Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að segja hv. þingheimi frá því að Ísland var í dag viðurkennt sem aðili að Alþjóðahvalveiðiráðinu á ný með fyrirvara um bann við hvalveiðum. Atburðarásin var flókin og ýmislegt gekk á en í lokaatkvæðagreiðslunni greiddi Svíþjóð atkvæði með Íslandi og það reið baggamuninn. Það er mjög ánægjulegt að geta sagt frá þessari niðurstöðu.

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið og lýsa yfir ánægju minni með að þetta skuli hafa gengið í gegn. Ég held að það sé þjóðinni til heilla.

Herra forseti. Ég stend upp til að mótmæla því að hæstv. forsrh. hafi neitað utandagskrárumræðu sem ég bað hann um til að ræða aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar vegna Evrópuárs fatlaðra sem er á næsta ári. Öryrkjabandalagið hefur vakið athygli á því að í heilt ár hafi legið á borði ríkisstjórnarinnar ýmsar tillögur sem Öryrkjabandalagið óskar samstarfs við ríkisstjórnina um í tilefni Evrópuársins en því erindi hefur ekki verið svarað. Tillögurnar sem beðið hafa í heilt ár á borði ríkisstjórnarinnar birtust í síðustu viku í heilsíðuauglýsingu í formi áskorunar til ríkisstjórnarinnar um aðgerðir í ýmsum málaflokkum. Bendir Öryrkjabandalagið á margvíslegar búsifjar sem öryrkjar hafa orðið fyrir eins og stóraukinn húsnæðiskostnað, vaxandi sjúkrakostnað af ýmsum toga, aukinn símkostnað, niðurskurð á styrkjum til bifreiðakaupa, stóraukna skattheimtu á lífeyrisgreiðslum og að lífeyrisgreiðslur hafi dregist aftur úr lágmarkslaunum og ekki haldið í við launavísitölu. Þar sem aðgerðir sem lagðar eru til falla undir fjögur ráðuneyti er eðlilegt að hæstv. forsrh. verði til svara í þeirri utandagskrárumræðu sem ég hef óskað eftir, enda er áskoruninni og tillögunum sem liggja fyrir beint til ríkisstjórnar Íslands. Ég vakti athygli forsrh. á því í morgun að ég mundi taka þetta mál upp utan dagskrár og ég óskaði viðveru hans. Því er það mjög sérkennilegt og vekur furðu að hann skuli ekki vera viðstaddur þessa umræðu. Hann sýnir fötluðum fullkomna lítilsvirðingu með því. Ég hlýt að mótmæla því að forsrh. víki sér undan svona umræðu og vísi á fagráðherrana fjóra sem þetta mál heyrir undir. Það er orðið æðiáberandi hve hæstv. forsrh. reynir ávallt að víkja sér undan umræðum sem snerta kjör og aðbúnað fólks eins og lífeyrisþega og tekjulítilla hópa, en á síðasta ári neitaði hann mér um umræðu um fátækt á Íslandi sem er til vansa fyrir forsrh. með líkum hætti og það er til vansa fyrir hæstv. forsrh. að neita hér að ræða málefni öryrkja.

Herra forseti. Ég vildi vekja athygli þingheims á að á morgun, hinn 15. október, hefst rjúpnaveiðitíminn. Á Alþingi var til meðferðar fyrir skömmu tillaga um að breyta rjúpnaveiðitímanum og stytta hann vegna m.a. ástands rjúpnastofnsins, en því miður hefur sú tillaga ekki fengið afgreiðslu, alla vega næst það ekki í tæka tíð fyrir morgundaginn. Ég vil beina því til hæstv. umhvrh. hvort ráðherrann hafi í hyggju einhverjar takmarkandi aðgerðir til þess að stýra veiðum og stemma stigu við ofveiði. Í öðru lagi er staðan nú sú að hálendið allt er snjólaust og ófreðið og óvíst er um ástand vega og slóða vítt og breitt um hálendið. Auk þess hefur reynslan verið sú þegar rjúpnaveiðitíminn hefst að þá fer af stað fjöldinn allur á ökutækjum, bílum og fjórhjólum og ekur ekki einungis ákveðnar götur og götuslóða heldur líka utan vega. Bæði er landið mjög viðkvæmt núna og einnig stendur mjög skýrt í lögum um náttúruvernd: ,,Bannað er að aka vélknúnum ökutækjum utan vega. Þó er heimilt að aka slíkum tækjum á jöklum, svo og á snjó utan vega utan þéttbýlis svo fremi sem jörð er snævi þakin og frosin.`` Hyggst hæstv. umhvrh. sem fer með vörslu og eftirlit með náttúru landsins beita sér fyrir því að stemma stigu við óleyfilegum akstri og fyrir takmörkun á akstri um heiðalönd í rjúpnaveiðiskyni? Herra forseti. Sú var tíðin að heimilt var að ganga til rjúpna. Það er töluvert annað en að aka og skrölta á öllum mögulegum véltækjum til rjúpna.

Virðulegur forseti. Það er rétt að rjúpnaveiðitíminn hefst á morgun. Það á að grípa til mjög víðtækra aðgerða til að vernda rjúpnastofninn. Fimm ára plan mun hefjast á næsta ári. Þó munum við grípa til þess núna strax að stækka fjórfalt hið friðaða svæði í nágrenni höfuðborgarinnar þar sem ekki má veiða rjúpu. En á næsta ári og næstu fimm árum verður bannað að selja rjúpu, þ.e. ef þingið samþykkir slíka lagaheimild. Tíminn til veiða verður takmarkaður um 20 daga og við erum að skoða í umhvrn. hvort við getum breytt lögum varðandi farartækin og skotvopnin sjálf, en veruleg brögð eru að því að menn séu með hálfsjálfvirkar haglabyssur, taka pinnann úr og særa mjög mikið af fugli vegna þessa. Það eru líka talsverð brögð að því að menn keyri utan vega en það er bannað. Þegar menn eru á veiðum eiga þeir að halda sig á vegum og merktum vegarslóðum. Ekki er nóg að líta til náttúruverndarlaganna þar af því að þar kemur fram, eins og hv. þm. sagði, að menn geti keyrt utan vega ef snjór er eða frosin jörð, en samkvæmt villidýralögunum er það bannað. Sá sem fer til veiða verður að vera á vegarslóða og má ekki veiða fyrir utan hann nema fara þangað gangandi. Menn mega ekki veiða með byssu innan 250 m línu frá vegi eða vegarslóða. Því kemur til greina að okkar mati að herða á þessum lögum með því að færa ákvæðin úr villidýralögunum yfir t.d. í náttúruverndarlögin af því að brögð eru að því að menn misskilji þetta vegna þess að ákvæðin eru ekki samhljóða í villidýralögunum og í náttúruverndarlögunum. Ég vil nota tækifærið hérna af því að veiðitíminn er að byrja og skora á veiðimenn að hlífa landinu og gæta hófs í veiðunum af því að stofninn er í lægð og það er brýnt að menn kunni sér hóf við slíkar aðstæður.

Hæstv. forseti. Ég kvaddi mér hljóðs áðan þegar hæstv. sjútvrh. gaf yfirlýsingu sína. Ég vil taka undir að það er vel að Íslendingar eru búnir að fá aðild að Alþjóðahvalveiðiráðinu. En mér verður á að segja í leiðinni að mér finnast það harðir kostir ef gefa þarf yfirlýsingu um að hvalveiðar verði ekki hafnar fyrr en 2006. Ég veit ekki betur en að það hafi líka fylgt með í pakkanum þó að hæstv. ráðherra gæfi það ekki upp áðan í ræðu sinni. Mér þykir mjög miður að menn skuli hafa selt þau ár með í þessum samningum.

Herra forseti. Ég tek til máls undir þeim lið sem við ræðum nú, þ.e. um störf þingsins, en nú er svo komið að það eru orðin þrjú mál undir. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þá yfirlýsingu sem hann gaf hér áðan um að Ísland væri á ný orðið fullgildur aðili að Alþjóðahvalveiðiráðinu. Ég ætlaði að tala til að styðja mál Jóhönnu Sigurðardóttur varðandi öryrkjana en ég ætla ekki að fjalla um rjúpuna. Ég tek undir áhyggjur hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur af málefnum öryrkja og samstarfi Öryrkjabandalagsins við ríkisvaldið á sama tíma og við erum að fara í fjárlagagerðina. Við höfum farið yfir fjárlagafrv. en ekki er hægt að sjá nein merki þess í fjárlagafrv. að lyfta eigi grettistaki varðandi hagi fatlaðra og öryrkja. Því hvet ég alla þingmenn að vinna að fjárlagagerðinni með það markmið í huga sem Öryrkjabandalagið hefur sem viðmiðun, en það eru viðmiðunarreglur Sameinuðu þjóðanna og almenn mannréttindi. Ljóst er að Öryrkjabandalagið fer fram með lágmarkskröfur og þess verða að sjást merki við afgreiðslu fjárlaganna að undirtektir séu við kröfugerð þeirra ef við ætlum að fara með sæmd inn í næsta ár sem er Evrópuár fatlaðra.

Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm. sem hafa samfagnað með mér í því að við skulum vera komin í Alþjóðahvalveiðiráðið á ný. Eins og hv. þingmenn vita er það grundvallaratriði fyrir því að geta hafið hvalveiðar að vera aðili að Alþjóðahvalveiðiráðinu og með því að vera með viðurkenndan fyrirvara þá erum við að horfa til langtímahagsmuna Íslands í hvalveiðum í atvinnuskyni. Hins vegar opnar aðildin fyrir okkur möguleikann á því að hefja hvalveiðar í vísindaskyni sem við höfðum ekki áður en við gengum í Alþjóðahvalveiðiráðið. Þar með höfum við engu fórnað í því að geta hafið hvalveiðar. Þetta er spurning um hvers konar hvalveiðar við munum hefja. Það hefur alltaf komið fram hjá mér að við mundum fyrst hefja hvalveiðar í vísindaskyni og að hvalveiðar í atvinnuskyni væru eitthvað sem við stefndum síðan að í framtíðinni. Sú viðbót sem gerð var við fyrirvarann að þessu sinni hefur því engin praktísk áhrif á það hvernig málununum vindur fram. Hins vegar er dálítið erfitt að gera hv. þingmönnum Samfylkingarinnar til geðs í þessu máli.  Herra forseti. Þannig er bara lífið í pólitíkinni. Ég læt það ekki hafa áhrif á það að ég er mjög ánægður með að við skulum vera komin í Alþjóðahvalveiðiráðið aftur og nú með fyrirvara um hvalveiðibann.

Herra forseti. Ég ætla hvorki að ræða rjúpur né hvali. Ég vil einfaldlega skjóta hvort tveggja, innan ákveðinna marka þó. Ég ætla hins vegar að ræða miklu alvarlegri mál. Málefni öryrkja. Það vakti athygli þjóðarinnar þegar auglýsing frá Öryrkjabandalaginu birtist í fjölmiðlum, áskorun til ríkisstjórnar Íslands þar sem Öryrkjabandalagið sýndi með mjög hófstilltum hætti fram á þróun mála á þeim bænum á umliðnum mánuðum, missirum og árum, í tíð þessarar ríkisstjórnar. Í mesta góðæri Íslandssögunnar hafa öryrkjar og fatlaðir einfaldlega setið eftir. Þær upplýsingar sem fram hafa komið eru eftirtektarverðar, m.a. um að nefnd sem haft hefur að markmiði að reyna að plástra stöðu þeirra mála hefur ekki komið saman svo mánuðum skiptir. Það er nú öll alvara þessa máls í herbúðum ríkisstjórnarflokkanna. Það eru mér vonbrigði að forsrh. sá sér ekki fært að vera við þessa umræðu. Hér er um mál að ræða sem tekur yfir fleiri en eitt og fleiri en tvö ráðuneyti. Hæstv. félmrh. er þó hér en það undirstrikar kannski enn frekar það fálæti sem ríkisstjórnin sýnir málefnum þessa hóps að það kumrar ekki í honum, hvað þá meira. Það segir alla söguna. Staðreyndin er að við þurfum að taka til hendinni. Fjárlög eru fram undan. Það er Evrópuár fatlaðra á næsta ári og ekki seinna vænna að við, þingheimur, tökum fram fyrir hendurnar á vonlausri og léttvægri ríkisstjórn og gerum bragarbót sem sjá megi stað í þeim fjárlögum sem við einhendum okkur í á næstu vikum og mánuðum. Flóknara er málið ekki.

Herra forseti. Ég sé mig knúinn til að blanda mér í þessa umræðu þó að henni væri ekki beint til mín heldur til forsrh. Undirbúningur að Evrópuári fatlaðra er í fullum gangi. Að því starfar framkvæmdastjórn og síðan bakhópur. Þessi framkvæmdastjórn hefur undirbúið ár fatlaðra og ætlar að tileinka það lífsgæðum fatlaðra. Mér er kunnugt um að þau hafa hugsað sér að hafa mismunandi þemu yfir árið, eitt þema á mánuði eða skipta um þema á mánaðar eða tveggja mánaða fresti. Sú framkvæmd mun væntanlega fara vel úr hendi. Hins vegar er það rétt hjá Öryrkjabandalginu að Öryrkjabandalagið hefur sett fram kröfur sem ríkisstjórnin telur sig ekki geta orðið við og Öryrkjabandalagið hefur ekki viljað taka þátt í þessum undirbúningi með þeim hætti sem við óskuðum.

Herra forseti. Þó að þessari umræðu hafi ekki verið beint til mín er ég einn af þeim fagráðherrum sem þetta mál snertir. Það er rétt að í þessu máli hafa verið reistar kröfur sem ég hef ekki rúmað innan fjárhagsramma við fjárlagagerð. Auðvitað er verið að fara yfir það mál og ég mun kalla í forustumenn Öryrkjabandalagsins og ræða við þá. Ég hef tjáð þeim að ég muni fara yfir stöðu þessara mála í framhaldi af auglýsingu þeirra. Ég leyni því ekki að sú kröfugerð sem þar er sett fram, m.a. um að bætur fylgi launaþróun, er nokkuð sem mér tekst ekki að uppfylla innan míns fjárhagsramma. Hins vegar vil ég láta koma fram, svo öllu sé til skila haldið, að með lagabreytingu á síðasta ári var stigið verulegt skref í málefnum öryrkja. Þá voru settar 700 millj. í bæturnar og um 1.400 millj. á þessu ári og m.a. var dregið úr skerðingu vegna atvinnuþátttöku öryrkja, sem var mjög gott skref og ég held að allir hafi verið sammála um það. Ég vildi láta þetta koma fram þó að þessari umræðu væri, eins og hv. málshefjandi sagði, ekki beint til mín. Ég er þó sem fagráðherra einn af þeim sem eiga þarna hlut að máli.

