Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og tekið var fram við 1. umr. þessa máls, er með þessu frumv. farið fram á það, að veitt sé undanþága frá ákvæði 1. gr. í siglingalögum frá 22. nóv. 1913. Undanþágan er í því fólgin, að 2 menn úr Vesturheimi megi sitja í stjórn Eimakipafélagsins, þótt þeir fullnægi ekki skilyrðum 1. gr. siglingalaganna um búsetu eða þegnrétt í veldi Danakonunga. Nefndin hefir komist að þeirri niðurstöðu, að frumvarpið beri að samþykkja óbreytt. Það kom til athugunar í nefndinni, hvort samþykt þessa frumvarps gæti ekki verið hættuleg, að því leyti, að hún gerði það að verkum, að skip Eimskipafélagsins gæti þá ekki siglt undir dönskum farfána. Þó varð nefndin sammála um það, að hér væri um mál að ræða, sem íslenzkt löggjafarvald hefði fullkomið forræði yfir. Ef borin er saman 1. gr. dönsku og íslenzku siglingalaganna hér að lútandi, þá sést það, að íslenzk löggjöf hefir talið sér heimilt að setja önnur skilyrði en dönsku lögin í þessu efni, án þess að bagi hafi orðið að. Nefndin hefir látið prenta hér að lútandi ákvæði dönsku siglingalaganna, dönsku skipsskrásetningarlaganna og íslenzku siglingarlaganna og fylgir það með nefndarálitinu, sem fylgiskjal I. Nefndin leggur því til að þetta frv. verði samþykt óbreytt. Að endingu skal eg geta þess, að hv. ráðherra mæltist til þess. að nefndin athugaði, jafnframt frumvarpinu, ákvæðin um atkvæðamagn landssjóðs í samanburði við atkvæðamagn Vestur-Íslendinga á fundum Eimskipafélagsins. Nefndin hefir athugað þetta, en í því atriði er háttv. 1. þingm. Rvík. (Sv. B.) fram sögumaður.



