Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í upphafi 1. umr. um frv. til fjárlaga fyrir árið 1981 vil ég fjalla um nokkur stærstu viðfangsefni ríkisstj. í efnahags- og fjármálum á því ári, sem er að líða, og því, sem í hönd fer. Kjarasamningar svo til allra launamanna í landinu voru lausir þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum. Í sumar voru þrjú ár liðin síðan heildarkjarasamningar höfðu seinast verið gerðir, og lengi hefur legið ljóst fyrir að það yrði eitt erfiðasta og mikilvægasta viðfangsefni íslenskra stjórnmála á þessu ári að koma á nýjum kjarasamningum. Núv. ríkisstj. markaði þegar þá stefnu í upphafi síns ferils, að þessir samningar ættu að verða launajöfnunarsamningar og megináherslu yrði að leggja á það að bæta kjör þeirra sem standa neðarlega í launastiganum, með því m.a. að launahækkanir gengju ekki hlutfallslega jafnt upp allan launastigann. Í samningum ríkisins við opinbera starfsmenn sigraði þessi stefna og hefur síðan mótað gerð almennra kjarasamninga sem nú er að mestu lokið. Jafnhliða þessu hafa mikilvæg skref verið stigin í málefnum aldraðra og öryrkja. Tekjutrygging hækkar á einu ári um 10% umfram verðlagshækkanir. Þessi hækkun kostar ríkissjóð um 2200 millj. kr. á 18 mánuðum og kemur þeim fyrst og fremst til góða sem eru ekki í verðtryggðum lífeyrissjóðum. Jafnframt eru lífeyrisgreiðslur skv. lögum um eftirlaun aldraðra hækkuð um 3 stig og kostar sú hækkun rúmar 800 millj. kr. á næsta ári. Það er mikið og brýnt verkefni að brúa bilið milli þeirra, sem búa við lífeyri úr verðtryggðum opinberum sjóðum, og hinna, sem fá lífeyri með tekjutryggingu og heimilisuppbót almannatrygginga og með ellilífeyri frá Umsjónarnefnd. Með þeim ákvörðunum, sem nú hafa verið teknar, styttist þetta bil. En betur má ef duga skal. Nauðsynlegt er að á næstu tveimur árum verði byggt upp samræmt lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn. Verðbólga var yfir 60% miðað við 12 mánaða tímabil þegar núv, ríkisstj. tók við. Meginorsök þessarar miklu verðbólgu eru versnandi viðskiptakjör, óveruleg hækkun á útflutningsverði á sama tíma og verðbólga í helstu viðskiptalöndum okkar er 10–20% á ári og innflutningsverð hefur hækkað um samtals 36% á tveimur árum miðað við fast gengi. Þrátt fyrir það að viðskiptakjör hafi haldið áfram að versna hefur heldur dregið úr verðbólgu það sem af er þessu ári og má reikna með að verðhækkanir frá upphafi til loka árs 1980 verði um eða yfir 50%. Engum kemur á óvart að leiðrétting á kjörum launafólks hafi nokkur áhrif á þróun verðlags í landinu. Hjá því verður aldrei komist. En stóra spurningin er, hvort þessar launahækkanir verða gleyptar á skömmum tíma af aukinni verðbólgu eða hvort náðst getur samkomulag á næstu mánuðum um ráðstafanir til að hamla gegn verðbólgu og til að verja kaupmátt launa. Að óbreyttu kerfi er vissulega hætta á ferðum. Þess vegna mun ríkisstj. leita samráðs við aðila vinnumarkaðarins á næstu vikum og freista þess að ná sem víðtækustu samkomulagi um efnahagsaðgerðir sem hljóta að miða að því að draga úr víxlhækkunum og sjálfvirkni efnahagskerfisins og stuðla að því að verja þær kjarabætur láglaunafólks sem náðust í nýgerðum kjarasamningum. Við gerð fjárlagafrv. voru 12 milljarðar kr. teknir frá til efnahagsaðgerða á næsta ári. Miðað við það stórverkefni, sem fram undan er í efnahagsmálum, er líklegt að sú upphæð þurfi að hækka. Á þessu ári er staða ríkissjóðs í viðunandi jafnvægi í fyrsta sinn um árabil. Á fyrstu 8 mánuðum ársins er talið að verðlag hafi hækkað um 58%. Á þessu sama tímabili jukust tekjur ríkissjóðs um rúmlega 60% miðað við sama tímabil í fyrra, en gjöld munu hafa aukist um 50%. Skýringin á bættri stöðu ríkissjóðs er því fólgin í hvoru tveggja, að tekjur hafa aukist meira en verðlag hefur hækkað, en útgjöld hafa hækkað minna en verðlag. Af þeim tölum, sem ég nefndi, er þó ljóst, að langtum minni útgjaldahækkun en nemur verðlagsbreytingum á þessu 8 mánaða tímabili er meginskýringin á því, að ríkissjóður stendur nú betur að vígi en á sama tíma í fyrra. Of snemmt er að segja nákvæmlega til um hver verður afkoma ríkissjóðs í árslok, en ljóst er að rekstur ríkissjóðs á þessu ári verður ekki til að ýta undir verðbólgu vegna seðlaprentunar í þágu ríkissjóðs, eins og verið hefur um nokkurt skeið. Hlutfallslega auknar tekjur ríkissjóðs á þessu ári stafa fyrst og fremst af hækkuðum óbeinum sköttum á þessu og seinasta ári, en hækkun óbeinna skatta er samt miklu minni en margir virðast álíta, því að taka verður með í reikninginn verulegar tollalækkanir þessi sömu ár vegna samninga Íslands við EFTA og Efnahagsbandalag Evrópu. Álagning s.l. sumars sýnir að tekjuskattar til ríkisins hafa ekki hækkað og hækkun tekjuskattanna í heild stafar fyrst og fremst af hækkun útsvars til sveitarfélaga. Hins vegar virðist eignarskattur hafa hækkað vegna hærra fasteignamats en reiknað var með. Þegar nægur tími hefur gefist til að kanna niðurstöðu álagningar frá s.l. sumri verður lagt fram frv. hér á Alþingi til breytinga á lögum um tekju- og eignarskatt. Sérstök nefnd vinnur að athugun á álagningu tekjuskatts á bændur. Ákvæði nýsettra skattalaga um áætlun tekna og tekjufærslu á óverðtryggðum skuldum virðist koma sérlega illa niður á þeim bændum, sem verst eru staddir fjárhagslega, og orka því tvímælis. Önnur nefnd vinnur að rannsókn á kjörum og skattgreiðslum einstæðra foreldra. Fjöldamargt annað í nýju skattalögunum þarfnast nánari athugunar. Í tengslum við væntanlegar efnahagsaðgerðir koma bæði til greina skattalækkanir og fjölskyldubætur. Hvað eignarskattinn varðar kemur til álita að skatturinn verði í tveimur þrepum, og sérstaklega er nauðsynlegt að hlífa ellilífeyrisþegum við álagningu eignarskatts með sérstökum frádrætti. Undanfarnar vikur hefur nefnd á vegum fjmrn. unnið að tillögum um herta innheimtu söluskatts. Stefnt er að strangari viðurlögum við bókhaldsbrotum, aukinni vélvinnslu framtala og auknum kröfum um færslu viðskipta. Einnig eru í undirbúningi sérstakar aðgerðir til aukins skattaeftirlits. Í kjölfar álagningar skatta skv. nýjum gerbreyttum skattalögum, sem vissulega var mikið og erfitt átak fyrir starfslið skattkerfisins, verður nú hafist handa um að undirbúa staðgreiðslu skatta. Ríkisskattstjóri hefur fengið leyfi frá störfum næstu mánuði til að undirbúa tillögur um staðgreiðslukerfi á grundvelli fyrirliggjandi gagna, og er það von mín að frv. um staðgreiðslukerfi verði samþykkt hér á Alþingi í vetur. Þó er þess ekki að vænta, að staðgreiðsla skatta eða svonefndur samtímaskattur geti komið til framkvæmda fyrr en tveimur árum eftir að Alþingi hefur tekið ákvörðun. Söluskattur er langstærsti tekjustofn ríkissjóðs eða um 36% teknanna, en gjöld af innflutningi standa fyrir um fjórðungi af tekjum ríkissjóðs. Tollar, vörugjald og önnur innflutningsgjöld eru því talsvert meiri byrði á skattgreiðendum en allir beinir skattar, þ.e. samanlagðir tekjuskattar og eignarskattar. Óneitanlega er margfalt meira kvartað yfir beinum sköttum. En staðreyndin er áreiðanlega sú, að gjöld af innflutningi ráðast af miklu tilviljunarkenndari og órökréttari reglum en beinir skattar. Tollalöggjöfin er hinn mesti frumskógur og erfitt að rökstyðja þann mikla mun á skattlagningu sem þar er að finna milli einstakra vörutegunda, ekki síst þar sem vörugjald hleðst ofan á hæstu tolla. Ein vörutegund ber 130% gjöld, kannske 160 eða 170% gjöld, önnur vörutegund ber engin gjöld. Eitt dæmi skal nefnt. Sá sem hefur efni á því að kaupa sér flugvél til að leika sér á um helgar, hann borgar engin gjöld af þessu leikfangi sínu, hvorki toll, vörugjald né söluskatt. Sama gildir um eldsneytið, flugvélabensín er langtum ódýrara en venjulegt bensín. Auk þess leikur grunur á að stundum sé það notað á bifreiðar. En sá, sem kaupir jafnbráðnauðsynlegt tæki í nútímaþjóðfélagi og ísskáp eða hnífapör, borgar 80% toll, 24% vörugjald og 231/2% söluskatt, eða samtals um 175% gjöld. Líklega er þetta aumasta svið íslenskra skattamála hvað mismunun varðar, ef betur er að gáð. Aðflutningsgjöldin eru nú í endurskoðun í nefnd sem fjmrn. skipaði nýlega til að einfalda og samræma gjöld af innflutningi. Það er löngu orðið tímabært að stokka upp þessi mál, en viðfangsefnið er flókið og margþætt og því ekki að vænta niðurstöðu fyrr en að nokkrum mánuðum liðnum. Munurinn á aðhaldi og aðhaldsleysi í ríkisrekstri jafnast vissulega á við digra tekjustofna. Ég býst við að flestir fjármálaráðherrar hafi beitt talsverðri hörku við gerð fjárlagafrv. enda óhjákvæmilegt, því að langflestar stofnanir ríkisins hafa mjög eindregna tilhneigingu til að þenjast út og breiða úr sér. Enda þótt þjóðin sé smá eru viðfangsefni ríkisstofnana oft litlu minni en viðfangsefni sambærilegra stofnana í öðum löndum. Flestar stofnanir eiga því auðvelt með að rökstyðja verulega fjölgun starfsmanna. Við gerð þessa fjárlagafrv. hefur þó verið fylgt þeirri meginreglu að samþykkja ekki nýjar stöður á vegum ríkisins nema í algerum undantekningartilvikum og eftir ítarlega röksemdafærslu ráðuneyta. Fjölgun ríkisstarfsmanna er fyrst og fremst tengd nýjum lögbundnum viðfangsefnum og nýjum stofnunum sem Alþingi hefur tekið ákvörðun um. Sem dæmi má nefna geðdeild Landspítalans, stofnanir afbrigðilegra barna og afleysingaþjónustu bænda. Það heyrir til undantekninga, að stofnanir fái meiri hækkanir en sem nemur áætluðum verðlagsbreytingum, ef ekki er um fjölgun starfsmanna að ræða. Þó er ljóst að miklar olíuverðshækkanir auka rekstrarkostnað stofnana umfram almennar verðlagshækkanir í allmörgum tilvikum og stundum verður að fylla í skörð þar sem þessi kostnaður hefur verið áberandi vanáætlaður á undanförnum árum. Sú skoðun kom fram í leiðara eins dagblaðsins skömmu eftir að fjárlagafrv. var lagt fram, að við fjárlagagerð væru beiðnir ríkisstofnana skornar niður um 20–30% og þar sem beiðnirnar væru úr hófi fram væri ekki að undra að fjárlög hækkuðu mikið milli ára þegar beitt væri sjálfvirkum reikniaðferðum af þessu tagi. Hér er mikill misskilningur á ferð. Óbreytt starfsemi stofnana og aukið aðhald er sá grundvöllur sem byggt er á við fjárlagagerðina. Almennt gildir að þeim mun óhóflegri kröfur sem gerðar eru um fjölgun starfsmanna eða aukningu rekstrarútgjalda, því minna mark er tekið á tillögum stofnunar. Óhætt er að fullyrða að frv. felur í sér hundruð aðhaldsaðgerða sem starfsmenn fjárlaga- og hagsýslustofnunar hafa gert tillögur um að athuguðu máli, án þess að þess sé sérstaklega getið í grg. frv. Vonir stóðu til, þegar fjárlagafrv. fór í prentun í byrjun septembermánaðar, að unnt yrði að ljúka við gerð lánsfjáráætlunar í síðari hluta september og fyrri hluta októbermánaðar. Í fjárlagafrv. er þegar kominn fram sá þáttur lánsfjáráætlunar sem varðar lántökur ríkissjóðs og ríkisstofnana. Hins vegar er þá eftir að móta tillögur um lántökur sveitarfélaga og stofnana sem ríki og sveitarfélög reka sameiginlega. Jafnframt gerir Framkvæmdastofnun fyrstu tillögur um útlán fjárfestingarsjóða, og Seðlabankinn setur fram áætlanir um erlendar lántökur einkaaðila og undirbýr tillögur um innlenda lánsfjáröflun. Því miður virðast því takmörk sett, hve snemma er unnt að gera áætlanir af þessu tagi, og er það sennilega afleiðing af margvíslegri óvissu sem mikil verðbólga veldur. Nú fyrst í þessari viku fékk ég í hendur fyrstu gögn og tillögur frá Seðlabanka og Framkvæmdastofnun varðandi lánsfjáráætlun fyrir næsta ár. Mér er kunnugt um að mikið hefur verið unnið í þessum málum undanfarnar vikur, og má gera ráð fyrir að unnt verði að leggja fram lánsfjáráætlun og frv. til lánsfjárlaga síðar í þessum mánuði. Eftir að hafa gert hér grein fyrir nokkrum meginatriðum í efnahagsmálum og fjármálum ríkisins vil ég víkja nánar að þróun efnahagsmála á þessu ári og þjóðhagshorfum á árinu 1981. Efnahagsframvindan á árinu 1980 hefur mjög mótast af olíuverðshækkuninni í heiminum á s.l. ári og þeirri viðskiptakjararýrnun sem þjóðarbúið hefur orðið fyrir af þeim sökum. Líklegt er að þjóðarframleiðslan vaxi um eða yfir 1% á árinu 1980. Þróun viðskiptakjara það sem af er árinu bendir til þess, að þau rýrni um 5% og að þjóðartekjur dragist saman um 1% í heild eða 2% á mann. Fyrir árið 1981 benda niðurstöður þjóðhagsáætlunar til að þjóðarframleiðslan vaxi um rúmlega 1% eða svipað og á þessu ári. Nú má ætla að sjávarafurðaframleiðsla aukist um 3–4% á þessu ári. Þorskaflinn verður líklega 380–400 þús. tonn samanborið við 360 þús. tonn í fyrra, en loðnuafli í ár verður hins vegar mun minni en í fyrra. Útflutningur annarra afurða en sjávarafurða hefur yfirleitt gengið vel á árinu 1980 og verður þar um talsverða aukningu að ræða nema í útflutningi landbúnaðarafurða sem verður minni en í fyrra. Að öllu samanlögðu virðist mega gera ráð fyrir 5–6% aukningu útflutningsframleiðslunnar á árinu og svipaðri aukningu útflutnings. Spá um útflutning á árinu 1981 verður einkum að reisa á ákveðnum forsendum um afla úr mikilvægustu fiskstofnum, bæði með tilliti til skynsamlegrar nýtingar stofnanna á næstu árum og með hliðsjón af útliti á helstu mörkuðum fyrir fiskafurðir. Reiknað er með að heildarframleiðsla sjávarafurða verði óbreytt milli 1980 og 1981. Óvissa er þó mikil um loðnuveiðar. Um aðra framleiðslu til útflutnings en sjávarafurðaframleiðslu á árinu 1981 er helst að nefna að síðari áfanga járnblendiverksmiðjunnar er nú að ljúka og verksmiðjan að komast í full afköst. Horfur fyrir útflutning á öðrum iðnaðarvörum á næsta ári virðast nokkuð góðar, en búist er við frekari samdrætti í útflutningi landbúnaðarafurða. Þegar á heildina er litið er reiknað með nær 3–4% aukningu útflutningsframleiðslunnar á næsta ári. Sá þáttur utanríkisviðskiptanna, sem mestum áhyggjum veldur, er þróun viðskiptakjara. Viðskiptakjörin bötnuðu heldur frá fyrsta til annars ársfjórðungs þessa árs, en líklegt er að þau versni á síðari hluta ársins vegna verðlækkunar á frystiafurðum um mitt ár. Við upphaf árs 1980 var olíuverð ákaflega hátt, verðið lækkaði síðan fram eftir ári, en í september s.l. rauk olíuverð upp á ný. Þessar síðustu verðhækkunar mun þó ekki gæta mikið í innflutningstölum þessa árs, en gæti haft áhrif á næsta ári. Þegar öllu er á botninn hvolft er áætlað að olíuverðið verði rúmlega 20% hærra 1980 en í fyrra. Annað innflutningsverð hækkar líklega um rúmlega 10% og samtals yrði hækkun innflutningsverðs þá 12–14% í erlendri mynt talið. Útflutningsverð hækkar hins vegar aðeins um 7%, eins og nú horfir, og á þessum forsendum rýrna viðskiptakjörin um 5% frá fyrra ári. Í þjóðhagsáætlun fyrir 1981 er gert ráð fyrir að hækkun olíuverðs verði svipuð og á öðrum innflutningi eða um 7–8% í erlendri mynt milli áranna 1980 og 1981. Aftur á móti er reiknað með að útflutningsverð hækki heldur minna en innflutningsverð á næsta ári eða um 6%. Það þýðir 1–2% rýrnun viðskiptakjara á næsta ári samanborið við 5% rýrnun í ár og 9% rýrnun á síðasta ári, eða samtals 15% á þremur árum. Ítrekað skal að spáin fyrir næsta ár er reist á mörgum ótryggum forsendum, en þegar á heildina er litið virðast ekki líkur á bættum viðskiptakjörum á næsta ári. Það sem af er árinu 1980 hefur vöruinnflutningur verið meiri en búast mátti við á grundvelli fyrri spáa um þjóðarútgjöld. Tölur fyrir júlí, ágúst og september benda þó til þess, að verulega sé farið að draga úr innflutningsaukningunni. Samt sem áður er útlit fyrir 6 milljarða króna halla á vöruskiptajöfnuði samanborið við 12 milljarða afgang í fyrra, að vísu á gengi ársins 1980. Breytingin frá síðasta ári stafar fyrst og fremst af rýrnun viðskiptakjaranna, en einnig af óvenjumiklum flugvélakaupum á þessu ári. Hækkun olíuverðs á þessu ári umfram verðbreytingu annars innflutnings hækkar olíureikning þjóðarbúsins um 7 milljarða kr. Flugvélakaup nema í ár rúmum 11 milljörðum kr., en námu innan við 1 milljarð á síðasta ári, en á móti þessu vegur að einhverju leyti minni skipainnflutningur á þessu ári. Að því er þjónustujöfnuðinn snertir er vart að búast við minni halla en 40 milljörðum kr. Í fyrra nam hallinn 11 milljörðum kr. reiknað á gengi ársins 1980. Meginástæður aukins halla á þjónustujöfnuði eru erfiðleikar í rekstri Flugleiða, miklar kostnaðarhækkanir í allri samgöngustarfsemi svo og auknar vaxtagreiðslur. Innstreymi erlends fjármagns, einkum erlendra lána umfram afborganir, mun jafna viðskiptahallann nokkurn veginn, þannig að ekki er útlit fyrir umtalsverða breytingu gjaldeyrisstöðunnar. Gert er ráð fyrir nokkrum samdrætti vöruinnflutnings á árinu 1981 ef verðhlutföll milli innflutnings og innlendrar framleiðslu breytast ekki í þá átt að ýta undir innflutning. Samdrátturinn verður einkum í innflutningi skipa og flugvéla og innflutningi til stóriðjuframkvæmda, en almennur vöruinnflutningur gæti aukist lítilsháttar. Í heild er gert ráð fyrir 1–2% minnkun vöruinnflutnings á föstu verðlagi. Vöruútflutningur er talinn aukast um nær 4% á næsta ári, eins og áður var getið um. Að óbreyttum viðskiptakjörum fæli þetta í sér 22 milljarða kr. afgang á vöruskiptajöfnuði, en vegna rýrnandi viðskiptakjara er spáð 16 milljarða afgangi. Að því er þjónustujöfnuð varðar er fátt sem bendir til þess að hann breytist mikið á næsta ári. Það fer þó mjög eftir því, hvernig rekstur samgöngugreina gengur og þá einkum rekstur Flugleiða. Vaxtagreiðslur af erlendum lánum munu heldur aukast, en vaxtaþróun á erlendum fjármagnsmarkaði skiptir þó ekki minna máli. Ekki eru líkur á að umtalsverðar breytingar verði á öðrum liðum þjónustureiknings. Þetta fæli í sér 56 milljarða halla á þjónustujöfnuði á næsta ári. Samtals yrði viðskiptahallinn þá um 40 milljarðar kr. á árinu 1981 á verðlagi ársins 1980 eða rúmlega 2% af þjóðarframleiðslu. Til samanburðar verður viðskiptahallinn miðað við spár á árinu 1980 um 46 milljarðar kr. eða um 31/2% af þjóðarframleiðslu, en hallinn var um 7 milljarðar kr. eða tæplega 1% af þjóðarframleiðslu 1979 og hefur sannarlega oft verið miklu meiri. Þróun kaupmáttar kauptaxta gefur tilefni til að ætla að samdráttur verði á einkaneyslu í ár. Fyrstu níu mánuði ársins var kaupmáttur taxtakaups 5% minni en ársmeðaltalið 1979, og stafar það einkum af áhrifum versnandi viðskiptakjara á verðbótavísitölu. Kaupmáttur tekna hefur þó að líkindum rýrnað minna, ef marka má reynslu undanfarinna ára. Verðbætur á laun hafa hækkað þrisvar á árinu, um 6.7% í mars, 11.7% 1. júní og 8.6% 1. september. Hækkunin hefur í hvert sinn verið minni en hækkun framfærsluvísitölu undangengna 3 mánuði, ýmist vegna áhrifa viðskiptakjara eða vegna annarra frádráttarliða við útreikning verðbótavísitölu, hækkunar á launalið í búvörugrundvelli og á áfengis- og tóbaksverði. Frá nóvember 1979 til ágúst mánaðar 1980 hækkaði framfærsluvísitalan um 36%, en kauptaxtar hækkuðu um 29.5% samtals í mars, júní og september. Atvinnuástand hefur verið gott víðast hvar á landinu og mikil eftirspurn virðist vera eftir fólki í vinnu. Kaupmáttur ráðstöfunartekna í heild gæti minnkað um 3–4% milli áranna 1979 og 1980. Ætla mætti að slíkri rýrnun kaupmáttar fylgdi svipaður samdráttur einkaneyslu. Útgjaldatölur benda þó til þess, að samdrátturinn verði mun minni. Að svo stöddu virðist líklegast, að aðeins verði um lítils háttar samdrátt einkaneyslu að ræða á þessu ári, ef til vill aðeins um 1%. Að því er samneyslu varðar, er áfram gert ráð fyrir 2% aukningu á þessu ári. Heildarfjármunamyndun samkvæmt þjóðhagsreikningum er talin aukast um nær 81/2% á föstu verðlagi á árinu 1980. Fjármunamyndun atvinnuveganna eykst um 6%, en vegna mikilla framkvæmda á sviði orkumála aukast opinberar framkvæmdir um rúmlega 20%. Þá er gert ráð fyrir um 3% samdrætti í íbúðarbyggingum. Samkvæmt þessari spá verður fjármunamyndunin nær 27% af þjóðarframleiðslu. Þróun peningamála hefur að undanförnu verið óhagstæð. Afar mikil útlán hafa valdið peningaþenslu þrátt fyrir batnandi stöðu ríkissjóðs. Á hinn bóginn hafa gjaldeyrisviðskipti dregið úr peningamyndun. Útlán banka og sparisjóða hafa aukist mun meira á þessu ári en í fyrra. Frá ársbyrjun til ágústloka jukust útlán um rúma 94 milljarða króna eða um 42%, en hins vegar um tæplega 34% á sama tímabili í fyrra. Að frádregnum afurðalánavíxlum, sem Seðlabankinn endurkaupir, hafa útlán aukist um rúmlega 79 milljarða króna miðað við 45 milljarða á sama tíma í fyrra og er það nær 48%, sem er verulega mikið umfram almenna verðhækkun frá áramótum til ágústloka. Mikil aukning útlána annars vegar, en hægari aukning innlána hins vegar hefur orðið til þess, að lausafjárstaða bankanna hefur versnað mjög á árinu. Hér ber að hafa í huga að á undanförnum árum hefur staða bankanna yfirleitt verið tiltölulega erfið um þetta leyti árs, en batnað á síðustu mánuðum ársins. Um miðjan september var gripið til ýmissa aðgerða til þess að reyna að draga úr útlánsaukningu banka og sparisjóða á næstu mánuðum. Þótt þetta takist er ljóst að þróun útlána hefur það sem af er árinu unnið á móti því markmiði að framvinda peningamála stuðlaði að hjöðnun verðbólgu. Það, sem hér hefur verið sagt um nokkra þætti þjóðarbúskaparins, felur í sér að í heild vaxi þjóðarútgjöld um 11/2–2% að raungildi á þessu ári. Þetta er heldur minni aukning en var í fyrra. Stefnt er að því, að á árinu 1981 verði fjárfesting um fjórðungur þjóðarframleiðslu. Innflutningur skipa og flugvéla gæti orðið um 60% minni að raunverulegu verðgildi á næsta ári en á þessu ári, ef eingöngu er miðað við þau áform um kaup, sem nú eru þekkt. Framkvæmdum við járnblendiverksmiðjuna lýkur að mestu á þessu ári og sama gildir um stækkun átverksmiðjunnar, en þar verður áfram unnið við uppsetningu hreinsitækja á næsta ári. Líklegt er að opinberar framkvæmdir verði heldur meiri á næsta ári en á þessu ári. Aukningin verður fyrst og fremst í orkuframkvæmdum. Aftur á móti má búast við að fjárfesting atvinnuveganna verði heldur minni á árinu 1981 en á þessu ári. Meðal annars má gera ráð fyrir samdrætti í framkvæmdum í landbúnaði og ef til vill fleiri greinum, en fjárfesting í iðnaði mun líklega aukast, m.a. vegna framkvæmda við Áburðarverksmiðjuna. Forsendur þjóðhagsáætlunar um neyslu og fjárfestingu fela í sér að þjóðarútgjöld dragist lítillega saman á næsta ári eð um 0.7%. Niðurstöður þjóðhagsáætlunar fyrir árið 1981 benda til að þjóðarframleiðslan vaxi um rúmlega 1% eða svipað og á þessu ári. Vegna versnandi viðskiptakjara verður aukning þjóðartekna þó heldur minni eða rúmlega 1/2%, eins og áður sagði. Væntanleg aukning þjóðarframleiðslu, sem fram kemur í þjóðhagsáætlun ársins 1981, er svipuð og nemur áætlaðri fjölgun á vinnumarkaði. Því virðist ekki hætta á að atvinnuástand breytist að marki frá því sem verið hefur á líðandi ári. Þó gæti dregið heldur úr þeirri spennu eftirspurnar, sem sums staðar hefur ríkt á vinnumarkaði að undanförnu, en í grófum dráttum má segja að eðlilegt jafnvægi ríki á vinnumarkaði. Um samneysluna er í þjóðhagsáætlun notuð sama forsenda og um einkaneyslu, að hún vaxi um 1% á næsta ári. Þessi forsenda er reist á mati á útgjaldatölum fjárlagafrv. fyrir árið 1981, en lítið er vitað um fyrirætlanir sveitarfélaga. Venja er að gera í fjárlagaræðu grein fyrir afkomu ríkissjóðs undangengins árs. Þar sem síðasta fjárlagaræða var á óvenjulegum tíma, þ.e. í marsmánuði s.l., var þá gerð grein fyrir afkomu ríkissjóðs árið 1979 í þeirri ræðu og er ástæðulaust að endurtaka það hér. Afkoma ríkissjóðs hefur verið mun betri það sem af er þessu ári en á sama tíma undanfarin ár, eins og ég hef þegar nefnt; og mun ég nú víkja nánar að þessu mikilvæga atriði. Mesta breytingin kemur fram í þróun tekna og gjalda í A-hluta fjárlaga og má þar glöggt sjá mikinn bata í ríkisfjármálum. Ríkissjóður var hallalaus í janúar, en í febrúar og maí var töluverður afgangur og mikill afgangur í ágúst. Aðra