Virðulegi forseti. Ég vil bara fagna þeim upplýsingum sem hæstv. sjútvrh. gaf þinginu hér áðan um aðild okkar að Alþjóðahvalveiðiráðinu á nýjan leik. Ég sé ástæðu til að þakka hæstv. ráðherra og starfsfólki hans fyrir vel unnin störf í þessu máli. Þetta hefur haft töluverðan aðdraganda og hefur verið mikið verk og krafist mikilla fundahalda. Ég vil aðeins að það komi fram.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2002, sem er að finna á þskj. 66. Með frv. er lögð fyrir Alþingi endurskoðuð tekjuáætlun yfirstandandi árs og tillögur um breytingar á fjárheimildum til ýmissa verkefna. Samtals er gert ráð fyrir að tekjur hækki um 5,7 milljarða kr. og lagt er til að útgjöld aukist um 7,3 milljarða. Áætlað er að rekstrarafkoma ríkissjóðs rýrni um 1,3 milljarða þegar tekið hefur verið tillit til flutnings fjárheimilda á milli ára en lánsfjárjöfnuðurinn lækkar um 17,6 milljarða þar sem ekki varð af eignasölu í árslok 2001 sem reiknast hefði til tekna á þessu ári. Frv. ber með sér að breyting til hins betra er að verða í efnahagslífinu. Aðlögun þjóðarútgjalda að þjóðartekjum er skýrt merki um að hagvöxtur sé að taka við sér á nýjan leik. Þrátt fyrir að áætlanir geri ráð fyrir að landsframleiðsla muni standa í stað á þessu ári benda tölur um innheimtu tekna ríkissjóðs til þess að umsvifin séu að glæðast, kaupmáttur hefur vaxið á árinu og ársfjórðungstölur þjóðhagsreikninga Hagstofu Íslands benda til að hagvöxtur gæti jafnvel orðið einhver á árinu. Fyrri spár gerðu ráð fyrir samdrætti í landsframleiðslu á milli ára. Aukinn hagvöxt frá fyrri spám má einkum rekja til aukins útflutnings. Verðbólga hefur eins og kunnugt er einnig farið hratt lækkandi á árinu. Í frv. þessu er m.a. gert ráð fyrir að stofnunum verði bættur tekjumissir vegna aðgerða í kjölfar yfirlýsinga stjórnvalda frá því í janúar til að hamla á móti verðlagshækkunum. Einkaneysla heldur áfram að dragast saman þrátt fyrir að kaupmáttur aukist en það sýnir að sparnaður fer vaxandi. Nú eru horfur á að afgangur verði á viðskiptajöfnuði þegar á þessu ári. Endurskoðaðar áætlanir gera einnig ráð fyrir góðum afgangi á ríkissjóði eins og fjáraukalagafrv. ber með sér. Staðan er því önnur nú en við umræður um fjáraukalög ársins 2001 en ríkisreikningur fyrir árið 2001 staðfestir að tekjuafgangur varð á því ári þrátt fyrir að ekki yrði af eignasölu þeirri sem ég áður drap á. Það sýnir styrka stöðu ríkisfjármála og að ábyrg ríkisfjármálastefna er nauðsynlegur hluti af aðlögun efnahagslífsins að nýju jafnvægi. Tekjur ríkissjóðs hafa verið endurskoðaðar í ljósi innheimtunnar það sem af er ári í ljósi þess að horfur hafa breyst í efnahagsmálum. Hækkun tekna er eins og áður sagði um 5,7 milljarðar kr. og má fyrst og fremst rekja hana til þess að tekjuskattar einstaklinga og fyrirtækja skila meiru en áætlað var í fjárlögum. Tekjuskattar einstaklinga skila tæplega 4 milljarða hærri tekjum en áætlað var og tekjuskattar fyrirtækja erum 1 milljarði hærri en í fjárlögum. Tryggingagjald hækkar um 600 millj. kr. en virðisaukaskattur er í samræmi við áætlun. Þessar breytingar á tekjum endurspegla það sem sagt var um þróun efnahagsmála um að afkoma heimila og fyrirtækja er að batna án þess að neysla og fjárfestingar aukist, sem kemur aftur fram í auknum sparnaði og niðurgreiðslu skulda. Fjmrn. hefur í samvinnu við önnur ráðuneyti farið yfir fjármál einstakra stofnana og verkefna. Leitað hefur verið skýringa á útgjöldum umfram fjárlög og lögð til ákveðin viðbrögð. Miðað er við að í frv. verði útgjöld vegna ófyrirséðra verkefna bætt sem og áhrif kjarasamninga og nýrrar löggjafar. Þá er tekið tillit til breytinga af hagrænum toga, svo sem gengis, atvinnuleysis og fleiri liða sem áhrif hafa á lögbundin útgjöld. Loks er tekið tillit til ákvarðana ríkisstjórnarinnar um ný útgjaldatilefni. Eins og undanfarin ár er miðað við að rekstrarhalli stofnana sé almennt ekki bættur nema fram hafi farið endurskipulagning á fjármálum eða að viðkomandi stofnun hafi sýnt fram á að gripið hafi verið til viðeigandi aðhaldsaðgerða. Þá er miðað við að rekstur verði innan fjárheimilda og að tekið sé á fjármálum í frv. til fjárlaga næsta árs. Alls er áætlað að útgjöld aukist um 7,3 milljarða, þar af eru 2,9 milljarðar vegna heilbrigðis- og tryggingamála og tæplega einn milljarður vegna félagsmála. Stafa útgjöld í heilbrigðismálum aðallega af hallarekstri sjúkrastofnana og af auknum útgjöldum sjúkratrygginga. Þá hækka útgjöld til félagsmála vegna aukins atvinnuleysis og útgjalda ábyrgðasjóðs launa en þar er væntanlega um tímabundinn útgjaldaauka að ræða. Framlög til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga hækka um 500 millj. kr. vegna endurmats á lögboðnum útgjöldum og lagt er til að halli á Tækniskóla Íslands verði gerður upp með rúmlega 200 millj. kr. framlagi en ný lög um skólann hafa tekið gildi eins og kunnugt er. Framlög til Lánasjóðs ísl. námsmanna aukast um 160 millj. kr. vegna fjölgunar lánþega og breytinga á tekjum lánþega. Þá má nefna að framlög til styrktar innlendri grænmetisframleiðslu eru áætluð 280 millj. kr. í samræmi við lög þar um og samning við framleiðendur. Viðhalds- og stofnkostnaður eykst um 630 millj. kr., þar af eru 150 til að ljúka við byggingu Kennaraháskóla Íslands, 100 millj. til fjárhagskerfa ríkissjóðs og 125 millj. kr. til að ljúka framkvæmdum við Reykjavíkurflugvöll en aðrar breytingar eru minni. Loks eykst fjármagnskostnaður um 250 millj. kr., launabætur eru samtals 900 millj. en á móti kemur að gengisbundnir liðir lækka um rúmlega 450 millj. Lánsfjárafgangur er áætlaður 20,7 milljarðar en er 38,3 í fjárlögum og lækkar því um 17,6 milljarða kr. eins og áður er getið. Skýringin felst í því að ekki varð af ríflega 20 milljarða kr. sölu á hlut ríkissjóðs í Landssíma Íslands í árslok 2001 og því minnka viðskiptareikningar um 21,5 milljarða af þeim sökum en áætlað hafði verið að greiðslan kæmi inn í upphafi árs 2002. Á móti kemur að innheimtar afborganir af veittum lánum ríkissjóðs verða heldur meiri en áætlað var og munar þar mestu um afborganir af veittum lánum til Seðlabanka Íslands og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Framangreindar breytingar hafa orðið til þess að áform um fjármögnun á ríkissjóði hafa verið tekin til endurskoðunar. Nú er áformað að ráðstafa lánsfjárafgangi þannig að 9 milljarðar verði greiddir inn á framtíðarskuldbindingar hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, tæplega 4 milljarðar fari til að greiða niður aðrar skuldir umfram nýjar lántökur og að staða ríkissjóðs við Seðlabanka Íslands batni um 8 milljarða kr. Alls er áætlað að tekjuafgangur á ríkissjóði minnki um 1,3 milljarða eins og áður sagði og verði 17,2 milljarðar þegar tekið hefur verið tillit til millifærslu fjárveitinga á milli ára. Tekjuafgangur fyrir hagnað á sölu eigna er áætlaður 2,8 milljarðar og tekjuafgangur án reglulegra tekna og gjalda, þ.e. af venjubundinni starfsemi ríkissjóðs, er 11,6 milljarðar samkvæmt þessari áætlun. Staða ríkissjóðs er því sterk eins og fram kemur í því að lánsfjárafgangi er áfram varið til að lækka skuldbindingar ríkisins. Þannig er létt byrðum af komandi kynslóðum og ríkissjóði gert betur kleift að mæta framtíðarútgjöldum m.a. vegna breyttrar aldurssamsetningar. Herra forseti. Ég hef nú gert almenna grein fyrir efni frv. og rakið helstu breytingar sem í því felast frá fjárlögum 2002. Ég sé ekki ástæðu til að fara yfir einstaka liði í frv. en legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjárln. þingsins.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur mælt fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2002. Frv. til fjáraukalaga er lagt fram til þess að leiðrétta tölur í fjárlögum yfirstandandi árs. Lögin um fjárreiður ríkisins kveða á um hvernig með skuli fara, bæði vinnu og framlagningu fjárlaga og eins líka fjárlagafrv. Í 29. gr. er kveðið svo á um: ,,Ríkisaðilar í A-hluta skulu hverju sinni afla heimilda í lögum til að kaupa, selja, skipta eða leigja ...`` Og sömuleiðis skuli þeir líka í rekstri sínum halda sig innan veittra heimilda fjárlaga. Einungis er heimild ríkisins til þess að hafa afskipti af því á milli fjárlaga ef upp koma ófyrirsjáanleg atvik. Í 43. gr. laganna um fjárreiður ríkisins stendur: ,,Ef þörf krefur skal í frumvarpi til fjáraukalaga leitað eftir heimildum til frekari fjárráðstafana en fjárlög ársins gera ráð fyrir.`` Þær heimildir eru einungis nýttar t.d. í eftirfarandi tilvikum: ,,Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga.`` Herra forseti. Afar þröngur stakkur er því skorinn varðandi beitingu fjáraukalagaheimildarinnar. Ég hef áður mælt fyrir því á Alþingi að frv. til fjáraukalaga sé einnig unnið að vori, þ.e. að undir lok vorþings sé frv. til fjáraukalaga unnið, þá sé farið yfir breyttar rekstrarforsendur fyrirtækja og þjónustustofnana á vegum ríkisins. Einnig skuli farið yfir ný lög og nýjar lagasetningar sem hafa áhrif á útgjöldin og í ljósi þeirra aðstæðna skuli flutt frv. til fjáraukalaga og fjáraukalög samþykkt að vori miðað við þær aðstæður sem eru uppi. Afar mikilvægt er, herra forseti, að fjárveitingar séu inntar af hendi samkvæmt ákvörðun þingsins hverju sinni. Aðeins í neyðartilvikum séu fjárheimildir veittar af hálfu framkvæmdarvaldsins en þær þá þegar í stað bornar undir afgreiðslu Alþingis. Í frv. þessu eru einmitt nokkur tilvik þar sem telja má eðlilegt að framkvæmdarvaldið sjálft hafi tekið þá ákvörðun að veita fjárlagaheimildina með fyrirvara um samþykkt síðar en í öðrum tilvikum hefur framkvæmdarvaldið tekið ákvörðun um fjárveitingarnar og jafnvel ráðstafað þeim áður en þær eru bornar undir þingið. Þetta kann að reynast í sumum tilvikum óhjákvæmilegt en væri þessu breytt í þann farveg að við værum með fjáraukalög tvisvar á ári, að vori og að hausti, væri þingið með það ákvörðunarvald sem því ber samkvæmt lögum. Ég ítreka það hér í upphafi máls míns, herra forseti, að þennan hátt ætti að taka upp og væri þá farið að eðlilegum lögum og þingsköpum. Í frv. sem hér er til umræðu, frv. til fjáraukalaga, er farið yfir ýmsar forsendur sem hafa breyst eða staðist varðandi fjárlögin eins og þau voru afgreidd. Hæstv. fjmrh. rakti það m.a. að hagvöxtur muni að öllum líkindum standa í stað á þessu ári. Fjárfestingar muni dragast nokkuð saman miðað við fyrri ár og ekki halda verðgildi sínu. Einkaneyslan dregst aðeins minna saman er gert var ráð fyrir. Viðskiptakjörin við útlönd verða betri en ráð var fyrir gert og sömuleiðis er staðan varðandi verðlagsþróun nokkru betri en ráð var fyrir gert þannig að eins og horfir fyrir þetta ár mun verða komið á þokkalegt jafnvægi. Þó að sjálfsagt sé að gleðjast yfir þeim þætti, að þetta skuli nást og vonandi tekst að fylgja því eftir á næstu árum, þá mega menn ekki gleyma því að sá mikli viðskiptahalli sem hefur safnast upp á undanförnum árum, gríðarlega mikill viðskiptahalli, stendur enn og hann stendur enn ógreiddur. Því er afar mikilvægt að menn átti sig á því að hann hverfur ekki nema hann sé greiddur niður. Þó að við getum nú á vissan hátt varðandi fjárhag okkar glaðst yfir því að staða dollarans skuli hafa veikst gagnvart íslensku krónunni og þar af leiðandi hafi lán sem hafa verið bundin í dollurum líka lækkað miðað við íslenska mynt og þó svo að vaxtakjör í Bandaríkjunum hafi breyst á þann hátt að vextir þar hafi lækkað mjög þannig að vextir af lánum sem við erum með bundin í dollurum hafi líka lækkað og þar með hafi lést á vaxtabyrðinni og greiðslum vaxta af erlendum lánum, þá er það til lengri tíma litið ekki hagur fyrir viðskipti okkar og viðskiptalíf að efnahagslægðin í Bandaríkjunum og sá mikli greiðsluhalli og viðskiptahalli sem þar er sé viðvarandi því að hann mun ekki styrkja efnahagslíf okkar til lengdar og verður þá ekki heldur til þess að við getum reiknað með því að skuldir okkar þar haldi áfram að lækka bara vegna gengisbreytinganna. Því er mikilvægt að átta sig á því að erlendar skuldir hvorki ríkisins né þjóðarbúsins hafa verið greiddar niður á þessu ári en að því þurfum við að sjálfsögðu að stefna. Varðandi þær tölur sem hér eru lagðar til í fjáraukalagafrv. og hæstv. ráðherra hefur getið um heildartöluna, þá er þetta bara frv. sem lagt er fram og ljóst að það mun eiga eftir að breytast í meðförum þingsins. Okkur er kunnugt um að þar vantar á verulega háar upphæðir. Háar upphæðir vantar til heilbrigðiskerfisins, daggjaldastofnana, hjúkrunarheimila og menntakerfisins þar sem safnast fyrir skuldir. Því er ljóst að til þess að rétta af þá starfsemi sem er í gangi og við viljum að haldi óbreyttum styrk sínum, þá þarf að gera verulegar breytingar á. Hæstv. fjmrh. minntist á að greidd hefði verið niður skuld Tækniháskólans og er það vel. Í umfjöllun um fjárlög á síðasta vetri var einnig bent á hversu miklar skuldir hvíldu á öðrum framhaldsskólum og stæðu rekstri þeirra hreinlega fyrir þrifum, þeir bæru skuldahala og ótryggan fjárhag ár eftir ár. Ég nefni t.d. Menntaskólann í Kópavogi, matvælasviðið þar og reyndar verknáms- og heimavistarskóla vítt og breitt um landið sem eru með skuldir á herðunum og búa auk þess við mjög ótryggt rekstrarástand. Þeir búa við reiknilíkan sem heldur áfram að mismuna þeim frá ári til árs verði þar ekki breyting á. Í frv. er ekki tekið á uppsöfnuðum rekstrarvanda þessara skóla þó svo vitað hafi verið um hann. Vitað var um hann við afgreiðslu fjárlaga þannig að menn eru áfram að flýja frá vanda sem hefði átt að leysa. Ég vil einnig minnast á Ríkisútvarpið. Hér er að vísu lagt til að endurgreitt verði til Ríkisútvarpsins sú lækkun á afnotagjöldum eða frestun á heimildum til hækkunar afnotagjalda sem var ákveðin á sl. vori reyndar af ríkisstjórninni án þess að það færi fyrir Alþingi eða fjárln., þar var verið að breyta fjárlögunum í sjálfu sér. Lagt er til að sú upphæð verði greidd eins og þá hafði verið gefið vilyrði fyrir, en áfram er rekstrarvandi Ríkisútvarpsins óleystur og Ríkisútvarpið látið bera hundruð millj. kr. í halla í skuld frá ári til árs og er í óvissu með rekstur sinn. Því er fjarri að hér sé verið að taka af ábyrgð á málum eins og ætti annars að gera. Ég vil líka benda á, herra forseti, að í niðurstöðutölum fyrir þetta ár, fjárlögum þessa árs, er áfram gert ráð fyrir því að sala á ríkiseignum upp á 15,5 milljarða kr. gangi eftir. Enn þá er reiknað með þeirri tölu í niðurstöðutölum fyrir þetta ár. Enn þá er meginhluti þessara eigna óseldur og þær tekjur sem gert er ráð fyrir að komi þarna inn fyrir sölu eigna eru ekki búnar að skila sér þannig að þetta er enn þá úti í skóginum. Ég verð að segja, herra forseti, að ég tel reyndar að fresta eigi sölu bankanna eins og hún hefur verið fyrirhuguð á undanförnum mánuðum og stefnt er að hvernig að henni verður staðið og taka þau mál til algjörrar endurskoðunar, allt söluferlið á bönkunum. Því er allt of snemmt að gera ráð fyrir þeim tölum nú inn í niðurstöður fjárlaga. Ég vil þó benda á í því sambandi að hæstv. ráðherra gat þess að fyrir utan eignasölu væri gert ráð fyrir 2--3 milljarða kr. afgangi á ríkisbúskapnum á þessu ári en trú mín er sú að þegar búið er að taka til nauðsynlegra þátta eins og leiðréttingu á fjárhag heilbrigðiskerfisins, sjúkrahúsanna, hjúkrunarheimilanna og nokkurra annarra brýnna verkefna, þá verði sá afgangur sem þarna er gert ráð fyrir farinn fyrir bí, farinn inn í nauðsynleg rekstrarviðfangsefni. Einnig er vert að geta þess að sú eignasala, ef af verður, rennur ekki til aukinna framkvæmda á vegum ríkisins því að framkvæmdir á þessu ári og reyndar hinu síðasta og nokkrum síðustu árum hafa verið í algeru lágmarki miðað við það sem eðlilegt er að ríkið standi við og standi undir í uppbyggingu á verkefnum og þjónustustarfsemi sinni og þess vegna er slík eignasala í rauninni, ef af verður, að ganga inn í rekstur og greiðslu á rekstrarskuldum. Þetta er vert að hafa í huga. Ekki er búmannlegt að selja eigur sínar, kannski bestu framleiðslutækin sín til þess að standa undir rekstrarkostnaði og rekstrarskuldum eins og hér er gert ráð fyrir. Herra forseti. Ég fer ekki mjög ítarlega í einstaka liði í þessu fjáraukalagafrv. Þeir eiga eftir að breytast verulega. Ég vil ítreka það sem ég sagði í upphafi að fjáraukalög eiga að vera til þess að sýna vilja þingsins í að leiðrétta eða bæta úr og auka við ákveðna útgjaldaliði, og sömuleiðis leiðrétta tekjuhlið á frv. á yfirstandandi fjárlögum, og ber að fara með það samkvæmt því, en ekki að þetta sé einhvers konar stimpill fyrir afgreiðslu sem ríkisstjórnin hefur þegar tekið. Því miður eru allt of mikil brögð að því. Það væri miklu nær að við værum með fjáraukalög að vori sem tækju til þeirra breytinga sem þingið hefði þá ákveðið á undangengnum vetri og einnig til breyttrar rekstrarstöðu hinna ýmsu fyrirtækja. Þá hefði t.d. ekki þurft að koma upp sú staða að til þess að rétta af fjárhag einstakra sjúkrahúsa væri heilum deildum lokað, deildum sem ég býst við að þingið hefði verið sammála um að ætti ekki að loka, eða ættu að standa framarlega í forgangsröð í ráðstöfun fjár. Ég nefni t.d. boðaða lokun á Landakoti á deild fyrir alzheimersjúklinga síðasta sumar vegna fjárskorts. Ef þingið fengi að koma að ákvörðunum fjárveitinganna með reglubundnum hætti eins og því ber lögum samkvæmt mundi það ekki gerast. Virðulegi forseti. Þessu frv. til fjáraukalaga verður vísað til 2. umr. og fjárln. þar sem nánar verður farið í einstaka þætti þess. Ég sit í fjárln. fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og þar munum við fara yfir einstaka þætti frv.

