Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa svohljóðandi bréf: ,,Þar sem Ísólfur Gylfi Pálmason, 4. þm. Suðurl., er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, Ólafía Ingólfsdóttir bóndi, Vorsabæ, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Þetta tilkynnist yður hér með, herra forseti. Valgerður Sverrisdóttir, formaður þingflokks Framsfl.`` Ólafía Ingólfsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa. Þá hefur borist svohljóðandi bréf: ,,Þar sem Guðjón Guðmundsson, 4. þm. Vesturl., er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi í næstu tvær vikur leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 1. varaþm. Alþfl. í Vesturlandskjördæmi, Guðlaugur Þór Þórðarson, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Þetta tilkynnist yður hér með, herra forseti. Sigríður Anna Þórðardóttir, formaður þingflokks Sjálfstfl.`` Guðlaugur Þór Þórðarson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hann boðinn velkominn til starfa.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að láta í ljós ánægju með að Alþingi skyldi ekki ljúka þeim miklu málum, sem hér eru til meðferðar í dag, fyrir helgina eins og ríkisstjórnin þrýsti á um. Það er sérstaklega vegna þess að ástæða er til að gera sér vonir um að það hafi orðið ákveðin skoðanaskipti í stjórnarliðinu í sambandi við frv. til sveitarstjórnarlaga, hálendisfrv. Tilefni þess að ég segi þetta, herra forseti, er að frambjóðendur Sjálfstfl. í Reykjavík, en í þeirra hópi var hæstv. forsrh. samkvæmt auglýsingu sem birtist í Morgunblaðinu fyrir helgi --- auk þess er sérstaklega boðinn velkominn hér hv. varaþm. Guðlaugur Þór --- skoruðu á ríkisstjórnina og Alþingi að fresta meðferð þessa máls sem nú á að fara að taka á dagskrá. Ég verð að segja alveg eins og er að ég varð nokkuð undrandi á því, herra forseti, þegar ég sá dagskrána. Það var ekki vegna þess að við stjórnarandstæðingar, a.m.k. við í þingflokki Alþb. og óháðra, höfum áhuga á því að bregðast því samkomulagi sem við gerðum heldur vegna þess að ég hélt að hæstv. forsrh. gæti orðið við áskorun á sjálfan sig. Ég vil þess vegna spyrja hann hvort hann hafi hugsað sér að standa undir því trausti sem hann auglýsti sérstaklega í Morgunblaðinu, að Sjálfstfl. væri búinn í sambandi við þessi mál. Sjálfstfl. og frambjóðendum hans er sko hægt að treysta. Ég treysti þeim út af fyrir sig ekkert sérstaklega en ég hugsa að það geri margir Reykvíkingar og ég spyr hann: Ætlar hann að standa við þessa yfirlýsingu, fyrsta og kannski síðasta kosningaloforð Sjálfstfl. í Reykjavík í þeim borgarstjórnarkosningum sem eru nýlega afstaðnar?

Herra forseti. Ég er ekki viss um að R-listinn hafi haft samráð við Gylfa Þ. Gíslason, fyrrv. ráðherra, um allar sínar helstu yfirlýsingar. Það væri a.m.k. fróðlegt að vita það en hann skipaði sama sæti og ég. Við vorum í 30. sæti hvor á sínum listanum, þannig að um yfirlýsingar frambjóðenda var yfirleitt ekki haft samráð við mig sérstaklega frekar en að vænta megi þess að R-listinn hafi fundað mikið með Gylfa Þ. Gíslasyni um sumar þær yfirlýsingar sem þaðan komu. Það væri a.m.k. fróðlegt að fá upplýst hvort svo hafi verið. Á hinn bóginn hefur það legið fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar að ríkisstjórnin stefndi að því að afgreiða þessi mál. Sá vilji ríkisstjórnarinnar hefur ekki breyst. Það stendur til af hennar hálfu að afgreiða þessi mál. Hitt er annað mál og það hefur komið fram í umræðum, m.a. í þessum sveitarstjórnarumræðum, að það eru misvísandi upplýsingar í gangi um hvað í þessum frv. öllum felst. Ég tel því afar þýðingarmikið að þegar þessi löggjöf, svo mikilvæg sem hún er, liggur fyrir, þá verði af hálfu ríkisstjórnarinnar gefnar út ítarlegar upplýsingar og upplýsingarit um það sem í öllum þessum frv. felst. Þannig mundu ruglandi upplýsingar sem fram hafa komið, m.a. úr þessum ræðustól, ekki fá að gera fólkið í landinu órólegt. Til þess eru engin tilefni að mínu áliti.

Herra forseti. Þá er það ljóst að frambjóðendum Sjálfstfl. í Reykjavík er ekki hægt að treysta, a.m.k. ekki öllum, a.m.k. ekki þeim sem situr í heiðurssætinu, 30. sæti. Hve oft höfum við hlustað á að það sé misskilningur hjá öllum sem eru á öndverðri skoðun við stjórnarflokkana í þessu máli. Fyrst birtu 90 virtir einstaklingar áskorun til stjórnarmeirihlutans og ríkisstjórnar, virtir einstaklingar, fagaðilar, sérfræðingar, prófessorar. Misskilningur. Síðan var það stjórn framsóknarfélaganna í Reykjavík sem lýsti yfir eindregnum stuðningi við baráttu Ólafs Arnar Haraldssonar og málflutning hans í hálendismálunum á Alþingi. Misskilningur. Öll náttúruverndarsamtökin hafa ályktað í þessu máli og skorað á ríkisstjórnina og hver er áskorunin? Fresta. Leyfa frekari skoðun á þessu. Misskilningur. Nú er það borgarstjórnarflokkur sjálfstæðismanna og þá er ekki haft samband við alla, ekki þann sem situr í neðsta sætinu, kannski ekki 10 neðstu. Hve margir ætli þeir séu úr borgarstjórnarflokki sjálfstæðismanna sem lofuðu því og stóðu með flokk sínum? Ætli þeir hafi ekki misskilið málið líka, enda skilur ekki fólk með meðalgreind þetta frv., miðað við málflutning stjórnarmeirihlutans. Herra forseti, í tveimur leiðurum í Morgunblaðinu er lögð er áhersla á misskilinn metnað þingmanna og ráðherra, hann skuli lönd og leið, og talað um að það eigi að taka mið af vilja borgarstjórnarflokksins hjá Sjálfstfl. og Alþingi og ríkisstjórn er bent á að sýna hyggindi í þessu stóra máli. Allir með misskilning.

Virðulegi forseti. Ég get ekki orða bundist, fyrst þetta mál er komið á dagskrá, þ.e. yfirlýsingar frá borgarstjórnarminnihlutanum í Reykjavík. Þegar ég las leiðara Morgunblaðsins 24. maí, þ.e. daginn eftir kjördag, og skoðaði aftur yfirlýsingar þeirra, þá velti ég fyrir mér, hver var eiginlega tilgangur borgarstjórnarminnihlutans, að koma með svona yfirlýsingu á kjördag. Þar segir m.a.: ,,Við heitum því að beita okkur fyrir því af alefli --- náum við meirihluta í borgarstjórn --- að þjóðarsátt verði um þetta mikla hagsmunamál allra landsmanna.`` Er verið að segja og má skilja orð hæstv. forsrh. hér svo að fyrst að sigur vannst ekki í Reykjavík, þá sé ekki hlustað á þetta? Þeir hefðu gert það að öðrum kosti? Svona málflutningur er alveg með ólíkindum.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. er einn af frambjóðendum Sjálfstfl. í Reykjavík. Frambjóðendur Sjálfstfl. í Reykjavík tóku þá ákvörðun að skora á ríkisstjórn hans og hann sjálfan um að fresta afgreiðslu málsins. Er hann að segja okkur að það hafi ekkert samráð verið haft við hann, forsrh., um þá samþykkt sem gerð er í hans nafni sem frambjóðanda? Mér fyndist það nú harla ólíklegt, ef frambjóðendur Reykjavíkurlistans hefðu tekið upp á því að senda frá sér einhverja áskorun sem varðaði fyrrv. hv. þm. Gylfa Þ. Gíslason og skorað væri á þann fyrrv. þm. að gera eitthvað, grípa til einhverra aðgerða, að þá hefði ekki verið leitað samráðs við hann um það. Ég tel ólíklegt að Reykjavíkurlistinn hefði ekki spurt doktor Gylfa Þ. Gíslason ef Reykjavíkurlistinn hefði gert samþykkt um að skora á hann að gera eitthvað.

En ef hann hefði verið formaður flokksins?

Hvað þá heldur ef hann hefði verið formaður flokksins. Ég spyr hæstv. forsrh. mjög einfaldlega: Var ekkert samráð haft við hann þegar ákveðið var að senda fjölmiðlum, í hans nafni sem frambjóðanda Sjálfstfl. í Reykjavík, áskorun á hann sjálfan um að grípa til tiltekinna aðgerða? Vissi hann ekkert af því? Hafði borgarstjórnarflokkur Sjálfstfl. ekkert samráð við hann um það? Kom honum það eitthvað á óvart, hæstv. forsrh. og frambjóðanda til borgarstjórnar í Reykjavík.?

Er þetta örugglega sami maðurinn?

Ja, ég held að þetta hljóti að vera sami maðurinn, a.m.k. eru þeir skráðir til heimilis á sama stað samkvæmt auglýsingu. Ég spyr því hæstv. forsrh.: Var honum ekkert gert viðvart um það hvaða áskorun var verið að beina til hans í nafni hans sjálfs?

Herra forseti. Mér finnst þetta mjög undarleg umræða. Þetta snýst ekkert um það hvað skrifað er í Morgunblaðið og snýst ekkert um það hvað einstakir frambjóðendur hafa sagt í sveitarstjórnarkosningum sem er lokið. Auðvitað verður hver og einn að hafa sína skoðun á þessu máli eins og öðrum. Það kemur mér á óvart að stjórnarandstaðan á Alþingi vilji framkvæma í einu og öllu það sem stendur í Morgunblaðinu. Það er alveg nýtt. En málið snýst um að meiri hluti Alþingis óskar eftir því að ljúka þessu máli með lýðræðislegum hætti. Ég hafði haldið fram að þessu að það væri þessi meiri hluti sem skipti máli. Stjórnarandstaðan vill koma í veg fyrir það að lýðræðið virki hér á Alþingi og það dugir ekki að beita Morgunblaðinu eða einstökum frambjóðendum Sjálfstfl. fyrir sig í þeim efnum. Stjórnarandstaðan á bara að viðurkenna að hún vill koma í veg fyrir að lýðræðið virki hér á Alþingi og hefur gert sitt ýtrasta til þess að koma því í framkvæmd, en nú er ekki nóg að búið sé að ræða þetta í eina 10 daga eða hálfan mánuð, stjórnarandstaðan telur það ekki nóg, lýðræðið hafi ekki sagt sitt. En, í guðanna bænum, verið ekki að beita Mogganum og frambjóðendum einstakra flokka í borgarstjórnarkosningum fyrir ykkur í þeim efnum. Viðurkennið þetta bara eins og þetta er.

Herra forseti. Ég held að það sé ekki nema eðlilegt að við reynum að fá úr því skorið hvort sá Davíð Oddsson sem skrifaði undir áskorunina sem hér er til umræðu ...

Sem skrifaði undir hvað?

Áskorunina.  Hæstv. forsrh. lýsti því yfir áðan að það væri svo landlægur misskilningur hjá allri þjóðinni um hálendisfrv. að gefa þyrfti út sérstakar leiðbeiningar með frv. til þess að koma efni þeirra til skila. Ég vil velta því upp hér hvort það geti ekki verið að hæstv. forsrh. hafi sjálfur misskilið þessi mál en afgangur þjóðarinnar hafi rétt fyrir sér. Er ekki ástæða til þess að draga þessi frv. til baka og skoða þau betur, ef þau eru svo óskýr og svo illa úr garði gerð að það þarf að gefa út sérstakar leiðbeiningar með þeim til þess að fólk skilji þau? Ég held að sú staðreynd að gefa þurfi út sérstakar leiðbeiningar með frv. til þess að fólk átti sig á því, hljóti að vera til vitnis um að ástæða sé til að draga það til baka og reyna þá a.m.k. að vinna það betur, þannig að fólk skilji frv. áður en það verður lagt fram fyrir þingið.

Herra forseti. Það er misskilningur að við höfum nokkurn áhuga á því, miðað við aðstæður, að gera tilraun til þess að stöðva þetta mál. Vandinn er sá að meiri hlutinn vill knýja málið fram og við höfum samið um það. Við munum standa við þann samning, a.m.k. minn þingflokkur. Það er alveg á hreinu, og stendur ekkert annað til. Það sem vakti fyrir okkur var það að einn af frambjóðendum Sjálfstfl. í Reykjavík situr jafnframt hér, hæstv. forsrh.  Hæstv. forsrh. lýsir því jafnframt yfir að Sjálfstfl. hafi tekið ákvörðun um að svíkja eina kosningaloforðið sem hann gat efnt í Reykjavík úr því að hann lenti í minni hluta. Það var að stoppa þetta mál. Auðvitað hefði hæstv. forsrh. getað beitt sér fyrir því að fresta þessu máli, auðvitað gat hann það. En veruleikinn er sá að það var vísvitandi verið að reyna að blekkja kjósendur. Það er ekkert annað sem fyrir þeim vakti. Ég spyr hæstv. forsrh. að lokum: Úr því að þetta er þannig að málið var ekki borið undir hann, hafði hann samband við frambjóðendur Sjálfstfl. og sagði þeim skoðun sína strax og fréttatilkynningin birtist? Reyndi hann að leiða þá í sannleika um hver var afstaða hans í þessu máli eða hvað? Eða sat hann og þagði og tók þannig ábyrgð á alvarlegri tilraun til að blekkja kjósendur undir auglýsingu --- um hvað? Um traust.

Herra forseti. Það hefur verið rætt um borgarstjórnarflokk Sjálfstfl. Eins og menn þekkja er hann skipaður af borgarfulltrúum og varaborgarfulltrúum, jafnmörgum. Þeir gefa út yfirlýsingar í nafni flokksins, ekki í nafni allra frambjóðenda sem eru í sætum og eru aftarlega á listum eins og menn þekkja. Það er ekki haft samráð við þá um slík atriði. Umræðan snýst um þessa hluti með mjög skrýtnum formerkjum. Við skulum ekki gleyma því að Samband sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, þar sem R-listinn er þungavigtaraðili, styður þessa málsmeðferð. Borgarstjórinn í Reykjavík reyndi nokkrum dögum fyrir kosningar að tala um frestun á tilteknu ákvæði sem fulltrúar R-listans í stjórn höfuðborgarsvæðisins höfðu hins vegar stutt. Þar eru hrein óheilindi á ferðinni, ekki hjá mér. Hv. 12. þm. Reykv. kom hér upp og fór reyndar rangt með allt. Hún byrjaði að fullyrða að ég hefði skrifað undir einhverja yfirlýsingu. Tóm vitleysa. Byrjaði að fullyrða að ég hefði sagt að þjóðin hefði rangt fyrir sér og ég rétt, öll þjóðin hefði misskilið hlutina. Hvar sagði ég það? Það er jafnrangt og fyrsta fullyrðing þingmannsins. Ég sagði ekki neitt um það. Hins vegar er meginefnið í yfirlýsingu frambjóðenda Sjálfstfl. í borgarstjórnarhópnum sú að vilja ná þjóðarsátt um málið. Þar er ekkert fullyrt. Við vitum það að meira að segja fulltrúar Alþb. munu reynast sáttir við málið þegar frv. það sem við höfum lagt fram í ríkisstjórninni verður afgreitt næsta haust. Það var frv. sem hefði nægt hv. þm. Alþb. Það mun verða afgreitt næsta haust og þá er náttúrlega komin þjóðarsátt, a.m.k. ætti stór hluti þjóðarinnar að vera sáttur við málið. En það er ekki vanþörf á því að kynna þetta mál mjög rækilega. Því miður hafa einstakir þingmenn reynt að auka ruglandann í málinu, ekki hitt.

Herra forseti. Þetta er auðvitað alveg einstaklega neyðarleg uppákoma fyrir hæstv. forsrh. sem hér er afhjúpuð. Það er ekki síður vegna þess að hæstv. forsrh. blandaði sér með afar sérstæðum hætti í sveitarstjórnarkosningabaráttuna á síðustu sólarhringum. Það fór ekki fram hjá neinum, sem fylgdist með fjölmiðlum, að hátíðarsettið var sett í gang og það var eins og Bessastaðaávarp þar sem hæstv. forsrh., alvarleikinn uppmálaður, kom og talaði alvarleg orð til þjóðar sinnar og ekki síst íbúanna í Reykjavík, enda hann sjálfur í framboði. Það hefur einnig verið upplýst, út frá orðum hæstv. utanrrh., að þetta er ekki bara einhver frambjóðandi og Mogginn sem dæmið snýst um. Þessi ,,einhverji frambjóðandi`` er óvart hæstv. forsrh. Þetta mun vera sami maðurinn. Samkvæmt símaskránni eru að vísu tveir sem eru skráðir fyrir síma í Reykjavík með þessu nafni, Davíð Oddsson. Annar býr á Lynghaga 5 og hinn á Hrefnugötu 4. Ég vænti þess að þetta sé sem sagt hvor tveggja sami maðurinn, frambjóðandinn til sveitarstjórnar í Reykjavík, Davíð Oddsson, Lynghaga 5, og hæstv. forsrh. Davíð Oddsson, Lynghaga 5. Sé svo er þessi uppákoma auðvitað einstaklega neyðarleg. Að öðru leyti, herra forseti. er óhjákvæmilegt að mótmæla orðum hæstv. utanrrh. um að stjórnarandstaðan vilji koma í veg fyrir að lýðræðið hafi sinn gang hér á þingi. Þetta mál snýst ekki um það. Hæstv. utanrrh. verður að skilja, eins og hæstv. forsrh. þarf að skilja, að það er ekki nóg að það berist tilkynning frá ríkisstjórninni um að mál eigi að afgreiða og að þá sé það gert tafarlaust og þegjandi og hljóðalaust. Þingræðið verkar ekki þannig. Um það snýst þetta mál. Því miður virðast þessir háu herrar, hæstv. ráðherrar, hafa tileinkað sér þá verstu þætti úr austrænum stjórnsýsluháttum að þetta eigi að gerast í formi tilskipana og tilkynninga um að þeirra vilji nái fram að ganga þegjandi, hljóðalaust og tafarlaust. Þetta er ekki þannig, a.m.k. ekki enn þá, á Alþingi Íslendinga.

Virðulegi forseti. ,,Einstakir þingmenn hafa reynt að auka ruglandann í málinu``, sagði hæstv. forsrh. Ég tel nú að við þingmenn stjórnarandstöðunnar í félagi við hv. þm. Ólaf Örn Haraldsson höfum náð miklum árangri í þessum málflutningi okkar. Ég átti hins vegar ekki von á því að við næðum þeim árangri að frambjóðendur Sjálfstfl. í Reykjavík gengju í lið með okkur en það hefur tekist. Við ætlum ekki að vinna gegn því samkomulagi sem við gerðum en þau tíðindi hafa orðið, frá því að samkomulagið var gert, að frambjóðendur Sjálfstfl. í Reykjavík hafa gengið í lið með stjórnarandstöðunni og skorað á ríkisstjórnina að fresta málinu. Það er mjög eðlilegt að við spyrjum, ekki síst þegar einn af þessum frambjóðendum er jafnframt forsrh. Íslands, hvort þessi afstaða hafi ekki nein áhrif. Hæstv. utanrrh. sagði að menn væru með þessu móti að vinna gegn lýðræðinu. Er það þá hans álit að afstaða sjálfstæðismanna í Reykjavík, frambjóðenda Sjálfstfl. í Reykjavík, í málinu sé til þess fallin að vinna gegn lýðræðinu? Afstaða Morgunblaðsins sé til þess fallin að vinna gegn lýðræðinu? Þetta er auðvitað alveg fráleitt. Ég vil svo að lokum, virðulegi forseti, aðeins færa hæstv. utanrrh. og flokksbræðrum hans hamingjuóskir, með okkur hinum, fyrir hinn glæsilega sigur sem við unnum saman í Reykjavík.

Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að fá að bera af mér sakir hér vegna þess að hæstv. forsrh. hélt því fram áðan að ég hefði haft rangt eftir í máli mínu áðan. Ég lagði það reyndar ekki á mig að punkta orðrétt niður eftir hæstv. ráðherra í upphafi þegar hann tók til máls en kjarni málsins var sá að það væri það mikill misskilningur í gangi um þessi frv. að það þyrfti að gefa út sérstakar leiðbeiningar um þau. Ég var fyrst og fremst að benda á það í ræðu minni, hvort sem ég hafði orðrétt eftir hæstv. forsrh. eða ekki. Varðandi það hvort hann hafi skrifað undir einhverja yfirlýsingu eða ekki, þá er það staðreynd og hér er sérstök fréttatilkynning frá frambjóðendum Sjálfstfl. til borgarstjórnar í Reykjavík um að þeir samþykki að skora á ríkisstjórnina, að ljúka ekki afgreiðslu frv. um skipan mála á miðhálendinu þegar þing komi saman að loknum sveitarstjórnarkosningum heldur fresta þeim til haustsins. Það er talað um frambjóðendur Sjálfstfl., herra forseti, og enginn þeirra frambjóðenda sem voru á listanum er undanskilinn. Það er því ekki óeðlilegt að fólk spyrji hver afstaða hæstv. forsrh. sé til þessara mála.

Herra forseti. Þetta er alveg grafalvarlegt mál, jafnvel þó það sé grátbroslegt hvernig formenn stjórnarflokkanna, ekki síst forsrh. sem er ekki frambjóðandi í Reykjavík, bregðast við. Það er satt best að segja farið að verða frekar vandræðalegt að hlusta á að allir sem eru á öndverðri skoðun séu með misvísandi upplýsingar eða misskilning. Herra forseti,  Herra forseti. Ég er aðeins búin að vera hér í níu ár en ég hélt að meiri hluti á Alþingi ætti sér bakland. Ég hélt að bakland meiri hlutans væru flokkarnir. Ég hef aldrei vitað að Sjálfstfl. væri ekki bakland meiri hluta Sjálfstfl. á Alþingi og þess vegna hefði það ekkert að segja hvað Sjálfstfl. sem slíkur ályktaði. Ég vissi ekki að meiri hlutinn á Alþingi væri einhvers konar sérflokkur. En ég hef lýðræðið nokkuð á hreinu og geri mér grein fyrir því að það er lýðræðislegur réttur þingmanna að láta í ljós skoðun sína og flytja mál sitt á Alþingi. Síðan er það lýðræðislegur réttur meiri hlutans á Alþingi að beita atkvæðamætti sínum og afgreiða mál í fyllingu tímans. Herra forseti. Ég hlýt að taka undir þau orð sem féllu í öðrum af tveimur leiðurum Morgunblaðsins, þótt það fari í taugarnar á hæstv. utanrrh., að það er misskilinn metnaður ráðherra og þingmanna að reyna fremur að knýja mál hratt í gegnum þingið, fremur en að hlusta á raddir allra þeirra sem eru áhyggjufullir og óska eftir því að þessum hluta sveitarstjórnarlaganna verði frestað til haustsins.

Forseti vill nú vekja athygli hv. þingmanna á því að fara varlega með þann möguleika sem gefinn er til þess að ræða fundarstjórn forseta og hefja ekki efnislegar umræður um mál.

Hæstv. forseti. Mér finnst skipta máli að vita hvort neðsti maður á lista minni hlutans í Reykjavík er sammála efsta manni á lista Sjálfstfl. í Reykjavík þegar gengið er til þingkosninga, ekki síst þegar haft er í huga að þetta er einn og sami maðurinn og þetta er forsrh. þjóðarinnar. Auðvitað skiptir okkur máli að vita hvort sá maður er sjálfum sér samkvæmur. En ástæða þess að ég vildi leggja orð í belg er að mér finnst þetta mál öðru fremur snúast um lýðræði og virðingu fyrir lýðræðinu. Ég hef aldrei efast um að meiri hluti Alþingis geti knúið mál fram í krafti meiri hluta síns ef hann er staðráðinn í því. En við höfum verið að vekja athygli á því af hálfu minni hlutans að í þjóðfélaginu er mjög mikil andstaða gegn því að þau frumvörp sem nú eru til afgreiðslu verði knúin í gegn í vor. Því frv. sem verður rætt síðar í dag er 73% þjóðarinnar andvígt samkvæmt skoðanakönnun sem birt var í DV ekki alls fyrir löngu. Það má álykta að enn stærri meiri hluti sé fylgjandi því að þessu máli verði frestað til haustsins. Þetta finnst mér vera mergurinn málsins, ekki síst í ljósi þess að ekkert knýr á um að þau frumvörp sem kennd hafa verið við hálendið --- ég vildi frekar kenna þau við auðlindirnar vegna þess að það frv. sem kemur til umræðu á morgun er miklu mikilvægara og afdrifaríkara að mínum dómi en sveitarstjórnarlögin --- það er ekkert sem knýr á um að afgreiðslu þessara mála verði ekki frestað til haustsins. Mér finnst það vera áhyggjuefni, hæstv. forseti, ef þing og þjóð geta ekki átt samleið í þessu máli sem öðrum.

Herra forseti. Ég vil bara undir þessum lið taka fram að ég geri engar athugasemdir við fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Félmn. kom saman nokkrum sinnum eftir 2. umr. um málið og skoðaði sérstaklega nokkrar greinar frv. Þar ber fyrst að geta 7. gr. varðandi þá brtt. sem samþykkt var við 2. umr. þar sem fram kemur að sveitarfélög skuli setja sér arðgjafar- og arðgreiðslumarkmið í rekstri fyrirtækja sinna og stofnana og þeim sé heimilt að ákveða sér eðlilegan afrakstur af því fjármagni ...

Forseti sér ástæðu til að vekja athygli hv. þingmanna á því að það ber nauðsyn til þess að leita afbrigða og verður þeirra leitað að lokinni ræðu hv. þm. sem heldur áfram ræðu sinni.

Ég var að segja frá því að fjallað var um ákvæði og brtt. við 7. gr. Síðan var fjallað um ákvæði 68. gr. um endurskoðendur sveitarfélaga en í frv. kemur fram að sveitarfélögum sé heimilt að fela sérstökum endurskoðunarstofnunum á vegum sveitarfélaga að annast endurskoðun sveitarsjóða, stofnana og fyrirtækja þeirra. En það kom einmitt fram gagnrýni eða athugasemd við þetta ákvæði m.a. frá Félagi löggiltra endurskoðenda fyrir 2. umr. Síðan fjallaði félmn. um ákvæði 1. gr. og í því sambandi voru boðaðir til fundar einir tíu aðilar sem ræddu um þá grein sérstaklega. Félmn. ræddi einnig 11. gr. þar sem kveðið er á um heiti sveitarstjórna, um 12. gr. þar sem fjallað er um fjölda fulltrúa í sveitarstjórnum og loks 91. gr. þar sem kveðið er á um atkvæðagreiðslur um sameiningu sveitarfélaga. Eftir þessa umfjöllun hefur meiri hlutinn ákveðið að leggja fram eina brtt. sem fjallar reyndar um annað en ég kannski hef komið að. Hún er við 11. gr. þar sem í 2. mgr. kemur fram í frv. að í Reykjavíkurborg nefnist sveitarstjórnin borgarstjórn. En ég vil rifja það upp að við afgreiðslu frv. til laga um sameiningu Reykjavíkur og Kjalarneshrepps fyrr í vor þurfti að gera breytingu samhljóða þessari vegna þess að Reykjavíkurborg er ekki heiti á því sveitarfélagi heldur heitir það sveitarfélag Reykjavík. Þess vegna er þessi brtt. til komin. Svo ég nefni aðeins þær greinar sem hér hefur verið tæpt á þá var það sérstaklega rætt varðandi 7. gr. um arð og það að sveitarfélög geti sett sér arðgjafar- og arðgreiðslumarkmið, hvað skuli teljast eðlilegur arður eins og kemur fram í frv. og er það svona almennur skilningur að þarna sé um að ræða hlutfall sem er nálægt því að vera innlánsvextir. Og um arðgreiðslugrunn. Í brtt. er sagt að það sé fjármagn sem bundið er í rekstri viðkomandi fyrirtækja. Sérstaklega var um þetta rætt í nefndinni út frá Hitaveitu Reykjavíkur og það hefur almennt verið gert í þessari umræðu, þ.e. tekið dæmi af því fyrirtæki og það kom fram í umræðum í nefndinni að ekki væri eðlilegt að miða eignir sem bundnar eru t.d. í veitingahúsinu Perlunni við arðgreiðslugrunn. Fjölmargt fleira kom fram í umræðunni um þetta ákvæði og eitt af því var það álit að þetta ákvæði virki ekki síður sem skorður við óhóflegum arði sveitarfélaga af fyrirtækjum sínum, en alþekkt er að sveitarfélög úti um landið láta tekjuafgang af fyrirtækjum sínum, kannski fyrst og fremst veitufyrirtækjum, renna í sveitarsjóði. Einnig kom fram í skjalinu með þessari brtt. á sínum tíma að gert er ráð fyrir að fram fari endurskoðun á lögum um vatnsveitur og á orkulögum sem er auðvitað mjög mikilvægt og er lykilatriði í þessu sambandi og gert er ráð fyrir því að þau mál komi til umræðu á næsta þingi. Eins og komið hefur fram hafa verið skiptar skoðanir um þetta en meiri hluti félmn. gerir ekki tillögu um frekari breytingar á þessu atriði. Aðeins varðandi 68. gr. Nefndin ræddi sérstaklega um fyrirkomulag endurskoðunar hjá sveitarfélögum en ljóst er samkvæmt frv. að meginreglan er sú að allar sveitarstjórnir ráði til sín löggilta endurskoðendur sem vinna að endurskoðun hjá viðkomandi sveitarfélögum og í frv. er gert ráð fyrir strangari ákvæðum en eru í gildandi lögum þar sem einungis sveitarfélög með fleiri en 500 íbúa voru skyldug til þess að hafa löggilta endurskoðendur. En hér er gert ráð fyrir að öll sveitarfélög skuli hafa þann háttinn á. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir að sveitarstjórn hafi heimild til þess að fela sérstakri endurskoðunarstofnun á vegum viðkomandi sveitarfélags að endurskoða reikninga sveitarsjóðs, stofnana þess og fyrirtækja. Það er mikilvægt að fram komi að samkvæmt frv. skal slík stofnun heyra beint undir sveitarstjórn og vera óháð nefndum, ráðum, stjórnum, fyrirtækjum og stofnunum sveitarfélagsins samkvæmt ákvæðum frv. Þetta er gert sérstaklega til að tryggja sem best sjálfstæði endurskoðunar sem fram fer á vettvangi slíkra endurskoðunarstofnana. Í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á gildandi lögum um endurskoðendur sem voru samþykkt á Alþingi árið 1997 en þar er mörkuð sú meginstefna að endurskoðendur séu sem óháðastir þeim sem þeim er falið að endurskoða. Meiri hluti félmn. bendir sérstaklega á að í þeim lögum er kveðið á um hæfi endurskoðenda og sveitarfélög verða því að sjálfsögðu að hlíta þeirri leiðsögn sem þar er gefin þegar þau taka ákvörðun um hvernig staðið skuli að fyrirkomulagi endurskoðunar í sveitarfélagi. Herra forseti. Þetta eru helstu atriðin sem ég vildi koma á framfæri við þessa umræðu. Að lokum hvet ég til þess að frv. verði afgreitt hið fyrsta sem lög frá Alþingi.

