Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umræðu, er flutt í framhaldi af samkomulagi sem orðið hefur í fyrsta lagi á milli aðila vinnumarkaðarins og annars vegar á milli þeirra og ríkisstj. um aðgerðir í ríkisfjármálum til þess að greiða fyrir kjarasamningum. Með yfirlýsingu ríkisstj. frá 11. febr. í framhaldi af málaleitan aðila vinnumarkaðarins, um ráðstafanir af hálfu ríkisstj. til þess að leggja nýjan grundvöll fyrir kjarasamninga í því skyni að semja mætti við lægra verðbólgustig en þjóðhagsáætlun gerði ráð fyrir, bauðst ríkisstj. til að beita sér fyrir lækkun á verði opinberrar þjónustu og lækkun beinna skatta, bæði tekjuskatts og með tilmælum um lækkun á útsvari sveitarfélaga til samræmis við nýjar verðlagsforsendur. Jafnframt var því lýst yfir af hálfu ríkisstj. að hún væri reiðubúin til frekari viðræðna við aðila vinnumarkaðarins um annars konar aðgerðir af hennar hálfu ef þær samrýmdust þeim efnahagslegu markmiðum sem þetta tilboð ríkisstj. gerði ráð fyrir. Í framhaldi af því komu aðilar vinnumarkaðarins á fund ríkisstj. með erindi um verulega viðbótarfyrirgreiðslu af hálfu ríkisstj., fyrst og fremst í þeim tilgangi að hafa áhrif til lækkunar á verðlag í þeim tilgangi að styrkja þá viðleitni samningsaðila til að bæta kaupmátt við núverandi efnahagsaðstæður og stöðugt gengi. Ríkisstj. svaraði aðilum vinnumarkaðarins með bréfi dags. 27. febr. þar sem fallist er á þessar aðgerðir sem kosta um 1450 millj. kr. Í því sambandi má geta þess að um 640 millj. kr. verður varið til að fella niður verðjöfnunargjald af raforku og fella niður launaskatt í fiskiðnaði og iðnaði. Um 590 millj. kr. verður varið til að lækka tolla á ýmsum hátollavörum sem vega þungt í neyslu almennings jafnframt því sem tekjuskattur verður lækkaður um 150 millj. kr. til samræmis við breyttar verðlagsforsendur. Þá verður um 200 millj. kr. varið til að lækka verð á búvörum. Frv. þetta er flutt til þess að fylgja fram efnisatriðum þessa samkomulags. Hjá því getur ekki farið að það hefur veruleg áhrif á afkomu ríkissjóðs og því var óhjákvæmilegt að fá heimildir til að breyta tekju- og gjaldalið frv. eins og mælt er fyrir um í 1. og 2. gr. þessa frv. Sú breyting verður frá fjárlögum, sem afgreidd voru fyrir þetta ár, að rekstrarafgangur, tekjur umfram gjöld, sem áætlaður var 163 millj. kr., verður að rekstrarhalla upp á 1487 millj. kr. Þess er að geta í þessu sambandi að eins og frv. var lagt fyrir hv. Ed. var reiknað með því að lántökur frá lífeyrissjóðunum að upphæð 925 millj. kr. yrðu bókfærðar á þann veg að Byggingarsjóður ríkisins tæki þá upphæð alla að láni. En samkomulagið við aðila vinnumarkaðarins byggðist á því að 300 millj. kr. af þessum 925 millj. yrði varið til að auka ráðstöfunarfé byggingarsjóðsins í þágu þeirra sem hafa átt í greiðsluerfiðleikum en ríkissjóður gæti hagnýtt sér 625 millj. kr. til að fjármagna að hluta til þann halla sem verður á rekstri ríkissjóðs vegna þessara ráðstafana sem hér um ræðir. Með þeirri breytingu, sem orðið hefur á frv. í Ed., er þessi lántaka bókfærð á annan veg, þannig að Byggingarsjóður ríkisins tekur að láni þær 300 millj. kr. sem fara til þess að auka ráðstöfunarfé hans en ríkissjóður tekur 625 millj. kr. að láni. Á móti verður framlag ríkissjóðs til byggingarsjóðsins óskert. En hér er ekki um neina efnisbreytingu að ræða og heildarlántökur opinberra aðila breytast ekki af þessum sökum. Innlendar lántökur aukast úr 2100 millj. í 3575 millj. en erlendar lántökur verða óbreyttar áfram, 2550 millj., að því er ríkissjóð varðar. Með þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið í samræmi við breyttar verðlagsforsendur, hefur verið ákveðið að lækka erlendar lántökur til samræmis við nýjar gengisviðmiðanir. Þar að auki hefur verið ákveðið að Framkvæmdasjóður verji 500 millj . af ráðstöfunarfé sínu til að greiða niður erlend lán. Í heild lækka því erlendar lántökur um rúmlega 800 millj. kr. skv. ákvæðum þessa frv. Í Il. kafla frv. er kveðið á um framkvæmd á lækkun tekjuskatts. Sá háttur, sem hér er á hafður, miðar að því að þessi lækkun komi skattgreiðendum nokkuð jafnt til góða burtséð frá tekjum. Barnabætur eru óbreyttar í krónutölu og þær aukast því nokkuð að raungildi. Í III. kafla eru ákvæði um niðurfellingu launaskatts, en það er hluti af samkomulaginu að fella niður launaskatt í fiskiðnaði og iðnaði fyrst og fremst til að auðvelda útflutningsgreinunum að standa að því samkomulagi um launahækkanir sem gert hefur verið og byggir á stöðugu meðalgengi krónunnar. Í IV. kafla er kveðið á um breytingar á tollskrá sem miða að því að færa niður tolla á ýmsum vörum, bílum og ýmsum mikilvægum matvælum, sem fyrst og fremst miða að því að koma heimilunum til góða. Í V. kafla eru breytingar á öðrum aðflutningsgjöldum. Þar er fyrst og fremst um að ræða niðurfellingu á gjöldum sem hafa haft óverulega þýðingu fyrir tekjuöflun ríkissjóðs en rétt var talið að nota þetta tækifæri til að fella þau gjöld niður. Í VI. kafla eru ákvæði um niðurfellingu á verðjöfnunargjaldi raforku en orkufyrirtækin fá að sjálfsögðu greiðslu úr ríkissjóði þó að ríkissjóður missi af þeim tekjum sem þessi gjaldstofn hefur gefið. Aðstaða þeirra verður því óbreytt þrátt fyrir þá breytingu sem hér er kveðið á um, en hún miðar að því hvoru tveggja að koma til móts við atvinnufyrirtækin með lækkun á raforkuverði og eins að koma til móts við heimilin í landinu með því að þessi ráðstöfun svo og sú ákvörðun, sem birt var með yfirlýsingu ríkisstj. frá 11. febr. um að lækka gjaldskrá rafveitna, hafa verulega þýðingu fyrir launafólk. Hér er um mjög umtalsverða lækkun að ræða. Í VII. kafla frv. eru svo ákvæði um breytingar á lánsfjárlögum. Ríkissjóður verður af þessum sökum að taka aukin lán. Það er ákvörðun að taka þau á innlendum markaði. Yrðu þau tekin erlendis væri hætta á að slíkar ákvarðanir mundu ýta undir verðbólgu og grafa undan því meginmarkmiði þessara samninga að lækka verulega verðbólguna í landinu og skapa hér aukinn stöðugleika. Ég taldi ekki réttlætanlegt við þessar aðstæður, þar sem ríkissjóður er með sérstökum aðgerðum að koma til móts við launafólk með því að falla frá margs konar óbeinni skattheimtu og lækkun á beinum sköttum, að afla tekna á móti með nýrri skattlagningu á almenning í landinu. Fyrir því verður ríkissjóður að taka á sig nokkra áhættu. Auðvitað setur það okkur í nokkurn vanda og það er við því að búast að ríkissjóður verði af þessum sökum rekinn með halla á næsta ári einnig. Þess er ekki að vænta að við getum unnið okkur út úr þessum erfiðleikum á einu ári. Því er hér um að ræða áhættu sem ríkissjóður tekur til lengri tíma en þessa eina árs. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að með hliðsjón af þeim verulega ávinningi, sem við erum að öðru leyti að ná í efnahagsmálum með hjöðnun verðbólgu og með því á þann veg að geta styrkt kaupmátt, sé réttlætanlegt að taka þessa áhættu, enda eru þessi lán öll tekin innanlands og eiga þess vegna ekki að hafa áhrif til þess að auka á þenslu og grafa undan verðbólgumarkmiðum þessara ráðstafana. Auðvitað koma þessar lántökur einhvers staðar niður. Að stórum hluta verða lánin tekin, eins og fram hefur komið, hjá lífeyrissjóðum. Við höfum þegar gert ráðstafanir til að undirbúa lántökur hjá bönkum og ég vænti þess að að öðrum hluta verði lánsfjár aflað í bankakerfinu. Það skerðir auðvitað ráðstöfunarfé bankanna og kemur kannske mest niður á atvinnufyrirtækjum sem þurfa að njóta þjónustu þeirra. En hjá því verður ekki komist að einhvers staðar komi þessar ráðstafanir niður, eigi þær ekki að auka þensluna í þjóðfélaginu. Í þessum kafla eru einnig ákvæði, eins og ég hef áður greint, um lækkun á erlendum lántökum með tilliti til nýrra gengisforsendna og sérstök 500 millj. kr. lækkun á erlendum lántökum með því að skerða ráðstöfunarfé Framkvæmdasjóðs umfram það sem áður var áformað. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til að fara miklu fleiri orðum um efnisatriði þessa frv. Ég tel að með því samkomulagi, sem hér hefur verið gert, og þeim ráðstöfunum, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, sé verið að stíga ný skref við lausn á kjaradeilum. Það hefur tekist mjög mikilvægt og markvert samkomulag á milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstj. Það ber vott um góða samvinnu, áhuga og vilja til að takast á við mjög mikla erfiðleika sem þessi þjóð hefur lengi glímt við. Við höfum á undanförnum misserum tekið þátt í umræðum um nauðsyn þess að brjótast út úr vítahring verðbólgunnar með nýjum aðferðum. Ég tel að með þessu samkomulagi sé verið að gera þá tilraun, við erum að stíga skref til nýrra vinnubragða og það veltur á miklu hvernig framkvæmdin verður og hverjar ytri aðstæður þjóðarbúsins verða. Því er ekki að leyna að breytt ytri skilyrði, bæði styrkari staða á erlendum mörkuðum og bætt skilyrði hér heima fyrir með vaxandi afla, hafa auðveldað okkur að ganga til þessa samkomulags og brjóta upp á þessu nýmæli. Á sama hátt og versnandi viðskiptakjör á síðasta ári leiddu til þess að verðbólga fór vaxandi hafa betri ytri skilyrði í byrjun þessa árs gefið okkur möguleika á því að gera ráðstafanir af þessu tagi. Ég fagna því sérstaklega að náðst hefur um það víðtækt samkomulag að hagnýta sér þessi bættu skilyrði til þess að ná betri árangri í stjórn efnahagsmála og um leið að leggja grundvöll að því að styrkja betur en ella hefði orðið kaupmátt launafólks í landinu. Ég vænti þess að hér í hv. Nd. takist gott samkomulag um að greiða fyrir framgangi þessa frv. með sama hætti og orðið hefur í hv. Ed. Alþingis. Ég legg til að þessu frv. verði vísað til 2. umræðu að lokinni þessari umræðu og til hv. fjh.- og viðskn. Fjh.- og viðskn. beggja deilda hafa í morgun haldið sameiginlega fundi um frv. og ég vænti að sú samvinna nefndanna geti greitt fyrir nefndarstarfinu og flýtt fyrir framgangi málsins.