Herra forseti. Það er ekki hægt að láta því ómótmælt sem hv. þm. hélt hér fram, alveg eins og hann hefði ekkert hlýtt á upphafsræðu mína, að tekjum af eignasölu væri varið til þess að greiða niður rekstur. Þetta er algjör fjarstæða, hv. þingmaður. Það er gert ráð fyrir 21 milljarðs kr. lánsfjárafgangi sem að mestum hluta verður til vegna fyrirhugaðrar eignasölu. Þar af fara 9 til þess að minnka framtíðarskuldbindingar hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, 4 í að borga niður lán umfram nýtekin lán en 8 til þess að bæta stöðu ríkissjóðs í Seðlabankanum, þ.e. auka inneignir ríkisins í Seðlabankanum. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Hvað er hann að fara með þessum málflutningi? Í hvaða rekstur fer þessi lánsfjárafgangur og þetta söluandvirði sem hann er reyndar andvígur að verði aflað því að hann er á móti sölu ríkisfyrirtækja eins og hér kom fram í máli hans? Ég bið þingmanninn að finna orðum sínum stað um þetta efni.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefði átt að tala hægar en fylgjast betur með því sem ég sagði. Ég sagði, og endurtek það hér, herra forseti, að fyrirhugaðri eignasölu er ætlað annars vegar að standa undir rekstri og hins vegar rekstrarskuldum ríkissjóðs. Þeim væri ekki varið til aukinna framkvæmda á vegum ríkissjóðs --- ég vona að hæstv. fjmrh. skilji þetta --- heldur rekstrarskulda fyrri ára. Ef hæstv. ráðherra flettir upp í frv. og þeim gögnum sem fylgja fjárlögum og þjóðhagsáætlun sér hann að kostnaður við framkvæmdir á vegum ríkisins hefur staðið í stað eða lækkað í krónutölum og rauntölum síðustu ár þannig að sala eigna hefur ekki runnið til þess og ekki heldur til þess að greiða lán vegna aukinna framkvæmda heldur til þess að greiða niður rekstrarskuldir. Þær þarf að greiða niður og ég er sammála hæstv. ráðherra í að rekstrarskuldirnar þarf að greiða niður. En það er jafnbölvað að þurfa að selja eignir til þess að standa undir rekstrarskuldum. Ég tel reyndar, herra forseti, að það sé ekki heldur rétt hjá hæstv. ráðherra --- og ég gat þess hvergi í máli mínu --- að ég sé andvígur allri hugsanlegri sölu á fyrirtækjum á vegum ríkisins. En í fyrsta lagi eru það ákveðin almannaþjónustufyrirtæki sem ekki eiga að vera til sölu og í öðru lagi, þegar maður selur fyrirtæki á að gera það með skikkanlegum hætti á opinn og hreinskilinn hátt og eftir þekktum leikreglum.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að hv. þm. gat alls ekki fundið orðum sínum stað. Það er ekki verið að verja söluhagnaði af ríkiseignum til þess að fjármagna einhvern rekstur. Það er rekstrarafgangur, jafnvel þó að við sleppum öllum söluhagnaðartekjunum, og það er gríðarlegur rekstrarafgangur af venjubundinni starfsemi ríkissjóðs ef maður sleppir því sem lagt er til hliðar og gjaldfært sem rekstrarkostnaður vegna lífeyrisskuldbindinga. Ég endurtek þess vegna: Við búum í haginn með því að greiða niður skuldir annars vegar, við borgum í beinhörðum peningum til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins vegna framtíðarskuldbindinganna þar --- ekki er hægt að kalla það rekstrarskuldir --- og hins vegar byggjum við upp inneign í Seðlabanka Íslands. Ég held að þingmaðurinn ætti aðeins að athuga málflutning sinn betur.

Herra forseti. Ég held að það sé rétt hjá hæstv. fjmrh. að leggja til að skuldir séu greiddar niður þegar svigrúm til þess gefst, tek alveg undir það með hæstv. ráðherra. Og fyrirframgreiðslur vegna lífeyrissjóðsskuldbindinga eru líka ágætar þegar svigrúm er til. En ég minni á að þessar lífeyrisskuldbindingar eru almennt líka hluti af rekstrarskuldbindingum ríkissjóðs. Það er samt jafngott að standa skil á þeim, ég er alveg sammála hæstv. ráðherra í því. Þegar upp er staðið, herra forseti, tel ég og ítreka þá skoðun mína að það sé slæmt að þurfa að selja dýrmætar eignir ríkisins sem hafa jafnvel skilað miklum arði í ríkissjóð, og að þeim skuli fyrst og fremst vera varið til að standa undir eða mæta rekstrarskuldbindingum. 

Virðulegur forseti. Starfshættir eru orðnir undarlegir á Alþingi Íslendinga. Forseti sem hér situr veður yfir allt og alla, og breytir hefðum sem verið hafa í langan tíma. Þegar þingmenn kalla eftir því að gera athugasemd við stjórn fundarins er vaðið yfir þá líka og ekki hlustað á, eða ekki tekið eftir því sem sagt er. Sú hefð hefur verið ríkjandi svo lengi sem ég man að stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn talar fyrstur við allar umræður um fjárlög. Núna breytir virðulegur forseti því rétt eins og þegar hann gerir athugasemd við störf einstakra þingmanna en leyfir sér sjálfur slíkt hið sama sem hann gerir athugasemd við hjá öðrum. Virðulegi forseti. Við byggjum fjárlagagerð okkar á svonefndum rammafjárlögum. Það er ástæða til að hugleiða lítillega við hvað er átt með rammafjárlögum. Menn setja sér markaðan ramma fyrir viðfangsefni og meta þau til fjár. Fyrst og fremst er markmiðið að útgjöld fari ekki fram úr áætluðum tekjum. Í öðru lagi eru rammar hvers ráðuneytis þannig upp settir að ef eitthvað fer úrskeiðis varðandi einn þátt er ætlast til þess að viðkomandi ráðuneyti hagræði innan rammans nema um eitthvað stórkostlega ófyrirséð sé að ræða, svo sem náttúruhamfarir eða því um líkt. Það er ljóst þegar farið er yfir fjárlög og fjáraukalög að enn er nokkuð langt í land með að menn virði --- þá á ég við hæstv. ráðherra sem yfirmenn sinna málaflokka --- þau lög sem þeir hafa sjálfir samþykkt, fjárlög og fjárreiðulög. Mín fyrsta athugasemd til hæstv. fjmrh. er því að hann útskýri fyrir þingi og þjóð hvernig hann skilur hugtakið rammafjárlög. Mér virðist ekki veita af því að hann brýni fyrir félögum sínum, öðrum hæstv. ráðherrum, að virða lögin. Ég spyr einnig að marggefnu tilefni um rekstrargrunninn: Er hann rangur? Það er ástæða til að setja fram spurningar af þessu tagi því að það eru of mikil, að mínu mati, frávik frá fjárlögum til reikningsniðurstöðu, og þó að bent hafi verið á skekkjur þegar í upphafi umræðu um fjárlagagerð virðast menn ekki vilja sinna slíku. Það hefur verið kallað, af hv. formanni fjárln., að stinga höfðinu í sandinn. Eru hæstv. fjmrh. og næstráðendur hans í strútsleik, vilja þeir ekki líta til staðreynda fyrr en þær hellast yfir þá? Þessu velti ég fyrir mér vegna þess að á flest af því sem úrskeiðis hefur farið varðandi fjárlagagerðina var bent við fjárlagaumræðuna fyrir fjárlög 2002. Í fjáraukalögum innan fjárhagsárs á að fjalla um þær fjárráðstafanir sem ekki var hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Fjáraukalög eiga þannig fyrst og fremst að snúast um ófrávíkjanleg málefni en ekki um rekstrarvanda einstakra ríkisstofnana. Aðrar fjárhagsráðstafanir eiga að koma til umfjöllunar við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta fjárhagsár eða við afgreiðslu lokafjárlaga fyrir síðasta fjárhagsár. Því miður næst þetta markmið ekki og m.a. er í frv. til fjáraukalaga verið að fjalla um ákveðinn rekstrarvanda einstakra stofnana. Herra forseti. Hvernig fer saman stjórnunarleg og fjárhagsleg ábyrgð? Mér finnst, virðulegur forseti, vanta á að menn hafi skilgreint fyrir sjálfum sér hvernig þetta eigi að fara saman. Það er eins og fjárreiðulögin, sem eru stuðningur við fjárlögin, hafi ekki átt aðgang að borðum hæstvirtra ráðherra því að þar er tekið á þessum hlutum og sagt nákvæmlega fyrir um hverjar og hvernig leikreglur eru. Í fjáraukalagafrv. sem hér liggur fyrir ber það hæst að fyrirséðri fjárvöntun í heilbrigðiskerfinu er nú mætt að hluta en stórir þættir standa út af borðinu svo sem vegna Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Þar standa út af líklega milli 700 og 800 millj., og hjá Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri standa út af líklega um 170 millj. Þar að auki er óleystur vandi sem verið er að vinna að upp á milli 700 og 800 millj. vegna rekstrar öldrunarheimila. Ég veit ekki hvernig þetta er en ýmislegt virðist hafa dottið út af borðinu. Það er einnig verið að leiðrétta í þessu fjáraukalagafrv. fjárúthlutanir sem virðast hafa dottið á milli skips og bryggju því að ráðuneytin hafa einfaldlega ekki sinnt því fyrr en með fjáraukalögum að afgreiða samþykktir fjárln. á fjárlögum síðasta árs. Ég tel mjög athugavert að svona lagað tíðkist. Ég veit ekki hvort það táknar eitthvað sérstakt eða hvort um mistök er að ræða. Það er auðvitað margt sem við getum skoðað þegar við veltum fyrir okkur fjárveitingatillögum til fjáraukalaga fyrir 2002. Það má velta fyrir sér sérstökum kostnaði vegna heimsókna þjóðhöfðingja sem sennilega hefði verið hægt að gera, og þyrfti að gera, ráð fyrir. Greint er frá því að hér hafi kínverskur forseti komið og þar verður til kostnaður upp á tugi milljóna. Það liggur við að maður þurfi að ætlast til þess að til séu fjármunir til að mæta svona óvæntum uppákomum, bæði vegna kostnaðar við löggæslu og annarra útgjalda ráðuneyta. Einnig má velta fyrir sér 4. gr. sem heitir Ýmis ákvæði -- Heimildir. Þar er verið að biðja um breytingar á þeim liðum sem þar koma fram, frá 2.26 upp í 7.14. Ég fullyrði og spyr kannski um leið hæstv. fjmrh.: Er það svo að ekkert af því sem hér er hafi verið fyrirsjáanlegt fyrir árið 2002 þegar við samþykktum fjárlög? Ég fullyrði að hluti af þessu hafi verið til í greinargerð og í áætlun þannig að það hefði mátt og átt að vera í fjárlögum, en þetta kemur inn í fjáraukalög. Ég tel að slíkt sé athugavert í verkframkvæmdinni, virðulegur forseti, og þar hygg ég að við hæstv. fjmrh. getum verið að nokkru sammála, að þetta er það sem menn hafa verið að bæta. Og það er margt sem hefur batnað, m.a. það að fjáraukalögin eru lögð fram á fyrstu dögum þingsins og ég vil segja að það er til fyrirmyndar fyrir hæstv. fjmrh. Herra forseti. Það er ekki af árásarhvöt sem ég dreg fram þau atriði sem ég hef nefnt, heldur að hvetja til bættra vinnubragða þar sem það er unnt. En að öðru leyti vísa ég til þess að fulltrúar Samfylkingarinnar í fjárln. munu skila áliti við 2. umr. um fjáraukalög svo sem venja er til. Og við munum gera athugasemdir og formlegar tillögur við þá umræðu. Ég vil benda á, herra forseti, að við umræðu um fjárlög eru einstakar stofnanir þegar í upphafi að leggja af stað með rekstrarhalla sem nemur hundruðum milljóna. Það þarf að fá menn til að horfast í augu við þá staðreynd og henni þarf að breyta. En það sem út af stendur og er hryggilegast er að þess sjást engin merki að hæstv. ríkisstjórn geri eitthvað til að bæta stöðu þess fólks sem á við fátækt og vanda að stríða vegna verulega breyttra aðstæðna í íslensku samfélagi. Hæstv. ríkisstjórnin hælir sér af 17,2 milljarða afgangi í fjárlögum á meðan þúsundir, ekki hundruð, Íslendinga berjast við að ná endum saman, fjöldi þeirra á yfirvofandi nauðungaruppboð yfir höfði sér. Og á sama tíma og ríkisstjórn ber sér á brjóst og hælir sér af 17,2 milljarða afgangi, sem er glæsileg tala, þá er sagt í ræðum hjá Tryggingastofnun ríkisins, svo ég vitni nákvæmlega til einnar, með leyfi forseta. Þar segir Ingibjörg Georgsdóttir barnalæknir: ,,Íslenska velferðarkerfið er flókið, stagbætt eins og gömul flík, segja gárungarnir. Helstu bóta- og greiðsluflokkar sem snúa að börnum og barnafjölskyldum eru greiðslur í fæðingarorlofi, barnabætur, mæðra- og feðralaun öryrkja og einstæðra foreldra, barnalífeyrir vegna barna og öryrkja og umönnunargreiðslur vegna fatlaðra, langveikra barna.`` Farið er yfir þetta í mörgum liðum og sýnt fram á að velferðarkerfið er stagbætt og gallað. Þetta er til skammar fyrir okkur. Við ættum að láta okkur það að kenningu verða hvernig hlutirnir eru og nýta eitthvað af þeim fjármunum sem við höfum í afgang til að bæta stöðu þeirra sem illa eru staddir, það eru allt of margir þannig staddir á sama tíma og við stærum okkur af mjög góðri stöðu ríkissjóðs.

Virðulegi forseti. Frv. til fjáraukalaga liggur nú fyrir og ber með sér enn einn vitnisburðinn um trausta efnahagsstjórn og ríkisfjármálin bera sömuleiðis vitni um að íslenskt efnahagslíf er að koma út úr skammvinnri lægð og við tekur vaxtarskeið sem nýtast mun atvinnulífi, velferðarkerfi og ríkissjóði. Ég ætla ekki við þetta tækifæri að rekja margt af því sem snýr að rekstri ríkissjóðs og efnahagshorfum, ég gerði allítarlega grein fyrir viðhorfum mínum hvað það varðar við 1. umr. fjárlaga og er óþarfi að endurtaka það. Frv. ber að venju með sér margvíslegar breytingar. Heildarniðurstaða frv. er vel innan þeirra marka sem við höfum séð dæmi um á síðustu árum. Tel ég að þar hafi verið gætt aðhalds og hófs um leið og ég ítreka það sem ég hef sagt áður um fjáraukalög að ríkisstjórn og Alþingi þurfa á hverjum tíma að gæta að því að fjáraukalög fari ekki fram úr eðlilegu viðmiði. Frv. fer nú til fjárln. til skoðunar og umræðu. Að venju munu koma fram margvíslegar tillögur til breytinga og vænti ég góðs af samstarfi við nefndarmenn eins og áður hefur verið og við í fjárln. munum skila frv. hingað inn til endanlegrar afgreiðslu eftir þá vinnu.

