Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðmundur Í. Guðmundsson) Herra forseti. Sjútvn. hefur haft þetta frv. til athugunar. Hefur hún sent það til vitamálastjóra og beiðzt umsagnar hans. Hefur hann gefið umsögn um málið, og er hún prentuð með nál. á þskj. 199. Eins og fram kemur í frv., er lagt til, að reistur verði viti á Gerðhólma við Garðskaga, vegna þess að nú eru ófullnægjandi ljós á siglingaleiðinni með Garðskaga. Var tekið fram við l.umr., að þótt lagt væri til, að úr þessu yrði bætt með vita á Gerðhólma, færi því fjarri, að það væri eina leiðin, sem til greina gæti komið til úrbóta í þessu efni. Ástæðan til þess, að Gerðhólmi var sérstaklega nefndur, var hins vegar sú, að sjómenn þar syðra hölluðust einna frekast að því, að sú leið yrði valin til að leysa úr þessum vanda. Vitamálastjóri og vitanefnd hafa athugað frv., og í umsögn vitamálastjóra kemur greinilega fram, svo að ekki verður um deilt, að siglingaljós og siglingamerki á leiðinni fyrir og inn með Garðskaga eru mjög ófullnægjandi, svo ófullnægjandi, að eitthvað verður að gera til úrbóta. Hins vegar hefur n. ekki viljað fallast á þá leið, sem upp á er stungið í frv. Er það álit n. og vitamálastjóra, að heppilegra sé að endurbyggja vitann á Garðskaga og hafa þá þann vita svo stóran og fullkominn, að viti verði óþarfur á Gerðhólma. Í því sambandi hefur vitamálastjóri lagt til við atvmrh., að á þessu ári verði veittar 140 þús. kr. af vitafé til endurbyggingar Garðskagavitans. Sjútvn. getur fallizt á þær till., sem vitamálastjóri hefur gert um þetta, þó með því skilyrði, að viti sá, sem endurbyggður verður, verði hafður svo sterkur og ljósmagn hans svo mikið, að það sjáist langtum lengra en á vita þeim, sem til þessa hefur verið á Garðskaga, og auk þess verið bætt í þennan nýja vita sérstöku ljóshorni, sem þannig skal fyrir komið, að hægt sé að sigla eftir því fyrir boða inn með Garðskaga. Hefur sjútvn. því þótt rétt, að frv. verði afgr. með rökst. dagskrá, sem mælir með því, að atvmrh. fallist á till. vitanefndar, að fyrir því verði séð, að hinn nýi væntanlegi viti á Garðskaga verði svo fullkominn, að hann geti leyst af hendi það hlutverk, sem Gerðhólmavitanum var ætlað, og í trausti þess, að vitinn verði þannig úr garði gerður, leggur n. til, að frv. verði afgr. með rökst. dagskrá. En ef síðar kynni að koma í ljós, að hinn nýi viti leysti ekki af hendi þetta hlutverk, þá virðist nægur tími til að athuga, hvað gera skuli til að bæta úr því. Með tilvísun til þessa leggur n. til, að samþ. verði hin rökst. dagskrá á þskj. 199.

