Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar deildar hefur fjallað ítarlega um það frv. til lánsfjárlaga, sem hér liggur fyrir, og haft samvinnu við fjh.- og viðskn. Nd. um málið. Í n. hafa verið haldnir fjölmargir fundir þar sem rætt hefur verið um einstaka þætti frv. og aflað hefur verið gagna og upplýsinga frá fjölmörgum aðilum, sem taldir eru upp í nál. meiri hl. á þskj. 600. Ég er þeirrar skoðunar, að Alþingi þurfi að gefa sér góðan tíma til að fjalla um frv. til lánsfjárlaga hverju sinni. Reyndar finnst mér koma til greina að starfshættir fjárhags- og viðskiptanefnda þingsins í meðferð frv. af þessu tagi taki meira mið af starfsháttum fjvn. en gert hefur verið til þessa. Með þessum orðum á ég einkum við að nauðsynlegt er að þingið kalli til sín til ítarlegri viðræðna en gert hefur verið til þessa þá aðila, bæði opinberar stofnanir og sjóði, hagsmunasamtök og aðra aðila sem þetta mál snertir, og ræði við þá mun ítarlegar er gert hefur verið á undanförnum árum um þær fjárveitingar og þá fjárfestingarstefnu sem í þessu frv. felst. Fjh.- og viðskn. beggja deilda þingsins óskuðu eftir því, að þeim yrðu send gögn sem fælu í sér lýsingu á fjármögnun og útlánaáætlunum þeirra sjóða og opinberra aðila sem hér eru til meðferðar, bæði stofnana, fyrirtækja og annarra aðila. Vissulega fékk n. ýmsar veigamiklar upplýsingar með þessum hætti. Samt sem áður vil ég lýsa þeirri skoðun minni hér, að æskilegra væri í framtíðinni að fjh.- og viðskiptanefndir þingsins tækju fyrr til meðferðar frv. til lánsfjárlaga og ættu, eins og ég sagði áðan, ítarlegar viðræður við alla þá aðila, sem þetta mál snertir, um fjárfestingar þeirra og útlánastefnu og fjármögnunaráætlanir eftir því sem við á. Ég vona að þeir aðilar eða einstaklingar, sem koma til með að sitja í fjárhags- og viðskiptanefndum á næsta þingi, hafi tækifæri til að taka upp vinnubrögð af því tagi og haldi áfram á þeirri braut sem hér hefur að nokkru leyti verið mörkuð. Ég vil í þessu sambandi þakka sérstaklega stjórnarandstæðingum í báðum þessum nefndum fyrir mjög góða samvinnu við meðferð málsins. Ég er viss um að sú skoðun, sem ég hef hér lýst um ítarlegri athugun þingsins á þeim framkvæmdum og fjárhagsaðgerðum sem frv. til lánsfjárlaga felur í sér, nánari athugun þingsins á þessum málum, er sameiginlegt áhugamál alveg óháð því hvort þm. tilheyra stjórn eða stjórnarandstöðu. Persónulega tel ég að við höfum gengið of langt á þeirri braut að þessum veigamiklu málum sé nánast eingöngu ráðið til lykta í samningaviðræðum ráðuneyta og viðkomandi sjóða og framkvæmdaaðila, það sé orðið of algengt að menn líti svo á að verkefni þingsins sé nánast að skrifa upp á þá niðurstöðu sem fengist hefur í samningaviðræðum þessara aðila, framkvæmdavaldsins og stofnana, sem því tilheyra, eða annarra aðila sem koma inn í undirbúning þessa frv. Ég held að þetta sé alveg óháð því hvaða ríkisstj. á í hlut. Þetta er hægfara þróun sem hefur vérið að gerast hér smátt og smátt. Nauðsynlegt er að þingið láti meira til sín taka í meðferð málsins en hingað til. Ég vona að þeir einstaklingar, sem munu sitja í fjárhags- og viðskiptanefndum næsta þings, geti átt góða samvinnu við þá sem fara með undirbúning frv. til lánsfjárlaga, svo að jafnvel nefndirnar geti komið inn í málið á undirbúningsstigi og gefið sér betri tíma til að skoða einstaka þætti þess með gagnrýnari hætti en gert hefur verið nú - þótt ég sé á engan hátt að draga úr þeim vinnubrögðum sem nefndin hefur viðhaft. Þetta er ákveðið stjórnkerfisvandamál sem við eigum hér við að glíma og nauðsynlegt er að leysa ef hlutur þingsins í raunverulegri ákvarðanatöku í þessum efnum á að verða meiri en nafnið tómt. Þessi orð, herra forseti, vildi ég mæla af þessu tilefni til að þau lægju hér ljós fyrir, og mætti e. t. v. vitna til þeirra síðar sem viðspyrnu í því að þingið skipi sér hér til meiri þátttöku. Ég met það a. m. k. svo, eins og ég sagði áðan, að í þessu efni mæli ég ekki aðeins fyrir mína hönd, heldur einnig félaga minna í báðum nefndum þingsins. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. flytur meiri hl. nokkrar brtt. við frv. Þær fela í sér ýmsar leiðréttingar og hækkanir sem gerðar eru af ýmsum ástæðum. Vil ég þar greina m. a. að lánsfé til vegaframkvæmda er hækkað til samræmis við fyrri áætlanir, að Kísiliðjunni við Mývatn er veitt fyrirgreiðsla vegna rekstrarerfiðleika, að hitaveitur í nokkrum byggðarlögum og héruðum á landinu fá viðbótarfyrirheit um lánveitingar vegna sérstakra erfiðleika sem þær hafa lent í, bæði á sviði rekstrar og framkvæmda, að teknar eru inn í frv. hafnarframkvæmdir vegna skipaiðnaðar hjá ýmsum bæjarfélögum á landinu og fjárveiting til eflingar skipastólsins er hækkuð úr 15 þús. í 18 500 þús. kr. Þar með eru flest þau atriði, sem við leggjum hér til, upp talin. Til viðbótar má þó nefna að inn er tekin lánveiting vegna niðurstöðu dómsúrskurðar um kaup á margfrægum hver í Borgarfirði, sem er nauðsynlegur þáttur í eflingu Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar, Deildartunguhver. Enn fremur er veitt fyrirgreiðsla til að setja upp í tilraunaskyni sérstakan útbúnað við fiskimjölsverksmiðjur þar sem útblástur þeirra er nýttur til orkusköpunar á nýjan leik. Þessu til viðbótar er rétt að geta þess, að við leggjum einnig til að brtt. á þskj. 562 frá Guðmundi Karlssyni, þar sem framkvæmd ákvæðanna í 25. gr. er bundin við árið 1981, verði samþykkt. Það hefur komið fram, herra forseti, í framsöguræðu hæstv. fjmrh. fyrir þessu frv. og jafnframt í mjög greinagóðri ræðu sem hæstv. forsrh. flutti í Sþ. í dag, að þetta frv. felur í sér mjög veigamikinn þátt í þeirri fjárfestingar- og atvinnustefnu sem ríkisstj. hefur beitt sér fyrir og mun beita sér fyrir. Í þessu frv. eru lögð veigamikil drög að einhverjum umfangsmestu framkvæmdum á sviði orkumála sem við höfum staðið í um langt skeið - varanlegum framkvæmdum sérstaklega á sviði hitaveitna sem gerbreyta ýmsum grundvallarþáttum í orkubúskap okkar og eru veigamikið spor í þá átt að draga úr nauðsyn þjóðarinnar á innfluttu eldsneyti. Jafnframt er í þessu frv. að finna grundvöll að þeirri atvinnustefnu á sviði sjávarútvegs og iðnaðar og einnig landbúnaðar sem ríkisstj. vill hafa í heiðri á því ári sem nú er að líða. Þegar þær tillögur, sem hér koma til 2. umr., eru tengdar því fjárlagafrv., sem afgreitt var fyrir jól, er ljóst að núv. hæstv. ríkisstj. hefur í senn með þessum tveimur veigamiklu frv. lagt grundvöllinn að öruggri atvinnu í landinu og uppbyggingu lífskjara þjóðarinnar á þann veg að bæði á sviði atvinnumála og orkumála skapist aðstaða til þess, að á sama tíma og aðrar þjóðir búa við vaxandi atvinnuleysi og rýrnandi lífskjör, geti Íslendingar, ein af fáum þjóðum á Vesturlöndum, stefnt áfram til batnandi lífskjara. Þess vegna er eðlilegt að inn í umr. um þetta frv. blandist umræður um efnahags- og atvinnumálastefnuna almennt. Við, sem að þessu frv. stöndum og leggjum til að það verði samþykkt, gerum það m. a. með þeirri meginröksemd, að það er einn af undirstöðuþáttum þeirrar atvinnu-, efnahags- og framfarastefnu sem núv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir.



Herra forseti. Mér er ljúft og skylt að taka undir orð formanns hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar um vinnubrögð í nefndinni að því er varðar undirbúning að afgreiðslu þessa máls. Það hefur að mörgu leyti verið vel að þeirri vinnu staðið. Því miður verð ég að koma að því síðar í þessari yfirgripsmiklu og ítarlegu ræðu, sem ég flyt um þetta mál í þann hóp góðmenna sem hér er, en ekki er að sama skapi mikið fjölmenni, að sama verður ekki sagt um hæstv. ríkisstj., þ. e. að hún hafi vel að þessu máli staðið. - En ég vil taka undir orð formanns fjh.- og viðskn., að það er hin mesta nauðsyn að fjh.- og viðskn. beggja deilda Alþingis skoði betur frv. til lánsfjárlaga sjálfstætt, eins og raunar hefur verið reynt að gera núna. Þrátt fyrir það hefur margt skort á að slíkt væri í rauninni hægt á eðlilegan hátt og ekki síst að svonefnd fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. hefur ekki legið fyrir fyrr en fyrir nokkrum dögum þrátt fyrir að hún hefði átt að liggja frammi þegar fjárlagafrv. var lagt fram, eins og lög mæla fyrir. Í þessu frv. til lánsfjárlaga og þeirri skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, sem fylgir frv., kemur fram á hliðstæðan hátt og í gildandi fjárlögum að núv. ríkisstj. fylgir sem fyrr ómengaðri vinstri stefnu í ríkisfjármálum, lána- og fjárfestingarmálum og öðrum þáttum efnahagsmála. Hvergi er slakað á þenslu ríkisútgjalda, skattheimtu, lántökum til hins opinbera né þrúgandi ríkisafskiptum og miðstýringu sem leitt hafa til stöðnunar þjóðarframleiðslu, óðaverðbólgu, versnandi lífskjara og hættu á atvinnuleysi. Brbl. ríkisstj. á gamlársdag um viðnám gegn verðbólgu breyttu engu í grundvallaratriðum um þessa meginstefnu. Með skerðingu á verðbótum kaups og bóta almannatrygginga tókst að vísu að draga úr því verðbólguflóði, sem ríkisstj. sjálf átti mestan þátt í að efna til á síðari hluta árs í fyrra, og kippa til baka grunnkaupshækkunum launþega. Þannig er verðbólgu á þessu ári spáð hliðstæðri og þeirri sem spáð var í fyrra um þetta leyti, ef ríkisstj. héldi að sér höndum og hefðist ekki að í efnahagsmálum. Næsta haust, þegar kemur að gerð nýrra kjarasamninga, verður að óbreyttri stefnu í efnahagsmálum við nákvæmlega sama vanda að glíma og í fyrrahaust, þ. e. um og yfir 50% verðbólgu, kaupmáttarrýrnun um 56% frá síðasta ársfjórðungi 1980 þrátt fyrir grunnkaupshækkun í fyrra og að öllum líkindum að auki samdrátt í atvinnulífi og atvinnuleysi. Þetta er þeim mun hörmulegra þar sem sýnt er að viðskiptakjör muni ekki versna sem neinu nemur á þessu ári í samanburði við verulega rýrnun á árunum 1979 og 1980. Þær forsendur, sem þetta frv. til lánsfjárlaga er byggt á, eru m. a. að verðbólgan verði að meðaltali milli áranna 1980 og 1981 42%. Þessi forsenda er auðvitað gjörsamlega brostin og sama gildir um sömu verðforsendu fjárlaga. Í fyrra reyndist verðbólgan um 60% frá ársbyrjun til ársloka, og jafnvel þótt verðbólga verði um 40% á yfirstandandi ári, sem engar líkur eru þó á, verður meðaltal verðbólgu milli áranna 1980 og 1981 miklu hærra en 42%. Þetta er viðurkennt beinum orðum í skýrslu ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir 1981. Þar segir svo, orðrétt með leyfi hæstv. forseta: „Þótt takist að koma verðlagshækkunum niður undir 40% á árinu 1981 verður meðalhækkun milli áranna 1980 og 1981 nokkru meiri en fjárlög ársins miðast við, 42%.