Herra forseti. Í raun er óviðunandi að ár eftir ár skulum við ræða hér frv. til fjáraukalaga án þess að ráðherrar láti svo lítið að láta sjá sig í salnum nema hæstv. fjmrh. sem að sjálfsögðu situr sína vakt og hefur gert undanfarin ár með prýði og verður væntanlega sama sagan hér í dag. Þetta verður að sjálfsögðu til þess að ég verð að spyrja hæstv. fjmrh. um ýmis efni sem eðlilega snúa að öðrum ráðherrum, en ég vænti þess að hæstv. fjmrh. geti örlítið hjálpað okkur til í því að auka vitneskju okkar um einstaka liði sem vekja athygli þegar frv. til fjáraukalaga er skoðað. Fyrst ber fyrir augu athyglisverðar tillögur varðandi fjárveitingar vegna ófyrirséðra atburða, en það er heimsókn forseta Kína til landsins síðasta sumar. Verður að segjast að það er með ólíkindum að svo viðamikil heimsókn skuli verða með svo stuttum fyrirvara að ekki sé hægt að gera ráð fyrir henni í fjárlögum komandi árs, því ef ég man rétt var forseti Kína á ferðinni hér í júnímánuði, þannig að það var nú ekki einu sinni á seinni hluta ársins sem hann kom. Við sjáum að sú heimsókn hefur kostað ríkissjóð miðað við þær tölur sem eru í frv. til fjáraukalaga rétt tæpar 40 millj. kr. og skiptist það á milli tveggja ráðuneyta og svo embættis forseta Íslands. Þetta eru þó litlir fjármunir ef við miðum við þann kostnað sem fram kemur að þurft hafi að greiða vegna ráðherrafundar NATO, þ.e. eingöngu löggæslu vegna þess fundar, því enn er bætt við þær 50 milljónir sem áætlaðar voru á fjárlögum til þess og nú er liðurinn kominn upp í tæpar 70 millj. kr. Fleira vekur athygli, herra forseti, m.a. það að hæstv. ráðherrar skuli ekki hafa meiri fyrirhyggju í endurnýjun bíla sinna en svo að þeir vita ekki þegar við göngum frá fjárlögum í desembermánuði að það sé á dagskrá næsta árs, en í frv. til fjáraukalaga kemur í ljós að a.m.k. tveir hæstv. ráðherrar eru í bílahugleiðingum, annars vegar er það hæstv. forsrh. og hins vegar hæstv. landbrh. Og það vekur auðvitað athygli og væri fróðlegt ef hæstv. fjmrh. gæti upplýst okkur um það hvernig á því stendur að gert er ráð fyrir að bifreiðakaup hæstv. forsrh. kosti 2,5 millj. kr. en bifreiðakaup hæstv. landbrh. 3 millj. kr. Við almennir þingmenn sem fylgjumst nú ekki svo náið með bílaflota hæstv. ráðherra erum forvitnir að vita hver skýringin er á því að hæstv. forsrh. kemst frá þessu með lægri upphæð en hæstv. landbrh. En fyrst og fremst vekur athygli að fyrirhyggjan skuli ekki vera meiri í þessum ráðuneytum en svo að ekki sé hægt að hafa slíkar upphæðir í fjárlögum, eða þá að bíða mætti til fjárlaga næsta árs með að endurnýja bílaflotann. En fróðlegt væri ef hæstv. fjmrh. veit skýringar á því af hverju svo mjög lá á þessari endurnýjun. Herra forseti. Af því ég hef staldrað aðeins við forsrn., þá er hér athyglisverður liður þar sem óskað er eftir 10 millj. kr. fjárveitingu vegna kostnaðar við ráðgjöf á sviði efnahagsmála og virðist vera fyrst og fremst um að ræða greiðslu til Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands og er sérstaklega tilgreint að um sé að ræða rannsóknarverkefni sem snýr að byggðaþróun á Íslandi. Það er auðvitað afskaplega ánægjulegt að hæstv. forsrh. skuli enn hafa áhuga á byggðaþróuninni þrátt fyrir að sá málaflokkur hafi verið færður frá forsrn. til iðnrn. og vonum við að þetta rannsóknarverkefni eigi eftir að skilja eftir sig merkar upplýsingar sem nýtast í því að vinna gegn þeirri óheillavænlegu byggðaþróun sem við höfum þurft að lifa við allt of lengi. Enn er spurt um skýringar á því hvernig á því standi að ekki hafi verið gert ráð fyrir þessu í fjárlögum. Herra forseti. Í forsrn. eru líka nokkrir gamlir kunningjar í tillögum sem snúa að forsrn. Sérstaka athygli vekur tillaga á bls. 66 um 14,6 millj. kr. fjárveitingu vegna uppgjörs á framkvæmdum við Þjóðhildarkirkju og bæinn í Brattahlíð á Grænlandi. Athygli vekur að í frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2002 skuli enn skjóta upp kollinum fjárhæðir vegna þessara um margt ágætu verkefna. En eins og fram kemur í texta er um að ræða uppgjör við Ístak vegna verkbreytinga árið 2000. Hér erum við að fjalla um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2002. Og þetta er samkvæmt verksamningi við Vestnorræna ráðið dagsett 24.03.1998. Maður verður að spyrja hæstv. fjmrh.: Getum við átt von á því að upphæðir vegna þessara framkvæmda verði fastur liður í frv. til fjáraukalaga næstu árin? Herra forseti. Hægt væri að velta ýmsu fyrir sér í fjáraukalagafrv. en við 1. umr. verður að stikla mjög á stóru og tína upp það sem vekur sérstaka athygli. Einn liður vakti sérstaka athygli mína, en það kemur einna best fram á bls. 90 undir iðnrn., þar sem óskað er eftir 2,1 millj. kr. til að fjármagna rekstrarhalla af sýningunni Islandica 2001. Enn vek ég athygli á því að við erum að fjalla um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2002. Síðan heldur áfram í textanum ,,... sem haldin var að frumkvæði iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis, landbúnaðarráðuneytis og samgönguráðuneytis.`` Það er auðvitað afar athyglisvert að þessi mikilsverðu ráðuneyti skuli standa sjálf fyrir sýningu af þessari gerð og síðan skuli koma upp í frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2002 halli af þeirri sýningu upp á 4,2 millj. kr. Því miður, herra forseti, vannst mér ekki tími til að fletta því upp hversu miklu fjármagni var varið til þeirrar sýningar og þar af leiðandi hversu hátt hlutfall þessi halli er af kostnaði við sýninguna, en vonandi hefur hæstv. fjmrh. þær tölur við höndina. Ef ekki, þá verði þær sendar til fjárln. þannig að við getum farið yfir þetta mál. Hér er sem sagt um heildarhalla upp á 4,2 milljónir að ræða. Það vekur líka athygli mína að það er 2,1 milljón hjá iðnrn. og síðan kemur 1 milljón hjá samgrn., en þegar ég grandskoða landbrn. sem miðað við þennan texta hefði þá átt að borga 1,1 milljón, þá finnst ekkert. Landbrn. virðist því hafa komið sér hjá að taka þátt í að greiða hallann af þessari sýningu eða á kannski eftir að ...  Ég þóttist sjá hér hæstv. heilbrrh. Varðandi heilbrigðismálin þá kom fram í umræðunni að stærsti hluti þeirrar útgjaldaaukningar sem hér er gerð tillaga um tengist heilbrrn. Þar eru auðvitað fastir liðir eins og við höfum því miður ansi oft séð. Hér er t.d. lögð til 677 millj. kr. hækkun í lyfjaútgjöld sjúkratrygginga þrátt fyrir að gripið hafi verið til aðgerða sem eiga að skila 310 millj. kr. lækkun lyfjaútgjalda ársins, samkvæmt því sem fram kemur í frv. Væntanlega eru gefnar á því hinar hefðbundnu skýringar, um hækkun lyfjaverðs og mikla þróunar á þessu sviði en auðvitað væri fróðlegt að heyra hjá hæstv. heilbrrh. hvort enn megi vænta einhverra tilrauna til að halda þessum útgjöldum innan ramma fjárlaga. Herra forseti. Mig langar að ræða nokkrar tölur sem tengjast heilbrigðismálunum. Annars vegar varðandi Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri þar sem lögð er til 108 millj. kr. fjárveiting, fyrst og fremst til að mæta kostnaði vegna EES-samnings um lágmarkshvíld. Eins og fram hefur komið í umræðum hefur Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri ekki treyst sér til að gera stofnanasamninga við starfsfólk sitt af þeirri einföldu ástæðu að þeir hafa ekki talið sig hafa fjármagn til þess á meðan ýmsar aðrar heilbrigisstofnanir hafa hins vegar gert slíka samninga. Spurningin er hvort þær séu þá betur settar. Þar kem ég raunverulega að því sem ég ætlaði að gera að aðalumræðuefni en það er Landspítali -- háskólasjúkrahús. Það kemur í ljós að lagt er til að framlag til reksturs sjúkrahússins hækki samtals um 1.200 millj. kr. Hér er síðan nokkur sundurliðun og m.a. talað um að 306 millj. kr. séu halli vegna svokallaðra S-merktra lyfja. En miðað við pappíra og sundurliðanir á stöðu Landspítala -- háskólasjúkrahúss er svolítið erfitt að átta sig á hvað er nákvæmlega verið að bæta með þessum 1.200 millj. kr. Uppsafnaður halli sjúkrahússins um áramótin 2001/2002 var 880 millj. kr. Áætlaður halli af rekstrinum árið 2000 er um milljarður kr. en hallinn vegna S-merktu lyfjanna um 330 millj. kr. Í þessu frv. til fjáraukalaga gert ráð fyrir að til að mæta þessu séu lagðar til 1.200 millj. kr. Þá stendur enn út af borði um milljaður kr. og þess vegna er nauðsynlegt að spyrja hæstv. heilbrrh., þar sem hann situr nú í salnum ásamt hæstv. fjmrh., hvað er í raun verið að bæta með þessum 1.200 millj. Er verið að bæta hallann sem var um áramótin 2001/2002 eða er hér fyrst og fremst verið að huga að árinu 2002? Er bæta hluta af hallanum um áramótin 2001/2002? Hvernig þessi tala, 1.200 millj. kr. í raun og veru fundin? Það er auðvitað nauðsynlegt að átta sig á þessum útreikningi. Hér er einnig önnur tala sem tengist heilbrrn. þ.e. varðandi hjúkrunarheimili. Á bls. 82 í frv. kemur fram að lagt sé til 487 millj. kr. viðbótarframlag til dvalar- og hjúkrunarheimila. Það er eðlilegt að spurt sé vegna þess að það er ekki skýrt í frv. hvernig þessi tala er fundin, hvort hér er aðeins verið að bæta halla ársins 2002 eða horft fleiri ár aftur í tímann. Það er líka athyglisvert sem fram kemur örlítið neðar varðandi það hvernig fyrirhugað er að skipta þessu framlagi en þar segir, með leyfi forseta: ,,Gert er ráð fyrir að framlaginu verði skipt milli þessara stofnana með hliðsjón af reiknilíkani sem verið er að innleiða og tekur mið af umönnunarþyngd stofnana ...`` o.s.frv. Er það þá rétt skilið miðað við þennan texta að þetta reiknilíkan sé ekki fullunnið, að enn sé unnið að því og þrátt fyrir það hafi menn getað fundið þá tölu sem ég nefndi áður? Hæstv. heilbrrh. skýrir þetta væntanlega fyrir okkur á eftir. Herra forseti. Aðeins að lokum. Ég hef áður við svipaðar umræður spurt um samning við Læknavaktina í Reykjavík. Ef ég man rétt hafa svörin yfirleitt verið þau að það stæði til að endurnýja þann þjónustusamning sem gerður var árið 1998. Ég verð að segja, herra forseti, að það virðist full þörf á því af þeirri einföldu ástæðu að í þessum samningi var gert ráð fyrir 17.000 komum sjúklinga á ári. Talan virðist stöðugt halda áfram að hækka. Hér segir: ,,Samkvæmt upplýsingum frá Læknavaktinni er áætlað að komur sjúklinga verði um 53.000 á þessu ári ...`` Þannig er fjöldinn komin ansi langt frá upphaflegum samningi 1998. Það er fastur liður í frv. til fjáraukalaga að leitað er eftir auknum upphæðum til að greiða þessa viðbót. En það sem forvitnilegast er varðandi þetta er nokkuð sem ég vona að heilbrrh. geti upplýst okkur um: Hvað veldur því að ekki er hægt að endurnýja þennan þjónustusamning við Læknavaktina? Er einhver fyrirstaða fyrir hendi hjá Læknavaktinni sjálfri eða ganga samningaviðræður svo erfiðlega að ekki hefur náðst niðurstaða í þá samninga?

Herra forseti. Hv. 4. þm. Austurl. ræddi nokkur mál sem varða heilbrigðismálakafla frv. Í fyrsta lagi fjallaði hann um Landspítalann og spurði hvað væri verið að bæta með 1.200 millj. kr. Það er verið að greiða það upp í uppsafnaðan halla sjúkrahússins. Ljóst er að ef hreinsa ætti upp það sem er uppsafnað hjá spítalanum þyrfti þessi upphæð að vera um 1.600 millj. til að spítalinn gæti haft með sér milli ára u.þ.b. 300--400 millj. kr. sem talinn er viðráðanlegur greiðslufrestur. Það er enn verið að skoða þessi mál og fara yfir þau. En þetta er til að mæta breytingum á greiðsluflæði á árinu. Á hjúkrunarheimilunum er verið að taka svokallað RAI-mat í notkun, mat á hjúkrunarþyngd. Það er orðið viðurkennt mælitæki þannig að við munum nota það til að deila út fjármunum á hjúkrunarheimilin. Hins vegar er enn verið að skoða dvalarheimilishlutann af öldrunarþjónustunni. Varðandi þjónustusamninga við Læknavaktina er verið að skoða hvernig staðið verður að því. Ég hef ekki niðurstöðu af því enn þannig að tölur um hana liggja ekki fyrir. Á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri hafa aðlögunarsamningar verið þar til skoðunar. Reglan er sú að menn hafa dregið úr kostnaði á móti. Það er verið að kanna með hverjum hætti það verður gert en mér er kunnugt um að menn hafa talið sig skorta fjármagn til þess.

Herra forseti. Við ræðum hér fjáraukalagafrv. þessa árs. Herra forseti. Ég bar fram ákveðnar spurningar til hæstv. fjmrh. í umræðunni um fjárlög fyrir stuttu síðan sem hann hafði þá ekki svör við á reiðum höndum. Hann bauðst til að útvega þau síðar og koma þeim á framfæri sem allra fyrst í fjárln. Ég hef ekki séð þau svör þar. Ég vildi því af því tilefni, herra forseti, fá að ítreka þessa spurningu. Nú hagar hins vegar svo til, hæstv. forseti, að fjmrh. er ekki í salnum.

Forseti mun grípa til viðeigandi ráðstafana og ná honum til fundarins.

Herra forseti. Það sem ég ætlaði að ítreka við hæstv. fjmrh. voru einfaldlega spurningar sem ég lagði fyrir hann í lok umræðunnar um fjárlagafrv. Þá spurði ég um skuldastöðu ríkisins og hvað af lækkun erlendra skulda í fjárlagafrv. væri til komið af gengisbreytingum, hækkun íslensku krónunnar eða lækkun erlendrar myntar, m.a. vegna betri vaxtakjara fyrir okkur í Bandaríkjunum á lánum í dollurum. Ég vildi í lokin á þessari umræðu um fjáraukalögin spyrja hvort hæstv. fjmrh. hefði þessar upplýsingar við höndina sem hann hafði ekki þá. Ég óska eftir að fá það upplýst.

