Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., felur í sér breytingu á lögum um svonefnd áskorunarmál. Lög um það efni voru afgreidd frá Alþ. árið 1968 sem viðauki við lög um meðferð einkamála í héraði. Lögunum um áskorunarmál var ætlað að flýta fyrir meðferð minni háttar einkamála, eins og t. d. víxil- og tékkamála og einfaldra skuldamála. Þeir, sem að þessari lagasetningu stóðu, hafa eflaust gert sér vonir um að hið nýja stefnuform, áskorunarstefnan svokölluð mundi smátt og smátt útrýma gamla stefnuforminu í fyrrgreindum málum. Reyndin hefur hins vegar orðið önnur. Á undanförnum árum hefur tæplega helmingur af dæmdum útivistarmálum, þ. e. málum á bæjarþingi Reykjavíkur, verið áskorunarmál. Utan Reykjavíkur hefur hlutfall áskorunarmála víðast hvar verið enn lægra. Það er því talið að ef löggjöf væri óbreytt gæti jafnvel verið ástæða til að ætla að áskorunarmálum fari hlutfallslega fækkandi á næstu árum. Þetta væri miður farið, vegna þess að ástæðan til þess, að áskorunarmál hafa ekki orðið eins algeng og gert var ráð fyrir í upphafi, er ekki sú, að lögin um áskorunarmál hafi reynst illa í framkvæmd. Þvert á móti hafa áskorunarmál tvímælalaust verið til þess fallin að flýta meðferð mála, spara dómurum tíma og draga úr kostnaði, einkum vélritunarkostnaði. Hins vegar er nú talið að ástæðan muni vera sú, a. m. k. að verulegu leyti, að lögmenn vilji spara sér ferð á fund dómara til að fá útgefna áskorunarstefnu, en samkv. gildandi lögum er óheimilt að gefa slíka stefnu út utan réttar. Það frv., sem hér liggur frammi, er samið af réttarfarsnefnd. Frv. stefnir, eins og önnur frv. er nefndin hefur sent frá sér, að því að hraða meðferð dómsmála. Frv. gerir ráð fyrir því, að meginreglurnar um meðferð svonefndra áskorunarmála haldist óbreyttar, og byggist það á þeirri reynslu, sem fengist hefur af framkvæmd laga um áskorunarmál frá 1968, sem hefur verið góð, eins og ég sagði, þó að kveðið hafi minna að því, að þessi málsmeðferð væri notuð, en menn höfðu gert ráð fyrir. Í frv. er því aðeins gert ráð fyrir minni háttar breytingum á reglunum um meðferð áskorunarmála. Í fyrsta lagi er lagt til, að stefnandi geti sjálfur gefið út áskorunarstefnu utan réttar. Slík breyting ætti að stuðla að því, að lögmenn notfærðu sér í ríkari mæli en hingað til það hagræði að geta gefið út áskorunarstefnu. Enn fremur er lagt til, að stefnukröfur verði aðfararhæfar að liðnum 7 sólarhringum frá áritun dómara, án þess að sérstök birting þurfi að fara fram. Þessi hreyting ætti að spara stefnanda bæði tíma og fyrirhöfn og eins og fyrri breytingin að stuðla að því, að áskorunarmálum fjölgi. Þótt birting fari ekki fram á þessu stigi máls er að sjálfsögðu gert ráð fyrir því eftir sem áður, að stefnda sé birt áskorunarstefnan. Breyting þessi ætti því ekki að vera varhugaverð út frá réttaröryggissjónarmiði, enda er ástæðan fyrir hinum mikla fjölda víxilmála og einfaldari skuldamála hér á landi sú, að skuldarar annaðhvort vilja eða geta ekki greitt. Það heyrir hins vegar til undantekninga, að slíkar kröfur séu umdeildar. Ég vil svo að lokum benda á þá skoðun réttarfarsnefndar, sem kemur fram í grg. með frv., að nefndin telur breytingar þær, sem frv. felur í sér, munu stuðla að fjölgun áskorunarmála og þar með flýta meðferð mála og auka afköst dómstóla. Að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til grg. og vona að mál þetta fái fljótan framgang, þar sem það er tiltölulega einfalt. Mun ég ekki hafa um það fleiri orð, en leyfi mér að leggja