Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Aðeins örstutt. Þetta frv. er nú til lokaumr. hér í hv. deild og ekki vil ég tefja framgang þess. Ég fékk hins vegar í hendur frá einum þm. Norðurl. e. bráðsnjallt bréf með hugmynd, sem mér sannast sagna þykir vert að koma hér í þingtíðindi, þó ekki verði meira að sinni. Ekki síst er ástæða til að viðra slíka hugmynd þegar menn hafa sýnt þessu máli skilning og velvild, en haft um leið ærnar áhyggjur af kostnaði þeim sem af þessari framkvæmd allri leiðir, og þeim sérstaklega sem þurfa að greiða þann kostnað. Bréfið er svohljóðandi, hæstv. forseti, reyndar stílað á þm. Norðurl. e., þannig að ég reiknaði nú með því kannske að þeir kæmu þessu hér á framfæri, og er frá Heilbrigðiseftirliti Eyjafjarðar: „Með tilvísun til kynningar undirritaðs og héraðslæknis, Ólafs Oddssonar, á erfiðleikum varðandi framkvæmd laga nr. 50 1981, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, á fundi með yður 21. sept. 1983“, þ. e. þm. Norðurl. e. hafa sérstaklega fjallað um þetta ásamt héraðslækninum þar og framkvæmdastjóra Heilbrigðiseftirlits Eyjafjarðar. Svo segir í bréfinu áfram: „Eins og fram kom eru helstu erfiðleikarnir þeir, að forsvarsmenn sveitarfélaga telja nýja skipan heilbrigðiseftirlits kosta sveitarfélögin aukin fjárútlát án þess að þeim séu tryggðir tekjustofnar á móti. Ýmsar tillögur munu hafa komið fram til að auka tekjustofna sveitarfélaga til að mæta þessum kostnaði, t. d. með sérstakri skattlagningu á eftirlitsskyld fyrirtæki, eins og er varðandi Vinnueftirlit ríkisins. Nú langar mig að viðra við ykkur hugmynd mína um lausn á þessum vanda eða a. m. k. hluta hans. Í frv. til laga um tóbaksvarnir, sem nú mun liggja fyrir hv. Alþingi, er mér tjáð að heilbrigðisnefndir og heilbrigðisfulltrúar eigi að hafa eftirlit með að þessum lögum verði framfylgt. Ef af þessu yrði sýnist mér eðlilegt að leggja ákveðna prósentu ofan á verð tóbaks til að mæta þessum kostnaði.“ Og það er nú gert, að vísu ekki í prósentum heldur prómill í því frv. sem liggur fyrir þessari hv. deild nú um tóbaksvarnir. Síðan segir áfram í bréfinu: „Lauslega reiknað virðist mér að 2% álag á tóbak, sem á núverandi verðlagi væru 2% af 44.10 kr. eða 88 aurar á hvern vindlingapakka, alls 19–20 millj. kr., nægði til að standa straum af öllum kostnaði heilbrigðisnefnda á landinu, skipt milli svæða skv. höfðatölureglu. Einnig væri hugsanlegt að hluti álagsins rynni til Hollustuverndar ríkisins, t. d. 1/3 hluti, og afgangurinn skiptist á heilbrigðiseftirlitssvæði samkv. höfðatölureglunni og sveitarfélögin greiddu það sem á vantaði. Ég vil taka það fram að útreikningar eru ónákvæmir, en byggja á upplýsingum um að meðaltalsneysla á hvern íbúa landsins séu 89 pakkar af vindlingum og 6 pakkar af vindlum. Tillaga þessi er send í þeirri von að málið verði skoðað sem innlegg til lausnar á fjármögnun heilbrigðiseftirlits og stuðli þannig að því að starfsemin geti farið fram lögum samkvæmt. Virðingarfyllst, Valdimar Brynjólfsson, framkvæmdastjóri“. Ég fékk þetta bréf því miður of seint í hendur til að geta formað og gengið skikkanlega frá brtt. við frv. með betri og fyllri upplýsingar að baki. En ég bið menn að hugleiða efni þessa bréfs með mér til næsta þings. Þá þykir mér rétt að skoða þetta mál í fyllstu alvöru og flytja frv. þar að lútandi, ef engir sérstakir annmarkar sýnast í vegi fyrir því að þessi framkvæmd gæti átt sér stað, og þrátt fyrir það að mönnum sé býsna illa við að taka upp nýja markaða tekjustofna, eins og við vitum að fjmrh. og fjárveitingavaldið í heild hefur verið nokkuð andvígt. Þetta vildi ég að hér kæmi fram nú þegar þetta frv. væri að verða að lögum og kostnaðarhlið heildarlaganna hefur verið mjög í sviðsljósinu, alveg sérstaklega í Nd.



Herra forseti. Ég ætla mér nú ekki að lengja umr. um þetta mál, en vegna þess sem hv. síðasti ræðumaður gat um, og það er rétt að þetta bréf kom seint í hans hendur, sem hann las raunar upp og var að vitna til, held ég að ég sé ekki að brjóta neinn trúnað þó að ég skýri frá því að 2. umr. var frestað um einn dag eða tvo að beiðni hv. þm. Helga Seljans. Skrifaði hv. þm. vísu á nál. á þskj. 751, handskrifaða að vísu, í tilefni þess að hann bað mig að fresta umr. Vísan er svona: Aðeins bíddu augnablik, engin verða læti. En ef þú tekur óvænt strik áttu mig á fæti. Þannig kvað Helgi Seljan.