Herra forseti. Ég þakka mönnum fyrir málefnalega umræðu um frv. til fjáraukalaga fyrir yfirstandandi ár. Ég mun leitast við að svara nokkrum spurningum sem til mín hefur verið beint en mun að öðrum kosti reyna að tryggja að fjárln. berist þær upplýsingar sem hér hefur verið leitað eftir takist mér ekki að svara því sem um hefur verið spurt þannig að viðkomandi telji að fullnægjandi sé. Ég vil þó aðeins í upphafi fara nokkrum orðum almennt um hugmyndina að fjáraukalögum í þeim búningi sem þau eru núna og það sem hér hefur gerst í þessum efnum eins og ýmsir hafa verið að tala um. Ég tel að veruleg betrumbót hafi orðið í þessum efnum eftir setningu laganna um fjárreiður ríkissjóðs og þá framkvæmd sem þá var komið á varðandi þessa hluti. Ég er auðvitað líka sammála því sem menn nefndu hér, að það er mönnum til hagsbóta og hægðarauka að fjáraukalagafrv. komi fram í upphafi þingsins, þ.e. á fyrstu dögum þess eins og nú gerðist til að fjárln. gefist betra tóm til að fara yfir málið og gera það hugsanlega samhliða fjárlagafrv. Það flýtir fyrir og getur sparað vinnu, bæði hjá nefndinni og ýmsum sem hún kallar fyrir sig. Þeir þurfa þá ekki að koma tvær ferðir. Hins vegar tel ég að það sýni sig að betur hefur tekist að ná utan um þau ófyrirsjáanlegu atvik sem fjáraukalögunum er ætlað að mæta en áður var þó að við munum að sjálfsögðu aldrei nokkurn tíma geta komið í veg fyrir að þörf skapist fyrir frv. af þessu tagi vegna ófyrirséðra atvika, nýrrar löggjafar eða nýrra ákvarðana. Frv. til fjáraukalaga munu að sjálfsögðu ekki hverfa þó að upphæðirnar í þeim fari vonandi lækkandi, í það minnsta sem hlutfall af niðurstöðutölu fjárlaganna. Mig langar að geta þess að fjáraukalög voru afgreidd frá Alþingi 1998 fyrir það ár með 14,7 milljarða útgjaldaaukningu frá því sem var í fjárlögum þess árs og árið eftir með 10,5 milljarða útgjaldaaukningu miðað við fjárlögin 1999. Árið 2000 var bætt við 8,2 milljörðum með fjáraukalögum við fjárlögin það ár og í fyrra afgreiddi Alþingi fjáraukalög með 15 milljarða útgjaldaauka miðað við fjárlög ársins 2001. Í þessu frv. er hins vegar gert ráð fyrir því að útgjöld aukist um 7,3 milljarða sem eru u.þ.b. 3% af niðurstöðutölu fjárlaga þessa árs. Nú er auðvitað ekki lokið endanlegri umfjöllun um málið þannig að vera má að þessi tala hækki í meðförum þingsins. Það er ekki ólíklegt. Eigi að síður tel ég sýnt að hér er á ferðinni töluverður árangur í því að reyna að sjá til þess að þörfin fyrir umframútgjöld sé sem lægst. Síðan má endalaust um það deila hvort einstök málefni eða einstakar upphæðir í fjáraukalögum hefðu hugsanlega verið fyrirsjáanlegar. Voru þær heimildir sem hér er gert ráð fyrir að bætist við 7. gr. fjárlaga fyrirsjáanlegar eins og hv. þm. Gísli S. Einarsson spurði um. Ég tel ekki að svo sé, í það minnsta í yfirgnæfandi tilvikum. Ég nefni dæmi: Hér er veitt heimild til þess að kaupa fasteignina Gljúfrastein í Mosfellsbæ. Engin ákvörðun lá fyrir um það þegar fjárlög ársins voru afgreidd. Það var síðan ákveðið á vormánuðum að ganga til slíkra samninga við eigendur þessarar eignar. Slíkur samningur var gerður, en að sjálfsögðu með fyrirvara um heimild Alþingis, sem við erum núna að óska eftir að verði veitt. Hið sama er að segja um aðra liði hér eins og t.d. þá ósk sem hér kemur fram um að keyptur verði bústaður fyrir skólameistara Menntaskólans á Ísafirði. Það mál er líka fram komið á þessu ári og er í vinnslu. Svona mætti lengi telja. Ég held að að því er varðar þessa liði sé það svo að þetta sé allt nýtt, hlutir sem hafa komið fram eftir að fjárlög yfirstandandi árs voru afgreidd. Auðvitað reyna menn að haga því þannig til. En það er hins vegar alveg rétt að í þessu frv. til fjáraukalaga eru liðir sem mönnum koma kannski á óvart og enginn okkar í þingsalnum gat vitað um þegar við afgreiddum fjárlögin. Eitt af því var heimsókn Kínaforseta, vegna þess að að henni var mjög stuttur aðdragandi. Sá þjóðarleiðtogi gerir ekki boð löngu á undan sér þegar hann heimsækir önnur lönd, heldur er aðdragandi slíkra heimsókna mjög stuttur. Annaðhvort geta menn þá tekið á móti gestinum eða menn geta ekki tekið á móti. Það var ákveðið að taka á móti honum eins og allir muna og kostaði það þessar upphæðir og þá er ekkert um annað að gera en að horfast í augu við þann útgjaldaauka í fjáraukalögum. Eins er með þær upphæðir sem hér er verið að bæta við vegna utanríkisráðherrafundar NATO þar sem útgjöldin þar voru óviss að vissu marki. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson spurði um bílakaup tveggja ráðherra og af hverju bifreið fyrir forsrn. kostaði 2,5 millj. aukalega, en landbrh. 3 millj. Ég geri ráð fyrir því, án þess að ég geti nú alveg fullyrt um það, að þetta skýrist af því að uppítökubílarnir hafi verið misjafnlega verðmætir. Reyndar er ekki alveg um sams konar bifreiðar að ræða þarna þannig að ég þekki það nú ekki nákvæmlega. En ég legg til að þingmaðurinn grennslist betur fyrir um þetta í fjárln. Um síðan ýmis önnur verkefni á vegum forsrn. sem hv. þm. nefndi þá t.d. er það þannig varðandi Þjóðhildarkirkju og verkefnið í Brattahlíð að því miður var þar um að ræða ógreidda reikninga sem sýnt var að greiða bar. Þá verðum við að taka svona á því máli þó að tvö ár séu liðin frá því það hefði átt að vera uppgert því þessir reikningar eru vegna ársins 2000. Hér verður ekkert um neinn fastan lið að ræða eins og þingmaðurinn spurði um heldur er endanlegu uppgjöri vegna þessara ágætu framkvæmda vonandi lokið. Að því er varðar sýninguna Islandica sem þrjú ráðuneyti beittu sér fyrir fyrir örfáum árum verður að segja eins og er að því miður fór það verkefni fram úr áætlun. Það má kannski segja sem svo eftir á að kannski hafi ekki verið hyggilegt að ráðuneytin sjálf væru að beita sér fyrir þessu verkefni því það er nú oft þannig að ýmsir aðilar sem að slíku koma hafa minni samúð með útgjöldum og kostnaði ef ráðuneytin eða ríkið tekur á sig alla ábyrgð. Þarna var sem sagt framúrakstur upp á 4,2 millj. sem er óuppgerður og nú er meiningin að reyna að ljúka því máli. Ég geri ekki ráð fyrir því að þessi þrjú ráðuneyti taki sig bráðlega saman aftur um eitthvað sambærilegt verkefni eða sambærilega sýningu. Ég held ekki að reynslan af henni hafi verið þess eðlis. Varðandi efnahagsrannsóknir í forsrn. og annað sem hv. þm. spurði um þá hafa umsvif þarna orðið meiri en ráð var fyrir gert í fjárlögunum og því er óskað eftir aukafjárveitingu upp á 10 millj. kr. til þess að geta staðið undir þeim verkum. Að sjálfsögðu má segja að það sé hefðbundin ósk og auðvitað þingsins að staðfesta hana eða hafna henni. Að því er varðar að lokum spurningar hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar um skuldamál ríkisins þá hef ég óskað eftir því að þær upplýsingar sem hann hefur beðið um verði allar lagðar fyrir í fjárln. Ég tel ekki að það sé neinum vandkvæðum bundið. Ég hef þær ekki hér við höndina. Þó er ljóst að mikið hefur áunnist á undanförnum árum í skuldamálum ríkissjóðs. Við höfum náð að grynnka á skuldum okkar og skuldbindingum og þar af leiðandi vaxtakostnaði okkar, m.a. með því að minnka heildarskuldirnar. En auðvitað hafa menn að einhverju leyti notið góðs af því á erlendum lánum að vextir á alþjóðlegum mörkuðum hafa verið mjög lágir. Það er vissulega alveg rétt. Ef ég man tölurnar þá hefur á örfáum árum tekist að minnka muninn á þeim vöxtum sem ríkið greiðir og þeim vöxtum sem ríkið fær af þeim lánum sem það hefur veitt um 4,4 milljarða. Á næsta ári er vaxtakostnaður hálfum milljarði lægri en á þessu ári samkvæmt áætlun fjárlagafrv. Einn hv. þm., Gísli S. Einarsson, velti vöngum yfir því í máli sínu hvort rekstrargrunnurinn sem við notum væri rangur. Ég held að rekstrargrunnurinn sem við höfum tekið upp gefi miklu betri mynd af heildarrekstri ríkissjóðs þótt greiðslugrunnurinn gamli sem jafna má við sjóðstreymi hefði kannski verið þægilegri fyrir stjórnvöld undanfarin fjögur, fimm ár, vegna þess að þá hefði afgangurinn verið svo miklu hagfelldari en ella. En rekstrargrunnurinn er betri mælikvarði á það sem fram fer í heildarumsvifum ríkisins og líkari því sem tíðkast í atvinnulífinu. Því þótti eðlilegt hér með tilkomu nýrra fjárreiðulaga að taka upp þennan mælikvarða. Á alþjóðlega vísu er eftir því tekið að Íslendingar hafa gert þetta. Við höfum hlotið mjög jákvæða umsögn fyrir það, t.d. hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, að við skulum hafa breytt uppgjöri okkar og vinnureglum í þessu sambandi því ekki hefur tekist allt of vel að fá ýmsar aðrar þjóðir til þess að gera hlutina upp á þennan hátt. En auðvitað þyrfti slíkt bókhald að vera samræmt til þess að fá góðan mælikvarða milli landa á framþróun ríkisfjármálanna.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin. Eðlilegt er að hann hafi ekki svör á reiðum höndum við öllum þeim fyrirspurnum sem í raun áttu við aðra hæstv. ráðherra, en eins og hæstv. fjmrh. benti á þá munum við leita eftir því í fjárln. að fá þessar upplýsingar. En ég vil þakka hæstv. ráðherra sérstaklega fyrir það sem að hæstv. ráðherra sneri. Þó vil ég ítreka þrjú atriði örlítið. Það er í fyrsta lagi varðandi bílakaup hæstv. ráðherra. Það var nú kannski ekki aðalatriðið að velta fyrir sér þessum 500 þús. kr. mun sem var á bílunum heldur spurningunni um það hvort hæstv. ráðherrar hefðu ekki getað séð þetta fyrir þannig að við hefðum getað verið með þetta inni í fjárlögum þessa árs. Ef það hefði ekki verið hægt, hvað réð því þá að svo mjög lá á að það þurfti að framkvæma þetta á þessu ári og taka það inn í fjáraukalögin? Af hverju mátti þetta ekki bíða fjárlaga næsta árs? Herra forseti. Þá vakti orðalag hæstv. ráðherra um það sem óskað er eftir varðandi Brattahlíð og Þjóðhildarkirkju athygli mína, þ.e. ,,það komu fram reikningar``. Eiginlega er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. ráðherra örlítið betur út í þetta orðalag. Voru þessir reikningar þá týndir þar til þeir allt í einu komu fram eða var einhver deila um þessa reikninga sem ekki var var gerð upp þá fyrr en núna og er þetta þá niðurstaða eftir samningaviðræður við vertakana eða einhverja aðra? Þriðja atriðið er síðan að ég vildi bara taka undir með hæstv. ráðherra. Ég held að það sé, eins og hæstv. ráðherra orðaði það, ekki hyggilegt að ráðuneyti standi að sýningu eins og Islandicu 2001. Ég held að það sé hárrétt hjá hæstv. ráðherra að það sé ekki venjulegt. Við skulum vona að það verði ekki regla að ráðuneyti standi fyrir sýningum af þessu tagi og þetta verði til að kenna ráðuneytunum að aðrir séu hæfari til þess að standa að slíku sýningarhaldi en þau.

Herra forseti. Tvennt vil ég nefna sérstaklega út af andsvari hv. þm., í fyrsta lagi Brattahlíð og Brattahlíðarverkefnið. Vera má að ég hafi notað orðalag sem hv. þm. hnýtur um, þ.e. að það hafi komið fram reikningar. Ég þekki því miður ekki nákvæmlega aðdraganda þess, en það er staðreynd og hefur verið sannreynt af hálfu forsrn. og fjmrn., að dæmið var ekki að fullu uppgert á árinu 2000. Þeir reikningar sem hér er um að ræða og það uppgjör við verktakann byggist á réttmætri kröfu af hans hálfu að okkar mati. Þess vegna viljum við klára þetta mál núna. Hins vegar að því er varðar bílakaupin þá má sjálfsagt endalaust um það deila hvenær fyrirsjáanlegt er að það þurfi að endurnýja bíla. Auðvitað þarf að gera það með reglubundnu millibili. Kannski má finna einhverja aðra leið, vera t.d. með einhvern safnlið á hverju einasta ári og endurnýja svo og svo marga bíla á hverju ári. Ég skal ekkert útiloka það. En í þessum tilvikum var talið réttlætanlegt og nauðsynlegt að gera þetta svona. Að öðru leyti vísa ég þingmanninum á þær skýringar sem hann kann að kalla fram í fjárln.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra gleggri skýringar á fyrri svörum. Ég átti eftir í fyrri ræðu minni, og vil þá gera það núna, að þakka það hversu vel hefur tekist til tvö síðustu ár varðandi það að leggja fram frv. til fjáraukalaga með þeim hætti sem gert hefur verið. Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að það auðveldar auðvitað mjög störf í fjárln. að hafa fjárlagafrv. og fjáraukalagafrv. samhliða í vinnslu. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að mun betur hefur tekist til í því að halda niðri þörf fyrir aukið fjármagn. Hæstv. ráðherra fór með réttar tölur um það að í í þessu fjáraukalagafrv. eru mun lægri tölur en við höfum séð undanfarin ár. Í ræðu minni áðan fórst fyrir hjá mér að spyrja hæstv. fjmrh. út í eitt atriði og ég held að ég noti þá þetta andsvar til að koma því á framfæri til að stytta umræðuna. Það varðar greiðslu á virðisaukaskatti vegna samnings um gerð fjárhags- og starfsmannakerfis fyrir ráðuneytin. Mig minnir að þetta hafi verið svipað fyrir ári og segir hér í textanum: ,,Í meðferð málsins hafði Fjársýsla ríkisins gert ráð fyrir að virðisaukaskattur yrði endurgreiddur af kerfunum og miðað áætlanir sínar við undirbúning fjárlaga við það.`` Síðan kemur fram að Ríkisendurskoðun og fjmrn. hafi úrskurðað annað. Ég er að velta fyrir mér hvað hafi í raun og veru breyst frá því í fyrra eða hvort þetta er misminni hjá mér, að það hafi raunverulega verið svipað uppi á teningnum þá og að menn hafi gert ráð fyrir að ekki þyrfti að greiða virðisaukaskatt af þessu fjárhags- og starfsmannakerfi en í ljós hafi komið að það þyrfti að gera það, og mér sýnist nú vera endurtekning á því.

