Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Forsætisráðherra hefur 20 mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en þingflokkur forsætisráðherra hafa 12 mínútur í fyrstu umferð, í annarri umferð hafa þingflokkarnir 6 mínútur en í þeirri þriðju 5 mínútur hver þingflokkur. Röð flokkanna er í öllum umferðum þessi: Sjálfstæðisflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Samfylkingin, Framsóknarflokkur og Frjálslyndi flokkurinn. Ræðumenn fyrir Sjálfstæðisflokk verða Geir H. Haarde forsætisráðherra í fyrstu umferð, Ásta Möller, 7. þingmaður Reykjavíkurkjördæmis suður, í annarri umferð og Illugi Gunnarsson, 3. þingmaður Reykjavíkurkjördæmis suður, í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð verða Steingrímur J. Sigfússon, 4. þingmaður Norðausturkjördæmis, í fyrstu umferð, í annarri Katrín Jakobsdóttir, 4. þingmaður Reykjavíkurkjördæmis norður, og í þriðju umferð Atli Gíslason, 7. þingmaður Suðurkjördæmis. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Jóhanna Sigurðardóttir, félags- og tryggingamálaráðherra, Össur Skarphéðinsson iðnaðarráðherra í annarri og Björgvin G. Sigurðsson viðskiptaráðherra í þriðju umferð. Fyrir Framsóknarflokk tala Guðni Ágústsson, 3. þingmaður Suðurkjördæmis, í fyrstu umferð, í annarri Valgerður Sverrisdóttir, 2. þingmaður Norðausturkjördæmis, og í þriðju umferð Birkir J. Jónsson, 6. þingmaður Norðausturkjördæmis. Fyrir Frjálslynda flokkinn tala í fyrstu umferð Guðjón A. Kristjánsson, 6. þingmaður Norðvesturkjördæmis, Jón Magnússon, 10. þingmaður Reykjavíkurkjördæmis suður, í annarri umferð en í þriðju umferð Grétar Mar Jónsson, 10. þingmaður Suðurkjördæmis.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Í upphafi ræðu minnar vil ég senda hæstvirtum utanríkisráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, bestu kveðjur þar sem hún dvelur á sjúkrahúsi í Bandaríkjunum eftir læknisaðgerð. Frá því að við Ingibjörg Sólrún mynduðum ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar á Þingvöllum í fyrravor hefur samstarf okkar verið með miklum ágætum og persónulegur trúnaður og traust á milli okkar dýpkað. Ég mæli fyrir hönd þingheims alls þegar ég óska þess að utanríkisráðherra nái sem fyrst fullum bata og snúi aftur til starfa. Góðir Íslendingar. Samkvæmt þingsköpum Alþingis var stefnuræðu minni dreift til þingmanna með nokkrum fyrirvara. Hefð er fyrir því að í stefnuræðu forsætisráðherra sé að finna heildstætt yfirlit um störf og áherslur ríkisstjórnarinnar í þeim tilgangi að um þau geti farið fram málefnalegar og gagnlegar umræður hér á Alþingi. Ég vona að mér leyfist, herra forseti, að víkja nokkuð frá þeim skrifaða texta sem dreift var til þingmanna, ég veit að þingheimur hefur skilning á því í ljósi þeirra sviptinga sem orðið hafa í efnahagslífi landsmanna á síðustu dögum. Staða efnahagsmála hér á landi hefur á skömmum tíma breyst mjög til hins verra og fullyrða má að íslensk stjórnvöld, íslensk fyrirtæki og heimilin, fólkið í landinu hafi sjaldan staðið frammi fyrir jafnmiklum erfiðleikum og nú blasa við. Eftir blómlega uppgangstíma er skollið á gjörningaveður í efnahagskerfi heimsins og brimsjórinn af því mikla umróti skellur nú Íslandsströndum af miklu afli. Allir vissu að góðærið mundi ekki vara endalaust en enginn sá fyrir þann storm sem skall á síðastliðinn vetur og fer nú um efnahagskerfi heimsins með mikilli eyðileggingu. Við horfum fram á að íslensku bankarnir, flaggskip útrásar síðustu ára, búa sig nú undir mikla varnarbaráttu. Þurrausnar lánalindir gera íslenskum fyrirtækjum afar erfitt fyrir og þau sem færst hafa of mikið í fang berjast nú í bökkum. Íslensk fyrirtæki hafa á undanförnum árum teflt djarft í sókn sinni og uppskeran hefur í mörgum tilvikum verið ríkuleg. Hagnaður íslenskra fyrirtækja hefur verið ævintýri líkastur og hafa hluthafar notið góðs af. Þegar uppstreymið hættir er fall þeirra sem hæst fljúga mest. Það sem mest svíður er þó hin óhjákvæmilega lífskjaraskerðing sem almenningur í landinu stendur frammi fyrir. Á undanförnum árum höfum við Íslendingar notið þess að búa við bestu lífskjör sem fyrirfinnast í heiminum. Við gerum öll kröfu um það besta og þannig á það að vera. En íslenska þjóðin er ekki samansafn af óhófslýð sem heldur að verðmæti og góð lífskjör falli af himnum ofan. Íslenska þjóðin veit að leiðin til velmegunar er vörðuð erfiðum hindrunum og íslenska þjóðin er það sem hún er í dag vegna þess að hún hefur tekist á við erfiða tíma og sigrast á þeim. Á sama hátt og við brutumst út úr vesöld og fátækt fyrir áratugum síðan með bjartsýni og baráttuhug að vopni, þá munum við komast út úr þeim hremmingum sem yfir okkur ganga nú. Við Íslendingar gefumst ekki upp þótt á móti blási og við munum ekki örvænta eða leggja árar í bát í þeim stjórsjó sem þjóðarskútan siglir nú í gegnum. Við erum öll á sama báti, stjórnvöld, fyrirtækin og fólkið í landinu. Íslensku bankarnir hafa ekki farið varhluta af þeim hamförum sem nú geisa á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Rótgrónir og traustir bankar víða um lönd hafa horfið af sjónarsviðinu, þar á meðal ýmsir af stærstu bönkum heims. Erlendir og innlendir bankar halda að sér höndum og fyrirtæki fá takmarkað lánsfé. Þótt enn sé fullsnemmt að kveða upp endanlegan dóm virðist öflug viðspyrna stjórnvalda víða um heim og kröftugt inngrip á fjármálamörkuðum, vonandi nú einnig í Bandaríkjunum, hafa forðað heiminum frá algjöru hruni. Hins vegar er ljóst að það mun taka alþjóðlega fjármálastarfsemi og heimsbúskapinn langan tíma að jafna sig og allt bendir til að ástandið eigi eftir að versna áður en við sjáum til lands. Fyrr í þessari viku var gert samkomulag milli ríkisstjórnar Íslands og helstu eigenda Glitnis banka hf., að höfðu samráði við Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitið, um að ríkissjóður legði bankanum til nýtt hlutafé. Þetta var gert með hliðsjón af þröngri lausafjárstöðu Glitnis og einstaklega erfiðum aðstæðum á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Í þessu felst að ríkissjóður leggur Glitni til hlutafjárframlag að jafnvirði 600 milljóna evra, eða um 84 milljarða íslenskra króna, þegar samkomulagið var gert, og verður með því eigandi að 75% hlut í Glitni. Þessi aðgerð er ekkert einsdæmi, enda hafa ríkisstjórnir, jafnt vestan hafs sem austan, gripið til hliðstæðra aðgerða nú á síðustu vikum og mánuðum til að koma í veg fyrir ringulreið á fjármálamörkuðum. Tilgangurinn með aðgerðinni gagnvart Glitni er að tryggja hagsmuni sparifjáreigenda og viðskiptavina bankans en ekki síður að tryggja stöðugleika í fjármálakerfinu með því að styrkja áframhaldandi rekstur bankans. Við höfðum hagsmuni almennings að leiðarljósi við þessa ákvörðun og fólk þarf ekki að óttast um innstæður sínar í Glitni frekar en öðrum bönkum hér á landi. Ríkissjóður stefnir ekki að því að eiga hlut í Glitni til langframa og mun selja hann þegar aðstæður leyfa. Frumkvæðið í þessu máli kom frá forsvarsmönnum Glitnis og því fer fjarri að ríkið hafi yfirtekið Glitni með valdboði eða sóst sérstaklega eftir því að eignast hlut í bankanum. Aðkoma ríkisins að Glitni markar vitaskuld ekki neinn endapunkt í þeim hremmingum sem steðja að bankakerfinu hér á landi. Íslenskir bankar, eins allir aðrir bankar í heiminum, heyja nú mikla varnarbaráttu með liðsinni stjórnvalda og opinberra aðila. Ég fullyrði hér að ríkisstjórn mín mun hvergi slá af í þeirri stefnu sinni að tryggja með öllum tiltækum ráðum stöðugleika fjármálakerfisins og færa þær fórnir sem nauðsynlegar kunna að verða. Í því verkefni verður sem fyrr gengið fram með hagsmuni almennings að leiðarljósi og búið svo um hnútana að hagsmunir fólksins í landinu séu sem best tryggðir. Herra forseti. Eins og ég hef að framan rakið blasir við okkur Íslendingum dökk mynd og í huga margra er útlitið svart. En eins og ágætur maður sagði eitt sinn, þá er orðið vonleysi ekki góð íslenska, og þó svo að útlitið sé svart núna þegar við siglum í miðjum storminum, þá er hughreystandi að vita til þess að allar undirstöður samfélagsins eru traustar. Það er til marks um þetta að nýjar tölur um hagvöxt og vöruskiptajöfnuð sýna fram á meiri þrótt í íslenskum þjóðarbúskap en búist var við. Hagvöxtur er meiri sem skýrist fyrst og fremst af auknum útflutningi. Þar kemur bæði til meiri álframleiðsla og jákvæð áhrif af gengislækkun krónunnar á margs konar útflutning. Tölur Hagstofunnar sýna svo ekki verður um villst að það dregur úr neyslu og fjárfestingu. Þetta tvennt bendir til jákvæðrar þróunar: Hagvöxtur er nú borinn uppi af útflutningi en ekki eyðslu og þenslan í hagkerfinu er að minnka til muna. Þjóðarbúið er því byrjað að leita jafnvægis á nýjan leik. Og af hverju er þetta mikilvægt? Jú, vegna þess að aukinn útflutningur og verðmætasköpun er beitt og öflugt vopn í þeirri erfiðu baráttu sem við heyjum nú við verðbólguna. Hin háa verðbólga, sem við upplifum um þessar mundir og er helsti efnahagsóvinur heimila og fyrirtækja, mun ekki hverfa af sjálfri sér en það er svo sannarlega undir okkur komið að ráðast gegn henni með aukinni verðmætasköpun. Tölurnar gefa einnig vísbendingu um að atvinnuleysi verði minna en spáð hafði verið. Ríkisstjórnin mun láta einskis ófreistað til að jafnvægi myndist sem fyrst á ný í þjóðarbúinu þannig að verðbólga og vextir lækki. Að sama skapi vill hún forðast að atvinnuleysi aukist og verði að þjóðarböli. Ríkisstjórnin ræður ekki við erfiðar ytri aðstæður sem hafa rýrt lífskjör þjóðarinnar en hún hefur síður en svo setið með hendur í skauti, eins og sumir hafa haldið fram. Tekjuskattur fyrirtækja hefur verið lækkaður enn frekar. Stimpilgjald við fyrstu íbúðarkaup hefur verið afnumið. Aðgangur banka og sparisjóða að lausafé í Seðlabankanum hefur verið rýmkaður. Íbúðalánasjóður hefur endurfjármagnað íbúðalán banka og sparisjóða og frekari skref í þá átt hafa verið boðuð. Ríkissjóður hefur gefið út skuldabréf í miklum mæli til að liðka fyrir á skuldabréfa- og gjaldeyrismarkaði. Gjaldeyrisvarasjóður þjóðarinnar hefur verið fimmfaldaður á tveimur árum, þrátt fyrir afar erfiðar aðstæður á erlendum lánamörkuðum. Og enginn skyldi láta sér detta í hug að við ætlum að láta þar við sitja. Ráðist hefur verið í auknar opinberar framkvæmdir en með þeim má koma í veg fyrir að efnahagslífið hægi um of á sér og styrkja það enn frekar til framtíðarsóknar. Þó verður að gæta þess að ganga ekki svo langt að þensla grafi um sig áður en tekist hefur að ná niður verðbólgu og vöxtum. Ég tel að í fjárlagafrumvarpi næsta árs sé þræddur hinn gullni meðalvegur í þessum efnum. Virðulegi forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir meðal annars að hún sé frjálslynd umbótastjórn um kraftmikið efnahagslíf, öfluga velferðarþjónustu, bættan hag heimilanna og aukna samkeppnishæfni atvinnulífsins. Verkefnaáherslur einstakra ráðuneyta taka mjög mið af þessu leiðarljósi eins og ég mun nú víkja lítillega að. Í félags- og tryggingamálaráðuneytinu hefur verið lögð sérstök áhersla á málefni barna og aldraðra. Þjónusta hefur verið stórbætt á Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins og til stendur að efla forvarnir til að koma í veg fyrir að börn og unglingar ánetjist vímuefnum. Þegar hefur verið kynnt ítarleg stefnumótun í málefnum aldraðra og hafin er öflug uppbygging á nýjum hjúkrunarrýmum og útrýming fjölbýla á hjúkrunarheimilum. Loks nefni ég heildarendurskoðun á löggjöf um almannatryggingar þar sem meðal annars verður hugað að samspili almannatrygginga og greiðslna úr lífeyrissjóðum. Á undanförnum mánuðum hefur orðið viðsnúningur í rekstri Landspítalans til hins betra á sama tíma og aðgerðum fjölgar verulega. Biðlistar hafa víða styst, til dæmis eftir hjartaþræðingum og þjónustu sérgreina, eins og barna- og unglingageðdeildar. Þá hafa verkefni verið flutt frá Landspítala í heimabyggð stofnana á Suður- og Suðvesturlandi og fram undan er stórátak í heilsutengdri heimaþjónustu við einstaklinga í samvinnu við sveitarfélög. Á lyfjamarkaði hefur verið lögð áhersla á að láta samkeppni taka við af fákeppni. Sjúkratryggingastofnun, sem Alþingi ákvað að setja á fót eftir vandlegar umræður, er rökrétt framhald af nýjum heilbrigðisþjónustulögum. Hlutverk stofnunarinnar er m.a. að tryggja hagkvæman rekstur heilbrigðisþjónustunnar og skapa svigrúm til fjölbreytilegri rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu. Þetta er ein af forsendum þess að við getum til framtíðar tryggt að allir hafi aðgang að þjónustunni, óháð