sök á. Þá bregst þessi ríkisstjórn við með því að keyra fram niðurskurð í velferðarkerfinu, gríðarlegan niðurskurð í heilbrigðiskerfinu. Þannig á að mæta þeim greiðsluvanda og skuldum sem ríkissjóður stendur frammi fyrir. Það hefur líka komið greinilega fram í umræðunni að einmitt þau viðbrögð sem ríkisstjórnin sýnir eru hvað hættulegust. Einmitt við þessar aðstæður á og ber að standa vörð um velferðarþjónustuna, um menntunina og heilbrigðismálin, og einnig að hvetja og styðja atvinnulífið í landinu, grunnatvinnuvegina jafnt sem sprota- og nýsköpunartækifæri. Nú ríður á að við gerum allt sem við getum til þess að treysta innviði samfélagsins, sköpum grunn fyrir öflugt atvinnulíf og aukum atvinnu- og útflutningstekjur. Það skortir öll markmið í þessar tillögur ríkisstjórnarinnar. Ég hefði viljað sjá markmið sem fælu í sér t.d. að menn settu sér mark til að vinna að varðandi hámarksatvinnuleysi í þeirri erfiðu stöðu sem við erum nú. Að ríkisstjórnin setti sér að stöðva eða koma í veg að fyrir atvinnuleysi færi upp yfir ákveðin mörk. Ég vildi líka sjá að sett væru mörk um hvar og á hvaða stigi ríkisstjórnin ætlaði að verja fjölskyldurnar og heimilin í landinu. Á að láta það ganga glórulaust yfir að fjöldi fólks missi húsnæði sitt? Engin mörk, ekkert markmið og engin sýn er sett fram í þessum efnum, bara beitt niðurskurði og aftur niðurskurði. Ég vildi að menn settu sér raunveruleg mörk þar sem tilgreind eru raunveruleg skilyrði og möguleikar fyrir fólk til þess að skrá sig í nám, háskóla, framhaldsskóla og tækninám. Hverju mætir fólk? Innritunargjöldin í háskólana, bara til að skrá sig, eru 45 þús. kr. að ég held. Fólk sem missir atvinnuna, fólk sem er á lágmarkskjörum eða fólk sem verið er að skerða vinnuhlutfall hjá - ef það ætlar að skrá sig í skóla verður það að byrja á því að greiða 45 þús. kr. í skrásetningargjöld. Það er ekkert víst að fólk hafi efni á því, hvað þá að takast á við kostnað við námið í heild. Félagsmálastjóri í byggðarlagi úti á landi hafði samband við mig og sagði að það væri þyngra en tárum tæki að taka á móti fólki og hlusta á það lýsa erfiðri stöðu sinni. Það væri tekjusamdráttur og sem dæmi mætti taka hjón með þrjú börn sem hefðu verið í framhaldsskóla. Það er ekki framhaldsskóli á viðkomandi landsvæði svo hjónin urðu að senda þau burt, eitt barnið var í framhaldsskóla á Akureyri og tvö í Reykjavík. Þau sögðu að kostnaðurinn við þetta skipti milljónum króna. Börnin hefðu verið dugleg að vinna fyrir sér til að létta undir með náminu en nú sæju þau ekki fram á að geta það því þeim hefði verið sagt upp starfinu og hefðu í rauninni enga tekjumöguleika. Þau ættu engan annan kost en að hætta í námi og flytja aftur heim. Því miður er þetta raun sem fólk víða um land stendur frammi fyrir. Fólk sem hefur t.d. þurft að senda börn sín í skóla fjarri heimilum sínum og borið af því mikinn kostnað horfir núna fram á að geta ekki leyft þeim eða stutt þau til að njóta menntunar eins og þó hugur og væntingar standa til. Svo talar ríkisstjórnin um að það þurfi sjálfsagt að efla menntun og taka á móti fleira fólki inn í skólana en á móti eru skorin niður framlög. Ég nefni þetta sem dæmi um hvernig fólk við misjafnar aðstæður stendur frammi fyrir miklum vanda. Ég vil líka nefna að nefndir voru starfandi, Norðvesturnefnd, Vestfjarðanefnd og Norðausturnefnd, til að taka á vanda þeirra byggða sem hefðu búið við mikla skerðingu á undanförnum missirum, samdrátt í atvinnulífi og neikvæðan hagvöxt. Gerð var sérstök áætlun fyrir þessi byggðarlög til að bæta þeim þetta upp. Nú sé ég að tillögur svokallaðrar Norðvesturnefndar, þ.e. fyrir Skagafjörð og Húnavatnssýslur þar sem staðan hafði verið hvað erfiðust - hlutar af þessum tillögum eru skornir niður. Það eru skornar niður 17 millj. kr., að mig minnir, sem áttu að fara í störf og verkefni tengd safna- og menningarstarfi í Húnavatnssýslu. Á Blönduósi og í Austur- og Vestur-Húnavatnssýslum. Það kann að virðast létt og auðvelt verk fyrir fjárlaganefnd og ríkisstjórnina að skera niður þessar tölur en þetta voru þó aðgerðir sem byggðarlög og fólk í erfiðri stöðu hafði litið á sem stuðning og styrk í atvinnu- og menningarlífi og aðstoð við að vinna nokkuð upp það tap og tjón sem þessi byggðarlög tóku á sig í þenslu undanfarinna ára. Það er því ekki aðeins í góðærinu, í þenslunni, sem þessi byggðarlög og mörg verkefni taka á sig skerðingu og neikvæðan hagvöxt heldur eru þau líka fyrst látin til að taka á móti skerðingunni þegar kreppir að. 
             Þetta þarf að laga með lögum já, með fjárlögum sem við erum nú með til meðhöndlunar. Það eru þau sem ráða hvert tekjustreymið verður út um landið í hin ýmsu verkefni. Hér hefur verið bent á og ítrekað mjög að greiðsluáætlun ríkissjóðs til næstu ára liggur ekki fyrir. Fjármögnunarkostnaður ríkissjóðs til næstu ára liggur ekki fyrir, fremur en afborgun eða vextir af hugsanlegum lánum og lántökum ríkissjóðs til næstu ára. Enn liggur heldur ekki fyrir raunveruleg skuldastaða ríkissjóðs. Grunnforsendur þess að hægt sé að afgreiða fjárlög liggja ekki fyrir. Þess vegna er það mat okkar sem skipum minni hluta fjárlaganefndar að þessi fjárlög séu ekki hæf til afgreiðslu þingsins í þeim búningi sem þau birtast nú. Þess vegna höfum við lagt til að komi ekki fram nauðsynlegar upplýsingar, nauðsynlegar grunnforsendur sem hér hafa verið tilgreindar, beri að fresta afgreiðslu fjárlaga. Það eru ekki forsvaranleg vinnubrögð að vera hér ef á að vinna og afgreiða fjárlög sem byggja á því einu að skera niður þjónustu, skera niður velferðarkerfið. Ekkert er vitað um framtíðina, skuldir eða marga veigamikla gjaldaþætti sem hafa áhrif á afkomu ríkissjóðs. Tekjuáætlun liggur heldur ekki fyrir. Ég vil því ljúka orðum mínum um þetta frumvarp, herra forseti, á að ítreka að þetta er vinnuplagg af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það hefur ekki fengið neina meðferð í fjárlaganefnd. Allar grunnforsendur þessara fjárlaga við 2. umr. vantar og ég legg áherslu á að náist ekki betri vinna og fáist ekki gleggri upplýsingar um grundvöll fyrir fjárlög næsta árs verði fjárlagagerðinni frestað þangað til hægt verður að vinna hana betur. Þá verði afgreidd bráðabirgðagreiðsluáætlun sem ríkissjóður getur stuðst við í byrjun janúar. Þetta eru óforsvaranleg vinnubrögð eins og þau liggja fyrir í þessu fjárlagafrumvarpi.

Hæstv. forseti. Ég gerði fyrr í kvöld grein fyrir sjónarmiðum mínum varðandi fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar og ég get stytt mál mitt með því að vísa í ræður oddvita okkar við fjárlagaumræðuna, hv. þm. Jón Bjarnason, sem gert hefur ágætlega grein fyrir okkar meginviðhorfum. Við höfum lýst því hvers vegna við teljum fjárlagagerðina fyrir komandi ár ekki standast grundvallarkröfur sem við hljótum að gera til Alþingis. Við höfum reynt að setja fjárlagafrumvarpið inn í annað samhengi en stjórnarliðar hafa gert við þessa umræðu. Þeir byrjuðu framan af umræðunni á því að reisa kröfur á hendur okkur, spyrja hvað það væri sem við vildum gera og hvernig við vildum standa að málum. Við höfum gert grein fyrir því. Við hefðum viljað í upphafi fjármálakreppunnar mynda þjóðstjórn, þar sem allir aðilar kæmu að máli, og stuðla að breiðri samstöðu í þjóðfélaginu. Síðan stæðum við sameiginlega að því að standast ásókn Breta og síðar Evrópusambandsins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um að setja á okkur óheyrilegar skuldaskrúfur sem verða þess valdandi að á næsta ári má reikna með því að vaxtagjöld Íslendinga vegna skuldbindinga sem nú er verið að hlaða á þjóðina munu fara yfir 100 milljarða kr. Þetta eru hin raunverulegu stærðarhlutföll sem ber að hafa í huga í stað þess að einblína einvörðungu á hallann á ríkissjóði. Mönnum vaxa í augum rúmir 200 milljarðar sem verið er að reyna að koma niður í hvað, 175 milljarða eða þar um bil að kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en horfa þá fram hjá þessum geigvænlegu upphæðum. Upphaflega var gert ráð fyrir því að háskólasjúkrahús í Reykjavík mundi kosta 20–30 milljarða. Ég held að sú upphæð sé komin talsvert ofar, 40–50 milljarðar hygg ég. En hér erum við að tala um rúmlega tvö háskólasjúkrahús á ári í vaxtagjöld. Það kann að vera að ég vanreikni þessar upphæðir, áætlaðan kostnað við háskólasjúkrahús, en alla vega erum við að tala um a.m.k. eitt hátæknisjúkrahús á ári í vaxtagreiðslur. Þetta er samhengi hlutanna sem við þurfum að horfast í augu við. Síðan er hitt að allar forsendur fjárlagafrumvarpsins eru harla ótraustar og óvissar. Af þeim sökum höfum við lagt til, í stjórnarandstöðunni, að við gerðum eins konar bráðabirgðafjárlög núna með lágmarksheimildum til fjárútláta úr ríkissjóði en legðumst síðan að nýju yfir málið á fyrri hluta komandi árs - augljóst er að við verðum að gera það en að við horfumst í augu við þá staðreynd núna. Af þessum sökum er harla vonlaust að gera breytingartillögur á frumvarpi sem er eins froðukennt og þetta. Við vitum einfaldlega ekki hvað bíður okkar á komandi mánuðum. Við vitum ekki hvaða skuldbindingum ríkisstjórnin er að hlaða á okkur. Þessi reynsla á eftir að verða okkur eftirminnileg fyrir margra hluta sakir. Ég rifjaði það upp hér við umræðuna að á sama tíma og bresk stjórnvöld láta setja Ísland á lista yfir hryðjuverkalönd, hryðjuverkasamtök - al Kaída, Norður Kórea og Íran munu vera á þeim lista - á sama tíma og Evrópusambandið tekur undir kröfur Breta og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að sama skapi, þá gerist það að sérstaklega annar stjórnarflokkurinn, Samfylkingin, tekur að biðla ákafar til Evrópusambandsaðildar en nokkru sinni fyrr. Þetta kalla ég að kyssa á vöndinn. Ég er sannfærður um það - og talar hér maður sem er því fylgjandi að Evrópusambandsaðild verði útkljáð í almennri þjóðaratkvæðagreiðslu, ég sannfærður um að slíkri aðild yrði hafnað nú. Íslendingar vilja ekki láta fara með sig á þennan hátt. Ég rifjaði það upp í fyrri ræðu minni í kvöld að ef við hefðum búið við stjórnvöld eins lin og þau sem nú verma ráðherrastólana hér þá hefðum við aldrei unnið eitt einasta þorskastríð. Það er alveg víst, það er deginum ljósara. Hvað við vildum gera og hvað við viljum gera, vegna þess að það kemur dagur eftir þennan dag og við eigum eftir að taka þessi fjárlög upp að nýju. Það þarf að endurskoða skattkerfið og horfa þar á kjarajöfnun, þ.e. að setja hér á hátekjuskatt. Það þarf að hækka fjármagnstekjuskattinn. Við minnum á að útfærsla okkar á fjármagnstekjuskattinum, hærri skattinum, yrði þess valdandi að 80–90% þeirra sem núna borga fjármagnstekjuskatt, smásparendurnir, yrðu undanþegnir slíkum skatti. Þetta er í hnotskurn lýsingin á okkar skattstefnu, að færa skattbyrðina yfir á herðar hinna aflögufæru en létta henni af hinum sem hafa minni burði í þeim efnum. Hæstv. forseti. Við vörum mjög alvarlega við því að þær þrengingar sem nú steðja að Íslendingum verði notaðar til að veikja undirstöður íslenska velferðarkerfisins. Því miður eru teikn á lofti um hið gagnstæða. Farið er að boða aukin gjöld í heilbrigðisþjónustunni. Það er talað um að selja aðgang að rúmum á Landspítalanum og öðrum sjúkrahúsum í landinu. Verið er að skerða bætur úr almannatryggingakerfinu. Einvörðungu fjórðungur þeirra sem hafa framfæri sitt frá Tryggingastofnun ríkisins fá óskertar bætur, þrír fjórðu verða fyrir umtalsverðri skerðingu, 10% skerðingu. Og við vekjum athygli á því að nú þegar reynir á varnir fyrir tryggingakerfið í fyrsta skipti frá því lögum var breytt á síðari hluta tíunda áratugarins þar sem sú vísitala ætti halda sem væri hærri, neysluvísitala eða launavísitala, í fyrsta skipti sem reynir á þessar varnir ákveður flokkur sem kallar sig jafnaðarmannaflokk Íslands og gengur undir heitinu Samfylkingin svona dags daglega að skerða þessar bætur, taka niður varnarmúrana. Þetta eru áherslurnar sem við gagnrýnum í þessu frumvarpi en ofar öllu öðru þá hvetjum við til þess að menn skoði heildardæmið. Að við einskorðum ekki okkar sjónarhorn við fjárlagahallann sem slíkan heldur skoðum skuldastöðuna og þær skuldbindingar sem verið er að hlaða á skattgreiðendur bæði núna og langt inn í framtíðina. Ég veit að ég og við tölum inn í samvisku og hjörtu margra stjórnarþingmanna. Ég veit að margir þingmenn úr stjórnarmeirihlutanum, reyndar úr báðum stjórnarflokkunum, hafa áhyggjur af þessu og deila þessum sjónarmiðum með okkur. Ég yrði ekki undrandi þótt það ætti við um báða stjórnarþingmennina sem eru hér við umræðuna, hv. þm. Sjálfstæðisflokksins Kristján Júlíusson og hv. formann fjárlaganefndar, Gunnar Svavarsson. Það væri fróðlegt að heyra sjónarmið þeirra hér undir lok umræðunnar. Á þessum forsendum höfum við byggt málflutning okkar í dag og við höfum lagt á það áherslu að í reynd hvílir sönnunarbyrðin ekki á okkur heldur á stjórnarmeirihlutanum sem er að knýja þessar breytingar í gegn og ætlar að láta okkur samþykkja fjárlagafrumvarp nánast með bundið fyrir augun.

Herra forseti. Ég hafði hér nokkur orð um vinnubrögð og aðstæður í sambandi við þessa svokölluðu 2. umr. fjárlagafrumvarps fyrir árið 2009 fyrr í dag og þarf ekki að endurtaka það. Eftir því sem liðið hefur á umræðuna hef ég orðið æ meira hugsi yfir því hvernig Alþingi stendur að málum, hvernig t.d. einstakir fagráðherrar og formenn fagnefnda sjá hlutverk sitt í þessum efnum. Hér eru undir hlutir sem þýða það stórfelldar breytingar í rekstrarumhverfi stofnana og ýmiss konar starfsemi að einhvern tíma hefði maður haldið að ástæða væri til að þeir sem eiga síðan að bera pólitíska ábyrgð á framkvæmdinni og/eða koma að þeim málum hér fyrir hönd Alþingis sem formenn viðkomandi fagnefnda hefðu haft uppi einhverja tilburði til að koma og útskýra fyrir okkur hvernig þetta á að ganga upp. Hefur hæstv. heilbrigðisráðherra haft sig hér í umræðuna til að útskýra fyrir okkur hvernig eigi að reka Landspítalann á næsta ári með tæpum 2 milljörðum kr. minni fjárveitingar en hann hefur? Hefur formaður heilbrigðisnefndar farið yfir það? Ég hef ekki orðið var við það. Þannig mætti áfram halda. Undir kvöld var dreift hér bandormi ríkisstjórnarinnar um alls konar inngrip í sérlög sem tengjast fyrirhuguðu fjárlagafrumvarpi eða fyrirhuguðum fjárlögum. Þegar betur er að gáð er það þannig að sumt af því sem þar er tekið inn á að heita komið hér í breytingartillögum við 2. umr. fjárlaga en annað á að koma við 3. umr. Bandormurinn lítur hér fyrst dagsins ljós með frumvarpi um lagaheimildir til að gera þessar skerðingar og niðurskurð eða nýja sjúklingaskatta eða hvað það er að lögum á næsta ári, hann hefði að sjálfsögðu átt að liggja fyrir og að minnsta kosti vera búinn að koma til umræðu og vera farinn til nefndar. Breytingartillögur við 3. umr. hefðu þá átt að vera heildstæðar og taka mið af því sem þar er á ferðinni. Er það þannig? Nei. Hér er um algeran bútasaum að ræða. Þetta eru einhver tætingslegustu vinnubrögð sem ég hef nokkurn tíma séð og er þá mikið sagt í sambandi við tilraunir til þess að reyna að koma saman einu stykki fjárlögum fyrir ríkið. Það verður einfaldlega að gefa þessu falleinkunn, það er ekkert annað hægt. Ég veit að menn afsaka sig með afbrigðilegum aðstæðum og miklum erfiðleikum og þar fram eftir götunum en það er í raun mjög takmörkuð afsökun, vegna þess að enn lifa þó 15 dagar til áramóta og mönnum er ekkert vandara um hér á þessum vinnustað en annars staðar að vinna a.m.k. alla virka daga sem eftir eru til áramóta til að gera þetta þá eins sómasamlega úr garði og hægt er. - Kemur vel á vondan að hér skuli mæta í salinn hæstv. landbúnaðarráðherra, það er þá kannski hægt að fara aðeins yfir það sem að bændum á að snúa á næstunni. Ég fór að blaða í þessum bandormi og ég verð að segja alveg eins og er að hann gerði mig heldur dapran í huga, bæði yfir því hversu lágt er lagst á köflum og eins yfir ýmsu öðru sem vekur þarna nokkra furðu. 2. gr. eða II. kafli og 2. gr. frumvarps til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum - og eru nú þeir tímar gengnir í garð á nýjan leik að það þarf svona bandorma um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Einhvern tíma var hér flokkur sem ætlaði að útrýma allri slíkri hugsun og slíkt væri liðin tíð, svona sértækar ráðstafanir og krukk í ríkisfjármálunum, en það er nú eitthvað annað. Hvar er nú borið niður? Jú, í búvörusamningnum, sem er löggerningur, bindandi samningur sem enginn vafi er á að heldur fyrir dómi ef út í það er farið. Nú veit ég ekki hvort bændur hafa beinlínis haft fyrir að þinglýsa honum en það skiptir væntanlega ekki sköpum í þessum efnum. Hann er þannig úr garði gerður að hann byggir á ákvæðum í lögum um samningaviðræður ríkis og bænda og þar er ákveðið ferli í gangi og bændur samþykkja hann í almennri atkvæðagreiðslu, þannig að hann hefur að þessu leyti öll einkenni kjarasamninga. Hann er borinn undir stéttina og hún annaðhvort samþykkir hann eða synjar honum. Það þýðir t.d. að bændaforusta hvers tíma hefur ekkert samningsumboð til að breyta honum eða samþykkja á honum breytingar, hún þyrfti að afla þess í nýrri atkvæðagreiðslu meðal félagsmanna sinna. Engu að síður á nú að bera hér niður og taka verðbætur af bændum á næsta ári og það eru litlar 800 millj. kr. sem áætlað er að spara í því miðað við núverandi verðlagshorfur og þetta er hvað, herra forseti? Þetta er einhver tekjulægsta stétt landsins í gríðarlegum erfiðleikum vegna mikilla kostnaðarhækkana og annarra aðstæðna sem hér hafa þróast með óhagstæðum hætti, talið jafnvel að allt að þriðjungur kúabænda sé í reynd gjaldþrota vegna hækkana á lánum og mikillar skuldsetningar á undanförnum árum vegna uppbyggingar í þeirri grein. Hin stóra hliðin í búvörusamningnum eru sauðfjárbændur og þeir hafa almennt ekki verið taldir sérstaklega aflögufærir í samfélagi okkar. Þarna ber ríkisstjórnin niður. Hvað er svo sagt til að réttlæta inngrip í þennan löggerning, þennan bindandi samning sem hefur að lögum að mörgu leyti sömu stöðu og gerður kjarasamningur af því hann er samþykktur í almennri atkvæðagreiðslu stéttarinnar? Það er sagt, með leyfi forseta: „Skerðingin er almenns eðlis og bundin við takmarkaðan tíma. Hún er einnig liður í veigamiklum ráðstöfunum sem ríkið er nauðugt að ráðast í. Verður því ekki talið að þessi breyting stríði gegn 72. gr. stjórnarskrárinnar jafnvel þótt gripið yrði inn í gildandi samninga ríkis og bænda.“ Eitthvað eru menn samt í beyglu með þetta. „Verður þó ekki talið“, þetta minnir mig á orðalagið þegar menn voru að sveigja til stjórnarskrána með samþykkt EES-samningsins og töldu að þetta „mundi rúmast“, það mætti teygja ramma stjórnarskrárinnar þannig að þetta „slyppi sennilega“. Þetta er slík lögfræði. Ég öfunda ekki hæstv. landbúnaðarráðherra, sem við höfum átt orðastað hér við, þingmenn, oft á undanförnum mánuðum um mikla erfiðleika bænda og landbúnaðarins, sem allir lofa núna og prísa að eiga, því að við eigum þó að minnsta kosti mat í landinu, guði sé lof fyrir að krötunum tókst ekki að eyðileggja landbúnaðinn - að koma þá svona fram við greinina, sem er okkur mjög dýrmæt og mikilvæg. Við ættum að hafa hugsun á að styðja landbúnaðinn í gegnum þessa erfiðleika, þá verðmæta- og atvinnusköpun sem þar er og undirstöðu matvælaiðnaðar og fjölbreyttrar annarrar starfsemi. Ég verð líka að segja alveg eins og er, þó að einhver telji mér kannski málið skylt, að mikið óskaplega finnst mér lágt lagst þegar allt í einu er tínt þarna inn í IV. kafla, 5. gr. laganna, ákvæði um hvað? Að slá af annan héraðsdýralækninn í Þingeyjarumdæmi. Þar fundu menn aldeilis matarholuna eða hvað, hæstv. herra forseti? Þar fann landbúnaðarráðherra væntanlega - sem hefur átt að leggja eitthvað af mörkum í púkkið - matarholuna, sem var að slá af þessa þjónustu í þessu stóra og víðlenda héraði. Margt er annað mjög umhugsunarvert í þessum bandormi, sem hefði auðvitað þurft að vera búið að ræða hér ef einhver svipur hefði átt að vera á hlutunum. Ég er ákaflega ósammála þeirri aðferð sem hér er farin í skattamálum, ekki vegna þess að ég hafi ekki skilning á því og sé ekki sammála því að það beri að reyna að afla tekna eftir því sem kostur er til að draga þá úr þeim niðurskurði sem menn ella telja sig knúna til að fara í, en það er heldur aumingjalegt að sú leið skuli farin að fara í flata hækkun tekjuskatts og útsvars og gera enga minnstu tilraun til þess að dreifa þá skattbyrðunum þannig að þeir beri þær meira sem aflögufærari eru. Þegar kemur hér að ýmsum uppreikningi og útreikningi bóta kemur afar merkileg mynd í ljós. Það er t.d. þannig - sem er vel - að það á að reyna að verja lágmarksgreiðslur til þeirra sem slíkra njóta úr almannatryggingakerfinu og til þess að það verði, miðað við verðlagshorfur, eru þær hækkaðar um 20%. En þegar kemur síðan að ýmsum öðrum bótaliðum eru alls konar tölur á ferð. Aðrar greiðslur almannatrygginga eru hækkaðar um 9,6%, sjómannafrádráttur er uppfærður um 12,9%, en viðmiðunarfjárhæðir barnabóta og vaxtabóta um 5,7%. Þar er skilin eftir, ef ég sé rétt, gamla prósentan úr ónýta fjárlagafrumvarpinu frá því í haust. Með öðrum orðum: Þetta er algerlega handahófskennt, það er ekkert samræmi í neinu þarna. Hvaða vísindi eru þarna á ferð? Þetta er einhver geðþótti. Þetta eru bara geðþóttavísitölur sem menn setja þarna inn væntanlega einkum til þess að ná út úr þessu u.þ.b. þeim niðurskurði sem þeir ætla sér. Í 17. gr. er ætlunin að skjóta lagastoð undir nýjan sjúklingaskatt. Það er undarlegt, herra forseti, að þegar þessir tveir flokkar, eða forveri annars þeirra og sá sami gamli í hinu tilvikinu, Sjálfstæðisflokkurinn, ná saman í ríkisstjórn gerast alltaf svona hlutir. Þá koma sjúklingaskattarnir. Eða muna menn ekki hverjir innleiddu þá? Ríkisstjórn Alþýðuflokks og Sjálfstæðisflokks 1991–1995. Þá komu sjúklingaskattarnir og þetta er byrjað aftur, þegar kratarnir eru komnir í fangið á Sjálfstæðisflokknum þá byrja þeir. Sérstakur skattur á þá sem eiga að leggjast inn á sjúkrahús eins og menn geri það almennt að gamni sínu. Nú er það þannig að ýmiss konar gjaldtaka hefur því miður viðhaldist og jafnvel hækkað í kerfinu sem áður var að stærstum hluta gjaldfrítt og menn töldu eitt af einkennismerkjum hinna samábyrgu norrænu velferðarsamfélaga að þar væri ákveðin undirstöðuþjónusta gjaldfrjáls, greidd af almennu aflafé og þannig tryggðu menn eins fullkomið jafnræði og gæði þjónustunnar sem allir nytu óháð efnahag eins og kostur væri. Aðalsmerki hinna samábyrgu norrænu velferðarsamfélaga. Svo falleruðust krataflokkar í Vestur-Evrópu og víðar í heiminum af nýfrjálshyggjunni á síðustu árum níunda áratugarins og í byrjun tíunda áratugar síðustu aldar. Þess sást nú heldur betur stað hér á Íslandi þar sem Alþýðuflokkurinn sálugi varð einn af frjálshyggjusinnuðustu krata- eða verkalýðsflokkum í veröldinni og gekk í það með Sjálfstæðisflokknum af fullu afli á kjörtímabilinu 1991–1995 að innleiða þessa hluti. Sjúkrahúsin hafa verið ákveðið vígi sem hefur haldið fram undir þetta. Menn hafa ekki verið látnir greiða fyrir þjónustuna þegar þeir voru komnir inn á sjúkrahús og hafi þeir þurft að leggjast þangað inn, verið skráðir þangað inn af sínum læknum, hafa þeir fengið þjónustu þar án endurgjalds svona að mestu leyti. Að vísu hefur ýmis rannsóknarkostnaður o.fl. smálæðst þar inn en grunnþjónustan þó verið í aðalatriðum á þessum grunni. Hér á líka að fara inn í þetta vígi þar sem eru sjúkrahúsin, þar sem er fólk sem er svo veikt að það þarf að leggjast inn á heilbrigðisstofnun. Hver er reynslan af slíkri gjaldtöku þó að hún eigi kannski ekki að vera nein ósköp hér í byrjun, 360 milljónir þó sem eru umtalsverðir fjármunir. Jú, það reynist óhemjuerfitt að ná henni út aftur og hún vill yfirleitt fara hækkandi. Hvað ætla menn að gera 2010 þegar enn erfiðara verður að koma saman fjárlögum? Jú, ætli menn seilist þá ekki til þess að hækka þetta? Komugjöldin á heilsugæslustöðvarnar voru ósköp lág í byrjun og menn sögðu: Þetta er svo lágt, þetta er bara svona hundraðkall, þetta er svona bara skráningargjald. Svo hækkaði það ár eftir ár þegar það var einu sinni komið inn, þegar búið var að brjóta ísinn. Samfylkingin ber mikla ábyrgð að rjúfa þetta vígi líka og taka upp beinar greiðslur fyrir innlögn manna á sjúkrahús. Þetta eru ekki þeir fjármunir að það mundi muna öllu að taka þá öðruvísi á þessu í þessum ósköpum öllum saman. Almannatryggingakaflinn er náttúrlega stærstur í þessu því að þar munar 5,9 milljörðum sem á að spara við að hækka ekki bætur í samræmi við verðlagsforsendur. Á móti koma 2 milljarðar vegna lágmarkstryggingarinnar þannig að eftir standa rétt tæpir 4 milljarðar nettó í skerðingu, sem lesa má hér út úr greinargerð með bandorminum. Þar eru komin gögn sem algerlega vantaði hér í umræðuna í dag þegar maður var að reyna að átta sig t.d. á þessum tætingslegu breytingartillögum, það var engin leið fyrr en maður fær þá t.d. kostnaðarmat og mat fjárlagaskrifstofunnar á því hvað þetta eigi að gefa af sér. Ég verð að endurtaka, herra forseti, gagnrýni mína á það hvernig hér er að málum staðið. Þetta er í raun og veru algerlega óboðlegt, þetta er engin alvöru 2. umr., þetta er hálf 1. umr. um nýtt fjárlagafrumvarp sem er ómarktækt vegna þess hvernig hlutirnir eru lagðir upp, vegna þess hvers konar bútasaumur þetta er og vegna þess hvað mikið af grundvallargögnum vantar til að fá eitthvert samhengi í hlutina. Þegar það nú bætist við að það vantar síðan öll ósköpin sem á að fara að færa hér inn í lög, heimildir fyrir ríkið til að skuldsetja þjóðina fram á næstu áratugi þá versnar nú í því eins og ég hygg að hv. þm. Pétur Blöndal, formaður efnahagsnefndar, hafi bent á í umræðunni í dag. Það hlýtur að vera þannig að það verður að fá lagastoð fyrir þeim lántökum sem hér á að fara að ráðast í og þeirri endurfjármögnun banka og Seðlabanka sem á að fara að ráðast í. Eru það ekki 350–385 milljarðar í tilviki bankanna, 150–200 milljarðar í tilviki Seðlabankans? Það á að fara að reka ríkissjóð með 160–170 milljarða halla þannig að þá verður að ætla vaxtakostnað af því. Það á að heimila Innlánstryggingasjóði að taka lán, hann er jafnvel að því þessa dagana þó að það megi ekki, það er bara einfaldlega þannig. Ég spurði að því hvenær handhöfn lánsins færðist yfir á Innlánstryggingasjóð og það var upplýst af starfsmönnum þeirra ráðuneyta sem með það fara að það gerðist þegar farið yrði að borga út, og það eru 630–640 milljarðar kr. miðað við gengið eins og það hefur verið að undanförnu. Og það á að taka 5,1 milljarð bandaríkjadala eða um 580 milljarða miðað við gengið í dag hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og erlendum seðlabönkum. Bíddu, þetta vantar, það er ekki eitt orð um vaxtabyrðina og líklegar horfur fyrir ríkið í kjölfar alls þessa. Ríkisstjórnin var að slá um sig á karamellublaðamannafundunum sínum hérna fyrir nokkrum vikum og hélt fyrst karamellufund um aðgerðir til stuðnings heimilunum sem ekkert var í. Það var helst að menn ætluðu að leggja einhverja fjármuni í að flytja út bíla, annað var það ekki. Svo kom næsti fundur hálfum mánuði síðar og þá voru það fyrirtækin og var enn minna í því því að það voru bara áskoranir og tilmæli til hinna og þessara aðila úti í bæ að gera eitthvað, ekkert frá ríkisstjórninni. Þess vegna beið maður eftir fjárlagafrumvarpinu. Ég minnist þess að aðstandendur ríkisstjórnarinnar sögðu einmitt þá: Bíðið þið, svo kemur þetta í fjárlagafrumvarpinu. Menn hafa sagt við sveitarstjórnir: Bíðið þið, svo kemur þetta í fjárlagafrumvarpinu. Hvað er að koma í fjárlagafrumvarpinu til stuðnings heimilum, til stuðnings atvinnulífi, til að verja heimilin og halda atvinnulífinu gangandi? Ekki neitt nema blóðugur niðurskurður. Það á að dýpka kreppuna, auka atvinnuleysið með þessum ráðstöfunum samkvæmt forskrift Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Við höfum verið að vinna aðgerðaáætlun í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og ég er með hana hér í höndunum á tólf blaðsíðum þar sem m.a. er heill kafli um aðgerðir í efnahags- og ríkisfjármálum. Hefði ég tíma til mundi ég m.a. vitna í hugmyndir okkar um tekjuöflun og sparnað. Þar eru aðgerðir sem snúa að samskiptum okkar við erlend ríki og annað í þeim dúr sem brýnt er að taka á. Hvar er prógramm ríkisstjórnarinnar í þessum efnum? Það er ekki til, það er ekki neitt, af því að ég kalla minnisblaðið um tólf spora kerfið fyrir atvinnulífið ekki áætlun, það er ekki neitt. Það er Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sem hefur tekið völdin í þessum efnum á Íslandi og það er dapurlegt, og ég er ekki viss um að það verði okkur til mikillar farsældar að fylgja hans meingölluðu uppskrift sem margar þjóðir hafa bitra reynslu af að fara eftir. Þar sýnist mér því miður ekkert hafa breyst, þannig að það er ekki að þessu leyti, virðulegur forseti, mikið tilefni til bjartsýni meðan þessi aumingja ríkisstjórn sameinast ekki um eitt eða neitt nema að sitja.

Virðulegi forseti. Ég vil hér í lokin eftir 15 klukkutíma ræðuhöld þakka ræðumönnum, hv. þingmönnum, fyrir málefnalegur ræður í allan dag. Farið hefur verið yfir mjög vítt svið, menn hafa litið í allar áttir í ræðum sínum, komið víða við og vissulega má segja að umræðan um fjárlögin að þessu sinni, 2. umr., sé mjög sérstök. Ég efa að nokkru sinni áður hafi álíka umræða verið og hér hefur verið í dag. Ég ætla ekki að afsaka það á einn eða neinn hátt. Ég hef sagt að ég beri fulla ábyrgð á því að meirihlutaálitið er með þessum hætti. Tekin var ákvörðun um það af meiri hlutanum að taka tillögur ríkisstjórnarinnar sem bárust í síðustu viku beint inn í álitið og leggja þær hér fram í umræðuna. Það er ákvörðun sem við stöndum við og væntanlega verður síðan gengið til atkvæða um þessar tillögur síðar í vikunni. Margt er vissulega óljóst í umræðunni og fram kemur í nefndarálitinu að von sé á því að þeir hlutir komi fram við 3. umr. Einnig kom hér fram á þinginu í dag hvort tveggja fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2008 og títtnefndur bandormur sem varpaði örlítið betra ljósi á það umhverfi sem við fjöllum um. Ég ítreka þakkir mínar til nefndarmanna, ekkert síður nefndarmanna í minni hluta fjárlaganefndar, stjórnarandstöðunnar, og ekki hvað síst starfsfólks Alþingis sem hefur aðstoðað hvoru tveggja, meiri og minni hluta við störfin á umliðnum vikum. Ég ítreka þakkir mínar til hv. þingmanna fyrir málefnalega umræðu í dag þar sem ég hef orðið vitni að og verið upplýstur um fjölmargt sem ég vissi ekki áður.

Þar sem búast má við að þingfundur standi yfir fram á kvöld á þessum degi leggur forseti til að vikið sé frá 10. gr. þingskapa um lengd þingfundar.

Hæstv. forseti. Í morgun var efnt til sameiginlegs fundar félagsmálanefndar Alþingis og heilbrigðis- og trygginganefndar þingsins. Umfjöllunarefnið var ágreiningur innan Stjórnarráðsins og óvissa um nýja stofnun sem ákveðið hefur verið að setja á laggirnar, Sjúkratryggingastofnun. Tilurð hennar hefur það í för með sér að starfsemi Tryggingastofnunar ríkisins verður klofin í herðar niður. Þessi aðgreining innan stjórnsýslunnar kemur til með að kosta skattborgara 250 millj. kr. á ári, fjórðung úr milljarði. En ekki er nóg með að verið sé að skrifa reikninga á skattborgara. Um þessa aðgreiningu og um framtíð þessara stofnana er mikil óvissa og miklar deilur innan Stjórnarráðsins. Hæstv. forsætisráðherra var spurður í síðustu viku hvað hann hygðist gera í þessu máli til að setja niður deilurnar og draga úr óvissunni sem starfsmenn þessara stofnana búa við. Nú beini ég þeirri spurningu til hæstv. forsætisráðherra hvernig hann líti á þessi mál og þann alvarlega ágreining sem uppi er og var öllum ljós sem sátu sameiginlegan fund félagsmálanefndar og heilbrigðis- og trygginganefndar í morgun.

Herra forseti. Ég sat auðvitað ekki þann fund sem hv. þingmaður vitnar til en ég hygg að hann geri fullmikið úr ágreiningi milli stofnana og aðila innan Stjórnarráðsins um þetta mál. Alþingi samþykkti lög um að stofna sérstaka sjúkratryggingastofnun. Í því felst að ákveðin verkefni á vegum Tryggingastofnunar ríkisins færðust þar á milli. Unnið hefur verið að því á undanförnum vikum og mánuðum en ljóst er að þegar um er að ræða gamalgróna stofnun með fjölda manns í vinnu, eins og Tryggingastofnun ríkisins, þá er það ekki endilega einfalt verk. Ég veit ekki betur en þeir sem þarna koma að máli beggja vegna frá, úr báðum ráðuneytunum, frá Tryggingastofnun ríkisins og frá Sjúkratryggingastofnun, séu að reyna að leysa þetta mál með sem farsælustum hætti og í bróðerni og sátt. Það hefur tekið tíma en það er auðvitað það sem þarf að gera. Þannig þarf að leysa málið. Þær kostnaðartölur sem hv. þingmaður nefndi eru út úr öllu korti og ég hef ekki trú á því að þær geti staðist.

Hæstv. forseti. Þeir sem sátu umræddan fund urðu lítið varir við bróðerni og sátt. Við urðum hins vegar vitni að glundroða, að ósætti og stjórnleysi innan Stjórnarráðsins. Hæstv. forsætisráðherra finnst of mikið gert úr þessu máli. Það þykir starfsmönnum Tryggingastofnunar ríkisins ekki og ég get lofað hæstv. forsætisráðherra því líka að skattborgaranum finnst ekki of mikið gert úr því þegar að ósekju eru settar á hans herðar 250 millj. kr. árlega, fjórðungur úr milljarði. Eða er kannski of mikið gert úr því líka á forsíðu Morgunblaðsins þegar boðuð eru aukin kostnaðargjöld og að sjúklingarnir verði rukkaðir þegar þeir ganga inn á Landspítala Íslands? Finnst hæstv. forsætisráðherra of mikið gert úr því í Morgunblaðinu? Ég lofa honum því að við fjárlagaumræðuna í dag og á næstu dögum verður ríkisstjórnin mér liggur við að segja látin svara til saka um þau áform sem uppi eru í heilbrigðiskerfi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Það komu fréttir um það að skilanefnd Landsbankans, Nýi Landsbankinn og 33 fyrirtæki í sjávarútvegi eigi í samningaviðræðum um uppgjör skulda sjávarútvegsfyrirtækjanna vegna framvirkra gjaldmiðilssamninga. Í sjónvarpsfréttum Ríkisútvarpsins 11. desember ræddi Friðrik J. Arngrímsson, framkvæmdastjóri Landssambands íslenskra útgerðarmanna, um samningaumleitanir 33 sjávarútvegsfyrirtækja við Landsbanka Íslands og skilanefnd um niðurfellingu hluta skulda umræddra fyrirtækja. Það mátti heyra að samningar væru að takast og eitt fyrirtækjanna fengi meira að segja stærstan hluta skuldanna felldan niður. Nú háttar svo til að Nýi Landsbankinn er í ríkiseigu þannig að um aðkomu ríkisvaldsins er að ræða að hugsanlegri niðurfellingu skulda þó nokkurra, jafnvel fjölmargra, fyrirtækja í sjávarútvegi og hugsanlegum framvirkum samningum þar sem svo virðist vera sem veðsetja eigi óveiddan afla. Hvað sem því líður er eðlilegt að spurt sé: Með hvaða hætti kemur ríkisstjórn Íslands, sjávarútvegsráðuneytið, að þessum samningum? Er verið að fella niður að hluta eða að verulegu leyti skuldir einstakra fyrirtækja í sjávarútvegi? Er verið að veðsetja aflaheimildir til framtíðar? Með hvaða hætti er um þessar uppgjörsskuldir sjávarútvegsfyrirtækja að ræða? Þetta er einkar mikilvægt fyrir Alþingi Íslendinga að vita, ekki síst vegna þess að við frjálslyndir höfum lagt til ákveðna hugmynd um að veiðiheimildir verði innkallaðar þannig að allar veiðiheimildir séu í raun í eigu hins opinbera.

Virðulegi forseti. Sjávarútvegsfyrirtæki gerðu, eins og mjög mörg önnur fyrirtæki, framvirka gjaldeyrissamninga á sínum tíma og þegar fall bankanna átti sér stað, í upphafi októbermánaðar, voru þeir samningar í uppnámi. Þessir samningar eru í eigu gömlu bankanna og nú hafa staðið yfir viðræður milli gömlu bankanna og þeirra nýju um verðmæti þessara krafna. Eins og ég hef skilið málið þá hafa bankarnir verið að búa sig undir að gera tilboð í þessar kröfur með það fyrir augum að kaupa þær úr gömlu bönkunum yfir í þá nýju. Þetta verður að sjálfsögðu gert á hreinum viðskiptalegum forsendum og til grundvallar verður einfaldlega lagt mat á verðmæti þessara krafna. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, sem er fagráðuneyti á sínu sviði, kemur að sjálfsögðu ekki að því að gera þá samninga sem kunna að verða gerðir á milli gömlu og nýju bankanna með aðkomu útgerðarfyrirtækjanna. Þetta verða einfaldlega samningar sem munu eiga sér stað þar sem lagt verður viðskiptalegt mat á verðmæti þessara krafna. Ekki er í sjálfu sér verið að auka veðsetningu sjávarútvegsfyrirtækjanna með þessum samningum á milli nýju og gömlu bankanna þannig að spurning hv. þingmanns á sér enga stoð í neinum forsendum. Ráðuneytið kemur heldur ekkert að því að ljúka þeim samningum sem kunna að eiga sér stað á milli þessara tveggja bankafyrirtækja og síðan útvegsins. Hér er einfaldlega um að ræða viðskiptalegan gjörning sem ég veit ekki til að hafi farið fram en auðvitað er mér kunnugt um að þessar viðræður hafa staðið yfir.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir svörin þó að þau hafi verið heldur rýr í roðinu. Mér finnst satt að segja með ólíkindum að sjávarútvegsráðuneytið hafi komið með jafnlitlum eða rýrum hætti að þessu máli og raun ber vitni eða eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra vildi láta í veðri vaka. Það er ekki í samræmi við það sem skilja mátti af því sem framkvæmdastjóri Landssambands íslenskra útvegsmanna, Friðrik Arngrímsson, hafði um þessi mál að segja. Þar var verið að tala um samninga 33 sjávarútvegsfyrirtækja við Nýja Landsbankann, þar var verið að tala um hugsanlega niðurfellingu þannig að þar er um verulegar breytingar að ræða. Eftir því sem ég best get skilið er um að ræða af hálfu stjórnvalda að festa enn betur í sessi gjafakvótakerfið þannig að upp á nýtt á að gefa vitlaust með nýju kerfi þar sem skuldirnar eru strikaðar út að stórum hluta og kvótinn gefinn aftur.

Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þingmaður svolítið snúa þessum hlutum á hvolf. Ef sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið væri beinn aðili að þessum samningum hefði ég sett mikið spurningarmerki við það.

Fólkið í landinu.

Hér er um að ræða viðskiptalegan gjörning á milli tveggja aðila, þ.e. þessara nýju og gömlu banka,  Auðvitað er mér kunnugt um það að samningaviðræður hafa staðið yfir. Það væru skárri ósköpin ef ég reyndi ekki að fylgjast með þessu en það er ekki þannig að ríkisvaldið eða einstök fagráðuneyti hafi beina aðkomu að svona samningagerðum. Það hefur líka komið fram að ef samkomulag næst um það er ætlunin að það verði gert á viðskiptalegum forsendum. Það eru ekki bara sjávarútvegsfyrirtæki sem eiga í svona samskiptum, það eru líka lífeyrissjóðir og ýmsir aðrir sem hafa gríðarlega mikla hagsmuni af því 

Virðulegi forseti. Þeir hljóta að gleðjast mikið í dag sem kenna sig við umhverfisvernd á þingi og utan þess. Í okkar huga sem viljum byggja hér upp öflugt atvinnulíf er þetta svartur dagur vegna þeirra frétta sem við fengum í morgun um að slegið hafi verið á frest þeim framkvæmdum sem voru í pípunum við uppbyggingu stóriðju. Þeir gleðjast aftur á móti sem stóðu fyrir því að stækkunin fór ekki í gegn í Straumsvík á sínum tíma og væri farin að skila þjóðarbúinu miklum tekjum og atvinnutækifærum í dag, þeir gleðjast sem stigu stríðsdans þegar Bitra var slegin af, m.a. með þeim afleiðingum að norskt fyrirtæki hætti við að koma til Íslands með starfsemi sína. Þeir gleðjast eflaust yfir því að það gengur illa að fjármagna framkvæmdir í Helguvík og nú yfir þessu sem við heyrum um stækkun skauta í Straumsvík og Alcoa. Það er mjög mikilvægt fyrir íslenskt samfélag að greiða götu þeirra fyrirtækja sem vilja standa hér að uppbyggingu atvinnulífs í framtíðinni og þeim auðveldað að koma hingað og hefja starfsemi á landinu. Þróun nokkurra undanfarinna ára hefur verið sú að auka mjög umsvif úttekta og mats umhverfisáhrifa þannig að þetta er orðinn verulega íþyngjandi þáttur í atvinnuuppbyggingu í landinu. Við höfum séð það gerast á Bakka á Húsavík og á fleiri stöðum. Ég held að hér sé mjög nauðsynlegt að spýta í. Ég vil spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvort hann taki ekki undir með mér sem tek undir með ályktun af ASÍ-þingi núna síðast um að fara þurfi að einfalda ferla og stytta verkferla í umhverfismati án þess að það sé þó gert með því að kasta einhverri rýrð á náttúruvernd eða mikilvægi þess en markmiðið sé klárlega að greiða frekar leið þeirra fyrirtækja sem vilja hefja starfsemi á Íslandi þannig að við megum byggja hér upp öflugt atvinnulíf byggt á nýtingu náttúruauðlinda landsins.

Herra forseti. Kröfur hafa komið úr röðum þeirra sem einkum hafa sinnt stórum framkvæmdum um að umhverfismatið verði einfaldlega slegið af. Við heyrðum slíkar fullyrðingar í upphafi bankakrísunnar. Ég hef hins vegar tekið undir með þeim sem eru ábyrgir á sviði framkvæmda stóriðju og virkjunar þegar þeir hafa afdráttarlaust sagt að þeir hafi engar óskir um það að menn mundu breyta lögum til að taka umhverfismatið frá. Ég held að það kerfi sem við höfum búið við undanfarin ár og höfum smám saman verið að bæta sé að mörgu leyti mjög gott. Það er ekki hægt að kenna því um, eins og einstakir þingmenn hafa gert, að við höfum glatað tækifærum. Ég held miklu frekar, og sel mig undir þá sök eins og aðra handhafa framkvæmdarvaldsins, að það skipti máli að ýmiss konar frestir sem veittir eru lögum samkvæmt séu haldnir. Það hefur borið við á undanförnum missirum og árum að þeir frestir hafa tafist langt umfram það sem heimilt er samkvæmt lögunum. Þar hefur mitt ráðuneyti verið selt undir þá sök eins og önnur ráðuneyti. Ég hef gert reka að því að það endurtaki sig ekki í framtíðinni. Við höfum sett upp verkferla hjá okkur sem eiga að tryggja að svo verði ekki. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði og vísaði til fregna í dag eru þær ekki alls kostar réttar. Til dæmis er þar vísað í samtal sem ég átti við forustukonu Alcans í Kanada, Jacynthe Côté, og úr því samtali er haft að hún hafi tilkynnt mér að fyrirtækið hafi hætt við tiltekin áform. Það er hugsanlegt að enskukunnátta mín sé svona slök en ég skildi ekki samtalið á þann veg og þessar upplýsingar voru ekki bornar undir mig til staðfestingar þannig að þær hafa með einhverjum öðrum hætti komist á flot.

Virðulegi forseti. Ég treysti enskukunnáttu hæstv. iðnaðarráðherra mjög vel. Ég vona að hann tali hér rétt og þetta sé kannski ekki eins alvarlegt og það lítur út fyrir að vera. En það er þannig að náttúruvernd á Íslandi mun alltaf þurfa að bera keim af því að vera samspil milli verndar og nýtingar. Þessi þjóð hefur ekki efni á öðru en að nýta auðlindir sínar og það sem skiptir okkur öllu máli er hvernig við ætlum að standa að þeirri nýtingu í framtíðinni til að byggja upp mannvænlegt samfélag áfram. Það regluverk sem við höfum byggt upp í kringum umhverfismat þykir orðið mjög þungt, og aðilum sem koma að þessum málum á vinnumarkaðnum þykir það orðið þungt. Samtök iðnaðarins hafa haft orð á þessu í gegnum tíðina og nú síðast var þetta ályktun á ASÍ-þingi um að það þyrfti að fara í þessa vinnu, einfalda þetta regluverk, þó án þess að skerða markmið þess en einfalda það með þeim hætti að atvinnuuppbygging og nýting náttúruauðlinda 

Herra forseti. Ég kannast ekki við dæmi sem eru þannig að það sé hægt beinlínis að segja að einhverjar tilteknar framkvæmdir hafi skerst eða menn fallið frá þeim eða hætt við að fjárfesta á Íslandi vegna þessa regluverks sem hv. þingmaður nefnir. Það sem menn hafa fett fingur út í er sú staðreynd að andmælendur framkvæmda hafa lögboðinn rétt til að koma andmælum sínum á framfæri. Þannig er lýðræðið. Þannig á lýðræðið að byggjast upp. Það á að byggjast upp á skoðanaskiptum og ef því er að skipta hugmyndalegum átökum á milli þeirra sem vilja ráðast í tilteknar framkvæmdir og svo hinna sem hafa ýmis rök gegn því. Ég tel að þau andmæli sem ýmsir þeir sem hv. þingmaður kallar náttúruverndarsinna hafa komið á framfæri hafi stundum orðið til þess að bæta framkvæmdina þegar upp er staðið. Ég er almennt þeirrar skoðunar að við eigum að nýta orkulindirnar með hóflegum hætti til að byggja upp iðnað, stóriðnað ef því er að skipta. Ég held að við eigum gæta þess hins vegar 

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur legið undir miklu ámæli fyrir það að hafa að mörgu leyti brugðist rangt við aðsteðjandi efnahagshruni og er það svo sannarlega ekki að ósekju. Nú kom hæstv. iðnaðarráðherra fram á völlinn á dögunum í þætti á Stöð 2 sem heitir Mannamál og lýsti því yfir að Samfylkingin hefði lagst gegn því sérstaklega að Davíð Oddsson, formaður stjórnar Seðlabankans, yrði yfir svokölluðu neyðarráði embættismanna sem ætti að takast á við aðsteðjandi vandamál. Það er trúlega tillaga sem hæstv. forsætisráðherra lagði sjálfur fram á ríkisstjórnarfundi en Samfylkingin lagðist gegn. Nú spyr ég hæstv. forsætisráðherra hvort það geti virkilega verið þannig á þessum síðustu og verstu tímum að ekkert neyðarráð embættismanna sé starfandi. Við hljótum að gefa okkur að það sé starfandi, en hver er þá yfir því neyðarráði? Þetta vekur miklar grunsemdir. Reyndar kom fram hjá Samfylkingunni á dögunum, lak út af ríkisstjórnarfundi, að formaður bankastjórnar Seðlabanka Íslands væri ekki á ábyrgð þess ágæta flokks, en við hljótum að spyrja okkur hvort þeim ágæta manni sé virkilega sætt í embætti ef ríkisstjórnin treystir honum ekki til þeirra verka og hann nýtur ekki trausts til þess að vera yfir slíku neyðarráði. Ég spyr líka hæstv. ráðherra hvað líði fyrirhuguðum aðgerðum ríkisstjórnarinnar um sameiningu Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands. Eins og greina má af ummælum ýmissa ráðherra Samfylkingarinnar og forsvarsmanna Samfylkingarinnar er það gert til þess m.a. að breyta um yfirstjórn þessara stofnana og ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort vænta megi slíkra breytinga fyrir áramót.

Herra forseti. Það er ekki til neitt í okkar kerfi sem heitir neyðarráð en að sjálfsögðu er starfandi samráðshópur embættismanna úr helstu stofnunum og ráðuneytum sem kemur að þessum vanda sem hefur verið að fást við. Auðvitað segir það sig sjálft. Hópur ráðherra hefur síðan borið meginþungann og ábyrgðina á þeirri vinnu. Hvað varðar sameiningu Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins eða þá hugmynd að færa bankaeftirlitið aftur inn í Seðlabankann sem það mál snýst raunverulega um er því til að svara að sú hugmynd er enn til athugunar. Hún er allra góðra gjalda verð, eins og áður hefur komið fram af minni hálfu, en þetta er eilítið flóknara mál en menn kannski héldu og kallar á lagabreytingar sem verður ekki komið við fyrir áramót svo ég svari spurningu hv. þingmanns hvað það varðar.

Hæstv. forseti. Þessi liður, fyrirspurnir þingmanna til ráðherra, hélt ég að væri til þess gerður að fá svör. Ég spurði hver væri formaður þessa neyðarráðs. Ef ríkisstjórnin og Samfylkingin treysta ekki formanni Seðlabanka Íslands, hver er þá formaður í þessu neyðarráði, hæstv. forseti? Ég spyr líka hæstv. forsætisráðherra í ljósi þess ágæta fundar sem við fulltrúar í viðskiptanefnd áttum með formanni bankaráðs Seðlabankans þar sem hann lýsti því yfir að það væri ekki hann sem tæki ákvörðun um það hvaða ráðherrar mættu á fund fyrir hönd ríkisstjórnarinnar með bankastjórn Seðlabanka Íslands: Hvers vegna boðaði hæstv. forsætisráðherra ekki ráðherra bankamála á fjöldamarga samráðsfundi sem hann átti með yfirstjórn Seðlabanka Íslands? Við hljótum að spyrja að þessu vegna þess að umræddur ráðherra hafur sagt að hann hafi ekki setið fjöldamarga fundi og ekki haft hugmynd um 

Herra forseti. Sundurlausar spurningar af þessu tagi þjóna ekki miklum tilgangi, sýnist mér. En svo ég svari fyrri spurningunni sem fram kom hjá hv. þingmanni talar hann enn um neyðarráð, ég er nýbúinn að segja að það er ekkert til í okkar kerfi sem heitir neyðarráð. Það er hér samráðshópur undir stjórn ráðuneytisstjórans í forsætisráðuneytinu. Hann heitir Bolli Þór Bollason, ef hv. þingmanni finnst það skipta máli. Varðandi það hverjir mæta á einstaka fundi ráðherra með bankastjórn Seðlabankans eða öðrum aðilum eru það auðvitað yfirleitt formenn stjórnarflokkanna sem koma sér saman um hverjir mæta þar og hverjir mæta ekki. Þannig er það. Það er ekki endilega alltaf sama fólkið eða sömu ráðherrarnir sem mæta til slíkra funda. Það fer eftir efni máls, aðstæðum og umræðuefni.

Hæstv. forseti. Í fréttum í morgun bárust þau válegu tíðindi að Rio Tinto Alcan væri hætt við að stækka álverið í Straumsvík og Alcan hefði slegið á frest álveri á Bakka við Húsavík. Í svari við fyrirspurn minni til hæstv. iðnaðarráðherra Össurar Skarphéðinssonar þann 25. nóvember sl. útlistaði ráðherra aðgerðaáætlun iðnaðarráðuneytisins gegn atvinnuleysi. Þar var gert ráð fyrir hundruðum starfa við endurnýjun og stækkun álversins í Straumsvík, uppbyggingu álvers í Helguvík og uppbyggingu stóriðju á Norðurlandi. Öll þessi verkefni eru nú í uppnámi. Því er ljóst að áætlun iðnaðarráðuneytisins um aðgerðir gegn atvinnuleysi er í molum. Vissulega á ástandið á fjármálamörkuðum og tímabundin lækkun álverðs þátt í þessum ákvörðunum en hörð afstaða hæstv. umhverfisráðherra gegn uppbyggingu í iðnaði, þá sérstaklega í stóriðju, hefur einnig haft mikil áhrif, þ.e. þegar hún var ekki önnum kafin við að eltast við ísbirni. Afstaða umhverfisráðherra kemur einnig niður á öðrum iðnaði. Þannig hætti norska fyrirtækið REC í sumar við áform sín um að reisa sólarkísilverksmiðju í Þorlákshöfn og þar er um að ræða umhverfisvænan orkufrekan iðnað sem hefði orðið mikil lyftistöng fyrir Sveitarfélagið Ölfus. Þá er ljóst að áætlanir um gagnaver eru í uppnámi því að án samninga við stóriðju á borð við álver geta orkufyrirtækin ekki ráðist í nauðsynlegar virkjanaframkvæmdir. Þannig er ljóst að innanflokksátök Samfylkingarinnar þar sem hæstv. umhverfisráðherra berst hatrammlega gegn áætlun iðnaðarráðherra um atvinnuuppbyggingu með orkufrekum iðnaði eru farin að valda þjóðinni miklum skaða. Því vil ég spyrja hæstv. umhverfisráðherra eftirfarandi spurninga: Hver er afstaða ráðherrans til uppbyggingar álvers í Helguvík og áforma um stækkun þess? Hyggst ráðherrann áfram beita sér gegn uppbyggingu gagnavera og annarri lítt mengandi orkufrekri starfsemi með því að hindra orkufyrirtækin í að fara í nauðsynlegar virkjanaframkvæmdir? Ætlar ráðherrann áfram að vinna gegn atvinnustefnu hæstv. iðnaðarráðherra og festa þannig í sessi gríðarlegt atvinnuleysi á landinu öllu?

Hæstv. forseti. Þegar svona spurningaflaumur dynur á manni er kannski alveg óþarfi að svara því að fyrirspyrjandinn er búinn að gefa sér allar niðurstöður fyrir fram. Þetta heita „hlaðnar spurningar“ á erlendum tungumálum. Ég skal fara yfir þær, hæstv. forseti. Vegna uppbyggingar álvers í Helguvík hefur frá því snemma á þessu ári allt legið fyrir, öll leyfi sem þarf að hafa. Það er þá fyrirtækisins að klára þær fyrirætlanir ef það ætlar að klára þær þannig að það er engin fyrirstaða í því efni eins og hv. fyrirspyrjandi heldur fram. Hvað varðar Rio Tinto Alcan í Straumsvík fæ ég að vitna í svar hæstv. iðnaðarráðherra til annars fyrirspyrjanda áðan þar sem dregið var til baka það sem fram kom í blöðunum í dag. Það er í raun og veru ekki um neitt slíkt að ræða eins og hv. fyrirspyrjandi heldur fram. Hvað varðar Bakka eru þau mál algjörlega á sínum stað. Ef menn hafa einhvern áhuga á því að reisa álver á Bakka - Alcoa hefur einhvern áhuga á því - gera þeir það. Við skulum muna eftir því að það var Alcoa sem vildi fá viljayfirlýsingu til þriggja ára en ekki 15 mánaða eins og varð niðurstaðan. Það segir kannski þingmönnum eitthvað um áhuga þess fyrirtækis að þeirri uppbyggingu. Og hvað varðar norska fyrirtækið REC Group sem hv. þingmaður talaði um er það einfaldlega ósatt að það hafi verið umhverfismat sem hafi komið í veg fyrir framkvæmdir þess. Þeir ágætu menn ákváðu að fara til Kanada þegar ekki var hægt að tryggja orkuöflun til 2. áfanga og orkan í Kanada var ódýrari en á Íslandi. Að síðustu mótmæli ég því sem hv. þingmaður heldur fram, að ég hafi sérstaklega barist gegn uppbyggingu gagnavera hér á landi. Það hef ég ekki gert. Við höfum unnið þetta saman, við hæstv. iðnaðarráðherra, og það stendur ekkert í vegi þess að byggja upp slík gagnaver hér sé orka fyrir hendi.

Mér finnst einkar athyglisvert að heyra frá hæstv. umhverfisráðherra að ég sé í raun að halda fram ósannindum þegar ég tek bara undir það sem Samtök iðnaðarins, ASÍ og Fjárfestingarstofa, sem er undir iðnaðarráðuneytinu, hafa haldið fram.

Aldrei haldið … umhverfisráðherra.

Jú.

Aldrei.

Algjörlega. Fulltrúar Fjárfestingarstofu mættu á fund hjá iðnaðarnefnd þar sem þeir komu með athugasemdir þess efnis að umhverfismatið og það ferli sem væri í gangi núna gagnvart orkufrekum iðnaði og virkjunum væri í raun farið að hefta erlenda fjárfestingu, 

Hæstv. forseti. Ég heyri að framsóknarmenn eru að verða ákafir í aðdraganda landsfundar. Þeir ættu kannski að velta því fyrir sér í aðdraganda hans hvort þeir ætli að samþykkja þar að segja upp EES-samningnum. Ef þeir ætla að breyta hér grundvelli umhverfislöggjafarinnar þurfa þeir að segja honum upp. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Eygló Harðardóttir geri sér fyllilega grein fyrir því. Þó að ábyrgð og vald þess umhverfisráðherra sem hér stendur sé mikið - of mikið finnst sumum, of lítið finnst öðrum - er það ósköp einfaldlega þannig að sú sem hér stendur ber ekki ábyrgð á eða olli alþjóðlegri kreppu á fjármálamörkuðum eða annarri þeirri óáran á fjármálamörkuðum sem yfir okkur dynur sem veldur því að fyrirtæki eru að draga saman, hætta við framkvæmdir og annað það sem allir standa frammi fyrir þessa dagana. 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2009 frá meiri hluta fjárlaganefndar en meiri hlutann skipa ásamt mér hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, varaformaður nefndarinnar, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Guðbjartur Hannesson, Illugi Gunnarsson, Ármann Kr. Ólafsson, Ásta Möller og Herdís Þórðardóttir, sem sat lokafundinn í fjarveru Bjarkar Guðjónsdóttur. Þessir hv. þingmenn eru meðflutningsmenn mínir á áliti þessu og framlögðum breytingartillögum. Miklar breytingar hafa orðið á íslensku efnahagsumhverfi frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram á Alþingi þann 1. október sl. Hin snöggu umskipti hafa eðlilega sett mark sitt á störf fjárlaganefndar og ríkisstjórnar í fjárlagaferlinu. Nefndin hóf störf strax í byrjun september sl. og átti viðtöl við fulltrúa sveitarfélaga sem gerðu henni grein fyrir erindum sínum. Frá því að nefndin hóf störf við afgreiðslu frumvarpsins hefur hún haldið á fimmta tug funda og átt viðtöl við fjölmarga aðila. Að þessu sinni skipti fjárlaganefndin sér í þrjá undirnefndir þar sem hver og ein tók fyrir afmörkuð málefnasvið. Sú vinna gekk vel að mati nefndarmanna. Einnig voru á annað hundrað viðtöl við hagsmunaaðila um umsóknir þeirra um fjárveitingar til tiltekinna verkefna. Fulltrúar frá fjármálaráðuneyti komu á fund nefndarinnar til viðræðna um tekjuhlið frumvarpsins. Þá hefur nefndin kallað fyrir fulltrúa ráðuneyta og einstakra stofnana. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa getur fjárlaganefnd vísað til annarra fastanefnda þeim þáttum fjárlagafrumvarpsins sem fjalla um málefnasvið þeirra. Með bréfum, dagsettum 9. október og 20. nóvember sl., óskaði nefndin eftir álitum fastanefnda þingsins um þá þætti frumvarpsins sem varða málefnasvið hverrar um sig. Nefndirnar hafa skilað álitum og eru þau birt sem fylgiskjöl með nefndarálitinu eins og fyrir er mælt í þingsköpum. Álit nefnda um úthlutun úr safnliðum verða birt í þingskjölum við 3. umr. samkvæmt ákvörðun fjárlaganefndar. Nefndin hefur lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem henni bárust. Breytingartillögur sem varða afgreiðslu þeirra verða til umfjöllunar við 3. umr. samkvæmt ákvörðun fjárlaganefndar. Unnið er að frekari áætlunum um vissa útgjaldaliði frumvarpsins sem þurfa frekari skoðunar við, m.a. vaxtagjöld af auknum skuldum sem ríkissjóður þarf að taka á sig í kjölfar áfalla í fjármálakerfi landsins. Einnig er unnið að endurmati á verðlags- og gengisforsendum frumvarpsins. 5. og 6. gr. bíða enn fremur 3. umr. fjárlaga. Þær breytingartillögur sem nú eru lagðar fram við 2. umr. eru tillögur þær sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og voru teknar til umfjöllunar í fjárlaganefnd í annarri viku desember. Þar að auki er í breytingartillögunum sá hluti tillagna forsætisnefndar um fjárheimildir Alþingis 2009 sem lýtur að rekstri þingsins og stofnana þess. Hér verður fyrst gerð stuttlega grein fyrir meginbreytingum sem varða tekjuhlið frumvarpsins. Í endurskoðaðri tekjuáætlun efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytis er gert ráð fyrir að tekjur verði 395,8 milljarður kr. sem er 54,6 milljarða kr. lækkun frá frumvarpinu. Ríkisstjórnin leggur m.a. til að tekjuskattur einstaklinga verði hækkaður um 1 prósentustig, úr 22,75% í 23,75%. Með því munu tekjur ríkissjóðs hækka um 7 milljarða króna frá því sem áður var áformað. Tekjujöfnuður verður -93,1 milljarður kr. þannig að hallinn eykst um 36,2 milljarða kr. Efnahags- og skattanefnd mun síðan einnig gera grein fyrir áhrifum skattalagabreytinga á tekjur ríkissjóðs fyrir 3. umr. fjáraukalaga og fjárlaga. Breytingartillögur þær sem eru til umfjöllunar við 2. umr. nema samtals 18,3 milljörðum kr. til lækkunar á sundurliðun 2 í frumvarpinu. Mun ég ekki gera ítarlega grein fyrir gjaldatilfærslum niður á einstaka liði. Þó ber að nefna að í tillögum ríkisstjórnarinnar sem lagðar voru fyrir fjárlaganefnd Alþingis við 2. umræðu fjárlaga er gert ráð fyrir að í sparnaðartillögum í rekstrarútgjöldum og tekjutilfærslum nemi u.þ.b. 19 milljörðum króna eða um 4,5 % af heildarútgjöldum ríkissjóðs til þessara málaflokka. Er bæði um að ræða hagræðingu í núverandi rekstri og frestun verkefna sem ekki eru komin til framkvæmda. Með þessum og fleiri aðgerðum mun halli ríkissjóðs verða 165–170 milljarðar króna en hefði að óbreyttu geta orðið u.þ.b. 215 milljarðar. Í áætlunum ríkisstjórnarinnar er gengið út frá því grundvallarviðmiði að sparnaður komi sem minnst niður á velferðarkerfinu, menntakerfinu, heilbrigðiskerfinu og löggæslu en þess í stað verði meiri áhersla lögð á hagræðingu í rekstri ráðuneyta og hefðbundinna stjórnsýslustofnana. Staðinn er vörður um kjarabætur til millitekju- og láglaunahópa. Hlutfallslega verður mesti samdráttur rekstrargjalda í utanríkisþjónustunni og hjá æðstu stjórn ríkisins en almennt er samdráttur í rekstri ráðuneyta á bilinu 5–7%. Gert er ráð fyrir að gjöld og samningar sem taka breytingum á milli ára samkvæmt verðlagi hækki í samræmi við þær áætlanir sem settar voru fram í fjárlagafrumvarpinu í byrjun október þar sem verðhækkanir ársins 2008 voru áætlaðar 11,5% en hækkun ársins 2009 var áætluð 5,7%. Er þetta nokkuð lægra en mælingar og spár gera ráð fyrir nú. Engu að síður mun lágmarksframfærslutrygging almannatrygginga hækka til jafns við hækkun vísitölu neysluverðs á árinu 2008 og spár ársins 2009 sem leiðir til tæplega 20% hækkunar um næstu áramót fyrir þá sem lægstar hafa bæturnar og 9,6% hækkun fyrir aðra bótaþega. Kjör lægst settu lífeyrisþeganna hafa aldrei verið betri samanborið við lægstu laun í landinu. Af einstökum liðum má nefna að fallið verður frá aukningu útgjalda til þróunaraðstoðar, mótframlagi í endurhæfingarsjóð verður frestað, framlög til sókna verða lækkuð, fallið verður frá framlögum í rannsókna- og tækjasjóði og ýmsir styrkjaliðir verða lækkaðir. Talsverður samdráttur verður í nýframkvæmdum á árinu 2009 frá því sem áður var áformað. Samtals mun lækkun framkvæmda nema um 11 milljörðum króna eða 21% af áætluðum kostnaði við nýframkvæmdir ársins. Þrátt fyrir þessar breytingar munu framkvæmdir næsta árs nema ríflega 41 milljarði króna sem er svipuð upphæð og framkvæmt var fyrir á þessu ári. Það þýðir að árið 2009 verður samt sem áður eitt mesta framkvæmdaár sögunnar með tilliti til fjárveitinga ríkisins. Helmingur af sparnaði í nýframkvæmdum verður í vegagerð en af öðrum einstökum liðum má nefna að frestun verður á framkvæmdum vegna nýrrar flugvélar og varðskips Landhelgisgæslunnar. Dregið verður úr fjölgun leiguíbúða og húsbyggingu á vegum Stofnunar Árna Magnússonar verður slegið á frest. Að lokum er gerð grein fyrir breytingu á B- og C-hluta stofnana í þingskjölum 339 og 340. Mun ég ekki víkja að þeim breytingum hér í ræðu minni né öðrum sem ríkisstjórnin lagði fram en varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, mun flytja hér ræðu síðar í dag þar sem hann mun fjalla um nokkrar breytingar og fjárlagagerðina. Breytt verkaskipting milli heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytis, m.a. um öldrunarmál í upphafi ársins, hefur í för með sér flutning á milli liða í fjárlögum. Skiptingu og útfærslu fjárheimilda til rekstrar öldrunarþjónustu milli ráðuneytanna er ekki lokið og nú er fyrirhugað að tillögur um það efni komi fram við 3. umræðu frumvarpsins. Það kann að hafa í för með sér flutning á milli fjárlagaliða til leiðréttingar þar sem um er að ræða tugi milljarða. Þá er þess vegna afar mikilvægt milli 2. og 3. umr. að endurrýna þær tillögur sem hér eru sýndar og mun ég fara þess á leit fyrir hönd fjárlaganefndar að félagsmálaráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti hafi með sér samráð og samvinnu um endurrýni á ráðstöfun fjár, fjárheimildum, á nokkrum tilgreindum fjárlagaliðum sem snerta verkefnatilflutninginn eins og greint var frá við 1. umr. um fjárlagafrumvarpið. Stór hluti vinnu fjárlaganefndar undanfarnar vikur hefur verið að fjalla um atriði er tengjast safnliðum frumvarpsins svo og verkefnum tengd húsafriðun, bátafriðun svo og ýmsum fornleifaverkefnum. Í ljósi þess að umsóknum og beiðnum um fundi hefur alltaf fjölgað á milli ára vil ég ítreka þá skoðun mína að skoða verði í heild vinnulag Alþingis sem í nokkru gæti leitt af sér styrkingu sjóða en ekki síður að umræddir fundir fari fram mun fyrr á árinu en ella. Um þessi atriði þarf að nást sátt innan Alþingis en uppi eru þverpólitískar skoðanir á núverandi vinnulagi. Tel ég að brúa megi bil beggja hópa í þessum efnum eins og svo oft áður þegar kemur að samvinnu og sáttum. Hér við 2. umr. verður ekki fjallað um úthlutunartillögurnar en það verður gert við 3. umr. Hæstv. forseti. Ég vil nota tækifærið og gera að umtalsefni nokkur atriði sem lúta að gerð fjárlaga og vinnu Alþingis í kjölfar framlagningar frumvarpsins. Það hefur alltaf verið afar mikilvægt í mínum huga að vel takist til um gerð rammafjárlaga á komandi árum, þau eiga að vera það leiðarljós sem stofnanir geta stuðst við. Með frumvarpinu var í fyrsta sinn lagður fram rammi um umfang og forgangsröðun ríkisútgjalda til næstu fjögurra ára í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Sett er fram meginstefna í hagstjórn og viðmið um tekjuöflun og raunvöxt útgjalda ríkissjóðs. Því miður hafa þær forsendur sem frumvarpið byggði á brostið að nokkru og nú ríkir veruleg óvissa um þróun ýmissa hagstærða. Fjárlagarammi til nokkurra ára styrkir hins vegar vinnu ráðuneytanna en ekki síður hefur fjárlaganefndin aðra aðkomu og skýrari að yfirferð frumvarpsins og vinnu við breytingartillögur. Það er ekki heppilegt vinnulag að verða á fjölmörgum löngum fundum í aðdraganda þessarar vinnu að kalla eftir minnisblöðum og skýringum sem þyrftu að berast á hraða ljóssins. Eins er ekki heppilegt að stór hluti af tíma fjárlaganefndar hitti á þessum tíma ársins aðila vegna einstakra verkefna vítt og breitt um landið. Það má gera á öðrum tíma eins og ég hef áður vikið að. Ég hef verið talsmaður þess að styrkja yfirferð þingsins á lokafjárlögum, taka til umfjöllunar allar stjórnsýsluúttektir Ríkisendurskoðunar en ekki hvað síst að styrkja eftirlitshlutverk þingsins sem tengist framkvæmd fjárlaga. Okkur hefur orðið nokkuð ágengt í þessum efnum að mínu mati undanfarna mánuði. Samskipti þingsins og undirstofnana þess eru nú með betri hætti en áður. Upplýsingar koma fyrr en mikilvægast er að fjárlaganefndarsvið hefur nú beinan aðgang að upplýsingakerfum ríkisins til að yfirfara, stemma og rýna þær fjárveitingar sem til staðar eru. Á undanförnum árum hefur fjármunum verið ráðstafað umfram heimildir á allt að fjórðungi fjárlagaliða. Agi og festa skipta miklu þegar kemur að fjármálastjórn og ráðstöfun fjármuna. Vissulega geta verið eðlilegar skýringar á því af hverju ráðstöfun er ekki í samræmi við heimildir en í samanburði við þær þjóðir sem við berum okkur gjarnan saman við þekkist það ekki að ráðstöfun fari fram án heimildarákvæða. Það er því hlutverk okkar allra sem komum að fjárlagagerðinni og framkvæmd fjárlaga að tryggja að við höldum okkur innan þess ramma og við það skipulag sem okkur er skapað. Ákvæði reglugerðar um framkvæmd fjárlaga eru skýr og gefa fyrirmæli um að virða beri fjárlögin til fjárheimilda en ekki að líta á þau sem áætlun sem aðeins beri að hafa til hliðsjónar. Það er skýrt að Alþingi fer með fjárveitingavaldið og það er á ábyrgð Alþingis, ráðuneyta og forstöðumanna stofnana að sjá til þess að fjárlög séu virt. Strax í upphafi þegar núverandi fjárlaganefnd kom saman fyrir 18 mánuðum síðan voru gefin skýr fyrirheit um að fjárlaganefndin mundi á komandi mánuðum og árum sinna því hlutverki sínu er lýtur að eftirliti með framkvæmd fjárlaga. Það tengist þeirri ábyrgð sem fjárlaganefndinni er falin fyrir hönd Alþingis en hún fer með fjárveitingavaldið. Nefndin breytti verulega um vinnulag og hefur fjallað ítrekað um framkvæmd fjárlaga og er það er vel. Ber einnig að nefna að mikilvægt er að reglur um flutning fjárheimilda á milli verkefna og á milli ára verði gerðar skýrari en þær virðast nú vera. Þá ber að leggja áherslu á að sameiginlegur skilningur um grundvallaratriði er varðar framkvæmd fjárlaga þarf að vera til staðar hverju sinni hjá þeim aðilum sem vinna að framkvæmdinni og/eða eftirlitinu. Á það virðist skorta að nokkru leyti. Ríkisendurskoðun hefur á undanförnum árum gert athugasemdir í skýrslum sínum um framkvæmd fjárlaga við að stofnanir hafi farið fram úr fjárheimildum án þess að gripið sé til aðgerða eins og reglur segja til um. Ítreka ber því mikilvægi þess að endurrýna og gera úrbætur á verklagi sem miða að því að framkvæmd fjárlaga sé með betri hætti en nú er. Niðurstaða fjölmargra skýrslna, greinargerða og yfirlita frá fjármálaráðuneytinu til fjárlaganefndar sýna að þess er þörf. Fjárlaganefndin hefur tekið þátt í þessu átaki með fjármálaráðuneytinu og Ríkisendurskoðun og er það von mín að sú niðurstaða leiði okkur að markvissari ríkisrekstri og meiri aga og festu í kerfinu en það er það sem við höfum leitað eftir og viljum finna stað. Forseti Alþingis skipaði nýlega nefnd sem skilar á næsta ári skýrslu um þingeftirlit. Vonandi mun sú skýrsla leiða til þess að hlutverkin verði skýrari og framkvæmdinni fundinn farvegur. Í ljósi breytinga á römmum stofnana verður erfiðara fyrir forstöðumenn að stýra fjármálunum en ella hefði orðið. Stjórnunarleg og fjárhagsleg ábyrgð þurfa að fara saman. Forstöðumenn bera ábyrgð á því að viðkomandi stofnun haldi sig innan ramma fjárlaga því að samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, bera forstöðumenn og stjórnir stofnana ábyrgð á því að fjárhagsráðstafanir þeirra séu í samræmi við heimildir. Þá má minna á að stjórn stofnunar hefur þær skyldur sem forstöðumenn hefðu ella þar sem skipuð er stjórn til þess að annast rekstur. Þetta á t.d. við E-hluta stofnanir ríkisins. Fjárlaganefnd vinnur nú sameiginlega að gerð frumvarps um breytingar á lögum um Ríkisendurskoðun, nr. 86/1997, þar sem gert er ráð fyrir að við 1. mgr. 10. gr. bætist nýr málsliður sem heimili Ríkisendurskoðun að veita fjárlaganefnd Alþingis aðgang að þeim gögnum sem hún aflar samkvæmt 1. mgr. áðurnefndra laga. Nefndarmenn verða þá bundnir þagnarskyldu um vitneskjuna sem þeir fá í nefndinni ef ríkisendurskoðandi kveður svo á um. Það mun styrkja mjög aðkomu og eftirlitshlutverk Alþingis gagnvart E-hluta stofnunum. Fjárlaganefnd mun hér eftir sem hingað til fylgjast með framkvæmd fjárlaga innan ársins en beinir þeim tilmælum til stjórnvalda að halda sig innan heimilda fjárlaga sem mun auðvelda ríkisreksturinn, áætlunargerðina og um leið hefur það jákvæð þjóðhagsleg áhrif. Ég held einnig að það sé nauðsynlegt í ljósi stöðunnar að kalla á þá aðila sem fara með þessi mál í byrjun næsta árs, ræða við þá, gera ákveðnar kröfur um verklag, upplýsingar o.s.frv. Fram kom við 1. umr. fjárlaga að nauðsynlegt er að fjárlaganefnd fari ítarlega ofan í málefni ráðuneyta og undirstofnana þeirra. Eins og ég sagði áðan stendur í nefndarálitinu að nefndin hélt á fimmta tug funda og fékk hundruð gesta á fundi sína m.a. til að fá skýra mynd á rekstri einstakra stofnana og ráðuneyta. Af því tilefni vil ég árétta að gott samstarf var í nefndinni. Ég vil sérstaklega þakka nefndarfólki í fjárlaganefnd fyrir gott samstarf í þeirri vinnu. Að sjálfsögðu getur stjórn og stjórnarandstöðu greint á í ýmsum málum, það geta verið uppi ólíkar skoðanir. Ég ítreka hins vegar þann vilja minn sem formaður að ná fram sem bestum upplýsingum og rökræðum í starfi nefndarinnar og þeir sem eldri og reyndari eru en ég í störfum fjárlaganefndar hafa vafalaust tekið eftir þeirri stefnubreytingu sem innleidd hefur verið í vinnubrögðum nefndarinnar. Þar hefur verið tekið upp nýtt vinnulag sem á eftir að þróast enn frekar. Um leið og ég þakka nefndarmönnum meiri hlutans og minni hlutans þann stuðning sem myndast hefur um hið nýja vinnulag vil ég samt sem áður sérstaklega þakka hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar, þeim Jóni Bjarnasyni, Guðjóni A. Kristjánssyni og Magnúsi Stefánssyni, fyrrverandi formanni fjárlaganefndar, en ekki síður fyrrverandi fjárlaganefndarmanni Bjarna Harðarsyni. Nærvera þeirra umliðnar vikur og mánuði hefur verið okkur hinum ómetanleg í því aðhaldi sem þeir sýna okkur í stjórnarmeirihlutanum. Þá ber að þakka starfsfólki nefndasviðs Alþingis sérstaklega, þá einkum fjárlaganefndarskrifstofu sem hefur lagt á sig ómælda vinnu undir gífurlegu vinnuálagi. Það starfsfólk á heiður skilinn fyrir skipuleg og fagleg vinnubrögð en nefndarmenn meiri og minni hluta hafa notið aðstoðar þeirra í hvívetna. Þá hefur nefndin notið aðstoðar Ríkisendurskoðunar og fjármálaráðuneytis og einnig hafa einstök ráðuneyti veitt nefndinni upplýsingar og aðstoð. Hæstv. forseti. Það er með mikilli ánægju sem ég lýk máli mínu og ítreka það sem áður hefur komið fram á hinu háa Alþingi: Við höfum öll sett okkur afar metnaðarfull markmið á mörgum sviðum sem öll eiga það sameiginlegt að stuðla að aukinni velsæld íslensku þjóðarinnar. Við núverandi hagstjórnar- og efnahagsaðstæður skiptir miklu að geta horft fram á veginn til að gera sér enn betur grein fyrir því hvert stefnir í ríkisrekstrinum og um leið hjá íslenskri þjóð.