Herra forseti. Áður en ég vík að einstökum efnisatriðum frv. og þeirra kjarasamninga sem nú hafa nýlega verið gerðir vil ég víkja sérstaklega að fáeinum atriðum sem nauðsynlegt er að fá upplýsingar um áður en þetta mál fer út úr deildinni sem væntanlega verður á þessum sólarhring. Það fyrsta, sem ég vil fá upplýsingar um, er það hver verði hækkunin á elli- og örorkulífeyri og tekjutryggingu aldraðra og öryrkja og hvenær sú hækkun taki gildi. Venjan hefur verið sú að þessar hækkanir hafa átt sér stað um leið og kjarasamningar hafa verið frágengnir. Ég teldi eðlilegt að svo yrði einnig nú. Ég óska eftir upplýsingum frá hæstv. fjmrh., annaðhvort í umræðunni nú eða fyrir nefndinni þegar hún hittist í kvöld, um það hvaða hækkanir verði hér um að ræða. Í öðru lagi vil ég minna á að einn af hornsteinum þessa samkomulags alls er samkomulagið um húsnæðismál. Í því frv., sem hér liggur fyrir, eru ekki ákvæði um útfærslu þess samkomulags í einstökum atriðum. Hins vegar er gert ráð fyrir því í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins, sem ríkisstj. hefur samþykkt, að hið nýja kerfi komi til framkvæmda frá og með 1. sept. n.k. Það þýðir m.ö.o. að ef eðlilega á að standa að hlutunum verður yfirstandandi þing að ganga frá ákvæðum í húsnæðismálum, þeim ákvæðum sem nauðsynlegt er að setja í lög. Í sambandi við þetta efni vil ég sérstaklega minna á það samkomulag aðila vinnumarkaðarins sem gerði ráð fyrir því að auka fé til Byggingarsjóðs verkamanna á þessu ári um 200 millj. kr. Ég hef litið svo til að gert sé ráð fyrir að ákvörðun um það fjármagn og notkun þess verði tekin í tengslum við útfærslu á húsnæðismálayfirlýsingunni í heild. Ég vil í þriðja lagi víkja að því að í þessum ráðstöfunum er gert ráð fyrir því að niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum verði auknar um 220 millj. kr. Ég vil geta þess sérstaklega hér að á fundi fjh.- og viðskn: Nd. í morgun kom fram hjá fulltrúum Samtaka kvenna á vinnumarkaði og fulltrúum Alþýðusambands Íslands að þeir teldu að mjög mikilvægt væri að búvöruverði væri haldið niðri eins og kostur er. Það er ljóst að ríkisstj. hefur gefið ákveðin fyrirheit í sambandi við niðurgreiðslur og búvöruverð en þær eru ekki alveg skýrar. Ég sé ekki betur en að það sé óhjákvæmilegt, ef ríkisstj. ætlar að standa við yfirlýsingar sínar í þessu efni, að auka fé til niðurgreiðslna á þessu ári til viðbótar við þær 220 millj. sem þegar hefur verið tekin ákvörðun um. Ég vil fá upplýsingar um það frá ríkisstj. við þessar umræður hér, annaðhvort nú eða við 2. umræðu, hvernig ætlunin er að haga þessum málum og hvað er áætlað að það þurfi að auka niðurgreiðslur mikið til að standa við það fyrirheit sem ríkisstj. hefur gefið í sambandi við þessi mál. Þegar ég er að tala um fyrirheit ríkisstj. bæði í húsnæðismálum og í þessum málum, sem snúa að búvöruverðinu, er ég m.a. að vitna til fréttatilkynningar sem Alþýðusamband Íslands gaf út eftir viðræður við forsrh. og fjmrh. í gærdag. Ég tel óhjákvæmilegt að þessi yfirlýsing Alþýðusambandsins verði lesin hér við þessa umræðu þannig að það megi liggja fyrir í þingtíðindum hvaða forsendur lágu til þess að menn að lokum tóku um það ákvörðun að skrifa undir samningana eins og þeir lágu fyrir seinni partinn í gær. Í fréttatilkynningu Alþýðusambands Íslands segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Forsætis- og fjármálaráðherra lögðu í dag fram svarbréf sitt við bréfi samningsaðila frá í gær. Á fundinum var eftirfarandi sérstaklega tekið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar: Varðandi búvöruverð 1. mars var því lýst yfir að tryggt verði að mjólk og kjöt hækki ekki og búvörur í heild í framfærsluvísitölu hækki ekki. Á sama hátt verði tryggt að hækkun búvöruverðs verði ekki umfram umsamda hækkun launa síðar á árinu. Skýrt var frá því að ríkisstj. hafi tilkynnt Seðlabanka að hún geti ekki fallist á hækkun vaxta á verðtryggðum lánum úr 5% í 6%. Staðfest var að ríkisstj. sé sammála þeim hugmyndum sem settar hafa verið fram um lausn húsnæðismála og athugunin, sem um er rætt í bréfinu, snúist um framkvæmd eða útfærslu þeirra hugmynda. Greint var frá því að ákveðið hafi verið að tryggingabætur almannatrygginga hækki í samræmi við þá hækkun sem nú verður á launum skv. samningi ASÍ og atvinnurekenda og að tekið verði tillit til hinna sérstöku launabóta við hækkun tekjutryggingar. Að fengnum þessum skýringum hafa fulltrúar samninganefndar Alþýðusambands Íslands ákveðið að undirrita þann samning sem gerður var í gær og beinir því til félaganna að þau undirbúi fundahöld til þess að afgreiða samninginn." Ég tel að það sé mjög mikilvægt að þessi fréttatilkynning og sá skilningur, sem birtist í henni, komi hér fram við umræður á Alþingi, þannig að mönnum gefist kostur á því, ef þeir hafa athugasemdir fram að færa við efni hennar, að koma þeim á framfæri. Hér er um að ræða úrslitaatriði varðandi frágang samninganna og því nauðsynlegt að hér fari ekkert á milli mála, hér séu allir hlutir eins skýrir og kostur er og menn eigi hér engin eftirkaup hver við annan. Ég vil þessu næst, herra forseti, víkja örfáum orðum að kjarasamningunum sjálfum og innihaldi þeirra. Fyrsta atriði kjarasamninganna, sem menn hljóta að spyrja um, er ákvörðun þeirra og áhrif á kaupmátt launa. Það sem kemur fram í þeim efnum er það að ef við lítum á tölur Þjóðhagsstofnunar um þessi efni þá hækkar kaupmáttur launa á þessu ári um 7,1% frá jan. til des. Að meðtöldum sérstökum launabótum hækkar kaupmáttur launa á þessu ári um 8,2%. Talið er að þessar sérstöku launabætur nái til 30 000-40 000 félagsmanna Alþýðusambandsins eða u.þ.b. helmings félaga í Alþýðusambandi Íslands. Ég tel að aðstæður í þjóðarbúinu séu þannig að það hefði átt að vera unnt að gefa þarna meira eftir gagnvart launafólki og auka kaupmátt frá því sem þarna er gert ráð fyrir. Engu að síður ber að meta þessa niðurstöðu sem árangur og verulegt skref vegna þess fyrst og fremst að kaupmáttur launanna fer á árinu 1986 skv. þessu, ef allar forsendur halda, vaxandi á samningstímabilinu og skapar þannig möguleika til þess fyrir verkalýðshreyfinguna að ná fram betri stöðu varðandi baráttu fyrir bættum kaupmætti launa þegar samningstímabilinu lýkur. Þetta er mjög mikilvægt atriði og í rauninni allt annað en það sem verkalýðshreyfingin hefur iðulega mátt búa við á undanförnum árum þar sem kaupmátturinn hefur náðst aðeins upp í upphafi samningstíma, en hefur iðulega verið kominn niður í mikla lægð í lok samningstíma. Í öðru lagi vil ég leggja á það áherslu að ég tel að ávinningurinn í húsnæðismálum geti verið mjög stór. Ég segi eins og vitur maður mælti forðum: Vei þeim sem reyna að eyðileggja þann samning. Vei þeim sem gera tilraun til að brjóta niður það samkomulag sem náðst hefur í húsnæðismálum. Það er alveg öruggt mál að launafólk í þessu landi bindur ekki síst vonir við þetta samkomulag og framkvæmd þess á komandi mánuðum. Þess vegna er það algert úrslitaatriði að menn gangi frá þessum hlutum og standi við þá lið fyrir lið. Með því verður fylgst rækilega að svo verði gert og ríkisstj. reyni ekki á neinn hátt að hlaupast hér undan merkjum. Ég teldi að eðlilegast væri í framhaldi af umfjöllun um þessi mál á hv. Alþingi nú að á næstunni yrði samið frv. um útfærslu húsnæðismálanna sem yrði afgreitt á yfirstandandi löggjafarþingi. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt að í þessi mál verði farið af fullum krafti þegar á næstunni þannig að útfærslan liggi fyrir hið allra fyrsta. Ég vil í þriðja lagi, herra forseti, varðandi þessa kjarasamninga vekja athygli á því sem náðst hefur varðandi fiskvinnslufólk. Það eru ekki nema 6-8 mánuðir síðan stjórnarmeirihlutinn felldi frv. til l. um bætt réttindi fiskverkunarfólks gagnvart uppsögnum. Nú hafa aðilar vinnumarkaðarins náð samkomulagi um breytingar í þessu efni sem eru mjög í samræmi við það frv. sem hér lá fyrir á síðasta þingi frá hv, þm. Guðmundi J. Guðmundssyni og Karvel Pálmasyni. Ég vil í fjórða lagi í þessu efni benda á það meginatriði að aðilar vinnumarkaðarins nái um það samkomulagi að nota góðærið, að nota olíulækkunina, að nota verðhækkanir á afurðum okkar erlendis til þess að ná verðbólgustiginu hér í landinu verulega niður. Ríkisstj. hafði sett sér það mark að koma verðbólgustiginu niður. Hún hafði lækkað kaup. Samt var verðbólgan talin 30, 40, 50% hér um áramótin. Aðilar vinnumarkaðarins taka ákvörðun um að vinna það verk, gera tillögur um hvernig á að vinna það verk sem ríkisstj. hafði ekki komið í framkvæmd. Í rauninni er það kannske aðalatriði þessara mála að með samkomulagi aðila vinnumarkaðarins frá því í þessari viku eru þeir með samhljóða atkvæðum að lýsa vantrausti á ríkisstj. Þessir aðilar þurfa að taka gengismál, vaxtamál, verðlagsmál, allar meginforsendur efnahagsmála upp á sitt borð vegna þess að ríkisstj. hefur brugðist skyldum sínum í þessum efnum og ríkisstj. á engan annan kost en að hlýða, að gegna. Það er þess vegna sem ég lagði á það áherslu í ræðu minni í gær að meginverkefni næstu mánaða væri að fylgja þessu eftir og sjá um að ríkisstj. komist ekki upp með svik og pretti í þessum efnum, hvort sem það er í verðlagsmálum, húsnæðismálum eða á öðrum sviðum. Ég nefndi verðlagsmál. Þar hafa komið fram mjög athyglisverðar yfirlýsingar, m.a. frá formanni Vinnuveitendasambands Íslands. En þeir gægjast víða upp, draugarnir á þessu sviði, jafnvel áður en blekið á samningunum er þornað: fréttir blaðanna í dag um 67% hækkun á húsaleigu Reykjavíkurborgar. Það segir sína sögu að þeir eru til sem virðast ekki hafa áttað sig á því hvað hér er að gerast. Það verður að passa upp á svona hluti. Það verður að veita þessu liði aðhald og sjá til þess að ekki verði staðið að verðlagsmálum með þessum hætti. Það er auðvitað óþolandi þegar einn samningsaðilinn, þ.e. Reykjavíkurborg, gengur fram með þessum hætti og tilkynnir 67% hækkun húsaleigu einmitt þessa daga, þegar verið er að ganga frá þessum kjarasamningum sem byggjast á því að það á að keyra verðlagið í landinu niður. Í þessum efnum verður að koma til mjög víðtækt samstarf verkalýðshreyfingarinnar og Neytendasamtakanna, verðlagsskrifstofunnar. Það skiptir mjög miklu máli að einstakir framleiðendur og atvinnurekendur standi sig í þessu efni og tryggi að verðlækkun á olíu t.d. komi neytendum og öðrum kaupendum vöru til góða. Þetta eru nokkur atriði varðandi kjarasamningana, herra forseti, sem ég vil nefna. Ég dreg enga dul á að ég tel að ýmislegt í forsendum þessara mála sé óljóst. Ég dreg enga dul á að það hlýtur hver maður að sjá hvaða áhrif geta orðið af ákvörðunum ríkisstj. um að lánsfjármagna þetta dæmi allt. Menn hljóta að sjá hvaða áhrif það getur haft á ríkisfjármálin til frambúðar. Ég dreg enga dul á að auðvitað verður það þannig þegar líður á árið að ýmsir aðilar munu segja að mjög sé að þeim kreppt vegna hækkandi raungengis íslensku krónunnar. Þetta er fullkomlega ljóst og menn eiga að viðurkenna þessa þætti, horfa á þá opnum augum og taka á þeim. Ég tel t.d. að ákvörðun ríkisstj. um að lánsfjármagna alla framkvæmd þessara mála muni hafa í för með sér hækkandi raunvexti frá því sem ella væri. Það verður harðari samkeppni um fjármagnið þegar líður á árið en nú er og þess vegna hætt við að áformum í vaxtamálum sé stefnt í hættu. Ég tel að það sé þó meginatriði þessara mála að frá því sem snýr að Alþingi í þessu frv. verði gengið hið allra fyrsta. Ég fagna því auðvitað að ríkisstj. skuli ekki tefja þetta mál hér á Alþingi og hún skuli sjá sóma sinn í því að reyna að koma því sem fyrst hér í gegnum þingið því það þarf auðvitað að gerast. Hér er um að ræða eina veigamestu forsendu verðlagsniðurfærslunnar sem verið er að tala um í sambandi við þessa samninga. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 556, er verið að taka á þeim þáttum sem lúta einmitt að verðlagsniðurfærslunni og auðvitað eru þeir með þeim hætti að það er sjálfsagt og eðlilegt að Alþingi afgreiði þessi mál tafarlaust. Auðvitað er það svo að útfærsla á einstökum atriðum getur verið umdeilanleg, t.d. hvaða tolla á að lækka og hvaða ekki, en í heildina tekið er hér um að ræða útfærslu á niðurfærslunni sem verður að taka gildi nú um mánaðamótin vegna þess að það er einn grunnþáttur þeirrar kaupmáttaraukningar sem verið er að tala um að geti orðið afleiðing af þessum samningum. Ég tel því enga ástæðu til þess, herra forseti, að vera að gera athugasemdir við einstakar greinar þessa frv. Ég fagna því auðvitað að 23. gr. frv., eins og það var, hefur verið felld niður, var felld niður í Ed. Ég tek það sérstaklega fram að ég tel þá skerðingu sem gert er ráð fyrir að viðhalda á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga í 24. gr. óeðlilega. Ég get ekki stutt slíka skerðingu, enda þótt hún sé aðeins framreikningur á þeirri skerðingu sem ákveðin var í lánsfjárlögum. Þá vil ég einnig taka fram, herra forseti, að fyrir mitt leyti og okkar getum við fallist á þá aðferð við afnám verðjöfnunargjalds af raforkusölu sem gert er ráð fyrir í 15. gr. frv., enda er tekin um það ákvörðun jafnframt að niðurgreiða rafmagn. Við tökum þessa afstöðu í trausti þess að verðjöfnun á rafmagni verði tryggð framvegis með annarri hvorri leiðinni eftir nánari ákvörðun þegar þar að kemur. Ég vil ekki tefja þessa umræðu, herra forseti, með því að bæta við mörgum fleiri orðum, en segja þetta að lokum: Ég hef tekið eftir því undanfarna daga að fólk hefur verið að hneykslast á að aðilar vinnumarkaðarins skuli vera að ákveða vissa þætti efnahagsmála og jafnvel löggjafar í þessu landi. Það er út af fyrir sig ekki óeðlilegt að menn geri athugasemdir við það, einkum þeir sem hér sitja. Kjarni málsins er hins vegar sá að við búum í stéttaþjóðfélagi og það eru stéttir sem ráða úrslitum um þróun þess. Ef okkur kemur á óvart að til verði niðurstöður upp úr átökum stéttanna sem síðan enda með samningum höfum við ekki gert okkur fulla grein fyrir því hver er úrslitaþátturinn í framvindu þjóðmála í þessu landi. Ég fagna því að Alþýðusamband Íslands skuli í þessum samningum hafa náð fram ýmsum atriðum sem stjórnarmeirihlutinn á Alþingi hefur stöðvað eða jafnvel fellt á undanförnum árum. Ég fagna því sérstaklega. Og ég tel það mikilsvert, og það er það frá sjónarmiði okkar Alþýðubandalagsmanna, að þannig sé afli verkalýðsstéttarinnar stundum beitt til að knýja fram þjóðfélagsumbætur í landinu.



