Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. er eiginlega framhald af þál. um húsnæði handa alþm., sem aukaþingið í sumar samþ. og borin var þá fram af 14 alþm. Eins og frv. ber með sér og er einnig tekið fram í grg. þess, þá er það eiginlega ekki um sjálft þingfararkaup alþm., heldur um þau hlunnindi, sem alþm. utan Rvíkur hafa auk þingfararkaupsins. Það er tvennt, sem ég hef reynt að ná með þessu frv., ef það yrði samþ. Í fyrsta lagi að lögfesta þá venju, sem komizt hefur á, ég hygg skömmu eftir 1930, að þm., búsettir utan Reykjavíkur, fengju raunverulega greidda húsaleigu, sem þeir yrðu að greiða hér í bænum. Það er ákaflega vafasamt, að þessi venja eigi stoð í l., því að í l. frá 28. nóv. 1912 um þingfararkanp alþingismanna er ekkert að þessu vikið. Þar er aðeins tekið fram, hvað þingfararkaupið eigi að vera hátt og þm., sem búsettir eru utan Reykjavíkur, eigi auk þess að fá ferðakostnað eftir reikningi. Þingfararkaupsnefnd mun á sínum tíma hafa átt upptökin að þeirri venju að greiða húsaleigu utanbæjarþingmanna og ég get nefnt þann mann, sem var tillögumaður þessa innan þeirrar n. Það var Guðbrandur Ísberg, sem þá átti sæti á Alþingi. Hún mun hafa litið svo á, að telja mætti húsaleigu hér í Rvík til ferðakostnaðar, og í notum þess hafa tekið upp þessa venju, en ég verð að segja, að mér finnst þetta dálítið vafasamt, ég skil ekki segja, að það sé rangt, en ekki svo tvímælalaust sem æskilegt væri. Því er lagt til í frv., að lögákveðið verði, að það opinbera eigi að sjá alþm. þeim, sem búsettir eru utan Reykjavíkur, fyrir húsnæði, meðan Alþingi stendur, og tel ég þó, að kjör þeirra þm., sem koma utan af landi, verða að fara frá störfum og kosta þau störf, meðan þeir eru á þingi, verði þrátt fyrir þetta sízt sa?nbærileg við kjör þeirra, sent eru búsettir í Rvík, kosta engu til, en fá þingfararkaupið í aukagetu. En þó að nú sé svo komizt, að Reykvíkingar á Alþingi muni vera um 3/5 af alþm., þá hygg ég, að svo mikill skilningur sé á þessu meðal þeirra, að þetta muni ekki mæta mótstöðu frekar en þáltill., sem samþ. var shlj. í sumar. Í öðru lagi hef ég viljað ná því með þessu frv., að utanbæjarþm. væri tryggður bústaður yfir þingtímann. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hvað mikil húsnæðisvandræði hafa verið hér í Rvík undanfarið, og á síðari þingum veit ég um og hef enda sjálfur orðið fyrir því, að utanbæjarþm. hafa átt mjög erfitt með að fá sér húsnæði yfir þingtímann. Þm. hefðu beinlínis orðið að vera á götunni eða fara heim aftur, ef ýmsir góðir borgarar í bænum, vinir þeirra og vandamenn, hefðu ekki skotið yfir þá skjólshúsi. Ég verð að telja það með öllu óhæfilegt, að alþm. verði að vera þannig á bónbjörgum og nota sér gestrisni vina sinna og vandamanna, sem taka þá, ef ekki er annars kostur, í íbúðir sínar með því móti þá að þrengja að sér og heimilisfólki sínu, og auk þess er auðsætt, að þm., sem þannig verða að búa og verða t.d. að sofa á dívan í dagstofunni, þar sem heimilisfólkið gengur að öðru leyti um, hafa vitanlega engin vinnuskilyrði á því heimili. Aukaþingið í sumar vildi ráða bót á þessu og samþ. þar af leiðandi þá ályktun, sem ég gat um áðan, um að skora á stj. að sjá alþm., sem heima eiga utan Rvíkur, fyrir húsnæði framvegis. En þó að