Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í lögum um Jarðeignasjóð ríkisins segir í I. gr., að sjóðnum sé heimilt að kaupa jarðir, svo sem hér segir: 1. Jörð, sem ekki selst með eðlilegum hætti, ef eigandi hennar verður að hætta búskap vegna aldurs eða vanheilsu. 2. Jörð, sem hefur óhagstæð búskaparskilyrði. 3. Jörð, sem ekki nýtur framlaga og lána, sem veitt eru til umhóta á lögbýlum. sbr. IV. kafla jarðræktarlaga nr. 22/ 1965. 4. Jörð, sem er afskekkt og liggur illa við samgöngum. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er bætt við 5. tölul., þar sem stendur í 1. gr.: „Jörð, sem eigandi hefur ekki tök á að sitja lengur vegna áhvílandi skulda, enda sé tryggt, að jörðin hyggist samkv. lögum nr. 102 21. des. 1962, um ættaróðul og erfðaábúð.“ Nefnd starfar nú að því að rannsaka efnahag þeirra bænda, sem ekki gátu fengið fyrirgreiðslu í sambandi við breytingu á lausaskuldum bænda í föst lán. Það hefur komið í ljós við þessa athugun, að skuldir nokkurra bænda eru svo háar, að óhugsandi er fyrir þá að ætla sér að búa áfram, nema því aðeins að þeir fái meiri fyrirgreiðslu en lögin um breytingar á lausaskuldum í föst lán fólu í sér. Frv. þetta fjallar um það að heimila Jarðeignasjóði að kaupa jarðir, ef eigandi getur ekki búið vegna skulda, og skal þá leigja honum jörðina samkv. lögum um ættaróðul og erfðafestu. Kaupverð þessara jarða fer eftir samkomulagi, en náist það ekki, þá fer mat fram samkv. 8. gr. laga um Jarðeignasjóð, en samkv. þeirri gr. eru það þrír menn, sem eru tilnefndir til að meta jarðir, þ.e. einn frá fjmrn., annar frá Stéttarsambandi bænda og þriðji er tilnefndur af Hæstarétti. Eftir því sem mér er tjáð, hafa 18 bændur sótt um það, að Jarðeignasjóður keypti jarðir þeirra vegna fjárhagserfiðleika. En tæplega mun efnahagur þessara bænda vera svo, að þeir teljist allir þurfa þá fyrirgreiðslu, en horfur eru á, að það verði 15–20 bændur, þegar allar umsóknir eru komnar. Það eru hátt á þriðja hundrað bændur, sem nú óska eftir að fá opinhera fyrirgreiðslu á skuldamálum sínum, þ.e. aukin lausaskuldalán og frestun í 5 ár á afborgunum lána hjá Búnaðarbanka Íslands eða stofnlánadeildinni og í þriðja lagi lækkun á skuldavöxtum, en til þess voru veittar 10 millj. kr. á fjárlögum yfirstandandi árs, eins og hv. þm. er kunnugt. Eins og fram kemur á þskj. 299, mælir landbn. með samþykkt frv. og leggur enn fremur til, að bætt verði einni nýrri gr. við frv., en það er um gildistöku laganna.



Herra forseti. Hér er um frv. að ræða, sem gerir ráð fyrir nokkurri hækkun á útflutningsgjaldi af sjávarafurðum. Sú breyting, sem felst í þessu frv., er aðeins sú, að svonefnt magngjald af tilteknum sjávarafurðum er hækkað úr 1900 kr. á tonn í 2300 kr. á tonn. Eins og fram kemur í grg. frv., hefur þótt eðlilegt að hækka þetta magngjald, eins og hér er lagt til, þannig að útflutningsgjald af þeim sjávarafurðum, sem hér er um að ræða eða sem lagt hefur verið á ákveðið magngjald til þessa, verði í svipuðu hlutfalli eins og það hefur verið gagnvart útflutningsgjaldi af öðrum sjávarafurðum miðað við verðlag. En síðan þetta gjald var sett sem magngjald hafa orðið allverulegar verðhækkanir á þessum sjávarafurðum, þannig að þó að þessi hækkun færi fram, þá væri hér aðeins um sambærilegt útflutningsgjald að ræða miðað við aðrar sjávarafurðir og áður var. Þessi hækkun er talin munu nema í tekjum fyrir tryggingasjóðinn, - en það er gert ráð fyrir því, að öll þessi útflutningsgjaldahækkun renni í Tryggingasjóð fiskiskipa, - í kringum 45 millj. kr. á ársgrundvelli. Nú er það svo, að staða Tryggingasjóðs fiskiskipa er þannig, að hann þarf í rauninni á jafnvel enn þá meira fé að halda en hér er lagt til að aflað verði, en vegna þess að reglurnar um þennan vátryggingasjóð eru nú allar í endurskoðun og þar sem að því er stefnt að reyna að draga úr útgjöldum sjóðsins frá því, sem verið hefur, þá þykir ekki ástæða til þess að leggja fram till. á þessu stigi málsins um frekari fjáröflun til sjóðsins en felst í þessu frv. Hér er um að ræða frv., sem er mjög svipað frv., sem hér hafa verið á ferðinni æðioft áður, og ég tel því ekki þörf á því að hafa hér fleiri orð um efni þessa frv. á þessu stigi málsins. Ég skal taka það fram, að það er mín skoðun, að það beri að reyna að standa gegn því eins og tök eru á að hækka útflutningsgjald af sjávarafurðum frá því, sem verið hefur, og ég hef ekki viljað fyrir mitt leyti fallast á það, að þessi gjöld yrðu hækkuð umfram það, sem felst í þessu frv., en ég játa, að ekki er óeðlilegt, að það hlutfall, sem hér var í lögum og reglum varðandi þessi mál á milli hinna einstöku vörutegunda, haldist, en vegna þess að þarna er um magngjald að ræða, þar sem er um verðmætisgjald beinlínis að ræða á öðrum tegundum, þá eigi þessi breyting sér þó stað. Þetta eru sem sagt meginástæðurnar fyrir því, að frv. er flutt. Það er bæði tekjuþörf sjóðsins og það að halda þessu samræmi, sem þarna var orðið á útflutningsgjaldi af hinum ýmsu tegundum sjávarafurða. Að lokinni 1. umr. um frv. legg ég til, herra forseti, að frv. verði vísað til fjhn. 



Herra forseti. Hér er nú reyndar hreyft miklu máli, sem hefði verið hægt að spjalla lengi um, en ég ætla ekki að gera það, heldur nota tækifærið og spyrja hæstv. sjútvrh., hversu langt er komið þessari athugun á nýjum reglum og kannske nýju kerfi í sambandi við vátryggingasjóðinn og fyrirkomulag á vátryggingum skipa. Mig rekur minni til þess, að eitt af þeim atriðum, sem eru í hinum margumrædda stjórnarsáttmála, sé einmitt endurskoðun á þessu vátryggingakerfi fiskiskipa, sem hefur verið vandræðakerfi um margra ára bil. Innan samtaka útvegsmanna eru mikil átök um kerfið sjálft og er því ekki að leyna, að í gegnum þetta kerfi fer fram einhver mesta raunverulega eignaupptaka, sem á sér stað hér á Íslandi, og væri hægt að margsanna það. En hvað um það. Síðari fréttir hafa hermt það, að þessi stjórnarnefnd Tryggingasjóðs hafi metið skip mjög misjafnlega. Nýlega strandaði skip í Grindavík, glænýtt, og kom í ljós, að það var metið svo lágt, að eigendur þess urðu fyrir stórtjóni, því að matið er aðeins greitt út. Nú skal ég ekki segja neitt um það, hvernig þessu mati hefur verið háttað, en mér skilst, að útvegsmenn eigi þó einn fulltrúa í þessari nefnd, en fróðlegt væri að vita um það, hvernig allt þetta kerfi gengur fyrir sig, ef slíkt á sér stað, að mörg skip eru þannig vanmetin, vegna þess að þegar búið er að veita slíka fyrirgreiðslu við nýsmíði, eins og á sér stað nú á Íslandi, þá er auðvitað mjög mikið atriði, að lánveitendur hafi tryggingu fyrir sínu fjármagni. En mér skilst, að allt að 85–92% sé lánað út á skip hér innanlands, á fiskibáta. Ég vildi aðeins fá að forvitnast um það, hvað líður þessari endurskoðun. Og er að vænta þess, að við sjáum einhverjar till. á yfirstandandi þingi, eða er farið eingöngu eftir því, hvað stjórnarnefndin segir og samtök útvegsmanna?