Herra forseti. Þetta mál hefur verið um langt skeið til umfjöllunar í menntmn. Þetta er frv. til laga um breytingu á höfundalögum nr. 73 29. maí 1972. Eins og fram kemur í nál. bárust allmargar umsagnir til nefndarinnar um þetta mál. Flestar þessara umsagna eru mjög jákvæðar í garð frv. Segja má að athugasemdir sé fyrst og fremst að finna í umsögn Neytendasamtakanna þó að ég fari ekki nánar út í það. Einnig barst nefndinni bréf frá fjmrh. þar sem vikið er að frv. Það sem olli mestum heilabrotum í hv. menntmn. var sú gjaldtaka sem gert er ráð fyrir í 1. gr. frv. Má segja að sú gjaldtaka sé eitt meginefni þessa frv. En mig langar, herra forseti, til að lesa upp aðfaraorð frv., ef ég má svo að orði komast: „Tækniframfarir á síðari árum hafa haft í för með sér stórfellda röskun á hagsmunum og réttindum höfunda, listflytjenda og annarra rétthafa skv. höfundalögum. Umfangsmikil og almenn not eru nú höfð af verkum höfunda, svo sem með ljósritun, fjölritun, hljóðritun og myndritun, án þess að endurgjald komi fyrir. Frá sjónarmiði höfundaréttar eru ofangreind not með tvennum hætti. Í fyrsta lagi er um að ræða einkanot, sem lögmæt og heimil eru skv. 11. gr. höfundalaga. Svo mikið kveður hins vegar að þessum einkanotum nú orðið að ekki verður lengur ætlast til þess að höfundar uni þeim bótalaust. Er með frv. lagt til að lagt verði sérstakt gjald á tæki og tilfæringar til upptöku verka á hljóðbönd eða á myndbönd í þágu einkanota, en heimil einkanot verði ekki þrengd frá því sem nú er í lögum. Í öðru lagi hafa ýmiss konar ólögmæt not af verkum höfunda farið sívaxandi. Verður af þeim sökum að gera ráðstafanir til að auka vernd höfundaréttinda. Er í frv. lagt til að það verði gert með breytingum á réttarfarsákvæðum höfundalaga og ákvæðum um viðurlög við brotum á höfundarétti“ Þessi aðfaraorð, sem ég nefndi svo, lýsa í stuttu máli hvað við er átt með flutningi þessa frv. Eins og ég hef þegar getið um flutti nefndin brtt. Þessi brtt. varðar gjaldið sem nefnt er í 1. gr. frv. Fram kom að sitt sýndist hverjum hvers eðlis þessi gjaldtaka ætti að vera, hvort þetta yrði gjald eða skattur í eiginlegri merkingu þess orðs. Af þessu tilefni og vegna þeirra umr. og ábendinga í þessu sambandi, sem komu frá fjmrn. og frá Verslunarráði Íslands, og vegna annarra umr. og ábendinga ritaði höfundaréttarnefnd bréf og ég held að rétt sé að ég drepi aðeins á meginefni þessa bréfs, með leyfi herra forseta, en þar stendur: „Mælt er fyrir um gjald í frv. fyrir afnot af verkum höfunda en ekki skatt, enda er hvorki á því byggt að gjaldið fari um ríkissjóð né að þörf sé á milligöngu innheimtumanna ríkissjóðs vegna greiðslu þess. Á sviði höfundaréttar er alþekkt að gjald fyrir afnot verka sé innheimt án þess að í hverju einstöku tilviki sé unnt að sannreyna hvaða verk hafi verið notuð. Má þar sem dæmi nefna ákvæði 21. gr. höfundalaga og reglur nr. 232 1974 um þóknun til höfunda vegna opinbers flutnings bókmenntaverka og tónverka við guðþjónustur og aðrar kirkjulegar athafnir. Þar sem í frv. ræðir um gjald fyrir afnot af verkum er njóta verndar höfundalaga er ekki eðlilegt að það sé ákveðið einhliða í lögum án samráðs við þá aðila sem hagsmuna hafa að gæta. Í samræmi við meginreglur höfundaréttar er því gert ráð fyrir því í frv. að samráð verði haft við heildarsamtök rétthafa svo og innflytjendur og framleiðendur þótt ráðh. eigi hins vegar að hafa lokaorðið um gjaldið. Er það sami háttur og var á hafður við setningu ofangreindra reglna nr. 232 1974. Sömu viðhorf hafa hvarvetna ráðið ferðinni þegar gjald fyrir einkaafnot af verkum höfunda hefur verið ákveðið, svo sem í lögum í Vestur-Þýskalandi og Austurríki, og þar sem till. hafa verið gerðar um slíkt gjald, t. d. af hálfu finnsku, sænsku og dönsku höfundaréttarnefndanna, hefur hvergi svo kunnugt sé verið lagt til að gjald af þessu tagi verði ákveðið í lögum. Í Finnlandi hefur fyrir skömmu verið lagt fram lagafrv. sem í meginatriðum er sama efnis og umrætt frv. til breytinga á íslensku höfundalögunum. Í Danmörku og Svíþjóð liggja fyrir till. í sömu átt af hálfu höfundaréttarnefndanna þar. Ekki er vitað til að nokkur hafi vakið máls á því í tilefni af þessum till. að slíkt höfundaréttargjald kynni að teljast skattur og lúta þeim sérstöku reglum sem um skatta gilda. Er í álitum þessara nefnda gerður skýr greinarmunur á höfundaréttargjaldi annars vegar og skatti hins vegar.“ Ég taldi rétt, herra forseti, að drepa niður í þetta bréf, þetta álit höfundaréttarnefndar. En þrátt fyrir það sem stendur í þessu bréfi var það niðurstaða nefndarinnar að ákveða þetta gjald í lögum eða í frv. Sú ákvörðun er að mínum dómi ekki einhliða eins og vikið er að í áliti höfundaréttarnefndar. Ég segi það vegna þess að haft hefur verið samband við hagsmunaaðila eða fulltrúa hagsmunaaðila, þ. e. höfundaréttarnefnd í þessu sambandi. Eins og raunar fram hefur komið varðar brtt. fyrst og fremst gjaldið sem fyrirhugað er að taka skv. 1. gr. Ég fer ekki að lesa upp alla mgr. en niðurlag fyrri mgr. 1. gr. yrði .þá á þessa lund: „Gjald af tækjum nemi 4% af innflutningsverði eða framleiðsluverði ef um innlenda framleiðslu er að ræða. Gjald af auðum hljóðböndum nemi 10.00 kr. en 30.00 kr. ef um auð myndbönd er að ræða. Menntmrh. setur nánari reglur um gjald þetta, þ. á m. um verðtryggingu gjaldsins.“ Ekki er í sjálfu sér ástæða til þess að fara fleiri orðum um þetta. Ég vil þó geta þess að í n. urðu töluverðar umr. um það hvort slík gjaldtaka væri eðlileg, m. a. með tilliti til þess hversu dýr þessi varningur er hér á landi. Þetta er eins og kunnugt er hátollavarningur og almenningur þarf að greiða fyrir hann hátt verð. Aðrar greinar frv. eru að mínum dómi óþarfi að fara yfir, þær skýra sig sjálfar. Að endingu ítreka ég það að n. leggur einróma til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég þykist hafa gert grein fyrir.



Herra forseti. Frsm. menntmn. og formaður, hv. 5. þm. Vesturl., hefur gert ítarlega grein fyrir þessu máli í sinni framsöguræðu. Ég vil aðeins með örfáum orðum leggja á það áherslu að að meginefni til er hér um brýnt mál að ræða þar sem þetta frv. fjallar um að herða mjög viðurlög við misnotkun á efni og eignarrétti annarra - við skulum bara kalla hlutina réttum nöfnum-við þjófnaði á efni. Ég held að það sé mjög til bóta. Að því er önnur ákvæði frv. varðar, m. a. þetta gjald sem lagt er á hljóðbands- og myndbandsspólur, vil ég aðeins undirstrika það, sem raunar kom vel og greinilega fram hjá frsm., að forsenda stuðnings míns við þetta frv. er sú að þetta leiði ekki til hækkunar á útsöluverði á þessum vörum. Þær eru þegar í mörgum tilvikum helmingi til þrisvar sinnum dýrari hér en þær eru í nágrannalöndunum og eru því vinsæll flutningur í farteski ferðamanna til landsins þó að alls ekki sé hægt að tala um að það sé beinlínis um smygl að ræða því að menn hafa leyfi til að versla fyrir þann ferðagjaldeyri sem þeir fá eitthvað til sinna einkanota svo sem venja hefur verið. En það getur ekki gengið að svona mikill verðmunur sé á þessum hlutum, það leiðir okkur í ógöngur eins og menn vita. Mér er tjáð að myndsegulbandstæki séu meðal þess vinsælasta sem menn reyna að koma með ólöglegum hætti inn í landið. Þess vegna beini ég því til hæstv. fjmrh. að við þá endurskoðun tollalaga og tollskrár sem nú er í gangi verði þess gætt að þessi gjöld sem leggjast nú á þessar vörur horfi ekki til lækkunar á útsöluverði eða öllu heldur að tollar á þessum vörum verði lækkaðir verulega frá því sem nú er. Ég hygg að ekki sé ósanngjarnt að sú leið sé farin hér sem farin hefur verið í flestum grannlöndum okkar að leggja á þetta nokkur gjöld, ekki há að vísu, eins og hér er gerð tillaga um. En ég legg ríka áherslu á það að þetta verði ekki til að hækka enn frekar útsöluverð á þessum varningi. Hæstv. fjmrh. hefur að ég hygg sýnt mikinn skilning á því máli og ég vona að framkvæmdin verði sú sem ég hef hér gert grein fyrir. Ég styð þetta frv. ásamt öðrum nm. með þeim breytingum sem til hafa verið lagðar.



Virðulegi forseti. Ég get ekki sem fjmrh. lofað því að það gjald, sem um er rætt hér í frv. til 1. um breytingu á höfundalögum nr. 73 frá 29. maí 1972, komi ekki til með að hækka þær vörur sem hér um ræðir. Ég ætla ekki að mæta á móti þessu frv. en ég vil svara úr því að til mín var beint spurningum. Ég vil líka draga athygli að 1. gr. og með leyfi forseta lesa hana. Þar segir: „Höfundar verka, sem útvarpað hefur verið eða gefin hafa verið út á hljóðriti eða myndriti, eiga rétt á sérstöku endurgjaldi vegna upptöku verka þeirra á hljóð- eða myndbönd til einkanota með heimild í 1. mgr. þessarar greinar.“ Þetta finnst mér ekki óeðlilegt. En síðan heldur áfram: „Greiða skal gjald af tekjum til upptöku verka á hljóð- eða myndbönd til einkanota, svo og af auðum hljóð- og myndböndum og öðrum böndum sem telja má ætluð til slíkra nota.“ Þarna eiga höfundar verka sem hugsanlega gætu komið á bönd eða yrðu notuð á þessum tækjum að greiða skatt til höfunda almennt. Ég tel það óeðlilegt að hugvit þeirra sem hafa fundið upp tækin og tæki þeirra skuli vera notuð til fjáröflunar fyrir höfunda verka sem hugsanlega fara á bönd eða verða leikin á þessi tæki. Síðan vil ég benda á í framhaldi af þessu að „menntmrn. setur nánari reglur um gjaldið, þ. á m. um viðmiðun þess og fjárhæð, að höfðu samráði við heildarsamtök rétthafa svo og innflytjendur og framleiðendur.“ 



Herra forseti. Aðeins örstutt athugasemd. Það virðist alveg ljóst að meiri háttar ágreiningur er um þetta mál innan ríkisstj. fyrst fjmrh. kemur hér upp og gerir veigamiklar athugasemdir við kjarnaatriði í frv. Ég held að stjórnarflokkarnir þurfi þá að gera það upp við sig hver sé afstaða þeirra til málsins og hvernig þeir ætli að standa að því. Ekki geri ég ráð fyrir því að hæstv. fjmrh. komi hér og geri athugasemdir við algjör kjarnaatriði í málinu og meginatriði en greiði síðan atkvæði með því vegna þess að það er stjfrv. Það væri a. m. k. mjög óvenjuleg afstaða. En ég hygg að það hljóti að koma til athugunar hjá stjórnarflokkunum hvort ekki sé rétt að fresta afgreiðslu þessa máls ef sá ágreiningur er uppi sem mér virðist vera af því sem hæstv. fjmrh. hefur nú sagt.