Herra forseti. Við fyrri umræður um þetta frv. gerði ég og reyndar fleiri þingmenn stríðar athugasemdir við síðustu mgr. 7. gr. þar sem fjallað er um arðgjafar- og arðgreiðslumarkmið í rekstri fyrirtækja í eigu sveitarfélaga. Ég gagnrýndi sérstaklega að enga leiðbeiningu var að finna í greinargerð eða í máli frsm. við 2. umr. um það hvernig bæri að túlka orðin ,,eðlilegur afrakstur``. Auðvitað má segja að hv. þm. og frsm. nefndarinnar, Magnús Stefánsson, hafi sett undir þennan leka. Það kemur fram í máli hv. þm. að nefndin telur að eðlilegur afrakstur sé sem svarar innlánsvöxtum. Ég vík hins vegar að því, herra forseti, af því að hér hafa menn verið að vísa í ritstjórnargreinar Morgunblaðsins. Það hefur að vísu komið fram hjá stjórnarliðinu að lítið sé að marka þær. En ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það eigi að gaumgæfa vel það sem í þeim stendur. Ég vek sérstaka athygli á því að þar var einmitt vísað í orð Ingimundar Sigurpálssonar sem mun vera bæjarstjóri í einu stóru sveitarfélagi nálægt Reykjavík þar sem Ingimundur bæjarstjóri gerði athugasemdir við að það ætti að reikna sér arðinn af því fjármagni sem er bundið í rekstri fyrirtækjanna. Hann var þeirrar skoðunar, eins og ég er, að miklu heppilegra og vænlegra væri fyrir íbúa sveitarfélaganna að miðað yrði við það fjármagn sem viðkomandi sveitarfélag hefði beinlínis lagt til þessara fyrirtækja. Ég tel að það væri miklu æskilegra að hafa þetta líka vegna þess að í því er fólgin meiri vernd fyrir íbúa viðkomandi sveitarfélags. Ég veit vitaskuld að þetta leiðir til þess að pyngja sveitarsjóðsins verður digrari. En ef farið væri að ráðum mínum og Ingimundar Sigurpálssonar mundi það koma sér miklu betur fyrir pyngjur neytendanna.

Hæstv. forseti. Þetta eru einmitt sjónarmið sem eru þekkt úr umræðunni undanfarið. En ég vil ítreka það sem ég sagði í framsögu minni að gert er ráð fyrir endurskoðun orkulaga og laga um vatnsveitur og það er auðvitað lykilatriði í þessu máli því að við þá endurskoðun verður nánar kveðið á um þessi atriði og þar munu skýrari línur koma fram um þessi mál.

Herra forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég tel að það sé talsvert framfaraspor hjá nefndinni eða meiri hluta nefndarinnar að hafa markað leiðbeiningar. Ræða hv. þm. Magnúsar Stefánssonar sem hér liggur fyrir er lögskýringargagn af því að hann er frsm. En ég tel að niðurstaðan hefði getað orðið farsælli. Þetta er hins vegar fyrir mér enn eitt dæmi um að þetta frv. tekur fyrst og fremst mið af þörfum og óskum sveitarstjórnarmanna en ekki endilega þeirra sem búa í sveitarfélögum samanber hina óskaplegu 1. gr. og bráðabirgðaákvæði frv. Þess vegna ítreka ég þetta, herra forseti, og áskil mér allan rétt til þess undir þessari umræðu að leggja fram brtt. við þessa síðustu mgr. 7. gr.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Magnúsar Stefánssonar, 3. þm. Vesturl. og talsmanns meiri hlutans við þessa umræðu, hittist hv. félmn. á milli umræðna og fór yfir nokkrar greinar þessa frv. Það var gert vegna þess að komið höfðu fram athugasemdir við 2. umr. og okkur höfðu borist bréf og athugasemdir sem snertu nokkrar greinar þannig að okkur fannst rétt að skoða þær nánar. Ég ætla að láta 1. gr. aðeins bíða sem er eitt stærsta deilumál þessa frv. en mig langar aðeins að ræða um aðrar þær greinar sem við ræddum. Þar er fyrst að nefna 7. gr. en eins og þingmenn eflaust minnast var lögð fram brtt. varðandi hana. Sú brtt. kom til nefndarinnar þegar vinnsla málins var nokkuð langt komin og að mínum dómi hefði þurft að gefast góður tími til að skoða þetta mál sérstaklega vegna þess að það er alveg ljóst að um það eru skiptar skoðanir hversu ríkar heimildir sveitarfélögin hafa til þess að taka sér arð, hvernig eigi að reikna hann út og að hve miklu leyti það stenst stjórnarskrána að opinber fyrirtæki geti tekið arð af starfsemi sinni. Segja má að hér sé málið í raun og veru skilið eftir þannig að það verður tekið á skilgreiningum í einstökum lögum en því er ekki að neita að sú heimild er býsna víð sem er verið að veita eins og hún hljóðar í frv. Ég vil láta það koma skýrt fram, hæstv. forseti, að ég hef miklar efasemdir um hvort það sé nægilega gott og hvort það sé rétt að skilja málið eftir jafnopið og það er. Þess vegna er sú skilgreining sem hv. þm. Magnús Stefánsson kom áðan með í máli sínu mjög mikilvæg. Hún byggist m.a. á því sem fram kom í máli borgarlögmanns í Reykjavík og einnig kom það fram í máli þeirra bæjarstjóra sem komu á fund nefndarinnar að skilningur þeirra var svipaður að heimild til þess að taka arð eða greiðslur og miða gjaldskrár við það að fyrirtækin skili einhverjum arði, þær hljóta að miðast við það að fyrirtækin standi undir rekstri sínum, standi undir skuldbindingum, standi undir nauðsynlegum fjárfestingum og öðrum þeim kostnaði sem kann að falla til. Þessar skilgreiningar þurfa að vera mjög skýrar. Þetta þarf að vera mjög skýrt. Þó að sveitarstjórnarmenn segi hátt og skýrt að þeir þurfi að hafa heimildir til þess að taka einhvern arð af fyrirtækjum sínum, menn séu að safna í sjóði til framtíðarinnar eða til væntanlegra breytinga, þá er alveg ljóst að stjórnarskráin takmarkar heimildir sveitarstjórna til þess að taka greiðslur sem eru umfram kostnað. Þar liggja að baki þær athugasemdir sem umboðsmaður Alþingis hefur gert enda hefur hann fengið fjölmörg slík mál til sín. Við í félmn. fengum m.a. sendan nýjan dóm. Það var bæjarstjórinn í Garðabæ, Ingimundur Sigurpálsson, sem sendi okkur nýjasta dóminn sem varðar þessi mál og þar er Hæstiréttur að ítreka að í þessu tilviki, Skeggjastaðahreppi, var ekki heimilt að taka þau gjöld sem hann hafði tekið. Fyrirtæki sem fór í mál vann það fyrir Hæstarétti. Þetta er mál sem ég held að hljóti að koma mjög til kasta sveitarfélaganna á næstu árum, hvernig þau geta miðað tekjuöflun sína við þær þröngu heimildir sem þau hafa. Því er ekki að leyna, hæstv. forseti, að þetta er stórmál fyrir Reykjavíkurborg þar sem t.d. fyrirtækið Hitaveita Reykjavíkur hefur verið mjög mikilvægt í tekjuöflun borgarinnar. Þess vegna þarf að finna ásættanlegan milliveg en það róaði mig töluvert þegar borgarlögmaður Reykjavíkur upplýsti að sá arður eða þær tekjur sem höfðu runnið í borgarsjóð frá Hitaveitu Reykjavíkur hefðu miðast við 5--6% vaxtagreiðslur eða miðað við eðlilega vexti af eignum og skuldum. Ég hygg, hæstv. forseti, að þó að við skiljum við þetta svona hér og ég ítreka efasemdir mínar um hvort ekki hefði verið nauðsynlegt að skilgreina þetta betur og ítreka þann skilning minn að verið sé að setja sveitarfélögunum ákveðin takmörk, þá er ég viss um að þessi mál eiga eftir að koma upp aftur og menn munu lenda í því strax í haust. Ég vona að staðið verði við það að nauðsynlegar lagabreytingar eins og varðandi orkulög og fleira komi strax í haust þannig að þetta verði alveg skýrt og einstaklingar séu ekki að standa í kærumálum og fara jafnvel í mál við sveitarfélögin. Þetta þarf einfaldlega allt að vera mjög skýrt hvað sveitarfélögunum leyfist í þessu efni. Þá vil ég nefna að það kom í ljós í umræðum nefndarinnar að ekki var vilji til þess að gera breytingar á 11. gr. frv. en hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur þegar lagt fram brtt. hvað það mál varðar og hann mun væntanlega gera grein fyrir henni annaðhvort í þessari umræðu eða þegar hún kemur til atkvæða en ég get tekið undir það með honum að orðalag hefði mátt vera skýrara og hefði mátt sleppa þessari upptalningu þó að ljóst sé að sveitarstjórnir geti valið að kjósa hvort þær kalla sig sveitarstjórn, hreppsnefnd eða hvað þær vilja. Það var líka ljóst og við ræddum það reyndar afar lítið varðandi 12. gr. þar sem bent hefur verið á það við 2. umr. hvort sú takmörkun sem þar er að finna í a-lið þar sem talað er um að fjöldi sveitarstjórnarmanna skuli vera þrír til fimm, hvort það að leyfa að ekki séu nema þrír í sveitarstjórn sé ekki fulllág tala. Það var ákveðið að gera ekkert í þessu, láta þetta standa og sveitarstjórnirnar verða að ákveða það sjálfar við hvað þær miða en þriggja manna sveitarstjórn er afar lítil og hætt við að lítil umræða verði í slíkri stjórn. Þá var töluvert rætt um endurskoðendur og nefndin velti því fyrir sér hvort rétt væri að gera breytingar varðandi þá grein í þá veru að það væri alveg ljóst að sveitarstjórnir verði að ráða sér óháða endurskoðendur, endurskoðendur sem væru ekki starfsmenn sveitarfélagsins. Því miður ákvað meiri hlutinn að gera ekki breytingar á þessari grein. Skoðun mín er sú að öll sveitarfélög eigi að ráða sér óháða endurskoðendur, sama hvort það er Reykjavíkurborg eða einhverjir aðrir og Reykjavíkurborg verður þá að breyta fyrirkomulagi sínu og fela endurskoðendum sínum fyrst og fremst það verk að annast innri endurskoðun fyrir borgina. Það kom fram hjá borgarlögmanni, Hjörleifi Kvaran, að stigin hafi verið stór skref í þá veru að fjarlægja endurskoðanda borgarinnar stjórnsýslunni eins og hægt væri, flytja hann í annað hús og reyna að sjá til þess að hann væri ekki í daglegum samvistum við aðra starfsmenn. Að mínum dómi dugar ekki að treysta á það að endurskoðandi, ef hann er ráðinn af viðkomandi sveitarfélagi og er starfsmaður þess, teljist fullkomlega óháður. Það er einfaldast og hreinast að hafa þetta algerlega skýrt. Endurskoðendur eiga að vera algerlega óháðir. Í þessari umræðu hefur verið vísað til og staða endurskoðenda borgarinnar borin saman við Ríkisendurskoðun. Þetta er ekki á nokkurn hátt sambærilegt. Þegar Ríkisendurskoðun er að endurskoða stofnanir ríkisins úti í bæ verður að hafa það í huga að Ríkisendurskoðun heyrir undir Alþingi. Henni er stjórnað af Alþingi. Þetta er bara eitt af þeim málum sem er brýnt að hafa sem allra skýrast og ég held að menn munu verða að breyta þessu og það kom reyndar fram í bréfi sem hv. félmn. barst frá stjórn endurskoðenda. Þeir munu láta málið til sín taka og það gæti leitt til þess að starfsmenn Endurskoðunar Reykjavíkurborgar gætu hreinlega lent í vandræðum vegna þess að það er álit félagsins að það fyrirkomulag sem er hjá Reykjavíkurborg standist ekki lögin um endurskoðendur. Ég held að menn muni neyðast til að breyta þessu þó að það sé ekki vilji til þess nú. Þá var því einnig beint til nefndarinnar að skoða ákvæði sem snýr að sameiningu sveitarfélaga. Við ræddum það afar lítið enda ljóst að ekki var vilji hjá meiri hlutanum til þess að gera breytingar en ég tek enn og aftur undir þau sjónarmið sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur sett fram um að eðlilegt sé að kjósendur í sveitarfélögum fái að kjósa aftur ef niðurstaðan verður einhver allt önnur en stefnt var að í upphaflegum kosningum. Í sjálfu sér er ekkert sem bannar þetta. Mér finnst þetta eðlileg lýðræðisleg krafa því að það sem kemur út úr fyrstu kosningum ef sameining er felld í einu sveitarfélagi þá gæti sameining hinna þriggja, ef um fjóra væri að ræða, orðið þannig að hún breytti það mikið myndinni að ekki væri lengur meiri hluti fyrir þeirri sameiningu. Ég held að það væri eðlilegt að þá væri kosið aftur eins og menn hafa gert hingað til. Þetta voru þær greinar frv. sem við skoðuðum misjafnlega ítarlega. Það var fyrst og fremst 7. gr. og greinin um endurskoðendur sem voru ræddar ítarlega en eins og ljóst má vera þá leggur meiri hlutinn aðeins til eina breytingu við 3. umr. og það er fyrst og fremst leiðrétting á orðalagi. Ég ætla þá aðeins að víkja að 1. gr. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta, hæstv. forseti. Eins og við heyrðum við upphaf þingfundar virðist alveg ljóst að það er enginn vilji til þess að setjast yfir málið að nýju og skoða það rækilega í ljósi allra þeirra mótmæla og þeirra funda sem hafa verið haldnir til þess að reyna að knýja á um frestun málsins. Hér er meiningin að afgreiða málið á þessu vori þrátt fyrir að mjög margir og ekki síst á höfuðborgarsvæðinu beri ugg í brjósti varðandi framtíðarskipan þessara mála og að það skuli eiga að skipta landinu upp á milli sveitarfélaganna eins og lagt er til í frv. Okkur þingmönnum hefur borist fjöldi bréfa og ályktana eftir að 2. umr. lauk og aðeins blönduðust þessi mál inn í kosningabaráttuna í Reykjavík eins og áðan kom fram. Ég harma auðvitað, hæstv. forseti, að menn skuli ekki gefa sér tíma til þess að skoða þetta mál betur og reyna að komast að niðurstöðu sem fleiri geti sætt sig við. Ég ítreka það varðandi það frv. sem hér kom fram, varðandi breytingar á skipulags- og byggingarlögum, að mér finnst það koma nokkuð til móts við sjónarmið mín í þessu máli. Þó ég hefði kosið að þetta svæði væri ein stjórnsýslueining undir sameiginlegri stjórn landsmanna, þá tengdist stuðningur minn við að fara þá leið að gera breytingar á skipulags- og byggingarlögunum fyrst og fremst því að ég sá möguleika á að sætta sjónarmið sem mjög langt er á milli. Mér finnst að við verðum að halda því mjög til haga að frv. til breytingar á skipulags- og byggingarlögum verði lagt fram næsta haust og ég vona að það fái mjög skjóta meðferð þannig að það dagi ekki uppi. Það er alveg ljóst, hæstv. forseti, að skoðanir fólks eru mjög skiptar um þetta mál. Á undanförnum vikum hefur maður varla hitt manneskju innan bæjar sem utan sem ekki hefur rætt þetta mál og haft miklar áhyggjur af því hvað verið væri að gera. Þetta tengist því að fólk hefur áhyggjur af því hvernig landið muni verða nýtt í framtíðinni, hvort hömlur kunni að verða settar á ferðir fólks um landið, hvort sveitarfélög fari að taka gjald fyrir umferð eða þjónustu á hinum ýmsu svæðum og hvernig þessum málum verði yfirleitt háttað. Að ekki sé talað um það hvort öll þessi fjölmörgu sveitarfélög sem þarna eiga hlut að máli eru þess megnug að skipuleggja og stjórna þessum svæðum, svo gott megi teljast. Það er mjög eðlilegt að fólk hafi miklar áhyggjur af þessu, fyrir utan þá sterku tilfinningu sem mjög margir hafa gagnvart hálendi Íslands, að það sé sameign þjóðarinnar eins og það hefur verið um aldir. Hálendið hefur að mestu leyti verið almenningur sem fólk hefur farið um fyrr á öldum í ferðum milli Suðurlands og Norðurlands t.d. þegar menn riðu til Alþingis. Það hefur auðvitað verið nýtt til beitar og til einstakra hluta annarra, fyrir utan útilegumenn sem þar hafa búið tímabundið. Ég held að það sé afar sterk tilfinning hjá mjög mörgum að þetta svæði sé sameign þjóðarinnar og reyndar kemur þjóðlendufrv. nokkuð á móts við þá skoðun. Þjóðlendurnar verða skilgreindar sem eign þjóðarinnar í heild. Það er því mjög brýnt að fylgjast grannt með því hvernig farið verður með þær og hvernig þær muni tengjast skipulagsmálum að öðru leyti. Ég fæ ekki séð, hæstv. forseti, að miklu verði breytt úr þessu með þá niðurstöðu sem hér liggur fyrir í frv. til sveitarstjórnarlaga eins og það liggur frammi eftir 2. umr. Mér sýnist ekki að miklu verði breytt. Það er ekki einu sinni hlustað á borgarstjórnarflokk Sjálfstfl. frekar en aðra sem fara þess á leit að þessum málum verði frestað og þau verði skoðuð betur. Þeim mun mikilvægara er, hæstv. forseti, að fylgjast vel með því hvernig þessum málum verður framfylgt, hvernig sveitarfélögin munu koma að skipulagsmálunum í framtíðinni, hvernig auðlindanýtingu verður háttað og hvernig hagsmunir almennings í landinu verða tryggðir, bæði í lögum og í nýtingu á þessu landi okkar sem er svo miklu meiri auðlind en menn vilja viðurkenna í dag.

Herra forseti. Ég get ekki alveg fallist á það sem hv. þm. sagði um afstöðu manna til ákvæða, þess frv. sem hér liggur fyrir, um miðhálendið. Hv. þm. sagði að skoðanir væru mjög skiptar. Ég er ekki viss um að þær séu mjög skiptar nema innan þessara veggja. Þegar þetta mál var að byrja í umræðu var gerð skoðanakönnun í DV. Þar kom fram að 73% þjóðarinnar voru alfarið á móti þeim ákvæðum. Það er þó ekki það sem ég ætlaði að ræða um heldur afstaða hv. þm. til 5. mgr. 7. gr., þ.e. arðgjafarákvæðisins. Mér finnst það vera viðurhlutamikið þegar formaður félmn. kemur hingað og lætur eiginlega að því liggja að ákvæðið, eins og það liggi fyrir, sé brot á stjórnarskránni. Mér var ekki kunnugt um það. Ég sit ekki í þessari nefnd en ég er áhugamaður um þetta ákvæði. Ég er á móti því og ég tel að það sé jákvætt að það komi fram hjá formanni nefndarinnar að hún telji að þetta sé ekki nægilega skýrt nú þegar, það þurfi að slá þetta frekar í gadda. Ég er þeirrar skoðunar. Ég er hins vegar alfarið þeirrar skoðunar og vil að það komi fram, herra forseti, að ég er á móti framsetningu þessa ákvæðis. Ég tel að þegar sveitarfélög eru búin að greiða niður stofnkostnað við fyrirtæki sem þau eiga, með gjaldtöku fyrir þjónustu sem þau selja, þá eigi auðvitað gjaldskráin að lækka. Það á ekki að nota þetta endalaust til þess að taka skatt af íbúum sveitarfélaganna. Með ákvæðinu eins og það liggur fyrir núna og þeirri leiðbeiningu sem kemur frá meiri hluta nefndinnar liggur fyrir að hægt er að taka sem svarar innlánsvöxtum af fjármagni sem er bundið í rekstrinum. Ég er á móti því. Þegar búið er að greiða niður kostnaðinn af þessum þjónustufyrirtækjum, þá á gjaldskráin að taka mið af því og lækka. Það á ekki að nota þetta til þess að taka fjármagn sem eins konar skatt og nota til annars konar uppbyggingar. Ég er alfarið á móti því.

Hæstv. forseti. Hv. þm. skildi mál mitt rétt. Ég hef miklar efasemdir um að þetta standist eins og orðalagið er hér og ætlunin virðist að gera þetta. Ég er ekki ein um þá skoðun. Við kölluðum m.a. á okkar fund Kristján Andra Stefánsson, lögfræðing í forsrn., sem setti líka fram efasemdir um að þetta standist. Rökin sem menn koma með á móti eru hins vegar þau að þessi ákvæði verði skilgreind í einstökum lögum. En í raun og veru má skilja þetta mjög vítt þar sem talað er um ,,rekstur fyrirtækja sinna`` --- hvað eru fyrirtæki sveitarfélaganna? Það er býsna vítt hugtak. Er t.d. átt við dagvistarstofnanir, grunnskóla? Það byggist auðvitað á því hvar gjöld eru tekin. Eins og þetta er þá er þetta býsna vítt. Hins vegar held ég að við getum verið sammála um það, hv. þm. Össur Skarphéðinsson og ég, að þær tekjur sem t.d. borgarsjóður Reykjavíkur hefur haft af Hitaveitunni skipta borgina gríðarlega miklu máli. Hér snýst málið um það að reyna að finna leið sem tryggir að t.d. Reykjavíkurborg verði ekki fyrir miklu tekjutapi. Sú löggjöf sem við erum að setja verður að standast stjórnarskrána og við verðum að hafa í huga þær athugasemdir sem umboðsmaður Alþingis hefur hvað eftir annað gert við gjaldtöku sveitarfélaga. Þetta verður allt að standast. Þar á móti kemur að hér er praxís sem hefur verið í gildi og hefur verið við lýði í mörg ár. Ég ítreka það að ég lít þannig á að hér sé verið að þrengja, miðað við það sem verið hefur, en ég er samt ekki viss um að þetta standist stjórnarskrá lýðveldisins Íslands.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þær upplýsingar sem hún færði inn í þessa umræðu. Hún segir að á fund nefndarinnar hafi komið lögfræðingur í forsrn., trúnaðarmaður hæstv. forsrh., og hann hafi dregið það í efa að frv., eins og það liggur fyrir af hendi ríkisstjórnarinnar, þar á meðal yfirmanns þessa lögfræðings, hæstv. forsrh., standist stjórnarskrá. Getur það verið, herra forseti, að hér sé ríkisstjórnin virkilega að reyna að knýja í gegn mjög umdeilt ákvæði, sem kemur ekkert við þeim deilum sem hafa að öðru leyti staðið um þetta frv., sem brýtur í bága við stjórnarskrána? Ég skal ekki taka svo djúpt í árinni að ég fullyrði það en það hefur komið fram að lögfræðingur forsrn. telur mögulegt að þetta brjóti stjórnarskrána. Til þess að reyna að sneiða fram hjá því á að útfæra þetta ákvæði eitthvað frekar í öðrum lögum. Herra forseti. Þetta kalla ég vinnubrögð sem hægt er að kenna við handarbak. Hér er verið að leggja til lög sem standast bersýnilega ekki þær kröfur sem verður að gera til lagasetningar. Við hljótum að gera þá kröfu til vinnubragða hins háa Alþingis að ljóst sé að lögin sem við erum að setja standist stjórnarskrána. Það liggur ekki fyrir. Það skiptir mig ekki hætishót máli þó að það eigi að fara einhverja fjallabaksleið í einhverjum öðrum lagasetningum. Ég vil að þetta liggi alveg skýrt fyrir og ég er ósammála því að það megi nota þessi fyrirtæki, eins og hitaveitur og vatnsveitur, til þess að skapa endalaust arð fyrir sveitarsjóðina. Ég tel að það eigi frekar að láta íbúa sveitarfélaganna njóta þessa í lægri gjaldskrá. Það má auðvitað finna þarna einhvern meðalveg eins og hv. þm. sagði en ég tel að við séum að fara þarna á ranga braut. Mestu máli skiptir þó að ekki er hægt að bjóða þinginu upp á að samþykkja frv. að lögum nema algerlega sé ljóst að það stangist ekki á við stjórnarskrána.

Hæstv. forseti. Hvorki hv. þm. Össur Skarphéðinsson né ég erum löglærð en eins og hann veit gengur lögfræði mikið út á að túlka og teygja í ýmsar áttir. Ég treysti mér ekki til þess að fullyrða að þetta ákvæði standist ekki stjórnarskrá. En ég tel töluverðar líkur á því. Ég vil ekki leggja embættismanninum Kristjáni Andra Stefánssyni orð í munn en hann hafði efasemdir um að þetta stæðist, ekki síst út frá þeirri skilgreiningu að það væri ekki eðlilegt að þjónustustofnanir, af því tagi sem við erum að tala um, taki arð af starfsemi sinni. Það væri einfaldlega ekki eðlilegt. Ég get í rauninni tekið undir allt það sem hv. þm. sagði. Auðvitað eiga íbúarnir að njóta þess þegar búið er að borga niður fjárfestingar, að því tilskildu að allt viðhald sé eðlilegt og reksturinn gangi. Þá eiga íbúarnir auðvitað að njóta þess í lækkandi gjaldskrá. En þingmaðurinn veit, eins og ég, að það er líka viðkvæmt mál ef gjaldskrár eru mun lægri á suðvesturhorninu en annars staðar á landinu. Það kom fram hjá hinum mikla sigurvegara á Seltjarnarnesi, bæjarstjóranum Sigurgeiri Sigurðssyni, að þeir eru þar með einhverja lægstu gjaldskrá á landinu, hjá hitaveitum, og reka samt sitt eigið fyrirtæki. Aðrir eru að kaupa heitt vatn af Reykvíkingum, þeir sem eru í kring, og það eru ekki síst þeir sem hafa gagnrýnt þetta ákvæði og telja mjög óeðlilegt að Reykjavíkurborg taki í sinn hlut þann arð sem Hitaveitan skilar meðan íbúar annarra sveitarfélaga borga drjúgan hlut í sjóðinn. Þetta er flókið mál, hv. þm., en auðvitað eigum við, og það er grundvallaratriði, að virða stjórnarskrá lýðveldis okkar.

