Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þetta mál lengi. Eins og ég lýsti við 2. umr., mun ég flytja 2 brtt. við þetta frv., í fyrsta lagi, að 2. gr. falli niður, og hina við 7. gr., að í stað 90% komi 85%. Bent hefur verið á, sem rétt er, að þetta hafi verið sniðið eftir l. nr. 38 frá 1940, um hitaveitu Reykjavíkur. 2. gr. er tekin upp samhljóða, að bæjarstjórnin hafi heimild til að banna að hita upp með öðru en hitaveituvatni. Þetta tel ég rétt að fella niður, og hefur Reykjavikurbær ekki séð sér fært að framfylgja þessu atriði. Verður því að taka tillit til reynslunnar. Þá tel ég, að þessar 2 hitaveitur séu ekki sambærilegar. Í öðrum staðnum er notað heitt uppsprettuvatn frá jörðinni og þannig sparaður gjaldeyrir í stórum stíl. Er því eðlilegt, að þetta atriði gildi um hitaveitur, sem nota heitt uppsprettuvatn. En um hina gegnir allt öðru máli, þar sem flytja þarf inn erlent eldsneyti. Ef til vill er hægt að hita ódýrara á annan hátt og spara þannig enn meiri gjaldeyri. Sé ég því ekki ástæðu til að samþykkja það. Ég vil því, að hámarkið sé 35% í samræmi við raforkulögin. Það er undarlegt, að þeir menn, sem byggt hafa upp frv., skuli ekki hafa athugað, að rafmagnsveitur eiga að njóta sömu hlunninda, þótt það sé í öðrum lögum, og er því nauðsynlegt að krefjast þess sama hér. Er því eðlilegast að breyta þessu þegar. Bent var á, að í l. nr. 38 frá 1940, um hitaveitu fyrir Reykjavík, væri ekki takmark sett, en ríkisstj. heimilað að ábyrgjast allar skuldbindingar í sambandi við hitaveituna, allt að 9 millj. kr. dönskum eða jafnvirði þeirra. Hér var ekkert ákvæði um 85% eða 100%. Hitaveitan kostaði miklu meira en 9 millj. En þetta er ekkert sambærilegt. Þá var um að ræða að hita upp heilan bæ með jarðhita. Því er ekki þannig farið á Ísafirði. Þar á að flytja inn erlent eldsneyti. Og þegar þetta er borið saman við vatnsveitur í bæjum, þá kemur í ljós, að þar er ábyrgð aðeins veitt fyrir hlutum kostnaðar við aðalvatnsæð og geyma, en ekki fyrir bæjarkerfið. en hér er farið fram á ábyrgð fyrir dreifingu í hvert hús. Þessu verður að breyta. 85% er of hátt, hvað þá .90%. Ég ætla ekki að tefja þetta lengur, en vona, að brtt. mínar við frv. verði samþ.

Forseti (BSt): Fram eru komnar 2 skrifl. brtt. við frv. frá hv. þm. Barð. Sú fyrri, að 2. gr. frv. falli niður, sú síðari, að 7. gr. breytist þannig, að í stað 90% komi 85%. Tvöfaldra afbrigða þarf við.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. upplýsti í deildinni. að þau tvö atriði í frv., sem helzt hafa orðið að ásteytingarsteini, að allir séu skyldir til að nota heita vatnið og 90% ábyrgðin styðjist við l. um hitaveitu Reykjavíkur, hið fyrra algerlega, en hið síðara þannig, að í sambandi við hitaveitu Reykjavíkur sé ábyrgðin 100%. Nú hefur hv. þm. Barð. borið fram brtt. um að fella 2. gr. niður, en það hefur í för með sér, að menn á hitaveitusvæðinu eru ekki skyldir til að nota hitaveituna, sem gerir það að verkum, að miklu vafasamara er, hvort hún ber sig, þegar ekki er hægt að byggja á því, að allir íbúarnir noti hana. Ef brtt. verður samþ., er því fjárhagslegur grundvöllur fyrirtækisins ótryggari. Varðandi hina brtt. um, að í stað 90% komi 85%, má geta þess, að áðan kom hér fram yfirlýsing í samráði við Sigurð Bjarnason og fjmrh. Hefði ég því ekki talið till. þörf og lítinn greiða við málið. Hefði hv. flm. átt að láta sér nægja þær yfirlýsingar, sem þar komu fram. Hins vegar hefði ég ekki verið á móti, að þetta kæmi fram, ef málið væri ekki komið í eindaga. Vil ég því mælast til, að hv. flm. taki till. sínar aftur.



Herra forseti. Viðvíkjandi ósk hv. 3. landsk. vil ég taka það fram, að ég sé ekki ástæðu til að taka brtt. mínar aftur. Ég hef sýnt fram á þann reginmismun, sem er á þessum 2 hitaveitum. Á öðrum staðnum er notað jarðvatn, en á hinum þarf að nota erlent eldsneyti. Ef þarf lagaákvæði til að fá menn til að nota vatnið, þá held ég, að enginn fjárhagslegur grundvöllur sé fyrir þessu og engin rök fyrir því, að það nái fram að ganga. Í gær var afgr. hér frv. um skiptingu prestakalla, og mun ekki enn þá búið að samþykkja það í Nd., og gæti þetta því fylgt því þar eftir. Ég vil sérstaklega, að brtt. við 7. gr. komi til atkvæða, og er sýnilega um misskilning að ræða hjá hv. 3. landsk. varðandi hana. Ég held fast við, að brtt. verði bornar upp.



Með tilvísun til aths. þeirra, sem ég gerði við atkvgr. við 2. umr. um rökst. dagskrártill., segi ég nei.



Þar sem yfirlýsing hefur nú verið gefin um það, að ekki verði óskað eftir að fá meiri ábyrgð en sem nemur 85% af stofnkostnaðinum, og þar sem það er auðséð, að það að hrekja málið á milli d. er hið sama sem að koma málinu fyrir kattarnef á þessu þingi, þá segi ég nei við brtt. Frv. samþ. með 9:3 atkv. og afgr. sem lög frá Alþingi (A. 670).

