Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. um Kirkjubyggingasjóð tók smávægilegum breytingum í hv. Nd., og liggur það þess vegna nú hér fyrir til einnar umr. Þessar breytingar eru þess eðlis, að við flm. höfum ekkert við þær að athuga, og óskum við því eftir, að hv. d. samþykki frv. eins og það liggur nú fyrir á þskj. 597.



Herra forseti. Frv. það, sem fyrir liggur um læknaskipun í Blönduóshéraði og Höfðahéraði, kom fram á síðasta Alþingi. Var það þá flutt í Nd. af heilbr.og félmn. og að tilhlutan landlæknis. Náði það samþykki í Nd., en féll í Ed. Margt mælir með því, að sérstakt læknishérað skuli stofnað í Höfðakaupstað, og hafa viðkomandi hreppsnefndir sýnt mikinn áhuga fyrir málinu, m. a. með því að ráða lækni, sem starfað hefur þar á þeirra kostnað. Bréf hefur nýlega borizt frá kvenfélaginu Einingu í Höfðakaupstað, er fjallar um þetta mál, og vil ég lesa það, með leyfi hæstv. forseta: „Aðalfundur kvenfélagsins Eining í Höfðakaupstað, haldinn 2½ samþ. eftirfarandi ályktun: „Með því að hér í Höfðakaupstað hefur verið starfandi læknir s. l. ár, sem hefur reynzt mjög vel, og í ljós hefur komið, að fyllsta þörf er fyrir lækni hér, skorar fundurinn á hreppsnefnd Höfðahrepps og alþm. sýslunnar að vinna af alhug og kappi að því, að hér verði sem fyrst ákveðið sjálfstætt læknishérað og læknir búsettur hér á staðnum.“ Í framhaldi af ályktun þessari vill fundurinn benda á, að kvenfélagið hefur nú á þessu ári keypt gegnumlýsingartæki og sjúkrakörfur, sem það hefur ákveðið að gefa væntanlegu læknishéraði hér. En tæki þessi yrðu að mestu ónotuð, ef hér væri ekki læknir búsettur.“ Frv. var samþ. einróma við 3. umr. í Nd. Nál. á þskj. 561 mælir eindregið með því, að frv. nái samþykki. Að aflokinni þessari umr. óska ég eftir venju, að því verði vísað til 3. umr.



Ég vil bara, herra forseti, leiða athygli d. að því, að ég tel þetta frv. mikið til óþarft. Á milli Blönduóss og Höfðakaupstaðar eru 23 km eftir upphlöðnum akvegi og meðfram sjó, og ef það á að ganga inn á þá braut að búa til ný læknishéruð svo nálægt hvort öðru, þar sem þó ekki eru fleiri menn saman komnir heldur en þarna er um að ræða og byggðin hinum megin við Skagafjörð út á Skagaströnd mjög strjál, úr því að kemur út fyrir Ásbúðir, - 3 bæir bara þar fyrir utan, og ekki nema tiltölulega stutt út að Ásbúðum, þá tel ég vera stefnt í vitleysu með læknishéruðin og það, sem hér eigi að gera, sé, að við hinn væntanlega og fyrirhugaða spítala, sem er að koma á Blönduós, eigi að koma tveir læknar, - þar eigi að koma tveir læknar. þar eigi alltaf að vera tveir læknar og þeir eigi að hafa Austur-Húnavatnssýslu alla. Það eru, sem ég segi, einir 23 km þarna á milli, og að fara að setja þar nýjan lækni tel ég fjarstæðu. Hitt er allt annað mál, þó að það vilji setjast þar að maður og praktísera. Þeir mega setjast að hvar sem þeir vilja á landinu sjálfsagt; svona mikið til. Á móti því hef ég ekki neitt, og það er gott að fá þá sem víðast, svo að fólkið hafi sem stytzt til lækna. En að ríkið ætli sér að hafa lækna með 23 km millibili um landið, það held ég sé mjög mikil ofrausn.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur ekki orðið ásátt um frv. Minni hl. leggur til, að það verði fellt, og hefur skilað sérstöku nál. Meiri hl. leggur hins vegar til, að frv. verði samþ. óbreytt. - Þetta frv. er raunar gamall kunningi hér í hv. d. Það mun hafa legið fyrir tveimur síðustu þingum, en eigi náð samþykki. Nú er málið mjög einfalt í sjálfu sér, og ætti að vera þarflítið að flytja um það langa ræðu. Mér þykir þó rétt að gera grein fyrir því með örfáum orðum. Á Fljótsdalshéraði voru tvö læknishéruð fram til ársins 1944, þá var skipan mála breytt og héruðin sameinuð. Það var ákveðið þá, að læknir skyldi búsettur á Egilsstöðum. Þá var einnig hafizt handa um að reisa þar sjúkraskýli, mjög fljótlega eftir sameininguna. Jafnframt var gert ráð fyrir í l., að aðstoðarlæknir sæti þarna einnig. Sem sagt, tilætlunin var, að ævinlega skyldu sitja tveir starfandi læknar á Egilsstöðum. Á þessu hefur orðið verulegur misbrestur. Það hafa oft komið tímabil, sem aðstoðarlækni hefur vantað, og hefur það átt sér stað bæði um sumar og að vetrarlagi. Út af þessu hefur skapazt mikil og almenn óánægja í læknishéraðinu, sameiginlegir fundir oddvita af öllu svæðinu hafa hvað eftir annað látið í ljós þessa óánægju fólksins og óskað breytinga á skipulaginu. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til að verða við óskum fólksins og skipta héraðinu að nýju. Þó er gert ráð fyrir því, að báðir læknar sætu eftir sem áður á Egilsstöðum. Egilsstaðir eru, og hafa raunar verið um lengri tíma, ákaflega mikil samgöngumiðstöð. Það má segja bókstaflega, að út frá Egilsstöðum liggi leiðir til allra sveita á Héraði. Einnig mælir það með því, að báðir læknarnir sitji þarna áfram, að nú er þar, eins og ég tók fram áðan, sjúkraskýli, og er þess vegna aukið öryggi í því, að tveir læknar séu þar búsettir. Meiri hl. n. lítur svo á, að samþykkt frv. yki stórum líkurnar fyrir því, að ætíð sætu tveir fullgildir læknar á Egilsstöðum. Fljótsdalshérað er ákaflega víðlent. Þar eru upp undir 200 km á milli yztu og efstu bæja. Þetta byggðarlag er að vísu greiðfært yfirferðar á sumrin, en þar er vetrarríki mikið, og þá þyngist róðurinn að sjálfsögðu. Með hliðsjón af þessu, svo og þeim verkefnum, sem sjúkraskýlinu fylgja, telur meiri hl. n. sem sagt fullkomið sanngirnismál, að þessi byggðarlög fái tvo fasta lækna. Tveir hv. þm. hafa flutt brtt. á þskj. 552 um stofnun sérstaks læknishéraðs í Kópavogi. N. ræddi þessa till. nokkuð, en tók ekki sameiginlega afstöðu til hennar. Till. gerir, eins og ég sagði, ráð fyrir, að alveg nýtt hérað verði stofnað í Kópavogi. Tillögumenn munu að sjálfsögðu gera grein fyrir sínu máli, en ég vil strax taka það fram sem mína skoðun, að mér virðist ekki aðkallandi að stofna þetta læknishérað nú. Það er vitað, að íbúar Kópavogshrepps nota að sjálfsögðu hina mörgu lækna hér í Reykjavík, og á því út af fyrir sig mundu ekki verða neinar stórbreytingar, þó að nýtt hérað yrði stofnað, Hitt er svo annað mál, að það dregur sjálfsagt að því, að koma þurfi nýrri skipan á heilbrigðismál þessa byggðarlags, sem er mjög ört vaxandi og þegar orðið nokkuð fjölmennt. Hér í hv. d. hefur nýlega verið lagt fram frv. til nýrra læknaskipunarlaga, samið af landlækni, og mér er kunnugt um það, að á næsta þingi hyggst hæstv. heilbrmrh. leggja fram stjfrv. um þetta efni. Mér virðist því engin ástæða til að samþykkja brtt. á þskj. 552 að þessu sinni.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 565, hefur minni hl. í heilbr.