Virðulegi forseti. Það eru sérstök skilaboð mjög dapurleg sem berast úr þingsölum í dag og þau eru þessi: Sjálfstfl. er ekki traustsins verður. Þegar ég segi dapurleg þá er það fyrir þann flokk sem hefur notað þessi orð alveg sérstaklega í kosningabaráttu liðinna vikna. Af hverju segi ég þetta, herra forseti? Það er vegna þeirra orðaskipta sem hafa orðið hér í umræðu um störf þingsins áður en þessi umræða hófst en tengist þessu frv. svo afdráttarlaust. Þetta er líka alvarlegt fyrir okkur vegna þess að einstaklingur sem situr í öðru sæti á borgarstjórnarlista Sjálfstfl. í Reykjavík er jafnframt formaður Sambands ísl. sveitarfélaga sem er stofnun sem hefur mikið að segja, bæði um vinnslu stjfrv. sem hingað koma inn og jafnframt er Samband ísl. sveitarfélaga kallað til viðtals við nefndir þingsins, ekki síst í málum sem snúa að sveitarstjórnum í landinu og afdráttarlaus skoðun Sambands ísl. sveitarfélaga um mál eins og það sem hér liggur fyrir hefur mikið að segja um afgreiðslu þess. Herra forseti. Ég bendi á að í yfirlýsingu borgarstjórnarflokks Sjálfstfl. segir, með leyfi forseta: ,,Við heitum því að beita okkur fyrir því af alefli, náum við meiri hluta í borgarstjórn, að þjóðarsátt verði um þetta mikla hagsmunamál allra landsmanna.`` Það fer ekki hjá því, herra forseti, að þegar maður lítur á þessa innskotssetningu ,,náum við meiri hluta í borgarstjórn``, þá hafi borgarstjórnarmeirihlutinn litið svo á að hann væri laus allra mála þegar kosningarnar féllu ekki honum í hag og það er þar sem mér sýnist að þessi stóri og mikli flokkur sé búinn að sýna fyrir hvað hann stendur. Þetta var gulrót sem átti að nota til að reyna að fá það fólk sem er áhyggjufullt, sem er með sterkar tilfinningar gagnvart þeim breytingum sem hér eru að verða í lagasetningu á Alþingi, að reyna að lokka fólk til stuðnings við sig, lokka atkvæði til fylgis án þess að ætla að gera nokkurn hlut með það á eftir. Þetta finnst mér, herra forseti, mjög alvarlegt mál þó svo að uppákoman fyrr í dag væri í raun grátbrosleg fyrir þennan stóra og mikla flokk. Það fer ekki hjá því, eftir að við höfum kynnst vinnubrögðum þessa flokks að undanförnu, að búið sé að leiða okkur í allan sannleik um að þegar slíkur flokkur fær mikil völd, þá fer lítið fyrir lýðræðinu, bæði í flokknum og í stofnunum flokksins og það er umhugsunarefni fyrir okkur sem hér höfum átt samskipti við flokk sem hefur mikil völd og vill hafa mikil völd bæði í landsmálunum og í sveitarstjórnum. En ég mun koma betur að þessu síðar í máli mínu en ætla í upphafi umfjöllunar við 3. umr. sveitarstjórnarfrv. að koma aðeins inn á störfin í félmn. Herra forseti. Félmn. kom saman á milli 2. og 3. umr. Hún kom saman vegna þess að þetta mál var afgreitt úr félmn. fyrir páska þrátt fyrir mótmæli og að þá höfðu nefndinni ekki borist umsagnir allshn. um bráðabirgðaákvæði frv. sem eftir hafði verið leitað og þau vinnubrögð voru samkvæmt forskrift forseta þingsins sem taldi að það væri sú leið sem ætti að fara í stað þess að hálendisfrv., eins og við höfum kallað þau öll, skyldu fara í sérnefnd í þinginu. En það var full ástæða til að félmn. kæmi saman vegna þeirra tveggja greina sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni, 7. gr. og 68. gr. og þeirrar umræðu sem fram fór bæði á þinginu og eins í nefndinni um þessar umdeildu greinar. Ég ætla að taka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og hef gert það bæði í máli mínu hér í ræðustól Alþingis og líka í nefndinni og bent á hvað þarna er verið að gera með brtt. við 7. gr. Ég hlýt að rifja það upp að í félmn. leit ég svo á að með 7. gr. frv. eins og hún var í upphaflega frv. þá væri í raun verið að draga úr möguleikum sveitarfélags til þess að vera með opna gjaldskrá og taka meira gjald fyrir selda þjónustu en útgjöld og stofnkostnaður gáfu tilefni til. Þegar brtt. meiri hlutans við 7. gr. kom til félmn. þá leit ég svo á að með henni hefði verið opnað fyrir miklu meiri gjaldtöku og það sem hér hefur verið nefnt skattheimta í þjónustugjöldum hjá sveitarfélagi. Ég viðurkenni það að eftir að við höfðum fengið á fund nefndarinnar fulltrúa úr forsrn. sem tók afdráttarlausa afstöðu til 7. gr. eins og hér hefur komið fram þá átti ég von á því að meiri hlutinn mundi gera brtt. á 7. gr. Ég kallaði ekkert sérstaklega eftir því hvort 7. gr. og 68. gr. yrði breytt vegna þess að við tókum þá ákvörðun við atkvæðagreiðslu við 2. umr. að sitja hjá við allar almennar greinar frv. vegna þess samskiptaskorts sem sýndur var af hálfu stjórnarmeirihlutans. Ég verð hins vegar að viðurkenna að það kom mér mjög á óvart að sjá að engar brtt. voru gerðar við hvoruga greinina. Fyrir utan þá sem kallaðir voru til nefndarinnar, þá var líka fjallað um bréf sem kom frá einstaklingi sem leitað hefur réttar síns varðandi þjónustugjöld og sölu hitaveitunnar á vatni. Hann hefur kært það til umboðsmanns Alþingis. Það er umhugsunarefni fyrir okkur að einstaklingar skuli þurfa að leita til Alþingis til þess að biðja um úrskurði um það hvort heimildir séu til þeirrar gjaldtöku sem þeir telja að á sér bitni. Það hefur komið fram hér að að breyta eigi vatns- og orkulögum í haust og með þeirri breytingu sem þá verður gerð á vatns- og orkulögum verði þessi 7. gr. útfærð og þar með verði það alveg ljóst að sveitarfélagi verði ekki heimilt að innheimta skatt í þjónustugjöldum sínum. Það er svo, herra forseti, að nú á eftir að setja tvenn lög sem ekki munu koma fyrir augu þingmanna fyrr en næsta haust og þau hafa munu áhrif á túlkun lagaákvæða í þessu frv., lagaákvæða sem hafa verið afar umdeild og er þá vægt til orða tekið, þ.e. 7. gr., 1. gr. um hálendið og bráðabirgðaákvæðið sem varðar stjórnsýslu á hálendinu, 1. gr. og bráðabirgðaákvæðið. Það er umhugsunarefni, herra forseti, að við skulum afgreiða frv. og frumvarpsgreinar sem svo mikil átök hafa orðið um, ekki bara á Alþingi heldur úti í þjóðfélaginu jafnframt og að þegar menn gagnrýna hvað felst í þessum lagaákvæðum, þá er bara sagt: ,,Það á að breyta vatns- og orkulögum í haust og þá kemur nánari skýring á þessu og það á að breyta skipulagslögum í haust og þá verður það tryggt að skipulag miðhálendisins verði allt að því á einni hendi.`` Þetta eru vinnubrögð sem Alþingi getur ekki sæst á. Alþingi á ekki að sættast á að setja lög þar sem greinar laganna eru opinn víxill þar sem slíkar greinar eru ávísun á eitthvað sem enginn veit hvað er og að lögin verði orðin staðreynd eða um það bil þegar þau frv. koma inn í þingið sem hafa afgerandi áhrif á útfærslu frv. Þetta finnst mér afar mikilvægt og ég mótmæli þessum vinnubrögðum. Og af því að ég þekki það harla vel eftir að hafa unnið með þetta frv. í nefnd, þá kallar ekkert á það að sveitarstjórnarfrv. sem slíkt verði afgreitt frá Alþingi nú í vor. Ég veit að því hefur verið haldið fram að af því að við erum búin að taka út lagabálkinn um kosningar til sveitarstjórna, þá hafi verið æskilegt að afgreiða frv. En það eina sem hefði gerst og hefur gerst er að þar sem þetta var ekki afgreitt tímanlega, þá hefði sveitarstjórnarfrv. staðið án kosningalaganna og gömlu sveitarstjórnarlögin hefðu verið með kosningaákvæðum innan borðs sem úr gildi væru fallin af því að búið væri að setja ný lög. Þetta er alveg ljóst þannig að allt þetta offors með að keyra þetta umdeilda frv. í gegnum þingið, ekki bara hvað varðar hálendið og uppskiptingu hálendisins í sveitarfélög heldur líka hvað varðar mikilvægar greinar sem snúa að íbúunum í landinu og rétti þeirra, eru vinnubrögð sem ekki er hægt að sættast á og sem Alþingi á ekki að temja sér. Herra forseti. Fjölmargir voru kallaðir á þá þrjá fundi félmn. sem haldnir voru milli 2. og 3. umr. og satt best að segja átti ég von á því að stjórnarmeirihlutinn mundi skila af sér frhnál. þar sem fram kæmi hverjir voru kallaðir á fund nefndarinnar, hvers vegna og um hvað var fjallað á fundum vegna þess að við vorum að fjalla um álit allshn. á bráðabirgðaákvæði frv. Við vorum að fjalla um 7. gr. sem varðar gjaldtökuheimildir sveitarfélaga og er mjög opin eftir brtt. Við vorum að fjalla um 68. gr. sem er um innri endurskoðun sveitarfélaga, en samtök endurskoðenda lögðust harkalega gegn ákvæðinu. Og við vorum að fjalla um hálendið og uppskiptingu þess og í tilefni af því voru fjölmargir aðilar kallaðir til. Ef þessi vinnubrögð á milli 2. og 3. umr. hefðu ekki kallað á frhnál. þá veit ég eiginlega ekki í hvaða tilfellum slík nál. eru send inn í þingið. Hins vegar höfðum við, stjórnarandstaðan, engin afskipti af því hvaða tillögur yrðu settar fram af hálfu stjórnarmeirihlutans enda ekki ástæða til þess eftir þau vinnubrögð sem á undan höfðu gengið. En þar sem ekki var lagt fram frhnál. þá kýs ég, herra forseti, að geta þess sérstaklega hvaða einstaklingar voru kallaðir fyrir félmn. til þess að fjalla um hálendið og uppskiptingu þess í sveitarfélög. Það voru, með leyfi forseta: Sigmar B. Hauksson frá Skotvís, Gestur Ólafsson frá Félagi skipulagsfræðinga, Júlíus Sólnes frá Umhverfisstofnun Háskóla Íslands, Haukur Jóhannesson frá Ferðafélagi Íslands, Hilmar Malmquist frá Náttúruverndarsamtökum Íslands, Freysteinn Sigurðsson frá Hinu íslenska náttúrufræðifélagi, Ólafur Arnalds frá Rannsóknarstofnun landbúnaðarins, Birgir Sigurðsson frá Náttúruverndarsamtökum Íslands, Andrés Arnalds frá Landgræðslunni, Gunnar H. Hjálmarsson frá Útivist --- það var reyndar út af öðru. Þeir sem hér á eftir eru taldir komu reyndar út af 7. gr. --- Allir sem ég hef nú talið upp eru fulltrúar virtra samtaka, þ.e. hópa fólks sem þekkja hálendið, sem þekkja stjórnsýslu hálendisins og gera sér mjög vel grein fyrir því hvað gerist þegar búið verður að skipta miðhálendinu upp á sveitarfélög eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Allir þessar einstaklingar, hver og einn einasti, hafði um það alvarleg orð, fylgdi máli sínu vel úr hlaði, var með alvarlegar viðvaranir um það að skipta miðhálendinu upp og óskuðu allir eindregið eftir því að því ákvæði yrði frestað, allir sem einn. Ég hef fyrir löngu gert mér grein fyrir því að ekki er við meiri hlutann í félmn. að sakast í þessu máli. Meiri hlutinn í félmn. hefði eflaust fyrir löngu tekið þá ákvörðun að fresta 1. gr. og bráðabirgðaákvæðinu og koma með tillögur um orðalag þessara tveggja lagaákvæða í haust samhliða því skipulagsfrv. sem verður væntanlega lagt fram nema fyrir óbilgirni ríkisstjórnarinnar, forráðamanna stjórnarflokkanna, sem eins og segir í leiðara Morgunblaðsins eru uppteknari af því að fullnægja metnaði sínum um að afgreiða mál hratt og þegar þeir vilja en gera það sem skynsamlegt er og fara að vilja fólksins, hlusta á raddir fólksins í landinu. Herra forseti. Þrátt fyrir það að ekki hefur verið hlustað á áskorun 90 virtra einstaklinga sem voru þeir fyrstu til þess að láta í sér heyra um það stóra mál sem hér eru áform uppi um að afgreiða, þrátt fyrir að ekki hefur verið hlustað á stjórn framsóknarfélaganna í Reykjavík, þrátt fyrir að hingað til hefur ekki hefur verið hlustað á öll náttúruverndarsamtökin sem hafa ályktað í þessu máli, þrátt fyrir að ekki var hlustað á borgarstjórnarflokk sjálfstæðismanna, sem héldu reyndar allir að væri traustsins verður, a.m.k. innan flokksins, að eigin flokkur sýndi borgarstjórnarflokknum það traust að taka tillit til ályktana og loforða hans, og þrátt fyrir að leiðarar Morgunblaðsins hafa ekki getað hrært formann Sjálfstfl. og dregið hann af braut metnaðar og óbilgirni, þá ætlum við samt, þingflokkur jafnaðarmanna, að freista þess að setja fram tillögu við þetta frv. um að 1. mgr. 1. gr. falli brott og að ákvæði til bráðabirgða falli brott. Enn er möguleiki á því með samþykkt slíkrar tillögu að afstýra því að hér verði sett lög sem eru klúður. Enn þá er möguleiki á því fyrir stjórnarflokkana að setja þetta mál, 1. gr. og bráðabirgðaákvæðið, í frest og skoða það með bæði þeim hagsmunaaðilum og fagaðilum sem hafa látið í sér heyra um þetta mál vegna þess að það er ekki þannig að í þessu máli hafi áhugaaðilar fyrst og fremst látið heyra frá sér sem hafa ekki sett sig inn í nákvæmlega hvað þarna er á ferð heldur eru þetta fagaðilar, einstaklingar sem hafa mikla þekkingu á bæði stjórnsýslu og því hver auðlind miðhálendið er og hve alvarlegir hlutir eru að gerast. Herra forseti. Á sama hátt og við þingflokkur jafnaðarmanna munum freista þess með þessari tillögu að stjórnarmeirihlutinn sýni t.d. borgarstjórnarflokknum í Reykjavík, borgarstjórnarflokki Sjálfstfl. og svo hinn hluti stjórnarmeirihlutans sýni stjórn framsóknarfélaganna í Reykjavík þá virðingu að fresta þessu frv. jafnvel þó þeim finnist ástæðulaust að hlusta á varnaðarorð okkar, þá ætlum við að reyna að freista þess að hafa þarna áhrif og á sama hátt ætla ég að rifja upp það sem menn hafa verið að álykta að undanförnu eftir að við höfum tekið umræðu um þetta mál og hlé í þinginu þannig að það sé alveg ljóst að þeir sem valdið hafa hafi fylgst með því sem hefur verið að gerast. Þá vil ég fyrst nefna áskorunina frá öllum náttúruverndarsamtökunum o.fl., m.a. Sambandi ísl. myndlistarmanna, Félagi leiðsögumanna, Skotveiðifélagi Íslands, Náttúruverndarsamtökum Íslands, Landvarðafélagi Íslands, Félagi ísl. ferðaskrifstofa, Arkitektafélagi Íslands, Íslenska fjallahjólaklúbbnum, Skipulagsfræðingafélagi Íslands, Félagi nýlistasafnsins, Landssambandi ísl. vélsleðamanna, Ferðafélagi Íslands og Náttúruverndarsamtök Íslands. Allir þessir aðilar hafa komið og afhent Davíð Oddssyni sérstaka áskorun þar sem þeir hvetja til frestunar afgreiðslu frv. til sveitarstjórnarlaga. Allir þessir aðilar hafa vit á málunum og útilokað er að segja um þennan hóp að einhver rangur málflutningur stjórnarandstöðunnar á Alþingi hafi blekkt hann. Þetta er allt fólk sem veit nákvæmlega hvað felst í þessu frv. og það er yfirgengilegt að ekki sé hlustað á slíka áskorun, það sé tekið við henni og það eina sem er sagt sé: Við munum samt knýja fram afgreiðslu á þessu frv., við höfum ákveðið það og við munum ekki breyta þeirri afstöðu okkar. Herra forseti. Hérna hafa menn farið yfir það hvað felist í þessu máli og skorað á ríkisstjórnina að fresta afgreiðslu breytinganna sem skiptir jöklum og öræfum milli 42 lítilla sveitarfélaga og sviptir yfir 90% þjóðarinnar þeim rétti til miðhálendisins sem hún hefur haft fram til þessa, samanber forn lög og dóma. Sumarið verði notað til að finna málamiðlun er þjóðin öll geti sætt sig við og hún kynnt rækilega. Við vörum eindregið við því að keyra málið í gegnum þingið á síðustu dögum þess í ljósi þeirrar gífurlegu andstöðu sem er að skapast í þjóðfélaginu en almenningur er fyrst nú að átta sig á því hvað er að gerast. Herra forseti. Það er að bera í bakkafullan lækinn að fara yfir tillögu eða yfirlýsingu frambjóðenda Sjálfstfl. sem við erum búin að minnast á svo oft í dag en þó vil ég enn á ný nefna það að þeir skora á ríkisstjórnina að ljúka ekki afgreiðslu frv. um skipan mála á miðhálendinu þegar þing kemur saman að loknum sveitarstjórnarkosningum heldur fresta henni til haustsins. ,,Við teljum almenn viðbrögð sýna, að þörf er á auknu ráðrúmi og víðtækari umræðu utan þingsins um þetta mikla hagsmunamál``, segir borgarstjórnarflokkur Sjálfstfl., sem við héldum að væru 30 einstaklingar með Davíð Oddsson í 30. sæti, og ég hef vakið athygli á að formaður Sambands ísl. sveitarfélaga situr í 2. sæti í þessum hugsandi flokki sem gerir sér grein fyrir því að þessum málum á að fresta þrátt fyrir önnur áform. Þessi borgarstjórnarflokkur segir enn fremur, herra forseti: ,,Við teljum mikilvægt að hagsmunir þeirra landsvæða sem ekki liggja að hálendinu, þar á meðal Reykjavíkur, verði vel tryggðir.`` Þetta voru orð sem komu fram fyrir örfáum dögum þegar menn voru uppteknir af því að fá Reykvíkinga til að kjósa sig og óttuðust að það sem hér væri að gerast gæti orðið til þess að menn gerðu það ekki. Auðvitað vitum við að einhverjir hafa glapist af þessu glæsilega loforði af því að það var búið að segja fólki frá því að Sjálfstfl. væri traustsins verður. Herra forseti. Ég ætla líka að rifja upp að það var stjórn framsóknarfélaganna í Reykjavík sem sendi frá sér ályktun til stuðnings Ólafi Erni Haraldssyni framsóknarmanni vegna þess að hann hefur lagst gegn samþykkt um að miðhálendinu verði deilt upp í ræmur á milli jökla. Herra forseti. Það er athyglisvert fyrir okkur að þegar stjórn framsóknarfélaganna í Reykjavík ályktar með þessum hætti, þá eru þau að leggjast gegn flokksbróður sínum, félmrh., og því frv. sem hann ætlar að keyra í gegn enda gera þau sér grein fyrir því að hann er upptekinn af hagsmunum annarra. Það eru ekki hagsmunir þéttbýlisins, Reykvíkinga og þeirra sem á suðvesturhorninu búa. Það eru hagsmunir annarra sem ráðherrann úr Norðurl. v. ber fyrir brjósti. Enn á ný, herra forseti, vil ég vísa í skoðanakönnun sem gerð var í DV 11. maí nokkrum dögum áður en þing tók hlé vegna yfirvofandi sveitarstjórnarkosninga. Á þeim tíma sem sú skoðanakönnun var gerð var alveg ljóst að með öflugum málflutningi sínum hafði stjórnarandstaðan náð því að þjóðin gerði sér grein fyrir hvað átti að gera á Alþingi. Allir voru orðnir meðvitaðir um hvað fælist í sveitarstjórnarfrv. sem við erum að ræða. Það er því ekki um það að ræða að þjóðin hafi verið spurð um eitthvað sem hún vissi ekki um. Svo öflugur fréttaflutningur var búinn að vera af málflutningnum að allir vissu hvað fælist í þessu frv. og þá gerist það að það eru 72% þjóðarinnar sem eru andvíg því að skipta miðhálendinu upp í sveitarfélög og að þeir sem helst eru stuðningsmenn þess er fólk í dreifbýlinu, þ.e. einmitt þeir sem munu fá yfirráð á þessu svæði þegar búið er að skipta miðhálendinu upp. Þrátt fyrir málefnalega baráttu stjórnarandstöðu á Alþingi sem hefur stutt mál sitt gildum rökum hyggst stjórnin þvinga fram skiptingu miðhálendisins upp á milli aðliggjandi sveitarfélaga. Með þessu er ríkisstjórn Davíðs Oddssonar að afhenda sameign þjóðarinnar, miðhálendið og auðlindir þess til fárra sveitarfélaga þar sem búa aðeins um 4% þjóðarinnar. Það er sama hvað þessi staðreynd fer í taugarnar á valdhöfunum hér, þetta er staðreynd. Þannig er það. Ríkisstjórnin lætur það ekkert aftra sér að sú skoðanakönnun, sem ég hef hér vísað til, segir okkur að sjöundi hver Íslendingur er andvígur því að stjórnsýslan og þar með talið skipulags- og byggingarvald verði falið 4% þjóðarinnar. Stjórnarandstaðan hefur beitt aðhaldsaðgerðum við afgreiðslu málsins á þingi og látið mikið að sér kveða. Málið er flókið en með vönduðum málflutningi hefur verið varpað ljósi á ýmis atriði sem áður voru óljós og vakin hefur verið athygli þjóðarinnar á eðli þess máls sem hér liggur fyrir og á að afgreiða. Að sjálfsögðu, herra forseti, er það ekki sjöundi hver heldur sjö af hverjum tíu sem hefur þessa afstöðu. Það eru mjög margir sem hafa verið að láta til sín taka í skrifum og í umræðuþáttum að undanförnu. Ég gríp niður í Dag fyrir nokkrum vikum þar sem verið er að fjalla um þetta mál og þá vakningu sem hefur orðið í samfélaginu og þar segir að í öllum stjórnmálaflokkum sé fólk sem sé í mjög harðri og tilfinningaþrunginni og rökvissri andstöðu við þann hluta frv. til sveitarstjórnarlaga sem varðar hálendið. Á síðustu stundu virðist sem tekist hafi að koma í veg fyrir að þetta mál yrði knúið í gegn segir í þessari ritstjórnargrein í Degi en því miður er það ekki rétt. Það sem okkur tókst var að afstýra því að þetta frv. væri knúið í gegn á þeim dögum sem þetta er skrifað. Okkur hefur tekist að ná fram fresti á afgreiðslu þessa máls en það er alveg sama hve margir ganga til liðs við okkur, meira að segja þó þeir séu flokksfélagar forráðamanna ríkisstjórnarinnar, þá er það svo að þeir virðast heillum horfnir í þessu máli. Það segir líka í greininni: ,,Krafan um að hálendið verði ein skipulagsheild er fullkomlega rökrétt. Krafa alls almennings í landinu um jafnan rétt til að ráða málum þess jafngildir engan veginn vantrausti á þau sveitarfélög sem um er að tefla. Þessi krafa er jafnréttiskrafa, krafa um að fólk verði í fyrirrúmi.`` Þetta er hárrétt. Þetta er það sem við höfum bent á. Aftur og aftur hefur verið talað þannig að við værum með vantraust á þau sveitarfélög sem liggja að miðhálendinu. Því fer fjarri. Við viljum efla sveitarfélög til að ráða málum sínum til þess að þau séu í stakk búin til að taka við verkefnum. Þetta mál er þess eðlis að það á að ganga frá því þannig að hagsmunir landsins alls séu í fyrirrúmi með alla ákvörðunartöku í þessari stjórnsýslu. Í þessari ritstjórnargrein, herra forseti, er spurt um þingmenn þéttbýlisins. Spurt er um hvernig þeir hugsi, hvernig þeir bregðist við og hvar þeir séu. Stjórnarmeirihlutinn hefur lagt mjög mikla áherslu á það hvað lýðræði sé, hvað felist í lýðræðinu. Þegar þeir tala um lýðræðið, þá eru þeir að tala um að þeir eigi að ráða af því að þeir séu með stjórnarmeirihluta hér á Alþingi og að við stjórnarandstaðan höfum móðgað þá freklega með því að vera með allt of langar ræður, allt of mikinn málflutning í þessu máli sem þeir vilja ráða lyktum á. Það hefur kveðið svo rammt að þessu, herra forseti, að forsrh. sjálfur hefur leyft sér að fara að verðleggja ræður okkar þingmannanna. Það er farið að verðleggja hvað ræðurnar okkar kosti, hvað kosti að skrifa ræðurnar. Það verður fróðlegt fyrir okkur, þegar við lítum um öxl á ræður kjörtímabilsins, hvað hver þingmaður hefur kostað miðað við þennan málflutning forsrh. Ég verð að viðurkenna það að mér finnst ekki reisn yfir svona málflutningi hjá þeim sem hæst á að bera af stjórnmálamönnum, þeim sem situr í öndvegi í ríkisstjórn. Lýðræðið er sem sé, frá sjónarhóli þeirra, að stjórnarandstaðan sitji í nefndum þingsins og vinni verkin, komi síðan inn í þingsal, segi lítið og þegi helst, meðan stjórnarliðarnir afgreiða málin með meiri hlutanum sínum. Ég er ekki sammála þessu lýðræði. Það lýðræði sem ég aðhyllist og hefur fengið mig til að veita svo miklu af mínum kröftum í stjórnmálastarf er einmitt lýðræðið, að raddir allra séu mikilvægar, að raddir fjöldans eiga að hafa afdráttarlaus áhrif. Ég tel að það að hlusta á sjónarmið annarra og bregðast við út frá því sé þýðingarmikið og ef það er ekki mjög brýnt að mál, sem deilur rísa um, sé afgreitt nákvæmlega á þeim punkti sem menn ætla sér, þá sé hlustað, hikað og málið skoðað betur. Þar með yrði styrkur þeirra sem valdið hafa meiri. Þá gætu þeir sagt: Við skoðum þetta betur. Við skoðum þetta með þeim sem voru áhyggjufullir. Ef málið væri eins vaxið og þeir sem valdið hafa segðu, þá mundi það væntanlega verða þannig að þeir mundu, á þeim mánuðum sem fram undan væru, geta sannfært alla þá hópa um að í lagi væri að ganga frá frv. með þeim hætti. Ef það er þannig að misvísandi málflutningur hafi valdið misskilningi hjá öllu þessu fólki, sem ég hélt að væri vel gefið, jafnvel fyrir ofan meðallag, öllum þessum háskólaborgurum, öllum þessum öflugu frambjóðendum, m.a. á borgarstjórnarlistanum, þessu fólki sem skipar stjórnir flokksfélaganna í höfuðborginni hjá flokkum eins og Framsfl., ef þetta allt fólk misskilur málið frá upphafi til enda, þá væri það svo farsælt fyrir þessa stjórnarflokka að fara að óskum þeirra og fresta málinu yfir sumarið, jafnvel þessum tveimur greinum sem ég hef sett fram tillögur um, hitta þetta fólk, fara yfir málin með því og sýna því fram á að óttinn sé ástæðulaus. Ef það væri þannig, þá kæmu þeir í haust, með sitt litla frv. til breytinga á sveitarstjórnarlögunum, með stuðning allra þessara í farteskinu. Af hverju gera þeir það ekki? Auðvitað vegna þess að þeir vita að hver einasti af þessum hópum gerir sér grein fyrir því sem felst í þessu frv. og er andvígur því. Auðvitað óttast þeir að með því að fresta málinu muni það ekki koma inn í óbreyttum búningi. Það er þetta sem er þversögnin í umræðunni hér á Alþingi sem staðið hefur í marga daga og hefur haft víðtæk áhrif í þjóðfélaginu. Herra forseti. Þessa hefur líka gætt í ritstjórnargreinum blaðanna. Ég ætla að grípa niður í þrjár ritstjórnargreinar. Líka þar er að finna fólk sem hefur ekki bara tekið þátt í þjóðmálaumræðunni á liðnum árum, ekki bara skrifað um mikilvæg mál sem hafa verið í þjóðmálaumræðunni á liðnum árum heldur jafnvel, með öflugum skrifum í ritstjórnargreinum, haft mótandi áhrif á viðhorf margra í þjóðfélaginu. Það er umhugsunarefni þegar sagt er að þeir aðilar sem skrifa ritstjórnargreinarnar fyrir stóru blöðin hvort heldur þau heita óháð blöð eða eru skoðuð sem málgögn hægri flokks, þá er sömu hugsunina að finna í ritstjórnargreinum þessara blaða. Ég ætla að grípa, herra forseti, niður í ritstjórnargrein frá 7. maí í DV, frjálsu óháðu dagblaði. Þar segir: ,,Sveitarstjórnarfrumvarp félagsmálaráðherra verður sífellt umdeildara eftir því sem fleiri kynna sér það. Á fjölmennum fundum ýmissa samtaka er samþykkt að biðja Alþingi um að rasa ekki um ráð fram í vor og leyfa málinu heldur að malla í umræðunni fram til hausts. Það fer fyrir brjóstið á fólki að 40 hreppum skuli vera afhent stjórnsýsluvald yfir öllu miðhálendi landsins. Þetta er enda augljóslega ekki sanngjörn skipan mála því að miklu fjölbreyttari hagsmunir eru í húfi en þeirra einna sem hafa fé sitt á fjalli á sumrin.`` Síðar í þessari ritstjórnargrein segir: ,,Í öðru lagi varðar stjórnsýslan og skipulag miðhálendisins margvíslega hagsmuni sem síður en svo er sérstaklega gætt af hreppunum 40. Þetta eru m.a. hagsmunir orkuvinnslu, ferðaþjónustu, náttúruverndar, útivistar og almennra lífsgæða í landinu. Allir þessir mismunandi hagsmunir eru ótengdir mismunandi hagsmunum sveitarfélaga. Tilvist þeirra sýnir að réttlát skipting valds milli sveitarfélaga dugir ekki einu sinni til að ná skynsamlegri niðurstöðu. Hin óstaðbundnu sjónarmið þurfa einnig að hafa vægi. Af þessari ástæðu er heppilegra að miðhálendið sé ein stjórnsýslueining fremur en 40 og að ríkisvaldið skipi því stjórn með aðild fulltrúa orkuvinnslu, ferðaþjónustu, náttúruverndar, útivistar og almennra lífsgæða auk aðildar fulltrúa samtaka sveitarfélaga.`` Þá minni ég, herra forseti, á breytta afstöðu formanns Sambands ísl. sveitarfélaga í þessu máli. Síðar í ritstjórnargreininni segir: ,,Furðulegast við þetta er að þingmenn sem beinlínis eru kjörnir á svæðum er frv. gerir áhrifalaus, skuli ekki gæta betur hagsmuna umbjóðenda sinna en þeir hafa reynst gera. Þeir verða vafalaust minntir á eymd sína þegar dregur að næstu þingkosningum.`` Það eru fleiri en hið óháða DV sem hafa skrifað um þetta mál og ég ætla, herra forseti, að grípa niður í tvær ritstjórnargreinar Morgunblaðsins. Morgunblaðið hefur, bæði í ritstjórnargreinum og í Reykjavíkurbréfi, sett fram skoðanir á ýmsum pólitískum málum. Þau fara ekki alltaf saman við viðhorf Sjálfstfl. og fer það fyrir brjóstið á þeim stóra flokki sem ekki er lengur traustsins verður. Það er líka oft að skoðun Morgunblaðsins styður við stefnu og sjónarmið Sjálfstfl. Önnur ritstjórnargreinin heitir Eitt af hjartans málum þjóðarinnar og þar er vísað í að á undanförnum vikum hafi farið fram maraþonumræður á Alþingi um hálendið og framtíð þess. Síðan segir, herra forseti: ,,Jafnframt hafa miklar umræður farið fram utan veggja Alþingis, bæði í blöðum og á fundum sem áhugafólk um framtíð hálendisins hefur efnt til.`` Hér segir að á ferðinni sé eitt af þeim málum sem snerta hug og hjarta þjóðarinnar allrar og það þurfi engum að koma á óvart af því að óbyggðir Íslands, hvort sem um er að ræða miðhálendið, Hornstrandir eða önnur óbyggð svæði, séu ein af mestu auðæfum þjóðarinnar. Síðan segir að óbyggðirnar hafi opnast öllum almenningi, betri bílar hafi stuðlað að því en jafnframt hafi sá lífsstíll rutt sér til rúms að ferðast um hálendið, bæði á hestum og fótgangandi. Kannski er þó merkilegasta breytingin á seinni árum sú að hálendið og jöklarnir hafa opnast að vetri til. Hálendissvæðið er heillandi að sumri en það er ævintýralegt að vetri. Þetta vitum við öll sem höfum ferðast um hálendið, þetta fagra land okkar. Í leiðaranum segir jafnframt að það hafi verið uppi mismunandi skoðanir um hvernig eigi að umgangast hálendið, um viðamiklar framkvæmdir og hvort auðvelda eigi samgöngur um þetta svæði. Morgunblaðið segist hafa hallast að síðara sjónarmiðinu, að framkvæmdum á hálendinu eigi að halda í algeru lágmarki. Morgunblaðið segir líka: ,,Nú er svo komið, að ekki þykir sjálfsagt að virkja í óbyggðum eins og kostur er. Þvert á móti verði að vega og meta kosti þess og galla. Þótt þjóðin geti haft miklar tekjur af því að byggja stórvirkjanir og selja orkuna geti hún líka haft miklar tekjur af því að varðveita mestu óbyggðir í allri Vestur- og Mið-Evrópu.`` Þarna er leiðarahöfundur Morgunblaðsins að koma inn á þá sýn, sem hefur verið rædd í þessum sal, að alls staðar séu menn að endurskoða afstöðuna til stórfelldra virkjana og stóriðju, ekki síst eftir að við höfum gerst aðilar að alþjóðasamningum um andrúmsloftið og mengun þess. Morgunblaðið segir að það sé misráðið að afhenda einstökum sveitarfélögum skipulagsrétt á hálendissvæðum. Morgunblaðið segir að þegar um slíkt mál sé að ræða eigi þingmenn og ráðherrar að láta misskilinn metnað um skjóta afgreiðslu mála lönd og leið. Þjóðin á lýðræðislegan rétt á því að ræða framtíð hálendisins ofan í kjölinn. Það liggur ekki svona mikið á. Síðan segir Morgunblaðið í lokin: ,,Þess vegna ættu meirihlutaflokkarnir á Alþingi og ríkisstjórn að sýna þau hyggindi að slaka á og gefa tíma og svigrúm til frekari umræðna.`` Er þetta stjórnarandstaðan á Alþingi? Nei. Eru þetta einstaklingar sem hafa hlustað á misvísandi skilaboð stjórnarandstöðunnar og hafa misskilið hvað felst í þessu frv. Ég segi nei. Þeir sem skrifa leiðara Morgunblaðsins eru ekki þannig fólk að það viti ekki hvað felst í frumvörpum. Þarna er nákvæmlega sama afstaðan og við í stjórnarandstöðunni höfum sett fram, sömu varnaðarorðin, sama óskin og áskorunin og hefur komið fram hjá öllum félagasamtökunum sem hafa sent forsrh., fyrrv. borgarstjóra í Reykjavík, áskorun um að staldra nú við og láta ekki misskilinn metnað stjórna sér. Herra forseti. Það kom annar leiðari og hann kom sunnudaginn 24. maí, í gær. Sá leiðari heitir Hálendisfrumvörpum verði frestað. Þar segir: ,,Þeim fjölgar nú mjög, sem hvetja til þess að afgreiðslu hálendisfrumvarpanna verði frestað. Í athyglisverðri grein eftir Svend-Aage Malmberg, haffræðing, einn helsta vísindamann þjóðarinnar, sem birtist í Morgunblaðinu í gær, segir m.a.: ,,Þetta sama land --- víðáttan, fjöll og firnindi, jöklar, hraun, sandar, ár og vötn, ásamt strönd og hafi úti fyrir og himni --- hefur þó einnig sína sál, sinn anda tilfinninga. Öll sár sem landinu eru veitt eru eins og mein í okkar eigin holdi og hjarta. Þannig snúast rökin um varúð í meðferð ekki að mati bréfritara um ferðamennsku og veraldlegan arð, heldur um þjóðarsálina, það að vera Íslendingur í eigin landi ósnortinnar víðáttu, ástina til landsins og meðvitundar um sameiginlega þjóðareign, sem er annað en ríkiseign.```` Þessi tilfinningaþrungni pistill sem leiðarahöfundur Morgunblaðsins tekur inn í leiðara sinn er skrifaður af einum helsta vísindamanni þjóðarinnar, eins og leiðarahöfundur Morgunblaðsins orðar það. Getur verið að einn helsti vísindamaður þjóðarinnar hafi misskilið málið af því að við höfum sent frá okkur misvísandi skilaboð? Ég segi nei. Að sjálfsögu getur það ekki verið. Hins vegar er það að gerast að fleiri og fleiri prófessorar, vísindamenn og fagaðilar á ýmsum sviðum hafa lagt okkur lið í málflutningi okkar á Alþingi. Það er að gerast. Í stað þess að þeir sem valdið hafa sýni traust, hlusti, virði og ákveði að þessar tvær greinar úr sveitarstjórnarfrv. skuli geyma í sumar og ræða við þá sem þurfa að fylgja okkur í þessu stóra máli, þá er sagt: ,,Nei. Þetta mál skal í gegn. Ljúkið þið umræðu um það svo við getum komist í atkvæðagreiðsluna.`` Herra forseti. Að vísu leikur nokkur vafi á því hvernig takast mun til með atkvæðagreiðsluna og að fá nægilega marga einstaklinga í hana en það er síðari tíma mál. Ég er enn að skoða þennan nýja leiðara Morgunblaðsins frá í gær. Þar er líka vísað til þess, fyrir utan að það er vitnað í þessa góðu grein Svend-Aages Malmbergs, að sjónarmið þessa virta vísindamanns fékk stuðning úr óvæntri átt og er þar vísað til yfirlýsingar frambjóðenda Sjálfstfl. til borgarstjórnar í fyrradag. Þarna er þessi yfirlýsing borgarstjórnarflokksins birt í sjálfum leiðara Morgunblaðsins til að árétta hana og undirstrika hana. Síðar segir í leiðara Morgunblaðsins, með leyfi forseta: ,,Ekki fer á milli mála, að þessi yfirlýsing er gefin vegna þess, að frambjóðendur Sjálfstæðisflokksins hafa orðið þess varir í kosningabaráttunni, að mikill fjöldi fólks hefur þungar áhyggjur af því að þau frumvörp, sem nú liggja fyrir Alþingi og þá sérstaklega frumvarp að sveitarstjórnarlögum verði samþykkt. Það er mikil og djúpstæð andstaða við þær hugmyndir, að sveitarfélögin, sem land eiga að hálendinu, hafi skipulagsrétt yfir ákveðnum svæðum. Frambjóðendur Sjálfstæðisflokksins hafa bersýnilega fundið að það er varasamt, svo að ekki sé sterkar til orða tekið, að samþykkja þessi ákvæði óbreytt.`` Þetta segir leiðarahöfundur Morgunblaðsins. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Þessi yfirlýsing verðandi borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins er mikilvægt framlag til þeirrar baráttu, sem nú er háð um málefni miðhálendisins. Borgarstjórnarflokkur Sjálfstæðisflokksins er ekki lítið afl innan flokksins, hvort sem hann er í meiri hluta eða minni hluta í borgarstjórn. Vonandi taka þingmenn Sjálfstæðisflokksins mið af því, sem flokksfélagar þeirra í borgarstjórn hafa um þetta að segja. Kjarni málsins er þó sá, að andstaðan við afgreiðslu hálendisfrumvarpanna er svo mikil, að það er ekkert vit í því fyrir stjórnarflokkana að knýja á um, að þau verði samþykkt að óbreyttu.`` Ég segi: Er eitthvert vit í þessari umræðu inni á Alþingi Íslendinga? Allir gera sér grein fyrir því að þetta frv. og ákvörðunin sem felst í því er svo umdeild að það er ekki vit í því að ljúka þessu máli hér og gera frv. að lögum með 1. gr. og bráðabirgðaákvæðinu. Hér hefur stjórnarandstaðan fengið þennan sterka bandamann, Morgnblaðið, í tveimur leiðurum með tilvísun til virtra vísindamanna og með tilvísun í borgarstjórnarflokk Sjálfstfl. Leiðarahöfundur segir að borgarstjórnarflokkurinn sé ekki lítið afl innan flokksins hvort sem hann er í meiri hluta eða minni hluta í borgarstjórn. Við hljótum því að spyrja: Ætlar borgarstjórnarflokkurinn að hlaupa frá yfirlýsingu sinni? Ætlar borgarstjórnarflokkurinn að láta kyrrt liggja núna af því að þeir unnu ekki meiri hlutann í borginni og þurfa þess vegna að eigin mati e.t.v. ekki að berjast fyrir málinu? Þetta hlýtur að vera sú spurning sem allir spyrja nú: Hvað ætlar borgarstjórnarflokkurinn að gera? Hvað ætlar formaður Sambands ísl. sveitarfélaga sem situr í öðru sæti á borgarstjórnarlista Sjálfstfl. að gera? Er hægt að setja fram slíkar yfirlýsingar í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga, slík loforð til umbjóðenda sinna til sækja atkvæði til Reykvíkinga og horfa svo bara í hina áttina? Fyrir vestan yrði sagt: ,,Er þetta hægt, Matthías?`` Í þessu tilfelli er það ekki hægt. Það er ekki hægt. Ég hvet þingmenn sem hér eiga eftir að tala í þessu stóra máli að fylgja fordæmi mínu og kalla eftir því að borgarstjórnarflokkur Sjálfstfl. svari fyrir það í fjölmiðlum hvort hann ætli að standa við orð sín, hvort hann beiti sér við forsrh. og að gengið verði eftir því af fjölmiðlum að tala við formann Sambands ísl. sveitarfélaga sem situr í öðru sæti á borgarstjórnarlista Sjálfstfl. og spyrja: Hvað meintirðu? Því hann hefur vitkast frá því að við kölluðum hann síðast á fund félmn. Um þetta snúast stjórnmál. Um þetta snýst það hvort maður er traustsins verður. Er það bara svo, ef það er heilt ár í næstu kosningar, að nóg er að hafa sagt ,,Sjálfstfl. er traustsins verður`` í fyrradag en éta það ofan í sig í dag á mánudag? Er það svo? Ég segi nei. Annaðhvort er flokkur traustsins verður eða ekki. Ekki mundi ég vilja sjá svona flokk. Ef ég væri Reykvíkingur sem hefði gengið til liðs við hann í þessum kosningum út á þessar yfirlýsingar,  Herra forseti. Ég vísaði til þess í upphafi máls míns að fjölmargir fulltrúar hefðu komið á fund félmn. og það var áhrifaríkt að hlusta á þá alla lýsa því yfir að þeir teldu að fresta ætti þessu máli. Þeir hafa sent frá sér yfirlýsingar og þeir hafa sent frá sér áskoranir sem auðvitað er ekkert gert með enn þá. En það er líka bent á það í erindi sem hefur borist til okkar þingmannanna um skipulagsmálin, af því að við höfum verið að tala um hvort svæðisskipulag hafi eitthvert vald. Ég sat í bæjarstjórn Kópavogs þegar Skipulagsskrifstofa höfuðborgarsvæðisins var sett á laggirnar og sá skipulagsfræðingur sem þar starfaði árum saman við að reyna að koma á svæðisskipulagi fyrir höfuðborgarsvæðið viðurkenndi á fundi í félmn. að hann hefði gefist upp. Það er vegna þess að slíkt svæðisskipulag hefur ekki bakhjarl. Það hefur ekki stjórnsýsluvald á bak við sig. Það eru sveitarfélögin sem hafa stjórnsýsluvaldið. Það eru sveitarfélögin sem hafa aðalskipulagsvaldið, deiliskipulagsvaldið og ekkert fær hnekkt þessu. Hann setti líka fram spurningar. Hvernig má það vera að umhvrn. eigi að fylgja eftir svæðisskipulagi, umhvrn. sem ekki hefur einn skipulagsfræðing innan veggja ráðuneytisins? Þetta er bara eins og að tannlæknir eigi að bera faglega ábyrgð á heilaskurðlækningum eða eitthvað annað slíkt. Það fer því ekki hjá því að stjórnarmeirihlutinn hafi fengið að heyra mörg alvarleg orð í allri þeirri umfjöllun sem við höfum staðið fyrir, sem við, stjórnarandstaðan á Alþingi, höfum staðið fyrir. Það erum við sem höfum óskað eftir því að það væru kallaðir til aðilar. Það erum við sem höfum bent á hvað hér er að gerast og allir þeir aðilar sem vit hafa á hafa látið í sér heyra og reynt að hafa vit fyrir stjórnarmeirihluta sem er uppteknari af valdinu en traustinu. Frammi fyrir því stöndum við í dag, stjórnarmeirihluta sem er uppteknari af valdinu en traustinu. Við skulum muna það því að þegar stjórnarmeirihluti hefur berað sig á þennan hátt, þá verður mjög torsótt að sækja sér aðra ímynd. Að vera uppteknari af valdinu en traustinu er svo sérstakt og í raun og veru þannig að við eigum aldrei að gleyma því. Allt það ár sem á eftir að líða fram að næstu alþingiskosningum á að halda því á lofti að hér er stjórnarmeirihluti sem er uppteknari af valdinu en traustinu. Hér er stjórnarmeirihluti sem er uppteknari af atkvæðamagninu og valdinu sem það gefur en hinu eiginlega lýðræði. Þannig stjórnarmeirihluti er á Alþingi Íslendinga. Þessu skulum við halda á lofti. Mig langar líka, herra forseti, þó að ég fari nú að ljúka máli mínu innan tíðar að koma inn á þetta sem hefur verið félmrh. svo hugstætt. Hann hefur aftur og aftur haldið því fram að það sé eiginlega fyrir löngu búið að skipta miðhálendinu upp á milli sveitarfélaga, það sé bara einhver ræma í kringum jökla sem átt hafi eftir að skipta og þess vegna séum við með einhvern vindblástur. Auðvitað er þetta rangt. Í fyrsta lagi segir í lögunum sem við erum að breyta að byggðin í landinu skiptist í sveitarfélög. Við vitum náttúrlega hvert byggðin nær. Í öðru lagi gerði ég tilraun til þess í félmn. að fá kort sem sýndi þau mörk þar sem sagt hefur verið að sveitarfélögin væru farin að ná inn á hálendið. Það er engin leið að fá slíkt kort. Hefðu verið faglegri vinnubrögð fyrir utan allt sem hér hefur komið fram, hefði félmrh. látið vinna slíkt kort máli sínu til stuðnings. Ekki er nokkur leið að fá að sjá slíkt kort. Ekki bara ráðherrann heldur aðrir þingmenn hafa étið þetta upp, þ.e. að búið sé að skipta nær öllu miðhálendinu upp á milli sveitarfélaganna, það hafi verið gert þegar afréttir landsins voru settir undir sveitarfélögin með breytingu á sveitarstjórnarlögum. Ég gerði því skilmerkilega skil við 2. umr. hvernig það gerðist. Slíkar blekkingar eru settar fram í skjóli þess að ekki er til kort sem afmarkar afrétti frá almenningum eins og ég hef líka bent á. Þess vegna er það alrangt að búið sé að skipta hálendinu upp. Hið rétta er að hér er um að ræða víðfeðm svæði sem flokkast undir almenninga. Í því sambandi má nefna allt Ódáðahraun, svæðið norðan Vatnajökuls, Sprengisand, Nýjadal, Veiðivatnasvæðið og svæðin fyrir norðan Tungnaárjökul. Þessir hlutar landsins opnuðust mönnum ekki fyrr en um miðbik þessarar aldar og þá fyrir tilstilli útivistarmanna. Fræðimenn telja, og ég vísa til Ólafs Siggeirssonar hæstaréttarlögmanns, að miklar líkur séu á því að landamerki sem greina að afrétti landsins og almenninga séu ekki rétt dregin, að í mörgum tilvikum séu mörkin dregin út á almenninga og þá miðhálendið og með því eru sveitarfélögin talin stærri en þau í raun eru. Mörkin hafi þannig verið dregin lengra til heiða sem sjá má af fyrri afsölum þar sem landamerkja er getið. Takið eftir þessu. Hann telur einnig að þessar línur muni ekki standast fyrir rétti því að menn geti ekki fært mörk sveitarfélags út með einhliða yfirlýsingu eins og gert var hér á landi þegar skipað var með lögum frá 1882, um landamerki, að ákveða þyrfti mörk landa. Þess vegna er mjög líklegt að miðhálendið sem er utan sveitarfélaga sé í raun miklu stærra en talið hefur verið, fyrir utan það sem við höfum sagt. Það er talið að skipanin sem við höfum búið við hafi komist á um 930. Það væri freistandi að fjalla um það hvernig jarðirnar voru stofnaðar og hvernig kveðið var á um almenninga í Jónsbók. En ég ætla ekki að gera það vegna þess að þó að það væri fróðlegt fyrir þá sem eru að taka þátt í þessari umræðu þá veit ég að ef ræða mín fer mikið yfir eina klukkustund þá verður því haldið fram að við séum hér með málþóf og við sem hér erum vitum að svo er ekki. Við ætlum að vera með öfluga umræðu við 3. umr. málsins eins og við höfum gert. En við höfnum því að það sé nefnt einhverjum ónefnum. Ég hef nefnt svæðisskipulagið, herra forseti, og að það haldi ekki og ég held því fram að skipulagning miðhálendisins verði að byggjast á heildarsýn svo gætt verði samræmis og um þetta eru flestir sammála. Þetta er það sem alls staðar er kveðið á um hjá öllum sem senda okkur tölvubréf, frá öllum sem hafa sent áskoranir til stjórnvalda, öllum þeim sem eru að fjalla um þessi mál. Menn greinir á um leiðir til að tryggja að nauðsynlegt samræmi verði í skipulags- og byggingarmálum. Stjórnarliðarnir hafa bent á heimild í skipulagslögunum til skipunar samvinnunefndar til að fara með svæðisskipulag og að hægt væri að skipuleggja miðhálendið á grundvelli þessarar heimildar, þ.e. svæðisskipuleggja það. En þetta er blekking. Ég fór í gegnum það við 2. umr. hvernig hvernig annars vegar væri hægt að svæðisskipuleggja á grundvelli 1. mgr. 12. gr. og svo hins vegar 6. mgr. 12. gr. og færði fyrir því þau rök að þetta gengur ekki upp. Annars vegar eru það sveitarfélögin sem gera svæðisskipulag og það verður að vera eining. Ef eitt sveitarfélag er ekki sátt og vill hafa aðalskipulag sitt öðruvísi þá næst ekki svæðisskipulag. Hins vegar getur umhvrh. ákveðið að skipa sérstaka nefnd til að gera tillögu að svæðisskipulagi og það er hægt að gera þetta ef það er ágreiningur milli sveitarfélaga. En með slíku frumkvæði er hann bara bundinn af því að sátt náist um skipulagið hjá öllum. Þessi umræða um að lagfæra þetta í skipulagslögunum er svo götótt. Ef menn halda að það að vilja ekki taka frv. til skipulagslaga á dagskrá með sáttatillögu um hvernig skuli fara með svæðisskipulag miðhálendisins bara af því að frv. var svo seint fram komið að menn þurftu að fella afbrigði fyrir stjórnarandstöðunni um að taka það á dagskrá, ef menn halda að svo hafi verið bara út af prinsippinu um seint fram komið mál, þá er það misskilningur. Það er vegna þess að menn vita veikleikann sem verður í þessu skipulagsfrv. þegar það kemur. Við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að jafnvel þó þessi skipulagstillaga komi fram, ef hún gerir það, með þeim 12 sem eiga að koma frá svæðunum og hinum sex sem eiga að koma annars staðar frá, þá er það auðvitað þannig að þessir 12 verða væntanlega þeir aðilar sem hafa verið að vinna með svæðisskipulagið. Bæði verður það svo að fulltrúarnir hérna úr þéttbýlinu verða í miklum minni hluta og auk þess komum við alltaf að því sama. Það er ekkert stjórnvald á bak við hópinn. Það er ekki eins og þessi samvinnunefnd um svæðisskipulag sé eins konar sveitarstjórn sem hefur vald til að gera hlutina. Hún sækir umboðið til sveitarstjórnanna og það eru sveitarstjórnirnar með aðalskipulagsvaldið sem ráða. Þess vegna er alveg ljóst að slíkri tillögu verður aldrei hrint í framkvæmd án samþykkis sveitarfélaganna af því að aðalskipulagið er svo sterkt og ef það ætti að hafa það öðruvísi þá verður að taka aðalskipulagsvaldið af sveitarfélögunum. Ég vil sjá að það sé gert að aðalskipulagsvaldið og aðalskipulagsrétturinn verði tekinn af 40 sveitarfélögum sem liggja að miðhálendinu á meðan önnur sveitarfélög landsins halda aðalskipulagsréttinum. Hvers konar mismunun væri það? Ætli það væri ekki talið brot á stjórnarskránni þannig að menn eru í sjálfheldu og það er ástæðan fyrir því að þetta frv. kom ekki fram. Þess vegna er alveg ljóst að ólík sjónarmið og mismunandi hagsmunir einstakra sveitarfélaga munu ráða ferðinni á miðhálendinu í framtíðinni ef þessi leið verður farin og það er hætta á hagsmunaárekstrum þegar t.d. tíu sveitarstjórnir þurfa að fjalla um málefni á svæði sem í reynd er ein skipulagsleg heild, t.d. vegna virkjunarframkvæmda. Við höfum bent á að hún getur tilheyrt mörgum hreppum, stíflugerð og lón í einu sveitarfélagi, línur í öðru og stöðvarhús í því þriðja og átök geta orðið um hver eigi að fá tekjurnar, fasteignagjöldin o.s.frv. Það er mjög erfitt að sjá, eins og ég hef þegar sagt, að heimild til að bæta svæðisskipulagsmeðferð verði beitt við slíkar aðstæður. Svo er aldrei hægt að komast hjá því heldur að sveitarstjórn sér um útgáfu byggingarleyfa og það er bæði einfalt að koma í veg fyrir byggingu mannvirkis og líka að ákveða að mannvirki skuli verða öðruvísi ef manni líkar ekki áformin sem koma fram í svæðisskipulagi. Herra forseti. Það er afskaplega alvarlegt hvernig haldið hefur verið á þessu máli af hálfu stjórnarmeirihlutans. Það er alvarlegt, það er rangt og það er í grundvallaratriðum að mínu mati brot á öllu lýðræði. Komið hefur í ljós að sjálfstæðismeirihlutinn eða sá hluti meiri hlutans á Alþingi sem kemur frá Sjálfstfl. hefur ekki bakland í sínum flokki. Það hefur komið í ljós að sá hluti meiri hlutans á Alþingi sem kemur frá Framsfl. nýtur ekki stuðnings framsóknarfélaganna í Reykjavík. Það hefur komið í ljós að stjórnarmeirihlutinn á Alþingi nýtur ekki stuðnings allra þeirra samtaka sem gerst þekkja málefni hálendisins eins og ljóst er af öllum ályktunum sem hér hafa komið fram. Stjórnarmeirihlutinn nýtur ekki stuðnings þeirra sem eru mótandi í þjóðfélagsumræðunni eins og ég hef þegar bent á með því að vitna í leiðara bæði Morgunblaðsins og DV og maður hlýtur að spyrja sig: Hefur ríkisstjórnin bakland í stjórnarmeirihlutanum? Er það kannski svo að bara örfáir eins og Ólafur Örn Haraldsson hafi þorað að standa upp og segja: ,,Ég vil þetta ekki``? Er það e.t.v. svo að ríkisstjórnin í metnaði sínum við að keyra fram mál, bara af því að hún var búin að setja það svona niður á blað, að það sé metnaðurinn einn sem stendur eftir en baklandið sé ekkert, hvorki utan þings né innan? Það held ég.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrir hönd þingmanna þakka þennan mikla upplestur úr Morgunblaðinu. Virðulegi forseti. Hv. þm. hefur verið að færa nokkur rök að því að það sé eðlilegt að miðhálendi Íslands verði sérstök stjórnsýsluleg heild. Ég hef fylgst með röksemdafærslu hv. þm. og annarra þeirra sem hafa talað fyrir þessu og þó ég sé ekki sammála þessu skil ég auðvitað að það er ákveðið rökrænt samhengi í þessum sjónarmiðum út af fyrir sig ef maður skoðar þetta út frá sjónarhóli hv. þm. Það sem hins vegar er athyglisvert er að hv. þm. talar eingöngu um að það sem kallað hefur verið miðhálendi Íslands eigi að vera sérstök stjórnsýsluleg heild. En þá standa eftir ýmis önnur landsvæði. Við skulum taka t.d. hálendi á Austurlandi. Við skulum taka Glámuhálendið. Við skulum taka svæðið austan Eyjafjarðar. Við skulum taka ýmis önnur svæði, kannski í Reykjanesfólkvangi, Bláfjallasvæðið og ég vil spyrja hv. þm.: Hvers vegna talar hv. þm. fyrst og fremst fyrir þessu varðandi miðhálendið? Og ef maður les nefndarálit minni hluta félmn., af hverju er þá eingöngu talað um miðhálendið í þessu sambandi? Af hverju er ekki líka rætt um að gera þessi svæði sem ég hef nefnt að sams konar stjórnsýslulegri heild? Mér finnst alveg augljóst mál að ef menn fylgja þeim rökum sem hv. þm. hefur flutt hér og fylgja þessum sjónarmiðum að þá leiðir það óhjákvæmilega til þess, ef maður vill vera sjálfum sér samkvæmur á annað borð, að krafan um að gera þetta svæði að sérstakri stjórnsýslulegri heild hljóti líka að eiga við um þessi landsvæði og kannski fleiri ef maður fær að rifja upp sína gömlu landafræði. Kannski á þetta við fleiri landsvæði. Ég vil spyrja hv. þm.: Hvers vegna er ekki talað um stærri landsvæði í þessu sambandi í nefndaráliti minni hlutans og mætti kannski búast við því að þessi hv. þm. vildi fylgja því eftir með því að flytja rök fyrir því sérstaklega síðar í umræðunni?

