Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Við þingmennskuafsal Guðna Ágústssonar sl. mánudag tók Eygló Harðardóttir, framkvæmdastjóri í Vestmannaeyjum, sæti hans á Alþingi og verður 8. þm. Suðurkjördæmis. Venju samkvæmt breytist kosningatala þess þingmanns Framsóknarflokksins sem er á listanum, þ.e. Helga Sigrún Harðardóttir verður 3. þm. Suðurk. Kjörbréf Eyglóar Harðardóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur ekki áður tekið sæti á þingi á þessu kjörtímabili og er boðin velkomin til starfa sem alþingismaður.

Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, Arnbjörgu Sveinsdóttur, um að Ragnheiður E. Árnadóttir, 9. þm. Suðvesturkjördæmis, hverfi á ný í fæðingarorlof. 1. varamaður flokksins í kjördæminu, Rósa Guðbjartsdóttir bæjarfulltrúi, tekur sæti hennar á Alþingi í dag. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.

Herra forseti. Markaðshyggjan fékk svo sannarlega vítamínsprautu árið 2003 við einkavæðingu bankanna og við munum væntanlega eyða deginum í dag í að ræða skuldsetningu íslensks samfélags í kjölfar bankahrunsins. Það urðu þáttaskil í markaðsvæðingunni við myndun núverandi ríkisstjórnar þegar Samfylkingin afhenti Sjálfstæðisflokknum lyklavöldin í heilbrigðisráðuneytinu. Ekki hafði ráðherra Sjálfstæðisflokksins verið þar lengi á stól þegar farið var að auglýsa eftir tilboðum í ýmiss konar þjónustu sem áður hafði verið á vegum opinberra aðila, beint. Þar vil ég nefna sérstaklega Heilsuverndarstöðina ehf. sem var mikið óskabarn ráðherrans sem notaði hvert tækifæri til þess að láta ljósmynda sig við gerð þjónustusamninga um nánast hvað eina. Ég held að þeir hafi verið orðnir fjórir eða fimm. Nú er þetta óskabarn farið á hausinn, eins og reyndar fleiri, og menn hefðu kannski haldið að Sjálfstæðisflokkurinn hefði eitthvað af þessu lært. Nei, herra forseti. Sl. föstudag, 14. nóvember, birtist auglýsing í Morgunblaðinu, auglýsing um hvað? Það er útboð á þjónustu við aldrað fólk, það er útboð á þjónustu við fólkið sem fór á vergang við gjaldþrot Heilsuverndarstöðvarinnar. Til fimm ára er auglýst eftir rekstraraðila á allt að 35 skammtímahjúkrunarrýmum og 30 rýmum á dagdeild fyrir aldrað fólk. Ég vil spyrja hv. formann heilbrigðisnefndar, Ástu Möller, hvort Sjálfstæðisflokkurinn ætli virkilega að halda óbreyttri stefnu í einkavæðingu í heilbrigðisþjónustu landsmanna.

Virðulegi forseti. Það er löng reynsla af samstarfi stjórnvalda við einkaaðila varðandi rekstur í heilbrigðisþjónustu og eins og nokkuð oft hefur komið fram á hinu háa Alþingi þá eru um 30% af heilbrigðisþjónustunni í höndum annarra rekstraraðila en ríkisins. Í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar kemur fram að það eigi að fjölga rekstrarformum og auka samstarf við einkaaðila, eða eins og segir í málefnasamningnum: að það verði skapað svigrúm til fjölbreytilegri rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu, m.a. með útboðum og þjónustusamningum, en jafnframt tryggt að allir hafi jafnan aðgang að henni, óháð efnahag. Eins og hv. þingmaður veit voru lög um heilbrigðisþjónustu samþykkt á hv. Alþingi á vordögum 2007. Þau lög voru afrakstur af vinnu sem m.a. fulltrúar Samfylkingar, Vinstri grænna og annarra stjórnmálaflokka komu að og þar lá að baki þriggja ára vinna þar sem í fyrsta sinn var skapaður rammi um samninga ríkisins við aðra aðila um rekstur í heilbrigðisþjónustu. Þessi ákvæði heilbrigðisþjónustulaga fóru síðan í ný lög um sjúkratryggingar sem voru samþykkt á haustþingi í september sl. Í framhaldi af því var sett á laggirnar ný stofnun sem tók til starfa 1. október sl. Hlutverk hinnar nýju stofnunar, Sjúkratryggingastofnunar, er að annast kaup á vörum og þjónustu sem henni ber að veita og greiða endurgjald fyrir heilbrigðisþjónustu sem veita ber samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu og jafnframt að hafa eftirlit með gæðum og árangri, starfsemi þeirra sem samið er um. Stefna ríkisstjórnarinnar í þessum málum er því alveg ljós, þ.e. að standa vörð um heilbrigðisþjónustuna og jafnframt að nýta þau tækifæri sem gefast til að hefja samstarf við einkaaðila, jafnt þá sem nú þegar eru starfandi á þessu sviði og aðra. 
            

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að leiðrétta sitthvað sem fram kom í máli hv. þm. Ástu Möller og þótt ég hafi ekki mikinn tíma til slíks þá verð ég þó að segja eitt. Hv. þingmaður gerir því skóna að útboðsstefnan sé óbeint á ábyrgð Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að því leyti að byggt sé á lagafrumvarpi sem við höfum samþykkt. Staðreyndin er sú að sá hluti lagafrumvarpsins sem lýtur að útboðunum var á sínum tíma afgreiddur með gagnatkvæðum okkar. Við lögðumst gegn þeim hluta þessa lagabálks. Sjálfstæðisflokkurinn hefur hins vegar ítrekað haldið uppi rangtúlkunum um þetta efni og mér finnst ástæða, hæstv. forseti, til að leiðrétta þetta því rétt skal vera rétt. Sjálfstæðisflokkurinn er fylgjandi einkarekstri í heilbrigðisþjónustunni. Það er hans skoðun. Hann hefur rétt á því að hafa þá skoðun, berjast fyrir henni og reyna að koma henni í framkvæmd. Við höfum aðra skoðun og það er beinlínis óheiðarlegt að halda uppi málflutningi eins og hv. þm. Ásta Möller gerði áðan.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. formanni heilbrigðisnefndar, Ástu Möller, að það eru ýmis fordæmi fyrir einkarekstri á heilbrigðismarkaði. Ég get nefnt eitt dæmi, það er SÁÁ. Hins vegar höfum við reynslu af því, frekar nýlega, að farið var í útboð á þjónustu, öldrunarþjónustu, sem m.a. var sinnt af deild á Landakoti að tilboðin sem bárust voru hærri en menn áttu von á. Þau voru hærri en það sem nú þegar er greitt fyrir þjónustuna sem þar er innt af hendi innan dyra. Það er því ljóst að það er mjög mikilvægt og ekki síst í því efnahagsástandi sem nú ríkir - þar sem við erum að skuldsetja þjóðina um hundruð milljarða á næstunni og það á einmitt að fara að ræða það í dag - að það verður að gera mjög ríka kröfu til þess að farið verði vel með almannafé. Þá kemur að mínu mati ekki til greina að fara í útboð ef tilboð sem koma inn eru hærri en kostnaður við þá þjónustu sem við erum að bjóða út hefur verið hingað til. Það er mjög mikilvægt að ráðdeildar verði gætt í þessu og þess vegna munum við örugglega hafa stækkunarglerið uppi þegar útboð fara fram og tilboð koma inn. Það er mjög mikil tilhneiging hjá Sjálfstæðisflokknum að færa heilbrigðisþjónustuna út á markað og við munum vera mjög grimm í því, virðulegur forseti, að passa upp á að menn fari ekki að setja þjónustuna út á markað ef það á svo að borga meira fyrir hana þar en hjá ríkinu.

Hæstv. forseti. Enn og aftur er rétt að árétta það og fara yfir hvernig Vinstri hreyfingin – grænt framboð greiddi atkvæði og með hvaða hætti þeir studdu breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu. Það er margt gott í þeim lögum en í þeim eru kaflar sem við greiddum atkvæði gegn og rökstuddum það út frá okkar pólitík og hugmyndafræði. Það skal standa og ég vona að fólk muni eftir því þó svo að við höfum stutt heildarlögin með þeim fyrirvara að við treystum því að það yrði farið vel með ákvæðin um einkavæðinguna. Það er líka alveg rétt að heilbrigðisþjónustan hér á landi hefur að nokkrum hluta verið rekin í einkarekstri en sá einkarekstur hefur að mestum hluta eða að stórum hluta verið hjá sjálfseignarstofnunum sem hafa rekið öldrunarþjónustuna og svo í síauknum mæli hjá sérfræðingum. Við teljum að það þurfi að hafa hemil á slíkri sérfræðiþjónustu utan heilbrigðisstofnana, hún hefur verið eins konar óplægður akur og í raun sjálftaka hjá mörgum. Í þeim aðstæðum og í því umhverfi sem nú er að skapast verðum við að horfa til þess að reyna að draga úr kostnaði og styrkja heilbrigðisþjónustuna og þá grunnþjónustu sem hefur verið rekin. Að það sé verið að fara í aukinn einkarekstur og að það sé stutt við fyrirtæki sem stunda heilbrigðisþjónustu með kröfu um arðsemi, fyrirtæki sem taka arð út úr þjónustunni, það er nýtt í okkar umhverfi. Þegar við þurfum að fara að spara þá eigum við auðvitað ekki að stuðla að starfsemi þar sem verið er að koma á fót fleiri fyrirtækjum í heilbrigðisþjónustunni sem rekin er á arðsemiskröfum.

Herra forseti. Vegna orða hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur ætla ég að ítreka að það er ekki stefna ríkisstjórnarinnar að einkavæða í heilbrigðis- eða velferðarþjónustunni. Við höfum hins vegar verið opin gagnvart einkarekstri, útboðum, ef það bætir þjónustuna og minnkar kostnað. Það eru þær forsendur sem við setjum fram sem geta réttlætt einkarekstur. Ég skil satt best að segja ekki þann kreddulega málflutning sem hér ríkir hjá hv. þingmönnum Vinstri grænna, að vera á móti einkarekstri sem bætir þjónustuna og minnkar kostnað, bæði fyrir hið opinbera og hugsanlega fyrir einstaklinginn. Vinstri grænir vilja gera einhvern greinarmun á góðum einkarekstri og slæmum einkarekstri. Nú er allt í lagi að vera í einkarekstri ef um sjálfseignarstofnun er að ræða. Það voru ekki skilaboð Vinstri grænna þegar þeir lögðust gegn því að hin góða stofnun Grund fengi aukið vægi í þjónustu við eldri borgara. Vinstri grænir voru á móti því. Í þeirra huga átti einkaaðili að vera góður. Ég held að þingheimur og þjóð sjái út í hvers konar móa þessi flokkur er kominn þegar kemur að þessari umræðu. Þingið samþykkti framsækna löggjöf um Sjúkratryggingastofnun. Í lögunum er beinlínis tryggt að ekki megi mismuna eftir efnahag. Þar er tryggt að ekki megi kaupa sig fram fyrir í röðinni. Þetta eru sjónarmið sem ég held að flestir hér inni getið tekið undir og þjóðin líka. Það á að hafna öllum kreddumálflutningi, hvort sem litið er til blindrar markaðshyggju eða blindrar ríkisforsjár, það er hugmyndafræði sem við eigum ekki að tala fyrir. Í mínum huga er millivegurinn langbestur og sú er stefna okkar, hv. þingmaður.

Hæstv. forseti. Nú skil ég hvers vegna Geir H. Haarde, hæstv. forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, var svona óskaplega glaður í Valhöll á fyrstu vikunum eftir að ríkisstjórnin var mynduð. Hann var kominn í samstarf við hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson, varaformann Samfylkingarinnar, og talsmann einkareksturs og einkavæðingar í heilbrigðisþjónustunni. Hann spyr hvers vegna Vinstri hreyfingin – grænt framboð sé andvíg einkarekstri ef hann minnkar kostnað og bætir þjónustuna. Málflutningur okkar hefur gengið út á það að einmitt hið gagnstæða gerist og höfum við óskað eftir því að fram fari fagleg og vönduð úttekt á einmitt þessu. Því hefur hv. þingmaður, og flokkur hans og Sjálfstæðisflokkurinn, einnig hafnað. Þetta var fyrsta þingmálið sem við fluttum á þessu kjörtímabili. 
             Hvers vegna er Samfylkingin og varaformaður hennar, einkavæðingarsinninn hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, andvígur því að fram fari fagleg úttekt á áhrifum einkavæðingar og einkareksturs í heilbrigðiskerfinu sem hann er svo ákafur talsmaður fyrir?

Virðulegi forseti. Mig langar að benda á að í nefndinni sem vann að heilbrigðisþjónustulögum þar sem fyrst komu fram ákvæði um kaup á heilbrigðisþjónustu var fulltrúi Vinstri grænna. Þegar nefndin skilaði af sér hafði hvorki fulltrúi Vinstri grænna né fulltrúar annarra flokka eða hagsmunaaðila nokkurn fyrirvara varðandi þennan kafla. Það er það sem ég á við þegar ég segi að Vinstri grænir hafi komið að samningu á heilbrigðisþjónustulögum og þar á meðal þeim kafla sem varðar kaup á heilbrigðisþjónustu -  Varðandi það hver kostnaðurinn er af samningum við aðila eins og t.d. í hjúkrun aldraðra sjúklinga á Landakoti þá hefur komið fram að kostnaðurinn við rekstur þeirrar deildar eftir að hjúkrunarheimilið Grund tók yfir reksturinn er 15 millj. kr. lægri en kostnaður Landspítalans af rekstri deildarinnar. Þetta hefur komið fram þannig að það á sér ekki stoð sem sagt er að þetta rekstrarform sé dýrara í því tilviki. Varðandi Heilsuverndarstöðina er ljóst að þar komu inn sjúklingar sem annars hefðu verið á Landspítalanum. Um er að ræða 50 einstaklinga sem útskrifuðust frá Landspítalanum sem á hverjum tíma voru þá í þjónustu yfir sólarhringinn eða á dagdeild. Þetta létti á Landspítalanum og ekki er neinum blöðum um það að fletta að kostnaðurinn við hvern einstakling er mun lægri í þeirri þjónustu sem Heilsuverndarstöðin veitti heldur en ef viðkomandi hefði verið inni á Landspítala sem hefði verið hinn kosturinn. Þetta voru einstaklingar sem treystu sér ekki heim eftir meðferð eða aðgerð á Landspítalanum en fengu þarna ákveðna millistöð til að fara í endurhæfingu og hljóta ákveðinn stuðning áður en þeir fóru heim. Þannig að kostnaðurinn var minni, hv. þingmaður. 
            

Herra forseti. Ég ætla að leiðrétta hv. þm. Ögmund Jónasson hvað það varðar að ég hafi komið í veg fyrir einhvers konar úttekt á einkarekstri eða einkavæðingu. Hið sanna í málinu er að hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur beitt sér gegn því að sú úttekt hafi farið í gang og í gegnum þingið. Hér fyrir framan mig er ég með tillögu til þingsályktunar sem hv. þm. Ásta Möller og fleiri þingmenn lögðu fram á síðasta þingi. Þetta var þingmannamál sem viðskiptanefnd vildi afgreiða og afgreiddi frá sér en  „Athugunin skal einnig beinast að því að skoða reynslu sem þegar hefur fengist af einkarekstri og einkaframkvæmd.“ Þetta var það sem ég vildi fá í gegn, þetta var það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson vildi koma í veg fyrir. Hann kom sérstaklega í þingnefndina, sem hann situr að öllu jöfnu ekki í, til að tala gegn þessu því að hann treysti ekki flutningsmönnum eins og hann sagði á fundinum. Það er hv. þm. Ögmundur Jónasson sem hefur komið í veg fyrir að þessi athugun ætti sér stað. Ekki þingmaðurinn sem hér stendur heldur þvert á móti. Þetta veit hv. þingmaður. 

Herra forseti. Fyrir þinginu síðastliðinn vetur lágu tvö mál. Annars vegar mál frá þingmönnum Vinstri grænna um athugun á afleiðingum einkavæðingarinnar, og ekkert var unnið með það í nefnd og ekkert gert með það. Hins vegar mál frá hv. þm. Ástu Möller eins og hér er bent á frá Verslunarráðinu um húrrahróp yfir einkavæðingunni og það átti að afgreiðast úr nefnd. Við mótmæltum því að þessi mál fengju ekki sams konar meðferð. Herra forseti. Ég á örstutt eftir af ræðutíma mínum. Upplýst hefur verið að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekkert lært af hruni markaðshyggjunnar og Samfylkingin ekki heldur. Það er einfaldlega rangt, sem hér hefur verið haldið fram, að þau úrræði sem voru á Heilsuverndarstöðinni, fyrir langlegusjúklinga, hvíldarúrræði og skammtímavistun, hafi ekki verið dýrari en var á Droplaugarstöðum sem er í um 50 metra fjarlægð. Það er bara rangt. Um er að ræða 50 sjúklinga og hv. formaður heilbrigðisnefndar segir að létt hafi verið á Landspítalanum með því að flytja þá inn í Heilsuverndarstöðina. Ég spyr: Hvar eru þessir sjúklingar í dag? Hvar eru þeir í dag? Þrír fengu inni á Grund, aðrir voru sendir heim og einhverjir eru á biðlista hjá öldrunardeildinni á Landakoti. Herra forseti. Það er þannig að opinberir aðilar fara ekki svo glatt á hausinn og senda skjólstæðinga sína heim. En einkaaðilar, sem eru í rekstri til þess eins að ná hagnaði, arði, út úr starfseminni, geta auðveldlega farið á hausinn. Við sjáum það út um allt þessa dagana. Við viljum vara við því að frjálshyggjustefnan, sem drepið hefur bankakerfið, bitni á sjúkum og öldruðum. Við skulum halda lífinu í fólkinu í landinu og stoppa þessa ríkisstjórn.

Áður en umræðan hefst vill forseti geta þess að samkomulag er á milli þingflokkanna um að ræðutími í umræðunni verði sá sami og gildir um skýrslur. Þá vill forseti einnig geta þess að samkomulag er á milli þingflokka um að fundir geti staðið lengur en til klukkan átta í kvöld.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu á þingskjali 189, um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leiða til lykta áform um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á grundvelli fyrirliggjandi viljayfirlýsingar íslenskra stjórnvalda.“ Það er kunnara en frá þurfi að segja að í gærkvöldi samþykkti stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fyrir sitt leyti, einróma, að því er ég best veit, að ganga frá málinu hvað sjóðinn varðar og veita þá lánafyrirgreiðslu sem um er að ræða á grundvelli þeirrar áætlunar um efnahagsmál sem liggur fyrir í yfirlýsingu frá íslenskum stjórnvöldum. Málið er sem sagt komið í höfn hvað varðar sjóðinn. Ríkisstjórnin taldi eðlilegt í ljósi þeirra umræðna sem verið hafa í þjóðfélaginu og í ljósi þess hve mál þetta er óvenjulegt og kemur fram á óvenjulegum tímum að þingsályktunartillaga yrði borin fram á Alþingi, rædd hér og afgreidd í stað þess að ríkisstjórnin ein afgreiddi málið. Það hefði þó fyllilega komið til greina á grundvelli þeirra lánsfjárheimilda sem Alþingi hefur þegar veitt ríkisstjórninni. Sú þingsályktunartillaga sem hér er flutt er fram komin til þess að kalla fram vilja Alþingis gagnvart samkomulaginu sem ríkisstjórnin hefur gert við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og stjórnin samþykkti í gærkvöldi. Ég tel eðlilegt að þessi leið sé farin og beitti mér þess vegna fyrir henni vegna þess að ég vil gjarnan að afstaða einstakra þingmanna gagnvart þessu samkomulagi og samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn liggi fyrir. Það komi skýrt fram hér í atkvæðagreiðslu hvort menn eru með eða móti því að fara þessa leið. Þá vil ég í leiðinni geta þess að allur sá málflutningur sem uppi hefur verið hafður um launung og leynd yfir þessu máli er fullkomlega út í hött og ekki á rökum reistur. Þingsályktunartillagan var lögð hér fram á sama degi og starfsreglur sjóðsins heimiluðu birtingu hennar. Það er þá lagt fram sem þingsályktunartillaga sem er lengra gengið heldur en jafnvel stjórnarandstaðan hafði orðað eða farið fram á. Það teljum við eðlilegt að gera. Ég vil bæta því við vegna þess að talað hefur verið um leynimakk og pukur í kringum þetta mál að formenn stjórnarandstöðuflokkanna fengu skjalið í trúnaði, reyndar í aðeins öðruvísi þýðingu, níu dögum áður en málið var gert opinbert hér á Alþingi. Þeir hafa því haft tíma til að átta sig á þessu og er það bæði eðlilegt og sjálfsagt. Allt frá því að bankakerfið riðaði til falls í byrjun október hefur ríkisstjórnin unnið hörðum höndum við að leysa þá fjármála- og gengiskreppu sem hagkerfið stendur nú frammi fyrir í kjölfar hamfaranna á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Fljótlega varð ljóst að eina raunhæfa lausnin á þessum vandamálum grundvallaðist á samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og fjárhagslegri fyrirgreiðslu frá sjóðnum til þess að styrkja gjaldeyrisvarasjóð Seðlabankans, enda er sjóðurinn eina alþjóðastofnunin sem hefur umboð, getu og úrræði til þess að aðstoða þjóðir við að takast á við vandamál af þeirri stærðargráðu sem við stöndum nú frammi fyrir. Það er þess vegna engin tilviljun að það er Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sem gegnir lykilhlutverki við leit að lausnum á þeim mikla fjármálavanda sem nú steðjar að heimsbyggðinni. Hann leikur jafnframt lykilhlutverk á fundum ráðamanna stærstu ríkja þar sem verið er að fjalla um þau mál. Samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eykur því traust á þeim skrefum sem við þurfum nú að taka. Er það samdóma álit þeirra sem að vinnunni komu að samstarf við sjóðinn sé ekki aðeins rétt heldur nauðsynlegt við núverandi aðstæður. Þrátt fyrir að við stöndum frammi fyrir verulegum efnahagsvandræðum má ekki gleymast að undirstöður hagkerfisins eru í meginatriðum traustar. Þjóðin er vel menntuð, úrræðagóð og ung að árum. Innviðir samfélagsins eru traustir og lífeyrissjóðakerfið sterkara en víðast hvar annars staðar. Síðast en ekki síst höfum við aðgang að mikilli hreinni orku og gjöfulum fiskimiðum sem veita okkur útflutningstekjur sem styðja munu við gjaldmiðil þjóðarinnar og hagsæld hennar til framtíðar. Áætlun ríkisstjórnarinnar, sem unnin er í samstarfi við Seðlabankann og fjölmarga hagsmunaaðila ásamt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, mun, auk lána frá öðrum sem henni fylgja, gera Íslandi kleift að endurvinna traust alþjóðafjármálakerfisins og gefa okkur tækifæri til þess að nýta þá miklu krafta sem þjóðin og landið búa að til framtíðar. Viljayfirlýsingin sem liggur til grundvallar fjárhagslegri fyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum upp á 2,1 milljarð bandaríkjadala til þess að styrkja gjaldeyrisvarasjóð Seðlabanka Íslands er í meginatriðun þríþætt: Í fyrsta lagi að endurvekja traust á íslenskum efnahag og ná stöðugu gengi krónunnar með markvissum og öflugum aðgerðum, í öðru lagi að styrkja stöðu ríkissjóðs og í þriðja lagi að endurreisa íslenskt bankakerfi. Við núverandi aðstæður er brýnasta verkefni stjórnvalda, ekki síst Seðlabanka Íslands, að tryggja stöðugleika krónunnar og búa í haginn fyrir styrkingu gengisins. Núverandi fyrirkomulag gengismála sem verið hefur við lýði hér í nokkrar vikur er að sjálfsögðu skammtímaráðstöfun og ljóst að krónan verður sett á flot á nýjan leik, eins og það er kallað. Hins vegar er ljóst að í kjölfar þeirra áfalla sem fjármálakerfið hefur orðið fyrir er hætt við að krónan verði fyrir skammtímaþrýstingi fyrst í stað. Því er gert ráð fyrir að til mjög skamms tíma sé hægt að beita ýmsum aðgerðum til þess að koma í veg fyrir of miklar sveiflur í gengi krónunnar. Seðlabankinn mun því ekki aðeins nýta stýrivexti sína til þess að hafa áhrif á fjármagnsflæði heldur mun hann einnig beita aðhaldi í lánum til bankanna, nýta gjaldeyrisforðann og beita tímabundnum gjaldeyrishöftum á fjármagnsviðskipti. Eins og áður segir verða þessar aðgerðir allar til skamms tíma og er ekki ætlað að hindra eðlilega verðmyndun á krónunni. Aukinn stöðugleiki á gjaldeyrismarkaði mun svo leiða af sér hraða lækkun verðbólgu sem ætti að geta gefið svigrúm til verulegra og snöggra vaxtalækkana. Reiknað er með að í kjölfar þeirra aðgerða sem lýst er að framan styrkist krónan fljótlega og að verðbólga á ársgrundvelli verði komin í 4,5% undir lok ársins 2009. Gert er ráð fyrir að krónan styrkist enn og verðbólgan haldi áfram að hjaðna árið 2010. Smám saman verður Seðlabankanum því kleift að reiða sig aftur á stýrivexti sem aðalstjórntæki peningamála innan ramma sveigjanlegrar gengisstefnu. Þrátt fyrir styrka stjórn ríkisfjármála undanfarin ár með mikilli lækkun skulda hins opinbera er ljóst að brúttókostnaður ríkisins vegna endurfjármögnunar, bæði viðskiptabankanna og Seðlabankans, auk þess halla sem verður á ríkisbúskapnum næstu árin og hugsanlegrar ábyrgðar vegna innstæðutrygginga mun setja verulegar auknar byrðar á ríkissjóð. Þrátt fyrir að nettókostnaður verði lægri vegna endurheimtu fjármuna með sölu á eignum bankanna er ljóst að sýna þarf verulegt aðhald í ríkisfjármálum næstu árin. Árið 2009, þegar efnahagslægðin verður dýpst, er þó gert ráð fyrir að fjárlagahallinn aukist í takt við aukin útgjöld og lægri tekjur vegna hagsveiflunnar til þess að auka ekki frekar á samdrátt í þjóðarbúskapnum. Hins vegar verður verulega dregið úr fyrri áformum um slaka í ríkisfjármálum. Öll viðmið um þróun ríkisfjármála næstu árin miðast þó við svokallaðan hagsveifluleiðréttan jöfnuð sem gefur ríkissjóði tækifæri á ákveðinni aðlögun ef efnahagslægðin verður dýpri en nú er gert ráð fyrir. Til þess að tryggja betur stjórn ríkisfjármála verður farið yfir umgjörð þeirra þegar litið er til lengri tíma og lagðar fram tillögur þar að lútandi sem einnig munu ná til þess hvernig fjármál sveitarfélaga verða betur samræmd áformum í ríkisfjármálum. Í ljósi allra þessara aðgerða er mikilvægt að aðilar vinnumarkaðarins komi sér saman um að gera kjarasamninga sem samrýmast þeirri alvarlegu stöðu sem nú er uppi. Í ljósi þess að rót vanda hagkerfisins er að finna í falli bankakerfi landsins er áætlun um enduruppbyggingu þess og endurskoðun gjaldþrotareglna grundvallarþáttur í viljayfirlýsingu og stefnu ríkisstjórnarinnar. Í því efni er í fyrsta lagi unnið skipulega að sambærilegu samkomulagi við alla þá erlendu aðila sem hagsmuna eiga að gæta gagnvart Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta hér á landi í samræmi við lagaramma EES. Ísland hefur heitið því að virða skuldbindingar á grundvelli innstæðutryggingakerfisins gagnvart tryggðum innlánshöfum. Þetta byggist á þeim skilningi að unnt verði að forfjármagna þessar kröfur fyrir tilstyrk viðkomandi erlendra ríkja. Í öðru lagi er viðurkennt að það sé lykilatriði í réttlátri meðferð gagnvart innstæðueigendum og kröfuhöfum á hendur yfirteknum bönkum að nýju bankarnir greiði sannvirði fyrir þær eignir sem fluttar voru frá gömlu bönkunum. Með það að leiðarljósi hefur verið komið upp gagnsæju ferli þar sem tvö teymi sjálfstæðra endurskoðenda munu sjá um að meta sannvirði eigna. Í þriðja lagi verður regluumgjörð fjármálastarfsemi og framkvæmd bankaeftirlits endurskoðuð til að efla viðbúnað gegn hugsanlegum fjármálakreppum í framtíðinni. Að síðustu verður svo farið yfir lagarammann um gjald- og greiðsluþrot þannig að taka megi á niðurfærslu skulda og heimtu eigna í bönkum, fyrirtækjum og hjá heimilum á skilvirkan hátt. Fjárhagsleg fyrirgreiðsla Alþjóðagjaldeyrissjóðsins mun í heild nema rúmum 2 milljörðum bandaríkjadala og er ætlað að styrkja gjaldeyrisforða Seðlabankans eins og fram hefur komið. Fyrstu 830 milljónirnar eða þar um bil koma til afgreiðslu á næstu dögum í kjölfar þess að stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hefur nú samþykkt að veita þá fyrirgreiðslu. Afgangurinn af láninu kemur svo til greiðslu ársfjórðungslega næstu tvö árin eða svo. Viljayfirlýsingin sem fylgir með sem fylgiskjal við þingsályktunartillöguna er forsenda fyrirgreiðslu af sjóðsins hálfu. Því er brýnt að henni verði framfylgt. Þeir áfangar sem þurfa að nást eru allir skýrt tilgreindir í viljayfirlýsingunni og nánar útlistaðir á fylgiskjölum. Áfangarnir eru allir mikilvægir þættir í þeirri áætlun sem nú verður unnið eftir og ríkisstjórnin telur að muni veita hagkerfinu tækifæri til þess að vinna sig hratt og örugglega út úr núverandi efnahagsástandi á næstu misserum. Með fjárhagslegri fyrirgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, frekari lánum frá góðum vinum og bandamönnum, og þeirri efnahagsáætlun sem viljayfirlýsingin og lánin byggjast á getum við nýtt þá krafta sem búa í landinu og þjóðinni til þess að koma stöðugleika á að nýju og byggja hagkerfið upp til framtíðar. Ég vil nota tækifærið og beina þökkum til þeirra ríkja sem ákveðið hafa að ganga til samstarfs við okkur um þetta mikilvæga verkefni. Ég legg til, virðulegi forseti, að þessari tillögu verði að umræðunni lokinni vísað til síðari umræðu og hv. utanríkismálanefndar. Tel ég eðlilegt að nefndin leiti álits annarra þeirra þingnefnda sem málið varðar.

Virðulegur forseti. Ég óska hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórninni allri til hamingju með það neyðarlán sem nú hefur verið samþykkt. Það er þá búið að tryggja lágmarksöryggi í landinu og loksins hægt að tala íslensku um stjórnmálaástandið, efnahagsástandið og þar á meðal Seðlabanka Íslands. Yfirstjórn Seðlabankans er rúin tiltrú og trausti þings og þjóðar. Þingmenn úr öllum stjórnmálaflokkum á Alþingi kalla eftir breytingum á yfirstjórn Seðlabankans. Meirihlutavilji er á Alþingi fyrir því að aðeins fagmenn komi að yfirstjórn Seðlabankans og nauðsynlegt sé að styrkja hans faglegu yfirstjórn. Þegar nú er fjallað um að fela Seðlabankanum þetta fjöregg sem við loksins höfum fengið hljótum við að kalla eftir þeim breytingum á yfirstjórn bankans og því hversu hratt hægt verði að vinna að þeim breytingum á vegum forsætisráðherra á næstu dögum, því að það hlýtur að haldast í hendur við þær breytingar sem gera þarf á Seðlabankanum og sú lánveiting sem hér er til umfjöllunar. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra líka að því vegna þeirrar staðreyndar að Seðlabankinn er tæknilega gjaldþrota. Meðal margra mistaka yfirstjórnar Seðlabankans er að hafa tapað a.m.k. 150 milljörðum kr. í viðskiptum með skuldabréf við bankana í landinu og það hlýtur að vera alger forsenda fyrir því að hægt sé að reisa Seðlabankann frá gjaldþroti og veita honum fé héðan frá Alþingi að það sé ekki sama yfirstjórn sem rekið hefur bankann í þrot og við veitum þá neyðaraðstoð sem bankinn þarf nú á að halda.

Herra forseti. Seðlabankinn er ekki gjaldþrota, hvorki tæknilega né öðruvísi. Áætlunin sem kynnt hefur verið og er hér í fylgiskjali sem viljayfirlýsing af hálfu ríkisstjórnar og Seðlabankans var unnin í mjög góðu faglegu samstarfi sérfræðinga á vegum bankans og á vegum ríkisstjórnarinnar en einnig á vegum yfirstjórnar bankans og ráðherranna í ríkisstjórninni. Upp á það samstarf er nákvæmlega ekkert að klaga. Og þessi spurning, sem dúkkar upp reglulega, á engan rétt á sér í tengslum við það mál sem hér er verið að ræða. Seðlabankinn skrifar undir viljayfirlýsinguna, formaður bankastjórnarinnar gerir það ásamt fjármálaráðherranum. Seðlabankinn gerir sér nákvæmlega grein fyrir því hvert verkefni hans er varðandi þessa áætlun. Fagmenn Seðlabankans og bankastjórn hafa undirbúið það að setja krónuna á flot og ég veit ekki annað en það verði gert á næstu dögum. Það er ekkert upp á það að klaga að menn hafi ekki unnið vinnuna sína í þeim banka.

Hæstv. forsætisráðherra. Við þurfum ekki að deila um það að eigið fé Seðlabankans er uppurið. Hvort menn kjósa að kalla það gjaldþrot eða ekki er svo sem smekksatriði. Þær aðgerðir sem nú þarf að fara í og hvort þær takast eða hvort við verðum aftur fyrir áfalli hvílir algerlega á trúverðugleika. Trúverðugleiki er forsenda alls þess sem nú á að gera. Hæstv. forsætisráðherra hlýtur að hafa heyrt þingmenn á borð við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, hv. formann þingflokks Samfylkingarinnar, hæstv. iðnaðarráðherra og fleiri og fleiri, formann Framsóknarflokksins nýkjörinn, forustumenn úr öllum flokkum, þingmenn úr öllum flokkum lýsa því yfir að það sé nauðsynlegt, vegna trúverðugleika Seðlabankans og þar með þeirra aðgerða sem við erum núna að fara í, að gerðar verði breytingar á yfirstjórn Seðlabankans og hann styrktur faglega. Spurningin á þess vegna rétt á sér héðan úr ræðustólnum, hæstv. forsætisráðherra, öndvert því sem þér segið vegna þess að málið hefur verið tekið upp af þingmönnum úr öllum flokkum á Alþingi, þar á meðal úr yðar eigin flokki, og af forustumönnum fjögurra af fimm stjórnmálaflokkum í landinu og fyrir Alþingi hafa flokkar með meiri hluta þingmanna á bak við sig allir lagt fram lagafrumvarp um að aðeins fagmenn skuli koma að yfirstjórn Seðlabankans. Eftir þá atburði sem urðu í þessari viku hljótum við að spyrja hvenær megi vænta viðbragða við þessu því að þótt trúmennska sé sannarlega dyggð má of mikið af öllu gera.

Herra forseti. Trúverðugleiki er lykilatriði í efnahagsmálum. Trúverðugleiki innan lands, trúverðugleiki út á við. Ég hef verið að skoða viðbrögðin við ákvörðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í gærkvöldi í útlöndum gagnvart því að veita þetta lán. Þau eru mjög jákvæð. Þau sýna að þrátt fyrir þau vandamál sem við höfum lent í, Íslendingar, þá njótum við trausts og það eykur trúverðugleika okkar, bæði ríkisins og Seðlabankans, að hafa gengið til þessa samstarfs. Ég held að þingmenn á Alþingi, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, eigi ekki að reyna að grafa undan þeim trúverðugleika sem nú er verið að byggja upp.

Virðulegur forseti. Ég verð að segja að ég er eiginlega orðlaus vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram. Hvað er hér á ferðinni? Miðað við það hvernig fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna tala hér þá er ríkisstjórnin óstarfhæf. Hún er algerlega óstarfhæf. Hér kjósa menn að fara upp í pontu sitt á hvað, frá hvorum ríkisstjórnarflokknum um sig og berja hver annan með Seðlabankanum. Og þetta er fyrsta innslagið í því stórmerkilega máli sem við erum að fjalla um, lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hvað er hér á ferðinni? Ég missi algerlega áhugann á að fara í andsvar við hæstv. forsætisráðherra þegar ég horfi upp á þetta. Þetta er óstarfhæf ríkisstjórn, virðulegi forseti. Fulltrúi Samfylkingarinnar segir að það sé allt í steik í Seðlabankanum.  Við sitjum hér og horfum upp á ríkisstjórnarflokkana berja hvor annan í beinni útsendingu í alvarlegu máli. Ég er algerlega orðlaus. Og ég verð að viðurkenna að ég er farin að vorkenna hæstv. forsætisráðherra að þurfa að sitja undir þessu. Ég vorkenni forsætisráðherra sem er að reyna að standa vaktina og fyrsta innslagið er frá samstarfsflokknum sem ræðst að forsætisráðherranum. Virðulegi forseti. Ég ætla að sleppa því að koma upp í síðara skiptið, mér finnst þetta svo mikið hneyksli að ég hef enga lyst á því.

Herra forseti. Við getum kallað það sem hér fer fram eftiráumræðu um þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að gera tvennt stærst á undanförnum dögum, sækja um lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, og hafa nú fengið það, og semja við Evrópusambandið sérstaklega fyrir hönd Breta og Hollendinga um mögulega gríðarlegar skuldbindingar íslenska þjóðarbúsins þar um. Það er dálítið sérkennilegt að heyra hæstv. forsætisráðherra koma hér upp og miklast eiginlega af því hversu mikla virðingu ríkisstjórnin sýni nú þingræðinu með þessari eftiráumræðu hér. Það var ekki annað á honum að heyra en að við ættum að vera sérstaklega þakklát fyrir að Alþingi skyldi yfir höfuð fá að koma að málinu. Svipað tók hann til máls í morgunútvarpinu, að mér heyrðist. Enn undarlegra er að heyra hæstv. forsætisráðherra tala eins og fyllilega hefði komið til álita að ríkisstjórnin gerði þetta allt saman án nokkurrar aðkomu Alþingis yfir höfuð og skjóta sér þar á bak við lánsheimildir úr frumvarpi frá því í vor upp á 500 milljarða, sem þegar er búið að nota umtalsverðan hlut af, þannig að eftir standa þá kannski 400 milljarðar eða svo. Í pakkanum hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum er verið að tala um tæpa 700 milljarða miðað við núverandi gengi og heildarverðmiðinn á Icesave-deilunni er um 600–640 milljarðar kr. Það er því auðvelt reikningsdæmi að sýna fram á að ríkisstjórnin er komin langt út fyrir allar heimildir sem hún hefur frá Alþingi auk þess sem ég tel orka mjög tvímælis að leggja að jöfnu þá afar skýrt afmörkuðu lánsheimild í vor sem átti eingöngu að nýta til lántöku til að byggja upp gjaldeyrisvaraforða, það er skilyrt lántökuheimild til þess. Hér eru menn að tala um allt aðra hluti, ráðstöfun fjármuna til annarra hluta, endurfjármögnun banka og annað í þeim dúr. Ríkisstjórnin hefur sem sagt á síðustu nokkrum dögum ákveðið að skuldsetja íslenska þjóðarbúið sem nemur allt að 1.400 milljörðum kr. eða jafnvel rúmlega það. Hæstv. forsætisráðherra kallaði þetta leik að tölum af minni hálfu hér um daginn. Það er þá kannski gaman að vitna í fjármálaráðherra Finnlands sem nefnir einmitt í blaðaviðtali í dag  Skilmálarnir sem hér eru á ferðinni eru mjög alvarlegir. Eitt er lántakan sjálf og greiðslubyrðin af henni en annað eru skilmálarnir, annað er „prógrammið“ sem við erum að fara inn í. Hvað stendur þar upp úr? Jú, hækkun stýrivaxta, þegar fram komin 6 prósentustiga hækkun stýrivaxta og boðað er meira. Í hvaða átt er verið að halda? Er það af umhyggju fyrir skuldugum heimilum og íslensku atvinnulífi í erfiðleikum sem það er sett svona fram af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins?  Skilyrðin í ríkisfjármálum eru sömuleiðis mjög mikið áhyggjuefni. Er raunhæft að keyra ríkissjóð niður úr kannski hátt á annað hundrað milljarða halla, eins og allt stefnir í á næsta ári, og niður í núll á tveimur til þremur árum þar á eftir? Hvað þýðir það fyrir íslenska velferðarsamfélagið eða skattgreiðendur nema hvort tveggja sé? Hvað með skilyrðin sem lúta að kjarasamningum? Það er ástæða til að gefa gaum að því að komið er inn á þá í þessu plaggi. Hver er hin hefðbundna hugmyndafræði Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þegar kemur að kjarasamningum og samskiptum við verkalýðshreyfinguna? Samfylkingin ætti að vita eitthvað um það, hún þykist vera vel tengd inn í verkalýðshreyfinguna.  Veruleikinn er sá að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ræður. Það kemur aftur og aftur fram í plagginu að það er hann sem ræður þrátt fyrir allt. Hér segir í 10. tölulið, sem er reyndar athyglisvert vegna umræðna í gær um fjármálaeftirlit og fyrirkomulag þess sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa nú sett í nefnd að skoða, að sameina aftur Fjármálaeftirlitið við Seðlabanka. Í 10. tölulið stendur í tengslum við endurskoðun á regluverki og eftirliti með bankastarfsemi: „Við munum ræða ... sérhverja breytingu á áformum okkar í þessu efni við fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.“ Já, bíddu nú við, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ræður. Í 16. tölulið bannar samningurinn ríkinu frekari útgjöld vegna endurskipulagningar bankamála. Ég spyr þá: Bannar sem sagt Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn t.d. að gert sé upp með jafnræði gagnvart öðrum fjármálafyrirtækjum en yfirteknu bönkunum þegar kemur að peningamarkaðssjóðum? Er það það sem kemur í veg fyrir að þar fái jafnræðissjónarmið að ríkja? Þarna segir: „Í því skyni munum við hafa samráð við fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins varðandi aðgerðir er leiða af sér frekari meiri háttar aukningu í kostnaði við endurskipulagningu bankanna o.s.frv.“ Í 22. tölulið biðja menn um samþykki Alþjóðagjaldeyrissjóðsins: „Meðan á þessu stendur biðjum við um ... samþykki Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.“ Í 25. tölulið segir: „Við munum eiga náið samráð við [Alþjóðagjaldeyris]sjóðinn í samræmi við stefnu sjóðsins.“ Samráð við sjóðinn í samræmi við stefnu sjóðsins. Stefna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins ræður. Það er auðvitað fleira sem væntanlega er ættað úr þessari átt. Eru hér allir hlutir sagðir í væntanlegum samskiptum íslenskra stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Eru hér kannski leyniskilmálar á bak við eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn varð uppvís að hafa haft gagnvart Argentínu og kom fram í bandarískum fjölmiðlum 2001, þvingunarskilmálar sem hafði verið haldið leyndum bæði fyrir argentínsku þjóðinni og öðrum þangað til sjóðurinn neyddist til að viðurkenna tilvist þeirra eftir að þeir birtust í bandarískum blöðum? Hvað þýða ársfjórðungslegar komur sendinefnda Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hingað, tengdar við ársfjórðungsleg þök, sem sett eru inn í áætlunina? Jú, er það ekki þannig að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kemur og hefur eftirlit með því að þessi ársfjórðungslegu þök séu virt? Hann ræður, það skyldi nú ekki vera? Varðandi gengismálin verð ég að segja alveg eins og er að það er kannski hvað mestur hrollur í manni gagnvart því sem fram undan er þar. Nú er sagt að setja eigi krónuna á flot innan nokkurra daga og það stendur hér í „prógramminu“ að menn ætli að nota hluta af hinni erlendu lántöku, hluta af gjaldeyrisforðanum, til þess að reyna að hafa áhrif á gengi krónunnar. Boðað er að erlend lán, sem nú er verið að taka og munu hvíla á herðum þjóðarbúsins hér á komandi árum, verði jafnvel notuð í einhverja tilraun til þess að stýra gengi krónunnar. Það er stórhættulegt. Hvað ef það mistekst og við missum tugi eða hundruð milljarða kr. út í árangurslausri tilraun til slíks? Þá er verr af stað farið en heima setið. Ég vara sérstaklega við þeim þætti málsins að menn fari í einhverju óðagoti að taka af gjaldeyrisvaraforðanum til einhverra óraunhæfra æfinga gagnvart gengi krónunnar. Ég vísa þar í umfjöllun margra hagfræðinga sem telja að slíkt sé stórhættulegt og augljóslega væri einn versti kosturinn, ein versta útkoman á þessu öllu sem við gætum lent í ef þar töpuðust miklir fjármunir og menn næðu samt ekki árangri. Hvert er verkefnið? Jú, það á að reyna að styrkja krónuna og gengi hennar eftir að hún fellur kannski tímabundið, vonandi ekki mjög mikið, segja menn. Verið er að taka 700 milljarða kr. að láni erlendis til þess að reyna að koma íslensku krónunni á kjöl, er það ekki, hæstv. forsætisráðherra? Jú. Hver er þessi íslenska króna? Það er krónan sem Samfylkingin notar alla orku sína í að segja að sé ónýt um leið og hún stendur að því að skuldsetja þjóðarbúið til að reyna að koma henni á kjöl. Eru ekki svolitlar mótsetningar í þeim málflutningi? Annars vegar hamast Samfylkingin, og reyndar því miður fleiri, við að segja að íslenska krónan sé ónýt. Hins vegar ætlar hún að bera pólitíska ábyrgð á því að skuldsetja börnin okkar og barnabörnin áratugi inn í framtíðina til þess að koma þessari sömu krónu á kjöl. Er það ekki? Samfylkingin gerir meira. Hún segir: Hér er ónýtur seðlabanki, hann nýtur einskis trausts. Hann á samt að fá verkefnið að koma krónunni á kjöl. Gott hjá Samfylkingunni, hún er aldeilis sjálfri sér samkvæm. Krónan er ónýt, Seðlabankinn trausti rúinn en samt skulum við taka 700 milljarða kr. að láni til að koma krónunni á kjöl og láta Seðlabankann sjá um verkefnið. Sem sagt, það er allt í boði Samfylkingarinnar, ónýt króna, ónýtur seðlabanki, 700 milljarðar í erlendum skuldum, fínt. Þetta snýst um traust, það er hárrétt sem kom fram hjá hv. þm. Helga Hjörvar. En traust á hverju? Ekki bara á Seðlabanka sem vissulega er því rúinn, traust á ríkisstjórn, á Seðlabanka, á Fjármálaeftirliti og öllu því stoðkerfi sem þarf að halda utan um hagkerfið og gjaldmiðilinn. Það traust er allt farið. Það er nefnilega víðar en í Seðlabankanum sem þarf að skipta um mannskap. Það þarf ekki síður hjá ríkisstjórninni sem ber yfirábyrgð á þessu og auðvitað Fjármálaeftirlitinu og víðar í bænum. Ég held að Samfylkingin, sitjandi eins og klessa í þessari ríkisstjórn, verði að fara að líta til þess hvaða ábyrgð hún axlar með því í fyrsta lagi að sitja í ríkisstjórninni ef hún er nú ónýt og samkomulagið eins og við sáum hér áðan. Í öðru lagi með því að bjóða upp á Davíð Oddsson í Seðlabankanum, því að hann starfar auðvitað í umboði ríkisstjórnarinnar. Í þriðja lagi með því að bera ábyrgð á Fjármálaeftirlitinu. Og í fjórða lagi með því að ætla að taka 700 milljarða kr. að láni til þess að reyna að koma ónýtri krónu - að sögn Samfylkingarinnar - á lappirnar. Það er glæsilegt plan. Er ekki von að dálítill uggur sé í þjóðinni þegar áformin birtast henni svona fram sett af hálfu ríkisstjórnarinnar sem á að heita að stjórni landinu? Ég held að það sem við þurfum fyrst og fremst á að halda sé að halda íslensku atvinnulífi gangandi og verja heimilin í landinu. Fyrr vil ég sjá erlend lán fara í það verkefni en að glatast kannski í mislukkaðri tilraun til þess að reyna að koma stöðugleika á krónu, á gjaldmiðil sem a.m.k. annar stjórnarflokkurinn, gott ef ekki hluti af hinum, talar stanslaust niður og segir að sé ónýt. Það er ekki boðlegt, það er ekki ábyrgt. Þannig er ekki hægt að vinna að hlutunum. Ríkisstjórn sem stendur frammi fyrir þjóðinni, eins og birtist hér skýrt í morgun, og er svona á sig komin á örlagatímum gagnvart einhverjum erfiðustu viðfangsefnum sem íslenskt þjóðarbú, íslenska lýðveldið, hefur staðið frammi fyrir í sögu sinni, er ekki vandanum vaxin. Hún á að biðjast lausnar.  Auðvitað er ekkert annað að gera til að endurheimta traust fólks en að kjósa eins fljótt og aðstæður leyfa. Eða hvernig sjá menn fyrir sér að allt settið óbreytt, sömu andlitin, hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. viðskiptaráðherra, bankastjórn Seðlabankans, yfirmenn Fjármálaeftirlitsins, greiði úr okkar málum með óbreyttum andlitum sínum í samskiptum við aðra á næstu vikum, mánuðum og árum? Það mun ekki ganga. Hluti af endurreisninni er að koma nýjum mannskap í það verkefni að endurheimta traust og orðstír Íslands og stýra þeim björgunaraðgerðum sem þarf að ráðast í. 

