Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Áður en ég hef mál mitt þætti mér vænt um að þm. Halldór Blöndal og Árni Johnsen væru í salnum ef þeir eru í húsinu því ætlun mín var að svara orðum þeirra.  Ég vil svara þeim þm. sem tekið hafa þátt í umr. um þáltill. um friðarfræðslu. Þeim sem hafa stutt hana þakka ég góð orð. Mig langar að víkja nánar nokkrum orðum að máli þriggja þeirra þm. sem um málið hafa talað og þá vil ég fyrst víkja að máli hv. þm. Halldórs Blöndal. Ég fagna því að hann er í hjarta sínu sammála mér og öðrum hv. flm. þessarar þáltill. um nauðsyn þess að búa vel að börnum og enn fremur að friðarfræðsla í sjálfu sér, sú hugsun sem að baki því orði liggur, sé góð. Mér datt í hug þegar hv. þm. minntist á ævagamla þrá mannkyns eftir friði og öryggi hvort það væri ekki einmitt nú sem við ættum möguleika á að koma á friði. Auðæfi jarðar og sú tækni sem við ráðum yfir gerir okkur nefnilega kleift að sjá öllum jarðarbúum farborða. Við getum því nú ef við viljum skapað það réttlæti sem er nauðsynlegt til að leggja grundvöll að friði sem mundi endast. En eins og hv. þm. var mér öldungis sammála um gerir réttlátur friður handa frjálsu fólki kröfu um agað framferði og ég er sammála honum um að við eigum að hafa þetta mjög í huga. Ég er líka innilega sammála hv. þm. þegar hann segir: Friðarhugsunin og friðurinn gerist ekki án fyrirhafnar. Einmitt þess vegna stend ég hér. Og einhvers staðar og alls staðar verður þessi fyrirhöfn að byrja til að draumar hv. þm. og draumar mínir og ævagamlir draumar mannkyns um frið geti ræst. Þm. minntist á móðurástina, að eitt hið göfugasta við hana væri að móðirin snýst til varnar, er reiðubúin til að fórna lífi sínu ef henni þykir sem öryggi afkomenda sinna sé ógnað. Það lýsir næmri skynjun hjá þm. að taka einmitt þessa samlíkingu. Þráin eftir friði er sammannleg en lífið hefur alltaf átt brýnt og náið erindi við konur. Það hefur treyst þeim til að bera sig í skauti og faðmi. Konur hafa verið og eru enn nátengdar með líkama sínum og starfi tilurð og lokum lífsins. Það hefur verið verkefni kvenna í aldaraðir að hlúa að og sinna ósjálfbjarga og sjálfbjarga lífi. Það er því engin tilviljun að konur hafa tekið frumkvæði að því að varðveita lífið. Konur eiga að sjálfsögðu engan einkarétt á því að bjarga heiminum, en þær eru þrátt fyrir allt fjölmennar og virkar í friðarhreyfingum nútímans. Kannske eru þær nú sem Heimdallar mannkyns, skynja hættuna sterkar en aðrir og vara við henni. Þær ganga friðargöngur, halda fundi og reyna að breyta gangi sögunnar og forða ragnarökum. Með ótrúlegu hugrekki, seiglu og óbílandi trú á lífið hafa konurnar flykkst að herstöðvunum. Og þetta eru ekki bara kvenréttindakonur, harðar baráttukonur. Nei, þetta eru venjulegar konur sem hafa aldrei áður yfirgefið arininn sinn og fylgt skoðun sinni út í lífið og óvissuna. Þær koma og syngja framan í hermennina og brosa, en þeir verða óöruggir því að þeim var aldrei kennt að verjast söng eða brosum. Þær skreyta veggi herstöðvarinnar með myndum af ástvinum sínum og vefa marglita þræði í víggirðingarnar. Þær klifra yfir girðingarnar og veggina og láta taka sig fastar, í fyrsta skipti á ævi sinni sem margar þeirra hafa óhlýðnast nokkrum. En eins og ein kona sagði: Ef lög mannanna brjóta gegn lögum guðs og lögum lífsins, þá brýt ég lög mannanna. En engan meiða þær og engum sýna þær ofbeldi. En þær reyna með mennsku sinni og hlýju að breyta eðli herstöðvarinnar og vísa þessum vegvilltu drengjum og körlum leiðina út úr völundarhúsi úrræðaleysisins og þannig ganga þær erinda lífsins og friðarins. Og ég segi ykkur: Þessar konur eru hetjur. Það mun koma á daginn síðar ef við glötum ekki sjálfum okkur og sögunni á undan. Er það ekki einmitt með því að virkja þessa göfugu eða frumstæðu hvöt, móðurástina, til varnar ungviðinu sem við getum eygt leið til bjargar fyrir mannkynið allt? Hv. þm. taldi mig hafa svör á reiðum höndum um það hvaðan mannkyninu stafaði ógn. Ég tel mig hafa réttilega bent á þá ógn sem ég sé stærsta og mesta fyrir líf á þessari jörð: kjarnorkuvopnin. Hv. þm. Halldór Blöndal, Árni Johnsen og Jón Baldvin Hannibalsson töldu mig allir leggja að jöfnu lýðfrjálsar þjóðir og aðrar sem búa við ofbeldi og lögregluríki. Það er ekki rétt. Ég bar aldrei saman gæði þjóðskipulaga. Það sem ég gerði var að leggja að jöfnu framlag beggja stórvelda til að fylla vopnabúr heimsins og þá hættu sem þau byðu mannlífi og öðru lífi á þessari jörð upp á með slíku athæfi. Það var rétt hjá hv. þm. að ég tel að sömu eða sambærilegar mannlegar hvatir ráði vígbúnaði hvort sem hann fer fram austan einhverrar línu eða vestan, norðan eða sunnan, ótti, tortryggni, hatur, græðgi svo eitthvað sé nefnt. Löngun til að fjarlægja kjarnorkuvopn úr vopnabúri heimsins er ekki jafnframt löngun til að gangast undir sovéskt þjóðskipulag, því fer fjarri. Hv. þm. Halldóri Blöndal finnst athyglisvert að í markmiðum friðarfræðslu sé ekki vikið að því að fræða um ágæti lýðræðisskipulags. Vitanlega hlýtur fræðsla um stjórnkerfi að verða hluti af þeirri viðleitni að skilja þjóðir og samskipti þeirra og möguleika manna til að varðveita frið. Hin flóknu vandamál sem blasa við okkur þurfa nemendur að skilja glögglega um leið og þeir eru sér meðvitaðir um þau forréttindi sem þeir njóta með því að búa í lýðræðisþjóðfélagi. Það þýðir líka að þeir verða að sinna lýðræðislegum réttindum sínum til að skapa samfélag og veröld án ófriðar. Okkur hlýtur að varða miklu að í lýðræðisþjóðfélagi séu unglingum ljósar meginstaðreyndir í meiri háttar málefnum. Að þeir heyri röksemdir um allar hliðar mála og geti síðan myndað sér skoðanir. Markmiðið hlýtur að vera að tryggja það að nemendur fái yfirvegaða mynd af hverju máli þar sem fyllsta jafnvægis er gætt við kynningu málsins. Ég er þess fullviss að við getum treyst kennurum til þess og furða mig á því að nokkur skuli efast um hæfni þeirra til að tryggja slíkt. Um viðkvæm málefni, hvort sem þau eru stjórnmálalegs, félagslegs eða persónulegs eðlis þarf að sjálfsögðu að fjalla af nærgætni. Og það eru vitanlega skiptar skoðanir um mörg málefni er varða daglegt líf okkar og framtíð. Oft eru þetta sterkar skoðanir og andstæðar, en röksemdir þeirra þurfa unglingar engu að síður að þekkja ef menntun þeirra á að stuðla að því að þeim takist að gera veröld sína öruggari og betri til búsetu. Hv. þm. Halldór Blöndal talar um það, með leyfi forseta, að undir engum kringumstæðum sé hægt að fallast á það að hægt sé að ástunda friðarfræðslu án sannleika, án hreinskilni, án viðurkenningar á því að til þess að við getum uppbyggt jörðina .í friði áfram verðum við að læra að bera meiri virðingu hvert fyrir öðru. Þarna er ég honum alveg sammála nema hvað það erfiða með sannleikann er að hann er ekki einn og svo er hann líka afstæður. Sannleikur Jóhannesar úr Kötlum, sem hv. þm. vitnaði í, og þm. Halldórs Blöndal um frið er ólíkur og e. t. v. ekki samrýmanlegur. En einmitt, eins og hv. þm. segir, við verðum að læra að bera meiri virðingu hvert fyrir öðru og byrja að hlusta hvert á annað, komast í kallfæri, eyða tortryggni, óvinaímyndum, komast að því að þrátt fyrir erjur valdhafa, eigin fordóma, uppeldisleg áhrif og einangrun erum við öll manneskjur sem eigum svipaða drauma, þarfir og þrár og leiðir okkar munu fremur liggja saman ef við gefum hvert öðru tækifæri, hlustum á hugmyndir hvers annars og reynum að samrýma í stað þess að sundra. Hv. þm. saknar þess að ekki skuli fræðslu í kristindómi ætlaður staður meðal markmiða friðarfræðslu. Friðarboðskapur og siðfræði kristinnar trúar á mikla samleið með markmiðum friðarfræðslu en ekki þótti ástæða til að finna henni sérstakan stað þarna af því að kristnifræðsla er þegar viðurkennd námsgrein í skólum. Þm. sagði það mikla lífsreynslu að upplifa að 79 tillögur í friðarátt voru samþykktar í fyrstu nefnd Sameinuðu þjóðanna á einni viku. Jafnframt að á þessu þingi Sameinuðu þjóðanna hefði ekki einn einasti maður tekið til máls sem ekki sagði að