mánuði hefur verið halli og frá áramótum hefur hallinn orðið mestur rúmlega 8 milljarðar kr. í júlílok og var það um 4.4% af tekjum ríkissjóðs fyrstu sjö mánuði ársins. Á sama tíma í fyrra var hallinn 17.8 milljarðar kr. eða 15.7% af tekjum. Í ágústmánuði var um 6 milljarða afgangur hjá ríkissjóði og er það svipuð útkoma og í ágúst í fyrra. Frá áramótum til ágústloka voru gjöld um 2 milljarðar kr. umfram tekjur, en rúmlega 11 milljarðar í fyrra eða 18 milljarðar á verðlagi þessa árs. Eins og ég hef þegar bent á hafa tekjur á þessu tímabili aukist um tæplega 61% miðað við sama tíma í fyrra, en gjöld hafa aukist um nær 50%. Hins vegar hefur verðlag á sama tíma hækkað um 58% miðað við verðlagshækkanir á sama tíma árinu áður. Þessi tala gæti óneitanlega valdið svolitlum misskilningi vegna þess að ég hef margsagt það hér, að verðlagshækkun frá ársbyrjun til ágústloka hafi út af fyrir sig verið innan við 40%, og ekki reiknað með, að verðlagshækkunin frá ársbyrjun til ársloka verði nema rétt liðlega 50%. En hér er ég að segja, að meðalverðlagshækkunin á fyrstu 8 mánuðum ársins í samanburði við meðaltal fyrstu 8 mánaðanna í fyrra, sem er allt önnur viðmiðun, eins og menn skilja, - þessi hækkun nemi 58%. Og það er auðvitað eðlilegt að bera þessa hækkun, þ.e. meðalverðlagshækkunina á fyrstu 8 mánuðunum í samanburði við meðalverðlagshækkunina í fyrra, saman við aukningu tekna ríkissjóðs og aukningu útgjalda ríkissjóðs á sama tíma. En þessi samanburður, sem ég hef nú nefnt, tekjurnar aukast um 61%, gjöldin um 50%, en verðlagið um 58%, - þessar tölur sýna að það vegur þyngst í þessu að útgjaldahækkunin er miklu minni en verðlagshækkunin. Ástæðan er margvíslegar sparnaðarráðstafanir á þessu ári, hlutfallslega lægri framlög til fjárfestingarlánasjóða, lægri niðurgreiðslur o.fl. Ef litið er á greiðsluafkomu A-hluta ríkissjóðs án lánahreyfinga við Seðlabanka er munurinn á framvindunni nú og í fyrra heldur minni en á tekjum og gjöldum. Í ágústlok var greiðsluhalli frá áramótum 3.4 milljarðar kr., en 7.5 milljarðar í fyrra eða tæpir 12 milljarðar á verðlagi þessa árs. Í fjárlögum ársins var gert ráð fyrir að tekjur umfram gjöld yrðu um 3 milljarðar kr. og greiðsluafgangur um 91/2 milljarður kr. og yrði hann að mestu notaður til þess að greiða niður skuld ríkissjóðs við Seðlabankann. Að sjálfsögðu fara tekjur og gjöld talsvert fram úr tölum fjárlaga vegna meiri verðlagshækkana en reiknað var með. Enn er of snemmt að segja til um endanlega afkomu ríkissjóðs á þessu ári því að óvissa ríkir um niðurstöður álagningar opinberra gjalda frá því í sumar, og þetta á einkum við um skattlagningu fyrirtækja og félaga, en flest bendir til þess, að fjárlög þau, sem samþykkt voru á s.l. vetri, hafi verið raunhæfari en verið hefur nú um skeið. Fyrirliggjandi áætlanir benda til þess, að innheimtar tekjur ríkissjóðs á árinu 1980 muni nema um 372 milljörðum kr. og að útgjöldin nemi svipaðri upphæð. Þar sem innstreymi og útstreymi á lánahreyfingum er nær því hið sama, að teknu tilliti til greiðslunnar til Seðlabankans, má vænta þess, að ríkissjóður verði nokkurn veginn í jafnvægi bæði í rekstrarlegu og greiðslulegu tilliti. Samkvæmt 1. gr. fjárlagafrv. fyrir árið 1981 er mismunur heildartekna og heildarútgjalda um 7.1 milljarður kr. Heildartekjur nema alls 533.6 milljörðum kr. samkv. frv. Beinir skattar, þ.e. tekjuskattur og eignarskattur, eru áætlaðir 91.6 milljarðar kr. eða 17.2% af heildartekjum. Óbeinir skattar eru áættaðir 431.4 milljarðar kr. eða 80.8% af tekjum ríkissjóðs. Aðrar tekjur ríkissjóðs eru áætlaðar 10.6 milljarðar kr. eða 2% af heildartekjum. Heildarskattbyrði vegna skattheimtu ríkissjóðs er samkvæmt þessu um 28.5% af áætlaðri vergri þjóðarframleiðslu, og er það sama hlutfall og á þessu ári. Tekjuáætlun frv. er reist á þeim forsendum að kauplag og verðlag hækki að meðaltali um 42% milli áranna 1980 og 1981. Ekki er reiknað með meiri háttar tollabreytingum á árinu, enda kom síðasti tollalækkunaráfangi skv. samningum Íslands við EBE og EFTA til framkvæmda 1. janúar 1980. Heildargjöld ríkissjóðs eru alls 526.5 milljarðar kr. Af þessari fjárhæð renna um 214.2 milljarðar kr. til samneyslu, 87.6 milljarðar til framkvæmda og til framkvæmdasjóða og um 244.7 milljarðar króna til neyslu og rekstrartilfærslna. Í 1. gr. frv. kemur fram að heildarlánsfjáröflun nemur 63 milljörðum kr. Þar af renna um 38.3 milljarðar kr. til B-hluta fyrirtækja og sjóða, en 19.7 milljarðar kr. er lántaka vegna A-hluta frv. Af heildarlántökum eru um 28.8 milljarðar kr. innlend uppspretta lánsfjár, en um 35 milljarðar kr. eru fyrirhugaðar erlendar lántökur. Það skal tekið fram, að hér er aðeins um lántökur að ræða til A- og B-hlutaframkvæmda. Við framlagningu fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar verður nánar fjallað um heildarfjármunamyndun í þjóðfélaginu og fjármögnun hennar. Endanleg skipting innlends og erlends fjármagns milli fjárfestingaraðila hefur ekki verið tekin. Þar af leiðandi geta orðið talsverðar breytingar á, hve mikið af fjármunamyndun ríkisins verður fjármagnað með erlendu lánsfé og hve mikið verður fjármagnað með innlendu fé. Að því er snertir erlendar lántökur skiptir ekki öllu máli hvort lánin eru notuð til að fjármagna ríkisframkvæmdir eða framkvæmdir annarra aðila. Í þessu sambandi skiptir miklu meira máli erlend skuldasetning þjóðarbúsins í heild. Lánagreiðslur A-hluta frv. umfram lántökur nema alls um 2 milljörðum kr. Innifalið í útstreymi á lánahreyfingum, sem er alls 21.9 milljarðar kr., er afborgun lána til Seðlabanka Íslands að fjárhæð 10 milljarðar kr. Í frv. er að því stefnt, að endurgreiðslur lána í A-hluta ríkissjóðs nemi 2 milljörðum kr. umfram lántökur. Lánsfjármál taka vaxandi rými í fjárlögum og má í því sambandi nefna að afborganir af lánum eru alls áætlaðar 21.5 milljarðar kr. og vaxtagreiðslur 19.6 milljarðar kr., eða alls 41.1 milljarðar króna, og eru þá ótaldir vextir og afborganir B-hluta fyrirtækja. Frv., eins og það nú liggur fyrir, er með um 3,8 milljarða kr. greiðsluafgangi. Tekjuáætlun ríkissjóðs fyrir árið 1981 er að venju reist í fyrsta lagi á endurskoðaðri áætlun um tekjur ríkissjóðs á líðandi ári, í öðru lagi á ákveðnum þjóðhags- og verðlagsforsendum og í þriðja lagi á ákveðnum forsendum um einstaka tekjuliði. Ég hef hér á undan fjallað um almennar forsendur frv. og fyrirvara um leiðir til tekjuöflunar. Áætlanir um helstu stofna óbeinna skatta eru miðaðar við að velta aukist um 1.3% að raungildi frá fyrra ári. Í áætlun um aðflutningsgjöld er gert ráð fyrir 1.5% aukningu almenns vöruinnflutnings og að innflutningsverð hækki um 8% í erlendri mynt, en 42% í krónum. Ekki er reiknað með meiri háttar tollabreytingum á árinu, eins og áður hefur verið nefnt. Því er reiknað með óbreyttri samsetningu innflutnings frá þessu ári að öðru leyti en því, að gert er ráð fyrir nokkrum samdrætti í innflutningi bíla og olíu eins og nánar er vikið að í athugasemdum um tekjuáætlun frv. Innheimtar tekjur ríkissjóðs á árinu 1981 eru áætlaðar samtals 533,6 milljarðar kr. samanborið við 371.9 milljarða í áætlun fyrir árið 1980. Samkvæmt þessu aukast tekjur um 181,7 milljarða eða 48.9% frá áætlaðri niðurstöðu í ár, en frá fjárlögum nemur aukningin rösklega 52%. Tekjur ríkissjóðs sem hlutfall af þjóðarframleiðslu verða á næsta ári um 28.5% eða áþekkt hlutfall og horfur eru á að það verði í ár. Alls er í áætluninni talið að innheimta tekju- og eignarskatts nemi 1981 um 91.6 milljörðum kr. samanborið við 64.6% milljarða kr. 1980. Hvað varðar skattvísitölu, sem ákvarðar breytingar frádráttarliða, skattstiga, persónuafsláttar og barnabóta, er gert ráð fyrir að hún verði ákveðin 145 stig, en jafnframt að gerðar verði breytingar á tekjuskattslögum, eins og áður kom fram. Samkvæmt þessu og í samræmi við meginforsendur frv. um launabreytingar 1980–1981 er gert ráð fyrir að álagning tekjuskatts einstaklinga hækki um 42% frá árinu 1980 til ársins 1981, en að auki er reiknað með að framteljendum fjölgi um 1%. Fjölmörg atriði, sem tengjast tekju- og eignarsköttum, þarf að athuga áður en til afgreiðslu fjárlaga kemur. Þessi mál eru nú í vinnslu, eins og ég gat um í upphafi máls míns. Almennar tolltekjur ríkissjóðs eru áætlaðar 46 milljarðar kr. á árinu 1980 og er það tæpum 6.7 milljörðum meira en í fjárlagaáætlun. Innflutningur hefur reynst meiri en reiknað var með í fjárlagaforsendum, einkum fyrstu mánuði ársins, og tollhlutfall einnig verið hærra en búist var við. Í fjárlögum 1980 var reiknað með að tollhlutfall almenns vöruinnflutnings lækkaði töluvert á árinu, bæði vegna tollalækkunar í ársbyrjun og þar sem búist var við að rýrnandi kaupmáttur ylli samdrætti í kaupum hátollavöru. Í áætlun fyrir 1981 er talið að almennur vöruinnflutningur aukist um 1–11/2% að raungildi frá líðandi ári. Jöfnunargjald og aðlögunargjald á innfluttar iðnaðarvörur eru talin skila 3 800 millj. kr. tekjum á þessu ári. Bæði þessi gjöld falla úr gildi um n.k. áramót að óbreyttum lögum. Jöfnunargjald verður væntanlega framlengt óbreytt, en óvissa er enn um aðlögunargjald. Hér er reiknað með samtals 5 400 millj. kr. tekjum af þessum gjöldum, þar sem ljóst er að önnur tekjuöflun kemur í stað aðlögunargjalds, ef það fellur niður. Með brbl. nr. 66/1980 var kveðið á um álagningu sérstaks tímabundins innflutningsgjalds á sælgæti og kex. Innflutningur sælgætis hefur aukist afar mikið á þessu ári eftir að þessi vöruflokkur var tekinn á frílista í ársbyrjun, og erfitt er að sjá fyrir hvaða áhrif hið nýja innflutningsgjald kann að hafa á eftirspurn. Miðað við að töluvert dragi úr innflutningi þessarar vöru er innflutningsgjaldið áætlað 300 millj. kr. á árinu 1980 en 1 200 millj. kr. á árinu 1981. Í fjárlögum ársins 1981 voru heildartekjur af seldri vöru og þjónustu áætlaðar um 171 milljarður kr., en nú eru horfur á að þær nemi um 181,7 milljörðum eða 8% umfram fjárlagatöluna. Stafar þessi hækkun af örari veltubreytingum en reiknað var með við afgreiðslu fjárlaga. Áætlun um söluskatt á árinu 1981 ræðst af þeim forsendum um kauplag, verðlag og þjóðarútgjöld sem áður er getið. Innheimtur söluskattur er áætlaður 176 milljarðar kr. eða rösklega 44% hærri en á þessu ári. Þetta er 33% af heildartekjum ríkissjóðs og er það svipað hlutfall og á þessu ári, að því er ætlað er. Hér er eingöngu um að ræða hlut ríkissjóðs í hinu almenna 20% sölugjaldi auk 2% söluskattsaukans, sem er óskiptur. Hlutur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, 8% af almenna sölugjaldinu, er ekki meðtalinn, en hann er áætlaður 13,8 milljarðar kr. 1981. Með lögum nr. 12/1980 var ákveðið að leggja skyldi 11/2% orkujöfnunargjald á söluskattsstofn og gjaldið skyldi renna óskipt í ríkissjóð. Tekjur af þessu gjaldi eru áætlaðar 6 200 millj. kr. 1980 og 13 000 millj. kr. á árinu 1981. Gjald á söluskattsstofn er því orðið 231/2% og eru tekjur ríkissjóðs af því áætlaðar samtals 189 milljarðar kr. á árinu 1981 og er það rösklega 35% af heildartekjum. Heildarútgjöld ríkissjóðs á rekstrarreikningi á árinu 1981 eru áættuð 526 515 millj. kr. og nemur hækkunin um 183.275 millj. kr. frá fjárlögum fyrir árið 1980 og er það hækkun um 53.4%. Eins og í frv. til fjárlaga fyrir árið 1980 var launaliður einstakra stofnana tilgreindur miðað við kauplag í upphafi fjárlagaárs. Kjarasamningur ríkisins við BSRB var undirritaður skömmu áður en gengið var frá þessu frv. Ljóst er að samningur þessi kostar ríkissjóð á bilinu 4–4,5 milljarða kr. á árinu 1981 og er áætlað fyrir þeirri fjárhæð á sérstökum lið fjmrn., auk 21 milljarðs kr., til þess að mæta hækkun launa vegna verðbóta, miðað við 42% launabreytingu frá miðju þessu ári til miðs næsta árs. Í heild nemur launakostnaður rúmum 155 milljörðum kr., sem er rúmlega 61% hækkun frá fjárlögum 1980. Launaáætlun fjárlaga 1980 var miðuð við að laun hækkuðu á árinu 1980 í samræmi við áætlaðar verðbreytingar. Hækkun þessi jafngilti um 14% á árinu og voru 11 900 millj. kr. áætlaðar á sérstökum lið til að mæta henni. Nú er ljóst að verðbótahækkun launa verður nokkru meiri á árinu 1980 eða um 21–22% að meðaltali. Hækkun launataxta opinberra starfsmanna frá áramótum 1979/1980 til næstu áramóta nemur 42.9% að frátöldum áhrifum nýafstaðinna kjarasamninga. Það er sú hækkun sem notuð er til viðmiðunar við hækkun launa einstakra stofnana, þar sem laun á einstökum stofnunum eru tilgreind í fjárlagafrv. á verðlagi í lok árs 1980. Á hliðstæðan hátt voru laun tilgreind í fjárlögum 1980. Hækkun launaliðar frv., að frádreginni þeirri fjárhæð sem ættuð er til að mæta launahækkun á fjárlagaárinu 1981, nemur 53.6%. Þetta er meiri hækkun en hækkun almennra launataxta gefur tilefni til, en það er 42.9%, eins og áður sagði. Hækkun umfram launataxta skýrist í megindráttum af eftirfarandi fjórum þáttum: 1. Alls nemur hækkun launaliðarins um 1 500 millj. kr. vegna stöðufjölgunar sem tengist nýrri starfsemi og framkvæmd gildandi laga. Þar af eru 805 millj. kr. vegna stöðufjölgunar á ríkisspítölum og heilsugæslustöðvum, 44 millj. kr. vegna aðstoðar við þroskahefta, 172 millj. kr. vegna forfalla- og afleysingaþjónustu í sveitum, 25 millj. kr. vegna Vinnueftirlits ríkisins, 149 millj. kr. vegna stofnana afbrigðilegra barna, 22 millj. kr. vegna stöðufjölgunar í Heyrnleysingjaskólanum og 283 millj kr. vegna ýmissar annarrar starfsemi. 2. Nokkrir veigamiklir útgjaldaþættir eru færðir til í frv. og hækka þar af leiðandi launalið frv. Þar vegur þyngst að flugmálastjórn er nú gerð að A-hlutastofnun færð úr A-hluta í B-hluta, og er launaliður þeirrar stofnunar 1 777 millj. kr. Alls má rekja um 2 600 millj. kr. til tilfærslu verkefna á launalið. 3. Með hliðsjón af þróun launaliðar fjárlaga 1979 og 1980 hefur þótt nauðsynlegt að leiðrétta launagrunn nokkurra stofnana. Í þessu tilliti vega langþyngst yfirvinna og álagsgreiðslur á ríkisspítölum, en alls nema útgjöld umfram taxtabreytingar vegna þessa um 900 millj. kr. Launaliður grunnskóla fór allverulega fram úr fjárlögum 1979 og horfur eru á að svo verði einnig 1980. Leiðrétting á grunni skótanna auk nokkurrar magnbreytingar hefur í för með sér um 800 millj. kr. viðbótarútgjöld. Launaútgjöld vegna framhaldsskólastigsins aukast um 1 240 millj. kr. Innritun nema í framhaldsskóla fyrir skólaárið 1980–1981 bendir til verulegrar fjölgunar nema frá yfirstandandi ári. Auk þessa hefur komið fram vanáætlun á launum nokkurra skóla sem nú er reynt að leiðrétta til að fjárlög verði sem raunhæfust. Þá má nefna að gengisuppfærsla á laun sendiráða eykur launaútgjöld um 207 millj. kr. og þannig má samanlagt rekja leiðréttingar launaliða og endurmat launaliða til hækkunar samtals upp á 3.1 milljarð kr. 4. Í fjárlögum 1980 var nokkur stöðufjölgun heimiluð á ríkisspítölum, heilsugæskustöðvum, vegna forfalla- og afleysingaþjónustu í sveitum o. fl. Fjárveitingar til þessara staða eru þó takmarkaðar við ráðningu hluta úr ári. Á árinu 1981 er áætlað fyrir stöðunum allt árið í staðinn fyrir hálft árið eða aðeins hluta úr árinu sem nú er að líða. Ávallt er um flokkaskrið og aðrar tilfærslur að ræða sem skýra nokkra hækkun launa umfram beinar taxtahækkanir. Hér má nefna áhrif kjarasamninga og verðbótarvísitölu á laun Sóknarfólks frá fyrri hluta árs 1979, kjarasamninga lækna frá 1979 sem einnig voru vanmetnir í fjárlögum 1980 o.fl. Ég vænti þess, að með þeim skýringum, sem hér hafa verið gefnar, sé mönnum ljóst hvers vegna launaliður fjárlaga hækkar töluvert umfram áættaðar almennar verðlags- og launabreytingar á árinu 1981. Önnur rekstrargjöld í frv. hækka um 12 369 millj. kr. eða 57.2%. Almenn verðlagsbreyting þessa liðar frá 1980 til 1981 er áætluð um 42%. Við gerð frv. hefur verið gengið út frá nokkru hærri verðbreytingu, eða 46–48%, og er það gert vegna þess að verðbreyting á árinu 1980 fór verulega fram úr því sem miðað var við í fjárlögum 1980. Nokkrar tilfærslur eiga sér stað milli rekstrargjalda og annarra rekstrarliða. Þyngst vega rekstrargjöld flugmálastjórnar. Þá hækka rekstrargjöld héraðsskóla og nokkurra annarra stofnana umfram viðmiðunarhlutfall, en í ljósi ársins 1980 voru rekstrargjöld þeirra vanáætluð. Rekstrargjöld nokkurra fjárfrekra stofnana lækka að tiltölu. Ber þar að nefna Hafrannsóknastofnun, Landhelgisgæslu og Vegagerð ríkisins, en ég vík nánar að þessum atriðum síðar. Hækkun viðhaldsliðar er 5260 millj. kr. eða 52.9%. Almenn forsenda um hækkun vísitölu byggingarkostnaðar frá meðaltali 1980 til 1981 er um 42%. Viðhaldsliður Vegagerðar ríkisins nemur 10 800 millj. kr. eða 71% alls viðhalds A-hluta fjárlaga og hækkar það um 41.1% milti ára. Viðhald til annarra verkefna nemur því um 4 400 millj. kr. og hækkar frá fjárlögum um 2 110 millj. kr. eða 92.1%. Fjárveiting til viðhalds á ríkisspítölum, sjúkrahúsum, sem njóta daggjalda, og á heilsugæslustöðvum nemur alls 1 966 millj. kr., en það er 45.7% hækkun frá fyrra ári. Framlag til annarra verkefna nemur þar af leiðandi 2 298 millj. kr. og hækkar um 143%. Víða hefur skort á viðhald opinberra bygginga. Á hliðstæðan hátt og 1980 er leitast við að bæta úr brýnni viðhaldsþörf og er megináhersla lögð á að eignum hraki ekki. Sérstök ástæða er til að nefna að samkvæmt lögum nr. 57 frá 1978, um heilbrigðisþjónustu, skal ríkissjóður greiða 50% viðhaldskostnaður sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva. Til þessa verkefnis renna 900 millj. kr. skv. frv. Á árinu 1980 hefur viðhald verið greitt sem hluti af daggjöldum með um 85% þátttöku ríkissjóðs, enda þótt fjárlög geri ráð fyrir 50% þátttöku. Kostar þetta 600–700 millj. kr. í auknum útgjöldum fyrir ríkissjóð. Enn er þátttaka ríkissjóðs áætluð 50% lögum samkvæmt og verður nú að taka afstöðu til þess, hvernig háttað verði þátttöku ríkissjóðs í viðhaldi sjúkrastofnana í framtíðinni þannig að framkvæmd stangist ekki á við lög og valdi ekki ríkissjóði auknum útgjöldum sem hvergi er áætlað fyrir. Vaxtakostnaður af almennum lánum ríkissjóðs er áætlaður rúmir 19.5 milljarðar kr. Alls eru áætlaðar vaxtagreiðslur til Seðlabanka Íslands á árinu 1981 9.7 milljarðar og er það 1,8 milljörðum hærri fjárhæð en áættað var á fjárlögum 1980. Vextir af lánum ríkissjóðs hjá öðrum en Seðlabanka eru áætlaðir 9.8 milljarðar og er þar um að ræða hækkun um 1.9 milljarða frá fjárlögum 1980. Framlög til almannatrygginga verða 129.6 milljarðar króna og hækka um 43 milljarða eða 49.8% frá fjárlögum 1980. Hér er reiknað með verðlagsbreytingu frá meðalverðlagi 1980 til meðalverðlags 1981. Framlög taka því ekki breytingum að óbreyttum reglum um tryggingabætur, nema verðlagsforsendur ársins 1981 reynist aðrar en gert er ráð fyrir í frv. Í áætlun um útgjöld til tryggingamála er gert ráð fyrir sérstakri 5% hækkun tekjutryggingar frá miðju ári 1981 til viðbótar við almenna hækkun tryggingabóta í samræmi við verðlagsbreytingar, en jafnframt kom til framkvæmda á þessu ári mikil hækkun tekjutryggingar. Þessi hækkun tekjutryggingar er hluti af ráðstöfunum félagslegs eðlis í samræmi við ákvæði stjórnarsáttmálans. Kjör elli- og lífeyrisþega hafa einnig verið bætt á þessu ári með óbeinum hætti þegar ákveðið var að þessir aðilar greiddu aðeins hálfan kostnað við lyf og læknishjálp. Ástæðulaust er að fjölyrða um þennan veigamikla þátt þar sem ítarleg grein er gerð fyrir honum í fjárlagafrv. Á þrem atriðum vil ég þó vekja athygli til viðbótar. Í fyrsta lagi er brýnt að tilhögun og fjármögnun barnsmeðlaga verði tekin til endurskoðunar. óhæft er að Tryggingastofnun ríkisins bindi alla sína varasjóði í barnsmeðlögum sem ekki innheimtast. Láta mun nærri að skuld Innheimtustofnunar sveitarfélaga við Tryggingastofnun ríkisins vegna þessa muni nema um 4 000 millj. kr. um n.k. áramót og er, eins og ég hef þegar nefnt, áformað að gera ráðstafanir til að hækka þessa skuld. Í öðru lagi er ráð fyrir því gert í frv., að þátttaka sjúklinga í lyfjakostnaði og kostnaði við sérfræðiþjónustu aukist hlutfallslega eins og útgjöld sjúkrasamlaga vegna þessara þátta. Í þriðja lagi þarf að ákveða endanlega þátttöku ríkisins í viðhaldi sjúkrahúsa. Framlög til niðurgreiðslna nema alls 31 milljarði kr. Áætluð ársútgjöld miðað við það niðurgreiðslustig, sem nú gildir, þ.e. eftir nýafstaðna hækkun á niðurgreiðslu mjólkur og kartaflna, nemur um 32 milljörðum króna. Ríkisstj. vinnur nú að tillögum í efnahagsmálum og er ljóst að niðurgreiðslur tengjast ákvörðun í því efni. Áætlaðar uppbætur á landbúnaðarafurðir nema alls 12 milljörðum kr., en það er 42.9% hærri fjárhæð en í fjárlögum 1980 og miðast við fullnýtingu verðábyrgðar ríkissjóðs á árinu 1981, sem er samkv. lögum 10% af framleiðsluverðmæti landbúnaðarvara. Samkvæmt þessu frv. til fjárlaga er hafin uppbygging grænfóðurverksmiðja af fullum krafti eftir nokkurra ára hlé á þessu sviði. Hér er um að ræða mikilvægt viðfangsefni til gjaldeyrissparnaðar. Eðlileg notkun kjarnfóðurs miðað við kúa- og sauðfjárbúskap er talin vera 60 þús. tonn á ári og þar af mætti nota innlenda grasköggla að þremur fjórðu hlutum eða sem nemur um 45 þús. tonnum. Hámarksframleiðsla grasköggla í landinu er þó aðeins 12 þús. tonn og eru verksmiðjurnar allar á Suður- og Vesturlandi, svo að flutningskostnaður í aðra landshluta verður óhæfilega mikill. Í frv. eru ætlaðar 100 millj. kr. með beinu framlagi ríkissjóðs og 200 millj. kr., með lántöku til að hefja byggingu graskögglaverksmiðja í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu og í Hólminum í Skagafirði. Veruleg fyrirheit hafa verið gefin um fjárframlög heimaaðila til byggingar þessara verksmiðja, sem væntanlega verða þá byggð upp og rekin á vegum hlutafélaga þar sem heimamenn fara með stjórn. Verður stefnt að því, að unnt verði að taka þessar verksmiðjur í notkun eigi síðar en á árunum 1983–1984. Framlög til ríkisframkvæmda í heild nema alls 87.6 milljörðum kr. og er það hækkun um 30 milljarða eða 53% frá fjárlögum. Framlög til hreinna ríkisframkvæmda og framkvæmda, sem kostaðar eru af fleiri aðilum, hækka um tæpa 14.4 milljarða eða 45%. Miðað við verðlagsforsendur frv., þ.e. 42% hækkun verðlags milli áranna 1980 og 1981, er því heldur um aukningu að ræða. Framlög til fjárfestingarlánasjóða hækka um tæpa 8.1 milljarð kr. eða 52.7%, og er þá fylgt þeirri stefnu að framlög til flestra fjárfestingarlánasjóða eru skert. Vakin er athygli á að framlög til húsnæðislánasjóðanna nema í frv. 11.8 milljörðum, en námu í fjárlögum 1980 rúmum 7.5 milljörðum. Í samræmi við húsnæðismálalög verður í þessu frv. veruleg breyting á framlögum til Byggingarsjóðs ríkisins annars vegar og Byggingarsjóðs verkamanna hins vegar. Í frv. er stefnt að verulegri aukningu á framlögum til síðar nefnda sjóðsins, þ.e. til félagslegra íbúðarbygginga, og í því skyni aukast framlögin í Byggingarsjóð verkamanna mjög verulega. Alls er áformað að Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna hafi til ráðstöfunar um 40 milljarða kr. á árinu 1981, en ráðstöfunarfé sjóðanna er um 23 milljarðar kr. á árinu 1980. Framlög ríkissjóðs til flestra fjárfestingarlánasjóða eru bundin samkvæmt lögum. Verðtrygging útlána fjárfestingarlánasjóða hefur styrkt fjárhagslega stöðu þeirra verulega og er því ekki jafnmikil þörf og áður að sjá þeim fyrir óafturkræfum framlögum úr ríkissjóði. Í lánsfjárlögum fyrir árin 1979 og 1980 voru framlög ríkissjóðs til fjárfestingarlánasjóða skert, og samkvæmt 8. gr, laga nr. 13/1979 skulu ákvæði í lögum, sem kveða á um skyldu ríkissjóðs til fjárframlaga til sjóða og einstakra verkefna með föstum reglubundnum hætti, tekin til endurskoðunar og það kannað, að hve miklu leyti fjárframlög til þessara þarfa verði framvegis ákveðin með fjárlögum ár hvert. Hinn 31. ágúst 1979 var skipuð nefnd fulltrúa þingflokkanna til að inna af hendi fyrrgreinda athugun. Nefndin