Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pjetur Ottesen) Það er nú liðinn alllangur tími frá 2. umr. þessa máls. Hefir háttv. deildarmönnum því gefist kostur á að athuga málið nákvæmlega, enda hafa nú komið fram brtt. á 9 þskj. Og svo bar við, að tveimur þeirra var ekki útbýtt fyr en á þeim sama fundi og málið átti að koma til umræðu; sakir þess var það tekið út af dagskrá hjerna á dögunum. Skal jeg þá minnast nokkrum orðum á brtt. nefndarinnar. Eru þá fyrst brtt. á þskj. 287. Við 2. umr. þessa máls hjer í deildinni var felt niður það ákvæði 16. gr. frv., að einn maður úr skattanefnd skyldi starfa með niðurjöfnunarnefnd, en þess var ekki gætt þá að í 1. gr. frv. var ákvæði í sambandi við þetta. Fyrsta brtt. nefndarinnar er því að fella niður úr 1. gr. orðin: „ásamt tilkvöddum skattanefndarmanni“. Þá er 2. brtt. nefndarinnar. við 8. gr. frv. Hún var tekin aftur við 2. umr., af því að hæstv. atvrh. mæltist til þess; þótti hún ekki nægilega skýrt orðuð. Brtt. þessi snertir ákvæðið um útsvarsálagningu á heimilislausa menn, sem lögskráðir eru á skip. Eftir frv. er talið vafasamt, að leggja megi útsvar á slíka menn ef þeir eru lögskráðir á færeysk eða dönsk skip, því að ákvæði frv. um þetta atriði er á þá leið, að þar skuli leggja á slíka menn, sem eigandi skips eða útgerðarmaður á heimili. Úr þessu er bætt með brtt. þessari. Þar er svo ákveðið, að leggja skuli á þá í útgerðarstað skips hjer á landi, ef eigandinn er útlendur. Þá er enn brtt. frá nefndinni. Hún er á þskj. 296 og gengur í þá átt, að inn í ákvæði 9. gr., þar sem rætt er um skiftingu útsvara á milli sveita, skuli bæta orðinn „verslun“ . Eftir frv. eins og það er nú er ekki heimilt að leggja útsvar á verslunarrekstur, sem rekinn er skemur en 8 vikur, en nefndinni fanst sanngjarnt, að um slíkan verslunarrekstur giltu sömu ákvæði og t. d. um síldarkaup, og það því fremur, sem hliðstætt ákvæði er í gildandi lögum. Þá er 2. brtt. nefndarinnar á þskj. 296, við 30. ár. frv. Hún er í nánu sambandi við brtt. á þskj. 284, frá hv. 2. þm. Rang. (KlJ). Brtt. hans fer fram á, að mánaðarlegir dráttarvextir útsvara sjeu lækkaðir út 1% niður í ½%. Nefndin er þessum háttv.þm. sammála um, að það sje ef til vill of hátt að taka 1%, mánaðarlega í dráttarvexti, eða sem samsvarar 12% á ári. En hinsvegar virðist henni ekki fært að lækka þetta til helminga, því að hún telur með því ekki nægilegt aðhald fengið fyrir greiðslu útsvara í tæka tíð. Vill nefndin því til samkomulags setja þessa dráttarvexti ¾% fyrir hvern mánuð eða hluta úr mánuði, sem líður frá gjalddaga, uns gjaldið er greitt. Þó jeg ætli ekki að tala um brtt. einstakra þm., fyr en þeir hafa gert grein fyrir þeim, þá vil jeg þó taka það hjer fram, að nefndin fellst á tvær fyrstu brtt.háttv. 2. þm. Rang. á þskj. 284. Henni finst það ákvæði 6. gr. frv., sem mest var um deilt við 2. umr., koma skýrar fram eins og það er orðað í brtt.háttv.þm. Enda er skýringin alveg hliðstæð skilningi nefndarinnar á ákvæðinu. Þá er hin brtt. líka til skýringar. Hún er við 27. gr. frv. og hljóðar svo: „Eigi getur gjaldandi vegna kæru eða áfrýjunar losast undan að greiða útsvarið á ákveðnum gjalddaga, en verði það fært niður, skal mismunurinn endurgreiddur honum.“ Nefndin hafði líka lagt þennan skilning í þetta ákvæði frv., en telur skýrara, að það komi svona fram. Fellst hún því á þessa brtt. Þá á nefndin enn brtt. á þskj. 328, við 6. gr. Er það heimild fyrir atvinnumálaráðherra að undanþiggja útsvari björgunarstarfsemi á sjó, hvort heldur einstaklingar eða fjelög reka hana. Það var eftir tilmælum sjávarútvegsnefnda, að allshn. tók upp þessa breytingu. Eins og kunnugt er, hefir björgunarskip verið hjer við land mörg undanfarin ár, og hefir haft mikið að gera og oft komið að góðum notum. En svo hvarf skip þetta hjeðan mjög skyndilega, og eftir því, sem frá hefir verið skýrt, mun orsökin hafa verið ósamkomulag við Reykjavíkurbæ út af útsvarsgreiðslu. Menn þeir, sem töluðu við allshn. um þetta, töldu mjög þýðingarmikið að hafa björgunarskip hjer við land. Meðal annars sökum þess, að vátryggingargjöld skipa myndu hækka, ef hjer væri ekki björgunarstarfsemi. Til þess að koma í veg fyrir þetta, er brtt. þessi fram komin. Annars býst jeg við, að einhver úr sjútvn. geri frekari grein fyrir þessu. Þá vil jeg gera lítilsháttar grein fyrir brtt. á þskj. 288, sem jeg er flm. að ásamt fjórum háttv. deildarmönnum. Till. þessi er um það, að útgerðarmaður sá, sem leggur afla á land utan heimilissveitar sinnar samfleytt fjórar vikur af gjaldárinu, skuli því aðeins útsvarsskyldur, að hann láti sjálfur fullverka aflann á staðnum. Eins og mönnum mun kunnugt, er aðalstefna frv. þessa sú, að draga úr heimildinni til að leggja útsvör á menn utan heimilissveitar þeirra. En eins og jeg benti á við 2. umr. þessa máls hjer í deildinni, er ein undantekning frá þessu, og hún er einmitt fólgin í þessu ákvæði frv., þegar afli er lagður á land samtals mánaðartíma. Aðeins í þessu eina tilfelli er útsvarsskyldan færð út frá því, sem hún er í gildandi lögum. Okkur flm. þessarar brtt. finst þetta mjög varhugavert atriði, því að það kemur niður á atvinnurekstri manna einmitt á þeim stöðum, þar sem aðstaða er til að leggja á hann ýmsa aðra þungbæra skatta. Að það sje mjög varhugavert að færa útsvarslöggjöfina út að þessu leyti, er hægt að sanna með skýrslum, sem liggja fyrir um kjör þau, er útvegsmenn eiga við að búa í verstöðvum víðsvegar um landið. Við flm.brtt. á þskj. 288 viljum, að útsvarsskyldan í þessu tilfelli sje bundin því skilyrði, að jafnframt því, sem aflinn er lagður á land, þá sje hann einnig verkaður þar, því að þá er töluvert öðru máli að gegna. Þá er um að ræða atvinnurekstur um lengri tíma. Jafnframt hefir það í för með sjer aukna notkun mannvirkja á staðnum, svo sem vega, fiskreita o. fl. Jeg vænti nú að háttv. deildarmenn geti verið sammála um, að hjer sje um nauðsynlega og sanngjarna tillögu að ræða, eins og nú er ástatt um kjör margra útvegsmanna úti um land, sem neyddir eru til að nota uppsátur eða viðlegu utan heimilis síns. Skal jeg svo ekki fjölyrða um þetta frekar nú. Og jeg geymi að gera grein fyrir aðstöðu nefndarinnar til brtt. einstakra þm. þangað til síðar.

Halldór Stefánsson Jeg ætla aðeins að minnast stuttlega á brtt. mínar á þskj. 216. Fyrsta brtt. mín. við 7. gr., er aðeins orðabreyting, til þess að það komi skýrara fram, undir hvaða kringumstæðum leggja eigi útsvar á með tilliti til dvalartíma, en ekki eftir efnum og ástæðum. Önnur brtt., við 9. gr., er sömuleiðis orðabreyting til skýrari framsetningar. Í upphafi 9. gr. er sú höfuðregla sett, að þar í sveit skuli útsvar gjalda, sem það er lagt á. En svo kemur undanþáguboðun með þessum orðum; „Þó skal skifta útsvari milli sveita“. - og undantekningarnar svo taldar upp í 4 liðum á eftir. Annar málsliður 1. töluliðs byrjar svo aftur á sömu undanþáguboðun: „Þó skal skifta útsvari.“ - Þegar maður les þetta á síðari staðnum, finst manni það koma eins og fjandinn úr sauðarleggnum, en með því að lesa áfram má þó skilja, að þessi síðasta undanþága á aðeins við mismunandi tímalengd, en það skilst ekki fyr en búið er að lesa liðinn til enda. Hjá þessari tvíræðu og óviðfeldnu framsetningu má komast með þeirri framsetningu, sem brtt. mín á þskj. 216 leggur til. Ef til vill mætti til skýringar bæta við c.-lið, sem endar þannig: „þótt skemur sje rekið“ - að bæta þar við: „en 4 vikur.“ Jeg álít þó, að þess þurfi ekki, en mjer hefir verið bent á, að það væri skýrara, og get jeg fallist á það, og vilji hæstv. forseti taka við skriflegri brtt. í þá átt, mun jeg koma fram með hana. Þá er 3. brtt., við 9. gr. Hún var rædd hjer í háttv. deild við 2. umr. og vel tekið en þá var hún borin fram við 8. gr., en nú við 9. gr. Sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um hana nú. Þá er 4. og síðasta brtt., við 10. gr. Hún er bygð á því, að heimilissveit gjaldþegns á fyrsta rjettinn til þess að fá útsvar hans, því að á henni hvíla allar aðalskyldurnar við gjaldþegn. Brtt. fer því fram á það, að lágmarkshluti heimilissveitar sje bundinn við ½ en ekki 1/3, eins og í frv. stendur. Þetta er í rauninni lítill munur, en þó mundi þessi brtt. heldur draga út annmörkunum, sem af skiftingunni stafa, á þann hátt, að í færri tilfellum en áður þyrfti að skifta útsvari.

