Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og nú er, þá er fjárlagafrv. að upphæð 370 millj. kr., og brtt. meiri hl. fjvn. munu auka tekjurnar um 10 millj. kr., þannig að frv. verður 380 millj. kr., þegar n. hefur endanlega afgreitt það. Nú sýnist augljóst, að tekjur þessa árs losa 400 millj. kr. Desembermánuður verður þó tekjuminni mánuður en undanfarið hefur verið. Ef nokkur von á að verða til þess að geta greitt allan þann búskaparhalla, sem orðið hefur hjá ríkissjóði, þarf hann að fá jafnmiklar tekjur á næsta ári og hann fékk í ár. Þetta er ískyggilegt. Og af þessum ástæðum er það skoðun ríkisstj., að það sé ekki hægt að afgreiða fjárlögin tekjuhallalaus, nema þeir tekjuöflunarliðir, sem verið hafa í því, haldist áfram, og Ed. hefur nú breytt frv. þessu með þetta fyrir augum, og ég vildi eindregið mælast til þess, að þessi hv. deild léti frv. standa óbreytt eins og það nú er. Ég skal geta þess, að ríkisstj. hefur komið sér saman um að leggja til við Alþ., að 8 millj. kr. af tekjum þessa árs verði varið þannig, að 5 millj. fari til þess að greiða upp í vangoldin framlög til bæjar- og sveitarfélaga vegna skólabygginga, 2 millj. kr. til hafnargerða og 1 millj. fari til veðdeildar Búnaðarbankans. Þessar milljónir er ætlað að greiða til bæjar- og sveitarfélaga, vegna þess að ríkið hefur ekki getað greitt eins örugglega sitt framlag og æskilegt hefði verið. Ég vildi geta um þetta hér, af því að þetta snertir að sjálfsögðu nokkuð afgreiðslu þessa máls, þótt þetta sé lítill hluti þess, sem bæjar- og sveitarfélögin raunverulega ættu að fá greitt.



Herra forseti. Ég flyt brtt. á þskj. 511. - Það er auðséð, að Ed. hefur ekki viljað afgreiða frv. eins og það var samþ. hér í þessari deild, og var þó sú samþykkt, sem hér var gerð um að bæta fjárum gr. inn í frv., þar sem ákveðið var, að 1/4 af söluskattinum skyldi renna til bæjar- og sveitarfélaga, gerð með hag bæjar- og sveitarfélaga fyrir augum. Ég býst við, að enginn hv. dm. áliti, að nokkrar aðrar ráðstafanir hafi verið gerðar til þess að bæta úr þörfum bæjar- og sveitarfélaganna á auknum tekjustofnum. Þegar þessu frv. var breytt hérna í Nd., þá var það vegna þess, að þm. álitu, að bæjar- og sveitarfélögin þyrftu þess með á næsta ári að fá hluta af söluskattinum. Enn fremur var það gert með það fyrir augum að hnekkja nokkuð þeirri tilhneigingu ríkisstj. að framlengja öll lög um tekjuöflun til ríkissjóðs. - Ég hef þess vegna leyft mér að taka aftur upp þær greinar, sem samþykktar voru við 2. umr. hér í þessari deild, og legg til, að þær verði settar inn í frv. aftur, og þarf ég ekki að rökstyðja þetta nánar, þar sem ætla má, að meiri hl. deildarinnar, sem áður studdi þessa kröfu, muni halda fast við sína stefnu. Þá lýsti hæstv. fjmrh. því yfir, að innan ríkisstjórnarinnar hefði orðið samkomulag um nokkrar greiðslur. Hann lýsti því yfir, að ríkissjóður sem hefur e.t.v. tugi milljóna króna í tekjuafgang, muni nú láta svo litið að greiða hluta af sínum skuldum, og finnst það víst fáum þakkarvert. Þar af eru 5 milljónir króna upp í ógoldin framlög til skólabygginga. En í lögum segir beinlínis, að þetta framlag skuli ríkið greiða úr sínum sjóði. Þetta stendur í lögunum, og það er ekki nokkur heimild fyrir ríkið að fresta þessum greiðslum. Það þýðir, að ríkið hefur engan rétt til að fresta þessum greiðslum. Það stendur beinlínis í lögunum, að ríkissjóði „beri“ að greiða þetta framlag. Það er vitað, að ríkissjóður hefur líka skuldað Landsbanka Íslands, og það hefur verið látið sitja fyrir að greiða þær skuldir. Það væri gott að fá það upplýst frá hæstv. ráðh., hvað mikið ríkissjóður er búinn að greiða af skuldum sínum við Landsbankann, sem græðir 20 millj. kr. á ári. Honum eru greiddar skuldirnar. En fátæk bæjarfélög víðs vegar á landinu geta ekki náð inn útsvörunum hjá meðlimum sínum vegna þess, að ríkisstj. og bankarnir skipa svo fyrir, að það skuli greiða milljónir tuga af skuldum ríkisins við Landsbankann, án þess að ríkið greiði skuldir sínar við bæjar- og sveitarfélögin. Og svo kemur hæstv. fjmrh. fram á Alþ. og hótar að segja af sér, ef bæjar- og sveitarfélögin fái ofur lítinn hluta söluskattsins, en tilkynnir, að ríkissjóður muni greiða eitthvað smávegis af skuldum sínum til bæjar- og sveitarfélaga vegna skólabygginga. Mér finnst, að það þurfi nokkra bíræfni til að koma og bjóða hv. deild upp á það loforð ríkisstj., að hún muni nú á næsta ári greiða upp í það, sem hún skuldar sveitarfélögunum, á sama tíma og búið er að greiða Landsbankanum sínar skuldir. Það hefði verið eðlilegt, að ríkisstj. hefði borgað allar sínar skuldir við bæjar- og sveitarfélögin fyrst, látið þær sitja fyrir. - Ég vil óska þess, að fjmrh. gefi upplýsingar um það, hve mikið ríkissjóður hefur greitt á þessu ári upp í skuldir sínar við Landsbankann og hvort hæstv. ríkisstj. muni hugsa sér að greiða meira af þeim skuldum á næsta ári, þannig að þingmenn gætu myndað sér nokkra hugmynd um hlutfallið þar á milli. Það er mesti óþarfi fyrir ríkið að borga til sinna eigin fyrirtækja, sem græða 20 millj. kr. á ári. Það virðist eðlilegra að láta bæjar- og sveitarfélög sitja fyrir um þessar greiðslur. Ég vil þess vegna leyfa mér að vona, að hv. deild verði við minni till. um að færa frv. aftur í sama horf og það var áður afgreitt hér í Nd. Loforð hæstv. ríkisstj. um að greiða ofur lítið borð af sínum skuldum er að vísu ánægjulegt, þótt það sé hins vegar skylda ríkisins að greiða þessar skuldir alveg upp.



Herra forseti. Mér skildist, að okkur þingmönnum þessarar hv. deildar séu hér boðin góð boð með því að éta ofan í okkur allt það, sem við samþ. hér fyrir nokkrum dögum og fá loforð hæstv. ríkisstj. um að greiða nokkurn hluta af þeim óreiðuskuldum, sem ríkissjóður á ógreiddar til bæjar- og sveitarfélaga víðs vegar um land. Mér er ekki kunnugt um það, hvað mikið ríkissjóður skuldar til skólabygginga, en hins vegar er þess getið í skýrslu frá fræðslumálastjórninni, sem útbýtt hefur verið hér á Alþ., að þessi upphæð nemi 13–14 millj. kr. Og nú gerir hæstv. ríkisstj. þann kost að greiða af tekjuafgangi ársins kringum 1/3 af þeirri upphæð og sömuleiðis 1/3 af því, sem hún skuldar til hafnargerða víðs vegar um land, 2 millj. kr., en þær skuldir munu nema á sjöttu millj. kr. Það, sem bæjunum er ætlað að fá fyrir þennan tekjustofn, er 1/3 af löglegri greiðslu ríkisins. Nú veit ég þess mörg dæmi, að bæjar- og sveitarfélög, sem ráðizt hafa í hafnarframkvæmdir og ráðið hafa við sitt framlag móti ríkissjóði, hafa tekið að sér hluta ríkissjóðs og verða að greiða vexti af þeim hluta. Þessir vextir eru svo ekki teknir með í framlagi ríkissjóðs. Þessi vaxtabyrði lendir öll á bæjar- og sveitarfélögunum. Þar sem þessi inneign hjá ríkinu nemur mörgum hundruðum þúsunda, þá er hér ekki um lága fjárhæð að ræða, sem bara fer til þess að greiða vexti af þessum skuldum ríkissjóðs. Svo þegar þessi þriðjungur kemur, þá kemur hann ekki að öðru gagni en því, að viðkomandi bæjar- eða sveitarfélag getur losað sig úr þeim skuldum, sem það er í sökum vanskila ríkissjóðs, en þetta kemur ekki til góða á rekstrarreikningi bæjar- og sveitarfélaganna, nema að því leyti, að þau losna við vaxtabyrðina. Það er allur hagnaðurinn, sem bæjar- og sveitarfélögin hafa af þessu framlagi. Söluskatturinn, eins og hann er nú, mun nema jafnmikilli upphæð og öll útsvör í landinu, og fara þá hv. þm. að skilja, hversu örðugt það er að verða að innheimta útsvör hjá mörgum bæjarfélögum nú upp á síðkastið, þegar við þau hefur bætzt svona upphæð, sem nemur svo miklu sem öllum útsvörum á landinu. Og svo kemur útsvarið ekki fyrr en á eftir, bærinn verður að bíða með að fá sína skatta greidda. Auk þess kemur svo söluskattur hjá ýmsum fyrirtækjum, sem innheimtur er á þann hátt, sem nú er frægt orðið. Ég skal ekki hafa langt mál um þetta. En mér þykir furðulegt, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki skilja þá miklu og brýnu þörf, sem bæjarfélögin hafa fyrir tekjur, og að ríkisstj. skuli ekki vilja vera án nokkurs hluta söluskattsins, sem sýnt er, að hún getur verið án, og bezt sýnir sá greiðsluafgangur, sem orðið hefur á þessu ári, eftir að mikið hefur verið veitt úr ríkissjóði til greiðslu á skuldum ríkisins, eða upphæð, sem nemur 50–60 millj. kr. að minnsta kosti. Það mætti segja mér, að hæstv. ríkisstj. með þessu yrði til þess, að ýmis bæjarfélög geti ekki jafnað niður öllum útsvörum, sem þau þurfa til þess að standa undir útgjöldum sínum, og muni þá ekki fá þau innheimt. Ég skal lýsa yfir því, að ég er sama sinnis og ég var síðast, þegar ég greiddi atkv. um þetta mál, - ég vona, að aðrir háttv. þm. séu það líka, - og mun greiða atkv. með brtt. hv. 2. þm. Reykv. um það að setja þessar greinar inn í frv. á ný, vegna þess að þau loforð frá ríkisstj., sem hér komu fram í nál. fjhn. Ed. um greiðslur á nokkrum hluta af skuldum ríkissjóðs vegna skólabygginga og hafnargerða, nema ekki nema litlum hluta af því, sem ætlazt var til að greiðslurnar næmu. Þeim greiðslum er ráðstafað upp í lán, sem tekin hafa verið, og upp í væntanlegar greiðslur og bæta því ekki úr fyrir bæjar- og sveitarfélögum nema að því leyti að létta af þeim vaxtabyrðinni. Ég vænti því, að hv. þm. hafi ekki breytt um skoðun, frá því að málið var hér siðast til umr., og samþ. þær breyt. á frv., sem hér er farið fram á. Það er eitt atriði, sem ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. um, og það er, hvernig þessum greiðslum verði hagað til skóla og hafnargerða, hvort þessu verður jafnað niður og öllum greitt hlutfallslega jafnt eða hvort einum verði greitt að fullu, en öðrum kannske ekkert.