Herra forseti. Hv. 5. landsk. þm. beindi til mín spurningum áðan hvort ég mundi koma í veg fyrir að gjöld þau sem hér um ræðir yrðu til að hækka útsöluverð til neytenda. Það er spurning sem hann beindi til mín áðan. Ég var að svara honum um leið og ég gat þess að ég teldi óeðlilegt að innheimta þessa gjalds af hugviti annarra til höfunda væri í höndum menntmrn. skv. bæði brtt. og frv., þ. e. að ákveða gjaldið og hvernig það skuli innheimt. Að sjálfsögðu innheimtir fjmrn. sín gjöld og sína skatta skv. lögum þeim sem eru hverju sinni.



Herra forseti. Það er rétt sem fram hefur komið að a. m. k. hv. 5. landsk. þm. hafði sinn fyrirvara að vissu leyti við stuðning við þetta frv. í því sambandi að þessi nýja gjaldtaka mundi ekki hækka þann varning sem um er rætt í 1. gr. frv. Hæstv. fjmrh. hefur tjáð sín viðhorf til frv. Ég skil það afskaplega vel að e. t. v. á hann erfitt með að gefa afdráttarlausar yfirlýsingar í þessu sambandi. Þó vil ég vitna til þess bréfs sem n. barst frá fjmrn. sem er undirritað af Sigurgeiri Jónssyni og Höskuldi Jónssyni. Þar stendur á einum stað, með leyfi forseta: „Þær till. sem nú er unnið að varðandi tollskrá o. fl. ganga í þá átt að lækka gjöld en ekki hækka á ofsköttuðum vörum. Í þriðja lagi gengur endurskoðunarstarfið út á að fækka gjaldstofnum en ekki að fjölga þeim.“ Er þá vitnað í þetta frv. og talið að verið sé að fjölga gjaldstofnum og setja þetta gjald undir sama hatt og almenna skatta. Fer ég ekki nánar út í það. En ég vil hiklaust draga þá ályktun af þessum orðum í þessu bréfi að stefnan verði sú að lækka gjöld á þessum hátollavarningi.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður en ég held að hæstv. fjmrh. hafi misskilið það sem ég sagði og þá kannske vegna þess að ég hafi ekki talað nægilega skýrt. En ef hæstv. fjmrh. gæfi sér aðeins tíma til að hlýða á þau orð sem ég ætlaði til hans að beina þá var það meginatriði míns máls að hæstv. fjmrh. beitti sér fyrir því við þá endurskoðun tollskrár, sem nú er yfirstandandi og hann hefur margoft vikið að hér í þessum ræðustóli, að tollar á þessum varningi yrðu lækkaðir. Það má vera að ég hafi ekki verið nægilega skýrmæltur en ég var ekki að krefjast þess að hann lýsti því yfir hér og nú að hann lækkaði tolla sem þessu nýja gjaldi næmi. É ýjaði hins vegar að því hvort það væri hið æskilega. Ég veit að yfir stendur endurskoðun á tollskrá og ég veit að vilji hæstv. fjmrh. stendur til þess að lækka tolla þar sem misræmi er jafnmikið og í þessu tilviki. Ég vil bara að þetta komi skýrt fram að það var eiginlega mitt meginmál að við þessa endurskoðun, sem væntanlega lýkur áður en langt um líður, verði þess gætt að tollar á þessum varningi verði lækkaðir þannig að ekki komi til þess að hann hækki í útsöluverði.



Herra forseti. Ég vil lýsa yfir eindregnum stuðningi við það frv. sem hér er á ferðinni, fyrst og fremst vegna aðatefnis þess sem er að styrkja stöðu íslenskra höfunda, styrkja stöðu þeirra sem skapa íslensk menningaverðmæti, styrkja höfundarétt almennt. Höfundar hafa löngum átt undir högg að sækja vegna þess að erfitt er að hafa eftirlit með því hvenær rétti þeirra er fullnægt í notkun almennra neytenda. Það hafa alltaf verið í gildi frá því að farið var að hyggja að hagsmunum höfunda sérstakar og óvenjulegar reglur um rétt þeirra. Ekkert fer á milli mála að það frv. sem hér er á ferðinni felur í sér mjög sérstæðar og óvenjulegar reglur sem m. a. felast í því að verið er að leggja gjald á þá sem kaupa ónotaðar hljóðbandsspólur og myndbandsspólur án þess að neinar sönnur séu á það færðar eða fyrir fram vitað um það hvort þeir nota þær á síðara stigi til þess að taka upp verk íslenskra höfunda eða ekki. En vegna þess að ekki aðeins rökstuddur grunur leikur á því heldur full vissa manna er um það að í mjög mörgum tilvikum eru spólur af þessu tagi notaðar til að fjölfalda efni sem íslenskir höfundar eiga rétt að þykir þó eftir atvikum rétt, ef svo mætti að orði komast eins og gert er í dómsniðurstöðum stundum, að taka upp þessa sérstæðu reglu að innheimta afgjald af höfundarétti sem notaður er á segulbandsspólum og hljóðbandsspólum með innheimtu sértaks gjalds þegar spólurnar eru keyptar óháð hinu hvort þær verða síðar notaðar í þessum tilgangi eða ekki. En vegna þess að þessi sérstaka gjaldtaka er svo óvenjuleg og sérstæð leiðir það aftur af eðli máls að hún sker sig kannske nokkuð úr með ýmsum hætti og ekkert einkennilegt að sérfræðingar fjmrn. telji ýmislegt óvenjulegt við þessa gjaldtöku og sérstætt og í litlu samræmi við það sem almennt tíðkast við skatttöku hér á landi. En það þarf ekki að þýða að gjaldtakan sé óeðlileg eða ónauðsynleg og enn síður að hún eigi ekki rétt á sér. Ég get vel fallist á ýmsar þær athugasemdir sem fram koma hjá sérfræðingum fjmrn. Vissulega hefði komið til greina að fjmrn. hefði innheimt þetta gjald og skilaði því síðan. Vissulega hefði komið til greina að haga innheimtunni með allt öðrum hætti en lagt er til í þessu frv. En það er um tæknileg atriði að ræða sem mér sýnist að skipti þó ekki höfuðmáli í þessu sambandi. Höfuðmáli skiptir að höfundur nái rétti sínum og að samþykkt þessa frv. verði til styrktar íslenskri menningu. Þó að ég geti vel séð einn og annan ágalla á þessu máli ætla ég alveg hiklaust að styðja það eins og það kemur af skepnunni, eins og stundum er sagt, eins og það kemur frá þeim sem það hafa undirbúið og óháð því hvort afleiðingin verður sú að þessi ákveðnu tæki og bönd hækki eitthvað í verði eða ekki. Hér er um svo óverulega hækkun að ræða að ég held að tilgangurinn helgi meðalið í þessu tilviki. Þó vil ég eindregið taka undir það sem fram kom hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni og raunar fleirum sem tekið hafa þátt í þessari umr. að ég teldi eðlilegt og raunar þarflegt að fjmrh. beitti sér fyrir því að lækkuð yrðu gjöld að sama skapi á þeim tækjum sem hér eiga hlut að máli þó að ég geri það vissulega ekki að neinu úrslitaatriði við afgreiðslu málsins. Það mál verður vafalaust tekið til athugunar á síðara stigi. Eins og fram kom í bréfi fjmrn. er stefnt að því að samræma gjaldtöku af ýmsum vörum sem fluttar eru til landsins og bera í dag óhæfilega há gjöld. Stefnt er að því að lækka gjöldin þar sem þau eru allra hæst. Í mörgum tilvikum er um tæplega 200% skatt að ræða, ég man nú ekki töluna nákvæmlega en ég hygg að hún sé ekki fjarri lagi að vera einhvers staðar í kringum 180% þar sem gjaldtaka ríkisins verður hæst þegar allt er talið saman, á þeim vörum sem mest eru skattlagðar. Þessar vörur flokkast þar undir og gætu því hugsanlega lækkað eitthvað í verði þegar þessari endurskoðun lýkur. Ég treysti því eins og fleiri ræðumenn að hér eigi sér stað viss samræming og þessar vörur lækki í verði. Það er þó ekki úrslitaatriði frá mínu sjónarmiði og ég styð megintilgang frv. alveg heils hugar óháð því hvernig fer um þessa endurskoðun og hvenær hún á sér stað. Því að þetta er sannarlega gott mál sem á eftir að verða íslenskri menningu til styrktar.