- og félmn. ekki getað fallizt á að leggja til, að frv. það, sem hér um ræðir, verði samþ. á þessu þingi. Mál þetta hefur tvívegis áður legið fyrir Alþ. og þessi hv. d. hefur í bæði skiptin vísað því frá með fullum rökum, vegna þess að meiri hl. hennar hefur ekki talið, að læknisþjónustunni væri betur fyrir komið í þessu héraði, þó að þessi háttur yrði tekinn upp, sem hér um ræðir og hér er gert ráð fyrir. Málið hefur margsinnis verið borið undir landlækni, sem einnig hefur verið þessarar skoðunar, og er skoðun hans á því máli óbreytt enn í dag. Eins og nú er skipað málum í héraðinu, situr þar héraðslæknir, sem er kominn að aldurstakmarki eða a. m. k. vitað er að muni láta af störfum á yfirstandandi ári, og það er m. a. vegna þess, að héraðið hefur ekki talið, að það fengi nægilega örugga læknisþjónustu á meðan sá læknir sæti í héraði, að sótt hefur verið um það undanfarin ár að skipta héraðinu í tvennt, eins og farið er fram á einnig í þessu frv. Nú er það vitað, eins og ég sagði áðan, að þessi ágæti maður mun sækja um lausn frá embætti á þessu ári, og þá standa vonir til þess, að Egilsstaðahérað geti valið um hina ágætustu lækna, ef héraðinu er ekki skipt og haldið er áfram sama hætti og verið hefur hingað til, að hafa einn héraðslækni í héraðinu og þess utan aðstoðarlækni til þess að vinna með honum, bæði að heilbrigðismálunum í sambandi við sjúkrahúsið eða sjúkraskýlið, sem þar er rekið, og í sambandi við læknisferðir um héraðið, eftir því sem á þarf að halda. Þetta eru ein rökin fyrir því, að við í minni hl. teljum, að það beri ekki að samþ. frv. eins og það liggur fyrir. Við teljum, að það sé bjarnargreiði við sjálfa héraðsbúa að verða við þessum óskum, sem af öðrum ástæðum hafa verið knúðar fram en ég hér hef rætt um. En þó að litið sé frá þessu meginatriði frv., kemur og fleira til greina. Nú hefur verið byggður á Egilsstöðum læknisbústaður, sem kostaði upp undir 1 millj. kr., eftir því sem mér hefur verið tjáð, og í þeim læknisbústað eru 2 íbúðir, önnur fyrir héraðslækninn, hin fyrir aðstoðarlækninn. Þessar íbúðir eru ekki jafnar að stærð eða að gæðum og það hefur verið eitt ágreiningsatriðið, eða hefur verið notað sem ágreiningsatriði í þessu máli, að ekki sé hægt að bjóða aðstoðarlækninum jafngóða íbúð og héraðslækninum sjálfum. Það er því alveg sýnilegt, að ef þetta frv. er samþ., þá er næsta sporið að byggja nýjan læknisbústað fyrir hinn nýja lækni einnig á Egilsstöðum, og það kostar ríkið a. m. k. 600 þús. kr. Þetta eru útgjöld, sem minni hl. telur að hægt sé að komast hjá og það sé engin nauðsyn á því að baka ríkissjóði þessi útgjöld og það á þeim tímum, sem vitað er að ýmis héruð geta ekki fengið nægilegt fé til að byggja sína læknisbústaði eða til þess að verja til sjúkrahúsbygginga. Það segir sig sjálft, að eftir að þessi lög eru staðfest, verður ekki undir neinum kringumstæðum látið hjá líða frá viðkomandi aðilum að gera kröfu um þessar framkvæmdir, sem ég þegar hef lýst. Þriðja ástæða fyrir því, að minni hl. vill ekki samþ. þetta frv., er einmitt sú ástæða, sem hv. frsm. meiri hl. færði fyrir því, að ekki ætti að samþ. þær brtt., sem bornar eru fram á þskj. 552. Hann sagði, að sér fyndist, að það væri ekkert aðkallandi mál að stofna þetta embætti þar nú, m. a. vegna þess, að nú lægi fyrir frv. um heildarskipun þessara mála, og þó að ekki standi vonir til þess, að það ef til vill nái fram að ganga á þessu þingi, þá sé full vissa fyrir því, eins og hv. frsm. tók fram, að hæstv. ríkisstjórn leggi fram stjfrv. á næsta Alþ., sem hún þá tryggir fullan framgang á því þingi, og þar verði teknar upp þær reglur í heilbrigðismálunum, sem gilda skulu a. m. k. einhvern óákveðinn tíma. Af þessum sömu ástæðum tel ég enga nauðsyn bera til að hlaupa nú til þess að stofna hér nýtt læknishérað, með þeim kostnaði og þeim erfiðleikum, sem ég þegar hef tekið fram hér í minni ræðu. Það mætti vel segja, að það nákvæmlega sama gilti um það frv., sem var samþ. hér til 3. umr. fyrr á þessum fundi í sambandi við stofnun nýs læknishéraðs á Skagaströnd. Því hefur verið vikið frá hér í þessari hv. d. undanfarin tvö ár með nákvæmlega sömu rökum. En eina ástæðan fyrir því, að það mál hefur verið samþ. til 3. umr., er sú, að landlæknir hefur talið það sjálfsagt og óhjákvæmilegt að gera þá skipun í því héraði, alveg gagnstætt því, sem hann álítur um það hérað, sem hér um ræðir, og að einmitt sú skipun er tekin upp í því frv., sem lagt hefur verið fram til umr. í læknaskipunarmálunum og á að vera heildaruppistaðan í frv. ríkisstj. á næsta þingi. Ég vil leyfa mér einnig að benda á, að jafnvel þótt það frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 454, verði samþ., tel ég þó, að það verði að breyta eða fella niður 2. gr. frv. Hér er nú gengið inn á alveg nýja braut, þ. e. að fyrirskipa með lögum, að læknishéruð skuli starfrækja sjúkrahús, en mér er ekki kunnugt um, að það hafi verið gert áður. Mér er kunnugt um, að ríkissjóður hefur lagt til sjúkrahúsa ákveðin hlutföll af byggingarkostnaði. Sums staðar er það 75%, annars staðar aðeins 40%, en mér er ekki kunnugt um, að það hafi nokkru sinni fyrr verið fyrirskipað, að ákveðin læknishéruð skuli starfrækja sjúkrahús, eins og gert er hér í þessu frv. Hér er beinlínis fyrirskipað, að bæði læknishéruðin skuli starfrækja sjúkrahús á Egilsstöðum. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að spyrja, hver á að bera þann kostnað, ef læknishéruðin, þessi tvö sem hér um ræðir, komast í greiðsluþrot og geta ekki staðið undir þeim kostnaði. Er þá ætlazt til þess, að ríkissjóður taki á sig þann kostnað? Og ef það er meiningin með þessari lagasetningu hér, þá er ég alveg andvígur þeirri stefnu, því að það drægi að sjálfsögðu ýmsa aðra dilka á eftir sér. Auk þess er mjög vafasamt, hvort héraðið sjálft mundi ekki skapa sér hér mjög mikla ábyrgð gagnvart sjúklingum, ef það léti niður falla rekstur sjúkrahússins á einhverju tímabili eftir að þessi lagasetning væri gerð, jafnvel þótt það væri ekki nema um stundarsakir og viðkomandi sjúklingur yrði þá að leita til annarra staða á eftir. Þá vil ég einnig benda á í sambandi við það, sem hér er sagt einnig í þessari gr., að sá læknir, sem á hverjum tíma hafi verið lengur starfandi héraðslæknir á Egilsstöðum, skuli vera þar yfirlæknir við sjúkrahúsið. Sér ekki hv. meiri hl. þá hættu, sem gæti legið í þessu? Ef sá maður vildi beita því valdi að ýta í burtu hinum lækninum, þá gæti samstarfið orðið þannig, að þar vildu ekki margir læknar vera, og þá hefur sá læknirinn, sem eftir situr, fjárhagslegan gróða af því að sitja þar einn, hafa ýtt hinum í burtu og taka sjálfur hálf önnur laun í héraðinu samkvæmt gildandi