Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er, eins og skýrt hefur verið, staðfesting á brbl., sem út voru gefin í marzmánuði s.l. Ég hef orðið mjög var við þann misskilning meðal almennings og jafnvel hjá sumum hv. þm., að þetta frv. þýði hækkun á launum forseta Íslands, en þetta er þvert á móti, og því þykir mér ástæða til að segja nokkur orð. Þetta er þannig, að þessi brbl. þýddu það að lækka grunnlaun forseta Íslands úr 150 þúsundum niður í 85 þúsund, m.ö.o. að lækka þau um 65 þúsund. Ég hygg, að þetta sé eina dæmið í mörg ár um það, að nokkur laun hafi verið lækkuð, og þess vegna finnst mér óþarfi að láta þann skilning vera ríkjandi meðal almennings. að þetta þýði hækkun, því að það hefur verið sagt þannig frá þessu eins og það væri hækkun úr 50 þús. kr. grunnlaunum upp í 85 þúsund. Þetta vildi ég aðeins taka fram, til þess að ekki væri neinn misskilningur um það, hvað í þessum lögum felst.



Herra forseti. Ég get að öllu leyti staðfest það, sem hv. þm. A-Húnv. sagði um þetta atriði, en vildi aðeins benda á það um leið, að það er a.m.k. óþarft að álita, að hv. alþm. þyrftu að líta á málið öðruvísi, en hann skýrði það, því að ég gerði mjög glögga grein fyrir því hér við 1. umr. málsins, hvernig þetta mál hefði verið til komið í upphafi og hér væri um lækkun að ræða frá þeim lagaákvæðum, sem í gildi hefðu verið. En hins vegar er rétt að geta þess um leið, að forsetinn, herra Sveinn Björnsson, fékk ekki laun eftir þessu, miðað við 150 þús. kr. grunnlaun, nema örfáa síðustu mánuðina. Laun hans voru alltaf reiknuð eftir allt öðrum skala og miklu lægri. En ég vil aðeins endurtaka það, sem ég tók fram hér við 1. umr. málsins, að þessi breyting á launakjörum forsetans var ákveðin í samráði við hann, áður en hann andaðist. Og af þeim ástæðum, sem frsm. þeirrar n., sem hafði þetta með höndum, lýsti hér við 2. umr. málsins, þá varð að gera þetta með brbl., af því að ekki er hægt að breyta launum á kjörtímabili forsetans. Ég vildi aðeins rifja þetta upp, þó að það sé allt rétt, sem hv. þm. A-Húnv. sagði um þetta mál.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er tekið til meðferðar, á þskj. 4, er borið fram af hæstv. ríkisstj. Í 1. gr. frv. er kveðið á um að heimila ríkisstj. að taka lán, allt að 16 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar upphæðar í erlendri mynt. Fé þetta á að endurlána til smáíbúðarhúsa með sömu kjörum og það er tekið. Það er eitt af mest aðkallandi vandamálum þjóðarinnar að leysa úr brýnustu þörfum íbúa kaupstaða og kauptúna til lánsútvegunar í sambandi við byggingu íbúðarhúsa. Hafa þessi mál verið rædd hér á Alþ. á undanförnum þingum og nokkur fyrirgreiðsla fengizt á þeim. Þó á enn langt í land að geta fullnægt hinni gífurlegu fjárþörf á þessu sviði. Fjhn. d. mælir eindregið með samþykkt frv. og hefur lagt fram nál. á þskj. 209 þar að lútandi. Hv. 2. þm. Reykv. hefur á þskj. 206 flutt brtt, við frv. varðandi stjórn, reikningshald og starfrækslu lánadeildarinnar. Meiri hluti fjhn. getur ekki fallizt á þau sjónarmið, sem koma fram í brtt. nefnds þm., og mælir eindregið með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 206 og skrifa með fyrirvara undir nál. eða áskil mér rétt til að flytja brtt. og fylgja brtt. Ég er annars sammála sjálfu aðalinntakinu í lagafrv. eins og það liggur fyrir, sem sé heimild til handa ríkisstj. til að taka allt að 16 millj. kr. að láni og endurlána það lán til smáíbúðarhúsa. Það var nokkuð um það rætt í fjhn., hvaða aðferðir mundu verða hentugastar við að lána út þetta stórar fjárupphæðir aftur, og ég held, að mér sé óhætt að segja það, að það hafi að minnsta kosti í fjhn. verið mjög almenn skoðun, að það væri heppilegra, að einhver viðurkennd lánsstofnun, svo sem einhver bankanna, hefði með höndum útlán lánsfjárins, sem hér er rætt um. Í l. um lánadeild smáíbúðarhúsa er í 2. gr. ákveðið svo hljóðandi: „Fela má Landsbanka Íslands eða annarri lánsstofnun, sem félmrh. semur við, stjórn, reikningshald og starfrækslu lánadeildarinnar.“ Ég álít, að þegar nú ráðh. hefur heimild til þess að fela Landsbankanum eða einhverjum öðrum banka stjórn á lánadeildinni, þá væri langeðlilegast og heppilegast, að slík heimild væri notuð, það væri sem sé alveg tryggt, að ríkisstj. gerði þetta þá, hún fæli bönkunum svona úthlutun. Nú má máske segja, að þegar sjálf l. um lánadeildina voru samþ. síðast, þá hafi nú ekki verið um svo gífurlega fjárhæð að ræða, það voru 4 millj. kr., og er það samt nokkur fjárhæð. Nú er hins vegar um það að ræða að heimila ríkisstj. að taka lán, sem er 16 millj. kr., úthluta því, og ég álít, að það væri heppilegt, að það væri gengið þannig frá þessu, að það væri alveg öruggt, að ríkisstj. bæri skylda til að fela lánsstofnun stjórnina á þessari framkvæmd. Þess vegna hef ég leyft mér að bera fram brtt., sem kæmi þá aftan við 2. mgr., á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. skal fela lánsstofnun, er hún semur við um stjórn, reikningshald og starfrækslu deildarinnar, að hafa með höndum útlán lánsfjárins,“ og síðan hef ég bætt við: „að fengnum till. sveitarstjórnar á þeim stað, þar sem húsin eru reist, og skal sú úthlutun fara fram skv. reglugerð, er ríkisstj. setur í samræmi við l. um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum, 4. kafla. Skal upphæð sú, er um getur í 1. mgr., lánuð út að fullu á árinu 1953.