Hákon Kristófersson Jeg gat þess við 2. umr. þessa máls, að jeg mundi leitast við að koma fram með brtt. við 3. umr. Jeg skal taka það fram, að mjer var það þegar ljóst, að þótt jeg vildi koma með ítarlegar brtt. við frv., þá er aðstaða mín svo ólík aðstöðu háttv. nefndar, sem haft hefir málið til meðferðar langan tíma og þar af leiðandi þrauthugsað tillögur sínar, að mínar brtt. gætu aldrei orðið eins mikils grundvallarlegs eðlis og jeg hefði viljað. T. d. hefði jeg viljað fella niður þá ákvörðun frv., er jeg tel einna versta, að reikningsár sveita skuli vera almanaksárið. Jeg verð því að sætta mig við það, þótt svo verði sagt, að færri rök hafi verið færð fram fyrir brtt. mínum og ekki svo vandað til þeirra sem skyldi. Þær miða þó allar í þá átt að gera frv. auðveldara í meðförum og framkvæmd. Brtt. mínar eru á 2 skjölum, 334. og 352. Jeg hafði fyrst samið brtt. á þskj. 334, en við nánari athugun og með ráðum góðra manna komst jeg að þeirri niðurstöðu, að samræmis vegna þyrfti einnig brtt. við 9. og 10. gr. Að gefnu tilefni skal jeg geta þess, að það var af gleymsku eða athugaleysi, að jeg legg til á þskj. 334, að 24. gr. frv. falli niður. Sú í till. var feld hjer við 2. umr., og mun því efasamt, hvort hún getur komið til atkv. Því vil jeg samt skjóta til úrskurðar hæstv. forseta. Falli úrskurður hans í þá átt, að brtt. þessi geti ekki þingskapa vegna komist að, neyðist jeg til að taka hana aftur. Þá skal jeg snúa mjer að brtt. við 3. gr., þar sem eru þau ákvæði, að útsvör megi aldrei nema meira en meðaltali útsvara í sveitinni 3 síðustu árin, nema „sýslunefnd veiti hreppsnefndum til þess samþykki sitt, en atvinnumálaráðherra bæjarstjórnum.“ Þetta ákvæði er gamalt, og mætti ef til vill segja, að það hefði mátt sætta sig við það. En óhætt mun að fullyrða það, að slík ákvæði sem þessi voru ef til vill nauðsynlegri fyrir rúmum 20 árum en nú, ef það hefir þá nokkurntíma verið nauðsynlegt, sem jeg tel líklegast. Hreppsnefndir eru nú orðnar svo vanar sveitarstjórnarmálum, að það segir sig sjálft, að þær leggja engin aukagjöld á, nema brýn nauðsyn krefji. Jeg legg því til, að þessu ákvæði verði breytt þannig að í stað sýslunefnda og bæjarstjórna verði lögmætir borgarafundir að samþykkja slíka hækkun útsvara. Fæ jeg ekki betur sjeð en fullkomin sanngirni mæli með samþ. þessarar tillögu, hvernig sem á er litið. Jeg skal ekki deila neitt um þetta atriði; það er öllum svo ljóst, að óþarfi er að skýra það frekar. Þá er b.-liður brtt., að í stað „stjórnarvalda“ komi „aðilja“. Það er aðeins nauðsynleg leiðrjetting, ef a.-liðurinn verður samþyktur. Þá er 2. brtt., við 5. gr., sem jeg legg til, að falli niður. Eins og jeg hefi áður bent á, er greinin algerlega óþörf. Um það efni, sem greinin ræðir um, hefir aldrei nein óánægja átt sjer stað. Og mjer vitanlega hafa hvergi komið fram óskir um sjerstök framtöl til útsvarsálagningar, enda mundu slík lagaboð, þó samþ. verði, aðeins verða pappírslög. Þessi grein gæti átt við um framtal til skatts, en um framtal til útsvars er hún alveg óþörf. Jeg býst og við því, að hv.þdm. viti, að framtal er svo á reiki, að því er í rauninni ekkert græðandi; það er enginn grundvöllur til þess að byggja á. En þeir, sem hafa óbifanlega trú á slíkum skýrslum, geta látið sjer það nægja, að trygging fyrir rjettri upptalningu er komin eða á að vera komin í skattskýrslunum. Þá er 3. brtt.. við 6. gr., og miðar hún að því að fella niður 5 króna útsvarslágmark, en láta það vera komið undir dómi niðurjöfnunarnefndar, hvaða útsvör hún álítur menn færa um að greiða. Vitanlega getur mjer ekki verið það neitt kappsmál, hvort þessi tillaga verður samþ. eða ekki, en mjer þykir gaman að vita, hvort menn geta mælt í móti því af sanngirni, að enginn megi bera t. d. 4 kr. útsvar, þó ekki væri sanngjarnt að leggja á hann 5 kr. Atriði þetta er þess eðlis, að það er engin grundvallarröskun á frv., og er þetta svo auðskilið, að jeg skal ekki fara frekar út í það. Umkvartanir um, að hreppanefndir rjeðu því sjálfar, hvaða menn þær telja færa um að bera útsvar, hafa ekki átt sjer stað. Óánægjan um útsvörin er um alt annað efni. En tökum t. d. fátækan hrepp. Þar geta verið 10–20 menn, sem eru færir um að bera 4–4,50 kr. útsvar, en þau útsvör gætu fallið undan eftir frv., og hreppnum orðið að því talsvert óhagræði. Þá er 4. brtt. mín, við 8. gr. stafl. b. Þar legg jeg til, að í staðinn fyrir „laxveiði“ komi: „eignarrjettur yfir laxám“. Það má vera, að þetta sje ekki nóga ljóst orðið, og skal jeg því reyna að skýra, hvað fyrir mjer vakir. Jeg álít, að með því fyrirkomulagi, sem nú er, megi skilja frv. svo, að ef t. d. einhver labbar upp í Elliðaár og veiðir þar með leyfi, sem hann hefir borgað fyrir, þá megi leggja á hann útsvar í þeirri sveit, þar sem áin er. En þetta getur orðið tafsamt og erfitt, jafnvel ómögulegt að ná útsvari hjá þeim mönnum, jafnvel samkv. frv. Fyrir mjer vakir það, að hægt sje að leggja útsvar á þá, sem eiga veiðirjett í ám eða vötnum, þótt ekki eigi þeir eignarrjett á jörðum í þeirri sveit. Það er sama að segja um þessa brtt. eins og hinar, að jeg legg það undir dómgreind háttv.þdm., hvort þeir vilja fallast á hana. Þá eru 2 smávægilegar brtt. við 9. gr., önnur á þskj. 334. en hin á þskj. 352. Fyrri brtt., um að á eftir orðinu „selveiði“ komi „á þilskipi“, kemur til af því, að jeg vil ekki, að það misskiljist, hvað við er átt. Jeg býst við því, að hjer sje átt við Íshafsselveiði, og ef þessum orðum er bætt inn í greinina, þá leiðir það af líkum, að ekki getur verið átt við nótaveiði, sem heyrir undir leiguliðaafnot. Býst jeg við, að þessi skilningur minn sje rjettur, enda byggi jeg það á umsögn eins virðulegs manns úr allshn. Þá eru brtt. á þskj. 352, sem eiga við 9. og 10. gr., og er seinni liðurinn aðeins til samræmis, ef hinn fyrri skyldi vera samþ. Þar miða báðar að því að koma í veg fyrir að hægt sje að leggja tvisvar sinnum sama árið á mann, sem flyst búferlum, eða að reglurnar, sem gilt hafa um þetta, gildi áfram. Jeg hefi mikinn vilja á því að samrýma mínar skoðanir við skoðanir annara hv.þdm., en jeg get ekki sjeð, að það styðjist við neinn rjett að breyta fyrra fyrirkomulagi í þessu efni. Við skulum taka t. d., að lagt sje á mann í febrúar hæfilegt útsvar, miðað við þörf sveitarinnar og gjaldþol mannsins. Svo flyst hann í aðra sveit í júní. Ef jeg skil nú frv. rjett, þá má leggja á manninn í þeirri sveit líka, ef þar eru meiri sveitarþyngsli en í hinni sveitinni. Eins færi, ef hann flyttist í sveit, þar sem minni sveitarþyngsli væru, þá mætti hann búast við endurgreiðslu frá burtfararsveitinni. Er þá vafasamt, á hvaða grundvelli er bygt. Áður en hreppsnefndir fara að jafna niður útsvörum, gera þær altaf áætlun um allar tekjur og gjöld hreppsins yfir næsta reikningsár, og í flestum hreppum mun gjaldþol manna teygt og togað eins og framast má verða. Þetta hefir þó ekki valdið ágreiningi áður, og er betra að láta það atriði standa óhreyft, því að skiftingin verður altaf til erfiðleika. 6. brtt., við 12. gr., er í samræmi við þetta, að í staðinn fyrir niðurlag 1. málsgr. komi: „Sömu meðferð skal hafa, ef gjaldþegn á lögheimili víðar en í einni sveit.“ Þá er 7. brtt., við 16. gr., sem jeg vil breyta svo, að í staðinn fyrir „sýslunefnd“ komi hreppsfundir, sem boðað hefir verið til á löglegan hátt. Þessa heimild, að ákveða þóknun fyrir niðurjöfnunarstörf, vil jeg fela sveitafundum, en ekki sýslunefnd. Þetta er einkamál hverrar sveitar, eins og sjest á því, að þessari heimild verður ekki beitt nema eftir ósk úr hverjum hreppi. Jeg mintist á það við 2. umr., að jeg teldi borgun óþarfa, því að þessi kvöð hefir nú verið á mönnum áður endurgjaldslaust, og jeg álít, að minst af starfi hreppsnefnda fari í niðurjöfnun. heldur meira í annað. Og það er óþarft að launa menn bara fyrir það að sitja á niðurjöfnunarfundi, því að það tekur ekki marga daga. Þá er 8. brtt., við 78. gr. Vil jeg, að síðasta málsgr. hennar orðist svo; „Niðurjöfnunarnefndarmönnum er bannað, að viðlagðri ábyrgð eftir ákvæðum almennra hegningarlaga um embættis- og sýslunarmenn, að skýra óviðkomandi mönnum frá því, er þeir komast að sökum starfa síns um efnahag gjaldþegna.“ Jeg tek þarna upp orðrjett grein úr gildandi skattalöggjöf. Ef frv. verður samþykt, eiga niðurjöfnunarnefndir að komast að hinu sama um efnahag manna og skattanefndir, og eiga því að vera bundnar sömu þagnarskyldu og þær. Vona jeg, að hæstv. atvrh., allshn. og háttv. deild fallist á, að það sje rökrjett hugsun í brtt. Hinsvegar skiftir mig það engu, þótt hún sje feld. Jeg hefi gert skyldu mína, að reyna að færa þetta til betri samrýmingar. Þá er 9. brtt., við 21. gr. Hún er lítils virði, að efni og skýrir sig sjálf. Jeg legg það til, að aðalniðurjöfnun fari fram á tímabilinu janúar-maí, í stað þess, að í frv. stendur febrúar-maí. Um hana má hið sama segja og aðrar brtt. mínar, að hún er þess eðlis, að hún raskar ekki rjettargrundvelli frv., þótt hún verði samþ. Þá kemur 10. brtt., við 22. gr., og er hún í tveim liðum. Í a.-lið legg jeg til, að orðin „eða nefndin hafi í hyggju .... borið sig saman við hann“ í fyrstu málsgrein falli burt. Þessi ákvæði eiga að falla niður. Þau eru óþörf og ótæk og eiga ekki í frv. að vera. Það getur verið háð dutlungum hverrar hreppsnefndar eða niðurjöfnunarnefndar, hvað hún eltir einn mann með álögum, svo framarlega sem þessi ákvæði frv. verða látin standa óbreytt. Við skulum taka dæmi Nú er lagt á einhvern gjaldanda, og þegar komið er að því, að kærufrestur er úti, kemst nefndin að þeirri niðurstöðu, að hækka beri á honum, en þegar hann fær að vita það, er komið alveg að því, að kærufrestur sje útrunninn, eða ef til vill liðinn, og getur hann þá ekki borið sig saman við aðra í sveitinni. Jeg held, eins og jeg hefi tekið fram, að engar umkvartanir hafi komið fram út af gildandi löggjöf hvað þetta snertir. Það er ekki nema eðlileg afleiðing, ef a.-liðurinn verður samþ., að jeg legg til í b.-lið, að 3. málsgr. falli niður. Þá kemur 11. brtt., við 23. gr. frv. Þetta er grundvallarbreyting á frvgr. og grundvallast á því, að jeg vil, að í stað skattanefnda komi sýslunefndir. Þó verð jeg að viðurkenna, að talsverðir agnúar eru á því að fela þetta sýslunefndum; tel jeg það þó betra en að fela það skattanefndum, því að mínu áliti mælir flest á móti þeim. Þær þurfa að koma saman sjerstaklega til að úrskurða um útsvarskærur. Þær þurfa að fá borgun fyrir ómak sitt, og verða það tugir króna og eykur það útgjöld á sýslusjóðum, og þar sem sýslunefndir koma saman árlega, geta þær firt þessum kostnaði. Ef slá má því föstu, að betur sjái engu en auga, þá er síður hætt við ónákvæmni hjá þeim en hjá mönnum, eins og eru vanalega í skattanefnd. Auk þess gerir þessi grein hreppsnefndum erfiðara fyrir, eykur skriffinsku, enda virðist sá mælir aldrei verða of fullur, því að eftir greininni er skylt að láta í tje skrá yfir útsvörin. Jeg hefi ennfremur lagt til, að úrskurði sýslunefnda verði ekki áfrýjað og að í stað sýslunefnda komi í kaupstöðum bæjarstjórnir. Jeg hefi heyrt það borið á móti till. minni, að bæjarstjórnir sjeu frekar hlutdrægar en skattanefndir, en valinkunnir menn býst jeg við, að sjeu valdir í bæjarstjórnir engu síður en skattanefndir, og þess vegna þetta atriði í brtt. óhæft. Jeg held nú, að ef slíkt getur komið fyrir, geti það alveg eins átt sjer stað með skattanefndir, og jeg sje ekki, að rökin á móti till. minni geti orðið veigameiri en það, sem mælir með henni. Jeg sleppi að sinni fleiri orðum um þessa brtt. Hún skýrir sig sjálf, og læt jeg háttv. deild um það, hvað um hana verður. Vitanlega hefi jeg ekkert vald um það. Þá er loks 13. brtt., við 26. gr., um það, að jeg vil, að orðin „ekki má yfirskattanefnd“ til enda greinarinnar falli burt. Í greininni stendur: Ekki má yfirskattanefnd eða atvinnumálaráðuneyti heldur breyta útsvari, nema svo reynst, að það hafi verið a. m. k. 10% of hátt eða of lágt. Jeg tel þetta ákvæði óhafandi og eigi að falla niður, og eins, að kærum, sem koma eftir kærufrest, verði ekki sint. Þá býst jeg t. d. við, að það sje svo í lögum, að mismunandi refsing sje lögð við hinum ýmsu brotum, en jeg býst ekki við því, að brotið þurfi að vera svo eða svo mikið til þess að það skuli tekið til meðferðar. Og ef maður hefir fengið 2000 kr. útsvar, þá er ekki rjett að meina skattanefnd að færa útsvarið niður, ef hún álítur, að útsvarið eigi að lækka um minna en 200 kr. Jeg vil taka það fram, að jeg hefði viljað fara ítarlegar út í að koma fram með brtt. við frv., og einkum hvað snertir fardagaárið og gjalddagann. Jeg hygg að þar mætist röksemdirnar og jeg held, að það sje bara verra að hafa gjalddagana tvo, og jeg þori að fullyrða, að reynsla mín í þessu efni sje fult eins trygg og dómar þeirra manna, sem hafa styttri æfingu en jeg í útsvarsálagningu og innheimtu á sveitargjöldum. En jeg get ekki verið að eltast við að koma með fleiri brtt. Bæði var það, að mig brast nægilegan tíma til þess og svo hitt, að jeg taldi líklegt sökum þverúður ýmsra hv. deildarmanna, að óhugsandi væri, að neinar grundvallarbreytingar á frv. yrðu samþyktar. Hvað viðkemur nefndinni, þá býst jeg við því, að hún hafi ráðið það við sig að ljá ekki brtt. mínum liðsyrði, og það er ekki í mínu valdi að ráða við það. En eins og gefur að skilja, þá hefi jeg ekki farið ómildum orðum um þá, sem á móti þeim hafa talað. Jeg hefi stilt orðum mínum í hóf, til þess að hv. andmælendum mínum mislíkaði ekki. Jeg býst við að enn komi fram andmæli frá þeim, og get jeg þá látið staðarnumið að sinni, en jeg mun þá ef til vill gera frekar grein fyrir brtt. mínum um leið og jeg svara þeim, sem jeg býst við, að eigi eftir að tala á móti mjer.

Klemens Jónsson Jeg get verið stuttorðum um brtt. mínar við frv., því að hv.frsm.allshn. hefir lýst yfir því, að hún geti aðhyllst þær, eða a. m. k. tvær þeirra. Eins og hv.þm. muna. orkaði það mjög tvímælis við 2. umr., hvort orðin í 6. gr. II. 1. næðu tilgangi sínum. Það voru allir sammála um það í hv. deild, að ekki væri rjett að leggja bæði á fjelagið og fjelagsmanninn vegna eignar hans eða tekna af því. En sumir hv.þm. drógu það í efa, að þessi skilningur gæti samrýmst orðum greinarinnar, eins og þau hljóðuðu. En úr því allir eru sammála um þetta atriði, finst mjer það vera sjálfsögð skylda þingsins að ganga svo frá þessu, að trygt væri. Það hefir oft farið svo, að þegar átt hefir að framkvæma lög Alþingis, þá hefir verið erfitt að fá einhverja meiningu út úr þeim og fljótt komið fram ýms vafaatriði. Jeg tel það því skyldu þingsins að vanda sem best löggjöfina, og einkanlega lög sem þessi, sem telja verður með þeim þýðingarmestu. Þess vegna hefi jeg komið með þessa brtt. á þskj. 284. við 1. lið II, sem tekur af allan vafa um það, að þegar lagt er á fjelag, má ekki leggja á eign manns í fjelaginu. Hefir hv.frsm.allshn. tekið þetta til greina, og vona jeg, að ekki verði ágreiningnr um þetta atriði. 2. brtt. mín er við 27. gr. frv. Hv. frsm. gat um það viðvíkjandi þessari brtt., að hið sama hefði vakað fyrir nefndinni, og hefði hún því aðhyllst hana. Jeg vil nú ekki vjefengja það, að nefndin hafi litið svona á þetta. En vafalaust gera aðrir það ekki, og ekki heldur framkvæmdarvaldið. Það er nefnilega almenn venja í borgaralegum málum, að kæra eða áfrýja í hvaða mynd sem er hefir frestandi afl. stöðvar framkvæmd þeirrar athafnar, sem kært er yfir eða áfrýjað. Ef því útsvar er kært eða útsvarskæru áfrýjað, þá er það svo eftir almennum reglum, að útsvarið er ekki krafið inn á rjettum gjalddaga, heldur þá fyrst, þegar úrskurður er fallinn. Þessari sömu skýringu hefir verið fylgt hjer í Reykjavík. Jeg kærði einu sinni útsvar mitt og áfrýjaði og fjekk ekki útsvarsseðilinn fyr en útgert var um úrskurðinn. Mjer finst, að þetta mætti ekki eiga sjer stað. Menn gætu, aðeins með því að kæra, skotið sjer undan því að greiða útsvarið í langan tíma, og eftir frestinum í frv. gætu liðið 6 mánuðir frá því að það er lagt á og þangað til úrskurður er fallinn um það í stjórnarráðinu. Ef til dæmis niðurjöfnun fer fram 15. apríl þá er gjalddaginn þann 1. maí, en innan þess tíma getur viðkomandi kært útsvar sitt. Þarf þá niðurjöfnunarnefnd að kveða upp úrskurð sinn innan tveggja vikna. Getur þá viðkomandi áfrýjað innan 2 vikna þar frá til skattanefndar og hún kveður upp úrskurð sinn eftir tvær vikur. Eru þá liðnar 8 vikur frá því að útsvarið var lagt á. Getur nú viðkomandi enn áfrýjað til atvinnumálaráðuneytisins eftir tvo mánuði frá því að úrskurðar skattanefndar fjell. Þarf svo atvinnumálaráðuneytið ekki að kveða upp úrskurð sinn fyr en eftir 2 mánuði. Það geta þannig liðið 6 mánuðir þangað til úrskurður er fallinn og útsvarið á að greiðast; það getur að vísu orðið eitthvað styttri tími, en það fer eftir því, hvað hver einstakur aðili er fljótur með úrskurð sinn. Og ef ekki væru nein föst ákvæði um það, að útsvar verði að greiða strax, enda þótt kært sje, þá gætu menn sjeð sjer hag í því að kæra og áfrýja og borga ekki útsvör sín fyr en seint og síðarmeir. Það vakti fyrir mjer, þegar jeg kom með þessa brtt., að girða fyrir sig beint með lögum, og þar sem hv.allshn. hefir fallist á það, þá vænti jeg þess, að það verði samþ. hjer í þessari hv. deild. 3. brtt. mín er um það, að í staðinn fyrir 1% komi ½%. Jeg veit, að þetta ákvæði hefir reynst sem gott aðhald við gjaldendur hjer í Reykjavík, en samt hefir það vakið mikla óánægju, og er það næsta þungbært fyrir þá menn, sem eiga erfitt með að greiða útsvar sitt á rjettum gjalddaga. Og þótt menn hafi eitthvað umleikis, getur þeim verið um megn að greiða útsvar sitt í gjalddaga, og margir, einkum embættismenn, hafa neyðst til þess að greiða útsvar sitt seinna, og hefir þeim því verið mjög tilfinnanlega að þurfa að borga háa dráttarvexti að auki. Þess vegna kom jeg fram með brtt. um að lækka þá um helming, og var reyndar í vafa um, hvort jeg ætti ekki að fara hjer einhvern milliveg, t. d. lækka ekki nema niður í ¾. Get jeg því fallist brtt.hv.allshn., sem einmitt fer fram á það, og gengið inn á ¾%, og tek jeg því brtt. mína á þskj. 284 aftur og greiði atkv. með brtt.allshn. Jeg finn ekki ástæðu til þess að minnast á brtt., sem komið hafa fram frá öðrum hv.þm. En jeg vil benda á það, að þegar um svona mikið og flókið mál er að ræða sem þetta, að þá er hætt við því, að fram komi ýmsar brtt., sem óviljandi geta raskað „principi“ og heildarsvip frv. Jeg legst því á móti mörgum brtt. einstakra hv.þm., og þótt jeg geti ekki í fljótu bragði sjeð, hvort þær muni raska nokkru, þá er jeg ekki viss um, nema svo kunni að vera.