Herra forseti. Ég hef reyndar svarað þessu áður og það veit þingmaðurinn. En það er skemmtilegt að hann nefndi ekki eitt svæði sem stendur hjarta mínu næst og e.t.v. hans líka, þ.e. Sléttuhrepp og Hornstrandir. Það vill svo til að ég beitti mér mjög í því máli á sínum tíma og var reyndar þá í stjórnarmeirihlutanum. Ekki var búið að ganga frá því á þeim tíma hvort Ísafjörður eða þetta svæði allt yrði eitt sveitarfélag þegar fyrst átti að koma með tillögu hingað inn um að það svæði félli undir Ísafjörð þó að væri verið að leggja það til að það lægi undir einu sveitarfélagi. Þegar það var hins vegar orðið --- ég held að sú tillaga hafi komið þrisvar fram --- þá var ég raunsæ og samkvæm mér nú því ég féllst á að slíkt óbyggðavæði væri undir einu sveitarfélagi. Ég viðurkenni að ég átti við ofurefli að etja þá líka í þrjá vetur á þingi. En það var a.m.k. ljóst að eitt sveitarfélag mundi sjá um svæðið. Ég væri alveg tilbúin til þess að skoða Glámu, svæðið austan Eyjafjarðar og Bláfjallasvæðið með þingmanninum ef hann vildi skoða miðhálendið með mér. ,,Af hverju miðhálendið?`` spyr hann. Það er vegna þess að frv. er um það. Frv. er um að deila því upp á milli sveitarfélaga. Ég hef líka komið inn á Bláfjallasvæðið. Kópavogur er ekki að deiliskipuleggja þar eða gera aðra hluti þó að langstærstur hluti Bláfjallasvæðisins komi úr landi Kópavogs.

Virðulegi forseti. Það er ekki alveg rétt hjá hv. þm. að þetta frv. fjalli um að skipta miðhálendinu milli sveitarfélaganna. Frv. fjallar um það að skipta landinu milli sveitarfélaga. Það er grunnforsenda þessa frv., þessa ákvæðis frv. sem mest hefur verið rætt hér, að landið allt eigi að skiptast á milli sveitarfélaga. Þess vegna verð ég að segja, virðulegi forseti, að mér finnst engin sérstök rök fyrir því að minni hlutinn í félmn. skuli leggja til að gera sérstaklega það sem menn hafa kallað miðhálendið að einni stjórnsýslulegri einingu eða einni stjórnsýslulegri heild. Ef hv. þingmenn eru þessarar skoðunar ... 

Herra forseti. Ég skil þingmanninn vel. Hann er orðinn mjög svekktur eins og aðrir sjálfstæðismenn. Ég ætla bara að segja um Bláfjallafólkvanginn að hann lýtur einni stjórn, stjórn Bláfjallafólkvangs. Það er ekki lengur þannig að Kópavogur eigi Drottningargilið og sé þar t.d. með aðstöðu sína. Það var unnið nýtt skipulag að þessu svæði. Það er algerlega á vegum þessarar stjórnar. Þetta lýtur sérstakri stjórn eins og við erum að gera tillögu um á miðhálendinu. Svæðin eru samtengd hvert öðru þannig að allar lyftur eru samreknar.

Skipt upp milli sveitarfélaganna.

Sveitarfélögin fengu bara úthlutaðan stað undir bústaði sína. Þetta er nákvæmlega eins og við erum að tala um með hálendið. Ég bendi hv. þm. líka á frv. sem liggur fyrir um þjóðgarðinn á Þingvöllum. Það er verið að víkka mjög út það svæði sem stjórn Þingvallavæðisins á að sjá um sem er náttúrlega þjóðgarðurinn á Þingvöllum. Það á að víkka það mjög út. Þeir eiga líka að hafa afskipti af beitarmálum, hvað þá heldur öðru. Við höfum talað einni röddu. Að sjálfsögðu mundum við vera til í að skoða önnur svæði. En það er miðhálendið sem hefur ekki verið undir sveitarfélögum sem á núna að skipta upp til jökla og þess vegna höfum við barist fyrir því að það gerist ekki. Ef það þarf að taka einhver önnur svæði frá sveitarfélögunum þá er ég tilbúin að skoða það með þingmanninum. En þar sem ekki tekst einu sinni að afstýra því að landi sem ekki tilheyrir sveitarfélagi verði skipt upp þá tel ég varla að auðsótt verði að taka svæði frá öðrum. En þau sem hann hefur nefnt eru öll undir einni stjórn eins og ég hef getið um, Bláfjallafólkvangurinn, Sléttuhreppurinn o.s.frv.

Herra forseti. Hér er komið til 3. umr. eins og fram hefur komið hið umdeilda frv. ríkisstjórnarinnar til sveitarstjórnarlaga þar sem m.a. á að skipta hálendinu á milli 40 sveitarfélaga, svokallað tertusneiðafrv. Um er að ræða um það bil 40% af Íslandi og í þeim sveitarfélögum sem eiga að fara með stjórn svæðisins búa í kringum 5% þjóðarinnar. Allir aðrir, þ.e. íbúar höfuðborgarsvæðisins og þeirra svæða sem liggja ekki að þessu svæði eiga að hafa hverfandi áhrif þar á en það er kannski ekki meginmálið heldur hitt að með þessu á að kljúfa miðhálendið upp í mismunandi stjórnsýslueiningar og mismunandi skipulagssvæði þannig að það verður enginn einn aðili sem mun hafa þar heildarstjórn. Herra forseti. Við kvennalistakonur eigum ekki fulltrúa í félmn. en ég ræddi þetta frv. og þessi sérstöku ákvæði sérstaklega í allshn. í tengslum við þjóðlendufrv. og skyldleika þessara frv. eins og fram kom í 1. og 2. umr. um þetta mál í ræðum mínum. Þegar ég ræddi þetta mál óskaði ég eftir því að heyra álit sveitarstjórnarmanna af höfuðborgarsvæðinu á bráðabirgðaákvæði þessa frv.

Hér er einn slíkur.