æðsta boðorð síns lands væri að stuðla að friði á jörðu. síðan vék þm. að uggvænlegu ófriðarástandi í heimsmálum sem þessar þjóðir ættu þátt í. Ekki tel ég að þetta útiloki hvað annað. Miklu fremur undirstrikar þetta þá gömlu staðreynd að andinn er reiðubúinn en holdið er veikt. Ég er líka sammála hv. þm. um það að það er jafnsárt fyrir einstaklinginn og engu réttlátara að deyja af völdum hefðbundinna vopna en kjarnorkuvopna. Munurinn er bara sá að fjöldi einstaklinga sem mun deyja ef kjarnorkuvopnum verður beitt og þau áhrif sem slík vopn mundu hafa á lífríkið allt eru á engan hátt sambærileg við áhrif hefðbundinna vopna. Þess vegna er sú leið ofbeldis, hernaðar og ógnarjafnvægis, sem þjóðir heimsins hafa farið til að ná fram vilja sínum og staðfesta mátt sinn, alls ekki lengur viðunandi, þótt hún hafi í reynd og alveg réttilega aldrei nokkurn tíma verið viðunandi, eins og hv. þm. benti á. Hv. þm. benti á að það vanti allar forsendur fyrir því að afvopnun geti átt sér stað vegna þess að það vantar gagnkvæmt traust milli þjóða og vegna þess að ein þjóð hefur ástæðu til að tortryggja aðra. Þetta er einmitt lykilatriði og einmitt ein af þeim gjám sem við þurfum að byggja brú yfir á hinni fyrirhafnarsömu leið okkar til friðsamlegra samskipta. Hin staðlaða sýn sem margar þjóðir hafa nú hver af annarri torveldar öll samskipti. Með því að eyða hleypidómum og tortryggni og auka verulega vísindaleg, tæknileg og menningarleg samskipti, ferðamennsku og verslun væri hægt að opna nýjar friðsamlegar leiðir milli óvinaþjóða, eins og t. d. Sovétríkjanna og Bandaríkjanna. Þm. spyr hvernig að slíkri fræðslu eigi að standa, með hvaða hugarfari og af hverjum. Hann sagði að ekkert hefði komið fram í þessari löngu ræðu minni um það hvernig ég hugsaði mér að staðið yrði að fræðslu, t. d. um útrýmingu kjarnorkuvopna, og þær áherslur sem ég vildi þar leggja þyngstar. Nú er það svo; eins og ég gat um í framsögu minni og tel að sé rétt skilið hjá mér, að það er ekki hlutverk Alþingis eða alþm. að hanna námsefni handa börnum landsins, og því eðlilegt að þessi fræðsla og hönnun og val námsefnis fyrir hana verði tekin upp í tengslum við þá námsefnisgerð og það þróunarstarf í skólum sem nú er .unnið að. Að þessari kennslu hlýtur að verða staðið eins og annarri sem við treystum kennurum fyrir að miðla til barna okkar. Ég sé ekki meiri ástæðu til að vantreysta þeim í þessum efnum en öðrum. Námsefni til þessarar fræðslu þarf að hanna sem fyrst og það er síðan að sjálfsögðu háð samþykki þeirra sem bera ábyrgð á vali og gerð annars námsefnis handa börnum og unglingum. Þm. spyr hvort ég telji rétt að skýra í skólum og þá hve snemma tilgang Atlantshafsbandalagsins og það sem stofnun þess hefur leitt af sér. Það hlýtur að vera eðlilegur og sanngjarn hluti af námsefni í friðarfræðslu að kynna fyrir nemendum hvernig þjóðir heimsins hafa talið og telja öryggi sínu best borgið. Það hlýtur að vera eðlilegt að kynna börnum þá valkosti sem menn hafa búið við og það ástand sem ríkir og hefur ríkt. Ég hef ekki haldið því fram, eins og hv. þm. gefur í skyn, að friðarfræðsla í íslenskum skólum geti orðið einhver örlagavaldur um það hvort kjarnorkuvopn haldi áfram að vera í heiminum eða ekki. En eins og ég sagði í framsögu minni, hvert og eitt okkar skiptir máli til að mynda það almenningsálit sem leyfir ekki stjórnmálaleiðtogum eða öðrum valdhöfum að grípa til hernaðarlausna eða halda áfram uppteknum hætti í umgengni við þessa jörð. Þm. ræddi um gönguferð sem ég tókst á hendur í Bandaríkjunum s. l. sumar ásamt norrænum konum og sagðist mundu verða mjög ánægður yfir því ef ég gerði mér sams konar gönguferð fyrir austan tjald. Til þess er ég svo sannarlega fús og tel einmitt að það sé afar nauðsynlegt að gera þannig friðsamlega „innrás“ til að auka skoðanaskipti og tengsl milli almennings austan hafs og vestan og reyna að hafa áhrif á valdhafa. Til upplýsingar vil ég segja þm. að fyrsta friðarganga norrænna kvenna var farin sumarið 1981 frá Kaupmannahöfn til Parísar. Eftir þá göngu sögðu menn: Ykkur væri nær að ganga til Rússlands. Konurnar gerðu þessi orð að veruleika og næsta sumar, árið 1982, fóru þær frá Stokkhólmi um Helsinki til Moskvu og Minsk. Árið 1983 lá svo beint við að heimsækja hitt stórveldið. Það var þriðja friðarganga norrænna kvenna sem við tvær íslenskar konur tókum þátt í; frá New York til Washington. Í sumar ætla svo norrænar konur að reka friðarbúðir í nágrenni Stokkhólms og í tengslum við Stokkhólmsráðstefnuna. Hv. þm. Halldór Blöndal talar um, með leyfi forseta, fyrstu „uppgjöf friðarfræðslunnar þegar hún segir í sinni skilgreiningu að ekki megi reyna að hafa áhrif á að breyta þjóðfélagsgerð einstakra landa. Því að með ,því erum við í raun og veru að segja að okkur varði ekkert um það þó að menn séu píndir, deyddir, þeim sé tortímt í öðrum þjóðlöndum.“ En þm. má ekki gleyma því að hann sjálfur mundi ekki sætta sig við óskahugmyndir Jóhannesar úr Kötlum, þar sem hann skilgreindi fyrirmyndarríki, hvað þá ýmissa annarra skoðanabræðra hans. Og þm. mundi ekki vilja að friðarfræðsla miðaði að því að koma yfir hann slíku skipulagi. En það að ólíkir skoðanahópar séu í kallfæri og geti talast við skapar frumskilyrði fyrir víxlfrjóvgun hugmynda: Þannig verður kannske virkasta leiðin til að forða fólki frá pyntingum, dauða og tortímingu. Þm. lauk máli sínu með því að segja, með leyfi forseta: „Ég get undir það tekið að margt af því sem hér er sagt sem markmið friðarfræðslu eigi rétt á sér. En ég er á hinn bóginn í miklum vafa um að hægt sé að gera þessu öllu skil sem þarna er talið upp. Ég held,“ segir þm., „að aðeins lestur þessara níu liða, sem þarna eru til tíndir, sýni okkur að þarna er færst of mikið í fang ef hugmyndin er að koma þessu öllu til skila á barnaheimilum landsins eða í grunnskólum. Ættu flestir erfitt með að skilja til fulls það sem þarna er talað um, þó að þeir eyddu ævi sinni í að reyna að skýra það svo að viðunandi væri.“ Þm. talaði um kristna trú. Þó að Biblían sé bæði stór og erfið bók, full af boðskap sem gerir miklar kröfur um skilning manna og hegðun, hafa menn ekki látið það fæla sig frá því að kenna þessa bók og boðskap hennar, jafnvel litlum börnum. Hefur þar hver staðið að eftir sínum skilningi og getu, jafnt foreldrar sem skólar auk kirkju, og hefur þetta þótt sjálfsagt og gott atferli. Ég tel að sú heimsmynd og siðfræði sem fram kemur í Biblíunni sé mun viðameiri og erfiðari í framkvæmd en þeir níu liðir sem tíndir eru til sem hugsanleg markmið friðarfræðslu. Og menn hafa sannarlega eytt ævi sinni í að reyna að skýra Biblíuna svo að viðunandi væri. Ég held því að engin ástæða sé fyrir hv. þm. að bera kvíðboga fyrir því þótt verkið sé erfitt. Eins og hann sjálfur sagði, með leyfi forseta: „Auðvitað fæst ekki friður án fyrirhafnar.“ Hv. þm. Árni Johnsen taldi mig hafa borið brigður á það að kennarar hafi sinnt friðarkennslu. Því fer fjarri. Og ég vil vekja athygli hans á því sem stendur í grg. þáltill. um friðarfræðslu, með leyfi forseta: „Það er því full ástæða til þess að vekja athygli á því sem þegar hefur verið gert í þessum efnum, styðja það og efla þannig að kennurum sé gert kleift að sinna þessu verkefni svo sem þeim ber skylda til.“ Jafnframt vil ég benda hv. þm. á ályktun frá stjórn og skólamálaráði Kennarasambands Íslands, sem hafa fjallað um þessa þáltill., en ályktun þeirra hljóðar svo, með leyfi forseta: „Stjórn og skólamálaráð Kennarasambands Íslands styðja heils hugar þáltill. þá um friðarfræðslu sem lögð hefur verið fram á Alþingi af fulltrúum úr öllum stjórnmálaflokkum. Fræðslan sem hér um ræðir hefur að sjálfsögðu farið fram í þeim stofnunum sem nefndar eru í till., en skort hefur á að hún væri tengd öðru námi og tekin fyrir á markvissan hátt. Stjórn og skólamálaráð Kennarasambands Íslands harmar þær hártoganir og rangtúlkanir sem heyrst hafa um till. þessa. Til upplýsinga skal á það bent að kennarar hafa sýnt máli þessu áhuga, t. d. með stofnun samtaka kennara um friðaruppeldi sem nú bætist í hóp annarra friðarsamtaka í landinu og friðarsamtaka kennara á Vesturlöndum.