Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umræðu þessa frv. hér í hv. Nd. nú fyrir nokkrum mínútum voru felldar brtt. sem lutu að því að kosin yrði sex manna þingmannanefnd til að fylgjast með rannsókn þeirri á málefnum Hafskips og Útvegsbankans sem gert er ráð fyrir í því frv. sem við erum hér að fjalla um. Það eru ákaflega alvarleg tíðindi að meiri hluti Alþingis skuli ekki treysta sér til að fallast á þessar tillögur. Engu að síður vil ég láta það koma hér fram að ég tel að verulegar lagfæringar hafi orðið á frv. Sú niðurstaða, sem liggur fyrir í því núna, er vissulega skref þó að hún sé ekki nærri nógu stórt skref að okkar mati. Þegar þetta mál var til meðferðar í hv. fjh.- og viðskn. deildarinnar í dag innti ég skiptaráðandann, Markús Sigurbjörnsson, eftir því hvaða skoðun hann hefði á því ef alþm. yrði gert kleift að fylgjast með rannsókn þessa máls. Skiptaráðandinn upplýsti á fundinum að hann teldi fyrir sitt leyti að ekkert væri á móti því að þingnefndir fylgdust með þeim gögnum sem frá skiptaráðandanum koma jafnóðum og þau falla til. Ég held að það væri ákaflega mikilvægt ef það lægi fyrir, áður en þetta mál verður að lögum og afgreiðsla þess fer fram nú, hvaða skoðun hæstv. ríkisstj. hefur á þeirri rannsóknarnefnd sem hér er verið að fjalla um, hvort ríkisstj. telur eðlilegt og hvort hún vill beita sér fyrir því að þingnefndir, fastanefndir þingsins, t.d. fjh.og viðskn. eða aðrar slíkar nefndir, fái að fylgjast með gögnum rannsóknarnefndarinnar jafnóðum og þau falla til á sama hátt og skiptaráðandinn í Reykjavík hefur lýst yfir að sé eðlilegt. Ég vil spyrja hæstv. viðskrh., sem ég hygg að sé húsbóndi þessa frv. sem við erum hér að fjalla um, hvaða skoðun hann hefur á þessu og hvort hann er tilbúinn til að beita sér fyrir því að fastanefndir þingsins, t.d. fjh.- og viðskn., fái aðgang að gögnum rannsóknarnefndarinnar jafnóðum og þau falla til. Ég vil einnig skýra frá því hér, herra forseti, að á fundi með skiptaráðandanum í dag kom fram að hann taldi að rannsókn þessa stærsta gjaldþrotamáls síðustu ára á Íslandi mundi líklega ekki taka nema 3-5 mánuði eða svo, eins og hann orðaði það. Það er gríðarlega langur tími að þurfa að bíða í óvissu eftir niðurstöðum þessa máls í 3-5 mánuði, sérstaklega ef það yrði svo ofan á að eftir að skiptaráðandinn hefði lokið sínum störfum, þá fyrst gæti rannsóknarnefndin hafið sín störf. Ég hygg þó að málið sé ekki svona. Ég hygg að eðlilegt sé að rannsóknarnefndin starfi á sama tíma og samhliða skiptaráðandanum. Óhjákvæmilegt er að þingheimur geri sér grein fyrir því að báðir þessir aðilar, bæði skiptaráðandinn og rannsóknarnefndin, hljóta að starfa samtímis og að mörgu leyti hlið við hlið og verkefni þessara aðila munu óhjákvæmilega skarast nokkuð. Í frv., sem við erum hér að fjalla um, er gert ráð fyrir því að rannsóknarnefndin hafi það hlutverk að fjalla um hvort um hafi verið að ræða óeðlilega viðskiptahætti í samskiptum Útvegsbankans og Hafskips hf. Ljóst er að slík rannsókn þessarar sérstöku rannsóknarnefndar hlýtur einnig að snerta vinnu skiptaráðandans. Það er óhjákvæmilegt. Fyrir því vek ég athygli á þessu, herra forseti, að ég og fleiri hafa óttast og óttast enn að rannsókn þessa máls geti tekið ótilhlýðilegan og óhæfilega langan tíma. Ég vil leggja á það áherslu fyrir mitt leyti að því aðeins sé gagn að þessari rannsókn að hún taki skjótt af. Það er best fyrir alla aðila málsins. Ég vil endurtaka spurningu mína til hæstv. viðskrh. um það hvort hann vill beita sér fyrir því að þingnefndir, t.d. fastanefndir þingsins, eins og fjh.- og viðskn. deilda, fái aðgang að gögnum rannsóknarnefndarinnar jafnóðum og þau falla til með svipuðum hætti og skiptaráðandinn í Reykjavík lýsti yfir að ætti við um hans embætti.