Bernharð Stefánsson Jeg á nokkrar brtt. við þetta frv. á þskj. 226. Eru þessar brtt. mínar í samræmi við þá skoðun, sem jeg hefi áður látið í ljós um þetta mál, og get jeg því að miklu leyti vísað til þess, sem jeg sagði um það við 2. umr. Jeg hefi haldið því fram, að frv. gangi of langt í því að skerða rjett atvinnusveitar. Jeg hefi að vísu viðurkent þörfina á því að takmarka hann að einhverju leyti og samræma ákvæðin um útsvarsskyldu, en mjer hefir samt þótt fulllangt gengið í þessu, bæði frá hendi hæstv. stjórnar og eins og málið liggur nú fyrir. Þessar brtt., sem jeg ber fram, miða að því að fara gætilegar í þessu efni en til er stofnað í frv. Fyrsta brtt., við 8. gr., er í tveimur stafliðum; a.-liðurinn er við b.-lið 8. gr., sem jeg vil breyta þannig, að á eftir orðinu „laxveiði“ komi: selveiði. Laxveiðin var sett í b.-lið 8. gr. samkvæmt tillögum hv.allshn., því að í fyrstu var þetta atriði í 9. gr. En ástæðurnar til þessarar till. voru þær, að laxveiði sjeu hlunnindi, sem metin sjeu til verðs í fasteignamati. Svo er líka um selveiði, sem rekin er í ám og frá landi. Hinsvegar skal jeg viðurkenni, að rjett sje að undanskilja selveiði rekna á skipi, og var það eiginlega af vangá, að jeg aðgreindi ekki þetta eða kom með sjerstakt ákvæði um það. En um selveiði frá landi gildir hið sama og um laxveiði, og á því þetta tvent að fylgjast að. B.-liður 1. brtt. minnar er um það, að á eftir b.-lið 8. gr. komi nýr liður, sem er um það að færa efni 1. liðs 9. gr. að mestu í 8. gr., þó með þeirri breytingu, að jeg hefi bætt inn í ákvæði um verslun. Jeg sje, að hv. nefnd hefir tekið þetta atriði till. upp, svo að jeg fjölyrði ekki meira um það. Sömuleiðis hefi jeg bætt inn í frvgr. nánara ákvæði um síldaratvinnurekstur, því að hann er rekinn með fleira móti en fram er tekið í frv. Auk þess er það nýmæli í till. minni, að leggja megi á síldarafla, þótt veiðin hafi verið stunduð skemur en 4 vikur. Síldveiðunum er þannig varið, að mikil uppgrip geta verið á tiltölulega stuttum tíma, en jeg tel rjettara að miða útsvarið fremur við það, hve miklar tekjur eru af atvinnunni, heldur en við hitt, hve lengi hún er rekin. En tekjur af síldveiði geta verið eins miklar á 3 vikum eins og af annari veiði á 3 mánuðum. Jeg vjek að því við 2. umræðu þessa máls, að skiftingu útsvaranna samkv. 9. gr. verði erfitt að framkvæma. Þessi till. mín dregur úr þessum erfiðleikum, þar sem hún leggur til, að þeim útsvörum, sem skifta á milli sveita, verði fækkað. Mjer virðist það vera af handahófi, hvernig ákvæðunum um útsvarsskyldu er skift á milli 8. og 9. gr. í frv., eins og t. d. það, sem jeg hefi áður bent á, að laxveiði er höfð í 8. gr., en selveiði í 9. gr. Og margt fleira mætti nefna. En samkvæmt till. mínum kæmist allur atvinnurekstur undir 8. gr., en atvinnustundun undir 9. gr. Þetta finst mjer fastari og eðlilegri grundvöllur heldur en það handahóf, sem nú er í frv. í því efni. Þá kem jeg að 2. brtt. minni, sem er við 9. gr. Þar er fyrst farið fram á, að 1. liðurinn falli burt. Er það aðeins afleiðing af till. við 8. gr., og þarf því ekki skýringar við. Í öðru lagi legg jeg til, að í stað „3 mánuði“ komi „2 mánuði“ í 2. lið 9. gr. og einnig að í staðinn fyrir „3000 kr.“ komi: 1000 kr. Er þetta hvorttveggja bygt á því sama, að draga úr tekjumissi atvinnusveitar. Ef þessi ákvæði verða samþykt óbreytt eins og þau eru í frv. þá útilokar það t. d. alveg, að sveitirnar geti fengið útsvar frá kaupamönnum, sem dvelja þar allan hábjargræðistímann og vinna fyrir kaupi. Frekar munda verstöðvarnar geta náð útsvari frá vermönnum, er þar dvelja, en þetta útilokar alveg, að landssveitirnar nái því. Jeg vona því, að hv.þm. Borgf. sjái á þessu, að jeg er hjer engu síður að sjá fyrir hagsmunum Öxnadals og annara landbúnaðarsveita en Siglufjarðar. Og þó Siglufjörður njóti ekki náðar hv.þm. Borgf., þá er honum óhætt að fallast á þessar till., vegna þess, að Siglufjörður hefir ekki meira gagn af því en t. d. Borgarfjörður. Annars skal jeg geta þess, að brtt. við 9. gr. skifta í rauninni minna máli en brtt. við 8. gr., og legg jeg því ekki eins mikla áherslu á þær. Þá er 3. brtt. mín, sem er við 13. gr., um að fyrri málsgr. falli burt. Er hjer um frekar lítilfjörlega breytingu að ræða og held jeg henni því ekki fast fram. En jeg tel nægileg ákvæðin í síðari málsgr. 13. gr., þar sem svo er kveðið á, að ef upphæð sú, sem greiða á af útsvari, nemur ekki 5 kr., fellur útsvarið óskift til heimilissveitar gjaldþegns. Skiftir till. því ekki miklu máli. Hvað snertir aðrar brtt., er hjer liggja fyrir frá nefndinni og hv. deildarmönnum, þá mun jeg sýna með atkvæði mínu, hvernig jeg lít á þær, þegar að því kemur. Þó get jeg ekki annað en minst lítilsháttar á brtt. á þskj. 288, frá hv.þm. Borgf. og fleiri þm.Till. gengur í sömu átt og till. frá þm. Borgf., er kom fram við 2. umr. og var þá feld. Annars vildi jeg spyrja hv.flm., hvað átt sje við með þessu: „4 vikur samfleytt af gjaldárinu.“ Það gæti hæglega orkað tvímælis, hvað hjer sje átt við. Við skulum hugsa okkur bát, sem gerður er út frá Sandgerði eða einhverri annari verstöð á Reykjanesinu, og legði þar upp aflann. Ef báturinn yrði nú einhverntíma að leita til Vestmannaeyja, eins og nýlega hefir komið fyrir, og seldi svo aflann þar í það sinn, - verður það þá ekki einmitt til þess að tíminn slitnar?

Nei, því að hann leitaði þangað af ósjálfráðum ástæðum

. Það getur vel verið, enda var þetta aðeins spurning. Mjer finst frv. þetta ganga nógu langt í því að bera fyrir borð rjett atvinnusveitanna, þó ekki sje gengið þar feti framar. En það gerir einmitt þessi till., og liggur því í hlutarins eðli, að jeg get ekki greitt henni atkvæði. Hv. þm. Borgf. sagði, að hjer væri aðeins verið að færa út ákvæði gildandi laga. Það kann nú að vera rjett að nokkru leyti, þar sem svo er fyrir mælt, að skip sjeu laus við útsvar í atvinnusveit, ef þau eru úr sömu sýslu eða frá sama firði eða flóa. En jeg verð að segja það, að jeg fyrir mitt leyti vil heldur hafa ákvæði núgildandi laga en að samþ. þessa brtt. Skal jeg svo ekki hafa fleiri orð hjer um að svo stöddu.

Jón Baldvinsson Jeg á enga brtt. og þarf því ekki mikið að segja. En jeg finn mig knúðan til að gera nokkrar athugasemdir við brtt. á þskj. 288, sem er flutt af nokkrum þm., og brtt. á þskj. 284, frá hv. 2. þm. Rang. (KlJ). Er jeg alveg samþykkur till. hans, að minsta kosti 1. og 2. till., enda er hin fyrri algerlega í samræmi við skoðun mína, er jeg setti fram við 2. umr. þessa máls. Það hefir ekki verið ætlun mín, að leggja ætti bæði á fjelag og eign einstakra manna í fjelagi. En það, sem fyrir mjer vakti með till. minni við 2. umr. var að það væri ótvírætt, að fjelög gætu ekki sloppið við útsvar. Tekur till.hv. 2. þm. Rang. þetta miklu skýrar fram en áður var. Þá er hin till., við 9. gr., á þskj. 288. Við 2. umr. kom hjer fram till., sem gekk enn lengra í því að breyta ákvæðum frv. og draga úr því, sem hægt er að leggja á menn utan heimilissveitar. Þessi till. gengur þó ekki eins langt, en samt finst mjer rjett að láta ákvæði frv. haldast og fella þessa till. Það er alveg rjett hjá hv. 2. þm. Eyf. (BSt), að orkað getur tvímælis, hvort till. þessi sje svo skýr, að ekki verði vilst um, við hvað er átt. Er mikil spurning um það, hvort hún hefir nokkra þýðingu fyrir þá, sem hv.flm. bera fyrir brjósti. Mjer skilst, að aðalástæðan sje sú, að þeir vilja láta mótorbáta og togara, sem leggja upp afla sinn utan lögheimilis í tæpar 4 vikur af gjaldárinu, sleppa við að greiða útsvar eftir 9. gr. Ef nú t. d. togari, sem á lögheimili annarsstaða, leggur upp afla sinn í Hafnarfirði í 8 vikur og einnig í Reykjavík jafnlangan tíma. þá hefir hann þannig verið samtals 6 vikur utan sinnar sveitar og á þá eftir till. að sleppa við að greiða útsvar. En jeg efast samt stórlega um, að lögin verði skilin svo, 1. tölul. 9. gr. tekur til allra þeirra, er reka atvinnu á fleiri en einum stað, og 2. tölul. til þeirra, er stunda atvinnu minst 3 mánuði í sömu sveit. Mjer skilst einnig, að ef skip stundar veiðar fjarri lögheimili sínu meira en 4 vikur, hljóti það að komast undir útsvarsákvæði. En hitt, sem fyrir flm. vakir, er ekki rjett. Þeir vilja láta leggja á útsvar, ef útgerðarmaður lætur verka fiskinn á staðnum, en ef hann er fluttur burtu á ekki að leggja á útsvar. Þess má þó geta, að hjeraðsmenn hafa atvinnu við það, að fiskurinn er verkaður, en sje hann fluttur burt, bætist ofan á atvinnutapið það, að ekki má leggja á útsvar. Mjer finst því jafnvel eðlilegast, að tekið sje fram, að greiða skuli útsvar, ef fiskurinn er fluttur burtu. Háttv. þm. Borgf. drap á það, að hjer væru aðeins færð út ákvæði gildandi laga. En hann má ekki gleyma því, að ekki hefir áður verið gengið eins langt í því að leggja á útsvör og nú. Háttv. 2. þm. Eyf. hefir miklar áhyggjur út af frv., og jeg get vel skilið, að Siglufjörður þykist verða hart úti, ef ákvæði frv. haldast óbreytt og till. verður samþykt. Jeg skil vel ástæðuna fyrir því að vilja leggja á á hverjum stað og skifta síðan milli heimilis- og atvinnusveitar. Hún er komin fram af þeirri togstreitu, sem mjög hefir verið tíðkuð hjer. Þetta frv. gengur út á það að draga úr hinum mikla eltingaleik í útsvarsálagningum, og hefi jeg gengið svo langt að offra fyrir mitt kjördæmi til þess að stuðla að því, að þessum eltingaleik hætti, sjerstaklega að því er verkafólkið snertir. Jeg verð að telja mig samþykkan sumum brtt.háttv.þm. Barð. (HK). eins og atkvgr. mun sýna, en að öðru leyti er jeg sammála háttv.allshn. í aðalatriðunum, enda þótt ætíð hljóti að vera einhver ágreiningur, þegar um svo stórt mál er að ræða sem þetta.

Sigurjón Jónsson Jeg ætla að minnast hjer lítilsháttar á brtt. á tveim þskj. Það eru brtt. frá hv. 2. þm. Eyf. (BSt), á þskj. 226. og brtt. sú, er háttv. 2. þm. Reykv. (JBald) talaði um. frá háttv.þm. Borgf. (PO) og fleirum. Jeg vil aðeins leggja áherslu á það, eins og háttv. 2. þm. Reykv. tók líka fram, að ástæðan til þess, að endurskoðun útsvarslaganna fór fram, var sú, að þingið hafði gengið alt of langt í því að veita atvinnusveitunum rjett til þess að elta menn með útsvarsálagningu. Það kom fram á síðasta þingi og einnig á þinginu 1924, að þm. var það fyllilega ljóst, að hjer var komið í óefni og menn voru hjer á hinni hættulegustu öfgabraut. Jeg hefi látið það í ljós fyr, og síðast við 2. umr., að því glögglegar, sem menn geta horfið af þessari braut og fjarlægst hana, því betur gera þeir þessu máli. En sumir virðast eiga erfitt með að taka upp aðra og heillavænlegri stefnu, og skal þar fyrst telja háttv. 2. þm. Eyf. Hann kom fram með brtt. við 2. umr., og kemur nú enn með þær, er ganga í sömu átt og áður, að ná sem mestu útsvari í atvinnusveit. Skil jeg það auðvitað vel, að atvinnusveitin er betur trygð með því að leggja sjálf á útsvörin heldur en að taka aðeins hluta af þeim og heimilissveitin ákveði þau. Og eins og hv. 2. þm. Reykv. tók fram, á þetta að nást með því að flytja ákvæðin frá 9. gr. yfir í 8. gr. En það er annað í þessu sambandi, sem minna er hugsað um, og það er rjettur gjaldenda. Menn ættu ekki síður að athuga þessa hlið málsins. Er rjettur þeirra fyrir borð borinn eða er gjaldþoli þeirra misboðið? Og jeg hika ekki við að segja að svo sje. Þeir eru misrjetti beittir eins og sakir standa nú. En með því að gefa atvinnusveitinni útsvarsleyfi, eins og gert er í 9. gr., er gengið út frá því, að gjöld þau, er lögð verða á menn, hljóti að vera í samræmi við gjaldþol þeirra og ekki verði aðeins tekið tillit til atvinnu þeirra um þriggja mánaða tíma, heldur og til atvinnu þeirra alt árið. Það þýðir ekki í þessu sambandi að vera að fara í neinn launkofa með það, sem fyrir háttv. 2. þm. Eyf. vakir. En það er Siglufjörður og rjettur hans til þess að ná útsvari af mönnum, sem dvelja þar um stuttan tíma við vinnu. Hefir rjettur þessi verið misnotaður, og vil jeg fyrir mitt leyti, að kaupstaðurinn missi hann. Enda álít jeg það ekki skifta miklu, þótt hann missi rjett sinn til þess að leggja á báta, sem eru þar aðeins stuttan tíma. En ef fiskurinn er lagður þar upp og verkaður, þá hefir kaupstaðurinn auðvitað tækifæri til þess að ná gjaldi af þeim mönnum, er aflann kaupa. Þannig er lagt á gjaldendur, sem búandi eru á Siglufirði, og er efnahagur þeirra og ástæður allar mönnum þar kunnar. En sjálfsagt verða þeir, er aflann kaupa, að taka tillit til þess í kaupunum, að þeir eiga að borga þar útsvar. Það hefir mikið verið rætt um þetta mál við 2. umr., og er því engin þörf að ræða það frekar. Jeg vil fara sem skemst inn á þá braut, að atvinnusveitirnar leggi á menn útsvör. Það eru einmitt heimilissveitirnar, sem þekkja best til og færastar eru að dæma um efnahag manna og ástæður, sem leggja eiga á útsvörin. Síðan eiga atvinnusveitirnar að fá hluta af þeim, eftir nánari ákvæðum þar að lútandi. Hitt gæti frekar orkað tvímælis, ef bátar legðu upp afla sinn þrisvar sinnum á ári og liði langt á milli. Það gæti gert fjórar vikur samtals, og yrði þetta þá mjög óljóst. Jeg vona, að hv. deild sjái samræmið í þessari till. á þskj. 288 við fyrri vilja deildarinnar í þessu máli. Tillögunni á þskj. 226. frá hv. 2. þm. Eyf. (BSt), mæli jeg mjög ákveðið á móti.