Herra forseti. Ég vil víkja að þremur atriðum í máli þingmannsins. Hann drap á viðtal við mig í Morgunvaktinni í útvarpinu í morgun. Þar nefndi ég sérstaklega hvernig ætlunin væri að standa að aðgerðum á gjaldeyrismarkaðnum á næstu dögum. Það er ekki meiningin að sturta þessu láni út á gjaldeyrismarkaðinn til að tapa öllum þessum peningum. Það kemur bara ekki til greina. Ég held að engum manni hafi einu sinni dottið það í hug. Þetta er fyrst og fremst hugsað sem varasjóður sem gæti þurft að grípa til til að eyða sveiflum á markaðnum en ekki til að verja einhverja vonlausa stöðu eða vonlaust gengi í þeim efnum. Tvö atriði til viðbótar, herra forseti. Hv. þingmaður nefndi að í 22. lið stæði eftirfarandi, með leyfi forseta: „Meðan á þessu stendur biðjum við um tímabundið samþykki Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fyrir þessum gjaldeyrishöftum ...“ Hafði þingmaðurinn þetta til marks um aumingjaskapinn og undirgefnina við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. En það vill nú bara þannig til, herra forseti, að hérna er um að ræða eina af grundvallarreglunum sem allar aðildarþjóðir gjaldeyrissjóðsins gangast undir þegar þær gerast aðilar, þ.e. að vera ekki með fjölgengi, vera ekki með gjaldeyrishöft á viðskiptum sem eiga sér stað með vöru og þjónustu þannig að þetta höfum við gengist undir um langt árabil. Við erum að biðja hér um almenna undanþágu frá því sem hefur í raun og veru ekkert með þessa viljayfirlýsingu að gera, en því er lýst yfir að við munum fara þá leið út af þessu tiltekna atriði. Í lið 25 er talað um að hafa samráð í samræmi við stefnu sjóðsins um slíkt samráð. Sjóðurinn er með ákveðnar viðmiðanir þegar kemur að því að ræða saman og það er ekkert óeðlilegt við að farið sé út í slíkt samráð í samræmi við þær reglur sem um það gilda hjá sjóðnum.

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra er greinilega mjög viðkvæmur fyrir því þegar vakin er athygli á því hvernig aðilar standa að vígi hvor gagnvart öðrum. Nú þarf ekki í sjálfu sér að deila um hvað lesist út úr þessum texta heldur má líka höfða til reynslunnar og vitna til þess. Veruleikinn er yfirleitt sá að þó að þetta líti kannski ágætlega út á pappírnum í byrjun og þó þetta sé kallað samkomulag og jafnvel áætlun íslenskra stjórnvalda sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fellst á þá er það annað í reynd þegar inn í ferlið er komið, til dæmis ef menn lenda í því að þurfa að framlengja lánum hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og til dæmis í því reglubundna eftirliti sem hann hefur. Þá kemur þrýstingurinn. Þá kemur ýtingurinn og menn eru komnir í veika stöðu hafandi skuldsett sig hjá honum og gengið inn í hans prógramm. Þetta eigum við örugglega - mér liggur við að segja því miður - eftir að ræða hér oft á næstu missirum ef við lendum þarna inni í þessu prógrammi eins og allt stefnir í. Varðandi gjaldeyrismálin þá fagna ég því að sjálfsögðu að menn ætli að reyna að standa þar ábyrgt að málum og það standi ekki til að fara djúpt í vasana og reyna að halda uppi einhverju óraunhæfu gengi á krónunni eða verjast þar sveiflum. En það er boðað í áætluninni. Það er boðað með mjög sterkum hætti að menn séu reiðubúnir til þess eins og þar stendur, í 3. málslið 19. gr. Því er eðlilegt að uggur sé í mönnum gagn vart því. Það er líka alveg ljóst að það er í anda harðlínuhagfræði Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að gera þetta, að passa upp á peningana og vera ekkert endilega að hugsa um aumingja skattborgarana sem eiga síðan að borga af lánunum sem þarna að hluta til kannski tapast í einhverri vonlausri glímu við óróleika í gengi. Hættan að þessu leyti er því mjög mikil og kannski er þetta stærsta 

Virðulegi forseti. Þessi ræða hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar var gott dæmi um hina glæsilegu „eitthvað annað“-pólitík Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem við höfum orðið vitni að á undanförnum vikum þegar málefni Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafa komið upp. Það er stöðugt bent á eitthvað annað, flestar lausnir eru óraunhæfar og svo er flögrað úr einu víginu í annað. Hv. þingmaður gerði að umtalsefni afstöðu Samfylkingarinnar til gjaldmiðilsmála. Við þurfum að fleyta hér á ný gjaldmiðlinum og það kostar vissulega mikið. Ástæðan er sú að stjórnmálaflokkar á borð við flokk hv. þingmanns hafa neitað að horfast í augu við það tjón sem þjóðarbúinu er búið af tilvist íslenskrar krónu. Þetta er sá kostnaður sem við verðum að axla nú til að koma hér gjaldeyrisviðskiptum í gang á ný og freista þess að koma atvinnulífinu í gang á ný og því miður er hann til kominn vegna þess að ekki hefur verið skilningur á því, til dæmis hjá hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hversu skaðleg hin íslenska króna er íslensku samfélagi. 

Herra forseti. Ég elti ekki ólar við útúrsnúning hv. þingmanns. Bara svo það sé á hreinu þá sagði ég í ræðu minni áðan að ríkisstjórn, Seðlabanki og Fjármálaeftirlit væru trausti rúin og það þyrfti að endurmanna stjórnina á öllum þessum stöðum.

Virðulegur forseti. Hér hefur verið sagt í þessari umræðu að það væri ánægjulegt og mikilvægt að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefði afgreitt umsókn okkar um lán frá sjóðnum og að áætlun okkar um þau áform sem við höfum varðandi fjárhagslega fyrirgreiðslu frá sjóðnum og okkar efnahagsáætlun í því sambandi væri ánægjuleg og mikilvæg og undir það get ég tekið. Það er hins vegar ekki sjálfstætt ánægjuefni að við skulum þurfa að leita til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins vegna þess að auðvitað hefðum við öll heldur viljað vera í þeirri stöðu að lenda ekki í þeim efnahagshremmingum og þeirri fjármálakreppu sem hér hefur riðið yfir og þurfa ekki að leita á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eða annarra um lán við þær aðstæður sem við erum núna í. En við erum einfaldlega í þeirri stöðu að hér hefur riðið yfir fjármálakreppa. Við stöndum andspænis mjög erfiðum aðstæðum. Við munum fara í gegnum mjög erfið ár, næstu tvö ár og við þær aðstæður er mjög mikilvægt að geta treyst á aðstoð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og lánafyrirgreiðslu hans. Við þurfum nefnilega á öðrum þjóðum að halda. Það er ekki þannig þegar að kreppir að þá eigi menn að skríða inn í skel, loka að sér, einangra sig og hafa helst sem minnst samband við aðra. Það er einmitt við slíkar aðstæður sem við eigum að opna gáttina og við eigum að reyna að hafa sem best og sem mest samskipti við aðrar þjóðir sem eru okkur velviljaðar og eru vinir okkar og vilja koma okkur til aðstoðar við þær aðstæður sem núna eru. Það getur vel verið að þær þjóðir hafi sitt hvað við okkur að athuga, við það að athuga hvernig við höfum hagað okkar málum á undanförnum árum og vilji láta það koma fram. En við verðum bara að þola það og við verðum að taka því og við verðum að taka þá samræðu við þessa aðila. En við þurfum á þeim að halda. Við þurfum á lánafyrirgreiðslu að halda. Við þurfum á sérfræðiþekkingu að halda. Við þurfum á góðum ráðum að halda og þau getum við fengið meðal annars hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og þau getum við fengið hjá mörgum nágrannaþjóðum okkar í Evrópu og við eigum að taka því. Ég lít raunar svo á að eftir að hafa beðið allmargar vikur eftir afgreiðslunni hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og eftir að hafa staðið í allmiklum deilum við Evrópusambandsþjóðirnar út af Icesave-reikningunum þá höfum við núna losnað úr ákveðinni herkví sem við vorum komin í vegna þessara mála. Við erum sem óðast núna að koma á góðum samskiptum við þessar þjóðir sem, eins og ég segi, við þurfum á að halda ekki bara núna heldur á komandi árum. Og við þurfum líka að koma á góðum samskiptum við okkar lánardrottna. Ég held að það sé alltaf mikilvægt þegar einstaklingar eða fyrirtæki eða þjóðir standa andspænis erfiðum aðstæðum að eiga góð samskipti við lánardrottnana vegna þess að við þurfum á lánveitendum að halda í framtíðinni. Það er ekki svo að við getum algerlega klippt á það því það er forsenda þess að bankakerfið okkar virki að það eigi aðgang að góðum lánveitendum þegar fram líða stundir. Af því að hér hefur því verið haldið fram, meðal annars af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, og vitnað er til þess í þessari áætlun okkar að við munum hafa samráð við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og við munum kynna áform okkar fyrir sjóðnum og við munum leita eftir samkomulagi við sjóðinn um ákveðna hluti, að í þessu felist eitthvert valdaframsal eða valdaafsal þá er það ekki þannig. Þetta snýr fyrst og fremst að því að nýta þá sérþekkingu sem til er í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, fá góð ráð hjá þessum aðilum og eiga góð samskipti við sjóðinn eins og var reyndar líka gert við vinnslu þessarar áætlunar því hún var unnin í samráði við sjóðinn þó þetta sé okkar áætlun sem við berum að sjálfsögðu ábyrgð á, íslensk stjórnvöld. Niðurstaðan er okkar. En meginmarkmið þessarar áætlunar er að koma á starfhæfu bankakerfi og tryggja stöðugleika krónunnar. Það eru meginmarkmiðin og það er mikilvægasta verkefnið sem við stöndum andspænis núna samkvæmt þessari áætlun. Eins og kemur líka fram í henni og sem er reyndar mjög mikilvægt og ástæða til að halda til haga er eitt af markmiðunum, að endurskipuleggja bankakerfið og auka tiltrú á því og koma þar á gagnsæju ferli. Þetta tel ég að sé mjög mikilvægt og vil vekja sérstaka athygli á þeim ákvæðum í þessari áætlun sem lúta að bankakerfinu vegna þess að við höfum öll orðið vör við að tiltrúin á íslensku bankakerfi er ekki mjög mikil nú um stundir og þarf kannski engan að undra það. Þess vegna vil ég vekja sérstaka athygli á því að í 5. lið þessarar áætlunar er kveðið á um að koma eigi ákveðnu skipulagi á skil yfirteknu bankanna sem á að leiða til þess að hámarka heimtur eigna með gagnsæjum hætti. Þar á að vinna heildstæða aðgerðaáætlun um endurskipulagningu bankanna undir sérstakri yfirstjórn sérfræðings sem er Ásmundur Stefánsson. Hann hefur þessa yfirumsjón með aðgerðaáætluninni. Í 6. lið áætlunarinnar er kveðið á um að næsta skref í endurskipulagningunni sé önnur umferð mats á bæði nýju og gömlu bönkunum til að tryggja að uppskiptin hafi ekki áhrif á heimtur upp í kröfur lánardrottna og það er virt alþjóðlegt endurskoðunarfyrirtæki sem verður ráðið til að hafa yfirumsjón með framkvæmdinni. Þetta er líka gríðarlega mikilvægt og aðferðafræðin sem unnið verður eftir á að liggja fyrir núna um miðjan nóvember. Ég vil líka nefna í þessu sambandi sérstaklega 10. liðinn í þessari áætlun þar sem segir að við munum endurskoða alla regluumgjörð fjármálastarfsemi og framkvæmd bankaeftirlits til að efla viðbúnað gegn hugsanlegum fjármálakreppum í framtíðinni og að ráðinn verði sérstakur reyndur bankaeftirlitsmaður til að fara yfir regluverkið og starfshætti við bankaeftirlit og leggja til nauðsynlegar breytingar. Þessi aðili hefur verið ráðinn. Þetta er finnskur einstaklingur. Þetta er fyrrverandi forstöðumaður fjármálaeftirlitsins í Finnlandi sem hefur mikla þekkingu á þessu sviði og mun verða okkur til halds og trausts í þessari vinnu ef að líkum lætur. Allt skiptir þetta máli í þeirri vinnu sem fram undan er og í því mikla verkefni sem er að byggja hér upp starfhæft bankakerfi sem fólk hefur traust og tiltrú á. Annað sem nefnt er sérstaklega í þessari áætlun og ástæða er til að geta um er endurskoðun á gjaldþrotalöggjöfinni til að auðvelda það að lánardrottnar og lífvænleg fyrirtæki geti samið sín á milli utan dómstóla þannig að fyrirtækjum sem eru lífvænleg en lenda í erfiðleikum verði forðað frá því að komast í þrot. Þetta er gríðarlega mikilvægur þáttur í þessari áætlun vegna þess að við vitum að mörg fyrirtæki hér sem eru í grunninn góð og lífvænleg geta lent í verulegum erfiðleikum vegna þess hvernig staðan er á fjármálamarkaðnum. Eitt sem hér hefur verið farið yfir og nefnt sérstaklega og er í þessari áætlun varðar ríkisfjármálin. Þar er mikill vandi fram undan og ljóst að hallinn á fjárlögum ársins 2009 verður umtalsverður. Það er gert ráð fyrir því í þessari áætlun að hann geti aukist í takt við aukin útgjöld og minnkandi tekjur en að ríkisstjórnin muni leggja fram endurskoðaða fjögurra ára áætlun sem hafi það að markmiði að við verðum komin í hallalaus fjárlög árið 2012. Peninga- og gengismálin eru fyrirferðarmikil eins og gefur að skilja í þessari áætlun. Þar kemur einmitt fram að brýnasta verkefnið sé að tryggja stöðugleika krónunnar og búa í haginn fyrir styrkingu gengisins og til að það sé hægt þá þurfi að grípa til sérstakra aðgerða til að mæta þeirri hættu sem fylgir verulegu útflæði fjármagns. Það er auðvitað það sem menn óttast ekki síst, þ.e. að það verði verulegt útflæði fjármagns og því þarf að mæta. Það er gert ráð fyrir því að það verði með tvíþættum aðgerðum, í fyrsta lagi vaxtahækkun sem vonandi er mjög tímabundin. Vaxtahækkun hefur það auðvitað að markmiði að gera fýsilegt að ávaxta fjármagn í landinu. En hins vegar þarf að leggja á tímabundin gjaldeyrishöft á fjármagnsflutninga. Þetta er í sjálfu sér þekkt aðgerð og eins og forsætisráðherra vék hér að þá þarf að leita heimildar til að hægt sé að gera það hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og við þurfum væntanlega líka að skoða sérstaklega hvernig það samrýmist samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði sem gengur einmitt út á frjálst fjármagnsflæði. Það er hægt að grípa til þeirra aðgerða en þær verða auðvitað að vera tímabundnar. Það er hægt að hugsa sér bæði, eins og bent hefur verið á, að það séu lögð á þetta sérstök höft, þ.e. að enn þurfi að leita leyfis sérstaklega til að ástunda fjármagnsflutninga. Það er líka hægt að hugsa sér skattlagningu. Það eru ýmsar leiðir í þessu sambandi. Stundum hefur sú leið verið farin að leggja tiltölulega háan skatt á fjármagnsflutninga. En það er þá tímabundinn skattur. Jafnvel hefur það verið gert í löndum sem hafa lent í svona aðstæðum að lagður hefur verið á hár skattur og sagt að hann yrði afnuminn eftir ár til að tryggja að menn átti sig á mikilvægi þess að vera með fjármagnið í landinu í þann tíma sem erfiðleikarnir steðja að en vita síðan að skatturinn hverfi eftir tiltekinn ákveðinn tíma. Þetta eru hvort tveggja aðgerðir sem verður að grípa til til þess að tryggja að fjármagnið fari ekki úr landi. Ég tel mjög mikilvægt varðandi þessa áætlun sem við erum að afgreiða hér að hún nýtur víðtæks stuðnings í samfélaginu. Það hefur raunar verið kallað eftir því úr mjög mörgum áttum að þessi áætlun verði gerð og að við fáum tilstyrk Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í því erfiða verkefni sem við erum að vinna að núna. Hún nýtur líka stuðnings aðila vinnumarkaðarins og það er raunar mjög mikilvægt og ein af forsendum þess að þetta gangi vel að það verði sæmileg ró og samstaða á vinnumarkaði næstu tvö árin. Við erum að horfa fram á tvö erfið ár og á þeim tíma er mikilvægt að stjórnvöld, Seðlabanki, aðilar vinnumarkaðarins gangi í takt og séu harðákveðin í því að láta þetta takast, að láta þessa áætlun takast og láta það takast að við komumst í gegnum þennan öldudal sem við erum að fara núna í gegnum. Við þurfum öll að vera staðráðin í því að vinna í samræmi við þessa áætlun og gera það sem í okkar valdi stendur til að verja heimilin og fyrirtækin í landinu. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði sérstaklega um mikilvægi þess og öll erum við sammála um það. En hvernig ætlum við að gera það? Hvaða áætlun höfum við um það hvernig það verði best gert? 

Þetta er rangt!

Frekar en vant er.

Þetta er rangt hjá ráðherranum!

Það er greinilegt að ég kem hér við kaunin á vinstri grænum sem sitja úti í sal og hrópa en geta komið  Virðulegur forseti. Ég tel að þessi afgreiðsla hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í gær sé mjög mikilvæg. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við einöngrum okkur ekki eins og vinstri grænir gjarnan vilja gera heldur að við séum með opnar gáttir út í heim, eigum sem best og mest samskipti við aðrar þjóðir, notum þá sérfræðiþekkingu þar sem hún er, nýtum þá lánafyrirgreiðslu sem menn eru tilbúnir að veita okkur og séum ekki að troða illsakir við allt og alla, eins og mörgum er nú svo lagið að gera, heldur reynum að rækta 

Ertu að tala um forsætisráðherra?

Svari nú hver fyrir sig.

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra ákveðinna spurninga vegna þess að í ágætri ræðu hennar áðan kom fram að við hefðum losnað úr ákveðinni herkví vegna Icesave-reikninganna, eins og hún kaus að orða það, við hefðum nú losnað úr ákveðinni herkví. Þess vegna spyr ég: Hvernig og hvers vegna losnuðum við úr þessari herkví? Ég spyr einnig í annan stað: Hvers vegna lentum við í þessari herkví? Og í þriðja lagi: Um hvað snerist deilan? Snerist hún um innstæður á Icesave-reikningum eins og mikið hefur verið talað um eða snerist hún um eitthvað annað? Snerist hún um það að ríkisstjórnin vildi halda sér í ákveðna lögfræðilega túlkun tveggja lögfræðinga um að okkur bæri ekki að greiða þetta í samræmi við fjármálareglugerð Evrópusambandsins, sem við höfum þó lögleitt hér á landi, eða vegna þess að ágreiningurinn stóð um setningu neyðarlaganna og vegna þeirrar mismununar sem kemur fram í þeim lögum? Ég spyr að gefnu tilefni vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra talaði um að við hefðum losnað úr herkvínni, að gefnu tilefni vegna þess að hv. alþingismenn hafa ekki fengið neinar upplýsingar um það sem máli skiptir varðandi þetta atriði. Þetta er í mæltu máli og máli fjölmiðla alltaf kallað „Icesave-deilan“. Miðað við þær takmörkuðu upplýsingar sem ég hef snýst þetta um miklu meira og að gefnu tilefni leyfi ég mér að spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hvernig stóð á þessari herkví?

Virðulegur forseti. Ástæðan fyrir því að við losnuðum út úr þessari herkví var sú að við ákváðum og komumst að samkomulagi um það við önnur ríki sem voru aðilar að þessari deilu, og það var gert undir forustu frönsku formennskunnar í Evrópusambandinu, að fara samningaleiðina í málinu. Að finna pólitíska lausn á máli sem er öðrum þræði og hefur verið að okkar undirlagi ákveðin lögfræðileg deila vegna þess að þetta hefur verið deila um lögfræðilega túlkun á tilskipun Evrópusambandsins frá árinu 1994 um hvernig innlánstryggingum skuli fyrir komið og hvort þær innlánstryggingar, eins og þær eru skilgreindar í þessari tilteknu tilskipun, nái til þess ástands sem er hér á Íslandi þegar heilt fjármálakerfi fer á hliðina en sjálf tilskipunin var kannski hugsuð fyrst og fremst út frá því þegar einstakir bankar færu á hliðina, einstakar fjármálastofnanir. Auðvitað má segja og það hefur verið málflutningur af okkar hálfu að þegar komið er á alþjóðlegu bankakerfi þar sem bankar geta starfað yfir landamæri sé sérkennilegt að vera ekki með innlánstryggingar sem eru þannig líka að þær séu yfir landamæri. Ég hygg reyndar að Evrópusambandið muni skoða þessa hluti í framhaldinu. Við lentum í þessari herkví m.a. vegna þessarar lögfræðilegu deilu. Það var skýr skoðun 27 Evrópusambandsríkja að réttaróvissa varðandi þessa tilskipun gæti ekki risið, mundi ekki rísa og þeir mundu aldrei ljá máls á því að hún risi. Þess vegna var hin pólitíska leið og samningaleiðin niðurstaða okkar eftir að hafa farið í gegnum þessa umræðu og á grundvelli þess munum við núna taka upp samningaviðræður við þessi ríki.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svörin. Þá liggur það fyrir að ástæða þess að ríkisstjórnin setti hér öll mál í hnút og málin hafa tekið þann mánuð sem hefði ekki þurft að taka til að fá þá fyrirgreiðslu sem nú liggur fyrir hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, var vegna þess að menn kusu að loka á samningaleiðina. Sú leið var kosin að fara í lögfræðilega deilu, eins og hæstv. utanríkisráðherra talaði um, við önnur ríki Evrópusambandsins og í raun slíta á þá samskipta- og úrræðamöguleika sem voru fyrir hendi. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst það verulegt ábyrgðarleysi af hálfu ríkisstjórnarinnar að hafa komið málum í þann farveg algjörlega að ástæðulausu og með því glatað verulegum verðmætum og kallað 

Virðulegur forseti. Það þekkja margir sem hafa staðið í erfiðum deilumálum, og ég hygg að það eigi ekki síst við um lögfræðinga sem gjarnan þurfa að reka slík mál, að það tekur stundum tíma fyrir báða aðila að skilja vel sjónarmið hins aðilans. Það sem við náðum í rauninni fram í þessari deilu, held ég, var aukinn skilningur viðsemjenda okkar á þeirri stöðu sem við vorum í og aukinn skilningur þeirra á því að þetta yrði þá fyrst og síðast að snúast um lágmarkstryggingar. Auðvitað voru uppi sjónarmið í aðra veru hjá Bretum þegar þessi deila hófst, þ.e. að þetta næði ekki einvörðungu til lágmarkstryggingarinnar, sem er 20.887 evrur, heldur til hærri upphæða á þessum innlánsreikningum í Bretlandi. Þar voru menn að tala um gríðarlegar upphæðir sem hefðu verið, eins og kom fram í umræðunni, drápsklyfjar fyrir okkur Íslendinga og fólk framtíðarinnar. 

Herra forseti. Ég tel að svara þurfi fleiri spurningum en hér hafa komið fram. Ég spyr þess vegna um vaxtakjör og hvenær eigum við að vera búin að borga upp þessi lán og annað í þeim dúr. Ég spyr líka um málaferli út af hryðjuverkalögum sem voru sett á okkur í Bretlandi. Ef við gefum okkur að það sé rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur haldið fram og varafjármálaráðherra Finnlands að skuldir okkar verði 1.400 milljarðar eftir þær lántökur sem við erum að fara í gegnum núna með 5% vöxtum, þá erum við að tala 70 milljarða á ári í vaxtagreiðslur bara út af þessum lánum sem er auðvitað mjög erfitt og þungt. Það er nærri jafnmikið og fæst fyrir allan afla upp úr sjó á Íslandsmiðum á þessu fiskveiðiári. Við erum því ekki að tala um neina smáaura. Við erum að tala um gjaldþrota Seðlabanka og að setja krónuna á flot og óvissan er þvílík við að setja krónuna á flot með þeim hætti sem fyrirhugað er að við horfum jafnvel upp á að peningarnir sem við erum að taka að láni muni nánast fjúka út um gluggann ef þeir sem eiga jöklabréfin innleysa þau. Það væri líka fróðlegt að fá að vita hver lánakjör annarra þjóða eru á því láni sem við erum að fá hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það er mjög tímabært að fá allar upplýsingar um það sem er í gangi. Ég hef ekki heyrt á það minnst, hvorki hjá forsætisráðherra né hæstv. utanríkisráðherra.

Virðulegur forseti. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Grétar Mar Jónsson sé að spyrja um vaxtakjör og afborganir af þeim lánum sem tengjast Alþjóðagjaldeyrissjóðnum en ekki Icesave-reikningunum vegna þess að við eigum alveg eftir að ræða mál varðandi Icesave-reikningana við viðkomandi lönd og hvaða fyrirgreiðslu þau og Evrópusambandið eru tilbúin að veita okkur. En hvað varðar lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum kemur fram að við eigum að borga það til baka á árunum 2012–2015 og þess vegna er lögð áhersla á það. Ríkisfjármálin geta verið komin í sæmilega gott horf árið 2012 til að auðvelda okkur að greiða af lánunum. Vaxtakjörin liggja enn ekki fyrir og samningaviðræðum um hvaða vaxtakjör bjóðast á þessum lánum er ekki lokið. Hv. þingmaður nefndi hér sérstaklega hryðjuverkalögin sem virkjuð voru, ef svo má segja, til að kyrrsetja eignir Landsbankans í Bretlandi. Það er alveg sérstakt úrlausnarefni og auðvitað til skoðunar á okkar vegum með hvaða hætti við getum brugðist við því, hvort við getum sótt mál fyrir breskum dómstólum gegn breskum stjórnvöldum vegna þess hvernig þau beittu hryðjuverkalögunum. Við hljótum líka að taka upp hvarvetna á pólitískum vettvangi að þeir skuli hafa komið fram með þessum hætti, sem er algjörlega ólíðandi í samskiptum þjóða sem eiga að teljast vera vina- og samstarfsþjóðir. Við áskiljum okkur allan rétt til að skoða þau mál sérstaklega. Við vonumst til að við þurfum sem minnst að draga á peningana sem við fáum að láni frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Nýta þá þannig að þeir fari ekki út í kerfið. 

Herra forseti. Við tölum líka um eigið fé í ríkisbankana þrjá og peninga inn í Seðlabankann. Væntanlega verða gefin út skuldabréf fyrir fénu til bankanna og ég átta mig ekki á því hvort gjaldeyrir þurfi að vera í Seðlabankanum. En bersýnilega vantar víða peninga inn í kerfið okkar til að koma því í lag. Ég sló upp tölunni 1.400 milljörðum, 5% vextir af því eru 70 milljarðar. Ég veit ekki hvort það er rétt eða ekki. En við fáumst við verulegan vanda. Þeir sem komu okkur í þá stöðu sem við erum í bera auðvitað ábyrgðina og við ætlum að láta þá taka við lánspeningunum og þeir eiga að koma okkur út úr vandanum. Það gengur 

Virðulegur forseti. Það er hægt að reikna heilmikið þegar þess er gætt hvaða lán við erum að taka. En við tölum um brúttó upphæðir en ekki nettó. Vonandi fáum við talsvert upp í þessa 1.400 milljarða úr eignum Landsbankans og þurfum ekki að draga á alla upphæðina sem við fáum aðgang að bæði frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og eins hjá öðrum Evrópuþjóðum. Hv. þingmaður sagði að þeir vildu fá peningana sem bæru ábyrgð á því í hvaða stöðu við erum komin. Ég er alls ekki sammála því. Ég tel að fjölmargir í bönkunum beri mikla ábyrgð á því í hvaða stöðu við erum og gert er ráð fyrir, eins og ég las hérna sérstaklega upp held ég áðan, að sérstök skoðun og úttekt verði gerð á því og þeir sem taldir eru með einhverjum hætti hafa misnotað vald sitt eða borið ábyrgð á því hvernig staðan er nú verði ekki í bankakerfi okkar að minnsta kosti næstu þrjú árin, samkvæmt þessu plaggi.

Ætlarðu þá að reka seðlabankastjórann?


             Einnig verða aðrar leiðir farnar, sérstök nefnd og sérstakur saksóknari verða skipuð til að skoða þessi mál.

Hæstv. forseti. Hæstv. utanríkisráðherra til upplýsingar þá er ég með möppu með þingmálum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um aðgerðir til að ná stöðugleika í efnahagsmálum, sem hafa verið lögð fram frá febrúar 2005. Þannig að hér eru tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um efnahagspólitíkina sem við viljum byggja efnahagskerfi okkar á og getur hæstv. utanríkisráðherra séð af þeim á hvaða prinsippum við hefðum byggt aðgerðirnar sem hefði þurft að fara í við þær aðstæður sem nú eru uppi á Íslandi.

Er norræna krónan í þeim pakka?

Við stöndum frammi fyrir því að hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra segja allt of oft í þessari umræðu hér í dag, í morgun í Morgunvaktinni og á blaðamannafundum undanfarna daga og vikur: Ég held og ég vona. Þjóðin á heimtingu á að fara að heyra: Við vitum. Við erum sannfærð. Við treystum okkur til að fullyrða. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra. Voru gerðir útreikningar á því hvernig við gætum komist í gegnum stöðuna sem við erum í núna án skilyrða Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þá mögulega án láns frá honum? Ég vil fá að sjá hvaða útreikningar lágu að baki því að þessi leið var valin en ekki einhver önnur og hvaða aðrar leiðir voru þá valdar. Ljóst er að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn setti skilyrði um trúnað á gögnin og það þykir mér mjög miður vegna þess að ég tel að Alþingi Íslendinga og alþingismenn hefðu þurft að fá að kynna sér tillögurnar sem þar koma fram og skilyrðin miklu fyrr. Ég vil fá staðfestingu á því hjá hæstv. ráðherra um að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi sett það skilyrði en ekki ríkisstjórnin sjálf.

Virðulegur forseti. Þetta er þykk og tilkomumikil mappa sem hv. þingmaður bar upp í pontu sem vitnisburð um þingmál Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um stöðugleika í efnahagsmálum. En eitt eru orð og annað eru athafnir. Ég held að mappan, eins ágæt og hún eflaust er og eins margt og þar má eflaust skoða frekar, komi að takmörkuðu gagni við þær aðstæður sem við erum í núna. Við getum öll borið hér upp í pontuna hugmyndir um hvernig við teljum að hafi átt að standa að málum á undanförnum árum. Það gæti ég líka gert. Ég get vitnað til þess sem ég tel reyndar að hefði verið mikilvægt og hefur margsinnis komið fram hjá Samfylkingunni að við værum með annan gjaldmiðil en við erum með núna. Við værum með evru. Við værum með Evrópusambandsaðild. Það er auðvitað skoðun okkar að það hefði hjálpað okkur mikið við aðstæðurnar sem núna eru. Það breytir ekki því að við erum núna í mikilli kreppu. Við erum í erfiðum dansi og þurfum að takast á við hann með öllum tiltækum ráðum. Það þýðir ekki að vitna bara til þess sem við hefðum svo gjarnan viljað gera hefðum við ráðið fyrir einhverjum árum síðan. Við þurfum að grípa til aðgerða til að verja heimilin og aðstoða fyrirtækin í landinu. Til að koma upp bankastarfsemi í landinu og setja stoðir undir gjaldmiðilinn. Þetta eru erfiðar aðgerðir fyrir stjórnvöld að grípa til og mikil ábyrgð fylgir þeim. Ekki þýðir að vísa í hugmyndir um hvernig hlutunum hefði betur verið fyrirkomið hefðum við ráðið. Núna erum við í þessari stöðu og við verðum að vinna okkur í gegnum hana og út úr henni. Engar tillögur hafa heyrst frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði um hvernig það væri best gert.

Hæstv. forseti. Hæstv. utanríkisráðherra lét undir höfuð leggjast að svara spurningunni sem ég lagði fyrir hana. Voru það vinnureglur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem ákvörðuðu það að trúnaði var haldið á skilyrðunum fram á mánudaginn var eða var það ákvörðun ríkisstjórnar Íslands? Ég vil bera fram aðra spurningu til hæstv. utanríkisráðherra. Hún sagði í ræðu sinni: Þetta er okkar áætlun, og bar mjög af sér að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefði tekið við völdum og stjórn efnahagsmála á Íslandi. Er það líka áætlun íslensku ríkisstjórnarinnar að hækka stýrivexti úr 12% upp í 18% eins og gert var fyrir skemmstu og jafnvel enn meira í nánustu framtíð? Er það stefna íslensku ríkisstjórnarinnar?

Virðulegur forseti. Ég get staðfest að þetta eru vinnureglur hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og það hefur komið skýrt fram oftar en einu sinni og oftar en tvisvar hjá sjóðnum að áætlanirnar fari ekki út fyrr en þær hafa verið lagðar fram á stjórnarfundi í sjóðnum. Við fengum undanþágu frá því núna á sunnudaginn og gátum því birt áætlunina á mánudaginn vegna þess að þá var búið að festa niður stjórnarfundinn á miðvikudaginn. Við höfðum beðið lengi og sagt þeim að mjög erfitt væri fyrir okkur að geta ekki birt áætlunina. Fyrir því fékkst samþykki, enda var áætlunin þá farin til stjórnarmanna, þótt reglan sé sú hjá sjóðnum að leyfa slíkt ekki fyrr en áætlun hefur verið lögð fram á stjórnarfundi. Varðandi áætlunina segi ég að hún sé okkar. Hún var unnin í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og hér voru fulltrúar frá sjóðnum. En við berum ábyrgð á áætluninni. Ég ætla ekki að vísa frá mér ábyrgð á því sem stendur í henni og vísa bara á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Að það sé honum að kenna eða hann beri ábyrgð á þessu. Við settum þetta fram, ríkisstjórnin og Seðlabankinn. 

Hæstv. forseti. Hér fer fram mikilvæg umræða um stórt mál og mætti halda því fram að þessi umræða hefði átt að fara fram fyrr. En það þýðir ekki að fást um það í dag. Ég vil segja að mér finnst það vera fagnaðarefni - ég vil nota það orð - mér finnst það vera fagnaðarefni að þessum áfanga skuli vera náð. En hvort það er þannig sem hæstv. forsætisráðherra sagði hér áðan að það hefði verið unnið hörðum höndum í margar vikur til að ná þessum árangri getur verið umdeilanlegt. En eitt er víst og það er að við þurfum á trúverðugleika að halda, Ísland, við þessar aðstæður. Hann höfum við ekki haft. Honum höfðum við glatað og ég leyfi mér að trúa því og treysta því að það sem nú er að gerast með þessari lántöku og með þeim lántökum sem koma í kjölfarið séum við að byggja aftur upp trúverðugleika og þetta sé fyrsta skrefið í þá átt. En ég gagnrýni þann seinagang sem hefur verið á allri meðferð málsins. Fyrst virtist fyrirstaðan vera í Seðlabankanum, að það hafi verið skoðun Seðlabankans að taka ekki lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og fara ekki í þetta samstarf. Það blasti við. En síðan lendum við í milliríkjadeilu, tvíhliða til að byrja með en síðan í raun deilu við allt Evrópusambandið og fleiri þjóðir því að EFTA-þjóðirnar og Norðurlandaþjóðirnar stóðu algjörlega virtist vera með Evrópusambandinu í því að samþykkja ekki kröfur Íslands og samþykkja ekki lagatúlkun Íslands, enda stóð hún sennilega alltaf á veikum grunni. Þess vegna leyfi ég mér að segja, hæstv. forseti, að það hafi verið haldið illa á málum. Ég spyr: Hvers vegna til dæmis hitti hæstv. forsætisráðherra Íslands aldrei forsætisráðherra Bretlands, Brown, kollega sinn, til þess að útskýra stöðu Íslands? Það kom fram hjá hæstv. utanríkisráðherra að það tæki oft tíma að útskýra mál og það tæki tíma að útskýra kröfur og stöðu þjóða gagnvart annarri þjóð og það er sjálfsagt rétt. En miðað við að ekki var farin sú leið að tala beint undir fjögur augu við þessa valdhafa þá finnst mér að það hafi verið röng aðferð. Auðvitað var það gríðarlega alvarleg aðgerð að beita hryðjuverkalögum á íslenskt fyrirtæki. Við vitum ekki í dag hvers vegna gripið var til þeirra aðgerða. Það virðist vera að minnsta kosti einn maður sem veit það. Sá er formaður bankastjórnar Seðlabankans miðað við það sem komið hefur fram á síðustu dögum. Hæstv. forsætisráðherra hefur látið að því liggja að það sé vegna aðgerða Kaupþings í sambandi við flutning fjármagns til Íslands. En það kemur fram hér í upplýsingum og greinargerð um umfjöllun í Bretlandi um þetta alvarlega mál að þeir hefðu alla vega talað saman í síma, hæstv. forsætisráðherra Íslands og Bretlands. Hann segir frá því og hann segir frá því að hann hafi sagt forsætisráðherra Íslands að aðgerðir Íslands væru ólöglegar og að þeir mundu frysta eignir í Bretlandi. Þetta er eitthvað sem ekki hefur áður komið fram að mínu mati og vildi ég gjarnan fá að heyra hjá hæstv. forsætisráðherra hvernig þetta samtal var við forsætisráðherra Bretlands sem mér sýnist að hafi farið fram 8. október. Hæstv. forseti. Það kom kannski ekki alveg á óvart að Sjálfstæðisflokkurinn skyldi beita þessum aðferðum í svokölluðum samningaviðræðum við aðrar þjóðir í þessu erfiða deilumáli, þ.e. að stappa niður fæti og skella hurðum. Það sem kemur mér dálítið á óvart og ég nefni hér er það að það var ekki síður Samfylkingin sem beitti þessum aðferðum og þá voru í forsvari fyrir þann flokk í ríkisstjórn hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson og hæstv. viðskiptaráðherra Björgvin Sigurðsson. Allar þessar gjörðir eru mjög í ósamræmi við það sem kom hér fram hjá hæstv. utanríkisráðherra rétt áðan þegar hún segir, með leyfi forseta: „Við þurfum á öðrum þjóðum að halda og við eigum ekki að troða illsakir við aðrar þjóðir.“ Hvers vegna kemur Samfylkingin fram með þessum hætti í þessum viðkvæmu viðræðum og í þessari viðkvæmu stöðu miðað við þessi orð formanns Samfylkingarinnar áðan? Er það kannski eins og vant er að Samfylkingin beri enga ábyrgð á því sem ríkisstjórnin er að gera? Annað hefur valdið þessum töfum eins og þær líta út frá mínum bæjardyrum séð og það varðar það að íslenska ríkisstjórnin hefur ekki framtíðarsýn. Þetta hefur meira að segja komið fram núna mjög augljóslega hjá fjármálaráðherra Svíþjóðar, Anders Borg, sem hefur verið með efasemdir um aðstoð við Ísland og segir að það vanti trúverðuga aðgerðaáætlun. Þetta lít ég mjög alvarlegum augum og við framsóknarmenn. Við höfum ekkert heyrt um það hvernig eigi að vinna sig út úr þessum vanda í sambandi við atvinnuuppbyggingu, í sambandi við nýtingu orkunnar og fleira Hæstv. forsætisráðherra sagði sem viðbrögð við þessum orðum ráðherrans hins sænska, með leyfi forseta: „Það liggur ekki á að svara þeirri spurningu enda höfum við ekki alveg gert það upp við okkur“ Þá er verið að tala um ríkisfjármálin til lengri framtíðar. „Höfum ekki alveg gert það upp við okkur.“ Eru þetta boðleg svör við þessar aðstæður sem við Íslendingar búum við nú og þá miklu óvissu sem þjóðin stendur frammi fyrir? Það er rétt að það þarf að byggja upp traust á íslensku fjármálakerfi. Ég tel að það sé kannski dálítil bjartsýni þegar forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar segja að þetta verði kreppa í tvö ár, að þetta muni taka okkur tvö ár. Auðvitað vonum við öll að þetta verði ekki kreppa nema í tvö ár en miðað við að það heyrist ekkert af því hvernig við eigum að vinna okkur út úr vandanum finnst mér og því miður óttast ég að þetta verði meira en tvö ár. Það er vissulega búið að boða að hér komi aðgerðapakki sem varði fyrirtækin í landinu og atvinnulífið og við skulum vona að hann geti aukið á bjartsýni okkar um að þetta standist sem hæstv. ráðherrar eru hér að segja með þetta tveggja ára tímabil. En það verður að koma í ljós þegar það birtist. Ég endurtek að ég tel að það hafi verið dýrkeypt hjá ríkisstjórninni að halda Íslandi í algjörri einangrun í rauninni svona langan tíma áður en gefið var eftir og þá er ég að tala um svokallað Icesave-mál því að auðvitað var gefið eftir. Það er ekki hægt að neita því. Ég vil líka aðeins tala áfram um framtíðarsýnina og hvernig hún getur blasað við okkur. Þá vil ég taka það fram að þó svo að svona hafi farið fyrir Íslandi í þessari svokölluðu útrás verðum við áfram að nýta þau tækifæri sem tengjast alþjóðavæðingunni. Markaðir heimsins verða áfram uppspretta framfara. Ég tók þátt í útrás. Ég tók þátt í útrás til dæmis til Kína sem varðaði nýtingu endurnýjanlegrar orku og get verið stolt af því. Það er einn af þeim málaflokkum sem við eigum að sinna frekar. Ég vitna til þess að nýr forseti Bandaríkjanna hyggst nota 150 milljarða dollara til að þróa nýja orkugjafa á næstu tíu árum og hann hyggst skapa 5 milljónir nýrra starfa. Hvað hyggst ríkisstjórn Íslands skapa mörg ný störf? Það er kannski rétt í þessu sambandi að minna á flokkinn sem setti fram þá stefnu fyrir kosningar 1995 að skapa 12.000 ný störf og þau urðu eitthvað fleiri en það. Það skiptir máli að setja fram stefnu og reyna síðan að vinna að henni. Hagvöxtur á síðustu öld byggðist mjög mikið á olíunni og nýtingu hennar. Á þessari öld mun það ekki verða þannig. Á þessari öld sem nú er nýbyrjuð verður endurnýjanleg orka í gríðarlega miklu hlutverki og þar eigum við Íslendingar tækifæri. Það er svo mikilvægt að við vitum og við séum sannfærð um að við eigum tækifæri á ákveðnum sviðum. Þá er ég ekki síst að tala um þekkinguna, útflutning þekkingar. Hæstv. forseti. Nú er talað mikið um í þessu sambandi og í sambandi við þessa lántöku að Ísland þurfi að - þ.e. að það sem sé núna fram undan sé að fleyta krónunni eins og það er kallað. Ég er alveg sammála því að það sé stóra verkefnið sem er fram undan. Það þarf að fleyta henni á heppilegu gengi og ekki of háu. Það væri mikilvægt ef ríkisstjórnin segði hv. Alþingi og þjóðinni frá því hvernig hún muni starfa með Seðlabankanum við þessar aðstæður og að þessu mikilvæga verkefni sem nú er fram undan. Hæstv. forseti sagði að það væri hætt við að krónan yrði fyrir skammtímaþrýstingi og það er áreiðanlega augljóst. En þetta er hið stóra verkefni sem nú er fram undan, að koma gjaldeyrisviðskiptum í lag og koma eðlilegu gengi á krónuna af því að við höfum ekki annan gjaldmiðil. Við höfum ekkert annað en krónuna til þess að nota, alla vega um sinn, þó að það sé nú löngu ljóst og hafi komið fram að ég tel ekki að hún sé framtíðargjaldmiðill fyrir Ísland. Það hefur líka komið fram að það muni verða nauðsynlegt að beita hér tímabundinni gjaldeyrisskömmtun og það er ekkert um það að segja. En auðvitað þarf að fara yfir það hvernig það samræmist okkar aðild að Evrópska efnahagssvæðinu sem ég reikna nú með að það geri ekki í raun. Ég held að við verðum að trúa því að það sé skilningur á að miðað við stöðu Íslands þá munum við þurfa að gera það um sinn. Á sama tíma og við erum að fjalla um þessi gríðarlega alvarlegu mál á Íslandi eru Evrópusambandsþjóðirnar að hittast og núna undirbýr Evrópusambandið 130 milljarða evru björgunarpakka fyrir sínar aðildarþjóðir. Það samsvarar um einu prósenti af vergri landsframleiðslu hvers ríkis innan Evrópusambandsins. Ég neita því ekki að þegar sú umræða var hér ofarlega í íslensku samfélagi að Íslendingar ættu að senda Evrópuþjóðum, okkar vinaþjóðum í Evrópusambandinu og á Norðurlöndum fingurinn, svo maður bara tali beint út eins og í raun hæstv. iðnaðarráðherra gerði hér í beinni útsendingu þá varð mér ekki um sel. Ég tel að framtíðarstaða okkar í samskiptum þjóðanna og í alþjóðasamfélaginu sé með þessum þjóðum í Evrópusambandinu og þess vegna er ég ánægð með að niðurstaðan skuli vera þessi en ekki sú að við sækjum lán til Kínverja og Rússa og einangrum okkur í raun frá vinaþjóðum okkar þó að einhverjir geti verið óánægðir með að þær hafi á tímabili ekki reynst okkur eins og við hefðum helst viljað. Hæstv. forseti. Ég vil segja að lokum að mér finnst mjög mikilvægt að þetta tækifæri og það svigrúm sem skapast við lánveitingu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og annarra ríkja verði vel nýtt. Því miður hef ég ekki sannfæringu fyrir því að það verði, meðal annars vegna þess að ríkisstjórnin er ósamstíga í öllum sínum gjörðum. Það kom best fram við upphaf þessa fundar í dag. Samstarfið við Seðlabankann er mér ráðgáta. Í því sambandi óska ég eftir upplýsingum um það hvort það hafi legið fyrir þann 15. október síðastliðinn þegar Seðlabanki Íslands lækkaði stýrivexti um 3,5 prósentustig, þ.e. að þá þegar hafi legið fyrir að það væri fyrir séð í samkomulaginu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að við yrðum að hækka stýrivextina í 18%. Ef svo er 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir hennar undirtektir við þetta mál í grundvallaratriðum, bæði þetta mál og svo hitt málið sem tengist þessu þó óbeint sé, þ.e. Icesave-málið. Ég tel að Framsóknarflokkurinn undir forustu hins nýja formanns hans sé að taka hér mjög ábyrga afstöðu og hjálpa til við að reyna að leysa vandamál í stað þess að búa til ný. Auðvitað komu margar spurningar fram í ræðu þingmannsins sem ég hygg að flestar hverjar verði að bíða þess að þingnefndir fái málið til umfjöllunar. Þá verður að sjálfsögðu reynt að svara öllu sem leitar á huga þingmanna. Ég átti ekki samtal við breska forsætisráðherrann þann 8. október heldur var það þann 5. Ég talaði við fjármálaráðherrann þann 8., sem hringdi til mín og útskýrði málið frá þeirra sjónarmiði en lét þess jafnframt getið að þeir hygðust strax gefa út ákveðin fyrirmæli um að undanþiggja tiltekin atriði beitingu þessara hryðjuverkalaga. En málið í heild sinni af þeirra hálfu var náttúrlega óafsakanlegt og er það enn þá og auðvitað er verið að kanna hver réttarstaða okkar sé í því máli gagnvart þeim. Varðandi lokaspurningu þingmannsins er um það að segja að vaxtaákvörðun Seðlabankans 15. október var óháð því sem fram undan var. Þá var verið að vinna að viljayfirlýsingunni. Síðan var talið, sem sagt nokkrum dögum seinna, að það væri best að grípa þá strax til þess að hækka vextina frekar en að draga það á langinn úr því að það lá í loftinu að það væri nauðsynlegt að gera það.

