Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mál það, sem hér er til 1. umr. og lagt er fram af ríkisstj., frv. til l. um framleiðslusjóð, er án efa eitt af stærstu málum, sem legið hafa fyrir þessu þingi, og væri áreiðanlega hægt að gera þá réttmætu kröfu til ríkisstj., að hún gerði ýtarlega grein fyrir, hvað það er, sem veldur, að hún hefur talið nauðsynlegt að bera fram till. um svo þunga skatta á þjóðina sem frv. þetta mælir fyrir um, og jafnframt, á hvaða rökum hún reisir þörfina fyrir þær framleiðslubætur þeim til handa, sem frv. ákveður slíkar bætur. Þetta mál hefur að vísu að því leyti nokkuð verið rætt, að bæði hefur ríkisstj. gefið út tilkynningar um, hverjar umbætur hún hafi hugsað sér í þessu máli, fyrir nokkrum dögum, auk þess sem á málið hefur oft verið minnzt hér á Alþingi, svo að segja má, að hv. þm. sé efni þess nokkuð kunnugt. Þó þykir mér skylt að fara um málið nokkrum orðum og skal leitast við að hafa þau ekki fleiri en nauðsyn býður, en vænti, að menn virði mér til vorkunnar, þó að ég þurfi að hafa mál mitt kannske lengra en mín er venja. Eins og allir muna, gerðu menn sér ljóst, þegar kauphækkanir urðu hér á s. l. vori, að af því mundi leiða margvíslegar breytingar og raskanir í efnahags- og fjármálalífi þjóðarinnar. Þessar kauphækkanir voru í öndverðu taldar frá sjónarmiði atvinnurekandans nema 13.6%. Afleiðing af þeim varð að sjálfsögðu hækkað þjónustugjald á öllum sviðum, sem svo að íslenzkum lögum leiddi til hækkaðs verðlags á landbúnaðarafurðum, og allt hefur þetta svo leitt til vísitöluhækkunar, sem einnig var séð fyrir að verða mundi, þannig að nú eru kaupgjaldshækkanirnar orðnar, að því er fróðustu menn telja, tæp 22%. Það gefur nú auga leið um það, að íslenzk framleiðslustarfsemi er ekki bær um að standa undir slíkum kaupgjaldshækkunum, án þess að einhverjar bætur komi fyrir eða aðstoð komi einhvers staðar frá í þeim efnum, og bið ég menn þá að hafa hugfast, að einn hinn langveigamesti þáttur í framleiðslukostnaðinum er einmitt kaupgjaldið. Varðandi bændurna og aðstoð til þeirra minni ég á það, að samkv. íslenzkum lögum eiga þeir kröfu á vissu verðlagi á afurðum sínum, sem miðast við afkomu annarra stétta í landinu. Á s. l. hausti stóðu sakir þannig, að fyrir bændur var að velja milli þess að gera annað tveggja, að hækka verðlag þess hluta kjöts, sem selt var á innlendum markaði, nægilega mikið til þess, að þeir bæru úr býtum fyrir heildarkjötmagnið að meðtöldu því, sem út var flutt, það, sem þeim bar, til þess að kjötverðið yrði nægjanlega hátt til myndunar þeirra tekna, sem bóndinn á kröfu til samkv. áðurgetnum lögum, eða hins vegar að hætta við þessa hækkun á kjötverðinu á innlendum markaði gegn því, að ríkisstj. gæfi þeim fyrirheit um uppbætur á útflutt kjöt, áætlað 1500 smál. minnir mig, sem jafngiltu uppbótunum, sem sjávarútvegsmenn fá á sínar vörur í formi bátagjaldeyrisins, en einmitt svipaðar uppbætur voru taldar nægja til þess, að bóndinn bæri sitt úr býtum samkv. gildandi lagaákvæðum. Ríkisstj. valdi síðari kostinn, að gefa fyrirheit um að beita sér fyrir, að slíkar bætur væru veittar bændum, og gerði það ekki fyrir bændurna eina, - og það segi ég þeim til minnis, sem telja allt ofan í bændur, - heldur var þetta gert fyrir heildarhagsmunina. Hækkun á kjötverðinu innanlands hlaut að leiða til verulegrar hækkunar á vísitölu, sem þá bitnaði á öllum þeim, sem kaupgjald þurfa að greiða. Nú er gerð tilraun til að efna þetta heit með þessu frv., þar sem ætlað er samkv. því að verja úr hinum svokallaða framleiðslusjóði, sem frv. fjallar um, 15 millj. til uppbóta á útflutningsvöru bændanna. Ég skal ekki fjölyrða um þá hlið málsins, en vil leyfa mér að vísa til þess, sem hæstv. landbrh. kann um það að segja, ef hann telur frekari skýringa þörf. En nú var eftir hlutur sjávarútvegsins. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að tekjur sjávarútvegsins eða tekjuhliðin byggist fyrst og fremst á tvennu, annars vegar á aflamagninu, sem hverju sinni berst að landi, og hins vegar á verðlagi á erlendum markaði. Yfir hvorugu ráðum vér Íslendingar nema að óverulegu leyti. Við höfum þó nokkur áhrif á aflamagnið að því leyti að taka í okkar þjónustu þá tækni, sem á hverjum tíma er fullkomnust. Við höfum leitazt við að gera það og gengið á undan öðrum í þeim efnum, a. m. k. ekki látið okkar hlut eftir liggja, og þurfum engan kinnroða fyrir það að bera. Varðandi hins vegar verðið á erlendum markaði erum við mörgum og mörgu háðir og getum á það ákaflega lítil áhrif haft. Við höfum á undanförnum árum reynt að leita nýrra markaða sem allra víðast. Hvort það þykir nóg, sem að því hefur verið gert, skal ég ekki staðhæfa neitt um, en talsvert og raunar mikið hefur verið aðhafzt og árangur af því orðið góður, og er sjálfsagt að halda áfram á þeirri braut. En vitaskuld spyr kaupandi íslenzks fisks ekki að því, hvað kosti að framleiða þann fisk á Íslandi, heldur að hinu, hvers virði honum sé þessi matvara, miðað við aðra matvöru af sama tagi eða svipuðu, sem hann gæti keypt. Við erum þess vegna ævinlega því ofurseldir, að þær þjóðir, sem búa við lægri framleiðslukostnað, hafi aðstöðu til þess að bjóða sína vöru lægra verði og þar með að hindra sölu á okkur vöru eða knýja okkur til verðlækkunar umfram það, sem við höfum aðstöðu til, ef litið væri á framleiðslukostnaðinn einan. Það er einmitt við þennan vanda, sem við höfum orðið að glíma. Það er vegna þess, að þessi vandi verður ekki umflúinn, sem íslenzk stjórnarvöld hafa á undanförnum árum æ ofan í æ orðið að leita nýrra úrræða til þess að bæta upp framleiðslustarfseminni og þá einkum við sjávarsíðuna það, sem af framleiðslunni hefur verið heimtað umfram gjaldgetu hennar, eins og hún er raunverulega, með tilliti til þess, sem ég áðan var að geta um. Árið 1949 var svo komið, ef ég man rétt, að flotinn var að stöðvast og þótti þurfa milli 100 og 200 millj. kr. í nýja skatta til að fullnægja þeim kröfum, sem hann þá bar fram til að skapa hinn svokallaða rekstrargrundvöll. Upp úr því spannst svo gengisfellingin, sem ætlað var að mætti nægja að minnsta kosti í bili. Hún reyndist ófullnægjandi, og liggja til þess margar orsakir, m. a. verðhækkun á erlendum markaði á okkar nauðsynjavörum og sú staðreynd, sem ekki verður hrakin, að íslenzkt verzlunarárferði var mjög lélegt einmitt á þeim árum. Það varð þess vegna þá að grípa til nýrra bjargráða, og þá var sett á hið svonefnda bátagjaldeyriskerfi, sem hér er margrætt, flókið kerfi, sem ég ætla að reyna að komast undan að þurfa að skýra, í trausti þess, að allir hv. alþm. þekki það. Þetta kerfi hefur svo verið til endurskoðunar um hver áramót, þannig að fulltrúar Landssambands íslenzkra útvegsmanna hafa átt viðræður við fulltrúa ríkisstj. um svonefndan starfsgrundvöll fyrir útveginn. Í því sambandi hafa verið athugaðar minni eða meiri háttar breytingar á bátakerfinu og reyndin þó jafnan orðið sú, að því hefur verið haldið svo að kalla óbreyttu frá 1951, er það var sett á, og þar til um síðustu áramót. Þá gerði ríkisstj. tilraun til þess að skerða kerfið þannig að minnka aflamagnið, sem bátagjaldeyrisfríðindin féllu á, úr 50% og niður í 40% á aðalvertíðinni, þ. e. frá áramótum og fram til 15. maí. Þetta var skerðing á bátagjaldeyriskerfinu á þessum aðalveiðitíma um 10%. Útgerðarmenn vildu illa sætta sig við þetta, en létu þó gott heita að una sínum hlut fyrir fortölur ríkisvaldsins eða ríkisstj. og í því trausti, að enn mætti aukast aflamagn, sem heldur hafði farið vaxandi og raunar mikið vaxandi, eftir að friðunarráðstafanir voru gerðar með reglugerðinni 19. marz 1952, en afli hafði þá farið stórvaxandi frá því, sem hann var lægstur, en lægstur mun hann hafa verið um 5 smál. í róðri, en kominn var hann yfir 7 smál., þegar þessi skerðing var gerð. Skerðingin var þó gerð, ekki aðeins af þessum ástæðum, heldur einnig til að sanna viðleitni ríkisvaldsins til að hindra nýjar verðhækkanir í landinu, og það var kannske það frekar en annað, sem varð þess valdandi, að útvegsmenn sættu sig við þessa skerðingu á sínum hlut. Ríkisstj. sagðist vonast til, að þjóðin vildi þá fremur una óbreyttum kjörum, ef útvegurinn sætti sig við minnkandi fríðindi bátagjaldeyris, en auðvitað hafði stjórnin eins og aðrir áhuga fyrir því að reyna að halda öllu sem mest í sama horfi og verið hafði, en þá hafði vísitalan staðið sem næst óbreytt í tvö ár, áttavitar fjármálalífsins sýndu stefnuna rétta og veðurspáin var góð. Svo verður að játa, að eftir að þessar tilraunir til að halda öllu í skorðum fóru út um þúfur vegna kauphækkananna í apríllok 1955, má segja kannske, að þessi skerðing hafi verið gerð að ófyrirsynju. Nú um áramótin a. m. k. urðu menn þó ekki sammála um að rétta þennan hlut aftur að útvegsmönnum, en fríðindin, sem þeir þarna voru sviptir, jafngiltu verðlækkun á slægðum fiski með haus, sem nam rúmum 6 aurum, ef ég man rétt, á kg, sem er, eins og menn sjá, nærri 12 millj. kr. skaði fyrir bátaútveginn einan. Í öllum þessum hugleiðingum og bollaleggingum um, hvernig ráða mætti fram úr vandkvæðum útvegsins, deildu menn mjög um, hvort byggja skyldi á grundvelli bátagjaldeyrisfríðindanna eða hafna því kerfi að fullu. Ég vil skjóta því hér inn í til að fyrirbyggja allan misskilning, að vegna þess, hversu oft hefur gengið stirðlega á undanförnum árum að samræma sjónarmið útgerðarmanna annars vegar og ríkisstj. hins vegar, var það nú viðleitni stjórnarinnar að reyna að fyrirbyggja, að nokkur skaði gæti af slíku hlotizt nú um þessi áramót. Fyrir því skipaði ríkisstj. nefnd fjögurra sérfræðinga - allir voru þeir hagfræðingar - til þess að athuga þetta mál fyrir þingbyrjun eða í þingbyrjun, en auk þess fjölluðu um málið þeir embættismenn ríkisvaldsins eða ríkisstj., sem því voru kunnugastir og mest hafa að því staðið á undanförnum árum, ráðuneytisforstjórarnir, fiskimálastjóri o. fl., undir forustu Gunnlaugs Briems ráðuneytisstjóra í atvmrn. Þó að svo snemma væri á málinu tekið, tókst samt svo ógiftusamlega til, að nokkur bið varð á því, að róðrar gætu hafizt rétttímis, en þó kom það ekki mjög að skaða, vegna þess að óveður hefðu hvort eð er verulega hindrað róðrana. Í öllum þessum bollaleggingum var við það miðað, að þau fríðindi, sem útvegurinn hafði búið við um síðustu áramót, væru nokkuð nærri lagi, enda hafði verið mjög mikil vinna lögð í rannsókn þess máls, áður en að því var gengið um áramótin 1951–55. Endir bollalegginganna um það, hvort viðurkenna skyldi bátagjaldeyriskerfið áfram, jafnvel stækka það, eins og sumir vildu og ég hefði fyrir mitt leyti verið tilleiðanlegur til þess að vissu marki, enduðu í því, að ríkisstj. sagði við útgerðarmenn, að hún vildi beita sér fyrir því, að bátagjaldeyriskerfið stæði óbreytt, álagið yrði það, sem nú er, og listinn sá, sem nú er. Þetta varð niðurstaðan. Þetta kerfi hefur sýnt fleiri galla en við sáum fyrir, sem að því stóðum, þegar það var sett á, en það hefur enn þá kosti, sem því ráða, að ég hef ekki fyrir mitt leyti komið auga á annað betra. Ég tel megingalla kerfisins vera þann, að jafnvel þótt gjaldeyrisskortur sé, eigi menn kost á því að kaupa eða fá gjaldeyri til kaupa á vöru, sem síður er nauðsynleg en það, sem nauðsynlegast er talið, því að það er einmitt á bátagjaldeyrislistann valin vara, sem talið er að fólkið vilji gjarnan kaupa, en getur þó án verið, ef það vill. Þetta er meginstefna listans, þó að þarna séu undantekningar. Ég tel þetta galla. Hins vegar er það náttúrlega kostur, ef hægt er að taka þennan skatt, því að það er skattur af vörum, sem fólkið getur verið án, auk þess sem kerfið hefur sýnt, að það ýtir undir aukna framleiðslustarfsemi í landinu, og hefur raunar ýmsa aðra kosti, samanborið við önnur úrræði, sem hægt hefur verið að benda á í þessu sambandi. Þegar búið var að viðurkenna, að þessa væri þörf, var spurt: Hvers meira er þá þörf, hverju þarf að bæta