“ Ég skil ekki hvernig nokkrum manni, sem hefur haft afskipti af 4ra, 5, 6, eða 7 ára börnum, dettur í hug að eðlilegt geti verið að kenna þeim harðvítuga pólitík hversdagslífsins í alþjóðamálum, eins og hv. þm. Árni Johnsen orðar það. Ég taldi mig hafa vikið nægilega skýrt að mögulegu námsefni fyrir slíka aldurshópa í framsögu minni til að fyrirbyggja svo fjarstæðukennda útúrsnúninga. Þm. talaði um friðarkjaftæði og friðarhjal með nokkurri lítilsvirðingu. Hann studdist mikið við Biblíuna í máli sínu og vil ég í þessu sambandi benda honum á ritningargreinina Matt. 5.9. Sömuleiðis vil ég minna hv. þm. á það hver urðu endalok friðarhöfðingjans Jesú Krists í þessum heimi og biðja hann að hugleiða hvaða eiginleikar og hvatir samtímamanna Jesú réðu úrslitum um afdrif hans. Friðarfræðsla er ekki útilokun eða gagnrýni á kristnifræðslu nema síður sé. Þó að mannseðlið sé svipað nú og á dögum Krists eru vandamál okkar að ýmsu leyti ólík vegna þeirrar tækniþekkingar sem við búum yfir. Þess vegna er okkur nauðsynlegt að breyta áherslum og nálgun í samræmi við það. Það er rétt hjá hv. þm. að það er óviturlegt að vekja fyrst og fremst ótta með litlum börnum gagnvart einhverju sem þau skilja ekki og ráða ekki við. En því má ekki gleyma að óttinn kemur til þeirra úr umhverfinu fyrr en síðar og besta vörnin gegn óttanum er þekkingin. Og það er hún sem þarf að miðla í samræmi við þroska og getu barna til að skilja. En fyrst og fremst miðar friðarfræðsla barna að því að gera þeim kleift að ráða friðsamlega við vandamál í nánasta umhverfi en ekki að kynna þeim neinn Stórasannleika um alþjóðastjórnmál eins og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson minntist á. Árni Johnsen vitnar í orð mín þar sem ég lýsi vísindamanni sem finnur upp drápsvélar á daginn, fer síðan heim og lifir eðlilegu fjölskyldulífi á kvöldin, án þess að setja framtíðaröryggi fjölskyldu sinnar í samhengi við eigið dagsverk. Síðan segir þm., með leyfi forseta: „Hvað meinar þm. með slíku hjali? Hvað liggur á bak við það lífsmynstur sem Kvennalistaþm. stillir þarna upp til lítillækkunar karlmanninum? Við hvaða sjálf er þm. að berjast og hvað er það sem truflar? Væri ekki í anda friðar að benda þá á eitthvert atriði sem væri jákvætt fyrir karlmanninn, t. d. það að það munu vera karlmenn sem hafa fundið upp öll þau heimilistæki sem notuð eru í þessu landi og víðar um heim? Er ástæða til að kyngreina mistök á þennan hátt?“ Ég er ekki viss um að hv. þm. hafi skilið orð mín eins og þau voru meint. Þm. talar um að ég kyngreini mistök og minnist ekki á öll þau góðu tæki sem karlar hafi fundið upp handa konum til að létta þeim heimilisstörfin. En þm. hlýtur að vera sammála mér um það að það eru ekki saumavélar og ryksugur sem ógna afkomu lífs á þessari jörð, heldur kjarnorkusprengjur. Ef karlar hafa í reynd fundið upp heimilistæki fyrst og fremst handa konum, þá hafa þeir líka fundið upp vopn og kjarnorkusprengjur fyrst og fremst handa sjálfum sér. Þessari kyngreindu áherslu bera karlar því fyrst og fremst ábyrgð á. Það vakti ekki fyrir mér að leggja áherslu á kyn þess vísindamanns sem ég lýsti í framsögu minni, heldur vildi ég undirstrika þann hættulega skort á tengslum milli huga og hjarta sem ég held að ríki í fari hans. Ég vil þess vegna leggja áherslu á það við hv. þm. að það eru ekki karlmenn eða hugvit þeirra sem Kvennalistakonur berjast gegn. Það eru miklu fremur þeir eiginleikar árásargirni og valdbeitingar sem lögð hefur verið meiri áhersla á í fari karla en kvenna og komið hafa ríkar fram hjá mörgum körlum, einkanlega þeim sem farið hafa með völd. Barátta okkar er m. a. gegn því að þessir eiginleikar fái að ráða gangi mála. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson lýsti því yfir að honum þætti eiginlega í aðra röndina hálfleiðinlegt að lýsa efasemdum sínum um ágæti þessarar þáltill. Ég fagna því að honum skuli a. m. k. hálfleiðast þessi afstaða sín. En hv. þm. efast um getu skóla sem uppeldisstofnunar og getu einstaklinganna til að rísa gegn valdbeitingu og ofbeldi valdhafa. Hann kemur víða við í mannkynssögunni máli sínu til stuðnings og kemst að þeirri niðurstöðu að það sé erfitt að vera friðarsinni andspænis ofbeldi heimsins. Hann minnist á þær milljónir sem lágu í valnum að ráði fjöldamorðingja eins og Hitlers og Stalins og vitnar til ritgerðar Orwells um Gandhi og hinn vopnlausa mótþróa sem hann beitti. Orwell kemst að þeirri niðurstöðu að Gandhi hefði ekki sætt jafnmannúðlegri meðferð hjá þeim Hitler og Stalín og hjá Bretum. Þeir fyrrnefndu hefðu einfaldlega tekið hann af lífi áður en honum hefði tekist að koma kenningum sínum áleiðis eða beita þeim lengi. Það má rétt vera. En einu má ekki gleyma. Hitler og Stalin voru ekki einir við þessi dráp sín. Þeir fönguðu hugi og hendur annarra til að framkvæma verk sín. Alveg eins og Orwell dregur þá ályktun að Gandhi hefði ekki getað boðið veldi Hitlers og Stalins byrginn leyfi ég mér að draga þá ályktun að Hitler og Stalin hefðu að öllum líkindum ekki komið áformum sínum í framkvæmd ef þýska þjóðin og rússneska þjóðin hefðu notið friðarfræðslu. Menn hefðu þá e. t. v. ekki reynst eins ginnkeypt fórnarlömb fyrir áróðri eins og raun bar vitni, né heldur orðið handbendi slátrara í skjóli hlýðni og með því að firra sig persónulegri ábyrgð. Einir hefðu Hitler og Stalin ekki áorkað miklu. Hv. þm. lýsir því hvernig hann haldi að skóli í lýðræðisþjóðfélagi hljóti að vera og vitnar í námsskrá grunnskóla. En hann efast um getu skólans til að sinna uppeldishlutverki gagnvart börnum þar sem samtvinnuð tengsl margra aðila koma til við að móta skoðanir, ráða uppeldinu; t. d. heimili, aldursfélagar, fjölmiðlar, umhverfið allt og tíðarandinn. En ég spyr: Getur skólinn gefist upp fyrir fram, dæmt sig úr leik vegna þess að hann hefur ekki afgerandi hlutverk til mótunar? Verður ekki skólinn jafnt sem aðrir uppeldisaðilar að mæta þessu hlutverki, að búa einstaklingana undir lífið? Og sé það rétt, sem hv. þm. heldur fram, að skólinn sé ekki áhrifamikill aðili til uppeldismótunar miðað við marga aðra þætti, sem þar koma til mótvægis, hvernig dettur þá þm. í hug að skólinn geti orðið svo einráður í áróðri eins og hann óttast? Hv. þm. spyr eins og aðrir á undan honum: Hvað er friðarfræðsla og hvernig á að koma henni á framfæri? Má ég taka dæmi úr námsefni sem sniðið var fyrir skóla í Nottinghamhéraði í Englandi. Eitt af tilgreindum markmiðum friðarfræðslu, sem kemur fram í umræddri þáltill., er að skilja þýðingu og hlutverk friðar og rækta hæfileika til að leita friðar í samskiptum einstaklinga, hópa og þjóða. Í þessu sambandi má spyrja eftirfarandi spurninga: 1. Fá nemendur tækifæri til að kanna merkingu og hin ýmsu skilyrði þess að friðarástand geti ríkt á mismunandi sviðum samfélagsins? 2. Er skólinn stofnun sem ræktar friðsamlegt samstarf og anda persónulegrar ábyrgðar? 3. Eru nemendur hvattir til að sviðsetja og leika atriði sem skipta máli fyrir friðsamlega sambúð, t. d. ýmsar mögulegar úrlausnir deilna? Hugsanlegt námsefni til að nálgast þetta markmið gæti verið: a. Tungumálakennsla, annaðhvort eigið mál eða erlent. Skilgreining hugtaka á því máli. b. Athugun á stofnunum sem hafa það verkefni að leita friðar og leysa deilur innan fjölskyldna, í persónulegu lífi einstaklingsins, á vinnumarkaðnum, á þjóðar- og alþjóðamælikvarða. c. Rannsaka hina ýmsu þætti deilna og leika hlutverk málsaðila. Prófa ýmsar lausnir á þessum deilum. d. Skoða Mannréttindaskrá sameinuðu þjóðanna. e. Söguleg athugun á þeirri staðreynd að ekki hefur tekist að varðveita frið í heiminum. f. Athugun á hlutverki hinna ýmsu trúarbragða heimsins við að leita friðar. - Þarna mætti t. d. hv. þm. Árni Johnsen tengja friðarfræðslu og kristnifræðslu, eins og minnst hefur verið á. - Annað markmið friðarfræðslu er tilgreint að glæða ábyrgðartilfinningu fyrir eigin ákvörðunum og gerðum. Og þarna komum við aftur að þeim sem framkvæmdu áform Hitlers og Stalins t. d. Í þessu sambandi mætti spyrja eftirfarandi spurninga: 1. Hvaða tækifæri er nemendum boðið upp á til að bera persónulega ábyrgð? 