Herra forseti. Ég tek undir þau orð formanns um að nefndarmenn í fjárlaganefnd leggja sig að sjálfsögðu fram um að vinna sem best saman að þeim málum sem fyrir þá eru lögð. Tel ég að allur hópurinn sem þar vinnur leggi sig fram hvað það varðar. Hinu get ég ekki deilt með formanni fjárlaganefndar að það sé skemmtilegt að mæla fyrir einu mesta niðurskurðarfrumvarpi til fjárlaga sem ég hugsa að mælt hafi verið fyrir í sögu íslenska lýðveldisins, bæði er stórfelldur niðurskurður og halli á ríkissjóði og ríkisbúskapnum meiri en nokkru sinni fyrr og ekki verður séð fyrir endann á honum að óbreyttu. Ég vek líka athygli á því að þegar nefndin fékk tillögur ríkisstjórnarinnar til 2. umr., gjaldahliðina, lá hvorki fyrir frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið né gjalda- og tekjustaða einstakra stofnana og ríkissjóðs. Þess vegna vil ég spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort honum finnist það í raun forsvaranleg vinnubrögð að afgreiða gjaldahlið frumvarpsins að stærstum hluta, bæði á stofnanir og verkefni ríkissjóðs, án þess að við höfum nokkra hugmynd um hver staða þessara stofnana eða ríkissjóðs er 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir spurningar um forsvaranleg vinnubrögð og lokastöðu stofnana á árinu. Ég get sagt og verð að vera heiðarlegur í því að ég hefði auðvitað viljað hafa það fyrir framan mig hvað varðar áætlunargerðina að staðan væri betri og ljósari gagnvart hugsanlegri lokastöðu stofnana. Við höfum fengið níu mánaða yfirlitið í fjárlaganefnd og séð að um 20% stofnana eru komin fram úr. Fjáraukalagafrumvarpið hefur verið lagt fram í dreifingu þannig að við getum notað þær upplýsingar og skoðað á móti níu mánaða uppgjörinu. Hins vegar væri það mikill kostur eins og hv. þingmaður benti á að lokastaða ársins væri ljós. Við höfum ekki fengið þær spátölur inn á borð til okkar en hins vegar hefur maður í sjálfu sér getað áætlað lokaniðurstöðuna en hún hefur ekki borist formlega. Ég vil alla vega segja það hér, virðulegur forseti, að það hefði verið kostur frekar en galli að hafa lokastöðuna þegar við förum yfir þessar áætlanir og inn í þessa umræðu.

Herra forseti. Þegar gerðar eru tillögur um nærri 7 milljarða kr. niðurskurð í heilbrigðismálum án þess að hafa hugmynd um hver er staða Landspítalans eða heilbrigðisstofnana um allt land - við vitum samt að lauslegar tölur gera ráð fyrir milljarða króna halla á þessu ári sem þýðir að það er innbyggður halli til næsta árs - hvernig er þá hægt að ganga frá gjaldahlið ef ekki eru fengnar niðurstöður? Enn fremur vil ég spyrja hv. þingmann, formann fjárlaganefndar: Það liggur ekki heldur fyrir tekjuáætlun, það liggja heldur ekki fyrir heildarútgjöld ríkissjóðs hvað varðar vexti, vaxtagjöld á næsta ári og þarnæsta ári eða lántökur og lántökukostnaður, hvernig á að vinna að fjárlagafrumvarp með þeim hætti? Ég ítreka að þær tillögur sem hér eru lagðar fram fengu nánast enga umræðu í fjárlaganefnd, 

Virðulegi forseti. Ég vék að því í frábærri ræðu minni áðan að unnið væri að endurmati á verðlags- og gengisforsendum frumvarpsins  En ég get hins vegar tekið undir orð hv. þingmanns að það hefði auðvitað verið betra fyrir okkur að þessar tillögur hefðu verið komnar fyrr fram, að við hefðum haft meiri tíma til þess að fara yfir þær. En staðan er einfaldlega þessi og þess vegna skiptir máli að við notum tímann í dag og næstu daga til þess að endurrýna þær upplýsingar sem komnar eru fram og þá sérstaklega fjáraukann sem lagður var fram í dag.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Gunnari Svavarssyni, formanni fjárlaganefndar, og þakka fyrir gott samstarf í nefndinni. En ég kem hér upp til að tala á svipuðum nótum og hv. þm. Jón Bjarnason. Það liggur fyrir að fjárlaganefndin fékk þessar breytingartillögur á fimmtudagsmorgni. Búið var að afgreiða þær út úr nefndinni sólarhring síðar án grundvallarumfjöllunar um tillögurnar. Það liggja ekki fyrir forsendur áætlana, þjóðhagsspá hefur ekki verið endurskoðuð, fjáraukalagafrumvarp hafði ekki komið fram o.s.frv. Minni hlutinn mótmælti því að fjárlaganefndin afgreiddi frumvarpið frá sér á þeim tíma á þeim forsendum að allar þessar mikilvægu grundvallarupplýsingar skorti. Ég vil því spyrja hv. þm. Gunnar Svavarsson, formann fjárlaganefndar, að því hvort hann sé einlæglega þeirrar skoðunar að það hafi hreinlega verið tækt að afgreiða frumvarpið frá fjárlaganefndinni á þessum tíma miðað við stöðuna. Ég vil jafnframt spyrja hv. þingmann að því hvort hann líti svo á að ef þessi gögn berast ekki áður en fjárlaganefndin lýkur umfjöllun um málið fyrir 3. umr. hvort yfir höfuð komi til greina að afgreiða fjárlög fyrr en grundvallarforsendur liggja fyrir. Þær gera það ekki í dag. En ég vil taka það fram, virðulegi forseti, að formaður fjárlaganefndar hefur lagt sig fram um að kalla eftir þeim upplýsingum sem um hefur verið beðið þannig að ég undirstrika að ég er ekki að beina þessu til hans sérstaklega en fyrir liggur að allar grundvallarforsendur vantar. Það er í raun og veru með ólíkindum ef stjórnarmeirihlutinn á Alþingi hugsar sér að afgreiða fjárlög fyrir árið 2009 miðað við að slíkar forsendur liggi ekki fyrir.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrrverandi formanni fjárlaganefndar, Magnúsi Stefánssyni, fyrir þessar tvær spurningar. Fyrri spurningin fjallaði um hvort hægt hefði verið að afgreiða þessar tillögur út úr nefndinni eins og komið var varðandi þær upplýsingar sem við höfðum. Ég get svarað því svo að meiri hlutanum þótti það greinilega því að tillögurnar eru komnar til umræðu núna. Það liggur því alveg skýrt fyrir. Hins vegar vil ég ítreka það sem ég sagði áðan í andsvari mínu að ég hefði viljað hafa rýmri tíma. Ég hefði líka viljað hafa enn betri upplýsingar og geri ráð fyrir að það eigi við um alla í fjárlaganefndinni. Þess vegna var tekin sú ákvörðun að tillögur ríkisstjórnarinnar sem komu fram í síðustu viku væru einungis til umfjöllunar við 2. umr. en ekki þær tillögur aðrar sem væntanlega verða teknar upp við 3. umr. í ljósi þess að fleiri upplýsingar eiga eftir að berast okkur. Það er svarið við síðari spurningunni, virðulegi forseti, það er tiltrú mín að þessar upplýsingar muni berast og ég mun einfaldlega leggjast á bæn og biðja þess að þær berist nú á næstu dögum, sérstaklega í ljósi þess að fjáraukalagafrumvarpið verður lagt fram í dag.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. En ég vil líka velta því upp við hv. þingmann, formann fjárlaganefndar, að á þeim breytingartillögum sem liggja fyrir er flatur niðurskurður t.d. á velferðarstofnanir og við vitum að margar stofnanir hafa átt í miklum rekstrarvanda. Við sáum frumvarp til fjáraukalaga bara fyrir klukkutíma síðan og þar kemur fram að gert er ráð fyrir fjárheimildum til nokkurra þessara stofnana til að mæta hluta af þessum vanda. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér framhald í rekstri þessara stofnana miðað við að eftir stendur ákveðinn rekstrarhalli og miðað við það að í breytingartillögunum er gert ráð fyrir flötum niðurskurði upp á um það bil 3% á þessar stofnanir? Hvernig sjá meiri hluti fjárlaganefndar og hv. þingmaður fyrir sér að þessar stofnanir verði reknar á næsta ári?

Virðulegi forseti. Ég vék að því hér áðan hvað það væri mikilvægt að halda vel utan um reksturinn á næsta ári, sérstaklega í ljósi þess ástands sem við stöndum frammi fyrir. Það er mikilvægt að framkvæmd fjárlaga sé með réttum hætti. Hins vegar er það svo að gengið er inn í vel flestar stofnanir af hálfu ríkisins. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að á mjög mörgum stofnunum verður erfitt að láta enda ná saman eins og víða annars staðar í þjóðfélaginu. Þess vegna skiptir verulegu máli að Alþingi, ráðuneytin og ekki síst fjármálaráðuneytið séu á vaktinni. Ég veit að sveitarstjórnir ætla almennt séð að taka upp áætlunargerð strax á vormánuðum. Mér finnst það ekki vera eitthvað sem við þurfum að hræðast að frumvarpið og lögin verði tekin upp oftar en hefur verið á undanförnum árum. Við eigum að horfa til þess að nauðsynlegt geti reynst að gera 

Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að það fýkur eiginlega í mig þegar ég hlusta á þá umræðu sem hér fer fram og skoða þau gögn sem liggja til grundvallar. Maður spyr sig bara: Á þetta að vera eitt allsherjargrín, þessi umræða? Fjárlögin eru það skjal sem er mest stefnumarkandi af þeim sem lögð eru fram á haustþingi. Fjárlögin sýna hvernig við ætlum að greiða út í samfélagið á næsta ári. Umræðan og nefndarálit meiri hlutans sýna að við erum algjörlega í lausu lofti. Það liggja engin grundvallargögn hér að baki, ekki nokkur. Nefndarálit meiri hlutans - það er ekkert í því. Það er rúmlega ein blaðsíða en það er ekkert efnisinnihald í því þannig að það er eiginlega ekkert um að tala hérna. Ég vil spyrja hv. þm. Gunnar Svavarsson: Er þetta bara tómt grín þessi umræða sem við erum að fara í gegnum núna í dag? Það liggur ekkert á bak við hana. Af hverju er nefndarálitið svona rýrt frá meiri hlutanum? Er það ekki af því að það er ekkert hægt að segja? Er það ekki bara sannleikurinn? Það er ekkert hægt að segja. Er það ekki algert rugl að við séum að fara að afgreiða fjárlög á næstu dögum? Mér heyrðist hv. þm. Gunnar Svavarsson gera sér eilítið grein fyrir þessu með því að tala um að kannski ætti bara að taka fjárlögin upp oftar. Er það ekki bara það eina sem við getum gert í stöðunni, þ.e. að afgreiða ekki fjárlög til eins árs? Það hlýtur bara að vera „djók“, eins og unglingarnir segja, í stöðunni. Það bara getur ekki verið að það sé hægt. Það vantar grundvallarforsendur. Þurfum við að afgreiða einhver „smotterísfjárlög“ núna til einhverra vikna eða mánaða? Er það ekki bara staðan sem við erum í?

Virðulegi forseti. Nefndarálit meiri hlutans við 2. umr. er í sjálfu sér ekkert rýrara en það hefur verið undanfarin ár og áratugi. Það samanstendur af stuttum inngangi og síðan heilmiklum sundurliðunum og yfirliti. Mesta breytingin er kannski sú að fjárlaganefndin tók ákvörðun um það sameiginlega, þ.e. stjórnarmeirihluti og stjórnarandstaða, að flytja til ákveðna þætti í umræðunni yfir til 3. umr. Þess vegna má segja að það sé örlítið rýrara en ella hefði orðið af því að við klipptum út ákveðna kafla úr nefndarálitinu. En að öðru leyti er það nákvæmlega eins og verið hefur undanfarin ár. Það kemur einnig fram í nefndarálitinu og kom fram í ræðu minni að hér eru til umræðu breytingartillögur ríkisstjórnarinnar við frumvarpið sem lagðar voru fram fyrir fjárlaganefnd í síðastliðinni viku. Meiri hlutinn tók ákvörðun um að þær mundu einar standa í 2. umr. auk tillagna sem forsætisnefnd Alþingis hafði lagt fram varðandi rekstur þingsins þannig að það liggur ljóst fyrir. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan að mér finnst að ósekju mega taka fjárlög ársins upp ef þannig stendur á. Þannig á það almennt að vera ef rekstur stofnana eða rekstur ríkisins í heild sinni gengur ekki upp miðað við þær heimildir sem við eigum að veita. Við eigum þá ekki að vera hrædd að taka það til umfjöllunar. Venjan hefur hins vegar verið sú að því hefur alltaf verið ýtt til haustsins og núna er því ýtt til þriðju viku desembermánaðar sem er ekki gott að mínu mati. Ég fjallaði ítarlega um framkvæmd fjárlaga í ræðu minni áðan og var það í raun og veru meginuppstaða 

Virðulegur forseti. Ég fullyrði að nefndarálit meiri hlutans er núll og nix. Það er ekkert í því, það er ótrúlega rýrt. Við erum að fjalla um stefnumótandi skjal og fáum ekkert að vita enda kannski ekki mikið hægt að segja. Þá skulu menn bara viðurkenna það. Ég heyri að það er smáskilningur á því hjá hv. þm. Gunnari Svavarssyni. Ég vil bara fá það skýrt fram hjá leiðtoga meiri hlutans í fjárlagagerðinni hvort ekki sé rétt skilið hjá mér að taka eigi upp fjárlögin mjög fljótlega eftir að þau hafa verið samþykkt. Það hlýtur þá að þýða að samþykkt verða fjárlög bara til stutts tíma. Við getum ekki samþykkt fjárlög til eins árs. Það er ekki hægt í stöðunni af því við fáum engin gögn. Við vitum ekki hvaða forsendur liggja að baki. Þær eru ekki til. Þetta hljóta því að verða skammtímafjárlög. Svo vil ég líka segja að það er niðurlægjandi fyrir þingið að fá sendar tillögur frá ríkisstjórninni og hafa engan tíma til þess að skoða þær, 

Virðulegi forseti. Það sem ég gaf hér í skyn áðan var einfaldlega að fjárlaganefndin væri tilbúin til þess að fjalla um fjárlögin inn í vorið eða rýna þau hverju sinni. Við verðum hins vegar að gera okkur grein fyrir því að fjárlögin eru hér samþykkt með tilliti til fjárreiðulaga og það er heimildarfærsla eitt ár fram í tímann. Í ljósi þess ástands sem við stöndum frammi fyrir hlýtur það augljóslega að gerast að fjárlaganefndin - og þá Alþingi - rýni enn frekar í fjárlögin með hliðsjón af framkvæmd fjárlaganna, hvernig hún gengur fyrir sig. Það mun þá hugsanlega birtast í fjáraukalögunum. Ég ætla ekki að spá um hvort það gerist eða þurfi að gerast. Hins vegar þurfum við öll að vera á vaktinni. Ég vísaði til þess í ræðu minni áðan hverjar ábyrgðir forstöðumanna og ráðuneytanna væru í þeim efnum til að vakta heildarkerfið þegar vindur fram í næsta ár, þess vegna strax í janúar eða febrúar.

Herra forseti. Við ræðum hér fjárlagafrumvarp ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar við 2. umr. Staðreyndin er sú að frumvarpið, sem nú er lagt fram og snertir megingjaldahlið frumvarpsins, er gjörbylting. Gjörbreyting frá því frumvarpi sem lagt var fram í haust. Komið hefur fram hjá hv. formanni fjárlaganefndar, Gunnari Svavarssyni, að tillögur ríkisstjórnarinnar, sem þetta frumvarp er, voru nánast ekkert ræddar í fjárlaganefnd heldur var þar af hálfu meiri hlutans lögð áhersla á að þetta væru tillögur ríkisstjórnarinnar sem meiri hlutinn mundi síðan láta ganga áfram til Alþingis. Ég skil svo sem vandræðagang og erfiða stöðu meiri hlutans sem lætur kúga sig með þeim hætti að lúta gjörsamlega valdi ráðherranna og ríkisstjórnarinnar en allt þetta fær samt engan veginn staðist. Að meiri hluti fjárlaganefndar skuli ekki hafa haft bolmagn til að krefja ríkisstjórnina um annað vinnulag en við nú stöndum frammi fyrir. Þess vegna verður að segja að tillögurnar sem hér eru lagðar fram af meiri hluta ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar eru í sjálfu sér ráðherratillögur og hefði verið eðlilegra að ráðherra hefði sjálfur mælt fyrir þeim, því ekki er svo að nefndin hafi fjallað um þær að neinu marki. Það er líka svo að fjárlög sýna stefnu viðkomandi ríkisstjórnar. Fjárlögin sýna í raun hvernig og hvar aflað skal tekna, hvernig þeim skal skipt á þegna samfélagsins og stefnu ríkisstjórnarinnar í því hvernig ráðstafa eigi útgjöldum og hvar forgangsröðunin er þar. Það má því segja að í frumvarpinu sem nú er lagt fram kristallist stefna ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar. Megininntak frumvarpsins er niðurskurður, niðurskurður og aftur niðurskurður. Niðurskurður á velferðarstofnunum, niðurskurður í heilbrigðiskerfinu, niðurskurður í menntamálum, niðurskurður í atvinnumálum og atvinnuskapandi stuðningsaðgerðum. Hvar sem borið er niður er niðurskurður. Í tekjuöfluninni er valin sú leið að vera með nánast flatar skattahækkanir, sem gera ekki greinarmun á háum tekjum og lágum og leggjast þar af leiðandi þyngst á þá sem eru með lágar og miðlungstekjur. Þeir tekjuhæstu fara betur út úr skattahækkununum sem hér eru keyrðar áfram. Við höfum kynnst þessari stefnu Sjálfstæðisflokksins í gegnum árin, að skattbyrðin skuli fyrst og fremst leggjast á lægri tekjur en vera hlutfallslega léttari á þá tekjuhærri en okkur kemur á óvart að Samfylkingin skuli nú styðja þá skattstefnu Sjálfstæðisflokksins. Þegar horft er til útgjaldanna er niðurskurður í heilbrigðiskerfinu það sem stingur harðast í augun. Stórfelldur niðurskurður ofan á sveltistefnuna sem keyrð hefur verið áfram á undanförnum árum gagnvart heilbrigðisstofnunum landsins. Upplýsingar um greiðslustöðu þessara stofnana við gerð gjaldahliðar fjárlagafrumvarpsins hefur ekki legið fyrir en þó eru vísbendingar um að þar sé innbyggður verulegur halli og þær muni eiga í miklum greiðsluerfiðleikum nú við lok ársins. Tillögurnar sem hér eru lagðar fram miða ekki að því að létta eða styrkja heilbrigðisstofnanirnar inn í næsta ár. Til að bæta gráu ofan á svart og er táknrænt fyrir stefnu Sjálfstæðisflokksins, nú með stuðningi Samfylkingarinnar, er að hækka skal komugjöld á sjúkrahúsum til að rétta af fjárhag heilbrigðisstofnananna, þ.e. að færa kostnaðinn enn meir á sjúklingana. Þegar við í minni hluta fjárlaganefndar, sem stöndum sameiginlega að nefndarálitinu sem ég mæli fyrir, spyrjum um og leitum upplýsinga um tekjuáætlunina, vaxtagjöldin fyrir næsta ár, mörk og greiðsluþol ríkissjóðs til næstu ára o.s.frv., þá eru svörin: Ja, við vitum það ekki, við verðum að bíða eftir svörum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þannig hefur þetta verið að það virðist vera eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sé í raun kominn með fjárlagagerðina hér á landi og hefði kannski verið eðlilegra að framkvæmdastjóri eða tilsjónarmaður af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins stæði hér og svaraði fyrir frumvarp til fjárlaga. Herra forseti. Áður en ég kem að nefndarálitinu sem slíku verð ég þó að fara nokkrum orðum um stöðuna og framtíðarsýnina og hvernig við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði metum hana. Okkur er öllum ljóst að íslenskt samfélag stendur nú á miklum tímamótum eftir efnahagshrun og skipbrot frjálshyggjustefnunnar sem hér hefur verið rekin undanfarin 17 ár undir forustu Sjálfstæðisflokksins. Nú stöndum við frammi fyrir nýju tímabili, gjörbreyttum aðstæðum sem við höfum í sjálfu sér ekki kosið okkur, stöndum frammi fyrir því að nú verða íslenskur almenningur, íslensk þjóð og íslenskt atvinnulíf að axla byrðarnar sem skuldasöfnun þjóðfélagsins undanfarin ár skilur eftir sig. Íslenskur almenningur verður að borga útrásina og veisluhöldin, hvort sem þau voru afmælishátíðir þar sem fluttir voru inn frægustu hljómlistar- og söngmenn heimsins í einkaþotum til að skemmta hópnum sem var að skipta á milli sín eigum þjóðarinnar. Íslenskur almenningur verður líka að borga flug einkaþotnanna sem fluttu útrásarmennina á milli landa til að þeir gætu borist sem hraðast á milli til að veðsetja eigur þjóðarinnar og skuldsetja hana. Þetta er hlutskiptið sem við stöndum nú frammi fyrir. Í upphafi ályktunar flokksráðsfundar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem haldinn var nú fyrir nokkrum dögum, og þar sem lögð var fram aðgerðaáætlun um hvernig við bregðumst nú við gjörbreyttum aðstæðum í samfélaginu, segir, með leyfi forseta: „Vinstri hreyfingin – grænt framboð telur að þjóðin eigi val um að halda áfram á sömu braut eða velja sér aðra framtíð og breytt gildismat. Við erum bjartsýn á að framtíðin verði okkur gjöful með hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar, félagshyggju, kvenfrelsis og friðarstefnu að leiðarljósi.“ Ég vil leyfa mér, herra forseti, að vísa enn frekar til þessarar ályktunar og aðgerðaáætlunar sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð samþykkti á flokksráðsfundi sínum og er innlegg okkar og stefna inn í þann nýja tíma sem við nú siglum inn í: „Þjóðin kallar nú eftir breyttum vinnubrögðum: Opnum og lýðræðislegum vinnubrögðum, heiðarleika, réttlæti og gagnsærri stjórnsýslu og ákvarðanatöku í hvívetna. Með slík vinnubrögð að leiðarljósi eigum við að vinna saman að endurreisn íslensks samfélags sem verður að byggjast á jöfnuði, jafnrétti, lýðræði, fjölbreyttu atvinnulífi og sjálfbærri þróun.“ Við endurreisn samfélagsins verða þarfir almennings í landinu fyrir öflugt velferðarkerfi, samábyrgð og jöfn tækifæri að vera í öndvegi en hverfa verður frá þeirri samfélagsgerð sem sniðin er að þörfum auðstétta og stóriðju. Tryggja þarf sérstaklega hag barna og möguleika þeirra í framtíðinni. Helstu verkefni næstu mánaða eru að tryggja að jöfnunartækifærin, sem enn eru til staðar, velferðarkerfið og lífeyrissparnaður hverfi ekki í sama svelg og fjármálakerfið og eignir og auðlindir landsins verði ekki seldar á brunaútsölu eða veðsettar upp í skuldir sem íslenska ríkið yfirtekur nú. Erfiðleikarnir í íslenskum þjóðarbúskap og íslensku samfélagi um þessar mundir eru af mannavöldum, eins konar manngerðar náttúruhamfarir. Nokkrir tugir manna hafa á örfáum árum skuldsett þjóðina áratugi fram í tímann samtímis því að verðmæti og eignir hafa verið teknar frá henni með einkavæðingu ríkisstofnana á útsölukjörum, því að afhenda einstökum vildarvinum stórfyrirtækin, sjávarauðlindina og stofnanir eins og banka og fjarskiptafyrirtæki, Landssímann, svo nokkuð sé nefnt. Þessar grunnstoðir íslensks samfélags voru afhentar og sú félagslega ábyrgð sem þessar stofnanir áttu að þjóna í hinu íslenska samfélagi hvarf. Ábyrgðin á þessum aðgerðum er fyrst og fremst á hendi ríkisstjórnarinnar sem lét þetta viðgangast með meðvituðu pólitísku afskiptaleysi, skorti á eftirliti og eðlilegu regluverki og ýtti að auki undir glórulausan ofvöxt íslensks fjármálalífs og voru beinir gerendur í gróðavæðingu íslensks samfélags með röngum ákvörðunum. Vissulega eru horfurnar ekki góðar. Því er spáð að atvinnuleysi verði allt að 10% næstu tvö árin og fari ekki niður fyrir 5% fyrr en í fyrsta lagi árið 2011. Þrátt fyrir það er talið að verðbólgan nái nýjum hæðum og í upphafi næsta árs verði hún mest og geti farið yfir 20% en í áætlunartölum sem okkur voru birtar í fjárlaganefnd var gert ráð fyrir að hún mundi verða um 14% á næsta ári að jafnaði og voru það þó bjartsýnistölur. Þá er landsframleiðsla talin dragast saman á næsta ári og eins og hér hefur verið greint frá eru horfurnar einar þær verstu sem við höfum búið við og blasað hafa við þjóðinni síðan hún endurheimti sjálfstæði sitt. Björgunaraðgerðir ríkisstjórnarinnar einkenndust fyrst af aðgerðaleysi, síðan af taugaveiklun. Blikur voru á lofti strax á árunum 2004–2005 en þáverandi og núverandi ríkisstjórnir neituðu að horfast í augu við vandann allt þangað til bankakreppan skall á af fullum þunga í haust. Þá brást ríkisstjórnin við með því að leita eftir láni frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og gekkst inn á skilyrði á borð við vaxtahækkanir, niðurskurð á útgjöldum hins opinbera og fleiri pólitíska skilmála sem ganga munu gegn hagsmunum þjóðarinnar. Í ofanálag horfði þjóðin upp á algjöra uppgjöf ríkisstjórnarinnar gagnvart Evrópusambandsþjóðum um ábyrgð íslenska ríkisins á svokölluðum Icesave-reikningum Landsbankans. Fátt var dapurlegra en að verða vitni að því hvernig íslensk stjórnvöld, þrátt fyrir yfirlýsingar um allt annað, lögðust svo gjörsamlega flöt fyrir kröfum Evrópuþjóðanna - sem sumir kalla vinaþjóðir sína í NATO og sumir kalla klúbbinn í Evrópusambandinu sem þá langar svo ofboðslega til að sameinast. Þegar forsætisráðherra sagði: Við látum þessa þjóð ekki kúga okkur, þetta eru óskyld mál, kröfur einstakra Evrópusambandsríkja á hendur íslenskum bönkum og fjármálastofnunum og það að leita samstarfs við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Niðurstaðan reyndist verða sú að forusta stjórnarflokkanna varð gersamlega að leggjast marflöt fyrir hótunum, kúgunum og kröfum Breta og annarra Evrópuþjóða og samþykkja afarkosti og afarskilmála í sambandi við svokallaða Icesave-reikninga, nokkuð sem virtir lögfræðingar hafa kallað hreina þvingunarsamninga sem ekki ættu að eiga sér stað meðal siðmenntaðra þjóða, hvað þá að þjóðir sem starfa saman í bandalagi, geti þannig sameinast í því að beita eitt minnsta ríkið og eina minnstu þjóð í samfélaginu í Norður-Evrópu slíkum hótunum og þvingunaraðgerðum. Þar með er ég ekki að segja að íslenska þjóðin eigi ekki að axla sínar skuldbindingar. Það er uppi veruleg og bein réttaróvissa um þær skuldir og kvaðir sem umræddar Evrópuþjóðir töldu sig geta lagt á hina íslensku þjóð, íslenskan almenning til að greiða upp skuldir og ábyrgðir útrásarvíkinganna, óráðsíumannanna eins og seðlabankastjóri kallaði þá, það var dapurlegt að verða vitni að þeirri uppgjöf. Til viðbótar allri málsmeðferð hefur svo bæst skeytingarleysi gagnvart þeim þingræðis- og lýðræðishefðum og þeim stofnunum sem eiga að gæta hagsmuna almennings. Alþingi Íslendinga hefur margoft verið sniðgengið í ákvarðanatöku um þessi stóru hagsmunamál og Íslendingum verið haldið frá því. Öllum almenningi hefur verið sýnd dæmalaus óvirðing með skorti á upplýsingum, misvísandi skilaboðum frá ráðamönnum og virðingarleysi frá friðsömum mótmælendum. Loks er málsmeðferð í svokölluðum björgunaraðgerðum stórlega ábótavant af hálfu ríkisstjórnarinnar og þingmeirihluta hennar þannig að ekki stenst lágmarkskröfur um góða og lögmæta stjórnsýslu. Til dæmis að ekki skuli hafa farið fram lögformleg skipti á gömlu bönkunum og þeir gerðir gjaldþrota og þá er ákvæðum stjórnarskrárinnar storkað aftur og aftur. Varðandi uppgjör bankanna liggur fyrir gríðarleg óvissa sem skiptir tugum ef ekki hundruðum milljarða kr. í óvissu um hvað getur fallið á íslenska ríkið í þeim efnum. Þess vegna er svo dapurt og sorglegt að verða vitni að þeim handahófskenndu vinnubrögðum, vinnubrögðum af hálfu ríkisstjórnar sem virðast miða fyrst og fremst af því að viðhalda og endurreisa óbreytt kerfi sem hrundi, koma þeim síðan aftur að kjötkötlunum sem fengu að fleyta til sín flotið og vænstu bitana á undanförnum árum, það eru vinir ríkisstjórnarflokkanna sem standa nú í biðröð til fá aftur til sín þær eignir sem ríkið hefur neyðst til að yfirtaka eftir hrun bankanna. Í þessu fjárlagafrumvarpi er ekkert reynt að leggja mat á þær skuldbindingar sem þarna geta staðið á íslensku samfélagi. Nei, en við getum rætt um það fram og til baka að skera þurfi niður fjárframlög til Landspítalans um 2,5 milljarða eða meira en hvort þeir tugir milljarða sem tapast og fara í súginn vegna handahófskenndra vinnubragða í þeirri erfiðu stöðu og dapurlegu sem upp var komin með þroti bankanna, þar getum við alveg talað í tugum milljarða og hundruðum milljarða. En þegar komið er að íslensku heilbrigðiskerfi þá eru upphæðirnar skornar við nögl, þá eru þær orðnar af þeirri stærð sem meiri hlutinn og ríkisstjórnin skilur. Herra forseti. Þetta er inngangur hjá mér að því nefndaráliti sem við fulltrúar í minni hluta fjárlaganefndar höfum lagt fram, sá sem hér stendur fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og hv. þingmenn Guðjón Arnar Kristjánsson, þingmaður Frjálslynda flokksins og Magnús Stefánsson, þingmaður Framsóknarflokksins. Eins og hér hefur verið rakið þá eru þetta mestu niðurskurðarfjárlög, sumir kalla þau blóðug niðurskurðarfjárlög og forsætisráðherra upplýsti í viðtölum í fjölmiðlum í dag eða í gær að fyrirhugaður væri enn meiri niðurskurður jafnvel nú þegar í 3. umr. fjárlaga. Hvernig kemur þetta út? Jú, að óbreyttu stendur almenningur frammi fyrir auknu atvinnuleysi, minnkandi tekjum, hærri sköttum, auknum framfærslukostnaði, okurvöxtum og lækkandi eignavirði. Almennur kaupmáttur fellur á sama tíma og skuldir aukast hvort sem þær eru verðtryggðar, óverðtryggðar eða í erlendri mynt. Misgengishópar myndast og þeir hafa litla og oft enga möguleika til að bjarga sér úr ástandinu. Eins og nú horfir að óbreyttu og ekki síst fyrir aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar blasir við fjöldagjaldþrot hjá einstaklingum og fyrirtækjum með sársaukafullum afleiðingum fyrir allt atvinnulíf og kjör almennings í landinu. Þrátt fyrir að það sé eitt mikilvægasta hlutverk yfirvalda að gæta hagsmuna þegnanna bárust engar viðvaranir inn í samfélagið frá stjórnvöldum um hvað gæti verið í vændum, hvað væri í aðsigi. En þó hefur á undanförnum vikum verið gert opinbert að stjórnvöld höfðu ítrekað verið vöruð við í hvað gæti stefnt, bæði af innlendum og erlendum sérfræðingum, t.d. með bankana og fjármálalíf þjóðarinnar. Í stað þess að sinna þeim aðvörunum og aðvörunarbjöllum sem klingdu bæði heima og erlendis þá fóru stjórnvöld með í útrásina, héldu fundi með útrásarmönnunum hvort það var í Evrópulöndunum eða í Ameríku til að sannfæra fjármálaheiminn um að hér væri allt í lagi. Stjórnvöld völdu að ana áfram í fullkominni sjálfsblekkingu og láta sem ekkert væri. Hefði verið betur að þau hefðu áttað sig, þó að það hefði ekki verið nema fyrir hálfu ári eða einu ári. Á sl. vetri varaði stjórnarandstaðan þingið ítrekað við því að óbreytt stjórnarstefna, erlend skuldasöfnun og taumlaus óráðsía innan fjármálakerfisins gæti leitt til mikils ófarnaðar fyrir efnahagslíf landsins ef ekki væri þegar í stað brugðist við. Eftir að bankahrunið skall á og meginhluti fjármálakerfis landsins hrundi á einni viku í byrjun október stóðu stjórnvöld lömuð og margt af því sem gert var þá af stjórnvöldum hefur síðan orkað mjög tvímælis. Þá hefur upplýsingagjöf stjórnvalda algerlega verið í molum. Minni hlutinn gagnrýnir leynimakk stjórnvalda heima og erlendis, á meðan bæði þingi og þjóð var haldið utan við umfjöllun og ákvarðanatöku í málum sem varða gífurlegt tap og risavaxnar skuldbindingar þjóðarinnar til næstu áratuga. Leiðbeiningar til almennings hafa verið í algeru lágmarki. Í frumvarpi meiri hlutans er ekki lögð fram nein skýr stefna af hálfu ríkisstjórnarinnar um framtíðarsýn önnur en niðurskurður og niðurskurður. Þetta er stefna sem margar aðrar þjóðir sem hafa lent í kreppu og hremmingum - þó ekki eins stórum og við lendum í vegna stefnu stjórnvalda á umliðnum árum - hafa varað við, þær hafa varað við slíkum niðurskurði á öllum sviðum því það væri það hættulegasta sem gert væri. Menn yrðu að halda haus, menn yrðu að standa á bak við velferðarkerfið og atvinnulífið. En tillögur ríkisstjórnarinnar í þessum efnum virðast allar vera á annan veg og þegar spurt er hver það sé sem kveði á um eða reki eftir þessari niðurskurðarstefnu þá er svarið: Þetta eru kröfur og skilmálar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.

Hver hefur sagt það?

Alveg ítrekað, herra forseti, og ég kem að því síðar í ræðu minni af því að hv. þm. Guðbjartur Hannesson kallar og spyr hver hafi sagt það.

Það hefur aldrei verið sagt í fjárlaganefnd. Þú skalt leiðrétta þetta.

Þess vegna höfum við í minni hlutanum lagt fram bréf til þeirra sem skrifuðu undir samkomulagið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, þ.e. fulltrúar Seðlabankans og fulltrúar fjármálaráðherra, þar sem við óskum eftir þeirri stöðu sem fjárlagagerðin og ríkisfjármálin eru í og að þeir aðilar sem undirgengust og skrifuðu undir þá skilmála íslensku þjóðarinnar geri grein fyrir þeim og ég kem að því á eftir, herra forseti. Fram undan á næsta ári eru risavaxin og erfið verkefni sem felast í því að ná efnahagskerfinu og ríkissjóði aftur á réttan kjöl. Greiðslubyrði þjóðarinnar, lántökur, vaxtabyrði, lánstími og afborgunarskilmálar eru enn óþekktar stærðir. Það er vitað nokkuð hverjar hámarkslánsheimildir frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eru en lántökur og lántökukostnaður sem verður vegna skuldbindinganna í Evrópulöndunum er í óvissu. Það er látið að því liggja að Ísland muni þurfa á næstu einu til tveimur árum að taka lán og axla ábyrgðir á greiðslum sem gætu numið 1.200–1.400 milljörðum kr. Herra forseti. Að venju var frumvarp til fjárlaga árið 2009 lagt fram á Alþingi í upphafi þings í byrjun október og eftir 1. umr. fór það til umfjöllunar í fjárlaganefnd í samræmi við þingsköp Alþingis. Þar með hafði framkvæmdarvaldið í raun skilað frumvarpinu til umfjöllunar og afgreiðslu Alþingis. Nánast í sama mund féllu viðskiptabankarnir og þá hófst sú atburðarás sem allir þekkja. Minni hlutinn gagnrýnir harðlega meðferð málsins eftir að frumvarpið kom til umfjöllunar á vettvangi Alþingis. Margar vikur liðu án þess að fjárlaganefndin fjallaði að nokkru marki um frumvarpið. Fjármálaráðherra og ríkisstjórnin tók málið í sínar hendur með stuðningi stjórnarmeirihlutans. Þar var unnið að breytingum á frumvarpinu og það var nánast endursamið eins og ég hef gert grein fyrir en fjárlaganefndin í heild, hinn lögformlegi vettvangur kom sáralítið og nánast ekkert að því verki. Það var ekki fyrr en fulltrúar fjármálaráðuneytisins mættu á fund fjárlaganefndar fimmtudaginn 11. desember að fjárlaganefnd voru kynntar tillögur ríkisstjórnarinnar um stórfelldan niðurskurð á gjaldahlið frumvarpsins. Enginn tími var gefinn til umræðna um frumvarpið í fjárlaganefnd, hvað þá að tími hefði verið gefinn til að leggja mat á áhrif einstakra tillagna, t.d. með því að ræða við aðila sem viðkomandi tillögur varða. Þetta vinnulag er lýsandi fyrir ríkisstjórnina og stjórnarmeirihlutann. Alþingi er markvisst haldið frá málum meðan framkvæmdarvaldið kokkar niðurstöður sínar á bak við luktar dyr. Þessi vinnubrögð gagnrýnir minni hlutinn harðlega. Minni hlutinn vísar til yfirlýsingar formanns og varaformanns fjárlaganefndar frá síðasta ári um bætt vinnulag við fjárlagagerðina sem hefur því miður ekki gengið eftir. En einmitt við þær aðstæður sem við búum við í efnahagslífi þjóðarinnar nú hefði verið afar brýnt að vera með enn meira og nánara samráð og að nefndir þingsins hefðu komið meira og betur að þeirri vinnu sem hér um ræðir. Þrátt fyrir þær tillögur sem meiri hlutinn leggur fram vantar mikið upp á að nú liggi fyrir heildarmynd af frumvarpinu. Enn hafa ekki komið fram tillögur varðandi ýmsa útgjaldaliði, t.d. vaxtagjöld á auknum skuldum sem ríkissjóður þarf að taka á sig og einnig vantar endurmat á verðlags- og gengisforsendum en horfur eru á að áhrif þeirra verði mjög íþyngjandi. Þá er í fyrirliggjandi breytingartillögum ekki gert ráð fyrir breytingum á öðrum liðum sjóðsstreymis á 5. gr. lánsfjárlagafrumvarpsins né heldur á 6. gr., heimildagreininni, þannig að margt á enn eftir að koma til að hægt sé að fjalla um frumvarpið í heild sinni. Endanleg tillaga að tekjuáætlun frumvarpsins liggur heldur ekki fyrir og því ógerningur að gera tillögur um útgjöld eins og hér er gert eða hvernig á að gera tillögur um útgjöld ef ekki liggur fyrir úr hvaða tekjum er að spila? Forsendur til að gera þær útgjaldatillögur sem hér eru, sem eru reyndar flestar í formi niðurskurðar, án þess að vita hver tekjuáætlunin er eða hvert greiðsluþol ríkissjóðs verður á næsta og þarnæsta ári sýnir að vinnubrögð af þessu tagi eru algjörlega óforsvaranleg hvað sem um tillögurnar má segja. Ég hef áður rakið að á útgjaldahlið breytingartillagnanna kemur fram niðurskurður á heimildum á nánast alla fjárlagaliði. Dregið er úr alls konar starfsemi og þjónustu á öllum sviðum. Gera má ráð fyrir að aðgerðirnar valdi auknu atvinnuleysi meðal fólks sem starfar á vegum ríkisins eða er í störfum sem fjármögnuð eru af fjárheimildum fjárlaga. Verið er að skera niður ýmsar fjárheimildir á sviði rannsókna, nýsköpunar, atvinnuþróunar og mennta á tímum sem aldrei hefur verið jafnmikil þörf fyrir að þróttmikið starf verði unnið á þessum sviðum. Þessi niðurskurður er gerður stefnu- og skipulagslaust og án þess að nokkur tilraun sé gerð af hálfu meiri hlutans eða ríkisstjórnarinnar til að leggja mat á hverjar afleiðingarnar verða fyrir atvinnuleysið og fyrir framþróunarmöguleika íslensks atvinnulífs sem okkur er brýn þörf nú á. Á hinn bóginn koma fulltrúar ríkisstjórnarinnar og segja að störfin verði varin, störfin á vegum hins opinbera verði varin. Þessar yfirlýsingar koma ítrekað, meira að segja í miðju bankahruninu komu yfirlýsingar frá ráðherrum um að störfin í bönkunum yrðu varin. Þegar svo tillögur koma fram er allt annað upp á borðinu og væri fróðlegt að heyra hvernig ríkisstjórnin og ríkisstjórnarmeirihlutinn ætlar að verja það að þessi niðurskurður leiði ekki til uppsagna og fækkunar starfa. Fjárhagur sveitarfélaganna, sem gegna lykilhlutverki í nærþjónustu samfélagsins, er skilinn eftir í uppnámi. Það er ljóst að tekjustofnar sveitarfélaganna lækka, tekjustofnar eins og jöfnunarsjóður. Almennt framlag í jöfnunarsjóð lækkar vegna minnkandi tekna í samfélaginu og þau aukaframlög sem sveitarfélögin höfðu sóst eftir eru ekki inni í þessu frumvarpi. Hins vegar er sveitarfélögunum bent á að þau geti hækkað útsvarið á þegnum sínum, þegnum sem fyrirsjáanlegt er að standa frammi fyrir tekjuskerðingu, þannig a hækkun á útsvari verður þeim lítil bót. Benda má á að á undanförnum árum og reyndar á þessu ári líka hafa verið gerðar úttektir og áætlanir fyrir þá landshluta sem fóru illa út úr þenslu síðustu ára og hafa búið við neikvæðan hagvöxt einmitt vegna þenslunnar sem að mestu leyti var á höfuðborgarsvæðinu og nágrenni þess. Ég nefni Vestfirði, Norðurland vestra, Norðurland eystra og ýmsir fleiri landshlutar og byggðir fóru illa út úr þeirri þenslu sem var á undanförnum árum og búa við neikvæðan hagvöxt. Sett hefur verið sérstök aðgerðaáætlun í gang, Vestfjarðaáætlun, Norðvesturáætlun, Norðausturáætlun. Þessum byggðarlögum, sem tóku á sig skerðinguna í góðærinu, er nú gert að taka fullan þátt í skerðingunni líka þegar er kreppa. Þessi samfélög verða að taka á sig skerðingu hvort heldur er í góðæri eða kreppu. Herra forseti. Ég hef rakið mjög ítarlega að stefnan sem birtist í fjárlagafrumvarpinu miðar fyrst og fremst að niðurskurði og aftur niðurskurði og það skortir einhverja sýn fyrir framtíðina um að standa vörð um velferðarkerfið, heilbrigðisþjónustuna og atvinnulífið. Mörg grundvallaratriði skortir til að hægt sé að leggja mat á frumvarpið og þær tillögur sem hér eru lagðar fram. Við í minni hlutanum gerðum sérstaka bókun þegar meiri hlutinn tók frumvarpið úr fjárlaganefnd, við vorum við því andvíg og töldum það engan veginn undir það búið að vera tekið út, það skorti allar upplýsingar til þess. Raunar er ég þeirrar skoðunar að það frumvarp sem nú er unnið að skorti veigamiklar upplýsingar og þó að nú sé lofað einhverjum upplýsingum fyrir 3. umr. hef ég ekki trú á að þær komi inn með það sannfærandi hætti að hægt sé að byggja næsta fjárlagaár á þeim. Ég hef á undanförnum þingum bent á hve fjárlagafrumvarpið og fjárlögin hafi breyst innan ársins og hef ítrekað lagt til með frumvarpi að það yrði skylda að gera fjáraukalög, fara yfir fjárlögin að vori í lok þings og breyta þeim að því marki sem þörf væri á. Hafi það einhvern tíma verið brýnt þá er það nú. Þess vegna sýnist mér allt stefna í það með fjárlögin nú og þessa fjárlagagerð að þau verði meira og minna marklaus, forsendulaus og framtíðarlaus. Það mun hafa verið gert einhvern tíma á árum áður þegar hliðstæðar aðstæður komu upp, þó að þær hafi ekki verið jafngrafalvarlegar og þessar, að samþykkt var sérstök greiðsluheimild fyrir ríkissjóð vegna fyrstu mánaða næsta árs og afgreiðslu fjárlaga frestað til að þau mætti vinna betur. Mér sýnist á öllu, herra forseti, að við stöndum frammi fyrir þeirri stöðu núna að það sé ekkert vit í því að afgreiða einhver málamyndafjárlög sem eru ekki í takt við raunveruleikann, sem skortir verulega upplýsingar sem hægt er að byggja á og menn ættu frekar að vinna að greiðsluáætlun sem ríkissjóður gæti stuðst við og nýtt sér fyrstu mánuði ársins og síðan væri farið í að vinna ný fjárlög. Reyndar tel ég að það væri betra að ný ríkisstjórn gerði það. Við þingmenn minni hlutans í fjárlaganefnd lögðum fram allmargar spurningar til fjármálaráðuneytisins þegar fulltrúar þess komu á fund fjárlaganefndar, um atriði sem út af stóðu og báðum um svör við þeim. Ég get nefnt sem dæmi að við óskuðum eftir að lögð væri fram rekstraráætlun fyrir ríkissjóð til næstu fjögurra ára. Í svari fjármálaráðuneytisins kom fram, með leyfi forseta, og líka til upplýsingar fyrir hv. þm. Guðbjart Hannesson um stöðu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins: „Fyrirhugað er að vinna nýja langtímaáætlun um ríkisfjármálin sem gert er ráð fyrir að liggi fyrir í kringum mitt næsta ár í samræmi við samkomulag IMF.“  Einnig var spurt um greiðsluáætlun fyrir ríkissjóð til næstu fjögurra ára og svarið var eins, að beðið sé eftir að hún verði unnin í samræmi við samkomulag Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Svona er um fleiri spurningar sem komu afar fátækleg svör við eins og þegar spurt var um hver yrði fjármögnunarkostnaður, vextir og afborganir á næstu árum, árunum 2009, 2010 og 2011, þá var áfram vísað til þess að þetta lægi ekki fyrir og þess vegna væri ekki hægt að gefa þær upplýsingar. Þess vegna ákváðum við, þingmenn í minni hlutanum, að ganga hreint til verks og spyrja þá sem skrifuðu undir samkomulagið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og sendum bréf sem fór til þeirra í morgun. Ég vil leyfa mér að lesa upp úr bréfinu, herra forseti: „Bréf frá minni hluta fjárlaganefndar til fjármálaráðuneytisins og Seðlabanka Íslands. Vísað er til þingskjals 189, 161. máls, sem er tillaga til þingsályktunar um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og lögð var fyrir Alþingi á 136. löggjafarþingi 2008–2009. Jafnframt er vísað til fylgiskjals þingskjalsins, viljayfirlýsingar um áform íslenskra stjórnvalda vegna fjárhagslegrar fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Undirritaður óskar eftir að ráðuneytið beri saman fjárlagafrumvarpið og einstaka liði í fyrrgreindu samkomulagi. Óskað er eftir skriflegri umsögn um: Þau atriði í fjárlagafrumvarpinu sem hafa bein áhrif á markmið IMF fyrir ríkisbúskapinn og fjármál þjóðarinnar og hvernig þau standast áform samkomulagsins um að ríkissjóður nái hallalausum rekstri innan tilgreinds tíma.“ - Það er alveg ljóst að okkur hefur hvað eftir annað verið kynnt að þetta séu kröfur af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem sumir hafa kallað samkomulag, ég held að menn hafi kallað þetta þvingunarsamkomulag, en það er eins gott að fá upp á borðið hvernig þessar kröfur eru skilgreindar. „Óskað er eftir að gerð verði grein fyrir þeim atriðum í niðurskurðartillögum ríkisstjórnarinnar sem eru til komnar vegna samkomulagsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og þeim verði skipt á málaflokka.“ Og enn fremur er óskað eftir svari við eftirfarandi spurningu: „Ef tekjur ríkissjóðs reynast hærri en gengið er út frá í samkomulaginu, hvaða heimildir eru þá fyrir hendi til að nota þá aukningu við að draga úr niðurskurði ríkissjóðs, t.d. til heilbrigðismála og almannatryggingakerfisins?“ Við viljum fá það á hreint, herra forseti, verði tekjur meiri en áætlað var í drögum að samkomulagi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hvaða heimild ríkissjóður hafi til að ráðstafa þeim tekjum. Einnig hefur komið fram að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn muni koma hingað á þriggja mánaða fresti og taka út hver þróunin hefur verið og hvert hafi verið stefnt í fjármálum ríkisins. Við viljum fá að sjá, eins og kom reyndar fram í ræðu m.a. hæstv. forsætisráðherra hér, að við fáum þá rúsínu að ef vel hafi tekist til fáum afgreiðslu á næsta láni. Við viljum fá á hreint hver séu þessi ársfjórðungslegu viðmið Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, hvernig þau eru skilgreind í fjármálum ríkisins og hvort þar geti verið skorður sem kalla á setningu nýrra fjárlaga til að mæta þeim kröfum eða viðmiðunum sem sjóðurinn hefur sett. Þá óskum við eftir upplýsingum um stöðu heildarlána ríkissjóðs, væntanlegar lántökur næstu fjögur árin, áætlaðan vaxtakostnað og mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á hvað íslenska þjóðarbúið getur staðið undir háum lánum. Loks óskum við eftir upplýsingum frá Seðlabankanum og fjármálaráðuneytinu um árlega greiðslubyrði afborgana og vaxta á árunum 2009– 2013. Í þessu bréfi er beðið um nokkrar grunnupplýsingar sem við teljum að verði að liggja fyrir áður en hægt er að leggja mat á fjárlögin og afgreiðslu þeirra, og hvort sem okkur líkar betur eða verr að vera ofurseld hvort sem það heitir skilmálar eða samkomulag Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þá skulu öll þessi skilyrði og skilmálar vera upp á borðum. Það vantar mikið á að svo sé enn. Herra forseti. Þegar við horfum á þær niðurskurðar- og svartsýnistillögur sem ríkisstjórnin hefur lagt fram sem margir hafa gagnrýnt og telja hættulegt að fara inn á þá braut vil ég leyfa mér að vitna til tillagna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um aðgerðaáætlun sem ég vísaði til í upphafi máls míns og er forgangsröðun okkar í þessari erfiðu stöðu. Forgangsröðun ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar kemur fram í þessum tillögum: Niðurskurður í heilbrigðismálum og niðurskurður í menntamálum. En ég vil gera að umtalsefni tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem lagðar voru fram á flokksráðsfundi fyrir nokkrum dögum. Ég vitna til þeirra sem okkar sýnar á málin. Við teljum reyndar að núverandi ríkisstjórn sé ófær um að taka á málum til næstu framtíðar þjóðinni til heilla, hún muni vera föst í sínu svarta fari og keppast við það eitt að endurreisa það samfélag og fjármálakerfi sem byggðist upp á undanförnum árum og hrundi. Við viljum annað samfélag og teljum að til þess að það gerist þurfi nýja ríkisstjórn, ríkisstjórn sem miðar að því að bæta, styrkja og standa vörð um hag fjölskyldnanna og heimilanna í landinu og setja það í öndvegi en ekki fjármálalífið fyrst og fremst. Í því skyni er nauðsynlegt að styrkja velferðarkerfið og hlutverk sveitarfélaga í velferðarþjónustunni, að staða sveitarfélaganna og ábyrgð þeirra verði viðurkennd. Við teljum t.d. að tenging atvinnuleysisbóta við fjölskyldustærð ætti að vera skýr og atvinnuleysisbætur hjá fjölskyldufólki ættu að hækka. Við viljum að almannatryggingakerfið verði byggt á framfærslu- og lífskjaratryggingu þar sem jöfnuður í lífskjörum og aðstöðu verði stóraukinn, jöfnuðurinn verði hafður að leiðarljósi. Við leggjum áherslu á að samfélagsstofnanir og samtök, svo sem skólar, heilbrigðisstofnanir, félagasamtök, sjálfseignarstofnanir, verði virkjuð og gert auðveldara að sinna sínum hlutverkum. Við leggjum áhersla á að staða heimilanna verði skilgreind út frá þörfum barna og tryggt að misjafn fjárhagur hafi ekki áhrif á möguleika þeirra til að njóta bestu mögulegrar heilbrigðisþjónustu, skólagöngu og tómstunda. Það er ekki forgangsmál hjá okkur og við erum reyndar andvíg því að hækka komugjöld sjúklinga á sjúkrahús og heilbrigðisstofnanir eins og tillögur meiri hlutans gera ráð fyrir. Við teljum líka mikilvægt að tryggja að ekki verði dregið úr stuðningi við forvarnir og meðferðarúrræði í efnahagsþrengingunum. Það er aldrei meiri þörf en einmitt í þrengingum að standa vörð um þessa hópa. Við hefðum frekar viljað sjá og munum leggja til að tekinn verði upp hátekjuskattur á þá sem hafa hæstu tekjurnar eða þrepaskiptur tekjuskattur þannig að þeim sem eru með lægri og miðlungstekjur væri hlíft en byrðarnar færðar hlutfallslega meira á þá sem hærri hafa tekjurnar. Það er þveröfugt við það sem er í tillögum meiri hlutans þar sem er flöt tekjuskattshækkun. Við leggjum áherslu á nýsköpun í atvinnu og byggðamálum og við teljum að leggja verði mikla áherslu á að styrkja alla framleiðslustarfsemi, verðmætasköpun í atvinnulífinu. Meðal þeirra greina sem huga þarf að sérstaklega er sjávarútvegur og landbúnaður og reyndar matvælaiðnaðurinn í heild sinni. Nýsköpun í þessum greinum svo og í öðrum greinum eins og sprotafyrirtækjum og smáum og stórum fyrirtækjum er gríðarlega mikilvægur. Í þessu frumvarpi er hann skorinn niður. Við höfum lagt til að sjávarútveginum og stjórn fiskveiða verði breytt í ljósi þessara markmiða og m.a. að útflutningur á óunnum gámafiski verði stöðvaður, að minnsta kosti tímabundið, og hann tekinn inn til íslenskrar fiskvinnslu. Við leggjum áherslu á að fjárveitingar hins opinbera verði fyrst og fremst færðar yfir í mannaflsfrekar aðgerðir og það sé gert meðvitað samkvæmt ákveðinni stefnu. Það sé þá ekki síst viðfangsefni sem væri á ábyrgð ríkis og sveitarfélaga og hægt að stýra framlögum ríkisins í þeim efnum. Ég hef lagt áherslu á landbúnaðinn og tel gríðarlega mikilvægt að við nú stöndum vörð um íslenskan landbúnað. Komið hafa hugmyndir um að leyfa hömlulausan innflutning á hráum kjötvörum og yfirtöku á matvælalöggjöf Evrópusambandsins en fátt væri vitlausara í þessari stöðu en það. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur þó enn boðað að það frumvarp komi fram. Við viljum standa á bak við íslenskan landbúnað og þar eigum við möguleika, bæði til innanlandsmarkaðar og líka til útflutnings. Því er afar brýnt að um hann sé sleginn skjaldborg. Við höfum líka lagt áherslu á að í mennta- og menningarmálum sé þess gætt að ekki sé skorið niður þannig að það hafi neikvæð áhrif og slæmar afleiðingar fyrir samfélagið. Í þeim löndum sem lent hafa í fjárhagslegum hremmingum hefur einmitt verið lögð áhersla á að við þær kringumstæður verði að standa vörð um menntakerfið, um fjölþætta möguleika fólks sem misst hefur sína reglubundnu atvinnu til þess að geta sótt aftur sérmenntun og almenna menntun. Eins og nú horfir eru líkur til þess að eftirspurn eftir menntun og þörf samfélagsins til að svara þeirri eftirspurn fari vaxandi. Þá er ekki rétt leið að beita bara tillitslausum og vanhugsuðum niðurskurði á menntastofnanir landsins. Þessu hefur einmitt verið varað við. Við leggjum til að þarna sé hugað vel að hvernig fénu er varið. En er einhver staður þar sem við viljum skera niður? Já. Ég get nefnt liði þar sem eru svo augljósir. Ég tel enga ástæðu til að við undir þessum kringumstæðum verjum tugum ef ekki hundruðum milljónum króna í samstarf við NATO, í þátttöku í herleiðöngrum NATO austur í lönd í starfi með NATO, samtökum þjóða sem beittu okkur hryðjuverkalögum. Eigum við í þeirri erfiðu stöðu sem við búum við að verja fjármagni í þau samtök? Nei, nær væri að setja það fjármagn inn á Landspítalann eða í menntastofnanir landsins. Önnur stofnun eða verkefni sem við teljum að mættu hverfa er af sama meiði en það er hermálastofnunin eða Varnarmálastofnunin sem verið er að setja á stofn.  Herra forseti. Ég hef vísað til útgefins nefndarálits hvað varðar álit okkar félaga og hv. þingmanna sem skipum minni hluta fjárlaganefndar, þeirra hv. þm. Magnúsar Stefánssonar fyrir hönd Framsóknarflokksins og Guðjóns Arnars Kristjánssonar fyrir hönd Frjálslynda flokksins og þess sem hér stendur fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég vísa til þessa ítarlega nefndarálits sem liggur fyrir og ég veit að félagar mínir í minni hlutanum munu gera ítarlegri grein fyrir því en ég hef gert. Ég vil í lok þessarar framsögu leggja áherslu á að í fyrsta lagi er ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar á kolrangri braut í forgangsröðun á útgjöldum sínum og tekjuöflun. Stjórnarliðar viðurkenna að við erfiðar aðstæður sé að eiga. Ríkisstjórnin valdi að stilla sér einhliða upp með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og ekki leita annarra leiða í að vinna sig út úr þeim gríðarlega fjárhags- og efnahagsvanda sem komið hafði yfir þjóðina sem almenningur var að stórum hluta saklaus af en verður að taka á sig byrðarnar. Ég tel enn að hægt sé að snúa af þeirri braut. Það er sérstök ástæða til þess að þakka Færeyingum sem voru reiðubúnir að leggja okkur til fjárstuðning án þess að lúta ofurkjörum eða kúgunum af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eða Evrópuþjóðunum í ESB og NATO. Við viljum fara inn á þá braut sem ég hef hér rakið og Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill fara þar sem börn og heimili eru sett í fyrirrúm, þar sem menntun og félagshyggja ráði ferð og er áhersluatriði. Þar sem styrking innlends atvinnulífs til sjávar og sveita, nýsköpunar og hátækni er höfð að leiðarljósi og það er treyst á innlenda orku, kraft og þekkingu til að byggja upp enn öflugra atvinnulíf og við getum bjargað okkur og borgað okkar erlendu skuldir og komið okkur aftur á þann stall sem við viljum vera á meðal þjóða í efnahagslegu tilliti á nýjum forsendum. Þetta frumvarp gerir það ekki talnalega séð og það sem er undirliggjandi er svo ótrúverðugt. Það vantar svo mörg gögn til að hægt sé að leggja mat á það. Þess vegna vorum við þeirrar skoðunar að málið væri ekki tækt eins og það lá fyrir af hálfu meiri hlutans úr hv. fjárlaganefnd til Alþingis og bæri að vinna betur að því. En ég vil árétta að mér sýnist horfa í að Alþingi vinni frumvarp um greiðsluheimildir handa ríkissjóði til þess að hann geti mætt skuldbindingum sínum á fyrstu vikum og mánuðum næsta árs. Við viljum að fjárlagafrumvarpið verði unnið betur, það dregið til baka og unnið betur. Síðan verði lagt fram nýtt fjárlagafrumvarp sem byggir á annarri sýn og betri grunnforsendum þegar líða tekur á næsta ár, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir ræðu hans. Hann flutti ræðu sína sem talsmaður minni hlutans. Var ekki svo að stór hluti af ræðunni var inngangur eða leiðarljós Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs frekar en hið sameiginlega nefndarálit þessara þriggja stjórnarandstöðuþingmanna sem sitja í fjárlaganefnd? Í annan stað vil ég spyrja um þær tillögur sem hv. þingmaður vill útfæra. Það er niðurskurður á framlaginu til NATO og Varnarmálastofnun upp á 70 millj. kr. Er það nægjanlegt varðandi hagræðingu sem hugsanlega liggur fyrir í ríkisrekstrinum?

Herra forseti. Varðandi nefndarálitið og þau atriði sem komu fram í ræðu minni sem ekki var beinn hluti af nefndarálitinu vitnaði ég til þess áðan hvernig það væri og hvernig vikið væri frá nefndarálitinu og inn í annað mál. Það var því nokkuð ljóst í þeim efnum enda liggur nefndarálitið fyrir sem þingskjal og stendur sem slíkt. Það er að mínu viti reyndar mjög gott. Ég hvet hv. þm. Gunnar Svavarsson til að lesa það mjög vandlega því að ef við berum saman nefndarálit meiri hlutans og minni hlutans leyfi ég mér að segja að nefndarálit minni hlutans er miklu styttra og betra án þess þó að segja að hitt hafi verið algerlega ómögulegt. 

Virðulegi forseti. Ég hef lesið umrætt nefndarálit og ég mun lesa þessa tímamótaræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar og skoða hvenær hann vitnar til annars vegar stefnuyfirlýsingar Vinstri grænna og hins vegar nefndarálitsins. Mér fannst hins vegar að í ræðunni væri stundum hægt að skilja hann þannig að umræddir meðflutningsmenn að nefndarálitinu tækju undir þessar yfirlýsingar hv. þingmanns. Hv. þingmaður svaraði ekki fyrirspurn minni varðandi niðurskurð í ríkisrekstri eða hagræðingu að því undanskildu að hann hefur lýst því yfir að það sé sjálfsagt að taka niður tvo rekstrarliði, annars vegar 70 millj. kr. framlag til NATO og hins vegar Varnarmálastofnun, og færa þá fjármuni jafnharðan aftur út í aðra rekstrarliði. Ég ítreka þessa spurningu.

Herra forseti. Ég sagði í ræðu minni að það væri mín persónulega skoðun að það mætti gera þetta við þessa tvo liði og vil leggja áherslu á það. Ég tel að það eigi að fara í gegnum frumvarpið allt í heild sinni út frá allt annarri forgangsröðun. Samkvæmt þeirri forgangsröðun sem frumvarpið leggur fram verður eingöngu farið í flatan og beinan niðurskurð í heilbrigðiskerfinu. Menn ætla sér að skera niður við Landspítalann án þess að hafa hugmynd um hvaða afleiðingar það hefur. Gæti hv. þingmaður svarað því hér í síðari ræðu sinni hvaða afleiðingar fyrirhugaður niðurskurður á fjölda starfa hjá Landspítalanum hafi ef þessi ákvörðun á fram að ganga? Svona svör eiga að liggja fyrir áður en menn setja fram gríðarlegar niðurskurðartillögur á einstakar stofnanir. Ég verð að segja það.