Herra forseti. Það vill svo til að í dag, þegar menn stíga í stóla og lofsyngja þjóðarsáttina um lífskjörin, birtist í blaði allra landsmanna grein eftir Stefán Ólafsson lektor sem heitir "Ný launastefna". Þessi grein er nokkuð skemmtileg greining á því hvers vegna hér ríkir láglaunastefna sem er algjört einsdæmi á Vesturlöndum að mati höfundar. Það vill svo til að það er einmitt þessi sama láglaunastefna sem allir gömlu flokkarnir á Alþingi hafa nú tekið höndum saman um að lofsyngja í þjóðarsátt um lífskjarasáttmála. Við verðum, þegar við fjöllum um kjaramál, að ákveða hvað við ættum að hafa í huga, hver eiga að vera viðmið okkar. Eiga þessi viðmið okkar að vera frysting láglaunastefnunnar, áframhaldandi láglaunastefna, eða eigum við að spyrja hvers vegna svo er komið að á Íslandi, sem er í hópi 10-15 ríkustu þjóða Vesturlanda og hefur þjóðartekjur fyrir ofan meðallag OECD-ríkja, eru lægstu dagvinnulaun í þessum sama ríkjahópi. Við höfum lægst dagvinnulaun þeirra Vesturlanda sem birta skýrslur sínar í gögnum OECD, en við erum í hópi þeirra ríkustu. Ítalir eru t.d. hálfdrættingar okkar í þjóðarframleiðslu en þeir borga svipað kaup og við. Það eru eins og ég sagði áðan hvergi jafnlág dagvinnulaun meðal álíka ríkra þjóðfélaga. Hvergi á Vesturlöndum eru þó greiddar vinnustundir jafnmargar og hér. Þess vegna eiga menn ekki að setja sér að markmiði, þegar þeir setjast niður að semja um laun, hvernig þeir geta varið kaupmátt síðasta ársfjórðungs síðasta árs heldur eiga þeir að spyrja: Hvernig stendur á þessu misræmi í ríkidæmi þjóðarinnar og kjörum almennings? Það er spurningin sem menn eiga að fjalla um. Hvað hefur þessi láglaunastefna, sem hér hefur ríkt í alla þessa áratugi, haft í för með sér - eða eigum við að orða það öðruvísi: Hvað kostar dekrið við illa rekin fyrirtæki í landinu? Það kostar t.d. vinnuþrældóm sem á sér enga hliðstæðu á Vesturlöndum. Það kostar t.d. aukavinnubasl sem ekki á sér neina hliðstæðu heldur. Það kostar átök á vinnumarkaði sem eru einhver þau mestu sem þekkjast á Vesturlöndum. Og þessi láglaunastefna kostar óvenjumikið vinnutap. Hún kostar svart hagkerfi sem allir þekkja, hún kostar minnkuð afköst vegna langs vinnutíma, hún kostar minnkaða framleiðni fyrirtækja og á endanum kostar hún upplausn fjölskyldunnar, gjaldþrot, hjónaskilnaði og sumir segja sjálfsvíg. Þetta er gjaldið sem við greiðum fyrir láglaunastefnu sem hér hefur ríkt í áratugi. Þetta eiga menn að hugsa um þegar þeir setjast niður til að semja laun. Það er viðhaldið hérna launastefnu 19. aldarinnar sem einkenndist af lágum launum og þrælkun þeirra sem unnu, þrælkun barna og fullorðinna. Þetta er einkenni íslenskrar launastefnu og um þetta hafa nú allir tekið höndum saman á Alþingi í gær og í dag og syngja lofsöng til dýrðar þjóðarsáttmála, lífskjarasáttmála. Þessi samningur er t.d. blessun verkalýðshreyfingarinnar yfir því fyrirtækjadekri sem ég lýsti áðan og blessun verkalýðshreyfingarinnar yfir þeim einkennum láglaunastefnunnar sem ég lýsti áðan. Um þetta er orðin þjóðarsátt. Staðreyndirnar sem ég lýsti áðan um samanburð þjóðarauðs og lífskjara fólksins eiga að vera viðmiðun bæði þeirra stjórnmálamanna sem setja ramma, búa til umhverfi sem fólk og fyrirtæki lifa í og þeirra samningamanna vinnumarkaðar sem semja um arðskiptin. Það á að vera viðmiðunin, ekki að viðhalda hungurbasli lágu launanna á síðasta ársfjórðungi eða einhverjum öðrum ársfjórðungi sem er kominn í skrár sögunnar fyrir basl og eymd. En hvers vegna blindast menn svona? Hvers vegna taka menn röng viðmið? Ég held að það sé út af því m.a. að þeir treysta sér ekki til að takast á við þær stórvirku breytingar sem verða að verða á öllum sviðum til þess að raunveruleg bót lífskjara verði. Menn treysta sér t.d. ekki til að hætta að festa fjármagn og byrja að nýta fjármagn. Menn treysta sér ekki til að gera þær skattabreytingar sem þarf til þess að slíkt geti gerst. Menn treysta sér ekki til að hætta að styðja illa rekin fyrirtæki með ívilnunum eða meðaltalslaunaákvörðunum af ýmsu tagi vegna þess að það gæti leitt til þess að einhver fyrirtæki sem eru einhverjum þeirra kær færu á hausinn. Menn teysta sér ekki til að auka aðhald og virkni í opinberum rekstri, t.d. með því að veita stjórnum eða stjórum stofnana afmarkaðar fjárhæðir sem þeir ráðstafa síðan sjálfir milli fjárfestingar, launa og rekstrar og gætu t.d. notað til að hækka laun starfsmanna sinna með því að færa til fé á milli einstakra rekstrarliða eða á annan hátt breyta fyrirkomulagi innan fyrirtækjanna. Menn treysta sér ekki, eins og við höfum heyrt hérna undanfarið í sambandi við umræður um heimastjórn og fylki, til að breyta samskiptum ríkisvalds og fólksins í landinu þannig að þar komi til aukin sjálfsstjórn og aukin sjálfsbjörg en að það sé lagt niður að sama skapi forsjárkerfið sem hér hefur ríkt síðan í lok stríðsins. Og menn treysta sér ekki til að breyta launasamningum þannig að það sé samið í fyrirtækjunum sjálfum þar sem fólkið veit hver afkoman er. Fólkið sér Range Rover eða Range Rovera forstjóranna. Fólkið sér fjölskylduna sem er á launum og veit hvernig afkoman er. Fólkið sem vinnur í fyrirtækjunum getur sótt arð í fyrirtækin sem meðaltalssamningarnir uppi í Garðastræti geta aldrei. Þessar breytingar treysta menn sér ekki til þess að gera. Og menn treysta sér ekki til að gefa fiskverð frjálst og hætta þessum fjarstæðukenndu verðlagsgrundvallarmeðaltalsútreikningum sem eins og ég sagði áðan gera það eitt að dekra við skussana, setja á skussana. Þetta eru dæmi um þær stórvirku og óumflýjanlegu aðgerðir sem menn verða að gera ef þeir eru að hugsa um að endurreisa lífskjör. En auðvitað treysta menn sér ekki í þetta og þá setjast þeir niður og fara að tuða um meðaltöl og vísitölur. Síðan hjálpast allir að við að koma upp þeirri blekkingu að það sé verið að gera eitthvað sem skiptir máli. Það er fróðlegt að líta svolítið á hvernig blekkingin verður til. Fyrir tveim vikum lagði ríkisstj. fram tilboð sem hún kallaði að lækka skattheimtu, lækka útsvarsinnheimtu og lækka gjaldskrár ríkisfyrirtækja. Þarna var í raun og veru um það eitt að ræða að ríkisstj. sagðist ætla að færa skattheimtu sína að breyttum verðlagsforsendum sem yrðu ef gerðir yrðu samningar sem færðu niður verðbólguna. Ríkisstj. var ekki að gefa neitt. Hún var einungis að segja að hún ætlaði að færa sínar áætlanir um tekjuöflun, sem voru gerðar miðað við 30-40% verðbólgu, niður að þeirri 9-10% verðbólgu sem mundi verða í landinu. Ef láglaunasamningarnir hefðu fært verðbólguna niður í 9% hefði það verið hreinn stuldur og níðingsskapur af hálfu ríkisstj. að færa ekki þessa tekjuöflunarliði niður. Það kom aldrei annað til greina. En hvað gerist? Ríkisstj. túlkar þetta sem framlag og frumkvæði til að gera skynsamlega kjarasamninga og undir það taka fjölmiðlarnir allir gagnrýnislaust eins og páfagaukar. Blöð fjalla dag eftir dag í leiðurum sínum um að þetta frumkvæði verði aðilar vinnumarkaðarins að nota til að gera launasamninga. Hvaða frumkvæði? Það frumkvæði að ríkisstj. lýsti því yfir að hún ætlaði ekki að gerast sá níðingur að innheimta skv. 30-40% verðbólguáætlunum í verðbólgu sem væri bara 10%? Þetta er ekki frumkvæði. Svona hófst eiginlega mesti hluti þessarar blekkingar. Síðan heldur hún áfram. Næsti þáttur þessarar blekkingar er samningamakkið um meðaltölin og vísitölurnar. Fólk er látið halda að það sé verið að semja um lífskjör, en í raun eru samningamenn í talnabrellum. Í fyrsta lagi leggja menn til grundvallar atkomu fyrirtækjanna sem er metin út frá meðaltölum sem eru byggð á skattframtölum þeirra. Í þessari stóru púlíu skattframtalanna er ekki spurt hvernig fyrirtækin eru rekin heldur einungis spurt hverjar eru niðurstöður þeirra skattframtala sem fyrirtækin hafa lagt fram. Þarna eru auðvitað allir með. Lélegu fyrirtækin eru með. Þau fara inn í meðaltalið með risnunni og Range Rovernum og öllu sem fylgir. Með þessu fæst úrskurður um greiðslugetu fyrirtækjanna og eins og ég sagði áðan er það úrskurður sem dekrar við skussana með illa reknu fyrirtækin og kippir þeim inn í púlíuna. Hver halda menn síðan að sé þá greiðslugeta þeirra sem eru með vel rekin fyrirtæki? Þeir komast auðvitað af með að greiða brot af því sem þeir gætu greitt ef það ríkti sæmilega sanngjarnt kerfi sem fólkið gæti sótt launin sín eftir inn í fyrirtækin. Þetta voru útreikningarnir á greiðslugetu fyrirtækjanna. Svo eru útreikningar á lífskjörum fólksins. Þá er aftur byggt á meðaltölum og neyslukönnunum og vísitölum um líf þessa fólks. Menn gleyma því að þessar tölur eru vísbendingar og meðaltöl en þetta eru ekki lífskjör. Þessar prósentutölur eru ekki lífskjör. Þær eiga ekki við einn einasta mann í þessu landi. Þær eru meðalsumman af einhverjum meðaljóni sem er ekki til. En svo fara menn að semja um meðaltölin. Samningarnir fara þannig að snúast um vísbendingar í staðinn fyrir lífskjör. Þegar svo er komið fara menn að semja um verðlækkun á bíl og verðlækkun á dekkjum og verðlækkun á súpukjöti af því að það er inni í einhverju meðaltali á einhverri neyslukönnun. En ef maður fer og talar við fólkið sem lifir við þessi lífskjör segir kannske fólkið: Ég hef ekki efni á að kaupa bíl og þess vegna kaupi ég engin dekk. Og ég hef ekki efni á að kaupa súpukjöt. Það fer kannske svo að ég missi eitt af þessum prósentum í lífskjarauppsveiflunni af því að ég er ekki nógu ríkur til að eiga bíl. Svo eru sumir sem vilja ekki eta súpukjöt, finnst súpukjöt vont. Hvers eiga þeir að gjalda? Af hverju mega þeir ekki njóta útreiknuðu lífskjarauppsveiflunnar? En blekkingunni um að það sé verið að semja um lífskjör er haldið uppi með þessum hætti. Enn þá einu sinni hefur blessað lambakjötið þannig bjargað þessari þjóð. Í gamla daga lifði þjóðin á því að borða kjötið. Nú lifir hún á því að reikna það fram og til baka og búa til úr því lífskjör, enda sýnist manni að með þessum samningum og lögunum sem fylgja sé beinlínis ætlast til þess að menn borði lambakjötið til að njóta þessara bættu lífskjara og þá sannast hið fornkveðna að með lögum skal lamb tyggja. Annað sem ég vil gera að umtalsefni í þessu sambandi er meðaltaladýrkunin í öllu efnahagslífi. Það sem þessi dýrkun gerir er að hún heldur okkur alltaf föstum við viðmiðanir gærdagsins, hinar gömlu viðmiðanir. Að binda sig við þessa meðaltaladýrkun minnir á strák sem fer í próf og fær aldrei nema 4 en það er ekki nóg. Hann er alltaf að hugsa um að hækka sig um 5% eða 10%. Þá fær hann 4,4. Hann er ekkert bættari með 4,4. Hann er líka fallinn með 4,4. Hann þarf að fá 8 eða 9 til að vera sæmilega stæður. Þess vegna þarf hann að byrja upp á nýtt. Hann má ekki binda sig við meðaltöl gamla tímans. Hann þarf að stokka málið upp á nýtt. Það er það sem við þurfum að gera. Það er það sem Íslendingar þurfa að gera í sínum launamálum. Síðan nota menn meðaltölin til að meta afkasta- og greiðslugetu fyrirtækjanna eins og ég lýsti áðan og nota þessi meðaltöl til að finna hvað hæfir hverju fyrirtæki að greiða mikið. Ég vil nefna dæmi sem ég hef nefnt áður í þessum ræðustól. Þetta er eins og ég færi í Hagkaup til að kaupa buxur á eins árs gamalt barn, fimm ára gamalt barn, 14 ára gamlan ungling og 80 ára gamalmenni. Svo tæki ég meðalaldur þeirra, sem væri 100, deildi í með 4 og fengi út 25 og keypti fjórar buxur á rúmlega tvítuga. Þær passa engum. Meðaltölin uppi í Garðastræti eru ekki í neinu sambandi við hvorki fyrirtækin né fólkið í þessu landi, ekki frekar en buxurnar úr Hagkaupi yrðu með þessum framgangi. Svona er nú láglaunastefnan, blekkingarnar og meðaltölin. Það er fróðlegt að líta sér aðeins nær og líta á þann króga sem við erum að fjalla um hérna í dag, þessa samninga. Við skulum kíkja aðeins á hvernig um þá er fjallað í dag. Um þá er fjallað í Staksteinum þar sem eru tínd til ýmis nýleg "komment" fjölmiðlanna. Það stendur t.d., með leyfi forseta, í Morgunblaðinu í dag, í Staksteinum: "Alþýðublaðið segir í sinni forustugrein: "Launþegar og vinnuveitendur hafa nú gert kjarasamninga sem væntanlega marka tímamót í samskiptum þeirra og í íslensku efnahagslífi. Hér er á ferðinni eins konar kjarasáttmáli, gagnkvæmur skilningur aðila á nauðsyn þess að gera samninga sem ekki eru verðbólguhvetjandi." Svo kemur: "Þessi niðurstaða er báðum samningsaðilum til sóma." Og síðan segir: "Alþýðublaðið fagnar þessum samningum." Svo er vitnað í sömu Staksteinum í Þjóðviljann. Þar gerir að vísu vart við sig svipaður geðklofi eða tvíhyggja og mér fannst vera í ræðu formanns Alþb. áðan, hv. þm. Svavars Gestssonar. Það er haltu mér, slepptu mér. Í byrjun tilvitnunar er talað um ýmislegt jákvætt við þessa samninga, en svo kemur en og en og en og sagt: "Samkvæmt þessu mun launafólk ekki einu sinni halda hlutdeild sinni í auknum þjóðartekjum. Í miðju góðærinu á því herrans ári 1986 er því kjaraskerðing síðustu ára nánast staðfest." Og síðan segir, með leyfi forseta: "Það er hins vegar fráleitt að gefa upp vonina um að kjörin geti batnað." Svona fjallar málgagn Alþb. um þessa þjóðarsátt um lífskjarasáttmála. Í Morgunblaðinu í dag, með leyfi forseta, er líka haft eftir einum starfsmanna Alþýðusambands Íslands: "Samningarnir happadrjúgir félögum í ASÍ" Þá er fjallað öllu meira um þessa samninga á þingsíðu Morgunblaðsins í dag. Þar er fyrirsögn, með leyfi forseta, sem er svona: "Jón Baldvin um samninga ASÍ og VSÍ: Samrýmast sjónarmiðum jafnaðarmanna." Hvaða jafnaðarmanna? Ég vissi ekki að það væru sjónarmið jafnaðarmanna að staðfesta viljann til þess að hér ríki áfram lífskjaraskerðing og lélegustu lífskjör á Vesturlöndum. Síðan segir Morgunblaðið, með leyfi forseta, að formaður Alþfl. ræði um lífskjarasáttmálann og fari um hann fegurstu orðum og segi að jafnaðarmenn vilji allt til vinna að sá árangur sem að væri stefnt í hjöðnun verðbólgu og styrkingu kaupmáttar næðist í reynd. Það er haft eftir hæstv. fjmrh. að hér sé á ferðinni þjóðarsátt. Minna má nú ekki gagn gera. Ég verð að segja að það sem stendur eftir af þessu öllu saman er sú staðreynd að þegar þetta ár er runnið sitt skeið á enda, ef dollarinn breytist ekki, ef olíuverðshækkunin helst, ef aflinn helst og ef þorskverðið helst uppi í Ameríku, geti þeir sem best eru settir vænst 8% aukningar á kaupmætti. Hvað þýðir það fyrir konu eða mann sem eru með 17 þús. kr.? Það þýðir að viðkomandi fær rúmar 18 þús. kr. Hvernig halda menn að lífið sé hjá þeim sem fær núna 17 þús. kr.? Hverju