Eins og hv. framsögumaður hefir skýrt frá, þá skaut hæstv. ráðh. því að nefndinni, hvort hún vildi ekki taka til íhugunar atkvæðisrétt landssjóðs á fundum Eimskipafélagsins, borinn saman við atkvæðisrétt Vestur-Íslendinga. Eins og skýrt er frá í nefndarálitinu, þá fóru Vestur-Íslendingar fram á það, að um atkvæðisrétt þeirra gilti nokkuð aðrar reglur en hinar almennu. Í lögum Eimskipafélagsins er svo ákveðið, að 1 atkvæði sé fyrir hverjar 25 kr., en þó svo, að enginn geti fyrir sjálfa sig og aðra farið með fleiri en 500 atkvæði. Þetta þótti umboðsmönnum Vestur-Íslendinga nokkuð hart aðgöngu, þar sem líklegast er að hluthafar í Vesturheimi sæki ekki sjálfir aðalfund, en feli einum eða tveimur Vestur-Íslendingum, sem hingað kæmi um það leyti, er aðalfundur yrði, að fara með atkvæði sitt. Þetta gekk svo í samningum fram og aftur, milli umboðsmanna Vestur-Íslendinga og bráðabirgðastjórnar Eimskipafélagsins og lyktaði þeim samningum svo - eins og sést á 10. gr. laga Eimskipafélagsins, er fylgir nefndarálitinu sem fylgiskjal II -, að Vestur-Íslendingar skyldi hafa atkvæðamagn, sem stæði í hlutfalli við atkvæðisrétt annara, eftir því hve margir mætti á fundi. Þetta skilst glegst á dæminu, sem tekið er í 10. gr. laga Eimskipafélagsins. Þar stendur: »ef aðgöngumiðar hafa verið afhentir fyrir 3/6 alls atkvæðisbærs hlutafjár annars en Vestur-Íslendinga, þá getur umboðsmaðurinn eða umboðsmennirnir neytt á fundinum 3/6 af þeim atkvæðum, sem hann eða þeir eiga, eða þeim hefir verið falin. Af hlutafé landssjóðs telst svo mikið atkvæðisbært, sem nemur 25 krónum fyrir hvert atkv., sem landssjóður hefir«. Með þessu móti getur farið svo, að hlutfallið verði þannig, að Vestur-Íslendingar hafi meira atkvæðamagn en umboðsmaður landasjóðs, sem hefir 4000 atkvæði. Þetta þótti hv: ráðh. óviðkunnanlegt. Þó gerði hann það ekki að neinu kappsmáli, en áskildi alþingi rétt til að krefjast þess, að atkvæðamagn landssjóðs yrði aldrei minna en atkvæðamagn umboðsmanns eða umboðsmanna Vestur-Íslendinga. En ef alþingi færi að gera þá kröfu, þá þyrfti að breyta lögum félagsins, og þess vegna trygði ráðherra sér í samningunum fylgi félagsstjórnarinnar til þeirrar breytingar, ef til kæmi; og ennfremur fekk hann loforð hr. J. Bildfells umboðsmanns Vestur-Íslendinga um það, að hann skyldi styðja að því þar vestra, að slík breyting næði fram að ganga á næsta aðalfundi, ef alþingi gerði þá kröfu. Eina og nú er vikið að í nefndarál., kom það glögglega fram á þingi í fyrra, að það var ekki tilætlunin, að landssj. hefði fullan atkvæðisrétt í félaginu í hlutfalli við fjárframlag sitt til þess. Það var litið svo á, að stjórn þessa félags, sem að mestu er stofnað með tillögum einstakra manna, ætti fyrst og fremst að vera í höndum þeirra sömu manna, en að landssjóður, eða stjórnin fyrir hans hönd, ætti ekki að vera þar alls ráðandi. Og það var einmitt með tilliti til þessarar skoðunar, að ráðherra gekk að því, að þótt landssjóður ætti hluti í félaginu fyrir 400.000 kr., þá skyldi hann ekki eiga nema 4000 atkv. í félaginu. Enda má skoða svo, að af þessum 400.000 kr. sé einar 100.000 kr. beint lagðar til millilandaferðanna, en hitt, 300.000 kr., sé veitt með það fyrir augum, að félagið haldi uppi strandferðum. Nefndin hefir nú komist að þeirri niðurstöðu, að það hafi verið rétt af þinginu, að ætlast ekki til þess, að landssj. yrði einn alls ráðandi í félaginu, og leggur hún til, að þingið geri nú engar frekari kröfur fyrir landssjóðs hönd, en þegar eru ákveðnar í samningunum. Til þess að menn hafi gleggri hugmynd um það, hvernig hlutföll atkvæðamagnsins verða í framtíðinni, hefi eg gert dálítið yfirlit yfir væntanlega útkomu á þeim, eftir því, hve margir sækja fundi af hluthöfum hér, og er þá gert ráð fyrir því, að Vestur-Íslendingingar eigi í félaginu 200.000 kr. hlutafé, sem alt komi fram á fundi, Íslendingar hér heima 350.000 kr. og landssjóður 400.000 kr., þar af 100.000 kr. atkvæðisbærar. Vil eg nú leyfa mér að setja fram nokkur dæmi : 1. dæmi : Landssjóður mætir með 100.000 kr. = 4000 atkv. Austur-Íslendingar með 50.000 kr. = 2000 atkv. af 350.000 kr. alls. Þetta er samtals 150/45o af atkvæðisbæru hlutafé auatan hafs, = 1/3, og komi nú tveir Vestur-Íslendingar, 1. með atkvæðaumboð fyrir 125.000 kr. hlutafé, = 5000 atkv., en 2. fyrir 75.000 kr. = 3000 atkv., þá deilist hvortveggja atkvæðatalan með 1/3 og ráða þeir þá báðir til samans 2.666 atkvæðum gegn 6000 atkv. hérlendum. Alla verða atkvæðin þá 8.666. 2. dæmi: Landssjóður 100.000 kr. = 4000 atkv. Austur-Íslendingar 75.000 kr. = 3000 atkv. Þannig mætt 175/45o = 7/18; 1 V.-Ísl. 150.000 kr.: 7/18 = 2.333 atkv. 2. V.-Ísl. 50.000 kr.:7/18 = 778 atkv. Það samtals = 3.111 atkv. + 7000 atkv. = 10.111 atkv. alls. 3. dæmi : Landssjóður 100.000 kr. = 4000 atkv. Austur-Ísl. 100.000 kr. = 4000 atkvæði. Þannig mætt 200/45o = 4/9; 1. V.-Ísl. 125.000 kr.: 4/9 = 2.222 atkv. 2. V.Ísl. 75.000 kr.: 4/9 = 1.333 atkv. Það samtals = 3.555 atkv. + 8000 atkv. 11.555 atkv. alls. 4. dæmi : Landssjóður 100.000 kr. = 4000 atkv. Austur-Ísl. 150.000 kr. = 6000 atkvæði, Þannig mætt 250/450 = 5/9; 1. Vestur-Ísl. 100.000 kr.: 5/9 = 2.222 atkv. 2. V.-Ísl. 50.000 kr.: 5/9 = 1.111 atkv. 3. V.-Ísl. 50.000 kr.: 5/9 = 1.111 atkvæði. Það samtals = 4.444 atkv. + 10.000 atkv. = 14.444 atkv. alls. Þegar hér er komið, hafa Vestur-Ísl. meira atkvæðamagn í félaginu en landssjóður og fer það hækkandi eftir því sem fundir eru betur sóttir af fulltrúum fyrir alíslenzkt hlutafé, svo sem sjá má af eftirfarandi dæmum. 5. dæmi : Landssjóður 100.000 kr. = 4000 atkv. Austur-Ísl. 175.000 kr. = 7000 atkvæði. Þannig mætt 278/450 = 11/18; Vestur-Ísl. 200.000 kr.: 11/18 = 4.888 atkv. Samtals 15.888 atkv. 6. dæmi : Landssjóður 100.000 kr. = 4000 atkv. Austur-Ísl. 200.000 kr. = 8000 atkv. Þannig mætt 300/450 = 2/3; Vestur-Ísl. 200.000 kr.: 2/3 = 5.332 atkv. Samtals 17.332 atkv. 7. dæmi : Landasjóður 100.000 kr. = 4000 atkv. Austur-Ísl. 250.000 kr. = 10.000 atkv. Þannig mætt 35o/450 = 7/9; Vestur Ísl. 200.000 kr.: 7/9 = 6.223 atkv. Samtals 20.222 atkvæði. Þetta virðist nú nefndinni ekki vera hættulegt í sjálfu sér, því að atkvæði V.-Íslendinga vex ekki nema eftir því sem atkvæðamagn Austur-Íslendinga vex þannig, að til þess að þeir geti ráðið yfir 6,222 atkv., verðum við Austur-Íslendingar að hafa 10 þús. atkv., auk þeirra 4 þús. atkvæða, sem landssjóður á. Það ætti undir öllum kringumstæðum að vera hættulaust fyrir landssjóð, þótt fulltrúar V.-Ísl. hefði meira atkv.magn en hann, því að gera má ráð fyrir því, að hann eigi ætíð svo mikil ítök í hluthöfum hér á landi, að þótt einhverntíma yrði ágreiningur, þá væri honum innanhandar að láta þá sjá um það, að V.-Ísl. kæmi aldrei neinum rangindum fram, sem raunar er eigi ástæða til að ætla að þeir myndi vilja gera. Eg skal svo ekki fjölyrða meira um þetta, en eg vonast til þess, að háttv. deild fallist á þá skoðun nefndarinnar, að ekki sé ástæða til þess, að gera þá kröfu að svo stöddu, að sú breyting verði gerð á lögunum, að V.-Ísl. fái aldrei meira atkvæðamagn en landssjóður.