Herra forseti. Ég get nú tekið undir sumt af því, sem hv. 5. þm. Reykn. sagði hér um það vátryggingakerfi fiskiskipa, sem hér hefur verið í gildi og er enn í gildi. Ég tel á því mikla galla og það sé mjög þarft verk að taka það til endurskoðunar og reyna að fá breytingar á því. Ég get ekki sagt um það á þessu stigi, hvenær er að vænta till. frá þeirri nefnd, sem nú vinnur að endurskoðun á þessum reglum. Hún er í miðju verki. Þessi nefnd var skipuð þannig, að í henni eru tveir menn af hálfu útvegsmanna og þarna eru einnig fulltrúar sjómanna og vátryggingafélaganna og þeirra aðila, sem hér eiga einkum hlut að máli, svo að þess er að vænta, að í endanlegri niðurstöðu nefndarinnar komi fram öll þau sjónarmið, sem uppi eru um breytingar á þessu kerfi. Ég mun reyna að vinna að því, að nefndin ljúki sem fyrst störfum, svo að hægt verði að leggja fram brtt. við þetta kerfi helzt á þessu þingi, en því miður get ég ekki fullyrt um það, hvenær till. nefndarinnar er að vænta. Hv. þm. minntist á, að mörg fiskiskip muni hafa verið nú um skeið vátryggð alllágt, undir réttu verði eða nauðsynlegu endurnýjunarverði. Þetta mun vera rétt, en þarna hafa verið í gildi ákveðnar reglur, þar sem verið hefur starfandi sérstök samstarfsnefnd þeirra, sem með tryggingarnar hafa haft að gera, og samtaka útvegsmanna, og vátryggingin eða matsverðið á skipunum mun hafa verið samkomulagsatriði þessara aðila. En hér er í rauninni um mjög alvarlegt mái að ræða, ef sú er raunin á að fiskiskipaflotinn er verulega vantryggður. Ég get sem sagt á þessu stigi málsins ekki sagt neitt frekar um það, hvað hægt er að gera í þeim efnum. Það er eflaust allflókið mál að ætla að breyta þessu og mundi að sjálfsögðu kosta aukið fé, annaðhvort fyrir þennan vátryggingasjóð, ef hann ætti að standa undir dýrari tryggingum á skipunum, eða þá fyrir eigendur skipanna sjálfra. En vegna þess samkomulags, sem um þetta hefur gilt til þessa, þá hefur verið býsna erfitt að grípa hér inn í og breyta þessu fyrirkomulagi verulega. En ég mun ýta á eftir þessari endurskoðunarnefnd, sem nú vinnur að endurskoðun á þessum málum, til þess að hægt verði að fá hennar till. hér í þingið hið allra fyrsta.



Herra forseti. Á þskj. 306 er frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að veita sjálfskuldarábyrgð á lánum fyrir kaupum á skuttogurum. Ástæðan til þess, að þetta frv. er flutt, er sú, að breytt er hér úr einfaldri ábyrgð, sem veilt var heimild fyrir á fjárlögum, í sjálfskuldarábyrgð, en það var ekki hægt að veita þessar ábyrgðir með þeim hætti, nema þessi lagabreyting yrði gerð. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta, en legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. eyddi sannarlega engu óþarfa orðskrúði í það að útskýra þetta frv., enda vil ég heldur ekki segja, að það sé háttur hans. En mér finnst málið vera þess eðlis, að ástæða sé til þess að fá á því nokkrar frekari skýringar. Þegar samþykkt voru á sínum tíma kaup fyrst sex togara, sem síðan var fjölgað í átta, á vegum ríkisins, þá var það tekið fram, að hér væri um sérstæða fyrirgreiðslu að ræða, þar sem þar var byrjað að byggja mjög stóra togara á okkar mælikvarða, 1100 tonna skip, sem kostuðu miklar fjárhæðir, og var gert ráð fyrir því, að ríkið sjálft hefði um það milligöngu, og veitt var sérstök fyrirgreiðsla af ríkisins hálfu með tilteknum skilyrðum, sem ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja hér sérstaklega um. þar sem það allt er hv. þdm. mjög kunnugt mal. Það var hins vegar tekið þá fram, að það þyrfti að taka til sérstakrar athugunar, þegar þar að kæmi, hvernig ætti að leysa vandamál þeirra staða, sem sjáanlegt væri, að þyrftu á togurum að halda af minni gerð, þar sem hinir stóru togarar hentuðu ekki nema á fáum stöðum, enda ekki nema mjög fáir fúsir kaupendur þeirra stóru skipa. Síðan þetta gerðist hafa átt sér stað nokkur kaup á erlendum togurum, og auk þess hefur verið samið um smíði a.m.k. eins togara hér innanlands, og viss fyrirgreiðsla hefur verið veitt í þessu sambandi varðandi þann togarann, sem innanlands er smíðaður, og var enda alltaf gert ráð fyrir því, að það mundi koma til sérstök fyrirgreiðsla og aukin varðandi þá togara, sem innanlands eru smíðaðir, svo sem á sér stað um önnur fiskiskip, sem smíðuð eru í hinum innlendu skipasmiðastöðvum. Hinir togararnir, sem fluttir voru til landsins, sem eru að vísu ekki margir, en þó nokkrir, voru fluttir inn með þeim hætti, að heimilað var af hálfu ríkisstj. að taka 80% erlent lán, og síðan mun með ýmiss konar fyrirgreiðslu og þá fyrst og fremst bankaábyrgðum hafa verið þannig frá málum gengið, að það tókst að kaupa þessi skip. Síðan þessi skip voru keypt hefur ekkert sérstakt verið gert af ríkisins hálfu til fyrirgreiðslu í sambandi við hin erlendu togarakaup, fyrr en það var ákveðið í fjárlögum, svo sem hæstv. fjmrh. gat um. að veita ríkisábyrgð fyrir allt að 80% af kaupverði slíkra skipa. Þetta var gert samkv. hinum almennu ákvæðum ríkisábyrgðalaga, þ.e.a.s. hér var um einfalda ábyrgð að ræða, sem er hin almenna regla, sem gildir í dag um ríkisábyrgðir, og er regla, sem ég hef oft lýst sjálfur, að væri mín skoðun, - og sú skoðun er ekkert breytt, þótt ég fari ekki lengur með stjórn fjármála ríkisins, - að sé mjög mikilsvert að hægt sé að halda við í sem allra flestum tilfellum. Enda hefur reyndin orðið sú, að síðan hætt var að veita sjálfskuldarábyrgðir hafa fallið á ríkissjóðinn miklum mun minni upphæðir í ábyrgðargreiðslum heldur en áður var. Það er því vissulega eitt út af fyrir sig mikið atriði, þegar að því er horfið, svo sem hér er gert, að veita sjálfskuldarábyrgð til kaupa á togurum. Nú er það út af fyrir sig ekki nýtt mál, þannig að ég ætla ekki að fara að deila á það sérstaklega, að fara inn á þessa braut varðandi þessa fyrirgreiðslu. Það kann að vera, að hún sé óumflýjanleg. Það skal ég ekki um dæma. Og á sínum tíma voru nýsköpunartogararnir keyptir af ríkinu sjálfu, og einnig var sjálfskuldarábyrgð veitt í sambandi við togara, sem síðar voru keyptir. Því er hins vegar ekki að leyna, að í þessum tilfellum hafa fallið á ríkið mjög þungar kvaðir, þannig að það er jafnvel svo varðandi einstaka togara, sérstaklega þá, sem síðar voru keyptir til landsins, að milljónatugir hafa fallið á ríkissjóð að greiða af þeim lánum, sem tekin voru til kaupa á þeim togurum. Ég tel því það hafa mjög veigamikla þýðingu, þar sem hér er nú aftur farið inn á þá braut að veita þá fyrirgreiðslu, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., að veita sjálfskuldarábyrgð fyrir allt að 80% af kaupverði skuttogara, að hér sé farið með mikilli varfærni og reynt að tryggja það með sem öruggustum hætti, að ekki komi hér til nýjar stórkostlegar byrðar, sem falli á ríkissjóð. Ég tek það skýrt fram. að í þessum orðum mínum felst ekki nein gagnrýni á það, nema síður sé, að ríkið komi til og veiti fyrirgreiðslu til kaupa á togurum. Það hefur áður verið tekið fram. að það yrði að meta á sínum tíma, hvaða fyrirgreiðsla væri nauðsynleg í þessu sambandi, og er ég því ekki að átelja það, heldur aðeins leggja áherzlu á, hvað hér er vissulega um stórt mál að ræða, og að hér er verið að hverfa frá þeirri aðalreglu, að um sjálfskuldarábyrgð sé ekki að ræða. Nú hygg ég, - þó veit ég ekki, hvernig þetta verður framkvæmt, - en ég hygg þó, að hér verði í rauninni ekki nema um 13% ábyrgð að ræða á kaupverði skips, ef ég skil þetta rétt, það sé gert ráð fyrir því, að kaupendur leggi fram 15% af andvirði skipsins og 5% verði fengið