Þorleifur Jónsson Það er engin furða, þó að ágreiningur geti orðið um jafnmikilvægt mál og þetta, enda koma nú fram við þessa 3. umr. málsins milli 30 og 40 brtt. Jeg á enga af þessum brtt., en vildi þó aðeins minnast á eina eða tvær þeirra. Jeg ætla fyrst að nefna brtt. á þskj. 288. frá hv.þm. Borgf. o. fl. Það hefir verið minst á hana frá ýmsum hliðum. Í raun og veru fer hún í sömu átt og till.háttv.þm. (PO) við 2. umr., að undanskilja frá útsvari þá, sem stunda veiði utan heimilissveitar. Jeg sje ekki, að um mikinn efnismun sje að ræða, þó að orðalagið sje dálítið öðruvísi. Það er síðasta setningin, sem dregur svo mjög úr því, að hægt sje að leggja útsvar á þá, sem veiði stunda utan heimilissveitar. Það er víða svo, að þessir menn leggja upp aflann og salta hann á þeim stað, sem útgerðin er rekin frá, flytja hann síðan heim til sín og fullverka hann þar. Svo mun það vera í Sandgerði. Á Hornafirði er það svo, að aflinn er ýmist fluttur burtu eða seldur upp úr sjó eða salti. Jeg sje ekki ástæðu til að undanskilja þá menn útsvari, sem selja afla sinn á staðnum, fremur en hina sem láta fullverka hann. Það er vitanlega mikill atvinnumissir fyrir þá veiðistöð, sem í hlut á, að aflinn sje fluttur óverkaður burtu, og mjer finst ekki ástæða til að verðlauna þá, sem slíku valda, með því að undanskilja þá útsvari. Í raun og veru held jeg, að það sje alveg rangt að ganga svona langt, og vil mælast til, að þessi brtt. verði feld. Þar sem jeg fyrir mitt leyti er mótfallinn skiftingu útsvaranna með þeim hætti, sem ákveðið er í frv., tel jeg, að brtt. á þskj. 226, frá hv. 2. þm. Eyf. (BSt), fari nokkurnveginn í rjetta átt. Eftir henni er ætlast til, að atvinnusveitin geti lagt á atvinnurekstur líkt og verið hefir. Jeg er hræddur um, að þessari skiftingu fylgi ýmsir vafningar og erfitt geti orðið um framkvæmdir. Að minsta kosti fylgja henni miklar brjefaskriftir og skriffinska á alla lund, eins og jeg hefi áður vikið að. Jeg get vel búist við, að svo kunni að fara, að atvinnusveitin gefist alveg upp við að gera rjett sinn gildandi, vegna þeirra erfiðleika, sem henni eru skapaðir í þessu frv., og endirinn verði sá, að hún fái ekki neitt útsvar. Fyrst er þess að gæta, að í 11. gr. er þeim, sem stundað hafa atvinnu utan heimilissveitar sinnar, gert að skyldu að gefa skýrslu um atvinnu sína og dvöl fyrir febrúarlok. En í 14. gr. er gert ráð fyrir, að sveitarstjórnir semji um áramót skrár yfir þá gjaldendur, sem útsvör ber að heimta frá úr annari sveit. Nú fer atvinnurekstur inn fram á vetrarvertíð, og skilst mjer þá, að nokkuð langt geti liðið þar til þessum málum er að fullu komið í kring, og jeg held, að það verði erfitt fyrir atvinnusveit að gera nokkra sennilega áætlun um tekjur utansveitaratvinnurekenda. Jeg held, að þessu fylgi yfirleitt miklu meiri vafningar en margur heldur. Þá finst mjer óþarfi að skjóta kærum til yfirskattanefnda í stað sýslunefnda. Jeg veit ekki til, að sýslunefndir hafi yfirleitt misbrúkað vald sitt í þessu efni. Þá er nýtt atriði í 23. gr., um að yfirskattanefndir fái þóknun fyrir starf sitt, mjer skilst m. a. fyrir úrskurði um útsvarskærur. Hjer er um nýjan kostnað að ræða fyrir sýslusjóðina, og þó ef til vill sje ekki um mikla upphæð að ræða, má vel benda á þetta. Þetta frv. er svo merkilegt, að sjálfsagt er, að það sje grandskoðað af þinginu. Annars álít jeg málið svo vaxið, að rjett væri, að þingið legði ekki síðustu hönd á þetta frv. að svo komnu, heldur væri það nú milli þinga sent út til sveitarstjórna og þær látnar segja álit sitt um hin ýmsu nýmæli frv. Það er miklu hægra fyrir sveitarstjórnir að átta sig á málinu nú, þegar ákveðnar tillögur liggja fyrir. Jeg mun samt ekki koma með till. um, að þessi deild vísi málinu til stjórnarinnar nú þegar; rjettast, að hv.Ed. fái einnig að fjalla um það. En jeg áliti þó rjettara, að svo væri farið með frv. að lokum, að skorað væri á stjórnina að leita umsagna sveitarstjórna um ýms atriði í frv. áður en málinu væri ráðið til fullra lykta.