Virðulegi forseti. Ræðan sem talsmaður Vinstri grænna í fjárlaganefnd flutti hér áðan kom mér í sjálfu sér ekki mikið á óvart. Þetta voru sömu frasarnir og áður hafa kveðið og komið fram í þessum ræðustól. Mikið hefur borið á því í því máli hv. þingmanns að gjörð og gerningum í þessu frumvarpi sé stýrt af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það þarf engan snilling og alls ekki einhverja útlendinga til að segja mönnum að það tekjufall sem orðið hefur hjá íslenska ríkinu og sá útgjaldaauki sem fyrir liggur kallar á aðgerðir hér heima fyrir. Ég vil ítreka þær spurningar sem hv. þm. Gunnar Svavarsson beindi til ræðumanns áðan, hvar hann sjái dregið úr rekstrinum, því utanríkisþjónustan tekur á sig hlutfallslega langmestan niðurskurð í þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Það er ástæðulaust að benda sýknt og heilagt á það sem 

Herra forseti. Staðan í umræðunni núna er þannig að ekki liggur fyrir tekjuáætlun. Það liggur ekki fyrir nema hluti af gjöldunum.  Hins vegar liggur fyrir forgangsröðun í gjöldunum en þó engan veginn öll. Hvar eru vextirnir? Hvar er lántökukostnaðurinn? 

Forseti verður að ítreka beiðni sína til hv. þingmanna um að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Dettur hv. þingmanni í hug - þrátt fyrir skort á þeim upplýsingum sem hann kallar eftir og ég viðurkenni fúslega að væri gott að hafa - að fara í gegnum þessa umræðu án þess að taka afstöðu til þeirra tillagna sem hér liggja fyrir? Ef hann er ósáttur við þær ætti hann að koma fram með því hugrekki að benda á aðrar leiðir til þess að draga úr fyrirsjáanlegum kostnaði í tekjufalli ríkissjóðs á næsta ári. Ég skora á vinstri græna að koma með raunhæfar tillögur í þá veru að mæta þeim vanda sem skapast hefur og ítreka spurningar mínar og hv. formanns fjárlaganefndar, Gunnars Svavarssonar, í þá veru.

Herra forseti. Mér finnst þetta býsna bratt sagt af varaformanni fjárlaganefndar. Það vantar öll grundvallaratriði inn í fjárlaganefnd og fjárlagaumfjöllunina til að hægt sé að vinna fjárlög.  Ég geri mér grein fyrir því að staðan er erfið en þá eiga öll atriði að koma upp á borðið, líka kröfur og skilmálar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem hann hefur sett fyrir fjárlagagerðinni. Ég skil ekkert í því af hverju hv. varaformaður  
            

Hæstv. forseti. Ég þakka ítarlega ræðu en verð þó að lýsa vonbrigðum mínum með að fátt var um viðbótartillögur eða hugmyndir um hvaða upphæðir ætti að glíma við. Margt af því sem var sagt voru hreinir og klárir útúrsnúningar úr því sem þó kemur fram í tillögum meiri hlutans með fjárlögunum. Sjálfur gagnrýnir hv. þingmaður að ekki liggi fyrir hver vaxtakostnaðurinn sé en í nefndaráliti frá minni hlutanum kemur fram að hann áætlar 300 millj. kr. á þremur árum og í fjárlagafrumvarpinu er einmitt gert ráð fyrir 104 milljörðum kr. árið 2009. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni hvern hann telur vera eðlilegan halla, við skulum segja í prósentum. Mig langar líka að spyrja - ég á nú eftir að eiga betri orðastað við hann varðandi forgangsröðunina: Er 45 milljarða kr. niðurskurður og um það bil 3% 

Herra forseti. Ég deili áhyggjum af stöðu efnahagsmála og fjármála og þess í hvert stefnir Ég geri mér grein fyrir að það mun þurfa að beita niðurskurði. Það sem er hins vegar hið erfiða í stöðunni er að upplýsingar um raunverulega stöðu ríkisfjármálanna skuli ekki vera uppi á borðum. Það liggur ekkert fyrir um hverjar heildarlántökurnar verða eða hver raunveruleg greiðslugeta ríkissjóðs er á næstu árum. Það liggur ekki fyrir hver vaxta- og afborgunarbyrði verður á næstu árum.  Hitt get ég fullvissað hv. þingmann um að það er ekki í forgangi hjá Vinstri grænum í heilbrigðismálum að hækka 

Hæstv. forseti. Áfram er skorast undan að koma með tillögur aðrar en þær sem voru komnar sem hljóðuðu upp einhverja örfáa tugi milljóna í sambandi við varnarmálin. Eitt vakti athygli mína í ræðu hv. þingmanns. Hann talaði um að menn ættu að snúa sér að mannaflsfrekum framkvæmdum öðru fremur. Er hv. þingmaður þar með að segja að ekki eigi að leggja fé til vegagerðar? Eða lítur hann svo á að það séu mannaflsfrekar framkvæmdir? Hvað annað á hann þá við þegar hann talar um slíkt? 
             Mig langar líka að spyrja hvort hann tali sem talsmaður minni hlutans. Voru allir minnihlutafulltrúarnir sammála lýsingunni á einkavæðingu bankanna, einkavinavæðingunni og sölunni á Símanum? Talar hann fyrir alla þá þrjá sem skrifa undir nefndarálit minni hlutans?

Herra forseti. Ég vísa til þessa nefndarálits sem liggur hér fyrir. Það er mjög ítarlegt og gott nefndarálit sem við stöndum sameiginlega að, þingmenn Frjálslynda flokksins, Framsóknarflokksins og Vinstri grænna sem erum í fjárlaganefnd. Hitt verð ég að segja að ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns um áherslur í atvinnu- og menntamálum. Ég minntist áðan á að það er ekki forgangsmál hjá Vinstri grænum að skera niður á sjúkrahúsum eða hækka komugjöld en við viljum líka standa vörð um atvinnustigið. Af hverju á að heimila útflutning á óunnum gámafiski? Af hverju t.d. tökum við hann ekki inn í landið? Ég tel líka mikilvægt þegar talað er um vinnuaflsfrekar 

Herra forseti. Hv. þingmaður segir að við Íslendingar hefðum ekki þurft að leita ásjár hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þá er það spurningin: Hvernig ætlaði hv. þingmaður að leysa þau mál t.d. varðandi gjaldeyrismarkaðinn, það að svara ákalli eða aðgerðum Evrópusambandsins, svara kröfum lánardrottna bankanna og vandamálin með jöklabréfin? Allt þetta er óleyst. Síðan vil ég benda hv. þingmanni á að tekjuáætlun, samkvæmt 21. gr. þingskapa, á að liggja fyrir frá hv. efnahags- og skattanefnd fyrir 3. umr. og við erum núna í 2. umr.

Herra forseti. Það er alveg rétt að tekjuáætlunin á að liggja fyrir í 3. umr. Hins vegar er um svo mikla gjörbyltingu á fjárlagafrumvarpinu og gjaldahlið þess að ræða frá því það kom til 1. umr. að það hefði verið í takt við góð vinnubrögð að tekjuáætlunin lægi fyrir til að hægt væri að fjalla um þau mál. Varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ég sagði að það hefði ekki endilega þurft en samningur við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og skilmálar hans var eini valkosturinn sem stillt var upp af hálfu ríkisstjórnarinnar. Margir hagfræðingar og sérfræðingar hafa bent á að það hefði átt að skoða aðrar leiðir. Það sem ég gagnrýni var og er að ekki voru skoðaðar aðrar leiðir eða samsetning á öðrum möguleikum heldur farið alfarið og eingöngu í faðm Alþjóðagjaldeyrissjóðsins 

Herra forseti. Hv. þingmaður er ekki einn um að uppgötva að það hefur orðið gerbreyting á þjóðfélaginu á síðustu mánuðum og þar af leiðandi á fjárlagafrumvarpinu. Ég hef tekið eftir því líka. Hann svarar því ekki hvernig hann ætlar að lifa áfram í andstöðu við allar Evrópuþjóðir, þjóðirnar sem eru með okkur í Evrópska efnahagssvæðinu. Hann svaraði ekki heldur hvernig íslensk þjóð á að fara að taka lán hjá lánardrottnum ef ekkert er gengið til móts við þá. Hann svarar eiginlega engu af því sem ég spurði um og hann svarar heldur ekki hvernig hann ætlar að leysa vandamálið með gjaldeyrismarkaðinn án aðstoðar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, það átti bara að skoða. Er hv. þingmaður búinn að skoða það allt út í hörgul?

Herra forseti. Við vinstri grænir erum ekki í ríkisstjórn og þessi ríkisstjórn hefur valið að halda öllum upplýsingum fyrir sig, leynt bæði þjóð og þing sínu makki hvað þetta varðar. Ég get bent hv. þingmanni á þjóð sem var reiðubúin að koma til stuðnings og samstarfs við Íslendinga án þess að lúta afarkostum og kúgunarkjörum Evrópusambandsríkjanna, Bretlands, NATO eða Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það voru Færeyingar. Hefði ekki verið nær og hefðum við ekki viljað horfa til þess að þær Evrópuþjóðir sem eru búnar að vera vinaþjóðir okkar í mörg ár hefðu komið til okkar á sama grunni og Færeyingar og boðið samstarf en ekki undir kúgunum? 

Hæstv. forseti. 2. umr. um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2009 fer nú fram við mjög óvenjulegar og í reynd einstæðar aðstæður. Við sem þjóð stöndum í raun frammi fyrir gríðarlega erfiðu og flóknu verkefni við að vinna okkur út úr þeim ótrúlegu aðstæðum sem við erum komin í og svo að ég tali fyrir mig finnst mér að fyrir fram hafi þetta verið óhugsandi aðstæður. Októbermánuður 2008 mun um ókomna tíð vera ein af lykiltímasetningum í sögu landsins þar sem yfir 80% bankakerfisins féll nánast í einu vetvangi. Íslenska þjóðin og efnahagskerfið urðu fyrir miklu áfalli við þessa atburði og því má halda fram að aldrei í heimssögunni hafa aðrar eins hamfarir átt sér stað í einu landi, ekki síst ef litið er til umfangs efnahagskerfisins. Almenningur stendur nú frammi fyrir auknu atvinnuleysi, minnkandi tekjum, hærri sköttum og álögum, auknum framfærslukostnaði og lækkandi eignavirði ásamt hinu himinháa vaxtastigi og mikilli verðbólgu sem nú geisar. Á sama tíma og skuldir aukast, hvort sem um er að ræða verðtryggðar, óverðtryggðar eða gengistryggðar, fellur kaupmáttur ráðstöfunartekna. Það er, virðulegi forseti, sá ískaldi veruleiki sem þjóðin stendur nú frammi fyrir. Undanfarnar vikur hefur mikið verið fjallað um aðdraganda þessara atburða. Margir aðilar, innlendir og erlendir, höfðu haft uppi viðvörunarorð til stjórnvalda um að í aðsigi væru mikil vandræði í efnahagsmálum. Því miður lét ríkisstjórnin þessar viðvaranir sem vind um eyru þjóta. Síðustu 12–15 mánuði hafa ráðherrar ríkisstjórnarinnar haft uppi yfirlýsingar um að allt væri í besta standi og fram undan væri betri tíð í efnahagsmálum. Nú hefur komið í ljós að á sama tíma voru ráðherrar ítrekað varaðir við ótryggu ástandi og sagt að þörf væri á því að bregðast við ef ekki ætti illa að fara. Það er ljóst að stjórnvöld hafa í mörgum tilfellum brugðist skyldum sínum. Það liggur líka fyrir að samskipti innan ríkisstjórnarinnar og í raun innan stjórnsýslunnar hafa verið með þeim hætti að það bauð hættunni heim. Nefna má sem dæmi að enginn kannast við að hafa átt samtöl við seðlabankastjóra sem segist hafa varað ráðherra við yfirvofandi hættu varðandi bankakerfið. Tveir hæstv. ráðherrar virðast hafa átt aðild að einhverjum dýrasta misskilningi sögunnar í samskiptum sínum við fjármálaráðherra Breta í aðdraganda þess að beitt var hryðjuverkalögum á eigur Íslendinga í Bretlandi. Það má nefna margt fleira sem er gagnrýnisvert við vinnubrögð ríkisstjórnarinnar á undanförnum mánuðum. Af nógu er að taka sem hefur komið fram í umræðunni en ég ætla ekki að eyða lengri tíma í þau mál. Ég vísa til nefndarálits minni hluta fjárlaganefndar þar sem ýmislegt er dregið fram. Frumvarp til fjárlaga 2009 var lagt fram í byrjun þings í október og fór til umfjöllunar og vinnslu í fjárlaganefnd eins og lög gera ráð fyrir. En nánast á sama tíma reið fall bankanna yfir og öllum var ljóst að við þá atburði brustu forsendur fjárlaganna. Í framhaldinu mun lítið hafa verið fjallað um frumvarpið í fjárlaganefnd vikum saman. Ég tek fram að ég er nýkominn til starfa í fjárlaganefnd þannig að ég tala út frá því sem ég hef heyrt um. Hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin tóku frumvarpið aftur í sínar hendur með vilja og stuðningi þingmanna stjórnarflokkanna. Fjárlaganefndin fékk breytingartillögur ríkisstjórnarinnar á sitt borð fyrir fjórum dögum, nánast nýtt frumvarp. Um sólarhring síðar afgreiddi meiri hluti fjárlaganefndar frumvarpið úr nefndinni til 2. umr. Í raun og veru var ekkert svigrúm fyrir fjárlaganefnd til að fara eðlilega yfir tillögurnar og meta áhrif þeirra. Við í minni hluta fjárlaganefndar höfum gagnrýnt það og komum því á framfæri þegar meiri hlutinn ákvað að afgreiða málið með þessum hætti úr nefndinni. En áður en það gerðist lagði minni hlutinn fram ýmsar spurningar sem við óskuðum eftir að fá svör við og var þeim beint til fjármálaráðuneytisins. Það verður að segjast, virðulegi forseti, að svör við spurningum okkar voru vægast sagt mjög fátækleg. Ég ætla að nefna örfáar af þeim fjölmörgu spurningum sem minni hlutinn lagði fram. Við spurðum um nýja þjóðhagsspá. Það væru gerbreyttar aðstæður og því væri þörf á að gera nýja þjóðhagsspá. Við spurðumst fyrir um hvort eitthvað slíkt lægi fyrir núna áður en fjárlög yrðu afgreidd. Svörin voru þau að ný, endurskoðuð þjóðhagsspá verði lögð fram í janúar. Spurt var fyrir síðustu helgi hver yrði væntanleg rekstrarniðurstaða ríkissjóðs árið 2008. Þá var vísað til fjáraukalagafrumvarps sem hafði ekki komið fram en eins og kom fram í umræðum í dag var það lagt fram á Alþingi í morgun. Það er í raun og veru með ólíkindum að meiri hluti fjárlaganefndar skuli hafa ákveðið að afgreiða frumvarpið úr nefndinni á föstudaginn án þess að frumvarp til fjáraukalaga lægi fyrir þannig að menn gætu gert sér grein fyrir stöðu málsins. Við spurðum um áætlaðar vaxtatekjur á síðasta ári. Þá var vísað í tillögur sem eru væntanlegar fyrir 3. umr. fjárlaga. Allt í lagi með það, við munum fjalla um þær þegar þar að kemur. Eitt af því sem spurt var um var hvernig búvörusamningar við bændur yrðu meðhöndlaðir. Í svari ráðuneytisins var vísað í forsendur upphaflega fjárlagafrumvarpsins um verðlagsuppfærslur upp á 5,7% að meðaltali yfir næsta ár. Við sem höfum fylgst með þróun verðbólgu undanfarið og séð þær spár sem menn hafa verið að velta fyrir sér miðað við næsta ár sjáum að þarna er um verulega skert framlög að ræða. Það eru auðvitað fjölmargar fleiri spurningar sem væri vert að fara yfir en ég vísa í fylgiskjöl með nefndaráliti minni hlutans þar sem þær koma fram sem og svör ráðuneytisins við þeim. En það er sem sagt ekki búið að endurmeta þjóðhagsspána. Vísað er til þess að hún muni koma fram í janúar en hún er auðvitað ein mikilvægasta forsendan fyrir fjárlögunum. Við höfum ekki endurskoðaða spá og þess vegna teljum við í minni hlutanum að við séum hreinlega ekki í stakk búin til að fjalla um þessar breytingartillögur við frumvarpið eins og það liggur fyrir. Það eru engar greiðsluáætlanir, engar rekstraráætlanir, engin stefnumótun um ríkisfjármálin og það hafa ekki verið lagðar fram áætlanir um lántökur eða lánsfjárþörf ríkissjóðs á næstu árum eða lánakjör. Við höfum kallað eftir því hvernig menn sjá fyrir sér að þjóðin vinni sig í gegnum vandann á tveimur til þremur árum eins og samkomulagið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn gerir ráð fyrir. Slíkar upplýsingar hafa ekki komið fram. Það má segja, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn, fyrst og fremst þó ríkisstjórnin, skili auðu varðandi margar grundvallarforsendur frumvarpsins. Ég verð að segja að mér finnst aumt að a.m.k. fjármálaráðuneytið skuli ekki sýna neina viðleitni til að reyna að draga fram hvað við erum að tala um þannig að fjárlaganefndin og þingið geti með einhverjum hætti gert sér grein fyrir hvað er í gangi. Við mótmæltum því í minni hlutanum að frumvarpið yrði afgreitt úr nefnd með þeim hætti sem gert var og með þeim rökum sem við höfum farið yfir. En taka ber fram að við gerum ráð fyrir því að fá ýmsar upplýsingar, a.m.k. tillögur, þegar nefndin mun fjalla um frumvarpið fyrir 3. umr. Við verðum auðvitað að lifa í þeirri von - kannski er hún mjög veik - að nefndin fái frekari gögn frá fjármálaráðuneytinu þannig að menn geti áttað sig á því hvað er í gangi. Ég veit að hv. formaður fjárlaganefndar mun ganga eftir því. Ég hef orðið var við það að hann er mjög harður í horn að taka þótt því miður sé árangurinn allt of lítill. Ég verð að segja að ef ekki koma frekari upplýsingar af þessu tagi er það að mínu mati ábyrgðarlaust að afgreiða fjárlög án þess að þingið viti hvað að baki liggur. Það er hins vegar, eins og við vitum, lögbundið að slíkt skuli gert. Ég nefni enn einu sinni að frumvarp til fjáraukalaga var lagt fram í dag og ítreka að mér finnst með ólíkindum að meiri hlutinn skuli hafa ákveðið að afgreiða frumvarpið til 2. umr. án þess að vita í raun og veru hvert stefndi í ríkisrekstrinum á árinu 2008. Hæstv. forseti. Eins og við vitum stefnir í stórfellda skuldsetningu ríkissjóðs á næstu árum. Við höfum kallað eftir einhverri áætlun um hvaða stærðir geti verið þar að ræða, lánakjör og greiðsluáætlanir, og ég hef þegar farið yfir það. Við í minni hluta fjárlaganefndar reyndum að reyna að átta okkur á því hvert umfangið gæti verið, til og með árinu 2011. Ég ætla að hlaupa yfir nokkrar tölur sem við komumst yfir og ég held að þessi lauslega áætlun okkar sé ekkert vitlausari en hvað annað, að minnsta kosti hefur engin áætlun komið frá fjármálaráðuneytinu. Samkvæmt upplýsingum sem við fengum í Seðlabankanum voru skuldir ríkissjóðs í lok október sl. 564 milljarðar. Áætlað er að halli fjárlaga 2008 samkvæmt fjáraukafrumvarpinu sem kom fram í morgun sé um 5 milljarðar þannig að skuldir ríkissjóðs verða í upphafi árs 2009 um 570 milljarðar. Við teljum að halli ríkissjóðs samanlagt til og með árinu 2011 geti numið allt að 500 milljörðum eða tæplega fjárlögum eins árs. Þar af teljum við að halli á fjárlögum ársins 2009, þegar upp verður staðið, geti nálgast 200 milljarða. Komið hefur fram að fjármögnun nýju ríkisbankanna sé einhvers staðar nálægt 385 milljörðum en gert er ráð fyrir að ríkissjóður gefi út skuldabréf fyrir því. Við áætlum að endurfjárþörf Seðlabankans gæti numið um 150 milljörðum. Þá er ég kominn að því máli sem enginn veit hvernig mun enda, þ.e. uppgjör á hinum svonefndu Icesave-innstæðum í Bretlandi og Hollandi. Ýmsar tölur hafa flogið í því sambandi en við teljum að það geti verið allt að 600 milljarðar, vonandi miklu minna en um það ríkir alger óvissa. Samkvæmt þessu lauslega mati okkar erum við að tala um að fjármögnunarþörf ríkissjóðs út árið 2011 geti verið einhvers staðar nálægt 1.700 milljörðum en að sjálfsögðu eru allir fyrirvarar settir við það enda er óvissan mikil og við höfum ekki fengið neinar upplýsingar frá fjármálaráðuneytinu um það. Ljóst er að ef lánsfjárþörf ríkisins verður eitthvað með þessum hætti sjáum við fram á gríðarlegan vaxtakostnað ríkissjóðs á næstu árum. Fram undan eru gríðarlegir erfiðleikar í ríkisfjármálum. Við sjáum fram á mikið tekjufall. Raunar lít ég svo á að tekjuáætlun frumvarpsins sé ófrágengin og ekki fullgerð. Ég á von á því að það komi einhverjar breytingartillögur fyrir 3. umr. um lækkun á tekjuáætlun. Viðskiptabankarnir sem féllu skiluðu um 13 milljörðum í tekjusköttum til ríkissjóðs á þessu ári. Við vitum að miklir erfiðleikar eru í atvinnulífinu og að sjálfsögðu allt útlit fyrir að tekjuskattstekjur af lögaðilum muni falla. Það er því skoðun mín og mat að tekjuáætlun komi endurskoðuð fyrir 3. umr. með lægri tölu. Ég vona að sjálfsögðu að svo verði ekki en ég óttast að það gerist. Við sjáum fram á að það eru lækkanir á mörkuðum erlendis fyrir íslenskar vörur. Komið hefur fram að heimsmarkaðsverð á áli hefur lækkað. Við höfum upplýsingar um að verð á sérstaklega dýrari sjávarafurðum hafi lækkað og við fengum fréttir af því í morgun að nú hafi þau fyrirtæki sem hafa haft uppi áform um uppbyggingu eða stækkun álveranna slegið því á frest. Það er því ekki beint bjart yfir þessum málum, því miður. En á sama tíma eykst þrýstingur á útgjöld, sérstaklega í velferðarmálum og það stafar auðvitað af versnandi ástandi í þjóðfélaginu almennt. Áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gerir ráð fyrir því að jafnvægi náist í ríkisfjármálum á tveimur til þremur árum. Það þýðir að sjálfsögðu að ef ná á þeim árangri þarf að ráðast í verulegan niðurskurð á útgjöldum. Ég held að menn hljóti að sjá að það eru ekki margir aðrir möguleikar fyrir hendi. Áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins geri ráð fyrir að fjárlagahallinn á árinu 2009 verði einhvers staðar á bilinu 165–170 milljarðar en eins og ég sagði áðan kæmi mér ekki á óvart að hann yrði meiri og vísa ég m.a. í að það er innbyggður halli í kerfinu og margar stofnanir hafa verið í rekstrarvanda. Síðan endurtek ég það sem ég sagði áðan, það liggur ekki enn þá fyrir hver vaxtakostnaðurinn er áætlaður á næsta ári. Ég geri ráð fyrir að tillögur um það komi fram fyrir 3. umr. en það er alveg ljóst að við erum að tala þar um tugi milljarða, sennilega eitthvað nálægt 100 milljörðum á næsta ári sem er auðvitað gríðarleg fjárhæð. En við allar þessar aðstæður er auðvitað, má segja, velferðarkerfið í hættu. Ég gagnrýni þau vinnubrögð sem koma fram í breytingartillögum meiri hlutans sem byggja á tillögum ríkisstjórnarinnar, þar er gert ráð fyrir flötum niðurskurði á allar stofnanir þó að við vitum að margar stofnanir hafa verið í rekstrarhalla, þó að í fjáraukalagafrumvarpinu sem liggur fyrir núna sé að hluta til tekið á því hjá nokkrum stofnunum. Það liggur fyrir að ýmsar heilbrigðisstofnanir eru í miklum rekstrarvanda. Ef ég man rétt kemur fram í áliti minni hluta heilbrigðisnefndar sem byggja á upplýsingum frá heilbrigðisráðuneytinu að halli heilbrigðisstofnananna sé einhvers staðar nálægt 2,2 milljörðum. Eins og ég sagði er að einhverju leyti verið að taka á því í fjáraukalagafrumvarpi með fjárlagafrumvarpinu. Það stefnir líka í mikinn halla á Landspítalanum, ef ég man rétt um 2 milljarða, en það eru líka einhverjar tillögur um að taka á því að hluta í fjáraukalagafrumvarpinu. Ég gagnrýni þessi vinnubrögð, svona flatan niðurskurð án þess að menn hafi farið yfir hverja stofnun fyrir sig og reynt að finna út úr því hvernig megi leysa þessi mál og hvernig þetta kemur fyrir. Það væri fróðlegt að heyra hvort forustumenn fjárlaganefndar hafa einhverjar hugmyndir um hvernig á að vinna úr þessu á næsta ári og næstu árum, eða jafnvel fjármálaráðherra sem því miður er ekki við þessa umræðu á þessari stundu. Reyndar vek ég athygli á því, virðulegi forseti, að það er ekki einn einasti ráðherra við 2. umr. um fjárlög sem er meginumræðan um fjárlagafrumvarpið. Þetta er kannski eitt dæmið af mörgum um það hvaða virðingu hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar sýna Alþingi, eða hitt þó heldur. Að vísu er hæstv. félagsmálaráðherra í hliðarsal. Í breytingartillögum meiri hlutans er vandanum velt yfir á almenning og sjúklinga og þá sem þurfa á velferðarþjónustunni að halda. Það má nefna hækkun á tekjuskatti sem fellur auðvitað á þá sem eru vinnandi. Það er verið að hækka komugjöld á heilbrigðisstofnanir og það er gert ráð fyrir að auka greiðsluþátttöku vegna lyfja. Fleira mætti nefna. Það er holt og bolt um allt frumvarp verið að skera niður útgjöld. Nefna má rannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun en auðvitað vitum við að í því árferði sem er fram undan er kannski aldrei meiri þörf á að efla nýsköpun og atvinnuþróun. Það er verið að klippa á það eins og annað. Ef maður rennir yfir þessar tillögur er verið að skera niður stórar og smáar fjárhæðir um allt frumvarpið og að mörgu leyti kemur það illa niður víða úti um landið. Það er alls kyns starfsemi sem verður hnífnum að bráð og ég sé því miður fyrir mér að þetta muni þýða að þó nokkuð margir muni missa atvinnu vegna þess að rekstur stofnana hefur ekki fjárheimildir til að reka sig og þá þarf auðvitað að skera niður starfsemina. Við þekkjum það að í mörgum tilfellum er launakostnaður uppistaðan í útgjöldunum og t.d. í heilbrigðiskerfi má áætla að launakostnaður sé einhvers staðar nálægt 80% af útgjöldunum. Ég vil líka, virðulegi forseti, koma inn á það að ég lýsi miklum áhyggjum af stöðu sveitarfélaganna í landinu. Það má segja að þau séu skilin eftir í hálfgerðu uppnámi. Það er ljóst að framlög í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga dragast verulega saman vegna minnkandi skatttekna og í þessum breytingartillögum er ekki að sjá að gert sé ráð fyrir að jöfnunarsjóður fái aukaframlag frá ríkisstjórninni eins og hefur verið undanfarin ár. Við þekkjum það sem þekkjum til sveitarstjórnarstigsins að þessi framlög frá Jöfnunarsjóði til sveitarfélaganna, að ég tali ekki um aukaframlagið, hafa skipt sköpum fyrir mörg sveitarfélög. Að vísu eru þau misjafnlega sett fjárhagslega en ég óttast að þetta muni koma allillilega niður á mörgum sveitarfélögum ef niðurstaðan verður þessi. Hins vegar ber auðvitað að geta þess að það er gert ráð fyrir því að heimild sveitarfélaga til álagningar útsvars verði hækkuð en ég fullyrði að sú útsvarshækkun muni ekki vega á móti fjármunum sem ýmis sveitarfélög munu tapa af minnkandi framlögum úr jöfnunarsjóði. Ég ítreka að ég lýsi miklum áhyggjum af hagsmunum sveitarfélaganna í landinu svo ég tali ekki um ýmislegt annað sem því tengist. Það er auðvitað eðli stjórnarandstöðunnar að gagnrýna stjórnarmeirihlutann og finna að því sem gert er og jafnframt hlýtur þá að vera eðlilegt að stjórnarmeirihlutinn kalli eftir tillögum stjórnarandstöðunnar, hvernig menn vilja vinna málið með öðrum hætti. Ég vil hins vegar segja það, virðulegi forseti, okkur til málsbóta að það er á vissan hátt mjög óeðlilegt að krefja okkur um tillögur við þær aðstæður sem nú eru uppi. Fjárlaganefndin hefur mjög lítið tekið tíma í að fara yfir þessar tillögur og grunnforsendur liggja ekki fyrir. Fjáraukalagafrumvarpið lá ekki fyrir fyrr en í dag þannig að fleira mætti nefna í því sambandi. Fjárlaganefndin lauk umfjöllun um þessar tillögur á einum sólarhring og ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst í raun og veru miklu eðlilegra að spyrja hvernig í ósköpunum meiri hlutinn lætur sig hafa það að afgreiða málið út úr fjárlaganefnd við þessar aðstæður í stað þess að gefa því lengri tíma. Ég geri mér grein fyrir því að tíminn er ekki ótakmarkaður, það styttist í áramótin og allt það, en þetta eru hins vegar ekki góð vinnubrögð. Ég geri mér þó grein fyrir því, eins og ég tel að allir geri, hver staða mála er sem er til komin, a.m.k. að miklu leyti, vegna aðgerðaleysis eða framgöngu ríkisstjórnarinnar á síðustu mánuðum, því miður. Það er alveg ljóst að ef við ætlum að ná jafnvægi, t.d. ef við lítum til samkomulagsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, verðum við annaðhvort að auka tekjurnar eða skera niður gjöldin. Það er svo einföld regla - nema hvort tveggja sé auðvitað. Ríkisstjórnin verður að hafa einhverja stefnu í þessum málum og ég lít svo á að hún liggi ekki fyrir, hún er ekki til nema stefnan sé sú að hafa ekki stefnu en það er ljóst að það þarf að forgangsraða upp á nýtt í öllum ríkisútgjöldum út frá aðstæðunum. Útlitið gefur ekki tilefni til annars. Þar sem ég er að tala um stefnu vil ég nefna að vegna þess niðurskurðar sem liggur fyrir í þessum breytingartillögum, þessum flata niðurskurði, er það þannig að heilbrigðiskerfið okkar er á fullu við að sinna sinni góðu þjónustu en ég tel að það vanti algerlega nýja stefnumótun fyrir heilbrigðisþjónustuna á grundvelli breyttra aðstæðna og þrenginga hjá ríkissjóði sem eru fyrir hendi og við sjáum að munu verða á næstu árum. Almenningur hlýtur að gera kröfu til þess að sjá hvernig stjórnvöld ætla sér að leysa þessi verkefni út frá þeim aðstæðum sem upp eru komnar í ríkisfjármálunum. Ég tel, virðulegi forseti, að það verði að fara kerfisbundið yfir nánast hvern einasta útgjaldalið fjárlaga og leita allra leiða til að spara útgjöld. Í því sambandi er mikilvægt að verja það sem við getum sagt að sé lífsnauðsynlegt, þ.e. á sviði heilbrigðis- og velferðarmála en að leita allra leiða til að draga úr fjárheimildum þar sem nokkur kostur er, þ.e. ef við ætlum að vinna okkur út úr þessum vanda og ná jafnvægi í ríkisbúskapinn. Það er það sem við verðum að gera. Við getum ekki leyft okkur að velta þessu máli yfir á komandi kynslóð. Það er bara svo einfalt. Ég bendi líka á það, virðulegi forseti, að mörg undanfarin ár hafa ýmsar stofnanir ekki nýtt fjárheimildir sínar og meira að segja hefur Ríkisendurskoðun ítrekað gert athugasemdir við það. Ég vísa því til forustu fjárlaganefndarinnar, hv. þingmanna, að nú verði skoðað hvort ekki eru leiðir til að spara útgjöld með því að klippa hreinlega ónýttar fjárheimildir af einhverjum stofnunum. Það getur þess vegna numið einhverjum milljörðum. Hér hef ég nefnt nokkur atriði sem ég tel að eigi að skoða alvarlega varðandi ríkisútgjöldin. En það er ljóst að fram undan eru miklir erfiðleikar í þjóðarbúskapnum og atvinnulífinu. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerir ráð fyrir því að á næsta ári verði samdráttur í þjóðarframleiðslu upp á hátt í 10% og jafnvel enn meira árið 2010. Það er gríðarlegt áfall fyrir okkur ef þetta gengur eftir. Fjármálakerfið er í miklum vanda, byggingarstarfsemin hefur að miklu leyti stöðvast og af þessu öllu saman eru mikil margfeldisáhrif sem valda samdrætti um allt kerfið. Við horfum upp á aukið atvinnuleysi og því miður eru líkur á því að það muni eitthvað aukast frá því sem nú er. Það er gríðarlegt áfall fyrir þjóðina. Þess vegna, virðulegi forseti, verðum við að leita allra leiða til að halda atvinnulífinu gangandi og auka framleiðslu í samfélaginu. Helsta vonin í því er að við nýtum náttúruauðlindir okkar af skynsemi og leitum allra leiða til að auka verðmæti og verðmætasköpun í samfélaginu. Það er grundvallarvelferðarmál að halda atvinnulífinu gangandi og byggja það upp. Þá legg ég áherslu á, eins og ég hef áður sagt, að örva nýsköpun og atvinnuþróun og þá vitna ég m.a. til þess að við eigum margt vel menntað fólki. Við vitum að einhver hópur af vel menntuðu fólki hefur tapað atvinnu sinni og við verðum að gera allt til að koma í veg fyrir að þessi auðlind okkar færist úr landi. Ríkisstjórnin gaf út yfirlýsingu fyrir nokkrum dögum um aðgerðir til að bæta rekstrarumhverfi atvinnufyrirtækjanna. Þar var m.a. nefnd lenging lána, niðurfærsla skulda, breyting lána í eigið fé o.s.frv. Ég vil nefna í þessu sambandi að það getur gengið hratt á eigið fé nýju ríkisbankanna ef mikið verður um slíkar aðgerðir og ég lýsi jafnframt áhyggjum af skilyrðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem gera ekki ráð fyrir því að ríkissjóður hafi mikinn sveigjanleika til að koma bönkunum frekar til aðstoðar. Það er eitt atriði, virðulegi forseti, sem er vert að nefna í þessu sambandi öllu saman og það er íslenska krónan. Við höfum séð það, bæði í aðdraganda að hruninu og ekki síst núna eftir að það reið yfir, hvað íslenska krónan er veikur gjaldmiðill. Gengi hennar hrundi í kjölfar falls bankanna og það hefur valdið okkur meiri vanda en kannski hefði ella þurft að vera. Ég tel að í ljósi þessarar reynslu þurfi að leita allra möguleika á því að taka upp alvörugjaldmiðil með einhverjum hætti. Ég er ekki endilega að tala um að við eigum að ganga í Evrópusambandið en ýmsar hugmyndir hafa komið fram frá ýmsum sérfræðingum um það með hvaða hætti við getum gert þetta. Það er auðvitað hugsanlegt að niðurstaðan verði sú að Ísland óski eftir aðild að Evrópusambandinu en það er önnur umræða sem ég ætla ekki að fara út í hér. Ég vildi bara nefna þetta lauslega. Hæstv. forseti. Ég legg fram þá kröfu hér og nú að stjórnarmeirihlutinn sjái til þess að Alþingi hafi með höndum sitt lögboðna hlutverk í stað þess að örfáir einstaklingar í ríkisstjórninni haldi öllum málum í sínum höndum og matreiði þau síðan til afgreiðslu á Alþingi eins og við höfum margoft séð að undanförnu. Hinn fjölmenni meiri hluti stjórnarliðsins hefur þetta á valdi sínu og á í raun og veru að tilkynna ríkisstjórninni að svona geri menn ekki þannig að Alþingi geti sinnt störfum sínum og haft þau verkefni og það hlutverk sem því ber samkvæmt lögum. Ég legg í því sambandi áherslu á eftirlitshlutverk Alþingis með framkvæmd fjárlaga. Það verður að tryggja að fjárlaganefnd hafi grundvöll til að sinna því hlutverki sínu sem er mjög mikilvægt. Ég legg áherslu á það. Ég vil líka nefna það sem reyndar hefur komið fram í þessari umræðu að ég tel að Alþingi verði að fjalla um fjárlög næsta árs fyrir lok næsta vorþings og vísa þar til þess sem ég hef sagt, og fleiri, um það hve mikið vantar upp á að forsendur þessa frumvarps liggi fyrir. Í svari fjármálaráðuneytisins til minni hluta fjárlaganefndar kom fram að endurskoðuð þjóðhagsáætlun mun liggja fyrir í janúar. Samkvæmt samkomulagi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er gert ráð fyrir að hann fylgist með framvindu mála, ef ég man rétt ársfjórðungslega, og ég tel að fjárlaganefnd verði að fara í gegnum þetta mál og meta frumvarpið í raun og veru upp á nýtt þegar forsendur liggja fyrir. Ég vil líka nefna, virðulegi forseti, að ég tel að leggja eigi fram ríkisreikninginn endurskoðaðan í febrúar í stað þess að hann sé lagður fram að hausti. Þetta getur verið liður í aðhaldi með framkvæmd fjárlaga. Ég tel einnig að það eigi að leggja fram endurskoðunarskýrslu með ríkisreikningi, helst í febrúar. Ég legg enn fremur áherslu á það og tel mikilvægt að mánaðarlegt uppgjör verði í rekstri ríkisins og það síðan borið saman við áætlanir þannig að menn geti fylgst náið með framvindunni. Þar komi þá fram greiningar og skýringar á hugsanlegum frávikum. Í framhaldi af því verði síðan að sjálfsögðu metið hvort grípa þurfi til einhverra aðgerða til að fjárlögin haldi. Annað mál vil ég nefna í ljósi þess hvernig farið hefur fyrir okkur eða allt útlit er fyrir að fari fyrir okkur varðandi innstæðuábyrgðir á þessum Icesave-reikningum sem byggja á samningum um hið Evrópska efnahagssvæði og tilskipun Evrópusambandsins og hefur komið nánast öllum í opna skjöldu. Ég legg til að farið verði skipulega yfir alþjóðlega samninga sem við erum aðilar að til að komast að raun um hvort fleiri svona mál leynast í slíkum samningum þannig að menn séu a.m.k. klárir á því hvað felst í þeim og við getum gert okkur grein fyrir því ef þar er um að ræða einhver slík mál. Virðulegi forseti. Ég fer að ljúka máli mínu og vil enda á því að segja að þær breytingartillögur sem hér eru til umræðu eru auðvitað á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans. Staða efnahagsmála og ríkisfjármála og horfur þeirra til framtíðar eru að langmestu leyti á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Það er ljóst að framganga ríkisstjórnarinnar undanfarna 12–15 mánuði í efnahagsmálum er að reynast þessari þjóð okkar dýrkeypt og ábyrgð hennar er mikil. Það er sorglegt hvernig komið er fyrir okkur sem þjóð ef við horfum á stöðu mála og hvernig þetta hefur allt þróast að undanförnu. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst átakanlegt að fjalla um fjárlög ríkisins við þær aðstæður sem nú eru og þær sem við horfum upp á til framtíðar. Ég vil að lokum taka undir það sem hv. formaður fjárlaganefndar sagði og nefndi í sinni ræðu, að þakka nefndarmönnum fyrir gott samstarf. Ég tel að þrátt fyrir að ég sé aðeins búinn að hnippa í forustu nefndarinnar haldi hún vel utan um starf nefndarinnar og ég þakka henni fyrir það. Ég vil líka að lokum þakka starfsmönnum fjárlaganefndar fyrir ómetanlega aðstoð við okkur í minni hlutanum um margt af því sem þeir eru að starfa.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Stefánssyni fyrir ræðu hans og innlegg. Þingmaðurinn hefur þá sérstöðu að hafa hvort tveggja gegnt stöðu formanns fjárlaganefndar og einnig setið í ríkisstjórn þannig að hann þekkir mjög vel hvernig þessir hlutir ganga fyrir sig og þrátt fyrir að hér hafi verið vikið að ábyrgð ríkisstjórnar og stjórnarmeirihlutans í ræðunni gagnvart ýmsu sem kemur fram í breytingartillögunum ætla ég ekki að víkja að því í þessu stutta andsvari. Stjórnarmeirihlutinn ber auðvitað ábyrgð á þessum tillögum sem hér koma og ríkisstjórnin bar fram við 2. umr. inn í nefndina. Við víkjum okkur ekkert undan þeirri ábyrgð þannig að það liggi alveg ljóst fyrir. Á sama hátt get ég tekið undir, eins og ég lýsti fyrr í dag í magnaðri ræðu minni, er varðar upplýsingastreymið að það hefði mátt vera meira og betra og ég vonast svo sannarlega til þess að upplýsingastreymi til þingsins almennt verði betra á næstu mánuðum og árum. Við höfum gengist fyrir því á fjárlaganefndarsviði að þessar upplýsingar berist með skýrari hætti. Vissulega vantar ýmsar upplýsingar, grundvallarupplýsingar, eins og hér hefur verið rætt fyrr í dag. Þar af leiðandi tek ég undir þau sjónarmið hv. þingmanns og þakka honum um leið þær upplýsingar sem hann bar hér fram í ræðu sinni og ályktanir um fjármagnskostnað og vaxtagjöld og ýmislegt fleira sem hefur ekki verið í umræðunni í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Stefánssyni fyrir mjög málefnalega, góða og ítarlega yfirferð um hans sýn til þessa verkefnis sem við stöndum öll frammi fyrir, vandasömu verkefni. Það var nokkuð annar bragur yfir yfirferð hans en félaga hans, hv. þm. Jóns Bjarnasonar, fyrr í umræðunni um þann vanda sem við stöndum saman frammi fyrir. Þar sem stigmögnunin í mati á gæðum framsöguræðu hv. formanns fjárlaganefndar fer vaxandi eftir því sem líður á umræðuna, eins og einn hv. þingmaður benti mér á, held ég að í ljósi þeirrar greiningar sem hv. þm. Magnús Stefánsson nefndi áðan um fjármögnunarþörf ríkisins sé augljóst að við er að glíma gríðarlegan stabba, háar fjárhæðir, og þá væri ekkert úr vegi að kalla eftir því, ekki síst í ljósi þeirrar stöðu sem hv. þingmaður hefur gegnt á Alþingi, hvernig hann sjái best tekið á þeim vanda sem við blasir. Við erum að ræða það að áætlaður halli sé um 160–170 milljarðar og mat manna liggur til þess að tekjuspáin eigi hugsanlega eftir að leiða til enn stærra gats og að útgjaldaþörfin sé vanmetin. Það fer ekki saman í umræðunni hjá meiri hlutanum hvaða leiðir menn vilja sjá, annars vegar í því að taka á rekstri ríkisins og hins vegar í þeim verkefnum sem annars staðar geta blasað við, svo sem í uppbyggingu á atvinnulífinu. Þess vegna væri mjög fróðlegt að heyra hv. þingmann fylgja því örlítið nánar eftir í svari við þessu andsvari mínu.

Hæstv. forseti. Eins og við auðvitað gerum okkur öll grein fyrir stöndum við frammi fyrir gríðarlegum vanda og mjög erfiðri stöðu í efnahagsmálum og ríkisfjármálum. Það er bara staðreyndin, hvort sem okkur líkar betur eða verr, og við þurfum að vinna okkur út úr því. Eins og ég sagði í ræðu minni verða menn þegar þeir standa frammi fyrir rekstrarhalla, hvort sem það er ríkissjóður eða í einhverjum öðrum rekstri, auðvitað að leita leiða til þess að jafna hann, annaðhvort með auknum tekjum eða lægri gjöldum. Ég fór í ræðu minni yfir nokkrar ábendingar, ekki tæmandi, alls ekki, um það með hvaða hætti menn gætu hugsanlega nálgast það. Þá legg ég m.a. áherslu á að fara yfir forgangsröðun útgjalda og ég nefndi það líka að við ættum að reyna að slá skjaldborg utan um velferðarkerfið og heilbrigðiskerfið. Þetta getum við rætt vel saman í fjárlaganefnd og ég veit að meiri hlutinn er tilbúinn til þess. Að öðru leyti vísa ég til þess sem ég sagði, þetta er erfitt verkefni og ég verð að viðurkenna að mér líst í raun og veru lítið á blikuna til næstu ára.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessar umræður og stórmerku ræður sem hér hafa verið fluttar, eins og hv. formaður fjárlaganefndar Gunnar Svavarsson hefur sagt, og þakka Magnúsi Stefánssyni fyrir málefnalegt innlegg í þetta. Ég hefði svo sem ekki komið hingað nema vegna þess að undir lok ræðu sinnar mælti hann svo hraustlega að sú efnahagskreppa sem nú dynur yfir þjóðina, mátti skilja á honum, væri um að kenna hagstjórninni á síðustu 12–15 mánuðum. Þetta fannst mér djarflega mælt af manni sem átti hlutdeild í ríkisstjórn í 12 ár og sem fór svo illa að ráði sínu síðasta kjörtímabilið í þeirri ríkisstjórn að ekki aðeins var efnt til mikilla stóriðjuframkvæmda með tilheyrandi þenslu heldur líka skattalækkana og samkeppni á íbúðalánamarkaðnum sem sprengdi upp verðið á markaðnum og orsakaði þá bólu sem nú er að springa. Það er því djarflega mælt af hv. þingmanni að tala með þessum hætti og þannig eiginlega vísa frá sér allri ábyrgð á því ástandi sem er í landinu. Ég tel að það eigi m.a. rót sína að rekja til þessa, fyrir utan það að skýringanna sé m.a. að leita í einkavæðingu bankanna árið 2001 sem byrjaði þannig að það átti að vera dreifð eignaraðild en endaði síðan í eignaraðild fárra stórra aðila. Á þessum góðærisárum hérna - í Biblíunni segir að það séu sjö feit ár og sjö mögur og það er nokkuð til í því - á þessum feitu árum hefði auðvitað átt að safna betur í hlöður en gert var í stað þess að grípa til þeirra aðgerða sem ríkisstjórnin á þeim tíma gerði. Þingmaðurinn getur ekki komið hér upp og talað eins og ábyrgðin sé allra annarra en þeirra sem sátu í ríkisstjórn á þessum 12 árum og þingmaðurinn átti hlutdeild í.

Hæstv. forseti. Ég held að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki skilið allt sem ég sagði, en fyrst hún vildi koma hér og nota tækifærið til að gagnrýna samstarfsflokk sinn í ríkisstjórn fyrir hagstjórn síðustu ára er það hennar mál. Það sem ég var að tala um er það, og það er ekki umdeilt, að síðustu 12–15 mánuði hafa komið fram ítrekaðar viðvaranir frá ýmsum aðilum, sérfræðingum og stjórnmálamönnum, innlendum og erlendum, um að fram undan væru blikur á lofti í efnahagsmálum. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðherra að koma hingað og snúa út úr því. Það er staðreynd og ég held að hæstv. ráðherra ætti frekar að sjá sóma sinn í að viðurkenna hana.

Virðulegur forseti. Ég hef margsinnis héðan úr ræðustól Alþingis og annars staðar gagnrýnt hagstjórnina á síðasta kjörtímabili og ég fer ekkert að breyta því þó að ég sé komin í ríkisstjórn. Það voru gerð hagstjórnarmistök á því kjörtímabili og við erum að súpa seyðið af því. Hvað varðar það að menn hafi bent á að blikur væru á lofti er það alveg rétt. Við vissum öll að það voru blikur á lofti en við stóðum andspænis því að við vorum með bankakerfi sem var 10 eða 12 sinnum stærra en hagkerfið okkar, við vorum með gjaldeyrisvarasjóð sem ekki var nægilega sterkur til að standa við bakið á þessu bankakerfi og það var samþykkt hér á þinginu, m.a. vegna þess að ríkisstjórnin fór fram á það, lánsfjárheimild til ríkisstjórnarinnar til að stækka gjaldeyrisvarasjóðinn vegna þess að allir vissu að það var þó eitthvað sem við urðum að gera. Jafnvel þó að það hefði gengið eftir segir mér svo hugur um að það hefði ekki dugað til að afstýra því hruni sem við stöndum núna andspænis vegna þess að bankakerfið okkar var einfaldlega 

Hæstv. forseti. Það er kannski best að byrja á því að þakka fyrir samstarfið í fjárlaganefnd sem hefur að mörgu leyti verið ágætt og ekkert undan þeim samskiptum að kvarta. Það er hins vegar undan því að kvarta að upplýsingar hafa ekki fengist sem beðið hefur verið um og ég hygg að það muni koma fram í ræðu minni og er auðvitað skrifað í nefndarálit minni hlutans, að það er ýmislegt slíkt sem að er að finna. Þótt ræða hv. formanns fjárlaganefndar hafi ekki verið mjög löng held ég að ég geti tekið undir að hún hafi verið þokkalega frábær og jafnvel mögnuð. Ég veit ekki hvaða orðum á að bæta við þetta, en ég segi þetta og get alveg glaðst með hv. formanni fjárlaganefndar vegna ræðu hans.  Við höfum nýverið sett lög á hv. Alþingi, lög um sérstaka rannsóknarnefnd sem ætlað er að leiða fram það sem sannast og rétt er talið um hrun fjármálakerfisins og þann gríðarlega efnahagsvanda sem af því leiðir. Það er algjörlega ljóst, hæstv. forseti, að í þeim ræðum og nefndarálitum sem hér hafa verið kynnt hafa menn fjallað um þennan vanda sem upp er kominn í þjóðfélagi okkar, þennan gríðarlega efnahagsvanda. Öll þjóðin á kröfu til þess að við rannsókn þessara mála verði allt uppi á borðum, engum verði hlíft við að leita að því sem sannast reynist í þessum málum. Vandi okkar næstu árin er hins vegar risavaxinn og hann lendir vissulega á mörgum sem enga sök eiga á þeim áföllum sem þjóðin tekur nú á sig vegna, ég vil leyfa mér að segja, fjárglæfra fárra og einnig eftirlitsleysis ríkisstjórnarinnar, eftirlitsleysis einstakra ráðherra og stofnana sem með okkur fylgjast. En um þetta, ágæti forseti, segir svo í upphafi nefndarálits minni hlutans, með leyfi forseta: „Öllum má vera ljóst að íslenska þjóðin og efnahagskerfi hennar urðu fyrir miklu áfalli þegar þrír stærstu viðskiptabankar landsins féllu í byrjun október 2008. Fram hefur komið það álit að um sé að ræða mesta hrun bankakerfis í heimssögunni miðað við umfang efnahagskerfisins. Á innan við viku frá þessum atburðum hafði virði íslensku krónunnar fallið um meira en 70% og hlutabréfamarkaðurinn tapað yfir 80% af verðmæti sínu. Þessi áföll munu hafa mikil áhrif á íslenskt samfélag til langrar framtíðar. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerir ráð fyrir að þjóðarframleiðsla muni dragast saman um 9,6% á árinu 2009 og enn meira árið 2010. Tekjur ríkissjóðs munu dragast verulega saman á sama tíma og þrýstingur á aukin útgjöld til velferðarmála mun aukast vegna versnandi ástands í þjóðfélaginu. Almenningur á Íslandi stendur nú frammi fyrir auknu atvinnuleysi, minnkandi tekjum, hærri sköttum, auknum framfærslukostnaði, okurvöxtum og lækkandi eignavirði. Almennur kaupmáttur fellur á sama tíma og skuldir aukast, hvort sem þær eru verðtryggðar, óverðtryggðar eða í erlendri mynt. Misgengishópar myndast og þeir hafa litla og oft enga möguleika á að bjarga sér út úr ástandinu. Eins og nú horfir blasir við fjöldagjaldþrot hjá einstaklingum og fyrirtækjum með sársaukafullum afleiðingum fyrir bæði atvinnulíf og kjör almennings. Þrátt fyrir að eitt mikilvægasta hlutverk yfirvalda sé að gæta hagsmuna þegnanna bárust þegnunum engar viðvaranir frá yfirvöldum um hvað væri í aðsigi. Á undanförnum vikum hefur verið gert opinbert að stjórnvöld höfðu ítrekað verið vöruð við, bæði af innlendum og erlendum sérfræðingum, í hvað stefndi með bankana og fjármálalíf þjóðarinnar. Stjórnvöld völdu hins vegar að ana áfram í sjálfsblekkingu og láta sem ekkert væri. Á síðastliðnum vetri varaði stjórnarandstaðan á þingi ítrekað við því að óbreytt stjórnarstefna, erlend skuldasöfnun og taumlaus óráðsía innan fjármálakerfisins gæti leitt til mikils ófarnaðar fyrir efnahagslíf landsins ef ekki væri þegar í stað brugðist við.“ Hæstv. forseti. Fram á þetta ár var venjulega hressilegt yfirbragð á ríkisstjórninni sem jafnan talaði um að við værum í góðri stöðu, við værum í öflugri útrás og við værum vel í stakk búin til að takast á við einhvern samdrátt í þjóðartekjunum. Má ég þá minna á, hæstv. forseti, orð hæstv. forsætisráðherra og hæstv. sjávarútvegsráðherra um að við værum í góðri stöðu til þess m.a. að skera niður þorskveiði um árabil, eins og Hafrannsóknastofnun lagði til, vegna þess hve vel við stæðum atvinnu- og efnahagslega, þessi þjóð. En eins og þeir muna sem kynnt sér hafa taldi Hafrannsóknastofnun að hér þyrfti að skera niður þorskafla til fimm ára, að lágmarki. Hæstv. forseti. Nú krefst minni hluti fjárlaganefndar þess að ríkisstjórnin leggi fram skýra og trúverðuga stefnu um það hvernig eigi að leggja upp með áætlun um það að vinna þjóðina út úr þeim mikla vanda sem við erum stödd í og blasir einnig við fram undan næstu árin. Þjóðin stendur nú frammi fyrir gífurlegu tapi og risavöxnum skuldbindingum til næstu áratuga sem leggjast á þjóðina. Minni hlutinn krefst þess að ríkisstjórnin leggi fram skýra stefnu um það hvernig eigi að vinna þjóðina út úr þeim mikla vanda sem nú blasir við. Minni hlutinn átelur ríkisstjórnina og önnur stjórnvöld fyrir þátt þeirra í aðdraganda hruns bankanna, sem m.a. felst í andvaraleysi, aðgerðaleysi og um margt röngum viðbrögðum. Fram undan eru á næstu árum risavaxin og erfið verkefni sem felast í því að ná efnahagskerfinu og ríkissjóði aftur á réttan kjöl. Greiðslubyrði þjóðarinnar, lántökur, vaxtabyrði, lánstími og afborgunarskilmálar eru enn þá óþekktar stærðir þegar við ræðum fjárlögin við 2. umr. Undir þannig óvissu er ógjörningur að sjá til lands um afkomu ríkisins og álögur þær sem þjóðinni er ætlað að takast á við næstu árin. Vissulega var sofið á verðinum í aðdraganda þess sem síðar hefur orðið og um það segir svo í áliti minni hluta fjárlaganefndar við 2. umr., með leyfi forseta: „Allt frá því um mitt ár 2007 hafa komið fram viðvaranir um að í vændum væru miklir efnahagslegir erfiðleikar vegna þróunar mála á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Fjölmargir aðilar, innlendir og erlendir, hafa á þeim tíma sem liðinn er komið fram með rökstuddar viðvaranir til ríkisstjórnarinnar án viðbragða af hennar hálfu. Allt árið 2008, í aðdraganda hruns bankanna, fór þunginn í þessari umræðu stigvaxandi eftir því sem á leið. Ríkisstjórnin sýndi engin merki um viðbrögð og er engu líkara en hún hafi ekki gert sér grein fyrir þróun mála eða ekki viljað gera það. Stjórnarandstaðan á Alþingi hóf umræðu um þessi mál hvað eftir annað á vettvangi þingsins, lagði fram rökstuddar viðvaranir, krafði ríkisstjórnina um svör og hvatti til aðgerða. Engin viðbrögð komu fram af hálfu ríkisstjórnarinnar, því var gjarnan svarað til að allt væri í góðu lagi og engar ástæður til að hafa áhyggjur af þróun mála. Í mars 2008 sagði hæstv. forsætisráðherra í ræðu á Alþingi að botninum væri náð og fram undan væru bjartir tímar í efnahagsmálum. Sams konar ummæli féllu hjá fleiri fulltrúum stjórnarmeirihlutans á Alþingi á vordögum 2008. Ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn á Alþingi voru í raun fjarri raunveruleikanum í þessum efnum eins og fjölmörg fleiri dæmi úr umræðu síðustu mánaða sýna. Fram hefur komið að forustumönnum ríkisstjórnarinnar, forsætisráðherra og utanríkisráðherra, var gerð grein fyrir alvarleika málsins á fundi með aðalseðlabankastjóra í febrúar sl. Eftir að þessar upplýsingar komu fram upplýstu forustumennirnir að einir sex fundir hefðu verið haldnir um málin, sá fyrsti 6. febrúar með aðalseðlabankastjóra. Það undarlega er að öðrum ráðherrum ríkisstjórnarinnar, t.d. iðnaðarráðherra, sem var staðgengill utanríkisráðherra í veikindum hennar, og viðskiptaráðherra var, að þeirra sögn, ekki kunnugt um þessa fundi. Þeir hvorki sátu þessa fundi né var sagt frá þeim. Rétt er einnig að taka fram að formönnum stjórnarandstöðunnar, sem sátu marga svokallaða samráðsfundi með forustumönnum ríkisstjórnarinnar frá byrjun október sl., var aldrei skýrt frá þessum fundum eða innihaldi þeirra. Aldrei. Á samráðsfundi formanna stjórnarandstöðuflokkanna með forsætisráðherra og utanríkisráðherra í maí sl. um sérstaka lántökuheimild til ríkisstjórnarinnar sem Alþingi veitti upp á 500 milljarða kr. yfirdráttarheimild hjá seðlabönkunum á Norðurlöndum voru heldur engar upplýsingar veittar um áðurnefnda fundi eða samtöl. Eitt af því sem fram hefur komið er að aðalbankastjóri Seðlabanka Íslands hafi í júní sl. sagt við ráðherra ríkisstjórnarinnar að engar líkur væru á að íslenska bankakerfið gæti staðið af sér það ástand sem fram undan væri. Enginn ráðherra kannast við að hafa fengið slíkar viðvaranir, þar stendur orð gegn orði og það er krafa minni hlutans að sannleikurinn í þessu máli komi fram. Þetta er lýsandi dæmi um samskipti ráðamanna, ástandið og vinnubrögð stjórnvalda. Minni hlutinn telur að viðskiptaráðherra hafi sofið á verðinum hvað varðar eftirlitsskyldu sína. Hann hefur sjálfur lýst því að hafa ekki átt bein samskipti við yfirstjórn Seðlabanka Íslands í tæpt ár, frá því í nóvember 2007. Svo virðist sem viðskiptaráðherra hafi verið haldið utan við fundi ráðherra ríkisstjórnarinnar og Seðlabankans þegar fjallað var um málefni viðskiptabankanna.“ Með samþykki neyðarlaganna 6. október var ljóst að bankarnir þrír yrðu yfirteknir af ríkinu og að ríkissjóður yrði að fjármagna bankana. Jafnframt var ljóst að ríkið yrði að fá aðgang að lánsfé frá öðrum sjóðum. Sá sem hér stendur hvatti mjög til þess að við næðum sem fyrst samningum við hverja þá þjóð sem vildi lána okkur og um það væri samráð sem allra fyrst. Bæði Norðmenn og Rússar gátu komið til greina um lán á þessum fyrstu dögum. Það hefði að mínu viti styrkt samningsstöðu okkar í framhaldinu ef samningar hefðu tekist við þessar þjóðir. Ríkisstjórnin tók aðra stefnu í málinu og um það segir svo í nefndaráliti minni hlutans, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin og Seðlabanki Íslands gengu frá samkomulagi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um aðgerðaáætlun í efnahagsmálum og lánveitingar sjóðsins til að efla gjaldeyrisvaraforða Seðlabankans. Í aðdraganda þess var farið með málið sem hernaðarleyndarmál. Alþingi fékk engar upplýsingar um málið þrátt fyrir ítrekaðar óskir þar um, bæði á Alþingi og í þingnefndum. Á sama tíma var byrjað að vinna eftir áætluninni, fyrst með mikilli hækkun stýrivaxta úr 12 í 18%. Þá var ekki búið að samþykkja áætlunina á hv. Alþingi. Sú aðgerð var reyndar harðlega gagnrýnd og stjórnvöld og einstakir ráðherrar vísuðu hver á annan í ábyrgð á þeim gjörningi þar til Seðlabankinn neyddist til að gefa út yfirlýsingu um að þessi stýrivaxtahækkun væri að kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og samkvæmt samkomulagi sem enn hefði ekki verið birt. Þrátt fyrir alla leyndina gagnvart Alþingi komst eitt dagblaðanna að lokum yfir samkomulagið við sjóðinn og áætlunina sem íslenskum stjórnvöldum væri gert að fylgja og birti hana. Það voru fyrstu upplýsingar sem alþingismenn fengu um samkomulag íslenskra stjórnvalda við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þessi vinnubrögð eru afar gagnrýnisverð og lýsa lítilsvirðingu af hálfu framkvæmdarvaldsins gagnvart Alþingi. Stjórnarmeirihlutinn á Alþingi ber alla ábyrgð á því. Þegar Alþingi fjallaði loks um samkomulagið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn fengust takmarkaðar grunnupplýsingar um málið. Á fundum fjárlaganefndar fengust engar upplýsingar eða gögn um forsendur, svo sem áætlanir o.fl. Minni hlutinn vísar í gagnrýni sína á þessi vinnubrögð í nefndaráliti sínu um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu Alþingis á samkomulagi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og minni hluti fjárlaganefndar vísar í það álit. Þá er enn fremur gagnrýnt að ríkisstjórnin skuli í upphafi hafa bundið sig við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og ýtrustu skilmála hans í stað þess að leita annarra valkosta í stöðunni eins og ég vék að áður. Ýmsir sérfræðingar, bæði innan lands og utan, hafa bent á að til væru aðrar leiðir sem hefði mátt skoða sem lausn á þeim vanda sem upp var kominn. Þingmenn Frjálslynda flokksins gerðu kröfu til þess þegar umræða fór fram í þinginu nýverið að gerð yrði krafa á Breta vegna beitingar hryðjuverkalaga þar í landi gegn íslenskum fjármálafyrirtækjum. Krafan byggði á því sem sneri að eignum fyrirtækjanna í Bretlandi. Ákvörðun breskra stjórnvalda hefur verið hagsmunum Íslands mjög skaðleg og nú stöndum við frammi fyrir því að Íslendingar þurfa að bera miklar fjárhagslegar byrðar, að því er virðist vegna þess hvernig þau mál fóru milli íslenskra ráðherra og breskra. Fullyrða má að þar sé á ferðinni einhver dýrasti misskilningur sem um getur á síðari tímum. Viðskiptaráðherra Íslands og fjármálaráðherra Íslands virðast ekki hafa talað saman um málin, en þeir ræddu við breska fjármálaráðherrann með nokkurra vikna millibili og úr varð dýrasti misskilningur Íslandssögunnar. Ráðherrarnir ræddu málefni Landsbankans hvor í sínu lagi og olli það þessum dýra misskilningi. Í nefndaráliti minni hlutans er það orðað svo, með leyfi forseta: „Fjármálaráðherra taldi sig vera að ræða um lántöku Landsbanka Íslands hf. hjá ríkissjóði en breski fjármálaráðherrann taldi að ríkisstjórn Íslands væri að hafna boði bresku ríkisstjórnarinnar um að gegn tiltekinni greiðslu mundu þarlend stjórnvöld taka allar skuldbindingar Icesave-reikninganna á breska innlánstryggingakerfið og þar með hlífa Íslandi við þeim gífurlega kostnaði sem var fyrirséður og stjórnvöldum beggja landa fullljós. Ljóst virðist að fjármálaráðherra hafi ekki verið skýrt frá fundarefni viðskiptaráðherra Íslands með breska fjármálaráðherranum í lok ágúst sl. þar sem umfjöllunarefnin voru Icesave-reikningar Landsbanka Íslands í Bretlandi. Furðulegt má telja að ekki skuli vera til minnisblöð um þennan fund, sbr. svör viðskiptaráðherra við fyrirspurn á Alþingi um það mál. Misskilningurinn lá í því að verið var að fjalla um tvö mismunandi málefni bankans án þess að aðilar málsins gerðu sér grein fyrir því á þeim tíma. Afleiðingin varð beiting svonefndra hryðjuverkalaga á Landsbankann í Bretlandi og eignir íslenskra fyrirtækja þar í landi, sem leiddi til þess að íslenska þjóðin mun að öllum líkindum sitja uppi með hundraða milljarða króna skuldbindingar til framtíðar. Þetta er lýsandi dæmi um samskiptaleysið og vinnubrögðin hjá ráðherrum ríkisstjórnarinnar eins og það blasir við minni hlutanum.“ Í þessu sambandi er rétt að draga fram þá stöðu sem íslenska þjóðin stendur að öllum líkindum frammi fyrir en hvernig þau mál geta litið út veldur miklum áhyggjum. Um það segir í nefndaráliti minni hlutans, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir þær breytingartillögur sem ríkisstjórnin lagði fram, og meiri hluti fjárlaganefndar hefur gert að sínum, vantar enn mikið upp á að fyrir liggi heildarmynd af frumvarpinu. Enn hafa ekki komið fram tillögur varðandi vissa útgjaldaliði. Um er að ræða vaxtagjöld af auknum skuldum sem ríkissjóður þarf að taka á sig. Einnig vantar endurmat á verðlags- og gengisforsendum, en horfur eru á að þau áhrif verði mjög íþyngjandi. Þá er í fyrirliggjandi breytingartillögum ekki gert ráð fyrir breytingum á öðrum liðum sjóðstreymis eða á 5. gr., lánsfjárgrein frumvarpsins, né á 6. gr., heimildagreininni. Breytingartillögur er varða þessa liði verða lagðar fram fyrir 3. umræðu. Minni hlutinn hefur leitast við að leggja mjög lauslegt mat á lánsfjárþörf ríkissjóðs, en tekur fram að allar grunnforsendur vantar til að matið geti talist nákvæmt og auk þess er ekki tekið tillit til krafna ríkisins. Í lok október sl. námu skuldir ríkissjóðs 564,3 milljörðum kr. Ekki liggur fyrir hver afkoma ríkissjóðs verður á árinu 2008, en fram komnar upplýsingar benda til halla. Í upphafi árs 2009 nema skuldir a.m.k. 560 milljörðum kr. Halli ríkissjóðs samanlagt til ársloka 2011 gæti hugsanlega numið 500 milljörðum kr.“ „Ætla má að […] fjármögnun vegna ábyrgða Icesave í Bretlandi og Hollandi nemi allt að 660 milljörðum kr. Þá er ekki tekið tillit til hugsanlegrar fjármögnunar innlánsreikninga bankanna í öðrum löndum.“ Hvað segir þessi samantekt okkur? „Fjármögnunarþörf ríkisins til ársloka 2011 mun samkvæmt þessu lauslega mati nema a.m.k. 1.700 milljörðum kr., sé gengið út frá fyrrgreindum forsendum. Enn fremur má benda á að í ljós hefur komið að hollensk stjórnvöld hafa undirritað viljayfirlýsingu um að fjármagna Icesave-innlán þar í landi fyrir íslensk stjórnvöld en ekki liggur fyrir lánssamningur. Miðað við þessar forsendur og að kostnaður af fjármögnun ríkisskuldabréfa nemi 13–17% á 5–10 ára skuldabréfum má gera ráð fyrir að vaxtagjöld geti numið á þriðja hundrað milljarða kr. til ársloka 2011. Hjaðni verðbólga eins og áætlanir gera ráð fyrir mun draga úr þessum vaxtakostnaði. Minni hlutinn vekur athygli á því að ef bankarnir geta ekki fjármagnað vandamál sem upp eru komin í íslensku atvinnulífi mun koma til kasta ríkissjóðs. Fjárþörf ríkissjóðs kann því að verða önnur en hér kemur fram. Óvissa ríkir um hvenær eignir bankanna erlendis verða innleystar, hvaða verðmæti er um að ræða og hvaða áhrif þær koma til með að hafa á skuldbindingar ríkissjóðs.“ Hæstv. forseti. Ljóst er að við tökumst á við gríðarlega mikinn vanda á næstu árum. Þá stóru spurningu vantar í upplýsingar um fjárlögin, hvernig við ætlum að taka á honum. Með hvaða hætti ætlum við að taka þessi lán? Hver verða vaxtakjör þeirra? Verður afborgunarleysi á einhverjum tíma lánanna sem við tökum? Hvernig tökum við lán til að borga niður lán þegar við munum ekki ráða við kúfinn? Ég veit að formaður fjárlaganefndar áttar sig á um hvað ég ræði í þessu sambandi. Við getum lent í því, sem er mjög líklegt, að þurfa að taka lán til að borga niður önnur lán og fleyta okkur þannig áfram. Við horfum sem sagt á það að næstu 10 árin verðum við með mjög mikla vaxtabyrði og mjög mikla afborgunarbyrði. Þess vegna liggur algerlega ljóst fyrir, hæstv. forseti, að við munum þurfa sameiginlega - og þar undan getur stjórnarandstaðan ekki heldur skorast - að taka á því að koma fjárlögum Íslands til næstu ára á réttan kjöl. Það þýðir að bæði þarf mikið aðhald og niðurskurð. Einnig verðum við að afla allra þeirra tekna inn í þjóðfélagið sem mögulegt er og nýta alla þá kosti sem eru í boði í atvinnumálum. Það þýðir að við verðum að auka þorskveiðina. Menn ættu varla að vera á tauginni yfir því lengur eftir að fundið var út að einn þorskstofn hafi sett Íslandsmet í vexti og stækkað um 70% á milli ára. Ekki bara Íslandsmet, ég hugsa að þetta sé heimsmet. Þetta segir auðvitað bara einn sannleika sem er að vitlaust var metið í fyrra og hittiðfyrra. Nú er verið að finna mikið af stórum fiski og þó að við séum guðs börn dettur þessi þorskur ekki af himnum, heldur vex hann og hefur þar af leiðandi verið í sjónum síðustu tvö, þrjú, fjögur eða fimm árin. Ef þessi fiskur finnst núna í sjónum var hann að stórum hluta til í fyrra þó að  Ég hef heyrt þessa kenningu, hv. þingmaður, hún kallast að veiðanleiki sé svo mikill að menn geti allt í einu farið að veiða svo rosalega mikið að allt sem menn gerðu mælist kolvitlaust. Á venjulegu veiðimannamáli hét það nú að fiskur væri í göngu og þétti sig og er ekkert nýtt við það á Íslandsmiðum. Hann gerir það og á því byggjast allar fiskveiðar. Það eru ánægjuleg tíðindi að þessi skekkja skuli hafa verið leiðrétt og ég tel að við verðum að bregðast við með því að auka þorskaflann. Við verðum að ná í meiri tekjur. Það eru váleg tíðindi sem bárust í morgun, ef rétt er haft eftir í blöðunum, að menn ætli ekki að aðhafast við neitt sem heitir uppbygging á þeim álverum sem tekin hafði verið stefna á. Það setur atvinnumál á svæðum eins og Húsavík í uppnám og þá framtíð sem menn horfðu þar á varðandi orkunýtingu. Það segir hins vegar ekki að ekki séu til aðrir kostir til orkunýtingar og þar verða menn að svipast um og reyna að finna atvinnutækifæri sem hægt er að nýta orkuna í. Það er nú einu sinni þannig að álverð á heimsmarkaði hefur jafnan verið breytilegt, nú er það lágt og má búast við því að dragi úr framkvæmdum á þessu sviði. Ef við getum fundið fleiri möguleika til að nýta orkuna en að festa hana í álveri fagna ég því. Það er gott fyrir íslensku þjóðina að setja ekki öll eggin í sömu körfuna, byggja ekki á einni atvinnugrein að langmestu leyti þó að það verði sennilega ekki í stóriðjunni. Margir voru samt farnir að tala um að stóriðjan, álframleiðslan, yrði okkar stærsti framleiðsluatvinnuvegur. Ferðaþjónustan er eitt af því sem við getum örugglega bætt í og aukið við. Við þurfum auðvitað að meta það og stjórnvöld þurfa sérstaklega að skoða hvernig þau geta stutt við ferðaþjónustuna í landinu og aukið ferðamannastraum. Þar er eftir mikilli auðlegð að slægjast og miklum möguleikum fyrir framtíðina. Það liggur hins vegar alveg ljóst fyrir að við þurfum líka að skera niður. Það er ekki hægt að gagnrýna allt sem gert er í þeim efnum þó að við setjum vissulega fyrirvara í nefndarálit okkar að því er varðar niðurskurð á heilbrigðisstofnunum og öldrunarstofnunum vegna þess að við sjáum ekki hvernig það á að samrýmast þeim markmiðum að viðhalda hér velferðarþjónustunni og heilbrigðisþjónustunni að fara í málin eins og lagt er til núna í breytingartillögum ríkisstjórnarinnar. Ég held að menn verði að skoða þau mál betur á milli 2. og 3. umr. eins og fjöldamargt annað sem hér er til umræðu, hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að við eigum mikið undir því að velferðarkerfi okkar haldi, að velferðarkerfið geti tekist á við þá niðursveiflu sem er í þjóðfélaginu, um það þurfum við að sameinast. Næsta ár verður vafalaust mjög erfitt og ég held að menn þurfi að leggjast í það sameiginlega að vinna þessi mál til betri vegar, hæstv. forseti. Ég vek athygli á því að stjórnarandstaðan bauð fram beina samvinnu um þessi mál þegar á haustdögum þegar það ástand var að skella á okkur sem varð. Þetta viðhorf okkar í stjórnarandstöðunni hefur reyndar margoft komið fram, að við værum tilbúin til að leggja því lið að vinna að því að koma íslensku þjóðinni út úr þeim gríðarlegu erfiðleikum sem fram undan eru. Ég verð að segja alveg eins og er að vinnubrögð ríkisstjórnarinnar og samþykki meiri hluta fjárlaganefndar á þeim vinnubrögðum með því að taka þennan pakka á fimmtudaginn og gera hann að sínum buðu ekki upp á þetta samráð. Það eru nokkrir dagar eftir af þessu ári og við í minni hlutanum höfum sagt það í nefndaráliti okkar að við teldum óframkvæmanlegt að fara fram með fjárlögin miðað við þær upplýsingar sem nú lægju fyrir, það yrðu að koma upplýsingar um lánsfjárpakkann, samsetningu lánanna, greiðslukvaðirnar og einhver framtíðarsýn um það hvernig við sæjum til lands næstu 3–4 árin varðandi þá stöðu sem við erum að lenda í. Það er ekki hægt að tala neina tæpitungu um þetta mál. Þetta er alveg grafalvarlegt sem við erum að lenda í. Byrðarnar sem munu lenda á fólkinu í landinu verða miklar, þar þurfum við líka að forgangsraða og mér finnst ekki mikil forgangsröðun í þeirri stefnumótun að fara núna í flata skattahækkun í stað þess að skoða, hvað eigum við að segja, hver voru baráttumál Samfylkingarinnar í skattamálum? Var það ekki þrepaskipt skattkerfi sem gæti leitt til þess að skatturinn yrði minni á þeim sem voru með lægri tekjurnar en meiri á þeim sem væru með hærri tekjurnar? Og hvert var forgangsmál Sjálfstæðisflokksins á síðasta kjörtímabili í skattamálum? Að afnema hátekjuskattinn í staðinn fyrir að horfa frekar til þess að hann væri raunverulegur hátekjuskattur og að horfa til þess að hin ótrúlegu laun sem voru greidd í þessu þjóðfélagi væru skattlögð, m.a. í gegnum hátekjuskattsþrep. Nei, menn gerðu það ekki, menn völdu þá leið að segja sem svo að hátekjuskatturinn væri farinn að teygja sig of neðarlega í launastiganum eins og hann var. Það kunna vel að hafa verið rétt rök, en þá áttu menn bara að hækka launalínuna, færa hana upp og hafa hátekjuskattinn inni þar ofan við. Nú leggur ríkisstjórnin það til að við alþingismenn og æðstu embættismenn lækkum laun okkar, að við förum þá leiðina til að ná niður þessum hæstu tekjum. Ég hefði talið miklu betra að gera það í gegnum skattkerfið, en ef við ætlum að gera það hér með lögum gagnvart okkur sjálfum mælist ég til þess, hæstv. forseti, að við gerum það sjálf, við klárum það sjálf hér í Alþingi að ákveða hvað við ætlum að skera launin niður um mörg prósent en vísum því ekki út í bæ. Ef það tekst og ef einnig tekst að semja niður við aðra þá standa lögin um kjararáðið samt óbreytt, og hvernig virkar þá kjararáð þegar launin hafa verið skorin niður? Þá ber því að taka mið af því að lækka launin og vinnur þá eftir sínum lögum. Þannig skil ég þessi lög, hæstv. forseti. Við bættum síðast inn þegar við breyttum lögunum um kjararáð, sem er ekki langt síðan, að taka mið af því sem gerðist á almennum vinnumarkaði. Ég held að það hafi verið réttmæt breyting en mér hefur alltaf fundist það dálítill aumingjadómur, fyrirgefðu orðbragðið, hæstv. forseti, þegar við þingmenn sjálfir þorum ekki að tala um eigin kjör, hvorki eftirlaunin okkar í æðstu störfum né kjör okkar eins og þau eru. Það er kannski vegna þess að ég var svo vanur að tala um kjörin mín í 25–30 ár meðan ég var í forustu fyrir mína stétt, skipstjórnarmenn á Íslandi og aðra yfirmenn á skipum. Ég tel ekki að það sé neitt til að skammast sín fyrir, að tala um kjörin sín. Menn eiga bara að tala um þau og þjóðin á alveg að fá að vita hvað við höfum í laun. Ég skorast hvorki undan því að ræða kjarahlið alþingismanna né undan því að ræða hið svokallaða eftirlaunafrumvarp. Ég vil að það sé rætt með rökum, út frá talnalegum forsendum og skynsamlegum rökum, hvernig sem við förum í gegnum það. Allt er þetta partur af ríkisfjármálunum og þeim kostnaði sem ríkið hefur. Hæstv. forseti. Ég sé að tíma mínum er að verða lokið. Ég hef flutt hér alveg sérstaklega frábæra ræðu, held ég. Maður verður að gefa sér einkunn sjálfur þegar hv. formaður fjárlaganefndar gengur hér hjá og lýsir bara eigin ágæti en ekki annarra. Ég þakka að lokum fyrir samstarfið í nefndinni og þó að mér finnist að vegna þeirra aðstæðna sem núna eru uppi hafi ekki tekist að vinna verkin eins og ég hefði viljað sjá, eða að við stjórnarandstaðan hefðum fengið að koma miklu fyrr að þeim pakka sem ríkisstjórnin lagði fyrir og skoða hann og leggja kannski eitthvað gott til málanna get ég samt sagt að það er ágætt að vinna með forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna í fjárlaganefnd. Ég kvarta ekki undan því og ég þakka starfsmönnum fjárlaganefndar fyrir frábært samstarf og þjónustu við okkur í minni hlutanum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni fyrir frábæra ræðu, tímamótaræðu og ódauðlega í alla staði. Hún var einnig kröftuglega flutt. Ég hélt um tíma að hv. þingmaður gæti ekki komið þorskinum að í ræðu sinni því að hann var búinn að tala í meira en hálftíma án þess að minnast á hann. Það sagði mér að hv. þingmanni væri mikið niðri fyrir varðandi ýmislegt annað en síðan vék hann að þeim þáttum, varðandi hugsanlega aukna þorskveiði eins og hann hefur jafnan gert og hefur haldið á lofti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að taka það af honum. Hins vegar vék hann svolítið að því í ræðu sinni að fara þyrfti fram með mikið aðhald og niðurskurð í ljósi þeirra upplýsinga sem þó eru til staðar, þótt af skornum skammti séu. Því væri kostur að vita hvar hv. þingmanni þætti best að bera niður varðandi þær hagræðingaraðgerðir sem er ljóst að þarf að fara í. Ég tek undir að það sem er veikt í upplýsingastreyminu og ég hef áður vikið að því í ræðu minni, þrusuræðu, er að hafa ekki nákvæmt yfirlit yfir lánsfjármögnun og vaxtagjöld ríkissjóðs en það er boðað að þær upplýsingar komi fram við 3. umr. Einnig vil ég ítreka varðandi umræddar tillögur ríkisstjórnarinnar sem fjárlaganefnd hefur til umfjöllunar að við í stjórnarmeirihlutanum berum auðvitað fulla ábyrgð á þeim gjörningum og þeim tillögum sem hér eru 

Hæstv. forseti. Hvar skyldi ég eiga að byrja að telja upp þegar benda skal á það sem mætti huga að? Við getum litið yfir farinn veg og skoðað hvað hefur orðið úr þeim stofnunum sem við höfum búið til á undanförnum árum og áratugum. Hvernig hafa þær þróast? Hafa þær fylgt einhverri markvissri áætlun? Ég held að svo sé ekki. Eina áætlunin sem þær stofnanir sem við höfum sett á fót hafa fylgt er útþensla. Þær hafa stækkað og stækkað og stækkað. Fyrsta stofnunin sem mig langar að minnast á er Fiskistofa. Þegar Þorsteinn Pálsson mælti fyrir þeirri tillögu á fiskiþingi fyrir mörgum árum lýsti hann því yfir þegar gengið var á hann um kostnað og útþenslu og annað slíkt að sú stofnun yrði aldrei - taktu eftir, hv. formaður - stærri en 11 manna stofnun. Ég held að með virkum lagfæringum á fiskveiðistjórnarkerfinu sé enginn vandi að breyta starfsemi Fiskistofu verulega. Með því að hafa kerfið þannig hannað að það líti meira eftir sér sjálft og að meiri hvati sé í kerfinu sjálfu en það þurfi ekki endalaust að vera með eftirlit yfir sjálfu sér. Ég vil líka segja, hæstv. forseti, að mér finnst koma mjög vel til greina að skoða varnarmálaþáttinn sem við höfum tekið upp á undanförnum árum. Mér finnst koma meira en til greina að skoða svokallaða Varnarmálastofnun. Mér finnst líka koma til greina 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilin svör. Ég tíni til tillögur stjórnarandstöðunnar varðandi hugsanlega hagræðingu og niðurskurð. Jón Bjarnason var búinn að benda á Varnarmálastofnun en framlög til hennar eru að vísu skorin niður í tillögum ríkisstjórnarinnar um 20% en hún er hins vegar með fjárveitingar upp á um 1.100 millj. kr. og hins vegar stuðning við NATO upp á 70 millj. kr. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson bætir við og nefnir Fiskistofu og síðan hugsanlega sjúkratryggingastofnun. Þar sem tíminn var úti ætla ég að gefa hv. þingmanni tækifæri til að koma hér í síðara andsvari sínu og bæta við listann því það liggur fyrir að víða þurfi að hagræða og þess vegna er gott að fá upplýsingar frá hv. þingmönnum eins og Guðjóni Arnari Kristjánssyni sem hefur verið lengi að störfum á þinginu um þessa hluti.