Um þetta hefur ekki verið tekin ákvörðun.



Það er óvefengjanlegt, að bæjar- og sveitarsjóðir þurfa nauðsynlega á nýjum tekjustofnum að halda til þess að standa undir sívaxandi útgjöldum, sem sumpart eru á þau lögð með lögum og sumpart stafa af aukinni dýrtið. Þess vegna flutti ég brtt. við 2. umr. þessa frv., - í samræmi við óskir bæjarstjóra allra kaupstaða landsins, - um að fjórðungi söluskattsins skyldi skipt milli allra bæjarsjóða og hreppssjóða í réttu hlutfalli við íbúatölu. Var sú tillaga samþykkt. Ráðherrar Framsfl. hafa lýst yfir því, að þeir muni rjúfa núverandi stjórnarsamstarf, ef Alþingi ákveður, að bæjar- og hreppsfélögin fái hluta af söluskatti. Þó að það sé varhugaverð braut að láta Framsfl. komast upp með að stöðva nauðsynjamál með slíkum viðbrögðum, hefur Sjálfstfl. ekki talið henta hagsmunum þjóðarinnar, að stjórnarsamstarfið verði rofið að svo stöddu. Ég vil taka það fram, að ég er sömu skoðunar og ríkisstj. um það, að afgreiða beri greiðsluhallalaus fjárlög. Hef ég bent henni á leiðir, sem ég tel vel færar til þess að tryggja slíka afgreiðslu, þótt hluti söluskattsins rynni til sveitarfélaga. Innan ríkisstj. hefur nú orðið samkomulag um að ganga nokkuð til móts við aðrar kröfur og þarfir sveitarfélaga á þann hátt að leggja til, að greiddar verði 7 millj. kr. upp í vangoldin framlög ríkissjóðs til skólabygginga og hafnargerða. Þótt vopnahlé hafi verið samið í bili, verður haldið áfram baráttunni fyrir nýjum tekjustofnum sveitarfélaganna og fyrir löggjöf, sem skapar skynsamlegan grundvöll undir traustan fjárhag þeirra. Með vísan til þessarar greinargerðar mun ég ekki greiða atkvæði um till. á þskj. 511.