Herra forseti. Ég hef áður lýst því yfir að lögum samkvæmt er þetta mál í höndum skiptaráðanda og allir vita með hvaða hætti það hefur farið af stað. Það hefur farið af stað með starfi tveggja skiptaráðenda og þriggja svokallaðra bústjóra sem vinna að rannsókn þessa máls samkvæmt lögum um gjaldþrotaskipti. Meiri hluti Alþingis hefur tekið þá stefnu með samþykkt þessa frv. í Ed. og nú við 2. umræðu þessa máls hér að þess verði farið á leit við Hæstarétt að hann tilnefni þrjá menn í rannsóknarnefnd. Sú rannsóknarnefnd mun væntanlega taka til starfa fljótlega eftir að hún er skipuð og hafa samráð um samstarf við skiptaráðendur þannig að það eigi ekki að tefja fyrir rannsókn málsins. Vænti ég þess að um það náist full samstaða. Ég hef áður lýst því yfir fyrir hönd ríkisstj. að ekkert verði gert í þeim efnum að fela hvorki eitt né annað, heldur verði lögð á það höfuðáhersla að allt komi fram. Þegar rannsóknarnefndin hefur lokið störfum mun hún skila skýrslu, eins og segir í þessu frv. og margoft er yfirlýst, þar sem málið verður skýrt fyrir Alþingi. En ég tel að ekki sé ástæða til að jafnhliða þessum tveimur aðgerðum, bæði starfi skiptaráðanda og sérstakrar nefndar, verði auk þess þingnefnd í gangi sem taki við skjölum jafnóðum frá rannsóknarnefndinni. Það verður að bíða þangað til skýrsla liggur fyrir eins og margoft hefur komið fram. Meiri hluti Alþingis hefur tekið þessa stefnu, hefur talið hana hyggilegri og fljótvirkari. En við ráðum ekki við það að þessi mál hljóta að taka langan tíma þar sem hér er um viðamikið mál að ræða sem þarf að skoða í allmörgum löndum. Allt hlýtur það að taka tíma. Höfuðatriðið er það að málið sé vandlega rannsakað og að lokum sé ekki legið á neinum þeim upplýsingum sem fram kunna að koma.



Herra forseti. Það fer ekki mjög mikið fyrir hv. Alþingi í ýmsum málaflokkum núna. Okkur er öllum ferskt í minni hvernig kvótamálið hefur verið. Þar hefur þingið afar lítið komið nærri og þegar best lætur hefur það komið inn klásúlum í lögin um að það fái að vera nokkurs konar ráðgjafi ráðherra í málum sem þessu viðkemur. Í kvótamálum hefur því þingið redúserast niður á einhvers konar ráðgjafastatus. Sama virðist mér koma fram í þessu máli hér. Fyrst voru uppi tillögur um það að skipaðar yrðu rannsóknarnefndir þingsins og þingið tæki myndarlega á því, af skörungsskap, að komast til botns í þessu máli sem varðar einhverjar mikilvægustu stofnanir þjóðarinnar, þ.e. bankana og peningakerfið. Ekki var orðið við því. Síðan voru bornar hérna fram tillögur um að búin yrðu til nokkurs konar gægjugöt fyrir þingmenn. Fram komu tvær tillögur við umræðuna hérna í kvöld um að kosnar yrðu nefndir þm. sem fengju að kíkja á plöggin. Ég harma út af fyrir sig ekki að þær tillögur skuli hafa verið felldar vegna þess að ég álít það alls ekki þinginu samboðið að komast niður á þann status að þurfa að kíkja í gegnum skráargöt. Hins vegar er augljóst að enginn vill að þingið sé neitt að skipta sér af þessu. Síðast kemur hér upp hæstv. viðskrh. og svarar spurningum um það hvort fjh.- og viðskn. þingsins, sem bankarnir þó heyra undir, verði kannske leyft að fylgjast með málinu svolítið af því að skiptaráðandi taldi í dag að það yrði málinu svo sem ekki til skaða ef þm. færu ekkert að tala um það út í frá. En það er náttúrlega alveg óþarfi að mati ráðherra, auðvitað eiga þm. ekkert að vera að fylgjast með því heldur. Þannig er sem sagt komin sú niðurstaða að þingið fær hvorki að taka málin í sínar eigin hendur né fær það að kíkja á skráargötin né á það að fá nokkrar upplýsingar um málið fyrr en skýrslan liggur endanlega í höndum ráðherra. Af því að menn tala gjarnan um virðingu þingsins ætla ég að rifja upp að við ungir þm. vorum minntir á að ganga hér prúðlega til fara og vera með bindi og sýna Alþingi ýmsan sóma. En virðing Alþingis er ekki spurning um það hvort menn eru í Kórónafötum. Virðing Alþingis hlýtur að vera spurning um allt önnur mál og mér sýnist hún vera orðin býsna lítil.



