Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi aðeins láta nokkur orð fylgja þessu frv. úr hlaði. Það eru þrjár breyt. hér, sem ætlazt er til að gerðar séu á l. um almannatryggingar. Fyrsta brtt. er um breyt. á 21. gr. l., þannig að í stað orðanna „samkvæmt vísitölu“ komi: samkvæmt kaupgjaldsvísitölu. - Þetta er í raun og veru aðeins skýring, en ekki efnisbreyting. Eins og nú er háttað, er um fleiri en eina vísitölu að ræða, og gat því orðið misskilningur á því, um hvaða vísitölu væri að ræða. Nú er gerður munur á kaupgjalds- og framfærsluvísitölu. Þarf ekki að eyða um þetta fleiri orðum, þar sem þetta er í rann og veru aðeins skýringaratriði. Í 2. gr. er hins vegar um nokkra efnisbreytingu að ræða. Framlag ríkisins til almannatrygginga hefur verið miðað við meðalvísitölu næsta árs á undan, m.ö.o., þegar ákveðið er framlag ársins 1952, þá er miðað við meðalvísitölu þessa árs, og er það hún, sem upphæðin á fjárlögum er miðuð við. En þegar jafnmiklar breytingar á vísitölu eiga sér stað og nú, þá myndast bil á milli tekna og útgjalda, þannig að tekjurnar hrökkva ekki fyrir útgjöldum. Á miðju þessu ári veitti ríkisstj. nokkra upphæð til að brúa þetta bil, en það hjálpaði ekki nema að nokkru leyti. Framlagið til trygginganna var miðað við 131 stig, en nú er vísitalan komin upp í 144 stig. Nú er lagt til að breyta þessu þannig, að í staðinn fyrir meðalvísitölu næsta árs á undan komi kaupgjaldsvísitala marzmánaðar sama árs. M.ö.o., hér er lagt til, að framvegis verði iðgjöld hinna tryggðu og atvinnuveitenda, svo og framlög ríkissjóðs og sveitarsjóða, ákveðin samkvæmt kaupgjaldsvísitölu marzmánaðar það ár, sem gjöldin eru á lögð. Á þennan hátt er reynt að komast sem næst því, að stofnunin geti staðið undir rekstrinum hvert ár. Forstjóri og starfsfólk stofnunarinnar álíta, að hægt sé að miða við vísitölu marzmánaðar, án þess að það trufli verulega reksturinn. Hér er því um efnisbreytingu að ræða, sem miðar að því, að tekjur og gjöld Tryggingastofnunarinnar verði meira í samræmi hvað við annað en verið hefur. Þriðja breyt., sem hér er um að ræða, er varðandi bráðabirgðaákvæði almannatryggingalaganna, sem gilt hafa frá 1946 og eru á þá leið, að greiðslur ellilífeyris samkvæmt 15. gr., örorkulífeyris samkvæmt 18. gr. og barnalífeyris samkvæmt 20. gr. verði næstu 5 ár háðar nokkrum takmörkunum. Nú eiga þessi lagaákvæði að falla úr gildi um áramót, og er hér lagt til, að þau verði framlengd um eitt ár, en það er út frá því sjónarmiði ríkisstj., hvort ekki muni vera hægt á þeim tíma að skapa traustan grundvöll, því að ríkissjóður er ekki viðbúinn þeim útgjöldum, sem af því leiðir, að lagaákvæði þessi falli nú úr gildi, en þau munn nema 5 millj. kr. til viðbótar við tekjuhalla stofnunarinnar. Það þarf að finna henni grundvöll til að afla sér tekna á sama hátt og áður. En hvað viðvíkur því að framlengja um eitt ár þessi ákvæði, sem hafa vérið í gildi síðastl. 5 ár, þá vil ég lýsa því yfir fyrir hönd félmrn., að það er ákveðið, að á þessum tíma verði fundin leið til úrlausnar, svo að ekki þurfi að framlengja þessi ákvæði lengur en þetta eina ár. Ég vildi aðelns leyfa mér að taka þetta fram, en sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en það er augljóst mál, að frv. þetta verður að afgreiða fyrir áramót, þar sem ákvæði þessi falla þá úr gildi. Vildi ég því leyfa mér að biðja þá nefnd, er mál þetta fær til athugunar, að hraða afgreiðslu þess eins og unnt er. Legg ég svo til, að málinu verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. hefur fylgt þessu frv. úr hlaði með nokkrum orðum, og þarf ég ekki að endurtaka neitt af því. Ég vil aðeins geta þess í sambandi við 1. gr., að tilefni hennar er það, að eitt sveitarfélag hefur ekki viljað fallast á að greiða framlag sitt miðað við kaupgjaldsvísitölu, heldur var talið, að önnur vísitala ætti þar betur við, og vænti ég, að ráðuneytið taki þetta til athugunar. - Það er rétt, sem hæstv. ráðh. sagði um ástæðuna fyrir 2. gr., og það er sýnilegt, að bilið milli tekna og greiðslna stofnunarinnar er orðið of mikið. Sá halli, sem varð á rekstrinum, er ekki að fullu uppgerður, en það má vænta þess, að hann verði ekki undir 8 millj. kr. Það er því sjáanlegt, að þetta bil er orðið allt of mikið. Hins vegar finnst mér ekki fullkomlega öruggt að leysa málið á þennan hátt, þó að gr. þessi verði samþ. Ráðherrann gat þess, að síðastl. sumar hefði vísitalan hækkað úr 134 upp í 144 stig, eða um 13 stig. Á yfirstandandi ári hefur vísitalan hækkað úr 123 í 144, eða um 21 stig. Það liggur í hlutarins eðli, að ef vísitalan tekur svipuðum breytingum á næsta ári og nú siðan í ársbyrjun, þá er í því fólgin hætta fyrir starfsemi trygginganna. Setjum t.d. svo, að vísitalan hafi í árslok 1952 hækkað um 10 stig, miðað við marzvísitöluna. Ég þykist mega gera ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. byggi sínar till. á því, að dýrtíðin haldi ekki áfram að vaxa verulega. Áhætta er því ekki mikil, sem ríkisstj. tekur á sig. Ég get ekki neitað því, að mér virðist ástæða til að óttast, að svo kunni að fara, að dýrtíðin vaxi enn. Ég vildi spyrjast fyrir um það, hvort ekki sé hægt að finna betri leið. - Varðandi 3. gr. gat hæstv. ráðh. þess, að ríkisstj. mundi fyrir lok ársins 1953 leggja till. fyrir hv. Alþ. um það, hvar ætti að afla fjár til að mæta því, sem af því leiðir að fella bráðabirgðaákvæðið niður. Mér þykir gott að heyra, að það er ekki dregið í efa, að till. verði komnar frá ríkisstj. Ef ætlunin er þessi hjá ríkisstj., finnst mér eðlilegt, að ákvæði sé sett inn í frv. á þessu þingi, og mun ég ræða það við hv. n. og ríkisstj. Að sjálfsögðu greiði ég atkv. með því að vísa málinu til n. og 2. umr. Nú liggur fyrir Nd. frv. um breyt. á almannatryggingunum, og finnst mér rétt að taka til athugunar, hvort ekki sé hægt að fella efni þess inn í þetta frv., ef hv. d. og n. gætu fallizt á það.



Herra forseti. Ég ætla að segja örfá orð vegna ummæla hv. 4. þm. Reykv. varðandi 2. gr. frv. Hv. þm. talaði um, að ekki væri enn þá nógu tryggilega um hnútana búið gagnvart almannatryggingunum. Fyrst og fremst er hér um geysimikla breytingu að ræða. Í staðinn fyrir að miða við meðalvísitölu ársins á undan á að miða við vísitölu marzmánaðar ársins. Það má segja, að það sé komizt eins nærri þessu eins og hægt er með því að miða við marz. - Ríkisstj. lítur svo á, að rétt sé að raska ekki hlutfalli milli einstakra sveitarfélaga og ríkissjóðs og eitt og sama verði yfir þau að ganga. - Ég vil enn fremur segja það, að hv. Alþ. verður að gera það upp við sig, hvort það eigi að mæla svo fyrir, að athugun skuli fara fram á bráðabirgðaákvæðinu, en mér finnst þetta vera óþarfa vantraust á ríkisstj. og félmrh. - Annars sé ég ekki ástæðu til að ræða þetta frekar á þessu stigi málsins. N. mun fá þetta til meðferðar og athuga alla þessa hluti og sjálfsagt fleiri.



Herra forseti. Þetta frv. um breyt. á og viðauka við l. um forgangsrétt kandidata frá Háskóla Íslands til embætta er samið að tilhlutan Háskóla Íslands og flutt af hæstv. menntmrh. Það er búið að liggja nokkuð lengi í menntmn. N. hefur haldið marga fundi um málið og kvatt til viðræðna Pálma Hannesson, Ingimar Jónsson, Freystein Gunnarsson, Helga Þorláksson og Guðmund Þorláksson. Við þessa menn hefur verið rætt og fleiri aðila. N. taldi, að eins og frv. er frá hendi hæstv. menntmrh., drægi það of einhliða taum þeirra manna, sem hafa próf frá Háskóla Íslands. Það er greinilegt, að frv. er samið og flutt af háskólans hendi til að tryggja embættisrétt þeirra manna, sem ljúka prófi við B. A.-deild háskólans, og að nokkru leyti til að tryggja rétt þeirra, sem ljúka kandidatsprófi í íslenzkum fræðum frá háskólanum, til kennslu í íslenzkri tungu og bókmenntasögu og Íslendingasögu. Ég held, að allir þeir, sem n. ræddi við, hafi verið sammála um, að frv. mætti ekki lögfesta á þá lund, sem það nú er, en kandidatarnir fengju aukin réttindi frá því, sem þeir nú hafa, og var enginn ágreiningur um það. En það var miklu fremur ágreiningur um það, hvað væri framkvæmanlegt í hinum ýmsu gagnfræðaskólum, hvort lögfesta ,etti forgangsrétt sérfróðra manna til kennslu í 1. og 2. bekk gagnfræðastigsins, sem víða er framkvæmd af barnaskólunum eða í beinu sambandi við þá. Það er eðlilegast, að kennslan sé undir slíkum kringumstæðum framkvæmd af kennurum með próf frá Kennaraskóla Íslands. Þá þótti ekki heldur rétt að veita B. A.- deild háskólans forgangsrétt til slíkrar kennslu á unglingastiginu, nema því aðeins að kennsla í þeim greinum, sem ráða á kennara í, nemi a.m.k. hálfu kennarastarfi eða sérstakur kennari ráðist til starfsins. - Þá var það, að n. ræddi sérstaklega við skólastjóra Kennaraskóla Íslands, og var ákveðið, að ekki mætti halla á réttindi þeirra manna með kennarapróf, sem eftir nokkra reynslu í kennarastörfum mundu halda áfram námi í erlendum kennaraskólum. Slíkir kennarar hefðu að lögum jafnun rétt til kennslu og menn með próf frá B. A: deild háskólans. Þá var og talið rétt, að menn með próf frá B. A.-deildinni hefðu sömu réttindi til kennslu við framhaldsskóla og þeir, sem hafa háskólapróf frá erlendum kennaraháskólum. Á frv. eru gerðar efnisbreyt. eftir till. n. í fyrsta lagi hvað snertir meistara og kandidata í íslenzkum fræðum, þá eru felld niður forréttindi þessara manna til kennslu í Íslandssögu. Kennararéttindi þessara manna eru því aðeins viðurkennd, að sérfræðikennsla þeirra fylli út meira en nemur hálfu því starfi, sem nýr kennari er ráðinn til. Forréttindi meistara og kandidata koma ekki til greina, þegar kennslan fer fram í sambandi við barnaskólana. Með þessum breyt., sem gerðar voru á 1. gr., er siglt milli skers og báru, þannig að báðir megi við una, en hvorugur er þó fyllilega ánægður. Hvað snertir efnisbreyt. á 2. gr., þá eru 13. A.-prófsmönnum tryggð forréttindi til kennslu í sínum sérgreinum með sömu kvöðum og sömu skyldum og eru í 1. gr. Orðalagið „með hliðstæðum hætti“ bendir til, að þetta sé að öllu leyti bundið sömu skilyrðum og eru í 1. gr. H g legg áherzlu á það, að þetta er skilningur n. - Þá er tekið skýrt fram í 2. gr., að I3. A.-prófsmenn hafi rýrari réttindi, standi að baki þeim, sem ákvæði 1. gr. ná til, en hafi jafnan rétt við þá, sem háskólapróf hafa með kennsluréttindum í þeim greinum, sem B. A. prófið lýtur að. Og enn fremur hafa þeir jafnan rétt við þá kennaraprófsmenn, sem hafa lokið fullnaðarprófi frá erlendum kennaraháskólum. Þá er það till. n., og að verulegu leyti byggð á viðtölum við sérfræðinga, sem n. kvaddi á sinn fund, að við frv. bætist tvær gr., hin fyrri, sem yrði 3. gr., er nánar tekur fram, að sé um kennarastöðu í tveimur eða fleiri kennslugreinum að ræða, þá skuli sá hljóta starfið, sem hefur forgangsréttindi samkv. 1. og 2. gr. þessara laga að meiri hluta kennslustunda í þessum greinum. Þá þótti rétt að gefa veitingavaldinu bendingu um það, hvernig ætti að ráða, og í síðustu brtt. n., 3.b, leggur n. til, að ný gr., sem verði 4. gr., bætist við, svo hljóðandi: „Lög þessi skerða þó á engan hátt kennsluréttindi þeirra manna, sem hafa hlotið kennararéttindi, þegar lögin taka gildi.“ Háskóli Íslands lagði til, að orðalag þessarar gr. væri nokkuð á annan hátt, nefnilega þannig, að lög þessi skertu á engan hátt rétt kennara til þeirrar stöðu, sem þeir gegna, er lögin öðlast gildi. Þetta taldi n. ekki rétt að hafa svona og taldi, að það væri sama sem að smeygja átthagafjötrum á þá menn, sem þarna væri um að ræða, og að ef þeir væru taldir færir til þess að kenna viðkomandi námsgreinar þar, sem þeir væru, áfram, þá væru þeir til þess jafnfærir að kenna sams konar námsgreinar á öðrum stöðum. Ég held, að ég hafi þá gert grein fyrir efnisbreyt. frv. eftir brtt. n. N. hefur kostað kapps um það að halla á hvorugan aðilann eða hvorugan stéttarhópinn og reynt að tryggja í löggjöf sem réttlátust kennararéttindi manna, hvort sem þeir hafa lokið B.A. prófi frá Háskóla Íslands eða erlendum háskólum eða kennaraprófi frá kennaraskólanum. En um réttindi þessara manna allra þarf að ákveða í löggjöf. Það má vel vera, að ekki hafi tekizt að fullnægja öllu réttlæti með brtt. n., en n. lagði í það verulega vinnu að gera sitt í þessu efni.



Herra forseti. Ég vil gjarnan spyrja hv. frsm., hvaða skilning n. leggur í þessi orð hér í 2. gr.: „með hliðstæðum hætti“, þar sem um er að ræða, að þeir, sem lokið hafi B. A.-prófi við heimspekideild háskólans, skuli með hliðstæðum hætti njóta forgangsréttar til kennslu o.s.frv.

Með sömu skilyrðum og í 1. gr. frv. getur.

En þessi grein hér er stíluð við 1. gr. í l. nr. 36 frá 1911, og þar eru þessar hliðstæður ekki fyrir hendi. Þetta vil ég benda á. Ég hafði skilið það svo, að hér væri átt við 1. gr. frv., og það mun vera rétt skilið hjá mér, að þessu muni vera ætlað að eiga við orðin í 1. gr. frv.: „skulu að öðru jöfnu hafa forgangsrétt til kennslu,“ o.s.frv. En þegar athugað er, að þessi brtt. í nál. er stíluð við lög nr. 36 frá 1911, þá er það orðalag ekki þar í lögunum. Með orðunum ,.að öðru jöfnu“ í 1. gr. frv. skil ég, að það sé t.d. ekki talið í þessu tilliti að jöfnu, ef annar maðurinn, sem um er að ræða, er reglumaður, en hinn óreglumaður. Ég get fellt mig við, að sú gr. verði samþ., en ekki að það standi í sambandi við 2. gr. það orðalag, sem hér er, vegna þess sem ég áður sagði. Ég vænti, að hv. n. taki þetta til athugunar fyrir 3. umr., og mun þá ekki bera fram neinar brtt. við þá umr.