Benedikt Sveinsson : Mér þykir vænt um, að nefndin hefir komist að þeirri niðurstöðu, að takmarka ekki atkvæðamagn V.-Ísl., frekar en þegar hefir verið gjört. Þetta atriði var mikið rætt í vetur og töluverð misklíð um það um tíma. Stjórnin lét þá svo, sem hún væri hrædd um að þingið myndi taka hart á því, ef hún héldi ekki fast fram kröfu um atkv.rétt landssjóði til handa, helzt fyrir alt féð frá honum, 400 þús. kr., eða hefði að minsta kosti rétt til jafnmargra atkvæða, sem V.-Ísl. hefði alls, sem búist er við að leggi 200 þús. kr. í fyrirtækið. Eg sé nú ekki hvaða ástæðu þingið ætti að hafa til þess að óttast, að V.-Ísl. myndi misbrúka atkv.rétt sinn í félaginu, fremur en hverjir aðrir félagsmenn. Þeim hefir þó ekkert gengið annað til þess að styðja félagið en löngun til þess að gera landinu og þjóðinni gagn, því að fé sitt geta þeir sett á vöxtu þar vestra svo, að það sé alt eins arðvænlegt fyrir sjálfa þá. Eg sé því ekki annað réttara, en að þingið fallist á till. nefndarinnar, og mér virðist þessu fé, sem landssjóður leggur til, vera varið forsvaranlega, þó hann sé ekki látinn hafa meira atkv. magn, en sem svarar fyrir 100 þús. kr. hlutafé, því að þess ber að gæta, eins og háttv. frams.m. (E. A.) tók fram, að hitt féð, 300 þús. kr., er veitt með sérstöku skilyrði og í sérstökum tilgangi, þ. e. til strandferðanna. Það væri því ósanngjarnt, að landssjóður hefði einnig atkv.rétt fyrir þær 300 þús. kr. Auk þess hefir landssjóður þann forrétt, að hann einn út af fyrir sig nefnir einn mann í stjórn félagsins, og er það auðvitað ekki nema rétt og sanngjarnt, þar sem hann er svo stór hluthafi, en með því verður og að álíta, að fyllilega sé borgið þeim rétti hans, sem þingið getur gert kröfu til, án þess að landsstjórnin verði of rík í félaginu. Eg vona að háttv. deild finni ekki ástæðu til þess að breyta í neinu frá till. nefndarinnar.