Sveinn Ólafsson Jeg tók fram við 2. umr., að jeg mundi tæplega geta fylgt þessu frv. út úr deildinni, ef það tæki ekki verulegum breytingum. Við þá umr. lágu fyrir brtt. frá hv.þm. Mýr. (PÞ), sem hann tók aftur, en jeg skildi það svo, að þær ættu að koma í breyttri mynd við þessa umr. Það hefir ekki orðið. En þær lutu einmitt að því, sem jeg tel mest um vert að breyta í frv. Jeg kannast við, að nauðsyn sje á að draga úr þeim eltingaleik, sem hafður hefir verið í frammi við aðkomandi atvinnurekendur í sumum veiðistöðvum. En það má líka ganga of langt í því að svifta þessar veiðistöðvar rjetti til tekna. Það er víst, að sumar veiðistöðvar eru hreint og beint fótaskinn þessara aðkomumanna. Þeir þrengja svo að þeim, sem fyrir eru, að atvinna þeirra bíður mikinn hnekki af. Jeg skal t. d. benda á þá staði, þar sem að meira eða minna leyti er notaður kræklingur til beitu. Þar gera aðkomumenn oft svo mikinn usla, að heimamenn hafa lítil not þessarar fjörubeitu, og líkt er um notkun netlaga o. fl. Yfirleitt fylgja slíkum vermönnum oft kvaðir og átroðningur. Því ber að vísu ekki að neita, að nokkurt hagræði fyrir heimamenn fylgir einnig stundum aðkomumönnunum, t. d. hagnaður af viðskiftum þeirra, en þau hlunnindi falla aðallega í skaut verslandi mönnum, og því aðeins óbeint og að litlu leyti atvinnusveit til stuðnings. Jeg hafði hugsað mjer að bera fram rökstudda dagskrá þess efnis, að málinu yrði frestað til næsta þings og frv. borið undir sýslunefndir og hreppsnefndir, og er jeg um þessa aðferð sammála hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ). En nú get jeg ekki borið dagskrána fram, fyrir þá skuld, að hjer liggja fyrir margar brtt., sem sumar eru til bóta. Búningur frv. mundi batna, ef þær næðu samþykki, en þá gæti dagskráin ekki komist undir atkv. samkv. þingsköpunum, er gengin væru atkv. um brtt., eftir venjulegum skilningi á 42. gr. þingskapa. Hinsvegar geri jeg ekki ráð fyrir því, að deildin geti gengið að dagskrá áður en brtt. koma undir atkv., enda fengi frv. þá umbætur þær, sem felast í bestu till. Mjer fyrir mitt leyti finst vanta í frv. þau öryggisákvæði, sem best hefði fyrirbygt eltingaleik um útsvör. Mjer virðist ráðið einfalt og þó einhlítt, það, að láta atvinnusveitina hafa áfram rjett til álagningar, en binda þann rjett við lágt hundraðsgjald af tekjum eða kaupi gjaldenda. Með því móti ættu gjaldendur að vera trygðir gegn ásælni, en af ótta við hana hefir þetta skriffinskubákn um skifti útsvars milli hreppa verið sett í frv. Jeg býst við, að jeg verði neyddur til að greiða atkv. á móti frv. í heild, þó að jeg geti stutt margar af brtt. Verði frv. samþ., sem jeg býst við, verð jeg að byggja á þeirri von, að hv.Ed. láti það ekki verða að lögum fyr en hjeraðsstjórnir hafa látið í ljós álit sitt.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Jeg skal snúa mjer að þeim brtt., sem hjer liggja fyrir. Það eru þá fyrst brtt. frá hv. 1. þm.N.-M. (HStef), á þskj. 216. Hann vill breyta upphafinu á 7. gr., af því að honum þykir orðalagið ekki nógu skýrt. Nefndin lítur svo á, að ekki sje þörf á þessari breytingu, því að skýrt komi fram síðar í greininni, hvað átt sje við. Sama er að segja um brtt. þessa hv.þm. við 9. gr. Það eru raunar aðeins orðabreytingar, sem nefndinni finst ekki ástæða til að taka til greina. Þriðja brtt. er um vátryggingarfjelögin og var þetta atriði dálítið rætt við 2. umr., sem sje að skifta útsvari af tekjum vátryggingarfjelaga. Þegar þetta kom til umræðu í annað sinn í nefndinni, var haft á móti þessari brtt. af þeirri ástæðu, að það væri mjög erfitt að ákveða tekjur slíkra fjelaga nema á einum stað, þ. e. nema þar, sem þau hafa aðalbækistöð sína, og því var meiri hluti nefndarinnar á móti þessari brtt. Jeg fyrir mitt leyti get þó greitt henni atkvæði. Þá kem jeg næst að þeirri brtt., sem leggur til, að í stað 1/3 sem heimilissveit eigi að hafa óskert af útsvari gjaldþegns, sem verður útsvarsskyldur utan heimilissveitar samkv. frv., skuli koma helmingur útsvars. Með þessu er að vísu rjettur heimilissveitar enn betur trygður, en þó leit nefndin svo á, að svo gæti staðið á, að þetta ákvæði yrði ekki sanngjarnt, t. d. ef gjaldþegn rekur nær alla atvinnu sína utan heimilissveitar, þá sje ef til vill fullmikið gengið á rjett atvinnusveitar. með því að hún fengi þá ekki nema 1/3 í stað helmings af útsvarinu, og þess vegna getur nefndin ekki fallist á þessa brtt. Þá kem jeg að viðaukabrtt., um það, ef atvinna er rekin ekki skemur en 4 vikur: - þetta er mikil breyting frá því, sem brtt. hljóðaði áður um, því þar voru engin takmörk sett, en aðeins tekið fram, ef um styttri tíma en 8 vikur væri að ræða. Þetta hefir verið gert til að koma brtt. í samræmi við b.-lið greinarinnar. Mjer finst samt, að þetta greiði ekki úr þeim misskilningi, sem hætt er við, að brtt. geti valdið og get því ekki fallist á brtt. Þá kem jeg næst að 1. brtt.háttv. 2. þm. Eyf. (BSt). um að selveiði verði sett undir sömu ákvæði og laxeiði. Þegar þetta var rætt hjer við 2. umr. um frv., benti jeg á, að undir 8. gr. hefðu verið fluttar allar tegundir atvinnu, sem bundin var við fasteignaafnot. Að nefndin tók laxveiðiafnot með, kom til af því, að laxár eru metnar sjerstaklega til fasteignarverðs, þar sem þær hafa oft verið seldar undan jörðunum. Þær eru því orðnar alveg sjerstök fasteign, og hafa því viðkomandi hreppar útgjöld af þessum sem öðrum fasteignum, og þá var alveg sjálfsagt, að laxveiði kæmi undir þessi sömu ákvæði. En því verður vart mótmælt, að selveiði, ef hún er ekki stunduð af skipum, er einnig bundin við jarðarafnot, en til þess eru vart dæmi, að hún hafi verið seld sjer staklega undan jörðunum, og því er það engin röskun á stefnu frv., þó að selveiði verði ekki tekin með undir ákvæði 8. gr. en þó skal jeg játa, að þetta eru allskyld mál. Þá kem jeg að aðalbrtt. þessa hv.þm., sem vill færa allan atvinnurekstur undir ákvæði b.-liðs 8. gr., jafnvel þó styttri tíma sje rekinn en 8 vikur, svo að atvinnusveit hafi álögurjett á þennan atvinnurekstur. Jeg verð að segja, að í þessari brtt. felst svo stórkostleg skerðing á þeirri miklu rjettarbót frv. frá núgildandi lögum, að því leyti hvað rjettar heimilissveitar- og gjaldþegns er betur trygður samkv. því, því að heimilissveitin, sem kunnug er efnum og ástæðum gjaldþegns, leggur útsvarið æfinlega á. Frv. tryggir rjett heimilissveitar margfalt betur en núgildandi löggjöf, vegna þess að frv. viðurkennir, að heimilissveit viti best deili á högum gjaldþegns, en atvinnusveit þekkir þar lítið til, og því sje ekki rjett, að atvinnusveitir hafi rjett til útsvarsálagningar. Það er þessi mikla öryggisráðstöfun frv., sem brtt.hv.þm. miðar að að eyðileggja. Öryggisráðstöfun, sem reynsla sú, sem menn hafa haft af niðurjöfnun útsvara, hefir bent mönnum á. Menn hafa svo þráfaldlega fengið að þreifa á því, að útsvarsálagning í atvinnusveit er oftast ósanngjörn; menn eru mjög grátt leiknir jafnast í þessum viðskiftum við atvinnusveitirnar. Að vísu getur verið og er allmikill munur á sveitunum í þessu efni, en þetta mun þó vera aðalreglan. Mjer finst þessi brtt. fela í sjer svo mikla stefnubreytingu á frv., ef hún verður samþ., að mjer virðist algerlega ófært, að þessi brtt. nái samþykki. Þá nægir það ekki hv.þm. að ná útsvari af afla, sem lagður hefir verið upp vikur samtals af gjaldárinu; honum þykja þetta of rífleg takmörk, og ef um síldarafla er að ræða, vill hann láta leggja á hann útsvar, jafnvel þótt hann aðeins hefði verið lagður á land einn einasta dag á árinu. Hjer er farið út í miklu meiri eltingaleik en dæmi eru til um áður, til þess að ná útsvari af mönnum, og var þetta athæfi þó orðið nógu óvinsælt áður. Í annari brtt. sinni á sama þskj., við 9. gr. frv., ræðst hann á um 20 ára gamalt ákvæði sveitarstjórnarlaganna og vill færa út og rýmka þetta ákvæði og upphæðirnar, sem útsvarsskyldar eru, vill hann lækka úr 3 þús. niður í 1 þús. kr., um leið og dvalartíminn er styttur úr 3 í 2 mánuði. Mig furðar þetta mjög; ekki sjerstaklega af því, að svo langt er til seilst, heldur vegna þess, sem á undan er gengið í þessu efni hjer í þessari hv. deild. Eins og menn vita, var í stjfrv. ákveðið, að lágmark útsvarsskyldra tekna í atvinnusveit skyldi vera 2 þús. kr. Nefndinni þótti þetta of lítið og gerði því tillögu um að hækka lágmarksupphæðina upp í 3 þús. kr., og það var samþ. með yfirgnæfandi meiri hluta. Þess vegna furðar mig mjög, er þetta var svo nýlega undan gengið hjer í deildinni, að hv.þm. (BSt) skuli bera fram aðra eins brtt. og þessa. Enda vil jeg skjóta því til hæstv. forseta, að jeg geri ráð fyrir því, að þessi till. samrýmist ekki þingsköpum og geti því ekki komið til atkvæða. Háttv. þm. drap á skiftingu útsvaranna og taldi hana mundu verða erfiða í framkvæmd. Þegar þetta er borið saman við brtt. hans við 13. gr. frv., virðist mjer koma allmikið ósamræmi í ljós hjá háttv.þm. Í 13. gr. er svo ákveðið, að lægri útsvarsupphæðir en 20 kr. skuli ekki koma til skiftingar, og er þar augljós viðurkenning þess, að þetta sje talsverðum erfiðleikum bundið í framkvæmdinni og svari því ekki kostnaði með lægri upphæðir en 20 kr.: þess vegna eigi ekki að seilast eftir smáupphæðum. En nú vill háttv.þm. eltast við skifti á hvaða smáupphæð sem er. Það er þetta, sem jeg botna ekkert í hjá háttv.þm. Þá sagði hann, að tilfærslan milli 8. og 9. gr. frv. hefði verið af handahófi gerð. Jeg hefi þegar skýrt frá því, af hvaða ástæðum fasteignaafnot voru flutt undir þessa grein, og auk þess er það venjulegast, að fasteignirnar sjeu nýttar alt árið. Það er einnig þetta, sem skilur á milli þess, sem flutt var yfir í 8. gr., og þess, sem eftir varð í 9. gr., að atvinna sú, sem heyrir undir ákvæði 9. gr., er venjulega aðeins rekin skamman tíma. Háttv. þm. beindi því til okkar sveitabændanna hjer í þessari háttv. deild, að í sveitunum væri ekki hægt að leggja á kaupamennina, sem þangað kæmu um sláttinn, en í sjóþorpunum væri lagt á þá, sem þangað kæmu til að leita sjer atvinnu. Jeg held jeg geti ekki gert upp á milli þessara aðilja, því í báðum stöðunum eru það aðeins heimilissveitirnar, sem geta lagt útsvar á menn, og jeg sje því ekki annað en að háttv.þm. sje með þessum orðum að reyna að þvo hendur sínar af þessum siglfirsku brtt., sem hann hefir orðið til að flytja hingað inn í deildina. Því að það mun hvort sem er ekki vera um að villast markið á þessum brtt., þetta mark, sem skráð er í meðvitund allra þeirra, sem stungið hafa stafni við á Siglufirði, stigið hafa þar á land í atvinnuleit eða rekið þar atvinnu að einhverju leyti. Á þessum brtt. eru öll einkenni hinnar gömlu togstreitu, en raunar magnaðri en nokkru sinni hefir áður þekst. Þá vjek háttv.þm. að brtt. minni, sem og ýmsir aðrir hv.þm. hafa gert að umtalsefni, og hann spurði að því, hvort dvalartíminn slitnaði ekki við það, ef bátur hrekst undan ofviðri, svo hann næði ekki til þeirrar hafnar, sem hann hefði lagt upp aflann í og yrði þess vegna að leggja hann upp á öðrum stað í það skiftið. En háttv. 2. þm. Rang. greip þá fram í fyrir honum og benti á, að þetta kæmi ekki til mála, þó að bátar yrðu að leita nauðhafnar, og jeg þarf þess vegna ekki að svara þessu frekar. Það er tilgangur háttv.þm., ef brtt. hans verða samþ., að þá megi leggja útsvar t. d. á síldarafla, þótt hann sje aðeins lagður upp í eitt skifti á þeim stað. Þess vegna mætti gera ráð fyrir, ef t. d. eyfirskur síldarbátur hrektist til Siglufjarðar og losaði sig þar við aflann, þá yrði hann útsvarsskyldur þar samkv. þessum. till., svo öfgafullar eru þær. Að vísu veit jeg ekki, hvort þetta muni vera tilgangurinn með brtt., og eins er jeg heldur ekki viss um, að dómstólarnir mundu líta svo á, að þetta væri rjettmæt ástæða til útsvarsálagningar. Háttv. 2. þm. Reykv. (JBald) talaði um brtt., sem jeg ásamt nokkrum öðrum hv.þm. flyt, og kvað hann tilgang hennar óljósan jeg held það orki ekki tvímælis; þar á að fara eftir orðanna hljóðan, sem er fullskýr. Þá sagði sami háttv.þm., að það væri síður ástæða til að leggja útsvar á afla, sem verkaður væri þar á staðnum, því að það veitti svo mikla atvinnuaukning. Jeg tók það fram við 1. umr., að þess frekari ástæður væru til að leggja útsvar á afla, sem hann væri lengur á sama stað, og færði ástæður fyrir því. Til viðbótar því, sem jeg sagði þá, vil jeg aðeins benda á, að svo getur staðið á, þar sem afli er lagður upp, að þröngt sje um vergögn og erfitt að bæta við þau, og ef utansveitarmenn færu að verka þar afla sinn, yrði það aðeins til þess að gera þeim erfiðara fyrir, sem þar eiga heima, og draga úr atvinnurekstri innsveitarmanna, sem væri sveitinni ef til vill arðmeiri. Væri þó frekari ástæða til þess að leggja útsvar á þessa aðkomumenn heldur en ef þeir legðu aflann á land aðeins um stundarsakir. Háttv. þm. (JBald) lagði svo mikið upp úr því og bar kvíðboga fyrir hönd okkar flm.brtt., að við næðum ekki tilgangi okkar með brtt. En þetta er gersamlega ástæðulaust; tillagan er skýr og ótvíræð. Hafi þessi hv.þm. samvisku af því að vera á móti till., getur hann ekki friðað hana með því, að tilgangurinn muni ekki nást. Að öðru leyti erum við samherjar í þessu máli, háttv. 2. þm. Reykv. og jeg, og fer því illa á því, að við sjeum að deila í þessu máli, þar sem okkur ber ekki annað á milli en þessi eina brtt. Þá vil jeg aðeins víkja fáeinum orðum til háttv. 2. þm. Rang. (KlJ). Jeg var búinn að lýsa því yfir, að nefndin fjellist á brtt. hans, og jeg skal bæta því við, að þær gera frv. skýrara og eru því til bóta. Hv. 2. þm. Rang. (KlJ) er athugull og reyndur maður í þessum efnum, og hefir því fundið, að frv. stóð til bóta að þessu leyti. Um brtt. vil jeg taka það fram, að þar sem gert er ráð fyrir, að í sveitum verði menn að greiða útsvör sín strax og geti ekki beðið með það þangað til úrskurður er fallinn, ef kært hefir verið, þá segir háttv.þm., að þetta sje öfugt í kaupstöðunum, og til þess að þetta verði skýrara framvegis, er brtt. hans borin fram. Háttv. þm. Barð. (HK) á 13 brtt. við frv., en þær raska ekki stefnu þess og eru flestar fremur lítilvægar. 1. brtt. er við 3. gr. frv. Þar er svo ákveðið, að leita þurfi álita eða leyfis sýslunefnda til að hækka útsvar. Þessu vill hv.þm. Barð. ekki hlíta, en vill, að hreppsnefndirnar ráði þessu sjálfar, þ. e. a. s. leiti til borgarafundar um þessi atriði. Þetta er gamalt ákvæði í lögum og háttv.þm. sagði, að þó að þetta hefðu fyrrum verið nauðsynleg ákvæði væru þau það ekki lengur. En við þetta er það að athuga að ekki er óhugsandi, að enn gætu komið fyrir þau atvik, sem geri þessi gömlu ákvæði þörf aftur, eða að minsta kosti rjettmætt, að þau fái að standa áfram í lögum. Þá getur það líka farið svo, að hinn almenni borgarafundur, sem háttv.þm. treystir á, verði andvígur hækkunum á útsvörum, þótt hreppsnefnd telji nauðsynlegt að hækka þau. En hvað sem um þetta er, getur allshn. ekki fallist á þessa brtt.hv.þm. Barð. 2. brtt. er við 5. gr., að greinin falli niður. Það eru ákvæðin um, að ef gjaldþegn telur ekki fram tekjur sínar til útsvarsálagningar, geti hreppsnefnd áætlað honum tekjur svo hátt, að víst sje að gjaldþegn vinni ekki við það að láta undir höfuð leggjast að telja fram. Þetta er í samræmi við ákvæði tekjuskattslaganna, og allshn. getur ekki fallist á að fella þessa grein úr frv., því að það væri að ýta undir menn að telja ekki fram tekjur sínar. Þá er brtt. við 6. gr. frv., sem nefndin getur heldur ekki fallist á. Hún telur ekki skifta svo miklu máli að leggja á menn, sem ekki eru færir um að bera 5 kr. útsvar. Það svarar tæplega kostnaði og er aðeins til þess að auka á skriffinsku að vera að því. Háttv. þm. Barð. er kunnur að því að hafa horn í síðu skriffinskunnar, og jeg veit, að honum er það óviljandi að vera að stuðla að því að auka hana, en þó færi svo ef þessi brtt. yrði samþ. Þá er brtt. við 8. gr. frv., við laxveiðakvæði. Þessa brtt. getur nefndin ekki aðhyllst, því hún hefir áður tekið skýrt fram, hvernig hún lítur á laxveiðina. Það væri ósamræmi í því að leggja á eigendur veiðiánna sem máske leigja árnar út, en veiða ekki sjálfir, en þeir, sem afnotin hafa, yrðu þá útsvarsfríir. Það er alveg hliðstætt því, ef jarðareigandi ætti að bera útsvar, en ábúandinn að vera útsvarsfrí. Jeg var kominn að 6. brtt. á þskj. 334. Hún er við 12. gr., að fyrir orðin ,,sömu meðferð skal hafa“ til enda málsgreinarinnar komi: Sömu meðferð skal hafa, ef gjaldþegn á lögheimili víðar en í einni sveit. Það er meining hv.þm. (HK) með þessari till., að sú breyting verði gerð frá ákvæðum 12. gr. um skiftingu, að sá maður, sem flytur sig búferlum á reikningsárinu, greiði alt útsvarið fyrir það ár í þeim hreppi, sem hann er í, þegar útsvarið er lagt á. En hreppurinn, sem hann flyst í, fái ekkert útsvar hjá honum það ár. Aðalgrundvöllur fyrir skiftingu milli hreppa er aftur á móti sá, að í þessu tilfelli njóti hver hreppur fyrir sig hlutfallslega af því útsvari, er slíkur maður greiðir, miðað við sveitarþyngslin hverjum hreppi og tímalengdina, sem hann dvelur í hverjum hreppi fyrir sig. Þannig myndi fara eftir till.háttv.þm. Barð. í þessu tilfelli, að sá hreppur, sem gjaldandi hefði dvalið í meira en helming af árinu, fengi ekkert útsvar hjá honum að því sinni. Skiftingin eftir frv. byggist á þeim grundvelli, að þrætt er svo sem hægt er að reyna að tryggja það, að hvert hreppsfjelag fái sinn hlutfallslega skerf. Þess vegna getur nefndin ekki fallist, á þessa till.Hv. þm. sagði að hann vildi koma í veg fyrir, að verið væri að leggja tvisvar á sama manninn. Þetta er misskilningur hjá hv.þm. Hjer er ekki um það að ræða, því að hjer er einungis farið fram á, að útsvari mannsins verði skift milli tveggja hreppa. Aðeins í því tilfelli, að svo stæði á, að sveitarþyngsli væru meiri í þeim hreppi, sem gjaldandi flyst til, þá gerði nefndin það beinlínis af hagkvæmum ástæðum að breyta því þannig, að sá hreppur mætti bæta við útsvarið með aukaniðurjöfnun, í stað þess að hreppurinn, sem lagði á manninn útsvarið, ætti að leggja á viðbótina og greiða þeim hreppi, sem gjaldandinn er þá orðinn búsettur í. Það er auðveldara í meðferð.

Var þetta af „praktiskum“ ástæðum?