Frsm. meiri hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég þarf ekki að vera langorður. Frv. þetta hefur verið rætt í sjútvn. og hún ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Minni hl., hv. 4. landsk. og hv. þm. N-Þ., vill samþykkja það óbreytt og munu þeir gefa út sérstakt nál. Sjútvn. ræddi við beitun., um þetta atriði og fékk skriflega umsögn frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna og Fiskifélagi Íslands, og fiskimálastjóri hefur mætt á fundi n. Álit þessara aðila kemur fram í fylgiskjölum og ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að þeir séu allir sammála um að ógerlegt sé að láta l. ná til þeirrar beitu, sem var seld á þessari vertíð. Auk þess er annað vandamál í sambandi við verðjöfnun. Ætla ég að því verði ekki mótmælt, að meðalverð á síld mundi hækka. Þetta mundi ekki hvetja menn til að geyma beitu til næsta árs og ekki heldur til að afla nýrrar beitu. Meiri hl. n. lítur svo á, að nauðsynlegt sé, ef mögulegt er, að haga þannig frystingu í framtíðinni, að hægt sé að geyma beituna óskemmda ár frá ári. Og það liggja þegar fyrir upplýsingar um, að þetta er hægt með því að frysta í loftþéttum umbúðum. Meiri hl. leggur því aðaláherzluna á, að unnið sé að því nú þegar að afla slíkra umbúða. Mætti ef til vill bjarga miklu af þeirri beitu. sem ekki er seld. Ég vænti að hæstv. ríkisstj. ljái þessu máli lið, svo að hægt verði fyrirvaralaust að afla slíkra umbúða til landsins,þar sem útgerðarmenn ættu þess kost að bjarga beitunni á þann hátt. Því er haldið fram að nokkuð mikill vafi sé á, að menn vilji afla beitu á sumarvertíðinni til frystingar, vegna þess að vel geti komið til mála, að á næsta hausti verði ódýr beita við Faxaflóa. En við þessi skilyrði hafa útgerðarmenn alltaf orðið að búa meira og minna. að taka áhættu með beituöflun, hvað geymsluna snertir. Sú áhætta minnkar mikið með greiðum aðgangi að þeim umbúðum, sem við höfum talað um. Ég hygg einnig, að minni hl. fallist á, að svo framarlega sem þeirra till. verða felldar í d., þ. e. að dagskráin verði felld, þá óski þeir þó eftir, til þess að eitthvað verði gert í málinu, að stigið verði þetta spor, sem ætti að verða til mikilla bóta, að afla réttra umbúða. Ég legg því til f. h. meiri hl., að hin rökst. dagskrá verði samþ.



Herra forseti. Ég verð að segja, að mér virðist hafa orðið dálítið undarleg meðferð þessa máls. Þetta frv. á þskj. 338 er í raun og veru stjfrv., flutt af sjútvn. d. samkv. beiðni sjútvmrh. Sjútvn. hefur leitað umsagnar 3 aðila um þetta frv., eins og hv. frsm. meiri hl. gat um áðan og allir þessir aðilar hafa mælt með því að frv. þetta verði samþ. Samt sem áður snýst meiri hl. sjútvn. á móti málinu, og eru það allt stuðningsmenn stj. Leggja þeir til eftir að búið er að draga afgreiðslu málsins alllengi, að málinu verði vísað frá með rökst. dagskrá. Aðeins ég, sem ekki er stuðningsmaður ríkisstj., og hv. þm. N-Þ. höfum tekið þann kost að mæla með framgangi frv. í samræmi við óskir þeirra aðila, sem þarna eiga fyrst og fremst hagsmuna að gæta og samkv. mjög eindregnum tilmælum beitun. til sjútvmrh. og síðan beiðni hans til sjútvn. um það að flytja þetta frv. Aðalrökin fyrir því að heimila þá verðjöfnun á beitusíld, sem felst í ákvæðum frv., eru þau að vegna þeirra veiða sem í Hvalfirði hafa verið tvö s. l. haust, sé mikil hætta á að menn haldi áfram að reikna með því að slíkar síldveiðar verði einnig næsta haust og áfram, og því verði engar ráðstafanir gerðar til að frysta síld til beitu yfir sumarvertíðina og á reknetjavertíðinni í Faxaflóa snemma að haustinu. Það mundi síðan leiða til þess, að ef svo færi, sem alltaf getur orðið að síðan yrði lítil eða engin síldveiði í Hvalfirði eða annars staðar við Faxaflóa næsta haust og vetur, þá stæðu menn uppi, þegar vetrarvertíðin byrjaði, ef til vill með enga beitusíld. Ég held þetta sé of mikil áhætta, ekki aðeins fyrir þá einstaklinga, sem hlut eiga að máli, heldur líka fyrir þennan þýðingarmikla atvinnuveg þjóðarinnar í heild. Það er ætlazt til með þessu frv. að koma í veg fyrir slíka þróun þessa máls með því að heimila ráðh. að ákveða verðjöfnun þeirrar síldar, sem fryst yrði til beitu, þótt keypt hafi verið inn til frystingar með mismunandi verði. En það er vitað mál og fengin fyrir því reynsla, að sú síld, sem er keypt til frystingar á sumarvertíðinni fyrir norðan og fryst þar, en flutt síðan suður til notkunar, getur verið miklu dýrari en sú, sem veiðist hér fyrir sunnan, jafnvel dýrari en reknetjasíld og miklu dýrari en herpinótasíld, sem kynni að veiðast í Faxaflóa að haustinu og vetrinum. En þessi verðmunur mundi leiða til þess, að ef menn, sem kaupa dýra síld að sumrinu til frystingar, hafa ekki neina tryggingu fyrir því að geta selt hana fyrir kostnaði, þá mundu þeir ekki afla sér neinnar síldar til frystingar. Afleiðingin gæti orðið sú, að útgerðin stæði svo uppi í vetrarvertíðarbyrjun án þess að hafa svo sem nokkra síld til beitu. Ég álít þess vegna, að þetta mál sé svo þýðingarmikið, að ekki sé rétt af þinginu að gefa sér ekki tíma til að afgreiða það, enda hefði verið nógur tími til að vera búinn að því, ef ekki hefði verið tafið fyrir því af mönnum, sem einhverra hluta vegna eru á móti því, að þessi háttur sé upp tekinn. Það kann að vera tvísýnt nú að koma málinu í gegn. En ég vildi þó, að gerð yrði tilraun til þess. Hv. frsm. meiri hl. færði nú hér fram m. a. þau rök móti þessu, að eins og nú væri komið, mundi þessi lagasetning ekki geta verkað neitt, þó að þetta frv. yrði samþ. nú, væri ekki hægt að nota l. til verðjöfnunar á síld, sem menn nota þessa vetrarvertíð. Ég býst við, að það sé rétt. En þar með eru þá líka fallin þau rök, sem hann flutti fram, að af þessu mundi hljótast mikill kostnaður, vegna þess að verðjöfnun mundi verða látin ná til allrar síldar, sem nú er til og e. t. v. yrði ekki notuð og yrði eyðilögð, en heimtað fyrir hana verð og tekið tillit til þess í væntanlegri verðjöfnun. Hér eru þessi rök þá niður fallin. Þetta mundi ekki hafa nein áhrif til hækkunar á beituverðinu. En þrátt fyrir það, að heimildina sé ekki hægt að nota í þetta sinn vegna þess, hve mikill dráttur hefur orðið á málinu og langt er liðið á vertíð, þá álít ég engu að síður ástæðu til og jafnmikla nauðsyn, að þetta frv. sé samþ. nú, til þess að nota megi heimildina á næsta hausti, því að eins og ég sagði áðan, ef engin heimild er til um þetta, getur farið svo, að ekki yrði séð fyrir neinni beitufrystingu í sumar eða haust og treyst eingöngu á herpinótaveiðina í Faxaflóa á næsta vetri. Og ef sú veiði bregzt, er engin beita fyrir hendi. Ef hins vegar heimild væri nú gefin og notuð, mundu menn ekki hafa af þessu þá áhættu, sem annars væri, og mundu gera svipaðar ráðstafanir og áður. Þær ráðstafanir, sem meiri hl. vill gera og felast í dagskrártill. á þskj. 572, eru hins vegar að mínu áliti alls ófullnægjandi fyrir þessa næstu vertíð. Ég fellst algerlega á það, að bezta úrræðið, sem er fyrir hendi í framtíðinni, sé að frysta síldina í loftþéttum umbúðum, til þess að hægt sé að geyma hana ár frá ári, og séu þannig alltaf tryggðar fyrirliggjandi nægar beitubirgðir, án þess að fylgi sú áhætta, að síldin eyðileggist. En jafnvel þótt undinn yrði bráður bugur að því að útvega þessar umbúðir, sem þó engin trygging er fyrir með dagskránni, þá mundi það ekki koma að gagni fyrir beituöflun á næstkomandi sumri, því að vegna þeirrar áhættu og verðmismunar, sem á þessu er, eru mestar líkur til, að sú beituöflun færi að mjög litlu leyti fram á næsta sumri, heldur yrði treyst á næsta haust og vetur. Og ef hún brygðist, yrðum við jafnbeitulausir fyrir því. Sú ráðstöfun getur gilt fyrir framtíðina. þegar búið er að útvega umbúðir og vélar til að nota þær. En þó tel ég mikla hættu á, að síldar í þær umbúðir yrði ekki aflað í sumar, nema heimild til verðjöfnunar yrði nú samþ. og hægt yrði að beita henni þegar á næsta sumri og haust. Ég vil þess vegna halda fast við það, að mikil þörf sé á því að samþ. þetta frv. og gefa ráðh. þá heimild, sem það felur í sér og styðst við meðmæli ekki aðeins beitunefndar, heldur líka annarra þeirra aðila, sem leitað hefur verið umsagnar um málið hjá. Og þær umsagnir fylgja hér með sem fskj. Það er sammála álit þeirra allra, að rétt sé og nauðsynlegt að setja heimildina. Og ég held að Alþ. ætti, þó að mjög sé áliðið tímans, að gera tilraun til að afgr. málið á þann hátt og koma þannig í veg fyrir þá hættu, sem annars kynni að hljótast af fyrir þennan aðalatvinnuveg landsmanna á þessu og næsta ári.