Ráðherra (H. H.) : Það var misskilningur eða ranghermi, sem mér virtist háttv. þm. N.-Þing. (B. Sv.) gefa í skyn, að ástæðan til þess, að stjórnin sló þennan varnagla, hefði verið hræðsla við það, að V.-Ísl. myndi fara illa með atkv. sín í félaginu. Það vissu allir, að ástæðan var ekki sú, heldur hin, að það þótti óviðkunnanlegt, að einn einstakur maður, er færi með atkvæði V.-Íslendinga á fundum, hefði eða gæti haft alt að því helmingi meira vald í félaginu, en landsstjórnin, þótt landssjóðurinn ætti helmingi meira fé í félaginu heldur en V.-Íslendingar samtals. Það var ákveðið í félagslögunum, að enginn einn maður mætti fara með fleiri en 500 atkvæði, og undantekning að eins gerð fyrir landssjóðinn og V.-Íslendinga. Þeir áttu að fá fult atkv.magn fyrir alt sitt fé, og fulltrúi þeirra einn geta beitt því öllu, en landsstjórnin ekki nema fjórðung atkvæðamagns fyrir landsins fé. Eg skil ekki, að neinum þurfi að þykja það undarlegt, að stjórninni dytti í hug, að alþingi kynni að þykja það á einhvern hátt varhugavert, að geðþótti eina manns gæti ráðið 8 þús. atkv., þegar landssjóður sjálfur ræður ekki nema 4 þús. atkv. fyrir helmingi meira hlutafé. Ef V.-Íslendingar hefði fleiri fulltrúa, þá væri öðru máli að gegna, því að tæplega væri ráð fyrir því gerandi, að þeir, fremur en við hér heima, væri sífelt allir nákvæmlega á sömu skoðun. Það var einungis þetta, sem stjórnin vildi gefa þinginu tækifæri til að athuga. Nú hefir nefndin ekkert fundið athugavert við það, og er þá ekkert frekara um það að fást. Úr því að eg stóð upp á annað borð, skal eg geta þess, að það er ekki rétt, að landssjóður sé rétthærri en aðrir hluthafar fyrir það, þótt hann nefni einn mann í stjórn félagsins, því að um leið hefir hann afsalað sér rétti til þess að taka þátt í kosningu hinna mannanna í stjórninni. Ef hann tæki sama þátt og aðrir í kosningunni, eftir atkvæðamagni sínu, þá myndi hann ráða miklu meira en kosningu eins manns, sem ekki er nema lítið brot af félagsstjórninni. Réttur hans er því mikillega takmarkaður með þessu, en alls ekki aukin.

