Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til 1. um breyt. á 1. nr. 119 27. des. 1976 og l. nr. 77 23. des. 1975, um sérstakt tímabundið vörugjald. N. leggur til að frv. verði samþykkt. Hér er einkum um að ræða leiðréttingaratriði, bæði vegna þess að prentvillur voru í fyrra frv. og einnig vegna þess að fallið höfðu niður nokkur ný tollskrárnúmer úr upptalningu yfir vörur sem áður báru vörugjald, og vegna samræmis þykir ekki fært að fella niður vörugjald af þessum vörum, en þetta kom fram við gildistöku nýrrar tollskrár. Ég vil aðeins ítreka það, að n. leggur til að frv. verði samþykkt, en Jón Árm. Héðinsson og Ragnar Arnalds undirrita nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Eins og fram kom í máli formanns hv. fjh.- og viðskn. hef ég ritað undir nál. með fyrirvara. Það geri ég einfaldlega vegna þess, að ég er andvígur vörugjaldinu. Ég tel að eigi að leggja það niður og og skattlagning ríkisins hafi verið og sé úr hófi fram, sérstaklega hvað snertir neysluskatta eins og vörugjaldið er. Hitt er allt annað mál, að hér er bara um samræmingu að ræða, nánar til tekið leiðréttingu á áður settum lögum vegna mistaka eða misskilnings, og ég hef að sjálfsögðu ekkert við það að athuga að þess háttar samræming eigi sér stað. Þess vegna mun ég ekki greiða atkv. á móti frv., enda þótt ég sé hins vegar andvígur vörugjaldinu sem slíku.



Herra forseti. Fyrir nokkrum árum var stofnað á Siglufirði fyrirtækið Húseiningar hf., sem hefur það hlutverk að framleiða einingar í hús þannig að húsið er flutt í þessum einingum á byggingarstað og síðan má reisa það á örskömmum tíma og er þá húsið fullbúið. Að vísu hafa verið stofnuð hér á landi fleiri fyrirtæki sem gegna svipuðu hlutverki, en þó mun þetta vera fyrsta fyrirtækið sem verksmiðjuframleiðir einingar af þessu tagi og getur þess vegna boðið húseiningar á mjög hagstæðu verði. Að vísu er einn galli á verðlagningu húsa frá þessari verksmiðju, og hann er sá að söluskattur er að fullu lagður á framleiðsluna, sem er öfugt við það sem gildir um hús sem byggð eru á byggingarstað. Veldur þetta því, að verksmiðjan hefur ekki getað boðið jafnhagkvæmt verð á húseiningum og þyrfti að vera ef hún hefði fullkomlega jafna samkeppnisaðstöðu við hús sem byggð eru á viðkomandi byggingarstað. Er þetta eitt af því sem þarf að leiðrétta í löggjöf, þannig að verksmiðjur af þessu tagi hafi ekki þennan bagga á sér. En þetta var nú útúrdúr. Þetta fyrirtæki hefur starfað nú um nokkurra ára skeið og framleiðsla þess hefur farið jafnt og þétt vaxandi, og þetta er eitt af þeim fyrirtækjum sem átt hafa þátt í því að Siglufjörður er nú loksins að ná sér að fullu eftir erfiðleikaár síldarleysisins, eftir það áfall sem bærinn varð fyrir þegar síldin hætti að veiðast og hætt var að vinna hana þar. Þetta fyrirtæki var á sínum tíma stofnað með mikilli aðstoð og fyrirgreiðslu opinberra aðila og þá einkum Framkvæmdastofnunar ríkisins og því var til bráðabirgða komið fyrir í húsnæði Tunnuverksmiðja ríkisins, en Tunnuverksmiðjurnar hafa ekki starfrækt verksmiðju sína á Siglufirði um nokkurra ára skeið. Nú er hins vegar síld farin að veiðast aftur, eins