. Já, og hv.þm. leggur svo mikið á móti óþarfa fyrirhöfn, að hann ætti að taka höndum saman við nefndina að gera þetta einfaldara og þægilegra í meðförum. Hv. þm. sagði, að það myndi gera hví hreppsfjelagi erfitt fyrir, sem lagt hefir á mann og bygt á öllum tekjum hans. En það er oftast svo, þegar menn flytja búferlum, að það er orðið vitanlegt á þeim tíma, sem lagt er á, ef maður ætlar að flytja sig í annan hrepp. Hjer er sennilega ekki um svo mikið að ræða, að það raski neinu verulegu. Þá hefir hv.þm. í sambandi við þessa brtt. flutt aðra. brtt., á þskj. 352, um að fella niður síðustu málsgr. 9. gr. og síðari málsgr. 10. gr.Hv. þm. hefir ekki athugað að ákvæði þessarar till. snerta önnur ákvæði í frv. heldur en þau, sem hann ætlar að breyta. Jeg vil benda á, að í 8. gr. er gert ráð fyrir, að ef maður á lögheimili á fleiri en einum stað, þá má hann ráða, hvort útsvar er lagt á hann þar, sem hann er, þegar lagt er á, eða á hinum staðnum. En það er vitanlegt, að skifting útsvarsins verður fremur eftir ákvæðum 4. gr. en 0. gr. Ef þessi till. verður samþykt, þá standa ekki eftir nein ákvæði um það í frv., hvernig skifting eigi fram að fara. Þetta kemur einnig fram í 2. málsgrein 10. gr. í samhljóða ákvæðum, sem stuðla að þessu. Það er þess vegna ótækt að fella þetta burtu. Þess vegna er ómögulegt að samþ. þessa brtt. á þskj. 352 og að óbreytt standi 8. gr. frv. Þá kem jeg að 7. brtt., við 16. gr. Í 16. gr. er ákveðið, að sýslunefnd sje heimilt að ákveða þóknun fyrir niðurjöfnunarstörf í hreppum, þó ekki yfir 5 kr. á dag til hvers nefndarmanns. Það voru við 2. umr. færð rök fyrir því, að í sumum stórum hreppum fer mjög mikill tími í niðurjöfnun. Vitanlega minni í fámennum hreppum. Mælir því full sanngirni með því, að þeir, sem eru marga daga að þessum störfum, þurfi ekki að vinna þau endurgjaldslaust. Till. nefndarinnar, sem líka var samþ., hljóðaði um að sýslunefndir skuli ákveða þetta. Það vakti fyrir nefndinni, að með því móti yrði meira heildarsamræmi heldur en ef hver hreppur gerði það út af fyrir sig. Sýslunefndum er fullkunnugt um, hvað mikið starf er í hverjum hreppi. Nú vill háttv.þm. Barð. láta hreppsfund annast þetta, sem boðað er til á lögmætan hátt. Mun samkv. núgildandi sveitarstjórnarlögum sá fundur teljast lögmætur, sem boðað er til á lögmætan hátt. Nú getur viljað svo til, að slíkur fundur verði mjög fásóttur, og ef til vill yrði það í sumum tilfellum hreppsnefndin ein, sem skamtaði þetta. Ekki er jeg að segja, að farið yrði óvarlega í sakirnar, þó að svona vildi til. En jeg tel það heppilegra fyrir allra hluta sakir, að sýslunefnd verði falið að ákveða þessa þóknun. Þá er brtt. við 18. gr. Í henni eru tekin upp viðvíkjandi þagnarskyldunni óbreytt ákvæði skattalaganna. Við þessu er vitanlega ekkert að segja, því að bæði brtt. og þessi gr. frv. stefna að þessu sama marki, að koma í veg fyrir það, að viðlagðri hegningu, að menn brjóti út af þessu. Nefndin leit raunar svo á, að 18. gr. eins og hún er nú myndi fullnægja, ef menn brytu í þessu efni. Má því segja, að hvort sem brtt. verður samþ. eða frvgr. látin standa eins og hún er nú, þá verði það alveg sama í framkvæmdinni. Þá kemur 9. brtt., við 21. gr., um að niðurjöfnunartíminn, sem nú er ákveðinn frá febrúar til maí, verði frá janúar til maí. Það er grundvallarstefna þessa frv., að niðurjöfnunarnefndir eigi að hafa skattaframtalið til hliðsjónar við niðurjöfnun. Með tilliti til þessa annarsvegar, og hinsvegar að nefndinni virðist þetta ekki svo þýðingarmikið atriði að færa niðurjöfnunartímann þetta fram, þá hefir hún ekki heldur getað fallist á þessa brtt. Næst er brtt. við 22. gr. Frv. gengur út á það, að þegar kært hefir verið til hreppsnefndar og koma fram einhverjar upplýsingar, sem sýna, að á einhvern gjaldanda hefir verið lagt of lágt útsvar, samanborið við þarfir hreppsins og útsvör annara gjaldenda, þá sje hreppsnefnd heimilt að hækka útsvarið, þó að kærandi hafi ekki tekið hann til samanburðar, en bundið því skilyrði, að hlutaðeiganda sje tilkynt það áður. Þetta vill hv.þm. Barð. fella niður. En nefndinni virtist rjett að gefa hreppsnefnd þessa heimild til leiðrjettingar, þar sem nýjar upplýsingar geta komið fram óbeinlínis við kærur. Þá sagði hv.þm., að afleiðingin af þessari breytingu yrði sú, að niður yrði feld 8. málsgr. í 22. gr. Þar er gert ráð fyrir, að heimilt sje að kæra til yfirskattanefndar. En það er eins með þessa till. og till. á þskj. 353, að hjer hefir hv.þm. ekki athugað það, að ákvæði þessarar málsgreinar snerta fleira en þetta í 22. gr. Samkvæmt þessari málsgrein er mönnum heimilt, sem teknir eru til samanburðar og hreppsnefnd hækkar á, að áfrýja til yfirskattanefndar. Það mundi þá ef til vill mega líta svo á, að þeim væri þetta fyrirmunað, ef 3. málsgr. væri niður feld, eins og hv.þm. leggur til. Þess vegna tel jeg tryggara að láta þetta standa. Þá er 11. brtt., sem fer fram á, að í staðinn fyrir, að í frv. er gert ráð fyrir, að skattanefnd eigi að kveða upp úrskurð kærumála, þá sje það falið sýslunefnd, eins og nú er. Jeg lýsti því yfir við 2. umr. þessa máls, að jeg liti svo á, sem fremur væri það ókostur á frv. að taka þetta af sýslunefndum og fela skattanefndum. Jeg hefi átt tal við ýmsa hv.þm. hjer í deildinni, sem eru sammála mjer um þetta. En hinsvegar er það, að okkur virðist það óhjákvæmileg afleiðing af öðrum breytingum að gera þessa breytingu líka. Því að með þessum breytingum, sem liggja fyrir, gæti það orðið alt að því heilt ár frá því úrskurði hreppsnefndar væri áfrýjað þangað til sýslunefnd hefði gefist kostur á að úrskurða í málinu, svo framarlega að ekki yrði aukafundur haldinn vegna þess. Af þessu leiddi það, að útsvarsbreytingin, ef um það væri að ræða, gæta vitanlega ekki komið á hreppsreikninginn á því yfirstandandi reikningsári, og er dálítill bagi að því. Þessi breyting er óhjákvæmileg, þótt jeg viðurkenni, að hún að öðru leyti sje ekki til bóta. jeg minnist þess, að jeg átti tal um þetta við hv. 1. þm. Árn. (MT). Hann er auðvitað sem gamall og reyndur sýslumaður kunnugur þessum málum, og hann var andstæður breytingunni, en sagðist ekki sjá annað en að þetta væri nauðsynleg afleiðing af öðrum ákvæðum frv. Hv. þm. Barð. (HK) talaði um, að verið væri að leggja ný gjöld á menn með þessari breytingu, en jeg vil minna háttv.þm. á það, að það er ekki kostnaðarlaust að láta sýslunefnd - en hana skipa 10–20 manns - sitja yfir útsvarskærum kannske marga daga í röð. Sýslunefndarmenn fá 6 krónur á dag, og það er alkunna, að það tekur oft mikinn tíma að útkljá útsvarskærur í sýslunefnd. Það fer oft heill dagur í eitt einasta mál, svo að jeg held, að kostnaðaraukinn við breytinguna þurfi ekki að vera verulegt atriði. Þá er 12. brtt., við 24. gr., um að sú grein falli niður. Hún hljóðar um það, að úrskurði megi skjóta til atvinnumálaráðuneytisins, þar til sett kynni að verða á stofn landsyfirskattanefnd. Þessi till., eða till. samhljóða henni, var borin hjer fram við 2. umr. af hv. 2. þm. Reykv. (JBald) og var þá feld, svo jeg hugsa, að það sje tæplega hægt samkvæmt þingsköpum að bera hana upp aftur, en ef svo er ekki, getur það ekki staðist, að 11. brtt. sje samþykt, því að þar stendur: „Úrskurði sýslunefnda og bæjarstjórna verður ekki áfrýjað.“ Þessi ákvæði geta ekki samrýmst, og virðist það því eðlileg afleiðing, að ef 12. brtt. verður vísað frá, sje ekki hægt að bera 11. brtt. upp. Þá er 13. brtt., við 26. gr., um að fella niður það ákvæði, að yfirskattanefnd eða atvinnumálaráðuneyti megi ekki breyta útsvari, nema svo reynist, að það hafi verið að minsta kosti 10% of hátt eða of lágt. Þetta getur verið álitamál, en ef um lítilfjörlegt atriði er að ræða, er því minni ástæða til að breyta. Jeg hefi þá minst á allar brtt.hv.þm. Barð. og gert grein fyrir ástæðunum fyrir því, að nefndin getur ekki aðhyllst þær. Eins og tekið hefir verið fram, breyta þær ekki meginatriðum frv. í neinu. Stærsta breytingin er í því fólgin, að sýslunefndir hafi áfram úrskurðarvaldið. Hv. þm. gat þess, að verra væri að hafa tvo gjalddaga. En það þykir einmitt mikill kostur í kaupstöðunum, þar sem þetta hefir verið reynt, og það sama hlýtur að gilda um stóra hreppa eða kauptún. Annars hefir hv.þm. Barð. verið svo sanngjarn, að þó að hann hafi ýmislegt við frv. að athuga, hefir hann þó lýst því yfir, að af því að í frv. felist verulegar bætur, muni hann greiða frv. atkvæði sitt. Þá ætla jeg aðeins með örfáum orðum að minnast á ræðu hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ). Hann fór nokkrum orðum um brtt. mína og sagði, að hún væri að mestu leyti sama tillagan og sú, sem áður hefði verið flutt. Þetta er ekki rjett, því að mikil breyting var á henni gerð, og einmitt sú breyting, sem að áliti þeirra manna, sem voru á móti tillögunni eins og hún upphaflega var, gerir hana aðgengilegi. Hv. þm. áleit ekki sanngjarnt, að menn væru ekki útsvarsskyldir, þó að þeir legðu snöggvast aflann upp á land. En það hefir verið hent á það af hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) að slíkt mundi vera hliðstætt því, að þegar bændur kæmu með framleiðsluvörur sínar í kaupstaðinn til að selja þær, væri lagt á þá útsvar þar, en það nær auðvitað engri átt. Hv. þm. sagði, að svo gæti staðið á, að þetta væri skaði fyrir útvegsstöðvarnar. Að því er Hornafjörð snertir, vil jeg benda á, að þessu er tæplega svo háttað á þeim stað, því að eftir þeim gögnum, sem fyrir liggja um hvaða skyldur menn eiga að inna af hendi við veiðistöðvarnar, þá eiga þeir, sem reka útgerð á Hornafirði, samkvæmt upplýsingum fulltrúa Fiskifjelagsins, að borga 1/12 af afla hvers báts og auk þess 1 skippund af stórfiski í ljósagjöld. Þetta virðist nú allnokkuð, enda mun það eitt af hæstu gjöldunum, sem viðlegumenn þurfa að greiða. Jeg held það sannist enn á þessum stað, að sú heimild, sem slíkir staðir hafa til þess að ná inn gjöldum, sje notuð í fullum mæli. Hv. þm. sagði, að það gæti verið óhagur að því, að aflinn væri fluttur burtu. Þá er með öðrum orðum hagur að því, að aflinn sje lagður upp. Þá mintist hann lítilsháttar á skiftinguna. Jeg hefi minst á hana áður og minnist kannske á hana nánar í svari mínu til hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ). Hv. 1. þm. S.-M. kvaðst tæplega geta aðhylst frv. óbreytt og taldi fram ýmsa annmarka á því. Mjer er ekki kunnust um, að hv. 1. þm. S.-M. hafi gert tilraun til þess að fá fram neina breytingu til bóta. Hann sagði að verstöðvarnar væru sumstaðar orðnar að fótaskinni fyrir aðkomumenn og að þeir tækju af mönnum beitu og annað. Jeg skil ekki hvernig á þessu stendur. Það er vitanlega mjög leiðinlegt, sje það satt að þeir menn, sem þarna hafa ráðin, láti aðkomumenn vaða þannig uppi, enda er þessi vitnisburður gagnstæður öllum upplýsingum, sem fram hafa komið í þessu máli og liggja hjer skjallega fyrir, svo mjer virðist ekkert upp úr þessu leggjandi. Hv. þm. mintist líka á skiftinguna og vildi láta vísa málinu frá. En það er nú tekið fram, að búið er að bera mál þetta undir hreppsnefndir. Það kann að vera, að um einhver ákvæði frv. hafi ekki verið leitað álits hreppsnefnda, en það er ekki hægt að girða fyrir, svo framarlega, sem málið var komið inn á þing, að ekki kæmu fram nýákvæði, enda mætti það æra óstöðugan, ef í hvert sinn ætti að bera öll ákvæði lagafrumvarpa undir hreppsnefndir áður en þau eru afgreidd frá þinginu. Það er ekki hægt að segja annað en að málið hafi fengið góðan undirbúning. Það er búið að vinna mikið að því á þingi og koma fram með margar brtt. Þá sagði hv.þm., að það vantaði öryggisákvæði í frv. og að heppilegra væri að ákveða hundraðagjald af aflanum. Við 2. umr. kom fram tillaga um þetta, sem deildin gat ekki aðhyllst, enda færð fullgild rök fyrir því, að hún væri ekki til bóta, og virðist mjer ekki blása byrlegar, þó að samskonar tillaga kæmi fram á næsta þingi. Þegar verið er að tala um ókosti skiftingarinnar, ber þess að gæta, að skiftingin er leið til þess að útiloka ranglæti í útsvarsálagningu, og deildin hefir ekki getað aðhyllst aðra leið til þess að kippa þessu í lag. Skal jeg svo ekki fjölyrða um þetta frekar, en þætti æskilegt, að hægt væri að ljúka þessu máli í kvöld.