Herra forseti. Það er sjálfsagt að bera í bakkafullan lækinn að benda á að þetta sé þarft mál, ég held að það fari ekkert á milli mála. Það er kannske dálítið erfitt fyrir menn að átta sig á nokkuð breyttum vinnubrögðum sem verður nánast að viðhafa vegna breyttra aðstæðna í okkar þjóðfélagi. Mjög erfitt er að fullnægja eignarrétti höfunda inni á heimilum fólks með öðrum hætti en lögin gera ráð fyrir, p. e. þessum almenna hætti. Þó að ég hafi lýst yfir ákveðnum efasemdum við þessa innheimtuaðferð strax við 1. umr. þessa máls hef ég eftir langa umhugsun ekki getað fundið aðra betri ef maður er á annað borð samþykkur því að reyna að bæta mönnum með einhverjum hætti þá meðferð efnis þeirra sem ekki verður öðruvísi bætt. Það er aðeins eitt atriði í þessu frv. sem ég geri dálítinn fyrirvara við þó að ég ætli mér að greiða atkv. með því. Það er í seinustu mgr. 1. gr. þar sem talað er um sérstaka innheimtumiðstöð. Þó að hér sé talað um gjaldtöku en ekki skatta eða tolla held ég að þetta gjald verði þó að teljast vera þess eðlis sem talað er um í 40. gr. stjórnarskrárinnar að engan skatt skuli á leggja eða af taka nema með lögum. Ég hef í raun og veru þann sama fyrirvara um þessa framkvæmd eins og ég hef lýst yfir um Framleiðsluráð landbúnaðarins. Hér er verið að koma upp sjálfstæðum innheimtuaðila, nánast utan lögsögu, og þetta er að mínu mati ekki nauðsynlegt. Rn. sjálft hefur umboð til þess að fara með þessi mál ef þannig er á málum haldið og því kemur til álita að mínu mati að bera hugsanlega seinna meir fram brtt. við þetta. Innheimtumiðstöðin er fyrst og fremst sett upp til þess að úthluta þessu gjaldi því það á að úthluta því með ákveðnum hætti til aðildarfélaga Bandalags ísl. listamanna þannig að þau geti nýtt sér þetta gjald til sameiginlegra afnota og full þörf trúlega á stofnuninni sem slíkri en ekki nein ástæða til þess að hún hafi neina hönd í bagga með innheimtu gjaldsins.



Virðulegi forseti. Ég vil ekki fara að orðlengja þessar umr. frekar, a. m. k. ekki mikið meira, en málið er að teygja anga sína út fyrir kjarnann eins og oft vill verða í umr. En það var ákveðin spurning frá hæstv. 5. landsk. þm. sem ég tel mig hafa svarað. En síðast þegar hv. þm. stóð upp fór hann að tala um tollskrá almennt og það er alveg rétt sem þar kom fram og ég hef margoft sagt hér og vil ítreka með því að lesa til hlítar það sem hér var lesið upp úr grg. eða réttara sagt minnisblaði til ráðuneytisstjóra í fjmrn. og hljóðar svo: „Þær till. sem nú er unnið að varðandi tollskrá o. fl. ganga í þá átt að lækka gjöld en ekki hækka á ofsköttuðum vörum. Í þriðja lagi gengur endurskoðunarstarfið út á það að fækka gjaldstofnum en ekki fjölga þeim eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Af þeirri ástæðu m. a. mæli ég með því að lagst verði gegn því í núverandi mynd.“ Ég les þetta til að klára það sem á vantaði í upplestrinum áðan. Þetta er álit ráðuneytisstjóra og forstöðumanns tolladeildar í fjmrn. Ég hef ekki tekið afstöðu gegn frv. sem slíku, ég hef látið það afskiptalaust fram að þessu. En ég vil benda á að ég hef fulla heimild til þess að hafa frjálsa skoðun hvaða embætti sem ég gegni og hvort sem ég styð frv. í heild eða ekki, burtséð frá því hvort hér er um eitthvert sérstakt réttlætismál að ræða eða ekki. Það eru margir aðrir í þjóðfélaginu sem gætu kallað á sams konar réttlæti. Mér liggur við að segja það sem hvíslað var að mér áðan og mér þótti svo ágæt setning: Við konur erum ekkert að heimta jafnrétti við erum að heimta hefnd. - Þetta er í svipuðum dúr. Fram kemur hér í 1. gr. að „greiða skal gjald af tækjum til upptöku verka á hljóð- eða myndbönd til einkanota, svo og af auðum hljóð- og myndböndum og öðrum böndum sem telja má að ætluð séu til slíkra nota“. Þetta er hugvit annarra manna en þeirra sem eiga þau verk sem tekin eru upp. Það er það sem ég er að gera athugasemd við. Þá er ég líka að gera athugasemd við það, ég er að benda á það og þá óháður hvaða embætti sem ég gegni að ég tel þetta óeðlilegt og ég er satt að segja alveg steinhissa á að það skuli koma svona út úr n. vegna þess að mér datt ekki annað í hug en að n. mundi breyta því. Það kemur fram hér: „ Menntmrn. setur nánari reglur um gjaldið, þ. á m. um viðmiðun þess og fjárhæð, að höfðu samráði við heildarsamtök rétthafa svo og innflytjendur og framleiðendur.“ Það eru þessir aðilar sem eiga í samráði við menntmrn. að ákveða hvaða gjald þeir skuli fá innheimt af opinberum aðilum.



Herra forseti. Ég vil bara lýsa furðu minni yfir að heyra þessi annarlegu ummæli hæstv. fjmrh. um eitt helgasta ákvæði stjórnarskrárinnar, þ. e. eignarréttinn. Síst af öllu hefði ég átt von á því að heyra þau orð úr munni hans að þegar menn reyna með því móti sem löggjafinn heimilar þeim að ná sínum rétti hvað eign þeirra varðar kallar hann það hefnd. Ég bið menn bara að taka eftir þessum afar ólíku viðhorfum hæstv. fjmrh. til eigna. Það er greinilega ekki sama í hans augum hvort um hugverk er að ræða eða fasteignir.



