Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Reykjavík, 29. marz 1965. Davíð Ólafsson, 6. landsk. þm., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og verð fjarverandi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþ. að fara þess á leit, að 1. varamaður landsk. þm. Sjálfstfl., Ragnar Jónsson skrifstofustjóri, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sigurður Bjarnason, forseti Nd. Til forseta Sþ.“ Rannsókn hefur áður farið fram á kjörbréfi Ragnars Jónssonar skrifstofustjóra. Tekur hann samkv. þessu sæti á þingi sem 6. landsk. þm., og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Hér liggur fyrir vegáætlun fyrir árin 1965–1968 ásamt brtt. fjvn. Við athugun málsins kemur fram, að allt of lítið fé er ætlað til vega- og brúargerða á þessu tímabili. Ég vil einkum nefna framlögin til þjóðbrauta og landsbrauta, en þau eru svo lítil samkv. þeim till., sem hér liggja fyrir, að við það er ekki hægt að búa. Ég vil nefna dæmi um mjög aðkallandi vegaframkvæmdir í því héraði, þar sem ég er kunnugastur, en ekkert fé er veitt til á öllu þessu tímabili. Fyrir allmörgum árum eða fyrir daga núv. hæstv. ríkisstj., var byrjað á endurbyggingu Norðurlandsvegar í Hrútafirði, sem er í flokki þjóðbrauta. Lokið var við að leggja nýjan. ágætan veg á stuttum kafla innan við Stað í Hrútafirði, en síðustu árin hefur ekki verið haldið áfram með vegagerð á þessum slóðum og er enn að mestu notazt við gömlu reiðgöturnar á strönd Hrútafjarðar, sem eru hlykkjóttar og liggja víða þannig, að umferð um þær er mjög örðug á vetrum, ef nokkuð snjóar að ráði. Engin fjárveiting er ætluð til að halda áfram endurbyggingu þessa vegarkafla á árunum 1965–1968. Þetta er þó ein af aðalþjóðbrautum landsins. Ég vil nefna annað dæmi. Það er Norðurlandsvegur um Langadal í Húnavatnssýslu. Eins og öllum er kunnugt, er mjög mikið óunnið við endurbyggingu vegarins þar. Gamli vegurinn um dalinn er mjög ófullkominn og liggur víða þannig, að umferð um hann stöðvast að vetrinum, þó að greiðfært sé um nálægar sveitir. Þar er einnig veruleg slysahætta, einkum sunnan við Æsustaði,og hafa oft orðið bifreiðaárekstrar á þeim vegarkafla. En samkv. vegáætluninni er enginn eyrir ætlaður til endurbyggingar þjóðbrautarinnar um Langadal á tímabilinu 1965–1968. Svipaða sögu er að segja af væntanlegum framlögum til landsbrauta í Húnavatnssýslum. Þau eru allt of lítil miðað við þörfina. Ég hef hér aðeins nefnt dæmi úr því héraði, þar sem ég er kunnugastur, en svona mun það vera um allar jarðir. Ég fæ ekki betur séð en framlögin frá ríkissjóði til þjóðbrauta, landsbrauta og brúargerða séu minni nú en þau voru áður, miðað við notagildi fjárveitinga þá og nú. Mér reiknast svo til, að um 40% af vegafénu nú sé vegna nýju skattanna, sem á voru lagðir með vegal. 1963. Tekjur vegasjóðs eru alls áætlaðar samkv. till. fjvn. árið 1965 263.7 millj. og þar af mundi þá vera vegna nýju skattanna um það bil 105.5 millj. Á vegáætluninni er samkv. till. fjvn. gert ráð fyrir, að árið 1965 verði lagt til þjóðbrauta, landsbrauta og sýsluvega samtals 60.3 millj. Ef við drögum 40% frá þessu samkv. framansögðu, sem má telja að sé hlutur nýju skattanna í vegafénu, eru eftir 36.2 millj., sem segja má að komi frá ríkinu til þessara framkvæmda, 36.2 millj. En árið 1957 voru veittar til nýrra akvega og sýsluvega 19.3 millj. Kostnaðarvísitala vegagerðar, sem reiknuð er út á vegamálaskrifstofunni, var árið 1957 224, en nú í marz 1965 466. Þannig hefur kostnaðurinn við vegagerð á þessu tímabili meira, en tvöfaldazt. En það vantar nokkuð á það samkv. því, sem ég áðan greindi frá að framlögin 1965 til þjóðbrauta, landsbrauta og sýsluvega séu helmingi meiri en þau voru 1957. Og þá vil ég nefna brýrnar. Til þeirra eru áætlaðar 1965 samkv. till. fjvn. alls 31 millj. 250 þús. Séu dregin 40% frá þessu, sem ég te að sé hlutur nýju skattanna, eru eftir frá ríkinu 18 millj. 750 þús. 1957 voru veittar til brúargerða 11 millj. 340 þús. Þá var vísitala brúargerðarkostnaðar 248, en er nú 544. Þarna hefur kostnaðurinn gert töluvert meira en tvöfaldast, en aftur vantar allmikið á, að framlög ríkisins til brúargerða í ár séu tvöföld við það, sem var 1957. Þegar nýju vegal. voru sett síðast á árinu 1963 og nýir skattar lagðir á þjóðina til fjáröflunar fyrir vegasjóð, mun ekki hafa verið gert ráð fyrir því og ekki til þess ætlazt, að dregið yrði úr ríkisframlögum til þessara framkvæmda. Þetta tel ég, að komi fram í nál. meiri hl. fjvn., sem hér liggur fyrir á þskj. 350. Í því nál. segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með nýju vegal. var lagður grundvöllur að stórauknu fjármagni til samgöngubóta á landi.“ Því aðeins getur meiri hl. sagt þetta, að hann hafi gert ráð fyrir því, að ríkisframlögin til vega- og brúargerða yrðu óskert frá því, sem áður var og vegaskatturinn nýi, sem á var lagður, kæmi þeim til viðbótar. Það skal að vísu viðurkennt, að meira fé en áður er nú ætlað til vegagerða í kaupstöðum og kauptúnum og skal ég ekki lasta það, því að þess er brýn þörf. En aðra sögu er að segja af framlögum til þjóðbrauta, landsbrauta og brúargerða. Eins og ég hef þegar nefnt, fæ ég ekki betur séð en ríkisframlögin til þeirra framkvæmda verði raunverulega minni á þessu ári og þeim næstu, heldur en þau voru áður. Notagildi fjárins verður minna. Þetta á ekki svo að vera og því vil ég mæla eindregið með því, að brtt. á þskj. 357 frá fjórum hv.fjvn.- mönnum verði samþykktar. Samkv. brtt. fjvn. er gert ráð fyrir, að unnið verði fyrir lánsfé við hraðbrautir og þjóðbrautir á því tímabili, sem áætlunin nær yfir. Ég geri ráð fyrir, að ríkisstj. flytji frv. á þessu þingi um lántökuheimildir í þessu skyni, en vil þó beina fsp. um það til hæstv. samgmrh.



Herra forseti. Vegáætlun sú, sem hér liggur nú fyrir til umr., er sú fyrsta, sem ætlunin er að afgreiða með þeim hætti, að nú er gert ráð fyrir áætlun um vegaframkvæmdir fyrir næstu 4 ár. En eins og kunnugt er, var einmitt gert ráð fyrir því í hinum nýju vegal., að framvegis yrði að því stefnt, að gerð yrði áætlun um vega- og brúargerðir til fjögurra ára í senn og þannig tekið upp nýtt framkvæmdaplan í þessum efnum frá því, sem áður hafði verið. Nú stöndum við hér frammi fyrir því, að till. liggja fyrir um fyrstu fjögurra ára áætlunina í þessum efnum, því að vegáætlunin, sem samþ. var fyrir s.l. ár, þó að hún væri miðuð við ákvæði vegal., var aðeins fyrir það ár út af fyrir sig, árið 1964. En nú liggur sem sagt hér fyrir þáltill., sem felur í sér till. um allar framkvæmdir í vega- og brúamálum á næstu 4 árum. Hér á að vera gert ráð fyrir öllum framkvæmdum, sem unnið verður að, hvort sem að þeim verður unnið fyrir fé beint úr vegasjóði eða fyrir fé, sem aflað er með sérstökum lánum. Það er því mín skoðun, að hér sé nú verið að marka nýja stefnu, ný vinnubrögð í sambandi við þessi þýðingarmiklu mál, vegagerðarmálin í landinu. Það er því ekki óeðlilegt, að nokkuð sé um það rætt, hvernig þessi áætlun er úr garði gerð, hverju má búast við í vegagerðarmálum á næstu 4 árum. Eins og kunnugt er, varð hér fyrir rúmu ári samkomulag milli allra flokka á Alþ. um það að leggja til, að tekjur vegasjóðs yrðu auknar allverulega eða um 100 millj. kr. á ári, eins og þá var áætlað, með verulegri hækkun á benzínskatti. Nokkrar umr. urðu hér þá um þessa ráðstöfun og það kom mjög greinilega fram hér hjá mörgum þm., að út frá því var gengið, að þessar auknu tekjur, sem nú átti að afla til vegagerðarmála, það yrði að búa tryggilega um það, að þessar auknu tekjur færu að öllu leyti til aukinna vegaframkvæmda í landinu, til aukinna framkvæmda í vegagerðarmálum, en að á engan hátt yrði dregið úr því, sem ríkissjóður almennt legði til þessara mála, frá því, sem áður hafði verið, ekki aðeins beint í krónum talið, heldur einnig hlutfallslega, miðað við aðrar fjárveitingar frá hálfu ríkisins. Hæstv. samgmrh. sagði í sambandi við þær umr., sem um það atriði fóru hér fram, að hann teldi enga ástæðu til þess að draga það í efa, að þannig yrði á þessum málum haldið, að ríkið drægi ekki að sér höndina á neinn hátt og það væri í rauninni alveg óþarfa tortryggni að halda nokkru slíku fram. Ég hins vegar lagði á það allmikla áherzlu, að ráðh. vildi vera svolítið skýrari um það, sem hann sagði um þessi mál, heldur en hann fékkst í rauninni til, að hann vildi gefa alveg ótvíræðar yfirlýsingar um, að um það yrði séð, að ríkið legði a.m.k. fram samsvarandi fé eftirleiðis, en drægi ekki að sér höndina í þessum efnum, þó að þessi nýi tekjustofn kæmi til með þessum sérstaka hætti. Samkomulag fékkst ekki um það, þegar var verið að afgreiða þessi mál, að binda þessi atriði alveg skýrlega í l. sjálfum. En hins vegar voru gefnar þessar yfirlýsingar, sem ég minntist á m.a. af hæstv. ráðh., að ástæðulaust væri að efast um það, að ríkið mundi leggja fram a. m. k, jafnmikið og það hefði gert fram að þessu. Menn höfðu því fulla ástæðu til þess að búast við því, að nú yrði þannig haldið á framkvæmdum í þessum efnum, að það mætti búast við framkvæmdaaukningu í vegagerðarmálum, sem næmi a.m.k. 100 millj. kr. á fyrsta ári og síðan að sjálfsögðu vaxandi upphæð. Ekki vil ég halda