Bernharð Stefánsson Jeg verð að taka undir það, sem hv.þm. A.-Sk. og hv. 1. þm. S.-M. hafa látið í ljós um, að heppilegt væri, að frv. gengi ekki fram nú. Jeg álít, að ef frv. gengi fram óbreytt eða lítið breytt, muni á sumum sviðum verða svo mikil bylting í þessu efni, að ekki geti verið heppilegt að breyta svo hastarlega frá því, sem nú er. Annars sannfærist æ betur og betur um það eftir því sem málið er meira rætt hjer í hv. deild, að ekki mundi hafa verið vanþörf á að sú tillaga, sem samþykt var í fyrra hjer í hv. deild um skipun milliþinganefndar í þetta mál, hefði náð samþykki þingsins og komin til framkvæmdar. Jeg býst við, að þá mundu fleiri hagsmunir og fleiri skoðanir hafa verið teknar til greina og reynt að samræma það. Hv. þm. Ísaf. (SigurjJ) og hv.frsm. (PO) hafa vikið að orðum mínum í dag af miklum móði. Hv. þm. Ísaf. sagði, að ástæðan fyrir nauðsyn á endurskoðun útsvarslöggjafarinnar hefði verið eltingaleikur við menn, sem atvinnu stunda utan heimilissveitar sinnar. Þetta verð jeg að efast um. Aðalástæðan var ósamræmið í löggjöfinni og það, að önnur ákvæði giltu í sveitum en í kaupstöðum. Hv. þm. sagði, að því meira sem við fjarlægðumst eltingaleik þennan, því betra. En jeg býst við, að hjer sem annarsstaðar þurfi að gæta hófs, því að hóf er best í hverjum hlut. Jeg hefi áður sýnt fram á, að atvinnusveitin á líka sanngirniskröfur til útsvars af atvinnurekstri. Ef altaf færi saman heimilissveit og framfærslusveit, væri alt öðru máli að gegna, og þá væri rjett að líta meira á hag heimilissveitar. En þetta fer ekki nærri altaf saman. Framfærslusveitin á mest á hættu um manninn, en oft fær hún ekki einn eyri í útsvar frá honum. Hv. þm. sagði, að rjettur gjaldþegns væri betur trygður, ef heimilissveitin legði á hann útsvar en þegar útsvarið greiddist í atvinnusveit. Þetta verð jeg að efast um. Atvinnusveitin þekkir miklu betur þann atvinnurekstur, sem þar fer fram, og jeg verð því að ætla, að hún hafi meiri skilyrði til að geta lagt rjettmæt útsvör á atvinnureksturinn en heimilissveitin. Þá vildi hv.þm. halda því fram, að það, sem vekti fyrir mjer, væru hagsmunir Siglufjarðarkaupstaðar. Þetta er að nokkru leyti rjett; jeg skal játa, að hagsmunir Siglufjarðarkaupstaðar vaka fyrir mjer, en einnig hagsmunir annara staða á þessu landi. Jeg vil benda á, að á sama hátt og rjettur Siglufjarðar er skertur með þessu frv. er líka skertur rjettur Vestmannaeyja og Hornafjarðar. Ennfremur gildir það sama um fleiri staði í mínu kjördæmi, t. d. Hrísey og Ólafsfjörð. Hv. þm. sagði, að sá rjettur, sem Siglfirðingar hafa haft í þessu efni, hefði oft verið misbrúkaður, og því væri rjett að afnema hann. Þetta er fullyrðing, alveg órökstudd, og því ekkert tillit hægt til þess að taka. En jeg efast ekki um, að mörgum aðkomumanninum, sem lagt hefir verið á á Siglufirði, hefir sjálfum fundist útsvar sitt ranglátt. En slíkt er algengt, að mönnum finst sitt eigið útsvar of hátt, og þetta sannar alls ekki, að útsvörin þurfi að vera ranglát. Menn sjá eftir útsvari til sinnar eigin sveitar, og náttúrlega enn meira til þeirrar sveitar, sem þeir eiga ekki heima í. Jeg ætla þá að snúa mjer að hv.frsm.allshn., sem einnig vjek að minni ræðu. Hann sagði út af a.-lið 1. tillögu minnar, að laxveiði væri bundin við fasteignaafnot og oft seld sjerstaklega, en selveiði væru engin dæmi til, að seld væri sjer. Jeg hygg, að þó að þetta kunni að vera rjett hjá hv.frsm., að þetta hafi aldrei verið gert, þá sje það ekki því til fyrirstöðu, að hægt sje að selja selveiði sjer og láta það sama eiga við um selveiðar og laxveiðar, og er því hugsunarlega rangt að aðskilja þetta tvent. Út af b.-lið tillögu minnar, um að á eftir b.-lið 8. greinar komi nýr liður, eins og segir á þskj. 226, sagði hv.frsm., að af því leiddi stórkostlega skerðing á rjetti heimilissveitarinnar. Skerðing á rjetti heimilissveitarinnar frá því, sem er í gildandi lögum, er það ekki, heldur þvert á móti. Þó tillögur mínar yrðu samþyktar, mundi heimilissveitin samt sem áður standa miklu betur að vígi heldur en eftir núgildandi lögum, en jeg álít, að í frv. sje skertur um of rjettur atvinnusveitarinnar. Hv. frsm. og hv.þm. Ísaf. hjeldu því fram, að atvinnusveitin þekti ekki ástæður þeirra manna, sem hún væri að leggja á. Jeg verð að halda því fram, að hún þekki ástæður þess atvinnurekstrar, sem um er að ræða, betur en heimilissveitin; þær ástæður, sem jeg álít, að fyrst og fremst beri að taka tillit til. Hv. frsm. talaði um, að mjer nægði ekki, að afli, sem væri lagður á land 4 vikur samfleytt, væri útsvarsskyldur, heldur vildi jeg líka gera síldarafla útsvarsskyldan, enda þótt um skemri tíma sje að ræða. Þetta er rjett, en það byggist á því, sem jeg tók fram í fyrri ræðu minni og hv.frsm. gerði enga tilraun til að hnekkja, að síldaraflanum er þannig háttað, að hann gefur oft af sjer afarmiklar tekjur á skömmum tíma, og meiri en önnur veiði. En mjer skilst það vera rjettara að leggja á þær tekjur, sem maðurinn hefir, heldur en á þann tíma, sem hann er að afla þeirra, því maður getur jafnvel verið lengi að afla lítilla tekna. Þá mintist hv.frsm. á brtt. mína við 9. gr. og hjelt því fram, að jeg hefði með till. minni um að lækka tímatakmarkið úr 3 mánuðum niður í 2 mánuði ráðist á 20 ára gömul lagaákvæði. Önnur rök færði hann ekki fyrir máli sínu en að ákvæðið væri gamalt. En jeg álít, að aldur laga sje engin trygging fyrir rjettlæti þeirra. Ef þessi röksemdafærsla hans móti brtt. minni væri rjett, þá mætti hið sama segja um frv. og brtt. hans og annara hv.þdm.: Það er alt árás á gömul lög og lagavenjur. Þó sagði hv.frsm., að sig furðaði enn meir á síðari lið brtt., er jeg lagði til að færa lágmarkið niður í 1000 kr., þar sem svo hefði farið við 2. umr., að þetta hefði verið hækkað úr 2 þús. upp í 3 þús. kr. Það er að vísu rjett, að þetta var samþ. við 2. umr. En það er ekkert ósamræmi hjá mjer að bera fram þessa brtt., því jeg greiddi atkv. á móti hækkuninni. Og þó að hv. deild gerði rangt þá, er ekki ástæða til að örvænta um, að hún geti gert rjett nú. Jeg verð að álíta alla hv.þdm. svo samviskusama, að ef hægt er að sannfæra þá um rjettmæti einhvers máls, láti þeir það ekki í vegi standa um að fylgja því, þó þeir hafi áður verið á móti því. Hann gat þess, sem rjett er; að jeg hefði lýst því yfir, að jeg teldi rjett, að takmarka þyrfti nokkuð útsvarsálagningu atvinnusveitar, en kvaðst þó hinsvegar ekki koma þessari yfirlýsingu minni heim við brtt. En þetta er auðvelt, því verði frv. samþ. með brtt. mínum, þá er samt um nokkrar takmarkanir að ræða frá því, sem nú er. Áður var ekkert lágmark tekna, sem atvinnusveit mætti leggja á, heldur aðeins um tímatakmark að ræða. Hv. frsm. mintist á, að jeg hefði haldið því fram, að skifting útsvara samkvæmt 9. gr. yrði erfið þegar til framkvæmdanna kæmi. Það er rjett, að jeg hefi haldið þessu fram. Hinsvegar taldi hann ekki samræmi í því, að jeg legði til, að fyrri málsgrein 78. gr. yrði feld niður. Þetta er lítilfjörlegt atriði, sem jeg læt mjer í ljettu rúmi liggja, hvernig fer um, enda hygg jeg, að skiftingin yrði lítið margbrotnari, þó að hún yrði samþykt. Aðalbrtt. mínar eru við 8. gr., og tel jeg þær miklu meira en vega upp á móti þessari, hvað þetta sjerstaka atriði snertir. Og yrðu þær allar samþyktar ásamt brtt. mínum við 9. gr., yrði skifting útsvaranna miklu óbrotnari og ljettari í vöfum heldur en eftir frv. Og ef ekki stæði annað í vegi fyrir samþyki þeirra, gæti jeg vel gengið inn á að taka brtt. við 13. gr. aftur. Hv. frsm. vildi ekki kannast við, að ekkert ósamræmi væri milli gjaldstofnanna í 8. og 9. gr. Hann sagði, að í 9. gr. væri atvinnurekstur miðaður við stuttan tíma, en í 8. gr. væri um langan tíma að ræða, og aðallega þann rekstur, sem stæði árlangt. Þetta virðist mjer ákaflega hæpið. Jeg býst t. d. við, að enginn stundi laxveiði árlangt, eða annað þess háttar. sama er og um leiguliðaafnot að segja, þar sem ekki fylgir ábúð, eins og t. d. upprekstur í afrjett o. fl. Jeg verð að halda mjer við það, sem jeg hefi áður sagt, að þetta sje nokkuð af handahófi sett í frv., en hinsvegar er úr þessu bætt og því komið fyrir á fastari og tryggari grundvöll með brtt. mínum. Þá var hv.frsm. eitthvað að gefa í skyn, að jeg vildi þvo hendur mínar af Siglufjarðartill. Þetta er ekki rjett. Jeg flyt aldrei nema rjett og sjálfsögð mál fyrir Siglfirðinga, t. d. um að koma upp sjúkrahúsi o. s. frv., svo þess vegna þarf jeg aldrei að þvo hendur mínar af neinum órjettmætum Siglufjarðartill. Annars býst jeg við, að þessum hv.þm. hafi dottið þetta í hug af því, að hans eigin samviska hafi rumskað við honum og mint hann óþægilega á, að nú væri kominn tími til þess, að hann þyrfti að þvo hendur sínar af Akranestill. Jeg hefi t. d. aldrei farið fram á það fyrir Siglufjörð, að Alþingi breytti flóum og fjörðum frá því, sem verið hefir, en þetta hefir hv.þm. Borgf. gert vegna Akurnesinga, og fjekk það samþykt. Þegar drottinn skóp landið með flóum þess og fjörðum, hefir hann eflaust ekki ætlast til að gera Faxaflóa eins stóran og hv.þm. Borgf. hefir nú tekist. Faxaflói nær ekki og hefir aldrei náð nema að Garðskaga.

Jú, jú, jú, frá upphafi veraldar

. Jeg hefi heldur aldrei farið fram á, að Siglfirðingum væri gefin upp rjettmæt skuld, enda munu þeir greiða sjálfir skuldir sínar, og það refjalaust. En þetta hefir hv.þm. Borgf. gert fyrir Akurnesinga, nú nýlega.

Batnandi manni er best að lifa

. Annars þykir mjer það undarlegt, að þessi sami hv.þm. skuli altaf vera að tala um þennan eltingaleik við að ná útsvörum af mönnum, sem stunda atvinnu utan heimilissveitar., því jeg man ekki betur en að hann hafi sjálfur tekið fullan þátt í slíku. Eða hvernig var það hjerna um árið, þegar hann var að koma því í kring, að hægt væri að leggja útsvör á slægjuafnot? Var það ekki gert fyrir hans elskulegu kjósendur í Borgarfirði?

Það var gert fyrir alt landið

. Jeg skal nú ekki karpa lengur um þetta. Fyrir mitt leyti hefði jeg helst kosið, að mál þetta hefði verið afgreitt með rökstuddri dagskrá og frv. borið undir sveitarstjórnir landsins, svo að þeim hefði gefist kostur á að segja álit sitt um það fyrir næsta þing. En till. til rökstuddrar dagskrár liggur ekki fyrir, svo um það þýðir ekki að tala. Hinsvegar vil jeg geta þess, að jeg mun ekki fylgja dæmi hv.þm. Barð. (HK), að greiða frv. atkv., þótt brtt. hans falli. Verði brtt. mínar feldar, mun jeg greiða atkv. móti því, að frv. komist út úr deildinni.

Magnús Torfason Jeg hefi ekki lagt hjer til mála síðan við 1. umr., að jeg sagði nokkur orð, og það sakir þess, að málið hefir verið í meðferð nefndar og deildin nú gert mun meiri umbætur á því fyrirkomulagi, sem við höfum búið við, en jeg hefi nokkru sinni leyft mjer að vonast eftir. Jeg lít svo á, þó að deilt sje um ýms atriði, þá eigi ekki að setja það fyrir sig og samþykkja heldur frv. sem breytingaminst, því það er víst, að fyrir allflest sveitarfjelög er það til stórra bóta. Þess vegna mundi illa þegið af fjöldanum, ef eitthvað það yrði nú gert, að lagabót þessi næði ekki fram að ganga, eins og hún er þó vel á veg komin. Annars stóð jeg upp til þess að fylgja úr hlaði smábrtt., sem jeg hefi borið fram við brtt. á þskj. 288. Í sjálfu sjer er þar ekki um neitt nýmæli að ræða, heldur er hún aðeins fram komin til varúðar. Eins og brtt. á þskj. 288 er orðuð, þá er gert ráð fyrir, að útgerðarmaður þyrfti sjálfur að vera á staðnum og sjá um verkun á afla sínum. En þetta er ekki meiningin með henni, því aðkomumenn fara þegar vertíð er lokið. Jeg tók eftir, að úr einu horni var sagt, að þetta gæti komið illa við að því leyti, að menn flyttu fisk burt af höfn til verkunar. Þetta eru víst sjerstakar undantekningar, því að ekki eiga þær sjer stað þar, sem jeg þekki til, t. d. í verstöðvunum austanfjalls, og það af þeirri einföldu ástæðu, að það borgar sig ekki að flytja fiskinn; það er svo dýrt. Jeg sagði, að þetta hljóð hefði komið úr einu horni. Jeg trúi ekki, að það geti skaðað þá sveit neitt, þó brtt. mín sje samþ. Fiskur úr Hornafirði mundi aldrei verða fluttur til stórra muna austur á fjörðu til verkunar. Jeg man eftir, að í landafræði þeirri, sem jeg lærði í skóla og Halldór Friðriksson, sá mæti mann, hafði samið, var það tekið fram, að á Djúpavogi væru 300 þokudagar á ári, svo jeg get varla trúað, að neinn geri það að gamni sínu að flytja þangað fisk til verkunar.

Halldór Stefánsson Jeg ætla ekki að fara að karpa um brtt. mínar. enda ekki von, að menn geti gert upp öll ágreiningsatriði sín við umr., svo um þær verður að fara við atkvgr. eins og verkast vill. En jeg ætla að minnast nánar á 2. brtt. mína, c.-liðinn. Hv. frsm. sagði, að slitið væri sambandið milli fyrri stafliða og síðasta stafliðs, og á hið sama hefir hæstv. atvrh. bent mjer. Við nánari athugun get jeg fallist á, að svo sje, og ætla því að bera fram skriflega brtt. til þess að bæta úr þessu, sem jeg vona, að hæstv. forseti taki til greina. Undanþágan frá höfuðreglunni er bundin því skilyrði, að atvinnan sje rekin utan heimilissveitar. Þetta kemur fram í a.- og b.-lið, en er ekki tekið fram í c.-lið. Þess vegna vil jeg skjóta inn á milli orðanna .,verið“ og „selveiði“ (í 1. línu c.-liðs) orðunum „utan heimilissveitar“. Vona jeg, að hv.þdm. geti fallist á, að þetta nægi, og sömuleiðis að aftan við liðinn bætist „en 4 vikur“. Að lokum skal jeg taka það fram, sem jeg gleymdi áður, að ef brtt.l. a. og b. á þskj. 226, frá hv. 2. þm. Eyf. (BSt). verða samþ., þá er mín brtt. óþörf, og tel jeg, að hún þurfi þá ekki að koma til atkvæða. Brtt. á þskj. 226 fer fram á að færa þetta alt undir 8. gr. Því fylgdi jeg við 2. umr., og geri eins nú. Þess vegna mæli jeg með því, að það nái fram að ganga. Um 3. brtt. mína þarf jeg ekkert að tala, því ekkert hefir komið fram henni til andmæla. Þá er það 4. brtt. og síðasta, að í stað komi ½, þegar skifta á útsvari milli heimilissveitar og atvinnusveitar. Háttv. frsm. sagði, að þetta gæti orðið órjettlátt í einstaka tilfellum, t. d. ef stunduð væri atvinna alt árið, þá væri lítið, að atvinnusveitin fengi ekki nema helming útsvarsins. En jeg held, að jafnvel í slíkum tilfellum sje þetta ekki ósanngjarnt, því að eins og oft hefir verið tekið fram, eru skyldurnar við gjaldþegn almennast bundnar við heimilissveitina - og þó að ekki fari saman framfærslusveit og heimilissveit, þá á heimilissveitin að gæta hinna árlegu skyldna við gjaldþegninn, svo sem um barnafræðslukostnað og fleira. Og þar sem atvinnusveitin nýtur hins beina og óbeina hagnaðar af vinnu hvers manns, er stundar þar atvinnu um lengri eða skemri tíma, sem kemur fram í aukinni framleiðslu og útsvarsálagningu á hana, þá virðist 1/3 hluti útsvarsins nóg í hennar hlut, svo mjer virðist langt frá því, að hlutur atvinnusveitar sje fyrir borð borinn, þó að mín brtt. sje samþ. Jeg fyrir mitt leyti gæti vel gengið lengra í þessa átt.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg ætla að vera mjög stuttorður, enda eru umr. orðnar langar. Jeg skal því ekki fara mikið út í einstakar brtt., heldur láta mjer nægja að vísa til þess, sem hv.frsm. hefir um þær sagt, enda er jeg honum í flestu sammála. Út af því, sem hv. 1. þm.N.-M. (HStef) sagði um þessa nýju brtt. sína, sem hann hefir nú flutt, þá skal jeg taka það fram, að jeg get með ánægju greitt henni atkvæði mitt. En það var aðallega út af orðum hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), sem jeg vildi segja nokkur orð. Hann virtist halda því fram, að frv. ætti ekki að verða að lögum á þessu þingi. Jeg vil nú segja honum það, að frv. á alllangt í land, þótt það yrði samþ. nú. Jeg fyrir mitt leyti dreg enga dul á það, að jeg vil, að það verði að lögum, þó mjer hinsvegar blandist ekki hugur um það, að það eigi eftir að koma hingað aftur; því jeg get ekki trúað því, að hv.Ed. fallist á það óbreytt. En ef tilgangurinn er, að frv. eigi að sendast út um sveitir og gjaldendurnir að láta uppi skoðun sína á því, þá er mikilsvert, að það hafi að minsta kosti komist í gegnum 2. umr. í hv.Ed. Annars held jeg enga bót í því að spyrja allar hreppsnefndir og sýslunefndir á landinu um álit sitt á frv. Við vitum, að þar vill hver ota sínum tota og erfitt að greina á milli svaranna, hvar sanngirnin sje mest. Þá er því haldið mjög á lofti, að skifting útsvara eftir frv. hafi mikla skriffinsku í för með sjer. Því skal ekki neitað, að hún verði nokkur, en ekki get jeg líkt því við þá skriffinsku, sem leiðir af berklavarnalögunum, og þykir þó ástæða til að halda þeim uppi. Það er ekki með neinum rökum hægt að finna frv. til foráttu, þó að kosti dálitla fyrirhöfn að framkvæma ýms ákvæði þess. Og eigi að keppa að því að auka rjettlæti í landinu, þá má ekki horfa í það, þó að það kosti nokkrar brjefaskriftir. Það hefir þótt við brenna, að ekki væri auðvelt að finna rjettlátan mælikvarða á meðan atvinnusveit hefir óbundnar hendur til þess að leggja á eftir eigin geðþótta. Og þótt þær raddir sjeu ekki eins sterkar nú og áður, þá hefir þó heyrst, að legið hafi við borð, að sumir atvinnurekendur hafi hugsað til að flýja á brott undan ósanngjörnum álögum atvinnusveitarinnar. Því skal ekki neitað, að umr. eru nú orðnar miklar um þetta mál. En það hefði líka orðið, þó að milliþinganefnd hefði samið frv. Þetta mál snertir svo marga menn, að hjá því getur ekki farið, að mikið sje um það rætt. Auk þess eru skoðanir manna svo skiftar í þessu efni, að óhugsanlegt er að setja lög um það, sem allir væru fúsir á að undirskrifa. Að minsta kosti gæti jeg ekki hugsað mjer að finna þann meiri hluta í þinginu, sem gæti fallist einhuga á öll ákvæði frv. Þá hefir því verið haldið fram af hv. 2. þm. Eyf. (BSt) að atvinnusveit eigi kröfur um hlutdeild í útsvari þeirra manna sem þangað sækja atvinnu. Í frv. eru einmitt ákvæði, sem tryggja þetta. En það má ekki gleyma því, að heimilissveit á líka heimting á þessu. Í frv. er reynt að vega, hve mikið atvinnusveit eigi að bera úr býtum gagnvart heimilissveit, án þess þó að gjaldandanum sje misboðið, því einnig hann á heimting á, að honum sje sýnd fullkomin sanngirni. Jeg mun nú ekki segja margt fleira þar sem áliðið er orðið fundartímans, en mikilsvert að ljúka málinu í kvöld. Þó vil jeg bæta við einu atriði, út af því, sem hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ) sagði. Það er hreinn misskilningnr hjá honum, að það sje vantraust á sýslunefndir að taka af þeim úrskurðarvaldið um útsvarskærur, heldur vil jeg, að það sje gert af alt öðrum ástæðum. Útsvör eru ekki lögð á fyr en í fyrsta lagi í febrúar, og hljóta þá kærurnar venjulega að koma eftir þann tíma, er sýslufundur er afstaðinn. Verður þá annaðhvort að fá öðrum úrskurðarvaldið eða bíða næsta árs um úrskurðinn. - Austur-Skaftafellssýsla er að vísu undantekning um þetta, því að sýslufundur er haldinn þar mun síðar en í öðrum hjeruðum. Gæti jeg vel gengið inn á það til samkomulags við hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ), að ef sýslufundur væri ekki afstaðinn, mætti hann úrskurða um þær kærur, sem komnar væru. En ástæðan til þess að hafa sjerstaka nefnd til að úrskurða þetta er nauðsynin að fá úrskurð sama ár, en alls ekki vantraust á sýslunefndum. En jeg verð að álíta það of kostnaðarsamt að kalla saman aukafund í sýslunefnd um ekki stærra mál en útsvarskærur eru oftast nær. Og jeg held því fram, að ekki verði sagt, að það sje ónóg að hafa 3 menn til að dæma um útsvarskæru, alla þá stund, sem við höfum aðeins 3 menn í hæstarjetti, svo stór mál sem þar koma stundum.