Herra forseti. Það eru aðeins fá orð út af þessum athugasemdum, sem hv. 7. þm. Reykv. kom fram með. - Ég þykist hafa fært fyrir því fullgild rök, sem ekki verði vefengd, að það sé ekki hægt að gera ráð fyrir því að afgreiða tekjuhallalaus fjárlög, þannig að tekjur ríkisins geti staðið undir gjöldunum, nema ríkissjóður fái alla sína tekjustofna eins og þeir eru ráðgerðir. Hvað reynslan svo sýnir í þessu efni, er vitanlega ekki hægt að segja um, en mér virðist ekki nokkurt vit í því að gera ráð fyrir þessu ólíkt því, sem hér er gert. Ríkissjóður má ekki missa þá tekjustofna, sem hann hefur, ef Alþ. ætlar að afgreiða hallalaus fjárlög, og Alþ. verður að afgreiða tekjuhallalaus fjárlög. Það verður að benda á aðrar leiðir fyrir bæjar- og sveitarfélögin en að þau taki tekjur ríkissjóðs. Þetta spursmál allt um útgjöld ríkisins og tekjur bæjarog sveitarfélaga verður að taka fyrir á næsta Alþ. á næsta ári, og enginn neitar þeirri þörf, sem bæjar- og sveitarfélög hafa fyrir auknar tekjur. Út af því, sem hv. þm. Hafnf. sagði - og hv. 2. þm. Reykv., vil ég taka það fram, að mér finnst þeirra málflutningur einkennilegur. Þessir hv. þm. báðir halda því fram, að ríkið væri með því að gera þessar ráðstafanir - að greiða vangreidd skólaframlög og hafnargjöld - aðeins að gera það, sem því er skylt að gera. Þetta er byggt á misskilningi. Ríkinu er ekki skylt að greiða þetta umfram það, sem fé er veitt á fjárl., þannig hefur þetta verið framkvæmt alla tíð, það er a.m.k. hv. þm. Hafnf. vel kunnugt og hv. 2. þm. Reykv. líka. Þegar Sósfl. átti menntmrh., þá fór hann þannig að, að hann greiddi aðeins til skólanna það, sem veitt var á fjárl. en ekki meira, og það var stórkostleg súpa þá, sem var af ógreiddum framlögum til skóla. Það þarf sem sé tvímælalausa heimild til þess að greiða þetta fé. Það er óleyfilegt fyrir ríkisstj. að greiða framlög til þessara framkvæmda án heimildar Alþ., enda mun ríkisstj. leita sérstakrar heimildar frá þinginu til þess að greiða þessi fyrirhuguðu framlög. Það er þess vegna út í bláinn, sem þeir halda fram, að með þessu sé ekki komið til móts við óskir þessara bæjar- og sveitarfélaga. Þvert á móti er verið að greiða með þessu viðbótarfjárveitingu til þessara framkvæmda, sem nemur 7 millj. kr., sem þessir aðilar geta notað til að greiða sín lán heima fyrir, og þessar 7 millj. eru peningar, sem þessir aðilar geta ekki fengið annars og áttu ekki neina lagalega kröfu til að innheimta. Um þetta ætti ekki að þurfa að deila við þessa hv. þm., þar sem þeir eru það þingvanir og vanir að fylgjast með þessum málum, að þeim ætti að vera þetta ljóst.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. gleymdi að gefa mér upplýsingar um það, hvað búið er að borga í yfirdrátt af skuldum við Landsbankann. Hann vill líklega ekki fá þann samanburð, hvernig þeir borga bankanum og hvernig þeir borga bæjarfélögunum. Er hann kannske ekki búinn að borga þeim neitt í ár annað en ef til kemur að úthluta tekjuafgangi? Hæstv. fjmrh. vill halda því fram, að í raun og veru væru þessar 7 millj. eins konar fjárveiting til sveitarfélaganna. Hvernig sem við viljum deila um það, hvort ríkissjóði bæri að borga þetta undireins, þá er það ekkert spursmál, að með l. viðvíkjandi skólabyggingum og hafnargerðum er lögð sú skylda á herðar ríkissjóði að greiða ákveðinn hluta af kostnaði við þessar aðgerðir, þannig að sú lagalega skylda er fyrir hendi, svo að það er ekki verið að taka neinar nýjar byrðar á herðar ríkissjóðs. Bæjar- og sveitarfélögin eiga að fá greiddan þennan hluta ríkisins til skólabygginga, til hafnargerða og lendingarbóta, það er ótvíræð lagasetning. Þm. geta deilt um það, hvenær beri að greiða þetta, en 1/4 af söluskattinum, það væri nýr fengur, ný réttarbót, það væri uppbót á þá aðstöðu, sem þau nú hafa. Það, sem þau fá í staðinn, er, að þeim er lofað, að það skuli ekki svikizt um að framkvæma gamla réttarbót, sem þau hafa. Það er allt, sem þau fá í staðinn. Hæstv. fjmrh. gat sagt við bæjar- og sveitarfélögin: Vissulega skulda ég ykkur þetta; vissulega eigið þið að fá þetta, en það getur verið, að ég dragi von úr viti að greiða þetta. Það getur verið, að ég greiði það, sem mér ber að greiða samkvæmt l., gegn því, að þið fallið frá því að fá nýja réttarbót, sem búið er að samþ. hér í Nd. - Ég býst við, að hæstv. fjmrh. reyni ekki, a.m.k. þegar hann talar í Framsfl., að draga dul á, hve góða verzlun hann hafi gert, þó að hann vegna samninga innan ríkisstj., ef hún gæti hangið dálítið saman, reyni að láta þetta líta út sem feng fyrir bæjarfélögin, - hvernig hann hafi sloppið við að þurfa að greiða nokkuð af söluskattinum til bæjarfélaganna með því að lýsa yfir, að hann muni ef til vill greiða eitthvað til bæjar- og sveitarfélaganna af skuldum, sem þau eiga hjá ríkinu. Hæstv. fjmrh. þarf ekki að vera með nein ólíkindalæti við okkur, þegar hann er að lýsa þessu. Þá kom hæstv. ráðh. að því, að þetta væri mikill fengur fyrir bæjar- og sveitarfélögin að geta notað þessar 7 millj., og svo bætti hann við: ef þau hafa lagt þetta út sjálf, ýmist borgað skuldir eða lagt peninga út. - Með öðrum orðum: Er ekki meiningin hjá hæstv. fjmrh. að borga þessar 7 millj. beint út til bæjar- og sveitarfélaganna? Er meiningin að borga þetta kannske inn á reikning bæjar- og sveitarfélaganna hjá bönkunum? Er ekki meiningin, að þetta eigi að einhverju leyti að fá að notast af hálfu bæjarfélaganna til framkvæmda og ríkisstj. hjálpi bæjarfélögunum til að losna við skuldir við bankana í staðinn? Svo framarlega sem bæjar- og sveitarfélögin fengju þessa peninga beint og ríkisstj. sem sá voldugi aðili hefði áhrif um það, að þær skuldir, sem bæjarfélögin nú eru í við bankana,fengju að standa óhreyfðar, þá gætu bæjarfélögin notað þetta að einhverju leyti til framkvæmda. En það skauzt upp úr hæstv. ráðh., að það muni vera annað, sem er meiningin með þessu. Meiningin er, eins og hv. þm. Hafnf. drap á, að jafnvel fari meginið af þessu í skuldir bæjar- og sveitarfélaga til þess að borga eitthvað upp af þeim. Með öðrum orðum: Í viðbót við það, að svo og svo mikið af tekjuafgangi ríkissjóðs fari til að greiða skuldir ríkissjóðs við Landsbankann, þá ætlar nú hæstv. fjmrh. og ríkisstj. að hugga bæjarog sveitarfélögin með því að létta af þeim þungum byrðum - og svipta þau 1/4 af söluskattinum - með því að borga líka til Landsbankans og annarra banka ofur lítinn part af þeim skuldum, sem bæjar- og sveitarfélögin eru í. Ég held, að þetta sé anzi hart að farið og minni nokkuð á, hvernig hreppstjórar stundum höguðu sér í gamla daga, þar sem þeir voru í góðum kunningsskap við selstöðukaupmenn, þegar þeir voru að meðhöndla kotungana, sem voru í skuld við þá. Það er svipuð meðferð, sem hæstv. fjmrh. virðist nú ætla að hafa gagnvart fátækum bæjar- og sveitarfélögum í landinn. Og sá ráðh., sem næstur honum situr, hæstv. viðskmrh., skrifar um leið bönkunum og segir við þá: Nú megið þið ekki vera að lána meira, nú verðið þið að setja hömlur á lánastarfsemina. - Sem sé, um leið og hæstv. fjmrh. tekur peningana frá bæjar- og sveitarfélögum, sem hann þó ætti að greiða þeim, þá skrifar hin hönd ríkisstj. og segir: Verið þið ekki að lána þessum bæjarfélögum meira. - Það er eins og það séu samfelldar aðgerðir gegn bæjar- og sveitarfélögunum til þess að minnka þeirra möguleika á framkvæmdum. Ég held, að þetta ætti að nægja til þess að sýna fram á, hvers eðlis þetta bein er, sem Framsfl. kastar í Sjálfstfl. í skiptunum innan ríkisstj.; það er nokkuð lítið á því. Þá sagði hæstv. ráðh. út frá spurningunni, sem hv. þm. Hafnf. lagði fyrir hann, hvernig ætti að skipta þessu, að það væri óákveðið, það væri alls ekki ákveðið, hvert þetta færi til bæjar- og sveitarfélaga, það væri bara búið að ákveða, að þetta skuli borga út til einhverra bæjarfélaga, ef samkomulag næðist í ríkisstj. um, hvernig skyldi borga þetta. Það er vitanlegt, að það er kominn glundroði í ríkisstj., hæstv. fjmrh. hótar að segja af sér við 2. umr. Ef það fer þannig, þegar ríkisstj. fer að ræða skiptinguna á þessari bráð, að hæstv. fjmrh. finnist hann ekki fá nægilega mikið fram af sínum kröfum og hótar að segja af sér, - hví að það er ekki alveg víst, að hann beygi Sjálfstfl. eins og nú, því að það er stundum slæmt að vega tvisvar í sama knérunn, - þá gæti farið svo, að ekkert samkomulag næðist í ríkisstj. um þessa skiptingu og ríkisstj. spryngi á því, að löggjafinn var ekkert búinn að samþykkja um það. Hvar stendur þetta þá? Það gæti þá farið svo, fyrst ríkisstj. er enn þá, eftir 3 mánaða þingsetu, ekki búin að koma með löggjöf um það, hvernig eigi að skipta þessum tekjuafgangi, að ríkisstj., sem var nærri því sprungin á því, hvort ætti að setja 1/4 af söluskattinum til bæjarfélaganna, spryngi á þessu atriði eða á því, hvað mikið af mótvirðissjóðnum ætti að fara til landbúnaðarins. Það gæti farið svo, að ríkisstj., sem er eins viðkvæm og hæstv. fjmrh. lýsir yfir að hún sé, væri búin að sprengja sjálfa sig, áður en hún væri komin að því að skipta þessum 7 millj. Þá er þetta orðin góð verzlun, sem hæstv. fjmrh. er búinn að gera á móti hagsmunum bæjar- og sveitarfélaga. Það er ekki að vita, hverju hæstv. fjmrh. býr yfir, en fastheldinn er hann á auðinn í ríkissjóðnum og hættir við að gleyma bæjar- og sveitarfélögunum, þegar hann er kominn til Reykjavíkur, þó að hann muni þau vel, þegar hann er í sínu kjördæmi. Það eru svo nokkur orð út af því, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði. Ég hafði eiginlega hugsað, að þessi skörulega samþykkt, sem hér er gerð í Nd. fyrir hans tilstuðlan, væri í raun og veru framkvæmd á þeirri yfirlýsingu Sjálfstfl. á siðasta landsfundi, að það væri Sjálfstfl., sem hefði forustu í ríkisstj. og markaði stefnuna, og ég sé, að Framsfl. mun líklega hafa tekið þetta nokkuð þungt upp - þessa yfirlýsingu Sjálfstfl. - og fjmrh. hans hafi ætlað að láta Sjálfstfl. finna, að það væri ekki Sjálfstfl., sem markaði stefnuna, Sjálfstfl. skyldi fá að beygja sig. Hins vegar heyrði ég það á ræðu hv. 7. þm. Reykv., að hann mun ekki líta á þetta sem neinn frið innan ríkisstj., heldur væri hér aðeins um vopnahlé að ræða, eins og hann orðaði það, vegna þess að jólahelgin væri í nánd. Ríkisstj. kunni sjálf ekki við að hafa svona reidd vopnin hver gegn öðrum, meðan jóladagarnir eru. Hins vegar eigi að kalla þing saman aftur eða þingfundir að halda áfram 3. jan. og þá muni að öllum líkindum jólahátíðin vera búin og vopnahléinu lokið og Sjálfstfl. muni draga sverð sitt úr slíðrum og sýna, hver hefur forustuna. Þess vegna er ég hræddur um, að þessi samþykkt verði skammgóður vermir fyrir bæjar- og sveitarfélögin, þegar ekki er gengið betur frá hlutunum en þetta. Ég vil þess vegna leyfa mér að vonast til þess, að hv. þdm., sem áður samþ. þessar brtt., þegar þær komu frá hv. 7. þm. Reykv., standi nú fast með þeim, enda hefur það komið í ljós, að það samkomulag, sem innan ríkisstj. hefur verið gert, er engan veginn haldgott og aðeins um vopnahlé að ræða, sem líklegt er að ekki standi lengi, og þess vegna illa um hnútana búið, ef bæjar- og sveitarfélögin fengju ekki einu sinni þetta litla bein, sem til þeirra er hent með yfirlýsingu í nál. frá meiri hl. fjhn. á þskj. 503. Þess vegna vonast ég til þess, að þessi brtt. á þskj. 511 verði samþ.