2. Hvaða stefnu tekur skólinn gagnvart árásarhvöt, kúgun og öðrum tegundum ofbeldis eða andfélagslegrar hegðunar? 3. Að hve miklu leyti geta nemendur valið um námsferil sinn? Viðeigandi námsefni til að ná þessu markmiði gæti verið: a. Athugun á fjölskyldulífi til að koma auga á ábyrgðarhlutverk og hvernig á að skilgreina þau. b. Athuga hvaða tækifæri gefast til að stunda lýðræði innan skólans, t. d. stofnun nemendaráðs sem tæki virkan þátt í mátefnum skólans. c. Athugun á friðarsinnum og afdrifum einstakra friðarsinna, þar með talin dæmi úr mannkynssögunni. d. Athugun á hugmyndum um lagalegan rétt og ábyrgð og siðferðilegan rétt og ábyrgð. e. Hlutverk og ábyrgð vísindamannsins við þróun nýrra vopnakerfa. Fimmti liður í upptalningu markmiða friðarfræðslu er að þekkja ýmsa líffræðilega og félagslega þætti sem hafa áhrif á mannlega hegðun. Þennan lið taldi hv. þm. Halldór Blöndal geta orðið töluvert flókinn að skilja og gæti tekið töluverðan tíma að koma honum til skila. I tengslum við þennan lið mætti spyrja eftirfarandi spurninga: 1. Eru einhverjar aðferðir sem má nota til að hvetja nemendur til að fá útrás fyrir árásarhvöt? 2: Hvaða ráðleggingastefnu hefur skólinn tekið upp til þess að hafa áhrif á hegðun í skólanum? 3. Hver er stefna skólans gagnvart ofbeldishneigðri og árásargjarnri hegðun nemenda utan skólans? Mögulegt námsefni til að nálgast þetta markmið gæti verið: a. Athugun á árásargirni og samstarfi meðal annarra dýrategunda. Getur árásargirni einhvern tíma vérið réttlætanleg? Og þá dettur mér í hug - þarna skyldu þó aldrei komnir bavíanarnir sem urðu hv. fyrrv. þm. Sighvati Björgvinssyni svo hugleiknir í skrifum hans um samfélagsfræði. b. Athugun á hegðunarmynstrum og goggunarröð, t. d. í bekknum eða á leikvelli. c. Samanburður á kjarnafjölskyldu og stórfjölskyldu og áhrif þeirra á samfélagið. d. Athugun annarra þátta eins og húsnæðis, félagslegrar velferðar, atvinnu, heilsugæslu, menntunar og hefða. e. Kynhlutverk í ýmsum þjóðfélögum, t. d. kúgun og frelsisbarátta kvenna. f. Hergagnaiðnaður og atvinna. Þessi dæmi sem ég hef nefnt hér eru engan veginn tæmandi eða algild, en þau gefa e. t. v. hugmynd um það hvernig hægt er að framkvæma friðarfræðslu. Mér þykir það athyglisvert að þeir þrír hv. þm. sem ég hef reynt að svara virðast allir óttast og hafa meiri áhyggjur af friðarfræðslu en kjarnorkuvopnum. Hjá mér er þessu þveröfugt farið. Ég er miklu hræddari við kjarnorkuvopn en friðarfræðsla. Og ég er ekki ein um þann ótta. Hann hefur þegar rekið marga á fætur og opnað munn þeirra til andmæla. Sú hætta sem þessi vopn bjóða mannlífi og öðru lífi þessarar jarðar upp á er slík að við hana er ekki hægt að sættast. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson sagði að það væri erfitt að vera friðarsinni. Það má vera. Þó hlýtur að vera enn erfiðara hlutskipti að skilja ógn kjarnorkuvopna en andæfa þeim ekki. Við verðum að sameinast um útrýmingu þessara vopna úr vopnabúrum heimsins. Hér er enginn að tala um einhliða afvopnun. Slík afvopnun yrði vitaskuld að vera gagnkvæm og að henni verðum við að stuðla á hverjum þeim vettvangi sem okkur býðst. En jafnvel þótt við útrýmum öllum þeim kjarnorkuvopnum sem nú eru til þá getum við ekki litið fram hjá þeirri staðreynd að með okkur býr þekkingin um það hvernig á að smíða slík vopn. Þess vegna segi ég: Mannkyn, sem kann að smíða kjarnorkuvopn, þarfnast friðarfræðslu til að kunna að forðast sinn eigin dauðadóm. Áður en ég lýk máli mínu langar mig að biðja hæstv. menntmrh. að lýsa afstöðu sinni til þessarar þáltill. þegar ég hef lokið máli mínu. En að lokum ætla ég að lesa með leyfi forseta, ljóðið Friður eftir finnska konu Anneli Pääkkönen: Friður Á landabréfi einhvers erum við öll óvinir ég og hún Helsinki mín prjónum stungnar staðir væntanlegrar eyðileggingar þú og brýrnar þínar í París hann og ljósin hans í Istanbul torgin í Moskvu og bílastæðin í Washington bjórkrúsirnar á kránum frýsandi hestar í fjölleikahúsinu konurnar á leið í brauðbúðina fjarlæg þorp við jaðar eyðimerkurinnar hinir þyrstu sem safnast saman við brunninn við erum öll óvinir við með heimilin okkar börnin okkar kettina okkar við erum óvinir í augum þeirra sem trúa á hjálpræði eyðileggingarinnar þeirra sem eta dag hvern af skilningstrénu með guði sínum við erum óvinir í augum þeirra sem trúa að þeir geti greint milli valds hins rétta og ranga það eru þeir sem hafa skipt heiminum alveg eins og eitrið skiptir klofinni tungu höggormsins sem hafa stungið í okkur prjónum á landabréfum sínum í börnin okkar eldhúsið kaffikönnuna söngvar okkar og faðmlög eru óvinir þeirra þeir sjá okkur ekki niðri í jörðinni stara þeir á landabréfin sín á skjáina sína og á deplandi ljós huggara sinna þeir sjá okkur ekki en augnalausir og hjartalausir einblína kjarnoddar eldflauga þeirra á okkur þeir eta af skilningstrénu á hverjum degi og trúa því að manninum vaxi sverð í annarri hendi og rós í hinni þeir trúa því að sverðið geti rétt rósinni hönd sína án þess að höggva hana sérhver þeirra trúir því að hann geti hamið höggorminn sérhver þeirra trúir því að hann sé sá eini sem sitji með guði sínum í hinum vitra skugga skilningstrésins hið blindandi vald siðfræði sinnar hafa þeir hamrað í glitrandi mynt þeir geta ekki séð rétt eins og barnið verður ekki séð handan við skýjakljúfinn rétt eins og sólin og stjörnurnar verða ekki séðar úr neðanjarðarbyrgjum lífverðir þeirra varna því að þeir geti faðmað ástvini sína nifteindahugsanir þeirra undir skotheldum vestum eyðileggja hið lifandi með banvænu bleki skrifa þeir í dagblöðin að við séum óvinir að við höfum hættulegar hugsanir séum undarleg í háttum höfum brenglaðar tilfinningar og sýnum fáránlegan einfaldleika að við séum hjákátleg að rækta rósir í hverjum lófa þeir fá okkur til að trúa því að við verðum að búa okkur undir það að verða fórnarlömb svo að þeir geti haldið áfram í friði að eta af skilningstrénu með guði sínum þeir eiga dagblöðin og fyrirsagnirnar þeir eiga verksmiðjurnar og brauðgerðirnar en þeir eiga okkur ekki við getum rétt fram hönd og rós við getum grafið sverðið og neitað að hneigja okkur fyrir nifteindum og atómum við getum hrópað yfir öll landamæri þeirra til annarra sem eru í okkar mynd: við erum vinir! við getum veifað hvítum fánum og rauðum rósum við getum hafið á loft rauða fána og hvítar rósir við getum sameinað litina og saumað hlýtt teppi handa hverju barni hlustið! hlustið á hlátur hvaðanæva úr heiminum hlustið á söngvana í öngstrætunum á þjóðvegunum á ökrunum og út um opna gluggana sendu friðarkveðju rétt eins og þú ferð í skóna á hverjum morgni orð friðarins tilheyra jafnt þeim sem eiga skó og þeim skólausu við eigum vini alls staðar hvaðanæva úr heiminum heyrist ómur af fótataki barna sem eru að læra að ganga eftir hljómfalli friðarins að ganga erinda friðarins börnin skipta ekki heiminum niður í veggjuð valdasvæði þessi börn deila heiminum með hverjum og einum eins og þú deilir hlýjunni undir teppinu þínu með ástvini börnin bera með sér frið eins og morgunninn ber með sér dagsbirtuna og jörðin ber grasið eins og þú deilir brauði þínu með svöngum gesti þess vegna segi ég þér þér sem heldur nú að þú sitjir með guði þínum við sama borð ég aðvara þig ef þú skipar þessum börnum ef þú skipar þeim að beina kjarnaoddum dauðans að heimilum og sólskininu í bakgarðinum að mér og öllum í minni mynd þá munu börnin segja: Nei á öllum tungumálum munu þau segja: Nei megi það orð lama hendur ykkar og verk þeirra sem þið skiljið ekki megi hótanir ykkar falla þöglar megi andlit sannleikans ljóma fyrir þræla ykkar andlit sannleikans einfalt og opið og einmitt hér: andlit mitt andlit þitt andlit barna okkar lifandi andlit andlit svo nálæg að þú getur kysst þau það er ekki hægt að deyða andlit sem hafa verið kysst.