Fyrirspyrjandi (Eiríkur Einarsson) Hæstv. landbrh. hefur góðfúslega orðið við því að svara hér fyrirspurn þeirri, sem prentuð er á þskj. 137. Það er nú langt síðan bændaskólal. var breytt með ákvörðun um, að bændaskóli skuli reistur á hinu mikla jarðræktar- og framleiðslusvæði Suðurlandsundirlendisins, þar sem þau l. eru frá því í júní 1942. Það eru því margir orðnir langeygðir eftir að sjá árangurinn af þeim l. og hvar skólanum verður ákvarðaður staður. Eins og l. bera með sér, er staðurinn ekki ákvarðaður í þeim, heldur skotið til þess úrskurðar, að landbúnaðarráðuneytið skuli ákveða skólastaðinn að fengnum till. frá Búnaðarfélagi Íslands. Þetta er ekki ennþá komið í dagsbirtuna, en ég geri ráð fyrir, að þótt þessi dráttur sé orðinn þetta langur, undir ýmsum kringumstæðum óeðlilega langur, þá munu liggja til þess orsakir, sem ég tel, að sé engan veginn sök landbrh. eða Búnaðarfélags Íslands. Það er kunnugt mál, þó að því hafi ekki verið hreyft opinberlega, að Búnaðarfélag Íslands valdi þrjá menn í n. til þess að gera till. fyrir sína hönd og jafnframt, að þegar hún tók til starfa, þá kom ágreiningur í ljós. Þessu starfi n. lauk svo með því, að ekki varð samkomulag um málið, og skilaði n. tveim nál., sem vísa sitt í hvora áttina. Það er að segja, n. klofnaði um þetta mál. Þetta hefur orðið til tafar málinu, því að hefði þessi undirbúningsn. orðið sammála og á eitt sátt, þá hefði málið verið miklu auðveldara til endanlegrar ákvörðunar fyrir ríkisstj. Það er vitað mál og gerir ekkert til, þó að þess sé getið hér, að n. klofnaði á þann veg, að tveir nm. lögðu til að reisa búnaðarskólann í Skálholti í Árnessýslu, en þrír lögðu til, að hann yrði reistur í Kálfholti í Rangárvallasýslu. Ég ætla ekki - og það á ekki við - á nokkurn hátt að leggja dóm á réttmæti hvorrar till. um sig. Ég geri ráð fyrir, að hver hafi um það sínar skoðanir og bíði þar átekta. En eitt er víst - og ég legg áherzlu á það - að almenningur, sem á að þessu að búa, hefur áhuga á því, að þetta komist til frekari framgangs. Fólkið er farið að bíða eftir svari. Ég veit nú til, að þessi klofna n. hefur nú skilað þessum álitum í hendur ráðuneytisins. En sem sagt, úr því að n. gat ekki orðið á eitt sátt, þá er afstaðan örðugri fyrir ráðuneytið og eðlilegra, að einhver dráttur hefur orðið á endanlegri niðurstöðu. Ég vil segja það sem þm. einnar þeirra sýslna, sem að skólanum eiga að búa, að ég veit það og vil, að ráðh. megi heyra það, að allir hinir víðsýnni menn þar eystra, a. m. k. þeir, sem ég þekki, eru ekki haldnir neinni þröngsýni eða hreppapólitík um það, hvar þessum skóla verði ákvarðaður staður. Sá áhugi, sem þeir menn hafa, er allur um það að ákvarða skólanum stað, hvort sem hann verður í Árnessýslu eða Rangárvallasýslu, því að frá sjónarmiði allra víðsýnna manna er það aukaatriði, en hitt aðalatriðið, að ákvörðunin komi og honum verði fenginn staður, sem samboðinn er honum og til framtíðar. Þetta eru þau atriði, sem allir víðsýnir menn leggja mesta áherzlu á. Í l. er það tekið fram, að við staðarval skuli tekið tillit til þess, sem sérstaklega snertir jarðargróður og að hann komi að sem beztum notum. Á það er vitanlega lögð áherzla, að það verði fjölbreytt gæði, sem koma þar til greina, þ. e. a. s., að saman fari þar fjölbreytni og miklir jarðræktarmöguleikar. Það er þetta, sem fólkið leggur áherzlu á, og ég vænti, að hæstv.ríkisstj. sjái svo um, að þessum skilyrðum verði fullnægt, án tillits til þess, í hvaða sýslu skólinn verður. Fólk er farið að lengja eftir þessari ákvörðun, og til þess að afla skýrra upplýsinga um það, hvenær mætti vænta úrslita í þessu efni, gerði ég þessa fyrirspurn til hæstv. ráðh., og hefur hann góðfúslega lofað að svara henni hér.