Þar sem ég tel alveg óhugsandi, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi og verði að l., en tel hins vegar ávinning í því, að dagskráin verði samþ., heldur en að gera ekkert í málinu, þá segi ég já.



Herra forseti. Sá háttur hefur nú verið upp tekinn í sambandi við veiting borgararéttar með l., að allar umsóknir um ríkisborgararétt hafa verið sendar beint til dómsmrn., en ekki til Alþ. eins og áður. Er þetta góð regla og gæti orðið til mikils stuðnings fyrir þá þm., sem hafa þessi mál til athugunar. En til þess að þetta komi að tilætluðum notum, er með öllu óhjákvæmilegt, að dómsmrn., um leið og það tekur við umsóknunum um ríkisborgararéttinn, athugi þær mjög gaumgæfilega og öll fskj., og alveg sérstaklega að ekkert vanti af þeim fskj., sem l. samkv. eiga að fylgja slíkum umsóknum auk þess sem ráðuneytið þarf einnig að ganga mjög gaumgæfilega úr skugga um, að það komi í ljós af umsókninni sjálfri og fskj., að umsóknin fullnægi þeim almennu skilyrðum, sem l. setja fyrir því, að hægt sé að velta ísl. ríkisfang með l., Ef dómsmrn. fremst að þeirri niðurstöðu, þegar það tekur við þessum umsóknum, að annaðhvort vantar eitthvert skilríki eða eitthvert skilyrði brestur, teljum við óhjákvæmilegt, að ráðuneytið geri umsækjanda aðvart þegar í stað, til þess að umsækjandi geti bætt úr ágöllum, sem á málinu kunna að vera, eða fái yfir höfuð að vita, hvernig mál hans stendur. Það má vel vera, að ráðuneytið hafi yfirleitt bent umsækjendum á, ef einhverjir gallar hafa verið á umsóknum þeirra. Um það þori ég ekki að dæma. En allshn. er á einu máli um það að vekja athygli ráðuneytisins á því, að í framtíðinni er með öllu óhjákvæmilegt, að sá háttur verði upp tekinn, að ráðuneytið kynni sér umsóknir og skilríkt strax, eins og ég hef áðan nefnt. Og eftir að ráðin hefur verið bót á því, sem áfátt var er að sjálfsögðu eðlilegast. að ráðuneytið sendi umsóknirnar til Alþ., eins og gert hefur verið undanfarið. En það virðist líka sjálfsagður hlutur, að ráðuneytið sendi til Alþ. þær umsóknir einar, - sem fullnægjandi mega teljast, en haldi eftir öllum, sem áfátt kann að vera að einverju leyti. Fyrir þingið séu því ekki lagðar aðrar umsóknir en þær, sem ráðuneytið getur beinlínis vottað um, að öll nauðsynleg skjöl og skilríki fylgi og að umsóknin fullnægi þeim skilyrðum, sem 1. um ríkisfang setja. Þetta er eðlilegust leið og langhagkvæmust fyrir þingið, til þess að hægt sé að vinna sómasamlega úr þessum málum. Allshn. er því sammála um, að þetta skuli fram tekið og sérstaklega skuli beint til ráðuneytisins að reyna að gæta þessa í framtíðinni. Ef einhverjir umsækjendur eru til staðar, sem ráðuneytið telur, að ekki fullnægi þeim skilyrðum, sem l. setja, til þess að hægt sé að veita mönnum ríkisfang, þá geta þeir sjálfir reynt að koma sínum málum á framfæri, ef þeir vilja halda þeim áfram, en slík fyrirgreiðsla virðist ekki eiga að koma frá dómsmrn. sjálfu. Síðan frv. um ríkisfang, sem hér liggur fyrir, var lagt fyrir, hefur dómsmrn. stöðugt verið að senda allshn. nýjar umsóknir og er nú svo komið að til viðbótar við frv. liggja nú hjá allshn. umsóknir frá 40 mönnum um íslenzkt ríkisfang. Með mörgum af þessum umsóknum bárust þinginu þegar í upphafi fullnægjandi skilríki og ráðuneytið lagði til, að ýmsum af þeim, sem um ríkisfang sóttu, yrði veittur íslenzkur ríkisborgararéttur. Um aðra, sem einnig sóttu um íslenzkan ríkisborgararétt, er svo ástatt, að þegar umsóknirnar voru sendar til þingsins, þá voru ekki til staðar fullnægjandi skilríki, til þess að hægt væri að taka þeirra umsóknir til greina. Hjá ýmsum vantaði fæðingarvottorð, hjá öðrum hegningarvottorð, hjúskaparvottorð og ýmis fleiri vottorð, sem umsóknunum þurfa að fylgja. En smám saman hafa umsækjendur og dómsmrn. verið að bæta úr þessum ágöllum, og vottorð hafa verið að tínast hingað til þingsins, og nú seinast fyrir 1 eða 2 dögum komu ýmis viðbótarvottorð, sem á vantaði hjá sumum umsækjendum, auk þess sem nýir umsækjendur hafa verið að bætast við alveg fram á seinasta dag. Allshn., sem hefur þetta mál til athugunar, hefur rætt það á nokkrum fundum. Það hefur verið farið í gegnum umsóknirnar sem fyrir liggja og fylgiskjöl með umsóknum athuguð, eftir því sem frekast er kostur á, umsóknirnar hafa síðan verið flokkaðar á þeim grundvelli sem l. um ríkisborgararétt flokka þá menn, sem til greina kemur að veita íslenzkan ríkisborgararétt með l., þ. e. a. s. umsækjendum hefur verið skipt í tvo flokka, þannig að sérstaklega hafa verið teknir þeir, sem fæddir eru af íslenzku foreldri og þurfa því ekki að fullnægja 10 ára búsetuskilyrði ríkisborgararéttarlaganna. -  Ég hefði talið það æskilegt og raunar nauðsynlegt, að mál þetta yrði ekki afgr. fyrr en hæstv. dómsmrh. gæti verið viðstaddur, en í dag hefur staðið svo illa á, að hann hefur ekki getað mætt a fundi og kann það að standa í sambandi við fyrirhugaðar útvarpsumr. Ég vil beina þeim tilmælum til hæstv. forseta að málið verði ekki afgr., fyrr en hæstv. ráðh. getur mætt á fundinum og tekið málið fyrir. Ég skýrði frá því áður að allshn. hefði borizt um 40 umsóknir um ríkisborgararétt fyrir utan frv. það, sem liggur fyrir. Ég hef skipt þessu í tvo flokka. Í annan flokkinn koma þeir, sem fæddir eru af íslenzku foreldri, en í hinn þeir, sem ekki eiga íslenzkt foreldri. Munurinn á þessum tveim flokkum er sá, að þeir sem fæddir eru af íslenzku foreldri, þurfa ekki að fullnægja skilyrðinu um 10 ára dvöl samfleytt í landinu til að fá ríkisborgararétt, en það þurfa aftur þeir, sem eru af erlendu bergi brotnir. Í fyrri flokknum, þ. e. þeir, sem fæddir eru af íslenzku foreldri, eru 18 manns, en í hinum síðari 21. Mér þykir rétt að gera grein fyrir öllum, sem sótt hafa, og hvaða afstöðu n. hefur tekið til þeirra. Í fyrsta lagi eru það þá þeir, sem fæddir eru af íslenzku foreldri. N. er yfirleitt samþykk því, að allir þeir, sem fæddir eru af íslenzku foreldri, fái ríkisborgararétt en um 6 af þessum 18 er þannig háttað, að hún telur sig ekki geta mælt með því, að þeir fái íslenzkan ríkisborgararétt. 