Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Óþarfi er að hafa langt mál um þetta frv., sem fer fram á heimild til að taka lán fyrir landssmiðjuna, allt að 1 millj. kr., og ábyrgjast það. Hún hefur ráðizt í stórkostlega byggingu og búið vel um sig, en hefur orðið að taka til þess mjög óhagstæð smálán, svo að rekstrarkostnaður hennar, sem varð 70 þús. kr. s.l. ár, er 20–30 þús. kr. hærri þess vegna en vera þurfti með hagstæðari lánskjörum. Ég vil vænta þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og fjárhagsnefndar.



Herra forseti. - Ég þarf ekki að hafa langt mál um þetta frv. Sjútvn. hefur haft það til meðferðar á nokkrum fundum og mælir með samþykkt þess með svolitlum breyt. tveim. Það má heita nýmæli í frv., að þar er gert ráð fyrir hafnarbótum til að bæta aðstöðu til aðgerðar á skipum, og er þó hið sama raunar komið í hafnarl. fyrir Reykjavík. Vitamálastjóri telur sjálfsagt að taka þetta upp í hafnarl., þar sem ríkið styrkir slíkar framkvæmdir. Akureyri hefur verkfræðing fyrir bæjarstjóra, og hefur hann samið þær áætlanir, sem byggja skal eftir, en vitamálaskrifstofan kynnt sér þær og veitt þeim viðurkenningu sína. Meðmæli vitamálastjóra með frv. liggja því fyrir. Breyt. þær, sem rétt þykir að gera og fram eru bornar á þskj. 487, eru fyrst og fremst gerðar eftir tilmælum vitamálastjóra til samræmingar við önnur hafnarl. Lagt er til, að skilyrði fyrir styrk og lánveitingu ríkisins sé, að yfirstjórn og reikningshald framkvæmdanna sé í höndum manns, sem atvmrn. samþykkir. - Í öðru lagi vill n., að það sé tekið fram í frv., að hafnarsjóður eigi það land, sem sjór fer yfir um stórstraumsflóð innan hafnar. Ég býst við, að um þetta verði ekki ágreiningur.



Herra forseti. - Að vísu hefur orðið nokkuð óvanalegur dráttur á afgreiðslu málsins, því að í febrúar síðastl. var það lagt fyrir þingið, en þakka vil ég sjútvn. og vitamálastjóra þá afgreiðslu, sem það hefur nú fengið, og fullan skilning þeirra á þörf lagabreyt. Vona ég, að málið fái að ganga örugglega gegnum Alþingi.



Þó að málið hafi tafizt, gerði sjútvn. það ekki að sjálfráðu. Það var eigi fyrr en um miðjan okt., nokkru fyrir þinghléið, sem henni barst umsögn vitamálastjóra, en vitamálaskrifstofan þurfti mikinn tíma til að ganga úr skugga um ýmis efnisatriði áætlananna, sem samdar höfðu verið fyrir norðan.



Herra forseti. - Menntmn. þessarar d. hefur haft frv. til athugunar og leggur eindregið til, að það nái fram að ganga með breytingum, sem varða eingöngu upphaf 3. gr. frv. N. telur rétt, að frestur til að afhenda kirkjubók, eftir að hún er fullskrifuð, sé ákveðinn 15 ár, en ekki 10 ár eins og í frv. stendur. Til þess liggja m.a. þau rök, að sóknarprestar þurfa að skrifa aldur fermingarbarna út úr kirkjubókum, og miðast 15 ára fresturinn einkum við það. Þá þótti n. ástæða til að bæta inn ákvæði um, hve lengi sóknarprestar megi hafa sömu kirkjubókina í notkun. Þess eru ekki allfá dæmi, að þær hafi verið notaðar 70–80 ár í fámennum söfnuðum. Á svo löngum tíma er afar hætt við, að bók eyðileggist, áður en hún verður safnskyld. Þessar brtt. höfum við borið undir flm., og hann hefur tjáð sig þeim samþykkan.