skilaði samhljóða áliti í júlí 1980, en þó með fyrirvörum af hálfu einstakra nefndarmanna. Við ákvörðun fjárframlaga úr ríkissjóði til fjárfestingarlánasjóðanna var tekið mið af þessu nefndaráliti, auk þess sem leitast var við að fjárframlög til sjóða ykjust ekki um meira en 50% frá árinu 1980. Frávik frá þessari reglu eiga sér stað að því er varðar Byggingarsjóð verkamanna, en þar er tekið mið af nýsettum lögum um sjóðinn, og hvað varðar Framkvæmdasjóð öryrkja og þroskaheftra, en í vor voru ákvæði sett sem snerta þann sjóð, og með tilliti til lagaákvæða um framlög til Framkvæmdasjóðs öryrkja og þroskaheftra hækkar framlagið til sjóðsins um 89.6% milli áranna 1980 og 1981. Ætlast er til að þær fjárhæðir, sem eru tilgreindar í fjárlagafrv. sem framlög til hinna ýmsu stofnlánasjóða, breytist ekki með verðlagi eða öðrum þáttum. Til að svo megi verða þarf annaðhvort að breyta lögum hinna einstöku sjóða, sem er eðlilegt framhald nefndarstarfsins frá í sumar, eða að skerða framlög til sjóðanna með sérstökum lögum í átt við það sem gert hefur verið á undanförnum tveimur árum. Eitt af mörgum álitamálum, sem upp komu við fjárlagagerð, snerti kjaramál sendiherra Íslands erlendis og annarra sendiráðsstarfsmanna. Með nýjum lögum um tekju- og eignarskatt, sem samþykkt voru vorið 1978, var undanþága starfsmanna íslenskra sendiráða frá greiðslu tekjuskatts af starfslaunum felld niður. Þegar lögin voru samþykkt hér á Alþingi hlaut það að liggja ljóst fyrir, að þetta nýmæli í skattalögum hefði í för með sér rýrnun á kjörum starfsfólks sendiráðanna. Við umræður um nýju tekjuskattslögin á Alþingi var þó engin athugasemd gerð við það, að þessi undanþága frá skattgreiðslu væri felld niður, hvorki í umr., né nefndarálitum. Einu og hálfu ári síðar, haustið 1979, ritar þáv. fjmrh., Sighvatur Björgvinsson, bréf til utanrrn., dags. 15. nóv. 1979, þar sem hann lýsir því yfir, að þar sem þetta nýmæli í skattalögum muni hafa í för með sér rýrnun á kjörum starfsfólks sendiráðanna og þar sem komið hafi verið í veg fyrir slíka kjaraskerðingu sendiráðsmanna á öðrum Norðurlöndum vegna sams konar breytinga á skattalögum heiti hann því fyrir hönd rn. að sendiráðsmenn fái kauphækkun sem nemi væntanlegum tekjuskatti og muni rn. beita sér fyrir útvegun fjárveitingar til að greiða þennan kostnað eftir að nýju skattalögin hafa komið til framkvæmda. Hæpið virðist, að ekki sé meira sagt, að fjmrh. geti lofað tilteknum hópi manna að þeir fái greiðslu úr ríkissjóði á fjárlögum næstu ára til að greiða skatta sem Alþingi hefur samþykkt að leggja á. Enn síður virðist þetta fyrirheit vera skuldbindandi fyrir ríkissjóð þegar haft er í huga að viðkomandi fjmrh. hafði ekki samráð við Alþingi í einu eða neinu formi og var ráðherra í bráðabirgðastjórn sem ekki studdist við þingmeirihluta. Árslaun íslensks sendiherra á Norðurlöndunum voru áætluð á verðlagi um mitt þetta ár rúm 41 millj. kr., þar af eru um 30% grunnlaun, en um 70% launa- og staðaruppbót sem m.a. er ætluð til að greiða laun þjónustufólks á gestkvæmum heimilum sendiherrahjóna. Sendifulltrúi hefur 70% af launum sendiherra. Aðrir sendiráðsmenn hafa miklu minni laun. Sjálfsagt er, að Alþingi taki sjálfstæða afstöðu til þessa máls við afgreiðslu fjárlaga án tillits til ráðherrabréfsins sem ég nefndi áðan og varla getur talist skuldbindandi. Vel má vera að sendiráðsmenn, sem lægri hafi launin, séu síst ofhaldnir í launum og þörf sé að hækka launauppbót þeirra þegar skattfrelsi er afnumið, og bið ég hv. fjvn. að taka það mál sérstaklega til athugunar. Framlög til lánagreiðslna og endurlána hækka alls um tæpa 7.1 milljarð kr. eða 89.1%. Þessi mikla hækkun skýrist af því að í frv. er snúið af þeirri braut, sem mörkuð hefur verið á undanförnum árum, að fjármagna óarðbærar framkvæmdir, eins og styrkingu dreifikerfis í sveitum og sveitarafvæðingu, með lánsfé. Auk þess er rétt að geta þess, að til Rafmagnsveitna ríkisins renna 1 500 millj. kr. vegna svokallaðra félagslegra framkvæmda, en yfir stendur athugun á því, hvernig þessi þáttur skuti metinn í fjárfestingu fyrirtækisins. Framlag til Lánasjóðs íslenskra námsmanna hækkar um 2 697 millj. kr. og verður alls 8 092 millj. kr. Auk þess verður sjóðnum aflað lántökuheimildar alls 3 300 millj. kr. Geta sjóðsins til lánveitinga verður því alls 10 161 millj. kr. og styrkveitingar alls 474 millj. kr. Útlán sjóðsins miðast við að mætt verði 90% umfram fjárþörf námsmanna. Í stjórnarsáttmálanum er stefnt að því að endurskoða lög um námslán og námsstyrki. Þetta starf er nú í fullum gangi og fyrir Alþingi verður senn lagt frv. um þetta efni. Á árinu 1980 aukast framkvæmdir í vegamálum mjög verulega frá því sem verið hefur nú um skeið. Framlög til vegamála í þessu fjárlagafrv. fyrir árið 1981 eru við það miðuð, að framkvæmdir í vegamálum haldi áfram af fullum krafti. Sérstök áhersla er lögð á lagningu bundins slitlags og er 1000 millj. króna lánsfjár aflað til þess verkefnis sérstaklega. En ætlunin er að athuga fjáröflun til vegagerðar og útgjöld Vegagerðar nánar við afgreiðslu lánsfjáráætlunar og vegáætlunar að nokkrum vikum liðnum. Framlög til lista eru verulega aukin í þessu frv. annað árið í röð í samræmi við þá stefnu ríkisstj. að hlúa að innlendri lista- og menningarstarfsemi. Liðurinn „listir, framlög“ hækkar úr 480 millj. kr. í fjárlögum ársins 1980 í 859 millj. kr. í þessu frv. eða um tæplega 80%. Rétt er að nefna hér nokkur atriði sem horfa til sparnaðar og hagræðingar í ríkiskerfinu. 1. Útgerð skipa Landhelgisgæslunnar er fyrirhuguð þannig, að þrjú skip verði í rekstri á árinu, og að auki er ætlast til þess að skipin verði til skiptis í höfn um sumartímann meðan sumarleyfi standa yfir. Í fluggæslu er gert ráð fyrir rekstri einnar Fokkerflugvélar og tveggja þyrla. Rekstrartilhögun þessi felur í sér allnokkurn samdrátt og þá nýtingu á tækjakosti sem heppilegust er talin. Í fjárlögum 1980 var ákveðin sala eldri Fokkervélar stofnunarinnar og sala á Árvakri. Að auki er nú gert ráð fyrir sölu á varðskipinu Þór á árinu 1981. 2. Framlög til útgerðar skipa Hafrannsóknastofnunar eru miðuð við 9 mánaða úthald. Auk þess er stefnt að aukinni hagræðingu á rekstri skipanna. 3. Stefnt er að því að endurskipuleggja skólahald hússtjórnarskóla og eru fjárveitingar til þeirra verulega lægri að raungildi en á yfirstandandi ári. 4. Áformað er, eins og áður hefur verið nefnt, að uppgjör Innheimtustofnunar sveitarfélaga við Tryggingastofnun ríkisins verði tíðari en nú er og Tryggingastofnun og ríkissjóður verði ekki fyrir beinum fjárútlátum vegna meðlagsgreiðslna. 5. Verið er að kanna leiðir til að draga úr kostnaði við rekstur tilraunabúa landbúnaðarins. 6. Áformað er að taka upp þá reglu, að innheimtumenn ríkissjóðs skili öllum innheimtum tekjum jafnóðum til ríkissjóðs, en fái fjárveitingar úr ríkissjóði til rekstrar embætta sinna. 7. Unnið verður að endurskipulagningu á Bifreiðaeftirliti ríkisins með það fyrir augum að draga úr kostnaði við skoðun bifreiða í samræmi við álit nefndar sem skilaði tillögum um breytta starfsemi Bifreiðaeftirlits á s.l. vetri. 8. Ákvæði laga um styrki til jarðræktar, framræslu og búfjárræktar verða tekin til athugunar í tengslum við nýja stefnumótun í landbúnaðarmálum. 9. Haldið verður áfram úttekt á starfsemi ýmissa ríkisstofnana, m.a. á rekstri Orkustofnunar, rekstri Pósts og síma, Jarðvarmaveitna ríkisins, Jarðborana ríkisins, Ríkisútvarpsins og fleiri stofnana. 10. Athugað verður um sameiningu stofnana, sem hafa með höndum skylda starfsemi, í því skyni að draga úr stjórnunarkostnaði, og á þetta t.d. við um Landmælingar Íslands og Sjómælingar Íslands, embætti yfirdýralæknis og Sauðfjárveikivarnir. Á vegum fjárlaga- og hagsýslustofnunar er unnið að margvíslegum hagsýsluverkefnum, eins og flestum hv. alþm. mun kunnugt. Meðal helstu verkefna má nefna könnun á fjármálastjórn og áætlanagerð hjá Ríkisútvarpinu. Verið er að athuga skipulag, rekstur og húsnæðismál hjá Landmælingum Íslands og hjá Siglingamálastofnun. Hjá Rannsóknalögreglu ríkisins er verið að kanna þörf stofnunarinnar fyrir breytta tilhögun á vinnslu og varðveislu upplýsinga. Athuganir af svipuðum toga og hér hefur verið minnst á eru í gangi hjá nokkrum öðrum stofnunum, og leggur fjmrn. áherslu á sem nánasta og besta samvinnu við önnur rn. og stofnanir um hagsýsluaðgerðir. Með markvissum hagsýsluaðgerðum má oft tryggja aukna virkni stofnana til hagræðis fyrir alla aðila. Aukin áhersla verður lögð á þessa starfsemi á næsta ári. Herra forseti. Um fjárlagafrv. er auðvelt að halda langar ræður, enda einhver saga bak við flestar tölur fjárlaganna. Ég læt þó staðar numið að sinni. Ég vil þakka starfsmönnum fjárlaga- og hagsýslustofnunar fyrir ágæt störf við gerð þessa frv., og sérstaklega vil ég þakka hagsýslustjóra, Brynjólfi Sigurðssyni, fyrir mikið og margbrotið starf sem er þess eðlis að gustar úr ýmsum áttum, en þakkir verða fáar. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði vísað að lokinni þessari umr. til hv. fjvn.



Herra forseti. Það eru aðeins liðnir sex mánuðir síðan við höfðum fjárlagaumr. á hinu háa Alþingi vegna fjárl. fyrir árið 1980. Ég vék að því þá, að fjárlagafrv. nýmyndaðrar ríkisstj. væri dæmigert fjárlagafrv. vinstristjórnarstefnu og því nánast framhald þeirrar stefnu er upp var tekin haustið 1978 með myndun ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar. Útgjöld fjárlagafrv. fyrir árið 1980 hækkuðu hlutfallslega meira en nokkru sinni áður. Það var enginn vafi á því, að auka átti ríkisumsvifin, og það var ljóst mál, að það skyldi gert með aukningu skattbyrði og að skattbyrðin yrði meiri en nokkru sinni fyrr. Þrátt fyrir að gert var ráð fyrir að allir nýju skattarnir frá ríkisstjórnartíð Ólafs Jóhannessonar yrðu framlengdir og að gert var ráð fyrir nýjum sköttum var gert ráð fyrir að minni hlutinn af ríkistekjunum skyldi ganga til opinberra framkvæmda og þær því í auknum mæli fjármagnaðar með erlendum lántökum. Það gat því öllum verið ljóst, að til meðferðar voru af hálfu ríkisstj. verðbólgufjárlög, enda þótt þar væri gert ráð fyrir aðeins 31% verðlagshækkun á fjárlagaárinu. Loforðalisti ríkisstj., þ.e. stjórnarsáttmálinn sem endurspeglaði kosningastefnuskrá Alþb., var endurtekinn að verulegu leyti og það var auðséð hver var nú orðinn fjmrh. og úr hvaða stjórnmálaflokki hann var kominn. Það stóð ekki á andmælum frá hæstv. fjmrh. við þessum mínum aths. þá, sér í lagi þegar ég sagði að ég gæti frekar trúað því að verðbólgan yrði nær 50% árið 1980 en 30%, eins og fjárlagafrv. gerði ráð fyrir. Fjmrh. fékk til liðs við sig hæstv. forsrh., sem deildi hart hér á Alþ. um reikningsaðferðir í sambandi við verðbólguna og mótmælti því alfarið, að verðbólgan færi yfir 40%, það væri alls ekki rétt að mæla verðbólguna út frá samanburði meðalverðbólgu tveggja ára, heldur skyldi verðbólgan mæld frá upphafi árs til loka. Hann hafði þá auðvitað í huga að hægt væri að koma að ráðstöfunum í lok árs sem áhrif hefðu á vísitöluútreikninginn 1. des. og þannig hægt að fá hagstæðari útkomu. Þegar við ræðum fjárlagafrv. fyrir árið 1981 er mynd efnahags- og peningamála 1980 smám saman að skýrast. Við erum komnir fram í ellefta mánuð ársins og ráðh. eru núna búnir að sitja í níu mánuði og því er orðið hægt að bera saman orð og efndir. Hæstv. fjmrh. leggur nú fram fjárlagafrv. þar sem ríkisstj. viðurkennir að stefna hennar í efnahagsmálum hafi gersamlega brugðist. Stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum fyrir árið 1980 er að finna í stjórnarsáttmálanum, 3. gr., þar sem fjallað er um verðlagsmálin og gerð grein fyrir niðurtalningunni, þeirri frægu og margnefndu, og þar sagt hvernig henni skyldi hagað. Hins vegar er í fjárlagafrv. gerð grein fyrir því, að þetta hafi alls ekki staðist, hafi nánast allt farið út um þúfur. Forsrh. leggur fram þjóðhagsáætlun sem staðfestir að árið 1980 mun verða eitt mesta verðbólguár á Íslandi, ekki bara þennan áratug, heldur þarf að fara aftur fyrir fyrri heimsstyrjöld til að fá samanburð. Verðbólgan frá upphafi árs til loka er talin verða yfir 50%, að sagt er, mun sennilega verða nær 55%, og meðalverðbólga frá 1979–1980 er talin munu verða um 58%, nærri 60%. Það hefur ekki gerst áður að verðbólgan, hvernig sem hún er mæld, sé í öllum tilfellum yfir 50%, og þetta er annað árið í röð sem verðbólgan frá upphafi árs til loka fer yfir 50%, en eins og kunnugt er var hún um 61% frá upphafi síðasta árs til loka. Þessu öllu til viðbótar og til staðfestingar koma svo einstakir ráðh. og lýsa því hér yfir að þeir horfi með hryllingi til holskeflunnar sem yfir skellur 1. des. n.k., en þá er síðasti dagur kaupgjaldsvísitöluútreiknings og þegar sá dagur er liðinn mun launahækkun frá upphafi árs til loka hafa numið 55–56%, en meðallaunahækkun frá árunum 1979–1980 mun verða um 51–52%. Það er eðlilegt og skiljanlegt að mönnunum, sem eru höfundar að efnahagsstefnunni, hrylli við þeirri holskeflu sem þeir sjá fram undan. Í þeim gögnum, sem fram hafa verið lögð, svo og í ræðum ráðh., þ.e. hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh., er hins vegar oft og tíðum frá því greint, að horfur séu á að jöfnuður náist í fjármálum ríkisins. Eftir því sem liðið hefur á árið hefur orðið blæmunur á orðalagi þeirra og mun nú svo komið að á því vilja þeir hafa nokkurn fyrirvara. En aðalástæðan fyrir þessari útkomu er, eins og fram kom í ræðu hæstv. fjmrh., að tekjur ríkissjóðs hafa farið töluvert fram úr áætlun, sér í lagi af innflutningi, en það kemur hins vegar fram í lakari gjaldeyrisstöðu. Þær staðreyndir, sem ég hef nú þegar rakið, sýna okkur svo að ekki verður um villst, að þrátt fyrir áætlaðan jöfnuð í ríkisfjármálum, sem við skulum ekki draga neitt í efa, hefur verðbólga aldrei verið okkur óhagstæðari. Ég get vel trúað því, að þetta komi mörgum á óvart. Sérstaklega kemur þetta þeim á óvart sem haldið hafa að jöfnuður í ríkisfjármálunum, burt séð frá því hvaða stefna hefur ráðið þar ríkjum, leiddi til hjöðnunar verðbólgunnar. Við umr. á Alþ. fyrir sex mánuðum bentum við sjálfstæðismenn einmitt á að stefna fjárlagafrv. fyrir 1980 væri þess eðlis, að um verðbólgufjárlög væri að ræða. Þessari skoðun okkar var mótmælt af hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. í umr. og því haldið fram, að stefnt væri að jöfnuði. Talað var eins og það skipti engu máli eftir hvaða leiðum það væri gert. Við sjálfstæðismenn bentum á að ríkisfjármálastefnan væri alröng ef ætlunin væri að hafa hemil á verðbólgunni. Með frv. væri stefnt að auknum ríkisumsvifum sem hlutfalli af þjóðarframleiðslu með því að auka skatta, með því að viðhalda öllum sköttum ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar og bæta við nýjum sköttum, þannig að skattbyrðin yrði aldrei meiri en á árinu 1980. Við bentum á að með fjárlagafrv., sem þá var til umr., væri gert ráð fyrir minna fjármagni sem hlutfalli af útgjöldum ríkissjóðs til opinberra framkvæmda. Á árunum 1974–1978 var þetta hlutfall 23–25%, en í fjárlagafrv. fyrir árið 1980 var gert ráð fyrir að þessi tala yrði um 16.5–17%. Hér var um að ræða töluvert mikla minnkun. Auk þessa skyldu framkvæmdir í landinu í auknum mæli fjármagnaðar með erlendum lántökum. Það var að vísu sett upp vel útlítandi áætlun um innlenda fjármögnun, en þegar var bent á að hún væri óraunhæf, sem sennilega er að koma í ljós þessa dagana. Í lánsfjáráætlun var gert ráð fyrir innlendri fjármögnun sem næmi 24 milljörðum kr. Mun nú skorta stórar fjárhæðir á að endar nái þar saman, ef ekki 1/3 hlutann af þessari upphæð, þegar áramótin eru liðin. Það liggur í augum uppi að á þessum tíma verða framkvæmdir ekki stöðvaðar. Það liggur í augum uppi, hvernig hæstv. fjmrh. kemur til með að fjármagna framkvæmdirnar. Það verða tekin bráðabirgðalán með einum eða öðrum hætti og til Alþ. verður síðar komið til að sækja viðbótarheimild til erlendrar lántöku. Þá trúi ég að erlendar lántökur verði jafnvel komnar upp fyrir þá tölu sem fjárl. gera ráð fyrir. Það er ljóst að áhrif ríkisfjármálanna á árinu 1980 hafa orðið til þess að magná verðbólguna og ástand þessara mála sýnist aldrei verra en nú. Ég hef hér vikið að ríkisfjármálunum 1980 og því hver áhrif stefnan í ríkisfjármálunum hefur verið á þróun mála. Það kemur glöggt í ljós að allt það, sem sagt var héðan úr þessum ræðustól við fjárlagaumr. á síðasta ári, hefur reynst rétt. Þegar fjárlagafrv. fyrir árið 1981 er skoðað er ljóst að þar er ekki um neina stefnubreytingu að ræða, nema síður sé. Að svo miklu leyti sem frv. segir til um hvernig haldið skuli á málum þjóðarbúsins, þá er um að ræða áframhaldandi vinstri stefnu í ríkisfjármálunum, sem árin 1979 og 1980 bera greinilega vitni um hvernig er. Höfuðsjónarmiðin eru þau sömu: Aukin ríkisumsvif, aukin miðstýring og ríkisforsjá, skattheimtan aukin frá þessu ári þrátt fyrir gefin loforð um skattalækkanir, ríkisframkvæmdirnar í sama lága hlutfallinu og áður af ríkisútgjöldum, en erlendar lántökur þrefaldaðar frá lánsfjáráætlun 1980 og sennilega tvöfaldaðar miðað við það sem verður raunveruleikinn, - enn ein verðbólgufjárlögin. Við hverju var svo sem að búast? Rekstrarútgjöldin hækka um 183 milljarða kr. eða 53.4%, langt umfram þá meðalverðhækkun sem frv. sjálft gerir ráð fyrir, sem er 42%. Það upplýstist reyndar þegar hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir frv. á blaðamannafundi að talan 42% væri ágiskunartala, sjálfsagt fengin af reynslu fjárlagadæmisins í ár og því að 31% verðlagshækkun, sem gert var ráð fyrir í fjárlögum 1980, hefur reynst tvöfalt hærri. Verði sama reynsla á útkomu fjárl. 1981 yrði verðbólgan um 80%, en það er einmitt sú tala sem heyrst hefur nefnd. Jafnvel hæstv. viðskrh. Tómas Árnason gerðist spámaður úr þessum ræðustól fyrir nokkrum dögum um verðbólguþróunina á næsta ári. Hann taldi hana mundu verða yfir 70%. Af einstökum töluhækkunum frv. má sjá að rekstrargjöldin hækka sum hver yfir 60% þegar framkvæmdaliðirnir hækka aðeins um 30%. Framlögin til almennra íbúðabygginga eru stórlega lækkuð, en framlög til byggingar verkamannabústaða í samræmi við ný lög hækkuð án þess að nokkur grein sé gerð fyrir því, með hvaða hætti ríkisstj. hyggst fjármagna hið almenna húsnæðislánakerfi á næsta ári. Með þessari breytingu er stefnt að því að skerða sjálfstæði húsbyggjenda og koma sem mestu af húsnæðinu undir félagslega stjórn, þ.e. miðstýringu. Á útgjaldahlið frv. er gert ráð fyrir 12 milljörðum kr. til ráðstöfunar í efnahagsmálum. Ljóst er að af þeirri upphæð er þegar búið að ráðstafa 4 milljörðum kr. í niðurgreiðslur því að þau útgjöld í frv. eru vanáætluð. Félagsmálapakki, sem nýverið hefur verið samþykktur í sambandi við lausn vinnudeilunnar á vinnumarkaðinum, mun kosta ríkissjóð 2 milljarða kr. Þá hefur hæstv. viðskrh. gefið út yfirlýsingar um að aðlögunargjald og jöfnunargjald yrðu felld niður frá og með næstu áramótum svo tekjur lækka þess vegna um 5.4 milljarða. Eru þá orðnar eftir aðeins 600 millj. kr., nema ætlunin sé að búa til nýjan skattstofn eins og heyrst hefur. Lítum á tekjuhliðina. Gert er ráð fyrir öllum vinstristjórnarsköttunum áfram og að engu höfð hávær ósk launþegasamtaka um skattalækkanir og ekki heldur gert ráð fyrir að standa við orð hæstv. forsrh., þegar hann var spurður um skattalækkanir á þessu ári, að það yrði ekki hægt enn, það komi að einhverju leyti á árinu 1981. Vinstristjórnarskattarnir munu á næsta ári nema 75 milljörðum kr. Þá sýnist með skattvísitölunni hugsað að ná tekjum til ríkissjóða sem nema á milli 10 og 15 milljörðum, sem ekki er reiknað með, og ekki er tekin inn í skatttekjudæmið hækkun á sköttum vegna breyttra reglna um vaxtafrádrátt, nema gert sé ráð fyrir að breyta því og þá til lækkunar, og ekki heldur gert ráð fyrir hækkun eignarskatta vegna fasteignamatshækkunar umfram byggingarvísitölu, nema það sé líka hugsað fyrir leiðréttingu þar að lútandi. Verði það ekki gert mun það auðvitað auka á skattbyrðina á næsta ári, og var ekki á hana bætandi á sama tíma og kaupmátturinn hefur rýrnað sem nemur rúmu 1% hvern mánuð sem núv. ríkisstj. hefur setið. Það er vissulega miklu auðveldara að fá jöfnuð í ríkisfjármálin með því að leggja á nýja skatta en gæta aðhalds og draga úr ríkiseyðslunni, en það hefur núv. ríkisstj. heldur aldrei haft á stefnuskrá sinni. Það, sem er þó alvarlegast við þetta fjárlagafrv., er að í því er ekki að finna neinar till. til úrlausnar þeim miklu vandamálum sem við blasa. Það var ekki heldur að heyra í stefnuræðu hæstv. forsrh. að hann hefði neinar till. í þessum efnum. Þegar hæstv. viðskrh. svaraði fsp. s.l. þriðjudag lýsti hann þeirri skoðun sinni, að ekki yrði hjá því komist að gerðar yrðu ráðstafanir er væru samhliða þeirri myntbreytingu sem fram skyldi fara. Voru allir ræðumenn sammála því. Hæstv. ráðh. vék hins vegar að launamátum og gerði þar sérstaklega að umræðuefni þær launahækkanir sem nýverið hefði verið samið um. Hann hafði sem ráðh. verðlagsmála hins vegar engar till. Hann vísaði aðeins í stefnuræðu forsrh. og grg. með fjárlagafrv. og bætti svo við: Menn verða svo bara að bíða og sjá hvað gerist. - Þegar ráðh. var spurður hvort þm. fengju till. á borð sín áður en jólaleyfi hæfist, en þá eru síðustu forvöð að kynna Alþ. þær till. áður en myntbreytingin á sér stað, þá gat hann ekki svarað jákvætt. En hvers er að vænta? Þegar fjmrh. kynnti fjárlagafrv. var hann spurður að því, á hverju það grundvallaðist að frv. gerði ráð fyrir 42% verðlagshækkunum á milli ára. Ráðh. varð að svara og hann sagði að hér væri um að ræða ágiskunartölu. Þegar betur er að gáð og ýmsar tölur í frv. skoðaðar kemur í ljós að sérstakur liður, til launa og verðlagsmála á næsta ári, stendur í beinu sambandi við 42% verðlagsspána, því til þess að ná verðlagsþróuninni niður í 42% má launahækkunin á næsta ári ekki verða meiri en 15%, en til að ná þessu fram þarf að skerða kaupgjaldsvísitöluna með lögum um helming nú 1. des. og alla vísitöludagana á næsta ári. Nú er það spurning mín til hæstv. fjmrh., hvort það hefur verið áformað af ríkisstj. að skerða vísitöluna á næsta ári þannig að markmiðum fjárlagafrv. verði náð. Eins og ég sagði áðan, lýsti hæstv. viðskrh. því yfir, að eftir þær grunnkaupshækkanir, sem samið var um og ríkisstj. ber ábyrgð á, yrði að gera ráðstafanir í efnahagsmálum, ella yrði verðbólgan yfir 70% á næsta ári. Ég spyr því enn hæstv. fjmrh.: Þýðir aths. viðskrh. það, að ríkisstj. ætlaði að beita sér fyrir vísitöluskerðingu á næsta ári eftir að Alþýðusambandsþingi er lokið? Herra forseti. Það er öllum ljóst af ræðu hæstv. forsrh., að ríkisstj. er stefnulaus, af ræðu hæstv. fjmrh., að ríkisstj. er úrræðalaus, og af ummælum ráðh. að undanförnu, að nú situr að völdum ríkisstj. vonleysis. Fjárlagafrv. ber þess gleggst vitni svo og þróun mála valdaferil núv. hæstv. ríkisstj. Málin hafa verið í athugun. Ríkisstj. hefur endalaust verið að kanna málin, velta fyrir sér hvaða leiðir hún hyggist fara til lausnar aðsteðjandi vanda. Efnahagsnefnd var stofnsett, forsrh. fékk sér sérstakan efnahagsráðunaut, tilkynnt að tillögur væru í undirbúningi og því allar þjóðhagsspár byggðar á röngum forsendum. En allt kom fyrir ekki. Niðurtalning, efnahagsráð Framsfl., er fokin út í vetur og vind, fjmrh. leggur fram fjárlagafrv. grundvallað á ágiskunartölum, eins og hann segir sjálfur. Afleiðingar þessa alls eru að á enda rennur eitt mesta verðbólguár á Íslandi þennan áratug og þótt lengra væri leitað, afkoma atvinnuveganna fer versnandi og þar af leiðandi einstaklinganna og heimilanna. Áfram situr ríkisstj. sem sýnist ekki vita sitt rjúkandi ráð eða hefur á borðum sínum till. sem ekki þota dagsins ljós að sinni og ekki eru í samræmi við kosningaloforð ráðh. Alþb. frá 1978 um „samningana í gildi“.