fram, að á fyrsta árinu, árinu 1964, hafi ekki orðið um talsverða aukningu á fjármagni að ræða til vegagerðarmála og að þessi upphæð hafi komið að mestöllu leyti til skila. En nú sýnist mér, að það sé augljóst, að það eigi að byrja í rauninni að ganga á þetta gerða samkomulag, sem þarna var gert. Nú eru uppi yfirlýsingar um það, að ríkissjóður ætli á þessu ári 1965, ekki að leggja fram jafnmargar krónur og ríkissjóður lagði fram til vegagerðarmálanna á s.l. ári, heldur eigi að skera þessa upphæð niður um 20%. Á þennan hátt er í rauninni verið að draga á óbeinan hátt til ríkisins þann tekjustofn, sem hér var samkomulag um að leggja á umferðina í landinu, til þess að hægt væri að auka framkvæmdirnar í vegagerðarmálum sem þessari upphæð næmi a.m.k. Ég álít líka, að sú áætlun, sem hér liggur fyrir, beri þess arna alveg glögg merki. Og ég vil segja það, að heldur þykir mér óglæsilegt, ef sú á að verða raunin á þegar gerð er áætlun til næstu 4 ára í þessum efnum, að við eigum að búast við því, að framkvæmdir i vegagerðarmálum eigi beinlínis að ganga saman frá ári til árs, eins og gert er ráð fyrir í þessari áætlun. Ég skal hér nefna aðeins nokkrar tölur til þess að skýra mál mitt nokkru betur. Það, sem skiptir mestu máli, þegar vegagerðarmál eru rædd hér á Alþingi, er að athuga um nýbyggingarfé, sem veitt er til beinna nýrra vegaframkvæmda í landinu. Hingað til hefur venjulega verið gengið út frá því, að það yrði að standa undir vegaviðhaldi í landinu, eftir því sem þörf væri fyrir það á hverjum tíma og fjárveitingar hafa að jafnaði farið hækkandi til slíkra mála. Á vegáætluninni fyrir árið 1964 var gert ráð fyrir því, að til nýrra þjóðbrauta yrði varið 24.7 millj, kr. En hvað er nú gert ráð fyrir að verja miklu til nýbyggingar þjóðbrauta á yfirstandandi ári, 1965? Ekki 24.7 millj. kr., heldur 22.7 millj. kr. Það er beinlínis gert ráð fyrir minna fé, þó að vitanlega verði tvímælalaust um dýrari framkvæmdir að ræða á árinu 1965, heldur en var um að ræða 1964. En það er ekki nóg með það. Á árinu 1966 er gert ráð fyrir enn þá minni fjárveitingu til þess að leggja nýjar þjóðbrautir. Þá á fjárveitingin að lækka niður í 19.4 millj. kr., árið 1967 á upphæðin að verða 20.2 millj. kr. og árið 1968 23.6 millj. kr., eða eftir 4 ár, árið 1968, á að verja heldur lægri upphæð en varið var í þessu skyni árið 1964. Nú kemur mér ekki til hugar að búast við því, að hæstv: samgmrh. detti í hug, að framkvæmdakostnaðurinn við vegagerð eftir 4 ár hér frá, árið 1968, verði eitthvað lægri, en hann er nú eða hann var árið 1964. Hæstv. ráðh. veit auðvitað, að það má telja alveg öruggt, að framkvæmdakostnaðurinn verður miklum mun meiri. Það kostar þá meira að leggja hvern km. heldur en kostar nú. En eigi að síður er hér sett upp 4 ára áætlun, sem gerir ráð fyrir jafnt og þétt minnkandi framkvæmdum í þessum efnum. Hið sama er að segja um nýlagningu landsbrauta. Til nýlagningar landsbrauta var varið árið 1964 27.1 millj., en árið 1965 er að vísu gert ráð fyrir 27.5 millj. kr., örlítið hærri upphæð, en árið 1966 hrapar upphæðin aftur niður í 24.5 millj. kr. og árið 1967 niður í 24.6 millj., og 1968 hrapar hún niður í 23.9 millj. kr., en var ráðgerð 1964 27.1 millj. Þetta er ekki glæsileg áætlun, sem hér er á ferðinni. Og sama er að segja um framkvæmdir í brúarbyggingarmálum. Þar er beinlínis gert ráð fyrir því, að fjármagnið fari minnkandi í krónutali. Hver er ástæðan til þess arna? Vitanlega er það glöggt mál, að hér er verið að gera ráð fyrir því í þessari áætlun, að ríkissjóður dragi að sér höndina í fjárveitingamálum til vegagerðar í landinu. Það er verið að gera ráð fyrir því í þessari áætlun, að framlag ríkissjóðs í öll þessi ár, 4 ár, standi alltaf óbreytt að krónutölu og reyndar, eftir því sem við höfum heyrt, gert ráð fyrir því að minnka framlagið um 20% nú á þessu ári, en féð, sem gengur til nýbygginga á þjóðbrautum og landsbrautum og til nýbygginga við brúarbyggingar, verður sífellt minna og minna, einnig í krónutali, vegna þess að auðvitað er gert ráð fyrir því, að meira og meira af því fé, sem í vegasjóði kann að verða, þarf að ganga í vegaviðhaldið í landinu og í stjórn vegamála og annan undirbúningskostnað. Ríkissjóður ætlar ekki einu sinni að taka á sig í þessum efnum með því að leggja fram meira fé til þess að halda við vegakerfinu í landinu eða til þess að annast yfirstjórn vegamála í landinu. Það þarf beinlínis að klípa þær fjárhæðir, sem þarf til þessara mála, umfram það, sem áður var, af nýbyggingarfénu. Ég verð að lýsa því yfir, að ég undrast, að hæstv. samgmrh. skuli treysta sér til þess að leggja fram slíka áætlun sem þessa. Ég undrast það mjög og mér sýnist, að það beri alveg ótvíræðan vott um það, að annaðhvort sé nú dreginn úr honum allur máttur í sambandi við fjárhagsafkomu ríkissjóðs, þannig að hann treysti sér ekki að halda á þessu máli eins og á að halda á því, eða þá hitt, að hann hefur ekki nægan skilning á því, hvaða þarfir kalla á í þessum efnum, þar sem alveg er augljóst mál, að það þarf óhjákvæmilega að leggja til vegagerðarmála á komandi árum sífellt meira og meira fé. Það eru allar kringumstæður í landinu, sem benda til þess, að þetta sé alveg óhjákvæmilegt. Notkun vegakerfisins fer stórvaxandi á allan hátt. Notkunartími hinna einstöku vega lengist stórum frá því, sem áður var og vitanlega þýðir það, að ekki aðeins aukinn bílafjöldi í landinu, heldur vitanlega vaxandi mannfjöldi í landinu frá ári til árs og stórvaxandi framleiðsla kalla á það, að það verður að veita miklum mun meira fjármagn einmitt til vegagerðarmála í landinu heldur en verið hefur. Það er lítið ráð í þessum efnum, þó að á það sé bent, að það séu jafnvel vandræði fyrir dyrum í sambandi við vegaviðhaldið í landinu, þar sem sífellt stærri og stærri bílar séu settir út á þjóðvegina og þeir aki þar um með of þung hlöss og þeir spilli allt of veikum vegum. Ég efast ekkert um það, að þessi frásögn út af fyrir sig er rétt. En þetta ástand verður ekki læknað með því, sem vikið er að, þegar frá þessu er skýrt, að það sé skortur á þjóðvegalögreglu, það vanti menn til þess að sjá um, að hægt sé að halda þunga ökutækjanna hér í skefjum. Það verður ekki læknað á þann hátt. Það þyrfti nokkuð marga menn til þess að ætla að ráða við það í þessum efnum. Menn gera það hreint ekki að gamni sínu að hafa gripið til flutninga með bifreiðum á þann hátt, sem gert hefur verið nú á síðustu árum. Það er beinlínis óhjákvæmileg þörf, sem hefur knúið menn til þess að fara inn á þessa braut og jafnvel þó að það yrði gert að hækka nokkuð þungaskattinn frá því, sem nú er, þá mundi samt ekki draga úr þessari umferð og þá mundu samt sem áður hlössin á bílunum ekki minnka. Við þekkjum það t.d. mætavel í mínum landsfjórðungi, á Austurlandi, að það er vitanlega algerlega óhjákvæmilegt að grípa til þessara flutninga, eins og gert hefur verið. Þar hefur atvinnulíf gerbreytzt á stuttum tíma og kallað á margfalda flutninga við það, sem áður var. Og það eru engar aðrar leiðir til þess að leysa þennan vanda. Það verður að reyna að skrönglast yfir þá vegi, sem fyrir eru og heita þó vegir, þó að þeir hafi aldrei verið fulllagðir margir hverjir. En þetta vitanlega allt saman kallar á það, ekki aðeins gagnvart Austurlandi, heldur er það einnig með aðra landshluta alveg eins, að ástandið í landinu kallar á stórkostlega aukið fé til vegagerðarmála í landinu. Og þegar þessi mál standa svona, eins og ég hef gert hér að umtalsefni, þá segi ég: Það er alveg furðulegt, að það skuli fyrirfinnast nokkur samgmrh. á Íslandi, sem leyfir sér að leggja fram áætlun um framkvæmdir í vegagerðarmálum fyrir næsta 4 ára tímabil, ekki aðeins fyrir eitt ár, heldur fyrir 4 ára tímabil og gera ráð fyrir því, að svona verði haldið á málunum, Það er furðulegt. Það er vitanlega enginn vafi á því, að það verður að gera ráð fyrir því, að í þessi mál verði að eyða miklum mun meira fé, en hingað til hefur verið gert. Það gat vitanlega komið til mála, að eitthvert stutt tímabil yrði bjargað á þann hátt, að það yrðu tekin bráðabirgðalán í þessu skyni og reynt að leysa úr brýnustu þörfinni. En mér sýnist, að eins og þessi áætlun hér lítur út, þá sé síður en svo, að þar komi fram mikill skilningur í þeim efnum. Það er að vísu gert ráð fyrir því í þessari áætlun, að það geti komið til nokkurrar lántöku á næstu 4 árum til þess að ýta nokkuð áfram vissum vegagerðarmálum. En þá er sú áætlun að mínum dómi býsna einkennileg líka. Samkv. áætluninni er gert ráð fyrir því, að tekin verði lán á næstu fjórum árum til byggingar á nokkrum hraðbrautum út frá Reykjavík. Á þessu 4 ára tímabili er gert ráð fyrir því, að lán verði tekin samtals að upphæð 274 millj. kr. til byggingar á þessum tilteknu hraðbrautum, sem liggja hér út frá Reykjavík. Út af fyrir sig er ekkert nema gott um það að segja að ráðast í þessar framkvæmdir, þó að hér sé tvímælalaust um þær framkvæmdir að ræða, þar sem vegirnir eru langbeztir á Íslandi, þar sem gert er ráð fyrir því að byggja upp að nýju langsamlega beztu vegina, sem til eru í öllu landinu, að frátöldum þeim Keflavíkurvegi, sem nýlega hefur verið steyptur. En hvernig lítur