Mig langar til þess, vegna þess að það er okkar hugarfar allra að gleðja hver annan fyrir jólin, að hugga hv. 2. þm. Reykv. Hann hefur tvenns konar áhyggjur - mjög þungar. Annars vegar, að það hefur hent ríkisstj. og fjmrh. að hafa tekið upp á að borga skuldir - og ekki aðeins það, heldur hefur líka tekizt að borga Landsbankanum skuldir, sem er náttúrlega næst á eftir Unilever. Ég vil aðeins í skini hugarfars jólanna benda honum á, að það er gleðiefni hverjum ábyrgum manni, ef honum tekst að borga skuldir, jafnvel þó að þjóðbankinn fái skuldirnar í því skyni að borga þær aftur í atvinnurekstur þjóðarinnar. Svo var hann með enn þyngri áhyggjur um, að þessi ágæta ríkisstj. sé nú í mikilli hættu. Ég get huggað hann með því að segja honum, að það er hreinn jólafriðarkærleiksandi ríkjandi á stjórnarheimilinu, og ég vona, að svo verði líka eftir nýárið. Þess vegna er óhætt að taka sína fullu jólagleði nú þegar. Út úr þessu máli vil ég að það liggi skýrt fyrir, að frá mínu sjónarmiði tel ég þörf bæjar- og sveitarfélaganna fyrir auknar tekjur mjög brýna, og mér þykir eðlilegt, að borgarstjórinn í Reykjavík, sem var forseti þeirrar samkundu bæjarstjóra landsins, sem kom saman snemma á þessu hausti, hafi leitað allra úrræða til þess að reyna að bera fram til sigurs þær óskir, sem þar voru fram bornar og af ríkri þörf sprottnar. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að þessari þörf sé ekki hægt að fullnægja nú með því að taka hluta af tekjum ríkissjóðs, og hefði þess vegna, ef ég hefði staðið hér við 2. umr. þessa máls í þessari d., greitt atkv. á móti hans till. Nú er ég hvorki spámaður né spámannlega vaxinn, né heldur ætla ég að varpa yfir mig neinum slíkum hjúp, og ég er ekki bær um að segja fyrir um það„ hver raunveruleg niðursítaða ríkisbúskaparins verður næsta ár. En ég lít þeim augum á ástandið, að ég mundi ekki sem fjmrh. þora, þrátt fyrir það, sem ég nú hef lýst um þörf bæjar- og sveitarfélaga, að rýra tekjur ríkissjóðs, - ég mundi ekki þora það með þeirri verkun, sem hefur verið á gjaldahlið fjárl. að lokinni 3. umr. yfirleitt, og út frá því grundvallarsjónarmiði, sem okkur öllum er að verða æ ljósara, að greiðsluhallafjárl. leiða til mikils ófarnaðar í öllu efnahagslífi þjóðarinnar. - Þetta vil ég að liggi skýrt fyrir hvað mig áhrærir og okkur umboðsmenn Sjálfstfl. í ríkisstj.



Herra forseti. Það er sjálfsagt þýðingarlaust að fara um þetta mál mörgum orðum héðan af eftir þá yfirlýsingu, sem forsvarsmaður þess, hv. 7. þm. Reykv., gaf hér áðan, að hann mundi nú ekki lengur greiða atkv. með þeim till., sem hann bar hér sjálfur fram. Það hefur þess vegna farið fyrir honum eins og hv. 2. þm. Reykv. lýsti áðan, að Sjálfstfl. virðist hafa glúpnað fyrir hinum kreppta hnefa fjmrh. og forsrh., sem báðir lýstu yfir við 2. umr., að þeir segðu af sér, ef þessi till. næði fram að ganga. En ég stóð hér upp til þess að benda á það, sem hv. 7. þm. Reykv. gerði að meginmáli í sínum málflutningi, bæði fyrr og nú, nefnilega það, að hans skoðun væri, að það mætti vel afgreiða tekjuhallalaus og greiðsluhallalaus fjárl., þó að þessi samþykkt væri nú gerð. Það kom skýrt fram hjá honum við fyrri umr. og kom enn fram hjá honum í þessari yfirlýsingu, svo að það, að hann glúpnar fyrir fjmrh., getur ekki stafað af öðru en ofríki hans, því að meginkjarni málsins stendur enn óhaggaður að hans dómi, að þetta sé hægt án þess að koma út með greiðsluhalla, þó að þessi samþykkt verði gerð. Mér finnst ekki skelegg þessi forusta Sjálfstfl. í þessu máli, og þó að viðurkennt sé, eins og gert er nú af hæstv. atvmrh. og ýmsum öðrum sjálfstæðismönnum, sem um þetta mál hafa talað, að þörf bæjarfélaga sé brýn, og farið um hana viðurkenningarorðum, þá lifa þau ekki á því; því aðeins lifa þau, að það fylgi einhver verk á eftir, sem þau geta haft gagn af. En hæstv. atvmrh. sagði í sinni ræðu, að nú væri þessu máli svo langt komið og gengið svo langt til móts við óskir framsóknarmanna í því, að það ríkti jólafriðarkærleiksandi, eins og hann orðaði það, á stjórnarheimilinu, og þá er sjálfsagt vel, enda vist fyrir þennan jólafriðarkærleiksanda fórnað hagsmunum bæjarfélaganna. Það var enn eitt atriði, sem ég vildi minnast á í þessu sambandi, það er, að mér finnst hæstv. fjmrh. í sinni ræðu rugla saman tveimur óskyldum hlutum, óskyldum hugtökum. Annars vegar því að bæta úr brýnni þörf bæjanna fyrir auknar tekjur og hins vegar að standa í skilum með einhvern hluta af þeim skuldum, sem ríkissjóður á ógreiddar til bæjanna. Þetta er tvennt óskylt, og þó að leyst sé úr öðru, þá bætir það ekkert úr hinu. - Ég sýndi fram á það áðan, að þó að ríkissjóður tæki sig til og greiddi 1/3 af skuldum sínum við bæjar- og sveitarfélögin vegna hafnargerða og 1/3 af skuldum vegna skólabygginga, þá kemur það tæplega öðrum að notum en þeim, sem losna við þá vaxtabyrði, sem á þeim hvílir, vegna þess að þau hafa orðið að standa undir þátttöku í lánum, sem tekin hafa verið gegn greiðslu, þegar þessi ríkissjóðsframlög yrðu innt af hendi. Með öðrum orðum: Það, sem skeður, þegar þessar greiðslur eru inntar af hendi frá ríkissjóði, er, að þær eru veðsettar, en vextirnir fara til lánardrottnanna, og þeir verða þeim mun betur stæðir. Bæjarfélögin eiga ekki heldur inni hjá ríkissjóði sömu upphæð, en losna við vaxtabyrði, sem á þeim hefur hvílt þyngst. Það er eini ávinningurinn. En þeirra rekstur er á eins völtum fótum eftir sem áður. Þetta er höfuðkjarni málsins. Það er því ekkert verið að koma til móts við óskir bæjar- og sveitarfélaga um bætta rekstraraðstöðu. Það hefur verið sýnt fram á það með rökum, hve geysilega miklu örðugri öll aðstaða bæjanna hefur verið gerð með innheimtu skatta, sem í heild sinni nema jafnhárri upphæð og útsvörin. Söluskatturinn veldur því, hversu torveld er innheimta útsvara. En á móti þessu kemur sú bót frá ríkinu, að það borgar hluta af gömlum skuldum, sem lítið kemur þessu máli við. Ég vildi aðeins benda á þetta og jafnframt hitt, að mér finnst forusta Sjálfstfl. í þessu máli og stjórnarsamvinnunni vera með ólíkindum, eftir því sem maður hefur heyrt því lýst að undanförnu, þar sem það hefur ráðið úrslitum mála hér, að það þarf ekki annað en að hæstv. fjmrh. ybbi sig dálítið, þá lyppast sjálfstæðismennirnir niður og gera eins og Framsókn óskar eftir, til þess að jólafriðarkærleiksandi megi ríkja á stjórnarheimilinu, og hagsmunum bæjar- og sveitarfélaganna er fórnað.



Herra forseti. Aðalatriði þess máls, sem hér hefur verið mest rætt, er í sambandi við tekjuþörf bæjar- og sveitarfélaga. Mér hefur skilizt, að allir væru á einu máli um það atriði, að bæjar- og sveitarfélög landsins þurfi verulega á því að halda að fá auknar tekjur. Ég hef ekki heyrt neinn þm. vefengja það. En þrátt fyrir það að þessi staðreynd er viðurkennd af öllum og þótt svo langt sé komið málum, að meiri hl. þm. hér í Nd. hafi samþ. ákveðnar ráðstafanir til þess að bæta úr í þessum efnum, þá á nú að kippa þessu öllu til baka, og eftir það að hafa hlýtt á ræðu hæstv. fjmrh., form. þingflokks Framsfl., þá hefur maður ekki orðið var við, að það sé meining ríkisstj. að sinna að nokkru leyti þeim meginóskum bæjar- og sveitarfélaganna að greiða eitthvað fram úr í sambandi við tekjuöflun þeirra. Með öðrum orðum: Það á að neita algerlega beiðni þeirra um auknar tekjur. Hæstv. atvmrh., form. Sjálfstfl., undirstrikaði að vísu í sinni ræðu, að um það væri ekkert að efast, að tekjuþörf bæjarog sveitarfélaga væri sannarlega mikil. En ég býst við, að hv. þm. hafi tekið eftir því, að hann innti ekki að því, að í ráði væri að bæta úr þessu á nokkurn hátt, því að það er væntanlega hv. þm. öllum ljóst, að þau loforð, sem hér liggja fyrir um það, að bæjar- og sveitarfélögunum skuli greiddar 5 millj. upp í vangreidd framlög ríkisins til skólabygginga og 2 millj. upp í vangreidd framlög ríkisins til hafnarframkvæmda, - það er öllum ljóst, að slíkar greiðslur eru ekki á neinn hátt tekjur fyrir bæjar- og sveitarfélög landsins. Hér er aðeins um að ræða, að ríkissjóður greiði til þeirra þá skuld, sem hann er í við bæjar- og sveitarfélögin. En það veit ríkisstj. vel, að flest bæjarog sveitarfélögin eru þegar búin að fá lán út á þessar innstæður hjá ríkinu, og því mundu þessu efni og lofaði því beinlínis að greiða úr fjárhagsvandræðunum nema í örfáum tilfellum. Ég bjóst við, þar sem ég veit, að í Sjálfstfl. eru menn, sem hafa hug til að skilja, að ekki verður lengur vikið sér undan að verða við óskum bæjar- og sveitarfélaganna um aukna tekjustofna, og þar sem þeir höfðu stigið svo stórt spor til úrbóta í þessu máli, að um leið og þeir voru knúðir til að stíga það til baka, yrði þó gefin yfirlýsing um, að ríkisstj. ætlaði sér á síðara stigi málsins að koma með úrlausn í þessu efni og lofaði því beinlínis að greiða úr þessum vanda með auknum tekjustofnum. Það er viðurkennt, að söluskatturinn, sem ríkisstj. innheimtir, er álíka hár og allar útsvarsálögur í landinu eru. Þegar ríkisstj. innheimtir hann með jafnmikilli hörku og nú er gert af gjaldendum bæjar- og sveitarfélaganna, hefur farið þannig, að þau hafa orðið að draga sig til baka með sínar álögur og ekki treyst sér til að halda uppi innheimtu þeirra. - Það, sem ég tel að hafi komið fram í þessu máli, er, að Sjálfstfl. hafi ætlað að verða að nokkru við óskum bæjar- og sveitarfélaganna og meiri hluti hans unnið að því, en verið rekinn til baka af Framsókn og hún beri ábyrgð á og verði að standa við þá ábyrgð, að þessu var neitað. Framsfl. getur ekki skotið sér undan því, að hann ber ábyrgð á þessari neitun. Sjálfstfl. hefur ekki einu sinni getað fengið því lýst yfir, að til stæði að verða við óskum bæjar- og sveitarfélaganna að einhverju leyti. Því verður hv. 7. þm. Reykv., sem vel vill þessu máli, að viðurkenna, að hann sé knúinn til þess með hótunum Framsfl. að víkja í þessu máli, en ætli hins vegar að halda áfram baráttunni fyrir því síðar. - Svona finnst mér þessi mál líta út.