Hér er einn slíkur, já, hann er reyndar ekki í salnum, einn varaþm. en þá var upplýst að Samband ísl. sveitarfélaga gerði ekki athugasemdir við þetta frv. Rökin voru einhvers konar samningur sem væri í bígerð um skipulagslög samanber frv. sem var síðan dreift á Alþingi en fékkst ekki að ræða. Mér fannst þessi afstaða mjög sérkennileg af hálfu sveitarstjórnarmanna ekki síst af höfuðborgarsvæðinu þó að skiljanlegra væri að Samband ísl. sveitarfélaga væri hálfklofið í málinu þar sem hagsmunir hinna mismunandi sveitarfélaga fara ekki saman. Þess vegna gladdist ég mjög þegar fram kom nokkru fyrir kosningaryfirlýsing frá Sambandi sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu þar sem mælt var með því að málinu yrði frestað til hausts og skoðað betur vegna mikillar andstöðu við málið á meðal borgarbúa, þ.e. það var mælt með að fresta málinu til hausts, það þyrfti mun meiri kynningar við. Mér kom því nokkuð á óvart að heyra yfirlýsingu frá borgarstjórnarflokki sjálfstæðismanna á kjördag. Þó að Samband sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu hefði mælt með því að þessu yrði frestað og ég sem þingmaður Reykvíkinga hefði vissulega fundið þann þunga tón og þær sterku skoðanir sem Reykvíkingar bera til þessa frv. þá kom yfirlýsing þessi á óvart um að nauðsynlegt sé að fresta þessu máli. Á kjördag kemur svo yfirlýsing frá borgarstjórnarflokki sjálfstæðismanna og ég hugsa með mér: Loksins, loksins. Rök borgarstjórnarflokks Sjálfstfl. og Sambands sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu eru að mínu mati góð og gild samanber málflutning okkar kvennalistakvenna og jafnaðarmanna í þinginu en pólitískt er mjög umhugsunarvert hvað þarna var að gerast. Ég lít svo á og ekki síst eftir þá umræðu sem átti sér stað í upphafi þingfundar í dag að þarna hafi verið í gangi ábyrgðarlaus blekkingartilraun við kjósendur, blekkingartilraun þar sem upplýst hefur verið að sá frambjóðandi sem valdið hefur til að fresta frv. kannast ekkert við að hafa staðið að yfirlýsingunni og ætlar ekki að verða við því að fresta málinu. Þeir sem biðja um traust hafa ekki einungis verið uppvísir að leðjuslag og persónuníði í kosningabaráttunni heldur hafa þeir komið á sjálfan kosningadaginn með yfirlýsingu sem engin innstæða er fyrir. Hvers vegna var gripið til þessa ráðs af hálfu borgarstjórnarflokks sjálfstæðismanna? Jú, vegna þess að kjarni málsins er sá að þetta mál mætir þvílíkri andstöðu meðal borgarbúa að fólk getur ekki sætt sig við að það eigi að kljúfa miðhálendið upp í sneiðar og þá ætlaði þessi borgarstjórnarflokkur að nýta sér málið sér til framdráttar og lofa breytingu. En, nota bene, bara ef þeir vinna. Þetta tekur leiðarahöfundur Morgunblaðsins skýrt upp í blaðinu í gær. Nú hefur forsrh. upplýst að hann sem frambjóðandi hafi aldrei ætlað að verða við því að standa við þetta loforð hvort sem Sjálfstfl. hefði unnið eða ekki. Þjóðin átti sem sagt að sitja uppi með það að hugsanlega verði þessu frv. ekki frestað vegna þess að borgin vannst ekki af sjálfstæðismönnum. En forsrh. upplýsti áðan að það var alls ekki málið og hæstv. utanrrh. tók undir að það hefði aldrei komið til tals að fresta þessu máli. Herra forseti. Ég ætla mér ekki að fara nánar út í þennan leiðara Morgunblaðsins frá því 24. maí, frá því í gær, en það var gert ítarlega áðan af hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur. Þar er réttilega vitnað í góðan vísindamann um þessi mál þar sem talað er um hversu tilfinningabundin afstaða landsmanna er til hálendisins. Mörgum finnst frelsi þeirra verulega skert ef á að fara að bítast um það af 40 sveitarfélögum og Morgunblaðið tekur réttilega þá afstöðu að kjarni málsins sé sá að það verði að skoða þetta mál mun betur og þess vegna beri að fresta því til haustsins. Ég tek heils hugar undir þessa afstöðu Morgunblaðsins og vona að það verði fleiri sem vitkist og þar á ég að sjálfsögðu við stjórnarmeirihlutann á Alþingi. Herra forseti. Ég hef sjaldan fundið fyrir jafnmiklum tilfinningahita hjá fólki út af nokkru máli. Það heftir frelsistilfinningu fólks að hugsa um að hálendinu verði skipt niður í 40 sneiðar og í fyrri ræðum mínum um þessi mál vitnaði ég bæði í málflutning Steinunnar Sigurðardóttur skáldkonu og Illuga Jökulssonar pistlahöfundar hjá Ríkisútvarpinu og ég ætla að leyfa mér aðeins að koma aftur inn á örfá orð sem Illugi Jökulsson sagði í einum sinna pistla og vitna beint í hann, með leyfi forseta: ,,Ef tekst að varðveita hálendi Íslands mun það verða okkar stærsta og mesta auðlind í framtíðinni og þá er ég sem sagt að tala um næstu þúsund ár og þegar ég segi auðlind á ég ekki við gróðalind. Ég á ekki við að við getum lifað eins og blómi í eggi hér niðri á láglendinu, á höfuðborgarsvæðinu, og grætt á tá og fingri á að selja einhverjum útlenskum bjánum aðgang að óbrúuðum ám og hrikalegum fjöllum þótt nú þegar séu innibyrgðir Evrópubúar og Ameríkumenn og Japanar tilbúnir að borga stórfé fyrir að sleppa stundarkorn úr stórborgum sínum og tilbúna umhverfi. Nei, ég er ekki að tala um gróðann sem við getum haft af hálendinu heldur er ég hreint og beint að tala um okkur sjálf, um geðheilbrigði íslensku þjóðarinnar sem mun velta á því eftir þúsund ár að við getum komist út undir bert loft, sloppið undan múrum okkar sjálfra og eygt undankomuleið þótt við höfum svo sem ekkert að flýja. En skipulagsþrá mannsins er líka sterk, sú hvöt að rotta sig saman og byggja eitthvað til að fela sig inni í, sú þrá sem varð til þess að hinir fyrstu múrar voru reistir í Jeríkó og hefur allar götur síðan togast á við þörfina fyrir víðáttuna. Nú hefur skipulagsþrá mannsins teygt sig inn í hálendi Íslands og þar er stórkostleg hætta á ferðum ef skipulagt verður um of, ef reistar verða virkjanir, vegir, hús og brýr, háspennulínur og hótel, sem sé einir múrarnir enn. Eftir þúsund ár verða ósnortin eða lítt snortin svæði ansi fá eftir í veröldinni, og núna stendur okkur til boða að varðveita eitt slíkt svæði sem getur ekki einungis orðið börnunum okkar tekjulind í ferðamennsku heldur getur líka og miklu frekar orðið barnabarnabarnabarnabarnabörnum okkar undankomuleið í ofskipulögðum heimi.`` Síðar segir pistlahöfundur: ,,Mikið væri nú gaman ef það kæmi í ljós að víðernið á Íslandi gerði mönnum kleift að hugsa stórt og langt fram í tímann, þúsund ár eða jafnvel 10 þúsund ár og að menn gætu þá hugsað hlýlega til þeirra Íslendinga sem sáu út fyrir múrana og áttuðu sig á þörf sálarinnar fyrir ósnortinn sjóndeildarhring og víðernið í sjálfu sér.`` Ég ætla að láta þetta nægja, herra forseti, til að tjá þann ugg sem ég hef vegna þess frv. sem nú á að fara að samþykkja. Við þingmenn höfum undanfarna daga fengið mörg skeyti frá almenningi, m.a. frá náttúruverndarsamtökum, sem hafa barist af miklum krafti gegn því að þetta frv. verði lögfest. Ég vil nefna eitt bréf sem er til ríkisstjórnarinnar og er áskorun um frestun á afgreiðslu frv. til sveitarstjórnarlaga en þar segir m.a.: ,,Við undirritaðir fulltrúar ýmissa félaga og félagasamtaka skorum því á ríkisstjórnina að fresta afgreiðslu þeirrar breytingar á sveitarstjórnarlögunum sem skiptir jöklum og öræfum milli 42 lítilla sveitarfélaga og sviptir yfir 90% þjóðarinnar þeim rétti til miðhálendisins sem hún hefur haft fram til þessa, samanber forn lög og dóma. Sumarið verði notað til að finna málamiðlun er þjóðin öll geti sætt sig við og hún kynnt rækilega. Við vörum eindregið við því að keyra málið í gegnum þingið nú á síðustu dögum þess í ljósi þeirrar gífurlegu andstöðu sem er að skapast í þjóðfélaginu en almenningur er fyrst nú að átta sig á því hvað er að gerast.`` Þetta er undirritað af fulltrúum frá Sambandi ísl. myndlistarmanna, Félagi leiðsögumanna, Skotveiðifélagi Íslands, Náttúruverndarsamtökum Íslands, Landvarðafélagi Íslands, Félagi ísl. ferðaskrifstofa, Arkitektafélagi Íslands, Íslenska fjallahjólaklúbbnum, Skipulagsfræðingafélagi Íslands, Félagi nýlistasafnsins, Landssambandi ísl. vélsleðamanna og Ferðafélagi Íslands. Hér eru mörg almannasamtök að fara fram á að hlustað verði á þau á sama hátt og borgarstjórnarflokkur sjálfstæðismanna er að biðja um það en allt kemur fyrir ekki. Það á að keyra málið í gegn. Það er greinilega mikið kappsmál hjá ríkisstjórninni að koma þessu máli í gegn. Annað bréf er hérna frá Ásgeiri Þ. Kristjánssyni sem óar við því að það eigi að skipta hálendinu upp á milli ýmissa yfirvalda í fleirtölu og segir m.a. í sínu bréfi: ,,Það er því nauðsynlegt að frumvarp það til breytinga á skipulagslögum sem boðað hefur verið með haustinu miði að því að tryggja heildstætt skipulag hálendisins og að einn málsaðili fari með aðalskipulagsvald fyrir það allt. Hálendið er perla og við megum ekki glata töfrum þess með vanhugsuðum aðgerðum.`` Herra forseti. Ég ætla ekki að vitna í fleiri bréf en það er alveg ljóst að ég bjóst við að nú væri kominn sá dagur að boðuð yrði frestun á þessu frv. Ég varð því fyrir miklum vonbrigðum í dag að heyra að svo er ekki. Reyndar liggur fyrir brtt. sem því miður er ekki frá meiri hlutanum heldur frá minni hlutanum, brtt. sem Rannveig Guðmundsdóttir og fleiri leggja fram og ég og við kvennalistakonur munum að sjálfsögðu styðja. Þar er lagt til að 1. mgr. 1. gr. laganna og ákvæði til bráðabirgða, þ.e. umdeildustu greinar þessa frv., verði felldar brott. Ég styð það heils hugar eða að þessu máli verði frestað. Auðvitað væri affarasælast að fresta frv. ekki bara til haustsins heldur breyta því þannig að miðhálendið verði eitt skipulagssvæði eða stjórnsýslusvæði. Það virðist ekki eiga að vera reyndin hér. Ég tel mikilvægt að miðhálendið verði ein stjórnskipuleg heild, ekki síst vegna uppbyggingar í ferðaþjónustu, þannig að ekki verði ráðist í framkvæmdir án heildaryfirsýnar. Með slíku háttalagi er mjög mikil hætta á að hin ósnortnu víðerni hálendisins hverfi eða verði ekki ósnortin um aldur og ævi eins og annars væri hægt að tryggja. Herra forseti. Eins og fram kom áðan sit ég ekki í félmn. og við kvennalistakonur eigum ekki fulltrúa þar nú. Mér fannst hins vegar mjög athyglisvert að fylgjast með umræðunni áðan, um 7. gr. frv. og þá umræðu sem hefur átt sér stað á milli 2. og 3. umr. um það mál. Mér finnst mjög athyglisvert að heyra frá hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur að það sé ekki alveg ljóst hvort þessi grein standist ákvæði stjórnarskrárinnar. Ég hef því verið að skoða stjórnarskrána núna, áður en ég kom í ræðustól. Af því virðist mér ljóst að þarna sé um að ræða 77. eða 78. gr. stjórnarskrárinnar. Í 77. gr. segir: ,,Skattamálum skal skipað með lögum. Ekki má fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann. Enginn skattur verður lagður á nema heimild hafi verið fyrir honum í lögum þegar þau atvik urðu sem ráða skattskyldu.`` Í 78. gr. segir: ,,Sveitarfélög skulu sjálf ráða málefnum sínum eftir því sem lög ákveða. Tekjustofnar sveitarfélaga skulu ákveðnir með lögum, svo og réttur þeirra til að ákveða hvort og hvernig þeir eru nýttir.`` Herra forseti. Mér virðist að hér sé hugsunin sú að koma lagastoð t.d. undir arðgreiðslur Reykjavíkurborgar vegna Landsvirkjunar en mér sýnist alls ekki ljóst af þessum stjórnarskrárgreinum hvort þetta form sem hér er lagt til gengur. Þó að málefnið sjálft sé vissulega umdeilanlegt, þ.e. hvort heimila eigi sveitarfélögum að ákveða sér eðlilegan afrakstur af því fjármagni sem bundið er í rekstri þeirra, þá tel ég hitt mun alvarlegra, ef hér á að fara að lögfesta ákvæði sem hugsanlega brýtur gegn 77. eða 78. gr. stjórnarskrárinnar. Ég vil þó segja eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir að við kvennalistakonur munum væntanlega sitja hjá við langflestar greinar þessa frv. fyrir utan þær sem við erum alfarið á móti. Þessi ákvörðun mun því að sjálfsögðu verða alfarið á ábyrgð ríkisstjórnarinnar.

Þetta er 3. umr. um málið.

Já, já, 2. umr. er lokið, en lögfestingin er eftir.  Mér finnst fróðlegt að heyra að það sé búið að vinna töluvert í málinu á milli 2. og 3. umr., en samt orkar það enn tvímælis hvort þessi grein standist stjórnarskrána. Það er því alveg ljóst að þetta frv. á að fara í gegnum þingið óbreytt eða lítið breytt þrátt fyrir mótmæli okkar stjórnarandstæðinga og fjölmargra frjálsra félagasamtaka og einstaklinga sem mótmæla því af heilum hug. Það á ekki einu sinni að taka mark á borgarstjórnarflokki Sjálfstfl. í þessum efnum, jafnvel þó að hæstv. forsrh. sé samtímis í þeirra flokki og sjálfskipaður 1. flm. þessa ríkisstjórnarfrv. Hæstv. forsrh. getur auðvitað orðið við þessari bón, þ.e. að fresta málinu til haustsins, en ætlar sér ekki að gera það. Á sama tíma biður hæstv. forsrh. um traust. Þessi málflutningur, herra forseti, er ekki trúverðugur, svo ég grípi ekki til stóryrða sem mér fyndist í raun viðeigandi í þessu máli. Herra forseti. Við kvennalistakonur höfum reynt að koma því á framfæri í þessari umræðu að miðhálendi Íslands eigi að vera ein skipulagsleg og stjórnsýsluleg heild. Við munum beita okkur fyrir því á næsta þingi og fyrir næstu kosningar, að breyta þessum ákvæðum ef þau verða lögfest nú.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mjög langt mál um frv. það sem hér er til umræðu, frv. til sveitarstjórnarlaga. Ég hef áður gert rækilega grein fyrir sjónarmiðum mínum. Hins vegar er ljóst að það eru mörg álitamál sem tengjast þessari umdeildu lagasmíð og í þjóðfélaginu hljóma raddir og kröfur um að málinu verði frestað, að Alþingi setjist yfir deilumálin í sumar, hagsmunaaðilum gefist tóm til að koma ábendingum sínu á framfæri og málið verði síðan tekið á dagskrá að nýju í haust. Skoðanakönnun, sem ekki alls fyrir löngu var birt í DV, sýndi að yfir 70% þjóðarinnar eru andvíg því að þetta frv. verði gert að lögum. Það má ætla að enn fleiri séu á þeirri skoðun að æskilegt sé að fresta málinu. Með öðrum orðum: Yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar er á því máli að Alþingi fresti þessum lögum. Þetta hefur verið tíundað mjög rækilega í máli þeirra hv. þm. sem þegar hafa tekið til máls um frv. við 3. umr. Hæstv. forsrh. segir að í umræðunni um sveitarstjórnarlögin sem fram fer í þjóðfélaginu sé að finna mikinn misskilning og hann boðar að gefin verði út upplýsingarit í sumar til þess að skýra fyrir fólki um hvað þessi mál snúast. Sannast sagna finnst mér felast mikill hroki í þessari afstöðu. Hér er verið að tala til fólks sem hefur kynnt sér þessi mál og hefur áhyggjur af þeirri lagasmíð eftir að hafa skoðað málin og lagst yfir þau. Það getur hins vegar vel verið rétt að það sé misskilningur á ferðinni í þessari umræðu og ég segi það fyrir mitt leyti að mér finnst, hæstv. forseti, ákvæði í þessum lögum orka tvímælis. Það er nokkuð sem ég tel að þurfi að skýra betur. Ég mun síðar koma að því hvað ég á við. Ég ætla í máli mínu fyrst og fremst að fjalla um þrjár lagagreinar. Ég ætla fyrst að fjalla um skiptingu landsins í sveitarfélög. Ég ætla síðan að víkja að 7. gr. frv. um arðsemisgreiðslur og í síðasta lagi ætla ég að koma lítillega að ákvæði sem fjallar um endurskoðun reikninga sveitarfélaganna. Varðandi fyrstu lagagreinina sem er umdeildasta grein laganna og kveður á um að landinu öllu skuli skipt á milli sveitarfélaga í stjórnsýslueiningar, hefur skoðun mín verið sú alla tíð að æskilegast sé að miðhálendið verði skilgreint sem ein heildstæð stjórnsýslueining. Það sem ræður þessari afstöðu er sú skoðun að það markmið sem eigi að stjórna okkur í öllu og eigi að vega þyngst sé umhverfisþátturinn, að búið verði svo um hnúta að við verndum miðhálendið út frá umhverfisforsendum. Forsenda þess að hægt sé að gera þetta er að miðhálendið sé skipulagt sem ein heild. Þetta er það sjónarmið og sú afstaða sem hefur einkennt alla framgöngu þingflokks Alþb. og óháðra í þessu máli, þ.e. að miðhálendið sé skipulagt sem ein eining. Hvers vegna tel ég mikilvægt að miðhálendið sé skipulagt sem ein eining en það verði ekki á færi einstakra sveitarfélaga að skipuleggja þann hluta hálendisins sem kæmi til með að heyra til þeirra? Hvers vegna vil ég takmarka þann rétt? Vegna þess að ég held að það sé óæskilegt að fjárhagslega vanmegna aðilar fái of miklu um ráðið þegar kemur að skipulaginu. Ég held að það sé ekki rétt þegar kemur að hálendinu að tengja saman fjárhagslega hagsmuni og þau langtímasjónarmið sem eiga að mínum dómi að ráða ferðinni, þ.e. umhverfisþáttinn. Þetta finnst mér skipta miklu máli. Við vorum engu að síður tilbúin að gera ákveðna málamiðlun í þessu máli. Og hver skyldi sú málamiðlun hafa verið? Jú. Færi svo að landinu yrði skipt öllu á milli sveitarfélaga þá vildum við búa svo um hnútana að miðhálendið yrði eftir sem áður skipulagt sem ein heild. Þegar ríkisstjórnin lét þau boð út ganga að í smíðum væri frv. þar sem kveðið yrði á um að miðhálendið yrði skipulagt sem eitt svæði, skipulagt sem heildstætt svæði og ekki nóg með það heldur yrði það jafnframt lagaskylda að færa þetta svæðisskipulag inn í aðalskipulag einstakra sveitarfélaga, þá þótti okkur sýnt að við kynnum að ná því markmiði sem við leggjum höfuðkapp á að ná, þ.e. að tryggja heildstætt skipulag þar sem umhverfisþátturinn mundi vega þyngst. Hins vegar eru ekki allir á eitt sáttir um aðkomuna að þessari stjórnsýslu og margir vilja að forræðið sé í þingsölum, sé á valdi ríkisstjórnar og þings en sveitarfélögin komi ekki að málum eins og gert er ráð fyrir í málamiðlunartillögu ríkisstjórnarinnar sem fékkst reyndar aldrei rædd. Hverjir skyldu helst gagnrýna þetta? Gagnrýnin kemur úr tveimur áttum. Hún kemur frá umhverfissinnum sem vilja fá betri vissu fyrir því að sveitarfélögin hafi ekki neitunarvald gagnvart svæðisskipulagi enda þótt að í frv. ríkisstjórnarinnar væri mjög skýrt kveðið á um að það yrði gert að lagalegri skyldu að skipuleggja svæðið í heild sinni og að sveitarfélögum yrði jafnframt gert að skyldu að færa þetta svæðisskipulag inn í aðalskipulag sitt. Menn vildu því fá það alveg geirneglt niður að svæðisskipulagið mundi gilda. Svo kom gagnrýni líka úr hinni áttinni. Og hvaðan skyldi hún koma? Hún kemur frá virkjunarsinnum. Hún kemur frá orkugeiranum. Hún kemur frá Orkustofnun og hún kemur frá Rarik. Það eru þeir sem gagnrýna frá hinni hliðinni. Samkvæmt skipulagslögum frá árinu 1993 hefur verið starfandi nefnd sem hefur unnið að skipulagi fyrir miðhálendið og þegar þau lög voru endurskoðuð í fyrra var staðfest framhald á þeirri vinnu sem á að ljúka núna 1. desember. Það er athyglisvert að lesa álitsgerð Orkustofnunar um þessa vinnu. Þar segir m.a., með leyfi forseta, í niðurlagi: ,,Enda þótt það sé ekki efni sem beina beri til samvinnunefndarinnar, verður að nota þetta tækifæri til að lýsa efasemdum um framhald skipulagsmála miðhálendisins, ef svo fer sem horfir að stjórnsýsla og þar með talin skipulagsmál verði í umsjá þeirra 50 hreppa sem eru taldir liggja að miðhálendinu (enda þótt þeim kunni að fækka eitthvað vegna sameiningar sveitarfélaga). Þá er viðbúið að sama virkjanamannvirkið tilheyri mismunandi hreppum; stöðvarhús í einum hrepp, stíflur og lón í öðrum og línulagnir og aðkomuvegir í enn öðrum hreppum. Hagsmunir þessara sveitarfélaga munu rekast á, m.a. þar sem opinber gjöld, einkum fasteignaskattar, miðast við hrepp þann þar sem stöðvarhúsið liggur. Það býður því þeirri hættu heim að virkjunaraðili hljóti mjög misjafnar undirtektir í viðkomandi hreppum, með tilheyrandi deilum og tilkostnaði við sættir, eins og dæmin reyndar sanna.`` Menn hafa áhyggjur af því með öðrum orðum að erfiðara verði að koma fram áformum um virkjanir á miðhálendinu með þessu fyrirkomulagi sem verið er að leggja til, en ef málið væri á forræði Alþingis, ég tala nú ekki um ef það væri beintengt inn í iðnrn. eitt. Þetta er gagnrýni sem þarna hefur komið fram. Hér segir enn í þessari umsögn Orkustofnunar, með leyfi forseta: ,,Kjarninn í umsögn Orkustofnunar er því sá að heildartillaga um skipulag miðhálendisins sé ótímabær þar sem enn skorti verulega forvinnu áður en unnt er að ganga jafnlangt í skipulagningu miðhálendisins og nefndin leggur nú til.`` Hér er með öðrum orðum verið að gagnrýna heildstætt skipulag á miðhálendinu og ég hef áhyggjur af því að málin verði látin danka áfram vegna þess að ef ekki er komið böndum á skipulag miðhálendisins þá mun sú þróun halda áfram sem við höfum orðið vitni að á undanförnum árum að menn, einstaklingar og félög reisa mannvirki að eigin vild og alveg skipulagslaust. Hvers vegna þá ekki að drífa sig í að búa til eina stjórnsýslueiningu? Þetta er sú skoðun sem ég teldi æskilegustu niðurstöðuna. Hvers vegna að halda sig þá ekki fast við það og hvika hvergi frá því að búin verði til ein stjórnsýslueining, eitt stjórnsýslusvæði? Hvers vegna að ljá því máls að gera málamiðlun? Þegar unnið er að svæðisskipulagi þá er það gert samkvæmt línu sem er dregin á milli heimalanda og afrétta. Það markar skipulagsheildina. Þetta er nokkuð sem ég tel að sveitarfélögin muni láta yfir sig ganga. Ef hins vegar við ætlum að láta þessa línu gilda jafnframt sem stjórnsýsluafmarkandi línu þá er ekki nokkur vafi á því að það mundi leiða til mikilla deilna um málið og skjóta því á frest, hugsanlega um langan tíma. Þess vegna sögðum við sem viljum ofar öllu öðru verja umhverfisþáttinn, viljum ofar öllu öðru stuðla að því að landið verði skipulagt sem ein heild og að umhverfismálin vegi þar þyngst: Við erum tilbúin að skoða málamiðlun sem tryggir að þetta gerist, að það verði skipulagt, skipulaginu verði komið í framkvæmd og umhverfisþátturinn vegi þar þyngst. Með fullri virðingu fyrir Orkustofnun og Rarik og þeim sem vilja koma fram virkjunum þá tel ég að það eigi að vera tiltölulega erfitt að taka ákvarðanir af því tagi. Þótt ég geti að mörgu leyti skrifað undir það sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði, að auðvitað á það alltaf að vera háð lýðræðislegum vilja hvað við gerum á hálendinu sem annars staðar, hvort við virkjum á Hveravöllum eða ekki eins og hann komst að orði --- hann taldi að ákvörðun um það ætti að liggja inni í Alþingi, að við ættum að geta tekið ákvörðun um það í þessari stjórnsýslueiningu hvað við gerðum á hálendinu, þar með talið velti hann þessari spurningu upp með virkjanir þar --- þá finnst mér að þetta eigi að vera ákvarðanir sem séu talsvert seigfljótandi. Þannig viljum við líta á þessi mál. Ég held að það sé sannleikskorn til í því sem hæstv. forsrh. sagði áðan um misskilninginn, að stundum einblínum við um of á afmörkuð frumvörp. Ef við ætlum að taka á þessum málum og ná fram þeim markmiðum sem við setjum í öndvegi, þ.e að verja umhverfið sem er að mínum dómi mál málanna, þá verðum við að skoða marga lagabálka í senn og við þurfum að treysta öll þessi lög. Við þurfum t.d. að skoða skipulagslög. Við þurfum að skoða lög um náttúruvernd. Við þurfum að skoða lög um þjóðlendur. Við þurfum t.d. að skoða lög um þjóðgarða sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur lagt fram og við þurfum að þéttríða net í allri þessari lagasetningu umhverfinu til varnar. Þess vegna finnst mér það vera pínulítið afvegaleiðandi að einblína á 1. gr. þessara laga. Við eigum að ræða þessi mál í ljósi markmiða, hvernig við förum að því að tryggja heildstætt skipulag á miðhálendinu og síðan þau pólitísku markmið sem við setjum okkur sem eru þá umhverfismálin. Við þurfum líka að gera okkur grein fyrir því hver hin pólitíska skipting er í þessu máli. Ég gef t.d. lítið fyrir þau sjónarmið sem oft hafa verið sett fram um prósentuhlutfall þeirra sem koma að þessum málum, 4 eða 5% þjóðarinnar eða 40 eða 50% þjóðarinnar. Ég hef bent á að þjóð sem á sæti við hliðina á Indlandi hjá Sameinuðu þjóðunum eigi að fara varlega í slík mál. Mér finnst skipta meginmáli í þessu hvaða sjónarmiðum er gert hæst undir höfði, það finnst mér vera meginmálið, orkugeiranum eða umhverfisþættinum. Það er hér sem menn skiptast. Hér eru hinar mikilvægu línur í þessum málum. Í umsögn sinni um svæðisskipulagið, sem við viljum mörg ofar öllu öðru fá framkvæmt og erum þess vegna tilbúin að skoða málamiðlanir til að ná því markmiði, segir Landsvirkjun, með leyfi forseta: ,,Nægjanlegt tillit er ekki tekið til stefnumörkunar stjórnvalda í orkumálum, þar á meðal Landsvirkjunar, en fyrirtækinu er að lögum fengið skýrt hlutverk í þessu efni. Að óbreyttum lögum er það ekki í verkahring samvinnunefndarinnar að samræma mismunandi stefnu og sjónarmið ólíkra hagsmunahópa.`` Úr þessari átt, úr orkugeiranum, frá Landsvirkjun, eru miklar efasemdir um það fyrirkomulag sem menn hafa verið að festa í sessi, þ.e. að það takmarki þeirra völd, bindi hendur þeirra. Þetta finnst mér nokkuð sem við þurfum að leiða hugann að vegna þess að þetta finnst mér vera meginmálið. Maður heyrir það líka oft í þessari umræðu að margir telja að með þessum lögum, frv. til sveitarstjórnarlaga, sé verið að taka á málum sem eru óskyld, t.d. eignarhaldi. Þetta frv. snýst ekkert um eignarhald. Það er tekið á eignarhaldi í þjóðlendufrv. og það er tekið á eignarhaldi í því frv. sem hér verður væntanlega til umræðu á morgun, um eignarhald á auðlindum sem ég tel vera alvarlegasta frv., alvarlegasta lagasmíðin sem liggur fyrir Alþingi og nokkuð sem er miklu alvarlegra en það frv. sem er til umræðu núna. Það er mín skoðun. Menn halda líka margir að þetta frv. taki á spurningunni um aðgengi. Þetta kemur því máli ekkert við. Það er kveðið á um það í lögum um náttúruvernd. Í lögum um náttúruvernd er fjallað um aðgengi þar sem segir í 14. gr., með leyfi forseta: ,,Almenningi er heimil för um landsvæði utan landareigna lögbýla, svo og dvöl á þessum svæðum í lögmæltum tilgangi.`` Hér er ekki tekið á spurningunni um aðgengi. Það er hins vegar tekið á spurningunni um stjórnsýslu. Svo ég segi það eina ferðina enn og skal ekki segja það mikið oftar, þá finnst mér þetta skipta meginmáli: Hverjum svo sem falið er að framfylgja stjórnsýslunni eða því sem ákveðið er, þá þarf að spyrja: Hver hefur valdið til skipulagningar? Hvar liggur valdið til skipulagningar? Samkvæmt þeirri tillögu sem kom frá ríkisstjórninni en fékkst ekki rædd í þinginu þá átti að taka á þeim þætti. Þar var að mínum dómi kominn flötur til að skoða hvort menn gætu komist að málamiðlun. Hins vegar er margt óljóst í þessu efni og ég mundi aldrei fyrir mitt leyti fallast á neina málamiðlun nema þá sem tryggði algerlega óyggjandi að sveitarfélög yrðu að lúta svæðisskipulagi. Svo sagði reyndar í þessari tillögu sem okkur var sýnd. En ég mundi vilja fá rækilega rætt og skoðað fá öllum hliðum hvort það standist á alla lund. Hér er komin ein ástæðan enn fyrir því að fresta þessu máli. Ég mundi ekki vilja fresta þessu máli um mjög langan tíma vegna þess að ég held að mjög brýnt sé að fá niðurstöðu í það. Við höfum um árabil búið við ófremdarástand. Skipulagsleysi ríkir á miðhálendinu og það er mjög mikilvægt að koma böndum á það að koma skipulagi þess í framkvæmd. Það er mjög mikilvægt. En við getum auðveldlega frestað þessu máli til haustsins, lagst yfir það í sumar og frestað því til haustsins. Ekkert mælir gegn því að svo verði gert annað en þrjóska og þvergirðingsháttur í ríkisstjórninni. Annars ætti ekkert að koma í veg fyrir að farið verði að vilja yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar og nánast allra samtaka í landinu sem láta sig þessi mál varða. Mér finnst þau hafa lýðræðislegan rétt á því að tekið sé tillit til þeirra sjónarmiða í þessu efni. Ég árétta það að mér finnst við þurfa að skoða þessi mál í heild sinni og ég ætla að láta það fljóta með, hæstv. forseti, að ég man eftir því að við vorum að ræða lög, ég held að það hafi verið lögin um náttúruvernd, rétt fyrir þinglok einhverju sinni. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson var í ræðustól og var talsvert mikið niðri fyrir en mönnum lá mjög á að slíta þingi. Þar var verið að taka á málum sem ekki eru síður mikilvæg en þau sem við erum með til umfjöllunar nú. Í reynd má segja að sumt af því sem þar var til umfjöllunar hafi verið miklu mikilvægara og gæti orðið afdrifaríkara. Það sem ég vildi síðan koma að í örfáum setningum var þessi spurning um endurskoðendur. Félag löggiltra endurskoðenda, held ég að það heiti, kvartaði yfir því við félmn. að ekki væri tekið tillit til ábendinga sem frá félaginu kæmu. Ábendingar þess gengu í stuttu máli út á það að óeðlilegt væri að endurskoðun á reikningum sveitarfélaga væri á forræði sveitarfélagsins og unnin innan stjórnsýslu viðkomandi sveitarfélags. Þeir töldu eðlilegt að þetta væri aðgreint og þeir vildu að sjálfsögðu að þetta yrði aðkeypt vinna. Menn sögðu sem svo í rökstuðningi sínum fyrir þessu að hagsmunatengsl mættu ekki vera þarna á ferðinni, menn yrðu að vera algerlega óháðir sínum vinnuveitanda og það gæti aldrei gerst innan stjórnsýslunnar. Ég held hins vegar að það sé hægt að búa svo um hnútana og það sé t.d. gert hjá Reykjavíkurborg og unnið í því máli, að gera endurskoðunina óháða sjálfri stjórnsýslunni. Ég held að hægt sé að kljúfa það mál og bendi líka á að einkafyrirtæki sem tekur að sér endurskoðun reikninga er að sjálfsögðu háð sínum vinnuveitanda um greiðslurnar. Það þarf að reiða sig á þessar greiðslur þannig að ekkert er unnið endilega með því að koma þessari starfsemi og vinnu út úr sveitarfélaginu. Reyndar má segja að starfsmenn sveitarfélagsins væru miklu óháðari og öruggari um sinn hag sem fastir starfsmenn viðkomandi sveitarfélags en fyrirtækis sem á allt sitt undir því að haldið sé áfram viðskiptum við það. Það er hægt að skera á þau tengsl, segja þeim tengslum upp þannig að fyrirtækið er að mörgu leyti miklu háðara þeim sem það á að skoða heldur en fastir starfsmenn innan viðkomandi sveitarfélags yrðu. Það má hæglega færa rök fyrir því. Að lokum, varðandi 7. gr. frv. sem lýtur að arðgreiðslum. Ég hef áður gert grein fyrir því að ég hef verið afskaplega lítið hrifinn af þessu arðgreiðslutali öllu sem dúkkar upp í hverri lagasetningu sem frá ríkisstjórninni kemur. Mér finnst þetta orðalag vafasamt í 7. gr. frv., með leyfi forseta: ,,Sveitarfélög skulu setja sér stefnu um arðgjafar- og arðgreiðslumarkmið í rekstri fyrirtækja sinna og stofnana ...`` Þetta er víðtækt orðalag. Sveitarfélag rekur skóla og margvíslegar stofnanir en hér er það bundið í lagatexta að öllum þessum stofnunum skuli sett stefna um arðgjafar- og arðgreiðslumarkmið. Stefnan getur náttúrlega verið sú að það eigi ekki að vera. Þá er það orðin stefna. Það má til sanns vegar færa. Hitt finnst mér álitamál, hvort það þurfi að hleypa þessari hugsun inn í hvert einasta paragraf sem frá Alþingi kemur og lýtur að stjórnsýslu opinberra aðila. Ég hefði kosið að jafnvel tveimur síðustu málsgreinunum væri hreinlega sleppt og síðan mundi stjórnarskráin sjá um hitt að koma í veg fyrir að sveitarfélög færu fram úr sjálfum sér, tækju til við skattlagningu sem mér skilst að sé bannað samkvæmt stjórnarskrá landsins. Hins vegar verð ég að segja að þar sem menn voru staðráðnir í því að setja þessa klásúlu í lögin þá er ég því fylgjandi að hún yrði ekki of takmarkandi. Þess vegna hef ég ekki sett mig mjög harkalega upp á móti breytingunni sem þarna var gerð. Ég get ekki tekið undir það sem fram kom í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar í andsvari fyrr í dag, að það sé óeðlilegt að sveitarfélag geti ákveðið hvernig það fer með arð af fyrirtækjum sínum. Vatnsveitur, t.d. vatnsveitan á Seltjarnarnesi svo að dæmi sé tekið gefur sveitarfélaginu góðan arð sem er síðan notaður til annarra hluta, hugsanlega til félagslegra verkefna. Mér finnst að það eigi ekki að þrengja um of að lýðræðinu með því að skylda það í sífellu til að liggja í bókhaldinu og láta alla hluti standast á. Mér finnst ekkert óeðlilegt að hægt sé að færa á milli verkefna, á milli stofnana ef því er að skipta. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra að sinni. Ég vil að lokum leggja enn og aftur áherslu á að ég teldi eðlilegast að þessu máli yrði frestað. Mér finnst þetta snúast um virðingu gagnvart þjóðinni og virðingu fyrir lýðræðinu. Ég veit og geri mér grein fyrir því að hér er þingmeirihluti til þess að fara fram með málið og gera það að lögum núna á næstu dögum. Mér finnst hins vegar að taka eigi tillit til þeirra óska sem berast hvaðanæva að. Ég minnist þess á sínum tíma þegar þjóðinni var meinað um að greiða atkvæði um EES-samninginn. Þá var yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar andvígur því að hann yrði keyrður í gegnum þingið. Það staðfestu fjölmargar skoðanakannanir og samtök, þar á meðal samtök launafólks sem auglýstu undir kjörorðinu: ,,Hlustum á rödd þjóðarinnar.`` Ég legg til að við gerum það líka í þessu máli.