þessi þál. væri samþ., þá verð ég að segja það, að hún hefur ekki verið framkvæmd eins rækilega og þessir 14 tillögumenn og þingið ætluðust til að ég hygg, því að þegar til Rvíkur kom í haust, beið okkar ekkert nema gatan, þó að úr rættist fyrir það, að ýmsir góðir borgarar í bænum skutu yfir okkur skjólshúsi. Að vísu mun ríkisstj. hafa samið við Hótel Borg um að leigja alþm. herbergi, en þessi herbergi fengust ekki fyrr en jafnóðum og þau losnuðu, og ég veit til þess, að sumir alþm., sem áttu að fá þetta húsnæði, urðu að bíða eftir því upp undir hálfan mánuð. Svo mun hafa verið ákveðið fyrst, að ríkið greiddi ákveðna leigu fyrir hvern þm., sem byggi á Hótel Borg, miðað við ódýrustu herbergin, en þau voru ekki nægilega mörg, og svo varð nokkur rekistefna í bili út af því, að kröfur komu frá Hótel Borg til þm. um að greiða mismuninn á því, sem herbergin kostuðu, og því sem ríkisstj. hafði samið um fyrir hvern þm., sem var miðað við ódýrustu herbergin. Í þessu frv. er lagt til, til þess að þm. utan bæjar hafi húsnæði um þingtímann, sem ég tel ríkinu skylt að sjá um, að ríkisstj. sé heimilt að byggja hús í þessu skyni og verja nægilegur fé úr ríkissjóð til þess að þá að kaupa hús í sama augnamiði. En þar sem ég geri ráð fyrir, að verða kunni vandkvæði á því sem stendur að byggja hús og ef til vill að kaupa hús, þá er stj. enn fremur heimilað að í frv. til bráðabirgða að leigja húsnæði til þessara nota. Ég álít, að þetta sé meira nauðsynjamál en margur kann að ætla. Ég er ekkert viss um, nema það kunni að vera, ef slíkur bústaður fyrir alþm. hefði verið til og þar af leiðandi orðið meiri kynning milli alþm. en verið hefur, að það hefði haft bætandi áhrif á einhvern hátt á stjórnmálin og ekki víst, að öll þau óhöpp, sem hent hefur, hefðu orðið, ef þetta mál hefði verið komið í kring fyrr. Náttúrlega legg ég ekki mikið upp úr þessu. Aðalatriðið er það, að menn, sem þjóðin hefur kjörið til að vinna í bænum langan tíma í þjónustu ríkisins, en heima eiga annars staðar, eiga að sjálfsögðu heimtingu á, að ríkið sjái svo um, að þeir geti verið hér meðan á starfi þeirra stendur. Það er ekki hvað sízt tímabært nú að bera fram till. í þessa átt, þar sem bæði í lögum landsins og eins í reglugerðum, sem gilda fyrir Reykjavíkurbæ, er torveldað, að utanbæjarmenn, hvort sem það eru þm. eða aðrir, fái húsnæði á leigu í bænum. Það kann að vera nokkurt vafamál, til hvaða n. þetta frv. á að fara. En þar sem frv. er um þingfararkaup alþm., og launamál hafa venjulega verið í fjhn., þá legg ég til, að málinu sé vísað þangað. Ég skal að lokum taka fram, að ég hef viljandi gengið fram hjá að gera nokkra breyt. á sjálfu þingfararkaupinu. Það var ákveðið 1912, og voru þá allt aðrar ástæður en nú. Kaupið er 12 kr. Ég veit ekki, hvað grunnkaup Dagsbrúnarverkamanna er, en ég hygg, að það sé æðimiklu hærra. Þetta er náttúrlega hreint hneyksli, að það skuli standa í l., að alþm. fái ekki nema 12 kr. á dag. En þar sem þessu frv. verður væntanlega vísað til n., þá álít ég, að sú n. geti gjarnan, ef henni sýnist svo, gert till. um breyt. á sjálfu þingfararkaupinu, og þess vegna hef ég gengið fram hjá því atriði, en ekki sökum þess, að ég telji það vera sæmilegt kaup, jafnvel þó að allar venjulegar uppbætur komi á það kaup.