5 af þessum 6 eru konur, sem gifzt hafa erlendum ríkisborgurum eða búið með þeim, og eru þeir flestir þýzkir. Nú er það föst regla, að konur fylgi ríkisfangi manns síns, enda alltaf gengið út frá því. Frá mönnum þessara kvenna, sem hér er um að ræða, hafa engar umsóknir borizt um íslenzkan ríkisborgararétt. en 2–3 af þeim munu vera stríðsfangar í framandi landi. Mér þykir rétt að gera nöfn og aðstæður þessara kvenna kunnar. Það er þá fyrst Rannveig Halldórsdóttir Christiansen, Reykjavík, f. 18. júlí 1903 í Reykjavík. Foreldrar báðir íslenzkir og hún fædd hér og upp alin, en gift erlendum ríkisborgara. Næst er Helga Einarsdóttir Münch. Reykjavík. f. 4. ágúst 1897 á Íslandi. Var hér til 1921, en dvaldi síðan í Danmörku og Þýzkalandi. Gift þýzkum manni og er ekki skilin. Er hér með 4 börn. Síðan er hér Kristín Guðmundsdóttir Klingbeil, Reykjavík. f. 30. júlí 1911 í Englandi. Foreldrar hennar eru íslenzkir. Hún fór héðan 1936 og kom aftur heim 1945 á vegum Rauða kross Íslands. Gift þýzkum manni, sem er stríðsfangi, og er ekki skilin. Hún er með 3 börn. María Bjarnadóttir Henckell, Reykjavík. f. 25. júni 1911 á Akureyri. Foreldrar hennar eru íslenzkir. Giftist þýzkum manni 1936 og býr enn með honum. Á 2 börn. Hún kom heim árið 1945. Síðust er Þóra Bjarnadóttir Timmermann. Reykjavík, f. 28. apríl 1912 á Íslandi. Foreldrar hennar eru íslenzkir. Hún er gift Þjóðverja. en ekki samvistum við hann og ekki skilin. Hún á 1 barn. Kom heim 1945. Á þessar 5 umsóknir hefur n. ekki getað fallizt af þeim sökum, sem fyrr getur. Ég vil nú gera grein fyrir umsóknum þeim. sem n. mælir með. 1. Aaslaug Felixson. Reykjavík, f. 23. júlí 1901 í Noregi og á íslenzkan föður. Hún kom hingað 1933, og skilríki hennar eru öll í lagi. 2. Jón Ebeneserson Halldórsson, Reykjavík. f. 23. febr. 1919 á Ísafirði. Varð ríkisborgari í U.S.A. meðan hann var þar við nám. Foreldrar hans eru íslenzkir. 3. Gunnar Már Nehm Pétursson, Reykjavík. f. 16. okt. 1919 í Danmörku. Foreldrar báðir íslenzkir. Kom hingað 1945 og hyggst dvelja hér áfram. 4. Grímur Hákonarson, Auðsholti í Ölfusi, f. 1. sept. 1887 á Íslandi. Foreldrar íslenzkir. Hann fór til Ameríku og fékk amerískan ríkisborgararétt 1933. Mestan tímann sem hann var úti átti hann bú í Ölfusinu og þegar hann kom heim 1945, settist hann þar að. N. telur sjálfsagt að veita honum íslenzkan ríkisborgararétt. 5. Gísli Halldór Christensen. Reykjavík. f. 9. sept. 1929 í Danmörku. Móðir hans er íslenzk. en faðir hans danskur. Hann er heitbundinn íslenzkri stúlku og á eitt barn. 6. Margrét Lund Hansen, Reykjavík, f. á Íslandi 21. ágúst 1924. Móðirin er íslenzk en faðir danskur. Hún dvaldi hér til ársins 1939, en fór þá til Danmerkur og dvaldi þar til 1946. en þá kom hún heim. Hún er ógift og á engin börn. 7. Agnes Sigrid Münch. Reykjavík, f. í Hamborg 1. nóv. 1927. Hún á íslenzka móður, en faðirinn þýzkur. Hún kom hingað 19. sept. 1945. Engin fylgiskjöl nema fæðingarvottorð. Hún er ein af þeim 6, sem n. getur ekki mælt með, að fái íslenzkan ríkisborgararétt. 8. Gunnar Ormslev, Hafnarfirði. f. 22. marz 1928 í Danmörku. Hann á íslenzka móður. Hann er ókvæntur og á engin börn. Fylgiskjöl virðast í lagi. 9. Marie Cylvia Christensen, Reykjavík, f. 15. febr. 1918 í Danmörku. Dvaldi á Íslandi 1921–1939 og síðan 1946. Hún á íslenzka fósturforeldra og er ógift, en á þriggja ára barn. Næstur er Viktor Einar Münch, Reykjavík, f. 30. júní 1929 í Þýzkalandi. Móðir hans er íslenzk. Hann kom hingað 1945 og er bróðir Sigríðar Münch, sem á undan getur. Þá er næstur Ferdinand Emil Bruno Münch, Reykjavík, f. 17. sept. 1937. Hann kom hingað 1945. Hann er bróðir Sigríðar og Viktors Einars Münch, en þau eru öll börn Helgu Einarsdóttur Münch, en n. leggur til, að henni verði ekki veittur ríkisborgararéttur, af þeim ástæðum, sem fyrr getur. Að síðustu er Ejvil Christensen, Reykjavík, f. 6. febr. 1917 í Danmörku. Hann á íslenzka móður. Hann kom hingað 1921 og hefur dvalið hér síðan nema 1939–'47. Hann er kvæntur danskri konu og eiga þau eitt barn. Ég hef þá gert grein fyrir öllum þeim umsóknum í fyrri flokknum, sem n. mælir með. Til viðbótar við þetta hafa n. borizt umsóknir tveggja barna. Annað er 7 ára og hefur n. ekki tekið það inn á skýrslur, en hitt er 13 ára drengur, Magnús Jón Ernst Magnússon, Reykjavík, f. 14. febr. 1935 í Þýzkalandi. Hann á íslenzkan föður, en þýzka móður og kom hingað 1945. N. telur sér ekki fært að mæla með umsóknum þessara barna. Hinum síðarnefnda vegna þess, að hann er of ungur og auk þess óskilgetinn, og í öðru lagi hefur engin ósk um þetta borizt frá móður hans. Ég hef nú talið upp allar þær umsóknir, sem borizt hafa frá fólki, fæddu af íslenzku foreldri. Ég sný mér þá að hinum, þar sem reglan um 10 ára dvöl í landinu kemur til greina. N. er sammála um að mæla með umsóknum allra þeirra Skandinava, sem fullnægja reglunum. Hins vegar vill n. í heild ekki ganga lengra, og mun ég ekki mæla með umsóknum þeirra, sem ekki eru Skandinavar. Á síðasta Alþ. lágu fyrir umsóknir frá mörgum þeim sömu sem nú er um að ræða og því óþarfi að fara langt út í það nú. Ég vil benda á