þá dæmið út gagnvart öðrum landshlutum, þar sem vegirnir eru, eins og vegamálastjóri hefur verið að lýsa hér í sinni áætlun, þannig, að þeir þola ekki þá venjulegu umferð, sem um þá fer? Hvernig er þá gert ráð fyrir því að mæta óskum þeirra varðandi lántökur til vegaframkvæmda á þessu 4 ára tímabili? Þar er gert ráð fyrir því, að áfram verði haldið við að gera svonefndan Strákaveg, sem mikil og fögur loforð höfðu verið gefin um á sínum tíma, og það er gert ráð fyrir því, að lán verði tekið til þeirra framkvæmda og þeim vegi verði lokið á tveimur árum. Í þennan Siglufjarðarveg er gert ráð fyrir að taka lán upp á 24 millj. kr. á þessum tveimur árum. Þá er gert ráð fyrir að ljúka svonefndum Múlavegi frá Ólafsfirði og gert er ráð fyrir lántöku í hann upp á 4 millj. kr. Síðan er gert ráð fyrir því, að á Austurlandi geti komið til greina með lántöku í tvær vegagerðir á þessum 4 árum, samtals upp á 15 millj. kr., þ.e.a.s. veginn frá Möðrudal og austur á Jökuldal, gert er ráð fyrir, að í hann megi taka lán upp á 6 millj. kr., sem er ekki nema lítill hluti af þeim kostnaði, sem þarna yrði óhjákvæmilega um að ræða og síðan er gert ráð fyrir lántökuheimild í veg út við Vattarnes, þ.e.a.s. á milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar, og það er gert ráð fyrir lántökuheimild í þennan veg upp á 9 millj. kr. Síðan er gert ráð fyrir því, að taka megi lán í Heydalsveg samtals upp á 3.5 millj. kr. Og þetta er allt og sumt á næstu 4 árum. Ég fyrir mitt leyti lít svo á að út af fyrir sig sé sú lántökuheimild, sem gert er ráð fyrir á þessum 4 árum í sambandi við aðalvegaæðarnar hér út frá Reykjavík, eða eins og ég sagði einmitt til þess að umbyggja og lagfæra þá vegina, sem eru tvímælalaust þeir beztu í landinu nú, en þurfa vissulega að batna. Ég veit, að það er mikil umferð um þá. Þar er gert ráð fyrir lántökuheimild upp á 274 millj. Og svo sjáum við á þeim tölum, sem ég nefndi, hverju er gert ráð fyrir annars staðar á landinu. Það er nálega ekki neitt, því að sú litla fjárhæð, sem t.d. er gert ráð fyrir að geti komið til mála að taka að láni í sambandi við vegagerðarmál á Austurlandi, er alveg sáralítil miðað við þá miklu þörf, sem þar er fyrir hendi. Vegagerðarmál á Austurlandi snúa þannig við, að enn þá er í rauninni ólagður vegur til Austurlandsins frá Möðrudal og alveg austur á Hérað. Sá vegur, sem í daglegu tali er kallaður þar vegur, er aðeins ruddur vegur og í rauninni engum almennilegum farartækjum boðlegur. Þarna er þó um aðalleið að ræða milli landshluta, sem við þm. Austurlandskjördæmis höfum lagt mjög mikla áherzlu á bæði við vegamálaráðherra og vegamálastjóra, að yrði að leysa á næstu árum, en heimild fæst ekki einu sinni til þess, að það megi gera ráð fyrir á næstu 4 ára áætlun neinni teljandi lántöku til að ýta þessum nauðsynlega vegi nokkuð áfram. Þá vil ég einnig nefna það í sambandi við vegagerðarmál okkar fyrir austan, að allmikill undirbúningur hefur átt sér stað um það að bæta vegasambandið við Neskaupstað, fjölmennasta kaupstaðinn á Austurlandi, sem er einangraður frá öðrum stöðum marga mánuði á hverjum vetri. Miklar athuganir hafa þarna farið fram og allt bendir til þess, að það sé mjög auðvelt að gera jarðgöng, sem mundu gerbreyta samgöngumöguleikum þarna á milli. Og það hefur tvímælalaust komið fram frá heimamönnum, að þeir mundu vilja leggja sig fram um það að veita lánsfé til þessara framkvæmda. Allt virðist því benda til þess, að það sé auðvelt að gera verkið, brýn nauðsyn er á að ráðast í það og lántökumöguleikar mundu sjálfsagt vera fyrir hendi. En hvernig er svo brugðið við af þeim, sem ráða þessum málum? Það er brugðið við á þann hátt, að það má ekki einu sinni gera ráð fyrir lántökuheimild. Það má ekki einu sinni taka lán, þó að heimamenn bjóði fram fé í þessu skyni. Þetta kalla ég harla lítinn skilning hjá þeim, sem með þessi mál fara. Og mér er vel kunnugt um það, að miklu fleiri kjördæmi landsins en það, sem ég hef hér minnzt sérstaklega á, eru vitanlega mjög illa stödd í þessum efnum. Ég tel því, að þessi áætlun, sem hér liggur fyrir, bæði varðandi bein fjárframlög úr vegasjóði og eins viðvíkjandi heimildum til lántöku, beri harla lítinn vott um það, að vegamálaráðherrann skilji, hvernig ástatt er í raun og veru í þessum efnum, því að varla vil ég ætla honum það, að hann sé svo hlutdrægur milli landshluta, að hann vilji halda sumum landshlutum gersamlega aftur úr í þessum efnum, sem þurfa á brýnni fyrirgreiðslu að halda, á sama tíma sem hann virðist þó sjá möguleika til þess að útvega lán til að betrumbæta þá vegi í landinu, sem eru tvímælalaust beztir. Ég gæti að sjálfsögðu nefnt ýmsar aðrar framkvæmdir á Austurlandi, sem okkur þm. Austurlandskjördæmis þykir alveg furðulegt að sjá að ekki skuli vera gert ráð fyrir, að það væri þá tekið lán til þess að ýta þeim framkvæmdum áfram. Það hefur verið unnið að því á undanförnum árum að reyna að koma Vopnafjarðarhéraði í vegasamband austur á Hérað, austur á Jökuldal, en fjárveitingar hafa vitanlega verið af skornum skammti. En til þess að reyna að koma þessu vegasambandi á er alveg óhjákvæmilegt að gera ráð fyrir nokkurri lántökuheimild, og ég efast ekkert um, að það hefði verið möguleiki á því að útvega hér lán, jafnvel þó að ríkisstj. hefði ekki treyst sér til þess að gera það sjálf. En það er þvert nei við því hjá hæstv. samgmrh., að það megi gera ráð fyrir lántökuheimild í þessum efnum. Ég held, að það sé alveg óhjákvæmilegt, að þeir, sem með samgöngumál landsins hafa að gera, verði að taka sig á í þessum efnum, þeir verði að gera sér eilítið betur grein fyrir því, hvernig er ástatt um samgöngumálin í landinu, áður en þeir koma fram með slíkar tillögur til fjögurra ára eins og hér liggja fyrir. Ég álít fyrir mitt leyti, að það sé ekki hægt að sýna slíka fjögurra ára áætlun sem þessa, ég álít, að hún sé hneyksli, algert hneyksli. Það er svo aðeins sem rétt eitt dæmi að nefna í leiðinni, að það eru vitanlega fleiri þættir samgöngumálanna, sem mikið hafa að segja, heldur en aðeins vegagerðir og brúargerðir, sem hér eru nú til umr. Flugsamgöngurnar hafa vitanlega mjög mikið að segja líka, ekki sízt fyrir okkur, sem eigum lengst að til Reykjavíkur að leita. En um sama leyti sem verið er að gera tillögur um slíka áætlun sem þessa, þá fáum við þann boðskap, að ríkisstj. skeri nú stórkostlega niður framlög, sem áætluð höfðu verið í sambandi við flugsamgöngur í landinu á síðustu fjárl. Þar var gert ráð fyrir 15 millj. kr. lántökuheimild. Hún hefur verið skorin niður, eftir því sem forstöðumenn flugmálanna hafa tjáð mér, um 1/3, ofan í 10 millj. og auk þess voru svo bein fjárframlög upp á 15 millj. kr. skv. fjárl. og þau eiga að skerast niður um 20%. Þær framkvæmdir, sem voru ráðgerðar t.d. á Austurlandi til þess að bæta þar nokkuð úr, eru bara allar skornar niður með tölu, hver einasta ein, eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið frá skrifstofu flugmálastjóra. Það átti að byggja flugstöð á Egilsstöðum fyrir farþega þar, en hún hafði brunnið á s.l. ári. Slík áætlun er bara alveg sett til hliðar. Það er verið að byggja flugskýli í Neskaupstað og búið þar að semja um ákveðnar greiðslur og það er bara frá þeim hlaupið í miðjum klíðum. Mér sýnist sem sagt, að ráðh. samgöngumála þurfi að átta sig nokkuð á því, hvað er að gerast í þessum efnum og mér þykir það mjög hart að þurfa að standa frammi fyrir því, ef hann ætlar að halda sér við slíkar tillögur og þær, sem hér liggja fyrir, og þær, sem fram hafa komið m.a. í sambandi við flugsamgöngur. Þá þykir mér illa vera á málunum haldið. Ég hef að vísu heyrt þá afsökun hjá þeim, sem standa að þessari áætlun, að hún sé að vísu gerð til fjögurra ára, en menn búist við því, að það verði ekkert að marka áætlunina fyrir seinni tvö árin, hún verði endurskoðuð á þessu tímabili og þá verði kannske hlaupið frá öllu saman. En þannig álít ég, að sé ekki hægt að halda á þessum málum. Það er vitanlega verið að gera hér sennilega áætlun fyrir framkvæmdir á næsta fjögurra ára tímabili og það á að gera ráð fyrir því að leysa þau verkefni, sem óhjákvæmilegt er að leysa, með einum eða öðrum hætti. Og samgmrh. landsins getur ekki verið þekktur fyrir það, þó að hann þekki betur til málanna hér í kringum Reykjavík, að hann afsaki sínar tillögugerðir með því, að hann þekki ekkert til málanna í heilum kjördæmum í þessum efnum. En hann getur ekki staðið að slíkum till. sem þessum og neitað um þær helmildir, sem beðið hefur verið um, t.d. af hálfu okkar Austfirðinga, nema aðeins vegna þess, að hann þekkir ekki til mála. Þau mál verður hann að kynna sér betur og þá trúi ég ekki, að hann geri ekki aðrar till. en þær, sem hér liggja fyrir. Ég vildi láta þessar aths. mínar koma hér fram strax í sambandi við þessa áætlun. Ég lýsi óánægju minni yfir gerð áætlunarinnar og tel alveg óhjákvæmilegt að breyta henni i grundvallaratriðum. Það verður að gera ráð fyrir meira fjármagni til vegagerðarmála á þessari áætlun, en nú er gert ráð fyrir og það verður að sinna mun meir vegagerðarmálum víða úti á landi, en ráðgert er samkv. þessari áætlun. Slíkar till. sem þessar fá ekki staðizt í reynd.