Herra forseti. Ég held, að þetta sé byggt á misskilningi hjá hv. þm. Barð. Brtt. u. er um það, að gr. í l. nr. 84 frá 1936 orðist svo, og 2. gr., eins og gert er ráð fyrir henni í brtt. n. í nál., víkur þannig til þessarar gr. svo orðaðrar, og það er að miklu fleira leyti en til orðanna „að öðru jöfnu“, sem orðasambandið „með hliðstæðum hætti“ í seinni gr. brtt. bendir til. Orðasambandið „með hliðstæðum hætti“ bendir til allra skilyrða, sem fram eru tekin í 1. gr., eins og n. vill orða hana með brtt. sinni. Það þýðir, að B. A.-prófsmenn frá heimspekideild háskólans skuli hljóta forgangsréttindi með sama hætti og meistarar og kandidatar, sem fyrri gr. ræðir um, þ.e.a.s. þeir hafi forgangsrétt við alla framhaldsskóla, sem kostaðir eru eða styrktir af ríkisfé eða sveitarfé, ef kennslan á unglingastiginu fer ekki fram í sambandi við barnaskóla, og þó því aðeins, að kennsla í þessum greinum nemi a.m.k. hálfu kennarastarfi eða sérstakur kennari sé ráðinn til starfsins, og þessir menn hafi réttindi framhaldsskólastigsins. Þarna er því vísað til allra skilyrðanna, sem í 1. gr. eru sett. Ég held, að þetta komi ekki í bága við eldri lög, en þetta skal verða borið saman fyrir 3. umr.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er flutt af landbn. og er að nokkru leyti flutt að beiðni nýstofnaðs sambands hrossaræktarfélaga Suðurlands, sem stendur í sambandi við Búnaðarsamband Suðurlands. Í l. um búfjárrækt er kafli, sem hljóðar um hrossarækt, 3. kafli í þeim 1. frá 1948. Þar er gert ráð fyrir, að hrossaræktarfélög séu að mestu innan hreppa, en í þeim er ekki gert ráð fyrir, að til sé samband, sem nái yfir stór svæði. Nú hefur verið stofnað samband á sambandssvæði Búnaðarsambands Suðurlands, árið 1949. Eins og kunnugt er, er þetta svæði nokkuð stórt, og í þessu sambandi eru flest eða öll áður starfandi hrossaræktarfélög. - Þetta frv. fer í þá átt, að í l. sé tekin heimild til að stofna slík sambönd sem hér um ræðir og í öðru lagi styrkja þau til stóðhestahalds. Ég skal fara nokkrum orðum um þetta samband á Suðurlandi. Það var stofnað árið 1949 og keypti þá 9 stóðhesta til notkunar í öllum hreppum á þessu svæði. Þátttakendur í sambandinu lögðu fram, fé, sem nam 40 þús. kr., til að kaupa þessa hesta. Það hafði s.l. ár 9 hesta og 2 á leigu. Þegar búið var að kaupa þessa 9 hesta, var það fé þrotið, sem lagt var fram sem stofnfé sambandsins. Nú sér sambandið fram á, að það muni verða erfitt að halda við þessum hestastofni, og fór fram á það við landbn., að hún flytti frv. líkt og flutt var á síðasta þingi, en náði þá ekki fram að ganga. Það frv. gekk í líka átt, en var þó nokkuð öðruvísi. Ég fer ekki í einstök atriði í sambandi við þetta, það vinnst tími til þess við 2. umr. málsins. Það er tilgangurinn með þessu að slá saman hinum ýmsu hrossaræktarfélögum. Það hefur viljað vera svo, að hestarnir eru misjafnir. Þegar sami hesturinn hefur verið lengi í sama félaginu, hefur komið fram skyldleiki og ýmsir annmarkar. Nú er hugmyndin sú að hafa sama hestinu aldrei lengi á sama stað. Styrkurinn, sem farið er fram á, er miðaður við það, að hann nægi til þess, að hver hestur sé endurnýjaður á 10 ára fresti, og er upphæðin miðuð við það. - Ég held, að ég þurfi ekki að hafa þetta meira við þessa umr., en óska eftir því, að frv. fái góðar undirtektir í hv. d., því að það er nokkuð mikils virði, að það nái samþykki á þessu þingi.

Forseti (BSt): Þetta frv. er flutt af n., og tekur sú n. að sjálfsögðu við því til athugunar, þar sem engin till. hefur komið fram um að vísa því til annarrar n.



Herra forseti. Þetta mál hefur ekki áður legið fyrir hv. Alþ. Hins vegar minnist ég skrifa Skúla Þorsteinssonar á Eskifirði um þetta mál eða hliðstæða hugmynd. Og eins og fram kemur í bréfi fræðslumálastjórnarinnar, sem prentað er sem fskj. með nál., þá hafa þegar einstöku skólar tekið upp þennan hátt. Landbn. hefur haldið fund um þetta mál og sent frv. til umsagnar, eins og nál. ber með sér. N. telur, að með þessu frv., ef að lögum yrði, væri stigið verulegt spor í þá átt að örva þessa starfsemi. N. lítur svo á, að með frv. sé mjög hófsamlega í sakirnar farið. Hér er aðeins um heimild að ræða. Það er sem sagt gert ráð fyrir, að málið fái að þróast áfram eins og hingað til án beinna tilskipana, en þróunin aðeins studd á þann hátt, sem hér um ræðir og hv. þdm. er að sjálfsögðu kunnur. N. leggur hér til nokkrar breyt., og vil ég aðeins gera grein fyrir þeim. Lagt er til, að 1. gr. orðist um. En meginbreyt., sem gerð er frá þeirri upphaflegu gr., er sú, að nánar er kveðið á um það, hverjir skuli kalla til starfa. N. leggur til, að þetta sé orðað á þessa leið: „Heimilt er skógræktarstjóra í samráði við hlutaðeigandi skólanefnd og skólastjóra að kveðja“ o.s.frv., í stað þess, að í frv. er aðeins sagt: „Heimilt er að kveðja hvern þann nemanda“ o.s.frv. N. taldi, að þetta væri gleggra þannig. - Þá er í lok gr. undirstrikað nokkru greinilegar en í upphaflega frv., að verkefni skógræktardagsins skuli velja að jafnaði innan skólahverfisins eða nálægt skólastað. Þó er þessu ekki slegið föstu. Frá því getur þurft að gera undantekningar, þótt það skuli vera meginreglan. N. vill slá því föstu, að skógræktardagurinn skuli haldinn að vorinu, en hafa hitt laust, hvort hann fer fram áður en skóli hættir störfum, því að vel getur hagað svo til, að því verði ekki við komið, þó að það sé að sjálfsögðu æskilegast. Þá er smáorðalagsbreyt., sem n. leggur til, að gerð verði á 3. gr., þannig að nánar er kveðið á um það, hverjir kalli menn til starfa. - Og í sambandi við 4. gr. er að síðustu smábrtt. um það, að reglugerð hér að lútandi skuli skógræktarstjóri semja í samráði við fræðslumálastjóra, og er því skotið inn í eftir ábendingu hans, eins og til þess að undirstrika aðild fræðslumálastjórnarinnar að þessu máli. Landbn. væntir þess, sem sagt, að þetta mál nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég vil aðeins hreyfa því, að ef þetta frv. yrði lögfest, óttast ég, að framkvæmd þess gæti torveldað að einhverju leyti dvöl barna í sveit að sumrinu og vorinu. Það er gefinn hlutur, að þegar farið verður að halda þennan skógræktardag, þá er víða á landinu ekki hægt að halda hann fyrr en um mánaðamótin maí og júní, og getur þetta jafnvel dregizt fram í júní, en fyrir þann tíma er barnaskólunum lokið og mörg börn fá leyfi til þess að fara til sumardvalar í sveit, áður en skólarnir hætta. Ég óttast, að þetta gæti orðið torveldað með því að hafa hér í l. skyldu til þess að taka þátt í þessum skógræktardegi. Hins vegar var ég fyllilega með því, og landbn. öll, að setja eitthvað inn í frv. um þetta, eftir að fræðslumálastjóri var búinn að lýsa því yfir, að hann teldi, að þessi börn mundu alltaf fá undanþágu og að það mundi á engan hátt verða torvelduð þeirra sveitardvöl, þrátt fyrir það að skógræktardagur yrði ákveðinn svona, enda mundi þá líka vera hægt að láta þau taka þennan skógræktardag í þeirri sveit, sem þau færu í til sumardvalar. Þetta vildi ég láta koma fram, af því að á þessu byggðist m.a. fylgi mitt við frv. Enn fremur byggðist fylgi mitt við frv. á því, að skógræktarstjóri lýsti yfir því, að eins og nú stæði væri langt frá því, að hann væri við því búinn að taka við þessum skógræktardögum og framkvæma þá um allt land, og það mundi þess vegna taka nokkurn tíma, þar til aðstaða skapaðist til þess, og að hann mundi ekki láta þetta koma til framkvæmda nema smám saman, - og þetta þótti mér líka vænt um, - því að ekki yrði farið að senda börn og unglinga landshornanna á milli til þess að taka þátt í þessum skógræktardegi. - Þetta vildi ég taka fram, því að ég treysti á það, að það, sem þessir menn hafa sagt um þetta efni, standi í framkvæmdinni.



Herra forseti. Ég þakka hv. n. fyrir afgreiðslu málsins, og ég skal taka fram, að ég get sætt mig vel við allar brtt., sem n. hefur gert við frv., og hygg, að þær séu flestar eða allar til bóta. Viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. N-M. (PZ) sagði hér áðan um framkvæmd skógræktardagsins, að því er tekur til þeirra barna, sem fara úr kaupstöðum í sveit að sumrinu, þá er það von mín og raunar vissa, að það væri þá mjög stirðlega á málum haldið, ef ekki fengist annað tveggja undanþága frá þátttöku í skógræktardeginum eða að viðkomandi húsbændun heimiluðu börnunum að ganga til þessarar þjónustu þar, sem það væri unnt, á þeim tíma, er þau væru í sumardvöl sinni. Ég vil svo vona, að málið komist í gegnum þingið og verði gert að lögum og að gagn megi af því hljótast í framkvæmd.



Herra forseti. Á næstsíðasta búnaðarþingi, eða árið 1949, var um það rætt, að breyta þyrfti girðingal. Þá vorum við Þorsteinn Þorsteinsson sýslumaður fengnir til að gera athuganir á þessu máli milli þinga. Þetta gerðum við og lögðum brtt. okkar fyrir búnaðarþing í febrúar–marz. Búnaðarþing gerði nokkrar breytingar á þeim, þar sem þeim líkaði ekki alls kostar það, sem við höfðum gert. Var það meðfram vegna þess, að okkur vannst ekki tími til að ganga frá því eins og við vildum. Það var því ákveðið að setja mþn., sem átti að fjalla um þetta mál, ábúðarlögin o.fl. Í hana voru svo settir þeir Jón frá Reynistað, Ásgeir Bjarnason og Gunnar Þórðarson frá Grænumýrartungu. - Okkur í landbn. þótti rétt að láta málið koma fyrir eins og það var frá búnaðarþinginu, en það voru a.m.k. þrjú atriði, sem ég var ekki sammála um, og ef til vill fleiri, sem ég vildi þá gera breyt. á. - Vildi ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki mál þetta ekki á dagskrá aftur, fyrr en n. er tilbúin með brtt. sínar og lætur hann vita.



Herra forseti. Mér hefði þótt stórum betra, ef hæstv. kirkjumrh. hefði verið hér viðstaddur, ef hann er ekki eitthvað forfallaður.

Hann er í rúminu.