Herra forseti. Það er að koma að lokum umræðu um þetta stóra mál sem hefur verið lengi á dagskrá Alþingis. Óhjákvæmilegt er í lok umræðunnar að teknir séu saman ýmsir þeir punktar eða þau aðalatriði sem ýmist einstaka þingmenn, þingflokkar eða aðrir aðilar utan þings, svokallaðir hagsmunaaðilar, hafa haft uppi í umræðunni. Það eru nokkur atriði, herra forseti, sem ég vildi gjarnan fara yfir þegar ljóst er að hv. félmn. hyggst ekki gera frekari breytingar á því frv. sem liggur fyrir. Ég ætla að geyma það sem lýtur að 1. gr. og bráðabirgðaákvæðinu og snúa mér að öðrum greinum þessa frv. sem eru eins konar eðlilegt framhald eða hliðstæða þeirra laga sem sveitarfélögin búa við í dag og ætla fyrst að nefna að ég hefði talið eðlilegt að tekið væri tillit til þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið á lágmarksíbúatöluna. Mér sýnist að á ferðinni sé stefna hæstv. ríkisstjórnar sem lýtur að því að sveitarfélögin geti verið með 50 íbúa og gert sé einfaldlega ráð fyrir því að íbúar landsins búi við mjög mismunandi þjónustu og aðstöðu. Ég er mjög ósátt við þetta, herra forseti. Ég hef alltaf verið ósátt við þá lágmarksíbúatölu sem hefur verið í sveitarstjórnarlögum. Ég var líka ósátt við það að sú tala skyldi vera 100 í lögunum sem giltu fyrir 1986 og það var merkilegt að þegar þau lög voru sett, sem við höfum búið við síðan, skyldu menn lækka töluna niður í 50. Mér finnst þetta ekki boðleg stefna ef menn hafa áhuga á því að efla landsbyggðina. Ef menn hafa hins vegar lítinn áhuga á því eða hirða ekki um þá stjórnsýslulegu möguleika sem hún þarf að hafa til að taka á verkefnum get ég skilið pólitíkina en ég er alfarið á móti henni. Ég vil sömuleiðis fara inn í 7. gr. Ég er fegin því að nefndin tók málið til umfjöllunar á milli 2. og 3. umr. Nauðsynlegt var að fjalla betur um það nýja ákvæði sem kom inn með brtt. en ég er samt sem áður á þeirri skoðun að þetta ákvæði verði illframkvæmanlegt og ég er ósátt við það sem fram kom hjá formanni Sambands ísl. sveitarfélaga, að íbúarnir gætu þá leyst ágreining sinn við viðkomandi sveitarstjórn fyrir dómstólum. Mér finnst það heldur ekki boðlegt þegar verið er að setja ákvæði eins og þetta inn sem getur leitt til þess að gjaldskrár fyrirtækja sem eru með einokunaraðstöðu hækki þannig að íbúarnir kveinki sér undan, að benda þeim á að leysa sín mál fyrir dómstólum vegna þess að sumir geta ekki leyst þessi mál í kosningum. Þeim er einfaldlega ekki þannig háttað. Ég hef líka tekið eftir því að menn vilja líta svo á að hér sé eingöngu verið að tala um það sem lýtur að veitum og menn vísa til þess að á þessu verði tekið í löggjöf í orkulögum, í lögum um vatnsveitur. Greinin sjálf er hins vegar mjög opin og ekkert er í henni í sjálfu sér sem takmarkar að fleiri þættir í þjónustu sveitarfélagsins séu settir upp með arðgjafar- eða arðgreiðslumarkmið í huga. Bent hefur verið á að þegar sveitarfélög eða aðrir aðilar setja sér fyrir fram arðgreiðslumarkmið gerist það í gegnum hækkun gjaldskrár sem þýðir það að vegna þeirra gjalda sem ríkið fær, m.a. af virðisaukaskatti, þurfi sú gjaldskrá að vera umtalsvert hærri en ella væri ef um væri að ræða það sem mér fannst hv. þm. Ögmundur Jónasson vera að tala um áðan, eðlilegan arð af þeirri starfsemi sem fram fer og vel er rekin. Fyrirframarðgreiðslumarkmið kallar á hærri gjaldskrá og þar með á auknar skattgreiðslur sveitarfélaganna til ríkisins. Ef til vill hefur þetta atriði verið skoðað en hér er um umtalsverðar fjárhæðir að ræða. Herra forseti. Ég er sem sagt ekki sátt við ákvæðið eins og það er. Ég tel að það hefði þurft betri tíma til þess að skoða það, jafnvel að hér lægju fyrir eins konar forúrskurðir varðandi það hvernig á málum yrði tekið vegna þess að ég er nokkuð viss um að mjög fljótlega verður látið á þetta ákvæði reyna með einum eða öðrum hætti og þá mun ráðuneytið þurfa að úrskurða. Ég vænti að dómstólaleiðin verði ekki allra heldur muni einhverjir láta ráðuneytið úrskurða. Ég vil jafnframt, herra forseti, fara inn á 11. gr. frv. Það er eina greinin sem hlaut náð fyrir augum meiri hluta nefndarinnar hvað varðaði breytingu þar sem orðið Reykjavík kemur í staðinn fyrir Reykjavíkurborg. Það gerist vegna mistaka að orðið Reykjavíkurborg kemur þarna inn en það verður að segjast eins og er, herra forseti, að orðalag greinarinnar er einkar klúðurslegt og ástæða hefði verið til þess að umskrifa hana og ég hef þess vegna gerst meðflm. að brtt. Það er brtt. á þskj. 1416 við 1. mgr. 11. gr. þar sem lagt er til að í stað þess texta sem þar er orðist 1. mgr. svo, með leyfi forseta: ,,Yfirstjórn hvers sveitarfélags nefnist sveitarstjórn. Heimilt er sveitarstjórn að nota heitið hreppsnefnd eða bæjarstjórn, enda byggi slík málnotkun á hefð. Byggðarráð skv. 38. gr. má á sama hátt nefnast bæjarráð eða hreppsráð og sveitarstjóra má kalla bæjarstjóra.`` Síðan er næsta málsgrein um Reykjavík sérstaklega og ekki er hreyft við henni eða því sem þar stendur utan þess sem meiri hluti nefndarinnar gerir tillögu um og hér hefur áður verið rætt að í stað orðsins Reykjavíkurborg komi Reykjavík. Það orðalag sem hér er lagt til er skýrara og einfaldara en það sem fyrir er. Hér er um nokkurs konar snyrtingu að ræða á greininni sem mér finnst eðlilegt að meiri hlutinn taki tillit til. Ekki er verið að skipta um pólitík nema hvað varðar það ákvæði hér inni sem segir: ,,enda byggi slík málnotkun á hefð``. Hér gætir svolítillar íhaldssemi hvað varðar notkun á þessum heitum og ég vil útskýra í stuttu máli af hverju mér finnst sjálfsagt og eðlilegt að við höfum svolitla íhaldssemi í þessum efnum. Orðið hreppur er gamalt orð í tungunni og er upphaflega notað um stjórnsýslueiningar sem veittu íbúum, þ.e. íbúum hreppanna sem er elsta stjórnsýslueiningin á Íslandi, ákveðin réttindi, gaf þeim ákveðinn rétt eins og varðandi framfærslu og voru út af fyrir sig mjög merkilegir og einstakir á þeim tíma, þ.e. við upphaf Íslandsbyggðar. Orðið hreppur er talið komið af orðinu að hreppa, þ.e. þú hreppir eitthvað ef þú ert íbúi í hreppi. Þannig vísar orðið beint til þess hlutverks hreppsins að sjá íbúum sínum fyrir tiltekinni þjónustu og framfærslu ef á þarf að halda. Ég held að tungan yrði fátækari ef þetta orð hyrfi eins og mér sýnist því miður að geti verið í farvatninu og að jafnframt misstum við út svo ágæta sögulega skírskotun eins og þá sem felst í þessu nafni. Á þessu byggir sú íhaldssemi, herra forseti, sem ég vil setja inn með þessari aukasetningu í brtt. við 1. mgr. 11. gr. sveitarstjórnarlaganna. Þetta er auðvitað brtt. sem breytir engu hvað varðar megintilgang þeirrar lagasetningar sem er á ferðinni en hefur það tvennt sér til ágætis, sem ég gat áðan um, annars vegar þessa sjálfsögðu þjóðlegu íhaldssemi og hins vegar mun betra og skýrara orðalag og ég bið hæstv. félmrh. að veita því athygli. Ég vil þá víkja að 81. gr. þessa frv. Í málflutningi mínum við 2. umr. málsins fjallaði ég nokkuð um hlutverk héraðsnefnda og samvinnu sveitarfélaga. Ég vakti á því athygli að orðið héraðsnefnd kemur fyrir einu sinni í þessu frv. og þá einungis sem upptalning en hvergi er gerð tilraun til þess að skilgreina hver verkefni héraðsnefnda skuli vera. Þó er það svo í gildandi lögum vegna þess að við setningu þeirra laga sem við búum við núna voru héraðsnefndum falin tiltekin verkefni, m.a. þau að taka við verkefnum gömlu sýslunefndanna. Víða er það svo að héraðsnefndirnar hafa tekið að sér mikilvæg hlutverk, m.a. rekstrarverkefni, fyrir sveitarstjórnir á tilteknum svæðum og það svæðisskipulag sem hefur verið unnið fyrir miðhálendið er unnið af fulltrúum héraðsnefndanna samkvæmt því bráðabirgðaákvæði við byggingar- og skipulagslög sem gilti um það. Það kom enda fram í umræðu um þetta frv., þegar frv. til laga um breytingu á skipulags- og byggingarlögum var lagt fram til kynningar, að menn spurðu strax hverjir eigi að skipa þá 12 fulltrúa frá þeim sveitarfélögum sem liggi að miðhálendinu sem tilgreint er að eigi að skipa í hina nýju samvinnunefnd um svæðisskipulag miðhálendisins. Bæði hv. þm. Jón Kristjánsson sem og flokksbróðir hans, hæstv. umhvrh., sögðu að það væru héraðsnefndirnar. En þess sér ekki stað, herra forseti, ef lesið er frv. sem lagt var fram um breytingar á skipulags- og byggingarlögum að svo skuli vera, og þess sér ekki heldur stað í frv. til sveitarstjórnarlaga, hvorki fyrir né eftir skoðun hv. félmn. Þetta finnst mér miður og gerir í rauninni enn þá erfiðara að átta sig á því hvernig á að leysa skipulagsmál miðhálendisins verði þetta frv. að lögum nú eins og það liggur fyrir. Málflutningur ríkisstjórnarflokkanna hefur verið á þann veg að ekki þyrfti að hafa áhyggjur af málinu vegna þess að í fyrsta lagi yrði um að ræða svæðisskipulag og í öðru lagi væri um að ræða svo lítil svæði að manni skildist að það tæki því varla að tala um þau. Fyrst um svæðisskipulag. Það er alveg ljóst að svæðisskipulag er mun veikara en aðalskipulag og deiliskipulag. Það er tiltölulega einfalt vegna þess að á bak við aðalskipulag er stjórnsýsluaðili, sveitarstjórn og hún tekur ákvarðanir og ver sitt skipulag og fylgir því eftir. Ekkert slíkt er á bak við svæðisskipulag. Ég hef þess vegna velt því fyrir mér miðað við þennan málflutning sem hér er hafður uppi um gildi svæðisskipulags fyrir miðhálendið og ég vildi gjarnan fá svar við þeirri spurningu: Stendur þá til að taka aðalskipulagsréttinn af þeim sveitarfélögum sem munu fara með stjórnsýsluna á miðhálendinu? Ég get ekki skilið hvernig þessi málflutningur ríkisstjórnarflokkanna á að ganga upp ef aðalskipulagsréttur sveitarfélaganna á að vera óskertur. Ég vil því fá svar við þessari spurningu: Á að taka aðalskipulagsréttinn af sveitarfélögunum sem liggja að miðhálendinu eftir að þau eru komin með aðalskipulagsvald inn að miðju lands?

Nei.

Nei, segir hæstv. félmrh. að bragði. En ég hlýt samt að halda áfram að velta því fyrir mér, herra forseti, hvernig þetta eigi að ganga upp. Ekkert bendir til þess að þetta geti gengið upp. Ég hef líka heyrt þau rök hæstv. forsrh. að menn þurfi ekki að hafa svo miklar áhyggjur af því að fyrir þinginu liggi líka hið ágæta frv. um þjóðlendur. Það er vissulega rétt að í þjóðlendufrv. er tekið fram að allt það land sem ekki er í einkaeigu verði í eigu þjóðarinnar, það verði svokallaðar þjóðlendur. En þetta nægir bara ekki, herra forseti. Það er gott að hafa það skilgreint í lögum og að úr því verði skorið með óbyggðanefndinni hvaða land er land í einkaeigu og hvaða land er þjóðlenda. Það er hins vegar þannig að nýting þessa lands ræðst af því skipulagi sem um það verður samþykkt. Þess vegna skiptir öllu máli hvernig staðið er að skipulagsmálunum og ef það á að vera um heildstætt skipulag að ræða fyrir miðhálendið þá sé klárlega á bak við það stjórnsýsluvald sem geti fylgt því eftir og séð um að það sé haldið. Vandi minn, herra forseti, er því hinn sami og vandi þjóðarinnar. Það vefst fyrir okkur að skilja hvernig þessir hlutir geti gengið upp sameiginlega ef sveitarfélögin eiga áfram að hafa óskert aðalskipulagsvald og þannig verði örlögum miðhálendisins ráðið af 42 hagsmunaaðilum sem þurfa ekki að taka tillit hverjir til annarra umfram það sem hentar hagsmunum þeirra á hverjum tíma. Það var gott að fá ákvæðið inn í lögin um stjórn fiskveiða að fiskimiðin í kringum landið væru í eigu þjóðarinnar. Það hefur hins vegar komið fyrir lítið einfaldlega vegna þess að nýting þeirra er ákvörðuð á annan hátt er. Hið sama óttast ég að muni eiga við um þjóðlendurnar. Það er gott, og það höfum við öll verið sammála um, að skilgreint sé í lögunum hvað af landinu er í eigu þjóðarinnar en ég óttast jafnframt, herra forseti, að það komi fyrir lítið þegar annars staðar verður ákvarðað hvernig það verður nýtt. Þetta eru stærstu áhyggjur mínar um það frv. til sveitarstjórnarlaga sem hér liggur fyrir. Það er alveg ljóst, herra forseti, vitað hér og margbúið að fara yfir að þær áhyggjur sem við mörg hver höfum hér, þingmenn bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, eru bergmál af áhyggjum stórs hluta þjóðarinnar. Menn hafa áhyggjur af þessu máli af því að þeir skilja það, af því að þeir átta sig svo vel á því hvað er hér á ferðinni. Málið er nefnilega ekkert sérstaklega flókið. Það er tiltölulega einfalt og það þarf ekki þess vegna að gefa út skýringar eftir að búið er að samþykkja málið sem lög frá Alþingi. Þeir eru ýmsir sem hafa reynt að velta upp möguleikum til að ná utan um skipulagsmál miðhálendisins og ég vil, herra forseti, leyfa mér að vitna í grein sem birtist í Morgunblaðinu í gær um landsskipulag, um heildarhugsun sem næði jafnt til hálendis og láglendis. Í þessari grein, sem er eftir Trausta Valsson skipulagsfræðing, er velt vöngum yfir því hvernig hægt væri að tryggja heildarhugsun í skipulagi. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Slík heildarhugsun yrði að fela í sér að fulltrúar heildarhagsmuna ríkis og þjóðar yrðu að koma að málum á þann veg að hreppasjónarmið yrðu látin víkja fyrir hagsmunum heildarinnar þegar í odda skerst. Þetta gerist að sjálfsögðu ekki þegar einn hagsmunahópurinn, bændur, hefur yfirgnæfandi meiri hluta í skipulagsnefndinni eins og er nú og reyndar líka í fyrirliggjandi tillögu Guðmundar Bjarnasonar um breytingu í skipan nefndarinnar.`` Þarna er verið að vísa í frv. sem ekki mátti taka til umræðu. Þetta er einn angi af þessari hugsun, þeirri gagnrýni, þeim áhyggjum sem fram hafa komið. Ég vil líka, herra forseti, víkja að þeim leiðurum Morgunblaðsins sem skrifaðir eru nú með viku millibili, þar sem reynt er að brýna hæstv. forsrh. og ríkisstjórnina til þess að gefa það tóm sem beðið er um til að málið megi skoðast betur til þess að ná sáttum um þetta stóra mál sem skiptir svo marga miklu. Undir þetta hefur einnig tekið, eins og hér er orðið kunnugt og alræmt, borgarstjórnarflokkur Sjálfstfl. sem telur að almenn viðbrögð sýni að þörf sé á auknu ráðrúmi og víðtækari umræðu utan þingsins um þetta mikla hagsmunamál og skorar þess vegna á ríkisstjórnina að ljúka ekki afgreiðslu frumvarpa um skipan mála á miðhálendinu þegar þing kemur saman að loknum sveitarstjórnarkosningum heldur fresta henni til haustsins. Má því segja að maður gangi undir manns hönd til að reyna að hafa vit fyrir ríkisstjórninni í þessu máli. Mér þykir orðið örvænt um að svo megi verða, a.m.k. heyrðist mér á hæstv. forsrh. við umræðuna fyrr í dag að honum þætti lítið til áskorunar borgarstjórnarflokks Sjálfstfl. koma og fulltrúi þess borgarstjórnarflokks sem nú situr á Alþingi sem varaþingmaður hefur ekki svo ég viti beðið um orðið í þessari umræðu til þess þá að skýra betur hver raunveruleg staða mála er þar á bæ. Ég vil, herra forseti, vitna í grein eftir Pál Sigurðsson prófessor sem birtist í Morgunblaðinu 15. maí sl. þar sem hann fjallar enn á ný um frv. sem við ræðum hér, en Páll hefur verið mjög ötull bæði við greinaskrif og einnig við að útskýra málið, fara yfir það og skýra ýmsar lögfræðilegar hliðar þess. Hann segir, herra forseti: ,,Að undanförnu hefur staðið mikill styr um þessi mál í þingsölum, svo sem öllum er kunnugt um, og er enn ekki séð fyrir endann á þeirri umræðu. Sannast sagna verðskulda óbyggðir okkar alla þessa umræðu og þó lengri væri`` --- hér er ekki verið að mæla ræður þingmanna í krónum og aurum eins og sumum hefur hentað að gera --- ,,því að slík eru verðmætin, sem þar eru í húfi, bæði tilfinningaleg verðmæti og fjárhagsleg. Þessi umræða er einnig þeim mun þarfari sem minna hefur farið fyrir opinberum skoðanaskiptum um hálendismálefnin á undanförnum árum.`` Ég vitna áfram í grein Páls Sigurðssonar þar sem hann er að reyna að átta sig á því og svara því af hverju málið er keyrt af því harðfylgi sem raun ber vitni innan þingsins. Hann segir hér, með leyfi forseta: ,,Það er sammæli margra, sem vel þekkja til, að ásókn hlutaðeigandi sveitarfélaga í ,,tertusneiðarnar``, ásamt skipulagsvaldi, sem stjórnunarráðunum mun fylgja, stafi síst af öllu af einlægri löngun sveitarstjórnarmanna til að skipa málum hálendisins til frambúðar með almannaþarfir í huga heldur muni fégirnd ein ráða för. Fyrst og fremst kemur þar til von hreppstjórnenda um að ná háum fjárhæðum í skaðabætur vegna virkjanaframkvæmda (,,Blöndubæturnar`` til Svínavatnshrepps í Austur-Húnavatnssýslu eru þeim að vonum hugstæð fyrirmynd) ...`` Svo mörg voru þau orð, herra forseti. Hér skrifar sá maður sem mikið hefur skoðað þessi mál og reynir að lýsa áhyggjum sínum og annarra, reynir að skýra hvernig það má vera að málið er keyrt af slíku offorsi í gegnum þingið þrátt fyrir augljósan vilja meiri hluta þjóðarinnar til að fresta málinu og gefa svigrúm til að gaumgæfa betur ýmsar hliðar þess sem hreint ekki blasir við hvernig á að leysa. Herra forseti. Ég vil rétt víkja að þeirri umræðu sem hér hefur farið fram og einstakir þingmenn hafa staðið fyrir, um málflutning þann sem gengur gegn því að afgreiða frv. núna, að þeir sem vilja fresta afgreiðslu þess til haustsins geri það vegna vantrúar á getu sveitarstjórna eða sveitarstjórnarmanna. Því er haldið fram að frestun málsins fram til haustsins snúist um vantrú á getu sveitarstjórna eða sveitarstjórnarmanna. Fyrst þegar ég heyrði þennan málflutning, herra forseti, hélt ég að um væri að ræða brandara. Síðan varð mér ljóst að mönnum var full alvara, a.m.k. settu þeir mál sitt fram af þeim þunga að þeim hlaut að vera nokkur alvara. Ég ætla hins vegar að fullyrða, herra forseti, að vilji þeirra sem biðja um að frv. sé frestað snýst ekki um þetta. Hann hefur nákvæmlega ekkert með trú á sveitarstjórnum eða sveitarstjórnarmönnum að gera. Hann gengur út á að þau ákvæði frv., sem og ákvæði annarra frv. sem vísað er til eins og þjóðlendufrv., ganga einfaldlega ekki upp eins og forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar vilja vera láta. Menn vilja fá tíma til þess að skoða þessi ákvæði betur, fá það svigrúm sem þarf til að gera þær breytingar sem nauðsynlegar eru svo þessir hlutir geti gengið eðlilega upp. Menn eru að biðja um þennan frest af því að þeim er annt um það hvernig þessi mál æxlast, hvernig þetta muni ganga fyrir sig. Þeim er annt um að skipulagsmál miðhálendisins gangi þannig fyrir sig að engin slys verði vegna þess að þessum aðilum er flestum jafnljóst að við þurfum að vinda okkur í það fyrr en seinna að ganga frá skipulagsmálum miðhálendisins. Það má ekki miklu lengur við svo búið standa að miðhálendið sé án stjórnsýslu og án skipulags. Þess vegna vilja menn að þessir hlutir séu settir í eðlilegt samhengi, að um stjórnsýslu og skipulag verði að ræða. Menn vilja jafnframt að það sé gert þannig að ekki hljótist af slys. Málið þarf því að skoða betur en verið hefur og ríkisstjórnin þarf að hlusta á fleiri en hún hefur hlustað á til þessa vegna þess að þetta mál á ekki að snúast um sérhagsmuni heldur almannahag. Ég vil svo að lokum, herra forseti, benda á að hér hefur hópur þingmanna lagt til brtt. á þskj. 1423 við frv. á þann veg að 1. mgr. 1. gr. falli brott og að ákvæði til bráðabirgða falli brott. Við mundum þannig samþykkja þetta frv. núna, hversu sátt eða ósátt sem við kunnum að vera við ýmsar aðrar greinar þess, þannig að þær sveitarstjórnir sem taka við í byrjun næsta mánaðar geti strax farið að vinna eftir þeim almennu ákvæðum sem eru í eðlilegu framhaldi af þeim almennu sveitarstjórnarlögum sem nú er unnið eftir. Þau ákvæði sem snúa að miðhálendinu mundu hins vegar falla brott. Sú umræða gæti haldið áfram og í fyllingu tímans, þegar náðst hefur eðlileg sátt um þetta mál, þá tökum við þau atriði til afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Stjórnarandstaðan heldur áfram að ræða um skipulagsmál miðhálendisins í sama misskilningi og verið hefur frá því að þetta frv. kom til afgreiðslu í þinginu. Það er reyndar þannig, herra forseti, að upphaflega voru stjórnarandstæðingar ekki svo mjög á móti þessu frv. Stjórnarandstæðingar áttuðu sig hins vegar á því, þegar aðeins fór að líða á umræðuna, að það voru ýmis sérhagsmunafélög á höfuðborgarsvæðinu sem höfðu horn í síðu þess og höfðu áhuga á því að koma sínum sérstöku sjónarmiðum að. Því var talið nauðsynlegt að stoppa þetta frv. ellegar koma því til einhverrar sérstakrar skoðunar sem taka mundi ótilgreindan tíma. Þessu hafa hv. þm. klifað á eins og hv. þm. jafnaðarmanna, Svanfríður Jónasdóttir og Rannveig Guðmundsdóttir. Þær hafa talað um að forða slysi, eins og hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir sagði áðan, og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði að stjórnarmeirihlutinn væri uppteknari af valdinu heldur en traustinu. Það virðist aldrei vera of oft rifjað upp að þegar stjórnarmeirihlutinn er að tala um skipulag á miðhálendinu, þá eru þeir að tala um að ákveðið stjórnskipulegt kerfi sem er við lýði og er þrautreynt hjá sveitarfélögum, í sýslum og á heilbrigðissvæðum, sem í sjálfu sér gefur enga ástæðu til þess að efast um að geti virkað á miðhálendinu eins og í þéttbýlinu eða í byggð, þar sem völd þeirra eru í dag. Ég sé því ekki nokkra ástæðu til þess að vantreysta þessum aðilum til þess að sjá um miðhálendið frekar en sjá um það land sem þeir sjá um í dag. Þess vegna spyr ég hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur hvort hún vantreysti eða telji að Skagfirðingar, sem telja 3.000 manns og eiga land að miðhálendinu, gætu orðið valdir að slysi.

Í andsvari?