Herra forseti. Ég vil að gefnu tilefni frá hv. þm. Hafnf. taka fram, sem ég hélt að væri óþarfi, að bæði forsrh. og fjmrh. lýstu yfir, að Framsfl. er fylgjandi þeim till., sem hér hafa verið bornar fram af tveim flokksbræðrum mínum, þeim hv. þm. Ak. og hv. 5. þm. Reykv., um að skattalöggjöfin verði öll endurskoðuð. Í því sambandi verður auðvitað tekið til athugunar, hvaða leiðir eru færar til að ráða bót á viðurkenndri þörf á auknum tekjustofnum fyrir bæjar- og sveitarfélögin. Það er m.a. í trausti þess, að sú endurskoðun leiði til úrbóta, að ég get ekki með góðri samvizku samþ., að ríkisstj. afsali sér nú hluta af tekjum sínum. Auk þess þorir stj. ekki að taka við fjárlögum með þeim gjöldum, sem vitað er að verða á þeim, ef tekjustofnar ríkissjóðs verða rýrðir. Út af þessum metnaði um stjórnarforustu býst ég við, að stjórnarflokkarnir haldi þar hvor sínum hlut fyrir hinum. Ég hef aldrei sagt annað en að Sjálfstfl. hafi borið fram fyrstur þær tillögur, sem stjórnarframkvæmdirnar byggjast á, en í þeim till. er meginatriðið að afgreiða ekki fjárlög með greiðsluhalla. Það er því óþarfi að brýna okkur á því, að við svíkjum okkar yfirlýsingar og lútum öðrum. Hitt er svo fróðlegt að heyra, að nokkrir af þm. telja það einskis virði fyrir sín kjördæmi, sem ríkisstj. hefur haldið sig gera þeim í vil með því að greiða vissar skuldir. Er ekki sízt fróðlegt að heyra, að hv. þm. Hafnf. telur þetta einskis virði fyrir sitt kjördæmi, ef má ganga út frá því, að hann meini það, og má þá greiða öðrum meira.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður. Það er aðeins tvennt, sem mig langar til að benda á. Hæstv. atvmrh. sagði út af forustuhlutverki Sjálfstfl., að uppistaðan í yfirlýsingu, sem hann hefði gefið í sambandi við efnahagsmálin, væri, að gengið væri frá greiðsluhallalausum fjárlögum. - Ég benti á í minni ræðu áðan, að hv. 7. þm. Reykv. hefði bæði fyrr og nú talið þessa framkvæmd, að bæjarfélögin fengju hluta af söluskattinum, mögulega án þess að afgreiða fjárlög með greiðsluhalla og þannig samrýmanlega þeirri yfirlýsingu, sem ríkisstj. hefði gefið. Þess vegna undrar okkur hina, að skuli hafa verið horfið af þessari braut, vegna þeirrar yfirlýsingar hv. 7. þm. Reykv., að hægt væri að gera þetta innan ramma yfirlýsingar Sjálfstfl. Hitt atriðið er svo það, að hann lét einnig óheinlínis í ljós, að sjálfsagt þyrfti ég ekki að vænta mikils af þessu fyrir mitt kjördæmi. Það er kannske, - ég vil ekki segja óeðlilegt, - en mér finnst það eftir öðru hjá hæstv. ríkisstj., ef þm. má ekki láta í ljós skoðun sína án þess að vera heitið straffi. Ég þykist hafa málfrelsi hér, en ef það málfrelsi á að kosta það, að mitt kjördæmi verði afskipt, þá fer að verða vandlifað. - Ég spurði hæstv. fjmrh. að, hvernig ætlunin væri að skipta þessu, hvort ætti að gera það í hlutfalli við inneign bæjarsveitarfélaganna. Hann gaf loðin svör og sagði, að enn hefði ekki verið tekin ákvörðun um það. En ef það er eins og hæstv. atvmrh. lét skína i, að það ætti að mismuna mönnum eftir skoðunum, styrkir það þann grun, að ekki eigi að skipta því alveg hlutfallslega rétt, en það kemur í ljós á sínum tíma.



Herra forseti. Mig grunaði, að þegar hv. þm. Hafnf. væri gegnumlýstur, kæmi sannleikurinn í ljós. Og það kom líka í ljós, að hann metur þessi fríðindi allmikils, og það var til þess að fá þá játningu, að ég setti hann undir smásjána. Vil ég þakka honum fyrir, að hann lætur sannleikann koma í ljós, að hann telur þetta frv. mikils virði, og hygg ég, að hann þurfi ekki að kvíða því, að hann verði þar útundan. Okkar viðskipti hafa ekki verið þannig undanfarið, að við þyrftum hvor undan öðrum að kvarta. Hvað viðvíkur því, sem hv. þm. sagði um, að hv. 7. þm. Reykv. hefði talað um, að hægt væri að fullnægja þörf bæjar- og sveitarfélaganna án þess, að greiðsluhalli yrði á fjárlögunum, þá treysti ég mér líka til að benda á leiðir til þess með því að leggja á nýja skatta. En að því slepptu er eðlilegt, að geti orðið skoðanamunur stundum milli manna, sem að öðru leyti fella vel saman skoðanir. Við vitum, að þegar velt er yfir 400 milljónum, getur slíkt sem þetta alltaf verið álitamál. Og enda þótt hv. 7. þm. Reykv. sé í tölu þeirra manna, sem ég hef ástæðu til að spyrja ráða, þá er það svo með mig gagnvart honum eins og hann gagnvart mér, að báðir þykjast mega dæma út frá sínum sjónarhól, og ef við ætlum okkur það mannlega eðli að vera hætt við að vernda sérstaklega þá hagsmuni, sem manni er falið að gæta, er eðlilegt, að ég vilji gæta þess, að tekjur ríkissjóðs verði ekki skertar, og að hann sæki þar á fyrir bæjar- og sveitarfélögin. Þetta skýrir þennan skoðanamun milli okkar, og eðli málsins er þannig, að eðlilegt er, að nokkurs skoðanamunar gæti. - Það er varla hægt að búast við, þó að sú ósk sé fram borin að skipta tekjum milli bæjar- og sveitarsjóða og ríkissjóðs, að það geti náð fram að ganga á því þingi, sem það er borið fram á. Það vilja ævinlega vakna í hugum hinna sanngjörnustu manna efasemdir um það, hve mikið sé óhætt að láta af hendi og hve rík þörfin sé og hvernig eigi að bæta úr henni. Það tekur alltaf sinn tíma að athuga þetta og bæta úr því, þó að allir séu af bezta vilja gerðir. - Þarf ég svo ekki frekar um þetta að ræða.



Herra forseti. Ég verð að segja, að mér fannst leggjast lítið fyrir kappann, þegar hæstv. atvmrh. - nýbúinn að leggja sig í duftið fyrir Framsfl. - kemur hingað í Nd, og fer að koma með hótanir við þá þm., sem hann þykist geta náð sér niðri á sem ráðh. Mér datt í hug: „Þú hefnir þess í héraði, sem hallaðist á Alþingi.“ - Hæstv. fjmrh. telur það sjálfsagðan hlut, að ríkið borgi skuldir sínar við Landsbankann. En bæjar- og sveitarfélögin eiga að líta á það sem rausn og þakka þau fríðindi, að ríkið borgi þeim lögboðnar greiðslur, sem það skuldar þeim. En að borga Landsbankanum, það er sjálfsagður hluturl Hæstv. atvmrh. sagði, að Sjálfstfl. mundi halda sínu forustuhlutverki, en ég býst ekki við, að neinn muni efast um, að Sjálfstfl. fór í undanhaldi fyrir Framsfl. í þessu máli.