Þá er að taka því. Í raun og veru má mæla eitthvað um málið, þó að hæstv. ráðh. sé ekki viðstaddur, en ég tel varhugavert að ganga frá því þannig, að hans sé ekki við getið, þar sem líka n. hafði ekki tækifæri til þess að hafa samráð við hann á sínum fundum, þegar hún ræddi um þetta frv. Það kom fram í n. um þetta mál í mörgum greinum, að sumir vildu fara í vestur, þegar aðrir vildu fara í austur. Þó var samkomulag að miklu leyti með meiri hl. n. um ýmis atriði og brtt. við frv. Þetta var þó þannig, að réttast þótti, að hver nefndarmaður kæmi fram með sínar brtt., sem hann kynni að flytja. En þar með er ekki sagt, þó að einn nm. flytji brtt., þá fylgi hann ekki öðrum brtt., og ég vil strax taka það fram um sjálfan mig, að þó að ég flytji brtt. nokkrar, þá býst ég við, að ég fylgi ýmsum brtt. öðrum, sem hér hafa fram komið í málinu. - Ég skal fara frekar fljótt yfir sögu um þessi atriði. Brtt., sem fyrst kom fram, er frá hv. þm. Vestm. Ég geri ráð fyrir, að menn muni þar ekki snúast gegn því, sem n. telur, að muni vera ósk þeirra, sem í prestakallinu búa, sem þar er um að ræða. Og að þeir kjósa sérstaklega að bindast Kjalarnessprófastsdæmi, sem þeir óska, hygg ég, að sé af þeim sökum, að þeir hafi greiðari samgöngur við Kjalarnesið frá Vestmannaeyjum heldur en við Rangárþing, þó að styttra sé frá Vestmannaeyjum til síðar talda staðarins beina leið. En það eru daglegar ferðir, svo að segja, með flugvélum milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur, og skip ganga þar mjög ört á milli. Ég mun þá gera grein fyrir þeim brtt., sem ég hef flutt hér á þskj. 309. Fyrstu tvær brtt. eru fólgnar í því - eða eiginlega þrjár þær fyrstu -, að þar er aðeins um sóknaskipti að ræða. Í frv. var lagt til, að Kálfatjarnarsókn væri lögð undir Stað í Grindavík. Eftir því sem fram hefur komið, má vist heita, að hver einasti maður í þeirri sókn hafi risið upp gegn þeirri skikkun og óskað eftir því, að þeir þyrftu ekki að sækja suður fyrir Vogastapa og fjöll til Grindavíkur, heldur hefðu þeir Hafnarfjarðarprestinn, þar sem samgöngur eru kannske að jafnaði með klukkutíma fresti yfir daginn milli Vatnsleysustrandar og Hafnarfjarðar. Þá kemur Kirkjuvogssókn, sem er þjónað af sama presti og Grindavík. Hún hefur einnig risið upp með ósk um það, að hún fái að vera áfram í fylgd með Grindavík eins og verið hefur. Ég held satt að segja, að það þurfi ekki að ræða mjög mikið um þessi atriði, mér virðist vera svo sjálfsagt, að þetta ætti að samþ., þar sem líka Útskálasókn og Hvalsnesssókn virðast vera allfjölmennar, þar sem Sandgerði er að risa upp hvað fólksfjölda snertir. Þá skal ég geta þess, að ég hef eftir tilmælum ýmissa úr prestastétt lofað að taka aftur till. mína um fækkun presta í Reykjavíkurprófastsdæmi til 3. umr. Ég tel rétt, að það mál verði athugað betur og séð, hver andi er í þinginu um málið yfirleitt, og mun ég því taka hana aftur til 3. umr. Ég get tekið það fram strax, að í sambandi við það mun ég sömuleiðis taka aftur til 3. umr. 2. brtt., við 3. gr., um hækkun íbúatölu í kaupstöðum utan Reykjavíkur. Ég tel, að þetta sé bundið hvað við annað og því rétt, að þær till. fylgist að. Þá kem ég að brtt. mínum undir stafliðunum e, f, g, h, i, og get ég tekið þær allar saman, því að það hangir að nokkru leyti hvað á öðru. Ég hef álitið, að það væri réttast með prestaköllin, að þau héldu sér, eftir því sem hægt væri, innan sýslutakmarka og lögsagnarumdæma. Það er að mörgu leyti þægilegt, að héraðsfundaumdæmi séu í samræmi við sýslufundaumdæmi, og annað það, að prestur, sem stundum er að athuga veraldleg efni, getur gengið eins og nokkurs konar sendimaður eða erindreki milli kirkjusókna, jafnvel í veraldlegum málum, á sama hátt og hinum andlegu. Það hefur verið gert viða áður, ekki sízt af höfuðklerkum okkar. Þess vegna tel ég réttast, að innan takmarka Snæfellsnessýslu að norðanverðu, þar sem mér virðist hægt að koma því við, þar verði ekki klippt sundur Breiðabólstaðarprestakall, heldur verði nú, þegar vegur er að verða ágætur á þann stað úr Stykkishólmi, það prestakall látið fylgja Stykkishólmsprestakalli. En aftur á móti tel ég einnig rétt, að ein sóknarkirkja þar verði flutt til, eins og samþ. var í fyrra, og lögð undir Selbergsprestakall. Þar er ekki nema ein kirkja, sem sá prestur hefur gegnt, en nú er ekki mjög langt á milli þessara kirkjustaða og vegargerð er þar mjög líklegt að verði fljótlega hafin, svo að það verður mjög sæmileg annexíuleið frá Setbergi til Bjarnarhafnar. Annars yrði það eðlilegt, að Setbergsprestur, ef hann hefði ekki nema eina kirkju, kæmi þá í þann flokk, sem heitir kennsluklerkar, en ég álit enn heppilegra, að hann tæki að sér þessa einu sókn. Ég vil taka það fram, að þá verða það, ef þessi annexia er tekin frá Stykkishólmi og Breiðabólstaðarprestakall lagt við Stykkishólm, 4 kirkjur, sem sá prestur á að þjóna, en það er náttúrlega miklu lengra inn á Skógarströnd, þar sem hann mundi þjóna, heldur en til Bjarnarhafnar. Það er rannverulega eðlilegt og ætti að vera þannig, að söfnuðurinn hefði tækifæri til þess að segja sitt álit um það, hvernig skiptingin ætti að vera, en það hefur verið af mjög skornum skammti, að við höfum fengið það frá söfnuðunum. En því miður er það dálítið sitt á hvað, sem prestarnir segja og hvað söfnuðirnir segja. Ég skal taka það fram, að presturinn í Stykkishólmi leggur til, að Bjarnarhafnarsókn komi undir Setbergsprestakall En þegar þannig er komið, að Breiðabólstaðarsókn lendir ekki undir Suðurdalaþingum, - en ég kann betur við gömlu þinganöfnin, - þá virðist mér rétt og sjálfsagt að halda þeirri skipun, sem hefur verið um þrjú tugi ára, að þessar 4 kirkjur, Snóksdalur, Kvennabrekka, Stóra-Vatnshorn og Hjarðarholt, fylgist að eins og áður sem eitt prestakall. Það er ákaflega vel sett þannig, og að sumu leyti eiga þessir hreppar líka sín áhugamál á ýmsan hátt sameiginlega. Þegar þar er komið, þá eru í Hvammsprestakalli eftir frv. ekki nema tvær kirkjusóknir, en það hefur verið þannig, að í því prestakalli hafa verið 3 kirkjur, sem eru í Hvamms-, Staðarfells- og Dagverðarnesssóknum. Ég sé í skjölum n., að presturinn í Hvammi telur erfiðleika á því að þjóna Saurbæjarprestssetri vegna þess, að ef farið er út fyrir Klofning, ef ófært er á Svínadal, þá sé yfir svo margar ár að fara, - hann segir að þær séu 17, - en hann segir ekki, að þetta séu allt stórár. En hitt er satt, að flestar stærri árnar eru á milli Saurbæjar og Dagverðarness, svo að á leiðinni þangað úr Saurbæ, ef Dagverðarnes verður lagt undir það prestakall, er yfir meiri torfærur að fara en ef það er undir Hvammi, eins og verið hefur, því að þá er ekki yfir nema smáár að fara, sem sennilega verða brúaðar á næsta ári, og hverfur þá það torleiði, sem þar er. En aftur á móti hef ég í till. mínum lagt til, að sýsluskipting ætti sér þarna stað og Saurbæjarprestakall (Staðarhólsþing) verði þá Saurbær (Kirkjuhvolssókn) og Skarðssókn. Annars hefur það verið svo, að núna um meira en þrjá áratugi hefur enginn prestur þjónað því prestakalli sérstaklega, nema einn klerkur um þriggja ára bil. Þess vegna má búast við því, að fyrst um sinn verði presturinn í Hvammi að þjóna því prestakalli, og þess vegna er enn síður ástæða til þess að bæta við nýrri kirkjusókn. Það eru þá 5 kirkjur, sem hann mundi þjóna, þrjár undir Hvammsprestakalli og tvær undir Saurbæjarprestakalli. Þetta eru þau mál, sem ég vil sérstaklega leggja til núna um breytingar á prestaköllum og sóknarskipun. Ég skal taka það fram, að þar sem ég í fyrra fylgdi fækkun á ýmsum prestaköllum og hv. 1. þm. N-M. hefur borið fram till. um flest af því og margar fleiri, þá geri ég ráð fyrir því, að ég sjái mér ekki annað fært en að fylgja hans till. að ýmsu leyti. Ég get lýst því yfir, að ég treysti mér ekki annað en að fylgja honum í brtt., sem hann gerir á Barðaströnd og Flatey á Breiðafirði, af því að ég tel, að einn prestur geti ákaflega vel, með þeirri vegargerð, sem nú er að komast í framkvæmd, þjónað þeim þremur sóknum, Haga-, Brjánslækjar- og Múlasóknum, og þá hægðist um leið fyrir prestinn í Flatey; hann verður nú að sæta vindi og sjávarföllum, en yrði þá laus við það. En það er mjög upplagt fyrir hann að hafa hærri laun og sitja sem kennari líka úti í Flatey. Svo ætla ég að geta þess, áður en ég lýk máli mínu, að 3. brtt. minni tel ég eiginlega sjálfsagt að fylgja. Ég hef alltaf talið þá grein lítt nauðsynlega, að fara að taka upp tvo nokkurs konar farandpresta, sem eiga að sitja hér í Reykjavík, og verður ekki til annars en að einhverjir prestar flýta sér úr strjálbyggðum sóknum til þess að sækja um þá stöðu og segja lausu sínu prestakalli og fara hingað til Reykjavíkur. Ég hef ekki orðið var við annað en að prestar gætu fengið sér leyfi, ef þeir hafa þurft að leita sér lækninga, og nágrannaprestar hafa venjulega hlaupið undir bagga, meira að segja hefur það verið svo í nágrenni mínu, þar sem prestur þurfti að hverfa frá vegna veikinda, að nágrannaprestur hans tók að sér að þjóna því prestakalli, jafnvel þótt hann hefði tvö prestaköll fyrir. Þetta sýnir þann félagsanda, sem ríkir milli prestanna, að þeir eru reiðubúnir til að hjálpa hver öðrum, hvort sem það er vegna sjúkleika eða ef þeir þurfa að hverfa frá embætti sínu af öðrum ástæðum. Annað er, að hér í Reykjavík er nokkuð af uppgjafaprestum, sem jafnvel bíða eftir og vilja gjarnan komast um tíma út á land og þjóna. Ég veit, að það er ekki hægt, t.d. í Vestmannaeyjum og Grímsey, að segja, að nágrannaprestar þar geti þjónað þeim prestaköllum, en ég held, að það mundi leggjast eitthvað til í því efni. Ég sé ekki að svo komnu, að það sé neitt til að hjálpa við að halda uppi prestunum í strjálbýlinu að slá upp þessum tveimur embættum hér, því að ég tel vist, að það verði heldur til þess að gera meiri hreyfingu á hjörðina þar en áður hefur verið, frekar en hitt. Ég held það megi bíða og sjá, hvernig horfir um það, og einmitt er það þannig, að þessir prestar eru reiðubúnir, bæði utan Reykjavíkur og í Reykjavík, að hjálpa til og hlaupa undir bagga með prestunum, einkum hér í Reykjavík, að vinna ýmis prestsverk, messa fyrir þá o.s.frv., þannig að það er fjarri því, að öll prestsstörf hér í Reykjavík séu unnin af hinum skipuðu prestum. Ég læt þetta nægja í bráð. Ég vildi fara frekar meðalveginn í þessu máli og ekki hleypa neinum æsingi eða gusti inn í það. En þó er sumt í þessu frv., sem vafalaust er að mörgu leyti gott og vel athugandi, en þó eru þarna agnúar, sem ekki er hægt annað en fara fram á að lagfæra eða sverfa af.