l., svo að ég hygg, að það sé ýmislegt fleira, sem kemur hér til greina, heldur en það eitt að skipta læknishéraðinu, eins og ætlazt er til að gert sé með þessum lögum. Og það væri sannarlegur bjarnargreiði fyrir héraðið, ef það skyldi svo verða ofan á, að viðkomandi læknir notaði sér þetta til launahækkunar í héraðinu. Þá vil ég enn fremur leyfa mér að benda á, að mjög vafasamt er, að 4. gr. frv. geti verið svo sem hér segir, og gildir það raunverulega alveg eins og um 4. gr. í því frv., sem var vísað hér til 3. umr. fyrr á þessum fundi. Ég tel, að það sé ákaflega óheppilegt, að læknishéraði sé skipt þann dag, sem lög þessi öðlast gildi, kannske í miðjum mánuði eða á fyrsta degi mánaðarins, og að það sé sjálfsagt að binda þetta a. m. k. við áramót. Ég tel það vera mjög óheppilegt allra hluta vegna, að nokkur annar tími sé valinn en áramót til skiptingar á læknishéraði. Kemur þar ýmislegt til greina. En ef nú á að draga það til loka þessa árs, að lög þessi öðlist gildi, sem er vitanlega alveg sjálfsagður hlutur, þá verð ég nú að segja, að það fer að verða mjótt á mununum, hvort þessi löggjöf er samþ. hér á þessu þingi eða hvort beðið er eftir því, að heildarlöggjöfin komi í þingbyrjun, enda þá líklegt, að búið verði að samþ. hana fyrir áramótin næstkomandi. Þetta vildi ég að kæmi fram hér við þessa umr. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð lengri, en með tilvísun til þess, sem ég hef sagt, leggur minni hl. til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Við hv. 10. landsk. (GÍG) flytjum á þskj. 552 brtt. við þetta frv. Við fluttum sams konar till. og þessa á síðasta þingi, og mun flestum hv. þdm. vera kunnugt um efni hennar og þau rök, sem við færðum þá fram fyrir samþykkt hennar. Hún var þá flutt í sambandi við það frv., sem þá lá fyrir í hv. d. um nýskipun læknishéraða, en í því frv. voru þá innifalin bæði þau frv. um þessi efni, sem nú eru á dagskrá hv. deildar. Þessi till. okkar háttv. 10. landsk. um að mynda læknishérað í Kópavogi fékk í fyrra meirihlutafylgi hér í hv. d. Ef ég man rétt, mun hún hafa fallið með jöfnum atkv. eins og frv. sjálft, sem þá var á ferðinni hér. Efni þessarar brtt. hefur verið rætt við þau heilbrigðisyfirvöld, sem hún snertir, bæði við landlækni og borgarlækninn í Reykjavík, en nú er þessum málum svo skipað, að borgarlæknirinn í Reykjavík er um leið héraðslæknir í Kópavogshreppi að mestu leyti, en nokkur hluti hreppsins tilheyrir þó Álafosslæknishéraði. Þau rök, sem við færðum í fyrra fyrir samþykkt þessarar till., voru í fyrsta lagi þau, að Kópavogshreppur er þegar orðinn mjög fjölmenn byggð. Það er óhætt að segja, að á þessu ári muni íbúatalan komast á fjórða þúsund. En það er ekki öll sagan sögð með því. Þar eru nú um 200 hús í byggingu, sem ætla má að verði lokið innan tveggja, a. m. k. innan þriggja ára, og þar með þegar flutt er í þau, bætast við allt að 15 hundruð íbúar, en þar við bætist, að fyrirsjáanlegt er, að á þessu ári verður ekki hjá því komizt vegna mikillar eftirspurnar að veita verulegan fjölda af nýjum leyfum til bygginga, á að gizka 100–150, miðað við það, sem gert hefur verið undanfarin ár, en það tryggir áframhaldandi mjög öra fólksfjölgun á næstu árum. Af þessu öllu verður það ljóst, að óhætt er a. m. k. að reikna með 5 þús. íbúum á næstu árum. Þessi hreppur er líka auk þessa mjög víðlendur, honum tilheyra nokkuð margir bæir upp með veginum á Hellisheiði, og það eru einmitt þeir, sem hingað til hafa tilheyrt Álafosslæknishéraði. En veigamesta ástæðan til þess jafnvel, að menn vilja fá héraðslækni í Kópavogi, er sú, að það er mikil þörf á því, og liggur það fyrir, að gerðar séu ráðstafanir vegna heilbrigðismála almennt. Í Reykjavíkurbæ hefur einmitt verið gert stórt átak í þeim efnum á undanförnum árum undir forustu og stjórn núverandi borgarlæknis, en þó mun honum sem öðrum, sem um þessi mál hafa hugsað og til þekkja, vera ljóst, að það væri þýðingarlítið að gera margar og miklar ráðstafanir í Reykjavíkurbæ til þess að tryggja almennt heilbrigði, ef ekki væru gerðar tilsvarandi ráðstafanir í mjög fjölmennum byggðum, sem eru að rísa upp og eru til í næsta nágrenni bæjarins. En það verður að segja, að þó að borgarlækni sé þetta ljóst, þá hefur þó ekki verið hægt að gera slíkar heilbrigðisráðstafanir sem æskilegt hefði verið í þessum byggðum, og er þar fyrsta ástæðan sú, að borgarlæknisembættið í Reykjavík, eins og það er nú, er mjög umfangsmikið og erfitt og krefst þess, að heilbrigðisyfirvöld séu til, sem alltaf hafi vakandi auga og stjórn á þessum málum. Mér er því óhætt að fullyrða, að það er beinlínis ósk borgarlæknisins í Reykjavík, sem hingað til hefur gegnt héraðslæknisstörfum í Kópavogi, að breyting verði gerð á þessu á þann hátt, sem lagt er til í brtt. okkar. Um landlækni er það að segja, að honum er það einnig ljóst og hann játar fullkomlega þörfina á því að breyta til í þessum efnum, og ber vott um það till. hans um þetta efni, sem kemur fram í því frv. til læknaskipunarlaga, sem er hér til meðferðar í hv. deild, þar sem landlæknir leggur til, að stofnað verði Kópavogslæknishérað, en hans till. er að vísu sú, að það nái yfir allt núverandi Álafosshérað. Landlæknir tekur fram í greinargerð sinni við frv., að það mundi verða mjög myndarlegt hérað þegar í upphafi, með yfir 4 þús. íbúa, og að það næði upp í Hvalfjarðarbotn og Þingvallasveit, svo að það er líklegt, að ef þessum embættismanni yrðu falin umfangsmikil störf við stjórn heilbrigðismála í sínu heimahéraði og aðalhéraði, þar sem hann ætti setu í Kópavogi, þá hefði hann áreiðanlega nóg að gera, enda segir landlæknir, að til þess að gegna þessu embætti mundi þurfa röskleikamann á góðum aldri. Það er mín skoðun, að þessi till. landlæknis, þó að ég kynni að geta fallizt á hana, væri ekki nema hrein bráðabirgðaráðstöfun, því að svo viðlent og fjölmennt læknishérað með svo geysilega örri fólksfjölgun íbúa í Kópavogi yrði fljótlega allt of umfangsmikið og fjölmennt fyrir einn embættismann. Sú ráðstöfun yrði vitanlega til bóta í byrjun, en hæpið, að hún yrði viðhlítandi til nokkurs langframa. Ég er því alveg sannfærður um, að fyrr eða síðar og fyrr en síðar verður horfið að því ráði, sem felst í brtt. okkar hv. 10. landsk., að gera læknishérað úr Kópavogshreppi eins og hann er nú, enda er það út af fyrir sig í samræmi við þá meginreglu, sem frv. til læknaskipunarlaga, sem nú hefur verið flutt af heilbr.