það, að margir útlendingar, sem dvalið hafa hér undanfarin ár, hafa ekki dvalið af frjálsum vilja. Flestir þeirra hafa hrökklazt að heiman frá sér, og það liggur í augum uppi að sá tíu ára reynslutími er ótryggur mælikvarði á það, hvort það er einlægur vilji einstaklingsins að dvelja hér. Við það bætist svo, að ástæða er til að fara varlega í þessum efnum, og er sú skoðun uppi víða um lönd. Mér er t. d. nær að halda, að ef við hefðum skilyrðislaust fylgt reglunni um 10 ára dvöl án nokkurrar varfærni, þá er ekki ósennilegt, að mikill hluti Þjóðverjanna, sem hér dvöldu, hefði fengið íslenzkt ríkisfang. Það virðist því fullkomlega ástæða til að fara varlega í þetta. Allshn. leggur því til, að engum nema Skandinövum af þeim, sem ekki eru fæddir af íslenzku foreldri. verði veittur íslenzkur ríkisborgararéttur. Þeir eru búnir að dvelja hér svo lengi, að þeir eru orðnir Íslendingar, ef svo mætti segja og alfluttir hingað fyrir löngu. Mér þykir nú rétt að víkja nokkrum orðum að þeim, sem til seinni flokksins teljast, eða þeirra, sem ekki eru fæddir af íslenzku foreldri. 1. Hans Clementsen, Seyðisfirði, f. í Færeyjum 6. apríl 1920. Hann flytur hingað 1946. Er kvæntur, en á engin börn. N. getur ekki fallizt á að veita honum ríkisborgararétt. því að hann flytur ekki hingað fyrr en 1946. 2. Heinz Theodor Edelstein, f. í Bonn 5. júní 1902. Kom hingað 1937. Hefur ekki farið úr landi síðan. Kvæntur þýzkri konu og á tvö börn, 18 og 15 ára. Dvalarvottorð., hjúskaparvottorð og fæðingarvottorð barna fylgja. Af ástæðum, sem ég nefndi áðan, þá getur n. ekki mælt með þessari umsókn. 3. Bent Eikesdal, Álftafirði. f. í Noregi 5. júlí 1875. Kom hingað 1893. Starfaði við hvalveiðastöð hér til 1909, síðan varð hann bóndi hér til 1930 og er nú hjá syni sínum. Hann er kvæntur íslenzkri konu og á 4 börn. N. mælir eindregið með þessari umsókn. 4. Konstantin Eberhardt, Reykjavík. f. í Þýzkalandi 11. nóv. 1893. Kom hingað 1920. Stríðsfangi í Englandi 5. júlí 1940–20. des. 1945. Síðan í Þýzkalandi. Kom hingað aftur 6. sept. 1947. Var giftur íslenzkri konu, er dó. Á hér 3 fósturbörn. 21, 22 og 25 ára. Vottorð fylgja. N. mælir ekki með umsókninni. 5. Einar Knudsen Farestveit, Reykjavík, f. í Noregi 9. apríl 1911. Kom hingað 1933. Hefur dvalið hér síðan, nema farið erlendis í verzlunarferðir. Giftur íslenzkri konu og eiga 3 börn, 12. 6 og 2 ára. Vottorð fylgja. N. mælir með umsókninni. 6. Peter Lothar Goldstein. Reykjavík, f. í Þýzkalandi 7. nóv. 1927. Kom hingað 1935. Ókvæntur og barnlaus. N. hefur ekki orðið sammála um þessa umsókn. 7. Elisabeth Göhlsdorf. Reykjavík, f. í Þýzkalandi 3. ágúst 1890. Kom hingað 1935. N. mælir ekki með þessari umsókn af ástæðum, sem ég sagði áðan. 8. Analius Georg Hagvaag, Reykjavík. f. í Noregi 23. sept. 1907. Kom hingað 1931. Erlendis í norska flughernum 1943-'45. Giftur íslenzkri konu, en barnlaus. N. mælir með þessari umsókn. 9. Johan Victor Jacobsen, Reykjavík, f. í Svíþjóð 15. júní 1878. Kom hingað 1905. Giftur íslenzkri konu og á 3 börn, 23. 25 og 29 ára. N. mælir með þessari umsókn. 10. Johan Wilhelm Lindberg, Reykjavík. f. í Danmörku 11. júní 1882. Kom hingað 1919. Ógiftur og barnlaus. N. mælir með honum. 11. Martin Schjönning Kristian Pedersen. Raufarhöfn, f. 27. júní 1887 í Noregi. Kom hingað 1926. Giftur íslenzkri konu. Barnlaus. N. mælir með honum. 12. Harry Wilheim Schrader, Reykjavík, f. í Þýzkalandi 28. febr. 1913. Kom hingað 1935. Ókvæntur og engin börn. N. mælir ekki með þessari umsókn. 13. Systurnar 9. St. Jósefs spítala í Hafaarfirði: 1. Maria Ambrosia, f. í Þýzkal. 29. jan. 1894, kom 1938, - 2. Maria Barbara, f. í Þýzkal. 5. marz 1904, kom 1934. - 3. Maria Cyrilla, f. í Þýzkal. 28. ágúst 1880, kom 1908. - 4. Maria Emilia, f. í Lettlandi 1. júní 1899, kom 1938. - 5. Marta Felicia, f. í Þýzkal. 20. júlí 1901, kom 1931. - 6. Maria Monica, f. í Þýzkal. 2. maí 1908, kom 1936. - 7. Marta Remberta, f. í Þýzkal. 22. sept. 1877, kom 1928. - 8. Maria Xaveria f. í Þýzkal. 12. júlí 1896, kom 1926. - 9. Maria Albina, f. í Þýzkal. 7. maí 1887. kom 1914. Flest fylgiskjöl vantar, og n. vill samræmisins vegna ekki leggja til, að umsóknin verði tekin til greina. Þá er það Peter Lothar Goldstein. Foreldrar hans eru þýzkir. Faðirinn var tekinn höndum af nazistum og talinn hafa verið tekinn af lífi. Móðirin flýði land og giftist íslenzkum manni. Þeir hv. 4. landsk. og hv. 1. þm. N-M. leggja til, að hann verði tekinn með og byggja álit sitt á því, að svipað sé farið með hann og þá sem fæddir eru af íslenzku foreldri. Hv. þm. Seyðf. hefur leitt hjá sér að taka afstöðu til málsins, en er varla á móti því. Hv. þm. Dal. og ég höfum ekki viljað mæla með þessu og viljum láta hann falla undir sama flokk og þá, sem ekki eru Skandinavar, og viljum ekki falla frá því „principi“. Og ef þetta væri tekið til greina mætti taka fleiri inn. ekki sízt systurnar í kaþólska spítalanum. Ég sé ekki ástæðu til að tala frekar um þetta. Ég legg því fram f. h. allshn. sameinaða till. um, að þeim mönnum, sem ég gat um áðan, verði veittur ríkisborgararéttur. Og nær listinn ekki lengra en þetta. Menn verða því að leggja fram brtt., ef þeir vilja koma fleiri inn. Og ástæða er til að ætla, að hv. 4. landsk. leggi fram brtt., hvað sem hv. 1. þm. N-M. líður. Ég vil beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að umr. sé ekki lokið, nema hæstv. dómsmrh. sé viðstaddur til þess að láta skoðun sína í ljós, og í öllu falli verði atkvgr. ekki látin fara fram, nema hann sé viðstaddur. En hann mun ekki hafa tækifæri til þess í dag vegna útvarpsumr. í kvöld.