halda þessir söngvarar dýrðaróðsins um lífskjarasáttmálann að viðkomandi væri bættur með 1000 kr. í viðbót? Það skiptir nákvæmlega engu máli vegna þess að sá sem lifir við 17 þús. kr. á mánuði lifir lífi sem jafnaðarmenn geta ekki sætt sig við og sem jafnaðarmenn geta ekki gert samninga um, hvað þá heldur sungið lofsöng til dýrðar um. Þannig líf er ekki á stefnuskrá jafnaðarmanna. Það er kannske hægt á einhvern hátt að lifa af 17 000 kr., en það er ekki mannsæmandi líf og það er líf sem menn ætla að útrýma úr þessu landi. Ef einhver er að gera slíkan lífskjarasáttmála fullyrði ég að hann er ekki í sátt við fólk sem er undir 25-30 000 kr. á mánuði. Þetta er sáttmáli um skömm. Þetta er sáttmáli um að dekra við illa rekin fyrirtæki. Þetta er sáttmáli um að dekra við þann hluta atvinnurekenda sem annaðhvort getur ekki rekið fyrirtæki svo vel sé eða getur það en hefur ekki næga félagslega ábyrgðartilfinningu til þess að greiða mannsæmandi laun. Jafnaðarmenn taka ekki þátt í þjóðarsáttmála um að heiðra skussana. Ég tel að allt talið um þjóðarsátt hjá fjmrh. sé móðgun við þjóð sem er núna að ganga í gegnum hörmungarskeið félagslegrar upplausnar og efnalegra þrenginga. Menn gera enga samninga eða sátt um slíkt. Við vitum að það fjölgar gjaldþrotum launafólks, ekki aðeins fyrirtækja heldur launafólks. Það fjölgar hjónaskilnuðum. Starfsmenn félagsmálastofnana telja að álagið hafi aldrei verið meira en nú á einstaklingum og fjölskyldum. Ætla menn að fara að gera þjóðarsátt um það? Ekki ég. Ég tek ekki þátt í að gera lífskjarasáttmála sem blessar kjaraskerðinguna, lengir líf duglausra fyrirtækja og staðfestir að þessi ríkisstj. á ekkert erindi í pólitík. Þetta er þjóðarsátt um þjóðfélag þeirra þriggja fjórðu hluta sem kannske hafa efni á að njóta einhvers af þeim gæðum sem hér er boðið upp á. Nú vil ég víkja talinu að umbúnaði málsins. Alþingi fær oft send ýmis mál og vissulega er það rétt að Alþingi á að vera opið og á að taka við málum og skoðunum smáum og stórum. Síðan fara menn yfir þessa hluti og menn setja lög eða fella frv. En fólk hefur kosið þingmenn til að fara hingað inn og nota samvisku sína og einhverja skynsemi til löggjafar. Það sem er að gerast hérna á ekkert skylt við löggjöf. Nú eru hér ekki frjálsir menn að setja lög. Núna er þingið beitt þvingunum. Aðilar vinnumarkaðarins og ríkisstj. standa með byssuhlaup við gagnaugabeinið á mönnum og segja: Samþykkið þið. Þetta er nauðgun á Alþingi. Þeir segja: Ef þið réttið ekki upp hönd svona og svona gerum við allt vitlaust, förum í verkfall, verkbann eða einhverjar slíkar kúnstir. Aðilar vinnumarkaðarins hafa umboð til að semja um skiptingu arðsins úr fyrirtækjunum, en þeir setja ekki lög. Alþingi hefur verið niðurlægt. Það er ekki í fyrsta sinn. Kvótinn var ágætt dæmi. Kvótinn var mjög gott dæmi. Þá man ég að æmtu og skræmtu Alþýðubandalagsmenn og Alþýðuflokksmenn. Þá höfðu frv. gengið um allan bæ og allt land áður en þm. sáu stafkrók. Núna skrifa ASÍ, VSÍ og SÍS frv. og senda ríkisstj., ríkisstj. kynnir fjölmiðlum frv. kl. 3 í gær og sýnir þinginu það kl. 7 í gærkvöld. Og svo er sagt: Verið þið fljótir að afgreiða þetta, strákar. - Þannig gerist það að mál sem tók fjórar til sex vikur að kanna í viðræðum aðila, reikna út og búa til kemur hingað inn kl. 7 í gær og menn segja: Getið þið ekki hespað þessu af? Menn segja: Það er ekki hægt að láta þetta dragast fram yfir helgi. Menn segja: Þá verða stóru strákarnir farnir í Norðurlandaráð og það er ekki hægt að standa í að vera að samþykkja mikilvæg lög þá. Og menn segja: Þjóðin bíður eftir ykkur. Bílaviðskipti liggja niðri og það er allt í hönk með dekkin. Og það gerist ekki neitt. Drífið þið ykkur. Vídeóin seljast ekki. Verið þið fljótir. Klárið þið þetta fyrir helgi. Nú er Alþingi til trafala. Ekki að menn óttist að Alþingi breyti eitthvað frv. Nei, Alþingi tekur bara tíma. Við erum stimpilstofnun eins og ríkismat sjávarútvegsins. En munurinn er sá að Ríkismatið stöðvar stundum slæmar sendingar, en Alþingi gerir það ekki. Það stimplar sjálfvirkt. Það er orðið nokkuð vel að sér í þessu stimpilhlutverki. Það hefur fengið áður plögg til að stimpla. Það voru send hér inn í haust plögg þegar Flugleiðir ákölluðu þingið. Þá stimpluðu menn lög um flugfreyjulaun. Stimpilstofnun. Nú hafa allar reglur í raun verið brotnar einu sinni enn og þá er sagt að menn skuli ekki vera að tala hér um formsatriði. Ég sá það haft eftir einhverjum. Það vill þó svo til að þessi svokölluðu formsatriði eru stjórnarskrá, grundvallarlög þessa samfélags. Það eru nú öll formsatriðin. Það eru þau formsatriði hvernig stjórnkerfið, hvernig stjórnskipanin í þessu landi vinnur. Það eru ekki ómerkileg formsatriði. Við Bandalagsmenn höfum verið gagnrýndir fyrir að leggja áherslu á þörfina á breyttu stjórnkerfi, en hérna er sönnunin. Nú hefur framkvæmdavaldið verið tekið út fyrir þetta lýðræðislega kjörna stjórnkerfi og aðilar úti í bæ beita þessu framkvæmdavaldi til að knýja fram lausn á sínum vanda. Ef ég væri í sporum einhverra þm. fjórflokksins og tæki undir dýrðaróðinn um þjóðarsátt, um þjóðfélag þriggja fjórðu, mundi ég samt vera óánægður með stjórnkerfið vegna þess að á mig mundi sækja viss ótti við að missa núverandi framkvæmdastjóra VSÍ. Ég mundi spyrja: Hvaða tryggingu hef ég fyrir því að hann Magnús Gunnarsson verði þarna á næsta ári og sjái um þetta.  Nú eru ríkisstj. og þjóðin eins og stjórnlaust rekald. Þetta er eiginlega eins og að vera á skipstjóra- og stýrislausu skipi einhvers staðar úti á Kyrrahafi, reka af einni eynni á aðra og stundum taka á móti skipunum grenjandi mannætur og stundum dansandi Hawai-stelpur með blómaskrúð og banana og menn bara bíða og vona. Menn hafa enga stjórn á því hvert þessi fleyta fer. Svo þegar hún lendir á því sem þeim finnst vera góð eyja eru þeir ánægðir og segja: Við skulum ekki vera að ræða um það þó að skipið sé stjórnlaust. Nú fór vel. Við skulum ræða um innihald þess sem hér er á ferðinni, segja þeir. Svona á ekkert stjórnkerfi að vera. Þetta er ekki ómerkilegt formsatriði. Þetta er grundvallaratriði í því hvort okkur á að takast einhvern tímann að hætta að vera á botninum meðal vestrænna þjóða í dagvinnulaunum. Ég hafna því að ég sé að tuða um form. Ég held því fram að ég sé að tala um grundvöll stjórnskipunarinnar. Herra forseti. Ég skal ljúka máli mínu. Það er þegar orðið lengra en ég hugði. Þessi samningur samrýmist ekki sjónarmiðum jafnaðarmanna. Það er til hans stofnað á afar ólýðræðislegan hátt og hann innsiglar áframhaldandi kúgun lágu launanna. Það leitar stundum á mann að sumir svokallaðir vinstrimenn þurfi á láglaunafólkinu að halda á vísum stað til að geta geiflað sig framan í það við kosningar eða samninga. Þeir jafnaðar- og vinstrimenn mega eiga þessa samninga fyrir mér. Þessa samninga getur BJ ekki stutt. Við getum ekki tekið undir lofsöng gömlu flokkanna um þjóðarsátt um áframhaldandi fátækt vegna þess að svo miklir ójafnaðarmenn viljum við ekki vera.



Herra forseti. Í umræðum utan dagskrár í gær um kjarasamningana lýsti ég því yfir fyrir hönd okkar jafnaðarmanna að við teldum þau vinnubrögð sem beitt var við þessa samningagerð til bóta. Borið saman við hvað? Ekki borið saman við hið fullkomna þjóðfélag, ekki neina paradísarhugmynd eða hina fullkomnu réttlátu tekjuskiptingu heldur borið saman við reynsluna á liðnum hálfum öðrum áratug, borið saman við vinnubrögð við gerð kjarasamninga áður, borið saman við þann árangur sem fengist hefur af þeim. Við teljum að sú tilraun sem hér hefur verið gerð af hálfu forustumanna verkalýðshreyfingarinnar sé einnar messu virði og til mikilla bóta frá því sem áður var. Af því leiðir að við munum styðja það frv. sem á þessum kjarasamningi byggist. Það gerum við heldur ekki vegna þess að við séum vissir í okkar sök um að þetta frv. tryggi árangurinn. Við höfum þvert á móti mjög alvarlegar efasemdir um það. Við viljum samt gera þetta vegna þess að við viljum að þessi tilraun verði keyrð áfram til enda, við viljum láta á það reyna hvort það tekst. Við höfum í okkar málflutningi bent á að það þurfi eitthvað að gera í meðferð málsins hér á þingi til að tryggja árangurinn betur. Við höfum sagt að við værum sjálfir reiðubúnir til samkomulags við aðra um slíkan tillöguflutning um að styrkja stöðu ríkisfjármála til að tryggja þennan árangur. Við hörmum að í meðferð málsins hingað til hefur ekki verið undir það tekið og við tökum fram að ríkisstj. sjálf, sem þannig hefur haldið á málum, hlýtur að lokum ein að bera ábyrgð á hvort sá árangur, sem við gerum okkur vonir um, næst eða ekki. Þetta þykir sumum áreiðanlega ekki nægilega glæsileg afstaða miðað við samanburð við hið fullkomna þjóðfélag eða hina réttlátu tekjuskiptingu, en öll ræða hv. seinasta ræðumanns byggðist á einhverri slíkri viðmiðun. Hver mundi mæla því mót að það væri æskilegt í einu stökki að tvöfalda dagvinnutekjur Íslendinga, að færa þær úr 17 000 kr. upp í 34 000? Ekki nokkur einasti maður. Jafnvel ekki þeir uppi í Garðastræti. Ekki heldur þeir uppi í stjórnarráði. Síst af öllu hæstv. forsrh., sá velviljaði maður. Enginn. Og hvað værum við að gera með því? Við værum að hækka dagvinnulaun á Íslandi til samræmis við það sem tíðkast í nágrannalöndum, jafnvel löndum þar sem þjóðartekjur á mann eru mun lægri en á Íslandi. Enginn mundi bera á móti nauðsyn þess arna. Allir mundu telja þetta eðlilegt. Spurningin er þá: Hvers vegna er þetta ekki gert? Hvernig stendur á því að verkalýðshreyfingin beitir ekki afli samtaka sinna til að knýja þetta fram þrátt fyrir allt? Ja, hvert er svarið við því? Svarið við því er að verkalýðshreyfingin er margbúin að reyna þetta. Hún er margbúin að reyna að hækka krónutölu kaups að nafninu til jafnsnögglega og í jafnstórar stærðir og ég var að nefna. Við höfum hækkað kaup í krónutölu um þúsundir prósenta á undanförnum árum. Fræg var sú tilvitnun að á síðastliðnum áratug hefði það hækkað um 3000 og eitthvað prósent, eftir hefði staðið eftir áratuginn innan við 7% kaupmáttaraukning í reynd. Allt hitt var í svikinni mynt. Allt hitt hvarf. Hvað þýðir þetta? Það þýðir að í þjóðfélagi af þessari gerð er það ekki á valdi verkalýðshreyfingarinnar við samningaborðið að leysa tekjuskiptingarvandann, að koma á tekjuskiptingu, að tvöfalda í reynd dagvinnutekjur fólks. Meira að segja væri það ekki gerlegt þó að það væru vinnustaðasamningar, meira að segja þótt breytt væri hinu úrelta skipulagi verkalýðshreyfingarinnar sem við hv. síðasti ræðumaður værum sennilega sammála um að þyrfti að gerbreyta. Jafnvel þótt við hefðum getað stokkað það skipulag upp, jafnvel þótt við hefðum getað fært valdið ofan af Grensásvegi og niður á vinnustaðina hefði það eitt sér ekki dugað til þess. Það er m.a. með hliðsjón af þessari reynslu að við gerum okkur grein fyrir því að það er svo takmarkað sem verkalýðshreyfingin getur unnið við samningaborðið, það er svo litlu sem hún getur orðið breytt vegna þess að lífskjör venjulegrar fjölskyldu ráðast af svo mörgum þáttum sem ekkert er um fjallað við samningaborðið, sem verður ekkert um fjallað og ekkert við ráðið nema í gegnum pólitískar ákvarðanir sem þrátt fyrir allt eru teknar hér. Ekki á einhverjum stað sem heitir Alþingi heldur í hliðarherbergjum þess fyrir byrgðum dyrum í þingflokkum, innan þess hóps sem hefur meiri hluta á Alþingi hverju sinni. Hvað er það sem ræður afkomu fjölskyldunnar? Taxtakaupið sem samið er um við samningaborðið? Hver mundi ekki geta fallist á að það væru rétt rök að hófleg kauphækkun í krónutölu, 13,6% sem færir lágmarkslaunin úr 17 000 kr. í rúm 19 000 kr., skipti engum sköpum, þetta sé allt of lítið? Hvað þýðir þetta þá? Það þýðir að þær fjölskyldur í landinu sem eiga að framfleyta sér og sínum af þessum lágmarkstekjum einnar fyrirvinnu búa undir hungurmörkum. Þetta eiga allir að vita og vita allir og enginn getur mótmælt því. Hvað eru þær margar? Hvað eru þeir margir, hvað eru þeir fjölmennir hóparnir sem lifa við þessi kjör? Hvað eru þær margar fjölskyldurnar í landinu sem lifa á þessum kjörum? Ég hef ekki þau svör í kollinum, en ég veit samt sem áður að það er mikill minni hluti Íslendinga þrátt fyrir allt. Það skiptir sköpum fyrir fjölskylduna hvort fyrirvinnurnar eru ein eða tvær. Það skiptir líka sköpum að vinnan sé ekki unnin á lágmarkstöxtum verkalýðsfélaga, að til komi einhvers konar kaupaukar, einhvers konar bónus, einhvers konar ákvæðisvinna, að vinnutíminn sé ekki átta tímar, að fyrirvinna fjölskyldunnar eigi kost á aukavinnu, helgarvinnu, næturvinnu, öðrum störfum, aukastörfum. En þetta er þó ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er hverju þessi fjölskylda heldur eftir af brúttóaflafé sínu, atvinnutekjunum. Hverjar eru ráðstöfunartekjurnar eftir skatt? Það skiptir sköpum. Við erum ekkert ósammála, hv. síðasti ræðumaður og ég, þeirri lýsingu, þeirri mynd sem hann dró upp í þeim efnum. Við erum áreiðanlega mjög svo svipaðrar skoðunar á því. Við tölum um illa rekin fyrirtæki, um spillinguna sem gegnsýrir þetta þjóðfélag eftir 15 ára botnlausa verðbólguþróun, um lélega stjórnun í fyrirtækjum, um þá staðreynd að skattakerfið verkar sem hvati á linnulausa eftirspurn eftir lánsfé, gífurlega sólund á peningum, að fyrirtæki eru rekin út frá úreltum ákvæðum skattalaga til að sýna tilbúna afkomu, að laun fyrir vinnu sem ekki er unnin eru færð á reikning fyrirtækis, að risna manna og kostnaður eru færð á fyrirtækin. Allt eru þetta staðreyndir meira og minna gegnumgangandi út um allt kerfið. Og auðvitað skiptir það sköpum um afkomu manna. Það eru ekki bara laun uppgefin á blaði. Það er það hvað menn þurfa að leggja af þessum launum til skatts, hver er aðstaðan til skattundandráttar, löglegs eða ólöglegs. Verkalýðshreyfingin sem slík, umboðsmenn launþega við samningaborð, fá ekkert við þetta ráðið. Ekki nokkurn skapaðan hlut. Það er ekki verið að semja um annað við samningaborðið en brot, kannske brotabrot af raunverulegum lífskjörum, taxta, launabil, launastiga en ekki raunveruleg lífskjör, ekki raunverulegar atvinnutekjur, ekkert um aðstöðu manna til skattundandráttar. Hvað á þá verkalýðshreyfingin að gera? Má ég rifja upp reynsluna af verkfalli opinberra starfsmanna haustið 1984? Mánaðar verkfall. Hver varð niðurstaðan? Niðurstaðan var nákvæmlega sú að svokallaður ávinningur í einhverjum prósentutölum kauphækkunar hvarf á örfáum vikum. Og verra en það: Hann varð að engu, varð verri.