Herra forseti. Það eru fjögur atriði sem ég hef einkum í huga að ræða um í máli mínu hér á eftir: Í fyrsta lagi fjalla ég nokkuð um þá fullyrðingu hæstv. ríkisstj. að afkoma ríkissjóðs á árinu 1980 verði a.m.k. þolanleg. Í öðru lagi fjalla ég um forsendur þessa fjárlagafrv., sem í senn eru styrkur frv. og veikleiki. Í þriðja lagi fjalla ég um frv. sjálft og sýni fram á að sú niðurstaða, sem hæstv. ríkisstj. hrósar sér af á rekstrarreikningi fjárlagafrv., er fólgin í mjög einföldum breytingum á meðferð verðbótaþáttar vaxta þar sem með nýjum bókhaldsreglum er látin í veðri vaka hagstæð útkoma af rekstri ríkissjóðs, sem þýðir raunar þveröfugt. Og í fjórða lagi ræði ég nokkuð um einstök atriði þessa fjárlagafrv., því auðvitað er með það eins og öll verk allra ríkisstjórna að í því er að finna bæði ýmislegt, sem horfir til góðs og er ástæðulaust að láta liggja í þagnargildi, og enn fremur annað, sem ekki er með slíkum svip. Hæstv. ríkisstj., og þá fyrst og fremst hæstv. forsrh., hefur mikið talað um góða afkomu ríkissjóðs árið 1980. Hæstv. fjmrh. hefur farið nokkuð varlegar í sakirnar en hæstv. forsrh. Hæstv. fjmrh. hefur haldið fram að líkur bendi til að afkoman verði viðunandi og látið þar við sitja. Í þjóðhagsáætlun fyrir árið 1981, sem hæstv. forsrh. lagði fram á Alþ. 23. okt. s.l., er sérstaklega fram tekið á bls. 7. að rekstrarafgangur hafi verið hjá ríkissjóði tvo fyrstu mánuði ársins, þ.e. nokkru áður en hæstv. ríkisstj. tók við völdum, og sömu sögu hafi verið að segja um maí og síðan upplýsir hæstv. fjmrh. það um ágústmánuð einnig. Ég tek þessa yfirlýsingu hæstv. forsrh. sem eina yfirlýsingu hans í viðbót um hversu góður viðskilnaðurinn var hjá minnihlutastjórn Alþfl. þar sem hann telur sérstaka þörf á að taka það fram í skýrslu sinni um þjóðhagsáætlun að hún hafi skilað rekstrarafgangi fyrstu tvo mánuði ársins. En látum það nú vera. Það er skiljanlegt að hæstv. fjmrh. fari færri orðum um þetta mál en hæstv. forsrh., af þeirri einföldu ástæðu að aðeins 1% breyting til eða frá á útgjöldum ríkisins getur munað ríkissjóð um 3.5 milljarða kr. Þessi tiltölulega litla sveifla í ríkisbúskapnum getur sem sé breytt mjög verulega afkomu ríkissjóðs, og þó allar líkur kunni að benda til þess núna að afkoman geti orðið viðunandi er eðlilegt að hæstv. fjmrh. vilji fara með löndum í sambandi við yfirlýsingar um það. Afstaða hæstv. forsrh. er raunar skiljanleg, ekki síst vegna þess að þetta er líklega það eina sem ríkisstj. hans getur talið sér til tekna þá níu mánuði sem hún hefur starfað. Það eina sem hæstv. forsrh. getur talið ríkisstj. sinni til gildis er að líkur benda til að afkoma ríkissjóðs á árinu 1980 kunni að verða viðunandi. Það er ósköp eðlilegt að hæstv. forsrh., sem ekki getur bent á neitt annað sér eða sínum til gildis, vilji halda þessari staðreynd á lofti. Nú þykir mér algerlega ástæðulaust að draga úr því, að ríkisbúskapurinn sé meira í jafnvægi í ár en oft áður. Ég tel að mjög sé líklegt að svo verði. Ég tel að ástæðulaust sé fyrir stjórnarandstöðu að vera að gera minna úr slíkri niðurstöðu en efni standa til. En ástæðurnar fyrir því, að ríkisbúskapurinn er rekinn í meira jafnvægi í ár en oft áður, geta verið tvíþættar. Ástæðan getur verið sú, að fjármálastjórn núv. ríkisstj. sé betri en oft áður og því sé afkoman betri. Önnur ástæða getur líka verið, sem sé sú, að tekjurnar, sem ríkisstj. hefur úr að spila til að mæta útgjöldum, séu miklu hærri í ár en þær hafa yfirleitt verið. Við skulum athuga hvor skýringin er hin rétta: betri fjármálastjórn eða meiri tekjur til ráðstöfunar. Við skulum engan leiða fram til vitnis um það annan en ríkisstj. sjálfa. Varla getur hún mótmælt eigin vitnisburði. Á bls. 16 í Þjóðhagsáætlun hæstv. forsrh. er sérstakur kafli um ríkisfjármál og peningamál. Þar segir m.a. að á tímabilinu frá janúar til ágústloka hafi verðbólga verið 58% á Íslandi og á sama tímabili hafi útgjöld ríkissjóðs aukist um 50% eða nokkru minna. Hæstv. fjmrh. tók þetta raunar fram í ræðu sinni áðan og benti sérstaklega á að útgjöld ríkissjóðs hefðu á árinu aukist minna en verðbólgan. En hæstv. ráðh. lét þess ekki getið, að í þjóðhagsáætlun forsrh. væri gefin skýring á þessu. Skýringin er ekki sú, að sögn hæstv. forsrh. í þjóðhagsáætlun hans, að fjármálastjórn ríkisstj. hans hafi verið betri. Skýringin er sáraeinföld. Hún er sú, að það var miklum mun minna varið til niðurgreiðslna úr ríkissjóði á þessu tímabili en á sama tíma á árinu áður. Það eru ekki margþættar ráðstafanir til betri fjármálastjórnar sem orsaka þennan mun á útgjöldum og verðbólgu, heldur að sögn ríkisstj. sjálfrar sú einfalda staðreynd, að minna fé var varið til niðurgreiðslna í ár en í fyrra. Þá segir hæstv. forsrh. í sömu þjóðhagsáætlun, að á sama tíma og þetta hafi gerst, verðbólgan vaxið um 58%, hafi tekjur ríkissjóðs vaxið um 61% m.ö.o. miklum mun meira en nemur verðbólguvextinum. Þetta er skýringin á því, að rekstur ríkissjóðs á árinu 1980 virðist ætla að vera í jafnvægi. Skýringin er mjög einföld. Skýringin er sú, að ekkert annað hefur gerst varðandi ríkisbúskapinn en það eitt, að tekjur ríkissjóðs á árinu 1980 hafa vaxið um 61% á sama tíma og verðbólgan hefur vaxið um 58%. Og hvað munar um þetta í handbæru fé fyrir hæstv. fjmrh. og ríkisstj.? Söluskattur var hækkaður um 1.5 stig í vor og olíustyrkur notaður sem átylla. Þó fór ekki nema lítið brot af þessum söluskattstekjum til að greiða olíustyrk sem áður hafði verið greiddur af almennu aflafé ríkissjóðs. Aðeins þessi eina breyting gaf hæstv. fjmrh. og ríkisstj. 7 milljarða í aðra hönd til að ráðstafa á árinu 1980, sem ríkisstj., sem sat að völdum árið 1979, hafði ekki. Haustið 1979 var söluskatturinn hækkaður um 2 stig. Sú hækkun gaf hæstv. fjmrh. og ríkisstj. á árinu 1980 10–11 milljarða í viðbótartekjur sem hæstv. fyrrv. fjmrh. Tómas Árnason hafði ekki. Beinir skattar voru hækkaðir mjög verulega. Heildarskattbyrði beinna skatta var aukin um 6 milljarða kr. á árinu 1980 umfram það sem hún hefði verið ef álagningunni frá árinu 1979 hefði verið haldið og hún færð upp með verðbólguþróun. Verulegur hluti þessarar hækkunar starfar af hækkuðum eignarskatti og hækkuðum tekjuskatti hjá einstaklingum. Tekjuöflunin á árinu 1980 var þannig a.m.k. um 20 milljörðum kr. meiri hjá núverandi hæstv. ríkisstj. en hjá hinni fyrrverandi. Núv. hæstv. fjmrh. hafði fyrir utan almennar verðlagstilfærslur í landinu um 20 milljörðum meira úr að spila en hæstv. fyrrv. fjmrh. Tómas Árnason. Þetta er hin einfalda skýring á því, að rekstur ríkissjóðs er meira í jafnvægi á árinu 1980 en hann var árið 1979. Ef hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds hefði ekki haft úr meiri peningum að moða en hæstv. þáv. fjmrh. Tómas Árnason hafði hefði halli á ríkisbúskapnum í ár verið nokkuð á annan tug milljarða kr. Ástæðan fyrir því, að það varð ekki, var sú, sem ég nefndi áðan, að söluskattur hafði verið hækkaður í millitíðinni um 3.5 stig og beinir skattar um nokkra milljarða. Þannig er það ekki góð fjármálastjórn sem er orsökin fyrir því, að rekstur ríkissjóðs er nú meira í jafnvægi en hann var t.d. á s.l. ári. Og það þarf ekki að hafa mín orð fyrir því. Hæstv. forsrh. segir þetta og staðfestir óbeint sjálfur í þjóðhagsáætlun sinni og hann staðfestir einnig sjálfur hver ástæðan var. Ástæðan var nýjar tekjur að upphæð um það bil 20 milljarðar kr. sem núv. ríkisstj. hefur til ráðstöfunar, en fyrrv. ríkisstj. hafði ekki. Ef hæstv. fjmrh. hefði ekki haft þessar viðbótartekjur milli handanna í ár hefði ríkissjóður í höndum hans verið rekinn með halla upp á nokkuð á annan tug milljarða kr. Hins vegar finnst mér gersamlega ástæðulaust að gera lítið úr þætti fjmrh. Ragnars Arnalds í stjórnun ríkisfjármála. Það er mín skoðun, að hæstv. ráðh. hafi breytt mjög verulega um skoðun og stefnu í efnahags- og ríkisfjármálum eftir að hann gerðist fjmrh. Ég held að það fari ekki milli mála hjá mönnum, sem hafa fylgst með ræðum hæstv. núv. fjmrh. á þingi, að hann er allur annar maður eftir að hann settist í stól fjmrh. en áður, hvort sem hæstv. fjmrh. var innan eða utan ríkisstj. Hæstv. ráðh. hefur farið í nokkurs konar pólitíska endurhæfingu í fjmrn. og um niðurstöðuna verð ég að segja að hún lofar góðu. Ég tel að þessi pólitíska endurhæfing hafi verið hæstv. ráðh. mjög til góðs. Hins vegar er ég ekki alveg eins viss um að flokksbræður hæstv. fjmrh. séu alveg á sömu skoðun um það mál. Ég gæti vel trúað að þeir mundu miklu heldur vilja hafa heyrt áfram gamla tóninn en þann nýja sem endurhæfingin í fjmrn. hefur fært hæstv. ráðh. Það segi ég satt: Ég átti á dauða mínum von, en ekki því, að hæstv. ráðh. færi eftir mánaða setu í öðru hvoru orði að tala eins og velmeinandi krati, en það er hann smátt og smátt að fara að gera, að mér skilst við lítinn fögnuð sinna flokksbræðra. Mér finnst sem sé algerlega ástæðulaust að vera að draga fjöður yfir að hæstv. fjmrh., að þessari endurhæfingu fenginni, hefur staðið sig nokkuð vel í rn. sínu m.a. náð talsverðum árangri í því að hamla gegn kröfugerðum starfsbræðra sinna í Alþb., eins og hæstv. iðnrh. sem hann hefur verið þröskuldur í vegi fyrir, og gæti ég vel trúað því, að hæstv. fyrrv. fjmrh. Tómas Árnason hafi oft glott við tönn þegar hann hefur hlýtt á arftaka sinn í stól fjmrh. undanfarna níu mánuði. Herra forseti. Núverandi frv. hæstv. ríkisstj. hækkar frá frv., sem lagt var fram í vor, úr 340 milljörðum kr. í 534 milljarða eða um 57%. Verðbólgan hefur á sama tíma orðið 58%, þannig að hækkun á fjárlagafrv. frá síðasta frv. hæstv. fjmrh. er nánast nákvæmlega sú sama og verðbólguþróunin hefur verið, tölurnar eru bara framreiknaðar með tillit til verðbólguþróunarinnar. Í þessu frv. eru gefnar ákveðnar forsendur í verðlags- og gengismálum. Þessar forsendur fjárlagafrv. eru í senn styrkur þessa frv. og veikleiki. Ég vil í framhjáhlaupi minna á miklar deilur sem urðu í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar við fjárlagagerðina fyrir árið 1979. Þar var m.a. mjög harkalega deilt um hvort ætti að byggja fjárlagagerð á slíkum verðlags- og gengisforsendum, á áættunum ríkisstj. um líklega verðlags- og gengisþróun á því ári sem fjárlagafrv. var flutt fyrir. Þeir, sem börðust hatrammlega gegn því að fjárlög yrðu gerð með þessum hætti, voru hæstv. núv. fjmrh. og flokksbræður hans. Þeir komu því til leiðar á elleftu stundu fjárlagagerðarinnar að horfið var frá því að reisa fjárlög á slíkum forsendum, en allar tölur þáv. fjárlagafrv. umreiknaðar í desemberverðlag og engin áætlun gerð um líklega gengis- eða verðlagsþróun á árinu 1979. Þetta segi ég hér aðeins til að sýna fram á hvernig hæstv. fjmrh. og flokkur hans hefur, eftir að hæstv. ráðh. kom í stól fjmrh., gjörsamlega snúið við blaðinu. Nú leggur hæstv. ráðh. fram frv. og telur því helst til gildis að það skuli reist á spám um þróun gengismála og verðlagsmála á næsta ári. Nú telur hann frv. sínu helst það til gildis sem hann barðist hatrammlegast gegn sem menntmrh. í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar að gert yrði þetta er aðeins eitt dæmi af mörgum um hvaða árangri endurhæfingin í fjmrn. hefur skilað. Ég kalla þetta gott á aðeins níu mánuðum. Hvernig haldið þið að það verði á næstu níu mánuðum? Þessar forsendur hæstv. ráðh. um líklega gengisþróun og verðlagsþróun á árinu 1981 eru í senn styrkur fjárlagafrv. og veikleiki. Þessar forsendur eru styrkur fjárlagafrv. ef þær þýða að ríkisstj. ætli sér að halda þannig á efnahagsmálum að þeim forsendum, sem hún byggir á fjárlagagerð sína, verði haldið á árinu 1981 þannig að verðbólga fari þá ekki yfir 42% og gengissig ekki fram úr 33%. Ef ríkisstj. ætlar að standa á þessu, eins og einn hæstv. ráðh. gjarnan orðar það, eins og hundur á roði er þetta styrkur fjárlagagerðarinnar. Ef þessar forsendur eru aftur á móti út í loftið eru þær veikleiki fjárlagagerðarinnar vegna þess að þá er ekki að marka eina einustu tölu sem Alþ. afgreiðir og reist er á þessum forsendum. Hæstv. fjmrh. boðar það m.a., og þykist boða það vel, að gengissig á næsta ári verði 33%. Hvað þýðir það, góðir menn? Það þýðir að nýja krónan, sem á að ganga í gildi um n.k. áramót, á samkv. boðskap ríkisstj. að vera orðin 67 aura virði í árslok, á tólf mánuðum. Þetta er það sem ríkisstj. boðar best. Hún boðar það best, að nýja krónan, sem á að ganga í gildi eftir nokkrar vikur, verður orðin 67 aura virði að tólf mánuðum liðnum. Þetta er það sem menn geta best átt von á frá hæstv. ríkisstj. Með sambærilegum hætti verður þessi nýja króna, sem gengur í gildi um næstu áramót, orðin 30 aura virði þegar kjörtímabili núv. hæstv. ríkisstj. lýkur. Þá er miðað við að ríkisstj. standi við þær forsendur sem hún gefur sér í fjárlagafrv. Standi hún ekki við þessar forsendur verður nýja krónan orðin miklu minna virði að kjörtímabilinu liðnu en 30 aura. Hæstv. ríkisstj. reisir fjárlagagerð sína á þeim forsendum að verðlag frá miðju ári 1980 til miðs árs 1981 hækki ekki meira en um 42%. Hvernig var þetta í fyrra þegar fjárlögin voru afgreidd? Fyrstu fjárlög hæstv. ríkisstj. byggðust á þeirri forsendu, að verðlag frá miðju ári 1979 til miðs árs 1980 mætti ekki hækka um meira en 45–46%. En hver varð niðurstaðan, hvernig var staðið á þessum forsendum? Niðurstaðan varð sú, að verðbólgan óx ekki um 45–46%, heldur 58%. Spá ríkisstj. reyndist yfir 30% röng. Ef fjárlagaforsendurnar eiga að standast verður ríkisstj. því að gera einhverjar ráðstafanir þegar fyrir 1. des. n.k. Geri hún það ekki er það yfirlýsing frá hæstv. ríkisstj. um að ekki sé að marka stafkrók í þessari þykku bók, þá er það yfirlýsing um að ríkisstj. sé sjálf búin að brjóta á bak aftur allar þær verðlagsforsendur sem frv. hennar byggist á, vegna þess að ef aðgerðum er frestað fram yfir 1. des. er útilokað með öllu að hægt sé að ná þeim árangri að verðlagsþróun frá miðju ári 1980 til miðs árs 1981 fari ekki yfir 42%. Að þessu athuguðu er ljóst mál að forsendur frv. í gengis- og verðlagsmálum eru í senn bæði styrkur þess og veikleiki. Þær eru styrkur frv. ef ríkisstj. meinar eitthvað með þeim, en þær eru veikleiki frv. ef ríkisstj. verður á árinu 1981 eins og hún hefur verið á árinu 1980, þ.e. að þetta séu aðeins innantóm orð sem aldrei sé ætlunin að standa við. Þá gætum við alveg eins lagt þessa bók á glatkistuna. Þá er ekki að marka stafkrók af því sem í henni stendur. Ég hef eilítið gaman af að hlýða á hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. lýsa yfir að fram komi í 1. gr. fjárlagafrv., í greiðsluyfirliti ríkissjóðs, skoðun um nýja stefnu í ríkisfjármálum, sem m.a. komi fram í því að nú eigi tekjur umfram gjöld að vera hvorki meira né minna en 7.1 milljarður, það eigi að greiða lán umfram tekin lán að upphæð 2 milljarðar o.s.frv., o.s.frv. Ég hef haft gaman af þessu vegna þess að mér er ekki fyllilega ljóst enn hvort hæstv. ráðh. gera sér grein fyrir því, hvernig þetta er fengið, hvort þeir átta sig á að þessi niðurstaða boðar aldeilis ekki nein tímamót, heldur stafar af mjög einfaldri breytingu sem gerð hefur verið á meðferð vaxtamála, nánast bókhaldsbreytingu einni saman sem þessir hæstv. ráðh. skilja ekki. Ég skal með mjög augljósu dæmi reyna að sýna fram á hvernig niðurstaðan er í raun. Ef við flettum upp á bls. 170, hæstv. fjmrh., í fjárlagafrv. kemur sú athyglisverða niðurstaða fram, að þar er ekki gert ráð fyrir að vaxtagreiðslur ríkissjóðs á milli áranna 1980 og 1981 hækki meira en um 23%. Og nú skulum við aðeins staldra við. Hvernig getur það gerst í fjárlagafrv., sem reist er á 42% verðhækkunum, að vaxtagreiðslur eigi ekki að hækka um nema 23%? Getur það verið rétt spá, að vaxtagreiðslur ríkissjóðs eigi ekki einu sinni að halda í við verðbólguna? Auðvitað ekki. Hver er þá skýringin? Jú, skýringin er sú, að það er búið að breyta reglum um meðferð vaxta í ríkisbókhaldinu. Breytingin er á þá leið, að því, sem áður hét vextir, en þeir gátu numið 40–45%, jafnvel meira, af lánum ríkissjóðs, er nú búið að skipta upp í tvennt: annars vegar verðbótaþátt vaxta, sem færður er á lánabreytingar, og hins vegar vaxtagreiðslur, sem færðar eru til gjalda á rekstrarreikningi ríkissjóðs. Þetta er skýringin. Það er búið að gera þarna ákveðna bókhaldsbreytingu. Hvaða áhrif skyldi þetta hafa á niðurstöðutölur hæstv. ráðh.? Veit hæstv. ráðh. það eða veit hann það ekki? Mér er spurn. Ef hann veit það ekki er alveg sjálfsagt að sýna honum það. Ef hann veit það hins vegar eru allar yfirlýsingar hans og hæstv. forsrh. um einhverja nýbreytni í fjárlagagerðinni harla broslegar. Það má áætla að verðbótaþáttur vaxta, sem áður var færður á rekstrarreikning sem greiddir vextir, nemi á árinu allt að 6–7 milljörðum eða eitthvað þar um bil. Ef þetta fjárlagafrv. væri gert upp í 1. gr. eins og öll fjárlagafrv. þar á undan mundi gjaldaliðurinn í þessu fjárlagafrv. eiga að hækka um 6–7 milljarða kr., þ.e. þau vaxtagjöld sem kallast nú verðbótaþáttur vaxta og færast sem greidd lán, en ekki vaxtagjöld eins og áður gerðist. Ef notuð er sú aðferð, sem notuð hefur verið við uppgjör allar götur fram að þessu fjárlagafrv., ættu vaxtagjöld að koma inn á rekstrarreikning sem útgjöld, bæði verðbótaþáttur vaxta og vextirnir. Þetta mundi hafa þau áhrif, að gjöldin mundu hækka um það sem verðbótaþætti vaxta nemur, 6–7 milljarða kr., og þá er rekstrarjöfnuðurinn orðinn ekki neitt. Þá eru tekjur umfram gjöld á reikningnum núll. Þessi bókhaldsbreyting hefur haft það í för með sér, að svo virðist vera að tekjur umfram gjöld samkv. þessum nýju bókhaldsreglum séu 7.1 milljarður, en ef sama regla hefði verið notuð við færsluna í ár og notuð hefur verið öll árin þar á undan mundi á þessum stað, fyrstu síður fjárlagafrv., ekki standa tekjur umfram gjöld á rekstrarreikningi 7.1 milljarður, heldur tekjur umfram gjöld á rekstrarreikningi nánast núll. Mér er spurn: Hefur ekki hæstv. fjmrh. séð þetta einnig eða er hann að gera sig broslegan með því að halda þessu fram? Hvaða áhrif hefur þetta frekar? Jú, verðbótaþáttur vaxta, þessir 6 milljarðar sem áður voru, - ég sé að hæstv. fyrrv. fjmrh. áttar sig á þessu, því hann brosir í sæti sínu, glottir við tönn, - þessi upphæð, sem áður var færð til gjalda á rekstrarreikningi ríkissjóðs, þessi verðbótaþáttur, hún er núna færð upp bókhaldslega sem afborgun af lánum, þ.e. hækkar afborgun af lánum úr u.þ.b. 15 milljörðum í u.þ.b. 21 milljarð. Og hvaða áhrif hefur þessi bókhaldsaðferð á lánahreyfingar ríkissjóðs? Jú, hún hefur þær breytingar í för með sér, að í þessu fjárlagafrv. stendur að afborganir af lánum umfram tekin ný lán nema samkv. þessu uppgjöri 2 milljörðum. Svo kemur hæstv. forsrh. og hrósar sér af því, að ríkisstj. ætli að fara að borga mikið af skuldum. En ef sama uppgjör hefði verið notað og í öllum fjárlagafrv. þar á undan, hvernig mundi þessi tala þá hafa verið? Jú, þá hefði hún snúið öfugt. Þá hefði staðið þarna: innborganir umfram útgreiðslu 4 milljarðar kr. Ríkisstj. mundi þá hyggjast taka ný lán að upphæð 4 milljarðar kr. umfram þau lán sem hún ætlaði sér að greiða. Þetta skilur hæstv. fyrrv. fjmrh. líka því hann situr hér og skellihlær. Þetta er nýja stefnan hæstv. fjmrh. Barnalega brosleg fullyrðing sem er í þeirri einföldu bókhaldsbreytingu fólgin, að í staðinn fyrir, eins og áður var gert, að færa alla vexti til gjalda á rekstrarreikningi er nú aðeins hluti vaxtanna færður þar til gjalda, en meginhlutinn, hinn svokallaði verðbótaþáttur, er færður sem lánabreytingar, sem afborganir af greiddum lánum. Það er ein tala sem ekki mundi breytast við þessi uppgjör, þ.e. greiðsluafgangurinn. Hann yrði áfram 3.8 milljarðar kr. En hvað mundi hann tákna miðað við uppsetningu eins og allir aðrir fjmrh. hafa þurft að sætta sig við? Hann mundi tákna það mjög einfaldlega, að greiðsluafgangur væri fenginn með lántöku upp á sömu upphæð. Greiðsluafgangurinn er 3.8 milljarðar, en innkomin lán umfram afborganir af lánum um 4 milljarðar. M.ö.o.! greiðsluafgangurinn er búinn til með því að auka lántökur ríkissjóðs um 4 milljarða umfram það sem ríkissjóður borgar af lánum. Ef nokkuð er Matthíasarfrv., svo notað sé orðalag hæstv. fjmrh., þá er það þetta. Það er nákvæmlega svona sem hv. þm., þáv. fjmrh., Matthías Á. Mathiesen fór að. Hann bjó til greiðsluafgang með því nákvæmlega að taka meiri lán en hann greiddi, með sama hætti og hæstv. núv. fjmrh. gerir. Og mér er enn spurn: Situr nú hæstv. ráðh. þarna og er að fá nýjar upplýsingar sem koma honum á óvart? Það gerir hann ekki. Hann veit þetta allt saman. Hvað í veröldinni er þá hæstv. fjmrh. að boða þegar hann segir að þetta sé einhver stefnubreyting? Er það stefnubreyting í ríkisfjármálum að skila rekstrarjöfnuði upp á nánast núll í fjárlagafrv.? Er það stefnubreyting í ríkisfjármálum að ætla sér að taka 4 milljarða til láns umfram það sem menn greiða af lánum? Og er það stefnubreyting í ríkisbúskap að skila greiðsluafgangi sem er búinn til með lántökum? Nei, svo er ekki. En það bætist svolítið við þessa sögu alla saman. Á bls. 7 er gert ráð fyrir að leggja á sérstakt aðlögunargjald að upphæð 2.7 milljarðar kr., sem samkv. samkomulagi Íslands við önnur ríki á að falla úr gildi um áramótin og við vitum að ekki verður framlengt í samkomulagi við aðra, enda er raunar tekið fram í aths. fjárlagafrv. að þetta sé allt í endurskoðun. En hæstv. fjmrh. er með gjaldið teknamegin, en gerir ekki ráð fyrir að neinu af því sé ráðstafað útgjaldamegin. Útgjaldamegin er nefnilega aðeins verið að ráðstafa um það bil 1 milljarði vegna aðlögunargjalds, sem er skuld frá því í fyrra. Það er skuld, endurgreiðsla á tekjum sem innheimtar voru í fyrra og ríkissjóður lofaði að standa skil á í ár. M.