En það er líka alt of lítið

.

Þorleifur Jónsson Jeg skal nú ekki fara neitt út í þá aths., sem hæstv. atvrh. gerði nú síðast, um ástæðuna fyrir því, að skjóta verði útsvarskærum til yfirskattanefndar, og hann tók það fram, að það væri ekki af því, að stjórnin hefði að neinu vantreyst sýslunefndum. En það er skiftingin á útsvörunum, sem fyrir mjer er aðalatriðið, og jeg býst við, að það verði erfitt að verja það, að hún verði ekki altaf til klúðurs og baga fyrir sveitarstjórnirnar. Þá vildi hv.frsm. reyna að verja þá brtt., að utansveitarmenn skyldu undanþegnir útsvari. En mjer virðist ákaflega ósanngjarnt, að atvinnusveitin fái engan þátt í ágóða þeirra, sem reka eða stunda þar atvinnu máske hálf eða heil missiri. En jeg tala ekki meira um það, því að jeg lofaði að vera stuttorður. - En það var fyrst og fremst eitt atriði, sem hv.frsm. mintist á, sem gefur mjer tilefni til andsvara. Það var sem sje það, að vermenn, sem stunda sjó á Hornafirði á vetrarvertíðinni, yrðu fyrir mjög þungum búsifjum, með því að borga 1/12 af afla sínum í húsaleigu. Það mun nú vera rjett, að Þórhallur Daníelsson kaupmaður í Hornafirði tekur 1/12 hluta í leigu af vermönnum, ef þeir salta sjálfir afla sinn, en 1/24, ef þeir selja honum hann blautan. En þess er að gæta, að verstöðin er afarfullkomin og bygð á dýrustu tímum, svo að mjög mikið fje liggur í henni. En þrátt fyrir það, þótt leigjandinn hafi fengið umrædda húsaleigu, held jeg, að hann hafi ekki spunnið silki á stöðinni. Jeg hefi ekki heldur heyrt neina umkvörtun um það frá Austfirðingum, sem stunda sjó á Hornafirði, að þeir sjeu óánægðir með leiguna á stöðinni. Þvert á móti er þetta stór hagur fyrir þá, að eiga þarna athvarf, í stað þess að áður urðu þeir að liggja aðgerðarlausir yfir vetrarvertíðina. En það, að Þórhallur Daníelsson rjeðist í þetta stórvirki, hefir orðið til mjög mikils stuðnings fyrir sjávarútvegsmenn á öllum Austfjörðum. Er því leitt, er hann fær slíkar aðdróttanir, sem jeg þóttist heyra á ummælum hv.þm. Sje jeg ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum og vona, að senn megi ganga til atkvæða.

Hákon Kristófersson Jeg skal reyna að vera stuttorður og ekki fara að þrátta við hv.frsm.allshn. meira en minst verður komist af með. Jeg geri ráð fyrir því, að við gætum staðið hjer dag út og dag inn í marga mánuði og karpað um þetta, og sannfærði þó hvorugur annan. Þó get jeg ekki stilt mig um að benda á, hvílík dæmalaus firra það var, sem hann sagði um 1. brtt. mína, að þótt boðað væri til sveitarfundar, þá gæti það komið fyrir, að hreppsnefnd eða bæjarstjórn einsömul kæmi á þann fund, og rjeði því úrslitunum. Þá vil jeg benda á það, í sambandi við 11. brtt. mína, v ið 23. gr., að þótt feld hafi verið við 2. umr.brtt. um, að 24. gr. fjelli burt, þá lít jeg svo á, að það hljóti að vera afleiðing af 11. brtt. minni, ef hún verður samþ., að þessi breytingartillaga megi komast að. Vil jeg því leggja það undir úrskurð hæstv. forseta, hvort 12. brtt. mín verði ekki tekin til greina, ef hin verður samþykt. Þá vil jeg mótmæla því, að skattaframtalið verði undirstaðan undir útsvarsálagningu, heldur á að leggja á eftir efnum og ástæðum. Tel jeg óþarft að fara nú að hnekkja því, sem fram hefir verið borið gegn minni skoðun og sumir hafa kallað „rök“ ; það hefi jeg marggert áður. Jeg vil leyfa mjer að leiðrjetta, að jeg hafi sagt, að ekkert væri leggjandi upp úr hreppsnefndabrjefunum. Hafi jeg sagt nokkuð í þá átt: hefir það verið alveg óviljandi. - Eins er það, að jeg miði alt við Barðastrandarsýslu; því vil jeg algerlega mótmæla. En jeg vil aðeins segja það, að menn, sem eru eins ógurlega víðsýnir eins og t. d. hv.þm. Borgf., eiga ekki að vera að bregða meðbræðrum sínum og vinum um þröngsýni, þó þeir hafi ekki eins víðan sjóndeildarhring og hann sjálfur. - Jeg læt hjer staðar numið, því að jeg býst við, að hver sitji við sinn keip, þótt við hjeldum áfram að karpa um þetta. - Jeg hefi víst fyr í umræðunum tekið það fram, að jeg mun greiða atkv. með frv., þótt einhverjar misfellur kunni að verða á því, sakir þess, að það á eftir að fara gegnum hreinsunareldinn í hv.Ed., og þar vona jeg, að sviðni af því verstu vankantarnir. Jeg er alveg sammála hæstv. atvrh. um það, að ekki verði hneykslast á, þótt nokkrar umræður verði um annað eins mál og þetta, þegar stundunt fara heilir dagarnir í að tala um allskonar rusl, eins og sjá hefir mátt dæmin stundum á síðari tímum. Jeg hefi það ekki á mínu valdi, hvort brtt. mínar verða samþyktar, en hefi gert þessa tilraun til að endurbæta frv., í þeirri von, að góðir menn mundu ljá mjer fylgi sitt.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Nú get jeg verið afarstuttorður, enda ekki ástræða til að svara mörgu. Raunar væri þörf að segja fáein orð við hv. 2. þm. Eyf. (BSt). út af því, sem hann sagði um rjett heimilis- og atvinnusveitar. Hæstv. atvrh. hefir nú svarað honum að mestu leyti. Þó get jeg ekki komist hjá að benda honum á, að það er munur á að leggja á eftir efnum og ástæðum þar, sem maður dvelur aðeins stuttan tíma og er öllum ókunnugur eða þar, sem hann er heimilisfastur og hægt er að taka tillit til allrar afkomu hans.  Hv. þm. hneykslaðist á því, sem jeg sagði um 20 ára gömul ákvæði í lögunum. En þó veit hann, að grundvallarástæðan til að menn vilja breyta útsvarslögunum, er að þeir vilja takmarka heimildina til að leggja útsvar á utansveitarmenn. Hv. deild hefir nú þegar lýst sig þeirri stefnu fylgjandi. Hv. 2. þm. Eyf. sagði, að hún væri þar á rangri leið, og vill víst gefa henni kost á að sjá að sjer. En nú hefir ekkert nýtt komið fram, sem gæti stuðlað til þess, nema þá það væri árangur af sendiförinni miklu frá Siglufirði. Því að eins og ýmsir hv.þm. hafa líklega orðið varir við, kom hjer fyrir skemstu hið fríðasta lið frá Siglufirði, með sjálfan bæjarfógetann í broddi fylkingar. Jeg þykist stundum hafa sjeð þetta vörpulega lið hjer á göngunum, og væri varla ólíklega til getið, að þeir hefðu nefnt útsvarslögin við einhverja hv.þm. - Það væri ekki úr vegi að benda í þessu sambandi á ósköp lítið dæmi um útsvarsálagningarnar á Siglufirði. - Þó að jeg geti ekki hjer í umræðunni lesið upp allar sannanir fyrir þessu, þá hefi jeg þær þó með höndum og er fús til að sýna hv. 2. þm. Eyf. þær, ef hann vill rengja sögusögn mína. - Þessi saga var þannig að við aukaniðurjöfnun í haust var þar lagt útsvar á tvo aðkomukaupmenn. Annar hafði haft litla verslun, sakir þess að hann vantaði oft vörur og fjekk hann 650 kr. útsvar. Hinn hafði verslað nokkru meira, enda lagðar á hann 800 kr. Þetta virtust nú vera sæmilegar upphæðir til þess að sjá Siglufirði fyrir sínu. En viti menn! Þegar útsvörin eru birt, kemur fram kæra frá kaupmönnum á staðnum, og krefjast þeir þess, að útvarið sje fimmfaldað. Niðurjöfnunarnefnd sá sóma sinn í að synja þessu, en hinir áfrýjuðu til bæjarstjórnar. Þar var hækkunartillagan feld með jöfnum atkvæðum. En af hverju? Af því að einn bæjarfulltrúinn, sem var með hækkuninni. var að sjá um afgreiðslu á skipi og kom of seint á fund til að geta greitt atkvæði! Þá hefi jeg og gögn fyrir því, og get sýnt þau hv. 2. þm. Eyf., að í sumar voru lögð útsvör á utanbæjarmenn sem svaraði 83 aurum á hverja síldartunnu, sem þeir söltuðu á Siglufirði, en útsvör innanbæjarmanna námu sem svaraði tæpum 30 aurum á hverja síldartunnu. - Þetta er svona ofurlítill spegill af ágæti þessarar heimildar til að leggja á aðkomumenn eins og Siglfirðingar nota. Hv. 2. þm. Eyf. var hinn reiðasti út af því, að jeg sagði, að hann einblíndi nokkuð mikið á Siglufjörð í þessu máli. Þótti honum mjer varla farast að mæla digurt, því að ekki væri jeg barnanna bestur með hreppapólitíkina. Nefndi hann tvent til. Annað var það, að jeg hefði farið fram á að fá uppgjöf á láni til fátæks hrepps, og hitt, að jeg hefði fengið því framgengt, að færð voru út takmörk Faxaflóa til hagsmuna fyrir Akurnesinga. Hann sagði, að frá sköpun heimsins  „Þeir kvámu austan at Horni, ok sigldu fyrir sunnan landið. Enn er þeir sigldu vestr um Reykjanes, ok upp lauk firðinum. svá at þeir sá Snæfellsnes, þá ræddi Faxi um: Þetta mun vera mikil land, er vér höfum fundit; hér eru vatnföll stór.“ Síðan er þat kallaðr Faxaóss.“ Jeg held, að þetta skeri sæmilega úr um takmörk Faxaflóa að sunnan, svo að enginn þarf að bera kinnroða fyrir að hafa veitt mjer fylgi í því máli. - Jeg man nú ekki betur en að þessi ágæti háttv. 2. þm. Eyf. hafi fylgt mjer að báðum þeim málum, sem hann nefndi til að sanna, að jeg væri að þessu leyti haldinn sama sjúkdómi og hann. Raunar segist hann ekki fylgja öðrum málum en þeim, sem góð eru og nytsamleg (gagnstætt flestum öðrum þingmönnum!). og fyrst hann fylgdi mjer þarna, þarf víst ekki frekar vitnanna við um; að þessi mál hafa verið að hans áliti góð mál og nytsamleg, og stendur hann því illa að vígi með að fella þungan áfellisdóm yfir mjer fyrir að hafa flutt þau. Eiginlega þyrfti jeg að svara hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ) nokkru, en verð að sleppa því, til þess að atkvgr. geti orðið sem fyrst.

Bernharð Stefánsson Þetta er aðeins stutt aths., enda mun jeg láta alt annað niður falla en að bera af mjer sakir. Hv. þm. Borgf. sagði, að jeg hefði greitt atkv. með þeim Akranestill., sem hann hefir borið fram. Jeg hefi aldrei greitt atkvæði með stækkun Faxaflóa; jeg vil leyfa mjer að neita því algerlega, að jeg hafi fylgt því máli.

Það er ómögulegt annað en að háttv.þm. hafi verið með þessu: það er svo gott og sanngjarnt

. Jeg held, að tilvitnunin í Landnámu sanni lítið í þessu efni. En allir þeir, sem hafa sjeð Íslandskort, vita, að landfræðislega sjeð nær Faxaflói ekki lengra en að Garðskaga. Einnig vildi hv.þm. Borgf. halda því fram, að jeg hefði greitt atkvæði með uppgjöf á dýrtíðarláni Akraneshrepps. Jeg hefi vitni að því, að þetta er misskilningur. Jeg greiddi atkvæði á móti því við 2. umr. fjárl. En við 3. umr. var það ekki borið upp sjerstaklega, heldur með tveim öðrum liðum. Jeg ætlaði að mótmæla því, að atkvgr. færi fram á þann hátt, en hæstv. forseti heyrði ekki mál mitt. Mundi jeg hafa greitt atkvæði á móti þessum lið eins og við 2. umr., ef hann hefði verið borinn undir atkv. sjerstaklega. Um frásögn hv.þm. Borgf. um Siglufjörð og útsvörin þar get jeg ekkert sagt. Hv. þm. bar ekki fram neinar sannanir fyrir máli sínu, og meðan þær vanta. verður að líta á þetta sem skáldsögu. Út af þessari kröfu, sem hv.þm. nefndi, um að fimmfalda útsvarið, gæti manni einmitt dottið í hug, að niðurjöfnunarnefnd hefði farið nokkuð vægt í sakirnar. Og það, að fimmföldunarkrafan var feld, sýnir einmitt sanngirni bæjarstjórnarinnar og að Siglfirðingar hafa viljað fara varlega gagnvart aðkomumönnum.