Hann var látinn hverfa.

Já, hvers vegna hvarf hann?

Af því að hann var látinn hverfa.

Vegna þess að með pólitískum ákvörðunum er ýmist hægt að láta hann hverfa eða halda einhverju eftir af honum. Það er rétt. Að vísu eru takmörk fyrir því hvaða hald er í pólitískum ákvörðunum sem teknar eru hér á Alþingi vegna þess að það eru jafnvel enn þá veigameiri þættir sem skipta sköpum. Hver er aflinn? Hvað veiðist mikið af þorski? Hver eru viðskiptakjörin? Hver er þróun gengis? Þessu ráðum við út af fyrir sig ekki og skiptir það þó sköpum. En ef við erum að spyrja einhverra grundvallarspurninga um hvað það er sem ræður tekjuskiptingunni á Íslandi, þá verður henni ekki breytt hvaða hugmyndir sem við höfum um hvernig hún ætti að vera. Henni verður ekki breytt við samningaborðið. Ef menn vilja breyta henni er eina leiðin til þess að gera það að gera það í valdi pólitískra ákvarðana sem meiri hluti á Alþingi Íslendinga tekur, kallast ríkisstjórn öðru nafni. Ef hér væri við lýði ríkisstjórn sem viðurkenndi staðreyndir um hvernig komið er skattakerfinu, væri reiðubúin að fleygja því eins og ónýtu fati, sem væri reiðubúin að leggja fyrir Alþingi og fá þar samþykkta nýja skattalöggjöf sem beinlínis miðaði að því að uppræta skattundandrátt og spillingu, að gerbreyta leikreglum í atvinnurekstri og fyrirtækjarekstri, að stuðla að raunverulegri tekjujöfnun í gegnum skattakerfi. Það eru þau verkfæri sem hægt væri að nota. Með slík verkfæri í höndunum gætum við tekið upp t.d. stefnu í líkingu við þá sem hv. síðasti ræðumaður var að vitna í í Morgunblaðsgrein, grein Stefáns Ólafssonar um launamál á Íslandi, um afnám þessarar svokölluðu láglaunastefnu, um raunveruleg áhrif á tekjuskiptinguna í jafnaðarátt. Um þetta hygg ég að sé ekki mikill ágreiningur á milli okkar. Spurningin er núna: Við erum að reyna að meta þennan kjarasamning og það sem verkalýðshreyfingin hefur gert. Ég segi: Það sem verkalýðshreyfingin er að reyna að gera við þær aðstæður sem nú eru ríkjandi er að meta reynslu sína og draga þannig rökréttar niðurstöður. Og rökréttar niðurstöður eru þessar: Það hefði ekkert stoðað og engu breytt fyrir verkalýðshreyfinguna jafnvel þótt hún hefði getað hvatt liðsmenn sína út á göturnar eða til að beita verkfallsvopni sem enginn hafði efni á og allir vissu. Það hefði engu breytt þótt hún hefði getað knúið fram að daglaun skyldu í krónutölu hækka upp í 34 000, tvöfaldast, vegna þess að um leið og búið var að hækka kaup fiskverkunarkonunnar úr 17 000 kr. upp í 34 000 kr. hefði verið búið að hækka kaup flugstjórans upp í 300 000 kr., endurskoðandans, tannlæknisins, læknisins og þeirra allra saman margfaldlega og eftir hefði staðið svikin mynt, 0,0. Að vísu væri efnahagslíf enn þá spilltara, enn þá ónothæfara af slíku verðbólguferli sem þetta hefði hleypt af stað, en við hefðum setið nákvæmlega í sömu sporum. Þetta er sú reynsla sem verkalýðshreyfingin þrátt fyrir allt er búin að gera sér grein fyrir og það er þakkar vert. Það er þakkarvert að þeir skuli a.m.k. hafa látið sér lærast þessa lexíu eftir 15 ár. Það er vissulega ástæða til fyrir menn sem hafa gagnrýnt þessi vinnubrögð lengi að láta ekki undir höfuð leggjast að hæla mönnunum þegar þeir hafa þó lært þessa lexíu á 15 árum. Gamla aðferðin var þýðingarlaus, vonlaus. Sjónhverfing, blekking, steinar fyrir brauð. Þess vegna styðst þessi tilraun, sem nú er verið að gera, við rök. Hún er í þessu fólgin: Við ætlum ekki að ljúga því að fólki eða blekkja fólk áfram með því að við getum við samningaborðið með tvöföldun á kauptöxtum bætt kjörin ykkar. Við ætlum að fara aðra leið. Við ætlum að taka á okkur þann sjálfsaga að hafa launahækkanirnar í prósentum talið eða krónum talið tilölulega litlar. Við ætlum að reyna með sérstökum aðgerðum að fá kauphækkun fyrir þá sem búa á hungurtöxtunum heldur meiri. Við ætlum hins vegar að reyna að tryggja að þessar launahækkanir haldi sér. Og við ætlum að reyna að fá ríkisvaldið til að breyta stefnu sinni frá því sem hún var ákveðin í fjárlögum og lánsfjárlögum fyrst og fremst til þess að koma til móts við okkur. Hvernig? Jú, í fyrsta lagi með því að tryggja að þær ákvarðanir sem teknar voru fyrir jól í fjárlögum og lánsfjárlögum um skatta verði a.m.k. færðar niður til jafns við verðlag. Það er hárrétt, sem hv. þm. Guðmundur Einarsson sagði, að ríkisstj. er ekki að gefa neitt í sköttum. Hún er ekki að lækka skatta að raungildi. Það er hárrétt. Tekjuskattur er ekki lækkaður. Það er verið að reyna að láta hann halda sér hlutfallslega sem sama hlutfall af tekjum greiðsluárs. Það er reynt að ná samningum um að lækka útsvar. Ég þori ekki að fullyrða hvort það er umfram aðlögun að verðlagsforsendum eingöngu eða ögn betur. Það er á valdi sveitarstjórnarmanna hvort eð er. Það er reynt að fylgja þessu eftir með lækkun vaxta og það er vitað að fyrst í stað verður þar ekki um að ræða lækkun raunvaxta. Það er reynt að fylgja þessu eftir með lækkun á gjaldskrám opinberrar þjónustu, fylgja því eftir með lækkun á tollum, fylgja því eftir með aðgerðum sem eiga að geta stuðlað að lækkun á vöruverði. Það eru felldir niður launaskattar hjá þeim greinum þar sem láglaunafólkið er fjölmennast, fiskiðnaðinum og samkeppnisiðnaðinum, til þess reyndar líka að reyna að renna stoðum undir að gengisforsendurnar haldi. Það er reynt að koma í veg fyrir nýja verðbólguholskeflu með því að koma í veg fyrir hækkun á búvöruverði og það er reynt að leita samkomulags um að endurreisa það húsnæðislánakerfi sem er hrunið. Hv. síðasti ræðumaður sagði: Allt er þetta sjónhverfing og blekking og þetta er einskis virði. Mér þykir leiðinlegt að hann skuli segja það. Mér þykir það mjög miður vegna þess að það eru ýkjur. Þetta er nákvæmlega það eina sem hægt er að gera, eina leiðin sem fær er til að feta sig út úr svikamyllu verðbólguholskeflunnar, taka fyrstu skrefin í átt að sameiningu íslensks efnahagslífs sem ég hélt að hv. þm. væri einna helst talsmaður fyrir að ætti gera. Það gerist ekki með neinu heljarstökki. Það gerist ekki með neinni hókus pókus patentlausn. Þegar verið er að reyna að breyta vinnubrögðunum í rétta átt eins og hér er verið að reyna að gera er það vissulega mjög miður að boðberar nýrra hugmynda, boðberar nýrra vinnubragða skuli foragta þetta, einskinsmeta þetta og svara hins vegar engu um það hvernig þeir vilji að mál verði leyst í staðinn nema með patentlausnum, kjósa forsætisráðherra beint og svo mun allt annað hlotnast yður að auki, sem við erum búin að heyra hundrað sinnum og stenst ekki. Þessi samningur leiðir ekki til réttlátrar tekjuskiptingar. Þessi samningur er ekkert nema fyrsta skrefið. En framhaldið á honum er algjörlega komið undir því hvaða pólitískar ákvarðanir eru teknar hér. Nú liggur það fyrir hvaða ákvarðanir hæstv. ríkisstj. og stjórnarmeirihluti hefur tekið. Það er það sem við gagnrýnum. Í umræðum um málið í fjh.- og viðskn. á sameiginlegum fundum beggja deilda lýstum við mjög skilmerkilega okkar skoðunum í því. Við segjum: Það er stórháskalegt að hæstv. ríkisstj. skuli ætla sér að fara þá leið að mæta þeim útgjaldaauka sem af kjarasamningunum hlýst eingöngu með stóraukinni lántöku upp á hálfan annan milljarð og með því að auka hallarekstur ríkissjóðs með þeim hætti. Það er stórkostlega varasamt. Með því er ríkisstj. að taka á sig ábyrgð af því að hún með hallarekstri og ónýtri fjármálastjórn spilli að lokum þeim árangri sem menn geta gert sér raunhæfar vonir um að geti tekist ella. Það er það sem er hættulegast við þetta. Í umræðum um þetta mál í nefndinni og eins í nál. Eiðs Guðnasonar hv. þm. í Ed. segjum við að við séum reiðubúnir til samstarfs við ríkisstj. um tillögugerð sem feli í sér að minnka fjárlagahallann og treysta þannig vonir manna um raunhæfan árangur kjarasamninganna. Þar segir á þá leið að við séum reiðubúnir til þess að fallast á sameiginlegar tillögur aðila vinnumarkaðarins um aukna tekjuöflun ríkissjóðs, um aukna tekjuöflun ríkissjóðs til þess að þessu verði ekki öllu saman mætt með lánum og fjárlagahallinn þar af leiðandi aukinn, ofan á það sem vitað er, að í raun og veru er verulegur innbyggður dulinn fjármálahalli eftir fjárlagaafgreiðsluna fyrir jól. Hvernig er unnt að mæta þessum kostnaðarauka með aukinni tekjuöflun? Við rifjum upp að aðilar vinnumarkaðarins höfðu komið sér saman um nýja tekjuöflun a.m.k. að upphæð 625 millj. kr., t.d. með því að leggja sérstakan skatt á banka og fjármálastofnanir, t.d. með því að leggja á sérstakan eignarskattsauka, sem mætti hafa þannig að leggja eingöngu á félög með umtalsverðar skuldlausar eignir, og í þriðja lagi með lækkun ríkisútgjalda, t.d. með því að draga að nokkru leyti úr framlögum til vegaframkvæmda með hliðsjón af fyrirsjáanlegum sparnaði í þeirri fjárfestingu í kjölfar lækkandi olíuverðs. Aðilar vinnumarkaðarins höfðu komið sér saman um að leggja fram slíkar tillögur, um að ríkissjóður mætti þessum útgjaldaauka að hluta til, 625 millj., með þessum hætti. Við lýstum því yfir í nefndinni og við lýsum því yfir hér að við erum reiðubúnir til að styðja slíkar tillögur og jafnvel ganga ögn lengra. Við erum því t.d. mjög mótfallnir að aflað verði sérstakra lána, 220 millj., til að greiða niður hækkun búvöruverðs. Við teljum að þetta eigi að leysa innan fjárlaga, t.d. með því að verja verulegum hluta af útflutningsbótafé, sem á fjárlögum er 740 millj. ef ég man rétt, til þess að mæta þessum útgjöldum en ekki að láta launþega og neytendur greiða þetta í formi hærri skatta seinna sem gert verður ef þetta er gert með lánum. Við viljum nefna enn eitt dæmið um þetta. Við teljum að hér væri mjög æskilegt, til þess nú að undirstrika raunverulegan vilja ríkisstj. til að ná árangri, að hún innsiglaði þann vilja sinn með tillögum um að draga enn verulega úr þeim stórauknu erlendu lántökum sem ákveðnar voru með lánsfjárlögum núna fyrir jólin. Við mundum mæla með því að erlendar lántökur væru lækkaður um 500 millj. kr., ekki minna, og þar með skertar heimildir til erlendrar lántöku hjá stofnunum eins og Framkvæmdasjóði og Byggingarsjóði ríkisins og Landsvirkjun. Með tillögum af þessu tagi, sem væru allt í senn um aukna tekjuöflun ríkissjóðs, um lækkun útgjalda og um minnkun erlendra lána, væri ríkisstjórnin að undirstrika vilja sinn í alvöru til þess að sá árangur, sem þessir skynsamlegu kjarasamningar gefa okkur vonir og fyrirheit um, fái staðist. Það veldur mér miklum vonbrigðum að stjórnarmeirihlutinn skuli ekki í verki sýna neinn lit á því að taka undir þessar skoðanir. Þetta eru ekki bara mínar skoðanir, þetta eru ekki bara skoðanir sem hafa komið fram frá aðilum vinnumarkaðarins sjálfum. Þetta eru skoðanir sem því sem næst hver einasti hagfræðingur þjóðarinnar, sem eitthvað hefur látið til sín heyra, hefur sett fram í ræðu og riti í þjóðfélagsumræðunni að undanförnu og nota bene - og það þykir mér vænt um - þetta eru sjónarmið sem hæstv. forsrh. tók undir fyrir sitt leyti í umræðunum utan dagskrár í gær, en hefur gremjulega orðið að láta í minni pokann innan ríkisstj. fyrir þeim sjálfstæðismönnum. Það tel ég mjög miður. Með því að samþykkja tillögur af þessu tagi væri Alþingi að sýna að það er ekki bara stimpilpúði. Með því að samþykkja slíkar aðgerðir væri Alþingi einfaldlega að segja: Sá hluti sem kemur til kasta Alþingis í þessari tilraun til að koma á lífskjarasáttmála er ekki nóg. Við viljum ganga lengra til þess að tryggja almenningi að hann verði ekki fyrir vonbrigðum í þetta skiptið með því að gera það alveg öruggt að ónýt fjármálastjórn í ríkisfjármálum, vaxandi halli í ríkisfjármálum, verði ekki a.m.k. til að ónýta þennan árangur. Það geta komið fyrir óvæntir utanaðkomandi atburðir á sviði gengismála sem við fáum ekki ráðið við og við getum orðið aftur fyrir áföllum á erlendum mörkuðum að því er varðar fiskverð. En hér erum við að tala um hluti sem eru á valdi ríkisstj. og þingmeirihlutans sjálfs og það væri aldeilis hörmulegt ef þessi þýðingarmikla tilraun til að fitja upp á nýjum vinnubrögðum í íslenskri pólitík og íslenskum kjaramálum rynni út í sandinn vegna þess að ríkisstj. vildi, eins og hún orðaði það, "taka áhættu", taka þá áhættu að sópa þessu öllu undir teppið með nýjum erlendum lánum, vitandi vits um að innbyggður fjárlagahalli í ríkisbúskapnum er gífurlegur fyrir, og þegar kæmi fram á haustið kæmi á daginn að við sætum uppi með það að þurfa að spretta þessu öllu saman upp, stæðum þá kannske frammi fyrir þeirri staðreynd, eins og gerðist á s.l. hausti, að hallarekstur hins opinbera geira væri kannske kominn vel yfir 3000 millj. kr. sem er mjög raunsætt mat og í lægri kantinum. Með því að skora á stjórnarliða að hlusta á þessar tillögur og taka undir þær værum við að reyna að tryggja að þetta viðnám gegn verðbólgu, sem að er stefnt með samningum atvinnurekenda og launþegasamtakanna, verði ekki eyðilagt með ónýtri fjármálastjórn. Kjarni málsins er sá að okkar mati að verðbólga næst ekki niður þótt launafólk sé reiðubúið að axla ábyrgð, sem það er búið að sýna, ef lausatök eru á fjármálum og lánamálum.