Herra forseti. Ég hygg að hér sé um misminni að ræða hjá þingmanninum 

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 113/1990, um tryggingagjald, með síðari breytingum, en mál þetta er að finna á þskj. 182. Í frv. eru lagðar til nokkrar breytingar á lögunum um tryggingagjald. Meginbreytingin er sú að lagt er til að sú hækkun á tryggingagjaldi sem samþykkt var með lögum nr. 133/2001, um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og fleira, og taka átti gildi 1. janúar nk., gangi til baka að hluta. Er breyting þessi gerð í kjölfar yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar vegna samkomulags við aðila vinnumarkaðarins frá 13. desember 2001 en þar kom fram að gangi verðlagsmarkmið kjarasamninga eftir muni ríkisstjórnin beita sér fyrir lækkun tryggingagjalds um 0,27% á árinu 2003 og mun því tryggingagjaldið ekki hækka um 0,77% um næstu áramót heldur um 0,5%. Í öðru lagi er í frv. þessu lögð til breyting sem leiðir af samningsskuldbindingum Íslands samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Með breytingunni geta menn haldið rétti sínum til almannatrygginga hér á landi þó að þeir flytjist til starfa á erlendum vettvangi að því skilyrði fullnægðu að tryggingagjald vegna starfa þeirra erlendis sé greitt hér á landi. Er með ákvæðinu opnað fyrir þann möguleika að unnt sé að taka við tryggingagjaldi þeirra einstaklinga sem starfandi eru erlendis. Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar sem lúta að samræmingu innheimtuúrræða. Í 1. mgr. 3. gr. frv. er lagt til að sömu reglur gildi um innheimtu vangoldins tryggingagjalds í staðgreiðslu og um reiknað endurgjald í staðgreiðslu eftir álagningu. Samkvæmt gildandi lögum fellur aðfararheimild innheimtumanns um staðgreiðslu tryggingagjalds niður við álagningu og innheimtumaður þarf því að tryggja kröfuna á ný eftir álagningu með auknum kostnaði fyrir gjaldandann. Með þeirri breytingu sem hér er lögð til mun krafan halda gildi sínu eftir álagningu með sama hætti og gildir um aðför sem gerð hefur verið vegna vangoldins reiknaðs endurgjalds í staðgreiðslu. Í 2. mgr. 3. gr. frv. er lagt til að innheimtumaður fái sömu heimildir til að loka atvinnurekstri vegna vangoldins tryggingagjalds og gildir um ýmsar aðrar skattkröfur, svo sem í virðisaukaskatti, staðgreiðslu opinberra gjalda, vörugjaldi o.fl. Til skýringar skal tekið fram að framangreindar lokunarheimildir eiga aðeins við um atvinnureksturinn sjálfan. Í fjórða og síðasta lagi, herra forseti, er lagt til að felld verði brott úr lögunum nokkur úrelt ákvæði um gjaldflokka tryggingagjalds sem ekki eru lengur í gildi. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Hér er tekið til umræðu frv. til laga um breyting á lögum um tryggingagjald þess efnis að lækka almenna hluta tryggingagjaldsins um 0,27%. Ég fagna vitaskuld þessu frv. en eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra er það flutt vegna samráðs verkalýðshreyfingarinnar við stjórnvöld í tilefni af því að verðlagsmarkmiðin náðust fyrr á þessu ári. Hér er verið að efna loforð við verkalýðshreyfinguna. Út af fyrir sig væri ástæða til að taka hér upp almenna skattaumræðu í tilefni af þessu frv. Ég held að til þess sé full ástæða, og hægt að færa fyrir því mörg rök að skattastefnan sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir er röng. Hún er með rangar áherslur þar sem verið er að færa fjármagn í stórum stíl, og hefur verið gert, af fjármagni og eignum yfir á laun og lífeyri. Við fórum í gegnum það, þegar ríkisstjórnin flutti frv. sitt um hækkun á tryggingagjaldi og lækkun á skatthlutfalli fyrirtækja úr 30% í 18%, hve rangar áherslurnar væru hjá ríkisstjórninni. Mjög margir urðu til þess að mótmæla hækkun tryggingagjaldsins sem var raunverulega gerð til þess að standa undir þeirri miklu lækkun sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir á tekjuskattshlutfalli fyrirtækja úr 30% í 18%. Hér er undið nokkuð ofan af því með þessu frv. sem ríkisstjórnin flytur og verkalýðshreyfingin hefur beitt sér fyrir. Við sjáum áhrifin af skattastefnu ríkisstjórnarinnar birtast í fjárlagafrv. núna þar sem fram kemur veruleg lækkun á tekjuskatti lögaðila og veruleg hækkun á tekjuskatti einstaklinga þar sem tekjuskattur einstaklinga hækkar um 5 milljarða en tekjuskattur lögaðila lækkar um, að mér sýnist, 2,2 milljarða. Ég vísa til umræðunnar sem varð um málið á sínum tíma þegar menn reyndu að skoða áhrifin af þessum breytingum á tekjuskatt fyrirtækja. Þá kom fram mat á tekjutapi ríkissjóðs vegna þessa, fjmrn. mat tekjutap ríkissjóðs vegna lækkunar á tekjuskattshlutfallinu um 2,7 milljarða en ríkisskattstjóri um 3,7 milljarða. Hérna sjáum við 2,2 milljarða í fjárlögunum en það er ástæða til að skoða þetta mál í tengslum við frv. sem hér er til umræðu enda var þessi hækkun tryggingagjaldsins á sínum tíma, sem mig minnir að hafi átt að gefa ríkissjóði 2,5 milljarða í tekjuauka, hugsuð til þess að geta lækkað verulega tekjuskatt á fyrirtæki. Og ég held að við höfum sýnt fram á það með miklum rökum að nægjanlegt hefði verið að fara með tekjuskattshlutfall fyrirtækja úr 30% í 25% sem hefði þýtt 1.100 millj. kr. minni tekjur fyrir ríkissjóð en engu að síður hefði skatthlutfall fyrirtækja á Íslandi verið með því lægsta sem þekkist, ef ekki lægst --- jafnvel þótt bara hefði verið farið niður í 25%. Það er mjög sérstakt hve hart ríkisstjórnin beitir sér í því að lækka skatta á fyrirtæki umfram það sem eðlilegt er á meðan skattur er mikill á einstaklinga, lífeyrisþegar þurfa að borga háa skatta af litlum lífeyrisgreiðslum sínum, og þess vegna er alveg óskiljanlegt hvað ríkisstjórnin fer langt í því að lækka tekjuskattshlutfall á fyrirtæki. Til að forðast allan misskilning ætla ég að taka það fram að ég tel að skattaumhverfi fyrirtækja, og leikreglur þar með á vinnumarkaðnum, eigi að vera með þeim hætti að fyrirtækin geti athafnað sig eðlilega. Ég tel að þau gætu það líka þó að ekki hefði verið farið svona langt niður með tekjuskattshlutfallið. Sú leið sem ríkisstjórnin fór á sínum tíma olli verulegu tekjutapi hjá sveitarfélögunum, og við sýndum fram á að ýmis skattumdæmi töpuðu á þessari leið, sérstaklega þau skattumdæmi þar sem tryggingagjaldið skipti verulegu máli. Þegar lögð var saman lækkun á tekjuskatti og hækkun á tryggingagjaldi stóðu Norðurland eystra, Austurland og Vestmannaeyjar uppi með það að bera hærri skatta en áður. Ég held að það sé líka alveg ljóst að þessi leið, að hækka svona tryggingagjaldið, hefur verið þungbær fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki sem eru með mikla launaveltu og greiða þar af leiðandi hátt tryggingagjald. Þess vegna er ástæða til að fagna því nú að stigið er skref nokkuð til baka í þessum efnum. Ég held að það hafi ekki síst verið þjónustufyrirtæki og ýmis fyrirtæki í þekkingariðnaði sem komu illa út úr þessum breytingum. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að dvelja lengi við þetta frv. Hér er fyrst og fremst verið að stíga skref til baka að því er varðar þá hækkun sem gerð var á tryggingagjaldinu til þess að geta lækkað meira skatta á stórfyrirtækjum sem er skattastefna þessarar ríkisstjórnar. Við, fulltrúar Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn., munum að sjálfsögðu greiða fyrir því að þetta mál verði afgreitt hratt og örugglega í nefndinni. Ég hef ekki stúderað þau tæknilegu atriði sem hér koma fram í tveim greinum en mun auðvitað gera það í efh.- og viðskn. Að öðru leyti munum við greiða fyrir framgangi þessa máls.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur fylgt hér úr hlaði frv. um breytingu á tryggingagjaldi, þ.e. lækkun um 0,27% sem er, eins og hér kemur fram, í framhaldi af samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins. Þetta er ávinningur sem náðist fyrir baráttu verkalýðshreyfingarinnar við að halda sér við rauða strikið eða þar innan marka. Og eins og kemur hér fram í 1. gr. snýst frv. um að lækka þetta gjald um 0,27% á árinu 2003, að í staðinn fyrir að það fari í 5,11% verði það 4,84%. Út af fyrir sig ber að fagna þessari lækkun eins og hér hefur komið fram hjá talsmanni Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn. En aðrir þættir, herra forseti, blandast inn í þetta. Rætt var um þá þegar hinn mikli skattapakki ríkisstjórnarinnar var ræddur á síðasta þingi, en hann stendur enn þá út af borðinu og er óleyst mál. Þarna á ég annars vegar við tryggingagjald sem sveitarfélögin greiða og hins vegar það misrétti sem þessi skattalagabreyting veldur í fyrirtækjarekstri milli fyrirtækja á landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðinu. Ætla ég fyrst að fara yfir tryggingagjöld sveitarfélaga. Herra forseti. Boðuð var áætluð hækkun á tryggingagjaldi, þ.e. 0,77% en hluti þess gengur til baka núna. En varðandi 0,77% þá spurði ég á 127. löggjafarþingi út í hvað þessi fyrirhugaða hækkun á tryggingagjaldi mundi hafa á fjárhag 25 stærstu sveitarfélaganna á landinu og fyrirtæki þeim tengd. Það kom fram í svari hæstv. félmrh. að þetta mundi kosta þessi 25 sveitarfélög 255 millj. kr., 255 millj. kr. þyrftu 25 stærstu sveitarfélögin í landinu að borga meira í tryggingagjald á næsta ári en á þessu ári miðað við þessa breytingu. Nú lækkar þetta sem betur fer og því ber að fagna. En betur má ef duga skal. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. fjmrh. út í þetta, en það er bagalegt að hæstv. félmrh. skuli ekki vera hér í salnum. Hvað á að gera gagnvart sveitarfélögunum í landinu? Á að bæta þeim þetta tekjutap eða þennan kostnaðarauka, réttara sagt, á einhvern hátt? Og ef svo er, hvernig? Ef svo er ekki, hvers vegna ekki? Síðan getur hæstv. ríkisstjórn komið og skammað sveitarfélögin í landinu fyrir útgjöld og útgjaldaauka og allt það. Við getum rétt sett okkur í spor ýmissa minni sveitarfélaganna í landinu. Þar eru þessi auknu útgjöld vegna hækkunar tryggingagjalds auðvitað tekin af þeim litlu fjárhæðum sem eftir eru eftir kostnað við venjubundinn rekstur og framkvæmdir í viðkomandi byggðarlögum. Hér hefur oft verið talað um samskipti ríkis og sveitarfélaga og oft hefur verið talað um að hið háa Alþingi sé að samþykkja ýmis lög og breyta t.d., eins og hér, skattkerfinu, sem geri það að verkum að sveitarfélögin í landinu verða fyrir miklum útgjaldaauka. Þetta segi ég hér, herra forseti, vegna þess að sveitarfélögin um allt land, þó sérstaklega minni sveitarfélögin, eru að kikna undan sínum rekstri og eiga jafnvel ekki fyrir þeim rekstri sem krafist er af viðkomandi sveitarfélagi af hinu opinbera eða því sem íbúar krefjast af byggðarlagi sínu í samkeppni við stærri byggðarlög og byggðarlög á höfuðborgarsvæðinu í sambandi við þjónustu. Hér er því verið að skerða tekjustofn sveitarfélaga. Það er verið að skerða þær tekjur sem sveitarfélögin hafa til síns reksturs og til þeirra litlu framkvæmda sem þau standa í. Herra forseti. Það er vel þekkt í fjárhagsáætlunum sveitarfélaga að 80--90% tekna þeirra --- það er mjög algengt --- og þaðan af meiru sé ráðstafað í venjubundinn rekstur. Þessar álögur hvað varðar tryggingagjaldið eru miklar og því vona ég að hæstv. fjmrh. muni segja okkur hér á eftir hvernig standi til að bæta sveitarfélögunum þennan kostnaðarauka. Herra forseti. Í öðru lagi vildi ég nefna þann þátt sem við ræddum mjög ítarlega þegar skattkerfisbreytingafrv. var tekið hér til meðferðar á síðasta þingi, þann þátt sem heyrir til hækkunar tryggingagjaldsins og hvernig hann kemur út á verri veg fyrir fyrirtækjarekstur á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Við skulum aðeins rifja þetta upp, herra forseti. Það eru stórfyrirtæki og fyrirtæki í Reykjavík og Reykjaneskjördæmi sem hagnast aðallega á lækkun tekjuskatts og eignarskatts. Það hefur komið fram, herra forseti, að fyrirtæki í þessum tveim skattumdæmum hagnast um rúma 2 milljarða, 2,6 milljarða, 2,7 milljarða ef skattalegur ávinningur Ísals er tekinn inn í dæmið. En hins vegar hefur þetta leitt til þess að --- ja, við skulum bara byrja á að taka versta dæmið, Austurlandskjördæmi því fram hefur komið að þessi skattkerfisbreyting hækkaði skatta á fyrirtækjarekstur á Austurlandi en lækkaði ekki. Það er vegna þess að lækkun skatta á Austurlandi var áætluð 57 millj. kr. en hækkun tryggingagjaldsins 89 millj. Hæstv. fjmrh. sem er talnaglöggur maður mun kannski koma hér upp og hann mun sennilega geta reiknað það fljótlega út að þetta hænufet til baka í tryggingagjaldinu muni e.t.v. jafna eitthvað út skattalegan ávinning eða hið skattalega tap réttara sagt á Austurlandi, þ.e. við þessa breytingu. Það var áætlað, eins og ég sagði áðan, herra forseti, að fyrirtæki á Austurlandi mundu borga 32 millj. kr. meira en áður eftir þessa breytingu. Ef við förum í Norðurlandskjördæmi eystra þá kom þetta þannig út að það var nánast á núlli. Fyrirtækjarekstur þar átti samkvæmt þessu að borga 7 millj. kr. meira. Skattalegur ávinningur fyrirtækja í Norðurlandskjördæmi eystra var enginn vegna þessara skattkerfisbreytinga, enginn. Hið litla skattumdæmi Vestmannaeyjar hagnaðist heldur ekki á þessum þáttum. Þess vegna segi ég, herra forseti: Ég tel að þær töflur og gögn sem komu fram í minnihlutaáliti þingmanna Samfylkingarinnar á síðasta ári sýni það og sanni --- því hefur heldur ekki verið neitað og það hefur ekki verið hrakið --- að þessi skattkerfisbreyting, tekjuskattslækkunin úr 30% niður í 18% hjá fyrirtækjunum, eignarskattsbreytingin og þetta allt saman, hafi í för með sér, við skulum segja, 2,2--2,7 milljarða, eins og áætlað var, skattalegan ávinning fyrir fyrirtæki og fyrirtækjarekstur í Reykjavík og Reykjanesi, en engan fyrir öll önnur skattumdæmi. Því vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Telur hann að þessi skattkerfisbreyting sé gott innlegg inn í þá byggðaumræðu og þann þjóðarvanda sem landsbyggðin á við að etja og að hún hafi orðið til góðs? Svo er önnur spurning til hæstv. fjmrh. í sama dúr: Nú þegar ríkisstjórnin hefur stigið hænufet til baka og tekið 0,27% af þessari áætluðu tryggingagjaldshækkun, hvers vegna var þá ekki tækifærið notað til að leiðrétta þetta gagnvart sveitarfélögunum eins og ég spurði um áðan? Hin spurningin er eftirfarandi: Hvers vegna var sú leið ekki skoðuð að lagfæra þetta á móti skattalegum ávinningi af fyrirtækjarekstri á landsbyggðinni í þessum öðrum skattumdæmum? Herra forseti. Ég tel með öðrum orðum að úr því að ríkisstjórnin er komin á undanhald með þessa hækkun sína á tryggingagjaldi þá hefði átt að skoða það að koma til móts við fyrirtækjarekstur á landsbyggðinni gagnvart tryggingagjaldinu. Það hefði þá virkað strax og e.t.v. hefði mátt kalla það fyrstu aðgerðir eða bráðaaðgerðir til að vega upp á móti hinum erfiðu rekstrarskilyrðum fyrirtækja á landsbyggðinni, að ég tali nú ekki um vegna stórhækkunar flutningsgjalda sérstaklega. Ég sagði stórhækkunar flutningsgjalda, sem er ekki lækkun flutningsgjalda, eins og hæstv. forsrh. hélt fram í stefnuræðu sinni. Það voru mikil öfugmæli og ekki er hægt að ímynda sér hvernig hæstv. forsrh. hefur fengið það út yfir höfuð að flutningskostnaður á landsbyggðinni hafi lækkað. Um þetta vildi ég spyrja, herra forseti, við 1. umr. um frv. til laga um breyting á lögum um tryggingagjald. Ég fagna þessu frv. Ég held að það sé sannarlega til bóta og vona að það fái fljótan framgang. En ég bendi á þessi tvö atriði, annars vegar gagnvart sveitarfélögunum og hins vegar þann mun sem er milli fyrirtækjareksturs og fyrirtækja í Reykjavík og Reykjanesi og allra annarra skattumdæma á landinu. Herra forseti. Skattkerfisbreytingin sem farið var í gegn með síðast var og er ákaflega þungbær fyrirtækjum, sennilega flestöllum litlum og meðalstórum, með mikla launaveltu sem greiða þar af leiðandi þetta háa tryggingagjald. Sömuleiðis á þetta við einyrkja og lítil einkahlutafélög. Þessi boðaða hækkun tryggingagjalds stóð í verulegum mæli undir tekjuskattslækkun stóru fyrirtækjanna sem skila miklum hagnaði og flest öll voru á höfuðborgarsvæðinu, banka, tryggingafélaga og annarra stórfyrirtækja á höfuðborgarsvæðinu. Þetta vildi ég láta koma fram, herra forseti, í fyrstu ræðu minni um þetta. Ég trúi því og treysti að hæstv. fjmrh. ræði um þessi tvö atriði, annars vegar sveitarfélögin og skattalega mismunun sem ég vil kalla, að hann gefi okkur svar um það hér á eftir þegar hann hefur lokið við að hlusta á þá þingmenn sem vilja tjá sig um þetta frv. Herra forseti. Ég vil aðeins í lokin bæta við tveimur spurningum til hæstv. fjmrh., annars vegar um hvaða áhrif þessi 0,27% lækkun muni hafa á vísitölu neysluverðs. Hitt atriðið er varðandi 2. gr. frv. Ég er örlítið að spá í þegar ég les yfir hana hvers vegna verið sé að gera þetta hér og nú. Var þetta eitthvað sem mönnum yfirsást við það frv. sem við vorum að ræða á síðasta þingi um skattkerfisbreytinguna þegar við vorum að breyta tryggingagjaldinu? Þá á ég við það þegar verið er að ræða um Íslendinga sem vinna hjá fyrirtækjum sem eru ekki skattskyld hér á landi.