ö.o.: hæstv. ráðh. býr þarna til tekjustofn, sem á ekki að vera til og verður ekki til, að upphæð 2.7 milljarðar kr. sem ætti þá að ráðstafa til sérstakra þarfa, en er ekki ráðstafað. Hann aflar peninganna, sem eru markaður tekjustofn, og ráðstafar þeim síðan ekki. Og hvað þýðir þetta? Það þýðir að rekstrarafgangurinn hjá hæstv. ráðh. miðað við þetta er orðinn neikvæður. Lántakan 4 milljarðar umfram afborganir af erlendum lánum dugar sem sé ekki til þess að færa hæstv. ráðh. greiðsluafgang. Þetta er ekki heldur nein nýbreytni í ríkisfjármálum. Þetta er fjármálabúskapur sem hæstv. núv. fjmrh. hefur kennt við hv. þm. Matthías Á. Mathiesen. Það er hins vegar mál vert umhugsunar, að vextir og afborganir af lánum eru nú komin upp í um það bil 40 milljarða í útgjöldum ríkissjóðs, þar af vextirnir um 20 milljarða og afborganir um það bil 20 milljarða. Menn sjá í hendi sér að þegar svo mikið af aflafé ríkissjóðs fer í að greiða vexti og afborganir af lánum, sem fyrst og fremst eru erlend lán, má engu muna í sambandi við gengisforsendur fjárlagafrv. til þess að allt fari á hliðina. Aðeins óveruleg breyting á t.d. gengissigs- og verðlagsforsendum frá því, sem frv. gerir ráð fyrir, gæti kostað það, þegar um svona miklar tölur er að ræða, að ríkissjóður hreinlega fari yfir um og hagkvæm niðurstaða breytist í óhagkvæma. Á bls. 182 í þessu fjárlagafrv. er nokkuð rætt um hvernig hæstv. ríkisstj. hyggst standa að lánsfjáröflun vegna fjárlagagerðarinnar. Þar kemur m.a. fram að innlend fjáröflun á alls að vera um 23 milljarðar kr., sem skiptist þannig, að útgáfa spariskírteina og happdrættisskuldabréfa á að gefa 9 milljarða, innheimta af endurlánuðu spariskírteinafé mínus innlausn spariskírteina á að gefa aðra 9 og önnur innlend fjáröflun 5 milljarða kr. Það kemur ekki fram í þessu yfirliti hvernig hæstv. ríkisstj. hyggst skipta „annarri innlendri fjáröflun“ milli lífeyrissjóðanna annars vegar og viðskiptabankanna hins vegar. Hvernig hyggst hæstv. ríkisstj. ná í þetta fé? Hve mikið á að leggja á lífeyrissjóðina í landinu af skyldukaupum og hve mikið á að leggja á viðskiptabankana'? Ég tel að það væri mjög æskilegt að fá upplýst á eftir hjá hæstv. ráðh. hvernig þessi tala er fengin. En ég skal taka það fram, að mér þykir ekki ástæða til annars en að vænta þess, að áætlunin um innlenda fjáröflun geti staðist. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að til þess að dæmið gangi upp hjá hæstv. ráðh. verður hann að áætla erlenda lántöku í þessu skyni um 35 milljarða kr. Það er það sem gerir að verkum að dæmið gengur upp hjá hæstv. ráðh. Í fyrra námu erlendar lántökur vegna ríkissjóðs og ríkisstofnana um 11.7 milljörðum kr. Þessi erlenda lántaka vegna ríkissjóðs er nú hækkuð úr 11.7 milljörðum í 35 milljarða á einu ári eða meira en þrefölduð. Þetta lét hæstv. fjmrh. hjá líða að benda á í ræðu sinni áðan, að ríkisbúskapurinn í hans höndum gengur ekki upp nema vegna ríkissjóðs og ríkisstofnana sé næstum því þrefölduð erlend lántaka á einu ári. Er það ekki áhyggjuefni, eins og stendur nú bæði í efnahagsmálum þjóðarinnar almennt og í erlendum lántökumálum, að gera verði ríkissjóð upp með þeim hætti, dæmið gangi ekki nema erlend lántaka hans vegna sé þrefölduð? Þá eru nokkur mál sem mig langar til að víkja að. Ég leyfi mér að benda á að í fjárlagafrv. eru niðurgreiðslur mjög gróflega vanáætlaðar ef ríkisstj. ætlar sér að standa við ákvæði í stjórnarsáttmála sínum um niðurgreiðslur, sem vissulega eru búnar að binda hana í báða skó. Í sjálfu frv. er áætlaður 31 milljarður til niðurgreiðslna, en það þýðir óbreytt niðurgreiðslustig frá því sem var í sept. s.l., að niðurgreiðslustigið frá því, sem það var í sept. s.l., eigi að gilda allt næsta ár. Slíkt væri brot á ákvæðum stjórnarsáttmálans og mundi hafa í för með sér verulega kjararýrnun fyrir allan almenning. Ég tel að til að standa við ákvæði stjórnarsáttmálans vanti um það bil 4 milljarða kr. til að halda niðurgreiðslustiginu óbreyttu á næsta ári, miðað við það auk þess, að verðlagsforsendur fjárlagafrv. standist. Standist verðlagsforsendur fjárlagafrv. ekki vantar mun hærri fjárhæð en þessu nemur. Hæstv. fjmrh. bendir á í þessu sambandi að ráðstafa eigi 12 milljörðum í fjárlagafrv. til sérstakra aðgerða. Ef niðurgreiðslurnar eiga að koma af þessum lið þýðir það að hæstv. ráðh. og ríkisstj. hans ætla sér að láta almenning í landinu og verkalýðshreyfinguna kaupa sama niðurgreiðslustigið upp aftur og aftur í kjaraskerðingum. Það á sem sé að selja launþegahreyfingunni niðurgreiðslurnar sem hún keypti í fyrra, hittiðfyrra og árið þar áður. Öðruvísi verður þetta ekki skilið en eigi að nota sama gjaldmiðilinn aftur og aftur upp á nýtt, láta launþega landsins kaupa sömu niðurgreiðslurnar aftur og aftur í rýrðu kaupi. - En ætli tilgangurinn sé ekki annar þegar betur er skoðað? Heyrst hefur að nýr vísitölugrundvöllur væri á leiðinni. Í þessum nýja vísitölugrundvelli skipta þær neysluvörur, sem nú eru niðurgreiddar, miklu minna máli. Ætli það sé ekki á bak við að þegar Alþýðusambandsþingi er lokið og átök þar hafa gengið sinn gang og ríkisstj. búin að sitja þegjandi allar götur þangað til eigi að tilkynna að frá og með n.k. áramótum gangi í gildi nýr vísitölugrundvöllur þar sem þarf ekki að kaupa þau niðurgreiðslustig sem keypt hafa verið með sama hætti og gert hefur verið og ríkisstj. ætli sér að hagnast á þeim viðskiptum. Ég vil gjarnan óska eftir svari hæstv. fjmrh. við því. Takið nú vel eftir, þeir sem áhuga hafa á að hlusta á svarið, hvort hann svarar eða ekki. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. í þessu sambandi tveggja spurninga: 1. Getur hann á þessu stigi máls eitthvað um það sagt, hvort ríkisstj. hans hyggst taka upp nýjan vísitölugrundvöll um n.k. áramót? 2. Ef það verður mun þá ekki hæstv. ríkisstj. sjá svo um að Alþýðusambandsþingi verði frá þeirri aðgerð skýrt þannig að Alþýðusambandsþing geti gert sér grein fyrir áhrifum hennar á kjör launþega? Eins og hæstv. ráðh. tók fram eru útflutningsbætur í frv. miðaðar við að fullnýta þá heimild sem ríkisstj. hefur til greiðslu á útflutningsbótum. Hins vegar tók hæstv. landbrh. fram, að mig minnir í umr. hér á Alþ. í fyrradag, að hæstv. ríkisstj. mundi greiða auk leyfilegra útflutningsuppbóta um 30–33% af viðbótarþörf. Þetta mál var leyst þannig í fyrra að Framleiðsluráð landbúnaðarins var látið taka 3 milljarða kr. lán sem allir vissu að Framleiðsluráði var ekki ætlað að endurgreiða. Endurgreiðslunni verður þannig hagað að Byggðasjóður greiðir helming lánsins, allt annað, þ. á m. vextir, hlýtur að falla á ríkissjóð. Með þessum hætti, að láta aðila úti í bæ, sem allir vissu að ekki gat staðið skil á slíkri lántöku, taka lánið þó að ætlunin væri ávallt sú að ríkissjóður stæði undir þeim hluta þess sem Byggðasjóður ekki greiddi, eru tekin upp ný vinnubrögð í sambandi við fjárlagagerð sem eru stórhættuleg. Nú vil ég af þessum tilefni spyrja hæstv. fjmrh.: Eru líkur á að höggvið verði í þann sama knérunn, að málið verði á árinu 1981 leyst með sama hætti og á árinu 1980, þar sem að yfirvarpi verði haft að Framleiðsluráð landbúnaðarins taki marga milljarða kr. lán sem í raun réttri ríkissjóður tekur og á að greiða af, en haldið er fyrir utan útgjöld á fjárl., eins og gert var í fyrra? Þá vil ég enn fremur vekja athygli á því, herra forseti, að olíustyrkurinn til íslenskra heimila er í þessu frv. aðeins hækkaður um 25%, þó að verðbólgan hafi aukist um 58% frá því að síðasta fjárlagafrv. var lagt fram. Mér er kunnugt um að ástæðan er m.a. sú, að menn telja að aukin notkun annarra orkugjafa muni draga svo mikið úr olíunotkun að það þurfi ekki að auka styrkinn meira til að halda verðgildi hans. Þá áætlun viljum við þm. að sjálfsögðu fá að sjá. En það er ekki meginatriði málsins eða þarf ekki að vera, heldur hitt, að tekjurnar, sem raunverulega eru eyrnamarkaðar til þessara þarfa, 1.5% söluskattur sem lagður var á í fyrra til að mæta þessari þörf, þessar tekjur sem olíuvandi íslenskra heimila var notaður sem yfirvarp til þess að afla, þessi tekjustofn skilar ríkissjóði a.m.k. 12 milljörðum á næsta ári, en aðeins 5 milljarðar af þeim tekjustofni eiga að fara í olíustyrkinn. Afgangurinn, 7 milljarðar, fer í ríkishítina. Þarna er m.ö.o. verið að leika þann ljóta leik, að mikill vandi íslenskra heimila, sem þurfa að hita hús sín með innfluttu eldsneyti, er notaður sem yfirvarp til að leggja á skatt að upphæð 12 milljarðar kr., en af þessu skattfé er ráðstafað aðeins 5 milljörðum til að mæta þeim vanda sem látið er í veðri vaka að skatturinn sé á lagður til þess að mæta. Þetta er að sjálfsögðu algert hneyksli sem er í mjög góðu samræmi við allt það hneyksli sem verið hefur og var hjá þessari ríkisstj. frá því að hún var stofnuð. En þetta er ljótur leikur. Þetta er leikur þar sem verið er að hafa vanda nokkurra heimila í landinu að yfirvarpi fyrir allsherjar tekjuöflun fyrir ríkiskerfið, eins og ég hef hér sýnt fram á. Þá vil ég enn fremur benda á að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að erlend lántaka vegna vaxta og afborgana af öðrum erlendum lánum vegna Kröfluvirkjunar eigi á næsta ári að nema 6 milljörðum 275 millj. kr. Gera menn sér grein fyrir því, hvílíkur baggi þetta heimskulega fyrirtæki er orðið á íslensku þjóðinni? Hér er um arðlausa fjárfestingu að ræða sem engu skilar í þjóðarbúið, en þessi arðlausa fjárfesting kostar okkur á ári 6 milljarða 275 millj. kr. í afborgunum af erlendum lánum sem borguð eru með öðrum lántökum. Hvað þýðir þessi baggi? Hvað er Kröfluvirkjun orðinn þungur baggi á Íslendingum? Hún er jafnþungur baggi og nemur öllum samanlögðum bifreiðaskatti á landsmenn. Allur samanlagður bifreiðaskattur landsmanna rennur nú í það að borga fjármagnsútgjöldin af hinni arðlausu Kröfluvirkjun. Hún nemur 1/6 hluta af öllum samanlögðum rekstrarhagnaði Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. 1/6 hluti af öllum rekstrarhagnaði Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins fer í það eitt að standa undir fjármagnskostnaðinum af hinni arðlausu Kröfluvirkjun. Og svo á að framkvæma nýtt við þessa virkjun upp á 3.5 milljarða kr. 1981, þannig að framlög af almannafé til Kröfluvirkjunar á árinu 1981 vegna afborgana, vaxta og nýrra framkvæmda nema sem svarar tekjuskatti allra félaga í landinu. Tekjuskattur allra félaga í landinu hellist niður í hinar ónýtu borholur í Kröflu. Hverjir báru ábyrgð á þessu? Hverjir voru það sem ábyrgðina báru? Hæstv. þáv. iðnrh. var sá maður sem í fylkingarbrjósti þeirra stóð sem báru ábyrgðina á Kröfluvirkjun. Hvað er hann nú? Hann er forsrh. Íslands. Hver var varaformaður Kröfluvirkjunar, sem fór með framkvæmdir í umboði ráðh.: Hvað er hann nú? Hann er æðsti yfirmaður allra vísindarannsókna á Íslandi, hæstv. menntmrh. Hvað er sá þriðji Kröflunefndarmaður sem á þingi situr? Hann er æðsti yfirmaður allra fjármála íslenska ríkisins. Það er búið að leiða Kröflustefnuna til öndvegis í þessari ríkisstj. Þeir, sem ferðinni réðu um þá heimskulegu framkvæmd, stjórna nú íslensku þjóðfélagi. Hvar í veröldinni annars staðar en hér mundi slíkt geta gerst? Og hvernig halda menn að slík ríkisstj. nái öðrum árangri en þeim sem hún hefur náð eða öllu heldur ekki náð á umliðnum mánuðum? Vissulega eru, eins og ég sagði áðan, ýmis atriði í þessu fjárlagafrv. sem horfa til góðs. Ég vil í því sambandi sérstaklega benda á málefni ríkisspítala og daggjaldakerfið. Undanfarin ár hafa ríkisspítalarnir verið mikið vandamál í rekstri ríkissjóðs og er líklegt að í ár fari þeir um það bil 2 milljörðum fram úr áætlun fjárl. Nú hefur tekist samkomulag á milli fjmrn. og heilbrrn. um málefni þessara spítala þannig að telja má að áætlun vegna þeirra sé með talsvert betri hætti í núv. frv. en verið hefur áður. M.a. varð samkomulag um hve mörg prósent af launum beri að áætla yfirvinnu- og álagsgreiðslur. Ég tel því nokkuð vel fyrir ríkisspítölunum séð í þessu fjárlagafrv. Það er atriði sem horfir til góðs og ástæðulaust að vera að draga fjöður yfir það. Enn fremur er ástæða til að lýsa sérstakri ánægju yfir því, að það virðist vera orðið samkomulag á milli heilbrrn. og fjmrn. hvernig skuli taka á daggjaldakerfinu, sem hefur reynst ríkissjóði myllusteinn um háls. Þetta er líka atriði í fjárlagafrv. sem ástæða er til að vekja athygli á og fagna. Í þriðja lagi má benda á að í fjárlagafrv. er stefnt að því að taka innheimtumenn ríkissjóðs sérstökum tökum, þannig að setja þá inn á fjárlög eins og ríkisstofnanir í staðinn fyrir að láta þá reka embætti sín út úr kassa eða af innheimtum tekjum sínum, eins og því miður hefur gerst. Þetta hefur gert það að verkum, að ýmsir innheimtumenn ríkissjóðs hafa skuldað ríkissjóði og skulda nú ríkissjóði hundruð millj. kr. Hæstv. ríkisstj. ætlar að taka á þessu máli og er það vel. Þannig eru ýmis atriði í þessu fjárlagafrv. sem horfa til heilla, og það er ástæðulaust að draga fjöður yfir það. Ég vildi í örfáum orðum víkja að því sem hæstv. ráðh. ræddi um áðan, þ.e. um skattamál starfsmanna utanríkisþjónustunnar. Þetta starfsfólk þurfti ekki að greiða skatta samkv. eldri skattalögum. Með síðustu skattalagabreytingu var þessu starfsfólki gert að greiða sömu skatta og öllum öðrum landsmönnum, og er það út af fyrir sig ekkert óeðlilegt. Hins vegar var á það bent, að óeðlilegt væri að ekki yrði litið til þess, að sú kerfisbreyting væri gerð á þessum málum að nú væri starfsmönnum utanríkisþjónustunnar í fyrsta sinn gert skylt að greiða skatta af aflafé sínu. Sambærilegar breytingar voru, eins og hæstv. fjmrh. tók fram, gerðar gagnvart starfsfólki utanríkisþjónustu á Norðurlöndum, og í öllum þeim tilvikum var þannig á málinu tekið, að komið var í veg fyrir að starfsfólk utanríkisþjónustunnar yrði fyrir fjárhagslegu skakkafalli af þeim sökum með því að greiða því sérstaka launauppbót. Þessi mál voru rædd í minni ráðherratíð milli utanrrn. og fjmrn., og skrifstofustjóri fjmrn., Þorsteinn Geirsson, lagði til við mig að sami háttur og sama afgreiðsla yrði á höfð hjá okkur og hjá öðrum, sem búið hafa við svipaðar aðstæður. Ég gekk að sjálfsögðu frá því, með þeim fyrirvara þó, að það yrði samþ. hér á þingi. Eins og hæstv. fjmrh. hefur tekið fram, hefur hann óskað eftir því við þingið að það tæki þessi mál til sérstakrar skoðunar. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að ef við ekki gerum aðgerðir af þessu tagi verður að meta öll launamál starfsmanna utanríkisþjónustunnar upp á nýtt, skilja á milli þess, sem raunverulega er laun þessa fólks, og hins, sem er til þess að sjá fyrir útgjöldum varðandi starf þeirra. Til dæmis að nefna býr einn sendiherra íslenska ríkisins í yfir 600 fermetra húsnæði. Ef hann og kona hans réðu verustað sínum sjálf þætti mér mjög ólíklegt að þau mundu velja sér slíkan bústað, að þau mundu vilja búa í rúmlega 600 fermetra íbúð. Ætli konan mundi ekki gjarnan vilja hafa húsnæðið eitthvað minna. Þetta er hins vegar sá bústaður sem þeim er fenginn í hendur af íslenska ríkinu, og þau eiga að reka þennan bústað, m.a. að greiða af því fé, sem þau taka við af ríkinu bæði laun ýmiss starfsliðs og ræstingu. Að sjálfsögðu er ekki hægt að gera ráð fyrir því, ef laun eru skilin venjulegum skilningi þess orðs, að þá sé íslenska ríkið að skikka fólk, sem er í störfum fyrir það erlendis, til að standa af sínum eðlilegu launatekjum straum af kostnaði við rekstur slíks húsnæðis, enda var það aldrei ætlunin. Ef sá háttur verður ekki á hafður í sambandi við þessi mál sem hafður var á öllum öðrum Norðurlöndum undir hliðstæðum kringumstæðum, þá verður einfaldlega að meta launamál starfsmanna utanríkisþjónustunnar algerlega frá grunni og upp á nýtt, gera þeim þá fært að reka sendiráð sín og heimili af því tagi sem ég hér nefndi, gera þeim kleift að standa undir slíkum rekstrarkostnaði með endurgreiðslu á þeim kostnaðarliðum sem það krefst, þannig að laun starfsmanna utanríkisþjónustunnar verði þá raunveruleg laun, en feli ekki í sér alls konar kostnaðarliði eins og hér um ræðir. Hins vegar er þetta að sjálfsögðu ekkert stórmál, heldur mjög einfalt framkvæmdamál sem ég held að hljóti að vera unnt að leysa. Ég hef ekki trú á öðru en að hæstv. núv. utanrrh. hafi áhuga á að málið verði leyst. Herra forseti. Það frv., sem hér er lagt fram, boðar engin stórtíðindi og engar breytingar. Ég hef í máli mínu sýnt fram á hvernig þær niðurstöður í 1. gr., sem ríkisstj. hrósar sér af, eru fengnar. Hér er aðallega um að ræða breytingar á færslum vegna þess að vaxtagreiðslur eru nú teknar öðrum tökum en þær hafa verið teknar á umliðnum árum. Ef nokkuð er, þá er frv. því miður veikara en mörg eldri frv. sem lögð hafa verið fram, bæði af þessum sökum og eins vegna þess að ekkert bendir til þess, að hæstv. ríkisstj. ætti sér að standa við þær forsendur í verðlags- og gengismálum sem þetta frv. byggir á. Ef hæstv. ríkisstj. hefur ekkert aðhafst fyrir 1. des. n.k. er enginn mannlegur máttur sem getur ráðið við það, að við forsendur frv. í gengis- og verðlagsmálum verði staðið. Menn þurfa ekki að bíða fram á árið 1981 til að ganga úr skugga um það. Menn þurfa ekki að bíða nema í nokkra daga, í hæsta lagi örfáar vikur. Reynist svo vera, eins og hingað til hefur verið, að hæstv. ríkisstj. bresti kjark, dug og hugkvæmni til þess að hafast að á næstu örfáum vikum, er allt þetta plagg gagnslaust og merkingarlaust pappírsplagg sem eins gott er fyrir alþm. að henda í ruslakörfuna.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur gert ítarlega grein fyrir fjárlagafrv. og sé ég ekki ástæðu til að ræða frekar um það nema í einstökum tilvikum. Fyrst mun ég fjalla um þróun ríkisfjármála á s.l. tveim árum og horfum fram undan. Þegar ég kom að fjármálum ríkisins 1. sept. 1978 var ákveðið að breyta hluta af verðbólguvandanum í ríkisfjármálavanda, m.a. til þess að koma með skjótum hætti í veg fyrir ófremdarástand í atvinnulífi landsmanna. Tekið var skyndilán hjá Seðlabankanum að upphæð 2.9 milljarðar kr. Af þessum sökum og fleirum reyndist árið 1979 um margt óhagstætt fyrir þróun ríkisfjármála. Ég setti í upphafi það mark, að skyndilán Seðlabanka yrði greitt upp á árinu 1979, þannig að jöfnuður næðist í ríkisfjármálunum á því ári. Þegar kom fram á sumarið 1979 var sýnt að það mundi heldur betur hallast á merinni hjá ríkinu. Ég setti því mikla pressu á og heimtaði annaðhvort niðurskurð ríkisútgjalda eða auknar tekjur. Eftir harðar sviptingar tókst að tryggja nýja tekjustofna fyrir ríkissjóð sem lögðu grundvöll að bættum hag hans. Viðbótartekjur þessara tekjustofna haustið 1979 gefa t.d. ríkissjóði 22.2 milljarða kr. í tekjur á næsta ári miðað við forsendur fjárlagafrv. Rekstrarútkoma ríkissjóðs árið 1979 var raunverulega jákvæð um 1 600 millj. kr. þrátt fyrir miklar hrakspár. Þá er tekið inn í dæmið 4.5 milljarða kr. víxillán sem tekið var út á hina nýju tekjustofna haustlaganna. Lánið var greitt á fyrstu mánuðum þessa árs, og áfram nýtur ríkissjóður þessara tekna eins og áður segir. 31. des. 1978 skuldaði ríkissjóður Seðlabankanum 26.4 milljarða kr. Ári síðar, 31. des. 1979, var skuldin 0.3 milljörðum kr. hærri í krónum og eftir uppfærslu verðbóta var heildarskuldin 28.7 milljarðar kr. Við árslok 1978 námu skuldir ríkissjóðs við Seðlabankann 15.9% af ríkistekjum það ár. Í árslok 1979 námu skuldirnar ekki nema 12.2% af ríkistekjunum. Það er því staðreynd sem ekki verður hnekkt, að á árinu 1979 lækkuðu skuldir ríkissjóðs við Seðlabankann um 3.7% miðað við ríkistekjur. Í ársskýrslu, sem flutt var á aðalfundi Seðlabankans 14. maí 1980, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þótt verulega dragi úr halla ríkissjóðs þegar á árinu 1976, hefur leiðin til jafnvægis og hvað þá greiðsluafgangs í ríkisbúskapnum reynst ærið torsótt og hélt skuldasöfnun ríkissjóðs við Seðlabankann áfram ár hvert allt til ársins 1978. Á s.l. ári urðu þau mikilsverðu umskipti, að lítilsháttar greiðsluafgangur varð í viðskiptum ríkissjóðs við Seðlabankann í fyrsta skipti síðan 1972. Hafði skuldasöfnun ríkissjóðs átt drjúgan þátt í því að veikja stjórn peningamála fram að þessu, og skiptir því miklu máli að ekki verði hvikað frá ásetningi sem fram kemur í afgreiðslu fjárlaga og lánsfjáráætlunar fyrir árið 1980 um lækkun skuldarinnar við Seðlabankann í samræmi við gerða samninga. En í lok ársins 1979 nam nettóskuld ríkissjóðs við bankann 28 milljörðum. kr.