Herra forseti. Það má hafa langt mál og stutt mál. Í hinni alkunnu vísu þjóðskáldsins: Trúðu á tvennt í heimi tign sem æðsta ber. Guð í alheimsgeimi Guð í sjálfum þér, er nú held ég fólginn sá friður sem menn leita eftir og öllum er sameiginlegt. Vissulega stendur það hvort tveggja í Biblíunni, að menn eigi að vera saklausir sem dúfur og slægir sem höggormar, en ætli friðurinn sé ekki einhvers staðar mitt á milli. Það er ástæðulaust að vera með hártoganir þegar rætt er um mál eins og friðarfræðslu. Það hlýtur að vera að sitt sýnist hverjum í þeim efnum og hvernig túlka eigi mál. Það sem ég hef lagt á áherslu í fyrsta lagi er að það sé mjög vandmeðfarið að kynna börnum, ungum börnum hina flæktu stöðu pólitíkur í heiminum í dag. Það er fyrst og fremst þar sem ég tel að sé erfitt að skipuleggja og marka skil, sem ekki geti leitt til vandræða og misskilnings, skemmda á börnum. Ég lagði einnig á það áherslu, sem hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir kom inn á, að ég teldi óþarfa að kyngreina valdbeitingu. Hv. þm. sagði í ræðu sinni að konur væru nátengdar tilurð og endalokum lífsins með líkama sínum. Það þarf nú tvo til og er óþarfi að vera sífellt að klifa á því að konur séu einn kynþáttur og karlmenn annar. Við hljótum að gera okkur fulla grein fyrir því hver sá munur er, sem er á konum og körlum, en að vera að búa alltaf til tvær fylkingar, það stuðlar ekki að friði og er furðulegt að þannig sé tekið til orða. Það er sagt að með því að ganga að fólki án þess að meiða það eða skemma, þá sé maður að stuðla að friði. Hvenær meiðir maður fólk og skemmir? Ef fólk vill vera í friði þá er það einstaklingurinn sem metur það en ekki sá sem að vill ganga. Ég er ekki að mótmæla eða fjargviðrast út í friðarhreyfingar eða vinnubrögð þeirra, en ég sé ekki að friðarhreyfingar hafi rétt umfram aðra til þess að fara inn á ákveðin svæði, þar sem ákveðnar reglur gilda og menn vilja fara eftir. Og kenningin um konurnar, sem klifra yfir girðingarnar inn í herstöðvarnar og syngja þar og brosa, nú verra gat það verið. En ég sé ekki tilganginn til lengdar. Þetta eru eins konar uppákomur sem ég sé ekki að skili neinum árangri. Þær hafa kannske sungið „Kveikjum eld, kveikjum eld“ eða eitthvað slíkt og víst er það saklaust gaman ef laglega er sungið. En ég harma hártoganir um þessa umræðu og mér finnst svolítið einkennilegt að menn séu teknir á beinið með því að safna saman yfirlýsingum frá einhverjum skólaráðum og krefjast þess að menn svari hér já eða nei. Þetta er ekki spurning um já eða nei. Það hljóta allir að vera sammála um nauðsyn þess að stuðla að friði, en það hlýtur að vera túlkunaratriði hvernig á að standa að þeirri fræðslu. Og umfram allt er ég á móti því að ruðst sé inn á garðinn sem hýsir yngstu börnin. Ég vil leyfa þeim að vera í friði sem börn og tel þau ekki græða neitt á því að frétta af ógnandi atburðum víða í heiminum frá degi til dags. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir benti mér á að lesa Mattheus 5.9, með leyfi forseta: „Sælir eru friðflytjendur því þeir munu guðs synir kallaðir verða.“ Það má auðvitað halda áfram og minna á Mattheus 5.7 sem segir: „Sælir eru miskunnsamir því þeim mun miskunnað verða.“ Ég vona að það hafi ekki verið neitt á bak við það hjá hv. þm. að orðalagið í þessari grein Biblíunnar segir „guðs synir“ því víst eru konur og karlar synir guðs í senn og vona ég að það sé ekki neitt sem kvelur þar á bak við. Það er líka undarlegt að segja að karlmenn séu að búa til kjarnorkusprengjur fyrir sig. Það sem ég sagði frekar í gamni en alvöru um heimilistækin var ekki ástæða til að taka svona háalvarlega þótt þetta sé staðreynd engu að síður. En við skulum athuga gang mála. Við skulum fara út fyrir það friðarsvæði og það frjálslynda svæði sem við búum á á norðurhveli jarðar. Við skulum fara inn í svörtustu Afríku eða hin ýmsu lönd Asíu og bera saman hvernig hættir hafa gengið þar fyrir sig öld eftir öld. Það er ekkert undarlegt að karlmaðurinn gekk á undan á hættuslóðum, einfaldlega vegna þess að karlmaðurinn er þannig líkamlega byggður að hann hafði meira afl en konan og börnin til þess að verjast hættum, til þess að verjast ófriði. Ég er ekki að mæla því bót að í ýmsum löndum Asíu og Afríku t. d. hefur konan verið látin vinna mun meira en karlmaðurinn, en karlmaðurinn hins vegar látinn verja sig og sína þegar svo hefur borið undir. En þetta hefur leitt þannig af skynsemissjónarmiði. Nú þarf ekki afl til þess að framleiða kjarnorkusprengjur. Mál hafa snúist við og auðvitað leiðir það til breyttra aðstæðna í heiminum. Þeim mun fáránlegra er að vera að kyngreina sérstaklega meðferð valds, tilbúning á sprengjum. Hv. þm. gerði það svo greinilega með orðalagi sínu að ekki varð um villst. Ég vil aðeins vitna, með leyfi forseta, í Prédikarann, 11. kapítula, 5. vers: „Eins og þú veist ekki, hvaða veg vindurinn fer og hvernig beinin myndast í móðurkviði þungaðrar konu, eins þekkir þú heldur ekki verk guðs, sem allt gjörir. Sá sæði þínu að morgni og lát hendur þínar eigi hvílast að kveldi; því að þú veist ekki, hvað mun heppnast, þetta eða hitt, eða hvort hvorttveggja verður gott. Indælt er ljósið og ljúft er fyrir augun að horfa á sólina. Því þegar maðurinn lifir mörg ár, þá á hann að vera glaður öll þau ár og minnast þess að dagar myrkursins verða margír; allt, sem á eftir kemur, er hégómi. Gleð þig, ungi maður, í æsku þinni og lát liggja vel á þér unglingsár þín og breyt þú eins og hjartað leiðir þig og eins og augun girnast; en vit, að fyrir allt þetta leiðir guð þig fyrir dóm. Og hrind gremju burt frá hjarta þínu og lát eigi böl koma nærri líkama þínum; því æska og morgunroði lífsins eru hverful.“ Þetta er það sem er mergurinn málsins. Það er mikill munur á því hvort þarna á að meðhöndla ungabörn, saklausar sálir, eða fólk sem er komið til nokkurs þroska. Ég tel það ekki stuðla að friði að efna til þess ófriðar sem slíkt hlýtur að leiða af sér þegar misvitrir kennarar, foreldrar og forsjármenn eiga að fara undir forsjá skólakerfis að leggja þannig línu fyrir ung börn. Ég tel þar of langt gengið. En á hinn bóginn hlýtur öll friðarfræðsla að vera jákvæð svo langt sem ekki sé gengið að rétti næsta manns. Mér fannst ástæða til að þetta kæmi hér fram. Að öðru leyti var ekki margt sem hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir gagnrýndi í sjálfu sér í málflutningi mínum eða þeirra sem hún kvað sammála mér. Hún dró nokkuð í land og þykir mér vænt um það. Hún dró í land með það að ekki væri munur á lýðfrjálsum þjóðum og öðrum sem búa við einveldi eða valdbeitingu. Auðvitað er alls staðar sama ástæða til vígbúnaðar. Það er ófriður, það skapast ófriður og ég geri ekki mikinn greinarmun á þeim ófriðarhættum sem eru vegna kjarnorkusprengju eða t. d. í einu litlu þorpi í t. d. Eþíópíu þar sem menn nota ekki nýjustu vopn. Þar sem menn nota gömul vopn eins og spjót. Söm er gjörðin og samur er dauðinn sem fylgir og þannig er æskilegt að vinna að þessum hlutum í einni heild markvisst og ákveðið og um það getum við verið sammála, en ganga þó ekki yfir mörkin þar sem um er að ræða óþroskaðar sálir og saklaus börn. Ég held að við eigum líka að sinna fyrst okkar eigin vandamálum í okkar eigin landi áður en við förum að bjarga heiminum. Við erum svo ógnarsmá að þótt við viljum gera öðrum gott og rétta hjálparhönd þá höfum við miklu fleiri vandamál við að glíma í okkar landi en svo að við getum og höfum leyfi til að eyða tíma okkar, orku, gáfum og peningum til þess að bjarga fyrst heiminum í einni heild.