að láni í gegnum Byggðasjóð með sérstakri fyrirgreiðslu ríkisstj., þannig að til viðbótar komi svo lán úr Fiskveiðasjóði, - það er a.m.k. mjög æskilegt að vita, hvort ekki er gengið út frá því sem meginreglu, að þessar ábyrgðir verði miðaðar við skip, sem fá fyrirgreiðslu úr Fiskveiðasjóði, - þá yrðu það 67%, þannig að hér yrði um 13% ábyrgðarupphæð að ræða af kaupverði hvers skips. Hér er að vísu ekkert sagt um það í frv., - það er eins snubbótt og hugsazt getur, - hvort þetta er svo sem ég hér er að segja eða ekki. Og það er ekkert um það sagt, hvort ætlunin sé, að þetta eigi við nýja togara, þ.e. þá togara, sem Fiskveiðasjóður metur sem nýja togara. Ég álít, að það væri mjög æskilegt að fá vitneskju um þessi atriði. Það liggur nokkuð ljóst fyrir eftir frv., að hér er eingöngu átt við togara. En því er ekki að leyna, að það hafa komið fram raddir um það, og væri einnig fróðlegt að vita, hvort slíkt kemur hér til álita, þannig að það fari ekkert á milli mála, að það væri jafnmikil ástæða að veita ríkisábyrgð eða hliðstæða fyrirgreiðslu til kaupa á öðrum skipum, sem smíðuð væru erlendis. Hingað til hefur ekki verið leyft að taka 80% lán nema til skuttogarakaupa, en við vitum, að skuttogarar geta verið af þeirri stærðargráðu eða það litlir, að það eru til almenn togskip, sem eru jafnstór og skuttogarar. Og spurningin er þá þessi: Kemur til álita, að slík fyrirgreiðsla fáist til kaupa á slíkum skipum, eða verður þetta við það miðað, að hér verði eingöngu um skuttogara að ræða? Og þá spyr ég enn fremur í þessu sambandi: Er nokkur breyting á þeirri reglu, sem gilt hefur, að þessi 80% erlenda lántaka sé eingöngu miðuð við skuttogara eða þau skip, sem flokkast undir togara? Það er eitt mjög óvenjulegt í þessu frv., og það er, að það er engin tala um það, hversu marga togara hér gæti orðið um að ræða. Það er, eins og ég segi, ekki heldur neitt um það getið, hvaða skilyrði viðkomandi þurfi að uppfylla í sambandi við greiðslu á þessum 13%, sem hér koma sem áhættufé á ríkisins herðar sem sjálfskuldarábyrgð. Held ég, að væri mjög nauðsynlegt að gera sér grein fyrir þessu. Ég veit ekki, hvort það eru t.d. sett ákveðin skilyrði um, hvað hin erlendu lán þurfi að vera til langs tíma og hvort er þá miðað við það langan tíma, að líklegt sé, að eigendur skipanna geti staðið undir þessum greiðslum, eða hvort hér er fyrir fram með því reiknað, að svo og svo stórar fjárhæðir af þessum lánum lendi á ríkissjóði í lengri eða skemmri tíma. Ég tel, að það út af fyrir sig sé töluvert varhugavert að hafa þessa ábyrgð svo opna eins og hér er raunin á, að það er ekki minnzt á neina tölu skipa. Þetta kann að vísu að vera erfitt, því að nú er þannig málum háttað, að það hefur skollið flóðbylgja yfir ríkisstj., að ég hygg óhætt að segja, varðandi kaup á skuttogurum. Nú er ég síður en svo að lasta það, að endurnýjaður sé skipafloti landsmanna, en ég hygg, að hér sé um að ræða flóðbylgju, sem er harla ískyggileg, og væri fróðlegt út af fyrir sig að fá vitneskju um, hvernig hæstv. ríkisstj. hugsar sér að mæta þessum vanda, hvort það er t.d. ætlunin, að hin nýja Framkvæmdastofnun ríkisins eigi að koma hér til og flokka það, hverjir eigi að fá þessi skip og hverjir ekki. Ég veit ekki betur en þegar þetta dæmi var siðast gert upp, þá hafi verið fyrirhuguð kaup á nálægt 40 togurum, sem munu kosta um 4.3 milljarða kr., þannig að hér er vítanlega um að ræða geysilega fjárfestingu. Að vísu verður þetta ekki allt á sama árinu, en næstu 2–3 árin eftir þeim óskum, sem fyrir liggja, þannig að það er alveg ljóst, að hér er við feiknamikinn vanda að glíma. Nú er ég enginn skömmtunarmaður eða sérstakur talsmaður þess að taka upp skömmtun á þessu fremur en öðru. En að sjálfsögðu verður þó að íhuga það, og ég hygg, að allir geti verið sammála um það, hvar í flokki sem þeir annars eru, að hér sé um mjög varasama þróun að ræða, að svona bylgja skuli skella yfir í einu. Það kann vel að vera, að það þurfi að taka nú nokkurt stökk til endurnýjunar á togaraflotanum. En hér rís auðvitað í fyrsta lagi það vandamál, hvað það stökk má vera stórt, hvað er viðráðanlegt og hvað er skynsamlegt. Það þarf auðvitað að gera sér grein fyrir ýmsum atriðum í þessu sambandi. Fjárreiðurnar skipta auðvitað ekki minnstu máli og hvaða skilyrði á að setja, til þess að menn geti eignazt þessi skip. Nú er það að vísu svo, að vel getur verið, að það sé nauðsynlegt að tryggja skip til einhverra tiltekinna staða, án þess að hægt sé að leggja fram umrædd 15%, sem mér skilst, að sé ætlunin að gera kröfu um, án þess að til komi sérstök opinber aðstoð. Hér þarf auðvitað að meta það, hvort það kunni að vera staðir, sem atvinnulega séð. þurfi að fá skip, en hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til þess. Slíkt þarf að meta út af fyrir sig, og verður auðvitað að fara í það með mikilli varfærni og gætni, því að eigi allir kost á því að fá að kaupa skip með svo að segja fullri fyrirgreiðslu ríkisvaldsins, þá er það að sjálfsögðu ekki sjáanlegt, í hvaða feni við erum lentir. Í annan stað þarf auðvitað að gera sér grein fyrir því, hvert verður verkefni skipasmíðastöðvanna í landinu. Það hefur verið talað um nauðsyn þess, sem rétt er, að dreifa verkefnum í skipasmíðum þannig, að skipasmíðaiðnaðurinn geti alltaf verið fullnýttur, starfskraftar hans. Þá þarf enn fremur að sjálfsögðu að gera sér grein fyrir því, að mér skilst, að flestir, sem eru að kaupa þessa togara, hugsi sér að selja skip í staðinn til að fjármagna með því þessi 15%. Og þessi skip, sem verið er að selja, eru í langflestum tilfellum hin betri skip flotans, þannig að það má vera, að þau séu tiltölulega vel söluhæf. En þá rís sú spurning, hvort auðið reynist, ef á að taka þessa flóðbylgju alla saman, 35–40 togara, að koma þessum skipum í verð. Þetta er eitt vandamálið enn, sem þarf að íhuga. Síðast, en ekki sízt þarf auðvitað að gera sér grein fyrir því, hvernig á að manna þessi nýju skip, eða kostar það það, að þau verði keypt, að það verði að leggja eða sé hætta á, að það verði að leggja svo og svo stórum hluta af öðrum skipaflota landsmanna. Ekkert af þessu er ég að segja í gagnrýnistón, heldur aðeins til þess að benda á, að hér stöndum við andspænis einu stærsta fjárfestingarvandamáli okkar og einu þeirra tilfella, sem því miður vilja oft henda okkur Íslendinga, að þegar ráðizt er í einhverjar framkvæmdir, þá ætla helzt allir að gera þær samtímis. En það, sem auðvitað liggur fyrir hér, er að gera sér grein fyrir því fyrst og fremst, eins og ég áðan sagði, hvaða fjárhagsáhættu ríkið er á sig að taka með því frv., sem hér liggur fyrir, og vildi ég leyfa mér að vænta þess, að hæstv. fjmrh. sæi sér fært að gera hv. þd. nokkru nánari grein fyrir því, hvernig hann hyggst tryggja það, að hér verði ekki um að ræða stórfelld útgjöld af hálfu Ríkisábyrgðasjóðs með töku þeirra sjálfskuldarábyrgða, sem hér er um að ræða, og jafnframt væri að sjálfsögðu fróðlegt ef þess er kostur á þessu stigi, að fá vitneskju um það, hvort hér er ekki ætlunin að miða við einhverja ákveðna tölu skipa, og yfir höfuð, hver ætlunin er eða hver er stefna ríkisstj. í sambandi við þessi miklu togarakaup, sem nú eru augsýnilega fram undan, og hvaða mörk stjórnin hugsar sér að setja í þeim efnum og hver á endanlega að taka ákvarðanir um það, hvort ríkisstj. ætlar að gera það sjálf eða fela hinni miklu stofnun að skera úr um, hver eigi að vera hinn heppni eða ekki. Þetta vonast ég til, að hæstv. fjmrh. sjái sér fært eða sjútvrh. að upplýsa okkur nánar um.