Hæstv. forseti. Ég held einnig að það þurfi að fara sameiginlega - þess vegna sagði ég að ég saknaði þess að stjórnarandstaðan hefði ekki fengið að koma að þessum pakka sem ríkisstjórnin komi með fram - í gegnum allar tillögur sem geta orðið til sparnaðar. Ég hef hins vegar þann fyrirvara sem ég nefndi í ræðu minni varðandi velferðarstofnanir og heilbrigðiskerfið. Það er af þeirri ástæðu að það mun reyna mjög á velferðarkerfið á næstunni og þess vegna jafnvel heilbrigðiskerfið á komandi árum. Ég held einnig, hæstv. forseti, að takist okkur að styðja verulega við atvinnulífið muni það gefa okkur auknar tekjur. Það mun gefa okkur auknar tekjur og það mun draga úr atvinnuleysisbótaþættinum og þeim kostnaði sem fylgir atvinnuleysinu. Þetta er samspil þess að reyna að auka tekjurnar, halda uppi atvinnustiginu og þess að skera niður. Ég hef ekki gert aðra fyrirvara í máli mínu, hæstv. forseti, en þann að ég teldi að það þyrfti að verja velferðarkerfið og heilbrigðiskerfið. Ég held að við getum skoðað mjög marga þætti í ríkisfjármálunum til að leita að sparnaði. Það er ljóst að þjóð sem á að taka á sig 60–100 milljarða í vaxtakostnaði af ekki stærra hlutfalli fjárlaga en íslenska þjóðin er með mun þurfa mikið aðhald á næstu árum. Við verðum að leita þess þar sem við teljum að hægt sé að skera niður án þess að dýpka þá lægð sem við erum að lenda í.

Virðulegi forseti. Í endurskoðaðri tekjuáætlun efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að tekjur lækki um 36,2 milljarða og verði 395,8 milljarðar í þessu frumvarpi. Breytingartillögur þær sem eru til umfjöllunar við 2. umr. og varða A-hluta fjárlaga nema samtals 18,3 milljörðum til lækkunar á sundurliðun II í frumvarpinu. Hlutfallslega verður mesti samdráttur rekstrargjalda í utanríkisþjónustunni og hjá æðstu stjórn ríkisins en almennt er samdráttur í rekstri ráðuneyta á bilinu 5–7%. Gert er ráð fyrir að gjöld og samningar sem taka breytingum á milli ára samkvæmt verðlagi hækki í samræmi við þær áætlanir sem settar voru fram í fjárlagafrumvarpinu í byrjun október þar sem verðhækkanir ársins 2008 voru áætlaðar 11,5% en hækkun ársins 2009 var áætluð 5,7%. Talsverður samdráttur verður í nýframkvæmdum á árinu 2009 frá því sem áður var áformað. Samtals mun lækkun framkvæmda nema 11 milljörðum kr. eða 21% af áætluðum kostnaði við nýframkvæmdir ársins. Þrátt fyrir þessar breytingar verður árið 2009 samt sem áður eitt mesta framkvæmdaár sögunnar með tilliti til fjárveitinga ríkisins að óbreyttum þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Þannig eru megindrættir frumvarps að fjárlögum ríkisins sem hér liggja fyrir til 2. umr. og meginspurningin sem hv. alþingismenn standa frammi fyrir er sú hvort þessi áform muni duga til svo unnt sé að hefja endurreisn efnahagslífs landsins. Ég hef ástæðu til að ætla að ekki sé nægilega langt gengið í átt til þess að taka á ríkissjóðshallanum. Samkvæmt upplýsingum frá Seðlabanka Íslands voru erlendar skuldir Íslands í lok þriðja ársfjórðungs u.þ.b. 12.257 milljarðar kr. og erlendar eignir á sama tíma námu tæplega 10 þúsund milljörðum kr. Alls skuldaði þjóðarbúið því um 2.300 milljörðum meira erlendis en það átti í eignum. Í Hagtíðindum Hagstofu Íslands kemur fram að tekjuhalli hins opinbera á þriðja ársfjórðungi 2008 nam 15 milljörðum kr. samanborið við um 17 milljarða kr. tekjuafgang á sama tíma fyrir ári síðan. Á fyrstu níu mánuðum ársins var tekjuafkoma hins opinbera neikvæð um 2,2 milljarða kr., sem samsvarar 0,2% af landsframleiðslu, en á sama tíma árið 2007 var tekjuafkoman hins vegar jákvæð um rúmlega 51 milljarð kr. eða 4% af landsframleiðslu. Í Hagtíðindum kemur einnig fram að tekjuafkoma sveitarfélaganna var neikvæð á þriðja ársfjórðungi um 3,9 milljarða kr. og því mun lakari en á sama tíma árið 2007 þegar hún var jákvæð um 1,4 milljarða. Fyrstu níu mánuði ársins mældist tekjuafkoma sveitarfélaganna neikvæð um 5,2 milljarða kr. samanborið við jákvæða afkomu upp á 6,1 milljarð fyrir sama tímabil árið 2007. Viðskiptahalli undanfarinna ára hefur verið skýr vísbending um að til umskipta kæmi í rekstri hins opinbera en í kjölfar þessa þriðja ársfjórðungs hrundi íslenska bankakerfið og umskiptin í rekstrinum eru til muna meiri en nokkurn gat órað fyrir. Frá þeim tíma hafa stjórnvöld verið bundin við björgunarstarf og leitað leiða til að hefja endurreisn íslensks efnahagslífs. Sú gagnrýni sem m.a. hefur komið fram hér í dag á fjárlagaferlið og það sem betur hefði mátt fara í því verki öllu á að mörgu leyti fullan rétt á sér en hafa ber jafnframt í huga að þær aðstæður sem við er að glíma eru með eindæmum erfiðar og á margan hátt afar afbrigðilegar. Þetta ástand kallaði á það að verkefnum yrði forgangsraðað og það sem mestan forgang verður að hafa er gerð áætlana sem miða að lausn þeirra vandamála sem heimili landsins og fyrirtæki verða að takast á við. Jafnframt hefur þurft að vinna að endurreisn bankakerfisins og standa í erfiðum samningum við aðrar þjóðir. Þessi verkefni öll hafa að sjálfsögðu sett mark sitt á vinnu við gerð fjárlaganna og óhjákvæmilegt er að röskun verði á ýmsum verkþáttum í því markaða ferli. Í kjölfar bankahrunsins hefur lánshæfismat íslenska ríkisins lækkað verulega og í því endurspeglast veikari fjárhagsstaða ríkissjóðs en áður var. Skuldir sem hlutfall af landsframleiðslu aukast mikið, öll fjármögnun verður dýrari, tekjur ríkissjóðs dragast saman og verulegur halli er fyrirsjáanlegur á fjárlögum næstu ára. Stjórnvöld hafa náð samkomulagi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um að vinna með skipulögðum hætti á heildarvanda efnahagslífsins og sú vinna miðar m.a. að því að ná hér stöðugleika og styrkja stoðir atvinnulífsins og á endanum mun það væntanlega skila sér í því að lánshæfismat okkar styrkist á nýjan leik. Sú efnahagsáætlun sem unnið er eftir með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum mun gera kröfu til okkar allra og þá sérstaklega okkar á hinu háa Alþingi við það verk að rétta af rekstur ríkissjóðs. Í ræðu formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnars Svavarssonar, fyrr í dag kom fram að hallinn á ríkissjóði hefði að óbreyttu fjárlagafrumvarpi, sem lagt var fram í byrjun október, stefnt í 215 milljarða. Með þeim tillögum ríkisstjórnarinnar að lækkun útgjalda sem hér liggja fyrir er gert ráð fyrir að hallinn á fjárlögum næsta árs verði á bilinu 160–170 milljarðar kr. Þetta eru gríðarlegar fjárhæðir og í ágætum takti við umræðu undangenginna vikna um fjárhagsstærðir í íslensku efnahagslífi. Þar er um svo stórar upphæðir að ræða að almenningur á erfitt með að skilja og á í vandræðum með að setja þær í samhengi við daglegan veruleika. Fjárlagahalli að upphæð 160–170 milljarðar kr. er hins vegar að mínu mati ekki í neinum takti við þann veruleika sem við blasir í fjármálum ríkissjóðs og ég tel algjörlega nauðsynlegt að taka fastar á og draga enn frekar úr væntum hallarekstri ríkissjóðsins. Í tillögum ríkisstjórnarinnar sem lagðar voru fyrir fjárlaganefnd Alþingis fyrir 2. umr. fjárlaga er gert ráð fyrir að sparnaður í rekstrarútgjöldum og tilfærslum nemi u.þ.b. 19 milljörðum kr. eða einungis um 3,7% af heildarútgjöldum ríkissjóðs til þessara málaflokka. Er bæði um að ræða samdrátt í núverandi rekstri og frestun verkefna sem enn eru ekki komin til framkvæmda. Að sjálfsögðu er óhjákvæmilegt að stjórnvöld þurfi að skuldsetja ríkissjóð við þessar aðstæður. Gríðarlega umfangsmikill rekstur hins opinbera verður ekki dreginn saman á einu augnabliki og því er mikill hallarekstur óumflýjanlegur um einhvern tíma og við þetta bætast svo skuldbindingar sem ríkissjóður þarf að taka á sig í kjölfar bankahrunsins. Eins og hér hefur komið fram í dag liggur ekki fyrir ný þjóðhagsspá en Seðlabankinn spáði í nóvember að halli á ríkisfjármálunum yrði um 13% á næsta ári, 12% árið 2010 og 8% árið 2011, og gert er ráð fyrir að afgangur verði á rekstri ríkissjóðs fyrst á árinu 2013. Þegar haft er í huga að því verri sem afkoma ríkissjóðs er þeim mun erfiðari verður afkoma heimilanna í landinu, þá er í mínum huga ljóst að við þessari spá Seðlabankans er ekki nema eitt svar og það er að draga verður meira saman í rekstrinum en tillögur liggja fyrir um. Með þeim eina hætti að tryggja efnahag ríkissjóðs er unnt að standa vörð um þá þjónustu sem almenn sátt er um að sé við lýði í norrænu velferðarþjóðfélagi. Jafnframt er það höfuðnauðsyn fyrir afkomu heimilanna í landinu að afkoma hins sameiginlega sjóðs landsmanna sé með þeim hætti að hann njóti trausts og tryggt sé að hann geti staðið af eigin aflafé undir þeirri þjónustu sem honum er ætlað að kosta. Almenn samstaða er um það í þjóðfélaginu við aðstæður sem þessar að leitað sé allra leiða til að verja ákveðna þætti velferðarmála, heilbrigðiskerfisins, menntamála og löggæslunnar. Þess í stað verði leitað allra leiða til þess að hagræða og ná niður kostnaði í rekstri stjórnsýslustofnana og ráðuneyta. Þessar áherslur koma ágætlega fram í þeim tillögum sem ríkisstjórnin skilaði inn til fjárlaganefndar á fimmtudaginn og koma fram í því frumvarpi sem hér liggur fyrir til umræðu. Í samræmi við þá vinnureglu sem við hv. formaður fjárlaganefndar höfum unnið eftir gerði hann í framsöguræðu sinni allnokkra grein fyrir meginlínum frumvarpsins varðandi tekju- og gjaldahlið þess. Ég mun aftur á móti gera á eftir grein fyrir helstu gjaldabreytingum einstakra málaflokka milli 1. og 2. umr. fjárlaganna. Framlög til æðstu stjórnar ríkisins lækka um 298 millj. kr. og þar vegur mest lækkun til Alþingis að fjárhæð um 215 milljónir. Framlög til forsætisráðuneytisins lækka um 133 milljónir. Framlög til menntamálaráðuneytisins lækka um tæpa 4,4 milljarða en framlag til Háskóla Íslands lækkar um tæpar 952 milljónir, Háskólans á Akureyri um 128 milljónir, Háskólans í Reykjavík um rúmlega 154 millj. kr. Þarna er um að ræða áform sem stóð til að veita til nýrra rannsókna á vegum þessara háskóla. Stofnkostnaðarframlag að fjárhæð 300 millj. kr. til Stofnunar Árna Magnússonar er fellt niður og sömuleiðis er gert ráð fyrir að framlög til Lánasjóðs íslenskra námsmanna lækki um 1.360 millj. kr. Framlög til utanríkisráðuneytisins lækka um tæpa 2,4 milljarða. Þar vegur þyngst lækkun á framlagi til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands, 777 millj. kr., til þróunarmála og alþjóðastarfsemi um 546 milljónir, alþjóðastofnanir lækka um tæpar 384 milljónir, Varnarmálastofnun um 257 milljónir og sendiráð Íslands um tæpar 230 milljónir. Framlög til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins lækka um 408 millj. kr. og þar er mest lækkunin til Hafrannsóknastofnunar, tæpar 78 milljónir, og einnig er um að ræða lækkun til Fiskistofu og Matvælastofnunar samtals um rúmlega 92 millj. kr. Framlög til dóms- og kirkjumálaráðuneytisins lækka um rúmlega 4,1 milljarð kr. og þar vegur að sjálfsögðu langmest lækkun til Landhelgissjóðs Íslands upp á 2,3 milljarða sem felst í seinkun áformaðra framkvæmda við flugvél og skip. Framlag til fangelsisbygginga lækkar einnig um 350 millj. kr. og Landhelgisgæslunnar um tæpar 300 milljónir og sömuleiðis sóknargjöld í kirkjumálaráðuneytinu um 230 milljónir. Framlög til félags- og tryggingamálaráðuneytisins hækka um rétt tæpa 11 milljarða. Tilfærslur hækka um 11,4 milljarða og þar vegur þyngst viðbót sem lögð er inn í Atvinnuleysistryggingasjóð. Framlög til rekstrar hækka um 720 milljónir en framlög til viðhalds og stofnkostnaðar lækka um 1,1 milljarð kr. Framlög til heilbrigðisráðuneytisins er ráðgert að lækki um rúmlega 6,9 milljarða, þar af lækka framlög til Landspítalans um tæpa 5 milljarða og til Sjúkrahússins á Akureyri um rúmar 312 millj. kr. Framlag til stofnkostnaðar vegna áforma um byggingu hátæknisjúkrahúss lækkar um 400 millj. kr. úr 800 milljónum. Framlög til fjármálaráðuneytisins lækka um tæpa 1,5 milljarða kr., þar af er gert ráð fyrir lækkun á fjárveitingum til fyrrum varnarsvæðis við Keflavíkurflugvöll um 586 milljónir og Endurhæfingarsjóður um 500 millj. kr. Ráðgert er að framlög til samgönguráðuneytisins lækki um tæpan 8,1 milljarð, samgönguverkefni lækki um tæpa 6 milljarða, framlög til Umferðarstofu um rúmar 236 milljónir, hafnarframkvæmdir er ráðgert að lækki um rúman hálfan milljarð, 506 millj. kr., flugvellir og flugleiðsöguþjónusta lækkar um 1.250 milljónir og Fjarskiptasjóður um 410 millj. kr. Framlög til iðnaðarráðuneytisins lækka um 9,1 milljón. Framlög til viðskiptaráðuneytisins lækka um 31,1 milljón. Loks vil ég nefna að framlög til umhverfisráðuneytisins lækka um rúmar 695 millj. kr. en þar vegur mest lækkun til Úrvinnslusjóðs upp á 220 millj. kr. og Umhverfisstofnunar um rúmar 125 millj. kr. Virðulegi forseti. Við þær aðstæður sem nú ríkja í íslensku efnahagslífi er forgangsverkefni stjórnvalda að leita allra leiða til að ná jöfnuði í rekstri ríkisins og þeirra stofnana og fyrirtækja sem það ber ábyrgð á. Mistök sem geta orðið á þeirri vegferð munu einungis tefja fyrir nauðsynlegri styrkingu þeirrar velferðarþjónustu sem við öll viljum að landsmenn búi við. Höfuðforsenda þess að ná þeim bata sem allir vilja sjá er sú að takast ákveðið á við þær tímabundnu þrengingar sem óhjákvæmilega eru fram undan. Því er afar brýnt að sem flestir horfist í augu við þann vanda sem þjóðarbúið stendur andspænis og það verða allir að skilja að við vinnum okkur ekki út úr þessum aðstæðum nema allir taki þátt. Það er hvorki einfalt né sársaukalaust verkefni sem bíður þjóðarinnar en því fyrr og þeim mun ákveðnar sem ráðist er til verka þeim mun hraðar mun batinn nást. Það er ljóst að draga mun úr opinberri þjónustu um skeið. Það er ljóst að kjarabætur eru hvorki á dagskrá á næstunni hjá hinu opinbera né á almennum vinnumarkaði. Það er ljóst að margvísleg og metnaðarfull verkefni sem unnið hefur verið að á undanförnum árum munu þurfa að bíða betri tíma og það er ljóst að skattar munu hækka. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að fyrir 3. umr. um fjárlög næsta árs komi fram enn frekari og nauðsynlegar tillögur til sparnaðar í ríkisútgjöldum.

Herra forseti. Hlutverk varaformanns fjárlaganefndar, hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, var ekki öfundsvert, að lesa upp niðurskurðartillögurnar. Ég hafði vissa samúð með honum í þeim efnum. Vissulega er þetta mikið niðurskurðarfrumvarp og í máli sínu skoðaði hv. þingmaður enn frekari niðurskurðartillögur við seinni umfjöllun fjárlagafrumvarpsins. Nú ætla ég ekki að gera lítið úr þeim gríðarlega vanda sem við stöndum frammi fyrir í þessum efnum en mig langar þó að spyrja hv. þingmann hvað liggi að baki þessum niðurskurðartillögum. Hvað liggur að baki í forgangsröðun? Hvað liggur að baki í skilgreiningu á þjónustustigi? Í aðra röndina er sagt að halda eigi uppi og verja þjónustustigið, verja heilbrigðisþjónustuna o.s.frv., og svo er líka sagt að verja eigi atvinnustigið. Ég spyr: Hvernig er það skilgreint? Hvar á að setja mörkin? Við hvað er miðað þegar verið er að leggja fram svona gildislægt mat? Og síðan kemur bara niðurskurður. Ég velti því fyrir mér hvort mat hafi verið lagt á það hvaða áhrif niðurskurðurinn í heilbrigðiskerfinu hefur á þjónustustigið. Hvaða áhrif hefur niðurskurður í heilbrigðiskerfinu á fjölda starfa? Að langmestu leyti er um laun að ræða og ef skera á niður fleiri milljarða í heilbrigðiskerfinu hlýtur það að koma niður í launum og störfum. 

Virðulegi forseti. Ætli það sé ekki rétt að hefja þetta andsvar á því að þakka fyrir auðsýnda samúð í minn garð  Ég hef ekki haldið því fram að unnt sé að verja alla þá þjónustu sem ríkið hefur staðið í óbreytta. Ég hef ekki haldið því fram að hægt sé að verja atvinnustigið í landinu á kostnað ríkissjóðs. Ég hef haldið því fram að ríkissjóður þurfi að ráðast í endurgerð þeirrar þjónustu sem hann er að veita hverju sinni og hefur veitt á undanförnum árum og ég hef ekki ástæðu til að ætla annað en að í þeim tillögum sem hér liggja fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar felist von um og áform um að á því verði tekið. Ég geri mér fullljóst að það mun taka lengri tíma en menn hafa haft til verka hér og nú að breyta því kerfi sem við höfum byggt upp á umliðnum árum. Það verður sársaukafullt. Það er erfitt og það verður þungt í framkvæmd en engu að síður er nauðsynlegt að hefja það verk.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson undirstrikar einmitt meginveikleika þessa frumvarps og tillagna ríkisstjórnarinnar, þ.e. að ekki hefur verið lagt neitt mat á það til hvers það leiðir. Við gerum okkur öll grein fyrir alvarleika málsins en þeim mun mikilvægara er að geta metið áhrifin af þessum niðurskurði og þá forgangsraða. Ég kalla eftir slíkri ábyrgri vinnu áður en menn vaða beint út í þennan niðurskurð. Ég vil líka spyrja hv. þingmann: Í samkomulaginu sem ég kalla nú bara skilmála Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en stjórnarmeirihlutinn vill kalla samkomulag því að það lætur betur í eyrum en að heyra um þvingunarsamkomulagið - hvenær er gert ráð fyrir því að ríkissjóður eigi að vera orðinn hallalaus? Hallalaus rekstur ríkissjóðs í þessu samkomulagi? Mig minnir að það sé árinu 2011–2012 eða fyrr sem reksturinn eigi að vera orðinn hallalaus. Til þess verðum við ekki hvað síst að efla og auka framleiðsluna einmitt til að skapa meiri útflutningstekjur. Í frumvarpinu sýnist mér það ekki vera sett í forgang. Ég spyr því hv. þingmann: Hvenær, samkvæmt samkomulaginu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, á rekstur ríkissjóðs að vera orðinn hallalaus? Hvaða líkur telur hv. þingmaður á að það náist? Og hver ætti þá að vera greiðslubyrðin á þeim árum, 2010–2012, af lántökum ríkissjóðs, hve stór hluti fjárlaganna verður þá að fara í að 

Virðulegi forseti. Það þótti mér hjartanlega vænt um að heyra frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að hann gerði sér grein fyrir því að við yrðum að auka framleiðsluna og verðmætasköpunina í landinu til þess að geta staðið undir framtíðarskuldbindingum. Ég hlakka til að eiga við hann skoðanaskipti um það við gott tækifæri og rifja þá upp ýmsar tillögur hans í þeim efnum, m.a. um landbúnaðarmál, sem ég vil gjarnan að við stöndum vörð um saman. Hann spyr um það hvernig innihaldið í samkomulaginu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sé varðandi greiðsluafkomu ríkissjóðs og hvenær við getum gert ráð fyrir því að hann eigi að fara að skila afgangi. Ef ég man rétt er gert ráð fyrir því að það gerist á árinu 2012. Það kunna að vera heimildir til þess að víkja eitthvað frá því ef aðstæður á þeirri braut munu skapa okkur svigrúm til þess. Hitt er annað sem hv. þingmaður kallar eftir varðandi laun og áhrif niðurskurðar og hagræðingar ríkisins á velferðarstörf. Það þarf ekki að spyrja með þessum hætti. Það vita allir að þegar þrengt er að stofnunum, sama hvort það er hjá hinu opinbera eða í einkarekstri, með þeim hætti að skera niður útgjöld til þeirra sem hingað til hafa verið ákveðin þá kemur það niður á launum. Það kemur að sjálfsögðu niður á atvinnu fólks. Það verður reynt að mæta því, vænti ég, með því að reyna að lækka fyrst launastigið áður en til uppsagna kemur. Ég ætla forstöðumönnum ríkisstofnana að vinna með þeim hætti. Síst af öllu viljum við vinna með þeim hætti að senda fólk út á atvinnuleysisskrá. Ég ætlast til þess að forstöðumenn ríkisstofnana vinni þetta með þeim hætti að þeir reyni fyrst að leita leiða til þess að dreifa þessum byrðum innan þeirra stofnana þar sem það á við. Það er að mínu mati það verklag sem mönnum ber að hafa. En óhjákvæmilegt er í þeim verkefnum sem bíða okkar að umfang ríkisrekstrarins á komandi árum verði allt annað og minna en verið hefur í þeim stöðuga 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér í 2. umr. frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2009. Í byrjun október var frumvarpið lagt fram af fjármálaráðherra en nokkrum dögum síðar hrundu íslensku bankarnir hver af öðrum og fjármálaástandið hefur síðan gjörbreyst og áætlanir allar riðlast. Þess vegna hefur verið erfitt að ná utan um verðlags- og gengisspár og nær útilokað að spá nákvæmlega um forsendur fjárlaga hvort heldur eru tekjur eða útgjöld komandi árs. Óljóst er hvernig verðbólgan þróast en hún ræðst nær eingöngu af gengi íslensku krónunnar og erfitt er að spá um atvinnuleysi á komandi ári en þar ráða útgjöld ríkissjóðs einnig miklu. Eftir að samkomulag náðist milli íslenska ríkisins, fjármálaráðuneytisins, Seðlabanka og svo Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, um helstu kennitölur á næstu missirum hófst bið eftir ákvörðun sjóðsins um lánveitingar og það þekkja allir þá sögu vel. Við höfum átt hér nokkra orðræðu um það hvort fjárlög stjórnist af tilskipun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég hef sjálfur sagt það frá upphafi að alltaf hafi legið fyrir að ef við þyrftum að leita til alþjóðasamfélagsins um lántökur væri gerð ein krafa. Það var að fyrir lægi áætlun um hvernig við endurgreiddum þau lán og um það snýst samkomulagið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Reynt er að meta og gera grein fyrir helstu forsendum og gera síðan áætlun um með hvaða hætti og hvenær ríkissjóður getur greitt skuldir sínar. Auðvitað er þetta háð mikilli óvissu og verður að skoðast sem slíkt. Öll þessi óvissa - auk óvissu um umfang björgunaraðgerða, upphæð á kostnaði við lántökur, skuldbindingar vegna Icesave-reikninga o.fl. - varð til þess í fjárlagavinnunni að það dróst að leggja fram tillögur fyrir 2. umr. fjárlaga. Eins og áður sagði er hér um ófullkomna áætlun að ræða sem verður strax að endurmeta fyrir 3. umr. síðar í vikunni. Ég hef sagt að við þessar aðstæður sé rétt að reikna með endurskoðun fjárlaga reglulega á næsta ári. Fyrst strax í mars og síðan á þriggja mánaða fresti og aukafjárlög verði unnin til að bregðast við ástandinu sem verður þá. Í þessu umhverfi hefur fjárlaganefnd þingsins starfað og stundum beðið eftir tölum frá hagdeild fjármálaráðuneytisins hvað varðar forsendur. Það hefur komið fram í umræðunni áður, og í þeim gögnum sem lögð voru fram fyrir fjárlaganefnd, að miðað við óbreyttar forsendur varðandi tekjur og annað hefði stefnt í 214 milljarða halla á ríkissjóði en með tillögum um 45 milljarða leiðréttingu þar sem tekjur eru auknar og útgjöld lækkuð er í endurskoðuðum tillögum reiknað með 165–170 milljarða kr. halla miðað við greiðslugrunn. Það er mikilvægt að gera sér grein fyrir að heildarlækkun útgjalda samkvæmt tillögum meiri hlutans miðast við lækkun frá fjárlagafrumvarpi en er ekki lækkun frá fjárlögum yfirstandandi árs, þ.e. ársins 2008. Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga þar sem fjárlög 2009 gerðu ráð fyrir um það bil 70 milljarða hækkun frá árinu 2008 en eftir breytingar eru fjárlögin eftir sem áður með verulegri krónutöluhækkun frá fjárlögum 2008. Þá er gert ráð fyrir gjaldskrárhækkunum, þ.e. það koma inn þarna, meðal annars er búið að leggja hér fyrir tillögur um hækkun á gjöldum á áfengi og eldsneyti og þó þessar hækkanir vegi töluvert þá eru þær undir verðlagsþróun, þ.e. þessi gjöld fylgja í rauninni ekki verðbólguþróuninni. En vandinn við slíka tekjustofna er auðvitað að þessar hækkanir telja inn í verðbólgu eða verðtrygginguna og þar með hækka húsnæðisskuldir og að þessu leyti er þetta afar vandmeðfarinn tekjustofn. En það er vandséð hvernig hægt er að komast hjá því að láta neysluvörur eins og áfengi ekki fylgja verðlagi. Í þessum breytingum er einnig reiknað með 1% hækkun tekjuskatts og heimild til þess að hækka útsvar. Á móti þessum tekjuskattshækkunum kemur að áður samþykkt hækkun á persónuafslætti stendur óbreytt og tryggir það að tekjuskatturinn hækkar ekki hjá þeim tekjulægstu andstætt fullyrðingum hv. þm. Jóns Bjarnasonar hér fyrr í umræðunni. Auðvitað er ástæða til þess að skoða hvernig við tökum okkar skatta. Sjálfur hef ég horft til þess í mörg ár að eðlilegast væri að hafa einhvers konar þrepaskatt, þ.e. að við næðum til hækkunar á tekjum með aukinni skattheimtu og við þær aðstæður sem nú eru hefði það að mörgu leyti verið eðlilegra vegna þess að það er eðlilegt að við reynum að ná til þeirra sem hafa mjög há laun ef þeir draga þau ekki saman í því ástandi sem nú er. Auk þess sem hér var sagt að framan er rétt að benda á að þær tillögur sem eru lagðar fram í 2. umr. eru fyrst og fremst unnar af ríkisstjórninni en ákveðið var að láta þær fara óbreyttar inn í þingið til að spara tíma. Á milli 2. og 3. umr. verða málin síðan skoðuð betur og farið betur ofan í einstaka liði og gengið frá sundurliðun liða svo sem hinna frægu safnliða. Allar þær breytingar sem boðaðar eru verður að skoða í samhengi við samþykktir um hækkanir vegna verðlagsbreytinga en inni í frumvarpinu er gert ráð fyrir 10% hækkun launa frá 2008, eða var það í upphaflega frumvarpinu og er það enn þá. En í tillögum hér í 2. umr. er gert ráð fyrir lækkunum launa, til dæmis þingmanna og þeirra sem heyra undir kjararáð. Á öðrum liðum var í frumvarpinu gert ráð fyrir 13,5% hækkun vegna verðlags. Í frumvarpi til fjárlaga 2009, í upphaflegu útgáfunni á blaðsíðu 216, stendur, með leyfi forseta: „Til viðbótar þessum launa- og verðlagshækkunum kemur fram talsverð raunaukning útgjalda í frumvarpinu. Þar vega þyngst ákvarðanir um að hrinda í framkvæmd mörgum áformum úr stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem fela í sér ýmsar veigamiklar útgjaldaskuldbindingar. Mest munar um málefni sem snúa að ákvörðunum um uppbyggingu á almannatryggingum, félagslegum bótum og menntamálum auk framkvæmda á vegum ríkisins, sérstaklega í samgöngumálum. Fjármálaráðuneytinu telst til að ný útgjöld sem falla til þegar á árinu 2009 vegna ýmissa slíkra sértækra ákvarðana sem heimfæra má á áform úr stefnuyfirlýsingunni nemi 14 milljörðum kr. á verðlagi ársins 2008. Því til viðbótar eru ýmsar aðrar fyrirliggjandi útgjaldaskuldbindingar sem greindar hafa verið sérstaklega við undirbúning frumvarpsins metnar á rúmlega 6 milljarða kr. þegar jafnframt hefur verið tekið tillit til framlaga til tímabundinna verkefna sem falla niður á næsta ári. Þar er t.d. um að ræða kerfislægan vöxt í skólakerfinu,“ - það er inni í þessari aukningu - „námslánum, sjúkratryggingum, almannatryggingum og í þjónustu við sjúklinga, aldraða og fatlaða einstaklinga.“ Ég les þennan kafla hér upp vegna þess að þegar menn eru að ræða niðurskurð þá er rétt að skoða hvaða aukningar voru boðaðar í frumvarpinu fyrir 2009. Í frumvarpinu námu einmitt hækkanir á bótum almannatrygginga, atvinnuleysisbótum og bótum til fjölskyldna svo sem vegna fæðingarorlofs, barnabóta og vaxtabóta alls um 8 milljörðum kr. Rétt er að hafa í huga að í öllum breytingum var reynt að hafa að leiðarljósi að verja grunnþjónustuna, velferðarkerfið, þ.e. menntakerfi, heilsugæslu og almannatryggingakerfið og raunar löggæsluna einnig. Að halda því fram, eins og hér hefur komið fram í umræðunni, að niðurskurðurinn hafi verið tilviljanakenndur og ekki byggður á neinum grundvallarhugmyndum um hvar ætti að bera niður er einfaldlega alrangt. Það hefur verið viðleitnin í öllum niðurskurðinum að verja hagsmuni þeirra sem minnst mega sín og þeirra sem hafa lægstar tekjur. Samhliða breytingum í rekstrinum þurfti að huga að því að draga ekki um of úr framkvæmdum og hindra þannig eftir mætti aukningu atvinnuleysis og loks varð að huga að sveitarfélögunum sem reka stóran hluta grunnþjónustunnar. Horft var frekar til þess að draga úr aðkeyptum fjárfestingum og horft til að halda í störf í landinu. Dæmi um þetta var að hætt er við kaup á nýrri þyrlu fyrir Landhelgisgæsluna. Allt þetta var haft í huga við breytingar á fjárlögunum. Sveiflujöfnuninni var haldið með því að hafa inni mikinn halla, halla sem er einungis réttlætanlegur til að reyna að hindra stóraukið atvinnuleysi. Það er vandhitt á þann niðurskurð sem ekki veldur beinu atvinnuleysi vitandi að við aukið atvinnuleysi hjá opinberum aðilum færist launakostnaðurinn beint frá viðkomandi stofnunum yfir á Atvinnuleysistryggingasjóð og er þá til lítils sparað ef það fer beint þar á milli. Ég ætla að skoða sérstaklega í ræðu minni breytingar hjá félagsmálaráðuneytinu og stofnunum þess þar sem ég stýri félags- og tryggingamálanefnd. Ef farið er yfir liði í fjárlagafrumvarpinu og skoðaðir einstakir liðir þá voru í fyrsta lagi áætlaðar 55 millj. kr. til verkefna vegna aðgerðaáætlunar til að styrkja stöðu barna í samfélaginu og 34 millj. kr. til að þjónusta börn með athyglisbrest og ofvirkni. Þessum tölum er haldið inni sem og miklu af þeim upphæðum sem ætlaðar voru í aðgerðaáætlun til að styrkja stöðu barna í samfélaginu. Aftur á móti er frestað 20 millj. kr. framlagi til aðgerðar gegn mansali enda liggur áætlun ekki fyrir um þá aðgerð. Áður samþykkt afnám tekjutengingar vegna launa maka stendur óbreytt sem og hækkun tekjuskerðingarmarka vegna barnabóta og vaxtabóta. Þá stendur hækkun vegna málefna fatlaðra einnig en skerðing er þó á rekstrarframlögum til stofnana fatlaðra sambærileg þeim sem verða yfir heildina eða 2–4,5% lækkun á áætluðum hækkunum til rekstrar. Allur slíkur niðurskurður í rekstri stofnana, meðal annars hjá fötluðum er auðvitað sársaukafullur og á stofnunum sérstaklega sem fyrir er þröngt í rekstri. Í öðru lagi var í frumvarpinu, ef maður lítur á hlut félags- og tryggingamálaráðuneytisins, reiknað með tvöföldun á framlagi til niðurgreiðslu vaxta af lánum vegna 750 leiguíbúða. Framlagið var 1.100 millj. kr. 2008 og átti að hækka, eða tvöfaldast fara í 2,2 milljarða. Horfið er frá þessari hækkun og miðað við að niðurgreiðslur vaxta vegna lána til 400 leiguíbúða standi eins og árið 2008. Í þriðja lagi birtast víða í fjárlögum tölur til lækkunar vegna þjónustu við blinda og sjónskerta en öll þessi framlög færast saman í nýjan lið undir félagsmálaráðuneytinu, í lið sem heitir Þjónustu- og þekkingarmiðstöð fyrir blinda og sjónskerta. Í félags- og tryggingamálanefnd liggur fyrir frumvarp til laga um þessa miðstöð og verður það vonandi að lögum fyrir jól og þar með jólagjöfin til þessa hóps. Í fjárlögum eru nettó 311 millj. kr. til þessa málefnis en ekki er um útgjaldaaukningu að ræða frá frumvarpinu heldur millifærslu á milli liða. Í fjórða lagi vil ég nefna lið sem fjallar um bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð. Það er liður sem kallaður er heimilisuppbót. Hann lækkar í fjárlögunum um 87 millj. kr., annars vegar um 12 millj. kr. þar sem reglur um tekjutengingar atvinnutekna 70 ára og eldri við lífeyri almannatrygginga eru samræmdar reglum fyrir 60–70 ára. Þetta var þannig að það var ákveðið fyrst að tekjur 70 ára og eldri hefðu ekki áhrif til skerðingar á lífeyri almannatrygginga á neinn hátt. Aftur á móti varðandi 67–70 ára var tekjumarkið 100 þús. kr. Nú er þetta samræmt þannig að það er sama tekjumark fyrir 67 ára og eldri og miðað við 100 þús. kr. Hins vegar varðandi þennan lið var 75 millj. kr. lækkun vegna breytinga þar sem fjármagnstekjur umfram 90 þús. kr. frítekjumark á ári skulu metnar að fullu til útreiknings á elli- og örorkulífeyri, örorkustyrk og tekjutryggingu. Þessi breyting hefur líka áhrif á aðra liði sem ég nefni hér síðar, bæði frítekjumarkið, þ.e. 100 þús. fyrir þá sem voru 70 ára og eldri og fjármagnstekjurnar umfram 90 þús. kr. Þetta hefur sem sagt áhrif á lífeyristryggingarnar með sama hætti og þarna er um að ræða lækkanir um 156 millj. kr. vegna atvinnuteknanna og fjármagnsteknanna og örorkulífeyrir lækkar um 12 millj. vegna breytinga á liðnum um fjármagnstekjur eins og áður var nefnt. Þess skal þó getið að reiknað er með því að frítekjumarkið hjá öryrkjum, 100 þús. kr. - það er komið frumvarp um að framlengja gildistíma þess. Það átti að renna út um áramót og samhliða átti að verða endurskoðun á lögunum og taka inn starfsendurhæfingu. Þeirri vinnu er ekki lokið og þess vegna er tillaga um að framlengja þetta ákvæði um 100 þús. kr. eitt ár í viðbót. Það kemur hérna önnur hækkun á þessum lið nr. 07-827 í fjárlögunum. Þar hækka framlög sem heita Sérstök viðbót ellilífeyrisþega frá frumvarpinu um 1.200 millj. kr. og liðurinn Sérstök viðbót örorkulífeyrisþega um 800 millj. kr. Þarna er um að ræða 2 milljarða sem koma til hækkunar í frumvarpinu en hvort tveggja er vegna verðlagsþróunar. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að hækka bætur um 9,6%. En við síðari útreikning stefnir í 13% hækkun á árinu 2008 og áætluð verðbólga á næsta ári hækkar þetta enn frekar. Ef fylgja ætti hækkun á lífeyri samkvæmt eldri ákvörðun hefði þurft að hækka lífeyri um tæp 20% nú um áramótin. Við endurskoðun frumvarpsins var ákveðið að tryggja þeim sem hafa lágmarksbætur eða lægstu bæturnar 19,9% hækkun en öðrum 9,6% hækkun eins og áætlað var upphaflega í fjárlagafrumvarpinu. Full hækkun mun þannig ná til fjórðungs lífeyrisþega en því miður ekki til allra og það er auðvitað meðvituð ákvörðun að reyna að tryggja að þeir sem lægstar bæturnar hafa fái þá að minnsta kosti um það bil 20% hækkun strax um áramót. Liður sem breytist líka í frumvarpinu er Ábyrgðasjóður launa sem hækkar um 862 millj. kr. þar sem það fer upp í 1.883 millj. kr. eða hækkar sem sagt þarna verulega þar sem reikna má með fleiri gjaldþrotum fyrirtækja. Það er svona varúðarákvörðun eða spá um það sem hugsanlega gæti gerst. Sömuleiðis hækkar framlagið til Atvinnuleysistryggingasjóðs um rúma 10 milljarða og verður 17,6 milljarðar og þá eru millifærðar inn á Atvinnuleysistryggingasjóð 110 millj. kr. undir liðnum Námskeiðahald og átaksverkefni og önnur úrræði til þess að tryggja að menn geti sinnt betur þessum þáttum í vaxandi atvinnuleysi. Þá nefna lækkun um 400 millj. kr. til fæðingarorlofssjóðs en sá liður verður 10 milljarðar kr. í stað 10,4 milljarða. 80% hlutfalli af launum er haldið en sett hámark við 400 þús. kr. greiðslu á mánuði. Tekjuviðmiði var breytt á síðasta þingi og fært nær í rauntíma og það verður óbreytt. Þarna er enn eitt dæmið um að menn reyna að hlífa þeim sem hafa lakari tekjurnar en taka örlítið meira af þeim sem hafa betri tekjurnar þar sem er sett tekjuhámark út úr fæðingarorlofssjóðnum við 400 þús. kr. Maður gerir sér grein fyrir því að þetta getur haft áhrif á töku fæðingarorlofs - hugmyndin um að hafa þetta hámark mun hærra var einmitt til þess að tryggja að feður tækju fæðingarorlof og þetta gæti hugsanlega haft einhver áhrif á það en það verður þá að koma í ljós og endurskoða síðar ef menn eru ósáttir við þessa breytingu. Það eru síðan nokkrar færslur og það hefur verið að þvælast fyrir fólki sem hefur verið að skoða allar þessar breytingartillögur að það er töluvert af færslum á milli liða í frumvarpinu og hefur það valdið töluverðum misskilningi. Þannig er t.d. breyting til lækkunar á félagsmálum, ýmis starfsemi í liðnum 07-799. Þar er um að ræða lækkun upp á 526 millj. kr. sem reiknast sem lækkun hjá félags- og tryggingamálaráðuneytinu en um er að ræða fyrst og fremst færslu á liðum á milli ráðuneyta þar sem t.d. meðlög sem heyra undir ráðuneyti sveitarstjórnarmála færast yfir til samgönguráðuneytisins og sérstakar ráðstafanir vegna aflasamdráttar færast einnig til samgönguráðuneytisins og skýrir það töluna. Ég tók þarna aðeins stærstu liðina sem heyra undir ráðuneytið en almennt lækka ríkisstofnanir um 2%–4% jafnvel allt að 4,5% samkvæmt tillögunum. Auðvitað er þetta umtalsverður niðurskurður þó að skoða verði hann í samhengi við tekjurnar. Ef við tökum vaxtagjöldin annars vegar og tekjurýrnunina hins vegar þá minnka ráðstöfunartekjurnar um næstum fjórðung og þá er ekki stórt skorið ef menn geta komist af með að lækka útgjöld um 2%–3%. Í lokin varðandi félags- og tryggingamálaráðuneytið er mjög mikilvægt að gengið verði sem fyrst frá flutningi málefna aldraðra frá heilbrigðisráðuneytinu til félags- og tryggingamálaráðuneytisins og gengið verði frá þeim tekjubreytingum og gjaldabreytingum sem því fylgja í fjárlagavinnunni. Vonandi hefst það fyrir 3. umr. Eftir umræður á sameiginlegum fundi félags- og tryggingamálanefndar og heilbrigðisnefndar um stöðu Tryggingastofnunar og Sjúkratryggingastofnunar er ljóst að betur þarf að fara yfir skiptin þar á milli og skoða hvort þau hafa einhver áhrif á fjárlagaliði. Í þessu samhengi er rétt að skoða framlög til öldrunarstofnana og hvernig verkaskiptingin er þar á milli. Það liggur fyrir að öldrunarstofnanirnar eru með töluverðan halla á þessu ári en aðeins lítill hluti er bættur í fjáraukalögum. Spáð hefur verið að halli öldrunarstofnana á landinu sé hálfur til heill milljarður og verði það niðurstaðan getur verið erfitt að skera enn frekar niður á þessum stofnunum þannig að ég áskil mér rétt til að þetta verði skoðað sérstaklega í nefndinni í framhaldinu. Ég valdi að fjalla fyrst og fremst um félags- og tryggingamálin en ætla aðeins að koma inn á menntamálin. Þar eru stærstu upphæðirnar í tengslum við háskólana þar sem greiðslur til Háskóla Íslands lækka um 833 millj. kr., fyrst og fremst vegna frestunar á 656 millj. kr. framlagi til rannsókna. En framlagið var samkvæmt samningi og var fyrsta greiðslan á árinu og nú er framlagi næsta árs frestað. Auðvitað er mjög erfitt að glíma við það að skera niður rannsóknarsjóðina þótt það sé að sumu leyti réttlætanlegt vegna þess að þar er ekki um að ræða fastlaunaða vinnu. Ef menn hafa ætlað að ná svipuðum árangri hefði þurft að fara í niðurskurð á störfum innan háskólanna. Rannsóknarframlag til annarra háskóla er skorið niður og þetta eru sársaukafullir niðurskurðir þegar efla þyrfti rannsóknir. Þó er reynt að halda framlögum til rannsókna á atvinnuvegum á öðrum liðum. Þetta ásamt lækkun á greiðslum til Lánasjóðs íslenskra námsmanna eru stærstu sparnaðarþættirnir í framlögum til menntamála. Þó verður að taka fram að í fjárlagafrumvarpinu var gert ráð fyrir 30% hækkun frá áætlun 2008 til lánasjóðsins eða um 1.785 millj. kr. Þar er m.a. gert ráð fyrir 2 milljarða framlagi í afskriftarsjóð. Við endurskoðun áætlunar fyrir 2009 hvað varðar nemendafjölda telur sjóðurinn sig geta lækkað framlög til LÍN um 469 millj. kr. og þess þarf þó að gæta þegar sú upphæð er nefnd að þá er búið að gera ráð fyrir 200 millj. kr. hækkun vegna breytinga á útlánareglum sjóðsins frá því í nóvember síðastliðnum þar sem reynt var að koma til móts við tillögur Sambands íslenskra námsmanna erlendis og hækka framlög til námsmanna erlendis. Í frumvarpinu er jafnframt hækkun upp á 109 millj. kr. vegna vaxtastyrks samkvæmt sama samkomulagi en í tillögunni eins og hún er lögð fram hér í 2. umr. fjárlaga er reiknað með að lánasjóðurinn gangi á eigið fé, sem nemur einum milljarði kr., og lækkar þá ríkisframlagið sem því nemur. Ekkert af þessu á að leiða til rýrnunar á kjörum námsmanna umfram verðbólgu, sem skerðir kjör námsmanna eins og annarra, og verður að treysta á að svo verði ekki í ár, þ.e. að niðurskurður á lánasjóðnum gangi einungis tímabundið á eigið fé en verði ekki til skerðingar hjá námsmönnum. Almennt eru framlög til skóla lækkuð um 3% sem verður að teljast allvel sloppið þegar haft er í huga að fjárlögin gerðu ráð fyrir 10% hækkun á launum og 13,5% á öðrum þáttum, eins og áður sagði, og tekjufall ríkisins er margfalt hærra en þessi 3%. Nokkur atriði eru í tillögum menntamálaráðuneytisins um niðurskurð eða atriði sem ekki ná inn í fjárlögin sem valda mér töluverðum áhyggjum og vonbrigðum. Ég átti ekki von á að rannsóknarsetur Háskóla Íslands úti á landi yrðu skorin niður. Spara á um 24 millj. kr. á Snæfellsnesi, Hornafirði, Húsavík og Austurlandi eða um 6 millj. á hverjum stað. Allt eru þetta góð verkefni sem stuðla að uppbyggingu atvinnulífs á þessum svæðum og þetta þarf að skoða á milli 2. og 3. umr. Það sama gildir um skráningu skjala á vegum Þjóðskjalasafns en skráningin hefur verið í gangi úti á landi og verið hluti af atvinnuátaki. Hér er lækkunin 25 millj. kr. og þetta þarf einnig að skoða milli 2. og 3. umr. Loks má nefna að hætt er við tvö störf sem áttu að koma til í Húnavatnssýslu samkvæmt nýrri áætlun um uppbyggingu atvinnulífs á Norðvesturlandi á svæði sem hefur búið við neikvæðan hagvöxt og var látið gjalda þenslunnar á liðnum árum. Fyrir liggja skýrslur bæði fyrir Norðausturland og Norðvesturland þar sem átti að bregðast við byggðaþróuninni með því að leggja 200 millj. til uppbyggingar atvinnumála á hvoru svæði og auðvitað þarf að ræða á milli 2. og 3. umr. hvort menn ætli ekki að standa við þessar nýju skýrslur. Erfitt er að að sætta sig við að einn liður sé skorinn út í Húnavatnssýslunum um 17 millj. kr. Þá batt ég vonir við að menn létu í friði fjárveitingar sem voru samkvæmt Vestfjarðaskýrslu og nýjum áætlunum fyrir svæðið, eins og ég sagði áður, og treysti á að menn skoði þetta betur síðar. Að venju undanfarinna ára, eins undarlegt og það nú er, virðist fjárlaganefnd hafa haft það hlutverk að bæta alltaf inn upphæðum einhvers staðar á bilinu 7–8 millj. kr. á hverja náttúrustofu. Sem er það framlag sem menn hafa saknað og spurt um hér í 2. umr. og það hlýtur að koma til skoðunar á milli 2. og 3. umr. og væntanlega verður bætt við náttúrustofurnar. Auðvitað kalla allar aðgerðirnar á að menn skoði fleiri þætti með hugsanlegan niðurskurð í huga til þess að geta gert þessar leiðréttingar og auðvitað snúa fleiri sársaukafullir þættir sérstaklega að landsbyggðinni. Það er alvarlegt að í þessari umræðu virðast menn líta á atvinnuleysistölur og tala um að atvinnuleysi sé lítið á Vestfjörðum eða á Norðvesturlandi. En staðreyndin er sú að af þessum svæðum hefur fólk flutt jafnóðum og það hefur tapað vinnunni. Við höfum horft á fólksfækkun upp á tugi prósenta og menn mega ekki falla í þá gildru að halda að þess vegna þurfi ekkert að gera á þessum svæðum. Þeim mun frekar þarf að hindra að fólksflóttinn eigi sér stað með því að efla atvinnu á viðkomandi svæðum. Í menntamálum ætla ég að minnast á landbúnaðarháskólana. En ekki hefur tekist að ljúka yfirfærslu skólanna á Hólum og Hvanneyri frá landbúnaðarráðuneyti yfir í menntamálaráðuneyti með nægri fjárveitingu. Þessir skólar eru báðir orðnir háskólar en hafa ekki fengið fjárveitingu sem slíkir. Að vísu er gert ráð fyrir töluverðri fjárveitingu í fjáraukalögum og þar með gerður upp hali sem hefur fylgt Hólaskóla. Ég átti þátt í gerð skýrslu og tillögusmíð fyrir háskólann á Hólum sem byggði á að skólanum yrði sköpuð þau skilyrði sem lög um háskóla gera ráð fyrir. Frá stofnun háskólans hafa fjárframlög til hans verið í fjáraukalögum og það er raunar einnig nú. En til að skólinn fái tíma og tækifæri til endurskipulagningar og aðlögunar að almennum háskólalögum samþykkti starfshópur um skólann að leggja ætti skólanum til árlega 115 millj. kr. til viðbótar næstu þrjú árin, að minnsta kosti á meðan væri verið að endurskipuleggja starfið í skólanum og raunar á svæðinu, vegna þess að undir þessum fjárveitingum hafa verið óskýrð mörk á milli sjálfs skólastarfsins og staðarhalds svo eitthvað sé nefnt. Þessi samþykkt starfshópsins hefur ekki ratað inn í fjárlögin þrátt fyrir samþykkt ríkisstjórnarinnar á tillögu starfshópsins. Þetta tel ég að þurfi að laga því annars mun það hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir Hólaskóla nema að menn ætli enn einu sinni að gera út á það að treysta á fjáraukalög á nýju ári. Þannig er raunar farið með fleiri stofnanir. Þegar ég kom að gerð fjárlaga í fyrsta skipti í fyrra kom mér á óvart að svo virðist sem ákveðnar stofnanir, einkum heilbrigðisstofnanir, gera út á að fá leiðréttingar í fjáraukalögum. Þannig hafa ráðuneyti reynt að veita aðhald með því að áætla heldur naumt en reyna að skera menn niður úr snörunni með fjáraukalögum árið eftir. Af því að ég nefndi hér nokkur hagsmunamál landsbyggðarinnar sérstaklega get ég ekki yfirgefið ræðustólinn án þess að skora á samgönguráðherra og samgöngunefnd að gæta þess að í 5,5 milljarða niðurskurði á vegaframkvæmdum verði ekki aftur skornir niður sömu vegaspottarnir og voru látnir gjalda þenslunnar fyrir tveimur til þremur árum. Brýnt er að halda áfram framkvæmdum við Vestfjarðaveg 60 á sunnanverðum Vestfjörðum og ég treysti að menn hafi það í huga í framhaldinu. Auðvitað eru fleiri verkefni sem er sárt að sjá á eftir í þessari fjárlagagerð. Hér eru t.d. tillögur um að fresta byggingu gestastofu í þjóðgarðinum á Snæfellsnesi og á Látrabjargi. Reiknað er með lokun Hornstrandastofu og Surtseyjarstofu og alls á að spara með þessu um 92 millj. kr. Þetta er í sjálfu sér ekki í samræmi við hugmyndir um að efla ferðamennsku og reyna að færa hana á fleiri svæði út frá Gullfoss- og Geysissvæðinu og Bláa lóninu yfir á fjarlægari svæði. Töluvert hefur verið horft á Snæfellsnesið og jafnvel út á Látrabjarg sem og á fleiri staði. Ég held að menn þurfi að huga að þessu í tengslum við umræðu um ferðaþjónustu. Ég hef ekkert fjallað um atvinnumálin sem eru veigamikill þáttur í sambandi við fjárlögin þ.e. með hvaða hætti okkur tekst að auka framleiðslu, nýta orku og auka matvælaframleiðslu til að spara okkur gjaldeyri. Hvernig við getum snúið okkur í því að nýta betur það sem íslenskt er? Ég nefndi einhvers staðar í stuttri umræðu utan dagskrár að nú ættum við að nýta okkur íslenska sementið og hætta að flytja sement inn frá Danmörku. Við eigum öfluga sementsverksmiðju sem getur annað allri innanlandsþörf miðað við samdráttinn og hefur framleitt 150 þús. tonn og stefnir í að framleiðslan detti niður fyrir 100 þús. tonn að óbreyttu en stórar steypustöðvar flytja enn inn erlent sement, að því ég best veit. Gengisskráningin ætti að hjálpa okkur að flytja slík viðskipti hingað heim. Ég hef sjálfur verið óhræddur við að segja að menn eigi að skoða áframhald hvalveiða. En þar verður að vega hagsmunina. Nefnt hefur verið í umræðunni og full ástæða til að benda á að við eigum að nýta okkur ferðamannastrauminn og þá aðstöðu sem til er til að taka á móti ferðamönnum og reyna að auka gjaldeyrinn. Tíminn leyfir í sjálfu sér ekki að ég fari ítarlegar yfir fjárlögin að öðru leyti. Mikil vinna er eftir við að fínpússa þau. Bæta inn safnliðum og skoða frekar einstaka liði fyrir 3. umr. Ég ítreka þá skoðun mína að fjárlögin og framkvæmd þeirra eigi að vera í stöðugri endurskoðun og skoðast formlega á þriggja mánaða fresti á næsta ári. Þar sem við fótum okkur í nýju umhverfi, þurfum við að geta fylgst með atvinnuástandi, tekið ákvarðanir til að bregðast við varðandi úrræði fyrir heimilin og vegna hugsanlegs verðbólguskots, skoða gengisþróun og fleira í þeim dúr. Heilmikil vinna er eftir en ljóst að fjárlögin eru gerð við óvenjulegar aðstæður og þess vegna er rétt að við höfum í huga að þau þurfa endurskoðun fljótlega.