við vegna kauphækkananna, sem áður eru orðnar, og þeirra annarra breytinga, sem þar hafa orðið á kostnaðarliðunum? Um það var mikið deilt, og eðlilega héldu útvegsmenn sínum rétti fram og vinnslustöðvarnar líka, en embættismenn ríkisins gerðu þá skyldu að reyna að kryfja málið til mergjar og segja stjórninni sína dóma um það. Að lokinni rannsókn um þetta virtist niðurstaðan verða sú varðandi togarana,að þeirra hlutur væri verstur. Þeir höfðu samkvæmt till. mþn., sem skipuð var á árinu 1954, eins og menn muna, fengið 2 þús. kr. í bætur á útgerðardag, en niðurstaða reikninga, byggð á sama grundvelli og þessi mþn. hafði sjálf byggt á, sýndi nú, að þörf var fyrir 6500 kr. dagbætur, og er þá ekki gert ráð fyrir kaupgjaldshækkunum, sem fram undan eru og nauðsynlegar eru sjómönnunum til handa, miðað við það, sem orðið er á öðrum sviðum. Ríkisstj. sá sér ekki fært að taka tillit til þess að fullu, en lagði hins vegar til, að bæturnar yrðu 5 þús. kr. á dag. Þá er ekkert reiknað fyrir fyrningu og ekkert fyrir ýmsum öðrum kostnaðarliðum, en stjórnin taldi sér ekki fært að ganga lengra. Varðandi bátana var ákveðið að bæta þeirra hag með því að greiða niður hálft iðgjald hvers báts með vissum skilyrðum, þ. e. a. s., að hann hefði einhvers staðar verið gerður út á aðatvertíð. Kostnaður af því er um 8 millj. kr., og ég hygg, að það jafngildi fyrir bátana um 4 aurum á hvert kg af slægðum fiski með haus. Nú var þetta náttúrlega ekki nóg, það vissum við. En þegar tillit var tekið til þess, að bátaútvegurinn hafði rétt sinn hlut, vegna þess að í nóvembermánuði var hækkað bátagjaldeyrisálag úr 60 upp í 70 á EPU-gjaldeyri og úr 25 í 35 á clearing-gjaldeyri og að hlutur bátsins af þeirri hækkun nam 3.7 aurum á kg, taldi fiskimálastjóri, en útgerðarmennirnir beygðu sig að lokum undir þann dóm, að með þessum hætti stæði báturinn heldur skár að vígi en hann gerði í fyrra, enda var vitað, að fram undan stóðu samningar við sjómenn, þar sem talið var, að eitthvað smávegis þyrfti að hækka fiskverðið, og var þá reiknað með 3 aurum, hvort sem samningar nást um það eða ekki, það er mér ekki kunnugt um. Þegar hér var komið sögu, kom að vinnslustöðvunum, og þær upplýstu, að aðstaða þeirra til að greiða sama verð og í fyrra væri þannig, að það kæmi ekki til mála. Vinnslustöðvarnar héldu því fram, a. m. k. frystihúsin, og það eru vanalega þau, sem mest er um rætt, að aukinn kostnaður við vinnsluna vegna kauphækkana í vor næmi 14–16 aurum á kg, miðað við slægðan fisk. Sérfræðingar þeir, sem ríkisstj. fékk til að dæma um þetta, töldu þetta ofmat og að nóg væri að ætla þeim 12 aura. Til þess að efla aðstöðu frystihúsanna til að greiða sama verð og í fyrra, - en það var auðvitað nauðsynlegt, einfaldlega vegna þess, að tekjuáætlanir bæði togarans og bátsins eru byggðar á sama verði og í fyrra af hendi vinnslustöðva, - var ákveðið að greiða úr þessum framleiðslubótasjóði 5 aura til vinnslustöðvanna sem vinnslugjald á hvert kg af slægðum fiski með haus. Sú greiðsla kostar sjóðinn um 18 millj. og nemur 5/12 af því, sem okkar sérfræðingar töldu að frystihúsin þyrftu vegna aukins framleiðslukostnaðar. Svo að menn sjái þá mynd rétta, minni ég enn á þá hækkun, sem varð á álagi á bátagjaldeyrinum á s. l. hausti, sem ég áðan gat um, en hlutur frystihúsanna af því álagi er rúmir 6 aurar, jafnvel 6.2 aurar. Og ef þau þannig hafa þessa 6.2 aura, að viðbættu því 5 aura vinnslugjaldi, sem þetta frv. mælir fyrir um, þá hafa þau fengið 11.2 aura af þeim 12 aurum, sem sérfræðingar okkar töldu, að þau þyrftu. Sagan er þó með þessu móti ekki öll sögð, vegna þess að ef miðað er við þessa þörf, er gengið út frá, að vissir markaðir, sem við þurfum mjög á að halda, en verðfall hefur orðið á, verði ekki hagnýttir nema að litlu leyti. Það var afar rík ósk hjá frystihúsunum að mega framleiða fyrir Ameríkumarkaðinn og selja þangað jafnmikið magn og selt var þangað á árinu 1954, en það er helmingi meira en selt var þangað árið 1955. Ef við þessari ósk hefði verið orðið, hefði það kostað 7 aura á kg á allan bátafiskinn, sem hefði þá numið einum 13 millj. kr. úr sjóðnum, en það sá stjórnin sér ekki fært að gera. Enn fremur var það rík ósk frystihúsanna að mega framleiða í betri umbúðir vissan hluta af því, sem fer til Rússlands, en ríkisstj. vildi ekki heldur fallast á að greiða úr þessum sjóði í því skyni, enda þótt hvort tveggja væri talið æskilegt út af fyrir sig, að efla Ameríkumarkaðinn, sem í dag er nokkru lægri um vissar fisktegundir en hann var í fyrra og getur að sönnu hækkað aftur, og þó að játað sé, að öruggara væri til að festa sig betur á Rússlandsmarkaðnum að hafa umbúðirnar betri, jafnvel þótt stjórn Rússlands eða umboðsmenn hennar hefðu ekki lagt áherzlu á það í samningunum, sem við þá voru um þetta. Það kom ýmislegt fleira til, sem studdi kröfu vinnslustöðvanna um hærra framlag, en ég hirði ekki að rekja það hér. Niðurstaðan varð sú, að enda þótt óskir þeirra væru um 15 aura framlag, eftir að þær höfðu verið færðar niður í löngum samningaumleitunum, varð niðurstaðan ekki önnur en sú að leggja fram þessa 5 aura á kg, sem ég hef getið um. Ég hef sagt frá, hverjar bætur á að greiða togurunum. Ég held, að ég hafi gleymt að tala um, að það er talið, að þær muni kosta 66 millj. úr sjóðnum. Ég hef sagt frá bótunum til vinnslustöðvanna, sem talið er að kosti fyrir báta- og togarafisk 18 millj. kr. Við það á svo að bæta bótum fyrir smáfisk af bátum, sem vinnslustöðvarnar vinna úr, það eru aðallega frystihúsin og raunar kemur það líka bæði á saltfisk og skreið, en augljósust er nauðsynin fyrir þessar bætur, þegar aðeins er litið á frystihúsin, þó að hún komi mjög til greina og sé réttmæt á öðrum sviðum líka. Efni málsins er, að á undanförnum mörgum árum hefur verið sama verð fyrir smáfisk og fyrir stórfisk. Nú er það staðreynd, að smáfiskurinn er miklu minna virði, sem kemur til af því, að bæði eru flökin, sem úr honum koma, miklu minni en úr sama þunga af stórum fiski, þ. e. a. s. úrgangurinn er hlutfallslega meiri úr smáum fiski en stórum, en auk þess eru auðvitað handbrögðin fleiri og vinnslan dýrari, því smærri sem fiskurinn er. Réttlátt hefði verið, að þessi vara, sem er minna virði, yrði greidd lægra verði. Það þótti hins vegar ekki auðið, af því að með því hefði verið skertur hagur sjómanna og útvegsmanna, einmitt þeirra, sem kannske sízt mega við því, og þó að menn hefðu viljað leggja þessar kvaðir á frystihúsin áfram, þá lentu þær einmitt á frystihúsunum, sem við örðugastan hag eiga að búa, frystihúsunum víða úti um landið, sem hafa minna aflamagn og þess vegna verri aðstöðu til sæmilegrar heildarafkomu en önnur frystihús. Ég held þess vegna, að þessi krafa styðjist við fullkomið réttlæti. Hún kostar 7 millj. kr. Þá er þarna einnig getið um verðuppbætur á ýsu og steinbít um 2 millj. kr. Frá því að ýsa var í hærra verði en þorskur, er svokallað skiptiverð hærra á ýsu en þorski, þannig að sjómenn fá meira fyrir ýsukílóið en þorskkílóið. Nú hefur ýsa fallið í verði og er a. m. k. þá ekki nema á Ameríkumarkaðinum eitthvað lítið hærri og þó lítið, þannig að þetta er líka réttlátt. Þetta kostar 2 millj. kr. Þá hef ég gert grein fyrir öllum útgjöldunum, öðrum en síldinni á Suðvesturlandi og í Austurdjúpi, sem er ætluð þarna á gjaldaliðunum 10 millj. Þetta er fyrirheit, sem stjórnin gaf varðandi árið 1955 og búið er að greiða mikið af, og er þó ætlað, að ríkissjóður fái þetta aftur, en þá náttúrlega haft í huga, að á þessu ári kynni eitthvað svipað að koma til greina, þó að menn vilji ekki binda sig við það að fullu, fyrr en sýnt er, hver þörfin þá verður. Er þá ekkert ótalið af útgjaldaliðunum annað en 26 millj., sem ætlað er að verja til að kaupa upp B-skírteini. Ég geng út frá, að alþingismenn viti, að B-skírteinin eru þau skírteini, sem útgerðarmenn mega selja með álagi. Þau hafa safnazt fyrir og voru rétt reiknað um síðustu áramót um 55 millj. liggjandi af þessum skírteinum óseldum. Ég tel og við í stjórninni, að það geti verið nokkur hætta að láta of mikið safnast fyrir af þeim. Vegna stækkandi bátaflota og vonandi a. m. k. ekki minna aflamagns en hefur verið og verðlag ekki lægra er hætta á, að þessi hali, sem kallaður hefur verið, af B-listum fari vaxandi, ef ekki er gerð nein ráðstöfun til að minnka hann. Þess vegna eru ætlaðar þessar 26 millj. kr. til að kaupa upp þessi B-skírteini. Það er aðeins til að taka þau úr umferð og láta útgerðarmenn fá peninga upp í, þar sem þeir eiga þetta. Ríkið kaupir það, í staðinn fyrir að almenningur kaupi það, og eyðir skírteinunum, í staðinn fyrir að þeim sé varið til að kaupa fyrir vörur, og er þetta sem sagt aðeins ráðstöfun til að hindra, að of mikið safnist fyrir af þessum skírteinum, sem við í stjórninni teljum að gæti verið skaðlegt. Þetta er gott og blessað sjálfsagt, svo langt sem það nær. En, segja menn, rignir þá gulli af himnum ofan eingöngu vegna þess, hversu ágæta stjórn við höfum í landinu? Ég, sem hef miklar mætur á stjórninni, hef enga trú á, að gulli rigni af himnum ofan, og segi því, að næstu þungu sporin í þessum efnum voru auðvitað að leita að tekjustofnum til þess að standa undir þessum þörfum. Alls er útgjaldaþörfin, eins og ég hef getið um, um 152 millj. kr. Upp í það hefur verið leitað tekna, 137 millj., en við bætist svo, að við eigum eftirstöðvar í togarasjóðnum, 15 millj., og gerir þetta til samans 152 millj. Nýir skattar eru þess vegna 137 millj., eða skattar eða tollar. En rétt þykir mér að geta þess, að jafnframt fellur niður bílaskatturinn, sem á s. l. ári varð 38 millj., minnir mig, og eru þá 99 eða 100 millj., sem nettóskattaaukningin verður. Sjálft gerir frv. grein fyrir, hvernig skattarnir eru teknir, og ég tel það þarfnast miklu minni skýringa en hitt, hvernig á að verja peningunum og hvers vegna þeim er varið eins og stjórnin leggur til. Menn eiga miklu meiri heimtingu á að spyrja um: Ja, hvernig stendur á, að þið ætlið að borga 5 aura vinnslugjald? Hvernig stendur á, að þið ætlið að borga niður hálfa vátryggingu? Hvernig stendur á, að þið ætlið að borga uppbætur á ýsu? Hvernig stendur á, að þið ætlið að borga uppbætur á smáfisk og annað þess háttar? A hverju byggið þið þetta? Það er miklu eðlilegra, að menn spyrji um það, heldur en um, hvað felist í fyrirmælunum um tollana, því að það þekkja allir hv. þm. eins vel og við í stjórninni. Það má spyrja um, hvernig standi á, að við völdum þessa tolla og skatta, en ekki eitthvað annað. En hitt sjá menn af sjálfum ákvæðum laganna, hvar á að taka tekjurnar, og eru alveg jafnbærir um að dæma um, hvort það sé réttlát leið, eins og við, sem í stjórninni erum, og tel ég það þess vegna aðeins málalengingu, ef ég fer að rekja það frekar en gert er í frv. Ég hygg nú ekki, herra forseti, að ég bæti mikið mál mitt með frekari skýringum á þessu stigi. Ég vænti, að þm. hv. hafi fengið nokkur svör við því, sem þeir hefðu haft tilhneigingu til að spyrja stjórnina um á þessu stigi, en mun að sjálfsögðu reiðubúinn til þess að svara, eftir því sem mín þekking nær, þeim spurningum, sem fyrir mig kunna að verða lagðar hér í umr.