- og félmn., gerir ráð fyrir, og eru raunar meginrökin fyrir þeirri skipun læknishéraða, sem þar er lögð til, en þau eru þau, að það sé heppilegast, að takmörk læknishéraða fylgi takmörkum hreppa vegna manntals og skýrslugerðar og annars slíks. Ég fylgdist nú ekki alveg nákvæmlega með því, sem hv. frsm. meiri hl. n. hafði að segja um þessi mál og þar á meðal þessa brtt., en ég kom inn, þar sem hann var að segja, að honum virtist sú skipun, sem lögð er til með brtt. á þskj. 552, ekki vera aðkallandi. Það má vel vera, að þetta mál sé ekki það mál af hinum ýmsu vandamálum snertandi Kópavogshrepp, sem hægt sé að segja að sé mest aðkallandi, en það er hins vegar of mikið fullyrt að segja, að það sé ekki aðkallandi. Það er aðkallandi, af því að þeim störfum, sem héraðslæknir þyrfti að gegna, hefur ekki verið gegnt svo sem skyldi, það er játað, og það er erfitt að gera ráð fyrir því, að á þeim málum verði tekið með þeim myndarskap og röggsemi, sem þyrfti að gera, ef engin nýskipun er á þeim gerð. En ég get hins vegar ekki séð, að þetta mál sé minna aðkallandi en nýskipun á Egilsstaðalæknishéraði, og ef það mál er svo aðkallandi, að það má ekki bíða til næsta þings eftir nýrri skipun á læknishéruðunum yfirleitt, eins og hv. minni hl. færði nú rök að, þá sé ég ekki, að það sé síður ástæða til að samþ. þá brtt. okkar hv. 10. landsk. á þskj. 552. Þetta var mín afstaða til þessara mála í fyrra og hún er enn óbreytt. Það má vel segja og færa ýmis rök að því, að það sé ekki svo aðkallandi neins staðar að gera nýja skipan á þessum málum, að það megi ekki bíða til næsta þings, ef þá væru líkur til, að þessi mál væru hugsuð og afgr. hér á Alþ. í heild. Það get ég vel fallizt á að því er Kópavog snertir, en þá er bezt, að þau bíði öll og verði þá öll tekin til athugunar í sambandi við nýja skipun læknishéraðanna.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt samkvæmt ósk minni eða dómsmrn. og hefur sannast sagt ekki mikla þýðingu, heldur er nánast algerlega formlegs eðlis. Þannig er mál með vexti, að Ísland er aðili að samningi Norðurlandaríkjanna frá 6. febr. 1931, sem fjallar um nokkur alþjóðleg einkamálaréttarákvæði varðandi hjúskap, ættleiðinga og lögráð. Það hafa verið gerðar breytingar á þessum samningum, aðallega í sambandi við lýsingu hjúskapar og vegna þess að nú er búið að taka upp skilnað að horði og sæng í Finnlandi, sem ekki var áður. Hvorugt af þessu snertir Ísland verulega eða hefur þýðingu hér, en þar sem við erum aðilar að samningnum, þá er rétt, að við tökum þátt í breytingum á honum líka af formlegum ástæðum, og vonast ég til þess, að þetta meinlausa frv. valdi engum erfiðleikum, heldur geti það gengið sína leið.



Herra forseti. Þetta frv. er mjög svipaðs eðlis og það frv., sem var rætt hér næst á undan, einnig flutt að ósk minni eða dómsmrn. Ísland er aðili að samningum, sem gerðir voru 1931 milli Norðurlandaríkjanna um innheimtu meðlaga, og nú nýlega hafa verið gerðar nokkrar breytingar á þeim samningum. Breytingarnar eru ekki veigamiklar og varða, að undantekinni einni, hrein framkvæmdaratriði. En sú breyting er þess eðlis, að í stað þess, að áður var það skilyrði þess, að krefjast mætti fullnægju á meðlagsúrskurði, ef meðlagsskylda gagnvart óskilgetnu barni eða móður þess er ákveðin í dómi eða úrskurði í ríki, þar sem meðlagsskyldur átti ekki ríkisborgararétt eða heimilisfang, að hann hefði mætt í málinu eða stefnan eða úrskurðurinn hefði í tæka tíð orðið honum kunn, meðan hann dvaldi í ríkinu, er nú látið nægja, að stefnan eða úrskurðurinn hafi í tæka tíð orðið honum kunn. Þessi breyting er til bóta fyrir framgang meðlagsmála, og sýnist ekki nema sanngjarnt, að hún sé samþykkt.



Herra forseti. Ég gat þess í framsöguræðu minni fyrir þessu máli við 2. umr., að meiri hl. allshn. væri að athuga að taka upp brtt. þá, sem hv. 3. þm. Reykv. (BÓ) kom fram með í Nd. við frv., en tók aftur til þess að tefja ekki málið þar. Það hefur nú orðið að samkomulagi með okkur þremur þm., sem myndum meiri hl. í þessu máli, að bera fram till., sem að efninu til er samhljóða henni, og ég hef borið málið undir borgarstj. í Reykjavík, sem er þessu samþykkur. Með leyfi hæstv. forseta, vildi ég mega lesa upp þessa brtt.: „Á eftir 1. gr. komi ný gr., er verði 2. gr. (og breytist greinatalan samkvæmt því): Bæjarstjórnin getur því aðeins tekið tryggingarnar í eigin hendur, að fjárhagslegur grundvöllur þeirra sé tryggur og iðgjöldin séu sambærileg iðgjöldum viðurkenndra tryggingarfélaga, sem hagkvæmust tilboð gefa, að viðbættu gjaldi, sem ákveðið er að leggja í sérstakan tryggingarsjóð, sbr. 1. gr. - Útboð samkv. 1. málsgr. 1. gr. skulu fara fram eigi sjaldnar en á 5 ára fresti.“ Eins og sést á þessum till., er komið fram með þær til þess að tryggja húseigendum, að ágóði af tryggingunum fari ekki til annars en brunavarna og að hann, ef hann verður einhver, sem maður vonar, verði ekki notaður sem almennur eyðslueyrir bæjarfélagsins. Ég vonast því til, að allir hv. dm. geti fallizt á þessa brtt. Ég sé, að það er komin fram brtt. frá hv. 2 landsk. þm. (BrB), þar sem hann leggur til, að aftan við 1. gr. bætist ákvæði, sem segir, að þó skuli aldrei minna en helmingi af þeim iðgjaldatekjum, sem verða, varið til lækkunar. Ég álít, að það sé ekki praktískt að samþ. þessa till., sérstaklega gæti ég hugsað mér, að fyrstu árin væri rétt að auka sjóðinn nokkuð mikið með tilliti til seinni tíma, og er þá þess að gæta, að þessi sjóður er raunverulega eign húseigenda til þess að létta af þeim iðgjöldum síðar. - Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Till. okkar í minni hl. eru ekki komnar úr prentun enn þá, svo að ég verð að leyfa mér að leggja hér fram skrifl. brtt. Þessar till., sem ég ásamt hv. 1. þm. N-M. flyt hér, eru Alþ. kunnar, því að það eru sömu brtt. sem voru lagðar fram af minni hl. allshn. Nd., og eru þess eðlis, að 1. málsgr. 1. gr. verði breytt í það horf, að bæjar- og sveitarfélögum sé heimilt, Reykjavík og öðrum, að undangengnum útboðum að semja við eitt eða fleiri vátryggingarfélög fyrir 2–5 ár í senn um tryggingar gegn eldsvoða á öllum húsumumdæmi sínu. Síðan eru aðrar brtt. samræmi við þessa brtt. og til þess að aðrar greinar frv. verði í samræmi við 1. gr. Ef þessi breyting á 1. gr. yrði móti von minni ekki samþ., þá falla hinar breyt. niður af sjálfu sér og þarf ekki að bera upp nema þessa brtt. við 1. gr. Ég ber þetta fram vegna þess, að þó að frv. sé komið fram í þessa átt, sem ég fagna, frá hv. þm. Hafnf. (IngF) og hv. þm. Vestm. (JJós), þá óttast ég, að það geti farið svo, að það frv. dagi uppi. En með því að gera þessa breytingu við 1. gr. frv. og aðrar breytingar í samræmi við það, er þó tryggt, að þetta mál kemst í gegnum þingið jafnhliða því frv., sem hér liggur fyrir. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þessar brtt., en leyfi mér að skila þeim til hæstv. forseta.