Herra forseti. - Ég skal vera stuttorður um þetta mál. Mér finnst ekki nema sanngjarnt, að einhver úr hópi þeirra þm., sem eiga heima í Rvík, láti til sín heyra um þetta frv. Ég vil leyfa mér að lýsa yfir, að ég er frv. fylgjandi og vil, að það sé tekið til rækilegrar athugunar, því að mér finnst í því felast mjög sanngjörn krafa frá þeim, sem koma utan af landsbyggðinni. Ég vil skjóta því til þeirrar n., sem fær málið, að hún taki til athugunar, hvort ekki sé hægt, a.m.k. þar til öðruvísi verður ákveðið, að forsætisráðherrabústaðurinn verði að einhverju leyti tekinn til þessara þarfa. Það hefur verið skipt um forsrh., þó að hann hafi ekki skipt um bústað, og fyrrv. forsrh. flutti aldrei í bústaðinn, en ég skal ekki segja, hvort núv. forsrh. gerir það. Það mun hafa verið meiningin á sínum tíma að. tryggja forsrh. bústað, þar sem verið gætu veizluhöld stöðu hans vegna. Mér finnst athugunarvert, hvort ekki má samræma þetta, að nota forsætisráðherrahúsið til veizluhalda, sem koma við embætti ráðherrans, en nota húsið uppi sem nokkurs konar íbúð fyrir alþm. utan af landi, sem gætu þá ef til vill einnig fengið nokkra aðhlynningu á þessum sama stað. Ég vil skjóta þessu til n., hvort ekki mætti samrýma þetta, þar til teknar væru ákvarðanir um byggingu þingmannabústaðar.



Það er í sambandi við ummæli hv. þm. Barð., sem ég vil segja nokkur orð til upplýsingar n., sem fær þetta mál. Hv. þm. sagði, að fyrrv. forsrh. byggi áfram í forsætisráðherrabústaðnum. Ég vil upplýsa þetta fyrir n., og mér er kærkomið að fá tækifæri til að upplýsa það hér opinberlega, hver er ástæðan fyrir því, að ég bý í þessu húsi enn þá. Það er eins og alltaf gengur, að það breiðast út sögar, sem ég hef ekki séð ástæðu til að leiðrétta, en hv. þm. Barð. hefði þó getað tekið fram það, sem rétt er í þessu máli. Þegar ég lét af ráðherrastarfi, ætlaði ég að flytja úr bústaðnum og sagði upp leikutaka í húsi sínu, nr. 42 í sömu götu. Þar sem ég hafði gert þetta með lögboðnum fyrirvara, var fólkinu skylt að víkja með því fororði, að ég gæti sannað, að ég flytti úr bústaðnum í hús mitt. Ég skrifaði húsaleigun. og bað um úrskurð, en hún úr skurðaði, að ekki lægi fyrir yfirlýsing frá ríkisstj. um, að hún þyrfti á bústaðnum að halda, og fengi ég ekki íbúðina, fyrr en slík yfirlýsing lægi fyrir. Ég ritaði þá ríkisstj. og sendi henni samrit af bréfi húsaleigun., en hef ekki enn fengið vottorð hennar og sit því fastur í bústaðnum. Ég býst við, að þetta stafi af því, að eftirmaður minn óskaði ekki eftir að flytja í ráðherrabústaðinn, en hefur hins vegar ekki viljað láta húsið standa autt og ekki kunnað við að leigja það. Húsið er til reiðu undireins og ég fæ vottorðið, og ég vil mjög gjarnan flytja í mitt eigið hús. Það eru óþægindi að því að búa í svo stóru húsnæði. Ég geri ráð fyrir, að það, sem stungið er upp á, að nota ráðherrabústaðinn fyrir þm., geti vel komið til mála. Ég vil þó benda á, að frá mínu sjónarmiði er talsverður vandi að samrýma það, að þm. búi þar og að haldnar séu stórveizlur í sölunum niðri. Það þarf mikla aðgæzlu og hirðingu til þess að þetta geti farið saman, og auk þess mundi það trufla það næði, sem alþm. þurfa að hafa.



Herra forseti. - Ég vil leiðrétta misskilning, sem fram kom hjá hv. þm. Str. Ég minntist ekki á, hvor t hann byggi í ráðherrabústaðnum eða ekki, heldur aðeins, að eftirmaður hans hefði ekki búið þar, en það sanni, að hægt sé að vera forsrh. án þess að búa þar. Mér finnst þetta mál þess virði, að það sé vel athugað, og ætti n. að leita upplýsinga hjá húsameistara ríkisins um, hvort hægt sé að samrýma hinar ýmsu till. í málinu. Þó að hv. þm. Str. búi þar nú, gæti hann látið eitthvað af húsinu til þm., án þess að flytja úr því.



