Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. um breyt. á l. um kosningar til Alþ., sem hér liggur fyrir, er að stofni til eitt af fyrstu málunum, sem lagt var fyrir þingið, og þá fjallaði frv. eingöngu um að breyta kosningal. að því marki, sem leiddi af þeim stjórnarskrárbreytingum, sem hér hafa verið samþ. um að færa kosningaaldurinn úr 21 ári niður í 20 ár, og það er ekki vitað, að um það hafi verið neinn ágreiningur á Alþ. Samt sem áður hefur afgreiðsla málsins dregizt, svo sem sjá má, að það kemur nú til afgreiðslu í Ed. á allra seinustu dögum þingsins, því að fyrirhugað er, að þinginu ljúki í lok þessarar viku. Það, sem gerir það að verkum, er, að ríkisstj. lýsti því yfir í haust, að hún vildi fyrir sitt leyti standa að breytingum á kosningal. í þá átt, að ekki yrði leyft, að fleiri listar en einn yrðu í kjöri fyrir neinn einstakan flokk í sama kjördæmi. Hún hefur í ræðum og tillöguformi látið koma fram þessa skoðun sína, en skoðunin hefur mætt mikilli andstöðu hjá þjóðinni og ekki minni í flokkum ríkisstj. sjálfrar en utan þeirra. Þannig hafa ungir sjálfstæðismenn snúizt gegn þessari hugmynd og réttilega. Það er hér um að ræða þrengingu á lýðræðinu í landinu. Þeir hafa talið, að með þessari hugmynd og yfirlýsingu ríkisstj. væri verið að færa lýðræði landsins í flokksræðisátt meira en orðið er. Í stjórnskipunarl. og í kosningal. eru flokkunum gefin viss réttindi, einkanlega í sambandi við úthlutun uppbótarþingsæta til jöfnunar í þá átt, að hver flokkur fái þingsæti í sem mestu samræmi við það atkvæðamagn, sem hann hlýtur. Auðvitað eru þetta mikil réttindi fyrir fólkið í landinu, og þau eiga að tryggja það, að hvert sjónarmið, sem sett er fram af einstökum flokki, fái sinn fulltrúa á löggjafarsamkomu þjóðarinnar í sem nánustu samræmi við það kjörfylgi, sem fram kemur í hverjum kosningum. Það er eðlilegt, að í lýðræðisþjóðfélagi séu flokkar, sem marki stefnumið og birti þau og kjósendurnir geti valið um þau. Það er á hinn bóginn nokkur þrenging á lýðræðinu, að hinn skipulagði kjósendahópur, þ.e.a.s. flokkarnir, skuli geta ákveðið það, þannig að litlir sem engir möguleikar séu eftir skildir utan við flokksstjórnarvaldið sjálft til þess að ákveða, hverjir eigi að fylgja málunum fram eftir þeim stefnuskrám, sem út hafa verið gefnar. Nú vitum við það, að í landinu eru bæði flokksbundnir og óflokksbundnir menn, með ákveðnar skoðanir þó. Ekki get ég vitað, hvert hlutfall er þarna á milli. En víst er þó hitt, að sá hluti kjörfylgisins í landinu, sem ekki skipar sér undir nein flokkslög, er miklu stærri en hinn, sem skipulagsbundinn er í einstökum flokkum. Í lögum er nú og hefur lengi verið, að ekki sé nauðsynlegt, að viðkomandi flokksstjórnir hafi goldið samþykki við þeim framboðum til Alþ., sem fram koma og telja sig vilja framkvæma ákveðnar flokksstefnuskrár. Þannig hefur það iðulega komið fyrir, að fleiri en einn einstaklingur í einmenningskjördæmum og fleiri en einn listi í kjördæmum, þar sem listakosning er, en það er í þeim öllum á síðari árum, efni til framboðs og hefur þá kjörfylgið, hvort sem það var flokksbundið eða óflokksbundið, ráðið því, hvorir fulltrúarnir hafa komizt lengra eða náð kosningu á hverjum stað hverju sinni. Þetta er þess vegna rúmt lýðræði, og ég hef ekki heyrt neinn halda því fram, að þetta hafi á einn eða neinn hátt gefizt illa. En sem sagt, ríkisstj. gaf út þá fyrirætlun í haust, að þessu vildi hún breyta og gefa flokkunum meira vald en þeir áður höfðu. Þess vegna er komin hér í þetta frv., sem allir virtust áður sammála um, ný grein, sem kveður svo á, að ef ein flokksstjórn eða ef sá aðilinn í einhverjum flokki, sem þar hefur hlotið umboð til þess að framkvæma uppstillingar eða framboð, koma fram framboðum, mótmæli einhverju öðru framboði, skuli það dæmast utan flokka og vera þannig sett út af sakramentinu, ef svo mætti segja, við úthlutun uppbótarþingsæta. Enginn vafi er á því, að hér er um þrengingu á lýðræðinu að ræða. Hér er tilfærsla á því, að hið óbundna kjörfylgi geti notið sín, og valdið fært í hendur flokksstjórnanna eða þeirra stofnana í einum flokki, sem eftir lögum hans hafa með framboðin að gera. Þessu er ég mótfallinn og sé enga ástæðu til þess að skerða lýðræðið í landinu á þennan hátt. Annað er það í þessari gr., sem nú er 4. gr. frv., eins og það liggur fyrir, sem ég tel með öllu ósæmilegt, en það er það atriði, að Alþ. afhendi einstökum stjórnmálaflokkum vald til þess að ákveða um framboð, og það er engin trygging fyrir því, að það muni ekki verða framkvæmt á mismunandi máta í hinum einstöku flokkum. Ég tel það skyldu Alþ. að ákveða, hvernig kosningar skuli ákveðnar, hvernig kjörreglur skuli ákveðnar, og þetta eigi að gera með landslögum og þetta eigi ekki að vera mismunandi eftir því, sem ákveðið verður í hinum einstöku stjórnmálaflokkum. Mér finnst það fráleitt, að Alþ. gefi þannig einstökum flokkum óbundnar hendur með að ákveða það, hvernig staðið verður að framboðum, en í þessari frvgr., 4. gr., segir: „Ef sá aðili, sem samkvæmt reglum flokks er ætlað að ákveða framboðslista, eða staðfesta framboðslista endanlega, ber fram mótmæli gegn því, að listi sé í framboði fyrir flokkinn, skal úrskurða slíkan lista utan flokka og landskjörstjórn úthluta uppbótarþingsætum í samræmi við það.“ Auðvitað þýðir þetta það, að þeir flokkar, sem kunna að vilja lofa einnig hinum óflokksbundna hluta kjörfylgisins að njóta sín, eins og verið hefur, geta sleppt öllum slíkum reglum. Aðrir flokkar geta sett þær, og þá er aðstaðan milli flokka orðin mismunandi. Ég vil benda hv. alþm. á, að mjög getur það orkað tvímælis, að sæmilegt sé af Alþ. að fara þannig að, að óflokksbundið kjörfylgi, sem þó styður stefnuskrá einhvers ákveðins flokks, skuli hafa mismunandi möguleika til þess að gera álit sitt gildandi eftir því, hvort það er stefnuskrá Sjálfstfl., Alþb., Framsfl. eða Alþfl., sem hún styður. Áður en hv. alþm. taka ákvörðun um þetta, að Alþ. gefi þetta atriði frá sér og eftirláti það flokkunum, vildi ég brýna þá til þess að hugleiða málið, hugleiða það, hvort það samrýmist þeirra skyldu sem löggjafa að gefa atriði eins og þetta alveg laust og eiga það á hættu, að um þetta gildi mismunandi reglur í hinum einstöku flokkum, eins og þær gera nú. En með því að lögfesta gr. eins og hún er, þá er visst löggjafaratriði og hreint ekki lítilvægt gefið upp af Alþ. og fengið flokkunum, og þeir geta ráðskað með það og hagað því eftir vild sinni. Og það er engin trygging fyrir því einu sinni, að þeir myndi neina hefð í þessu. Þeir geta breytt lögum sínum og reglum, eftir því sem þeim hverju sinni finnst bezt henta. Þessi tvö atriði eru það, sem ég vil vekja athygli á, og mín skoðun er sú að Alþ. eigi hvorkí að þrengja lýðræðið í landinu né heldur að gefa frá sér til flokkanna ákvörðun um það, með hverjum hætti skuli staðið að kosningum, og þess vegna hef ég lagt til, að 4. gr., sem nú er í frv., verði felld.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., um breyt. á l. um kosningar til Alþ., var flutt í hv. Nd., og var í upphafi aðalefni þessa frv. að breyta kosningaaldrinum, þ.e.a.s. færa hann úr 21 ári niður í 20 ár til samræmis við nýgerðar breytingar á stjórnarskránni. Í Nd. komu síðan fram ýmsar brtt. við þetta frv., og voru tvær þessara tillagna samþ., annars vegar till. um, að hreppsnefnd sé heimilt, að fengnu samþykki yfirkjörstjórnar, að hafa kjörstað utan hreppsfélagsins, og svo hins vegar till. frá dómsmrh., sem segir, að ef sá aðili, sem samkvæmt reglum flokks er ætlað að ákveða framboðslista eða staðfesta framboðslista endanlega, ber fram mótmæli gegn því, að listi sé í framboði fyrir flokkinn, skal yfirkjörstjórn úrskurða slíkan lista utan flokka og landskjörstjórn úthluta uppbótarþingsætum í samræmi við það. Hér á Alþ. hefur ekki verið mér vitanlega neinn ágreiningur um hið upprunalega meginefni frv. um að færa niður kosningaaldurinn, og ég hygg, að það sé ekki heldur neinn ágreiningur um þessa fyrrnefndu brtt. úr Nd., sem ég gat hér um, þ.e.a.s. að hafa megi kjörstað utan hreppsfélags. Hins vegar snýst ágreiningurinn um þetta frv. um till. hæstv. dómsmrh., sem samþykkt var í Nd., og mun ég því fyrst og fremst gera þetta atriði frv. hér að umræðuefni. Upphaf þessa máls má rekja til alþingiskosninganna á s.l. vori, en eins og kunnugt er, kom þá fram listi hér í Reykjavík, þar sem Hannibal Valdimarsson skipaði efsta sætið. Það var ágreiningur um merkingu þessa lista. Yfirkjörstjórnin í Reykjavík úrskurðaði þennan lista utan flokka og merkti hann bókstafnum I, en landskjörstjórn gaf út yfirlýsingu eða úrskurð fyrir kosningar þess efnis, að hún teldi, að atkv. þessa lista ættu að leggjast við G-listaatkv. eða lista Alþb. og hefði raunar átt að merkja hann GG samkvæmt kosningal., og mundu atkv. þessara tveggja lista, G-listans og I-listans, verða lögð saman við úthlutun uppbótarþingsæta. Ég held það hafi komið mörgum á óvart, hvernig kosningal. voru úr garði gerð, þegar þessi deila reis. Menn hafa kannske skiptar skoðanir á því, hvort kosningal. séu ljós eða óglögg, en mér finnst þetta alveg sláandi dæmi um það, að kosningal. séu alls ekki eins skýr og vera ætti. Þetta var lögfræðilegur ágreiningur milli yfirkjörstjórnarinnar í Reykjavík og landskjörstjórnar, því í yfirkjörstjórninni í Reykjavík eru 5 menn og þar af held ég að séu 4 lögfræðingar, í landskjörstjórn eru einnig 5 menn og þar eru allt lögfræðingar að ég hygg. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en allir þessir menn í báðum þessum kjörstjórnum hafi viljað dæma þetta mál eftir fyllstu samvizkusemi og beztu þekkingu, en samt sem áður varð ágreiningurinn slíkur sem allir þekkja. Ég hafði ekki leitt hugann að þessu áður og varð ærið undrandi á því, að það væri í rauninni hægt að bera fram fleiri en tvo lista í nafni sama stjórnmálaflokks, og það gegn mótmælum flokksins. Það sem kom hér fyrst og fremst til álita, var ákvæðið í l. um kosningar til Alþ., 41. gr., sem segir, að nú verði fleiri en einn listi boðnir fram fyrir sama stjórnmálaflokk í kjördæmi, og skuli þá merkja þá A, AA, B, BB, C, CC o.s.frv., en listi, sem borinn er fram utan flokka, er merktur bókstaf í áframhaldandi stafrófsröð á eftir flokkslistum. Það er fyrst og fremst þessi grein, sem veldur ágreiningi. Yfirkjörstjórnin virtist leggja þann skilning í greinina og reyndar önnur ákvæði kosningal. og stjórnarskrárinnar, að það sé alls ekki heimilt, þrátt fyrir þetta ákvæði að bjóða fram tvo lista í nafni sama stjórnmálaflokks í sama kjördæmi, ef full tala frambjóðenda er á báðum listunum. Aftur á móti segir landskjörstjórnin, að það sé tvímælalaust heimilt, og taldi hún að listi Hannibals Valdimarssonar ætti að merkjast GG. Hins vegar kom það ekki skýrt fram hjá landskjörstjórn, hvort í raun og veru, eins og ég hef heyrt marga halda fram, eigi að skilja þetta ákvæði á þann hátt, að það geti hvaða hópur manna sem er, ef hann nær nógu mörgum mönnum á lista og tilteknum fjölda meðmælenda, þá geti hvaða hópur sem er, í hvaða kjördæmi sem er, boðið fram viðaukalista eða hjálparlista fyrir hvaða flokk sem er, þ.e. að það sé ekki einungis verið að ræða um það, hvort minni hlutinn í einhverjum flokki á að hafa rétt til að bjóða fram viðbótarlista, heldur bara hvort Pétur og Páll, einhverjir menn, sem eru algerlega óflokksbundnir, hafi þennan rétt líka. Þennan skilning hef ég heyrt marga túlka. Og ég verð að segja það, að anzi horfir það undarlega við, ef menn, sem eru einhverjum tilteknum stjórnmálaflokki alveg óviðkomandi, ekki þar einu sinni flokksbundnir, geta notað nafn stjórnmálaflokksins og sett fram framboðslista í hans nafni. Ég held, að engum detti það í hug t.d., að minni hl. fulltrúa á flokksþingi einhvers stjórnmálaflokks geti gefið út stjórnmálaályktun í nafni flokksins. Hann getur gert það í eigin nafni, en hann getur ekki gert stjórnmálaályktanir í nafni flokksins. Á sama hátt geta menn auðvitað ekki tekið sig saman og gefið út blað, stjórnmálablað, og gefið það út í nafni einhvers tiltekins flokks, ekki nema viðkomandi flokkur hafi samþykkt. Minn persónulegi skilningur er, að það höggvi nærri 73. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem segir, að menn hafi rétt til að stofna félög í sérhverjum löglegum tilgangi og þau njóti þannig verndar ef stjórnmálafélag sem stofnað er beinlínis í þeim tilgangi að vinna að framgangi ákveðinnar stjórnmálastefnu og m.a. með því að bjóða fram, verður að þola það, að einhverjir alveg óviðkomandi menn geti komið og notað nafn þessa félags gegn mótmælum þess. Menn eru að tala um, að umrædd hrtt. hæstv. dómsmrh. sé eiginlega til þess að efla flokksræðið í landinu eins og það sé út af fyrir sig hættulegur hlutur. Nú er það auðvitað alveg augljóst, að það er hagsmunamál stjórnmálaflokkanna í landinu að fá um þetta skýr og ótvíræð ákvæði og vita, hvar þeir standa, og það geti ekki annaðhvort minni hl. þeirra eða einhverjir óviðkomandi menn tekið upp nafn flokksins og notað það í framboði og kosningaáróðri. Það er út af fyrir sig alveg ljóst, að þetta er hagsmunamál flokkanna. En verðum við ekki að hugsa þetta eitthvað lengra, skoða þetta betur? Er þetta hagsmunamál þjóðarinnar? Er þetta til þess fallið að styrkja lýðræðið, að hafa lögin svona óbreytt? Margir halda því fram reyndar, ég að vísu tek ekki undir það, að helzt ættu bara að vera tveir stjórnmálaflokkar í landinu, og sumir vilja breyta kjördæmaskipun með það fyrir augum, að það sé naumast grundvöllur fyrir nema tvo stjórnmálaflokka. Ég hugsa, að á hinu leitinu séu margir þeirrar skoðunar, að ekki beri að ganga svona langt, þótt hins vegar sé hættulegt að hafa slíkt kosningafyrirkomulag og stjórnskipan, að hætta sé á, að mjög margir smáflokkar rísi upp, það geti verið ógnun við lýðræðið. En ég spyr: Er það þá ekki einnig hættulegt fyrir lýðræðið í landinu og stjórnarfarið, ef kosningalögin eru þannig, að það sé auðvelt að margkljúfa sérhvern stjórnmálaflokk? Eru menn þá nokkru bættari? Mönnum er kannske gjarnt að hugsa þetta mál einvörðungu með stjórnmálaflokka í huga. Í kosningalögunum er talað um lista stjórnmálaflokka, og það er talað um lista utan flokka, og þarna virðist ekki vera til neitt millistig. En það mætti hugleiða ýmis dæmi. Við skulum taka sem dæmi, að í einhverju kjördæmi væri borinn fram listi óháðra borgara eða listi launþega eða listi frjálslyndra kjósenda, listi bindindismanna o.s.frv. Eru þá þetta væntanlega flokkslistar eftir kosningalögunum, af því að það eru einhver samtök á bak við listana, þó að þau hafi kannske önnur verkefni aðallega en bjóða fram til Alþ. og standa í stjórnmáladeilum eða berjast fyrir einhverjum málefnum á stjórnmálavettvanginum. Ég álít að á þessu sviði sé kosningalögunum nokkuð ábótavant, því að þau gera annaðhvort ráð fyrir hreinum listum stjórnmálaflokka og jafnvel fleirum en einum í sama kjördæmi, eða þau gera ráð fyrir utanflokkalistum. En ef við hugsum þetta mál miðað við gildandi lög, þó ættum við ekki endilega að horfa á stjórnmálaflokkana, - það getur stundum villt okkur sýn, mönnum finnst stundum, að þeir séu samtök einhverra kaldrifjaðra manna, þar sem klíkur ráði lögum og lofum o.s.frv., þó að það sé kannske ekki vert að taka allt of mikið tillit til slíks. Við skulum taka sem dæmi, að í næstu alþingiskosningum, að óbreyttum kosningalögum bjóði Verkamannafélagið Dagsbrún fram lista samþykktan af stjórn þess, trúnaðarmannaráði og félagsfundi. Fyndist mönnum þá ekki andkannalegt, ef einhver hópur Reykvíkinga, við skulum segja menn, sem alls ekki væru í Dagsbrún, gæti verið einhver ótiltekinn hópur, kæmi og semdi lista og segði: Við bjóðum þennan lista fram í nafni Dagsbrúnar. - Ef Dagsbrúnarlistinn héti H, þá væri þetta bara HH-listi. Mér finnst þetta í rauninni alveg fáránlegt. Við skulum taka annað dæmi. Aðalhlutverk stjórnmálaflokka er auðvitað stjórnmálabarátta, að gefa út blöð, bjóða fram við bæjarstjórnarkosningar og alþingiskosningar og reyna að þoka sínum stefnum áleiðis. En nú er til einn stjórnmálaflokkur, sem hefur vanrækt þennan framboðsþátt nokkuð undanfarinn áratug og lengur, það er Sósfl. Hugsum okkur nú það dæmi, að Aki Jakobsson hefði í síðustu alþingiskosningum ekki stofnað Lýðveldisflokkinn, heldur hefði þessi listi hans og meðmælendur sagt: Við bjóðum þennan lista fram í nafni Sósfl., Sameiningarfl. alþýðu, Sósfl., þó að kannske enginn af þessum mönnum á listanum væri í þeim flokki. Fyndist mönnum ekki alveg stórfurðulegt, ef þetta væri hægt, ég heyri marga túlka kosningalögin þannig, að þetta væri í raun og veru fullkominn möguleiki. Nei, menn verða að hafa það í huga, að sérhver stjórnmálaflokkur þarf auðvitað að leggja sig fram um það að bjóða fram þá menn, sem líklegastir eru til trausts og vinsælda, líklegir til þess að afla flokknum atkv. og berjast fyrir hans málstað, og ef einhverjar klíkur ná undirtökunum í flokksstjórnunum eða kjördæmaráðunum og koma fram einhverjum framboðum eða mönnum, sem ekki væru ákjósanlegir eða menn væru óánægðir með, þá geldur flokkurinn þess auðvitað í kosningum. Minni hl. í kjördæmisráði eða flokksstjórn hefur alltaf sín áhrif, því að á listanum eru margir menn, og þótt kannske minni hl. fái ekki 1. sæti, þá fær hann 2. sæti o.s.frv. Hver stjórnmálafl. reynir auðvitað alltaf að bjóða fram sinn sterkasta lista með sín flokksfélög að bakhjarli, hann mótar sína stefnu, berst fyrir henni og hann býður fram menn, sem eiga að fylgja þessari stefnu og berjast fyrir henni á Alþ., ef þeir ná kosningu. En svo gæti komið einhver hópur, annaðhvort minni hl. úr þessum flokki eða óflokksbundnir menn, og sagt: Þetta er ágæt stefna hjá þessum flokki, við fylgjum henni alveg, en við erum óánægðir með frambjóðendur þessa flokks í þessu kjördæmi og við ætlum að búa til annan lista og koma honum fram til þess að koma þar að betri mönnum. Það er tæpast eðlilegt, að menn, sem eru með sömu skoðanir í stjórnmálum, séu sitt á hvorum lista. Ef menn fylgja sama flokki að málum, ef menn vilja hafa áhrif á, hverjir eru boðnir fram til þess að fylgja stefnuskrá flokksins eftir á Alþ. og annars staðar, þá geta menn gengið í viðkomandi flokksfélag og haft sín áhrif þar að koma þeim mönnum á framfæri, sem þeir hafa mestan áhuga á. Ég held, að það sé eiginlega grundvallarhugsunin á bak við lýðræðislegar kosningar að velja milli málefna, en ekki manna. Ég tel, í ljósi þess, sem ég hef sagt hér að framan að þá sé í raun og veru alls ekki viðunandi fyrir stjórnmálaflokk að þurfa að þola mótframboð og jafnvel framboð óviðkomandi manna í nafni flokksins og það gegn beinum vilja flokksins. Ég álít líka, að slíkir möguleikar, ef þeir væru hafðir a.m.k. mjög opnir, væru í raun og veru afbökun á lýðræðinu. Ég skal taka það fram, að það eru auðvitað ýmis önnur ákvæði kosningalaganna, sem kynnu að þurfa endurskoðunar við, þó að þetta ákvæði, sem hér hefur verið aðallega til umr., sé það brýnasta að bæta úr. Ég vil t.d. taka reglu kosningalaga um að utanflokkalistar eigi ekki rétt á að fá uppbótarþingsæti. Persónulega álít ég, að það hefði verið eðlilegast, - það er kannske ekki lagaheimild fyrir því sem stendur, - í sambandi við I-listann hér í Rvík, að annar maður á I-listanum, Vésteinn Ólason, hefði fengið uppbótarþingsæti við síðustu kosningar, en ekki sá uppbótarþm., sem valinn var og borinn fram af G-listanum á Vestfjörðum. Og mér finnst t.d. afar óeðlilegt, ef við hugsum okkur það, að listi Lýðveldisfl., sem borinn var fram hér í kosningunum í vor, hefði fengið sama atkvæðamagn og listi Hannibals, miðað við, að listi Hannibals væri utan fl., þá ætti sá listi, sem kenndi sig við nafn eða flokksheiti uppbótarþingsæti, en listi, sem væri utan fl., ætti það ekki. Það finnst mér vissulega vera atriði, sem þarf að taka til athugunar. Ég tel, að með þessum breytingum, sem gerðar hafa verið í Nd., á þessu frv., og þá sérstaklega þessu ákvæði, sem hér hefur verið mest um rætt, þ.e.a.s. breyt. á 27. gr. kosningalaganna, skapist öryggi. Breytingin skapar líka miklu meiri vissu fyrir kjósandann. Ef við lítum enn á ný til baka til kosninganna 1967 og sjáum, hvernig ástandið var: fyrst kemur yfirkjörstjórn í Reykjavík og merkir listann I-lista, það stendur á kjörseðlinum, síðan birtir landskjörstjórn yfirlýsingu í blöðum og útvarpi, þar sem hún segir, að hún muni ekki hlíta þessari merkingu og taka listann sem GG-lista, og svo vita allir, að Alþingi á svo hið endanlega úrskurðarvald, þá verður auðvitað allt of mikil óvissa fyrir kjósandann, hann veit ekki, hvernig þessu reiðir af að lokum, og m.a. ástæða til að samþ. þessa breyt. er sú, að þetta skapar miklu meiri vissu fyrir kjósandann. Og ég álít, að þrátt fyrir þennan úrskurð landskjörstjórnarinnar, sem tvímælalaust segir, að það sé heimilt að bjóða fram tvo lista fyrir sama stjórnmálaflokk í sama kjördæmi, - hann nær það langt, að það sé heimilt, þrátt fyrir mótmæli viðkomandi stjórnmálaflokks, því að Alþb.