Herra forseti. Ef einhver þm. hefði hafið þingstörf á s.l. hausti með því að leggja fram þáltill. um að ríkisstj. skuli taka 2 milljarða lán til að bæta lífskjör landsmanna er ég nokkuð viss um að hann hefði verið álitinn alvarlega ruglaður. Þetta er það sem nú er verið að gera. Ég ætla, herra forseti, að lýsa því yfir hér alveg strax að ég mun ekki greiða atkvæði með því frv. sem hér er til umræðu og ástæðan fyrir því er sú að ég tel að ekki sé um það unnt að ræða öðruvísi en sem hluta af þeim kjarasamningum sem nú hafa verið gerðir. Mér finnst í stuttu máli algjörlega fráleitt að svona sé staðið að málum. Í landinu er nú það ástand að fólk framfleytir ekki sjálfu sér hvað þá öðrum af venjulegum dagvinnulaunum. Og að verkalýðshreyfingin skuli una því og hjálpa ríkisstj. til að losa atvinnurekendur við að greiða fólki laun fyrir vinnu sína er nokkuð sem ég fæ ekki skilið og get ekki átt samleið með. Mörg þeirra ákvæða sem í þessu frv. eru, sem eru svo sem ekkert annað en tæknilegar lagfæringar til þess að ríkisstj. sé heimilt að ganga þvert á nýgerð fjárlög, ganga þvert á vilja Alþingis í hinum ýmsu málum, skipta svo sem ekki öllu máli. Það má vel vera að út úr þessum kjarasamningum komi ýmsir smámunir og jafnvel nokkuð góð mál, eins og sjálfsagður réttur fiskvinnslufólks til að vera ekki rekið af vinnustað með viku fyrirvara, en drottinn minn dýri að slíkt skuli þurfa að knýja fram í kjarasamningum! Ég veit ekki betur en hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson hafi borið fram frv. þess efnis sem var fellt. Ég veit ekki betur en fyrir þinginu liggi nú frv. hv. þm. Ragnars Arnalds um leyfi foreldra vegna veikinda barna. Er hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson eitthvað merkari þegar hann situr niðri í Garðastræti en á hinu háa Alþingi? Þetta er öllu skynsömu fólki óskiljanlegt. En, herra forseti, ég hlýt að hafa leyfi til að gera hér fyrirspurnir um nokkur atriði sem fram hafa komið í þeim umræðum og yfirlýsingum sem yfir okkur hafa dunið á síðustu dögum. Þá ætta ég að víkja fyrst að þessum miklu úrbótum í húsnæðismálum. Ég hef aldrei stært mig af að vera mikil reikningsmanneskja, en hvernig sem ég reyni að gera mér grein fyrir hvað þær yfirlýsingar þýða, sem látnar hafa verið fram ganga í vaxtamálum, er mín niðurstaða þessi: Það er umtalsverð hækkun boðuð á vöxtum. Nafnvirðislækkun úr 32% niður í 20% á almennum skuldabréfum fylgir ekki eftir, fer ekki eftir breyttum verðlagsforsendum. Fari verðbólgan niður úr öllu valdi er augljóst að 20% vextir er beinlínis vaxtahækkun og þá er ég að tala um almenn skuldabréf. Reyni menn að hrekja þetta. Varðandi hækkun á vöxtum verðtryggðra lána. Sú hækkun felur beinlínis í sér hækkun raunvaxta. Geta menn hrakið þetta? Ég óttast þess vegna beinlínis að skuldabaggi manna hreinlega þyngist með þessum aðgerðum. Ég bið þá fróða menn og góða að leiða mig í allan sannleikann ef þetta er alrangt. Það sem fyrir liggur í þjóðfélaginu nú er að atvinnurekendur þurfa ekkert að greiða. Felldur er niður launaskattur, auk hinnar miklu tekjuaukningar. 23% aukning útflutningstekna á föstu gengi þýðir að útflutningstekjur þjóðarinnar jukust um nærri því 1/4 á s.l. ári. Þjóðartekjur jukust um 10 milljarða. Hvar eru þessir peningar? Einu sinni boðaði Sjálfstfl. að tekjur Íslendinga ættu að fara eftir útflutningstekjum. Samræmið virðist orðið harla lítið. Og hvað hafa menn þá verið að semja um? Jú, það á að veita tvær ölmusur fullvinnandi fólki sem gjörsamlega er útilokað að lifi af laununum sínum, og þó að þetta sé 3000 kr. ölmusa eða 2000 kr. eða hvað það nú er, sem er beinlínis niðurlægjandi og til skammar, skiptir það auðvitað engu máli. Þetta fólk er svo fjarri því að geta séð fyrir sér. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson auglýsti eftir því áðan hversu stór hópur þetta væri, t.d. einstæðir foreldrar. Ekki veit ég nákvæmlega hvað þeir eru margir. Þó minnir mig að þeir séu einhvers staðar á milli fimm og sex þúsund manns. En eitt veit ég, að það eru yfir 7000 börn á framfæri þessa fólks. Ég leyfi mér að segja það hér, hv. 5. þm. Reykv., að þessi börn eru illa fóðruð. Þau fá ekki nóg að borða, þetta veit hvert mannsbarn í skólum bæjarins, vegna þess að það er ekki hægt að fæða þau af þessum tekjum. Ég spyr Alþingi Íslendinga: Er þetta velferðarþjóðfélagið okkar? Drottinn minn! Menn eru að semja úti í Garðastræti um hugsanlegar bensínlækkanir. Þegar olíuverð lækkar þá lækkar bensín. Á þetta hefur t.d. bent Arinbjörn Kolbeinsson sem er formaður í einhverjum bifreiðasamtökum sem ég man ekki hvað heita. I Danmörku er margoft búið að lækka bensínið fyrir lifandi löngu í samræmi við olíuverð. Þarf að semja um þetta í kjarasamningum? Þetta er gjörsamlega út í hött! Hvað hefur t.d. komið fram í þessari þjóðarsátt um bættan hag landsmanna, um verðlag í landinu? Það held ég að hljóti að vera harla lítið. Ég hef ekki séð mikið um það. Alls kyns hátollavara, eins og fatnaður, þetta verðlag er algjörlega frjálst, enda hefur verslunarstéttin blómstrað. Góður slatti af þessari þjóðarteknaaukningu og útflutningsteknaaukningu er t.d. í höndum hennar. Það þarf ekki nema að tala við bankafólk á lægstu launatöxtum. Það segir manni hvar þessir peningar eru allir. Það veit þetta. Ég veit ekki hvort menn kippa sér lengur upp við neitt, en fyrir örfáum dögum kom skondin frétt í einu af dagblöðum bæjarins. Maðurinn sem fyrir örfáum vikum var tekinn fastur fyrir að reka okurviðskipti, sem þrautpíndir húsbyggjendur þurfa stundum að nota sér, hafði komið í einn af bönkum bæjarins og leyst út ávísun upp á 3,2 millj. kr. Og fær hana afgreidda eins og ekkert sé! Menn hætta svo sem ekkert þó að það vofi yfir þeim einn og einn dómur. Auðvitað ekki. Hvaða máli skiptir það? Ætti það sé ekki einhver varasjóður til. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði eftir elli- og örorkulífeyri. Það sem því fólki sem þess lífeyris nýtur er gert að lifa af á mánuði er auðvitað fyrir neðan allar hellur og varla hægt að taka sér þær upphæðir í munn. Alþingi Íslendinga ætlaði einu sinni að gulltryggja þetta fólk með því að hvenær sem hækkun yrði á dagvinnutekjum í almennri verkamannavinnu yrði hækkun á tekjum elli- og örorkulífeyrisþega. Nú eiga sáralitlar launahækkanir að verða og hverjir fara harðast út úr því? Auðvitað elli- og örorkulífeyrisþegar, fólkið sem byggði upp þetta þjóðfélag. Það á að lækka tolla af bifreiðum. Í fyrra bar ég fram till. hér á hinu háa Alþingi um að fjölga bílum um 50 handa hinum verst settu öryrkjum sem eru svo hreyfihamlaðir að þeir komast ekki leiðar sinnar án þess að hafa bíl en eins og allir vita eru ekki greidd aðflutningsgjöld af þeim bifreiðum. Ég lagði til að þeim yrði fjölgað um 50. Það náði ekki fram að ganga. Nú á að niðurgreiða alla bíla. Það hefur verið komið víða við í þeim kjarasamningum sem nú hafa verið gerðir og allir eru ósköp skelfing sáttir við. Það er eiginlega næstum enginn málaflokkur sem Vinnuveitendasambandið og verkalýðshreyfingin ekki hafa fjallað um. Ég harma að þeir skyldu gleyma frv. til laga um sveitarstjórnir. Þá hefðum við getað losnað við þessar þrautleiðinlegu umræður um sýslunefndir síðustu daga. Það hefði ekki verið mikill vandi að leysa það niðri í Garðastræti. Það hlýtur að koma manni spánskt fyrir sjónir á hvað er lögð áhersla að ríkisstj. geri nú til að létta landsmönnum róðurinn. Einu sinni kom verkalýðshreyfingin ýmsum þjóðþrifamálum í gegn eins og virkilega raunhæfum aðgerðum í húsnæðismálum. Nægir þar að nefna framkvæmdaáætlun sem varð til þess að íbúðum í Reykjavík fjölgaði verulega. Menn sömdu um áætlun í dagvistarmálum. Hvernig hefði verið að stinga upp á því við þessa greiðviknu ríkisstj. að fella niður gjöld fyrir börn á dagvistarstofnunum? Það var þó eitthvað sem nálgaðist að vera raunhæf kjarabót. Nei, það á að draga aðeins úr gjöldunum. Það verður 5% lækkun á dagvistargjöldum, segja menn. Vita hv. þm. hvað það er mikil upphæð á mánuði? Það eru 165 kr. Ég veit ekki hvað bíómiði kostar. Ég held að hann sé dýrari en það.

Það er nýbúið að hækka gjöldin.

Það er rétt, hv. þm. Kristín Kvaran, dagvistargjöld voru hækkuð um 20% um áramót. Hvaðan á svo að taka peningana? Jú, það liggur beint við að fara í sjóði verkafólksins sjálfs, lífeyrissjóðina. Mig langar að spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann ætlar enn þá að vera fjmrh. þegar ríkið á að fara að borga þann kostnað sem hlýst af þessum viðskiptum. Mjög lauslega áætlað er fljótlegt að komast upp í 2 milljarða eftir örfá ár. Ég ætla að vona hæstv. fjmrh. sjálfs vegna að hann verði laus úr embætti þegar að því kemur. Maður má satt að segja þakka fyrir að vinnudeilusjóðir verkalýðshreyfingarinnar voru látnir í friði. Hefði ekki mátt fá þá lánaða eins og í tíu ár svo að það væri alveg gulltryggt að atvinnurekendur þyrftu ekki að borga einn einasta eyri? Menn töluðu um eignarskatt, kannske væri hægt að ná einhverju af stóreignamönnum. Að sjálfsögðu náði það ekki fram að ganga. Auðvitað ekkil Það skal haldið áfram að láta okkur sjálf borga brúsann. Og enn einu sinni liggur alveg á borðinu að þeir sem fara verst út úr þessu og fá næsta lítið eru eins og ævinlega opinberir starfsmenn sem verða að borga skatt af hverjum einasta eyri sem þeir vinna fyrir. Það er svo sem engin nýlunda. Þeir hafa gert þetta allan tímann. Herra forseti. Það var samkomulag að reyna að tefja þessar umræður ekki mikið, en mér sýnist að þeir sem á undan mér hafa talað hafi virt það rétt mátulega, en aðeins eitt atriði í viðbót. Hvað ætla menn að taka úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga? Og má ég spyrja hvaða áhrif mun það hafa á Tryggingastofnun ríkisins sem hingað til hefur nú verið ærinn útgjaldaliður íslenska ríkisins. Ég vildi gjarnan vita hvernig á að standa skil á barnsmeðlögum svo dæmi sé tekið. Ég held að þetta hafi ekki verið mikið útreiknað. Og ég held að það séu afskaplega mörg atriði í allri þessari umræðu og öllum þessum loforðum sem menn vita hreinlega ekkert um hvað koma til með að kosta. Herra forseti. Að lokum þetta: Ég er ekki að ráðast á einn eða neinn ef einhvern langar að gera sér þann mat úr máli mínu. Ég er hins vegar sósíalisti. Ég er félagi í Alþb. og á oftast samleið með því. En ég get ekki lýst ánægju minni með þessa samninga. Ég hef engan áhuga á að hlífa atvinnurekendum við að greiða landsmönnum laun fyrir vinnu sína því að það þarf sérkennilegt vit til að gleypa það hrátt að atvinnufyrirtækin ráði ekki við launahækkanir. Mörg þeirra gera það - og ansi miklar launahækkanir. Sum gera það ekki, eins og hv. þm. Guðmundur Einarsson sagði áðan, og sum þeirra ættu ekki einu sinni að vera í gangi. Þessi láglaunastefna, sem viðgengst hér, er satt að segja að gera hálfa þjóðina að afbrotamönnum. Svindl, undandráttur, skattsvik, falsaðar aflaskýrslur, falsaðar upplýsingar um arð fyrirtækja, umboðssvindl. . . Þetta veður uppi. Og þegar við lítum í kringum okkur og sjáum fjölskyldur í þessu landi sem virðast hafa umtalsverð fjárráð, komast vel af, eiga góð húsakynni, góðar bifreiðir, geta leyft sér það sem hugur þess girnist, þá er svo komið að við vitum eitt: Þetta er óheiðarlegt fólk. Það er ekki hægt að lifa á þennan máta af launatekjum. Svo er nú komið. Og ég bara spyr: Hvað á þessi leikur að halda lengi áfram? Á meðan stór hópur launþega upp eftir launastiganum og hátt upp eftir honum er ekki fær um að sjá fyrir sér hvað hefur þá þetta, sem við erum að afgreiða núna, að segja? Um daginn leyfði ég mér að halda því fram að það væri erfitt að lifa af alþingismannslaunum. Ég stend við það. Það er erfitt. Það ætlaði allt vitlaust að verða. Það var auðvitað fundur í Alþb., ekki þess vegna kannske, en mér þótti rétt að skýra fyrir flokksmönnum mínum hvað ég meinti með þessu.