Ég spyr hana einnig að því, og hún gæti hugsanlega svarað því síðar, ef hún kærir sig um í andsvari, en ég bara spyr hv. þm. jafnaðarmanna yfirleitt að því hvort þeir telji að Skagfirðingum, Hornfirðingum, Egilsstaðabúum, Borgarbyggðar- eða Húnavatnssýslufólkinu sé ekki treystandi til þess að sjá um skipulag miðhálendisins. Þetta eru nokkuð alvarlegar ásakanir sem stjórnarandstaðan hefur uppi á þessi sveitarfélög. Auðvitað eru til sveitarfélög sem eru fámenn en flest sveitarfélögin, sem eiga langstærsta landið að þessu miðhálendi, eru með íbúafjölda sem telja hundruð og jafnvel þúsundir eins og Skagafjörður með 3.000 íbúa. Hornafjörður er með 2.500, Egilsstaðir 2.000 og svo mætti lengi áfram telja. Stjórnsýslukraðakið sem sífellt hefur verið klifað á hér, yrði ekki til þess að koma í veg fyrir eðlilega nýtingu hálendisins eða eðlilegt eftirlit. Það byggir á því að heilbrigðissvæðin eru 5 en sveitarfélögin eru 35. Löggæslusvæðin eru 9 og byggingarfulltrúar eru mun færri en sveitarfélögin. Svokallað stjórnsýslukraðak, sem hefur verið haldið hátt á lofti af hv. stjórnarandstöðu, er byggt á mjög léttvægum rökum og í raun til þess eins notuð að slá ryki í augun á almenningi á höfuðborgarsvæðinu. Eins og ég hef áður sagt í umræðunni hefur tekist býsna vel að telja fólki trú um að hér sé verið að taka völdin af fólkinu, taka landið af fólkinu á höfuðborgarsvæðinu og ræna því einhverjum rétti en allt þetta eru bein rangindi og það mun síðar koma í ljós, þegar ríkisstjórnin fer að kynna þetta mál, sem ég vænti að verði gert með þeim hætti að hægt sé að sjá þetta auðveldlega og að erfitt verði að snúa út úr því með þeim falsrökum sem hér hafa verið viðhöfð af hv. stjórnarandstöðu. Þá mun hið sanna koma í ljós, herra forseti. Ég ætla ekki að tefja meira við þetta sérstaka atriði, þ.e. skipulag miðhálendisins og hina ótrúlegu umræðu stjórnarandstöðunnar, heldur vil ég með örfáum orðum minnast á fáein atriði sem komu til sérstakrar umræðu í félmn. Annars vegar eru það arðgreiðslur, sbr. 7. gr., og endurskoðun á 68. gr. sveitarstjórnarfrv. Það var tekið sérstaklega til umfjöllunar í nefndinni, hvaða skilning menn legðu í orðalagið ,,eðlilegar arðgreiðslur``. Eins og komið hefur fram var haft samband við yfirmenn Reykjavíkurborgar og þeir fengnir á fund til að ræða þetta og átta sig á þeirra skilningi á þessu hugtaki. Eftir því sem fram kom hjá þeim eru eðlilegar arðgreiðslur af þeirra hálfu taldar vera um það bil 6% eins og skilgreint er eða samkvæmt þeim skilgreiningum sem koma fram í vatnalögum, nr. 15/1923. Í 62. gr. þeirra laga, 3. tölul., stendur svo, með leyfi forseta: ,,Ef árstekjur af orkuveitu verða meiri en árskostnaður af henni, að meðtalinni hæfilegri fyrningu, er heimilt að láta afganginn renna í sjóð héraðsins.`` Hinn hlutinn af því máli, herra forseti, sem við erum að ræða um er tekjuafgangur: ,,Nú nemur tekjuafgangur sá, sem þannig er ráðstafað, meira en 10% af tekjuupphæð þeirri allri, sem komið hefir inn samkvæmt gjaldskrá fyrir notkun orkuveitunnar yfir árið, og eiga notendur utanhéraðs þá rétt til endurgreiðslu á því, sem umfram verður, að sínum hluta.`` Arðurinn er talinn eðlilegur á bilinu 6--7% og hefur aldrei verið hærri en rúmlega 6%. Ég persónulega og meiri hluti nefndarinnar, telur eðlilegt að fyrirtæki sveitarfélaga geti greitt arð inn í sveitarsjóðina nákvæmlega eins og fyrirtæki greiða arð til félagsmanna sinna og þess vegna sé ekkert óeðlilegt við það að þetta ákvæði sé þarna inni. Spurningin er aftur hvernig skilgreina eigi ákvæðið og hvort það sé nægjanlega sterkt til þess að ekki sé hægt að rengja það eða telja að brotinn sé réttur í stjórnarskrá. Til þess að styrkja ákvæðin enn er meiningin að orkulög og lög um vatnsveitu verði styrkt þannig að enginn vafi sé á því að það fullnægi ákvæðum stjórnarskrár. Ég minni á að arður hefur verið greiddur úr fyrirtækjum borgarinnar og sveitarfélaga áratugum saman án þess að nokkrar efasemdir hafi verið um réttmæti þess fyrr en á allra síðustu árum. Varðandi þetta atriði vil ég segja að það upplýstist í hv. félmn. að Reykjavíkurborg eða Hitaveita Reykjavíkur og rafmagnsveitur eru í sérstökum samningaviðræðum við Hafnfirðinga um hlut þeirra í arði þessara stofnana, í samræmi við söluna til Hafnfirðinga, og þeirra hlut í þeim arði sem hingað til hefur runnið óskiptur til Reykjavíkurborgar. Hér er u.þ.b. 10 millj. kr. á ári eftir því sem upplýst hefur verið. Einnig er það hugmynd Reykjavíkurborgar að semja við Garðbæinga um sambærilegan hlut í arðgreiðslum hitaveitna og rafmagnsveitna til Reykjavíkurborgar. Að að þessu leyti yrði farið eftir 62. gr. vatnalaga og er það í mjög eðlilegum farvegi. Kópavogur hefur ekki verið inni í þessari umræðu. Kópavogsbúar áttu eignarhlut í hitaveitunni en seldu hann. Ég lít svo á að það hafi ekki áhrif á rétt þeirra til þess að fá hlut af þessum arðgreiðslum. Hinir bæirnir eiga í sjálfu sér ekki hlut í hitaveitunni. Þeir eru einungis viðskiptavinir og samkvæmt 62. gr. eiga þeir rétt á hlut af arðgreiðslum og Kópavogsbúar ættu að eiga það einnig, þó að þeir hafi selt eignarhlut sinn í hitaveitunni fyrir nokkrum árum síðan. Ég vildi því að það kæmi skýrt fram, herra forseti, að Kópavogsbúar fái sama rétt í arðgreiðslum sem önnur sveitarfélög í viðskiptum við hitaveituna. Það sem ég vildi svo að lokum nefna, herra forseti, er endurskoðunin samkvæmt 68. gr. Sérstaklega var skoðað hvort hægt væri eða eðlilegt að banna endurskoðun sem væri á ábyrgð sveitarfélagsins sjálfs. Það eru tvö sveitarfélög, stærstu sveitarfélögin, Reykjavíkurborg og Hafnarfjörður, sem reka sínar eigin endurskoðunarskrifstofur og endurskoða ársreikninga sveitarfélaganna. Það hefur verið gagnrýnt en hafa ber í huga að endurskoðunardeildir þessara stærstu bæja landsins heyra samkvæmt skipuriti beint undir annars vegar borgarstjórn, en ekki borgarráð eða borgarstjóra, og í Hafnarfirði heyrir þetta beint undir bæjarstjórn Hafnarfjarðar en ekki bæjarráð eða bæjarstjóra. Þetta er því slitið alveg frá embættismannakerfinu þó það heyri undir bæjarstjórnina í heild sinni. Út af fyrir sig má því segja að þarna hafi náðst að einangra þetta nokkuð vel, enda hafa ekki, eftir því sem upplýst hefur verið, verið neinar efasemdir um að endurskoðun þessara bæja hafi verið heiðarleg. Auðvitað er þetta veikt, að bæjarfélögin reki sína eigin endurskoðendur og endurskoði sína reikninga. Eigi að síður getum við séð að þetta hefur gengið þokkalega. Athugasemdirnar, herra forseti, þóttu fullseint fram komnar til að hægt væri að breyta þessu því að þessar endurskoðunardeildir eru stórar í rekstri sveitarfélaganna, hafa verið að byggjast meira og meira upp og það þarf langan tíma til að aðlaga þá starfsemi breyttum aðstæðum svo vel fari. Menn voru því ekki tilbúnir til þess að breyta þessu með svo skömmum fyrirvara. Ég vil að lokum segja það um þetta mál, herra forseti, að auðvitað væri eðlilegast í framtíðinni að þessi endurskoðun yrði hjá óháðum aðila úti í bæ eins og gengur og tíðkast hjá öllum öðrum sveitarfélögum landsins.

Herra forseti. Það gerir ruglingslegum málflutningi og málstað hv. þm. Kristjáns Pálssonar lítið gagn að tíunda íbúatölu einstakra sveitarfélaga. Ef hv. þm. hefði hlýtt á ræðu mína hefði hann auðvitað heyrt að ég lauk henni á því að fjalla sérstaklega um að þetta mál snerist hvorki um traust eða vantraust á sveitarstjórnum eða sveitarstjórnarmönnum. Vandinn í málinu er hins vegar sá að menn hlusta ekki. Þegar hv. þm. kemur eina ferðina enn og talar um að það sé málflutningur jafnaðarmanna sem hafi ruglað einhverja í ríminu kemst maður ekki hjá að velta því fyrir sér hvernig hv. þm. lítur yfir höfuð á almannasamtök, vilja þeirra og hugmyndir þeirra um það hvernig málum sé skipað. Það er svo fráleitt að halda því fram og liggur við að það sé hneisa að málflutningur einstakra þingflokka, þó merkilegir séu, ráði úrslitum. Það má undrum sæta að menn leyfi sér slíkt. Við erum að tala um samtök þeirra sem gerst þekkja til á hálendinu, samtök um ferðalög og útivist. Við erum að tala um marga lögfræðinga, m.a. prófessora í umhverfisrétti. Við erum að tala um sérfræðinga á ýmsum sviðum, m.a. skipulagsfræðinga. Við erum að tala um listamenn. Við erum að tala um ritstjóra Morgunblaðsins. Við erum að tala um borgarstjórnarflokk Sjálfstfl. Er þingflokkur jafnaðarmanna búinn að rugla alla þessa aðila og yfir 70% þjóðarinnar svo í ríminu að hinn stóri meiri hluti á Alþingi getur ekki leiðrétt það þannig að menn séu rólegir? Þetta er ekki boðlegur málflutningur, herra forseti.

Herra forseti. Ég átti erfitt með að átta mig á þessu andsvari hv. þm. en það var að heyra á henni að helst væru það hagsmunasamtök sem hefðu vit á því að skipuleggja hálendið. Ég ætla ekki að draga úr því að ýmis samtök, sérhagsmunasamtök eins og hún talar um, hafa vit á ýmsum sérstökum þáttum sem snúa að nýtingu hálendisins en það eru sérstakir aðilar sem hafa sérhæft sig í að sjá yfir sérhagsmunina og taka á heildarhagsmunum en ekki sérhagsmunum. Auðvitað standa þessi sérstöku samtök fyrir sérhagsmuni sína. Er hv. þm. að leggja til að ritstjórnarfulltrúi Morgunblaðsins sitji í einhverri hreppsnefnd þarna uppi á miðhálendinu og kannski einhver úr Sjálfstfl., minni hlutanum í Reykjavík, jafnvel frá Skotvís eða Ferðafélagi Íslands? Ég átta mig ekki almennilega á því hvaða hugmyndir jafnaðarmenn hafa um miðhálendið. Þeir hafa talað um að gera þetta að einhverju sérstöku sveitarfélagi. Hvað þýðir það? Þýðir það að það eigi að vera sérstök hreppsnefnd, sérstakur sýslumaður, heilbrigðisfulltrúi, byggingarfulltrúi, væntanlega lögregla? Hvað er hv. þm. að tala um ruglingslegan málflutning? Ekki hefur komið eitt einasta atriði fram í málflutningi þeirra sem bendir til að þau viti sjálf, í þessum hv. þingflokki, hvernig þau vilji stjórna miðhálendinu nema þá bara hafa þetta eitthvert sérstakt svæði. Útfærslan er engin önnur en sú að segja bara: Það þarf að fresta málinu. Það er alveg bráðnauðsynlegt að fresta málinu. En í sjálfu sér er engin ástæða fyrir því hvers vegna þarf að fresta. Þetta mál hefur verið til umræðu síðan í desember í fyrra og hefur verið þrautrætt. Það er alveg furðulegt að vel gefnir þingmenn skuli ekki enn þá getað skilið um hvað þetta snýst.

Herra forseti. Þetta verður alltaf skemmtilegra og skemmtilegra. Nú eru hugmyndir ríkisstjórnarinnar búnar að rugla meiri hluta þjóðarinnar svo í ríminu að meiri hluti þjóðarinnar er á móti því sem ríkisstjórnin vill gera. Nú eru þær hv. þm. ekki handgengnari en svo að hann veit ekki hverjar þær eru. Svo er hann undrandi á því að ég skuli tala um ruglingslegan málflutning. Það er ekki gott að átta sig á því hvað snýr upp og hvað snýr niður. Ég hef ekki, herra forseti, verið með ákveðnar tillögur um það hverjir ættu að skipuleggja hálendið. Ég hef hins vegar eytt löngu máli í að ræða hvaða ramma við þyrftum að hafa utan um þau mál til þess að tryggja að almannahagsmunir væru virtir en ekki bara sérhagsmunir. Til að tryggja almannahagsmuni þurfa margir að koma að málinu og það þarf að vera ákveðin sátt um það. Til að ná þessari sátt er æskilegt að fresta málinu svo að hægt sé að ræða það frekar og menn geti náð saman. Um það snýst málflutningur minn og út á það hefur beiðni þeirra aðila gengið sem ég hef talið upp. Menn vilja einfaldlega fá betra svigrúm til þess að kanna hvort ekki sé hægt að ná saman um leið sem gengur upp og sátt getur verið um. Menn óttast að hér gæti orðið ákveðið slys ef málið gengur fram eins og hér virðist eiga að gera.

Herra forseti. Ég heyri að hv. þm. hefur engin önnur rök í málinu en að fresta. Það þarf sem sagt að leita að einhverjum frambærilegum rökum svo að hægt sé að segja að málið hafi ekki verið nægjanlega vel undirbúið. Almannahagsmunir hafa fram að þessu verið tryggðir með því að kjósa í sveitarstjórnir og kjósa á þing. Sveitarstjórnir hafa séð um almannahagsmuni og hv. þm. hefur setið í sveitarstjórnum. Ég furða mig dálítið á þeim málflutningi sem kemur frá sveitarstjórnarmönnum hér, sumum hverjum, að vera sífellt að klifa á því að hagsmuna þjóðarinnar sé ekki gætt, almannahagsmunir verði ekki virtir og einungis sé verið að hugsa um einhverja sérhagsmuni. Það er einmitt ekki verið að því. Það er verið að tryggja að almannarétturinn verði virtur og að fulltrúar sem kjörnir eru af fólkinu verði gerðir ábyrgir fyrir því að þessi mál séu höfð þannig að allir geti vel við unað. Ég vil svo einnig minna hv. þm. á það eina ferðina enn að skipulag almennt eins og um er talað í 12. gr. skipulags- og byggingarlaga, að sérstök breyting á því ákvæði hefur verið lögð fram í þinginu sem á að ræðast nánar í haust. Það ákvæði á að styrkja grunninn varðandi svæðaskipulagið þannig að það sé ekki aðeins heimild fyrir því, eða heimildarákvæði ráðherra, að skipa svæðisskipulagsnefnd heldur er það skylda. Það er líka hægt að setja inn í þetta ákvæði hverjir sitji í þeirri nefnd sem skipuð verður af ráðherra nk. haust. Í mínum huga hefur það verið opið hverjir það væru. Það geta verið fleiri en um er talað í þeirri tillögu sem liggur frammi en það verður rætt nánar í haust. Ég sit í þeirri nefnd og vænti þess að við reynum að gæta þeirra almannahagsmuna sem skipta máli.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir það sem fram kom í dag hjá hv. 17. þm. Reykv. varðandi meginsjónarmið í þingflokki okkar í þessum málum. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við það að bæta. Ég ætlaði þó að koma á framfæri sjónarmiðum sem mér finnst að þurfi kannski að vera í þingtíðindum áður en þessu máli lýkur af minni hálfu. Það er þá fyrst sá ótrúlegi loddaraleikur sem leikinn hefur verið af hálfu forustumanna Sjálfstfl. í Reykjavík á undanförnum dögum. Í Morgunblaðinu á kjördag birtist eftirfarandi frétt, með leyfi forseta: Frambjóðendur Sjálfstæðisflokksins til borgarstjórnar í Reykjavík samþykktu á fundi sínum í gær að skora á ríkisstjórnina að ljúka ekki afgreiðslu frumvarpa um skipan mála á miðhálendinu þegar þing kemur saman að loknum sveitarstjórnarkosningum heldur fresta henni til haustsins. Frambjóðendurnir sendu svohljóðandi tilkynningu á ritstjórn Morgunblaðsins í gærkvöldi: ,,Á fundi sínum í dag samþykktu frambjóðendur Sjálfstfl. til borgarstjórnar Reykjavíkur eftirfarandi: ,,Frambjóðendur Sjálfstæðisflokksins til borgarstjórnar í Reykjavík skora á ríkisstjórnina að ljúka ekki afgreiðslu frumvarpa um skipan mála á miðhálendinu, þegar þing kemur saman að loknum sveitarstjórnarkosningum, heldur fresta henni til haustsins. Við teljum almenn viðbrögð sýna, að þörf er á auknu ráðrúmi og víðtækari umræðu utan þingsins um þetta mikla hagsmunamál. Við teljum mikilvægt að hagsmunir þeirra landsvæða, sem ekki liggja að hálendinu, þar á meðal Reykjavík, verði vel tryggðir. Við heitum því að beita okkur fyrir því af alefli --- náum við meiri hluta í borgarstjórn --- að þjóðarsátt verði um þetta mikla hagsmunamál allra landsmanna.```` Með öðrum orðum, herra forseti, sagði þessi hópur að hann mundi beita sér fyrir því, ef hann næði meiri hluta, að málinu yrði alveg örugglega frestað. Hann reyndi með öðrum orðum að beita fyrir þessa litlu hagsmunahópa sem hv. þm. Kristján Pálsson var að lýsa áðan fyrir kosningarnar með því að segja: Ef við náum meiri hluta getið þið treyst því að við stoppum málið. Þetta er satt að segja ómerkilegasta samþykkt sem nokkru sinni hefur verið gerð því að það er svo augljóst að á bak við hana er hræsnin einber og ekkert annað eins og fram kom í skoðanaskiptum við hæstv. forsrh. í dag. Herra forseti. Það var ekki nóg með það heldur var talin ástæða til þess, af ritstjórum Morgunblaðsins, að fagna sérstaklega þessari samþykkt. Í leiðara Morgunblaðsins í gær, sunnudaginn 24. maí, segir t.d., með leyfi forseta: ,,Þetta sjónarmið hins virta vísindamanns [þ.e. Svend-Aages Malmbergs hagfræðings] fékk stuðning úr óvæntri átt eins og sjá mátti hér í blaðinu í gær. Á fundi frambjóðenda Sjálfstæðisflokksins til borgarstjórnar í fyrradag samþykktu þeir svohljóðandi yfirlýsingu, sem birt var í Morgunblaðinu í gær:`` Síðan er yfirlýsingin birt í heild í leiðaranum. Það er mjög sjaldgæft. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Ekki fer á milli mála, að þessi yfirlýsing er gefin vegna þess, að frambjóðendur Sjálfstæðisflokksins hafa orðið þess varir í kosningabaráttunni, að mikill fjöldi fólks hefur þungar áhyggjur af því að þau frumvörp, sem nú liggja fyrir Alþingi, og þá sérstaklega frumvarp að sveitarstjórnarlögum, verði samþykkt. Það er mikil og djúpstæð andstaða við þær hugmyndir, að sveitarfélögin, sem land eiga að hálendinu, hafi skipulagsrétt yfir ákveðnum svæðum. Frambjóðendur Sjálfstæðisflokksins hafa bersýnilega fundið að það er varasamt, svo að ekki sé sterkar til orða tekið, að samþykkja þessi ákvæði óbreytt. Þessi yfirlýsing verðandi borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins er mikilvægt framlag til þeirrar baráttu, sem nú er háð um málefni miðhálendisins. Borgarstjórnarflokkur Sjálfstæðisflokksins er ekki lítið afl innan flokksins,`` --- takið eftir því, herra forseti. Það er að vísu ekki með stórum staf, flokksins, en það liggur við --- ,,hvort sem hann er í meiri hluta eða minni hluta í borgarstjórn. Vonandi taka þingmenn Sjálfstæðisflokksins mið af því, sem flokksfélagar þeirra í borgarstjórn hafa um þetta að segja. Kjarni málsins er þó sá að andstaðan við afgreiðslu hálendisfrumvarpanna er svo mikil að það er ekkert vit í því, fyrir stjórnarflokkana, að knýja á um að þau verði samþykkt að óbreyttu. Miðhálendið og varðveisla þess er mikið tilfinningamál fyrir þjóðina, eins og Svend-Aage Malmberg réttilega segir. Það er hyggilegt fyrir meiri hluta Alþingis að fara sér hægt í þessu máli, enda skiptir engu um framtíð þessa landsvæðis, þótt frekara svigrúm gefist til umræðna um málið á meðal þjóðarinnar.`` Í dag, herra forseti, spurði ég hæstv. forsrh. að því hvort hann hefði verið aðili að þessari áskorun og hvort hann mundi ekki verða við áskoruninni frá frambjóðendum Sjálfstfl. Hann vísaði því algerlega á bug. Hann sagði að hann væri álíka áhrifalítill í Sjálfstfl. og Gylfi Þ. Gíslason, með mikilli virðingu fyrir honum, á Reykjavíkurlistanum. Mér finnast það athyglisverðar upplýsingar um stöðu formanns Sjálfstfl. ef þetta væri rétt sem það er auðvitað ekki. Daginn áður en þessi frétt birtist, um frambjóðendur Sjálfstfl., birtist gul heilsíðuauglýsing í Morgunblaðinu. Yfir henni stendur einhvers staðar: Traust. Þar er stór mynd af þeim ágæta manni Árna Sigfússyni og hverjir skyldu nú skrifa undir þessa tilkynningu? Það eru allir frambjóðendur Sjálfstfl., ,,frambjóðendur sem þú getur treyst`` stendur hér, herra forseti. Það eru Árni Sigfússon, Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, Inga Jóna Þórðardóttir, Júlíus Vífill Ingvarsson, Jóna Gróa Sigurðardóttir, Ólafur F. Magnússon, Guðlaugur Þór Þórðarson, Kjartan Magnússon, Guðrún Pétursdóttir, Eyþór Arnalds, Kristján Guðmundsson, Bryndís Þórðardóttir, Snorri Hjaltason, Baltasar K. Baltasarsson, Helga Jóhannsdóttir, Ágústa Þ. Johnson, Pétur Friðriksson, Svanhildur Hólm Valsdóttir, Orri Vigfússon, Unnur Arngrímsdóttir, Jóhann Hjartarson, Margrét Theódórsdóttir, Magnús Óskarsson, fyrrv. borgarlögmaður og landskunnur húmoristi eins og þjóðin þekkir, Lárus Sigurðsson, Björg Einarsdóttir, og vöndur réttlætisins í seinni tíð líka, Páll Gíslason, Þuríður Pálsdóttir, Hilmar Guðlaugsson, Auður Auðuns og hver, herra forseti? Hver mundi það vera? Það er Davíð Oddsson.  Yfir þessu stendur svo: ,,Traust. Þú getur treyst því að sjálfstæðismenn í Reykjavík lækki skatta, efli grunnskólana, bjóði nýjar leiðir í fjölskyldumálum, stuðli að öflugri uppbyggingu og stundi ábyrga fjármálastjórn. Þú getur treyst því að sjálfstæðismenn standi við loforð sín og vinni fyrir alla Reykvíkinga.`` Fyrsta loforðið sem var gefið var þetta, að reyna að stöðva þetta frv. Þegar rætt var við hæstv. forsrh. í dag kemur í ljós að hann neitar þessu. Hann segir: Það er ekkert að marka þetta. Við höldum áfram okkar striki. Hæstv. ráðherra segir í raun og veru: Afstaða manna, m.a. borgarstjórnarflokks Sjálfstfl. í þessu máli er misskilningur. Þess vegna er engin ástæða til þess að hlusta á þennan hóp. Staðreyndin er sú að örlögin höguðu því svo að borgarstjórnarflokkur Sjálfstfl. fær ekki tækifæri til þess að láta reyna á það hvort hann stendur við sín kosningaloforð á þessu kjörtímabili sem nú er nýhafið. Það er þó eitt fyrirheit sem hann gaf. Hann gaf eitt fyrirheit fyrir kjörtímabilið 1998--2002. Það var að reyna að fá hálendisfrv. stöðvað og þetta fyrsta loforð, og eina sem hann gat í raun og veru efnt, sveik hann. Satt að segja hef ég sjaldan séð stjórnmálaflokk leyfa sér eins ómerkileg vinnubrögð gagnvart kjósendum og í þetta skiptið. Ég er viss um það, af því að ég þekki til þess, að einn og einn maður lét blekkjast af þessum fyrirheitum. Einn og einn maður hugsaði sem svo, einn og einn maður sem tekur þetta hálendismál að hjarta sínu eins og margir gera hugsaði sem svo: Já, ég get kosið flokkinn minn einu sinni enn þrátt fyrir allt. Ég þekki dæmi um þetta sem ég get ekki nefnt úr þessum stól né annars staðar. En það er ljóst að það tókst að telja nokkrum kjósendum trú um að Flokkurinn, með stórum staf og greini, mundi standa við þetta fyrirheit. Það er ofboðslegt að sjá hræsni og ómerkilegheit af þessu tagi af þessum stóra og mikla stjórnmálaflokki.

Stóra, ekki mikla.

Stóra og mikla eftir því hvernig það er skoðað, jú, jú. Því miður bætti hann heldur við sig í þessum kosningum eins og kunnugt er, þ.e. sums staðar úti um landið. En í heildina ekki mjög miklu og í Reykjavík varð hann minni sem betur fer. Ég vil skýra frá því einnig, herra forseti, að mér barst núna á dögunum bréf frá manni sem hefur sýslað um stjórnsýslu á hálendinu um margra ára ef ekki áratuga skeið. Hann er sennilega sá lögfræðingur landsins sem þekkir þau mál einna best, með fullri virðingu fyrir öllum hinum. Hann skrifar þetta bréf sem kunningi minn og einstaklingur en ég nafngreini hann engu að síður. Hann heitir Gunnar Eydal og er hæstaréttarlögmaður. Hann setti saman nokkra minnispunkta um þetta hálendismál til skoðunar og mér finnst þeir það merkir að þeir eigi skilið að komast inn í þingtíðindin þó að lítið meira sé gert með þá úr því sem komið er. Minnispunktarnir hljóða svo, með leyfi forseta: ,,Sveitarfélögin í landinu hafa á undanförnum árum og áratugum fengið aukin viðfangsefni með flutningi verkefna frá ríkisvaldinu. Unnið er að enn frekari flutningi verkefna svo sem varðandi málefni fatlaðra. Þessi þróun er jákvæð [segir Gunnar]. Auðvelt er að leiða að því rök að þjónusta við íbúa verði betri og persónulegri í höndum sveitarfélaga vegna meiri nálægðar og tengsla við fólkið heima í héraði heldur en ef þjónustan væri í höndum ríkisvaldsins. Reyndar er hætt við að þjónustan verði dýrari með þessum hætti en það er önnur saga. Hingað til hefur það viðhorf hins vegar verið ríkjandi að málefni, sem varða þjóðina í heild, eigi að vera í höndum ríkisvaldsins en ekki sveitarfélaga. Engum ætti að blandast hugur um að málefni miðhálendisins þar sem einskis manns réttur hefur að nokkru verið ríkjandi er mál sem varðar þjóðina í heild. Einstök sveitarfélög eiga ítök á svæðum sem liggja að miðhálendinu, á afréttum og upprekstrarlöndum. Á undanförnum árum hafa fallið nokkrir dómar Hæstaréttar um einstök svæði þar sem ekki hefur verið fallist á kröfur viðkomandi sveitarfélaga um eignarrétt. Frv. til laga um stjórn skipulags- og byggingarmála var lagt fyrir Alþingi 1991--1992. Þar var gert ráð fyrir að fimm manna hálendisnefnd færi með þennan málaflokk, þar af tveir fulltrúar frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Minni hluti nefndarinnar sem samdi frv., þ.e. sá sem þetta skrifar, lagði til að Samband ísl. sveitarfélaga ætti þar meiri hluta en ekki náði það fram að ganga því miður. Samkvæmt frv. að sveitarstjórnarlögum sem nú liggur fyrir Alþingi er sú breyting gerð á 1. gr. laganna að landinu öllu skal skipt í staðbundin sveitarfélög sem ráða málefnum sínum sjálf á eigin ábyrgð. Í gildandi lögum er byggðinni í landinu skipt í staðbundin sveitarfélög. Í frv. er þannig gert ráð fyrir að hálendinu, að jöklum meðtöldum, verði skipt í landskika þar sem hvert sveitarfélag fari með stjórnsýslu mála sem undir sveitarstjórnir heyra. Í allri umræðunni um stjórnsýslu sveitarfélaga yfir hálendinu hefur kannski gleymst að skilgreina hvað í stjórnsýslunni felst. Í 6. gr. núgildandi sveitarstjórnarlaga eru talin upp í 13 liðum helstu verkefni sveitarfélaganna á sviði stjórnsýslunnar auk þess sem fleiri málaflokkar hafa bæst við, svo sem skólamál. Strax má slá því föstu að eftirtaldir málaflokkar séu hálendinu hins vegar óviðkomandi: 1. Félagsmál, þar á meðal framfærslumál. 2. Atvinnumál og atvinnumiðlun. 3. Menntamál, bygging og rekstur skóla. 4. Húsnæðismál, verkamannabústaðir. 5. Heilsugæsla og rekstur heilsugæslustöðva. 6. Menningarmál, þ.e. rekstur bókasafna og annarra safna. 7. Bygging og viðhald mannvirkja, veitukerfa og hafna. 8. Ráðstafanir gegn atvinnuleysi. 9. Íþróttir og útivera, bygging íþróttavalla o.fl. 10. Skólamál, þ.e. rekstur grunnskóla. Hvaða málaflokkar standa þá eftir sem geta fallið undir stjórnsýslu sveitarfélaganna á hálendinu? Tekið skal fram að löggæsla, vegagerð og fleira eru verkefni ríkisins. a. Í fyrsta lagi er þar um að ræða skipulags- og byggingarmál, gerð aðal- og svæðisskipulags, gerð deiliskipulags og framkvæmd byggingarlaga og byggingareftirlit. Í þeim tillögum sem fyrir liggja er gert ráð fyrir að gert verði sameiginlegt svæðisskipulag. Réttarstaða þess mundi hins vegar mega sín lítils þar sem aðalskipulag og deiliskipulag yrði í höndum heimamanna þar sem hver fer með sína ræmu á hálendinu samkvæmt fyrirliggjandi tillögum. Ekki er hér gert lítið úr frv. forsrh. um þjóðlendur sem auðvitað kemur nokkuð til móts við þau sjónarmið sem hér eru til umræðu. Enn eru ótaldir eftirtaldir þættir á sviði stjórnsýslu sveitarfélaga samkvæmt sveitarstjórnarlögum. b. Almannavarnir og öryggismál. Þessi málaflokkur er háður samvinnu björgunarsveita að aðliggjandi sveitarfélagi og sveitarstjórna og eðli málsins samkvæmt í höndum Almannavarna ríkisins eftir því sem við á. c. Hreinlætismál, sorpeyðing, heilbrigðiseftirlit. Eðlilegt er og ekkert er því til fyrirstöðu að sameiginleg hálendisnefnd mundi fela viðkomandi heilbrigðiseftirliti, því sem næst liggur, að fara með hreinlætismál á viðkomandi svæði. d. Landbúnaðarmál, umsjón með forðagæslu, eyðingu refa og minka, fjallskilamál. Mál þessi hafa verið í höndum sveitarfélaganna og engin ástæða er til að þar verði breyting á þótt ein hálendisnefnd færi með stjórnsýsluna. Þegar öllu er á botninn hvolft eru það fyrst og fremst skipulags- og byggingarmál sem yrðu í höndum aðliggjandi sveitarfélaga samkvæmt frv. Hálendið er hins vegar ein órjúfanleg heild og þess vegna gengur sú hugsun tæpast upp að ætla að skipta þessum málaflokki milli fjölmargra aðila. Þá kröfu verður að sjálfsögðu að gera að hálendisnefnd mundi vinna í nánu samráði við heimamenn þar sem því er að skipta. Jafna má því fyrirkomulagi sem gert er ráð fyrir á hálendinu til þess að skipulagsmál í Reykjavík væru með þeim hætti að ein skipulagsnefnd væri fyrir Vesturbæinn, önnur fyrir Austurbæinn, þriðja fyrir Grafarvog o.s.frv. Verði frv. samþykkt eins og það liggur fyrir er hætt við að því muni fylgja umrót og óeining sem ekki sér fyrir endann á. Skipulag Svínvetninga á Hveravöllum er dæmi um viðhorf sveitarfélaga sem að hálendinu liggja. Ljóst má vera að fimm manna skipulagsnefnd í aðliggjandi hreppi mundu bíða mikil verkefni hvað varðar gerð aðal- og deiliskipulags. Skipulagsmál hálendisins er viðkvæmt og vandasamt verk, ekki síst þegar skipt hefur verið upp í skipulagsreiti. Þetta er mjög kostnaðarsamt verk þar sem ljóst er að aðkeypt sérfræðiþjónusta skipulagsfræðinga, arkitekta, verkfræðinga og lögfræðinga gæti orðið býsna kostnaðarsöm fyrir lítið sveitarfélag. Sé hins vegar vilji til sátta í þessu máli mætti e.t.v. hugsa sér að hálendisnefnd fimm manna, skipuð af meiri hluta fulltrúum Sambands ísl. sveitarfélaga, færi með svæðis- og aðalskipulag innan tiltekinnar markalínu milli heimalanda og afrétta og upprekstrarlanda en aðliggjandi sveitarfélög færu með gerð deiliskipulags hvert á sínu svæði sem 1. mgr. 1. gr. frv. til sveitarstjórnarlaga gerir ráð fyrir.`` Undir þetta ritar Gunnar Eydal, hæstaréttarlögmaður. Eins og ég gat um, herra forseti, þá hefur Gunnar Eydal um nokkurra ára skeið, 20 ára skeið eða svo, sinnt þessum málum fyrir Reykjavíkurborg og reyndar einnig fyrir Samband ísl. sveitarfélaga. Þess vegna er full ástæða til að leggja eyrun við því að hann telur fært að gera hálendið að einni skipulagseiningu. Hann telur að það sé praktískur möguleiki. Út af fyrir sig viðurkenni ég að það er býsna flókið að mörgu leyti að ganga þannig frá málum að sá veruleiki rekist ekki á við skipulag sveitarfélaganna. Mér finnst að sjónarmið Gunnars Eydals séu svo athyglisverð og orð hans svo þung að í rauninni þurfi býsna alvarleg rök til þess að hafna þeim sjónarmiðum sem hann gerir hér ráð fyrir. Til viðbótar við þetta mál, herra forseti, er svo að lokum það að það er ekki bara hæstv. forsrh. sem skoraði á okkur, sem einn af frambjóðendum Sjálfstfl., að fresta málinu. Það gerði líka Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir benti á í dag, það gerði líka Vilhjálmur Þ. Vilhálmsson, formaður Sambands ísl. sveitarfélaga. Það vegur þungt. Við erum ekki, herra forseti, að tala fyrir því að þetta mál verði stöðvað. Það væri rangt að setja það þannig upp. Við erum að tala um að málinu verði frestað og tími gefist til að fara betur yfir það í sumar. Við erum að taka undir það með forsrh. að málið er flókið og þarf tíma, umræður og upplýsingar manna á meðal. Í okkar hópi eru skiptar skoðanir um þetta og sennilega meira og minna í öllum flokkunum. Þess vegna væri líka skynsamlegt, frá sjónarmiði stjórnmálaflokkanna, að málið fengi aðeins betri tíma. Ég ítreka því óskir okkar og vil lýsa því yfir, fyrir hönd okkar þingflokks, að við munum ekki taka þátt í því að gera þetta mál að lögum á þessu vori. Við teljum það óskynsamlegt og skynsamlegra að bíða haustsins, vanda sig betur og fara yfir málið í sumar.