efnahag. Í viðskiptaráðuneytinu er unnið að heildarstefnumótun um neytendamál. Ráðgert er að frumvörp og aðrar aðgerðir á grundvelli hennar líti dagsins ljós á næstu mánuðum og missirum, m.a. lögfesting úrræða um greiðsluaðlögun. Ríkisstjórninni er kappsmál að hlúa að menntun og þekkingaröflun í gegnum menntakerfið, vísindi og rannsóknir. Engin önnur aðildarþjóð OECD ver jafnháu hlutfalli til menntunar og við Íslendingar og hvergi innan OECD er jafnhátt hlutfall þjóðar á öllum æviskeiðum skráð í formlegt nám, eða rúmlega 30%. Á síðastliðnu þingi voru samþykkt lög um leikskóla, grunnskóla, framhaldsskóla, opinbera háskóla og menntun og ráðningu kennara. Hinn nýi lagarammi myndar grunninn að menntastefnu er opnar óteljandi tækifæri fyrir íslenskt skólakerfi. Þá verður nýtt frumvarp um fullorðinsfræðslu lagt fram á haustþingi og með því má segja að menntakerfið í heild hafi verið endurskoðað á tveimur árum. Margs konar menningarstarfsemi stendur í blóma og íslenskir listamenn og aðrir andans menn bera hróður landsins víða. Mörg glæsileg íþróttaafrek hafa verið unnin og á sviði fræða og vísinda ríkir óbilandi vilji til að sækja fram og ná í fremstu röð. Það gladdi mig persónulega mikið þegar gamall japanskur skólafélagi minn kom hingað til lands færandi hendi fyrir fáum vikum þeirra erinda að setja á laggirnar myndarlegan sjóð við Háskóla Íslands til að efla samskipti Íslands og Japans. Sá rausnarskapur er vitnisburður um vináttu og framsýni sem margt ungt fólk á vonandi eftir að njóta góðs af um langa framtíð. Herra forseti. Mikil vakning hefur orðið á sviði umhverfismála um heim allan á síðustu árum eftir því sem afleiðingar loftslagsbreytinga koma betur í ljós. Íslendingar eru ekki meðal þeirra þjóða sem stendur mest ógn af loftslagsbreytingum. Engu að síður þurfum við að laga okkur að breyttu náttúrufari og skilyrðum til lands og sjávar og leggja okkar af mörkum eins og allar aðrar þjóðir. Umhverfisráðuneytið og fjármálaráðuneytið hafa innleitt umhverfissjónarmið við opinber innkaup. Þá hefur verið ákveðið að breyta skattaumhverfi ökutækja þannig að hvatt verði til jákvæðra umhverfisáhrifa. Opinberir aðilar hafa ákveðið að fjölga vistvænum farartækjum á sínum snærum og sýna þannig gott fordæmi. Í iðnaðarráðuneytinu er nú unnið að því í samvinnu við sveitarfélög og olíufélög að reistar verði fjölorkustöðvar við hringveginn og þannig ýtt undir notkun farartækja sem nota óhefðbundið eldsneyti. Unnið er að umfangsmiklum samgönguframkvæmdum um land allt og aldrei hefur jafnmiklu fé verið varið til málaflokksins og ráðgert er næstu þrjú ár. Verið er að lyfta grettistaki í útbreiðslu farsímasambands, senn hefst uppbygging á háhraðanetþjónustu á svæðum þar sem markaðsaðstæður eru með þeim hætti að einkaaðilar halda að sér höndum. Lagning á nýjum sæstreng milli Íslands og Danmerkur er hafin. Í iðnaðarráðuneytinu eru orkumálin í brennidepli, enda hefur áhugi erlendra fjárfesta á margs konar orkufrekum iðnaði farið vaxandi. Skattaumhverfi fyrirtækja hér á landi er hagstætt, auk þess sem fyrirtæki vilja í vaxandi mæli nýta raforku frá endurnýjanlegum orkulindum. Ríkisstjórnin hefur verið sökuð um að einblína á áliðnað sem stórnotanda raforku í stað þess að ýta undir uppbyggingu annars konar orkufrekrar starfsemi. Það er ekki rétt. Á Akureyri er að rísa álþynnuverksmiðja, senn verður hafist handa við uppbyggingu gagnavers í Reykjanesbæ og tvö sólarkísilfyrirtæki hafa sýnt áhuga á að hefja starfsemi hér á landi. Allt eru þetta dæmi um orkufreka starfsemi sem sækist mjög eftir „grænni“ raforku. Styrkur sjávarútvegsins hefur komið glöggt í ljós með hæfni sjávarútvegsfyrirtækja til að laga sig að þriðjungs niðurskurði á þorskveiðiheimildum á síðasta fiskveiðiári. Hærra afurðaverð erlendis og gengislækkun krónunnar hafa vissulega auðveldað þessa aðlögun. Þrátt fyrir það og ýmsar mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar er ljóst að þessi aflasamdráttur reynist sjávarbyggðum og þeim sem starfa í atvinnugreininni erfiður. Það er höfuðmál að hvika ekki frá markaðri fiskveiðistefnu því aðeins þannig mun okkur takast að styrkja þorskstofninn svo unnt verði á næstu árum að auka aflaheimildir á ný. Innleiðing nýrrar matvælalöggjafar Evrópusambandsins er mikilvæg ef við ætlum að halda stöðu okkar á innri markaði sambandsins fyrir sjávarafurðir og jafnframt að styrkja möguleika til að flytja út landbúnaðarafurðir. Frumvarp þess efnis verður endurflutt með nokkrum breytingum nú í haust. Breytingarnar miða allar að því að treysta heimildir okkar til að tryggja heilnæmi afurða og að gera eftirlitskerfið ekki þyngra en nauðsynlegt er. Það er og verður stefna ríkisstjórnarinnar að standa vörð um öflugan landbúnað og matvælaframleiðslu í landinu og nýta þau sóknarfæri sem fást með samræmdri matvælalöggjöf. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Við Íslendingar megum ekki láta hugfallast í því umróti sem nú gengur yfir því að framtíðarhorfur íslensku þjóðarinnar eru bjartar. Ég er sannfærður um að ef við höldum ótrauð áfram á þeirri braut sem mörkuð hefur verið á síðustu árum þá muni okkur áfram farnast vel og við skara fram úr í samfélagi þjóðanna. Ég nefni fimm atriði: Þjóðin býr að auðlindum sem sífellt verða verðmætari í heimi þar sem ásókn í matvæli og orku eykst ár frá ári. Fiskimiðin okkar, jarðvarminn, fallorkan í jökulvötnunum, hreina lindarvatnið, ægifögur náttúra og víðerni eru náttúruauðlindir sem aðrar þjóðir öfunda okkur af. Það á að vera okkur keppikefli að nýta þessar auðlindir á sjálfbæran hátt eftir því sem hægt er. Með markvissum skattalækkunum á einstaklinga og fyrirtæki hefur verið ýtt undir frumkvæði og þor sem hefur leitt til stórkostlegra framfara á flestöllum sviðum íslensks þjóðfélags. Hið opinbera hefur dregið sig út úr margs konar atvinnurekstri sem hefur aukið svigrúm einkaframtaksins til hagsbóta fyrir heildina. Þjóðin er samstiga um að hér á landi eigi að vera öflugt velferðarkerfi sem styður við einstaklingana þegar á bjátar. Þjóðin sjálf er þó mesta auðlindin. Eiginleikar hennar hafa skilað okkur í fremstu röð. Og með sívaxandi menntun mun þjóðin geta áorkað enn meiru. Herra forseti. Góðir Íslendingar. Langbrýnasta verkefni næstu mánaða er að ná verðbólgunni niður. Hún er sá skaðvaldur sem mestum búsifjum veldur á heimilum almennings og í rekstri fyrirtækja. Um leið og árangur næst í þeirri baráttu munu vextir taka að lækka. Og með auknu jafnvægi í þjóðarbúskapnum mun gengi íslensku krónunnar styrkjast á ný, enda allt of lágt um þessar mundir að mati flestra. Þjóðin veit að í aldanna rás hefur það ævinlega orðið okkur Íslendingum til hjálpar þegar bjátað hefur á að æðrast ekki, heldur bíta á jaxlinn. Við höfum lært af langri búsetu í harðbýlu landi að orðskrúð og innantómar upphrópanir færa ekki björg í bú. Við viljum að verkin tali. Og þannig munum við sigrast á yfirstandandi erfiðleikum. Við þurfum öll að leggjast á eitt, beita margs konar úrræðum og það mun taka tíma en að lokum munum við sem þjóð og sem einstaklingar á þessu landi sem er okkur svo kært standa af okkur fárviðrið og hefja nýja sókn á öllum sviðum. - Góðar stundir!

Góðir landsmenn. Vofa gengur nú ljósum logum um hinn kapítalíska heim. Það er ekki vofa kommúnismans sem var skrifað um á 19. öldinni; það er vofa kapítalismans sjálfs. Vítt um heim standa nú yfir neyðaraðgerðir þar sem gripið er til gríðarlegra fjármuna úr almannasjóðum til að afstýra því að nýfrjálshyggjukapítalisminn hrynji. Hugmyndafræðin sem vildi færa allt frá hinu opinbera til markaðarins, vildi einkavæða alla hluti, hataðist við reglusetningu frá hinu opinbera og vildi ekkert af hinu opinbera vita; þessi „ismi“ hefur nú étið sjálfan sig innan frá og skríður undir pilsfaldinn. Nýfrjálshyggjubyltingin er að éta börnin sín enda hefur Hannes Hólmsteinn ekki skrifað blaðagrein í margar vikur. Lærdómar heimskreppunnar miklu um 1930 eru nú rifjaðir upp og eðlilega spyrja menn sig í forundran: Hvernig gat mannkynið verið svona heillum horfið - svona vitlaust - að glata reynslunni frá þeim hildarleik og endurtaka sömu mistökin, fólgin í blindri trú á markaðinn? Er það ekki undarlegt að á nokkurra áratuga fresti, í mesta lagi hálfrar til einnar aldar fresti, þurfi þessi skrýtna skepna „homo sapiens“, sem þýtt er „hinn viti borni maður“, að læra allt upp á nýtt; læra að hún græðgin, hann hrokinn og það siðleysið eru ekki góðir förunautar í þróun mannlegs samfélags? Hér uppi á Íslandi er staðan sú að allt frá því fyrir mitt ár 1991 hefur setið hægri sinnuð ríkisstjórn undir forustu Sjálfstæðisflokksins, fyrst með aðild Alþýðuflokksins sáluga, síðan Framsóknarflokksins í tólf ár og loks Samfylkingarinnar. Þessar ríkisstjórnir hafa fylgt sömu leiðarljósum. Við Íslendingar erum í lok þessa tíma staddir í versta ólgusjó efnahags- og þjóðmálaupplausnar sem við höfum lent í, a.m.k. um áratugaskeið ef ekki nokkru sinni síðan við endurheimtum fullveldi og sjálfstæði. Ég held að maðurinn í Múrbúðinni hafi orðað þetta svo það skildist þegar hann sagði sem svo að útrásar- og bankastrákarnir væru búnir að skuldsetja okkur upp í rjáfur og einmitt það værum við að glíma við. Fjármálageirinn og viðskiptalífið ber þó ekki eitt ábyrgð. Leikvöllurinn var undirbúinn með pólitískum ákvörðunum um einkavæðingu, ekki síst banka, með sömu blindu trúnni á markaðinn. Útrásarvíkingarnir voru þjóðhetjur og stjórnvöld hældust um af afrekum sínum; mikluðust af góðæri og velgengni. Ísland var að sigra heiminn. Hvernig má það þá vera að nú við mánaðamótin september/október árið 2008 skuli fjármálakerfi landsins riða til falls; að eignir almennings og kaupmáttur brenni upp í óðaverðbólgu, gengishruni og okurvöxtum? Þetta átti ekki að fara svona, var það? Nei, ég held ekki. Hægri menn tala gjarna þannig að þeir einir - svona þegar mestur er gállinn á þeim - hafi vit á peningum; þeir einir kunni með þá að fara og stjórna af ábyrgð þannig að vel fari ríki og sveitarfélögum. Á Íslandi vantar ekki að hægri menn hafi haft völdin sl. 17 ár; það eru ekki vinstri stjórnir sem á þessu tímabili hafa gert Ísland að skuldugasta hagkerfi hins þróaða heims. Það eru ekki sósíalistar, græningjar, anarkistar, marxistar eða reynslulausir unglingar sem hér hafa vélað um. Nei, það eru Davíð Oddsson, Jón Baldvin Hannibalsson, Halldór Ásgrímsson, Geir H. Haarde, og með honum upp á síðkastið Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, sem bera pólitíska ábyrgð. Sjálfstæðisflokkurinn, Alþýðuflokkurinn sálugi, Framsóknarflokkurinn og Samfylkingin. Auðvitað gerir hin alþjóðlega fjármálakreppa illt verra en ég fullyrði að þótt hún hefði ekki komið til ættu Íslendingar samt í miklum erfiðleikum. Við áttum það þegar áður en hún skall á. Ef það er eitthvað sem ég, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, er virkilega stoltur af umfram annað er það hvernig við höfum fjallað um þessa hluti sjálfum okkur samkvæm þótt tískan og tíðarandinn væri á móti okkur. Mér sýnist annað vera uppi á teningnum nú þegar hægri maðurinn Nicolas Sarkozy Frakklandsforseti vill skipa nefnd til að endurskoða kapítalismann; þá er nú stungin tólg. Nú er því miður komið eins og komið er og það veitir mér afar takmarkaða ánægju þó að ég geti sagt með réttu að við vinstri græn höfum allt frá árunum 2004–2005 bent á hvert stefndi. Á hverju einasta þingi höfum við flutt tillögu um að ráðist yrði í aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika, stöðva skuldsetningu þjóðarbúsins og koma þjóðarskútunni á rétta stefnu. Það gremjulega, sorglega og dýrkeypta er að þetta þurfti aldrei og átti ekki að fara svona en við erum þar sem við erum, gert er gert og liðið er liðið. Nú þarf að takast á við hlutina, leita lausna og taka til hendinni. Áhöfn á lekum bát sest ekki niður til þess að velta því fyrir sér af hverju fór að leka; hún fer strax að ausa. Við verðum að sameina kraftana, vinna saman og slíðra vopnin og það gildir jafnt um hið pólitíska svið sem og bolabrögðin úti í viðskiptalífinu. Við verðum öll að sameinast um það stóra verkefni að vinna okkur út úr vandanum. Ég eyði ekki orðum um ræðu hæstv. forsætisráðherra. Í henni var því miður ekkert, nema kannski örlítil gamansemi um hvað ríkisstjórnin hefði góð tök á málum. Nema að þetta hafi kannski verið ræðan frá því í fyrra fyrir misskilning. Ég veit það ekki. Ég eyði þaðan af síður orðum um málflutning Samfylkingarinnar að undanförnu. Orka þeirra fer fyrst og fremst í eitt: Að níða gjaldmiðilinn og útmála hvað hann sé ónýtur. Krónan þarf aldeilis á slíku að halda þessa dagana. Er þessi málflutningur kannski framlag Samfylkingarinnar til þess að lækka greiðslubyrði af erlendum bílakaupa- og húsnæðislánum? Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum að undanförnu unnið aðgerðaáætlun í 20 liðum sem er tilbúin og við getum lagt á borðið. Á næstu sólarhringum verður ríkisstjórn Íslands að svara því hvort hún treystir sér til, hefur bolmagn, styrk, kjark og sjálfstraust til að leiða endurreisnaraðgerðir í okkar þjóðarbúskap. Ef ekki verður að verða breyting þar á. Við vinstri græn erum tilbúin að axla ábyrgð og leggja okkur sjálf undir. Megi það verða að liði, með hvaða hætti sem það getur gerst. Ég sjálfur er tilbúinn til að leggja mig undir. Ég hef af því litla gleði, hafandi helgað íslenskum stjórnmálum stærstan hluta minna fullorðinsára og setið á Alþingi í 25 ár, að staðan skuli vera sú sem hún er. Við verðum að ganga í að leysa gjaldeyriskreppuna og stöðva fall krónunnar. Takist það ekki innan fárra daga verður gjaldeyrisviðskiptum sjálfhætt og þá eins gott að stöðva þau formlega. Við verðum að fullvissa almenning um að innstæður í bönkum og sparisjóðum verði tryggðar og að í þeim efnum sé ekkert að óttast. Við verðum að ná hratt niður verðbólgu og lækka vexti. Við lifum veturinn ekki af, hvað þá lengur, að óbreyttum aðstæðum. Við verðum að veita fé í umferð þannig að almenningur, fyrirtæki, stofnanir og sveitarfélög fái eðlilega bankaþjónustu og hjól samfélagsins og atvinnulífsins geti snúist áfram. Þau eru að stöðvast. Jafnvel stærstu sveitarfélög landsins fá nú ekki lengur fyrirgreiðslu hjá viðskiptabönkum sínum. Getur það ástand gengið? Nei. Við verðum að sameinast um að verja lífskjörin og stöðu heimilanna eins og kostur er og afstýra því að fólk missi hús sín og komist í þrot. Við verðum að beina þeim mætti sem við höfum til þeirra sem standa verst að vígi. Þeir sem betur eru settir verða að sjá um sig. Tekjulágt fólk, ungt skuldsett fólk, einstæðir foreldrar, aldraðir og öryrkjar sem hafa aðeins lífeyrinn verða að vera í forgangi. Síðast en ekki síst verðum við að slá óvígri skjaldborg um velferðarþjónustuna. Velferðarkerfið er aldrei dýrmætara en þegar erfiðir tímar ganga í garð. Góðir landsmenn. Oft hefur verið skemmtilegra að koma til Alþingis á fögrum haustdegi og hefja störf en nú. Það var lítið um bros í þingsalnum í gær; öllum er alvara málsins ljós. Við Íslendingar verðum að horfast í augu við veruleikann eins og hann er, afneitun eða sjálfsblekking gerir aldrei nema illt verra. Við skulum þó ekki missa kjarkinn. Ég segi við ykkur, góðir landsmenn, sem sitjið og hlustið eða horfið: Ekki missa móðinn; ekki gefast upp. Við förum í gegnum þetta saman og margt mun einnig hjálpa okkur. Við eigum enn fiskimiðin og tæki, mannafla og þekkingu til að nýta þau. Við eigum landbúnað og matvælaiðnað sem sér fyrir um helmingi af fæðuþörf þjóðarinnar, útflutningsiðnað og tækniþekkingu í matvæla-, stoðtækja- og lyfjaiðnaði o.s.frv. Við eigum þetta dásamlega og orkuríka land sem útlendingar vilja sækja heim og sér okkur fyrir ljósi og hita. Við eigum í ríkulegum mæli það sem nú er að verða ein eftirsóttasta gæðavara jarðarinnar: Hreint vatn. Við erum ung, vel menntuð og dugleg þjóð og við teljum það ekki eftir okkur að vinna mikið, svo lengi sem vinnu er að hafa. Við eigum tungu okkar, menningu og rætur og þangað sækjum við styrk, sjálfsvitund og sjálfstraust. Og við eigum hvert annað; við hjálpumst að. Við styðjum hvert annað innan fjölskyldunnar, vinahópsins og byggðarlagsins. Við erum öll á sama báti og það er löngu komið „ræs“. Hvernig á að fara í þetta örlagaverkefni íslensku þjóðarinnar? Á morgun á að boða til fundar okkur forustumenn í stjórnmálum, forustumenn fjármálalífsins, verkalýðsforustu, atvinnurekendur og mikilvægustu heildarsamtök og læsa okkur inni. Við þurfum ekki Laugardalshöllina; hið sögufræga hús Höfði nægir. Þetta eru nokkrir tugir karla - og kvenna - því að þarna eiga ekki bara að vera jakkafataklæddir karlar. Þarna þurfa að vera margar hagsýnar húsmæður, konur sem hefðu betur ráðið meiru um okkar mál. Við karlarnir höfum ekki staðið okkur svo vel. Þarna á þessi hópur að sitja og koma ekki út fyrr en búið er að ná samkomulagi um það hvernig þjóðarbúið verður unnið í gegnum þessa erfiðleika. Dyrnar verða læstar þangað til kominn er hvítur reykur. Við sem höldum á fjöreggi þessarar þjóðar, efnahagslegu og stjórnmálalegu sjálfstæði hennar og framtíð barnanna okkar, höfum ekki leyfi til að láta okkur mistakast. Forsætisráðherra góður, þú átt að boða fundinn. Ég skal mæta og það munu allir hinir gera. Fundarboðinu verður fagnað bæði af þeim sem boðið verður og af þjóðinni. Munum eitt að lokum, góðir landsmenn: Öll él birtir upp um síðir. Við skulum þó passa vel hvert upp á annað meðan þessi bylur geisar. Vaki nú allar góðar vættir yfir Íslandi.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Eins og alþjóð og þingheimi er kunnugt hefur Ingibjörg Sólrún Gísladóttir utanríkisráðherra tekist á við óvænt veikindi síðustu tíu daga. Það er mér gleðiefni að geta flutt ykkur öllum kveðjur hennar, henni heilsast vel og allt hefur gengið að óskum. Utanríkisráðherra er nú í daglegu sambandi við okkur, fylgist með og veitir leiðsögn í erfiðum viðfangsefnum hér heima. Ég veit að það hefur verið Ingibjörgu Sólrúnu mikill styrkur að finna þann hlýhug og þær góðu bataóskir sem til hennar streyma úr öllum áttum. Góðir landsmenn. Áhrif hinnar alþjóðlegu lánsfjárkreppu munu ráða miklu um framvindu efnahagsmála hjá okkur Íslendingum á næstu missirum en miklu máli skiptir hvernig okkur sem þjóð tekst að spila úr spilunum sem á hendi eru. Við lifum á tímum þar sem ábyrgð og sveigjanleiki við efnahagsstjórn þarf að vera fyrir hendi um leið og samheldni og samstaða í samfélaginu skiptir okkur máli. Nú reynir á samfélagslega innviði og samfélagslegan styrk eins og ávallt þegar kreppir að. Það er við aðstæður sem þessar sem grunngildi jafnaðarmanna verða haldreipi og bjargráð þeirra samfélaga sem best vegnar. Því miður hættir mönnum til að gleyma þessum mikilvægu gildum þegar allt leikur í lyndi. Á slíkum stundum þurfa allir að snúa bökum saman til að vinna okkur út úr erfiðleikunum, ná niður verðbólgu og tryggja efnahagslegan stöðugleika og verja þar með stöðu heimila og fyrirtækja. Ég óska eftir stuðningi almennings við þessi viðhorf. Ég óska eftir ábyrgu aðhaldi stjórnarandstöðu. Allra síst nú þurfum við á að halda óábyrgum upphrópunum eða úrtölum sem grafa undan efnahagslegum eða pólitískum stöðugleika. Leit að sökudólgi, sem einkennir málflutning ýmissa um þessar mundir, skilar engum árangri. Það er einfaldlega rangt að reyna að stimpla það inn hjá þjóðinni að ríkisstjórnin sé ekkert að gera. Gripið hefur verið til margvíslegra aðgerða til að treysta fjármálastöðugleikann. Sömuleiðis hefur verið farið í margvíslegar aðgerðir til að treysta betur velferðarkerfið og stöðu fyrirtækja og heimila í landinu. Nú þegar við glímum við erfiðar efnahagsaðstæður og óstöðugleika á fjármálamörkuðum heimsins - sem vonandi er tímabundinn - er mikilvægt að við byggjum á styrkleika okkar og nálgumst viðfangsefnið með jákvæðum hætti. Innviðir samfélagsins eru almennt sterkir. Ríkissjóður er skuldlaus og því betur í stakk búinn til að taka á vandanum. Við eigum gífurleg verðmæti í náttúruauðlindum og mikinn mannauð í vel menntuðu vinnuafli og öfluga lífeyrissjóði sem í raun eru okkar olíusjóðir. Allt þetta gerir okkur betur kleift að takast á við þann mikla efnahagsvanda sem við búum við um stund eins og öll hagkerfi heimsins. Takist stjórnvöldum, bæði ríki og sveitarfélögum, með aðilum vinnumarkaðarins og fjármálamarkaðnum að snúa bökum saman og sýna samstöðu á erfiðum tímum - sem hefur verið og verður alltaf stærsti styrkleiki þjóðarinnar þegar á móti blæs - munum við vinna okkur út úr erfiðleikunum. Verkefnið er að koma á stöðugleika, forða fjöldagjaldþrotum og stórauknu atvinnuleysi. Við verðum að fara að sjá vaxtalækkunarferlið hefjast til að verja fjárhag og velferð heimila og fyrirtækja þessa lands og berjast fyrir hag þeirra sem höllustum fæti standa. Þar duga hvorki kreddur frjálshyggjunnar né ríkiskapítalismi Sovétríkjanna sálugu. Þar dugar best að nýta markaðskerfið í þágu almannahagsmuna en ekki sérhagsmuna og standa vörð um öflugt velferðarkerfi. Útrás fjármálafyrirtækja virðist hafa einkennst meira af kappi en forsjá og kaupréttarsamningar hafa vafalaust átt sinn þátt í því að gera stjórnendur of áhættusækna, græðgin réð því miður för og með ofurkjörunum slitu menn sig úr siðferðilegu sambandi við þjóðina. Af því verða þeir að læra. Atburðir síðustu daga kalla á endurskoðun á leikreglum fjármálakerfisins, svo sem á krosseignatengslum, eignarhaldi fjármálastofnana í óskyldum rekstri og réttmæti kaupréttarsamninga og ofurlauna í fjármálageiranum. Fjármálastofnunum ber einnig skylda til að koma mjög sterkt inn í þann björgunarleiðangur sem gæti verið fram undan til að bjarga heimilunum og fyrirtækjum. Björgunarleiðangrar eiga ekki bara að snúa að bönkunum í þeim efnahagsþrengingum sem þjóðin stendur nú í, þeir eiga fyrst og fremst að snúa að fólkinu í landinu. Það er mikilvægt að allir lánardrottnar, hvort sem það eru bankar eða opinberir aðilar, setjist yfir það hvernig hægt sé að auðvelda skuldugum heimilum lausn sinna mála, heimilum sem lenda nú tímabundið í vanskilum eða miklum greiðsluerfiðleikum. Það er ekki boðlegt, eins og haft var eftir einum bankastjóranna, að segja að nú sé hver sinnar gæfu smiður. Nú verða allir að standa saman og sýna ábyrgð og samhjálp. Ég hef þegar falið Íbúðalánasjóði að skoða hvort hægt sé, a.m.k. tímabundið, að rýmka þær heimildir sem sjóðurinn hefur yfir að ráða fyrir fólk í greiðsluerfiðleikum. Það er einnig mikið áhyggjuefni ef það verður að veruleika að einhverjar bankastofnanir nýti endurskoðunarákvæði í núverandi lánasamningum til að hækka vexti verulega og kollvarpa þannig fjárhag margra heimila. Í núverandi ástandi má jafna því við einokunarþvingun enda hvergi í annað skjól fyrir lántakendur að leita þar sem allir bankar hafa nú nánast lokað á húsnæðislán. Í slíku ástandi hlýtur að koma til greina að Íbúðalánasjóður verði það skjól sem lántakendur þurfa á að halda og opni þeim dyr til endurfjármögnunar ætli bankarnir að gera alvöru úr þeim möguleika að margfalda vaxtabyrðina hjá lántakendum. Fjárlagafrumvarpið ber merki þeirra þrenginga sem við erum að ganga í gegnum. Mikilvægt er að fjárlögin fyrir næsta ár dýpki ekki enn meira þann samdrátt sem efnahagslífið er að ganga í gegnum og að við spornum gegn atvinnuleysi og verjum heimilin og fyrirtækin í landinu eins og kostur er. Það á því ekki að koma á óvart að þrátt fyrir samdráttinn mun ríkisstjórnin halda áfram í uppbyggingu velferðarkerfisins. Þessi ríkisstjórn var ekki síst mynduð til að styrkja velferðarkerfið. Þar höfum við þegar stigið mörg og markviss skref og er mér til efs að nokkurn tíma hafi jafnmikið verið gert á sviði velferðarmála eins og á því tæpa eina og hálfa ári sem ríkisstjórnin hefur starfað. Að því munum við nú búa á meðan við erum að ganga í gegnum þessa efnahagserfiðleika en aðgerðirnar hafa ekki síst snúið að því að bæta stöðu lífeyrisþega, barna og ungmenna og barnafjölskyldna almennt. Unnið er af fullum krafti að því að styrkja hag og velferð barna og fjölskyldna þeirra í samræmi við aðgerðaáætlun ríkisins og mörg mála á þeim vettvangi hafa þegar komist í höfn. Í félags- og tryggingamálaráðuneytinu einu og sér er raunaukning fjármagns til málefna barna og barnafjölskyldna um 500 millj. kr. á ári og jafngildir það u.