“ Nær sanni mun að verðbólga milli áranna 1980 og 1981 verði að meðaltali ekki minni en 52–55%. Þetta þýðir að lántökur, einkum erlendar, verða meiri en áætlunin gerir ráð fyrir, ef halda á í við framkvæmdamátt, fjárfesting verður meiri en gert er ráð fyrir og að einhverju leyti bitnar þetta á framkvæmdum og kemur fram í niðurskurði að raungildi, svo sem nú er ljóst að verður t. d. í vegamálum. Alla þessa síðbúnu fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, sem þessu frv. er ætlað að staðfesta, þarf því að líta á með ótal fyrirvörum eins og annað sem ríkisstj. lætur frá sér fara um efnahagsmál. Megineinkenni frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1981 eru þau sömu og lánsfjárlaga s. l. árs, en þau voru fyrstu lánsfjárlög núv. ríkisstj. Þessi megineinkenni eru að því er varðar stýringu lánsfjár og fjárfestingar sem hér segir: 1) Heildarfjárfesting er enn um eða yfir 26% af þjóðarframleiðslu þrátt fyrir áformaðan magnsamdrátt í stórvirkjunum, stóriðju- og hitaveituframkvæmdum. 2) Opinberar framkvæmdir aukast enn að magni til þriðja árið í röð og það er eini meginliður fjármunamyndunar í landinu sem þróast þannig. 3)Stórfelldur samdráttur er fyrirhugaður í fjármunamyndun atvinnuveganna, eða 12.6% að magni til, og fyrirsjáanlegur er samdráttur í íbúðabyggingum þriðja árið í röð. 4) Erlend lánsfjáröflun til opinberra framkvæmda er aukin um rúmlega 1 milljarð nýkr. (100 milljarða gkr.) , eða tæp 105%, og heildarlántaka til opinberra aðila um 85%. 5) Erlendar skuldir í árslok 1980 voru tæplega 6 milljarðar nýkr. miðað við áramótagengi. Áformað er að taka ný erlend lán um 1.5 milljarð nýkr. á árinu. Þetta þýðir 71.4% hækkun erlendra skulda að raungildi í erlendri mynt á fjórum árum. 6) Greiðslubyrði erlendra lána verður á næsta ári 15.7–16.4% af útflutningstekjum og skuldastaðan 36.6 af þjóðarframleiðslu í árslok 1981. Greiðslubyrði í prósentum af útflutningstekjum var til samanburðar árið 1977 13.7% og skuldastaðan 31.6% af þjóðarframleiðslu. - Þannig hefur sigið á ógæfuhliðina að þessu leyti um nærri 5%. Skuldastaðan hefur versnað um nærri 5% af þjóðarframleiðslu á þessu tímabili. 7) Haldið er áfram niðurskurði á framlögum ríkissjóðs af samtímaskatttekjum til framkvæmda eins og gert hefur verið síðustu ár, en lána aflað að hluta til þess að halda uppi framkvæmdum. Þetta er í raun nýtt form á hallarekstri ríkissjóðs. Í skýrslu ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981 er samkv. lögum byggt á nýjustu spá Þjóðhagstofnunar um framvindu efnahagsmála á árinu. Ýmis gögn hafa einnig komið fram í þingnefndum um þjóðhagshorfur og ekki úr vegi að gera örstutta grein fyrir nokkrum þáttum efnahagsmála á árinu eins og þeim er spáð í framangreindum gögnum. Fyrst vil ég þá víkja að verðbólgunni. Það vekur athygli að sáralítið er fjallað um horfur um verðbólguþróun á þessu ári í skýrslunni um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj., sem er gagnstætt venju. Þó er viðurkennt berum orðum, eins og ég sagði áðan, að forsendur áætlunarinnar um 42% verðbreytingu á milli ára 1980 og 1981 séu lægri en gera má ráð fyrir. Þjóðhagsstofnun gaf út spá sem m. a. fól í sér mat á verðbólguþróun á árinu 1981, dags. 5. janúar s. l., þ. e. eftir útgáfu brbl. Í þessari spá er gert ráð fyrir að um 50% verðbólga verði á árinu 1981 frá ársbyrjun. Þetta er svo til nákvæmlega eins spá og Þjóðhagsstofnun gaf út um verðlagsþróun á árinu 1980 hinn 22. apríl það ár eða skömmu eftir að núv. ríkisstj. tók við völdum. Í forsendum þeirrar spár fyrir verðþróun 1980 segir orðrétt: „Í framangreindum spám er ekki gert ráð fyrir nýjum ráðstöfunum á sviði verðlagsmála sem fram kynnu að koma á næstunni“.Verðbólguvexti var með öðrum orðum spáð um og yfir 50% á árinu 1980 ef ríkisstj. gerði hvorki gott né illt í verðbólgumálum. Það er einkar fróðlegt að bera saman þessa spá Þjóðhagsstofnunar um verðbólgu á árinu 1980 og spána frá 5. jan. um verðbólgu á þessu ári. Sá samanburður lítur þannig út: Hinn 1. júní 1980 átti verðbólgan að aukast um 11–11.5%. 1. júní í ár á hún að hækka um 10–11%. 1. sept. í fyrra átti verðbólgan samkv. þeirri spá að hækka um 9%. Nú á hún að hækka um 9%. 1. nóv. í fyrra átti verðbólgan að hækka um 10%. Nú á hún að hækka, samkv. nýrri spá Þjóðhagsstofnunar, um 11%. Þessar spár eru nánast því eins. Báðar eru byggðar á óheftum framgangi víxlhækkana verðlags, búvöruverðs, fiskverðs, launa o. s. frv. og óbreyttri stefnu í efnahagsmálum. En hefur þá ekkert gerst? Á síðustu mánuðum ársins 1980 var samið um grunnkaupshækkanir sem ríkisstj. taldi ekki verðbólguhvetjandi. Ríkisstj. rauf þá stíflu sem hleypti fram miklu verðhækkunarflóði þannig að verðbólgan varð tæp 60% á árinu 1980 og stefndi í 70% á árinu 1981. Síðan hefur náðst sá „umtalsverði árangur“ að kippa þeim grunnkaupshækkunum til baka, sem samið var um í lengstu kjarasamningum sem staðið hafa á síðustu árum hér á landi, og eyða áhrifum verðhækkunarflóðs ríkisstj. með brbl. „góðu“ sem skertu verðbætur á kaup um 7% og einnig allar tegundir tryggingarbóta almannatrygginga. Niðurstaðan er samt sú, að áfram er hjakkað í sama verðbólgufarinu og í fyrra svo sem greinilega sést á framangreindum tölum um líklega þróun á árinu í samanburði við spár á s. l. ári. Ég get upplýst það hér, að ég hef æ ofan í æ haft samband við sérfræðinga Þjóðhagsstofnunar um þá spá, sem þeir gerðu í janúar, og þeir segja að þeir haldi sig enn við þá spá og sjái ekkert sem breyti þeim niðurstöðum sem þeir komust að, m. a. að framfærsluvísitalan muni hækka um 10–11% 1. júní. Það er því mjög fróðlegt að fylgjast með þeim umræðum, sem nú fara fram um þessi mál, og heyra hvað hæstv. forsrh. sagði í Sþ. í dag um þetta efni, en þá held ég að ég fari rétt með að hann hafi fullyrt að Þjóðhagsstofnun spáði 40% verðbólgu frá ársbyrjun til ársloka á þessu ári. Það er einfaldlega ekki rétt. Eins og horfir nú spáir Þjóðhagsstofnun 50% verðbólgu frá ársbyrjun til ársloka. Það er líka athyglisvert að fylgjast með þeim umræðum sem fram hafa farið núna á þingi Framsfl. um þessi mál. Framsfl. má eiga það, að hann leggur áherslu á það og forustumenn hans að gera þurfi eitthvað meira í viðnámi gegn verðbólgu á þessu ári en gert hefur verið til þess að hið margfræga mark um 40% náist. Framsfl. er núna kominn að þeirri niðurstöðu að vænlegast sé að grípa til þess ráðs að lækka óbeina skatta, vörugjald og söluskatt, þannig að verðbólgan verði innan við 8% hinn 1. júní n. k. Ég sagði við formann Framsfl. í dag að ég hefði ekki í annan tíma orðið eins hissa - og hef ég þó oft orðið mjög hissa eftir að ég fór að taka þátt í pólitík - og þegar hann lagði þessar tillögur fram á þingi Framsfl. nokkrum dögum eftir að gervallur Framsfl. á Alþingi hafði fellt þessar till. fyrir okkur sjálfstæðismönnum. Við fluttum brtt. í þessari hv. deild um lækkun vörugjalds og söluskatts sem hefði numið um 2% í vísitölu 1. júní. Það er nokkuð nálægt því að þá hefði vísitalan orðið 8%, miðað við það sem Þjóðhagsstofnun spáir nú, en hún spáir, eins og ég sagði, 10–11% eins og hún gerði í jan. Ég hafði samband í dag við Þjóðhagsstofnun og hún staðfesti að þessi spá væri enn í fullu gildi, eins og jafnan hefur komið fram í þeim þingnefndum þar sem þetta mál hefur borið á góma. En það þýðir 50% verðbólgu á þessu ári. Það má kannske bæta því við til upplýsinga fyrir hv. deild og af því að hæstv. ráðherrar eru nú komnir hér, að þótt þessi margfræga framfærsluvísitala hækkaði um 8% 1. maí og 1. júní og sama K-vísitala 1. júní, þá yrði verðbólgan á þessu ári, miðað við að ekkert væri meira að gert en koma vísitölunni niður í þessi 8%, á milli 47–48% á þessu ári frá ársbyrjun til ársloka. Betur má því ef duga skal, hæstv. ráðherrar, í glímu ykkar við þessa margfrægu verðbólgu. - Og ósköp fannst mér þeir undarlegir, útreikningar hæstv. ráðh. í þessum efnum í Sþ. í dag, en hann er náttúrlega, eins og kunnugt er, þekktur fyrir að kunna miklu betur að reikna út þessa vísitölu en aðrir menn. Þá vil ég víkja að þróun viðskiptakjara og ummælum sem menn hafa haft hér á undanförnum árum um að verðbólga hér á landi væri meira eða minna innflutt, þ. e. að innflutningsverðlag hækki svo ört að það hafi veruleg áhrif á verðbólgu hér. Á árinu er gert ráð fyrir 1–2% lakari viðskiptakjörum en á s. l. ári. Þá versnuðu þau um 3.5% og mun meira 1979. Þessi áætlun í ár sýnist mjög varfærnisleg og ljóst er að mikil breyting hefur orðið til batnaðar að þessu leyti, einkum vegna styrkingar dollarans. Þá hefur innflutningsverð á föstu gengi ekki hækkað eins og undanfarin ár, eða sem hér segir: 1979 varð 20% hækkun innflutningsverðs á föstu gengi, 1980 varð 13% hækkun og 1981 er aðeins spáð 7–8% hækkun innflutningsverðs. - Fráleitt er með öllu að rökstyðja þá verðbólguþróun, sem hér á landi er, með því að hún sé „innflutt“ að miklu leyti. Þessi hagstæða þróun innflutningsverðlags kemur í engu fram í hjöðnun verðbólgu innanlands á þessum tíma, eins og fyrr er vikið að. Þá vil ég víkja að kaupmætti launa og þjóðarframleiðslu. Sú verðbólga, sem ár eftir ár er um og yfir 50%, hefur óhjákvæmilega þær afleiðingar að skekkja verðmætamat, brengla eðlilega fjármunamyndun og lama atvinnuvegina. Þetta kemur m. a. fram í minnkandi þjóðarframleiðslu á mann og versnandi lífskjörum. Aukning þjóðarframleiðslu á mann hefur farið minnkandi sem hér segir: 1977 jókst hún um 5.2%, 1978 um 3.6%, 1979 um 1.3% og 1980 um 1.3% og á þessu ári, þótt viðskiptakjör okkar rýrni mjög lítið, er henni spáð í núlli, þ. e. jafnvel