“ Þetta var álit Seðlabankans um þau mikilsverðu umskipti ríkisfjármátanna sem urðu á árinu 1979. Þessi breyting til batnaðar lýsti sér annars vegar í því, að greiðsluafgangur varð í viðskiptum ríkissjóðs við Seðlabankann, og hins vegar í þeirri staðreynd, að á árinu 1979 lækkuðu skuldir við Seðlabankann, miðað við ríkistekjur um 3.7%, eins og áður er fram tekið. Ég vona að þessi þróun haldi áfram á þessu ári og því næsta. Það er ástæða til að vekja athygli á nokkrum sérstæðum útgjaldaliðum fjárlaganna árið 1979–1980 og frv. fyrir árið 1981. Í fyrsta lagi vil ég nefna fjármagnsútgjöld vegna Kröfluvirkjunar sem komu fyrst inn í útgjaldaliði fjárlaga árið 1979 og námu það ár 2 milljörðum og 80 millj. kr. Á yfirstandandi ári nema fjármagnsútgjöld vegna Kröflu 3 milljörðum 900 millj. kr., og í fjárlagafrv. fyrir árið 1981 nemur þessi upphæð 6 milljörðum 275 millj. kr. Á þremur árum nema útgjöld fjárlaga vegna Kröfluvirkjunar því samtals 12.2 milljörðum kr. Þá vil ég nefna vaxtagreiðslur ríkissjóðs, en þær nema samtals hvorki meira né minna en 40 milljörðum kr. á þessum þremur árum. Þá vil ég í þriðja lagi nefna lækkun tolla vegna samnings við Efnahagsbandalag Evrópu og afnám söluskatts af ýmsum matvörum. Þetta skýrir það, að ýmsir aðrir skattar hafa hækkað. Ég vona að ríkisstj. og hæstv. fjmrh. takist að halda áfram því verki sem grundvöllur var lagður að í tíð ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar og leiddi til umskipta í fjármálum ríkisins þegar á árinu 1979, eins og Seðlabankinn tíundaði réttilega í ársskýrslu sinni á s.l. vori. Næst vil ég víkja stuttlega að nokkrum atriðum skattamála. Þegar fjárlagafrv. var til meðferðar í ríkisstj. var gert ráð fyrir að aðlögunargjald á innfluttar iðnaðarvörur mundi haldast árið 1981. Ég gerði bókun í ríkisstj. um afstöðu mína til þess máls. Þar segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna þess að fjárlagafrv. gerir ráð fyrir að 3% aðlögunargjald haldist á næsta ári óska ég eftirfarandi bókunar: Þegar sótt var um heimild til EFTA og Efnahagsbandalags Evrópu um álagningu aðlögunargjaldsins var því lýst yfir af Íslands hálfu, að gjaldið yrði skilyrðislaust fellt niður í árslók 1980. Lagasetningin um aðlögunargjaldið er í samræmi við þetta. Samþykkt EFTA var bundin því skilyrði, að gjaldið yrði fellt niður í árslok. Efnahagsbandalag Evrópu mótmælti gjaldinu og telur það andstætt samningi Íslands við bandalagið, en hefur ekki hafst frekar að í málinu, þar sem gjaldið verður fellt niður.“ Á fundi með framkvæmdastjóra EFTA í Kaupmannahöfn 5. sept. s.l. skýrði ég honum frá fyrirmælum iðnrh. um framlengingu gjaldsins. En hæstv. iðnrh. hefur lagt til að það verði framlengt með þeim hætti, að í staðinn fyrir að það er 3% á þessu ári lækki það í 2% á næsta ári, 1% á árinu 1982 og falli alveg niður við lok þess árs. Framkvæmdastjórinn skírskotaði til drengskaparyfirlýsingar Íslendinga um niðurfellingu gjaldsins nú í árslok. Hann taldi að litið yrði á framlengingu gjaldsins sem brot á gefnum loforðum íslensku ríkisstj. Af þessum ástæðum mun ég ekki treysta mér til að taka mátið upp frekar en ég hef þegar gert. Ég hef kannað óformlega og látið kanna hver væri afstaða EFTA og Efnahagsbandalags Evrópu til þess að framtengja gjaldið að hluta og fella það niður í áföngum. Afstaða þessara aðila er svo neikvæð, að telja má fullvíst að t.d. Efnahagsbandalag Evrópu muni ekki sætta sig við framlengingu aðlögunargjaldsins og geti jafnvel gripið til mótaðgerða sem skaði mjög mikilvæga viðskiptahagsmuni Íslands. Horfur eru á að samkvæmt samningi Íslands við Efnahagsbandalag Evrópu þurfi Íslendingar ekki að greiða tolla af útflutningsvörum, sem fluttar eru til Efnahagsbandalagstandanna á þessu ári, sem nema a.m.k. 9–10 milljörðum kr. Hvaða vit er í því að stofna slíkum hagsmunum í hættu? Þrátt fyrir þetta var fjárlagafrv. lagt fram þannig að gert er ráð fyrir aðlögunargjaldinu sem tekjustofni, en málið verður tekið nánar til athugunar, eins og segir í aths. við fjárlagafrv. Við umr, um skattamál hér á hv. Alþ. á s.l. vetri lét ég þau orð falla, að ég fylgdi því að framlengja skatta á skrifstofu- og verslunarhúsnæði á þessu ári, en væri þó þeirrar skoðunar, að þetta mál þyrfti að taka til endurskoðunar á yfirstandandi þingi. Slík skattlagning kemur þungt niður á bæði samvinnuverslun og annarri verslun, sérstaklega þó í strjálbýlinu, en þar hefur verslun barist í bökkum á undanförnum árum. Í þriðja lagi hef ég svo lýst yfir andstöðu minni við það ákvæði 59. gr. skattalaganna, að mögulegt sé að leggja á menn skatt af hærri tekjum en menn sannanlega hafa. Um fjárlögin og almenna skattlagningu vil ég segja þetta: Samkv. stjórnarsamningnum skal aðhald í ríkisrekstrinum stóraukið og áhersla lögð á jafnvægi í ríkisfjármálum. Það er ein af forsendum fjárlagafrv., að fjárlög 1981 verði afgreidd með nokkrum rekstrar- og greiðsluafgangi. Framsfl. er þeirrar skoðunar, að þetta verði því aðeins mögulegt að ríkistekjurnar nemi um 28.5% af þjóðartekjum. Á þessu ári var ætlunin að koma verðbólgunni niður í 30–35% frá upphafi til loka ársins. Því fer fjarri að þetta hafi tekist. Um þessi mál sagði ég m.a. við fjárlagaumr. fyrr á þessu ári eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Ég geri mér glögga grein fyrir því, að það er útilokað að telja niður verðbólguna í samræmi við fyrirætlanir ríkisstj. nema stefnan í gengismálum og launamálum verði í takt við þær fyrirætlanir. Ef þessi stefna verður sprengd upp með kröfugerð og aðgerðum til þess að framfylgja þeirri kröfugerð, þá er alveg ljóst að það verður erfitt eða ómögulegt að ná þessum markmiðum. Allt veltur á því, að hin sterku öfl þjóðfélagsins, þ.e. ríkisvaldið og samtök launafólks og atvinnurekenda, nái lágmarkssamvinnu í þessum málum öllum og menn taki tillit til þess, að á öllum sviðum er nauðsynlegt að telja verðbólguna niður. Þetta er höfuðatriði.“ Ég sagði enn fremur að til að snúa ört hækkandi verðbólgu í lækkandi verðbólgu verði verðlags-, launa- og gengispólitík að stefna að ákveðnu marki á árinu 1980. Ég get með góðri samvisku endurtekið þetta við þessa umr. Það hefur ekki orðið sú raunin á, að þróun í verðlagsmálum, launamálum og gengismálum hafi samrýmst áformum ríkisstj. í efnahagsmálum. Í fyrsta lagi hafa samningar á vinnumarkaðnum verið opnir í allt sumar og við borð hefur legið að upp úr syði. Verkföllum hefur verið hótað æ ofan í æ. Það má því orða það svo, að ríkisstj. hafi keypt vinnufriðinn því verði að fresta að hluta þeirri niðurtalningu verðbólgunnar sem hún áformaði. Ríkisstj. hefur þó viðhaft mikið aðhald í að leyfa verðhækkanir að því marki sem það hefur verið á hennar valdi. Auðvitað torvelda almennar grunnkaupshækkanir í þjóðfélaginu viðnám gegn verðbólgunni, það gefur auga leið. Og þær grunnkaupshækkanir, sem samið hefur verið um nú nýlega, munu, að því er fróðir menn telja, valda um 15-20% hækkun verðbólgu á næstu 6–12 mánuðum. Í öðru lagi vil ég vísa til þess, að á tímabilinu okt. 1979 til febr. 1980 hækkaði tilkostnaður frystihúsanna innanlands um 15–20%. Á sama tíma var gengissig aðeins 5–10%. Á þessu ári hefur svo fiskverð í Bandaríkjunum lækkað og til viðbótar hefur Bandaríkjadollar verið að veikjast þar til nú seinustu vikurnar. Til þess að skapa frystihúsunum og sjávarútveginum öllum lágmarksrekstrargrundvöll hefur ríkisstj. neyðst til að láta gengið síga nokkuð ört á þessu ári, m.a. til þess að bæta upp það misræmi sem varð á verðlagi útflutningsafurða sjávarútvegsins, sérstaklega frystiafurðum, og hækkandi tilkostnaði innanlands. Þetta hefur einnig valdið erfiðleikum í baráttunni við verðbólguna. Þrátt fyrir þetta standa málin þannig, að verðbólgan hefur aðeins minnkað borið saman við seinasta ár og það þrátt fyrir að viðskiptakjör þjóðarinnar hafa versnað um 15% á s.l. tveim árum. Án verðlagsáhrifa grunnkaupshækkana stendur verðbólgan um þessar mundir í 52–53%. Nú er ljóst að grunnkaupshækkanir um 9–10% koma inn í verðlagið. Ef ekki tekst neitt samkomulag um ráðstafanir til að bremsa verðbólguna, þá koma verðbætur launa, verðhækkanir landbúnaðarvara, útseld vinna o.fl. af fullum þunga inn í hagkerfið 1. des. n.k. Um áramótin kemur svo nýtt fiskverð. Til þess að undirstöðuatvinnuvegirnir standist fyrirsjáanlegar hækkanir tilkostnaðar 1. des. og 1. jan. verður gengisaðlögun að fara fram. Ef það verður ekki stöðvast útflutningsframleiðsla þjóðarinnar. Hvar standa menn þá? Jú, nákvæmlega eins og fyrir 1. des., nema verðbólgan hefur aukist verulega. Kaupmáttur launa verður í besta falli óbreyttur, en allt atvinnuöryggi þjóðarinnar ótraustara. Á þessu ári munaði hársbreidd að frystihúsin og útgerðin stöðvuðust að meira eða minna leyti vegna verðbólgunnar. Sama er að segja um útflutningsiðnaðinn. Og þá er spurningin: Tekst okkur Íslendingum að halda undirstöðuatvinnuvegunum gangandi ef verðbólgan fer upp í 70%, að ég tali nú ekki um meira? Það er vissulega kominn tími til að stinga við fótum og þó miklu fyrr hefði verið. Er nú ekki ráð að þjóðin þoli það, að allsherjar viðnámsaðgerðir í efnahagsmálum verði gerðar samhliða gjaldmiðilsbreytingunni um áramótin, að sameinað verði verðbótatímabil allra kostnaðarþátta 1. jan. n.k. og hafin verði raunhæf niðurtalning verðbólgu frá þeim tíma? Nú eins og oft áður er mjög þýðingarmikið að menn geri sér raunhæfa grein fyrir því, hvað gerist ef ekki verður gripið til bremsuaðgerða í verðbólgumátum. Þjóðhagsstofnunin vinnur nú að því verkefni að gera úttekt á þessu. Hæstv. fjmrh. hefur gert grein fyrir helstu forsendum fjárlaganna. Án þess að endurtaka mjög það sem hann sagði vil ég undirstrika nauðsyn þess, að ríkisbúskapurinn verði nokkurn veginn í jafnvægi árið 1981, svo sem verið hefur árið 1979 og 1980. Þá vil ég og undirstrika þá forsendur frv., að verðlagshækkanir frá miðju ári 1980 til miðs árs 1981 verði um 42%, sem er, eins og segir orðrétt í aths. við frv., nokkru minni verðbólga en verið hefur nú um skeið. Enn fremur vil ég vísa til þeirra orða í aths. við fjárlagafrv., að á næstunni verði ákvarðanir teknar í aðgerðum í efnahagsmálum, sem tengjast væntanlegri gjaldmiðilsbreytingu. Fjmrh. hefur því fyrir hönd ríkisstj. sett markmið í verðbólgumálum, sem stefna að 42% verðbólgu frá miðju ári 1980 til miðs árs 1981, og boðað aðgerðir í tengslum við gjaldmiðilsbreytinguna. Þetta allt saman vil ég sterklega undirstrika. Ég held að það sé ákaflega mikil og rík nauðsyn á því, að öll þjóðin átti sig á þeim hættum sem hin mikla verðbólga skapar. Mesti háskinn er fólginn í því, að verðbólgan torveldar eðlilega og æskilega framvindu efnahags- og atvinnumáta. Langvarandi óðaverðbólga leiðir til stöðnunar, minni framleiðslu og rýrnandi lífskjara. Hún er blátt áfram óvinur góðra, jafnra og bættra lífskjara. Hún veldur hrikalegu misrétti milli manna og magnar upp það versta í atvinnumálum og fjármálum. Af þessum ástæðum og raunar mörgum fleirum verður ríkisstj., Alþ. og raunar öll þjóðin að snúast gegn verðból~unni með öllum tiltækum ráðum. Ég held að flestum sé orðið það ljóst, að við Íslendingar ráðum aldrei niðurlögum verðbólgunnar án þess að draga úr þeirri sjálfvirkni sem ríkir í efnahagskerfinu. Niðurtalningarstefna Framsfl. byggir á þessari hugsun. Þar er gert ráð fyrir að setja á ákveðnu tímabili hámark á verðlag vöru og þjónustu, verð á landbúnaðarafurðum, fiskverð, verðbætur launa, vexti og gengi krónunnar. Til þess að tryggja sem hæstan kaupmátt lægri tekna verði skattar lækkaðir. Síðan verði stefnt að því að feta sig niður á við með því að lækka hámarkið næsta tímabil og svo koll af kolli. Við leggjum jafnframt áherslu á samráð við aðila vinnumarkaðarins um aðgerðir í efnahagsmálum. Þá verður settur nýr grundvöllur vísitölu framfærslukostnaðar í ársbyrjun 1981, sem byggist á neyslukönnun Hagstofunnar og allri viðmiðun við eldra vísitölukerfi þar með sleppt, um leið og myntbreytingin kemur til framkvæmda. Þá er mjög nauðsynlegt að gera breytingar á vísitölukerfinu sem miða að viðnámi gegn verðbólgunni. Ríkisbúskapurinn verður að vera í jafnvægi á árinu 1981 og enn fremur stefnt að jafnvægi í gjaldeyrisviðskiptum. Fjárfesting verði nálægt fjórðungi af þjóðarframleiðslu og útlán banka og lífeyrissjóða í samræmi við markmið í peningamálum. Þessa efnahagsstefnu, sem ég hef verið að setja hér fram, mætti framkvæma til reynslu í eitt ár. Þegar gengið hefur verið frá efnahagsprógrammi, sem dregur jafnt og þétt úr verðbólgu, verður að leggja áherslu á framleiðni og uppbyggingu í orku- og atvinnumálum til þess að skapa grundvöll fyrir auknum hagvexti og bættum lífskjörum þjóðarinnar. Það eru nokkrir útgjaldaliðir í fjárlagafrv. sem eru áberandi hæstir. Þar á meðal eru tryggingamál 136.5 milljarðar kr., fræðslumál 69.5 milljarðar kr. og heilbrigðismál 39.8 milljarðar. Til heilbrigðis-, trygginga- og fræðslumála verður því varið samtals 245 milljörðum kr. samkv. fjárlagafrv. Ég vil nú endurtaka það sem ég sagði við fjárlagaumr. 1978, 1979 og einnig fyrr á þessu ári, að í heilbrigðismálum megi spara umtalsverðar fjárhæðir með því að efla útivist og íþróttaiðkun þjóðarinnar. Talið er að a.m.k. 5 þús. manns starfi sem sjálfboðaliðar innan íþróttahreyfingarinnar. Þessa starfsemi ber að efla og styrkja á alla lund. Það mun borga sig að verja verulegu fé í þessu skyni. Vil ég sérstaklega beina því til fjvn., að hún láti fara fram skipulega og raunhæfa rannsókn í þessum efnum í samráði við framkvæmdavaldið. Spurningin er þessi: Getum við varið heldur minna fjármagni til heilbrigðis-, trygginga- og menntamála, en þeim mun meira fjármagni til þess að efla útivist og íþróttaiðkanir eða almenna líkamsrækt? Margar fremstu þjóðir veraldar hafa reiknað það út, að þær spari stórkostlega fjármuni með virkum stuðningi við æskulýðs- og íþróttahreyfingar. Við Íslendingar höfum engan her og höfum ekki viljað stofna her. Ég hef oft leitt hugann að því, hvort ekki væri hollt og tímabært fyrir uppeldi þjóðarinnar að koma á eins konar þegnskylduvinnu um nokkurra mánaða skeið, þar sem ungmenni byggju við vissan aga og gætu jafnhliða stundað líkamsrækt og unnið þjóðnýt störf. Ég held að það vanti meiri aga við uppeldi þjóðarinnar, hann sé minni hér en hjá flestum öðrum þjóðum sem ég þekki til. Því má að vísu ekki gleyma, að margt ungt fólk vinnur mikið og byrjar snemma að vinna. En það eru ekki allir sem venjast vinnu á unga aldri. Þá er ég einnig sannfærður um að hægt er að spara mikil útgjöld í tryggingamálum með lagabreytingum og framkvæmd í þá átt að greiða tryggingabætur fyrst og fremst til þeirra sem þurfa þeirra með. Það er brýnt mál, að rækileg endurskoðun fari fram á tryggingakerfinu og breytingar verði gerðar í þessa stefnu. Á undanförnum árum hefur verið unnið verulegt starf við úttekt ýmissa þátta ríkisbúskaparins. Það er nauðsynlegt að halda áfram þessari úttekt í ríkisbúskapnum og eðlilegast að hagsýslustofnun framkvæmi slíka úttekt í samvinnu og samstarfi við viðkomandi ráðuneyti og forstjóra ríkisstofnana. Ég hef stundum áður orðað það svo, að ekki sé síður nauðsyn á uppskurði sums staðar í ríkiskerfinu en niðurskurði. Hins vegar verða menn að gera glöggan greinarmun á eyðslu og eðlilegum útgjöldum. Það er gjörsamlega þýðingarlaust að standa að aðhaldi eða sparnaði nema það sé nákvæmlega tiltekið í fjárlögum, hvar þessi sparnaður eigi að koma niður, og viðkomandi ráðh., stjórnarnefnd og forstjóri ríkisstofnunar beri fulla ábyrgð á framkvæmdinni. Í þessum efnum öllum þarf að koma til markvisst áframhaldandi starf. Yfirborðskák kemur ekki að neinu haldi. Það verður e.t.v. að ákveða hvaða stöðum eigi að fækka hjá ríkinu, hvar eigi að draga úr yfirvinnu, hverju eigi að breyta um framkvæmd mála. Það er rétt að menn geri sér grein fyrir því, að þetta er ekkert vinsældastarf, en verður að vinnast, - vinnast með þrotlausu starfi og ströngu eftirliti. Varðandi þau málefni, sem falla undir mitt rn., vil ég leggja áherslu á eflingu Verðlagsskrifstofunnar, en framlög til hennar hækka verulega, eða úr 275.5 milljónum kr. á fjárlagafrv. fyrir 1980 í 443.6 millj. kr. í því fjárlagafrv. sem hér er til umr. Sérstaklega álít ég nauðsynlegt að Verðlagsskrifstofan geti aukið verðlagskynningu og einbeitt sér að því að stuðla að lækkun vöruverðs með skynsamlegum verðlagsákvæðum. Þá eru framlög til Neytendasamtakanna einnig tvöfölduð í fjárlagafrv. En ég er talsmaður frjáls félagsmálastarfs neytenda með stuðningi ríkisvaldsins. Í þriðja lagi hafa umsvif viðskrn. aukist vegna hins alvarlega ástands olíumála, og svo mun verða þar sem á miklu ríður að sjá landinu örugglega fyrir nægum olíuvörum á sem ódýrastan hátt. Ég hef lagt mikla áherslu á þessi mál. Ég sagði í upphafi máls míns að ég mundi ekki ræða mikið einstök atriði fjárlagafrv. Ég minni sérstaklega á vegamálin, þótt full ástæða væri til að ræða mörg fleiri stórmál. Í grg. með fjárlagafrv. segir að unnið verði áfram af krafti að vegamálum. Í frv. er gert ráð fyrir u.þ.b. 50% aukningu á fjármagni til vegamála. Því er um nokkra aukningu að ræða miðað við forsendur fjárlaga. Hins vegar renna til vegaframkvæmda í ár rúmlega tveir milljarðar króna af lánsfé sem nauðsynlegt er að tryggja, og það verðbætt, ef vinna á áfram af krafti að vegamálunum eins og í frv. segir. Við fjárlagaumr. er ástæða til að minna á það, hversu ríkisbúskapurinn er raunverulega stór þáttur efnahagsmálanna. Venjulega hafa gjöld á fjárlagafrv. verið nálægt fjórðungi þjóðarteknanna. Það er því mjög mikilvægt að ríkisbúskapurinn sé sæmilega traustur og í jafnvægi, ekki síst á miklum verðbólgutímum. Sérfræðingar í efnahagsmálum og stjórnmálamenn eru yfirleitt sammála um að árangursríkar efnahagsaðgerðir gegn verðbólgu felist m.a. í nokkuð ríflegum rekstrar- og greiðsluafgangi ríkissjóðs. Þetta þurfa bæði ríkisstj. og Alþ. að hafa í huga þegar gengið er frá fjárlögum fyrir næsta fjárlagaár. Ég held að það fjárlagafrv., sem hæstv. fjmrh. hefur lagt fram fyrir hönd ríkisstj., sé sæmilega ábyrgt fjárlagafrv., enda verði þess vandlega gætt, að heildarfjárfesting í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir næsta ár fari ekki mikið fram úr sem svarar fjórðungi þjóðartekna. Ég held að ég láti nú skylmingar hv. fyrrv. fjmrh. Sighvats Björgvinssonar og núv. hæstv. fjmrh. um bókhaldið liggja á milli hluta. Nú er hvorugur þeirra hérna. Það er löngum hægt að ræða um bókhaldið og ég skal ekki dæma um hvað er rétt í því efni. En í öllum aðalatriðum sýnist mér að fjárlagafrv. nú sé byggt upp á mjög svipaðan hátt og gert hefur verið undanfarin ár. En allt veltur á því, að gerðar verði samræmdar aðgerðir í efnahagsmálum þannig að sæmilegt jafnvægi ríki á öllum sviðum. Því aðeins má vænta árangurs í hinni erfiðu en lífsnauðsynlegu baráttu gegn óðaverðbólgu og hættulegum afleiðingum hennar.