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr. og hæstv. forsrh. hefur nú mælt fyrir, heitir „frv. til laga um framleiðslusjóð“. Það ætti að heita frv. til laga um gjaldþrot núverandi stjórnarstefnu. Hver hefur verið stefna þeirrar ríkisstj., sem nú situr? Hæstv. ráðh. var fáorður um stjórnarstefnuna. Hann sagði aðeins, að ríkisstj. væri ágæt, og það segir hann vafalaust sjálfur, af því að hann veit það eins og allir aðrir, að þeim fer utan ríkisstj. ávallt fækkandi, sem segja, að ríkisstj. sé ágæt, jafnvel á Alþingi, hvað þá með þjóðinni. En það má rifja upp í örfáum orðum, hver hefur verið stefna hæstv. ríkisstj. Hún hefur í fyrsta lagi verið hallalaus rekstur atvinnuveganna, þ. e. engir ríkisstyrkir til framleiðslunnar, og í öðru lagi hefur hún verið frjáls verzlun. Hver er reyndin? Hvernig hefur stefnan verið framkvæmd? Er verzlunin frjáls? Því þarf ég ekki að lýsa og skal ekki ræða það mál hér; svo kunnugt er það, að á verzluninni eru núna höft, höft í einu versta formi, sem höft geta verið, Það er ekkert lýðræðislegt eftirlit með því, hvernig höftunum er beitt. Framkvæmdirnar eru í höndum fáeinna embættismanna, aðallega í bönkunum. Er rekstur atvinnuveganna hallalaus? Um það fæst svar í þessu frv. Nú á að leggja á 150 millj. kr. skatta til þess að greiða atvinnuvegunum styrki. Nú er með öðrum orðum svo komið, að lagt er til, að á því ári, sem nú er að byrja, verði stjórnarstefnan um hallalausan atvinnurekstur og enga styrki til framleiðslunnar framkvæmd með því að innheimta 150 millj. kr. skatta til þess að greiða í styrki til atvinnuveganna. Það er því ekki ofmælt, að með þessu frv. sé hæstv. ríkisstj. í raun og veru að fella neyðarlegan dóm yfir sjálfri sér og stefnu sinni. Hæstv. forsrh. hefur áður staðið í þessum ræðustól til að leggja fram till. um sama vandamálið og nú steðjar að íslenzkum sjávarútvegi. Hvað sagði hann þá, og hvað gerði hann þá? Og hvað sögðu þeir sérfræðingar, sem hann þá og líklega enn leggur mest upp úr, hvað segja um málið? Það var 1950, sem ástand sjávarútvegsins var ekki ósvipað því og það er núna í meginatriðum. Þá, fyrir réttum sex árum, lagði hæstv. forsrh. fram frv. til laga um gengisskráningu, launabreytingar, stóreignaskatt, framleiðslugjöld o. fl. Það er það frv., sem er hliðstæða þessa frv., sem nú liggur fyrir. Grg. þess byrjaði þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir síðustu alþingiskosningar lýsti Sjálfstfl. því yfir, að hann teldi, að nauðsyn bæri til, að af hendi löggjafans yrði svo um hnútana búið, að atvinnurekstur landsmanna yrði í meðalárferði rekinn hallalaus án styrkja úr ríkissjóði, og jafnframt yrði að því stefnt að aflétta svo fljótt sem auðið væri höftum og bönnum á sviði verzlunar og viðskipta.“ Þeir flokkar, sem nú stjórna landinu, hafa stjórnað því í þau sex ár, sem liðin eru, síðan þetta frv. var lagt fram. Þeir hafa haft sex ár til að framkvæma þá stefnu, sem Sjálfstfl. lýsti yfir í kosningunum árið áður, að það ætti að búa svo að atvinnurekstri landsmanna, að hann yrði í meðalárferði rekinn hallalaus án styrkja úr ríkissjóði og verzlunin yrði frjáls sem fyrst. Hvernig er ástandið eftir sex árin? Nú þarf 150 millj. til að styrkja þann atvinnurekstur, sem gera átti hallalausan, og allir vita, hvernig komið er verzluninni. Í skjali, sem lagt var fram varðandi vandamálin, sem þá steðjuðu að, voru margvíslegar upplýsingar um þær leiðir, sem þá voru einkum taldar koma til greina, en það var sú leið, sem var farin, gengislækkunin, sú leið, sem var talin koma til greina af ýmsum og sumpart hafði verið farin áður, leið hins tvöfalda gjaldeyris, þ. e. a. s. bátagjaldeyrisleiðin, og svo í þriðja lagi styrkjaleiðin. Þessar þrjár leiðir voru vegnar og metnar af sérfræðingum ríkisstj., og ríkisstj. gerði ummæli þeirra að sínum, skoðanir þeirra að sínum skoðunum. Það er mjög fróðlegt að athuga örfá af þeim ummælum, sem þessir sérfræðingar höfðu um styrkjaleiðina, þá leið, sem nú á að fara til lausnar aðsteðjandi vandamálum. Þeir segja á bls. 28 í þessu frv. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta, þar sem þeir ræða hinar ýmsu leiðir, sem til greina koma: „Þá væri í öðru lagi hægt að halda áfram styrkjaleiðinni með því að stórhækka skatta árlega. Sú leið mundi leggja þungar byrðar á allan almenning án þess að leiðrétta það jafnvægisleysi, sem nú er í þjóðarbúskapnum.“ Þetta er einn dómur þeirra um styrkjaleiðina. Annar er nokkrum blaðsíðum síðar, á bls. 31, með leyfi hæstv. forseta. Þar stendur þessi setning: „Ætti að halda áfram styrkjaleiðinni, yrði að leggja á nýja skatta eða hækka skatta, sem fyrir eru, og það talsvert meir en gert var ráð fyrir í tekjuliðum frv. Alls mundi þurfa nýja skatta, sem nema a. m. k. 75 millj. kr. Þar sem tekjuöflunin hlyti að ganga í svipaða átt og frv. gerði ráð fyrir, má líta á frv. sem áætlun um framkvæmd styrkjaleiðarinnar.“ Átt er við það frv., sem hafði legið fyrir Alþ., áður en gengislækkunarfrv. kom til. Hér er sem sagt gert ráð fyrir því, að það mundi kosta 75 millj. að leysa aðsteðjandi vanda án gengislækkunarinnar. Þetta ofbauð sérfræðingunum og hæstv. ríkisstj. svo fullkomlega, að þeir töldu fjarstæðu að fara leiðina. Nú á að leggja á 150 millj. kr. skatta, og engum ofbýður á stjórnarheimilinu. Sérfræðingarnir segja enn fremur nokkru síðar þessar setningar, þar sem þeir meta gildi styrkjaleiðarinnar, kosti hennar og ókosti: „Aðalókostur styrkjaleiðarinnar frá þjóðhagslegu sjónarmiði séð er sá, að hún leysir í raun og veru ekki vandamál útflutningsframleiðslunnar, sem berst í bökkum jafnt eftir sem áður, og á það ekki aðeins við um útgerðarmennina, heldur og aðra framleiðendur. Styrkjaleiðin lofar engu um bætta verzlun, sem þegar til lengdar lætur er höfuðvandamálið, og hún er heldur ekki viðunandi bráðabirgðalausn, m. a. vegna þess, að útflutningsframleiðslan mundi verða meiri við hagstæðari kringumstæður. Reynsla undanfarinna ára sýnir augljóslega, að til þess að koma á jafnvægi í þjóðarbúskapnum eða jafnvel til þess eins að halda öllu í horfinu er styrkjaleiðin ekki fær. Hún skapar ekki nein skilyrði til þess, að hægt verði að stöðva dýrtíðina, koma jafnvægi á þjóðarbúskapinu og þá um leið jafnvægi við útlönd og létta höftunum af verzluninni. Styrkjaleiðin gefur ekkert loforð um betra í framtíðinni.“ Þetta er höfuðniðurstaða tveggja aðalráðunauta hæstv. ríkisstj. fyrr og nú, dr. Benjamíns Eiríkssonar og Ólafs prófessors Björnssonar, þ. e., að styrkjaleiðin lofi engu um betra í framtíðinni. Engu að síður hefur hæstv. ríkisstj. nú gert styrkjaleiðina, hina margfordæmdu styrkjaleið, að höfuðstefnumáli sínu til lausnar aðsteðjandi vandamálum. Ekki svo að skilja, að nú sé rætt um sömu styrki. Nei, nú er um að ræða helmingi meiri styrki en þá, nákvæmlega helmingi hærri upphæð, og samt er leiðin farin. Hverjar eru orsakir þessa ófremdarástands, sem nú er í íslenzkum efnahagsmálum? Hæstv. ríkisstj. segir, að það séu kaupgjaldshækkanirnar, sem áttu sér stað á s. l. vori, kaupgjald hækkaði um 22% á s. l. ári, þar sé að leita orsaka alls þess, sem aflaga fer nú í íslenzku efnahagslífi. En má ég minna á, að hér var óbreytt kaupgjald frá árslokum 1952 til vors 1955, eða því sem næst? Þá skyldi maður halda, ef kenning hæstv. ríkisstj. væri rétt, að allt hefði verið í himnalagi í íslenzkum efnahagsmálum á árabilinu 1953–55. En var svo? Þarf ég að spyrja á þessum stað, hvort svo hafi verið? Vita ekki allir, að það var á árinu 1954, sem togararnir raunverulega stöðvuðust, sem hallarekstur í togaraflotanum var orðinn svo mikill, að stöðvun stóð fyrir dyrum, og hæstv. ríkisstj. tók þann kostinn að hverfa fyrir alvöru inn á styrkjaleiðina og leggja á sérstaka skatta til þess að greiða togurunum rekstrarstyrk, 2000 kr. á dag? Það var ekki kauphækkun, sem olli því, að þannig fór. Það hafði smám saman verið að síga á ógæfuhlið fyrir togurunum, þangað til meinið var orðið óviðráðanlegt án sérstakra aðgerða þegar 1954, og þá var styrkjapólitíkin tekin upp. Það verður af engri skynsemi sagt, að kaupgjaldshækkanir hafi valdið þessu ástandi, því að ekkert kaupgjald hafði hækkað í næstum 2 ár, þegar togararnir gáfust upp. Ég lít svo á, að það sé einhver mesta falskenning, sem nú er haldið á loft í íslenzkum stjórnmálum, að kaupgjaldshækkunin vorið 1955 sé undirrót þess, hvernig komið er fyrir íslenzkum atvinnuvegum. Sannleikurinn er sá, að kaupgjald var þegar hækkað á frjálsum vinnumarkaði, alllöngu áður en kom til kaupgjaldshækkunar samkvæmt samningum vorið 1955. Það voru hin almennu markaðslögmál á vinnumarkaðinum, sem höfðu þegar hækkað kaupið. Framboð og eftirspurn höfðu fengið að ráða kaupgjaldinu á vinnumarkaðinum undanfarin ár. Og hví skyldi framboð og eftirspurn ekki ráða kaupgjaldinu á vinnumarkaðinum? Og hvers vegna skyldu þeir vera hissa á því, að kaupgjaldið ákveðist að meira eða minna leyti af framboði og eftirspurn, einmitt þeir, sem telja, að vöruverðið eigi að ákvarðast af framboði og eftirspurn? Þeim ætti sízt að koma það á óvart. En hvað var það, sem hafði hækkað kaupið á hinum frjálsa vinnumarkaði? Á því er enginn vafi, að það var fyrst og fremst tvennt. Það var annars vegar varnarliðsvinnan, það sérstaka ástand, sem skapaðist á vinnumarkaðinum vegna hennar, og svo hins vegar það, að öllum hömlum var létt af fjárfestingunni á þessu tímabili. Þetta tvennt, varnarliðsvinnan og hin hóflausa fjárfesting, hin stjórnlausa fjárfesting, sem efnt var til, var undirrót þess, að kaupgjald var á öllu tímabilinu 1953–1955 að smáhækka á hinum frjálsa vinnumarkaði, en þó að vísu mjög ójafnt. Kaupgjaldshækkunin var langsamlega mest í fjárfestingarvinnunni og annarri skyldri vinnu, en aftur á móti miklu minni á ýmsum öðrum sviðum. Einmitt þetta, hvað kaupgjaldið var misjafnt vegna hins óskipulagða vinnumarkaðar, var ein höfuðundirrót þess, að kom til verkfallsins mikla 1955 og á þann hátt, sem til þess kom. En ríkisstj. átti einmitt kost á því að hafa áhrif á það, sem átti sér stað í varnarliðsvinnunni og fjárfestingunni. Hún hafði eða átti að hafa völd yfir þróuninni á báðum þessum sviðum. En hún brást. Það, sem gerðist, var, að ríkisstj. brást. Hún sveikst um að hafa stjórn á varnarliðsvinnunni, eins og nauðsynlegt var. Af því hlauzt sú ringulreið á vinnumarkaðinum, sem varð með ójafnri kaupþróun á hinum ýmsu sviðum. Sannleikurinn er og sá, að í samningunum vorið 1955 hækkaði kaupgjaldið alls ekki upp í hið frjálsa markaðsverð á vinnu við fjárfestingarstörfin. Strax daginn eftir að samningarnir höfðu verið gerðir, var greitt hærra kaupgjald á ýmsum sviðum heldur en samkvæmt hinum opinberu kauptöxtum, svo að það er núna á ýmsum sviðum hærra en opinberir kauptaxtar gera ráð fyrir. Hæstv. ríkisstj. sér ekkert við þetta að athuga. Af hverju ekki? Af því að þar er um hagsmuni þeirra að ræða, sem kaupa vinnuna fyrir yfirverð með einhverjum hætti. Það er ekkert að athuga við hátt kaup frá sjónarmiði hæstv. ríkisstj., ef vinnukaupandinn græðir á því, að kaupið sé hátt. Þá er það ágætt. En ef kaupgjaldshækkunin er með þeim hætti, að hún að einhverju leyti skerðir gróða eða gróðamöguleika vinnukaupandans, þá er hún allt í einn orðin hábölvuð. Þetta er mergurinn málsins, sem hér er um að ræða. Ég endurtek það, að ég tel þá kenningu, að kauphækkunin 1955 sé höfuðundirrót erfiðleikanna nú, einhverja mestu falskenningu, sem nú sé uppi í íslenzkum stjórnmálaumræðum. Raunveruleg orsök ófremdarástandsins er stjórnleysið, sem verið hefur á fjárfestingunni, það, að verðlagseftirlitið var afnumið og verðlaginu á ýmsum vörum sleppt lausu og skapaðir gífurlegir gróðamöguleikar á ýmsum sviðum. Orsökin er enn fremur eftirlitslaus og röng bankapólitík. Í raun og veru er eini ljósi punkturinn í allri heildarstefnu hins opinbera í fjármálum og efnahagsmálum fjármálastjórn sjálfs ríkissjóðsins; það verður að viðurkennast. En á hinum sviðunum öllum, sem skipta máli, hefur ríkisstj. mjög yfirsézt. Það vakti athygli mína, að í áramótagreininni, sem birt var af hálfu Sjálfstfl. í málgagni hans við s. l. áramót og var í það skipti rituð af hæstv. dómsmrh., Bjarna Benediktssyni, fann hann upp annan sökudólg við hlið Alþýðusambandsins, sem bæri höfuðábyrgðina á ófremdarástandinu í efnahagsmálunum nú, og það var Landsbankinn. Grein hans varð ekki skilin öðruvísi en að höfuðsökudólgarnir væru tveir, annars vegar Alþýðusambandið, verkalýðshreyfingin, og hins vegar Landsbankinn. Um fjárfestinguna ræddi hann ekkert. Um afnám verðlagseftirlitsins ræddi hann ekki heldur neitt. En það er sannarlega undarlegt, að í málgagni Sjálfstfl. skuli landsbankavaldinu stillt upp sem höfuðsökudólg í þessum efnum. Ég