Hæstv. forseti. Það er nú alltaf spurning hvort maður á að vera glaður eða óánægður þegar maður fær hól frá forustumanni í ríkisstjórn og á kannski að hafa annað hlutverk og vera gagnrýninn. En þá vil ég nefna að það er ekki óskaplega mikið svigrúm fyrir stjórnarandstöðuna hér á hv. Alþingi þar sem annar stjórnarflokkurinn hefur í raun tekið að sér það hlutverk að vera fremstur í stjórnarandstöðu gagnvart Sjálfstæðisflokknum. En mig langar til þess að spyrja hæstv. forsætisráðherra vegna þess að það kom fram hjá honum að hann hefði átt samtal við forsætisráðherra Bretlands 5. október, hvort það gæti verið að þegar seðlabankastjóri talar um að hann búi yfir upplýsingum um það hvers vegna hryðjuverkalögum var beitt gagnvart Landsbanka Íslands, hvort þetta samtal hafi getað haft eitthvað með það að gera. Hverjar telur hæstv. forsætisráðherra vera ástæður þess að Bretar gengu svona langt? Var það fundur hæstv. viðskiptaráðherra í byrjun september með fjármálaráðherra Bretlands? Hæstv. forsætisráðherra hlýtur að vera búinn að mynda sér skoðun á því hvers vegna þessum lögum var beitt og hvers vegna forsætisráðherra og fjármálaráðherra Bretlands gengu svona langt gagnvart Íslandi.

Herra forseti. Ég tel víst að það sé átt við þau samtöl sem fóru fram þessa helgi og dagana kringum hana af hálfu breskra ráðamanna við okkur hér heima. Ég átti þátt í nokkrum slíkum samtölum, seðlabankastjórinn líka. En eina ályktunin sem hægt er að draga af þeim samtölum gagnvart þessari beitingu hryðjuverkalaga nokkrum dögum síðar er það spursmál sem upp hefur komið og þingmaðurinn vék að, hvort a.m.k. einn bankinn, þ.e. Kaupþing, hafi flutt fjármagn með óeðlilegum hætti frá Bretlandi til Íslands. Þetta hefur komið fram opinberlega en þessu hefur líka verið svarað opinberlega af hálfu Kaupþings, að ekkert slíkt hafi átt sér stað og þeir geti gert nákvæma grein fyrir öllu fjármagnsflæði á milli landanna á þessum tíma. Þarna stendur þá orð gegn orði eða ásökun af hálfu Bretanna gegn því svari sem fram er komið af þeirra hálfu. Reyndar var hryðjuverkalögunum ekki beint gegn Kaupþingi. Þeim var beitt gegn Landsbankanum vegna þess að Kaupþing var breskur banki, Singer & Friedlander var breskur banki og þar með höfðu þeir önnur tök á þeim banka en Landsbankanum og fóru með fjármálaeftirlit sitt inn í Kaupþing, eins og alræmt er nú orðið og er líka hugsanlegt tilefni málaferla. En þetta er önnur saga en ég tel að þetta hljóti að vera skýringin ef menn vilja vera að leita að einhverri einni skýringu á þessu atriði. Allt er þetta mjög ömurlegur þáttur í þessu máli. Málið er náttúrlega margþætt, hrun bankanna, efnahagslegar afleiðingar þess o.s.frv. En þetta tiltekna atriði, beiting þessara laga, frysting eigna á grundvelli þessara laga í Bretlandi, það er alveg ömurlegur hluti af þessu og kallar á sérstaka athugun og kannski málaferli.

Hæstv. forseti. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra, vegna þess að nú liggur það fyrir að ríkisstjórnin gaf eftir í þessu deilumáli og milliríkjadeilu sem upphaflega var gagnvart Bretum, er hæstv. forsætisráðherra tilbúinn að segja hér úr ræðustóli að það hafi verið mistök að láta þetta taka svona langan tíma? Átti hann að gefast upp, ef má nota það orðalag, fyrr?

Hæstv. forseti. Ég vil nú byrja á að spyrja hæstv. forseta hvort henni sé kunnugt um að forustumenn ríkisstjórnarinnar sem standa fyrir þessu máli hlýði á mál mitt eða séu til staðar til þess, hvort þeir hlýði ef til vill á það annars staðar. Ég get alveg flutt það að þeim fjarverandi ef þeir óttast að vera til staðar, hæstv. forseti.

Forseti getur upplýst um það að hæstv. ráðherrar eru nú að ljúka þingflokksfundum og eru væntanlegir innan tíðar.

Væri þá hæstv. forseti ekki tilbúinn að fresta þessum fundi þar sem menn eru á þingflokksfundum og ekki hægt að ætlast til þess ég fari hér með það sem ég ætlaði að segja án þess að gefa þeim kost á að svara fyrir sig?

Forseti telur eðlilegt miðað við þá umræðu sem stendur yfir að bíða eftir að fundum þingflokkanna ljúki og að viðkomandi ráðherrar geti þá verið við umræðuna. Forseti frestar því fundi um tíu mínútur.

Hæstv. forseti. Ég hef ræðu mína á því að taka upp mál sem vikið var að í morgun, það mikla mál sem við ræðum hér sem leiðir til þess að við munum skuldsetja íslensku þjóðina um mörg hundruð milljarða kr. Í upphafi máls míns vil ég víkja sérstaklega að því hvernig það hefur verið orðað í morgun en m.a. hefur verið sagt að við værum í mjög erfiðri stöðu. Ég tek undir það að við erum í mjög erfiðri stöðu en þetta var orðað þannig að við værum í mjög erfiðri stöðu vegna þess sem á okkur skellur. Ég hef alltaf skilið það orðasamband þannig að það væri þá eitthvað sem gerðist án þess að menn vissu til hvers gæti dregið. Skellur á okkur stormur eða fárviðri? Við sjáum það kannski ekki alltaf fyrir. Ég legg nokkuð út af þessum orðum í ræðu minni vegna þess að seðlabankastjóri, fyrrverandi forsætisráðherra þessa lands, Davíð Oddsson, hefur upplýst okkur um að haldnir hafi verið veigamiklir samráðsfundir um hið alvarlega mál sem við tökumst nú á við og „skellur“ á íslensku þjóðinni eins og það var orðað. Hann segir að haldnir hafi verið samráðsfundir í febrúar með hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra eða forustumönnum ríkisstjórnarinnar - eins og ég held að seðlabankastjóri hafi orðað það - þar sem menn höfðu sérstaklega verið varaðir við því í hvað stefndi. Í ræðu seðlabankastjóra sagði eitthvað á þá leið að eftir að sendinefnd Seðlabankans hefði farið til Bretlands og hitt þar að máli ýmsa menn sem eru í fjármálageiranum, lánveitendur og smáfyrirtæki, hefði mönnum mjög brugðið sem í sendinefndinni voru við þau skilaboð sem seðlabankastjóri fékk. Hann hefði séð ástæðu til þess að óska eftir sérstökum fundi með forustumönnum ríkisstjórnarinnar um stöðuna þar sem þeim hefði skilmerkilega verið greint frá þeim vanda sem fram undan væri. Ef ég hef tekið rétt eftir fréttum - ég ætla ekki að fullyrða um að ég hafi tekið eftir öllu sem sagt var í fréttum - voru ýmis svör við þessari fullyrðingu til að byrja með hjá hæstv. forustumönnum ríkisstjórnarinnar en ég tók samt eftir því að eftir einhverja þingflokksfundi í Samfylkingunni, einn, tvo eða þrjá - ég veit ekki hversu marga - upplýsti hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir að haldnir hefðu verið sex fundir með seðlabankastjóra um þessi mál og fyrsti fundurinn hefði verið 6. febrúar. Við, forustumenn stjórnarandstöðunnar, höfum átt nokkra samráðsfundi með forustumönnum ríkisstjórnarinnar. Ég tel að ég hafi þokkalegt minni. Ég minnist þess þó ekki að okkur hafi nokkurn tíma verið sagt frá því að forustumenn ríkisstjórnarinnar hafi sérstaklega verið varaðir við því í hvað stefndi í febrúar sl. og menn hafi verið meðvitaðir um það til hvers gæti dregið sem endaði síðan með því að íslenska þjóðin var sett í þá erfiðu stöðu sem hún er í nú. Þess vegna beini ég þeim spurningum til forustumanna ríkisstjórnarinnar hvort þeim hafi ekki verið ljóst eftir þessa fundi með hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, núverandi seðlabankastjóra, Davíð Oddssyni, í febrúar sl. til hvers mundi draga. Nú er haft á orði að allt í einu hafi eitthvað skollið á okkur sem enginn hafi varað við. Ég held að ekki sé hægt að draga þá ályktun ef maður leggur annars vegar út af ræðu seðlabankastjóra og hins vegar því sem síðan hefur verið upplýst en að forustumenn ríkisstjórnarinnar hafi vitað betur og vitað það fyrr en látið er í veðri vaka. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál að svo skuli vera og að við höfum síðan ekki gert nægilega mikið til að takast á við þann vanda sem fram undan væri, meðal annars ekki leitað eftir lánveitingum til að styrka gjaldeyrisvaraforðann nægjanlega á vetrar- og vordögum. Alþingi veitti heimild á vordögum til þess að bregðast við en skyndilega liggur bankakerfið algerlega flatt og við stöndum frammi fyrir því að þurfa að taka á okkur geysilegar skuldbindingar. Ég heyrði ekki hæstv. utanríkisráðherra mótmæla því í morgun þegar hv. þm. Grétar Mar Jónsson nefndi í andsvari við utanríkisráðherra töluna 1.400 milljarða kr. Það er sennilega nærri lagi miðað við það sem nú er ljóst því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn veitir okkur lán upp á tæpa 300 milljarða og önnur ríki eins og Finnar, Danir, Svíar og Norðmenn upp á 350 milljarða kr. Síðan hafa Færeyingar af rausnarskap sínum veitt okkur lán og Rússar og Pólverjar hafa lýst yfir að þeir vilji lána okkur fjármuni. Síðan erum við sjálf búin að yfirdraga á þá lánalínu sem við höfðum samið um við Norðurlandaþjóðirnar. Ég held því að það liggi fyrir að það sé ekki lengur rétt sem stendur í plagginu sem við ræðum í dag, í samþykktunum sem ríkisstjórnin gekkst undir við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, að við stefnum í skuldir sem nema 80% af vergri landsframleiðslu. Mér sýnist að við förum upp fyrir það sem við köllum verga landsframleiðslu hvers árs. Segja má að við höfum verið neydd til að taka á okkur skuldbindingarnar varðandi Icesave-reikningana þó að við höfum sjálfsagt alltaf þurft að horfast í augu við ábyrgðina sem Tryggingarsjóður innlánsstofnana átti að standa skil á, 20.887 evrur. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort komið sé samkomulag við Breta um að þeir leggi okkur lið við að varðveita þær eignir sem eru í Bretlandi og tengjast Landsbankanum og gætu orðið til að ganga upp í þær skuldbindingar sem við tökum á okkur í Bretlandi varðandi Icesave-reikningana. Ég held að nauðsynlegt sé að fá það upplýst því að mér sýnist að þegar við tölum um heildarupphæðina og þá erfiðu stöðu sem fylgir fyrir íslensku þjóðina verði mjög erfitt fyrir okkur að standa uppi með allar þær skuldir ef ekki kemur annað kemur á móti eins og verðmæti bankanna í Englandi til að lækka þær ábyrgðir. Ég spyr einnig hvort hæstv. forsætisráðherra geti upplýst okkur um það nú hvaða viðskiptakjör við fáum á lánum eins og frá Norðurlandaþjóðunum eða öðrum þeim ríkjum sem boðið hafa fram aðstoð eins og Þýskaland og Holland. Hvaða vextir eru af þessum lánum? Eru þetta afborgunarlaus lán sem veita okkur tíma til að takast á við vandann eða gilda um þau sömu skilyrði og um lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, að greiða skuli allt upp á árunum 2012–2015? Það er alveg ljóst og er aðalefni þeirrar stöðu sem við erum nú í að íslenska þjóðin mun þurfa að bera miklar byrðar vegna þess sem gerst hefur hér á landi að því er varðar fjármálakerfið og bankastarfsemina. Ég held að allir hljóti að gera sér grein fyrir því sem hugsa um þessi mál að þær byrðar lenda harðast á því fólki sem er á aldursbilinu 15–45 ára. Það hlýtur að koma harðast niður þar. Það er fólkið sem kemur inn á vinnumarkaðinn á næstu árum eða er þar þegar. Það er fólkið sem hefur stofnað til skuldbindinga varðandi heimili sín og hefur tekið lán sem hækka mjög í verðbólgunni og verðtryggingunni, keyra hratt upp á sama tíma og eignastaða fólks í íbúðarhúsnæði fellur. Það fólk horfir upp á að missa eignir sínar að stórum hluta. Það er barnafólkið og öflugasti hópurinn á vinnumarkaði. Nú liggur mikið við, hæstv. forseti, þegar við horfum fram á þær skuldbindingar sem lenda á íslensku þjóðinni, að halda uppi sem mestri atvinnu, afla sem mestra tekna. Ég minni á tillögu okkar, þingmanna Frjálslynda flokksins, um að auka aflaheimildirnar verulega, taka þá áhættu til að búa til tekjur. Ég minni á tillögur sem við höfum flutt um að heimila almennan frádrátt fyrir þá sem þurfa að sækja atvinnu um lengri veg. Hvers vegna nefni ég þessi tvö dæmi? Ég nefni þau einfaldlega vegna þess að það er hluti af því að halda uppi virkri atvinnustarfsemi, halda uppi tekjum í þjóðfélaginu. Við í þingflokki Frjálslynda flokksins munum alla vega styðja tillögu sem gæti orðið til þess að halda uppi atvinnustiginu því að nógu erfitt verður samt hjá fólki í landinu þó að við missum ekki tekjur verulega niður vegna allt of mikils atvinnuleysis. Við tökum ekki aðeins á okkur þær skuldbindingar sem ég hef þegar nefnt. Við tökum jafnframt á okkur skuldbindingar sem munu fylgja því að þurfa að keyra fjárlögin í gegn með verulegum halla fyrir næsta ár, m.a. í þeim tilgangi að halda uppi atvinnustiginu. Að fjöldamörgu er að hyggja og það sem okkur ber fyrst og fremst að standa vel að er að tryggja starfsemi atvinnufyrirtækjanna, atvinnulífsins og vernda stöðu fjölskyldnanna í núverandi stöðu. Ég minni á að við höfum lagt það til, þingmenn Frjálslynda flokksins, að verðtryggingin verði afnumin, að menn fari að vinna skipulega að því að afnema verðtrygginguna. Það má spyrja sig margra spurninga út frá þeim tillögum og þeirri atriðaskrá sem lögð er fram sem samkomulag við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þar höfum við mestar áhyggjur af því að okkur muni reynast erfitt og dýrt að setja krónuna á flot. Ég spyr að því er varðar lið nr. 22 þar sem segir að á meðan á þessu stendur þurfum við að biðja um tímabundið samþykki Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fyrir gjaldeyrishöftum. Er það svo, hæstv. forseti, að við þurfum að bera það undir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hvort við megum halda uppi tímabundinni gjaldeyrisskömmtun um lengri eða skemmri tíma? Ég tel að í núverandi stöðu sé afar varasamt að setja krónuna á flot og sérstaklega ef ekki fylgja því harðar stýriaðgerðir að því er varðar útstreymi á gjaldeyri. 

Virðulegi forseti. Ég skal reyna að svara nokkrum af þeim spurningum sem fram komu í máli hv. þingmanns. Síðustu spurningarnar varðandi gengi krónunnar, gjaldeyrishöft og annað hef ég þegar komið inn á. Að þurfa að leita til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um frávik frá hinum almennu reglum hans varðandi bann við fjölgengisstefnu og gjaldeyrishöftum á almennum viðskiptum er bara hluti af þeim almennu skuldbindingum sem við gengumst undir 1945 og höfum annað slagið þurft að fá sérstaka undanþágu fyrir eins og aðrar þjóðir. Á því er hnykkt í þessari ályktun og þess vegna þarf að biðja um það. Það hefði þurft að gera hvort sem þetta samkomulag hefði verið gert eða ekki. Auðvitað þarf að fara varlega, hv. þingmaður, þegar krónan verður sett á flot, það gera sér allir grein fyrir því. Það getur verið hættulegt að sturta peningum í eitthvað ef það myndast hít í eftirspurn eftir gjaldeyri á þeim vettvangi. Þess vegna verður að fara mjög skipulega og varlega í það mál. Varðandi kjör á lánum frá öðrum aðilum en Alþjóðagjaldeyrissjóðnum liggja þau ekki fyrir. Ekki er búið að semja um þau lán til hlítar. Ég geri ráð fyrir að um hefðbundin kjör verði að ræða, a.m.k. hvað vextina varðar, en það er eitt af því sem eftir er að ganga frá. En auðvitað er mikilvægt að fyrirheitin um að vilja lána okkur séu fyrir hendi og vaxtagreiðslurnar fara á endanum eftir því hve mikið verður dregið á þessi lán. Við höfum hugsað okkur þau sem sérstakan varnarvegg sem kannski þarf ekki mikið að nota eftir því hvernig gengur með gjaldeyrisviðskiptin. Vitanlega þurfum við að eiga samstarf við Bretland um að verja eignir Landsbankans. Þegar hefur átt sér stað ákveðið samstarf og það er mjög mikilvægt að standa vörð um þær eignir eftir því sem hægt er. Icesave-samkomulagið er jafnframt liður í því til þess að geta greitt upp í þær skuldbindingar.

Hæstv. forseti. Í tilefni þessa andsvars hæstv. forsætisráðherra vil ég ganga eftir því, þegar hann segir að vissulega sé búið að ræða við Breta um þær eignir sem Landsbankinn á í Bretlandi, hvort áður en menn gengu til þeirrar lausnar að undirgangast Icesave-reikningana hafi legið fyrir eitthvert samkomulag um með hvaða hætti þjóðirnar sameinuðust um að verja þessar eignir og viðhalda þeim. Því það skiptir auðvitað verulegu máli fyrir okkur sem þjóð hvað við þurfum raunverulega að taka á okkur af þessum skuldbindingum sem við erum búin að undirgangast varðandi Icesave-reikningana. Ég er engu nær þótt því sé svarað að um sé að ræða hefðbundin kjör af lánum. Eru það 5%, 3% eða 7%, hæstv. forseti? Það hefur því ekki fært mér neina vitneskju um í hverju við erum að lenda. Ég er að reyna að átta mig á því, hæstv. forseti, í hvaða fjárskuldbindingum við lendum. Við erum að reyna að koma saman fjárlögum og loka þeim og allt þetta skiptir máli fyrir framtíð okkar. Ég vil líka minna hæstv. forsætisráðherra á að hann svaraði í engu spurningum mínum um hvort farið hefðu fram fundir sem Davíð Oddsson seðlabankastjóri óskaði sérstaklega eftir að halda með forustumönnum ríkisstjórnarinnar þar sem hann hafi upplýst skilmerkilega um þá hættu sem væri fram undan í íslensku þjóðfélagi. Ég ítreka þá spurningu við hæstv. forsætisráðherra hvort seðlabankastjóri hafi varað mjög skilmerkilega við því í hverju við værum að lenda.

Frú forseti. Varðandi vaxtakjör á lánum frá öðrum en sjóðnum þá er ekki hægt að upplýsa um það vegna þess að það liggur ekki fyrir. Ég hef ekki þær upplýsingar og það á eftir að ganga frá því við viðkomandi lönd. Færeyingarnir hafa sagt okkur að þeir muni ekki krefjast hærri vaxta en þeirra sem þeir greiða sjálfir af sínum lántökum. Varðandi fundahöld um ástand mála á þessu ári þá hefur komið fram af hálfu hæstv. utanríkisráðherra, og ég staðfesti það, að við áttum marga fundi með Seðlabankanum, ekki bara þennan í febrúar. Við höfum verið að funda með þeim, eins og er okkar skylda, um þessi mál reglulega allt þetta ár og að sjálfsögðu einnig, bæði formlega og óformlega, með viðskiptabönkunum, Fjármálaeftirlitinu og öðrum sem þarna koma við sögu. Það er ekkert launungarmál að bankastjóri Seðlabankans hefur í ræðu og riti gagnrýnt og látið í ljós áhyggjur sínar af því hvernig hin svokallaða útrás væri að þróast og allri þeirri lánsfjármögnun sem henni fylgdi og fékk sums staðar bágt fyrir eins og margir kannski muna. Ég tel hins vegar ekki að hægt sé að saka stjórnvöld um að hafa sofið á verðinum. Bankarnir voru innan almennra reglna. Ég tel heldur ekki að það sé hægt að beina sérstakri sök að Fjármálaeftirlitinu og enn síður að Seðlabankanum. Ef það á að leita einhverra sérstakra sökudólga verður fyrst að líta í rann bankanna sjálfra, hvað þar var á ferðinni. Ég held að það hafi verið meginboðskapurinn í ræðu seðlabankastjórans í fyrradag og akkúrat það sem stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins sagði við fólk í Kastljósinu í gær og ég held að hann hafi haft hárrétt fyrir sér.

Hæstv. forseti. Ég var ekki svo heppinn að sjá viðtalið í Kastljósinu í gær við Jón Sigurðsson sem bæði er yfir Fjármálaeftirlitinu og einnig varaformaður í stjórn Seðlabankans. Er það ekki rétt?  Ég er ekki viss um, hæstv. forseti, hvort hægt sé að draga svona almenna ályktun því mér finnst að alltaf berist fleiri og fleiri vísbendingar um að menn hafi vitað meira um til hvers gæti dregið en kannski ekki brugðist við. Það sé það sem íslenska þjóðin lendir í núna með öllum þeim erfiðleikum sem á henni munu dynja á næstu árum. Ég ítreka að það er unga fólkið og fólk fram að miðjum aldri sem mun lenda í mestu erfiðleikunum að því er varðar þær skuldbindingar sem á íslensku þjóðinni hvíla, einfaldlega vegna þess að þetta fólk er að skuldsetja sig til þess að eignast eigið húsnæði. Það hefur verið viðtekin venja að Íslendingar reyni að eiga eigið húsnæði. Það er því greinilegt, hæstv. forseti, að það þarf að taka snarpari umræðu en hér hefur farið fram um hvað menn vissu og hvað menn vissu ekki.

Frú forseti. Þetta er afar mikilvæg og nauðsynleg umræða og það er ekki síður mikilvægt og nauðsynlegt að Alþingi taki afstöðu til þeirra hluta sem hér um ræðir. Umræðan fram til þessa hefur verið mjög skilmerkileg. Ræðumenn hafa farið ýmsar leiðir til þess að nálgast umræðuefnið. Sumar ræðurnar hafa verið á mjög tilfinningaríkum nótum, aðrar hafa verið raunsæjar. Ég held þó, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði, að hann beri, og ég tel allir Íslendingar sem komnir eru til vits og ára, ugg í brjósti yfir því ástandi sem nú er. Það er einmitt vegna þessa ástands sem verið er að grípa til aðgerða í samráði og samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og nágranna- og vinaþjóðir okkar. Hvers vegna er svona nauðsynlegt að grípa til þessara aðgerða, að leita eftir lánsfé frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og nágrannaþjóðum okkar og gera samkomulag um hvernig stjórnvöld okkar ætli að bregðast við? Jú, vegna þess að ein alvarlegasta afleiðing þess að bankarnir okkar hrundu, og sú afleiðing sem sennilega skiptir mestu máli hvað varðar þróun annarra þátta og þróun mála í framtíðinni, er að gjaldeyrismarkaðirnir hafa verið óvirkir á undanförnum vikum. Það hefur ekki verið eðlileg verðmyndun á krónunni og þau viðskipti sem alla jafna fara fram á þessum mörkuðum með krónuna og aðra gjaldmiðla og skipta gríðarlega miklu máli fyrir allt efnahagslíf þjóðarinnar hafa ekki getað farið fram. Ef þetta ástand yrði viðvarandi yrði miklu þrengra um að bregðast við í framhaldinu. Ekki bara til skemmri tíma heldur líka til lengri tíma. Það er því lykilatriði að við komum gjaldeyrismörkuðunum til þess að virka á eðlilegan hátt á ný. Til þess að það geti gerst þarf nokkra fjármuni og þótt við höfum að sumu leyti verið vel stæð hvað varðar gjaldeyrisvarasjóðinn er það ekki nóg til þess að sú aðgerð að setja krónuna á flot aftur sé byggð á nægilega trúverðugum forsendum. Þá skiptir máli að hafa bakstuðning í því láni sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og nágrannaþjóðir okkar munu veita okkur. Menn hafa haft áhyggjur af því að þetta sé kostnaðarsamt. Að það sé verið að eyða peningum í að koma krónunni á flot aftur og við eigum að hugsa okkur tvisvar um áður en slíkt er gert. Ég held að þegar menn halda þessu fram hljóti það að byggjast á misskilningi því það er ekki verið að eyða þessum peningum í eitthvað. Ef mikið gjaldeyrisútstreymi verður eru þessi lán til staðar svo að það geti orðið án þess að það verði gjaldeyrisþurrð eða gjaldeyrisþröng og verðmyndun á gjaldmiðli einkennist af skorti á erlendum gjaldmiðlum. Með öðrum orðum, þetta gerir okkur kleift að láta markaðinn mynda verð á krónunni á eðlilegan hátt aftur. Jafnvel þó að þetta gerist á þennan hátt er ekki verið að gefa þennan gjaldeyri. Fyrir hann koma auðvitað krónur og þeir hv. þingmenn sem telja að betra væri að nýta fjármunina til þess að styrkja atvinnulífið og heimilin og hag þeirra þurfa ekki að hafa áhyggjur. Þær krónur sem þar koma fyrir eiga að nýtast til þess að styrkja atvinnulífið og heimilin í gegnum bankakerfið á eðlilegan hátt innan þess ramma sem Seðlabankinn hefur hverju sinni. Þetta skiptir einmitt heimilin og atvinnulífið mestu máli því verðbólgan fer verst með okkur öll sem raunverulega samanstöndum af þessum tveimur aðilum. Það að ná tökum á gjaldeyrismarkaðnum og gengi krónunnar verði aftur stöðugt er fyrst og fremst til þess fallið að koma böndum á verðbólguna, því í dag er hreyfing á gjaldmiðlunum eini þrýstingurinn á verðbólguna. Hvað þýðir þá að fara út í þessa aðgerð? Það þýðir að við erum að stíga fyrsta skrefið út úr þeirri kreppu sem við höfum verið í að undanförnu. Þetta er auðvitað ekki eina aðgerðin sem við þurfum að gera eða höfum gert. Við höfum gert býsna margt til þess að verja stöðu bæði heimila og fyrirtækja í kreppunni en þetta er fyrsta skrefið út úr kreppunni, til að ná tökum á gjaldeyrismarkaðnum. Hvað svo? Það þýðir það að þeir atvinnuvegir sem skapa okkur gjaldeyri eru á traustari forsendum. Þeir geta komið óhindrað með fjármuni til landsins og átt viðskipti í erlendum gjaldmiðlum við sína viðskiptaaðila erlendis. Grundvöllurinn fyrir því að viðskipti inn og út úr landinu geti verið eðlileg er auðvitað að gjaldeyrisskapandi atvinnuvegir geti starfað eðlilega. Þetta er líka grundvöllur fyrir því að bankarnir geti starfað eðlilega. Ef okkur tekst að koma málum þannig fyrir að lánardrottnar okkar erlendis verði sáttir við okkur eiga bankarnir möguleika á að fá fjármagn frá útlöndum til þeirra hluta sem við þurfum á að halda í frekari uppbyggingu atvinnulífsins og til frekari verðmætasköpunar á næstu árum. Það hlýtur að vera grundvallaratriði í því sem við gerum á næstu árum að skapa meiri verðmæti því óhjákvæmilega hefur þessi kreppa í för með sér að skuldir ríkissjóðs munu aukast verulega, frá því að vera engar í að vera jafnvel yfir 100% af landsframleiðslu um einhvern tíma. Það hvarflaði að mér þegar ég hlustaði á ræður tiltekinna ræðumanna hér í dag að þeir vildu hvorki koma á virkum gjaldeyrismarkaði né endurreisa bankakerfið og þeir gerðu sér ekki grein fyrir því að það kostaði peninga að gera hvort tveggja. Ég trúi þó ekki að þetta hafi verið raunveruleg skoðun hv. þingmanna heldur vegna tilfinninga sem auðvitað koma fram þegar svona aðgerðir eru í gangi. Við erum að gera samkomulag við alþjóðlega stofnun um hvernig við ætlum að haga hlutunum hjá okkur. Við gerum það á forsendum þess að þessir aðilar koma okkur til aðstoðar. Það er aðstoð sem við þurfum raunverulega á að halda og við ætlum að nýta hana í tilteknum tilgangi. Því held ég að við þurfum að horfa frekar bjartsýnum augum fram á veginn og vonast til þess að vel takist til með að koma krónunni á flot aftur. Hjá hv. þingmönnum hefur einnig komið fram að þeir efast um vilja og getu Seðlabankans til þess að koma krónunni á flot aftur. Ég held að allir ættu að geta séð eftir tiltölulega litla umhugsun að enginn ætti að hafa meiri metnað en Seðlabankinn og stjórnendur þar til þess að koma krónunni aftur af stað á eins fljótan og öruggan hátt og mögulegt er. Skuldir ríkissjóðs munu auðvitað hækka mikið við þetta. Við verðum hins vegar líka að hafa í huga að þar er ákveðin óvissa og þessar tölur sem við erum að tala um eru í flestum tilvikum þær hæstu sem upp komu. Ef vel gengur munu þær hins vegar verða lægri og þá verður staðan önnur en svartsýnustu spár telja. Óvissan felst í því hversu mikið við þurfum raunverulega að reiða af hendi vegna Icesave-reikninganna. Hversu mikið vantar upp á að eignir Landsbankans dugi fyrir þeim greiðslum og einnig hversu vel okkur tekst að fá til baka það fé sem við höfum notað við endurreisn bankanna. Hvort tveggja eru raunverulegir möguleikar til þess að staðan verði mun betri en svartasta mynd sýnir í dag. Tíminn einn og úrvinnsla þessara mála mun leiða það í ljós en okkur ber að takast á við framtíðina með bjartsýni og fyrsta verkið er að koma aftur á virkum gjaldeyrismarkaði.

Frú forseti. Það er sorglegt að horfa upp á hlutina ganga eins og þeir hafa gengið fyrir sig síðustu sex vikurnar. Að stórum hluta er það lélegri ríkisstjórn og lélegri stjórnun að kenna hvernig haldið hefur verið á. Hvað varðar Seðlabankann þá er það ekki spurning um vilja hjá þeim, að reyna að gera vel úr þessari stöðu, heldur miklu meira spurning um getu. Það er ekki alltaf það sama, vilji og geta. Það sem ég tel hafa farið verst eftir að bankarnir hrundu og við fengum á okkur þessi hryðjuverkalög í Bretlandi var sá aumingjagangur í stjórnvöldum að sýna ekki klærnar strax og bíta frá sér þegar á okkur var ráðist, þ.e. með því að hóta málaferlum og fara að vinna í því fyrir alþjóðadómstólum að láta Breta ekki komast upp með þessi vinnubrögð. Ef við hefðum haft þessi stjórnvöld í þeim landhelgisstríðum sem við háðum á sínum tíma við Breta hefðum við tapað þeim öllum. Við hefðum jafnvel þurft að sýna klærnar með þeim hætti að kalla sendiherra okkar frá Bretlandi heim og reka sendiherra þeirra heim til sín og slíta við þá stjórnmálasambandi, hóta jafnvel úrsögn úr NATO og ýmislegt annað eins og gert var þegar við vorum í landhelgisstríðunum. Því það er með Breta eins og aðra þegar þeir halda að þeir geti komist upp með að koma svona fram við litla þjóð - hefðum við búið okkur betri vígstöðu í samningum hefðum við fengið samúð annarra þjóða með því að bíta frá okkur í stað þess að láta kúga okkur. Það er nú það sem verið er að gera við íslensku þjóðina núna. Það er verið að kúga okkur á hroðalegan hátt með því að hafna því að við setjum í gerðardóm ágreining okkar við Evrópusambandið eða þessar 27 þjóðir í Evrópusambandinu 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta eru sorglegar kringumstæður sem við búum við í dag. Hann telur að það sé vegna lélegrar ríkisstjórnar en ég held að honum hafi þótt ríkisstjórnin léleg löngu áður en til þeirra atburða kom  Við skulum líka hafa í huga að það er í fleiri löndum en á Íslandi sem bankar hafa fallið. Það eru fleiri bankakerfi í heiminum sem hafa verið ríkisvædd en íslenska bankakerfið. Það má raunar segja að flest bankakerfi heimsins hafi verið ríkisvædd. Ef það er allt saman lélegri ríkisstjórn á Íslandi að kenna þá eru völd okkar og áhrif meiri en ég hef haldið að þau væru hingað til. Vilji og geta er ekki það sama, segir hv. þingmaður. Það er út af fyrir sig rétt hjá honum. Menn hafa talað um að það skorti á faglegheit í yfirstjórn Seðlabankans. Ég held ég muni það rétt, ég hef heyrt það einhvers staðar, að 45 hagfræðingar starfi í Seðlabankanum. Það skortir örugglega ekkert upp á þar. Ef menn vilja beita þar faglegri stjórnun þá er getan fyrir hendi og ég er sannfærður um að hvort tveggja er fyrir hendi í þessu tilfelli. Að bíta frá okkur - út af fyrir sig er það rétt hjá hv. þingmanni að nauðsynlegt er að geta bitið frá sér. Það er líka nauðsynlegt að vita hvenær rétt er að gera það og hvenær ekki er rétt að gera það. Hvenær er rétt að fara samningaleiðina og hvenær er rétt að taka slagsmálin? Og að líkja landhelgisstríðunum við þá stöðu sem við erum í núna er bara rangt, það er slæm samlíking. Hv. þingmaður þarf að skoða aðeins betur í hvaða stöðu við erum í þessari deilu og bera það aðeins betur saman við þá 

Frú forseti. Það var náttúrlega ekki neins að vænta frá hæstv. fjármálaráðherra í þessari umræðu á vitrænum nótum, hann reynir að fara í eitthvert pólitískt karp um eitthvert bull og litlar staðreyndir um það sem þarf að gera eða hvernig við eigum að halda á hlutunum - og kannski léleg útskýring á því hvernig við héldum ekki á hlutunum og höfum þess vegna verið að halda áfram að gera mistök. Það er nú einu sinni þannig, bæði til sjós og lands, að fræðingar eru ekki allt. Ég hefði í sumum tilfellum frekar viljað hafa húsmóður, sem hefði tekið þátt í því að ala upp börnin sín og koma þeim á legg, í fjármálaráðuneytinu en hæstv. dýralækni. Það er ekki alltaf menntun - og við erum með fræðingasamfélag, við erum með hagfræðinga, lögfræðinga, viðskiptafræðinga, stærðfræðinga og alls konar fólk með stór og mikil próf og þetta fólk er að sigla þjóðfélaginu okkar í strand og valda þessu raunverulega þjóðargjaldþroti. Auðvitað er þjóðin ekkert annað en gjaldþrota í dag. Það er ekki hægt að segja neitt annað. Þúsundir fjölskyldna hafa misst allt sitt og allt baksið sem margir eru búnir að vera í er farið í burtu - farið til helvítis ef svo má að orði komast. Það þarf kannski að taka stórt upp í sig og tala á mannamáli svo að fólk skilji hlutina. En það eru fræðingarnir sem hafa stjórnað, þeir hafa verið notaðir til ráðgjafar og eru að bregðast þjóðinni meira en húsmæður í þessu landi.

Ég tel rétt að hv. þingmenn tali skýrt og greinilega en gæti samt hófsemi í orðavali.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, þess var ekki að vænta að svör kæmu frá mér enda eru svörin í samræmi við spurningarnar. Þegar spurningarnar og munnsöfnuðurinn er eins og var í síðustu ræðu hv. þingmanns þá er þetta á þá bókina lært. Hitt er þó alveg rétt hjá honum að það eru ekki alltaf fræðin sem skipta öllu máli og ekki alltaf það sem dugir best. En í flestum tilfellum hjálpar það þegar verið er að reyna að komast að flóknum niðurstöðum. 
            