frekar samdrætti í þjóðarframleiðslu á mann en hitt. Þetta er umhugsunarvert, einkum ef það er haft í huga að botnfiskafli hefur aukist gífurlega hin síðari ár og varð sú aukning m. a. til þess á árinu 1980 að þjóðarframleiðslan óx um 1.5% meira en búist var við. Botnfiskaflinn varð einungis 470 þús. tonn 1978, en tæp 630 þús. tonn 1980, þ. e. 160 þús. tonnum meiri eða 34%. Á sama tíma óx þjóðarframleiðslan sáralítið og stendur í stað hin síðari ár samkv. spá þar um. Kaupmáttur launa hefur farið ört minnkandi á sama tíma. Kaupmáttur kauptaxta launþega hefur rýrnað sem hér segir samkv. skýrslu forsrh. um þjóðhagsáætlun sem lögð var fyrir Alþingi í haust: 1977 jókst kaupmáttur launa - og þá er verið að tala um taxtakaup - um 11.8%, 1978 óx hann um 7.6%, 1979 rýrnaði hann um 1%,1980 er gert ráð fyrir að hann rýrni um 5%, og á þessu ári er því spáð að kaupmáttur taxtakaups á fjórða ársfjórðungi 1980 til fjórða ársfjórðungs í ár rýrni um 5–6% og að meðaltali rýrni kaupmáttur kauptaxta um 2% á þessu ári þrátt fyrir grunnkaupshækkanir á s. l. ári. Þetta er uppskera sem einhvern tíma hefði ekki verið talin stjórnvöldum til hróss og varla ef Alþb. hefði verið í stjórnarandstöðu - eða hvað segir hæstv. ráðh. Ragnar Arnalds um það? Samkvæmt lánsfjáráætlun fyrir árið 1981 og brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. við frv. er stefnt að lántökum til opinberra framkvæmda á árinu sem nema 1357 millj. nýkr. Þessi fjárhæð nam samkv. lánsfjárlögunum 1980 734.3 millj. Hækkunin nemur því tæplega 85%. Af þessari lánsfjárhæð er ætlunin að afla 338.1 millj. á innlendum lánsfjármarkaði, sem er 43.7% hækkun frá því í fyrra, og 1019.4 millj. í erlendum lánum, sem er 104.7% hækkun frá lánsfjárlögum 1980. Erlendar lántökur til opinberra framkvæmda hafa þrefaldast í krónutölu samkv. lánsfjárlögum 1981 miðað við lántökur á árinu 1979. Þær námu þá sem svarar 301 millj. nýkr. Framkvæmdir og ýmis útgjöld hins opinbera eru í stórvaxandi mæli fjármögnuð með lánsfé, einkum erlendum lántökum. Þetta er uggvænleg stefna, einkum ef það er haft í huga að skattar hafa verið hækkaðir gífurlega að raungildi frá og með árinu 1979, auk þess sem niðurskurður ýmissa fjárframlaga ríkissjóðs, m. a. til atvinnuveganna, hefur ekki komið fram í skattalækkun, heldur þvert á móti í aukinni eyðslu ríkissjóðs á öðrum sviðum. Þessi þróun kemur einnig mjög glöggt fram í skýrslunni um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981. Þar er að finna (á bls. 28) töflu yfir hlutfall lánsfjár í fjármunamyndun. Heildarframkvæmdir hins opinbera eru samkv. þessari heimild fjármagnaðar með lánsfé sem hér segir: 1978 eru þær fjármagnaðar með 57.1% lánsfé, 1980 62.4% lánsfé og 1981 70.1% lánsfé. Auknar lántökur til opinberra framkvæmda eru oft rökstuddar með þörf á auknum framkvæmdum á sviði orkumála. Engum blandast hugur um að virkjun vatns- og hitaorku í stórum stíl er grundvallarskilyrði efnahagslegra framfara í landinu og aukins atvinnuöryggis og efnalegs sjálfstæðis. Því miður nær þessi skýring skammt á þreföldun lántaka erlendis til opinberra framkvæmda á tveimur árum. Magnaukning framkvæmda á sviði virkjana og hitaveitna hefur vissulega orðið nokkur á árunum 1979–1980, en á yfirstandandi ári er spáð samdrætti í framkvæmdum á þessum sviðum. Samkv. skýrslum um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981 breytist magn framkvæmda á sviði virkjana, stóriðju, hita- og vatnsveitna sem hér segir: Framkvæmdir við Þjórsárvirkjanir, Kröfluvirkjun, álver og járnblendi eru taldar dragast saman að magni til 4.2% og framkvæmdir við hita- og vatnsveitur um 3.9% að magni til samkv. skýrslunni, hitaveitur nokkru meira en vatnsveitur þannig að framkvæmdir við hitaveitur dragast saman um 4.2% að magni til. Ekki fer á milli mála að skýringanna á síauknum lántökum til opinberra framkvæmda er síður en svo einvörðungu að leita í auknum orkuframkvæmdum, heldur er ekki síður um að kenna þeirra vinstri stefnu í ríkisfjármálum að þenja eyðsluútgjöld ríkissjóðs umfram skattahækkanir. Fangaráðið verður þá m. a. að skerða framlög ríkissjóðs af skatttekjum til framkvæmda, en taka lán í staðinn. Sjónarspilið þarf að hafa sinn gang. Mikilvæg og uggvænleg skýring á aukinni lánsfjárþörf til opinberra framkvæmda, sem hefur aukist úr 57.1% af heildarfjárfestingu árið 1979 í rúm 70% árið 1981 samkv. lánsfjáráætlun, er enn fremur sú, að ein bestu og arðbærustu fyrirtæki landsmanna - orkuvinnslufyrirtækin - eru knúin til að selja vörur sínar undir kostnaðarverði og hafa því þeim mun minna úr að spila til að standa sjálf undir eðlilegum hluta af framkvæmdakostnaði nýrra orkuvera. Dæmi um þetta er verðlagning á orku Hitaveitu Reykjavíkur og Landsvirkjunar, en þessi fyrirtæki hafa nú fyrir bragðið miklu minna fjármagn til arðbærra framkvæmda en eðlilegt er. Sú vinstri stefna í ríkisfjármálum að auka eyðsluútgjöld ríkissjóðs umfram skattahækkanir , minnka framlög ríkissjóðs til framkvæmda, en taka heldur lán til þess að sýnast í bili og láta framtíðinni eftir að borga, kemur glöggt fram í framkvæmdum á sviði vegamála. Frá 1979 hafa bensínskattar í ríkissjóð hækkað að raungildi um 35%. Framlög af þessum skatttekjum til vegamála hafa heldur lækkað en hitt, en lántökur tvöfaldast að meðaltali 1980 og 1981 miðað við árið 1979. Nýbyggingar vega og brúa hafa þó ekki aukist að magni til ef tekið er meðaltal framkvæmda þrjú árin 1979–1981 og borið saman við meðaltal framkvæmda á ríkisstjórnarárum Geirs Hallgrímssonar. Skólabókardæmið er því þetta: Ekkert af 35% hækkun skatta á bensín fer til vegaframkvæmda. Lán eru slegin og þyngja verður skattana eftir nokkur ár til þessa að borga lánin sem þó nægja einungis til þess að hjakka í sama farinu með magn vegaframkvæmda ef lítið er til síðustu þriggja ára. Vegaframkvæmdir eru þó arðbærasta fjárfesting næst orkumálum sem unnt er að verja til opinberu fé. Ljóst er að til slíkra framkvæmda er réttlætanlegt að taka lán, en betur væri allur almenningur settur ef sú gífurlega hækkun skatta á bensín, sem orðið hefur síðustu árin, væri til ráðstöfunar til vegaframkvæmda og afborgana af vegagerðarlánum í stað þess að þessir fjármunir fara í eyðsluhít ríkissjóðs. Það vekur athygli að lántökur til A- og B-hluta ríkissjóðs hækka meira en heildarlántaka til opinberra framkvæmda eða um 91.8% í samanburði við 84.8% til allra opinberra þarfa, en það gefur enn til kynna að hér er verið að slá víxla á framtíðina og reka ríkissjóð með auknum lántökum og raunverulegum halla. Í fyrra var stefnt að þreföldun á lántökum til opinberra framkvæmda á innlendum lánsfjármarkaði til þess að fá fram lækkun erlendrar lántöku á pappírnum. Þetta tókst ekki, enda var hér um algjöra óskhyggju að ræða miðað við ríkjandi aðstæður. Einkum tókst ekki að fá lífeyrissjóði til að kaupa þau verðbréf sem stefnt var að. Í ár er um raunsærri áætlun að þessu leyti að ræða, einkum ef vel tekst til um verðtryggingu innlána, sem ætti í sjálfu sér að auka sparnað í bankakerfinu þótt reynst geti örðugt við ríkjandi aðstæður fyrir atvinnureksturinn að mæta kostnaðarauka þeirrar vaxta- og verðtryggingarstefnu. Eins og kunnugt er ákvað ríkisstj. að bankar og sparisjóðir skyldu hafa á boðstólum innlánsreikninga sem bundnir væru einungis til sex mánaða og bera fulla verðtryggingu samkv. lánskjaravísitölu og 1% vexti. Sé lítið á þessa ráðstöfun án samhengis við aðra þætti í stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum er hún heilbrigð. Hún bætir kjör sparifjáreigenda og ætti að stuðla að aukinni sparifjármyndun. En vafasamt er að tekin hafi verið ákvörðun um meiri hávaxtastefnu í einu stökki og kemur það spánskt fyrir sjónir í öllu tali núverandi stjórnarflokka um nauðsyn lækkunar vaxta hjá atvinnuvegunum. Atvinnuvegirnir eru í spennitreyju verðlagshafta og falskrar gengisskráningar. Við slíkar aðstæður getur slík lögboðin hávaxtastefna og áframhaldandi verðbólga, sem engin merki eru um að verði minni en 50% á þessu ári, komið mörgum fyrirtækjum í greiðsluþrot og teflt atvinnuöryggi í tvísýnu. Fyrir skömmu var haldinn svæðisfundur kaupfélaga á Suðurlandi. Þar var samþykkt athyglisverð ályktun þar sem uggur kemur fram einmitt um þetta og „að fjölmörg verslunar- og iðnfyrirtæki í landinu séu komin í þrot“. Ályktun þessi á erindi í umræðu um efnahagsmál á Alþingi um þessar mundir, og einkum ættu stjórnarsinnar - og alveg sérstaklega framsóknarmenn - að lesa hana kvölds og morgna. Skal hún yfir höfð hér í heild, með leyfi hæstv. forseta: „Svæðisfundur Samvinnuhreyfingarinnar á Suðurlandi, haldinn að Hvoli 21. mars 1981, fagnar þeim efnahagsráðstöfunum sem gerðar hafa verið á þessu ári til þess að draga úr verðbólgu og lækka vexti. Þó telur fundurinn þessar ráðstafanir lítils eða einskis virði nema þeim sé fylgt eftir með öflugum aðgerðum til frekari niðurfærslu verðbólgunnar og vaxtalækkun. Fundurinn bendir á, að atvinnufyrirtækin geta ekki staðið undir þeim fjármagnskostnaði sem verðbólguvextirnir hafa í för með sér, enda eru fjölmörg verslunar- og iðnfyrirtæki í landinu algjörlega komin í þrot með rekstrarfé og rekstrargrundvöllur brostinn, og þar með er atvinnuöryggi fjölda fólks stefnt í hættu. Fundurinn skorar á ríkisstj., Alþingi og aðra, sem hlut eiga að máli, að taka höndum saman til þess að búa þessum atvinnu- og þjónustufyrirtækjum viðunandi rekstrargrundvöll.