Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég hef áhuga á að spyrja hv. þm. Bjarna Benediktsson, formann utanríkismálanefndar, út í grein sem hann og hv. þm. Illugi Gunnarsson skrifuðu í Fréttablaðið á laugardaginn. Þar er komið inn á Evrópumál með þeim hætti að ég tel eðlilegt að þingið verði upplýst um hvað hér er á ferðinni því að þessi mál verða væntanlega mjög mikilvæg fyrir hagsmuni okkar til framtíðar. Hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hefur gripið inn í innri málefni Sjálfstæðisflokksins á opinberum vettvangi með því að segja að komist Sjálfstæðisflokkurinn ekki að því að fara eigi í aðildarviðræður við Evrópusambandið sé sjálfhætt í ríkisstjórninni. Þannig að búið er að hóta ríkisstjórnarslitum ef Sjálfstæðisflokkurinn samþykkir ekki ákveðna stefnu sem er hæstv. utanríkisráðherra þóknanleg. Í greininni sem mig langar að spyrja út í, sem er talsverð varnargrein, þá segja hv. þingmenn, með leyfi forseta: „Verði það niðurstaða endurmats Sjálfstæðisflokksins að hagsmunum þjóðarinnar sé enn betur borgið utan ESB væri það engu síður mjög í samræmi við ríka lýðræðishefð í Sjálfstæðisflokknum að láta málið ganga til þjóðarinnar í kjölfar viðræðna.“ Hér er línan lögð. Skítt með hvað Sjálfstæðisflokkurinn samþykkir á landsfundi sínum. Ef hann samþykkir að við eigum frekar að vera utan ESB, skítt með það, við skulum samt fara í aðildarviðræður. Hvernig er hægt að komast að þessari niðurstöðu? Ef maður er í ríkisstjórnarflokki, hvernig ætlar maður að hunsa niðurstöður eigin flokks? En þetta telja hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Illugi Gunnarsson að sé mögulegt. Ég skil þetta ekki á neinn annan hátt en svo að Sjálfstæðisflokkurinn sé að leggjast algerlega flatur fyrir Samfylkingunni, algerlega. Þeir ætla ekki að taka mark á niðurstöðunni á landsfundi sínum, hver sem hún verður.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að hafa lesið greinarskrif mín og hv. þingmaður getur ef til vill komið hingað upp síðar og gert nánar grein fyrir Evrópustefnu Framsóknarflokksins, sem mörgum þykir vera býsna óljós um þessar mundir. Ég hef stutt stefnu Sjálfstæðisflokksins í Evrópumálum og tilheyri þeim hópi sjálfstæðismanna sem telur hag Íslendinga best borgið utan Evrópusambandsins. Á hinn bóginn tel ég að það efnahagslega áfall sem við höfum nú orðið fyrir gefi okkur tilefni til þess að fara að nýju yfir það hagsmunamat sem stefna flokksins í málinu hvílir á og eins og kunnugt er verður landsfundur flokksins haldinn nú í lok janúarmánaðar þar sem Evrópumálin verða m.a. á dagskrá. Þau mál sem ég tel mikilvægt að fara sérstaklega yfir í því samhengi, með hliðsjón af atburðum síðustu vikna, snúa að því hvernig best verði unnið að öflugri efnahagslegri endurreisn okkar, mikilvægi fullra yfirráða yfir auðlindunum, framtíðarpeningamálastefnu landsins, stöðu EES-samningsins og mikilvægi frekara pólitísks samstarfs við Evrópusambandið fyrir framtíðarhagsmuni okkar. Þetta eru álitaefni sem ég tel að réttlæti það að flokkurinn endurmeti hagsmunamat sitt í þessu máli. Á sama tíma er ég þeirrar skoðunar að langbest sé til að stuðla að víðtækri sátt um tengsl okkar við Evrópu til framtíðar að þjóðin fái að taka þátt í þeirri ákvörðun með þjóðaratkvæðagreiðslu og þess vegna styð ég að þessum málum verði skipað til framtíðar í samræmi við niðurstöðu þjóðarinnar í því efni. Besti möguleiki þjóðarinnar til að taka skýra afstöðu í málinu liggur fyrir að aðildarviðræðum loknum.

Virðulegi forseti. Þjóðaratkvæðagreiðsla fór fram á síðasta ári um Evrópumálin. Aðeins einn flokkur lagði fyrir þjóðina þá stefnu að ganga ætti í Evrópusambandið og hefja aðildarviðræður. Sá flokkur var í miklum erfiðleikum alla kosningabaráttuna. Aðeins nokkrum dögum fyrir kosningar var hann með 18% fylgi. Sjálfstæðisflokkurinn lagði fyrir kjósendur sína að ekki ætti að ganga í Evrópusambandið og ekki ætti að hefja aðildarviðræður. Nú spyr ég, virðulegi forseti: Hvernig getur flokkurinn ætlast til þess að hann geti skipt um stefnu, eins og hann boðar augljóslega og varaformaðurinn notar Noreg til að koma skilaboðum til Íslendinga í þeim efnum, án þess að kjósendur fái neitt um það að segja? Þó að Sjálfstæðisflokkurinn sé stór, mikill og merkilegur flokkur þá er hann ekki íslenska þjóðin. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins er ekki þjóðaratkvæðagreiðsla og ég átta mig ekki á því, virðulegi forseti, hvernig hv. þm. Bjarni Benediktsson getur leyft sér það við annan mann að segja við íslensku þjóðina að jafnvel þótt flokkur hans komist að þeirri niðurstöðu að standa við þá stefnu sem hann boðaði fyrir síðustu alþingiskosningar, skuli samt sækja um aðild að Evrópusambandinu, vegna þess að landsfundurinn hafi talað og hann sé þjóðin. Virðulegur forseti. Þvílíkur hroki í þessum ágæta flokki þegar hann leyfir sér að tala þannig að það sem er ákveðið í Sjálfstæðisflokknum sé í nafni íslensku þjóðarinnar. Ég hygg að hv. þingmenn muni enn hvað varaformaður Sjálfstæðisflokksins sagði fyrir fáeinum dögum í blaðaviðtali. Að hún tryði því og treysti að formaður bankastjórnar Seðlabankans kæmist að þeirri niðurstöðu sem væri best fyrir Sjálfstæðisflokkinn - best fyrir Sjálfstæðisflokkinn.

Þetta er bara útúrsnúningur.

Virðulegi forseti. Þessi umræða er nokkuð sérkennileg. Ég vil verja rétt hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins, sem hafa sumir hugsjónalega andstöðu við Evrópusambandið, til að fá að endurmeta hagsmuni þjóðarinnar og komast kannski að þeirri niðurstöðu að þjóðarhagsmunir kunni að vera fyrir því að sækja um aðild að Evrópusambandinu, þrátt fyrir að þeir hafi haft fyrirvara á því máli. Það er algerlega fráleitt að stilla málum upp eins og þjóðaratkvæðagreiðsla hafi farið fram um aðild að Evrópusambandinu í síðustu þingkosningum. Í síðustu þingkosningum tóku kjósendur afstöðu til mála eins og þau stóðu í því þjóðhagslega ástandi sem við bjuggum þá við. Nú eru aðrir tímar og önnur vandamál sem steðja að okkur. Auðvitað er það fagnaðarefni að stjórnmálaflokkar skuli nálgast þessi mál með opnum hætti, Sjálfstæðisflokkurinn sem aðrir, og mikilvægt að fram fari umræður innan flokkanna þannig að þeir nái að þróa nýja stefnu í þessu brýnasta hagsmunamáli þjóðarinnar. Virðulegi forseti. Það er einfaldlega þannig að miklu máli skiptir að Sjálfstæðisflokkurinn komi með í vegferð á leið til Evrópu. Flokkurinn er stór og á víða rætur og þess vegna held ég að mjög mikilvægt sé að styðja það góða starf sem þar er hafið í því að endurmeta hagsmunamatið hvað varðar aðild að Evrópusambandinu. Varðandi ummæli hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur áðan um orð hæstv. utanríkisráðherra sem hún reyndi að túlka sem einhverja sérstaka hótun, vil ég segja að engin hótun felst í þeim. Stjórnarflokkarnir hófu samstarf á forsendum peningamálastefnu sem þeir hafa rekið í góðri sátt síðan. Við núverandi aðstæður er öllum ljóst að framtíð íslenskrar krónu er ekki möguleg sem grundvöllur peningamálastefnu til lengri tíma litið. Við þær aðstæður þurfa flokkarnir að ná saman um nýja peningamálastefnu og ef þeir ná ekki saman um hana leiðir það auðvitað af sjálfu að ríkisstjórnarsamstarfið er sjálfhætt.

Hæstv. forseti. Ég held að Framsóknarflokkurinn þurfi ekki að óttast það að Sjálfstæðisflokkurinn liggi flatur fyrir einum eða neinum, hvorki í Evrópumálum né öðru. Við sjálfstæðismenn stöndum keikir og vitum hver stefna okkar er í Evrópumálum eins og öðrum málum  Það er hins vegar alveg rétt að ýmsir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, fulltrúar hans og félagar eru þeirrar skoðunar að við eigum að sækja um aðild að Evrópusambandinu eða fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið. Það er fullkomlega eðlilegt að fólk hafi þá skoðun, sérstaklega ef það telur að aðild Íslands að Evrópusambandinu leysi þann vanda sem steðjar að íslensku þjóðfélagi í dag. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að aðild okkar og aðildarviðræður að Evrópusambandinu leysi ekki þann vanda sem að okkur steðjar. Hér er fjármálakreppa og gjaldeyriskreppa og ef við viljum ganga í Evrópusambandið mun það taka fjögur ár ef marka má orð stækkunarstjóra Evrópusambandsins og við gætum þá tekið upp evru eftir sex til sjö ár í gegnum myntbandalagið. Ég hefði talið miklu eðlilegra að við tækjum alvöruumræðu um það hvort Ísland ætti að taka einhliða upp annan gjaldmiðil. Það er úrræði sem mundi leysa úr gjaldeyriskreppunni, leysa þann vanda sem að okkur steðjar með miklu markvissari og fljótvirkari hætti heldur en aðild að Evrópusambandinu. Menn hafa talað um að það sé ekki hægt vegna þess að þá föllum við í pólitíska ónáð hjá Evrópusambandinu. Sjáið þið bara Svartfellinga. Þeir tóku einhliða upp evru árið 2000 og nú fagnar Evrópusambandið og ætlar að taka þeim opnum örmum. Hvers vegna skyldi það sama ekki gilda um Íslendinga?

Virðulegur forseti. Vegna síðustu orða fyrri ræðumanns þá tek ég undir með honum að vonandi tekur Evrópusambandið Íslandi opnum örmum eins og Svartfellingum 

Hæstv. forseti. Ég vil taka til máls fyrst og fremst til að vísa á bug ummælum sem hér hafa komið, einkum frá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni sem mér fannst fara afar óvarlega í ræðu sinni og gera mönnum upp skoðanir. Sérstaklega vil ég vísa því á bug sem hann sagði að svo virtist sem Sjálfstæðisflokkurinn undirbyggi stefnubreytingu. Ég held að svo sé ekki. Hins vegar er auðvitað mikil og virk umræða um Evrópumálin innan Sjálfstæðisflokksins og hún hefur verið sett í sérstakan farveg sem lýkur á landsfundi nú í lok janúar og þar munu menn komast að niðurstöðu um þessi mál. Ég tek hins vegar undir það sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði áðan að stefna Sjálfstæðisflokksins er skýr eins og hún er og eins og hann vil ég lýsa stuðningi við þá stefnu og vil að skýrt komi fram að af minni hálfu hafa hinar breyttu aðstæður í efnahagsmálum þjóðarinnar ekki sannfært mig um það að Ísland sé betur komið innan ESB en utan. 

Frú forseti. Þetta er áhugaverð umræða sem hér hefur spunnist. Sumir fulltrúar sjálfstæðismanna láta í umræðunni almennt eins og framtíðin í þessu efni hvað Ísland varðar ráðist á landsfundi Sjálfstæðisflokksins, þar sé upphaf og endir alls, en það er að sjálfsögðu mikill misskilningur. Vissulega skiptir pólitísk stefnumörkun einstakra stjórnmálaflokka máli en það er ekki upphaf og endir alls í þessu efni hvað landsfundur Sjálfstæðisflokksins kann að ákveða. Hins vegar er auðvitað öllum ljóst sem horfa á pólitíkina að það er ákveðin hreyfing þar í gangi. Hún hófst með því að forusta flokksins ákvað að flýta landsfundi til þess að koma til móts við kröfur samstarfsflokksins í ríkisstjórn, það fer ekki fram hjá neinum. Varaformaður flokksins kaus að kynna sínar áherslur í hinu víðlesna vinstri sinnaða og róttæka dagblaði,  Sagt er af hálfu Samfylkingarinnar að styðja eigi Sjálfstæðisflokkinn í átt til Evrópu. Formaður Samfylkingarinnar gerði meira en að styðja flokkinn þangað, hann setti honum beinlínis stólinn fyrir dyrnar og það er það sem þingmenn eins og Bjarni Benediktsson og Illugi Gunnarsson mæta með afstöðu sinni. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki rétt hjá hv. þm. Helga Hjörvar að það sé skylda þingmanna að fara í aðildarviðræður. Hér er oft sagt að þjóðin eigi að eiga síðasta orðið. Ég er þeirrar skoðunar að þjóðin eigi að eiga fyrsta orðið, að þjóðkjörnir fulltrúar hafi í raun ekki umboð til þess að taka ákvörðun um að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið 

Frú forseti. Sú sem hér stendur telur þetta vera mikla „ekki-frétt“ sem matreidd hefur verið upp úr grein þeirra félaga, hv. þingmanna Bjarna Benediktssonar og Illuga Gunnarssonar, og ég rökstyð það með þessum orðum: Hugsa þeir sér í alvöru að það geti gerst að Íslendingar taki upp aðildarviðræður við Evrópusambandið, landi samningi og beri hann ekki undir atkvæði þjóðarinnar? Ef svo væri væri það mikið gerræði og hefur ekkert af þeim löndum sem gengið hafa inn í Evrópusambandið á síðustu áratugum látið sér detta í hug að gera annað en að fara með samninginn í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er auðvitað sá framgangsmáti sem hafður er. Það er því sjálfsagt mál að ef farið yrði í aðildarviðræður og samningi yrði landað gerist það nánast án þess að maður þurfi að orða það að sá samningur yrði borinn undir þjóðaratkvæði. Mér þykir þetta því mikil „ekki-frétt“. Hins vegar langar mig til að spyrja hv. þingmenn sem skrifuðu þá grein sem hér er til umræðu hvort þeir geti hugsað sér að þessi ríkisstjórn sem nú situr hafi til þess vald, ef hún ákveður það í einhverju innbyrðis makki, að sækja um aðild að Evrópusambandinu án þess að kosið hafi verið um það annað hvort í alþingiskosningum eða sjálfstæðri kosningu áður. Það er spurningin sem þessir hv. þingmenn þurfa að svara. Telja þeir að það væri réttlætanlegt og möguleiki að þessi ríkisstjórn kæmi sér saman um að sótt yrði um aðild? Svo vil ég segja að klúbburinn sem hv. þm. Birgir Ármannsson er ekki tilbúinn til að ganga inn í - og ég ekki heldur - er auðvitað með þeim hætti að maður plokkar þar ekki eitthvað af einhverju hlaðborði og tekur einn réttinn en hafnar öðrum. Við þekkjum öll stefnu Evrópusambandsins 

Virðulegi forseti. Þetta er góð umræða og tímabær. Hér hefur verið velt upp þeirri spurningu hvort núverandi ríkisstjórn hafi til þess umboð að sækja um aðild að Evrópusambandinu á eigin spýtur án undangenginna kosninga eða þjóðaratkvæðis. Svar mitt við þeirri spurningu er afskaplega einfalt og það er já. Ríkisstjórnin hefur til þess fulla heimild, algjörlega fulla og óskoraða heimild. Ég vænti þess að ríkisstjórnin geri það vegna þess að allt annað mundi tefla bráðum þjóðarhagsmunum í tvísýnu. Okkur liggur á að hefja aðildarviðræður, það er mikilvægt að gera það við fyrsta tækifæri þannig að  Það sem síðan er von til er að við getum haldið þjóðaratkvæðagreiðslu um niðurstöðu aðildarsamnings seint á næsta ári ef gríðarlega vel gengur, annars fljótlega á árinu 2010. Það er hinn eðlilegi framgangsmáti enda ómögulegt að fara í kosningabaráttu við draugasögur af þeim toga sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir byrjaði á áðan um hvað væri í vændum í aðildarsamningum. Það er ómögulegt að fara í kosningabaráttu um órökstuddar væntingar. Við verðum að fara í baráttu um kosti og galla aðildarsamnings sem fyrir liggur þar sem ljóslega liggur fyrir innihald samningsins. Það er hinn eðlilegi framgangsmáti, það er hinn lýðræðislegi framgangsmáti. En að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu áður en lagt er af stað í aðildarviðræður er ekki skynsamleg aðferðafræði. Ég deili skoðunum hv. þm. Ögmundar Jónassonar í þessu efni sem talaði fyrir réttri aðferð, þ.e. að fyrst yrði sótt um og síðan yrðu niðurstöður samninga lagðar fyrir þjóðaratkvæði. Það er hinn eðlilegi framgangsmáti í málinu, þá liggur fyrir niðurstaða samninga. Við skulum því vona að hlutir gangi fram svo að við náum að leggja inn umsókn strax í febrúarmánuði næstkomandi.