Herra forseti. Ég var að lesa þessa till. frá meiri hl., sem þm. Seyðf. hafði hér framsögu fyrir áðan, og mér finnst, að í hana vanti vissa hluti, sem verði í henni að vera, ef hún eigi að vera samþ., og það var nú til þess að benda á það, sem ég kvaddi mér hljóðs. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Bæjarstjórnin getur því aðeins tekið tryggingarnar í eigin hendur, að fjárhagslegur grundvöllur þeirra sé tryggur og iðgjöldin séu sambærileg iðgjöldum viðurkenndra tryggingarfélaga, sem hagkvæmust tilboð gefa“ o. s. frv. Hver á að dæma um það, hvort fjárhagslegur grundvöllur þeirra sé tryggur? Það er eftir till. bæjarstjórnin sjálf. Það er bæjarstjórn, sem er kannske svo stödd, að hún er að byrja að fá framlög frá ríkinu, hún hefur kannske togararekstur og er komin á hausinn með hann og ríkið verður að fara að ábyrgjast fyrir hana, eða hún rekur einhver önnur fyrirtæki, sem eru ekki vel stæð. Hún á sjálf að dæma um það, hvort hún er fær um að taka að sér tryggingar fyrir öllum húsum í kaupstaðnum og ábyrgjast mönnum að borga þau út, ef þau brenna. Þetta getur ekki staðizt. Ef þeir ætla sér að fara þessa leið, flutningsmennirnir, sem ég er ekki neitt að tala á móti í þessu sambandi, ég læt það liggja á milli hluta, þá verður að setja þarna inn í hlutlausan aðila, sem dæma á um það, líklega menn, sem ríkisstj. skipar til að dæma um það, hvort bærinn sé þannig staddur fjárhagslega, að honum sé fært að taka á sig ábyrgð á öllu brunatjóni, sem verður í bænum, með þeim endurtryggingum, sem hann á völ á. En að láta bæjarstjórnina sjálfa dæma um það, það er hreinn glæpur gagnvart mönnunum, sem í bænum búa og eiga að tryggja hjá honum hús sín. Það kemur ekki til neinna mála frá mínu sjónarmiði séð. Nú segið þið kannske, sem till. flytjið, að það sé nú ekki nein hætta á þessu, bærinn sé hér alltaf dómbær um hlutina, og það sé ekki hætta á því, að honum fari að missýnast hvað þetta snertir. Nú skal ég ekkert segja um það. Ég er ekkert viss um, að það sé alltaf, og það getur oft verið álitamál um það. En hvað bæjarstjórn Reykjavíkur snertir, þá liggur það fyrir, að hún hefur sagt við þann mæta mann, Þorstein Þorsteinsson hagstofustjóra: Þú ert alls ekki fær um það, sem þér er sagt að gera. - Eftir lögum átti Þorsteinn hagstofustjóri að reikna út vísitölu byggingarkostnaðar í Reykjavík og hefur alltaf gert það. Honum hefur verið falið af Alþingi og stjórnarráðinu að gera það. En 1948 komst bæjarstjórn Reykjavíkur að þeirri niðurstöðu, að þetta sé rammvitlaust gert af honum, og hættir að fylgja þeirri vísitölu, sem Þorsteinn reiknar út, og birtir sjálf sína vísitölu til að fylgja í bænum og fær stjórnarráðið til að staðfesta hana, að það megi fylgja henni, en ekki hinni löglega fundnu. Hvað haldið þið að þeir geri, þegar þeir eiga sjálfir að fara að meta það, hvort þeir séu færir til þess að geta borgað út allar brunatryggingar eða ekki, og ættu að dæma um sjálfir? Ég treysti þeim ekki til þess. Það er hver blindur í sjálfs sín sök. Og ekki nóg með þetta, bæjarstjórnin hefur líka komizt að þeirri niðurstöðu, að þeir eiðsvörnu menn, sem meta brunatryggingar í Reykjavík, hafi bara gert það illa, að það sé ekkert samræmi í því frá ári til árs, og það verður að endurmeta það allt saman aftur. Þeir hafa fengið ríkisstj. til þess að viðurkenna það og láta fara fram nýtt brunabótamat, af því að þessir eiðsvörnu menn, sem höfðu gert það áður, væru ekki verki sínu vaxnir. Bæjarstjórnin er þarna hæstaréttardómari; hún vill dæma sjálf um þessa hluti. Haldið þið þá, að hún muni ekki dæma sjálf um það, hvort fjárhagur sinn sé svo góður, að hún sé fær um að taka við öllum tryggingum í bæjarfélaginu til brunabóta? Ég er nú hræddur um það, að hún muni dæma um það sjálf. Mér finnst þess vegna vanta inn í þessa till., og ég vildi nú bara mælast til þess, að forseti biði með málið þangað til á morgun eða mánudaginn og lofaði mönnum að koma inn í þetta brtt. með viti, því að það þarf þarna annan dómara en bæjarstjórnina. Aftur á móti er það bæjarstjórnin, sem á að ráða því, hvað mikið hún vilji leggja til hliðar af þeim ágóða, sem hún fær, í framtíðarsjóð til að annast tryggingarnar. Það tel ég hana eiga að dæma um. En hitt er hún ekki dómbær um, hvernig fjárhagur hennar sjálfrar er til þess að taka að sér tryggingarnar eða ekki. Það verða að vera hlutlausir menn, sem dæma um það.