Herra forseti. Mér datt í hug að gera fyrirspurn í. sambandi við þessa umræðu. Mér skilst, að höfuðrök hæstv. atvmrh. fyrir, að hann geti ekki orðið við þessu, sé ótti við, að geti orðið greiðsluhalli á fjárlögunum, og í þeim efnum falli ekki saman skoðun hans og hv. 7. þm. Reykv., og í rauninni má segja, að svipuð rök komi fram hjá hæstv. fjmrh., - en mér dettur þá í hug að spyrja, hvort þeir gætu ekki fallizt á þessi ákvæði þannig, til þess að þeir sýndu greinilega sinn vilja, að það, sem innheimt verður af söluskattinum fram yfir ákvæði fjárlaganna, rynni til bæjar- og sveitarfélaganna. - Ég óska eftir, að þeir vildu svara þessu, því að það er veruleg bót að fá þó þetta.



Herra forseti. Ég vil þakka samúð og virðingu í ræðu hv. 2. þm. Reykv. Honum finnst sýnilega, að þegar ég er í stjórn, eigi ég einn að ráða öllu, og byggir það þá sennilega á því, sem var, þegar hans flokkur var í stjórn. - Út af fyrirspurn hv. 2. landsk. vil ég segja það, að ég tel nógan tíma til að ráðstafa tekjuafgangi ríkissjóðs, ef hann verður, en í öðru lagi, og það er aðalatriðið, er ekki hægt að gefa slík fyrirheit, því að ef tekjustofnarnir fara ekki fram úr áætlun, verður greiðsluhalli, því að við vitum, að það má alltaf búast við umframgreiðslum, og það er ekkert nýtt, heldur reynsla margra ára.



Herra forseti. Ég vildi gjarnan fá tækifæri til að bera fram brtt. í þessa átt, en hef enn ekki samið hana.

Forseti (SB): Það má doka við augnablik, meðan hv. þm. gengur frá till. - Mér hefur borizt svo hljóðandi skrifleg brtt. frá hv. 2. landsk. og hv. þm. Hafnf.: „Á eftir 3. gr. frv. komi ný grein, svo hljóðandi: Fari söluskatturinn fram úr þeirri upphæð, sem áætlað er í fjárlögum, rennur það, sem umfram er, til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til skipta í hlutfalli við íbúatölu sveitarfélaganna.“ Um þessa till. þarf tvöföld afbrigði, þar eð hún er of seint fram komin og auk þess skrifleg.



Með tilvísun til þeirrar yfirlýsingar, sem ég gaf í umr. hér áðan, greiði ég ekki atkv.



Í trausti þess, að það samkomulag innan ríkisstj., sem samþykkt tillagna hv. 7. þm. Reykv. (GTh) við 2. umr. þessa máls hér í d. hefur áorkað, sé aðeins upphaf að því, að ríkisstj. sinni þeirri skyldu við endurskoðun á tekjuskiptingu ríkisins annars vegar og bæjarog sveitarfélaga hins vegar að sjá bæjar- og sveitarfélögum fyrir nýjum verulegum tekjustofnum til þess að mæta þeim síauknu álögum, sem ríkisvaldið hefur lagt þeim á herðar, - af þessum ástæðum segi ég nei við till. hv. 2. þm. Reykv.



Með tilvísun til grg. hv. 5. þm. Reykv. segi ég nei.



Með skírskotun til grg. hv. 7. þm. Reykv. og þar sem stjórnarsamvinnan mundi vera í hættu, ef till. þessi yrði samþ., þá greiði ég ekki atkv.



Með skírskotun til grg. hv. 7. þm. Reykv. greiði ég ekki atkv.



Herra forseti. Þetta frv. hefur gengið í gegnum hv. Ed. og tekið þar aðeins lítilfjörlegum breyt. Það var borið þar fram sem stjfrv., vegna þess að nauðsynlegt þótti að gera tvenns konar breyt. á l. um almannatryggingar. Fyrsta breyt., sem feist í 1. gr. frv., er aðeins leiðrétting eða nánari skilgreining, og þarf ekki orðum um að fara, af því að nú er talað um fleiri en eina vísitölu. En meginbreyt. á sjálfum almannatryggingunum felst í 2. gr. frv., þar sem í gildandi lögum er nú farið þannig að, að vísitöluálag grunnupphæðarinnar er miðað við meðalvísitölu næsta árs á undan greiðslunum. Og þegar jafnörar breyt. eru á vísitölunni eins og nú upp á síðkastið, hefur það leitt til þess, að tekjustofnar almannatrygginganna hafa orðið nokkuð langt á eftir því, sem þurfti að greiða, og hefur munað mjög verulegu. Sú breyt., sem hér er lagt til að gera, er í því fólgin, að í stað þess að miða við meðalvísitölu næsta árs á undan er lagt til að miða við meðalvísitölu marzmánaðar sama ár og á að greiða. Það er talið, að ekki þurfi fyrr að ákveða um innheimtu og framlag sveitarfélaga, og er farið eins langt og fært er af tæknilegum ástæðum. Þetta hefur þótt nauðsynlegt að gera til þess að tryggja, að ekki gangi um of á sjóði almannatrygginganna, og fellst ríkisstj. á þetta. Að öðru leyti er ekki að ræða um neina breyt. á iðgjöldum eða framlagi sveitarfélaga. - Ed. gerði nokkra breyt. við þessa gr., og er það raunverulega leiðrétting, vegna þess að ekki þótti fært að innheimta iðgjöld lögskráðra sjómanna samkv. marzvísitölu. Er því lagt til, að þau verði fram til marzmánaðar innheimt samkv. janúarvísitölu sama árs, og mun það réttara af tæknilegum ástæðum. Þá er 3. brtt., sem felst í þessu frv. og er í 3. gr. þess. Er hún varðandi bráðabirgðaákvæði almannatryggingal., þar sem talað er um það, að nokkrar skerðingar, sem voru á elli- og örorkulífeyri til ársloka 1951, skuli ekki koma til framkvæmda. Nú þótti ekki fært að taka upp fjárgreiðslur, sem hefðu numið allmiklu, til að mæta þessu að þessu sinni. Er því lagt til, að þetta bráðabirgðaákvæði verði enn framlengt um eitt ár. En jafnframt lýsti ég því yfir í hv. Ed. og skal endurtaka hér, að meiningin er á þessu ári að taka til athugunar, á hvern hátt eða hvort ekki mundi unnt að afla almannatryggingunum tekjustofna, til þess að hægt sé að afnema þessar skerðingar, annaðhvort að fullu eða í áföngum, frá árslokum 1952 að telja. Verður þetta tekið mjög alvarlega til athugunar á þessu ári í samráði við almannatryggingarnar sjálfar, hvernig með þetta mál skuli farið. Mér er vel ljóst, að það eru ýmsir sjóðir, sem þarna heyra undir, sem þarfnast þess, að frestur verði nokkru lengri, og mun því nauðsynlegt að finna einhver ráð til þess, að úr verði bætt. Eu sem sagt, það þótti alls ekki fært að taka þetta upp að þessu sinni, hvorki vegna ríkissjóðs sjálfs né annarra þeirra, sem undir þeim gjöldum réttu að standa. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv. við 1. umr. En málið þarf að afgr. áður en þingi er frestað, sennilega innan tveggja daga, og vildi ég því óska, að hv. n. mætti vinna eins hratt í málinu og hún sér sér fært, til þess að frv. mætti afgreiðast. Leyfi ég mér svo að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Það eru nokkrar aths. við þetta frv., sem ég vildi beina til heilbr.- og félmn., sem fær málið til meðferðar. Varðandi 1. gr. gat hæstv. forsrh. þess, að um leiðréttingu væri að ræða. Þetta er ekki rétt, heldur er hér efnisbreyt., sem þýðir töluverða lækkun á greiðslum, þar sem því er slegið föstu, að greiða skuli samkv. kaupgjaldsvísitölu í stað vísitölu. Ég skal ekki fara nánar inn á þetta, en beini til hv. n. að athuga það. Í 2. gr. frv. er um stórfellda breyt. að ræða, sem hefur það í för með sér, að þeir aðilar, sem eiga að greiða til Tryggingastofnunarinnar, þurfa að greiða miklu hærra en nú er. Í stað þess að í núgildandi l. á sveitarfélag að greiða sitt framlag fyrir árið 1952 samkv. meðalvísitölu í ár, sem er 131 stig, þá er lagt til að miða við vísitölu í marz n.k., sem má gera ráð fyrir að verði kringum 150. Hér er því um nær 20 stiga hækkun að ræða á framlagi sveitarfélaganna til trygginganna. Þetta atriði á við 114. gr. sérstaklega. Varðandi 107. gr. er líka um að ræða nokkra hækkun fyrir þá aðila, sem greiða til Tryggingastofnunarinnar, sveitarfélögin sérstaklega. Hæstv. forsrh. færði þau rök fyrir þessu frv., að vegna hinna öru breyt. á vísitölunni væri nauðsynlegt að breyta þessum mælikvarða. Það er að vísu rétt, að breyt. á vísitölu hafa verið örar á þessu ári eða frá ársbyrjun, þegar vísitalan var 123, þangað til nú, að hún er 144 stig, þ.e.a.s. kaupgjaldsvísitalan, sem hefur þannig hækkað um 21 stig. Hitt veit þingheimur, að það er ekkert nýmæli í ár, að vísitalan hækki ört, heldur hefur svo verið um undanfarinn áratug, að veruleg vísitöluhækkun hefur orðið á hverju ári. Og ég hef fyrir mér umsögn kunnugra um það, að vísitala hækki á næsta ári og verði hækkunin eins ör og á þessu ári, nema eitthvað alveg óvænt komi fyrir. Ég get þó ekki fallizt á þau rök hæstv. ráðh., að þessa breyt. þurfi nauðsynlega að gera, vegna þess að líkur séu til, að vísitalan hækki örar næstu ár en hún hefur gert undanfarinn áratug eða síðan almannatryggingalögin voru sett. Hæstv. ráðh. sagði, að þessi ákvæði þyrftu að koma til að tryggja það, að ekki yrði gengið um of á sjóði Tryggingastofnunarinnar. Ég skal ekki draga í efa, að stofnunin þurfi á nokkuð auknu fé að halda til þess að mæta þeim halla, sem ég hef heyrt að hafi verið á rekstri hennar að undanförnu. En menn verða jafnframt að gera sér grein fyrir því, að þetta þýðir ekki annað en það, að sveitar- og bæjarfélögin í landinu verða að hækka útsvörin til þess að geta staðið undir þessum hækkuðu framlögum til trygginganna, sem ég hygg að muni nema allmörgum millj. kr. Ég hef látið reikna það, hverju þetta viðbótarframlag mundi nema hjá Reykjavíkurbæ, og er það um 2 millj. kr., og þá þyrfti að sjálfsögðu að hækka útsvörin um þá upphæð. Hitt er svo matsatriði, hve langt hv. þm. vilja ganga í því að leggja aukin gjöld á sveitar- og bæjarfélögin án þess að láta nokkrar tekjur koma á móti í því augnamiði að tryggja það, að ekki verði gengið á sjóði almannatrygginganna. - Ég taldi rétt að láta þetta koma fram þegar við 1. umr. málsins hér í deildinni.