Herra forseti. Ég á mjög örðugt með að taka þátt í kvöldfundi, sem mér skilst vera fyrirhugaður og vildi því ljúka núna af að tala fyrir brtt., sem við eigum hér á þskj. 364, ég og þrír aðrir þm. af Austurlandi. En áður en ég kem að þeim, vil ég segja aðeins örfá orð almennt um þessi efni, en vísa um það þó langsamlega mest til þess, sem hv. frsm. minni hl. sagði í sinni ræðu um vegamálin almennt. Ég vil mótmæla því, að farið er að klípa af vegafénu, sem veitt er á fjárl., - alveg mótmæla því. Það er þó ætlunin að gera það með því að klípa 20% af því, sem ákveðið var í fyrra, þegar samningarnir voru gerðir, að leggja til vegamálanna. Ég veit, að okkur, sem stóðum að því samkomulagi, dreymdi aldrei um, að það yrði nú þegar byrjað að klípa af þessu litla framlagi, sem ríkissjóði sjálfum var ætlað að leggja. Þessu vil ég mótmæla. Þá vil ég benda á það öngþveiti, sem þessi mál stefna í, því að nú er þannig komið, að viðhaldsféð er allt of lágt sett í þessa vegáætlun og hlýtur að verða stórum meira en gert er ráð fyrir í henni, ef það á að vera hugsanlegt að halda vegunum við næstu árin. Enn fremur, að greiðslur af lánum, sem tekin eru til vegamála, munu hækka óðfluga á næstu árum og gleypa sívaxandi hluta af hinu venjulega vegafé. Auk þess, ef að vanda lætur, fer dýrtíðin stórvaxandi, þannig að á næstu missirum verður meginhlutinn af því fé, sem enn er á þessari áætlun á pappírnum ætlað til nýrra vega, að fara í viðhald, í greiðslur af lánum og í dýrtíðarhítina. Það er því augljóst, að hér stefnir í fullkomið óefni, eins og hér hefur verið greint frá, og nú er svo komið, að eina leiðin til þess að fá nokkurt verulegt vegafé virðist vera sú að fá lántökur samþykktar til einstakra vega. Þeir landshlutar, sem ekki fá sinn hlut af lánsfénu, verða sýnilega algerlega út undan á næstunni, því að greiðslurnar af lánunum éta vaxandi hluta af vegafénu. Þessum vanda stöndum við t.d. frammi fyrir, þm. Austurlands og við höfum því tekið það ráð að fara fram á, að bætt verði úr þessu frá því, sem fyrirhugað er á vegáætluninni núna. Ég vil benda mönnum með fáeinum orðum á, í hve miklum vanda við erum staddir þarna austur frá varðandi vegamálin. Það er gert ráð fyrir, að í Austurlandskjördæmi verði teknar 15 millj. að láni til veganna. En það er búið að taka að láni til vega annars staðar um 154 millj. og hér er heimilað að taka 320 millj. að láni í viðbót. Þetta verða alls vegalántökur upp á 474 millj. eða nálega 500 millj., og af þessari fúlgu eru Austurlandi ætlaðar 15 millj. eða um 3%. Þó er ástandið, eins og eðlilegt er, líklega lakara hjá okkur, en nokkurs staðar annars staðar, vegna þess að við búum við svo stórkostlegar vegalengdir og erfið skilyrði til vegaframkvæmda miðað við fólksfjölda. En okkur er ætlað að fá 3% af því fjármagni, sem ríkið tekur að láni til vegaframkvæmda. Þetta leyfi ég mér að kalla fullkomið hneyksli. Ég trúi því sannast að segja ekki, að úr þessum ráðagerðum verði og vil enn trúa því, að sanngjarnar till. okkar í þessu tilliti verði teknar til greina. Ég vil í þessu sambandi benda mönnum einnig á, að af 648 km, sem enn eru ruddir og ólagðir af þjóðbrautum, eru 278 km í Austurlandskjördæmi. En við eigum að fá 3% af vegalánafénu. Enn fremur vil ég benda mönnum á, að af landsbrautum eru taldar 2.432 km óbílfærar eða ruddar og af þessum 2.432 km eru 656 km í Austurlandskjördæmi. M. ö. o.: af ruddum og óbílfærum þjóðbrautum eru um 40% á Austurlandi og af óbílfærum og ruddum landsbrautum um 25%. Þetta sýnir, að það er brýnni þörf hjá okkur fyrir vegabætur, en nokkurs staðar annars staðar á landinu, að Vestfjörðum undanskildum. Þar mun vera svipað ástatt. Þetta stafar af því, að þau svæði hafa setið meira fyrir vegafénu, þar sem umferð er meiri. Þar hefur miðað betur áfram, en hjá okkur, þar sem vegalengdir eru miklu meiri en annars staðar að tiltölu við fólksfjölda. Till. okkar eru, að það verði heimilað að taka að láni vegna Austurlandskjördæmis eftirfarandi fjárhæðir: Fyrst til Austurlandsvegar, það er aðalleiðin austur á land og suður um Breiðdalsheiði og áleiðis suður til Reykjavíkur, þegar brúað verður á Skeiðarársandi. Það er eftir að byggja á þessum vegi fyrir 80–90 millj., en það er gert ráð fyrir að veita til hans nú um 800 þús. á ári í 4 ár í sjálfri vegáætluninni og taka 6 millj. að láni. Við sjáum því, að það miðar harla lítið, ef við þetta á að standa. Við leggjum til og þykir það í mesta máta sanngjarnt, að það verði teknar 8 millj. að láni hvert þessara fjögurra ára í þennan veg, eða 32 millj. alls og mundi samt, þótt það yrði gert, ærið langt þess að bíða, að öll leiðin yrði byggð upp. En mikið mundi það bæta, ef á okkar till yrði fallizt. Þá er þannig ástatt, að búið er að gera allmikla vegagerð á Hellisheiði í Norður-Múlasýslu, en til þess að hún yrði sæmilega fær, mundi þurfa að fá 6 millj. í viðbót við það, sem þegar hefur verið veitt. Leggjum við til, að þessi fjárhæð verði tekin að láni og þessum lífsnauðsynlega vegi komið í samband á 4 árum. Þá er gert ráð fyrir að gera jarðgöng í Oddsskarði til þess að lækka þar veginn. Það mundi lækka veginn um 70 m og gerbreyta öllum aðstæðum. Mundi þá verða nálega ævinlega fært og setja þetta stærsta byggðarlag Austurlands í samband við aðalvegakerfið. Þessi vegur mundi hafa stórkostlega þýðingu fyrir Austurland, líka vegna þess, að á Norðfirði er fjórðungssjúkrahús Austfirðinga og miðstöð á margan hátt. Það mundi verða þarna bylting, ef hægt væri að koma þessu í framkvæmd og þetta kostar eins og stór mótorbátur eða ca. 12 millj. Leggjum við til, að lán verði tekið í þessu skyni og jarðgöngin lögð 1966 og 1967. En næsta sumar ætlum við að verði notað til endanlegra rannsókna í þessu efni og til að ganga frá undirbúningi verksins. Þá hefur Fáskrúðsfjörður mjög ófullkomið vegasamband, en það er hægt að bæta úr því og leggja út um Vattarnes með sjónum öruggan veg, sem ævinlega verður fær, hvað sem á gengur. Það kostar ca. 9 millj. kr. og leggjum við til, að teknar verði að láni 4½ millj. í þetta verk í sumar og 4½ millj. næsta sumar, 9 millj. alls. Loks er það Fjarðarheiði, leiðin í hinn mikla framleiðslu- og síldarbæ, Seyðisfjörð. Vegurinn á heiðinni leggst mjög snemma undir snjó, því að hann er gamall og lélegur orðinn, en allgóður vegur báðum megin við heiðina. Væri hægt að byggja veginn upp og gera hann sæmilega öflugan fyrir 6 millj. Leggjum við til, að lán verði tekið til þess, 1½ millj. á ári næstu 4 árin. Það er ekki meira en þetta, sem við förum fram á. Og þótt þetta yrði samþykkt, sem við leggjum til, mundi það vera, eins og dropi i hafið miðað við þörfina. Við mundum ekki einu sinni ná nándar nærri sanngjörnu hlutfalli í vegalántökunum, þótt þetta yrði samþykkt. En við viljum trúa því, að það sé skynsamlegt að vera hógvær og sanngjarn í uppástungum og þess vegna höfum við ekki haft till. okkar hærri en þetta. En við viljum skírskota til réttlætiskenndar hv. þm. og vonast eftir því, að við fáum þessar till. samþykktar, því að hvernig sem á þetta mál er litið, getur niðurstaðan aldrei orðið nema sú, að hér er um fullkomið nauðsynjamál og alveg sérstakt sanngirnismál að ræða.



Herra forseti. Samgöngumál Vestfirðinga á landi hafa oft verið rædd, sem eðlilegt er, ekki síður en samgöngumál annarra landshluta og hv. þm. mun vera kunnugt um, hvernig þar er ástatt í þessum málum. Það er nokkurn veginn föst regla, þegar hv. þm. annarra héraða eru að tala um bágborið ástand í vegamálum í sínum kjördæmum og landshlutum, þá enda þeir jafnan mál sitt á því, að þarna sé það verst á landinu að undanteknum Vestfjörðum. Þannig er það orðið fast viðkvæði manna, að Vestfirðir séu verst staddir allra landshluta, og það fer alls ekkert á milli mála, þetta er viðurkennt, held ég, af öllum, sem um þessi mál ræða. Það ætti því ekki að vera þörf á að rifja upp nein sérstök dæmi um samgöngumál Vestfirðinga, til þess að hv. þm. geri sér grein fyrir því, hvernig þar er ástatt. Ég skal þó aðeins nefna þrjú dæmi úr skýrslu, sem fylgir þessum till., sem nú eru hér til umr., skýrslu vegamálastjóra, sem talar sínu máli og mætti þó nefna mörg fleiri dæmi en þessi. Þar er skrá yfir það, hve margir sveitabæir á Íslandi hafi ekkert vegarsamband eða með öllu ófullnægjandi vegarsamband. Þessir sveitabæir á Íslandi, sem þannig eru staddir, eru alls 41, en af þessum 41 sveitabæ, sem engan veg hefur eða sama sem engan veg, eru þó 18 í Vestfjarðakjördæmi einu eða 44%. Þá má nefna óbrúaðar ár, sem þarf 4–10 m brýr á. Þessar ár á öllu landinu eru alls 174, en af þeim eru 53 á Vestfjörðum eða þriðjungurinn. Í hinum sjö kjördæmunum eru þó ekki nema 2/3. Þá má nefna óbílfærar þjóðbrautir og landsbrautir, þessa vegi, sem hafa það séreinkenni að vera ekki vegir nema á pappírnum. Á öllu landinu eru alls 586 km af þessum vegum svo kölluðu, en Vestfjarðakjördæmi er með 221 km af þessari vegalengd eða 38%. Hin sjö kjördæmin eru þá ekki nema með 62%. Svona mætti lengi telja dæmin um það, hvernig ástatt er um samgöngur á landi á Vestfjörðum. Það mætti svo sem nefna hliðstæður hvað snertir flugsamgöngur og sjósamgöngur, en ég fer ekki út í þá sálma að þessu sinni og ég tel yfirleitt ekki þörf á að vera að rifja þetta sérstaklega upp, vegna þess að hv. þm. þekkja þetta orðið allrækilega og viðurkenna það alltaf í ræðum sínum, þegar þeir eru að tíunda ástandið hjá sér, að þar sé það verst að undanteknum Vestfjörðum. Ég minnist þess, að í dag flutti hv. 5. þm. Austf. (LJós) mjög skelegga ræðu um ástandið í vegamálum eystra og ég býst við, að hann hafi