Herra forseti. Ég hef lagt hérna fram smábrtt. á þskj. 532, sem ekki þarf að fara mörgum orðum um. Það er ekki efi á því, að samþykkt þessa frv. er mikið hagsmunamál fyrir Reykjavík. Hins vegar harma ég, að ekki skyldi fást meiri hluti fyrir því, að önnur bæjarfélög nytu jafnréttis. En vonandi er, að það frv., sem nú hefur verið lagt fram varðandi þetta mál, nái fram að ganga, áður en þingi lýkur. En ég tel líka, að almenningur þurfi að fá tryggingu fyrir því, að þetta komi almenningi til góða í lækkuðum iðgjöldum. En mér virðist engan veginn nægileg trygging fyrir. því í frv. eins og það er. Þar segir aðeins 3. málsgr. 1. gr., að tekjur af brunatryggingum skuli leggja sjóð til eflingar brunavörnum og þvílíkri starfsemi og til lækkunar á iðgjöldum. Þetta þykir mér harla óákveðið. Ég tel ekki til of mikils mælzt, að helmingurinn af slíkum tekjum gangi til þess að lækka iðgjöldin, og hef því leyft mér að leggja fram þessa till. og vonast til þess, að hún nái samþykki hv. deildar.

Forseti (GíslJ): Út af ósk hv. þm. um að fresta málinu til þess að gefa tíma til þess að koma fram með brtt. við þá brtt., sem hér um ræðir frá hv. meiri hl., vil ég taka það fram, að ég tel, að sú efnisbreyting, sem hann talar um, sé ekki svo flókin, að ekki sé hægt að gera það hér á þessum fundi, og mun ekki af þeim ástæðum fresta umr.



Herra forseti. Þetta frv. um brunatryggingar utan Reykjavíkur, sem flutt er af mér og hv. þm. Vestm. (JJós) á þskj. 622, er, eins og frv. ber með sér, heimild fyrir bæjar- og sveitarstjórnir utan Reykjavíkur til að semja um brunatryggingar við eitt eða fleiri tryggingarfélög á húseignum þeim í umdæminu, sem tryggingarskyldar eru. Svo sem kunnugt er, kom frv. fram í Nd. í sambandi við brunatryggingar í Reykjavík. Við flm. teljum ekki þinglegt að samþykkja breytingu þá, er samþykkt var gagnvart Brunabótafélagi Íslands í Nd., auk þess sem frv. þetta er ekki samhljóða breytingu þeirri, er flutt var í Nd. Í þessu frv. er ekki talað um leiðir til að endurtryggja, að bæirnir taki að sér endurtryggingarnar eða sveitarfélögin, og auk þess er lengri frestur, sem tekinn er í frv., þar sem lögin áttu að taka gildi þegar í stað eftir frv. því, sem í Nd. var, en í frv. okkar er gildistakan miðuð við 15. okt. 1955. Er það gert vegna þess, að það þótti of stuttur tími til umráða til þess, bæði fyrir tryggjendur og fyrir tryggingarfélagið, Brunabótafélag Íslands, að taka þeirri breytingu, ef að lögum verður, sem hér er farið fram á. Eftir þeim umræðum að dæma, sem fram fóru hér í þessari hv. d. í gær og í Nd. áður, sýndi það ótvírætt, að fylgi hlýtur að vera fyrir því að koma þessum málum fram á þennan eða svipaðan hátt. Ég vísa að öðru leyti til grg. og óska eftir, að frv. gangi til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Ég hef ekkert á móti því, að þetta frv. fái athugun í þinginu, og tel það enda sjálfsagt. En ég vil bara benda á nú þegar við þessa umr., að ef hugsað er til að gera þá breytingu á brunatryggingum utan Reykjavíkur, sem þetta frv. fer fram á, þá er alveg sjálfsagt, að samhliða því, sem það er gert, verði endurskoðuð löggjöf um Brunabótafélag Íslands. Ég ætla það þurfi ekki að færa rök að því, hversu sjálfsagt þetta er, þar sem mjög vafasamt er, hvort félagið gæti starfaðsamkeppni á þeim grundvelli, sem hér er um að ræða, og öllu falli víst, að til þess þyrfti að breyta lögum þess, að það hefði nægilega góða aðstöðu til þess.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. það til l. um veitingu ríkisborgararéttar, sem hæstv. ríkisstj. lagði fyrir þessa d. Í sambandi við þá athugun hafa einnig verið athugaðar yfir 50 umsóknir um ríkisborgararétt, sem borizt hafa, en ekki verið teknar upp af stjórninni í frv., sumpart vegna þess, hve seint þær bárust. Enn fremur bárust n. í fyrradag 11 umsóknir til viðbótar, sem ekki verður hægt að athuga til fullnustu fyrr en fyrir 3. umr. Ég vil taka fram, að það er til mjög mikils baga. að umsóknir koma allt fram á síðustu stundu, og væri sennilega miklu réttara vegna vinnubragða í þinginu að taka alls ekki til greina aðrar umsóknir en þær, sem borizt hafa þegar þing er sett. Í frv. ríkisstj. eru aðeins teknir upp 7 menn, og það þeir menn, sem hafa dvalizt á Íslandi í 10 ár eða lengri tíma. N. hefur verið að reyna að mynda sér einhverjar reglur, sem henni hefur þótt líklegt, að d. vildi fara eftir við veitingu ríkisborgararéttar nú, eftir að nýju l. um ríkisborgararétt eru komin í gildi. N. er sammála um að vilja taka upp sem aðalreglu þá sömu reglu sem stjórnin hefur fylgt við samningu frv., sem sé að krefjast þess, að menn hafi dvalizt hér á landi í 10 ár til þess að fá ríkisborgararétt. Frá þessari reglu finnst n. þó þurfa að gera nokkrar undantekningar, eins og gert var áður en nýju ríkisborgararéttarlögin gengu í gildi. N. álítur, að það eigi ekki frekar en áður var gert að krefjast svona langs tíma fyrir menn, sem fæddir eru og uppaldir hér á landi og af íslenzku foreldri, þótt þeir hafi farið til útlanda og misst ríkisborgararétt sinn á Íslandi, en komnir eru aftur. Aðallega gildir þetta um kvenfólk, sem missir ríkisborgararétt vegna giftingar og fer af landi burt, en kemur svo heim aftur, t. d. vegna hjónaskilnaðar, og ætlar sér að dveljast áfram hér á landinu. Áður en l. frá 1952 um ríkisborgararétt gengu í gildi, fengu erlendar konur, sem giftust íslenzkum ríkisborgurum, íslenzkt ríkisfang við giftinguna. Nú er því þannig farið víða, að konur hafa sjálfstæðan ríkisborgararétt og missa því ekki sinn erlenda ríkisborgararétt, þótt þær giftist íslenzkum ríkisborgurum, og eftir nýju lögunum fá þær ekki lengur af sjálfu sér við giftinguna íslenzkan ríkisborgararétt. N. hefur þótt það of ströng regla að krefjast af þessum konum, að þær dveldust hér á landi í 10 ár til þess að geta fengið íslenzkt ríkisfang. Hins vegar áleit n. ekki rétt að veita þeim þegar í stað og athugasemdalaust íslenzkt ríkisfang, þótt þær giftust íslenzkum ríkisborgurum, heldur láta einhvern tíma líða, þannig að það sæist, að þeim væri alvara með hjónabandið, en það væri ekki stofnað í því skyni eingöngu að fá íslenzkt ríkisfang, eins og komið mun hafa fyrir. Í n. voru dálítið skiptar skoðanir um, hvort krefjast ætti 5 ára eða 3 ára dvalar hér á landi, áður en íslenzkt ríkisfang yrði veitt í svona tilfellum, en niðurstaðan varð sú að mæla með því, að íslenzkur ríkisborgararéttur væri veittur eftir 3 ára dvöl í landinu frá stofnun hjónabandsins. Það segir sig sjálft, að þar sem ríkisborgararéttur karla og kvenna er nú jafnt settur, þá verður að láta sömu reglur gilda um menn, sem kvæntir eru íslenzkum konum, sem hafa íslenzkan ríkisborgararétt, til þess að jafnræði verði þar á. Þeir menn og konur, sem n. hefur lagt til að bætt verði inn í frv. stjórnarinnar og veittur íslenzkur ríkisborgararéttur, falla allir undir þessar þrjár reglur, að undanskildu því, að einn mann vantaði 2 mánuði upp á að hafa verið hér 10 ár, en ekki þótti ástæða til þess að taka það svo stranglega. Þá vil ég geta þess, að meðal þeirra umsókna, sem ekki fékkst meiri hluti fyrir í n. til að taka til greina, voru umsóknir frá 11 nunnum í Karmelsystraklaustrinu í Hafnarfirði. Áður fyrr hefur þingið látið það viðgangast að veita erlendum nunnum, sem komu hingað upp til þess að hjúkra sjúklingum, íslenzkan ríkisborgararétt, þó að þær hefðu verið styttri tíma en þann, sem venjulega var áskilinn. Ég fyrir mitt leyti vildi halda þessari reglu líka um systurnar í Hafnarfirði, þó að þær séu að vísu ekki hjúkrunarnunnur, en fyrir því fékkst ekki meiri hluti í n. Ef brtt. kemur fram hér í d. um, að þeim verði einnig veittur ríkisborgararéttur, mun ég greiða atkvæði með því. Eins og ég gat um áðan, hafa borizt 11 nýjar umsóknir, sem verða teknar til athugunar fyrir 3. umr. Í tilefni af brtt. hv. þm. V-Sk. á þskj. 614 vil ég geta þess, að báðar þær konur, sem þar er um að ræða, giftust árið 1953, þannig að ef d. ákveður að veita þeim ríkisborgararétt, þá verður auðvitað að bæta við öðrum 9 konum, sem við tókum út úr, vegna þess að þær höfðu ekki verið í hjónabandi í 3 ár.