“ Fyrsta aðalatriðið í þessari brtt. er, að ríkisstj. sé, í staðinn fyrir að henni er gefin heimild til að semja við Landsbanka Íslands eða einhverja aðra lánsstofnun, lögð sú skylda á herðar. Ég álít það óviðeigandi og það muni alltaf frekar skapa óánægju, ef t.d. félmrn. sjálft er að láta einhverja og einhverja nefnd, sem það velur til þess, hafa þetta með höndum, í staðinn fyrir að láta bankana eða þá aðila, sem þannig eru vanastir að hafa þetta með höndum, sjá um þetta fyrir hönd ríkisstj. Í öðru lagi fer brtt. fram á, að það sé beðið um tillögur sveitarstjórnarinnar á hverjum stað, þannig að sveitarstjórnir á þeim stöðum, þar sem menn eru að reyna að brjótast í þessum smáibúðarhúsum eða byggingu þeirra, láti sitt álit í ljós. Það er vitanlegt, að það er ákaflega erfitt mál að úthluta svona lánum, og maður veit, hvað það eru margir aðilar, sem allir saman hafa þarna þörf á, og hvað það er þess vegna mikil nauðsyn á, að sem gleggstar upplýsingar liggi þarna fyrir, og þess vegna er það ekki nema eðlilegt, að óskað sé eftir till. sveitarstjórnarinnar og viðkomandi lánsstofnanir geti haft hliðsjón af því, vegna þess að eins og við vitum er þarna ekki um hreint verzlunarlegt atriði að ræða. Þetta er ekki lánað út frá því sjónarmiði, sem annars er fyrst og fremst vaninn í sambandi við bankalán, hver sé öruggasti borgunarmaðurinn, heldur hinu, hver hafi mesta þörf fyrir það. Svo er í þriðja lagi þarna sú ákvörðun, í síðasta málslíð, að upphæðin, þessar 16 millj., sé lánuð út að fullu á árinu 1953, m.ö.o., að það sé tryggt nú þegar, að þessi upphæð sé notuð til fulls nú á næsta ári. Ég býst ekki við, að neinum blandist hugur um, að þörf er fyrir allt þetta fé. Það var vitanlegt, að þær 4 millj, sem lánaðar voru út síðast, gátu ekki bætt úr nema litlum hluta af þörfinni, og þess vegna held ég, að það væri nauðsynlegt að tryggja það, að þetta fé yrði allt lánað út nú á næsta ári. Þá er enn fremur gengið út frá, að það sé sett reglugerð samkv. l., þannig að við hana geti bankarnir stuðzt eða sá banki, sem falið er að úthluta þessu. Það er mjög greinilega tekið fram og raðað niður í 6. gr. laganna, hverjir skuli fá þetta. Þar stendur, með leyfi forseta: „Eftirtaldir aðilar skulu sitja fyrir lánum til smáíbúðabygginga: 1) Barnafjölskyldur. 2) Ungt fólk, sem stofnar til hjúskapar. 3) Fólk, sem býr í heilsuspillandi húsnæði, er ekki verður útrýmt skv. 3. kafla þessara laga.“ Það þarf að vera til reglugerð um framkvæmdina á þessu, þannig að bankarnir eða viðkomandi lánsstofnanir geti haft alveg hliðsjón af þeirri reglugerð. Og ég held, að það væri þess vegna að öllu leyti í samræmi við tilgang bæði l. sjálfra og eins tilgang hæstv. ríkisstj. með þessu frv., sem hér liggur fyrir, að örugglega væri gengið frá þessu, og ég held, að með þessari brtt. minni ætti að vera sæmilega fyrir því séð, en sjái aðrir hins vegar betur í því, þá er ég reiðubúinn til breyt. þar á.



Herra forseti. Þess er getið í nál. á þskj. 209, að ég væri annar þeirra nefndarmanna, sem áskildu sér rétt til að bera fram brtt. eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma við það frv., sem hér liggur fyrir. Ég vil því með örfáum orðum gera grein fyrir þessari afstöðu minni og þarf í raun og veru ekki að hafa þau mörg, en það, sem kom fram í n., eins og kom fram í ræðu hv. 2. þm. Reykv., var það, að nefndarmönnum - að minnsta kosti tveimur, ef ekki fleirum - þótti ekki nógu vel búið um fyrirkomulagið hvað snertir lánveitingarnar til smáíbúðanna. Var það að vísu svo, að eftir l., sem samþ. voru um þessa lánadeild, hefði verið unnt að semja við ákveðinn banka, eins og Landsbankann, um úthlutun lánanna, en það var ekki gert, heldur mun bankinn eingöngu hafa með höndum reikningshald og annað slíkt varðandi þá reikningslegu hlið deildarinnar, en hins vegar voru af félmrn. skipaðir tveir menn til þess að ákvarða lánveitingarnar sjálfar. Það er nú æði oft svo, sérstaklega þegar mikil eftirspurn er eftir lánum, að mörgum finnst, að þar sé óréttlátlega valið eða ákvarðað um lánin, en hvað sem er um það að segja, þá veit ég það með vissu, að það er fjöldi fólks, sem telur, að þetta sé ótryggur útbúnaður við ákvörðun lánveitinganna og fyrir þessar sakir væri réttara að skipta þar um. Ég get því fyrir mitt leyti fallizt á brtt. á þskj. 206 frá 2. þm. Reykv. Þótt ég hefði kannske kosið að hafa það nokkuð á aðra leið, þá vil ég ekki drepa brtt. á dreif með því að flytja aðra, sem gengi í nokkuð líka átt, en finnst í höfuðatriðum, að ég gæti unað við þá breyt. á löggjöfinni eða þá viðauka, sem hér ræðir um í brtt. Ég álít, að það mundi auka öryggi útlánanna og menn hefðu betri trú á ákvörðun um lánveitingarnar, ef farið væri inn á eitthvað svipaðar brautir og hér er lagt til með brtt. Allir nefndarmenn voru sammála, eins og tekið hefur verið fram, um nauðsyn þess að útvega meira fé í þessu skyni, og ágreiningurinn er þá eingöngu um það, hvernig skuli búa um þá hnúta, sem vita að sjálfum lánveitingunum, og hefði ég fyrir mitt leyti kosið, að farið væri inn á þær brautir, sem brtt. á þskj. 206 greinir, og get ég því greitt henni atkv. mitt.