Fékkstu skilning?

Þetta var á 50 manna fundi, hv. þm. og flokksbróðir kær, Guðmundur J. Guðmundsson. Þarna sat sauðsvört alþýðan, prentarar, rafiðnaðarmenn, verkamenn, alls kyns fólk. Ég settist niður þegar ég hafði lokið ræðu minni og útskýrt þetta eins skýrt og greinilega og mér er lagið, félagi Guðmundur, og prentarinn sem ég settist hjá sagði: "Aldrei tek ég upp úr launaumslaginu mínu minna en 80 000 kr. á mánuði." Fyrir þá sem ekki vita eru laun alþingismanna 68 000. Auðvitað vinnur þessi maður mikið, en það gerum við líka. Og sannleikurinn er sá, þegar er verið að tala um þetta fólk sem lifir af 17 000 kr., af 25 000 kr., að það lifir enginn af því. Það er fölsun og lygi. Þetta fólk vinnur tvö- og þrefalda vinnu. Annars gæti það ekki dregið fram lífið. Og hvað eigum við lengi að halda áfram að tala um laun sem er óhugsandi að lifa af? Þegar hægt er að leysa fram hjá Alþingi og fram hjá nýgerðum fjárlögum á svo auðveldan hátt hina ýmsu málaflokka, snara milljörðum út eins og ekkert sé, eins og hendi sé veifað, er þá óleysanlegt að finna lausn á þessum kjánagangi sem viðgengst í launamálum þjóðarinnar? Og lái mér hver sem vill að ég á erfitt með að sætta mig við að heyra forseta ASÍ, flokksbróður minn og vin, segja í sömu fréttinni í sjónvarpi fyrir nokkrum dögum þetta tvennt: Þetta er auðvitað samningur sem er háður þeim fyrirvara að ríkisstj. samþykki hann. - Það var ekkert minnst á launþega. Í öðru lagi sagði hann í lok fréttarinnar: En við eigum eftir að ræða þetta í ríkisstjórninni. - Menn geta fengið þennan þátt hjá sjónvarpinu ef þeir óska eftir. Hlutverk mitt er ekki samvinna á þessum grundvelli og ég endurtek því að ég vil ekki með nokkru móti samþykkja frv. sem hér liggur fyrir. Það er hluti af pakka í kjaramálum Íslendinga sem ég get engan veginn sætt mig við og enginn maður þvingar mig til þess.



Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu siglir nú með ógnarhraða gegnum þingið. Það var til umræðu í Ed. í gærkveldi og var tekið til umfjöllunar á sameiginlegum fundi fjh.- og viðskn. beggja deilda í morgun þar sem dengt var inn til fundarmanna ýmsum tölum og upplýsingum. Það er ljóst að með þessum hraða geta þm. illa tileinkað sér og unnið úr ýmsum flóknum atriðum sem nauðsyn er að fá á hreint áður en afstaða er tekin til málsins. Það er jafnframt líka ljóst að hinir ýmsu efnahagssérfræðingar ríkisstj. hafa enn ekki nærri reiknað það dæmi til fullnustu á hvern hátt skuli standa að fjármögnun þeirra ráðstafana sem ríkisstj. hefur þegar samþykkt að hún muni standa að. Þar eru enn margir lausir endar. T.d. eru þær aðgerðir í húsnæðismálum sem boðið er upp á langt frá því að vera fullmótaðar og í reynd ætti ekki að þurfa að fjalla um slík sjálfsögð mannréttindi, sem öruggt húsnæði er, í kjarasamningum, ekki frekar en veikindafrí vegna barna eða þá heldur bensín, eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir minntist á. Ég mun ekki fara út í langa efnislega umræðu um þá kjarasamninga sem tengjast því frv. sem hér er til umræðu. Þar örlar að vísu á nokkrum atriðum til bóta, eins og t.d. því veikindafríi sem ég minntist á fyrir foreldra vegna veikinda barna þeirra og eins t.d. lengdum uppsagnarfresti fyrir fiskvinnslufólk sem hefði auðvitað fyrir löngu átt að vera kominn. Þó verð ég að geta þess hve mikil vonbrigði það eru að engin tilraun virðist hafa verið gerð til að snerta á því óréttlæti sem hér ríkir í tekjuskiptingu. Mér er í raun óskiljanlegt þetta viljaleysi samningsaðila, þetta algera viljaleysi stjórnvalda og þetta viljaleysi stéttarfélaga til að gera tilraun til að hreyfa við þessari óréttlátu tekjuskiptingu. Mér er það óskiljanlegt. Sú láglaunastefna sem hér hefur ríkt á nú að lögfestast. Nú á að lögfesta það að manneskja sem hefur 17 060 kr. skv. lægsta taxta nái ekki meiru en 19 272 kr. í árslok. Hver verður endir á hennar basli? Og gleymið því ekki, hv. þm. og þeir ráðherrar sem eru hér, að langflestir, meiri hluti þeirra sem hafa þessi lágu laun, eru konur. Ég gerði hér s.l. þriðjudag fyrirspurn til hæstv. heilbrmrh. um kostnað kvenna vegna leghálskrabbameinsleitar hjá leitarstöð Krabbameinsfélagsins. Hann er nú 750 kr., það er það sem konan þarf að greiða til þess að koma til leitarstöðvarinnar. Það er augljóst mál að manneskja með 17 000 kr. og jafnvel þó hækkað sé í 19 272 kr. hefur ekki efni á að fara í svona skoðun. Það er ekki furða að konur séu hættar að mæta og fyrirbyggjandi heilsugæsla fari fyrir róða þegar svo er komið launum fullvinnandi fólks í þessu þjóðfélagi. Í morgun, á þessum sameiginlega fundi fjh.- og viðskn. beggja deilda, sagðist hagfræðingur ASÍ þekkja dæmi þess að konur lifðu í raun og veru á u.þ.b. 20 000 kr. á mánuði. Þetta finnst mér óskiljanlegt. Ég kaupi sjálf þann mat sem mitt heimili þarf á að halda og mér er óskiljanlegt hvernig manneskja lifir á þessum launum á mánuði. Í raun er það rannsóknarefni fyrir hv. Alþingi hvernig nokkurri manneskju tekst að lifa af þessari launalús. Það væri ráð að reyna að fjármagna slíka rannsókn því að viðfangsefni hennar nálgast kraftaverk. Það er smánarlegt að metnaður samningsaðila skuli ekki hafa verið meiri eða þá stjórnvalda til að breyta svo augljósu óréttlæti og ég verð að taka undir með hv. þm. Guðmundi Einarssyni að það er undarleg jafnaðarmennska sem telur slíkt viðunandi og vitna þar í orð formanns Alþfl. í gær. Það er athyglisvert að þær tollalækkanir sem notaðar eru til að hafa áhrif til stýringar á framfærsluvísitöluna eru þess eðlis að þær nýtast engan veginn þeim sem lægstu launin hafa. Láglaunakonur eru í því að skrimta. Þær keyra tæpast bíl né kaupa heimilistæki til að geta mætt morgundeginum. Lækkun á búvöruverði kæmi þeim aftur á móti miklu betur. Og þetta bið ég menn að athuga því að ekki tyggja láglaunakonur hjólbarða þegar fokið er í öll skjól. Nei, þessir samningar hafa ekki tekið tillit til þeirra sem við Kvennalistakonur erum fulltrúar fyrir hér á Alþingi og það vantar í þessa samninga skynjun á því hvernig kjör annarra eru í raun og veru í þessu þjóðfélagi. Menn lifa í fílabeinsturnum og þá vantar hæfileika, kannske mikilvægasta hæfileikann bæði fyrir samningsaðila og ekki síður fyrir alþm., til að geta sett sig í spor annarra. Hvernig stendur svo á því að það góðæri sem við búum við nú og þær batnandi ytri aðstæður sem nú ríkja duga ekki betur til að jafna þessi kjör okkar? Nú stöndum við, sumir fulltrúar þingræðisins, og ertum ríkisstj. eða reynum það með hinu litla þorni þingræðisins, því að þingræði okkar er með litlu þorni, ríkisstj. sem hefur verið á hlaupum upp í Garðastræti, upp í hið raunverulega ráðhús þjóðarinnar. Hér sitjum við á Alþingi og leggjum oft nótt við dag til að koma málum í gegnum hinn hefðbundna afgreiðsluferil þingsins. Fjárlög voru lögð fram og tekin upp eftir að hafa verið skoðuð og endurskoðuð, yfir þeim vakað og um þau rætt og rifist þar til þau voru endanlega samþykkt af stjórnarþingmönnum fyrir jól. Þegar á bjartan febrúardaginn kemur er öll þessi vinna allsendis út í hött. Henni er í raun kollvarpað með ákvörðunum allt annarra aðila úti í bæ og þriðju fjárlög þessa þingárs verða til og eru samþykkt af ríkisstj. án vitundar eða afskipta alþm. Lyngið á Lögbergi helga blánar af berjum hvert ár, en við Austurvöll situr Alþingi enn, rúið myndugleika og virðingu margumtalaðri, og hlutskipti þess er m.a. að vera stimpilstofnun sem býr við þingræði með litlu þorni, kannske svefnþorni. Þetta frv. hefur þegar verið afgreitt frá Ed., en þar á Kvennalistinn fullgildan aðila í fjh.- og viðskn. Sjálf hef ég áheyrnaraðild að fjh.- og viðskn. Nd. og sat því sameiginlega fundi nefndanna í morgun þar sem þetta afdrifaríka og um margt flókna og óútkljáða mál fékk hraða og yfirborðslega umfjöllun. Ég get því ekki staðið að sérstöku nál. í þeirri nefnd og vil því, með leyfi forseta, lesa það nál. sem hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir flutti í Ed. sem er 4. minnihlutaálit fjh.- og viðskn. Það er efnislega afstaða okkar Kvennalistaþingkvenna til þessa frv.: "Aðilar vinnumarkaðarins hafa nú gert með sér nýjan kjarasamning sem er byggður á margvíslegum aðgerðum í stjórn efnahagsmála. Ríkisstj. hefur fyrir sitt leyti samþykkt þessar efnahagsaðgerðir og er þær m.a. að finna í þessu frv. Álit 4. minni hl. á þessum aðgerðum er: 1. Ljóst er að frumkvæðið í stjórn efnahagsmála er ekki lengur í höndum Alþingis og ríkisstjórnar. Í stað þess að leggja sjálf þann efnahagsgrunn sem frjálsir kjarasamningar geta byggst á lætur ríkisstj. aðila vinnumarkaðarins leggja þennan grunn fyrir sig og gerir þeirra tillögur að sínum". Ef það er svona einfalt að ná tökum á verðbólgunni með þessum aðferðum hvers vegna hafði ekki ríkisstj. hugsað þetta upp sjálf fyrir löngu? "Verkefni Alþingis er samkvæmt þessu að stimpla þessar tillögur og gera að lögum og breyta með því þeim lögum um skipan ríkisfjármála sem það er sjálft nýbúið að samþykkja. 2. Ráðrúm Alþingis til að skoða gaumgæfilega þessar aðgerðir áður en þær eru lögfestar er nánast ekkert og hljóta það að teljast forkastanleg vinnubrögð." - Og ég minni á orð hv. 5. landsk. þm. áðan. "3. Jafnframt er ekki gefið ráðrúm til að kynna kjarasamningana og meðfylgjandi efnahagsaðgerðir þeim sem málið er skyldast, þ.e. launafólki í landinu. Undarlegt má telja að grundvöllur samninganna sé lögfestur með þeim hætti sem þetta frv. gerir ráð fyrir áður en félagsmenn verkalýðsfélaganna hafa haft færi á að kynna sér hann. 4. Samningarnir, sem þetta frv. er hluti af, sækja kjarabæturnar að stórum hluta í ríkissjóð, í vasa launþega sjálfra. Eðlilegra er vitaskuld að þeir sem vinnu launþega njóta, þ.e. atvinnurekendur, greiði sjálfir þessar kjarabætur en ekki ríkið. Smánarlegast er þó hve lítil kjarabót kemur í hlut þeirra sem lægst launin hafa," en í þeim hópi eru konur fjölmennastar eins og ég gat um áðan. "Lægstu laun hækka sem sé úr 17 060 kr. á mánuði í 19 272 á samningstímanum og má ljóst vera að af þeim launum er ekki hægt að lifa. "Sárabæturnar", sem áformað er að greiða út tvisvar á árinu til þeirra sem við þessi kjör búa, munu litlu þar um breyta." Og ég vil geta þess að þegar margar konur sáu þessar "sárabætur", 3000 kr. á mánuði ofan á launin, voru ekki ófáar sem misskildu samningana. Það hvarflaði ekki að þeim að það ætti að sletta þessu í þær tvisvar. Þær héldu að þetta væri auðvitað mánaðarleg uppbót. Þeim datt ekkert annað í hug. "Það er því ljóst að þessar efnahagsaðgerðir staðfesta einungis þá láglaunastefnu sem þessi ríkisstj. hefur rekið. 5. Þær ráðstafanir sem gerðar eru til að lækka tolla eru ekki til þess fallnar að bæta kjör almenns launafólks heldur eru þær fyrst og fremst leikur með framfærsluvísitöluna. Þær kunna þó að leiða til einhverra kjarabóta ef þar með tekst að ná niður lánskjaravísitölunni. Hins vegar munu þessar ráðstafanir að öllum líkindum leiða til aukins innflutnings og aukins viðskiptahalla sem ekki er á bætandi. 6. Í þessu frv. eru engar tillögur um tekjuöflun." A.m.k. hef ég engar tillögur séð eða heyrt um raunverulega tekjuöflun. "Þar er fyrst og fremst gert ráð fyrir tilflutningi fjármuna innan kerfisins. Sömuleiðis eru mjög óljósar hugmyndir um það hvernig fjármagna á stóran hluta þess kostnaðar sem þessar ráðstafanir hafa í för með sér. Í 1. gr. frv. er talað um að lækka ríkisútgjöld um 860 millj. kr." Engar frekari útskýringar sem ég hef heyrt eða séð liggja fyrir um það hvernig þetta verður gert. "Það er hætt við því að aukinn niðurskurður á ríkisútgjöldum ásamt lækkun á tekjuskatti og útsvari leiði til þess að dregið verði úr félagslegri þjónustu. Slíkur samdráttur getur einnig haft í för með sér atvinnuleysi" - og ég bið menn að athuga það. "Hvort tveggja mun enn fremur bitna fyrst og fremst á þeim sem lægstar tekjur hafa. 7. Styrkur þessara kjarasamninga hvílir fyrst og fremst á forsendum sem margar eru mjög óvissar. Þau fjögur meginatriði sem ekki mega bresta eru í fyrsta lagi trú fólksins á að þessi leið sé fær, í öðru lagi stöðugleiki gengisskráningar, í þriðja lagi að ríkisstj. standi við þau framlög sem hún hefur samþykkt og í fjórða lagi að verðlag haldist í skefjum. Sú reynsla sem fólk hefur haft af þessari ríkisstj. hefur ekki gefið tilefni til þess að henni sé sýnt óskorað traust nú. Áætlaðar breytingar á raungengi, sem reiknað var með á sameiginlegum fundi í morgun, voru um 2-3% á árinu og þær eru háðar mörgum breytum sem stjórnvöld ráða ekki yfir. Ekki verður enn séð hvernig ríkisstj. ætlar að afla fjár til þeirra framlaga sem hún hefur skuldbundið sig til og samþykkt. Engin trygging er fyrir því að verðlag haldist í skefjum þrátt fyrir lækkanir á tollum - og fyrirætlanir um verðlagseftirlit eru óljóst orðaðar." Hver á að sinna því og hver tryggir að kaupsýslumenn hækki ekki vörur sínar jafnvel þó innflutningstollar lækki? Það er engin trygging fyrir því. "Forsendur þessara samninga eru því ekki einungis viðkvæmar, þær eru mjög ótraustar. Þessir samningar og meðfylgjandi efnahagsaðgerðir eru tilraun til að taka á þessum málum á nýjan hátt. Það er reyndar löngu tímabært." Og það er jákvætt við þessa samninga. Það ber að geta þess sem er jákvætt. "Hins vegar breyta þeir ekki þeirri óréttlátu tekjuskiptingu sem nú viðgengst í íslensku þjóðfélagi. Þess vegna og þar sem ríkisfjármálunum er þar að auki stefnt í mikla óvissu með þessu frv. getur 4. minni hl. nefndarinnar ekki staðið að samþykkt þess. 4. minni hl. mun því sitja hjá við afgreiðslu þessa frv." Að auki er þess getið að hv. þm. Stefán Benediktsson sat fundi nefndarinnar og var samþykkur þessu nál. sem ég hef hér lesið og er undirritað af hv. þm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur. Það má geta þess að við umfjöllun um þetta mál meira en hvarflaði að okkur Kvennalistakonum að sitja ekki aðeins hjá við afgreiðslu þess heldur greiða atkvæði á móti því, leggja til að það yrði hreinlega fellt. En niðurstaða okkar varð þó að afstaða sú sem ég hef hér lýst á undan væri ábyrgari, fyrst og fremst vegna þess að við þau skilyrði sem þm. er ætlað að skoða þetta mál er ekki vinnandi vegur að gera sér heillega grein fyrir afleiðingum þessara ráðstafana. Við hv. þm. Kristín Halldórsdóttir munum því sitja hjá við afgreiðslu þessa frv.