Herra forseti. Ég vil fyrst, áður en ég vík að mínum brtt., láta í ljós gleði mína yfir tveimur hlutum. Annars vegar yfir því, að umr. um þetta frv. hafa orðið til þess, að a.m.k. einn prestur, sem vanur er að vera á sínu prestssetri sem selstöðu yfir hásumarið, ætlar að vera þar í vetur. Í öðru lagi af því, að fjöldi af prestum, sem vanalega sleppa niður öllum húsvitjunum, eru nú að húsvitja. Einu sagði við mig í gær, að hann væri búinn að vera hálfan mánuð að húsvitja. Þetta bendir til þess, að þó að frv. verði ekki að l., þá veki það eitthvað svolítið sofandi menn, sem undanfarið hafa vanrækt sín störf meira og minna. Þá skal ég snúa mér að mínum brtt. Þær eru margar að tölunni til, en fáar, þegar þær eru krufnar til mergjar, því að það leiðir oft hvað af öðru, þannig að sama brtt., sem er sú sama og ein í eðli sínu, verður að gerast við fleiri liði frv. af því, hvernig það er upp byggt. Þessar brtt., sem ég flyt, eru ekki nema brot af þeim brtt., sem ég vildi flytja. En það var svo, að n. klofnaði ekki og ég sætti mig við það að skrifa undir með fyrirvara. Hinir nm. létu af mörgum brtt., sem þeir vildu koma með, og ég lét líka af því, sem ég vildi koma með, en tilkynnti, að þessar brtt., sem ég hér flyt, mundi ég yfirleitt flytja, svoleiðis að þeim er öllum vitanlegt, að þessar brtt. koma fram, nema tvær þeirra, sem ég skal nefna, þegar ég kem að þeim, sem þeir vissu ekki um, en ég hef flutt og eru utan við minn fyrirvara. Fyrsta brtt. mín er sú, að við Hof í Vopnafirði verði bætt Möðrudalssókn, en henni er nú ætlað að liggja undir prestssetrið Hofteig. Þetta byggist í fyrsta lagi á því, að ég legg til, að Hofteigur sé lagður niður sem prestssetur. Þar hefur ekki prestssetur staðið í 20 ár, og það mundi aldrei kosta innan við hálfa milljón að byggja Hofteig upp og gera hann þannig úr garði, að prestur mundi sætta sig við að koma þangað. Það var í sumar, eftir að bréf kom frá einum manni úr prestakallanefnd, sem lagði fast að sókninni að taka afstöðu til þess, hvort þarna ætti að koma prestssetur aftur, að þá var haldinn fundur, og 42 á þeim fundi voru með því að fá prestssetrið aftur, en 20–30 á móti því, svo að skoðunin var þarna ekki einróma. Ég segi þetta til þess að segja hlutina eins og þeir eru, svo að menn geti áttað sig á því máli með og móti. Nú vil ég leggja Möðrudalssókn undir Hof, af því að með breyttum samgöngum er það heppilegra. Að vísu er heldur lengra niður að Hofi en að Hofteigi, en það er styttra niður að Hofi en niður að Kirkjubæ, þar sem ég legg til að prestssetur verði. Enn fremur er Möðrudalur búinn að færa alla sína verzlun til Vopnafjarðar, þegar fært er, og þegar ekki er fært, þá er alveg lokað öllum samgöngum milli Jökuldals og Möðrudals, og enginn maður á leið þar um þá, þó að Vopnafjarðarleiðin sé farin, meðan menn verzla þar. Þess vegna er nú orðin greiðari leið yfirleitt allt árið milli Vopnafjarðar og Möðrudals heldur en milli Möðrudals og Héraðs. Þetta er orsökin til þess, að ég tek Möðrudal og legg hann undir Vopnafjörð. Þar við bætist, að Vopnafjarðarprestur hefur ekki nema tvær kirkjur, en Hofteigspresturinn hefur 3–4 kirkjur. Hofteigsprestakall legg ég niður. Ég er búinn að segja, hvernig sóknin skiptist um það. Þar stendur ekki steinn yfir steini; þar verður að byggja allt frá rótum, og það kostar a.m.k. hálfa milljón eða meira, ef dæma má eftir byggingunni á Torfastöðum. Hins vegar legg ég til, að presturinn sitji áfram, eins og hann hefur setið gegnum aldaraðir, á Kirkjubæ, og sá prestur, sem ætlazt er til eftir frv. að sitji á Hofteigi, legg ég til að sitji á Kirkjubæ, og þegar ég geri það, þá er það fyrst og fremst til að verða við óskum hvers einasta manns í Kirkjubæjarsókn og Sleðbrjótssókn. Þegar ég hins vegar í n. klauf hana ekki á þessu, þá er það af því, að þar var aðstaðan sú, að Kirkjubær er ekki kominn í vegarsamband vestur á við. Nú er frv. í þinginu, og ég veit ekki annað en að n., sem hefur með vegal. að gera, taki upp í það að lengja þennan veg og taka hann í þjóðvegatölu. Hér er ekki um að ræða nema 3 km, og þá er Kirkjubær kominn í vegarsamband, og þá er hann bezt settur til að vera prestssetur áfram eins og hann hefur verið frá alda öðli. Þar er líka sæmileg bygging, þótt það sé ekki eins og nýuppbyggt, og þarf í bili engu til að kosta, þó að ég geri ráð fyrir því, að eftir 10–20 ár, sérstaklega ef ekki er haldið við, mundi koma að því, að þyrfti að byggja þar upp kirkjuna. Í sumar var gert við það stóra timburhús, sem þar er. Það er þess vegna bæði til að verða við óskum þeirra manna, sem þarna eiga hlut að máli, og til að spara ríkissjóði uppbyggingu á Hofteigi og af því að ég tel Kirkjubæ betur settan, þegar vegurinn er kominn þangað, að ég legg til, að Kirkjubær verði þarna prestssetur. Að vísu má viðurkenna, að Eiríksstaðir verða lengra frá, en aftur á móti verður Sleðbrjótur nær, svoleiðis að það étur dálítið hvað annað upp. En náttúrlega er auðgert að þjóna þessu öllu frá Kirkjubæ, eins og dæmin sýna, þegar búið er að gera það í 20 ár. En til þess að láta ekki prestinn á Kirkjubæ fá of mikið, legg ég til, að Hjaltastaðarsókn leggist undir Desjarmýri. Um það má deila. Ég viðurkenni, að eins og enn hagar til, þá er erfitt fyrir Desjarmýrarprest að þjóna Hjaltastað. Það mun vanta eina fjárveitingu í veginn enn þá, þangað til hann er kominn yfir, en þegar hann er kominn niður yfir, þá vantar aðeins 3–4 km, til þess að hann sé kominn yfir. 5. brtt. er sú, að í stað „Þingmúlasóknir“ komi: Þingmúla- og Eiðasóknir. - Vallanespresturinn hefur bara tvær kirkjur. Frá Vallanesi að Eiðum eru 24 km og góður vegur, og það er sýnilega upplagt mál að láta hann þjóna þremur kirkjum. Og þar að auki falla þá sóknartakmörkin saman við sýslutakmörkin, eins og hv. 11. landsk. þm. var að leggja svo mikið upp úr, þegar hann talaði um takmörkin á milli Breiðabólstaðar og Kvennabrekku. Eiðar hafa alltaf heyrt undir Kirkjubæ. Og presturinn þar hefur alltaf þurft að fara yfir ána, þegar hann hefur þurft að þjóna. Ég legg því til, að þessi sókn falli undir Vallanes, og Vallanespresturinn fái því þrjár kirkjur. Desjarmýrarpresturinn kæmi þá til með að hafa fjórar kirkjur. Tvær af þeim eru með sárafáa sóknarmeðlimi, Húsavíkursóknin með þremur heimilum eða 19 mönnum og Njarðvikursóknin með tveimur heimilum eða 11 mönnum, þannig að það er rétt á takmörkum, að hægt sé að kalla það sóknir. Þannig fengi Desjarmýrarpresturinn fjórar kirkjur, Vallanespresturinn þrjár kirkjur, Kirkjubæjarpresturinn fengi fjórar og Hofspresturinn þrjár kirkjur. Og þá er ekkert, sem aðskilur prestaköllin innbyrðis og engir erfiðleikar aðrir en þeir, að vegur er ekki kominn yfir milli Borgarfjarðar og Héraðs. En við þetta er líka það að athuga, að breyt. kemst ekki til framkvæmda fyrr en fram færu ný prestaskipti, og maður veit ekki til, að þau standi til, þannig að það er ekki útlit fyrir, að vegurinn verði kominn, áður en þessi breyt. yrði gerð. Þá er 6. brtt. mín sú, að liðurinn Mjóifjörður falli niður. Þarna er um að ræða eina litla sókn, sem í eru 28 heimili eða 161 maður. N. gerir till. um, að komi þarna kennsluprestur. Presturinn, sem þarna var seinast, átti sjálfur jörðina, sem hann bjó á, og hún er í eigu hans. Ríkið á þarna enga jörð, ekkert hús og engan stað til að vísa prestinum á. Hins vegar er ágæt sjóleið frá Norðfirði með reglulegum bátsferðum, sem alveg er haldið uppi af ríkinu. Ég tel þess vegna, að það sé auðgert mál að láta Norðfjarðarprestinn, sem hefur aðeins eina kirkju, þjóna Brekkusókninni líka. Ég legg það til. 7. brtt. er í því fólgin. að 10. liðurinn orðist þannig: Norðfjarðar- og Brekkusóknir. - Þá fengi presturinn í Norðfirði tvær kirkjur að þjóna. Annarri kæmist hann að vísu ekki til að þjóna nema fara á sjó, en afar tíðar ferðir eru þar á milli, og einnig er fóðurbætir fluttur þarna á milli. Ég vildi því spara ríkissjóði að byggja þarna fyrir prest, er mundi kosta um 1/2 millj. kr., og láta Norðfjarðarprestinn fá eitthvað meira að gera en hann nú gerir, og skal ég í þessu sambandi benda á, að Norðfjarðarprestar hafa stundum verið skólastjórar - ég veit ekki, hvernig það er nú - og stundum verið líka kennarar þar. Það væri þess vegna hægt, sérstaklega þegar maður lítur á stefnu hv. þm. Barð., að ætla þeim að vera alveg við sitt starf og bæta þannig við sig prestsstarfi í stað þess að taka annað starf fyrir aðalstarf, svo sem kennslu. Þá er 8. brtt. sú, að Brunnhólssókn, sem er sókn á Mýrum í Austur-Skaftafellssýslu og hefur heyrt undir Kálfafellsstað, verði þjónað með Stafafellssókninni. Það er þannig nú og eftir l., að prestur á að vera á Sandfelli í Öræfum. Þar hefur enginn prestur verið nú um langt skeið, á Kálfafellsstað hefur ekki heldur verið prestur um langt skeið. En það hefur verið prestur í Bjarnanesi, sem hefur haft Bjarnanes- og Stafafellssóknir. Ég legg því til, að Brunnhólssólm verði færð undir Bjarnanesprestinn. Það er bara tilfærsla. Ég skal viðurkenna, að það má deila um það, hvort þægilegra er að þjóna prestakallinu frá Bjarnanesi eða Kálfafellsstað. Ekki orkar það tvímælis, að á veturna, þegar vötnin eru á ís, þá er miklu hægara að þjóna frá Bjarnanesi. En á sumrin, þegar vötnin eru ekki á ís, þá má deila um það, hvort hægara sé. Ef hann fer ríðandi frá Kálfafellsstað, þá er betra að fara frá Kálfafellsstað ríðandi en frá Bjarnanesi, nema hann fari beint yfir fljótið, sem er á miðjar síður og stundum efst á síður á hesfum. En ef hann ætlar að nota bíl eða traktor, þá er eins gott að þjóna frá Kálfafellsstað. Það má því deila um það og ekki hægt að segja með rökum, hvort auðveldara sé að þjóna frá Bjarnanesi eða Kálfafellsstað. Ég legg til, að Hof í Öræfum falli niður sem prestssetur og því verði þjónað frá Kálfafellsstað. Þá þykir mér rétt að létta af þeim presti og láta Bjarnanesprestinn fá þrjár kirkjur, en Kálfafellsstaðarprestinn fá Hof. Það er þannig ástatt bæði á Kálfafellsstað og Hofi, að ómögulegt er að byggja upp frá grunni á báðum þessum bæjum. Á Hofi er ekki til neitt land, sem hægt er að byggja á, og engin aðstaða til að koma þar niður presti. En ríkið á Kálfafellsstað, og þar þarf ekki annað en að byggja upp. Þess vegna er það, að ég vil enn spara ríkissjóði um 1/2 millj. kr. með því að byggja ekki upp á Hofi, heldur leggja prestakallið undir prestinn á Kálfafellsstað. Þá er 11. brtt. mín um það, að í staðinn fyrir Prestsbakka komi Kirkjubæjarklaustur. Þar er ekki um annað að ræða en það, að síðan núvorandi prestur í prestakallinu var kosinn, hefur hann óskað ettir því að geta heldur verið á Kirkjubæjarklaustri. Þar var byggt yfir hann gott hús og honum útveguð aðstaða til að hafa eina kú og nokkrar kindur. Ég held, að þær hafi verið 50, en ég er þó ekki viss um, hvort þær voru 40 eða 50. Og landið, sem hann fékk, gaf af sér 200 hesta á ræktuðum bletti. Þessi aðstaða var honum veitt á Kirkjubæjarklaustri. Nú er þarna prestur, sem hefur mikinn áhuga fyrir búskap. Hann langar til að búa og getur haft margt fé. Og þess vegna fer hann fram á, að honum verði ætlað að sitja á Prestsbakka og þar byggt upp fyrir hann, sem mundi kosta um 1/2 millj. kr. Ég hef sagt honum; að ég væri á móti þessu, en ég skyldi vinna allt, sem ég gæti, til þess að hann gæti haft bú á Prestsbakka, þótt hann sæti á Kirkjubæjarklaustri, þar sem hann getur haft 500–600 fjár. Það er 5–7 mín. keyrsla á bíl á milli staðanna, og hann á bíl og getur því vel búið á Prestsbakka, þótt hann sitji á Kirkjubæjarklaustri. Og satt að segja heyrðist mér á honum, að hann sætti sig vel við þá hluti. Með þessu fengi hann aðstöðu til að slarfa við sitt fjárbú, sem hann vill. En það kostar hann, að hann verður ekki alveg heima við, þegar hann væri að slá túnið þar. Hann yrði að fara á milli á bíl, en það er stutt leið. Og ef hann færi beint yfir ána, þá væri það ekki nema lítil húsaleið. Og ég hef talað um það við landnámsstjóra, og hann álítur, að ekkert sé því til fyrirstöðu að láta hann hafa Prestsbakka, svo að hann geti haft stórt sauðfjárbú, eins og hann langar til að hafa. Þá kemur 12., 13., 14. og 15. liðurinn, sem allir heyra saman. Ég legg til, að Kirkjuhvoll, sem er prestssetur í Þykkvabæ, leggist niður. Eftir l. á þessi prestur að sitja að Kálfholti. En þar hefur hann ekki setið um langt árabil. Þess vegna var n. sammála um að leyfa honum að sitja áfram að Kirkjuhvoli, og það leggur meiri hl. n. til. Hann mun hafa byggt timburhús, sem hann býr í. Og ríkissjóður hefur nú keypt það af honum, svo að ríkissjóður á það nú. Þessi prestur hefur engin jarðarafnot í Þykkvabæ, en hann er á þeim stað í sókninni, þar sem þéttbýlið er mest, og vel settur að því leyti, enda hefur hann líka samhliða prestskapnum verið kennari þar við barnaskóla um langt skeið, þannig að hann er að því leyti betur settur í Kirkjuhvoli. Ég legg til, að þetta prestssetur verði lagt niður. Þá hef ég lagt til, að Stórólfshvoll leggist undir Breiðabólstað. Hv. þm. vita, að þar er stutt á milli. Það eru þá þrjár kirkjur, sem Breiðabólstaðarpresturinn fengi, og það er auðvelt. En það er ekki eins auðvelt að fækka um neinn annan af prestunum, t.d. í Odda. Mér þykir miklu skemmra að fara að Odda frá Árbæ heldur en frá Þykkvabæ að Árbæ. En þá er eftir Kálfholt. Ég skal viðurkenna, að það er dálítið erfitt að koma fyrir góðri þjónustu í Kálfholti, sem byggist á því, að presturinn, sem á eðlilegan hátt á að þjóna Kálfholti, hefur langt að sækja. Þarna er nokkuð langa leið um að ræða, eða 34 km. En það er eftir vegi að fara, sem mjólkin er flutt hvern einasta dag allt árið, þannig að óskaplegt er það nú ekki að bæta einni sókn við. En það er þó það, sem er erfiðast af því, sem ég enn þá hef átt við. Þá er 17. brtt., um að Þingvallaprestakall leggist niður, af henni leiðir svo 16. brtt., að Úlfljótsvatnssókn leggist undir Mosfell, og er það enn ein prestsfækkun. Af því leiðir það, að Úlfljótsvatnssókn er lögð undir Mosfell í Grímsnesi, sem hefur verið þjónað þaðan nú um langt skeið, og Þingvallasókn leggist svo undir Mosfell í Mosfellssveit, sem hefur líka verið þjónað þaðan um langt skeið. Þessum tveim sóknum, sem báðar eiga að hafa sama prestinn eftir frv., er skipt, önnur lögð undir Mosfell í Grímsnesi, en hin lögð undir Mosfell í Mosfellssveit. Að þessu hníga 16., 17. og 18. brtt. Nú er það svo, að þó að Viðeyjarsóknin sé orðin lítil og varla nokkur, þá hef ég samt fulla ástæðu til að taka Brautarholtssókn og færa hana undir Reynivelli. Það er 19. brtt. Reynivellir eru nú með tveimur sóknum og tiltölulega fáu fólki, sérstaklega áberandi fátt fólk þegar maður athugar, hve það er nálægt Reykjavík. Í Þingvallasókn er nú 75 manns, og í Úlfljótsvatnssókn eru 62 menn. Það er ekki mikið yfir 100 manns í þessu prestakalli, sem n. leggur til að sett sé á Þingvelli, en ég legg til að skiptist á milli Mosfellanna í Grímsnesi og í Mosfellssveit. Þá er 20. brtt., um það, að í staðinn fyrir, að Skálmarnesmúlasókn heyri undir Flatey á Breiðafirði, þá sé hún lögð undir Brjánslæk. Jafnframt Legg ég til, að settur sé kennsluprestur í Flatey. Þetta byggist á því, að það er afar erfitt að þjóna Skálmarnesmúlasókn frá Flatey. Þar eru mjög fáar messur á hverju ári, venjulega innan við 10 og oft færri. Hins vegar er mér sagt, og tek ég það sem sannleika, að nú sé verið að ryðja veg yfir Þingmannaheiði. Og ég veit ekki annað en að í till., sem nú eru hér í Alþingi og munu koma fram prentaðar bráðum frá hv. samgmn., sem hefur haft vegal. til meðferðar, sé lagt til, að vegurinn niður í gegnum Barðaströndina verði tekinn í þjóðvegatölu, sem er líka sjálfsagt að gera. Og mér er sagt, að þar séu till. um það að gera veg frá Vattarnesi og út með firðinum og kannske alla leið út að Skálmarnesmúla. Þegar þessar vegabætur koma til framkvæmda, og þegar búið er að gera þessa vegi, þá er ég ekki í nokkrum vafa um það, að hver einasti athugull maður getur séð, hve það er miklu hægara að þjóna Skálmarnesmúlasókn frá Brjánslæk heldur en þjóna þessari sókn frá Flatey. Hins vegar er það rétt, að þessi vegagerð er ekki komin til framkvæmda, þó að hún fari inn á vegal. nú. En þá er þess að gæta, að í Flatey situr ungur prestur, sem er kostaður til að þjóna Múlasókn líka, og hefur hann hana á meðan hann lifir. Hins vegar getur maður búizt við, þó að einhver eldri hrökkvi upp af, að maður þurfi held ég ekki að gera ráð fyrir því, að þessi prestur geri það svo bráðlega. Og við verðum að reikna með því, að þessi prestur sitji í Flatey lengi eftir að vegurinn verður kominn um Barðaströndina og að Skálmarnesmúla einnig, þannig að þessi breyting kemur ekki til framkvæmda fyrr en eftir nokkur ár. Þess vegna er ég ákveðinn í að leggja þetta til, vegna þess að þegar það verður hvort sem er að hafa prest á Brjánslæk, þá getur hann þjónað Skálmarnesmúlasókn líka. Og ég tala nú ekki um, þegar þessi breyting verður komin til framkvæmda, sem ég vona að verði áður en langt um líður. 22. og 23. brtt. tek ég aftur til 3. umr. Þá kem ég að 24., 25. og 26. brtt., sem binda hver aðra. Það er ætlazt til þess af hv. n., að prestur komi og setjist einhvers staðar að, þar sem hún kallar Ögur. Þó er ekkert prestssetur þar til. Við töluðum um Mjóafjörð án þess að vita, hvar ætti að hola presti þar niður. Að vísu er til þar uppbyggt prestssetur á Hvitanesi.

Ég bið þm. að afsaka, en á hann mikið eftir af ræðu sinni?

Ég á eftir 10 mínútur af ræðunni.

Þá mun ég óska, að hv. þm. fresti ræðu sinni. - Fundi er frestað til kl. 9 í kvöld.