til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Lög um vátryggingarstarfsemi, sem samþykkt voru á Alþ. 9. apríl 1973 og tóku gildi 1. jan. 1974, voru algert nýmæli hér á landi. Frv. var upphaflega samið af þeim Benedikt Sigurjónssyni hæstaréttardómara og tryggingastærðfræðingunum Bjarna Þórðarsyni og Jóni Erlingi Þorlákssyni, en þeir voru skipaðir í nefnd til þess 25. mars 1970 og luku störfum 9. ágúst 1971. Frumvarpsdrög nefndarinnar voru síðan lögð fram á 92. löggjafarþingi í apríllok 1972, fyrst og fremst til kynningar. Höfðu þá verið gerðar á þeim nokkrar breytingar, eins og rakið er í grg. með því frv. Þær breytingar voru umdeildar á sínum tíma. Þá var enn fremur deilt um ýmis einstök ákvæði frv., t. d. það, að trmrh. skyldi skipa einn mann í stjórn hvers vátryggingarfélags, en einkum þótti Sambandi ísl. tryggingarfélaga og einstökum forsvarsmönnum vátryggingarfélaga skammt öfganna á milli, þar sem áður hafði ríkt svo til algert eftirlitsleysi, en nú væri hins vegar safnað í einn lagabálk ströngustu kröfum sem fyndust um hvert einstakt atriði í löggjöf nágrannaþjóðanna. Eins og til stóð var frv. síðan endurflutt á haustþinginu 1972 með nokkrum breytingum til samræmis við ábendingar umsagnaraðila. Þannig var t. d. breytt ákvæðinu um ráðherraskipan stjórnanna. Þess í stað skyldi einn stjórnarmanna valinn af aðalfundi til að gæta hagsmuna hinna tryggðu og vátryggingartaka og skyldi valið háð samþykki ráðh. Í meðförum Nd., þar sem frv. var lagt fram, voru gerðar á því nokkrar breytingar þess eðlis, að um frv. myndaðist víðtæk samstaða í báðum deildum, enda voru allir, sem málið snerti, utan þings og innan, sammála um nauðsyn slíkrar löggjafar. Ég hygg að flestum hafi verið ljóst þá, að alla reynslu vantaði á framkvæmd slíkra laga við hinar sérstæðu íslensku aðstæður. Á ég þar fyrst og fremst við hinn þrönga og smáa markað 200 þús. manna samfélags og þau hlutfallslega mörgu vátryggingarfélög, innlend og erlend, sem um þennan markað kepptu. Menn sáu því fram á það, að stutt hlyti að verða í till. um breytingar á lögunum, enda fór það svo. Frv. það, sem hér er flutt, er þannig að stofni til byggt á ýmsum till. og ábendingum sem borist hafa um breytingar. Víða þurfti að breyta orðalagi eða efni og kaflinn um vátryggingarfélög, sem starfandi voru þegar lög nr. 26 frá 1973 tóku gildi, var orðinn óþarfur og úreltur, eins og fyrir fram var vitað að hann yrði þegar föst skipan væri komið á starfsemi félaganna. Af þessum sökum var sá kostur valinn að flytja frv. til nýrra laga. Veigamestu till. bárust rn. á útmánuðum 1977 frá Tryggingaeftirlitinu sjálfu. Eins og við mátti búast hefur Tryggingaeftirlitið að fenginni reynslu af framkvæmd laganna ýmislegt til málanna að leggja. Þá hefur rn. áður borist till. frá nefnd, sem starfaði að endurskoðun á lögum þessum á vegum Sambands ísl. tryggingafélaga. Og loks hafði rn. bæði að eigin frumkvæði og eftir annarra ábendingu hugmyndir um tímabærar lagfæringar á lögunum um vátryggingarstarfsemi. Það reyndist tímafrekt að vinna þessar till. út frá þessum sjónarmiðum, enda féllu þau æðioft ekki saman og gera kannske að ýmsu leyti ekki enn þá. Ég þykist þó mega fullyrða að ekki sé um veigamikinn ágreining að ræða milli þeirra aðila sem um frv. hafa fjallað og tjáð sig um það á einhverju stigi. Helstu breytingar frá gildandi lögum sem í frv. þessu felast, eru þessar: 1. Krafa um lágmarkshlutafé félags, sem sækir um leyfi til vátryggingarstarfsemi, er hækkuð úr 20 millj. í 50 millj. kr., og ekki er gerður greinarmunur á líftryggingarhlutafélagi og öðrum. Til líftryggingarfélaga voru áður gerðar lægri kröfur, eða um 10 millj. kr. lágmark. 