Herra forseti. Megininntak þessa frv. til laga um um breyting á lögum um tryggingagjald, með síðari breytingum, sem hæstv. fjmrh. hefur mælt fyrir, er að fella eða lækka hámarksheimild til álagningar tryggingagjalds. Með skattbreytingum sem voru samþykktar á Alþingi fyrir tæpu ári síðan, á liðnu þingi, voru að tillögum meiri hlutans samþykktar verulegar breytingar á sköttum, þar á meðal hækkun á hinum almenna hluta tryggingagjaldsins úr 4,34% í 5,11%. En í sérstökum efnahagsaðgerðum sem ríkisstjórnin í samráði við verkalýðshreyfinguna greip til á vordögum til þess að hamla gegn verðhækkunum var ákveðið að nýta ekki þessa heimild til fulls á næsta ári, þ.e. árinu 2003, heldur einungis upp í 4,84% og frv. sem nú er flutt hér er til þess ætlað að festa það í lögum að heimildin stöðvist við 4,84% af gjaldstofni. Sú viðamikla breyting sem gerð var á skattalögunum á liðnu ári að tilhlutan ríkisstjórnar Framsfl. og Sjálfstfl. fólst einmitt í því að lækka tekjuskatt á fyrirtæki úr 30% niður í 18%. Sömuleiðis var tryggingagjald þá líka hækkað, sem var tilfærsla gjalds á atvinnureksturinn, þ.e. frá því að skattleggja tekjuafganginn yfir í að skattleggja launakostnaðinn. Sú breyting er svo sem í takt við aðrar breytingar sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir, þ.e. að færa skattbyrðina og hlutdeildina í skattbyrðinni í auknum mæli til almennra launatekna, beint á einstaklingana og óbeint á fyrirtækin sem eru byggð upp þannig að stór hluti rekstrarkostnaðar þeirra eru laun. Þannig er sem sagt skattheimta á almenn laun aukin en hlutur þeirra sem fá rauntekjur og tekjuafgang lækkaður. Að mati Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er stefna ríkisstjórnarinnar í skattamálum röng. Ef við lítum t.d. á áhrif þessa fyrir áætlunina á tekjur næsta árs er það svo að tryggingagjaldið sem við erum að tala um hækkaði um 0,5%, fór úr 4,34% og upp í 4,84%. Áhrifin eru þau að áætluð tryggingagjöld á milli ára, þ.e. frá árinu 2002 til 2003, hækka um 4 milljarða kr. Sé horft til þess að þessir skattar bitna fyrst og fremst á atvinnugreinum með laun sem stóran hluta rekstrarkostnaðar er þetta stefnumarkandi í sjálfu sér. Þetta lendir á fyrirtækjum í frumvinnslugreinum, landbúnaði, sjávarútvegi og iðnaði. Þetta kemur niður á ferðaþjónustu, þjónustu sveitarfélaga og ríkis, einnig sprotafyrirtækjum og einstaklingsfyrirtækjum og litlum fyrirtækjum í þróunarstarfi. Þetta lendir fyrst og fremst á þeim. Það er verið að skattleggja þessa aðila á nýjan hátt í meiri mæli en verið hefur. Með lækkun á tekjuskatti fyrirtækja mun sá skattur, samkvæmt þessu, lækka um 2 milljarða kr. á milli ára. Þannig er skattbyrðin færð yfir á launafólk og fyrirtæki með miklar launagreiðslur. Þetta er skattastefnan sem þessi ríkisstjórn beitir sér fyrir. Hin svokölluðu breiðu bök njóta skattaívilnana en aukin skattheimta á launatekjur, lágtekjufólk og fyrirtæki með háan launakostnað starfsemi sinnar vegna. Á síðustu árum hafa orðið meiri breytingar á innheimtu og álagningu tryggingagjalds en þessar breytingar einar segja til um. Til skamms tíma nutu ákveðnar atvinnugreinar enn þá lægri gjaldheimtu hvað tryggingagjaldið varðar, t.d. greinar sem tengdust fiskveiðum, iðnaði, landbúnaði, hugbúnaðariðnaði, kvikmyndaiðnaði, gistingu og veitingarekstri, svo nokkuð sé nefnt. Þessar greinar nutu enn lægra tryggingagjalds og þess vegna verður þessi breyting, sem kemur til framkvæmda á næsta ári, þeim mun þyngri. Þetta eru einmitt greinar þar sem meginhluti rekstrarkostnaðarins er laun og er liður í þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að skattleggja sem mest laun og launatengda vinnu. Þetta stingur líka í stúf, herra forseti, við að skattar á arðgreiðslur og fjármagnstekjur eru einungis 10%. Það er svo eðlilegt og sjálfsagt að venjulegur sparnaður fólks sé ekki skattlagður en þegar stór hluti af tekjum einstaklings eða fyrirtækis eru arðgreiðslur og fjármagnstekjur á náttúrlega að sjálfsögðu að skattleggja þær tekjur eins og verið er að skattleggja almennar launatekjur. Þar er ríkisstjórnin á öðru máli, ívilnar þeim sem eiga mikla inneign og hirða háan arð. Þeir sem þannig fá tekjur sínar komast hjá því að greiða eðlilega skatta af. Herra forseti. Það er að vissu leyti fagnaðarefni að ríkisstjórnin skuli hafa verið þvinguð til að snúa nokkuð til baka með þá hækkun sem hún vildi keyra fram á síðasta þingi á tryggingagjaldi, að hún skuli nú knúin til að ganga nokkuð til baka með það. En engu að síður, herra forseti, er þessi aukna gjaldtaka sem á að koma til framkvæmda á næsta ári, upp á 4,84%, verulega íþyngjandi fyrir atvinnugreinar með háan launakostnað. Þetta er röng stefna að mati okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Ég vil einnig inna hæstv. fjmrh. eftir því hvaða reglur varðandi innheimtu tryggingagjalds gilda fyrir erlend fyrirtæki sem eru hér með starfsemi, t.d. verktaka með erlenda starfsmenn sem vinna hér tímabundið. Hvaða reglur gilda varðandi greiðslur tryggingagjalds af slíkum vinnukrafti? Hvernig virkar innheimta t.d. tryggingagjalds fyrir erlenda ríkisborgara sem vinna hér tímabundið? Virkar það þá eins fyrir íslenska ríkisborgara sem vinna á vegum íslenskra fyrirtækja erlendis en njóta jafnframt réttinda sem íslenskir ríkisborgarar, íslenskra atvinnuréttinda og launatengdra réttinda? Hvernig er farið með innheimtu tryggingagjalds af íslenskum ríkisborgurum á vegum íslenskra fyrirtækja erlendis? Ég hef ekki fundið í þeim lagatextum um þau mál sem ég hef skoðað hvernig með þau er farið. Herra forseti. Þar sem meginefni þessa frv. er lækkun á óréttlátum skatti frá þeim heimildum sem ríkisstjórnin hefur aflað sér á sl. ári þá tel ég eðlilegt að styðja frv. og vona að það fái skjótan framgang á vegum þingsins.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að ganga eigi dálítið til baka með þær ákvarðanir sem teknar voru hér í fyrra, um hækkun tryggingagjaldsins. Verulega íþyngjandi skattahækkun hefur falist í hækkun tryggingagjaldsins á undanförnum árum. Það er ekki eins og þetta sé fyrsta hækkunin heldur síðasta hækkun í röð hækkana á tryggingagjaldi sem staðið hafði yfir í nokkur ár. Ýmis fyrirtæki í landinu voru að borga helmingi lægra tryggingagjald en aðrar atvinnugreinar þurftu að borga. Síðan er búið að vera að leiðrétta þetta, breyta þessu, á undanförnum árum og hækka tryggingagjaldið auk þess. Ég hygg að ýmsir borgi núna margfalt hærra tryggingagjald en þeir borguðu fyrir fáum árum. Sú breyting sem gerð var í fyrra, hækkun tryggingagjaldsins samfara því að lækka tekjuskatt fyrirtækjanna, var afskaplega óskynsamleg að mínu mati og ósanngjörn. Það er verið að hækka skatta á fyrirtæki sem búa við mikinn kostnað vegna launa. Eins er verið að hækka skatta á fyrirtæki sem ekki sýna hagnað. Það er alveg sérlega óheppilegt að þessi hækkun skuli ganga yfir núna þegar mörg fyrirtæki á landsbyggðinni eiga í erfiðleikum. Menn eiga von á verulegum vandamálum vegna þessara erfiðleika fyrirtækjanna á landsbyggðinni á næstu missirum. Það mun ekki bæta úr skák að til komi hækkun tryggingagjaldsins, sem er veruleg. Hún kemur verst niður á landsbyggðinni. Segja má að á þessari skattkerfisbreytingu græði enginn landshluti nema suðvesturhornið. Það var reyndar rækilega útskýrt í umræðunum um þetta í fyrra og hefur verið minnt á það hér við umræðurnar núna. En auðvitað kristallast stefna ríkisstjórnarinnar í þessum ákvörðunum, þ.e. að færa enn þá meiri hagnað til þeirra sem hafa hagnaðinn fyrir og taka þann hagnað einhvers staðar. Í þessu tilfelli er hann tekinn frá þeim sem minna mega sín í atvinnulífinu og færður til þeirra sem minnst þurfa á því að halda, stærstu fyrirtækjanna með mesta hagnaðinn. Þó svo að hér sé verið að ganga til baka að hluta þá voru tekin þrjú skref aftur á bak fyrir ári síðan og nú stigið eitt skref áfram. Þetta frv. lagar að vísu stöðuna en er ekki nándar nærri nóg. Auðvitað áttu menn að hverfa alveg til baka með hækkun tryggingagjaldsins vegna þess að það er heimskuleg ráðstöfun. Hún á eftir að koma í bakið á mönnum vegna þeirra fyrirtækja sem eiga erfitt með að fá slíka hækkun yfir sig. Eins og ég sagði, það kom hér prýðilega fram í máli hv. þm. Kristjáns Möllers, eru þessi fyrirtæki langflest á landsbyggðinni. Sveitarfélögin fá þessa hækkun á sig líka og er ekki, nú frekar en endranær, gert ráð fyrir að bæta þeim það upp. Það er ástæða til að minna á það eins oft og þarf að þegar skattkerfisbreytingar eru gerðar sem hafa áhrif eins og þessi þá þurfa menn líka að gera ráð fyrir að rétta af tekjur sveitarfélaganna ekki síður en ríkissjóðs. Þegar þessi skattkerfisbreyting var sett á í fyrravetur var fyrir því séð hvað ríkissjóður ætti að fá og menn horfðust í augu við það en menn horfðust ekki í augu við þær álögur sem þarna var verið að leggja á sveitarfélögin. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri. Ég lýsi því yfir að það er skömminni skárra að fá þessa breytingu en ég tel að snúa hefði átt baki við þeirri stefnu sem mótuð var í fyrra með þeim breytingum sem m.a. eru hér til umræðu.

Herra forseti. Ég þakka þingmönnum fyrir þær undirtektir sem þetta þingmál hefur fengið og mun nú reyna að svara nokkrum spurningum sem til mín hefur verið beint. Í fyrsta lagi vil ég víkja að spurningu hv. þm. Kristjáns Möllers sem mér telst til að hafi verið í fjórum hlutum. Í fyrsta lagi, að því er varðar tryggingagjald sveitarfélaganna, hefur ekki verið gert ráð fyrir neinum sérstökum ráðstöfunum vegna þess. Ef talan sem hann nefndi, um 255 millj. kr. vegna 25 stærstu sveitarfélaganna og fyrirtækja þeirra, er rétt er nýja talan, eftir þá breytingu sem hér er lögð til, væntanlega u.þ.b. 170 millj. Það hefur ekki verið gert ráð fyrir neinum sérstökum ráðstöfunum af okkar hálfu í sambandi við sveitarfélögin og þetta mál hér. Í öðru lagi veltir þingmaðurinn fyrir sér, eins og hann gerði þegar þetta mál var mikið rætt í fyrra, hvernig hækkun tryggingagjaldsins kæmi út fyrir landsbyggðina og fyrirtæki þar. Ég dreg ekki í efa að eflaust megi finna einhver dæmi þess að hækkun tryggingagjaldsins geti valdið meiri íþyngingu en nemi lækkun tekjuskattsins, þ.e. hafi fyrirtæki verið í þeirri aðstöðu að skila ekki hagnaði. Ég held þó að slík dæmi megi finna jafnt á höfuðborgarsvæðinu sem úti á landi. Ég tel að í Reykjavík séu því miður fyrirtæki sem ekki skila hagnaði og borga ekki tekjuskatt en eru með fólk í vinnu. Slík fyrirtæki, eðli málsins samkvæmt, verða fyrir ákveðinni íþyngingu hér sem við erum þó að draga úr með tillögunni sem frv. gerir ráð fyrir. Ég held hins vegar að það sé mjög varhugavert að flokka þetta mál eða mæla það á sérstakan mælikvarða landsbyggðar annars vegar og þéttbýlisins hins vegar og ég vara við því að menn dragi slíkar ályktanir, enda hlýtur það auðvitað að vera markmið okkar allra að reyna að búa þannig um hnútana að atvinnurekstur alls staðar í landinu geti verið arðbær og skilað hagnaði og þar af leiðandi greitt sinn 18% tekjuskatt. Ég ætla ekki að fjalla um eða út af fyrir sig vefengja þær tölur sem hv. þm. nefndi um einstaka landshluta, ég hef ekki neina aðstöðu til að fara ofan í það hér en bendi þó á að hækkun tryggingagjaldsins minnkar um einn þriðja með þeirri breytingu sem nú er verið að leggja til. Þingmaðurinn spurði einnig hvaða áhrif þessi breyting hefði á vísitölu neysluverðs. Því get ég því miður ekki svarað en ég geri ekki ráð fyrir að þau verði mikil. Loks spurði þingmaðurinn: Hvers vegna er 2. gr. í frv. varðandi almannatryggingar á Íslandi og greiðslu tryggingagjalds af störfum Íslendinga sem vinna erlendis tekin með núna, af hverju var hún ekki með í fyrra ef þessu þurfti að breyta? Ástæðan er sú að í fyrra vorum við með frv. þar sem megináherslan var á aðra þætti en tryggingagjaldið. Núna erum við hins vegar með sérstakt frv. um breytingu á tryggingagjaldinu einu og þá var tækifærið notað til að fara í gegnum öll tryggingagjaldslögin með það fyrir augum að hreinsa þar til, taka þar út ákvæði sem eru orðin úrelt eins og lagt er til í 1. gr. frv., b-lið, og einnig að bæta inn því sem eðlilegt var talið að gera og nota þá tækifærið til þess í frv. og hygg ég að um þær breytingar geti verið ágæt samstaða. Ég tel mig þá hafa svarað spurningum hv. þm. Kristjáns L. Möllers. Hv. þm. Jón Bjarnason velti fyrir sér greiðslu tryggingagjalds af erlendum ríkisborgurum sem væru í vinnu á Íslandi annars vegar og svo hins vegar Íslendingum í vinnu erlendis. Í frv. kemur fram að verið er að greiða fyrir því að Íslendingar sem starfa erlendis geti greitt tryggingagjaldið hingað til lands, eða að hægt sé að greiða tryggingagjald af launum þeirra og þar með tryggja þeim ákveðinn rétt gagnvart almannatryggingakerfinu. Almenna reglan er hins vegar sú að tryggingagjald greiðist til þess lands þar sem vinnan er innt af hendi og það á jafnt við um Íslendinga sem starfa erlendis og útlendinga sem starfa hér. Ég vil að endingu nefna út af ummælum hv. þm. Jóhanns Ársælssonar í sambandi við það sem áður var hér í gildi að því er varðar tryggingagjaldið og hina mismunandi gjaldflokka sem þá voru, að þá er það áreiðanlega rétt hjá honum að ýmsir atvinnurekendur og atvinnugreinar sem áður greiddu lægri tryggingagjöld en almennt tíðkaðist hafa náttúrlega þurft að bera þá hækkun. Þeir sem voru aftur á móti með hæstu tryggingagjöldin nutu þess í samræmingunni að gjald þeirra lækkaði. Meginhugmyndin var auðvitað sú að samræma gjaldið og hætta að mismuna atvinnugreinum með þeim hætti sem áður var gert að því er varðar tryggingagjald. Ég held að það hafi verið rétt stefna sem forveri minn hér beitti sér fyrir og náði fram að ganga. Ég held að það þyki núorðið sjálfsagt og eflaust í samræmi við allar EES-reglur og þess háttar að tryggingagjald sé eitt á allar atvinnugreinar en ekki mismunandi eftir því hvernig landsfeðrunum líkar við viðkomandi atvinnurekstur.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. greinargóð svör, sérstaklega við 3. og 4. spurningu minni. Ég átti svo sem ekki von á öðru en að ég fengi greinargóð svör. Hæstv. fjmrh. hefur verið og er þekktur að því. Ég vil þó segja að gagnvart sveitarfélögunum stendur það eftir að útgjöld þeirra munu aukast um 170--180 milljónir, þ.e. 25 stærstu sveitarfélaganna, við þessa breytingu. Ég er því mjög ósammála að þetta sé gert þannig vegna þess að þetta dregur mjög úr starfsemi sveitarfélaganna og víða úti um land er það þannig að þau berjast í bökkum, þetta er nánast á núlli. Ekki er á það bætandi að auka útgjöld sveitarfélaga hvað þetta varðar. Hitt atriðið sem ég vildi ræða um, ég tek fram að ég fékk ákaflega hreinskilin svör og það er ákaflega gott að eiga viðræður við ráðherra sem svara á jafneindreginn hátt og hæstv. fjmrh. gerði gagnvart skattalegum ávinningi fyrirtækja annars vegar á höfuðborgarsvæðinu og hins vegar á landsbyggðinni. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra dró hann ekki í efa það sem ég sagði, enda koma þær tölur fram í þinggögnum og það er sannarlega svo að fyrirtækjarekstur mjög víða á landsbyggðinni er með lítinn hagnað, fær mjög lítinn skattalegan ávinning af lækkun tekjuskatts og líka af lækkun eignarskatts. Þetta er hins vegar aðalávinningur fyrirtækja á höfuðborgarsvæðinu. Og það er hárrétt og um það er ég hjartanlega sammála hæstv. fjmrh. að auðvitað á það að vera keppikefli að fyrirtækjarekstur sé arðbær alls staðar, ekki bara á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna segi ég, herra forseti, að ég er algjörlega ósammála þeim aðgerðum sem hér hafa verið gerðar vegna þess að sú breyting sem gerð var íþyngdi mjög fyrirtækjarekstri á landsbyggðinni og dró úr rekstrarhæfni þeirra gagnvart fyrirtækjum á höfuðborgarsvæðinu. Og það er líka hárrétt að auðvitað eru líka til lítil og meðalstór fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu sem bera lítinn hagnað og græða ekki mikið á þessu, það eru fyrst og fremst stóru fyrirtækin, herra forseti.