tel það rétt, að bankakerfið í heild hefur brugðizt á undanförnum árum, og það er ein höfuðástæða þess, hversu illa er komið. En það er spaugilegt að lesa gagnrýni á þessu, sem sérstaklega er beint að Landsbankanum,í málgögnum Sjálfstfl. Landsbankanum er stjórnað af 8 mönnum, 5 manna bankaráði og þrem bankastjórum. Fimm af þessum átta mönnum eru framámenn Sjálfstfl. Sjálfur forsrh. situr í bankaráði Landsbankans. Einn af helztu mönnum Sjálfstfl. á þingi, hv. þm. A-Húnv. (JPálm), situr í bankaráði Landsbankans til dæmis, þannig að Sjálfstfl. hefur hreinan meiri hluta í bankaráði Landsbankans og í bankastjórn hans. Samt sem áður les maður það í málgagni Sjálfstfl., að stefna Landsbankans hafi verið alröng, svo hættulega röng, að líkja megi því við hina óþjóðhollu afstöðu verkalýðshreyfingarinnar. Í þessu frv. er í raun og veru ekki fólgin nein lausn á þeim vanda, sem nú steðjar að sjávarútveginum, af þeirri einföldu ástæðu, að tekjuöflunarráðstafanirnar eru þannig, að þær munu hafa í för með sér sjálfkrafa mjög verulega hækkun á vísitölunni, þá um leið hækkun á kaupgjaldi og þá um leið hækkun á framleiðslukostnaði, sem síðan mun aftur íþyngja útgerðinni, allri framleiðslunni, að mjög verulegu leyti. Ég hef enn sem komið er auðvitað ekki haft tíma eða aðstöðu til þess að athuga, hversu vísitalan muni hækka mikið vegna þessara ráðstafana, en ef ég má leyfa mér að nefna einhverja ágizkun í því sambandi, þá tel ég, að það geti varla orðið minna en 8–9 stig, sem vísitalan muni hækka vegna þessara ráðstafana. Síðan hækka landbúnaðarvörurnar auðvitað á sínum tíma, og má þá geta nærri, að útvegurinn fær mjög fljótlega á sig aftur verulegar byrðar vegna þeirra ráðstafana, sem hér eru gerðar. En hvað á þá að gera? er von að spurt sé. Hvað á að gera? Eitthvað verður að gera útveginum til bjargar. Allir sjá, að hann var stöðvaður um áramótin og mundi vera stöðvaður áfram, ef ekkert væri aðhafzt. Auðvitað verður því ekki á móti mælt, að gera þarf ráðstafanir til bjargar sjávarútveginum. Framleiðendur sjávarafurða, hið vinnandi fólk við sjávarsíðuna, þarf að fá stærri hluta af kökunni, sem þjóðin í heild bakar með vinnu sinni, en þeir fá nú. Spurningin er í fyrsta lagi: Hversu mikil á stækkun þess hluta að vera, sem þeir, sem vinna við sjávarútveginn, eiga að fá? Og svo í öðru lagi, af hverjum á að taka þessa stækkun? Ég er þeirrar skoðunar, að sú stækkun á hlutdeild sjávarútvegsins, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., þ. e. það, sem tekið er af öðrum til að bæta hlut hans, sé óþarflega mikil. Ég mun við þessa 1. umr. ekki rökstyðja þetta rækilega. Ég mun láta það bíða til síðari umr. þessa máls, en hér vil ég aðeins láta þess getið, að hagfræðinganefnd sú, sem hæstv. forsrh. nefndi í framsöguræðu sinni áðan og gerði athuganir á því, hversu mikið þyrfti að bæta hlut sjávarútvegsins, gerði ekki ráð fyrir jafnmiklum álögum í þessu skyni og gert er ráð fyrir í þessu frv. hér, og skeikar þar nokkrum tugum milljóna. En aðalatriðið er þó hitt, aðalgallinn á þessum ráðstöfunum er þó sá, að það, sem tekið er af öðrum til að rétta sjávarútveginum, er tekið á ranglátan hátt. Það er tekið á þann hátt aðallega, að lagt er jafnt gjald, sama gjald á allan innflutning, hvort sem hann er nauðsynlegur eða ónauðsynlegur. Það er í þessu frv. bókstaflega engin tilraun gerð til þess að leggja þyngri byrðar á þá, sem hafa breið bök til þess að bera þær, en hina. Það eru bókstaflega engar ráðstafanir gerðar til þess að láta hina ríku og tekjuháu greiða meira en hina fátæku. Mér liggur við að segja, að yfir frv. sé hreint íhaldsyfirbragð, næstum óskammfeilið íhaldsyfirbragð. Það er framhald af þeirri stefnu, sem tekin var upp með löggjöfinni um húsnæðismálastjórn. Þar var engin tilraun gerð til þess að mismuna þeim, sem góða aðstöðu hafa, og hinum, sem bága aðstöðu hafa. Áður hefur þó venjulega verið gerð einhver tilraun í þá átt að jafna kjörin milli hinna ríku og hinna fátæku, milli stéttanna, þegar svona stórkostlegar byrðar hafa verið lagðar á. Slíkt virðist vera talið óþarfi lengur. Til svo mikils meira treysta íhaldsöflin sér í þjóðfélaginu nú en þau hafa gert undanfarin ár. Þegar fluttar eru till. um 150 millj. kr. flutning á tekjum á milli stétta, er óverjandi að gera ekki ráðstafanir til þess að ganga örugglega úr skugga um, að ekki séu greiddir meiri styrkir en nauðsynlegt er. Það er óverjandi að gera ekki ráðstafanir til þess að jafna aðstöðumun stéttanna, jafna tekjur þeirra, að draga úr óhófsgróða og braski, en hlífa þeim, sem höllum standa fæti í lífsbaráttunni. Engar slíkar ráðstafanir eru í þessu frv., en það eru slíkar ráðstafanir, sem Alþfl. vill gera, um leið og útveginum er hjálpað. Það eru slíkar ráðstafanir, sem Alþfl. telur óhjákvæmilegt skilyrði þess, að hægt sé að grípa til ráðstafana útveginum til hjálpar, sem þó vissulega eru nauðsynlegar. Ég sagði áðan, að þetta frv. væri í raun og veru engin lausn á grundvallaratriðum þess vanda, sem að steðjar. Það er áframhald á rangindaráðstöfunum undanfarinna ára. Fyrir 6 árum kom gengislækkunin, af því að tvöfalt gengi var talið enn verra. Svo kom tvöfalda gengið, þ. e. bátagjaldeyririnn, af því að skattar og styrkir voru taldir enn verri, og nú loksins koma skattarnir og styrkirnir, sem ávallt hafa verið taldir hið versta, svo að við höfum fengið allt þrennt. Við höfum fengið gengislækkunina, við höfum fengið bátagjaldeyrinn, og við höfum fengið skattana og styrkina. Hæstv. ríkisstj. leggur til að gera það, sem hún var búin að segja þjóðinni í 6 ár að aldrei mætti gera. Sú stjórn, sem gerir slíkt, á að fara. Hún getur ekki haft traust þjóðarinnar.



Herra forseti. Þá hafa þau ráð hæstv. ríkisstj. séð dagsins ljós, sem alþýða þessa lands hefur fyrir fram gefið nafnið fjörráð við efnahagslíf landsins og alþýðustéttir. Ég ætla ekki að nota þetta tækifæri við 1. umr. málsins til að gera eldhúsdag að ríkisstj. Eldhúsdagsins er nú skammt að bíða, og það kann að fara svo, að þar verði talin ástæða til að víkja að þessum málum eins og vert er. Hæstv. forsrh. hefur haft framsögu fyrir þessu máli. Er það að vonum, vegna þess að hann á sameiginlegra hagsmuna að gæta og ber samábyrgð með þeim mönnum, sem nú eru, eins og hæstv. dómsmrh. komst að orði á Heimdallarfundi nýlega, að beita kommúnistísku ofbeldi til að knýja fram sínar kröfur í þessu þjóðfélagi, allri alþýðu landsins til tjóns og miska. Ég tel þó ástæðu til að lýsa nú þegar yfir andstöðu minni og okkar þjóðvarnarmanna almennt við þá leið, þá meginleið í efnahagsmálum þjóðarinnar, sem þetta frv. boðar, eins og annað frv., sem nú er til umr. í Ed. og er í samhengi við þetta frv. Þess gengur enginn maður dulinn, að þær gífurlegu álögur, sem nú á að fara að leggja á þjóðina til þess að borga sönnuð og ósönnuð töp einstakra manna og atvinnufyrirtækja þeirra og sönnuð og ósönnuð töp heillar atvinnustéttar í landinu, leysa engan vanda til frambúðar í þessu þjóðfélagi. Það hlýtur að vera augljóst öllum mönnum, sem um þessi mál hugsa, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, hlýtur að auka þann vanda, sem það er þessari þjóð að koma efnahagslífi sínu á heilbrigðan grundvöll og búa framleiðslu þessa lands starfhæfan grundvöll. Verði þetta frv. samþ. og þær ráðstafanir aðrar, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú á prjónunum, þá þýðir það, að það verður annaðhvort óvinnandi verk að leysa vandann í framtíðinni eða svo erfitt, að það mun ganga nær þessari þjóð en nokkurn mann nú grunar. Þetta frv. boðar að vísu ekki neina nýja stefnu. Við höfum kynnzt þessari stefnu á undanförnum árum. Hvert einasta mál, sem hæstv. ríkisstj., flokkar hennar og stuðningsmenn leggja fram hér á Alþ., miðar að einu marki, - allt að því að gera vanda þjóðarinnar, sérstaklega framleiðslugreinanna, erfiðari með hverjum degi sem líður. Þær hundruð milljóna króna, sem nú á að leggja á almenning í landinu til þess, eins og það er kallað, að koma í veg fyrir, að aðalatvinnuvegur landsmanna stöðvist, er aðeins gjald, sem lagt er á þjóðina til að fresta í bili og um mjög takmarkaðan tíma því allsherjarhruni, sem íhaldsöflin í landinu hafa rækilega undirbúið um mörg ár. Þetta er sú ólánsstefna, sem við þjóðvarnarmenn höfum barizt gegn. Við höfum, frá því að Þjóðvfl. var stofnaður og frá því að hann fékk menn á þing þjóðarinnar, borið fram og barizt fyrir þveröfugri leið í efnahagsmálum þjóðarinnar. Við höfum lagt hér fram frv. eftir frv., sem miðuðu að því að koma efnahagskerfinu í það horf, að til frambúðar mætti verða og að hér mætti reka styrkjalausa framleiðslu um langa framtíð. Því miður er ástandið á Alþingi Íslendinga þannig í dag, að þessi viðleitni okkar og þessi frv. okkar hafa fengið tiltölulega lítið fylgi utan okkar eigin flokks, og höfðum við þó sannarlega vænzt annars. Við höfum nú nýlega lagt hér fram í Nd. frv. um að taka eignarnámi eða leigunámi allar fiskvinnslustöðvar í landinu, sem máli skipta, fyrir nýtingu sjávarafla, og reka þær á kostnað ríkisins og ábyrgð, á meðan ekki hafa verið stofnuð framleiðslusamvinnufélög sjómanna og útvegsmanna, sem að sjálfsögðu ættu að okkar áliti að hafa þessa starfsemi í eigin höndum. Í þessu frv. er einnig lagt til að taka fiskflutningaskip eignar- eða leigunámi og reka þau í sama skyni og á sama hátt. Þá er og lagt til, að allur fiskútflutningur verði tekinn í hendur ríkisins og síðar afhentur samtökum sjómanna og annarra, sem lífsframfæri hafa af vinnu við og vinnslu sjávarafla, þegar það er tímabært. Það, að við leggjum þetta til, byggist á því, að okkur er ljóst eins og öllum eða flestöllum Íslendingum, að það verð, sem fæst fyrir útflutning okkar á erlendum mörkuðum, kemur engan veginn allt til skila. Ef svo væri, þá mundi bátaflotinn ekki þurfa þeirra styrkja við, að minnsta kosti ekki allra, sem nú er sagt eða talið að hann þurfi. Ég mun ekki fara langt í að rökstyðja þetta nú. Til þess mun gefast tækifæri og tími síðar. En ég kemst ekki hjá því að minna á það, að þegar jafnþýðingarmikið frv. og frv. okkar er, sem vitað er, að ef borið væri undir þjóðaratkvæði nú, mundi fá atkv. mikils meiri hluta þjóðarinnar, þegar það er borið fram, þá er það ekki tekið á dagskrá í þingi, ekki haldinn um það kvöldfundur eða laugardagsfundur né n. skipað að vinna að því á sunnudegi, eins og þeim frv., sem hæstv. ríkisstj. ber hér fram íslenzku atvinnulífi og almenningi til óþurftar. Þannig er ástandið á Alþingi Íslendinga í dag. Við höfum borið fram í því skyni að lækka framleiðslukostnað og tryggja það, að sjómenn og þeir, sem vinna að fiskframleiðslu, fái allt það verð, sem vinna þeirra skapar, fleiri frv. en þetta, sem ég nú nefndi. Við höfum borið fram frv. um að taka eignar- eða leigunámi eignir olíufélaganna í landinu og að stofna olíuverzlun ríkisins, sem hefði það hlutverk að draga úr þeim ofsagróða, sem nú er á olíu, og því fjárbruðli, sem á sér stað í dreifingu og sölu olíunnar, og lækka á þann hátt olíuverðið og þar með framleiðslukostnað atvinnuveganna og einkum og sér í lagi sjávarútvegsins. Öllum er ljóst, að ef þetta væri gert, þá hlyti það bil, sem nú er talið vera á milli verðmætis framleiðslunnar og kostnaðarins við að framleiða hana, að minnka og þar með að vera minni þörf fyrir álögur á almenning til að halda framleiðslunni gangandi. Við höfum einnig borið fram frv. um að lækka milliliðagróða almennt, fækka þeim milliliðum, sem nú lifa eins og sníkjudýr á framleiðslunni og mergsjúga hana, lækka álagningu og afhenda alþýðusamtökunum verðlagseftirlit í landinu til þess að tryggja það, að ekki væri lagt meira á framleiðsluna af kostnaði en nauðsynlegt væri. Við höfum einnig borið fram frv. um að lækka þann skatt, sem ranglátastur er í þessu þjóðfélagi, söluskattinn, og þó ekki nema þann hluta hans, sem verst gegnir að vera skuli í gildi, þ. e. a. s. söluskatt í smásölu, en það