þ.b. 45% aukningu til málaflokksins. Auk þess munu barnabætur hækka svo nemur milljörðum króna á næstu árum. Allt þetta eru skýr dæmi um að verkin eru látin tala og loforð efnd um að setja málefni barna og ungmenna í forgang. Kjör lífeyrisþega hafa verið bætt og þau verða varin. Ákvarðanir hafa þegar verið teknar um kjarabætur sem jafngilda 18% hækkun á heilu ári auk verulegra hvata til aukinnar virkni á vinnumarkaði með hækkun frítekjumarka atvinnutekna og afnámi makatenginga í bótakerfinu. Með setningu lágmarksframfærsluviðmiðs var tryggt að tekjur þeirra sem verst hafa staðið munu um næstu áramót hafa hækkað um allt að 30% frá upphafi til loka þessa árs. Tekjur þessa hóps hafa aldrei verið hærri í 13 ár. Umbreytingunum á almannatryggingunum er ekki lokið. Um áramótin mun séreignasparnaður lífeyrisþega verða undanþeginn öllum skerðingum og þá verða einnig komnar í ljós tillögur endurskoðunarnefndar sem starfar á mínum vegum um einfaldara og skilvirkara almannatryggingakerfi. Þar vænti ég þess að böndum verði komið á víxlverkanir almannatryggingagreiðslna og lífeyristekna sem leitt hafa til óviðunandi skerðingar á kjörum lífeyrisþega. Því verður að breyta. Kjör lífeyrisþega hafa verið bætt meira í tíð þessarar ríkisstjórnar en dæmi eru um á svo skömmum tíma og um þessar kjarabætur verður staðinn vörður. Ólíkt því sem áður hefur tíðkast verða lífeyrisþegar ekki látnir dragast aftur úr þegar harðnar á dalnum. En það þarf einnig að stórauka þjónustu og búsetuúrræði aldraðs fólks. Þegar hefur verið kynnt ítarleg framkvæmdaáætlun um uppbyggingu 400 nýrra hjúkrunarrýma sem ætti að eyða biðlistum eftir þessari mikilvægu þjónustu og stórauka framboð á hvíldarrýmum og aðstöðu fyrir heilabilaða. Auk þess gerir áætlunin ráð fyrir 380 rýmum til viðbótar til að breyta fjölbýlum í einbýli en í dag deila um 850 aldraðir einstaklingar herbergi með öðrum. Þá hefur raunaukning til málefna fatlaðra aukist að raungildi um 1.250 millj. kr. á þessu og næsta ári. Skattleysismörkin, sem sérstaklega bæta hag þeirra sem höllustum fæti standa, hækka úr 95 þúsundum í 113 þúsund á mánuði á næsta ári og 2011 verða þau komin í 139 þús. kr. Ríkisstjórnin hefur gripið til margvíslegra aðgerða til að styrkja stöðu heimilanna á húsnæðismarkaði. Afnumið var viðmið lána Íbúðalánasjóðs við brunabótamat, hámarksfjárhæðin hækkuð og stimpilgjald á fyrstu eign afnumið. Þessar aðgerðir bættu verulega stöðu fasteignakaupenda. Húsaleigubætur hafa jafnframt verið hækkaðar verulega en þær höfðu ekki hækkað í sjö ár og á næstu fjórum árum verður veitt niðurgreitt lán til uppbyggingar 3.000 félagslegra íbúða sem stóreflir leigumarkaðinn. Þá er unnið að breytingum á Íbúðalánasjóði. Ekki eru mörg missiri síðan þær raddir voru háværar að koma ætti Íbúðalánasjóði út af markaðnum. Þær raddir hafa hljóðnað enda hefur sjóðurinn sannað gildi sitt svo um munar en hann einn ásamt lífeyrissjóðunum heldur nú uppi fasteignaviðskiptum. Allt skiptir þetta máli í þeim þrengingum sem nú eru á fasteignamarkaði. Ég vil að við mótum húsnæðisstefnu til framtíðar sem byggist á fjölbreyttum úrræðum og m.a. á öflugum almennum leigumarkaði og búsetufyrirkomulagi eins og þekkist víða í öðrum löndum. Traustur húsnæðismarkaður og öruggt húsaskjól eru meðal hornsteina þessa velferðarsamfélags sem við ætlum að tryggja. Framangreind atriði bera því glöggt vitni að sú ríkisstjórn sem nú situr var ekki síst mynduð um velferðarmál. Sú staðreynd að fjölmörgum verkefnum á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar hefur nú þegar verið hrint í framkvæmd mun reynast almenningi í landinu styrkur í þeim þrengingum sem við göngum nú í gegnum. Ágætu landsmenn. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að mörg ykkar horfast nú í augu við mikla fjárhagslega erfiðleika. Samhent getur íslenska þjóðin undir forustu ríkisstjórnarinnar og með sveitarfélögum og aðilum vinnumarkaðarins siglt örugg í gegnum þann ólgusjó sem við erum í ásamt ótal öðrum þjóðum um allan heim. Stoðir okkar eru styrkar og sóknarfærin mörg. Þetta eru tímar samstöðu, samstöðu um grundvallargildi velferðar og jafnaðarstefnu, jafnvægis milli nýsköpunar og kröftugrar uppbyggingar annars vegar og velferðar fólksins í landinu hins vegar. Þá vakt mun Samfylkingin og ríkisstjórnin standa af einurð og trúfestu. - Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Þjóðin er slegin yfir stöðu mála í landinu og kvíði og áhyggjur eru gestir í hverju húsi. Hlutverk stjórnmálamannanna er að róa almenning með aðgerðum og almennri uppörvun en umfram allt að horfast í augu við staðreyndir. Hæstv. forsætisráðherra hefur hér í kvöld flutt þjóðinni stefnuræðu ríkisstjórnarinnar. Ég gat enga stefnu fundið. Missti ég af einhverju, einhverri aðgerðaáætlun sem forsætisráðherra setti fram eða hvað? Hæstv. forseti. Þúsundir Íslendinga sitja nú daprir og ráðalausir í stofunni heima. Stefnuræðan var um ekki neitt. Um víða veröld eru ríkisstjórnir og þjóðþing að ná saman um björgunaraðgerðir til að bjarga sínu fólki, koma sínu fjármálakerfi í gang til þess að hjól atvinnulífsins stöðvist ekki og fjöldaatvinnuleysi og gjaldþrot ríði yfir. Þessar aðgerðir fara fram fyrir opnum tjöldum, ekki í felum. Hér hefur almenningur tilfinningu fyrir því að verið sé að vinna myrkraverk í skjóli nætur, leynifundir sem vekja tortryggni og illdeilur eru haldnir. Bandaríkjaþing hefur allt sest undir árar til að róa lífróður til að verja sína þjóð. 700 milljarða dala björgunarleiðangur vitnar um vilja forsetans og ríkisstjórnarinnar þar. Vinaþjóðir kasta á milli sín líflínu. Ísland er ekki á blaði. Hæstv. forseti. Fyrir ári síðan gerðu allar þjóðir heimsins sér grein fyrir því að mikill vandi var í aðsigi, þá var fjármálakreppa að búa um sig. Gjafvextir heimsins voru að breytast í okurvexti og fjármálaþurrð. Bandaríkjamenn sögðu þá að ógnin væri svo stór að nokkrar milljónir manna gætu misst hús sín og eignir. Hér vöruðu margir við því sama, þar á meðal helgirit sjálfstæðismanna, Morgunblaðið. Við framsóknarmenn töldum vandann risavaxinn. Ég ræddi þjóðstjórn og þjóðarsáttarborð þar sem allir lykilmenn þjóðarinnar ættu sér samstarf. Hæstv. forsætisráðherra brosti þá í sakleysi sínu og sagði að allt mundi fara á besta veg, botninum væri náð, sagði hann á þorra. Reyndist hann spámaður? Hver er staðan nú, hæstv. forseti? Mesta verðbólga í áratugi. Gengi íslensku krónunnar er kolfallið, verðgildi hennar er helmingi minna en fyrir ári síðan. Stýrivextir Seðlabankans hafa verið keyrðir upp og eru þeir hæstu á byggðu bóli. Fólkið í landinu horfir agndofa á eignir sínar brenna upp, unga skulduga fólkið okkar ræður ekki við afborganir sínar sem hafa hækkað í tugum þúsunda um hver mánaðamót. Heimili og fyrirtæki loga því miður stafnanna á milli. Hvar er slökkviliðið? Hvar er björgunarsveitin? Hún situr alla vega ekki á bekkjum ráðherranna, því að hér er hnípin þjóð í vanda án úrræða og forustu, því miður. Ég hef aldrei efast um mannkosti hæstv. forsætisráðherra. Þeim mun sárara er að sjá hann úrræðalausan, stefnulausan í alvarlegasta efnahagsróti Íslendinga fyrr og síðar. Samfylkingin er hætt störfum, hún er ekki með. Ríkisstjórnin er setustjórn með hendur í skauti. Ég skil svo sem vandræði forsætisráðherra, það er ekki róið í takt, það er engin stefna uppi, þjóðarskútan er á reki. Þið hafið öll fylgst með aðgerðaleysinu, seint í rassinn gripið, engin alvara nema þá helst að koma Íslandi í öryggisráðið. Þar er hvorki sparað fé né ferðalög. Hæstv. forseti. Í kvöld ætlaðist íslenska þjóðin til að stefnuræðan boðaði úrræði og samstöðu, nýjan þjóðarvilja. Það eru allir að tapa í aðgerðaleysinu, margir tapa miklu af miklum efnum, aðrir tapa miklu af litlum en dýrmætum efnum alþýðumannsins sem stritað var fyrir með svita og erfiði. Þessi staða er þyngri en tárum taki. Maturinn, bensínið, vextirnir, nauðþurftirnar upp úr öllu valdi, kjarasamningar launafólksins að engu orðnir, atvinnuleysi blasir við íslensku samfélagi, atvinnuleysi sem Framsóknarflokkurinn hafði útrýmt. Vaknið, stjórnarliðar, vaknið. Samviska ykkar má ekki sofa við þessar aðstæður þegar við öll verðum að spyrja okkur: Hvað get ég gert til að bjarga efnahag fólksins í landinu? Við verðum að bjarga því sem bjargað verður. Hvar stæðu nú skuldugir íbúðareigendur ef við framsóknarmenn hefðum ekki staðið vörð um íbúðalánasjóð fólksins? Nú þarf að stækka hlutverk Íbúðalánasjóðs til að bjarga mörgum frá miklum erfiðleikum. Ég treysti hæstv. félagsmálaráðherra í þeim efnum. Við verðum að skipa strax hóp sérfræðinga til að vinna með okkur stjórnmálamönnunum, sérfræðinga sem geta greint flókna stöðu og hvaða ráð megi best duga. Við verðum að vita hvaða áhrif ein tiltekin aðgerð hefur í för með sér fyrir heildarstöðuna og einstaka þætti en það er ekki alltaf augljóst. Áleitin spurning hefur vaknað, hvort inngrip ríkisvaldsins í fjármálakerfið um síðustu helgi sé þess valdandi að yfir Ísland sé skollin fjármálakreppa. Við verðum að kalla saman að einu borði verkalýðshreyfinguna, samtök atvinnurekenda og fjármálafyrirtækja, stjórnmálamenn og aðra aðila. Fyrsti fundur ætti að vera á morgun og síðan á hverjum degi. Þetta verður ekki leyst á einum fundi, menn verða að stíga skref fyrir skref, hönd styðji hönd og fótur fót. Þetta er vandasamt verk. Það ríkir nefnilega hálfgert neyðarástand, því miður. Menn halda kannski að þetta séu óþarfar áhyggjur og vonandi er það, en menn héldu líka að staðan í dag mundi aldrei líta dagsins ljós og ef menn gera ráðstafanir er það alltaf til góðs. Brýnt verkefni sem þarf að vinna að mínu mati er að endurskoða strax peningastefnuna - það er hún sem er gjaldþrota í höndum ríkisstjórnar og Seðlabanka - endurskoða grundvallarstefnu Seðlabankans um verðbólgumarkmiðin og flotgengið, hefja tafarlausar aðgerðir í samráði við erlenda seðlabanka og vinaþjóðir um að margfalda gjaldeyrisvarasjóðinn. Tryggja þarf streymi erlends gjaldeyris inn í landið strax, hæstv. forsætisráðherra, það vantar gjaldeyri. Í því liggur mesti áfellisdómur yfir störfum ríkisstjórnarinnar. Ef sá vandi verður ekki leystur brestur á kransæðastífla í atvinnulífinu, það yrði alvarlegur jarðskjálfti í efnahagslífi Íslendinga. Við framsóknarmenn teljum að nú verði að spýta í lófana og róa lífróður, að allur heimur skilji að við ætlum að róa í takt, róa lífróður til að bjarga fólki og fyrirtækjum á Íslandi. Hæstv. forseti. Í raun hefur Ísland góða möguleika til langframa til að vinna sig út úr vandanum. Þar er ég sammála hæstv. forsætisráðherra. Við höfum sem betur fer haldið uppi framleiðslu- og útflutningsstefnu á síðustu áratugum. Afturhaldsmenn hafa ekki stýrt þjóðarskútunni. Hvar værum við stödd með gjaldeyrisöflun ef ekki hefði verið virkjað og ráðist í stóriðnað? Ætli Samfylkingin í ríkisstjórn sé nú ekki fegin þeim gjaldeyri sem fæst fyrir álið í dag? Ég hef sannfærst um það á ferðalagi mínu um landið að tillögur Hafrannsóknastofnunar orka tvímælis. Sjómenn hafa sagt mér að hafið sé fullt af þorski, hægt sé að veiða 200 þús. tonn af ýsu, segja þeir, og 200–300 þús. tonn af þorski. Fiskifræði sjómannsins er grundvölluð á reynslu og þekkingu. Ísland er grænasta land heimsins, að vísu ekki vinstri grænt. Í orkulindum og fallvötnum eigum við ómældan auð fyrir komandi kynslóðir. Við Íslendingar þurfum ekki að kvíða myrkri og kulda eins og þjóðir sem eru háðar olíu og gasi. Við getum enn fremur treyst á sterkan íslenskan landbúnað og öfluga bændur sem sjá okkur fyrir mjólkurvörum, kjöti og grænmeti, við eigum sæti við háborð gæðanna í matvælum hvað sem gerist á erlendum mörkuðum. Fæðuöryggi er stórmál eyþjóðar, enn er það svo að hollur er heimafenginn baggi. Við núverandi aðstæður í peningamálum eigum við Íslendingar aðeins einn kost, að skapa jafnvægi og stöðugleika, skapa traust á íslensku efnahagslífi. Evra og gjaldmiðilssamstarf er svo ákvörðun sem tekin verður síðar. Brýnast af öllu er að lækka stýrivexti Seðlabankans úr 15,5% niður í 5% fyrir jól. Ég tel að Maastricht-skilyrðin sem ríki verða að uppfylla til að taka upp evru sé hagsældarleið horft til framtíðar. Við eigum enga aðra leið nú en að verja krónuna. Hins vegar eigum við að vinna í okkar peningamálastefnu eins og við séum á leið inn í myntbandalagið. Öll þau atriði eru grundvöllur batnandi lífskjara. Ísland setji sér metnaðarfull áform um lága verðbólgu, lítinn sem engan fjárlagahalla, skuldir ríkissjóðs í lágmarki, stöðugleika í gengisskráningu, að stýrivextirnir hér verði ekki hærri en í bestu löndum Evrópu. Þegar þessu marki verður náð eigum við alla möguleika og frjálst val um framtíðina. Slík markmið eiga að vera okkar leiðarljós í peningamálastefnunni. Í styrkleika eru okkur allar leiðir opnar, í veikleika erum við fórnarlömb. Það þekkja Glitnismenn í sínum erfiðleikum, lánsfjárskorturinn getur velt fleiri fyrirtækjum en Glitni, krónan er enn í frjálsu falli. Góðir Íslendingar. Við framsóknarmenn skorumst ekki undan ábyrgð. Við viljum vinna Íslandi allt það gagn sem réttir þjóðarbúskapinn af. Aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar er grafalvarlegt mál. Samvinna og samstarf er nú ákall frá öllum aðilum og forustumönnum. Snúum vörn í sókn, það gera allar sigursælar þjóðir. - Góðar stundir.