Hæstv. forseti. Hæstv. utanríkisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, sagði í ræðu hér fyrr í dag að nú dygði ekki að einangra sig. Við yrðum að opna allar gáttir. Við þyrftum á öðrum að halda. Undir það vil ég taka. Spurningin er hins vegar hvar við leitum okkur vina. Við gagnrýndum það í upphafi þeirrar miklu kreppu sem við stöndum frammi fyrir að ríkisstjórnin sýndi ekki meiri eindrægni í leit að aðstoð hjá okkur vinveittum aðilum og þá áður en leitað var til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem síðan hefur stillt okkur upp í þá nauðung sem við nú stöndum frammi fyrir. Því það var vitað að þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kæmi á vettvang yrði hans fyrsta verkefni að tryggja skyldur okkar gagnvart hinu alþjóðlega fjármálakerfi samkvæmt þeim formúlum sem hann hefur upp á vasann. Og það eru ekki formúlur sem eru hagfelldar almenningi. Það hefur hann sýnt þar sem hann hefur komið við sögu, hvort sem það er í Evrópu, Suður-Ameríku eða annars staðar. Nú hefur honum tekist það ætlunarverk sitt að láta okkur knékrjúpa fyrir Bretum og öðrum aðilum án þess að við létum reyna á samningsforsendur sem væru Íslendingum hagfelldar. Núna þegar verið er að hlaða skuldaklyfjunum á skattgreiðendur, ekki bara í núinu heldur á ungar axlir upprennandi kynslóðar, standa þau hér formaður Sjálfstæðisflokksins og formaður Samfylkingarinnar og óska hvort öðru til hamingju. Það hafa stjórnarliðar einnig gert hver af öðrum. Þeir óska hver öðrum til hamingju. Um leið og þeir keyra vextina upp þannig að hvorki fyrirtæki né heimili fá undir þeim risið þá standa þeir á Alþingi og óska hver öðrum til hamingju. Þetta var gáttin sem Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn byrjuðu á að opna til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. En ég spyr: Á hvaða vinum þurfum við fyrst og fremst að halda? Á hverjum þurfum við fyrst og fremst að halda? Er það ekki hvert öðru? Þurfum við ekki á þjóðarsamstöðu að halda? Þarf ekki ríkisstjórnin á því að halda að hafa góða samvinnu við íslensku þjóðina? Er það ekki þangað sem hún á fyrst að horfa? En hvað gerir hún? Hún gengur ekki bara á bak við Alþingi heldur þjóðina þegar hún gengur frá skuldbindingum sínum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Hún neitar að upplýsa þjóðina um þær forsendur sem hún er reiðubúin að leggja til grundvallar. Og ég gef ekkert fyrir það, ekki neitt, að hún hafi ekki haft til þess leyfi eða getað tekið til sín réttinn að ræða við Íslendinga og ræða á Alþingi Íslendinga hvaða forsendur við gætum hugsað okkur að leggja til grundvallar ef við á annað borð leituðum til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það er einfaldlega ósatt að hún hafi ekki getað gert það. Það var hennar val að fara á bak við þjóðina í þessu efni. Hæstv. utanríkisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, sagði að við byggjum við mikla aðgerðastjórn. Öðru máli gegndi um stjórnarandstöðuna, sérstaklega Vinstri hreyfinguna – grænt framboð. Hún hefði ekki teflt fram neinum tillögum. Það hefði ríkisstjórnin gert og orðum hefðu fylgt athafnir. Við höfum séð þær. Við höfum séð vextina æða upp eins og dæmin sanna. Stýrivextir voru samkvæmt þessu plaggi og samþykki ríkisstjórnarinnar færðir upp um 50% sem skilar sér strax inn í dráttarvexti og sem skilar sér strax inn í allt vaxtakerfið í landinu með hrikalegum afleiðingum fyrir skuldsett heimili og skuldsett fyrirtæki. Þetta er það sem ríkisstjórnin hefur gert. Hún hefur gert meira. Hún hefur dustað rykið af gömlum tillögum, gömlum lögum og reglugerðum frá níunda áratugnum sem ganga allar út á það að lengja í hengingarólinni. Engin þeirra gengur út á það að létta hinar raunverulegu klyfjar eða draga úr þeim. Fyrst og fremst er verið að skjóta vandanum á frest. Ekkert annað. Hvað höfum við gert? Í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum við sett fram tillögu um að færa vextina niður með handafli, með lögum. Að leggja við því bann að vextir ofan á verðtryggð lán verði hærri en 2%. Hvar eru þeir núna? Þeir voru 5,4% á húsnæðislánum alla vega fyrir fáeinum dögum. Ef við færum okkar leið værum við að draga verulega úr byrðum skuldugra heimila. Út á það ganga tillögur okkar. Nú eru þau boð látin út ganga fyrir stofnanir í velferðarþjónustunni, þar á meðal til sjúkrahúsa landsins, að þau eigi að skera niður um 10%. Þetta eru tillögurnar sem Samfylkingin er að monta sig af og hafa m.a. leitt til þess að skurðstofunni í Keflavík hefur verið lokað og þrengt að fæðingardeildinni þar. Gott ef ekki á að loka henni líka. Rúðustrikaður niðurskurður. Þetta er ríkisstjórnin sem talar um að við þurfum á vinum að halda og að við þurfum á því að halda að opna allar gáttir. En þetta er framkoman gagnvart íslenskri þjóð. Tillögur okkar ganga út á samráð við starfsfólk í velferðarþjónustunni og samráð við verkalýðshreyfinguna um það hvernig við bregðumst við í þeim mikla vanda sem blasir við. Hæstv. fjármálaráðherra kom hér í pontu fyrir stundu. Hann sagði að þetta væri mikilvæg umræða. Mikilvæg umræða? Í 24. lið plaggsins sem liggur hér fyrir segir, með leyfi forseta: „Hrun bankakerfisins hefur leitt af sér talsverða þörf fyrir erlent lánsfé. Við gerum ráð fyrir að þessi þörf sé 24 milljarðar bandaríkjadala á tímabilinu til loka ársins 2010. Þar af eru um 19 milljarðar vanskil vegna skulda yfirteknu bankanna þriggja, svo og fjármagn til að gera upp nauðsynlegar greiðslur tengdar erlendum innstæðum, en afgangurinn er sjóðsþörf að fjárhæð 5 milljarðar bandaríkjadala.“ Er mikilvægt að við tökum þessa umræðu á Alþingi núna eftir að plaggið hefur verið sent frá okkur? Eftir að búið er að leggjast á hnén gagnvart erlendum lánardrottnum leyfir hæstv. fjármálaráðherra sér að koma hér í pontu og segja við Alþingi: Það er tímabært að fara að spjalla um þetta við ykkur. Hvers konar alvöruleysi er þetta? Munið þið þegar bankarnir voru einkavæddir á tíunda áratugnum og síðan seldir 2002 eða 2003? Þá var sagt að það væri úrelt og gamaldags að reka banka. Þeir ættu ekki að vera á vegum samfélagsins. Við sögðum að þegar á reyndi þá væru þeir á vegum samfélagsins. Það yrði að axla byrðarnar ef fjármálakerfið hryndi og nú er það að gerast. Og nú vill þjóðin, sem á að axla þessar byrðar, koma að því máli á annan hátt en ríkisstjórnin býður upp á. Hæstv. forsætisráðherra segir að það hafi vakið athygli sína að erlendis njóti ríkisstjórn Íslands trausts. Ég er nýkominn að utan. Í breska Verkamannaflokknum, þar sem ég flutti ávarp fyrir nokkrum dögum, og 

Ég bið hv. þingmenn að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram. Eftir að ég talaði í henni fyrr í morgun kom hér þingmaður og var miður sín vegna þeirra orða sem frá mér féllu og vegna þess að ég skyldi sem stjórnarþingmaður leyfa mér að spyrja hæstv. forsætisráðherra spurninga. Ég vil af því tilefni upplýsa hv. þingflokksformann Framsóknarflokksins að það er sjálfsagt og eðlilegt að kjörnir fulltrúar á Alþingi Íslendinga spyrji spurninga. Við hljótum að læra af þeim áratug sem núna er liðinn, áratug gagnrýnisleysisins sem á sannarlega stóran þátt í því hvert við erum komin, að þurfa að endurskoða afstöðu okkar til umræðna og umfjöllunar hér á Alþingi, skerpa á umræðum okkar, á gagnrýni okkar og á því að spyrja þeirra spurninga sem á okkur brenna og vera við það algerlega ófeimin. Sú umræðuhefð sem hér hefur þróast á undanförnum áratug hefur sannarlega ekki reynst vera okkur sem samfélagi til framdráttar. Á undanförnum vikum hefur hins vegar verið full ástæða til þess fyrir alla ábyrga menn að gæta hófs í umfjöllun um það sem gerst hefur. Ástæðan hefur auðvitað verið sú að hér hefur verið farinn leiðangur, land úr landi, í því skyni að afla nauðsynlegs lánsfjár, neyðarláns fyrir landið, fyrir samfélagið til þess að hér sé hægt að koma hjólum atvinnulífsins af stað aftur og hægt verði að ráðast í aðgerðir til þess að bjarga heimilunum. Meðan að á þeim leiðangri stóð var sjálfsagt og eðlilegt að menn reyndu almennt að halda aftur af sér í umfjöllun um það sem gerst hefur. En nú er það sem betur fer í höfn. Það er fengin aðstoð frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og við getum horft fram á veginn um það með hvaða hætti við getum farið að byggja okkur upp úr því sem gerst hefur. En þá verðum við líka að ræða það af hreinskilni og af heiðarleika með hvaða hætti við þurfum að standa þar að málum. Vegna þess að það sem við höfum nú fengið eru gríðarlegir fjármunir frá alþjóðasamfélaginu og frá vinaþjóðum okkar og viðskiptaþjóðum og þeir fjármunir eru allir fengnir að láni. Þau lán eru tekin ofan á þá gríðarlegu skuldsetningu sem þegar er orðin og ofan á þann mikla hallarekstur sem fyrirsjáanlegur er á ríkissjóði á næstu mánuðum og árum. Það er þess vegna algjört úrslitaatriði fyrir farsæld okkar að það verði haldið vel á þeim fjármunum sem við nú höfum fengið, að gætt verði að trúverðugleika okkar og trausti í hvívetna og að þeir sem fyrir því fari séu hafnir yfir efasemdir og gagnrýni, séu færustu fagmenn sem við höfum á þessu sviði en ekki þeir sem sífellt efna til deilna og reyna að grafa undan trúverðugleika íslensks samfélags. Við þurfum þess vegna að ræða það hverjum við viljum treysta fyrir þeim fjármunum sem hér er um að ræða, líka vegna þess að þegar við skoðum það með hvaða hætti aðrar þjóðir sem lent hafa í sömu stöðu, með hvaða hætti þær hafa brugðist við þá komumst við að því að því miður hafa ýmis ríki orðið fyrir því að gera aftur mistök, eftir að hafa fengið aðstoð frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Að lenda aftur í vanda, jafnvel oftar en einu sinni og skuldsetja sig sífellt meir og það ekki síst þegar menn hafa, eftir að hafa brotlent, ofmetið stöðu sína og reynt í framhaldinu að halda uppi óraunhæfu verði á gjaldmiðli sínum. Við þær aðstæður, þegar menn hafa brotlent hagkerfi og allt fé leitar út úr því sem leitað getur, þá hefur aðstoðin einfaldlega á örskömmum tíma sogast út. Ég held að þær umræður sem hér hafa farið fram af hálfu þingmanna úr öllum stjórnmálaflokkum á Alþingi og lesa má um í frumvörpum frá a.m.k. þremur ef ekki fjórum af stjórnmálaflokkunum sem sitja á Alþingi, um nauðsynina á faglegri forustu í þessum efnum, sé eðlileg og sjálfsögð og það sé nauðsynlegt fyrir okkur að ræða það grundvallarskilyrði fyrir því að fara í þessa vegferð einmitt núna á þessum tímapunkti. Við eigum hins vegar að vera ánægð og þakklát fyrir að hafa notið þessa stuðnings í þeirri stöðu sem við erum í. Hann mun skipta gríðarlega miklu máli á næstu mánuðum og missirum í uppbyggingarstarfinu hér í landi í því verkefni að verja atvinnufyrirtækin í landinu eftir fremsta megni og í því verkefni að reyna að lágmarka skaðann af því tjóni sem við höfum orðið fyrir sem þjóð. Ég held að með samstilltu átaki séu okkur vegir færir í því. En það er þá algerlega nauðsynlegt að við horfumst í augu við stöðu okkar, að við ræðum hana af hreinskilni og segjum ekki bara að það megi ekki í orðræðu draga undan trúverðugleika okkar af því menn lesi um það í útlöndum. Við verðum að marka skýra stefnu um það með hvaða hætti þessir fjármunir verði nýttir á næstu árum til uppbyggingarstarfs.

Virðulegi forseti. Það er fróðlegt að fylgjast með því sem talsmenn ríkisstjórnarinnar hafa lagt fram vegna þeirrar þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu, um að leiða til lykta ákvörðun um fjárhagslega fyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem í sjálfu sér er með þeim hætti að fæstir draga í efa þörfina á að sú fyrirgreiðsla verði fengin og nauðsyn þess. En í fylgiskjölum sem fylgja þingsályktunartillögunni og því sem hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra sögðu um málið er talað um að þetta sé byggt á ákveðnum forsendum, m.a. að hrinda eigi í framkvæmd metnaðarfullri áætlun í ríkisfjármálum, talað er um að tryggja stöðugleika krónunnar og fleira er talað um í þessu sambandi. Eftir að hafa hlustað á það sem þarna var sagt og á brigslyrði, hugmyndir og skoðanir um hvað hafi valdið því að við erum lent í þeim ógöngum sem við erum þar sem talsmenn ríkisstjórnarinnar og bankastjóri Seðlabankans hafa fundið þá blóraböggla sem um er að ræða, þá er mjög fróðlegt að sjá hvað aðrir segja um málið. Það er mjög fróðlegt að lesa hvað stendur í því plaggi sem kemur frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, hvaða skuldbindingar og skilyrði eru fyrir þeirri lánveitingu sem hér um ræðir, hvers vegna það efnahagshrun hefur orðið sem við stöndum nú frammi fyrir sem staðreynd. Þar er heldur betur annað upp á teningnum en það sem hæstv. forsætisráðherra og utanríkisráðherra og talsmenn ríkisstjórnarinnar tala um. Svo vísað sé til þess sem fjallað er um hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þá segir m.a. að þrýstingur á alþjóðlegum mörkuðum og vantraust á fjármálakerfi Íslands í október 2008 hafi leitt til hruns þriggja stærstu banka landsins. Hvað þýðir þetta? Það er ekki verið að segja að íslensku bankarnir hafi staðið svo illa að það hafi í raun verið orsök þeirra efnahagsvandræða sem við lentum í. Nei, það sem kemur fram hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum er að það hafi verið þrýstingur á alþjóðlegum mörkuðum og vantraust á fjármálakerfi Íslands. Þá spyr ég: Hver ber höfuðábyrgðina á því að vantraust myndast á fjármálakerfi heils lands? Getur verið um nokkurn annan að ræða en ríkisstjórn landsins og þá bankastjórn Seðlabanka Íslands sem á að tryggja fjármálalegan stöðugleika? Í þessu sambandi segir Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn einnig að um nokkurt árabil hafi byggst upp margvíslegt efnahagslegt misræmi og íslenskt efnahagslíf hafi verið viðkvæmt fyrir utanaðkomandi áföllum. Ekki er sagt, eins og látið er í veðri vaka af talsmönnum ríkisstjórnarinnar, að allt í einu hafi komið skyndileg holskefla erlendis frá, heldur að þessi vandamál hafi verið að byggjast upp um langt árabil. Hverjum er um að kenna? Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er ekki í vafa um að þar er ríkisstjórninni og Seðlabankanum um að kenna. Nú er verið að tala um að veita ákveðna lánafyrirgreiðslu og þá telja þessir strandkafteinar, að mati Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að allir aðrir en þeir beri ábyrgð á þeim vandamálum sem íslenskt fjármálakerfi er komið í. Virðulegi forseti. Mér finnst ábyrgðarhluti, á sama tíma og ég tel nauðsynlegt að við fáum þá lánafyrirgreiðslu sem verið er að tala um frá vinaþjóðum okkar, að ætla að fela sömu ríkisstjórn og sömu bankastjórn Seðlabanka að höndla með málin áfram, að fara áfram með það viðkvæma fjöregg sem þjóðin stendur frammi fyrir að verður að varðveita svo það brotni ekki. Því miður treysti ég hvorki ríkisstjórninni né bankastjórn Seðlabankans til að fara að með þeim hætti að gætt sé fyllsta öryggis eða að velja skynsamlegustu leiðina fram á við til hagsbóta fyrir íslenska þjóð. Ég segi því miður, af því að nú ríður virkilega á að tekið sé vel á og að vaskt fólk leiði þjóðina áfram. Þjóðin þarf á því að halda. Fleira kemur fram hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Í 14. lið áætlunar sem hæstv. fjármálaráðherra og seðlabankastjóri skrifa undir og er fylgiskjal með þeirri þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu er talað um að hrinda í framkvæmd metnaðarfullri áætlun í ríkisfjármálum. Hvað segir Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn um það? Hann segir einfaldlega að hann muni leyfa halla á ríkissjóði árið 2009 en árið 2010 komi það ekki til greina. Þannig að annaðhvort verður að koma til gríðarlegur niðurskurður ríkisútgjalda eða gríðarlegar skattahækkanir. Þetta er nú eitthvað annað en metnaðarfull áætlun í ríkisfjármálum. Hér er verið að boða gríðarlegar skattahækkanir eða verulegan niðurskurð í útgjöldum ríkisins, óumflýjanlegan niðurskurð. Þetta er sú staðreynd sem verið er að tala um og við stöndum frammi fyrir og það sem við erum í raun að skrifa undir og horfa fram á. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvernig í ósköpunum stendur á því að talsmenn ríkisstjórnarinnar segja þingi og þjóð ekki satt um hvaða skuldbindingar og hvaða áætlanir eru í gangi og eru fram undan? Af hverju ekki? Mér finnst alvarlegt að þannig skuli vera farið að. Þá er talað um að tryggja stöðugleika krónunnar sem aldrei hefur verið hægt að tryggja á undanförnum árum. Hvernig á að vera hægt að tryggja stöðugleika krónu sem byggist á markaðsgengi minnsta myntkerfis heims eftir þær efnahagslegu hremmingar sem við höfum lent í þegar ekki tókst betur til en svo á meðan við vorum samkvæmt því sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins héldu lengi fram ríkasta þjóð í heimi? Síðan á að styðja sig áfram við hækju verðtryggingarinnar sem er að sliga heimilin í landinu. Það er gjörsamlega óásættanlegt, virðulegi forseti, við þessar aðstæður að ekki sé gefið upp á nýtt og þjóðfélagið núllstillt í staðinn fyrir að láta skuldsetta einstaklinga bera allar byrðarnar. Ég ætla bara að benda mönnum á örlítið dæmi sem sýnir hvers konar rugl er í gangi með því að ætla að viðhalda verðtryggingu. Ef við tökum 10 millj. kr. lán til 40 ára óverðtryggt með 20% vöxtum þá er heildargreiðslan af því eftir 40 ár 50 milljónir. En ef lánið er með 6,5% vöxtum verðtryggt til 40 ára og verðbólgan er 13,6%, sem er lægri verðbólga en nú er, hver er þá endurgreiðslutala lántakandans? Ég skal segja ykkur það. Af 10 milljónum sem viðkomandi fær lánaðar þarf hann að greiða til baka 930 milljónir af því að verðtryggingarkerfið er svo óréttlátt að það leggst alltaf ofan á og bætist við höfuðstólinn. Það þarf ekki annað dæmi til að sýna hvers konar rugl og bull það er að ætla að hafa gjaldmiðil sem verður að styðja sig við þessa hækju sem getur aldrei orðið annað en heimilunum um megn. Það verður að tryggja eðlileg lánakjör í landinu með sambærilegum hætti og gerist í nágrannalöndum okkar. Alvarlegasti hlutur sem getur gerst í einu þjóðfélagi er þegar venjulegt fólk snýr lyklinum í skránni heima hjá sér og afhendir lánardrottnunum og segir: Ég get ekki meir. Eru lánardrottnarnir betur settir? Hvar eru þá lífeyrissjóðirnir og Alþýðusamband Íslands sem virðist ætla að bregðast gjörsamlega venjulegu fólki í landinu? Eru menn eitthvað betur settir með það að fólk geti ekki greitt skuldir sínar? Ónei, ónei. Það þarf metnaðarfulla áætlun í ríkisfjármálum og peningamálum en sú áætlun liggur ekki fyrir hér, virðulegi forseti. Það þarf annað fólk í Seðlabankann og annað fólk í ríkisstjórnina og við þurfum kosningar strax.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Í tillögunni felst að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að leiða til lykta áform um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá sjóðnum á grundvelli þeirrar viljayfirlýsingar sem fylgir tillögunni. Það er eðlilegt að menn fari um víðan völl í umræðunni um þingsályktunartillöguna, rifji upp aðdraganda þeirrar stöðu sem við erum komin í, lýsi skoðunum sínum á því hvar ábyrgðin hvíli og komi fram með hugmyndir um hvernig úr eigi að spila. Ég tel mikilvægt í tilefni af þessu þingmáli sérstaklega að við ræðum um þær efnahagslegu aðgerðir sem hvíla að baki lánsumsókninni og ég vil byrja á að segja að ég tel að við höfum ekki verið í neinni stöðu til annars en að sækjast eftir láni hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Nægir í því efni að vísa til þess langa tímabils sem við höfum sóst eftir láni hjá vinaríkjum okkar og bandamönnum. Reyndar vorum við farin að þvælast að því er virðist heiminn á enda og kannski farið nokkra hringi um hnöttinn í leit að stuðningi til þess að efla gjaldeyrisvaraforðann og forða því hruni krónunnar sem síðar varð. Hér er komin fram áætlun um hvernig við getum að nýju stóreflt gjaldeyrisvaraforðann þannig að hann verði stærri en hann hefur nokkru sinni fyrr verið og megintilgangur þeirrar áætlunar sem hér er verið að tefla fram er einmitt sá, eins og segir í tillögunni, að endurvekja traust á íslenskum efnahag og ná stöðugu gengi krónunnar með markvissum og öflugum aðgerðum. Ég tel að samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í þessu efni sé gríðarlega mikilvægt, ég tel að það sé algjörlega bráðnauðsynlegt að stórefla gjaldeyrisvaraforðann eins og til stendur, og eins og fram hefur komið munu fylgja þessari lánveitingu lán annars staðar frá allt að 3 milljörðum dollara. Við getum síðan rætt um það í sjálfu sér hvernig með eigi að fara í framhaldinu. Hvernig við getum best tryggt að gengi krónunnar náist stöðugt og hvernig við getum fengið að nýju styrk í krónuna en ef við horfum á sögulegt raungengi hennar er auðvitað augljóst að það er allt of veikt og í engu samræmi við það sem það hefur verið, ekki bara undanfarin nokkur ár heldur miklu lengra aftur í tímann. Það er augljóst að þegar jafnvægi næst að nýju í þjóðarbúskapinn mun krónan styrkjast. Til þess að stytta það tímabil sem það tekur að ná þessu jafnvægi að nýju er gríðarlega mikilvægt að vera með trúverðug tól, öflugur gjaldeyrisvaraforði er augljóslega það mikilvægasta, samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til þess að sækjast eftir öðrum lánum er líka gríðarlega mikilvægt. Aðrar aðgerðir hafa verið kynntar. Ég tek undir með hverjum þeim sem kvartar undan háu vaxtastigi. Því er hins vegar ekki að leyna að það kann að þurfa að grípa til slíkra ráðstafana til viðbótar við hið fyrrnefnda og þar að auki að grípa til hafta á frjálsu flæði fjármagns til að áætlanir um að ná styrk í gjaldmiðilinn nái fram að ganga. Ég vil kannski ljúka þessum þætti máls míns um mikilvægi þess að styrkja gengi krónunnar á því að segja að það er ekkert eitt sem stjórnvöld geta gert í þeirri stöðu sem nú er uppi til aðstoðar fyrirtækjum og fjölskyldum í landinu sem skiptir meira máli en einmitt þetta, að koma jafnvægi á gjaldmiðilinn og styrkja gengi íslensku krónunnar. Það mun þegar fram í sækir hamla verðbólgu, ná henni niður og við vitum að vextir munu þá lækka hratt í kjölfarið. Í viljayfirlýsingunni er farið í einum 27 liðum yfir áform íslenskra stjórnvalda og ekki er tími til þess hér að fara yfir alla þá þætti sem þar er fjallað um. Mig langar til að gera að umtalsefni aðdraganda þess að lán þetta var veitt af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og þá staðreynd að aðrar þjóðir sem aðild eiga að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum tóku umsókn okkar í raun í gíslingu vegna óskyldra mála.  Ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér finnst þetta ekki bara hafa verið óheppilegt, mér finnst þetta hafa verið fullkomlega óásættanlegt og gríðarlega mikill álitshnekkir fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn vegna þess að með þessu var íslenskum stjórnvöldum stillt upp við vegg í þeirri erfiðu stöðu sem við vorum og hægt er að færa gild rök fyrir því að þetta hefur beinlínis haft í för með sér mikið tjón fyrir okkur, þær vikur sem töpuðust, vegna þess að málið var tekið með þessum hætti í gíslingu. Og ef maður ætti að fjalla aðeins í þessu sambandi um efni þeirrar deilu sem þarna var um að ræða snerist hún auðvitað um það innstæðutryggingakerfi sem komið hefur verið upp af Evrópska efnahagssvæðinu, sem er meingallað. Evrópusambandsþjóðirnar þorðu ekki að horfast í augu við það þó að þær hafi nú í millitíðinni ákveðið að tefla fram hugmyndum um að stórefla það kerfi, m.a. með því að fara með lágmarkstrygginguna upp í 100 þúsund evrur úr þeim 20 þúsund evrum sem gilda í dag. Þær hafa líka teflt fram hugmyndum um að afnema það sem við getum kallað ákveðna sjálfsábyrgð í kerfinu og eru einnig með hugmyndir um að fá algera einsleitni í kerfið á milli landa. Reyndar hefur ekki enn komið upp hugmyndin um að tengja innstæður tryggingasjóðanna saman, sem að mínu áliti væri eina vitið að gera, til að það væri í raun samtrygging á milli kerfanna á þessum sameiginlega innra markaði sem gengur út á það að fella niður landamæri í viðskiptum og tryggja frjálst flæði fjármagns, þjónustu og heimila bönkum að starfa þvert yfir landamæri og sækja þangað innlán. Ég tel að við höfum í þessari deilu á endanum ekki átt margra annarra kosta völ en að setja málið í þann farveg sem það er komið í í dag en þar vorum við að mínu áliti höfð undir og staðreyndin er sú að Evrópusambandið, hin Evrópusambandsríkin, samherjar okkar á Evrópska efnahagssvæðinu höfðu einfaldlega ekki efni á því að sú niðurstaða fengist í það mál sem við vildum að yrði. Því má reyndar líka halda fram að við Íslendingar sem þjóð hefðum ekki heldur haft efni á því að tapa í einu og öllu þeim málsástæðum sem við tefldum fram í þessari deilu og þess vegna má segja að það hafi verið skynsamlegt að færa þetta í þann samningaferil sem orðið hefur. Eftir situr að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og umsókn okkar þangað var tekin í gíslingu í millitíðinni. Það finnst mér hafa verið stóralvarlegt mál og eitthvað sem er mjög til umhugsunar í tengslum við þann sjóð sem helst hefur verið gagnrýndur af þeim sem mest hafa þurft á aðstoð þar að halda í gegnum tíðina. Ég vil að lokum segja að það koma til með að verða erfiðir tímar í ríkisfjármálunum fram undan við að ná að halda ríkisútgjöldum niðri, við þurfum að fara í verulega mikinn niðurskurð. Ég held að það sé rétt stefna að reyna að halda í mannaflsfrekar framkvæmdir en við munum þurfa að skera niður rekstrarkostnað þar sem það er hægt. Ef rétt verður á spilum haldið munum við að nýju ná jafnvægi í hagkerfinu, ná hagvexti innan fárra ára og jafnvel afgangi á ríkisfjárlögum 

Herra forseti. Við ræðum hér býsna dýrkeypt lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, lán upp á um fimm milljarða dollara sem við þurfum að borga fyrir allt að 660 milljarða kr. ef ekkert kemur á móti Icesave-kröfunum. Mig undrar svolítið það orðaval sem hv. þm. og formaður utanríkismálanefndar, Bjarni Benediktsson, viðhafði áðan. Hann talar eins og það sé búið að koma Icesave-málinu í eitthvert samningaferli. Er það ekki rétt skilið hjá mér, hv. þingmaður, að niðurstaða er fengin en það er ekkert samningaferli? Við Íslendingar, ríkisstjórnin hefur með því að skrifa undir 9. grein í því þingskjali sem hér um ræðir fallist á kröfu Evrópusambandsins fyrir hönd Breta og Hollendinga að greiða, að standa fyrir ábyrgð á þeim 20 þúsund evrum sem krafan er um í tryggingalánakerfinu. Þetta er enginn samningaferill heldur er þetta bein niðurstaða. Mig langar til þess að fá svar við þeirri spurningu hjá hv. þingmanni. Ég lít þannig á að við getum í rauninni ekki látið á það reyna fyrir dómstólum hvort tryggingasjóðurinn sem slíkur á að duga eða hvort það er í rauninni ríkið og skattgreiðendur sem eiga að greiða þetta. Það var sú krafa sem ég hélt að væri gerð og þau lögmætu rök sem uppi voru höfð en síðan virðist mér að nú hafi verið fallið frá þeim.

Virðulegi forseti. Ég held ég verði að svara fyrirspurninni þannig að það hefur tekist samkomulag sem byggir á ákveðnum forsendum. Það byggir í fyrsta lagi á þeirri forsendu að viðkomandi tilskipun hafi sama gildi á Íslandi og annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu, sem að mínu áliti er reyndar sjálfgefinn hlutur. Það segir líka að íslenska ríkisstjórnin muni rísa undir þeim ábyrgðum sem á henni hvíla á grundvelli tilskipunarinnar, segir ekki meira en það og það finnst mér líka upp að vissu marki vera sjálfgefið að við mundum í öllu falli gera. Síðan segir að í þeim viðræðum sem fylgja í kjölfarið muni verða tekið tillit til þeirrar erfiðu efnahagslegu stöðu sem upp er komin á Íslandi og það er skuldbinding af hálfu Evrópusambandsríkjanna um að koma til móts við okkur vegna þeirrar stöðu, aðstoða okkur við að koma bankakerfinu á fót að nýju og hjólum hagkerfisins, getum við sagt. Ég lít því þannig á að það eigi enn eftir að takast samningar um nánari útfærslu á þessu samkomulagi en það má segja að ramminn sé nú þegar kominn.

Herra forseti. Það er eðlilegt að menn skilji það sem hér er lagt á borð og ræði sínum skilningnum hver, vegna þess að við sem hér erum í stjórnarandstöðu höfum fengið afskaplega lítið að vita um hvað til stendur. Ég hafði skilið þau orð sem er að finna í 9. gr. um forfjármögnun í þessu skyni sem ákvæði um lán, að til þess að standa skil á þeim 640–660 milljörðum kr., sem við erum að gangast í ábyrgð fyrir, höfum við tvennt: Annars vegar höfum við þær eignir sem kunna að reynast enn í fórum Landsbankans til þess að setja upp í þetta og hins vegar ætlum við að slá lán fyrir restinni með þessari tilteknu forfjármögnun. Þannig hafði ég skilið þetta. Nú kemur hér hv. þingmaður og segir að það sé ýmislegt fleira, þeir ætli að hjálpa okkur að koma bankakerfinu á lappirnar og allt það. Ég verð bara að segja það hreint út að ég tel að með þessum gjörningi hafi ríkisstjórnin beygt sig í duftið fyrir tvöföldu valdi, bæði valdinu í Brussel og valdinu hjá IMF. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann hvort það hafi þó áunnist í þessu ferli að hryðjuverkaákvæðinu, hryðjuverkastimplinum á Landsbankann og þar með íslenska ríkið, hafi verið aflétt. Er hann farinn af heimasíðu hjá þeim í Bretlandi? Ég á enn eftir að sannreyna það.

Virðulegi forseti. Mér er ekki kunnugt um þetta síðarnefnda hvort það sé þannig á heimasíðu fjármálaráðuneytisins í Bretlandi að það sé búið að afmá þetta svokallaða „freezing order“ eða kyrrsetningu eigna hvað viðvíkur Landsbankanum en mér finnst mjög líklegt að það verði gert, ef það er ekki þegar búið að gera það, innan fárra daga, vegna þess samkomulags sem hér er rætt um. Það sem ég held að skipti miklu máli fyrir okkur að skilja í samhengi við þetta samkomulag sem er að hluta til komið, þ.e. ramminn að því, en nánari útfærsla er eftir, t.d. það sem skiptir öllu fyrir okkur, þ.e. hver endurgreiðslan á ári verður vegna þeirra lána sem við munum mögulega þurfa að taka. Það hefur gríðarlega mikið að segja fyrir getu okkar til þess að standa undir verkefnum í velferðarkerfinu, til að standa undir framkvæmdum og til að standa undir samneyslunni. Í því samhengi held ég að það væri skynsamlegt að sækjast eftir því að endurgreiðslur okkar vegna þessara lána muni ekki nema nema einhverju tilteknu broti af þjóðarframleiðslunni á ári. Þannig væri í sjálfu sér skuldin sjálf til staðar en greiðslubyrðinni hagað til samræmis við það sem hagkerfið þolir. Þetta er eitt af því sem að mínu áliti kæmi til álita fyrir utan það að ég held að það væri skynsamlegt að hafa ákvæði í þessu samkomulagi um mögulega endurskoðun vegna þess að það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður hefur bent á, hér er um gríðarlega háar fjárhæðir að ræða, óvissan er mikil um það hvernig okkur kemur til með að vegna í framtíðinni og ganga að greiða lánin til baka. Að mínu áliti er því nauðsynlegt að hafa glugga í slíku samkomulagi 

Hæstv. forseti. Það er vissulega mikilvægt í þessu sambandi öllu að hafa glugga og möguleika til að endurskoða þetta samkomulag við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og þær skuldbindingar sem við erum að gangast undir. Athugasemdir mínar voru á mjög svipuðu róli og hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur en ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi upplýsingar um það hvort það hafi aldrei verið sá tímapunktur að til greina hafi komið eða verið vilji til þess hjá íslenskum stjórnvöldum að segja sig frá lánsumsókninni þegar í ljós kom hversu miklu ofbeldi Evrópusambandið, í gegnum Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, beitti okkur og með það í huga hversu dýrmætur tími fór í að ná því samkomulagi sem hér liggur fyrir. Kom það aldrei til greina að fara í kröftuga leit eða að leita til þeirra þjóða sem þá höfðu opnað glugga til okkar og látið í veðri vaka eða gefið í skyn að þær væru tilbúnar til þess að veita okkur lán, t.d. Kínverjar, Pólverjar og Rússar, og láta þá Alþjóðagjaldeyrissjóðinn bara flakka, svo maður tali bara hreint út, en þiggja eftir sem áður leiðbeiningar og ráðgjafarstuðning án þess að vera jafnskuldbundinn og við erum með því að taka lánið? Kom það aldrei til greina?

Virðulegi forseti. Ég held að það komi í sjálfu sér enn þá til greina að taka ekki lánið frá IMF. Hér erum við með tillögu til þingsályktunar þar sem ríkisstjórnin fer fram á það við þingið að fá heimild til þess að leiða þetta mál til lykta. Þannig er málið lagt fyrir þingið með þeim möguleika opnum að þingið taki ákvörðun um að styðja ekki áframhald þessa máls og þá endar það einfaldlega á því að það verður ekki dregið á lánsloforðið sem við erum komin nú með í hendi. Ég held hins vegar að úr því sem komið er og vegna þeirrar stöðu sem við erum í, væri mikið óráð að gera það. Ég held að það væri mikið óráð að taka þetta mál og setja það í nýjan farveg. Ég held að við eigum allt undir því núna að endurvekja traust og trúverðugleika á því sem við erum að vinna að og það væri síst til þess fallið að hverfa frá því fyrirkomulagi eða því verklagi sem mótast hefur hjá ríkisstjórninni, þeim ákvörðunum sem þegar hafa verið teknar og ætla að fara að reyna að bjarga sér á eigin vegum í þeim ólgusjó í alþjóðlegu tilliti sem nú er. Ég held að það væri óskynsamlegt og ég mun styðja þessa tillögu til þingsályktunar til þess að okkur takist að nýju að endurreisa hér stöðugleika og koma gengi krónunnar aftur í lag. Ég held líka að við þurfum að horfa til þess að það er ekki sjálfgefið þó að við tökum þetta lán að peningunum verði öllum hent út í loftið eins og gefið er í skyn. Þessir peningar munu vera til staðar í gjaldeyrisvarasjóðnum, það þarf að gæta vel að því hvernig þeim er beitt og ef vel tekst til munum við geta notað stóran hluta af þeim sjóði sem þar 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni hreinskilin svör og sýn hans á málið. Ég tel að afar óheppilegt hafi verið að þetta mál skuli ekki hafa verið tekið upp á mánudaginn og þá með afbrigðum eða aukafundur settur á þriðjudaginn til að Alþingi færi yfir skilyrðin og kæmi þeim skilaboðum sem héðan eiga að koma til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins áður en gengið var frá samkomulaginu. Við íslenska þjóðin verðum að skapa okkur traust bæði hér innan lands, Alþingi og stjórnvöld gagnvart almenningi og landið sem heild gagnvart umheiminum og öðrum ríkisstjórnum og þingum. Ég get vel skilið að það mundi rugga bátnum aftur ef við ryfum þetta samkomulag. Að sama skapi finnst mér mjög mikilvægt að Alþingi opni þennan glugga og setji þann fyrirvara að hægt sé að endurskoða ákvæðin hið allra fyrsta og þá vil ég sérstaklega horfa til kröfunnar um háa vexti. Þegar við tölum við fólk sem er úti í atvinnulífinu núna, alveg sama í hvaða grein, þá eru það háu vextirnir sem eru að drepa atvinnulífið í landinu. Í hverju einasta fyrirtæki og iðngrein er sagt: Ef vextir verða ekki lækkaðir á næstu dögum fara fyrirtækin fyrir áramótin. Við verðum að hafa möguleika til þess að standa vörð um atvinnulífið, að hjólin stöðvist ekki. Það verður ekki gert því við fórnum atvinnulífinu í landinu ef við ætlum að halda þessum háu vöxtum áfram.

Virðulegi forseti. Til að ekki gæti misskilnings hef ég annars vegar verið að vísa í viljayfirlýsinguna sem fylgir þingsályktunartillögunni og hins vegar í samkomulagið sem er að takast á milli okkar og Evrópusambandsríkjanna um að setja deilur vegna innlánsreikninganna í ákveðinn farveg og ég held að við getum haft einhvern endurskoðunarglugga þar. En ég held að fyrirkomulagið verði öðruvísi með Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þar sem það verður eiginlega eins konar stöðugt samráð. Væntanlega munum við halda frelsi okkar í flestöllu þó að markmiðin þurfi að vera skýr, sameiginleg markmið um að ná niður halla á fjárlögum og rekstrarkostnaði ríkisins á sem skemmstum tíma. Varðandi hitt atriðið sem nefnt var með vextina og stöðu fyrirtækjanna vil ég taka undir með hv. þingmanni, það skiptir okkur öllu að ná vöxtunum niður hratt. Til þess að geta gert það þarf verðbólgan að koma niður sem allra fyrst. Helsta forsenda þess að við náum verðbólgunni niður er að við náum einhverjum styrk í gengið að nýju vegna þess að einkaneyslan er hrunin á Íslandi, það er fyrst og fremst kostnaðarverðbólga á landinu í dag vegna innfluttra vara og það mun breytast jafnskjótt og styrkur kemst í gengið að nýju. Verðbólgan mun falla mjög hratt og þá koma vextirnir í kjölfarið. Þetta þarf að gerast sem allra fyrst og við eigum að beita öllum kröftum okkar til að þetta megi verða vegna þess að ella verður vandi fyrirtækjanna í landinu og reyndar heimilanna 

Virðulegi forseti. Við Íslendingar erum stödd á skrýtnum stað að vera komin í prógramm hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og sá staður varð auðvitað ekki til úr neinu tómi. Allt frá 1991 hefur verið rekin hér mjög meðvituð pólitísk afskiptaleysisstefna í anda frjálshyggju og sá aldni seðlabankastjóri sem talaði í fyrradag og leit yfir sviðið og horfði á verk sín og var hissa á þeim þarf svo sem ekkert að undrast enda er ábyrgð hans rík sem forsætisráðherra hér frá 1991, maðurinn sem leiddi einkavæðingu bankanna. Nú eru komin kaflaskil í þessa sögu okkar Íslendinga þegar við horfum á 24. gr. þessarar þingsályktunartillögu þar sem segir: „Hrun bankakerfisins hefur leitt af sér talsverða þörf fyrir erlent lánsfé. Við gerum ráð fyrir að þessi þörf sé 24 milljarðar bandaríkjadala á tímabilinu til loka ársins 2010. Þar af eru um 19 milljarðar vanskil vegna skulda yfirteknu bankanna þriggja,“ og afgangurinn 5 milljarðar dala til að mæta sjóðsþörf. Þessir fjármunir munu væntanlega verða nýttir til endurfjármögnunar bankanna en þetta eru stórar tölur og engin leið eftir, segja forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar. Þetta er eina leiðin sem við eigum færa, að fara í prógramm hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem löngum hefur verið þekktur sem kyndilberi frjálshyggjunnar í heiminum. Nú liggur efnahagsáætlunin fyrir sem ríkisstjórnin segist semja sjálf en þó á vegum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem mér finnst sérkennilegt orðalag og ég velti því fyrir mér nákvæmlega hvað þau meina, en vænti þess svo sem ekki að fá svör. Prógrammið er það sama og alltaf hjá þessum sjóði og ekki í neinu samræmi t.d. við aðgerðir annarra landa eins og Bandaríkjanna og Evrópuþjóða þar sem ríki hafa keppst við að lækka stýrivexti, reka ríkissjóð með halla til að geta örvað eftirspurn í hagkerfunum og haldið uppi atvinnustigi. Hér var farið í vaxtahækkun, þessa frægu vaxtahækkun sem ég lýsti nú efasemdum um þegar hún var til umræðu í almennri umræðu um efnahagsmál á dögunum. Hér hefur auðvitað lengi verið rekin hávaxtastefna og það er til marks um peningamálastefnu sem í raun hefur verið einhvers staðar úti í móa árum saman að hér hafa verðbólgumarkmið ekki náðst lengi og þau hafa verið sett 2,5%. Hér hafa vextir verið háir lengi og nú er búið að hækka þá enn og aftur í 18% og ég óttast að við sjáum ekki fyrir endann á því. Hv. þingmaður sem á undan mér talaði, hv. þm. Bjarni Benediktsson ræddi það að hann vonaðist til þess að vextirnir mundu lækka en ég óttast að við sjáum ekki fyrir endann á því og ég horfi til reynslu annarra landa sem hafa farið í þetta prógramm. Ég er orðin dálítið hrædd um að ríkisstjórnin og Seðlabankinn séu föst í einhverju hjólfari, haldi uppi genginu og taki á verðbólgunni með aðferðum sem virka ekki endilega. Vissulega eiga þær að virka samkvæmt líkaninu sem ég veit að er stuðst við í þessum efnum en því miður höfum við reynsludæmi sem sýna annað. Prógrammið er forsenda lánsins og hverjir eiga að fara með fjármunina? Jú, það er einmitt sami Seðlabankinn og hefur staðið að þrotinu, það er sama Fjármálaeftirlitið og gaf bönkunum heilbrigðisvottorð, liggur við í gær, og sama ríkisstjórnin undir forustu sama stjórnmálaflokks sem hefur verið svo lengi í stjórn að ég man eiginlega ekki eftir neinni stjórn sem ekki innihélt Sjálfstæðisflokkinn. Sama fólkið og kom okkur í þrot, fólk sem brást ekki við skuldsetningu þjóðarbúsins, fólk sem brást ekki við útbólgnun bankakerfis, fólk sem rak peningamálastefnu sem hefur verið úti í móa, eins og ég sagði áðan. Þetta fólk segir: Nú þurfum við á trausti að halda til að halda áfram að stjórna. En það bara hefur ekki traust. Ég er ansi hrædd um að það hafi ekki traust. Við erum að fara inn í prógramm, hávaxtaprógramm, eins og ég nefndi áðan, sem atvinnulífið í landinu mun fara illa út úr. Það stendur ekki undir þessum háu vöxtum. Heimilin í landinu standa ekki undir þessum háu vöxtum. Ég held að eitt mikilvægasta verkefni þeirra sem nú halda um stjórnartaumana og þeirra sem munu taka við af þeim, vonandi fyrr en síðar, sé að halda uppi atvinnustigi í landinu. Það er mjög mikilvægt að læra af reynslu annarra þjóða, að hluti af lánsfénu fari til þess að halda uppi atvinnustiginu. Lítum til Finna og reynslu þeirra þar sem atvinnuleysi, langtímaatvinnuleysi var í 20–30% árum saman í þrengingum þeirra, þegar þeir reyndu einmitt að spara sig út úr kreppunni, skera niður og spara. Hvaða áhrif hefur slíkt langtímaatvinnuleysi á eina þjóð? Þá kem ég líka að því sem við köllum aðhald í opinberum fjármálum, eða er kallað það í þessari þingsályktunartillögu, og þar þykist ég þekkja handbragð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem hefur farið víða um lönd. Vergar skuldir hins opinbera munu auðvitað aukast og er reiknað með að þær verði 109% af landsframleiðslu í árslok 2009, sem þýðir auðvitað auknar byrðar á almenning og það er boðað að hinu opinbera verði settar verulegar skorður. Að sjálfsögðu verður skorið niður og búið að boða það nú þegar á fjárlögum þessa árs. Líklega verður ráðist í skattahækkanir og ætlast er til að við greiðum skuldirnar hratt og örugglega því að hlutverk Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er auðvitað að gæta hagsmuna fjármagnseigenda um heim allan og þeirra hagsmunir eru að sjálfsögðu að við borgum skuldirnar hratt þó að það bitni á innri samfélagsgerð okkar, þó að það bitni á velferðarkerfi okkar eða atvinnustigi. Hvernig ætlum við að borga skuldirnar? Í 14. gr., með leyfi forseta, undir liðnum Hin metnaðarfulla áætlun um ríkisfjármál - gaman að tungumálinu - stendur: „Sala á hlut ríkisins í nýju bönkunum getur lækkað skuldir hins opinbera verulega og dregið úr þörf fyrir aðhald í ríkisfjármálunum.“ Nú veit ég ekki hversu söluvænleg vara bankarnir verða orðnir. Vonandi munu þeir verða það en ég spyr: Hvað ætlum við að læra af öðrum löndum? Ég hef áður nefnt Norðmenn og Svía sem lentu í krísum sínum og ákváðu eftir það að ríkið ætti að eiga eignarhlut í stærstu bönkunum upp á þriðjung til að málin færu einmitt ekki eins og þau fóru hjá okkur, í þetta tóma tjón sem ég leyfi mér að kalla svo. Verður kannski eitthvað fleira selt þó að ekki sé kveðið á um það, því að þetta er auðvitað svo gríðarleg skuldsetning? Ég velti fyrir mér hvað við eigum meira til að selja. Kannski orkuauðlindirnar, eigum við eftir að sjá stefnubreytingu í þeim efnum, allt til þess að hægt sé að halda áfram að reka hér kerfi sem lýtur lögmálum frjálshyggjunnar, því það er jú partur af prógramminu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Ég efast ekkert um að við erum komin í þrönga og erfiða stöðu, en ég skil hins vegar mjög vel þá sem segja: Þurfum við virkilega lán með þessum skilmálum? Því þetta eru ansi harðir skilmálar fyrir íslenska þjóð. Ég skil ekki síður fólkið sem stendur í hverri viku úti á Austurvelli og mótmælir því að sama fólkið ætli að halda áfram að möndla með fjármuni almennings og hagsmuni almennings, sama fólkið og leyfði því að gerast að einkafyrirtæki keyrðu okkur í raun í þrot, þ.e. bankarnir okkar, glæstu útrásarvíkingarnir sem nú er búið að taka út úr titlinum á ævisögu forseta lýðveldisins af því að enginn vill lengur kannast við þá. Á þá var horft hér með velþóknun af þeirri ríkisstjórn eða þeim ríkisstjórnum sem hafa setið undir forsæti Sjálfstæðisflokks frá 1991 og nú sitjum við uppi með byrðarnar. Ég skil ósköp vel að fólk kalli eftir því að nú komi nýir aðilar til skjalanna til að fara með lánsféð, en ég kalla ekki síður eftir því að nýjar hugmyndir komi til skjalanna. Hugmyndafræði Alþjóðagjaldeyrissjóðsins smellur því miður eins og flís við rass þeirra stjórna sem hér hafa setið með frjálshyggjustefnu sína og því sé ég ekki fram á nokkra hugmyndafræðilega breytingu ef við göngum inn í þetta prógramm fremur en ég sé fram á nokkur mannaskipti, því að hér stritast fólk við að sitja, eins og sagt var í góðri Íslendingasögu, og ég sé ekki fram á að nokkur hugsi sér til hreyfings.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa málefnalegu og efnismiklu ræðu. Það vakti athygli mína að það ber nokkuð nýrra við hjá þessum fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs en þegar maður hlustar á hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, formann hreyfingarinnar. Hér djarfaði fyrir gagnrýnni hugsun í garð Seðlabankans og varaformaður Vinstri grænna gagnrýndi verklag á þeim bænum. Meira hefur borið á því á undanförnum vikum að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tali eins og þar fari leiðtogi lífs hans þar sem er formaður bankastjórnar Seðlabankans. Guð láti gott á vita að ekki séu allir í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði búnir að ákveða að ganga þann hörmungargang sem formaður flokksins hefur ákveðið að ganga  Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir vakti athygli á að hætta væri á að menn ætluðu að spara sig út úr kreppunni. Nú vil ég vekja athygli á því að í 13. lið í áætluninni er gert ráð fyrir að sjálfvirk sveiflujöfnun ríkisfjármála verði látin virka til fulls á árinu 2009. Til að ekki verði aukið frekar á samdrátt verði fjárlagahalla leyft að aukast í takt við aukin útgjöld og lægri tekjur vegna hagsveiflunnar. Það er því alveg ljóst að ekki stendur til af hálfu ríkisstjórnarinnar að beita þeirri aðferðafræði sem þingmaðurinn óttast með réttu og yrði án efa, eins og hún bendir réttilega á, til að reyna að dýpka kreppuna og gera hana erfiðari og verri viðureignar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. þessi fögru orð í minn garð. Ég leyfi mér þó að minna á orð míns ágæta formanns, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem er bæði búinn að segja hér í þessari pontu og á öðrum opinberum vettvangi nákvæmlega það sama og ég sagði áðan, að hann telji ábyrgð bankastjórnar Seðlabanka, stjórnar Fjármálaeftirlits og þessarar ríkisstjórnar það mikla að þar eigi fólk að víkja, svo því sé til haga haldið í þessari umræðu. Ég velti hins vegar fyrir mér hvort hinn ágæti þingmaður, sem vissulega nefndi að þingmenn Samfylkingar hefðu leyft sér að gagnrýna Seðlabankann - þá spyr ég: Munu aðgerðir fylgja orðum? Ætlar Samfylkingin að sitja lengi í ríkisstjórn sem styður bankastjórn Seðlabankans eins og hún er núna skipuð? Mér þætti vænt um að vita það því vissulega fór Samfylkingin í stjórn með Sjálfstæðisflokknum og gaf honum tækifæri á að sitja enn lengur við völd. Mér þætti vænt um að vita hvort Samfylkingin ætli áfram að halda Sjálfstæðisflokknum við völd. Hvað varðar það sem hv. þingmaður nefndi um ríkisfjárlögin vil ég segja að þó að gert sé ráð fyrir ákveðnu svigrúmi á næsta ári er hins vegar reiknað með mjög hraðri niðurgreiðslu skulda sem gæti vissulega átt eftir að reyna mjög á samneysluna, velferðarkerfið og önnur ríkisútgjöld. Í liðunum á eftir er einmitt rætt um að það standi til, í lið 14 t.d., þar sem rætt er um fjárlög ársins 2010 og svo 2011. Ég hef líka áhyggjur af langtímaáætlunum og hvort við munum hafa nokkra möguleika á að endurskoða þessa skilmála eftir því sem á lánstímann líður.