Ég skal ekki hefja deilur um þetta mál hér. Ég sé ekki ástæðu til að svara neinn af því, sem hv. 7. þm. Reykv. mælti. Hann mælti fyrir hönd sveitar- og bæjarfélaganna, og skil ég vel, að það er eðlilegt. En hins er að gæta, að ef það á að halda uppi tryggingastarfsemi í landinu, verður að horfast í augu við það, að til þess verður að afla fjár. Það er líka vitað, að það hefur að undanförnu gengið nokkuð á sjóði Tryggingastofnunarinnar, og minn dómur er það, að ekki sé hægt að ganga lengra á þeirri braut. Hitt er og vitað, að Ed., er hún hafði frv. til umræðu, vildi ganga enn þá lengra en þetta til að mæta óskum almannatrygginganna í þessu efni. Ég varð að standa þar uppi gegn þm. úr ýmsum flokkum, sem vildu ganga enn lengra til móts við Tryggingastofnunina. Hér koma svo fram andmæli um það, að of langt sé gengið í að mæta óskum stofnunarinnar með þessu frv. Ég gæti því hugsað, að hér sé reynt að ganga meðalveginn, án þess þó að tekin sé til greina hin fulla þörf trygginganna fyrir meira fé. Þannig horfir málið við fyrir mér, eftir að hafa heyrt umr. um það í Ed. Mér finnst heldur ótrúleg orð hv. 7. þm. Reykv. um það, að þessi ákvæði mundu hafa í för með sér 2 millj. kr. kostnað fyrir Reykjavíkurbæ. Það er þá ekki samræmi í því og þeim upplýsingum, sem ég hef fengið um þetta mál, að það muni ekki kosta ríkissjóð nema lítið yfir 2 millj. kr. Að vísu er ekki vitað með vissu, hver vísitalan verður í marzmánuði næsta ár. En að sjálfsögðu er það vitað, að samþykkt þessa frv. mundi hafa í för með sér nokkur útgjöld fyrir Reykjavíkurbæ. Ég vildi svo aðeins segja hv. 7. þm. Reykv. það, að það átti ekki að liggja í orðum mínum áðan, að ég reiknaði með örari breyt. á vísitölunni á næstunni en hefur verið, og ég vil taka undir þau orð hv. þm., að breyting hlýtur að verða, og við vonum, að hún verði miklu hægari á næstunni en undanfarin ár. Hitt virðist mér auðsætt, að þegar þetta mál er athugað út af fyrir sig, þá sé það eðlilegt, að reynt verði að koma á betra samræmi á milli innheimtu teknanna og greiðslu gjaldanna, þannig að bilið milli þeirra verði sem stytzt. Mér er ekkert ljúft að mæla hér með till. um að leggja aukna byrði á sveitarfélögin sem og fjölda einstaklinga; ég er ekkert ginnkeyptur fyrir því að leggja aukin álög á fólkið í landinu, en ég sá mér bara ekki fært að ganga skemmra í þessu máli.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við 3. gr. þessa frv. Hæstv. forsrh. sagði í sinni fyrri ræðu hér um þetta mál, sem ég fagna, að það mundi verða tekið til athugunar næsta ár, hvort ekki sé hægt að breyta þeim bráðabirgðaákvæðum almannatryggingalaganna, sem kveða á um það, að það fólk, sem nýtur einhvers konar styrks úr opinberum sjóðum, skuli fá það fé dregið frá sínum ellilífeyri. En ég harma það samt, að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki treysta sér til að gera á þessu nokkra breytingu þegar á þessu ári, og mér hefði fundizt, að það hefði mátt byrja á að gera á þessu breyt. nú þegar. Það er í rauninni dálítið broslegt, að þegar hér á Alþ. er verið að veita fólki fjárstyrk með 18. gr. fjárlaganna, þá er þar raunverulega um að ræða, að verið er að greiða fé til Tryggingastofnunar ríkisins, vegna þess að þessir fjárstyrkir koma til frádráttar þeim styrkjum, sem Tryggingastofnunin á að greiða þessu fólki. Og þá er það svo, að þessir styrkir koma ekki fram sem neinir viðbótarstyrkir til þessa fólks. Nú má gera greinarmun á því fólki, sem nýtur styrks samkvæmt 18. gr. fjárlaganna, og því, er nýtur hinna lögboðnu lífeyrissjóðslauna, þar sem hið síðarnefnda greiðir ekki nema hluta af venjulegum greiðslum í sjóði almannatrygginganna. En hitt kemur óeðlilega út, og fólki finnst það undarlegt, að þegar það er að taka út sína styrki frá tryggingunum, þá fær það þá ekki alla, heldur koma þar til frádráttar þeir styrkir, sem það nýtur frá hinu opinbera samkv. fjárlögunum. Ég vil því leyfa mér að beina því til þeirrar hv. nefndar, sem fær þetta frv. til athugunar, að hún rannsaki möguleikana á því að breyta þessum ákvæðum nú þegar, að þessir styrkir samkv. 18. gr. fjárlaganna komi ekki til frádráttar lífeyrisgreiðslum frá almannatryggingunum og sömuleiðis t.d. styrkir, sem menn kunna að njóta frá bæjarfélögunum, því að það er efalaust ekki hugmyndin með þessum styrkjum að svipta fólk ellilífeyri, sem það á annars kröfu á. En mér finnst rétt að gera nokkurn greinarmun á því fólki, sem fær greidd lögboðin eftirlaun úr lífeyrissjóði, og því, sem fær greidda þessa sérstöku styrki. Það er óeðlilegt að hafa þann hátt á, að tekið sé með annarri hendinni það, sem gefið er með hinni. Og það er dálítil blekking fólgin í þessu fyrir fólkið, sem verður aðnjótandi þessara styrkja samkv. 18. gr. fjárlaganna. - Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að fara að koma með brtt. um þetta, en ég leyfi mér að beina því til hv. nefndar, að hún taki þetta atriði til athugunar, því að enn er tími til að breyta þessu nú þegar.