Herra forseti. Ég hef setið og fylgst með þessari umræðu og velti aðeins fyrir mér aðstandendum þessa frumvarps. Hér í salnum er að vísu hv. þm. Gunnar Svavarsson, formaður fjárlaganefndar, og er það vel. Sömuleiðis kom til leiks hæstv. umhverfisráðherra skömmu eftir að hæstv. félagsmálaráðherra gekk á braut en aðra ráðherra eða ábyrgðarmenn þessa frumvarps hef ég ekki séð plaga mikið setu á bekkjum. Það hefði verið fróðlegt að eiga orðastað við t.d. formenn stjórnarflokkanna og/eða eftir atvikum hæstv. fjármálaráðherra, m.a. af því að ég er svolítið að velta því fyrir mér hvernig sé með þetta frumvarp, eða hálfdrætting að fjárlagafrumvarpi, sem hér er komið á okkar borð og eins með þessa ríkisstjórn. Ég velti því fyrir mér hvers konar ríkisstjórn er í landinu nú um þessar mundir, hvort þetta sé einhver biðstjórn fram að landsfundi Sjálfstæðisflokksins í lok janúar. Framsögumenn meiri hlutans hafa að vísu haft allmikla fyrirvara á máli sínu, eins og síðasti hv. ræðumaður sem tók held ég milli 10 og 20 sinnum fram að mjög mikið af þessu þyrfti að endurskoða í fyrsta lagi fyrir 3. umr. og síðan aftur strax á nýju ári. Það er vel. Menn eru þá ekki að þykjast með að hér er lagt fram plagg sem ábyggilega á eftir að teljast einstakt í þingsögunni eða svo til, af því að það er að stofninum til nýtt fjárlagafrumvarp þótt vanti um það bil helminginn á það og í því séu stór göt. Þá veltir maður því fyrir sér, herra forseti, hvort ekki sé nánast verið að fara á svig við þingsköpin sem gera ráð fyrir að fjárlagafrumvarp fari í gegnum þrjár umræður. Fyrsta frumvarpið sem birtist í haust er ónýtt, það er búið að henda því enda minnist enginn maður á það. Þetta frumvarp er frá ríkisstjórninni og framsögumenn meiri hluta fjárlaganefndar taka skýrt fram að í raun og veru eru þeir pósthólf fyrir niðurskurðartillögur ríkisstjórnarinnar inn í þingið. Þeir fengu tillögurnar sl. fimmtudag. Þá stefnir sennilega í að fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2009 fari í gegnum eina og hálfa umræðu í staðinn fyrir þrjár. Þessa hálfu umræðu sem verður núna þar sem öllum óvissuatriðum er vísað inn í 3. umræðu og síðan þá þriðju, því það er tæplega hægt að telja með 1. umræðuna um gerónýtt plagg frá því í haust sem allir eru búnir að gleyma. Er ekki dálítið óvandað að ríkisstjórnin skyldi þá ekki vinna nýtt frumvarp og leggja fram nýtt frumvarp með nýju númeri sem gæti farið í gegnum þrjár umræður og fengið eðlilega skoðun? Mér finnst reyndar að meiri hluti fjárlaganefndar eigi hrós skilið fyrir að vera ekki að þykjast í þessum efnum, reyna ekki að láta líta svo út sem þeir hafi sett þetta í sjálfstæða skoðun. Ég varð að vísu dálítið spenntur þegar ég sá nefndarálitið. Það er nokkuð þykkt en þegar ég fletti því yfir á annað blað sá ég að það endar þar. Nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar er tæplega ein blaðsíða. Restin er einhver fylgigögn, álit fagnefndanna og síðan heilmikil sundurliðun eða útskýring á niðurskurðartillögum sem komu frá ríkisstjórninni sl. fimmtudag. Svona er málið vaxið í grófum dráttum, ekki satt? Þá leyfi ég mér að segja: Þetta er varla marktæk umræða. Auðvitað getur Alþingi látið sig hafa þetta ef því býður svo við að horfa en mér finnst ekki mikill svipur á þessu. Menn geta heldur ekki skýlt sér á bak við efnahagsáföll eða breyttar forsendur hvað varðar að reyna ekki eftir sem áður að vanda vinnubrögð. Einhverjir mundu segja hið gagnstæða. Þá er nauðsyn sem aldrei fyrr að skoða eins vel og við mögulega getum hvernig er hægt á sem sársaukaminnstan hátt að takast á við þetta, forgangsraða og verja það mikilvægasta. Er það gert á örfáum sólarhringum í hálfgerðri málamyndaumræðu? Ég efast um það. Ég er farinn að hallast að þeirri skoðun, eftir að hafa skoðað það sem fyrir liggur af gögnum og hlustað hér á umræður, að það sé hið mesta óráð að setja þetta ekki í miklu vandaðri vinnu. Ekki víst að árið mundi duga til, þ.e. þá ætti að afgreiða fjárheimildir um áramótin og halda áfram skoðun fjárlagafrumvarpsins á nýju ári þannig að við gætum kannski um 20. janúar verið komin með nokkurn veginn fullburðuga vinnu í þessum efnum. Verður óvissan þó örugglega næg samt þótt menn reyndu að fara í þetta einhvern veginn svona. Ekki bætir úr skák ef ríkisstjórnin situr sem einhvers konar bráðabirgðastjórn þar til ljóst verður hvort hún lifir af landsfund Sjálfstæðisflokksins. Þau óvæntu tíðindi hafa nú gerst að formaður stjórnarflokks, formaður Samfylkingarinnar, hefur stillt samstarfsflokknum upp við vegg og sagt að ef hann geri ekki svo vel og leggist á hliðina eða kviðinn í Evrópumálunum sé stjórnin búin og þá eigi að kjósa. Þá á allt í einu að nota lýðræðið. Það hlýtur að teljast dálítil óvissa um hvort Sjálfstæðisflokkurinn lýtur þessum afarkostum eða hvort vænta má þess að stjórnarslit verði í lok næsta mánaðar. Það er reyndar mjög athyglisvert að Samfylkingin setur þetta fyrir sig sem stjórnarslitaefni. Einhverjum hefði dottið í hug að jafnaðarmannaflokkur, sem svo kallar sig, hefði frekar uppi stjórnarslitahótanir vegna þess sem hér er á dagskrá þegar skera á niður velferðarútgjöld og þjarma að samneyslunni í landinu þannig að önnur dæmi slíks eru engin á seinni árum, hygg ég. Nei, Samfylkingin hótar ekki að ef ekki verði reynt að standa betur vörð um velferðarsamfélagið megi stjórnin missa sig. Það er ekki af hræðslu við að almenningur í landinu missi húsin sín þúsundum saman á næstu mánuðum sem Samfylkingin hótar stjórnarslitum. Það er ekki af ótta við að hér verði mikið atvinnuleysi, m.a. vegna þess að menn dýpki kreppuna með vanhugsuðum ráðum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, sem Samfylkingin hótar stjórnarslitum. Nei. Ef ekki er hægt að leggja drög að því að við komumst inn í Evrópusambandið eftir nokkur ár, þá gæti farið að hrikta í að mati Samfylkingarinnar, það er forgangsverkefni í íslenskum stjórnmálum að mati þess flokks. Þetta er umhugsunarefni, virðulegi forseti. Lítill endir ætlar að verða á hremmingum okkar og margra fleiri sem leiðir af þessu hruni nýfrjálshyggjukapítalismans. Fréttirnar í gær og í dag voru ískyggilegar, t.d. frá evrópskum bönkum um nýjasta hneykslið, nýjasta áfallið, þar sem bankar og fjármálastofnanir, ekki síst í Evrópu, standa frammi fyrir að tapa stórfé á svikamyllu yfirmanns eins stærsta verðbréfamarkaðar í heiminum. Madoff mun hann heita, þessi höfðingi á Nasdaq sem setti þar upp svikamyllu og þar af leiðandi á evrópskt fjármálakerfi í vændum milljarðatuga bandaríkjadala tap. Meira að segja tölurnar sem að Íslendingum snúa um þessar mundir verða næstum því litlar séu þær settar í samhengi við tap stærstu spænsku, frönsku, skosku og þýsku bankanna. Með öðrum orðum, þetta er býsna rotið kerfi sem leikur heimsbyggðina grátt, þetta móverk sem menn mærðu hér og göptu upp á. Það hét að vera framsýnn, trúa á framtíðina og vera ekki íhaldssamur eða afturhaldssamur að falla fram og lúta þessu.  Okkar málum er þannig komið og ríkisstjórn landsins spilaði þannig okkar spilum að menn skriðu á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Röksemdirnar voru að ekkert annað væri hægt. Það voru ekki færð mikil rök fyrir því að þetta prógramm væri í sjálfu sér svo álitlegt eða þetta væri efnilegur leiðangur sem Ísland færi í með því að gefast upp í Icesave-deilunni til að koma lánsumsókninni fyrir hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Nei, það var ekkert annað hægt. Það hefur alltaf slegið mig illa, burt séð frá viðhorfum mínum til innihalds mála, þegar menn grípa til nauðhyggjuröksemda og telja sig þar með ekki þurfa frekari vitna við, þetta sé bara svona og það verði bara að gera þetta svona. Þess vegna fór maður að spyrja sig strax í októbermánuði og nóvembermánuði: Verðum við ekki að reyna að átta okkur á því hvað þetta þýðir í heild sinni og hvort það borgi sig að leggja af stað með Ísland í þennan leiðangur? Eigum við ekki fyrst að átta okkur á því hvort horfurnar séu yfir höfuð þannig að einhver leið sé fær út úr þessu og í gegnum þetta, ef við ætlum að treysta á þessa áætlun og samstarfsaðila við að koma okkur út úr erfiðleikunum? Ég varaði við því strax frá fyrsta degi þegar umsóknin var send inn að menn gætu verið að gangast inn á hluti sem ættu ekki endilega eftir að reynast gæfulegir. Þá óttaðist ég auðvitað mest það sem síðar kom á daginn að menn mundu gefast upp í deilunum um ólánsreikningana miklu á meginlandi Evrópu. Það varð þvert á allar yfirlýsingar og heitstrengingar um annað. Ég óttaðist líka mjög mikið það sem aðrar þjóðir sem hafa lent á klafa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafa lært, að það kynni að verða okkur býsna erfitt að ætla að fylgja því prógrammi og þeirri hugmyndafræði burt séð frá öllu öðru. Hvað ætli komi hér á daginn? Að þetta hálfa frumvarp er ekki frá meiri hluta fjárlaganefndar og ekki frá ríkisstjórninni heldur er það í grunninn og botninn frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það er þannig. Þaðan eru skilmálarnir ættaðir á hverra forsendum niðurskurðurinn er framkvæmdur þótt menn reyni að þvo það af sér. Datt mönnum kannski sjálfum í hug það sem starfsmannaskýrsla Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er ein til heimilda um, nákvæmlega hvernig þetta er útfært? Hin nýja biblía Íslands er ekki fjárlagafrumvarpið, ekki einhver spá frá fjármálaráðuneytinu eða efnahagstíðindi frá Seðlabankanum. Nei, það er starfsmannaskýrsla Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Hana þurfa þeir að lesa sem ætla að tjá sig um ríkisfjármál og efnahagshorfur á Íslandi í dag. Þar er boðskapinn að finna. Í hana er vitnað þegar spurt er í þingnefndum eða annars staðar: Hvar er reynt að hafa heildaryfirsýn? Hverjir hafa skoðað þetta? Hvar eru útreikningarnir? Hvar er matið á greiðslugetu þjóðarbúsins? Fátt verður um svör og að lokum er ekkert annað hægt en að vísa í starfsmannaskýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Svona hefur þetta verið undanfarna sólarhringa þar sem ég hef verið á fundum í utanríkismálanefnd, viðskiptanefnd og víðar. Ég tel mig hafa rakið til enda að nákvæmlega þannig er þetta. Íslenska stjórnkerfið virðist ekki burðugra en svo að það hefur gefist upp og ekkert sjálfstætt íslenskt mat hefur farið fram á því hverjar horfurnar eru fyrir okkur í framtíðinni. Ef mér yfirsést eitthvað yrði ég þakklátur fyrir að vera bent á það. Það er alla vega ekki í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar upp á tæpa eina blaðsíðu. Svo mikið er víst. Það er mjög fróðlegt, virðulegi forseti, að fara betur yfir þessa starfsmannaskýrslu og ég ætla að eyða svolitlum tíma í það. Því miður er hún á ensku og hefur ekki verið íslenskuð að því ég best veit, sjálfsagt hefur ekki verið gerð tilraun til þess. Þess vegna er umhendis að vitna í hana og mér leiðist alltaf að lesa upp erlend mál. Ef við byrjum á samantektinni fremst í skýrslunni er þar á bæ ekkert skafið utan af því hvað sé í vændum fyrir íslenskt hagkerfi, í því sem heitir „executive summary“. Þar er talað um djúpa efnahagslægð, „deep recession“, að heildarskuldir muni vaxa hratt, „sharp rise in physical debt“, eigum við ekki að segja að heildarskuldir munu aukast hratt. Það er talað um dramatíska aukningu í opinberum skuldum. Hvernig mundum við þýða það? Stórfelld, hrikaleg aukning opinberra skulda. Þetta endurspegli hinn mikla kostnað við að endurskipuleggja bankakerfið og fjármálakerfið. Það er komið inn á að greiðslumiðlunarkerfið milli Íslands og annarra landa, þ.e. gjaldeyrismarkaðurinn og greiðslumiðlunin, hafi því sem næst hrunið, „virtual collapse“, og það skapi mikla og bráða hættu fyrir efnahagslífið haft í huga hversu háð Ísland er innflutningi og útflutningi. Síðan er farið yfir aðgerðaáætlunina, upp á hvað hún hljóði. Þá er sagt að fyrri hluti lánsins sem kominn er upp á 560 millj. SDR, honum eigi að fylgja átta inngreiðslur upp á 105 millj. hver, en það sé háð ársfjórðungslegum endurskoðunarskilmálum. Það er skilyrt fé sem í vændum er. Fróðlegt væri að heyra fjárlaganefndarmenn fara yfir þetta. Hafa þeir kafað ofan í þessi ársfjórðungslegu skilyrði og þökin sem þarna á að setja?  Mér segir svo hugur miðað við þau gögn sem ég hef barið út í gegnum veru mína í utanríkismálanefnd að lítið muni fara fyrir sjálfstæðinu þegar þeir mæta á ársfjórðungsfresti og fylgjast með því að menn hafi skorið niður eins og til stóð áður en næsta innborgun verði send. Með öðrum orðum, þetta er skilyrt fé, skilyrt því að menn makki rétt í samræmi við skilmála Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Síðan er þessu skipt upp eins og menn þekkja á árið sem í hönd fer, árið 2009, og gert mikið úr því að þar ætli menn að nota sveiflujöfnunargetu ríkissjóðs að verulegu leyti en þó er nokkuð undandregið í því þegar betur er að gáð. En hins vegar er sagt að hinir ströngu skilmálar komi að fullu inn strax á árinu 2010 þannig að svo erfið sem mönnum kunna að þykja þessi fjárlög og niðurskurðurinn hér, hvað er þá í vændum 2010? Vilja talsmenn ríkisstjórnarflokkanna ekki segja okkur eitthvað um það miðað við það sem hér gefur að lesa í biblíunni sjálfri, starfsmannaskýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Ég staldra næst við á bls. 9 í skýrslunni. Þar er sérstakur reitur, nr. 3, sem ber hið sérstaka heiti: - einhverjum finnst þetta kannski gamansemi - „The Perfect Storm“. Hvað er verið að fjalla um þar, virðulegi forseti, í hinu fullkomna óveðri efnahagsmála sem er að skella á Íslandi? Það er verið að fjalla um hin fimmþættu áföll sem Íslendingar eigi í vændum, íslensk heimili, íslenskur almenningur. Hver eru hin fimmþættu áföll? Það er í fyrsta lagi gengisáfallið, þ.e. áfallið sem skellur á íslenskum heimilum og íslenskum fyrirtækjum vegna gengishrunsins. Það er í öðru lagi verðbólguáfallið, þ.e. áfallið sem íslensk heimili og íslensk fyrirtæki verða fyrir vegna verðbólgunnar sem er um 20% um þessar mundir. Það er í þriðja lagi eignahrunið, „asset shock“ og það skýrist m.a. af því að 80% af íslenska verðbréfamarkaðnum er horfið. Hann er orðinn að ekki neinu. Hann er reyndar orðinn enn minni núna, kannski kominn niður í 10% af því sem hann var og það er vegna þess að það er reiknað með því að verðmæti íbúðarhúsnæðis lækki a.m.k. um fjórðung. Það er þriðja áfallið, eignahrunið. Fjórða áfallið er „income and employment shock“, þ.e. tekju- og atvinnuhrunið. Í fimmta lagi, sem lítið hefur verið talað um, er viðskiptabankaþjónustuáfallið, þ.e. sú staðreynd að viðskiptabankaþjónusta er tæpast til staðar á Íslandi í dag nema rétt til að skutla launagreiðslunum í gegnum reikning og til manna aftur. Það er nánast engin fyrirgreiðsla í því formi að menn geti fengið rekstrarfé eða úrlausn mála af því tagi og auðvitað snýr þetta sérstaklega að atvinnulífinu og fyrirtækjunum. Sem sagt, „hið fullkomna óveður í íslenska efnahagslífinu“, sem hinir gamansömu starfsmenn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem samið hafa hina nýju biblíu íslenskra fjármála, ríkisfjármála og efnahagsmála og kalla því nafni, það er listað svona. Þarna eru yfirlit yfir skuldir bæði íslenskra fyrirtækja og íslenskra heimila og þar stendur það náttúrlega upp úr að Ísland er að þessu leyti langskuldugasta hagkerfi OECD, í árslok 2007 með 308% af þjóðartekjum í skuldir fyrirtækja og 103% af þjóðartekjum í skuldir heimila sem í lok þess árs eða miðað við ráðstöfunartekjur ársins á undan, þ.e. 2006, voru 225% af ráðstöfunartekjum. Þetta eru máttarstoðirnar sem nú eru komnar inn í þetta umhverfi sem við erum að ræða. Það eru þessi skuldugu heimili og þetta skulduga atvinnulíf. Það er vert fyrir menn að hafa það í huga. En víkjum aftur að forsendum fjárlagafrumvarps starfsmannaskýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem hér er ranglega ýmist feðrað eða mæðrað ríkisstjórninni eða meiri hluta fjárlaganefndar sem hvorugt er rétt. Það er sagt að í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2009 eigi að nota sjálfvirka sveiflujöfnun ríkisfjármála til fulls á árinu 2009. Þá mætti ætla að það þýddi að menn ætluðu ekki að gera sér sérstaka rellu út af því hvort hallinn á fjárlögum yrði einhverjum milljörðum meiri eða minni ef innstæður væru fyrir þeirri fullyrðingu en það eru ekki innstæður fyrir henni. Þegar betur er að gáð kemur annað hugtak til sögunnar, það er svokallaður hagsveifluleiðréttur frumjöfnuður og hann á að taka niður frá þeim slaka sem hugsaður var miðað við hagsveifluna í fjárlagafrumvarpi haustsins úr 2,7% af landsframleiðslu niður í 0,25%. Þar skýrist niðurskurðurinn. Það er ekkert um hann í sameiginlegri viljayfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þetta er ekki stafað út þar, í hinni sameiginlegu yfirlýsingu sem fylgdi með þingsályktunartillögunni um lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og þeir rituðu undir höfðingjarnir Davíð Oddsson og Árni Mathiesen, hæstv. fjármálaráðherra. Nei, hvar skyldi þetta vera að finna? Þetta er að finna í starfsmannaskýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þar kemur það fram. Þar skal taka þessa framvirku sveiflujöfnun, slakann sem menn í öðru orðinu þóttust ætla að leyfa á ríkisfjármálum á þessu ári og taka síðan niður árið 2010 en þar skal taka hann svona niður og af því skýrist auðvitað niðurskurðurinn samkvæmt beinum fyrirmælum úr starfsmannaskýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Hér eru á ferðinni fjárlög sem eru algerlega samkvæmt forskrift úr skýrslu starfsmanna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ef orðalag hinnar sameiginlegu viljayfirlýsingar ríkisstjórnarinnar væri notað þá hefði mátt ætla að í þessum efnum hefðu menn haft fullt sjálfdæmi um að hafa slakann í hinum opinbera búskap á árinu 2009 eins og mönnum þætti best henta miðað við samfélagið og undirstöðurnar en svo er ekki þegar betur er að gáð. Þá skulum við aðeins velta fyrir okkur aftur hvað verði á í vændum á árinu 2010. Eigum við þá ekki bara að horfast í augu við veruleikann allan? Því árið 2010 mun renna upp. Hér sagði að vísu varaformaður fjárlaganefndar að það ætti að skera meira niður. Kannski er hann að vísa til þeirrar framtíðar að það sé enn verra í vændum. Það er þá heiðarlegt að viðurkenna það og ég hallast að því að svo sé og í raun og veru því það er engin leið að lesa í gegnum þetta öðruvísi en komast að nákvæmlega þeirri niðurstöðu. Ég staldra örlítið við kaflann í kjaramálum sem er á bls. 14 í starfsmannaskýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það er sjálfsagt öllum ljóst að því hefur verið lofað eða gefið sterklega í skyn við fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að það liggi í raun og veru fyrir vilyrði fyrir því að semja um stórfellda kjaraskerðingu á næsta ári umfram þá sem orðin er. Þar er talað um að fyrirliggjandi vísbendingar séu þær að aðilar vinnumarkaðarins „social partners“, munu semja um kjör í landinu með hliðsjón af þessu prógrammi. Hvaðan eru þessar fullyrðingar ættaðar? Er það með umboði frá forustumönnum launamanna í landinu að þetta ratar inn í skýrslu starfsmanna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, orðalag af þessu tagi? Stóð kannski til að sauma þetta saman fyrir áramót eins og einhverjum datt í hug þannig að pakkinn væri allur klár og kjaraskerðingin komin líka upp á borðið? Að síðustu og þó ekki síst, virðulegi forseti, reynir maður auðvitað að velta því fyrir sér, hverjar eru líkurnar á því að Ísland ráði við greiðslubyrði af öllum þessum erlendu skuldum sem á að hlaða á landið. Ég hef marglýst eftir því að reynt væri að setja það skema upp, vaxtabyrðina og síðan afborganirnar þegar þær fóru að falla til miðað við þær forsendur sem menn geta gefið sér í dag. Að sjálfsögðu er margt á reiki í þeim efnum og lánskjör og annað liggur ekki endilega fyrir og menn geta þá gert sér bestu dæmi og lakari dæmi og reynt að skoða þetta eitthvað en það er í raun og veru ævintýralegt að enginn aðili innan stjórnkerfisins, ekki fjármálaráðuneytið, ekki Seðlabankinn, ekki forsætisráðuneytið sem fer með efnahagsmál, ekki Þjóðhagsstofnun af því að það er búið að leggja hana niður, skuli hafa reynt að stilla þessu upp. Ætli sá innlendi aðili, kannski fyrir utan ræðumann sem helst hefur reynt að eiga við þetta, sé þá ekki Morgunblaðið sem í tvígang eða þrígang reyndi að setja þetta upp í töflur og vaxtareikna o.s.frv.? Þegar maður les skýrslu starfsmanna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sér maður á löngu færi að þar á bæ eru menn sér meðvitaðir um að það má ekkert út af bera til þess að Ísland ráði við greiðslubyrðina af þessu. Þeir segja t.d. að greiðslubyrðin verði svo þung og vegna þess hversu gengismálin verða afdrifarík í þessu, að ef gengi krónunnar veiktist um 30% í viðbót séu skuldirnar augljóslega orðnar það sem kallað er „unsustainable“, þá ræður þjóðarbúið ekki við þetta. Hvað þýðir það á mannamáli? Þá förum við á hausinn, komumst í greiðsluþrot. Ég hvet menn til að lesa viðauka III á bls. 55, þar sem talað er um þetta sem mér finnst vont orðalag og sérstaklega þegar menn þýða það yfir á íslensku sem sjálfbærni skulda. Við skulum kalla þetta bara greiðslugetu, hver er greiðslugeta þjóðarbúsins gagnvart annars vegar erlendum skuldum og hins vegar heildarskuldum, eins og hér er sett upp? Hér er að finna athyglisvert orðalag þegar fjallað er um vöxt bankakerfisins og vikið að því hversu gríðarlegar erlendar skuldir þjóðarbúsins jukust fram að þessu hruni og til og með ársloka 2007, þegar þær höfðu náð í 551% af þjóðartekjum. Það var ekki talað hátt um það á árinu 2007, sérstaklega ekki fyrir kosningar, ef ég man rétt. Eitthvað var einn og einn maður að benda á að það væri kannski dálítið hættulegt hvernig skuldirnar hefðu hlaðist upp en þetta var kraftaverk og undur hve allt var í góðu ástandi á Íslandi þá, góðærið, munið þið það ekki? Það var ekki fyrr en undir haustið 2007 að einn og einn maður fór að draga aðeins úr góðærishjalinu. En í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „The external debt of the banking sector had risen at an astronomical pace.“ Ég hef ekki oft áður séð það í erlendum skýrslum um efnahagsmál að menn tali um stjarnfræðilega aukningu erlendra skulda en auðvitað var þetta það. Auðvitað var þetta stjarnfræðileg geðveiki sem hér var í gangi og það mátti hver einasti hugsandi maður sem lagði sig eftir því þótt ekki væri nema dagpart að skoða helstu kennitölur og helstu mæla, sjá að þetta var að fara í skelfilegar ógöngur, hvað kom á daginn. Og þarna í viðaukum og ítargögnum í hinni nýju biblíu okkar, ekki í trúarlegum skilningi að sjálfsögðu, er að finna ýmsar mjög hrollvekjandi upplýsingar satt best að segja. Um þetta ætti auðvitað að fjalla nú í fjárlagaumræðunni. Um þetta ættu að vera töflur. Um þetta ættu að vera einhverjar áætlanir, einhverjar tilraunir af okkar hálfu til að átta okkur á þessu en það er það ekki. Þessi umræða er því niðurlægjandi á allan hátt fyrir Alþingi Íslendinga, fyrir stjórnkerfið og fyrir okkur öll sem þjóð, að þessum ósköpum skuli vera svona komið. Hvað segir þetta okkur líka um annan þátt málsins, herra forseti? Þetta segir okkur að ríkisstjórn landsins hefur ekkert prógramm, ekki neitt, það er ekki til. Það eru tvö lítil minnisblöð, tólf spora minnisblaðið og eitt annað sem ekkert er í, ekki neitt þegar betur er að gáð. Er eitthvað í þessum fjárlagatillögum um það hvernig menn ætla að reyna að snúa einhvers staðar vörn í sókn, skapa einhvers staðar aukin verðmæti, setja einhvers staðar einhverja fjármuni, þótt litlir séu í okkar höndum samt, til að eygja einhvern tíma betri framtíð aðra en bara að skera og skera og skuldsetja og skuldsetja? Ég leitaði logandi ljósi og ég fann ekki neitt. Það er verið að skera niður það sem menn á hátíðisdögum tala alltaf um sem það sem eigi að lyfta okkur, áherslu á menntun, rannsóknir, þróun. Þeim veikburða vísum sem af slíku tagi hafa verið að komast á fót úti á landsbyggðinni er slátrað.  Það var einu sinni þannig á Alþingi að ríkisstjórn var í nokkrum vandræðum með að koma saman fjárlagafrumvarpi. Sérstaklega var það ónefndur fagráðherra sem fór með landbúnaðarmál, Jón Helgason frá Seglbúðum, sem var ósáttur með sína útkomu í fjárlagafrumvarpinu. Þá féllst hann á framlagningu fjárlagafrumvarpsins þannig að hann samþykkti tekjuhliðina en ekki gjaldahliðina. Þetta þótti dálítið athyglisvert en það má segja að hér sé að hluta til farið í þessu frægu fótspor. Það er svona önnur hliðin, þ.e. niðurskurðarhliðin, sem er hér svona að talsverðu leyti en hitt er bara skrifað í skýin og vísað í 3. umr. Ríkisstjórnin er að taka hér upp þetta verklag eða meiri hluti hennar. Það vekur líka athygli að að því marki sem ríkisstjórnin hefur einhverja hugmynd um að kannski megi hlífast við einhverjum niðurskurði með því að reyna að afla einhverra tekna, þá velur hún þá leið að boða flata hækkun tekjuskatts og útsvars að óbreyttum skattleysismörkum miðað við það sem búið var að ákveða fyrir ári síðan. Það þýðir á mannamáli áframhald á þeirri lágtekjuskattpíningu sem hér var í gangi og menn vonuðust til að þeir væru kannski eitthvað að þokast í áttina burtu frá aftur með hækkun skattleysismarka umfram verðlag, sem dregur náttúrlega skammt núna eins og verðbólgan er, því miður. Ég hef verið að velta því dálítið fyrir mér hvar ríkissjóður gæti verið staddur ef hinar glórulausu og ábyrgðarlausu skattalækkanir á síðasta kjörtímabili hefðu ekki allar gengið fram. Ef við tækjum hátekjuskattinn eins og hann var áður en farið var að þrepa hann niður og hann hefði verið lagður á að fullu öll árin, voru það ekki 2005, 2006 og 2007 og á yfirstandandi ári, eigum við þá ekki að slá á að við gætum átt eitthvað á milli 30 og 50 milljarða þar í handraðanum, sem sagt nokkurn veginn niðurskurðinn sem hér er verið að bæta í? Það er kannski ekki fjarri lagi. Hvaða ár voru þetta? Jú, þetta voru ofurlaunaárin, þetta voru veltiárin þegar Íslendingar eignuðust launahæsta mann Norðurlanda. Hefði verið eitthvað að því að hann hefði borgað örfá prósent í viðbót af þessum ofurlaunum sínum? Leita engar efasemdir á sjálfstæðismenn um að þetta hefði verið réttmæt aðgerð og skynsamleg, að bæta aðeins í þensluna og verðbólguna á árunum 2005, 2006 og 2007 með því að lækka sérstaklega skatt á tekjuhæsta fólki landsins? Eða er það trúarsetningin og kenniboðið sem ríkir ofar veruleikanum? Ég átta mig ekki á því, herra forseti, hvernig á að framkvæma þessi fjárlög. Ég held að þetta sé meira og minna allt saman sýndarmennska. Ég held að engum manni detti í hug að hægt sé að reka Landspítalann með því að skera af honum hátt í 2 milljarða kr. frá því sem hann þó hefur eða hvernig sem á að útleggja það. Hvernig ætla menn að reka öldrunarstofnanir sem fyrir eru margar með mikinn skuldahala sem að minnstu fæst bættur, eins og kom fram í framsögu eins meirihlutamannanna í fjárlaganefnd? Hvernig ætla menn að reka heilbrigðisstofnanir eins og Heilbrigðisstofnun Þingeyinga og Heilbrigðisstofnun Austurlands sem eru í bullandi vandræðum fyrir, dragandi þungan skuldahala og eigandi engan veginn fyrir rekstri í dag með verulegum niðurskurði á framlögum til þeirra? Það er ekki hægt, stærstur hlutinn er launakostnaður. Ég held að menn hljóti að verða að horfast í augu við að það er ekki hægt að gera þetta nema segja strax upp, bara 1. janúar, drjúgum hluta starfsmanna þessara stofnana. Það sparar ekki útgjöld fyrr en líður á árið vegna þess að menn eiga sinn uppsagnarfrest og það setur menn í enn meiri vanda nema það sé hitt, að menn séu að setja hér eitthvað á blað sem ekki er einu sinni ætlunin að reyna að standa við. Eitthvað hlýtur það að vera. Er ekki best að tala bara um þetta eins og þetta er og hvort er það, hv. þm. Gunnar Svavarsson? Hvort er ætlunin að framkvæma þetta og standa við það og segja þá upp fólki í stórum stíl, því að öðruvísi sé ég ekki hvernig á að ná þessum sparnaði fram, eða hvaða önnur brögð telja stjórnarliðar sig kunna í þessum efnum? Það var athyglisvert að heyra þá fara yfir hallatölurnar, hv. formann og varaformann fjárlaganefndar. Annar sagði í morgun að hallinn yrði á bilinu 165–170 milljarðar, ég held ég að ég hafi örugglega tekið rétt eftir því að svona orðaði formaður fjárlaganefndar þetta. Um það bil tveim tímum síðar kom varaformaður fjárlaganefndar og talaði þá um 160–170 milljarða og er svo sem bitamunur en ekki fjár. En þetta segir okkur í öllu falli að þetta eru ekki alveg nákvæmnisvísindi enn þá hjá þeim fóstbræðrum þegar það hleypur á svona 5–10 milljörðum hver líklegur halli geti orðið út úr þessu. Þá spyr ég á móti: Af hverju er talan 170 milljarðar svona heilög? Menn segja að annars hefði stefnt í 215 milljarða halla. Hvar eru útreikningarnir sem eiga að sýna okkur að það væri halli sem alls ekki gengi upp en hins vegar séu 160, 165, 170 milljarðar í lagi? Eru þeir útreikningar til?  Veruleikinn er auðvitað sá, eins og ég fór yfir í mínu máli, að þetta er ekkert í okkar höndum. Ramminn er settur í starfsmannaskýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og menn eru að skrúfa þetta inn í hann. Með öðrum orðum, við erum ekki að reyna að meta hvernig við getum gert þetta sjálf, hvað við eigum að standa vörð um, hvort réttlætanlegt sé að fara inn í þennan tilfinnanlega niðurskurð, t.d. í heilbrigðisstofnunum þar sem er ekki mikill afgangur, þar sem gengur ekki allt of vel að láta hlutina ganga dag frá degi. Hvernig halda menn að Landspítalinn eigi að glíma við þetta með því gríðarlega vinnuálagi sem það er orðið á undirmönnuðum deildum sem hafa verið fjársveltar alveg hreint linnulaust undanfarin ár? Þetta er ekki hægt nema með þvílíkum sársauka að menn eiga mikið í vændum í þeim efnum. Það væri líka áhugavert að fara yfir smáu liðina, af því að margur sársaukinn á eftir að birtast mönnum þar. Það eru ekki alltaf stórar tölur á ferð, það eru kannski höggnar af 4 eða 6 milljónir sem eru undirstaða tiltekinnar mikilvægrar starfsemi hjá velferðarsamtökum eða samtökum eins og Iðnnemasambandinu eða einhverjum slíkum aðilum. Menn eru að taka ákvarðanir um að slátra slíku í stórum stíl. Ætla menn svo að bera það fyrir þjóðina að þetta séu allt saman aukaatriði, það sem skipti máli sé að koma okkur inn í Evrópusambandið árið 2015 eða 2012 eða hvenær það verður og kannski að fara í einhver stólaskipti hérna um áramótin eða fara í einhverjar lýtaaðgerðir á ríkisstjórninni? 
             Eigum við ekki að tala um það sem hér er undir sem er íslenskt samfélag, verkefnið er hér og nú í höndunum á okkur og spurningin um það hvernig við ætlum að halda utan um þetta samfélag okkar næstu mánuðina og missirin. Það er það sem á að vera til umræðu, það skiptir máli en ekki hégóminn. Því miður verð ég að segja alveg eins og er, herra forseti, að þessi málatilbúnaður 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir ræðu hans. Hann fjallaði um þær breytingartillögur sem lagðar eru fram við fjárlagafrumvarpið auk þess að fjalla ítarlega um skilyrði Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eða starfsmannaskýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eins og hv. þingmaður vildi nefna það. Mjög margt kom fram í ræðu hans sem rétt er að fylgja eftir. Ég sagði það í frábærri ræðu minni í morgun að með þessum aðgerðum og fleirum sem kynntar eru hér mun halli ríkissjóðs verða 165–170 milljarðar kr. en hefði að óbreyttu getað orðið u.þ.b. 215 milljarðar. Á sama hátt vil ég ítreka það eins og ég hef jafnan gert í andsvörum í dag að umræddar breytingartillögur sem bárust fjárlaganefnd frá ríkisstjórninni í síðustu viku og eru bornar hér fram, eru á ábyrgð stjórnarmeirihlutans og við víkjum okkur ekkert undan þeirri ábyrgð. Það hefur komið fram í umræðunni að lagt er upp með það að ekki þurfi að segja upp fólki í stórum stíl og nú má vel vera að einhvers staðar verði að hagræða. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann, af því að ég hef spurt þingmenn stjórnarandstöðunnar að því í dag: Ef við horfum fram á að það þurfi að vera hagræðing og aðhald í ríkisrekstrinum, hvar vill hann þá bera niður? Menn hafa vikið að stuðningi við NATO, Varnarmálastofnun, Sjúkratryggingastofnun og Fiskistofu og því óska ég eftir að hv. þingmaður bæti 

Herra forseti. Það er mjög gamalkunnug aðferð þegar menn eru í nokkurri nauðvörn í málflutningi sínum að snúa því upp á andstæðinginn og krefjast þess að hann komi með lausnirnar. Það er í sjálfu sér rétt í þessu tilliti, ekki hefur stjórnarliðið þær. Við teljum vissulega að hægt sé að draga meira úr útgjöldum á ákveðnum sviðum. Ef hv. þingmaður les t.d. nefndarálit minni hluta utanríkismálanefndar eru uppástungur um það, ekki endilega til að spara allt það fé og draga úr halla á ríkissjóði heldur t.d. til að hlífa þá frekar þeim ömurlega niðurskurði á framlögum til mannúðaraðstoðar, hjálparstarfs og þróunarsamvinnu sem er uppistaðan í sparnaðartillögum utanríkisráðuneytisins. Þar er satt best að segja farið ákaflega mjúkum höndum um „establismentið“ sjálft þegar betur er að gáð og ekki gengið langt í því að skera niður sendiráð, hvað þá að hrófla við óskabarninu Varnarmálastofnun, sem á að halda drýgstum hluta sinna fjárveitinga, sem er algjör óþarfi og auðvitað á að leggja hana niður. Ef það er rétt hjá Björgunarmiðstöðinni í Skógarhlíð og Flugstoðum að þær stofnanir geti annast þá starfsemi fyrir 400–450 millj. kr. minna fé á auðvitað að skoða það þó að við teljum reyndar að hægt sé að ná þessum sparnaði öllum. Segjum nú að við skoðuðum þann kost að afla tekna upp á 3–4,5 milljarða kr. Mér reiknast svo til að með tiltölulega vægri útgáfu af hátekjuskatti og með því að lækka tekjur af honum um kannski 20% frá því sem þær hefðu gefið á þessu ári gæti hann samt gefið a.m.k. 3 milljarða kr. Og segjum að við sættum okkur við 5–7 milljarða halla í viðbót. Eða hver eru rökin, hvar liggja nákvæmnisvísindin í því að hann megi að vísu róla sér á milli 160 og 170 milljarða en alls ekki vera t.d. 5 milljarðar í viðbót? Ég held að ég viti svarið, ég er búinn að fara yfir það. Segjum að við næðum þannig og með sparnaði, sem við skulum svo sannarlega hjálpa meiri hlutanum til við að koma með, 2, 3 milljörðum í viðbót, þá gætum 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vék að nefndaráliti meiri hlutans. Það hefur eiginlega verið með óbreyttu sniði undanfarin ár jafnvel áratugi. Inni í því áliti er álit frá minni hluta utanríkismálanefndar. Úr því að það var óbeint gert lítið úr áliti meiri hluta fjárlaganefndar og sagt að það væri rúm blaðsíða er álitið frá minni hluta utanríkismálanefndar sex línur. Ég ætla nú að lesa það vegna þess að vísað er til þess. Hér segir, með leyfi forseta: „Minni hlutinn telur hins vegar að spara mætti mun meiri fjármuni með því að leggja Varnarmálastofnun niður.“ Það hafði áður komið fram hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að hætta ætti öllum fjárútlátum til hernaðartengdra verkefna, þ.e. til NATO, það hafði áður komið fram. Þá fjármuni ætti að nota í að halda því hlutfalli sem rennur til þróunarsamvinnu og mannúðar- og hjálparstarfs að lágmarki hinu sama miðað við þjóðarframleiðslu á þessu ári. Álitið er ekki lengra. Líkt og fram kom í morgun hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni segir þarna að taka eigi niður þessa tvo þætti og flytja þá í annan rekstur. Einnig hefur komið fram að hv. þm. Steingrímur J. vill taka upp hátekjuskatt sem mundi gefa 3–4 milljarða. Þegar hátekjuskatturinn var hér - ég er í sjálfu sér sé ekki á móti því að menn séu með einhver skattþrep og útfærslu á slíku - gaf hann um einn og hálfan milljarð og lagðist mikið á millitekjufólkið. Aukningin á að vera þetta mikil en að vísu hefur raunvirðið aukist á milli ára. Þá væri fróðlegt að fá að vita hvernig hv. þingmaður sér fyrir sér að hátekjuskatturinn verði útfærður núna 

Frú forseti. Það er von að meiri hlutinn sem tók hér við niðurskurðartillögum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gegnum ríkisstjórnina síðastliðinn fimmtudag og hefur nú ekki mikið haft fram að færa sjálfur. Spyrjið þá aðra um tillögur og það er sjálfsagt mál að reyna að verða við því að koma með þær. Varðandi hátekjuskattinn er alveg ljóst að hefði hann t.d. verið álagður eins og hann var á sínum tíma hefði hann gefið umtalsverða fjármuni á árunum 2006 og 2007, sennilega hæst á árinu 2007. Ég tala nú ekki um ef tekjumörkin hefðu verið jafnlág og ef þau hefðu verið látin fylgja verðlagi upp á við hefðu það engu að síður verið fleiri milljarðar á hverju ári. Hann var farinn að gefa 3–4 milljarða, ef ég man rétt, þegar best lét á sínum tíma þegar hann var enn lagður á í fullu fjöri. Það má vel vera að hv. þingmanni verði að ósk sinni um að ég sjái til þess að hann fái í hendur útfærðar hugmyndir um hvernig megi gera þetta. Ég bið hv. þingmann að hafa örlitla biðlund. Þá verður honum kannski að þeirri ósk sinni og vonandi styður hann þá það að við drögum úr hinum sársaukafulla niðurskurði þar sem við teljum hann vera hvað tilfinnanlegastan, kannski með því að láta það fólk sem þó hefur enn og kemur til með að hafa á næsta ári allgóðar tekjur leggja aðeins meira af mörkum þannig að við reynum að dreifa byrðunum á sanngjarnan hátt. Það er stundum kallað félagshyggja eða jafnaðarstefna og ætti ekki að vera svo erfitt fyrir hv. þingmann að átta sig á því. 
             Ég veit ekki hvað mönnum verður ágengt í þessum efnum ef skyndilega skyldu verða þau tíðindi að menn vildu allt í einu fara að vinna að alvörufjárlagafrumvarpi fyrir árið 2009. Ég veit ekki hvað mönnum verður ágengt í þeim efnum á einhverjum örfáum sólarhringum. Ég beini spurningu til meiri hlutans: Vilja menn hugleiða að fara í þetta eins og menn og taka sér kannski eins og mánuð í að semja 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór mjög víða um í ræðu sinni áðan. Ég tel ástæðu til að staldra örlítið við þann þátt málsins þar sem hann segir og fullyrðir úr ræðustóli að það fjárlagafrumvarp sem liggur fyrir sé samið af starfsmönnum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það er langur vegur frá að svo sé. Þetta er samstarfsáætlun sem er í gildi milli íslenskra stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um með hvaða hætti á að taka og vinna á þeim vanda sem við blasir. Þar hafa menn sett sér ákveðin markmið en það er okkar Íslendinga að útfæra með hvaða hætti við ætlum að nálgast verkefnið. Ég sá ekki annað en að í áliti minni hluta fjárlaganefndar, sem er ágætt á margan hátt, kæmi fram nokkur nálgun á fjármögnun á þörfum íslenska ríkisins metin á 1.700 milljónir á næsta ári. Það var enginn útreikningur annars staðar frá sem lá til grundvallar þeirri tölu. Þá útreikninga unnu menn hér sjálfir og gera sér grein fyrir þeirri stöðu sem við stöndum frammi fyrir. Ég kalla eftir því í andsvari mínu við ræðu hv. þingmanns að hann fylgi því eftir sem hann nefndi áðan varðandi mögulegar leiðir til að draga úr þeim sársauka sem fyrirsjáanlegur er við að laga íslenskt hagkerfi að þeim veruleika sem við blasir og staldra aðeins við þessar hugmyndir um hátekjuskattinn sem ég hef lýst mig alveg fylgjandi að skoða. Hann talaði um að það væri ágætt að horfa til þess að fólk sem hefði allgóðar tekjur á næsta ári legði meira af mörkum en aðrir. Ég kalla eftir hvaða hugmyndir hann hefur um það sem hann kallar allgóðar tekjur hjá fólki sem á þá að bera þennan svokallaða hátekjuskatt.

Frú forseti. Ég held að ég hafi nú ekki sagt kannski beinlínis að starfsmenn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hefðu samið þetta frumvarp, enda væri það ekki rétt. En ég fór yfir það og vitnaði í skjöl því til sönnunar að ramminn er þaðan. Og hann er meira en viljayfirlýsingin ein, sú sem þeir rita undir, vinirnir Davíð Oddsson og hæstv. fjármálaráðherra, Árni M. Mathiesen, því að þar er ekki fyllt út í eyður. Það er ekki fyrr en maður fer inn í skýrslu starfsmanna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og les þar tiltekna hluti sem maður fær botn í það t.d. hvaðan ákvörðunin er ættuð um að draga úr slakanum á fjárlagahallanum strax á árinu 2009. Það kemur ekki fram fyrr en á tilteknum stað í starfsmannaskýrslunni. Þar með segi ég að það er þar sem ramminn er ákveðinn og inn í hann eru menn svo að reyna að þröngva þessum niðurskurði. Ég hefði haft gaman af því líka að heyra hv. þingmann að tala aðeins um árið 2010 en ég fór hér dálítið yfir að þá yrði kannski aðalhöggið. Í þriðja lagi í sambandi við leiðir til að draga úr hinum sársaukafulla niðurskurði eða reyna að hafa svigrúm til að minnka sársaukann þar sem hann er tilfinnanlegastur í þessum efnum tel ég að hugleiða mætti hátekjuskatt og jafnvel frekari tekjuöflun. Niðurskurður þar sem enn er hægt að taka út hluti til að spara peninga og meiri halli bjóða upp á blandaða leið sem samtals gæti þýtt að mínu mati svigrúm upp á kannski 10–12 milljarða kr. sem mundu auka verulega getu okkar til að koma til móts við þá liði í þessum tillögum sem verst eru leiknir. Hvað eru allgóð laun? Ég tel laun ofan við 500–700 þús. kr. á mánuði hjá einstaklingi og milljón til 1.400 þús. kr. hjá hjónum verða 

Virðulegi forseti. Það virðist svo miðað við umræður í dag að tekist hafi mjög góð tengsl milli þeirra sem eru í fjárlaganefnd því að þeir keppast við að hrósa ræðum hvers annars og tala um að þarna hafi verið flutt hver tímamótaræðan á fætur annarri. 
             Að sjálfsögðu verður að taka undir það að margar góðar ræður hafa verið haldnar, kannski ekki endilega af þeim sem sitja í fjárlaganefnd en samt skal ekkert dregið úr því að vel hafi til tekist hjá mörgum. Meðal annars fylgdist ég af athygli með ræðu hv. þm. og varaformanns fjárlaganefndar, hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, en ég mun víkja að henni á eftir. En ég verð að taka undir það sem kom fram í umræðum í morgun varðandi frumvarpið sem hér um ræðir áður en það var tekið á dagskrá. Það var í raun byrjað á nokkuð öfugum enda vegna þess að frumvarpið skorti allar forsendur til þess að hægt væri að leggja það fram í því formi sem það er. Það vantar svo gríðarlega mikið af upplýsingum. Þar er í raun ekki við fjárlaganefnd að sakast heldur við ríkisstjórnina sem dregur og hefur dregið að koma með nauðsynlegar upplýsingar til þess að fjárlagavinnan gæti gengið með eðlilegum hætti eins og greinilega kemur fram, að hluta til með vísun til þess sem kemur fram í nefndaráliti frá meiri hluta fjárlaganefndar en þó mun skýrar í nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar. En það er ljóst að við hrun íslenska efnahagskerfisins sem var í raun staðfest með neyðarlögunum sem samþykkt voru á Alþingi 6. október síðastliðinn, þ.e. lög um heimild til fjárveitinga úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði, að grípa þyrfti til víðtækra aðgerða í efnahagsmálum og stjórnmálum. Það var ljóst þá þegar og jafnvel nokkrum dögum áður. Strax í kjölfar þess bauð stjórnarandstaðan fram aðstoð sína, alveg skilyrðislausa aðstoð, til þess að málum yrði komið sem best fyrir fljótt varðandi íslenskan þjóðarhag. Stjórnarandstaðan greiddi fyrir afgreiðslu með öllum hætti sem hugsast gat og bauð upp á að mynduð yrði þjóðstjórn við ríkjandi aðstæður. Þrátt fyrir það hélt ríkisstjórnin upplýsingum og öðrum hlutum hjá sér og kaus að hafa það með sínum hætti án þess að nýta sér það góða boð sem kom frá stjórnarandstöðunni um að veita virka aðstoð við að stuðla að endurreisnarstarfi í þjóðfélaginu. Þegar efnahagshrunið reið yfir datt mér ekki annað í hug en að gripið yrði til sérstakra og víðtækra ráðstafana af hálfu ríkisstjórnarinnar vegna þess sem allir gátu séð að taka þyrfti sérstaklega á í ríkisfjármálunum. Það var ljóst þá þegar í lok september og var alla vega staðfest með bankahruninu í byrjun október að efnahagshrunið mundi þýða mjög mikla tekjulækkun ríkissjóðs. Það var ljóst að mjög gildir gjaldendur voru farnir og að gjaldendum almennt mundi fækka. Það var ljóst að það mundi verða atvinnuleysi, því miður, og það var ljóst að tekjur mundu dragast verulega saman hjá stórum hópi fólks. Í kjölfar þessa var jafnframt ljóst að neysla mundi dragast saman sem ylli því að tekjur af neyslusköttum minnkuðu sem því næmi. Það bar því brýna nauðsyn til að sá aðili sem var með mestu ölvunareinkennin og teygað hafði úr öllum bikurum óráðsíunnar í botn í efnahagsuppsveiflunni svokölluðu, þyrfti að bregðast sérstaklega við. Þar var um tvennt að ræða: Að halda áfram svo sem verið hafði og leitast við að spara eitthvað af handahófi eins og þær tillögur sem koma frá meiri hluta fjárlaganefndar bera greinilega merki um. En ég tek viljann fyrir verkið því að það er alveg ljóst að þeir sem standa þar að eru að gera sitt besta og skal ekkert dregið úr því. Það er samt sem áður ljóst miðað við hvernig ríkisstjórnin stendur að málum og hvernig hún skammtar upplýsingar til fjárlaganefndar að verið er að spara og reyna að stoppa í göt af handahófi af því það er ekki tími til þess að móta nægilega markvissa stefnu. Ég gat ekki annað séð eða annað heyrt -  Leita þurfti víðtækrar sáttar um það milli stjórnmálaflokkanna að móta varanlega leið til sparnaðar í ríkisútgjöldum. Fyrri leiðin var valin, að leitast við að draga úr eyðslu ríkisins að nokkru, en því fór fjarri að nóg væri að gert og má öllum vera ljóst sem sjá það frumvarp sem fjárlaganefnd leggur hér fram.

Þú ert að læra þetta.

Nú skal ekki gert lítið og ítrekað skal ég taka fram að ég geri ekki lítið úr vinnu fjárlaganefndar við að reyna að lagfæra handónýtt fjárlagafrumvarp sem nefndin hafði í höndunum. Miðað við aðstæður má segja að nefndin hafi í sjálfu sér unnið ágætt verk miðað við þær gefnu forsendur og upplýsingar sem nefndin hefur og hafði úr að moða við vinnu sína. Það liggur hins vegar fyrir og hefur verið staðfest í umræðum hér, og þar vísa ég einkum til þess sem þrír hv. þingmenn, þeir Guðjón Arnar Kristjánsson, Jón Bjarnason og Magnús Stefánsson, hafa sagt við þessar umræður en þar kom m.a. fram að forsendur þessa fjárlagafrumvarps sem við erum nú að ræða eru vægast sagt mjög vafasamar. Tölulegar forsendur vantar, eða eins og segir í áliti minni hluta fjárlaganefndar, sem þrír ofangreindir hv. þingmenn standa að, með leyfi forseta: „Af þeim svörum sem minni hlutinn fékk við spurningum sínum má ráða að ekki liggja fyrir nauðsynlegar forsendur fyrir frumvarpinu eins og það er nú. Ekki er búið að endurmeta þjóðhagsspá sem er einn mikilvægasti grunnur fjárlagagerðarinnar. Ekki liggja fyrir greiðsluáætlanir, engin rekstraráætlun, engin stefnumótun til framtíðar, ekki er búið að meta hvert hagkvæmasta skuldahlutfall ríkissjóðs er, lánakjör liggja ekki fyrir, engin áætlun um mögulega endurfjármögnun lána eða kjör vegna þess. Ekki liggur fyrir áætlun um það hvernig þjóðarbúið vinni sig út úr stöðunni á tveimur til þremur árum, eins og samkomulagið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn kveður á um. Í rauninni skilar ríkisstjórnin auðu varðandi margar grunnforsendur frumvarpsins.“ Þá spyr maður: Hvað erum við eiginlega að fjalla um þegar fyrir liggur að nauðsynlegar forsendur fyrir frumvarpinu eins og það liggur nú fyrir eru ekki fyrir hendi? Ekki er búið að endurmeta þjóðhagsspá, greiðsluáætlanir liggja ekki fyrir og engin rekstraráætlun og stefnumótun til framtíðar. Um hvað erum við þá að fjalla? Hvers konar frumvarp er þetta? Er ekki bara um að ræða ákveðið form sem er sett fram til að uppfylla ákveðna lagaskyldu um það að afgreiða fjárlagafrumvörp á tilsettum tíma án þess að innihaldið sé með þeim hætti sem það á að vera, að gefa raunsanna mynd af því með hvaða hætti tekjur og gjöld eiga að þróast og verða á komandi ári, þ.e. árinu 2009? Mér virðist, virðulegi forseti, sem þannig sé staðið að þessum málum, það sé í raun með þeim hætti að fjárlagafrumvarpið byggi ekki einu sinni á sandi. Hitt er ljóst að fjárlögin eru afgreidd með miklum halla, en þá liggur fyrir að hallinn verður enn meiri þegar upp er staðið ef frumvarpið verður afgreitt frá Alþingi í þeim búningi sem það liggur nú fyrir, m.a. vegna þess að ýmis gjöld eru, eftir því sem ég best get séð, verulega vanáætluð. Eins og frumvarpið lítur nú út er miðað við að fjárlögin verði afgreidd með um 100 milljarða halla. Fjárlagahallinn heitir í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar, svo vísað sé í nefndarálitið, með leyfi forseta: „Í endurskoðaðri tekjuáætlun efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytis er gert ráð fyrir að tekjur verði 395,8 milljarðar kr. sem er 54,6 milljarða kr. lækkun frá frumvarpinu. Tekjujöfnuður verður -93,1 milljarður kr. sem er hækkun um -36,2 milljarða kr.“ Hvað þýðir þetta á mannamáli? Það þýðir að fjárlagahallinn er áætlaður samkvæmt því frumvarpi sem hér liggur fyrir upp á tæpar 100 milljarða, 93,1 milljarð. Fjárlagahalli er alvarlegt mál og á ekki að eiga sér stað nema við mjög svo sérstakar aðstæður, styrjaldir, náttúruhamfarir. Ef til vill má segja að þeim hremmingum sem við erum nú lent í megi jafna til hamfara og það geti réttlætt halla á fjárlögum. En skoðum það örlítið nánar og nú ætla ég að biðja hv. þm. Kristján Þór Júlíusson að hlusta en standa ekki í gaspri við samflokksmenn sína.

Ég geri það ekki.

Hann sagði í ræðu sinni hér fyrr í dag, eftir því sem ég gat best greint, að ekki væri gengið nógu langt til að taka á ríkissjóðshallanum. Ég er honum algjörlega sammála, en ég spyr: Hvað segir hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, varaformaður fjárlaganefndar - 

Eins og allt … sem í heiminum er, … vindi.

Já, það hlaut að koma að því. En ég spyr hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, varaformann fjárlaganefndar: Finnst honum boðlegt að bjóða upp á svona plagg eins og meiri hluti fjárlaganefndar gerir? Honum finnst það greinilega því að annars stæði hann ekki að meirihlutaálitinu, stæði ekki að því að bera upp slíka tillögu á Alþingi. En ég reikna með að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hafi þurft að ná samkomulagi í fjárlaganefnd og æskilegt væri að heyra frá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni, varaformanni fjárlaganefndar, hvaða útgjöld það eru sem hv. þingmaður telur að skera hefði mátt niður miðað við það orðfæri og orðalag sem hann hafði í ræðu sinni fyrr í dag. Þegar fjárlög eru afgreidd með halla er um seðlaprentun að ræða, seðlaprentun sem engin innstæða er fyrir. Útgjöldum nútímans er velt yfir á framtíðina, núkynslóðin tekur lán hjá framtíðinni, hjá börnum og barnabörnum. Er það afsakanlegt, eru þær aðstæður uppi í þjóðfélaginu að ríkisstjórnin skuli gefast upp við að ná jöfnuði í ríkisútgjöldin en ákveði að taka lán hjá framtíðinni upp á 100 milljarða svo sem þetta frumvarp til fjárlaga hljóðar upp á? Prentvélar til að prenta seðla fyrir verðmætum sem ekki eru til, hvaða afleiðingar hefur það? Dregur það úr verðbólgu? Er það líklegt til að við náum sem fyrst tökum á þeim vandamálum sem einkenna nú íslenska þjóðfélagið? Nei, því miður er staðreyndin sú að hallarekstur ríkissjóðs kallar á aukin lán til ríkisins og eykur um leið þrýsting á lánakerfið. Hallarekstur ríkisins þýðir því að verð á peningum fyrir atvinnureksturinn og fólkið í landinu verður hærra en annars mundi vera. Uppgjöf fjárlaganefndar fyrir því verkefni að afgreiða hallalaus fjárlög kallar á verri lánakjör fyrir fólk og fyrirtæki í landinu. Aukin seðlaprentun vegna hallareksturs ríkissjóðs eykur verðbólguþrýsting í þjóðfélaginu. Verðbólga er nú um 18% og brýnt hefði verið að reyna með öllum ráðum að draga úr henni. Þetta fjárlagafrumvarp stefnir þó í allt aðra átt. Aðgerðir í ríkisfjármálum, sem boðaðar eru, ýta undir þenslu en varða ekki veginn til farsællar efnahagsstjórnar. Hallarekstur ríkissjóðs býr til fölsk verðmæti, ekkert ósvipað því sem gerðist á íslenska hlutabréfamarkaðnum þegar hann stóð sem hæst. Virði hlutabréfamarkaðarins hér hefur rýrnað um 3.000 milljarða á tæpum tveimur árum. Þar voru skýr dæmi um verðmæti sem aldrei voru til, voru reist á sandi eins og þetta fjárlagafrumvarp en þar voru þó verðmæti sem voru forsenda lána og eyðslu í þjóðfélaginu. Hér er það ríkið sem stendur að því að búa til verðmæti sem engin innstæða er fyrir. Stærsti munurinn á slíkri bólu og bólu verðbréfamarkaðarins er að bóla verðbréfamarkaðarins þýðir tap einstaklinga og fyrirtækja þegar bólan hjaðnar. Hallarekstur ríkissjóðs leiðir hins vegar til aukinnar verðbólgu, aukinnar sóknar í lánsfé og í raun er slíkt dæmi um óábyrga efnahagsstjórn. Hallarekstur ríkissjóðs eykur vandann en leysir hann ekki. Í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar, stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, segir m.a. undir heitinu Hvetjandi skattaumhverfi: „Stefnt skal að frekari lækkun skatta á einstaklinga á kjörtímabilinu, meðal annars með hækkun persónuafsláttar.“ - Hver er síðan raunin? Þvert ofan í fyrirheit ríkisstjórnarinnar á að hækka skatta en ekki lækka. Smjörþefinn af þessu fengum við með hækkunum ríkisstjórnarinnar á brennivíni og olíu sem Alþingi samþykkti með hraði, því miður, á fimmtudaginn var. Aðrar skattahækkanir eru boðaðar þannig að þvert ofan í boðaða stefnu ríkisstjórnarinnar um lækkun skatta á að hækka þá. Þetta þýðir að hluti hins opinbera eykst og verður sennilega yfir helmingur af þjóðarútgjöldum á næsta ári. Sjálfstæðisflokkurinn hefur þá afrekað það á valdatíma sínum að eiga Evrópumet í hækkun ríkisútgjalda miðað við þjóðarframleiðslu. Og það er töluvert að eiga, að hafa slíkt met í farteskinu fyrir flokk sem vill stefna að samdrætti í ríkisútgjöldum. En Sjálfstæðisflokkurinn lagði af stað undir allt öðrum formerkjum. Hann lagði af stað undir þeim formerkjum, og fékk stuðning kjósenda til þess að fara með völd til að lækka ríkisútgjöldin, til að draga úr bákninu. Báknið burt var lagt til grundvallar í upphafi vegferðarinnar, en í stað þess að gera það var báknið aukið og það sem verið er að boða með þessu fjárlagafrumvarpi er að enn á að auka báknið. Það á enn að setja fleiri bagga á hvern skattgreiðanda í landinu, það er það sem verið er að boða af hálfu ríkisstjórnarinnar og handverksmanna hennar í meiri hluta fjárlaganefndar. Ég spyr vegna þessarar hækkunar: Skyldu menn ekki vera stoltir af því afreki sínu í Valhöll að eiga Evrópumet í hækkun ríkisútgjalda? Og má ekki Samfylkingin brosa út í bæði eins og köttur við rjómaskál yfir að hafa svona viljuga meðreiðarsveina til að koma á Sovét-Íslandi, óskalandinu, eða ýta því a.m.k. nokkuð nær? Það virðist stefna í að hlutur ríkisins í útgjöldum og tekjum verði yfir 50% af þjóðarframleiðslu á árinu 2009. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, svo að ég haldi nú áfram að vitna í það merka plagg, segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin leggur áherslu á að ýtrasta aðhalds sé gætt í rekstri hins opinbera þannig að fjármunir skattgreiðenda séu nýttir sem best.“ - Ýtrasta aðhald. Þá spyr maður: Ber þetta fjárlagafrumvarp merki um að ýtrasta aðhalds sé gætt? Svarið er nei. Það eru margvíslegar sparnaðarleiðir sem hefði mátt fara og sem hefði átt að grípa til ef viljinn hefði verið fyrir hendi. Það hefði átt að gera það og í raun hefði það líka verið í samræmi við það sem segir í því merka plaggi sem undirritað var af Davíð Oddssyni og Árna M. Mathiesen og sett fram og samþykkt sem tillaga til þingsályktunar um fjárhagslega fyrirgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þar sem kveðið er á um það með hvaða hætti Íslendingar áforma að láta sjálfvirka sveiflujöfnun í ríkisfjármálum virka til fulls á árinu 2009, eins og segir í hinum merkilega 13. lið þess kafla. Þar segir m.a.: „Opinber umsvif verða háð ársfjórðungslegu þaki á hreinar lántökur og samkomulag um fjárlög ársins 2009 er lykilskilyrði fyrir lokum á fyrstu endurskoðun á stuðningsfjármögnuninni.“ Þá veltir maður fyrir sér hvað átt sé við með þessu orðalagi. Hvað þýðir þetta? Síðan segir í 14. lið í fylgiskjalinu með þessari merku þingsályktunartillögu um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum: „Við ætlum okkur að hrinda í framkvæmd metnaðarfullri áætlun um ríkisfjármálin.“ - Þetta virðist vera fyrsta skrefið í hinni metnaðarfullu áætlun um ríkisfjármálin sem handverksmenn ríkisstjórnarinnar í meiri hluta fjárlaganefndar bera hér á borð fyrir þjóðina. Og hver er þessi metnaðarfulla áætlun um ríkisfjármálin? Jú, hér er boðið upp á það að frumjöfnuður verði orðinn jákvæður á árinu 2011, þ.e. ekki við fjárlagaafgreiðslu næsta árs heldur þarnæsta árs. Með hvaða hætti ætti það að vera miðað við það sem hér liggur fyrir og þau fyrirheit sem eru gefin - það er varla hægt að kalla þetta fyrirheit, þetta er miklu frekar stefnumörkun sem er mótuð í þessu. Ég get ekki séð að þar sé farið að í samræmi við það sem talað er um í þessum punktum sem formaður bankastjórnar Seðlabankans, Davíð Oddsson, skrifar undir og fjármálaráðherra. Mér sýnist sem þar sé töluvert annað upp á teningnum. Hv. formaður fjárlaganefndar, Gunnar Svavarsson, sem hefur af stakri prýði reynt að leysa erfitt handverk - ég skal alveg taka undir það og tel að hann sé ekki öfundsverður af því hlutskipti sínu að starfa fyrir jafnvonda og úrræðalausa ríkisstjórn og raun ber vitni, en reynir að gera sitt besta til þess. Í vanda sínum kallar hann hér ítrekað eftir því hvað stjórnarandstaðan hefði fram að færa varðandi sparnaðarleiðir sem ríkisstjórnarflokkarnir koma greinilega ekki auga á. Ég hef fylgst með því í umræðum hér í dag að hv. formaður fjárlaganefndar, Gunnar Svavarsson, hefur ítrekað kallað eftir því og jafnan haft minnisbókina sína á lofti og farið í andsvör við þá fulltrúa stjórnarandstöðunnar sem hér hafa talað og innt þá grannt eftir því hvað þeir hefðu fyrir að leggja varðandi sparnaðartillögur. Það er alltaf spurningin um hvar upphafið sé og hvar við byrjum í málinu en ég kem að því í lok ræðu minnar. Fyrsta skrefið sem hefði þurft að skoða er heildarendurskoðun á launakerfi ríkisins, breyting á launum. Hvaða launum þá helst? Hæstu launum opinberra embættismanna, hvort heldur það eru ráðherrar, þingmenn, forstöðumenn stofnana eða banka o.s.frv. Endurskoðun á eftirlaunum og eftirlaunaskuldbindingum og það að koma æðstu embættismönnum og alþingismönnum í sömu kjör hvað varðar eftirlaun og gilda um almenning í landinu, aðra opinbera starfsmenn. Þar var spurningin um að leggja niður stofnanir með tilliti til aðstæðna vegna þess að allt aðrar aðstæður eru uppi á árinu 2009 en var við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2008. Það verður að taka tillit til þess. Það þarf að fara ofan í saumana á þyngstu útgjaldaliðunum og það verður að segja þá sögu eins og hún er, þá er ég að tala um menntamál og félagsmál, og gera þær breytingar sem nauðsynlegar eru í þeim efnum. Þar talar ríkisstjórnin algjöra tæpitungu. Þjóð sem veður ekki í peningum upp fyrir mitti þarf að hugsa með öðrum hætti en þjóð sem heldur að hún sé næstríkasta þjóð í heimi, eins og fylgismenn ríkisstjórnarflokkanna héldu að við værum frá upphafi kjörtímabilsins þar til í byrjun október. Á tímum þrenginga verður að skera niður allan óþarfa. Af hverju ekki að leggja Varnarmálastofnun niður? Hvar er sú ógn sem um er að ræða, hvar er váin? Til hvers erum við með Varnarmálastofnun sem kostar jafnmikið og raun ber vitni? Eigum við að hafa loftrýmiseftirlit? Til hvers? Hvaðan stafar okkur hætta í loftrými landsins? Ég veit það ekki og ég hef aldrei fengið skynsamlega skýringu á því. Ég legg til að loftrýmiseftirlitið verið aflagt með öllu sem og Varnarmálastofnun. Af hverju ekki að leggja niður öll sendiráð á Norðurlöndum nema e.t.v. sendiráðið í Kaupmannahöfn? Af hverju ekki að leggja niður sendiráðið í Suður-Afríku? Af hverju ekki að leggja niður sendiráðið í Japan? Af hverju ekki að leggja niður sendiráðið á Indlandi? Af hverju ekki að leggja niður sendiráðið hjá þjóðinni sem beitti okkur hermdarverkalögunum, Bretum? Af hverju ekki að leggja niður sendiráð okkar í Berlín? Af hverju ekki að leggja niður sendiráð okkar í Washington DC og láta sendiskrifstofuna hjá Sameinuðu þjóðunum duga? Og hugsanlega er hægt að spara enn þá meira en þetta. Hér nefni ég bara nokkur dæmi um sendiráð sem ég tel einsýnt að eigi að leggja niður miðað við það ástand og þær aðstæður sem við erum í í dag. Ég spyr áfram: Af hverju ekki að taka fyrir eyðslu og bruðl í utanríkisþjónustunni sem er til skammar fyrir fátæka þjóð og hneyksli öllum sómakærum Íslendingum? Ég spyr áfram formann fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnar Svavarsson: Af hverju eru útgjöld til forsetaembættisins ekki skorin meira niður en raun ber vitni? Er þörf á því að forsetaembættið viðhaldi sínum dýra lífsstíl á kostnað þjóðarinnar, m.a. með rekstri gistihúss útlendinga í miðborg Reykjavíkur? Er nokkur hemja í því eins og staðan er í dag? Ég spyr: Getur Alþingi ekki gert betur en það sem kemur fram í frumvarpinu? Í fyrra var samþykkt að sumir þingmenn mættu ráða til sín aðstoðarmenn í hlutastarf, má ekki í ljósi þrenginga þjóðarinnar hætta því? Höfum við efni á því, eru það útgjöldin sem eru brýnust og ekki hægt að komast af án? Ég er ekki að tala um aðstoðarmenn formanna stjórnmálaflokka sem ég tel að miðað við aðstöðu ríkisstjórnar sé spurning um að gæta jafnræðis, en ég hef aldrei séð nokkra glóru í því að koma upp því kerfi aðstoðarmanna fyrir þingmenn sem gert var í fyrra og ég verð stoltari með hverjum deginum sem líður af því að hafa verið eini þingmaðurinn sem greiddi atkvæði gegn því að slík tilhögun skyldi komast á. Ég spyr einnig: Er ekki rétt í bili að afnema allt sem heitir skúffufé ráðherranna, peninga sem þeir mega ráðstafa að eigin geðþótta? Er nokkur ástæða til að hafa það í því árferði sem við erum að tala um? Má ekki taka algjörlega fyrir allt sem því nemur? Ég vil nefna eitt enn varðandi styrki og millifærslur. Eins og nú háttar, er viðunandi að viðhalda öllu því styrkjakerfi og millifærslum sem um er að ræða í þjóðfélaginu og kostar gríðarlega peninga? Í sumum tilvikum - og þá vil ég taka fram að við erum sammála um að það beri að hafa velferðarkerfi til að tryggja öllum borgurum þessa lands -  En við erum m.a. með annars konar velferðarkerfi og þegar rýnt er í fjárlög undanfarinna ára og það fjárlagafrumvarp sem hér er um að ræða erum við með velferðarkerfi atvinnuveganna í stórum stíl þar sem lagðir eru til, með millifærslum og alls kyns rannsóknarstyrkjum o.s.frv., alls konar hlutir sem gagnast helst þeim sem minnst þurfa á að halda. Þar kemur til skoðunar hvort ekki eigi í því árferði sem nú er frekar að reyna að lækka skatta, draga úr sköttum og afnema velferðarkerfi atvinnuveganna. Það sem skiptir mestu máli er að þjóðin sníði sér stakk eftir vexti og það er það sem þarf að gera á hverjum tíma. Því miður er staðan sú að ríkisstjórnina skortir úrræði og vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki haft nein úrræði var hún svo lengi að afgreiða hlutina frá sér til fjárlaganefndar og þess vegna erum við komin í þá hönk sem við erum í, Alþingi Íslendinga, með að geta uppfyllt lagaskilyrði um afgreiðslu fjárlaga tímanlega. Ég lýsi allri ábyrgð á þeim vinnubrögðum á hendur ríkisstjórnarinnar sem hefur ekki staðið sig hvað þetta varðar. Þegar bankahrunið varð og setning neyðarlaganna taldi ég sjálfgefið að ríkisstjórnin mundi grípa til ákveðinna aðgerða. Ég taldi að ríkisstjórnin mundi taka sérstaklega fyrir aðgerðir sem vörðuðu ríkisútgjöldin og gera tillögur til markvissra breytinga. Undanfari slíks hefði í raun verið sá að kalla til sérstaka aðgerðanefnd og/eða nefndir til að fara ofan í alla þætti ríkisfjármálanna, bæði hvað varðar tekju- og útgjaldahliðina með mun ákveðnari hætti en fjárlaganefnd getur gert á stuttum tíma. Þar hefðu verið til skoðunar m.a. breytingar á skattkerfi landsmanna og nú ríður á að skattkerfið sé réttlátt. Það þarf að hækka persónuafslátt, það þarf að athuga kosti þess að hafa eitt virðisaukaskattsþrep og lækka virðisaukaskatt. Það þarf að skoða hvaða tekjur hægt er að fá út úr hátekjuskatti. Það er líka ákveðin leiðrétting og eðlilegt réttlæti að taka upp slíka skattheimtu. Það hefði þurft að taka upp heildarendurskoðun á ríkiskerfinu og launakjörum ríkisins. Eins og ég minntist á áðan hefði þurft að afnema óréttlæti eftirlaunakjara forseta, ráðherra, hæstaréttardómara og alþingismanna og miða við það - sem er aldrei eins mikilvægt og einmitt í þjóðfélagsástandi sem við búum við í dag - að skapa þjóðfélag réttlætis og, sem ætti að vera falleg músík í eyrum hv. formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnars Svavarssonar, að skapa þjóðfélag réttlætis og jöfnuðar. Það fjárlagafrumvarp sem hér liggur fyrir leggur grunn að auknum ríkisútgjöldum og auknum ríkisafskiptum, hlutfallslega miðað við þjóðartekjur. Það er röng leið og ég er alfarið á móti slíkri stefnumótun. Til að byggja upp þjóðfélagið þarf að byggja upp rekstur einstaklinga og fyrirtækja til að það verði þá nýgróandi þjóðlíf sem fólkið í landinu hefur næga atvinnu af og þarf ekki að óttast um framtíð sína, atvinnu og eignir eins og staðan er því miður í dag. Þó að ég dragi ekki með einum eða neinum hætti úr þeirri ógn og þeim ástæðum sem alþjóðleg fjármálakreppa hefur haft þá seig hún yfir með ákveðnum aðdraganda og hún varð að vísu mun krappari en við bjuggumst við og hrunið kom mjög skyndilega seinni hluta sumars og í haust. Ekki var tekið á málum hér innan lands. Ég minnist t.d. umræðna hér á Alþingi í vor þegar við héldum því fram nokkrir stjórnarandstæðingar að gæta þyrfti að hlutum vegna þess að kreppueinkenni væru að koma í ljós í þjóðfélaginu. Við bentum á það í umræðum, ég man ekki hvort það var í febrúar eða mars, sennilega í báðum þessum mánuðum - ég talaði um það þá að ljóst væri að kreppa væri að síga yfir. Ég talaði um það þá að líklegt væri að veruleg stöðnun yrði komin eða kul á byggingamarkaðnum strax í haust, þ.e. þá í september eða október. Ég áttaði mig ekki á því að það yrði slíkt alkul á þeim tíma þegar ég sagði þetta, svo sem raun hefur borið vitni. En á öll þessi varnaðarorð, á allt þetta sem við sögðum, stjórnarandstæðingar - skollaeyrum var skellt við því og því var ítrekað haldið fram að hlutirnir væru í hinu besta lagi, þetta væri allt saman í góðu lagi. Maður fór jafnvel að trúa því að ríkisstjórnin hefði ráð undir rifi hverju. Hvað kom síðan í ljós? Það kom í ljós að ríkisstjórnin hafði engin ráð. Og þegar að kreppir kemur enn betur í ljós að ríkisstjórnin hefur engin ráð. Hún er meira að segja svo ráðalaus, eins og kemur fram í nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar, að það vantar grunngögn til að hægt sé að koma fram með eðlilegt frumvarp til fjárlaga til 2. umr. og eins og formaður þingflokks Framsóknarflokksins, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, sagði í umræðum í morgun er þetta bara sýndartillaga, þetta væri eins og hún orðaði það bara fyndið. Ég skal ekki taka undir hvað það varðar af því að mér finnst þetta ekkert fyndið, mér finnst þetta bera vott um vinnubrögð sem eru ekki sæmandi fyrir Alþingi Íslendinga. Þar er fyrst og fremst um að kenna ríkisstjórninni sem hefur haldið upplýsingum fyrir sig og heldur upplýsingum fyrir sig og útvegar jafnvel ekki fjárlaganefnd nægjanleg eða nægjanlega góð gögn til að hún geti unnið vinnuna sína af þeim sóma sem henni ber og sem ég veit að hv. þm. Gunnar Svavarsson, formaður fjárlaganefndar, vill gera. Það fjárlagafrumvarp sem hér liggur fyrir leggur grunn að auknum ríkisútgjöldum og auknum ríkisafskiptum. Það er röng leið. Ég er alfarið á móti slíkri stefnumótun og ég tel einmitt eins og nú háttar til að nauðsyn sé á því að byggja upp rekstur einstaklinga og fyrirtækja til að á ný verði gróandi þjóðlíf þar sem fólkið í landinu hefur næga atvinnu og þarf ekki að óttast um framtíð sína, atvinnu og eignir. Það þarf að byggja upp framleiðsluatvinnuveginn. Ríkisstjórnin ber ábyrgð á því að nú erum við í þjóðfélagi óttans. Fólk óttast um framtíð sína og möguleika. Með fjárlagafrumvarpinu er ekki verið að breyta um stefnu, það er verið að valda auknum erfiðleikum og hamla gegn því að raunhæft uppbyggingarstarf geti byrjað. Forréttindaaðallinn á að halda rétti sínum, kvótagreifarnir þurfa ekki að greiða fyrir aðgang að fiskimiðunum, þjóðin nýtur ekki eðlilegra tekna af auðlindum sínum. Ríkisstjórn sem er ekki tilbúin til að koma á því réttlæti að þjóðin fái að njóta auðlinda sinna og hafa af þeim eðlilegar tekjur er ekki að vinna fyrir fólkið í landinu heldur forréttindastéttirnar. Virðulegi forseti. Það fjárlagafrumvarp sem hér liggur fyrir stenst ekki skoðun. Það eru mun fleiri holur í því en matur. Að því leyti er það eins og svissneskur ostur nema það að það eru þó fleiri matarholur í svissneska ostinum. Hér er gerð tilraun til að halda í þjóðfélag sem er ekki lengur til, þjóðfélag sem er horfið og við getum ekki staðið undir. Meðan sú staðreynd er ekki viðurkennd verður stöðugt erfiðara að hefja endurreisnarstarfið og við missum af fleiri og fleiri tækifærum til þess. Mér finnst fjárlagafrumvarpið eins og það liggur fyrir frá meiri hluta fjárlaganefndar sorglegur minnisvarði um tilraun til að halda áfram ofneysluþjóðfélaginu þar sem kolvitlaust er gefið. Virðulegi forseti. Það er fyrir löngu kominn tími til að stokka upp og bregðast við aðstæðum með djörfum hætti sem gæti verið til þess fallinn að 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Magnússon fór mjög víða í ræðu sinni áðan og er ástæða til að staldra við nokkur atriði í því efni. Á tímabili mátti skilja að þar talaði ekki þingflokksformaður Frjálslynda flokksins miðað við þá umræðu sem frá minni hlutanum hefur komið en engu að síður komu fram margar gagnlegar ábendingar í máli hans sem vert er að taka til skoðunar, sérstaklega það sem lýtur að lækkun útgjalda ríkisins á komandi árum. Þær ábendingar hurfu hins vegar eins og dögg fyrir sólu þegar hv. þingmaður fór að ræða um þá möguleika sem væru enn frekar í stöðunni og ætti að skoða, svo sem lækkun á virðisaukaskatti og hækkun á persónuafslætti. Ég bendi hv. þingmanni á að hverjar þúsund krónur í hækkun á persónuafslætti kosta ríkissjóð um 2,2 milljarða þannig að einhvern veginn verðum við þá að mæta áhrifum af þeim tillögum um skattalækkanir sem hv. þingmaður leggur til. Ég spyr hv. þingmann í þessu andsvari mínu um þær hugmyndir sem hann hefur uppi til að mæta þeim æskilegu breytingum sem hann leggur til. Þær tillögur sem hann nefndi sjálfur varðandi sparnað eða aðhald í ríkisrekstrinum duga engan veginn upp í þó ekki væri nema þessa tvo þætti.

Virðulegi forseti. Einu sinni var talað um víðfrægt skáld í Skagafirði, í kjördæmi hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, að hann hefði m.a. getað reiknað barn í konu. Það var Sölvi Helgason. Og þegar hv. þingmaður talar um að hvert þrep kosti þúsund kr. varðandi persónuafsláttinn þá gleymir hann því að það koma hlutir til baka. Þetta er ekki heildarútreikningur. Þetta þýðir að neysla eykst og þessir peningar koma að miklu leyti til baka. En það er ekki höfuðatriðið. Það er mjög einfalt og ég verð að segja mjög ódýrt að koma upp í andsvar með þeim hætti sem hv. þm. Kristján Þ. Júlíusson gerir, rífa hlutina í sundur og segja: Annars vegar er þingmaðurinn að benda á þetta og hins vegar hitt. Ég var fyrst og fremst að benda á að fara þyrfti fram heildarendurskoðun á tekjum ríkisins og útgjöldum. Það var meginatriðið. Ég nefndi síðan ýmis atriði sem þyrfti að skoða. Ég benti á það, ég var ekki að leggja það til, að það væri spurning um hvort betur hentaði að hafa eitt virðisaukaskattsþrep heldur en það sem við erum með í dag. Það var spurningin um það hvort virðisaukaskattsskil yrðu betri með því að lækka virðisaukaskattinn og hafa eitt skattþrep, einfalda það og gera það ódýra. Þetta var hugmynd. Varðandi það sem ég nefni að mörgu öðru leyti þá á það sama við. Aðalatriðið í mínum huga er þetta: Það á að stefna að því að draga úr umsvifum hins opinbera. Það á að miða við það að lækka skatta og draga úr ríkisútgjöldum og ég tel mikilvægt að farið verði í þá vegferð og reynt að ná samstöðu stjórnmálaflokkanna um að vinna að því máli af alefli.