Virðulegi forseti. Mér þykir rétt að minna á vegna orða hv. þingmanns að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur sérstaklega lagt lykkju á leið sína  
             Hitt er svo aftur annað mál  
            

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessi fögru ástarorð hv. þingmanns Samfylkingarinnar sem greinilega vildi að hann væri í ríkisstjórn með Vinstri grænum. Ég leyfi mér að túlka þetta sem svo, rétt eins og hann kýs að túlka orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um að allir eigi að víkja, að hann sé að slá sérstaka skjaldborg um seðlabankastjórnina. Ég get einhvern veginn ekki séð þá túlkun á orðum hv. þingmanns. 

Virðulegi forseti. Þessi áætlun sem hér er til umræðu um samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er mikilvægt plagg fyrir endurreisn íslensks efnahagslífs. Það hefur dregist óþarflega lengi að koma þessu máli í höfn og það hefur valdið íslensku efnahagslífi miklu tjóni. Heimilin og fyrirtækin hafa beðið af því tjón og við stöndum frammi fyrir mjög alvarlegu ástandi í gjaldeyrisviðskiptum ef ekki tekst að koma þeim í lag. Lánið sem kemur frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í kjölfar þeirrar áætlunar sem liggur nú fyrir Alþingi að samþykkja mun gera okkur kleift að koma gjaldeyrisviðskiptum í eðlilegt horf. Það er brýnt hagsmunamál. Við erum komin í stöðu sem við vorum öll farin að vonast til að sjá aldrei aftur. Ástand hafta og skömmtunar, tvöfalds markaðar með gjaldeyri og svartamarkaðsbrasks með gjaldeyri. Þess konar ástand að fyrirtæki sem eiga gjaldeyri halda eign sinni erlendis vegna þess að þau geta ekki treyst á að fá aðgang að gjaldeyrinum síðar ef þau taka hann hingað til landsins. Margt hefur verið sagt á undanförnum vikum og margar tröllasögur sagðar af þeim skilyrðum sem aðstoð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins yrði háð. Það er því sérstakt fagnaðarefni að þau skilyrði liggja nú fyrir í opinberri umræðu og ljóst er að þar er ekki neitt að finna sem réttlætir þær hrakspár og gífuryrði sem höfð hafa verið í frammi á undanförnum vikum, einkanlega af hálfu þingmanna Vinstri grænna. Þvert á móti er um að ræða mjög eðlilega og heilbrigða efnahagsáætlun sem byggir á þeim aðferðum sem bestar eru og líklegastar til árangurs til að ná því markmiði sem við verðum að ná, þ.e. að tryggja eðlileg gjaldeyrisviðskipti og koma gjaldmiðlinum á flot. Skilyrðin eru hófleg og eðlileg og munu koma gjaldeyrismarkaðnum í gang og samskiptum við okkar nánustu samstarfs- og viðskiptaríki í eðlilegt horf að nýju. Í umræðunni hefur aðeins verið talað um Icesave-málið, tengsl þess við þetta mál og þann drátt sem hefur orðið á frágangi mála við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn vegna Icesave-deilunnar. Sumir hafa haft þau orð í frammi að við höfum þurft að lúta í lægra haldi og verið svínbeygð til samninga með einhverjum hætti. Ég held að í því felist allmikið óraunsæi. Staðreyndin var einfaldlega sú að það tók okkur óþarflega langan tíma að sætta okkur við þann raunveruleika sem við stóðum frammi fyrir, kyngja stolti okkar og átta okkur á þeim grundvallarreglum sem gilda um innstæðutryggingar og þeim takmörkunum sem þær reglur eru háðar. Svigrúm okkar var háð því regluverki. Niðurstaðan sem liggur fyrir í því máli er mjög ásættanleg fyrir Ísland og satt að segja framar vonum miðað við hvernig útlitið var í upphafi þessa ferlis. Athyglisvert verður að sjá og fylgjast með því samningaferli sem nú er að hefjast um lok og lúkningu mála hvað Icesave-samningana varðar. Þar er mikið verk óunnið við að ganga frá samningum og koma því máli endanlega í höfn en það er gríðarlega mikilvægt að ljúka því máli í sátt við okkar nánustu samstarfsríki og skapa þar með grunn fyrir eðlileg samskipti við þessi mikilvægustu viðskiptaríki okkar. Virðulegi forseti. Fyrr í dag var gantast, og kannski með réttu, með að nú stæði Samfylkingin frammi fyrir því verkefni að horfa á fleytingu íslenskrar krónu - að við tækjumst nú á hendur það merkilega og stóra verkefni að endurreisa krónuna, gjaldmiðil sem við höfum haft fyrirvara á mjög lengi.  Málflutningur vinstri grænna um norræna krónu sýnir náttúrlega að enginn hefur trú á íslensku krónunni og allir gera sér grein fyrir því að einhver önnur lausn þarf að verða til. Þess vegna er það þannig, eins og ég sagði, að í endurreisn krónunnar er jafnframt innsiglaður dauðadómur hennar. Við endurreisum hana til þess að fá verð á innflutning og útflutning, til þess að koma á eðlilegu flæði gjaldeyris og til að tryggja að við þurfum ekki að búa við hættu á vöruskorti eða annarri óáran. Við vitum þó öll að við erum ekki að reisa gjaldmiðil sem við reiknum með að búa við til lengri tíma litið. Virðulegi forseti. Í þessari áætlun felst ágætur vegvísir fyrir hagstjórnina á næstu missirum og árum. Það er einfaldlega þannig að aðkoma Alþjóðagjaldeyrissjóðsins með áætlun af þessum toga er nauðsynleg forsenda lánaviðskipta við okkar nánustu nágrannaríki. Því er æskilegt að hún liggi fyrir. Það hefur verið vel tekið í fjármögnun þessa verkefnis af hálfu nágrannaríkja okkar og fyrir það ber að þakka. Ég vil þó sérstaklega nefna hlut Færeyinga. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra hafi orðað það ágætlega þegar hann sagði að það væri vafamál hvort nokkur þjóð hefði nokkru sinni sýnt annarri þjóð annan eins rausnarskap eins og Færeyingar sýndu okkur Íslendingum með því láni sem þeir veittu okkur. Fyrir það ber að þakka og full ástæða er til að ítreka það hér og nú í þessari umræðu.

Herra forseti. Það er eðlilegt að menn, þingmenn sem aðrir, reyni að verja sig. Hv. þm. Árni Páll Árnason reynir að verja sig og sitt lið, sína ríkisstjórn. Honum tekst það náttúrlega ekki. Hann skilgreinir hvorki orsök né afleiðingar af hruninu sem við stöndum frammi fyrir og talar um að það séu eðlileg skilyrði sem við erum að fara að vinna eftir. Það er auðvitað fásinna og það er út í hött að tala um að við búum við eðlileg skilyrði. Við erum þvingaðir til þess að hafna því að láta reyna á þennan samning fyrir dómstólum. Við fáum ekki að fara með þetta fyrir gerðardóm og ríkisstjórnin hefur ekkert gert í því að fara í málaferli út af hryðjuverkalögunum frá Bretunum á okkur. Það er ekki hægt að sætta sig við slíkan málflutning og slík vinnubrögð í þeirri stöðu sem við erum í. Þetta er mjög slæm staða. Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið, viðskiptaráðherra og fjármálaráðherra - það á að skipta um fólk í öllum þessum störfum. Ríkisstjórnin á að sjá sóma sinn í að segja af sér. Að hafa 18% stýrivexti geta aldrei talist eðlileg skilyrði og þeir eiga jafnvel að hækka meira en það. Það verða aldrei eðlileg viðskipti. Það er búið að setja heila þjóð á hausinn og svo stendur til að fara að vera með einhverjar tilraunir með að setja krónu á flot sem enginn veit hvað á að þýða. Verður þá 40–50% verðbólga eða jafnvel meira og enn meira hrun 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, sem hv. þingmaður segir, að enginn veit nákvæmlega hvernig til tekst með fleytingu krónunnar. Það skiptir því miklu máli að vandað sé til verka og vel sé unnið. Það er vissulega hætta á að verðbólga geti rokið mjög hátt upp. Ef vel tekst til í þessu efni standa vonir til að verðbólguskotið verði ekki langvinnt og ekki mjög mikið, og í lok næsta árs geti verðbólgan verið komin niður í 4,5%. Auðvitað er þetta allt annmörkum og fyrirvörum háð en það er einfaldlega enginn valkostur við þetta, hv. þingmaður. Við getum ekki haldið áfram að láta gjaldeyrisvarasjóðnum, sem við höfum í dag, blæða út eins og raunin er núna. Útstreymið er meira en innstreymið og við erum að éta upp gjaldeyrisvaraforðann. Við erum með skömmtun á gjaldeyri. Fjöldamörg starfsemi fær ekki gjaldeyri til eigin nota. Gjaldeyrir til ferðamanna er skammtaður hvað þá heldur annað. Þetta er ástand sem er ekki búandi við og það er alltaf tímabundið ástand því að einhvern tímann klárast gjaldeyrisvaraforðinn. Önnur lausn en sú að setja krónuna á flot er ekki tæk. Hitt er svo annað mál hvernig ábyrgð á þessu máli er háttað. Ég get alveg verið sammála hv. þingmanni um að það er mjög mikilvægt að þeir sem ekki hafa sinnt verkum sínum með fullnægjandi hætti axli ábyrgð. Það er mjög mikilvægt að setja á fót rannsóknarnefnd á vegum þingsins sem allra fyrst. Leggja þarf ákveðnar staðreyndir til grundvallar til að við getum síðan metið það hverjir brugðust og hverjir ekki. Ég þykist vita að hv. þingmaður mundi sem skipstjóri - hann vildi auðvitað sæta ábyrgð fyrir að gera mistök en ég held hann mundi ekki vilja sæta ábyrgð fyrir það að olían kláraðist af skipinu eða einhverjir aðrir atburðir 

Herra forseti. Vonir standa til. Já, það er einmitt það. Vonir standa til þess að þetta gangi allt afskaplega vel. En það er bara ekki þannig og við höfum hlustað á marga hagfræðinga halda því fram að það sé mikið glapræði að gera þetta með þeim hætti sem til stendur. Við í Frjálslynda flokknum lögðum til að það yrði skoðað hvort hægt væri að ná samningum við aðrar þjóðir um að nota þeirra gjaldmiðil tímabundið eins og Norðmenn og jafnvel Bandaríkjamenn og jafnvel Evrópusambandið í þeirri krísu sem við erum í. Ekkert hefur verið gert til að kanna hvort það er raunhæfur möguleiki að fá að nota norsku krónuna, dollar eða jafnvel evru án þess að ganga í Evrópusambandið á meðan við værum að komast út úr þessari krísu. Það er þannig að fjölskyldunum í landinu mun blæða mest fyrir þá tilraun sem gerð verður með krónuna. Það er fólkið sem er nú í þúsundatali að missa allt sitt. Það er fólk sem mun jafnvel ekki eiga til hnífs og skeiðar á næstu mánuðum. Það er fólk sem mun þurfa að leita eftir matargjöfum hjá Fjölskylduhjálp Íslands, Mæðrastyrksnefnd og Rauða krossinum og fleiri góðgerðarstofnunum sem eru að útbýta mat. Eins og allir vita hefur aldrei verið meiri ásókn í það hjá almenningi en í dag. Það er því mikill ábyrgðarhluti hjá mönnum að reyna ekki að kanna aðrar leiðir hvað það varðar að fá að taka upp annan gjaldmiðil en þann sem við notum. Eftir því sem ég best veit hafa ekki neinar tilraunir verið gerðar til þess að reyna að fá að taka upp annan gjaldmiðil tímabundið á meðan við erum að vinna okkur út úr mesta vandanum. Því til viðbótar 

Virðulegi forseti. Því miður gefst ekki tími til að fara mjög ítarlega í svar í þessu stutta andsvari. En það er algjörlega ljóst að það er ekki í boði að taka upp annan gjaldmiðil um stundarsakir. Það liggur algjörlega ljóst fyrir og því er óþarfi að eyða mikilli orku í að ræða það. Þessi gjaldmiðill sem við búum við er höfuðorsök hins efnahagslega ójafnvægis sem við höfum búið við á undanförnum árum. Þessi gjaldmiðill er höfuðorsök fyrir skuldsetningu heimilanna og skuldsetningu fyrirtækja. Þessi gjaldmiðill er höfuðorsökin fyrir lausafjárkrísunni  Það er gríðarlegur ábyrgðarhluti að halda áfram að verja þennan ónýta gjaldmiðil þegar komið er í óefni. Þessi gjaldmiðill er ekki framtíðargjaldmiðill þjóðarinnar. 

Herra forseti. Ég vil byrja á að vekja athygli á því að það eru fáir hér í þingsalnum og engir stjórnarliðar hlusta á mál okkar. Það er mjög hvimleitt þegar verið er að ræða jafnmerkileg mál og það að búið er að setja heila þjóð á hausinn.

Ég skal hlusta á þig.

Það er verið að reyna að taka lán en við stöndum frammi fyrir því að engir úr stjórnarflokkunum sitja hér í þingsal og taka þátt í umræðunni og verja sig með einum eða neinum hætti. Það er sorglegt til þess að vita að hlutirnir skuli vera með þessum hætti. Nú er formaður þingflokks Samfylkingarinnar kominn í salinn og við erum fjögur í þingsalnum eins og stendur. Nú hópast þeir hérna inn, tveir í viðbót úr Vinstri grænum, en við erum samt allt of fá og engir fulltrúar frá ríkisstjórninni, engir ráðherrar til að svara spurningum okkar sem erum að ræða þessi mál. Ég hef verið að ræða um þau kjör sem eru á þessum lánum. Ég spurði í andsvörum í dag um vexti, hvaða vexti við værum að fá eða hvort þetta væri vaxtalaust í einhver ár og hvenær ætti að vera búið að borga þetta. Þá er ég að tala um lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Við fengum engin svör við því að neinu gagni. Í sama skipti var verið að spyrja um lán frá öðrum þjóðum sem ætla að lána okkur, hvað eigum við að borga í vexti af þeim lánum og til hversu langs tíma þau lán eru og annað í þeim dúr. Fram kom hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að skuldirnar væru 1.400 milljarðar í það heila sem þyrfti að borga vexti af. Ef maður gefur sér að vextir séu 5% erum við að tala um að á næsta ári borgum við 70 milljarða í vexti af þeim viðbótarlánum sem við erum að taka þessa dagana. Það er sorglegt til þess að vita að til að fá þessa fyrirgreiðslu þurfum við að falla frá því að fara með mál okkar í gerðardóm og láta reyna á það hvort við þurfum að borga þessi Icesave-lán. Það er ljóst að búið er að semja okkur frá því. En sá þáttur sem snýr að því að fara í málaferli við breska ríkið út af hryðjuverkalögunum stendur væntanlega enn og við eigum að láta á það reyna. Við eigum að sýna Bretum fulla hörku og áttum að gera það strax og bankarnir hrundu og þeir settu á okkur þessi hryðjuverkalög. Þá áttum við að sýna þeim klærnar og berjast fyrir rétti okkar og afgreiða þá eins og við gerðum þegar við vorum í þorskastríði hér á árum áður. Við ætlum síðan að taka þá miklu áhættu, að mati margra hagfræðinga, að setja krónuna á flot í algjörri óvissu. Sömu mennirnir, bankastjórarnir, seðlabankastjórnin og bankastjórar Seðlabankans, eiga svo að fara með þessi mál; Fjármálaeftirlitið og aðrir og náttúrlega sömu ráðherrarnir, sama ríkisstjórnin sem er sorglegt að horfa upp á. Við þurfum að fá kosningar sem fyrst. Það er nauðsynlegt að þeir sem þurfa að moka flórinn hafi til þess umboð frá þjóðinni eftir þessar hörmungar og ég legg það til. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til að stofnaður verði auðlindasjóður og veiðiheimildir verði boðnar upp. Allar veiðiheimildir verði innkallaðar, allur kvóti á Íslandi verði innkallaður og leigður út til að byggja upp auðlindasjóð sem gæti hjálpað til við aðstæður eins og þær eru í dag. Það er augljóst að við þurfum að setja mikið eigið fé í bankana, verið er að tala um 385 milljarða. Við vitum ekkert hvernig það verður. Væntanlega verður gefið út skuldabréf fyrir hvern banka og síðan mun ríkið verða að borga það og þetta verður væntanlega tekið af skattpeningum þannig að við megum reikna með því að skattar hækki allsnarlega á næsta ári. Sama má segja um Seðlabankann. Seðlabankann vantar peninga. Talað er um 180–200 milljarða þannig að við erum í hreint hrikalegri stöðu og höfum aldrei séð neitt þessu líkt. Manni finnst því sorglegt ef sama fólkið sem kom okkur í þessa stöðu og sama yfirstjórn peningamála, bæði Fjármálaeftirlit og Seðlabanki, eigi svo að höndla með þessa peninga. Við eigum að fara að þeirra ráðum um það hvað eigi að gera og hvernig - að ógleymdum ráðherrunum sem hafa brugðist vaktskyldu sinni og ríkisstjórnin öll. Þetta er sorgleg staða. Og þegar verið er að tala um þessi Icesave-lán þá er það spurning um aðrar þjóðir eins og Mön og Belgíu og önnur lönd. Eru þau inni í þessum samningum eða eigum við eftir að fá Austurríki og einhverja fleiri banka úr fleiri löndum yfir okkur, banka sem við erum ekki með inni í þessu dæmi í dag? Það getur svo sem vel verið. En þetta bitnar mest á fjölskyldunum í landinu, á fyrirtækjum, atvinnurekstri og sveitarfélögum. Allt er í uppnámi hvort sem það er hjá ríki eða sveitarfélögum, fyrirtækjum eða einstaklingum. Ekki sér fyrir endann á þessu. Maður sér ekki hvað menn ætla að gera. En maður óttast að sú tilraunastarfsemi að setja krónuna á flot verði til þess að fjölskyldur sem hafa verið í þeirri stöðu að vera með sitt á hreinu eða til þess að gera muni lenda í vandræðum. Ég hef lagt það til og minn flokkur að verðtrygging verði tekin af í þrjá til fjóra mánuði á meðan versta höggið er að ríða yfir og jafnvel framlengt ef þyrfti. Nú eru allar skuldir í ríkissjóði. Ríkið á allar þessar skuldir og því hefði verið hægt að gera það. Það er hægt að bjarga fjölskyldunum eins og fyrirtækjum og öðru sem manni sýnist að nú eigi að fara að mismuna. Ég vara Alþingi við því að mismuna atvinnufyrirtækjum með sérstaka fyrirgreiðslu um að klippa skuldir af þeim í meira mæli en af fjölskyldunum. En það þarf að halda áfram og við þurfum að reyna að auka atvinnu í landinu. Við þurfum að reyna að standa að því, bæði til lands og sjávar, að búa til fleiri störf og reyna að byggja upp. Við erum með frumvarp í landbúnaðar- og sjávarútvegsnefnd um að leyfa innflutning á fersku kjöti. Ég hef lagt til að það eigi að stoppa það að minnsta kosti í eitt ár. Síðan erum við með ýmsa möguleika í að nýta orku í jörðu, gufuorku, og það eigum við að reyna að gera ef hægt er að útvega fjármagn í það að halda áfram að búa til fyrirtæki sem geta búið til orku og selt fyrirtækjum í landinu. Eins er með fallvötnin, við verðum að halda áfram að reyna að virkja ef okkur tekst að fá fjármagn í það. Síðan er það það sem snýr að sjávarútveginum. Það er sjálfsagt að bæta við fiskveiðikvóta. Látum ekki fræðimennina á Hafrannsóknastofnun koma okkur í klessu eins og fræðimennirnir, hagfræðingarnir og lögfræðingarnir, sem hafa verið að stýra margumræddum stofnunum hafa gert. Pössum okkur á því að láta þá ekki koma okkur í meiri vanda en við erum í með því að standa í vegi fyrir því að við nýtum á eðlilegan og heilbrigðan hátt auðlindir okkar í hafinu. Það eru nefnilega margir próflausir fiskifræðingar, sem hafa stundað sjómennsku og verið skipstjórar í 20–30 ár og lengur, sem vita miklu meira og betur en fiskifræðingar.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hóf mál sitt á að kvarta undan að þingmenn hefðu ekki nægan áhuga á því sem hann hefði að segja. Ég vil mótmæla því.  Eitt vakti þó sérstaka athygli mína. Hv. þingmaður galt varhuga, ef ég skildi hann rétt, við því að setja krónuna á flot eða a.m.k. óttaðist að bæði einstaklingar og fyrirtæki færu illa út úr því. Gott og vel. Hv. þingmaður getur haft þá skoðun en í umræðu um þessi mál hefur mikið verið talað um plan B. Ýmsir hafa kallað eftir því að það hefði þurft að vera plan B en enginn hefur komið fram með það, þannig að ég velti fyrir mér, hver hin leiðin sem við gætum farið er? Menn hafa leyft sér í einhvers konar - ég veit ekki hvort ég á að segja - gáleysi að henda fram ýmsum hugmyndum eins og norsku krónunni, jafnvel einhliða upptöku gjaldmiðils o.s.frv. sem ég er ekki viss um. Hver er hin leiðin? Mig langar til að heyra hv. þingmann greina frá henni ef hann óttast 

Herra forseti. Já, nú eru í allt fimm þingmenn í þingsalnum. Enginn ráðherra er hér til að svara fyrir gerðir ríkisstjórnarinnar varðandi þingsályktunartillöguna sem við ræðum. Ég fagna því auðvitað að formaður þingflokks Samfylkingarinnar lýsi því yfir að fjölskyldum, einstaklingum og fyrirtækjum verði ekki mismunað. Ég fagna því. Margir hagfræðingar hafa bent á - og það eru, nota bene, ekki hagfræðingar sem komu þjóðinni á hausinn. Hagfræðingar bæði í háskólanum og annars staðar starfandi hafa lagt til að í staðinn fyrir að setja krónuna á flot munum við reyna að ná samningum um að taka upp norska krónu. Þar vitna ég í Þórólf Matthíasson prófessor og fleiri hagfræðinga, sem hafa bent á að það væri leið - mig minnir að Geir Zoëga og fleiri hafi líka haft þær hugmyndir. En ég er ekki að segja að það sé endanleg eða varanleg lausn en við þurfum væntanlega að reyna að gera þetta með einhverjum öðrum hætti en við höfum gert. Þetta er ein hugmynd og ég veit ekki til þess að íslensk stjórnvöld hafi leitað eftir því við norsku ríkisstjórnina að gera þetta. Ég veit ekki heldur til að þau hafi talað við bandarísku ríkisstjórnina um að kanna að taka upp dollar og kannski síðast en ekki síst ekki talað við þessi 27 ríki, sem settu okkur stólinn fyrir dyrnar og eru með okkur í skrúfstykki og pína okkur meira en góðu hófi gegnir og neyða okkur til að falla frá því að setja deilur okkar við þær í gerðardóm, og athugað hvort við gætum ekki fengið að taka upp evru einhliða um stund.

Virðulegi forseti. Ekki kom skýrt fram í andsvarinu hver væri vilji hv. þingmanns. Ég held að ég geti leyft mér að segja að Þórólfur Matthíasson - ég vil byrja á því að segja að hagfræðingar eru kannski ekki ástæðan fyrir því að Ísland er í þeirri stöðu sem það er, ekki hægt að kenna þeim um það einvörðungu.

Hver er það þá?

Til að draga þetta saman held ég að ýmsir hafi komið að þeim verkefnum og í sjálfu sér er staðreyndin vitaskuld sú að þeir sem eiga stærstan þátt eru þeir sem misstu fótanna í því athafnafrelsi sem þeim var skapað en á sama hátt má segja um stjórnvöld að þau hafa ekki sinnt eftirliti til að tryggja að aðrir yrðu ekki fyrir tjóni af misnotkun á athafnafrelsinu. Hv. þingmaður sagði ekki beint hvað hann sæi fyrir sér. Þórólfur Matthíasson hefur varpað því fram, ég veit ekki hvort það er meira í gamni eða alvöru, að hægt væri að taka upp norsku krónuna en það gæti aldrei verið meira en millileikur að evrunni. Við tölum hins vegar um það, hv. þingmaður, að það þarf að fá vernd á gjaldmiðil sem virkar á Íslandi og það þarf að gerast á næstu vikum, vil ég leyfa mér að segja. Það að taka upp aðra mynt getur tekið lengri tíma auk þess sem við þurfum að gera það í sátt við alþjóðasamfélagið. Við getum ekki staðið í fleiri efnahagsstríðum. Þess vegna ætla ég að leyfa mér að endurtaka spurninguna og kalla eftir skýrari afstöðu, ekki bara tilvitnun í hugmyndir sem hafa verið settar fram heldur hvað hv. þingmaður telur að við eigum að gera annað en það sem nú stendur til, þ.e. að setja krónuna á flot? Mikilvægt er ef við setjum hana á flot að við reynum að gera það á eins traustan og trúverðugan hátt og kostur er. Mér fannst hv. þingmaður gjalda varhuga við því en hvert er besta plan B sem hv. þingmaður kemur fram með í þessu?

Herra forseti. Plan B að mínu mati hefði átt að vera strax í upphafi að senda sendinefndir bæði til Noregs og Bandaríkjanna til að athuga hvort hægt væri að taka upp gjaldmiðil þeirra þó ekki nema í stuttan tíma á meðan við værum að skoða framtíðarplön, eins og margir eru með í gangi núna. Við gætum endað með því að sækja um aðild að Evrópusambandinu og þar eru gjaldeyrismál með öðrum hætti og vel getur verið að það verði endapunktur hjá okkur en við sjáum það ekki fyrr en við höfum sótt um aðild að ESB og séð hvað er í boði. Það er auðvitað ekki sniðugt að hafna því fyrir fram eða, eins og sumir gera, telja það sjálfsagt, hvað sem í boði er og kaupa það hvaða verði sem er. Þessir ágætu menn sem hafa það eftirlitshlutverk að fylgjast með bankakerfinu, bankastarfsemi og annarri starfsemi í landinu hvort sem það er lögregla, fjármálaeftirlit eða Seðlabanki, þá er það þannig - það var alla vega þannig í handbolta og fótbolta í gamla daga að menn spiluðu jafngróft og dómarinn leyfði. Það á einmitt við í þessu fjármálabraski og fjármálaheimi, þeir sem áttu að taka á málunum stóðu sig ekki í stykkinu. Þeir veittu ekki það eftirlit sem þurfti. Þeir komu ekki með athugasemdir og stungu jafnvel skýrslum um aðvaranir erlendis frá undir stól trekk í trekk. Við getum rifjað upp þegar við fengum aðvaranir frá dönskum fjármálastofnunum. Danir voru bara öfundsjúkir af því að við áttum svo margar húseignir í Kaupmannahöfn. Svona rök voru og allir sem vöruðu við þróuninni voru úthrópaðir sem 

Herra forseti. Við ræðum aðstoð IMF, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, við íslenska ríkið, ef aðstoð skyldi kalla. Greinilegt er að aðstoðin er bundin ákveðnum skilyrðum og sá ótrúlegi dráttur sem varð á henni og olli gífurlegu tjóni hér á landi, var auðvitað vegna þess að verið var að þrýsta á um eitthvað. Það var verið að þrýsta á um samkomulag vegna Icesave-reikninganna. Enginn þarf að segja mér neitt annað. Að láta sér detta í hug eitthvað annað er bara brandari, herra forseti. Verið var að kúga Ísland til að semja um Icesave-reikningana og allt Evrópusambandið stóð að þeirri kúgun, allt Evrópusambandið. Og svo vilja sumir ganga inn í þetta ágæta Evrópusamband til þessara svokölluðu vina okkar. Það er galli í reglugerðum Evrópusambandsins. Samkvæmt þeim á bankakerfið að greiða fyrir innlánstryggingar með því að greiða 0,15% af innlánum inn í innlánstryggingasjóð þar til 1% er náð á tæpum 7 árum. Þannig er þetta gert á Íslandi, það var tilkynnt út og viðurkennt og ekki hafa komið mótmæli við því þannig að við förum algerlega að reglum Evrópusambandsins. Innlánstryggingasjóðurinn má svo taka lán ef einhver vill lána honum, væntanlega með veði eða í trausti þess að inn komi greiðslur frá bankakerfinu í framtíðinni sem borgi lánið upp. Hvergi er orð um ríkisábyrgð, enda væri það fráleitt. Krafa Hollendinga og Breta og Evrópusambandsins alls er stefnubreyting í málinu. Hún er stefnubreyting að því leyti að hverfa á frá því að bankakerfið sjálft greiði innlánstryggingarnar til þess að skattgreiðendur í heimalandi viðkomandi banka greiði þær. Þetta er stefnubreyting, mjög alvarleg stefnubreyting vegna þess að samkvæmt íslensku stjórnarskránni er bannað að greiða fé úr ríkissjóði nema með fjárlögum. Við getum ekki heimilað lög sem gera ábyrgð ríkissjóðs sjálfvirka vegna þess að einhver hollenskur sparifjáreigandi leggur inn í íslenskt útibú í Hollandi sem íslenska ríkisstjórnin getur ekki stöðvað. Það er alveg fráleitt að íslenskir skattgreiðendur eigi að borga það og það vita menn. Þegar þessi galli kom í ljós hér á landi urðu evrópskir stjórnmálamenn auðvitað hræddir og skelfingu lostnir. Þeir komu strax og vildu að við borguðum til að tryggja traust sparifjáreigenda á bankakerfinu í Hollandi og Bretlandi. Við áttum að borga fyrir traust evrópskra sparifjáreigenda því þetta hefði farið eins og eldur í sinu um alla Evrópu og síðan um allan heim ef traust manna - það er komið í ljós að í rauninni er ekki til nein innlánstrygging nema þegar allt er rólegt og einn banki af hverjum 100 fer á hausinn á sjö ára fresti. Þá er allt rólegt, þá gengur þetta upp. En um leið og kemur einhver mikil katastrófa eins og á Íslandi þá kemur í ljós að kerfið virkar ekki og menn óttuðust að sparifjáreigendur í Evrópu mundu sjá það og vel getur verið að þeir hafi séð það. Þeir ákváðu sem sagt að flytja greiðslubyrðina frá bankakerfinu til skattgreiðenda - íslenskra skattgreiðenda því þeir liggja svo vel við höggi af því að Ísland er svo lítið. Í Hollandi hefði þingið aldrei samþykkt að hollenskir skattgreiðendur yrðu settir í áratuga fátækt til að bjarga innstæðum í Bretlandi, sem eru reyndar ansi miklar í hollenskum bönkum. Ætli hollenskir skattgreiðendur yrðu ekki hissa ef þeir ættu að borga sér til fátæktar vegna þess að einhver Breti lagði inn peninga í hollenskt útibú í London? Þessi nýja túlkun Evrópusambandsins á reglum tilskipunarinnar brýtur greinilega stjórnarskrána íslensku og ég reikna með að hún brjóti líka aðrar stjórnarskrár í Evrópu. Það getur ekki verið að einkafyrirtæki og einkaaðilar geti skuldbundið breska ríkið eða það hollenska. Þetta er sem sagt staðan varðandi Icesave-reikningana og svo er þvingunum beitt. Frú forseti. Mér líður eins og ég hafi hitt ræningja í skógi í myrkri. Þegar slíkt gerist veltir maður ekki fyrir sér hvort löglegt sé að afhenda honum veskið. Maður bara afhendir það, frú forseti, og ræðir ekki fram og til baka hvort það sé löglegt eða ekki. Þannig er þetta. Allt Evrópusambandið stóð einhuga að því að þvinga mig eða okkur í þessa stöðu. Það hefur engan skilning á stöðu okkar og skilur ekki að ef aðalauðlind þjóðarinnar, mannauðurinn, fer úr landi er landið og við miklu verr sett en ella. Ég hugsa að Danir hafi í eina tíð, í þeirri 600 ára eymdarsögu Íslands þegar það var tengt landi suður í Evrópu, haft meiri skilning á högum Íslendinga en þessir menn í Brussel og var sá skilningur samt ekkert voðalega mikill, enda fátækt mikil á Íslandi og mannfækkun - ekki vegna útflutnings á fólki heldur vegna þess að það hreinlega drapst. Svo vilja sumir hér á landi ganga í þennan klúbb svokallaðra vina okkar í Evrópu og halda að þeir verði þá eitthvað betri við okkur, hafi meiri skilning þegar við erum orðin lítið hérað, pínulítill hreppur í því risastóra ríki. Ég þakka fyrir. Ég tel að við þurfum að líta á þetta allt. Í ljós hefur komið að bankar um alla Evrópu lánuðu íslensku einkabönkunum óhemjufé. Sumir geta sagt að það sé ábyrgðarleysi að lána svo mikið fé til einkabanka þegar séð var að þetta var orðin margföld þjóðarframleiðsla Íslands. Það sé líka ábyrgðarhluti. En þessir menn vilja að við greiðum líka og tökum þátt í að leysa vanda þeirra. Þetta er mjög skrýtin staða, frú forseti, og ég legg til að menn gangi til friðarsamninga eins og þjóðir gerðu eftir fyrri heimsstyrjöldina og spyrji: Hvað haldið þið að íslensk þjóð geti borgað? Og við göngum að því, tökum verkið og borgum það sem íslensk þjóð getur án þess að aðalauðlindin, mannauðurinn fari úr landi. Það þarf að fá alla þessa aðila að borðinu og þeir þurfa og verða að hafa skilning á högum Íslendinga. Ella legg ég til að hv. Alþingi felli samkomulagið og láti sparifjáreigendur í Hollandi og Bretlandi uppgötva sannleikann svo þeir fari að rífa út fé sitt. Það er okkar vopn í árásinni í dimmum skógi, það er okkar vopn. Ég legg til að þingmenn taki sig saman og hugleiði hvað við getum borgað mikið og þá upphæð setjum við sem efri mörk á það sem við ætlum að samþykkja og ekki krónu meir, því enginn akkur er í því að hér gerist það sama og í Þýskalandi eftir fyrri heimsstyrjöldina, óðaverðbólga og skuldin var svo aldrei borguð. Þjóðverjar áttu samkvæmt friðarsamningum að borga 0,7 kg af gulli hver einstaklingur en okkur er gert að borga nærri 2 kg og sennilega verður það meira þegar allt kemur til. Þessar greiðslur bætast við þau gífurlegu áföll sem íslenska þjóðin hefur orðið fyrir vegna hruns 90% af bankakerfinu og ætti eiginlega að duga til að þessi svokallaði Alþjóðagjaldeyrissjóður hjálpi okkur. En í staðinn notar hann hjálpina til að kúga okkur, sem er alveg með ólíkindum. Ég vona að gjaldeyrismarkaðurinn fari í gang og ég vona að hann nái jafnvægi því að við erum með jákvæðan viðskiptajöfnuð. Þjóðin er farin að spara mjög mikið. Innflutningur hefur minnkað og útflutningur hefur aukist þannig að við ættum að ná okkur eftir ekki mjög langan tíma ef við ráðum við þessar gífurlegu skuldbindingar sem á okkur er dembt án dóms og laga.

Virðulegi forseti. Ég sakna þess að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar skuli flognir úr þinginu og það er dálítið magnað að sjá að áhorfandinn á pöllunum skuli vera um það bil 20% af þeim mannfjölda sem situr í salnum núna. En krafa almennings á Íslandi er umbylting í stjórnmálum. Fólk kemur saman svo þúsundum skiptir til að mótmæla því leynilega ráðabruggi sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa bruggað að undanförnu. Þingmennirnir sjálfir eru farnir að mótmæla gamaldags vinnubrögðum sem skilað hafa þjóðinni rýrri uppskeru. Fólk vill réttlæti, sanngirni, heiðarleika og umfram allt að vera upplýst um atriði sem því kemur við. Það vill ekki lengur búa við baktjaldamakk, feluleiki og ósannindi eins og því hefur verið boðið upp á undanfarnar vikur og mánuði. Fólk flykkist í bæinn oft í viku til að mótmæla framferði ráðamanna og slær skjaldborg utan um Alþingishúsið sem tákni um að það vilji vernda lýðræði sem lengi hefur verið fótum troðið af framkvæmdarvaldinu. Þingsályktunin sem hér er á borð borin í dag er vitnisburður um þau aumu vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið. Ekki svo að skilja að samningur ríkustu og bestu þjóða heims við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sé ekki nauðsynlegur við núverandi kringumstæður. Það eru hins vegar vinnubrögð ríkisstjórnarinnar sem beygt hafa fólk í duftið þar sem menn hafa leyft sér að spila verulega djarft með orðspor þjóðarinnar og þessi vinnubrögð hafa tekið allt of langan tíma. Ef marka má orð hv. þm. Árna Páls Árnasonar sem talaði fyrr í dag þá tók þetta svo langan tíma vegna þess að við vorum lengi að átta okkur. Er það svo? Getur verið að yfirlætislegar hótanir um mismunun innstæðueigenda á Icesave-reikningum Landsbankans eftir þjóðerni hafi haft þar eitthvað að segja? Hvað er það sem seðlabankastjóri hefur að fela um ástæður þess að Bretar beittu hryðjuverkalöggjöf á íslenska banka í Bretlandi? Hvort hleypti illu blóði í Breta, það að ráðamenn gátu ekki neitað sér um að grobba sig af því að ætla að brjóta mannréttindasáttmála Evrópu, EES-samkomulagið og stjórnarskrána, allt á einu bretti, eða loforð hæstv. forsætisráðherra um eitthvað sem hæstv. fjármálaráðherra varð svo að bera til baka í frægu símtali sem lak á netið, eins og svo margt annað frá ríkisstjórn sem lætur ýmsa miðla bera þjóðinni skilaboð í stað þess að flytja þau sjálf? Er það boðlegt, svo vitnað sé í þingsályktunina sem til umræðu er í dag, þegar þjóðarbúskapur Íslendinga stendur frammi fyrir svo alvarlegri fjármálakreppu að slíks eru fá dæmi? Hefðum við hugsanlega verið í annarri samningsstöðu ef menn hefðu neitað sér um loforð og hótanir á víxl? Hefði mátt koma í veg fyrir þær ömurlegu afleiðingar sem sex vikna bið eftir láni frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hefur haft í för með sér? Ekki svo að skilja að ég sé með þessu að réttlæta gjörðir Breta en ríkisstjórnin, sem hélt hún gæti rætt við alþjóðasamfélagið með því að skella hurðum í ráðherrabústaðnum við Tjarnargötuna, er ekki saklaus í málinu. Hæstv. fjármálaráðherra sagði fyrr í dag að mikilvægt væri að vita hvenær maður ætti að bíta frá sér og hvenær ekki. Það er gott ef hann er búinn að átta sig á því núna en það er of seint. Óvissan sem almenningur hefur búið við undanfarnar vikur er óþolandi og þrátt fyrir það að hér sé til umræðu nauðasamningur - sem birtur var í heild sinni í DV fyrir þremur dögum síðan en kom fyrir augu þingmanna löngu síðar - þá er enn langt í land. Virðulegi forseti. Fróðlegt væri að vita á þessum degi hvað Samfylkingin ætlar lengi að láta bjóða sér það að fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins sitji í hennar skjóli á stóli seðlabankastjóra og hreyti pólitískum ónotum í allt og alla um leið og hann hvítskúrar sjálfan sig. Eru Borgarnesræður formanns Samfylkingarinnar týndar og tröllum gefnar, virðulegi forseti? Hvar eru samræðurnar milli stjórnvalda og samfélags óbreyttra borgara? Virðulegi forseti. Samfylkingin er orðinn hluti af þeim stjórnvöldum sem deila og drottna, umbuna og refsa og ráða örlögum fólks svo vitnað sé orðrétt í Borgarnesræðu formanns Samfylkingarinnar. Hún sagði enn fremur að hún hefði það á stefnuskrá sinni að hafna stjórnlyndi Sjálfstæðisflokksins sem hefur það stefnumið eitt, að hennar mati, að halda völdum? Hvar var Samfylkingin á meðan hér glumdu viðvörunarbjöllur fjármálakerfisins? Hvar var Samfylkingin þegar jarðskjálftamælar fjármálakerfisins fóru af stað sl. vetur? Hún var auðvitað upptekin við að halda völdum, virðulegi forseti. Formaður Samfylkingarinnar sagði líka í Borgarnesræðu, með leyfi forseta: „Margir eiga svo mikið undir valdinu, við skulum ekki gleyma því.“ Nú er það fólkið í landinu sem á allt sitt undir valdinu, opinberu valdi sem m.a. Samfylkingunni hefur verið trúað fyrir og nú má þjóðin súpa seyðið af því hvort sem henni líkar betur eða verr að valdið sat að huggulegri tedrykkju í stað þess að bregðast við hættumerkjunum sem menn keppast nú við að hreykja sér af að hafa komið auga á langt á undan öllum öðrum. Nauðasamningur sá sem ræddur er í dag boðar þjóðarsátt í skugga laskaðra lífeyrissjóða, ónýtrar peningamálastefnu, langra atvinnuleysisskráa, verðtryggingar sem hleðst upp, 18% stýrivaxta, mikillar skattbyrði til langs tíma að ekki sé talað um mikla óvissu m.a. vegna þess að við vitum ekki enn þá hvaða kjör við fáum á þetta lán. Virðulegi forseti. Ég sé svo heldur ekki betur en að samkomulagið sem gert hefur verið, annars vegar á milli tveggja sjálfstæðismanna og hins vegar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sé í raun og veru - þetta er plagg sem er samkomulag á milli tveggja sjálfstæðismanna annars vegar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hins vegar. Ég minnist þess ekki, virðulegi forseti, að þingmenn hafi haft tækifæri til að koma með nokkrum hætti að þeirri stefnumótun sem liggur hér að baki. Hér eru ráðherrar ríkisstjórnarinnar ekki viðstaddir í dag og aðrir stjórnarliðar eru mjög fáir í salnum til að ræða þetta mikilvæga mál. Ef þetta er samkomulag sem gert hefur verið á milli tveggja sjálfstæðismanna annars vegar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hins vegar og þingmenn hafa ekki haft nein tækifæri til að koma að stefnumótun í þessu máli en eiga samt að samþykkja það, eigum við þá að ræða það eitthvað frekar?