- Fundarhlé. Herra forseti. Ég ætla að lýsa því yfir, að ég taki 22. og 23. brtt. minar aftur til 3. umr. Að svo stöddu tek ég þær ekki alveg aftur, en þó má vel vera, að ég geri það síðar. Það horfir alveg sérstaklega við um þetta prestakall, og er þarna að mínu áliti ekki nein sérstök þörf á presti á Hrafnseyri. Það eru 92 manneskjur í sókninni og messað hefur verið undanfarin 7 ár á báðum kirkjustöðunum. Það er því ekki bein ástæða til að hafa þar prest. Hins vegar heitir staðurinn Hrafnseyri, og hefur verið skipuð n. á Alþingi til þess að reisa þennan stað við. N. hefur yfir að ráða nokkuð á annað hundrað þús. kr. í því skyni að byggja staðinn upp, en staðurinn er nú fremur illa farinn, þó að hann sé ekki svipað því eins illa farinn og t.d. Hofteigur, Hof og Vatnsfjörður, þar sem allt þarf að reisa frá grunni, til þess að hægt sé að bjóða presti upp á það, og ekki hægt að hugsa sér, að prestur komi þangað fyrr en búið er að byggja þar upp. En nú eru uppi hugmyndir um að sameina byggingu prestssetursins og þessa viðreisn Hrafnseyrar, og er búið að taka um það ákvörðun. Ég vil ekki standa í vegi fyrir því, að samvinna geti tekizt um þetta. Ég hafði hugsað mér að láta till. mína ganga til atkvæða, en kannske yrði hún nú samþ., og þess vegna tek ég hana aftur til 3. umr. Mun ég nota þann tíma til þess að kynna mér, hvernig stendur á um till., hve miklu fé n. hefur yfir að ráða og hvernig hún hefur hugsað sér samband milli starfs sins og viðreisnar prestssetursins. 24., 25. og 26. brtt. mínar hanga allar saman, og er þar gengið út frá því að leggja niður það, sem í frv. er kallað Ögurþing, en prestssetrið hefur verið á undanförnum árum í Hvítanesi, sem var á sínum tíma keypt af ríkinu og ætlað fyrir prestssetur. Nesoddinn milli Hesteyrar og Skutulsfjarðar er einangraður og kemst ekki á næstu áratugum í vegasamband. Þess vegna sá n. sér ekki fært að kenna prestssetrið við Hvitanes, því þó að þar sé uppbyggt prestssetur og til þess ætlazt í lögum, að prestur sitji þar, þá mun hann ekki gera það. Þess vegna kallar hún það Ögurþing, sem annars er brot á þeirri reglu, sem hún hefur fylgt. Það er nýlega kominn prestur í þetta prestakall, og situr hann í Súðavík. Vill hann sitja þar og láta byggja yfir sig þar. Þetta er áhugasamur, ungur prestur, sem vinnur þarna mikið starf fyrir unglingana í Súðavík. Er það meira en hægt er að segja um marga aðra presta. Vill hann vera áfram í Súðavík og láta byggja yfir sig þar. Þá verður að byggja þar frá grunni eða kaupa handa honum hús. Getur þá farið eins með prestssetrið eins og fór með læknissetrið. Læknishúsið, sem var byggt fyrir opinbert fé, stendur nú autt í Ögri, en læknirinn er í Súðavík. Hugsanlegt væri að láta prestinn sitja í þessu læknishúsi, sem er á öðrum kirkjustaðnum. Ég legg til, að þetta prestakall verði lagt niður og Eyri í Seyðisfirði verði þjónað frá Ísafirði. Að vísu er ekki enn þá kominn bilvegur þangað, en ég veit ekki annað en nú sé till. um að leggja þjóðveg alla leið að Eyri í Seyðisfirði. Ef sú till. verður samþ., þá kemst Eyri í Seyðisfirði áreiðanlega í samband við Ísafjörð, áður en sá prestur, sem nú situr þar, fellur frá, ef allt fer eins og almennt má gera ráð fyrir lífi mannanna. Ögur ætlast ég til að leggist undir Vatnsfjörð. Það er sízt lengra fyrir prestinn að fara sjóleiðis frá Vatnsfirði, þar sem prestur situr nú, og að Ögri heldur en að Unaðsdal.  Þá geri ég engar breytingar við till. n., fyrr en komið er í Skagafjörð. Þar vildi ég gera ýmsar breytingar, en fell frá því að gera nema eina. Hún er viðkomandi 27., 28. og 29. brtt. minni. Nú hefur presturinn á Vatnsleysu, sem ætlazt er til að flytji í Hóla, Hóla-, Viðvíkur-, Hofstaða- og Rípursóknir. N. leggur til, að Rípursókn sé lögð undir Sauðárkrók. Það er rétt, að það er miklu hægara og léttara að þjóna henni frá Sauðárkróki en frá Hólum. Presturinn er illa settur á Hólum. Hofsósspresturinn hefur hins vegar Hofsóss-, Hofs- og Fellssóknir. Ég tel, að það sé óþarflega lítið fyrir hann, og legg til, að Hofs- og Hofsósssóknum verði bætt við Hóla. Það er 18 kílómetra ferð að fara frá Hólum í Hofsós og skemmra en frá Hólum í Hofstaði. Fellskirkja legg ég til að verði lögð við Barð, sem hefur ekki nema tvær sóknir og fengi þá þriðju kirkjuna. Með því að þarna er oft snjóþungt, þá hefur verið erfitt fyrir Barðsprestinn að hafa meira en þessar tvær kirkjur. En eins og nú er háttað vegasamböndum þarna, þá er mjög auðvelt, þótt snjóasamt sé, að presturinn þjóni litla Felli. Það er ekki lengra fyrir hann að fara en að fara að Knappsstöðum. Einu sinni var kirkja í Stórholti, sem búið er að leggja niður, og hefur hann því tvær kirkjur nú. Eftir minni till. hefur hann þrjár kirkjur til að þjóna, sem er tiltölulega auðvelt veik fyrir hann, jafnvel þótt þarna sé snjóþungt og hann geti þurft að fara um prestakallið á skíðum, sérstaklega innan síns gamla prestakalls. Frá Barði að Felli er snjóléttara, því að það er miklu snjóléttara fyrir innan Barð. 30. og 31. brtt. mínar eru um að breyta aftur þeim till., sem n. gerði um að kljúfa Vallaprestakall í tvö prestaköll. Eins og ég sagði við 1. umr., þá þjónaði þarna gamall prestur allt þangað til hann lét af embætti fyrir aldurs sakir, en þessi prestur Stefán Kristinsson, þjónaði þarna með prýði. Ég tel, að ungir prestar eigi að geta fetað í fótspor hins aldurhnigna fyrirrennara sins og þjónað öllum kirkjunum. Ég viðurkenni hins vegar, að þetta er það prestakall, sem hefur hvað flestar kirkjur, og vafalaust má segja, að það sé rétt að skipta prestakallinu. En við athugun sjáum við, að þetta er ekki eins erfitt og það virðist. T.d. eru Valla- og Tjarnarkirkjurnar með svo stuttu millibili, að það eru ekki nema svona 2 km milli þeirra. ef farið er beint. Sömuleiðis er tilvalið að messa í Stærra-Árskógi, um leið og komið er frá því að messa í Hrísey. Þannig er þetta ekki eins erfitt og kirkjufjöldinn segir til um. En ef Alþingi vill skipta þessu prestakalli í tvö prestaköll, þá á presturinn að sjálfsögðu ekki að sitja úti í Hrísey. Ríkissjóður á margar jarðir og þar á meðal kirkjustaðinn Stærri-Árskóg. Jörðin er laus, þar sem bóndinn dó í vetur. Væri þá helzt, að presturinn sæti á kirkjustaðnum Stærra-Árskógi. Ef hann hefur ekki setu þar, vegna þess að honum þyki sú jörð óhagkvæm einhverra hluta vegna, þá eru nógar aðrar jarðir til. En viðkomandi Stærra-Árskógi er þess að gæta, að þar er búið að byggja heimavistarskóla alveg við túnfótinn, 100–150 m eru frá íbúðarhúsinu niður að skólanum. Þessa ættu þeir að minnast, sem leggja mikla áherzlu á, að prestar séu nærri skólum og hafi áhrif á skólana. Þar að auki þarf ekki að byggja þar allt upp frá grunni, en það þarf, ef hann situr í Hrísey. Þetta vildi ég benda á. Ef brtt. mín verður felld hér í d., má vel vera, að ég komi með till. við 3. umr. um það, að prestssetrið skuli vera í Stærra-Árskógi, en ekki í Hrísey. Þá er það 2. brtt., við 2. gr., sem er um ráð, sem ætlazt er til að verði myndað hér í Reykjavík og kallað er safnaðaráð. Það verður dálítið sérstætt að því leyti til, að sóknir og sóknaráð eiga yfirleitt að mynda eina heild utan um prestakall, og þá verður eftir frv. Reykjavík skipt í prestaköll, þar sem fleiri prestaköll mynda svo saman sókn utan um eina kirkju, en hér þurfa prestarnir að nota sameiginlega þær kirkjur, sem til eru. Sóknarnefndarformenn og prestar prófastsdæmisins koma sér saman um það, á hvern hátt Reykjavík skiptist í prestaköll, sem verða svo að minnsta kosti alltaf tvö eða þrjú utan nm hverja kirkju, t.d. tvö utan um dómkirkjuna. Það hafa komið til mín margir leikmenn héðan úr Reykjavík, og það formenn sóknarnefnda, sem hafa kvartað yfir því, að í þessari gr. er ætlazt til þess, að safnaðarnefndarformenn og prestar ráði því, hvernig prestaköllin verði í Reykjavík, og vilja fá henni breytt á ýmsa lund. Af öllum þeim breytingum, sem þeir hafa farið fram á við mig, er aðeins ein, sem ég hef tekið til greina. Hún er sú að láta líka safnaðarfulltrúa vera í þessari nefnd. Ef ekki væru nema formenn safnaðarnefnda í þessari nefnd, mundu þeir ráða öllum störfum hennar, en öðru máli gegndi, ef þar væru líka safnaðarfulltrúar. Þetta er það, sem þeir leikmenn, sem hafa talað við mig, eru óánægðir með. Þess vegna legg ég til, að á eftir orðunum „formönnum safnaðarnefnda“ bætist: og safnaðarfulltrúum. Nú eru formenn sóknarnefndar stundum líka safnaðarfulltrúar, og er þá ekki nema einn maður, sem kemur úr þeirri sókn. En líka er algengt, að annar sé safnaðarfulltrúi heldur en formaður safnaðarnefndar, og koma þá tveir frá þeirri sókn. Það var með þetta og ekki annað, sem ég gat komið á móti þeim mönnum, sem hafa talað við mig um þetta. Þeir hafa komið margir til mín og rætt um þetta og bera kvíðboga fyrir þessum málum. Þeir segja sem svo: „Eins og þetta er nú, komast prestarnir vel yfir þetta. Það er ekki bein þörf á að fjölga þess vegna. Það er líka þess að gæta, að sumir söfnuðir hér hafa lagt sig fram um að koma upp hjá sér kirkju. Nú getur allt í einu komið fyrir, að söfnuður klofni, og við það missir hann þær tekjur, sem hann hefur til þess að standa undir þessum lánum vegna kirkjubygginga.“ Þeir segja: „Þið verðið að lofa okkur að halda þessum söfnuðum, sem nú eru, til þess að geta risið undir þeim lánum, sem búið er að taka.“ Þetta segja þeir t.d. í Laugarneshverfinu. Ég hef bent þessum mönnum á, að hér væru sett ákvæði um það, hvernig með þetta skyldi fara, - þeir skuli fá gjöld frá þessum mönnum í nokkur ár. En togstreita út af þessu mundi standa í vegi fyrir því, að farið væri að óskum landsmanna um skiptingu safnaðanna. Það er þess vegna gott, að þessi gr. er komin inn í l., þó að þurft hafi að ákveða með l. breytingar á sóknaskipuninni hér og þar á landinn. Ýmislegt fleira hefur verið talað við mig, og skal ég ekki fara út í það, en vegna þessara manna flyt ég þessa litlu brtt. Ég veit, að það gerir n. fjölmennari, og það er oft verra að ná mönnum á fundi, þegar n. eru fjölmennar og áhugi fyrir fundarsetu og fleiru er svo takmarkaður, en mér finnst rétt að koma til móts við þá í þessu og leyfa einnig safnaðarfulltrúum að skipa safnaðaráð. 3. brtt., við 6. gr., er afleiðing af 1. brtt. og er um að fella niður kennsluprestaköll. Verður líklega að taka þá till. aftur til 3. umr., vegna þess að eins og gr. er orðuð, fellur Hrafnseyri úr henni, en ætlazt er til, að þar verði kennsluprestakall. Hef ég tekið út úr gr. Mjóafjörð, Hof í Öræfum og Hrafnseyri, en bætt inn í hana Flatey á Breiðafirði. Ég skal þá endurtaka það, sem ég byrjaði á í ræðu minni, sérstaklega af því að ég sé, að biskupinn yfir Íslandi er hér í áheyrendaherberginu, að ég gleðst yfir því að sjá, hvaða árangur hefur þegar orðið af þeim umr., sem hér hafa farið fram. þar sem margir prestar eru nú farnir að húsvitja, þar af einn, sem hefur ekki gert það í 21 ár.



Herra forseti. Áður en ég tala um brtt. þær, sem ég flyt við þetta frv., á þskj. 311, .ætla ég að fara nokkrum orðum um frv. sjálft og gang þess. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er samið af hinni svokölluðu prestakallanefnd, sem starfaði milli þinga. Í þeirri n. átti sæti meðal annarra hv. 1. þm. N-M., og er hann sá eini af þessum nm., sem á sæti hér á Alþ.

Sigurður Bjarnason á sæti á Alþ. enn.