Herra forseti. Það var rétt hjá hv. 2. þm. Norðurl. e., að ég eyddi ekki miklum tíma í það að gera grein fyrir þessu frv., enda er frv. ekki fyrirferðarmikið í sniðum. Það, sem hér er um að ræða, er ákveðin formbreyting á þessum ábyrgðum miðað við það, sem áður og annars gildir um slíkar ábyrgðir, en hins vegar var heimildin til ábyrgðarinnar tekin við fjárlagaafgreiðslu. Ástæðan til þess, að þessi breyting er gerð, er sú, að hún er óumflýjanleg vegna seljendanna, sem er verið að kaupa þessi skip af. Þá varð hér að vera um sjálfskuldarábyrgð að ræða, til þess að málið næði fram að ganga. Ég tek undir það með hv. 2. þm. Norðurl. e., að nauðsyn ber til að gæta fullrar varúðar við öllum slíkum ábyrgðum, og þessi breyting var gerð því aðeins, að ábyrgðin kom ekki að gagni að öðrum kosti. Hins vegar er það rétt hjá hv. 2. þm. Norðurl. e., að raunveruleg ábyrgð, sem hér er um að ræða, er 13%, því að 67% af þessu er það, sem Fiskveiðasjóður mun taka í endurgreiðslu á þessum erlendu lánum og afgreiða sín lán þá jafnharðan og þessar greiðslur falla til. Í sambandi við þessa afgreiðslu hefur verið reynt að tryggja þetta mál eins vel og mögulegt er, til þess að ekki valdi slysi og á Ríkisábyrgðasjóð falli ekki mikið af þessum lánum. Tel ég, að bezta svarið til þess að skýra þetta verði að lesa það bréf, sem Ríkisábyrgðasjóði var sent sem fyrirmæli um að gefa ábyrgðirnar út. Ég vil svo taka það fram áður, að hér er eingöngu um skuttogara að ræða, þessi 80% eru eingöngu bundin við það, og aldur skipanna er einnig bundinn við það, að Fiskveiðasjóður láni út á þau sem ný. Hygg ég, að þá séu þriggja eða fjögurra ára mörkin það, sem gildir. Það hefur hins vegar ekki verið hugsunin að fara á neinn hátt lengra í þessu heldur en þar er mælt fyrir. Um afgreiðslu á þessum málum er það að segja, að 11 skip ný hafa fengið afgreiðslu, og er það umfram þessa átta togara, sem fyrrv. ríkisstj. var búin að semja um, og tveir togarar, sem eru eldri en nýsmíði. Fleiri hafa ekki fengið afgreiðslu á sínum málum og endanlegar ákvarðanir um það.

Á ráðh. við með orðinu afgreiðslu, að ríkisábyrgð sé veitt?

Já, það á ég við með því. Það hefur fullkomlega verið gengið frá málinu út á við. En hins vegar eru mörg af þessum málum nú til athugunar, og er ásóknin í þetta mikil, eins og hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði, og ég tek undir það með honum, og það er ekki í fyrsta sinn hér á landi, sem koma þessar stórsveiflur í okkar framkvæmdir, sem eru alls ekki heppilegar. Hins vegar kemur þetta til af því, að við höfum látið þetta ganga svona skipulagslítið og það hefur verið svelta í þessu, og svo þegar flóðgáttin opnast, þá verður flóðið svo mikið sem raun ber vitni um, hvað sem það kann nú endanlega að verða í þessu tilfelli. En ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa þetta bréf, sem Ríkisábyrgðasjóði var sent frá fjmrn. í sambandi við afgreiðslu þessa máls: „Eins og Ríkisábyrgðasjóði er kunnugt, hefur ríkisstj. ákveðið, að veitt verði allt að 80% ríkisábyrgð á kaupverði skuttogara. Í samráði við sjútvrn. hefur þetta rn. ákveðið eftirgreind atriði um veitingu nefndra ríkisábyrgða: 1. Seljandi skipanna veiti eða útvegi lán, sem svarar 80% af kaupverði, með jöfnum afborgunum á 8 árum. 2. Hámarksvextir til seljenda verði 7.5%. 3. Ríkissjóður ábyrgist með sjálfskuldarábyrgð greiðslu hinna erlendu lána gagnvart lánveitanda. 4. Fiskveiðasjóður Íslands láni þann hluta hins erlenda láns, um 66–67/80 eða 83.33%, með þeim kjörum, sem reglur sjóðsins segja til um. Geta lán sjóðsins numið r/3 af kaupverði skipsins eða matsverði, hvort sem lægra reynist, sbr. í 1. gr. laga um Fiskveiðasjóð, nr. 75 fra 1966. Þann hluta hins erlenda láns, um 13.33/80 eða 16.67%, sem lánveiting Fiskveiðasjóðs ekki tekur til, skuldbindur kaupandi sig til þess að greiða hinum erlenda lánveitanda, eins og lán hans fellur til greiðslu. 5. Kaupandi skuldbindur sig til þess að greiða 20% af brúttóaflaverðmæti og öllum öðrum brúttótekjum skipanna fyrstu þrjú árin jafnharðan til afborgana og vaxta af hinum tryggðu lánum fyrir milligöngu Stofnfjársjóðs fiskiskipa, eða a.m.k. 16% eftir það, þar til lánið er að fullu greitt. Ríkisábyrgð verði ekki veitt fyrr en ljóst er af yfirlýsingu hlutaðeigandi viðskiptabanka, að fyrir hendi séu a.m.k. 15% af kaupverði togaranna í reiðufé. 7. Fiskveiðasjóður fallist á, að fé, sem greiðist í Stofnfjársjóð samkv. 5. lið, skiptist á milli greiðslu á láni Fiskveiðasjóðs og framangreindu láni, 13.33/80 hlutar eða 16.67% af erlenda láninu, í þeim hlutföllum, sem afborganir og vextir falla til greiðslu af lánum þessum á hverjum tíma. Vanskil við Fiskveiðasjóð eða Ríkisábyrgðasjóð skal í slíku tilfelli farið eins með og afborgun samkv. framansögðu. Ríkisábyrgðasjóður tilnefni af sinni hálfu fulltrúa til þess að fylgjast með samningsgerð að skipakaupum hverju sinni. Skal hann kanna sérstaklega í samvinnu við Fiskveiðasjóð, hvort samningsverðið geti talizt hæfilegt, enda verði ekki gengið frá ríkisábyrgð, nema slík könnun leiði það í ljós. Að uppfylltum þessum skilyrðum felur rn. Ríkisábyrgðasjóði í hverju einstöku tilfelli að ganga frá ríkisábyrgð fyrir 80% af kaupverði togara þeirra, sem hér um ræðir. Fiskveiðasjóður tekur, sbr. 11. gr. laga um Fiskveiðasjóð, nr. 75 1966, 1. veðrétt í skipum þeim, sem hér um ræðir, enda verði Ríkisábyrgðasjóði framselt óafturkallanlegt, andvirði lána þeirra, er Fiskveiðasjóður veitir til kaupa skipanna. Við það er miðað, að innstæða lántakenda hjá Fiskveiðasjóði sé gengistryggð. Það er bundið í sömu mynt og viðkomandi erlend skipakaupalán. Ríkisábyrgðasjóður taki 2. veðrétt fyrir þeim hluta lánsins, sem umfram lán Fiskveiðasjóðs er, þ.e. 13.33/80 hluta af kaupverðinu. Fer rn. þess á leit, að Ríkisábyrgðasjóður geri öllum þeim aðilum, sem hyggja á kaup togara með ríkisábyrgð, grein fyrir þessum skyldum.“ Þetta svar vona ég, að nægi til þess að skýra það, sem hv. þm. spurði um.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig ekki þörf á því að fara mörgum orðum um það frv., sem hér liggur fyrir, sem slíkt. Hins vegar er það rétt, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. e., að þetta frv. er ekki nema einn meiður af langtum stærra tré, og hafði ég hugsað mér að koma fram með nokkrar spurningar um togarakaupin almennt. Að vísu hefur sá hv. þm. tekið af mér ómakið í mörgum tilfellum, og skal ég reyna að forðast að endurtaka um of það, sem hann spurði um, en svo getur þó farið um einstök atriði. Í málefnasamningi hæstv. ríkisstj. er gert ráð fyrir því að kaupa a.m.k. 15–20 skuttogara til landsins. Er þar lögð sú stefna að snúa við þeirri óheillaþróun, sem verið hefur í togaramálum okkar Íslendinga. Sýnist mér það mjög virðingarvett og sjálfsagt að meta það. Hitt er svo annað mál, að ásóknin í þessa togara hefur verið langtum meiti en þarna var gefið til kynna. Eins og hér hefur komið fram, munu vera uppi hugmyndir um kaup á a.m.k. 40 skuttogurum. Ég fyrir mitt leyti er ekki að átelja það. Má vel vera, að þörfin sé þetta mikil og jafnvel meiri. En ég get ekki að hinu gert, að ég harma, að þessi miklu skuttogarakaup skuli ekki hafa fallið inn í þá, ef ég má kalla skipulagshyggju og áætlanavinnubrögð, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur réttilega ákveðið að taka upp. Það er alveg ljóst öllum þeim, sem til þessara mála þekkja, að skuttogarakaup þessi hafa fallið yfir sem miklu meiri skriða en upphaflega var gert ráð fyrir, að því er ég hygg. Spurningin er því sú í mínum huga, á hvern máta verða þessar hugmyndir metnar, þannig að réttlátt verði gagnvart hinum ýmsu kaupendum? Er unnt að dreifa þessum kaupum yfir eitthvað lengri tíma með því að setja nokkra bremsu á, og í hvaða formi á hún þá að vera? Það er ljóst, að til viðbótar þeirri 80% ríkisábyrgð, sem hér er rætt um, þarf meiri fyrirgreiðslu. Gert mun vera ráð fyrir því, að svonefndur Byggðasjóður, sem áður var Atvinnujöfnunarsjóður, muni lána 5% í togarakaupin, en ráðstöfunarfé Byggðasjóðs er í heild aðeins um 180 millj. kr. og hrekkur því ekki til fyrir þeim 5%, sem þarna er um að ræða, ef það félli allt á einu ári. Jafnframt mun vera gert ráð fyrir því, að togarakaupendur sjálfir leggi fram 15% af kaupverði skipanna eða um 15–18 millj. kr. Í upphafi skilst mér, að þess hafi verið krafizt, að fjármagn þetta væri greitt í reiðufé, en ég hygg, og flestir munu sjá það í hendi sér, að þeir eru ekki margir útgerðarmennirnir, jafnvel þeir, sem betur eru stæðir, sem hafa, ef svo má segja, undir kodda sínum 15–18 millj. í reiðufé. Hins vegar eru þeir æðimargir, sem hafa eignir, sem vel