Benedikt Sveinsson : Hæstv. ráðh. þýðir ekki að þræta gegn því, að á stofnf. Eimskipafél. í vetur, krafðist landstjórnin atkv. fyrir 400000 kr., eða að minsta kosti jafnmikils atkvæðamagns, sem Vestur-Íslendingar fengi, og lá við að sú þverúð fældi Vestur-Íslendinga alveg frá hluttöku í fél. Hæstv. ráðherra var ekki á þeim fundi, svo að hann getur ekki um það borið, en landritari sagði þá, að það væri hart fyrir landssjóð, að fleygja frá sér 300 þús. kr., án þess að fá atkv.rétt fyrir svo mikið fé. Þetta var á opinberum fundi, svo að því er ekki hægt að hnekkja, að deilan var hörðust út af þessu, þó að hitt hafi líka kunnað að vaka fyrir stjórninni, er hún vildi takmarka atkv.magn V.-Ísl., að sporna við því, að einn maður gæti fengið mjög mikið vald í félaginu.

Frams.m. (Einar Arnórsson): Niðurstaða sú, sem nefndin hefir komist að í máli þessu, gengur í þá átt, að breyta frv. í allmikilvægum atriðum, frá því sem það var, er það var lagt fyrir þingið. Í frumv. var gert ráð fyrir að stofna gerðardóm um lóðaþrætur, en sá gerðardómur hafði ekki dómsvald, var ekki »judiciel«, heldur mátti skjóta málum frá honum fyrst og fremst til bæjarþingsins og síðan til yfirdómsins o s. frv. Nefndin hefir nú litið svo á, að það sé hagkvæmara, að stofna sérstakan dómstól, merkjadóm, er sé »judiciel«, og af þessu stafa flestar breyt.till. nefndarinnar við frumvarpið. Að vísu er ekki gert ráð fyrir því, að hann verði með sama sniði og landamerkjadómar núgildandi laga, en þó bygður á líkum meginreglum. Málum á að mega áfrýja frá honum beint til yfirdómsins á sama hátt sem dómum og úrskurðum héraðsdómara. En þar með er þó ekki sagt, að um þá áfrýjun gildi að öllu sömu reglur sem ella. Nefndin hefir einmitt talið rétt að gera ýmsar breytingar í því tilliti. Fyrir henni vakti, að það væri aðalatriðið, að mál þessi fengi sem fljótastan úrskurð og að flutningur þeirra yrði sem vafningaminstur. Og þess vegna leggur nefndin til að stytta alla fresti frá því sem gerist í einkamálum í héraði. Þess gerist ekki þörf að svo komnu, að athuga hverja einstaka breytingu, sem nefndin hefir lagt til, að gerð verði á frv., enda geri eg ráð fyrir því, að einstakir þingmenn háttv. deildar hafi kynt sér þær. En ef eitthvað væri það í þeim, sem einhver þættist ekki skilja, þá munum vér nefndarmenn auðvitað reyna að skýra það betur. Vona eg svo, að háttv. deild taki málinu vel og komist að sömu niðurstöðu og nefndin.



Það var tvent, sem eg vildi benda á. Í fyrsta lagi það, hve greiðlega málefni Reykjavíkur ganga fram hér í deildinni. Það sannar það, sem eg sagði um daginn, að hér er ekki skortur á mönnum, sem vita hvers Reykjavík þarf, enda á svo að vera. Hitt, sem eg vildi benda nefndinni á, er það, að eitt orðatiltæki á bls. 2 í nefndarálitinu er dálítið óljóst fyrir mér. Þar er sagt, að vitnum sé skylt að mæta fyrir merkjadómi, en það er ekki til tekið, hvort þeir eiga að mæta þar vinum eða óvinum, eða hvers konar þjóðir það eru, sem þeir eiga að »mæta« þar. Eg efa það ekki, að háttv. nefnd muni hafa skýrt þetta fyrir 3. umr., því að eg hygg, að hún hafi það á valdi sínu.



