Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv., sem liggur fyrir, fjallar um verulegar kjarabætur til handa þeim verkamönnum, konum og körlum, sem fá laun sín greidd í tíma- eða vikukaupi. Þessar kjarabætur eru tvenns konar. Í fyrsta lagi er samkv. frv. ekki heimilt, eins og hingað til hefur tíðkazt, að segja slíkum verkamanni upp starfi fyrirvaralaust, hafi hann unnið í eitt ár eða lengur hjá sama atvinnurekanda, heldur ber honum þá minnst eins mánaðar uppsagnarfrestur. Hann öðlast því að þessu leyti sama rétt og mánaðarkaupsmenn hafa nú samkvæmt samningum. Í öðru lagi skal tíma- og vikukaupsmaður, sem á rétt á uppsagnarfresti, ekki missa neins í af launum sínum fyrstu 14 dagana, eftir að hann forfallast frá vinnu sökum veikinda eða slysa. Á í því efni að gilda um hann sama ákvæði og í gildi er varðandi fasta starfsmenn, en það er að finna í lögum um almannatryggingar frá 1956, 86. gr. Í frv. er nánar tilgreint, hvenær launþeginn telst hafa unnið eitt ár hjá sama atvinnurekanda, og eru það minnst 1.800 klst. á síðustu 12 mánuðum og þar af a.m.k. 150 stundir síðasta mánuðinn fyrir uppsögn. Fjarvistir vegna slysa og sjúkdóma, orlofs, verkfalla og verkbanna teljast í þessu sambandi unnar stundir, og er þá miðað við 8 stunda vinnudag. Ef vinna fellur niður hjá atvinnurekanda af eðlilegum eða óviðráðanlegum ástæðum, er hann ekki skyldur til að greiða launþega kaup, og er það ákvæði haft til þess að koma í veg fyrir ástæðulausar uppsagnir af hálfu atvinnurekenda. Ákvæði frv. um eins mánaðar uppsagnarfrest og að uppsögn skuli vera skrifleg og miðast við mánaðamót er gagnkvæmt, gildir bæði fyrir vinnuveitanda og launþega. Loks er í frv. skýrt fram tekið, að ákvæði þessi haggi ekki samningum atvinnurekenda og launþega um greiðslu atvinnurekenda á sjúkrapeningum til starfsmanna sinna og að öll samningsbundin ákvæði, sem nú eru í gildi og ganga skemmra en frv. í kjarabótaátt, skuli vera ógild, en haldast, ef þau eru launþega hagstæðari, en ákvæði frv. Heilbr.- og félmn. leitaði álits Alþýðusambands Íslands, Vinnumálasambands samvinnufélaganna og Vinnuveitendasambands Íslands á frv. Bárust n. álitsgerðir frá öllum þessum aðilum og auk þess frá Félagi íslenzkra iðnrekenda, og var þó veittur frestur til svara, óneitanlega helzt til stuttur. Eins og gefur að skilja, skiptir nokkuð í tvö horn um álit þessara aðila á frv. Mun ég ekki fara út í þá sálma nú, enda óþarft, þar eð allar grg. eru prentaðar sem fskj. með nál. á þskj. 246. Að athuguðu máli varð n. sammála um að mæla með samþykkt frv. með þrem smávægilegum breytingum. Er 1. brtt. þess efnis að kveða nánar á um, hvað átt sé við með orðinu verkamaður í 1. gr. frv., sem sé að þar sé átt við bæði iðnlærðan og óiðnlærðan verkamann, og á það að sjálfsögðu jafnt við konu sem karl. 2. till., sem er ný grein, fjallar um það tilvik, að verkamaður fari samkv. beiðni atvinnurekanda síns um tíma í vinnu til annars atvinnurekanda. Skal sá tími þá talinn unnar vinnustundir hjá fyrrgreinda atvinnurekandanum hvað þann rétt hans snertir, sem 1. gr. ræðir um. Loks er 3. till. einungis um breytingu á heiti frv. til fyllra samræmis við efni