-félagið hér í Reykjavík, sem hafði rétt til að bjóða fram G-listann, mótmælti þessum lista, en þrátt fyrir það leit landskjörstjórn svona á, að þetta væri heimilt, - en samt sem áður tel ég, að í þessum úrskurði landskjörstjórnar felist ekki endanleg úrlausn, það er aðeins skorið úr þessari tilteknu deilu. Ef slíkar deilur kæmu upp aftur, þori ég ekki að fullyrða, hvort landskjörstjórn teldi að einhver lágmarkstengsl þyrftu að vera á milli viðaukalista og lista þess flokks, sem hann vill kenna sig við. En þarna er alveg nauðsynlegt að hafa nokkuð skýr mörk, og ég held einmitt, að þessi brtt., sem gerð var í Nd., leysi þetta mál á nokkuð ákjósanlegan hátt. Það er ekki lokað fyrir þann möguleika, að flokkur hafi fleiri en einn lista í kjöri í sama kjördæmi, en hins vegar er óheimilt að bjóða fram lista gegn mótmælum flokksins, enda verð ég að segja, að það sé alger lágmarkskrafa frá hendi stjórnmálaflokkanna, að það geti ekki hver og einn hlaupið með þeirra nafn og notað sér það án nokkurrar heimildar frá viðkomandi flokki og það gegn mótmælum hans. Þessu frv., eins og það lá fyrir eftir breyt. í Nd., var við 1. umr. hér í þessari hv. d. vísað til allshn., og meiri hl. n., eins og nál. hans ber með sér, mælir með því, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Frv það, sem hér liggur fyrir, er þess efnis að afla heimildar fyrir ríkisstj. til að taka lán með ýmsum hætti til að standa straum af þeim framkvæmdum, sem ríkisstj. telur óumflýjanlegt af ýmsum ástæðum að fjármagna með sérstökum lántökum á þessu ári. Undanfarin ár hefur árlega verið aflað slíkra heimilda og samin sérstök áætlun um ýmsar ríkisframkvæmdir, sem talið hefur verið nauðsynlegt að afla sérstaks fjár til, til viðbótar því fé, sem veitt er til þeirra í fjárl. Þessar framkvæmdaáætlanir hafa verið með tvennum hætti. Annars vegar fjáröflun til ríkisframkvæmdanna í þrengri merkingu og hins vegar fjáröflun til hinna ýmsu framkvæmdasjóða atvinnuveganna. Samkv. l., sem nú gilda um Framkvæmdasjóð Íslands, var þeim sjóði fengið það hlutverk að afla fjár til framkvæmdasjóða atvinnuveganna. Framkvæmdasjóðurinn hefur ákveðið fjármagn sjálfur, sem hann ráðstafar árlega til þeirra þarfa, en til viðbótar hefur jafnan verið nauðsynlegt, einnig eftir tilkomu framkvæmdasjóðsins, að afla verulegs fjármagns til viðbótar til þess að fullnægja þörfum sjóðanna eða að veita þeim það viðbótarfjármagn, sem talið hefur verið óumflýjanlegt að afla, til að þeir geti starfað með eðlilegum hætti, og þessi fjáröflun er áfram innan ramma fjáröflunaráætlunar ríkisstj. Það er svo aftur framkvæmdasjóðurinn, sem raunverulega skiptir þessu fé á milli hinna einstöku framkvæmdasjóða. Það er ætlunin, að á morgun verði flutt hér almenn grg. um framkvæmdaáætlunina í Sþ., hliðstæð þeirri, er flutt hefur verið af fjmrh. undanfarin ár, þar sem bæði verður gerð grein fyrir í einstökum atriðum fjáröflun til ríkisframkvæmda og þeim framkvæmdum, sem aðallega verður unnið að, ekki eingöngu þeim, sem eru innan þessarar framkvæmdaáætlunar í þrengri merkingu, sem hér er verið að fjalla um, heldur þeim, sem almennt verður unnið að á vegum þess opinbera, bæði ríkis og sveitarfélaga, og jafnframt gerð grein fyrir niðurstöðum framkvæmda s.l. framkvæmdaárs og þeim viðhorfum, sem ríkjandi eru í efnahagsmálum og grundvallarþýðingu hafa fyrir fjárfestingarmál ársins. Ég mun því ekki fara langt út í þessa sálma við grg. fyrir þessu frv., til þess að lengja það ekki um of, en aðeins með fáum orðum víkja að viðhorfinu, sem við blasti, þegar framkvæmdaáætlunin, sem hér er til meðferðar, var í undirbúningi. Það er vitanlega eðlilegt, að framkvæmdaáætlunin sé unnin sem mest í sambandi við fjárlög, og það hafa komið fram kvartanir um það hér á Alþ., sem ég tel ekkert óeðlilegar, að þetta beri að með þeim hætti, að þessi mál komi of seint fram, bæði fjáröflunarúrræðin og lántökuheimildirnar, og þá ekki síður grg. um framkvæmdaáætlunina í heild. Það var ætlunin á s.l. hausti að breyta þessu á þann hátt, að þá var gerð bráðabirgðaframkvæmdaáætlun yfir helztu ríkisframkvæmdir jafnhliða undirbúningi fjárlaga, og sú áætlun var gerð einmitt vegna þess, að menn sáu, að efnahagsþróunin var slík og ástandið á peningamarkaðinum, að það mundi verða mjög erfitt á árinu 1968 að afla nauðsynlegs fjár til framkvæmdaáætlunarinnar. Af þessum sökum þótti nauðsynlegt að gera sér þá þegar grein fyrir þeim viðfangsefnum, sem óumflýjanlegt yrði að vinna að á árinu 1968, og líkunum fyrir því, með hvaða hætti væri hægt að afla fjár til framkvæmdanna. Síðan þetta gerðist hafa orðið, eins og öllum hv. þdm. er kunnugt, mjög miklar breytingar á allri efnahagsaðstöðu. Vandanum var þá mætt með því, að í fjárlagafrv. voru teknar verulegar fjárhæðir til ýmissa ríkisframkvæmda, sem á s.l. ári og árunum þar næst á undan höfðu verið fjármagnaðar með lánsfé, og gert ráð fyrir að verja til þeirra fé beint úr ríkissjóði. Eftir áramótin var ljóst, að breyting var mjög mikil í öllum þessum efnum, sem ég þarf ekki hér að fara út í nánar. Þá varð að gera sérstakar ráðstafanir til aðstoðar sjávarútveginum til viðbótar gengisbreytingunni, og þeim ráðstöfunum og þeirri auknu fjáröflun, sem nauðsynleg var í því sambandi, var mætt með ýmsum aðgerðum, sem ég þarf ekki hér að rekja, en m.a. stóðu menn andspænis þeim vanda að afla um 60 millj. kr. með einhverjum hætti umfram þær ráðstafanir, sem þá þóttu tiltækar. Það varð í rauninni að fara einhverja þriggja leiða, að skera niður þessar framkvæmdir, leggja á nýja skatta til að mæta þeim eða freista þess að fjármagna þær innan framkvæmdaáætlunarinnar, þ.e.a.s. færa í rauninni til baka yfir á framkvæmdaáætlunina þær framkvæmdir, sem höfðu verið teknar inn í fjárlagafrv. í haust, miðað við þá aðstöðu, sem þá var fyrir hendi. Vitanlega hafði á þessu tímabili síður en svo vænkazt um það að afla fjár innanlands til framkvæmdaáætlunarinnar, þannig að þetta var ljóslega ekki hægt með neinu móti nema með nýjum fjáröflunaraðgerðum, og af þeim sökum hefur verið kannað á undanförnum mánuðum, hvort auðið væri að fá allverulegt erlent lán, sem að vísu er einnig torfengið nú á dögum, til þess að leysa þennan vanda. Vitanlega væri mjög hæpið á venjulegum tímum að taka slíkt lán, og það hefur ekki verið tekið síðan 1963, slíkt framkvæmdalán, enda ekki eðlilegt miðað við þá þenslu, sem verið hefur í landinu. Það hefur hins vegar ekki þótt óeðlilegt miðað við þann samdrátt, sem í ýmsum greinum verður vart, að grípa til slíkra aðgerða til þess að stuðla að því að halda uppi fullri atvinnu. Og miðað við það, að fjármagn og spenna á vinnumarkaði er ekkert svipuð og verið hefur undanfarin ár, ætti það ekki að hafa sömu afleiðingar, þó að gripið væri til slíkrar ráðstöfunar. Það er of snemmt að fullyrða um það nú, hvort tekst að fá þetta lán, en það miklar vonir standa til, að auðið sé að fá það, að leitað er hér heimildar fyrir slíkri lántöku, og jafnframt er beinlínis reiknað með því, að framkvæmdaáætlunin byggist að töluverðu leyti á öflun þessa nýja fjármagns. Það er því ljóst, að ef slíkt lán ekki fæst, leiðir það af sér, að það verður að gera grundvallarendurskoðun á allri framkvæmdaáætluninni, en á þessu stigi vil ég þó vonast til, að til þess þurfi ekki að koma. Enn þá er ekki fullvitað, í hvaða gjaldeyri þetta lán yrði tekið, og af þeim sökum er fjárhæðin nefnd í ísl. krónum eða jafnvirði þeirra í erlendri mynt, en gert hefur verið ráð fyrir því, að lánsupphæðin yrði 2 millj. sterlingspunda eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í annarri erlendri mynt. Það er gert ráð fyrir því, að þetta erlenda lán skiptist síðan á milli fjárfestingarsjóðanna, sem léttir að sjálfsögðu á bankakerfinu, því að fjár til þeirra hefur hingað til verið aflað innanlands, og mun vart gerlegt að gera það með öðrum hætti. Og að öðru leytinu fer rúmur helmingur lánsins til hinna opinberu framkvæmda. Innanlandsfjáröflun er verulega miklu minni en var á s.l. ári, og kemur þar fyrst og fremst það til, sem ég áðan gat um, að þröngt er mjög á innlendum lánamarkaði. Þess vegna er gert ráð fyrir því, að spariskírteinalán verði aðeins 75 millj. kr. í staðinn fyrir 125 millj. á s.l. ári, og ekki þykir sennilegt, miðað við þá þróun, sem nú er, að samningar við bankana, sem einnig hafa verið teknir upp um sérstakt framlag þeirra til fjárfestingarlánasjóðanna, 10% af innlánsaukningu, muni gefa nema 50 millj. kr., ef það þá nær þeirri fjárhæð. Þá hefur sömuleiðis einn tekjuliður algerlega fallið niður, sem var í framkvæmdaáætluninni síðast, en það voru 53 millj. kr., sem hægt var að verja af greiðsluafgangi ársins 1966, og að sjálfsögðu er nú ekki til staðar. Það er því í fyrsta lagi leitað hér heimildar til þess að mega bjóða út spariskírteinalán að upphæð 75 millj. kr. með sömu kjörum og gert hefur verið undanfarin ár. Þá er í öðru lagi leitað eftir heimild til þess að taka það erlenda lán, sem ég gat um, að jafnvirði 275 millj. kr. Í þriðja lagi er leitað heimildar til þess að taka áframhaldandi lán hjá Viðreisnarsjóði Evrópuráðsins vegna Vestfjarðaáætlunar eða samgöngumála á Vestfjörðum að fjárhæð 500 þús. dollara. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir því að fá heimild til lántöku hjá ríkisstjórn Bandaríkjanna, PL-480 láni, allt að 1 millj. 