Ég bið afsökunar á þessu, en í svipinn mundi ég ekki eftir öðrum þm. úr n. en hv. 1. þm. N–M., af því að hann á sæti hér í hv. d. - Ég held, að það hafi verið við 1. umr. eða nú í dag, að ummæli féllu hjá þessum hv. þm. á þann veg, þegar hann minntíst á, að n. hefði ekki klofnað, - þá gaf hann í skyn, að hann hefði ekki klofið n. meðal annars vegna þess, að nokkrir menn í n., sem ekki vildu fækka prestum, hefðu slakað nokkuð til, - þm. mælti á þá leið. Þetta bendir til þess, að þm. hafi í n. fengið nokkrum af kröfum sínum fullnægt í starfi n., sem sagt, að n. hafi gengið inn á hans sjónarmið að nokkru leyti, enda má sjá þess merki á frv., þar sem um prestafækkun er að ræða. En nú hefur þessi hv. þm. borið fram brtt. við þetta frv. í yfir 30 liðum. Þetta bendir ekki til þess, að hann hafi verið með heilum huga, þegar hann tjáði meðnm. sínum, að hann væri ekki klofinn frá n. Það getur ekki verið annað en klofningur frá n., þegar einn nm. ætlar sér að gerbreyta því, sem n. er búin að gera, á þann hátt, sem liggur fyrir á þskj. 311. Og brtt. hans fara nú í þá átt að fækka prestaköllum, - ég hef varla getað talið það saman, en ég hygg, að það sé um 8 eða 9 presta, sem hann vill fækka í viðbót, og fyrir fjölgun í stað þess hef ég ekki séð móta neitt hjá hv. þm. Það, sem ég hef að segja um þetta frv. í heild, er það, að ég er á móti fækkun presta í sveitum; ég vil ekki fækka þeim, nema þá mjög takmarkað og að beztu manna yfirsýn, þeirra manna, sem með þessi mál hafa farið, og ég tel, að það sé skaðlegt fyrir þá staði, þar sem þeim er fækkað. Ég vil fjölga prestum í þéttbýlinu, en það, sem hefur komið fram í frv., er það, að prestum er fjölgað nokkuð í þéttbýlinu, en það er gert á kostnað sveitanna. og eins og ég hafði á orði á nefndarfundi í menntmn. þessarar d., er ég algerlega á móti því. En þetta frv. hljóðar um ýmislegt annað en fækkun presta. þar eru einnig ákvæði um útfærslur á prestaköllum og breytingar á sóknaskipun, og ég álit, þar sem það er líka komið enn þá berar í ljós með undirskriftum presta utan af landi, að Alþ. það, sem nú situr, eigi að samþ. frv. Það er gott. ef fram koma brtt., sem bæta úr þessu, sem ég hef nú minnzt á, og þær ná samþykki. En það er mín skoðun, að þetta frv. hafi ýmislegt annað að geyma, sem sé mikils virði fyrir kirkju og kristindóm í landinu, og þess vegna eigi að samþ. frv. Að því er snertir breytingar á prestakallaskipuninni, ef eitthvað kemur í ljós, t.d. á næsta ári eða næstu árum, sem betur má fara, þá má alltaf breyta því, en höfuðatriðum þessa frv., sem fara í rétta átt, verður ekki komið inn aftur og ekki breytt. Þess vegna álít ég, að það eigi að samþ. frv. Nú, svo að ég minnist á brtt. þær, sem fram hafa komið, ætla ég ekki að fara mörgum orðum um þær, en vil segja það um brtt. á þskj. 309, sem fer í þá átt að fella niður 7. gr. frv., sem fjallar um aðstoðarpresta, að þá gr. vil ég ekki láta fella niður, því að starf þessara manna á að vera það að ferðast út um land, þar sem vantar presta eða prestar eru forfallaðir eða slíkt og þar sem prestsstarfið er ef til vill í daufara lagi og þarfnast lagfæringar, og ættu þessir prestar að geta komið lífi í kirkjustarfið á þeim stöðum, þar sem þeir koma. Um brtt. hv. 1. þm. N–M. vil ég segja það, að þar sem ég er kunnugur staðháttum, eru þær ekki til bóta, og vil ég í því sambandi aðallega minnast á Rangárvallaprófastsdæmi, þar sem hann leggur til, að Kálfholtsprestakall verði lagt niður og sú sókn lögð undir Fellsmúla á Landi. Það er opið fyrir öllum kunnugum, sem þekkja til staðhátta þarna, að þetta er gert út úr hreinustu vandræðum, því að hv. þm. er búinn að leggja þarna eitt prestsembætti niður. Hann leggur svo til, að presturinn, sem nú situr í Þykkvabæ, hætti og það prestakall verði lagt niður og því skipt milli annarra prestakalla í prófastsdæminu. - Nú, svo er það þannig í sambandi við mikinn hluta af þessum brtt. hv. þm., að þar er ég gersamlega ókunnugur staðháttum, og getur verið, að sumar brtt. hans um tilfærslur hafi rétt á sér, en ég verð bara að segja það, að ég hef meiri trú á því, að n. hafi þar komizt að réttri niðurstöðu en hv. þm., því að hún var skipuð mönnum, sem voru kunnugir staðháttum og búnir að leggja mikla vinnu í þetta, og verð ég því að segja, að ég tel meira leggjandi upp úr starfi n. en því, sem hv. þm. leggur til í þessum mörgu brtt. sínum. Ég vil þá víkja að þeim brtt., sem ég flyt á þskj. 311. Ég vil taka fram, að þar er ekki um að ræða neina heildarbreytingu á frv., heldur aðeins í sambandi við Árnesprófastsdæmi, þar sem ég er kunnugastur og þekki þess vegna bezt til. Þar hefur n. farið inn á þá braut, sem ég minntist á í byrjun, að fækka um einn prest í sveitum, en aftur fjölga um einn prest í þéttbýli, m.ö.o. að setja prest að Selfossi, en leggja niður Stóra-Núpsprestakall. Ég flyt vitanlega brtt. við þetta, því að þarna gengur frv. á móti því, sem ég álít vera rétt í þessu máli, þ.e. að fjölga prestum í þéttbýlinu á kostnað sveitaprestanna. Ég hef ekki á móti því að fá prest að Selfossi að öðru jöfnu, en vil ekki, að það sé gert á kostnað sveitaprestanna. Ég flyt þess vegna brtt. um það, að Stóra-Núpsprestakall haldi sér eins og það er og Hrunaprestakall eins og það er og Hraungerði breytist eitt og þar verði ekki nema tvær sóknir. Stóra-Núpsprestakall er svo þekkt, að ég þarf ekki að lýsa því hér mikið, en vil aðeins geta þess, að samkv. þeim upplýsingum, sem fyrir liggja í frv., verða í því eftir minni brtt. 588 manns, þ.e. í Stóra-Núps-, Hrepphóla- og Ólafsvallasóknum. Hrunaprestakall verður með tæplega 300 manns eftir minni brtt., og Hraungerðisprestakall verður þá, þegar Ólafsvallasókn hefur verið tekin frá því, með 428 manns, en Selfoss með rúmlega 1100. Nú vil ég einnig geta þess, að þessar sveitir, sem þarna er um að ræða, Hrepparnir, eru í mikilli framför; það er stóraukinn býlafjöldi á hverju ári, býli rísa upp, ungir bændur reisa þar nýbýli á jörðum feðra sinna, og þarna er t.d. mikil gróðurhúsaframleiðsla að rísa upp, þannig að á því er enginn vafi, eigi sveitirnar á Íslandi nokkra framtíð fyrir sér, að þá eigi eftir að stórfjölga í þessum sveitum í framtíðinni, og sé ég því enga ástæðu til þess að vera að leggja þarna niður eitt stærsta og nafnfrægasta prestakallið í sveit, sem svona er ástatt um. En ef til vill hefur þetta, að leggja Stóra-Núpsprestakall niður, verið eitt af því, sem hv. 1. þm. N–M. fékk í sinn hlut, en hafi svo gefið það eftir í staðinn fyrir það að láta einn prest koma að Selfossi. Ég skal nú láta máli mínu lokið, en vænti þess, að þær brtt., sem fluttar eru við frv. og horfa til bóta, verði samþ. og síðan verði frv. samþykkt.



Herra forseti. Ég lýsti því við 1. umr., að ég væri alveg mótfallinn því frv., sem hér liggur fyrir, og aðalástæðan væri sú, að ég teldi, að með því að fækka svo mjög prestum í sveitum landsins sem gert er í frv., þá væri gerð bein tilraun til þess að flytja fólkið til frá sveitunum í kaupstaði eða þorp, eða þar sem fjölgun er fyrir. Það er ekki einasta, að með þessu frv. yrði tekin þessi tala presta frá þessum héruðum, heldur yrði tekin jafnhá tala kennara, þar sem settir eru kennsluprestar, en áður hafa verið bæði prestar og kennarar. Ég veit ekki, hvort hv. menntmn. hefur athugað þetta atriði, en sýnt er, að hér er höggvið tvisvar sinnum í sama knérunn. Ég tel það meira virði fyrir þjóðina, að hægt sé að halda menntamönnum í dreifbýlinu í samvinnu við fólkið, en það fé, sem við það sparast að fækka embættum, eins og hér er lagt til, og af þeim ástæðum er ég algerlega á móti þessu frv. eins og það liggur fyrir. Ég sé einnig, að sparnaður við frv. er raunverulega enginn, þar sem prestaköllunum er haldið í frv., og þessi röskun mundi hafa það í för með sér, að stórkostlegar kröfur kæmu á hendur ríkissjóði á næstu árum um að byggja upp nýja prestsbústaði á þeim stöðum, þar sem prestum er fjölgað, og á þeim stöðum kosta prestsbústaðir meiri peninga en í sveitum, t. d. í Reykjavík, og það mundi enn skapa það ástand, að gengið væri á rétt sveitanna. Ég man, þegar frv. var hér til umræðu fyrir nokkru síðan þess efnis, hvar fyrst ætti að byggja prestsbústaði, að ég gerði till. um það, að látið yrði ganga fyrir að byggja þá á jörðum ríkisins úti á landi, en sú till. var felld, og þess vegna hefur mestu af því fé, sem veitt hefur verið til byggingar prestsbústaða, verið varið til þess að koma upp slíkum bústöðum hér í Reykjavík og í þéttbýlinu. Ég tel, að þetta sé að fara í öfuga átt og sé, mjög vanhugsað af þeim mönnum, sem að þessu máli standa, og liggur annað á bak við en til er ætlazt, enda ber frv. það með sér, og þær till., sem koma frá 1. þm. N-M., bera það beinlínis með sér, að það liggur sýnilega annað á bak við málið en uppi er látið. Það er nú þjóðkunnugt, að því meiri fávizka sem ríkir í héruðunum, því meiri völdum nær Framsfl., eftir því sem upplýsingastarfsemin er minni, og það er þetta, sem er höfuðástæðan fyrir því, að kirkjumálaráðh., 1. þm. N-M. og form. mþn. fara svona með þessi mál. En hitt er líka sýnilegt, að hér eru ákveðnir menn að reyna að ná tökum á tekjum ríkissjóðs, sem þeir gætu farið með eftir sinni vild, sbr. þau mörgu prestsseturshús, sem hér eru lögð niður og heimilað að selja úr eigu ríkisins. Það er þess vegna annað en umhyggja fyrir kirkjumálum landsins, sem liggur hér á bak við. Ég skal svo snúa mér að hinu, þ. e. meðferð málsins í hv. menntmn. Raunar hafði menntmn. gert það fyrir ráðh. að flytja frv., en það var þegar vitað, að n. var ekki sammála um málið, og þess vegna var því vísað aftur til hennar og sýnilegt, að þegar málið kemur úr n. nú, er hún jafnklofin og þegar hún flutti málið, en samt þorir enginn nm. að skrifa nál. í þessu stóra máli, og gögnin, sem n. hafa borizt, eru ekki einu sinni látin opinberlega fram fyrir þm., svo að þeir geti séð þau og gagnrýnt, heldur er þeim bara stungið undir stól, en heyrzt hefur á form. n., að ýmis gögn hafi komið til hennar í sambandi við þetta mál, en þau mega þm. ekki sjá, og er ég hræddur um, að slíkt geti ekki talizt sæmilegt. Hv. n. ætlast þó víst ekki til, að tölurnar verði falsaðar, eins og einn nm. falsaði tölur í fjvn.?

Það er ósatt.