Herra forseti. Frv. þetta er borið fram til staðfestingar á brbl. En samkvæmt ósk hv. þm. A-Húnv., sem er flm. að brtt. á þskj. 121, hefur allshn. tekið frv. til athugunar að nýju. Eftir að hafa rætt málið allýtarlega í n. voru allir nm. sammála um það að mæla áfram með frv. óbreyttu. Frá því er Alþ. tók til starfa með núverandi fyrirkomulagi, hefur sú regla gilt að kenna þm. við kjördæmi í umr. á Alþ. Telja nm. ekki ástæðu til þess að breyta þeirri venju. - Ég tel nú ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál, en óska eftir því, að málinu verði vísað til 3. umr. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Við fyrri hluta þessarar umr. lýsti ég með nokkrum orðum þeirri brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 121 og er um það, að það sé breytt til um þann hátt, hvernig þm. séu ávarpaðir, þannig að í stað þess að kenna þá við kjördæmi og raðtölu séu þeir ávarpaðir með fullu nafni. Hv. n. hefur ekki getað fallizt á þessa till., og eins og gefur að skilja er þetta mál þannig vaxið, að það er ekki eðlilegt, að það verði neitt kappsmál, hvorki frá minni hendi né neinna annarra. Hér er í rauninni um að ræða formsatriði í háttum þingsins. Hins vegar verð ég að segja, að það er að öllu leyti eðlilegra að hafa þann hátt á, sem ég sting upp á, heldur en þann gamla, og einkum með tilliti til þess, að nú höfum við hér 8 þm. hlutfallskosna úr Reykjavík og 11 landsk. þm., sem kallaðir eru landsk. þm., en í raun og veru heita uppbótarþm. Þegar sagt er t.d. hv. 6. þm. Reykv. og honum gefið orðið, þá veit enginn, sem er tilheyrandi, hvaða maður þetta er, fyrr en hann kemur fram í ræðustólinn, og þá þekkja hann nokkrir menn o.s.frv. Ef forseti segir aftur á móti: Hv. þm. Sigurður Guðnason tekur til máls, - þá vita allir, hvaða maður það er, sem er gefið orðið. Við skulum segja, að sagt sé: Hv. 8. landsk., hv. 10. landsk. o. s. frv. - Engir nema þm. í salnum vita, hvaða menn þetta eru. Nokkrir af áheyrendum þekkja, þegar þeir koma fram, hvaða menn þetta eru, en aðrir ekki. Ef hins vegar er sagt t.d. um hv. 8. landsk.: Hv. þm. Stefán Jóh. Stefánsson - og um hv. 10. landsk.: Hv. þm. Jónas Árnason - o.s.frv., þá vita allir menn, hvaða persóna þetta er. Nú hefur það komið fyrir hér á þingi hvað eftir annað, að landsk. þm. voru ekki betur inni í raðtölunni sjálfir, heldur en að það henti þá að fara að skamma sjálfa sig. Ég efast um, að það séu nokkrir menn - að undanteknum forsetum þingsins - sem yfirleitt kunna allar raðtölur á þessum 11 uppbótarþm. Og ég verð að segja, að þessara hluta vegna er það miklu eðlilegra að hafa þann sama hátt á, sem ég gat um að ég hefði orðið var við að væri í enska þinginu og norska þinginu, að ávarpa manninn með nafni og segja hv. þm. þetta og þetta, eftir því sem hann heitir, og þetta kemur í alla staði betur fram að mér virðist. Ekki mundi verða síður ástæða til þessarar breytingar, ef við fáum breytta kjördæmaskipun, breytta stjórnarskrá, eins og margir tala um nú á tímum. Það eru í því efni þrjár leiðir, sem nefndar eru aðallega til breytinga. Ein leiðin er sú, sem einn þingfl. hefur haldið lengi fram, að gera landið að einu kjördæmi, og þá mundu - eftir núverandi reglu og væri kosið eftir þeirri reglu - ávörpin verða eitthvað á þá leið: Hv. 1. þm. Alþfl., hv. 2. og 3. þm. Framsfl. o.s.frv. - eftir því í hvaða flokki þeir væru. Og út í frá, hvort sem það eru áheyrendur í þinginu eða þeir, sem lesa þingtíðindin, þá vita menn ekki, hvaða maður þetta er, nema nafnið sé birt þar með, eins og gert er ævinlega þegar útvarpsumr. eru. - Við skulum taka t.d. annað fyrirkomulagið, sem hefur verið líka nefnt, að skipta landinu upp í nokkuð mörg og stór kjördæmi, þá hefðum við hv. 1. þm. úr Vestfirðingafjórðungi, hv. 2. þm. t.d. úr Norðvesturlandi o.s.frv. og allt eftir því, sem kæmi að mér virðist heldur leiðinlegar fyrir heldur, en að nefna hlutaðeigandi menn með sínu rétta nafni. - Þriðja leiðin, sem nefnd er, er sú að skipta öllu landinu upp í einmenningskjördæmi og meira að segja að skipta Reykjavík þá upp í fjöldamörg kjördæmi. og þá kæmi eftir þessari sömu reglu fram, að það væri hv. þm. úr Kleppsholti og hv. þm. úr Norðurmýri, hv. þm. af Grímsstaðaholti o.s.frv. Allra hluta vegna held ég þess vegna, að það sé eðlilegri aðferð að hafa það eins og ég sting upp á, að ávarpa mennina með sínu nafni. Það er alger misskilningur, sem hefur komið fram jafnvel í blöðum, að þessi till. þýði það, að við eigum að hætta því að kalla hver annan hv., því að það er ekki í till. Og það er ekki heldur í þingsköpunum, heldur er það bara siður, sem hefur verið hér ríkjandi. Nú skulum við nefna annað, sem í þessu sambandi má minna á, og það er um ávarpið til hæstv. ráðh. Það er nú almennt venja, að alltaf er forsrh. ávarpaður sem hæstv. forsrh., og það rekur sig ekkert á, en þegar við höfum hér meðal okkar ráðh., sem hafa mörg embætti, þá eru ávörpin til þeirra orðin nokkuð sitt á hvað. Svo að ég nefni hér ljóslifandi dæmi, höfum við hér hæstv. menntmrh. og hæstv. viðskmrh. og hæstv. iðnmrh. Allt er þetta einn og sami maður. Og ég felldi mig miklu betur við, að sá væri háttur á hafður að segja: Hæstv. ráðh. Björn Ólafsson. - Ég tek nú þetta fram til þess að gefa skýringu á því, hvað það er, sem ég á við með þessari brtt., til þess að það verði ekki misskilið. En hins vegar þykist ég sjá, að úr því að hv. allshn. mælir gegn henni, þá verði hún að sjálfsögðu felld, og það er ekkert við því að segja. Það hefur verið hreyft þessari breyt., og kemur þá til kasta síðari þinga um það, hvort þessi breyt. verður seinna lögfest eða ekki.



Herra forseti. Það voru nú aðeins örfá orð. Ég held nú, að hv. þm. A-Húnv. geri of mikið úr þekkingarleysi þm., ef þeir kunna nú ekki að nefna þm. Reykv. eða þá þm., sem eru uppbótarmenn. Um þetta mál er annars það að segja, að það ætti ekki að vera kappsmál, þar sem þetta er meira formsatriði, heldur en efnisatriði. Hv. þm. A-Húnv. drap á það áðan, að þessi breyting gæti komið sér vel, það gæti komið sér vel að hafa samþ. þessa breyt., ef það yrði gerð breyt. á stjskr., og nefndi í því sambandi nokkur dæmi. Við því er það að segja, að þegar samþ. verður ný stjskr., þá er ákaflega líklegt, að það þurfi þá um leið að gera einhverjar breyt. á þingsköpunum. Það mætti a.m.k. hugsa sér það. A.m.k. má segja, að það væri hægt að gera þá um leið þær breyt., sem nauðsynlegar teldust. Afstaða n. í þessu máli var í stuttu máli sú, að hún telur ekki ástæðu til þess að breyta gömlum venjum, sem skapazt hafa, nema því aðeins að ákaflega ríkar ástæður séu fyrir hendi, sem við töldum að væri ekki til að dreifa í þessu máli.