Herra forseti. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir sagði fyrr í dag orð sem eru kjarnaatriði í þessari umræðu. Hv. þm. líkti þeirri afgreiðslu sem hér er að fara fram við þá afgreiðslu sem á sínum tíma fór fram á lögunum um stjórn fiskveiða. Þar sagði í 1. gr. að nytjastofnar við Ísland séu sameign íslensku þjóðarinnar en í framkvæmdinni var síðan örfáum aðilum afhentur umráðarétturinn, ráðstöfunarrétturinn, á þessari sameign þjóðarinnar þannig að 1. gr. hefur nánast ekkert innihald annað en að væntanlega er hægt að breyta stjórnkerfinu án þess að bætur komi fyrir. Nákvæmlega það sama er að gerast hér. Í þjóðlendufrv. eru þjóðinni færð afdráttarlaus eignarráð á því landi sem enginn einstaklingur telst eiga. Það er gott. Í því frv. sem hér er verið að ræða er verið að afhenda stóran hluta ráðstöfunarréttarins í hendur örfárra sveitarfélaga. Menn hafa áhyggjur af því hvernig þessi sveitarfélög muni fara með þau mál. Það er eðlilegt. Það er ekki vegna þess að þessi sveitarfélög séu skipuð íbúum sem séu á einhvern hátt vanhæfari en íbúar þéttbýlisins. Það er ekki ástæðan. Ég segi bara einfaldlega sem svo að í þeirri götu sem ég bý eru svona 130--150 íbúar. Ég treysti þeim íbúum, 150 íbúum, ekki til þess að sjá um löggæslu, gróðureftirlit, byggingareftirlit, skipulagsmál og almannavarnir á einhverri sneið af hálendinu sem næði upp á miðjan Vatnajökul. Hið nákvæmlega sama gildir um 150 íbúa sveitarfélags. Þetta er allt of lítil stjórnsýslueining til þess að hægt sé að fela viðkomandi aðilum slíkt vald. Menn ráða ekkert við þetta og skiptir þá engu máli hvort þeir búa í Reykjavík, í Reykjaneskjördæmi eða einhvers staðar annars staðar. Þetta er ekki vantraust á viðkomandi íbúa. Þetta eru bara einfaldlega staðreyndir. Menn mundu ekki leggja slíkt verk, svo yfirgripsmikið verk, á herðar 150 Reykvíkinga fremur en menn ættu að leggja slík verk á herðar 150 íbúa lítils sveitarfélags úti á landi. Það er ýmislegt annað sem kemur upp, virðulegi forseti, og verður til þess að menn eru tortryggnir á þessa lausn mála, m.a. hagsmunatengsl sem þarna koma upp. Nú langar mig til þess að gera grein fyrir einu slíku máli, virðulegi forseti, í lok umræðunnar. Máli sem hefur rekið á fjörur nokkurra þingmanna nú þegar. Ég veit að nokkrir þingmenn hafa fengið fréttir af því máli. Mér finnst full ástæða til þess að rekja það í lokin til þess að sýna um hvað við erum að tala, sem erum hrædd um að óeðlileg hagsmunatengsl geti skapast þegar fámennum sveitarfélögum er fenginn í hendur jafnmikill réttur og hér er um að ræða. Öll munum við eftir því að fyrir nokkrum árum síðan kom upp svokallað Geitlandsmál. Skotveiðimaður var á ferð á hálendissvæði þar sem hreppar höfðu auglýst bann við skotveiði. Hann var tekinn og af honum tekin byssan og veiðin. Maðurinn fór með málið fyrir Hæstarétt. Niðurstaða Hæstaréttar varð sú í þessu máli að umrædd sveitarfélög, sem höfðu bannað viðkomandi veiðimanni að stunda þar sitt sport, gætu ekki sannað eignarrétt sinn á Geitlandi og því bæri manninum frjáls umferð um þetta land. Afstaða Hæstaréttar liggur fyrir. Þeir aðlægu hreppar sem um ræðir eiga ekki landið. Engu að síður gerðu þessir hreppar, þann 24. ágúst 1993, þ.e. Hálsahreppur og Reykholtsdalshreppur, samning við ferðaþjónustufyrirtæki sem heitir Langjökull hf. 1. gr. samningsins hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Leigusalar [þ.e. hrepparnir tveir] leigja Langjökli hf. þann hluta Geitlands sem afmarkast af Hafursfelli að norðan og með hugsaðri línu úr Hafursfelli þaðan sem styst er úr því í Geitlandsgíg og beint vestan við gíginn 100 metrum neðan við brú á Geitá sem Langjökull hf. lét byggja sumarið 1973. Þaðan ræður Geitá til upptaka sinna. Þá ráðast vatnaskil af Langjökli á Hafursfelli.`` Með öðrum orðum: Sveitarfélögin eru að leigja þarna land til ferðaþjónustu sem Hæstiréttur segir að þau eigi ekki. Engu að síður gera þau þennan gerning. Síðan er tekið fram, þrátt fyrir niðurstöðu Hæstaréttar í máli sem um það fjallar, í 4. gr. að meðferð skotvopna sé bönnuð innan hins leigða svæðis þó að Hæstiréttur hafi komist að þeirri niðurstöðu að hrepparnir geti ekki bannað það. Engu að síður er það tekið fram í leigusamningnum. Það er hins vegar aukaatriði en í 3. gr. segir um leigugjaldið að leigutaki skuli ekki greiða leigugjald fyrstu 10 árin en að þeim tíma liðnum verði það endurskoðað og síðan segir: ,,Leigusalar lofa að veita ekki öðrum aðilum heimild til reksturs skyldrar starfsemi á eða við hlið hins leigða svæðis sem leigusalar hafa umráð yfir.`` Það er sem sagt verið að afhenda leigutökunum, ferðaþjónustuaðilunum, einkarétt á að nýta landsvæði sem viðkomandi hreppar eiga ekki samkvæmt dómi Hæstaréttar. Viðkomandi aðila, sem vill svo til að er einn af íbúum í þessum tveimur hreppum, er veittur einkaréttur á því að stunda ferðaþjónustu á þessu landi og reisa þau mannvirki sem honum þóknast, enda sé að sjálfsögðu farið að kröfum náttúruverndaraðila í þeim efnum. Hvernig nýtir svo leigutakinn þau réttindi sem honum er afhent? Í kynningarbæklingi frá ferðaþjónustuaðilanum er staðháttum lýst, m.a. að Langjökull sé einn stærsti jökull Evrópu, 950 ferkílómetrar, 1.400 metra hár, íshellan er allt að 700 metra þykk. Tekið er fram að aðeins 97 km séu frá jaðri hans til Reykjavíkur, fært öllum farartækjum að jöklinum yfir sumartímann. Hvað segir svo í kynningarritinu? Það segir, með leyfi forseta: ,,Þess má geta að Langjökull ehf. er eina fyrirtækið sem hefur heimild til að starfrækja ferðaþjónustu við jökuljaðarinn Borgarfjarðarmegin.`` Í kynningarbæklingnum er tekið fram að þetta fyrirtæki hafi fengið einkarétt á að reka ferðaþjónustu við Langjökul, Borgarfjarðarmegin, samkvæmt samningi við hreppa um afnot á landi sem Hæstiréttur hefur komist að niðurstöðu um að sé ekki eign þeirra. Síðan er bætt um betur og segir, með leyfi forseta, orðrétt í kynningarbæklingnum: ,,Ekki er hægt að fara á jökulinn án þess að fara um einkalóð fyrirtækisins.`` Með öðrum orðum, allt það landsvæði sem leigusamningurinn fjallar um í 1. gr. sem ég las hér áðan, allur sá hluti Geitlands sem þar er lýst og Hæstiréttur hefur komist að þeirri niðurstöðu að enginn eigi, er meðhöndlaður sem einkalóð fyrirtækis sem hafi einkarétt á ferðaþjónustu á þessu svæði. Með setningunni ,,ekki er hægt að fara á jökulinn án þess að fara um einkalóð fyrirtækisins`` er látið í það skína að þetta fyrirtæki geti lokað veginum sem liggur um þessa einkalóð og meinað þannig öðrum en þeim sem skipta við fyrirtækið að fara á einn af jöklum Íslands. Herra forseti. Þetta er dæmi um það sem ekki má. Þetta er dæmi um það sem er óeðlilegt, að sveitarfélög nýti sér rétt sem þau hafa ekki þar sem þau hafa ekki eignarhald á þessu svæði, samkvæmt úrskurði Hæstaréttar. Það er óeðlilegt að þau skuli nýta sér slík réttindi til þess að semja við einn aðila um einkarétt til ferðaþjónustu og sá hinn sami skuli eftir þann samning kalla allt þetta stóra landsvæði Borgarfjarðarmegin Langjökuls, allt upp að vatnaskilum á jöklinum, einkalóð sína. Hér er um að ræða allt land upp úr Borgarfirði inn á miðja bungu Langjökuls. Um það er fjallað sem einkalóð tiltekins fyrirtækis sem hafi einkarétt á allri ferðamannaþjónustu á þessu svæði. Sjá menn ekki í hendi sér, virðulegi forseti, hvað hér er að gerast? Sjá menn ekki í hendi sér hvað það þýðir, þegar viðkomandi sveitarfélög hafa með frv. hæstv. sveitarstjórnarmálaráðherra, fengið leyfi til þess --- þá er ekki lengur spurningin um eignarréttinn eins og núna --- að leigja eitthvað sem enginn á, leyfi til þess að gera samning, svipaðan þessum, til eins árs í senn, við slíkan aðila. Þetta er að sjálfsögðu hreint hneyksli, virðulegi forseti, en þetta er það sem menn óttast að muni gerast. Það eru fleiri dæmi til, virðulegi forseti, um að menn haldi svona á málum. Með samningi eins og þessum og umfjöllun eins og þeirri sem leigutakar leyfa sér, er verið að gera nákvæmlega það sem menn eru hræddir við. Það er verið að meðhöndla hálendi Íslands þannig að einhverjir tilteknir ferðaþjónustuaðilar telja sig geta kastað eign sinni á það, eigi einkarétt á allri þjónustu þar. Það er meira að segja látið í veðri vaka að þeir geti lokað vegum sem byggðir hafa verið fyrir opinbert fé og liggja um, með leyfi forseta, ,,einkalóðir þeirra``, einkalóðir upp að miðju Langjökuls. Auðvitað er það lagabrot að ætla að loka fyrir umferð með þessum hætti. Þeir sem að samþykktinni standa telja með þessum gerningi að þeim sé það leyfilegt. Slíkum aðilum er hreinlega ekki treystandi fyrir því, virðulegi forseti, að gæta almannahagsmuna á miðhálendinu. Ég vildi aðeins geta um þetta mál sem fleiri þingmenn hafa fengið í hendur til þess að varpa ljósi á að það er ekki að ástæðulausu að forsvarsmenn ferðamálasamtaka, náttúruverndarsamtaka, gróðurverndarsamtaka, umhverfisverndarsamtaka og útivistarsamtaka hafa sameinast um að mótmæla þeim gerningi sem hér stendur til og óska eftir því að afgreiðslunni verði frestað. Það er ekki að ástæðulausu að borgarstjórnarflokkur Sjálfstfl. hefur skorað á neðsta mann á listanum, hæstv. forsrh., að fresta meðferð málsins. Það er ekki að ástæðulausu að Morgunblaðið hefur tekið undir þær áskoranir. Það er ekki að ástæðulausu að hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson hefur fengið stuðning frá fulltrúaráði framsóknarmanna í Reykjavík við málflutning sinn. Það er yfirlýsing um það að fulltrúaráð Framsfl. í Reykjavík sé andvígt málflutningi annarra framsóknarmanna, þar á meðal hæstv. iðnrh. Finns Ingólfssonar. Hvernig skyldi standa á því að menn hafa með þessu móti náð vopnum sínum? Að menn hafa með þessu móti getað áttað sig á því hvað um var að vera í afgreiðslum ríkisstjórnarinnar? Hver er ástæðan fyrir því? Það er málflutningur stjórnarandstæðinga og hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar hér á Alþingi. Við náðum því markmiði sem við settum okkur með málflutningi okkar, þ.e. að kynna þetta mál fyrir fólkinu í landinu þannig að þeir sem hagsmuna eiga að gæta og almannahagsmuna eiga að gæta geri sér grein fyrir því hvað hér stendur til og geti gripið til viðeigandi úrræða. Það hafa menn gert. Hvers vegna halda menn, virðulegi forseti, að borgarstjórnarflokkur Sjálfstfl. hafi örfáum dögum fyrir kosningar tekið þetta mál sérstaklega upp á arma sína?  Hæstv. forsrh. hefur látið sér það sæma að reyna að hengja verðmiða á það sem við höfum sagt hér, hvað hvert orð kosti sem stjórnarandstaðan lætur sér af munni fara á Alþingi. Hvað hafa þessi orð kostað? Þau hafa kostað hann það að standa í dag í sporum manns sem er að skora á sjálfan sig og kemst að þeirri niðurstöðu að áskorun hans á sjálfan sig sé ekki einu sinni þess virði að á hana sé hlustað.

Vantraust á sjálfan sig.

Það er ekki oft sem menn standa í því að skrifa sjálfum sér bréf og gera síðan bréfaskriftina að slíku umræðuefni sem hæstv. forsrh. gerði í dag þegar hann lýsti meðframbjóðendum sínum á borgarstjórnarlista Sjálfstfl. sem hálfgerðum ómerkingum, að ekkert mark bæri að taka á áskorun þeirra. Virðulegi forseti. Ég tel að við stjórnarandstæðingar megum mjög vel við það una, þann árangur sem við höfum náð með málflutningi okkar. Við höfum ekki þingstyrk til að koma í veg fyrir afgreiðslu þessa máls en afgreiðslan fer fram með þingmeirihluta Sjálfstfl. og Framsfl. en eins og ítrekað hefur komið fram í skoðanakönnunum gegn vilja meiri hluta þjóðarinnar. Um þessa afgreiðslu verður síðan kosið eftir eitt ár. Ég óttast ekki um viðtökur almennings við kosningamáli okkar stjórnarandstæðinga hvað þetta mál varðar, ekki neitt, þó ég eigi hins vegar varla von á því að fyrir þær kosningar komi yfirlýsing frá frambjóðendum Sjálfstfl. í Reykjavík þar sem þeir hvetja formann sinn til að skipta um skoðun og komast aftur á þá skoðun sem hann hafði sem frambjóðandi til borgarstjórnarkjörs Sjálfstfl. við borgarstjórnarkosningarnar 1998 um vorið en stóð því miður ekki lengur en eina nótt í það skiptið.

Herra forseti. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson var staðinn að því að fara rangt með í þessu viðkvæma og mikla máli og finnst mér hv. þingmenn jafnaðarmanna hafa leyft sér það á undanförnum vikum í umræðunni. Hann segir að hann treysti alls ekki 150 manna sveitarfélagi til að fara með löggæslu á hálendinu. Hver hefur haldið því fram að 150 manna sveitarfélag ætti að fara með löggæsluna? Hv. þm. virðist ekki hafa hugmynd um það nema þá hann fari rangt með vísvitandi, en löggæslan er í höndum sýslumanna. Það eru níu sýslumannsumdæmi sem koma til með að hafa löggæslu á hálendinu, ekki 35 sveitarfélög. Það eru sýslumannsembætti sem eru greidd af ríkinu, hv. þm. Þetta er ein af þeim röksemdum sem hv. þingmenn hafa síendurtekið og fólk er farið að trúa. Hv. þm. treystir ekki heldur sveitarfélögunum eða 150 manna sveitarfélagi, eins og hann orðaði það, til að fara með heilbrigðiseftirlit. Það er ekkert 150 manna sveitarfélag sem fer með heilbrigðiseftirlit. Það eru fimm heilbrigðiseftirlitssvæði sem liggja að miðhálendinu og ætli það sé ekki um það bil 17--20 þúsund manns sem eru á bak við hvert heilbrigðiseftirlitssvæði. Að greindir þingmenn skuli halda þessu fram fyrir framan þjóðina dag eftir dag, viku eftir viku er alveg með ólíkindum. Svo eru sömu þingmenn að tala um sóma, rangfærslur og ómerkilegheit annarra og allt mögulegt er sagt í þessum ræðustóli til að gera andstæðinga sína ómerkilega. Svona nakið er nú þetta fyrir framan fólk, málflutningur hv. þingmanna jafnaðarmanna.

Það má segja, virðulegi forseti, að það sé eiginlega nokkurs konar regla að þau mál sem enginn þingmanna Sjálfstfl. treystir sér til að verja tekur hv. þm. Kristján Pálsson í fóstur og getur sér jafnan orð fyrir það að tala í málum sem aðrir þingmenn Sjálfstfl. kjósa helst að þegja í. Auðvitað segir það sig sjálft að þær skyldur sem þessi aðliggjandi sveitarfélög, sem við höfum verið að tala um, þurfa að rækja eru almannavarnir og þar með að hluta til löggæsla, byggingareftirlit, skipulagsmál, gróðureftirlit. Þetta eru viðfangsefni sem eru á ábyrgð þeirra og gert er ráð fyrir að þau leysi. Hæstv. umhvrh. hefur sagt að hann geri ráð fyrir því að sveitarfélögin hafi um þetta samstarf. En það er bara ekkert sem tryggir að slíkt samstarf verði. Ég vil benda á í hvað miklum erfiðleikum menn hafa lent í einstökum sveitarfélögum í ná sátt um svæðaskipulag, hvað þá heldur þegar að því koma 40 lítil sveitarfélög og þurfa að leysa úr vandamálum sem eru kannski þannig að aðeins eitt sveitarfélagið hefur tekjur af þeirri framkvæmd sem til stendur en hin sveitarfélögin þurfa að taka á sig meiri eða minni landspjöll eða skaða. Það segir sig alveg sjálft. Við Íslendingar þekkjum það úr sögu okkar að erfiðustu deilur manna á milli eru landamerkjaþræturnar og deilurnar um það hvernig megi nýta einstakar auðlindir á landi. Það hjálpar ekki til að ætla að fara þessa leið. En ég spyr hv. þm. fyrst hann fór að koma upp og taka til máls, finnst honum þau samskipti eðlileg sem ég var að kynna áðan milli ferðaþjónustuaðila og lítilla sveitarfélaga? Finnst honum þau eðlileg og telur hann að framhald eigi að vera á slíku samstarfi?

Herra forseti. Hv. þm. hafði orð á því að ég talaði í ýmsum málum sem aðrir gerðu ekki. Það er dálítið merkilegt að tína það til. En það er alveg rétt hjá hv. þm. að ég var einn af örfáum þingmönnum sem var á móti veðsetningu aflaheimilda til að mynda og talaði lengi í þeim málum. Ég sit einnig í hv. félmn. sem er með öll þessi stórmerkilegu mál og margir af félagsmálanefndarmönnum hafa rætt þau í þinginu og hafa á þeim mismunandi skoðanir. Skipulagsmálin á hálendinu eru þannig, eins og alþjóð ætti að vita í dag, að þau verða sameiginleg fyrir allt svæðið. Öll sveitarfélögin sem eiga land upp að miðhálendinu koma til með að skipuleggja þetta sameiginlega. Það verður samkvæmt lögum skylda að gera það þannig. Það verður einnig samkvæmt lögum ákveðið hverjir sitji í þessari nefnd og hvernig sveitarfélög eiga að skipuleggja land sitt í aðalskipulagi og er ekkert sem sveitarfélög geta gert til að koma í veg fyrir það. Tortryggni eins og að menn séu eilíflega að reyna að koma í veg fyrir eðlilega nýtingu eða eðlilega verndun landsvæða er nánast ómerkileg gagnvart sveitarfélögum og landeigendum almennt. Þó að hægt sé að setja margt út á hvernig menn hafa nýtt ýmis landsvæði og jafnvel eytt þeim, er það ekki alfarið sök þeirra og sem betur fer hafa sumir hverjir áttað sig á villu síns vegar þegar kemur að gróðurverndinni en ég hef fulla ástæðu til að trúa því að hægt sé að ná sátt um slíkt. Varðandi önnur samskipti held ég að í 99% tilvika hafi samskipti sveitarfélaga og hagsmunasamtaka verið í mjög góðu lagi. Það er eitt dæmi sem hægt er að benda á sem hefur verið erfitt. Það er uppi á Kili en ég á ekki von á öðru en það verði leyst í sátt og samlyndi.

Virðulegi forseti. Mikil er trú hv. þm. Hann heldur að hægt sé að setja í lög að samkomulag skuli verða. Það sé hægt að setja í lög skyldu manna um að koma sér saman. Það hefur verið ansi erfitt að fá Íslendinga til að ná sáttum með því að mæla fyrir í lögum að svo skuli gert. Ég held að það breyti engu um ágreining milli sveitarfélaga um hagnýtingu miðhálendisins þó að sagt sé í lögum að ætlast sé til að þau nái samkomulagi. Það breytir því ekki að deilurnar verða áfram. Það breytir því ekki heldur að sú sáttanefnd sem hæstv. umhvrh. hefur talað fyrir að skipa eigi breytir engu í þeim efnum því að hún er valdalaus. Hún er bara einn umsagnaraðilinn til viðbótar sem fær ekki einu sinni nema nokkrar vikur til að fjalla um þetta stóra og mikla mál áður en hæstv. ráðherra staðfestir skipulagið. Hv. þm. svaraði ekki þeirri spurningu sem ég beindi til hans sem var hvort honum fyndist þau samskipti sem ég var að lýsa áðan milli ferðaþjónustuaðila og aðliggjandi hreppa eðlileg sem virðast eiga að þjóna því markmiði að tryggja ferðaþjónustuaðilanum einkarétt til að flytja ferðafólk upp á Langjökul og gefur honum færi á því að kalla stóran hluta af hálendinu í uppsveitum Borgarfjarðar og upp að miðbungu Langjökuls einkalóð sína.

Þetta er útúrsnúningur.

Hv. þm. svaraði ekki þessari spurningu minni en sagðist treysta því að menn næðu samkomulagi á Kili. Ég vona að menn nái samkomulagi á Kili en ég spurði ekki um það, virðulegi forseti. Ég spurði um afstöðu þingmannsins til þessara samskipta. Hann passaði sig á að ræða þau ekki.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna en vegna ræðu eða atriðis í ræðu hv. 4. þm. Vestf., Sighvats Björgvinssonar, langar mig til að segja nokkur orð. Hafi hv. þm. farið rétt með, sem ég verð að treysta, í þeim upplestri sem hann fór með úr ræðustólnum er þetta prýðilegt dæmi um þá vitleysu sem viðgengst sums staðar á hálendinu. Félög eða einstaklingar hernema landsvæði eða koma sér upp aðstöðu utan við lög og rétt. Ég reikna með að Geitlandið hljóti að falla undir þjóðlendur. Nú er ég ekki nógu kunnugur þarna uppi til að vita hvort allt Geitlandið muni gera það eða ekki. En gefum okkur að þar sé um þjóðlendu að ræða. Þá er það að sjálfsögðu undir ráðstöfunarrétti forsrh. og enginn einstaklingur hvað þá sveitarfélag getur staðið í svona samningagerð. Engin mannvirki sem eiga að standa árinu lengur verða reist á þjóðlendu öðruvísi en með sérstöku leyfi forsrh. Ég tel að sá samningur sem hv. þm. vitnaði til sé marklaust plagg og sú auglýsing sem hann las upp náttúrlega dæmalaust skrum og fjarstæða og ekki takandi neitt mark á því. Svona samning er ekki hægt að gera að samþykktum nýjum sveitarstjórnarlögum og þjóðlendufrv.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir að taka svona afdráttarlaust á málinu, þ.e. að lýsa þeirri skoðun sinni að ef þetta er rétt sem hermt er, þá sé þetta ólögmætur gerningur og fráleitur, enda er hann það. Það sem ég er að segja er einfaldlega þetta: Þessi gerningur er gerður vegna þess að aðliggjandi sveitarfélög telja það henta að gera samning á þennan hátt 

Rétturinn er ...

Virðulegi forseti. Er nokkur möguleiki til að fá þennan ágæta sjálfstæðismann sem hefur talað 

Það er rangt.

Ég óttast að viðkomandi sveitarfélög eða allt of mörg sveitarfélög muni fara út á hið gráa svæði á þann hátt sem ég hef gert að umtalsefni, virðulegi forseti, því fyrst sveitarstjórnir voga sér að gera svona gerning eftir að hafa fengið úrskurð Hæstaréttar um að óheimilt sé að ráðstafa landi með einum eða öðrum hætti því að landið sé ekki í eign viðkomandi sveitarfélaga, úr því að sveitarfélögin voga sér að gera þannig gerning eftir niðurstöðu Hæstaréttar, hvað halda menn þá að þau muni geta gert ef þau fá aukið vald í sínar hendur?

Herra forseti. Þessi gerningur er gerður áður en lög um þjóðlendur og ný sveitarstjórnarlög taka gildi og hann samrýmist alls ekki með nokkru móti því skipulagi sem við erum að koma upp, bara ekki með nokkru móti. Forsrh. fer með hlutverk eiganda að þjóðlendum og mannvirkjagerð verður engin leyfð eða leigusamningar eða því um líkt fyrir utan kannski hefðbundin beitarafnot --- ég skal ekki segja um það --- öðruvísi en með vitund forsrh. Það hefur enginn rétt til að gera svona samning um þjóðlendur. Náttúruverndarlög tryggja frjálsa för fólks, umferðarréttur og almannaréttur á að vera tryggður í þeim lögum. Það er náttúrlega fjarri lagi að telja það einkalóð ef þarna er um þjóðlendu að ræða.

Herra forseti. Allir sem átt hafa lóðir og lendur t.d. innan marka sveitarfélaga vita að eignaryfirráðum þeirra eru mikil takmörk sett hvað varðar þau áhrif sem sveitarfélögin hafa við skipulag. Með skipulagsákvæðum sem sveitarfélög ráða er nánast hægt að gera einkaeignarlóð verðlausa eða a.m.k. verðlitla og setja lóðareigendum hvaða skilmála sem er þannig að þó að ríkið teljist eiga þjóðlendurnar þá er sú eign mjög takmörkuð þegar litið er á vald þeirra sem hafa skipulagsmálin með höndum. Það er heldur ekki rétt að frv. hæstv. ráðherra komi í veg fyrir að hægt sé að gera samning áþekkan þeim sem ég hef lýst. Það er hægt að gera slíkan samning ef hann miðast við að afnotin séu ekki heimiluð lengur en eitt ár í senn. Ef gerður er samningur innan eins árs, þá er hægt að gera svona samning eins og ég hef nefnt hérna. Síðan þurfa menn einfaldlega að endurnýja hann árlega. Það sem ég er að segja með þessu er að hættan er sú, þar sem hagsmunir eru jafnsamtvinnaðir og í þessu dæmi, að sveitarfélögin falli í þá freistni að mismuna fólki, ferðamönnum og fyrirtækjum eins og þarna hefur verið gert. Þetta er ástæðan fyrir því að fjölmargir óttast áhrifin af þeim aðgerðum sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að knýja hér í gegn og vilja fá meiri tíma til þess að skoða þau mál og gera sér grein fyrir afleiðingunum. Hæstv. forsrh. segir: ,,Við ætlum að skjóta fyrst og spyrja svo. Við ætlum fyrst að fá frumvörpin samþykkt og kynna þau svo eftir að búið er að samþykkja þau.`` En þá er litlu hægt að breyta, virðulegi forseti. Þess vegna er miklu skynsamlegra að gera það sem óskað er eftir, þ.e. að ríkisstjórnin fallist á að fresta afgreiðslu málanna fram á næsta haust svo að mönnum gefist betri tími til þess að skoða þau.

Herra forseti. Ég fæ með engu móti séð að hægt sé að gera samning í líkingu við þennan sem hv. þm. hefur þráfaldlega verið að vitna til. Ég vil að endingu láta þess getið að mér finnst þreytandi og hef áhyggjur af því að hlusta á allt það vantraust sem hér hefur komið fram í garð sveitarstjórnarmanna, að ætla sveitarstjórnarmönnum alltaf það versta. Ég held að þarna sé um ágætisfólk að ræða og ég ber fyllsta traust til íslenskra sveitarstjórnarmanna, bæði á suðvesturhorninu og annars staðar á landinu.