ekki lýst því of dökkum litum, hvernig það er þar og taldi það verst á öllu landinu að undanteknum Vestfjörðum. Það er því ekki að ófyrirsynju, að sumir okkar Vestfjarðaþingmanna höfum barizt alllengi fyrir því að fá úr þessu bætt. Á þingi 1959 fluttum við þrír þm. frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að taka 6 millj. kr. lán á ári í fimm ár í röð til nýbyggingar þjóðvega á Vestfjörðum og Austurlandi. Þm., sem þetta frv. fluttu, voru Hermann Jónasson, Sigurvin Einarsson og Páll Þorsteinsson, en stjórnarflokkarnir svæfðu þetta frv. í n. Á næsta þingi, 1960, fluttu sömu þm. samhljóða frv. með sömu fjárhæð,og aftur svæfðu stjórnarflokkarnir það frv. í n. Á þriðja þinginu, 1961, flytja þessir sömu þm. enn frv. um lántöku til vegabóta á Vestfjörðum og Austurlandi, en nú er það 10 millj. kr. á ári, sem lagt er til að tekið sé að láni í fimm ár, enda var þá farið að lifna yfir dýrtíðinni, Þessu frv. vísuðu stjórnarflokkarnir til ríkisstj. Það var bara önnur aðferð við aftökuna. Á fjórða þinginu í röð, 1962, flytja sömu þm. enn samhljóða frv. og árið áður um lán til vegabóta á Vestfjörðum og á Austurlandi og enn vísa stjórnarflokkarnir frv. til ríkisstj. En á þessu sama þingi, 1962, flytja nokkrir þm. brtt. við fjárl. Hún er um það, að á næsta ári, 1963, skuli varið lánsfé til vegabóta á Vestfjörðum og Austurlandi, 9½ millj. kr. Flm. þessarar till. við fjárl. það ár voru Hermann Jónasson, Hannibal Valdimarsson, Sigurvin Einarsson, Páli Þorsteinsson, Halldór Ásgrímsson, Lúðvík Jósefsson og Eysteinn Jónsson. Þarna var ekki hægt að nota sömu aðferð og áður. Það var ekki hægt að svæfa. till. í n., því að það er ekki hægt að svæfa fjárl. Það var líka útilokað að fara að vísa henni til ríkisstj., því að það á sér ekki stað undir þeim kringumstæðum. Nei, stjórnarflokkarnir hreinlega felldu till. Á fimmta þinginu í röð, 1963, flytja þrír Vestfjarðaþingmenn brtt. við fjárl. um 10 millj. kr. lánsfé til vega á Vestfjörðum og 10 millj. kr. til að hindra fólksflótta úr því héraði. Flm. að þessari till. voru Hermann Jónasson, Sigurvin Einarsson og Hannibal Valdimarsson. Og enn felldu stjórnarflokkarnir till. Er þá komið að yfirstandandi þingi, 1964. Skömmu eftir þingsetningu voru Vestfjarðaþingmenn boðaðir til fundar af 1. þm. kjördæmisins og þar var rætt um, að þm. sameinuðust nú um það að leitast við að fá samþykki ríkisstj. fyrir því, að loks fengist lánsfé til vega á Vestfjörðum. Og aldrei þessu vant, samstaða náðist meðal allra þessara þm. sjö um að standa sem einn maður að því að fá nú lánsfé til vega á Vestfjörðum. Þarna virtist ætla að rofa til eftir margra ára árangurslausa baráttu. Við urðum allir sammála um að óska eftir brtt. við fjárl, um það, að ríkisstj. fengi heimild til slíkrar lántöku og tveimur stuðningsmönnum ríkisstj. úr hópi Vestfjarðaþingmanna var falið að beita sér fyrir því við hæstv. ríkisstj., að hún féllist á slíkt lánsfé. Þetta gerðu þessir tveir hv. þm. af hinni mestu samvizkusemi, að afla þessarar lánsheimildar og þeir létu okkur fylgjast með, hvað því liði, hvernig horfur væru á því, að þetta tækist og gáfu okkur mjög góðar vonir, þegar fór að líða að því, að fjárl. kæmu til 2. umr. Og við vorum sammála um það, að ekki kæmi til mála, að við færum að flytja neinar brtt, við fjárl., fyrr en það sæist, hver úrslit þessa máls yrðu. Svo kom að því, að till. fjvn. kæmu fram við fjárl., og nú bjuggumst við við því, að þarna kæmi till. um lánsfé til Vestfjarðavega. En þegar fjárl. koma svo til 3. umr. og till. eru komnar fram frá hv. fjvn., þá er þar ekki að finna nokkurn staf um lánsfé til Vestfjarða, og um það leyti skýra þeir okkur frá því, okkar samstarfsmenn og ötulu baráttumenn fyrir því, að þetta lánsfé fáist, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki getað fallizt á að vera að afgreiða þetta í sambandi við fjárl. Hins vegar muni hún hafa fullan hug á að gera það við afgreiðslu vegáætlunar. Við kváðumst þá óska eftir því að fá þá einhverja yfirlýsingu um það við fjárlagaafgreiðsluna, að svo yrði gert og þeir tjáðu okkur, að það mundi ekki standa á því. Svo kom til þess að ræða fjárl. við 3. umr. á kvöldfundi í þessum sal og nú biðum við eftir yfirlýsingunni um lánsféð til vega á Vestfjörðum. Þá kvaddi sér hljóðs hv. 2. þm. Vestf. (SB) og sagði m.a. orðrétt á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Við Vestfjarðaþingmenn, sem styðjum ríkisstj., höfum rætt þessi mál við hæstv. samgmrh. og hæstv. fjmrh. Höfum við fengið fyrirheit þeirra um aukinn stuðning við samgöngubætur á landi á Vestfjörðum með svipuðum hætti og nokkur önnur byggðarlög hafa hlotið nokkur undanfarin ár.“ Þá kvaddi sér hljóðs hæstv. samgmrh. og segir m.a. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Það er auðvitað, að ríkisstj. mun afla sér lánsheimildar, þegar þingið kemur aftur saman, vegna þeirra vegaframkvæmda, sem hugsað verður að byggja fyrir lánsfé. Í till, til vegáætlunar, sem fyrir liggur, er gert ráð fyrir, að það þurfi lán til þriggja vega, þ.e. til Reykjanesbrautar, Strákavegar og Múlavegar. Ef það verður niðurstaðan við afgreiðslu vegáætlunarinnar að taka fleiri vegi inn, t.d. á Vestfjörðum og jafnvel Austfjörðum eða víðar, þá verður vitanlega að afla lánsheimildar og lánsheimildin miðast þá við það, hvað ákvarðað verður við afgreiðslu vegáætlunarinnar um byggingu vega fyrir lánsfé á næstu árum.“ Þegar svo var komið, þótti okkur, sem börðumst fyrir þessu máli, yfirlýsingin í slappara lagi, svo að ekki sé meira sagt. Það var nefnilega ekkert sagt í henni um lánsfé til Vestfjarða, heldur aðeins, að ef á að fara að taka lán, þá mun ríkisstj. afla sér heimildar. Við sjáum okkur þá ekki annað fært en að fá úr því skorið hér á hæstv. Alþingi, hvort þingið vildi fallast á lánsfé til Vestfjarða og við hv. 5. þm. Vestf. fluttum þá skriflega brtt. við fjárl. um 20 millj. kr. lán til vega á Vestfjörðum. Við vildum láta Alþingi skera úr um það, hvort sjötta þingið í röð ætti að líða svo, að ekkert fengist í þetta hérað af lánsfé, héraðið, sem verst er sett allra héraða í landinu. Þá kvaddi sér hljóðs hv. 11. landsk. þm. (MB) og fór þess á leit, að ég, sem hafði talað fyrir till, tæki þessa till. aftur, því að nú væri trygging fyrir því fengin, að til Vestfjarða skyldi koma lánsfé og sagði hv. þm. m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og frsm. þessarar till. gat um í ræðu sinni hér í dag, hv. 3. þm. Vestf., höfum við þm. stjórnarflokkanna átt viðræður við samgmrh. og fjmrh. um, að það verði tekið lán til vegabóta á Vestfjörðum og það lá fyrir fyrirheit um það frá þessum tveimur hæstv. ráðh., að slíkt yrði gert. Við óskuðum eftir því, að það yrði tekið í sambandi við afgreiðslu fjárl., en þeir létu í ljós, að þeir vildu heldur láta afgreiða þetta mál og afla til þess heimildar í sambandi við afgreiðslu vegáætlunar á næsta ári.“ Þegar þessi yfirlýsing kom fram, kvaddi ég mér hljóðs og lagði áherzlu á það, þar sem báðir þessir hæstv. ráðh. væru viðstaddir, að ef þeir ekki mótmæltu þessari yfirlýsingu hv. þm., þá tæki ég það sem ótvírætt fyrirheit um, að lánsfé fengist til Vestfjarðavega við afgreiðslu vegáætlunar á þessu þingi. Þessu mótmæltu þeir ekki og þar með tókum við flm. till. aftur. Síðan hefur liðið tíminn frá afgreiðslu fjárlaga þangað til nú, að vegáætlun er nú hér til umr. Fyrir nokkru voru tveir fundir hjá þm. Vestfirðinga um vegamál. Hinir ágætu og ötulu þm., sem höfðu unnið að því heils hugar og af dugnaði af fá samþykki hæstv. ríkisstj. fyrir vegalánum til Vestfjarðavega, skýrðu okkur þá frá, hvernig nú væri ástatt, og það voru mjög gleðilegar fregnir. Ríkisstj. hafði fallizt á að útvega lánsfé til vega á Vestfjörðum, sem skyldi nema 32 millj. kr., á næstu fjórum árum. Þeir gátu þess, að þetta fé mundi verða fengið að láni í erlendum sjóði, sem borið hefur á góma áður hér á hæstv. Alþingi og þó að það væri ekki alveg öruggt á stundinni, hvort þessi sjóður ætlaði að lána féð, þá sæi ríkisstj. um, að þetta fé kæmi og yrði Vestfirðingum til þessara hagsbóta. Við vorum búnir að frétta þetta áður, auk þess sem yfirlýsingarnar frá fjárlagaumr. tóku af öll tvímæli um það, að þetta átti að koma og hafði hæstv. samgmrh. getið þess á fundi í hv. fjvn., að þetta mundi verða gert, svo að okkur kom þetta ekkert á óvart, ekki heldur um sjóðinn, sem ætlaði að lána. Þetta er mjög virðingarverður sjóður. Hann mun heita Flóttamannasjóður Evrópuráðsins, að ég ætla, en hæstv. ríkisstj. hefur fundizt heppilegra að láta hann bera annað nafn hér, - kenna hann við stefnuna hér heima og kalla hann „Viðreisnarsjóð“. Ég hef ekkert út á það að setja, hvaðan gott kemur og skal ekkert að því finna, hvar hæstv. ríkisstj. tekur lán. Það er mál, sem ég læt mig engu varða í þessu sambandi og ég býst ekki við, að þm. yfirleitt geri það. Hvort hæstv. ríkisstj. tekur lán í „Flóttamannasjóði“ eða í „Viðreisnarsjóði“ eða í einhverjum öðrum sjóði erlendis, það skiptir okkur ekki nokkru máli, vegirnir eru alveg jafngóðir, sem við fáum á Vestfjörðum, hvaðan sem peningarnir eru fengnir, ef það eru heiðarlega fengnir peningar. En hitt er það, að maður tekur eftir því, að þegar á að fara að lána Vestfirðingum peninga til vegagerðar, þá duga engir innlendir sjóðir. Þegar verið var að afla fjár í Reykjanesbrautina, þessara 143 millj., sem eru komnar í hana, þá þurfti ekkert að leita til neins „Flóttamannasjóðs“ eða „Viðreisnarsjóðs, og hvað snertir allar þær lántökur, sem nú eru ráðgerðar í þessari till. um vegáætlun, þá heyri ég hvergi nokkurs staðar nefndan neinn