og kunnugt er, og getur að sjálfsögðu komið að því hvenær sem er, að talið verði skynsamlegt að hefja tunnuframleiðslu hér á landi að nýju. Af þessum ástæðum hefur fyrirtækið ekki getað tryggt sér húsnæði Tunnuverksmiðja ríkisins til frambúðar, ekki getað fengið nema mjög skamma leigusamninga um það húsnæði, enda þótt allt sé í óvissu um hvort nokkur tunna verði framleidd á Siglufirði jafnvel þótt tunnuframleiðsla hefjist hér á landi, því að allt eins er líklegt að sú framleiðsla yrði staðsett einhvers staðar annars staðar á landinu, nær síldarmiðum. Af þessum ástæðum hefur verið fast á það sótt, að Tunnuverksmiðjur ríkisins geri þetta mál upp við sig, hvort þær ætli að nota þetta húsnæði til tunnuframleiðslu eða ekki, og selji húsið Húseiningum ef niðurstaðan verður neikvæð, sem allar líkur eru á. Þess skal getið, að bæði bæjarráð Siglufjarðar og verkalýðsfélagið Vaka eru meðal þeirra aðila sem hafa mjög mælt með því að húsnæði Tunnuverksmiðjanna verði selt. Af þessum ástæðum fluttu fjórir þm. Norðurl. v. frv. um þetta efni í samráði við mig sem á sæti í annarri deild en þeir og gat ekki verið meðflm. að þessu frv. Það er nú komið til okkar í Ed., og er skemmst frá að segja að fjh.- og viðskn. mælir eindregið með því að frv. verði samþykkt. Til viðbótar er aðeins rétt að ítreka, að n. hafði undir höndum bréf frá verkalýðsfélaginu Vöku, þar sem mjög eindregið er óskað eftir því að frv. verði samþykkt, og einnig bréf frá bæjarráði Siglufjarðar og bæjarstjórn. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. N. mælir eindregið með því að það verði samþykkt.



Herra forseti. Ég er einn af þeim nm. í hv. fjh.- og viðskn. þessarar d. sem hafa undirritað nál. sem hér liggur fyrir og ég ætla ekki að ganga frá undirskrift minni í sambandi við þá ákvörðun sem tekin er í þessu nál. En í sambandi við þetta mál þykir mér þó hlýða að það komi til bókunar, að þó að ég persónulega sé ekki málsvari ríkisrekstrar í einu formi eða öðru, þá er mér svolítið til efs að við séum að gera rétt með samþykkt þessa frv. Byggist þetta álit mitt á því, að ég hef haft og hafði um margra ára skeið nokkuð mikið samband við starfsmenn Tunnuverksmiðja ríkisins, annaðist nokkuð erindrekstur fyrir síldarútvegsnefnd í sambandi við þá verksmiðju, sem rekin var á Akureyri, og mér er málið þess vegna allvel kunnugt. Og það er þá skemmst frá því að segja, að það er skoðun mín, og þar tala ég af reynslu, að á Siglufirði hafi myndast alveg einstök aðstaða til tunnuframleiðslu í landinu, sem hvergi var að finna annars staðar, og þar á ég við að þar hafði þróast alveg sérstaklega hæfur mannskapur, sem hvergi virtist vera fáanlegur og hvergi virtist vera hægt að venja svo við þessi störf að viðunandi væri nema á Siglufirði. Það var rekin tunnuverksmiðja á Akureyri í fjöldamörg ár. Þar fengust aldrei sömu afköst og á Siglufirði eða sömu gæði. Ég hef ekki skýringar á hendi á hverju þessar staðreyndir byggjast, en þetta er samt sem áður staðreynd sem ekki verður hrakin. Fróðir menn segja mér að þrátt fyrir það að á síðari árum hafi það mjög vaxið að vélvæða í sambandi við framleiðslu á tunnum, þá sé samt sem áður