Virðulegi forseti. Þessi umræða snýst dálítið um að kalla eftir því á hvaða vegferð Sjálfstæðisflokkurinn er í þessum Evrópumálum. Við vitum það og það er staðreynd að búið er að flýta landsfundi flokksins um marga mánuði. Honum er ekki flýtt til þess að samþykkja óbreytta stefnu, virðulegi forseti, enda hefur varaformaður flokksins tekið af skarið í gegnum fjölmiðil sinn í Noregi og sagt: Við ætlum að fara inn í Evrópusambandið. Það er línan sem búið er að leggja fyrir flokksmenn Sjálfstæðisflokksins í aðdraganda flokksþings sem verður núna í næsta mánuði. Í öðru lagi var sárlega undan því kvartað í ályktun fulltrúaráðs sjálfstæðisfélaganna í Vestmannaeyjum í gærkvöldi hvernig flokkurinn stendur að þessu máli. Það er fundið að því að flokkurinn láti undan dulbúnum hótunum samstarfsflokksins og hvatt til þess að hann geri það ekki. Það er harmað alveg sérstaklega að enginn af 14 verkstjórum málefnahópanna skuli koma af landsbyggðinni heldur eiga þeir allir lögheimili á höfuðborgarsvæðinu. Það er harmað sérstaklega að sjávarútvegsmál eru ekki tekin fyrir sem sjálfstæður málaflokkur í Evrópumálum hjá flokknum heldur felldur undir auðlindamál. Það er dálítið athyglisvert í ljósi þess að í atkvæðagreiðslu Samtaka atvinnulífsins kemur í ljós að 94% félaga í Samtökum fiskvinnslustöðva eru á móti aðild að Evrópusambandinu og 97,6% félaga í Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Þessi hópur, sem er fjölmennur innan Sjálfstæðisflokksins, er settur til hliðar. Það er það sem fulltrúaráð sjálfstæðisfélaganna í Vestmannaeyjum harmar alveg sérstaklega í ályktun sem send hefur verið 

Virðulegur forseti. Þetta eru nú ekki dulbúnar hótanir sem formaður Samfylkingarinnar hefur verið með, þetta eru beinar hótanir. Stálhnefinn er settur fram og sagt við Sjálfstæðisflokkinn: Ef þið samþykkið ekki aðildarviðræður þá er sjálfhætt. Þetta er ekkert flókið, þetta skilja allir. Hvað gerist síðan? Varaformaður Sjálfstæðisflokksins, hæstv. menntamálaráðherra, segir: Við förum inn í Evrópusambandið. Hún segir það í Noregi. Hvað segir hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde? Hann talar um þá sem eru andsnúnir Evrópusambandinu,  Sá eini sem hefur að mínu mati sagt sannleikann í dag í stjórnarliðinu í þessu máli er hv. þm. Birgir Ármannsson.  Þegar við förum í aðildarviðræður - og ég held að það verði - þurfa menn að vilja að reyna að ná samningi. Þá hljóta menn að reyna að komast þarna inn með ákveðnum skilyrðum en ekki að reyna að fara í sambandið. Sagt er: Nei, við ætlum ekkert inn en við erum samt að „snakka“ við Evrópusambandið. Þetta er svo fáránlegur málflutningur, virðulegur forseti. Eina röksemdin sem getur legið að baki þessari skoðun er sú að hluti Sjálfstæðisflokksins er skjálfandi á hnjánum gagnvart Samfylkingunni og þorir ekki að segja annað fyrir landsfundinn en að fari svo að hann samþykki ekki að 

Frú forseti. Það er gaman að hlusta á þessar umræður og ég fagna því eiginlega að þær skuli vera komnar inn í þingsal. Og mikið rosalega er ég glöð að vera í flokki þar sem ekki allir eru sammála, glöð að tilheyra hópi fólks sem þorir að hafa sjálfstæðar skoðanir og láta ekki kúga sig af einum eða neinum og þora að segja það upphátt.  Ég er ein þeirra sem er fylgjandi því að farið verði í aðildarviðræður við Evrópusambandið, að kannaðir verði kostir og gallar þess sambands fyrir íslenska þjóð. Það verði síðan lagt í þjóðaratkvæðagreiðslu til þess að þjóðin geti sjálf tekið ákvarðanir um örlög sín. Það er það sem skiptir máli. Ég get líka upplýst hér og nú svo að það fari ekki á milli mála að ég er sjálf fylgjandi aðild að ESB, það er ekkert flókið. Það er enginn holur hljómur í þeirri skoðun og það er ekki holur hljómur í þeim sem segja svo í Sjálfstæðisflokknum. Við sem viljum þessa leið segjum það upphátt og erum ekki að fela eitt eða neitt í þeim efnum. Hins vegar er ferli okkar þannig að það er landsfundur sem leggur ákveðnar línur og það verður gert á landsfundi 29. janúar. Þá tökumst við á, þeir sem eru hlynntir aðildarviðræðum og hinir. Þá kemur í ljós hvor hópurinn verður ofan á. Ekki væna fólk um holan málflutning eða segja að það þori ekki eða hafi ekki kjark til þess að segja skoðanir sínar. Það væri fróðlegt að vita hvað hv. þm. Siv Friðleifsdóttir vill segja í Evrópumálum síns flokks, Framsóknarflokksins. Þar hafa menn farið út og suður og gengið í burtu af því að þeir hafa ekki haft kjark til þess að taka umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa fjörlegu umræðu sem farið hefur fram og er á köflum kostuleg umræða að mínu áliti. Gefið er í skyn að þegar lagt er til að þjóðin fái að ákveða málið sé verið að leggja upp með eitthvað án þess að þjóðin fái neitt um það að segja, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson orðaði það. Að ég hafi lagt til að málið yrði afgreitt með einhverjum þeim hætti, að þjóðin fengi ekkert um málið að segja eru þvílík öfugmæli, fullkomin öfugmæli, þegar borið er saman við það sem við settum fram í þessari ágætu grein sem fengið hefur góðar viðtökur að því er mér hefur fundist. Hvort hægt sé að fara í aðildarviðræður án þess að flokkurinn hafi stefnu um að ganga inn í sambandið hef ég þetta að segja: Þeir sem hlustað hafa á stefnu Framsóknarflokksins vita ekkert um hvert hann vill fara í þessu máli. Maður hefur hlýtt á ályktanir héðan og þaðan frá flokksfélögunum um hvort ganga eigi til aðildarviðræðnanna strax eða fara strax í þjóðaratkvæðagreiðslu og ég veit ekki betur en að stefna flokksins í Evrópumálum sé í fullkomnu uppnámi. 
             Þeir sem tala fyrir því að hér verði fyrst farið í þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort fara eigi í umsóknarferlið, eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gerði áðan, hafa fullt til síns máls. Það er ágætis aðferðafræði til að komast til botns í þessu máli. En hvað ætla menn að gera þegar búið er að samþykkja að fara í það ferli þegar menn halda því fram á sama tíma að reglur klúbbsins séu alveg skýrar? Til hvers á þá að hafa seinni atkvæðagreiðsluna? Var ekki alveg ljóst hver viljinn var í fyrri atkvæðagreiðslunni eða er áhættan svona gríðarlega mikil af því að hefja aðildarviðræður fyrst og bera þær síðan undir þjóðina? Það er þetta sem málið snýst m.a. um. Ég ætla ekkert endilega að standa í vegi fyrir því 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 99/1999, um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Kjartan Gunnarsson frá viðskiptaráðuneyti, Jónas Fr. Jónsson, Ragnar Hafliðason og Þorstein E. Marinósson frá Fjármálaeftirlitinu, auk fulltrúa frá samráðsnefnd eftirlitsskyldra aðila, Guðjón Rúnarsson frá Samtökum fjármálafyrirtækja, Guðjón Guðmundsson frá Sambandi íslenskra sparisjóða og Guðmund Örn Gunnarsson, forstjóra VÍS og fulltrúa vátryggingafyrirtækja. Umsagnir bárust nefndinni um málið frá Viðskiptaráði Íslands, Fjármálaeftirlitinu, Félagi stórkaupmanna, Kauphöll Íslands, Samtökum atvinnulífsins og Samtökum verslunar og þjónustu. Með frumvarpinu er kveðið á um breytingar á álagningarstofnum eftirlitsskyldra fjármálastofnana. Breytingar þær sem frumvarpið felur í sér skýrast af lögbundnu endurmati á kostnaðarskiptingu vegna reksturs Fjármálaeftirlitsins, þróun álagningarstofna eftirlitsskyldra aðila og mati á kostnaðardreifingu. Vegna atburða þeirra sem orðið hafa í íslenskum fjármálaheimi frá því að frumvarp þetta var lagt fram hefur þurft að fara fram endurmat á kostnaðaráætlun Fjármálaeftirlitsins og liggur það nú fyrir. Ljóst er að töluverðar breytingar verða á rekstrarumhverfi eftirlitsins og að umfang þess mun breytast talsvert, m.a. vegna þess að erlend starfsemi íslenskra fjármálastofnana verður mjög lítil á næstu árum auk þess sem fyrirsjáanlegur er samdráttar í útgáfu hluta- og skuldabréfa. Þannig hefur Fjármálaeftirlitið reiknað með að álagningarþörfin fyrir árið 2009 verði 825,7 millj. kr. en ekki 1.116 millj. kr. eins og gert var ráð fyrir í upphaflegu frumvarpi. Samkvæmt upphaflegum útreikningi hefði hækkun eftirlitsgjaldsins orðið um 22% eða 201 millj. kr. og átti sú hækkun að koma til móts við aukinn kostnað við eftirlit stofnunarinnar, stækkun húsnæðis Fjármálaeftirlitsins og nýtt hlutverk þess samkvæmt innheimtulögum, nr. 95/2008. Eðli málsins samkvæmt hefur frumvarpið tekið nokkrum breytingum í meðförum viðskiptanefndar en nefndin hefur fengið á fund sinn hagsmunaaðila til þess að ræða hver eðlileg skipting eftirlitskostnaðar geti talist miðað við breyttar forsendur. Nokkuð var rætt í nefndinni um hækkandi hlutfall eftirlitsgjalds á viðskiptabanka og var þeim sjónarmiðum meðal annars hreyft að ekki ætti að koma til sams konar hækkunar á eftirlitsgjaldi sparisjóða og annarra lánastofnana, m.a. þar sem slíkar fjármálastofnanir beri sem hluta af efnahagsreikningum sínum endurhverf viðskiptabréf gagnvart gömlu bönkunum sem nýju viðskiptabankarnir bera ekki. Auk þessa komu þau sjónarmið fram fyrir nefndinni að hlutfallsleg hækkun á fjárhæð eftirlitsgjalds lífeyrissjóða og vátryggingafélaga væri ekki eðlileg þar sem hrun á fjármálamarkaði komi mest niður á eftirliti með viðskiptabönkum og lánastofnunum. Þá var því sjónarmiði hreyft fyrir nefndinni að eðlilegt væri að þátttaka Íbúðalánasjóðs í eftirlitskostnaði væri hærri, m.a. vegna fyrirsjáanlegs aukins umfangs í starfsemi sjóðsins á næstu missirum. Að auki hefur Fjármálaeftirlitinu, frá því að frumvarp þetta var lagt fram, verið falið mikilvægt nýtt hlutverk á grundvelli laga nr. 134/2008, um breytingu á lögum nr. 87/1992, um gjaldeyrismál. Eru Fjármálaeftirlitinu þar falin ný verkefni á sviði gjaldeyriseftirlits en benda má á að sérstök deild, með fjölda starfsmanna, starfaði í þessum tilgangi hjá Seðlabanka Íslands meðan gjaldeyrishömlur ríktu síðast hér á landi. Má telja víst að verkefni þetta feli því í sér jafngildi að minnsta kosti eins stöðugildis og er varlega áætlaður kostnaður við slíkt stöðugildi 13 millj. kr. Í breytingartillögum er þess vegna gert ráð fyrir að þeim kostnaði verði dreift á fjármálafyrirtæki sem heimild hafa til gjaldeyrisviðskipta með hreyfingum á álagningarprósentum hvers aðila, en fast lágmarksgjald á þessa aðila þótti ekki fýsilegt þar eð slíkt gjald kæmi líklega hlutfallslega þyngra niður á minni fjármálafyrirtækjum. Nefndin leggur því til eftirfarandi breytingar: Í fyrsta lagi leggur nefndin til breytingu sem færir tilvísun sem finna má í 4. gr. laganna til rétts vegar vegna tilfærslu á málsgreinum 5. gr. í frumvarpinu. Í öðru lagi leggur nefndin til viðbætur við 3. mgr. 4. gr. laganna þannig að tiltekið sé að byggja skuli eftirlitsgjald nýrra eftirlitsskyldra aðila á stofnefnahagsreikningi liggi hann fyrir. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir hækkun á hlutfallsskiptingu eftirlitsgjaldsins úr 0,00682% í gildandi löggjöf í 0,00774% fyrir viðskiptabanka. Vegna sparisjóða, lánafyrirtækja og rafeyrisfyrirtækja er lögð til hækkun úr 0,0061% í gildandi lögum í 0,00686%. Hið upprunalega frumvarp gerði hins vegar ráð fyrir lækkun gjaldsins úr 0,00682% á viðskiptabanka og 0,00661% á sparisjóði og aðrar lánastofnanir niður í 0,00603% á hvern aðila fyrir sig. Eins og áður segir er með hækkun þessari, meðal annars, komið til móts við aukinn kostnað Fjármálaeftirlitsins af eftirliti með gjaldeyrisviðskiptum þessara fjármálafyrirtækja sem leyfi hafa til slíkra viðskipta. Þá er lagt til að eftirlitsgjald það sem Kaupþing banki hf., Glitnir banki hf. og Landsbanki Íslands hf. greiði verði föst fjárhæð, 4 millj. kr. á hvern banka. Í fimmta lagi er gert ráð fyrir hækkun á álagningarhlutfalli sem Íbúðalánasjóður greiðir og að það hlutfall hækki úr 0,00275% í 0,0032% vegna aukinna umsvifa Íbúðalánasjóðs við yfirtöku íbúðalána frá viðskiptabönkunum. Mun þannig eftirlit með stofnuninni aukast. Að lokum leggur nefndin til breytingu sem felur í sér álagningu fastagjalds vegna nýrra verkefna Fjármálaeftirlitsins á sviði eftirlits með innheimtuaðilum, sbr. lög nr. 95/2008 sem taka gildi nú um áramót. Breytingartillagan gerir ráð fyrir að fastagjald að fjárhæð 600.000 kr. verði lagt á aðila sem fá innheimtuleyfi samkvæmt innheimtulögum. Þá vill nefndin árétta að áætluð heildarálagning eftirlitsgjalds fyrir árið 2009, með breytingum, mun skila lægri fjárhæð til eftirlitsins en upphaflega var reiknað með. Stafar sú lækkun af þróun og breytingum á íslenskum fjármálamarkaði og því að fallið er frá stækkun húsnæðis eins og áður hefur verið rakið. Fjárheimildir Fjármálaeftirlitsins hafa hins vegar, á síðustu árum, aukist verulega og nam eftirlitsgjald ársins 2006 alls um 435 millj. kr., árið 2007 nam það síðan 602,6 millj. kr. og loks er áætlað að fyrir árið 2008 nemi eftirlitsgjaldið 915 millj. kr. Eins og fyrr segir er gert ráð fyrir að eftirlitsgjald ársins 2009 verði 825,7 millj. kr. sem er um 37% hækkun frá árinu 2007 og um 90% hækkun frá árinu 2006. Því er ljóst að fjárheimildir eftirlitsins hafa aukist verulega á stuttum tíma og er það mat nefndarinnar að sú skerðing sem nú er áætluð á fjárheimildum eftirlitsins sé ekki veruleg með tilliti til breyttra aðstæðna og hlutfalls lækkunarinnar nú miðað við hækkanir síðustu þriggja ára. Nefndin leggur því til að frumvarp þetta verði samþykkt með framangreindum breytingum. Undir þetta álit rita Ágúst Ólafur Ágústsson, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Birgir Ármannsson, Árni Páll Árnason, Jón Gunnarsson og Álfheiður Ingadóttir með fyrirvara. Birkir J. Jónsson, Höskuldur Þórhallsson og Björk Guðjónsdóttir ásamt Jóni Magnússyni áheyrnarfulltrúa voru fjarverandi við afgreiðslu þessa máls.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Um er að ræða lögbundið árlegt endurmat á kostnaðarskiptingu við rekstur Fjármálaeftirlitsins, þróun álagningarstofna og mat á kostnaðardreifingu. Ljóst er að töluverðar breytingar verða á Fjármálaeftirlitinu á næsta ári frá því sem áætlað var þegar skýrsla sú sem fylgir þessu frumvarpi um rekstur og starfsemi FME á næstu þremur árum var kynnt þann 3. júlí. Skýrslan er sem sagt fylgiskjal I með frumvarpinu. Þar er fjallað um gríðarlegan vöxt á fjármálamarkaði hér á landi og auk þess hvað starfsemin erlendis hafði aukist mikið, þ.e. starfsemi fjármálafyrirtækja erlendis. Bent var á að aukin alþjóðavæðing íslenskra fjármálafyrirtækja og aukið Evrópusamstarf eftirlitsaðila kallaði á stöðugt fleiri og flóknari verkefni af hálfu starfsmanna Fjármálaeftirlitsins. Áætlað var að íslensk fjármálafyrirtæki væru með rekstur í 28 löndum og með 73 starfsstöðvar víða um heim síðari hluta ársins 2008. Ég vil árétta að skýrslan var birt þremur mánuðum fyrir bankahrunið. Frumvarpið hefur eðlilega tekið nokkrum breytingum í meðförum viðskiptanefndar, eins og formaður nefndarinnar hefur rakið. Miðað við þær breytingar og frumvarpið svo breytt er gert ráð fyrir að eftirlitsgjald ársins 2009 verði ríflega 825 millj. Þessi upphæð er lægri en áætlað var fyrir hrun bankanna en hún er 90% hærri en hún var árið 2006 og 37% hærri en árið 2007. Sjaldan hefur það skipt eins miklu máli og á undanförnum missirum að hafa öflugt fjármálaeftirlit. Það sama á við um nánustu framtíð nú í kjölfar bankahrunsins. Fjármálaeftirlitið hefur stóreflst eins og fram hefur komið á seinustu þremur árum. Fjöldi fastra starfsmanna eftirlitsins jókst t.d. um 60% á árunum 2005–2008 eða frá 35 starfsmönnum í 56. Þegar þróun Fjármálaeftirlitsins hér á landi er skoðuð í ljósi bankahrunsins má segja að eftirlitið hafi ekki verið nærri fullnægjandi. Ekki skal dæmt um hverju er um að kenna en vert er að skoða þróun Fjármálaeftirlitsins og starf Fjármálaeftirlitsins í samhengi þeirra bankakreppa sem skullu á Norðurlöndunum á 10. áratugnum. Af þeim má draga ýmsan lærdóm. Aðdragandi bankakreppanna t.d. í Finnlandi og í Svíþjóð á 10. áratugnum svipar um margt ástandinu heima á undanförnum árum. Samfara auknu frelsi á fjármálamörkuðum jókst samkeppni milli bankanna - þetta er lýsing frá Svíþjóð og Noregi - og áhættusækni fylgdi í kjölfarið. Reynsla bankanna af starfsemi í frjálsu umhverfi var takmörkuð. Áhættusæknin var mikil og innra eftirlit bankanna veikt. Fjármálaeftirlitið var ekki eflt samhliða mikilli þenslu á fjármálamarkaði og reyndist ekki starfi sínu vaxið. Þetta var í Noregi en sérstaklega í Svíþjóð og Finnlandi og hljómar svolítið eins og það sem við höfum upplifað. Mikil ásókn var í lán m.a. til kaupa á fasteignum sem hækkuðu stöðugt í verði, heimili og fyrirtæki voru afar skuldsett, innflutningur á vörum var óhóflegur og vöruskiptajöfnuður neikvæður. Gríðarleg útlánaaukning átti sér stað í bönkunum en þar sem innlendir vextir voru háir voru lán gjarnan tekin í erlendri mynt. Fjármagnsinnstreymi var mikið, bankarnir tóku erlend lán til tiltölulega skamms tíma en lánuðu svo aftur til lengri tíma. Aðrir þættir en þeir sem að ofan greinir komu við sögu í mörgum löndum sem hafa lent í bankakreppum. Þessi aðdragandi hefur verið eins og lýst var áður en auk þess hafa komið til önnur atriði eins og lækkun útflutningstekna í einni svipan en þar má nefna áhrif af falli Sovétríkjanna í Finnlandi. Ofangreindar aðstæður eru klassískar. En ekki er þó hægt að segja að kreppur spretti af afmörkuðum ástæðum heldur flóknu samspili margra þeirra þátta sem hér voru taldir. Ég vil ítreka að fjármálaeftirlit í þeim löndum sem ég hef skoðað og fóru í gegnum fjármálakreppur á 10. áratugnum þótti ábótavant í flestum tilvikum. Fjármálaeftirlitið hefði þurft að verða öflugra en mig langar líka að taka fram að í kjölfar bankakreppunnar í Svíþjóð á 10. áratugnum tóku Svíar þá afstöðu að fela nýrri óháðri stofnun það hlutverk að stýra bankakerfinu út úr krísunni. Það þótti ekki eðlilegt að seðlabankinn eða fjármálaeftirlitið þar í landi hefði það hlutverk. Þá vil ég líka nefna að hæstv. forsætisráðherra hefur upplýst að til skoðunar sé sá möguleiki að starfsemi Fjármálaeftirlitsins verði breytt og þá á ég við það mögulega fyrirkomulag að eftirlitið verði starfrækt og sameinað starfsemi Seðlabanka Íslands. Þannig er í raun afar margt óljóst um starfsemi Fjármálaeftirlitsins á komandi árum, sérstaklega á komandi ári. Kostnaður er áætlaður miðað við það umfang starfsins sem virðist fram undan og þannig byggir frumvarpið á mati Fjármálaeftirlitsins um það umfang. Aftur að frumvarpinu, virðulegi forseti. Þar sem erlend starfsemi Fjármálaeftirlitsins verður ekkert í líkingu við það sem sem áætlað var um miðbik þessa árs má gera ráð fyrir að þessar 825,7 millj. kr. sem nú er áætlað að fari í eftirlitið ættu að nýtast vel í þeim verkefnum Fjármálaeftirlitsins sem fram undan eru á næsta ári og því styð ég frumvarpið, ég styð að það verði að lögum.