Herra forseti. Þó að hér sé að sjálfsögðu ekki um stórmál að ræða, þessa till. frá hv. þm. A-Húnv., og ekki heldur um flokksmál né það, sem greinir þingið eftir venjulegum linum, þá vildi ég samt, að það kæmi nú fram ein rödd úr þingmannahópi fyrir utan hv. flm. til meðmæla með þessari till., hvernig sem verða úrslít hennar á Alþ. En ég vil alveg taka undir þau rök, sem hv. þm. A-Húnv. flutti hér í ræðu sinni áðan og mér fundust vera skýr og glögg fyrir því, að hér ætti að breyta til. Þau einu rök, sem kynnu að vera færð fram með því að halda við þeim hætti, sem viðgengizt hefur hér af gamalli venju að nokkru leyti og að sumu leyti eftir ákvörðun þingskapa, ætti að vera sú, að það væri ein af þeim erfðavenjum, sem myndazt hefðu um Alþ. Íslendinga og ástæðulaust væri að bregða út af, og það væri gott að halda uppi gömlum og rótgrónum venjum viðkomandi þessari virðulegu stofnun, sem er Alþ. Íslendinga. Sízt vil ég mæla gegn því, en það er alveg auðséð, að frá því að þetta kom fyrst til með ákvæði þingskapa um að kenna þm. við kjördæmi sitt, hefur hér orðið stórbreyting á kjördæmaskipuninni og þeim málum í sambandi við hana, sem gera það nú að verkum, að það er óeðlilegra í alla staði að halda þessari gömlu venju og gömlu reglu, sem myndazt hafði um þetta áður. Ég vil sízt gera of lítið úr því, sem hv. þm. A-Húnv. sagði, að ég hygg, að það séu fáir menn utan sjálfra forseta þingsins, sem kunna á fingrum sínum, ef svo má segja, röð þeirra 19 þm., sem ýmist eru landsk. eða þm. Reykv., og ég skammast mín ekkert fyrir að segja frá því sjálfur, að það er stundum úr minni mínu liðið, hvaða raðtölu ég hef sem landsk. þm., og þegar hér er t.d. lesið upp í upphafi fundanna, að þessi og þessi þm. Reykv. eða þessi og þessi landsk. þm. hafi fjarvistarleyfi sökum veikinda eða af öðrum ástæðum, þá spyr hver þm. á fætur öðrum: Hver er nú það? Er það þessi, eða er það hinn? - Ég hef orðið var við þetta. Það var t.d. lesið upp í upphafi þessa fundar, að hv. 7. þm. Reykv. hefði fjarvistarleyfi. Ég er ekki alveg viss um það, að meiri hlutinn í þessari hv. d. muni, hver er hv. 7. þm. Reykv. Ég held þess vegna, að allar ástæður hnigi í þá átt, að það sé skýrara, gleggra og eðlilegra að segja frá nöfnum manna, þegar þm. er svarað eða þegar forsetinn tilkynnir um þátttöku þeirra í umr., en hinu vil ég mjög halda við, jafnvel þótt það kunni að vera innihaldslítið form, að hafa titilinn háttvirtur þm. og hæstvirtur ráðh. Það er gömul og góð venja, sem ég álít að sé sjálfsagt að halda við, og þyrfti þar ekkert út af að bregða, þó að samþ. væri till. hv. þm. A-Húnv. Við, sem höfum fyrr eða síðar setið t.d. í bæjarstjórn Reykjavíkur, þar sem eru 15 bæjarfulltrúar, vitum það, að þar ávarpa menn hverjir aðra og segja hv. bæjarfulltrúi þetta eða hitt, ekki í þeirri röð, sem hann er kjörinn eftir hlutfallskosningu til bæjarstjórnarinnar, heldur nefna menn hann með nafni, og það er alltaf bætt við eða var á þeim tíma, þegar ég sat í bæjarstjórn Reykjavíkur, og sagt: Hv. bæjarfulltrúi t.d. Jóhann Hafstein o.s.frv. Það er bætt við nafninu og alltaf bara sagt bæjarfulltrúi, og svo er það líka rétt, sem hv. flm. brtt. gat um, að þar sem ég þekki til á löggjafarþingum, er notað nafn þingmannanna, venjulega með þessum virðulega titli að segja „háttvirtur“ eða orð, sem samsvarar því á íslenzkri tungu. Svo mun vera á þjóðþingum öllum hér á Norðurlöndum og í Bretlandi og að ég hygg víðar. Það er líka, eins og hv. þm. A-Húnv. gat um, enn þá ríkari ástæða til þess að láta koma til greina að víkja hér út frá gömlum reglum, sem miðaðar voru við allt aðra kjördæmaskipun og allt aðra staðhætti, þar sem það gæti vel orðið, að enn þá meiri breyt. yrðu á, sem alveg veltu þessu um hvað snertir þm. og möguleikann á því að kenna þá við sérstök kunn kjördæmi. Ég held þess vegna, að það væri engu fórnað og virðing Alþ. mundi á engan hátt minnka, þó að tekinn væri upp þessi nýrri háttur, en hann yrði til þess eins, að hver einasti þm. vissi, um leið og forseti tilkynnir, hver taki til máls, hver hann væri, og svo þyrftu menn ekki að vera að líta í kringum sig og spyrja sessunaut sinn eða aðra, þegar menn verða að svara tilteknum landsk. þm. eða tilteknum þm. Reykv., og spyrja hann, hver röðin á honum væri, því að það horfum við upp á svo að segja daglega, að þm. lita til sessunauts sins, þegar verið er að svara einhverjum landsk. þm. eða þm. Reykv., og segja: „Í hvaða röð er hann?“ Þá er það kannske einhver minnugur sessunautur, sem gefur upplýsingarnar. Annars mun það vera meginþorri þm., sem flaskar á þessu. Annað tveggja væri að setja þm. í upphafi alla á eins konar námskeið, þar sem forsetar prófuðu þá um það, hvort þeir kynnu alla þessa röð, eða þá að hætta þessum gamla hætti, og ég álít að það gæti vel komið til greina, til þess að þessi háttur yrði ekki að hálfgerðu gríni og gamni, þessi gamli háttur, að forsetar Alþ. létu fara fram með skrifstofustjóranum eins konar námskeið í upphafi hvers þings og þm. mættu ekki setjast á þingbekkina fyrr en þeir væru öruggir í röðinni á þeim 19 þm., sem annaðhvort eru landsk. eða þm. Reykv. En þótt sleppt sé öllu gamni í sambandi við það, þá vildi ég fyrir mitt leyti, þótt hér sé ekki um stórmál að ræða, lýsa minni afstöðu, og ég er eindreginn í því að fylgja brtt. hv. þm. A-Húnv.