flóttamannasjóð í því sambandi. En það er sama, ég endurtek það, að ég hef ekkert út á þetta að setja, þó að hæstv. ríkisstj. útvegi sér lán í einhverjum sjóði, hún um það og til hvers hún notar það lán, það kemur ekkert Vestfirðingum við, enda ekkert víst, hvert þessir peningar fara, þeir geta farið eitthvað annað og við fáum svo íslenzka peninga, það er ómögulegt að rekja það neitt. Okkar ágætu samstarfsmenn meðal Vestfjarðaþingmanna sögðu okkur meira um þetta. Þeir sögðu okkur, að þessar 32 millj. kr., sem ættu að koma að láni í vegi á Vestfjörðum á næstu fjórum árum, væru dálitlu skilyrði bundnar, sem sé því, að þessir peningar megi ekki fara nema í ákveðna vegi, aðalvegi, sem þeir gerðu okkur nokkru nánar grein fyrir, aðalvegi á kaflanum norðan frá Bolungarvík suður á Barðaströnd, en ekki neina hliðarvegi eða smábyggðavegi, heldur í aðalvegina á þessari leið, og að jafnmikil upphæð yrði að koma af fjárveitingum í sömu vegina. Hæstv. ríkisstj. óskaði eftir þessu. Nú lágu ekki fyrir á þessum fundum okkar Vestfjarðaþingmanna neinar till. um það, í hvaða einstaka vegi á þessu landssvæði lánsféð mætti fara og við fengum enga vitneskju um það, hverjir ættu að skipta þessu lánsfé, en samt ætti þetta að koma. Og loks segja þeir okkur frá því, að þetta verði ekki afgr. í sambandi við vegáætlun. Það þykir hentugra að afgr. þetta síðar á annan hátt, einhvern sjálfstæðan hátt. Og þeir létu þær óskir í ljós við okkur, að við færum ekki að flytja brtt. við vegáætlunina hvað þetta snerti um lánsfé, því að það gæti komið þeim heldur óþægilega. Það kallaði þá á aðrar lánsfjártill. o.s.frv., enda mundu þeir eða stjórnarsinnar ekki eiga hlut að slíkum tillöguflutningi við vegáætlun. Það kom fram, að þær gætu verið skiljanlegar, þessar óskir. Ef ekki ættu að koma neinar aðrar till. fram, kæmi þeim verr, að fluttar yrðu till. um þetta eina kjördæmi, þó að það samrýmdist ekki alveg vegalögunum. Við svöruðum þessu efnislega á þessa leið, við hv. 1. þm. Vestf. og 5. þm. Vestf.: Í fyrsta. lagi, að lánsfé, sem ætlað er til vegagerðar, verði að koma inn í vegáætlunina samkv. ákvæðum vegalaga. Hjá þessu yrði ekki komizt, svo að við gætum ekki fallizt á að vera með þetta fyrir utan lög og rétt, enda væri ekkert að óttast í þessu efni. Það væri margyfirlýst, að þetta lánsfé ætti að koma og margyfirlýst, að það ætti að afgr. í sambandi við afgreiðslu vegáætlunar, svo að við áttuðum okkur heldur illa á þessu og skildum alls ekki, hvernig því yrði komið við að vera með þetta fyrir utan hana. Þá töldum við það ekki viðhlítandi að veita jafnháa upphæð af þessari fremur þröngu fjárveitingu á hverju ári í sömu vegina og lánsféð ætti að fara í, því að þá yrðu hinir vegirnir æðimargir, sem fengju ekki neitt og þó að gott sé að fá aðalvegina milli byggðarlaga yfir heiðar og fjöll, þá þurfi fólkið, sem býr á láglendinu, að hafa sína vegi og komast áfram, koma sínum framleiðsluvörum á markað og þess háttar, svo að þetta gæti valdið hinum mestu erfiðleikum, að eiga að gangast undir slíka reglu. Við bentum á að á vegáætluninni væru fjárveitingar til Vestfjarðavega um 33–34 millj. kr. á 4 árum, og ef lánsféð ætti á sama tíma að vera 32 millj. kr. og jafnmikið að koma af hinu fénu í sömu vegina, þá yrði harla lítið eftir. Þetta sjá allir. Það yrði 1 eða 2 millj., ef þessari reglu ætti að fylgja út í æsar, á móti 64, sem kæmu í hina vegina. Þeir sögðu okkur, að þetta yrði ekki tekið strangt svona fyrstra árið og eitthvað færðist á milli ára, en þetta ætti að vera meginreglan. En við töldum, að þetta væri með öllu óviðunandi. Á síðari fundinum, sem við áttum saman, var svo rætt um einstaka vegi og skiptingu hinnar væntanlegu fjárveitingar í þá. Þeir sýndu okkur sínar till. um það efni og við gerðum nokkrar brtt. við það. Við vildum fá þar inn nokkra vegi, sem þeir voru ekki með. Svo lauk þeim fundi. Ég leit svo á, að við mundum hittast aftur, áður en fjvn. gengi frá sínum till. En það varð ekki. Enginn slíkur fundur var haldinn og við fengum ekki frekari vitneskju um það, hvers konar till. þeir vildu leggja fyrir fjvn. Það var því aldrei neinn botn í þessum umr. hvað þetta snerti, að um neitt samkomulag væri að ræða um fjárveitingar eða skiptingu fjárins. Það er því ekki rétt, sem stendur í nál. bæði minni og meiri hl. fjvn. Ég hef hér orðrétt frá meiri hl. fjvn.: „Varðandi nýbyggingu brúa og þjóðvega hefur n., svo sem jafnan áður, haft samráð við þm. viðkomandi kjördæma um upphæð hinna einstöku fjárveitinga til framkvæmdanna.“ Samráð hafa ekki verið önnur en þessi, að við töluðum saman og við lögðum fram nokkrar brtt. og síðan ekki söguna meir. Og nú sjáum við, þegar brtt. fjvn. koma fram, að þar er ekki tekin ein einasta till. af þeim, sem við óskuðum eftir að yrðu teknar inn, að undanteknum einum 62 þús. í einn veg, þær voru færðar til eftir okkar ósk og þar með búið. Um heildarupphæð fjárveitinganna af nýbyggingarfé til Vestfjarða er það að segja, að það er í sama horfinu og í fyrra. Vestfjarðakjördæmi á að hljóta um 14.3% af nýbyggingarfénu, sem er á vegáætluninni, eða svipað hlutfall og var í fyrra. Nefndin hefur ekki séð ástæðu til að bæta hlut Vestfjarða frá því, sem hann var í fyrra, en í fjöldamörg ár höfðu Vestfirðir fengið 19–20% af nýbyggingarfénu, enda ekki óeðlilegt, þar sem þarna var um það kjördæmi að ræða í landinu, sem verst sett var af þeim öllum að áliti þeirra manna, sem yfirleitt hafa talað um þessi mál hér. Þetta hlutfall var lækkað með aðgerðum fjvn. í fyrra úr 13–20% niður í rúm 14%, og það á enn að sitja í því. Aftur á móti eru önnur kjördæmi jafnvel komin yfir 20%, sem eiga þó að vera mun betur sett hvað þetta snertir. En þrátt fyrir það, þótt svona sé lítill hlutur Vestfjarða í fjárveitingunni, er ekki að neita hinu, að þetta eru góðar fréttir og mikils virði að hafa nú loksins vissu um lánsfé í Vestfjarðaveginn. Það gleður okkur áreiðanlega marga, að loks rofar þarna til og það svo að um munar. En það eru fleiri, sem eiga að njóta þeirrar fyrirgreiðslu á næstu árum og jafnvel þó að þetta þyki rífleg upphæð til Vestfjarða og er það út af fyrir sig, þá er hún ekki ýkja há, ef maður fer að bera þetta saman við nágrenni Reykjavíkur og þær till., sem eru í þessu þskj. um lántökur til þeirra vega. Á þessum sömu fjórum árum, sem Vestfirðingar eiga að fá þessa upphæð, sem ég nefndi, á að verja 274 millj. til veganna hérna í kringum Reykjavík til viðbótar 143 millj., sem búið var að leggja í Reykjanesbraut. Og þegar maður lítur á ástand veganna, annars vegar hérna í nágrenninu og hins vegar í þessum héruðum, Vestfjörðum og á Austurlandi, þá segi ég alveg eins og er, ég er alveg ófeiminn við að óska eftir því að þessum 32 millj. verði ekki dreift á 4 ár, heldur fái Vestfirðir þær á næstu 2 árum og mun varla þykja ósanngjörn krafa eftir það, sem á undan er gengið. Þegar till. hv. fjvn. komu hér fram, fór það svo, eins og búið var að gefa okkur í skyn og ég hef nefnt, þar var engin till. um lán til Vestfjarða, ekki stafur. Þetta reyndist þá rétt, enda höfðum við ekki ástæðu til að rengja okkar ágætu félaga, - það reyndist rétt, sem þeir gáfu okkur í skyn, að það þætti heppilegra að hafa lánveitingar til Vestfjarða ekki þarna með. Hins vegar eru till. um lánveitingar til annarra héraða, eins og ég nefndi og mjög ríflegar hér í þéttbýlinu. Nú verð ég að segja það, að þegar ég les nál. frá hv. meiri hl. fjvn. og ber það saman við yfirlýsingarnar frá þm. stjórnarflokkanna á Vestfjörðum og þar með staðfestingu hæstv. ríkisstj. á, að þeir hafi skýrt þar rétt frá þá bregður mér í brún og ég er alveg hættur að skilja ganginn í þessu öllu saman. Meiri hl. fjvn. segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseti: „Svo sem gert er ráð fyrir í hinum nýju vegal., eru nú gerðar till. um allar þær framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru á fjögurra ára tímabilinu. Gegnir þar sama máli um þær framkvæmdir, sem unnar verða fyrir fjárveitingar úr vegasjóði og þær framkvæmdir, sem vinna skal að með væntanlegu lánsfé.“ Þær eru þarna þá allar. Og undir þetta rita tveir hv. þm. Vestf. Hvernig getur þetta átt sér stað, að slíkt stendur í nál., að þarna séu þær allar, m.