Frú forseti. Ég kem hér upp til að gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hef við nefndarálit sem er að finna á þskj. 351, 28. mál, um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, með síðari breytingum, þ.e. sá fjárhagsgrundvöllur sem Fjármálaeftirlitinu er ætlað að starfa eftir. Ég skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara. Við vitum öll hversu mikilvægt það hlutverk er sem Fjármálaeftirlitinu var ætlað eftir setningu neyðarlaganna og við hljótum að horfast í augu við það hér, rúmlega tveimur mánuðum síðar, að Fjármálaeftirlitið nýtur ekki þess trausts sem nauðsynlegt er að það hafi fyrst það hefur það hlutverk með höndum sem raun ber vitni. Ýmislegt hefur orðið til þess á undanförnum vikum að trú og traust manna á Fjármálaeftirlitinu er ekki mikið. Nærtækasta dæmið er vitneskja og viðurkenning forstjóra Fjármálaeftirlitsins á því að hann hafi ekki gert sér grein fyrir þeim hagsmunatengslum sem vissulega hlutu að vera til staðar þegar KPMG-endurskoðunarfyrirtækinu var falið að endurskoða aðdraganda bankahrunsins í gamla Glitni en það endurskoðunarfyrirtæki hafði verið aðalendurskoðandi stærstu eigenda bankans, um 40% af eigendum bankans, og þar á meðal Stoða, sem áður voru FL Group, og Baugs. Það er dapurlegt ef forustan í Fjármálaeftirlitinu gerir sér ekki grein fyrir slíkum hlutum. Það er líka að mínu viti gersamlega óskiljanlegt að ekki skuli vera búið að endurskipuleggja starfsemi skilanefndanna en hún fer öll fram á ábyrgð Fjármálaeftirlitsins. Ég geri ekki athugasemdir við það þegar reynt var að setja upp skilanefndir eða rekstrarstjórnir fyrir þrotabú, sem þá var talað um, gömlu bankanna á kannski 24 klukkustundum eða einum til tveimur sólarhringum. Það var úr vöndu að ráða og sópa þurfti saman fólki til þessara vandasömu starfa, einn tveir og þrír. Það var gert. En tíu vikum síðar stenst þessi gjörningur enga krítik og það sem meira er að í skilanefndum bankanna hefur einstaklingum verið skipt út, að minnsta kosti fjórum einstaklingum, og það verður að segjast eins og er að enn eru í skilanefndunum lykilmenn sem áður störfuðu við gömlu bankana og réðu þar lögum og lofum í tilteknum þáttum bankastarfseminnar. Ég hef nefnt hér tvö atriði sem hafa á síðustu vikum orðið til þess að draga verulega úr trú og trausti á Fjármálaeftirlitið og það er mjög alvarleg staða vegna þess mikilvæga hlutverks sem því er falið með neyðarlögunum. Ég vil taka undir og hrósa hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur fyrir innlegg hennar um viðbrögð við krísu á þessu stofnanastigi, sem er Fjármálaeftirlit, Seðlabanki og náttúrlega ráðuneyti sem hún ræddi þó ekki um í ræðu sinni hér áðan. Það er rétt að komið hefur fram sú hugmynd að sameina Fjármálaeftirlitið aftur Seðlabanka Íslands og ég tel að það sé allrar athugunar virði. Það er hins vegar furðulegt að lesa það í blöðum, haft eftir hæstv. forsætisráðherra, að ekki sé hægt að gera það einn tveir og þrír vegna þess að breyta þurfi lögum. Datt einhverjum í hug, frú forseti, að hægt væri að endurskipuleggja starfsemi Fjármálaeftirlitsins og flytja það inn í Seðlabankann án þess að breyta lögum? Ég held að það sé fráleit hugsun. Auðvitað þarf að breyta lögum og það tekur tíma en það er alveg ljóst að efla þarf Fjármálaeftirlitið en fyrst og fremst að endurskipuleggja það. Ég vil leyfa mér að segja úr þessum ræðustól að endurmanna þurfi allar lykilstöður, bæði í stjórn og forustu embættismanna Fjármálaeftirlitsins, til þess að það öðlist tiltrú og traust almennings í landinu. Ég vil vísa, frú forseti, til þriðja atriðisins sem dregið hefur úr trausti á Fjármálaeftirlitinu og það er svar viðskiptaráðherra við fyrirspurn hv. þm. Atla Gíslasonar um launakjör stjórnenda Fjármálaeftirlitsins en skriflegt svar er að finna á þskj. 333. Hv. þm. Atli Gíslason spurði hver væru launakjör forstjóra, aðstoðarforstjóra og yfirmanna fjögurra verkefnasviða Fjármálaeftirlitsins og hver væru launakjör aðalmanna og varamanna í stjórn Fjármálaeftirlitsins en frá upphafi hefur stjórn Fjármálaeftirlitsins unnið þannig að varamenn hafa setið þar alla stjórnarfundi og tekið þátt í afgreiðslu mála. Í þessu svari, frú forseti, kemur fram að stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins hefur 260 þús. kr. á mánuði fyrir stjórnarformennskuna og að sú tala var tvöfölduð frá 1. júlí sl. Sem sagt, frá 1. júlí sl. eru mánaðarlaunin 520 þús. Aðrir stjórnarmenn hafa 130 þús. kr. í laun og sú upphæð hefur verið tvöfölduð frá 1. október sl. Varamenn hafa síðan 90 þús. kr. í laun og ráðherra hefur tvöfaldað hana frá 1. október sl. Tvöföldun á launum þessara stjórnarmanna er rakin til þess mikla álags sem fylgdi fjármálakreppunni og nýjum verkefnum m.a. vegna neyðarlaganna sem eins og fram kemur í svarinu hefur margfaldað fundartíðni og leitt til þess m.a. að stjórn Fjármálaeftirlitsins hefur þurft að funda um helgar, á kvöldin og á nóttunni. Í svarinu kemur einnig fram að forstjóri Fjármálaeftirlitsins, frú forseti, er með 1.700 þús. kr. mánaðarlaun og þar að auki með 100 þús. kr. kaupauka sem er 6,5% tillegg í lífeyrissjóð, viðbótarframlag umfram almenn framlög þannig að mánaðarlaunin fyrir utan venjulegt lífeyrissjóðsframlag eru um 1.800 þús. kr. Ekki kemur fram í þessu svari hvort önnur fríðindi, svo sem bíll eða annað, fylgja þessu starfi en ljóst er, frú forseti, að hér er enn við lýði ofurlaunastefnan sem smitaði inn í stofnanir ríkisins og þarf að taka á og breyta. Aðstoðarforstjóri hjá Fjármálaeftirlitinu hefur 1.250 þús. kr. á mánuði og sviðsstjórar sem spurt var um hinna fjögurra verkefnasviða Fjármáleftirlitsins hafa laun á bilinu 850–970 þús. kr. á mánuði. Ég rek þetta, frú forseti, vegna þess að kröfurnar sem gerðar eru til Fjármálaeftirlitsins eru auðvitað gríðarlega miklar af tveimur ástæðum, vegna stöðu þess og hlutverks í samfélaginu og í fjármálalífinu, vegna mikilvægis þess, en líka vegna þess að þeir sem þarna sýsla um og eru í vinnu eru ansi vel launaðir og ættu að geta sinnt starfi sínu án þess að þurfa að vera að vasast í öðru. Þess vegna er það að sá slappleiki sem komið hefur fram hjá eftirlitinu á undanförnum 10 vikum, þegar mikið og mest hefur á reynt, hrópar í himininn og hrópar á það sem ég sagði áðan að skipt verði út mönnum bæði í stjórn og í forustuliði starfsmanna. Svo ég víki aðeins nánar að efni frumvarpsins þá hef ég annan fyrirvara. Ég vil taka fram, það sem þingmenn væntanlega vita, að kostnaður við starf Fjármálaeftirlitsins er borinn uppi af þeim sem Fjármálaeftirlitið hefur eftirlit með. Ekki er um fjárframlög frá hv. Alþingi að ræða. En það hefur komið fram í þessari umræðu að ekki er þörf á auknu fjármagni til Fjármálaeftirlitsins við þessar aðstæður þrátt fyrir aukin verkefni og ný, m.a. eftirlit með innheimtustarfsemi og eftirlit með gjaldeyrishöftunum sem sett voru á með lögum fyrir skemmstu, vegna þess að það hefur dregið svo mikið úr umsvifum Fjármálaeftirlitsins við eftirlit með erlendri starfsemi bankanna. Það frumvarp sem hér er til umræðu byggist að mestu á samkomulagi milli þeirra sem eiga að greiða gjaldið og standa undir rekstri Fjármálaeftirlitsins og það kemur fram í nefndarálitinu að frá árinu 2006 hefur eftirlitsgjaldið, þ.e. kostnaður við rekstur Fjármálaeftirlitsins, aukist um 90% og því er ætlað að verða tæpur milljarður á næsta ári eða 826 millj. kr. Ég gerði þann fyrirvara við þessar tillögur um fjárframlag að eftirlitsgjaldið sem gömlu bankarnir, Kaupþing banki hf., Glitnir banki hf. og Landsbanki Íslands hf., verði föst fjárhæð, 4 millj. kr. á hvern banka. Ég vil benda á það, frú forseti, að hér er um að ræða 12 millj. kr. alls sem dugir ekki voðalega langt miðað við þau launakjör sem þarna eru í starfsmannahaldi, 12 millj. kr. af 826 millj. kr. er ætlað að standa undir starfsemi Fjármálaeftirlitsins við eftirlit með gömlu bönkunum. Ég tel þetta algerlega vanáætlaða fjárhæð. Ég hefði viljað hafa þessar fjárhæðir miklu hærri því það er alveg ljóst að það þarf miklu meira til að hafa eftirlit með starfsemi þessara banka en upphaflega var áætlað. Það var talað um það að setja þessa gömlu banka í gjaldþrot. Nú er talað um það opinskátt á fundum hv. viðskiptanefndar að þeir muni jafnvel vera í rekstri undir greiðslustöðvun í 3–5 ár. Þá er ljóst að eftirlitsgjaldið dugir skammt, eftirlitið sem Fjármálaeftirlitið þarf að hafa verður vitaskuld miklu mun meira heldur en fyrirhugað var. Ég vil leyfa mér að rifja upp, frú forseti, úr nefndaráliti hv. allsherjarnefndar sem ég hef þó því miður ekki við höndina - skildi það eftir í sæti mínu af vangá - það sem þar segir um sérstakan ríkissaksóknara og verkefni hans að það er sérstök staða sem Fjármálaeftirlitið er í við rekstur þessara gömlu banka, skilanefndanna. Skilanefndirnar starfa á ábyrgð Fjármálaeftirlitsins beint og þær eru valdar af Fjármálaeftirlitinu og starfa í umboði þess. En Fjármálaeftirlitinu er jafnframt ætlað að hafa eftirlit með þessum skilanefndum og starfsemi þeirra og starfsemi bankanna. Eins og hér kemur fram, frú forseti, þá er þetta eftirlit metið á 12 millj. kr. á næsta ári og það er mikil vanáætlun. Ég tel mjög brýnt að stokka upp það fyrirkomulag sem ákveðið var, út úr neyð, þann 6. október sl. Ef ætlunin er að reka gömlu bankana ég tala nú ekki um í 3–5 ár þá verður að klippa þarna á milli. Það er ekki hægt að Fjármálaeftirlitið beri ábyrgð á rekstri þessara banka með skipan skilanefnda og ákvörðun um það hvernig þær starfa og hafi á sama tíma með höndum eftirlit með þeirri starfsemi. Í þessu, frú forseti, eru fyrirvarar mínir fólgnir. Það þarf að skipta út starfsmönnum Fjármálaeftirlits og stjórn. Það þarf að flytja og endurskipuleggja Fjármálaeftirlitið og flytja það jafnvel inn í Seðlabankann eins og bent hefur verið á og skera þarf á tengsl milli reksturs og eftirlits bankanna gömlu. Það er alveg ljóst að við Vinstri græn teljum að setja eigi þessa gömlu banka í þann farveg sem ætlað var við setningu neyðarlaganna, þ.e. með því að stýra þeim í gjaldþrot. Við höfum bent á að þær ákvarðanir sem hér voru teknar um aðra leið, að keyra þá í greiðslustöðvun til allt að 24 tíma, standist ekki ákvæði stjórnarskrár. En það er annað mál sem ekki verður afgreitt með afgreiðslu þessa frumvarps. Frú forseti. Ég mæli með því að frumvarpið verði samþykkt og hef gert grein fyrir þeim fyrirvörum sem ég hef við það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um niðurfellingu laga um kísilgúrverksmiðju við Mývatn, nr. 80/1996, með síðari breytingum, og um ráðstöfun eigna Kísilgúrsjóðs. Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fengið á sinn fund Guðrúnu Þorleifsdóttur frá iðnaðarráðuneyti. Umsagnir bárust frá Atvinnuþróunarfélagi Þingeyinga hf. og Náttúrurannsóknastöðinni við Mývatn. Í þessu frumvarpi er lagt til að lög þessi um kísilgúrverksmiðju við Mývatn verði felld úr gildi og að Kísilgúrsjóði verði slitið, starfsemi hans lögð niður og iðnaðarráðherra heimilt að ráðstafa eignum sjóðsins með samningi við Atvinnuþróunarfélag Þingeyinga hf. Markmið þess samnings verður að efla atvinnulíf í Þingeyjarsveit, Skútustaðahreppi og Norðurþingi og er það í raun og veru í samræmi við upphaflegan tilgang sjóðsins sem hefur verið frá stofnun hans þar sem kveðið var á um að hann ætti að nota til að efla atvinnulíf í þeim sveitarfélögum sem áttu verulegra hagsmuna að gæta vegna starfsemi Kísiliðjunnar. Helstu eignir sjóðsins eru bankainnstæður og hlutabréf. Staðan á bankabók sjóðsins 16. september sl. var 14,9 millj. kr. og bókfært virði hlutabréfa 7,4 millj. kr. Nefndin leggur til að þetta frumvarp verði samþykkt óbreytt. Undir þetta rita auk þeirrar sem hér stendur Kristján Þór Júlíusson, Einar Már Sigurðarson, Rósa Guðbjartsdóttir, Björk Guðjónsdóttir, Grétar Mar Jónsson, Álfheiður Ingadóttir og Herdís Þórðardóttir.