Herra forseti. Menntmn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um frv. til l. um kvikmyndamál á þremur fundum. Til viðræðna við nefndina komu fulltrúar Félags ísl. kvikmyndagerðarmanna og Kvikmyndasafns. Þá kom einnig á fundi nefndarinnar til skrafs og ráðagerða Knútur Hallsson ráðuneytisstjóri menntmrn. Í nefndinni urðu nokkrar umr. um ýmsa þætti þessa máls, m. a. um svonefnda kvikmyndalögsögu sem verið hefur til umr. hér að undanförnu, m. a. með tilliti til þess að erlend stórfyrirtæki á sviði kvikmyndagerðar hafa staðið að umfangsmikilli kvikmyndagerð, sem núna virðist hafa runnið út í sandinn, á Skógasandi þar sem þeir eru hættir starfi hér á landi. Íslenskir kvikmyndagerðarmenn hafa haft af því nokkrar áhyggjur að erlend fyrirtæki sæktu hingað í mjög vaxandi mæli til að notfæra sér það sem Ístand hefur upp á að bjóða í þessu efni. Kunnugt er að sums staðar hefur sá háttur verið á hafður að þessum aðilum hefur verið gert að greiða einhvers konar aðstöðugjald og starfsemi þeirra háð leyfum. Þetta var rætt töluvert ítarlega í nefndinni, hvort ætti að gera slíkum aðilum að greiða einhvers konar aðstöðugjald er rynni til íslenskrar kvikmyndagerðar. En við athugun okkar sem sæti eigum í menntmn. kom í ljós að hugtakið „kvikmyndalögsaga“ mun ekki vera til í alþjóðarétti þó að okkur sé býsna ljóst hvað við er átt með því og enn fremur að fyrir liggja takmarkaðar upplýsingar um hvernig þessum málum er háttað hjá öðrum þjóðum. Ekki þótti rétt að taka upp í þessi lög stífar, beinar reglur um það hvernig málum þessum skyldi fyrir komið þar sem nm. voru á einu máli um að þau þyrfti að kanna betur. Ég mun koma síðar að því hér hver till. n. er í þessu efni, en nefndin mælir með samþykkt frv. með þeim breytingum sem er að finna á þskj. 773. Hv. þm. Árni Johnsen og Salome Þorketsdóttir voru fjarstödd afgreiðslu málsins en nefndin mælir einróma með því að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem ég skal nú í stuttu máli gera grein fyrir. Nefndin leggur til að 1. tölul. 2. gr. frv. verði breytt á þann veg að hann orðist sem hér segir, með leyfi forseta: „Úthlutun styrkja og lána til íslenskrar kvikmyndagerðar, óháð því hvaða tækni er notuð við myndgerðina.“ Þarna er í rauninni tekið inn ákvæði sem er að finna í 10. gr. frv. eins og hún nú er, en þar segir, með leyfi forseta: „Heimilt skal Kvikmyndasjóði að láta starfsemi sína ná til myndbandagerðar og annarra tækniaðferða sem skyldar eru eða tengjast hefðbundinni kvikmyndagerð með einum eða öðrum hætti.“ Þetta ákvæði er sett þarna inn aðeins til einföldunar. Tekið er fram að þetta gildi um kvikmyndagerð óháð því hvaða tækni sé notuð. Framfarir á þessu sviði eru næsta örar nú og því töldu nm. eðlilegra að þetta yrði orðað með þessum hætti. Og næsta setning með leyfi forseta: „Með íslenskri kvikmyndagerð er átt við verkefni þar sem íslenskir aðilar hafa forræði.“ Eðlilegra þótti að hafa þetta orðalag frekar en það sem er í frv. en þar segir: „Enn fremur er heimilt að styðja kvikmyndagerð sem unnin er í samvinnu við erlenda aðila skv. nánari skilyrðum í reglugerð.“ Okkur í menntmn. þótti eðlilegra að hér væri eingöngu átt við verkefni þar sem íslenskir aðilar hafa forræði á því hvernig það er unnið og stjórna því verki. 2. brtt. er við 3. gr., þ e. um þá sem tilnefndir eru í stjórn Kvikmyndasjóðs. Í stað Félags ísl. leikara komi Bandalag ísl. listamanna. Félag ísl. leikara er aðili að Bandalagi ísl. listamanna og eðlilegra þótti að hafa þetta nokkru víðara þar sem langtum fleiri listamenn koma við sögu við gerð kvikmynda en leikarar eingöngu. Má þar nefna tónlistarmenn, leikmyndagerðarmenn, og sjálfsagt einhverja fleiri. 3. brtt. n. er við 7. gr. frv. um Kvikmyndasafn. Þar leggja nm. til að síðari mgr. 7. gr. orðist sem hér segir, með leyfi forseta: „Framkvæmdastjóri Kvikmyndasjóðs skal jafnframt vera forstöðumaður safnsins“ - þ. e. Kvikmyndasafnsins - „en fela skal a. m. k. einum af starfsliði sjóðsins að sinna sérstaklega málefnum safnsins.“ Þarna eru ákvæðin gerð nokkru skýrari en var í frv. eins og það var fram lagt hér í þessari hv. deild, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Framkvæmdastjóri Kvikmyndasjóðs skal jafnframt vera forstöðumaður safnsins, en heimilt skal að fela einum af starfsliði sjóðsins að sinna sérstaklega málefnum safnsins.“ Brtt. okkar gengur í þá átt að fela þetta a. m. k. einum af starfsliði sjóðsins. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum að starfsemi Kvikmyndasafns Íslands hefur einkum beinst að því að bjarga frá glötun ýmsum verðmætum sem ekki verða bætt eða þau færu í glatkistuna. Að þessum málum hafa ýmsir menn vel unnið áður en Kvikmyndasafn kom til sögu og haft á þessu skilning og vil ég þar sérstaklega nefna til sögunnar Magnús Jóhannsson kvikmyndagerðarmann og þann mann sem stýrir hér hljóðupptöku á ræðum alþm. þó deila megi um varðveislugildi ýmiss af því sem hér er sagt. En hann hefur unnið ómetanlegt starf við að bjarga gömlum íslenskum kvikmyndum, ekki bara frá skemmdum heldur frá því að eyðileggjast. Það gerði hann áður en starfsemi Kvikmyndasafnsins kom til og fyrir það á hann ekki aðeins þakkir heldur mikinn heiður skilinn. Það finnst mér rétt að komi fram við þessa umr. En það er Kvikmyndasafnsins að halda þessu verki áfram og mikilsvert er að þannig verði staðið að málum þar að þessi menningarverðmæti geymist en glatist ekki og þau geymist með þeim hætti að komandi kynslóðir megi þeirra njóta. Það er m. a. til að tryggja þetta og að þessum málum verði sinnt eftir því sem hægt er að gera slíkt í löggjöf að nefndin leggur þessa breytingu til. Í fjórða lagi leggur nefndin til breytingu á 8. gr. frv. sem hljóðar svo eins og það var fram lagt: „Heimilt er að koma á skylduskilum kvikmynda skv. nánari ákvæðum í reglugerð.“ Nefndin leggur til að í reglugerðinni skuli m. a. kveðið á um greiðslu kostnaðar við skylduskilin og skal ég nú skýra í örfáum orðum hvers vegna þetta ákvæði er til komið. Það er komið til vegna þess að bara efniskostnaður og vinnukostnaður við að gera eintak af langri leikinni kvikmynd getur sjálfsagt leikið á bilinu 150–200 þús. kr. Það er veruleg upphæð og miklu skiptir að það séu góð og óspillt eintök sem Kvikmyndasafnið fær til varðveislu. Séu ekki ákvæði um þetta og ef þetta er lagt sem skattur á kvikmyndagerðarmenn kemur það í rauninni til frádráttar þeim styrk sem þeir fá úr sjóðnum og þá skapast kannske sú hætta að menn freistist til að skila í skylduskilin til Kvikmyndasafns eintaki, sem kannske er búið að fara hringinn í kringum landið, búið að sýna í tugum kvikmyndahúsa með jafnmörgum kvikmyndasýningarvélum af jafnmörgum mönnum, eintaki sem kannske er engan veginn gallalaust. Þessu er ætlað að koma í veg fyrir slíkt. Ég hef áður, herra forseti, vikið að 10. gr. sem við leggjum til að verði felld niður þar sem meginefni hennar er búið að taka upp í 2. gr. frv. Hér er að vísu ákvæði um að leggja áherslu á samstarf og samvinnu við sjónvarpsdeild Ríkisútvarpsins og aðra dreifiaðila sjónvarpsefnis. Það er ekkert sem knýr á um að lögbinda slíkt samstarf. Ég hygg að slíkt samstarf muni verða og muni komast á án þess að það sé með nokkrum hætti bundið í lögum. Við 12. gr. leggur nefndin til að bætist ákvæði, þar sem hér er verið að fara inn á nýjar brautir að ýmsu leyti, um að lög þessi skuli endurskoðuð eigi síðar en að tveimur árum liðnum frá gildistöku þeirra. Til viðbótar því komi síðan svofellt ákvæði til bráðabirgða, með leyfi forseta: „Menntmrh. er heimilt að setja reglur um kvikmyndastörf erlendra aðila á Íslandi að undangenginni ítarlegri athugun.“ Það sem okkur nm. gengur til með þessu ákvæði til bráðabirgða er að tryggja það að athugað verði hvernig þessum málum er háttað erlendis. Skv. upplýsingum ráðuneytisstjóra menntmrn. þá er sú athugun raunar þegar að nokkru hafin. N. taldi líka mikilvægt að hér væri ákvæði er heimili menntmrh. að setja reglur um kvikmyndastörf erlendra aðila hér á landi. Það er áreiðanlegt að að ýmsu leyti hefur verið pottur brotinn að því er þetta varðar, bæði varðandi atvinnuleyfi hugsanlega og eins hefur verið látið að því liggja að e. t. v. hafi þessi erlendu fyrirtæki ekki farið að öllu fyllilega eftir íslensum skattalögum og reglum án þess að nokkuð sé um það fullyrt. Um þetta er brýnt að séu reglur og nauðsynlegt að kanna hvernig þessum málum er háttað með öðrum þjóðum. Þetta er til að þrýsta á það og tryggja að svo verði gert. Hér er vissulega um stórt skref að ræða til stuðnings íslenskri kvikmyndagerð, þessari listgrein sem svo ótvírætt hefur sannað tilverurétt sinn og gildi á undanförnum árum með gerð þeirra mörgu og ágætu kvikmynda sem ekki aðeins hafa hlotið lof og aðsókn hérlendis heldur hafa einnig fjölmargar hlotið verðlaun á erlendum vettvangi. Það er raunar alveg sérstakt ánægjuefni, sumum kannske undrunarefni, hversu vel hér hefur tekist til. Kvikmyndagerð er dýr listgrein, sjálfsagt einna dýrust listgreina, og þar er um mjög áhættusöm störf að ræða í fjárhagslegu tilliti. Þess vegna hafa allar þjóðir í kringum okkur valið einhverjar leiðir í líkingu við þessa, að styrkja þessa listgrein með ýmsum hætti. Nefndin mælir einróma með því að þetta frv. til laga um kvikmyndamál verði samþykkt með þeim breytingum sem hún leggur til á þskj. 773.