Ég geri að minnsta kosti ráð fyrir, að eðlilegast væri, að gögnin væru prentuð hér, svo að hver þm. gæti haft þau fyrir framan sig, í stað þess að láta þau liggja og koma ekki fram. Það er sannarlega ekki til sóma fyrir form. að afgr. málið þannig, að skrifa ekki um það nál., né heldur fyrir neinn nm. að skila því þannig, að n. er jafnmargklofin og það eru margir menn í henni, en ekki einn stafur til upplýsinga í málinu. Er það af því, að þeir þori ekki að láta lesa í útvarpinu afstöðu sína til málsins, því að sé skrifað nál., er það sent út til þjóðarinnar? Það skyldi þó ekki vera, að þeir þyrðu ekki að láta þjóðina vita um afstöðu sína til þessa máls? Ég skal þá fara nokkrum orðum um frv. sjálft, því að eins og hæstv. forseti minntist á við 1. umr., var ekki ætlazt til, að farið yrði í hverja grein við 1. umr., en nú vildi ég minnast á hinar einstöku greinar. Það er tekin hér inn í frv. undir rómv. III, þ. e. Austur-Skaftafellsprófastsdæmi, heimild handa kirkjustjórninni til að selja Sandfell og flytja prestssetrið á hentugri stað. Nú er ekki sett inn í frv., hvar sá staður á að vera, og n. hefur ekki getað ákveðið sig um það. Hins vegar er til heildarlöggjöf um sölu kirkjujarða. Mér er nær að halda, að hér sé verið að reyna að búa svo um hnútana, að hægt verði að selja kirkjujarðirnar, sem eru eign ríkisins. Það má vera, að það sé hugsað með svipuðum hætti og salan á Kaldaðarnesinu á sínum tíma, sem fræg er að endemum. Þá er lagt til í frv., í 1. gr. VI, að Þingvalla-og Úlfljótsvatnssóknir verði sameinaðar með prestssetri að Þingvöllum. Ef málið gengur áfram í gegnum þessa umr., mun ég bera fram brtt. við þennan lið. Ég álít, að á Þingvöllum eigi að vera sérstakt heiðursprestakall, þar sem kristni var lögleidd á Íslandi. Af þeim sökum er viðeigandi, að þeim stað sé sýnd meiri virðing í þessum efnum en öðrum á Íslandi, og mun ég bera fram brtt. við 8. umr. varðandi þetta. Í 1. gr. VIII er gert ráð fyrir, að í Reykjavíkurprófastsdæmi skuli jafnan vera svo margir prestar, að sem næst 5000 manns komi á hvern. Með þessu fyrirkomulagi er farið inn á allsendis nýjar brautir í þessu máli. Með því móti er sóknunum skipt í 5 þúsund manna sóknir, án þess að Alþingi hafi þar nokkurn hlut um að segja eða samþykki þá skiptingu. Nú hefur hv. 11. landsk. borið fram brtt. við þetta, og mun ég athuga þetta frekar, er ég ræði síðar meir um þetta atriði. Í lið XVI er gert ráð fyrir, - en á þeim slóðum ætti hæstv. kirkjumrh. að vera kunnugastur, - að Staður í Steingrímsfirði heyri undir prestinn í Hólmavík, ásamt Drangsness-, Kaldrananess- og Kollafjarðarnesssóknum. Þetta er alveg fráleitt og hlýtur að vera ofviða. Þess utan er Árnessókn með prest í Árnesi. Ég held, að það sé erfitt að finna þessu nokkur rök nú. Er það kannske meginorsökin fyrir þessu brölti, að ætlunin sé að selja ábúandanum í Kollafjarðarnesi jörðina? Þetta sér hver maður, að það er ekki hægt fyrir einn prest að þjóna svo stóru umdæmi. Og hversu kunnugur sem hv. 1. þm. N-M. segist vera þessum málum, þá met ég meira þær upplýsingar, sem koma frá þeim mönnum, sem starfað hafa á þessum slóðum árum saman. Hér er í 2. gr. frv. fjallað um það, hvernig að eigi að fara í Reykjavík á fundum safnaðaráðs, sem koma á í stað sóknarnefnda. Ég skil ekki, af hverju þessarar breytingar er þörf, hvers vegna sóknarnefndirnar starfi ekki áfram sem verið hefur eins og á öðrum stöðum. Safnaðaráðið á þó að fjalla um sömu mál, en á einnig að gera till. um breyt. á sóknum prófastsdæmisins, m. ö. o., það á hér að aka til sóknunum án afskipta Alþingis. Í 3. gr. segir, að í kaupstöðum utan Reykjavíkur skuli prestar vera það margir, að sem næst 4000 manns komi á hvern prest. Ég held, að ekki beri að samþ. ákvæði um það. Í Hafnarfirði eru nú um 4 þús. íbúar, og eftir því ættu þeir að hafa einn prest. Þessu eiga menn að geta ráðið sjálfir, og því er ég á móti. Í 5. gr. eru ákvæði um það, að sveitarfélögum kaupstaða og kauptúna sé skylt að leggja til ókeypis lóðir undir kirkjur og prestsseturshús. sem reist verða samkv. l. þessum. Þetta ákvæði er í gildandi l., en sá galli er nú á, t. d. hvað varðar hinn nýja prest hér í Reykjavík, að hann hefur ekki getað fengið úthlutað lóð, sem væri í hans eigin sókn. Eðlilegra væri nú, að prestsseturshúsið væri í þeirri sömu sókn og hann þjónar, en ekki suður í Kópavogi eða suður á Seltjarnarnesi. Í 6. gr. frv. er talað um prestaköll, þar sem prestarnir skulu jafnframt og þeir þjóna brauði sínu gegna kennarastörfum. Ég er þessu sammála, og tel ég rétt að sameina prestsstarfið og kennslustarfið að nokkru leyti. Slíkt fyrirkomulag gefur prestunum meira starfssvið. Um aldir hafa prestar haft mikil afskipti af kennslu á Íslandi. Hafa þeir lagt mikinn skerf til menntunar landsmanna, og tel ég eðlilegt, að slíkt haldi áfram á þeim stöðum, þar sem það hentar. Í 7. gr. er gert ráð fyrir, að biskup ráði tvo aðstoðarpresta, sem gegni þjónustu í forföllum sóknarpresta. Ég er andvígur þessu, og ef spara á með þessu frv. og fækka prestum, þá tel ég þetta ekki vera neitt til sparnaðar. Ef verja á fé til þess að kosta tvo aukapresta, þá vil ég heldur setja þá niður á ákveðnum stöðum. Ef brauð losna, þá er eðlilegast að setja þangað unga presta, en engin ástæða til þess að hafa umferðarpresta. Það á ekki að taka prestana frá fólkinu og senda þá um landið. Ég veit, að kirkjustjórninni hefur reynzt erfitt að útvega prest á suma staði, en það er aðeins fyrir það, hversu illa hefur verið að prestunum búið í sveitahéruðunum. Þeir hafa orðið að sætta sig við léleg laun og lélegt húsnæði, og hefur þetta verið notað sem aðalástæða fyrir því, að fækka skuli prestum í dreifbýlinu. Í 8. gr. er sagt, að andvirði prestssetra þeirra, sem lögð verða niður samkvæmt lögum þessum, skuli verja til húsbygginga og annarra endurbóta á prestssetrum í viðkomandi prestaköllum. Hér er ekkert getið um það, hvort selja eigi jarðirnar hæstbjóðanda. Fasteignamat á þessum stöðum er varla nema 5–10 þús. kr., og er hætt við því, að þetta verði ekki háar upphæðir. Samkvæmt 13. gr. frv. er gert ráð fyrir, að þessi lög gildi frá 1. jan. 1952 og falli þá úr gildi lög nr. 37 14. marz 1951, sem taka áttu gildi á sama tíma og þessi lög. Ég bendi aðeins á þetta fyrir n. til athugunar á milli umr. Ég vil vekja athygli á því í sambandi við þetta mál, að í grg. þeirri, sem fylgir frv., segir: „Árangur og niðurstöður þessarar endurskoðunar er frv. það, sem hér fylgir. Öllum nefndarmönnum er það þó fullkomlega ljóst, að hér hefur verið hafður fullmikill hraði á, og hefði vitanlega verið ákjósanlegt og enda nauðsynlegt að geta haft fyllra samband við alla þá söfnuði, sem breytingarnar ná til, - og geta betur kynnzt skoðunum þeirra og aðstæðum öllum í þessum efnum.“ Hér er viðurkennt í grg., að flanað hafi verið um of að þessu máli. Ég er að því leyti sammála því, sem kemur fram í grg., að taka þyrfti þetta mál til athugunar að nýju með mikilli gaumgæfni, en það vill menntmn. ekki taka til greina. - Enn fremur segir í grg.: „Í dreifbýlinu hafa hins vegar allmörg prestaköll verið prestslaus árum saman. Stafar það einkum af tvennu, að prestssetrin á viðkomandi stöðum hafa verið mjög illa hýst og allmikil ekla á prestum hefur verið undanfarin ár.“ Eins og ég sagði áðan, er meginástæðan fyrir því, að prestunum fækkar, sú, að ekki er búið að þeim sem skyldi. Hins vegar hefur nú fjölgað mjög í guðfræðideild háskólans, þannig að hið síðara er fyrir hendi, að prestlærðir menn verði nógu margir. Nefndin vill komast hjá að gera hér raunverulegar lagfæringar, en flytja prestssetrin og byggja upp á öðrum stöðum, þar sem það kemur að minna gagni og minni er þörfin. - Enn fremur segir í grg.: „Og við guðfræðinám eru nú miklu fleiri stúdentar en nokkru sinni áður, eða hátt á fjórða tug alls.“ Þetta virðist ekki heldur liggja til grundvallar meðferð málsins hjá nefndinni. Ef það er eitthvað annað en ég hef minnzt á, þá getur það ekki verið annað en það, að n. telji, að það sé nauðsynlegt að auka sálgæzluna í þéttbýlinu frekar en í dreifbýlinu. Ég á erfitt með að trúa því, að þetta sé skoðun manna í nefndinni. Þetta er svo mikið ranglæti, að mig undrar það, að um slíkt skuli geta verið samkomulag í 5 manna nefnd. Það á ekki að svipta héruðin prestunum, og það mun kosta miklu meira fé að byggja yfir fjölda presta í bæjunum en að gera prestsseturhúsin sæmilega úr garði úti í sveitunum. - Í grg. segir einnig: „Prestakallaskipunin verður því fyrst og fremst að miðast við þörf safnaðanna á prestsþjónustu og óskir þeirra og það, að kirkjulegt starf geti orðið að sem mestum notum fyrir þjóðina.“ En er þetta frv., eins og það liggur fyrir, ósk safnaðanna? Er það nú ósk þeirra? Ég held, að enginn mæli sterkar gegn frv. en n. sjálf. Helzt er mér að halda, að n. hafi alls ekki lesið grg., og algerlega er gengið í berhögg við hana í frv. „Að kirkjulegt starf geti orðið að sem mestum notum fyrir þjóðina“, stendur í grg. Nú spyr ég, hvort slíkt sé betur tryggt með því, að prestarnir séu fluttir úr sveitinni í bæina. Ég tók berlega fram í ræðu minni um daginn, að án efa hefðum við ekki fengið ýmis þau menningarverðmæti, sem unnin hafa verið af prestum, sem þjónað hafa í dreifbýlinu, ef þeir hefðu setið í bæjunum. Ég benti meðal annars á Passíusálmana, ljóð Valdimars Briems og verk Jóns Vídalíns og trúarljóð Matthíasar Jochumssonar. Verk þessara manna hafa um langan aldur verið andleg næring fyrir þjóðina. Svo vill n. fara að dæma um þetta, en ég leyfi mér að mótmæla skoðunum hennar á málinu. Það er verið að vinna skemmdarstarf með þessu frv., og ef n. finnst svo mikið við þurfa að auka sálgæzluna í bæjunum, þá á að fjölga prestum á þeim stöðum, án þess að það verði á kostnað sveitanna. Form. n. hefur lýst því fyrir fram yfir, að hann vildi afnema alla presta. Hv. 1. þm. N-M. hefur látið svo í veðri vaka, en jafnframt vill hann auka fjárútlát til bygginga fyrir prestana. Ég verð annars að segja, að það eru merkilegar sálir, sem senda hv. 1. þm. N-M. á þing. Fyrst leiðir hann sauðfjársjúkdómana yfir þjóðina, en síðan ætlar hann að svipta sveitirnar prestum sínum. Ég veit ekki, hvernig þroska þess fólks er háttað, sem sendir slíkan mann á þing sem fulltrúa sinn, en hv. þm. virðist halda, að hann geti boðið kjósendum sinum allt. Hér í grg. er einnig þess getið, að n. hafi leitað álits allra sóknarnefndaformanna í þeim prestaköllum, sem leggja skyldi niður samkv. l. nr. 37 14. marz 1951, og leitað álits þeirra á lögunum. Svo segir: „Svörin báru það ótvírætt með sér, að sterk andúð var á því heima í héruðunum, að prestaköllin yrðu lögð niður.“ Varla er nú hægt að taka skýrar fram, hvern hug sóknarnefndirnar bera til þessa frv. Ég veit satt að segja ekki, hvaða dula hefur verið fyrir augunum á þessum mönnum. Hér er skýrsla prentuð með frv., sem sýnir fjarlægðir á annexíur. Þess er þó að geta, að þessi skrá stenzt ekki, þannig að ekki er hægt að fara á milli sumra staðanna, nema þegar gott er veður. Ég skal nú ekki ræða frekar einstakar greinar frv., en taka að ræða einstakar brtt., sem komið hafa fram við það. Það er þá fyrst brtt. frá hv. 11. landsk., sem prentuð er á þskj. 309. Ég vil nú leyfa mér að spyrja þennan hv. þm., hvort þessar tilfærslur, sem þar er lagt til að gerðar verði, séu í samræmi við vilja hlutaðeigandi sóknarnefnda. Hv. þm. hefur lýst því yfir, að hann taki aftur til 3. umr. till. undir d-lið á þskj. 309, um skipun presta í Reykjavíkurprófastsdæmi. Ég held, að margar af brtt. hans séu til bóta, ef þær ná fram að ganga. Mun ég því greiða atkv. með þeim, ef frv. verður samþ. og gengur til 3. umr. Ég ætla þá að snúa mér að hv. 1. þm. N-M., bæði vegna þess, að ræða hans var ýtarleg, og eins hefur hann setið í n. En það einkennilega við ræðu hans var það, að hann lýsti því yfir, bæði í upphafi og endi ræðu sinnar, að það gleddi sig, að prestarnir ætluðu að baslast á prestssetrunum í vetur og að þeir hefðu orðið magaveikir af kaffidrykkju. Þetta var hans mesta gleði yfir málinu. Er nú hægt að hugsa sér meira virðingarleysi við þetta mál, sem hér er um rætt? Hann vill byrja á því að leggja niður eitt embætti, fækka um einn prest í Hofteigsprestakalli. Hann segir, að það muni kosta millj. að byggja þar upp og fá nýjan prest. Hvers virði er þá fyrir héraðið að fá byggt upp þar? Hvort er þá betra að byggja yfir prest í Reykjavík t. d., því að ekki ætlar hann að fækka prestunum? Hann segir, að í Kirkjubæ séu sæmilegar byggingar, en vill samt fækka þar. Eiða vill hann leggja niður sem prestssetur. Hann segir, að þetta sé eðlileg tilfærsla, og vill leggja Eiða undir Vallanes, af því að vegur sé kominn þangað. Meginrök hans eru þessi, að vegir séu komnir mn héraðið. En hann gleymir því, að flestir þessir vegir eru ófærir bílum á veturna, og verður þá að fara á hestum eða gangandi. Hann vill einnig leggja niður Mjóafjörð, og ég verð að segja það, að ef á annað borð á að fækka prestum, finnst mér rök hans einna sterkust þar. Ég er ekki nógu kunnugar til að ræða um sumar tilfærslur hans. En ég skal ræða um það, sem ég þekki til, t. d. till. hans um að leggja Múlasókn undir Brjánslæk. Hann sagði, að í Múlasókn hefðu verið haldnar innan við 10 messur árlega að undanförnu. En það er vegna þess, að engin kirkja er þar. Þegar Múli var seldur, var þar bændakirkja, og fylgdi sú kvöð, að hún skyldi endurbyggð, en það hefur ekki verið gert, eftir að hún fauk. Jörðin var aftur seld 1937 og enn með þessari kvöð og féð afhent hinum nýja kaupanda, en það hefur ekki komizt í verk enn þá að endurbyggja kirkjuna. Hv. 1. þm. N-M. talaði um bílfæran jeppaveg yfir Þingmannaheiði, en hún hefur alltaf verið talin einn erfiðasti fjallvegur á Íslandi. Eða hvað sagði Þorsteinn Erlingsson? Og ég er ekki farinn að sjá þann prest, er mundi vilja þjóna Múla frá Brjánslæk, landveg að vetri til, og mundu fáir prestar hafa efni á að hafa hesta á eldi til þess. Þá er að fara sjóleiðina, en það er meira en helmingi lengri leið en frá Flatey. Ég er steinhissa á formanni n., ef hann hefur allt að því fallizt á þetta. Hitt er svo annað mál, að ég tel ekki frágangssök, að Flatey yrði kennsluprestakall, þótt Múla yrði líka þjónað þaðan. En hverjum er að kenna, að enginn prestur hefur fengizt að Brjánslæk? Sannleikurinn er sá, að eins og jörðin er farin, er útilokað, að það vilji nokkur prestur setjast þar að. Það hefur verið settur ágætur prestur þar, en hann varð að hrekjast af prestssetrinu. Mér hefur verið sagt, að jörðinni hafi verið skipt þannig, að presturinn komist ekki til sjávar nema fara yfir land bóndans. Og þetta er gert með æviábúð. Formanni n., sr. Sveinbirni Högnasyni, var kunnugt um það, er hann var með mér á fundi í sumar, að þetta var reginhneyksli. Þá leggur hv. 1. þm. N-M. til, að Hrafnseyri verði lögð niður. Hann ætlar að vísu að taka þá till. til baka til 3. umr. En ég get fullvissað hv. 1. þm. N-M. um það, að þótt hann kæmi þessum vilja sínum fram núna, þá verður ekki hætt fyrr en Hrafnseyri verður gerð að prestssetri aftur. Menn hafa ekki gleymt nafni Jóns Sigurðssonar á Vestfjörðum, þótt það sé gleymt í Norður-Múlasýslu. Og menn á Vestfjörðum hafa ekki heldur gleymt þeim menningarstraumum, sem hafa runnið þaðan nú á síðari tímum, svo að mörgum fátækum, en efnilegum ungum mönnum hefur veitzt kostur á að fá þar sína fyrstu kennslu, sem þeir hefðu ekki getað hlotið ella. Og það er mergurinn málsins, að það er verið að taka frá þessum mönnum möguleikana á því að fá þessa undirstöðumenntun, sem þar hefur verið veitt, eins og á svo mörgum stöðum öðrum. Ég skal nú ekki ræða frekar um þessar till., ég hef sýnt fram á með rökum, að þessar till. hv. 1. þm. N-M. eru byggðar á vanþekkingu eða af illum hvötum runnar, nema hvort tveggja sé. Þær eru að minnsta kosti ekki byggðar á þekkingu eða umhyggju fyrir velferð þjóðarinnar. Það er eitthvað annað, sem liggur á bak við. - Ég vil svo að síðustu leyfa mér að bera fram skriflegar brtt., ef málið skyldi ganga til atkv. Hljóða þær svo: „1. Í staðinn fyrir 1.–12. gr. kemur ein grein, er verður 1. gr. og orðast svo: Í stað orðanna „1. janúar 1952“ á tveim stöðum í 3. gr. laga nr. 37 1951, um breyting á lögum nr. 45 16. nóv. 1907, um skipun prestakalla, kemur: 1. janúar 1953. 2. Við 13. gr. (verður 2. gr.). Greinin orðast svo: Lög þessi öðlast þegar gildi. 3. Fyrirsögn frumvarpsins orðast svo: Frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 37 1951, um breyting á lögum nr. 45 16. nóv. 1907, um skipun prestakalla.“ Það er að segja, að l., sem eiga að ganga í gildi núna um áramótin, verði frestað um eitt ár, til þess að mönnum verði gefið betra tækifæri til að hugsa um málið. Ég vil benda á það, að væntanlega verður þessu þingi slitið fyrir jól, og þá mundu l. frá í fyrra koma til framkvæmda. Bezta lausnin er því að samþykkja þessa till. til að gefa líka fólkinu í landinu tækifæri til að hugsa um þetta, svo að það fari ekki svo vanhugsað frá þinginu sem það er nú.

Forseti (LJóh): Það er komin fram till. frá hv. þm. Barð., sem leita þarf tvöfaldra afbrigða um.



Herra forseti. Það gerðust nú á þessari svipstundu þau tíðindi, er breyta svo minni afstöðu, að ég mun ekki ræða mjög mikið um efni frv., en það er hin mikla brtt. þm. Barð., en ég mun athuga, hvernig till. reiðir af og hverjar undirtektir hún fær, því að undir því er nú komin afgreiðsla málsins. En ég stóð upp aðallega til að leiðrétta nokkur atriði hjá hv. þm. Barð. Hann var harðskeyttur og ekki góðorður, er hann talaði um n. og sagði, að nm. væru dragbítar á málinu og þeir slóðar að gefa ekki út nál. Það var að vísu hægt að gefa út nál., og ef hv. þm. Barð. hefði verið þar að verki, hefði það nál. orðið 4–5 folio-arkir. Málinu var ekki vísað til n., og milliþn. hafði um það fjallað, en það er ekki heldur venja að skila nál., þegar máli er ekki vísað til n., en grg. mþn. var tekin upp með frv. Ég hef talað við þann mann, sem hefur mesta þekkingu á þessum atriðum, og hann sagði, að þegar máli er ekki vísað til n., sé ekki nauðsynlegt að skila nál. - Það var annað, sem hv. þm. talaði um, það var, hvað við létum prenta lítið í þessu máli. Við tókum allt, sem kom frá milliþn., einnig bréf frá stjórn Prestafélagsins og biskupi. Þetta létum við allt prenta, en ég skal játa, að aðeins 27 skjöl hafa okkur borizt síðan, og hefði verið um of að láta prenta þau öll. En þetta voru skjöl send frá biskupsskrifstofunni, en það var ekki hægt að prenta þau, þótt viljað hefðum, vegna þess að þau voru send frá biskupsskrifstofunni 29. nóv., komu til okkar 30. nóv. En hv. 6. landsk. hefur allt þetta fyrir framan sig á borðinu núna, og hv. þm. Barð. hlýtur að sjá, að þetta er ekki slóðaskap að kenna. - Þessu vildi ég skýra frá til að sýna, að n. hefur ekki orðið svo mjög á í þessu máli. Um mínar till. er það að segja, að enginn mun hafa neitt við þær að athuga, nema vera kynni hv. 2. þm. Árn. En okkur hv. þm. Barð. kemur annars prýðilega saman í flestum efnum, að minnsta kosti um farandprestana, en mér er ekki enn ljóst, hvort svo verður um allar aðrar till. í þessu máli. - Hvað viðvíkur þeirri till. minni, að Bjarnarhafnarsókn skuli heyra undir prestinn á Setbergi, þá hef ég þar ummæli prestsins í Stykkishólmi, að það heyri betur saman, að þeirri kirkju sé þjónað þaðan, og komi einhvern tíma til þess, að presturinn á Setbergi geti ekki komið því við að þjóna í Bjarnarhöfn, þá held ég, að þeir ættu að geta kallazt á og haft samband sín á milli, því að ég veit ekki, hvar ætti að vera gott samkomulag og skilningur, ef ekki á milli prestanna í landi voru. En það er eitt, sem ég er ekki sammála hv. þm. Barð. um, en það er, að prestar geti ekki skapað andleg verðmæti, nema þeir búi í dreifbýli, að þeir prestar, sem í þéttbýli hafa búið, hafi ekkert lagt af mörkum í þeim efnum. - Þó að ekki sé vitað, að til hafi orðið neinar Vídalínspostillur hjá dómkirkjuprestunum hér í Reykjavík, þá er það að engu síður vitað, að margir af þeim hafa verið frábærir prédikarar, jafnvel þó að ekki sé með talinn prófessor Haraldur Níelsson, sem er einn mesti ræðumaður í prestastétt, sem við höfum nokkurn tíma átt. Og ég held líka, að þeir Valdimar Briem og Matthías Jochumsson hefðu ekki ort síðri sálma, þó að þeir hefðu verið í Reykjavík, - ég held, að Matthías hefði ekki ort síðri verk, þó að hann hefði ekki verið í Odda og þurft að standa í löngum og miklum ferðalögum bæði innan sóknar og utan. Ég sé svo ekki ástæðu til að þrátta neitt um þetta að sinni og ekki fyrr en ég sé, hvern hug hv. þm. bera til þeirra brtt., sem ég hef hér borið fram.