Forseti (BSt) : Ég mun fresta umr. um sinn. Lögð hefur verið fram skrifl. brtt. frá allshn. Verður að leita afbrigða um þessa till.

Forseti (BSt) : Út af því, sem hv. frsm. tók fram um meðferð málsins og ósk hans um það, að málinu verði frestað, þar til hæstv. dómsmrh. gæti verið viðstaddur, þá vil ég 1 fyrsta lagi spyrja: Er það eftir ósk hæstv. dómsmrh. sjálfs, að hann óski sérstaklega að vera viðstaddur afgreiðslu málsins? Annars skal ég benda á, að þessu frv. var útbýtt 7. nóv. s. l. og því var vísað til n. 11. s. m. og 2. umr. fór fram 10. febr., þannig að það virðist, að það hefði getað verið nægur tími til afgreiðslu málsins. Og þó að umsóknir hafi verið að berast, eins og hv. frsm. gat um, þá vitanlega gæti komið fyrir, að Alþ. afgreiddi tvenn l. á sama þingi um veiting ríkisborgararéttar. Mundi sjálfsagt ýmsum þykja leitt, að þetta mál dagaði uppi í þinginu nú. En áður en ég ákveð þetta, vil ég heyra svar um það, hvort þetta er ósk hæstv. dómsmrh. sjálfs.



Herra forseti. Út af fyrirspurn, sem til mín var beint, þykir mér rétt að taka fram eftirfarandi. Hæstv. dómsmrh. hefur nokkuð fylgzt með meðferð þessa máls í n., og ég hef rætt um það við hann hvað eftir annað og orðið þess var, að hann telur það nokkru máli skipta, hvaða meðferð þetta mál fær hér í hv. d. Hann hefur ekki óskað eftir því við mig, að ég beindi þeim tilmælum til hæstv. forseta, að málið yrði ekki afgr. vegna hans fjarveru, sem kemur til af því, þykist ég vita, að þessum hæstv. ráðh. sé ekki kunnugt um, að þetta mál sé hér nú til umr. Það hefur nú ekki verið útbýtt prentaðri dagskrá fyrir þennan fund, og ég hygg, að hæstv. dómsmrh. sé ókunnugt um, að þetta mál sé hér til umr. nú. En ég hef fullkomna ástæðu til að ætla, að ef hæstv. dómsmrh. vissi að málið er hér á ferð, þá mundi hann vilja vera viðstaddur, þegar málið væri afgr. Og ég undirstrika þessi tilmæli, sem ég kom með til hæstv. forseta. - Hitt er rétt að n. hefur haft mikinn tíma til að afgreiða málið. En það, sem tafið hefur málið, er eins og áður er sagt að umsóknir hafa verið að berast fram á síðustu daga um ríkisborgararétt. Og gögn hafa verið að berast í þessum efnum fram á síðustu stundu.



Herra forseti. Ég er satt að segja ákaflega undrandi yfir meðferð þessa máls hjá hv. n. Og mig furðar ekkert á því, þó að hæstv. dómsmrh. vildi vera viðstaddur, þegar mál þetta er afgr., sem hann hefur látið útbýta sem stjfrv. 7. nóv. og hefur ekki enn fengið afgreiðslu, þó að ekki væri til annars en gefa hv. form. n. ofanígjöf fyrir afgreiðslu á málinu.

Þetta er í samráði við hæstv. ráðh.