“ Ég held, eins og ég sagði áðan, að þessi ályktun eigi fullt erindi í umræður hér á hinu háa Alþingi og hæstv. ríkisstj. mætti taka hana til sérstakrar athugunar miðað við stefnu sína nú. Samkv. skýrslunni um lánsfjáráætlun 1981 og brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. munu útlán fjárfestingarlánasjóða nema 1023 millj. nýkr., sem er rúmlega 59% hækkun frá því í fyrra. Fjármögnun sjóðanna er með þrennum hætti: 1) eigið fé, 2) framlög úr ríkissjóði og 3) lánsfé. Hluti lánsfjár hefur aukist mjög undanfarin ár. Hann nam 48.2% 1978, 59.7% 1979 og mun nema 67.5% 1981 eða 2/3 af útlánagetu sjóðanna. Þetta er ekki með öllu óeðlileg þróun út af fyrir sig, þar sem útlán eru í vaxandi mæli með sambærilegum kjörum og lán sem sjóðirnir taka. Á hinn bóginn hefur þetta valdið sífelldri raunvaxtahækkun fyrir atvinnuvegina sem hætt er við að geti valdið samdrætti og atvinnuleysi við þær aðstæður sem ríkja á öðrum sviðum í efnahagslífinu, eins og ég vék að áðan. Athyglisvert er að útlánageta atvinnuvegasjóðanna eykst einungis um 37.7% frá því í fyrra og verður örugglega langt undir verðbólguvexti. Þetta undirstrikar það hrikalega skilningsleysi ríkisstj. í atvinnumálum sem kemur fram í hinum fjölbreytilegustu myndum. Atvinnumálastefna hæstv. ríkisstj. kemur ekki síst fram í því, hverju sérfræðingar hennar spá um fjármunamyndun atvinnuveganna á yfirstandandi ári. Um það mun ég fjalla síðar í öðru samhengi, en ástæða er til að undirstrika að í gögnum Fiskveiðasjóðs, sem bárust fjh.- og viðskn., er útilokað að gera sér grein fyrir því, hvort eða hvernig ríkisstj. hugsar sér að halda í horfinu með innlendar skipasmíðar þar sem einungis er gert ráð fyrir að lána til~ þeirra skipa sem nú þegar hefur verið samið um smíði á. Ef vikið er að húsnæðislánasjóðunum og stefnunni í húsnæðismálum kemur fram í þessu frv, að innsigluð er sú stefna í húsnæðismálum sem kom fram í fjárlagafrv. ríkisstj. Í þeirri stefnu felst raunar kúvending í húsnæðismálum. Gert er ráð fyrir að skerða stórlega útlánagetu Byggingarsjóðs ríkisins til almennra útlána og eru framlög ríkissjóðs til hans skert samkv. nýsamþykktum lögum frá Alþingi um 138 millj. nýkr. eða 13.8 milljarða gkr. Að vísu er gert ráð fyrir að auka framlög til Byggingarsjóðs verkamanna á móti, en séu þessi framlög til beggja sjóðanna lögð saman er skerðing framlaga ríkissjóðs samt sem áður 5–6 milljarðar gkr. til beggja sjóðanna. Þessi skerðing samkv. nýsamþykktum lögum frá Alþingi, þar sem lögboðnir eru jafnframt fjölmargir nýir lánaflokkar, er ekki notuð til skattalækkunar, heldur til eyðslu ríkissjóðs á öðrum sviðum. Þessa stórfelldu skerðingu á tekjum Byggingarsjóðs á að bæta að nokkru með auknum lántökum, og er hér komið annað dæmið við hlið vegamálanna um hvernig framlög af skatttekjum ríkissjóðs til framkvæmda hafa verið skorin niður, fjármagnið notað til aukinnar eyðslu ríkissjóðs, en framkvæmdum að nokkru haldið í horfinu með auknum lántökum. Hér er í raun um að ræða að reka ríkissjóð með halla í nýju formi. Í áætlun húsnæðismálastjórnar um útlán Byggingarsjóðs ríkisins (áætlun IV 1981) höfðu útlán, sem stofnunin áleit við fjárlagaafgreiðslu lágmarksútlán, verið skorin niður um 24 millj. nýkr. (eða 2.4 milljarða gkr.) „samkv. ákvörðun ráðuneytisins“, að sögn fulltrúa húsnæðismálastjórnar sem komu á fund fjh.- og viðskn. Samt sem áður þarf að hækka lántökur í lífeyrissjóðunum um 101% til þess að fjármagna þessa niðurskornu áætlun. Slíkur er niðurskurðurinn á fjárframlögum ríkissjóðs til almennra húsnæðismálalána. Í grg. Húsnæðisstofnunar ríkisins segir svo orðrétt um þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Í þessari áætlun eru skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna afgangsstærð. Á árinu 1980 keyptu þeir skuldabréf fyrir tæpar 80 millj. kr. (nýkr.) Áætluð kaup 1981 eru 161.2 millj. kr. eða hækkun um 101.5%.“ Enn fremur segir svo í sömu grg., með leyfi hæstv. forseta: „Frumlán til þeirra, er gera fokhelt í janúar/september 1981, eru áætluð um 1087 íbúðir. Sambærilegt tímabil 1980 var 1265 íbúðir (14% lækkun).“ Hér er því beinlínis gert ráð fyrir að verði 14% samdráttur í almennum íbúðabyggingum í viðbót við þann samdrátt sem varð á árinu 1980. Forráðamenn húsnæðismálastjórnar sögðu við fjh.- og viðskn.-menn að samdrátturinn yrði líklega „heldur meiri en minni“, svo orðrétt sé haft eftir þeim, en þessar áætlanir gæfu til kynna. Við þetta er því að bæta, að forráðamenn lífeyrissjóðanna drógu mjög í efa að tækist að fá 100% meira fé úr lífeyrissjóðunum til húsnæðismála, miðað við síðasta ár, vegna þess að það væri um auknar skuldbindingar lífeyrissjóðanna að ræða samkvæmt síðustu kjarasamningum á s. l. hausti, það væri fyrirsjáanlegur samdráttur í tekjum sumra lífeyrissjóðanna og jafnvel samdráttur vegna atvinnuleysis á þessu ári. Um byggingu verkamannabústaða er allt í óvissu á þessu ári, en fulltrúar Húsnæðisstofnunar töldu á fundi með fjh.- og viðskn. að þeim mundi ekki fjölga í ár til jafns við fækkun almennra íbúða, sem byggðar yrðu, og samdráttur fyrirsjáanlegur eins og hefði orðið í öllum áætlunum um húsbyggingar á árinu. Áætlun Húsnæðisstofnunar ríkisins nr. IV um fjárstreymi Byggingarsjóðs ríkisins fylgir nál. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. til glöggvunar fyrir hv. deildarmenn. Í þessu frv. eru framlög ríkissjóðs til fjárfestingarsjóða skorin niður meira en nokkru sinni fyrr miðað við gildandi lög. Sú stefna er almennt ekki aðfinnsluverð þegar tekin hefur verið upp verðtrygging inn- og útlána sjóðanna, að því tilskildu að slíkur niðurskurður sé nýttur til skattalækkana. Hér er því ekki að heilsa, eins og margoft hefur verið gagnrýnt í öðru samhengi. Haldið er áfram þeirri fráleitu og furðulegu stefnu að skera niður framlög til ýmissa sjóða sem hafa félagsleg markmið og ýmist til að styrkja ákveðna starfsemi samkv. lögum eða lána með mjög hagkvæmum kjörum. Hér má nefna Erfðafjársjóð, sem styrkja á m. a. endurhæfingarstöð fatlaðra, og Bjargráðasjóð, sem hlaupa á undir bagga vegna tjóna af ýmsu tagi. Það er kaldhæðnislegt nú, þegar stórtjón hafa orðið af náttúruhamförum í landinu, að með þessu frv. er verið að lögfesta skerðingu á framlögum ríkissjóðs til Bjargráðasjóðs. Til þess að freista leiðréttingar á þessu flytjum við fulltrúar Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. brtt. um afnám þessarar skerðingar á framlögum til Erfðafjársjóðs og Bjargráðasjóðs. Einnig flytjum við tillögu um skil launaskatts til Byggingarsjóðs ríkisins í samræmi við tillöguflutning við afgreiðslu fjárlaga. Í því sambandi vil ég segja það, að ég teldi eðlilegra, ef fært þykir að skerða launaskatt svo mjög til þess sem hann var upphaflega ætlaður og m. a. samið við verkalýðshreyfinguna um að hann færi til, þ. e. Byggingarsjóðs ríkisins, að leggja þennan skatt niður, en eins og menn vita, sem fylgst hafa með, er þessi skattur lagður misjafnlega á atvinnugreinar. Sumar atvinnugreinar eru undanþegnar launaskatti og aðrar atvinnugreinar kvarta mjög yfir mismunun á þessu sviði. Það væri eðlilegra, ef á að hverfa frá hinu upphaflega markmiði að leggja launaskatt að langmestu leyti til húsbygginga, til Byggingarsjóðs ríkisins, ef það þykir fært að skerða framlag Byggingarsjóðs af launaskatti, að leggja launaskatt niður eða a. m. k. að jafna honum á milli atvinnugreina. Þá flytjum við einnig brtt. við 6. gr. frv., að greinin orðist svo: Lán á árinu 1981 til annarra hitaveituframkvæmda samkvæmt ákvörðun ráðh. að fengnum tillögum Orkuráðs um lántökuaðila, alls 34 650 þús. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Hér erum við að freista þess, að ráðh. fái tillögur Orkuráðs áður en hann útdeilir þessu fjármagni til hitaveituframkvæmda. Í ákvæðum frv. er ekki tekið fram að ráðh. skuli ráðgast við einn eða annan í þessu efni. - Í þessari brtt., herra forseti, er prentvilla sem ég þarf að fá leiðrétta áður en till. kemur til atkvæða. Töluupphæðin er ekki rétt í þessari fyrstu brtt. á þskj. 606. Þá vil ég víkja að þeim þætti fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar sem fjallar um erlend lán. Á árinu 1980 fóru erlendar lántökur verulega fram úr áætlun. Samkvæmt lánsfjárlögum áttu þær að nema 856 millj. nýkr., en urðu 1073 millj. og fóru því 217 millj. kr. fram úr áætlun eða 25.4%, hvorki meira né minna. Ástæðan fyrir þessu er að verulegu leyti sú, að lánsfjáráætlun 1980 var stórlega vanáætluð miðað við framkvæmdaáform til þess að erlendar lántökur yrðu lægri á pappírnum. Ef afborganir eru dregnar frá var nettóaukning langra erlendra lána 697 millj. kr., sem svarar til 12% af útflutningstekjum, en 5.3% af þjóðarframleiðslu. Á árinu 1981 er áformað að taka um 1500 millj. kr. ný erlend lán (nýkr.). Afborganir eru áætlaðar 690 millj. og nettóaukning erlendra skulda því 810 millj. kr. Hér er miðað við að brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. nái fram að ganga. Nettóaukning erlendra lána til langs tíma hefur farið vaxandi undanfarin ár og var t. d. 1978 6.3% af útflutningstekjum, 1979 8.3% af útflutningstekjum og 1980 12% af útflutningstekjum. Í prósentum af þjóðarframleiðslu var nettóaukningin aðeins 2.7% 1978, en varð 5.3% 1980. Á árinu 1981 er búist við heldur minni nettóaukningu en 1980 á báða þessa mælikvarða, en miklum mun meiri aukningu en 1978 og 1979, enda ekki öll kurl komin til grafar á árinu 1981 þar sem vænta má að þær upphæðir fari fram úr áætlun vegna rangra forsendna áætlunarinnar, eins og ég minntist á í upphafi. Löng erlend lán námu í árslok 1980 5970 millj. nýkr. Staða erlendra lána undanfarin ár hefur farið örhratt vaxandi og kemur fram í því, að 1977 skuldaði íslenska þjóðin í löngum erlendum lánum 630 millj. dollara, en mun skulda í árslok 1981 samkvæmt þessari lánsfjáráætlun 1080 millj. dollara. Erlendar skuldir hafa því á þessu tímabili hækkað um 450 millj. dollara og er þetta 71.4% í raungildishækkun á fjórum árum. Greiðslubyrði afborgana og vaxta hefur einnig farið ört vaxandi á framangreindu tímabili. Í nál. eru þessar tölur birtar frá 1975–1981 og áætlun gerð fyrir 1982, eftir að þau lán hafa verið tekin sem í lánsfjáráætlun eru. Það er athyglisvert að einmitt nú á síðustu mánuðum, ef svo mætti segja, þ. e. á árunum 1980 og 1981, verður stökkbreyting í greiðslubyrði erlendra lána. En það gerist einmitt á þeim tíma sem sett er inn í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstj. ákvæði þess efnis, að greiðslubyrði af erlendum lánum skuli ekki fara fram úr 15% af útflutningstekjum þjóðarinnar. 