Góðir Íslendingar. Allir sem leiða hugann að núverandi ástandi í landinu kvíða í reynd morgundeginum og jafnvel næstu vikum. Það þjónar engum tilgangi að fegra málin, þó svo að menn séu forsætisráðherrar eða seðlabankastjórar. Þingmenn sjá ekki fyrir hvert nú stefnir með þjóðarskútuna, ekki frekar en aðrir landsmenn. Við siglum í mjög óvissa stefnu. Í kvöld fellur fyrsti snjórinn í Reykjavík, það er hins vegar blindhríð og óðaísing á þjóðarskútunni. Ef óðaísing hleðst á skip þarf alla áhöfn til verka. Skipstjórinn einn getur ekki bjargað því skipi. Það er illa komið fyrir okkur sem þjóð, Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin stefna okkur í skipbrot. Nú verða allir að leggja sitt besta fram, gefa góð ráð, ræða saman og leggja línur fyrir betri framtíð en nú blasir við okkur - fólkinu í landinu. Við sem kosin vorum til trúnaðarstarfa á Alþingi berum hér mikla ábyrgð. Við verðum að standa saman að lausnum sem verja og tryggja velferð, afkomu og búsetu fólks. Oft hef ég lýst vanþóknun minni á ofurlaunaliðinu sem fengið hefur einkavæddu fyrrum ríkisfyrirtækin í leikfangasafnið sitt. Mér finnst sumt af þessu fólki hafa sýnt af sér hroka. Það hefur talið lífsstíl sinn og ofurlaun vera gæði sem því væru færð sem sérstök guðsgjöf. Þau ein væru verðug talin og engum kæmu ofurlaunin við. Ráðherrar, þingmenn, verkalýðshreyfing og atvinnurekendur verða nú að setjast að sama borði og sýna samstöðu á ögurstundu. Framtíð og heill íslensku þjóðarinnar er í húfi. Krafan er að virkur samráðshópur verði settur til verka, ástandið er svo hættulegt og alvarlegt að við getum ekki lengur látið þrönga eiginhagsmuni eða pólitík stöðva bestu manna ráð. Góðir tilheyrendur. Þegar litið er til baka vekur margt furðu mína í framsetningu ráðherra og verkum. Hið sama má segja um sumar ákvarðanir Seðlabankans. Ég bý ekki að hagfræði-, viðskipta- eða lögfræðimenntun en menn öðlast þekkingu í skóla lífsins og við alþingismenn eigum að geta leitað álits sérfræðinga um málefni efnahags og fjármála. Enginn ætti að hafa betra aðgengi en forsætisráðherra að öllum þeim upplýsingum sem þörf er á hverju sinni, líka fyrir einu ári síðan. Ég spyr: Hvers vegna sá forsætisráðherra engin hættumerki síðastliðið haust? Fyrir nákvæmlega einu ári stóð Geir Haarde forsætisráðherra í þessum ræðustól og flutti stefnuræðu sína fyrir þingi og þjóð. Þar sagði hann m.a. að núverandi ríkisstjórn hefði verið mynduð til að tryggja kraftmikið efnahagslíf, öfluga velferðarþjónustu, bættan hag heimilanna og aukna samkeppnishæfni atvinnulífsins. Forsætisráðherra sagði að þetta væru raunhæf markmið þó að efnahagsþenslunni færi að ljúka. Við tæki tímabil aukins stöðugleika, íslenska hagkerfið byggi yfir styrk og sveigjanleika sem birtist í öflugu atvinnulífi, nægri atvinnu og vaxandi kaupmætti heimilanna. Þetta var sagt fyrir einu ári síðan. Góðir landsmenn. Þetta voru skilaboðin sem forsætisráðherra færði þjóð sinni þá. Allt var svo bjart, bara gaman í ríkisstjórninni og engar áhyggjur. Þessi ársgamla stefnuræða forsætisráðherra og aðrar ræður sem fluttar hafa verið af ráðherrum ríkisstjórnarinnar sýna að fyrirhyggja stjórnarliða var engin. Hvergi var hlustað á varnaðarorð, hvorki okkar í Frjálslynda flokknum né annarra. Í staðinn var stundaður ósvífinn blekkingaleikur til að villa um fyrir almenningi í landinu. Nú ári síðar liggja fyrir uppsagnir hundruða starfsmanna. Þegar hafa yfir þúsund manns horfið frá vinnu sinni vegna uppsagna. Atvinnuleysi eykst, verðbólga er í hæstu hæðum, gengi gjaldmiðils okkar er hrunið. Þúsundir heimila í landinu ramba á barmi gjaldþrots. Venjulegir heiðarlegir Íslendingar horfa fram á efnahagslegt hrun með tilheyrandi persónulegum harmleikjum. Og nú loksins bregðast menn við þegar allt er komið í óefni. Sjálfstæðisflokkur og Samfylking rjúka til um eina helgi þar sem ákveðið er - óvíst á hvaða stöðum - að neyðarlausnin sé að kaupa banka, án þess að heimild Alþingis liggi fyrir, svo að fjármálaþjónusta Íslands kollsigli sig ekki. Væri hægt að svara því nú hvernig menn verðmátu t.d. Glitni? Af hverju gerast hlutirnir hér fyrir lokuðum dyrum? Ef fleiri bankar lenda í sömu vandræðum, á þá að ríkisvæða þá hvern á fætur öðrum? Ætlar ríkið að viðhalda ofurlaunakerfinu í nýja ríkisbankanum? Það mun taka alþjóðlega fjármálastarfsemi og heimsbúskapinn langan tíma að jafna sig, segir forsætisráðherra nú í ræðu sinni. Á það ekki líka við um íslensk fjármálafyrirtæki? Eða sér ríkisstjórnin allt aðra og betri framtíð hér á landi? Það væri gott að fá svar við því. Hvers vegna var bindiskyldu aflétt á uppgangsþenslutímum bankanna sem buðu 100% íbúðalán í aðför sinni að Íbúðalánasjóði? Var ekki frekar ástæða til að hækka bindiskyldu og stýra lánakapphlaupinu sem var uppi á þeim tíma? Var ofurgleði ráðamanna slík vegna athafnamannanna, sem stefndu í hóp öflugustu fyrirtækja í heimi, að ráðherrar horfðu ekki fram á veginn? Einn bankastjóra Kaupþings upplýsti nýlega í fjölmiðlum að þar hafi menn verið þess vissir fyrir 14–15 mánuðum síðan að fjármálakreppa væri hafin. Af hverju vissi forsætisráðherra ekkert um það síðastliðið haust sem bankamenn vissu þegar hann stóð hér og flutti stefnuræðu sína? Ég spyr, því að mér finnst vanta skýringar. Þjóðin hefur ekki ástæðu til að gleðjast eins og málum er nú komið, enda er henni þórðargleði ekki eðlislæg. Við leikum ekki á hörpu meðan eignir venjulegs fólks brenna upp á báli verðbólgu eða gengisfellingar, ekki einu sinni þótt því sé lýst af forsætisráðherra að við höfum ærna ástæðu til að gleðjast. Ríkisstjórnin hefur alls ekki stýrt af festu og öryggi á viðsjárverðum tímum eins og kom fram í ræðu forsætisráðherra í kvöld. Nú berast fréttir hvern dag um uppsagnir starfshópa hjá mörgum fyrirtækjum. Spáð er að gjaldþrotum fyrirtækja fjölgi mjög á þessu ári. Lánafyrirgreiðsla til fyrirtækja er í algjöru frosti. Stýrivextir sliga nú atvinnulífið. Forsætisráðherra sagði í ræðu sinni að ríkisstjórnin vilji að jafnvægi myndist sem allra fyrst í þjóðarbúinu, þannig að verðbólga og vextir lækki. Er ekki komið að því að ríkissjóður verður að taka stórt erlent lán og tryggja gjaldeyrisforðann ef von á verða um styrkingu íslensku krónunnar og aukna trú á getu Seðlabankans sem lánveitanda til þrautavara? Við í Frjálslynda flokknum viljum vinna að afnámi verðtryggingar íslensku krónunnar. Við krefjumst þess að mannréttindi verði virt, að atvinnufrelsi verði innleitt við fiskveiðar eins og ályktun mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna kveður á um. Okkur er nauðsyn að auka tekjur þjóðfélagsins eins og kostur er við núverandi aðstæður. Með auknum þorskafla upp á 90 þús. tonn gætu tekjur aukist um 50–60 milljarða kr. strax í vetur, með tilheyrandi margfeldisáhrifum. Ekki veitir af eins og skuldabrjálæði sjávarútvegsins, með veð í óveiddum fiski, hefur vaxið og ekki síst nú vegna gengisfalls krónunnar. Sennilega eru skuldir sjávarútvegsins nú eftir gengishrunið undanfarna daga hátt í 500 milljarðar kr. eða fjórum sinnum hærri en árstekjur að óbreyttu. Veðsetning kvótans er löngu komin út fyrir öll skynsemismörk. Samt er því haldið fram aftur og aftur af hagsmunagæslumönnum kvótans, m.a. þingmönnum ríkisstjórnarinnar, að kvótakerfið sem engum árangri hefur skilað og er mesta rán á þjóðareign sem um getur, sé besta veiðistýringarkerfi í heimi. Þessi áróðurstækni er gamalkunn. Það gildir að halda lyginni fram nógu oft, segja nógu oft það sem ekki er satt, og ef menn hafa menn á launum við að segja ósatt nógu oft fjölgar þeim sem trúa því sem matreitt er. Það er rétt hjá forsætisráðherra að þjóðin sjálf er mesta auðlindin, eiginleikar hennar hafa skilað okkur í fremstu röð. Þannig var það á Íslandi áður fyrr. Eiginleikar þjóðarinnar voru nýttir því að áður mátti fólk vinna við það sem það sá tækifæri í. Nú er fólki meinuð atvinnusókn bæði til sjávar og sveita. Það þarf engan að undra þó að landsbyggðin sé í vörn og fólki fækki þar þegar slík höft eru lögð á atvinnufrelsið og mannréttindi brotin árum saman. Er það þjóð í fremstu röð sem þolir þessa ríkisstjórn? Sækjum við í öryggisráðið vegna sannleiksástar og virðingar fyrir mannréttindum? Varla er það svo, góðir Íslendingar. Rétturinn til landhelginnar var sóttur með þjóðarvilja og samstöðu eins og forseti okkar, herra Ólafur Ragnar Grímsson, sagði í gær hér á Alþingi. Við þurfum að endurheimta þann rétt þjóðarinnar. Lögin um kvótakerfið eru ólög sem sóa verðmætum, þau ber að afnema. Góðir Íslendingar. Nú á ögurstundu í sögu þjóðarinnar verðum við að grípa til gjaldeyrisskapandi auðlinda okkar og nýta þær með jafnræði og hagsæld að leiðarljósi. Okkur ber að gera allt sem við getum til að komast út úr núverandi ástandi, samstiga til heilla fyrir íslensku þjóðina. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Íslenskt samfélag stendur nú frammi fyrir einu flóknasta úrlausnarefni síðari tíma. Alþjóðleg fjármálakreppa ríkir í heiminum og hún hefur teygt anga sína til Íslands svo um munar. Því til viðbótar hefur staða íslensku krónunnar aukið á vanda okkar. Á síðustu árum höfum við Íslendingar lifað góða daga. Hagvöxtur hefur verið mikill og öflugt atvinnulíf hefur skilað sér í auknum kaupmætti og velmegun sem á sér ekki fordæmi. Þar hefur enginn verið undan skilinn. Stjórnvöld hafa notað góða stöðu síðustu ára til að styrkja innviði íslensks samfélags til framtíðar. Aukið fjármagn hefur verið sett til þess að efla samfélagslega þjónustu með góðum árangri. Menntakerfið, ekki síst háskóla- og vísindaumhverfið, hefur verið eflt og menntunarstig þjóðarinnar hefur aukist umtalsvert á stuttum tíma. Heilbrigðiskerfið skilar framúrskarandi árangri, samgöngur hafa verið bættar, félagsleg þjónusta verið styrkt og stuðningur við aldraða og öryrkja hefur verið aukinn verulega. Innviðir þjóðfélagsins eru gerbreyttir og við blasir þjóðfélag tækifæra og hagsældar. Við höfum greitt niður skuldir ríkissjóðs, byggt upp öflugt lífeyrissjóðakerfi sem á sér enga hliðstæðu í heiminum og tekjuafgangur ríkissjóðs undanfarin ár hefur verið lagður til hliðar til mögru áranna og það kemur sér vel nú. Kaupmáttur almennings hefur aldrei í sögunni verið eins mikill, atvinna hefur verið næg sem og samkeppni um vinnuafl. Þessar aðstæður ýttu undir bjartsýni meðal fólks. Velgengni og uppsveifla í samfélaginu voru smitandi og ekki verður fram hjá því litið að bæði einstaklingar og fyrirtæki hrifust með og tóku á sig skuldbindingar sem reynist nú mörgum erfitt að standa við við breyttar efnahagsaðstæður. Það er ekki síst þess vegna sem við þurfum að taka efnahagsmálin föstum tökum. Virðulegi forseti. Það eru breyttir tímar. Stjórnvöld, fyrirtækin og heimilin þurfa að bregðast við skyndilegum samdrætti með ráðdeild og skynsemi. Þar kemur sveigjanleiki íslensks samfélags að góðum notum. Við þurfum að koma á jafnvægi í atvinnulífinu á ný, auka traust á og styrkja gjaldmiðilinn, ná niður verðbólgunni, vaxtastiginu og viðskiptahallanum. Þetta er risavaxið verkefni, það verður ekki auðvelt og það mun taka á okkur öll. Vandinn snýr að öllu samfélaginu og fullnægjandi árangur mun ekki nást nema með sameiginlegu átaki allra. Enginn er undanskilinn, ekki ríkisvaldið, ekki sveitarfélögin, ekki fyrirtækin, stéttarfélögin, stjórnmálaflokkarnir né fjölskyldurnar í landinu. Það má enginn skorast undan. Verkefnið sem við stöndum frammi fyrir snýst um framtíð þjóðarinnar. Það snýst um almannahag. Þar verðum við að setja til hliðar hagsmuni einstakra fyrirtækja og manna. Framtíð barna okkar er í húfi. Það er lykilatriði að auka verðmætasköpun í landinu. Við þurfum að styrkja gjaldeyrisstöðuna, fá erlent fjármagn inn í landið. Þannig getum við nýtt tækifæri til atvinnusköpunar. Við þurfum að nýta auðlindir okkar í þessu skyni. Auðlindanýting á alltaf að vera hluti af eðlilegri atvinnusköpun í landinu en um leið þurfum við að sjálfsögðu að umgangast náttúruna af varfærni og virðingu. Allar þjóðir leggja áherslu á auðlindir sínar og sérstöðu til að skapa sér sóknarfæri meðal þjóða. Aðrar þjóðir eiga olíu, járn, skóga en okkar auðlindir eru orkan, fiskurinn, náttúran og þekkingin sem við getum nýtt okkur með áræðni. Þar hvetur okkur áfram sú staðreynd að verðmæti þessara auðlinda hefur aldrei áður verið metið svo hátt sem nú og verður stöðugt verðmætari. Við verðum að vinna að sama markmiði. Það höfum við ekki alltaf gert. Vænleg verkefni hafa verið hrakin burt, steinar hafa verið lagðir í götu annarra, meiri hagsmunir látnir víkja fyrir minni. Deilur um framkvæmd umhverfismats, um lagningu raflína gegnum sveitarfélög, um lyktar- eða umhverfismengun eru dæmi um mál sem hafa tafið verkefni eða latt áhugasama aðila til að fjárfesta á Íslandi. Það er skylda okkar að leysa slík álitamál. Þótt boðaföll gangi nú yfir íslenskt samfélag eru bjartari tímar fram undan þegar til lengri tíma er litið. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur metið framtíðarhorfur á Íslandi öfundsverðar. Fleiri hafa tekið undir það. Við byggjum á sterkum grunnviðum og getum mætt áföllum og mótlæti betur en margir aðrir. Ríkissjóður stendur sterkur og öfugt við aðrar þjóðir hvílir ekki á honum stór skuldabaggi gagnvart lífeyrisþegum framtíðarinnar sem er eitt mesta áhyggjuefni annarra vestrænna þjóða. Þjóðin er ung og atvinnuþátttaka er óvenjumikil, ekki síst meðal ungmenna, kvenna og eldra fólks í samanburði við aðrar þjóðir og við höfum getað gengið að öruggri atvinnu. Ólíkt því sem er víða annars staðar koma erlendir ríkisborgarar til landsins fyrst og fremst í atvinnuskyni og færa tekjur inn í landið. Nánasta framtíð er hins vegar óviss. Við höfum öll áhyggjur af stöðu mála í dag. Við höfum áhyggjur af afkomu fjölskyldna okkar, skuldastöðu heimilanna, verðhækkunum, hugsanlegu atvinnuleysi og áföllum þjóðarbúsins. Þetta er ekki staða sem við höfum kosið okkur. Við höfum hins vegar áður staðið frammi fyrir óvissu og erfiðleikum og þá höfum við borið gæfu til að standa þétt saman og sigrast á þeim. Okkar styrkur er samhygð og samstaða þegar á reynir. Okkar styrkur er einnig traust stjórnmálaleg forusta sem setur almannahag ofar öllu. Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Við skulum ekki gleyma að við höfum allar forsendur til að líta björtum augum til framtíðar. Við skulum þétta raðirnar og nýta alla okkar krafta til að sigrast á þeim tímabundnu erfiðleikum sem við stöndum nú frammi fyrir. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Það er óhætt að taka undir með hæstv. forsætisráðherra að erfiðar ytri aðstæður þrengja nú að íslensku efnahagslífi. Í ljós hefur komið að hinn hnattvæddi kapítalismi hefur galla ekki síður en kosti þó að hér á Íslandi hafi ekki farið mikið fyrir umræðum um þær dökku hliðar sem nú sýna sig. Líkt og við þekkjum frá árinu 1929 hefur fjármálakreppa í Bandaríkjunum áhrif um allan heim, ekki síst í þeim löndum sem hafa lagt kapp á að njóta kosta hnattvæðingarinnar. Ísland er svo sannarlega í þeim hópi. Hins vegar fór hæstv. forsætisráðherra ekki ítarlega út í orsakir þessara aðstæðna og enn síður ræddi hann þann hluta vandans sem er heimatilbúinn. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum margoft staðið í þessum stól og varað við þenslu, sívaxandi skuldasöfnun þjóðarbúsins og bent á að þjóðhagslegur sparnaður hafi aldrei verið minni. Afleiðingar þenslupólitíkurinnar eru augljósar: Heimilin í landinu eru stórskuldug, það sama má segja um sveitarfélögin og ekki síst atvinnulífið. Reiknað hefur verið út að skammtímaskuldbindingar bankanna nemi rúmum 3.000 milljörðum þegar allt er talið með og heildarskuldir allt að 13 þúsund milljörðum. Þessi almenna skuldsetning gerir það að verkum að okkur reynist mun erfiðara en ella að mæta ytri aðstæðum. Ástandið í heiminum vekur svo auðvitað upp grundvallarspurningar um hið alþjóðlega fjármálakerfi og af hverju við lifum nú alvarlegri krepputíma en elstu menn muna. Hér hafa margir ræðumenn notað líkingamál úr sjómennskunni, ólgusjór, þjóðarskúta og boðaföll, en ég leyfi mér að minna á að þegar fólk veiðir of mikið úr hafinu gengur það á auðlindina til frambúðar og skerðir möguleika komandi kynslóða. Nákvæmlega það sama hefur gerst í fjármálalífinu. Menn hafa skammtað sér ótrúlegar fjárhæðir, jafnvel milljarða fyrir skammtímaárangur, ekki bara hér á Íslandi heldur um allan heim, og gengið svo út úr bönkum sem nú riða til falls eða hafa verið þjóðnýttir í flaustri og í andstöðu við eigendur sína. Samfélag okkar hefur að undanförnu æ meira snúist um dansinn í kringum gullkálfinn, menn hafa farið offari og fjárfest óvarlega. Á sama tíma hafa stjórnvöld setið hjá því að hér hefur verið rekin meðvituð pólitísk stefna um afskiptaleysi, sannkölluð „laissez faire“-stefna, menn eigi ekki að skipta sér af markaðnum. Hann leysir sín mál sjálfur. Í gegnum einkavæðingu hefur markaðurinn sífellt tekið til sín stærri skerf og lögmál hans hafa verið heimfærð upp á grunnþjónustu samfélagsins. Þegar komið er að skuldadögum reynast markaðslausnir hins vegar ekki duga. Þær duga ekki í Bandaríkjunum og þær duga ekki heldur á Íslandi. Hins vegar má segja að markaðurinn hafi tekið völdin af stjórnvöldum. Þegar einhver tapar peningum fer samfélagið á annan endann. Afleiðingin verður sú að við töpum öll. Þetta hefur þó ekki gilt um gróðann, aðeins tapið og þá þversögn þurfa stjórnvöld að horfast í augu við. Hafa stjórnvöld áttað sig á því? Ég er ekki viss um að ég heyri það á hæstv. forsætisráðherra sem mætir hér og stærir sig enn og aftur af því að hið opinbera hafi dregið sig út úr atvinnurekstri og almannaeignir hafi verið einkavæddar. Það er erfitt fyrir þá sem trúa á Friedman og Fukuyama sem sagði á sínum tíma að mannkynssögunni væri lokið, frjálshyggjan hefði sigrað að eilífu, amen. Auðvitað er erfitt að horfa upp á það hrun sem nú á sér stað á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Hvað ætlum við að gera og hvað ætlar ríkisstjórn Íslands að gera undir þessum kringumstæðum? Við getum ekki sagt að hér sé allt í lagi og að allt hafi verið rétt gert. Við megum ekki viðhalda því kerfi sem hefur aukið þannig bilið í samfélaginu að hér eru öryrkjar og aldraðir með 130 þús. kr. mánaðarlaun, fólk með kjarasamninga upp á 150 þús. kr. á sama tíma og við höfum gengið í gegnum tímabil þar sem fólk hefur tekið sér ofurlaun, kaupréttarsamninga og starfslokasamninga upp á hundruð og jafnvel þúsundir milljóna. Við sem skipum stjórnarandstöðuna bjóðum ekki upp á auðveldar skyndilausnir. En ég tek undir með formönnum stjórnarandstöðuflokkanna sem hér hafa talað að það þarf að kalla til samráðs. Það þarf að kalla saman fulltrúa allra stjórnmálaflokka, viðskiptalífs, atvinnurekenda og verkalýðshreyfingar, ábyrgt fólk með yfirsýn og helst að loka það saman inni í herbergi þangað til það kemur út með aðgerðir til lausnar. Það gengur ekki að hér sé seðlabanki og seðlabankastjóri sem gerir eitt, ríkisstjórn sem gerir annað, að viðskiptalífið sé ekki haft með í ráðum og ekki sé talað við þá sem eiga að koma að borðinu. Ég er ekki endilega að tala um þjóðstjórn eins og þá sem talað er um á forsíðu Fréttablaðsins í dag svo að enginn haldi að einhverjir ásælist þá stóla sem hér eru þétt setnir. Ég er einfaldlega að tala um að hæstv. forsætisráðherra taki nú forustu, viðurkenni mistök og reyni að greiða úr vandanum með lýðræðislegum og ábyrgum hætti. Það er hægt að ræða endalaust um orsakir ástandsins en sú umræða skilar engu ef ekki verður gengið að því að leysa málið með sem minnstum skakkaföllum fyrir almenning. Við þurfum að huga að lausnum. Við þurfum að ganga í þau verk sem þarf að vinna eins og hv. þingmaður Steingrímur J. Sigfússon fór yfir áðan í ræðu sinni og auðvitað megum við ekki missa kjarkinn gagnvart því risavaxna verkefni. En málin verða hins vegar ekki leyst til framtíðar nema við komumst út úr þessari skammtímahugmyndafræði. Það er ekki hægt að leysa vandann með sömu ráðum og ollu honum til að byrja með. Það þarf að setja skýrari regluverk um hinn frjálsa markað og það skiptir máli að komast undan oki alræðisfrjálshyggjunnar sem fellir allt undir markaðshugsun. Kannski þarf Sjálfstæðisflokkurinn að taka sér frí eftir að hafa haldið um fjármálin undanfarin 17 ár því að fyrst og fremst er þetta gjaldþrot stjórnarstefnu Sjálfstæðisflokksins. Við erum að ganga inn í nýja tíma og nýja hugsun, ekki aðeins í efnahagsmálum heldur líka umhverfismálum og velferðarmálum. Ef við ætlum að byggja hús okkar á bjargi þurfum við að fylgja leiðarljósi sjálfbærni. Við getum ekki gengið endalaust á höfuðstólinn hvort sem það eru peningar, auðlindir eða samfélagsbyggingin sjálf. Til að ávaxta sitt pund til langframa þarf að byggja á traustum undirstöðum. Góðir landsmenn. Þær undirstöður höfum við og við skulum standa vörð um þær.