þess. Í 3. gr. er rætt um rétt fastra starfsmanna til launa í veikinda- og slysaforföllum auk þeirra tíma- og vikukaupsmanna, sem þar um ræðir. Því þykir n. rétt, að fastra starfsmanna sé getið í heiti frv., og það því frekar sem sams konar ákvæði um þá verður með samþykkt frv. fellt niður úr lögunum um almannatryggingar. Með frv. þessu er ætlunin, að lögbundnar verði kjarabætur, sem verkalýðsfélögin hafa árum saman barizt fyrir að fá með samningum. Það er ekkert óvenjulegt við það, að kjör launþega séu ákveðin í lögum. Í 86. gr. almannatryggingalaganna er þannig ákveðið, að fastir starfsmenn skuli einskis í missa af launum sínum fyrstu 14 dagana, eftir að þeir forfallast frá vinnu vegna sjúkdóma eða slysa. Þetta er dæmi um lögfestingu á kjarabót. Hitt er að vísu algengara, að kjör launþega hafi verið rýrð með löggjöf á liðnum árum. Gerðardómslögin 1942 skertu rétt launþega. Hið sama var gert með vísitölubindingu um áramótin 1947 og 1948 og gengisskráningunni 1950. Það er því engin ástæða til að kalla þetta frv. „freklegt brot“ eða öðrum þvílíkum nöfnum, og það því síður sem í því felst réttarbót handa þeim starfsstéttum, sem eru á meðal hinna lægst launuðu í landinu og hafa ótryggasta atvinnu. Frv. er ekki byggt á neinum eldri lögum um sama efni. Verði það að lögum, kann því svo að fara, að reynslan leiði í ljós einhverja ágalla. Ber þá að taka því, enda hægur nær, þegar reynsla er fengin, að endurskoða og færa til betri vegar. Að lokum vil ég geta þess, að þótt öll n. mæli með samþykkt frv. með áður greindum breytingum, þá hafa tveir nm., þeir hv. 2. þm. Árn. og hv. 11, landsk, þm., nokkurn fyrirvara á, og er aths. þeirra birt í nál. Telja þeir frv. að ýmsu leyti ábótavant og undirbúningur málsins gallaður, en eru hins vegar sammála öðrum nm. um nauðsyn þess, að betur sé tryggt, en nú er, atvinnuöryggi tíma- og vikukaupsverkamanna.



Herra forseti. Eitt alvarlegasta vandamál hvers þjóðfélags hefur reynzt vera að sjá öllum þegnum sínum fyrir nægjanlegri og arðbærri atvinnu. Lausn þessa vandamáls er ekki einvörðungu nauðsynleg hvað við kemur fjárhag ríkisins á hverjum tíma, heldur og lífsviðhorfi einstaklingsins, sem atvinnuna skortir, þótt að sjálfsögðu hvort tveggja haldist nokkuð í hendur. Vitur maður sagði eitt sinn, að það skaðlegasta fyrir hvert þjóðfélagslegt samfélag væri atvinnuleysið. Það er a.m.k. víst, að atvinnuleysið hefur verið og er enn í dag mesti bölvaldur allra alþýðuheimila, sem lífsafkomu sína byggja á erfiði fyrirvinnunnar. Eitt höfuðatriðið í fylgikvillum þessa bölvalds er það öryggisleysi, sem hinn vinnandi maður á við að etja. Verður atvinna á morgun? Tekst mér að sjá heimili mínu farborða? Verður sagt, að mín sé ekki þörf á morgun, og hvað tekur þá við? Þessar og þvílíkar spurningar eru í huga alls þorra manna, er aðra hafa á framfæri, þeirra sem fyrir heimili eiga að sjá. Á undanförnum áratugum má segja, að hér á landi sem og hvarvetna í hinum frjálsa heimi hafi orðið bylting í félagslegri framþróun. Hvarvetna er leitazt við að draga úr sárindum og sviða þeirra einstaklinga, er sérhvert þjóðfélag byggja, með hvers konar réttarbótum. Eitt erfiðasta