Herra forseti. Fyrir þinginu liggur till. til þál. um friðarfræðslu. Kjarni hennar er sá að hefja eigi undirbúning að frekari fræðslu um frið á dagvistarstofnunum, í grunnskólum og framhaldsskólum landsins. Það er nú svo. Ekki veit ég hverju þeir sem þetta sömdu telja að þurfi að breyta í starfsháttum skóla og í námsskrá skóla. Ef ég lít yfir þau tímabil sem ég hef stundað kennslu er fyrst og fremst tvennt sem kemur upp í hugann þegar árásarhvöt hefur verið fullnægt. Það eru annars vegar busavígslur á Íslandi og hins vegar kappleikir milli skóla. Leggja menn til að busavígslur verði aflagðar, já eða nei? Þær eru ofbeldi, grímulaust ofbeldi oft á tíðum. Leggja menn til að kappleikir milli skóla verði aflagðir þar sem þeir vissulega veita árásarhneigð útrás? Þessar spurningar hljóta að vakna þegar menn spyrja hverju menn vilji breyta. Því aðalatriðið er að gera sér grein fyrir því um hvað menn raunverulega eru að tala þegar þeir vilja breytingar á núverandi ástandi. Eru það þessi atriði sem á að taka fyrir? Ég hygg að Chamberlain hafi verið jafneinlægur friðarsinni og þeir flm. eru sem hér eru. Ég hef enga ástæðu til að efa það og sennilega hefur ekki annar þjóðhöfðingi talið sig hafa merkari boðskap að flytja sinni þjóð en þegar hann tjáði Bretum eftir viðræður við Hitler að hann gæti ábyrgst frið um vora daga. Friður um vora daga var það sem hann boðaði. Okkur er tjáð að friðarfræðsla sé hafin í Bretlandi, en sennilega hefði hún bjargað hefði hún verið til í Þýskalandi eða Rússlandi á sínum tíma. Hvað brást með Falklandseyjastríðið? Höfðu þessir menn aldrei fengið neina friðarfræðslu í Bretlandi sem þangað voru sendir? Er breska skólakerfið svona götótt? Hvað brást? Skutu þeir ekki hiklaust menn skv. fyrirskipun? Veit nokkur um liðhlaupa í þeim sveitum sem þangað voru sendar? Er þessi friðarfræðsla í Bretlandi ekki betri en þetta? Er verið að tala um að það eigi að innleiða friðarfræðslu á Íslandi að svipaðri gæðakröfu? Er réttlætanlegt að við hér í þinginu ættum að fara að dæma þýsku þjóðina fyrir skort á menningu eða þá rússnesku vegna þess að Hitler og Stalin stóðu að fjöldamorðum? Hvert stefnum við í umræðunni? Hvert stefnum við? Erum við að halda því fram að þýska þjóðin og sú rússneska hafi verið svo gjörspillt vegna skorts á friðarfræðslu í skólum að það sé þessum þjóðum að kenna að gyðingarnir voru leiddir í gasklefana og drepnir og að Stalin slátraði kúlökkunum eins og hann gerði? Ég veit ekki hvert þetta leiðir, en mér finnst að þetta leiði til ofmetnaðar, drambs og hroka og viðleitni til að upphefja sjálfan sig í einhverjar himnahæðir eins og hræsnarinn forðum, þ. e. fariseinn sem baðst fyrir og sagði: „Guð, ég þakka þér að ég er ekki eins og þessi maður.“ Ég fyrir mína parta get ekki dæmt þýsku þjóðina. Ég get ekki heldur dæmt þá rússnesku. Engu að síður vil ég frið. Skólinn hefur til þessa kennt um stríð og frið. Hann hefur reynt að gera það á hlutlausan hátt og ég er sannfærður um að uppeldishlutverk skóla í þágu friðar hefur verið mjög mikið, ég er ekki í neinum vafa um það. En mér er ekki ljóst hverju þarf að breyta í íslenska skólakerfinu. Hvar er þessi mikla hernaðarhyggja sem þessir menn ætla að útrýma út úr skólunum? Þegar ég lít yfir flm. verð ég að segja eins og er að ekki hvarflar að mér að þarna séu 100% hörðustu friðarenglarnir í þinginu.  Talað var um það áðan að atferlisfræðin væri merk fræði til að leiða í ljós ýmsa hluti varðandi hegðun mannanna og árásarhneigð. Atferlisfræðin er vissulega merk fræði og segir okkur mjög mikið um hegðunareinkenni. Eitt af því sem þar kemur fram er tvímælalaust að kvendýrin eru sennilega grimmari en karldýrin.  Ég hygg að þegar menn vilja varpa því fram í dag að skólarnir eigi að taka upp þetta mótunarhlutverk og ná þar miklum árangri hljótum við að spyrja okkur fyrst og fremst að því hvort ekki séu til staðar einhver öfl í þjóðfélaginu sem sannarlega skv. félagsfræðilegum rannsóknum stuðla að ofbeldi í ríkum mæli. Búið er að framkvæma mikið af félagsfræðilegum rannsóknum í þessum efnum. Það er sannáð mál og það hljóta flm. að vita, að ofbeldiskvikmyndir leiða til ofbeldis. Er till. um það að banna Hrafninn? Er það ekki ofbeldi sem þar er sýnt? Er það ekki morð á morð ofan? Hvað haldið þið að skólinn virki mikið ef börnin geta á hverju einasta kvöldi horft á ofbeldismyndir í sjónvarpi? Hvort haldið þið að sé sterkara í mótuninni? Mér finnst að verið sé að varpa þeirri kröfu á skólann að hann eigi að ábyrgjast uppeldið. En samfélagið, eins og hv. 5. þm. Reykv. réttilega gat um, er hinn sterki mótunaraðili í þessum efnum og skv. félagsfræðilegum rannsóknum eru foreldrarnir langsterkustu mótunaraðilarnir. Mér finnst að sú túlkun að óttinn við kjarnorkusprengjuna sé eitthvað sem við eigum að koma á framfæri alveg sérstaklega við æskuna og óhörðnuð börn sé e. t. v. mál sem mjög hæpið sé að bera á borð. Það er yfir höfuð í andstöðu við kristna trú að ala á ótta. Eitt af því sem fer verst með mennina er kvíðinn og óttinn, eilífðar kvíði og eilífðar ótti. Trúin, ekki bara kristna trúin heldur flest önnur trúarbrögð, reynir að draga úr þessum ótta og úr þessum kvíða. Guðmundur Kamban segir á einum stað: Gegn svo mörgu sem guð þeim sendir menn gera kvíðann að hlíf, og kvíða oft því sem aldrei hendir, og enda með kvíða sitt líf. Ég hygg að við getum öll verið sammála um það að við viljum stuðla að friði. Okkur greinir trúlega á um leiðir. Ég gat þess áðan að ég er sannfærður um að Chamberlain hefur verið jafnmikill friðarsinni og hver og einn einasti sem skrifar undir þessa till. hér. Engu að síður gerði hann samning við einræðisherra sem átti sér önnur markmið og annan tilgang. Það skiptir engu máli þó að Chamberlain vildi frið, Hitler ætlaði sér að ná vissum löndum undir Þýskaland, hversu mörgum vitum við ekki. Ég hef horft á það eftir heimsstyrjöldina að útbreiðsla kommúnismans til nágrannalanda með vopnum hefur átt sér stað jafnt og þétt. Í dag er það Afganistan. Þegar ég var í skóla, heimavistarskóla, bárust okkur fréttirnar frá Ungverjalandi. Ég er sannfærður um að mannkynssagan út af fyrir sig boðar það eitt að vopnlaus mótspyrna hefur ekki dugað til þess að vinna sigur gegn harðstjórum. Flm. gat þess að fræða ætti börnin um .það hvernig farið hefði fyrir friðarsinnum. Ég er sammála henni um að fróðlegt er að kynna sér það hvernig mannkynið hefur farið með friðarsinnana. Því miður er það heldur óhugnanleg meðferð sem þeir hafa fengið hjá jarðarinnar börnum. Vilhjálmur frá Skáholti sagði: „Úr því að þeir krossfestu þig, Kristur, hvað gera þeir þá við ræfil eins og mig?“ Ég er ekki viss um að það mundi auka mjög á öryggistilfinningu hjá börnunum að kynna sér það hvernig farið hefur verið með friðarsinna á þessari jörðu. Ég hygg aftur á móti að þessi umr. sem slík hafi verið gagnleg. Hún opnar vissulega þá miklu gjá sem virðist vera í afstöðu manna til þess hvernig hægt sé að tryggja frið á jörðinni. Ef ég teldi að hægt væri að tryggja hann með því að auka friðarfræðslu í íslenskum skólum og samþykkja þessa till. skyldi enginn kátari styðja hana. En mér er ekki ljóst hvort hugmyndin á bak við hana byggist á þeim sem kallaðir hafa verið nytsamir sakleysingjar eða hvort menn í alvöru trúa því að vopnlaus mótspyrna eða friðarfræðsla hefði komið í veg fyrir þær ógnir sem gengið hafa yfir mannkynið á þessari öld. Ef menn trúa því, þá er það mikil og björt trú. Ég á hana ekki. Ég er sannfærður um það að Gandhi hefði fengið aðra meðferð bæði hjá Stalin og Hitler. Ég er sannfærður um að ef gyðingarnir hefðu átt að sleppa lifandi í meiri mæli en þeir gerðu hefðu þeir fyrst og fremst þurft að grípa til vopna undir ríki nasismans til að verjast, því miður. Auðvitað stendur öllum mönnum ógn af þeirri staðreynd að í vopnabúrum heimsins eru kjarnorkuvopn sem mundu duga til að eyða ekki einu sinni heldur oftar lífinu á jörðinni. Auðvitað vonum við að valdhafarnir sem hafa þessi vopn undir höndum muni bera gæfu til að láta ógert að nota þau. En spurningin sem vestrænar þjóðir standa frammi fyrir í dag er: Vilja þeir afsala sér vopnum einhliða? Nei, segir friðarfræðsluaðilinn sýnist mér.  Vopn eins og eiturgas, sem ekki var notað í heimsstyrjöldinni síðari, er notað í hernaði í dag. Ég hygg að alþjóðastjórnmál muni halda áfram að glíma við það jafnlengi og við lifum að reyna að ná samkomulagi um stjórnun á þessari jörð. En ég er jafnsannfærður um hitt að meðan jafnmikið óréttlæti er í heiminum og er í dag, meðan auðnum er jafnmisskipt, meðan aðstöðumunur manna innan þjóðfélaganna, milli þjóðlandanna, er jafnmikill og hann er í dag er engin von um að sá hópur sem er undir uni því og muni virða frið. Þess er engin von. Ég hef e. t. v. að dómi flm. þessarar till. verið helst til gagnrýninn. En ég kom hér upp fyrst og fremst til að leggja fram þá spurningu: Hvað er það í starfsemi íslenskra skóla sem menn telja að breytist, verði þessi till. samþykkt? Er eitthvað í námsskránni, í hinum skrifaða texta, sem menn telja að þurfi að fjarlægja til þess að hægt sé að líta svo á að skólinn sinni og hafi sinnt því hlutverki að koma nemendum út í lífið þann veg þenkjandi að þeir væru friðarsinnar?