svo, að það sé eitthvað í því fagi sem sé einstaklingsbundið og fari eftir hagleik manna og starfsvenjum og hæfni hvernig tekst til með þessa framleiðslu. Nú vitum við allir hvernig ástandið var. Síldin hvarf alveg frá landinu. Við hættum alveg að stunda þennan iðnað eða þennan atvinnuveg að salta síld. Þá var það náttúrlega ekki nema að vonum að menn freistuðust til þess í vandræðum, sem sköpuðust út af þeim miklu breytingum sem urðu á atvinnuháttum fólks og þá sérstaklega á stöðum sem höfðu byggt afkomu sína í jafnríkulegum mæli og siglfirðingar á síldarvinnslu, að nota slíka aðstöðu eins og Tunnuverksmiðjurnar höfðu komið sér upp á Siglufirði til annarra hluta. En nú þegar við erum byrjaðir í allstórum stíl að framleiða saltsíld til útflutnings, þá kemur í huga manns að það er ekkert smáræðis fjárhagslegt atriði hvort tunnurnar undir þessa mikilvægu framleiðslu eru framleiddar hér á landinu eða keyptar inn og fluttar hingað. Og ég vil láta það koma fram, að ég held að sú ráðstöfun, sem felst í samþykkt og framkvæmd þessa frv., verði til þess að a. m. k. um ófyrirsjáanlegan tíma verði ekki tekin upp tunnuframleiðsla hér á landi, og slíkt tel ég miður að mörgu leyti. Ég geri ekki ýkjamikið úr því, þó að síldin nú um tíma hagi sér þannig að mest af henni veiðist við suðausturhorn landsins, á stöðum sem eru fjær Siglufirði en var í gamla daga, á hinum góðu, gömlu síldarárum sem okkur er tamt að tala um. Það er ekki óyfirstíganlegur erfiðleiki að koma tunnunum á rétta staði. Við skulum ekki gleyma því, að þeir flutningar, sem fylgdu í kjölfarið, sköpuðu líka atvinnuumsvif og hagstæð viðskipti fyrir marga. En það er komið sem komið er og við stöðvum ekki þessa rás viðburðanna. Aðeins vildi ég láta þessar hugleiðingar koma fram, um leið og ég lýsi því yfir að ég mun standa við undirskrift mína á fyrrgreindu nál. og fylgja frv.



Herra forseti. Ég er í sjálfu sér ekkert undrandi á hugleiðingum hv. þm. Jóns Sólness og óskum hans um að tunnusmíði verði ekki með öllu lögð niður hér á landi. Ég efast ekki heldur um að hrósyrði hans í garð siglfirskra starfsmanna Tunnuverksmiðjanna eiga sannarlega fyllsta rétt á sér og staðreynd er, að meðan þessi starfsemi var í fullum gangi gekk hún vel og sjálfsagt betur en sums staðar annars staðar. Þessi starfsemi var erfið á margan hátt, vinnan mjög erfið. Það var geysimikill hávaði í þessari verksmiðju, meiri en ég get ímyndað mér að sé leyfilegur nú orðið. Þetta var því ekki sérlega vinsæl vinna. En atvinnuleysi var líka löngum mjög mikið á Siglufirði og menn urðu að taka það sem í boði var. Vinnutími á hverju ári var tiltölulega skammur. Oft stóð þetta ekki nema kannske tvo mánuði á miðjum vetri á Siglufirði, sérstaklega á seinni árunum þegar ekki var neitt verulegt magn af síld sem var saltað. Þetta var kannske dálítið annað á miðjum seinasta áratug. En ég á við að á árunum 1970–1973 voru það ekki nema tveir til þrír mánuðir sem verksmiðjan var í gangi og var sjálfsagt óhugsandi að finna annars staðar hæfan mannskap til að vinna þetta verk en einmitt í þessum atvinnuleysisbæ. En nú er langt um liðið síðan þetta var. Þarna hefur engin