vandamálið, sem enn þá er óleyst, er atvinnuleysið og fylgikvillar þess og þá fyrst og fremst öryggisleysið. Þrátt fyrir stóraukna hagsæld fyrir framgang félagslegra umbóta getur atvinnuleysisvofan birzt á ný, og enn þá virðist ekki mögulegt að hindra, að svo geti orðið. Í þess stað hafa verið uppi ýmsar till. um að draga úr sárasta sviða þessa neyðarástands, ef á skylli. Það mál, sem hér er til umr., er tilraun í þá átt. Atvinnuleysistryggingarnar, sem um var samið í vinnudeilunni miklu 1955, voru einn áhrifaríkasti liðurinn í þessari gagnsókn. Með þeim var nánast ákveðið að safna fé í tvennum tilgangi: Í fyrsta lagi til þess að lána í atvinnutækjakaup og aðrar þær framkvæmdir, er miðuðu að því að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Í öðru lagi til þess að geta veitt bótaþegum fjárhagslega aðstoð á atvinnuleysistímum. Ég tel megintilgang þessa frv. eiga að vera að auka öryggi launþegans á vinnustaðnum til þess að draga úr hinum nagandi ótta við fyrirvaralausa uppsögn, hvað sem langri og dyggri þjónustu líður. Í annan stað er hér og lögfest ákvæði um veikinda- og slysaforföll, því að fyrstu 14 dagana eftir að viðkomandi slasast eða veikist skal hann einskis í missa vegna þeirra forfalla. Það hefur áður komið fram í umræðunum um þetta mál hér í hv. þingdeild, að það er hér fram komið sem efndir á samkomulagi, er gert var milli hæstv. ríkisstj. og verkalýðsfélaganna s.l. haust. Við umræðurnar og athuganirnar í heilbr.- og félmn., sem hafði málið til meðferðar, lýsti ég því yfir, að ég teldi málið spor í rétta átt, en teldi það að ýmsu leyti ganga of skammt, a.m.k. væru nokkur atriði þess ekki nógu ljós. Þær breytingar, sem n. hefur orðið sammála um að flytja á þskj. 246, eru þó allar til bóta að mínu áliti. Þau atriði, sem ég tel ekki nægjanlega ljós og þurfi nánari athugunar við, áður en málið verður endanlega afgreitt úr deildinni, eru þessi: 1) 1. mgr. frv. hljóðar svo: „Nú hefur verkamaður, iðnlærður eða óiðnlærður, sem fær laun sín greidd í tíma- eða vikukaupi, unnið hjá sama atvinnuveitanda í eitt ár eða lengur, og ber honum þá eins mánaðar uppsagnarfrestur frá störfum.“ Í 3. mgr. sömu greinar er svo atvinnurekanda veittur sami réttur til uppsagnarfrests, ef launþegi æskir að hætta störfum. Ber nú að skilja þessi ákvæði svo, að á hinum tiltekna uppsagnarfresti sé launþega tryggð full átta stunda dagvinna? Ef svo er, er þá launþeginn óbundinn af uppsagnarfrestinum, sé ekki hægt að sjá honum fyrir þessari atvinnu eða samsvarandi þóknun? Ég vona, að sú skýring verði á þessu gefin, að launþeganum séu tryggð þessi laun, meðan á uppsagnarfrestinum stendur, því að annars er fresturinn meiri kvöð á hann, en vinnuveitandann. Launþeginn byggir lífsafkomu sína og sinna á þessum launum, en það er hæpið að ætla, að vinnuveitandinn byggi afkomu fyrirtækisins á vinnu t.d. eins manns. 