Við 1. umr. málsins hafði ég bent á, að æskilegt væri, að þessu yrði fyrir komið á annan hátt en í frv. Það, sem fyrir flm. vakti, var, að bæði væru til heima í héraði og í þjóðskjalasafninu kirkjubækur, sem færðar væru eins langt fram og hægt væri að gera kröfur til. Ég hefði talið réttara, að hvert prestakall héldi alltaf sínum bókum, en prestum væri gert skylt að senda árlega eftirrit af þeim til þjóðskjalasafnsins, sem gæti síðan látið binda þau eftirrit í bækur og geymt til sinna nota. Þetta hefur n. ekki tekið til greina, heldur kýs þá leið, sem frv. til tekur og ég tel miklu verri. Ég þori að fullyrða, að mest er þörfin fyrir kirkjubækur heima í héraði. Það hefur lengi valdið mjög miklum óþægindum, þegar búið er að senda kirkjubækur að heiman, áður en þorri þess fólks er horfinn, sem þar er skráður, og þó munu allir sóknarprestar hafa verið mjög íhaldssamir með að senda frá sér bækurnar fyrr en í síðustu lög. Það mun ekki vera nema á örfáum stöðum, sem það hefur getað komið fyrir, að sama kirkjubókin væri notuð 70–80 ár, sjaldan lengur en 10–20 ár, og eigi að afhenda þær í síðasta lagi 15 árum eftir það, er e.t.v. flest fólk á lífi, sem þar er skráð. En svo ríkt hefur verið eftir bókunum gengið, að árekstrar hafa orðið milli presta og safnsins, og hef ég sjálfur sögu af því að segja. Svo langt var gengið, að áreið var stundum gerð heim á prestsetur og kirkjubók numin brott án vitundar prestsins. Ég tel nauðsyn, að tryggt sé, að bækurnar verði heima í prestakallinu sjálfu. Ég sé ekki betur en þörf þjóðskjalasafnsins sé miklu betur fullnægt með því að láta presta senda afrit heldur en með aðferð frv., og móti því ættu engir að vera nema helzt prestarnir, sem fyrirhöfnin væri lögð á. En það munu þeir kjósa miklu heldur en láta bækurnar. Ég mótmæli því alveg, að lögfest verði að taka frumritin af prestaköllunum 15 árum eftir að hætt er að skrifa í þau. Bækurnar má ekki taka fyrr en eftir a.m.k. 70–80 ár, þegar fólkið, sem þar er skráð, er að mestu horfið.



Það vildi svo til,. þegar þetta frv. var til 1. umr., að ég var fjarstaddur vegna sjúkleiks og heyrði ekki málfærslu hv. þm. V.-Sk. En á fundi n. gat hv. þm. a.-Sk. um till. hans, að vísu ekki fyrr en búið var að samþ. um afgreiðslu málsins í n., en ég býst ekki við, þótt fyrr hefði verið frá henni skýrt, að n. hefði lagt til að hverfa frá þeim hætti, sem frv. vill á þessu hafa. Hv. þm. V.-Sk. var að ræða um ýmiss konar óþægindi, sem hlotizt hefðu af því fyrir fólk, að kirkjubækur voru ekki kyrrar í prestaköllum. Ég veit ekki betur en með frv. sé verið að reyna eins fullkomna bót á þessu og unnt er og engu verri en yrði með aðferð hv. þm. V.-Sk. En þegar kirkjubækur liggja hver í sínu prestakalli og fólk, sem statt er annars staðar á landinu, þarf að ná til þeirra, verða oft að því mikil óþægindi, að ég ekki nefni Vestur-Íslendinga, sem alltaf eru að leita til okkar um vottorð úr kirkjubókum. Ég veit, að þm. hlýtur að viðurkenna, að það er ákaflega óheppilegt, að sama embættisbókin sé mjög lengi í notkun. Dæmi, sem hann álítur mjög fá, um 70–80 ára notkun, eru það ekki, og mætti, ef þyrfti, færa til tölurnar um langa notkun. Hann ræddi einnig um árekstra milli presta og safnsins. Ég get fullyrt um þann áratug, sem ég hef verið þjóðskjalavörður, að aldrei hefur orðið árekstur um þetta milli presta og mín eða annarra starfsmanna safnsins, enda hef ég yfirleitt hliðrað til við presta, þegar þeir hafa óskað undanþágu um stund, og þeir hafa aldrei gert um það ósanngjarnar kröfur. Ég veit því ekki, hvaða misklíðir hv. þm. á við.