vita allir menn, að þessi skattur hefur mjög veruleg áhrif fyrir framleiðslukostnað í landinu, því að mikill hluti hans kemur inn í vísitöluna. Þar að auki bætist svo það við, að milliliðir eru látnir innheimta þennan skatt, með þeim afleiðingum, að hann kemur ekki nema að hluta til í ríkissjóð. Hann er innheimtur af almenningi í landinu, en rennur ekki þangað, sem honum er ætlað að renna, í ríkissjóðinn. Ég minnist þess, að nokkrir hv. þm. Sjálfstfl. hafa hér í ræðum á Alþ. ekki reynt að draga neina dul á það, að ekki mundu öll kurl koma til grafar við skattaframtöl manna og fyrirtækja og þá sérstaklega fyrirtækja, sem ekkert eftirlit er haft með að telji rétt fram. Ég efast ekki um, að þetta er rétt skoðun. En þá er það um leið augljóst, að þau fyrirtæki, sem ekki gefa allar tekjur sínar upp til skatts, geta ekki heldur gefið upp allan þann söluskatt, sem þau innheimta fyrir ríkið, vegna þess að ef þau gerðu það, gæfi það opna leið til að komast að skattsvikum þeirra að öðru leyti. Lækkun á söluskatti mundi því stórlega lækka framleiðslukostnað í landinu og búa atvinnutækjunum betri skilyrði til starfsemi, skilyrði, sem sennilega, ef allar okkar ráðstafanir yrðu samþykktar, mundu duga þeim án styrkja og án þess að grípa þyrfti til nokkurra sérstakra álaga á almenning í því skyni að halda þeim gangandi. Við þjóðvarnarmenn teljum einnig sjálfsagt að lækka vexti lánsstofnana mjög verulega til þess að draga úr framleiðslukostnaði atvinnuveganna og þá einkum og sér í lagi sjávarútvegsins gegn því skilyrði, að sparifé landsmanna yrði þá vísitölutryggt, sem ekki hefur neinn ókost í för með sér fyrir framleiðsluna, miðað við það ástand, að verðhjöðnun sé í gangi í þjóðfélaginu. Þessi ráðstöfun mundi einnig, - við höfum að vísu ekki lagt það fram í frumvarpsformi enn þá, en erum reiðubúnir til þess, - þessi ráðstöfun mundi einnig létta framleiðslu landsins starf sitt. Þetta ásamt ýmsum öðrum ráðstöfunum viljum við láta gera og vitum eins og allir aðrir að miðar að því að búa atvinnu landsmanna eðlileg starfsskilyrði, starfsskilyrði, sem hún verður að fá, ef þessi þjóð á ekki að tortímast og glata efnahagslegu sjálfstæði sínu. En hæstv. núverandi ríkisstj. hefur ekki verið og er ekki til viðtals um þetta, vegna þess að hún er handbendi örfárra ofbeldismanna, svo að ég noti orð hæstv. dómsmrh., sem hafa það eitt í huga að græða sem mest sjálfir, hvað sem líður tilveru þessarar þjóðar. Og það er ekki eðlilegt, að slík ríkisstj. sé reiðubúin til að fara inn á þær brautir, sem við þjóðvarnarmenn leggjum til, því að það mundi þýða það, að starfsemi ofbeldismannanna yrði útilokuð í þessu þjóðfélagi og gróðamöguleikar þeirra gerðir að engu. Í sambandi við það frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur hér borið fram, þykir mér rétt á þessu stigi málsins að gera örfáar athugasemdir. Í fyrsta lagi er það augljóst mál, að þessar ráðstafanir, að leggja hér samtals um 200 eða rúmlega 200 millj. kr. nýjar álögur á þjóðina, eru ekki annað og gera ekki annað en að fresta miklu geigvænlegri og alvarlegri aðgerðum. Þær munu að sjálfsögðu, eins og allir sjá og skilja, ýta svo stórkostlega undir verðbólguþróun í þessu landi, að aldrei hefur nein ráðstöfun til þessa dags verið gerð jafnháskaleg í einu skrefi. Þessar ráðstafanir munu að sjálfsögðu auka vantraust almennings á verðgildi peninga, eyðileggja sparnaðarvilja og sparifjársöfnun og koma þessu þjóðfélagi þannig endanlega úr skorðum, enda minntist hæstv. forsrh. ekki á það í framsöguræðu sinni hér, að Sjálfstfl. væri nú eða ætlaði að slá skjaldborg um verðgildi peninganna, eins og hann hefur áður tjáð sig ætla að gera, né að þetta frv. ætti að miða að því að auka sparifjársöfnun og sparnaðarvilja landsmanna, og þó hafa þessir herrar oft brýnt fyrir þjóðinni, hvílík nauðsyn það væri, að fólk sparaði saman og legði fyrir fé, svo að það yrði handbært til nauðsynlegra framkvæmda í þjóðfélaginn. Hér er vísvitandi verið að eyðileggja sparifjársöfnun og sparnaðarviljann. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að greiða útflutningsuppbætur á landbúnaðarvörur, þ. á m. dilkakjöt. Ég verð að segja það eins og er, að mér kom þetta alleinkennilega fyrir sjónir, þegar ég sá það, og ég hef ekki heyrt enn né skilið þau rök, sem liggja til grundvallar þessari ráðstöfun. Og ég skal nú segja hvers vegna. Það er ljóst, að á s. l. ári, þ. e. á árinu 1955, var kjötframleiðsla landsins um 2400 smál. meiri en á árinu 1954. Verðlag landbúnaðarafurða á síðasta hausti var þó miðað við framleiðsluna eins og hún hafði verið áður, þ. e. a. s. án þess að tekið væri tillit til þessarar framleiðsluaukningar. Almenningur í þessu landi borgar kjötverð, sem er ákveðið þannig, að ekkert er tekið tillit til þessarar auknu framleiðslu. Það, sem gerist, er því raunverulega það, að árið 1956 borga landsmenn niður í því kjöti, sem þeir kaupa, þær 2400 smál., sem framleiddar voru meira á árinu 1955 en 1954, að fullu, og skil ég þá ekki, hvernig á því getur staðið, að það á að fara til viðbótar að borga útflutningsgjald á þann hluta kjötframleiðslunnar, sem ekki selst í landinu sjálfu, þegar hvort sem er er búið að borga framleiðslukostnað hennar að fullu. Ég vil mælast til þess, að hæstv. forsrh. geri grein fyrir því, hvort hann hefur athugað þetta mál og sett sig inn í það svo sem skyldi, hvort honum er það ljóst, að verðlagið á kjöti er ekki miðað við það kjötmagn, sem framleitt var árið 1955, heldur við magnið eins og það hafði verið áður, þegar framleiðslan var 2400 smál. minni. Í framsöguræðu sinni fyrir þessu frv. var hæstv. forsrh. hógværari og bljúgari en hann á vanda til hér á þingi, og það fór minna fyrir honum í ræðustólnum en oft áður. Málstaður hans og málflutningur var þó með nokkuð svipuðum hætti og venja er til, þ. e. í meginatriðum rangur og í öðrum atriðum villandi. Hann sagði m. a., að hækkun landbúnaðarvara á s. l. hausti stafaði af hækkun launanna s. l. vor. Það er að vísu rétt í þessari fullyrðingu, að auðvitað kom launahækkunin, sem varð s. l. vor, bændum til góða, af því að þeir taka laun eftir sömu reglum og verkamenn. En hækkun landbúnaðarvara stafar ekki nema að litlu leyti af þessari launahækkun. Til hennar lágu allt aðrar orsakir. Menn minnast þess, að á síðasta þingi bar hæstv. ríkisstj. fram frv. um að hækka vexti af lánum til landbúnaðarins, verkamannabústaða og annars þess háttar vegna meintra vaxtatapa þessara sjóða. Þessi vaxtatöp voru þó aldrei sönnuð, og þó að þau hefðu verið einhver, eins og hæstv. ríkisstj. taldi, þá hefðu þau samt ekki getað numið nema í hæsta lagi nokkur hundruð þúsund krónum. Við þjóðvarnarmenn bentum á hættuna af því að fara inn á þá braut að hækka þessa vexti og lögðum til, að það vaxtatap, sem kynni að verða á þessum sjóðum, yrði bætt upp með því að leggja t. d. skatt á gróðafélagið Eimskip eða veita öðrum gróðafélögum í landinu ekki 20% eftirgjöf af skatti, eftir að hann hafði verið lagður á eftir gildandi lögum. Þetta ráð var að engu haft, og vaxtahækkunin var gerð. Afleiðingarnar urðu þær, að bændur gátu að sjálfsögðu ekki sætt sig við að taka þær á sínar herðar. Þeir höfðu með réttu haldið því fram, að vaxtakostnaður þeirra væri ekki tekinn inn í vísitöluna eins og skyldi, og nú notuðu þeir tækifærið til þess að hækka vextina, ekki aðeins sem svaraði þeirri hækkun, sem hér hafði verið gerð á Alþ., heldur mun meira. Vextir í landbúnaðarvísitölugrundvellinum voru hækkaðir úr 900 kr. í 5700 kr. á meðalbú, eða um 4800 kr. á hvert bú í landinu. Í öllum útreikningum um landbúnað er það föst venja að reikna með um 6200 búvöruframleiðendum í landinu. Hækkunin, sem þarna er lögð á almenning í landinu með þessari ráðstöfun einni, er því um 30 millj. kr. Af þessu stafaði hækkunin á landbúnaðarvörunum á s. l. hausti að langmestu leyti. Þessar voru afleiðingar gerða ríkisstj. hér á Alþ. Ekki er mér ljóst, hvort hæstv. ríkisstj. hefur séð þessar afleiðingar fyrir eða ekki. Ég býst við, að hennar ráðstafanir og hennar tillögur séu flestar með þeim endemum, að hún geri sér enga grein fyrir því, hvaða afleiðingar þær hafa í þjóðfélaginu. En þessi ráðstöfun, sem leit meinleysislega út, þegar var verið að gera hana hér á Alþ., varð þannig ein af helztu sprautunum, sem verðbólgan hefur fengið frá hæstv. ríkisstj. á undanförnu ári og árum. Þetta vildi ég aðeins benda á til að hrekja þær fullyrðingar hæstv. forsrh., að hækkunin á landbúnaðarvörunum og þar með vísitölunni stafaði eingöngu af þeim launahækkunum, sem verkamenn fengu á s. l. vori. Hækkunin, sem af launahækkununum stafaði, var miklum mun minni en þessi hækkun af vaxtahækkuninni. Þá sagði hæstv. forsrh. einnig í ræðu sinni, að ekki væru nú þessar álögur eins miklar og þær litu út fyrir í frv., því að nú ætti að fella bilaskattinn, sem var í gildi á s. l. ári, niður. Nú veit maður það um hæstv. forsrh., að hann kynnir sér illa mál hér á þingi og málefni þjóðarinnar almennt. En svo algerlega fáfróður hélt ég að hann væri nú ekki um þessi mál, að hann vissi ekki, hvað í þessu frv. stendur, sem hann er að bera hér fram og mæla fyrir. Þar stendur það skýrum stöfum, að það eigi að halda þessum skatti áfram, það eigi að leggja áfram 100% skatt á tollverð þeirra bíla, sem fluttir verða inn á næsta ári, þ. e. a. s. sömu bílategunda og gert var á s. l. ári, alveg sama skattinn. Það er því síður en svo, að þennan skatt sé verið að fella niður. Loks sagði hæstv. forsrh. í framsöguræðu sinni, að það væri ekki á okkar valdi að ákveða verðið á fiskinum, það væri ákveðið á erlendum mörkuðum, og við réðum harla lítið við það, hvað þar fengist. Þetta vitum við að sjálfsögðu. Við ráðum lítið við það og þó nokkuð í sumum tilfellum. En við hitt getum við ráðið, að það verð, sem fæst fyrir fiskinn á erlendum mörkuðum, komi hingað heim og því sé skilað þeim, sem það eiga. Við það getum við ráðið, en með því er nú ekkert eftirlit. Og það er vitað, það veit hæstv. forsrh., og það vita allir landsmenn, að þessu verði er ekki skilað, það kemur ekki hingað heim, og á því byggjast hörmungar bátanna, sem einokunarhringarnir hér notfæra sér til þess að beygja þessa ríkisstjórnarnefnu, sem við höfum, með ofbeldi, með kommúnistískum ofbeldisaðferðum, eins og hæstv. dómsmrh. orðaði það, til að afhenda sér hundruð millj. króna styrki eftirlitslaust líka, sem eru reyttir úr vasa skattborgaranna. Ég ætla að láta þetta nægja að þessu sinni um þetta mál.

Vill ekki þm. standa við þetta utan þings, sem hann var að segja áðan?

Ég skal standa við þetta, hvenær sem er, og ég hef nú þegar vitni að því öllu.

Það væri gott, að það væri endurtekið utan þings.

Nú vildi ég mælast til þess, að hæstv. forsrh. héldi sér í skefjum, meðan ég er að tala. Ég veit, að honum líður illa undir þessum orðum, en hann ætti að reyna að sjá sóma sinn í því að halda sér í skefjum, á meðan ég tala, og vera ekki að trufla mál mitt. Ég vildi mælast til þess, að hæstv. ríkisstj. gæfi þingheimi upplýsingar um það, hvaða áhrif þessar hækkanir, sem hún ber hér fram, hafa á vísitöluna. Ég vildi enn fremur mælast til þess, að hæstv. forsrh. eða hæstv. ríkisstj. gæfi upplýsingar, sem hún á og hlýtur að hafa, um það, að hve miklu leyti þessar álögur skella nú þegar beint á framleiðslunni og auka framleiðslukostnað hennar og erfiðleika í stað þess að minnka þá. Og loks vildi ég mælast til þess, að hæstv. ríkisstj. gæfi upplýsingar um það, hve mikið álagning á þær vörur hækkar, sem þessar álögur skella á, hve mikið hún hækkar og hvað samtök verzlunarmanna hafa sagt um það efni, hve mikið þau teldu sig þurfa að hækka álagningu, vegna þess að þessar álögur hefðu í för með sér aukin vaxtagjöld og ýmsan annan kostnað fyrir verzlanirnar. Ég býst við því, að ríkisstj. hafi gert sér grein fyrir þessu, og vildi mælast til þess, að hún veitti mér og öðrum þm. upplýsingar um þessi mál.