2. Á svipaðan hátt eru kröfur um stofnfé gagnkvæms vátryggingarfélags, sem starfsleyfis óskar hækkaðar úr 5 og 10 millj. kr. í 35 millj. kr. Um félög, sem starfsleyfi hafa eftir gildandi lögum, fer að sjálfsögðu eftir þeim kröfum sem þeim var gert að uppfylla er þau fengu starfsleyfi. 3. Í gildandi lögum er m. a. það skilyrði sett fyrir starfsleyfi erlends vátryggingarfélags, að það sanni að eignir þess hér á landi nemi eigi minna fé en 10 millj. kr. Í frv. þessu er lagt til að lágmarkið verði hækkað í 25 millj. kr. 4. Þá eru sett ný og ítarleg ákvæði um ávöxtun eigin tryggingarsjóðs erlends vátryggingarfélags sem starfar hér á landi á sviði skaða- og endurtrygginga. Eru þessar reglur hliðstæðar þeim sem eru í gildandi lögum um íslensk vátryggingarfélög. 5. Í nýrri grein er gerð krafa um skýrleika í nafni tryggingarfélaga og að umboðs- og sölumenn beri jafnan skilríki frá félaginu er sanni störf á vegum þess. 6. Veigamikil breyting er fólgin í þeirri till. rn. að fella niður núv. 38. gr. gildandi laga um tímabundna skipun til fjögurra ára í senn í Tryggingaeftirlitið. Kostnaður við þessa stjórn eftirlitsins nam nálægt 2 millj. kr. s. l. ár, sem nú sparast ef þetta frv. verður að lögum óbreytt. Afleiðing af þessu yrði sú, að stofnunin starfaði áfram undir daglegri stjórn framkvæmdastjóra sem ráðh. skipaði, eins og gildir um flestar aðrar ríkisstofnanir og nánar er rakið í aths. við 38. gr. 7. Í gildandi lögum er ákvæði sem sætti mikilli gagnrýni tryggingamanna á sínum tíma. Það hljóðar svo: „Telji Tryggingaeftirlitið ekki, að þörf sé fyrir þá starfsemi, sem félagið hyggst reka, né að starfsemi þess sé til eflingar heilbrigðri þróun um vátryggingarstarfsemi í landinu eða til hagsbóta fyrir vátryggingartaka og vátryggða, getur trmrh. neitað að skrá félagið í vátryggingarfélagaskrá og veita því starfsleyfi.“ Í ljósi þeirrar reynslu, sem á lögin og framkvæmd þeirra er komin telur rn. ekki lengur þörf á slíku ákvæði og leggur því til að það falli burtu. 8. Þá leiðir það af eðli málsins, að burtu falla öll þau ákvæði gildandi laga, sem fjölluðu um hvernig með skyldi fara vátryggingarfélög, sem störfuðu við gildistöku núgildandi laga, þ. e. a. s. um starfsleyfisumsóknir, skilafresti umsókna og gagna, viðurlög og um afgreiðslu starfsleyfa ásamt fleiru. Þessi félög hafa nú ýmist fengið fullgild starfsleyfi, hætt störfum eða verið afhent skilastjórnum, en um þær eru ákvæði áfram í till. Af þeim sökum eru nefnd ákvæði óþörf og úrelt, eins og ég rakti hér áður. 9. Síðasta veigamikla breytingin er sú, að skipuð verði þriggja manna nefnd til að fjalla um ágreining, sem risa kann milli Tryggingaeftirlitsins og vátryggingarfélags um framkvæmd laganna. Þessi nefnd yrði umsagnar-, en ekki úrskurðaraðili. Ég hef þá í stuttu máli greint frá helstu breytingum sem felast í þessu frv. Um einstakar greinar frv. sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar, en leyfi mér að vísa til aths. um þær sem fylgja frv. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. hellbr.- og trn.