Virðulegi forseti. Þessi till. þarf í rauninni ekki fleiri meðmælendur en hún hefur þegar fengið. En það eru nokkur atriði sem mig langar sérstaklega til að taka til umr. hér og þá aðallega hvað varðar yngstu börnin, sem getið er um í þessari till., eða börnin á dagvistunarheimilunum. Ég verð að segja að mér finnst með ólíkindum hve mikið hefur verið reynt til þess að skrumskæla, hártoga og afmynda þá annars svo mjög góðu till. sem hér liggur fyrir. Mér finnst það alveg með ólíkindum. Það sem mér finnst að þurfi fyrst og fremst að gera er að hefja þessa umr. upp yfir flokkspólitískar erjur og þrætur. Áður en ég byrja á því sem ég ætla aðallega að ræða hér langar mig til að taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Árni Johnsen sagði nokkur orð í sambandi við yngri börnin. Mér skildist helst að það ætti að fara að meðhöndla ungabörn og saklausar sálir, ef ég hef náð þessu rétt eftir honum, saklausar og seinna í máli hans óþroskaðar sálir, og hann hefur áhyggjur af því að það eigi að fara að skýra hina flæktu stöðu pólitíkur fyrir smábörnum. Ég vil benda hv. þm. á að lesa yfir markmið friðarfræðslu. Það lítur ekki út fyrir að hann hafi lesið það í grg. Ég get ekki af orðum hans hingað til séð að hann hafi lesið það yfir svo að ég er að hugsa um að lesa þau hér. Það er ábyggilega búið að gera það í þessari umr., en ég er að hugsa um það, af því að hv. þm. stendur hér, að lesa markmiðin upp. „1) Að skilja þýðingu og hlutverk friðar og rækta hæfileika til að leita friðar í samskiptum einstaklinga, hópa og þjóða. 2) Að glæða ábyrgðartilfinningu fyrir eigin ákvörðunum og gerðum. 3) Að þroska skilning á því hve einstaklingar, hópar og þjóðir eru háð hvert öðru. 4) Að skilja eðli og orsakir deilna og athuga, skilja, meta og nýta aðferðir til að leysa deilur. 5) Að þekkja ýmsa líffræðilega og félagslega þætti sem hafa áhrif á mannlega hegðun. 6) Að rækta skilning á réttlæti og velferð með og meðal einstaklinga og þjóðfélaga. 7) Að glæða virðingu og ábyrgðartilfinningu einstaklinga fyrir: i) frelsi einstaklingsins og mannréttindum ii) menningarlegum fjölbreytileika iii) umhverfinu iv) samvinnu bæði innan bekkjarins og utan v) hugsun sem skírskotar til viðmiðunar við heiminn, þjóðaeiningu, bæjarsamfélag eða smærri hópa. 8) Að þróa sjálfsvitund, skilning á öðrum og þá hæfileika sem nauðsynlegir eru til að gera einstaklingum kleift að taka virkan þátt í að mynda réttlát og friðsamleg tengsl við aðra. 9) Að þróa kennsluaðferðir sem byggjast á samvinnu og hlutdeild í samræmi við það sem að ofan greinir.“ Ég sé að hv. þm. hefur horfið af hólmi. - Jæja, kemur hann aftur. Ég var að vonast til þess að hann mundi hlusta á þennan upplestur vegna þess að ég gat ekki merkt að hann hefði lesið grg. hingað til.

Það er nóg fyrir mig að lesa einu sinni.

Það virðist ekki vera. Þar fyrir utan mátti nánast skilja orð hans þannig að það sem einna helst bæri að vinna að í áttina til friðarfræðslu væri að halda innihaldi Biblíunnar hátt á loft. Hinn góði boðskapur Biblíunnar hefur hingað til því miður ekki nægt til þess að friður hafi verið í heiðri hafður og því miður er enga von að eygja í þá átt að málin þróist svo f náinni framtíð. Hv. þm. Árni Johnsen hafði, að því er virtist, miklar áhyggjur af því að það ætti að fara inn á þá braut að halda t. d. ráðstefnur með, að því er mig minnir, 3–5 ára börnum og kenna þeim eitthvað óskiljanlegt eða innprenta þeim, og hann hefur miklar áhyggjur af því að viðkvæm barnssálin verði ekki látin í friði og vill leyfa þeim að vera í friði sem börnum. Ég bendi honum á að það er ekki svo hægt um vik að leyfa blessaðri barnssálinni að vera í friði fyrir ógnum umheimsins, jafnvel þó að svo maður gjarnan vildi vernda þau fyrir því. Jafnt og þétt dynja yfir í öllum fjölmiðlum bæði myndrænt og frásagnir frá hinum blóðugustu styrjöldum og upphlaupum, að ekki sé talað um bíómyndir sem eru í sjónvarpi, sem nú er til á nærfellt hverju einasta heimili eða þá í vídeói, sem virðist vera orðið mjög algengt líka. Þar eru sjálfsagt hinar og þessar myndir teknar á leigu til þess að horfa á kvöld og næturstundir. Jafnvel eru foreldrar ekki heima þegar þær eru sýndar. Þó þekki ég ekki mikið til slíks að öðru leyti en því sem ég hef heyrt. Í mörgum tilfellum eru börnin ein þegar þau horfa á fréttir eða slíkar myndir. Annaðhvort eru þau ein eða jafnvel með öðrum jafnófróðum sér og enginn nálægt til þess að skýra út málið eða til þess að ráða börnum frá því að sjá slíkar myndir, sem oft hæfa þeim ekki. Þetta endar oft með martröð og hugarangri, ótta og kvíða sem nagar þau. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson gat um áðan hve ótti og kvíði væri upplagður til að angra fólk um aldur og ævi. Það þarf að auka þekkingu og skilning til þess að koma í veg fyrir ótta og kvíða, koma í veg fyrir það hugarangur sem hvílir svo þungt á mörgum ungum börnum og unglingum í dag. Það er vegna þess að þau skilja ekki hvað um er að vera, skilja ekki hverjar afleiðingar þetta getur haft, jafnvel fyrir þau sjálf, sem þau verða svona hrædd. Mig langar, með leyfi virðulegs forseta, til að geta hér um starfsdaga um uppeldi til friðar sem haldnir voru í Osló dagana 8. og 9. nóv. s. l. Þessir starfsdagar voru haldnir á vegum fóstrufélaga á Norðurlöndum og þar var yfirskriftin í þetta skipti: Uppeldi til friðar. Fyrri daginn voru haldin framsöguerindi frá Norðurlöndunum fimm. Kirsten Neidermann frá Svíþjóð flutti fyrsta erindið. Þar lagði hún út af bók; sem getur í lauslegri þýðingu heitið Umheimurinn í forskólanum, Världen i forskolan, sem gefin er út af menntastofnun opinberra starfsmanna í Svíþjóð og er samþykkt af menntmrn. þar. Í bókinni er tekið á ýmsum málum í umheiminum. Þar eru kynntar ríkar og fátækar þjóðir, þjóðarframleiðsla og menning. Bókinni er m. a. ætlað að kynna börnum þá sem eru „öðruvísi“, efla siðgæðisþroska og jafnrétti þjóða á milli. Stig Broström frá Danmörku flutti einnig framsöguerindi og var erindið tvískipt: Það var annars vegar um það hvernig vinna mætti að friði með ytri aðgerðum á dagvistarheimilum og hins vegar hvernig börn upplifðu stríð og frið og hvernig hægt væri að sinna því innan dagvistarheimilanna. M. a. skýrði hann frá því hvernig börn túlka stríð og frið í teikningum. Þriggja ára börnin gerðu sér litla grein fyrir þessum hugtökum. Þó kom fram í stríðsmyndum þeirra sól sem grét. Fjögurra ára stúlkur, sem tóku þátt í tilrauninni, neituðu að teikna stríð, þær teiknuðu bara fallegt og friðsælt umhverfi, en drengirnir hermenn með byssur. Hjá eldri drengjunum var myndefnið fjölbreyttara. Þeir teiknuðu stríð, vígvélar, sprengjur og flugvélar. Aftur á móti áttu þeir erfiðara með að teikna frið. Þar var algeng hugmynd brotnar byssur. Myndir eldri stúlknanna af stríði voru aftur á móti stirðar og líflausar, dáin blóm, grátandi börn og fáni sem hafði verið dreginn niður. Þeim gekk mun betur að gæða friðarmyndirnar lífi, brosandi fólk, falleg börn og fáni sem blakti í blænum. Þannig var eðlismunur á teikningum drengja og stúlkna. Er þá hægt að hugsa sér að það geti verið töluverður eðlismunur á því hvernig þessi börn hugsa og hvernig þau skynja hlutina. Það er eingöngu nær oftast uppeldinu að kenna eða þakka eða hvað við vildum nú hafa það. Vil ég þá benda á eina leikfangabúð, sem er hér við Laugaveginn og stendur þannig að auðvelt er að sjá það sem í glugganum er. Þar er öðrum megin svokallað stúlknadót. Þar eru dúkkur, hjúkrunardót, læknisdót og annað slíkt. Hinum megin er drengjadótið svokallaða. Þegar gengið er inn í búðina er spurt: Er það fyrir dreng eða er það fyrir stúlku? Drengjamegin eru þá byssur og allt þar að lútandi, cowboyhattar og búningar. Svo að ég haldi áfram að ræða um starfsdagana um uppeldi til friðar. Hjá stúlkunum var friður upphaflegur og stríðið eitthvað sem braut gegn honum. Hjá drengjunum var friðurinn það ástand sem komst á þegar stríðið var búið. Auk þess má geta þess að Broström ræddi um gildi virks friðarstarfs á dagvistarheimilum, svo sem friðarsöngva, friðarhátíð