2) Í 2. mgr. 1. gr. er ákveðið það vinnustundamark, sem telst vera eins árs vinna, og þar með rétturinn til áðurgreinds uppsagnarfrests. Skilningur minn á þessu vinnustundamarki er sá, að 1.800 klst. á 12 mánuðum fyrir uppsögn þýði í rauninni fastráðningu, án þess að skýrt sé kveðið á um það efni. Sé svo hins vegar ekki, ber brýna nauðsyn til þess að gera þetta ákvæði frv. ákveðnara, um leið og nýrri málsgr. yrði bætt aftan við 2. gr. frv., þar sem verkamaðurinn yrði leystur undan ákvæðum uppsagnarréttarins, bjóðist honum önnur atvinna, þegar þannig stendur á. En 2. gr. fjallar um undanþágu atvinnurekenda frá því að greiða bætur, ef um ófyrirsjáanleg áföll er að ræða, svo sem þar er nánar frá greint, hráefni ekki fyrir hendi í fiskiðjuveri, útskipunarvinna ekki fyrir hendi hjá skipaafgreiðslu o.s.frv., o.s.frv. Mér finnst aths. í frv. við þessa grein stangast nokkuð á við greinina sjálfa. Það er talað um að koma í veg fyrir ástæðulausar uppsagnir, þó að vinna falli fyrirvaralaust niður, og atvinnurekanda gert skylt að segja verkamanni sínum samt sem áður upp með eins mánaðar fyrirvara, þó að samanlögð vinna hans af fyrrgreindum ástæðum nemi ekki 150 klst. þann mánuð, sem óhappið kom fyrir. En bjóðist nú þessum sama verkamanni vinna hjá öðrum atvinnurekanda, er honum þá frjálst að taka hana án þess að vera bundinn af eins mánaðar uppsagnarfresti miðað við mánaðamót? Hv. 8. landsk. hefur nú flutt brtt. eða viðbótartill. þessu til skýringar, og tel ég nauðsynlegt, að till, þessi verði samþykkt. Ég vildi þó mælast til þess við hann, að hann á þessu stigi málsins drægi till. til baka til 3. umr., þannig að n. gæfist kostur á að fjalla um þetta mál. Ég vona, að það sé skilningur þeirra, er lögin smíðuðu, að þá sé verkamaðurinn laus og óbundinn, þótt ekki sé það ljóst. Hins vegar er brtt. hv. 8. landsk., ef samþ. verður, alveg fullnægjandi ákvæði að þessu lútandi. Verkamanninum er ekki nægjanlegt að vera sagt upp með eins mánaðar fyrirvara. Honum er skylt að bíða þann tíma án nokkurrar launagreiðslu, ef hinn fyrri skilningur er réttur. Við þessu er nauðsynlegt að fá svör, því að þess eru oft dæmi, að komið hafi til málarekstrar út af skilningi lagagreina í verkalýðsmálum yfirleitt, og þá hafa verið felldir dómar á þeim forsendum, sem talið er að þingmenn hafi samþ. lögin á. Þrátt fyrir þessar aths. mínar, taldi ég ekki þörf á að hafa sérstakan fyrirvara í nál. eða flytja brtt., en freista í þess stað að fá um þær svör við þessa umr. eða í athugun hjá n., þannig að hv. n. gæfist færi á að ræða málið á ný fyrir 3. umr. Við 3., 4., 5., 6. og 7. gr. hef ég engar aths. að gera, en greinar þessar fjalla um greiðslur vegna slysaforfalla, eru í meginatriðum lögfesting á gildandi samningaákvæðum um þessi mál og eru til mikilla bóta, þar sem slík mál eiga ekki að vera togstreituatriði í vinnudeilum, þau eru mannréttindamál. Við 1. umr. málsins lýsti ég því yfir, að ég teldi frv. sem heild í framfaraátt og fagnaði því, að hér væri verið að efna þau loforð, sem verkalýðshreyfingunni var heitið s.l. haust. Ég vil ítreka þessi fyrri ummæli mín hér með, um leið og ég leyfi mér að hvetja til nákvæmrar athugunar á, hvernig einstök ákvæði frv. muni í raunveruleikanum verða framkvæmd. Mér er það fyllilega ljóst, að allar nýjungar þurfa sína reynslu og að ekki er mögulegt að sjá alla árekstra fyrir. Á sama hátt verður að gera öll vafaatriði sem ljósust þegar í upphafi. Takmark slíkrar