Herra forseti. Það frv., sem hæstv. ríkisstj. hér hefur lagt fram og á að vera hennar lausn, fundin eftir mikla innbyrðis erfiðleika, er, ef maður ætti að segja það í stuttu máli, hvað tekjuöflunina snertir rán, sem er rökstutt með lygi. Og ég held, að það veiti ekki af, ef við eigum að geta rætt þessi mál af einhverju viti hér, að hæstv. forsrh. leggi fram dálítið betri upplýsingar en hann nú hefur gert og hætti að reyna að rökstyðja þessar álögur, sem hann er að leggja hér á, með kauphækkunum hjá verkamönnum og það fái að koma alveg í ljós eins og það er, hverjir það eru, sem eru að drepa sjávarútveginn á Íslandi. Það efast enginn um, að útgerðin þarf að fá stórfé. Það efast heldur enginn um, að sjávarútvegurinn skapar og er grundvöllur að öllum þeim gróða, sem skapaður er á Íslandi. Það þýðir, að ef við ætlum að hjálpa sjávarútveginum, til þess að hægt sé að reka hann, þá verðum við að rannsaka, hvert gróðinn fer, sem sjávarútvegurinn skapar, hvaða aðilar það eru í þjóðfélaginn, sem halda áfram að raka til sín ekki aðeins tugum millj., heldur hundruðum millj. kr. í gróða, í tekjuafgang, á sama tíma sem sjávarútvegurinn er eftir skilinn með tap. Þetta er ekki í fyrsta skipti, sem þessi mál koma hérna fyrir, en ég spái því, að þó að fyrir liggi að leggja á annað hundrað millj. kr. á þjóðina, þá muni verða jafnerfitt að fá upplýsingar um þetta mál og meðan við höfum verið að ræða það áður, þó að engar till. hafi legið frammi um neina tekjuöflun. Ég vil þess vegna leyfa mér að skora á hæstv. forsrh. og ríkisstj. í heild að gefa okkur hér upplýsingar um raunverulegt fjárhagslegt ástand útgerðarinnar og í öðru lagi upplýsingar um afkomu þjóðarbúsins í heild. Þar með á ég við, hvernig sá gróði, sem skapast í þjóðarbúinu, skiptist á milli verzlunarstéttarinnar eða verzlunarauðvaldsins, bankanna og annarra þeirra aðila, sem þessi gróði rennur til. Við getum þrætt endalaust um þessi mál hér, á meðan við getum ekki fengið fram upplýsingar um þessa hluti, því að þetta er það raunverulega, sem fyrst og fremst skiptir máli, þegar við erum að ræða um sjávarútveginn. Það verða allir áreiðanlega sammála um tvennt, annars vegar, að sjávarútvegurinn sé grundvöllurinn að öllum okkar þjóðarbúskap og þar með líka grundvöllurinn að allri þeirri auðsöfnun og gróðasöfnun, sem er til á Íslandi, og hins vegar, að sjávarútvegurinn sé rekinn með gífurlegu tapi. Það er hægt að deila um það og menn geta verið hér ósáttir um það, talið, að það nemi kannske nokkrum tugum millj. kr. meira eða minna, en að það sé gífurlegt tap og að hann þurfi hátt upp í þær álögur, sem hér eru, og kannske allar, það efast menn ekki um. Nú veit ég, að það hafa farið fram rannsóknir á þessum hlutum, og ég veit, að hæstv. ríkisstj. situr inni með niðurstöður um þetta, og hvað eftir annað alla þessa mánuði, sem þessi mál hafa verið hér til umr. eða hefur borið á góma, hefur stjórnarandstaðan hér farið fram á að fá eitthvað af þessum upplýsingum, og henni hefur alltaf verið neitað um það, henni hefur meira að segja verið neitað um að fá þær sem trúnaðarplögg. Þó vitum við, að mánuðum saman eða a. m. k. vikum saman eru sérfræðingar ríkisstj. búnir að sitja við að rannsaka þetta. Hvernig stendur á því, að það er ekki hægt einu sinni fyrir Alþ., hvað þá fyrir þjóðina, að fá upplýsingar um þessa hluti? Hvernig stendur á því, að ríkisstj. hefur hagsmuni af því að fela þessar upplýsingar fyrir þjóðinni? Hvernig dettur ríkisstjórninni í hug að koma fram og segja, eins og sagt er með þessum tveim frv., sem hér er verið að leggja fyrir í dag: Við leggjum hátt upp í 200 millj. kr. nýjar álögur á þjóðina, en við fáumst ekki til þess að leggja fram rökin fyrir því, að þessar álögur séu nauðsynlegar? - Hvers konar grundvöllur er þetta, sem hæstv. ríkisstj. ætlast til að málið sé rætt á? Mig skal ekki undra, þó að stólarnir séu tómir hér á Alþ. Umræður um þýðingarmestu málin, eins og hvorki meira né minna en hátt í 200 millj. kr. álögur á þjóðina, eru komnar inn á það stig, að fyrst er þetta athugað innan ríkisstj. á grundvelli einhverra leyniplagga, sem ríkisstj. fær, síðan er fyrirskipað á nokkrum þingflokksfundum stjórnarflokkanna hér niðri: Nú skuluð þið, þm. góðir, trúa þessu, sem ráðherrarnir segja, og samþ. þetta, - og síðan gæta þessir góðu þm. stjórnarflokkanna þess að vera helzt hvergi nærri, til þess að engin samvizka eða engin rök gætu truflað þá, þegar farið væri að ræða þessi mál. Og ríkisstj. gætir þess um leið að halda öllum sínum plöggum leyndum, þannig að enginn maður fái að gagnrýna þetta eða skyggnast fyrir um, hvernig ástandið raunverulega sé. Ég vil segja við þessa hv. stjórnarflokka, sem tala hér og þreytast aldrei á að tala um lýðræði og þingræði: Ef þeir halda, að þetta eigi eitthvað skylt við þau hugtök, þá fara þeir villir vegar. Hér er með hreinum einræðisaðferðum fyrst þeirra eigin stjórnarflokkum fyrirskipað að trúa þeim leyniplöggum, sem ráðherrarnir hafa, og síðan þar með meiri hlutanum á Alþ. skipað að samþykkja þetta og ekki að spyrja út í hlutina og sizt af öllu að fara að grufla út í þá, það gæti verið hættulegt. Það er engum efa bundið, að útgerðin þarf peninga og hún þarf mikla peninga. En af hverju þarf hún þessa miklu peninga? Er það vegna þess, að það skapist enginn gróði á Íslandi og allt sé rekið með tapi, ríkissjóðurinn, bankarnir, heildverzlanirnar, innflutningsfyrirtækin, útflutningsfyrirtækin og allt saman þetta? Er það vegna þess? Nei, það er ekki vegna þess. Það er vegna þess, að sjávarútvegurinn er af pólitískum valdhöfum í landinu settur í þá aðstöðu, að hann er látinn tapa. Hann er rúinn inn að skinninu. En á sama tíma eru aðrir aðilar í landinu látnir græða. Hinir pólitísku valdhafar skammta þessum aðilum gróðann, en skammta sjávarútveginum tapið. En af því að sjávarútvegurinn er sá aðilinn, sem mjólkar þó öllum gróðanum, þegar öllu er á botninn hvolft, verður þó að halda honum lifandi. Menn sjá það nokkurn veginn, meira að segja þeir, sem völdin hafa, að menn græða ekki hér á því að reka banka eða verzla með gjaldeyri eða flytja inn olíu og selja hana eða flytja inn aðrar vörur, ef enginn gjaldeyrir er til þess að verzla með og ef enginn sjávarútvegur er í gangi. Þó að merkilegt megi virðast, sjá þeir þetta, þessir herrar, sem stjórna málum þjóðarinnar þannig, að sjávarútvegurinn er látinn tapa svona. Þess vegna henda þeir um hver áramót einhverju í sjávarútveginn til þess að reyna að halda honum gangandi. Og þegar að því kemur, að hent er í hann, eftir að jafnvel er búið að stöðva hann einn mánuð eða lengur, þá er sagt hér á Alþ.: Ja, ykkur varðar nú ekkert um það, hvernig stendur á því, að það þarf að henda þessum peningum í sjávarútveginn til þess að láta hann ganga. - Valdhafarnir nota sér þá aðstöðu, að þeir ráða ríkisvaldinu, og þeir beita ríkisvaldinu þannig, að tapi er skellt á sjávarútveginn, en gróða frá sjávarútveginum veitt í sérstakar stofnanir í þjóðfélaginn. Hér er gengið út frá því, - og ég skal út af fyrir sig ekki draga neitt í efa þær tölur, ég hef ekki aðstöðu til þess, ég efast ekki um, að ýmsir mundu gagnrýna þær, og það er endalaust um þær hægt að deila, yfirleitt misnotkun eða misrétti og annað slíkt í því sambandi, - en við skulum segja, að það sé enginn efi á því, að það þurfi þarna stórfé, það þurfi þarna á annað hundrað millj. til útgerðarinnar. En hvaða aðilar eru það þá í þjóðfélaginu, sem hafa gróða nú sem stendur og hefðu ekki þennan gróða nema vegna þess, að sjávarútvegurinn er til, og vegna þess, að hann er rekinn? Við skulum taka innflutningsaðilana. Við skulum taka olíuhringana, heildsalana og aðra slíka. Hvernig stendur á því, að hvernig sem beðið er um upplýsingar um það hér á Alþingi, hverju gróði þessara stofnana raunverulega nemi, hvað verzlunarauðvaldið í heild, olíuhringarnir og aðrir slíkir græði, að það er aldrei hægt að fá neinar upplýsingar, ekki neitt svar, ekki neina tilraun til svars, ekki neina rannsókn? Það var nýlega sýnt fram á það hér, að mismunurinn á olíuverði í smábæ í Þýzkalandi og hér heima á Íslandi væri um 50 millj. kr. á ári af þeirri olíu, sem báta- og togaraflotinn kaupir. Við höfum áður fengið upplýsingar um, að slík olía væri miklu lægri í Noregi en hér. Af hverju fást aldrei neinar rannsóknir á þessu? Við höfum staðhæft hér, að gróði olíuhringanna sé að komast í 30–40 millj. kr. á ári. Af hverju er ómögulegt að fá í gegn rannsóknir á þessum hlutum? Við öllum blasir gífurleg fjárfesting þessara aðila, sem þeir afskrifa jafnóðum. Það fæst rannsakað tap á sjávarútveginum, en það er ómögulegt að fá rannsakaðan gróðann hjá þeim aðilum, sem græða á því að verzla við sjávarútveginn. Hvernig stendur á þessu? Stendur þannig á því t. d., að olíuhringarnir í landinu eru eign valdamikilla aðila í Sjálfstfl. og Framsfl., og það eru höfð helmingaskipti á milli þessara olíufélaga Sjálfstfl. og Framsfl. um innflutninginn og söluna á olíunni til landsins? Hvað eftir annað höfum við óskað eftir upplýsingum um þetta, en það er eins og þetta sé „tabú“, eins og um þetta sé algerlega bannað að tala, eins og þetta sé eitthvert heimilisleyndarmál stjórnarflokkanna. En finnst mönnum nú eðlilegt, að stjórnarandstaðan gleypi við álögum á almenning, á meðan hennar staðhæfingar í þessu efni, studdar ýmsum líkum, fást ekki ræddar, fást aldrei nokkurn tíma ræddar hér? Það er vitanlegt, að verzlunarauðvaldið á Íslandi græðir, það tapar ekki. Ef það tapaði, mundi vafalaust vera komið fram með einhver frv. hér um að styðja það. En það koma ekki frv. um það. Menn vita, að það græðir. En það er ómögulegt að fá neina niðurstöðu um, hve mikið það græðir. Við getum öðru hverju séð í skýrslum, að á ári eins og 1953 sé veitt til verzlunarinnar alveg sérstaklega 73 millj. kr. í lánum frá bönkunum hérna, margfalt meira en til eins þarfra hluta og húsbygginga eða annars slíks. Við getum séð, að á sama tíma sem dregið er jafnvel að lána til sjávarútvegs, séu aukin þannig lánin til verzlunarinnar. En það er ómögulegt að fá í gegn rannsóknir á þessum hlutum. Á einstaka sviðum getum við sjálfir séð eitthvað. Þeir bankar, sem mest græða, græða á því að verzla með gjaldeyri þjóðarinnar. Bankarnir græða eftir upplýsingum Framkvæmdabankans 57 millj. kr. á árinu 1954. Ég býst við, að sá gróði sé raunverulega meiri. Ég hef staðhæft það, að gróði bankanna væri varla minni en 60–70 milljónir, og er mér ofur lítið kunnugt um, hvernig þessir reikningar þeirra eru færðir. Þessir bankar græða á því, að sjávarútvegurinn gengur. Sjávarútvegurinn framleiðir gjaldeyrinn, sem þeir verzla með, borgar þeim sjálfur allmikið fé í vexti og stendur undir allri þeirri verzlun, sem gefur bönkunum þeirra gróða. Er nokkurt hóf í því og nokkurt vitrænt skipulag á þeim þjóðarbúskap, að undirstöðuatvinnuvegurinn skuli ganga með yfir hundrað milljón króna tapi, en bankar, sem lifa á þessum atvinnuvegi, skuli koma út með um 60 millj. kr. gróða? Er óeðlilegt, að mönnum detti í hug: Er ekki hægt að minnka þennan gróða og láta sjávarútveginn bera sig betur? Hvað gerir svo ríkið sjálft? Hvað gerir ríkisbúskapurinn sjálfur? Okkar þjóðarbúskapur veltir á ári í kringum 3000 millj. kr., það er það, sem við höfum að skipta úr. Hvað tekur ríkið sjálft til sín? Ríkið tekur yfirleitt til sín í kringum 600 millj. kr. Hvernig hefur það verið undanfarin ár? Ríkið hefur tekið til sín fyrir utan það, sem fjárlögin hafa ákveðið, hátt í 100 millj. kr. aukreitis, sem er bein auðsöfnun, sem síðan er hlutað út í ýmislegt, ýmislegt af því vafalaust þarflegt, en er engu að síður bein auðsöfnun. Hvers konar víðtækt skipulag er það og þjóðarbúskapur, að undirstaða alls þjóðarbúskaparins, sem ríkisbúskapurinn líka byggist á, sjávarútvegurinn, skuli vera látinn ganga með yfir 100 millj. kr. tapi, en ríkið rífa til sín fram yfir fjárlög hátt upp í 100 millj. kr. á ári, sem auðvitað er tekið úr þessari sömu köku? Dettur nokkrum manni í hug að halda því fram, að það væri nauðsyn á því, að sjávarútvegurinn væri látinn ganga með yfir 100 millj. kr. tapi, þegar ríkið tekur til sín upp undir 100 millj., þegar bankarnir taka til sín um 60 millj., þegar verzlunarauðvald, olíuhringar og aðrir slíkir taka til sín tugi milljóna? Haldið þið, að það væri ekki hægt að skipuleggja þetta þannig, ef valdhafarnir vildu það, að sjávarútvegurinn fengi ekki aðeins þær yfir 140 millj. kr., sem hann tapar núna, heldur dálítinn gróða þar að auki, til þess að menn sæktust eftir því að kaupa togara, en hins vegar væri minnkaður gróðinn hjá öllum hinum aðilunum? Við getum tekið fleiri aðila. Hvernig er með vátryggingarfélögin, skyldu þau ekki græða? Hvernig er með flutningaskipin? Skyldu þau ekki raka saman fé á því m. a. að flytja hraðfrysta fiskinn? Og hvernig skyldi það vera með alla verðbólgubraskarana, sem fjmrh. ber nú sérstaklega fyrir brjósti? Hvað skyldu þeir vera búnir að hrúga til sín mörgum tugum og hundruðum milljóna króna á því, hvernig ríkisstj. á undanförnum árum hefur spennt upp allar fasteignir í verði með sinni fjármálapólitík? Ég vil segja: Meðan hæstv. ríkisstj. fæst ekki til þess að leggja plöggin á borðið um þessi mál, meðan hún fæst ekki til að leggja fyrir okkur rannsóknina á öllum þessum gífurlega gróða einokunarauðvaldsins í landinn, þessum gróða, sem er rifinn þannig burt frá sjávarútveginum, að honum er ekkert eftir skilið nema tapið, þá er ekki hægt að ætlast til þess, að það sé samþykktur einn einasti eyrir til að leggja á alþýðu manna. Þetta er hins vegar hinn mikli leyndardómur ríkisstjórnarinnar. Öll hennar plögg, allar