Frú forseti. Ég skrifa undir þetta nefndarálit og mæli með því að þetta frumvarp verði samþykkt. Ég neita því ekki að ég hefði í meðförum nefndarinnar gjarnan viljað sjá drög að þeim samningi sem liggur fyrir milli ráðuneytisins annars vegar og Atvinnuþróunarfélags Þingeyinga hins vegar um það hvernig eigi að ráðstafa þessum fjármunum. Það eru ekki aðeins þessar tæpu 15 millj. kr. sem um er að ræða heldur eru þarna hlutabréf, m.a. í Baðfélaginu í Mývatnssveit og fleiri félögum sem eru að bókfærðu virði eins og hv. formaður iðnaðarnefndar sagði áðan 7,4 millj. kr. Ég hefði gjarnan viljað sjá drög að slíkum samningi. Það kom fram í meðförum nefndarinnar að ekki er hægt að afsala eignum ríkisins, hvort heldur eru bankabækur eða hlutabréf, til Atvinnuþróunarfélagsins en með samningi er hægt og heimilt að fela Atvinnuþróunarfélaginu að eyða þessum peningum í skynsamleg verkefni sem ég efast ekki um að nóg sé af nú þegar verið er að skera allt niður sem hugsast getur í þessu landi.

Hæstv. forseti. Ég tala fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins, nr. 47/1993, lögum um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 97/2002, og lögum um útlendinga, nr. 96/2002. Þetta er álit frá félags- og tryggingamálanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá félags- og tryggingamálaráðuneyti og frá Vinnumálastofnun. Einnig bárust umsagnir frá Samtökum fiskvinnslustöðva, Útlendingastofnun, Rauða krossi Íslands, Tryggingastofnun ríkisins, Viðskiptaráði Íslands, Fjölmenningarsetri og Alþýðusambandi Íslands. Þegar Búlgaría og Rúmenía urðu aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu var samið um sérstaka aðlögun á löggjöf Evrópusambandsins gagnvart löndunum. Meðal annars var veittur aðlögunartími að reglum um frjálsa för launafólks og aðstandenda þeirra þannig að ákvæði sem tryggja eiga þessa frjálsu för tækju ekki gildi fyrr en 1. janúar 2009, hið fyrsta. Í gildandi lögum er nú miðað við það tímamark hvað varðar frjálsan atvinnu- og búseturétt ríkisborgara Búlgaríu og Rúmeníu hér á landi sem hafa því sömu stöðu og aðrir borgarar utan Evrópska efnahagssvæðisins. Samkvæmt því frumvarpi sem hér er flutt verður aðlögunartíminn lengdur um þrjú ár, til 1. janúar 2012. Með þessu er þó einungis hluti heimildar til frestunar nýttur en aðildarríkjum að Evrópska efnahagssvæðinu er leyfilegt að lengja aðlögunartímann til 1. janúar 2014. Í frumvarpinu er lagt til að nýtt sé heimild til að fresta gildistöku laganna vegna þeirra þrenginga sem orðið hafa í efnahagslífi þjóðarinnar og aukins atvinnuleysis sem þær hafa haft í för með sér. Aðstæður á vinnumarkaði hafa versnað og því eðlilegt að grípa til ráðstafana sem geta orðið til þess að draga úr yfirvofandi atvinnuleysi. Heimild til að framlengja aðlögunartímann er bundin þeim skilyrðum að framlenging þurfi að koma til áður en gildandi tímamarki lýkur og tilkynna þarf til Eftirlitsstofnunar EFTA fyrir fram um frestun á gildistöku ákvæðanna um frjálsa för launafólks og aðstandenda. Augljóst er því að samþykkja þarf frumvarpið fyrir áramótin sé ætlunin að fresta gildistöku ákvæðanna. Að sama skapi getur aðildarríki þó einhliða vikið frá aðlögunartíma og veitt ríkisborgurum landanna tveggja full réttindi á þessu sviði á við ríkisborgara annarra ríkja Evrópska efnahagssvæðisins ef ákvörðun verður tekin um slíkt. Nefndin telur eðlilegt við núverandi aðstæður að framlengja aðlögunartímann eins og áður sagði til 1. janúar 2012. Nefndin áréttar þó jafnframt að takist þjóðinni að vinna sig út úr þeim fjárhagslegu erfiðleikum sem hún er í núna og draga verulega úr atvinnuleysi á nýjan leik áður en gildistími ákvæðanna rennur út verði vikið frá þessum hömlum og ríkisborgurum Búlgaríu og Rúmeníu veitt sömu réttindi til atvinnuþátttöku og búsetu hér á landi og aðrir ríkisborgarar á Evrópska efnahagssvæðinu hafa. Þetta er í raunveruleikanum svipað frumvarp og var flutt á síðasta þingi þar sem sett voru tímamörk til 1. janúar 2009. Nú er verið að framlengja það um þrjú ár, en í sama frumvarpi á síðasta þingi hafði nefndin til meðferðar þetta frumvarp til laga og það var samþykkt 29. maí sl., sbr. lög nr. 78/2008. Með þeim lögum var m.a. gerð sú breyting á lögum um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 97/2002, að atvinnuleyfi voru flokkuð eftir því á hvaða grundvelli þau eru veitt. Ákvæðum sem varða atvinnuleyfi fyrir nánustu aðstandendur útlendings var jafnframt breytt. Við þá breytingu láðist að lögfesta heimild til að veita nánustu aðstandendum íslenskra ríkisborgara sambærileg atvinnuleyfi. Áður hafði verið stuðst við 7. gr. laganna til að veita slík leyfi eftir að útlendingi hafði verið veitt dvalarleyfi sem nánasta aðstandanda samkvæmt lögum um útlendinga. Vegna flokkunar atvinnuleyfa er ekki lengur hægt að styðjast við fyrri framkvæmd. Þykir því ástæða til að leiðrétta þetta og leggja til breytingar á 12. gr. laganna þannig að heimilt verði að veita nánustu aðstandendum íslenskra ríkisborgara atvinnuleyfi að uppfylltum sömu skilyrðum og gilda varðandi veitingu atvinnuleyfa til nánustu aðstandenda útlendings sem fengið hefur tímabundið atvinnuleyfi skv. 8. gr. laganna, tímabundið atvinnuleyfi sem tengist dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða skv. 11. gr. eða óbundið atvinnuleyfi, sbr. 12. gr. laganna. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem kynnt er í nefndarálitinu. Kristinn H. Gunnarsson, Árni Johnsen og Jón Gunnarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa undirritaður, Guðbjartur Hannesson, formaður félags- og tryggingamálanefndar, Ármann Kr. Ólafsson, Helga Sigrún Harðardóttir, Ögmundur Jónasson, Kjartan Ólafsson og Ásta R. Jóhannesdóttir. Ég held að þetta mál skýri sig sjálft. Það er nánast endurflutningur á máli sem var hér fyrir skemmstu og felur í sér fyrst og fremst framlengingu en um leið lítillega leiðréttingu þar sem tryggt er að samkvæmt lögum gildi sömu réttindi um nánustu aðstandendur útlendinga og íslenska aðstandendur íslenskra ríkisborgara.