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Snemma á s. l. ári barst heilbr: og trn. beiðni landlæknis þess efnis, að felld yrðu úr gildi þau ákvæði núgildandi laga um ónæmisaðgerðir sem fjalla um skyldubólusetningu gegn bólusótt, jafnframt að í staðinn yrðu sett í lög ákvæði er heimiluðu slíkar bólusetningar ákveðinna starfshópa samkv. ósk viðkomandi, enn fremur að felld yrðu niður ákvæði laga er sérstaklega snerta kúabólusetningu. Ástæðan fyrir þessari beiðni landlæknis er byggð á því, að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur náð mjög góðum árangri í baráttu gegn bólusótt á s. l. áratug og er svo komið að veikinni hefur að mestu verið útrýmt, þannig að hennar hefur eingöngu orðið vart í einstaka tilvíkum og þá í afskekktum fjallaþorpum í Afríku. Englendingar, Svíar og Bandaríkjamenn hafa fyrir nokkrum árum fellt þessi ákvæði niður, og fyrir tveimur árum felldu flest nágrannalönd okkar þau einnig niður. Samkv. íslenskum lögum er bólusetning gegn bólusótt sú eina sem skylda ber til samkv. lögum að framkvæma í dag, og það er almenn skoðun þeirra lækna, er fást við slíkar bólusetningar, að fetla beri þær niður sem skyldubólusetningar, en í stað þess skuli vera heimild til bólusetningar. Núgildandi lög um ónæmisaðgerðir eru frá árinu 1950 og eru nú orðin á margan hátt óraunhæf. Á þeim tíma, sem lögin voru sett, voru ekki þekkt mótefni gegn eins mörgum ónæmissjúkdómum og í dag, og bera lögin þess glögg merki. Lögin fyrirskipa kúabólusetningu, þ. e. a. s. svokallaða frumbólusetningu, á hverju barni milli hálfs árs og eins árs aldurs. Má reyndar segja, að með hliðsjón af þróun þessara mála á undanförnum árum sé óæskilegt að skylda slíkar bólusetningar, þar sem hættan á bólusótt er nánast engin í dag, en eftirköst vegna bólusetningar geta verið mjög slæm, eins og allir þekkja. Margar greinar laganna frá 1950 eru til komnar eingöngu vegna kúabólusetningar. Með hliðsjón af því, að lögin styttast verulega og breytast við brottfall skyldubólusetningar, ákvað rn. að endurskoða lögin í heild og leggja fram frv. til nýrra laga um ónæmisaðgerðir í stað þess að breyta gildandi lögum. Var gripið til þess ráðs að reyna að telja upp á tæmandi hátt þær sóttir sem þekktar eru í dag og þekkt eru mótefni gegn, enn fremur að lögin hafi að geyma ákvæði þar sem heimilt sé að bólusetja gegn öðrum sóttum þegar sérstaklega standi á. Lögin gera ráð fyrir því, að almenningur geti fengið ónæmisaðgerðir gegn barnaveiki, kíghósta, stífkrampa, mænusótt og mislingum, þegar farið er fram á slíkt. Sé talin þörf á, á fólk enn fremur kost á bólusetningu gegn rauðum hundum, berklaveiki, bólusótt, heilahimnubólgu, hettusótt og jafnframt öðrum sóttum. Hér verður það fyrst og fremst mat heilbrigðisyfirvalda, hvenær þörf er á slíkum bólusetningum. Þar sem frv. þetta gerir ráð fyrir að skyldubólusetning verði alfarið felld niður, er nauðsynlegt að heilbrrh. geti fyrirskipað almenna bólusetningu komi upp mikil sótthætta að dómi landlæknis. Hér kann að vera um að ræða svæðisbundna sótt eða sótt er herjar á landið sem heild, og er gert ráð fyrir því, að ráðh. geti látið bólusetningaraðgerðir ná til tiltekinna svæða landsins eða landsins í heild. Þetta ákvæði er sjálfsagt með hliðsjón af niðurfellingu skyldubólusetningar. Frv. gerir ráð fyrir því, að almenningi verði veitt fræðsla um framkvæmd ónæmisaðgerða. Ætlunin er að heilsugæslustöðvar þær, sem risið hafa og rísa munu á næstu árum, annist slíka fræðslu í samráði við landlækni. Slík fræðsla skal einkum við það miðuð, að almenningur eigi hæfilega greiðan aðgang að ónæmisaðgerðum miðað við aðstæður á hverjum stað og slíkar aðgerðir komi almenningi að sem mestu gagni. Margar greinar þessa frv. eru efnislega samhljóða ákvæðum gildandi laga. Þess vegna er ekki ástæða til þess að fara mörgum