Það er fornt spakmæli, sem hljóðar svo, að ekki sé hyggilegt að höggva oft í sama knérunn, en það virðist mér að verið sé að gera að vissu leyti í sambandi við þetta mál. Það virðist mér gert með þessu frv. að því er snertir aðstöðu ýmiss konar menningarstarfsemi úti um hinar dreifðu byggðir þessa lands. Það hafa nú á þrem þingum verið lagðar fram breyt. á l. um skemmtanaskatt, og hafa þær breyt. allar gengið út á að rýra þau hlunnindi, sem menningarstarfsemi úti um land hefur notið í sambandi við skemmtanaskattinn, en þau hlunnindi, sem þessi starfsemi hefur þannig verið svipt, verið notuð til góða menningarlífi í Reykjavík og til að bera uppi starfsemi þjóðleikhússins. Á síðasta þingi var 1. um skemmtanaskatt breytt þannig, að aðstaða félagsheimila og lestrarfélaga var rýrð beinlínis, en nú á þessu þingi á að rýra þessa aðstöðu að minnsta kosti óbeinlínis. Það er að vísu ekki í þessu frv. gert ráð fyrir, að hlutfalli því, sem lagt er til grundvallar úthlutun skemmtanaskattsins til þjóðleikhússins annars vegar og félagsheimila og lestrarfélaga hins vegar, verði raskað, en hins vegar er gert ráð fyrir, að hlutur sá, sem hefur átt að ganga til greiðslu á skuldum þjóðleikhússins, verði lækkaður um 17%, en sá hluti skattsins, sem renna á í rekstrarsjóð hússins, hækki þá um sömu upphæð. Þetta veldur því, að það tekur lengri tíma en ella að greiða upp byggingarskuldir þjóðleikhússins, og þar af leiðir, að sú skerðing á skemmtanaskattinum, sem annars mundi geta runnið til félagsheimila og lestrarfélaga, stendur lengur yfir en annars hefði orðið, og þá hinn varanlegi hluti þjóðleikhússins af skattinum stækkaður. Það var látið í veðri vaka, er þessi úthlutun skattsins var ákveðin, að þetta hlutfali yrði tekið til athugunar á ný, þegar búið væri að greiða upp allar skuldir þjóðleikhússins. En nú á enn að halda áfram að sölsa stærri og stærri hluta þessa skatts undir þjóðleikhúsið, og ef á að halda uppteknum hætti og ganga á rétt þeirra aðila, sem í dreifbýlinu eru, til þess að afla fjár handa þjóðleikhúsinu, eins og gert hefur verið í þrjú ár í röð, þá er engin trygging fyrir því, að ekki verði enn haldið áfram á þeirri braut. - Ég vildi því ekki láta þetta frv. ganga hér fram án þess að vekja athygli á þessu, enda sjálfsagt, að við hér á Alþ., sem eigum að standa reikningsskil á okkar gerðum, séum fullkomlega á verði, ef svo fram vindur að því er snertir þessi mál. Ég vil enn fremur benda á annað atriði, sem er athyglisvert í þessu frv., en það er 2. gr., þar sem kveðið er á um það, að innheimta skuli skemmtanaskatt með 10% álagi og ríkisstj. heimilað að greiða helming af tekjum þeim til sinfóníuhljómsveitarinnar. Það er alkunnugt, að sett hefur verið á stofn þetta fyrirtæki, sem mun vera alldýrt í rekstri, og sagt er, að rekstrarkostnaður þess muni vera kominn upp í eina millj. og 300 þús. kr., og er reiknað með því, að hann vaxi enn. Með þessu ákvæði mundi stigið það spor, sem fæli í sér, að ríkisstj. skuli taka að sér að sjá þessu fyrirtæki farborða, því að samkv. þessari grein mundi vera heimilt að láta ganga til að bera uppi þessa starfsemi um 150 þús. kr., eða helming af þessu 10% álagi, sem mundi nema um 300 þús. kr., og er þetta framlag þó ekki nema rúmur helmingur þeirrar upphæðar, sem farið var fram á við 2. umr. fjárl. að veitt yrði til hljómsveitarinnar, en þar var ætlazt til þess, að beint framlag til hennar úr ríkissjóði yrði 250 þús. kr. á næsta ári. - Ég vildi einnig vekja athygli á þessu, því að eins og nú er komið hag ríkissjóðs og möguleikum hans til að afla sér tekna, er rétt, að menn hafi opin augun fyrir nýjum og varanlegum byrðum, sem á hann á að leggja og stefnt er að, ef þetta frv. verður samþ. Nú, það er í þriðja lagi vert að benda á það í sambandi við þetta frv., að á síðasta þingi voru sett þau lagaákvæði, að hagnaður af Viðtækjaverzlun ríkisins skyldi renna í ríkissjóð og varið til að greiða byggingarskuldir þjóðleikhússins á árunum 1950–52. Nú á að framlengja þetta ákvæði í fjögur ár í viðbót, eða til ársins 1956, og væri þannig búið að ráðstafa þessu fé líka í þágu þjóðleikhússins, og því er það horfið til annarra greiðslna, hvort heldur væri til útvarpsins eða annarra stofnana. Þá kveður 4. gr. þessa frv. á um það, að ríkissjóður taki að sér að greiða allar byggingarskuldir þjóðleikhússins. Það hefur ekki áður verið farið inn á þessa braut að láta ríkissjóð taka við forsjá þessa máls, heldur hefur það verið í höndum viðkomandi ráðuneytis. En með þessu frv. er svo ætlazt til, að ríkissjóður taki á sig allar skuldir hússins, sem nema nú um 101/2 millj. kr. Mér þykir ástæða til að vekja athygli á þessum atriðum, því að það virðist vera orðið svo, að auk þess sem ríkið verður að leggja mikið fé í að standa straum af kostnaði byggingar þjóðleikhússins, þá séu einnig horfur á þungum bagga fyrir ríkissjóð að því er snertir rekstur fyrirtækisins. Mér dettur ekki í hug að mæla því mót, að hér só um þýðingarmikið menningarfyrirtæki að ræða, en ekki fjölmennari þjóð en við Íslendingar erum verður að gæta þess að reisa sér ekki hurðarás um öxl í þessu efni, heldur haga rekstri þessarar stofnunar þannig, að hún geti haft sem mest menningargildi, jafnframt því sem reynt sé að reisa rönd við þeim kostnaði, sem slíkt hefur í för með sér, en allt bendir til þess, og saga þessa fyrirtækis sýnir það, að hér muni verða um allþungan bagga að ræða fyrir ríkið. Og það kom fram í sambandi við 1. umr. þessa máls í gærkvöld, að til þess að afla aukatekna með skemmtanaskatti, sem skyldi þá renna allur á einn og sama stað, þá væri ef til vill ástæða til að taka það til athugunar, hvort í því augnamiði mætti ekki svipta þau fyrirtæki, sem nú starfa í þessu landi og eru undanþegin skemmtanaskatti, þeim hlunnindum sínum. Viðleitnin til að afla tekna handa þjóðleikhúsinu er komin svo langt, að það er meira að segja farið að tala um að kippa grundvelli undan þeirri starfsemi í landinu, sein byggð er á hornsteinum menningar og mannúðar. Menn eru farnir að ganga svo langt í að hlúa að þessu fyrirtæki, að farið er að tala um að skerða stórlega aðstöðu þeirra samtaka í landinu, sem vinna hina þýðingarmestu menningar- og félagsstarfsemi. Hér er komið langt út fyrir þau takmörk, sem sæmilegt er fyrir svo virðulega stofnun sem Alþ. að stíga yfir.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að beina nokkrum orðum til hæstv. ríkisstj. út af því, sem er að gerast hér í Reykjavík í dag. Ég hef það fyrir satt og vildi mega spyrja hæstv. ríkisstj., hvort satt sé, að verið sé að skipa upp úr Tröllafossi allmiklum farmi af sprengjum og öðrum efnum, sem eru sérstaklega hættuleg meðferðar, og verið að keyra það suður á Keflavíkurflugvöll. Ég vildi í fyrsta lagi leyfa mér sem þingmaður Reykvíkinga að mótmæla, að farið sé með þetta hættulega efni um Reykjavík og höfnin og umhverfi hennar sett í hættu í sambandi við þessa uppskipun. Í öðru lagi leyfi ég mér að bera fram þá fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., hvort hún viðurkenni, að ríkissjóður sé ábyrgur gagnvart borgurum Reykjavíkur fyrir því tjóni, sem kynni að hljótast af meðferð þessa hættulega efnis. Ég vil vekja athygli á því, að allar eignir Reykjavíkurbæjar, hús og annað slíkt, eru vátryggðar þannig, að í samningum, sem bærinn hefur gert, er undanskilið allt tjón, sem kann að stafa af slíkum sprengingum, sem hlytust af meðferð þessara sprengna hér. Borgarar Reykjavíkur mundu ekki fá slíkt tjón bætt, sem hlytist af slysum í sambandi við uppskipun og keyrslu á þessu efni. Ég hef við meðferð hernámssamningsins hér í hv. d. áður undirstrikað þá skoðun mína, að samkv. l. nr. 99 16. des. 1943 beri ríkissjóði að greiða allt tjón, sem kann að hljótast af aðgerðum hernaðaryfirvalda Bandaríkja Norður-Ameríku, eins og stendur orðrétt í þeim lögum, og ég álit, að þau gildi enn. Ég leyfi mér því að halda fram, að allir, sem kynnu að verða fyrir tjóni af meðferð þessa sprengiefnis, eigi kröfu á ríkissjóð um bætur. Og ég vildi leyfa mér að biðja hæstv. ríkisstj. að segja af eða á, hvort þetta er hennar skoðun líka, að þessi lög séu enn þá í gildi. Ég vil vekja athygli ríkisstj. á því, að svo framarlega sem menn litu svo á og hefðu þar eitthvað sterkt við að styðjast, svo sem hæstaréttardóm, að l. væru ekki enn í gildi, þá er alveg óhjákvæmilegt að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir, ef svona uppskipun verður haldið áfram, til þess að tryggja menn fyrir hugsanlegu tjóni af því, að Reykjavík á að vera þannig skotfærahöfn. Í fyrsta lagi hef ég þá mótmælt, að þessi uppskipun og flutningur sé framkvæmdur, og þarf ekki að leiða rök að, hvílík hætta er að fyrir líf og eignir. Í öðru lagi vil ég vekja athygli ríkisstj. á því, að eignir hér eru óvátryggðar gagnvart slíku tjóni. Og samkv. l. frá 1943 álít ég, í þriðja lagi, að ríkissjóður beri ábyrgð á því tjóni, sem kann að verða.



Ég vil aðeins geta þess út af þessari fsp. hv. 2. þm. Reykv., að mér er með öllu ókunnugt um, að menn séu að skipa upp þeim farmi, sem hann nefndi hér. Ég hef ekki heyrt það og hef ekki hugmynd um, hvort þessi fregn er rétt eða ekki, og get ekki neinar upplýsingar um þetta gefið.



Eins og hæstv. forsrh. sagði, veit hann ekkert um þetta, og trúi ég orðum hans. En eftir því, sem ég bezt veit, er mest allt slökkviliðið og mikið af lögreglunni við höfnina til þess að vera til taks, ef slys kynni að hljótast af þessu. Ég veit ekki betur en búið sé að skipuleggja mikið af vöruflutningabílum til að flytja þetta suður eftir, og eiga þeir að fara í samfelldri röð eða bílaflota, og er fyrirskipað að fara alveg sérstaklega varlega með tilliti til þess, að margar holur eru nú á veginum og efnið hættulegt og þolir ekki mikinn hristing. En með því að hæstv. forsrh. veit ekkert um þetta mál enn þá, er það eindregin ósk mín, að ríkisstj. kynni sér málið í dag og búi sig undir að gefa yfirlýsingu um það, hvað hún álítur viðvíkjandi því, sem ég hef sérstaklega spurt um, hvort l. frá 1943, nr. 99, séu ekki enn í gildi og að ríkissjóður taki ábyrgð á hugsanlegu tjóni, þar sem eignir Reykvíkinga eru ekki vátryggðar gegn slíku.