Herra forseti. Það frv. sem hér er fjallað um er frv. til l. um breyt. á lögum nr. 64 frá 31. maí 1965, um rannsóknir í þágu atvinnuveganna. Eins og fram kemur í 1. gr. frv. er það til breytingar á III. kafla áðurnefndra laga sem fjalla um rannsóknir í þágu atvinnuvega landsins. III. kafli þeirra laga fjallar um Hafrannsóknastofnun og er tilgangur þessa frv. einkum sá að styrkja stjórn og bæta skipulag þeirrar stofnunar. Sjútvn. þessarar hv. deildar hefur fjallað mjög ítarlega um frv., leitað umsagnar ýmissa aðila, sem málið varðar, og heimsótt stofnunina og rætt við stjórn hennar, forsvarsmenn og fulltrúa starfsfólks. Þess er rétt að geta að þetta frv. var lagt fram á síðasta löggjafarþingi og þá í þessari hv. deild og hafði þáv. sjútvn. þessarar deildar unnið allmikið í málinu með öflun umsagna og upplýsinga og studdist núverandi nefnd mjög við þau gögn. Helstu breytingar sem þetta frv. gerir ráð fyrir frá gildandi lögum eru að það er fjölgað í stjórn stofnunarinnar úr þremur í fimm. Með þessu fyrirkomulagi eru sköpuð ákveðnari tengsl við hagsmunaaðila en núverandi lög gera ráð fyrir. Frv. gerir ráð fyrir að ráðnir verði tveir aðstoðarforstjórar að stofnuninni. Forstjóri og aðstoðarforstjórar skulu ráðnir til fimm ára í senn. Annar er forstjóra til aðstoðar um vísindaleg málefni, en hinn um fjármál og rekstur og verður þannig fjármála- og rekstrarstjóri stofnunarinnar. Gert er ráð fyrir að hann annist stjórn á rekstri skipa stofnunarinnar og almenna fjármálastjórn og fjárhagsáætlanir hennar. Þarna er um veigamikla breytingu að ræða þar sem fjármálastjórnin er færð til stofnunarinnar sjálfrar, en hún hefur að hluta til, t. d. rekstur hafrannsóknaskipanna, verið hjá rekstrardeild Ríkisskipa. Í nefndinni kom mjög skýrt fram að í þetta starf yrði ráðinn starfsmaður með góða þekkingu og sérmenntun á sviði rekstrar og fjármála. Aðstoðarforstjórarnir yrðu þannig með tvö aðskilin starfssvið, annar með vísindasviðið og framkvæmdastjórn þess, en hinn með rekstrarsviðið og framkvæmdastjórn þess. Nánar mun ég ekki fara út í þessa skilgreiningu hér, enda er það nokkuð innanríkismál stofnunarinnar hvernig þessu verður raðað niður. Skv. umsögn fjárlaga- og hagsýslustofnunar má áætla að kostnaðarauki vegna samþykktar frv. þessa og vegna þeirrar skipulagsbreytingar sem þar er lögð til verði 400–450 þús. kr. á ári miðað við verðlag eins og það var í okt. 1983. Sjútvn. þessarar hv. deildar er sammála um að mæla með samþykkt frv., en leggur til nokkrar brtt., sem eru fluttar á þskj. 785, og mun ég fara yfir þær, með leyfi forseta. Við 1. gr. síðari mgr. 13. gr. breytist. Í frv. segir: „ Sjútvrh. ræður deildarstjóra að fengnum tillögum stjórnar og forstjóra, en forstjóri ræður annað starfslið stofnunarinnar.“ Breyting sú er nefndin leggur til að gerð verði er að það verði ekki sjútvrh. heldur forstjóri sem ræður deildarstjóra að fengnum tillögum stjórnar stofnunarinnar og einnig ræður hann annað starfslið hennar. Það sem eftir lifir af mgr. er lagt til að verði óbreytt. Þetta var nokkuð mikið rætt af þeirri nefnd sem fjallaði um og undirbjó þetta frv. á sínum tíma og virtust vera þar skiptar skoðanir, en nefndin, sem fjallar um þetta nú, er sammála um að ráðning starfsfólks verði í höndum forstjórans í þessu tilviki en ekki sjútvrh. Þar sem þarna er forstjóri ráðinn og deildarstjórar í fimm ár í senn verður öllu meiri ábyrgð og ferskari stjórn á fyrirtækinu, enda leggur nefndin til að svo verði að staðið sem áður sagði: Við 1. gr. Síðari málsliður 2. mgr. 15. gr. - þetta eru síðustu þrjú orðin í næstsíðustu mgr. 15. gr. - falli niður, en þar stendur: „Nefndin er ólaunuð“. Þetta leggjum við til að verði fellt niður. Þarna er um að ræða ráðgjafarnefnd sem á að vera til ráðgjafar og ráðuneytis fyrir stofnunina og við viljum ekki festa það í lögum að ekki megi greiða þessari nefnd laun ef svo stendur á. Við 1. gr. frv. Í 16. gr. laganna er eitt orð sem lagt er til að falli út, þ. e. þriðja orð í fyrstu línu. Þar stendur: Hafrannsóknastofnuninni er nú heimilt að starfrækja, en við leggjum til að fellt sé niður orðið „nú“. Þá verður setningin heillegri en hún er í frv. Við 2. gr. á bls. 3. Þar segir í frv.: „Lög þessi öðlast þegar gildi:“ Þar er sú breyting lögð til að lög þessi öðlist gildi 1. júlí 1984. Í þessu frv. er ákvæði til bráðabirgða og það leggur n. til að verði fellt niður. Hún telur ekki þörf á að það sé þarna inni þar sem búið er að kveða á um lögfestingu þessa frv., ef að lögum verður, frá 1. júlí næstkomandi. Nefndin varð öll sammála um það, eins og ég sagði, að frv. yrði samþykkt með þessum breytingum og læt ég því máli mínu lokið.



Herra forseti. Eins og fram kom í máli frsm. sjútvn., formanns n. Valdimars Indriðasonar, hefur þetta mál verið til allmikillar og ítarlegrar umr. í sjútvn. Formaðurinn hefur gert allt sem óskað hefur verið eftir til að leita upplýsinga og stjórnað umr. um þessi mál á breiðum vettvangi, eins og kom fram í ræðu hans. Eins og frv. ber með sér, og það kom einnig fram í ræðu frsm., er hér fyrst og fremst verið að breyta stjórn Hafrannsóknastofnunar. Það má svo sem um það deila hvað þarna er um veigamiklar breytingar að ræða, en segja má að ánægjulegt sé að hreyfing er í kringum þessa stofnun. Það kemur þá í hugann um leið að þessi stofnun er meira en skipulagið og nauðsynlegt að hún sé svolítið meira. Við urðum vissulega vör við, þegar við vorum að fjalla um þetta málefni, að það þyrfti að mörgu leyti að hlúa betur að stofnuninni en gert hefur verið og þá fyrst og fremst að henni væri búinn rýmri og betri fjárhagur til þeirra verkefna sem henni eru ætluð. Við þessa umr. vil ég undirstrika að við erum sammála um afgreiðslu þessa máls. Ég geri ráð fyrir að n. hafi verið jafnsammála um að það sé grundvallaratriðið að þessi stofnun verði efld á öllum starfssviðum og ekki síst nú, þegar ýmsir þættir í sjávarútvegi standa nokkuð höllum fæti. Það kom fram í umr. - líkast til á fundi í stofnuninni sjálfri - að sjávarútvegur mun standa langt að baki öðrum aðalatvinnuvegi okkar, landbúnaði, í sambandi við vísindalega ráðgjöf. Það kom einnig fram á fundi n. varðandi það nýmæli sem er í frv. um stofnun útibúa utan Reykjavíkur að ráðnir hafa verið til starfa hinir færustu vísindamenn, en þeir hafa rekið sig á að menntun þeirra nýtist ekki sem skyldi og m. a. á þann veg að þeir, - menn sem hafa mjög mikla menntun, margra ára menntun og eru kannske hinir færustu vísindamenn okkar á sviði hafrannsókna, - eru einir í þessum stofnunum og verða þar af leiðandi að vinna þau verk sem undir flestum kringumstæðum væru í höndum ritara eða einhvers annars aðstoðarmanns, t. d. að mæla fiska. Séu svo upplýsingar um stærð og þyngd fiska lesnar inn á segulband, þá þarf vísindamaðurinn, þegar hann kemur inn á skrifstofu sína, að skrá þær upplýsingar sem hann hefur áður lesið inn á bandið. Þannig er greinilegt að ákveðnar skipulagsbreytingar þarf til þess að starfsmenn nýtist betur en raun ber vitni um. Ég þakka formanni n. fyrir góða forustu í þessu máli og öll n. stendur að því að þetta frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem formaður n. gerði grein fyrir.



Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir hefur reyndar lengi verið í smíðum og lengi staðið til að breyta lögunum um Hafrannsóknastofnun, en það er fyrst nú í vetur sem frv., sem lagt hefur verið fyrir fleiri þing, hefur verið tekið til afgreiðslu. Unnið hefur verið í því að koma málinu fram og er það mikils virði að nú loks skuli þeim áfanga náð. Ýmsar brtt. hafa verið gerðar á frv. og eru þær að mínu mati allar til mikilla bóta. Ég á von á að þegar þetta frv. hefur verið samþykkt sem lög muni virkni Hafrannsóknastofnunar aukast mjög verulega og aðstaða til starfa verði jafnframt betri. Það er bætt við forstjóra sem á að sjá um rekstur útgerðar þeirrar sem fellur undir stofnunina. Er það mjög góð breyting að mínu viti því að ekki er eðlilegt að menn sem eru sérmenntaðir sem fiskifræðingar séu að vasast í slíkum málum, heldur stjórni þeir menn sem hafa til þess sérþekkingu þeim geira stofnunarinnar sem sér um útgerðina. Ég tel að með breytingu er varðar 15. gr. frv. verði svokölluð ráðgjafarnefnd gerð virkari. Hún þarf einmitt að vera virkari frá því sem nú hefur verið. Staðreyndin er sú, að þessi ráðgjafarnefnd hefur komið saman einu sinni tvisvar á ári og lítið gert, en við vonum að með þeirri nýskipan sem hér er á komið verði þessi nefnd virkari og um leið betur í stakk búin til að vera stofnuninni til ráðgjafar. Í 16. gr. er getið um útibú þau sem starfað hafa utan Reykjavíkur og verða áfram starfandi. Á sínum tíma voru allmiklar deilur um hvort rétt væri að setja upp slík útibú, en starfræksla þeirra hefur sannað gagnsemi þeirra. Ég tel að það hafi verið skoðun nm. að í raun ætti að hlúa betur að þessum útibúum. Eins og hv. síðasti ræðumaður gat um fer mikið af tíma þeirra manna sem starfa við þessi útibú í ýmis störf sem óeðlilegt er að þeir sinni. Ætti að nýta menntun þeirra og þekkingu betur en nú er gert. Það má geta þess að sannað er að þeir sem hafa starfað við þessi útibú utan Reykjavíkur hafa átt frumkvæðið að mörgu nýtilegu varðandi vinnslu fiskjar og vænti ég þess að svo verði áfram. Ég veit að þrátt fyrir að n. hafi náð samkomulagi um þessa gerð frv. ásamt með brtt. eru ekki allir innan stofnunarinnar sáttir við frv. og vildu breyta því á annan veg og eitthvað meira en nú er gert, en ég legg áherslu á að þær brtt. sem n. flytur sameiginlega eru gerðar eftir ítarlegar umr. og viðræður við marga aðila og ekki lagt til að breyta fleiri atriðum þótt einstakir nm. gætu hugsað sér það. Um þetta varð samkomulag í nefndinni. Og ég tek undir þakkir til formanns um stjórn hans á vinnubrögðum. Það má segja að dregist hefur allmikið að koma frá sér nál., en þá er það til afsökunar að málið var mikið rætt og ítarlega og því bera þeim, sem að því hafa unnið, góðar þakkir.



Herra forseti. sjútvn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 44 25. maí 1976, um Fiskveiðasjóð Íslands, með síðari breytingum. Frv. þetta felur það í sér að í Fiskveiðasjóði verði stofnað til nýs lánaflokks, þ. e. skuldbreytingalána vegna stofnlána útvegsins. Þarna er um að ræða lánalengingu sem getur numið frá einu til sjö árum og vaxtalækkun. Í 11. gr. laga nr. 44 frá 1976 er ákvæði um að Fiskveiðasjóði sé óheimilt að lána út á nema 75% af veðhæfni eða tryggingarmati skipa, en í þessu frv. er gert ráð fyrir að þessi heimild sé hækkuð í 90%. Fjárhagsvandi útgerðar er mikill, eins og öllum er kunnugt, og er samþykkt þessa frv. einn liður í því að leysa þann vanda. Eins og fram kemur í nál. er sérstaklega undirstrikað af n. að í þeirri reglugerð sem gera þarf vegna hinna fyrirhuguðu skuldbreytinga verði réttur þilfarsbáta undir 20 tonnum einnig hafður í huga. Þetta er komið fram vegna þess að í viðræðum við forstjóra Fiskveiðasjóðs hefur það verið rætt að miða skuli við 20 tonna markið þegar til þessara afgreiðslna kemur, en því miður eru skuldamál nokkurra hinna minni þilfarsbáta í Fiskveiðasjóði ekki eins og vera skyldi. Sjútvn. þessarar hv. deildar er sammála um að mæla með samþykkt frv. Árni Johnsen var fjarstaddur afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Eins og fram kemur í athugasemdum við lagafrv. þetta er það til komið vegna stöðu útgerðarinnar nú og í sambandi við fiskverðsákvörðun frá því í vetur. Þetta er að sumu leyti angi af þeim aðgerðum sem gerðar voru af núverandi ríkisstj. fyrir tæpu ári, þ. e. þeim gengisbreytingum sem gerðar voru í upphafi starfsferils ríkisstj. Skuldabaggi á útgerðinni jókst um allan helming við þær aðgerðir og þá kom í ljós að á mörgum fiskiskipum hvíldu það miklar skuldir að ekki var um það að ræða að Fiskveiðasjóður, þó út í það væri farið, gæti lánað þeim viðbótarlán skv. þeim reglum sem sjóðurinn lánar eftir, þ. e. út á 75% af tryggingarverðmæti skipanna. Það væri ekki úr vegi að spyrja um það við þessa umr. hver næsti leikur er varðandi aðstoð við fiskiskipastólinn. Það var upplýst á fundi n. að hér væri vandinn ekki leystur nema að hluta, m. a. væri með þessu ekki bjargað stöðu þeirra skipa sem verst eru stödd þó að um það sé reyndar rætt að þeir aðilar sem skulda meira en 90% af matsverði skipa sinna hafi möguleika til að útvega aukaveð. Það kemur jafnvel ekki að haldi hjá þeim skipum sem hvað verst eru stödd. Þau hafa sjálfsagt ekki mikið af aukaveðum upp á að hlaupa. Ráðh. er nú ekki staddur hér í Ed. og ég veit ekki hvort formaður sjútvn. hefur aðstöðu til að svara þessu, en ég taldi ástæðu til að láta þetta koma fram við þessa umr. Ég vil einnig taka undir það, sem kemur fram í nál., að n. leggur áherslu á það, og það kom fram í umr. í n., að við setningu reglugerðar um þessi mál yrði einnig tekið tillit til hinna smærri fiskiskipa, en samkvæmt reglum Fiskveiðasjóðs er miðað við 20 tonna báta, þ. e. skuldbreytingarlán fiskiskipa nái að 20 tonna markinu. Vitaskuld er fullt af smærri bátum í fjárhagsvanda. Okkar till. er sú, að í reglugerðinni verði miðað við alla yfirbyggða fiskibáta. Við í stjórnarandstöðunni, þ. á m. við Alþb.-menn, töldum ekki ástæðu til annars en að standa að þessu frv. þar sem þetta er nauðsynleg ráðstöfun til þess að þarna megi vera um að ræða ákveðna sameiginlega fyrirgreiðslu í gegnum Fiskveiðasjóð.