Ég vil þakka hv. þm. Barð. fyrir góðar undirtektir, og er sjálfsagt, að n. sú, sem fær málið til meðferðar, taki bendingar hans til athugunar. En ég get ekki neitað því, að mér finnst það bera vott um, að Alþ. slái því föstu, að forsrh. geti aldrei verið utanbæjarmaður, ef það ákveður forsrhbústaðinn fyrir þingmannabústað, en ætlar forsrh. veizlusalina niðri. Setjum svo. að forsrh. yrði maður, sem hefði verið búsettur utan bæjarins. Hann þyrfti meira en veizlusali, en eins og húsnæðisástandið er nú í Rvík, er ekki víst, að íbúð handa honum lægi laus fyrir. Í þessu sambandi vil ég minna á, að fyrsti ráðherra Íslands var sóttur norður á Ísafjörð. Þetta finnst mér að n. þurfi að hugsa um. Það væri tæplega for svaranlegt, ef forsrh. væri t.d. frá Seyðisfirði eða Vestmannaeyjum, að ætla honum eitt herbergi í þingmannabústað, þó að honum væri fengið húsnæði til veizluþarfa. Aðrir ráðherrar gætu einnig verið utanbæjarmenn og komizt í húsnæðisvandræði, en í lögum er beinlínis gert ráð fyrir því, að forsætisráðherra hafi embættisbústað, og verður því fyrst og fremst að fullnægja því.



Herra forseti. - Í sambandi við þetta frv. vil ég rekja ofurlítið sögu þessa gamla höfuðbóls á seinni árum. Þessi jörð hafði verið í eign dánarbús í mörg ár, þar sem hlut áttu að máli margir erfingjar, sem ekki gátu komið sér saman um að endurreisa jörðina. Vegna óánægju í héraðinu út af þessu fór að lokum svo, að gerðar voru áskoranir til þáv. þm. Barð. (BJ) um að fá heimild til, að ríkisstj. keypti jörðina. Þetta var samþ. 1938. Það lá til grundvallar þessari hugsun, að ríkið tæki að sér að reisa jörðina við, en láta hana ekki grotna liður. Skiptaráðandi búsins var sami þm. Barð. Nú kom fram tilboð frá einstaklingi um kaup á jörðinni í ákveðnum tilgangi, nefnilega til að hafa þar fyrirmyndarrekstur. En skiptaráðandinn, sem gat ráðið nokkru um, hver yrði kaupandinn og hvort ríkisstjórnin keypti samkvæmt heimildinni, notaði sér aðstöðu sina til þess að þvinga það fram, að ríkisstj. keypti jörðina. Það var ekkert við þessu að segja, ef þarna hefði ekki verið látið numið staðar. En jörðin var pörtuð niður, svo að hún er nú þrjú niðurnídd kot, sem ekki er sæmandi ríkissjóði að vera eigandi að. Nú hefur Breiðfirðingafél. í Rvík safnað ummælum um allan Vestfirðingafjórðung um, hvað bezt þykir fara á að gera við jörðina, og er það einróma álit allra hreppsn. og sýslun., að ríkið eigi að láta gera þar skólasetur. Það hafa ekki verið markaðar línurnar um það, hvernig skólinn eigi að vera, en sú till. hefur fengið mesta byr að hafa þar eins konar búnaðarsamvinnuskóla, þar sem kennd séu á námskeiðum öll búnaðarstörf, garðrækt og innanhússstörf, fyrir karla og konur. 1. gr. frv. lýtur að því að tryggja, að skólasetrið sé reist og fái alla Reykhóla undir, ásamt hjáleigum og búpeningi. Þá mundu strax safnast tekjur, sem hægt væri að leggja til hliðar til að starfrækja skólann. 2. gr. er um skipun n. til að marka skólanum starfssvið og stærð með það fyrir augum, að enn hefur ekki náðst samkomulag um að einbeita sér að ákveðnum skóla, og teldi ég heppilegast, að þar væru ákveðnir menn, eins og tekið er fram í frv., Búnaðarfél. Íslands veldi einn mann, Breiðfirðingafél. annan, en sá þriðji væri húsameistari ríkisins. Ég vil benda á það, þegar hv. þm. Str. var hv. búnðarmálaráðh., mun hann hafa byggt þessa jörð. Hvort um lífstíðarábúð er að “ræða, veit ég ekki, en það er nauðsynlegt, að þessu sé kippt í lag. Sú alda, sem risin er á Vestfjörðum um endurheimt Reykhóla, verður ekki brotin niður, þó að frv. verði ekki samþ. á þessu þ. Þetta er sanngirnismál fyrir Vestfirðingafjórðung allan og skylda ríkisstj. að níða ekki jörðina niður. Engin jörð á Vestfjörðum er betur fallin til skólaseturs, sakir landkosta. Ef komið yrði upp skóla með sérstöku sniði til að kenna hagnýt störf, er enn um nýmæli að ræða. Ég vil óska, að málinu verði vísað til menntmn. og hún taki því með velvild og hraði afgreiðslu þess, svo að það geti náð fram að ganga á þessu þingi.