Virðulegi forseti. Ég dreg ekkert til baka með það að málflutningur hv. þingmanns áðan var eins og svissneskur ostur, töluvert götóttur eins og hann hafði sjálfur á orði um frumvarp til fjárlaga sem hér liggur fyrir. Ég var ekki að reyna að snúa út úr orðum þingmannsins. Ég lagði þetta saman eins og það kom fyrir af skepnunni. Það var ekkert flókið við það. Við erum að ræða fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár. Við höfum vissulega kallað eftir tillögum, sjónarmiðum um það með hvaða hætti unnt er að nálgast það að draga úr þeim útgjöldum sem fyrirsjáanleg eru. Ég deili áhyggjum með hv. þingmanni í því að þenslan í útgjöldum ríkisins á síðustu árum hefur verið með þeim hætti að erfitt mun verða að draga úr því. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir að það verður ekki gert í einu vetfangi. Ég hlakka hins vegar til að fá að sjá þær tillögur sem koma frá þingflokki Frjálslynda flokksins undir öruggri og tryggri stjórn hv. þingmanns sem lúta að úrbótum í ríkisrekstrinum á þeim nótum sem hann kynnti áðan. Ég lýsi yfir áhuga á að fá að fylgjast með því þegar þær koma fram. Ég skulda hv. þingmanni einnig svar varðandi hugmyndir mínar um lækkun ríkisútgjalda og tel í sjálfu sér ástæðulaust að fara ofan í þær í einstaka liðum en víða eru færi í því. Ég hef lagt á það áherslu og lagði á það áherslu í ræðu minni í dag að okkur ber að skoða alla þætti. Ég bendi á að það hlýtur að vera umhugsunarefni hvort við eigum að verja 41 milljarði til framkvæmda í viðhald og stofnkostnað á næsta ári í ljósi þeirrar stöðu sem er. Ég bendi á að það er líka umhugsunarefni hvort við eigum að verja rúmum 200 milljörðum í svokallaðar tilfærslur. Þannig gæti ég haldið áfram. Þetta er allt álitaefni. Að sjálfsögðu geri ég ráð fyrir því að frá ríkisstjórninni komi einhverjar tillögur að frekara aðhaldi fyrir 3. umr. fjárlaga.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson benti einmitt á eitt atriði sem er þungamiðja í því sem ég var að tala um í ræðu minni. Hann benti á millifærslur sem væru upp á 200 milljarða. Sumar af þessum millifærslum eru að sjálfsögðu mikilvægar, ég er ekkert að draga úr því, en ég var að benda á að þarna þyrfti að fara ofan í og skoða hlutina með tilliti til þess að draga úr og taka út ónauðsynleg ríkisútgjöld. Ég gat heldur ekki séð annað en að við ættum fulla samstöðu um þau atriði sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi varðandi þá sparnaðarliði sem hann talaði um. Ég vil ganga enn lengra og ekki skal standa á mér að knýja á um að þannig verði staðið að málum í Frjálslynda flokknum að vinna að aðhaldi og sparnaði á öllum sviðum í ríkisrekstrinum. Við megum þó aldrei gleyma því að hafa mannúðina að leiðarljósi og hafa öryggiskeðjuna í þjóðfélaginu virka og styrka þannig að hver einasti þjóðfélagsþegn geti treyst á velferðarkerfið ef á bjátar. Það er frumforsendan. Við þurfum að búa við innra og ytra öryggi og við þurfum að búa við fullkomið velferðarkerfi. En velferðarkerfið á að vera fyrir þá sem þurfa á því að halda ekki fyrir hina sem hafa ekkert með það að gera. Það er grundvallaratriði og því miður hefur að hluta verið byggt upp velferðarkerfi sem kostar of mikið og veitir of litla velferð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Magnússyni fyrir góða ræðu og sérstaklega hlý orð í minn garð. Mér leið orðið eins og heima í Hafnarfirði. Ég verð að segja að þetta er mesta hól sem ég hef nokkurn tíma fengið á þingi, þ.e. ræða hv. þm. Jóns Magnússonar. Hv. þingmaður fór yfir nokkur atriði út af því að hann hafði tekið eftir því að ég hafði óskað eftir því. Hann fór yfir ýmis hagræðingaratriði í ríkisrekstrinum, breytingu á launum, eftirlaunum og slíku. Ég tel sjálfgefið að þegar harðnar á dalnum í ríkisrekstri muni þættir eins og yfirvinna og annað breytast og við getum verið sammála um eftirlaunaþáttinn því ég var meðflutningsmaður Valgerðar Bjarnadóttur á því fræga frumvarpi. Varnarmálastofnun og loftrýmiseftirlitið, það hefur komið til umræðu og í þessum breytingartillögum er verið að fella niður 227 millj. kr. til Varnarmálastofnunar m.a. með því að fækka komu erlendra flugsveita vegna loftrýmiseftirlitsins. Síðan fór hv. þm. Jón Magnússon í sendiráðin og 

Forseti vill áminna þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð.

Listinn var langur. Það er að vísu verið að leggja það til í tillögunum að starfsstöðvunum í Pretoríu, Strassborg og Róm verði lokað á árinu 2009 og starfsemi aðalræðisskrifstofu Íslands í New York verði endurskipulögð og starfsmönnum fækkað hjá fastanefnd Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum í New York, hjá Sendiráði Íslands í París, sendiráði Íslands í Nýju Delí og hjá Sendiráði Íslands í Tokyo þannig að það fer saman með þessum tillögum. Síðan var vikið að tillögum um niðurskurð hjá forsetaembættinu og Alþingi, aðstoðarmönnum og ráðstöfunarfé ráðherra, og síðan í lokin að styrkjakerfi atvinnuveganna sem ég vil óska eftir að þingmaðurinn skýri örlítið betur.

Virðulegi forseti. Það gefst takmarkað tækifæri til þess í stuttu andsvari að skýra mjög nákvæmlega út flóknar hugmyndir. En miðað við það sem ég var að nefna og þau sendiráð sem ég talaði um að leggja ætti niður þá er það ekki nema hluti af því sem ég tel að skera þurfi niður í utanríkisþjónustunni. Ég tel í raun að þessi gamaldags hugmyndafræði sendiráða eigi ekki heima á 21. öldinni nema í örfáum tilvikum. Þetta getur átt heima þar sem sinna þarf sérstaklega mjög stöðugum málum eins og t.d. hjá sendiráðinu í Brussel þar sem um er að ræða mjög víðtækan samning sem við erum aðilar að, um Evrópska efnahagssvæðið. Þá koma hugsanlega til lönd sem búa við annað stjórnkerfi en við, t.d. Kína, en í löndum sem búa við svipað stjórnkerfi og við er almennt ekki veruleg þörf á að vera með miðaldalegt sendiráð eftir öllum þeim hefðum og reglum sem um það gilda og lúta. Það sem ég var að vekja sérstaka athygli á, hv. þm. Gunnar Svavarsson, er að þar getum verulega skorið niður og tekið á. Það sem ég vil að beint sé augum að er að skera niður yfirbygginguna í stjórnkerfi landsins. Ég tel að við eigum að byrja þar. Við eigum að einfalda stjórnkerfið og skera niður yfirbygginguna og ég benti m.a. á það, sem er ákveðin þungamiðja í því sem ég var að leggja til, að miðað við aðstæður verði launakjör ríkisins endurskoðuð allt frá grunni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Ég skildi þau svo að í sjálfu sér mætti loka öllum sendiráðum og líklegast fastanefndum líka nema í Kaupmannahöfn, Berlín og Kína, því að flest voru talin upp en hugsanlega,  Hv. þingmaður kom líka að virðisaukaskattsumræðu og persónuafslætti og ég ítreka það að persónuafslátturinn er að hækka og er verðbótatengdur. Ég ætla ekki að ræða um verðtrygginguna við hv. þingmann, við höfum gert það áður á öðrum stöðum. En það var sérstaklega þetta sem ég vék að í spurningu minni, vegna þess að hv. þm. Jón Magnússon vék að því í ræðu sinni í dag að það ætti að fara inn í styrkjakerfið, rannsóknarstyrki eða velferðarsjóð atvinnuveganna, eins og hann nefndi í ræðunni. Mér dettur þá í hug að í umræðu í síðustu viku, um endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna útflutnings á bílum, þá talaði ég um þarna væri um óbeina styrki að ræða af því að í sjálfu sér væri hálfpartinn verið að endurgreiða þetta í formi félagslegra styrkja til að koma ökutækjunum úr landi, notuðum ökutækjum, því að þau væru kannski 80% í eigu atvinnuveganna. Hv. þm. Jón Magnússon studdi þá tillögu. Þess vegna spyr ég: Hvað er í raun verið að tala um þegar sagt er að við ætlum að fara inn í velferðarsjóði atvinnuveganna? Ég vil kannski fá það betur útfært.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Gunnar Svavarsson getur reynt að snúa því á haus sem ég var að segja. Í fyrsta lagi varðandi sendiráðin, þá tel ég að mikilvægustu sendiráðin sem við höfum sé sendiráð okkar í New York, þ.e. fastanefnd Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum, og sendiráð okkar í Brussel, þ.e. annað sendiráðið, ekki sendiráðið hjá NATO, mér er alveg gersamlega óskiljanlegt af hverju við erum með tvö sendiráð í sömu borginni, í Brussel. Ég talaði líka um hvort það geti verið - og þar er ég bara að velta fyrir mér hlutum, ég tel að það þurfi að skoða það nákvæmlega af því að það er annað stjórnkerfi - hvort það geti verið réttlætanlegt að vera með sendiráð í Peking. Í sjálfu sér eru samskipti okkar við þá þjóð ekki slík að það kalli á eða réttlæti sendiráð. Önnur sendiráð í Asíu er gersamlega út í hött að vera með, og það að stofnað skuli hafa verið til þeirra er að mínu viti algerlega glórulaust, sem og sendiráðið í Afríku sem ég hef aldrei áttað mig á hvaða hlutverki hafi gegnt eða hafi átt að gegna. Og eins og ég sagði, miðað við þær breytingar sem orðnar eru í fjarskiptum, möguleikum til ferðalaga og samskipta þjóða í milli þá á að taka þetta miðaldafyrirkomulag sendiráða til endurskoðunar. Það er grundvallaratriði. Ég held að hv. þm. Gunnar Svavarsson sé að grínast þegar hann neitar að skilja hvað ég á við með velferðarkerfi atvinnuvega þegar hann leggur það að jöfnu að ég eigi við það eða sé að tala um það að endurgreiða tollvirði af bílum, sem var ekkert nema en sjálfsagt. Ég er að tala um það þegar um er að ræða að ríkissjóður, skattborgararnir borga kostnað sem eðli máls samkvæmt á að heyra undir atvinnurekstur og hann á að greiða eins og margvíslegur kostnaður sem verið er að greiða fyrir kvótagreifana af almenningi í landinu.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér fjárlög við 2. umr. og ég tel sérstaka ástæðu til að koma upp þó ekki væri nema til að gera grein fyrir því að ég er alls ekki sátt við þau vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð í tengslum við þetta mál. Það kemur mjög vel fram í nefndaráliti minni hlutans að það vantar allar forsendur inn í þetta fjárlagafrumvarp, þ.e. fjárlagafrumvarpið sem lagt var fram á sínum tíma eins og hefðbundin vinnubrögð gera ráð fyrir er orðið algjörlega úrelt. Það varð ljóst strax og við vissum að bankarnir væru að hrynja að það fjárlagafrumvarp gæti aldrei orðið neitt til að byggja á. Ég man að á sínum tíma sagði sú er hér stendur að segja mætti að það frumvarp væri skrifað með ósýnilegu bleki. Síðan hefur fjárlaganefnd beðið eftir að fá skýrari skilaboð frá stjórnvöldum um spár en þau hafa ekki komið. Minni hlutinn hefur ítrekað beðið um þau, bæði munnlega og skriflega, en þau hafa ekki skilað sér og því liggja engar forsendur, virðulegur forseti, að baki þeim tillögum sem við ræðum hér eða fjárlagafrumvarpinu yfirleitt. Mér finnst mjög alvarlegt líka þegar maður áttar sig á að meira að segja þeir ágætu hv. þingmenn Gunnar Svavarsson og Kristján Þór Júlíusson, formaður og varaformaður fjárlaganefndar, gáfu fyrirheit um að vinnubrögðin yrðu bætt í sambandi við fjárlagagerðina, taka ætti faglegar á því starfi og fara betur ofan í málin og þingið ætti að taka völdin meira í sínar hendur í þeim efnum. En það er aldeilis ekki sú staða sem er uppi núna, af því að í ljós kemur að það er ríkisstjórnin eða fjármálaráðuneytið sem kemur með tillögur, breytingartillögur. „Fjármálaráðherra og ríkisstjórnin tóku málið í sínar hendur með stuðningi stjórnarmeirihlutans“, eins og stendur í nefndaráliti minni hlutans. „Þar var unnið að breytingum á frumvarpinu og það nánast endursamið án þess að fjárlaganefnd í heild, hinn lögformlegi vettvangur, kæmi á nokkurn hátt að verkinu.“ Því var sem sagt ýtt yfir á fjármálaráðherra og ríkisstjórnina af stjórnarmeirihlutanum. „Það var ekki fyrr en fulltrúar fjármálaráðuneytisins mættu á fund fjárlaganefndar fimmtudaginn 11. desember að fjárlaganefndinni voru kynntar tillögur ríkisstjórnarinnar um stórfelldan niðurskurð á gjaldahlið frumvarpsins. Enginn tími var gefinn til umræðna um frumvarpið í fjárlaganefnd, hvað þá að tími hafi verið gefinn til að leggja mat á áhrif einstakra tillagna, t.d. með því að ræða við aðila sem viðkomandi tillögur varða.“ Þetta eru vinnubrögðin sem varaformaður og formaður fjárlaganefndar sitja uppi með í þessari stöðu, að þingið hafði sólarhring til að skoða tillögurnar þegar ákveðið er að taka þær úr nefnd. Þessu mótmælti minni hlutinn auðvitað harðlega. Þetta eru ekki eðlileg vinnubrögð, virðulegur forseti, tillögurnar eru kokkaðar bak við luktar dyr, svo koma þær fram og þá er gefinn sólarhringur í nefndinni sem að sjálfsögðu getur ekkert farið yfir málin. Það hefur líka komið fram, virðulegur forseti, að þjóðhagsspá sem er einn mikilvægasti grunnur fjárlagagerðarinnar hefur ekki verið endurmetin. Það liggja ekki fyrir greiðsluáætlanir, engin rekstraráætlun o.s.frv. Ég þreyti þingheim ekki á því að lesa þetta upp en það vantar bara forsendur, það er kannski aðalmálið. Það er alvarlegt að afgreiða fjárlög í þessari stöðu eins og málum er fyrir komið og ég tel ekki eðlilegt að afgreiða þau til eins árs. Það þarf að ræða það, væntanlega í fjárlaganefnd, hvernig hægt er að setja málin fram með þeim hætti að við samþykkjum tillögur til miklu skemmri tíma en eins árs á meðan engin gögn koma. Það er margt sem kemur upp í hugann þegar við ræðum fjárlögin, eins og af hverju við erum komin í þessa erfiðu stöðu, virðulegur forseti. Mig langar að tæpa á nokkrum atriðum í því sambandi. Í fyrsta lagi langaði mig að ræða um þær gífurlegu ábyrgðir sem við erum að leggja á þjóðina, sem eru svokallaðir Icesave-reikningar. Það er alveg ljóst að þeir munu hafa áhrif á fjárlagagerðina, þetta verða mjög háar upphæðir sem munu hafa áhrif á þjóðarbúið til einhvers tíma. Það er líka ljóst að ráðherrar ríkisstjórnarinnar gáfu mjög óskýr skilaboð til breskra stjórnvalda. Hæstv. viðskiptaráðherra Björgvin Sigurðsson hélt fund 2. september með breska fjármálaráðherranum og sagði þar eitthvað sem maður áttar sig ekkert á hvað var, af því að 7. október talaði hæstv. fjármálaráðherra Árni Mathiesen við sama ráðherra Breta, Alistair Darling, og þá sagði breski ráðherrann að kollegi hæstv. fjármálaráðherra - og ekki er hægt að lesa út úr því að það sé nokkur annar en hæstv. viðskiptaráðherra eða ég get ekki skilið það á annan hátt - og menn hans hafi sagt rangt til eða sem sagt afvegaleitt eitthvað á þessum fundi með Bretunum. Sú orðræða sem hefur orðið um ummæli Davíðs Oddssonar seðlabankastjóra í þessu sambandi vekur athygli mína af því að núna veit almenningur og stjórnarandstaðan hvað fór fram í símtali hæstv. fjármálaráðherra Árna Mathiesens og fjármálaráðherra Breta, við vitum hvað fór fram í því símtali af því að það lak út. Ekki er hægt að skilja það öðruvísi en að það hafi lekið frá íslenskum stjórnvöldum, það birtist fyrst í íslenskum fjölmiðlum. Reyndar er mjög sérstakt að svona símtal hafi verið tekið upp yfirleitt, a.m.k. man sú er hér stendur aldrei til þess þegar hún var ráðherra og átti símtöl við kollega sína erlendis að þau hafi verið tekin upp. En látum það vera, menn hafa kannski viljað taka símtalið upp til að vera með það á hreinu hvað var sagt, en símtalinu var lekið þannig að við vitum hvað þar var sagt og það er alveg greinilegt að það símtal sýnir mjög veikan málflutning hæstv. fjármálaráðherra Árna Mathiesens. Síðan er það sem Davíð Oddsson hefur sagt. Hann hefur talað um tvö símtöl. Annars vegar símtal sem á að hafa farið fram þar sem hann hafi sagt að 0% líkur væru á því að bankarnir stæðu af sér fjármálaóstöðugleikann erlendis. Hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde brást við þessum ummælum í fjölmiðlum og sagði að eigin frumkvæði að líklega væri seðlabankastjóri að tala um símtal við hann, þ.e. hæstv. forsætisráðherra, og það má vel vera að svo sé. Síðan hefur hæstv. forsætisráðherra sagt að það gæti vel verið að slíkt símtal hafi farið fram en þar hafi þá ekki verið um opinbera stefnu Seðlabankans að ræða. Þetta finnst mér mjög skrýtin umræða af því að seðlabankastjóri treysti sér til að koma svo bratt fram, ekki bara í einhverju spjalli úti í bæ heldur fyrir þingnefnd. Seðlabankastjóri sagði þetta fyrir þingnefnd, vísaði þar í samtöl. Hugsanlega er til upptaka af þessu samtali. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson upplýsti það í umræðu í þinginu að seðlabankastjóri hefði geymt upptökur í lengri tíma en almennt gengur og gerist til að eiga þær til að upplýsa síðar hvernig málin stæðu. Þá fer maður að lúslesa aftur hina frægu ræðu sem seðlabankastjóri hélt á morgunfundi Viðskiptaráðs 18. nóvember sl. en þar segir hann að bresk stjórnvöld hafi ekki skýrt frá því hvers vegna þau gripu til þess að beita okkur terroristalögunum svokölluðu. Seðlabankastjóri segir að ekki hafi öll samtöl verið birt hvað þessi mál varðar og þess vegna sé auðveldara að bera fram tilbúnar sakir o.s.frv. Sem sagt, að ekki hafi öll samtöl verið birt, hér er ekki talað um gögn heldur samtöl, svo líklega eru þetta símtöl, annars hefði viðkomandi aðili ekki orðað þetta svona. Síðan segir hann, virðulegur forseti, og ég ætla að vitna beint í það sem seðlabankastjóri Davíð Oddsson sagði, með leyfi forseta: „Ég hef engar áhyggjur af þessu vegna þess að þegar málin verða rannsökuð hljóta fleiri samtöl að verða birt. Mér er kunnugt um efni þeirra og mér er kunnugt um hvað í raun réði afstöðu breskra stjórnvalda.“ Það er alveg ljóst að seðlabankastjóri er að vísa þarna í eitthvert símtal, væntanlega við Breta, sem skýri af hverju þeir beita terroristalögum gegn okkur. Þarna eru tilgreind sérstaklega „samtöl“ sem hlýtur að túlkast sem símtöl en ekki gögn. Það er ljóst að seðlabankastjóri liggur á bunka af símtölum miðað við hvernig hann orðar þetta. Þetta getur því orðið svolítið spennandi þegar þetta verður upplýst síðar. Ég tel að þetta sé mjög mikilvægt mál af því að íslensk stjórnvöld velta fyrir sér, og ég skil það mjög vel, að fara í málaferli gagnvart Bretum út af beitingu hryðjuverkalaganna. Hæstv. utanríkisráðherra hefur sagt í fjölmiðlum að þessi ummæli seðlabankastjóra geti truflað þann undirbúning að málaferlum. Það er kannski erfitt að fara í málaferli við erlenda þjóð þegar seðlabankastjóri segir slíkt, að hann eigi samtöl sem sýni af hverju Bretar beittu okkur hryðjuverkalögum og svo eru þau samtöl ekki birt eða spiluð eða neitt. Ég tel að íslensk stjórnvöld hljóti að vera í gífurlegri klemmu út af þessum ummælum seðlabankastjóra sem vísar þarna í einhver samtöl sem sýna af hverju Bretar beittu okkur hryðjuverkalöggjöfinni. Virðulegur forseti. Mig langaði líka að minnast á eitt annað, af því að ég ætla ekki að tala lengi, sem tengist fjárlögunum á ákveðinn hátt. En af því að við skynjum auðvitað hve krónan er veik og að hún er líklega ekki gjaldmiðill til framtíðar - ég held að flestir séu að verða sammála um það - þá vakti það athygli mína sem kom fram grein í Fréttablaðinu um helgina eftir hv. þingmenn Illuga Gunnarsson og Bjarna Benediktsson. Sú grein var samfelld vörn gagnvart þeirri stöðu sem uppi er. Það var mjög merkilegt að lesa hana, þar er talað um að hér hafi ríkt fákeppni og mikið verið um krosseignatengsl og það er hárrétt. Það er svolítið gaman að sjá sjálfstæðismenn skrifa svona grein af því að Sjálfstæðisflokkurinn er sá flokkur sem hefur haft mjög sterk ítök í atvinnulífinu. En nú sjá viðkomandi aðilar það greinilega svart á hvítu að hér hefur ríkt fákeppni og mikil krosseignatengsl. Í þessari grein kemur fram ákveðin afstaða gagnvart Evrópusambandinu sem mér fannst mjög merkileg. Mig langaði að tipla þessu á hér af því að þetta tengist gjaldmiðlinum og afkomu okkar í framtíðinni gagnvart tekjum okkar og gjöldum o.s.frv. Þarna rifja þingmennirnir upp að Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið á móti Evrópusambandinu, gott og vel, fínt, og þeir rökstyðja það af hverju svo er. En svo segja þeir - ég er ekki með greinina hérna en ég man þetta nokkurn veginn - að þrátt fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn mundi hugsanlega samþykkja það á landsfundi sínum - og það er nú gott að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson er einmitt í salnum en hann er formaður í Evrópunefnd Sjálfstæðisflokksins og er að undirbúa landsfundinn - eða komast að þeirri niðurstöðu á fundinum að hagsmunum Íslands væri betur borgið utan ESB, þ.e. að vera bara áfram í þeirri stöðu sem við erum í núna og vera utan ESB, telji þeir, hv. þingmenn Illugi Gunnarsson og Bjarni Benediktsson, að fara eigi í aðildarviðræður og leggja útkomuna úr aðildarviðræðum fyrir þjóðina. Mér finnst mjög sérstakt að sjá þetta vegna þess að það er talsvert holur hljómur í því ef stjórnarflokkur treystir sér til að hafa slíka stefnu, þ.e. ef flokkurinn segir að okkur sé betur borgið utan ESB en ætli samt að fara á fullu í aðildarviðræður. Það væri mjög holur hljómur í því er og eiginlega mjög skrýtið að menn skuli komast að þessari niðurstöðu. Mér fannst þetta mjög eftirtektarvert og á von á því að um þetta verið mikil umræða í Sjálfstæðisflokknum af því að þar eru menn að velta fyrir sér kostunum og göllunum eins og eðlilegt er. Það er ljóst að pressan frá Samfylkingunni er alveg gríðarleg á samstarfsflokkinn vegna Evrópusambandsmálanna. Hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sagði um helgina að það væri sjálfhætt í núverandi ríkisstjórn ef Sjálfstæðisflokkurinn samþykkti ekki aðildarviðræður og þá er nú ekki lítið sagt. Það er bara bein hótun í þessu og eiginlega ótrúlegt inngrip í innri stefnumótun hjá samstarfsflokki og hjá hvaða flokki yfirleitt að segja slíkt. Það er afar djúpt í árinni tekið af hæstv. utanríkisráðherra að leyfa sér að koma svona fram gagnvart samstarfsflokki sínum en ég sé ekki betur en Sjálfstæðisflokkurinn liggi algjörlega flatur í málinu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekkert tekið á móti þessari yfirlýsingu, ekkert látið í sér heyra út af henni, heldur hefur hv. þm. Kristján Þór Júlíusson einmitt þvert á móti sagt að menn hefðu ekki tíma á þeim bænum að að eltast við svona ummæli, menn væru á fullu að undirbúa sig fyrir landsfundinn. En það er auðvitað saga til næsta bæjar þegar samstarfsflokkurinn, og það ekkert hver sem er þar heldur formaður hans sem leyfir sér að segja við Sjálfstæðisflokkinn að það verði bara stjórnarslit ef hann samþykkir ekki aðildarviðræður við ESB. Og svo koma þeir ágætu hv. þingmenn Illugi Gunnarsson og Bjarni Benediktsson og segja: Skítt með það hvað Sjálfstæðisflokkurinn samþykkir á landsfundi, það verða samt aðildarviðræður. Þetta er sú staða sem við erum í gagnvart þessu máli og er eiginlega alveg með ólíkindum. Virðulegur forseti. Ég vildi draga þetta sérstaklega fram af því að þetta tengist efnahagsmálum okkar og þó að það tengist þeim ekki í augnablikinu er þetta stórmál til framtíðar og gæti reyndar að margra mati haft jákvæð áhrif á stöðu efnahagsmála hér á landi ef og þegar stjórnvöld ákveða að fara í aðildarviðræður, af því að það verður að segjast eins og er að æ fleiri þingmenn eru á þeirri skoðun og sú er hér stendur er á þeirri skoðun, að það beri að skoða þá leið. Að sjálfsögðu eigum við ekki að samþykkja hvað sem er í aðildarviðræðum, við eigum t.d. að halda hagsmunum okkar í sjávarútvegi mjög vel til haga og í auðlindamálum, en það er með algjörum ólíkindum hvernig Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin tala í þessum málum, bæði inn á við og út á við.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni og sessunaut mínum hér á þingi, Siv Friðleifsdóttur, fyrir ræðu hennar, sem var byggð upp í þremur hlutum. Fyrsti hlutinn vék að yfirlýsingum okkar formanns og varaformanns í fjárlaganefnd varðandi breytingar á vinnubrögðum. Ég stend enn við það sem ég hef sagt í þeim efnum og vonast til að Alþingi hafi mun betri aðgang að upplýsingakerfum en það hefur í dag og hafi fleiri tækifæri til að taka þátt í fjárlagagerðinni og þurfi ekki að vera eins háð og jafnvel ofurselt ráðuneytunum í þeim efnum. Á sama hátt vil ég segja að fjárlagagerðin hefur verið með mjög óvenjulegum hætti þetta haustið. Þrátt fyrir að við höfum fundað þó nokkuð mikið hefðum við mátt fá tækifæri mun fyrr til að koma að þeim upplýsingum sem við þó fengum. Ég hef lýst því yfir í dag og tekið undir sjónarmið margra hv. þingmanna að þær upplýsingar hefðu mátt vera ítarlegri. Á sama hátt greindi ég frá því í andsvari mínu hér fyrr í dag við hv. þm. Siv Friðleifsdóttur að ég sæi í sjálfu sér engin vandkvæði á því að þótt við ræddum fjárlögin aftur hér á vormánuðum í þá nýjum fjárauka. Ég sé fyrir mér að það gerist í sveitarfélögunum varðandi fjárhagsáætlanir en hins vegar er ljóst að þegar fjárlögin verða samþykkt gilda þau fyrir árið. Ég verð hins vegar gefa þingmanninum tækifæri til að gera grein fyrir greinargóðu áliti sem hún sendi fjárlaganefndinni frá 2. minni hluta allsherjarnefndar. Hún kom í fjárlaganefndina og fór yfir það og hefði haft 

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að gefa mér mikinn tíma til að fara yfir álitið. En í því var tekið á fangelsismálum, Landhelgisgæslunni og löggæslumálum. Undirstrikað var að brýnt væri að löggæslan gæti haldið uppi eðlilegri starfsemi, því að hún er ein af mikilvægustu stofnunum í ríki okkar. Einnig var bent á að þyrlusveitin er komin niður í lágmarksæfingar og að staðan í fangelsismálunum er óásættanleg þar sem fleiri en einn er í klefa. Þetta var álitið í stuttu máli. En ég vil aðeins ræða vinnubrögð fjárlaganefndar af því að ég tel að þau séu fyrir neðan allar hellur. Ég er þá ekki að skammast í hv. formanni fjárlaganefndar en hann hefur samt samþykkt vinnubrögðin. Ríkisstjórnin tók allan pakkann til sín og kemur svo með tillögur 11. desember sem á að afgreiða út daginn eftir. Þetta eru mjög slæm vinnubrögð. Það má herma það upp á hv. formann fjárlaganefndar að hann kvittar undir vinnubrögðin. Af hverju stoppaði ekki hv. formaður fjárlaganefndar Gunnar Svavarsson vinnsluna? Tillögur komu inn 11. desember, af hverju var þeim hent út daginn eftir? Af hverju var ekki stoppað til að tækifæri gæfist til að fara yfir þetta með eðlilegum hætti í fjárlaganefnd? Þar ræður stjórnarmeirihlutinn för og ekkert mál var að stoppa þá umræðu. Þá ræddum við ekki í dag eitthvað sem við höfum engar forsendur til að ræða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að fara yfir nefndarálitið sem hún gekk frá í allsherjarnefndinni á sínum tíma. Mjög mikilvægar upplýsingar komu þar fram og ég held að samhljómur sé gagnvart þeim málum sem lúta að fangelsismálum landsins og ég fann fyrir slíku og hef fundið fyrir slíku í umræðu þingmanna. Hvað varðar vinnubrögðin þá hef ég sagt að ég ber auðvitað fulla ábyrgð á þeim vinnubrögðum sem lagt er upp með í fjárlaganefndinni og um leið hefði ég viljað hafa það með öðrum hætti en að tillögur ríkisstjórnarinnar kæmu inn 11. desember. Hins vegar var það mat mitt eftir að hafa rætt við fjárlaganefndina að taka tillögurnar til umræðu á þinginu eins og þær lágu fyrir og þess vegna lítur þingskjalið út eins og það gerir. Það eru eingöngu tillögur ríkisstjórnarinnar og síðan tillögur forsætisnefndar sem lúta að rekstri þingsins. Engar aðrar tillögur eru hér til umræðu. Ég hefði vissulega viljað hafa rýmri tíma og held að það sama gildi um alla í fjárlaganefndinni. Ég held að tímamörkin sem við settum okkur varðandi afgreiðsluna og undirbúninginn séu engum til eftirbreytni. En ég ber fulla ábyrgð á að hafa gert þetta með þessum hætti og vil um leið segja að gott samstarf hefur verið í fjárlaganefndinni um það að taka í burtu fjölmargar aðrar tillögur sem koma þá til umræðu við 3. umr. Ég vil sérstaklega þakka fjárlaganefndarmönnum fyrir þá afgreiðslu eða í raun og veru niðurstöðu sem við náðum fram á fundi í síðustu viku.

Virðulegur forseti. Það er alveg sama hvað hv. þm. Gunnar Svavarsson klifar oft á því að að þakka minni hlutanum í fjárlaganefndinni svakalega mikið. Hann þakkar og þakkar minni hlutanum en það er ekki „alibí“ eða fjarvistarsönnun fyrir vinnubrögðunum sem eru hér í gangi. Alls ekki. Vinnubrögðin eru fyrir neðan allar hellur, virðulegur forseti. Tillögur koma þann ellefta, út með þær þann tólfta. Enginn gat skoðað þær. Enginn gat áttað sig á þeim. Ekkert var hægt að fara yfir þetta. Ekkert hægt að ræða við þá sem áttu að gefa umsagnir. Þetta eru fáránleg vinnubrögð, virðulegur forseti. Mér skilst að það eigi að koma einhver bandormur í viðbót. Er það ekki, virðulegur forseti? Ágætt væri ef hv. þm. Gunnar Svavarsson upplýsti okkur um hvort von er á einhverjum bandormi. Ég heyrði ekki betur áðan í sexfréttum en að frétt númer eitt eða tvö væri að skera ætti niður framlög til bænda um 700 eða 800 millj. kr. Ég heyrði alla vega einhverja slíka frétt en get ekki farið algerlega með þetta. En hér sé ég að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er mættur. Kannski vill hæstv. ráðherra upplýsa okkur um þetta. Þessi vinnubrögð eru fyrir neðan allar hellur. Engar forsendur eru fyrir fjárlagafrumvarpinu. Það hefur ekkert verið skoðað og svo á hugsanlega að koma bandormur með fleiri slæmum fréttum, miðað við það sem ég heyrði áðan í sexfréttum. Þar var talað við formann Bændasamtakanna sem bar sig að sjálfsögðu mjög illa yfir þessu og sagði að þeir bændur sem tóku lán hefðu margir hverjir gengið út frá einhverjum forsendum, sem nú væri verið að kippa burt. Ég vil spyrja hv. þm. Gunnar Svavarsson, sem getur talað hér í lok umræðunnar, hvort eigi að afgreiða einhverja slíka tillögu hér á korteri eða svo. Eru það vinnubrögðin sem hann ætlar að kvitta upp á í framhaldinu?

Virðulegi forseti. Fjárlögin sem hér eru til umræðu eru verulega frábrugðin þeim sem hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir þann 1. október síðastliðinn. Miklar efnahagslegar breytingar hafa orðið í þjóðfélaginu og bera breytingartillögurnar það með sér að þjóðin stendur á tímamótum og við verðum að taka verulega á í niðurskurði í ríkisrekstrinum til að minnka þann halla sem fyrirsjáanlegt er að verði á þjóðarbúinu. Við verðum að vinna okkur út úr þeim vanda sem við nú stöndum frammi fyrir eftir að viðskiptabankarnir hrundu og efnahagskreppa heimsins skall á okkur með mjög alvarlegum afleiðingum. Niðurskurður er aldrei auðveldur. En stjórnarmeirihlutinn hefur lagt á það áherslu að niðurskurðurinn komi minna niður á velferðarkerfinu, menntakerfinu, heilbrigðiskerfinu og löggæslunni. Augljóst er að verulega mun reyna á velferðarkerfi okkar á þeim mánuðum sem fram undan eru og við verðum að vera viðbúin því. Við horfum fram á atvinnuleysistölur sem við höfum líklega ekki séð áður hér á landi. Við verðum að gera ráðstafanir til að mæta þeim vandamálum sem fylgja atvinnuleysinu. Að óbreyttu bendir allt til að halli á ríkissjóði hefði orðið um 215 milljarðar kr. En ríkisstjórnin hefur ákveðið að grípa til ráðstafana og í þeim er gert ráð fyrir að hallinn verði ekki meiri en sem nemur um 165–170 milljörðum kr. Það markmið ríkisstjórnarinnar kallar á að minnsta kosti 45 milljarða kr. niðurskurð. Þá er í tillögunni gert ráð fyrir skattahækkunum. Að tekjuskattur einstaklinga verði hækkaður um eitt prósentustig. Þá er gert ráð fyrir hækkun útsvars til handa sveitarfélögunum sem mörg hver standa höllum fæti. Þar sem atvinnuleysi verður mest mun mikið mæða á sveitarfélögunum á sviði fjölskyldu- og félagsmála og einnig hvílir sú ábyrgð á þeim að gera það sem þau geta til að verja atvinnulífið og halda upp atvinnustigi, en þau eru misjafnlega í stakk búin til að standa undir miklum kostnaðarauka. Ríkisstjórnin leggur til hækkun á útsvari þannig að hámarksútsvarsprósenta sveitarfélaganna verði 13,53% en er nú 13,03%. Búast má við að margir sem missa atvinnuna sæki í nám, bæði til að auka við þekkingu sína og jafnvel til að ná sér í nýja þekkingu sem gæti nýst betur. Á landsbyggðinni eru símenntunarstofnanir og háskólasetur mjög mikilvægar stofnanir þar sem fólki er gert kleift að stunda nám í heimabyggð sinni. Ásókn í nám hjá símenntunarstofnunum hefur aukist á undanförnum árum og mun þörfin ekki minnka í efnahagsástandinu sem nú ríkir. Í breytingartillögunum er lagt til að vegna símenntunar og fjarkennslu á háskólastigi fái fimm símenntunarmiðstöðvar á landsbyggðinni 3 millj. kr. viðbótarframlag hver. Stöðvarnar eru á Sauðárkróki, í Borgarnesi, í Árborg, í Vestmannaeyjum og í Reykjanesbæ. Mikið og gott starf fer fram hjá fræðslu- og símenntunarmiðstöðvum um allt land og hafa með þeim opnast möguleikar fyrir fólk að sækja sér menntun án þess að þurfa að flytjast búferlum. Flestar símenntunarstofnanir bjóða auk háskólanáms upp á námskeið fyrir fólk sem vill auka færni sína á ýmsum sviðum. Námið er oft atvinnutengt en einnig er boðið upp á fjölbreytt námskeið af ýmsum toga. Mjög mikilvægt er að styðja starf símenntunarmiðstöðva á landsbyggðinni eins vel og kostur er og gera þeim kleift að opna fólki aðgang að fleiri námsleiðum. Á erfiðum tímum þarf að standa vörð um heilsugæsluna, sem er sú grunnþjónusta sem fólk treystir á. Í þeim tillögum sem ríkisstjórnin hefur lagt fram eru lagðar til leiðréttingar til handa nokkrum heilsugæslustöðvum vegna þess að reiknilíkan við fjárveitingu hefur sýnt of lágar fjárveitingar til viðkomandi stofnana og er verið að leiðrétta það. Þetta á t.d. við um heilsugæslu Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja sem fær 60 millj. kr. og heilsugæslu Heilbrigðisstofnunar Suðurlands sem fær 25,2 millj. kr. Til sömu stofnana eru einnig lagðar til töluverðar lækkanir fjárheimilda frá frumvarpi og verða þær fluttar á sérstakan safnlið til endurráðstöfunar til heilbrigðismála. Í heilbrigðisráðuneytinu er nú unnið að endurskipulagningu heilbrigðisstofnana. Stefnt er að því að ein heilbrigðisstofnun verði í hverju heilbrigðisumdæmi á landsbyggðinni. Gert er ráð fyrir að verkefni flytjist á milli stofnana og verði fjárheimild á liðnum nýtt í þeim tilgangi. Markmiðið með endurskipulagningunni er að standa vörð um grunnþjónustu heilsugæslunnar og bráðaþjónustu sjúkrahúsa í þeim efnahagsþrengingum sem þjóðin gengur nú í gegnum. Frekari útfærslur á skipulagsbreytingum varðandi einstakar stofnanir eiga eftir að koma fram. Vonandi verður þess ekki langt að bíða að hæstv. heilbrigðisráðherra kynni þær og aflétti þar með þeirri óvissu sem óhjákvæmilega hefur skapast hjá starfsfólki einstakra heilbrigðisstofnana. Ljóst er að nú þarf að hagræða og gæta aðhalds í ríkisrekstrinum. Landhelgisgæslunni er gert að hagræða í rekstri sínum og á það að skila rúmlega 130 millj. kr. og má benda á hvort ná megi þeirri hagræðingu með því að færa starfsemi stofnunarinnar að hluta til eða að öllu leyti til Keflavíkurflugvallar á fyrrverandi varnarsvæði þar sem vel búin flugskýli og annar húsakostur eru til staðar auk þess sem á svæðinu er hafnaraðstaða sem gæti nýst skipaflota Landhelgisgæslunnar. Því sama má velta fyrir sér með lögregluskólann og ná fram hagræðingu þar með samnýtingu við skólastarfsemi sem nú þegar er til staðar á varnarsvæðinu fyrrverandi með samningum við Samgöngu- og öryggisskóla Keilis. Á gamla varnarsvæðinu er góð aðstaða fyrir hendi fyrir allt sem viðkemur öryggis- og þjálfunarmálum og gæti verið skynsamlegt að nýta hana. Nú stöndum við einfaldlega frammi fyrir því að endurhugsa verður allt upp á nýtt með það að markmiði að ná fram sem bestri nýtingu á því fjármagni sem við höfum til skiptanna. Tekjur ríkissjóðs munu dragast saman um rúmlega 50 milljarða kr. á næsta ári og það þýðir einfaldlega að við verðum að stokka upp á nýtt og endurskoða ríkisreksturinn. Sá niðurskurður sem hér er boðaður af ríkisstjórninni er nauðsynlegur við þær aðstæður sem við glímum við. En hér verður ekki staðar numið. Frekari hagræðingu þarf við til að við komumst sem fyrst út úr þeim vandamálum sem við glímum við. Ég er ekki í nokkrum vafa um að okkur mun takast það. Það verður erfitt í nokkur ár en okkur mun takast að vinna okkur út úr erfiðleikunum. Nú þarf að forgangsraða og við þurfum að líta gagnrýnum augum á ríkisreksturinn og vera óhrædd við að gera þær breytingar sem þarf til að ná niður kostnaði, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Það verður að segja alveg eins og er að það er býsna sérstök tilfinning við býsna sérstakar aðstæður að standa í ræðupúlti á Alþingi Íslendinga í kvöld og ræða fjárlög ríkisins í ljósi efnahagsástandsins sem nú er uppi. Þegar fjárlagafrumvarpið var fyrst lagt fram þann 1. október hvarflaði líklega að fáum að aðeins nokkrum dögum síðar væri allt breytt. Hin gríðarlega miklu umskipti sem urðu fyrstu dagana í október hafa eðlilega sett mark sitt á fjárlagavinnuna, bæði hjá fjárlaganefnd, ráðuneytum og ríkisstjórn. Ekki er of fast að orði kveðið að segja að allt hafi breyst á einni nóttu og menn hafi þurft að vinna gríðarlega mikið á stuttum tíma. Þar hafa margir lagt nótt við nýtan dag. Ég vil nota tækifærið og þakka sérstaklega formanni nefndarinnar, hv. þm. Gunnari Svavarssyni, fyrir frábært starf við afar erfiðar aðstæður. Hann hefur stýrt nefndinni af festu en þó mildi og sýnt mikinn vilja til að leysa mál milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það tel ég að skipti afar miklu máli við þær aðstæður sem nú eru uppi. Auðvitað eru stjórn og stjórnarandstaða ekki sammála í öllum málum en óhætt er að segja að formaður fjárlaganefndar hafi lagt sitt af mörkum til að fækka vandamálum eins og hægt er milli þessara tveggja hópa. Því verð ég að segja, hæstv. forseti, eins og er og lýsa yfir vonbrigðum mínum með málflutning hluta stjórnarandstöðunnar í umræðum í dag, a.m.k. eins og hún birtist í morgun í málflutningi hv. þm. Vinstri grænna, Jóns Bjarnasonar. Ég tók eftir því í þeirri umræðu að hv. þingmenn í stjórn kölluðu eftir svörum frá þingmanninum í umræðum um afstöðu hans til ýmissa hluta. Hv. þingmaður átti frekar erfitt með að svara efnislega nema hvað ég hjó eftir því að hann sagði að hann væri á móti komugjöldum sjúklinga á sjúkrahús. Gott og vel, að mörgu leyti er hægt að vera sammála hv. þingmanni í því máli, að það er eðlilegt undir venjulegum kringumstæðum en ég mun einmitt hér á eftir fara ítarlega yfir hvernig reynt er að passa upp á velferðarmálin, jöfnuðinn og heilbrigðismálin í fjárlagafrumvarpinu. Ekki er nóg að segja bara, eins og þessi hv. þingmaður gerði í morgun, að menn séu á móti, það verður að gera þá kröfu að ef menn eru ósáttir við þær tillögur sem hér eru uppi á borðum kynni þeir aðrar til sögunnar. Ég tók einnig eftir því að hv. þingmaður sagðist vilja skera niður Varnarmálastofnun og svo var eitthvert óljóst tal um NATO upp á um 1.500 millj. kr. Gott og vel, menn geta haft þær skoðanir en ef ég hef heyrt og skilið þingmanninn rétt vildi hann flytja þessi útgjöld yfir á aðra útgjaldaliði. Hann vildi ekki skera þá burt, hann vill bara flytja 1.500 millj. af Varnarmálastofnun yfir á eitthvað annað. Í ræðu hv. þingmanns var ekkert minnst á tekjur ríkisins eða einhver afstaða kynnt varðandi þær skattbreytingar sem liggja fyrir í frumvarpinu. Þess vegna er ekki nóg að standa í ræðustól Alþingis og gagnrýna allt sem gert er. Ég geri a.m.k. þá kröfu til stærsta stjórnarandstöðuflokksins á Alþingi að hann setji fram einhverja sýn í málunum. Gott og vel, þetta er eitthvað sem hv. þingmenn Vinstri grænna verða að eiga við sjálfa sig og ef þeir kjósa að haga málum sínum með þessum hætti verður bara svo að vera. Ég vil hins vegar segja, hæstv. forseti, í þessari umræðu að aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar úr hinum tveimur flokkunum hafa ekki fallið í þennan sama pytt og vinstri grænir í umræðunni og ég vil nota tækifærið og þakka fyrir það. Ég þakka fyrir að menn hafa sýnt hér málefnalegt aðhald, komið með hugmyndir, skýrt sýn sína o.s.frv. Þá að fjárlagafrumvarpinu sjálfu. Eins og ég sagði áður er unnið undir miklu álagi og með forsendur sem allar eru breyttar frá því að frumvarpið var fyrst lagt fram. Það var því ekki auðvelt verk sem stjórnvöld stóðu frammi fyrir við tillögugerð vegna 2. umr. Rauði þráðurinn í þeim áætlunum sem við nú ræðum er að standa vörð um velferðar-, mennta- og heilbrigðiskerfið. Þannig er lögð meiri áhersla á hagræðingu í rekstri ráðuneyta og stjórnsýslustofnana auk þess sem nokkuð er dregið úr framkvæmdum sem áformaðar voru sérstaklega í samgöngumálum. Hér er gerð tillaga um að tekjuskattur einstaklinga verði hækkaður um 1 prósentustig, úr 22,75% í 23,75%. Með því er áætlað að tekjur ríkissjóðs hækki um 7 milljarða en að auki er lagt til að útsvarsprósenta sveitarfélaga hækki um hálft prósentustig þannig að hámarksútsvar sveitarfélaga sem í dag er 13,03% gæti orðið 13,53%. Ég fagna sérstaklega þessu útspili til handa sveitarfélögunum sem mörg hver standa illa fjárhagslega og hafa lengi farið fram á leiðréttingu tekjuskiptingar ríkis og sveitarfélaga. Þetta mun án efa nýtast þeim til tekjuöflunar á næstunni. Það vakti reyndar athygli mína, hæstv. forseti, að ég sá nýlega haft eftir forseta borgarstjórnar í Reykjavík að hann teldi ekki ástæðu fyrir Reykjavíkurborg til að nýta sér það svigrúm sem þarna er kynnt vegna þess að Reykjavíkurborg stæði svo vel. Nú veit ég svo sem ekki hvað er á bak við það en Reykjavíkurborg er með útsvarsprósentu í 13,03% eins og flest önnur sveitarfélög í landinu en þó eru nokkur sveitarfélög, a.m.k. tvö hér á höfuðborgarsvæðinu, sem nýta sér ekki hámarksútsvarsprósentu eins og hún er skilgreind í lögum núna. Á næstu missirum, og þess vegna nefni ég þetta með sveitarfélögin og útsvarið, mun reyna mjög mikið á sveitarfélögin í landinu og þjónustuna sem þau veita vegna þess að félagslega þjónustan og fjárhagsaðstoðin er á hendi sveitarfélaganna. Þegar samgöngunefnd, sem ég veiti formennsku, fjallaði um frumvarp til fjárlaga kom einmitt sá kafli fjárlaga til okkar kasta sem snýr að sveitarfélögunum. Í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar sem er fylgigagn með frumvarpinu er bent á fjárhagsvanda sveitarfélaganna. Í frumvarpinu er nefnilega ekki gert ráð fyrir 1.400 millj. kr. aukaframlagi sem hefur farið í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga á undanförnum árum og Samband ísl. sveitarfélaga hefur gagnrýnt það mikið. Ég hef alltaf verið talskona þess að treysta fjárhag sveitarfélaganna en þó hef ég haft efasemdir um hversu mikið jöfnunarsjóðurinn hefur vaxið. Það getur ekki talist eðlilegt að allt að 30% af tekjum einstakra sveitarfélaga, eins og staðan er í dag, komi frá jöfnunarsjóði og þau eigi í raun tilveru sína undir fjárveitingum þaðan. Annað sem ég vil nefna hér og ég kom aðeins inn á áðan lýtur að tekjum sveitarfélaganna, útsvarsprósentu. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að mjög tvímælis geti orkað að sum sveitarfélög, eins og þau sem ég nefndi hér áðan, a.m.k. tvö á höfuðborgarsvæðinu, nýti sér ekki fulla útsvarsprósentu en á sama tíma og það er ekki gert snúa þau sér til ríkisins með beiðni um auknar tekjur. Ég hef reyndar alltaf verið þeirrar skoðunar að mun heppilegra sé, hvort sem er fyrir ríki eða sveitarfélög, eða ef út í það er farið fyrirtæki, að reyna að auka tekjur sínar með sköttum frekar en með álagningu eða hækkun á þjónustugjöldum. Þannig notum við hina sameiginlegu sjóði til jöfnunar frekar en að innheimta gjöld þar sem framfærslan er þyngst, eins og t.d. af barnafjölskyldum. Af því að ég er nú farin að tala um skatta í umræðunni er ég þeirrar skoðunar að menn hafi á undanförnum árum gert grundvallarmistök í hagstjórn. Það hefði verið nær, hæstv. forseti, að hækka hér örlítið skatta á góðæristímum, að ég tali ekki um þrepaskiptan skatt eða einhvers konar hátekjuskatt. Ég tel að það hafi verið mikil mistök að hverfa frá því meginprinsippi sem fólst í niðurlagningu hátekjuskattsins á sínum tíma. Auðvitað get ég hins vegar fallist á það að eins og hann var útfærður voru tekjuviðmið hátekjuskattsins e.t.v. of lág þannig að margir lentu í alls kyns jaðaráhrifum vegna þessa og margir sem í dag mundu ekki teljast hátekjufólk voru farnir að borga hátekjuskatta. Ef ég man rétt, hæstv. forseti, miðaðist hann við 450 þús. kr. þegar hann var lagður af á sínum tíma. Ég er ekki alveg viss um að þær tekjur teldust í dag sérstaklega til hárra tekna þótt þetta séu vissulega mun hærri tekjur en lægst launaða fólkið í samfélaginu hefur. Í mínum huga hefði verið nær að skoða einhvers konar þrepaskiptingu í skattkerfinu eða jafnvel hátekjuskatt. Það er mín skoðun þótt niðurstaða ríkisstjórnarinnar, þeirra sem unnu þetta, hafi að þessu sinni verið með þessum hætti. Eins og ég sagði áður hefur rauði þráðurinn verið að verja velferðarþjónustuna og kjör almennings, sérstaklega þeirra sem lægstar hafa tekjurnar. Þess vegna er afar mikilvægt að persónuafslátturinn sem samið var um í síðustu kjarasamningum haldi sér. Þannig er gert ráð fyrir því að lágmarksframfærslutrygging lífeyrisþega hækki um 19,9%, úr 150 þús. kr. í 180 þús. kr. nú um áramótin sem ég tel afar brýnt. Einnig er mjög mikilvægt að standa vörð um vaxtabætur og barnabætur til þeirra sem þess þurfa eins og hér liggur fyrir. Í sjálfu sér ætla ég ekki að fara nánar út í þessar velferðaraðgerðir ef svo má að orði komast enda gerði hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður félagsmálanefndar, ágætlega grein fyrir þeim tillögum hér í dag. Hæstv. forseti. Þá vil ég víkja aðeins að samgöngumálum og nýframkvæmdum í fjárlagafrumvarpinu. Eins og staðan er núna er útlit fyrir talsverðan samdrátt í nýframkvæmdum og samtals mun lækkun framkvæmda verða um 11 milljarðar, þ.e. um 21% af áætluðum kostnaði við nýframkvæmdir ársins. Þrátt fyrir þennan mikla niðurskurð munu framkvæmdir næsta árs verða um 41 milljarður sem er aðeins lægri upphæð en var á árinu 2008 og hæstv. samgönguráðherra hefur sagt að framkvæmdastigið miðað við þetta verði með því mesta sem verið hefur í sögunni. Þegar menn skoða framkvæmdastig hins opinbera þarf auðvitað að hafa sveitarfélögin líka í huga. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér er allt útlit fyrir, svo fremi sem sveitarfélögin ná að fjármagna nýframkvæmdir sínar, þó nokkuð hátt framkvæmdastig hjá mörgum sveitarfélögum, bæði á höfuðborgarsvæðinu og suður með sjó og í Hveragerði svo dæmi sé tekið og víðar á landinu. Þar eru menn með hugmyndir og tillögur um nýframkvæmdir þannig að þetta verður að skoða líka í samhengi við það sem ríkið er að gera. Ég tel þetta afar brýnt og að með þessu leggi opinberir aðilar sitt af mörkum til að halda uppi atvinnustigi og stemma þannig stigu við atvinnuleysinu sem án efa mun aukast mjög í byggingariðnaðinum og þessum geira á næsta ári. Helmingurinn af sparnaðinum sem kynntur er hér verður í vegagerð. Aðrar einstakar framkvæmdir sem slegið er á frest snúa m.a. að Landhelgisgæslu Íslands vegna nýrrar flugvélar og varðskips. Dregið er úr fjárveitingum til húsbygginga, Árnastofnunar sem og byggingar nýs fangelsis að Litla-Hrauni. Vegna hinna sérkennilegu aðstæðna sem uppi hafa verið í efnahagslífi þjóðarinnar hefur vinna við fjárlagagerðina verið með nokkrum öðrum hætti en undir venjulegum kringumstæðum, svo vægt sé til orða tekið. Þannig hafa t.d. þær hugmyndir sem nú eru uppi um niðurskurð til vegagerðar ekki enn komið formlega inn á borð samgöngunefndar. Ég hef óskað eftir því og aflað mér upplýsinga um að unnið er að ákveðnum tillögum hjá Vegagerðinni og ráðuneyti og ég vil upplýsa hér að ég hef fullan hug á að kalla þessa aðila á fund samgöngunefndar mjög fljótlega þannig að samgöngunefnd geti komið að þessum málum og sett fingraför sín á þetta. Endanlega samgönguáætlun kemur síðan til kasta þingsins á næsta ári og þá er það auðvitað þingsins að marka þá stefnu sem þar birtist. Hæstv. forseti. Við Íslendingar lifum á skrýtnum og erfiðum tíma. Efnahagskerfið hrundi nánast í einu vetfangi og enn er ekki komið í ljós hvaða áhrif það mun hafa til langframa. Það er því ekkert sérstaklega einfalt eða léttvægt að takast á við það verkefni að koma saman fjárlögum en til þess þarf ákveðinn kjark og ákveðið pólitískt þor sem mér finnst birtast í þessum tillögum. Síðan geta menn verið ósammála og það er bara allt í lagi, það er eðli stjórnarandstöðu að vera ósammála en eins og ég sagði í upphafi gerir maður auðvitað kröfur um að sú stjórnarandstaða sé málefnaleg, byggi á einhverri sýn og kynni plagg sem er á einhvern hátt öðruvísi en það sem stjórnin talar fyrir. Í þessari fjárlagagerð birtist einnig pólitísk forgangsröðun í þágu þeirra sem minnst mega sín. Það kann að vera, eins og margir hv. þingmenn hafa sagt í ræðum í dag, að það þurfi að koma til meiri niðurskurðar í framtíðinni, hugsanlega á næsta ári, án efa á næsta ári og þarnæsta í ríkisrekstrinum. Hv. þingmaður og varaformaður fjárlaganefndar, Kristján Þór Júlíusson, fór yfir einstaka liði og nefndi einmitt að hugsanlega þyrfti að ganga enn fastar fram varðandi aðhald í ríkisrekstrinum. Auðvitað er mjög margt sem hægt væri að nefna hér í þeirri umfangsmiklu umræðu sem fjárlögin eru. Þessa dagana er líka mikið talað um siðbót og ábyrgð. Eins og allir vita hefur Alþingi nú samþykkt lög sem gera ráð fyrir að Kjaradómur eigi að taka upp og lækka laun þingmanna og ráðherra.  Ég tel að sjálfsögðu að strax á næsta ári eigi að afnema fjárveitingu til aðstoðarmanna landsbyggðarþingmanna. Ekkert á að vera undanskilið í þessum sparnaðaráformum, hversu smátt sem það er. Þess vegna held ég, eins og ég hef sagt hér áður, að nota þurfi tímann vel á næstunni og skoða allar hliðar ríkisrekstrarins. Það hefur verið landlægur siður víða í kerfinu að menn keyri fram úr fjárheimildum, oft aftur og aftur. Til að ná tökum á þessu vandamáli tel ég að gera þurfi ákveðnar grunnbreytingar í fjárlagagerðinni. Vonandi gefst tími til að ræða þær umbætur síðar og ég veit að um þetta mál er þverpólitísk samstaða í fjárlaganefnd. Hæstv. forseti. Ég vil ljúka máli mínu með því að þakka starfsfólki fjárlaganefndar fyrir frábær störf. Það er ómetanlegt fyrir okkur sem störfum í nefndinni að hafa á að skipa svo góðu starfsfólki, sem á undanförnum dögum hefur unnið þrekvirki við mjög erfiðar aðstæður og fyrir það ber að þakka. Að lokum vil ég segja, hæstv. forseti, að ég vona að umræðan hér í kvöld og nótt og fram á morgun verði málefnaleg og uppbyggileg og ég vona að okkur gangi vel að vinna eftir þessum skrýtnu fjárlögum sem við setjum að þessu sinni við mjög skrýtnar og erfiðar aðstæður.

Herra forseti. Mig langar til þess að þakka hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur fyrir þessa einkunnagjöf hér út og suður en ég verð að segja að það er óttalega leiðinlegt og mikill plagsiður þegar menn koma hér og geta ekki gert annað en verið með palladóma út og suður um það sem aðrir hafa sagt. Ég ætla ekki að falla í þá gryfju né heldur að þakka og kvaka í þúsund ár eins og líka er orðinn plagsiður hér. Hv. þingmaður sagði að rauði þráðurinn í þessu fjárlagafrumvarpi hefði verið að verja velferðarkerfið. En hún sagði í upphafi eitthvað á þá leið, varðandi sjúklingaskattana sem eru í frumvarpinu, fæðiskostnað eða komugjöld á sjúkrahús að það væri kannski ekki eðlilegt að taka slíkt upp ef um eðlilegar aðstæður væri að ræða. Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að sjúklingaskattar upp á 1.100 millj. kr. eins og boðaðir eru í þessu frumvarpi eru ekkert smáræði. Og þegar hv. þingmaður gerir síðan lítið úr tillögum og hugmyndum sem hér er bent á eins og að það að skera niður framlög til Varnarmálastofnunar geti skilað 1.500 millj. kr. þá vil ég benda hv. þingmanni á að það mundi duga til þess að koma í veg fyrir hækkun á umræddum sjúklingasköttum. Það mundi líka duga til þess að koma í veg fyrir allan niðurskurð á rannsóknafé til háskólanna fjögurra sem eru þó samningsbundnir og það mundi einnig duga til þess að taka af niðurskurðinn af öllum háskólasetrunum hringinn í kringum landið. Það væri því ýmislegt hægt að gera, hv. þingmaður, í staðinn fyrir að halda uppi þessari tilgangslausu Varnarmálastofnun og þeim 1.500 millj. kr. sem hún kostar.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ávarpa forseta eða þingfundinn en ekki einstaka þingmenn.

Virðulegi forseti. Ég áskil mér allan rétt til þess að hafa allar skoðanir sem ég vil á efnisinnihaldi þess sem hér er flutt af einstaka hv. þingmönnum eins og ég gerði í ræðu minni. Ég veit nú ekki betur en að margir hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafi uppi oft hér í ræðustóli ýmsar móralíseringar og gagnrýni á það hvað öðrum kann að finnast um það sem þeir segja og því tek ég þetta ekki sérstaklega til mín. Hins vegar varðandi það sem hv. þingmaður sagði um Varnarmálastofnun var ég eingöngu að benda á að það sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði í morgun varðandi fjárlagafrumvarpið. Þá var tillaga hans eingöngu sú að skera niður útgjöld þar og flytja þau eitthvert annað. Það var ekkert minnst á hugmyndir um skatta. Það var engin sýn á það hvert ætti að stefna í ríkisfjármálum. Það var einfaldlega það, hæstv. forseti, sem ég var að reyna að kalla hér eftir af jafnábyrgum stjórnarandstöðuflokki og Vinstri grænir eru.

Herra forseti. Það er eðlilegt að stjórnarandstöðuþingmenn, rétt eins og forusta Alþýðusambands Íslands, vísi frá sér þeim ásökunum og þeirri gagnrýni stjórnarliða að við séum ekki með tillögur. Vegna þess, herra forseti, að rétt eins og hjá Alþýðusambandi Íslands þá skortir forsendur, það skortir allar forsendur til þess að fara ofan í þetta fjárlagafrumvarp og koma með uppbyggilegar tillögur. Þetta er hrákasmíð sem er hent í gegnum fjárlaganefnd sem samþykkir pakkann í heilu lagi frá ríkisstjórninni, ættaðan frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eins og hér hefur verið bent á. Þetta eru ekki eðlileg vinnubrögð. Það kemur úr því hörðustu átt þegar stjórnarliðar sem ekki geta komið með eigin tillögur heldur sækja þær í gegnum ríkisstjórnina til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, standa svo hér og kvarta undan því að stjórnarandstæðingar komi ekki með tillögur. Eða eins og hæstv. ráðherrar gerðu hér á dögunum kvörtuðu undan því að Alþýðusamband Íslands kæmi ekki með neinar tillögur. Herra forseti. Ég vísa þessum ásökunum því til föðurhúsanna. Það er eðlilegt að við gerum tillögur til þess að koma í veg fyrir þann blóðuga niðurskurð í velferðarkerfinu sem felst í þeim miklu álögum sem á að fara að leggja á sjúklinga í formi sjúklingaskatta upp á 1.100 millj. kr.

Hæstv. forseti. Það er greinilega til of mikils mælst að fara fram á við hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að þeir segi okkur frá sinni sýn á fjárlagafrumvarpið. Þá liggur það bara fyrir og þeir verða að eiga það við sig. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði um stjórnarliðið og stjórnarþingmenn þá stöndum við sem sitjum í fjárlaganefnd og tilheyrum stjórnarflokkunum auðvitað öll að baki þessu fjárlagafrumvarpi. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan er þetta frumvarp unnið við mjög sérkennilegar aðstæður, aðstæður sem enginn hefði kosið að lenda í, en svona er þetta bara. Við stöndum að sjálfsögðu við allar þær tillögur sem þarna eru. Ég lýsti áðan minni sýn á ýmislegt sem lýtur að skattamálum og ég hefði hugsanlega gert öðruvísi ef ég hefði ráðið öllu en þannig er þetta nú bara. 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Álfheiði Ingadóttur. Þetta er orðinn hálfgerður plagsiður hjá sumum þingmönnum, m.a. hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, að koma í ræðustól og gefa þingmönnum einkunnir um hvernig málflutningur þeirra skorar í huga hv. þingmanns. Það er alls ekki áhugavert. Við getum að sjálfsögðu verið sammála eða ósammála eftir atvikum um þau málefni sem hér eru til umfjöllunar og tekist á um þau eins og gefur að skilja en við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sækjum ekki umboð okkar til Samfylkingarinnar eða þingmanna hennar. Við sækjum umboð okkar til þjóðarinnar og það er hún sem segir til um það - og hefur gert það með ýmsum hætti, m.a. í könnunum - hvernig hún metur okkar málflutning. Burt séð frá því ætla ég að vekja máls á örfáum atriðum úr ræðu hv. þingmanns, eða kannski því sem ekki kom fram hjá hv. þingmanni sem er formaður samgöngunefndar Alþingis. Í umræðum um samgöngur á vettvangi samgöngunefndar kom fram gagnrýni á að ekkert lægi fyrir um sjálfa samgönguáætlunina. Það væri í raun ekki marktækt að fjalla um samgönguhluta fjárlaganna öðruvísi en að samgöngunefnd hefði tækifæri til að fjalla um samgönguáætlun og hvaða hluti væri verið að skera þar burt ef sú væri raunin. Formaðurinn hafði góð orð um að fundað yrði í samgöngunefnd áður en 2. umr. um fjárlagafrumvarpið færi fram. Það hefur ekki verið gert og ég spyr: Hverju sætir það? Ég vil líka spyrja: Hvað er nákvæmlega verið er að skera niður í samgönguverkefnum upp á 5 milljarða? Það eru m.a. almenningssamgöngurnar, innanlandsflugið, og samningsbundnir liðir þar. Hvað nákvæmlega er í því sem þar er verið að taka niður? Í hafnamálum er verið að taka niður um 260 millj. kr. Eru það samningar eða verður öllu hent út af borðinu nema því sem er bundið í einhverjum samningum? Ég spyr líka um Fjarskiptasjóð, hann er tekinn niður á núll eða 100%. Það er verið að taka mikilvæga liði í samgöngumálum niður frá 25% upp í 100% eins og Fjarskiptasjóð. Ég spyr: Hverju sætir það og er þetta eitthvað sem formaður samgöngunefndar er ánægð með? 

Tíminn er búinn. Klukkan í ræðustólnum mælir ekki réttan tíma en forseti fylgist með því hjá sér þannig að …

Þá læt ég þetta duga í mínu fyrra andsvari en áskil mér rétt til að koma hingað aftur, herra forseti.

Þingmaður hefur allan rétt til þess.

Hæstv. forseti. Ég finn greinilega í þingsalnum að málflutningur minn hefur komið við kaunin á þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og það er greinilegt að menn eru viðkvæmir fyrir því að bent sé á vankanta í þeirra málflutningi. Ég get ekki setið undir því að ég gefi mönnum sérstakar einkunnir varðandi ræður þeirra eða framsögu eða leggi það í vana minn. Menn verða hins vegar að þola, þótt þeir séu í stjórnarandstöðu, að þeir séu stundum gagnrýndir og að dregið sé fram að málflutningur þeirra sé kannski ekki ýkja trúverðugur. Þessu fær stjórnin ætíð að sitja undir frá stjórnarandstöðu og stjórnarandstaðan verður að láta sér lynda að það sama komi frá stjórnarþingmönnum. Varðandi það sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði um samgöngumálin þá boðaði ég það í ræðu minni áðan að þessi mál verði tekin inn á fund nefndarinnar núna í vikunni og rædd þar efnislega bæði með fulltrúum Vegagerðarinnar og samgönguráðuneytisins. Þá gefst okkur tækifæri til þess að fara yfir öll þessi mál, niðurskurð í vegamálum, forgangsröðun, Fjarskiptasjóð og fleira.

Herra forseti. Ég tel mjög mikilvægt að það sé gert og ég sakna þess að það hafi ekki verið gert áður en þessi umræða fór fram. Það endurspeglar líka það sem hefur komið fram í máli okkar að þessi umræða fer auðvitað fram við mjög einkennilegar aðstæður og hana ber mjög sérkennilega að. Hér kemur inn nánast nýtt fjárlagafrumvarp sem eðlilegast hefði verið að hæstv. fjármálaráðherra hefði mælt fyrir á nýjan leik og hitt frumvarpið þá tekið til baka og samkvæmt þingsköpum færu fram þrjár umræður um það. Það gefst ekki tími til þess. Þingmönnum stjórnarandstöðunnar hefur ekki gefist góður tími til þess að fara yfir þær tillögur sem hér koma fram. Hér eru mál gjarnan tekin inn með afbrigðum og síðan kvartar þingmaðurinn undan því að engar tillögur komi frá stjórnarandstöðunni. Við tökum umræðuna að sjálfsögðu upp á vettvangi viðkomandi þingnefndar og áskiljum okkur rétt til að koma með breytingartillögur þegar þar að kemur. Til dæmis hefur tekjupakkinn, breytingartillögurnar, ekki komið inn frá ríkisstjórninni. Svo er kvartað yfir því að ekki séu komnar tillögur frá stjórnarandstöðunni. Það kann vel að vera að þær líti dagsins ljós, m.a. tillaga sem lýtur að því sem hv. þingmaður sagðist vera sérstakur talsmaður fyrir, sem er hátekjuskattur. Hv. þingmanni gefst þá tækifæri til þess að sýna vilja sinn í verki þegar þar að kemur.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan hef ég fullan hug á því að þetta mál varðandi samgöngurnar verði tekið inn í samgöngunefnd núna í vikunni. Þá gefst tækifæri fyrir alla sem í samgöngunefnd sitja, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, að koma fram með sín mál, sína forgangsröðun og sínar tillögur. Við skulum því bara bíða og sjá hvað setur með það. Hins vegar varðandi það sem hv. þingmaður sagði um hátekjuskattinn. Ég lýsti ákveðinni skoðun minni áðan varðandi hátekjuskatt og þrepaskiptingu í skattkerfinu, niðurstaðan varð hins vegar önnur. Ég stend að sjálfsögðu að þeirri niðurstöðu sem kynnt er í fjárlagafrumvarpinu eins og allir aðrir í stjórnarmeirihlutanum. Ég verð því að hryggja hv. þingmann með því að ég mun líklega ekki greiða tillögu hans varðandi hátekjuskatt atkvæði mitt við afgreiðslu í fjárlaganefnd.  Ég tel að mistök hafi verið gerð í hagstjórninni á síðasta kjörtímabili í skattamálunum eins og svo mörgu öðru og við erum að súpa seyðið  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í umræður um mat hv. þingmanna á ræðum annarra hv. þingmanna. Hins vegar hef ég dálítið gaman af því þegar hv. þingmenn koma hér upp og miðla okkur af visku sinni og smekk og mati á málefnalegum umræðum. Ég tel að það sé ágætisinnlegg í umræðuna og það segir kannski sitt um umræðuefnin sem fólk velur sér í þessari pontu. Ég ætla núna að leggja mitt mat á þær umræður sem hafa farið hér fram í dag.

Nú, má það?