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh., sem var að ljúka máli sínu, lýsti svo ástandi ríkisfjármálanna þegar hann var fjmrh., að þá hefði hallast á merinni, eins og hann orðaði það. Ef það er rétt lýsing á ástandinu þegar hæstv. viðskrh. fór með fjármál ríkisins, sem ég efast ekki um, þá hygg ég að segja megi að nú sé að snarast af merinni. Það frv., sem hér liggur fyrir, er einmitt glöggur vottur þess. Hæstv. viðskrh. lauk ræðu sinni með því að segja að allt ylti núna á því, að gerðar væru samræmdar ráðstafanir í efnahagsmálum. Allt veltur á því. Ég er hæstv. viðskrh. algerlega sammála um þetta. En það, sem er að því frv. til fjárl. sem við erum hér að ræða, er að það byggir ekki á neinum samræmdum aðgerðum í efnahagsmálunum. Það, sem er að, er að það er engin heildarstefna í efnahagsmálunum. Það er vonlaust verk að ætla að leggja fram gott fjárlagafrv. ef það byggist ekki á ákveðinni stjórnarstefnu. Og heldur var dræmt lofið hjá hæstv. viðskrh. um þetta frv. Hann sagði að það væri sæmilega ábyrgt. Af ráðh. í ríkisstj. geta þetta ekki talist harla góð meðmæli, enda getur enginn haldið því fram, að hér sé um slíkt frv. til fjárl. að ræða sem við hefðum viljað vænta og mjög hefði verið þörf á. Hæstv. fjmrh. er á vissan hátt vorkunn að hann skuli ekki hafa lagt annars konar frv. hér fram en raun ber vitni um, - vorkunn að því leyti, að það er ekki hægt að aðlaga þetta frv. neinni heildarstefnu. Þetta frv. er ekki andsvar við þeim mesta vanda sem við eigum núna við að stríða, þvert á móti. Þetta er ekki frv. sem boðar ný og öflug viðbrögð og viðnám gegn verðbólgunni, heldur er þetta frv. sem er eins og olía á verðbólgubálið. Hæstv. fjmrh. reynir að forða sér í þessu efni með því að segja að þetta frv. þýði ekki að heildarútgjöld ríkisins í hlutfalli við þjóðarframleiðslu séu meiri en áður, heildarútgjöldin séu ekki meiri en hann sagði, 28.5%, og það er mjög svipað ef ekki það sama og verið hefur á undanförnum árum. Með þessu móti vill ráðh. segja að það sé ekki verið að auka ríkisumsvifin. Þetta vill hann segja af því að hann gerir sér ljóst að einn meginverðbólguvaldurinn er ríkisfjármálin. Hæstv. ráðh. segir: Þetta er ekki meira en hefur verið. En í þessari fullyrðingu og í þessari tölu er argasta blekking. Þessi tala segir í raun og veru ekkert sem máli skiptir. Og vegna hvers er það? Vegna þess að í ríkisútgjöldunum er reiknað með bæði rekstrarútgjöldum og fjárfestingarútgjöldum og þetta er hvort tveggja innifalið í þessari prósentutölu. En það, sem er að ske núna og hefur raunar skeð á undanförnum árum, er að hlutur rekstrarútgjaldanna, sem þýðir ríkisbáknið sjálft, hið eiginlega ríkisbákn, hefur alltaf verið að aukast. Árið 1975 námu fjárfestingarútgjöld af ríkisútgjöldunum 25%. En hvað eru þau samkv. þessu frv.? Þau eru 16.6%. Þó að heildarútgjöldin hafi staðið í stað hlutfallslega við þjóðarframleiðslu hefur hið eiginlega ríkisbákn stórkostlega aukist. Og þegar við erum að tala um of mikil umsvif ríkisins, þá er það það sem við eigum við, en við eigum ekki við að það séu minni framkvæmdir í landinu, það sé gert minna í skólamálum, minna í vegamálum, minna í heilsugæslumálum. Það er ekki það sem átt er við. En það er ekki nóg með það, að þessi tala sé í sjálfu sér argasta blekking þegar verið er að tala um hlutfallið af þjóðarframleiðslunni. Innan þessara marka, sem menn eru að berjast við að hafa þetta hlutfall í, eru framkvæmdirnar orðnar lítið brot af ríkisútgjöldunum. Þá er leiðin til þess að mæta því sú, eins og við þekkjum allir, að fjármagna framkvæmdir með lánum og fyrst og fremst erlendum lánum, sem eru þess eðlis að það er ekkert sem orkar meir sem olía á verðbólgubálið en einmitt þetta. Þetta frv., sem við hér ræðum, er með þessum einkennum. Þess vegna er það ekki viðnám gegn verðbólgunni. Það felur ekki í sér úrræði gegn þeim mesta vanda sem við eigum nú við að stríða, heldur þvert á móti, það eykur vandann, það er olía á verðbólgubálið. En nú vilt alveg sérstaklega til. Það eru núna að gerast hlutir sem eiga sér ekki fordæmi. Og þá á ég við að um leið og þetta frv. tekur gildi sem lög kemur til framkvæmda breyting á verðgildi íslensks gjaldmiðils. Það hefur ekki skeð áður. En hvaða þýðingu hefur þessi ráðstöfun? Hún hlýtur að hafa mjög mikla þýðingu og annaðhvort verður þessi ráðstöfun til þess að efla traust okkar á íslenskum gjaldmiðli og liður í ráðstöfunum til þess að koma á jafnvægi í efnahagsmálum landsmanna eða að áhrif af þessari ráðstöfun verða þveröfug, þau verða til þess að auka vantraustið á gjaldmiðlinum, þau verða til þess að auka upplausn og jafnvægisleysi í efnahagsmálum. Hvað er það, sem skiptir máti um það, á hvern veg áhrif gjaldmiðilsbreytingarinnar verða? Það er að sjálfsögðu augljóst mál, þó að ríkisstj. hagi sér ekki í samræmi við það. Það er frumskilyrði og forsenda þess, að nokkurt vit sé að gera þessa breytingu á verðgildi gjaldmiðilsins, að sú ráðstöfun sé liður í margháttuðum aðgerðum, markvissri stefnu til þess að koma efnahagsmálum okkar á traustari grundvöll en núna er og treysta gjaldmiðilinn og auka traust þjóðarinnar og almennings í landinu á honum. En hvar eru þessar ráðstafanir? Það vill svo til, að fyrir tveim dögum svaraði hæstv. viðskrh. hér í Sþ. fsp. frá mér varðandi gjaldmiðilsbreytinguna. Við vorum sammála um það í þeim umr., að ekki væri búið að gera þær ráðstafanir til nýrrar stefnumörkunar í efnahagsmálunum, sem nauðsyn væri að fylgdu verðgildisbreytingunni. Við vorum sammála um þetta. Og við vorum sammála um að þetta yrði að gera. Hæstv. viðskrh. sagði að það, sem ríkisstj. ætlaði að gera í þessu efni, mundi liggja fyrir um áramótin. (Viðskrh. Ég tiltók ekki dagsetningu.) Tiltók ekki dagsetningu. Varasamur maður, hæstv. ráðh., og ég lái honum það ekkert. En það er ekki aðalatriðið í þessu sambandi, hvort þessar till. líta dagsins ljós hjá ríkisstj. nokkrum dögum fyrr eða síðar fyrir næstu áramót. Það, sem er höfuðatriði í þessu máli, er að þessar till. þurftu að liggja fyrir og vera komnar til framkvæmda, ekki í dag, ekki fyrir nokkrum vikum, heldur fyrir nokkrum mánuðum, vegna þess að það er borin von, að almenningur hafi traust á gjaldmiðilsbreytingunni nema ríkisstj. sé búin að sýna sig áður í því að skapa einhvern grundvöll fyrir því að árangur geti orðið af þessari þýðingarmiklu ráðstöfun. Menn mega ekki halda að það sé einhver hversdagsráðstöfun að breyta gjaldmiðlinum, verðgildi gjaldmiðilsins. Mér er ekki kunnugt um að á síðustu áratugum hafi nema tvær þjóðir í Evrópu gert þessar ráðstafanir. Menn eru ekki að gera þetta á hverjum degi, og það er vegna þess að eina vonin til þess, að slík ráðstöfun hafi jákvæð áhrif, er ef - eins og ég hef áður tekið fram - um er að ræða lið í heildarstefnu og heildaraðgerðum. Þetta verða menn að hafa í huga þegar frv. það, sem hér liggur frammi, er rætt, frv. til fjárl. fyrir árið 1981. Það er höfuðgalli þessa frv., að það hefur ekki verið byggt á neinni heildarstefnu, sem ríkisstj. segir að eigi að koma um áramót, og þess vegna er þetta frv. verðbólgufrv., ef svo mætti að orði komast, eins og áður hefur verið gert í þessum umr., en ekki liður í neinum heildaraðgerðum. Ég vildi segja þessi almennu orð um fjárlagafrv. í heild. Ég held að það verði ekki komist hjá að vekja athygli á þessari hlið málsins. Þetta er aðalatriðið í sjálfu sér. Auðvitað er svo hægt að ræða og þörf á að ræða einstaka þætti þessa fjárlagafrv., en ég mun ekki gera víðreist í þeim efnum. Það er nokkurt álitamál hvað ætti að taka og hverju ætti að sleppa í ekki mjög langri ræðu sem ég flyt hér. En mig langar þó að víkja að tveim málum. Þessi mál eiga það sammerkt, að þau eru ein helstu mál sem núv. ríkisstj. hefur lofað að taka traustum tökum og hefur viljað telja að eigi að njóta forgangs. Þegar ég vík að þessum tveim málum, þá er ég þess vegna ekki að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur eða þar sem hæstv. ríkisstj. ætti að standa höllustum fæti, heldur þvert á móti. Þessi mál eru húsnæðismálin í fyrsta lagi og í öðru lagi orkumálin. Það er gert ráð fyrir fjárframlögum til Byggingarsjóðs ríkisins í þessu fjárlagafrv., þó það nú væri, þegar það er haft í huga, að Byggingarsjóður ríkisins stendur undir meginþorra af öllum íbúðarbyggingum, lánum til yfir 90% íbúðarbygginga í landinu, og hefur gert á undanförnum árum og áratugum. Ber nú þetta frv. vott um að hæstv. ríkisstj. hafi haft þessa staðreynd í huga, þegar frv. var samið? Ég vil minna á það, að núna eru í gildi lög um launaskatt. Þessi lög voru fyrst sett árið 1965 og hafa verið framlengd og aukin síðan. Samkv. gildandi lögum á að leggja á 3.5% launaskatt. Til hvers var þessi launaskattur lagður á? Hann var lagður á til þess að efla Byggingarsjóð ríkisins. Það var talið réttlætanlegt að leggja þennan aukaskatt á landsmenn vegna þess að hér væri um svo þýðingarmikið mál að ræða, að menn hlytu jafnvel af nokkuð fúsum vilja að taka á sig byrðar af þessum sökum. Ef þessi 3.5% launaskattur kæmi nú allur í Byggingarsjóð ríkisins, þá ætti Byggingarsjóður ríkisins að fá 26 milljarða kr. af þessum tekjustofni. En það er nú ekki svo mikið. Það er ekki neitt sem Byggingarsjóður ríkisins fær af þessum tekjustofni, ekki neitt. Það skal tekið fram, að Byggingarsjóður ríkisins fékk aldrei allan þennan tekjustofn, því miður. En hann fékk 2%, og samkv. gildandi lögum um launaskatt frá 1977 á Byggingarsjóður ríkisins formlega séð að fá þessi 2% eða um 15 milljarða. En Byggingarsjóður ríkisins fær ekki það, hann fær ekki neitt. Þegar húsnæðislöggjöfinni var breytt, eða sett ný löggjöf á síðasta þingi, þá var yfirlýst stefna hæstv. ríkisstj. að það ætti að taka annað prósentið af launaskattinum, sem Byggingarsjóður ríkisins hefur fengið, og færa Byggingarsjóði verkamanna það prósent, en hitt prósentið ætti að standa. Eftir því ætti Byggingarsjóður ríkisins að fá 7 milljarða og 500 millj. af þessum tekjustofni. En fær hann það? Nei, hann fær ekki neitt af þessum tekjustofni. Þetta fær ekki staðist að óbreyttum lögum. Það er ekki hægt að svipta Byggingarsjóð ríkisins algerlega þessum tekjustofni nema að breyta lögum. Í grg. með fjárlagafrv. segir um þetta efni, með leyfi hæstv. forseta: „Í lögunum er ekki kveðið á um hvernig leggja skal á byggingarsjóðsgjöld. Því er litið svo á, að markaðir tekjustofnar Byggingarsjóðs séu engir, en framlag ríkissjóðs aftur á móti ákveðið þannig, að sjóðurinn geti staðið undir áætluðum útlánum.“ Hérna eru tvær skekkjur. Byggingarsjóðsgjald kemur þessu máli ekki við og í öðru lagi verður ekki litið neitt á í þessu sambandi, það verður að fylgja lögum. Ef þetta á að ná fram að ganga verður að breyta lögum um launaskatt. Ég hef greint frá því, að Byggingarsjóður ríkisins er samkv. frv. sviptur þessum tekjustofni. En náðarsamlegast er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður greiði í Byggingarsjóð ríkisins 4.3 milljarða. Það er allt og sumt. Ég fæ ekki séð að nokkur ríkisstj. geti leyft sér að fara jafngáleysislega með Byggingarsjóð ríkisins eins og gert er ráð fyrir í þessu fjárlagafrv. Þetta verður einfaldlega að laga. Og ég leyfi mér að segja; Ég vil hreinlega ekki trúa því fyrr en ég tek á, að þetta verði ekki lagfært. Þetta er um Byggingarsjóð ríkisins, sem stendur undir og hefur staðið undir íbúðarlánum til íbúðarhúsabygginga í landinu að mestu leyti eða yfir 90%. En víkjum þá að öðrum byggingarsjóði. Það er Byggingarsjóður verkamanna. Ég vék að því áðan, að það hefði verið stefna ríkisstj. og komið fram á síðasta þingi og litið svo á, að Byggingarsjóður verkamanna ætti að fá 1% af launaskattinum, og hér er gert ráð fyrir því, 7.5 milljörðum kr. Ég hef ekki á móti því, að Byggingarsjóður verkamanna sé efldur og styrktur. Ég hef sagt það margoft áður og ég ætla ekki að fara að ítreka hér rök mín fyrir þeirri afstöðu. Ég var með ákveðnar till. í þessu efni, þegar húsnæðislöggjöfin var til umr. á síðasta þingi Og ég gerði þá aths. við ákvæði um tekjuöflun til Byggingarsjóðs verkamanna. Á það var ekki hlýtt, og það frv., sem hér liggur fyrir, tekur ekki heldur mið af þeirri ábendingu sem ég gerði þá. En það verður ekki, þegar á hólminn er komið, lokað augunum fyrir þessu máli. Samkv. hinum nýju lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins er gert ráð fyrir að til Byggingarsjóðs verkamanna renni úr ríkissjóði tekjur af 1% launaskatti og auk þess framlag á fjárlögum, ef með þarf, til þess að framlag ríkisins ár hvert nemi samtals 30% af ráðstöfunarfé sjóðsins. Það er ekki heimilt samkv. þessum lögum, að framlag ríkisins, í hvaða formi sem er, nemi meiru en 30% af ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs verkamanna. Það er gert ráð fyrir því í lögunum að hitt ráðstöfunarféð komi með lántöku, hvernig sem það á að ske, þegar höfð eru í huga vaxtakjör, sem sjóðurinn hlyti að búa við varðandi lán sem hann tekur, og þeir lágu vextir sem hann er skyldur að lána út á. Nú er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður leggi til byggingar verkamannabústaða af þessum tekjustofni launaskatti, 7.5 milljarða kr. Samkv. lögunum ber sjóðnum að útvega sér annað ráðstöfunarfé upp á 15 milljarða samkv. beinum ákvæðum um sjóðinn. Og þá ætti sjóðurinn að lána á næsta ári í samræmi við það og viðfangsefni hans að vera þrefalt meiri en gert er ráð fyrir í þessu fjárlagafrv., ekki 400 íbúðir heldur 1200 íbúðir. Hvað ætlar hæstv. ríkisstj. að gera? Ætlar hún að lækka framlagið úr ríkissjóði? Eða ætlar hún að fylgja ákvæðum laganna eða ætlar hún að fá lögunum breytt, lögunum um Húsnæðisstofnun ríkisins? Ég verð að segja að þetta, sem ég hef hér drepið á, sýnir nokkuð hvers konar vinnubrögð eru viðhöfð í þessu þýðingarmikla máli sem húsnæðismálin eru. Ég fæ ekki séð að það sé neitt vit í þessum ákvæðum, hvorki varðandi Byggingarsjóð ríkisins né Byggingarsjóð verkamanna, eins og þetta liggur nú fyrir. Það er nauðsynlegt að gera einhverjar breytingar. Ef það er ekki annað gert þarf að gera breytingar bæði á lögum um launaskatt frá 1977 og lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins frá þessu ári. Þetta var um húsnæðismálin og skal ég ekki ræða þau frekar, en koma þá að lokum að hinum málaþættinum sem ég sagðist ætla að víkja að, og það eru orkumálin. Það er auðvitað margt sem hægt væri að ræða um þennan þýðingarmikla málaflokk. Það er hægt að ræða ýmislegt frá mörgum hliðum og það er hægt að ræða gildi orkumátanna almennt. Ég ætla ekkert að gera af þessu, en ég ætla að víkja að tilteknum atriðum sem mér finnst að ekki verði komist hjá að ræða um nú þegar við 1. umr. fjárlagafrv. Það er gert ráð fyrir því samkv. þessu fjárlagafrv. að veita 1.7 milljarða úr ríkissjóði til styrkingar dreifikerfa í sveitum. Orkuráð lagði til að í þessu skyni yrðu veittir 3.2 milljarðar. Hvers vegna var það? Það var vegna þess að orkuráð gerði samþykkt, sem byggð var á ítarlegri sérfræðilegri athugun sem unnin var í nokkur ár á vegum orkuráðs, um það, að gerð yrði átta ára áætlun um styrkingu dreifikerfa í sveitum um allt land. Talið var og það er enginn vafi á því og því neitar enginn í dag, að það væri brýn þörf á að hefjast handa að þessu þýðingarmikla verkefni og ljúka því á ekki lengri tíma en átta árum. Till. orkuráðs var miðuð við þetta. En hæstv. fjmrh. sker þetta niður um nálega 50%. Að öðru óbreyttu ætti það að þýða að með þessu áframhaldi, ef það yrði þó ekki enn lakara á hinum síðari árum, tæki þetta verkefni 20 ár. Þetta er algerlega óhæft. Ég held að hvaða ríkisstj. sem er verði að taka mið af þeim þörfum sem hér er um að ræða, hvað þá sú ríkisstj. sem hefur það svo mjög á orði sem þessi ríkisstj., að hún vilji láta orkumálin hafa forgang, að hún vilji vinna að því að leysa okkur sem mest undan notkun erlendra orkugjafa, notkun olíunnar. Slík ríkisstj. getur ekki gert þetta, ef hún hefur einhvern snefil af sómatilfinningu og vill láta eitthvert mark á sér taka. Framkvæmd þessa máls varðar það, hvort við getum notað íslenska orkugjafa, notað rafmagn til upphitunar í sveitum landsins, þannig að sá hluti þjóðarinnar, sem í sveitunum býr, megi vænta þess að sitja við svipað borð og þeir sem eru í þéttbýlinu og njóta m.a. jarðvarmans sem orkugjafa til upphitunar. Afstaðan til þessa máls er afstaða til þess, hvort menn vilja vinna að þessu, hvort mönnum er alvara, þegar þeir eru að tala um að þetta sé nauðsyn, eða hvort þeim er ekki alvara. Ég vil svo víkja að sveitarafvæðingu. Það er ekki stórt mál fjárhagslega og það er ekki vegna þess sem ég minnist á það mál hér. Samt sem áður er það ákaflega stórt í mínum huga og margra, margra fleiri, vegna þess að afstaðan til þess er um það, hvort þegnar þjóðfélagsins eigi að njóta jafnréttis, svo sem allir hafa sagt að þeir ættu að njóta í þessu tilfelli og allir stjórnmálaflokkar eru stöðugt að segja að eigi að koma í framkvæmd. Og hvað er hér um að ræða? Það er um að ræða að ljúka sveitarafvæðingunni, því sem á að gera til þess að tengja sveitabæi við samveitur, - ljúka því verkefni sem orkuráð samþykkti þegar á árinu 1975 fyrir sitt leyti að unnið skyldi, og allir stjórnmálaflokkar hafa lýst fylgi við. Og hvað er eftir af þessu verkefni, þ.e. að ljúka tengingu þeirra bæja þar sem ekki er meiri meðalvegalengd á milli bæja en 6 km? Hvað er eftir? Bæirnir eru innan við 30. Þeir eru nánar tiltekið núna 27. Orkuráð gerði tillögu um að nú á næsta ári skyldi þessu verkefni lokið. Það skyldi ekki lengur láta fólkið á þessum sveitabæjum bíða í óvissu um afdrif þessa máts og búa við byrði olíukyndingarinnar. Þess vegna gerði orkuráð till. um að í þessu skyni yrði varið 800 millj. kr. á næsta fjárhagsári. Það var gert líka ráð fyrir að það yrðu 400 millj. sem þyrfti vegna heimtauga við gamlar orkuveitur, þ.e. þar sem byggt er upp á sveitabæjum, byggðir nýir bæir og annað slíkt. Þetta voru samtals 1 200 millj. kr. Hvað gerir hæstv. fjmrh. í þessu efni, sem þekkir þetta mál að sjálfsögðu alveg eins vel og ég? Þetta er skorið niður í 500 millj., sem þýðir að þetta gerir ekki meira en að mæta þeim þörfum sem orkuráð bjóst við í upphafi þessa árs, ársins 1980, að þyrfti 400 millj. til á næsta ári. Það má gera ráð fyrir því, að í það, sem reiknað var með að þyrfti 400 millj. til, muni þurfa 500 millj. Þetta þýðir að það á ekkert að gera í hinni eiginlegu sveitarafvæðingu á næsta ári. Ég spyr nú hæstv. fjmrh.: Er þetta hægt? Er hægt að gera þetta? Ég hef nú vonast til að þetta yrði lagfært og raunar vil ég naumast trúa því, að það verði ekki gert. Hér er ekki um stórt fjárhagslegt mál að ræða, en það er stórt siðferðislega og stórt hagsmunamál fyrir þá aðila sem hér koma við sögu. Á þetta að vera erfitt fyrir hæstv. ríkisstj.? Hvernig hefur ýmislegt verið fjármagnað fyrir Orkusjóð? Það hefur verið þannig á undanförnum árum, að Orkusjóði hefur verið ætlað að taka að láni með þeim vaxtakjörum, sem nú eru, annaðhvort allt eða meginhluta af því sem til sveitarafvæðingar hefur farið og til styrkingar rafdreifikerfi í sveitum fór á síðasta ári. Orkusjóði hefur verið gert að afhenda þetta fjármagn sem óafturkræft framlag. Þetta er ekki til fyrirmyndar. Þetta eru forkastanleg vinnubrögð og þau hljóta að miða að því að veikja og grafa undan sjálfstæði Orkusjóðs, sem er sjóður á þeim vettvangi þar sem við teljum mest um vert í dag að framkvæmdir eigi sér stað. Ég er ekki að segja þetta í fyrsta skipti á þessum vettvangi. Orkuráð hefur varað við þessum vinnubrögðum árlega að undanförnu. Það væri ósanngjarnt af mér ef ég ætlaði að skrifa þessar syndir allar á hæstv, núv. fjmrh. Það væri ósanngjarnt og það væri ekki heldur rétt. En það varðar miklu hvort hæstv. núv. fjmrh. ætlar að vaða núna gegndarlaust út í þetta foræði. Það varðar miklu, vegna þess að það er verið að eyðileggja þennan mikilvæga sjóð orkumálanna, orkuiðnaðarins í landinu. Í árslok 1979 var hann kominn með neikvæðan höfuðstól, og þegar hann er gerður upp nákvæmlega eins og staðan er, þá er hann orðinn neikvæður um síðustu áramót yfir 5 milljarða kr. Varðar hæstv. fjmrh. ekkert um þetta mál, að einn þýðingarmesti fjárfestingarsjóður landsmanna hefur við síðustu áramót neikvæðan höfuðstól um yfir 5 milljarða kr.? Hver eiga að vera viðbrögð stjórnvalda við þessu? Hvað ætlar hæstv. ríkisstj. að gera í þessum mátum? Hvaða skoðun hefur hæstv. fjmrh. á þessu máli? Það væri fróðlegt að heyra hverjar þær eru. Ég skal ekki fara út í fleiri atriði varðandi orkumálin þó að full ástæða væri til. Og ég ætla ekki að fara út í aðra málaflokka á þessu stigi málsins. En ég vænti þess, að þegar ég hef haldið mig sérstaklega við tvo af mikilvægustu málaflokkunum í hug okkar allra og sérstaklega í huga ríkisstj. og samkv. stjórnarsáttmálanum, þar sem eru húsnæðismál og orkumál, þá taki hæstv. ríkisstj. eitthvert mið af staðreyndum í þessum þýðingarmiklu málum.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að vera margorður um fjárlagafrv., það hafa aðrir gert, en það er eitt atriði sem stingur mig sérstaklega í þessu frv. og lýtur mjög að þeim málaflokki sem ég hef mikinn áhuga á og hef reyndar staðið í samningagerð um hjá verkalýðssamtökunum, að ég held í þrjú, fjögur skipti. Hér á ég við Vinnueftirlit ríkisins og þau lög sem við samþykktum nú í vetur um heilbrigði, öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum. Með setningu þeirra laga var ætlunin að gera gjörbyltingu í þessum málum og auka starfsemi Öryggiseftirlitsins, sem nú heitir, en mun heita í framtíðinni Vinnueftirlit ríkisins og gegna mun umfangsmeira verkefni. Það var meiningin hjá verkalýðshreyfingunni, og við töldum að lögin væru í þá átt að tryggja verulegar úrbætur í mátum er varða öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum. En þegar við sjáum nú ákvæði frv. um tekjustofna Vinnueftirlitsins, þá kemur í ljós að tekjustofn Vinnueftirlitsins hefur verið skorinn mjög verulega niður, næstum því um helming, sem þýðir það, að sú stofnun, sem meiningin var að setja á fót með allmikilli reisn, koðnar fyrirsjáanlega niður og þeir samningar, sem fyrrv. og núv. ríkisstj. hafa gert við verkalýðssamtökin um þessi mál, standa eftir sem hégómi einn. Mér dettur jafnvel í hug að um, alvarleg mistök í prentun sé að ræða, því að svo illviljaður er ég ekki að ég trúi því á fjmrh. að hann vilji ganga svo á bak orða sinna sem hér er gert varðandi framlag til Vinnueftirlits ríkisins. Það er greinilegt, að ef hann lætur við þetta sitja, ef þessi upphæð verður ekki hækkuð verulega, verður sú löggjöf, sem sett var nú í vetur, marklaust plagg. Mér skilst að sú fjárveiting, sem áður var til Öryggiseftirlitsins, hafi verið framreiknuð og síðan bætt við 25. millj., sem er allsendis ófullnægjandi og aldeilis ekki að skapi þeirra samtaka sem um þetta sömdu. Ég vil geta þess, að það er gert ráð fyrir því í lögunum, að ríkissjóður innheimti gjald af vinnuveitendum til þess að sinna þessum málum, og því er ríkissjóður aðeins innheimtuaðili samkv. þeirri gjaldskrá sem Vinnueftirlitið mundi setja upp. Það eina, sem þarna skeður, er þá það, að sá skattur, sem atvinnuvegirnir eiga að greiða til þessara mála, er lækkaður, en þetta er ekki tekið beint úr ríkissjóði, ríkissjóður er þarna innheimtuaðili. Ég vil geta þess, að nú rétt áðan voru þessi mál rædd á miðstjórnarfundi hjá Alþýðusambandi Íslands og var þessi fjárveiting gagnrýnd mjög harkalega og talin vera svik við þau fyrirheit sem verkalýðssamtökin töldu sig hafa um þessi mál.