Það er ekki í samráði við ráðh. að drepa stjfrv. Ég mótmæli því, að það geti verið ósk hæstv. ráðh., að það sé verið að drepa hans eigin frv. eða fella þau hér í hv. d. Ég skil ekki í því, að hv. 7. landsk. þm. hefði neina heimild til þess að fullyrða það hér. - Ég veit ekki, hvort hv. frsm. n. er það kunnugt, að viðkomandi aðila nr. tvö í frv. ríkisstj. er það stórkostlegt fjárhagslegt spursmál, hvort frv. nær fram að ganga eða ekki. Hún á eignir í landi, þar sem hún á nú ríkisfang í. Og það, hvort hún getur fengið þessar eignir greiddar. veltur á því, hvort hún fær hér ríkisborgararétt. Öll sú skýrsla. sem frsm. allshn. flutti hér áðan, kemur ekkert því við, sem er á því þskj., sem frv. hæstv. ríkisstj. er á, heldur var hans skýrsla eingöngu um brtt. við það frv. og kemur ekkert við því, hvort þessir aðilar, sem hér eru skráðir nr. 1, 2 og 3 á frv. hæstv. ríkisstj., fá ríkisborgararétt eða ekki. Það er ekki hægt að þola slíka meðferð á máli, ef ekki er hægt að færa neitt á móti þessum þremur mönnum, sem skráðir eru í frv. hæstv. ríkisstj. Og ég varð ekki var við. að hv. frsm. hefði neitt á móti þessum þremur mönnum. Hann færði ýmis rök fram með því og móti, að brtt. við frv. yrðu samþ. eða ekki. En það er allt annars eðlis. Og ef málið er látið daga uppi nú á Alþ. vegna brtt. við það. þá er framið stórkostlegt ranglæti á fólki því, sem hér er um að ræða í frv. hæstv. ríkisstj. og hefur haft fulla von um, að samþ. yrði, að það fengi ríkisborgararétt. Og það munu verða stórkostleg vonbrigði fyrir það fólk að fá ekki samþ. ríkisborgararétt sinn hér á landi nú á þessu þingi. Ég viðurkenni, að það ber að vera mjög varfærinn í þessum málum. Sú varfærni á vitanlega við hvað snertir það, hvort umsóknir skuli teknar til greina sem brtt. við þetta frv. En um aðalfrv. gegnir öðru máli að því leyti, að ekki er ágreiningur um það. - Og það ber að vita þá meðferð á þessu máli, sem hv. form. n. hefur haft á því.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta í ljós þá skoðun, að þó að það sé óviðkunnanlegt. að hæstv. dómsmrh. sé ekki viðstaddur lokaafgreiðslu þessa máls, sem hann hefur flutt hér fram, þegar það er afgr. frá þessari hv. d., þá sé það upplýst, að hæstv. dómsmrh. hafi fylgzt með allri meðferð málsins í þinginu og sé að öllu leyti kunnugt um það, sem hv. n. leggur til. Það er ekki efi á hans samþykki fyrir því, að frv. þetta nái fram að ganga. Og ég hygg, að tryggt sé, að hann legðist ekki á móti því, að þær brtt. nái fram að ganga. sem öll allshn. þessarar hv. d. leggur til, að samþ. verði við frv. till., sem eru bornar fram í samráði við hæstv. dómsmrh., að mér skilst. Það gegnir öðru máli í þessu sambandi um þá menn, sem n. hefur ekki orðið sammála um að mæla með. Ég hygg því, að afgreiða beri þetta mál, hvort sem hæstv. dómsmrh. verður viðstaddur afgreiðslu þess nú eða ekki, þó að viðkunnanlegast væri, að hann gæti verið við. En það er ekki hægt að draga þetta mál á langinn nú, þegar það er búið að velkjast svo lengi fyrir hv. þd. Og það er ekkert réttlæti í því að hafa af því fólki að fá nú ríkisborgararétt, sem að öllum rétti á tilkall til hans, og fresta því um heilt ár, að það fái að njóta þessa réttar. Og ég er á móti því að draga málið með því að fresta því nú af því, að hæstv. dómsmrh. sé ekki viðstaddur.

Og afgreiðsla þess í Nd. er eftir líka.



Herra forseti. Svo mikla ástæðu sem ég sá í minni fyrri ræðu til þess að óska eftir að hæstv. dómsmrh. eigi að vera viðstaddur, þegar þetta mál er afgr. hér, þá er þó eftir ræðu hv. þm. Barð. - ef hana ber að taka alvarlega - enn þá meiri ástæða til þess að óska eftir því nú, að mál þetta verði ekki afgr., fyrr en hæstv. dómsmrh. getur verið við, vegna þess að þessi hv. þm. hefur ráðizt hér á mig alveg að tilefnislausu og með ósæmandi ásökunum. Hv. þm. Barð. taldi, að hæstv. dómsmrh. hefði tilefni til þess að vita allshn. og sérstaklega mig fyrir drátt á þessu máli. En ég get fullyrt við þennan hv. þm., að allt, sem ég hef gert í n. í þessu máli, er í fullkomnu samráði við hæstv. ráðh., og ég er sannfærður um, að ef hann væri hér viðstaddur, mundi hann staðfesta þetta, þannig að hv. þm. Barð. þyrfti ekki að vera hér með tilefnislausar og rakalausar ásakanir í minn garð.



Ég vil alveg mótmæla þeim ummælum. sem hv. 7. landsk. þm. hefur haft í þessu máli. Ég vissi það ekki fyrr en í dag, að það er margbúið að skýra honum frá því og margræða það við hann, hversu mikils virði það er fyrir aðila nr. tvö í frv. hæstv. ríkisstj., sem hér liggur fyrir., að frv. verði samþ. En hann hefur hvað eftir annað reynt að beita sínu valdi sem form. allshn. til þess að tefja þetta mál. Og slík ummæli, sem hann hafði hér, eru engin afsökun fyrir því né megna neitt til þess að þvo af honum sem form, n. þann blett, að n. hefur haldið málinu frá 7. nóv. og til þessa tíma, af því að hann er sjálfur á móti því, að málið nái fram að ganga. Hann hefur hvað eftir annað lýst yfir hér, að ef málið væri tekið fyrir, mundi hann halda hér uppi umr.; svo að ekki væri hægt að koma málinu í gegn, sem er hrein yfirlýsing um, að hann sé fjandsamlegur málinu sjálfu, enda væri ekki hægt af form. n. að fara svona með málið nema af því, að form. n. væri andvígur málinu. Það hafa engin rök komið fram frá hv. form. n. um það, að þessir menn, sem í frv. hæstv. ríkisstj. standa, eigi ekki að fá ríkisborgararétt. Hann er heldur ekki á móti því, sem ég hélt fram, að gagnvart þeim aðila. sem er tölul. 2 hér í frv., er það mjög mikið fjárhagslegt atriði að fá þennan ríkisborgararétt nú. En hv. form. n. hefur aðeins notað umsóknir, sem komið hafa síðan frv. var flutt hér í þinginu, sem átyllu til þess að draga málið á langinn. Ég get vel fellt mig við þá málsmeðferð, að engin umsókn um ríkisborgararétt sé tekin gild, sem ekki kemur til hæstv. ríkisstj. eða undirbúin af hæstv. ríkisstj. á hverjum tíma. En það sjónarmið átti ekki undir neinum kringumstæðum að geta stöðvað þetta mál. Og fullyrðingar hv. form. n. áðan að meiri ástæða væri eftir mína ræðu að óska eftir frestun á þessu máli, eru ekki annað en viðbót við þá garðhleðslu. sem þessi hv. þm. hleður í veg fyrir það, að þetta mál nái fram að ganga. Slík iðja er honum ekki til sóma. Og óska ég því þess mjög, að hæstv. forseti láti nú atkv. ganga um þetta mál, því að hæstv. dómsmrh. hefur fullkomið tækifæri til þess að koma að sínum aths. við frv. í Nd., þar sem þar eru eftir þrjár umr. um málið, þó að það væri afgr. frá þessari hv. d. nú. Og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á. að hæstv. forseti leyfi nú það, ofan á þann drátt, sem á afgreiðslu málsins hefur orðið til þessa. að það verði ekki látið ganga fram á þessum fundi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. En það er svo með hv. þm. Barð., að það er ákaflega erfitt að ræða við hann um mál yfirleitt, því að þegar búið er að keyra ofan í hann ein ósannindi, spinnur hann önnur upp. Þegar ég benti á, að meðferð þessa máls í allshn. er í fullkomnu samráði við hæstv. dómsmrh., sá hann sér ekki fært að taka upp sínar fullyrðingar um það atriði. En hins vegar ber hann hér nú fram, að mér hafi verið sérstaklega kunnugt um það, að einn af umsækjendunum um ríkisborgararétt hafi sérstakra fjárhagslegra hagsmuna að gæta í sambandi við veitingu ríkisborgararéttarins. Og hv. þm. Barð. fullyrti hér áðan, að mér hafi verið kunnugt um þetta lengi. Ég hef aldrei heyrt á þetta minnzt, fyrr en þessi hv. þm. minntist á þetta áðan.  Vil ég enn beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að hann a. m. k. láti ekki ganga atkv. um málið, ef fleiri till. koma fram en þegar eru komnar, nema hæstv. dómsmrh. fái tækifæri til að vera viðstaddur atkvgr.