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Herra forseti. - Eins og fyrirspyrjandi tók fram, þá hefur gangur þessa máls verið sá, að n. var skipuð til þess að athuga um væntanlegan stað fyrir bændaskóla Suðurlands. En n. klofnaði. Forsaga þessa máls er sú, að ríkisstj. fól Búnaðarfélagi Íslands að gera till. um skólastað, en stjórn Búnaðarfélagsins fól það aftur þrem mönnum, og tvo menn tilnefndi ríkisstj. sjálf. Þessi n. starfaði síðastliðið sumar og skilaði áliti stuttu fyrir síðustu áramót. En með því að n. klofnaði og eins stjórn Búnaðarfélagsins, eftir að hún hafði fengið álitið, í tvennt eða þrennt, þá hefur þetta orðið til þess, að ráðun. telur sig þurfa að gera enn nokkrar athuganir, áður en það tekur ákvörðun um það, hvar skólanum skuli valinn staður. Það var ætlun mín, að þessi athugun færi fram milli jóla og nýárs, en vegna þess að þá gerði snjókomu og snjóalög, þá tafðist málið, og það verður ekki hægt að gera þessar athuganir, fyrr en snjóa tekur aftur að leysa af Suðurlandsundirlendinu. En það er ætlun mín, að þá strax og hægt reynist skuli þessi athugun fara fram og ákvörðun um skólastað tekin. Að sjálfsögðu, þegar þar að kemur, mun verða reynt að taka þá ákvörðun með það fyrir augum, að sem beztur staður fáist fyrir þennan skóla, sem bændur á Suðurlandsundirlendinu sjálfsagt geta borið miklar vonir til. Sem sagt, þetta mál skal ekki dragast að óþörfu, eftir að snjóa leysir í vor.

Fyrirspyrjandi (Eiríkur Einarsson) Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir greinileg og góð svör um þetta mál.

Fyrirspyrjandi (Eiríkur Einarsson) Þessi fyrirspurn til hæstv. ráðh. er að því leyti borin fram af mér í sama skyni og síðast rædda fyrirspurn (þ. e. fsp. um bændaskóla Suðurlands), að ég tel æskilegt að leita upplýsinga um viðhorfið þangað, sem helzt er að leita þeirra, þ. e. a. s. hjá ráðh. þeim, sem fer með rafveitumál. Ég skal hafa þessi orð mín ekki nema örfá, því að það er nóg að vísa til þess, sem lengi hefur búið í hugum fólksins og rætt hefur verið um manna á milli, að geta notað hinn mikla aflgjafa, Sogið, til að lýsa byggðunum í námunda virkjunarinnar. Þetta hefur allrækilega verið rannsakað af fagmönnum í því skyni, og er málið komið á þann rekspöl, að jafnframt því, sem kunnugt er, að á síðasta ári heimilaði ríkisstj Nú hefur maður heyrt utan að sér, en ekki þó með glöggum skilum, að af hálfu hæstv. stj. og trúnaðarmanna hennar hér heima og sendimanna í Ameríku sé verið að leitast fyrir um þetta. En þá er spurning mín: Hvað gengur því? Eru líkur til, að horfi vel og efni fáist og útflutningsleyfi? Fólk er spurult og vill sem von er vita, hverjar líkur séu fyrir, að þessu fáist framgengt og hvort þess megi vænta, áður en langt um líður, að það efni fáist, sem þetta byggðarlag þarf. Ég vil svo láta máli mínu lokið, því að forsaga þessa máls er svo kunn, að ég tel, að ekki þurfi að ræða það frekar, áður en hæstv. ráðh. gerir svo vel að svara því, sem spurt er um.