Virðulegi forseti. Í þessu máli, eins og flestum öðrum, eru nokkur álitaefni sem mér þykir rétt að víkja aðeins að og fjalla um í tengslum við afgreiðsluna á því. Fyrsta álitaefnið er hvort víkja eigi frá því sem um hefur verið samið varðandi sameiginlegan vinnumarkað gagnvart þessum tveimur ríkjum, Rúmeníu og Búlgaríu, og fresta því að þegnar þeirra hafi aðgang að íslenskum vinnumarkaði eins og þegnar annarra Evrópusambandsríkja. Í frumvarpinu sem félagsmálaráðherra flutti er lagt til að samningsákvæði sem Evrópusambandið gerði við þessi ríki verði nýtt og aðgangi að sameiginlega vinnumarkaðnum frestað með þeim rökum að mikil óvissa sé á innlendum vinnumarkaði og atvinnuleysi hafi aukist hratt og erfitt sé að meta horfurnar til lengri tíma. Því sé rétt að bíða þess að horfurnar batni. Ef við skoðum aðeins röksemdafærsluna, sem út af fyrir sig er góð og gild, er hún þannig að atvinnuleysi var um 4,4% í upphafi mánaðarins og samkvæmt því sem fram kemur í frumvarpinu er atvinnuleysi talið vera um 5% að meðaltali í desember samkvæmt mati Vinnumálastofnunar og geta orðið allt að 8% í lok febrúar. Það er mikið atvinnuleysi á okkar mælikvarða. Miklu meira en Íslendingar eru vanir á vinnumarkaði hér. Það eru rökin fyrir því að grípa til þessara aðgerða og væntanlega, þótt það sé ekki sagt í greinargerðinni, með þeim rökum að ef þær milljónir manna sem búa í Búlgaríu og Rúmeníu hafa aðgang að íslenskum vinnumarkaði muni einhverjir þeirra koma hingað, sækja hér atvinnu og við það muni atvinnuleysi aukast. Það eru væntanlega rökin. Þá vil ég í fyrsta lagi segja um þetta að þessi tillaga ríkisstjórnarflokkanna staðfestir að það voru mistök á vormánuðum 2006 að nýta ekki sambærilegt ákvæði við átta ný Evrópusambandsríki og fresta gildistöku ákvæða gagnvart þeim um sameiginlegan vinnumarkað á EES-svæðinu. Það voru Eystrasaltslöndin þrjú, Eistland, Lettland og Litháen. Það voru Pólland, Tékkland, Slóvakía, Slóvenía og Ungverjaland. Þá var ákveðið að nýta ekki ákvæði samnings Evrópusambandsins við þessi átta ríki um að heimilt væri að fresta uppfyllingu ákvæða um aðgang þeirra að sameiginlegum vinnumarkaði og sérstök lög voru samþykkt á vormánuðum 2006 og lét hæstv. félagsmálaráðherra til sín taka eins og vera ber og honum er lagið. Þá var niðurstaðan að fresta því ekki. Þessi niðurstaða nú segir okkur að það voru mistök að fresta ekki gildistöku ákvæðanna um vinnumarkaðinn gagnvart þessum átta ríkjum. Vegna þess að þá og ef það hefði verið gert hefði verið unnt að fresta þeirri gildistöku með sannfærandi hætti eins og nú er verið að gera gagnvart þessum tveimur um þrjú ár, þ.e. fram til 1. maí 2009. Eins og fram kemur í frumvarpinu sem þá var til umræðu var sérstakt ákvæði í samningnum við þessi átta ríki sem gerði það að verkum að ef röskun yrði á vinnumarkaði yrði heimilt að fresta um tvö ár enn, fram til ársins 2011. Þannig að ef Íslendingar hefðu nýtt sér frestunarákvæðið gagnvart þessum átta ríkjum Evrópusambandsins í apríl 2006 hefðum við getað frestað því til apríl 2009 og síðan 2011. Þess vegna óskaði ég eftir því að hæstv. félagsmálaráðherra kæmi hingað þótt hann sé önnum kafinn til þess að bera undir ráðherrann þessi sjónarmið og kalla eftir því hvort ekki sé rétt skilið hjá mér að ef frestunin hefði verið nýttur 2006 fyrir þessi átta ríki mundi ráðherrann hafa lagt til núna að fresta þeim aftur um tvö ár gagnvart þessum átta ríkjum eins og nú er lagt til gagnvart þessum tveimur ríkjum, Rúmeníu og Búlgaríu. Það er spurning mín til hæstv. ráðherra. Er ekki rétt skilið að ráðherrann hefði lagt til áframhaldandi frestun um tvö ár til 2011 gagnvart þessum átta ríkjum ef menn hefðu valið þann kostinn þá að nýta sér heimild til frestunar? Ég vildi draga fram, virðulegi forseti, að miðað við það mat ríkisstjórnarinnar núna að nauðsynlegt sé að fresta aðgangi Rúmena og Búlgara að íslenskum vinnumarkaði vegna aðstæðna þá leiðir það sjálfkrafa til sama mats gagnvart þeim átta ríkjum sem fengu aðgang að vinnumarkaðnum árið 2006. Í öðru lagi vil ég víkja að spurningum sem félagsmálanefnd lagði fyrir ráðherrann að mínu undirlagi og ég þakka nefndinni fyrir að gera spurningarnar að sínum og jafnframt þakka ég ráðherranum fyrir svörin. En í svörunum kemur mjög skýrt fram að mat ráðherrans eða ráðuneytisins sé að ekki sé hægt að beita hinu almenna öryggisákvæði EES-samningsins, 112. gr., til þess að takmarka aðgang vinnuafls frá Evrópusambandsríkjunum að íslenskum vinnumarkaði meðan svona ástand er uppi sem nú er. Niðurstaða ráðuneytisins er að það sé ekki hægt. Þannig gætum við t.d. ekki beitt öryggisákvæðinu núna til að draga úr aðgangi að íslenskum vinnumarkaði á þessu ári eða komandi árum. Það er mat ráðherrans. Ég held það þurfi að fara yfir það mál. Augljóslega munu koma upp aðstæður í framtíðinni, eins og núna, þegar menn vildu gjarnan geta gripið til ráðstafana til að takmarka aðgang að vinnumarkaðnum og draga þannig úr atvinnuleysi hér á landi. Það hefði örugglega verið vilji ríkisstjórnarinnar til að grípa til slíkra aðgerða, t.d. gagnvart þessum átta ríkjum sem lagasetningin 2006 átti við, til þess að létta á íslenskum vinnumarkaði. En mat ráðuneytisins er að það sé ekki hægt. Með öðrum orðum að þegar menn eru einu sinni komnir inn í kerfið er ekki hægt að snúa til baka. Aðstæður geta komið upp eftir nokkur ár, fimm eða tíu þar sem árar illa í íslensku efnahagslífi og mikið atvinnuleysi er og menn kunna að vilja takmarka aðganginn. Er það hægt með því að beita fyrir sig 112. gr. EES-samningsins? Skilningur ráðuneytisins er - alla vega miðað við aðstæður núna - að það sé ekki hægt þar sem atvinnuleysið stefnir í 8%. Það er ekki nægilega mikil röskun á íslenskum vinnumarkaði til að hægt sé að beita öryggisákvæðinu. Er þá vísað til þess að meðaltalsatvinnuleysi í Evrópusambandinu er ekki mikið minna, eða um 7%. Þá vil ég víkja að öryggisákvæðinu vegna þess að ég er ekki alveg sammála hæstv. ráðherra um túlkun á því. Í EES-samningnum segir um öryggisákvæðið í gr. 112, með leyfi forseta: „Ef upp eru að koma alvarlegir efnahagslegir, þjóðfélagslegir eða umhverfislegir erfiðleikar í sérstökum atvinnugreinum eða á sérstökum svæðum, sem líklegt er að verði viðvarandi, getur samningsaðili gripið einhliða til viðeigandi ráðstafana.“ Þetta er einfalt. Samningsaðilinn getur einhliða gripið til ráðstafana sem hann telur viðeigandi. Þetta er skýrt svo frekar í skýringum með þessari grein. Þar segir og er sérstaklega undirstrikað að samningsaðilarnir sjálfir meti hvort skilyrðin eru fyrir hendi. Þannig að Ísland mundi sjálft meta hvort skilyrði væru fyrir hendi til að beita 112. gr. Ef ríkið beitir 112. gr. þá á að gera það samkvæmt ákveðinni aðferð sem er lýst í 113. og 114. gr. og hægt er að skjóta umfangi aðgerðanna til gerðardóms sem getur kveðið upp úr með hvort ráðstafanir séu meiri en ástæða er til eða ástæða fyrir hendi. En eitt getur gerðardómur ekki gert. Hann getur ekki lagt mat á hvort ríki sem beitir öryggisákvæðinu hafi gert rétt eða ekki vegna þess að það er ekki á valdi neins að meta það nema ríkisins sjálfs. Sem þýðir, virðulegi forseti, að EES-samningurinn segir hvað okkur varðar að félagsmálaráðherra einn metur hvort unnt sé að beita öryggisákvæðum 112. gr. Enginn getur vefengt það mat, hvorki innan lands né utan. Þess vegna verður hæstv. ráðherra að vera þess meðvitaður hvað felst í EES-samningnum og hvaða tæki öryggisákvæðið er til að vernda atvinnustigið á íslenskum vinnumarkaði. Með því að flytja frumvarpið núna segir ráðherrann að aðstæður séu það slæmar að nauðsynlegt sé að grípa til verndunaraðgerða. Það er ákveðinn mælikvarði á það hvenær ráðherrann telur nauðsynlegt að grípa til aðgerða. Atvinnuleysi er tiltölulega lítið á evrópskan mælikvarða, það er innan við 5% miðað við síðustu tölur sem við sáum. Því vil viðbótar lagði Ísland fram - ég held meira að segja að núverandi félagsmálaráðherra hafi líka verið félagsmálaráðherra þegar samið var um þetta við Evrópusambandið - einhliða yfirlýsingu um túlkunina á þessum öryggisákvæðum. Sú yfirlýsing var lögð fram við viðsemjendur okkar og í skýringum við frumvarpið um EES-samninginn segir, með leyfi forseta: „Yfirlýsing þessi varð ekki tilefni gagnyfirlýsingar af hálfu annarra samningsaðila og verður því að líta svo á að þessi túlkun ákvæðisins sé óumdeild.“ Þannig að viðsemjendur okkar gerðu ekki ágreining um þessa yfirlýsingu. En hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Yfirlýsing ríkisstjórnar Íslands um beitingu öryggisráðstafana samkvæmt EES-samningnum. Vegna einhæfs atvinnulífs og fámennis lýsir Ísland þeirri túlkun sinni að það geti í samræmi við skyldur sínar samkvæmt samningnum gripið til öryggisráðstafana ef af framkvæmd samningsins leiðir einkum: alvarlega röskun jafnvægis á vinnumarkaði vegna meiri háttar flutninga starfsfólks sem beinast að sérstökum svæðum, störfum eða atvinnugreinum; eða alvarlega röskun jafnvægis á fasteignamarkaði.“ Alvarlega röskun jafnvægis á fasteignamarkaði, er yfirlýsing sem þáverandi félagsmálaráðherra hefur væntanlega samið eða komið að og komið í hendurnar á þáverandi utanríkisráðherra um hvernig við skildum öryggisákvæði EES-samningsins. Það er svona. Að beita eigi því við þessar aðstæður. Þegar frumvarpið var afgreitt hér á vormánuðum 2006, eins og ég gat um áðan, var formaður félagsmálanefndar Dagný Jónsdóttir og mælti hún eðlilega fyrir nefndaráliti meiri hluta félagsmálanefndar og formaður nefndarinnar rekur í máli sínu það sem fram kemur í nefndarálitinu. Þar segir, með leyfi forseta: „Vert er að taka fram að þegar aðildarríki hefur tekið upp hinar sameiginlegu reglur um frjálsa för launafólks er ekki ætlast til að settar verði strangari takmarkanir síðar nema ef um röskun eða fyrirsjáanlega röskun á innlendum vinnumarkaði verði að ræða.“ Þá var túlkun félagsmálanefndar að á grundvelli almennra ákvæða EES-samningsins væri hægt að að grípa til takmarkana á innlendum vinnumarkaði ef um röskun eða fyrirsjáanlega röskun á innlendum vinnumarkaði væri að ræða. Þetta var meiri hluti félagsmálanefndar, átta af níu, og meðal þeirra sem stóðu að meiri hlutanum voru fulltrúar Samfylkingarinnar í nefndinni. Einn fulltrúi hennar, Kristján Möller hæstv. samgönguráðherra, gekk eftir því í umræðunum og kallaði eftir því að formaður félagsmálanefndar skýrði ummælin frekar þannig að ekki færi á milli mála hvað við væri átt. Segir hann, með leyfi forseta: „Mig langar að spyrja talsmann nefndarinnar: Um hvaða fyrirsjáanlegu röskun á innlendum vinnumarkaði er verið að ræða sem gæti breytt þessum ákvæðum?“ Framsögumaður nefndarinnar og formaður svarar því til, með leyfi forseta: „Þarna er settur sá fyrirvari að stjórnvöld geti gripið til aðgerða ef, eins og það er orðað, röskun verður á vinnumarkaði. Það er verið að tala um það að stjórnvöld verði að meta slíkt ástand eða yfirvofandi ástand og hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins. Það er þá verið að tala um það að ef svo stór hópur útlendinga kemur hingað til lands að við verðum engan veginn í stakk búin til að taka á móti þeim. Einnig er verið að hugsa um atvinnuástandið í landinu o.s.frv. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við séum með þessa heimild í lögunum og það má líka geta þess að þetta eru rýmri heimildir en í Evrópusamningnum þannig að ég tel mjög gott að stjórnvöld hafi þennan varnagla.“ Með öðrum orðum. Það er ekki bara samningurinn heldur eru í lögum rýmri ákvæði sem gefa stjórnvöldum tækifæri til þess að takmarka aðgang að innlendum vinnumarkaði. Alveg skýrt er, virðulegi forseti, að sú túlkun sem kom fram hér á Alþingi fyrir tveimur og hálfu ári er mun rýmri á öryggisákvæðunum en ráðherra í svari sínu til félagsmálanefndar og túlkun ráðherrans nú á öryggisákvæðunum þrengri en fram kemur í ákvæðunum sjálfum og skýringum með þeim. Nú mun líða tíminn, virðulegi forseti, eins og óhjákvæmilegt er - nema ef heimurinn ferst vegna tilrauna með öreindahraðal, eða eitthvað slíkt - að allir fyrirvarar falla úr gildi sem menn kunna að hafa og menn hafa þá ekkert annað en samninginn sjálfan, EES-samninginn og 112. gr. til að vinna úr. Þá skiptir máli hvernig félagsmálaráðherra á hverjum tíma lítur á þetta ákvæði og hvenær hann getur beitt því. Ráðherrann, eða starfsmenn fyrir hans hönd, hefur sagt núna að núverandi ástand á vinnumarkaði sé ekki nægilega slæmt til að hægt sé að beita öryggisákvæðinu. En hann telur ástandið samt það slæmt að það verði að beita öðrum ákvæðum sem tök eru á til að takmarka aðgang að vinnumarkaði og draga úr atvinnuleysi hér innan lands. Hvenær telur ráðherrann unnt að beita ákvæðum 112. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið? Hversu mikið þarf atvinnuleysi á Íslandi eða fall á fasteignamarkaði að vera til 