orðum um einstök efnisatriði, auk þess sem þegar hefur verið fjallað um hér áður, og vísast nánar til aths. með frv. hvað þetta snertir. Eitt ákvæði er þó nauðsynlegt að fjalla nánar um. Er það að finna í 7. gr. frv., 2. mgr., en ákvæði þetta er nýmæli. Ákvæði þetta gerir það að skyldu, að starfsfólk rannsóknastofnana, þar sem rannsóknir á smitnæmum sjúkdómum fara fram, svari jákvætt við ónæmisprófun ellegar gangist undir sérstaka ofnæmisbólusetningu áður en það hefur störf, sé um að ræða alvarlega smitnæma sjúkdóma og berkla. Hliðstætt ákvæði er að finna í gildandi lögum, en það snertir aðeins starfsfólk á hælum og öðrum stofnunum er vista berklasjúklinga. Nauðsynlegt er að viðhalda því ákvæði, en gera þarf það víðtækara bæði hvað snertir sjúkdóma og að það nái til fleiri aðila, sem sannanlega kunna að vera í hættu ekki síður en þeir sem starfa á stofnunum fyrir berklaveikt fólk, en sem kunnugt er hefur þeim sjúkdómi sem næst verið útrýmt hér á landi. Frv. gerir ráð fyrir því, að Lyfjaverslun ríkisins annist útvegun bóluefnis til ónæmisaðgerða. Er það í hæsta máta eðlilegt, þegar þess er gætt, að frv. gerir ráð fyrir því, að ríkissjóður standi undir kostnaði við nær allar ónæmisaðgerðir samkv. þessum lögum. Aðeins er gert ráð fyrir kostnaði hlutaðeigandi aðila þegar um er að ræða ónæmisaðgerð samkv. 12. lið 1. gr. liðar frv., þ. e. a. s. gegn enn öðrum sóttum, þegar sérstaklega stendur á, einkum í sambandi við ferðir manna úr landi. Að svo stöddu er ekki ástæða til þess að tíunda fleiri atriði er frv. þetta snertir, en vísað er til aths. með frv. Að síðustu skal þess getið, að hér er um að ræða stefnumarkandi frv. Lögð skal á það áhersla, að frv. er fyrst og fremst borið fram með hliðsjón af þróun mála á undanförnum áratug og því, að nauðsynlegt er að löggjöf á þessu sviði sé sem mest í samræmi við löggjöf nágrannaþjóðanna. Vænti ég þess, að frv. þetta hljóti góðar undirtektir og skjóta afgreiðslu, og legg til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. heilbr.- og trn.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir um lyfjafræðinga, er samið af nefnd, sem skipuð var fyrir nálega 5 árum til að endurskoða lyfsölulög, nr. 30 frá 29. apríl 1963. Nefnd þessi hefur talið rétt að skipa núgildandi lyfsölulögum í þrjá sjálfstæða lagabálka og er þetta frv. um lyfjafræðinga eitt af þremur. Annað frv. hefur verið lagt fram í dag, frv. til lyfjalaga, en þriðja frv. mun ekki verða lagt fyrir það Alþ. sem nú situr vegna þess að nefndin hefur ekki endanlega gengið frá því. Í þessu frv. um lyfjafræðinga er leitast við að lögfesta reglur um allt það sem að starfsréttindum og skyldum lyfjafræðinga lýtur. Að vísu kemur til greina, að ákvæði um starf lyfjafræðinga og aðstoðarlyfjafræðinga verði í lögum um lyfjabúðir og dreifingu lyfja almennt. Hins vegar ber þess að geta, að þróun mála hefur orðið sú, að allt að því þriðjungur lyfjafræðinga og aðstoðarlyfjafræðinga starfar annars staðar en í lyfjabúðum, svo sem í lyfjagerðum, lyfjaheildverslunum, rannsóknastofnunum, sjúkrahúsum, iðnaðarfyrirtækjum og hjá hinu opinbera. Viðbúið er að þessi þróun haldi áfram. Er því full ástæða til að setja lög sérstaklega um starfsstéttir lyfjafræðinga og aðstoðarlyfjafræðinga, án þess að ákvæði slíkra laga séu einungis miðuð við eitt tiltekið starfssvið. Er þetta einnig í samræmi við þá stefnu að setja sérstaka löggjöf um einstakar heilbrigðisstéttir, eins og gert hefur verið á undanförnum árum. Í sjálfu sér er aðeins um eitt veigamikið