Herra forseti. Allshn. hefur haft þessa till. til meðferðar og rætt hana nokkuð. Hefur n. mælt með, að hún verði samþ., en þó tóku 2 nm., hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. V-Sk., ekki afstöðu til málsins, þegar það var rætt í n. Þegar till. þessi var hér til fyrri umr., gerði 1. flm. hennar, hv. þm. N-Ísf., ýtarlega grein fyrir ástæðum þess, að hún er fram borin, og sé ég ekki ástæðu til þess að eyða um það mörgum orðum. Till. fylgir grg., þar sem meginatriði málsins eru dregin fram og getið þeirra helztu röksemda, sem liggja því að baki, að till. er flutt. Ég geri ráð fyrir því, að allir hv. þm. séu sammála um, að mjög æskilegt væri að reyna að finna einhvern grundvöll, sem hugsanlega væri hægt að standa á og á þann hátt leysa á friðsamlegri hátt, en oft vill verða, þau átök, sem verða í þjóðfélaginu milli einstakra stétta varðandi tekjuskiptingu þjóðarbúsins. Það er sífelldur ágreiningur um það á milli hinna ýmsu stétta, hversu eðlilegt sé, að tekjur af atvinnurekstur þjóðarinnar skiptist. Það verður að sjálfsögðu alltaf erfitt mál að finna slíkan grundvöll, og ef til vill er það ógerlegt. En ég hygg, að það sé fyllilega þess vert vegna mikilvægis málsins að gera tilraun til þess að taka þetta mál til rækilegri meðferðar en gert hefur verið. Í þessari till. er lagt til, að ríkisstj. hafi forgöngu um slíka athugun, en hún verði framkvæmd í náinni samvinnu við samtök launþega annars vegar og atvinnurekenda hins vegar, því að í þjóðfélagi, þar sem um er að ræða frjálsa samninga milli launþega og atvinnurekenda um kaup og kjör, er það að sjálfsögðu höfuðatriði, að sú rannsókn og sá grundvöllur, sem fenginn kynni að verða, væri fundinn með athugun og frjálsu samkomulagi þessara tveggja aðila. Það eru auðvitað ekki aðeins laun, sem hér koma til greina, heldur einnig margvíslegur rekstrarkostnaður atvinnuveganna og einnig það, sem þyrfti að grípa inn í þessa athugun, að hve miklu leyti rekstrarkostnaður einnar atvinnugreinar ætti þátt í rekstrarkostnaði annarrar atvinnugreinar og hvort hugsanlegt væri að létta þar eitthvað á hinum einstöku atvinnugreinum. Það má auðvitað endalaust bollaleggja um þetta mál. Þetta er ákaflega fjölþætt, og það kann ef til vill sumum hv. þm. að þykja sem hér sé um svo stórt og yfirgripsmikið mál að ræða, að það verði erfitt um vík um framkvæmdir á því., Og ég skal fúslega játa það, að þetta er vandasamt mál, og ef til vill verður harla erfitt að finna í því viðunandi niðurstöðu. En ég álít og það er skoðun allshn., að það sé margt til þess vinnandi að leitast við að finna slíkan grundvöll og leitast við að nota öll hugsanleg ráð til þess á þennan hátt, ef auðið væri að skapa vinnufrið í þjóðfélaginu og losna við þær eilífu deilur, sem valda þjóðarbúinu í heild oft stórfelldu tjóni. Það ætti að vera sameiginlegt áhugamál bæði vinnuveitenda og launþega og allra þjóðfélagsstétta yfirleitt, að slíkur grundvöllur gæti orðið fenginn. Og þar sem gert er ráð fyrir, að þessi athugun fari fram í samvinnu milli þessara aðila, þá ætti að vera fengin trygging fyrir því, að í þeirri athugun yrðu ekki fyrir borð borin sjónarmið aðila málsins. Það liggja vitanlega fyrir ýmiss konar upplýsingar um afkomu einstakra atvinnugreina í þjóðfélaginu, en heildarathugun á þessu máli hefur ekki farið fram. Í sambandi við þá vinnudeilu, sem stendur, var vakið máls á því, að slík athugun yrði látin fara fram, en á það var bent, að það mundi taka langan tíma, og vitanlega er það rétt, að heildarathugun á þessu máli tekur mjög langan tíma, og þarf mjög rækilega og gaumgæfilega að kanna mörg atriði málsins, áður en þess er að vænta, að niðurstaða verði fengin. Það hefur einu sinni áður verið gerð tilraun til þess að leysa efnahagsvandamál þjóðarinnar með samvinnu milli stétta, þar sem var stéttaráðstefna sú, sem boðað var til fyrir nokkru. Því miður varð ekki árangur af þeirri ráðstefnu. En ég vil þó vænta þess, og ég hygg, að um það muni aðrir hv. þm. vera mér sammála, að því aðeins fáist farsælleg lausn á efnahagsvandamálum þjóðarinnar, að reynt verði að finna sem víðtækastan samstarfsgrundvöll milli hinna einstöku stétta þjóðfélagsins. Af þeim sökum álít ég, að .það sé spor í rétta átt að samþ. þá till., sem hér liggur fyrir, og að lögð verði áherzla á, að reynt verði að finna einhvern slíkan grundvöll sem hér er að vikið. Vil ég því fyrir hönd n. mæla með því, að till. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér frv. á þskj. 191 ásamt fleiri hv. þm. um aðstoð til holræsagerðar. Frv. þetta skýrir sig nú að mestu sjálft, og er ástæðulítið að reifa það mikið að þessu sinni. Ég býst við einnig, að hv. þm. sé nokkuð ljós sú þörf, sem er á því að styrkja ýmsa staði til þess að koma á hjá sér fullkomnum holræsum eða skolpleiðslum öðru nafni. Þetta er heilbrigðismál, sem því miður er mjög ábótavant víða um land allt. Er það sérstaklega í hinum smærri og nýrri þorpum, sem ástandið er slæmt. Fullkomin holræsi eða skolpleiðslur eru mjög dýr, þar sem leiða þarf langar leiðir, og er ekki við því að búast, að fámenn byggðarlög geti undir því risið að ljúka þessu verki á eigin spýtur. Það hefur þótt ástæða til að samþykkja lög um aðstoð til vatnsveitna, og það er góðra gjalda vert. En eins og það var nauðsynlegt á sínum tíma að gera það og eins og hv. Alþ. hefur þótt nauðsynlegt hverju sinni að styrkja vatnsveitur, þá tel ég víst, að þetta sé enn þá nauðsynlegra. Hin ýmsu byggðarlög geta með mörgu móti bjargað sér við það að ná í vatn, t. d. með brunnum, þótt það heyri ekki nútímanum til og skapi ekki þau þægindi, sem fólk helzt vill. En að koma skolpinu í burtu er ekki unnt nema með fullkomnum ræsum. Þar, sem þessi mál eru í ólagi, er hætta á ferðum heilbrigðislega séð. Það, sem hér er farið fram á, er það, að styrkur til holræsagerðar verði veittur allt að helmingi kostnaðar, þar sem ástæða þykir til, og er það að nokkru á valdi ráðherra að kveða á um, hvernig styrkveitingunni skuli hagað hverju sinni. Þá er einnig gert ráð fyrir því, að ríkisstj. sé heimilt að veita ábyrgð f. h. ríkissjóðs, en ábyrgðin og