Var ég ekki að hvetja til þess, hv. þingmaður? Var ég ekki að þakka fyrir mat þingmanna og forgangsröðun  Ég held að þessi umræða í dag sýni einmitt þá óvissu sem ríkir um fjárlögin og það er auðvitað stóra málið sem við ræðum hér í dag. Við erum stödd í því sem við köllum 2. umr. fjárlaga en um nánast nýtt plagg er að ræða og því má í raun kalla þetta 1. umr. Ég tek undir þau sjónarmið sem hafa heyrst um þá óvissu sem við erum stödd í og það er í rauninni erfitt að ræða fjárlög af miklu viti þegar tekjuhliðin er enn jafnóljós og raun ber vitni. Kannski er eðlilegt að fólk leggi þá mat á ræður annarra til að tefja tímann. Ég velti því fyrir mér hvort ekki væri hreinlegra að veita ríkissjóði fjárheimild fram yfir áramót og gefa þinginu þannig aukinn tíma til að vinna fjárlögin betur þó að þeirri vinnu yrði ekki lokið fyrr en í janúar. Nefndarálit minni hlutans sýnir vel þessa óvissu og varpar skýru ljósi á þá klípu sem við Íslendingar erum í, alveg sama hvar í flokki við stöndum. Á sama tíma og tekjur ríkissjóðs dragast saman eykst þrýstingur á útgjöld til velferðarmála eins og segir í áliti minni hlutans, með leyfi forseta: „Tekjur ríkissjóðs munu dragast verulega saman á sama tíma og þrýstingur á aukin útgjöld til velferðarmála mun aukast vegna versnandi ástands í þjóðfélaginu.“ Stærsta viðfangsefni fjárlaganna er auðvitað hvernig við komumst út úr þessari kreppu án þess að missa grundvallarstoðir samfélagsins, það sem við köllum velferðar- og menntakerfi, undan okkur. Það mundi ég kalla óafturkræf samfélagsspjöll. Þessi fjárlög, ókláruð eins og þau eru, skipta miklu fyrir framtíðina. Okkar hlutverk er ekki aðeins að koma okkur út úr þessari efnahagskreppu heldur líka að gæta þess að þjóðin missi ekki það sem hún hefur byggt upp hvort sem það eru skólar, heilbrigðisþjónusta eða almannatryggingar. Okkar hlutverk er að gæta hagsmuna þjóðarinnar og það er eðlilegt að við horfum á þessi fjárlög í því samhengi sem þau eru sett. Þ.e. þau eru sett í kreppu sem kemur í kjölfar loftbólugóðæris sem sprakk framan í okkur þegar bankarnir hrundu í byrjun október. Eins og kemur fram í nefndaráliti minni hlutans hafa sumir haldið því fram að miðað við umfang efnahagskerfis eigi Íslendingar nánast heimsmet í bankahruni. Það kemur kannski ekki á óvart miðað við hin frægu höfðatölufræði. Erlendir fjölmiðlar lýsa íslenskri þjóð eins og hún sé í áfalli enda hefur sjálfsmynd Íslendinga verið snúið á hvolf á einni nóttu. Í hópi ríkustu þjóða heims í gær og skuldar hvað mest í dag. Það er ekki nema von að fólk kalli eftir aðgerðum enda er það almenningur sem núna borgar brúsann fyrir ævintýramennsku fjármálamanna, bankastjóranna sem brostu allan hringinn meðan Icesave-reikningarnir möluðu gull. Þeir hringdu á föstudegi til að vita hvað mikið af peningum hefði runnið inn en þessir peningar hafa allir runnið út aftur. Þetta eru sömu auðmennirnir og eignuðust hlut hver í öðrum í frumskógi krosseignatengsla og lánuðu sjálfum sér peninga til að kaupa meira loft. Nú eru niðurskurðarfjárlög á borðinu sem eru viðbrögð við þessu. Við höfum kallað eftir pólitískum aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Við höfum kallað eftir kosningum. Við höfum kallað eftir því að mistök séu viðurkennd. Við höfum kallað eftir því að horfið verði frá þeirri stjórnarstefnu sem hér hefur verið, byggðri á frjálshyggju og meðvitaðri pólitískri afskiptaleysisstefnu, en það gerist ekki neitt. Ríkisstjórnin situr sem fastast og segir ekki af sér. Hún lætur kenningar á flot um að einstökum ráðherrum verði hrókerað til, sem kalla má smjörklípu eins og hún var einhvern tíma skilgreind. Einu breytingarnar sem eru boðaðar er að ef Sjálfstæðisflokkurinn snúist ekki í afstöðu sinni til Evrópusambandsins sé stjórnarsamstarfinu sjálfhætt. Því er ekki sjálfhætt þegar ríkisstjórnin er búin að keyra þjóðina í þrot. Þá er ekki ástæða til að hætta. Aðgerðirnar hafa verið að fallast á þá afarkosti sem okkur voru settir vegna Icesave-reikninganna - en þeir eru auðvitað stórt vandamál í þessum fjárlögum því þá þarf væntanlega að greiða - fallast á kröfur Evrópusambandsins og viðurkenna tilskipun ESB um innstæðutryggingu gegn óljósum fyrirheitum um að tillit verði tekið til okkar erfiðu aðstæðna. Það er ekkert skrýtið að Evrópusambandið hafi ekki viljað láta reyna á málaferli vegna Icesave-samninganna. Auðvitað vildi Evrópusambandið ekki taka þá áhættu að réttaróvissa skapaðist um tilskipunina um innstæðutryggingu. Þetta hafa íslensk stjórnvöld fallist á og þar með senda þau ákveðin skilaboð út í heiminn um að ekki verði látið reyna á málið fyrir dómstólum þó að þeim möguleika sé haldið opnum í orði. Um þetta fjallaði forseti lagadeildar Háskóla Íslands, Björg Thorarensen, m.a. í ræðu á fullveldisdaginn. Í máli Bjargar kom fram, með leyfi forseta, að: „ESB-ríkin voru ófáanleg til að fallast á að úr þessum ágreiningi yrði skorið eftir löglegum leiðum. Augljóslega hefði málið vakið óróa innan Evrópusambandsríkjanna og vakið athygli allra á því að engar Evrópureglur eru til sem mæla fyrir um ríkisábyrgð á bankainnstæðum. Í ofanálag voru skilyrði fyrir aðstoð Alþjóðgjaldeyrissjóðsins spyrt saman við þessar deilur um ríkisábyrgð innstæðna, svo íslensk stjórnvöld áttu engra kosta völ. Það var ekki um annað að ræða að gangast undir þá þvingun að taka lán sem rennur að hluta til þess að ábyrgjast greiðslur tryggingasjóðsins, nokkuð sem ríkinu ber engin lagalega skylda til, hvorki eftir Evróputilskipun né öðrum þjóðréttarreglum. Samningar af þessum toga eru á lögfræðimáli kallaðir nauðungarsamningar, ekki aðeins í okkar lögum heldur einnig í þjóðaréttinum, og slíkir samningar eru raunar ógildanlegir.“ En það var ákveðið að láta ekki á þetta reyna og treysta frekar á náð og miskunn um að tekið yrði tillit til okkar sérstöku aðstæðna. Þetta er enginn smáreikningur sem við vitum þó ekki enn hver verður, allt að 640 milljarðar, 660 milljarðar jafnvel, og um leið erum við ræða þessi niðurskurðarfjárlög þegar við erum búin að gefa þetta eftir. Á sama tíma og þetta er gert virðast málaferli gegn Bretum vegna beitingar hryðjuverkalaga vera stopp og ekkert að gerast. Búið er að ræða það í þessum sal. Rík ástæða er þó til að standa í lappirnar í því máli enda hafa bresk stjórnvöld með aðgerðum sínum valdið miklum skaða og það er morgunljóst að eignir Landsbankans í Bretlandi hafa rýrnað við þennan gjörning, eignir sem annars hefðu gengið upp í Icesave-skuldbindingarnar sem íslenskur almenningur þarf nú að borga. En það gerist ekkert í því heldur, er það? Allir taka því bara rólega í ríkisstjórninni. En það var reyndar eitt gert. Leitað var eftir fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og það kemur ekki á óvart að skilmálar hans bera vott um að þar eru auðvitað á ferð varðhundar fjármagnsins en ekki almannahagsmuna. Þar er kveðið á um hina metnaðarfullu áætlun í ríkisfjármálum sem á að bera vott um aðhaldssaman rekstur sem þýðir á mæltu máli niðurskurður. Þetta frumvarp sprettur upp úr því ömurlegu ástandi sem íslenskur almenningur kallaði ekki yfir sig nema kannski með því að kjósa þá flokka sem sitja enn í ríkisstjórn. Þetta er til marks um blóðugan niðurskurð sem á eftir að bitna á íslenskum almenningi, því miður, óttast ég, um nokkra framtíð. Hins vegar er enn þá mikil óvissa um tekjuhlið frumvarpsins. Hv. þm. Magnús Stefánsson fór í ræðu sinni yfir skuldir ríkissjóðs eins og minni hlutinn í fjárlaganefnd hefur reiknað þær út samkvæmt þeim óljósu forsendum sem liggja fyrir en í nefndaráliti minni hlutans er gerð talsverð grein fyrir þessu. Þar hefur minni hlutinn leitast við að leggja lauslegt mat á lánsfjárþörf ríkissjóðs. Að vísu vantar, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, allar grunnforsendur til þess að matið geti talist nákvæmt og ekki tekið tillit til krafna ríkisins. Ég ætla ekki að fara að endurtaka mál hv. þm. Magnúsar Stefánssonar en hins vegar eru þetta óhugnanlegar tölur og er rætt um að fjármögnunarþörf ríkisins til ársloka 2011 gæti numið samkvæmt þessu mati að minnsta kosti 1.700 milljörðum kr. ef gengið er út frá þeim forsendum sem minni hlutinn gefur sér í þessu áliti. Þetta eru auðvitað risavaxnar tölur. Tekjuhlið frumvarpsins er óljós. Gert er ráð fyrir um 395 milljörðum í tekjur í núverandi drögum en samkvæmt áliti minni hlutans er ekki ólíklegt að þær gætu verið ofmetnar. Enn hefur ekki gefist tími til að ræða tekjuhlið í efnahags- og skattanefnd enda gríðarlegt álag á þeirri nefnd um þessar mundir og hefur hún vart undan að fjalla um frumvörp sem á að afgreiða fyrir jól. Hér hefur verið kallað eftir tillögum. Í breytingartillögum meiri hlutans er gert ráð fyrir að hækka tekjuskatt um 1% en ekki minnst á hátekjuskatt sem gæti lagst á laun t.d. yfir hálfri milljón. Reyndar sagði formaður annars stjórnarflokksins nú á dögunum að hátekjuskattur væri fyrst og fremst táknrænn og jöfnuður er þá líklega almennt táknrænn því að hátekjuskattur gengur einmitt út á að jafna byrðir, dreifa skattbyrðinni á réttlátari hátt. En þar er ekki gerð tilraun til þess heldur er tekjuskattur hækkaður á alla jafnt. Síðan er að sjálfsögðu boðuð aukin skattheimta í frumvarpinu með auknum sjúklingasköttum, auknum komugjöldum í heilbrigðisþjónustu, og því má segja að almenningur borgi skuldir útrásarvíkinganna. Á sama tíma eru skattarnir hækkaðir flatt og skuldir almennings vaxa með verðtryggðum húsnæðislánum og ekki hefur verið ráðist í neinar aðgerðir til að vinna gegn því að öðru leyti en því að fólk getur lengt í hengingarólinni, geymt skuldirnar og safnað þeim upp. Mig langar að ræða sérstaklega um þann niðurskurð sem boðaður er í frumvarpinu og þó að ég hafi aðeins nefnt aukin komugjöld í heilbrigðiskerfinu ætla ég svo sem ekki að ræða heilbrigðismálin í löngu máli. En auðvitað vekur miklar áhyggjur sá mikli niðurskurður sem er boðaður í starfsemi Landspítala – háskólasjúkrahúss um 2 milljarða. Það veldur ekki síst áhyggjum af því að í nýlegri frétt frá 13. nóvember sl. kemur fram í Morgunblaðinu að spítalinn verði rekinn með 1.500 millj. kr. halla á þessu ári. Er sá halli ekki síst sökum gengisins og innkaupa á lyfjum og tækjum eða um það bil 1.200 millj. af þessum 1.500 millj. kr. halla. Það er auðvitað áhyggjuefni að á sama tíma og þessi aðalspítali landsins er rekinn nú þegar með 1.500 millj. kr. halla er boðaður 2 milljarða niðurskurður þannig að það er alveg ljóst að eitthvað verður undan að láta og það verður þá að sjálfsögðu þjónustan við sjúklinga. Boðaður er 209 millj. kr. niðurskurður á heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og 270 millj. kr. niðurskurður á heilsugæslustöðvum almennt. Alls eru skornir tæpir 7 milljarðar af heilbrigðisráðuneytinu. Það er auðvitað hætt við því að ekki aðeins eigi þjónustan eftir að skerðast og ekki aðeins eigi sjúklingar eftir að borga meira fyrir að verða veikir heldur er hætt við því að öll þróunarverkefni, t.d. samningurinn sem verið hefur í gildi við Akureyrarbæ um heilsugæslu, missi vind úr seglum eða falli niður. En heilbrigðismálin eru þó ekki aðalefni mitt heldur niðurskurður í menntamálum upp tæplega 4,4 milljarða. Í fyrra fjárlagafrumvarpinu - ég kalla það fyrra fjárlagafrumvarpið því að ég tel þetta ekki vera sama plagg og var lagt fram í byrjun október - var gert ráð fyrir aukningu til háskólanna, reyndar mestri aukningu til hins einkarekna háskóla, Háskólans í Reykjavík, eða 24% en 18,5% hækkun til sameinaðra háskóla, HÍ og KHÍ, og 17,2% til HA. En nú er í staðinn kominn flatur niðurskurður á skólana auk þess að framlögum til rannsókna hefur verið frestað. Þar vegur mjög þungt 655 millj. kr. frestun á framlagi til rannsókna í Háskóla Íslands. Eins og hv. þingmenn rekur minni til var sá samningur boðaður með pompi og prakt í fyrra og sáu þá forsvarsmenn skólans loksins fram á að geta sig hrært eftir áralanga sveltistefnu vegna þess að skólanum hafði verið mjög þröngur stakkur sniðinn. Þetta er þó ekki eini niðurskurðurinn heldur er framlag til rekstrar háskólans lækkað um 270 millj. og háskólasjóðurinn sem sinnt hefur ungu fræðafólki og nýdoktorum er skorinn um 118 millj. kr. Það er auðvitað grátlegt eftir að skólinn sá loks fram á bjartari tíma eftir áralanga sveltistefnu þar sem margar námsgreinar höfðu orðið mjög illa úti og lent í ódýrasta flokki reiknilíkansins. Og því miður hefur ástandið verið þannig að ekki hefur verið mögulegt að ráða kennara í margar greinar í stað þeirra sem hætt hafa og kennslu hefur verið haldið úti með ódýrasta mögulega vinnuafli sem eru stundakennarar með enga rannsóknarskyldu og eru vinnuþrælkaðir oft og tíðum. Þó að háskólunum hafi fjölgað hér á landi hafa tækifærin verið takmörkuð fyrir unga fræðimenn og nýdoktora sem snúa heim úr námi. Tækifærin eru mjög takmörkuð í sumum fræðigreinum. Eins og þinginu ætti að vera kunnugt um er hörð alþjóðleg samkeppni í fræðaheiminum og þar skiptir gríðarlegu máli að geta haldið þessu unga fólki heima og að lögð sé rækt við séreinkenni hvers fræðasamfélags. Með þessum ákvörðunum, sem ekki munu aðeins gilda í ár eða næsta ár heldur hafa áhrif langt fram í tímann því að boðaður hefur verið frekari niðurskurður á næstu árum, horfum við fram á mjög slæma tíma fyrir íslenskt fræðasamfélag og þá er ég náttúrlega ekki bara að tala um Háskóla Íslands. Rannsóknarsamningi við Háskólann á Akureyri er frestað og sparað er eftir því. Öllum rannsóknarsamningum við háskóla er frestað og sparað í rekstri. Fallið er frá sérstökum framlögum til fræðasetra Háskóla Íslands og það langar mig að ræða sérstaklega. Þar eru 24 milljónir sem vissulega er lág tala en þar er um að ræða Háskólasetur Snæfellsness, Háskólasetrið á Hornafirði, Rannsókna- og fræðasetur Háskóla Íslands á Húsavík, Rannsóknasetur Háskóla Íslands í landnýtingu og Fræðasetur Háskóla Íslands á Austurlandi. Þessi setur hafa verið mjög mikilvægar miðstöðvar fyrir landsbyggðina. Þarna hefur verið unnið mikið starf fyrir lágmarksfjármagn. Unnið hefur verið að fjölda nýsköpunarverkefna en framlög ríkisins á flestum setrunum, líklega utan eins, hafa miðast við rekstrarkostnað og laun eins forstöðumanns. Þessir forstöðumenn hafa síðan aflað viðbótartekna og getað skapað þannig fleiri störf. Þessi setur hafa verið í miklu samstarfi við stofnanir og fyrirtæki í sínum heimabyggðum þannig að þarna er mikilvæg atvinnuskapandi starfsemi, sprotastarfsemi, sem byggir á nýsköpun á landsbyggðinni skorin niður í einu vetfangi um 24 millj. kr. Það er vissulega rétt að staðan er þröng og skera þarf niður. En stóra málið er kannski það að hér hafa menn haft uppi stór orð og þá er ég að tala um þingmenn og ráðherra ríkisstjórnarinnar sem hafa staðið hér og annars staðar og rætt um menntun og rannsóknir sem leið út úr kreppunni. Þeir hafa sagt að það sé mjög mikilvægt að efla og verja skóla og rannsóknarstofnanir þegar sverfur að því að þar liggi tækifærin, tækifæri til atvinnusköpunar, þekkingarsköpunar og verðmætasköpunar fyrir íslenskt samfélag. En hvað er gert hér? Jú, það er frestað öllum rannsóknarsamningum. Þekkingarsköpuninni sem á að koma okkur út úr kreppunni er skotið á frest og væntanlega verðmætasköpuninni líka. Störfin sem hefðu getað orðið til verða ekki til. Ég spyr: Hvað varð um nauðsyn þess að halda fólki hér heima? Það eru ekki mörg tækifæri þegar við horfum á þennan niðurskurð á rannsóknum. Rannsóknarsamningarnir höfðu nefnilega gefið mörgum von um að tækifæri væru fram undan en þau eru tekin burtu. En ég vil bara minna á orð sendiherra Færeyja hér á landi sem talaði á málþingi hjá BSRB á dögunum um kreppuna sem þar var. Lærdómur okkar, sagði hún, var sá að peningur kemur aftur en fólk kemur ekki aftur. En við ætlum ekki að læra neitt af Færeyingum heldur ætlum við bara að reyna að skera sem mest sem hraðast niður og koma okkur þannig út úr kreppunni. En á þessum tíma gætum við misst fólk út og það kemur ekki aftur. Ég gæti rætt um margt í kaflanum um menntamálin og ljóst er að það verður mjög þröngt í búi hjá framhaldsskólunum sem fá þennan flata niðurskurð. Að auki er öll forfallakennsla skorin niður um 126 millj. sem þýðir að ef framhaldsskólakennari forfallast þurfa skólarnir að leysa það innan búðar. Miðað við að reksturinn hefur verið þröngur hingað til sé ég ekki að það sé nokkurt svigrúm fyrir skólana að skipuleggja starf sitt þannig að nemendur geti fengið þá kennslu sem þeim ber. Þetta á því eftir að skila sér í skertri þjónustu við framhaldsskólanema þessa lands. Íslenskukennsla fyrir útlendinga þar sem verið hafa metnaðarfull markmið um gerð námskrár - en hér hafa verið höfð uppi stór orð um mikilvægi íslenskunnar og við ræddum íslenska málstefnu í fyrri umræðu á dögunum - er skorin niður um 130 millj. kr. sem er mjög stór hluti af þeim pakka. Svo eru það framlög til Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Þar færist nú enn fjör í leikinn því að þar er nú skorið niður um 1.769 millj. Ég spyr: Hvaða forgangsröðun er þetta? Búið er að ræða mikið í þessum sal - bara á síðustu dögum og vikum - um nauðsyn þess að efla þurfi lánasjóðinn, sérstaklega núna þegar fólk mun streyma í nám í mjög erfiðum aðstæðum á vinnumarkaði. Rétt er að benda á að grunnframfærsla á mánuði fyrir barnlausan einstakling sem býr í eigin húsnæði er 100.600 kr. og samkvæmt lögum um lánasjóðinn á sjóðurinn að gera lánsmönnum kleift að framfleyta sér. Þeir eiga sem sagt að geta séð fyrir sér með 100.600 kr. Það sér auðvitað hver maður að það er ekki auðvelt fyrir nokkurn að lifa af þeirri fjárhæð einni saman í samfélaginu um þessar mundir. Og auðvitað er löngu kominn tími á að endurskoða framfærslugrunninn sem þessi framfærsla byggist á og höfum við lagt fram tillögu um það. Fyrir henni hefur ekki verið mælt þótt hún hafi reyndar komið fram talsvert áður en þau stjórnarfrumvörp sem tekin hafa verið inn með afbrigðum í „lange baner“ á síðustu dögum. Það er svo merkilegt að þingmannamálin þau sitja eftir þó að þau komi fram á réttum tíma. Það er alveg ótrúleg þróun miðað við þau stóru orð sem höfð hafa verið uppi um að nú eigi nú aldeilis að gera þingið betra og þingmannamál eigi að sjálfsögðu að hafa sama forgang og stjórnarfrumvörp. Maður veltir fyrir sér hvað búi nú að baki þeim orðum. Líklega ekki neitt frekar en að baki þessum fjárlögum. Þá vil ég minna á að það er auðvitað löngu kominn tími á að endurskoða allt þetta kerfi og breyta því í átt sem tíðkast á Norðurlöndum með mánaðarlegum greiðslum í stað yfirdráttarkerfis sem miðast aðallega við að bankarnir fái vaxtatekjur af námsmönnum og ríkið greiði námsmönnum vaxtastyrk. Námsmannahreyfingarnar eru löngu búnar að benda á þetta og berjast fyrir þessu árum saman. En ég sé hreinlega ekki að það stefni í nokkrar breytingar á lánasjóðnum miðað við þennan niðurskurð og miðað við að frumvarp okkar um þetta efni hefur ekki heldur verið tekið á dagskrá af skrýtnum ástæðum þó að það hafi líka verið lagt fram fyrir þann frest sem settur var á frumvörp sem mæla átti fyrir á þessu þingi. Svona getur nú atburðarásin verið ótrúleg á þinginu. Ég hefði haldið að það væri hagur ríkisins að fólk færi í nám, fólk sem er án atvinnu, og tækist þannig á við ný og ögrandi viðfangsefni. Þá þarf Lánasjóður íslenskra námsmanna að vera grundvallarstoð. Mín skoðun er sú að það ætti í rauninni að efla lánasjóðinn og gera fleirum kleift að sækja sér nám. T.d. mætti breyta úthlutunarreglum þannig að fólk yfir tvítugu gæti sótt um lán til að ljúka námi í framhaldsskóla. En það er ekki hægt núna heldur er lánshæft nám eingöngu talið vera á háskólastigi. Ef við meinum eitthvað með því að skólarnir eigi að vera okkar bjargráð í kreppunni verðum við að láta gjörðir fylgja orðum. 4 milljarðar kr. eru skornir niður í menntamálum. Við ætlum að nota 385 milljarða í að endurfjármagna bankana. Við ætlum að borga Icesave-reikninga fyrir allt að 660 milljarða. Við ætlum ekki að fara í mál. Við ætlum ekki að láta reyna á Evróputilskipunina. Við ætlum ekki að reyna að komast að því hvort það sé virkilega hægt að skuldbinda heila þjóð til þess að greiða reikninga þegar allt fjármálakerfið fer á hausinn. Við ætlum ekki að láta á það reyna. Nei, við ætlum að borga þetta. Svo ætlum við að endurfjármagna Seðlabankann fyrir 150 milljarða en við ætlum að skera menntakerfið niður fyrir 4 milljarða. Ég skil alveg tilganginn. Það á að reyna að lágmarka hallann á ríkissjóði. En við verðum líka að velta fyrir okkur hvort við séum komin svo langt í því að lágmarka hallann á ríkissjóði að afleiðingarnar gætu orðið óafturkræfar fyrir þjóðina. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti á í ræðu sinni að það væri hægt að skipuleggja sparnaðinn betur og það væri hugsanlega hægt að skera meira niður á kostnaðarliðnum Varnarmálastofnun. En hún kostar eftir sparnað 1,2 milljarða. Hér hefur verið rætt um sendiráð sem kosta 2,3 milljarða. Það má auðvitað velta því fyrir sér hvort ekki væri ástæða til að leggja niður t.d. sendiráð okkar í Brussel fyrir NATO. Ég sé nú ekki annað en að það væri ágætur sparnaður. Mönnum hefur orðið nokkuð tíðrætt um aðstoðarmenn landsbyggðarþingmanna í dag en ég sé fyrir mér að það væri nú hægur vandi að skera niður þessa tólf pólitískt ráðnu aðstoðarmenn ráðherra sem ég veit ekki betur en að séu á ágætislaunum, 700 þús. kr. eða eitthvað þar um bil var það einhvern tímann. Það mætti þá jafnvel lækka þá í launum eins og aðra sem verða fyrir launalækkun núna. Auðvitað má víða spara, ég ætla ekki að gera lítið úr því, en það er forgangsröðunin sem skiptir máli og við þurfum að horfa þar til framtíðar. Við þurfum að gæta að undirstöðunum og við erum búin að ræða það oft í þessum sal, stjórnarþingmenn og stjórnarandstöðuþingmenn, að það sé nú gott að þegar á okkur skellur kreppa höfum við þessar undirstöður og öllum þykir skyndilega mjög vænt um velferðarsamfélagið. En undirstöðurnar eru ekkert náttúrulögmál sem standa án þess að um þær sé hugsað. Það er mjög erfitt að skuldsetja ríkissjóð, ekki síst fyrir Íslendinga sem ortu Hávamál: „Blóðugt er hjarta þess er biðja skal sér í mál hvert matar.“ Ég er viss um að þannig líður okkur öllum sem horfum á þessa skuldsetningu og lántöku af því að við förum hér bónleið til búðar og biðjum um peninga, ég er viss um að það leggst ekki vel í fólk. Þótt erfitt sé að skuldsetja ríkissjóð finnst mér líklegt að þessi niðurskurður muni valda meiri skaða en hann gefur til kynna sem tölur á blaði í breytingartillögum við fjárlagafrumvarp. Ef við tálgum utan af undirstöðunum gætum við lent í því að stoðirnar halda ekki lengur og byggingin hrynur öll ofan á okkur. Hér verðum við því að stíga varlega til jarðar. Ég ítreka þá skoðun mína að þessi fjárlög þurfa frekari vinnu. Ég tel í ljósi þeirra sérstöku aðstæðna sem við eigum við að glíma að það ætti að skoða þá leið sem ég nefndi í upphafi, þ.e. að veita ríkisstjórn afmarkaðar fjárheimildir þangað til þing lýkur fjárlagavinnu, sem gæti t.d. orðið um miðjan janúar. Þá væri hægt að leggja meiri vinnu af hálfu þingsins í fjárlögin og hægt að skoða nákvæmlega hvar skera má niður og hvar ekki. Hugsanlega væri hægt að draga úr álögum á sjúklinga eins og hér hefur verið nefnt. Hugsanlega væri hægt að komast hjá einhverjum af þeim niðurskurði sem áætlaður er. Ég nefni sem dæmi að þær 24 millj. sem skornar eru niður við þekkingarsetur á landsbyggðinni. Ég tel að þetta frumvarp krefjist ítarlegri vinnu, að þessar breytingartillögur kalli á ítarlegri breytingartillögur á móti. Það er á ábyrgð þingsins að gefa þessu meiri tíma og beita þá bráðabirgðaákvæðum þangað til hægt verður að ljúka gerð fjárlaga því að þessi fjárlög sem hér eru afgreidd eru alls ekki fullnægjandi plagg. Ég tel þau ekki fullnægjandi plagg og ég tel að þingið þurfi meiri tíma til að fara yfir þau. Ég vil bara minna á það sem ég sagði áðan um tekjuhliðina sem enn er ekki búið að ræða í nefnd og er mjög óljós. Það er því tillaga mín hér og væri áhugavert að heyra hvort umræðan muni snúast þannig og hvort einhver hv. þingmaður eigi eftir að koma á eftir mér og leggja mat út frá sínum góða smekk á það sem hér hefur verið fært fram.

Frú forseti. Eins og fram hefur komið í máli fjölmargra þingmanna fjöllum við um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2009 út frá býsna sérstökum forsendum. Bent hefur verið á að í raun hafi verið lagt fram nýtt frumvarp til fjárlaga. Hér eru vinnubrögðin algerlega ný af nálinni og því er brugðið við að við stöndum á svo sérstökum tímamótum að sérstök vinnubrögð þurfi til að mæla fyrir fjárlagafrumvarpi. Þetta er látið heita svo að hér séu á ferðinni breytingartillögur frá meiri hluta fjárlaganefndar við frumvarp ríkisstjórnarinnar til fjárlaga. Á þskj. 338 eru prentaðar breytingartillögur við frumvarpið frá meiri hluta fjárlaganefndar. Öllum er hins vegar ljóst, enda hefur það komið fram í umræðunni og í skýringum, að hér eru ekki á ferðinni breytingartillögur frá meiri hluta fjárlaganefndar. Hér er á ferðinni nýtt fjárlagafrumvarp frá ríkisstjórninni og við þær aðstæður hefði verið eðlilegt að hæstv. fjármálaráðherra hefði kallað til baka frumvarp sitt til fjárlaga og mælt fyrir nýju frumvarpi miðað við algerlega gerbreyttar forsendur. Um það mál hefðu þá átt að fara fram þrjár umræður eins og ævinlega um lagafrumvörp. Þetta er skemmri skírn, ítarlegum breytingartillögum er dreift án þess að þær hafi verið ræddar af nokkru viti í nefndum, hvorki í fjárlaganefnd og enn síður einstökum fagnefndum sem fjalla jú um fjárlagatillögur viðkomandi málaflokks. Ég gagnrýndi áðan í andsvari við hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur að engin umræða hefði farið fram um þær breytingartillögur sem hér eru gerðar, t.d. á samgöngupakkanum á vettvangi samgöngunefndar. Þó hafði nefndin að sjálfsögðu fengið til umfjöllunar þann hluta frumvarpsins sem lýtur að samgöngumálum. Slík vinnubrögð tel ég ekki vera til eftirbreytni. Ég minnist þess að hv. þm. Gunnar Svavarsson, formaður fjárlaganefndar, hafði um það stór orð og mikil og miklar heitstrengingar við umræðu um fjárlagafrumvarpið í fyrra að nú ætti aldeilis að breyta vinnubrögðum. Nú sjáum við hvernig hann hefur breytt vinnubrögðum við fjárlagagerðina. Hann tekur við plaggi frá fjármálaráðuneytinu, setur stafina sína á það og segir: Hér eru breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar. Þetta eru vinnubrögð sem við gagnrýnum. Vel kann að vera að sú gagnrýni falli ekki í góðan jarðveg hjá stjórnarliðum og ýmsir þingmenn stjórnarflokkanna koma hér upp og gefa okkur úr stjórnarandstöðunni einkunn fyrir málflutning okkar, en ég held að innst inni séu þingmenn stjórnarflokkanna sammála okkur í því að svona eigi ekki að vinna þessa hluti. Nú erum við ekki að gera lítið úr því að aðstæður í efnahagslífinu hafa gerbreyst frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram 1. október og á þeim málum þarf að taka með öðrum hætti en við hefðum gert við eðlilegar og venjulegar kringumstæður. Þá hefði að mínu viti verið skynsamlegt að fara þá leið, sem m.a. kom fram hjá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur nú rétt áðan, að leggja ítarlega vinnu í nýtt fjárlagafrumvarp á vettvangi fjárlaganefndar. Menn hefðu þá þurft að taka sér þann tíma sem þarf til að vinna slíkt og kafa ofan í forsendur málsins, því að þær liggja ekki fyrir, og afgreiða þá frekar greiðsluheimildir til ríkissjóðs þannig að unnt yrði að standa við skuldbindingar svo sem launagreiðslur og samningsbundnar greiðslur um áramót en að nýtt fjárlagafrumvarp yrði afgreitt hér á fyrstu vikum nýs árs og þá á grundvelli allra þeirra upplýsinga sem eðlilegt er að þingið hafi undir höndum þegar fjallað er um fjárlagafrumvarpið. Svo hefur verið bent á það í umræðunni að í raun er þetta fjárlagafrumvarp afurð frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hann setur skilmála um hvað má vera í fjárlagafrumvarpinu, hvert umfang ríkisrekstursins má vera og hæstv. forsætisráðherra hefur jafnvel boðað að frekari tillögur um niðurskurð komi til álita. Við ræðum útgjaldaramma fjárlaganna fyrir árið 2009 og á sama tíma og það er gert hefur hæstv. forsætisráðherra boðað að til enn frekari niðurskurðar kunni að koma. Hvar á hann að koma fram og hvenær á hann að koma fram og hvernig á að vinna hann á vettvangi Alþingis? Eða verður það með sama hætti að meiri hluti fjárlaganefndar tekur við tilbúnu plaggi - kannski ekki í það skipti frá fjármálaráðuneytinu heldur frá forsætisráðuneytinu - um enn frekari niðurskurð, án þess að það fái í raun og veru nokkra yfirlegu og án þess að menn hafi nokkurt ráðrúm til að spyrja eðlilegra og gagnrýnna spurninga um hvað er á bak við þær tillögur sem fjallað er um? Hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir gagnrýndi okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sérstaklega, einkum og sér í lagi hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúa okkar í fjárlaganefnd, fyrir að leyfa okkur að gagnrýna tillögur ríkisstjórnarinnar en hafa engar tillögur á móti. Ég vil segja af fullum þunga, en líka í fullri vinsemd, að mér finnst ekki manndómsbragur að því hjá hv. þingmanni að koma með slíka palladóma. Hv. þm. Jón Bjarnason, eins og aðrir þingmenn stjórnarandstöðuflokkanna, hefur fengið ákaflega lítið ráðrúm og lítinn tíma til að fara yfir gerbreyttar forsendur, gerbreytt fjárlagafrumvarp. Engu að síður leggja þingmenn stjórnarandstöðunnar sig að sjálfsögðu fram um að vinna í samræmi við sannfæringu sína og stefnu flokka sinna við að koma áherslum sínum á framfæri og ekki er hægt að ætlast til þess að um leið og þeir bregðast við tillögum meiri hlutans, sem koma beint úr ráðuneytinu og hafa enga umfjöllun fengið á vettvangi nefndarinnar svo heitið geti, séu þeir tilbúnir með alveg nýjar tillögur úr eigin ranni. Það er ekki sanngjarnt að gera kröfur um það, sérstaklega í ljósi þess að ekki liggja fyrir neinar almennilegar forsendur fyrir því sem hér er lagt til. Við, þingmenn úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, höfum vakið máls á nokkrum þáttum sem við erum ósátt við í þeirri forgangsröðun sem birtist í endurskoðuðu fjárlagafrumvarpi. Við gerum okkur grein fyrir því að með falli í tekjum hins opinbera og breyttum forsendum í kjölfar hruns í efnahagslífinu eru nýjar forsendur. Við erum ekki að gera lítið úr því en teljum að forgangsröðunin hefði mátt vera önnur við niðurskurðinn og við erum ekki endilega sammála því mati sem kemur fram hjá ríkisstjórninni um hversu umfangsmikill niðurskurðurinn á að vera. Við bendum á að hér hefur verið settur einhver rammi af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Við erum ekki sammála forsendunum sem þar eru gefnar og teljum að allt of bratt sé farið í þessa hluti og líkur séu á því að þessi gríðarlegi niðurskurður muni heldur magna efnahagskreppuna þegar á næstu missirum og árum en ella. Þegar horft er fram á verulegt tekjutap einstaklinga og fjölskyldna á næstunni, stóraukið atvinnuleysi, atvinnuleysistölur sem við höfum ekki séð á Íslandi um áratuga skeið, ef nokkurn tíma, verður að haga hagstjórninni þannig að hið opinbera reyni að draga úr þessum geigvænlegu áhrifum en ekki magna þau. Hvernig er það gert? Það er frekar gert með því að hið opinbera, ríki og sveitarfélög örvi efnahagsstarfsemina með ýmsum hætti og tryggi að fólki sé ekki sagt upp í hópum, hundruðum eða þúsundum saman, heldur haldi uppi starfsemi, bæði rekstri og framkvæmdum til þess einmitt að halda hjólum efnahags- og atvinnulífsins gangandi. Það þýðir að sjálfsögðu að hið opinbera verður að taka á sig meiri skuldaaukningu en ríki og sveitarfélög taka á sig í venjulegu árferði. Það segir sig sjálft. Þá komum við aftur að því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur sett skilmála. Ég minni á að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði vorum ósátt við þá aðgerð og töldum ekki - og fórum yfir rökin fyrir því í ítarlegu máli - að sú leið væri skynsamleg fyrir okkur, a.m.k. ekki í því umfangi sem gert var gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og ég held að þar sé m.a. komin orsökin eða hluti af orsökinni fyrir því hvernig komið er fyrir okkur. Við horfum á geigvænlegar lántökur með miklum vaxtakostnaði á næsta ári og áreiðanlega ekki síður árið 2010, sem nemur jafnvel allt að fjórðungi af umfangi fjárlaganna, að fjórða hver króna af fjárlögunum fari í afborganir eða vexti af þessum skuldbindingum. Við leyfum okkur, virðulegi forseti, að gagnrýna það og vel kann að vera að þingmenn stjórnarliðsins vilji setja undir sig hausinn og fara í þennan niðurskurð og þennan slag og segja, eins og oft heyrist í þessum sölum, að ekki sé um neitt annað að ræða, við verðum að fara í þetta. Þeir kunna að hafa þessa skoðun en við teljum, eins og margoft hefur komið fram, að það sé ekki endilega rétta leiðin. Við höfum bent á að verið er að fara í verulegan niðurskurð í velferðarkerfinu og menntakerfinu, og blóðugt er að sjá hvað þar er gengið gassalega fram á sama tíma og stjórnarherrarnir segja að einmitt á samdráttartímum, þegar horft er fram á vaxandi atvinnuleysi, þurfi að gefa fólki kost á því að afla sér frekari þekkingar, færni og menntunar. Eftirspurn inn í skólakerfið mun vaxa en samtímis, eins og hér hefur verið bent á, eru tennurnar að vissu leyti dregnar úr þessu sama kerfi, hvort sem það er rannsóknarfé og rekstrarfé háskólanna eða Lánasjóður íslenskra námsmanna, þannig að við getum ekki annað en haldið því fram að þessi forgangsröðun og þessar áherslur séu óréttlátar og ekki í anda góðrar jafnaðarstefnu að okkar dómi. Á sama tíma eru álögur í heilbrigðiskerfinu auknar með komugjöldum. Almennar skattahækkanir eru boðaðar, tekjuskattshækkun og útsvarshækkun, sem fara þannig yfir kerfið að þær koma hlutfallslega verr við þá sem hafa lágar og miðlungstekjur en þá sem hafa háar tekjur. Hér hefur því verið hafnað að fara leið hátekjuskatts og því haldið fram að hann sé bara táknrænn, þess vegna hafi það ekkert upp á sig, en ég er ekki viss um að þjóðin sé þeirrar skoðunar. Ég held að þjóðin sé almennt þeirrar skoðunar að eitthvert réttlæti þurfi að vera í málinu og það sé réttlátt að þeir sem hafa háar tekjur, ég tala nú ekki um geysiháar tekjur, leggi meira af mörkum, ekki bara með sömu prósentutölu, sem þýðir eitthvað fleiri krónur, heldur líka hlutfallslega af því að það er einfaldlega af meiru að taka þar. Verðbólgan æðir áfram. Vextir eru gríðarlega háir og fólk tekur á sig aukna greiðslubyrði af húsnæðislánum sínum á sama tíma og það kemur skattahækkun, á sama tíma og launin lækka og kaupmátturinn rýrnar, þannig að allt kemur þetta verst við þá sem hafa lágar tekjur og meðaltekjur. Það er dagljóst, allir hljóta að sjá það, þannig að þessi forgangsröðun er að okkar mati röng. Ég vil gera að umtalsefni málefni sveitarfélaganna, sem við höfum oft fjallað um í haust, og þær erfiðu aðstæður sem þar blasa við. Mörg okkar koma úr sveitarstjórnarumhverfinu og við þekkjum mætavel það sem sveitarfélögin glíma við vítt og breitt um landið. Bæði formaður og varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnar Svavarsson og Kristján Þór Júlíusson, margreyndir sveitarstjórnarmenn, vita nákvæmlega hvar skórinn kreppir í rekstri sveitarfélaganna og hversu erfitt er fyrir mörg þeirra að ná endum saman og að þurfa að vera háð framlögum úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga - ég á enn 23 mínútur eftir, frú forseti, ég vek athygli þingmannsins á því. Hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir sagði að hún teldi óviðunandi hversu mörg sveitarfélög væru háð miklu framlagi úr jöfnunarsjóðnum þegar jafnvel 30%–40% af tekjum þeirra væru framlag úr honum. Rétt er að það er ekki góð staða en nú er ekki tíminn til að krukka í það. Við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson höfum oft rætt um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og hvernig ætti að gera breytingar á honum þannig að hann þjónaði betur hlutverki sínu og stundum verið sammála og stundum ósammála. En ég held að við hljótum að geta verið sammála um að nú verður að tryggja sérstaklega þeim sveitarfélögum sem verst standa viðunandi rekstrarafkomu á næstu missirum, næsta ári, þar næsta ári. Þess vegna finnst mér mjög bagalegt að sérstakt viðbótarframlag í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga upp á 1.400 millj. kr. hafi verið skorið út. Upphaflega var það í tvennu lagi, 700 millj. kr. plús 700 millj. kr., en það er skorið út og nú er það bjargráð ríkisstjórnarinnar að heimila sveitarfélögunum útsvarshækkun til að standa undir tekjutapinu sem verður vegna jöfnunarsjóðsins. Nú er auðvitað ljóst að útsvarshækkun til sveitarfélaga, flöt prósentuhækkun, mun ekki skila sér í sama hlutfalli til sveitarfélaganna og framlög úr jöfnunarsjóði og ég geng út frá því að ætlunin sé að útsvarshækkuninni verði skipt með einhverju móti þannig að hluti af henni komi beint inn í jöfnunarsjóðinn en hluti fari inn í viðkomandi sveitarsjóði í því hlutfalli sem útsvarshækkuninni nemur. Þetta veit ég ekki en hefði þótt fróðlegt að fá upplýsingar frá fjárlaganefndarmönnum um hvernig þetta er hugsað eða hvort þessi 0,5 prósentustiga hækkun á útsvarinu er að fullu hugsuð þannig að hún fari til sveitarfélaganna hvers um sig, eins og hún kemur fyrir. Alla vega upplýsti hæstv. samgönguráðherra og ráðherra sveitarstjórnarmála mig um það þegar ég bar fram fyrirspurn til hans fyrir nokkrum dögum síðan að meiningin væri að útsvarshækkunin ætti að geta komið að hluta inn í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og þess vegna hefði ég viljað fá að vita með hvaða hætti það er gert. Þá kem ég aftur að því að útsvarshækkunin leggst með meiri þunga á þá sem hafa lágar og miðlungstekjur heldur en þá sem hafa háar tekjur þannig að ég tel að hér sé ekki farin sú jöfnunarleið sem ég hefði viljað sjá og tala fyrir og hefði auðvitað ætlast sérstaklega til að jafnaðarmannaflokkur Íslands hefði beitt sér fyrir. Ég leyfi mér að gera býsna ríkar kröfur til hans í þessu efni og veit að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson er sammála því og vill gjarnan rísa undir því trausti en því miður sér þess ekki stað að eftir því sé unnið. Á þeim tímamótum sem við stöndum nú frammi fyrir með vaxandi atvinnuleysi og erfiðari fjárhagsstöðu heimilanna verður hlutverk sveitarfélaganna enn ríkara en ella. Þá meina ég að því er varðar velferðarþjónustu, fjárhagsaðstoð, ráðgjöf hvers konar og á sama tíma og kaupmáttur fjölskyldnanna rýrnar er hætt við því að fjölskyldur vilji spara, m.a. í tengslum við leikskólagjöld, gjöld í frístundastarfsemi fyrir börnin, skólamáltíðir o.s.frv. og þar eru hlutir sem ekki má spara að mínu viti. Sveitarfélögin munu lenda í vandræðum vegna þessara þátta og þess vegna hef ég talið að við hefðum frekar þurft að beina auknu fjármagni til sveitarfélaga og gera þeim kleift að sinna þessu mikilvæga hlutverki. Í Noregi fer ríkisstjórn undir forustu jafnaðarmanna, flokksfélaga hv. þm. Gunnars Svavarssonar, þá leið að tryggja sveitarfélögunum, með framlögum úr ríkissjóði, tekjutapið sem þau verða fyrir vegna falls í útsvarstekjum. Til hvers? Til þess að þau geti sinnt heima í héraði þessari mikilvægu grunnþjónustu, til þess að þau geti tekið á sig aukin framlög eða aukinn kostnað vegna fjárhagsaðstoðar, atvinnuskapandi aðgerða o.s.frv. Þarna er smiðja sem ég tel að leita hefði átt í, til félaga okkar í Noregi. Ég ætla líka að nefna samgöngumálin vegna þess að verulegur niðurskurður er í framlögum til þeirra. Í breytingartillögum ríkisstjórnarinnar við fjárlagafrumvarpið sýnist mér gert ráð fyrir niðurskurði í málaflokkunum upp á 18 milljarða eða þar um bil, þ.e. á útgjöldum málaflokkanna. Af því eru samgöngumálin með um 8 milljarða, ef ég hef skilið það skjal sem hér er til umræðu rétt. Í samgöngumálunum er 8.087 millj. kr. niðurskurður af heildarupphæð upp á 18 milljarða. Niðurskurður í samgöngumálum vegur 44% af niðurskurðinum en rekstur samgöngumála er um 11% af heildarupphæð fjárlaga. Samgöngumálin taka því á sig hlutfallslega fjórum sinnum meiri niðurskurð en sem nemur hlutdeild þeirra í fjárlögunum almennt. Hvar er svo skorið niður þarna? Verulegur niðurskurður er til svokallaðra samgönguverkefna en það eru framkvæmdaverkefni á sviði vegamála. Þarna eru líka hlutir eins og samningsbundnar greiðslur, m.a. vegna niðurgreiðslu á innanlandsflugi, almenningssamgöngurnar, niðurgreiðslur vegna þeirra. Ég hefði talið að þegar væri búið að ganga frá samningum um þau mál og velti fyrir mér hvernig ríkisstjórnin hyggst fara í það, hvort engu að síður eigi að skera þau niður eða hvort þau séu undanskilin. Það kemur ekki fram í þeim gögnum sem við höfum fengið enda hefur nefndin ekki fengið það til umfjöllunar. Verulegur niðurskurður er á framlögum til Umferðarstofu, mér sýnist að þar sé um 236 millj. kr. niðurskurður á framlögum. Ekki kemur nákvæmlega fram í hverju hann felst eða hvernig Umferðarstofa á að geta tekið á sig svona mikinn niðurskurð þegar haft er í huga að Umferðarstofa er, samkvæmt upphaflega fjárlagafrumvarpinu, með framlög upp á 450 millj. kr. en á að taka á sig 230 millj. kr. niðurskurð. Það lætur nærri að vera upp undir helmingur af þeim framlögum sem til hennar fara, eða tæplega 50%. Það er ekki lítið og mér leikur forvitni á að vita í hverju það á að vera fólgið. Ég hef spurst fyrir um hafnarframkvæmdir sem eru teknar niður um 500 millj. kr. Af því er reyndar tæplega helmingur í eitt verkefni, þ.e. Landeyjahöfn. Greinilega á að fresta tilteknum hluta framkvæmda við höfnina til að ná þessum sparnaði inn og ekki liggur fyrir í hverju það er fólgið, ekki liggur fyrir hvað búið er að binda í samningum, það kemur ekki fram í þessum gögnum. Síðan eru um 260 millj. kr. í önnur samgönguverkefni, ósundurgreint, sem er auðvitað mikilvægt að fá upplýsingar um í hverju er fólgið. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að ég tel að það sé einmitt mikilvægt þegar við stefnum inn í jafnmikið atvinnuleysi og raun ber vitni að við reynum að halda uppi framkvæmdum, m.a. í samgöngumálum, sem eru sennilega einar arðbærustu framkvæmdir sem hægt er að fara í í samfélaginu. Mér er því lífsins ómögulegt að skilja af hverju þær eru skornar svona mikið niður. Af 25 milljörðum eða þar um bil, sem voru í upphaflegu frumvarpi til fjárlaga, eru 5–6 milljarðar skornir niður í breytingartillögum ríkisstjórnarinnar. Það er um 20% til 25% niðurskurður. Það er ekki lítill niðurskurður á svona stórum lið. Einnig er lagt til að taka út framlög í Fjarskiptasjóð 100%. Lagt er til að sú fjárheimild, 410 millj. kr. á árinu 2009, falli algjörlega niður og allri frekari uppbyggingu verði frestað. Á sama tíma er rætt um mikilvægi þess að efla fjarskipti því að þau geti verið liður í uppbyggilegri atvinnustarfsemi vítt og breitt um landið, hvers konar fjarvinnslu, möguleikum fólks til að stunda fjarnám o.s.frv. Þá er þessi liður tekinn í heild sinni og skorinn burt. Ég velti fyrir mér hvað reki fólk áfram með slíka forgangsröðun. Virðulegi forseti. Ég held að ekki hafi farið fram neitt sérstaklega ítarleg umræða á vettvangi þingmanna stjórnarflokkana um það sem hér er á ferðinni. Eins og ég hef þegar sagt þá held ég að menn hafi einungis tekið við plaggi úr fjármálaráðuneytinu og ekki sé um sérstaka pólitíska yfirlegu að ræða hvað varðar forgangsröðun - ef svo hefur verið tel ég forgangsröðunina alla vega alranga. Ég ætla að leyfa mér að nefna aðeins umhverfismálin. Umhverfisráðuneytið er eitt smæsta ráðuneytið í fjárframlögum. Samkvæmt upphaflegu frumvarpi til fjárlaga voru aðeins 1,5% af útgjöldum ríkisins ætluð umhverfisráðuneytinu og stofnunum á vegum þess en það á samt að bera um 4% af niðurskurðinum, þ.e. þrisvar sinnum meira en nemur hlutdeild ráðuneytisins og málaflokka sem því tengjast í fjárlögunum sjálfum. Það gefur líka vissar vísbendingar um þær áherslur og það mat sem einkennir tillögur ríkisstjórnarflokkanna. Í umhverfisráðuneytinu eru verkefni skorin niður, sum hver ekkert um óskaplegar upphæðir en nokkrar eru þó teknar. Ég vek athygli á Náttúrufræðistofnun en til hennar áttu að fara 70 millj. kr. sem skipta miklu máli fyrir þá stofnun og eru hátt hlutfall, og ég nefni fjölmörg önnur verkefni, Umhverfisstofnun um 50 millj. kr. sem er líka tiltölulega hátt hlutfall þar. Þetta á væntanlega við verkefni sem lúta að þjóðgörðunum sem margir telja að geti orðið býsna mikilvægur liður í atvinnuuppbyggingu okkar, þ.e. þjóðgarðarnir okkar, friðlýst svæði og ferðaþjónustan. Ég held því að þegar öllu er á botninn hvolft aukist vandinn frekar með þessum mikla niðurskurði í stað þess að reynt sé að mæta vandanum og draga úr sveiflum í efnahags- og atvinnulífinu en það hefur einkennt það sem komið hefur frá ríkisstjórninni. Við munum að sjálfsögðu, ég vænti þess að við fáum tækifæri til þess, ræða einstaka liði betur þegar þeir koma til umfjöllunar í nefndinni. Ég vil sérstaklega ítreka það sem ég hef sagt varðandi samgöngumálin. Þar er stór niðurskurðarpakki í tillögum ríkisstjórnarinnar og óhjákvæmilegt, og annað í raun óviðunandi, að það fái umfjöllun á vettvangi samgöngunefndar. Hv. formaður samgöngunefndar, hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, hafði uppi um það stór orð að hún mundi ekki una því að frumvarp til fjárlaga kæmi til 2. umr. öðruvísi en að samgöngupakkinn hefðir verið ræddur þar. Við það hefur ekki verið staðið en ég vona samt sem áður að þetta mál komi þar til umfjöllunar áður en frumvarpið verður afgreitt endanlega héðan úr þinginu sem fjárlög fyrir árið 2009 ef meiningin er að afgreiða þau á næstu dögum sem ég reikna með að stjórnarþingmenn hafi ímyndað sér að gæti orðið. Í lokin vil ég árétta það sem komið hefur fram í máli þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs: Við teljum að hér sé um svo miklar breytingar að ræða á fjárlagafrumvarpinu að í raun sé nýtt fjárlagafrumvarp á ferðinni. Það hefði því verið eðlilegt að það hefði fengið þinglega meðferð sem slíkt, í þremur umræðum og að fjármálaráðherra hefði mælt fyrir því og fært fyrir því sín rök enda er frumvarpið frá honum komið, þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir eru komnar frá ríkisstjórninni og hafa ekki verið unnar á vettvangi fjárlaganefndar. Ég geri ekki lítið úr því, frú forseti, að blikur eru á lofti í atvinnu- og efnahagslífi þjóðarinnar á næstu missirum. Ég geri ekki lítið úr því að erfitt er að standa frammi fyrir því að þjóðarframleiðslan dragist jafnmikið saman og gert er ráð fyrir og spáð á næsta ári, með því tekjutapi sem það hefur í för með sér fyrir opinbera aðila. Að sjálfsögðu eru fyrstu viðbrögð manna að reyna að skera niður í rekstrinum á móti til þess að mæta þessu mikla tekjutapi og það er líka krafa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að það sé gert. Það er sú aðferðafræði sem hann hefur ástundað hvarvetna þar sem hann hefur komið að málum og hefur víða gefist afspyrnuilla, haft þveröfug áhrif á við það sem til stóð. Það hefur magnað vandann sem við er að glíma í efnahags- og atvinnulífi þeirra ríkja þar sem hann hefur farið höndum um efnahagsmálin. Því miður virðist mér allt benda til að það sama muni gerast hér. Í stað þess að við reyndum í gegnum fjárlögin að örva atvinnulífið, reyna að koma hjólum atvinnulífsins á sæmilega ferð og draga úr þeim miklu erfiðleikum og geigvænlegu áhrifum sem kreppan hefur á okkur Íslendinga á næstunni með markvissum aðgerðum til uppbyggingar, til framkvæmda í þjóðhagslega arðbærum verkefnum, til þess að draga úr atvinnuleysi - því miður er sú leið ekki farin og ég harma það að sjálfsögðu. Ég tel jafnframt að við þessar aðstæður hefði átt að taka sér góðan tíma til að leggjast yfir það í sameiningu á vettvangi Alþingis og þeirra þingnefnda sem hér starfa með hvaða hætti við komum okkur best út úr þeirri stöðu sem við erum komin í. Ekki bara með því að henda hér inn hráum breytingartillögum um blóðugan niðurskurð vítt og breitt um samfélagið heldur fara rækilega yfir það í sameiningu og ræða forsendurnar á bak við, ræða aðrar hugmyndir. Við þurfum að spyrja: Hvað gerist ef við gerum ekki þetta heldur hitt? Enginn tími hefur gefist í slíka vinnu sem þó hefði verið nauðsynlegt ef hér hefði átt að vera einhver marktæk umræða um fjárlagafrumvarpið fyrir næsta ár. Við Íslendingar erum vissulega í erfiðri stöðu vegna þeirra atburða sem átt hafa sér stað að undanförnu. Mér finnst að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna hafi aðallega beint sjónum að því og vakið máls á því í málflutningi sínum að fyrst og fremst þurfi að taka á þessari stöðu og vinna sig út úr henni. Menn hafa ekki viljað kannast við ábyrgðina á því hvernig komið er eða að minnsta kosti hafa þeir reynt að vísa henni frá sér. Ég er þeirrar skoðunar - um það get ég reyndar verið sammála hæstv. utanríkisráðherra sem tjáði sig um það mál hér í andsvörum í dag - að það sé hin afleita efnahagsstjórn undanfarinna ára sem eigi stóran þátt í því hvernig komið er í íslensku þjóðarbúi. Ég get verið sammála því og þess vegna botna ég alls ekki í þeim hinum sama ráðherra að hafa leitt þá sem þannig héldu á málum til áframhaldandi valda í íslensku samfélagi. Það er að minnsta kosti alveg ljóst í mínum huga að eins og þjóðin hefur brugðist við þeirri stöðu sem nú er uppi, með málflutningi, með mótmælum og í skoðanakönnunum, þá hefur hún gefið það sterklega til kynna að hún kunni ekki að meta þá stefnu sem hér ríkir við landstjórnina og vilji fá á henni breytingu. Þessi krafa, sem endurómar um allt samfélagið, hlýtur að hafa ratað inn í raðir stjórnarflokkanna. Menn hljóta að vera býsna hugsi yfir því í hve litlum takti þeir eru við þjóð sína sjálfa. Enda hefur það svo sem komið fram líka að forustumenn stjórnarflokkanna vita ekki alltaf hvenær þeir eru að tala við þjóðina eða hvar hún er stödd  Þetta er að sjálfsögðu áhyggjuefni vegna þess að þrátt fyrir allt viljum við halda því fram að við búum í lýðræðissamfélagi og í lýðræðissamfélagi þarf að hlusta á raddir þjóðarinnar og ástunda lýðræðisleg vinnubrögð, það þarf að tryggja að sjónarmiðin komi fram, að þau eigi greiða leið inn í umræður og þann vettvang þar sem ákvarðanir eru teknar. Það á m.a. við hér á Alþingi og í störfum okkar á Alþingi, ekki bara í þingsal við formlega umræðu líkt og þá sem hér fer fram heldur líka í störfum þingnefndanna. Það hefur því miður skort og ég kalla eftir því að menn standi við stóru orðin um breytt vinnulag. Því var heitið, eins og ég hef þegar nefnt, af formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnari Svavarssyni, að vinnubrögð yrðu breytt. Forseti Alþingis boðaði það einnig þegar hann tók við sem forseti að breytt vinnubrögð yrðu í þinginu. Því miður sjáum við ekki neitt slíkt í tengslum við hið stóra mál sem nú er til umfjöllunar, sem er fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2009. Því miður sáum við ekki votta fyrir breyttum og vandaðri eða faglegri og lýðræðislegri vinnubrögðum í umræðunni um stórmál hér í haust, eins og í umræðu um fyrirgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eða heimild til ríkisstjórnarinnar til að leiða til lykta ágreininginn við Breta út af Icesave-reikningunum - það er skömm að því að við skulum sitja uppi með það eins og við gerum, það er stór þáttur í því hversu erfitt er að láta enda ná saman í fjárlögum fyrir árið 2009.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir efnisríka ræðu. Við hv. þingmaður höfum verið kollegar í sveitarstjórnum um langt árabil og mér þykir yfirleitt skemmtilegra að hlusta á þingmenn sem hafa verið í sveitarstjórnarmálum. Það er kannski út af því að ég er svo sjálfhverfur í þessum efnum. Ég boðaði hér vissulega miklar breytingar og ég fór yfir það í ræðu minni í dag að það breytingaferli hefði tekist um margt með ágætum í störfum fjárlaganefndar. Ég hef verið talsmaður þess að styrkja yfirferð þingsins á lokafjárlögum, taka til umfjöllunar allar stjórnsýsluúttektir Ríkisendurskoðunar, auka samskipti þingsins og undirstofnana þess, að upplýsingarnar kæmu fyrr og mikilvægast væri að fjárlaganefndarsviðið fengi með beinum hætti aðgang að upplýsingakerfum ríkisins til að yfirfara og stemma og rýna fjárveitingar sem til staðar eru, einnig að leggja áherslu á framkvæmd fjárlaga og eftirlit með E-hluta stofnunum og slíku. Ég get alveg tekið undir það að síðustu vikurnar hefur örlítið fjarað undan þessum vinnubrögðum. Ég hef hins vegar reynt mitt besta í þessu og sagði það í andsvari við hv. þm. Siv Friðleifsdóttur í dag að þau vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð eru ekki öðrum til eftirbreytni. Ég vil líka örlítið víkja að útsvarsmálunum. Við 3. umr. er gert ráð fyrir því að fram komi breyting, að mér skilst, varðandi tekjustofna sveitarfélaga sem heimili þeim að hækka útsvarið um 0,25 prósentustig þannig að tekjuskatturinn fari upp um 1,25, og 0,25 af því fari þá inn í jöfnunarsjóðinn til að bæta fasteignaskatta hvað varðar ríkiseignir 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör sem hann kemur með, m.a. varðandi útsvarið sem ég hafði sérstaklega gert að umræðuefni. Ég dreg ekki eitt augnablik í efa góðan vilja hv. þm. Gunnars Svavarssonar til þess að bæta vinnubrögð í þinginu og ég dreg heldur ekki í efa að hann hafi lagt sig fram um það í vinnu fjárlaganefndar og þar hafi margt batnað í hennar vinnu. Það breytir ekki því að í stóru máli eins og fjárlagafrumvarpinu sjálfu, þó að við séum hér við óvenjulegar og erfiðar aðstæður, verða menn að reyna að tryggja eins lýðræðisleg og vönduð vinnubrögð og unnt er. Það er Alþingi sem hefur með höndum fjárveitingavaldið, fjárheimildavaldið. Þó að ríkisstjórnin vinni fjárlagafrumvarp og komi með sínar tillögur verður hún að gefa þinginu nægilegt ráðrúm til að fjalla um það á sínum eigin forsendum og ekki ætlast æ ofan í æ til þess að mál séu afgreidd hér á einhverjum sérstökum leifturhraða. Þingmenn sem eru í forustu fyrir þingnefndir eins og fjárlaganefndina verða einfaldlega að segja við framkvæmdarvaldið að það verði að gefa nefndinni viðunandi tíma til að fjalla um málin, ekki bara fjárlaganefndinni heldur að þegar svo viðamiklar breytingar koma fram á öllum málasviðum verði að gefa fagnefndunum tækifæri til þess að gera það líka. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir það að við höldum áfram þingstörfum þessa viku og þess vegna næstu eða séum hér í vinnu milli jóla og nýárs eins og gengur og gerist á vinnumarkaði til að fjalla um þessi stóru mál, það er ekkert sem kemur í veg fyrir það. Á sama tíma er verið að demba hér inn alls konar málum 

Virðulegur forseti. Ég ætla örlítið að halda áfram að svara spurningum hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar. Hvað varðar umferðarstofumálin er gríðarlegt fall í sértekjum stofnunarinnar sem þar af leiðandi birtist í tekjuhluta frumvarpsins og kemur á móti í gjaldahliðina. Það þýðir auðvitað þó nokkurn samdrátt hjá stofnuninni á móti. Tekjufallið er gríðarlegt vegna þess að nýskráningum bíla hefur fækkað mjög mikið á milli ára. Einnig bendi ég þingmanninum á að kynna sér hagrænu skiptinguna á stofnframkvæmdum á bls. 185 í fjárlagafrumvarpinu, þar er hægt að skoða hvernig viðhalds- og stofnframkvæmdirnar koma fram og varpa myndinni yfir á samdráttartillögurnar eins og þær birtast frá ríkisstjórninni. Ég vil taka undir með báðum þingmönnunum Steinunni Valdísi Óskarsdóttur og Árna Þór Sigurðssyni að umræddar samgöngutillögur þurfa að fara til samgöngunefndar og fá þar umræðu. Að lokum vil ég líka segja það að ég sem formaður fjárlaganefndar vík mér ekkert undan þeirri ábyrgð að bera hér fram umrætt nefndarálit sem felur í sér tillögur ríkisstjórnarinnar. Það var hins vegar ákvörðun fjárlaganefndar að færa til 3. umr. umfjöllun um ýmis önnur stór mál og munu þau þá birtast við 3. umr. Að sama skapi ætla ég ekki að víkja mér undan því að funda hér alla daga og jafnvel yfir jólin. Minn stærsti galli er að vera vinnualki og þess vegna hefur mér aldrei þótt erfitt að vera einhvers staðar við vinnu þó jafnvel að það séu jól.

Frú forseti. Það var ekki ætlun mín sérstaklega að kalla fram einhverjar svona persónulegar játningar hv. þingmanns hér í ræðustól, en gott og vel, hann kaus að upplýsa um það. Ég þakka fyrir þetta og þakka fyrir það að formaður fjárlaganefndar telur eðlilegt að stórir málaflokkar eins og samgöngumálin fái umfjöllun á vettvangi samgöngunefndar. Ég vek líka máls á því að aðrar reglur gilda um 3. umr. fjárlaga en um 2. umr. Það að vísa stórum nýjum málum til 3. umr. þar sem minna svigrúm er til umfjöllunar og lýðræðislegra skoðanaskipta finnst mér bagalegt nema menn geri þá eitthvert samkomulag, þingflokkarnir, sín í milli um að vegna þessara sérstöku aðstæðna sem hér hafa skapast verði að viðhafa annars konar umræðuform eða lengri umræðutíma við 3. umr. en þingsköpin strangt til tekið gefa til kynna, enda er heimild í þingsköpunum til að víkja frá ákvæðum um ræðutíma ef samkomulag er um það á milli þingflokka. Ég mælist því til þess að hv. formaður fjárlaganefndar ræði það við forustu þingsins að viðhafa þá, vegna þessara aðstæðna, a.m.k. sömu ákvæði um ræðutíma við 3. umr. fjárlaga og við 2. umr.

Frú forseti. Ég tek hér til máls þar sem ég hafði fyrirvara um álit hv. félagsmálanefndar til hv. fjárlaganefndar. Fyrirvari minn sneri að safnliðum, ég hef alltaf verið á móti því fyrirbæri og tel að tíminn sem nefndarmönnum gefst til að kanna einstaka liði sé allt of skammur til þess að mynda sér einhverja skoðun auk þess sem Alþingi á sjálft að endurskoða og bera ábyrgð á þeim fjárveitingum sem framkvæmdarvaldið fær. Og hver ber ábyrgð á fjárveitingum sem Alþingi sjálft ákveður? Þá sakna ég þess í fjárlagafrumvarpinu, frú forseti, að stóra liði vantar. Það er af ýmsum ástæðum. Til dæmis vantar hlutafé í bankana. Það hefur verið sagt að það verði 385 milljarðar, gæti verið minna. Ef erlendir aðilar kæmu inn, þá gæti það orðið minna, en það eru ekkert mjög stórar líkur á því. Síðan vantar inn Icesave-reikningana. Þar gæti verið krafa á bilinu frá núll og upp í 600 milljarða, kannski líkleg 150 milljarðar. Það vantar líka. Svo vantar vexti á IMF-lánið. Það er enn þá óljósara. Það er ekki víst að við þurfum að draga á það og þá eru engir vextir, en ef við drögum á það eru það 4% vextir og það bítur líka í, fjögur komma eitthvað. Það er eiginlega eini innlendi vandinn vegna þess að það má segja að ummæli breskra ráðamanna hafi valdið bankahruninu. Icesave-reikningarnir eru gallar í regluverki Evrópusambandsins sem við erum þvinguð til að taka upp með sameiginlegu átaki Evrópusambandsins. Lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum má segja að sé til að mæta jöklabréfunum og vandamálum sem þau skapa í gengi krónunnar og þar er óljóst hvaða vexti við þurfum að taka. Það hefur líka valdið því að við settum upp reglur um gjaldeyrisviðskipti. Að síðustu eru það lánardrottnarnir sem segja að ef við ekki gerum eitthvað gott við þá getum við gleymt því að taka lán næstu 20–30 árin. Ég er ekki alveg svo sannfærður um það en það er líka liður sem er algjörlega óljós. Þessa sakna ég en ég held að fjárlagafrumvarpið þurfi að finna meðalveg milli þess að skattleggja ekki um of og þess að viðhalda góðu velferðarkerfi. Það er okkar vandi og við þurfum að gæta að því að mesta auðlind þjóðarinnar, mannauðurinn, hverfi ekki úr landi því að allir græða á því að hann haldist í landi, bæði Bretarnir, Hollendingarnir, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og lánardrottnarnir.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni Pétri H. Blöndal fyrir þessa ræðu. Ég leyfi mér að þakka honum líka fyrir að standa í fæturna í þessu máli. Hann er formaður í efnahags- og skattanefnd þingsins og ég get borið því vitni sem nefndarmaður í þeirri nefnd að hann hefur gert allt sem í hans valdi hefur staðið til að kalla eftir upplýsingum þannig að við höfum forsendur til að byggja á þegar við tökum til við að ræða fjárlagafrumvarpið fyrir næsta ár. Við stöndum frammi fyrir miklum erfiðleikum, Íslendingar. Ég hef tekið eftir því hér við umræðuna að kallað hefur verið eftir því hvað stjórnarandstaðan vildi til bragðs taka, sérstaklega þegar við höfum reitt fram gagnrýni á hendur ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum hér á þingi. Hvað var það sem vildum til bragðs taka og hvað viljum við núna taka til bragðs? Þegar sá mikli vandi varð okkur öllum augljós í byrjun októbermánaðar lögðum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði fram þá tillögu við oddvita ríkisstjórnarflokkanna að mynduð yrði þjóðstjórn, að allir stjórnmálaflokkar á þingi kæmu að því sameiginlega að leysa vandann. Við kölluðum eftir breiðu samráði í þjóðfélaginu almennt þar sem að kæmi verkalýðshreyfing, samtök atvinnurekenda, almannasamtök önnur og með því móti yrði mynduð eins konar þjóðarsátt um þær lausnir og þær ráðstafanir sem gripið yrði til. Þessu var hafnað. Við vildum líka að Íslendingar reyndu að standa í fæturna sameiginlega gagnvart ógnunum að utan. Þá er ég að horfa til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, upphaflega að sjálfsögðu til bresku ríkisstjórnarinnar og síðan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem tók upp hanskann fyrir Breta. Þetta gekk því miður ekki eftir. Innan stjórnarmeirihlutans voru vissulega þeir aðilar sem vildu sýna staðfestu. Ég nefni þar hv. formann efnahags- og skattanefndar, ég nefni ýmsa í fjárlaganefnd líka, ég ætla ekki að alhæfa um allan stjórnarmeirihlutann í þessu efni, menn skulu njóta sannmælis. Hins vegar tók ég eftir því á hvaða stundu það var sem Samfylkingin brast. Það var þegar hún gerði sér grein fyrir því að Evrópusambandið stæði með Bretum. Þetta er sú reynsla sem ég hef haft á undanförnum árum hér í þinginu að jafnan þegar kemur inn í þingnefndir eða hingað inn í þingsal mál sem byggir á tilskipunum eða ákvörðunum í Brussel frá Evrópusambandinu hættir Samfylkingin að ræða málin. Þetta er bara orðinn hlutur. Við þekkjum það úr nefndum þingsins. Þannig hefur það verið. Ég hef lýst því yfir að ég sé því fylgjandi að íslenska þjóðin geri út um það í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort hún gangi inn í Evrópusambandið eður ei. En ég er sannfærður um það og ég sannfærist æ betur um að því yrði hafnað. Hvers vegna? Vegna þess að Íslendingar láta ekki beygja sig á þann hátt sem Evrópusambandið vill gera. Það er enn til sá þráður, enn það bein í okkur að við kyssum ekki á vöndinn með þessum hætti. Ég spyr: Hvernig stendur á því að íslenska ríkisstjórnin hefur ekki hreyft því á fundum sínum í Stjórnarráðinu að segja okkur úr Atlantshafsbandalaginu? Hvernig stendur á því að stjórnarflokkarnir, og þá sérstaklega Samfylkingin, tala um það í alvöru að Íslendingar sæki um aðild að Evrópusambandinu á sama tíma og eitt helsta aðildarríki bandalagsins, Bretland, hefur okkur á lista yfir hryðjuverkaþjóðir og beitir okkur þvingunum á þann hátt sem við verðum núna vitni að? Halda menn að Lúðvík Jósepsson hefði tekið ofan hattinn á sínum tíma? Halda menn að Íslendingar hefðu unnið sín landhelgisstríð með þessa hugsun? Ímyndar sér einhver það? Nei. Þá voru vissulega til þær raddir á Íslandi sem sögðu að nú værum við að sigla inn í óvissusjó. Það er alveg rétt en menn stóðu saman og menn stóðu í fæturna. Það er þessa sem ég sakna þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar er annars vegar í þessu máli. Þegar við hófum þessa umræðu um fjárlagafrumvarpið var gert ráð fyrir því að fjárlagahallinn yrði yfir 200 milljarðar, 215–220 milljarðar. Hvers vegna var það ekki látið standa? Jú, það var vegna þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sem hefur tekið völdin á Íslandi fyrirskipaði niðurskurð um 45 milljarða kr.

Ekki í iðnaðarráðuneytinu.

Um 45 milljarða kr. Og við vitum hver forgangsröðunin er í almannatryggingum. Í fyrsta skipti sem reynir á nauðvörn öryrkja og aldraðra sem sett var í lög eftir miðjan 10. áratuginn um að sú vísitala skyldi halda sem væri hærri, neysluvísitala eða launavísitala, 

20% …

25%, fjórðungur þeirra sem hafa viðurværi sitt úr almannatryggingum halda sínu, þrír fjórðu hlutar eru skertir um 10%.

Lækkuðum þau aftur.

Þetta er Samfylkingin  Þetta er forgangsröðun jafnaðarmannaflokks Íslands. Og það er önnur forgangsröðun sem birtist okkur á forsíðu Morgunblaðsins í dag þar sem boðað er að fólk verði krafið um aðgangseyri fyrir að leggjast sjúkt inn á Landspítalann í Reykjavík og inn á sjúkrahúsin í landinu. Menn ætla að setja á annan milljarð á sjúklinga til að hafa upp í skuldirnar sem Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn eru að skrifa á íslensku þjóðina. Síðan horfa menn á fjárlagahallann, en ég spyr: Hver er þessi halli í raun? Hver er hann? Þekkjum við hann? Nei, við þekkjum hann ekki. Hv. þingmaður, oddviti okkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í fjárlaganefnd, hv. þm. Jón Bjarnason,  Þeir sem hafa staðið vörð um leyndina og allt þetta rugl koma síðan hingað í pontu, í ræðustól á Alþingi, og spyrja okkur: Já, en hvað er það sem þið viljið gera? Og við segjum: Við viljum fá að þekkja forsendurnar áður en gripið er til þess að rukka sjúklinga um aðgang að Landspítalanum, áður en farið er að skera niður við ellilífeyrisþega og öryrkja í almannatryggingum. Það er það sem við viljum. Þess vegna segi ég, hæstv. forseti: Þessi umræða er marklaus, hún er móðgun við lýðræðið, það er móðgun við Alþingi að bjóða okkur upp á þetta. En það er ekki nóg með að óvissan sé mikil, vegna þess að við þekkjum ekki hvaða skuldbindingar verið er að setja á okkur, það er líka glundroðinn og ruglið í Stjórnarráðinu. Við urðum vitni að því í morgun sem sátum sameiginlegan fund félagsmálanefndar og heilbrigðisnefndar þingsins. Hvað kom þar fram? Jú, um komandi áramót, núna eftir hálfan mánuð, á að taka til starfa stofnun sem heitir Sjúkratryggingastofnun. Hvernig á hún að taka til starfa? Það veit enginn. Það er hins vegar búið að ráða forstjóra, það er byrjað að kljúfa almannatryggingar Tryggingastofnunar ríkisins í herðar niður í teoríu. En það veit enginn hvernig praxísinn á að vera að öðru leyti en einu, bara þessi klofningur á að kosta fjórðunginn úr milljarði, ekki bara einu sinni, heldur á hverju einasta ári á komandi árum. Þeir hinir sömu og eru nú að skerða tryggingabætur fyrir aldraða og öryrkja hlaða upp kostnaði af þessu tagi. Þeir eru að setja skatt á þjóðina upp á á annan milljarð fyrir nýja stofnun sem heitir Varnarmálastofnun og á að verja okkur fyrir loftárásum einhverra ímyndaðra óvina þegar þær varnir sem við þurfum nú á að halda eru gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, gagnvart Evrópusambandinu og gagnvart vesaldómnum á þessum bekkjum hér, ráðherrabekknum, hjá meiri hlutanum á Alþingi, hjá Samfylkingunni og Sjálfstæðisflokknum sem skipa þennan meiri hluta. Og það er alvarlegasta váin, vesaldómurinn, hvernig menn geta aldrei staðið í fæturna. Þeir þora þá einvörðungu að ráðast gegn þeim sem geta ekki varið sig, láglaunafólkinu, þeim sem þiggja bætur og hafa viðurværi sitt úr almannatryggingum. Það er ráðist á þá og nú á að fara að rukka sjúklinga, veikt fólk sem lendir á sjúkrahúsi á Íslandi. Þetta eru ráðstafanir ríkisstjórnarinnar. Svo koma menn hingað upp og spyrja: Hvað er það sem þið viljið gera? Ég byrjaði á að svara: Við viljum fá að þekkja forsendurnar, við viljum fá að vita hvað þið ætlið að gera í útlöndum, upp á hvaða skuldbindingar þið eruð að fara að skrifa. Gætuð þið upplýst okkur um hvað varð um 200 milljarðana sem fóru í peningamarkaðssjóðina? Við erum að tala um halla upp á tæpa 200 milljarða. Ég hef margoft spurt eftir þessu hér í þinginu. Hvað varð um peningana? Á hvaða forsendum var þeim ráðstafað? Gætum við rætt það? Viljið þið skýra það nákvæmlega fyrir okkur? Á þing og þjóð ekki rétt á því 

Rætt utan dagskrár í síðustu viku.