Þegar þetta frv. um breytingar á prestaköllum kom hér fram í þinginu í fyrra, var þegar auðséð, að hér var um viðkvæmt mál að ræða, og var því ráðstafað á annan hátt en í fyrstu var hugmyndin og enn tekið til meðferðar á milli þinga af milliþn., sem í áttu sæti nokkrir af mætustu mönnum hinnar íslenzku kirkju auk leikmanna. Nú hefur þessi nefnd lagt þetta frv. fram, og sést nokkuð af því, hvernig kirkjunnar menn líta á þetta mál, því að með frv. eru prentuð tvö fylgiskjöl, annað frá Prestafélagi Íslands og hitt frá biskupi Íslands, og má af þeim ráða, að þessir aðilar eru ánægðir með frv. og álíta það vera til bóta. Í öðrum gögnum, sem frv. fylgja, en það eru umsagnir frá prestum landsins, kemur einnig í ljós, að þeir eru yfirleitt ánægðir með það og telja, að það sé í flestum atriðum til mikilla bóta. Það virðist því, að málið hafi einróma stuðning kirkjunnar, en hins vegar hefur heyrzt rödd, sem varar við að samþykkja það, en það er rödd hv. þm. Barð. Hann hefur ráðizt svo harkalega á þetta frv., að hann hefur ekki sparað hér brigzlyrði og allt að því meiðyrði um þá menn, sem þarna eiga hlut að máli. Það er ekki nóg, að hann hafi þar ráðizt á andstæðinga sína, eins og Pál Zóphóníasson, heldur hefur hann einnig haft þessi ummæli um prófessor Ásmund Guðmundsson og biskupsritara Svein Viking, og hann hefur haldið því fram, að þessir menn bæru svo þungan hug til kirkjunnar, að þeir muni nú nota tækifærið til að bera banaorð af henni. En það vill nú svo vel til, að þarna ætlar hv. þm. að gerast bjargvættur kirkjunnar, þegar bæði guðfræðiprófessor og biskupsritari ætla að granda henni. Það liggur við, að manni detti í hug við þessa björgunarstarfsemi hv. þm. þessi gamli vísupartur: „Því þessu var aldrei um Álftanes spáð, að ættjörðin frelsaðist þar.“ - Ég skal nú ekki fara um þetta fleiri orðum, en víkja nokkuð að málinu í heild. Ég vil byrja á að taka það fram, að ég tel það hafa verið rétta málsmeðferð, þó að menntmn. hafi ekki gefið út nál. að fengnum upplýsingum biskupsskrifstofunnar, enda er það líka svo, að þó að meiri hl. n. sé kannske frv. fylgjandi í öllum meginatriðum, þá er það svo, að einstakir nm. vilja hafa rétt til að bera fram við það sínar sérstöku brtt., sem líka væri þó ekki víst, að næðu fram að ganga, þó að meiri hl. n. væri þeim samþykkur. Það varð því ekki heldur af því, að nefndin flytti neinar brtt. sjálf, heldur farin hin leiðin, að hver þm. flytti sjálfur sínar brtt. Það má vera, að þm. deildarinnar sé þetta ekki fyllilega ljóst enn, og má þá ef til vill telja það ágalla á málsmeðferðinni. Um mína persónulegu afstöðu til þeirra till., sem fram eru komnar, er það að segja, að ég mun greiða mitt atkv. með öllum till. hv. 11. landsk. þm., enn fremur mun ég greiða atkv. með allmörgum af till. hv. 1. þm. N-M. og sennilega með einni af till. hv. þm. Árn. Þá vil ég fara fáeinum orðum um þær till. hv. 1. þm. N-M., sem ég get ekki með öllu fallizt á, það er 24.–26. brtt. hans. Hann leggur þar til, að við Ísafjarðarprestakall verði bætt Eyrarsókn, en kirkjan er nú á Eyri í Seyðisfirði. Í frv. er gert ráð fyrir því, að selja megi Hvítanes og flytja prestssetrið á hentugri stað, og gæti þá jafnframt andvirði þess orðið til þess að reisa prestssetur á þeim stað, og hefur þá jafnframt verið haft í huga, að prestssetrið gæti í framtíðinni orðið í Súðavík, þar sem presturinn hefur orðið að sitja og hefur komið upp sunnudagaskóla og telur sig geta haft meiri áhrif þar í fjölmenninu en þar, sem prestssetrið er nú. Hins vegar held ég, að Ísafjarðarpresturinn hafi nóg að gera, þó að þessu sé ekki bætt við hann. Ég mun þess vegna leggja á móti þessari till. og sömuleiðis till. 25–26, sem leiðir hverja af annarri. Það kann þó að vera, að þar gegni nokkuð öðru máli. Þá er það, sem varðar 80. tölulið þessa frv. Þar er lagt til, að Staðarsókn í Aðalvík verði lögð niður, og er það ef til vill ekki að undra, þar sem aðeins eru 3 persónur á Hesteyri og 30 í Aðalvík og nokkrar í Látrum og prestssetrið í eyði. Nú er engin vissa, að það skipaðist svo, að þetta þyrfti að fara í auðn allt, ef þar fengist prestur til, en það verður að teljast allsendis óvist, að nokkur vildi hverfa að því. Mér þætti það því vera spor í þá átt að leggja þetta byggðarlag í eyði, ef þetta prestakall væri lagt niður. Ég tel þess vegna ekki ráðlegt að leggja þetta prestakall niður, þannig að Staðarprestakall í Aðalvík verði lagt undir Stað í Grunnavík, - ég held, að það væri að stuðla enn frekar að því, að þetta byggðarlag leggist alveg í eyði. Ég mundi því leggja til, að sett yrði inn „klásúla“ í frv. um, að þetta yrði ekki lagt niður. Þá vil ég fara nokkrum orðum um frv. í heild og það, sem ég tel að sé helzt ábótavant við það. Er það þá einkum 6. gr., þar sem rætt er um hin svonefndu kennsluprestaköll, en svo er ráð fyrir gert, að.til verði 10 kennsluprestaköll, þar sem svo fá sóknarbörn eru, að það er ekki talið vera fullt starf fyrir prestinn að annast kallið, en greinin hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Sóknarprestarnir á Skeggjastöðum, Mjóafirði, Hofi í Öræfum, Sauðlauksdal, Hrafnseyri, Súgandafirði, Árnesi, Hvammi í Laxárdal, Grímsey og Raufarhöfn skulu jafnframt gegna þar kennarastörfum, og taka þeir þá laun fyrir hvor tveggja þessi störf í næsta launaflokki fyrir ofan aðra sóknarpresta.“ Ég skal taka það fram, að þó að svo kunni að líta út, að hið andlega starf þessara manna sé svo lítið, að þeir hafi ekki nóg að gera, og ég geti jafnframt fallizt á það, að þeir menn, sem hafa ekki nema brot úr starfi að gegna, haldi ekki til lengdar fullum andlegum kröftum, þá er þess að gæta líka í þessu sambandi, að í fyrsta lagi þarf nokkurn tíma til að koma þessu skipulagi á. Þeir prestar, sem nú útskrifast úr guðfræðideild, hafa ekki kennararéttindi frá Kennaraskólanum og hafa þess vegna ekki rétt til að annast kennslu. Og svo er það annað, að þeir menn, sem í framtíðinni leggja stund á guðfræði, munu ekki ávallt, þegar þeir hefja nám, vita það fyrir, hvort þeir muni sækja um þessi kennsluprestaköll, og þess vegna ekki hægt fyrir þá að sjá, á hvern hátt þeir eiga að haga sínu námi, og jafnvel þegar þeir hafa fengið kennararéttindi, er ekki víst, að þeir vilji heldur verða prestar en kennarar. Það er með öðrum orðum margt, sem af þessu gæti leitt, og ég held, að þetta líti betur út á pappírnum en það muni verða, þegar til framkvæmdanna kemur. Þegar ég líka fór að blaða í bréfum, sem hv. menntmn. bárust 1. des. og ég sá ekki fyrr en í dag, sá ég, að það eru menn meðal prestanna, sem telja þetta varhugavert. Þar á meðal sá ég tvö bréf frá prestum, sem ég þekki nokkuð til. Annað þeirra er frá Magnúsi Guðmundssyni, presti í Ögurþingum, og vil ég leyfa mér að lesa hér upp úr því dálítinn kafla, en hann segir um þetta atriði, eftir að hann hefur rætt frv. í heild og lýst yfir ánægju sinni yfir framkomu þess og hefur lýst því yfir í upphafi, að hann telji, að þetta frv. muni geta orðið til stórra bóta: „Þó er ég mótfallinn því ákvæði frv., að prestar séu skyldaðir til þess að taka að sér störf barnakennara jafnframt hinu eiginlega prestsstarfi, og legg því til, að 4. gr. verði felld niður. Að öðru leyti vil ég ekki gera athugasemdir við frv. að svo stöddu.“ Þessi ungi prestur er þó síður en svo mótfallinn því að hafa samskipti við ungt fólk, eins og ég hef áður minnzt á. Þá er hér í öðru bréfi lýst afstöðu prestsins á Stað í Súgandafirði. Hann rekur fyrst efnið og athugasemdir sínar við það í löngu og skilmerkilegu máli, en lýsir því svo yfir, að hann telji, að þessi kennsluskylda meðfram prestsstarfinu verði svo umfangsmikil, að það sé ekki rétt að ætla prestum það fyrir ekki meiri þóknun, auk þess sem það hafi ill áhrif fyrir annað starf prestsins. En hann segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Þá eru það þessi tíu prestaköll, sem ætlazt er til, að presturinn stundi barnakennslu í jafnframt prestsstarfi sínu. Þessa 6. gr. frv. tel ég skilyrðislaust eiga að fella niður úr frumvarpinu. Hún varð strax til þess að vekja hjá mér þá spurningu, hvort það væri prestsstarfið eða kennarastarfið, sem metið væri svo lítið og lítilsvert, að það gæti verið aukastarf jafnframt hinu. Að líkindum er það ekki kennarastarfið, því að svo er að sjá sem presturinn eigi að starfa sem fullgildur kennari - og verður þá auðvitað að hafa aflað sér þeirrar menntunar, sem kennurum ber lögum samkvæmt. En í skólalöggjöfinni eru ákvæði um starfstíma: 6 kennslustundir á dag, sem virðist vera ærið nóg dagsverk, þegar við bætist nauðsynlegur undirbúningur og heimastarf kennslunni viðvíkjandi. Líklega hefur því nefndin litið svo á, að það sé starf prestsins í þessum fámennari prestaköllum, sem væri svo lítið og lítilfjörlegt, að ekki munaði um það sem aukagetu. En þá er aftur spurning: Er það í rauninni minna verk að halda uppi messugerðum í fámennum prestaköllum en fjölmennum? Það má færa rök að því, að svo er ekki, ef presturinn stundar starf sitt af samvizkusemi. Og um hin svonefndu aukastörf er það að segja, að ekki er mikill munur á því starfi, sem fer í að ferma 5 börn eða 50, eða hvort nokkrum hjónavígslum eða barnsskírnum er fleira eða færra. Nokkur munur er að vísu á því, hvort greftranir eru 5 eða 50 á ári, en ekki svo mikill, að undirbúningstími til þeirra nemi sem svarar kennslustörfum í heilan vetur. Að athuguðu máli mundi ég telja þessi kennsluprestaköll mjög óaðgengileg, bæði vegna þess, að þau hljóta að krefjast meira náms af prestum sínum en önnur, þ. e. a. s. kennaraskólamenntunar, og að auki gera mjög frekar kröfur til starfskrafta prestanna. Þar á ofan bætist svo, að launin eru ekki nema litlu einu hærri en hjá öðrum prestum. Kæmist þessi skipan á, tel ég, að fyrir því væri séð að miklu leyti, að þessi prestaköll væru án prests í framtíðinni, þar til annar og skynsamlegri háttur yrði upp tekinn. Ég mundi ekki hika við að gerast heldur barnakennari við skóla, ef velja skyldi um stöðu kennara og kennsluprests, og hafa þá sumarið til að vinna upp þann fjárhagslega litla mismun, sem á launum er. En kennsluprestsstarf mundi ég aldrei taka að mér, vegna þess að ég þekki bæði störfin af reynslu. Það mun vera hugsun um sparnað, sem kemur fram í þessum tillögum um kennslupresta. Satt að segja finnst mér það einkennilegt, ef kirkjunnar menn ganga inn á slíkar sparnaðarráðstafanir. Eða mundi ekki ástæða til að ætla, að þessi starfaofhleðsla gengi fremur út yfir prestsþjónustuna en kennsluna? Þar virðist sem ákveðnari lagafyrirmæli bindi frekar.“ Raddir í þessa átt hafa heyrzt frá prestunum, þar sem þeir lýsa áliti sínu á kennslufyrirkomulagi prestanna. Þeim þykir frekar líkur til þess, að kennsluskylda prestanna muni gera prestaköllin óaðgengilegri og að síður muni fást prestar til að sækja um þau en nú. Ef þetta leiddi til þess, að erfiðara yrði að fá presta til að sækja um þessi prestaköll og um leið yrði torveldara að fá kennslukrafta í þau, þá er verr heiman farið en heima setið, og fólkinu í dreifbýlinu mundi vera gerð lítil þægð með slíkum ráðstöfunum. Það var þetta, sem ég ætlaði að taka fram við þessa umr., og sé ég ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Það getur verið, að ég beri fram brtt. við frv. í tvennu lagi: Í fyrsta lagi, að prestakallinu í Aðalvík verði gefinn eins konar biðtími til að sjá, hver örlög þess byggðarlags verða, og verði prestur látinn sitja í Aðalvík fyrst um sinn. Í öðru lagi, að 6. gr., um kennsluskyldu prestanna, verði felld niður úr frv., því að ég er viss um, að hún verður hvorki til góðs fyrir kirkjumálin né kennslumálin í landinu.