Herra forseti. Við hv. þm. þurfum kannski ekki að glíma mikið um þessa hluti. Við vitum vel að afkoma fyrirtækja er misjöfn, hún er misjöfn eftir atvinnugreinum og hún er misjöfn milli einstakra ára eftir því hvernig gengur í greininni. En ég held ekki að hún sé skipulega eða alltaf verri á landsbyggðinni en hún er í Reykjavík, þvert á móti tel ég að mjög mörg úrvalsfyrirtæki úti á landi skili góðum ávinningi og hagnaði, bæði í sjávarútvegi og öðrum greinum, sem betur fer. Við eigum bara að fagna því. Mörg þessara fyrirtækja, bæði lítil og stór, munu að sjálfsögðu njóta töluverðs ávinnings og hagræðis af þeirri skattbreytingu sem við beittum okkur fyrir í fyrra. En það sem meira er, ég held að hún muni einnig laða fram frekari fjárfestingar, ný fyrirtæki, nýsköpun af öllu mögulegu tagi, bæði á höfuðborgarsvæðinu og úti á landi vegna þess að hún hvetur menn til dáða, hún hvetur menn til þess að hefjast handa, taka áhættu af því að fara út í atvinnurekstur og halda áfram að byggja upp í þjóðfélaginu. Það er auðvitað meginmarkmiðið með þeim breytingum þó svo að þær séu eflaust ekki fullkomnar frekar en annað sem við tökum okkur fyrir hendur hér á Alþingi.

Herra forseti. Ég á mér líka þann draum að sú sýn sem hæstv. fjmrh. hefur á þær skattkerfisbreytingar sem gerðar voru, þ.e. lækkun á tekjuskattshlutfallinu, hafi í för með sér það sem hann var að lýsa. Ég vona svo sannarlega að fyrirtækjarekstur muni eflast og ný fyrirtæki verði stofnuð vegna þessa. En ég neita því ekki samt sem áður að hækkun tryggingagjaldsins og að það skuli vera gert svona eins yfir allt landið gerir það að verkum að þetta kemur misjafnlega niður. En sannarlega er þetta rétt. Ég vil hins vegar skjóta því inn líka fyrst við erum að ræða um samkeppnishæfni fyrirtækja á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni sem ég vil að sé jöfn, engin forréttindi úti á landi, alls ekki, að þá bendi ég á það sem við höfum margoft rætt um, þ.e. stórhækkun flutningsgjalda. Í svona stuttu andsvari höfum við ekki tíma til að fara út í það. En við vitum hvernig þungaskatturinn hefur verið að hækka flutningskostnað. Ýmsir aðrir skattar hafa verið að hækka. Breytingar á sjóflutningum hjá þeim sem enn þá stunda strandsiglingar. Allt þetta stóríþyngir fyrirtækjarekstri á landsbyggðinni. Og það er alveg sama hvert farið er, herra forseti, alls staðar er þetta aðalumkvörtunarefni forsvarsmanna fyrirtækja úti á landi. Á meðan þetta er ekki gert og meðan þetta er ekki jafnað og rekstrarskilyrði fyrirtækja jöfnuð í landinu, þá munum við halda áfram að sjá að fyrirtækjarekstur úti á landi á í erfiðleikum og mun eiga í meiri erfiðleikum, því miður. Það er sannarlega hárrétt að mörg úrvalsfyrirtæki eru úti á landi, sérstaklega í sjávarútvegi og vonandi eru þau að græða mikla og góða peninga og fá hagnað út úr skattkerfisbreytingunum. En það sem ég var að tala hér um var meðaltalið af þessu sem kemur fram hjá ríkisskattstjóra, meðaltalið er einfaldlega þetta: Fyrirtæki í Reykjavík og Reykjanesi hagnast um u.þ.b. 2,7 milljarða á þessum skattkerfisbreytingum. Fyrirtæki úti á landi í öllum landsbyggðarskattumdæmunum koma nánast út á núlli. Og það er þetta, herra forseti, sem ég segi að sé misrétti. Þetta er ranglæti og það er illa komið fram í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Varðandi þá umræðu sem hér hefur farið fram um svokallað tryggingagjald tel ég rétt þar sem ég er nú staddur á þingi þessa dagana, að blanda mér í þá umræðu lítillega. Fjármálasamskipti ríkis og sveitarfélaga hafa auðvitað marga snertifleti og það má margt segja um þau. Stundum hafa þau verið með ágætum, stundum ekki og þau snúast um fjölmarga hluti. Við erum t.d. þessa dagana að ræða um húsaleigubætur, samskipti ríkis og sveitarfélaga á því sviði. Við erum að ræða um bætur vegna fasteignaskatts, aðallega til sveitarfélaga í dreifbýlinu. Þetta eru stórmál sem þarf að jafna og ég hef fulla trú á að það takist. Við erum einnig að ræða um fjöldann allan af málum sem snerta sameiginlega fjármál ríkis og sveitarfélaga. Töluverð umræða fór fram um tryggingagjaldið í nefnd sem skipuð var fulltrúum ríkis og sveitarfélaga. Það eru u.þ.b. fjögur ár síðan, og þá var m.a. rætt um tryggingagjaldið og fyrirhugaða hækkun sem hér er til umfjöllunar. Einnig var fjallað var um ýmis önnur atriði, m.a. áhrif einkahlutafélaga á fjármál fyrirtækja sem er orðin töluverð eins og fram hefur komið. Í tengslum við þetta kom fram og það er nú kannski sá kjarni málsins sem ég vil að komi fram í umræðunni, að sveitarfélögin greiddu á sínum tíma sérstakt atvinnuleysistryggingagjald í Atvinnuleysistryggingasjóð. Einnig greiddu sveitarfélögin atvinnuleysisbætur til starfsmanna sinna. Þetta gagnrýndum við og um þetta varð töluverð umræða í samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Síðan breyttist það þannig að sveitarfélögin greiða einungis tryggingagjaldið í dag en það var fellt út að sveitarfélögin greiddu atvinnuleysisbætur til starfsmanna sinna. Ekki hefur verið reiknað út hversu mikil upphæð það er í dag eða var á þeim tíma, en a.m.k. var um töluverðar upphæðir að ræða. Ég vildi láta þetta koma fram við umræðuna. Sjálfsagt er að kanna það nánar hvaða fjármálalegar afleiðingar þetta hafði í samskiptum ríkis og sveitarfélaga, en það er ætíð svo þegar verið er að ræða um þessi fjármálalegu samskipti að um þau má deila og margt sem mætti betur fara. Ég vil ekki fullyrða um það á þessu stigi vegna þess að ég var ekki beinlínis undirbúinn undir þessa umræðu, að með því að fella niður að sveitarfélögin greiddu sérstaklega atvinnuleysisbætur til starfsmanna sinna, þá hafi verið komið til móts við sjónarmið fulltrúa sveitarfélaganna um að þessi hækkun á gjaldinu mundi hafa töluverðar afleiðingar, ekki bara fyrir sveitarfélögin, heldur líka fyrir fyrirtækin í landinu. Ég tel rétt, að nefna þessi atriði vegna þeirra athugasemda sem fram hafa komið undir umræðunni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Þ. Vilhjálmssyni sem hér hefur komið með innlegg í þessa umræðu hvað varðar tryggingagjaldið gagnvart sveitarfélögunum. En ég er þess ekki fullviss, herra forseti, að fulltrúar sveitarstjórna úti um allt land skrifi upp á þessa skilgreiningu. Með öðrum orðum, herra forseti, ég er ekki viss um fjárhagslegan ávinning af þeirri breytingu sem hér var talað um fyrir fjórum árum vegna fyrirhugaðrar hækkunar á tryggingagjaldi --- mig skortir minni til að fara í gegnum það, var ekki á þingi þegar það átti sér stað og kann ekki þá umræðu alla --- en ef þar hefur verið rætt um fram komna hækkun á tryggingagjaldinu sem kostar, eins og hér hefur komið fram, miðað við áætlunina og breytinguna til baka núna, 170--180 millj. á ári, og það fyrir aðeins 25 stærstu sveitarfélögin, er ég ekki viss um að lítil sveitarfélög úti um allt land skrifi upp á þessi áhrif eins og þau koma hér fram. Ég er þess fullviss að fjárhagslegur ávinningur sveitarfélaga út af þessu er enginn. Og ég hef heyrt fjölmarga sveitarstjóra kvarta mjög yfir þessari fyrirhuguðu tryggingagjaldshækkun sem hér er stigið með örlítið skref til baka, sem er til bóta eins og áður hefur komið fram, en ég sé ekki að svo sé. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að vegna þess að hv. þm. er jafnframt formaður Sambands sveitarfélaga á Íslandi kemur stundum upp í huga minn að Samband íslenskra sveitarfélaga sé ekki það varnarbandalag, ef ég má orða það svo, sem öll sveitarfélög í landinu treysta á í þessum skattalegu breytingum sem verið er að íþyngja sveitarfélögum í landinu með. Þess vegna vil ég spyrja hv. þm. frekar út í þetta atriði.

Hæstv. forseti. Mér þykir miður að hv. þm. Kristján Möller skuli blanda Sambandi íslenskra sveitarfélaga inn í þessa umræðu með þeim hætti sem hann gerði. Þar á bæ hafa allir, í hvaða flokki sem þeir eru, verið mjög samtaka og einhuga um að verja hagsmuni allra sveitarfélaga í landinu, bæði smárra og stórra. Á okkur er enginn bilbugur, það er stefna okkar og þannig vinnum við. Við höfum að sjálfsögðu beitt okkur ákveðið og hart í öllum okkar verkum gagnvart ríkisvaldinu, og mér hefur stundum fundist miður hversu lítill skilningur ríkisvalds hefur verið. Stundum hefur gengið vel, eins og þegar við færðum grunnskólann yfir til sveitarfélaga og með niðurstöður síðustu tekjustofnanefndar, þótt ekki hafi allir verið ánægðir með það. Þannig er nú lífið. En ég bið hv. þm. um að skilja það sem ég sagði hér áðan ekki sem einhverja skilgreiningu af minni hálfu. Ég nefndi einungis að í þessari umræðu hefði komið fram að sveitarfélögin þyrftu ekki að greiða lengur atvinnuleysisbætur vegna starfsmanna sinna. Í því voru fólgnar töluverðar upphæðir. Ég var ekki að leggja að jöfnu að sú hækkun sem síðan hefði verið boðuð hefði verið jöfnuð út en þetta var rætt á þessum tíma og ég lýsti því yfir að ég væri tilbúinn til þess að kanna hvort þarna hefðu orðið jöfn skipti. En það er fjöldinn allur af öðrum málum í samskiptum ríkis og sveitarfélaga sem við fáumst við. Ég bið hv. þingmann um að væna ekki stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga um að hún reyni ekki að standa sig í stykkinu. Hvort við höfum ætíð náð þeim árangri sem að var stefnt læt ég öðrum eftir að dæma en við höfum reynt að gera okkar besta.

Herra forseti. Mér finnst það líka miður ef hv. þm. bregst þannig við. Óneitanlega hljóta hækkanirnar sem skattkerfisbreytingin á síðasta ári hafði í för með sér fyrir sveitarfélögin að blandast inn í umræðu um tryggingagjaldsgreiðslur sveitarfélaga. Auðvitað hlýtur Samband íslenskra sveitarfélaga að blandast inn í þær umræður vegna þess að það á auðvitað að vera varnarbandalag, ef svo má að orði komast, gagnvart ríkisvaldinu í þessum efnum. Ég hygg að við séum báðir mjög áfram um að sveitarfélögin hafi möguleika á að reka sig og að eitthvað sé eftir af fjárhagsáætlunum þeirra --- ég tala nú ekki um litlu sveitarfélögin --- ég sem fyrrverandi sveitarstjórnarmaður og hv. þm. sem núverandi sveitarstjórnarmaður, og búinn að starfa lengi á þessu sviði. En því er ekki að neita, herra forseti, og um það held ég að við getum verið hjartanlega sammála og trúi ekki öðru, ég og hv. þm. Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, að tryggingagjaldshækkunin, eins og hún er hér með þeirri endurbót og lækkun sem kemur í þessu frv., mismunar sveitarfélögunum mjög í landinu. Og við vitum að fyrir mörg litlu sveitarfélögin sem hafa tapað miklum tekjum vegna íbúafækkunar, samdráttar í atvinnu og annars er þetta stórkostleg --- ég ætla helst ekki að nota orðið ,,árás`` en þetta kemur mjög illa út fyrir þessi litlu sveitarfélög og gerir stöðu þeirra miklu erfiðari. Þetta gerir það að verkum að þessi sveitarfélög eiga erfitt með að inna skyldur sínar af hendi gagnvart borgurunum sem krafist er til móts við aðra. Ég ætla, herra forseti, ekki núna, enda hef ég ekki tíma til þess, að ræða um áhrifin af breytingu yfir í einkahlutafélög á tekjustofna sveitarfélaga en þar er mikið um að vera.

Hæstv. forseti. Auðvitað er ég enginn sérstakur stuðningsmaður þess að hækka álögur á sveitarfélög um leið og verið er að hækka álögur á fyrirtækin í landinu og þá aðila sem borga þetta gjald. Við fylgjumst að sjálfsögðu vel með því hvernig þessi fjármálalegu samskipti ríkis og sveitarfélaga ganga fyrir sig. Það er margt þar í pípunum sem þarf að skoða, athuga og ræða. Fyrir örfáum árum hafði ég forgöngu um það sem formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga, að farið yrði í heildarendurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga sem leiddi til þess að tekjustofnar sveitarfélaga hækkuðu um 4 milljarða samtals yfir landið. Auðvitað þarf að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga miklu oftar en á 10 ára fresti og ég hef í hyggju að beita mér fyrir því að það verði gert. Það þarf jafnvel að gera það á tveggja til þriggja ára fresti vegna þess að verkefni og áherslur breytast. Sveitarfélögin eru síður en svo sæl af þeim tekjustofnum sem þau hafa í dag. En það eru mörg stór mál í deiglunni og ég vænti þess að fá stuðning, bæði ríkisstjórnar og Alþingis, til að tryggja sveitarfélögunum eins og kostur er nægilega tekjustofna til þess að sinna þeim lögboðnu verkefnum sem þau hafa með höndum. Ég veit að það er erfitt í búi hjá mörgum sveitarfélögum í dag, einkum þar sem um mikla íbúafækkun hefur verið að ræða. Ég get fullvissað hv. þm. Kristján Möller um að það er full samstaða og fullur einhugur um það í nýrri stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga að vinna heiðarlega að þessum málum þannig að sveitarfélögunum verði tryggður tilverugrundvöllur til að sinna verkefnum sínum í næstu framtíð. Það er skylda löggjafarvaldsins að minni hyggju, skylda ríkisstjórnarinnar, að sjá til þess. Ríki og sveitarfélög eiga að sjálfsögðu að vinna saman að því verkefni.