löggjafar hlýtur að vera það, að alls staðar, þar sem því verður við komið, verði verkamenn fastráðnir starfsmenn með þeim réttindum og öryggi, sem það veitir. Fyrr er settu marki ekki náð. Mér er það einnig fullljóst, að þessu verður ekki komið við í fjölmörgum starfsgreinum hins vinnandi manns. Með fastráðningunni yrði vinnuaflið þó hagnýtt á skipulegan hátt og hinum vinnandi manni veitt það öryggi, sem telja verður, eins og ég áðan sagði, til mannréttinda. Það á að tilheyra fortíðinni, að hægt sé að halda verkafólki að óþörfu í óvissu og öryggisleysi, sem engum þjónar, en vekur aðeins beiskju og tortryggni til samtíðarinnar.



Herra forseti. Hv. heilbr.- og félmn. hefur flutt tvær minni háttar brtt. við þetta frv., sem hér liggur fyrir. Ég tel, að báðar þessar breytingar séu til bóta, þar sem þær kveða skýrar á um tvö atriði, sem annars hefðu getað valdið misskilningi og e.t.v. deilum, og vil ég lýsa fullum stuðningi mínum við þær. Þá hef ég leyft mér að flytja á þskj. 252 brtt., sem er að því leyti sama um að segja og hinar tvær brtt. heilbr.- og félmn., að henni er ætlað að taka af allan vafa um skilning á einu ákvæði frv., þ.e.a.s. á 2. gr. þess. Ég vil álíta, að það hafi verið meining þeirra, sem sömdu frv., að þegar svo stæði á sem segir í 2. gr., að vinna falli niður um lengri eða skemmri tíma vegna ófyrirsjáanlegra atvika eða óviðráðanlegra, sem þar er nánar skýrt, og verkafólk verður af þeim sökum atvinnulaust, þá sé viðkomandi verkafólk, verkamaður eða verkakona, óbundið af ákvæðum 1. gr. um uppsagnarfrest af sinni hálfu. Þetta álit mitt styðst fyrst og fremst við það, að í 2. gr. segir: „enda missa launþegar þá eigi uppsagnarrétt sinn, meðan slíkt ástand varir“. Það hefur sem sé þótt ástæða til að taka það sérstaklega fram, að launþeginn missti ekki uppsagnarrétt sinn, meðan þetta ástand varir. Hins vegar er þess ekki getið, að launþeginn sé bundinn við uppsagnarfrestinn, eftir að svo er komið, að hann hafi ekki lengur stöðuga atvinnu, enda mundi slíkt reynast fráleitt og ósanngjarnt í framkvæmd. Það er full ástæða til að álykta, að ef það hefði verið meiningin, að launþeginn væri eftir sem áður bundinn af uppsagnarfrestinum, þá hefði það einnig verið tekið fram, alveg á sama hátt og það er tekið fram, að atvinnurekandanum beri að segja verkamanninum upp, meðan þetta ástand varir. Þennan skilning minn á 2. gr. styð ég einnig við viðtöl, sem ég hef átt við annan fulltrúa efnahagsmálanefndar Alþýðusambands Íslands, sem vann að samningu frv. Í fljótu bragði kynni að virðast, að brtt. mín færi í bága við þá meginreglu frv., að uppsagnarfrestur sé gagnkvæmur og að sama skylda hvíli þar á báðum málsaðilum, launþega og atvinnurekanda, og er mér ekki grunlaust um, að sú skoðun hafi ráðið því, að hv. heilbr.