Jörðin Reykhólar var keypt í þeim tilgangi, að hún yrði notuð fyrir skólasetur eða í aðrar opinberar þarfir, og þess vegna leiðir af sjálfu sér, að ekki er hægt að hefja framkvæmdir í stórum stíl á jörðinni. Það er rétt, að hún er í niðurníðslu, en hún bíður eftir því að vera notuð í þeim tilgangi, sem til var ætlazt, þegar kaup ríkissjóðs fóru fram. Ég held, að það komi greinilega fram í frv., að þetta var á allan hátt eðlilegt, hvernig jörðinni var ráðstafað. Ég hafði, áður en ég lét af embætti, kynnt mér, að það var vilji fyrir því í Vestfirðingafjórðungi, að jörðin yrði notuð í opinberar þarfir, sumir vildu fyrir prestssetur, aðrir barnaskóla, þriðju bændaskóla, fjórðu skóla í áttina við hina héraðsskólana. Það var svo ástatt, þegar jörðin var keypt, að mikið var gert að byggingum í sveitum landsins og eins mikið og ríkið hafði fjármagn til, svo að af vöntun á fé hefði verið erfitt að ráðast í þetta á þeim tíma, sbr. Reykjarhól í Skagaf., þar sem teikningar hafa legið fyrir í mörg ár, en ekki þótt fært vegna fjárskorts að hefja framkvæmdir. Þann stað hefur þó ríkið átt í 10–20 ár, og sterkt félag stendur að málinu með ákveðnar till. Á því má sjá, að málinu er enn skammt komið þarna fyrir vestan, enda var auðheyrt á ræðu hv. flm., að málið er ekki komið á framkvæmdastigið, og af þeim ástæðum verður hv. þm. að flytja svo óvenjulegt frv. Ég vil leiðrétta það, sem hv. þm Barð. sagði um skiptaráðandann, sem fór með þetta mál, Berg Jónsson. Ég hygg, að það sé ofsagt, að viðkomandi skiptaráðandi, sem er núverandi sýslumaður í Gullbringu- og Kjósarsýslu, hafi farið út fyrir sitt verksvið, er hann gaf samþykki til sölu þessarar jarðar. Ríkið hafði aflað sér heimildir til þess að kaupa þessa jörð, og mér er vel kunnugt, að það voru fulltrúar í Stjórnarráðinu, sem gengu í gegnum það fyrir hönd þess. Það er áreiðanlega ofsagt, að skiptaráðandi hafi farið út fyrir sitt umboð í þessu máli. Ég álít, að það hafi verið skylda hans, eða að minnsta kosti, að það hafi verið rétt af honum að láta ríkið vita, hvað hvíldi á jörðinni. Jörðin bíður nú eftir því, að Vestfirðingar ákveði, hvað þeir vilja gera við hana í framtíðinni. Vegna þess að hugmyndir manna um það, hvernig eigi að fara með jörðina, eru enn ekki komnar í fast horf, hefur ekkert verið gert í málinu til þessa. Það, sem þyrfti að gera, er að stofna félag, eins og í Skagafirði, sem vinnur að þessum málum og ákveður, hvernig æskilegast muni að haga þessu. Síðan gæti ríkisstj. látið n. ræða við stj. félagsins um það, hvernig skuli koma fyrir byggingunni, og þá verður hún teiknuð og fé lagt fram. Niðurníðslan á jörðinni er ekki nema eðlileg. Ef farið væri að byggja á jörðinni nú, þá getur það staðið í vegi fyrir meiri framkvæmdum síðar eða það yrði a.m.k. óþarfur kostnaður. Þegar byggt verður á jörðinni, mun húsið verða teiknað af teiknistofu Búnaðarbankans og það sett niður þar, sem það verður hæfilegt skólasetur. Þótt ekki hafi enn verið reist hús á jörðinni, finnst mér það annars óþarfi að vera að tala um niðurníðslu á henni, þar sem ekkert hefur verið framkvæmt þar til þess að jörðin bíði tilbúin til þeirrar notkunar, sem henni er ætluð.