Ég get lýst yfir, að það, sem ég átti við, gerðist, áður en núverandi þjóðskjalavörður tók við, og hann mun ekki hafa gengið eins hart að í þessum efnum og fyrirrennari hans. Hinu verður ekki neitað, að samkv. ákvæðum frv. yrði aðalbókin tekin af prestunum, sem eiga að gefa vottorð úr þeim, og ég hygg satt að segja ekki hægt að treysta því, að þau eintök, sem eiga að geymast á flækingi um sveitina hjá þeim mönnum, sem sóknarnefndir kunna að fela að taka afritin, verði ætíð til mikilla nota. Maður veit, hvernig um þau muni fara á stundum, og ég býð ekki tvo aura í svoleiðis eintak, held það verði engum til gagns. Ég bjóst við, að n. mundi fara að till. minni, þar sem þá var hvorum tveggja, prestaköllunum og safninu, tryggð hin ákjósanlegasta úrlausn. Nú brást sú von, og mun ég því bera fram um það brtt. fyrir 3. umr. Hv. frsm. segir, að fólk, sem flutt er frá fæðingarstöðvum sínum, hafi mikil óþægindi af því, ef kirkjubækur komi ekki fljótt á þjóðskjalasafnið. Þá ætti hann að fylgja till. minni, sem bætir langbezt úr því. Annars á þetta helzt við það fólk, sem flyzt til Reykjavíkur og vill flytja kirkjubækurnar með sér til hagræðis, en fólki annars staðar á landi eða vestan hafs er engu verra að skrifa sóknarpresti og biðja um vottorð hans en til þjóðskjalasafns, og hef ég ávallt svarað þeim bréfum undireins og það munu prestar yfirleitt gera, sízt seinna en gert er á þjóðskjalasafninu. Og hinir eru ólíkt fleiri, sem kyrrir sitja. Með minni till. er hvorum tveggja gert jafnhátt undir höfði.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka fram til skýringar, að réttur manna í héraði og þeirra, sem burt eru fluttir, er jafnt tryggður, hvort sem fylgt er till. frv. eða hv. þm. V.-Sk. Annað var það, sem hv: þm. sagði og mér þótti ákaflega eftirtektarvert og raunar kærkomið að heyra af hans vörum, að hann byði ekki tvo aura í kirkjubókarhandrit, sem búið væri að ganga manna milli allan þann tíma, sem kirkjubókum er ætlað að endast, áður en þær verði safnskyldar. Hann veit, hvað verða vill um bækur, sem þannig þvælast ein 50 ár. Það eiga að vera sóknarnefndarformenn, sem gæta þeirra, og þeir eru í því efni sízt verr settir en prestar, sem taka við prestakalli einn af öðrum, og ekki hægt að gera upp á milli, hvort betur ætti að geymast, frumrit eða afrit. Með þessu hefur þ. viðurkennt þá miklu nauðsyn, sem er á því, að kirkjubækur liggi ekki allt of lengi í prestaköllum, áður en þær verða eign safns. Óþægindin, sem hann hyggur, að verði eftir burtflutning bókar, þegar afritið væri eftir týnt eða ónýtt, ættu að verða fátíðari en hann hyggur, og ég tek ekki orð hans um afritin allt of bókstaflega, og þá er símasamband við Reykjavík úr flestum sóknum, póstgöngur greiðar og góðar víðast hvar, og enginn má miða við þær tafir, sem stríðið hefur valdið á afgreiðslu safnsins, þegar handritin eru geymd austur á Flúðum í Hrunamannahreppi og ekki þykir fært að fara þangað oftar en mánaðarlega til að sinna afgreiðslu vottorða og slíkra erinda. Við skulum vona, að þessu ógnafári sé brátt lokið, og verðum að greiða atkvæði í þessu máli með venjulegt ástand í huga.

Sveinbjörn Högnason Hv. frsm. vildi undirstrika þau orð mín, að ég gæfi ekki tvo aura fyrir afrit, sem búin eru að flækjast milli sóknarmanna um fjölda ára. Í frv. segir, að heimilt sé sóknarn. að fela afritun öðrum mönnum, sem hún telur til þess færa. Við vitum, að þetta er rétt, að í langflestum tilfellum yrði slík kirkjubók orðin ónýt, og það er allt annað en kirkjubók, sem er kyrr hjá presti allan tímann. Ég get ekki skilið, hvað þjóðskjalasafnið er bættara með að fá bækurnar, sem fullskrifaðar eru, eftir 50 ár, því að gera má ráð fyrir, að það verði ekki fyrr, fremur en að fá afrit árlega og geta þannig sjálft fengið ný eintök, jafnóðum og bækurnar eru færðar. Hvað viðvíkur því, sem hv. frsm. sagði, að erfitt sé nú að fá nokkuð frá þjóðskjalasafninu, þá vita allir, að mjög erfitt hefur verið að ná í nokkuð frá safninu, eins og aðstæður eru nú. Ég hygg, að að því geti komið, að menn muni um. að borga fyrir símtal 3–5 kr., þótt slíkt þyki smámunir nú á tímum, og fólk kæri sig ekki um að þurfa að nota símann til þess að geta náð í nauðsynleg vottorð. Þess vegna finnst mér fyrir mitt leyti alveg sjálfsagt, að fólkið heima fyrir hafi sitt eintak og þjóðskjalasafnið annað, svo að báðir geti notað þau eftir því, sem þarf.