standa bak við þetta, geta t.d. selt skip og e.t.v. á nokkrum tíma losað þetta fjármagn. Hitt er þó ljóst, að skipasölur verða að ýmsu leyti erfiðar. Framboðið verður mikið, þegar þessi skip fara að koma til landsins. Ég held því, að það hafi orðið vart við mikla erfiðleika hjá flestum eða öllum þessum togarakaupendum í sambandi við umrædd 15%. Og ég leyfi mér að fullyrða, að fyrirgreiðsla í þessu sambandi hafi orðið nokkur önnur hjá ríkisbönkunum tveimur en e.t.v. var gert ráð fyrir í upphafi. A.m.k. annar ríkisbankanna veitir þar töluvert meiri fyrirgreiðslu heldur en hinn. Mér sýnist fyrir mitt leyti mjög nauðsynlegt, að einhver ákveðin stefna ríki í sambandi við þessi 15%, sem mun eiginlega vera sú eina bremsa, sem nú er notuð á þessi togarakaup, því að enn a.m.k. hefur ekki verið farið út í það að skipta þessu niður á byggðarlög eftir þörf, þó að það kæmi vel til greina að mínum dómi. Sérstaklega hefur mér skilizt, að togarakaupendur, sem hafa getað sýnt fram á eignir, sem unnt er að koma í fjármagn á skömmum tíma, hafi fengið í öðrum bankanum vilyrði um þá aðstoð, sem dugar til. En aftur á móti í hinum hafi þeir það ekki. Nú vildi ég gjarnan spyrja að því, hvaða hugmyndir hæstv. ráðh. hefur í þessu sambandi. Telur hann þá fyrirgreiðslu, sem eins og ég segi ýmsir togarakaupendur væntanlegir hafa fengið loforð fyrir, eðlilega, og ef svo er, er ríkisstj. reiðubúin til þess að beita sér fyrir því, að hið sama verði látið yfir alla ganga að þessu leyti? Ég leyni ekki þeirri skoðun minni, að ég tel það mjög mikilvægt, tel varla annað koma til greina. Um fjölmargt fleira mætti ræða í þessu sambandi, en eins og ég sagði áðan, þá hefur hv. 2. þm. Norðurl. e. tekið af mér ómakið og sýnist mér því, að það, sem ég hef nú sagt, verði að nægja.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hér gaf í tilefni af fsp. mínum, svo langt sem þær upplýsingar náðu. Þær voru algerlega fullnægjandi varðandi þau skilyrði, sem sett hafa verið af hálfu fjmrn. vegna ríkisábyrgðanna, og hef ég út af fyrir sig ekkert við það að athuga annað en að nokkuð virtist óljóst, sem hann sagði um það, að 11 mál hefðu þegar hlotið afgreiðslu. Hvernig bar að skilja það? Hafa ríkisábyrgðir þegar verið veittar fyrir kaupum á 11 togurum? Það vil ég hins vegar vona, að ekki sé, vegna þess að til þess er engin lagaheimild, þannig að ég vil mega skilja orð hans svo, að það hafi verið lögð fram fullnægjandi skilríki fyrir því í Ríkisábyrgðasjóði, að þessar ábyrgðir verði veittar, þegar Alþ. hefur veitt umbeðna lagaheimild. En það eru önnur atriði, og hv. 1. þm. Vestf. kom nokkuð inn á þau og ég einnig í ræðu minni áðan, sem hæstv. fjmrh. lét hjá líða að svara. Það kann vel að vera, að erfitt sé að svara þeim spurningum, en vitanlega væri þó mjög fróðlegt, eins og hv. 1. þm. Vestf. sagði, að mynda sér um það einhverja skoðun, og það er einmitt þetta atriði, að það er vitað, að óskir eru uppi um kaup á 40 togurum. Er það ætlun ríkisstj., ef aðilar geta lagt fram þær tilteknu fjárhæðir, sem krafa er gerð um, að leyfa þá nú þegar að gera samninga um 40 togara? Hv. 1. þm. Vestf. benti á það, sem ég einnig hygg, að ég hafi minnzt á í ræðu minni í þessu sambandi, að það kann einnig vel að vera, að þannig sé málum háttað, að ekki megi alveg fara eftir því, hvort menn hafa þessi 15% í höndunum, ef svo má segja, eða með aðstoð sinna banka eða séu viðurkenndir af sínum bönkum, það kunni að vera til byggðarlög, þar sem er brýn nauðsyn að fá skuttogara, en þetta fjármagn er ekki fyrir hendi. Ég skal fúslega játa, að það verður að fara í það með mikilli varfærni að veita sérstaka fyrirgreiðslu, þegar þannig stendur á, þegar um slíka flóðbylgju er að ræða sem hér ber raun vitni um, og hætt við, að allur sá fjöldi, sem óskar eftir þessum togurum og vitanlega fjöldamargir hafa ekki þessa peninga í vasanum, heldur kunna að eiga þá í verðbréfum og góðum eignum, muni þá gera einnig kröfu til þess, að ríkisvaldið fari að veita sérstaka aðstoð til að afla þessara 15% umfram það, sem nú er ætlazt til, að menn geri í samráði við sína banka, þannig að það verður auðvitað að fara með mikilli varfærni í þessa sérstöku fyrirgreiðslu, og yrði sennilega að metast af Byggðasjóði, í hvaða tilfellum það yrði talið óumflýjanlegt. En mér finnst það skipta miklu máli til þess að víta, hverju við stöndum hér andspænis, að gera sér grein fyrir því, hvort hæstv. ríkisstj. hugsar sér að fylgja þeirri stefnu, að allir þeir, sem hafa sótt um þau skip, sem nú hefur verið sótt um, og ég veit ekki einu sinni, hvort þeir eru allir komnir á blað, - það kunna að bætast einhverjir við fleiri, sem geta uppfyllt þessi skilyrði, sem ríkisstj. hefur sett, - hvort þeir geti þá gengið að því sem gefnu, að þeir fái að kaupa þessa skuttogara. Enn fremur það, sem ég spurði um áðan og hæstv. fjmrh. svaraði ekki heldur, var sú spurning, sem ég skaut fram í fyrri ræðu minni og mér finnst skipta töluverðu máli varðandi vinnubrögð í þessu sambandi, hún er sú: Er það ætlunin, að ríkisstj. sem slík hafi þetta togaramál í sínum höndum eða þessi mikla nýja stofnun, sem á nú að sjá um. að allt sé skipulega gert í þjóðfélaginu, - á hún að hafa þetta á sínum snærum? Ég hygg, að það sé engin uppljóstrun á neinum leyndarmálum, þó að ég segi, að sú stofnun hefur hafið nokkra athugun á þessu togaramáli í heild, og það skiptir þess vegna töluverðu máli að vita, hvort það sé ástæða til að vera að leggja í það vinnu eða hvort ríkisstj. sem slík ætlar að úthluta þessum togaraleyfum. Í þessum orðum mínum felst engin gagnrýni á það, þó að ríkisstj. ákveði það sjálf eða sjútvrn. og viðskrn. að hafa þetta í sínum höndum eða í samráði við fjmrn., en mér finnst það skipta töluverðu máli fyrir þá menn líka, sem eru að fást við kaup á þessum skipum, að þeir séu ekki eltandi alls konar menn, sem hafa þá e.t.v. ekkert með þetta mál að gera, eins og hefur töluvert borið á til þessa, að menn hafa verið að leita til þeirra framkvæmdaráðsmanna og vafalaust formanns í Framkvæmdastofnuninni um þessi togaramál. Þetta held ég, að væri gott vinnubragðanna vegna og vegna þeirra, sem eru með hugleiðingar um skipakaup, að vita, hvernig í stórum dráttum þetta er hugsað, framkvæmdin á þessu, hvort sem sagt allir geta átt von á að fá þessi skip eða leyfi til að kaupa skip, ef þeir uppfylla þau skilyrði, sem ríkisstj. hefur sett, hvort það verður ríkisstj. sjálf, sem er þá aðili til að snúa sér til um leyfi til kaupa á þessum skipum, eða hvort það er Framkvæmdastofnunin, sem á að fara að taka upp eitthvert skipulag á þessum úthlutunum eða ekki. Og enn fremur langar mig til þess að spyrja um það, þó að það sé auðvitað mál ríkisstj. og megi ganga út frá því, að hún sjái fyrir því, úr því að hún veitir leyfi til kaupa á þessum skipum, hvernig er með fjárreiður Fiskveiðasjóðs. Það hefur verið getið um það, að hér sé um 40 skip að ræða, sem muni kosta töluvert á 5. milljarð kr., sem er auðvitað geysileg fjárhæð. Nú er þetta ekki svo auðvitað, að þetta falli allt til á sama árinu, heldur er gert ráð fyrir því, að þetta dreifist á lengri tíma, og hæstv. fjmrh. hefur hér gert grein fyrir því, að þau skilyrði séu sett, ef ég hef tekið rétt eftir, að þessi erlendu lán séu til 8 ára. Engu að síður er hér að sjálfsögðu um að ræða geysilega fjárþörf, sem hlýtur að vera hjá Fiskveiðasjóði, bæði í sambandi við þessa miklu togaraöldu og svo almenn skipakaup önnur, sem munu vera töluvert mikið í gangi, og ég bygg, að það sé reiknað með því, að skipasmiðastöðvarnar í landinu geti haldið þrotlaust áfram og hafi verkefni nú næstu árin einnig, sem að sjálfsögðu leggur þá þungar kvaðir á Fiskveiðasjóð. Ég veit ekki, hvort á þessu stigi eru tiltækar hjá hæstv. ríkisstj. eða t.d. hjá hæstv. sjútvrh. nokkrar upplýsingar um það, hvað gera má ráð fyrir, að þetta dæmi allt verði stórt, og hvernig hugsað sé að fjármagna Fiskveiðasjóð til þess að geta leyst hans hluta af þessu dæmi. En það eru sem sagt aðallega þessi atriði, sem mig langaði til í framhaldi af því, sem hæstv. fjmrh. hefur þegar upplýst, að fá að vita, hvort menn geta vænzt þess, ef þeir uppfylla tiltekin skilyrði. að þeir geti þá nokkurn veginn afdráttarlaust fengið leyfi til þess að kaupa togara, eða hvort á það verði settar einhverjar hömlur, hvort sérstök fyrirgreiðsla og þá með hverjum hætti verði veitt til byggðarlaga, sem þurfa á skipum að halda, en hafa ekki þessi 15%, og hvort það verði ríkisstj. eða hvort það verði að einhverju leyti Framkvæmdastofnun ríkisins, sem endanlega taki ákvörðun um það, hver fær að kaupa skuttogara með hliðsjón af þessum ráðagerðum, sem nú eru uppi.