Hæstv. forseti. Ég velti því fyrir mér, eftir ræðu hv. þm. Helgu Sigrúnar Harðardóttur, hvort hún er með eða á móti því þingmáli sem hér liggur fyrir. Það lá engan veginn ljóst fyrir og væri gott ef hún vildi nýta tækifærið hér í andsvörum til að upplýsa um það hver afstaða hennar er til þess máls sem við ræðum.

Það er sjálfsagt að svara hv. þingmanni því hver afstaða mín er í þessu máli. Ef ég ætti að greiða atkvæði um það hér mundi ég sitja hjá. Ég tel þau vinnubrögð sem boðið hefur verið upp á hér í þinginu ekki boðleg, þau eru það ekki. Ég er fyrst og fremst að gagnrýna þau vinnubrögð sem liggja að baki þessu plaggi. Ég tel lánið nauðsynlegt og ég geri ráð fyrir því að hv. þingmaður hafi ekki verið genginn í salinn þegar ég svaraði því snemma í ræðu minni áðan. Lánið er nauðsynlegt en vinnubrögðin algjörlega ólíðandi.

Frú forseti. Þá lítur loks dagsins ljós það samkomulag sem gert var á bak við þing og þjóð og tilkynnt um 24. október sl., fyrir hartnær fjórum vikum. Það er gott svo langt sem það nær en við skulum ekki gleyma því að það var DV sem birti þetta samkomulag fyrst síðasta mánudag í heilu lagi. Það er mín trú, í ljósi þess hvernig ríkisstjórnin hefur komið fram frá því að bankakreppan skall á, að það hafi verið sú birting sem neyddi ríkisstjórnina til þess að leggja málið hér fram á mánudaginn var. Áður hafði því verið lýst yfir að þingmenn mundu ekki fá samkomulagið fyrr en því yrði dreift á fundi í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það var sem sagt fyrirhugað á miðvikudegi og það var sú tímasetning sem rædd hafði verið. Menn verða að koma með aðrar sannanir en þær - eins og hér var nefnt áðan, eins og báðir hæstv. ráðherrar og formenn stjórnarflokkanna sögðu: Við fengum undanþágu, við fengum leyfi til þess að birta þetta. Ég minni bara á að þeir höfðu áður harðneitað að skjalið yrði birt áður en stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hefði afgreitt það. Það er í takt við annað í þessu öllu saman. Það er eftirtektarvert að reyna að skýla sér á bak við vilja Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um birtingu á skjali sem er einhliða yfirlýsing, eins og segir í fylgiskjali I með þessari þingsályktun: „Viljayfirlýsing um áform íslenskra stjórnvalda.“ Þetta er einhliða yfirlýsing. Í 27. tölulið yfirlýsingarinnar segja, með leyfi forseta, hinir undirrituðu, sem eru Davíð Oddsson og Árni M. Mathiesen: „Við veitum Alþjóðagjaldeyrissjóðnum leyfi til að birta þessa viljayfirlýsingu“ o.s.frv. Það er ekki á þessu að sjá að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi bannað mönnum að birta þetta eða sýna þingmönnum þetta. Ég hlýt líka að spyrja: Hvar er enski textinn af þessu skjali sem sagt er að hafi verið undirritað 3. nóvember sl. nema 9. gr., út af Icesave, sem var breytt á laugardaginn var, þann 15., og er getið um í inngangi greinargerðar? Hvar er enski textinn og hvar er undirritaða plaggið? Frú forseti. Það er nefnilega munur á þeim skjölum og þeim textum sem birtust annars vegar í DV og hins vegar í því skjali sem lagt er fyrir Alþingi, og það er algjörlega óásættanlegt að svo sé. Það hlýtur að verða að kalla eftir því í nefnd hvaða breytingar hafi verið gerðar á þessum textum. Ég kem strax auga á nokkur atriði. Ég ætla að láta mér nægja að nefna eitt og það varðar 8. liðinn, umdeilt mál sem færustu lögmenn þjóðarinnar telja að sé stjórnarskrárbrot. Ákveðið var hér á fimmtudaginn var, gegn mótatkvæðum vinstri grænna, að keyra gömlu bankana áfram í allt að tvö heil ár, jafnvel þótt þeir séu gjaldþrota, þvert á lög um gjaldþrot - keyra þá áfram í greiðslustöðvun. Í textanum, sem DV birti á mánudag, segir á íslensku að reka eigi bú gömlu bankanna í greiðslustöðvun undir umsjá dómskipaðs skiptastjóra. Það er eins og gjaldþrotalögin gera ráð fyrir, að dómur skipi skiptastjóra í þrotabúi. Nú þegar plaggið kemur fyrir Alþingi, plaggið sem er sagt hafa verið undirritað 3. nóvember sl., segir í 8. gr. að aðstoðarmaður eigi að vera við greiðslustöðvunina sem þarna komi að. Eins og þar segir, með leyfi forseta: „… en skipan hans hlýtur staðfestingu dómstóla.“ Hér er um tvö algjörlega óskyld mál að ræða og skýringa er ekki að leita í öðru en þeim afglöpum sem meiri hluti Alþingis samþykkti hér síðasta fimmtudag á gjaldþrotalögunum, að heimila Fjármálaeftirlitinu og skilanefndunum að reka gjaldþrota fyrirtæki í allt að tvö ár. Morguninn sem þetta var kynnt í viðskiptanefnd kom Viðskiptablaðið út og hvað stóð þar? Þar stóð að leita ætti eftir rekstrarleyfi fyrir gömlu bankana til þess að halda rekstri þeirra áfram þennan tíma. Við eigum eftir að sjá það, það getur vel verið að það sé búið að gefa leyfið út, Fjármálaeftirlitið sé búið að gefa það út. Þetta er einn liður sem ég hef komið auga á, frú forseti, að hefur breyst á milli þeirra tveggja plagga sem hafa birst. Ég hlýt að kalla eftir því að upplýst verði í nefndinni hvernig á þessu stendur. Þetta er dýrkeypt lán eins og ég nefndi í andsvari hér fyrr í dag. Við þurfum að taka á okkur 660 milljarða kr. ábyrgð á Icesave-skuldbindingunum til þess að fá þessa sex milljarða dollara að láni frá IMF og fara inn í það skelfilega prógramm sem þeir eru þekktir fyrir. Menn spyrja sig: Hvað á að gera við þessa peninga? Í 19. gr., sem reyndar er sú eina sem hafði birst áður en DV birti plaggið - Davíð Oddsson hafði af rausn sinni birt einn tölulið 19. gr. þar sem fjallað er um stýrivexti, en í þeirri grein er einnig talað um að jafnvel eigi að fara að nota þennan dýrkeypta og takmarkaða gjaldeyrisvaraforða til að styðja við gengi krónunnar, til þess að halda uppi genginu. Í Morgunblaðinu í gær bentu þrír virtir hagfræðingar á þá miklu hættu sem því er samfara - og reynslu sem á því er, margföld reynsla af hliðstæðum gjaldeyriskreppum - að þegar gjaldeyrir og gjaldeyrisvaraforði er notaður með þessum hætti til að styðja gjaldmiðilinn hverfur þorri hans einfaldlega í vasa spákaupmanna og landið situr eftir verr sett en áður. Þetta eru stór orð og ekki hefur mikið verið fjallað um þau af hálfu ráðamanna þjóðarinnar á þessari ögurstundu. Menn viska því einfaldlega frá sér. Þegar menn 24. október sl. leituðu á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á hnjánum og töldu sig mundu fá þar fyrirgreiðslu einn, tveir og þrír hættu menn að hugsa um þetta. Þeir skrifuðu upp á það sem þarna var, það var gjaldeyriskrísa og þeir ætluðu að hafa þetta svona. Þessir hagfræðingar þrír sem birta grein í Morgunblaðinu í gær benda á að á þeim þrem vikum sem liðnar eru, meðan Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur haft umsókn Íslands til - hvað eigum við að segja? - í gíslingu kallaði hv. formaður utanríkismálanefndar, Bjarni Benediktsson það hér áðan - þá hefur ýmislegt breyst. Það er engin gjaldeyriskrísa lengur að þeirra mati. Þvert á móti, segja þeir, hafi skapast markaður með íslensku krónuna, gengið hafi að vísu fallið nálægt 10% á innanlandsmarkaði, erlendis hefur gengismarkaður fyrir krónuna hins vegar myndast á nýjan leik og þar hefur gangverð krónunnar hækkað og færst nær skráðu gengi innan lands. Sem sagt engin gjaldeyriskrísa. Þeir efast um það hér, þessir hagfræðingar, að þörf sé fyrir þetta lán eins og staðan nú er. Menn vita svo sem ekki hvað á að gera við þessa peninga en ég vil vekja athygli á því að Financial Times segir í gær að önnur alda fjármálakreppunnar sé að skella á Íslandi. Þar er vitnað í talsmann frá Seðlabankanum sem segir að 400 milljarðar kr. í jöklabréfum bíði þess að renna út úr landinu um leið og gjaldeyrisviðskipti verða gefin frjáls. Það mun gerast einn, tveir og þrír eins og gerðist í Argentínu, ef menn ætla sér að fara eftir 4. tölul. 19. gr. og púkka undir krónuna hvað sem það kostar og nota þennan gjaldeyrisvaraforða í það. Það má ekki gerast, herra forseti. Það versta í þessu er hins vegar að það eru sömu menn sem eiga að sýsla um þessi mál. Það eru sömu menn sem eiga að taka við þessum peningum, sömu menn og hafa verið að klúðra öllu hér frá 6. október og enginn hreyfir sig um set. Því til vitnis er frétt úr blöðunum í dag um að gamli Glitnir, sem kannski er búinn að fá starfsleyfi eins og ég nefndi áðan, hefur fengið nýjan framkvæmdastjóra. Hver skyldi það vera? Það er fyrrverandi framkvæmdastjóri á sjávarútvegssviði Glitnis banka hf. Svona er þetta nú, herra forseti. Menn sitja sem fastast á öllum vígstöðvum, bæði í bönkunum, í Fjármálaeftirlitinu, í Seðlabankanum og ekki síst hér á 

Herra forseti. Ég get ekki á mér setið að kveðja mér hljóðs hér aðeins um fundarstjórn forseta. Hér erum við í dag að ræða eitt stærsta mál sem íslenskt samfélag er að takast á við og mun takast á við hér á næstu árum og jafnvel áratugi. Það er verið að leggja til að íslenska þjóðarbúið verði skuldsett um mörg hundruð milljarða kr. Hæstv. forsætisráðherra sagði í framsöguræðu sinni í morgun að þingið mætti þakka fyrir örlætið af hálfu ríkisstjórnarinnar að þetta mál kæmi yfirleitt til kasta þingsins. Mér finnst það fádæma dónaskapur að hæstv. ráðherrar skuli ekki sitja hér og taka þátt í umræðunni, taka við fyrirspurnum eða athugasemdum eða röksemdum sem hér koma fram og svara þeim, taka þátt í rökræðu um þetta mál. Ég hlýt að gera kröfu til þess að hæstv. forseti sjái til þess að einhverjir ráðherrar séu viðstaddir umræðuna þannig að hægt sé að eiga við þá orðaskipti.

Samkvæmt viðveruskrá eru tveir ráðherrar staddir hér í húsinu.

Herra forseti. Ég vil taka undir þessi orð og ég óska eftir því að þeir ágætu ráðherrar sem sagðir eru staddir í húsinu verði kallaðir í salinn. Það var líklega bara misskilin hógværð í þeirri sem hér stendur að hafa ekki haft rænu á því áðan því að ég var með konkret spurningar til hæstv. ráðherra sem ég sleppti vegna þess að þeir voru ekki hér. Ég vil því biðja hæstv. forseta að setja mig aftur á mælendaskrá í trausti þess að hann kalli til þá ráðherra sem sagðir eru í húsinu.

Forseti hefur þegar látið færa þeim ráðherrum boð sem staddir eru í húsinu um að koma umsvifalaust til þingfundar.

Herra forseti. Við höfum rætt í allan dag tillögu til þingsályktunar um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Við höfum auðvitað fyrr í haust margoft rætt í sölum Alþingis um ástandið í efnahagsmálum, um tildrög þess hvernig komið er og um þau úrræði sem til ráða eru til að draga úr þeim skaða sem efnahagskreppan, bankahrunið leiðir yfir íslenska þjóð. Að sjálfsögðu hafa verið skiptar skoðanir um málið milli fulltrúa stjórnmálaflokkanna og þess vegna innbyrðis en við erum nú komin í þá stöðu að öll sund virðast einhvern veginn vera að lokast. Spurt er um það og það kom m.a. fram í framsöguræðu hæstv. forsætisráðherra að hann teldi mikilvægt að þessi umræða færi fram á Alþingi, ekki sérstaklega til að Alþingi fengi tækifæri til að ræða málið heldur til að kalla fram hverjir styddu það og hverjir styddu það ekki, eins og hann orðaði það. Honum þótti sem sagt mikilvægt að fá fram atkvæðagreiðslu um málið og það er eðlilegt og sjálfsagt en miklu mikilvægara er að hugmyndafræðin á bak við það sé til umræðu og við ræðum hvað orsakaði þá stöðu sem við erum komin í og hvernig menn ætla síðan að vinna úr henni til framtíðar. Það getur vel verið að miðað við þá stöðu sem við erum í sé ekki um marga kosti að ræða í raun og veru en það kemur ekki í veg fyrir að við getum leyft okkur að gagnrýna það hvernig komið er og hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á málum að undanförnu. Nú er að koma betur og betur í ljós að ríkisstjórninni mátti vera ljóst af mörgum fundum sínum með forsvarsmönnum Seðlabankans í hvert stefndi án þess þó að hafa aðhafst a.m.k. nægilega mikið til að koma í veg fyrir efnahagshrunið. Það kann vel að vera að ríkisstjórnin hafi ákveðið að láta skoða einhver tiltekin atriði og verið með einhverja hluti í nefnd en það hefur þá ekki komið nægilega mikið út úr því til að forða þeirri stöðu sem við erum nú í. Til dæmis kemur fram í fjölmiðlum í dag, í Morgunblaðinu, að nefnd hafi verið að störfum að frumkvæði hæstv. viðskiptaráðherra til að fjalla um það hvort Ísland eigi að takmarka ábyrgð á bankainnstæðum. Þar er sagt frá því að Ísland hafi ekki nýtt sér heimild til að takmarka ábyrgð á innstæðum í bönkum við ákveðna aðila líkt og heimilt er í tilskipun Evrópusambandsins og er vísað til þess að heimilt sé í þeirri tilskipun að takmarka ábyrgð á innstæðum fagfjárfesta svo sem ríkja, sveitarfélaga, tryggingafélaga o.s.frv. Þessi heimild var ekki nýtt af hálfu íslenskra stjórnvalda. Hún var hins vegar nýtt af hálfu Breta og Hollendinga og kemur nokkuð á óvart. Ég hef áhuga á að vita hversu stór hluti þessara aðila er í þeim skuldbindingum sem við erum að takast á herðar í gegnum þetta Icesave-samkomulag í tengslum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Mér finnst mikilvægt að þær upplýsingar liggi fyrir og ef ekki er hægt að reiða svör fram við þeim hér að þau komi þá inn til þingnefndar. Það er hægt að ræða þetta mál lengi og mikið en það eru nokkur atriði í skilmálunum sem ég vil velta hér upp af því að mér finnst þau óljós eða tel að koma þurfi fram frekari skýringar á. Talað er um að fela ríkisstjórninni að leiða til lykta áform um fjárhagslega fyrirgreiðslu. Mér finnst mikilvægt að í því sambandi komi fram á hvaða kjörum er verið að tala um þessar skuldbindingar, bæði af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og einnig frá öðrum ríkjum. Þær upplýsingar verða að liggja fyrir vegna þess að annars er Alþingi að veita þessa heimild með bundið fyrir augun. Þessar upplýsingar þurfa að liggja fyrir. Í 5. tölulið þessa samkomulags er greint frá því að ákveðið skipulag sé komið á við skil yfirteknu bankanna og leiðir til að hámarka heimtur eigna með gagnsæjum hætti. Til að samræma stefnu og aðgerðir stjórnvalda hafi verið skipuð nefnd sem bankasérfræðingur stýri og í eigi sæti fulltrúar frá forsætisráðuneyti, Fjármálaeftirliti, Seðlabanka, fjármálaráðuneyti og viðskiptaráðuneyti. Sem sagt frá þeim aðilum sem brugðust að sjálfsögðu í þessu máli. Þetta á allt að vera á höndum sömu aðila. Í 7. tölulið er sagt að áformað sé að selja eiginfjárframlag ríkisins um leið og jafnvægi kemst á og markaðsskilyrði leyfa. Það á sem sagt að endurtaka einkavæðingu bankanna. Ég hlýt að velta því fyrir mér og spyrja hvort stjórnvöld séu ekkert brennd af því sem hér hefur verið að gerast á undanförnum vikum. Ætli það sé ekki nær að bíða aðeins og sjá til hvernig þessi mál þróast og a.m.k. gefa þjóðinni fyrirheit um að farið verði í málið með áþekkum hætti og gert var annars staðar á Norðurlöndunum, í Noregi og Svíþjóð, í kjölfar bankahrunsins þar fyrir rúmum áratug síðan, en þar á ríkið enn þá umtalsverðan hlut í bönkunum. Ég hef þegar spurt um undanþáguna sem mér finnst mikilvægt að sé svarað. Í 15. lið er vísað til þess að samræma þurfi fjármál sveitarfélaga áformum ríkisins í ríkisfjármálum. Nú er alveg ljóst, og við höfum rætt það hér að undanförnu og hæstv. fjármálaráðherra líka, að sveitarfélögin verða fyrir miklu tekjutapi vegna þessa ástands en um leið verða þau fyrir auknum útgjöldum vegna þess að þau þurfa að taka á fjárhagsaðstoð. Félagslegur vandi eykst, það verður aukinn vandi hjá fjölskyldum að standa undir kostnaði í skólum, eins og leikskólunum, við skólamáltíðir, frístundaheimili o.s.frv. og sveitarfélögin munu þurfa að leggja meira af mörkum í þessu sambandi. Við þingmenn Vinstri grænna á höfuðborgarsvæðinu höfum einmitt heimsótt allar eða flestar þjónustumiðstöðvar Reykjavíkurborgar til að kynna okkur hvernig þetta efnahagsástand blasir við því fólki sem vinnur með fjölskyldurnar í borginni og það er alveg ljóst að á þessu þarf að taka. Hvernig á að taka á vanda sveitarfélaganna? Í 16. lið segir: „Hið opinbera mun ekki taka á sig frekari skuldbindingar vegna bankakreppunnar.“ Hvað með afkomu atvinnulífs og heimilanna? Ætlar ríkisvaldið ekkert að koma inn í það mál og reyna að leggja þar eitthvað af mörkum? Síðan segir í 17. lið: „Til að koma í veg fyrir öldu gjaldþrota og auka enn á þann samdrátt sem þegar er kominn fram teljum við það vera forgangsverkefni að Seðlabanki Íslands komi á stöðugleika í gengi krónunnar.“ Hvernig? Með því að hækka vexti. Það fyrsta sem var gert var að hækka vexti í 18% og boðað að von væri á meiru eins og segir í 19. tölulið og var að hluta til birt á bloggsíðu Seðlabankans fyrir nokkru. Svo er talað um að stjórnvöld séu reiðubúin að nota gjaldeyrisforðann til að koma í veg fyrir of miklar sveiflur í gengi krónunnar. Það er auðvitað lykilspurning. Við höfum áhyggjur af þessu og þær eru rökstuddar og það eru ekki bara þingmenn úr stjórnarandstöðunni sem hafa áhyggjur af þessu. Það hafa komið fram rökstuddar áhyggjur frá fræðasamfélaginu í hagfræði líka og stjórnvöld virðast ekki svara þessu á neinn hátt. Það er sem sagt ákveðið að nota á IMF-lánið, Alþjóðagjaldeyrissjóðslánið, til sveiflujöfnunar til að stýra gengi krónunnar. Það er ekki hægt að fullyrða hæstv. forseti, að það mistakist en þetta getur verið stórhættulegt. Og ef það tekst ekki, sem eru jafnvel meiri líkur á, eru afleiðingarnar geigvænlegar fyrir samfélagið, fyrir þjóðarbúið og fyrir komandi kynslóðir. Mestu máli skiptir nú að koma í veg fyrir fjöldaatvinnuleysi, fjöldagjaldþrot fyrirtækja og það er á þeim vettvangi sem stjórnvöld eiga að beita sér. Og ef við erum í þeirri stöðu, sem ég ætla ekki að gera lítið úr, að erlendan gjaldeyri þurfi inn í efnahagskerfið til að koma hjólum atvinnulífsins í gang á að nota þær skuldir sem ríkið ætlar að taka á sínar herðar til þess að hjálpa fjölskyldunum, forða þeim frá gjaldþroti, forða fyrirtækjunum frá gjaldþroti og koma hjólum atvinnulífsins í gang. Það er meginverkefnið, virðulegur forseti. Og það á að keyra niður vextina og þetta var „det rene vanvid“ eins og maður segir á góðu máli að keyra vextina upp með þeim hætti sem Seðlabankinn ákvað. Það eru þeir sem eru að drepa fjölskyldur og fyrirtæki. Engin atvinnugrein í landinu ber þessa háu vexti nema kannski vændi og eiturlyfjasala og ég trúi því ekki að ríkisstjórnin hafi tekið ákvörðun um vaxtahækkunina til þess eins að þær atvinnugreinar geti borið sig. Virðulegi forseti. Tími minn er á þrotum í þessari atrennu. Ég hefði viljað segja margt fleira um þetta skjal og úr þeim gögnum sem hér liggja fyrir og ég mun því óska eftir að verða settur á mælendaskrá á nýjan leik.

Herra forseti. Það er nokkuð liðið á þessa umræðu og eins og gefur að skilja hafa menn komið víða við í henni. Ég vildi fyrst geta þess að málið snýst um það að við Íslendingar erum komnir í afar vonda stöðu og allir gera sér það ljóst. Við getum haldið miklar ræður um það hvernig á því stendur, hver eru áhrif innlendra ákvarðana þar á og hver eru áhrif alþjóðlegrar fjármálakreppu en staðreyndin er sú að við erum í afar vondri stöðu. Við erum að reyna að leita leiða til að komast út úr þeirri stöðu til að vinna okkur upp að nýju og það mál sem liggur fyrir þinginu í dag snýst um mikilvæg skref í því sambandi. Það eru auðvitað fyrstu skrefin sem ná ekki til allra þátta en það lán og sú lánafyrirgreiðsla sem við vonumst til að fáist frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og öðrum ríkjum á grundvelli þess samkomulags sem gert var við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er mjög mikilvæg forsenda þess að við getum byrjað að vinna okkur upp úr vandanum. Það er kjarni málsins. Ég nefndi að þetta er vond staða sem við erum í og enginn vildi vera í þeim sporum að þurfa að leita til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Enginn í þessum sal, enginn sem að þessu máli hefur komið. Þetta er ekki óskastaða fyrir nokkurn mann. En eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði í ræðu sinni áðan eru kannski ekki margir kostir í stöðunni, alla vega eru ekki neinir góðir kostir í stöðunni. Það er á þeim grundvelli sem ég er þeirrar skoðunar að okkur þingmönnum beri að samþykkja þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir vegna þess að þó að ekki sé gott að þurfa að gera samkomulag við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um fyrirgreiðslu af þessu tagi er það þó leið á þeirri vegferð sem við þurfum að hefja, að endurreisa íslenskt efnahagslíf. Það er grundvallaratriði í afstöðu minni í þessu máli. Hér var spurt: Hvaða ávinningur er af þessari lánafyrirgreiðslu? Það liggur nokkuð ljóst fyrir í mínum huga, með því er aflað lánsfjár til að styrkja gjaldeyrisforða okkar og þar með fæst bakstuðningur sem er nauðsynleg forsenda til þess að hægt sé að koma gjaldeyrisviðskiptum í eðlilegt horf. Samhliða þessu liggur auðvitað líka fyrir ákveðin áætlun íslenskra stjórnvalda um endurreisn efnahagslífsins sem gerð er að forsendu fyrir fyrirgreiðslunni frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og hún er eins og áður hefur verið nefnt í umræðunni ákveðinn vegvísir fyrir okkur á þeirri leið sem fram undan er. Þar eru nefndir fjölmargir þættir sem við þurfum að gera til að koma okkar málum í lag. Margt af þessu eru þættir sem við hefðum hvort sem er þurft að gera þó að ekki kæmi til fyrirgreiðslan frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það er hins vegar klárt að það að við vinnum þessi mál í samkomulagi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn gefur endurreisnaráætlun okkar meiri trúverðugleika gagnvart öðrum ríkjum. Það gefur trúverðugleika gagnvart þeim ríkjum sem eru tilbúin til að veita okkur lánafyrirgreiðslu og það styrkir þess vegna það endurreisnarprógramm sem við þurfum að vinna að. Hér í umræðunni hefur verið fjallað nokkuð um aðdraganda þessa máls og málsmeðferð ríkisstjórnarinnar verið gagnrýnd í ýmsum atriðum. Ég held að nægar skýringar hafi í rauninni komið fram á þeim þætti. Það hefur legið fyrir að ekki var hægt að gefa upp efnisatriði þeirrar yfirlýsingar sem hér er birt sem fylgiskjal vegna trúnaðar sem menn urðu að virða gagnvart stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það skýrir auðvitað hvers vegna málið hefur ekki fyrr komið inn í þingið. Í annan stað hefur verið gagnrýnt að langur tími hafi liðið frá því að málið átti sér upphaf í því að við sóttum um fyrirgreiðsluna og þangað til þeirri afgreiðslu lauk og menn hafa velt því svolítið fyrir sér hvers vegna svo hafi verið. Ég held að sá þáttur hafi líka verið skýrður afar vel, það voru ekki ástæður sem sneru að íslenskum stjórnvöldum heldur að afstöðu annarra ríkja sem aðild eiga að stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég held að íslenska ríkisstjórnin hafi gert allt sem í hennar valdi stóð til að reyna að fá þetta mál hratt í gegn en því miður var fyrirstaða hjá öðrum ríkjum sem tafði það. En ég er sammála þeim sem áður hafa talað hér í dag og bent á að sú töf sem varð á afgreiðslu málsins hefur vissulega verið skaðleg. Það eru nokkur atriði sem ég vildi koma að til viðbótar. Eitt er það sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir vék sérstaklega að og kom reyndar fram í máli hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar varðandi það hvernig sá gjaldeyrisforði sem fæst með lánafyrirgreiðslunni verði nýttur. Í mínum huga er alveg skýrt og mér finnst það alveg ljóst af því plaggi sem hér er til umræðu að ekki er ætlunin að verja þeim fjármunum sem fást með þessari lánafyrirgreiðslu til að verja vonlausa stöðu krónunnar, þ.e. að ekki er ætlunin að reyna að halda uppi óraunhæfu gengi. Þvert á móti er talað um það í hinum fræga 19. lið að leyfa verði genginu að nálgast jafnvægi milli framboðs og eftirspurnar. Þess vegna held ég að áhyggjur sem fram hafa komið, og eru vissulega ekki úr lausu lofti gripnar, um að gjaldeyrisforðanum verði varið í einhverja vonlausa baráttu séu ástæðulausar vegna þess að ég held að stjórnvöld bæði á vettvangi ríkisstjórnar og Seðlabanka séu vel meðvituð um að þarna er hætta fyrir hendi. Það er einmitt þess vegna sem menn gera ráð fyrir að gengi krónunnar muni lækka skarpt eftir að gjaldeyrisviðskipti hefjast að nýju áður en hún tekur síðan að styrkjast. Hins vegar er líka nauðsynlegt að hafa í huga að ekki er hægt að útiloka að gjaldeyrisvaraforðanum verði beitt undir einhverjum kringumstæðum. Það er mjög mikilvægt að hann sé fyrir hendi þannig að það liggi fyrir að geta sé til að bregðast við miklum sveiflum ef talið er nauðsynlegt og skynsamlegt að gera það. Rétt í lokin vildi ég geta þess í tilefni orða hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um þann lið í yfirlýsingu stjórnvalda sem lýtur að því að eignarhald ríkisins á viðskiptabönkunum verði ekki varanlegt, þá hygg ég að flestir geti verið sammála um að það sé ekki æskileg framtíðarsýn að ríkið sé eigandi þriggja viðskiptabanka, eini eigandi þriggja viðskiptabanka. Það liggja auðvitað ekki fyrir nein áform um hvernig staðið yrði að sölu þessara banka þegar að því kemur, hins vegar er alveg klárt að menn munu fara varlega í svoleiðis aðgerðum. Ég held að það sé alveg ljóst að núverandi ríkisstjórn eða hvaða ríkisstjórn sem sæti mundi fara varlega í því hvernig að því yrði staðið, bæði hvað varðar tímasetningu slíkra aðgerða og með það í huga að ná sem hagstæðustum kjörum á slíkri sölu en auðvitað hljóta menn líka að hugsa út í aðrar afleiðingar slíkra ráðstafana. Ég bendi á að þó að það sé rétt sem fram kom að ríkið sé enn eigandi að hlutabréfum í norrænu bönkunum sem vísað var til áðan þá var, að því að ég tel miðað við mínar upplýsingar, allgott samkomulag um að ríkið losaði stóra hluti úr þeim bönkum tiltölulega fljótt eftir að ríkið tók þá yfir á síðasta áratug. Ef menn leita fyrirmynda þar má sjá að ekki var staðið gegn því að ríkið losaði sig út úr eignarhaldi þótt ákveðið væri af ástæðum sem eru kunnar að halda minnihlutaeigu í því sambandi. Ég vil undirstrika að það er mikilvægt að 

Herra forseti. Mig langar til að inna hv. þm. Birgi Ármannsson eftir því hversu langt menn eru tilbúnir í stjórnarherbúðunum til að ganga varðandi gjaldeyrisvaraforðann, hversu miklu menn eru tilbúnir til að eyða til að setja undir krónuna. Þetta er mjög mikilvæg spurning. Hér er verið að tala um að skuldsetja land og þjóð til nokkurra kynslóða, við erum að tala um 1.400 milljarða kr. Og af því að hæstv. forsætisráðherra kallaði þetta talnakúnstir hjá formanni Vinstri grænna í morgun kom það bara fram á fréttamannafundi sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hélt í dag að skuldbindingarnar, lánin sem Ísland þyrfti að taka væru 10,2 milljarðar dollara. Við vitum ekkert hver áætlun ríkisstjórnarinnar er um ráðstöfun þessa fjár. Við erum að tala um að fá 5 milljarða dollara að láni. Hversu mikið eru menn tilbúnir að nota til að greiða niður gjaldeyri fyrir útlendinga, fyrir þá sem eiga hér jöklabréfin? Á vef Financial Times kemur fram í gær að 400 milljarðar kr. bíði þar eftir að renna út. Er hv. þm. Birgir Ármannsson tilbúinn til að nota þetta lán í það?

Herra forseti. Varðandi ráðstöfun þess gjaldeyrisforða sem fæst vegna þeirrar lánafyrirgreiðslu sem hér er til umræðu liggur auðvitað ekki fyrir, hvorki af hálfu ríkisstjórnarinnar né annarra, nákvæmlega hvernig þetta fé verði notað og það liggur ekki fyrir hvort það verði notað að hluta til eða meira leyti. Ég hef það á tilfinningunni og það er skoðun mín að það verði að fara afar gætilega við að nota þennan forða. Það er mikilvægt að hann sé til staðar en það verður að fara mjög gætilega í að nota hann. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan liggur fyrir að það er ekki ætlunin að nota þennan gjaldeyrisforða til að verja vonlausa stöðu krónunnar og tel ég þannig að ég svari spurningunni í lok ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að ekki ætti að nota forðann til að greiða út eigendum jöklabréfanna eins og það var orðað. Ég tel að fara verði mjög varlega í að nota þennan forða um leið og ég tel mikilvægt að hann sé fyrir hendi. Varðandi þessa ráðstöfun að öðru leyti og þá spurningu hversu langt ríkisstjórnin eða stjórnarflokkarnir séu tilbúnir til að ganga til að nýta þennan forða þá held ég að við getum ekki svarað því fyrir fram og ég held að við verðum að fara varlega í öllum yfirlýsingum um slíkt vegna þess að allar nákvæmar yfirlýsingar og upplýsingar um það geta haft áhrif á markaðinn, geta haft áhrif á spekúlanta sem hugsanlega vilja hagnast á krónunni og aðgerðum ríkisstjórnarinnar eða Seðlabankans til þess að hafa áhrif á gengið. Þess vegna held ég að það sé alveg ómögulegt að segja fyrir fram í smáatriðum hvernig menn ætla að nýta þennan forða.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi hreinskilnislegu svör. En almáttugur - við getum engu svarað, það er engin áætlun. Við erum að taka stóreflis lán og það er bara engin áætlun hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég verð að segja, herra forseti, að það liggur við að manni finnist betra svarið sem við höfum fengið hér undanfarnar vikur um að það megi ekki segja frá áætluninni. En að ríkisstjórnin skuli vera svona berskjölduð og ekki í neinum fötum, eins og barnið sagði um keisarann, í þessum efnum er mjög dapurlegt að heyra.

Herra forseti. Ég ætla ekki að svara því til hvort mótuð hefur verið einhver áætlun af hálfu stjórnvalda um nýtingu gjaldeyrisforðans. Hins vegar held ég að öllum sé ljóst að slíka áætlun eða slík áform er ekki hægt að gefa upp fyrir fram vegna þeirra áhrifa sem það kynni að hafa á markaðinn að þessu leyti. Þess vegna held ég að við verðum að gefa stjórnvöldum, ríkisstjórn og Seðlabanka, ákveðið svigrúm, við getum ekki krafist þess að skýr svör komi um það fyrir fram hvernig nýta eigi gjaldeyrisvaraforðann vegna þess að ef slíkar áætlanir lægju fyrir og væru opinberar og öllum aðgengilegar mundi það gefa mönnum kost á að spila á markaðinn að þessu leyti. Þess vegna verðum við að ætla að stjórnvöld þurfi að hafa talsvert svigrúm til að bregðast líka við og á þeim forsendum er ekki hægt að ætlast til þess, eins og mér heyrist mega ráða af orðum hv. þingmanns, að hér séu lagðar fram eða skýrðar skýrar áætlanir eða skýr áform um það hvernig gjaldeyrisvaraforðinn verði nýttur. Ég held að menn geri sér grein fyrir að ekki er hægt að leggja slíkt á borðið fyrir fram vegna þess að þarna er um að ræða samspil ákvarðana stjórnvalda og ákvarðana aðila úti á markaði og ef öll áform stjórnvalda liggja fyrir hefur það áhrif á hegðun aðila á markaði sem reyna, eins og við þekkjum bæði hér á landi og í öðrum löndum, að spila á þetta samspil með því að hámarka sinn hagnað. Við getum þess vegna ekki lagt öll spil á borðið.

Herra forseti. Hér hefur verið rætt í dag um þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar um að taka lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og undirgangast þær skuldbindingar sem hann leggur á í því sambandi. Tilefnið er jú sú alvarlega staða sem komin er upp, þ.e. hrun íslenska bankakerfisins og fjármálakerfisins og það að á íslenskt samfélag, almenning í landinu, falla skuldbindingar sem þessir aðilar höfðu gert erlendis upp á fleiri hundruð milljarða kr., það er talað um hátt á annað þúsund milljarða kr. sem íslenskur almenningur verður að taka á sig. Maður veltir því fyrir sér líka hver staða almennings í landinu er í þessari umræðu. Við höfum fengið hvern forustumann stjórnvalda á fætur öðrum, það er sama hver er, hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde, hæstv. utanríkisráðherra og formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, seðlabankastjóri eða forstöðumaður Fjármálaeftirlitsins, allir segja: Þetta er ekki okkur að kenna heldur einhverjum öðrum. Þegar ég horfði á stjórnarformann Fjármálaeftirlitsins í sjónvarpinu í gær, Jón Sigurðsson, sem jafnframt er varaformaður stjórnar Seðlabankans, þá var ekki auðvelt að gera sér grein fyrir því hvort hann væri að svara sem stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins eða varaformaður stjórnar Seðlabankans, það rann í eitt, en það var alveg ljóst að ekkert var honum, hans embættum eða stofnunum að kenna, það var alveg ljóst. Almenningur stóð frammi fyrir því þegar hann var búinn að hlusta á Davíð Oddsson, Jón Sigurðsson, hæstv. ráðherra Geir Haarde og hæstv. ráðherra Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, að ekkert var neinum að kenna. Eina sem almenningur fann var að á hann voru að hlaðast gríðarlegar skuldbindingar, erlend lán og skuldir. Almenningur stóð eftir og hugsaði: Bíddu við, er þetta þá bara allt mér að kenna? Þetta hlýtur að vera einhverjum að kenna, eitthvað hlýtur að hafa farið úrskeiðis, ekkert er að hjá stjórnvöldum en almenningur situr uppi með skuldbindingarnar, fleiri, fleiri milljónir króna á hvert fætt mannsbarn og næstu börn sem fæðast. Halldór Kiljan Laxness segir í Heimsljósi, með leyfi forseta: „Vinur, sagði Annar Heldrimaður og faðmaði skáldið. Það er búið að loka Bánkanum. Einglendíngar hafa lokað Bánkanum. Það var og, sagði skáldið. Og hvernig stendur á því að einglendíngar hafa lokað Bánkanum, sagði Annar Heldrimaður. Það er af því að það eru aungvir peníngar leingur í Bánkanum. Júel er búinn að tæma Bánkann. Júel er búinn að sólunda öllu því fé sem einglendíngar lánuðu þessari ógæfusömu þjóð af hjartagæsku. Júel hefur sökt öllu fé einglendínga útí hafsauga. Þessvegna er búið að loka Bánkanum.“ Já, eitt er víst, þ.e. að almenningur stendur frammi fyrir því að það er búið að tæma bankana en það er ekki neinum að kenna. Það var afar athyglisvert að sjá í fréttatilkynningu frá Hagspá Landsbankans sem birtist í Vegvísi Landsbankans 23. september sl. sem hafði það að yfirskrift: Af hverju eru langtímahorfur öfundsverðar? Í textanum segir, með leyfi forseta: „Yfirskrift Hagspár Landsbankans 2008–2012 er sótt í skýrslur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (IMF) um Ísland. IMF hefur um árabil bent á að langtímahorfur fyrir íslenska hagkerfið séu að mörgu leyti öfundsverðar. Þeir sem gleggst fylgjast með íslenskum efnahagsmálum benda jafnan á nokkra lykilþætti sem leggja grunn að sterkri stöðu þjóðarbúsins til framtíðar.“ Þetta var tilvitnun í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og Landsbankann síðustu dagana í september. Hvað sagði hæstv. utanríkisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir áðan? Jú, það var svo mikilvægt að sækja ráð erlendis, sækja ráð og ráðgjöf til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sem sagði að allt væri mjög gott, einkavæðingin hefði tekist vel, það hefur verið megininntak Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að einkavæðing íslensku bankanna hefði tekist vel og þess vegna var sjálfsagt að sækja ráð þangað. Hæstv. utanríkisráðherra minntist ekki á að kannski var mest þörfin á að sækja siðferðislega endurbót,  Hvað gerðist svo seint, þ.e. í mars á þessu ári, og miðað við alla fundi seðlabankastjóra þar sem hann var að kynna þennan þátt með ríkisstjórninni á árinu og vara við? Samt er tekin sú ákvörðun 25. mars af Seðlabanka Íslands að afnema bindiskyldu á íslenskum bönkum erlendis. Þegar við þingmenn Vinstri grænna spurðum hvers vegna væri verið að gera það var svarið: Þetta er nauðsynlegt til þess að styrkja samkeppnisstöðu þeirra erlendis. Bindiskylda á bönkum erlendis mátti ekki vera á af því að hún skerti samkeppnisstöðu þeirra. Hafði seðlabankastjóri ekki þá þegar haldið eina tvo eða þrjá fundi með ríkisstjórninni, eða einhverjum þeim hluta hennar sem hefur viðurkennt að hafa setið þá fundi, og varað við þeirri hættu sem blasti við? Samt er þetta gert. Herra forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við áttum okkur á í hverju styrkur okkar liggur. Hann liggur í hinni sterku ímynd landsins sem er náttúran, fólkið og menningin. Það er samfélagið sem er styrkur okkar. Þessa þætti eigum við að setja númer eitt í forgangsröðinni nú þegar við erum að verja fjármunum og leggja áherslur af hálfu ríkisins. Ég geri mér grein fyrir því að fjármálafyrirtækin eru mjög mikilvæg og það að koma krónunni á markað er mjög mikilvægt. En áhersla ríkisstjórnarinnar beinist að því að koma krónunni á einhvern gjaldeyrismarkað, það er sett í algjöran forgrunn, umfram og langt fram úr stöðu og vernd heimilanna. Hvað var það fyrsta sem gert var að kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Jú, það var að stórhækka vexti, sem er vitað mál að sligar atvinnulífið og þær atvinnugreinar sem nú eiga að verða til að skapa okkur gjaldeyrisforða á ný. Hver var tilkynningin sem send var út fyrir helgina? Það var boðaður flatur 10% niðurskurður og sent fyrst á sjúkrahúsin. Hvað hafði samt verið sagt áður? Að menn ætluðu að sameinast um að standa vörð um velferðarkerfið. Menn ætluðu að sameinast um að standa vörð um atvinnuskapandi aðgerðir en slá frekar á þær aðgerðir sem krefjast mikils innflutts tæknibúnaðar. Fyrstu tilskipanir ríkisstjórnarinnar eru að rjúfa þessa sátt,  
             Herra forseti. Við eigum að trúa á land okkar og þjóð og fólkið okkar en ekki að vera stöðugt að reyna að blekkja það með því að segja því ósatt. Í gegnum sannleikann tökumst við á um þetta 

Herra forseti. Það var hlálegt sem nýr þingmaður að sitja hér í morgun og hlusta á hamingjuóskir með lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þetta er neyðarlán sem er verið að þröngva upp á þjóðina vegna þess algjöra dugleysis og ráðaleysis sem ríkisstjórnin hefur sýnt í viðbrögðum sínum við alþjóðalausafjárkreppunni. Nú er ljóst að langt er síðan ríkisstjórninni var gerð grein fyrir í hvað stefndi, að íslenskir bankar væru orðnir allt of stórir og skuldsettir fyrir íslenskt samfélag. Fyrir lá fjöldi viðvarana, þar á meðal frá okkur framsóknarmönnum, sem voru algjörlega hundsaðar. Forustumenn þjóðarinnar, þeir sem þjóðin kaus til að stjórna landinu voru allt of önnum kafnir við að ferðast með einkaþotum heimshornanna á milli, jafnvel í boði útrásargreifanna. Engin viðbragðsáætlun var til staðar, ég endurtek: engin viðbragðsáætlun var til staðar, og síðustu vikur hafa einkennst af því. Mistök á mistök ofan hafa verið gerð og þar geta samfylkingarmenn ekki vikið sér undan ábyrgð, hversu mikið sem þeir hrópa og benda í aðrar áttir. Þannig er nefnilega að árinni kennir illur ræðari. Þetta er það sem mér finnst einkenna málflutning ríkisstjórnarinnar í heild, bæði þingmanna Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar. Hæstv. forseti. Það er ögurstund í sögu íslensku þjóðarinnar. Með þessari þingsályktunartillögu er verið að leggja til að börnum okkar og barnabörnum verði sendur 700 milljarða reikningur fyrir ráðleysi sitjandi ríkisstjórnar og hin sama ríkisstjórn biður svo þjóðina um að sýna samstöðu. Samstöðu? Það sást best hversu mikil samstaðan er innan ríkisstjórnarinnar hér í morgun. Samfylkingin virðist hafa það eitt til málanna að leggja að gagnrýna, að þeirra mati, afdankaða og úrelta bankastjórn Seðlabankans, en stendur samt að þessari þingsályktunartillögu, tillögu sem virðist hafa verið unnin af seðlabankastjóra með forsætisráðherrann í farþegasætinu og fjármálaráðherrann aftur í. Fékk bankamálaráðherra að vera með í þetta sinn, talandi um tvískinnung? Svo undra menn sig á að fólk mótmælir og hrópar eftir nýjum vinnubrögðum og raunverulegum lausnum. Hvað felst í þessu samkomulagi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn? Menn ætla að halda áfram að reiða sig á krónuna - sem þeir telja að vísu handónýta - án þess að það komi fram sérstaklega hvernig þeir ætla að gera það. Nefnt er mikilvægi stöðugleika, vextir verða hækkaðir, gjaldeyrishöftum beitt, já, og bankar eiga ekki lengur að fá lán frá Seðlabankanum. Svo segir í 20. gr., með leyfi forseta: „Við gerum ráð fyrir að traust verði brátt endurvakið þannig að vextir geti lækkað í kjölfarið.“ Og aðeins neðar: „Þetta mun gera okkur kleift að slaka á hömlum á lánveitingum Seðlabankans og smám saman reiða okkur aftur á stýrivexti sem aðalstjórntæki peningamála innan ramma sveigjanlegrar gengisstefnu. Í þessu efni reiknum við með að krónan styrkist fljótt og að verðbólga á ársgrundvelli verði komin í 4,5% við lok ársins 2009 og að krónan styrkist enn frekar og verðbólgan haldi áfram að hjaðna árið 2010.“ Hljómar þetta ekki ansi kunnuglega? Hversu oft höfum við ekki heyrt ríkisstjórnina, seðlabankastjórnina og greiningardeildir gömlu bankanna tala svona? Enn hljómar platan þrátt fyrir að margir af okkar virtustu hagfræðingum segi að stjórn peningamála með stýrivöxtum samhliða sveigjanlegri gengisstefnu gangi ekki fyrir þetta pínulitla, opna myntsvæði okkar. Hvar eru hugmyndirnar um hvernig eigi að endurreisa atvinnulífið? Það er talað um endurskipulagningu bankakerfisins og endurskoðun gjaldþrotalaga, stefnuna í opinberum fjármálum, peninga- og gengismál, kjaramál, utanaðkomandi fjármögnun en ekki orð um endurreisn atvinnulífsins. Hvar eru tillögurnar um stuðninginn við atvinnulífið? Hvar eru hugmyndirnar um hvernig eigi að koma undirstöðuatvinnugreinum landsins til aðstoðar? Sjávarútvegur er stórskuldugur. Skuldir landbúnaðarins hafa stóraukist á undanförnum árum og þyngstu byrðarnar hvíla oft á ungu fjölskyldufólki sem hefur ákveðið að fjárfesta í nýjum tækjum og kvóta, og ferðaþjónustan á ekki auðvelt núna með sín gengistryggðu lán frá bönkum og Byggðastofnun. Grundvöllur þess að þjóðin geti staðið undir þeim skuldbindingum sem ríkisstjórnin hefur komið okkur í er að treysta atvinnulífið í landinu. Þannig þarf einnig að tryggja að orkufrekur iðnaður geti blómstrað hér á landi. Tryggja þarf að orkufyrirtækin geti farið í þær framkvæmdir sem eru nauðsynlegar til að fjölga atvinnutækifærum. Við þurfum að leggjast á eitt við að treysta grunnatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveg, landbúnað, ferðaþjónustu og orkufrekan iðnað þannig að hin raunverulega endurreisn Íslands geti hafist.