1980 nam þessi greiðslubyrði 14.1%, en fer upp í 15.4% 1981 og samkvæmt áætlunum um greiðslubyrðina, eftir að þær lántökur hafa farið fram sem lánsfjáráætlun gerir ráð fyrir, verður greiðslubyrðin komin upp í 15.7–16.4%. Þessi stökkbreyting verður nákvæmlega á sama tíma og fyrrgreint ákvæði var sett inn í málefnasamning hæstv. ríkisstj. Sé skuldastaða erlendra lána borin saman við þjóðarframleiðslu kemur fram hliðstæð niðurstaða. Erlendar skuldir í prósentum af þjóðarframleiðslu voru 1977 31.6%, 1978 33.7%, 1979 34.4%, 1980 35.1% og 1981 - í árslok - eru erlendar skuldir í prósentum af þjóðarframleiðslu taldar nema 36.6%. Þessi neikvæða þróun skuldastöðu erlendra lána á árinu 1981 verður ekki skýrð með auknum orkuframkvæmdum. Eins og ég sagði áðan kemur það fram í skýrslu ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, að magnsamdráttur verður í stórvirkjunum, stóriðju- og hitaveituframkvæmdum á árinu 1981. Hér er m. a. um að ræða aukna lánsfjárþörf vegna þess að framlög ríkissjóðs eru skorin niður að raungildi til framkvæmda og atvinnuvega, en lána aflað að hluta í staðinn. Mjög mikilvæg skýring á þessari miklu aukningu erlendra skulda er fólgin í því, eins og fyrr segir, að ein stærstu og arðbærustu fyrirtæki landsins, eins og Landsvirkjun og Hitaveita Reykjavíkur, eru knúin til þess af stjórnvöldum að verðleggja vöru sína þannig að enginn afgangur er til framkvæmda og rekstrar fyrirtækjanna: Í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun Landsvirkjunar, sem fylgir með í nál. okkar, er ekki gert ráð fyrir að fyrirtækið leggi krónu af eigin fé til framkvæmda árið 1981. Þar er m. a. gert ráð fyrir að taka erlent lán til að greiða vexti á byggingartíma að upphæð 67 millj. nýkr. (eða 6.7 milljarða gkr.). Fyrir nokkru mun Landsvirkjun hafa getað fjármagnað allt að 25% af stofnkostnaði virkjana með eigin fé. Þetta mundi samsvara 117 millj. nýkr. í ár (eða 11.7 milljörðum gkr.) og þeim mun minni þörf á erlendri lántöku. Erlendar lántökur til framkvæmda, sem spara eða afla gjaldeyris, eru eðlilegar sé þannig að rekstri viðkomandi fyrirtækis og stjórn efnahagsmála staðið að mæta megi aukinni greiðslubyrði. Því er augljóslega ekki þannig farið nú með margar þær lántökur sem áformaðar eru samkvæmt þessu frv. Í þjóðfélagi, sem byggir á óvissum afla, sveiflukenndu verði á útflutningsvöru og fleiri óvissuþáttum með gjaldeyrisöflun, verður jafnan að gæta hófs um erlendar lántökur, a. m. k. til eyðslu og óarðbærra framkvæmda, en nú eru tekin í vaxandi mæli erlend lán í því skyni. Samkvæmt skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, sem fylgir þessu frv., er áætlað að heildarfjárfesting dragist örlítið saman frá því í fyrra og nemi 26% af þjóðarframleiðslu, sem er ofar því marki sem svonefnd Ólafslög gera ráð fyrir. Í fyrra reyndist fjárfesting 27% af þjóðarframleiðslu, en var áætluð 26.5%. Hún jókst þá um 8%, en er talin dragast nokkuð saman árið 1981, miðað við að verðlagsforsendur frv. um 42% verðbólgu milli ára standist, sem viðurkennt er í skýrslunni að verði ekki. Því má búast við að heildarfjárfestingin verði svipuð og í fyrra þegar upp verður staðið. Kafli lánsfjáráætlunarinnar um fjárfestingu er einkar lærdómsríkur um það, hvert lánsfjármagni hefur verið beint í þjóðfélaginu með meira eða minna miðstjórnarvaldi á þeim árum sem fylgt hefur verið vinstri stefnu í efnahagsmálum. Á árinu 1981 er áætlað að framkvæmdir við stórar virkjanir, stóriðju og hitaveitur dragist saman, eins og ég sagði áðan, að magni til um 4%. Fjárfesting í atvinnuvegunum er áætluð dragast saman um 12.5%, en byggingar hins opinbera aukast um tæp 16% og þriðja árið í röð eru byggingar og mannvirki hins opinbera eini aðalþáttur fjárfestingaráætlunarinnar sem eykst ár frá ári. Ef frá eru talin kaup á flutningatækjum, sem eðlilega eru mjög sveiflukennd, hefur fjármunamyndun í atvinnuvegunum farið ört minnkandi árið 1979–1981 og mestur er samdrátturinn áætlaður á árinu 1981. Sumpart er hér um eðlilega áherslubreytingu að ræða milli atvinnugreina, en samdráttur í fjármunamyndun í fiskiðnaði í fyrra og stóriðnaði allt tímabilið segir sína sögu. Engin atvinnugrein eflist að fjármunamyndun á þessu tímabili öll árin nema „annar iðnaður“, en magnaukning þar er einungis 7–11% árin 197–1980. Athyglisvert er að gera má ráð fyrir að verulegur samdráttur verði í íbúðabyggingum þriðja árið í röð. Að vísu er gert ráð fyrir í skýrslunni sjálfri að magn framkvæmda haldist í horfinu í ár eftir 2% samdrátt 1979 og 5% samdrátt 1980, en samkvæmt ummælum fulltrúa Húsnæðisstofnunar, sem ég vitnaði til áðan, er miklu nær að búast við verulegum samdrætti á þessu sviði í ár. Ljóst er hvert stefnir í þessum málum og að framangreint yfirlit, sem ég hef gefið um fjárfestingarstefnuna, staðfestir svo ekki verður um villst að innlendu og erlendu lánsfjármagni er í vaxandi mæli beint til hins opinbera auk hækkandi skattheimtu, atvinnuvegirnir eru meira eða minna látnir lönd og leið, stóriðnaður er ekki á dagskrá og slakað er á framkvæmdum í orkumálum. Þessi vinstri stefna í lánsfjármálum er því snar þáttur í þeirri efnahagsstefnu sem veldur samdrætti í þjóðarframleiðslu, eins og hér var rakið, erlendri skuldasöfnun, óðaverðbólgu, versnandi lífskjörum og hættu á atvinnuleysi ef fram fer sem horfir. Herra forseti. Ég get nú farið að stytta mál mitt, en ég verð því miður að minna að lokum á þau óþinglegu vinnubrögð og raunar lögbrot sem framin hafa verið við afgreiðslu þessara lánsfjárlaga. Í fjármálaráðherratíð Matthíasar Á. Mathiesen voru tekin upp þau vinnubrögð að gera lánsfjáráætlun og var hún að jafnaði lögð fyrir Alþingi og fjvn. til upplýsinga áður en afgreiðslu fjárlaga lauk. Í lög um stjórn efnahagsmála, sem samþykkt voru á Alþingi 7. apríl 1979, voru tekin upp viðamikil ákvæði um fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir. Þar segir orðrétt í 14. gr.: „ Ríkisstj. skal leggja fyrir Alþingi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir eitt ár í senn.“ - Þetta las hæstv. forsrh. upp kirfilega í Sþ. í dag: „ Ríkisstj. skal leggja fyrir Alþingi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir eitt ár í senn,“ en hann sleppti seinni hluta setningarinnar: „og skulu þær fylgja fjárlagafrv.“ Spurningin er hvers vegna hæstv. ráðh. stoppaði í miðri setningu. Þetta lögfesti vinstri stjórnin, en hún afgreiddi einu lánsfjárlög sín 16. maí 1979. Árið 1980 var frv. til lánsfjárlaga útbýtt á Alþingi 3. maí og lánsfjárlög afgreidd 19. maí. Þetta var afsakað með þingrofi haustið 1979 og óvenjulegu þinghaldi um veturinn. Í inngangsorðum fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar fyrir árið 1980 er viðurkennt að leggja skuli fyrir Alþingi fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn og skuli þær fylgja fjárlagafrv. Síðbúið frv. að lánsfjárlögum fyrir 1980 og lánsfjáráætlun eru afsökuð þannig orðrétt í þeirri skýrslu, með leyfi hæstv. forseta: „Þingrof í okt. 1979, alþingiskosningar í des. 1979 og hin langvinna stjórnarkreppa, sem fylgdi í kjölfarið, hafa á ýmsan hátt raskað gangi þingmála. Af þessum sökum var ekki kleift að leggja fjárfestingar- og lánsfjáráætlun í heild fyrir Alþingi samtímis fjárlagafrv.“ Að þessu sinni, herra forseti, er engri slíkri afsökun til að dreifa við afgreiðslu lánsfjárlaga 1981. Í grg. fjárlagafrv. segir svo orðrétt: „Fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981 verður lögð fram í nóvemberbyrjun á Alþingi.“ Nóvember kom og engin lánsfjáráætlun. En þar segir líka: „og verður þá hægt að meta framkvæmdir ríkisins með hliðsjón af heildarmagni framkvæmda í landinu, en miðað er við að fjárfestingar nemi rúmlega fjórðungi þjóðartekna.“ Við fjárlagaafgreiðslu fengu þingmenn í hendur bráðabirgðaskýrslu um opinberar framkvæmdir og erlendar lántökur, sem hefur breyst verulega síðan. Í henni segir, með leyfi hæstv. forseta: „Vinna við fjárfestingar- og lánsfjáráætlun í heild sinni er nú vel á veg komin og er áformað að leggja hana fyrir Alþingi að loknu jólaleyfi.“ Fjárfestingar- og lánsfjáráætlun var svo ekki lögð fram fyrr en nú um mánaðamótin mars-apríl eða skömmu fyrir páska. Þegar þessi áætlun liggur svo fyrir Alþingi hálfu ári síðar en lögboðið er, þá er hún þannig úr garði gerð að eitt rekst á annars horn svo greinilegt er að enginn hefur lesið plaggið í samhengi. Tölur í yfirliti á bls. 18 og 19 koma ekki heim og saman við aðrar upplýsingar í skýrslunni. Í fjvn. er fjallað um aðrar tölur í heildarfjáröflun til vegamála við undirbúning vegáætlunar en fram koma í þessu frv. og í lánsfjáráætlun er gert ráð fyrir nokkrum brtt., sem kynntar voru fyrst á lokafundum fjh.- og viðskn. hinn 2. apríl, sem breyta verulega fjárhæðum í aukningu erlendrar lántöku. Þessi vinnubrögð sýna lausatök og hringl ríkisstj. í stjórn efnahagsmála og dæmafáa iðni hennar í hrossakaupum við einstaka stuðningsmenn til þess að geta lafað við völd. Hér er að sjálfsögðu um lögbrot að ræða. Það, sem vakti fyrir mönnum þegar þau ákvæði voru sett að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun skuli fylgja fjárlagafrv., var að sjálfsögðu að þá væri m. a. hægt, svo vitnað sé beint í skýrslu hæstv. ríkisstj. í fyrra, að „meta framkvæmdir ríkisins með hliðsjón af heildarframkvæmdum í landinu“ og jafnframt að fá heildaryfirsýn yfir allan ríkisbúskapinn og bestu upplýsingar, sem tiltækar eru, um þróun peningamála þegar fjárlög eru afgreidd. Slík vinnubrögð eru það sem koma skal. Enn vil ég taka undir orð formanns fjh.- og viðskn. um að bæta þarf enn um vinnubrögð í fjh.- og viðskiptanefndum við meðferð lánsfjárlaga. Ég verð að segja það að lokum, að þau nýju vinnubrögð, sem hann tók upp í nefndinni eru góður áfangi, því að samvinna um allar upplýsingar hefur frá hans hálfu og nm. verið mjög góð. En því miður hefur verið að þessu máli staðið af hálfu hæstv. ríkisstj. eins og ég hef hér rakið.