Herra forseti. Hér eru nú orðnar býsna almennar umr. um togarakaupamál, sem mér sýnist, að séu alllangt fyrir utan það tilefni, sem það litla frv. gefur, sem hér liggur fyrir, þar sem aðeins er um það að ræða að veita ríkisstj. heimild til þess að gefa út sérstaka sjálfskuldarábyrgð í því tilviki, þar sem Alþ. hefur tiltölulega nýlega staðfest við fjárlagaafgreiðslu heimild til handa ríkisstj. til þess að veita ríkisábyrgðir í þessu skyni. En eins og hér hefur komið fram, þá hefur þótt réttara að taka af öll tvímæli um það, að hér getur orðið um það að ræða, að veita þurfi sjálfskuldarábyrgð, en ekki aðeins einfalda ábyrgð, eins og túlka má eflaust þá samþykkt, sem Alþ. veitti með fjárlagaafgreiðslunni. Ég hélt nú, að út af fyrir sig ætti þetta ekki að þurfa að taka langan tíma í umr., að afgreiða þetta atriði. En inn í þetta mál hafa svo spunnizt ýmsar hugleiðingar manna varðandi skuttogarakaup almennt eða endurnýjun togaraflotans almennt. Og það leynir sér ekki, að það er hér á ferðinni, eins og reyndar ótrúlega víða í þessu landi, ef maður ætti að miða við það, sem maður les í blöðum, að það virðist fara hrollur um menn, þegar á að fara að endurnýja togaraflotann í landinu, þá verða menn hræddir og spyrja um marga hluti og tala um flóðbylgju o.s.frv. Ég verð nú að segja það, að ég hef ekki orðið var við það enn þá, að neitt slíkt sé að ganga yfir í sambandi við endurnýjun togaraflotans og þær reglur, sem ríkisstj. hefur sett af sinni hálfu varðandi fyrirgreiðslu í þessum efnum. Það hefur komið hér fram í þessum umr. og verið staðfest áður, að þó að þessi fyrirheit séu búin að liggja fyrir alllengi um tiltekna fyrirgreiðslu við þá, sem hugsa sér að kaupa skuttogara af tiltekinni stærð, að þeir geti fengið fjárhagslega fyrirgreiðslu, sem nemur allt að 85% af kostnaðarverði skipanna, þá hefur reynslan sýnt það, að aðeins 11 aðilar hafa getað uppfyllt þau almennu skilyrði, sem sett hafa verið, og hér er því aðeins um það að ræða, að hægt er að afgreiða fyrirliggjandi 11 beiðnir varðandi þessi skuttogarakaup, en ekki neinn óskalista upp á 40 skip, eins og hér er endurtekið í sífellu. Eflaust mætti bæta því við, að þeir eru eflaust fleiri en 40 í landinu, sem óska eftir því að eiga þess kost að geta keypt sér skuttogara. Það hefur verið svo um langan tíma á Íslandi, að óskir manna í þessum efnum eru býsna stórar. En sem sagt, reynslan hefur nú sýnt þetta, að hér er aðeins um það að ræða, að 11 aðilar geti notfært sér þessa heimild eins og sakir standa. En um það er síðan spurt í framhaldi af þessu: Er ætlun ríkisstj. að leyfa samninga um svo mörg skip samkv. þessari reglu eins og aðilar koma til með að geta beðið um eða geta uppfyllt? Í mínum augum er spurning um þetta afskaplega svipuð því eins og spurt væri: Ætlar Fiskveiðasjóður og þar með ríkisstj. að heimila mönnum að hyggja eins marga báta og þeim kemur til hugar að gera samkv. lögum og reglum sjóðsins? Eða ætlar ríkisstj. að leyfa mönnum að halda áfram að flytja inn bila til landsins án þess að setja þar á einhver mörk, ef þeir bara geta borgað bílana? Vitanlega er hér aðeins um það að ræða, að settar eru tilteknar reglur. Ef það kemur í ljós, að þær reglur virðast vera af því tagi, að hér geti orðið um einhvern yfirinnflutning að ræða, óæskilegan, þá gerist það í þessu tilviki eins og öðru, að ríkisstj. endurskoðar sínar reglur og kann þá að setja á einhverjar hömlur. En ég segi, að það hefur ekkert gerzt enn þá í þessum málum, sem gæfi tilefni til slíks, að við færum að banna þeim að kaupa skip, flytja inn skip, sem geta greitt þau að því marki, sem settar hafa verið reglur um, á sama tíma sem við leyfum aðilum að kaupa það til landsins, sem nú er leyft í dag. Þvert á móti er um það að ræða, eins og líka hefur komið fram í þessum umr., að það eru hér margir aðilar, sem eru að óska eftir því að fá að kaupa skip af þessu tagi, sem ekki geta uppfyllt þær reglur, sem settar hafa verið, og þá er farið að ræða um það: Á ekki að lána þeim fé til þess að kaupa skipin líka? Það er auðvitað málefni út af fyrir sig á hverjum tíma, hvort ástæða þykir til þess, vegna þess að þeir, sem hafa fjárráðin til, séu ekki nægilega margir til þess að leysa tiltekin vandamál af eigin getu, hvort þá eigi að gripa til þess að hjálpa hinum til þess að komast yfir hjallann, sem ekki hafa nægileg fjárráð. Og í þessum efnum er spurt um það: Ætlar ríkisstj. sér að hafa þetta mál í sínum höndum eða er ætlunin, að Framkvæmdastofnunin hafi það? Í mínum augum er það alveg ljóst, að Framkvæmdastofnun hefur auðvitað ekkert með það að gera að veita leyfi til þess að flytja inn skip til landsins. Það er ekki hennar verkefni. Ríkisstj. hefur ekki annað í þessum efnum að gera, að því leyti til sem hún fjallar um þetta nú, en það, að settar hafa verið ákveðnar reglur um fyrirgreiðslu, og um beiðni þeirra sem uppfylla þessar reglur, er fjallað af réttum stjórnarvöldum og þeir fá svör um það, hvort þeir fá heimild til þess að flytja skipin inn í landið eða ekki. Og ég sé ekki, að það eigi að vera verkefni Framkvæmdastofnunarinnar að fjalla um það, hvort þeir, sem geta keypt sér skip, fái leyfi til þess að flytja þau inn í landið. Hitt er hins vegar mjög eðlilegt verkefni Framkvæmdastofnunarinnar, að fjalla um það, hvort æskilegt sé að aðstoða ýmsa þá, sem eru að sækja um að fá að kaupa skip og ekki hafa fjárhagslega getu til þess samkv. settum reglum að komast yfir þessi skip. Það liggur að mínum dómi í hennar verkahring og er afar eðlilegt, að hún fjalli um það. En þarna liggja alveg greinileg mörk á milli. Ríkisstj. hefur gefið út ákveðin fyrirheit um fyrirgreiðslu. Þeir, sem geta uppfyllt þessi skilyrði, leggja vitanlega fyrir sínar umsóknir til þeirrar nefndar, sem starfar á vegum viðskrn. varðandi erlendar lántökur, og þeir