- og félmn. hefur ekki flutt brtt. í sömu átt og mín till. fer þrátt fyrir tilmæli Alþýðusambands Íslands þar um. Ég ætla þó, að við nánari athugun verði alveg ljóst, að sá skilningur, ef fyrir hendi kynni að vera, að launþegi sé bundinn af uppsagnarfresti, eftir að hann hefur ekki lengur atvinnu hjá vinnuveitanda um skemmri eða lengri tíma, mundi alls ekki þýða gagnkvæman rétt beggja aðila, heldur aðeins einhliða skyldu launþegans, skyldu til þess að vera viðbúinn kalli atvinnurekandans, hvenær sem hann þyrfti á vinnuafli að halda, án þess að nokkur raunhæfur réttur kæmi í móti af hálfu atvinnurekandans. Um þetta mætti nefna ýmis dæmi, t.d. það, að vinna félli niður í frystihúsi vegna hráefnisskorts og ekki væri vitað um fyrir fram, hvað lengi það ástand héldist, ef til vill yrði það nokkrar vikur, ef til vill mánuðir. Væri þá nokkur heil brú í því, að ef til vill fjöldi verkamanna yrði skyldaður til þess að bíða aðgerðalaus átekta, aðeins vegna þess að atvinnurekandanum þætti það hagkvæmt eða öruggara að geta átt vinnu þeirra vísa, þegar aftur yrði tekið til starfa? Væri þá rétt að hindra þessa menn í því að ráða sig t.d. í skiprúm eða einhverja aðra þá atvinnu, sem ekki væri hægt að yfirgefa, hvenær sem hinn fyrri atvinnurekandi kallaði? Slíkt væri vitanlega fráleitt og hefur heldur áreiðanlega ekki verið meining þeirra, sem frv. sömdu. Það virðist alveg augljóst, að gagnkvæmur uppsagnarfrestur hljóti að byggjast á því, að atvinnurekandinn sjái verkamanninum fyrir fullri eða a.m.k. allt að því fullri atvinnu og verkamaðurinn tryggi þá jafnframt atvinnurekandanum vinnuafl sitt, en einhliða skylda verkamannsins í þessu efni kemur ekki til nokkurra mála, eins og þó yrði, ef rangtúlkun 2. gr. væri hugsanleg á þann hátt, sem ég hef nú lýst. Till. mín á þskj, 252 er þess eins efnis að taka af allan vafa um þetta atriði. Ég vil mega treysta því, að hv. heilbr.- og félmn. athugi þetta atriði og brtt. mína gaumgæfilega, og vil ég strax þakka hv. 4. þm. Reykv. fyrir hans undirtektir henni viðkomandi, og ég trúi því ekki, þegar nefndin hefur athugað þetta vel, að hún komist ekki að þeirri niðurstöðu, að tryggilegra sé að taka af allan vafa í þessu efni, svo að réttur skilningur á þessum ákvæðum 2. gr. sé að fullu tryggður. Samkvæmt þessu tel ég sjálfsagt að verða við óskum hv. 4. þm. Reykv. og hafði enda hugsað mér það, áður en hans tilmæli komu fram, um að taka mína till. aftur til 3. umr., svo að nefndin geti athugað hana, og geri ég það hér með.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð og smávægileg fyrirspurn, sem ég vildi leyfa mér að gera til hv. n. Eins og ég gat um við 1. umr., er ég því hlynntur, að þessi réttur verkamannsins sé viðurkenndur, en ég gat þess, að ég óttaðist, að ef það yrði ekki gert með samkomulagi, þá væri réttur verkamannsins minni, en hann ætti að vera. Það óttaðist ég, og í tilefni þess vildi ég leyfa mér að beina þeim fyrirspurnum til hv. nefndar: Hvað er hæft í því, sem kemur fram í grg. Vinnumálasambands samvinnufélaganna og einnig hjá Vinnuveitendasambandi Íslands, þar sem báðir þessir aðilar segja, að ef þessi löggjöf verði samþykkt, þá séu brostnar forsendur fyrir þeim samningum, sem gerðir hafa verið milli þessara aðila? Um þetta vildi ég leyfa mér að spyrja. Ég þykist vita, að hv. nefnd hafi kynnt sér þetta. Og ef það er svo, að forsendurnar séu brostnar, þá óttast ég, að hlutur verkamannsins verði minni, en hann í raun og veru er hugsaður og ætti að vera. Þetta óskaði ég að hv. nefnd vildi upplýsa.