Kristín S. Kvaran Hæstv. forseti. Ég gat um það við utandagskrárumræðuna í gær, sem í raun og veru var umræða um þetta frv. sem þá var rétt ókomið fram, að það væri ánægjulegt til þess að vita að þessir samningar hefðu tekist. Ég endurtek það og eins ef við eigum von á því að við Íslendingar getum horft fram á þá tíma að hér verði um að ræða svo lágt verðbólgustig sem talað hefur verið um eða að hún fari niður fyrir 10%. En ég get hins vegar ekki sagt að ég sé bjartsýn á þessari stundu. Margt gerir það að verkum að ég get ómögulega leyft mér það. Auk þess gat ég um það við umræðuna í gær að mér fyndist óeðlilegt að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki hafa haft burði í sér til að hafa frumkvæði að því að láta fólkið í landinu njóta þess að nú væri lag til að rétta við hag þess. Hún þurfti að láta aðila vinnumarkaðarins segja sér fyrir og gefa sér upp uppskriftina að því hvernig standa ætti að þeim málum. Ég ætla ekki að rekja nánar þau atriði sem ég gat um við umræðuna í gær vegna þess að það væri eingöngu endurtekning, en ég vil í öllum efnisatriðum taka undir orð hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur er hún gat um í umræðunum áðan um hve óeðlilegir þessir samningar væru. Sé litið nánar á þessa samninga get ég ekki betur séð en að þeir líti út eins og von eða ósk um happdrættisvinning sem eru alveg eins og jafnvel meiri líkur á að fólk tapi eins og að það vinni eitthvað. Þannig stöðu tel ég ekki að margir í þjóðfélaginu þoli eins og nú er ástatt og eins og staða þeirra er nú eftir allar þær hremmingar sem þeir hafa gengið í gegnum á undanförnum árum. Einnig er það svo að mörg atriði eru svo óljós í þeim samningum sem hér liggja fyrir í frumvarpsformi. Það er t.d. þetta með verðlagið. Það er ekkert sem tryggir að vörur í verslununum haldi ekki áfram að hækka jafnvel þó að tollarnir á þeim lækki. Það er ekkert getið um að veita beri aukið fjármagn í að verðlagseftirlit verði hert eða jafnvel að verðstöðvun eigi að ríkja meðan þessi atriði eru að ganga í gegn. Í því sambandi langar mig til að vitna í viðtal í Þjóðviljanum í dag við Birgi Björn Sigurjónsson hagfræðing BHM. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: "Höfuðatriði í þessum samningi er það náttúrlega að kostnaðaraukanum, sem þessum samningi kann að fylgja fyrir fyrirtækin, er dengt á ríkissjóð og hann mun birtast launafólki og einkanlega ríkisstarfsmönnum meðal launafólks af fullum þunga til baka. Það er bara spurningin hvenær það verður." Enn fremur segir Birgir síðar í þessu viðtali, með leyfi forseta: "Miðað við þá skuldastöðu sem er hjá ríkinu í dag, þá sér maður að olnbogarými til að fara út í lántökur út af þessu er ekki fyrir hendi þannig að þetta kemur af fullum þunga til baka mjög hratt." Ég vil taka undir þessi orð og vitna enn frekar í það sem hann segir í lok þessa viðtals, með leyfi herra forseta: "Hvers vegna eru launamannasamtökin að biðja um lækkun tolla á bílum? Hvers vegna eru þeir svona spenntir fyrir vaxtalækkunum? Eru þetta lán á venjulegu fólki? Nei, þetta eru allt atriði sem spila inn í vísitölugrundvöllinn. Ég bendi á að það fólk sem er að kaupa eða byggja nýtt er yfirleitt með allt verðtryggt og þar eru vextirnir að hækka, en það kemur ekki inn í vísitölugrundvöllinn." Það er ekki nóg að horfa á vísitölu framfærslukostnaðar í heild sinni. Þar verður einnig að koma til að taka út þann lið sem vegur þyngst í vísitölu framfærslukostnaðar, þ.e. matarkostnaðurinn. Sá liður einn hefur hækkað um 84,2% frá því 1. febr. 1984 til l. febr. 1986 á meðan heildarvísitala framfærslukostnaðar hefur á sama tíma hækkað um tæplega 68%. Þetta er ekki svo lítið atriði. Það sem skiptir máli þegar verið er að tala um að hækka laun hinna lægst launuðu og rétta af hag þeirra er að það þarf að gera eitthvað í því að lagfæra þann lið sem mest vegur í útgjaldahlið þess fólks sem lægst hefur launin. Það er maturinn, eins og ég sagði áðan. Sá liður hefur sem sagt hækkað um 84,2% síðan 1. febr. 1984. Hins vegar hefur Alþýðusambandið alltaf miðað við framfærsluvísitöluna í heild sem hefur hækkað miklu minna. Staðreyndin er að í rauninni hafa launin ekki rýrnað eins mikið gagnvart vísitölu framfærslukostnaðar í heild sinni og gagnvart vísitölu framfærslukostnaðar þegar matarliðurinn er tekinn út einn sér. Þessir útreikningar allir eru orðnir svo skekktir. Þess vegna vil ég nefna það í framhjáhlaupi að af heildarútgjöldum framfærslukostnaðar vegur maturinn 23-24% á meðan rekstrarkostnaður bifreiðar er farinn að vega 18-20%. Það segir sig sjálft að það kemur ekki heim og saman. Það hlýtur að vera hærri rekstrarkostnaður hlutfallslega á matarliðnum í framfærsluvísitölunni en á rekstrarlið bifreiðar. Það segir sig sjálft. Svo er hann orðinn skekktur þessi grundvöllur. Það hefði þurft að lagfæra hann fyrst og fremst áður en haldið er áfram að miða við hann. Þess vegna er það að þær breytingar sem nú eiga sér stað eru að mínu mati mjög tilviljunarkenndar og til þess gerðar einna helst að snuða þessa framfærsluvísitölu. Ef dæmi er tekið úr þeim greinum frv. sem fjalla um breytingar á lögum um tollskrá er mjög umdeilanlegt hvaða vörur eða vöruflokka á að lækka þar. Þar eru tekin út dæmi eins og lækkun á heimilistækjum. Ég spyr: Er það sem heitir vídeó heimilistæki? Það er ekki meira heimilistæki en svo að fjöldi manns á ekkert slíkt tæki og telur það ekki neitt nauðsynlegt heldur. Það er til fólk sem hefur slappað alveg af og látið þann lið eiga sig. Ég segi t.d. fyrir mig að ég á ekki vídeó og tel mig ekki þurfa að eiga vídeó á meðan ég tel mig alls ekki komast hjá því að eiga og þurfa að eiga ýmislegt annað. Þessi tæki, vídeóin, eru hins vegar lækkuð úr 75% tollskrárflokki í 40%. Hins vegar eru bráðnauðsynleg tæki, og ég tel að það sé ekki fært fyrir nokkurn mann að komast hjá því að nota þau, tæki eins og klósett, vaskur og baðkar. Þetta eru tæki til að sinna brýnustu frumþörfum. Það er alveg sama hvar maður er staddur. Maður þarf að nota þau. Slíkt mundi ég miklu frekar flokka undir heimilistæki og það meira að segja bráðnauðsynleg heimilistæki. Ég verð að segja að ég mundi flokka þau undir bráðnauðsynlegri heimilistæki, jafnvel þó að oft sé erfitt að vega og meta hvað sé nauðsynlegt og hvað sé ekki nauðsynlegt, heldur en vídeó. En við skulum aðeins líta á þá tollskrárflokka sem heimilistæki eru í, þ.e. þau heimilistæki sem ég er að tala um, hreinlætistækin. Þau eru öll í 80% tollflokki + 24% sérstakt tímabundið vörugjald. Þau eru öll í þessum flokki nema vaskar úr ryðfríu járni og stáli. Öll önnur hreinlætistæki eru í 80% tollflokki og bera þar að auki 24% sérstakt tímabundið vörugjald. Ég þarf auðvitað ekki að geta um að að sjálfsögðu er söluskattur þar að auki. Það er sem sagt lúxustollaflokkun á þessum vörum. Þetta eru munaðarvörur. Lækkun á þeim mundi ég segja að gæti orðið til að rétta við hag þeirra sem eru að reyna að baksa við að koma þaki yfir höfuð sér. Í frv. ríkisstj. er gert ráð fyrir að 300 millj. kr. renni til aðstoðar þeim húsbyggjendum sem eiga í greiðsluerfiðleikum. En þeim sem eiga í greiðsluerfiðleikum og öðrum þeim sem eru að koma þaki yfir höfuð sér væri mjög auðveldlega hægt að hjálpa eða aðstoða með því að lækka tolla á þessum nauðsynjavörum sem ég er að tala um og alveg er bráðnauðsynlegt að hafa í húsum og íbúðum sem þetta fólk er að basla við að koma yfir sig. Einnig má nefna að þeir sem eru að byggja eru í allflestum tilfellum fólk sem jafnframt þarf að fjármagna kaup á vörum vegna ungra barna sinna, svo sem barnavagna, öryggissæti í bifreiðar fyrir börnin o.s.frv. Ég flutti um það brtt. við fjárlög fyrir 1986 að hreyft yrði við þessum flokkum. Þá sagði ég, með leyfi herra forseta: "Með þeirri till. sem hér er flutt er m.a. verið að gera foreldrum og aðstandendum ungra barna auðveldara að verja börn sín gegn slysum í umferðinni. Miklum áróðri og þrýstingi hefur verið beitt til að fá foreldra til að nota öryggistæki fyrir börn sín í bíla. En hvað gagnar nú slíkur áróður og þrýstingur ef þessi öryggistæki eru svo dýr að fólk hikar við að festa kaup á þeim? Hvað mikið ætli það spari ekki ríkissjóði í reynd að fella niður aðflutningsgjöldin af þessum vörutegundum? Með því eykst möguleikinn á því að slysum á þessum ungu þjóðfélagsþegnum fækki og þar að auki möguleikinn á að hægt sé að draga úr þjáningum og harmi. Það sparar auðvitað ríkissjóði ómældar fjárhæðir í sjúkrakostnað og endurhæfingu þeirra barna sem lifa af þessi hroðalegu slys." Enn fremur sagði ég um barnavagnana: "Það vill svo til að það verður 100% hækkun á þeim frá innkaupsverði eins og nú er háttað. Það er þá í formi þess að tollur er 50%. Auk þess er reiknað 24% vörugjald og svo auðvitað söluskattur. Það þýðir auðvitað ekkert að vera alltaf að tauta um það að gera verði aðstæður fólks þannig úr garði að því sé kleift að eignast börn." Svo mörg voru þau orð. En þetta sem ég hef talið hér fram er sem sagt talin vera lúxusvara. Ég vil hér með boða brtt. við frv. sem felur í sér að nokkur tollskrárnúmer verði tekin inn í frv. og til verulegrar lækkunar. Þessi brtt. er á þskj. 558 og er frá mér og Jóhönnu Sigurðardóttur, Guðrúnu Agnarsdóttur og Kristínu Halldórsdóttur. Þessi tollskrárnúmer, ég ætla ekki að lesa þau upp hvert og eitt fyrir sig, þau eru á þskj. svo að ekki ætla ég að taka tíma þingsins í það, gilda um hreinlætistæki þau sem ég vil kalla heimilistæki og auk þess um barnavagna og öryggissæti í bifreiðar fyrir börn. Við leggjum til að tollar á vörum í þessum tollskrárnúmerum, sem getið er um á þskj., verði 20%. Þau fari úr 80 og 50% niður í 20%. Ef ekki er talið gerlegt að koma því við fer ég fram á að í staðinn verði tekinn út vídeóliðurinn og inn settur í staðinn sá sem við leggjum til hér, skipta sem sagt á þessu tvennu. Allir hljóta að vera sammála um réttlæti þess. Bara svo að ég nefni eitt dæmi: Ef þessi hreinlætistæki væru í sama tollflokki og vídeóin, 40%, mundi það muna þá sem eru að kaupa þau og jafnframt eru að koma yfir sig þaki og eiga erfitt, eftir því sem okkur hefur verið gert ljóst, 20 þús. miðað við allægsta verðflokk þessara tækja. Ef við hins vegar færum niður í 20% tollflokk, sem ég tel eðlilegt vegna þess að þetta á ekki að vera munaðarvara, mundi það muna hvern og einn 30 þús. kr. eða um það bil, á þeim vörum sem eru lægstar í verði á markaðnum núna. Þetta eru svo sem ekkert stórar upphæðir í sjálfu sér, en þær vega mikið þegar fólk á varla peninga til þess að kaupa slík tæki. Ég tel að með því fái hæstv. ríkisstj. tækifæri til að sýna vilja sinn í verki, hvað það er raunverulega sem hún er viljug til að gera fyrir það fólk sem á í þessum bágindum.