Herra forseti. Ég held að það sé öllum fyrir bestu að þetta mál verði upplýst til fullnustu og ekkert verði til sparað og reynt að vinna sem vandlegast að því að málið upplýsist. Ég held að það sé komið í eðlilegan farveg, þ.e. að skiptaráðandi fer með málið og við erum hér að samþykkja frv. til l. um sérstaka nefnd sem fylgir því eftir eða fyllir út í, fylgir málinu e.t.v. ítarlegar eftir en skiptaráðandi mundi gera ella, rannsakar m.a. mórölsk atriði málsins ítarlegar en skiptaráðandi mundi kannske gera eða aðra þætti ef henni byði svo við að horfa. Þetta held ég að sé trygging fyrir góðum og vönduðum vinnubrögðum og skipulegri rannsókn málsins. Þegar síðan niðurstaða liggur fyrir af því starfi sem þarna verður unnið er ekkert sem hindrar þingdeildina eða einstaka alþm. í því að fara yfir málið. Ef þingdeildinni sýndist á þeim tíma eitthvað skorta á um að málið væri að fullu upplýst hefur þingið það í sínum höndum að taka málið upp á ný eða framlengja þessa skoðun með einum eða öðrum hætti. En ég held að við eigum ekki að fara að trufla þá skoðun sem skiptaráðandi er kominn með í gang. Ég vil láta það koma hér fram að skiptaráðandi kom á fund fjh.- og viðskn. í dag og ég styrktist í þeirri trú á þeim fundi að málið væri í réttum farvegi og í góðum höndum og unnið væri að því af miklum krafti og samviskusemi. Ég held að við ættum að geyma okkur gægjugötin en láta þar til bæra menn, þessa sem við höfum ákveðið, kanna málið núna. Ef okkur svo sýnist að eitthvað skorti á þegar þeir hafa skilað sínum niðurstöðum getum við þm. tekið málið upp að nýju til ítrekunar ef okkur svo sýnist. En ég held að við ættum alls ekki að fara að blanda okkur í þessa rannsókn á því stigi sem hún er núna og á því stigi sem hún verður næstu vikur.