Eg get tekið undir með háttv. þm. Dal. (B. J.) um það, að málefni Reykvíkinga fá hér greiðan framgang, og það sannar það, sem hann hafði áður sagt um það efni. En það kemur nú raunar ekki þessu máli við. Um hitt atriðið, sem hann mintist á, er það að segja, að eg skil vel, hver fiskur liggur undir steini hjá honum. Hann er góður íslenzkumaður og honum hefir ekki þótt þetta gott mál. Má vera að svo sé, en þó hygg eg að það finnist í norskum lögum nokkuð snemma. Eg býst við því, að háttv. þm. Dal. (B. J.) hefði heldur kosið að þarna hefði staðið orðatiltækið að sækja merkjadóm», og er það fjarri mér, að hafa nokkuð á móti því. Eg er einmitt þakklátur fyrir slíkar bendingar, en samt held eg nú fyrir mitt leyti, að hitt hefði mátt standa og sé gott og gamalt norrænt mál.

Jón Magnússon : Eg ætla að eins að spyrja háttv. þm. Dal. (B. J.) hvort hann geti bent á eitt einasta dæmi þess, að mál, sem héraðastjórn hefir leitað til þingsins um og snerta að eins héraðið, hafi gengið öðru visi en greiðlega gegn um þingið.



Eg gæti nefnt mörg dæmi þessa, en skal samt ekki nefna nema eitt. Hér hefi eg nú um mörg ár borið fram beiðni frá héraðsstjórn Dalamanna um, að vegarspotti sé gerður að þjóðvegi, en það hefir verið eins og að berja í harðan stein, að fara fram á slíkt. Það stendur nú svo vel á, að eg er enn með þennan veg hér á þinginu nú, og þykir mér vænt um að heyra, að háttv. 2. þm. Rvk. (J. M.) er honum meðm., er hann heyrir að beiðni um hann kemur frá héraðsstjórninni.



Eg get ekki séð, að þetta sé heppilegt dæmi, því að þessi vegagerð kemur sennilega einnig við landsjóðinn.  (Bjarni Jónsson: Það er alveg sama. Þingmenn eru ekki allir svo aurasárir)  .



Eg hefi ekki miklu við það að bæta, sem eg sagði við 1. umr. þessa máls. Eins og eg sagði þá, á þetta frv. að tryggja það, að bæjarstjórnin geti afgreitt fjárhagsáætlun bæjarins árlega á eðlilegan hátt. Að hún geti látið árleg útgjöld bæjarins greiðast af árlegum tekjum hans, en eigi af lánsfé, nema til þess sé beinlínis ætlast. Þetta er mikilsvert atriði fyrir fjárhag bæjarins, og nefndin, sem skipuð var til að athuga málið, hefir nú komist að þeirri niðurstöðu, að ekkert sé það, sem mæli á móti þessu sérstaklega. Hún leggur að eins til, að gera eina brt. á frv., sem ekki er nema orðabreyting, þótti fara betur á því þannig. Þar sem því ekki er hér um neina efnisbreytingu að ræða, býst eg ekki við því, að neinn háttv. þm. hafi neitt við það að athuga, þótt þetta frv. verði samþ. og vænti eg þess, að háttv. deild leyfi því fram að ganga, þannig breyttu.



Eg skal vera ósköp stuttorður, og vísa aðallega til þess, sem eg sagði við 1. umr. málsins. Það sem frumv. þetta fer fram á, er það, að heimila kjósendum bæjarins að kjósa sjálfir borgarstjóra sinn. Eg gizka á, að ekkert það hafi fram komið í málinu síðan við 1. umr., er geri það að verkum, að það fái ekki framgang, og ekki heldur að síðan í fyrra, er þetta mál var samþykt hér, hafi nokkuð það komið fyrir, er hafi getað breytt skoðun háttv. deildar á því. Þess vegna vænti eg þess, að því verði leyft að ganga gegnum deildina viðstöðulaust.