Herra forseti. Ég á hér brtt. á þskj. 614, þess efnis, að tveimur konum, báðum fæddum í Þýzkalandi, verði veittur ríkisborgararéttur. Á hernámsárunum í síðustu heimsstyrjöld og eins eftir stríðið komst mikið los á allt lausafólk hér á landi. Einkum kom þetta hart niður á sveitunum, þær tæmdust, svo að til stórvandræða horfði. Var um skeið ekki annað sýnna en að heil byggðarlög færu í auðn vegna fólkseklu. Var þá það ráð tekið að leita til Þýzkalands eftir starfsfólki. Það þótti líklegast til árangurs að leita þangað vegna þess neyðarástands, sem ríkti þar í landi eftir styrjöldina, og þetta bar árangur. Á vegum Búnaðarfélags Íslands var flutt til landsins margt fólk frá Þýzkalandi til starfa hér í sveitunum. Einkum voru það þýzkar stúlkur, sem hingað komu. Allmargar þessar stúlkur hafa ílenzt hér, þær hafa gifzt íslenzkum mönnum og stofnað hér heimili og búa nú í sveitunum. Þessar þýzku konur hafa yfirleitt reynzt ágætir borgarar, þær hafa fljótt samlagazt íslenzkum högum og starfsháttum, þær hafa lært málið mjög vel á skömmum tíma, en það er nú venja Þjóðverja, því að þeir eru miklir málamenn. Ég kann því illa, að þessar konur, sem vegna neyðarástands yfirgáfu ættland sitt og fluttust hingað fyrir atbeina íslenzkra stjórnarvalda og hafa stofnað heimili hér, séu gerðar að annars flokks borgurum. Ég tel þær vera annars flokks borgara, meðan þeim er synjað um íslenzkan ríkisborgararétt. Ég hef þess vegna leyft mér að flytja hér þessar brtt. um tvær konur. þær Dorotheu Kissmann, húsmóður í Hörgsdal á Síðu, sem er gift Bjarna Bjarnasyni hreppsstjóra þar, og Olgu Meckle, húsmóður á Reynivöllum í Suðursveit, sem er gift Þorsteini Þorsteinssyni, sem er húsbóndi á Reynivöllum og hefur tekið við búsforráðum þar af föður sínum, Þorsteini Guðmundssyni hreppsstjóra. Ég veit, að það eru margar fleiri þýzkar konur, sem eins stendur á um og þessar, sem ég flyt hér brtt. um. Ég vil þess vegna eindregið mælast til þess við hv. allshn., að hún athugi til 3. umr. og endurskoði afstöðu sína til þessara kvenna, því að ég tel þær hafa algera sérstöðu. Þær eru fluttar hingað til landsins á vegum íslenzkra stjórnarvalda, og þa;r hafa stofnað heimili hér á landi, og ég tel það ranglæti, að þeim sé synjað um borgararétt. Ef n. lofar að endurskoða afstöðu sína, þá vil ég taka till. mína aftur til 3. umr.



Herra forseti. Í tilefni af ræðu hv. þm. V-Sk. tek ég fram, að ég geri ráð fyrir, að n. vilji helzt, að atkvgr. fari fram um þetta nú þegar, og hagi svo störfum sínum eftir því. N. er búin að taka sína afstöðu, að vilja ekki veita ríkisborgararétt erlendum konum, sem giftar eru íslenzkum ríkisborgurum, fyrr en eftir a. m. k. þriggja ára hjónaband. Hún telur nauðsynlegt, að það sé einhver frestur þarna á settur, því að henni er kunnugt um a. m. k. eitt tilfelli, ef ekki tvö, þar sem einmitt þýzkar konur giftust mönnum eingöngu til að ná í íslenzkt ríkisfang og skildu svo við þá. Við verðum að athuga, að þetta, að konur hafa fengið sjálfstæðan ríkisborgararétt og verða ekki íslenzkir borgarar við giftingu, er runnið frá þeim sjálfum. Þær hafa krafizt þessa. Það er ein af jafnréttiskröfum þeim, sem þær hafa beitt sér mjög ákveðið fyrir, og ef farið væri inn á þá braut að veita skilyrðislaust og strax erlendum konum ríkisborgararétt, ef þær giftast íslenzkum mönnum, þá verðum við líka að veita erlendum mönnum, sem hafa gifzt íslenzkum konum, ríkisborgararétt, til þess að jafnræði verði á í þessu efni, og þá erum við sannast að segja komnir inn á mjög hála braut. Annars væri fróðlegt að heyra álit hæstv. dómsmrh., sem þessi mál heyra undir, um vinnubrögð n. í þessum efnum og þær till., sem hún leggur fram núna, þegar farið er að veita ríkisborgararétt samkvæmt hinum nýju lögum.



Herra forseti. Vegna áskorunar hv. þm. Seyðf. vil ég taka hér til máls, þó að ég hafi ekki ætlað mér það. Ástæðan til þess, að ég þagði, var sú, að mér virtist sem n. hefði leyst starf sitt ágætlega af hendi og er mjög ánægður með hennar till. Ég tek undir það, sem hv. þm. Seyðf. sagði um till. hv. þm. V-Sk. Mér finnst sanngjarnt, að þessar konur verði að hlíta einhverjum reynslutíma, og það eru einmitt kvennasamtökin, ekki aðeins hér á Íslandi, heldur í heiminum yfirleitt, a. m. k. í vestrænum löndum og norrænum, sem hafa beitt sér fyrir þessu jafnrétti, og það er eðlilegt, að þær verði þá að lúta því, sem af jafnréttinu leiðir, einnig í þessum efnum. - Ég vil mjög taka undir og styðja mál hv. þm. Seyðf.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég mun setja mína till. undir atkv. í d., fyrst n. vill ekki íhuga þetta nánar. En ég vil, rétt til þess að sýna, hve mikið misrétti kemur hér fram, upplýsa að á einu og sama heimilinu, á Hörgsdal á Síðu, eru tvær þýzkar konur, önnur giftist á árinu 1952, seinni hluta ársins. en hin í byrjun ársins 1953. Sú, sem giftist á árinu 1952, er búin að öðlast ríkisborgararétt, en hinni er synjað um ríkisborgararétt. Sjáum við af þessu, hve mikið misrétti kemur hér fram. Báðar þessar konur komu hingað til lands á vegum Búnaðarfélagsins og hafa starfað hér og stofnað heimili í sveitunum. Mér finnst þess vegna og held fast við það, að þessar þýzku konur eigi allar að fá ríkisborgararétt af þessari sérstöku ástæðu, að þær eru fluttar inn á vegum íslenzkra stjórnarvalda og notað neyðarástand í ættlandi þeirra til þess að fá þær hingað.