Virðulegi forseti. Þau sjónarmið og þær spurningar sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson bar fram í ræðu sinni áðan eiga fullt erindi og nauðsynlegt er að þeim verði svarað skýrt og skilmerkilega. Ég deili ekki þeirri trú að öreindarafallinn muni gera eitthvert útslag í veraldarsögunni eða valda því að einhverjar skuldbindingar eða skilyrði samninga muni falla úr gildi. Ég reikna með að við verðum hér eftir sem hingað til að takast á við vandamál eins og við höfum gert og mættum gera af meiri ábyrgð, a.m.k. meiri ábyrgð en gert var í maíbyrjun árið 2006 þar sem um það var að ræða að kallað var eftir því af þingmönnum Frjálslynda flokksins að svipuðum ákvæðum yrði beitt varðandi breytingar á lögum um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks á þeim tíma miðað við þau ríki sem þá mundu fá óheftan aðgang. Það voru ríki eins og Eistland, Lettland, Litháen, Pólland, Slóvenía, Slóvakía, Tékkland, Ungverjaland sem höfðu þá nokkru áður gengið í Evrópusambandið. Þá var varað við því að ekki væri flutt frumvarp til laga til þess að nýta sér þá undanþágu sem þá væri fyrir hendi til að hægt væri að koma í veg fyrir að reglur Evrópusambandsins um frjálsa för mundu taka gildi. Það var möguleiki á þeim tíma varðandi íbúa þessara landa að nýta sér frest fram til 2009 og síðan áfram til 2011 og jafnvel enn þá lengur. En það var ekki gert og það var heldur betur haft á orði að það að ætla sér að framlengja þann frest eða standa í slíku væri í fyrsta lagi atlaga að því að hingað gæti flutt fólk og unnið úr þeim brýnu verkefnum sem þyrfti að vinna úr sem allra fyrst. Það voru ein rökin. Ýmis önnur rök komu fram og það var ekki síst frá flokki núverandi félagsmálaráðherra sem kom helst andstaða við því að um framlengingu undanþágunnar yrði að ræða á sínum tíma varðandi frjálsa för þessara íbúa á Evrópska efnahagssvæðinu sem þá var talað um að sett yrði viðbótarundanþága fyrir. Á það var bent að við gætum gert ákveðnar ráðstafanir sjálfir, m.a. með vísun til 112. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og þeirrar bókunar sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson vék að hér áðan og ég mun gera að umræðuefni nokkru síðar. Það var hins vegar alveg ljóst að til þess að taka af öll tvímæli um það hver vilji ríkisstjórnarinnar væri í þessu efni þurfti að samþykkja lög með svipuðum hætti og verið er að fara fram á að verði gert hér nú. Til að taka af öll tvímæli ætla ég að taka fram að ég styð það frumvarp sem hér ræðir um, ég tel nauðsynlegt að það verði samþykkt þannig að í stað orðanna „1. janúar 2009“ í ákvæði til bráðabirgða II í lögunum komi: 1. janúar 2012. Heimildir fyrir íbúa Rúmeníu og Búlgaríu til þess að koma hér eins og þeim hentar verði takmarkaðar svo sem frumvarpið kveður á um. Ég tel nauðsynlegt að setja það - og ég taldi á sínum tíma líka nauðsynlegt að slík undanþága væri sett varðandi aðkomu hinna nýju þjóða í Evrópusambandinu þannig að íslenskt atvinnulíf biði ekki verulegan og jafnvel varanlegan skaða af. Þáverandi stjórnarflokkar og Samfylkingin, flokkur félagsmálaráðherra, töldu það hið versta mál að ætla að standa þannig að málum. Og hver voru rökin fyrir því? Jú, það m.a. var talað um að með því að heimila frjálsa för og óhefta erlends láglaunafólks frá Póllandi, Eistlandi, Lettlandi, Litháen og víðar mundi þjóðarframleiðslan aukast. Það voru birtar yfirlýsingar, rök og sjónarmið frá hagdeildum hinna föllnu banka um það efni að þjóðarframleiðslan mundi aukast og atvinnutekjur á hvern landsmann með því að hingað kæmi láglaunafólk að utan. Hver er niðurstaðan þegar við skoðum þetta í baksýnisspeglinum? Niðurstaðan er sú að þetta var rangt, niðurstaðan er sú að þjóðarframleiðslan jókst ekki í samræmi eða nokkurri nánd við þann fjölda erlendra ríkisborgara sem hingað komu. Það er líka reynsla annarra þjóða þar sem gerð hefur verið úttekt á svipuðum hlutum. Bandaríkin hafa mesta reynslu af því að taka við erlendu vinnuafli og þar hafa verið gerðar víðtækar þjóðfélagsrannsóknir á því hvernig það gengur fyrir sig. Niðurstaðan hefur verið sú að það hefur ekki áhrif til þess að auka þjóðarframleiðslu að fá mikinn fjölda af láglaunafólki að utan, en helstu áhrifin á vinnumarkaðinn eru þau að laun láglaunafólks og fólks með og undir meðaltekjum lækka. Það eru helstu áhrifin. Og það eru þau áhrif sem fyrrverandi ríkisstjórn og Samfylkingin bera ábyrgð á að urðu á íslenskum launamarkaði. En það voru fleiri áhrif sem komu til greina. Afleiðingin af því að undanþáguákvæðið var ekki framlengt varðandi hin nýju ríki Evrópusambandsins í fyrrverandi Austur-Evrópu urðu til þess að hingað streymdi meira en tugur þúsunda erlendra starfsmanna. Í sjálfu sér margt gott úrvalsfólk til vinnu, en það ruglaði gjörsamlega ástandið á íslenskum vinnumarkaði. Það var það sem við frjálslyndir bentum á að gæti gerst, það mundi gjörsamlega rugla ástandið á íslenskum vinnumarkaði. Að sjálfsögðu hefur það þýðingu þegar um 20.000 manns flytja á stuttum tíma til annars ríkis, það kallar á gríðarlega miklar framkvæmdir í sambandi við íbúðarhúsnæði, það kallar á mikla uppbyggingu í sambandi við alls konar félagslega aðstöðu. Þar stóðum við alls ekki að hlutum með þeim hætti sem við hefðum átt að gera þannig að við gætum þá tekið á móti því fólki sem kom með eðlilegri reisn og látið það njóta í öllum tilvikum eðlilegra kjara og mannréttinda. Þar var virkilega pottur brotinn og það ber að taka sérstaklega fram að íslenska þjóðin, Ísland - við berum ábyrgð gagnvart öllu því fólki sem hingað kemur og er komið inn í landið, að það njóti þeirra lögkjara sem við höfum í lögum varðandi mannréttindi og eðlilegt atlæti. Á því varð nokkur skortur, því miður, vegna þess að innflutningur vinnuaflsins, hins erlenda vinnuafls, á of skömmum tíma varð til þess að ekki varð við neitt ráðið á ákveðnu tímabili. Gróðaöflin í þjóðfélaginu, þeir sem vildu halda hinni fölsku þenslu og áframhaldandi skuldsetningu þjóðarinnar, hrópuðu í einum kór að þetta væri algjörlega nauðsynlegt. Afleiðingin er eitt með öðru sú mikla skuldsetning sem við stöndum frammi fyrir í dag, það hrun sem hefur orðið í íslensku efnahagslífi og það að þær framkvæmdir sem við frjálslynd bentum iðulega á að mætti fresta, ætti að taka fyrir á öðrum tíma þegar þenslan væri ekki sú sama og varð á fyrri árum. Þetta var ekki gert og þess vegna stöndum við núna frammi fyrir gríðarlegu atvinnuleysi og skuldsetningu sem er afleiðing af því að þeir stjórnmálamenn sem stóðu þannig að málum neituðu að horfast í augu við alvarleika þess samtíma sem um var að ræða á árinu 2006 og að taka eðlilegar ákvarðanir til að koma í veg fyrir að vandamál mundu skapast í framtíðinni. Það er ekki lengra síðan en nokkrir mánuðir að ég stóð í þessum ræðustól og hélt því fram að mjög alvarleg kreppa væri að skríða yfir í íslenskum byggingariðnaði. Ég talaði um það nokkru eftir áramót 2008 að það yrði mjög alvarleg kreppa í íslenskum byggingariðnaði og á fasteignamarkaði þegar liði á árið. Á þeim tíma var því svarað til að þetta væri svartagallsraus, að það væri ekkert sem benti til þess og jafnvel nokkrir stjórnarliðar sem héldu því fram að það væri heldur betur eitthvað annað upp á teningnum. Niðurstaðan er því miður sú að það sem ég taldi verða var miklu alvarlegra en ég hafði þó bent á, svo alvarlegt að nú horfum við fram á það að fasteignamarkaðurinn er hruninn og byggingarstarfsemin að verulegu leyti stöðvuð. Það liggur fyrir að við stöndum frammi fyrir mjög alvarlegu og miklu atvinnuleysi og afleiðingar af óráðsíustefnu Samfylkingarinnar og fyrrverandi ríkisstjórnar þýða líka að við höfum gríðarlegt atvinnuleysi og mikinn fjölda útlendinga sem hingað komu á þessum árum, uppsveifluárunum, sem við að sjálfsögðu verðum að gæta að njóti þess félagslega atlætis sem aðrir íbúar þessa lands njóta sem er töluvert mikill og aukinn kostnaður fyrir íslenskt þjóðfélag sem þýðir líka það að atvinnuleysistölur eru hærri en ella yrði. Á sínum tíma var því haldið fram að allir þeir útlendingar sem hingað kæmu í atvinnuleit mundu flytja af landi brott um leið og það harðnaði á dalnum og drægi úr atvinnu. Raunin hefur orðið sú að þessi sjónarmið hafa nokkuð til síns máls - en einungis nokkuð. Enn situr eftir meginhluti þeirra sem hingað komu og það er staðreyndin í málinu. Það er m.a. sá hópur sem kemur til með að fylla bekki atvinnulausra á íslenskum vinnumarkaði nú og á næstu mánuðum. Það er m.a. sá hópur sem við, íslenska þjóðin, munum þurfa að borga atvinnuleysisbætur núna og á næstu mánuðum. Það er þess vegna líka, horft í baksýnisspegilinn, gjörsamlega óskiljanlegt hvernig á því stóð að stjórnmálamenn á árinu 2006 neituðu að horfast í augu við raunveruleikann, neituðu að horfast í augu við það með hvaða hætti langtímaþróun íslenskra atvinnuvega og íslensks atvinnulífs gæti orðið, hvernig þeir dönsuðu með bönkunum og þeim sem vildu skuldsetja þjóðina í því að auka hér þrýsting á íslenska atvinnustarfsemi og auka skuldsetninguna þannig að við byggjum við skuldsetta uppbyggingu sem engin innstæða var fyrir. Staðreyndin er nefnilega sú, virðulegi forseti, að það er ekki hægt að kenna einhverjum örfáum einstaklingum um hvernig komið er fyrir okkur í dag. Það er m.a. svona komið fyrir okkur vegna þess að íslenskir stjórnmálamenn á þessum árum neituðu að taka á málunum af festu með þeim hætti sem hefði verið til hagsbóta fyrir íslenska þjóð. Við erum ekki nema 300.000 manns, við erum með viðkvæman vinnumarkað, við erum með fábreytta atvinnustarfsemi. Jafnvel þó að fjármálastarfsemi hafi unnið ákveðinn sess í ákveðinn tíma var alveg ljóst að á undirstöðunni, frumframleiðslunni sem allt þjóðfélagið byggðist á urðu ekki neinar stökkbreytingar. Á þeim svokölluðu uppsveiflutímum sem við fórum í gegnum var alveg ljóst að helstu atvinnuvegir þjóðarinnar framleiddu ekki meira og ekki var um verðmætaaukningu að ræða sem nokkru næmi hvað það varðar. Hvað olli þá uppsveiflunni? Jú, við fengum mikið innstreymi af erlendu vinnuafli, láglaunafólki. Við tókum gríðarlega mikil lán og ríkissjóður setti prentvélina í gang eða kannski fékk hann mikið af peningum vegna óraunhæfra hluta sem voru í gangi í hagkerfinu. Og það er það sem við horfum upp á og þegar einhverjum örfáum bankamönnum er kennt um það sem gerst hefur segi ég að menn skyldu líta sjálfum sér nær, þeir sem stóðu að því að leyfa þá þjóðfélagsþróun sem varð á umliðnum árum og þá er ég m.a. að vísa aftur til áranna 2005 og 2006. Hlutir detta nefnilega aldrei skyndilega ofan á höfuðið á fólki, það hefur allt sinn aðdraganda. Það var ábyrgðar- og fyrirhyggjuleysi stjórnmálaaflanna í landinu, þáverandi ríkisstjórnar og Samfylkingarinnar, sem studdi þessi sjónarmið dyggilega og er því meðvöld að því ástandi sem við búum við. En þau sjónarmið og rök sem komu fram, og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson rakti í ræðu sinni áðan, varðandi skilning á 112. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, hvað fælist í þeirri undanþágu er gild spurning. Það er gild spurning, ekki síst núna, vegna þess að við búum við alvarlegt atvinnuleysi, við horfum fram á vaxandi atvinnuleysi og þá er spurning: Eru þeir fyrirvarar sem getið er um í 112. gr. samningsins nægjanlegir til þess að við getum beitt þeim einhliða? Ég lít svo á að um það sé að ræða, en eins og rakið var í ræðu síðasta ræðumanns liggur fyrir að túlkun félagsmálaráðuneytisins virðist vera með öðrum hætti. En þá er líka að skoða þá bókun sem var sett fram og sem þáverandi utanríkisráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, stóð fyrir og hafði með að gera þegar samið var um Evrópska efnahagssvæðið. Þar fengum við sérstakar undanþágur þar sem bætt var við ef yrði m.a. alvarlegt ójafnvægi á fasteignamarkaði, atriði sem ýmsir hafa haldið fram, m.a. lögspekingar í hópi samfylkingarmanna, að hefði enga sérstaka þýðingu. Það er í sjálfu sér nauðsynlegt að skoða þessi tvö ákvæði í samhengi og fá sjónarmið hæstv. félagsmálaráðherra á því hvaða þýðingu og hvaða gildi þetta hefur, ekki síst vegna þess að við búum nú við þær aðstæður sem kveðið er á um, annars vegar í 112. gr. og hins vegar í þeirri bókun sem þar ræðir um. Í umræðum sem fóru fram á Alþingi á þeim tíma, þegar rætt var um EES-samninginn, þá spurðu hv. þingmenn þess tíma, þau Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Steingrímur J. Sigfússon, ítrekað um gildi þessarar bókunar um undanþágu frá frjálsri för launafólks sem þáverandi utanríkisráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, hafði talað um og það var fullyrt af Jóni Baldvini Hannibalssyni, þáverandi utanríkisráðherra, að þetta hefði fullt gildi og við gætum hvenær sem er gripið til nauðsynlegra takmarkana til að stöðva flæði erlends vinnuafls ef á þyrfti að halda. Það var niðurstaðan og það sem maður les út úr þeirri umræðu sem átti sér stað þegar um EES-samninginn var rætt á sínum tíma á Alþingi Íslendinga. Þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra hvort það sé sami skilningur ráðuneytisins í dag, að okkur sé heimilt þegar röskun verður á atvinnumarkaðnum eða fasteignamarkaðnum, að grípa einhliða til aðgerða svo sem kveðið var á um í bókun Íslands við samningaviðræðurnar um Evrópska efnahagssvæðið og hvort félagsmálaráðuneytið telur að undanþáguákvæðið í 112. gr. samningsins, um það að þegar alvarlegir erfiðleikar komi upp á atvinnumarkaði geti ríkið gripið til viðeigandi ráðstafana, hvort sú staða sé komin upp í þjóðfélaginu að hægt sé að nýta þessi ákvæði og koma því svo fyrir að Ísland geti í raun lokað landamærunum.

Hæstv. forseti. Sem kunnugt er byggir samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði á frjálsum eða lítt heftum flutningi á fjármagni, vörum og vinnuafli. Á þessu eru þó ýmsar hömlur og eftir að Evrópusambandið var stækkað austur á bóginn til hins fátækari hluta álfunnar þar sem atvinnuleysi er mikið voru sett inn ákvæði eða samþykktir þess efnis að aðildarríki EES gætu frestað því að opna fyrir frjálst flæði launafólks. Við fjöllum hér um einn slíkan samning sem snýr að Búlgörum og Rúmenum og spurningin sem við stöndum frammi fyrir er sú: Eigum við að framlengja þær hömlur sem settar voru á flutninga vinnuafls frá þessum löndum og mundu að óbreyttu renna út í ársbyrjun 2009, eigum við að framlengja þær til ársins 2012? Um þetta eru nokkuð skiptar skoðanir, það eru skiptar skoðanir um þetta í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Þar eru þær raddir til sem vilja óheft flæði vinnuaflsins, að ekki eigi að mismuna ríkjum eða þegnum innan hins Evrópska efnahagssvæðis. Þar eru líka til þau sjónarmið að heimurinn eigi einfaldlega að vera allur opinn fyrir frjálsu flæði vinnuafls. Sannast sagna hefur mér fundist þessi aðgreining á milli Evrópusambandsríkjanna annars vegar eða þeirra sem aðild eiga að hinu Evrópska efnahagssvæði og annarra ríkja alltaf verið fremur ógeðfelld. Verst þótti mér þegar við samþykktum á Alþingi - ég átti reyndar ekki hlut að þeirri samþykkt og ekki við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði - ákvæði þess efnis að mismuna fólki utan EES á grundvelli menntunar. Það var mjög ógeðfelld lagasetning. Að ef menn hafa háskólapróf upp á vasann og eru frá Indlandi eða öðrum ríkjum heims utan EES og vilja koma hingað verður leitað í fórum þeirra hvort þeir hafi háskólastimpil upp á vasann eða þyki það merkilegur pappír að rétt sé að hleypa þeim inn í landið. Það þótti mér vera slæmt. Varðandi þessa framlengingu hins vegar og í ljósi allra aðstæðna ákvað ég að setja nafn mitt undir álit félagsmálanefndar og styðja þessa breytingu. Ég legg áherslu á að þessi framlenging á hömlunum verður ekki til þess að koma í veg fyrir að fólk frá Rúmeníu eða Búlgaríu komi hingað til starfa. Það eru nýleg dæmi þess efnis. Ef gerðir hafa verið samningar sem Vinnumálastofnun hefur boðað og tryggt er að fólk er að sigla hingað inn í örugga höfn þá fær það leyfi til að koma hingað. Mér þykja þetta ekki slæm býti, alls ekki, og það ætti náttúrlega helst að gilda um alla sem hingað koma að því fylgi öryggi, ég tala ekki um ef um er að ræða fátækt fólk sem hingað er komið í atvinnuleit. Vinnumálastofnun mælir með því að við förum þessa leið, Alþýðusamband Íslands mælir með því að við förum þessa leið og flestir aðilar sem leitað hefur verið til. Mér finnst rök þeirra vera sannfærandi og styð frumvarpið.