425 þús. dollurum, og þá er enn fremur leitað eftir heimild til þess að taka lán vegna tækjakaupa í þágu flugmála og raforkumála allt að 10 millj. kr., en það er sams konar lán og tekin hafa verið undanfarin ár. Síðast er svo leitað heimildar til þess, að fjmrh. megi fyrir hönd ríkissjóðs taka innlend eða erlend lán að jafnvirði allt að 90 millj. kr. til smíði tveggja strandferðaskipa, en þess lánsfjár er nauðsynlegt að afla í því skyni, og verður það að verulegu leyti tekið í sambandi við vörukaup erlendis til þessara framkvæmda. Það er gert ráð fyrir, að lán vegna Vestfjarðaáætlunar verði á vegum framkvæmdasjóðsins, en skiptist þannig, að til vegamála á Vestfjörðum fari 16 millj., hafnarmála 9,8 millj. og flugmála 1,2 millj., eða alls 27 millj. kr. Í 11. gr. frv. er gerð grein fyrir því, hvernig ætlunin er að ráðstafa því lánsfé, sem á að ganga til framkvæmdaáætlunarinnar sjálfrar, en í 10. gr. er leitað heimildar til að endurlána framkvæmdasjóði af þessu erlenda lánsfé 113 millj. kr., sem síðan verður skipt á milli sjóðanna af framkvæmdasjóðsstjórninni, svo sem ég áðan gat um og fer ekki nánar út í. Í 11. gr. eru tilteknar þær ýmsu framkvæmdir, sem ætlunin er að ráðstafa fénu til. Það eru í fyrsta lagi 20,3 millj. til Rafmagnsveitna ríkisins. Það er til almennra framkvæmda á þeirra vegum, svo sem verið hefur undanfarin ár, bæði í sambandi við dísilstöðvar, endurbætur kerfa og eitt og annað. Þetta fyrirtæki er því miður mjög illa statt fjárhagslega og hefur lengi verið, eins og hv. þm. er kunnugt, og hefur þurft að afla því láns til að standa straum af öllum þess framkvæmdum, og verður svo einnig að gera í þetta sinn. Annar liður er raforkumál, sérstakar framkvæmdir. Þar er um tvö atriði að ræða 5 millj. eiga að ganga til Rafmagnsveitna ríkisins, og verður það fé aðallega notað í sambandi við ýmsan undirbúning við orkuveitur, en 10 millj. er ætlunin, að til ráðstöfunar verði í sambandi við gufuaflsstöð, sem kann að verða reist í Námaskarði, og allar horfur eru á, að verði reist í rauninni sem upphaf Laxárvirkjunar. Það er talið mjög hagkvæmt fjárhagslega að reisa slíka stöð með nýrri aðferðum en þeim, sem áður hafa verið notaðar við gufuaflsstöðvar hér á landi, og það er nauðsynlegt að sjá fyrir einhverju fjármagni í þessu sambandi. Hér er ekki um dýra stöð að ræða, enda mundi hún ekki verða nema í kringum 3 megavött, en það er ætlunin, að 10 millj. af þessu lánsfé verði handbærar til þeirrar ráðstöfunar. Þá er gufuveitan í Reykjahlíð. Hún er í sambandi við kísilgúrverksmiðjuna og er samningsbundið, að ríkið leggi henni til gufu, en þessi stöð verður svo að sjálfsögðu greidd af kísilgúrverksmiðjunni með leigugjaldi eða afnotagjaldi af jarðhita. Þá er næsti liður jarðborun á Reykjanesi. Það er hugmyndin að framkvæma sérstaka jarðborun nú í sumar með hliðsjón af þeim athugunum, sem eru í gangi og hafa farið fram um sjóefnaverksmiðju, sem talið er eðlilegt, að verði reist hér á Reykjanesi, ef þar finnst nægur jarðhiti. Hér er að sjálfsögðu um mjög mikilvæga framkvæmd að ræða miðað við atvinnuástand í landinu að reyna að hagnýta alla þá möguleika, sem tiltækir eru í því sambandi, og þykir þess vegna ekki fært að fresta þessari athugun. Til landshafnanna eru ætlaðar 40 millj. Það fer aðallega til framkvæmda við Þorlákshöfn og Njarðvíkurhöfn, sem báðar eru í gangi skv. verksamningi og óumflýjanlegt er að afla fjár til. Smáupphæð fer einnig til Rifshafnar af þessu, en það eru aðallega þessar tvær landshafnir. Vegirnir fá 82.6 millj. og raunar þó meira, vegna þess að til viðbótar eru 10.9 millj. vegna Hafnarfjarðarvegar í Kópavogi, sem gert hefur verið samkomulag um milli samgmrn. og bæjarstjórnar Kópavogskaupstaðar að ráðizt verði í og hafizt framkvæmda á nú á þessu ári. Þessi vegaframkvæmd á að greiðast með sérstökum hætti af kaupstaðafé til vega, en það er nauðsynlegt að afla lánsfjár á vissum tímabilum til þess að standa straum af framkvæmdinni, því að hún gengur hraðar en tekjurnar koma inn á móti, og er því gert ráð fyrir, að aflað verði um 11 millj. á þessu ári til þessara framkvæmda. En vegirnir eru að öðru leyti þessir: Reykjanesbraut 43.7 millj., sem er fyrst og fremst fjáröflun til þess að standa straum af árgjöldum lána, sem á brautinni hvíla. Til viðbótar því er að vísu nokkur framkvæmd á þessu ári til að ljúka við Reykjanesbraut í nánd við Hafnarfjörð. Þá eru 3.6 millj. til Breiðholtsvegar, sem er í sambandi við byggingaráætlunina hér og hvílir á ríkinu sú skylda að sjá fyrir veg að þessu svæði. Gert er ráð fyrir, að Heydalsvegur fái 1.5 millj., Siglufjarðarvegur 1/2 millj. Það er það, sem á vantar til þess að sjá fyrir fjárþörf þessa vegar til viðbótar við það, sem er í vegáætlun. Kísilvegurinn við Mývatn 11.6 millj. til viðbótar þeim 15 millj., sem eru í fjárl. Ætlunin er að ljúka þeim vegi nú á þessu sumri. Það er einnig samningsbundið verk, og var samið á s.l. ári við verktaka um að ljúka þessari framkvæmd, og verður því að inna þessa greiðslu af hendi. Austurlandsvegur 1.5 millj. kr. Þá eru 10 millj. kr., sem þarf að greiða Landsvirkjun vegna vegar, sem gerður var í sambandi við Búrfellsvirkjun og Landsvirkjun lagði fram fé til á fyrsta stigi, og 10 millj. eru ætlaðar til þess að greiða afborgun og vexti af lausaskuld við Hambrosbanka, sem einnig er vegna Reykjanesbrautar. Gert er ráð fyrir að öðru leyti að reyna að fá samning um þetta lán til nokkurra ára, en lágmark að verða að greiða þessa upphæð af láninu. Hér er því að meginefni um að ræða fjárhæðir, sem óhjákvæmilega verður að greiða á þessu ári í sambandi við margvíslegar skuldbindingar, bæði til greiðslu lána og til þess að geta staðið við verksamninga. Til flugmála eru ætlaðar 6 millj. kr. Það er ekki til neinna ákveðinna flugvalla, heldur er gert ráð fyrir, að það sé viðbótarframkvæmdafé flugmála, og verður það þó allverulega minna á þessu ári en s.l. 2 ár. Þessu fé verður skipt á milli einstakra flugvalla af flugráði og samgmrn., eins og gert hefur verið undanfarin ár með allt framkvæmdafé flugmálanna. Skólana og sjúkrahúsin þarf ekki að útskýra. Það eru liðir, sem voru teknir út úr fjárlögum og verða fjármagnaðir innan framkvæmdaáætlunar með þessum hætti. Lögreglustöðin í Reykjavík hefur verið hér alllengi í smíðum. Upphaflega var samið við bankana um sérstök lán til þeirrar framkvæmdar. Þetta hefur, eins og margar aðrar framkvæmdir, farið verulega fram úr áætlun, enda það langur tími liðinn, síðan upphaflegar áætlanir voru gerðar. Það er mikil nauðsyn, að þetta mannvirki þurfi ekki lengi enn að standa hálfkarað og því talið nauðsynlegt að afla nokkurs fjár innan framkvæmdaáætlunar til að þoka því áleiðis. Stærsta upphæðin innan þessarar fjáröflunar er þó framlag til Búrfellsvirkjunar, 75 millj. Ríkinu er skylt að leggja 100 millj. fram til Búrfellsvirkjunar. 25 millj. voru lagðar fram í fyrra. Viðbótin verður að leggjast fram á þessu ári, og þar sem ekki var mögulegt að taka þetta inn í fjárlög sem bein framlög, enda kannske ekki eðlilegt að gera það, er gert ráð fyrir, að þess verði aflað með láni á þennan hátt. Heildarframkvæmdaáætlunin, bæði fyrir sjóðina og ríkisframkvæmdirnar, er 575 millj. Það er nokkru hærri fjárhæð en á s.l. ári. Þá nam heildarupphæðin 521 millj. Að vísu er vafasamt, hvort þar er um hærri upphæð að ræða, þegar tekið er tillit til verðhækkana, en krónulega séð er um nokkru hærri fjárhæð að ræða í heild. Það er rétt að leggja áherzlu á það, að hér er vitanlega ekki um að ræða nema lítinn þátt fjármunamyndunar hins opinbera, og skal ég aðeins til skýringar því nefna þá heildartölu, sem þar er um að ræða, sem sagt bæði framkvæmdir ríkis og sveitarfélaga. Fjármunamyndun hins opinbera, þessara aðila, varð á árinu 1967 samkv. bráðabirgðaniðurstöðu 2 milljarðar 490 millj. Það er áætlað, að á árinu 1968 nemi þessi fjárhæð 3 milljörðum 210 millj. á verðlagi ársins 1968, en á verðlagi ársins 1967 eru það 2 milljarðar 770 millj. eða nokkru hærri upphæð en á árinu 1967 miðað við fast verð. Hér munar að sjálfsögðu mest um Búrfellsvirkjun, þannig að aðrar fjárfestingar eru heldur minni. Út í þetta skal ég ekki nánar fara, það mun ég gera í skýrslu minni á morgun, en nefni aðeins þessa tölu til þess að sýna, að þessi fjáröflunaráætlun, sem hér er um að ræða til ríkisframkvæmda og sjóða, er að sjálfsögðu ekki nema lítill þáttur heildarfjárfestingarmála ríkisins á þessu ári. Með frv. fylgja tvær töflur, tafla I, sem er sundurliðun á framkvæmdaáætlunarfénu í þrengri merkingu, og tafla II, sem er um þær opinberu framkvæmdir, sem framkvæmdaáætlunin fjallar um, þ.e.a.s. þar er einnig tekið annað fjármagn, sem rennur til þeirra framkvæmda, sem sýnir, að samtals er þar um að ræða framkvæmdir upp á 639,9 millj., eða fjáröflun upp á 639,9 millj., en þessi sérstaka fjáröflun hér er aðeins 330,2 millj., þannig að hitt féð kemur með fjárveitingum og úr ýmsum áttum, sem þar er nánar gerð grein fyrir. Ég tel ekki rétt, herra forseti, að lengja tímann með lengri ræðu, nema tilefni gefist til frekar í umr., en leyfi mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það er kannske ekki ástæða til þess að vera að tala langt mál um þetta frv. Málsmeðferðin er þannig, að útskýringarnar koma allar á eftir. Það er boðað, að framkvæmdaáætlunin verði flutt á morgun, en þetta frv. á að ræðast í dag, en allt er þetta nú saman tengt að mínu áliti. Mér finnast þetta ekki vera rétt vinnubrögð, því að ég held, að það sé mjög satt og rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, að vitanlega ættu þm. að fá þessi mál öll í samhengi, ef þeir ættu að geta áttað sig á þeim eins og þeir hljóta að þurfa að gera. En um það er ekki að ræða. Þessi fundur verður að halda áfram, þetta mál verður að ræðast ná með hálftíma hléi af einhverjum ástæðum, en lengri frestur er ekki gefinn. En það eru þó örfá atriði, sem mig langar til að gera hér að umtalsefni. Í fyrsta lagi vil ég segja það, að mér finnst þetta mál vera furðulega seint lagt fyrir hv. Alþ., þegar búið er að slá því föstu, að þingi skuli ljúka á laugardaginn eða eftir tvo daga, hvernig sem á stendur. Og mér finnst það sérstaklega furðulega seint á ferðinni, vegna þess að það liggur fyrir, að þessi drög a.m.k. hafa verið til alllangan tíma. Bankastjórar hér í Reykjavík voru kvaddir til fundar hjá formanni framkvæmdasjóðs þann 2. apríl. Þar var þeim fengið plagg, sem að vísu var talið trúnaðarmál, en hefur inni að halda nákvæmlega eða svo til alveg nákvæmlega þessar tölur, sem nú eru lagðar fram í frv.-formi. Hvaða ástæða liggur til þess, að bankastjórum er gert hærra undir höfði en Alþ., skal ég ekkert um segja. Auk þess hygg ég, að þessi áætlun hafi legið fyrir í nokkurn tíma hjá stjórn framkvæmdasjóðs, áður en umræddur bankastjórafundur var haldinn, og mér finnst, að það hefði átt að sýna Alþ. þann sóma að sýna þm. þetta frv. og þessar áætlanir svona nokkurn veginn jafnsnemma og þessum aðilum, sem ég var áðan að minnast á, án þess að ég vilji gera þeirra hlut á nokkurn hátt lítinn. Það eru í þessu frv. ráðgerðar lántökur upp á 570 millj. kr. Ein lántakan er sérstaks eðlis. Til hennar er aðeins leitað heimildar, þ.e. þar sem fjallar um í 12. gr., að heimilt sé að taka 90 millj. kr. lán til smíði tveggja strandferðaskipa. Ég geri ekki ráð fyrir, að það sé neinn ágreiningur um það, en líklegt er skv. frv., að þetta lán hafi ekki enn þá fengizt, en sjálfsagt er rétt að afla heimildarinnar um leið og þetta frv. er lagt fram. Ég tek það þá hér með út úr dæminu, en engu að síður er þar um lántökuheimild upp á 90 millj. kr. að ræða. Sama vil ég raunar segja um 10 millj. kr. lántöku til tækjakaupa í þágu flugmála og raforkumála. Þær koma ekki frekar í þetta dæmi eins og ég hafði hugsað mér það, en þarna er um 100 millj. kr. lántöku að ræða. En lántökur að öðru leyti eru þannig, að erlent lán á að taka upp á 275 millj., spariskírteini skal selja innanlands upp á 75 millj., svo er póstur, sem kallaður er endurkaup spariskírteina, sem mig langar til að gera að umtalsefni aðeins síðar og áætlað er 50 millj., lán frá Viðreisnarsjóði Evrópuráðsins 28.5 millj., vörukaupalán frá Bandaríkjunum, svo kallað PL-480 lán upp á 46 millj., og