verða afgreiddir þar með sínar heiðnir, á meðan ekki hefur þótt ástæða til þess að setja nýjar reglur til þess að koma í veg fyrir yfirinnflutning á þessari tegund af vöru eins og hverri annarri. En sem sagt, á meðan málin standa þannig, að það liggur ekki fyrir, að fleiri en 11–12 aðilar eru færir um það að kaupa skip af þessari gerð samkv. tilsettum reglum, þá hefur það ekki hvarflað að mér, að það þurfi að setja einhverjar reglur til að koma í veg fyrir, að menn geti fengið að kaupa þessi skip, frekar en það hafi hvarflað að mér, að rétt væri að setja reglur um það að draga úr lánum Fiskveiðasjóðs frá því, sem verið hefur, vegna þess að það séu á ferðinni allt of mikil bátakaup í landinu. Það getur hugsanlega komið upp, að til slíks þurfi að taka. En það er ekkert slíkt enn þá að gerast, eftir því sem ég bezt veit. Mitt svar við þessum spurningum er því það, að það komi sem sagt fyrst til þess að fara að taka það til athugunar, hvort ríkisstj. ætlar að leyfa ótakmarkað að flytja inn skip samkv. þessum reglum, þegar umsóknir eru orðnar svo margar, að manni sýnist, að hér sé eitthvað að komast í óefni, þá fyrst þarf að taka það til athugunar. Og mitt svar við hinni spurningunni varðandi það, hver eigi um þessi mál að fjalla, er þetta, að eðlilega fjalla þær stofnanir hjá ríkinu um innflutning á skipum, sem það eiga að hafa með höndum samkv. réttum lögum og reglum, að því leyti til sem um venjuleg kaup og innflutning er að ræða, en að hinu leytinu, þegar til þarf að koma einhver sérstök aðstoð, þá verður vitanlega ríkisstj. annaðhvort að taka nýja ákvörðun í þeim efnum eða þá Framkvæmdastofnunin, sem hefur samkv. lögum rétt og skyldu til þess að kanna slík mál, gerir um það till., hvort hún vill fara að veita þar viðbótaraðstoð eða ekki. Þá var hér spurt einnig um það, hvað liði fjárhag Fiskveiðasjóðs í sambandi við þessi gífurlegu skipakaup. Þá er því ekki að neita, að Fiskveiðasjóður stendur þannig, að hann þarf á allmiklu meira fjármagni að halda til sinna almennu útlána en hann hefur sjálfur árlega tekjur til, og þannig hefur þetta verið nú um nokkurra ára skeið. Það þarf því að afla Fiskveiðasjóði aukins fjármagns, en ekki vegna togarakaupa. Það hefur þegar verið gerð greiðsluáætlun fyrir Fiskveiðasjóð fyrir yfirstandandi ár, og það er ekki gert ráð fyrir því, að Fiskveiðasjóður láni út af því, sem þar hefur verið gerð áætlun um, eina einustu krónu til kaupa á togurum. Og það gefur enda auga leið, að kaup af þessu tagi, þar sem samið er um það, að erlendir aðilar láni 80% af andvirði skipanna til 8 ára, og hlutverk Fiskveiðasjóðs er því fyrst og fremst að taka þessi erlendu lán og breyta þeim jafnóðum í lengri lán, þá er slíkt tiltölulega létt fyrir Fiskveiðasjóð, og mætti svo gjarnan verða, þegar litið er á málið sem heild, að þessi skip hefðu unnið þannig fyrir sér á þessum 8 árum, að það íþyngdi Fiskveiðasjóði hreinlega ekki neitt. En þetta snýr vitanlega allt öðruvísi við að því leyti til, sem um skipasmíði innanlands er að ræða, en þar yrði Fiskveiðasjóður að leggja fram allmikið lánsfé á byggingartíma skipanna og í rauninni mjög mikið lánsfé út á slíkar nýhyggingar, og það er honum auðvitað mjög þungbært. En hér er nú verið að ræða fyrst og fremst um innflutning á skipum, því að um smíði innanlands á þessum tegundum af skipum er nú ekki mikið að ræða samkv. þeim reglum, sem ríkisstj. hefur sett varðandi þessi atriði. Ég vildi aðeins að lokum segja það, að ég óttast ekki fyrir mitt leyti á neinn hátt, að við endurnýjun okkar togaraflota, sem nú stendur yfir, sé verið að gera of stór átök. Ég óttast miklu fremur hitt, að við hefðum þurft að gera meira, eins og þar er ástatt, hreinlega vegna þess, að fjárhagsgeta þeirra, sem verða að standa að endurnýjuninni, sé ekki nægilega mikil. Við skulum líka gæta vel að því, að þó að til þess komi, að hingað kæmu til landsins togarar samkv. þessum reglum, bæði vegna þeirra samninga, sem fyrrv. ríkisstj. gerði, og þeirrar fyrirgreiðslu, sem núv. ríkisstj. hefur heitið í þessum efnum, - þó að hingað kæmu togarar, sem næmu í kringum 30 að tölu, eins og vel má vera, að geti orðið, en er þó talsvert mikið fyrir ofan þá tölu, sem þó liggur fyrir okkur í dag, sem verulega er líkleg, þá er þó augljóst, að togarafloti landsmanna verður að þeim 2–3 árum liðnum, þegar þessir togarar gætu hér allir verið komnir í gagnið, enn allmiklu minni en hann var fyrir rúmum l0 árum. Og við skulum líka hafa það í huga, að þessi togarafloti Íslendinga á að verða hér á okkar fiskimiðum á sama tíma sem við erum að gera ráðstafanir til þess að reka út af okkar fiskimiðum í kringum 300 erlenda togara, svo að það er auðvitað enginn vafi á því, að við erum hérna með því, sem við höfum sett okkur í þessum efnum, að gera ráð fyrir því, að hér verði á okkar fiskimiðum á næstu árum miklu færri togarar en hafa verið á miðunum um langan tíma, og einnig það, að við erum ekki að ganga lengra í sambandi við okkar eigin togararekstur en við höfum gert oft áður. Það er svo hins vegar mikið vandamál, sem hér hefur aðeins verið drepið á, að það eru að sjálfsögðu nú eins og áður til ýmsir staðir á landinu, sem vildu gjarnan fá meiri fyrirgreiðslu en hina almennu fyrirgreiðslu til þess að kaupa sér togara, eins og þeir hafa áður sótt um aðstoð til þess að kaupa báta. Það er mikið vandamál, hvað er hægt að gera til þess að leysa úr vandamálum þeirra og í hvaða formi á að vera aðstoð við þá og hvað þannig kynnu að verða keyptir margir togarar. Um það þarf auðvitað að fjalla af aðilum, sem leita þurfa nákvæmra upplýsinga um öll mál, hvað réttast er að gera í þeim efnum. Ég held, að ég hafi svo svarað því, sem beinlínis var hér beint til mín, og gert mínar almennu aths. í tilefni af ýmsu því, sem hér hafði fallið í orðræðum manna um þetta mál.