Herra forseti. Það er erfitt að bindast orða þegar talsmenn ríkisstj. koma hér endurtekið í ræðustól og tala með þessum ólíkindum um nauðsyn þess að þingið komi hvergi nálægt málinu. Ég verð að segja alveg eins og er að ég skil ekki hvers vegna það er svona stórhættulegt og skaðlegt að Alþingi komi nokkurs staðar nálægt þessari rannsókn, eins og allur framgangur hennar hljóti að rústast við það eitt að þm. komi nokkurs staðar nærri. Svo talar hv. 2. þm. Norðurl. v. um að láta "þar til dómbæra menn" um málið. Er hann að gefa í skyn að Alþingi sé ekki dómbært og það verði að fá einhverja sérstaka menn utan úr bæ vegna þess að þeir séu sérstaklega dómbærir öðrum fremur? Ég á því ekki að venjast að menn tali með þessum hætti hér um þátt æðstu valdastofnunar þjóðarinnar í málum. Það hvarflar að manni, herra forseti, að það hljóti að vera nauðsynlegt fyrir rannsókn Hafskipsmálsins að senda þingið bara heim. Eigum við ekki að slíta þinginu, hæstv. ráðherra og hv. 2. þm. Norðurl. v., til þess að það sé alls ekki til staðar allan tímann meðan rannsóknin fer fram? Ég held að það hljóti að verða næsta skref sem hæstv. ríkisstj. ákveður að taka til að tryggja alveg örugga rannsókn málsins. Mér finnst furðulegt að hlusta á það hér að það geti tafið og skaðað rannsóknina að fastanefndir þingsins fái að fylgjast með hvernig henni miðar. Og hvað segir svo hv. þm. Páll Pétursson? Ef þd. eða þinginu sýnist svo mánuðum eða jafnvel árum síðar að rannsóknin hafi ekki verið nógu ítarleg og góð getur hún tekið málið upp að nýju og haldið henni áfram eða látið fara ofan í þetta aftur, segir hv. þm. Er þá ekki eðlilegra, hv. þm., að fylgjast með því hvernig rannsókninni miðar, hvernig hún gengur? Þingið getur þá á hvaða tíma sem það kýs gripið inn í málið. Ég hefði haldið að það væri alveg lágmarksskynsemi af hæstv. ríkisstj. að játa því og beita sér fyrir því að þinginu yrði með einhverjum hætti, ekki endilega daglega en með einhverju reglubundnu millibili, gerð grein fyrir því í gegnum nefndir þar sem allir þingflokkar eiga aðild, eins og fjh.- og viðskn., hvernig rannsókninni miði og þar yrðu lagðar fram helstu upplýsingar um stöðu málsins. Ég reyni af mikilli samviskusemi og vinsemd að skilja hæstv. ríkisstj. en það er mér illskiljanlegt hvers vegna hún tekur svona á þessu máli. Það er mjög óeðlilegt, að mínu viti, þingræðisins vegna og það er pólitískt svo óskaplega heimskulegt að þó að þessi ríkisstj. hafi oft fengið lágar einkunnir á því sviði á ég enn erfitt með að trúa því upp á hana að hún skuli bjóða heim tortryggni og andúð með þessum hætti.



Herra forseti. Ég harma mjög að hv. þm. Páll Pétursson skyldi taka hér til máls. Nú hefur verið talsvert reynt að koma hér á fót rannsóknarnefndum við þetta þing og það er raunar rannsóknarefni hvers vegna það hefur gengið svo báglega sem raun ber vitni. En ég hugði þó gott til glóðarinnar vegna þess að ég hugsaði með sjálfum mér: Það eru starfandi rannsóknarnefndir í þinginu og það getur þó enginn lagt þær af. Það eru fastanefndir þingsins. Þær eru hinar föstu rannsóknarnefndir þingsins. Ég hugsaði með mér þegar ég gekk hnípinn úr ræðustóli áðan að ég væri þó fjh.- og viðsknm. í Nd. og þar á ofan einn af embættismönnum hv. nefndar. Ég var fyrsti embættismaður nefndarinnar sem náðist samstaða um þegar hún var kosin í haust. Ég var kosinn ritari nefndarinnar og ég er hreykinn af því að starfa þar undir stjórn hv. þm. Páls Péturssonar. Ég hugsaði sem svo: Fjh.- og viðskn. beitir sér náttúrlega í málinu undir öruggri stjórn Páls Péturssonar. Síðan gengur forustumaður þessarar föstu rannsóknarnefndar þingsins, sem enginn getur þó lagt af - ég ætla að vona að það verði ekki gengið svo langt - í stól á hæla mér og lýsir því yfir að hann telji þessa hv. nefnd ekki eiga neitt erindi í þetta mál fyrr en einhvern tíma þegar búið er að loka öllum bókum. Þetta þykja mér vondar fréttir og þess vegna endurtek ég það, herra forseti, að ég harma að hv. þm. Páll Pétursson skuli hafa talið sig eiga þetta erindi í stólinn vegna þess að jólahátíðin hefði orðið öllu betri hjá okkur ef við hefðum þó getað lifað í þeirri von að kannske blakti þó svo á skarinu þar að þessar fastanefndir þingsins, þessar föstu rannsóknarnefndir þingsins, gætu þó kannske unnið eitthvað af þeim verkum sem menn hafa hér staðfastlega komið í veg fyrir að sérstakar rannsóknarnefndir yrðu settar upp til að vinna.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að svara efnislega þeim tveimur síðustu ræðum sem hér hafa verið fluttar úr ræðustólnum. Vel getur svo farið, vil ég þó segja við hv. síðasta ræðumann, að fjh.- og viðskn. komi til með að skipta sér af þessu máli. Það verður engum bókum lokað í þessu máli. Þær verða skráðar og það verður hægt að fletta upp í þeim ef mönnum þykir ástæða til. Ég vil benda á að fjh.- og viðskn. er ekki rannsóknarnefnd í skilningi 39. gr. Nefndin hefur mikil verk með höndum. Við skulum einbeita okkur að því að leysa þau fyrst. Síðan í vor, þegar skiptaráðandi hefur lokið störfum - hann tjáði okkur seinast á fundi í dag að hann reiknaði með að hans starf mundi taka 3-5 mánuði - getum við tekið það til mats hvort okkur þykir ástæða til að taka málið upp eða óska nánari skýringa.