Í gildandi skattal. er svo ákveðið, að útgerðarmenn megi draga frá tekjum sínum, áður en þær eru skattlagðar, og fé þetta skuli lagt í varasjóð eða nýbyggingarsjóð. Einnig er svo ákveðið í gildandi skattal., að borga skuli 90% af skattskyldum tekjum, sem nema yfir 200 þús. kr., í nýbyggingarsjóð. Þeir, sem hafa yfir 200 þús. kr. tekjur, sleppa við útsvar af þeim hluta teknanna, sem í nýbyggingarsjóð fer. Ekki er tekið fram í l. sams konar ákvæði um lægri tekjur. Þetta hefur orðið til þess, að í sumum bæjar- og sveitarfélögum hefur nýbyggingarsjóðstillag útvegsmanna ekki verið tekið til greina við niðurjöfnun útsvara, þannig að þeir hafa orðið að greiða útsvar einnig af þeim tekjum, sem gengið hafa til nýbyggingarsjóðs. Í frv. þessu leyfi ég mér að leggja til, að í útsvarsl. sé sett það ákvæði, að ekki megi leggja útsvar á þær tekjur, sem ganga til nýbyggingarsjóðs samkv. skattal. Á síðasta Alþ. var flutt frv. samhljóða þessu, en það dagaði uppi. Vona ég, að svo fari ekki í þetta sinn, og legg til, að málinu verði vísað til fjárhagsnefndar.



Landbn. Nd. hefur fjallað um þetta mál og orðið einhuga um að mæla með samþykkt frv. með ofur litlum orðabreytingum. Hún var öll þess álits, að það væri tímabært, að Búnaðarfélag Íslands aflaði sér eigin fjár til starfsemi sinnar, en þetta gjald greiðist af sölu landbúnaðarvara. Er þetta hliðstætt því, að ákveðinn hluti af verði útflluttra sjávarafurða gengur til eflingar fiskveiðasjóði. Ég hef áður farið nokkuð ýtarlega út í þetta frv. og tel ekki ástæðu til að endurtaka það, sem ég þá sagði, og mæli með því við hv. d., að hún veiti frv. brautargengi. Brtt. er á þskj. 453 og er aðeins til nánari skýringar á tilsvarandi greinum. Breytingarnar eru þær við 1. gr., að í stað orðanna „heilsöluverði varanna“ komi: því verði, er framleiðendum er greitt fyrir vöruna á hverjum tíma. - Í öðru lagi, að á eftir orðunum „eða söluverð erlendis (cif.) að“ komi: að viðbættum útflutningsuppbótum, ef greiddar eru, en að. Niðurlag 2. gr. orðist svo: svo og loðskinnum og öðrum söluvörum landbúnaðarins. - Með öðrum orðum, að loðskinn verði líka gjaldskyld, og er það samkv. bendingu búnaðarþings. En búnaðarþing fékk þetta mál til meðferðar og lagði eindregið til, að það næði fram að ganga með þessum breyt.



Síðan þessu máli var frestað, hefur sjútvn. talað saman um brtt. á þskj. 405 frá hv. 2. þm. S.-M. (EystJ), og náðist ekki samkomulag innan n. um það, að frv. bæri að breyta í þessa átt. Meiri hl. n. er því andstæður. Ég hef fyrir mitt leyti borið þessar breyt. og aðrar, sem ymprað var á í undanþáguátt, undir skólastjóra Stýrimannaskólans, og hann taldi þær spor í öfuga átt. Þá eru brtt. á þskj. 451 frá sjútvn. Það er þegar upplýst, að sú gagnrýni, sem fram kom hjá hv. þm. Ísaf. (FJ) um ósamræmi í breytingum, sérstaklega um kyndara, er önnuðust vélstjórn, var óþörf, því að þarna kom ekki fram nýmæli, heldur var breyt. þessi gerð að ábendingu skrifstofu Alþ., og eru þar tekin inn í frv. ákvæði, sem þegar eru í l. og hentara er að hafa á þessum stað, þegar frv. hefur náð lagagildi og á að fella það inn í gildandi löggjöf. - Ég hef ekki að sinni fleira að segja um málið.



Út af brtt. minni á þskj. 405, sem n. gat ekki náð samkomulagi um og fellur nú undir úrskurð þessarar hv. d., vildi ég segja nokkur orð. - Ég get ekki farið að endurtaka rök mín fyrir henni, einkum þar sem d. er þunnskipuð, en ég teldi samþykkt hennar mjög til bóta, og hér er um réttlætismál að ræða. Hv. þm. Ísaf., núv. félmrh., lýsti yfir síðast við umr., að hann væri í meginatriðum samþykkur brtt. minni, vildi aðeins lengja upp í 5 ár þann tíma, sem menn þyrftu að hafa gegnt starfi fyrir gildistöku þessara l., til þess að halda réttindum sínum. Nú bjóst ég við brtt. þessa efnis frá hæstv. félmrh. En þar sem hann er fjarstaddur, vil ég leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. við brtt. mína á þskj. 405 um, að í stað orðanna „36 mánuði“ komi „5 ár“, - í því trausti, að það verði fremur til þess, að till. verði samþ.