Herra forseti. Hv. þm. V-Sk. spyrst fyrir um það, hvað hæft sé í því, ef þetta frv. verði samþykkt, að þá séu brostnar forsendur fyrir gildandi samningum milli atvinnurekenda og launþega. Þessi skoðun mun koma fram í álitsgerð Vinnuveitendasambandsins, og að sjálfsögðu höfum við í n. veitt henni athygli. Ég get ekki svarað fsp. þessari f.h. nefndarinnar, en ég vil aðeins svara henni fyrir mína hönd persónulega á þann veg, að ég skil ekki almennilega, hvað felst í þessari fullyrðingu, sem fram kemur í álitsgerð þessa aðila. Vitanlega haldast allir samningar á milli verkalýðsfélaga og vinnuveitenda eftir sem áður, þó með þeim breytingum, sem leiðir af samþykkt þessa frv., enda er það tekið fram í frv. Ákvæði samnings milli atvinnurekenda og launþega, sem brjóta í bága við lög þessi, eru ógild, ef þau rýra rétt launþegans. Að öllu öðru leyti haldast gerðir samningar milli atvinnurekenda og launþega, og samningar og samningagerðir milli þessara aðila munu halda áfram hér eftir sem hingað til þrátt fyrir ákvæði þessara laga. Ég tók fram áðan, að það er ekki neitt nýtt í því, að löggjafinn lögfesti viss atriði, sem varða bæði atvinnurekendur og launþega, og þetta er því ekki neitt nýtt, en auðvitað verða allir samningar, sem í gildi eru og gerðir verða, að vera í samræmi við gildandi lög.



Herra forseti. Mér finnst þetta svar hv. frsm. ekki fullnægjandi, því að ef það er tilfellið, sem þessir aðilar segja, bæði Vinnumálasamband samvinnufélaganna og Vinnuveitendasamband Íslands, að lög um þetta efni mundu raska gildandi samningum milli atvinnurekenda og launþega og að brostnar yrðu forsendur fyrir þeim gildandi kjarasamningum, sem lögunum er ætlað að taka til, þá kynni það að hafa slæmar afleiðingar. Mig satt að segja furðar á því, að hv. nefnd skyldi ekki hafa kynnt sér þetta. Ætlast hún til, að ef þessir aðilar vilja ekki una þessu, þá fari þeir að leita til dómstólanna, væntanlega félagsdóms? Og þá kemur að því, eins og ég segi, að það getur orðið hlutur verkamannsins, sem bíður halla við þetta í lokin. Það er ákaflega misráðið að reyna ekki við svona löggjöf að ná fullu samkomulagi milli þeirra aðila, er hér um ræðir. Það er misráðið og getur bitnað illa á þeim aðila, sem löggjafinn er að hugsa sér að vernda.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu vert alls þakklætis, að hv. þm. V-Sk. skuli hafa slíkar áhyggjur af því, að sú löggjöf, sem hér er verið að setja, muni koma verkafólkinu sérstaklega í koll, svo og hugleiðingar hans í því sambandi. Aðallega virðist hann hafa það út á málsmeðferðina að setja, að það hafi ekki verið haft nægilegt samráð við vinnuveitendur og launþegasamtökin um setningu þessara laga, og mér skilst, að hann telji, að hyggilegra hefði verið að gera þetta með samkomulagi milli málsaðila. Ég lýsti því lítillega við 1. umr. málsins, hvernig verkalýðssamtökin hefðu s.l. 15 ár verið að