Herra forseti. Með tilvísun í nál. frá 1. minni hl. fjh.- og viðskn., Jóni Baldvini Hannibalssyni, segi ég já.



Herra forseti. Það er fagnaðarefni að rannsókn fari fram í þessu viðamikla máli. Út af fyrir sig er ég ánægður með það að hæstv. ríkisstj. beiti sér fyrir því þó að ég hefði að ýmsu leyti kosið að öðruvísi væri í þessa rannsókn farið. En með hliðsjón af því að hæstv. ríkisstj. hefur þverskallast við öllum óskum og öllum tillögum um að veita hv. Alþingi með einhverju móti aðild að rannsókninni og nú síðast hér í kvöld hefur hæstv. viðskrh. ekki tekið undir óskir um að fastanefndum Alþingis yrði gert kleift að fylgjast með framgangi rannsóknarinnar, með hliðsjón af þessum viðbrögðum hæstv. ríkisstj. og þeirri óþingræðislegu málsmeðferð, sem hér hefur verið viðhöfð, mun ég ekki styðja þetta frv. og greiði því ekki atkvæði.



Herra forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessu frv. Ég er ekki að lýsa vantrausti á þá sem hafa valist til að sinna rannsókn þessa máls. Þvert á móti koma þeir ágætlega fyrir sjónir og heyrn. Hins vegar tel ég þessa leið þinginu ekki samboðna. Það skýtur mjög skökku við að hér koma talsmenn ríkisstj. hver á fætur öðrum og lýsa því yfir að hér verði engu skotið undan og menn keppast við að lýsa því yfir að þetta verði allt saman opið, en samt er hér gengið skref fyrir skref og lokað öllum smugum sem Alþingi hefði getað haft til að fylgjast með þessu máli. Það er ekkert sem bendir til að um þetta verði fjallað á opinn hátt. Því segi ég nei.



Herra forseti. Þar sem felld hefur verið brtt. mín og hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur á þskj. 398 svo og svipuð brtt. á þskj. 397 hefur því verið hafnað að Alþingi fái aðild að rannsókn þessa máls, jafnvel óbeina aðild. Það álít ég mjög miður. Þrátt fyrir það að þetta stjfrv. hafi tekið nokkrum umbótum í meðferð þingsins og ég fagni því að rannsókn málsins skuli fara fram og vantreysti í sjálfu sér engum sem að því á að standa, þá uni ég því ekki að eftirlitshlutverki Alþingis skuli svo misboðið og það sniðgengið. Finnst mér í reynd virðingu Alþingis misboðið. Ég get því ekki stutt það stjfrv. sem hér er borið undir atkvæði og mun því ekki greiða því atkvæði mitt. Virðing Alþingis er ekki síst fólgin í sjálfsvirðingu þeirra alþm. sem hér sitja og þeirri virðingu og því trausti sem þeir sýna hver öðrum.



Herra forseti. Ég minni á að í upphafi þessa máls tók hæstv. viðskrh. því víðs fjarri að fram færi önnur rannsókn en á vegum skiptaráðanda. Hæstv. fjmrh. tók undir það. Ég lít því svo á að með frv. í núverandi mynd hafi stjórnarandstaðan með málflutningi sínum og tillöguflutningi hér á hinu háa Alþingi unnið hálfan sigur og segi því já þrátt fyrir allt. Frv. afgr. sem lög frá Alþingi (þskj. 416).