Herra forseti. Mér þykir ljóst, að ég verði að taka af allar efasemdir um það, að hroll setji að mér í sambandi við þessi togarakaup. Ef aðeins væri um í 1 togara að ræða, þá má vera, að svo færi, því að það þykir mér satt að segja allt of lítið til endurnýjunar á okkar togaraflota. Ég minnist þess þó, að í útvarpsviðtali við hæstv. sjútvrh. kom fram, að í undirbúningi væri og a.m.k. langt komið með kaup á töluvert fleiri togurum, mig minnir 20 eða 22. Jafnvel þá tölu hræðist ég alls ekki. En það, sem ég vildi freista að fá fram með þeirri spurningu, sem ég lagði hér fram áðan, var, hver sú fyrirgreiðsla væri, sem hæstv. ríkisstj., og hæstv. sjútvrh. fyrst og fremst, teldi eðlilega í sambandi við þessi 15%, sem ég hef minnzt á, því að ég leyfi mér að fullyrða, að allmargir af þessum 11 togurum, sem hafa verið nefndir, og hvað þá af þeim 20, sem um hefur verið talað, hafa fengið vilyrði fyrir töluvert meiri fyrirgreiðslu en a.m.k. hefur legið í loftinu. Ég leyfi mér að fullyrða, að ýmsir af þessum aðilum hafi fengið vilyrði fyrir skammtímafyrirgreiðslu á allmörgum millj. af umræddum 15% og ég fyrir mitt leyti tel mjög vafasamt, að þar sitji allir, sem hafa sömu aðstæður, sömu skuldabréf og sömu möguleika til útvegunar fjármagns, við sama borð. Það er fyrst og fremst þetta atriði, sem ég hef áhyggjur út af, og ég tel satt að segja ríka ástæðu til þess að þetta verði afgreitt fyrr en síðar, vegna þess að margir af þessum væntanlegu togarakaupendum eru nú í miklum vandræðum, vegna þess að þeir fá ekki þá fyrirgreiðslu, sem aðrir hafa fengið. Ég held, að það sé bráðnauðsynlegt að líta á þennan þátt málsins án tafar. Svo eru vitanlega margir fleiri þættir, sem nauðsynlegt er að líta jafnframt á. Hitt er svo annað mál, að ég er mjög ákveðinn stuðningsmaður hæstv. ríkisstj. í skipulagshyggju og áætlunarmálum, því að ég hef talið, að það væru ein þau merkari ný vinnubrögð, sem hæstv. ríkisstj. vill beita sér fyrir. Því hef ég nokkrar áhyggjur út af því, að þetta stóra mál, - og ég er ekki meiri karl en það, að mér finnst nú 4000 millj. kr. fjárfesting nokkuð stórt mál, - skuli ekki vera tekið inn í þá ítarlegu áætlunargerð. Ég veit, að það hefur legið á þessum togurum, en ég hygg þó, að enn sé tími til að líta á málið frá þeim sjónarhóli. Og sem stjórnarmeðlimur í margnefndri Framkvæmdastofnun ríkisins verð ég að viðurkenna það, að mér þótti nokkuð fróðleg þau ummæli hæstv. ráðh., að Framkvæmdastofnunin hefði, að því er mér skildist, mjög lítið með þetta mál að gera. Einn stærsti þátturinn í nýsamþykktu frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins er einmitt sú áætlanagerð, sem stofnuninni er ætlað að taka upp. Og því er ekki að neita og ég er ekki að ljóstra neinu þar upp, þótt ég lýsi því hér, að stjórn Framkvæmdastofnunarinnar hefur einmitt talið þetta mál svo viðamikið, að nauðsynlegt væri þegar og með forgangshraða að gera þar nokkra áætlun um, og er það starf að einhverju leyti hafið. Ef stofnunin á ekki að fjalla um áætlun á þessu sviði, vakna hjá mér margar spurningar um það, um hvað hún á í raun og veru að fjalla. Það verð ég að viðurkenna. Vitanlega er ljóst, að allar slíkar áætlanir hljóta að verða samþykktar af hæstv. ríkisstj. En síðan tekur við lánadeild þessarar stofnunar, sem er ætlað að útvega fjármagn til slíkra framkvæmda í bæði það sem öðrum sjóðum er ætlað að standa fyrir, og jafnvel umfram það. Mér sýnist því satt að segja hlutverk þessarar stofnunar á umræddu sviði mjög veigamikið og mér sýnist rík ástæða til að fá úr því skorið, hvert það er, eftir ummæli hæstv. ráðh. hér áðan. Mér hrýs, eins og honum, ekkert hugur við því fjármagni, sem Fiskveiðasjóður út af fyrir sig þarf að leggja til þessara mála, enda dreifist það á nokkuð langan lánstíma, og ég, eins og hann, vænti þess fyllilega, að þessir togarar, þó að þeir verði 40 eða jafnvel fleiri, vinni vel fyrir sér og vel fyrir íslenzka þjóðarbúið. Þannig er þessi fjárfesting að mínum dómi fyllilega réttlætanleg. Engu að síður tel ég, að með þetta mál eigi að fara eins og aðrar stórar framkvæmdir í okkar þjóðfélagi. Þær á að vinna skipulega og samkv. góðum áætlunum.



Herra forseti. Ég skal ekki níðast á velvild forseta. En mér kom nokkuð á óvart tónninn í ræðu hæstv. sjútvrh. út af þeim orðum, sem ég hafði látið hér falla, þar sem hann var að tala um eða finna að því, að það hefði verið hrollvekjutónn. Ég vissi ekki, hvort hann átti við okkur báða, mig og hv. 1. þm. Vestf., þó sennilega frekar við mig. Ég býst við, að hann hlífi honum nú frekar við átölum. En ekkert af því, sem ég sagði, var í neinu gagnrýnisskyni sagt, og það held ég, að allir hv. þdm. geti vottað. Ég var aðeins að spyrja hér um margvísleg atriði, sem máli skipta í sambandi við það, þegar á að auka togaraflota landsmanna, ja, um hvort heldur er 20, 30 eða 40 skip. Honum ofbauð nú ekkert og var að tala jafnvel um, að héðan hyrfu 200–300 togarar, og yrðum við að hafa það í huga. Allt þetta erum við sammála um, að efla togaraflota landsmanna, og það var siður en svo, svo að ég endurtaki það aftur, að í mínum orðum fælist nokkur gagnrýni á því, sem hæstv. ríkisstj. væri að gera í þessum efnum, heldur aðeins hitt, að hér er um stórmál að ræða, og að segja það, að þetta litla frv. gefi ekki tilefni til umr. um málið. Ég sé ekki, að málið beri að Alþ. í nokkru öðru formi en með þessu litla frv., og að eini grundvöllurinn til að ræða um málið verði einmitt þetta frv., sem er hvorki meira né minna en um það, að ríkið veiti 80% ábyrgð til kaupa á ótakmarkaðri tölu skuttogara. Og ég verð að segja, að mér finnst það væri undarlegt kæruleysi hjá hv. þdm., ef þeir spyrðu ekki að ýmsum atriðum, eins og ég hef hér spurt og hv. 1. þm. Vestf. hefur einnig hér spurt að og upp í hugann hljóta að koma í sambandi við þetta mál, án þess að um nokkra sérstaka gagnrýni sé að ræða. Ég tel það svo síður en svo neitt álösunarefni í garð hæstv, ríkisstj., þó að því sé lýst yfir af sjútvrh„ að Framkvæmdastofnunin hafi ekki með þetta mál að gera og það sé eðlilegra, að það sé í höndum sjútvrh. eða ríkisstj. Þá veit maður það, og það eru út af fyrir sig þarfar upplýsingar um það og nokkur staðfesting á því, að það hafi ekki verið svo ákaflega þarft að setja þessa stofnun á laggirnar.



Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta ranglega eftir mér höfð ummæli um það, að ég hafi sagt hér eitthvað á þá leið, að Framkvæmdastofnunin hefði ekki með þetta mál að gera. Ég sagði hins vegar, að ákveðinn þátt þessa máls væri mjög eðlilegt, að hún hefði með að gera. Það væri beinlínis ætlað sem verkefni hennar samkv. lögum, en það væri það atriði málsins, sem að því snýr að útvega atvinnutæki til ýmissa byggðarlaga, sem ekki eru fullfær um að gera það sjálf. Hins vegar er mér ekki kunnugt um það ákvæði í lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins, að það sé hún, sem eigi að veita innflutningsleyfi á skipum eða fjalla um sérstaka heimild til þess að ákveða erlenda lántöku eftir þar til settum reglum. Og það var aðeins það, sem ég sagði, að þegar ríkisstj. hefur gefið út ákveðin fyrirheit um fyrirgreiðslu og aðilar koma og uppfylla þau skilyrði og sækja um það að fá að flytja skip inn í landið samkv. settum reglum, þá er það vitanlega, eins og alltaf hefur verið, verkefni ákveðinna stjórnarvalda og engin breyting til á því. Hins vegar væri það auðvitað alveg nýtt í þessu máli, ef annaðhvort Framkvæmdastofnunin eða einhver annar aðili ætti nú að fara að segja til um það, hvort tilteknir aðilar í landinu, sem geta borgað út sín 15% af skipunum, megi kaupa skipin til landsins. Það væri alveg sérstakt atriði. Og það er aðeins það, sem ég hef sagt. Það atriði flokkast hér undir allt aðra aðila. Ég hef sem sagt aldrei sagt neitt um það, að Framkvæmdastofnunin hafi lítið um þetta mál að fjalla eða ekkert með það að gera, eins og hér hefur verið sagt. En það er rétt, að þetta er mitt álit, að það að gefa aðilum heimild til þess að flytja skip inn í landið, sem geta borgað þau, það hefur hingað til heyrt undir tiltekin rn. og gerir það, og því hefur ekki verið breytt.



Herra forseti. Frv. þetta er um heimild fyrir ríkisstj. til að selja jörðina Ytri-Bug í Fróðárhreppi á Snæfellsnesi. Kaupendur eru bræður þeir, sem um getur í 1. gr. frv. Jörð þessi er í útjaðri Ólafsvíkurkauptúns, og leitað hefur verið umsagnar jarðeignadeildar ríkisins og Landnáms ríkisins, og mæla báðir aðilar með söluheimildinni. Einnig hefur verið leitað umsagnar Ólafsvíkurhrepps um sölu jarðarinnar, og mælir hreppsnefndin þar með sölunni. Sú breyting var gerð á frv. í hv. Nd., að kaupendum er óheimilt að selja jörðina eða hluta úr henni öðrum en ríkissjóði eða nærliggjandi hreppum, þ. e. Ólafsvíkurkauptúni eða Fróðárhreppi. Ytri-Bugur er að fasteignamati 221 þús. kr., sem skiptast þannig: tún 51 þús. kr., annað land 43 þús. kr., íbúðarhús 82 þús. kr. og útihús 45 þús. kr. Landnámsstjóri segir, að jörðin sé landlítil og geti ekki framfleytt nægjanlegum bústofni ein út af fyrir sig. Sama kemur fram í umsögn jarðeignadeildar ríkisins. AS fengnum þeim álitum, sem ég hef lýst, mælir landbn. Ed. með samþykkt frv., eins og fram kemur á þskj. 298.