Herra forseti. Það mál sem liggur hér fyrir um Fiskveiðasjóð Íslands er afleiðing af fiskverðsákvörðun og slæmri stöðu útgerðar, sem best sést á því að hér er farið fram á heimild til að Fiskveiðasjóður skuldbreyti lánum sem afgreidd verða árið 1984, lánum sem nemi allt að 90% af tryggingarverðmæti skipa. Þar með er ekki allt talið og mörg skip þyrftu á meiru að halda en þessu. Kom fram í n. að þau eru a. m. k. níu sem þyrftu á mun meiru að halda og sýnir það mjög vel hve bág staða ýmissa útgerða er. Það kom og fram í n., og það af tilviljun, að til stæði að miða þessa skuldbreytingu við fiskiskip sem væru stærri en 20 tonn. Nm. gerðu aths. við það og í framhaldi af því mun fyrirhugað að breyta þeirri viðmiðun þannig að þetta nái til smærri báta. En hvers vegna kom þetta fram? Í frv. er gert ráð fyrir að samin verði reglugerð um framkvæmd þessara mála. Reglugerðin var, að því er mér skilst, að mestu leyti tilbúin þegar sjútvn. hélt fund og embættismenn höfðu hana undir höndum, en við nm. fengum hana ekki. Þetta minnir á hversu fráleitt er að n. þingsins séu ekki hafðar með í ráðum við smíði reglugerða eða túlkun á þeim lögum sem verið er að setja og tel ég að svo þurfi að vera í auknum mæli að n. Alþingis segi sitt álit á þeim reglugerðum sem settar eru. Ég tel að það virki þannig að Alþingi þurfi þá ekki að þola að lög séu túlkuð á annan hátt en alþm. gætu hugsað sér. Vona ég að sú breyting verði á í framtíðinni að nm., t. d. í sjútvn., fái að fjalla um þær reglugerðir sem settar eru um sjávarútvegsmál, geti sagt sitt álit og lagt inn sínar hugmyndir eða mótmælt því hvernig að málum er staðið ef þeim þykir svo þurfa að vera. Það hefur komið fram hérna að meiningin er að breyta þessu atriði um stærðarmörk og við erum sáttir við það, aðrir nm., og er samkomulag í n. um að afgreiða þetta mál. Mönnum er ljóst hver staða útgerðarinnar er. Það þarf að vísu fleira til að koma en að Fiskveiðasjóður skuldbreyti lánum á þennan veg og við skulum vona að svo verði gert.



Herra forseti. Nokkur orð vegna ummæla síðasta ræðumanns varðandi þá reglugerð sem væntanlega verður sett um þessar lánveitingar. Ég tek undir með honum að það á alls ekki að liggja á slíkum reglugerðum við n. þingsins. En í þessu tilviki, ég man ekki betur, kom það fram, þegar fulltrúar Fiskveiðasjóðs voru hjá okkur á fundinum, að þeir voru með undir höndum drög að slíkri reglugerð, en vildu ekki lofa okkur að sjá hana. Aftur á móti hafði ég þá strax samband við sjútvrh. og bað hann um þessa reglugerð. Hann sagði mér að hann væri ekki búinn að fara yfir hana sjálfur, en það væri sjálfsagt að láta okkur hafa þau drög sem hann hefði undir höndum. Þau fengum við á fundi s. l. mánudag og fórum yfir þau án þess að hafa leyfi til fjölföldunar. Það var því ekki legið á gögnum af hans hálfu. Ég held að fulltrúar Fiskveiðasjóðs hafi litið þannig á að þeir gætu ekki lagt reglugerðina fram fyrr en búið væri að fjalla um hana af þeirra yfirmanni, hæstv. sjútvrh. 



Herra forseti. Ástæða þess að ég kveð mér hér hljóðs um þingsköp er sú, að á haustdögum flutti ég hér frv. ásamt fleiri hv. þm. á þskj. 76, 71. mál Ed. Þetta frv. fjallar um breyt. á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins og hafa þau mál verið mjög í umræðu nú undanfarna daga, en þetta frv. gerir ráð fyrir að afnema einkarétt Grænmetisverslunar landbúnaðarins til þess að flytja inn kartöflur. Ég tel nauðsynlegt, herra forseti, þar sem ég ætla að beina spurningu til formanns þeirrar n. sem hér um fjallar, að hafa að henni nokkurn formála þar sem ég á ekki sæti í þessari n. né minn flokkur. Það er alkunna, og það vita allir þm. sem fylgst hafa með sjónvarpi og umræðum í fjölmiðlum núna, að ónýtar kartöflur eru boðnar landsmönnum til sölu þessa dagana og hefur oft kveðið rammt að umræðum um þessi mál, en þó sjaldan eða aldrei svo sem nú hina síðustu dagana. Þá hefur alveg keyrt um þverbak. Segir t. d. í grein eftir Jónas Guðmundsson, með leyfi forseta, í gær í Dagblaðinu: „Það er skiljanlegt að brugðið geti til beggja vona hjá kartöflubændum á Íslandi. En í innflutningi munum við ekki til eilífðar sætta okkur við það raðaða svínafóður sem grænmetið býður okkur upp á ár eftir ár.“ Ég gæti auðvitað, og skal ekki ganga of langt í þeim efnum, haft um þetta miklu fleiri orð, en þegar menn kveðja sér hljóðs um þingsköp ræða menn ekki málið í mjög löngu máli efnislega þó að óhjákvæmilegt sé að víkja aðeins að vissum þáttum. Þetta frv. hefur lengi verið til umfjöllunar í þessari n. og raunar væri ástæða til, herra forseti, að fá fram ýmsar upplýsingar um fyrirtækið Grænmetisverslun landbúnaðarins. Hver á það? Hver stjórnar því? Hvaða gjöld greiðir það til hins opinbera? Þetta eru þrjár veigamiklar spurningar sem ég veit að ég fæ ekki svar við undir þessum dagskrárlið, en mun gera kröfu um að fá svar við seinna. En nú nálgast mjög fundatíma þingflokka og ég vil bara beina þeirri spurningu til formanns landbn. þessarar hv. deildar, hv. 11. landsk. þm., hvort ætlunin sé að afgreiða þetta frv. úr n. eða hvort n. ættar að sitja á því þannig að það dagi uppi á þinginu. Ef ekki er ætlunin að afgreiða þetta mál út úr hv. landbn. þessarar deildar verð ég að leita annarra leiða til að fá þetta mál tekið upp á Alþingi, vegna þess að hér er um mjög brýnt hagsmunamál neytenda að ræða sem ég tel að Alþingi verði að segja skoðun sína á nú.



Herra forseti. Það er rétt, sem fram hefur komið hér hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni, að hann flutti frv. til l. um breyt. á framleiðsluráðslögunum og það voru reyndar fleiri mál, sem voru flutt hér á Alþingi í upphafi þings, sem lutu að breytingum á þeim lögum. Þessi frv. voru send til umsagna hjá hinum ýmsu aðilum og þær umsagnir skiluðu sér og í þeim voru æðimörg sjónarmið. Bæði fólu þær í sér stuðning við þessi frv. og eins líka ábendingu um að eðlilegt væri að fjalla um breytingar á framleiðsluráðslögunum við þá endurskoðun sem á sér stað á þeirri löggjöf, en eins og menn kannske vita kveður stjórnarsáttmáli núverandi ríkisstjórnar á um að það eigi að endurskoða lög um Framleiðsluráð landbúnaðarins. Þegar þetta hvort tveggja lá fyrir, umsagnirnar og hversu deildar meiningar þar væru svo og líka þar sem endurskoðun á sér stað á framleiðsluráðslögunum, taldi ég eðlilegt að afgreiða málið á þeim grundvelli að því yrði vísað til þeirrar endurskoðunar og efnisleg umræða um þessi frv. færi þá fram í samræmi við aðrar breytingar á framleiðsluráðslögunum, sem menn hafa þá aftur möguleika á að fjalla um þegar þau koma til meðferðar hér í Ed. Þrjá 1. flm., sem hafa flutt frv. til breytinga á framleiðsluráðslögunum, hafði ég samband við um þessa afgreiðslu, þ. e. afgreiðslu um að vísa málunum til ríkisstj. á grundvelli þessa nefndarstarfs.  Mér hefur borist frá tveimur þessum flm. vitneskja um að þeir kærðu sig ekki um að málin yrðu tekin upp til afgreiðslu á þessum grundvelli. Þar af leiðandi hefur ekki farið fram frekari umræða um þessi mál í landbn. Ed. Landbn. Ed. hefur hins vegar ekki enn þá lokið störfum. Það kemur þá í ljós hvort þar er til staðar einhver meiri hl. til þess að skila nál. á einhverjum tilteknum grundvelli. En þetta var till. mín um afgreiðslu á þessum málum, og hún hefur lengi legið fyrir.



Herra forseti. Ég vil að það liggi alveg skýrt fyrir að sem 1. flm. þessa frv. óska ég eftir því að málið verði afgreitt frá n. og komi til atkvgr. hér í Ed. Ég tel það ekki málinu til framdráttar að vísa því til ríkisstj. Ég tel nauðsynlegt að málið fái að koma til atkvæða hér í Ed. og beini þeirri eindregnu ósk til formanns landbn. þessarar hv. deildar, hv. 11.. landsk. þm.



Samkvæmt því sem ég best veit mun það víst vera kórréttara að beina svona óskum til forseta, en ég vil þá koma því áleiðis til formanns landbn., hv. 11. landsk. þm., að hann verði við þeirri ósk 1. flm. viðkomandi máls að greiða götu þess þannig að það geti komið til afgreiðslu í deildinni.