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir þessu nál. í fjarveru Kjartans Jóhannssonar, hv. 2. þm. Reykn., en fyrst held ég að ekki sé úr vegi að vekja athygli á því, að hv. stjórnarsinnar í þessari deild, ef undan eru skildir hæstv. forsrh. og forseti deildarinnar, sýna þessu máli ekki ýkjamikinn áhuga því að enginn þeirra hefur sést í deildinni um langa hríð hvað sem valda kann. Það er ástæða til að taka undir þau orð, sem hv. 3. þm. Norðurl. e. viðhafði hér áðan, og þá gagnrýni, sem hann beindi að ríkisstj. fyrir vinnubrögð hennar, um það hvernig staðið er að afgreiðslu þessa máls og að lánsfjáráætlun skuli nú fyrst fram lögð, en ekki með fjárlögum. Auðvitað stangast þetta á við lög þótt svo hæstv. forsrh. hafi hentað í dag að lesa ekki þá setningu til loka sem hann vitnaði þá til. En að þessu mun ég víkja nánar síðar. Það var annars einkar athyglisvert að hlusta á frsm. meiri hl. í þessu máli, hv. 11. þm. Reykv. Mér bregður ævinlega svolítið í brún þegar hann byrjar að hrósa hæstv. forsrh. hástöfum, en þetta er nú víst það sem tilheyrir á þeim bæ núna. Ég er ekki að segja að hæstv. forsrh. eigi þetta hrós ekki skilið, en ég er ekki alveg búinn að átta mig á því, að hv. 11. þm. Reykv., þm. Alþb., skuli helst ekki koma hér í ræðustól öðruvísi en að mæla fagurlega í garð hæstv. forsrh. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson fór hér mörgum orðum um það og býsna sterkum að þessi lánsfjáráætlun legði grundvöllinn að veigamestu framkvæmdum í orkumálum sem um gæti í langan tíma. Þetta er auðvitað ekki rétt því að staðreyndin er sú, að núv. ríkisstj. og hæstv. núv. iðnrh. draga lappirnar í þessum málum og innan ríkisstj. virðist ekki vera nokkur eining um hvaða skref eigi að stíga næst í orkumálum eða hvort þar eigi að fara þær brautir, sem stjórnarandstaðan hefur réttilega bent á, að til þess að stíga skynsamleg skref í orkumálum þarf til að koma stóriðja af einhverju tagi. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson talaði líka um hitaveitur og vildi þakka ríkisstj. þær framkvæmdir sem þar eru á döfinni. Þær framkvæmdir eru að sjálfsögðu ekki á neinn hátt á vegum ríkisstj. að öðru leyti en því, að hún annast þar sjálfsagða fyrirgreiðslu á lánsfé. Hitaveitur eru fyrirtæki sem eru á vegum heimamanna á hverjum stað og ríkisstj. óviðkomandi. Almennt má e. t. v. segja að þjóðhagshorfur á árinu 1981 verði að teljast allgóðar. Miðað við nær óbreytt verð á sjávarafurðum hefur Þjóðhagsstofnun áætlað að verg þjóðarframleiðsla verði óbreytt frá fyrra ári. En nú er þess hins vegar að geta, að gerðir hafa verið samningar um skreiðarsölu sem eru 10% hærri en á fyrra ári, og samningar hafa sömuleiðis verið gerðir um saltfiskssölu, sem eru verulega miklu hærri en í fyrra. Þá er vitað að fiskmjölsverð á heimsmarkaði er ívið hærra en var að jafnaði árið 1980 og verðlagsþróun í Bandaríkjunum gefur vissulega ástæðu til að ætla að verð á frystum fiski þar í landi muni hækka innan tíðar. Þá er því enn fremur við að bæta, að verð á áli og kísiljárni er talið munu hækka þegar líður á árið. Enn kemur það til, að gengi Bandaríkjadollars hefur styrkst mjög á þessu ári, einkum fyrstu vikum ársins, og það hefur vitanlega afar jákvæð áhrif á þjóðarbúskap okkar. Þegar allt þetta, sem ég nú hef talið, er haft í huga er það svo, að hin ytri skilyrði þjóðarbúskapar okkar hljóta að teljast nokkuð góð. Þessi góðu ytri skilyrði veita sérstaka möguleika á því að ná meiri stöðugleika í íslensku efnahagslífi án þess að rýra lífskjörin. Sér í lagi skapa þessi hagstæðu ytri skilyrði nú einstakar aðstæður til þess að draga úr verðbólgunni án almennrar kjaraskerðingar. Það hefur verið vikið að því í þessum ræðustól fyrr í kvöld, að hæstv. forsrh. sé allra manna snjallastur við verðbólgureikninga og prósentureikninga í því sambandi. Hann og fleiri talsmenn ríkisstj. álíta nú að verðbólgan sé 35% um þessar mundir miðað við eitt ár, -að maður segi ekki á ársgrundvelli eins og flestir virðast hampa mest. Sé gengið út frá þessu og með tilliti til hinnar hagstæðu þróunar í markaðsmálum og gengis Bandaríkjadollars ætti því núna að vera lag til þess að ná verðbólguhraðanum jafnvel niður fyrir 30%, ef þær forsendur eru réttar sem hæstv. forsrh. og fleiri talsmenn ríkisstj. hafa hvað eftir annað birt landslýð í fjölmiðlum. Spurningin er bara sú hvort hæstv. ríkisstj. ber gæfu til að nýta þær einstöku aðstæður, sem nú virðast vera, til að ná verulegum árangri í verðbólgumálum, en það hlýtur að teljast innan seilingar samkv. áðurgreindum yfirlýsingum talsmanna ríkisstj. Takist það hins vegar ekki hlýtur gengisfelling óhjákvæmilega að vera á næsta leiti. Vitaskuld er það svo, að hæstv. ríkisstj. hefur yfir að ráða þeim stjórntækjum í ríkisfjármálum, peningamálastjórn og í fjárfestingarmálum sem ráða úrslitum um hvort þetta svigrúm, sem ég hef um rætt nýtist til að draga úr verðbólgunni. Þetta er sem sagt aðeins spurning um hvort þessum stjórntækum verður beitt á réttan hátt og hvort ríkisstj. beri til þess gæfu eða sé þeim vanda vaxin. Lánsfjárlög og lánsfjáráætlun eiga að sýna stefnu ríkisstj. í fjárfestingarmálum og peningamálum. Fyrirliggjandi lánsfjáráætlun og frv. til lánsfjárlaga einkennast fyrst og fremst af mikilli aukningu erlendra skulda, sérstakri hækkun á fjárfestingum hins opinbera, einkanlega í opinberum byggingum, eins og hv. þm. Lárus Jónsson vakti rækilega athygli á áðan, en hins vegar samdrætti í fjármunamyndun í atvinnuvegum. Af þessum gögnum verður hins vegar afar lítið ráðið um hina raunverulegu peningamálastjórn annað en það, að ætlunin sé að mjólka bankakerfið, eftir því sem unnt er, og auka erlenda skuldasöfnun til að standa undir almennum opinberum umsvifum, og þá ekki einungis í fjárfestingu, heldur einnig á sviði rekstrar á vegum ríkisins. Þetta gefur ekki vísbendingu um að ríkisstj. muni notfæra sér það svigrúm sem nú virðist óneitanlega vera fyrir hendi til þess að draga úr verðbólgunni, heldur benda þessi plögg þvert á móti til þess, að þetta tækifæri verði látið fara forgörðum. Fátt er nauðsynlegra íslensku hagkerfi en styrk og sanngjörn peningamálastjórn. Þetta er nauðsynlegt til að ná jafnvægi í efnahagsmálum og hamla gegn verðbólgu. Mikilvægur þáttur slíkrar peningamálastjórnar er jákvæð raunávöxtun og verðtrygging sparifjár. Á þessi atriði hefur Alþfl. lagt megináherslu á undanförnum misserum. Sú stefnumörkun Alþfl. hefur þegar borið verulegan ávöxt í aukinni sparifjármyndun þrátt fyrir hringlandahátt ríkisstj. í framkvæmd stefnunnar. En furðulegast af öllu er þó þegar talsmenn hæstv. ríkisstj. fordæma stefnuna í átt til raunávöxtunar og verðtryggingar sem þeir eru sjálfir að framkvæma og hafa meira að segja staðið sjálfir að því að lögfesta. Þetta er furðulegt og slíkur málflutningur hlýtur að skapa óvissu og draga úr árangri eða stefna honum í tvísýnu, að ekki sé minnst á þann tvískinnung sem í þessu felst. Út yfir tekur þó vissulega þegar þessir sömu aðilar hrósa sér af innlánsaukningu í bönkunum, sem er árangur þeirrar stefnu sem þeir segja, svo notuð séu þeirra eigin orð, sig hafa glapist til að fylgja um sinn, en afneita nú. Þessi orð voru, ef mig ekki misminnir, viðhöfð í sjónvarpi og það var, held ég, hæstv. samgrh. sem það gerði á sínum tíma. Hitt er aftur á móti ljóst, að framkvæmd þessarar stefnu hefur farist ríkisstj. fremur óhöndulega og er ekki í samræmi við stefnumörkun Alþfl. Þannig er komið núna, að almenningi er gert því sem næst ókleift að velja eðlilegt sparnaðarform með því að hafa reglur sífellt flóknari um bindingar og vaxtaútreikninga, og það er alveg áreiðanlegt að mjög mörgum, og þá einkanlega þeim sem síst skyldi, reynist afar erfitt að átta sig á þessum reglum. Til marks um þetta má raunar hafa það, að sérfræðingar ríkisstj. þurftu tvær heilar blaðsíður í Hagtölum mánaðarins til þess eins að útskýra skilmála á nýjasta innlánsreikningaformi ríkisstj. Alþfl. hefur á hinn bóginn flutt frv. til laga um sparnaðarform sem býður upp á verðtryggingu án fjötra flókinna bindinga. Það form, sem hér hefur verið flutt tillaga um af hálfu Alþfl., kemur með eðlilegum og einföldum hætti til móts við sparifjáreigendur og kemur í veg fyrir að þeir einir, sem kunna á kerfið, geti náð að verðtryggja sparifé sitt í raun. Enn fremur hefur Alþfl. flutt tillögur um að vextir af sparifé verði reiknaðir mánaðarlega þannig að sparifjáreigendum sé á hverjum tíma tiltæk raunveruleg sparifjáreign, en ekki eins og nú er, að vextir eru aðeins greiddir um áramót. Vilji sparifjáreigendur ná vöxtum út á miðju ári þýðir það að þeir þurfa að eyðileggja viðkomandi sparisjóðsbók. Þetta er auðvitað fáránlegt fyrirkomulag. Að því er útlánahliðina varðar hafa mistök ríkisstj. ekki síður verið örlagarík. Lánstími hefur verið að styttast, þveröfugt við þá stefnu sem Alþfl. markaði. Alþfl. hefur ævinlega lagt á það áherslu, að veigamikill þáttur raunvaxta- og verðtryggingarstefnu væri lenging lánstíma og jöfnun greiðslubyrðar. Án þess að slíkt fylgi með er ekki um raunvaxtastefnu að ræða. Sú stefna, sem ríkisstj. framkvæmir í þessum efnum, bitnar háskalega á mörgum alþýðuheimilum þessa lands, en þó einkanlega og sér í lagi á ungu fólki sem er að koma sér þaki yfir höfuðið. Það eru vitaskuld, þótt það kunni að þykja sterk orð, hálfvillimannlegar aðferðir að ætla ungu fólki að eignast íbúð þannig að einungis sé séð fyrir lánum til langs tíma er svara til um það bil fjórðungs af íbúðarverðinu. Um málefni húsbyggjenda og íbúðarkaupenda hefur Alþfl. flutt frv. um stefnumörkun sem felur það í sér, að lán frá Húsnæðisstofnun og bankakerfi til langs tíma vegna íbúðaröflunar fari á þessu ári upp í 52.5% af íbúðarverði, en að meðtöldum lífeyrissjóðslánum færi hlutfall langtímalána yfir 70% af verði venjulegrar íbúðar. Þá færi þetta að verða nokkurn veginn viðráðanlegt fyrir fólk með sæmilegar meðaltekjur og jafnvel ekki það. Það væri mikil breyting, það væri bylting frá því ástandi sem nú ríkir. Svo vík ég að erlendum lántökum og fjárfestingarstefnu. Í árslok 1980 námu löng erlend lán 5940 millj. kr., sem eru rúmlega 35% af vergri þjóðarframleiðslu. Á yfirstandandi ári er ætlunin að bæta við erlendum lánum er nema 1463 millj. kr. Að frádregnum afborgunum af eldri lánum yrðu löng erlend lán samtals 6713 millj. kr. eða 671 milljarður gkr. Samkvæmt lánsfjáráætlun svarar þetta