Herra forseti. Það er engu logið sem þingmenn hafa sagt hér í kvöld að þetta eru alvarlegir tímar og það eru erfiðleikar fram undan og það er hlustað á það sem þingmenn hafa að segja hér í kvöld. Það er ekki bara hlustað á okkur sem sitjum á bekkjum stjórnarinnar. Það er líka hlustað á stjórnarandstöðuna. Ég hef hér setið í kvöld og hlustað á tvo formenn stærstu stjórnarandstöðuflokkanna og ég verð að segja það að þó að ég hafi ekki verið í hópi æstustu aðdáenda Steingríms J. Sigfússonar og kannski stundum fyrir hans smekk farið fulldult með þá aðdáun sem ég kann á stundum í leyni að hafa haft þá ætla ég að hrósa honum fyrir ræðu hans. Það var allt annað að hlusta á Steingrím Sigfússon en formann Framsóknarflokksins, Guðna Ágústsson, hérna áðan. Steingrímur talaði kjark í þjóðina. Guðni Ágústsson talaði kjarkinn úr þjóðinni. Steingrímur Sigfússon bauð upp á samráð, Guðni Ágústsson réðst með svigurmælum að forsætisráðherra. Það er honum ekki til sóma. Lægst komst þó formaður Framsóknarflokksins í ræðu sinni þegar hann dylgjaði um það að ákvörðun ríkisstjórnarinnar varðandi Glitni hefði kallað yfir þjóðina þá fjármálakreppu sem hugsanlega er að ríða yfir núna. Formaður í stjórnmálaflokki getur ekki talað í dylgjum. Hann verður að tala skýrt. Hvað vildi Guðni Ágústsson gera? Vildi Guðni Ágústsson kannski láta Glitni fara í þrot með öllum þeim skelfilegu afleiðingum sem það hefði kallað yfir íslensku þjóðina eða vildi Guðni Ágústsson bregða sér í gervi manns sem stendur við spilavíti í Mónakó og leika rúllettu með 85 milljarða úr sjóðum skattborgara? Vildi hann veita Glitni lán án trygginga sem Seðlabankinn taldi gildar? Það er þá kannski það eina sem formaður Framsóknarflokksins hefur verið sammála Valgerði Sverrisdóttur um því að hún er eini alþingismaðurinn fram að ræðu formanns Framsóknarflokksins sem vildi velja leið rúllettunnar. Staðreyndin var sú að ríkisstjórnin þurfti að tefla hraðskák þegar atburðarásin með Glitni gekk yfir. Hún tókst á við það verkefni af festu og með ábyrgð. Hún var að hugsa um hagsmuni almennings og hún var að treysta fjármálalegan stöðugleika í landinu og ekki síst var hún að vernda sparifjáreigendur. Af því að vinur minn, Steingrímur J. Sigfússon, spurði áðan hvað verði um innstæður sparifjáreigenda þá lýsi ég því yfir fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að þær verða varðar. Við þekkjum öll í þessum sölum að þegar erfiðleikar ganga yfir þá birtast oft óvæntar lausnir. Ég tel að núna þurfi að skapa víðtæka sátt um nýtt siglingarkort við þessar gjörbreyttu aðstæður. Þar þurfa að koma að ríkisstjórnin, Samtök atvinnurekenda, ASÍ, BSRB og það þarf allt að vera undir, Seðlabankinn og peningastefnan, myntin og Evrópa, og allt þarf að lúta því lögmáli sem forsætisráðherra hefur lagt, þar sem allt ræðst af bláköldu hagsmunamati. Það kann vel að vera að sú staða sem nú er komin upp breyti sýn fjölmargra til dæmis á það hvert beri að stefna varðandi Evrópu. En þó að hrikti í rá og reiða, herra forseti, og þó það sé rétt hjá Steingrími J. Sigfússyni að sennilega hafi íslenska þjóðin ekki áður siglt svona ólgusjó er undirstaðan samt sem áður traust. Aflvélar atvinnulífsins sem skapa beinharðan gjaldeyri hafa sennilega aldrei verið betur á sig komnar en núna. Svo vill líka til að ríkisstjórnin hefur verið að leggja góða vaxtarsprota inn í framtíðina og þó að það séu erfiðleikar er þessi ríkisstjórn í dag að verja meiri peningum á öllum stigum skólakerfisins undir forustu öflugs menntamálaráðherra en nokkru sinni hefur verið gert áður. Sömuleiðis er verið af hálfu ríkisstjórnarinnar að ráðast í umfangsmeira átak í samgöngumálum undir forustu öflugs samgönguráðherra en nokkru sinni fyrr. Það er verið að ráðast í gjörbyltingu á fjarskiptakerfunum, háhraðatengingum um allt land og sömuleiðis er verið að ráðast í meiri og umfangsmeiri uppbyggingu á raforkukerfinu en nokkru sinni fyrr. Það vill svo til að kraftvélarnar sem ég nefndi áðan eru betur á sig komnar en oft áður, meðal annars vegna þess að þar birtist þó jákvæð hlið á þeim breytingum sem hefur orðið á genginu. Það vill svo til að í sjávarútvegi hafa tekjur miðað við afla upp úr sjó sennilega aldrei verið meiri. Ferðamannaiðnaðurinn sem vinnur kraftaverk á hverjum degi við að búa til gjaldeyri hefur sennilega aldrei verið þróttmeiri. Það sýnir kannski framfarahug þessarar ríkisstjórnar að þrátt fyrir erfiðleikana sem allir tala hér um er hún að setja fimmfalt meira í markaðssókn fyrir ferðaþjónustuna en áður. Sömuleiðis erum við að leggja inn í framtíðina sprota sem skipta máli. Þessi ríkisstjórn er að gjörbreyta umhverfi sprotafyrirtækjanna sem eru mjólkurkýr morgundagsins. Hún siglir hraðbyri í að tvöfalda framlög til Vísindasjóðs og Tækniþróunarsjóðs. Hún hefur þegar gengið frá umfangsmiklum fjárfestingasjóði sem á að liðsinna þessum sprotafyrirtækjum og er upp á 4,6 milljarða. Á morgun mun ég ásamt tveim öðrum ráðherrum taka þátt í að stofna hátæknivettvang sem á að skýra sýnina til næstu tíu ára. Ágætu landsmenn. Það eru erfiðleikar en við eigum ekki að láta tala úr okkur kjarkinn. Aflvélarnar ganga vel. Undirstaðan er traust og við höfum líka vaxtarmikla sprota sem læsa sig inn í framtíðina. Auðvitað munum við vinna okkur út úr þessu. Það tekur tíma en það gerist.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Það er ekki tími hefðbundins karps á milli stjórnar og stjórnarandstöðu í dag. Ástandið er einfaldlega of alvarlegt til að standa í ræðustóli Alþingis og stunda æfingar á sviði kappræðulistar. En ég heyri að síðasti ræðumaður bíður eftir „óvæntri lausn mála“, eins og hann orðaði það. Hæstv. forseti. Nú þurfa allir að leggja sig fram um að sýna samstarfsvilja, tala í lausnum og framkvæma í takt við það. Aðgerðaleysi er ekki valkostur. Fram kom hjá forsætisráðherra að langbrýnasta verkefnið sé að ná verðbólgunni niður og það er vissulega rétt. En verðbólgan er ekki upphaf heldur afleiðing. Sérfræðingar halda fram að 40% af verðbólgunni stjórnist af gengi krónunnar og 20% af húsnæðismarkaðnum sem sé tekinn að kólna. Verðbólgan muni því verða fljót að hjaðna um leið og krónan staðnæmist eða taki að styrkjast. Þess vegna er stærsta spurningin þessi: Hvernig stöðvum við fall krónunnar? Það þarf að auka traust á Íslandi, ekki aðeins út á við heldur einnig inn á við. Auka þarf þjóðartekjur með aukinni framleiðslu í landinu, aukinni verðmætasköpun og knýja fram meiri hagvöxt. Við þurfum áfram að auka nýtingu okkar á endurnýjanlegri orku til atvinnusköpunar, efla nýsköpun og menntun og hefja fyrir alvöru útflutning okkar á þeirri þekkingu sem við búum yfir á sviði orkumála. Við eigum að stefna að uppbyggingu en ekki tala niður allt frumkvæði eða leggja stein í götu eðlilegrar atvinnuþróunar. Góðir áheyrendur. Á síðustu tíu árum hefur orðið bylting í menntun ungs fólks og sem dæmi má nefna að nú ljúka um 3.500 háskólaprófi á ári hverju. Öllum er ljóst að hin unga og glæsilega kynslóð getur sest að nánast hvar sem er í Evrópu. Með fjórfrelsinu svokallaða eru fáar hindranir í þeim efnum. Til þess að unga fólkið vilji búa á Íslandi þarf Ísland að vera samkeppnishæft og við þurfum svo sannarlega á þessu unga fólki að halda. Ég skil vel að forsætisráðherra haldi til haga þeim árangri sem síðasta ríkisstjórn náði þegar Ísland skipaði efsta sæti á lista Sameinuðu þjóðanna um lífskjör þjóða. Fyrstu ár þessarar aldar verða lengi í minnum höfð vegna þess uppgangs sem þá ríkti. Aðstæður voru hins vegar þannig að margir fóru geyst og fáir trúðu á að veislunni gæti lokið. Auðvitað er þetta glæsilegur árangur og mikil verðmætasköpun átti sér stað. Sem dæmi má nefna að útflutningsverðmæti áls verður yfir 30% í ár af heildarútflutningstekjum. En þetta breytir ekki því að í dag búum við við frjálst fall krónunnar, háa verðbólgu og okurvexti. Við erum í vanda stödd. Starf okkar stjórnmálamannanna snýst æ meir um að skapa Íslandi samkeppnishæft umhverfi, að íslensk stjórnvöld geti boðið upp á umhverfi sem stenst samkeppni við önnur Evrópulönd, ekki síst önnur Norðurlönd. Þannig er það ekki í dag og verður ekki á næstu árum nema strax á næstu dögum verði botninum náð og jafnvægi myndist í framhaldinu. Ef marka má ræðu hæstv. ráðherra er sterkur vilji til að taka á vandanum. Stundum er sagt að viljann þurfi að sýna í verki. Ég ætla ekki að kenna ríkisstjórninni um lausafjárkreppuna í heiminum en ríkisstjórnir víða um heim hafa gripið til róttækra ráðstafana til að bregðast við þeim vanda. Haldnir eru næturfundir í þjóðþingum í því skyni og slíkt mundum við ekki telja eftir okkur að gera hér heldur. Það er lítið gagn í að koma verðbólgunni niður í verðbólgumarkmið Seðlabankans ef afleiðingarnar verða á sama tíma þær að atvinnulífið hrynur vegna fjármagnskostnaðar og fjölskyldurnar missa húsin sín. Þess vegna þarf nú þegar að hefja stýrivaxtalækkanir og viðurkenna að peningamálastefnan gengur ekki upp. Góðir landsmenn. Þegar ég setti fram hugmyndir um upptöku evru meðal annars án aðildar að ESB fyrir tveimur og hálfu ári var það að sjálfsögðu vegna þess að ég taldi að til lengri tíma litið yrði íslenska krónan ekki gjaldgeng fyrir lítið hagkerfi á hinum opna innra markaði Evrópusambandsins. Strax í framhaldinu komu svör frá ESB um að aðild að Efnahags- og myntbandalaginu væri ófær án aðildar að ESB. Ef stjórnvöld hefðu borið gæfu til að fara strax þá að vinna að framtíðarlausn í gjaldmiðilsmálum stæðum við ekki frammi fyrir sama vanda og raun ber vitni í dag. En það er önnur saga. Ég er ekki sammála þeim sem segja að umræðu um aðild að Evrópusambandinu eigi að skjóta á frest vegna þess að það leysi ekki vanda dagsins í dag að sækja um aðild. Mín skoðun er sú að við náum síður lausn á aðsteðjandi vanda ef við höfum ekki skýra framtíðarsýn. Samkvæmt könnunum er meiri hluti þjóðarinnar þeirrar skoðunar að við eigum að hefja aðildarviðræður að Evrópusambandinu en til þess að enginn vafi leiki á að sú sé raunin mundi boðuð tillaga Birkis Jóns Jónssonar og fleiri vera heppileg til að fá þau svör sem við þörfnumst. Á sama hátt og við gerðumst aðilar að innri markaði ESB á sviði viðskipta verðum við nú að gerast aðilar að innri markaðnum á sviði peninga- og fjármála. Það eru þung spor fyrir marga en hætt er við að verði þau ekki stigin verði þau enn þyngri síðar. Við þær aðstæður sem nú ríkja getur enginn svarað áleitnum spurningum með því að segja einfaldlega: „Af því bara.“ - Ég þakka áheyrnina.