reyna að koma þessum réttindamálum í framkvæmd og hvernig vinnuveitendur hefðu tekið í það, og ætla ég ekki að fara að endurtaka það, sem ég sagði um það efni þá. En í stuttu máli er sú saga þannig, að þeir hafa aldrei léð máls á því, að neitt af þeim atriðum, sem í frv. felast, yrði fastmælum bundið í samningum, og hafa alltaf tekið öllum tilraunum verkalýðssamtakanna til þessa af fullkomlegum fjandskap. Ég held, að við samningu þessa frv. hafi verið haft fullt samráð við verkalýðssamtökin. Frv. er flutt samkvæmt ósk þeirra, og það voru fulltrúar frá þeim, sem unnu við samningu þess. Hitt er svo ekkert undrunarefni, þó að ekki hafi verið leitað til þeirra um aðild að samningu frv., sem fyrir fram var vitað um að vildu þar ekkert til leggja og hafa sannað þá afstöðu á löngum tíma. Ég held, að hvorki hv. þm. V-Sk. né aðrir þurfi að kippa sér mikið upp við þær hótanir, sem koma fram í plaggi vinnuveitendafélagsins. Slíkar hótanir og aðrar verri hafa alltaf verið til staðar hjá þeim samtökum, þegar um verulegar kjarabætur hefur verið að ræða fyrir alþýðu manna. Ég held líka, að það sé hverjum manni auðsæilegt, að það er miklu æskilegra fyrir verkalýðssamtökin að fá slík ákvæði sem hér um ræðir sett í lög, heldur en þurfa að semja um þau við vinnuveitendur. Ef slíkt er tekið upp í samningum, þá hlýtur það alltaf að kosta afslátt á ýmsum öðrum kröfum, svo sem berlega kom fram í verkfallinu mikla 1955. Þá varð að kaupa réttindamál eins og atvinnuleysistryggingarnar og eina prósentið, sem ákveðið var að greiða til tryggingar mönnum í veikindaforföllum. Það varð að meta þetta allt í kaupi, það varð að gera þessi réttindamál að verzlunarvöru, það er sá mikli munur, sem á því er að lögfesta réttindamál og að semja um þau. Sé um lögfestingu að ræða, þá eru þau ekki lengur verzlunarvara. Það er auðvitað vel skiljanlegt, að þau sjónarmið komi fram hjá vinnuveitendum, að þeir vilji eiga í bakhöndinni slík mál sem þessi, sem þeir vita að mikill áhugi er fyrir hjá verkalýðssamtökunum, og þau mundu vilja, ef þau gætu ekki fengið þau fram á annan hátt, kaupa þau dýru verði í lægra kaupi, en ella mundi greit., En frá sjónarmiði verkalýðsfélaganna, verkamannanna, hlýtur lögfestingarleiðin að vera hin æskilegri leið, verði henni við komið.

Forseti (BSt): Áður en ég slít alveg umr., vildi ég beina einu atriði til hv. n., og leyfi ég mér að gera það frá þessum stað, af því að það er eingöngu formlegs eðlis, en ekki efnislegt. Hér er brtt. frá hv. nefnd um nýja fyrirsögn á frv. Mér virðist fyrirsögnin, eins og hún er á frv. nú, vera leiðinlega orðmörg. Till. n. er sú að fjölga þarna orðum, og vildi ég beina því til hv. n., hvort hún vildi ekki athuga það fyrir 3. umr. að finna þarna heppilegra heiti á frv. en hún nú leggur til. Ég aðeins bendi á dagskrána sjálfa, þar sem nafn þessa máls stendur með miklu færri orðum, en er í frv. og tillögunni.