til 36–37% af þjóðarframleiðslu, sem er hærra hlutfall en nokkru sinni fyrr. Erlendu skuldirnar munu þá svara til 29 200 kr. á hvert mannsbarn í landinu eða tæpra 3 millj. kr. gamalla á hverja 5 manna fjölskyldu. Þá verða erlendu langtímaskuldirnar þannig 146 þús. kr. eða 14.6 millj. gkr. Þetta er sá arður sem hæstv. ríkisstj. skilar komandi kynslóðum. Þrátt fyrir þessa gífurlegu erlendu skuldasöfnun er gert ráð fyrir 12.6% samdrætti í fjárfestingu atvinnuveganna og engri aukningu í orkuframkvæmdum. Það er nú öll dýrðin sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson talaði um áðan. Skuldasöfnunin erlendis fer þannig í að auka ýmsar aðrar opinberar framkvæmdir, einkanlega opinberar byggingar, svo og til þess að standa undir rekstri á vegum hins opinbera. Það er augljóslega uggvænleg þróun, að öll lánsfjáraukningin skuli fara í opinberar framkvæmdir. Enn uggvænlegra er þó að sívaxandi hluti sömu opinberu framkvæmda er unninn fyrir lánsfé. Þannig er stöðugt verið að samþykkja víxla sem eiga að falla til greiðslu á þá sem á eftir okkur koma. Verst af öllu er þó það, að núv. ríkisstj. hefur í mjög vaxandi mæli farið út á þá braut að taka lán erlendis til þess að mæta rekstrarútgjöldum hins opinbera. Með því er óreiðu líðandi stundar skotið á frest til greiðslu síðar. Vitaskuld eru fjárlögin líka orðin gjörsamlega marklaust plagg með þessum vinnubrögðum. Þannig eru lántökur til opinberra framkvæmda í A-hluta fjárlaganna næstum tvöfaldaðar og erlend lán til opinberra framkvæmda eru sömuleiðis tvöfölduð frá lánsfjáráætlun fyrra árs. Ég held að það sé vissulega ástæða til að staldra hér við. Lánsfjáráætlun og fjárlögin fjalla nánast um það sama, þ. e. um fjármálabúskap ríkisins. Hæstv. ríkisstj. státar mjög af því, að á fjárlögum sé afkoma ríkissjóðs góð og fjárlög séu ekki með halla. En ef þetta dæmi væri gert upp í heild, ef tekin væru saman fjárlögin og lánsfjáráætlun, er auðvitað staðreyndin sú, að á fjárlögum er bullandi halli. Fram hjá því verður ekki komist. Þegar þannig er farið að, að fjárlög eru afgreidd fyrst og lánsfjárlög mörgum mánuðum síðar, stingur þetta ekki eins í augu og ef það væri gert samtímis, eins og lög kveða á um, en hæstv. ríkisstj. hefur kosið að fara aðra leið í þeim efnum. Það eru mörg atriði í því, sem hér er upp talið, bæði varðandi A-hluta fjárlaga og sömuleiðis og ekki síður B-hluta fjárlaga, sem vissulega er ástæða til að gera athugasemdir við. T. d. er það óneitanlega svolítið skrýtið að lesa hér varðandi Lagmetisiðjuna Siglósíld, að fyrirtækið hafi átt, eins og segir hér - með leyfi forseta, „við rekstrarerfiðleika að etja á árunum 1979 og 1980. Því er áformað að afla fyrirtækinu 1 millj. kr. lánsfé, auk 1 millj. kr. fjárveitingar í fjárlögum, til þess að bæta rekstrarstöðu þess og auðvelda því að taka upp nýjar og arðbærari framleiðslugreinar.“ - Þetta fyrirtæki hefur verið rekið með bullandi tapi og er enn. Það hefur nú lítið heyrst um hvaða „nýjar og arðbærari framleiðslugreinar“ þar eru á döfinni. Svo er því við að bæta, að nýlega hefur þetta ágæta fyrirtæki ráðist í fjárfestingu til vélakaupa sem nemur 1 millj. nýkr. eða 100 millj. gamalla kr. til þess að framleiða sjálft dósabotna undir framleiðslu sína. Áður voru þessar dósir framleiddar suður í Kópavogi. Þess er að geta, að til munu vera í landinu a. m. k. sex sams konar vélar. Tvær þeirra gætu nánast annað öllum okkar þörfum á þessu sviði og þeirra niðurlagningarverksmiðja sem hér eru. En hins vegar er það spurning sem ekki hefur fengist svar við, en fæst væntanlega svar við einhvern tíma á síðari stigum, hvers vegna var á vegum Siglósíldar lagt í fjárfestingu, 100 millj. gamalla króna, eins og hér er talað um að afla fyrirtækinu lánsfjár til þess að kaupa vél til að búa til dósir sem í mörg ár hafa verið framleiddar hér og væri hægt að framleiða norður á Akureyri og væri raunar hægt að framleiða líka austur á fjörðum. Þegar svona er staðið að rekstri ríkisfyrirtækja vekur það óneitanlega ýmsar spurningar. Ég skal ekki, herra forseti, gerast mjög langorður í þessum dæmum hér þó að vissulega væri ástæða til þess. Annað dæmi er í þessari bók hæstv. forsrh., fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981. Það er Ríkisútvarpið. „Ráðgert er“ segir hér, með leyfi forseta, „að afla 4 millj. kr. lánsfjár til þess að standa straum af kostnaði við framkvæmdir og tækjakaup Ríkisútvarpsins. Framkvæmdir og tækjakaup eru alls áformuð fyrir 15.8 millj.“ - Á vegum Ríkisútvarpsins og í vörslu Ríkisútvarpsins er sérstakur framkvæmdasjóður, sem er býsna vel fjáður og á að nota m. a. til þess að byggja hús yfir Ríkisútvarpið, eins og verið er að fara af stað með þessa dagana í þeim mæli sem ekki hefur fram hjá neinum farið, að ég hygg. Þetta vekur auðvitað spurningar. Nú er ljóst að dagskrá sjónvarps hefur verið skorin niður um 9% vegna þess að ríkisstj. hefur meinað þessari stofnun, eins og mörgum öðrum ríkisstofnunum, um eðlilegar hækkanir afnotagjalda. Fyrir dyrum stendur að skerða dagskrá útvarpsins um 14%. Það mun væntanlega leiða til þess að dagskrá útvarpsins verður í mestum mæli létt tónlist og ýmiss konar efni sem ekki þarf að greiða fyrir höfundarlaun. Þetta gerist á 50 ára afmælisári Ríkisútvarpsins og þetta gerist þrátt fyrir að hér á Alþingi hafa verið fluttar margar till. um að bæta fjárhag Ríkisútvarpsins, ýmist með því, að stofnunin endurheimti tolltekjur af sjónvarpstækum, sem hún var svipt á sínum tíma, eða með því, að henni verði veitt sérstök fjárveiting til að jafna halla s. l. tveggja ára. Ríkisstj. á marga valkosti aðra í þessum efnum: Þann fyrsta náttúrlega að láta stofnunina njóta sannmælis að því er varðar ákvörðun afnotagjalda. Í öðru lagi mætti t. d. fella niður söluskatt af auglýsingum, en Ríkisútvarpið mun vera eini fjölmiðillinn hér á landi sem borgar söluskatt af auglýsingum og hefur ríkissjóður af því álíka tekjur og skortir nú til þess að halda dagskrá útvarpsins í horfinu. Í þriðja lagi gæti ríkissjóður létt af Ríkisútvarpinu þeim bagga sem fylgir því að standa undir rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar að fjörutíu og eitthvað prósentum kostnaðar a. m. k., en sú upphæð nemur viðlíka tölu og nú þarf að skera niður dagskrá Ríkisútvarpsins. Ekkert af þessu hefur hæstv. ríkisstj. fengist til að gera. En nú er það ekki svo, að hún hafi ekki sett sér að gera vel í menningarmálum. Í stjórnarsáttmálanum, sem hæstv. forsrh. er afskaplega tamt að vitna til, stendur, með leyfi forseta, á bls. 13 í lið 3, - menningar- og menntamál eru að vísu sett þar undir önnur mál og ekki kannske skipað í sérlega háan sess: „ Ríkisstj. mun beita sér fyrir því, að auknar verði á kjörtímabilinu fjárveitingar til menningarmála, sem m. a. tryggi viðunandi hraða við uppbyggingu menningarstofnana, svo sem Þjóðarbókhlöðunnar.“ Ríkisútvarpið er væntanlega líka menningarstofnun samkv. þessu. En það er ekki nóg með það, heldur segir líka síðar í þessari sömu grein, með leyfi forseta: „Opinberum fjölmiðlum verði ætlað fræðsluhlutverk, bæði í þágu skóla og fræðslu fullorðinna.“ Þetta stendur í stjórnarsáttmálanum, en á sama tíma gerist það, að dagskrá Ríkisútvarpsins, bæði í sjónvarpi og útvarpi, er stórlega skorin niður, og á sama tíma gerist það, að í stað þess að gera eitthvað raunhæft til þess að leysa fjárhagsvanda þessarar mestu menningarstofnunar þjóðarinnar ætlar ríkisstj. sér að leysa hana með lántökum og skrifa þar enn einn víxilinn á framtíðina. Herra forseti. Það gerist nú áliðið kvölds og ég skal ekki þreyta menn með því að nefna fleiri dæmi úr þessu, þar sem eru atriði sem eiga heima í fjárlögum og fyrst og fremst í fjárlögum og eiga ekkert erindi í lánsfjáráætlun í rauninni. Það er auðvitað ljóst af því sem hér hefur komið fram, að stefna hæstv. ríkisstj. er í grundvallaratriðum röng og þar þarf meginstefnubreyting að eiga sér stað þó að það sé sjálfsagt borin von að ætlast til þess, að sú stefnubreyting eigi sér stað sem til þarf að koma í peningamálum, lánsfjármálum og fjárfestingarmálum til þess að nýta það svigrúm sem ég vék að í upphafi máls míns, - það svigrúm sem nú hefur gefist með tilliti til bættra ytri aðstæðna, - og ná þannig verðbólgunni niður án kjaraskerðinga, eins og ætti að vera hægt ef verðbólguspádómar og prósentur hæstv. forsrh. hafa við nokkur minnstu rök að styðjast. Auðvitað þyrfti mikið verk til þess að breyta þessari lánsfjáráætlun, til þess að koma henni í réttan farveg að mati okkar Alþfl.- manna, en engu að síður má þó sníða af henni nokkra verstu agnúana og um það höfum við flutt nokkrar brtt. sem ég mun nú víkja að, enda þótt grein væri að vísu að nokkru gerð fyrir þeim í umr. í Sþ. í dag og ég muni þess vegna vera fremur stuttorður en hitt. Í fyrsta lagi leggjum við fram brtt. við 3. gr. þar sem lífeyrissjóðir eru eins og nú háttar skyldaðir til að kaupa skuldabréf. Í fyrsta lagi leggjum við til að þar verði um heimild að ræða, en ekki skyldu. Í öðru lagi leggjum við til að ef lífeyrissjóðirnir vilja kaupa þessi bréf verði fyrir fyrstu 20% keypt bréf af Byggingarsjóði ríkisins, þannig að hann verði látinn hafa forgang. Þriðja breytingin, sem þessi brtt. okkar hefur í för með sér, er að ríkisstj. skuli gera sérstakt samkomulag við lífeyrissjóðina um framkvæmd og tímasetningu skuldabréfakaupanna innan ársins svo og um ákvæði um lánstíma og lánskjör. Það þarf ekki að rökstyðja þetta í mjög löngu máli. Það nægir hér að vitna til ummæla sem hæstv. núv. fjmrh. viðhafði hér 1977 þegar hann var í stjórnarandstöðu og mælti þá fyrir till. sama efnis í grundvallaratriðum og við Alþfl.