fyrir börn, friðargöngur og fleira. Einnig flutti þarna erindi Ulla Karlsson frá Finnlandi. Hún lagði fram starfsáætlun um friðaruppeldi, sem samþykkt var af hinu opinbera í Finnlandi 19. nóv. s. l., en það er útfærsla á siðgæðisuppeldi úr heildarmarkmiðum dagvistarheimilanna. Ég ætla að fara fljótt yfir sögu og geta um að það kom fram á þessum dögum að Mai Sørby, formaður Oslódeildar norska fóstrufélagsins, sagði að innan stjórnar fóstrudeildar Norsk lærerlag hefði friðaruppeldi ekki verið rætt. Það var rakin þróunin á Íslandi og hvernig friðarumræða ætti sér stað hér í dag. Einnig var sagt frá þátttöku íslenskra fóstra í friðaraðgerðum. Í samantekt af bókinni Umheimurinn í forskólanum þá finnst mér athyglisvert að þar var sýnt fram á orsakir styrjalda og bent á hvernig hægt er að taka á málunum á barnaheimilum. Ég er ekkert að segja að við eigum endilega að apa allt eftir Svíum, alls ekki, en þar má þó hugsanlega fá hugmyndir um hvernig hægt er að útfæra þetta í heildarmarkmiðum fyrir dagvistarheimili. Ég held að það sé númer eitt að við megum ekki sofna á verðinum. Umræðan hlýtur að þurfa að halda áfram frá og með deginum í dag. Það er skylda okkar að kenna börnum að leysa vandamál án ofbeldis. Það hlýtur alltaf að vera rangt að deyða, jafnvel til að koma í veg fyrir kúgun, því að ofbeldi hefur alltaf leitt af sér ofbeldi. Við verðum að trúa á hið góða í hverjum einstaklingi.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. sem flutt er á þskj. 385 um byggingu tónlistarhúss. Flm. auk mín eru hv. þm. Ragnar Arnalds, Ólafur Jóhannesson, Eiður Guðnason, Guðrún Agnarsdóttir, Stefán Benediktsson, Pétur Sigurðsson, Guðrún Helgadóttir, Davíð Aðalsteinsson, Jón Baldvin Hannibalsson og Sigríður Dúna Kristmundsdóttir. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að kanna hvernig best verði fyrir komið hugsanlegri aðild að og fyrirgreiðslu ríkisins við nýstofnuð samtök um byggingu tónlistarhúss í Reykjavík.“ Samtök um byggingu tónlistarhúss voru stofnuð á s. l. hausti. Á stofnfundi samtakanna, sem haldinn var 16. okt. s. l., voru kosnir 36 fulltrúar úr hópi félagsmanna. Einnig tilnefndu félög og stofnanir sem aðild eiga að félaginu einn fulltrúa hvert fyrir sig í fulltrúaráðið. Eftirtalin félög og stofnanir hafa tilnefnt fulltrúa: Félag tónmenntakennara, Kammermúsikklúbburinn, Félag tónlistarkennara, STEF, Félag ísl. tónlistarmanna, Íslensk tónverkamiðstöð, Musica Nova, Tónlistarfélagið, samband flytjenda og hljómplötuframleiðenda, Samband ísl. karlakóra, Félag ísl. hljómlistarmanna, Bandalag ísl. listamanna, Tónskáldafélag Íslands, Norræna félagið, Félag ísl. organleikara, Landssamband blandaðra kóra og Íslenska óperan. Þessi upptalning gefur e. t. v. nokkra mynd af því að húsinu er ætlað að vera tónlistarhús fyrir flutning hvers konar tónlistar. Þá er húsinu ætlað að vera fyrst og fremst heimili eða vinnuaðstaða og tónleikahús fyrir Sinfóníuhljómsveit Íslands. Eins og kunnugt er er hljómsveitin með aðstöðu og heldur tónleika í Háskólabíói og er með leigusamning þar frá ári til árs. Samtímis á þetta hús að gefa möguleika á eins mörgum tegundum sýninga og samkoma og hægt er, hvers konar tónleikahalds, leik-, dans- og óperusýninga. Þá er einnig ráðgert að hægt verði að bjóða upp á fjölbreyttari nýtingu á húsinu, svo sem til leiksýninga, kvikmyndasýninga og ráðstefnuhalds. Það er alkunn staðreynd að þótt tónlist hafi verið flutt í kvikmyndahúsum, íþróttahúsum, kirkjum og félagsheimilum alls konar til ómældrar ánægju fyrir þjóðina hefur ekkert hús verið byggt til tónlistarflutnings á Íslandi. Tónlistin hefur þó verið sú listgrein sem verið hefur í hvað mestum vexti hér á landi a. m. k. síðasta áratuginn, talið er að um 40 þús. Íslendingar iðki tónlist. Um 6 þúsund Íslendingar stunda nú nám í sérhæfðum tónlistarskólum. Árangur þessa starfs er rétt að koma í ljós en birtist þó ekki að fullu fyrr en með næstu kynslóð. Fjölmörg félagsheimili víðs vegar um land hafa gegnt og munu gegna veigamiklu hlutverki til flutnings góðrar tónlistar. Sama máli gegnir um kirkjur landsins, ekki síst í Reykjavík. Þrátt fyrir þessa staðreynd er að áliti tónlistarmanna brýn þörf á sérstöku tónleikahúsi sem gegnir svipuðu hlutverki fyrir tónlistina og Þjóðleikhúsið fyrir leiklist í landinu, en nú eru senn liðin 35 ár síðan Þjóðleikhúsið var vígt. Þrátt fyrir tímabundna erfiðleika í efnahagsmálum verður ekki lengur við það unað að ekkert tónlistarhús sé til staðar í landinu. Í þessu húsi fengi Sinfóníuhljómsveit Íslands fastan samastað eins og áður sagði og æfingaaðstöðu auk þess sem allur flutningur lifandi tónlistar ætti þar athvarf. Miklu varðar að undirbúningur að byggingu tónleikahúss verði vandaður sem mest og eigi töluverðan aðdraganda. Bæði þarf að nýta sér þá þekkingu sem fyrir hendi er í landinu og reynslu annarra þjóða og laga hana að íslenskum aðstæðum. Í þessu skyni hafa samtökin um byggingu tónlistarhúss kynnt sér ítarlega tónleikahald hérlendis undanfarin ár og reynt að spá um þróunina á næstu áratugum. Skoðuð hafa verið tónlistarhús víða erlendis og samband verið haft við fjölmarga aðila sem sérstaklega vinna að þessum málum. Samtök áhugamanna um byggingu tónlistarhúss hafa nú um 2000 félagsmenn, en samtökin eru einkum fjáröflunarsamtök. Gert er ráð fyrir að húsið verði sjálfseignarstofnun og verði byggt að tilstuðlan einstaklinga, ríkisins og sveitarfélaga á stór-Reykjavíkursvæðinu. Rekstrargrundvöllur tónleikahúss virðist góður og er gert ráð fyrir að rekstur þess geti staðið undir sér en þar varðar þó nokkru hvaða opinber gjöld verða lögð á þessa menningarstarfsemi. Áætlaður kostnaður við bygginguna nemur um 200 millj. kr. á núverandi verðtagi og er ljóst að stuðningur hins opinbera þarf að koma til ef unnt á að vera að hrinda þessum áformum í framkvæmd. Ljóst er að bygging þessa mannvirkis tekur nokkurn tíma en óhjákvæmilegt er að Alþingi marki stefnu í þessu máli þegar á þessum vetri þótt ekki verði um að ræða beinan fjárhagslegan stuðning að svo stöddu. Ýmsir möguleikar koma til greina varðandi stuðning ríkisins, svo sem bein fjárframlög eða sérstök skattfríðindi til handa þeim einstaklingum, fyrirtækjum eða samtökum sem leggja fé til byggingarinnar. Einnig er ljóst að bíða þarf lags í þjóðfélaginu til þess að unnt sé að veita opinbert fé til þessarar framkvæmdar en undirbúningur hennar krefst talsvert langs tíma, a. m. k. 1 2 ár, og því er þessi till. flutt nú. Herra forseti. Áður en ég lýk máli mínu vil ég leyfa mér að lesa nokkra punkta úr fyrsta fréttabréfi Samtaka um byggingu tónlistarhúss sem Egill Ólafsson, ungur og löngu þjóðkunnur tónlistarmaður, skrifar. Hann segir m. a., með leyfi forseta: „Nú er rúm hálf öld liðin frá því að framtakssamir lúðraþeytarar byggðu Hljómskálann, eina húsið á landinu sem einvörðungu er hannað til hljómlistarflutnings og ætluðu að spila af þaki hans fyrir gönguglaða Reykvíkinga. Þessa menn dreymdi stórt eins og hugmyndir þeirra um hljómburð í háum sal skaparans sýna. En árin hafa liðið. Í nágrenni Hljómskálans er nú flugvöllur og verk fyrir blásturshljóðfæri og flugvélar fremur sjaldgæf. M. a. þess vegna þarf að reisa tónlistarhús þar sem líkt er eftir háum sölum skaparans eins og þeir gerast bestir. Í slíku húsi ættu allir þættir lifandi tónlistar að geta þrifist undir einu þaki.“ Í lok greinar sinnar segir Egill: „Það starf, sem þar fer fram“ - þ. e. í væntanlegu tónlistarhúsi - „á að vera fjölskrúðugt og viðamikið og getur einungis orðið það með samstöðu allra tónlistarunnenda, hvort sem þeir eru á bomsum, flókum, blankskóm eða sokkaleistunum.“ Ég vænti þess, herra forseti, að þessi till. um byggingu tónlistarhúss fái stuðning og greiðan framgang hér á hv. Alþingi og ég vona svo sannarlega að það fámenni sem hér er í salnum á þessari stundu þegar mælt er fyrir þessari till. sé ekki vottur um áhugaleysi fyrir þessu máli heldur sé þar einhver önnur ástæða að baki, m. a. sú að nú er langt liðið á dag. En ég legg til að eftir að umr. hefur verið frestað verði till. vísað til hv. allshn.