Herra forseti. Ég tók ekki eftir, hvort hv. þm. V-Sk. sagði, að þessar tvær konur, sem hann minntist á, í Hörgsdal, hefðu komið á svipuðum tíma til landsins  Skal ég ekki segja meira um þetta. Ég ætla ekki að gera þetta að neinu kappsmáli, en ég vildi bara - eftir að hafa heyrt röksemdir hv. þm. V-Sk. - láta í ljós þetta, af ef nokkurt fólk á skilið að fá ríkisborgararétt í landinu, þá er það ekki hvað sízt það fólk, sem kemur hingað og sezt að í sveitum landsins fyrir fullt og allt til þess að lifa í þessu landi og starfa.



Herra forseti. Í tilefni af ræðu hv. þm. Vestm. (JJós) vil ég vinsamlega benda honum á það, að ástæðan til þess, að ekki stendur eins á um þær konur, sem hann og hv. þm. V-Sk. (JK) talaði um, er sú, að milli þess, sem þær giftast, komu í gildi ný lög, sem eru öðruvísi en gömlu lögin voru. Eftir gömlu lögunum um ríkisborgararétt varð kona íslenzkur ríkisborgari jafnskjótt og hún giftist íslenzkum ríkisborgana. Þessu hefur verið breytt eftir ákveðnum kröfum kvennasamtakanna, sem kröfðust þess, að konur hefðu sjálfstæðan ríkisborgararétt. Mismunur á afstöðu þeirra er því ekki nema það, sem svo iðulega kemur fyrir, þegar lögum er breytt í landinu. Ég get ekki séð, að það sé hundrað í hættunni, þó að þessar konur verði að bíða í þrjú ár til þess að sýna og sanna, að það sé þeirra ákveðni vilji að staðfestast hér í landinu. Við höfum engin lög, sem leggja haft á fólk við sérstakar sveitir eða þess háttar, og ég get ekki fallizt á, að það eigi að vera einhver sérstök forréttindi, að menn starfi í sveit, fram yfir störf að öðrum nauðsynlegum atvinnuvegum þjóðarinnar. Það, sem mér virðist vera höfuðatriði þessa máls, er, hvort við eigum að opna flóðgátt, þannig að hver sú kona, sem giftist íslenzkum ríkisborgara, og þá um leið hver sá maður, sem kvænist íslenzkri konu, geti þegar í stað orðið íslenzkur ríkisborgari. Þá er áreiðanlega farið langt út fyrir það, sem hingað til hefur gilt og menn óska eftir að gildi. Þá getum við verið komnir inn á þá braut, áður en við vitum af, sem þekkt er erlendis, t. d. í Englandi, þar sem erlendir flóttamenn kaupa menn eða konur til að giftast sér til þess að fá enskan ríkisborgararétt og skilja svo um leið. Það er ekki vegna þessara kvenna, þessara tveggja eða þessara ellefu sem nú er verið að ræða, að ég er á móti þessu, heldur vegna fordæmisins, sem það gefur yfirleitt í sambandi við afgreiðslu þessara mála framvegis. Ég verð að segja það, að ég tel mjög vægt farið í sakirnar, þegar n. ákvað í þessum tilfellum að sætta sig við, að fólkið hefði ekki verið nema þrjú ár hér á landi eftir stofnun hjónabandsins.



Herra forseti. Það er nú alveg óþarft að vera að bæta við það, sem hv. þm. Seyðf. (LJóh) hefur sagt í þessu máli. Eins og hv. þd. veit, þá var það meginreglan samkvæmt íslenzkum lögum, að menn þurftu að vera hér 10 ár til þess að geta öðlazt ríkisborgararétt. Í annan stað þurfti fimm ár, ef menn voru í opinberri þjónustu. Í þriðja lagi tók konan ríkisborgararétt mannsins, þannig að ef erlend kona giftist íslenzkum manni, varð hún ríkisborgari um leið. Þessi lög voru felld úr gildi, og nú gilda um þetta ný lög. Samt sem áður hefur n. fylgt þessari höfuðreglu, að sá, sem öðlast hér íslenzkan ríkisborgararétt, ógiftur maður og ógift kona, þarf að vera hér í 10 ár, en ef kona giftist manni, sem hefur íslenzkan ríkisborgararétt, þá höfum við sett upp aðra reglu, sem hv. þm. Seyðf. benti á. Hún er sú, að hún þarf að hafa verið gift manninum í þrjú ár, og þá verði þeirri reglu fylgt, að hún fær íslenzkan ríkisborgararétt. Við gerum ráð fyrir, að svipuð regla verði látin gilda um karlmenn einnig, þegar maður hefur verið giftur íslenzkri konu í þrjú ár, þá fái hann íslenzkan ríkisborgararétt, þó að þeirri reglu sé ekki slegið fastri í þessu tilfelli, sem hér liggur fyrir, því að ég held, að það standi ekki þannig á. Spurningin er bara þetta: Vill hv. þd. fallast á þessar reglur? Vegna þess hefur það ákvæði verið numið úr lögum, að erlendar konur öðlist ríkisborgararétt af sjálfu sér, um leið og þær giftast íslenzkum manni, að Alþ. hefur ekki viljað láta þá reglu gilda. Þess vegna var hún numin úr lögum, skyldi maður gera ráð fyrir. Ég verð að benda á það, að maður hefur ekki nokkra minnstu ástæðu til þess að halda, að það standi þannig á með neitt af þessum hjónaböndum, að þau séu miðuð við það að ná í íslenzkan ríkisborgararétt; það er síður en svo. En við vitum aldrei, hvenær það getur komið fyrir í framtíðinni, og þess vegna verða að gilda um þetta reglur. Ég hygg, að ég fullyrði ekki of mikið, þó að ég segi, að íslenzkur ríkisborgararéttur sé eins mikils virði og ríkisborgararéttur nokkurrar annarrar þjóðar fyrir þá, sem vilja fá að flytjast inn í lönd, sem er mjög erfitt að komast inn í, og má benda þar á Vesturheim. Þar er tekið með opnum örmum á móti Norðurlandabúum, og líklega eru þeir þar í fremstu röð. Það er a. m. k. enginn framar, og þennan kvóta, sem við höfum inn í ýmis lönd, notum við ekki og erum meðal þeirra örfáu þjóða, sem ekki nota hann. Þess vegna er geysileg eftirsókn hjá þjóðum, sem ekki fá að flytjast inn í þessi lönd, eru búnar að biðja um 4–5 sinnum meiri innflutning til þessara landa heldur en þessar þjóðir fá, og fjöldi manna alltaf á biðlistum. En hjá okkur er það þannig, að við notum ekki þennan kvóta, þannig að hver Íslendingur, sem vill, getur núna komizt inn í þessi lönd, því að ég held, að kvótinn hafi aldrei verið fullnotaður nokkurt ár. Það er þess vegna ekki litið eftirsóknarvert að ná í þennan ríkisborgararétt, og þess vegna er hugsanlegt, að það geti farið svo, að það verði reynt að misnota þetta.