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Hæstv. forsætisráðherra sagði í ræðu sinni áðan að sjaldan hefði íslenska þjóðin staðið frammi fyrir jafnmiklum vanda og nú og við getum vafalaust öll tekið undir að þannig er það því miður. Hæstv. forsætisráðherra sagði einnig: „Enginn sá þennan vanda fyrir“ og það var ekki rétt. Ég hef varað við þessu frá því að ég kom á þing síðastliðið sumar, þ.e. sumarið 2007, að hætt væri við því að kreppa væri að síga yfir. Í mars síðastliðnum ræddum við um efnahagsmál og þá var látið sem ekkert væri að. Það var talið að þau varnaðarorð sem við höfðum uppi væru svartagallsraus og ætti að hafa að engu. Það þýðir ekki að tala núna um það að stjórnarandstaðan hafi ekki verið ábyrg. Hún var ábyrg vegna þess að hún varaði við, hún vakti athygli á þeim vanda sem við var að etja. Því miður skellti ríkisstjórnin skollaeyrum við því sem við bentum á. Hv. þm. Guðni Ágústsson sagði í ræðu sinni áðan að í stefnuræðu forsætisráðherra væri ekki að finna neina stefnu. Það var að meginhluta til rétt hjá formanni Framsóknarflokksins en ekki algerlega rétt. Þegar grannt er skoðað má finna eftirfarandi stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í stefnuræðunni. Í fyrsta lagi að láta einskis ófreistað að ná jafnvægi á ný. Það er hins vegar ekki sagt með hvaða hætti eða hvernig það skuli gert. Jafnframt að forðast skuli atvinnuleysi. Það er heldur ekki gerð grein fyrir því hvernig eigi að ná fram þeirri stefnumörkun. Í þriðja lagi að hvika hvergi frá markaðri fiskveiðistefnu. Þetta voru þau stefnuáhersluatriði sem ég gat fundið í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra og önnur ekki og þar er stefnan því miður ekki mörkuð öðruvísi en sem almennar viljayfirlýsingar um að æskilegt sé að þjóðfélagið þróist með ákveðnum hætti en ekki hvernig. Það er hins vegar það sem skiptir máli fyrir ábyrga forustu í stjórnmálum, að gera þjóðinni grein fyrir því hvað eigi að gera, hvernig eigi að fara að hlutunum. Ég tel að það hafi verið farið mjög rangt að þegar ríkisstjórnin ásamt Seðlabankanum í bakherbergjum ákvað að kaupa Glitni. Af hverju? Ekki vegna þess að ég sé andvígur aðgerðinni í sjálfu sér heldur af því að mig skortir allar forsendur til að gera mér grein fyrir því hvort þetta var hin rétta leið eða hvort ætti að fara aðra leið. Þingið hefur ekki fengið neinar upplýsingar um það. Það er vegna þess að þingræðið á Íslandi er ekki virt og það er ef til vill ástæðan fyrir öryggisleysi almennings. Í Bandaríkjunum liggur frumvarp fyrir báðum deildum Bandaríkjaþings um aðstoð við fjármálakerfið í landinu. Þar fer fram eðlileg lýðræðisleg umræða fyrir opnum tjöldum þar sem vandinn er reifaður, þjóðin veit hvað um er að ræða, þjóðin gerir sér grein fyrir því hver vandinn er. Þingið gerir sér grein fyrir því hver vandinn er. Hér fara menn á helgarfundi bak við byrgða glugga í Seðlabankanum og koma síðan á miðnætti á sunnudegi og gera grein fyrir því í fámennum hópi að það hafi verið tekin ákveðin ákvörðun en þjóðin fær ekkert að vita um hvaða ástæður liggja að baki því að þannig skuli vera staðið að málum. Ég tel að svona vinnulag hafi stuðlað að því öryggisleysi sem nú ríkir í þjóðfélaginu og það er ríkisstjórnin sem ber alla ábyrgð á því að þannig skuli staðið að málum. En það er ekki bara það að þetta valdi öryggisleysi, þetta er líka alvarleg atlaga að þingræðinu í landinu. Það er verið að tilkynna okkur að það eigi að verja 84 milljörðum, sem eftir gengisfellinguna eru orðnir 93 milljarðar af ríkisins fé, en hverjir eru það sem hafa fjárveitingavaldið? Það er Alþingi Íslendinga. Það er ekki talað við Alþingi fyrir fram. Hvenær á að tala við Alþingi? Hvenær á að bera þessa gjörð undir Alþingi Íslendinga? Hvenær á fjárveitingavaldið að koma að þessu máli? Eftir á, ekki fyrir fram, engar hugmyndir, ekki neitt. Slíkt ber að átelja. Í annan stað vil ég átelja það þegar hæstv. forsætisráðherra talar um að halda óbreyttu kvótakerfi þrátt fyrir að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hafi talað um og ákveðið og sent frá sér álit um að þar væri um mannréttindabrot að ræða. Það er ósæmilegt að þannig skuli vera. Ég hef talið allt frá árinu 2001 að við fylgdum glórulausri peningamálastefnu með því að hafa krónuna á floti, í minnsta myntkerfi heims. Milton Friedman sem aðeins hefur komið til umræðu hjá Steingrími J. Sigfússyni, minnir mig, talaði um að eðlilegt væri að hafa peningakerfið með þeim hætti þar sem um stóra gjaldmiðla væri að ræða en ekki örmyntir eins og íslensku krónuna. Þeir sem að þessu stóðu bera alla ábyrgð á því að svo skuli vera komið. Ég varaði við þessu og ég benti á að vegna þessarar peningamálastefnu - eða eigum við jafnvel að segja vegna skorts á peningamálastefnu? - þá búum við nú við séríslenskan vanda sem er ekki hluti af þeim heimsvanda sem um er að ræða og okkar séríslenski vandi er óðaverðbólga, hrun gjaldmiðils, ábyrgðarlaus peningamálastjórn og skuldir heimilanna eru að vaxa. Við búum við ofurháa stýrivexti sem eru að sliga atvinnulíf og verðtryggingu sem er að eyðileggja fjárhag fjölskyldnanna. Það er þjófur, hljóðlátur, í húsum Íslendinga í dag sem á hverjum degi tekur veruleg verðmæti frá þjóðinni. Það er verðbólgan. Það er verðtryggingin. Það er hinn íslenski vandi og hinn íslenski veruleiki sem unga fólkið stendur frammi fyrir í dag. Ég lýsi því yfir, eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson gerði, að við í Frjálslynda flokknum erum tilbúnir til allra aðgerða sem geta þokað hlutum fram á við, að sjálfsögðu. Það er ábyrg stjórnarandstaða á Íslandi. Við gerum okkur grein fyrir alvarleika málsins. Góðir Íslendingar. Við eigum ægifagurt land. Þjóðin er dugleg og vel menntuð. Við vinnum okkur út úr þeim vanda sem við er að etja. Til þess þurfum við ríkisstjórn sem veit hvert á að stefna og hvað á að gera. Með góðri stjórn er auðvelt fyrir dugmikla þjóð eins og Íslendinga að ná tökum á málinu aftur. Erfiðir tímar vara ekki að eilífu. Íslenska þjóðin gerir það. Dugmikil þjóð vinnur sig út úr vandanum en það þarf vilja, hugmyndir, styrk og stefnufestu. Það er það sem þarf. - Ég þakka fyrir.

Virðulegi forseti, góðir Íslendingar. Ég held að við vitum það öll sem hér erum inni og reyndar örugglega allir þeir sem á okkur hlýða að það liggur eitthvað mikið í loftinu og það ekki neitt gott. Það þarf að leita langt aftur til að finna jafnviðsjárverða tíma í sögu þjóðarinnar og nú eru. Yfir okkur hafa dunið margvísleg áföll, sum ófyrirsjáanleg, sum óviðráðanleg og sum höfum við kallað yfir okkur sjálf. Það er ekki langt síðan við urðum að skera niður þorskaflaheimildir um þriðjung. Sú ákvörðun var afar þungbær fyrir þjóðarbúið en fyrst og fremst voru það hinar dreifðu byggðir sem máttu taka á sig þær búsifjar. Samt voru þeir til sem ypptu öxlum og fannst lítið til koma um hvort gamla hagkerfinu gengi vel eða illa. Nýja hagkerfið færði okkur vissulega mikinn auð, meiri auð en þjóðin hefur nokkurn tíma kynnst. Ekki skiptir reyndar minna máli að samfélagið varð miklu fjölbreyttara og þróttmeira en áður. Við Íslendingar fundum til okkar. Við náðum betri árangri en þær þjóðir sem við höfum miðað okkur helst við og lífskjörin jukust á undrahraða, gróskan var gífurleg og þeirri hugsun skaut upp að við Íslendingar værum pínulítið klárari en aðrar þjóðir. Í nýja hagkerfinu var stundum látið eins og ekki þyrfti annað til en djörfung og dug, hraða og tækni til að mala gull en eiginleg verðmætasköpun, framleiðsla þótti lítt spennandi. Sumir sögðu reyndar að svoleiðis væri nokkuð gamaldags og það væri eiginlega bara fyrir hrædda þjóð sem þyrfti á sjálfstyrkingarnámskeiði að halda. Við vöruðum okkur ekki nægilega á því að mikið af þeim nýfengnu lífsgæðum sem okkur áskotnuðust væru fengin að láni. Sú mikla lántaka, einkum fjármálastofnana, byggði um of á því að hagstæð ytri skilyrði mundu ekki breytast. Á þeim forsendum byggðist upp alþjóðleg fjármálastarfsemi á nokkrum missirum og í stað þess að við þyrftum að húka á biðstofum bankastjóranna í von um vinargreiða þá fékk hver sem vildi lánsfé eftir þörfum, jafnvel langt umfram það. Það skapaði sín sjálfstæðu vandamál. En það sem skipti þó mestu máli var að á örskotsstundu var Ísland orðinn hluti af hinu alþjóða fjármálakerfi. Við stöndum því frammi fyrir þreföldum vanda nú, þ.e. að verðmætasköpunin er ekki næg, að við höfum eytt og skuldsett langt umfram það sem við getum gert og að alþjóðleg fjármálakreppa knýr nú dyra og af fullum þunga. Atburðir síðustu daga hafa rýrt lífsstíl okkar og það er óumflýjanlegt. Fram undan eru mjög erfiðar ákvarðanir og undan þeim verður ekki vikist. Það sem meira er, þær verða umdeilanlegar því það er enginn sem býr yfir einhverju undraráði, einhverri snilldarlausn sem allan vanda leysir. Við höfum séð hvernig öflugir og vel reknir bankar bæði í Bandaríkjunum og í Evrópu hafa riðað til falls á örskotsstundu. Sumum hefur verið bjargað og sumum ekki. Okkar verkefni er að verja fjármálakerfið eins og við best getum vegna þess að það er allra hagur og við verðum að vernda sparifjáreigendurna, við verðum að tryggja að atvinnulífið og að landsmenn hafi aðgang að bankaþjónustu til þess að hér sigli ekki allt í strand. Það er verkefni stjórnvaldanna þessa dagana, næstu daga, vikur og mánuði. Þetta er erfitt verkefni og þetta er dýrt verkefni en þetta er ekki óviðráðanlegt verkefni. Íslensk stjórnvöld munu vinna að þessu hörðum höndum líkt og stjórnvöld í öðrum löndum gera nú. Virðulegi forseti. Við finnum öll fyrir því að lánin hækka, verðbólga eykst og atvinna er í hættu og því rýrna lífskjör okkar. Þetta eru afleiðingar fjármálakreppu. Nú á þessari stundu þýðir ekkert að líta í afturspegilinn og velta því fyrir sér hvað hefði betur mátt fara, hvort Seðlabankinn, ríkisstjórnin eða aðrir hefðu getað nýtt tíma sinn betur eða hvað þá bankarnir. Öllu máli skiptir að við sameinumst um að taka á vandanum og við missum ekki móðinn. Það er því alls ekki ástæða til þess að okkur fallist hendur. Önnur samfélög hafa lent í alvarlegum fjármálaerfiðleikum og þau hafa unnið sig út úr því og það munum við einnig gera. Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að öll él styttir upp um síðir og meira að segja þau sem dimm eru. Þegar þessi él eru gengin yfir munum við vinna það upp sem glatast hefur og gott betur en það af því að við erum dugleg þjóð, harðdugleg þjóð og þann dugnað eigum við skuldlausan. Góðir landsmenn. Samstaða, samvinna, einbeittur vilji og þor er það sem best dugar þegar á móti blæs og allt eigum við Íslendingar þetta í ríkum mæli. - Góðar stundir.

Góðir landsmenn. Heimilin og almenningur í landinu eru nú að súpa seyðið af óheftri markaðshyggju og óábyrgri einkavæðingu. Þessi blinda stefna Sjálfstæðisflokksins síðustu 17 ár er gjaldþrota. Nú verðum við að stokka upp á nýtt. Ég ræddi nýlega við þrjá bændur á Vestfjörðum sem fóru út í það fyrir fjórum árum að endurbyggja fjósin sín, taka upp nýja tækni. Það gerðu þeir að eindregnum ráðleggingum sérfræðinga. Nú fer ríflega helmingur af árstekjum þeirra í vexti og verðbætur. Áburðarverð, öll aðföng og flutningskostnaður hafa hækkað stórlega. Þeir, eins og svo fjölmargir aðrir, eru komnir í þrot. Sama gildir um smábátasjómenn með skertan kvóta, þeir og fjölmargir aðrir eru komnir í þrot. Fjárhagsáætlunum sveitarfélaga, sérstaklega á landsbyggðinni, hefur verið kollvarpað. Þau geta ekki sinnt skyldum sínum ef ekkert verður að gert. Það vita allir sem vilja vita að ofurauðmenn fleyttu rjómann af svonefndu góðæri, góðæri sem stórir hópar samfélags okkar fengu engan skerf af, ekki nokkurn. Þessir ofurauðmenn hirtu úr samfélaginu milljarða í eigin vasa og fengu síðan skattalækkanir í kaupbæti. Almenningur situr nú hins vegar eftir með sárt ennið, býr við óðaverðbólgu, okurvexti og kaupmáttarrýrnun. Íbúðakaupendur standa frammi fyrir því í dag að mánaðarlegar afborganir þeirra hafa hækkað um 30–60%. Við blasa gjaldþrot og nauðungarsölur ef ekkert verður að gert. Nú verðum við að snúa bökum saman og byggja upp á nýtt á algjörlega nýjum forsendum þar sem fólk er í fyrirrúmi og heimilin í landinu hafa forgang. Það gerum við eingöngu með því að styrkja velferðarkerfið verulega, hækka persónuafslátt láglaunafólks og meðaltekjufólks, barnabætur og vaxtabætur og við verðum að aflétta okurvöxtunum. Peningamálastefna ríkisins er gjaldþrota. Við verðum líka að stöðva frekari stóriðjuáform. Nýjar erlendar lántökur til virkjana eru glórulausar rétt eins og þau umhverfisspjöll sem þau valda. Það verður líka að stórefla Íbúðalánasjóð til endurfjármögnunar og Byggðastofnun til að aðstoða bændur og smábátasjómenn. Leiðir verða að skilja núna. Við skulum segja skilið við græðgina, skilið við sjálftökuna, skilið við misréttið og skilið við umhverfisspjöllin - og vel á minnst, við skulum líka útrýma kynbundnum launamun og kynbundnu ofbeldi, þeirri þjóðarskömm. Við getum og við skulum koma okkur í gegnum þær manngerðu hamfarir sem á okkur dynja, hamfarir sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og fjárglæframenn bera ábyrgð á. Það er svo einfalt. Það er kominn tími til að byggja upp á nýtt, byggja upp á nýjum forsendum, byggja upp á réttlæti og félagslegri ábyrgð. Félagsleg ábyrgð á að vera lykilorðið. Félagsleg ábyrgð og velferð fólksins og heimilanna í landinu, þar eigum við að forgangsraða í stað þess að forgangsraða í þágu fjárglæframanna. Það er kominn tími til að byggja upp, byggja upp á réttlæti og félagslegri ábyrgð og okkar kynslóð ber skylda til þess að byggja upp betra samfélag fyrir komandi kynslóðir, samfélag sem byggir á sanngirni en ekki sjálftöku. - Lifið heil.