Forseti (BSt) : Ég lít svo á, að það sé sama og að fella málið að taka það út af dagskrá nú. Og þar sem ekki eru bein tilmæli borin fram í nafni hæstv. dómsmrh. um það, að hann fái að vera viðstaddur afgreiðslu þess, þá vil ég ekki taka þá ábyrgð á mig að taka málið út af dagskrá. Hitt skal ég gjarnan gera, að láta hv. þd. skera úr því, hvort atkv. skuli ganga um málið eða ekki. Mun ég ákveða minn úrskurð. eftir að ég veit vilja hv. þd. í þessu efni, og ég sem þm. mun greiða atkv. í því máli.



Herra forseti. Ég tók eftir því í dag. fyrr á fundinum, að hæstv. forseti hafði þau ummæli, að hann mundi láta þau mál sitja fyrir um afgreiðslu, sem hæstv. ríkisstj. legði áherzlu á, að gengju fram, þar sem svo skammt væri eftir tíma til þingslita. Þessa afstöðu hæstv. forseta skildi ég mætavel. Nú skilst mér af þeim umr., sem hér hafa farið fram um þetta mál, að afstaða hæstv. dómsmrh. sé yfirleitt ekki kunn um það, hvort hann óskar eftir, að málið gangi fram.

Þetta er frv. frá honum.

Það er sama. Það liggur ekki fyrir hans afstaða um það. Þess hefur verið óskað, að hans nærvera mætti vera hér, áður en umr. um málið lýkur. Þetta mál hefur verið athugað í allshn. þessarar hv. d. En þó að slík athugun hafi farið fram er full ástæða til, að hv. allshn. Nd. fái líka fullkominn tíma til sinnar athugunar á málinu. Nú er 3. umr. þessa máls hér, og mér skilst, að ekki verði um marga deildarfundi að ræða, áður en þingslit fara fram nú. Ég hygg því, að skynsamlegast væri af þessari hv. þd. að hvíla nú málið, þar sem komið er nálægt þinglokum. Málið er tilbúið til þess að takast upp í byrjun næsta þings. Og ég get ekki séð. hvaða skaði það gæti verið fyrir málið, þó að svo væri gert. Tel ég því rétt, að hv. þd. vísi þessu máli til ríkisstj. Og ef hæstv. forseti telur þurfa, get ég lagt þá till. fram skrifl.



Herra forseti. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að segja mikið um það. - Út af þeirri atkvgr., sem á að fara fram um afgreiðslu þessa máls hér nú, vil ég benda á fyrst og fremst, að frv. þetta er flutt af hæstv. dómsmrh. Og ég hygg nú, að hæstv. dómsmrh. hafi ekki verið tilkynnt, að á þeirri dagskrá, sem nú er hér fyrir þessum fundi, sé þetta mál. En nú hafa við þessa umr. verið bornar fram brtt. við frv. Þó að það sé að vísu formlega ekki nema ein brtt., þá er hún þó í fimmtán til tuttugu liðum. Og í þessari hv. d. er þingmannssæti hæstv. dómsmrh. og því hans atkvæðisréttur. Það sér hver þm., að það er ekki verulega þinglegt af d. að fara að greiða atkv. án þess að gera dómsmrh. viðvart um fjölda liða, sem ekki hafa verið lagðir fram fyrir hann núna.

Forseti (BSt) : Út af þessum síðustu ummælum vil ég geta þess, að 2. umr. um þetta mál fór fram 10. febr. Síðan hef ég hvað eftir annað tekið það á dagskrá og af henni aftur samkv. beiðni form. allshn., ýmist á þingfundum eða hann gert mér aðvart áður, vegna þess að málið þyrfti nánari athugunar við. Ég spurði form. og frsm. allshn. um það, hvort hann hefði þessa beiðni fram að bera í nafni dómsmrh., og var það ætlun mín að taka málið af dagskrá, ef svo væri. Nú vil ég spyrja hv. þm. Dal., hvort hann geti ekki náð í dómsmrh. í síma og vitað, hvort hann óski eftir því að málið sé tekið af dagskrá, og mun ég bíða með atkvgr. um þetta á meðan.



Herra forseti. Ég vil nú segja það, að ekki greiðir það fyrir málinu, svo nauman tíma sem það hefur, að fara að sakast um það við form. n., hve seint málið sé á döfinni. Ég hygg líka, að form. hafi gert grein fyrir því, að hann hefur ekki getað að því gert, heldur hafi málsatriði verið að berast fram á síðustu stund. Nú hefur hv. þm. Barð. gefið upplýsingar um það, að einn umsækjandinn varði það mjög miklu fjárhagslega. að hann fái sinn ríkisborgararétt. Þannig hygg ég, að muni standa á um marga fleiri af umsækjendunum. T. d. er mér kunnugt um, að einn þeirra er búinn að vera bóndi á Íslandi um áratugi og öðlast ekki rétt til ellilífeyris fyrir en hann hefur fengið íslenzkan ríkisborgararétt. Réttur hans til ellilífeyris yrði því tekinn af honum eitt ár í viðbót, og fæ ég ekki séð, að það nái neinni átt að fresta afgreiðslu málsins, þegar n. mælir með því og ráðh. hefur borið fram í frumvarpsformi að þessir menn skuli fá ríkisborgararétt, Ég vil vona, að málið fái þá afgreiðslu, sem má nú veita því og það sé afgr. hiklaust frá þessari d., og látið ganga til Nd. og þeir, sem n. hefur mælt með fái þennan rétt, áður en þingi lýkur.



Mér þykir leitt að sjá, að hæstv. forseti hefur ekki séð sér fært að taka á dagskrá 155. mál. Nál. var útbýtt 15. marz. Og ég hafði vænzt þess, að hann tæki málið til afgreiðslu. áður en hann slítur fundum í þessari d. Vildi ég mælast til þess, að eftir þennan fund verði haldinn nýr fundur til að taka það mál til athugunar. Bæði nál. komu 15. marz. og nú er sá 23. Ég á bágt með að skilja, að þrátt fyrir annríkið hafi ekki verið hægt að taka þetta mál á dagskrá, því að önnur, sem skemmra hafa verið á veg komin, hafa verið tekin fyrir.

Forseti (BSt): Ég verð nú að hryggja hv. þm. Barð. með því, að ég býst ekki við því,að ég sjái mér fært að taka þetta mál fyrir eins og nú er komið, þegar þinglausnir eru ákveðnar á morgun og því algerlega óhugsandi, að það gæti orðið til annarra en tefja hér tíma. Ég hef tekið þetta mál nokkrum sinnum á dagskrá síðan þann dag, sem hv. þm. nefndi, þó að það hafi ekki komizt að vegna annarra mála, sem lögð hefur verið mest áherzla á - flest þeirra - af hæstv. ríkisstj., eða voru komin það langt áleiðis, að fullnaðarafgreiðsla þeirra var eygjanleg. Ég er, mér þess ekki meðvitandi, að ég hafi viljað beita forsetavaldi til að tefja nokkurt mál.