Ég vil byrja á að spyrja hæstv. forseta hvort honum finnist ekki skjóta skökku við þegar við ræðum hér á Alþingi stærstu lántöku Íslendinga nokkru sinni að enginn hæstv. ráðherra skuli sjá sóma sinn í að sitja við þessar umræður. Mér finnst þetta svo fyrir neðan allar hellur að það tekur ekki nokkru tali. Hvar eru formenn þeirra nefnda sem eiga eftir að fá þessi mál til umfjöllunar? Ekki hér í þessum sal. Hæstv. forseti. Ég er orðin þreytt á lítilsvirðingu stjórnarmeirihlutans og ríkisstjórnarinnar á Alþingi Íslendinga. Við eigum þetta ekki skilið. Þjóðin á þetta ekki skilið. Ég bið hæstv. forseta að gera ráðherrunum viðvart um að umræðan stendur enn.

Forseti vill geta þess að fjármálaráðherra er hér í húsinu og formaður utanríkismálanefndar en tillagan mun ganga þangað. Forseti mun óska eftir því að þeir komi í þingsalinn.

Takk fyrir, hæstv. forseti. Þetta gerir mig ekkert rórri. Mér finnst fyrir neðan allar hellur að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra skuli ekki geta gefið sér daginn í að ræða það sem er búið að vera bundið trúnaði vikum saman og við almennir þingmenn komumst ekki í fyrr en á mánudaginn, fyrir tilstuðlan fjölmiðils í landinu. Núna erum við komin með þýðinguna í þingskjal sem breytt hefur verið og við höfum spurningar til þess að leggja fyrir hæstv. ráðherra. Ég vil fá að vita hvort engin svör fáist við því sem hæstv. utanríkisráðherra gat ekki svarað mér í morgun, hvort ríkisstjórnin hafi aldrei reiknað önnur dæmi en þetta sem liggur hér fyrir. Ég vil að það dæmi verði reiknað og ríkisstjórnin á að gera það. Hvernig komumst við út úr þeim vanda sem við erum í núna með því að taka ekki þetta lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Það er skammarlegt ef dæmið hefur ekki verið reiknað. Í dagblöðunum eru greinar og síðast í gær birtist mjög góð grein frá þremur hagfræðingum sem segja fullum fetum með afar góðum rökum, eins og ég les sem ekki er hagfræðingur, að það sé óþarfi að taka þetta lán, sérstaklega ef á að nota það á þann hátt sem ríkisstjórnin er búin að gefa í skyn að eigi að gera. Ég verð að segja að í þessari umræðu í dag hafa ekki komið nægileg svör við því hvort hagfræðingarnir sem skrifa þessa grein hafi eitthvað til síns máls. Þegar verið er að skuldbinda þjóðina á þennan hátt þarf að vera búið að reikna upp fleiri en eitt módel. Allir sem hafa komið að atvinnurekstri úti í atvinnulífinu vita að það eru alltaf búnar til það sem heitir núna á viðskiptamáli sviðsmyndir. Ég vil fá að vita hvaða sviðsmyndir ríkisstjórnin hefur reiknað út og hver niðurstaða þeirra sé. Hvers vegna er sú sviðsmynd valin sem við sitjum uppi með í þeirri þingsályktunartillögu sem hér er til umfjöllunar? Þessum spurningum verður að svara í þessari umræðu. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort þeir hafi skoðað módel sem gæti t.d. falið í sér að taka ekki lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum en fara þess í stað í aðrar aðgerðir. Þær gætu verið í fyrsta lagi að lækka vexti strax og í öðru lagi að hugleiða skatt á útstreymi fjármagns, t.d. sem væri yfir 10 millj. kr. Við vitum öll um upphæðirnar sem liggja inni í jöklabréfum. Við vitum að þetta fjármagn á eftir að streyma út úr landinu um leið og tækifæri gefst. Við vitum að það mundi þýða að gríðarlegt magn gjaldeyris færi niður í svelginn. Við vitum að í Argentínu hvarf lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á örfáum klukkustundum og það eru teikn á lofti um að það sama mundi gerast hjá okkur. Ég spyr því: Hefur ríkisstjórnin skoðað þann möguleika að í stöðunni gæti verið réttlætanlegt að setja skatta á útstreymi fjármagns? Hefur ríkisstjórnin skoðað möguleikann á því að takast á við þennan vanda okkar á lengri tíma en hún áætlar hér, með því að leyfa okkur að hafa viðvarandi halla á ríkissjóði í stað þess að fara út á þessa ómögulegu braut, sem ég vil meina? Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerir kröfu um að ríkissjóður verði hallalaus árið 2012. Það er ekki heil brú í þeirri kröfu. Ríkissjóður getur ekki orðið hallalaus árið 2012 nema með heiftarlegum niðurskurði á opinberri fjármögnun heilbrigðisþjónustunnar, skólakerfisins og allra opinberra framkvæmda í landinu. Er ríkisstjórnin með opin augun að fara inn á þá braut, gríðarlegan niðurskurð í opinberum fjárframlögum? Hvað á að gera með háskólana? Við erum búin að koma upp háskólum bæði á höfuðborgarsvæðinu og eins úti á landsbyggðinni sem við erum öll svo stolt af. Ætlar ríkisstjórnin að skera einhvern þeirra og þá hvern? Ríkissjóður verður ekki hallalaus árið 2012 ef við förum inn á þessa braut. Það er algjörlega ljóst. Ég spyr. Hefur ríkisstjórnin reiknað möguleikana á því að taka þetta kannski á enn þá lengri tíma, á tíu eða tuttugu árum, og heimila okkur að reka ríkissjóð með halla í einhver ár? Hvað hefur ríkisstjórnin reiknað í sambandi við heimilin og aðgerðir til að bjarga heimilunum? Ég verð að segja, hæstv. forseti, að við þessar aðstæður finnst mér ekki réttlætanlegt að eitt einasta heimili á Íslandi fari á hausinn. Ekki eitt einasta. Ég vil fá að vita hvaða sviðsmyndir ríkisstjórnin hafi reiknað í þessum efnum, hvaða möguleika hún sér á því að bjarga heimilunum frá gjaldþroti. Ég fullyrði að þær leiðir sem ríkisstjórnin sýndi okkur í blaðaauglýsingunni fyrir nokkrum dögum nægja ekki. Þær gera ekki það sem þarf fyrir heimilin í landinu. Ég get nefnt möguleikann á lánalengingum og því að skera verðbólgukúfinn sem kemur þegar krónan fellur. Þá kemur gríðarlegt verðbólguskot. Ætlar ríkisstjórnin með opin augun að láta þær verðbætur sem þá verða til, leggjast á öll íbúðalán á Íslandi og láta þau liggja þar, hvíla eins og mara á íslenskum fjölskyldum þangað til öll lán eru greidd upp? Það er óásættanlegt, hæstv. forseti. Það gengur ekki upp að gera hlutina svoleiðis, íslensk heimili og íslenskrar fjölskyldur eiga það ekki skilið. Við verðum að fá nýjar lausnir, aðrar leiðir frá hæstv. ríkisstjórn en þær sem hún hefur sýnt. Við verðum að fara í atvinnuskapandi aðgerðir og ég er ósammála hv. síðasta ræðumanni, okkar nýjasta þingmanni, um að orkufrekur iðnaður leysi eitthvað. Í mínum huga eru það útflutningsgreinarnar sem skila okkur tekjum og íslensku útflutningsgreinarnar eru sjávarútvegur og ferðaþjónusta en ekki álútflutningur, vegna þess að álfyrirtækin skilja sáralítið eftir í landinu annað en umsvifin, launin sem greidd eru í landinu. Verðmætasköpunin fer í formi hagnaðar til þeirra landa þar sem þessi stórfyrirtæki eiga sér aðsetur, þ.e. lögheimili. Þar sem þau eiga sér höfuðstöðvar og safna saman sínum arði, sama hvar hann verður til. Ég bið fólk frekar að skoða uppbyggingu á fjölþættum atvinnuvegum okkar, öllum okkar iðngreinum sem eru í lággróðrinum. Íslenskur iðnaður getur mjög auðveldlega verið hluti af útflutningsgreinum okkar. Við eigum að fara í atvinnuskapandi aðgerðir í iðnaði, í landbúnaði, en til þess þurfum við opinbert fjármagn. Hvað getur ríkisstjórnin sagt okkur um atvinnuskapandi aðgerðir sem hún hefur í huga ef farin er leið Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Ég sé ekki að það verði neitt svigrúm. Ef við förum ekki leið Alþjóðagjaldeyrissjóðsins höfum við meira svigrúm til þess að láta opinbert fé inn í atvinnuvegina okkar og tryggja að þar verði innspýting en ekki frost og dauði. Ég vil líka spyrja hvort ríkisstjórnin hafi hugsað um möguleikana á því að stýra eignarhaldi í fyrirtækjum því við megum ekki búa við þessa einokun á eignarhaldi sem hefur verið í fyrirtækjunum og yfirstærð sumra fyrirtækja. Af því að ræðutími minn er að verða búinn ætla ég að nefna eitt atriði í viðbót sem ég vil að verði gert og mér finnst ríkisstjórnin ekki hafa sýnt okkur nægilega vel hvort sé í spilunum hjá þeim. Það er á hvern hátt eigi að auka eftirlit með bönkum og fjármálastofnunum. Það er eitt af því sem er bráðnauðsynlegt að við göngum í. Að þessu sögðu, hæstv. forseti, bið ég um að verða sett aftur á mælendaskrá.

Herra forseti. Að gefnu tilefni, þar sem hæstv. fjármálaráðherra er kominn í salinn, vil ég ítreka spurningar mínar. Hvar eru hugmyndirnar um hvernig eigi að endurreisa atvinnulífið? Ég fór í gegnum það í ræðu minni fyrr að mér finnst þær algjörlega skorta í þessu plaggi þar sem verið er að leggja fram hugmyndir eða tillögur varðandi atvinnulífið. Þar er talað um endurskipulagningu bankakerfisins, endurskoðun gjaldþrotalaganna og stefnu í opinberum fjármálum. Þar er talað um peninga og gengismál, kjaramál og utanaðkomandi fjármögnun en það er ekki talað neitt um endurreisn atvinnulífsins. Þetta hefur mér líka fundist einkenna þær tillögur sem hafa komið frá ríkisstjórninni að undanförnu. T.d. tillögur frá síðasta föstudegi þar sem var verið m.a. að leggja til að barnabætur væru greiddar út mánaðarlega. Ég get sagt það fyrir mína parta, og ég á tvær dætur, að það hvort ég mundi fá greiddar barnabætur mánaðarlega skipti mig ekki neinu máli ef ég væri búin að missa vinnuna. Ég vildi líka gjarnan benda á að þegar ég talaði um orkufyrirtækin okkar og orkufrekan iðnað var ég ekki að tala bara um ál, þótt ég geti hins vegar alveg lýst því yfir að ég hef stutt þær framkvæmdir, bæði á Austfjörðum og á suðvesturhorninu. Ég var að tala um að það er fullt af tækifærum í orkufrekum iðnaði sem byggjast ekki bara á áli, sérstaklega á því svæði sem ég hef starfað í, Suðurkjördæmi. Þar eru mikil tækifæri og fyrirtæki sem hafa verið að bíða eftir því að komast til landsins og ætla sér að vera í útflutningi. Þá er að vísu talað um álþynnur og „polysilicon“. Það er talað um gagnaver og svo má kannski ekki gleyma því að hluti af landbúnaðinum er ekkert annað en orkufrekur iðnaður. Það eru gróðurhúsin okkar, garðyrkjan. Ég vil leiðrétta þetta hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur. Ég vil líka 

Hæstv. forseti. Það voru klókindi hjá hv. þingmanni að skjóta sér inn í andsvar við ræðu mína og nýta það til þess að ávarpa hæstv. fjármálaráðherra en það lýsir náttúrlega ástandinu sem við búum við. Ekki var hæstv. ráðherra í þingsalnum að hlusta á ræðu hv. þingmanns þegar hún talaði. Ó, nei. Þannig að ég skil vel að hún skuli nýta sér það tækifæri sem hún á í andsvari við mig og ávarpa hæstv. ráðherra. Ég er sammála hv. þingmanni um að það verði að fara í atvinnuskapandi aðgerðir og við getum ekki gert það án þess að hafa opinbert fé undir. Ég sé ekki betur en að áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins komi í veg fyrir að við höfum svigrúm til þess að fara í þær aðgerðir sem nauðsynlegar eru fyrir atvinnuvegina. Ég held því að við hv. þingmaður deilum þar ákveðnum sjónarmiðum. Varðandi orkufreka iðnaðinn vildi ég sjá að ríkisstjórnin færi í reglulegt átak í að Íslendingar spöruðu orku, að íslensk fyrirtæki, stofnanir og heimili gerðu átak í því að spara orku. Þá meina ég ekki á litlum skala því ég er sannfærð um að Íslendingar geta sparað gríðarlega mikla orku með orkusparnaðarátaki, svo mikla að við ættum kannski aflögu orku í kerfinu okkar til þess að fóðra fyrirtæki sem þurfa kannski ekkert - ég er ekki að tala um álbræðslur eða orkufrekan iðnað. Við mundum í öllu falli geta búið í haginn fyrir atvinnuvegina okkar með því að fara í orkusparandi átak. Þetta er eitt af því sem ríkisstjórnin á að vera að vinna í núna. Hún á að viðurkenna að við erum bara rúmlega 300.000. Við erum lítið samfélag. Við þurfum núna að bjarga okkur sjálf og standa á eigin fótum sem aldrei fyrr. Það er ríkisstjórnin sem á að leita út í svörðinn til þjóðarinnar til að finna hvaða hugmyndir eru þar til staðar og á hvern hátt við getum náð höndum saman um að endurreisa íslenskt efnahagskerfi sem vonandi verður þó aldrei eins bólgið og óheilbrigt og það sem við erum nú að yfirgefa.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, ég tel mjög mikilvægt að við horfum á það hvernig við getum sparað orku. Vil ég þá taka upp nokkrar hugmyndir sem við höfum verið að vinna í í Suðurkjördæmi, Háskólafélag Suðurlands hefur verið mjög virkt í því ásamt Landbúnaðarháskólanum. Ég held að um 11% af gjaldeyrisútgjöldum okkar fari í eldsneyti. Miklar hugmyndir hafa verið uppi um það hvort ekki sé möguleiki á því að við getum framleitt stóran hluta sjálf af því eldsneyti. Er þá verið að horfa á rafmagnið hér á höfuðborgarsvæðinu, við getum notað rafbíla fyrir þá sem fara stuttar vegalengdir. En það getur hins vegar verið erfiðara fyrir þá sem nota stór vinnutæki eins og í landbúnaðinum. Horft hefur verið til hugmynda um framleiðslu á lífdísil og þá með repjufræjum. Tilraun er í gangi í Bakkafjöru með Siglingamálastofnun um það hvort hugsanlega væri hægt að keyra nýjan Herjólf á lífdísil. Ýmsar hugmyndir hafa líka verið uppi um framleiðslu á etanóli úr aukaafurðum eins og hálminum sem kemur af bygginu. Ekki má gleyma þeirri miklu fjársjóðskistu sem landbúnaðurinn býr yfir en það er úrgangur frá dýrum sem hægt er að framleiða úr metan. N1 hefur t.d. sett upp eina dælu á höfuðborgarsvæðinu með metani. En það mætti gera miklu meira og það er haugur af efni sem hægt er að framleiða metan úr á því svæði sem ég kem frá Suðurkjördæmi. Takk fyrir.

Hæstv. forseti. Það er fengur að nýjum þingmanni. Hv. þm. Eygló Harðardóttir er vel að sér í atvinnumálum og hún á eftir að verða mjög liðtæk í umræðum um þau mál. Ég held, út frá því sem hún sagði hér, að við séum sammála um mjög margt. Nýsköpun í orkumálum er eitt af því sem ríkisstjórnin hefur dregið lappirnar í. Við höfum ótal tækifæri. Ég er sammála hv. þingmanni um ákveðna þætti af þeim sem hún fjallaði hér um en ekki endilega um aðra þætti. Ég segi bara: Við bíðum betri tíma eftir að ræða þetta ofan í kjölinn en ég sé það á öllu að hv. þingmaður á eftir að verða góður liðsmaður í því að finna hugmyndir eða vinna þingmál í tengslum við atvinnuskapandi aðgerðir á Íslandi og eflingu íslensks atvinnulífs.

Herra forseti. Hv. þingmaður ræddi möguleikana á því að taka ekki lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og lækka vexti o.s.frv. Hún ræddi nokkuð um stöðu heimilanna og hversu mikilvægt það væri að tryggja hag þeirra. Hún ræddi einnig um opinbert fjármagn til atvinnuveganna og síðan möguleikana á því að reka ríkissjóð með halla í einhver ár. Ekkert skiptir meira máli fyrir heimilin en það að ná tökum á verðbólgunni. Eins og staðan er í dag, og fyrirsjáanlegt að hún verði á næstunni, eru það gengisbreytingar, gengislækkanir, sem valda mestum óróa þar og sérstaklega vegna verðtryggingarinnar. Það þýðir að það er lykilatriði að ná tökum á gengisþróuninni og það er það sem verið er að gera númer eitt, tvö og þrjú með því að taka lánið og koma krónunni á flot aftur. Ekki vegna þess að menn ætli að fara að dæla einhverjum peningum út á gengismarkaðinn heldur þurfa menn að hafa trúverðugleika hvað það varðar að hafa möguleika á því að geta staðið við það þegar markaðurinn er opnaður á ný. Ef við ætlum síðan að fara að reka ríkissjóð með halla í einhver ár og setja opinbera fjármuni í fyrirtækin þurfum við á lánstrausti að halda og það lánstraust fáum við með því að ná tökum á gjaldmiðlamarkaðnum og með því að eiga samskipti og viðskipti við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og nágrannaþjóðir okkar á þennan hátt. Varðandi fyrirspurnir hv. þm. Eyglóar Harðardóttur til mín í andsvarinu til hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur þá ræddi ég þau atriði einmitt í ræðu minni hér fyrr í dag, hvernig við ættum að horfa fram á veginn með hag atvinnuveganna fyrir augum.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra segir að meginverkefnið sé að ná tökum á verðbólgunni. Jú, það er vissulega eitt af þeim meginverkefnum sem við stöndum frammi fyrir. En í greininni sem ég vitnaði til í ræðu minni, sem birtist í Morgunblaðinu í gær, eftir Daða Má Kristófersson, Jón Daníelsson og Ragnar Árnason, benda þeir á nokkuð sem mér finnst afar athyglisvert og það er rétt að hæstv. ráðherra bregðist þá við því. Þeir segja að staðan sé sú að erlendis hafi gengismarkaðurinn nú þegar myndast á nýjan leik og þeir segja að gengi krónunnar á þeim markaði hafi hækkað og færst nær skráðu gengi innan lands. Þeir segja að greið alþjóðleg markaðsviðskipti með krónuna og jafnvægisgengi hennar innan lands og erlendis virðist því tiltölulega skammt undan. Þeir segja líka að það meginhlutverk lánsfjár frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, að styðja við bakið á gjaldmiðli í frjálsu falli, sé því ekki lengur til staðar. Þeir segja að vísbendingarnar séu um það að jafnvel þó að krónan falli talsvert þegar hún verður sett á flot muni það ekki vera í mjög langan tíma, það verði kannski mjög skammur tími úr því að þessar vísbendingar eru þegar komnar upp á markaðnum að krónan nái að stabilísera sig. Ég vil líka fá að heyra frá hæstv. ráðherra hvað hann telji „rétt“ gengi krónunnar vera. 80 kr. evran, það getur ekki verið rétt gengi. Við hljótum að þurfa að færast nær einhverjum veruleika í þeim efnum. Kannski ekki upp í 170 kr. eins og staðan er nú en einhvers staðar hljótum við að gera okkur mynd af því hvar krónan liggi. Varðandi það að við fáum lánstraust með láninu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þá er ég einfaldlega ósammála hæstv. fjármálaráðherra. Ég tel að ríkisstjórnin hafi gert hroðaleg mistök þegar hún ákvað að tala við seðlabankastjórana á Norðurlöndunum fyrstu dagana eftir bankahrunið í stað þess að fara beint í að tala á pólitískum nótum við ríkisstjórnir Norðurlandanna.

Herra forseti. Það ætti að vera öllum ljóst að ríkisstjórnir, ekki síður en aðrir í þeim löndum sem eru að hjálpa okkur, gerðu það að skilyrði að við tækjum líka lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég vona innilega að það sé rétt, sem kemur fram í grein hinna þriggja vísu hagfræðinga í Morgunblaðinu, að mjög stutt sé í að krónan nái jafnvægi og fari að hækka á ný þegar hún verður sett á flot eins og það er kallað og tiltölulega lítið þurfi þá að ganga á gjaldeyrisforða Seðlabankans þegar viðskiptin aukast, þegar viðskipti með vörur og þjónustu og ferðamannagjaldeyri, og svo síðar fjármagnsflutningar, fara af stað á eðlilegan hátt. Það skiptir máli þegar þetta er gert að ljóst sé að Seðlabankinn geti gripið til einhverra ráðstafana ef í óefni stefnir og eins að nægjanlegur gjaldeyrir sé til þess að geta staðist það að miklir fjármagnsflutningar verði þó að þeir verði í skamman tíma. Það er því engin þversögn í því að vera með sterkan gjaldeyrisforða, byggðan á láninu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og nágrannalöndum okkar, til viðbótar við það sem Seðlabankinn þegar hefur, og því sem segir í grein hagfræðinganna. Mér segir svo hugur að ef aðstæður eru eins og þeir spá verði framkvæmdin mjög nálægt því sem þeir leggja til. Það er ekkert markmið, hvorki ríkisstjórnarinnar né Seðlabankans, að dæla peningum inn á gjaldeyrismarkaðinn. Það er ekkert verið að eyða þeim peningum því að sá gjaldeyrir yrði keyptur fyrir krónur og, herra forseti, þær krónur væri hægt að nota hér innan lands í atvinnulífið 

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst svara því sem hæstv. ráðherra talaði um varðandi ríkisstjórnirnar í nágrannalöndunum, að þær hefðu sett það skilyrði að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kæmi að borðinu. Ég vil þá fá að vita hvort ríkisstjórnin hefur gert þessum nágrannaþjóðum okkar grein fyrir þeim skilyrðum sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn setur. Ég hef ástæðu til að ætla að þegar Norðurlandaþjóðirnar heyra öll skilyrðin og átta sig á því í hvaða spennitreyju verið er að setja íslenska þjóð muni viðhorf þeirra til þessara mála breytast. Ég hef ástæðu til að ætla að fólk segi, þegar spennitreyjan er höfð í huga, að til séu aðrar leiðir og að skoða beri þær samhliða. Það er í þessu sem ég ásaka ríkisstjórnina fyrir að hafa legið á liði sínu. Hún hefur ekki reiknað neina aðra sviðsmynd en þessa einu. Það eru engir valkostir í stöðunni, ekki frekar en þegar þeir buðu út álverin. Þá var bara álver eða dauði. Nú er það bara Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn eða dauði. Það er ekki forsvaranlegt að ríkisstjórnin stilli ekki upp fleiri valkostum fyrir fólk til að skoða, fyrir okkur hér á Alþingi, fyrir þjóðina og fyrir ríkisstjórnir nágrannalanda okkar. Hæstv. fjármálaráðherra talar um að nægur gjaldeyrir þurfi að vera til staðar til þess að krónan geti haldið einhverju stöðugengi. Það er alveg rétt. Ég hef stólpatrú á útflutningsatvinnuvegunum okkar. Ég hef mikla trú á því að sjávarútvegurinn eigi eftir að skapa okkur verulega mikinn gjaldeyri og ferðaþjónustan verulega mikinn gjaldeyri. Kannski ekki á jafnskömmum tíma og uppbyggingin frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, en við eigum að vera með opin augun fyrir því hversu mikinn gjaldeyri þessar atvinnugreinar okkar geta skapað og á hvaða tíma. Það er það sem ég er að tala um. Þá útreikninga og þær áætlanir eigum við að hafa og geta borið saman við það sem hér er borið á borð.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því bjóða nýjan þingmann velkominn í okkar hóp, hv. þm. Eygló Harðardóttur. Hún flutti sköruglega ræðu hér á undan og fór yfir ýmislegt sem betur hefur mátt fara og má það um margt vera rétt. Ég vil hins vegar undirstrika að ekki má gleyma því að sá ágæti flokkur, Framsóknarflokkurinn stjórnaði bankamálaráðuneytinu, viðskipta- og iðnaðarráðuneytinu, frá 1995 og í tvö kjörtímabil þar á eftir þannig að einhver ábyrgð hlýtur að liggja þar. Á þeim tíma var meðal annars bankakerfið okkar einkavætt og undir stjórn þess bankamálaráðuneytis óx það bankakerfi, sem nú er hrunið, mest, svo að því sé haldið til haga. Ábyrgðin liggur því kannski ekki síst hjá þeim flokki ef einhver á að bera ábyrgð á þessum blessuðu bönkum. Hins vegar vil ég halda því fram og hef sagt það svo sem hér að í þeim hamförum sem nú hafa riðið yfir landið er Ísland ekkert eyland og því miður verð ég að segja. Þetta ástand sem nú varir er ekkert séríslenskt fyrirbæri. Þó að bankarnir og bankakerfið sem slíkt hafi ekki fallið í kringum okkur eins og hér hefur gerst er það samt sem áður svo að bankakerfin í kringum okkur hafa í raun fallið. Bankakerfið í Belgíu hefur í raun fallið. Bankakerfið í Bretlandi hefur í raun fallið, Bandaríkjunum líka, Svíþjóð jafnvel og Danmörku. Er ekki dálítið óvenjulegt að ríkið skuli koma með almannafé og dæla inn í bankakerfið með þeim hætti sem þar var gert? Það er búið að bjarga bönkunum frá því að hrynja. En það er engu að síður búið að dæla almannafé inn í þessi bankakerfi og þar með í rauninni bjarga þeim frá falli, kerfunum sem slíkum. En bankarnir sjálfir hafa fallið þó að þeir starfi enn þá. Ég veit það ekki. Mér finnst þetta í rauninni alveg ótrúlegt. Ég var að hitta mann sem var að koma að utan, frá Þýskalandi. Hann sagði að þetta væri dálítið sérstakt og Þjóðverjarnir eru farnir að hlæja að þessu sjálfir. Það er alltaf verið að horfa á Ísland, Ísland, Ísland. En hvað er að gerast bara í Þýskalandi? Hvað er að gerast þar? Það er verið að bjarga bönkum þar á hverjum degi. Er það allt Íslandi að kenna? Hvernig byrjaði vandamálið hérna á Íslandi? Hver má segja að sé upphafsdagurinn hjá okkur? Það skyldi þó ekki vera daginn sem Lehman féll? Þá þurftu íslenskir bankar að byrja að afskrifa milljarða, lánalínur lokuðust sem gerði síðan fjármögnun inn í framtíð bankanna mjög erfiða vegna þess að það var búið að fá loforð frá þessum snilldarbanka Lehman. Það er allt í lagi. Það má alveg hrópa á torgum og hrópa hér úr ræðustól að það hefði átt að gera hlutina allt öðruvísi og það hefði eflaust mátt gera ýmislegt betur. En það er ekki hægt að láta eins og þetta sé allt íslensku ríkisstjórninni og íslenskum eftirlitsstofnunum að kenna. Það er ekki svo og ég segi bara aftur, því miður. Það sem er að gerast í kringum okkur er að markaðir falla dag frá degi, dag eftir dag eftir dag er það orðið þannig að markaðir falla. Ég var að líta á bandarísku bílafyrirtækin Ford og General Motors. Ég meina, þau eru orðin einskis virði. Þau eru komin á lægra gengi en bara ...

Krónan.

heldur en krónan, er kallað í salnum, ja, heldur en bara fyrir 10, 15, 20, 30 árum. Þessi fyrirtæki eru bara búin. Bankarnir lækka dag frá degi og eru að verða einskis virði á þessum mörkuðum, því miður. Okkar von lá fyrst og fremst í því að umheimurinn mundi batna og það er það alvarlega í þessu því að við munum hugsanlega standa frammi fyrir því og það er þegar byrjað að gerast að verð á okkar útflutningsvörum er farið að lækka og það var auðvitað ekki það sem við vildum. Ég ætla svo sannarlega að vona að þessar aðgerðir sem verið er að grípa til, þessar risaupphæðir sem verið er að dæla inn í einstök fyrirtæki, inn í bankakerfið og svo framvegis, þ.e. að sú aðstoð virki. Okkar von liggur í því. Þá komum við að aðstoð IMF eða Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Við höfum um tvær leiðir að velja eins og hér hefur verið bent á, annars vegar að þiggja ekki lán og þar með mundum við vera rúin trausti áfram og þar með væri alveg fyrirséð að við mundum lenda einhvern tíma í miklum vandræðum með viðskipti við útlönd og það yrðu ýmsir til þess að bregða fyrir okkur fæti. Við mundum áfram eiga í miklum vandræðum með gjaldeyrisviðskipti og svo framvegis. Hins vegar er hér lagt til að það verði farin önnur leið og aðstoðin þegin og þessi háu lán verði tekin í þeirri von að hér verði hægt að reisa við íslenskt efnahagslíf mun fyrr en ella og að eðlileg viðskipti með krónuna geti farið að eiga sér stað. Það verður þó að taka það skýrt fram, af því að hér hefur verið talað um ástandið eins og það var í Argentínu þar sem lánaforðinn sem fenginn var hvarf niður um klósettið á nokkrum klukkustundum, að þá hefur það verið tekið sérstaklega fram að sú leið verður ekki farin hér. Það hefur verið tekið fram hér úr þessum stól. Það er alveg gríðarlega mikilvægt þegar við fleytum krónunni að við látum strax reyna á markaðinn. Ef það er virkilega svo að krónan hríðfellur gæti það kannski verið lykill að ákveðinni lausn fyrir okkur líka því þá er alveg ljóst að við erum að greiða fyrir erlend krónulán á miklum mun lægra verði, kannski þrisvar sinnum lægra verði en við fengum þau á. Kannski verða 600 milljarðarnir bara í rauninni 200 milljarðar ef því er að skipta. Hins vegar getur líka verið að þetta háa vaxtastig verði til þess að fjármagnið verði þolinmóðara og krónan hríðfalli ekki. Þá kemur að því sem er mikið áhyggjuefni og hér hefur líka verið komið inn á, þ.e. þetta varðandi vísitöluþáttinn og að hann bætist ofan á lánin ef krónan fellur meira og það er auðvitað alveg rétt. En það getur líka - þó að við höfum ekki séð það og eigum erfitt með að trúa því - þá væri í rauninni eðlilegt að ef vísitalan hríðfellur og við hreinsum út úr kerfinu þessi krónubréf þá ætti krónan að koma býsna hratt til baka og þar með ætti vöruverð að snarlækka. Um leið er mjög líklegt að fasteignamarkaðurinn lækki. Hann er að lækka og lækkanirnar eru að koma í gegn. Ef þetta hvort tveggja gerist, því að fasteignamarkaðurinn telur jú 16% inni í vísitölunni, þá í sjálfu sér ætti vísitalan að koma til baka.  Hér hefur það verið tekið fram að við séum að skuldsetja komandi kynslóðir og það er auðvitað ansi sárt að svo þurfi að vera. Við megum þó ekki gleyma því hverju við erum að skila til þessara komandi kynslóða. Við erum með gríðarlega mikið og öflugt vegakerfi á Íslandi sem hefur kostað mjög mikið að byggja upp á undanförnum árum. Við munum skila því af okkur, skólunum, sjúkrahúsunum, heilsugæslunni, leikhúsunum, höfnunum, flugvöllunum. Þetta eru alveg ótrúlega mikil verðmæti sem þessi 300 þúsund manna þjóð á, gríðarleg verðmæti. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt við það að komandi kynslóðir taki einhvern þátt í því að borga fyrir afnotin af þessu, ef svo má segja. Þar með er ég ekki að gera lítið úr þessu. Ég hefði svo sannarlega viljað vera laus við þetta. Sú er þó staðreyndin að við erum með það umfram mörg önnur ríki að vera með mjög öflugan infrastrúktúr hérna í hvívetna á Íslandi.

Sérstaklega bankana.

Sérstaklega bankana, er sagt. Ja, þeir hrundu og því er nú verr. En það er þó verið að gera allt til þess að byggja þá upp að nýju. 
             Svo vil ég, herra forseti, segja að það er náttúrlega alveg nauðsynlegt að horfa fram á veginn og við þurfum að gera allt til þess að laða hér að erlenda fjárfestingu og við þurfum líka að gera allt fyrir íslensk fyrirtæki 

Herra forseti. Byrjar enn önnur biluð platan. Ég vil þó byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir góðar kveðju til mín hérna við upphaf minna þingstarfa. En þessi plata er náttúrlega orðin ansi rispuð, þ.e. að framsóknarmenn séu þeir einu sem eigi að bera einhverja ábyrgð í þessum málum. Ég mætti kannski minna á að það eru, held ég, 18 mánuðir liðnir frá því að framsóknarmenn fóru frá og fyrir okkur konurnar getum við borið þetta saman kannski við tíma sem er stundum ansi lengi að líða í okkar huga og það eru tvær meðgöngur. Við gætum sem sagt verið búnar að eignast tvö börn á þeim tíma. Ég held að það sé algjörlega á hreinu að Framsókn hefur náttúrlega axlað sína ábyrgð en það eru margir menn sem hafa farið frá síðan þá. Ég vil líka minna á það í tilefni af því sem var minnst á varðandi bankana að einkavæðingarnefnd sem stóð að einkavæðingu bankanna var undir forsætisráðuneytinu sem ég man ekki betur en hafi verið undir stjórn Sjálfstæðisflokksins í ansi mörg ár. Eitt atriði líka. Það var aðeins nefnt í ræðu hv. þingmanns varðandi að bjarga bönkunum. Ég vil bara ítreka það að bönkunum var ekki bjargað. Bankarnir eru gjaldþrota. Það voru stofnaðir nýir bankar, Nýi Glitnir, Nýi Landsbankinn og Nýja Kaupþing. Það hafa að vísu einhverjir af þeim fengið nýjar skammstafanir. Ég hef líka haft miklar áhyggjur af því að menn sem hefðu átt að vera í lykilaðstöðu til þess að koma á framfæri ákveðnum upplýsingum, þar á meðal Davíð Oddsson seðlabankastjóri, sem skrifaði einmitt ásamt hæstv. fjármálaráðherra undir þá viljayfirlýsingu sem fór til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þ.e. að verið var að koma á framfæri á þessum síðustu 18 mánuðum upplýsingum til ríkisstjórnarinnar um að að staðan væri alvarleg og hún varð sífellt meira alvarleg. En það virtist bara vera að ákveðnir ráðherrar og hugsanlega þá bara ríkisstjórnin í heildina hafi bara verið föst í 

Herra forseti. Ég held ég geti alveg fullyrt að ég hafi ekki sagt að Framsóknarflokkurinn væri sá eini sem ætti að bera ábyrgð. Ég held að ég hafi frekar verið að segja að Framsóknarflokkurinn er ekki alveg án ábyrgðar í þessu máli og ég ætla að standa við það. Hins vegar er svo langt því frá, og undirstrika það, að ég tel alls ekki að Framsóknarflokkurinn beri bara ábyrgð á þessu, alls ekki. Hafi hv. þingmaður skilið mig þannig þá hef ég orðað þetta eitthvað undarlega. Ég þarf þá að lesa ræðuna yfir aftur. Ég trúi því ekki að ég hafi orðað það þannig að Framsóknarflokkurinn ætti bara að bera ábyrgð. Það er rétt að bönkunum var ekki bjargað í þeim skilningi að sömu bankarnir héldu áfram starfsemi sinni. Það hefði verið nær að segja að bankakerfinu hafi verið bjargað að því leytinu til að þær aðgerðir sem var farið í urðu þó til þess að það var ekki „run“ eða ráðist og hlaupið á íslenska bankakerfið. Greiðslumiðlun hélt áfram alveg ótrúlega óhindrað miðað við það sem gekk á þannig að að því leytinu til varð því bjargað. En því miður voru ekki forsendur til að bjarga bönkunum. Ég spyr mig líka að því, og það á eftir að koma í ljós, hvort það hafi verið rétt að ráðast í að dæla öllu því fjármagni inn í bankakerfið erlendis sem raun varð á. Ég ætla þó ekki að gera lítið úr því. Við sáum náttúrlega strax hvað gerðist þegar Lehman fór á hausinn. Það eru þessi dómínóáhrif sem eru svo hættuleg og erfið þannig að þær aðgerðir eru í sjálfu sér skiljanlegar. En íslenska ríkið hafði ekki bolmagn til þess, því miður. Talandi um að það hafi verið búið að benda á það, jú, það var búið að benda á það, en bankarnir líka vissu það. Þeir voru að starfa í þessu umhverfi. Þetta var akkúrat umhverfið sem þeir voru að starfa í, þ.e. þessi litla þjóð með þessa krónu. En samt gerðu þeir allt það sem þeir gerðu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson dró að mínu viti í mjög góðri ræðu að mestu leyti réttar ályktanir af gefnum forsendum. En það voru nokkrir hlutir sem mér finnst eðlilegt að spyrja um og velta fyrir mér. Það er í fyrsta lagi þegar hann fjallar um ábyrgð Framsóknarflokksins sem hann vildi gera að sérstöku umtalsefni vegna einkavæðingar banka og vaxtar bankanna. Þá vil ég spyrja þingmanninn að því hvort hann telji að þar hafi verið mörkuð röng stefna eða rétt stefna. Var það röng stefna sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins stóðu fyrir, að einkavæða bankana, og var það röng stefna að heimila að þessar stofnanir gætu vaxið? Ef menn flytja svona mál er eðlilegt að þeir geri grein fyrir þessu. Í annan stað: Liggur ekki fyrir að einmitt þessi vöxtur bankakerfisins færði þjóðinni að jafnaði um það bil 400 milljarða í aukinni landsframleiðslu og þar af leiðandi verulega aukningu skatttekna í ríkissjóð? Var þá ekki hinn áhættusækni aðili og áhættusæknasti, var það ekki ríkissjóður undir fjármálastjórn Sjálfstæðisflokksins sem þá væntanlega gæti borið höfuðábyrgð á því sem um er að ræða? Hv. þingmaður talaði um Lehman Brothers. Telur hann að ástæða hrunsins hér og efnahagsþrenginganna sé sem sagt hrun Lehman Brothers og það að lánalínur lokuðust og að lánveitandi til þrautavara hafi ekki verið nógu öflugur?

Hæstv. forseti. Þetta voru allnokkrar spurningar varðandi ábyrgð Framsóknarflokksins, hvort stefnan hafi verið rétt eða röng þegar bankarnir voru seldir og hvort það hafi verið rétt eða rangt að leyfa þeim að vaxa eins og raun bar vitni. Það flokkast nú kannski undir það að vera vitur eftir á en ég spurði sjálfan mig stundum að því af hverju við, sem sagt ríkissjóður, héldum ekki eftir einhverjum hluta í bönkunum eins og við höfum séð gert víða í kringum okkur og m.a. á Norðurlöndunum eftir að þeir höfðu lent í sínum hremmingum. Þegar þeir seldu bankana aftur héldu þeir eftir ákveðnum hlut. Ég held að það hefði verið skynsamlegt. Hvað varðar vöxt bankanna veit ég ekki hvort við hefðum átt að stoppa eftirlitsstofnanirnar af eitthvað fyrr. En ég verð þó að segja eins og er að þegar maður rekur fyrirtæki hlýtur það að vera númer eitt, tvö og þrjú að reka það þannig að maður geti verið nokkuð öruggur um að stýra því í gegnum svona hremmingar. Það hlýtur að vera hluti af því. Ég held að bankarnir hafi vaxið allt of mikið en ég verð líka að segja að það var á ábyrgð fyrirtækjanna. Þeir voru í þessu umhverfi, þeir vissu hvað bakhjarlinn var sterkur. Hann var nú ekki mjög sterkur enda er hér lítil þjóð í litlu landi. Síðan er gríðarleg áhætta af þessum gjaldmiðli. Þetta færði ríkissjóði miklar tekjur, það er ekki spurning, en ég held að fjármálaráðherrann geti ekki borið ábyrgð á því að bankarnir voru reknir eins og gert var. Ég verð að segja eins og er að þegar búið er að lyfta horninu á teppinu kemur mér sífellt meira á óvart hvernig þeir voru reknir. Maður verður sífellt meira hissa og ég held að hv. þingmaður verði það líka. En varðandi fall Lehman Brothers er það örugglega rétt hjá hv. þingmanni að bankarnir 

Virðulegi forseti. Þetta svar frá hv. þm. Ármanni Kr. Ólafssyni kemur mér ekki á óvart. Hann, þessi hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, lýsir því í raun að hann hafi talið þá stefnu sem Sjálfstæðisflokkurinn fylgdi frá síðustu aldamótum ekki nægjanlega vel grundaða og að óvarlega hafi verið farið að. Ég gat nú eiginlega ekki skilið annað en hann hafi talað um að þar hefði ekki verið gætt nægjanlega að hvað varðar einkavæðingu bankanna, með hvaða hætti það var gert og hvernig vöxtur þeirra var. Þá gat ég heldur ekki skilið ummæli hv. þingmanns öðruvísi en að hann teldi að lánveitandinn til þrautavara sem um var að ræða, þ.e. Seðlabanki Íslands hefði ekki verið nógu öflugur. Þá er nú eitt til að taka hvað það varðar. Alþingi afgreiddi í vor heimild til lántöku. Beðið var um það af hálfu ríkisstjórnarinnar til að auka gjaldeyrisvaraforða Seðlabankans. Lánið var ekki tekið og þessi gjaldeyrisvaraforði er ekki til. Þar af leiðandi var hann ekki tiltækur þegar á þurfti á halda þegar lánalínur Lehman Brothers lokuðust. Miðað við hvernig hv. þingmaður færir rök fyrir sínu máli get ég ekki skilið annað en hann sé í raun að lýsa fullri ábyrgð á efnahagsstjórninni og hruni bankans á Seðlabanka Íslands og efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar. Ég get ómögulega skilið annað en að það sé það sem liggur fyrir og ástæðan alls þessa miðað við hvernig hv. þingmaður rökfærir mál sitt.

Hæstv. forseti. Ég átta mig engan veginn á því hvernig hv. þingmaður fær þetta út því að ég sagði einmitt að við værum með lítið efnahagskerfi og að við værum með íslenska krónu, það væri umhverfið sem bankarnir störfuðu í. Þess vegna hefðu þeir áttað sig á því að ekkert bakland væri fyrir hendi hér sem gæti komið til móts við 13 þús. milljarða skuldsetningu bankanna. Mér finnst það svo augljóst. Það er tíu sinnum landsframleiðslan. Ég sagði að bankarnir hefðu átt að átta sig á því að baklandið gæti aldrei verið svo sterkt hjá þessari fámennu þjóð. Þess vegna áttu þeir ekki að vaxa svona í því umhverfi sem þeir voru. Ef þeir hefðu verið búnir að flytja sig út fyrir landsteinana hefði það kannski verið raunhæft. Það hafa forsvarsmenn bankanna líka sjálfir sagt. Varðandi hvort farið hafi verið óþarflega óvarlega að við einkavæðingu bankanna sagði ég að þótt ég teldi núna að við hefðum átt að fara öðruvísi að væri auðvelt að vera vitur eftir á. Það er auðvelt að vera vitur eftir á í þessu máli, það er margt sem maður hefði viljað gera öðruvísi. En ég undirstrika það sem ég sagði í ræðu minni að það er ekki vegna þess að allt hafi verið gert svona vitlaust á Íslandi. Það sem gerðist var bara að bankakerfi heimsins hrundi. Við vorum hluti af því. 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, eitthvað sem íslensk þjóð hefði sjálfsagt kosið að þurfa aldrei að standa frammi fyrir. Mig langar að gera að umræðuefni og beina spurningum til sjálfrar mín, til ríkisstjórnarinnar og þingsins vegna þess að í þessu efni er margt á huldu.

Viltu svara þeim líka?

Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spyr mig hvort ég ætli að svara þeim. Ég svara því neitandi, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Ég væri ekki að bera þær fram ef ég vissi við þeim svörin. Í þingsályktunartillögunni er talað um að hækka stýrivexti í 18%. Við erum þegar búin að því og menn tala um að hægt sé að hækka þá eitthvað frekar. Við erum búin að reka hér peningamálastefnu með stýrivaxtahækkunum árum saman. Í greinargerð frá Seðlabankanum segir að hún sé rúin trausti og ekki hægt að framfylgja henni. Því finnst mér bjartsýni að halda að vextir stöðvi útflæði á tímum sem þessum og þegar traust er ekki til staðar skipta vextir litlu máli. Í þingsályktunartillögunni stendur að beita þurfi miklu aðhaldi í aðgangi bankanna að lánum frá Seðlabankanum. Verið er að gefa í skyn að þrengja þurfi enn frekar það sem nú er. Ég spyr. Þýðir það að ekki yrði tekið við ríkisbréfum í endurhverfum viðskiptum bankanna? Er þá í raun verið að festa þá innlendu og erlendu aðila sem eiga hér ríkisbréf því að bankarnir munu þá hvort eð er ekki geta keypt þessi bréf af viðskiptavinum? Í þingsályktunartillögunni er talað um að við séum reiðubúin að nota gjaldeyrisforðann til að koma í veg fyrir of miklar sveiflur í gengi krónunnar. Flestir eru sammála um að til lengri tíma sé krónan veikari en efni standa til. Hins vegar getur enn frekari veiking á henni orðið mjög skaðleg að mínu mati. Hún getur aukið verðbólgu. Hún getur aukið gjaldþrot fyrirtækja og atvinnuleysi sem endar með íbúaflótta. Hverjir eru það sem flýja? Það eru að öllum líkindum þeir sem eru menntaðir í iðn-, viðskipta- og verkfræði og fleiri slíkum greinum og afleiðingar þess munu hafa langvarandi áhrif á Íslandi. Við fleytingu krónunnar hafa menn togast á um hvort styðja beri við krónuna annars vegar og hins vegar hvort ekki beri að gera það. Ef ekki tekst að sannfæra íslensku þjóðina um að taka þátt með skýrri framtíðarsýn við fleytingu krónunnar er hætta á því að innlendur fjármagnsflótti verði töluverður auk erlenda fjármagnsins sem mun leita út úr krónunni. Það getur þýtt að það stóra samlán sem þjóðin hefur nú fengið geti að stórum hluta brunnið upp í þessar varnir og eftir stendur þá gríðarlega skuldsett þjóð með veikt gengi, gríðarlega verðbólguhrinu og allt sem því tilheyrir. Hvað með rökin um að fleyta krónunni án inngripa, lækka vexti og styðja innlend fyrirtæki og heimili næstu mánuði enn frekar og hafa þá sjóðinn upp á að hlaupa til aðstoðar? Hefur þeim spurningum verið svarað? Erum við meðvituð um þá áhættu sem við erum að taka ef við ætlum að nýta gjaldeyrisforðann til að koma í veg fyrir of mikla sveiflu krónunnar? Í þingsályktunartillögunni stendur einnig: Við erum reiðubúin að beita tímabundnum gjaldeyrishöftum á fjármagnsviðskiptum. Það eru höft í gangi núna. Á að fella þau úr gildi við fleytingu krónunnar? Daglega eru uppboð í Seðlabankanum á gjaldeyrisviðskipti. Hvernig verður gjaldeyrisviðskiptum háttað eftir fleytingu? Verður Seðlabanki Íslands eina greiðslumiðlun Íslands við útlönd? Mun Seðlabanki Íslands verða viðskiptavaki með íslensku krónuna sem kaupir og selur allan gjaldeyri landsmanna? Þeim spurningum hefur ekki verið svarað. Finnur Oddsson, framkvæmdastjóri Viðskiptaráðs, segir að nú vanti útskýringu eða áætlun um hvernig sú peninga- og gengisstefna verði framkvæmd sem fram kemur í tillögu til þingsályktunar sem hér liggur fyrir. Framgöngu þess stærsta hagsmunamáls viðskiptalífs og heimila þarf að útskýra frekar og það þarf að sýna að fagleg vinnubrögð liggi þar til grundvallar. Ég hef nokkrar áhersluspurningar enn, hæstv. forseti. Hver verður í forsvari fyrir slíkar aðgerðir? Verður það Seðlabanki Íslands? Stjórn Seðlabankans er rúin trausti. Í það minnsta er hún rúin trausti þjóðarinnar og við þingmenn tölum stundum um þjóðina eins og við séum ekki hluti hennar. Við erum hluti af þjóðinni. Stjórn Seðlabankans er rúin mínu trausti. Ég treysti því ekki að sú stjórn sem ákvað að reyna að festa gengi krónunnar í tvo daga, hafði ekki til þess neitt fjármagn og varð að hætta við fari með þá 700 milljarða sem við höfum nú tekið að láni, stjórn Seðlabankans sem hefur rekið peningastefnu um háa vexti þvert á vilja flestra. Í þingsályktunartillögunni er heldur ekki talað um nein mörk varðandi hvenær grípa á inn í, hversu mikil inngrip verða né á hvaða tímabili. Það er flest mjög óljóst, hæstv. forseti. Hins vegar er ég afar meðvituð um að við getum ekki hafnað þessari leið. Við getum ekki hafnað þessu láni né öðrum þeim lánum sem okkur hafa borist í kjölfar þess neyðarástands sem hér ríkir sem er verra en ástand flestra annarra landa í kjölfar bankahruns víða um heim. En að mínu mati skiptir líka máli á stundum sem þessum að við sannfærum okkur, við þurfum að sannfæra þjóðina um að við trúum á Ísland og að við höfum sannfærandi framtíðarsýn. Í augnablikinu held ég að hún sé ekki til staðar. Hvernig getum við búið hana til? Hvernig getum við treyst okkur til að fara inn í framtíðina og þau verkefni sem eru fram undan muni styðja við þjóðina, fólkið í landinu og fyrirtækin? Það eru nokkur atriði. Ég held að taka þurfi afstöðu til gjaldmiðilsins, hvort við ætlum að halda honum eða hvort við ætlum að reyna aðild að öðru myntbandalagi. Ég held að svara þurfi þeim spurningum hvaða kostir og gallar eru fólgnir í því að hefja viðræður um aðild að ESB. Ég held að það sé nauðsynlegt til þess að efla traust þjóðarinnar til framtíðar að skipta út af fólki í Seðlabanka og Fjármálaeftirliti. Þá tel ég, hæstv. forseti, að það sé möguleiki að sannfæra þjóðina um að við getum komist fram úr þeim vandamálum sem við stöndum frammi fyrir. En ef fleyta á krónunni án aðgerða og yfirlýsinga af því tagi sem ég nefndi hér að ofan er hætta á að aðgerðir mistakist eingöngu vegna vantrúar innan lands, vegna vantrúar þjóðarinnar á sjálfri sér, vegna vantrúar þjóðarinnar á landinu og vegna vantrúar á þeim aðgerðum sem við stöndum frammi fyrir.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir ræðu hennar sem um margt var athyglisverð. Mig langar að beina til hennar nokkrum spurningum. Í fyrsta lagi ræddi þingmaðurinn um vextina og það sem fram kemur í því skjali sem hér er til umfjöllunar að ráðast hefði þurft í umtalsverða vaxtahækkun og jafnvel meiri slík boðuð. Ég vil í ljósi þess spyrja hana hvort hún taki þá ekki undir með okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og fleirum að það sé forgangsverkefni að lækka vextina. Í öðru lagi langar mig að forvitnast um það, vegna þess að þingmaðurinn bar hér fram margar spurningar sem margar hverjar hafa komið hér fram í umræðunni í dag frá okkur og fleirum, hvort hún hafi borið þessar spurningar fram í þingflokki Sjálfstæðisflokksins, hvort hún hafi fengið einhver svör við þeim þar eða hvort þingmönnum stjórnarflokkanna sé haldið í sömu þokunni og okkur í stjórnarandstöðunni. Síðan talaði hv. þingmaður um að Seðlabankinn væri rúinn trausti sem margir hafa tekið undir. Það blasir nú eiginlega alveg við. En treystir þingmaðurinn Fjármálaeftirlitinu til þess að sinna hlutverki sínu miðað við hvernig það hefur haldið á málum á undanförnum missirum og þess vegna árum? Treystir hún ríkisstjórninni til þess að fara með þessa mörg hundruð milljarða sem eiga að koma hér inn svona miðað við hvernig ríkisstjórnin hefur brugðist við aðvörunarorðum um það hvert stefndi án þess að grípa til tilhlýðilegra ráðstafana?

Hæstv. forseti. Við höfum rekið hér peningamálastefnu með afar háum stýrivöxtum. Ég er ein þeirra sem talað hafa fyrir lækkun stýrivaxta jafnt í þingflokki mínum sem annars staðar, og þar held ég að ég svari spurningu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar. Þær spurningar sem ég ber upp í dag, og spyr sjálfa mig jafnt sem aðra - hvort ég hafi borið þær upp í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Svarið er nei. Ég fékk þetta plagg í hendur, þingsályktunartillöguna sem hér er til umræðu, á mánudaginn og hef haft tækifæri til að lesa hana síðan þá og skoða um leið og hún var hér sett inn. Ég hef ekki borið þessar spurningar upp með þeim hætti sem ég geri nú en að sjálfsögðu hefur margt af þessu verið rætt innan þingflokks Sjálfstæðisflokksins eins og sjálfsagt fleiri þingflokka. Hv. þingmaður spyr mig hvort ég treysti Fjármálaeftirlitinu. Ég hef sagt það opinberlega, og ég segi það enn og aftur: Ég treysti hvorki stjórn Seðlabankans né Fjármálaeftirlitsins. Þar eru m.a. þessi margfrægu krosstengsl á milli Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins og ég held að skipta þurfi um á báðum þessum vígstöðvum. Ég er ekki að leita að blóraböggli að einu eða neinu leyti, þessar stofnanir eru rúnar trausti. Alþingi er líka rúið trausti vegna þess að við sinntum ekki að öllu leyti, tel ég, þinglegu eftirliti. Í þriðja lagi treysti ég ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar til að leiða þjóðina út úr þeim vanda sem hún er í. Þó svo að ríkisstjórnin og margir aðrir hafi gert einhver mistök held ég að ég treysti engum flokkum, með fullri virðingu fyrir flokki þeim sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson er í, betur 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir greinargóð svör við þeim spurningum sem ég bar fram. Ég fagna afstöðu hennar til vaxtamálanna og því sem hún segir um þær stofnanir sem við höfum verið að ræða um, bæði Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið. Auðvitað má ræða um bankana sjálfa í þessu efni líka. Bankarnir hafa brugðist og þeir sem þar hafa haldið um stjórnvölinn. Það er rétt, sem hefur komið fram hjá ýmsum, að ábyrgð þeirra er ekki lítil. Ekki er hægt að horfa fram hjá því að ríkisstjórnin í landinu ber mikla ábyrgð, óhjákvæmilegt er að horfast í augu við það, og ríkisstjórnarflokkarnir verða, að mínu mati, að gera það. Talað er um að Seðlabankinn sé rúinn trausti, Fjármálaeftirlitið sé rúið trausti o.s.frv. - og hv. þingmaður sagði: Alþingi er rúið trausti. En ríkisstjórnin er einnig rúin trausti. Hún er hér að fara að takast á við framtíðina á algjörlega nýjum grunni, allt öðrum forsendum en þeim sem lágu til grundvallar þegar síðast var kosið til Alþingis. Í hvaða umboði ætlar ríkisstjórnin að fara í þá vinnu? Hún veit að á mótmælafundum hér skipti eftir skipti, á Austurvelli, í Iðnó og víðar í borginni, kemur fram krafa um að ríkisstjórnin víki eða sjái a.m.k. til þess að landsmenn fái að segja álit sitt á því hvort þeir vilja þessa flokka áfram í ríkisstjórn - þeir geta tekið ákvörðun um það í kosningum - eða hvort þeir vilja breyta um áherslur. Getur þingmaðurinn ekki verið sammála því að óhjákvæmilegt sé að til þess komi fyrr en síðar?

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur umboð þjóðarinnar frá síðustu alþingiskosningum. Hún hefur það umboð þar til kosið er næst, það er ekki flóknara en það. Ríkisstjórnin er í dag rúin trausti, segir hv. þingmaður. Hún er það ekki í mínum huga og ég ítreka enn að ég treysti þessum flokkum betur en nokkrum öðrum flokkum til að leiða þjóðina út úr þeim vanda sem við blasir,  Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, fulltrúi Vinstri grænna á Alþingi, þekkir mætavel skoðanir mínar í mörgum efnum og mörgum málum. Ég treysti hins vegar ekki, og verð að fá að segja það, hv. þingmaður, stjórnmálaskoðunum Vinstri grænna til þess að leiða þjóðina út úr þeim vanda sem við blasir. Mér hefur fundist að sá flokkur standi fyrir alræði forsjárhyggjunnar og sú pólitík, sú stefna, hugnast mér í engu þó að ég geti tekið undir ýmis mál sem Vinstri grænir hafa borið fram. Þau mál eru að mörgu leyti þörf og vissulega þess virði að til þeirra sé horft og tekið tillit, en gegnumsneitt treysti ég ekki flokki sem mér þykir hlynntur alræði forsjárhyggjunnar til að leiða þjóðina 

Virðulegi forseti. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur og þær áhyggjur sem hún bar fram vegna gjaldmiðilsins varðandi það hvernig fleyta ætti krónunni, hvað tæki við og hvort hægt væri að treysta þeim sem fara ættu með stjórn efnahagsmála miðað við þá reynslu sem þegar væri fengin. Þá gat ég ekki skilið annað en að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, 12. þm. Suðvest. fyrir Sjálfstæðisflokkinn, treysti ekki þeim aðilum sem þar héldu um taumana eða hefði alla vega verulegar efasemdir um að ríkisstjórn og Seðlabanki, af fyrri reynslu, væru til þess bær að fara með þá miklu ábyrgð sem um væri að ræða, alla vega lýsti þingmaðurinn miklum áhyggjum af því. Ég deili þeim sjónarmiðum með hv. þingmanni og get tekið undir ræðu hennar að öllu leyti. En ég spyr: Miðað við þessar vangaveltur og þær niðurstöður sem hv. þingmaður gefur sér, að gefnum þeim forsendum sem hún nefndi, er þá nokkur möguleiki að hv. þingmaður styðji núverandi ríkisstjórn áfram ef óbreytt stjórn á að vera í Seðlabanka Íslands?

Hæstv. forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan: Ég treysti flokkunum, Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu, til að leiða þjóðina út úr þeim vanda sem við blasir. Ég treysti ekki núverandi stjórn Seðlabankans til þess.

Virðulegi forseti. Þetta var sérkennilegt svar hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur. Hún treystir flokkunum. Flokkarnir eru nú einu sinni ekkert merkilegri en fólkið sem í þeim er og þeir standa fyrir ákveðna stefnu og ákveðin sjónarmið. Nú liggur fyrir að hæstv. forsætisráðherra hefur að óbreyttu lýst yfir stuðningi við bankastjórn Seðlabankans. Miðað við þær yfirlýsingar liggur fyrir að eina ferðina enn á að leggja af stað undir handarjaðri og stjórn núverandi bankastjórnar Seðlabanka Íslands. Miðað við þær áhyggjur og þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. þingmanni - hún lýsti yfir algjöru vantrausti á Seðlabanka Íslands til þess að fara með þau vandasömu mál sem um væri að ræða - er ekki hægt að svara svona. Að treysta flokkunum, það eru málsvarar flokkanna í ríkisstjórn - hæstv. forsætisráðherra fyrir Sjálfstæðisflokkinn, utanríkisráðherra fyrir Samfylkinguna og aðrir ráðherrar - sem margir hverjir hafa kvatt sér hljóðs og talað. Þeir hafa lýst því yfir að leggja eigi af stað í fleytingu krónunnar að bankastjórn Seðlabanka Íslands óbreyttri, þ.e. með sömu aðilum og hv. þingmaður sagðist ekki geta treyst. Ég ítreka spurningu mína. Ekki er hægt að segja að viðkomandi treysti flokkunum, þeir eru bara skjaldarmerki og við erum ekki í skjaldarmerkjafræðum. Við erum einfaldlega að tala um stefnumörkun, við erum að tala um raunhæf úrlausnarefni. Miðað við þau raunhæfu úrlausnarefni sem hv. þingmaður lýsti er hún andvíg stefnu ríkisstjórnarinnar hvað þetta varðar vegna þess að hún treystir ekki Seðlabanka Íslands. Ég spyr því: Er hv. þingmaður í stjórnarandstöðu að þeim forsendum gefnum að 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Magnússon verður að eiga það við sjálfan sig ef hann er ekki sáttur við þau svör sem hann fær við spurningum sem hann ber fram. Hann spurði mig tveggja spurninga og ég svaraði þeim. Ég get svarað þeim aftur: Ég treysti Sjálfstæðisflokknum, stefnu hans, Samfylkingunni, og stefnu þess flokks, til að leiða þjóðina út úr þeim vandræðum sem við blasa. Það er kristaltært. Það er eins og hv. þingmaður hafi aldrei heyrt þess getið að skipta megi um fólk í ríkisstjórnum. Ríkisstjórnir eru fulltrúar flokka og þar má skipta um fólk eins og annars staðar, 

Forseti vill minna hv. þingmenn á ákvæði 54. gr. þingskapa þar sem kveðið er á um að ræðumaður skuli víkja ræðu sinni til forseta eða fundarins en ekki ávarpa einstaka þingmenn.

Ég vík orðum mínum að hæstv. forseta. Þegar sú sem hér stendur óskaði eftir að fá að tala öðru sinni í dag þá var það til að eiga orðastað við ráðherra. Svo mig þrjóti nú ekki örendi vil ég óska eftir því að hann verði sóttur áður en ég tek til máls.

Hefur þingmaðurinn lokið ræðu sinni eða hyggst þingmaður gera hlé á ræðu sinni?

Þingmaður hyggst gera hlé á ræðu sinni að tillögu forseta. Takk.

Þingmaðurinn hefur gert hlé á ræðu sinni. Fjármálaráðherra er í húsinu og gerðar verða ráðstafanir til að hann komi til fundarins. Ráðherra er kominn í salinn og fellst hv. þm. Árni Þór Sigurðsson á að bíða á meðan hv. þm. Álfheiður Ingadóttir lýkur ræðu sinni og heldur hún áfram ræðunni.

Herra forseti. Erindi mitt var að eiga orðastað við hæstv. fjármálaráðherra, sem er annar tveggja sem undirritar viljayfirlýsinguna sem hér fylgir með þingsályktuninni. Spurningarnar sem ég vil beina til ráðherrans eru nokkuð margar. Ég nefndi fyrr í dag að ég saknaði þess að hafa ekki enskan texta og undirritað skjal fyrir framan mig. Nú hef ég fengið enskan texta hjá formanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og þar er því miður staðfest það sem ég sagði áðan að misræmi er á milli íslenska textans og hins enska. Hins vegar er hvorugt plaggið undirritað þannig að ég veit ekki hvað þar er á ferð. Ég vil byrja á að víkja að 2. gr. og 11. gr. í viljayfirlýsingunni og spyrja hæstv. ráðherra hvernig og hvenær komi að heimilunum í áætlunum og áformum íslenskra stjórnvalda vegna bankahrunsins? Í 2. gr. yfirlýsingarinnar er bent á að aðlögun að áfallinu geti orðið bæði harkaleg og kostnaðarsöm og til lengri tíma litið eigi að lækka hinar miklu skuldir hins opinbera með viðvarandi aðhaldi í ríkisfjármálum. Í 11. gr. segir að stjórnvöld muni fara yfir lagarammann um gjald- og greiðsluþrot þannig að taka megi á niðurfærslu skulda og heimtu eigna í bönkum, fyrirtækjum og hjá heimilum. Ég finn í fljótu bragði ekki meira í plagginu um heimilin í landinu og óttast, eins og fleiri sem hér hafa talað, að stjórnvöld feti hina finnsku leið og byrji á að endurreisa bankana, hvað sem það kostar. Ríkissjóður verði númer tvö og allur halli skorinn niður strax eða eins fljótt og verða má. Síðan kemur að fólkinu og er það aftast. Heimilin og fólkið í landinu. Þá má ekkert kosta eins og við sjáum í auglýsingu ríkisstjórnarinnar á föstudaginn var. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra nánar út í áætlunina að þessu leyti. Í annan stað spyr ég um 6. og 10. gr. Í 6. gr. er fjallað um rannsókn eða athugun á endurskipulagningu bankanna og þar segir að hluti af því sé mat á hvort stjórnendur og helstu hluthafar hafi gerst sekir um afglöp í rekstri eða misnotkun á bönkunum. Hvorki Seðlabanki Íslands né Fjármálaeftirlitið eru þar nefnd til sögu, heldur aðeins að kanna eigi hvort helstu hluthafar eða stjórnendur þar hafi gerst sekir um afglöp í rekstri. Í 10. gr. er fjallað áfram um endurskoðun á regluumgjörð fjármálastarfsemi í landinu og framkvæmd bankaeftirlits. Þar virðist mér að menn hafi gefið sér fyrir fram niðurstöðu úr athuguninni sem talað er um í 6. lið. Því þar segir, með leyfi forseta: „Hafi fyrrverandi yfirstjórnendur og helstu hluthafar í yfirteknu bönkunum gerst sekir um afglöp í rekstri eða misnotkun á bönkunum eiga þeir ekki að gegna sambærilegu hlutverki næstu þrjú árin.“ Ég átta mig ekki á þessu, herra forseti. Við höfum talað um að setja þurfi á stofn sérstakt saksóknaraembætti og sérstaka sannleiksnefnd á vegum þingsins. En þarna virðist mér ríkisstjórnin ætla að ráða sér ráðgjafa og hafi ráðið fyrrverandi forstöðumann finnska fjármálaeftirlitsins til að skoða það sem illa hefur farið í aðdraganda bankahrunsins. Herra forseti. Tími minn er nú að verða liðinn, enda fór nokkuð af honum í að bíða eftir hæstv. fjármálaráðherra. Í lokin vil ég víkja að 7. gr. þar sem minnst er á einkavæðingu bankanna sem tekjulind og spyrja hæstv. fjármálaráðherra í fullri góðsemi: Kunna menn annan betri? Bankarnir voru á sínum tíma seldir á um 19 milljarða kr. að núvirði. Við tölum um að við þurfum að standa skil á 1.400 milljörðum króna á næstu árum. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig hæstv. ráðherra sem undir þetta ritar ætlar að gera bankana að tekjulind 

Frú forseti. Til að svara fyrst um 2. og 11. gr., þá hangir þetta allt saman. Atriðin sem tekið er á í plagginu, endurreisn bankanna, peningamálastefnan og ríkisfjármálastefnan hanga saman við hag heimilanna. Það sem skiptir heimilin mestu er að fá stöðugleika í gengið, því það mun slá á verðbólguna. Síðan verðum við að gæta þess að skuldirnar sem við tökum á okkur - hverjar svo sem þær verða þegar öll kurl eru komin til grafar - sligi ekki heimilin til langtíma í vaxtagreiðslum og afborgunum. Eftir því sem við tökum lengri tíma í að greiða þær verða vextirnir meiri. Þannig að þetta hangir allt saman og engu er gleymt. Ætlunin er að fá erlenda sérfræðinga til að endurskoða bankana og kerfið sem um þá á að fjalla og fram hefur komið í umræðunni að búið er að fá mann til þess. Annað mál er hvernig farið verður með þá sem hafa brotið lögin og það fer inn í eðlilegt ferli, sem verður sett upp og hefur þegar verið kynnt að hluta til á þingi og utan þess, og við eigum eftir að sjá fara af stað. Ég held að við þurfum ekki að kvíða því að í rannsókninni verði ekki öllum steinum velt við. Um 7. gr. og einkavæðingu bankanna, hvort ég kunni annan betri. Nei, ég kann ekki annan betri. En ég held að það skynsamlegasta sem við getum gert til að minnka skuldirnar sem ríkið gæti þurft að setja okkur í til að endurreisa bankana sé að koma þeim og rekstri þeirra aftur í hendur 

Frú forseti. Ef það er staðföst stefna ríkisstjórnarinnar að einkavæða strax bankana, sem verið er að koma á legg, er mjög brýnt að skipta um ríkisstjórn í landinu. Hér fyrr í dag voru nefnd orðin „det gale vanvid“ sem þýða á íslensku algjört rugl. Ekki er nokkur leið að fara af stað í þessa vegferð undir stjórn sömu manna til að endurtaka sama leikinn. Ég viðurkenni að efnahagsstjórn og hagur heimila og einstaklinga hanga saman, eins og hæstv. ráðherra segir. Ég sé ekki í áætluninni nein áform um að heimilin muni ekki sligast vegna vaxtabyrði og verðbólguverðtryggingarkúfs sem lagður verður yfir húsnæðislán allra landsmanna. Þess vegna eru þessar spurningar og áhyggjur fram settar. Miklu máli skiptir að vextir verði lækkaðir og að verðbólguverðtryggingarkúfurinn, sem nú leggst yfir öll íbúðalán, verði skorinn af með einhverjum hætti, með skattalækkunum ef ekki vill betur. Það má nefnilega ekki verða, eins og hér var talað um fyrr í dag, að hér verði fjöldagjaldþrot á heimilum og fólk missi íbúðir sínar á uppboðum. Bankakreppan og gjaldeyriskreppan mega ekki verða að félagslegri kreppu.

Frú forseti. Við reynum einmitt að koma í veg fyrir að hér verði stórkostleg fjöldagjaldþrot og félagsleg vandamál sem þeim fylgja. Þess vegna skiptir máli að við náum stöðugleika í gjaldmiðilinn sem fyrst og verðbólgukúfurinn verði sem minnstur og aðgerðirnar, sem lagt hefur verið í til að hjálpa fólki við að komast í gegnum erfiðleikana, virki. Verið er að fara í fjölmargar aðgerðir í þeim tilgangi. Hluti af því að skattbyrði framtíðarinnar verði sem minnst er að ná þeim peningum til baka sem við þurfum að setja inn í endurreisn bankanna. Þannig að hinn almenni skattborgari borgi ekki vexti af þeim fjármunum langt inn í framtíðina. Þó að ýmislegt hafi misfarist í bönkunum á síðustu missirum var ýmislegt gott gert þar á fyrri tímum eftir einkavæðinguna og það getum við séð gerast aftur. Það er í samræmi við hvernig nú er lagt upp með að endurreisa fjármálakerfi heimsins og það hefur viljað gleymast í umræðunni að fleiri en við glíma við slík vandamál og að grunni til eru þau ekki bara heimatilbúin. Við skulum minnast þess. Það vantar ekkert á það að stjórnvöld séu tilbúin til að reyna að gera þetta þannig að það snerti heimilin sem minnst. En við skulum líka horfast í augu við það að þetta mun koma við okkur öll á einn eða annan hátt.

Frú forseti. Ljóst er að bankahrunið hefur þegar lent harkalega á heimilum í landinu. Gjaldmiðillinn hefur fallið um 70% það sem af er árinu. Nú bíða menn eftir því hvað gerist þegar krónunni verður fleytt. Hversu mikið gengisfallið verði. Um það var rætt hér í vikunni að verðtrygging á húsnæðislánum gæti kostað 240 milljarða kr. frá 1. júní á þessu ári til 1. júní á næsta ári. Reikningurinn fyrir þessari fjárhæð verður sendur húseigendum í landinu. Ekki er nóg, hæstv. forseti, fyrir hæstv. ráðherra að vísa til þess að ýmsar aðgerðir séu í undirbúningi. Við hljótum að eiga heimtingu á að fá að vita hvað ríkisstjórnin hyggst leggja til, til að létta byrðum af heimilum og fjölskyldum í landinu. Ekki bara lengja í hengingarólinni eins og tillögurnar sem hér hafa komið fram miða að. Það þarf að setja fólkið í forgang og það er ekki gert með áætluninni sem hér liggur fyrir og verður ekki gert með aðferðafræðinni sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er þekktur fyrir. Sú aðferðafræði hefur ekkert breyst í gegnum tíðina og er alveg söm við sig í þessu plaggi. Það sannast af einu - fyrir utan hækkun stýrivaxta og áframhaldandi hækkun vaxta, sem hefur verið stefnuhald gjaldeyrissjóðsins í gegnum tíðina - kröfunni sem sett er fram um hallalaus fjárlög árið 2012. Ætla sér að taka öll þessi hryllilegu lán og skera svo niður í ríkisútgjöldum strax á tveimur, þremur árum. Það gengur ekki upp, hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Í fyrri ræðu minni í dag fór ég yfir allnokkur atriði sem mér finnst mikilvægt að séu skoðuð í sambandi við það mál sem hér er til umfjöllunar. Mér tókst ekki að fara yfir alveg öll atriðin og vil minnast á nokkur til viðbótar. Ég vil t.d. inna hæstv. fjármálaráðherra eftir því sem kemur fram í 24. tölulið þessarar greinargerðar. Þar segir: „Hrun bankakerfisins hefur leitt af sér talsverða þörf fyrir erlent lánsfé. Við gerum ráð fyrir að þessi þörf sé 24 milljarðar Bandaríkjadala á tímabilinu til loka ársins 2010. Þar af eru um 19 milljarðar vanskil vegna skulda yfirteknu bankanna þriggja.“ Segja má að þeir fimm milljarðar sem verið er að tala um, annars vegar frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og hins vegar frá nokkrum öðrum ríkjum, blikni í samanburði við þessa háu fjárhæð. Nú geri ég mér ekki fyllilega grein fyrir hvort reiknað er með því að hún lendi öll á herðum ríkisins, að þetta séu skuldir með ríkisábyrgð sem lenda þar, eða hvernig þessi fjárhæð er fengin. Það er mjög mikilvægt að við vitum nákvæmlega hvað hér er á ferðinni þannig að gerð sé grein fyrir þessum skuldbindingum, hvernig þær eru til komnar og hvort ætlast sé til að þær verði greiddar upp af ríkissjóði eða skattgreiðendum, landsmönnum, til framtíðar. Í umræðunni fyrr í dag var sagt - hæstv. utanríkisráðherra sagði það m.a. - að við ætluðum að nota okkur sérfræðiþekkingu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Já, okkur veitir áreiðanlega ekki af því að fá sérfræðiþekkingu utan að til að aðstoða okkur við að komast út úr þeirri kreppu sem við erum komin í. Hins vegar hefur verið bent á það, og málefnaleg rök eru fyrir því, að ráð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafi oft og víða reynst þjóðum mjög dýrkeypt. Við því höfum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði varað. Verkalýðshreyfingin um allan heim hefur líka gert það þó að þau sjónarmið komi ekki við verkalýðshreyfinguna hér á landi, a.m.k. ekki innan Alþýðusambands Íslands eða Samfylkingarinnar, Jafnaðarmannaflokksins. Þetta eru málefnalegar athugasemdir og áhyggjur sem ríkisstjórnin á að sjálfsögðu að taka tillit til, ég tala ekki um stjórnmálamenn sem kenna sig við jöfnuð. Hæstv. utanríkisráðherra sagði að engin svör væru frá okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði um hvað það væri sem við hefðum til málanna að leggja. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir fór yfir það í ræðu sinni hér fyrr í dag hvað við hefðum lagt til í þessu efni. Vandinn er sá að ríkisstjórnin hlustar ekki. Hún situr ekki hér á bekkjunum nema endrum og eins. Hæstv. fjármálaráðherra hefur þó burðast við að vera hér stöku sinnum í dag og væntanlega í húsinu allan daginn en ekki forsætisráðherra eða neinn af forustumönnum Samfylkingarinnar. Það er ekki nema von að þeir viti ekki hvaða svör eða tillögur við höfum fram að færa. Þjóðin hefur heyrt þær hugmyndir og þær tillögur sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt fram í þessum málum og það endurspeglast mjög í könnunum um afstöðu til stjórnmálaflokkanna. Það skiptir okkur kannski meira máli en flest annað. Frú forseti. Mér dettur í hug að efnahagsástandinu, því ástandi sem við erum nú í, megi lýsa með orðum Arnar Arnarsonar þar sem segir: Þetta er mikið þjóðargrand, þjóðarskútan orðin strand. Aldrei hefir okkar land yfir dunið þvílíkt stand. Þetta lýsir því ástandi sem við stöndum frammi fyrir. Ekki batnar það þegar kemur að ástæðum þess hvernig komið er: Íhald stýrði rangt og ragt, rak af leið og skemmdi fragt. Í skuldarkví var skútu lagt, skömm er endi á heimskra makt. Þó að þetta kvæði sé orðið nokkurra áratuga gamalt kemur það upp í hugann þegar við horfumst í augu við það ástand sem nú er og það hvert Sjálfstæðisflokkurinn, og forusta hans mörg undanfarin ár, hefur komið okkur. Er þar ekki undanskilinn sá sem nú situr sem formaður bankastjórnar Seðlabankans og var formaður Sjálfstæðisflokksins um langt skeið. Ábyrgð hans er mikil, bæði sem forsætisráðherra og sem seðlabankastjóra, og traust hans er farið. Nú þarf að byggja upp, frú forseti, á nýjum grunni og það verður að gerast á grundvelli annarra sjónarmiða, annarrar pólitískrar stefnu, en ráðið hefur ferð. 

Frú forseti. Eins og hv. þingmaður getur séð á skiptingunni í 24. gr. er annars vegar um að ræða þann hlut sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og nágrannaþjóðir okkar ætla að lána okkur, hins vegar er gerð grein fyrir þeim hlut sem snýr að innstæðureikningum bankanna erlendis og síðan það sem eftir stendur af skuldbindingum bankanna þriggja á þessu tímabili. Eins og við vitum er ríkissjóður ekki ábyrgur fyrir þeim skuldum. Það eru skilanefndirnar og hvernig vinnst úr þeim þrotabúum sem þar verða til ef bankarnir verða ekki endurreistir á einhvern annan hátt með hjálp lánardottna eða einhverjum slíkum aðferðum - það eru þá þeir aðilar sem þurfa að standa skil á þeim skuldum eftir því sem eignir duga til. Þannig liggur í því sem þarna er upp talið.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessar upplýsingar, þær skipta vissulega máli. Áhyggjurnar eru eftir sem áður þær að ríkisstjórnin virðist ekki ætla sér að fara þá leið sem ein er rétt að lögum og það er að gömlu bankarnir séu settir í gjaldþrot, því að þeir eru gjaldþrota og eiga að fara í gjaldþrot. Menn hafa haldið því fram að sú lagasetning sem fram fór hér í síðustu viku til þess að gefa þeim kost á að starfa í tvö ár, ekki mætti höfða mál á hendur þeim þann tíma, væri brot á stjórnarskránni og menn hefðu jafnvel brotið stjórnarskrána vitandi vits. Það er áhyggjuefni ef þessar skuldbindingar eiga að hanga á bönkunum og flytjast þá - ef gömlu bankarnir eiga ekki að fara í þrot - væntanlega eins og eignir yfir í nýju bankana eða maður skyldi ætla það. Nýju bankarnir munu þá taka þessar skuldir með sér inn í framtíðina. Er það ekki rétt skilið hjá mér, hæstv. fjármálaráðherra?

Það hefði kannski verið skýrara að fá að gera grein fyrir því, hv. þingmaður, hvernig þessari skiptingu er háttað. Þegar bönkunum er skipt upp í tvennt og til verða nýi bankinn og gamli bankinn eru bæði eignir og skuldir teknar yfir - það fer yfir í nýja bankann og á að vega hvort upp á móti öðru. Því til viðbótar þarf ríkissjóður að bæta inn í eigin fé til þess að bankinn sé rekstrarhæfur. Aðrar eignir og aðrar skuldbindingar eru þá eftir í gamla bankanum. Þetta er þá hluti af því að láta þessar eignir ganga á móti skuldbindingum eftir því sem þær duga til. Hluti af skuldunum verður þá eftir í nýju bönkunum en á móti koma samsvarandi eignir og þar af leiðandi ætti ekki að þurfa að hafa áhyggjur af þeim hluta. Nýju bankarnir eiga að geta staðið undir þeim skuldbindingum vegna þeirra eigna sem með þeim voru fluttar. Uppgjörshlutinn verður þá raunverulega í gamla bankanum og við eigum eftir að sjá hversu vel þeir hlutir duga til að standa fyrir þeim skuldbindingum. En í hvorugu tilfellinu fellur þetta sem skuldbinding á ríkissjóð.

Frú forseti. Ég skil hæstv. ráðherra á þann veg að taka eigi yfir í nýju bankana eignir úr gömlu bönkunum og á móti jafna upphæð í skuldum og skilja síðan hitt eftir. Ég á eftir að sjá það gerast þannig þegar þessi dæmi eru gerð upp. Ég óttast að nýir bankar með svona mikla skuldabyrði verði ekki mjög söluleg vara - það er boðað hér í plagginu að síðan eigi að koma þeim á markað.

Það snýst um eiginfjárframlagið.

Það snýst um það að bankarnir eru þá að sjálfsögðu orðnir mjög skuldsettir. Þessir nýju bankar fá þessar miklu skuldir væntanlega í vöggugjöf, eins og ég skil þetta. Það þarf þá a.m.k. að gera mjög rækilega grein fyrir því hvernig þetta dæmi lítur út reikningslega á vettvangi þingnefndarinnar sem fær málið til skoðunar.

Hæstv. forseti. Komið er að lokum umræðunnar. Ég á einungis eina fimm mínútna ræðu eftir. Ég get lýst því yfir hér að ég hef efni í mun lengra mál. Ég ætla að tæpa á örfáum atriðum sem hafa komið upp í hugann í dag. Umræðan hófst á því að hv. þm. Helgi Hjörvar lýsti því yfir að Seðlabankinn væri rúinn trausti. Í fréttum klukkan sex koma fréttir um það að tveir samfylkingarráðherrar vilji að kosið verði sem allra fyrst,  Hæstv. utanríkisráðherra sagði í andsvari við mig í morgun að Seðlabankinn ákvæði stýrivexti, ég ætti ekki að ráðast á ríkisstjórnina eða ráðherrana og skammast yfir stýrivöxtum, það væri sko Seðlabankans að ákveða þá, Seðlabankans sem er trausti rúinn. Hæstv. forseti. Hér rekur sig hvað á annars horn. Hér situr handónýt ríkisstjórn sem er trausti rúin. Til marks um það eru fjöldamótmæli fyrir utan þetta hús helgi efti helgi og baráttufundir í húsunum hér í kringum okkur, Iðnó, Nasa og einn í Háskólabíói nk. mánudagskvöld. Það er því ljóst, og það hefur komið mjög berlega fram í þessari umræðu í dag, að ríkisstjórnin er langt því frá að vera þeim vanda vaxin að takast á við hið gríðarlega verkefni sem við blasir. Hún sér bara þá einu leið, sem hún kallar óhjákvæmilega, að taka neyðarlán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum með afdráttarlausum skilyrðum um að þrengt skuli að öllum opinberum fjárveitingum á næstu árum, jafnvel áratugum. Hæstv. forseti. Óhjákvæmilegt eða óhjákvæmilegt ekki að taka þetta lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Þessi sama ríkisstjórn hefur áður sagt að ýmsir hlutir hafi verið óhjákvæmilegir - ég leiðrétti það, það var ekki þessi sama ríkisstjórn. Það var ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem sagði á sínum tíma að óhjákvæmilegt væri að einkavæða bankana. Ekki væri hægt að halda þessum tveimur bönkum í ríkiseigu því að það væri svo gamaldags, við værum svo aftarlega á merinni, öll ríkin í kringum okkur væru meira eða minna búin að einkavæða bankana sína, sem var ósatt. Í nágrannalöndum okkar, þar sem bankarnir standa sæmilega, er stór hluti, og jafnvel stærsti hluti, bankanna í ríkiseigu. Ríkisstjórnin sem við bjuggum við á sínum tíma taldi óhjákvæmilegt að einkavæða bankana. Á sínum tíma var óhjákvæmilegt að byggja Kárahnjúkavirkjun, það átti að bjarga atvinnulífi á Austurlandi. Á sínum tíma var óhjákvæmilegt að lækka skatta á fyrirtækin og á þá tekjuhæstu. Frjálshyggjuumræðan hefur verið með þeim hætti hér í þessum sal á undanförnum árum að viðsnúningur verður að eiga sér stað. Sá viðsnúningur verður greinilega ekki með þessari ríkisstjórn því að Samfylkingin hefur lagst á sveif með Sjálfstæðisflokknum í frjálshyggjuumræðunni. Hún telur nú, eins og Sjálfstæðisflokkurinn, óhjákvæmilegt að taka þetta lán. Þau hafa ekki reiknað neina aðra sviðsmynd. Það er enginn valkostur í boði. Það er í sjálfu sér skammarlegt þegar horft er á hversu stórt þetta mál er. Hæstv. forseti. Ég vil ljúka máli mínu á að vitna í tölvupóst sem ég fékk í dag frá þriggja barna móður sem telur sig ekki eiga það skilið að þurfa að horfa á eftir lífi sínu upp í skuldir sem aðrir hafa stofnað til. Henni leikur forvitni á að vita hvernig ríkisstjórnin hugsar hlutina fyrir fólk eins og hana, fólk sem er með allt í skilum, fólk sem hefur streðað allt sitt líf til að geta lifað sómasamlegu lífi og hefur veitt börnunum sínum áhyggjulausa æsku. Þetta er fólk sem aldrei hefur séð barnabætur. Iðnaðarmenn eru t.d. það tekjuháir að þeir sjá ekki barnabætur. En þegar iðnaðarmenn missa vinnuna hvað gerist þá? Barnabæturnar skila sér ekki strax, það líður a.m.k. ár þar til eitthvað slíkt kæmi til þessarar fjölskyldu. 
             Þetta er fjölskylda sem neitar að kyngja þessu og ég segi: Ég styð þessa fjölskyldu 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur sem vísaði til fjölskyldu og þeirrar skuldsetningar sem hún væri nú komin í. Þannig er ástatt með gríðarlega stóran hóp af Íslendingum í dag. Eins og ég gat um fyrr í dag eru nú á atvinnuleysisskrá yfir 6.000 manns. Við erum að tala um gríðarlega mikið atvinnuleysi sem fer vaxandi og það er að mínu viti eitt það versta sem getur gerst í einu samfélagi. Eins og ítrekað hefur verið sagt í dag erum við að taka eitt stærsta lán sem hefur verið tekið í Íslandssögunni og það skiptir miklu máli, eins og ýmsir stjórnarþingmenn sem og aðrir hafa bent á, að traust ríkisstjórn haldi um stjórnvölinn. Er þetta traust ríkisstjórn sem við erum að tala um? Þingmenn ríkisstjórnarinnar hafa komið upp hver um annan þveran og lýst yfir áhyggjum sínum og efasemdum um að þessi ríkisstjórn og Seðlabankinn geti í raun stjórnað landinu með eðlilegum hætti. Það þarf sterka ríkisstjórn. Núna koma hæstv. viðskiptaráðherra og hæstv. umhverfisráðherra, eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vék að í ræðu sinni, og segja: Við þurfum kosningar. Til hvers? Til þess að endurnýja umboð okkar. Endurnýja hvaða umboð? Ríkisstjórnin hefur umboð. Nýjar kosningar fjalla um allt annað. Þær fjalla um að fella þessa ríkisstjórn en ekki endurnýja umboð hennar - en tveir ráðherrar krefjast kosninga. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir lýsti yfir efasemdum og hafði ekki trú á því að þeir sem nú halda um stjórnvölinn gætu gert það af viti. Hæstv. utanríkisráðherra gerði grein fyrir því í sinni upphafsræðu að við hefðum verið losuð úr herkví. Ég gat ekki séð að það væri út af öðru en því að illa hefði verið haldið á málum fram að því að hún reis af sjúkrabeði. Ég er út af fyrir sig sammála henni um að þannig var það. Sé litið til þess sem hér er rakið og ýmiss annars sem hefur komið fram í umræðum liggur fyrir að við erum með sundurlausa og ósamstæða ríkisstjórn sem er ekki líkleg til mikilla afreka. Virðulegi forseti. Það er staðreynd að enginn getur stjórnað fyrirtæki verr en sá sem rekur fyrirtæki í þrot. Ef til vill var aldrei rekstrargrundvöllur fyrir fyrirtækinu en það getur enginn rekið það verr. Hugsanlega hefði einhver annar getað gert það betur en enginn gerir það verr en sá sem rekur það í þrot. Þessi ríkisstjórn og þessi Seðlabanki hafa rekið íslenska efnahagskerfið í þrot. Það er sú staðreynd sem við stöndum frammi fyrir og vegna þeirrar staðreyndar erum við nú tilneydd til þess að taka lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Að mínu viti er ekki um annað að ræða en að samþykkja þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir en það er af illri nauðsyn vegna óstjórnar ríkisstjórnarinnar. Í því virta blaði Sunday Times sagði 12. október síðastliðinn að Ísland hefði komið betur út ef Seðlabanki Íslands hefði ekki haft þessa ofurháu stýrivexti og takmarkað útlán. Þess í stað hefði Seðlabankinn haldið sig við löngu úrelta vaxtastefnu. Hvað á að gera núna og hvað er boðað? Einmitt að Seðlabanki og ríkisstjórn ætla að halda áfram og herða enn þessa úreltu vaxtastefnu. Það á að fara sömu leið - og það er svo merkilegt - það á að fara sömu leið og ríkisstjórn Herberts Hoovers, forseta Bandaríkjanna, gerði árið 1929 með þeim hræðilegu afleiðingum að heimskreppa skall á, með því að hækka vexti og takmarka peningamagn í umferð. Það er röng stefna. Það er nauðsynlegt að taka lánið sem hér er um að ræða en það þarf ábyrga menn til þess að takast á við og stýra þjóðarskútunni áfram, gera rétta hluti, víkja frá flotkrónunni og henda í burtu verðtryggingunni. Það er stærsta hagsmunamál Íslendinga í dag.