- menn nú flytjum. Þá sagði hæstv, fjmrh. m. a., og mér þykir nú fyrir því, herra forseti, að hann skuli ekki geta hlýtt á þegar ég rifja upp ummæli hans frá því fyrir 4 árum - með leyfi forseta - þetta er tilvitnun í ummæli núv. fjmrh.: „Það er hinn þáttur málsins sem er okkur fyrst og fremst þyrnir í augum, að hér er verið að taka fjármagn lífeyrissjóðanna traustataki með löggjöf og ráðstafa því á ákveðinn hátt. Þetta fjármagn og þessir sjóðir eru að nokkru leyti bein eign verkalýðshreyfingarinnar og að nokkru leyti óbein eign. Verkalýðshreyfingin fékk því framgengt, að þessir sjóðir tóku til starfa og hafa verið byggðir upp, og hún varð á sínum tíma að kosta því til að slá nokkuð af launakröfum sínum, fórna nokkru til þess að þetta spor yrði stigið. En hitt er jafnljóst, að verkalýðshreyfingin lætur sig miklu skipta hvað verður um þetta fjármagn og það er ekki eðlilegt að þetta fjármagn sé af henni tekið nema að undangengnum frjálsum samningum við þá sem raunverulega eiga þetta fjármagn og hafa ráðstöfunarrétt á því.“ Þetta, herra forseti, eru orð hæstv. núv. fjmrh. sem þá var í stjórnarandstöðu. Oft hafa menn að vísu orðið vitni að skyndilegum skoðanaskiptum, en hér hefur hæstv. fjmrh., að vísu á fjórum árum, gjörsamlega snúið við blaðinu og gerir nú það sem hann fordæmdi þá. Svona málflutningur er kannske ein meginástæða þess, hversu litla virðingu almenningur ber fyrir stjórnmálamönnum, að menn skuli leyfa sér að snúa svona gjörsamlega við blaðinu eftir því, hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, og aka þannig seglum eftir vindi. Í öðru lagi flytjum við þá brtt., að niður falli 3. málsliður 9. gr., þ. e. að ríkissjóður veiti ekki ábyrgð á greiðslu vaxta og afborgana, eins og þar um ræðir, og lítum svo á að hér sé fyrst og fremst um fjárlagamál að ræða. Við 16. gr. gerum við brtt., að í stað tölunnar 27 millj. 887 þús. komi 75 millj. og að í stað 43 millj. komi 90 millj. Það er algjör forsenda þess, að unnt verði að hækka lánahlutfall Byggingarsjóðs ríkisins í hinum ýmsu lánaflokkum, að heildarframlög ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna verði ekki lækkuð frá því sem var samkv. eldri lögum. Þar að auki voru 2 prósentustig af launaskattinum af 31/2% samningsatriði við verkalýðshreyfinguna á sínum tíma og því er vandséð hvernig unnt er að breyta því eða fella það niður einhliða. Þessi brtt. felur það í sér, að 1 prósentustig launaskattsins fari áfram til Byggingarsjóðs ríkisins og að Byggingarsjóður ríkisins fái úr ríkissjóði sem samsvarar fyrra byggingarsjóðsgjaldi af tekju- og eignarskatti og af innflutningi. En þrátt fyrir þessa brtt. vantar enn nokkuð upp á að byggingarsjóðirnir fái sameiginlega jafnmikil framlög úr ríkissjóði og eldri lög gerðu ráð fyrir. Við 25. gr. höfum við gert brtt., þ. e. að fjmrh. verði heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka erlent lán á árinu 1981 fyrir jafnvirði 5 millj. kr. til að greiða eftirstöðvar við lagningu byggðalina á árinu 1980. Þetta teljum við eðlilegt. Hins vegar er í seinni hluta þessarar brtt. okkar gert ráð fyrir því, að fjmrh. verði heimilt að taka fyrir hönd ríkissjóðs innlent lán allt að 25 millj. kr. til þess að greiða þau bráðabirgðalán vegna annarra framkvæmda á vegum ríkissjóðs 1980 sem voru tekin hjá Seðlabanka Íslands. Það stóðst ekki sú áætlun sem menn höfðu gert um öflun lánsfjár hér innanlands og því var gripið til þess að taka erlend bráðabirgðalán. Í ljósi batnandi stöðu í bankakerfinu ætti að vera unnt að taka þessi lán innanlands. Við 27. gr. flytjum við að síðustu brtt. Hún er nánast í þá veru að 27. gr. verði óbreytt eins og hliðstæð grein var í lánsfjárlögum í fyrra, þ. e. að heimild til þeirra margháttuðu lántökuæfinga, sem gerð er nánari grein fyrir þarna í greininni varðandi Kröfluævintýrið, verði felld niður og greinin verði óbreytt eins og hún var í lánsfjárlögum 1980. Það, sem hér um ræðir og nú á að fara að færa inn í lánsfjárlög, er dæmigert fjárlagamál. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri, enda orðið býsna áliðið, og læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e. hefur í ítarlegri og yfirgripsmikilli ræðu gert grein fyrir afstöðu okkar sjálfstæðismanna til frv. þess sem hér er á dagskrá. Ég sé þess vegna enga ástæðu til að ræða almennt um frv. og mun takmarka mál mitt við tvær brtt. sem við sjálfstæðismenn flytjum við það, þ. e. brtt. á þskj. 442 og brtt. á þskj. 609. Brtt. á þskj. 442 er um að heimila fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán á árinu 1981 að fjárhæð allt að 30 millj. kr. og veita Bjargráðasjóði það fjármagn til ráðstöfunar samkvæmt 8. gr. laga nr. 51/1972, um Bjargráðasjóð. Ástæðan fyrir þessari till. er að nauðsynlegt er að gera Bjargráðasjóð færan um að bæta tjón það sem menn urðu fyrir í ofviðrinu mikla 16.-17. febr. s. l. Ég ætla ekki hér að fara að ræða um þetta ofviðri eða það tjón sem af hlaust. Það er allt í fersku minni og hefur verið rætt hér áður, bæði í þessari hv. deild og í Sþ. En þá kom strax fram að það voru tveir sjóðir eða tvær stofnanir sem menn létu sér einkum koma til hugar að gætu sinnt því verkefni sem hér er um að ræða, þ. e. að bæta tjón af völdum þessa ofviðris. Annars vegar var það Bjargráðasjóður, sem til orða kom, og hins vegar Viðlagatrygging Íslands. Það liggur ljóst fyrir að samkvæmt lögum um Bjargráðasjóð hefur Bjargráðasjóður heimild til þess að bæta það tjón sem hér er um að ræða, en Bjargráðasjóður er févana og getur ekki sinnt þessu verkefni. Hins vegar er ljóst að Viðlagatrygging Íslands, sem hefur yfir einhverju fé að ráða, hefur ekki heimild til að verja því í þessu skyni. Ef svo ætti að vera þyrfti að breyta lögum um Viðlagatryggingu Íslands. Nú er það svo, að það er mikið atriði að ekki verði dráttur á aðgerðum í þessu efni. Vitað er að það tekur tíma að breyta lögum um Viðlagatryggingu Íslands og hefur enn ekki verið gert. Þess vegna er brýn nauðsyn að efla Bjargráðasjóðinn með þeim hætti sem brtt. gerir ráð fyrir. Ég sagði að það hefðu áður verið umr. í Alþingi um tjón það sem ofviðrið í febrúar olli. Þess er að minnast, að tveim dögum eftir þetta ofviðri eða 19. febr. voru umr. í hv. Ed. um þetta mál. Ég skal ekki fara að rifja hér upp þær umr., en ég minni á að hæstv. forsrh. lét þess getið í þessum umr., sem voru utan dagskrár, að það mundi verða tekið til athugunar við afgreiðslu frv. til lánsfjárlaga hvað hægt væri að gera í þessu efni, hvaða fjármagn væri hægt að leggja fram til að bæta skaðann sem ofviðrið olli. Ég minni líka á að sama dag voru umræður utan dagskrár í Sþ. um þetta sama mál. Þar kom fram hjá hæstv. félmrh. að hann útilokaði ekki þann möguleika að Bjargráðasjóður yrði gerður fær um að sinna því verkefni að bæta þetta tjón. Hann gerði þá allítarlega grein fyrir fyrirætlunum sem hann hefur uppi um að endurskoða lögin um Viðlagatryggingu Íslands, en um leið endurskoða löggjöf um vátryggingarfélög og aðrar tryggingar í landinu. Þar kom fram að þetta mundi taka alllangan tíma. Hæstv. félmrh. lét þess getið í þessum umr., að ríkisstj. mundi athuga við afgreiðslu frv. til lánsfjárlaga hvaða fjármagn yrði lagt fram í þessu skyni. Ég vil svo vekja athygli á því, að þetta þýðingarmikla mál var til umræðu á síðasta Búnaðarþingi, sem haldið var í vetur. Búnaðarþing gerði ályktun um þetta mál sem er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Búnaðarþing beinir þeirri eindregnu áskorun til ríkisstj. og Alþingis að útvega Bjargráðasjóði Íslands fjármagn til þess að sjóðurinn geti veitt lán og framlög vegna hins gífurlega og almenna tjóns er varð í ofviðrinu hinn 16.–17. febr. 1981.“ Ég held að ég þurfi ekki að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég hef vakið athygli á því, að það verður að líta svo á að það sé almennur vilji fyrir því að efla Bjargráðasjóð. Ég geri ráð fyrir því þar til ég reyni annað, að hæstv. ríkisstj. sé jákvæð í þessu efni. Vitna ég þá til þeirra ummæla sem ég hef áður vitnað til hér, - ummæla hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh. Og ég vil ekki trúa öðru en tekið verði mark á þeirri ályktun sem Búnaðarþing hefur samþykkt um þetta mál og ég hef greint frá. Ég vona því að þessi sjálfsagða tillaga okkar sjálfstæðismanna um eflingu Bjargráðasjóðs nái fram að ganga. Ég kem þá að hinu málinu sem ég vildi ræða hér og varðar till. okkar sjálfstæðismanna, brtt. á þskj. 609. Þessi till. varðar ferjubryggjur við Ísafjarðardjúp. Það þarf ekki að vekja athygli á því á þessum vettvangi, að það háttar svo til við Ísafjarðardjúp að þar eru ferjubryggjur allnokkrar og þær eru nauðsynlegar svo að haldið verði uppi eðlilegum samgöngum í þessu byggðarlagi. Ísafjarðardjúp hefur að þessu leyti sérstöðu. Það er ekkert byggðarlag sem treystir eins mikið á ferjubryggjurnar og þetta byggðarlag. Það er þess vegna þörf á því að bæta þessar samgöngur, bæta ferjubryggjurnar. Það hefur smám saman verið unnið að því og um langan aldur, en það hefur alltaf verið gert of lítið. Sú till., sem hér liggur frammi, er ekki til þess að bæta úr þessu. Hún miðar ekki að því að núna sé gert átak til að koma þessum málum við Ísafjarðardjúp í bærilegt horf. Það er ekki stefnt svo hátt. Þessi till. er til þess að mæta því vandræðaástandi sem skapaðist vegna fárviðrisins í vetur. Afleiðingar þessa fárviðris urðu þær, að bryggjurnar urðu fyrir miklum skemmdum, og það er talið nauðsynlegt að verja núna fjármagni til þess að koma bryggjunum í nothæft ástand og tryggja að ekki verði á þeim frekari skemmdir. Þetta er aðeins till. um að gera það sem bráðast er í þessu efni. Ég hef hér fyrir framan mig bréf frá vita- og hafnamálastjóra. Þar eru áætlanir um hvað þarf að gera til að forða frá bráðum voða í þessu efni. Samkvæmt því yfirliti kosta þessar framkvæmdir um 700 þús. kr. Nú var gert ráð fyrir á fjárlögum ársins 1981 að það yrðu veittar 330 þús. kr. til ferjubryggja við Ísafjarðardjúp. Þess vegna þarf 370 þús. til viðbótar svo að þessi upphæð nemi samtals 700 þús. kr., sem er talið nauðsynlegt til þess að gera brýnustu framkvæmdir til að koma bryggjunum í nothæft ástand og koma í veg fyrir að það verði frekari skemmdir en orðið er af því óveðri sem yfir hefur gengið. Þessi till. okkar sjálfstæðismanna er því nokkuð svipuðs eðlis og hin fyrri um eflingu Bjargráðasjóðs. Hún er svipaðs eðlis að því leyti, að manni sýnist að naumast komi annað til greina og maður getur naumast trúað öðru en þessi till. nái fram að ganga.