ö.o. enginn eyrir til Vestfjarða eftir allar yfirlýsingarnar, sem ég er búinn að lesa upp hér áður? Hverjum á maður að trúa, meiri hl. fjvn. eða þeim þm. úr fjvn., sem gáfu okkur yfirlýsingarnar í vetur? Ég get svarað þessu strax hvað mig snertir. Ég lít svo á að meiri hl. fjvn. fari þarna með rangt mál. Þær eru ekki þarna allar. Það vantar lánsfjárheimildirnar til Vestfjarða. Hvernig sem á því stendur, að þessi villa er komin inn í nál., trúi ég því, að þetta sé villa og ég efast ekki um, að okkar félagar hafa sagt okkur alveg rétt frá, enda aldrei mótmælt af ríkisstj., þegar þessi mál bar á góma við afgreiðslu fjárl. í vetur. Og brtt. okkar á þskj. 377 og 379, sem hér liggja frammi, eru byggðar á því, að það sé rangt, þetta í nál. meiri hl. fjvn., en rétt það, sem þm. stjórnarliðsins á Vestfjörðum hafa skýrt frá hér á Alþ. og einnig á fundum okkar. Við treystum því, að þetta lánsfé komi og þess vegna gerum við till. um skiptingu á þessu lánsfé í einstökum atriðum, alveg eins og skiptingu á fjárveitingunum, enda er ekki hægt að skipta helmingi af fénu, en skipta ekki hinum helmingnum og vita ekkert, hver á að skipta þeim helmingi, sem kemur ekki til afgreiðslu vegáætlunar. Það verður að skipta þessu samtímis og af sömu aðilum. Alþ. á að skipta þessu fé. Lánsheimildin á að koma hér inn, af því að það er skylda samkv. vegal., og það væri með öllu óskiljanlegt, vegna hvers Vestfirðir ættu ekki að búa undir sömu lögum og venjum hér á hv. Alþ. og aðrir landshlutar. Eða hvaða þörf er á að fara þar öðruvísi að en með Austurland, Norðurland og Suðurland, sem nú eiga líka að fá lánsfé? Í brtt. okkar eru því þær till. m.a að taka út úr till. fjvn. nokkra vegi, sem dýrastir eru í uppbyggingu, en hins vegar gerum við till. um, að þeir vegir allir fái sitt fé af hinu væntanlega lánsfé. Við höldum okkur við þá upphæð, sem okkur hefur verið skýrt frá, 32 millj., en gerum þó eina brtt. við hana, að hún komi á tveimur árum í staðinn fyrir fjórum. Síðan gerum við till. um að skipta henni eftir ákveðnum reglum milli eftirfarandi vega: Vestfjarðavegar sunnan Þingmannaheiðar, Vestfjarðavegar um Breiðadalsdalsheiði, Bolungarvíkurvegar, Djúpvegar milli Ögurs og Ísafjarðar, Bíldudalsvegar um fjallgarðinn Hálfdán og Strandavegar milli Veiðileysufjarðar og Selvíkurhöfða. Þetta eru langsamlega dýrustu vegagerðirnar og mestu og alvarlegustu þröskuldarnir á aðalvegum á Vestfjörðum. Með því að veita nú ríflegt lánsfé til Vestfjarðavegar sunnan Þingmannaheiðar er ætlunin að leggja niður veginn yfir Þingmannaheiði, eins og mönnum er kunnugt um. Það er mjög bágborinn vegur og var aldrei hugsaður nema sem bráðabirgðavegur, enda ófær, ef eitthvað bjátar á, að maður ekki tali um að vetrinum. Breiðadalsheiði þekkja menn einnig. Hún er með hæstu fjallvegum á landinu, svo snjóþung, að ekki þarf mikið að snjóa, til þess að hún verði óðar ófær og þar hefur ekki verið talið líklegt, að varanlegur vegur verði lagður, nema jarðgöng komi til, en í byrjun verður að gera góðan veg að þeim væntanlegu jarðgöngum báðum megin frá. Um Bolungarvíkurveg er það að segja, að hann er svo að segja höggvinn inn í berg, hér um bil alla leið, mjög lélegur. Honum hefur aldrei verið fulllokið. Þetta er hættulegur vegur og þar hafa orðið slys, eins og menn vita. Við teljum því aðkallandi að bæta þennan veg, en Bolungarvík er allstór kaupstaður, mikið athafnasvæði, þar er mikil framleiðsla og þar þarf daglega á flutningum að halda til Ísafjarðar. Það er því stöðugt farið um þennan veg, ég vil segja nótt og dag, vetur og sumar. Það er því ekki vanþörf á, að þangað komi fé til vegabóta. Djúpvegur liggur inn með Ísafjarðardjúpi að vestan, en þar er veglaust á löngum kafla. Það er mikið verk að byggja veg alla leið úr Álftafirði austur í Ögur. Nokkuð er komið áleiðis, en tiltölulega lítið af öllu því verki, sem þar þyrfti að vinna og mun enginn efast um þörfina þarna. Bíldudalsvegur milli Tálknafjarðar og Arnarfjarðar liggur yfir fjallgarðinn, sem heitir Hálfdán. Þar er svo að segja vegleysa á löngum köflum, aðallega að vestanverðu og þessi vegur er lokaður allan veturinn svo að segja, vegna snjóa. En samgöngur eru allmiklar milli Bíldudals annars vegar og Tálknafjarðar og Patreksfjarðar hins vegar og mjög tíðfarin leið, þegar hægt er að fara hana á annað borð. Er ætlunin að ráða bót á þarna með lánsfé? Loks er það Strandavegur, en þar er veglaus alllangur kafli úr Veiðileysufirði og norður að Selvíkurhöfða í Reykjarfirði. Fólkið í Árneshreppi, sem býr við þetta vegleysi, finnur til þess núna þessa dagana, þegar ísinn lokar öllum leiðum á sjó og veglaust er, svo að ekki verður komizt á landi og enginn flugvöllur nema einn lítill sjúkraflugvöllur. Þetta eru lífskjörin þeirra í Árneshreppi. Ætlunin með till. okkar er því að ljúka þessum vegarkafla, sem á vantar til að tengja Árneshrepp við þjóðvegakerfið, ljúka þessu á næstu tveimur árum. Í till. okkar getum við ekki, eins og ég hef áður nefnt, fylgt þeirri reglu, að í sömu vegi og lánsfé á að koma, komi jafnháar upphæðir af fjárveitingu, það er útilokað með öllu og væri sama og að loka fjölmörgum vegum annars staðar í héruðunum. Slíkt kemur auðvitað ekki til mála. Ég sé ekki ástæðu til að tala sérstaklega fyrir hverri einustu till., sem er á þessum tveimur þskj., nema sérstakt tilefni gefist til, enda mun varla verða véfengd nauðsyn á því að láta þessa vegi hafa nokkurt fé, því að margir þeirra hafa ekki fengið einn einasta eyri í fjöldamörg ár, a.m.k. 5–6 ár. Ég skal nefna sem dæmi, að Vestfjarðavegur um Gufudalssveit fékk síðast fjárveitingu á þinginu síðasta fyrir kjördæmabreytinguna, en ég var þá þm. Barðstrendinga, síðan ekki eyri. Svona er um fleiri vegi. Ég vil nefna annað dæmi. Á Ingjaldssandi í Dýrafirði er blómlegur atvinnuvegur og að mörgu leyti mjög merkilegur búskapur. Standa bændur þar framar, en flestir aðrir landsmenn í votheysgerð. Þeir fóðra svo að segja allan sinn búpening á tómu votheyi, hvernig sem viðrar á Íslandi. Þessir bændur, sem munu vera 8–9, svo að segja í einum hóp á Ingjaldssandi, komast ekki til annarra byggðarlaga nema yfir heiði, sem heitir Sandheiði. Það er mjög bágborinn vegur og till. um fjárveitingu í þennan veg eru afar lítilfjörlegar í till. fjvn., og við viljum bæta þar nokkuð úr. Ég vil enn nefna Flateyrarveg. Það er ekki langur vegur frá Flateyri inn í Breiðadal, en hann er ekki betri en það, að hann er svo að segja ófær oft og einatt. En í till. fjvn. á hann að fá 55 þús. á 4 árum. Það er um 13 þús. á ári að meðaltali, það er þá peningur núna! Við getum varla verið þekktir fyrir það að leggja nafn okkar við slíka fjárveitingu.Ég vil enn nefna Tröllatunguheiði. Þar er nú ruddur bráðabirgðavegur milli Geiradalshrepps og Steingrímsfjarðar. Þetta er eiginlega eina leiðin, sem menn úr Geiradalshrepp og Reykhólasveit verða að fara, ef þeir vilja ná sér í fisk. Þeir sjá ekki fisk tímunum saman, af því að það eru engin fiskimið nálægt þeim. En það er ekki nema klukkutíma leið að fara til Hólmavíkur, ef fært væri yfir þessa heiði. Við teljum því mikla þörf á að bæta þar nokkuð veginn. Ég skal nú ekki telja upp þessar till. frekar, en ég vil þó segja ykkur frá þeim veginum, sem ég er kunnugastur, það er svo kallaður Rauðasandsvegur. Það, sem við förum þar fram á er nánast til að afstýra slysahættu í svo kölluðum Bjarngötudal. Þetta er snarbrött hlíð, sem vegurinn liggur niður í sneiðingum og er svo viðsjárverður, að þar má lítið út af bera, að þar verði ekki slys, sérstaklega að vetri til, þegar vatn frýs og bólgnar á vegunum og snjóar svo yfir. En þessa leið er mjólk flutt annan hvern dag árið um kring. Og m.a. kom það einu sinni fyrir, að bóndi á Rauðasandi var að flytja mjólkina sína þennan veg um Bjarngötudalinn á dráttarvélinni sinni, en dráttarvélin fór fram af veginum og niður hlíðina með manninn og mjólkina. Það varð minna slys en búast mátti við. En hvað kann að gerast á svona vegum, ef ekki verður reynt að afstýra þarna slysum? Þetta er enginn sportvegur. Þetta er vegur til að flytja mjólk til Patreksfjarðar. Í þennan veg hefur ekki komið einn einasti eyrir í fjárveitingum í mörg, mörg ár. Aðeins eina till. flytjum við um fjárveitingu í brýr umfram það, sem er í till. fjvn. Það er ein brú, sem við óskum eftir í Strandasýslu, á Steinadalsá og þó ekki nema byrjunarframlag í hana. Það er ekki fullreynt, hvað þetta dugir, við förum ekki fram á nema 300 þús. kr. Þegar komið er vestan úr Gilsfirði yfir Steinadalsheiði norður yfir, verður að fara yfir þessa á. Hún er ekki ýkjastór, og brúin er ekki löng, innan við 10 m, að ég ætla. En hún getur verið algerlega ófær og þarf ekki miklar rigningar til. Auk þess er einn bær næst heiðinni heiðarmegin við ána og kemst enginn til annarra bæja nema fara yfir ána. Þetta virðist því vera hófleg till. Ég skal ekki fjölyrða meira um þetta mál að þessu sinni. Ég vænti þess, að hv. þm. skilji okkar sjónarmið, að við teljum óhjákvæmilegt, að hið margfyrirheitna lánsfé komi inn í þessa vegáætlun, eins og vegalög mæla fyrir um, verði skipt á Alþ. milli einstakra vega eins og vegafé til annarra landshluta og hlíti yfirleitt alveg sömu reglum og lánsfé til annarra byggðarlaga. Um málið í heild sé ég ekki ástæðu til að ræða neitt að ráði eftir þær ræður, sem fluttar voru hér í dag, sem voru mjög ýtarlegar. En ég vil vekja athygli á því, að allar okkar till. um skiptingu fjárveitinga og skiptingu væntanlegs lánsfjár eru miðaðar við tvö næstu ár. Það er af því, að okkur dettur ekki í hug, að það hafi nokkra þýðingu að vera að skipta sér af till. til eins eða neins fyrir árin 1967 eða 1968. Þetta er dauður bókstafur, sem við látum okkur engu skipta, enda á samkv. vegal. að endurskoða vegáætlunina eftir tvö ár og þá geta menn komið að hvers konar tillöguflutningi til breytinga, svo að það hefur enga raunhæfa þýðingu að vera með neinar tölur, neinar áætlanir eða till. um tvö síðari árin. Þess vegna gerum við það ekki. Ég tek sannarlega undir það, sem hér var sagt í dag, að það er eiginlega lítt skiljanlegt, hvernig menn geta áætlað í vegáætlun nú fjárveitingar úr ríkissjóði 4 ár fram í tímann. Hvaða þýðingu hefur það að láta það standa á pappírnum, að 1968 skuli ríkissjóður leggja fram 47 millj. til vega, ef þeir, sem þá skipa Alþ., vilja kannske hafa það 100 millj.? Þetta er algerlega út í loftið og alveg eins gildir um 1967, jafnvel 1966, en alveg sérstaklega þau árin, sem lengra eru undan. Við vitum ekkert, hvað Alþ. kann að gera á næstu árum. Á þessu sér maður, hvað þetta er þýðingarlaust og þá auðvitað jafnframt að vera að skipta því fé, sem enginn veit, hvað þarf að verða eða hvað kann að verða. Og hitt fer víst áreiðanlega ekki milli mála, að þörfin fyrir vegafé verður orðin það meiri eftir nokkur ár, að fáir munu þá vilja standa við það, sem nú stendur í þessum till. hvað snertir árin 1967–1968, ef ekki þarf einhverju við að bæta þessar tölur.