svo er lántaka hjá bönkum landsins, 10% af sparifjáraukningu ársins, sem áætlað er 50 millj., bráðabirgðalán upp á 12.2 millj., og eigið fé fram. kvæmdasjóðs upp á 53.3 millj., þá eftir því, sem sýnist. Þessar lántökuheimildir eru þá með eigin fé framkvæmdasjóðs 590 millj. Af þessu er svo ráðstafað 575 millj., en 15 millj, eru þarna einhvers staðar í lausu lofti, og væri fróðlegt að fá skýringu á því, hvers vegna þarf að gera ráð fyrir bráðabirgðalántöku upp á 12.2 millj., þegar ákveðnar lántökur virðast gera meira en nægja fyrir þeim framkvæmdum, sem vinna á. Það verður væntanlega upplýst. Þetta fjármagn, sem hér er um að tefla, skiptist í tvennt. Annars vegar er framkvæmdasjóður, sem ráðstafar 1) eigin fé sínu, 2) 10% af sparifjáraukningu bankanna, hver sem hún kann að verða, áætlað 50 millj., 3) 113 millj. af erlendu láni og 4) 28.5 millj. kr. af láninu frá Viðreisnarsjóði Evrópuráðsins eða samtals 244.8 millj. Um þetta er svo ekkert frekar sagt í frv., það er mál framkvæmdasjóðs. Mig minnir, að það sé þannig ákveðið í lögum hans, að sjóðstjórnin hafi ráðstöfunarrétt á þessu. Hins vegar er þetta ekki alþm. algerlega óviðkomandi, hvernig framkvæmdasjóður ráðstafar því fé, sem hann hefur undir höndum, og mér þætti fróðlegt að fá skýringar á því eða upplýsingar um það, skulum við segja, t.d. í hv. fjhn., þegar hún heldur fund, hvernig lánin skiptast, sem framkvæmdasjóður ráðstafar, milli erlends fjármagns og innlends, en það hefur vitanlega mjög mikla þýðingu fyrir þá, sem lánin taka, vegna þess að erlenda lántakan er með gengisákvæði, hún hefur gengisáhættuna. Lántakarnir bera gengisáhættuna, eins og segir í 6. gr. frv., að „heimilt er að endurlána fé samkv. 5. gr., og skal það gert með gengisákvæði“. Nú veit ég ekki, hvort heimilt er að upplýsa hér það, sem bankastjórar og forstöðumenn banka fengu að vita um fyrirhugaða ráðstöfun þessa fjár hjá framkvæmdasjóði. Ég skal allavega ekki gera það, nema leyfi fáist til, en þar er þessi skipting sundurliðuð mjög nákvæmlega og getur áreiðanlega orkað tvímælis, hvaða atvinnuvegir eigi að búa við þau kjör að hlíta gengisálagi og hvaða atvinnuvegir eigi að fá lánin í innlendu fjármagni. Að öðru leyti skal ég ekki ræða um hlut fjárfestingarlánasjóðanna eða framkvæmdasjóð í þessu frv., þar sem það er sérstakt mál. Um þær opinberu framkvæmdir, sem framkvæma á fyrir umrætt lánsfé, er einnig hægt að vera nokkuð stuttorður, vegna þess að hæstv. fjmrh. gaf nú nokkrar skýringar á því, hvaða framkvæmdir það eru, sem hugsað er að vinna fyrir þetta fjármagn. Það er auðvitað alltaf álitamál, hvaða opinberar framkvæmdir á að leggja áherzlu á. Það er vitað og viðurkennt, að ekki er hægt að gera allt, sem gera þarf, í einu, og það verður matsatriði, hvað verður tekið fram fyrir. Ég mun ekki halda uppi neinni sérstakri gagnrýni á þá ráðstöfun, sem hér er lögð til, enda er hér að mestu leyti um að ræða lið í víðtækara framkvæmda- og fjáröflunarkerfi, eins og hæstv. fjmrh. réttilega gerði grein fyrir hér áðan. Um smávægilegan mismun á þeim upplýsingum, sem hæstv. ráðh. gaf hér áðan, og þeim upplýsingum, sem gefnar voru í hv. fjhn. beggja d., þegar þær héldu fundi á skírdag s.l., skal ég ekki ræða mikið, en að mismunur skuli þó geta komið fram sýnir það, að vinnan er ekki nægilega vel undirbúin. Það kom fram smámismunur, eftir því sem ég tók eftir, á ráðstöfun fjármagns þess, sem aflað er frá Viðreisnarsjóði Evrópuráðs og lagt er í vegi á Vestfjörðum, mismunur upp á eitthvað 2 eða 3 millj. Það er vafalaust hægt að fá skýringar á því utan þessa fundar, og ég skal ekki halda uppi neinu málþófi út af svo litlu tilefni í öllu þessu stóra máli.  Það kom fram hjá hæstv. fjmrh. áðan, að hæstv. ríkisstj. hefði ekki fundizt tilhlýðilegt eða mögulegt að leggja jafnþungar byrðar á bankakerfið í landinu og gert hefur verið á undanförnum árum. Mig langar til þess að athuga þessa staðhæfingu örlítið nánar. Eins og allir hv. dm. vita og margoft hefur verið rifjað upp, þá eru þessar kvaðir bankanna aðallega með þrennu móti. Það er í fyrsta lagi almenn sparifjárbinding, bundin 30% af nýju sparifé, sem myndast í bönkunum, þó aldrei meira en 20% af heildarinnstæðu hvers banka fyrir sig. Það hefur í öðru lagi verið gerður samningur við bankana um það, að þeir legðu fram 10% af nýju sparifé, sem myndaðist í bönkum ár hvert, og það hefur í þriðja lagi verið keppt við bankana um fjármagnið með útgáfu ríkistryggðra skuldabréfa og spariskírteina, sem eru þannig úr garði gerð, að bankarnir hafa enga möguleika til þess að standast þá samkeppni, hafa enga möguleika haft til þess, eru kannske að fá einhverja möguleika til þess, en þó mjög takmarkaða eins og ég mun kannske koma örlítið að síðar. Hvað er það þá af þessum þremur atriðum, sem hefur verið fellt niður af hæstv. ríkisstj. í ár, en verið haft uppi s.l. ár? Það er ekki almenna bindingin, reglum um hana er ekki breytt. Það á enn þá að binda 30% af nýju sparifé, sem myndast í bönkunum. Eins og hæstv. fjmrh. upplýsti hér áðan, standa nú yfir samningar við bankana um það, að þeir leggi enn sem fyrr 10% af nýju sparifé til kaupa á ríkisskuldabréfum eða ríkistryggðum skuldabréfum til þess að nota í framkvæmdaáætlunina, enda gert ráð fyrir því fjármagni hér. Það er áætlað 50 millj. Það veit auðvitað enginn, hvað það verður, en það lítur ekki vel út, að það verði einu sinni sú upphæð. -  Herra forseti. Mig minnir, að ég væri kominn þar áðan, sem ég var að reyna að gera samanburð á því, hvaða kvaðir hæstv. ríkisstj. vildi leggja á bankana eða treysti bönkunum til að bera nú annars vegar, og svo hins vegar á fyrri árum, og ég komst að þeirri niðurstöðu, að af þrennum álögum, sem bönkunum er gert að standa undir, væru tvær óbreyttar, nefnilega almenn sparifjárbinding og lán vegna innlendra framkvæmdalána. En þá er eftir þriðja atriðið, þ.e. sparifjárskírteinasala hæstv. ríkisstj. Það er alveg rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, að það er gert ráð fyrir því þessu frv. að selja 50 millj. kr. minna af slíkum skírteinum á þessu ári en heimildin t.d. í fyrra hljóðaði upp á, svoleiðis að í fljótu bragði mætti þá ætla, að hér væri um minni kvöð á bankana að ræða en fyrr hefur tíðkazt. En á bls. 4 á þskj. 547 er liður, sem heitir endurgreiðsla spariskírteinalána. Þegar við í fjhn. spurðum þá sérfræðinga, sem mættu á fundi n., hvaða fjármunir þetta væru, sem færðir eru teknamegin í framkvæmda- og fjáröflunaráætlunina, þá upplýstu þeir það, að þetta væri fjármagn, sem aflað hefur verið með spariskírteinum og síðan endurlánað, og hér væri um að ræða endurgreiðslur af þeim lánum. Þetta getur vel verið. Ég hef ekki nein gögn til þess að rengja þetta, má vel vera, að svo sé. En það, sem er þá að brjótast í mér, er það, hvort ekki muni koma til þess, að ríkissjóður þurfi að endurgreiða spariskírteini, sem hann áður hefur selt. Fyrstu spariskírteinin eru gefin út samkv. l. nr. 54 frá 1964, 75 millj. kr. Í þeim l. er, eins og nú, tilsvarandi heimild við þá, sem er í 4. gr. núna, þ.e. að ráðh. er heimilt að gefa út ný ríkisskuldabréf eða spariskírteini samkv. ákvæðum 2. gr., eftir því sem á þarf að halda í stað þeirra, er upphaflega verða útgefin samkv. ákvæðum 1. gr., að viðbættri áfallinni verðlagsuppbót. Nú er það spurningin, sem mér fannst þessir sérfræðingar ekki geta svarað, þegar ég varpaði henni fram: Hvað er áætlað, að ríkissjóður þurfi að endurgreiða mikið af þessu fjármagni? Því að eins og hv. alþm. allir muna, eru þessi bréf innleysanleg eftir 3 ár. Sá tími er liðinn frá sölu fyrstu spariskírteinanna og skuldabréfanna, og mér finnst það liggja í hlutarins eðli, að þannig geti á staðið, að ýmsir þeir, sem keyptu þessi skírteini, þurfi nú á sínum fjármunum að halda og fá bréfin innleyst. Þessu gátu sérfræðingarnir ekki svarað. Þeir vísuðu á Seðlabankann til þess að svara þessu. Ég hef ekki haft aðstæður til þess að leggja þessa spurningu fyrir neinn í Seðlabankanum, en vildi gjarnan leyfa mér að bera þessa spurningu fram hér og nú við hæstv. fjmrh. Það eina svar, sem ég fékk hjá sérfræðingunum, var það, að þeir sögðu: „Þessi heimild verður notuð, eftir því sem á þarf að halda.“ Hér sýnist mér vera möguleiki fyrir ríkissjóð til þess að gefa út meiri skuldabréf en þetta frv. fjallar um, og ég tel alveg víst, að menn hafi gert sér þetta ljóst, þegar þeir sömdu þessa fjáröflunaráætlun og hafi áætlað, hversu mikið komi til innlausnar af þessum bréfum. Nú kann að vera, að hugsunin sé að gefa ekki út ný bréf í stað þeirra, sem þarf að innleysa. Þá væri gott að fá að vita það. En heimildin er fyrir hendi, og svar sérfræðinganna var þetta: „heimildin verður notuð, eftir því sem á þarf að halda.“ Ef svo færi nú, að öll þau bréf, sem gefin voru út samkv. l. frá 1964, bærust ríkissjóði til innlausnar, þá var ekki um mikla tilslökun að ræða, ef þessi heimild verður notuð. Þá er þvert á móti aflað meira fjár með sölu slíkra skírteina en gert var t.d. í fyrra. En það skiptir verulegu máli fyrir bankana, hversu mikið af þessum bréfum er selt. Að vísu liggja ekki fyrir neinar áreiðanlegar skýrslur um, hvað mikið af þessu fjármagni kemur úr bönkunum eða mundi annars hafa farið í bankana, en allir, sem við banka starfa, eru, að ég held, á einu máli um það, að mjög verulegur hluti af þessu fjármagni komi þarna, og vitað er, að þegar Alþ. hafði frv. um gengisbreytinguna til meðferðar hér í eina viku í nóvembermánuði, þá fór gífurlegt fjármagn út úr bönkunum. Þá seldust öll sparifjárskírteini, sem óseld voru, og það fjármagn kom að verulegum hluta úr bönkum. Það er alveg vitað. Þetta er ein spurning, sem mig langar til þess að varpa fram. Ég hef við fyrri tækifæri, þegar slík heimild fyrir ríkisstj. til þess að gefa út og selja ríkisskuldabréf hefur verið til umr., oft rætt um það, hversu ranglátt mér finnst, að þessi bréf séu undanþegin framtalsskyldu. Ég get vel fallizt á það, að til þess að örva sparnað séu þessi bréf höfð skattfrjáls eins og annað sparifé, en ég kem ekki auga á nauðsyn þess að hafa þau einnig undanþegin framtalsskyldu, og ég vil leyfa mér að varpa fram þeirri spurningu, hvort nokkurt samráð hafi verið haft við ríkisskattstjóra, þegar þetta ákvæði var samið. Mótbáran gegn því að hafa þessi bréf framtalsskyld hefur ævinlega verið sú, að það gerði þau ekki söluhæf. Á þá mótbáru get ég alls ekki fallizt. Ég hygg, að reynslan hafi sýnt það, að þessi bréf hafa svo mikið upp á að bjóða umfram það, sem hægt er að fá með öðru móti, að þau renna út, og að framtalsskyldan mundi þar ekki, að ég hygg, breyta neinu, sem máli skipti. Hins vegar hlýtur