nýmæli að ræða í þessu frv., því að öll önnur ákvæði þess eru meira og minna sniðin eftir þeim ákvæðum sem í gildi eru í lyfsölulögum um réttindi og skyldur lyfjafræðinga og aðstoðarlyfjafræðinga er starfa í lyfjahúðum. Nýmælið er um sérfræðingsleyfa, eins og fram kemur í VI. kafla þessa frv., og er þetta í samræmi við reglur sem gilda um sérfræðingaleyfi lækna og hjúkrunarfræðinga. Þess skal getið, að Lyfjafræðingafélag Íslands hefur í samvinnu við Háskóla Íslands gefið út slík sérfræðingaleyfi um tveggja ára skeið. Þykir því rétt eftir atvikum að þeir sem blotið hafa slík sérfræðingaleyfi, haldi þeim þrátt fyrir þessa lagasetningu. Ég tel ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar hér um þetta frv. og legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um varnir gegn kynsjúkdómum. N. hefur orðið einhuga um að mæla með því, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu einni, að í stað orðanna „alþjóðleg bók“ í lok 5. gr. komi: upplýsingarit. Kynsjúkdómar hafa öldum saman verið viðloðandi hér hjá okkur eins og í flestum ríkjum. Þeir eiga sér merka sögu í íslenskri heilbrigðissögu á þann veg, að ein fyrsta tilskipunin í þessum málum kom frá einum biskupnum okkar, þar sem hann samdi við erlendan bartskera um að láta hann fá jörð, ágætisjörð, ef hann læknaði 100 fransóssjúklinga. Seinna meir var það einnig svo, að ágætur læknir, sem hafði lokið starfi sínu, fékk um það sérstaka skipun frá heilbrigðisyfirvöldum að fara til lækninga á fransós í ákveðnu héraði hérlendis. Var það starf hans um 20 ára skeið. Þetta sýnir, að þessir sjúkdómar hafa verið mikið vandamál hjá okkur og voru það reyndar hjá flestum þjóðum, sérstaklega þar til salvarsan eða 606 kom til sögunnar, sem var hið fyrsta virka lyf gegn sýfilis. En nú, með vaxandi þekkingu, tækni og bakteríudrepandi lyfjum, hefur þetta allt orðið auðveldara. Og enda þótt þessir sjúkdómar séu enn þá nokkurt þjóðfélagslegt vandamál víða um heim, þá má segja að þeir séu þó allt öðruvísi og einfaldari viðfangs en áður var. Þar fyrir gladdist n. yfir því nýmæli, sem er í þessu frv., og það er að hefja fræðslu um kynsjúkdóma í skólum. Leggur hún sem sagt til, að frv. verði samþykkt með þessari einu breytingu sem ég gat um.

Frsm. (Oddur Ólafsson) : Herra forseti. Heilbr.- og trn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um þroskaþjálfa. N. leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu einni, að í stað orðanna „má aðeins“ í 2. gr. komi: skal. Þroskaþjálfar gegna því hlutverki að þjálfa, stæla og æfa hæfileika þeirra sem þroskaheftir eru vegna meðfæddrar eða áunninnar fötlunar. Skóli fyrir þessa aðila hefur verið starfræktur frá árinu 1958. Lengst af var námið miðað eingöngu við andlega þroskahefta, en er nú orðið víðtækara, þar sem svo margir af þeim, sem þroskaþjálfarnir meðhöndla, eru fjölfatlaðir, þ. e. bæði andlega og líkamlega fatlaðir. Auk þess að sjá um alhliða velferð þroskaheftra þurfa þroskaþjálfar að einbeita sér að hverjum og einum, skipuleggja þjálfunaráætlun fyrir þá. Slíkar áætlanir geta verið mjög breytilegar, allt frá því að kenna þeim að klæðast eða matast upp í það að mæta á vinnustað og kunna að koma fram þar og starfa. Hvað snertir hjúkrun þroskaheftra má t. d. geta þess, að þroskaþjálfar gefa lyf samkv. fyrirsögn læknis, veita þeim þroskaheftu yfirleitt alla þá umönnun, sem þörf er á, og hafa náið samstarf við lækna og hjúkrunarkonur. Þá gegna þeir einnig sums staðar raunverulegum verkstjórnarstörfum, veita forstöðu