Rætt utan dagskrár í síðustu viku?  Við upplifðum þetta einnig í haust. Þegar frumvarpið kom upphaflega fram var sýnt hvert stefndi. Hvað gerði hæstv. fjármálaráðherra Íslands, hæstv. fjármálaráðherra Árni Mathiesen? Hann flutti hér ræðu sem sennilega hefur verið skrifuð í apríl, kannski var eitthvað liðið á sumar. Hann sagði að það væri svo gleðilegt og gaman að tala fyrir þessu frumvarpi því að það stefndi í svo mikið góðæri á Íslandi. Hér var allt í himnalagi. Við, í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, lögðum til - því miður voru ekki aðrir stjórnarandstöðuflokkar sammála okkur um það - að umræðunni yrði skotið á frest, þetta væri bara rugl og vitleysa. Andæfir því einhver núna? Nei, enginn.  Við höfum lýst því yfir á undanförnum mánuðum og missirum að í mikið óefni stefndi hjá heilbrigðisstofnunum landsins og þær hefðu búið við fjársvelti á undanförnum árum. Ríkisendurskoðun hrósar Landspítalanum fyrir framleiðniaukningu, þ.e. að vinna hvert verk fyrir minni peninga, og þegar forsvarsmenn sjúkrahússins, áður en þeir voru reknir - það eru allir reknir núna sem leyfa sér að andæfa - sögðu: Við getum ekki gengið lengra, komumst ekki lengra, voru þeir látnir fara. En ef skera á áfram að niður, hvert stefnir þá? Jú, það stefnir í þetta. Fólk á Íslandi hættir ekki að verða veikt og þurfa að leggjast inn á sjúkrahús og leita aðhlynningar eða læknismeðhöndlunar. Það verður greitt fyrir meðhöndlunina, það verður gert. Spurningin er: Hver á að borga, sá heilbrigði eða sá veiki? Ríkisstjórnin er að komast að niðurstöðu um það að í auknum mæli eigi það að vera hinn sjúki. Það er það sem á að gera. Reikningurinn verður eftir sem áður greiddur, það á að borga reikninginn. Ég spyr: Er þetta það sem Íslendingar vilja? Nei, Íslendingar hafa komist að þeirri niðurstöðu að við eigum að greiða fyrir heilbrigðisþjónustuna meðan við erum vinnufær og aflögufær en ekki bíða eftir að verða veik og vera þá rukkuð. Það er aðferðafræði Samfylkingarinnar, jafnaðarmannaflokks Íslands, sem hefur bakkað Sjálfstæðisflokkinn upp og sent inn í heilbrigðisráðuneytið einkavæðingarsinna úr röðum íhaldsins til að byrja að rusla þar til. Við sjáum núna árangurinn, ekki bara í vafasamri stefnu heldur í ótrúlega slælegum vinnubrögðum sem m.a. birtust í þessari uppákomu í morgun, á sameiginlegum fundi heilbrigðisnefndar og félagsmálanefndar þingsins. Þar saka ég ekki hæstv. félagsmálaráðherra eða félagsmálaráðuneytið, heldur fyrst og fremst yfirganginn í hæstv. heilbrigðisráðherra og því ráðuneyti sem er að leiða til stóraukins kostnaðar fyrir íslenska skattgreiðendur og stóraukins óhagræðis.

Kvartmilljarður á ári.

Kvartmilljarður á ári bara í stjórnunarkostnaðinn, á ári, á hverju einasta ári. Gera menn sér grein fyrir þessu? Ég bara spyr. Það eru ekki bara heilbrigðisstofnanirnar sem koma til með að blæða, í dag birtist frétt frá Fangelsismálastofnun og ég tek hana sem dæmi. Ég er ekki byrjaður á að tala um menntakerfið, það er reyndar þegar búið að tala um það og ég horfi hér á hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur sem á eflaust eftir að segja nokkur orð um menntakerfið. Ég er að tala um Fangelsismálastofnun og hvað fangelsismálastjóri Páll Winkel segir í fjölmiðlum í dag. Hann bendir á að sú fjárveiting sem yfirfullum fangelsum er ætluð samkvæmt þessu frumvarpi muni hafa í för með sér stórfelldan niðurskurð. Hvað þýðir það? Það þýðir að fólk sem á að sitja innan múra fangelsa kemur ekki til með að sitja þar. Það er bara staðreynd. Viljum við það? Viljum við að veikt fólk fái ekki aðhlynningu, komist ekki inn á sjúkrahúsin nema gegn rukkun? Er það virkilega þetta sem við viljum? Nú skal ég byrja að svara þegar spurt er: Hvað er það sem þið viljið? Jú, í fyrsta lagi viljum við fá skýrar forsendur fyrir fjárlögin, í öðru lagi segi ég að við eigum að horfast í augu við mikinn halla á fjárlögum. Við eigum að beina fjármagni lífeyrissjóðanna á komandi missirum og árum í að styrkja innviði samfélagsins og horfa nú heildstætt á þjóðfélagið. Gerum það sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur beðið um á undanförnum árum þegar menn hafa gortað af því hér í þingsölum hve lítið ríkissjóður skuldi. Þá höfum við sagt: Horfum heildstætt á þjóðfélagið. Þegar allt kemur til alls þurfum við sameiginlega, sem samfélag, sem þjóð, að taka áföllunum. Það er það sem er að gerast núna. Þess vegna eigum við ekki bara að horfa á fjárlagahallann og alls ekki að láta nota mikinn fjárlagahalla sem afsökun fyrir niðurskurði á velferðarþjónustunni og veikingu á innviðum samfélagsins. Horfum á alla skuldastöðuna, horfum á Icesave-skuldirnar, horfum á IMF-skuldirnar, horfum á allan pakkann, vegna þess að hann kemur til með að verða fjárlagahalli komandi ára. Menn hafa mikið velt því fyrir sér innan lífeyrissjóðanna og ég hef oft spurt þeirrar spurningar sjálfur hvort hægt væri að geyma peninga. Er hægt að geyma peninga? Ég held að það sé röng hugsun að telja sér trú um að maður geti sett pening í sparigrís uppi í hillu og tekið hann niður eftir 20 ár og notað hann þá. Það er ekki hægt vegna þess að hann er geymdur í efnahagskerfinu. Peningurinn er geymdur í efnahagskerfinu. Hin raunverulega verðtrygging Íslands syndir í sjónum í kringum okkur, það er verðtrygging íslensku þjóðarinnar og ef okkur vegnar illa efnahagslega munum við aldrei geta notið ávaxtanna af því sem við leggjum fyrir, aldrei. Þetta gildir líka á heimsvísu og nú höfum við orðið vitni að því að peningunum sem settir voru í sparigrísinn var stolið, þeir voru teknir. Hvernig getum við þá geymt peninga? Ég segi: Vel notaðir peningar eru vel geymdir. Peningar sem eru notaðir til að styrkja samfélagið og innviði þess, eru vel geymdir. Þess vegna skulum við núna beina fjármagni lífeyrissjóðanna í stórauknum mæli til sveitarfélaga, þeim til aðstoðar og uppbyggingar, til ríkisins, því til aðstoðar og uppbyggingar, til að efla okkur sem samfélag, efla menntakerfið og heilbrigðiskerfið, búa betur að öldruðum, betur að ungu fólki sem er að afla húsnæðis - þá gerum við þjóðfélagið sterkt. Þá verður það líka aflögufært þegar fram líða stundir. Þannig eigum við að hugsa, ekki sem taparar. Lítum svo á að við séum að hefja nýja sókn. Það var fátæk þjóð sem byggði upp öflugt, kröftugt velferðarþjóðfélag á 20. öld. Það var ekki gert af neinum allsnægtum. Það var gert upp úr örbirgðinni. Þannig eigum við að hugsa, hvernig við getum samnýtt krafta okkar til að byggja upp en það gerum við ekki með þeirri aðferðafræði sem boðuð er í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar sem byggir á bölsýni og því að níðast mest á þeim sem minnst hafa.  Hvers vegna ekki að hækka fjármagnstekjuskattinn? Hvers vegna ekki að þyngja skattinn á þeim sem eru aflögufærir og létta hann á hinum? Gera menn sér grein fyrir því að tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem hafa gengið út á að hækka fjármagnstekjuskatt en jafnframt koma á skattleysismörkum upp á, að því er mig minnir, 120 þús. kr. hefðu það í för með sér að á milli 80 og 90% þeirra sem nú borga fjármagnstekjuskatt mundu ekki borga neitt? Það eru hinir aflögufæru sem mundu borga meira. Þetta er okkar pólitík, þetta er það sem við viljum gera. Við viljum jafna kjörin í landinu og það er þetta sem fólk er að segja á útifundunum, fólkið sem fyllir Austurvöll viku eftir viku og kemur saman í Háskólabíói, þ.e. við viljum réttlæti. Nú viljum við réttlát skipti. Við viljum lýðræði og við viljum gagnsæi. Við viljum pukrið burt og þess vegna segi ég: Það er ekki sæmandi fyrir ríkisstjórnina eða ríkisstjórnarflokkana að bera fram fjárlagafrumvarp sem byggir á pukri. Það er allt undir huliðshjúp. Það er verið að tína í okkur smám saman hverjar hafa verið skipanir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Fyrst var okkur sagt að hann hefði ekki sett nein skilyrði. Hvað gerist svo? Ekki voru liðnir margir klukkutímar frá því að skýrt var frá því að stýrivextir hefðu verið hækkaðir um 50%. Hvers vegna? Að skipan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Hvers vegna er farið niður með fjárlagahallann um 45 milljarða? Að skipan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Hvers vegna er ekki hægt að fá upplýsingar um tekjuáætlun fram í tímann? Jú, þeir hafa ekki heyrt það frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þetta segir hér í gögnunum, við erum með þau fyrir framan okkur. Við höfum afsalað okkur fullveldinu. Það er það sem hefur gerst. Við höfum afsalað okkur fullveldinu að hluta til í allt of ríkum mæli, tel ég, og það finnst mér áhyggjuefni. Ég veit ekki hvaða dæmi önnur ég á að taka úr þessu fjárlagafrumvarpi til að sýna fram á það sem við teljum ranga forgangsröðun. Það er hægt að telja þau mörg og benda á aðferðafræðina líka, hina flötu niðurskurðaraðferðafræði sem að vísu kom ekki frá fjárlaganefnd þingsins, heldur fyrst og fremst úr fjármálaráðuneytinu, sennilega án vitundar fjárlaganefndar. Það væri gaman að fá það upplýst hér á eftir frá formanni nefndarinnar hvort það hefði verið í samráði við hann sem formann fjárlaganefndar að hæstv. fjármálaráðherra Árni Mathiesen sendi út tilskipun um miðjan nóvembermánuð þar sem hann óskaði eftir því að allar stofnanir í landinu, allar velferðarstofnanirnar, hæfust handa við að skera niður um 10%. Ég hef nú skoðað gögnin um hvernig þær forgangsraða og því miður er það í allt of ríkum mæli án þess einu sinni að ræða við starfsfólkið. Það gerist víða í heilbrigðisstofnunum, niðurskurður í launum og kjörum er boðaður og fólk fært niður í starfshlutfalli án þess að boðað sé til fundar með stéttarfélögunum og heyrt hvaða sjónarmið þau kunna að hafa. Það er nefnilega þannig á Íslandi að allir gera sér grein fyrir því að nú þurfum við sameiginlega að taka á. Allir gera sér grein fyrir þessu. Það er mjög ríkur vilji fyrir því í þjóðfélaginu  Þá segi ég: Nú er sönnunarbyrðin á ykkur, kæru stjórnarmeirihlutamenn í þinginu. Sönnunarbyrðin er ykkar að sýna okkur fram á að þetta sé nauðsynlegt, að þetta sé réttlætanlegt og að þið komið til með að spara skattborgurum peninga, að sannfæra okkur um að aukið hagræði verði af þessum breytingum. Hvernig ætlar stjórnarmeirihlutinn að réttlæta fjórðung úr milljarði á ári með þessum kerfisbreytingum sem forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins sagði reyndar í dag að væri vanmetið, þetta væri miklu meira. Þetta væru miklu meiri fjármunir. Ég skal svara hæstv. iðnaðarráðherra þegar hann spyr hvort ekki eigi að draga saman í ríkisrekstrinum: Sums staðar. Sums staðar á að þenja út, sums staðar á að auka útgjöldin, gagnvart fötluðum, öldruðum og sjúkum, inni í menntakerfinu, í Fangelsismálastofnun -  Hvernig ætlar hv. þm. Kristján Júlíusson að réttlæta fjórðung úr milljarði fyrir að kljúfa Tryggingastofnun ríkisins í herðar niður og búa til stofnun sem búið er að ráða forstjóra í, að sönnu, en enginn veit síðan um framhaldið? Hvernig ætlar hann að réttlæta þetta? Vill hann gjöra svo að koma hér í pontu á eftir? Ég auglýsi eftir honum í andsvari til að skýra fyrir okkur hvernig hann réttlætir þessi útgjöld fyrir íslenska skattgreiðendur. Hvernig réttlæta þingmenn Samfylkingarinnar það að sjúklingar sem leggjast inn á Landspítalann verði rukkaðir fyrir að fá þar aðhlynningu? Vilja hv. þingmenn Samfylkingarinnar gjöra svo vel að koma hingað upp  Þetta eru fjárlögin í hnotskurn, og sönnunarbyrðin hvílir ekki hjá okkur. Hún hvílir hjá stjórnarmeirihlutanum, hún hvílir hjá Sjálfstæðisflokknum og Samfylkingunni.

Frú forseti. Það er af sérstakri væntumþykju um þennan þingmann og virðingu við hans glæsta feril og því af prinsippástæðum að ég segi aldrei að hann haldi vitlausar ræður. Ég ætla ekki að segja að þessi ræða hafi verið vitlaus en málefnaleg var hún ekki og víðs fjarri sannleikanum í ákaflega mörgum atriðum var hún. Það er algjörlega rangt hjá hv. þingmanni að það sé verið, eins og hann sagði, að níðast á þeim sem verst eru settir. Þeir sem reynt er að verja í þessu frumvarpi eru þeir sem lakast eru settir. Það er staðreyndin. Þar sér hv. þingmaður stað þeirrar jafnaðarstefnu sem við höfum reynt að færa inn í þessa ríkisstjórn. Þegar hv. þingmaður belgir sig út um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og segir að hér sé farið með duld og leynd um mál vísa ég hv. þingmanni á það þingskjal sem hér lá frammi, sem honum var sagt frá, alveg eins og formanni hans var sagt frá löngu á undan öllum öðrum þingmönnum hér, a.m.k. í stjórnarandstöðunni. Þar komu þessi skilyrði fram og það er rangt hjá hv. þingmanni að því hafi verið haldið fram af okkur að engin skilyrði fylgdu. Við sögðum alveg skýrt löngu fyrir fram að það væri skilyrði hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum fyrir liðsinninu að hækka vexti. Sömuleiðis greindum við frá því að hann gerði ákveðin skilyrði árið 2010 um niðurskurð á gjöldum ríkissjóðs. Það skiptir kannski ekki máli. En þegar hv. þingmaður spyr hvort það geti verið að vaxtagjöld ríkissjóðs verði 2–3 háskólasjúkrahús eftir einhver ár er það ekki ríkari ástæða en ella til að skera niður? Hv. þingmaður, ég er þeirrar skoðunar að við höfum ekki gengið nógu langt í niðurskurði. Ég var þeirrar skoðunar að það mætti skera lengra niður. Hv. þingmaður nefndi hluti eins og Sjúkratryggingastofnun og stjórnsýslukostnað, ég er honum sammála um það, eins og Varnarmálastofnun, ég er honum sammála um það. Við tókum t.d. út loftrýmiseftirlitið eins og hv. þingmaður  Hv. þingmaður kemur hér og talar um hátekjuskatt. Hvar á að setja hann? Hann hefur einungis symbólskt gildi. Hvert tekjuskattsstig skilar 7 milljörðum en hvað ætlar hv. þingmaður að geta tekið út úr hátekjuskatti? Og hvar ætlar hann að setja mörkin? Segi hann mér það, þá skal ég hugsanlega taka undir það ef hann getur útfært það.

Hæstv. forseti. Það er aldrei gott að skoða heiminn úr mjög þröngu músarholusjónarhorni. Mér finnst hæstv. ráðherra gera það. Hann spyr: Hvar vill hv. þingmaður skera niður?

Það er ekki spurningin.

Nú, spurði hann ekki að því?

Nei, það var ekki spurningin.

Ég heyrði ekki betur en að sú væri spurningin.  
             Ég er að hvetja til þess að við horfum á heildarskuldbindingar okkar, þ.e. skuldbindingar sem ríkisstjórnin, Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin, eru að setja á herðar okkar með lántökum hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, með lántökum annars staðar, með því að undirgangast fyrirskipanir og þvinganir Evrópusambandsins, Breta fyrst og síðan Evrópusambandsins.  Ríkisstjórnin hefur því miður kiknað í þessu máli en einblínir núna á þau úrræði sem hv. þingmaður gerir að umræðuefni, þ.e. fjárlögin og hvernig hægt verði að skera niður í útgjöldum ríkisins núna. 

Ég bið menn að virða ræðutímann.

Frú forseti. Ég veit ekki hvað hv. þingmaður á við þegar hann segir að einhver launung sé yfir því hverjar heildarskuldir ríkissjóðs verði líklega á næstu árum. Það hefur komið fram í ræðum hæstv. forsætisráðherra og tvisvar í ræðum mínum. Ég geri ekki kröfu um að hv. þingmaður hlusti á þær en hann ætti alla vega að hlusta á það sem hæstv. forsætisráðherra segir þegar hann er spurður út í þetta af stjórnarandstöðunni. Komið hefur fram að það er líklegt að þær skuldir sem hv. þingmaður talar um geti numið landsframleiðslu eins og hún var. Hv. þingmaður segir síðan að ríkisstjórnin hafi tekið einhverja sérstaka ákvörðun, væntanlega til að níðast á þjóðinni og stjórnarandstöðunni, um að axla þessar skuldir. Hvað heldur hv. þingmaður, sem er forustumaður bæði í lífeyrissjóðum og verkalýðshreyfingunni, að gerist þegar ríkissjóður er rekinn með halla? Þá skapast skuld. Menn þurfa að mæta henni með því að taka lán og það lán þarf að greiða. Mundi hv. þingmaður gera það með einhverjum öðrum hætti? Hv. þingmaður fer beinlínis fram á að slíkar lántökur verði meiri með því að óska eftir því að hallinn verði meiri. Hv. þingmaður veit ósköp vel um þær skuldir sem líklegt er að við þurfum með einhverjum hætti að taka á okkur vegna Icesave-málsins. Hv. þingmaður veit um þá 2,2 milljarða dollara sem við tökum að láni og notum líklega vegna lánsins frá IMF. Vonandi þurfum við ekki að nota þær lánalínur sem að auki bjóðast okkur frá ýmsum vinaþjóðum okkar. Þetta getur hv. þingmaður lagt saman. Hv. þingmaður getur síðan lesið ræður forsætisráðherra. Hann getur lesið gögn sem hans eigin formaður hefur lesið upp úr, t.d. samkomulagið, eða viljayfirlýsinguna, við Hollendinga. Þá getur hann gert sér vaxtabyrðina í hugarlund. Ég get ekki sagt honum nákvæmlega hver hún er núna vegna þess að við erum að reyna að lækka hana en hv. þingmaður getur gert sér grein fyrir því og þá er hann ekki ýkja fjarri því sem hann sjálfur hefur verið að tala um hér í kvöld. Þá spyr ég hv. þingmann: Er það ekki ærin ástæða til að ganga fram 

Hæstv. forseti. Stóru, þungu vaxtabyrðarnar á komandi árum eru ekki vegna hallans á ríkissjóði núna. Þær eru vegna lántöku sem við göngumst undir vegna skuldbindinga okkar erlendis, sem ríkisstjórnin er að skrifa undir samkvæmt skipunum  Hann virðist geta skilið það eitt að skera eigi niður í velferðarþjónustunni. Hann réttlætir frumvarpið sem hér liggur fyrir. Tóku menn eftir því hvað einn helsti oddviti Samfylkingarinnar sagði? Hann sagði: Hlustum á hæstv. forsætisráðherra,  Ég segi: Ef menn gerðu það gripu menn til annarra ráðstafana en að skerða bætur almannatrygginga og rukka sjúkt fólk sem leggst inn á sjúkrahús landsins, inn á Landspítala. Þá legðu menn ekki á 1% jafnan flatan skatt, menn settu á hátekjuskatt. Menn reyndu að jafna kjörin í landinu, létta byrðum af þeim sem minnst hafa 

Hvað er að 1% í skatti? Þú varst …

Frú forseti. Nú er genginn í salinn hæstv. forseti Alþingis, Sturla Böðvarsson, og þá ber vel í veiði. Ég spyr: Hversu lengi hafa menn hugsað sér að halda þessari umræðu áfram? Nú er nokkuð liðið á kvöld, klukkuna vantar átta mínútur í ellefu og ekki nema rúmur klukkutími eftir af þessum sólarhring. Enn munu átta manns vera á mælendaskrá og sú sem hér stendur er ein af þeim. Svo vill til, herra forseti, að þingmenn þurfa á nætursvefni að halda. Boðaðir hafa verið nefndafundir í fyrramálið og dagskrá fram eftir kvöldi annað kvöld, bæði vegna atkvæðagreiðslna og umræðna um fjáraukalög. Ég hlýt að spyrja hæstv. forseta: Hvenær fá þingmenn nætursvefn í kvöld?

Vegna athugasemda hv. þingmanns er rétt að geta þess að engar athugasemdir voru gerðar við það í upphafi þessarar umræðu að fundi yrði haldið áfram fram yfir klukkan átta eins og reglur og lög gera ráð fyrir. Enn eru margir þingmenn á mælendaskrá og forseti hefur ekki gert ráð fyrir öðru en að þeir fái tækifæri til að tjá sig.

Hvenær ...

Það fer allt eftir því hversu lengi er talað.

Hæstv. forseti. Ég vil staðfesta, eins og við öll hljótum að gera, að í upphafi þessarar umræðu var ekki gerð athugasemd við að umræðum yrði haldið áfram eftir klukkan átta eins og hæstv. forseti komst að orði. Ekki er þar með sagt að menn hafi fallist á að vera hér langt fram á nótt. Nú er liðið undir miðnætti, klukkutími í það að vísu. Við teldum eðlilegt að halda umræðunni áfram enn um sinn en að henni yrði lokið um miðnæturskeið. Hæstv. forseta er kunnugt um þessi sjónarmið okkar frá því á fundi þingflokksformanna með hæstv. forseta fyrr í dag. Hæstv. forseti féllst ekki á þau sjónarmið en þau voru 

Herra forseti. Það er mjög líklegt að forseta sé kunnugt um þau sjónarmið sem hv. þm. Ögmundur Jónasson kynnti hér fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þau eru mér hins vegar algjörlega framandi. Enginn maður í þessum sal hefur jafnmikla reynslu af því að vera í stjórnarandstöðu með VG og einmitt sá sem hér stendur. Það gerðist aldrei þegar við snerum saman bökum í viðureign við þá sem þá héldu um valdatauma að nokkur maður léti sér koma til hugar að koma í ræðustól og kvarta undan því að langt væri liðið á kvöld þegar klukkan er ekki einu sinni orðin ellefu. Við byrjuðum aldrei á því fyrr en í fyrsta lagi þegar klukkan sló tólf og við heyrðum klukkuna í Dómkirkjuturninum gjalla. Að öðru leyti verð ég að segja, með virðingu fyrir hv. þm. Ögmundi Jónassyni, að hann hefur engin málsefni til að óska eftir því að umræðum sé hætt eftir að hann hefur flutt jafnsnjalla og ögrandi ræðu og hann flutti hér áðan sem var full af staðhæfingum sem þarf að svara. Ég vænti þess að hv. þingmaður ætli ekki að meina þeim þingmönnum stjórnarliðsins, hugsanlega ráðherrum, sem óska eftir að taka hér til máls að reyna af veikum burðum að hrekja þær 

Hæstv. forseti. Við vildum fyrst og fremst sýna fyrirhyggju, benda á að við værum því samþykk að halda umræðunni áfram enn um sinn en andvíg því að fara með hana inn í nóttina. Fróðlegt var að heyra hæstv. iðnaðarráðherra boða komu ráðherra til þessarar umræðu eins og hann gerði áðan. Ég vek athygli hæstv. forseta á því að við munum taka upp þráðinn hér ef hæstv. forseti bregður ekki á það ráð að fresta þingfundi um miðnætti.

Hæstv. forseti. Ég hefði getað gefið hæstv. forseta merki og fallið frá ræðu minni, sérstaklega eftir síðustu ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar og vegna yfirferðar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á fjárlagafrumvarpinu, þeir hafa farið yfir aðdraganda og stöðu málsins. Þrátt fyrir að margt hafi komið fram hef ég samt sem áður ákveðið að létta á hjarta mínu. Ég skal viðurkenna, hæstv. forseti, að mér er mjög þungt yfir þeirri stöðu sem við erum í nú. Ég er sannfærð um að ég tala fyrir hönd mjög margra sem eru þungir í lund, líður illa, eru reiðir, örvilnaðir og vita í raun ekki hvar þeir standa. Við erum í 2. umr. um fjárlög fyrir árið 2009. Þau fjárlög eru unnin í skugga hruns íslenska bankakerfisins. Hægt er að segja hruns íslenska bankakerfisins þó að í dag starfi sparisjóðir og nokkrir minni bankar því þrír höfuðbankar landsins féllu á einu bretti og ríkissjóður tók yfir. Við höfum lifað í mikilli óvissu um stöðu bankanna, um inneignir okkar sem einstaklinga, fyrirtækja, lífeyrissjóða - hvort við fáum út úr bankakerfinu aftur það sem við áttum inni í því. Hvað sé tapað, hvað verði endurgreitt og hvenær það verði endurgreitt. Við erum í raun vanmáttug og skiljum varla hvernig svona getur gerst eftir allan þann mikla darraðardans, dansinn í kringum gullkálfinn, sem staðið hefur yfir á undanförnum árum. Okkur hefur verið talin trú um að við sem þjóð séum vel menntuð - sem við erum - að ríkissjóður og bankakerfið standi vel, að bankastarfsmenn okkar hafi verið öðrum snjallari og hið íslenska fjármálaundur hafi verið eitthvað sem aðrir gætu lært af, alla vega var það orðin útflutningsgrein hjá okkur. Almenningur horfði á og hreifst með enda gagnrýndu fáir þetta mikla fjármálaundur þar sem allt varð að peningum, að minnsta kosti í bankakerfinu og hjá fjármálastofnunum. Aftur á móti var erfiðara að fá gott verð fyrir framleiðsluafurðir þar sem íslenska krónan var hátt skráð og þau ár voru erfið fyrir útflutningsgreinarnar. Í bankakerfinu blómstraði allt og fólkið hreifst með og margir settu sig í skuldir sem auðvelt er að flokka undir óráðsíu eða það að lifa um efni fram. En margir voru líka að koma sér þaki yfir höfuðið og fjárfestu annaðhvort í fasteign eða spöruðu. Sparnaðurinn getur nú verið horfinn og fólk átt í erfiðleikum með að borga af húsnæði sínu og lánum. Þetta er staðan sem við stöndum frammi fyrir í dag. Auk þess er heimskreppa á fjármálamörkuðum sem varð alveg örugglega til þess að við fengum þessa blautu tusku, hrun bankanna, framan í okkur fyrr en búast mátti við. Ekki gat dregist mjög lengi að spilaborgin hryndi, en hún hrundi ekki spil af spili heldur steyptist um koll og kom þar af leiðandi svo flatt upp á okkur. Við horfum líka á og reynum að skilja hvað gerðist og hvaða afleiðingar það hefur haft fyrir íslenska þjóð að Landsbankinn hafði leyfi til að starfrækja útibú í Bretlandi og Hollandi og víðar og bjóða upp á sparireikninga fyrir einstaklinga, sveitarfélög, fyrirtæki og félög. Við hrun bankans tökum við með einum eða öðrum hætti - að hluta til vegna klúðurs og að hluta til vegna þess að við viljum ekki styggja hugsanlega samstarfsaðila okkar í Evrópusambandinu og hugsanlega vegna þess að við þorðum ekki að standa upprétt sem Íslendingar, sem þjóð, og standa á rétti okkar gagnvart Evrópuþjóðum og Bretum - á okkur alveg svívirðilegar skuldbindingar sem varla er hægt að ætlast til að við getum ráðið við. Talað er um að við höfum fallist á að greiða 600 milljarða kr. vegna Icesave-reikninganna. Við erum ekki enn farin að undirbúa málsókn á hendur Bretum eða Evrópusambandinu vegna málsins. Við erum heldur ekki farin að undirbúa málsókn gegn Bretum út af hryðjuverkalögunum sem þeir settu á okkur. Við afgreiðum fjárlagafrumvarp sem í raun og veru er ekki okkar, alla vega ekki Alþingis. Við erum með á pappírum nýtt frumvarp sem kemur frá ríkisstjórninni og er unnið eftir ramma sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur sett íslenskum stjórnvöldum. Innan rammans er farið inn á þá braut að draga enn frekar úr opinberum framlögum til ríkisstofnana og þeim halla sem sýndur var á fjárlagafrumvarpinu sem var lagt fram í byrjun október. Sá halli var af ýmsum ástæðum en við vorum þá tilbúin til þess að - ríkisstjórnin lagði það frumvarp fram með yfir 200 milljarða kr. halla og sá fram á að með því mætti halda nokkurn veginn óbreyttum rekstri velferðarþjónustunnar og menntakerfisins. Að kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins var skorið niður í nýju frumvarpi um heila 45 milljarða kr. og við það situr. Því hv. fjárlaganefnd hafði engin tök á og var ekki í neinni stöðu til að fara yfir tillögurnar sem komu til hennar frá fjármálaráðuneytinu, fjármálaráðherra. Ég lái þeim það ekki. Áhyggjur mínar snúast um þau vinnubrögð og þá stöðu sem við erum í en ekki fjárlaganefnd sem slíka eða þá sem þar sitja og reyna að vinna vinnuna sína. Fjárlaganefnd hefur ekki haft möguleika á að sinna hlutverki sínu í haust, hún hefur hvorki haft fjárlögin á sínu borði né tekið sér það vald að vinna með fjárlögin eins og hefði þurft að gera. Það sem mér finnst líka vera miður í stöðunni er hvað Alþingi hefur misst ferilinn úr höndum sér. Fjárlög voru lögð fram á Alþingi, á ábyrgð Alþingis og fjárlaganefndar, en þegar talað var fyrir frumvarpinu daginn eftir að því var dreift var ljóst að það væri ónýtt plagg. Fjárlaganefnd hefur hvorki bolmagn né kraft til að geta tekið við og unnið að breytingartillögum. Enda veit ég ekki hvort það sé innan ramma Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að fjárlaganefnd Alþingis sinni þessu hlutverki, heldur verður ríkisstjórnin að beygja sig undir það. Enda eigum við, eins og kom fram í ræðu hæstv. iðnaðarráðherra, að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra. Hann hefur boðað jafnvel enn meiri niðurskurð og aðhald í ríkisútgjöldum en birtust í breytingartillögunum. Það eru hann, forsætisráðherra og rammi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem ráða. Ég er ósammála því að það skili okkur meiri árangri og sé betra fyrir okkur sem þjóð og fyrir ríkissjóð að skila minni fjárlagahalla á næsta ári. Að það muni um þessa 45 milljarða. Ef við skerum svo mikið niður að það hafi áhrif á grunnstoðirnar, sem við höfum byggt upp, eða á alla velferðarþjónustuna og menntakerfið, alveg frá leikskóla og upp úr, og drögum svo mikið saman að það hafi áhrif á stuðning við atvinnufyrirtæki og útflutningsgreinar og við getum ekki stuðlað að frekari nýsköpun eða haldið úti öflugu framhaldsskólastigi, háskólastigi og rannsóknum er ég sannfærð um að við skjótum okkur í fótinn. Það mun skila okkur minnkandi tekjum á næstu árum. Ef við höfum það mikil áhrif á velferðarþjónustuna að hún veikist og ef við skerðum kjör tekjulágs fólks, námsmanna og þeirra sem háðir eru lífeyrisgreiðslum það mikið að þeir verða háðir stuðningi sveitarfélaganna eða lenda í atvinnuleysi eða slíkum skerðingum, sem hafa áhrif á heilsu þeirra, fáum við til baka meiri útgjöld en á öðrum stöðum og það í velferðarkerfinu. Fólk missir heilsuna vegna langvarandi atvinnuleysis og það kemur þá niður af meiri þunga bæði á velferðarþjónustuna og ekki síður á stuðningsnet sveitarfélaganna. Því er hægt að spara svo mikið eða stuðla það mikið að því að halda niðri halla á ríkissjóði að það verði dýrara þegar upp er staðið. Ég vil, hæstv. forseti, nú nefna hvers vegna mér er þungt fyrir hjarta út af stöðunni sem við erum í. Mér hefur fundist að við stöndum ekki upprétt sem Íslendingar eða sem stolt þjóð, eða eins og ein kona sagði við mig: Þuríður, mér er eiginlega alveg sama þó að ég hafi misst peningana mína. Mér er sárara um það að missa æruna. Hvers vegna höfum við ekki sent sendiherra Breta heim? Af hverju látum við bjóða okkur þetta? Mér finnst svo erfitt að fara ekki í mál við þá sem við teljum og erum sannfærð um að kúgi okkur af því við erum svo fá og smá. Þessir vinir okkar í Evrópusambandinu sem nota smæð okkar til að fara gegn okkur. Bretar sem enn hafa ekki aflétt hryðjuverkalögunum af okkur. Hvaða rétt hafa þeir á að beita okkur slíku valdi og nota hryðjuverkalögin í þessu sambandi? Hafa þeir gert sér ljóst að fyrir þeirra tilstilli hrundi Kaupþing í Bretlandi endanlega? Mér finnst ábyrgð þeirra vera mikil og sárt er að vita til þess að við stöndum ekki upp eins og við gerðum í landhelgisdeilunni. Við létum ekki þessa miklu og stóru þjóð með sín miklu og stóru herskip beygja okkur. Við fórum með litlu varðskipin okkar og unnum það stríð. Þótt við séum fá og smá getum við að minnsta kosti haldið höfði og sýnt að við látum ekki kúga okkur með því óréttmæti og eigum að bera okkar ábyrgð. En til þess þurfum við líka að hafa ábyrga ríkisstjórn, sem lætur ekki glepjast af gullkálfinum og hugsar ekki frekar um að fá tekjur af þeirri starfsemi bankanna sem fór fram erlendis en að huga að því og hlusta á varnaðarorð og setja girðingar þannig að ekki kæmi til þess að ábyrgð af starfsemi bankanna erlendis lenti á íslenska ríkinu. Við þurfum líka að hafa ríkisstjórn sem er lýðræðislega sinnuð, hlustar á fólk, stendur fyrir opnu stjórnkerfi, styrkir eftirlitsstofnanir sínar og tekur gagnrýni. Það hefur komið í ljós betur og betur með hverjum deginum sem líður að regluverkið sem við áttum að hafa til þess að standa vaktina var mjög veikt og ógegnsætt. Við höfum leyft ótrúlega flóknu fjármála- og fjárfestingarkerfi að þróast, sérstaklega með tilliti til þess að í öllum þessum krosstengingum, þar sem fyrirtæki hafa keypt hvert í öðru, styrkt hvert annað og búið til fjármálaveldi þar sem í raun og veru var bara loft undir, höfum við alveg gleymt að horfa á undirstöðuatvinnugreinarnar sem eru í framleiðslu. Þær skapa okkur gjaldeyri sem er raunverulegur en ekki tilbúin loftbóla eins og verður þar sem sömu einstaklingarnir, sem eru í spámennsku og allt að því fjármálafíkn, skrúfa upp verðmæti í fyrirtækjum sem í raun og veru breyta ekkert eðli sínu eða starfsemi nema hækka í verði og nú er allt hrunið. Í framhaldi af því sem nú hefur gerst verðum við að standa vörð um velferðarkerfi okkar og menntakerfi og við verðum að verja sérstaklega börn og unglinga, sjúka, aldraða og öryrkja. Við verðum að standa vörð um sveitarfélögin sem munu á komandi árum þurfa að taka á sig meiri félagslega þjónustu. Þau verða að vera það sterka net sem heldur utan um nærþjónustuna, miklu sterkari en hefur verið. Því miður er í þessu fjárlagafrumvarpi ekki gert ráð fyrir að stefnt verði í þá átt. Í þessu frumvarpi er tiltölulega flatur niðurskurður í heilbrigðisþjónustunni þar sem má segja að fyrirtæki eða stofnanir á mismunandi sviðum skila langflestar einhverjum halla í lok þessa árs, sumar litlum en aðrar miklum. Mér sýnist það vera þumalfingursregla að í fjáraukalögunum, sem við höfum séð og talað verður fyrir á morgun, sé gert ráð fyrir að koma til móts við þennan halla sem nemur svona eins og tveimur þriðju af hallanum. Þessi halli og um það bil 10% niðurskurður á línuna fylgir stofnununum á næsta ári. Það er ljóst að langflestar þessara stofnana hafa átt í miklum erfiðleikum. Búið er að spara inn að beini og í þessum daglega rekstri er mjög erfitt að spara meira öðruvísi en að skera niður þjónustu. Með því að fækka fólki eða skera niður þjónustu á öðrum sviðum, eins og hefur verið gripið til, í mat, lyfjum eða einhverju slíku. Það sem er þó alvarlegast hvað varðar heilbrigðisþjónustuna er að það er augljóst að Landspítalinn og aðrar stofnanir geta ekki komist í gegnum rekstur næsta árs öðruvísi en að fara í verulega uppstokkun og hreinlega loka fyrir eða hætta ákveðinni þjónustu sem ekki hefur komið fram enn þá. Hvað varðar Landspítalann sem er með mesta niðurskurðinn, eðli sínu samkvæmt, blasir við að það verða teknir upp auknir sjúklingaskattar. Hugsanlega munu einnig verða tekin gjöld af fólki sem leggst inn til sjúkrahússdvalar, sem sé sólarhringsvistun eða innlögn, en ekki eingöngu því sem kemur inn á göngudeildir eða er á dagdeildum. Það er heldur ekki ljóst hvernig Landspítalinn ætlar að fara með ákveðna starfsemi sem ekki flokkast undir grunnþjónustu, hvort stofnunin tekur á það ráð að vísa ákveðinni þjónustu frá, bjóða hana út eða með hvaða hætti á að reka ýmsar greinar sem stofnunin sjálf flokkar ekki sem grunnþjónustu. Við blasir sem sagt veruleg skerðing á Landspítalanum. Hugsanlega er hægt að sameina deildir eða hagræða frekar innan stofnunarinnar en það verður þó aldrei öðruvísi en það komi fram skerðing á þjónustu, lækkun launa, fækkun starfsfólks eða, sem blasir alveg við, auknir sjúklingaskattar. Hæstv. forseti. Í nefndaráliti minni hlutans er farið mjög vel yfir þá vinnu sem fjárlaganefndin hefur unnið. Hér eru líka birtar spurningar og svör til hæstv. fjármálaráðherra eða fjármálaráðuneytisins. Þær eru mjög áhugaverðar og gefa betri lýsingu á því sem við stöndum nú frammi fyrir og hvernig má í raun og veru sjá fyrir sér aukið atvinnuleysi, lækkandi tekjur og minni opinbera þjónustu á næstu árum - á sviðum þar sem miklar heitstrengingar hafa verið um að bæta, auka og styrkja innviði þjóðfélagsins og draga úr atvinnuleysi. Ég er ein af þremur nefndarmönnum sem skrifa undir minnihlutaálit heilbrigðisnefndar. Þar förum við líka yfir afstöðu okkar til fjárlagafrumvarpsins eins og það lá fyrir þegar við fengum það í hendurnar eða fengum beiðni um að skrifa nefndarálit um tillögur sem við höfðum þá ekki séð. Þá lá eingöngu fyrir fjárlagafrumvarpið sem var lagt fram 1. október. Vitað var að þar stæði ekki steinn yfir steini og við vissum að forsendur frumvarpsins voru óljósar enda eru þær ekki komnar fram enn. Við höfðum ekki fjáraukalögin og tillögur þar um stuðning við heilbrigðisstofnanir þannig að erfitt var að sjá hvernig þær mundu koma út. Við sjáum þó núna að þær verða margar hverjar með skuldahala og niðurskurðarkröfu á bakinu á næsta ári. Í nefndarálitinu nefnum við einnig þá stöðu sem er komin upp varðandi nýja stofnun, Sjúkratryggingastofnun, og þann mikla vanda sem blasir við. Þar virðist vera ýmist sambandsleysi eða yfirgangur, eða ég veit ekki hvaða nafn væri helst hægt að gefa þessu, því lögum um Sjúkratryggingastofnun hefur ekki verið framfylgt. Það er ekki það samráð í gangi sem átti að vera. Ekki er búið að skipta þessum stofnunum, Tryggingastofnun og Sjúkratryggingastofnun, upp með samningi eða samkomulagi og þar logar allt í óvissu. Það er mjög bagalegt, hæstv. forseti, því að Sjúkratryggingastofnun virðist stefna á að taka sér miklu meira sjálfstæði, þenjast meira út og verða mannfrekari en gert var ráð fyrir við afgreiðslu frumvarpsins um Sjúkratryggingastofnun. Ég tel því að mjög mikilvægt sé að gengið verði frá samkomulagi á milli þessara nýju stofnana hið allra fyrsta, að öðrum kosti verði farið til baka og Sjúkratryggingastofnun sett það verkefni eitt að sjá um samninga við sérfræðinga og samningagerð fyrir heilbrigðisráðuneytið. Að minnsta kosti til að byrja með verði verkefni stofnunarinnar bundin við þann hluta einan. Það er ekki hægt að horfa upp á og vita til þess að deilur séu þarna á milli og að þessar tvær stofnanir sem verða að vinna vel saman geti ekki gert það sem skyldi. Líta má til Sjúkratryggingastofnunar og umfangs hennar ef grípa á til einstakra sparnaðaraðgerða en ég vona að þessi deila leysist áður en til endanlegrar afgreiðslu fjárlaga kemur. Annars má líta til þess að draga úr umfangi stofnunarinnar. Hæstv. forseti. Ég gæti sagt margt til viðbótar um stöðu þessa máls og hvert við stefnum. Skuldbindingar ríkisins eru mjög miklar og verða það á komandi árum. Það eru skuldbindingar út af lánum og ramma Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, skuldbindingar sem við tökum á okkur út af Icesave-lánunum og hugsanlega fleiri lánum og lánalínum sem við þurfum að taka til þess að styrkja gjaldeyrissjóð Seðlabankans. Til þess að endurfjármagna lántökur þurfum við að halda áfram að taka lán til þess að greiða hugsanlega þau lán sem við höfum tekið. Það sem ég sakna sárt í þessari vinnu við að fara yfir frumvarpið er að hafa ekki línurit eða graf til næstu tíu ára til að sjá hvernig lánin sem nú þegar hefur verið ákveðið að taka raðast niður. Hvernig afborganir af lánunum koma til með að verða og ekki síður hvernig vaxtabyrði þessara lána mun dreifast á næstu ár. Vaxtagreiðslur einar sér eru himinháar tölur, 70 til 100 milljarða kr. afborganir. Ef þetta er sá raunveruleiki sem við stöndum frammi fyrir, að vaxtagreiðslurnar einar sér geti legið á þessu bili, tel ég grafalvarlegt ef við fáum ekki að sjá það alveg skýrt þannig að þjóðin og við hér á hv. Alþingi getum gert okkur grein fyrir frammi fyrir hvaða vanda við stöndum, ekki bara við þessa fjárlagagerð heldur einnig á komandi árum. Ég tek undir það sem hefur komið fram í máli hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að það er hugsanlega ekki hallinn á fjárlögum núna sem við þurfum að hafa dýpstar áhyggjur af. Við þurfum að hafa áhyggjur af afborgunum af þeim lánum og skuldbindingum sem við tökum á okkur, að við sjáum fram á að geta komist út úr þessu í framtíðinni. Til þess að það geti orðið verðum við að hlúa að atvinnugreinunum. Við verðum að hlúa að landbúnaðinum til þess að tryggja hér matvælaöryggi og sjávarútveginum svo við höfum þá auðlind sem við eigum að geta byggt á - ef við stefnum ekki inn í Evrópusambandið, hugsanlega með alvarlegum afleiðingum hvað varðar yfirráð yfir landgrunninu og landhelginni. Við þurfum að horfa til þessara atvinnugreina og vaxtarsprota þannig að við getum með öllum ráðum eflt útflutning og atvinnu og hugað að fullvinnslu á matvörum og útflutningsgreinum á öllum sviðum. Við höfum núna í haust frá því að þessar manngerðu hamfarir skullu á okkur orðið vitni að ótrúlegum krafti í íslensku þjóðinni, hjá þeim sem hafa misst vinnuna. Fólk er fljótt að finna sér nýja atvinnumöguleika á mjög frumlegan hátt, margir birtast núna í sölu á ótrúlegustu hlutum. Maður vonar bara að áfram gangi vel með þessa framleiðslu sem er sjálfsprottin núna á haustdögum og hún geti orðið vísir að stærri útflutningsgreinum. Það er þetta sem við þurfum að gera til þess að komast út úr þessu efnahagsástandi. Til að geta greitt þetta verðum við að standa vörð um íslenskan iðnað, íslenska framleiðslu og spara á eðlilegan hátt og vera hagsýn. Við verðum að spara eins og við getum en ekki þannig að við skerum niður velferðarþjónustuna og menntakerfið það mikið að við stöndum veikari eftir.

Hæstv. forseti. Ég taldi í umræðu um fjárlagafrumvarp síðasta árs að margt benti til þess að tekjufall gæti orðið á því ári sem nú er senn liðið. Ég vísaði þá til hinna kviku skatta, virðisauka- og fjármagnstekjuskatts, auk tekjuskatts á lögaðila. Það hvarflaði auðvitað ekki að mér frekar en öðrum að þau ósköp sem við stöndum nú frammi fyrir gætu dunið á okkur. Breytingin er ótrúleg, tekjufall ríkissjóðs hefur sennilega aldrei verið eins mikið. Í áföllum sem þessum er mikilvægt að öryggisnetið, velferðarkerfið sjálft, sé traust en það þarf fyrst og fremst að taka mið af þeim sem minnst hafa á milli handanna. Því miður er margt í velferðarkerfi okkar sem getur flokkast undir ákveðinn lúxus og við ákveðnar aðstæður verið fullkomlega réttlætanlegt. Nú er staðan hins vegar orðin sú að líta þarf ofan í hverja einustu matarholu. Frumvarpið, eins og það liggur fyrir núna, ber keim af því að ríkisstjórnin virðist ekki átta sig á að bankakerfið á Íslandi er hrunið. Niðurskurðurinn í þessum fjárlögum endurspeglar engan veginn þann samdrátt sem ríkissjóður lendir í á næstu árum. Ég tel hægt að gera miklu meiri gangskör í niðurskurðinum án þess að það bitni illilega á neinum. Hversu sárt sem okkur þykir það getum við ekki lifað í þessari afneitun. Ef ekki er almennilega tekið til hendinni við setningu fjárlaga 2009 verður sársaukinn enn þá meiri við gerð fjárlaga árið 2010. Ýmsar góðar tillögur hafa komið fram í þessari umræðu og greinilegt er að margir þingmenn, þó alls ekki allir, eru mér sammála um að það þarf að skera meira niður. Um leið er ljóst að margir þingmenn gera sér grein fyrir því að hér er um mikla jafnvægislist að ræða því að niðurskurðurinn má ekki ganga það langt að kreppan verði dýpri en nauðsynlegt er. Það getur þó ekki verið komið að endapunkti í niðurskurði þessara fjárlaga. Mikilvægt er að ríkisstjórnin geri sér það ljóst og komi með frekari tillögur. Hæstv. forseti. Ég vil nú koma inn á nokkra liði fjárlagafrumvarpsins sem ég tel að gera mætti betur í hvað niðurskurð varðar. Hér eru aðeins nokkur dæmi. Þau eru miklu fleiri en mörg hver í sama dúr. Nokkrar stofnanir munu klárlega geta minnkað umsvif sín í ljósi minnkandi umsvifa í atvinnulífinu og vil ég nefna nokkrar sem dæmi: Skipulagsstofnun, Brunamálastofnun og Umhverfisstofnun sem allar heyra undir umhverfisráðuneytið. Í þeim er auðvelt að ná fram 100 millj. kr. sparnaði til viðbótar við tillögur ríkisstjórnarinnar. Greiðslur vegna fæðingarorlofs ætti líka að endurskoða. Ég teldi það raunhæft markmið að upphæð sem eytt er í þennan lið tæki mið af fjárlögum ársins 2007 með uppreikningi verðlags dagsins í dag. Með þessari nálgun mætti spara yfir 2 milljarða. Ég tel fráleitt að leyfa sér lúxus eins og aðstoðarmenn þingmanna við núverandi aðstæður. Þar mætti auðveldlega spara í kringum 60 millj. kr. Ráðstöfunarfé ráðherra er kannski ekki stór upphæð en vissulega táknræn aðgerð. Með því að slá það af mætti spara um 75 millj. kr. og um leið gera ráðherrum þann stóra greiða að þurfa ekki að eyða tíma í að deila út þeim fjármunum. Með tiltölulega varfærnum aðgerðum mætti spara 150 millj. kr. til viðbótar með niðurskurði í Vatnajökulsþjóðgarði, í landgræðslunni, skógræktinni og ofanflóðavörnum. Hér er aðeins um sýnishorn að ræða og ég tek fram að ég er ekki að beita mér neitt sérstaklega gagnvart þessu tiltekna ráðuneyti. Eins og ég segi er hér aðeins um lítið sýnishorn að ræða en ég á mun fleiri tillögur í handraðanum sem ég væri tilbúinn til að kynna fyrir fjárlaganefnd. Við fjárlagagerðina er nauðsynlegt að liggja yfir hverri krónu og velta henni fyrir sér en þeir sem leggjast gegn niðurskurði eru að ávísa á komandi kynslóðir. Það kerfi sem nú er unnið eftir er algjörlega úr sér gengið og ef einhvern tíma er ástæða til að taka upp ný vinnubrögð er það núna. Af þeim sökum hef ég lagt fram þingsályktunartillögu sem liggur fyrir Alþingi, og ég vonast til að geta mælt fyrir fljótlega, um endurskoðun vinnubragða við gerð fjárlaga, þ.e. að tekin verði upp svokölluð núllgrunnsfjárlög. Það getur ekki gengið lengur að horfa eingöngu til þess hversu miklu hefur verið eytt í einstaka liði á undanförnum árum og bæta við þá eða lækka þá lítillega milli ára eftir því hvernig árferðið er hverju sinni. Þá er nýjum liðum bætt við reglulega án þess að mikill eða öflugur rökstuðningur sé þar að baki. Núllgrunnsfjárlagagerð er þekkt vinnuaðferð sem ýmsir horfa til í þeim tilgangi að draga úr sjálfvirku hækkunarferli sem núverandi fyrirkomulag hefur leitt af sér. Núllgrunnsfjárlög eru ekki lausn allra vandamála fjárlagagerðarinnar, gildi þeirra felst fyrst og fremst í því að vald er fært til. Ríkisstofnanir og ráðuneyti, sem eru stærstu notendur fjár úr opinberum sjóðum, verða að endurmeta og rökstyðja öll útgjöld sín frá grunni. Alla liði útgjalda þarf að skýra út frá þörf og nauðsyn stöðunnar á hverjum tíma. Rík þörf er á róttækum aðgerðum til að bæta vinnslu og framkvæmd fjárlaga. Ríkisútgjöld hafa vaxið úr hófi sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Á góðæristímum var þetta mögulegt en raunveruleikinn sem nú blasir við er allt annar. Alþingi, og þar með fjárlaganefnd, verður að fá virkari tæki í hendur til þess að hafa möguleika á bættu eftirliti með framkvæmd fjárlaga ríkisins. Af þessum sökum er augljóst að löggjafarvaldið þarf ný úrræði á þeim erfiðu tímum sem fram undan eru. Þetta er aðeins eitt púsl í stóru púsluspili til að bæta fjárlagagerð framtíðarinnar.

Virðulegi forseti. Það er orðið áliðið kvölds og flest þau sjónarmið hafa komið fram sem skipta máli um uppbyggingu og samsetningu fjárlagafrumvarpsins. Ég vil því bara í nokkrum orðum gera grein fyrir skoðunum mínum á hinum ytri ramma fjárlaganna, efnahagsrammanum. Þá vil ég fyrst tiltaka að sá vandi sem verið hefur í íslensku hagkerfi á undanförnum árum sem hefur snúið að samspili ríkisfjármálanna annars vegar og peningamálastefnu Seðlabankans hins vegar var óleystur þegar bankakerfi landsins hrundi. Sá vandi fólst í því að við höfum aukið útgjöld ríkissjóðs og hins opinbera, þ.e. einnig sveitarfélaganna, alveg gríðarlega á undanförnum árum, um tugi prósenta að raungildi ef horft er á árin frá 1995 og fram til ársins 2007. Reyndar tók steininn úr á síðasta ári. Á sama tíma var Seðlabankinn að reyna að hamla gegn verðbólgu með því að hækka vexti, sem var hans eina stýritæki, en um leið og vaxtamunurinn við útlönd var orðinn svo mikill að menn fóru að nýta sér hann til að hafa af honum gróða flæddi hér inn í hagkerfið gríðarlegt fjármagn. Við þekkjum framhaldið, gengið varð allt of sterkt, útflutningsgreinarnar þjáðust og kaupmátturinn varð of sterkur fyrir vikið. Við settum hagkerfið á hliðina með þessari stefnu og við höfum ekki enn þá sett upp þann ramma og þá nálgun sem nauðsynleg er til að leysa þennan vanda. Ég vil vekja athygli á þessu því að þetta vill auðvitað gleymast í öllum þeim hörmungum sem nú hafa gengið yfir þjóðina. Eitt af því sem við ræddum oft um fjárlög í þingsal var hið svokallaða aðhaldsstig fjárlaganna, munurinn á tekjum og gjöldum ríkissjóðs, hversu mikið ríkið tók til sín úr efnahagsstarfseminni og skilaði til baka í formi ýmiss konar þjónustu. Vissulega var mikill afgangur af fjárlögum árum saman en hluti af þeim afgangi varð til vegna fyrirtækja sem höfðu tekjur sínar erlendis, mynduðu hagnað sinn erlendis en greiddu skatt hingað heim. Þar af leiðandi var rangt að tala um eitthvert sérstakt aðhaldsstig fyrir íslenska hagkerfið sem myndaðist vegna slíkra tekna og á sama tíma var einnig vafamál hvort líta ætti á þær tekjur sem urðu til vegna viðskiptahallans - sem má líta svo á að hafi verið aukatekjur sem vart væri mark á takandi sem sérstöku hagstjórnartæki þegar menn horfðu á mismun tekna og gjalda ríkissjóðs og áhrif hans á hagkerfið sjálft. Það skiptir máli fyrir okkur að hafa þetta hugfast þegar horft er til framtíðar. Nú stöndum við frammi fyrir mikilli kreppu og við hljótum að spyrja okkur sjálf hvenær henni ljúki af því að það hefur mikið að segja fyrir fjárlögin. Það snýr ekki bara að okkur Íslendingum heldur líka hvenær kreppunni lýkur erlendis. Spurningin er ekki bara um það hvenær kreppunni ljúki, heldur líka um leið hvenær hún hófst. Það má færa rök að því að sú kreppa sem við erum að fást við núna hafi hafist árið 2001 með árásinni á Bandaríkin og líka þegar menn voru að vinna sig út úr hruninu vegna netbólufyrirtækjanna, að með því að seðlabankar bæði Bandaríkjanna og Evrópu juku gríðarlega peningamagn í umferð hafi myndast það bóluhagkerfi sem við höfum síðan horft á hrynja til grunna í formi bankakreppu og lausafjárvanda. Spurningin er þess vegna: Hvar í kreppunni erum við stödd? Það er óskandi að séum að nálgast hægt og rólega einhvern fastan punkt.

Hægt og rólega?

Já, hægt og rólega, hv. þingmaður, vegna þess að það gerist því miður ekki hratt að við komumst á einhvern endapunkt í því. Einhvern tíma komumst við á þann stað þegar hreinsast munu hafa út úr bankakerfinu allar þær eigur sem hafa verið rangt verðlagðar, þeir fjármálagjörningar sem hafa verið rangt verðlagðir, fyrr eða síðar hreinsast þetta út úr kerfinu og þá hafa menn einhvern punkt sem þeir geta aftur farið að vinna út frá. Þetta skiptir miklu máli fyrir okkur Íslendinga og því fyrr sem þetta gerist á alþjóðavettvangi, því betra. Þegar kemur að verkefnum sem snúa að fjárlögum þessa árs höfum við, eins og ég sagði í upphafi máls míns, farið í gegnum flest þau mál sem snúa að þeim hvað varðar einstaka liði. Ég vil svo gera það að umræðuefni undir lok ræðu minnar að nú stöndum við frammi fyrir því í upphafi næsta árs að þurfa að hefja strax vinnu við næstu fjárlög vegna þess að þessi fjárlög hafa orðið til við mjög sérstakar aðstæður í kjölfar mikils hruns í hagkerfinu þar sem menn höfðu skamman tíma til ráðstöfunar til að ganga frá fjárlögum. Fjárlögin sem bíða okkar verða að vera þannig úr garði gerð að þar sé horft til að lágmarki tveggja og helst þriggja ára, ekki bara þannig að við setjum fram næstu fjárlög eins og hefð er fyrir og spáum svo fyrir um næstu tvö árin með einhvers konar línulegum aðferðum þar sem við reiknum með að draga úr útgjöldum eða auka þau eftir einhverjum reikniformúlum. Við verðum raunverulega á næsta ári að leggja fram drög að þrennum fjárlögum. Mín hugmynd er sú að fjármálaráðuneytið ráði til sín bæði innlenda og erlenda sérfræðinga í þessa vinnu og hefjist handa strax í janúar til þess að við getum lagt fram þessi þrenn fjárlög þannig að markaðurinn og þeir sem starfa innan vébanda ríkisins viti nákvæmlega hvað sé fram undan í ríkisrekstrinum á næstu þremur árum. Þetta er gríðarlega mikilvægt vegna þess að með þessu móti getum við náð árangri í því að samhæfa hagkerfið. Vandinn sem við stöndum líka frammi fyrir núna felst í því að það er hætta á að við mögnum sveiflurnar, rétt eins og við mögnuðum sveifluna upp á við er hætta á því að við mögnum aftur sveiflu niður á við ef okkur tekst ekki vel til með aðgerðir í efnahagsmálum á næstu missirum. Mér finnst því grundvallaratriði þegar kemur að fjárlagavinnunni í framhaldinu að horfa til lengri tíma. Hvað varðar útgjaldastigið er það staðreynd sem því miður verður ekki komist fram hjá að niðurskurður þessa árs sem er sennilega minni en við hefðum átt að ráðast í - þó að vel megi skilja þau sjónarmið sem lágu til grundvallar því að ekki var gengið lengra - þýðir að erfiðara verkefni er fram undan, okkar bíður erfiðara verkefni fyrir fjárlög næsta árs. Það verður ekki gert og við munum ekki ná árangri í því verkefni nema til komi sú pólitíska og stefnumarkandi leiðsögn sem felst í því að skera fjárlögin upp allt frá grunni, þ.e. að endurhugsa hvernig við ætlum að veita opinbera þjónustu í landinu. Þetta eru það alvarlegir tímar. Ég get tekið undir með hv. þm. Ármanni Ólafssyni sem benti réttilega á að nú væri ágætistækifæri til að fara í svokallaða núllstillingu á fjárlögum þar sem menn byrja frá grunni og spyrja hvaða þjónustu við ætlum að veita og hvernig við ætlum að gera það. Ég held að það sé ágætt að gera það meðfram vegna þess að það hjálpar okkur að fókusera og beina athyglinni að því hvernig við eyðum peningunum, en við getum ekki farið í gegnum niðurskurð á fjárlögunum fyrir næstu tvö árin eða svo öðruvísi en að því fylgi mjög skýr stefnumótun af hálfu ríkisstjórnarinnar og Alþingis um það hvernig við munum forgangsraða. Til að ná árangri í því, enn og aftur, þurfum við að hefja þá vinnu strax í janúar.

Herra forseti. Síðustu orð hv. þingmanns vekja hjá mér spurningu sem mig langar að beina til hans um það hvernig honum lítist á þá forgangsröðun sem er að finna í fjárlagafrumvarpinu. Þar á ég við hækkun svokallaðra sjúklingaskatta upp á um 1.100 millj. kr. Hann sagði réttilega að ekki væri hægt að fara inn í næstu ár í þann blóðuga niðurskurð sem fyrir dyrum stendur öðruvísi en að ákveða hvernig ætti að forgangsraða. Hann nefndi að Alþingi ætti að koma að því. Alþingi hefur ekki komið að þeirri forgangsröðun sem hér liggur á borðum, það er ríkisstjórnin ein sem hefur verið eins og krani fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hingað inn í Alþingi. Það er forgangsröðun frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem við horfum hér á og mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvernig finnst honum sú forgangsröðun í heilbrigðismálum að leggja 1.100 millj. kr. í nýja sjúklingaskatta á næsta ári?

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hafa útgjöld til heilbrigðismála vaxið gríðarlega hér á landi. Við höfum náð að efla heilsugæslu og sjúkrahússtarfsemi af miklum myndarskap, en það er alveg öruggt að betur má gera og meira í þeim málum. Það er raunverulega enginn endir á þeim verkum sem þar standa fyrir framan okkur. Auðvitað er sárt að þurfa að grípa til aðgerða í heilsugæslunni, það er sárt að þurfa að draga saman í félagsþjónustunni, það er blóðugt að þurfa að draga saman í menntakerfinu, það er erfitt að draga úr þeim framlögum sem við höfum til þess að styðja við byggðirnar í landinu sem standa höllum fæti. Allir þessir þættir eru óskaplega erfiðir. En þegar við stöndum frammi fyrir því, þetta samfélag, að tekjugrunnurinn í samfélaginu gefur svona ofboðslega eftir, langleiðina í það að hrynja saman, þegar við stöndum frammi fyrir einhverju erfiðasta áfalli sem nokkur þjóð á Vesturlöndum hefur lent í svo áratugum skiptir er það bara þannig að á öllum sviðum, hvort sem eru heilbrigðismálin, samgöngumálin, félagslegu málin eða menntamálin, verðum við að skera niður, draga úr þjónustu. Á móti kemur, og það er hið ágæta, að á undanförnum áratug eða svo höfum við náð að auka þessa þætti svo myndarlega að það er leitun að því hjá nokkru vestrænu ríki þar sem framlög, t.d. til heilbrigðismála, hafa aukist jafnhratt og jafnmikið að raungildi og gerst hefur á Íslandi. Þess vegna er staða þessa máls, sem felst í því að við tökum alls staðar rekstur niður til að ná þessum markmiðum sem við verðum að setja okkur, alveg óháð því hvað IMF hefur sagt. Það erum við sem þurfum að borga þær skuldir sem myndast við það að halli er á ríkissjóði, íslensk þjóð þarf að borga þær skuldir, og því meiri sem hallinn er og því minna sem er gert í því að skera niður, því meiri verða byrðarnar sem við þurfum að fleyta yfir á næstu kynslóð.

Herra forseti. Á þessu ári kom fram ný skýrsla frá OECD þar sem m.a. var lagt mat á íslenska heilbrigðisþjónustu. Þar var sagt að hún væri öfundsverð. Það er rétt að framlög til heilbrigðisþjónustu hafa vaxið í takt við almenna velmegun og tekjuaukningu í landinu undanfarin ár. Það er eðlilegasti hlutur í heimi. Við stöndum ekkert verr að vígi í mörgum atriðum en norrænu þjóðirnar, og það er vel. Sjúklingar hafa borgað um 18% af þessum kostnaði úr eigin vasa, en OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafa bent á - og hvers vegna skyldi það hafa verið? - að kannski þyrfti að leggja gjöld á sjúklinga þar sem engin gjöld væru fyrir. Og hvar skyldi það vera, herra forseti? Það er á sjúkrahúsunum. Við höfum hingað til ekki rukkað menn þegar þeir eru komnir á nærbuxunum inn á spítala og upp í sjúkrarúm. Við höfum borgað þetta áður, á meðan fólk er fullfrískt hefur það lagt þessa peninga inn til að geta notið sjúkrahúsþjónustu og læknisþjónustu þegar það þarf á henni að halda. En nú skal því breytt, nú skal leggja innlagnargjald eða fæðisgjald á sjúklinga á sjúkrahúsum landsins og ég fullyrði að það er vegna tilmæla OECD og vegna kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þetta hefur ekki verið hér upp á borðum áður.

Virðulegi forseti. Ég fullyrði að þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur lagt hér til og hafa fengið umfjöllun í fjárlaganefnd eru allar markaðar því að menn eru að reyna að ná árangri í því að draga sem mest úr þeim halla sem við stöndum frammi fyrir í ríkisfjármálunum. Að öðru leyti vísa ég til fyrra svars míns.

Herra forseti. Það var mjög athyglisvert að hlusta á hv. þm. Illuga Gunnarsson ræða um vinnubrögðin og aðferðafræðina við fjárlagagerðina. Ég minnist ræðu sem hv. þingmaður flutti fyrir um ári um vinnubrögð við fjárlagagerðina og lýðræðislega aðkomu þingsins og lýðræðislega og þingræðislega ábyrgð Alþingis og fjárlaganefndar. Í fyrra talaði hv. þm. Illugi Gunnarsson um að stórbæta þyrfti og taka sig verulega á í vinnubrögðum við fjárlagagerðina, ekki síst út frá þingræðislegu og lýðræðislegu sjónarmiði, það væri svo að Alþingi bæri ábyrgð á fjárlagavinnunni og fjárlagafrumvarpinu og þegar ráðherra hefði mælt fyrir því og skilað því inn í þingið væri það í rauninni þingið sem bæri ábyrgð á því og vinnu þess. Nú hefur raunin orðið öll önnur. Ef eitthvað er hægt að segja um lýðræðislega og þingræðislega aðkomu að fjárlagagerðinni hefur hún aldrei verið verri en í haust. Aldrei, ekki síðan ég man eftir og er ég þó búinn að vera þingmaður í allnokkur ár. Meira að segja meiri hluti fjárlaganefndar lýsti því við 2. umr. að þetta væru tillögur ríkisstjórnarinnar en ekki fjárlaganefndar, þó svo að sagt væri eftir á að auðvitað yrðum við að gera þær að okkar. Ég spyr hv. þm. Illuga Gunnarsson hvers vegna honum hafi orðið svo lítið ágengt 

Virðulegi forseti. Ég er enn sömu skoðunar og ég var í fyrra, að við þurfum að endurskoða vinnuferlið við fjárlagagerðina í þinginu. Ég lýsti einmitt þeirri skoðun minni að það færi vel á einhverjum breytingum, ef ég lýsi þeim í örfáum orðum, sem lúta að því að eftir að fjárlög hafa verið lögð fram af hæstv. fjármálaráðherra ættu fagráðherrar að kynna stöðu sína og fjárlagafrumvarpið gagnvart ráðuneytum sínum og þingmenn ættu síðan að eiga þess kost við 1. umr. að spyrja fagráðherrana út úr. Síðan þyrftu viðkomandi ráðherrar að mæta fyrir fjárlaganefnd á milli 1. og 2. umr. ef breytingar frá framkvæmdarvaldinu ættu að koma til skoðunar af hálfu nefndarinnar en þeir mundu ekki bara senda embættismenn sína eða einhverja nótu um þær breytingar sem þeir legðu til á fjárlögunum. Þetta var skoðun mín og þetta er skoðun mín. Það sem aftur á móti hefur gerst, hv. þm. Jón Bjarnason, er að í haust hrundi íslenska bankakerfið. Þar með fór hér allt á þvílíkt hvolf að af stað fóru neyðaraðgerðir, fullkomin og algjör óvissa ríkti um tekjugrunn þessa fjárlagafrumvarps og því er það svo að vinnuferlið sem verið hefur hér á undanförnum vikum og mánuðum hvað varðar fjárlagagerðina er alveg einstakt. Þetta eru ekki vinnubrögð sem við viljum nota til að hafa hér til einhvers fordæmis, það voru neyðaraðstæður sem komu upp í þjóðfélaginu og menn hafa verið að reyna að vinna þetta eins hratt og vel og samviskusamlega og hægt er, en þegar kemur að næstu fjárlögum eins og ég sagði í ræðum mínum áðan þurfum við auðvitað að horfa öðruvísi á þetta, þá höfum við betri tíma. Þá þurfum við að horfa til fleiri ára í senn og þá þurfum við að horfa betur á samspil pólitískrar stefnumörkunar og hvernig 

Herra forseti. Mitt mat er það að ekki hvað síst við þær aðstæður sem við lentum í í haust, eins og hv. þingmaður minntist á, hrun bankakerfisins og þá gríðarlegu erfiðleika sem eru fram undan í efnahagsmálum þjóðarinnar, hafi aldrei verið mikilvægara að virkja lýðræðið, þingræðið og að þetta væri unnið fyrir opnum tjöldum og af hálfu þingsins. Enda heyrum við mótmælin úti í samfélaginu gegn þessari gerræðislegu og pukurslegu leyndarvinnu í fjárlagagerðinni eins og var hér nú, og við erum hér að fjalla um nánast alveg nýtt frumvarp í öllum meginatriðum frá því sem lagt var fram í haust. Og svo kemur það inn til fjárlaganefndar sem er með það í nokkra klukkutíma og til nokkurra mínútna umfjöllunar. Svör við spurningum sem voru bornar fram um forsendur þessa frumvarps, eins og um tekjuáætlun, greiðslugetu ríkissjóðs til næstu ára, lán og lánabyrði ríkissjóð á næsta og þarnæsta ári og áfram og um fleiri þætti sem eru grundvallaratriði einmitt við þær aðstæður sem eru nú, vantar. Frumvarpið er afgreitt með slíku hraði og nánast umræðulaust úr fjárlaganefnd til Alþingis. Ég spyr hv. þingmann: Finnst honum í raun boðlegt, forsvaranlegt, að Alþingi fjalli um svo gríðarlega breytt frumvarp, breyttar forsendur, með þessu hraði og á svona veikum grunni eins og það byggir? Hefði ekki átt að gefa sér meiri tíma og vinna þetta þannig að hér lægju raunverulegar forsendur fyrir frumvarpinu, ekki bara vinnuplagg eins og hér er um að ræða?

Virðulegi forseti. Þannig háttar bara til við þær aðstæður sem við stöndum frammi fyrir að óvissan er enn mjög mikil og hún hefur verið alveg gríðarleg. Ríkisstjórn Íslands hefur verið að ná samningum við t.d. Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um aðstoð sjóðsins við að koma íslensku krónunni aftur á flot. Menn hafa staðið í stórum og miklum deilum við erlend ríki varðandi skuldbindingar sem gætu mögulega fallið á ríkissjóð o.s.frv. Mesta óvissan er síðan um það hvernig efnahagslífinu sjálfu muni reiða af á næsta ári. Það er ekki skrýtið þótt á þeim örfáu vikum sem við höfum haft til umráða frá því að þetta áfall varð hafi verið erfitt að ná saman einhverjum upplýsingum sem við getum raunverulega byggt á. Það að einhver leyndarhyggja hafi verið eða eitthvert pukur er fjarri öllu lagi. Þeir sem hafa fylgst með þessum umræðum, fylgst með efnahagsmálum á Íslandi undanfarna mánuði vita auðvitað að svo er ekki. Spurningin sem til mín var beint frá hv. þingmanni, hvort ég sætti mig við þetta vinnulag, hvort mér þætti þetta eðlilegt - auðvitað er þetta vinnulag ekkert eðlilegt enda eru þetta ekki eðlilegir tímar. Ég er sannfærður um að reynt var að koma þessu máli eins snemma inn í þingið og hægt var, um leið og menn höfðu það í höndunum sem þurfti til að hægt væri að bregðast við öllum þeim breytingum sem leiddu til þess að menn fóru í þær miklu breytingar sem voru gerðar á fjárlagafrumvarpinu. Auðvitað eru þetta ekki æskileg vinnubrögð, það segir sig sjálft. Hv. þingmaður þarf ekkert að spyrja mig af því að hann veit svarið, en ég lít svo á, og ég held að langflestir þingmenn séu mér sammála hvað það varðar, að aðstæðurnar hafi verið það óvanalegar að það réttlætti að menn hafi farið fram með þeim hætti sem gert hefur verið. Þar með er ekki verið að segja að menn hafi ekki viljað nýta þingið, enda hafa menn nýtt þingið eins mikið og hægt er, nýta sem flesta starfskrafta, nýta sem flestar hugmyndir og kunnáttu, bæði þingmanna og annarra, til að við náum þessum árangri sem núna er þó á borðinu í fjárlagafrumvarpinu, þ.e. 

En það eru engar forsendur …