Góðir landsmenn. Vetur fer í hönd og heimsbyggðin stendur nú frammi fyrir mesta umróti á fjármálamörkuðum fyrr og síðar. Án efa upplifum við nú mestu viðburði hagsögunnar og munum líklega aldrei gleyma þeim dögum sem núna eru að líða. Margir hafa haft uppi varnaðarorð hin síðustu ár um að ójafnvægi og ofþensla í efnahagslífinu væri ávísun á alvarlegan samdrátt og óstöðugleika. Engan óraði þó fyrir því hversu alvarlegar aðstæður mundu skapast úti um allan heim. Það var óhjákvæmilegt að fjármálakreppan teygði anga sína til Íslands. Tugir banka úti um allan heim hafa farið í þrot og ríkið hefur tekið yfir rekstur þeirra. Röð atvika og brotsjóir á alþjóðlegum mörkuðum urðu til þess að nú stöndum við frammi fyrir því að ríkið hefur neyðst til að veita þriðja stærsta banka landsins gríðarlega umfangsmikla aðstoð í formi hlutafjárframlags sem mun hafa í för með sér að hann verður að 3/4 í eigu ríkisins. Sú aðgerð er vissulega umdeild enda var hún afar sársaukafull fyrir alla hlutaðeigandi og þar virtust allir kostir vondir. Samkvæmt mati Seðlabanka voru tryggingar þær sem Glitnir lagði fram ónógar og á því byggðist niðurstaðan. Höfuðmarkmið stjórnvalda og leiðarljós eru þau ein að tryggja fjárhagslegan stöðugleika í landinu, vernda hagsmuni viðskiptavina bankans og innstæður almennings. Innstæður almennings eru tryggðar og þar er ekkert að óttast. Nú er unnið að samstilltu átaki stjórnvalda, stofnana og samfélagsins alls um aðgerðir til að skjóta nýjum undirstöðum undir þjóðfélagið, eins og kom fram í ræðu forsætisráðherra, og koma þjóðinni út úr þeim alvarlegustu aðstæðum sem við höfum upplifað á síðari tímum. Það er alveg ljóst að við erum komin að krossgötum og við verðum að taka fastar á til að skapa öryggi fyrir atvinnulífið og til að íslenskur almenningur, íslenskir neytendur njóti hliðstæðra kjara og íbúar nágrannalanda okkar. Til að skapa stöðugleika til langframa í íslensku þjóðlífi og efnahagslífi þarf mjög margt að breytast. Í því felst að sjálfsögðu engin uppgjöf heldur ábyrg afstaða byggð á raunsæju mati á hagsmunum þjóðarinnar. Við verðum að láta af karpi um brýnustu hagsmunamálin, ræða alvörulausnir af hreinskilni og hispursleysi. Slík umræða er hvorki skrum né nokkrum til skammar. Þar vegur þyngst afstaðan til Evrópusambandsins í framtíðinni. Þetta tekst ekki nema með samstilltu átaki þar sem verkalýðshreyfingin og Samtök atvinnulífsins taka á með öllum stjórnmálaöflum í landinu. Þetta tekst ekki nema með víðtækri sátt í samfélaginu, sátt um stóru skrefin sem við verðum að stíga og með órofa samstilltu átaki okkar allra mun okkur takast það. Fjármálastofnanir þurfa líka að vera með í þeirri sátt og tryggja þarf að íslenskir íbúðakaupendur séu ekki fastir í sjálfvirkri ofurvaxtavél. Það er siðferðisleg skylda bankanna að veita lántakendum allt það svigrúm sem unnt er að veita, m.a. með frestun á greiðslu höfuðstóls lána. Nú skiptir miklu að þegar í stað verði settur aukinn kraftur í aðgerðir til að aðstoða og leiðbeina fólki sem lendir í greiðsluerfiðleikum, erfiðleikum vegna breyttra forsendna í tekjum, eignum og skuldum. Fólki sem nú horfir fram á erfiða tíma í lífi sínu og örvæntir á stundum um hag fjölskyldu sinnar. Það er afar brýnt að hratt verði unnið, t.d. úr tillögum sem forsætisráðherra kynnti fyrr á árinu og nefndi áðan í ræðu sinni um lögfestingu á ákvæði um greiðsluaðlögun einstaklinga sem af óviðráðanlegum orsökum ráða ekki lengur við fjárhagsstöðu sína, greiðsluaðlögun sem gerir þeim kleift að vinna sig út úr erfiðri stöðu án þess að fara í gjaldþrot. Að því er nú unnið í ráðuneytum dómsmála og viðskipta. Kæru landsmenn. Gylfi Þ. Gíslason, fyrrverandi ráðherra, sagði einu sinni að markaðurinn væri þarfur þjónn en afleitur herra. Það er augljóst að yfirstandandi atburðir kalla á heildarendurskoðun á umgjörð fjármálamarkaða. Markaðir eru mannanna verk og þeir skila aðeins tilgangi sínum ef þeir eru mótaðir skýrum, áþreifanlegum og áreiðanlegum leikreglum sem byggja undir stöðugleika og traust í þjóðfélaginu. Það er grundvallarafstaða Samfylkingarinnar og leiðarljós í öllum okkar störfum í ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Óhætt er að segja að mikil efnahagsleg vá sé yfir íslensku samfélagi og á tímum sem þessum er brýnt að við stöndum saman og leitum leiða til þess að leysa þau miklu vandamál sem við okkur öllum blasa. Fólk á mínum aldri, sem margt hvert er nýkomið úr námi og hefur fest kaup á húsnæði, skuldar námslán og tók tilboðum bankanna um myntkörfulán, er vægast sagt uggandi um stöðu mála. Margir ganga jafnvel svo langt að tala um að freista gæfunnar fremur erlendis en hér á landi. Það hefur því sjaldan verið eins brýnt að stjórnvöld veiti nú forustu, hafi skýra framtíðarsýn og grípi til aðgerða. En höfum við slíka ríkisstjórn? Nú dugar aðgerðaleysi forsætisráðherra nefnilega ekki lengur til, aðgerðaleysið sem m.a. hefur leitt til þeirrar stöðu sem við búum við í dag. Það vantar gjaldeyri í landið. Lausafjárskortur er alvarlegt mál og í raun einn meginvandi hagkerfisins í dag. Því er eðlilegt að spurt sé: Hvers vegna í ósköpunum hefur ríkisstjórnin ekki enn nýtt sér til fulls þá heimild sem Alþingi gaf í vor um aukningu á gjaldeyrisforða Seðlabankans? Heimild til 300 milljarða kr. lántöku liggur enn ónýtt og hver er staðan fyrir vikið? Skuldatryggingarálag íslenska ríkisins er nú komið yfir 600 punkta en var um miðjan maímánuð, þegar heimildin var gefin, 60–70 punktar. Í dag er því hátt í tíu sinnum dýrara að auka gjaldeyrisforðann sem er nauðsynleg aðgerð. Góðir Íslendingar. Þetta er aðeins hluti herkostnaðar sem aðgerðaleysið hefur haft í för með sér. Það þarf að breyta peningamálastefnu Seðlabankans og hefði þurft að gera það fyrir löngu síðan. Forsætisráðherra boðaði slíkt fyrir um hálfu ári á ársfundi Seðlabankans. Enn hefur hann ekki séð sér fært að hefja þá vinnu. Fyrirtækin í landinu geta einfaldlega ekki lifað við 20–25% vexti. Óbreytt peningamálastefna mun leiða til fjölda gjaldþrota heimila og fyrirtækja og atvinnuleysi mun rjúka upp í framhaldinu. Því þarf að lækka stýrivexti Seðlabankans og breyta óraunhæfum verðbólgumarkmiðum. Þetta eru verkefni dagsins í dag. Við þurfum einnig að horfa lengra inn í framtíðina. Hvert viljum við stefna, hvað með gjaldmiðilinn okkar? Viljum við halda í krónuna sem gjaldmiðil til næstu áratuga eða viljum við taka upp evru? Ef við Íslendingar viljum taka upp evru er óhjákvæmilegt að við göngum í Evrópusambandið. Þetta eru kostirnir og ég tel að við getum ekki látið aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar ráða för í svo stóru máli sem við ræðum hér. Út frá efnahagslegri velferð þjóðarinnar er mikilvægt að úr því verði skorið sem allra fyrst, það er mín bjargfasta sannfæring. Góðir Íslendingar. Við þurfum að ljúka við Evrópuumræðuna, umræðu sem hefur verið í sama hjólfarinu síðustu árin og hefur einkennst af skotgrafahernaði þeirra sem eru með eða á móti aðild. Ég hugsa að 70% þjóðarinnar séu einhvers staðar þar á milli og ég er einn af þeim. Ákvörðun um inngöngu liggur hjá ykkur. Því tel ég að almenningur í landinu eigi heimtingu á því að segja skoðun sína í einu mikilvægasta hagsmunamáli okkar Íslendinga. Ég mun því leggja fram þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu hér á Alþingi þar sem almenningi verður gefinn kostur á að segja hug sinn hvort Ísland eigi að fara í aðildarviðræður eða ekki. Ég tel einfaldlega að við komum umræðunni og ákvörðunum um Evrópumál ekki áfram með öðrum hætti. Þingmenn þjóðarinnar bera þá skyldu að lyfta umræðunni um þetta mikilvæga mál upp á annað plan þannig að við sem þjóð getum horft til langrar framtíðar um hvernig við viljum haga gjaldmiðilsmálum okkar og samskiptum við aðrar þjóðir. Góðir Íslendingar. Í dag þarf að leysa þann mikla vanda sem blasir við hvert sem litið er en við þurfum ekki síður að horfa langt fram á veginn. Það er verkefni okkar allra. - Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Við Íslendingar siglum inn í ein mestu efnahagsvandræði sem fólk þekkir í sögu landsins. Fleiri þúsund Íslendingar eru nú þegar gjaldþrota eða á barmi gjaldþrots. Ástandið í efnahagsmálum þjóðarinnar er með þeim hætti að fólkið getur ekki meir. Vaxtaokrið, verðtrygging lána, gengisfall krónunnar sem bitnar á fólki með skuldir í erlendum gjaldmiðli. Í stefnuræðu forsætisráðherra er ekkert sagt til hvaða ráðstafana eigi að grípa. Hvað eigi að gera til að bjarga fólkinu í landinu. Úrræðaleysið er algjört hjá ríkisstjórninni. Ráðherrarnir eru ekki í neinu sambandi við almenning í landinu, þeir sitja í fílabeinsturni. Þeir gætu aldrei sett sig í spor fólks sem þarf að lifa af 120 þús. kr. á mánuði eins og öryrkjar og aldraðir þurfa að gera. Verðhækkanir og verðtrygging bítur þetta fólk fyrst. Ríkisstjórnin hefur ekki bara brugðist venjulegum fjölskyldum í landinu heldur líka atvinnulífinu öllu. Í stefnuræðu forsætisráðherra segir að ríkisstjórnin standi traustum fótum. Hún hafi sýnt að hún geti stýrt málefnum þjóðarinnar - takið eftir - af festu og öryggi á viðsjárverðum tímum. Ég spyr: Er ekki allt í lagi með ríkisstjórnina? Finnst ráðherrum hennar virkilega að þjóðinni sé stýrt af festu og öryggi? Eru sumir hér í salnum veruleikafirrtir eða hvað? Ríkisstjórn Geirs Haardes er á villigötum á flestum sviðum. Hún sker niður fjármagn til margra verka en dælir peningum í ýmis gæluverkefni. Mér er ofarlega í huga afgreiðsla Björn Bjarnasonar á lögreglumálum á Suðurnesjum. Þar vantar meira fé til löggæslumála. Því hafði verið lofað fyrir sameiningu embætta fyrir tveimur árum síðan. Afrek lögreglu og tollvarða í Leifsstöð við að koma í veg fyrir innflutning á ýmiss konar eiturlyfjum eru lofsverð. Á sama tíma berjumst við fyrir því að komast í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna sem kostar verulegar fjárhæðir. Þær dygðu vel fyrir rekstri allra lögregluembætta í landinu og Landhelgisgæslunnar sem er nánast stopp í dag. Samstaðan í þeirri ríkisstjórn sem nú situr er góð ef ekkert er gert en um leið og eitthvað á að gera þá versnar í því. Ef á að virkja eða reisa stóriðju er hver höndin upp á móti annarri. Það hefur komið fram bæði varðandi álver í Helguvík og á Bakka við Húsavík. Við þurfum að nýta allar okkar auðlindir nú sem aldrei fyrr, orkuna og fiskimiðin. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til 220 þús. tonna jafnstöðuafla í þorski til þriggja ára sem auka mundi tekjur þjóðarbúsins til muna eða um 60 milljarða árlega. Það skiptir verulegu máli að skoða allar leiðir til tekjuöflunar í þjóðfélaginu núna. Mannréttindi eru mikils virði. Mannréttindabrot út um allan heim eru sorgleg. Auðvitað er fagnaðarefni að íslenskir ráðherrar skuli fara og mótmæla mannréttindabrotum um allan heim en þurfa þeir hinir sömu ekki að byrja á því að taka til í sínum eigin garði og virða mannréttindi á Íslandi? Það er álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna að mannréttindi hafi verið brotin á tveimur sjómönnum frá Tálknafirði. Þeir eigi rétt á bótum frá íslenskum stjórnvöldum. Ég trúi því ekki að forsætisráðherra ætli ekki að virða álit nefndarinnar. Það þurfti ekki þessa mannréttindanefnd til að ríkisstjórn Geirs Haardes vaknaði til að bæta Breiðavíkurdrengjunum kvalir sínar þótt bætur þeirra verði líklega skammarlega litlar. Góðir landsmenn. Ég tel að skipta verði um yfirstjórn í Seðlabanka Íslands. Fólk verður að fá trú á yfirstjórn peningamála í landinu. Við í Frjálslynda flokknum viljum auka fjármagn til Íbúðalánasjóðs svo hann geti skuldbreytt og hjálpað fólki í neyð. Við viljum auka þorskveiðar um 90 þús. tonn á ári sem skilar 60 milljörðum í þjóðarbúið á hverju ári. Við í Frjálslynda flokknum viljum nýta orkuna í iðrum jarðar og fallvötn til raforkuframleiðslu sem mun skapa atvinnu- og útflutningstekjur. Við viljum styðja hvers konar atvinnuuppbyggingu í landinu bæði stóra og smáa. Að lokum vil ég segja: Góðir Íslendingar, flokkar eiga að vera fyrir fólk en ekki öfugt.