framtalsskyldan að vera þess eðlis að auðvelda mjög eftirlit með skattgreiðslum, sem ég veit, að er hæstv. fjmrh. mjög mikið kappsmál, og hann hefur raunar sýnt á sínum embættisferli, að hann vill ganga langt í því að uppræta skattsvikin, og ég get ekki sagt annað en hrósyrði um hann fyrir það. Þess vegna finnst mér það þeim mun fáránlegra að opna hér leið fyrir þá, sem eru í vandræðum með að stinga undan fjármunum sínum, með því að ríkið sjálft gefi út skírteini, sem þeir þurfa ekki einu sinni að telja fram til skatts. Framkvæmdin á því að hafa þau framtalsskyld er mjög auðveld. Ég hef oft rætt þetta, ég skal ekki þreyta hv. þdm. á langri ræðu um þetta atriði, en ég leyfi mér að gagnrýna þetta mjög stíft enn þá einu sinni og boða það, að ég muni flytja brtt. um þetta. Ég sé svo ekki ástæðu til að vera að lengja þennan fund, það er nóg annað að gera. Ég sé, að það eru hér tvö mál enn á dagskrá, sem þurfa að komast að fyrir kvöldið. Þess vegna vil ég nú slá botninn í þessa ræðu, þó að margt fleira mætti um þetta segja. Ég vil aðeins að lokum segja það, að þessar lántökur eru vitanlega nauðsynlegar. Svo er nú komið, að ekki er hægt að halda uppi eðlilegum fjárfestingum og framkvæmdum á vegum hins opinbera án þess að taka til þess lán og það erlend lán, nú í fyrsta skipti um nokkra hríð. Það þýðir ekkert annað en horfast í augu við þær staðreyndir. Þessar framkvæmdir verða að halda áfram, þær eru allar nauðsynlegar, en það má deila um það, hvort ein er nauðsynlegri en önnur, hvort finnast kunni framkvæmdir, sem enn þá meiri þörf væri á að taka inn. Eins og ég sagði, skal ég ekki vera að karpa um það við einn eða annan, en þetta fjármagn verður að fást, og þess vegna munum við, ég a.m.k., ekki bregða fæti fyrir þetta frv. En ég vil að endingu aðeins segja það, að ég tel, að eins og ástatt er í banka- og fjárhagskerfi landsins, þá sé of mikið saumað að viðskiptabönkunum, og að rétt væri miðað við ástandið, sem nú er í þjóðfélaginu, að fella niður eða fresta, skulum við segja, almennri sparifjárbindingu, a.m.k. fyrir þetta ár og lofa bönkunum að hafa það, sem til fellur hjá þeim, til frjálsrar ráðstöfunar. Og ég tel eðlilegt og sjálfsagt, að þau spariskírteini, sem seld kunna að verða, verði gerð framtalsskyld a.m.k.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við nokkur atriði, sem hv. 11. þm. Reykv. sagði í sinni ræðu, sem ég að öðru leyti hef ekkert við að athuga. Hann talaði af reynslu og þekkingu um þessi mál, enda bankastjóri og þekkir vel öll þau vandamál, sem hér er við að glíma. Ég hef ekkert við það að athuga, sem hann sagði, að það er erfitt um lánamál almennt og því eðlilegt, að bankastjórar finni fyrir því, að það sé ekki þægilegt að standa í því starfi og auðvitað taka við kvöðum. Hitt veit ég jafnframt, enda kom það fram í hans ræðu, að hann hefur fullan skilning á því, að það verður ekki hjá því komizt að leita að vissu marki eftir fé til opinberra framkvæmda, ekki sízt fjárfestingarlánasjóðanna, á hinum almenna lánamarkaði í landinu. Ég held hins vegar, að einmitt öflun hins erlenda fjár nú sé mjög veigamikið spor til að létta undir með bönkunum, vegna þess að auðvitað batnar aðstaða margra þeirra fyrirtækja í bönkunum, sem eiga að njóta góðs af þessu fé gegnum framkvæmdasjóðinn. Þeirra aðstaða í bönkunum batnar, því að með einhverjum hætti ná fyrirtækin í sitt fjárfestingarfé, það er komin reynsla á það undanfarin ár, þannig að auðvitað léttir það allverulega á bönkunum, að þessa fjár skuli nú vera aflað. Ég skal ekki fara hér út í sparifjárbindinguna. Það er mál, sem vitanlega verður að athuga miðað við efnahagsþróunina í þjóðfélaginu, hvort hægt er með einhverjum hætti að draga úr henni eða hvaða stefnu þarf að hafa í þeim efnum. Það veit ég, að hv. þm. er mér einnig sammála um, að það verður að skoðast með hliðsjón af vandamálinu í heild, sem við er að glíma, bæði eftirspurn eftir lánsfé inn á við og svo aftur okkar gjaldeyrismöguleikum út á við. Hv. þm. sagði, að þetta mál væri seint á ferðinni, og það var í samræmi við það, sem ég sagði í minni ræðu. Því miður hefur ekki reynzt auðið að bera það fram fyrr, og ég tek fyllilega við öllum ákúrum út af því. En eins og ég gat um í minni ræðu, var m.a. ákveðið í sambandi við það vandamál að leysa erfiðleika ríkissjóðs eftir þessar nýju kvaðir, sem á hann voru lagðar, að taka út úr fjárlögum verulegar fjárhæðir, sem varð þá að reyna að afla fjár til innan framkvæmdaáætlunarinnar, og það var auðvitað ekki hrist fram úr erminni, án þess að kanna það mál nánar. Það er eðlilegt. Það lán, sem upphaflega var ætlunin að taka, var töluvert lægra en það, sem við sjáum, að við neyðumst til að reyna að taka núna, og sú lánsfjáröflun var hugsuð meira til að „konvertera“ ýmsum stuttum lánaskuldbindingum, en ekki til að nota á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir, og öll þessi viðhorf, sem við höfum þurft að standa andspænis síðustu mánuðina og alltaf hafa verið breytingum undirorpin, hafa átt sinn þátt í, hvað þessu hefur seinkað. Varðandi það, að bankastjórar hafi fengið þetta fyrst sem trúnaðarmál, veit ég ekki, hvort er hægt að lasta það, að ríkisstj. gerði það, vegna þess að ég hygg, að þeim hefði líka þótt það nokkuð súrt í brotið, ef farið hefði verið að gera grein fyrir því hér í hv. Alþ., að það væri beinlínis gengið út frá því, að þeir legðu fram fé í þessa framkvæmdaáætlun, án þess að búið væri að ræða við þá, náttúrlega í trúnaði, á því stigi málsins og leita eftir því, hvort það væru líkur til, að bankarnir mundu fallast á að hjálpa til með þetta eins og þeir hafa gert að undanförnu. Að leggja það fyrst opinberlega fyrir þingið, held ég, að hann muni nú geta verið mér sammála um, að hefði ekki verið sérstaklega drengilegt gagnvart bönkunum. En það skiptir nú auðvitað ekki neinu meginefni í þessu máli. Varðandi örfá atriði, sem hann vék að, vildi ég segja þetta: Hann gat um, að það væri 15 millj. kr. munur á lánsfjáröfluninni og því, sem talin væri þörf á, þ.e.a.s. það stæðu út af í hinn endann rúmar 12 millj. kr., sem gert væri ráð fyrir, að þyrfti að taka bráðabirgðalán til. Ástæðan fyrir þessu er sú, að það eru um 15 millj. kr. af erlenda láninu, sem ekki er reiknað með, að geti komið til úthlutunar, og það byggist á því í flestum tilfellum, að þegar boðin eru út erlend lán, verður að borga einhverja vexti fyrirfram, þannig að við reiknum með, að það geti farið allt upp í þessa fjárhæð, sem óumflýjanlegt verði að borga í fyrirframvexti og ýmsan kostnað í sambandi við þá lántöku. Skiptingu lána framkvæmdasjóðsins hef ég ekki rætt hér,vegna þess að það er gert ráð fyrir því I. samkvæmt, að sjóðstjórnin skipti fé framkvæmdasjóðsins milli hinna einstöku fjárfestingarlánasjóða og þó að menn hafi að vísu gert sér hugmynd um það og drög hafi legið fyrir um það, hvernig þetta yrði gert, hygg ég, að stjórn framkvæmdasjóðsins sé ekki enn þá búin að leggja síðustu hönd á það verk, þannig að það væri ekki viðeigandi að fara að skýra frá því hér, hvernig hún hugsar sér endanlega ráðstöfun fjárins, og það er ekki löggjafaratriði í sambandi við þetta mál, þar eð það er beinlínis á hennar valdi, hvernig þetta verði gert, heldur er eingöngu aflað hér heimildar til að endurlána framkvæmdasjóðnum, eins og sagt er, vissa fjárhæð, sem svo verði notuð til þessara þarfa ásamt öðru fé sjóðsins. Mismunur á vegafé Vestfjarða skil ég nú ekki, hvernig getur hafa átt sér stað, nema hugsanlegt er, að nokkur mismunur sé vegna fjárhæðar, sem ætluð hefur verið til Bolungarvíkurvegar og áformað var, að yrði notuð til hafnargerðar í Bolungarvík. Nú er við það vandamál að glíma að Bolungarvíkurhöfn hefur fyllzt af sandi, og það þarf að gera vissar breytingar á fjárveitingum vestra, sem nú eru í athugun, m.a. í samningum við Ísafjarðarhöfn, hvort hægt er að fresta framkvæmdum þar og nota féð til Bolungarvíkur, og það hefur jafnvel verið talað um í því sambandi að nota 1 millj. kr., sem á að renna til Bolungarvíkurvegar, til hafnargerðarinnar, því að það er ekki fyrirfram ákveðið, hvernig þetta Vestfjarðafé nákvæmlega skuli skiptast, þannig að þetta mundi þá verða heimilt í samráði við aðila þar heima fyrir. En ég hygg ekki, að það geti verið um mismun að ræða á milli þessara talna, sem neinu nemur. Ég hef að vísu ekki mínar tölur, en þær voru ekki lesnar upp í hundruðum þús., þannig að það getur fljótt munað kannske 0.5 millj. eða 1 millj. að öðru leyti á þann veg. Varðandi endurgreiðslu spariskírteinalána er það að segja, að það er í rauninni algerlega ómögulegt að gera sér grein fyrir þessu. Það er gert ráð fyrir því, að það geti þurft að greiða allt þetta, eins og hv. þm. sagði. Fólkið, sem á þessi skírteini, á kröfu til þess að fá þau greidd, og það er þess vegna reiknað raunverulega með þeim til útgjalda á þessu ári og gert ráð fyrir því, að það verði að afla fjár, ef þau verða innleyst. Það er alveg rétt, þannig að það kann að vera, að það þurfi að selja skírteini. Og það kann að vísu að koma fram sem nýtt álag á bankana, vegna þess að auðvitað getur verið, að menn eyði því fé í annað en leggja það í banka. Það er ekki gott að segja. En almennt á peningamarkaðinn leggur það ekki auknar álögur, vegna þess að þessu er þá skilað aftur í endurgreiðslum lánanna. Og í þessu sambandi vil ég benda á, að þetta hefur í rauninni ekki áhrif á samanburð áranna í ár og í fyrra, vegna þess að í fyrra var þessi upphæð 61 millj., sem var reiknað með, að væri þá í endurgreiddum spariskírteinalánum. Ég hef því miður ekki þá tölu, hvað raunverulega þurfti að selja, en ég hygg, að meginhlutann af þessu hafi ekki þurft að selja, heldur hafi menn framlengt þessi bréf sín, en ekki hirt um að innleysa þau. En ég held, að það sé ekki neinn möguleiki til þess á þessu stigi að svara því, hvað raunverulega muni þurfa að selja af þessum bréfum. En það breytir, held ég, ekki í meginefnum þeirri staðreynd, að þarna er um að ræða 50 millj. kr. minni heildarsölu og raunar kannske heldur meira, sem er ætlazt til að selja spariskírteini, ef við tökum endurgreiðslurnar 50 millj. núna og 61 millj. í fyrra, þannig að það hafi ekki áhrif á meginefni málsins. Varðandi það, sem hv. þm. sagði um framtalsskyldu þessara bréfa, þá er ég honum efnislega alveg sammála, og ég held, að ég hafi látið það í ljós hér í fyrra líka. Það var hins vegar tekinn sá háttur upp um þessi bréf að láta gilda um þau sama og spariféð, sem ekki er heldur framtalsskylt, og ég skal játa, að hvort tveggja tel ég ákaflega vafasamt og álít, að það þurfi að taka það mál til sérstakrar athugunar, þegar endurskoðun fer fram á skattal., sem væntanlega verður nú á næstunni í sambandi við staðgreiðslukerfið. Þá verður þetta mál allt tekið til heildarathugunar. Ég mundi hins vegar telja það dálítið vafasamt, enda hefur það nú enga úrslitaþýðingu fyrir þetta mál, ef farið yrði að breyta því í sambandi við þessi spariskírteini, sem nú eru gefin út, og ég hygg, að þessi vandi sé ekki meiri með spariskírteini og ekki meiri hætta á undanskoti þeirra en þá beinlínis sparifjárins, og svo er náttúrlega þess líka að gæta, að ef bréfin eru ekki framtalsskyld og þau eru ekki skattskyld heldur, þá má segja, að þetta skipti ekki kannski öllu máli. Allavega er hér um alveg sambærilega hluti að ræða eins og spariféð í bönkunum, og það var ætlunin, að um þetta giltu sömu reglur. Þó að ég telji ekki fært að breyta þessu núna, þá er síður en svo, að það sé í andstöðu við það sjónarmið, sem hv. þm. lýsti. Ég tel nauðsynlegt, eins og ég sagði, að taka það til rækilegrar athugunar að breyta þessu í heild og hætta þessu framtalsskyldufrelsi, vegna þess að það leiðir af sér stórfelld vandræði, og varðandi skoðun ríkisskattstjóra á því held ég, að það sé ekkert efamál, að hann er bæði andvígur þessu og framtalsfrelsi sparifjár líka, þannig að það fari ekkert á milli mála.