deildum þeirra stofnana, er annast um þroskahefta. Nám þeirra og starf er því bæði erfitt, fjölbreytt og þýðingarmikið, þar eð framtíðarmöguleikar og lífshamingja margra þroskaheftra byggist á þeirri natni, samviskusemi og lærdómi sem þroskaþjálfinn hefur til að bera og sýnir. Til þess að komast inn í þroskaþjálfaskólann hér þarf nemandi að vera orðinn 18 ára. Námið er þriggja ára nám, en áður þarf nemandinn að hafa lokið námi úr 2. bekk í samræmdum framhaldsskóla eða fjölbrautaskála. Um 2% landsmanna eru taldir andlega þroskaheftir. Fötlun þeirra er þó mjög misjöfn, allt frá því, að skarpskyggni þarf til þess að greina slíkt, og upp í það. að þeir eru algerlega bjargarlausir. Sem betur fer eru þeir miklu fleiri, sem eru lítið andlega fatlaðir, en þeir, sem illa eru settir. þurfa aftur á móti mjög mikla umönnun og mikla gæslu. Síðustu árin hefur viðhorfið til þeirra andlega þroskaheftu breyst mikið hvarvetna. Áður voru þeir, sem illa fatlaðir voru, gjarnan geymdir á stofnunum ævilangt, en nú hefur það sýnt sig, að með þjálfun, námi og natni má gera fjölda þeirra, sem áður leit út fyrir að mundu verða ósjálfbjarga alla ævi, hæfa til sjálfsbjargar og jafnvel til ýmiss konar starfa. Illa hefur gengið að komast fyrir orsakir andlegrar fötlunar, en þó er það, að kannske má setja það frv., sem ráðh. mælti fyrir áðan, um ónæmisaðgerðir í beint samband við vonina um það að takist að fækka þeim tilfellum þar sem um andlega fötlun verður að ræða. Það er svo, að andlegur vanþroski getur oft stafað af því að móðir hefur fengið rauða hunda. Nú er hægt að bólusetja við slíkum sjúkdómi. Sagt er að slæmir mislingar geti oft haft andlega rýrnun og vanhæfni í för með sér. Einnig er komin ónæmisaðgerð gegn mislingum. Þetta ásamt ýmsu fleira á sviði ónæmislækninga gefur von og fyrirheit um það, að í framtíðinni verði hægt að fækka þeim tilfellum, þar sem andleg vanheilindi eru meðfædd, og einnig gefa lækningar með lyfjum á ýmsum heilasjúkdómum vonir um það, að einnig megi lækna marga þá sem hafa verið andlega vanheilir af þeim orsökum.



Herra forseti. Á þskj. 452 leyfi ég mér að leggja fram frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að selja eyðijörðina Kollsvík í Rauðasandshreppi. Kollsvík er - fyrir þá sem ekki þekkja - staðsett utarlega við Patreksfjörðinn, gamall og þekktur útgerðarstaður þegar útgerð var á annan máta en nú er, með árabátum. Þar voru lengi nokkrar jarðir í byggð, en á síðustu árum voru þar tvær, Kollsvík og Láginúpur. Kollsvík fór í eyði fyrir nokkrum árum og var þá keypt af ríkissjóði. Á hinni jörðinni, Láganúpi, býr Össur Guðbjartsson góðu búi og er nú, eins og fyrr greinir, eina jörðin í byggð við Kollsvík. Össur hefur nýtt að hluta jörðina Kollsvík eftir að hún fór í eyði og hefur nú leitað eftir því að fá þá jörð keypta og mega þannig sameina hana sinni jörð. Þetta er að mati jarðanefndar og hreppsnefndar eðlileg ráðstöfun. Hafa báðir aðilar mælt með sölu eyðijarðarinnar Kollsvíkur til Össurar Guðbjartssonar. Með þessu móti bætir Össur að sjálfsögðu ábúðarjörð sína, Láganúp, verulega og heldur auk þess við mannvirkjum á jörðinni Kollsvík, sem eru að vísu sum orðin mjög úr sér gengin nú eftir að vera nokkur ár í eyði. Ég þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég geri ráð fyrir því, að sú n., sem fær málið til meðferðar, muni skoða öll þau gögn sem fyrir liggja. Þau verða að sjálfsögðu látin henni í té. Ég vil mæta með því, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. landbn.