Herra forseti. Árið 1963. þegar vegal. voru lögð fram nýendurskoðuð og í nýju formi, var hátt risið á þeim, er þau fluttu. Nú átti að gera myndarlegt átak í vegamálum. Stjórnarandstaðan trúði því, að það vekti fyrir hæstv. ríkisstj. og stuðningsliði hennar að gera átak um vegabætur og lagði sitt lið til að greiða fyrir framgangi málsins. Gera átti áætlun til 5 ára, en horfið frá því og sérstök áætlun fyrst gerð fyrir eitt ár, árið 1964, en ákveðið að setja 4 ára áætlun á því þingi, er nú situr. Vegagerðaráætlunin fyrir 1964 var strax vonbrigða niðurstaða. En menn sættu sig þó við hana í trú á það, að fyrir því yrði séð af þeim, sem ráða, að þegar til þess kæmi að setja vegáætlun fyrir 4 árin, árin 1965–1968, yrði meira fé til að skipta til veganna. Ráðrúmstími átti að vera til þess. Nú er verið að ganga frá þeirri áætlun, og þá er, eins og ýmsir ræðumenn hafa glögglega sýnt fram á um afturför, en ekki framför að ræða. Og það, sem verst er „dýrðin fer dalandi“ frá ári til árs þessi 4 ár, sem áætlunin nær yfir. Í stað þess að menn gátu áður gert sér vonir um einhverjar úrbætur eftir eitt ár, eru nú margir þannig settir, að af þeim er tekin vonin um vegabætur um 4 ár samfleytt. Menn búast við dýrtíðar hækkun og þar með lífskostnaðar hækkun frá ári til árs og eiga hana nokkuð vísa. En um umbætur á vegum er ekki að tala hjá mörgum þessi 4 ár. Það er einnig vissa, fjallgrimm vissa, sem þeim verður gefin með þessari áætlun. Þetta er einn af hinum mörgu dapurlegu köflum í viðreisnarsögu núv. hæstv. ríkisstj. Ég hygg, að stjórnin hafi ekki viljandi blekkt sig og aðra í þessu máli 1963, þegar hún með sigurbros á vör lagði fram hin endurskoðuðu vegalög og till. sínar. En svona er samt reyndin. Stjórnarandstaðan getur af þessu lært, að hún þarf alltaf að vera á verði og hún var ekki nógu tortryggin 1963. Ég þykist vita, að allir hv. þm. séu óánægðir með þessa vegáætlun, þótt sumir hafi ekki orð um hér á þingfundum og mæti ekki heldur við umr. málsins, af því að þeir eiga við sjálfa sig og sína fyrirliða að sakast. Ég býst líka við, að ekki sé til neins að tala um meiri fjárveitingar úr ríkissjóði, eins og komið er, þótt hart sé til þess að vita, eins og sýnt hefur verið fram á af ýmsum ræðumönnum, að vegirnir skulu ekki njóta allra þeirra tekna, er frá umferðinni renna í ríkiskassann. Það er augljóst mál, að miklu minni umbætur verða gerðar fyrir það fé, sem áætlunin gerir ráð fyrir, en brýn þörf krefur og að ekki er, eins og sakir standa, annað fyrir hendi, en þá helzt að bæta þetta upp með lántökum til ýmissa vega á umræddu tímabili og ætla framtíðinni, sem nýtur þeirra vegabóta, að standa straum af láninu. Telja má hart, ef hæstv. ríkisstj., sem hefur misst niður af málinu, eins og reynslan sýnir, getur ekki gengið inn á till. um lántökur. Og til þess hefur líka verið gripið, eins og við blasir á þskj. 348 í till. fjvn., að heimila lántökur. Það gildir ekki aðeins um svonefndar hraðbrautir, heldur líka þjóðbrautir og landsbrautir. En þetta er alls ekki fullnægjandi. Það eru fleiri staðir, sem úrlausnir þurfa að fá á þennan hátt, ef nokkurt réttlæti eða jöfnuður á að ríkja. Þess vegna teljum við fjórir þm. Norðurl. e. okkur skylt að flytja brtt. um heimild til að taka lán til Þingeyjarsýslubrautar. Aðrir vegir í okkar kjördæmi eru illa settir. Það er ekki af því, sem við flytjum ekki till. um heimildir til lántöku vegna þeirra, en við sjáum, að því verða takmörk sett, inn á hve mikið verður gengið í þessu efni og grípum því niður þar, sem við teljum að þörfin sé allra mest. Till. okkar er á þskj. 382. Flm. hennar auk mín eru Gísli Guðmundsson, Björn Jónsson og Ingvar Gíslason. Þingeyjarsýslubraut er þjóðbraut, sem nær frá Breiðumýri í Reykjadal í Suður-Þingeyjarsýslu til Þórshafnar á Langanesi. Hún er um 131 km. Vegamálaskrifstofan hefur gert um það lauslega áætlun fyrir okkur, að það muni kosta um 33.5 millj. að gera 104.3 km af þessari leið eins og vegalög gera ráð fyrir, að þjóðbraut eigi að vera, og sami aðili hefur gizkað á að það kosti um 10 millj. kr. að gera um 27 km vegalengd á Þingeyjarsýslubraut að sæmilegri þjóðbraut, en það muni kosta um 43.5 millj. að gera Þingeyjarsýslubraut alla eins og vegal. ætlast til að þjóðbrautir séu. Þær þjóðbrautir eða þjóðbrautarkaflar, sem á samkv. till. fjvn. að vera heimilt að taka lán til að fullgera á þessu fjögurra áratímabili, sem um er að ræða, eru Siglufjarðarvegur, Múlavegur, Austurlandsvegur, Suðurfjarðavegur (um Vattarnes). Allt eru þetta mikilsverðir vegir. Þetta eru millibyggðavegir. En á Þingeyjarsýslubraut eru líka kaflar, sem eru viðurkenndir millibyggðavegir: Tjörnesvegur milli S.-Þingeyjarsýslu og N.-Þingeyjarsýslu og Hálsar milli Sléttubyggðarinnar og Þistilfjarðar, hvort tveggja miklar vegalengdir. Víða eru í N.-Þingeyjarsýslu malarlausir eða malarlitlir kaflar á Þingeyjarsýslubraut, sem bílar sökkva í og festast í vor og haust eða i votviðratíð á hvaða tíma árs sem er. Þetta fengu frambjóðendur við alþingiskosningar að reyna í framboðsferðum sínum síðast og reyna mjög rækilega. Í Aðaldalshrauni í Suður–Þingeyjarsýslu þarf að gera alveg nýjan veg á vegarkafla, sem er um 7 km að lengd og áætlað er, að sá kafli kosti um 3½ millj. Ég hygg, að þegar litið er á Þingeyjarsýslubraut í heild og tekið tillit til ýmissa kafla þar, sé hún á stórum vegalengdum ekki ólík vegum Austurlands, sem allir viðurkenna að mjög kalli eftir umbótum og lík sumum þeim vegaköflum, sem hv. síðasti ræðumaður lýsti mjög greinilega í sínu kjördæmi. Eins og ég gat um áðan, er álitið, að kosta muni um 43.5 millj. að byggja Þingeyjarsýslubraut upp og gera hana viðunandi. Samkvæmt till. um vegáætlun, sem hér liggur fyrir, er ætluð til Þingeyjarsýslubrautar alls á, næstu 4 árum fjárhæð, er nemur samtals 7 millj. 430 þús. Þetta er átakanlega lítill áfangi, sem með því næst í vegagerðinni, þeirri vegagerð, sem áætlað er, að kosta muni yfir 43 millj. kr. Má segja, að með þessari litlu fjárveitingu á næstu 4 árum sé stofnað til þess, að það taki nærri því aldarfjórðung að koma Þingeyjarsýslubraut í lag. Við áðurnefndir 4 þm. kjördæmisins getum ekki sætt okkur við slíka vegáætlun, slíkan biðtíma. Við leggjum því til, að taka megi nú á þrem fyrri árum, þeim sem áætlunin gildir um, 4 millj. kr. að láni hvert ár til að flýta fyrir vegagerðinni, eða samtals 12 millj. kr. Yrðu þá handa þessum langa vegi um 19 millj. 340 þús. kr. á þessu umrædda tímabili og þó ekki það, ef 20% skerðing á sér stað í ár á framlagi ríkissjóðs. Ef hv. Alþ. fellst á þessa till. okkar, mætti gera ráð fyrir, að fullgerð Þingeyjarsýslubrautar kæmist af á tæpum áratug með sama áframhaldi. Ekki getur það talizt sérstaklega hratt unnið á tækniöld og þeim tíma, sem kallaður hefur verið viðreisnartími. Ég leyfi mér að vænta þess, að þessari till. okkar fjórmenninganna verði vel tekið og hún samþ.



Herra forseti. Það var aðallega í tilefni af upplýsingum, sem hér komu fram í ræðu hv. 3. þm. Vestf., en hann sagði hér frá því, að hann hefði fulla vissu um það, að ríkisstj. hefði ákveðið að taka lán úr flóttamannasjóði Evrópu til vegaframkvæmda á Vestfjörðum, sem næmi 32 millj. kr., vegna framkvæmda þar vestra á næstu 4 árum. Hv. þm. skýrði hér mjög greinilega frá því, hverjar voru hans heimildir, tilgreindi hér frásagnir tiltekinna þm. í þessum efnum og ég verð því að ætla, að hér sé rétt frá skýrt og að hæstv. vegamálaráðh. viti fyllilega deili á þessu máli. Ef þetta er rétt, sem hér hefur fram komið og ég verð að ganga út frá að sé rétt, hlýt ég eð átelja það, að hæstv. ráðh. skuli standa að því að ætla á skýlausan hátt að brjóta sett lög í landinu, þ.e.a.s. vegalögin. Samkv. vegal. er alveg tvímælalaust tekið fram, eins og stendur nákvæmlega í 11. gr. vegal.: „Í vegáætlun skulu taldir allir þjóðvegir svo og nýbyggingar þjóðvega á þeim tíma, sem áætluninni er ætlað að gilda.“ Og annars staðar í l. er beinlínis gert ráð fyrir því, að það skuli tilgreina, hvernig fjár skuli aflað til framkvæmdanna, hverrar um sig. Nú getur ekki farið á milli mála, að hæstv. ráðh. veit mæta vel um þetta. Hann hefur staðið að því, eins og tilteknir þm. á Vestfjörðum hafa hér upplýst, að lofa Vestfirðingum láni í þessa tilteknu vegi, en hann virðist ætla að standa þannig að málinu, að hann kjósi heldur að brjóta vegal. og hafa þessa framkvæmd utan vegalaga. Hv. 3. þm. Vestf., sem hér gaf þessar upplýsingar, sagði, að hann og fleiri samþm. hans hefðu að vísu átt erfitt með að átta sig á því, hvernig stæði á því, að hæstv. ríkisstj. kysi að hafa þennan hátt á. Hver getur ástæðan verið? Hver er ástæðan til þess, að menn hafa þetta pukur á? Ef það er meiningin að taka lán úr tilteknum sjóði til vegaframkvæmda og það er búið að ákveða þetta, það er búið að tilkynna þm. þetta, það er búið að ákveða, í hvaða vegi féð skal fara, hvernig stendur þá á því, að hæstv. ríkisstj. kýs þá leið að brjóta sett lagaákvæði í þessum efnum? Hv. 3. þm. Vestf. hafði ekki fundið út úr þessu, hann gat ekki séð neina frambærilega ástæðu. En ég verð að segja, að mér sýnist ég sjá í það. hvernig stendur á því, að þessi háttur er á hafður. Það er alveg greinilegt, að hér er, þótt menn þurfi til þess að brjóta lög, verið að reyna að skáskjóta sér fram hjá öðru. Það er verið að reyna að taka ákveðna upphæð út fyrir, til þess að aðrir geti ekki þarna, borið sig saman við á neinn hátt, til þess að það þurfi ekki að koma fram kröfur frá öðrum, sem ættu jafnmikinn kröfurétt til þess. Ég verð að segja, að hér er um ófagra lýsingu á vinnubrögðum að ræða, þegar hæstv. ríkisstj. er farin að viðhafa þau vinnubrögð, að hún gengur fram hjá meiri hl. Alþ. í máli eins og þessu, brýtur sett lög, vinnur að því að taka lán til tiltekinna framkvæmda, tilkynnir það stjórnarstuðningsmönnum, en öðrum ekki lengi vel, úthlutar þessu í tiltekna vegi og ætlar að fara á bak við Alþ., meðan verið er að afgreiða vegamálin sem heild hér, og ráðh. hlustar á lýsingar sem þessar hér og segir ekki eitt einasta orð um. Þetta er ófögur lýsing á því, hvernig vinnubrögðum er nú komið, hvernig settar reglur og þingræðislegar reglur eru hér þverbrotnar. Ég skal taka undir það, sem hér hefur verið sagt, að það er víst enginn vafi á því, að það er full þörf á, að þeir á Vestfjörðum fái þá lánsupphæð, sem hér standa líkur til að þeir geti fengið til vegaframkvæmda þar. Það leikur enginn vafi á því, að þeir þurfa á öllu þessu fé að halda. Og ég deili ekki á ríkisstj. fyrir það að reyna að vinna að því að útvega þetta fé, heldur fyrir það, hvernig að málinu er staðið. Hæstv. ríkisstj. veit það og hæstv. ráðh., sem nú situr hér við þessar umr., að honum ber skylda til að fara eftir settum lögum og reglum. Og hann getur ekki brotið alveg tvímælalausan rétt á þm., sem um þessi mál eiga að fjalla. Það er Alþ., sem á að taka endanlegar ákvarðanir í þessum efnum og ef svona verður haldið áfram, hvar endar það þá? Ætli næsti ráðh., sem tekur við af þessum, því að auðvitað hlýtur að koma að því, að annar ráðh. taki einhvern tíma við af honum, geti þá ekki farið eitthvað svipaða leið, farið fram hjá Alþ., ákveðið þar sínar lántökur þvert gegn því, sem fyrir er mælt í l., og hvíslað því að sínum stjórnarstuðningsmönnum: Þetta eigið þið nú að hafa, þetta getið þið nú tilkynnt, áður en alþm. hafa fengið að heyra um það. Svona vinnubrögð á að vita, því að þau vitanlega ná engri átt. Ég hefði nú viljað skora á hæstv. samgmrh. að reyna þó að bæta nokkuð úr því, sem þegar hefur verið ranglega gert í þessum efnum, með því m.a. að hlutast til um, að þetta fyrirhugaða lán verði tekið inn á vegáætlun og haft þar og gerð hér full grein fyrir því, í hvaða vegi þetta lán á að fara.