Herra forseti. Þessari 1. umr. um fjárlagafrv. er að ljúka og ég sé ekki ástæðu til, eftir ítarlega grg. mína í dag, að bæta mörgum orðum við. En nokkrar fyrirspurnir hafa komið til mín og ég mun reyna að svara þeim eftir því sem fært er. Fyrst vil ég þó víkja að orðum seinasta ræðumanns, sem gagnrýndi það, að Vinnueftirliti ríkisins væru ekki ætlaðir meiri fjármunir en fram kemur í frv., og taldi að hér væri um mikil svik að ræða. Það var hv. 3. landsk. þm., Karl Steinar Guðnason, sem gerði þetta mál sérstaklega að umtalsefni. Ég held að allir geri sér grein fyrir því, að þegar starfsemi af þessu tagi fer á flot, þá er ekki hægt að gera allt í einu. Það verður að byggja starfsemina upp og skipuleggja hana og of mikil fjölgun starfsmanna í einu gæti að sjálfsögðu haft það í för með sér, að menn ynnu óskipulega og ekki eins markvisst og vera þarf hjá slíkri stofnun. Það er ekki hægt að segja að ekkert sé gert í þessum efnum, því að í frv. er gert ráð fyrir að þrír starfsmenn komi sérstaklega til skjalanna og séu ráðnir til að gegna þessum störfum. Ég veit ekki hvaða hugmyndir hv. þm. Karl Steinar Guðnason hefur um aðhald í ríkisrekstri og viðleitni núv. stjórnar til þess að koma í veg fyrir að starfsmönnum ríkisins fjölgi óhóflega. Það getur vel verið að honum sé alveg sama um það.  Ég vil svo víkja að spurningum sem hér komu fram. Fyrsta spurningin mun hafa komið frá Matthíasi Á. Mathiesen, hv. 1. þm. Reykn. Hann spurði hvort áformað væri að skerða verðbótavísitölu sem því næmi að laun hækkuðu aðeins um 15% á komandi ári. Nú er hv. þm. ekki hér viðlátinn er þá eðlilegt að fara hér hratt yfir sögu, því að það er lágmark að menn hlýði á svörin ef menn hafa lagt fram spurningar. En ég vil segja af þessu tilefni, að það er misskilningur að í frv. felist að laun hækki ekki á því ári um meira en 15%. Það er ekki rétt skilið. Það, sem miðað er við í frv., er að vegin meðalhækkun launa á árinu nemi ekki nema 15%, og á því er nokkur munur. Það er munur á því, hvað er vegin meðalhækkun yfir heilt ár, og svo aftur því, hvað hækkunin er mikil frá ársbyrjun til ársloka. En þarna gekk nú hv. þm. í salinn og ég vil því endurtaka þessa athugasemd mína, að það er misskilningur hjá hv. þm. að í frv. felist það, að laun hækki ekki um meira en 15% á næsta ári. Það er gert ráð fyrir því, að vegin meðalhækkun launa á næsta ári nemi 15%. Á þessu tvennu er nokkur munur og raunar talsverður munur.  Í sambandi við þetta mál að öðru leyti er auðvitað ljóst, að engin ákvörðun hefur verið tekin um að skerða verðbótavísitölu, heldur er það von okkar í ríkisstj., að þær efnahagsaðgerðir, sem stefnt er að á komandi vikum og mánuðum, leiði til þess, að hækkun verðlags og launa verði um eða innan við 42% á árinu. Hins vegar hefur það komið margsinnis fram á undanförnum dögum, að ákvarðanir um efnahagsaðgerðir í tengslum við væntanlega gjaldmiðilsbreytingu hafa ekki verið teknar, og þar af leiðandi segir það sig sjálft, að þeirri spurningu verður ekki endanlega svarað hér nú, með hvaða hætti tryggt verður að hækkun verðlags og launa milli áranna 1980 og 1981 fari ekki fram úr 42%. En þetta er markmiðið og að því verður stefnt og við það verða aðgerðirnar miðaðar. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson spurði hér svipaðrar spurningar, en þó var það til viðbótar í hans máti, að hann spurði að því, hvort ákveðið hefði verið að nýr vísitölugrundvöllur tæki gildi um n.k. áramót, og hann bætti við, hvort Alþýðusambandsþingi yrði gerð grein fyrir þeim áformum, ef slíkt hefði verið ákveðið. Ég get aðeins upplýst það, að athuganir hafa farið fram núna um margra mánaða skeið á því, að ákveðinn yrði nýr vísitölugrundvöllur, en endanleg skýrsla um það mál liggur ekki fyrir og þar af leiðir að engar ákvarðanir hafa verið teknar um það að taka upp nýjan vísitölugrundvöll um næstu áramót. Ég get þess vegna ekkert um það fullyrt, hvort fært verður eða tímabært að leggja það mál fyrir Alþýðusambandsþing. En hitt er alveg ljóst, að því máli verður ekki ráðið til lykta öðruvísi en að haft sé samráð við miðstjórn Alþýðusambandsins um málið. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson spurði hvort líkur væru á því, að hugsanlegt lán í þágu bænda og landbúnaðarframleiðslunnar yrði tekið af Framleiðsluráði og greitt af ríkissjóði og Byggðasjóði, eins og er á þessu ári. Eins og kunnugt er nemur þetta lán 3 000 millj. kr. á árinu 1980 og í svari landbrh. fyrir nokkrum dögum kom það fram, að samkomulag er um það í ríkisstj., að upphæðin verði 1 700 millj. á næsta ári. Ég hef gert ráð fyrir því, að þessi upphæð verði tekin inn í lánsfjáráætlun sem lögð verður fram hér í þinginu innan skamms, en ég geri ráð fyrir að svipuð tilhögun verði á lántökunni og er á þessu ári. Hins vegar er það ekki fullráðið og m.a. kemur til kasta stjórnar Byggðasjóðs, hvort hún er reiðubúin að hafa sömu tilhögun á því og er á þessu ári, að Byggðasjóður greiði helming af láninu þegar til kemur. Sighvatur Björgvinsson, hv. 3. þm. Vestf., gerði hér nokkuð að umræðuefni svonefnt aðlögunargjald sem lagt er á árið 1979 og árið 1980. Aðlögunargjaldið, sem lagt var á 1979, hefur verið endurgreitt. Spurningin var hins vegar um aðlögunargjaldið, sem innheimt er á árinu 1980 og var upphaflega áætlað að næmi um 1 600 millj. kr., en verður líklega meira, sennilega nær 1 800 millj. kr. Hv. þm. vildi vita hvernig á því stæði, að aðlögunargjaldið væri ekki fært til útgjalda í þessu fjárlagafrv. Spurning hans og athugasemdir virðast fyrst og fremst stafa af því, að hann hafi ekki kynnt sér frv. nægilega vel, því það er gerð grein fyrir þessu máli í frv. og var raunar minnst á þetta mál í fjárlagaræðu minni áðan. Aðlögunargjaldið á árinu 1980 hefur verið greitt að hluta til á þessu ári. 850 millj. eru greiddar á þessu ári. En í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að greiða 1 050 millj. til viðbótar og er það þá endanlegt uppgjör fyrir innheimtar tekjur af aðlögunargjaldi á árinu 1980. Hins vegar á gjaldið að falla niður um n.k. áramót. Til greina kemur að það verði framlengt, en þó því aðeins að samþykki fáist fyrir því hjá Fríverslunarbandalaginu. Það hefur verið þreifað á því nú þegar, að gjaldið verði framlengt, en eins og viðskrh. mun hafa upplýst í ræðu sinni hér í dag eru veruleg tormerki á því, að á það verði fallist. En það kemur skýrt fram í fjárlagafrv., að falli aðlögunargjaldið niður muni tekjuöflun í ríkissjóð verða ákveðin í staðinn fyrir þetta gjald. Það er því fullkomlega eðlilegt að færa það til tekna, vegna þess að það kemur annað gjald í staðinn fyrir aðlögunargjaldið ef það fellur niður. Það eru hreinar línur. Þessi upphæð mun því verða meðal tekna ríkissjóðs á næsta ári og þarna er því ekki um neina blekkingu eða fals að ræða, heldur er það nokkuð öruggt, miðað við þær samþykktir sem ríkisstj. hefur gert í þessu máli, að þessara tekna verður aflað. Við höfum þegar ákveðin gjöld í huga ef ekki verður af aðlögunargjaldinu, en ekki er ástæða til að orðlengja um það meðan ekki er ljóst hvort til greina kemur að gjaldið verði framlengt. Ég verð að segja það alveg eins og er, að mér finnst það sé að varpa grjóti úr glerhúsi fyrir hv. þm. Sighvat Björgvinsson að vera að fjölyrða um þetta aðlögunargjald. Hvað ætlaði hv. þm. Sighvatur Björgvinsson að greiða mikið af þessu gjaldi til iðnaðarins þegar hann lagði fram sitt fjárlagafrv. fyrir 8 eða 9 mánuðum? Eins og ég tók fram er áætlað að tekjur ríkissjóðs af þessu gjaldi verði um 1 800 millj. Af þeim eru 850 millj. greiddar á þessu ári og 1 050 verða greiddar á næsta ári, vegna þess að búast má við því, að gjaldið geti jafnvel orðið hærra. Í öllu falli þótti rétt að tiltaka þessa upphæð miðað við það, að verðmæti þessa fjár hefur heldur rýrnað. En í fjárlagafrv. Sighvats Björgvinssonar var ekki gert ráð fyrir að greiddar yrðu nema 300 millj. af þessu gjaldi. Hann ætlaði sem sagt að taka nokkurn veginn allt gjaldið í ríkissjóð án þess að skila því. Og hann verður að þakka núv. stjórn fyrir það, að hún ákvað þó að skila helmingnum af aðlögunargjaldinu þegar á þessu ári, sem er sem sagt hálfum milljarði meira en hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gat hugsað sér að láta af hendi í þessu skyni. Það er auðvitað ljóst, að ef aðlögunargjaldið yrði framlengt, þá yrðum við að greiða eitthvað af því út á næsta ári. Það er rétt, að við yrðum að greiða eitthvað af því, en við mundum ekki greiða nema hluta af því, miðað við það að við erum að gera upp árið 1980 núna og mundum þá greiða afganginn á árinu 1982. En það er sem sagt allt í óvissu um þetta gjald og það getur vel farið svo, að gjaldið verði ekki framlengt, og þá er ljóst að nýtt gjald kemur í staðinn, sem verður þess eðlis, að Fríverslunarbandalagið mun ekki geta gert athugasemdir við það. Að lokum er rétt að nefna hér hugleiðingar hv. þm. Sighvats Björgvinssonar um vaxtamálin, en þar fór hann með miklar ýkjur og er ástæða til að leiðrétta þann málflutning. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að vaxtagreiðslur ríkissjóðs hækka ekki nema um 23% í þessu fjárlagafrv. Ástæðan er m.a. sú, að sú breyting hefur verið gerð á skuldinni við Seðlabankann, að verðbótaþáttur skuldarinnar er færður sérstaklega og vextir sérstaklega. En auðvitað er önnur ástæða fyrir því, að þessar vaxtagreiðslur hækka ekki. Og hún er einfaldlega sú, að við erum ekki að safna skuld við Seðlabankann. Skuldin við Seðlabankann stendur í stað og þar af leiðir að þegar allt annað hækkar en þessi skuld, þá verður vaxtagreiðslan hlutfallslega minni en áður. Ég vil minna á að það að færa verðbótaþátt vaxta sérstaklega var gert fyrir mína tíð. Það var ákveðið fyrir mína tíð og er einfaldlega í samræmi við þá stefnu í vaxta- og peningamálum, sem fylgt hefur verið, að færa sér á parti verðbótaþátt og sér á parti vexti. Þetta er gert í fullu samræmi við þá stefnu sem mörkuð var í þessum efnum fyrir 11/2 ári. Það er því auðvitað hin mesta fjarstæða að telja einhver töfrabrögð eða svikabrögð af minni hálfu að færa þetta með þessum hætti. Auðvitað ber mér skylda til að samþykkja það, að færslurnar séu á þennan veg. En ég vil upplýsa það hér, að ef vextirnir hækkuðu eftir gamla laginu, þá hefði ekki verið þarna um hærri upphæð að ræða en liðlega 2 milljarða, og það kemur heim og saman við það, að þá hefðu vextirnir hækkað í einhverju hlutfalli við þá hækkun sem almennt er í frv., liðlega 40% í staðinn fyrir 23%. Það hefur sem sagt verið reiknað út hver munurinn á þessu sé, og munurinn mun vera einhvers staðar milli 2 og 2.5 milljarðar kr. Þetta hefði vissulega haft ákveðnar breytingar í för með sér á frv. á þann veg, að rekstrarafgangurinn hefði orðið 2 milljörðum minni, en afborgun lána hefði orðið 2 milljörðum meiri og niðurstöðutala fjárlaga, þ.e. greiðsluafgangurinn í fjárlögunum hefði orðið nákvæmlega sá sami og hann er. Það hefði engu breytt um þá meginniðurstöðutölu sem mestu máli skiptir, að það sé ákveðinn greiðsluafgangur í fjárlagadæminu. Þar hefði engin breyting orðið á tölu. Menn sjá því auðvitað að þarna eru fyrst og fremst um bókhaldsatriði að ræða, þó að vissulega verði að viðurkenna að hvað rekstrarhlið fjárlaganna snertir hefði þar orðið lækkun um 2 milljarða. En þá hefði líka orðið að byggja frv. upp með öðrum hætti og vafalaust að spara þessa 2 milljarða með einhverjum öðrum hætti. Það er alveg ljóst. Það hefði sjálfsagt haft ákveðnar afleiðingar og auðvitað dettur engum öðrum í hug en hv. þm. að það hefði haft í för með sér að frv. hefði farið á hvolf. Auðvitað hefði frv. byggst upp á allt annan veg. Herra forseti. Ég held að ég hafi svarað þeim fsp., sem hér hafa komið fram, og þeim helstu athugasemdum, sem eitthvert sérstakt nýnæmi er í. Menn þekkja þennan söng allvel, og ég veit ekki hvort það er nokkur minnsta ástæða til að tefja tíma þm. með því að fjalla frekar um það sem fram kom í máli stjórnarandstæðinga.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin við þeim spurningum sem ég beindi til hans, en vek sérstaka athygli á því, að hæstv. fjmrh. gefur í skyn að svo kunni að fara að breytt verði um vísitölugrundvöll nú um áramótin. Það liggur auðvitað alveg ljóst fyrir, að ef það verður gert, þá verður undirbúningurinn kominn það langt á veg þegar Alþýðusambandsþing verður haldið að fráleitt er annað en að unnt sé að fá viðbrögð Alþýðusambandsins. Þetta mál skiptir svo miklu fyrir afkomu allra launþega í landinu og fyrir þau mal, sem fjallað verður um á Alþýðusambandsþingi, að mér finnst það vera fyrir neðan allar hellur ef hæstv. ríkisstj., sem er bundin með lögum til samráðs við þessa aðila, ætlar sér að sniðganga Alþýðusambandsþing þannig að koma sér hjá því að láta fjalla um svo mikilvægt mál kannske fjórum vikum áður en það er látið koma til framkvæmda. Ég vil einnig vekja athygli á því, án þess að ræða það frekar, því ég ætla að stytta mjög mál mitt, hvernig farið er í þessu fjárlagafrv. með tvo málaflokka sem báðir varða atriði sem ríkisstj. hafa lofast til að framkvæma í tengslum við kjarasamninga og til þess að greiða fyrir slíkum samningum. Annars vegar er hin svokallaða forfalla- og afleysingaþjónustu í sveitum, sem afgreidd var á sínum tíma til þess að greiða fyrir samningum um búvöruverð. Í aths. fjárlagafrv. stendur að á næsta ári sé gert ráð fyrir að þar starfi 20 manns allt árið og 10 komi til viðbótar um mitt ár. Nú hef ég því miður ekki síðasta fjárlagafrv., svo að ég veit ekki hver viðbótin hefur orðið frá s.l. ári í mannahaldi þessarar stofnunar, en hún er alla vega þeir 10 sem koma eiga til starfs um mitt ár, og er þá enn ekki búið að efna að fullu þetta loforð um forfalla- og afleysingaþjónustu í sveitum. Hins vegar er atriðið sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason benti á áðan, efndir á máli sem afgreitt var hér í vor og gert mjög að umtalsefni, m.a. af flokksblaði hæstv. fjmrh., þar sem eru lögin um hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Þar virðast efndirnar aðeins vera þær, að í framhaldi af þeirri lagasetningu sé varið 25 millj. kr. til viðbótar til Vinnueftirlitsins og fjölgað um þrjú stöðugildi. Ég er hræddur um að íslenskri bændastétt þætti það þunnur þrettándi hjá hæstv. ríkisstj., sem hún telur sér sæma að bjóða öllum launþegum í þessu landi varðandi aðbúnað, sem hæstv. ríkisstj. seint og snemma hrósar sér af að hafa fengið afgreitt á s.l. vori. Hæstv. ráðh. staðfestir það, sem ég benti á áðan, að sú ráðstöfun aðlögunargjalds, sem gert er ráð fyrir útgjaldamegin í frv., er endurgreiðsla á þeim tekjulið sem innheimtur var á s.l. ári og eyrnamarkaður var til ákveðinna þarfa. Hins vegar viðurkenndi hæstv. ráðh. að þetta aðlögunargjald, sem hann sjálfur virðist ekki telja líklegt að verði framlengt, er núna sett inn í frv. teknamegin til þess að laga afkomu ríkissjóðs, en ekki gert ráð fyrir að svo mikið sem ein króna sé greidd af því gjaldamegin.  Miðað við það sem hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að þetta gjald væri allt til endurskoðunar og ekki væri víst að það yrði framlengt, heldur yrði látið heita eitthvað annað, þá mætti alveg eins búa til fjárlagafrv. þannig, að sérstakur liður teknamegin héti: Tekjur sem aflað verður. Þá mætti alveg eins skíra tekjuöflunarlið Tekjur sem aflað verður, eins og skíra tekjuöflunarlið aðlögunargjald, sem jafnvel hæstv. ráðh. hefur ekki mikla trú á að verði framlengt í óbreyttri mynd, og svara því svo hér, að þetta sé nánast aðeins - ja, hvað á maður að segja: til að láta gjaldið heita eitthvað, en hins vegar ætti ríkisstj. sér að hafa það allt öðru vísi þegar málið verður afgreitt. Þá held ég að það væri miklu nær að taka þar upp þann furðulega ríkisfjármálabúskap, ef dæmið gengur ekki upp, að setja þá síðast teknamegin Tekjur sem aflað verður, án þess að skýra það frekar. Ég held að það væri satt að segja heiðarlegra en að fara svona að þessu. Hæstv. ráðh. ræddi um þær vaxtatilfærslur, sem ég benti á hér áðan, og ég er satt að segja ekki alveg viss um að hæstv. ráðh. sé orðinn með á nótunum. Þó hélt ég að það hlyti að vera þangað til hann fór að tala um að allar þessar upplýsingar, sem frá mér kæmu, breyttu engu um greiðsluafganginn í frv. Það er nákvæmlega rétt hjá hæstv. ráðh. Það er mergurinn málsins og það tók ég sjálfur fram. Þetta breytir engu um greiðsluafganginn. Þetta breytir því einu, hvernig sá greiðsluafgangur er fenginn. Samkv. þeirri uppsetningu, sem er á 1. gr. frv., er greiðsluafgangurinn fenginn með þeim hætti, að tekjur umfram gjöld á rekstrarreikningi eru látnar heita að vera 7 milljarðar kr., lánaútgreiðslur umfram innborganir á lánajöfnuði 2 milljarðar kr. og útstreymi umfram innstreymi á viðskiptareikningi 1250 millj. kr. Niðurstaðan af greiðsluyfirlitinu er síðan greiðsluafgangur upp á 3.8 milljarða. Nú hef ég ekki þær upplýsingar í höndunum að geta sagt fyrir um hve há upphæð þessi verðbótaþáttur vaxta kann að vera, sem áður var talinn gjaldamegin á rekstrarreikningnum með sama hætti og vextir. Hæstv. ráðh. segir að þetta séu 2–2.5 milljarðar. Ég mundi ætla 5–6 milljarðar. Ég held að hvorugur okkar hafi í höndum neinar endanlegar upplýsingar um það. Ætli talan sé ekki einhvers staðar þarna á milli? En hæstv. ráðh. staðfestir það sem ég var að segja um áhrifin af þessari bókhaldsbreytingu á niðurstöðutölurnar í greiðsluyfirlitinu sem hæstv. ríkisstj. var að hrósa sér af. Hann sagði, hæstv. ráðh., að það væri rétt, að þessi bókhaldsbreyting, ef svo má segja, sé alls ekki neitt trikk, engin brögð í tafli, en breyting frá því sem áður var, þannig að menn geta ekki borið saman t.d. fjárlagafrv. frá því í ár og fjárlalgafrv. frá því í fyrra, og þess er í engu getið, hvaða breyting hafi verið gerð á færslu verðbótaþáttar vaxta í ríkisstj. Hæstv. ráðh. viðurkenndi að þetta hefði þau áhrif, að ef frv. væri sett upp eins og verið hefur á undanförnum árum, þá yrðu tekjur umfram gjöld til muna minni en greiðsluyfirlitið gerir ráð fyrir. Okkur greinir ekki á um neitt annað en upphæðina. Hæstv. ráðh. segir að þessi tala muni samkv. sínum upplýsingum lækka um 2.2 milljarða, en ég tel líklegt að það sé eitthvað meira. Okkur greinir ekki á um annað. Hæstv. ráðh. staðfestir að þetta er rétt. Hæstv. ráðh. mismælti sig hins vegar þegar hann fór að tala um áhrifin á lánagreiðslurnar. Hann sagði að þessi færslubreyting yrði til þess að auka afborganir af greiddum lánum, en það er alveg þveröfugt. Þessi færslubreyting - þegar verðbótaþáttur vaxta er ekki færður lengur sem vaxtagreiðslur eins og áður var, heldur sem lánahreyfing, þ.e. sem endurgreiðslur á áður teknum lánum, ef miðað er við það sem áður var, þá auðvitað lækkar hún lánagreiðslurnar, endurgreiðslurnar, en hækkar ekki. Þar með staðfestir hann einnig að þessi breyting hefur þau áhrif á lánajöfnuðinn að hann geti snúist við, hann verði ekki útgreiðslur umfram innborganir eins og sýnt er fram á hér, heldur innborganir umfram útgreiðslur. Hins vegar erum við báðir sammála um það, ég og hæstv. ráðh., að þetta hefur að sjálfsögðu engin áhrif á greiðslujöfnuðinn. Spurningin er bara sú, hvernig sá greiðslujöfnuður er fenginn, og ef mínar upplýsingar eru nær sanni eða mínar grunsemdir um upphæð þessa verðbótaþáttar vaxta eru nær sanni en hæstv. ráðh., þá er niðurstaðan sú, að allur greiðsluafgangurinn er fenginn með lántökum. Við deilum ekki um neitt annað en það, ef hægt er að tala um að menn séu að deila í þessu sambandi, hve mikið af greiðsluafganginum er fenginn með lántöku. Ef verðbótaþáttur vaxta er einhvers staðar nálægt því sem ég held, einhvers staðar á milli 5 og 6 milljarðar kr., þá er allur greiðsluafgangurinn fenginn með lántöku, þá eru tekjur umfram gjöld á rekstrarreikningi nánast engar og raunar minni en engar ef tekið er út aðlögunargjaldið, sem er óráðstafað út Fjárlög 1981. 546 gjaldamegin. Þá eru innborganir á lánajöfnuði umfram útgreiðslur. Þá tekur hæstv. ráðh. meiri lán en nemur afborgunum þeirra lána sem hann greiðir. Þá er allur greiðsluafgangurinn fenginn með lántöku. Ég held að ekki fari á milli mála, að ég og hæstv. fjmrh. hljótum að vera sammála um þetta atriði, þannig að allt í mínum upplýsingum er rétt. Það eina, sem við erum ekki sammála um, er upphæðin á þessum verðbótaþætti vaxta, og ég held að hvorugur okkar geti sagt fyrir um það.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér inn í umr. um bókhaldið, en ég er þeirrar skoðunar, að þegar láni er breytt úr gengistryggðu láni yfir í lán með verðbótaþætti sé eðlilegt að fara með verðbótaþáttinn eins og með gengisbreytinguna áður en breytingin átti sér stað. Ég átti orðræður einmitt við fyrrv. fjmrh. á sínum tíma þegar ríkisreikningurinn um seinustu áramót var gerður. Ég held að uppfærsla ríkisreikningsins staðfesti að það, sem ég sagði þá, hafi verið rétt. Þannig hef ég ekki neinar aths. við það, hvernig uppsetningin á frv. er, en vitaskuld færast á milli annars vegar rekstrarjafnaðar og hins vegar lánahreyfingar þær tölur sem mismunur gengisbreytingar eða verðbótaþáttur hefði í för með sér. Ég ætlaði að þakka ráðh. svör hans við fsp. minni. Ég vona að ég hafi skilið svar hans rétt, að ákvarðanir í efnahagsmálum á næstunni verði með þeim hætti að markmið fjárlagafrv. náist fram, - ég vona að ég hafi skilið það rétt, - en ákvarðanir þar að lútandi hafi ekki verið teknar og svo hitt, að ákvarðanir varðandi myntbreytinguna í sambandi við efnahagsmálin hafi ekki heldur verið teknar. Ef ég hef tekið rangt eftir, þá veit ég að ráðh. leiðréttir. Ég vildi aðeins fá það skýrt fram, til þess að það færi ekki á milli mála, að það er skoðun ráðh. að ákvarðanir í efnahagsmálum á næstunni verði þannig að markmiði fjárlagafrv. verði náð, en að þær ákvarðanir hafi ekki verið teknar. 

Að því er stefnt að taka þær ekki.

Það er að því stefnt að ná fram markmiðum fjárlagafrv. með efnahagsaðgerðum samkv. því sem ráðh, segir.



Herra forseti. Ég get því miður ekki þakkað hæstv. ráðh. fyrir svörin til mín. Ég átti samt von á því, að hann mundi eitthvað tjá sig um viss atriði þótt ég spyrði ekki beint, eins og t.d. þar sem ég fjallaði um húsnæðismálin. En ég skal ekki vera að óska eftir svari við því. Ég hygg að hæstv. ráðh. verði að tjá sig í orði eða verki áður en lýkur í því máli, svo alvarlegir meinbugir sem eru á fjárlagafrv. hvað það mál varðar, eins og ég rakti. Sama má reyndar segja um orkumálin. En ég ætla að leyfa mér aðeins að bera fram eina einfalda fsp. til hæstv. ráðh., af því að ég get látið mér detta í hug að hann geti svarað henni á stundinni. Fsp. er þessi: Vill hæstv. ráðh. að haldið verði áfram hinni eiginlegu sveitarafvæðingu? Ef svo er, vill hann að ríkissjóður leggi fram á árinu 1981 það fé, sem þarf til að tengja samveitu þá 27 sveitabæi sem nú eru eftir samkv. áætlun orkuráðs um rafvæðingu sveitabýla með innan við 6 km meðalvegalengd milli bæja?



Herra forseti. Það stóð svo illa á að hér í næsta herbergi við þingsalinn var haldinn fundur um Flugleiðamálið með ráðh. og nm. í fjh.- og viðskiptan. Ed. rétt um sama leyti og hv. þm. flutti sitt mál, þannig að ég verð að viðurkenna að ég missti af því að verulegu leyti eða a.m.k. heyrði ekki nema seinni hluta ræðu hans og vildi því mega geyma mér að gera aths. við hans mál þar til síðar. Ég veit að hv. þm. gerir sér grein fyrir því, að stigin hafa verið stór spor í húsnæðismálum með eflingu Byggingarsjóðs verkamanna, en vissulega þarf fleira að gera og ég mundi vilja ræða það mál á síðara stigi, þegar ég hefði kynnt mér það sem hv. þm. hefur fram að færa. Í sambandi við sveitarafvæðinguna er ekki margt að segja annað en það, að það er ákveðin upphæð ætluð í fjárlögum og lánsfjáráætlun í þessu skyni. Það má vel vera að hún sé ekki nægilega há til að ljúka ákveðinni áætlun sem hv. þm. hefur í huga og orkuráð hefur stefnt að að yrði lokið. Ég verð að játa það, að ég hef fengið aðrar upplýsingar um þetta mál en komu fram hjá hv. þm. Í þeim gögnum, sem lágu fyrir þegar ákvarðanir voru teknar um fjárveitingar til sveitarafvæðingar, var gert ráð fyrir því, að 800–900 millj. þyrfti til þess að ljúka rafvæðingu á þau býli þar sem vegalengdin er allt að 7 km. Það er sem sagt önnur uppsetning en hann var með, og kostnaður við þessa rafvæðingu virðist vera um 30 millj. á hvert býli eða tæplega það. Ég held að menn þurfi að fá glöggar og góðar upplýsingar um það frá orkuráði og Orkusjóði um, hvað er skynsamlegast að gera í þessum efnum. Það er auðvitað alveg gefið mál, að þegar vegalengdin fer að verða ískyggilega mikil - skulum við segja - milli bæja, þá hljóta að koma til greina aðrir möguleikar til að útvega þessu fólki rafmagn en þeir að leggja linu. Þetta er auðvitað spurning um reikningsdæmi sem þarf að reikna út, hvar á að láta staðar numið, hvað borgar sig að ganga langt í þeim efnum að leggja línu milli bæja þegar vegalengdin er komin yfir 5–6 km. Ég held að sjálfsagt sé að athuga þessi mál nánar í tengslum við gerð lánsfjáráætlunar, vegna þess að hún er ekki endanlega frágengin og það hefur auðvitað verið gert ráð fyrir því, að einmitt þetta atriði, sem fyrst og fremst er í lánsfjáráætlun, verði tekið til nánari athugunar. En ég er ekki frá því, að gott væri að fá ný gögn frá Orkuráði um þetta efni áður en endanlegar ákvarðanir verða teknar.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leiðrétta misskilning. Það hefur aldrei komið til að talað hafi verið um að tengja sveitabæi með um 7 km meðalvegalengd milli bæja. Það hefur aldrei komið til greina. Það hefur alltaf verið talað um upp að 6 km og svo, eins og hæstv. ráðh. talaði um, yrði að gera sérstakar ráðstafanir með þá bæi sem væru með lengri meðalvegalengd en 6 km. Það er ekkert óljóst í þessu máli. Það er eins ljóst og það getur verið. Það þarf engra rannsókna við. Á fundi orkuráðs í fyrradag, sem ég sat, vorum við að ræða þetta. Þar var samþykkt að ítreka þetta og halda sér við þær áætlanir sem hafa verið hjá orkuráði síðan 1975. Hæstv. ráðh. fær áreiðanlega í hendur óskir frá orkuráði, sem samþykktar voru á þessum fundi, um það sama og ég var að ræða um, að lokið yrði tengingu þessara 27 bæja á næsta ári.