tunna verið smíðuð í ein fjögur ár og aðstæður eru því gerbreyttar. Allir hafa nóg að starfa. Mannskapurinn, sem við þetta var, er sundraður í allar áttir, sjálfsagt ýmsir fluttir á brott, aðrir komnir á þann aldur að þeir eru hættir að vinna að slíkum störfum og þriðji hópurinn kominn í önnur störf, og ég er sannfærður um að það væri afar erfitt fyrir síldarútvegsnefnd að reyna að hefja tunnuframleiðslu á þessum stað á nýjan leik. Þetta er að sjálfsögðu bakgrunnurinn fyrir því, að verkalýðsfélagið á staðnum, sem löngum leit á þessa tunnuverksmiðju sem einn af hornsteinum atvinnulífsins á Siglufirði, leyfir sér að mæla eindregið með því að tunnuframleiðslu verði hætt á Siglufirði. Í þessu sambandi er kannske rétt að kynna hér hver var skoðun síldarútvegsnefndar á þessu máli, af því að ég kynnti það ekki í framsöguræðu minni. Ég ætla að lesa hér bréf síldarútvegsnefndar um þetta mál. Samþykkt var með öllum atkv. að veita eftirfarandi umsögn: „Síldarútvegsnefnd hefur haft til athugunar frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að selja Húseiningum hf. á Siglufirði húseignir Tunnuverksmiðja ríkisins þar í bæ. Síldarútvegsnefnd hefur um árabil verið þeirrar skoðunar, sem er byggð á margra ára reynslu, að nauðsynlegt sé að aðstaða til tunnusmíði sé fyrir hendi í landinu, svo að landsmenn séu ekki algerlega háðir erlendum framleiðendum um tunnukaup fyrir vaxandi atvinnugrein, eins og vænta má að síldarsöltun verði á komandi árum. Tunnuverksmiðjan á Siglufirði er sú eina sinnar tegundar í landinu. Þrátt fyrir þetta vill síldarútvegsnefnd ekki leggjast gegn umræddri sölu, en undirstrikar jafnframt að sú afstaða er á því byggð, að söluverð umræddra húseigna gangi til byggingar nýrrar umbúðaverksmiðju eða annarra nauðsynjaframkvæmda í þágu saltsíldarframleiðslunnar samkv. nánari ákvörðun síldarútvegsnefndar, enda hefur saltsíldarframleiðslan ein staðið undir byggingarkostnaði húseigna Tunnuverksmiðja ríkisins. Að sjálfsögðu telur síldarútvegsnefnd eðlilegt að hún sjái um sölu eignanna í samráði við ríkisstj.“ Eins og hér kemur fram telur síldarútvegsnefnd eðlilegt að þessi framleiðsla sé að einhverju marki áfram hér í landinu, en það er bersýnilegt að n. telur hyggilegra að þessi verksmiðja verði í öðrum landshluta en á Siglufirði.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til 1. um heimild til sölu hlutabréfa í Íslensku matvælamiðstöðinni hf. til erlendra aðila og leggur til að frv. verði samþykkt. Það kom fram við 1. umr. málsins að þetta hlutafélag hefur ekki starfað neitt í mörg ár og eignir þess eru harla litlar, þar sem það hafði, á meðan það annaðist rekstur, safnað miklum skuldum. Þær hafa að vísu lækkað nokkuð, þar sem það gat leigt húsnæði það sem það starfaði í og gekk leigugjaldið til greiðslu á þeim skuldum. Nú eru aðeins tvö ár þangað til þessi leigusamningur rennur út, en verði hlutabréfin seld núna mun vegna þessa leigusamnings fást nokkuð fyrir þau. Mun þá fást að mestu eða öllu leyti endurgreitt það sem tapaðist á rekstrinum fyrstu árin. Það er þess vegna sem farið er nú fram á það að fá heimild til að selja hlutabréfin til erlendra aðila.