styrkur samanlagt má þó aldrei fara fram yfir 85% af kostnaðarverði. Styrkveitingin er vitanlega bundin við það, hversu mikið er veitt í þessu skyni á fjárlögum hverju sinni, og má því segja, að það sé hættulaust að samþykkja þetta frv. hvað það snertir, að ríkissjóði yrði ekki vegna þessara laga íþyngt um of. Það yrði aldrei veitt meira í styrk heldur en fært þætti að veita á hverjum fjárlögum í þessu skyni. Ég tel svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um málið á þessu stigi, en vil leyfa mér að mælast til, að því verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 208 frv. til laga um heimild fyrir ríkisstj. til þess að ábyrgjast lán til kaupa á togara og togveiðibát fyrir Ísafjörð og sjávarþorpin við Ísafjarðardjúp. Efni þess er það, að ríkisstj. er heimilað að ábyrgjast fyrir h/f Ísfirðing á Ísafirði eða fyrir samtök, sem kynnu að verða mynduð af Ísfirðingum og útgerðarmönnum í Bolungavík, Hnífsdal og Súðavík, lán til kaupa á einum togara. Enn fremur er samkv. frv. gert ráð fyrir, að ríkisstj. sé heimilað að ábyrgjast lán fyrir samtök útvegsmanna í Bolungavík til kaupa á 200 tonna togveiðibát. Þá er lagt til, að ábyrgðirnar megi vera fyrir upphæðum, sem nema allt að 90% af kaupverði skipanna, enda sé kaupverðið ekki óeðlilega hátt að áliti ríkisstj. og tryggingar settar, sem hún metur gildar. Rökin fyrir þessu máli eru í fáum orðum þau, að rányrkjan á fiskimiðunum undanfarin ár hefur ekki bitnað eins harkalega á neinum og vestfirzkum sjómönnum og útgerðarmönnum. Það er alkunna, að fyrir utan Vestfirði liggja ein beztu veiðisvæði togaraflotans og að á þessi mið hafa sótt árlega hundruð erlendra og innlendra togara. Það leiðir af sjálfu sér, að þessi gífurlega ásókn togveiðiskipanna hlýtur að hafa haft mjög mikil áhrif á fiskigengd á grunnmið, þ. e. a. s. þau mið, sem bátafloti Vestfirðinga fyrst og fremst sækir á, enda er reynslan sú, að afli hefur farið stórminnkandi ár frá ári, þannig að segja má, að í allmörg ár hafi verið um verulegan, ef ekki algeran aflabrest að ræða. Nú er það hins vegar þannig, að í þessum landshluta hefur togaraútgerð verið mjög lítil. Um alllangt skeið hafa að vísu verið gerðir út togarar af Patreksfirði með góðum árangri. Á síðari árum, eftir síðustu heimsstyrjöld, hefur einnig verið togaraútgerð á Ísafirði og áður fyrr einnig í smáum stíl. Sú togaraútgerð, sem nú er hafin á Ísafirði, hefur verið stórkostleg atvinnubót fyrir byggðarlagið, og má raunar segja, að ef hennar hefði ekki notið við, þá hefði verið um algert öngþveitisástand að ræða í atvinnumálum byggðarlagsins, svo lélegar sem þorskvertíðirnar hafa verið undanfarin ár. Þegar enn fremur er á það litið, að aflabrestur hefur orðið á síldveiðum 8 s. l. ár í röð, er auðsætt, hversu bátaútvegurinn í þessum kaupstað og í þessum landshluta yfirleitt hlýtur að vera illa á vegi staddur. Af þessu ástandi hjá bátaútveginum á Vestfjörðum hefur hins vegar leitt það, að fjöldi vestfirzkra sjómanna hefur orðið að leita sér atvinnu utan landshluta síns, bæði á togurum og vélbátum. Ég held, að það sé ekki mælt af neinni svartsýni, þótt ég segi, að ef svo fer fram um langt skeið enn, að vestfirzkir sjómenn hafa ekki atvinnutæki, sem þeir geta stundað atvinnu sína á frá heimahögum, en verða að sækja í fjarlæga landshluta ár eftir ár, þá hljóti svo að fara, að þetta fólk neyðist til þess að flytjast burt frá þessum stöðum. Það er þess vegna tillaga mín í þessu frv., að snúizt verði á raunhæfan hátt gegn þeim vanda, sem steðjar að vestfirzkri útgerð og sjómönnum, og ríkisvaldið leggi fram sinn skerf til þess að fá þeim ný atvinnutæki, þannig að þeir geti haldið áfram framleiðslustörfum frá þeim landshluta, sem þá hefur alið og staðið hefur mjög framarlega í framleiðslustarfsemi þjóðarinnar við sjávarsíðuna. Það hagar þannig til, að einn togari til viðbótar, sem gerður væri út frá Ísafirði, gæti orðið að miklu liði einnig fyrir sjávarþorpin við Ísafjarðardjúp, Bolungavík, Hnífsdal og Súðavík, þar sem akfært er nú á milli allra þessara þorpa og því hægt að hagnýta afla skips, sem leggur upp á Ísafirði. Á undanförnum árum hafa þeir tveir togarar. sem fyrir eru á Ísafirði, lagt afla sinn nokkuð upp þar á staðnum, og stundum hefur töluvert af honum gengið til vinnslu í hraðfrystihúsunum í þessum sjávarþorpum. Hins vegar er ekki því að neita, að útgerðin hefur ekki talið sér fært að leggja eins oft og jafnmikið af afla sínum á land til vinnslu hérlendis og æskilegt hefði verið séð frá atvinnusjónarmiði fólksins vestra. En það er mál, sem ég tel óþarft að rekja hér og er ekki einungis mál togaraútgerðar á Vestfjörðum, heldur og í landinu yfirleitt. En auk þess sem hér er lagt til, að ríkissjóður greiði fyrir því, að nýr togari, hinn þriðji, komi til Ísafjarðar, er einnig lagt til, að ábyrgzt verði lán til kaupa á 200 tonna togveiðiskipi fyrir Bolungavík. En þar hagar þannig til vegna erfiðra hafnarskilyrða, að togari getur illa athafnað sig við hafnarmannvirki staðarins. Það er þess vegna nauðsynlegt fyrir Bolungavík, sem er allfjölmennt pláss, hreppurinn samtals með um 800 íbúa, að fá aukin atvinnutæki, atvinnutæki, sem miðuð eru við hafnarskilyrði staðarins. 200 tonna skip getur mjög vel afgreitt sig við brimbrjótinn, og geta þess vegna orðið full not af rekstri þess þar og mjög mikil atvinnubót. Þess er einnig að geta í sambandi við þetta, að Bolvíkingar eiga einna erfiðast með að hagnýta afla, sem lagður er í land á Ísafirði, vegna þess að vegurinn til Bolungavíkur er einna skemmst opinn á ári hverju af þeim vegum, sem hér er um að ræða. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara miklu fleiri orðum um þetta frv. Kjarni málsins er sá, að rányrkjan fyrir Vestfjörðum, rányrkja erlendra og innlendra togara, er að koma bátaútveginum þar vestra á kaldan klaka og skapa atvinnuleysi og vandræði meðal almennings. Úr þessu verður að bæta, og það er ekki nema sanngirniskrafa, að þjóðfélagið hlaupi undir bagga með þeim landshluta, sem einna verst hefur orðið úti af völdum hinnar gegndarlausu rányrkju, sem framkvæmd hefur verið á íslenzkum fiskimiðum undanfarna áratugi. Ég vil að lokum geta þess, að frv. þetta er flutt samkvæmt beiðni stjórnar togarafélagsins Ísfirðings á Ísafirði og samkvæmt beiðni og í samráði við hreppsnefndir allra hreppanna, sem hlut eiga að máli, Hólshrepps, Eyrarhrepps og Súðavíkurhrepps. - Ég leyfi mér svo að óska þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Ég get að mörgu leyti tekið undir það, sem hv. flm., þm. N-Ísf., sagði um þetta mál, þegar hann mælti fyrir því núna rétt áðan. Það er vissulega satt, að togaraágengnin á miðin úti fyrir Vestfjörðum hefur gengið nærri þessum miðum og er vafalaust ein meginorsök þess, að aflabrestur hefur verið í hinum vestfirzku veiðistöðvum árum saman. Það er því ómótmælanlegt, að þess er full þörf, að ríkisvaldið veiti aðstoð til styrktar atvinnulífinu í þessum byggðarlögum. Það, sem menn gæti þá greint á um í þessu efni, væri það eitt, á hvern hátt sé heppilegast, að þessi aðstoð ríkisvaldsins sé veitt. Það hagar þannig til nú á Ísafirði, að vegna aflabrests undanfarinna ára er vélbátaútgerðin í Ísafjarðarkaupstað í stórkostlegum fjárhagslegum vandræðum, og getur víst engan undrað það, þegar þess er gætt, að þessi útgerð hefur orðið fyrir hinum tilfinnanlegustu skakkaföllum vegna aflabrests á síldveiðum, og þar við hefur svo bætzt aflabrestur á þorskveiðum. Afleiðingin af þessu er sú, að nú hafa 5 vélskip á Ísafirði verið auglýst til sölu á uppboði. Ég fyrir mitt leyti er þeirrar skoðunar, að sú aðstoð, sem sé mest aðkallandi fyrir atvinnulífið í Ísafjarðarkaupstað af hendi ríkisins, sé að afstýra sölu á vélbátaflotanum úr bænum, það sé algerlega númer eitt. Það eru fjögur 80 tonna skip, sem eru auglýst til uppboðs, og auk þess hefur Útvegsbanki Íslands auglýst 40 tonna skip þaðan til uppboðs, og öll þessi uppboð eiga að fara fram í n. k. desembermánuði. Þetta tel ég vera það fyrsta, sem gera þarf. Þá teldi ég það eðlilegt, að það næsta, sem gert væri af hendi ríkisvaldsins til eflingar atvinnulífinu þarna, væri að stuðla að því, að þeir togarar, sem gerðir eru út í bænum, gerðu meira að því, en þeir hafa gert hingað til að leggja afla sinn þar á land til verkunar, annaðhvort sem hraðfrystan fisk ellegar sem saltfisk. Hvort tveggja mundi geta orðið stórkostleg atvinnubót, þó að togararnir gerðu það ekki nema í einni og einni veiðiför að leggja aflann á land til verkunar. En eins og hv. frsm. tók hér fram áðan, þá hafa togararnir því miður ekki séð sér fært að leggja aflann þar á land að staðaldri, heldur siglt með hann mikið til, til Englands og til Danmerkur. Þó skal það játað, að á s. l. sumri var lagt nokkurt aflamagn af saltfiski á land af togarafélaginu Ísfirðingi, en hins vegar þótti ekki ráðlegt að verka þann saltfisk, og verður hann fluttur út sem blautfiskur, blautur saltfiskur, en ekki þurrkaður, og hefur af þessu orðið nokkuð veruleg atvinnubót í bæjarfélaginu, en þó hefði hún orðið stórkostlega miklu meiri, ef hægt hefði verið að þurrka þennan fisk og selja hann út fullverkaðan. Ég held, að það hljóti að vera, að þessir útgerðarhættir, að fiskur frá Íslandi er aðallega seldur út sem óunnið hráefni, sem ísfiskur til Englands eða Þýzkalands eða að hinu leytinu látinn fara algerlega fram hjá íslenzkum höfnum og fluttur til Danmerkur og seldur þar sem óverkaður saltfiskur, hljóti að stafa af því, að togarafélögin sjái sig ekki hafa fjárhagslega aðstöðu til að leggja aflann á land til verkunar hér innanlands. En það mundi tvímælalaust vera þess virði, að einhver hjálpandi hönd væri þá rétt togaraútgerðinni, til þess að þeir gætu breytt útgerðarháttum sínum í það horf, að aflinn yrði að miklu meira leyti, en nú er, verkaður hér innanlands. Um það hafa togaraútgerðarmenn nú nýskeð sent erindi til hæstv. ríkisstj., en enn þá er ekki vitað, hvaða undirtektir þau erindi togaraútgerðarmanna fá hjá ríkisstj. Þetta tvennt tel ég að sé í fyrstu röð þeirra aðgerða, sem hæstv. ríkisstj. þyrfti að gera til aðstoðar við atvinnulífið í Ísafjarðarkaupstað. Þá er það það þriðja, sem mjög æskilegt væri að hæstv. ríkisstj. gerði, að veita bæjarfélagi og nærliggjandi sveitarfélögum, sem öll geta notið atvinnuaukningar af togara, sem væri heimilisfastur á Ísafirði, aðstoð til að fá þar togara í viðbót. Ég skal ekki mæla gegn því. Það væri mjög æskilegt, og stjórn togarafélagsins Ísfirðings, sem ég er þátttakandi í, hefur mælzt til flutnings þessa frv. við hv. þm. N-Ísf. En ef slíkt skip, þriðji togarinn á Ísafjörð, ætti að koma að nokkru verulegu gagni til atvinnuaukningar í Bolungavík, Súðavík og Hnífsdal, þá yrði það skip að leggja afla sinn á land til verkunar á Ísafirði, en ekki sigla með hann til Esbjerg eða til Englands eða Þýzkalands, því ef þriðja skip félagsins gerði það, eins og hin hafa að langmestu leyti gert, þá væri að því einhver atvinnubót fyrir Ísafjörð, en engin fyrir kauptúnin þar í grennd. Og það er það, sem Súðvíkingum, Hnífsdælingum og Bolvíkingum svíður nokkuð, að þegar seinni nýsköpunartogarinn var látinn fara til Ísafjarðar, til togarafélagsins Ísfirðings, þá var sett skilyrði um það, að þetta fyrirtæki yrði einnig til atvinnuaukningar fyrir kauptúnin, en um það þykjast þau greypilega hafa verið svikin, vegna þess að togarinn hefur ekki lagt afla á land á Ísafirði í hraðfrystihúsin nema að mjög svo hverfandi litlu leyti. Slíkri ábyrgð þyrfti þá bókstaflega að fylgja sú skylda, ef Hólshreppur, Eyrarhreppur og Súðavíkurhreppur ættu að verða hluttakendur að þessu nýja skipi í einhvers konar félagsskap. Ég hef með þessum orðum gert grein fyrir afstöðu minni til frv. Ég tel hina brýnustu þörf á, að ríkið veiti aðstoð til þess að efla atvinnulífið á Ísafirði og í nærliggjandi sveitarfélögum. Það væri góð hjálp, að það væri gert með því að ábyrgjast 90% af andvirði togara, sem hefði aðalaðsetur á Ísafirði og væri t. d. eign togarafélagsins Ísfirðings h/f, en þá yrði að vera tryggt að rekstri hans væri hagað þannig, að hann yrði til atvinnuaukningar í kauptúnunum kringum Ísafjörð. En þó er það eitt, sem ég vil benda hér á og veldur því, að ég er ekki eins brennandi í áhuganum fyrir