Virðulegi forseti. Ég þakka umfjöllun hv. félags- og tryggingamálanefndar um þetta frumvarp. Það er ekki langt síðan það kom inn í þingið og nefndin hafði því ekki langan tíma til að fjalla um málið en ég sé á nefndarálitinu að nefndin hefur sett fram þetta álit samhljóða, þ.e. þeir nefndarmenn sem voru við afgreiðslu málsins en þar var ekki viðstaddur hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sem m.a. hefur gert athugasemdir við þetta frumvarp og lagt fram ýmsar spurningar, líkt og aðrir þingmenn, aðallega þó hv. þm. Jón Magnússon. Mér finnst fullkomlega eðlilegt að við þessar aðstæður í þjóðfélaginu komi þingmenn hér upp, ræði stöðuna og leggi fram ýmsar spurningar um t.d. ákvæði og beitingu öryggisákvæðis sem hér hefur mikið verið rætt um. Ástandið á vinnumarkaðnum er þess eðlis að það er fullkomlega eðlilegt að um það sé spurt. Þetta frumvarp kveður á um að við lengjum aðlögunartímann sem við beittum áður, hann er lengdur í þrjú ár, til 2012, og við getum síðan framlengt þann aðlögunartíma til 2014. Þetta er það sem við leggjum til í þessu frumvarpi. Ég tel mikilvægt þegar við ræðum frumvarpið núna, hvaða tillögur eru lagðar til og hvernig þetta var árið 2006, sem mönnum hefur orðið tíðrætt um, þegar við heimiluðum fleiri ríkjum frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks, að menn hafi í huga hvernig þessar ákvarðanir eru teknar. Þær eru aldrei teknar einhliða af félagsmálaráðherra eða ríkisstjórn, hvort beita skuli aðlögunarákvæðum, heldur fer samráðsnefnd aðila vinnumarkaðarins yfir málið, leggur mat á stöðuna á vinnumarkaði og leggur síðan fram afstöðu sína til þess hvort beiti eigi aðlögunarákvæðum. Það var t.d. gert 2006 og um það hefur verið rætt hvort eðlilegt hefði verið að beita þá þessum ákvæðum gagnvart þessum átta ríkjum. Þá voru aðilar vinnumarkaðarins ásamt ríkisstjórninni og þá félagsmálaráðuneytinu samhljóma í því að það skyldi vera með þeim hætti að heimila frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins í þeim ríkjum sem þá var ákveðið að veita frjálsa för hingað til landsins. Það eru ekki sambærilegir tímar núna og voru 2006 eins og hv. þm. Jón Magnússon hefur komið inn á. Við beittum þessu ákvæði ekki þá og við getum ekki snúið því til baka þó að einhverjir teldu það æskilegt núna og farið að beita einhverjum aðlögunarákvæðum. Það er hreinlega ekki heimilt gagnvart EES-samningnum að beita þeim núna gagnvart þessum ríkjum sem var heimiluð frjáls för 2006. Margir hafa haldið því fram, og margir með réttu, að koma útlendinga hingað til lands á vinnumarkaðinn á uppgangstímum hafi stuðlað verulega að auknum hagvexti hér á landi. Er ég sammála því en ég legg líka áherslu á að við hefðum átt að búa okkur miklu betur undir komu útlendinga á þennan vinnumarkað okkar en við gerðum á þessum árum. Ég tel að verulega hafi verið úr því bætt frá árinu 2006, m.a. höfum við sett lög um starfsmannaleigur og þjónustuviðskipti, sett hefur verið áætlun að því er varðar innflytjendur og nú eru í undirbúningi lög um innflytjendur. Þetta hefðum við auðvitað átt að gera miklu fyrr. Nú óskaði hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson eftir því við félagsmálaráðuneytið - nefndin stóð öll að því að beina ákveðnum fyrirspurnum til félags- og tryggingamálaráðuneytisins, ekki síst varðandi beitingu hins almenna öryggisákvæðis 112. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, og ég tel að félagsmálaráðuneytið hafi svarað því mjög ítarlega og rökstutt það af hverju við beitum þessu aðlögunarákvæði núna og af hverju við förum ekki í það að beita þessu öryggisákvæði 112. gr. samnings um Evrópska efnahagssvæðið. Ég tel að það hefði ekki verið skynsamlegt við þær aðstæður sem núna eru uppi í samfélaginu, einmitt núna, að beita 112. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, einfaldlega vegna þess að þó að atvinnuástandið sé slæmt á okkar mælikvarða og stefni í aukið atvinnuleysi, kannski 7–7,5% í janúar, erum við engu að síður með hliðstætt atvinnuleysi og er í mörgum löndum. Ég undirstrika að við eigum að vera vel á verði með aðilum vinnumarkaðarins, fylgjast vel með þróuninni og sjá hvort á einhverjum tímapunkti sé ástæða til að beita þessu öryggisákvæði 112. gr. sem ég tel ekki rétt að gera á þessu augnabliki. Af hverju tel ég ekki rétt að gera það? Vegna þess að það getur haft ákveðnar afleiðingar í för með sér. Ég veit ekki til þess að þessu öryggisákvæði hafi verið beitt annars staðar, en það kemur fram í svari sem félags- og tryggingamálaráðuneytið sendi félags- og tryggingamálanefnd hvaða afleiðingar það gæti haft ef gripið yrði til þess að beita öryggisráðstöfunum samkvæmt 112. gr. samningsins. Ég ætla að lesa orðrétt upp, með leyfi forseta: „Hefði það því í för með sér að meginreglur um frjálsa för um Evrópska efnahagssvæðið giltu ekki tímabundið hvað Ísland varðar. Jafnframt skal hafa í huga að öðrum aðildarríkjum er heimilt að grípa til gagnaðgerða ef öryggisráðstöfun veldur misvægi milli réttinda og skyldna samkvæmt samningnum.“ Þó að við getum beitt þessu ákvæði einhliða er áhættan sem við erum að taka sú að önnur ríki muni beita okkur gagnaðgerðum og þá er hætta á að það hefði áhrif á frjálsa för Íslendinga til þessara landa. Þetta held ég að við verðum að hafa í huga. Af því að hér var vikið að þessu öryggisákvæði sem fylgdi upptöku EES-samningsins man ég eftir því að það var mikið rætt. Ég var ein af þeim sem treystu mjög á þetta öryggisákvæði sem er í samningnum og taldi mikilvægt fyrir okkur að hafa slíkt öryggisákvæði til að grípa til ef ástæður væru til. Ég man alveg eftir umræðunni og að margir horfðu mjög til þessa ákvæðis. Mér fannst menn tala um að túlkunin á þessu væri eitthvað þrengri núna en var áður. Ég tel að svo sé ekki. Hverjir taka ákvörðun um að beita þessu ákvæði? Mér fannst hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson líta þannig á að félagsmálaráðherra gæti einhliða ákveðið að beita þessu öryggisákvæði, en hér er um það afdrifaríkt ákvæði að ræða að það yrði aldrei gert einhliða af félags- og tryggingamálaráðherra. Ef því yrði á annað borð beitt yrði það gert í fullu samráði við aðila vinnumarkaðarins og slík ákvörðun yrði ekki tekin nema að undangengnu slíku samráði og með samþykki aðila vinnumarkaðarins um að aðstæður væru með þeim hætti að ástæða væri til að beita þessu mikilvæga ákvæði. Það yrði skoðað sérstaklega í utanríkisráðuneytinu og einnig auðvitað í ríkisstjórninni allri ef grípa ætti til þess. Sú greinargerð sem þeir þingmenn sem hafa rætt hér hafa væntanlega haft aðgang að - að vísu á Jón Magnússon ekki sæti í félagsmálanefnd en hann hefur auðvitað fullan aðgang að svari okkar í félags- og tryggingamálanefnd þar sem við fórum m.a. yfir aðstæður núna á íslenskum vinnumarkaði og hvers vegna við teldum ekki rétt að beita þessu ákvæði núna. Ég tel ekki ástæðu til að fara yfir það og lesa það bréf en ég held að það svari fullkomlega ýmsum þeim spurningum sem hér hafa komið fram. Staðan núna á íslenskum vinnumarkaði að því er varðar útlendinga er að þeir voru 17–18 þús. þegar mest var en í árslok er búist við að þeim hafi fækkað niður í 10 þús. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað að þetta er mikilvægt ákvæði sem við eigum að skoða grannt ef aðstæður versna mjög á vinnumarkaði en við verðum að hafa það í huga hvaða afleiðingar það hefur að beita þessu ákvæði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir greinargóða ræðu. Það er eitt atriði sem mér finnst ástæða til að spyrja um, sérstaklega af því tilefni sem var gefið þar sem hæstv. félagsmálaráðherra ræddi um að atvinnuleysi hér væri ekki orðið það mikið, eins og ég gat skilið hana, að unnt væri að beita ákvæði 112. gr. Þá spyr ég: Hve mikið þarf atvinnuleysið að verða til þess að mati hæstv. félagsmálaráðherra að unnt verði að beita ákvæði 112. gr.? Mér finnst í sjálfu sér það sem hæstv. félagsmálaráðherra hafði um málið að segja gefa tilefni til að spyrja þessarar spurningar. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að það að beita undanþáguákvæði sem þessu kann að hafa víðtæk áhrif og það getur að sjálfsögðu hitt okkur sjálf fyrir. Þess vegna skipti svo miklu máli á sínum tíma að nýta það undanþáguákvæði sem við höfðum gagnvart níu ríkjum Evrópusambandsins og tekin var ákvörðun um árið 2006 að nýta ekki með þeim afleiðingum sem orðið hafa. Eins og hæstv. félagsmálaráðherra benti á komu um 18 þús. manns til vinnu hingað og það er búist við því að um 10 þús. manns verði hér eftir um næstu áramót. Þeir eru töluvert fleiri í dag og þetta er eingöngu tilgáta, það er meira en helmingur eftir. Meginatriðið er að ég gat ekki skilið hæstv. félagsmálaráðherra öðruvísi en að hún teldi okkur í raun heimilt að beita undanþáguákvæðum á bókuninni og varðandi 112. gr. og þar væri um töluvert víðtækan rétt að ræða. Ég þakka henni fyrir þá skýringu.

Virðulegi forseti. Þegar ég lýsti því hér áðan að ég teldi ekki ástæðu til að beita þessu ákvæði núna miðað við atvinnustigið hér á landi er það betra en víða í nágrannalöndum okkar þar sem algengt atvinnuleysi er 6, 7 og 8%, a.m.k. í augnablikinu þó að það stefni í að versni en ég geri mér grein fyrir því að þolmörk okkar gagnvart atvinnuleysinu eru öðruvísi í okkar fámenna landi en í öðrum löndum. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því. Ég get ekki svarað spurningu hv. þingmanns um það hve mikið atvinnuleysi þurfi að vera til að þessu ákvæði verði beitt. Við þurfum að skoða það í miklu víðtækara samhengi og jafnvel þó að ég væri félagsmálaráðherra þegar kæmi að því að beita slíku ákvæði eru það eins og ég fór yfir áðan aðilar vinnumarkaðarins, ríkisstjórn og utanríkisráðuneytið sem sameiginlega tækju ákvörðun um að beita þessu ákvæði. Það getur eins og hv. þingmaður tók undir með mér haft alvarlegar afleiðingar fyrir Íslendinga líka ef önnur lönd beittu ákveðnum gagnaðgerðum gagnvart Íslendingum. Þessu held ég að afar mikilvægt sé að halda til haga en ég undirstrika rækilega að við munum fylgjast grannt með ástandinu og hvort ástæða sé til að beita ákvæðinu en við hljótum þá að meta afleiðingarnar af því. Þótt stefni núna í eða áætlað sé að 10 þús. útlendingar verði hér um áramót vitum við auðvitað ekkert hver staðan verður á næsta ári, hvort þeir verða færri eða ekki. Aðalatriðið í mínum huga er að við fylgjumst vel með þróuninni og metum 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 97/1987, um vörugjald, lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., og lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Með frumvarpi þessu er lagt til að framlengdar verði um eitt ár þær tímabundnu undanþágur frá vörugjöldum og virðisaukaskatti sem gilda um tiltekin vistvæn ökutæki samkvæmt ákvæðum til bráðabirgða við lög nr. 97/1987, 29/1993 og 50/1988. Að óbreyttu renna umræddar undanþágur út í lok árs 2008. Nánar tiltekið er í umræddum ákvæðum um að ræða ívilnanir fyrir: bifreiðar sem búnar eru vélum sem nýta rafmagn að verulegu leyti í stað bensíns eða dísilolíu, bifreiðar sem hafa í för með sér hverfandi mengun og eru knúnar óhefðbundnum orkugjafa, svo sem rafhreyfli eða vetni, bifreiðar sem búnar eru vélum og öðrum búnaði sem miðast við að bifreið nýti metangas að verulegu leyti í stað bensíns eða dísilolíu, bifreiðar sem aðallega eru ætlaðar til fólksflutninga, sem skráðar eru fyrir 18 manns eða fleiri og búnar eru aflvélum samkvæmt EUROIII staðli ESB. Einnig eiga hér undir sérhæfðir varahlutir í vetnisbifreiðar sem fluttar eru inn í rannsóknarskyni Á meðan ekki hefur verið tekin afstaða til þess hvernig staðið skuli að heildarskattlagningu ökutækja og eldsneytis, þar með talið til vistvænna ökutækja, er með frumvarpi þessu lagt til að umræddar undanþágur frá vörugjöldum og virðisaukaskatti verði framlengdar um eitt ár. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Hér er í sjálfu sér um einfalt mál að ræða þar sem lögð eru drög að framlengingu á undanþágum um eitt ár. Frumvarpið er þrjár greinar og í 1. gr. er lögð til framlenging á endurgreiðslu á tveimur þriðju hlutum virðisaukaskatts af kaupum á ökutækjum sem nota - hvað eigum við að kalla þetta? - óhefðbundna orkugjafa og ökutækjum sem aðallega eru ætluð til fólksflutninga fyrir 18 manns og fleiri. Í 2. gr. er fjallað sérstaklega um undanþágur á vörugjöldum vegna bifreiða sem ganga fyrir rafmagni, vetni og metani og í 3. gr. er fjallað um undanþágur frá greiðslu vörugjalda þegar um er að ræða vetnisbíla sem eru fluttir inn í rannsóknarskyni. Í sjálfu sér, herra forseti, hef ég allt gott um þessa framlengingu á undanþágunum að segja og tel sjálfsagt og eðlilegt að viðhalda þeim, en ég gagnrýni harðlega að ekki skuli vera hægt að fá fram efnislegar breytingar á endurgreiðslu á virðisaukaskatti til strætisvagna, til almenningsvagna. Ég vil leyfa mér að vísa til þess að ég hef á undanförnum þingum flutt og flutti ásamt hv. þm. Vinstri grænna, Árna Þór Sigurðssyni, á síðasta þingi frumvarp til laga um breytingu á þessum sömu lögum sem um getur í 1. gr. frumvarpsins, þ.e. um breytingu á lögum nr. 50/1988, með síðari breytingum. Sú breyting sem ég tel nauðsynlegt að setja þarna inn - og kynni hér með að ég mun flytja breytingartillögu þess efnis - er að 3. málsliður ákvæðis til bráðabirgða X í lögunum verði felldur brott. Herra forseti. Það sem þar um ræðir er X. ákvæði til bráðabirgða og það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Heimilt er að endurgreiða þeim sem leyfi hafa til fólksflutninga í atvinnuskyni samkvæmt lögum nr. 13/1999, um skipulag á fólksflutningum með hópferðabifreiðum, 2/3 hluta þess virðisaukaskatts sem greiddur er vegna kaupa eða leigu hópferðabifreiða á tímabilinu 1. september 2000 til 31. desember 2008.“ - Nú er sem sagt gerð tillaga um að framlengja það til 2009. Síðan held ég áfram, með leyfi forseta: „Endurgreiðsluheimildin verði bundin við hópferðabifreiðar, þ.e. ökutæki sem aðallega eru ætluð til fólksflutninga, sem skráðar eru fyrir 18 manns eða fleiri að meðtöldum ökumanni, sem nýskráðar eru á tímabilinu og búnar eru aflvélum samkvæmt EUROIII staðli ESB.“ - Síðan kemur þessi setning, herra forseti, sem ég tel nauðsynlegt að fella úr lögum: „Heimildin tekur ekki til almenningsvagna. Fjármálaráðherra setur nánari reglur um framkvæmd endurgreiðslunnar.“ Svo hljóðar þetta X. ákvæði til bráðabirgða í lögum um virðisaukaskatt, herra forseti, og með því er brotin sú jafnræðisregla sem ég tel að hljóti að verða að hafa í heiðri gagnvart hópbifreiðum, hvort heldur sem um er að ræða almenningsvagna sem má aka, nú ekki lengur eingöngu um götur borgarinnar eða götur bæja í landinu, heldur á milli sveitarfélaga og það jafnvel um langan veg. Ég vil leyfa mér að nefna Akranes, Keflavík og Árborg. Þarna er um að ræða að allt frá árinu 2000 þegar þessi endurgreiðsluheimild var sett í lög hefur stærsta fyrirtækið á sviði almenningssamgangna, Strætós bs., keypt yfir 50 nýja bíla og hefur á þessu tímabili því borgað nær 200 millj. kr. í virðisaukaskatt. Ef Strætó bs. sæti við sama borð og önnur hópflutningafyrirtæki hefði fyrirtækið fengið endurgreiddar ríflega 100 millj. kr. af þessum greidda virðisaukaskatti. Mjög mikilvægt er að koma þarna á jafnræði vegna þess að almenningssamgöngur eru, og verða enn frekar nú í þeim efnahagslegu þrengingum sem við nú lifum, þjóðhagslega hagkvæmar, auk þess sem þær skila miklum umhverfislegum ávinningi. Með stuðningi við almenningssamgöngur getur ríkisstjórnin sparað dýrmætan gjaldeyri við kaup á bensíni og dísilolíu til aksturs einkabíla. Loftmengun, svifryk og sót af völdum samgangna er helsta umhverfisvandamálið hér á höfuðborgarsvæðinu enda byggjast samgöngur hér nær allar á notkun innflutts jarðefnaeldsneytis. Því er mikilvægt að styðja bæði við þróun vistvænna orkugjafa í samgöngum, eins og gert er með þessu frumvarpi, en jafnframt er mjög nauðsynlegt að auka hlut almenningssamgangna stórlega til að draga úr þessari sömu loftmengun. Fyrsta skrefið, herra forseti, í þá átt er að tryggja að almenningssamgöngur sitji a.m.k. við sama borð og hópferðaakstur við innkaup á nýjum farartækjum til fólksflutninga. Í þeim frumvörpum sem ég hef áður flutt um þetta efni hef ég óskað eftir því að þetta væri jafnvel afturvirkt þannig að ríkissjóður mundi viðurkenna brot á jafnræðisreglu með því að endurgreiða þessum hópferðafyrirtækjum sem eru ekki bara Strætó bs. heldur verktakar, svo sem Hagvagnar hf. og líka fyrirtæki á Akureyri, Ísafirði, Fjarðabyggð, Reykjanesbæ og Akranesi, og endurgreiða allt upp í 150 millj. kr. sem ég tel að þessi fyrirtæki hafi ofgreitt í ríkissjóð af virðisaukaskatti vegna þessarar mismununar. Ég boða sem sagt hér, herra forseti, breytingartillögu við þetta frumvarp þess efnis að 3. málsliður ákvæðis til bráðabirgða X í lögunum verði felldur brott þannig að þeir strætisvagnar, almenningsvagnar, sem yrðu keyptir til landsins á næsta ári sitji við sama borð og hópferðabílar almennt og fyrirtækin sem flytja þá inn eða kaupa fái tvo þriðju hluta virðisaukaskatts endurgreiddan.