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af því, sem hæstv. fjmrh. upplýsti hérna. Hann sagði fyrst, að það hefði ekki verið hægt að leggja þessa áætlun fram fyrr en gert var, m.a. vegna þess að taka þurfti út af fjárl. 62 millj. kr. vegna þeirra breytinga, sem urðu á því góða plaggi. Hefur ekki breytingin aðallega verið sú út af þessu, að erlenda lánsheimildin var hækkuð? Það er nú fljótunnið verk að hækka hana. Það liggur fyrir, að þetta lán hefur ekki verið tryggt enn þá. Það er ekki vitað, í hvaða gjaldeyri lánið verður tekið, og mér sýnist, að þetta hefði mátt láta sig gera. Allavega hefði þetta getað komið jafnsnemma til Alþ. eins og til bankanna, og ég tel, að það sé engin ókurteisi við bankastjóra, þó að fjmrh. afli heimildar ríkisstj. fyrst til þess að taka innlend lán eins og hann gerir, þegar hann tekur erlend lán. Ég sé ekki muninn á því. Ég hefði ekkert móðgazt fyrir mitt leyti, þó að Alþ. hefði ákveðið að freista þess að taka lán hjá bönkunum upp á 50 millj. kr. á þessu ári, ef það lán hefði fengizt, alveg á sama hátt og ég sé, að gert er með erlend lán, sem ráðgerð eru. Það er líka aflað heimildar til þess að taka lán hjá almenningi í landinu, án þess að spyrja hann að því áður, hvort hann vilji leggja fé fram í þessu skyni. Þetta eru engin rök, hvorki til né frá. Svo vikið sé að þessum mismun, sem er á lánsheimildum og ráðstöfun, get ég vel tekið það til greina, að hann geti átt sér stað, og sýnir það þá, að ekki er búið að semja um lánið endanlega, en að vel geti komið til greina, að lántökukostnaður og fyrirfram greiddir vextir geti numið þessari fjárhæð. Ég trúi því, þegar það er upplýst, en það er ágætt að fá þær upplýsingar. Ég viðurkenni það, sem hæstv. fjmrh. sagði, enda hygg ég, að ég hafi sjálfur bent á það, að skipting lánanna úr fjárfestingarlánasjóðunum er ekki mál Alþ. Mér er ljóst, að það er með sérstökum lögum falið stjórn sjóðsins. En það, sem ég vildi vekja athygli á með þessum fáu orðum, sem ég sagði áðan, er það, að það skiptir vitanlega höfuðmáli og það er vandaverk að ákveða það, hvaða atvinnuvegir eigi að búa við innlent lánsfé og hverjir eigi að hlíta því að taka erlent lánsfé með þeim áhættum, sem því fylgir. Og það er alls ekki sama, hvernig það verk er unnið. En ef það liggur ekki fyrir frá stjórn framkvæmdasjóðs, eins og hæstv. fjmrh. sagði, þá ætla ég ekki að gera það að frekara umtalsefni. Eins og vænta mátti, samþykkti hæstv. fjmrh. það, að búast mætti við nokkurri spariskírteinasölu vegna endurnýjunar eldri spariskírteina á þessu ári. Hann upplýsti, að það hefði orðið að innleysa 61 millj. á s.l. ári, og ég get vel ímyndað mér eða látið mér detta það í hug.

Má ég skjóta fáum orðum inn í hjá hv. þm., til þess að ég þurfi ekki að tala aftur? Ég átti ekki við, að það hefði verið innleyst í fyrra 61 millj., heldur að gert hafi verið ráð fyrir því í áætluninni þá, að heimildar væri aflað fyrir 61 millj. Hvað af því raunverulega var innleyst, er mér ekki kunnugt um

. - Hér virðist eitthvað fara á milli mála, því að ég tek það svo, að þessar 50 millj., sem við erum að tala um núna, séu tekjur áætlunarinnar, þ.e. til þess að mæta útgjöldum, sem þessi framkvæmdaáætlun gerir ráð fyrir. Það er til þess að mæta framkvæmdasjóðstillaginu, það er til þess að mæta 330 millj. kr. framkvæmdum. Það er ekki til þess að mæta endurgreiðslu á spariskírteinum. Hér virðist enn eitthvað bera á milli, og þetta þyrfti að athuga vel í n., og ég skal ekki tefja tímann á því að vera að ræða það frekar. Að endingu vil ég svo aðeins segja það, að ég er mjög ánægður yfir því, að hæstv. fjmrh. er sömu skoðunar og ég um það, að afnema þurfi þessa framtalsskylduundanþágu á spariskírteinum og jafnvel ganga lengra, að gera spariféð allt framtalsskylt. Ég hygg, að þessi undanþáguákvæði hafi upphaflega verið sett á spariféð til þess að örva sparnað, en ég harma það að hæstv. fjmrh. skuli ekki sjá sér fært að gera þetta núna. Einhvern tíma þarf að byrja á þessu og hvers vegna þá ekki núna, þegar á að fara að gefa út nýjan flokk af ríkistryggðum skuldabréfum, sem auðvelt væri að hafa með þessu ákvæði og taka það þá upp. Það þarf ekki nema einfalda lagabreytingu til að taka það upp varðandi þau skírteini, sem gefin eru út til endurnýjunar þeim, sem innleyst kunna að verða. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Samkv. frv. þessu er lagt til að breyta 101. gr. sveitarstjórnarlaga á þann veg, að sá hluti af tekjum hreppsfélaga, sem fer til sýslusjóða og hefur verið miðaður við verkfæra menn, þ. e. á aldrinum 20–60 ára, verði í þess stað miðaður við íbúatölu viðkomandi sveitarfélags. Hér getur varla verið um stórvægilega breytingu að ræða, er hafi veruleg áhrif á gjaldabyrðir einstakra hreppsfélaga, þar sem aðeins þriðjungur tekna sýslusjóðs miðast við verkfæra menn, en 1/3 er tekinn eftir fasteignamati og 1/3 eftir samanlögðum nettótekjum og nettóeign. Heilbr.- og félmn. mælir því einróma með því, að frv. þetta verði samþykkt.



Herra forseti. Frv. þetta, er ég flyt ásamt hv. 2. þm. Austf., er seint á ferðinni, eins og raunar mörg önnur frv., sem til umr. eru nú síðustu dagana. En eigi að síður vænti ég þess, að það fái skjóta og góða afgreiðslu hér á hv. Alþ., því að hér er um aðkallandi og þýðingarmikið mál að ræða fyrir bændastétt landsins. Ástæðurnar fyrir flutningi þessa máls eru ýmsar og ekki hvað sízt þau miklu vandamál, sem nú blasa við í landbúnaðinum og þurfa mjög skjótrar úrlausnar með. Ég vil í stórum dráttum gera grein fyrir framvindu þeirra málefna, sem varða aðstöðu og kjör bændastéttarinnar og liggur að baki því, að þetta frv. er flutt, þótt seint sé. Búvöruverð til bænda var ákveðið með úrskurði 1. des. s.l. og fól aðeins í sér 0.23% hækkun frá árinu áður. Samhliða því, sem þessi úrskurður var felldur, var erlendur gjaldeyrir hækkaður í verði með gengisbreytingunni um 33%. En það er vert að geta þess, að bændasamtökin höfðu á s.l. hausti forgöngu um að útvega nokkurt lánsfé til fóðurbætiskaupa í þeim sveitum landsins, sem harðast höfðu orðið úti með heyöflun á s.l. sumri. Og þessi hækkun á búvöruverði var því ákaflega lítil, þegar litið var á þann aukna rekstrarkostnað, sem búskapurinn hafði í för með sér. En eftir gengisbreytinguna hækkaði verðlagið aðeins um 3% frá s.l. áramótum, þannig að það liggur í augum uppi, að sú hækkun, sem orðið hefur á búvöruverðinu, varð sáralítil miðað við allan þann kostnað, sem bændur höfðu orðið fyrir vegna veðráttunnar á s.l. sumri, og það, sem vitað er um tíðarfarið í vetur, er, að það er ákaflega óhagstætt bændum. Á s.l. sumri var ekki lokið aðalfundi Stéttarsambands bænda vegna óvissunnar, sem ríkti í verðlagsmálum landbúnaðarins. En þeim fundi, sem byrjað var á í sumar, var frestað og haldið áfram 7. og 8. febrúar s.l. Voru fjárhagsmál landbúnaðarins þá ítarlega rædd og 5 manna n. kosin á vegum fundarins til þess að mæta ásamt stjórn Stéttarsambands bænda til viðræðu við hæstv. forsrh. og hæstv. landbrh. til þess að vita, hvort bændasamtökin mættu ekki eiga von á því, að einhver úrlausn yrði veitt á yfiratandandi Alþ. til þess að bæta tír því brýnasta, sem á þurfti að halda. Till., sem þessi n. fór með ásamt stjórn Stéttsambandsins á fund hæstv. ráðh., var í 9 liðum: 1. Að bændum yrði tryggt fullt grundvallarverð á framleiðslu yfirstandandi verðlagsárs. 2. Að rekstrarlán til landbúnaðarins yrðu stóraukin. 3. Að lausaskuldum bænda yrði breytt í föst lán með hóflegum vöxtum. 4. Gefinn yrði frestur á afborgun stofnlána í Búnaðarbanka Íslands. 5. Að tilbúinn áburður yrði greiddur niður á komandi vori, svo að hann hækkaði ekki í verði frá því, sem var í fyrra. 6. Að felld yrði burtu gengistrygging á stofnlánum vinnslustöðva og ræktunarsambanda. 7. Að tollar af landbúnaðarvélum og varahlutum til þeirra yrðu lækkaðir eða felldir niður með öllu. 8. Að ríkisstj. verðbætti ull og gærur af framleiðslu verðlagsársins 1966-1967. 9. Að sett verði nú þegar reglugerð skv. ákvæðum 45. gr. framleiðsluráðsl., sem kveði nánar á um framkvæmd II. kafla l. Forsrh. kvað ríkisstj. mundu íhuga málið vandlega og lagði til, að stjórn Stéttarsambands bænda héldi áfram viðræðum við landbrh., og var það gert. Hafa nokkrir viðræðufundir átt sér stað á þessum vetri, frá því að þessu fundur var haldinn í byrjun febrúar. En 20. marz s.l. ritaði stjórn Stéttarsambands bænda forsrh. svohljóðandi bréf: „Með tilvísun til viðtals stjórnar Stéttarsambands bænda ásamt þar til kjörinni n. við yður og landbrh. 8. febr. s.l. varðandi vandamál bændastéttarinnar og till. um aukafund Stéttarsambands bænda, sem þá .stóð yfir, vil ég mælast til að fá svar ríkisstj. við því, hvort komið verði á móti bændastéttinni í einhverju þeirra atriða, sem um var rætt.“ Þetta stóð m.a. í bréfi þessu, og bréfið er undirritað af formanni Stéttarsambandsins, Gunnari Guðbjartssyni. Þessu bréfi er aftur svarað af hæstv. landbrh. 23. marz s.l. og hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Um þau atriði, er greinir í 1., 5. og 8. tölul. í till. aukafundar Stéttarsambands bænda, skal tekið fram, að ríkissjóður hefur ekki fé aflögu til þess að verða við þessum óskum Stéttarsambandsins. Að því er varðar till. í 2. tölulið er þess að geta, að samkv. útreikningum Hagstofunnar er mjög óhagstætt fyrir ríkissjóð að greiða niður áburðarverð. Hins vegar er í athugun, hvort unnt sé að auka rekstrarlán til bænda til að auðvelda þeim kaup á áburði á næsta vori. Landbrn., 23. marz 1968. Ingólfur Jónsson.