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Herra forseti. - Ég verð því miður að upplýsa, að það lítur ekki sérstaklega vel út með það, að fljótt fáist leyfi fyrir efni því, sem hér er rætt um, frá Ameríku. Það varð nú einhvern veginn svo á síðasta ári, þegar verið var að reyna að fá leyfi fyrir Reykjaneslínuna, Árnessýslulínuna og Húsavíkurlínuna, þá fékk partur af Reykjaneslínunni frekast náð fyrir augum þeirra, sem valdið hafa í þessum málum vestur í Ameríku. Var talið í haust sem leið, að fengið væri leyfi fyrir efniskaupum til línu til Keflavíkur, sem er nokkuð mikill hluti Reykjaneslínunnar, en þá var ekki hægt að fá leyfi fyrir Árnessýslu- eða Húsavíkurlínurnar. En þó varð það svo, að Keflavíkurlínan fengi frekast náð fyrir augum þeirra, sem útflutningsleyfið veittu vestur í Ameríku, að nú í dag hefur fengizt leyfi fyrir efniskaupum fyrir aðeins 35000 $ af um 150000 $ verði til Keflavíkurlínunnar. Það vantar því enn mikið á, að leyfi hafi fengizt fyrir allt efni til þeirrar línu, sem þó fann helzt náð fyrir augum þeirra, sem leyfin veita þar vestra. Og þó að við vonum, að viðbótin til þessarar línu fáist kannske áður en langt um líður, þá er samt ekki vitað, hvenær það verður. Af þessu má sjá, að það er ekki sérlega létt fyrir að fá nauðsynleg útflutningsleyfi til þessara hluta. Ég verð að viðurkenna, að mér sýnist lítil von til, að útflutningsleyfi fáist fyrir efni til Árnessýslulínunnar næstu vikur eða mánuði. Ég vil hins vegar taka fram, að ég er mjög hlynntur því, að hægt yrði að undirbúa það mál, að Árnessýslulínan gæti komizt upp svo fljótt sem hagkvæmt er. Ég hafði vegna þess þegar á liðnu ári spurzt fyrir um í Svíþjóð, hvert verð væri á efni, sem notað væri í slíkar línur, og fékk það svar, að slíkt mundi kosta lítið meira en helming á við það, sem sams konar efni kostar vestra, en hins vegar eru meiri erfiðleikar á að fá efni frá Ameríku en ég bjóst við. Nú hafa á ný verið gerðar fyrirspurnir til Svíþjóðar, hvort hægt sé nú að fá þar sambönd um slíkt efni og með hvaða kjörum, og vona ég, að ég fái svör við þessu áður en margir dagar líða. Og ef þau verða á svipaðan hátt og upplýsingar þær, sem komu þaðan í fyrra, sýnist mér, að vel geti verið álitlegast að gera ráðstafanir til að kaupa frá Svíþjóð efni í þessa línu og aðrar línur, er gera þarf nú á næstunni, í von um, að stríðinu létti bráðum eða svo fljótt, að efnið fáist flutt inn frá því landi eins eða svo að segja eins snemma og möguleikar verða til að fá það að vestan. Ég get því miður ekkert frekar upplýst um þetta nú, en málinu skal verða fylgt eftir svo sem hægt er, og verður lögð megináherzla á að fá sem beztar upplýsingar um möguleika á að fá þetta efni frá Svíaríki. Það styrkir von okkar í þessu efni, að eins og hv. d. er kunnugt, hafa nú verið keyptar þar vélar til stórrar virkjunar fyrir Suðvesturland með árangri, sem er glæsilegur samanborið við Ameríkuverð. Málinu skal vera haldið áfram og öllum leiðum haldið opnum, sem einhverja von geta gefið, en eins og nú horfir við, tel ég, að hagkvæmustu kaupin á slíku efni verði gerð í Svíþjóð.

Fyrirspyrjandi (Eiríkur Einarsson) Ég skal ekki eyða mörgum orðum. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir vingjarnleg og góð svör, sem hann gaf við minni fyrirspurn, og ég leyfi mér að leggja þá merkingu í hans umsögn, að sú viðleitni, sem ég þóttist vita, að væri fyrir hendi til að gera það, sem unnt væri til að útvega þetta efni, sé raunverulega fyrir hendi. Og þegar hann hefur látið þess getið, að þetta sé nokkuð þungt í togi að fá innflutningsleyfi frá Ameríku, þá er það ekki nema æskilegur hlutur, sem sýnir mikinn vilja til framkvæmda á málinu, að leitað hafi verið fyrir sér á fleiri en einum stað, og er ekki nema gott að fá samanburð til að komast að raun um, hvað bezt gefst. Ég veit, að þeim, sem eiga að þessu að búa og hafa mikinn áhuga á þessu, leikur mikill hugur á, að þarna sé fylgt fast og ósleitilega á eftir, og vænti ég, að svo verði gert, þangað til sigur vinnst í framkvæmd málsins, og vænti ég, að það verði svo fljótt sem frekast er unnt.