þessu eins og ég var, þegar annar togarinn var útvegaður til Ísafjarðar. Og það er þetta: Það er rétt, sem segir hér í grg. hjá hv. flm., að fjöldi vestfirzkra sjómanna hefur orðið að leita sér atvinnu í öðrum landshlutum, af því að hlutir hafa gerzt svo rýrir hjá vélbátaútgerðinni á Ísafirði og þar í grennd, að menn hafa ekki getað framfleytt lífinu á því og leitað til verstöðva, þar sem aflamagnið hefur verið meira. Þetta þýðir það, að ísfirzkri sjómannastétt hefur á undanförnum árum fækkað stórlega. Við höfum meira að segja orðið að gjalda afhroð í hópi okkar ötulu skipstjóra, sem hafa heldur leitað núna til þeirra verstöðva, þar sem aflabrögðin hafa verið betri árum saman. Af þessu leiðir það, að ég er ekki alveg óttalaus um það, ef þriðji togarinn væri kominn á Ísafjörð, þó að hann fengi að einhverju leyti sjómenn, ekki aðeins úr bænum, heldur úr nærliggjandi kauptúnum, að þá væri hætt við, að vélbátaflotann skorti sjómenn. En ég tel, að Ísafjarðarbær verði að leggja mikið upp úr því, að vélbátaútgerðin leggist ekki niður. Það er viðurkennt af öllum, sem vit hafa á því, að hraðfrystur fiskur er naumast fyrsta flokks vara frá hraðfrystihúsunum, nema nokkur verulegur hluti af fiskmagninu sé bátafiskur. Ef eingöngu er togarafiskur í hraðfrystihúsunum, þá verður að minnsta kosti að gæta mjög allrar vandvirkni um verkun hans í þessum stóru skipum, til þess að ekki verði úr því 2. og 3. flokks vara. Viljum við halda okkar hraðfrysta fiski í fullu áliti, þá verðum við að leggja kapp á það, að verulegs hluta hans sé aflað af vélbátum, sem stunda línuveiðar. Ég bendi á þennan agnúa, af því að alls verður að gæta í uppbyggingu atvinnulífsins meðfram strandlengju landsins. Og þó að það sé ágætt að ráðast í stórt og fá mikilvirk atvinnutæki, þá megum við þó ekki kippa fótunum undan þeim stoðum atvinnulífsins, sem mjög vel hafa dugað til þessa og ekki mega bresta. Vestfirðingar verða áreiðanlega að reyna að heyja sína lífsbaráttu þannig, að þeir hafi sem fjölbreyttastan veiðiflota, að þeir hafi smábáta, opna smábáta, þilbáta, að þeir hafi 40 tonna báta og 80 tonna báta, sem séu þar með jafnframt hæfir sem síldveiðiskip, og svo í þriðja lagi togara. Og ég trúi því ekki, að það takist ekki, þrátt fyrir nokkurra ára aflabrest, að fleyta fram lífinu í þessum byggðarlögum, ef kostað er kapps um, að allar þessar tegundir skipa séu nægilega fyrir hendi í bæjum og kauptúnunum þar vestur frá. En hitt tel ég jafnviðsjárvert, ef stórreksturinn væri látinn kippa fótunum undan rekstri smærri vélbátaútgerðarinnar eða torvelda hana. Þá er það síðara atriðið í frv., um það, að ábyrgzt verði af hendi ríkisins 90% af verði 200 tonna vélbáts fyrir Bolungavík. Ég mæli eindregið með því, að slíkt verði gert, og tel það mikið nauðsynjamál fyrir atvinnulífið í Bolungavík, að þessi ábyrgð fengist. Ég veit, að það er samstilltur hugur í Bolvíkingum um að afla sér slíks skips í veiðiflotann þar. Á s. l. ári urðu Bolvíkingar fyrir því áfalli, að einn af bátum þeirra Bolvíkinganna fórst, og þeir hafa ekki fengið að bæta það skarð enn þá. Þar hefur hv. fjárhagsráð staðið í vegi, alveg óneitanlega, svo að útgerðarmaður þar á staðnum, sem hafði nægilegan fjárhagslegan styrk til að kaupa bát, hefur ekki fengið nauðsynleg leyfi fyrir fjárhagsráði og nú síðast ekki yfirfærsluleyfi hjá Landsbanka Íslands til þess að kaupa slíkan bát í staðinn. En þó að fjárhagsráð verði nú sigrað í þeirri glímu, þá er fyllsta þörf á því, að Bolvíkingar fái eitt 200 tonna skip í plássið, því að að öðrum kosti er atvinnulífinu þar ekki fyllilega borgið, en aðstaða er þar ekki, eins og hv. frsm. gat um, til afgreiðslu á togara. Ég tel, að ég geti því mælt með báðum efnisliðum frv., en bendi þeirri hv. n., sem fjallar um þetta mál, á, að jafnframt því sem þessu máli sé veittur vinsamlegur stuðningur af hv. Alþingi, þá þurfi fyrst og fremst og það sé mest aðkallandi að rétta Ísfirðingum hjálparhönd um það, að vélbátaflotinn sé ekki tættur út úr höndunum á þeim á þessu hausti og fargað úr bænum, þegar skipakostur er ekki svo mikill þar, að af neinu megi missa. Þessi þriðji togari verður ekki kominn á næstunni, þó að frv. yrði samþ. Og ég skal segja það að síðustu í þessari umr., að ég verð að harma það, að það virðist vera stefna bankanna nú að selja í burtu og ganga miskunnarlaust að útgerðarmönnum í þeim verstöðvum, þar sem aflinn hefur brugðizt árum saman, og knýja á með alveg sérkennilegum vinnubrögðum um sölu bátanna til þeirra staða, þar sem betur aflast. Þar þykjast bankarnir þurfa að hafa minni áhyggjur af rekstri þeirra. Og þá er það einhliða bankasjónarmið látið ráða, og þeir knýja þannig á um sölu á bátum frá þeim stöðum, sem standa höllustum fæti vegna aflabrestsins, burt þaðan á þá staði, þar sem atvinnulífið stendur styrkustum fótum, vegna þess að afli hefur ekki brugðizt. Ég tel, að atvinnulífið víða um land gæti orðið fyrir stórkostlegum áföllum af þessari blindu og skammsýnu bankapólitík, ef hæstv. ríkisstj. veitir ekki byggðarlögunum, sem nú eru knúin til að selja bátana í burtu, aðstoð. Að því er snertir búning þessa frv., hefði ég að síðustu viljað segja það, að ég hefði talið eðlilegast, að ríkisstj. væri heimilt að ábyrgjast fyrir Ísafjarðarkaupstað o. s. frv. - Í því formi er frv., sem hv. þm. S-Þ. flytur um að ábyrgjast kaup á togara fyrir Húsavíkurkaupstað. Og flest þau frv., sem hafa verið flutt um ríkisábyrgð í slíkum tilgangi og þetta frv., hafa held ég verið ríkisábyrgðarheimildir til handa viðkomandi bæjarfélögum eða sveitarfélögum. Hér er lagt til, að ábyrgðin verði veitt hlutafélagi, sem búsett er á Ísafirði og gerir þar út tvo togara, en Ísafjarðarkaupstaður er að vísu hluthafi í því félagi. Ég hefði talið, að þessi ábyrgð væri með mjög eðlilegum hætti, ef hún yrði veitt á annað borð, veitt Ísafjarðarkaupstað. En það tel ég þó vera aukaatriði í málinu og hef með þessum orðum, sem ég hef mælt, gert grein fyrir afstöðu minni til málsins og þó rætt nokkuð um þörf atvinnulífsins á Ísafirði að öðru leyti og í nágrenninu þar í sambandi við málið, áður en það fer til n.