Eg skal út af ummælum háttv. þm. Dal. (B. J.) taka það fram, að eg er deildinni auðvitað mjög þakklátur fyrir það, hve greiðlega hún hefir tekið í þau mál, sem eg og háttv. samþingismaður minn höfum borið fram hér í þinginu, en eg vona, að það sé alt svo góð mál, að deildin geri ekkert ilt með því að samþykkja þau. Eg vona, að enginn finni ástæðu til, þótt rétt mál gangi fram hér í þinginu, að svifta borgara þessa bæjar þeim mannréttindum, sem þeim bera að réttu, svo sem kosningarrétti.  (Bjarni Jónsson : Þeir fá að kjósa borgarstjóra)  . Eg átti við kosningarrétt til alþingis. Eg skal ekki fara lengra út í þetta mál, en vænti þess, að þar sem engin athugasemd hefir verið gerð v ið þetta frv., þá fái það að ganga í gegnum þingið.



Eg er að hugsa um að taka upp hlutverk háttv. þm. Dal. (B. J.) og benda á nokkrar misfellur á málinu á frv. Í 2. gr. frv. stendur: »Gengur einn úr nefndinni annaðhvort ár«. Þar ætti að standa »annaðhvert ár«. Þar sem um fleiri en tvo er að ræða er sagt annarhver, en ekki annarhvor. Í 4. gr. frv. stendur, að nefndarmenn skuli vinna »eið«. Það er ekki alveg nákvæmt, því að mig minnir að í lögum nr. 29 frá 11. júlí 1911 sé það tekið fram, að menn skuli vinna drengskaparheit í stað eiða. Þetta eru hvorttveggja formatriði, sem mér finst að háttv. flutningsmenn ætti að laga við 3. umr. Ekki veit eg, hvort háttv. þm. Dal. (B.J.) finst það gott mál, »að taka tillit til« eins og stendur í 5. gr.  (Bjarni Jónsson: Eg er ekkert við þetta riðinn og skifti mér ekkert af því)  .

Flutn.m. (Guðmundur Hannesson): Þetta er meinlítil tillaga. Hún er framkomin fyrir tilmæli kjósenda minna og er sprottin af gamalli óánægju meðal almennings, út af því, að menn fá ekki að vita yfirleitt, hvað til stendur í löggjafarmálum, og geta lög verið sþ. svo á þingi, að almenningur viti ekki um þau í hinum fjarlægari héruðum. - Eg get hugsað mér það, að þessi tilmæli kjósenda minna standi í sambandi við hallærisvarnafrumvarpið, sem talsvert var deilt um norður þar. - Hér hefir áður, með réttu verið kvartað yfir því, að menn fengi ekki að vita, hvað stjórnin hefði í hyggju fyrr en á þing væri komið. – Eg álít þó minni hættu stafa af stjórnarfrumvörpum en af frv. þingmanna, því að stjórnin mun venjulega leita álits sýslunefnda og sveitarstjórna í málum sem almenning varða; en því er ekki að heilsa um frv. einstakra þingmanna. Það mundi oft heppilegt, að þingmannafrumvörp næði ekki fram að ganga á fyrsta þingi, en við slíkt verður ekki ráðið. Þessi tillaga er engum til meins, en getur verið til bóta, ef stjórnin tekur hana til greina, sem eg vona. Það er viðbúið, að á næstu þingum verði tekin fyrir skattamál landsins og önnur mál, sem almenning varða. Stjórnin ætti þá að láta almenning vita, hvað fyrir henni vaki og hverra breytinga sé að vænta; þetta gæti verið gott fyrir stjórnina sjálfa, því að þar með gæti hún fengið margar viturlegar bendingar. Vona eg því, að menn fallist á þessa tillögu. Ef stjórn vor tekur hana til greina, ætti hún að koma að nokkrum notum.