“ Þar með var komið svar við þeim umr., sem átt höfðu sér stað í vetur, og við því bréfi, sem formaður Stéttarsambandsins hafði sent ríkisstj. Eftir að þetta bréf kom til Stéttarsambandsins, sneri stjórn Stéttarsambands bænda sér til þingflokkanna og ritaði þeim eftirfarandi bréf, með leyfi forseta, og það er dags. 29. marz s.l.: „Stjórn Stéttarsambands bænda hefur ákveðið að snúa sér til allra þingflokka á Alþ. með ósk um aðstoð þeirra til úrlausnar á fjárhagserfiðleikum bændastéttarinnar. Á aukafundi Stéttarsambands bænda, sem haldinn var í Bændahóllinni dagana 7. og 8. febr. 1968, var rætt um þessa erfiðleika, sem eru til komnir af eftirfarandi ástæðum : 1. Vegna óhagstæðs úrskurðar um verðlag á s.l. hausti miðað við framleiðslukostnað. 2. Vegna stóraukins tilkostnaðar við búrekstur í vetur sökum harðinda og heyskorts viða um land. 3. Vegna hagstæðrar markaðsþróunar erlendis að undanförnu og lækkaðs verðs. 4. Vegna stórhækkaðs framleiðslukostnaðar í kjölfar nýafstaðinna gengisbreytinga. Af þessum ástæðum öllum eru þegar miklir fjárhagsörðugleikar hjá mörgum bændum og munu þó fara vaxandi, þegar líður fram á sumarið, svo að það er augljóst nú þegar, að hætta er á, að allstór hluti bændastéttarinnar geti ekki keypt áburð á komandi vori. Stjórn Stéttarsambandsins óskar þess, að þingflokkarnir taki höndum saman um að finna þá lausn, sem tryggir, að kjör bænda verði ekki að mun lakari en annarra stétta, t.d. með fjárstuðningi af fé úr ríkissjóði til að létta af bændum halla af byrðum útflutningsvara, sem til voru s.l. haust, og tryggja bændum úrskurðað verðlagsgrundvallarverð á þessu ári um leið og aðrar till. Stéttarsambandsins yrðu teknar til vinsamlegrar yfirvegunar. En til að reyna að draga úr óhagkvæmri framleiðslu búvara eftirleiðis verði lögbundnar heimildir til handa framleiðsluráði t.d. um að draga úr framleiðslu búvara í þéttbýli og að heimilt verði að skammta kjarnfóður og skattleggja óhóflega notkun þess eða skattleggja kjarnfóður og nota fé til verðjöfnunar eða ýmiss konar hagræðingar við búvöruframleiðsluna.“ Þingflokkarnir fengu þetta bréf til meðferðar og hafa svarað á eftirfarandi hátt: Framsfl. ritaði hinum þingflokkunum og óskaði eftir því, að það yrði komið á viðræðunefndum, sem fjölluðu um þessi málefni, en við því var ekki orðið, og þann 9. apríl svarar hæstv. forsrh. bréfi Framsfl. og Stéttarsambandsins á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: „Bréf stjórnar Stéttarsambands bænda dags. 29. marz s.l. barst mér í hendur hinn 2. apríl, og var það lagt fyrir næsta fund f þingflokki sjálfstæðismanna, sem haldinn var hinn 8. apríl s.l. Fundarmenn voru sammála um, að sú málsmeðferð, sem stungið er upp á í bréfi dags. 29. marz, muni ekki auðvelda lausn þeirra vandamála bænda, sem þar um ræðir, enda er stjórn Stéttarsambands bænda í sambandi við ríkisstj. um þau mál, og ríkisstj. mun að sjálfsögðu veika þeim þá afgreiðslu, sem efni standa til og þingfylgi er fyrir.“ Alþb. tjáði formanni þingflokks Framsfl., að það væri reiðubúið til viðræðna, en stjórnarflokkarnir neituðu báðir, og Alþfl. ritar bréf þann 8. apríl, sem undirstrikar þetta: „Þingflokkur Alþfl. hefur veitt viðtöku bréfi yðar dags. 2. apríl varðandi erindi stjórnar Stéttarsambands bænda dags. 29. marz. Þingflokkur Alþfl. telur ekki ástæðu til að tilnefna sérstakan fulltrúa til að fjalla um þetta mál, en mun athuga erindi Stéttarsambandsins með venjulegum hætti.“ Mér er ekki kunnugt um, hver þessi venjulegi háttur Alþfl. er, en væntanlega kemur það fram hér í þessum umr. Ég vildi gera grein fyrir þessum atriðum málsins, áður en ég geri grein fyrir því frv., sem hér er fram komið, vegna þess að grundvöllurinn að þessu frv. er í raun og veru lagður með því sinnuleysi, sem hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hafa sýnt þessum málefnum. Og mig furðar það, ef sá hraði verður hafður á þingstörfum nú í lokin, að svo aðkallandi vandamáli sem þessu verði ekki sinnt. Ég trúi því ekki fyrr en á reynir. Það er vitað mál, að kjör bænda eru mun óhagstæðari en annarra stétta í þjóðfélaginu. Í Hagtíðindum, sem nýlega eru komin og hafa verið lögð fram hér á Alþ., hefur það sýnt sig, að meðal brúttótekjur kvæntra bænda árið 1966 lækkuðu frá fyrra ári um 3%. Á meðan hækkuðu tekjur annarra stétta um 8.2% og allt upp í 31%. Og lækkun meðaltekna frá 1965-1966, meðaltal allra, nemur 16.5%. Það gefur því auga leið, að hér búa bændur við mikið lakari kjör en aðrar stéttir þjóðfélagsins. Viðmiðunarstéttir þær, sem áður voru og verðlag bænda var miðað við, hjá þeim hafa kjörin batnað, á sama tíma og kjör bænda og laun þeirra lækkuðu, og það var líka eina stétt þjóðfélagsins á því ári, sem launin lækkuðu verulega hjá. Af sömu heimildum í Hagtíðindum má ráða, að árið 1966 vanti kringum 50% á tekjujafnrétti kvæntra bænda og þeirra stétta, er laun þeirra skuli miðast við að lögum. En samkv. skýringum Hagstofunnar er óhægt um nákvæman samanburð í þessum efnum. En ég geri ráð fyrir, að n. hv. alþm. minnist þess, að framleiðsluráðslögunum var breytt núna fyrir tveimur árum síðan, og ein aðalbreytingin, sem átti sér stað þá í l., var sú, að það skyldi miða kaup bænda við þann vinnutíma, sem fjölskyldan leggur fram til búsins annars vegar, og það kaupgjald, sem á sér stað fyrir vinnu verkamanna, iðnaðarmanna og annarra, sem taldir eru, hins vegar. Þá vil ég minna á það, sem undirstrikar það, að efnahagur bænda hefur farið versnandi hin síðari ár, að vangreidd árgjöld af stofnlánum landbúnaðarins hafa aldrei verið meiri en við síðustu áramót. Það er líka vitað mál, og ég gerði ítarlega grein fyrir því hér í vetur í sambandi við frv. til l. um breytingu á lausaskuldum bænda í föst lán, að lausaskuldir bænda hefðu farið ört vaxandi hin siðari ár, og það er vitað mál, það sem af er þessu ári, að skuldasöfnun hefur átt sér stað á s.l. ári í mun ríkara mæli en nokkurt annað undanfarið ár. Það hefur líka borið á því, að bændur séu nú krafðir um ábyrgð sveitarsjóðs fyrir kaupum á fóðurbæti, áburði og jafnvel, að það sé til varðandi lífsnauðsynjar heimilanna. Það mun liggja fyrir bréf frá Áburðarverksmiðjunni, þar sem krafizt er hreppsábyrgðar fyrir kaupum á tilbúnum áburði í ýmsum hreppum landsins. Mér er kunnugt um það, að bændur í einstaka sveitum eru ekki betur settir en það, að þeir eygja enga möguleika til þess að fá áburð á vori komanda. Þeirra efnahagur varðandi þær verzlanir, sem þeir hafa skipt við, er þannig, að þær treysta sér ekki til að útvega þeim áburðinn. Búnaðarfélög hreppanna hafa í mörgum tilfellum annast um áburðarkaupin. Mörg þeirra skortir nú fjármagn til þess. Ég vil benda á þessi atriði, vegna þess að það gefur auga leið, að hér er um mikið vandamál að ræða og miklu meira en fjöldinn gerir sér ljóst í fljótu bragði, því að ef svo kann til að takast, að það fáist ekki áburður til að bera á túnin í vor, hvernig verður þá með heyfenginn og hvernig verður þá með ásetninginn á næsta hausti? Við getum ekki búizt við því, að fóðurbætiskaup minnki, ef bændur á annað borð treysta sér til þess að halda áfram búskap. Það má líka á það benda, ef fjöldi bænda hættir búskap, að þá þarf að sjá þeim fyrir húsnæði, vinnu og öðrum þörfum annars staðar á landinu, og það virðist heldur ekki vera svo auðvelt að sinna þeim málum nú, þar sem í fyrsta skipti í fjöldamörg ár hefur atvinnuleysi herjað á landsmenn. Mér finnst það líka gefa auga leið, að þau frv., sem rædd hafa verið hér á hv. Alþ. að undanförnu, eru á þann veg, að ríkisvaldið hyggst ekki beita sér fyrir auknum framkvæmdum á yfirstandandi ári, þannig að þar virðist ekki vera um aukna atvinnu að ræða, og mér finnst líka það gefa auga leið, að þó að margir einstaklingar hyggi á framkvæmdir muni þeir ekki fá það fjármagn til þeirra hluta, sem þeir annars þyrftu, svo að af þeim framkvæmdum geti orðið. Og óljóst er það nú, og það standa alls ekki góðar vonir til þess heldur, að sjávarútvegurinn verði sú björg í bú okkar á þessu ári eins og hann hefur oft áður verið, því að það sem af er þessu ári, hefur bæði verið gæftaleysi og aflaleysi, þannig að það virðist ekki bjart fram undan almennt hjá landsmönnum, og mér finnst, að ríkisvaldið ætti sem mest að spyrna gegn því, að þeir einstaklingar, sem geta og vilja, þurfi ekki að hverfa frá sínum búskap, heldur að þeir haldi honum áfram, svo að það valdi ekki neinum erfiðleikum varðandi aðra þegna þjóðfélagsins, sem virðast heldur ekki eiga margra kosta völ um þessar mundir, að því er varðar atvinnulíf. Frv. þetta felur það í sér, að mynda skuli sérstakan sjóð, sem kallast Framleiðslusjóður landbúnaðarins. Hlutverk þessa sjóðs er að veita framleiðendum landbúnaðarafurða fjárhagslegan stuðning í formi lána og framlaga til lækkunar á vöruverði. Stofnfé sjóðsins er framlag úr ríkissjóði, 60 millj. kr., og er ríkisstj. heimilt að taka þetta fé að láni, ef þörf er á. Ráðstöfun á fjármagni sjóðsins á að vera á hendi þriggja manna, sem landbrh. skipar eftir tilnefningu framleiðsluráðs landbúnaðarins. Framkvæmd þessara l. skal kveða nánar á um í reglugerð, sem landbrh. setur eftir till. frá framleiðsluráði landbúnaðarins. Hér er því ekki á neinn hátt gengið fram hjá landbrn. eða hæstv. landbrh., og hefur hann sinn rétt til þess að koma þessum málum þannig fyrir, sem hann telur hyggilegast. Eins og ég hef getið um, er farið fram á í frv. þessu aðeins brot af því, sem raunverulega vantar til þess, að bændur fái fljótlega fjármagn til að bæta úr brýnustu þörfum sínum. Þess vegna held ég, að þeir, sem völdin hafa á hv. Alþ., megi líta á þetta mál út frá því sjónarmiði, að hér er ekki verið með neinar öfgakröfur á ferðinni, og frekar fallast á framgang þessa máls en annars væri. Hitt er svo annað mál, að það má ekki lengi bíða að sinna landbúnaðarmálunum frekar en nú hefur verið gert hér á hv. Alþ., og verður að taka þau mál til yfirvegunar á næsta sumri og reyna að greiða götur bændastéttarinnar sem bezt má verða á næsta hausti. En af því að ég hafði lofað hæstv. forseta d. Að vera stuttorður nú að þessu sinni, skal ég ekki brjóta í bága við hans óskir í þeim efnum, en ég vænti þess, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. landbn. og hæstv. forseti stuðli að því, að þetta mál nái fram að ganga á yfirstandandi þingi. Ég vona, að um það verði samkomulag, að það þurfi ekki að hraða þingstörfum meira en það, að málið verði afgreitt á þessum fáu dögum, sem þingið á eftir að starfa.