Hæstv. forseti. Hér ræðum við mál sem snýr að því að þegar fluttar eru til landsins bifreiðar, sem menga mun minna en þær bifreiðar sem við almennt notum, greiði menn ekki af þeim vörugjöld og virðisaukaskatt. Hér er um að ræða bifreiðar sem stundum ganga undir nafninu tvinnbifreiðar, eins og sagt var í upphafi, þ.e. bifreiðar sem nota rafmagn að verulegu leyti. Hér er einnig um að ræða ökutæki sem valda hverfandi mengun og eru knúin svokölluðum óhefðbundnum orkugjöfum, svo sem rafhreyfli eða vetni. Ákvæðið nær reyndar einnig til metangass og ökutækja sem aðallega eru ætluð til fólksflutninga. Hæstv. forseti. Hér er einnig vikið að sérhæfðum varahlutum í vetnisbifreiðar, en meginefni þessa máls er að hér framlengjum við árlega svokallaða undanþágu í staðinn fyrir að búa til stefnu og setja hana í lög. Ég hef vikið að þessu nokkrum sinnum, hæstv. forseti, þegar þessi mál hafa komið hér til umræðu. Ég hef talið eðlilegt og jákvætt fyrir þjóðfélag okkar að hafa slík ákvæði sem hér eru reglulega framlengd fyrir hver áramót um eitt ár í senn til þess að fjölga hér ökutækjum sem menga minna en venjulegar bifreiðar. Ég hef spurt að því, a.m.k. tvisvar svo ég muni, hvers vegna ríkisstjórnin búi ekki til stefnu um þetta til lengri tíma í stað þess að afgreiða þetta ævinlega með svokölluðu undanþáguákvæði fyrir eitt ár í senn. Ég held að ég muni rétt, hæstv. forseti, að þessum ábendingum mínum hefur verið tekið jákvætt af viðkomandi ráðherrum. Menn hafa talið að ríkisstjórnin ætti að sjálfsögðu að koma með tillögur um að breyta slíkum lagaákvæðum til framtíðar. Það er nú svo að venjulegir þingmenn koma yfirleitt engum málum í gegnum þetta Alþingi, það er bara hin leiða regla sem hefur viðgengist. Nú er hér 43 manna þingmeirihluti og það hefur sýnt sig, eins og svo oft áður í meðförum þingsins, að óbreyttir þingmenn koma ákaflega fáum tillögum, hvað þá lagafrumvörpum, hér í gegn, hvað þá ef þeir eru úr stjórnarandstöðunni. Ég hef borið upp þessa áskorun við stjórnvöld á hverjum tíma þegar þetta undanþáguákvæði hefur verið til umræðu og hvet enn til þess að stjórnvöld í landinu breyti því vinnulagi sínu að afgreiða hér undanþágu til eins árs en ákveða þetta ekki til lengri tíma. Ég get t.d. vel hugsað mér að slík lög verði sett til fimm ára í senn þannig að fólk sem keypti sér slíkt ökutæki gæti séð lengra fram í tímann um hvernig þessum hlutum væri varið. Einnig má hugsa sér að hafa þetta ákvæði ótímabundið eins og önnur lög, en allt að einu held ég að þetta eigi að fara í annan farveg, hæstv. forseti, en þann að við framlengjum alltaf slíkt ákvæði um eitt ár í senn. Það gæti m.a. orðið til þess að fólk ákvæði frekar að kaupa svona farartæki en ella. Ég held að það sé einfaldlega jákvætt að við stuðlum að því. Ég kem í þessa umræðu til að vekja athygli á því að æskilegt væri að hæstv. fjármálaráðherra og sennilega umhverfisráðherra ásamt samgönguráðherra kæmu sér niður á það hvernig þau vildu leggja til að þessum málum væri fram haldið til næstu ára og kæmu hér á nýju ári með raunverulegar breytingar í þá veru að slík lagaákvæði, sem við framlengjum hér til bráðabirgða, verði fest í löggjöfina til lengri tíma. Þetta eru ábendingar mínar í þessu máli, reyndar þær sömu og ég hef oft flutt áður þegar við höfum framlengt þessi ákvæði til eins árs í senn, og ég vona að hinn mikli meiri hluti sem hér ræður störfum þingsins geti nú farið að taka undir þessi sjónarmið og leggja þeim lið í framtíðinni. Nú þegar fjallað er um þetta mál, á auðvitað að setja þessi lög til lengri tíma en eins árs í senn. Ég mælist til að þau sjónarmið verið rædd í viðkomandi nefnd.

Herra forseti. Hv. þingmaður óskar eftir því að það verði heildstæðari stefna í þessum efnum. Eins og hv. þingmenn væntanlega vita var lögð fram skýrsla í sumar þar sem kynntar voru tillögur um heildstæða stefnu hvað varðar álögur og farartæki. Ég hafði hugsað mér að leggja slíkt frumvarp fram á haustþinginu en vegna þeirra aðstæðna sem upp hafa komið og þess hversu mikið hefur verið að gera síðustu dagana hefur ekki gengið eftir að koma þessu frumvarpi inn í þingið. Ég geri ráð fyrir að geta lagt það fram strax að loknu jólaleyfi og vænti þess að því verði vel tekið af hv. þingmönnum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þær upplýsingar sem hann hér gaf og tel þau rök sem hann færði fram fyrir því að fjölga ekki málum á síðustu dögum fyrir jól réttmæt. Ég vænti þess hins vegar að það sem hann sagði um næstkomandi ár gangi eftir og að við sjáum hér stefnumótun sem verður til lengri tíma en við erum að afgreiða hér með þessum lögum til eins árs í senn.

Hæstv. forseti. Hér er merkismál á ferðinni sem varðar undanþágur. Það hefur þurft að framlengja þá undanþágu sem hefur verið í gildi og varðar vörugjöld og virðisaukaskatt af tilteknum vistvænum ökutækjum. Þetta er mál sem ég þekki frá minni tíð í ríkisstjórn og iðnaðarráðuneytinu, þetta er mál sem við börðumst mikið fyrir, framsóknarmenn, að ná fram og náðum því fram að það varð að veruleika að taka tillit til þess að hér er um mjög vistvæna lausn að ræða í sambandi við samgöngur. Ég segi eins og síðasti ræðumaður, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, að auðvitað hefði ég viljað sjá nú þegar að komin væri fram einhver heildarstefna í þessum málaflokki. Miðað við stór orð sem voru látin falla af hálfu stjórnarflokkanna við myndun þessarar ríkisstjórnar átti heldur betur að taka á honum stóra sínum, m.a. í þessum málum. Það hefur hins vegar lítið orðið um framkvæmdir en nú boðar hæstv. fjármálaráðherra að það sé að vænta frumvarps sem sé þá til að móta stefnu til framtíðar í þessum málaflokki. Við Íslendingar verðum að setja okkur einhver markmið í því hversu hratt við ætlum að skipta flotanum yfir í vistvæn ökutæki. Við erum í dag með mikla sérstöðu sem varðar orkumál okkar eins og allir vita. Um 70% af heildarorkunotkun er vistvæn orka þannig að það má segja að fyrst og fremst samgöngurnar geti komið okkur lengra á þeim vegi sem við viljum flestöll ganga, held ég. Ég læt mér detta í hug að það væri hægt að setja sér það markmið að t.d. árið 2020 væri helmingur af hefðbundnum ökutækjum orðinn vistvænn. Einhver markmið verðum við að setja okkur til að ná árangri. Við tókum á sínum tíma mikinn þátt í alþjóðlegu samstarfi sem varðar nýtingu vetnis og það varð vissulega til þess að bæta ímynd Íslands, að Ísland skyldi vera í forustu í raun hvað varðar þennan þátt mála. Nú sýnist mér að áherslan sé ekki síður á rafmagnsbíla og það er ekkert nema gott um það að segja. Aðalatriðið er að við náum að skipta úr jarðefnaeldsneytisnotkun og yfir í vistvæna neyslu á þessu sviði. Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu styðjum við framsóknarmenn þetta mál. Ef það hefði ekki komið fram hefði orðið sú breyting um áramót að þessar undanþágur hefðu fallið úr gildi sem við að sjálfsögðu viljum alls ekki. Ég vona sannarlega að það sé samstaða um það í ríkisstjórninni að flytja það frumvarp sem hæstv. fjármálaráðherra boðaði og að við megum sjá það á vorþinginu í þingsalnum.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en ég vil taka undir orð hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar um nauðsyn þess að vera ekki alltaf að endurnýja frá ári til árs undanþáguheimildir sem þessar, heldur setja heildstæða stefnumörkun til lengri tíma. Ég fagna orðum hæstv. fjármálaráðherra um að það standi til og að við megum jafnvel eiga von á því að fá slíka stefnumörkun á borð Alþingis eftir áramótin. Eins mikilvægt og það er að móta skýra stefnu um það að auka hlut vistvænna ökutækja í bílaflotanum okkar er mjög mikilvægt að auka hlut almenningssamgangna í umferðinni, ekki síst við þær aðstæður sem við nú búum við í þeim tilgangi að spara gjaldeyri og spara útgjöld fyrir almenning í landinu sem þarf að fara ferða sinna og mundi gjarnan þiggja að gera það með betri almenningssamgöngum í stað þess að vera alltaf á einkabílnum. Það er ekki nauðsynlegt að fjölga málum á Alþingi til að styrkja almenningssamgöngur. Það er nóg að gera það eins og ég sagði með því að breyta því frumvarpi sem hér liggur fyrir og ég hef boðað tillögu um en mig langar til að nýta þetta tækifæri og spyrja hæstv. ráðherra beint hvaða rök hnígi að þessum mismun sem hefur verið í þessari undanþágu allt frá árinu 2001 sem er að strætisvagnar sem sinna almenningssamgöngum og eru stærri en fyrir 18 farþega fái ekki endurgreidda 2/3 hluta virðisaukaskatts af nýjum vögnum meðan hópferðabifreiðar aðrar fyrir 18 manns eða fleiri fá það. Eins og ég nefndi áðan munar þetta, á þessu tímabili frá 2000, einhvers staðar á bilinu 100 til 150 millj. kr. sem fyrirtæki í almenningssamgöngum hafa þurft að borga virðisaukaskatt umfram önnur hópferðafyrirtæki. Ég óska eftir rökstuðningi frá ráðherranum fyrir þessu eða, það sem meira er, óska eftir stuðningi hans við það að breyta þessu, grípa nú tækifærið og breyta þessu um leið og við samþykkjum að öðru leyti þetta frumvarp sem hér liggur fyrir og ég hef þegar lýst stuðningi við.

Hæstv. forseti. Ég tala fyrir nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007, með síðari breytingum. Hér er um að ræða framlengingu á ákvæði sem átti að gilda til áramóta. Nefndin fjallaði um málið og umsögn barst frá Viðskiptaráði Íslands en ekki voru kallaðir til aðilar, einfaldlega vegna þess að við erum nýbúin að fjalla um málið og eins og ég segi er einungis um framlengingu að ræða. Með lögum nr. 57/2008 sem samþykkt voru á Alþingi þann 29. maí sl. var lögum um almannatryggingar breytt þannig að frítekjumark örorkulífeyrisþega vegna atvinnutekna var hækkað úr rúmlega 27 þús. kr. í 100 þús. kr. á mánuði. Markmið breytingarinnar var að hvetja einstaklinga til vinnu og gera örorkulífeyrisþegum kleift að afla sér aukinna tekna af atvinnu án þess að til kæmi skerðing á bótum frá Tryggingastofnun ríkisins. Breytingin var tímabundin og henni ætlað að gilda út árið 2008. Unnið hefur verið að tillögum um endurskoðað örorkumat sem byggist m.a. á markmiðum um starfshæfnismat og eflingu starfsendurhæfingar með áherslu á að skoða frekar getu fólks til starfa en vangetu. Þar sem vinnu við þá tillögu er ekki lokið er lögð til framlenging á ákvæðinu til eins árs þannig að örorkulífeyrisþegar haldi þessum rétti sínum. Nefndin lagði á sínum tíma til að frumvarp það sem varð að lögum nr. 57/2008 yrði samþykkt óbreytt og taldi að hækkun frítekjumarksins mundi leiða til aukinnar atvinnuþátttöku örorkulífeyrisþega og hafa þannig í för með sér hærri tekjur og meiri lífsgæði þeim til handa. Nefndin áréttar í nefndaráliti sínu þessi sjónarmið sín ásamt því sem hún leggur áherslu á að svigrúm verði veitt til vinnu að endurskoðun örorkumatsins. Ljúki þeirri endurskoðun innan þessa árs sem framlengingin nær til verður gildistími laganna endurskoðaður. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Kristinn H. Gunnarsson, Árni Johnsen og Jón Gunnarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita undirritaður, Guðbjartur Hannesson formaður, Ármann Kr. Ólafsson, Helga Sigrún Harðardóttir, Ögmundur Jónasson, Kjartan Ólafsson og Ásta R. Jóhannesdóttir.