hennar hagfræðinga- og sérfræðingarannsóknir eru látnar vera leyniplögg. Þau gætu e. t. v. komið upp um eitthvað af þessu. Hef ég þó satt að segja frekar trú á, að meira að segja sérfræðingar ríkisstj. rannsaki þessa hluti frekar lítið, m. a. vegna þess, að þeim sé sagt að vera ekkert að hnýsast í það, sem þeim komi ekki við. Þetta einokunarauðvald, sem rífur þannig til sín hundraða milljóna króna gróða af þjóðinni, af sjávarútveginum, er í þeirri sérstöku aðstöðu, að það ræður ríkisvaldinu, það hefur þá aðstöðu, að ef einhver þegn í þjóðfélaginu, t. d. mennirnir, sem skapa allan þennan gróða, verkalýðurinn, vilja fá eitthvað pínulítið af þessu eða jafnvel vilja bara halda í, þannig að þeir hafi það, sem þeir hafa haft, þá stendur þetta einokunarauðvald þannig að vígi með ríkisvaldið í sínum höndum, að það getur gert ráðstafanir til þess að ræna þessu jafnóðum af verkalýðnum aftur með frv. eins og þessu. Þessi einokunarklíka, sem rænir þannig á annað hundrað milljónum króna af sjávarútveginum, ætlar auðsjáanlega - það sjáum við á þessu frv. - engu að sleppa af sínum ránsfeng, en nota ríkisvaldið til þess að velta alltaf yfir á alþýðuna jafnóðum öllu því, sem hún neyðist til að gefa sjávarútveginum eftir, svo að hann geti gengið, svo að gullhænan haldi áfram að verpa, svo að mjólkurkýrin drepist ekki. Og hvernig stendur á því, að þessir valdhafar hafa hagsmuni af því að reka efnahagspólitík þjóðarbúskaparins á þennan hátt? Þessir valdhafar, þetta einokunarauðvald, sem ræður ríkinu, ræður bönkunum og ræður innflutningsverzlun og útflutningsverzluninni, situr fyrst og fremst fyrir um lánin úr bönkunum. Þetta einokunarauðvald setur peningana, sem það fær að láni í bönkunum, í fasteignirnar í landinu, í verzlunina, í atvinnutækin og annað slíkt. Þessu einokunarauðvaldi er lánað fé þjóðarinnar, sparifé barnanna, sem sérstaklega var verið að skora á börnin að leggja nú í bankasjóðina, áður en þetta frv. kom fram. Þetta einokunarauðvald kaupir fasteignirnar í landinu, og þetta sama einokunarauðvald lækkar síðan verðmæti krónunnar ár frá ári. Ef það einhvern tíma borgar sínar skuldir til baka, þá verður það með krónum, sem eru aðeins partur af því, sem krónan var, þegar lánin voru veitt. Þannig eru eignir stóreignamanna hækkaðar í verði, skuldir stóreignamanna lækkaðar. Þannig er svikamyllan látin ganga áfram, á meðan þessir valdhafar geta notað ríkisvaldið til þess. Það er skiljanlegt, að það sé erfitt að fá þessa valdaflokka til þess að gefa upplýsingar um gróða einokunarauðvaldsins, að það sé erfitt að fá þá til þess að ræða þetta, og er það ekki vegna þess, að ég hafi aldrei minnzt á þetta mál áður, að ég kem fram með þetta nú. Hæstv. ríkisstj. er búin að hafa mörg tækifæri til þess að leggja þetta fyrir. Ég held ég hafi ekkert tækifæri látið ónotað til þess að krefja hana sagna um þennan gróða. Þrátt fyrir það gefur hæstv. forsrh. hér í sinni framsöguræðu ekki eina einustu upplýsingu um eitt einasta atriði í þessum málum, og mátti hann þó vita, að ég mundi spyrja að þessu. Hins vegar kemur hann með það, að kaupgjaldið hafi hækkað. Og hvað veit hæstv. forsrh. sjálfur viðvíkjandi kaupgjaldinu? Það, sem hann veit, er það, því að um það hefur hann skýrslur, að kaupgjaldið er lægra, raunverulegt kaupgjald hér í Reykjavík, kaupmáttur tímakaupsins er lægri en hann var 1947. Kaupmáttur tímakaupsins er lægri meira að segja eftir verkfallið í sumar en var 1947. M. ö. o.: Verkamenn hafa á þessum 8 árum ekki hækkað sitt kaup um einn einasta eyri hvað kaupmáttinn snertir. Í þessi 8 ár hefur það staðið í stað, sem þeir geta keypt fyrir það, sem þeir fá fyrir einn vinnutíma. Það eru aðrir aðilar, sem hafa skrúfað krónuna niður og verðbólguna upp á þessum 8 árum. Það eru þeir aðilar, sem hafa fellt gengi krónunnar, þeir aðilar, sem hafa hrúgað hverjum skattinum og tollinum á á fætur öðrum, þeir aðilar, sem hafa sleppt öllu braski í þjóðfélaginu lausu, þeir aðilar, sem hafa afnumið allt verðlagseftirlit og leyft öllum, sem gátu grætt, að græða, þeir aðilar, sem hafa afnumið húsaleigulögin, þeir aðilar, sem hafa raunverulega sagt við fólkið í þjóðfélaginu: Græðið þið, hver sem betur getur. Okrið þið, hver sem betur getur. Peningarnir, það er það, sem þið eigið að reyna að ná í. - Þetta hefur verið siðalögmálið, sem hefur legið til grundvallar fyrir öllum aðgerðum ríkisstj., og samkvæmt því hefur öll hennar löggjöf verið. Afleiðingin af því er m. a., að húsnæði, sem flestar atvinnurekendastéttir í þeim löndum, þar sem þær ráða, hvort sem við lítum til Englands eða Skandinavíu, húsnæði, sem er eitt af því, sem þær reyna að halda niðri, til þess að kaupgjald þurfi ekki að hækka vegna hækkaðs húsnæðis, hefur farið upp úr öllu valdi fyrir beinar aðgerðir núverandi valdaflokka, sem afnámu húsaleigulögin. Húsaleiga í Reykjavík fyrir 3 herbergja íbúð er í dag í fjöldamörgum tilfellum 1500–2000 kr., en var fyrir samsvarandi húsnæði fyrir 10 árum 150 kr. Húsnæði hefur tífaldazt, á sama tíma sem kaup hefur tvöfaldazt. Þetta hef ég sagt hér áður við ríkisstj. Hún hefur ekki reynt að mótmæla því. Henni hefur ekki heldur dottið í hug að reyna að gera neinar ráðstafanir gegn þessu. Hún kvartar um fjárfestingu og fjárfestingin fari í ýmsa „ópraktíska“ hluti, hún fari ekki í togara og ekki í báta, heldur í alls konar brask. Mér þætti gaman að vita, hvort það væru í leyniplöggum hagfræðinganna upplýsingar um það, hvað er búið að festa mikið fé, þó að ekki væri nema hérna í Reykjavík, í að kaupa gamlar íbúðir, sem byggðar voru fyrir stríð. Heil hús kannske kostuðu 30–40 þúsund, en hver íbúð í þeim hefur verið seld núna á upp undir fjórðung milljónar. Það er búið að sprengja upp með þessu móti verðlagið hvað þessa hluti snertir í skjóli afnáms húsaleigulaganna hjá núverandi stjórnarflokkum, búið að skapa meiri dýrtíð, sem var alveg óþarfi að skapa, búið að festa með því fé, sem var vitlaust að láta nokkurn tíma festast í þessum hlutum. Hver afglöpin hafa rekið þarna önnur, en ríkisstj. hefur ekki nokkurn tíma einu sinni fengizt til þess að ræða afleiðingarnar af þessum ráðstöfunum. Hins vegar er aðalmálgagn ríkisstj., Morgunblaðið, látið birta sama leiðarann í 6 mánuði, aðeins um einn einasta hlut, að allt illt, sem ríkisstj. ætli að gera, sé kaupgjaldshækkun að kenna. Þannig á að reyna að berja inn í menn, hvað sem það kostar, þessari lygi, þessari, eins og eini hagfræðiprófessorinn, sem við höfum hér, orðaði það áðan, „mestu falskenningu, sem uppi er í íslenzkum stjórnmálum“. En fæst hæstv. ríkisstj. nokkurn tíma til þess að reyna að rökstyðja þessa hluti og reyna að ræða þessa hluti hérna við okkur? Þorir hún að reyna að koma fram með eina einustu mótbáru á móti því, að það sé hennar pólitík, sem hafi valdið dýrtíðinni? Þorir hún að reyna að hrekja það, að kaupmáttur tímakaupsins sé lægri en hann var 1947? Nei, hún reynir það ekki. Hún reynir engin rök í þessu máli, ekki nokkur. Hennar eina ráð er í krafti þægðar sinna flokka þingmanna að keyra hlutina í gegn, án raka, án umræðna, án hugsunar, bara í tómri blindni. Þetta hefur verið hennar pólitík, þegar hún ákvað þessa hluti. Þetta var hennar pólitík, þegar hún afnam húsaleigulögin. Þetta var hennar pólitík, þegar hún lækkaði gengið. Þetta hefur alltaf verið hennar pólitík. Það eina, sem hún hefur sagt við okkur í stjórnarandstöðunni, er þetta: Í guðanna bænum verið þið nú ekki að tefja fyrir málinu, það fer fram hvort sem er. Hæstv. forsrh. sagði, að verkamenn hefðu síðasta vor hækkað sitt kaup og atvinnureksturinn - og þá hugsaði hann fyrst og fremst um sjávarútveginn - hefði ekki borið það. Yfirstéttarklíkan í landinu bar vel kauphækkunina. Hún hefði vel getað látið þá hækkun í té. Aðstaðan er hins vegar þannig, að verkalýður landsins nær ekki til þessarar yfirstéttarklíku öðruvísi en gegnum atvinnurekendurna. Atvinnurekendastéttin er sá aðili, sem verkalýðurinn verður að semja við. Og atvinnurekendastéttin á síðan sinn aðgang að þessum háu herrum, að valdaklíkunni í þjóðfélaginu, að einokunarauðvaldinu, sem ræður verzluninni, sem ræður bönkunum, ræður útflutningnum og innflutningnum og ræður skipaflutningunum og ýmsu öðru slíku, og skammtar verkalýðnum og skammtar sjávarútveginum skít úr hnefa, ef hún getur. Erfiðleikarnir eru, að verkalýðurinn nær ekki til þessarar einokunarklíku nema með pólitískum aðgerðum. Hann nær ekki til hennar með þeim daglegu aðgerðum. Og þessi einokunarklíka, á meðan hún enn þá hefur ríkisvaldið í sínum höndum, situr í þeirri aðstöðu að geta með lögum, eins og hérna er lagt til, velt yfir á þjóðina því, sem hún neyðist til þess að láta til atvinnurekendastéttarinnar, í þessu tilfelli sjávarútvegsins. Það var líka alveg greinilegt, um það leyti sem verkamenn voru komnir í þá aðstöðu að hafa 20% lægra kaup hvað kaupmátt tímakaupsins snerti fyrir verkfallið í vor en þeir höfðu 1947, og þá er þó ekki reiknað með húsaleiguhækkuninni, það var þegar þeir voru komnir í þá aðstöðu að krefjast þess að reyna að ná einhverju af þessu til sín, að hæstv. forsrh. sagði, að þeir skyldu vita það, að svo framarlega sem þeir reyndu að knýja fram kauphækkun, þá skyldi ekki standa á ráðstöfununum til þess að ná þessu aftur af verkalýðnum. M. ö. o.: Hæstv. forsrh. lýsti því yfir, að hvað sem gert yrði í þjóðfélaginu af hálfu verkalýðsins, af hálfu atvinnurekenda, þá skyldi einokunarauðvaldið halda sínum gróða óskertum, og það er það, sem einokunarauðvaldið er að tryggja sér í dag. Þegar verkamenn höfðu rétt ofur lítið sinn hlut og samt ekki náð því, sem þeir höfðu 1947, þegar sjávarútvegurinn, sem er í verstri aðstöðu meðal atvinnurekenda, verður að fara fram á við ríkið að hjálpa sér og þegar á að fá eitthvað til þess að gera honum kleift að ganga, þá kemur einokunarauðvaldið í farmi þessara tveggja flokka og segir við þjóðina: Nú skalt þú borga mér 200 milljónirnar, svo að ég haldi mínum gróða áfram. Ég ætla engu að sleppa. - Bankarnir, ríkissjóðurinn, olíuhringarnir, allir þessir aðilar skulu sannarlega engu sleppa. Það er það, sem er inntakið í III. kaflanum í þessu frv., og það er það, sem er framkvæmdin á hótun hæstv. forsrh. Þetta frv. er hvað tekjuöflunina snertir hefndarráðstafanir einokunarklíkunnar á Íslandi gegn verkalýðnum og um leið áframhaldandi ráðstafanir til að auka braskið í þjóðfélaginu og til að auka verðbólguna í þjóðfélaginu. Ef þessar till. í III. kafla þessara laga, sem ég hér fyrst og fremst tala um, því að það er það, sem ég hef nægan kunnugleika til þess að geta þó rætt um, verða samþykktar, þá vona ég, að hæstv. ríkisstj. sé alveg ljóst, að sú dýrtíð, sem er aukin með þessum á annað hundrað millj. króna, sem þarna eru lagðar á, verður aldrei aftur tekin. Ég skil ekki í, að það geti verið nokkur maður hér inni, sem dettur í hug, að eftir að búið er að leggja á þessar hátt í 200 milljónir, sé hægt aftur að fara að tala um eitthvað, sem heiti verðlækkun eða verðhjöðnun eða eitthvað þess háttar. Það væri hrein og skær fávizka. Það, sem gert er með því að samþykkja þennan III. kafla, er því að festa þá dýrtíð í sessi, sem þarna er sköpuð. Það þýðir að lækka raunverulega allt sparifé í verði, ég skal ekki staðhæfa hvað mikið. Hér sagði hv. 1. landsk. áðan, að þetta mundi þýða vísitöluhækkun allt upp í 10%, og þegar hún hleður á sig, þá má mikið vera, ef það færi ekki að nálgast það, að það væri farið að lækka allt sparifé og krónuna raunverulega í gildi um a. m. k. 10%. Enn fremur vonast ég til, að hæstv. ríkisstj. sé það ljóst, að með þessum hennar ráðstöfunum í III. kaflanum kallar þetta aftur á skatta eitthvað í þessa áttina að ári, því að þá verða þessar hennar ráðstafanir búnar að hlaða á sig, þannig að til þess að bæta upp afleiðingarnar af þessum ráðstöfunum fyrir útveginn þarf - ég veit ekki, hvort þeir kalla það framleiðslusjóð eða hvað þeir kalla það - þá þarf einhvern nýjan sjóð og nýjar álögur. Auðvitað þýðir þetta launahækkun á eftir hjá verkalýðnum. Auðvitað þýðir þetta, 10% álagið á t. d. byggingarefni og annað slíkt, hækkun á húsakosti og húsaleigu og öðru slíku. Þetta hleður allt saman á sig. Þetta heldur áfram sömu hringavitleysunni sem hefur verið pólitík ríkisstj. undanfarin ár. Það virðist líka mjög greinilegt, að það sé tilætlunin. Það er ekkert einasta ákvæði í þessum lögum, sem talar um eitthvert verðlagseftirlit, einhverjar takmarkanir á því, hvað megi hækka vörurnar eftir þetta, ekki snefill af neinu slíku, allt saman þurrkað út. Það er eins og hæstv. fjmrh., sem einu sinni gat aldrei opnað sinn munn án þess að tala um verðbólgu, sé nú orðinn einn allsherjarumboðsmaður verðbólgunnar á Alþingi og nú megi hann ekki einu sinni lengur heyra minnzt á eða sjá í sínum frv. neitt um verðlagstakmarkanir eða neitt í þá áttina, og hefði mönnum þó kannske fundizt ástæða til þess, þegar farið er að hlaða á almenning nefsköttum, sem eru hátt á annað hundrað millj. króna. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj., og raunar hafa fleiri spurt að því hérna áður: Hvað heldur hún, að þessar hennar till. muni hækka verðlagið í þessu landi á þessu ári, og hvað heldur hún, að bara vegna þessara ráðstafana þyrfti að öllum öðrum kringumstæðum óbreyttum að bæta miklu við handa útveginum um næstu áramót? Ég veit, að hæstv. ríkisstj. hugsar bara með sér: Ja, ég verð hvort sem er ekki þá. Ég þarf ekkert að vera að hugsa um það. Við látum hverju ári nægja sínar þjáningar. Þetta er sams konar vitleysa og ég gerði í fyrra og hittiðfyrra, og hún hefur dugað mér fram að þessu, og hví skyldi hún ekki duga mér áfram, hví skyldi ég ekki komast í gegn við kosningar, þó að ég hagi mér svona? Og svo er henni alveg sama um, hvernig hitt gengur. Ákveðnir aðilar hafa þarna sína stóru hagsmuni. Þeir aðilar eru voldugir, þeir eiga góðar fasteignir, þeir byggja fín hús, þeir reisa hallir, og þeir prenta blöð í sínum höllum til þess að koma því inn í almenning, að það eina, sem meiri hluti Íslendinga, launþegarnir, ekki megi fá, sé kauphækkun, á meðan einokunarauðvaldið í landinu gramsi til sín upp undir 200 millj. kr. af árlegum tekjum þjóðarinnar. Svona á hringrásin að ganga. Það er auðvitað margt í þessu frv., sem mann mundi langa til þess að spyrja um, ef einhver von væri um, að það væri hægt að knýja einhver svör yfirleitt út úr ríkisstj., t. d. í sambandi við 6. gr., verðuppbæturnar til landbúnaðarins, sem áætlaðar eru 15 millj. kr. Gætum við fengið að sjá þennan verðútreikning, hvað reiknað er með miklu magni, hvað reiknað er með mikilli upphæð og öryggið fyrir því, að það fari ekki fram úr þessum 15 millj.? Ég vil minna á, að ég man eftir því 1954, þegar samþ. voru á 6 mín. hérna í þinginu ákveðnar uppbætur viðvíkjandi útflutningi á vissum landbúnaðarafurðum, sem menn gengu út frá að væri mjög lítil upphæð, en reyndist síðan skipta tugum millj. kr. Um leið og menn eru sammála um, að bændur þurfi að fá sitt, þá er alveg sjálfsagt að leggja reikningana fyrir um það, og það er rétt, að ríkisstj. gefi okkur um leið upplýsingar um, hvort við gætum ekki fengið þetta sama jafnvel út og bændurnir gætu fengið alveg jafnmikið, þó að við verðum þessu fé til þess að borga niður kjöt hér heima og aðrar slíkar afurðir og gera landsmönnum sjálfum mögulegt að borða meira af þeim en þeir gera núna, því að það mega þessir hv. stjórnarflokkar muna eftir, að á þeirra tíma var það, sem jafnvel mjólkurneyzlan í Reykjavík í þrjú ár fór minnkandi, þó að sífellt bættist við fólkið, vegna þess að menn höfðu ekki efni á því að drekka eins mikla mjólk og þeir vildu. Ég vona, að báðir stjórnarflokkarnir muni það, að frá því í marz 1950 og þangað til eftir verkfallið í desember 1952 náði mjólkurmagnið, sem selt var í Reykjavík, alla þessa 30 mánuði aldrei því, sem það var í marz 1950, og menn geta séð það, að þegar menn jafnvel spara við sig mjólkina og það verkamennirnir hér í Reykjavík, þá mundu margir geta borðað meira af kjöti og landbúnaðarafurðunum, ef þeir hefðu efni á því. Það má fyllilega athuga það, áður en öllum peningunum er fleygt í útlendinga hvað þetta snertir, hvort landsins eigin börn mættu ekki fá meira af okkar góðu landbúnaðarframleiðsluvörum. Þetta vil ég aðeins segja vegna þess, að það væri gott að fá þessar upplýsingar um leið. Ég tek eftir í 10. gr., að stjórn sjóðsins og greiðslur úr honum á að vera í höndum tveggja manna. Já, náttúrlega. Hví skyldi brugðið út af reglunni? Hvað sem öllu öðru líður, þó að þjóðarbúskapurinn sé að farast og allt annað slíkt, helmingaskiptin skulu standa. Hefði nú ekki verið hugsanlegt fyrir ríkisstj., sem vildi bægja frá sér óþarfa tortryggni um hennar réttlæti og hennar heiðarleik, að leggja t. d. þarna til, að það væri t. d. 5 manna stjórn, kosin af Alþ., sem sæi um þetta, og jafnvel að henni væri falið að rannsaka um leið, hvort bankarnir og ríkissjóður og innflutningsfyrirtækin og skipafélögin og aðrir slíkir græddu ekki eitthvað ofur lítið, þeir gætu dundað við það, á milli þess sem þeir skiptu þessu upp? En ég sé, að helmingaskiptareglan þykir öruggari. Svo er hér í 19. gr. ákaflega skemmtileg ákvörðun. Hún hljóðar svo: „Þar sem talað er um ríkisstj. í lögum þessum, er átt við ríkisstj. í heild.“ Það er sem sé ekki ríkisstj. í pörtum. Á ég að skilja þetta svo sem ríkisstj. hafi verið í dálitlum pörtum, þegar hún var að koma þessu saman, og partarnir séu ekki alveg samstæðir, svo að það þyki vissara að taka fram í lögum, að hún sé öll saman ábyrg fyrir því? Fyrir okkur í stjórnarandstöðunni er það náttúrlega ekkert lakara. Það gerir það eðlilegt, að við komum til með að spyrja jafnt Framsfl. sem Sjálfstfl. um þessa pólitík og ábyrgðina á henni. Hvað snertir grg. fyrir frv. er ákaflega hart að byrja hana með þeim ósannindum, sem ég gat um í upphafi míns máls, og reyna ekki með einu einasta orði að koma inn á það, að erfiðleikar sjávarútvegsins stafi af því, hvernig reytt er af honum af hálfu valdaaðilanna í þjóðfélaginu. Það er eftirtektarvert, að með þessu frv., sem er á vissan hátt endurtekning á frv., sem áður hafa komið fram, er hins vegar endanlega fellt allt burt, sem að einhverju leyti átti að reyna að hemja það, að sérstakur gróði yrði af ráðstöfununum. Það eina, sem ekki virðist mega raska, eru gróðamöguleikar allra þeirra, sem njóta gjaldeyris sjávarútvegsins. Verðlagstakmörkun, verðlagseftirlit eða annað slíkt, það fer ekki mikið fyrir því, og mér þætti satt að segja gaman að vita það, þegar ríkisstj. var að ræða þetta í pörtum, hvort annar parturinn af henni hafi aldrei komið fram með það, t. d. Framsóknarparturinn, að það væri heppilegt að hafa þarna verðlagseftirlit, og mér þætti vænt um, ef Framsfl. á á annað borð einhvern málsvara hérna í d., að hann gæfi upplýsingar um það, eða hvort hann hefur gleypt þetta allt saman hrátt. Það er annað frv., sem liggur fyrir okkur núna um leið og í eru till. frá hæstv. fjmrh. í sambandi við fjárl., sem hæstv. fjmrh. var að minnast á í gær, þar sem hann var að tala um, hvað það hefði verið óhugsandi tilhugsun fyrir sig, ef hann hefði ekki haft t. d. m. a. 10 millj. kr. til þess að stinga í einn sjóð. Og ég vil nú spyrja: Ef hæstv. fjmrh. er svona óskaplega glaður yfir því að hafa pínt með tollum af neyzluvörum almennings út úr almenningi 10 millj. kr. til þess að stinga í einu ákveðinn bankasjóð, sem kannske er 100 millj. og kannske eitthvað annað, og ef hæstv. fjmrh. svo um leið gerir ráðstafanir eins og þessar, sem minnka raunverulegt verðgildi þeirra, ja, t. d. 100 millj. kr., sem fyrir voru í þessum bankasjóði, um 10% smátt og smátt, finnst þá hæstv. fjmrh. þetta vera fjármálaspeki? Hverju er hann bættari að hafa tekið þessar 10 millj. undan blóðugum nöglum almennings og lækka 100 millj. kr. sjóðinn, sem hann setti þetta í, um 10% um leið? Sjá þeir menn, sem gera þessar ráðstafanir, ekki, að það er Kleppsvinna, sem þeir eru að vinna? Einokunarauðvaldið, sem ræður landinu, hefur að vísu möguleika til þess að ræna alltaf í gegnum ríkisvaldið af alþýðu, en þeir gera ekki annað með þessu móti en að mala niður krónuna og mala niður sjóðina og mala niður tiltrúna til sparifjárins og peninganna í landinu, því að þeir hafa til allrar hamingju ekki það vald að geta haldið áfram að ræna almenning og komið honum niður á það stig, að hann lifi verr en hann hafði lifað áður hér á Íslandi, fyrir 1947. Þessi Kleppsvinnubrögð, sem hér eru viðhöfð, stafa af græðgi þess einokunarauðvalds, sem ræður þessu landi og enn þá fer með ríkisvaldið, og þetta einokunarauðvald er að eyðileggja okkar þjóðarbúskap. Það er núna í 7 ár búið að hindra, að nokkur nýr togari væri keyptur til landsins, að þeim auðsköpunartækjum, sem drýgst eru í að skapa auðinn í þjóðfélaginu, væri fjölgað. Og þetta sama einokunarauðvald fær að eyðileggja núna tiltrúna til gjaldeyrisins, tiltrúna til gengisins, tiltrúna til sparifjárins með þeim ráðstöfunum, sem það þarna er að gera, allt vegna þess, að það tímir ekki að sjá af þeim peningum, sem það hrífur til sín, tímir ekki að sjá af einhverju af þeim l00 millj., sem ríkissjóður tekur aukreitis inn á ári, tímir ekki að sjá af einhverjum af þeim 60 millj., sem bankarnir taka inn, tímir ekki að sjá af einhverju af þeim gróða, sem olíuhringarnir og aðrir heildsalar hafa, og hefur valdaaðstöðu til þess að ná sér jafnóðum niðri á þjóðinni og verkalýðurinn gerir einhverjar ráðstafanir til þess að bæta sinn hag. Ég get skilið þessa pólitík frá sjónarmiði harðsvíraðasta auðvaldsins hér í Reykjavík, og kann þó svo að fara, að meira að segja þess fylgjendum í alþýðuhópi, fylgjendum Sjálfstfl., fari að finnast nóg um. Ég á bágar með að skilja þessa pólitík frá sjónarmiði Framsfl., nema hann sé orðinn öllu samgrónari verzlunarauðvaldinu og einokunarvaldinu en ég jafnvel hafði gert mér hugmynd um, og hef ég þó oft gagnrýnt hann fyrir of náin samskipti í þeim efnum. En mér þætti vænt um það, ef Framsfl. á einhvern málsvara hér í þessari hv. d., - ég er nú hræddur um, fyrst hæstv. fjmrh. er hér inni, að hann eigi engan, hann á hendur máske til þess að réttast upp, þegar kemur að því að greiða atkv., en ef hæstv. fjmrh. er hér nærri, þá er ég vonlítill um, að hann eigi málsvara, - en mér er spurn: Framsfl. er, eftir því sem ég bezt veit, búinn að standa í samningum við Alþfl. frá því í haust um stjórnarráðstafanir og stjórnarstefnu almenningi í hag. Er þetta afleiðingin af samningunum? Eru þetta bjargráðin, sem þeir hafa fundið út? Það væri æskilegt, að Framsfl. gæfi upplýsingar um það. Það er ekki til neins að ætla að píska í gegn hér á Alþ. frv. eins og þetta, sem hér liggur fyrir, taka hátt á annað hundrað millj. kr. af almenningi og segja svo á eftir: Ég er alveg saklaus af þessu. - Annaðhvort er þetta stefna eða þetta er ekki stefna, og ef þetta eru afleiðingarnar af því að vera búnir að rökræða við Alþfl. í marga mánuði um stjórnarstefnu á lýðræðissinnuðum endurbótagrundvelli, ef þetta eru endurbæturnar og ef þetta er lýðræðið, þá held ég, að Framsfl. eigi að fara að biðja fyrir sér. Við, sem höfum einhverja reynslu hér í þinginu, vitum alveg og skiljum alveg, fyrr en skellur í tönnunum, hvað hér er að gerast. Ég vil minna hv. stjórnarflokka á, að nákvæmlega sams konar frv. og þetta fluttu þeir og settu í gegn 1948, lögin nr. 100 þá 29. desember, lögin um söluskatt. Það hét þá lög um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, og fyrsti kaflinn var um, hvað gera skyldi fyrir útveginn, annar kaflinn var þá um síldveiðarnar, og þriðji kaflinn var um dýrtíðarsjóð. Og þriðji kaflinn er líka núna um, hvernig skuli afla framleiðslusjóði tekna, það, sem hét dýrtíðarsjóður þá og átti að vera til að standa undir framleiðslunni í landinu, heitir framleiðslusjóður núna. Alltaf eru það ný og ný nöfn. Nú er búið að fella fyrsta og annan kafla þessara laga úr gildi, þriðja kaflanum var haldið, það var tekjuöflunin, hitt var fellt úr gildi, það var fiskábyrgðin. Og ég veit svo sem, að ef hæstv. fjmrh. fær að koma nærri fjármálum áfram, þá líða ekki mjög mörg ár þangað til fyrsti og annar kafli í þessum lögum, það sem er gert fyrir útgerðina, verða felldir úr gildi, en álögurnar í þriðja kafla koma til með að haldast og það verður gefin út ný bráðabirgðabreyting nokkurra laga, þar sem ákveðið verður, að tekjuöflunaratriðin í III. kafla þessara laga skuli standa. En hvað var svo það, sem gerðist eftir að söluskattslögin voru samþ. Söluskattslögin komu í gildi 1949. Fyrsta árið, sem þau voru í gildi, var 1949, og hvað gerðist 1950? Árið 1950 var gengið fellt. Fyrir okkur, sem þekkjum ráðstafanir þessara flokka, þessara stjórnarflokka, er alveg gefið mál, að næsta atriðið, sem þessir tveir stjórnarflokkar koma sér saman um, er gengislækkun, bein afleiðing af þeim ráðstöfunum, sem þeir gera núna, og þá koma þeir til með að segja: Ja, það er raunverulega búið að fella gengi krónunnar með þessum ráðstöfunum, sem þarna voru gerðar, með bátagjaldeyrinum og ýmsu öðru slíku, og það, sem við þess vegna erum að gera með því að lækka gengið, er bara að skrá hana rétt. - Lögin um söluskatt voru samþ. 29. des. 1948. Þau tóku þannig gildi fyrir árið 1949. Á miðju árinu 1949 fóru fram kosningar. Eftir að búið var að kjósa þessa tvo hv. stjórnarflokka aftur í meiri hluta hér á Alþ., felldu þeir gengið. Þeir rifust ósköp pínulítið um það á þessum tíma, hvort Sjálfstfl. ætti að sitja einn í stjórn undir forsæti hæstv. núverandi forsrh. eða hvort þeir mættu báðir verða samferða um það að lækka gengið. Það var það eina, sem þá greindi á um. Og þegar Framsfl. var þá kominn í stjórnina með Sjálfstfl., var allt í lagi með að fella gengið, sem hafði ekki verið í lagi, á meðan Sjálfstfl. lagði það til einn. Ég get vel hugsað mér, að það yrði einhvers konar deila núna. Ég get jafnvel líka hugsað mér, að þessir tveir flokkar kæmu sér saman um að hafa t. d. kosningar í sumar, það passar alveg inn í tímaröðina, og eftir kosningarnar í sumar rifust þeir máske fyrst eitthvað um það, hvort Sjálfstfl. ætti einn að mynda stjórn eða jafnvel hvort Framsfl. ætti að komast í stjórnina með, og þegar hann væri kominn í stjórnina með, þá væri gengislækkunin næst. Og það liggur við, að mig hálflangi til að spyrja hæstv. forsrh. samvizkuspurningar: Er máske ein af ástæðunum til þess, að ríkisstj. er svona óvenju treg á að láta okkur hafa nokkuð af plöggunum, sem hagfræðingar hennar hafa útbúið, - hún var nefnilega ekki svona treg á það við gengislækkunina, þá fengum við stóra bók, sem Benjamín útbjó, - er máske ein af ástæðunum til þess sú, að hagfræðingarnir hafi lagt til gengislækkun og kaupbindingu? M. ö. o.: Er það næsta, sem á að koma á eftir þessu frv. hérna, gengislækkun og kaupbinding, en auðvitað bara ekki fyrir kosningar, heldur eftir kosningar, eins og maður skilur ósköp vel? Ég býst ekki við að fá mikil svör við því. Ég býst við, að hæstv. ríkisstj. vilji láta allt vera á huldu um, hvað þarna á að verða. En hv. 1. landsk. sagði hér áðan í sinni ræðu um þessi mál, að þetta frv. táknaði gjaldþrot núverandi stjórnarstefnu. Mig mundi langa til að beina fyrirspurn til hans: Hvaða stjórnarstefnu er Alþfl. reiðubúinn til að setja í staðinn? Ég held, að það sé erfitt að ræða mál eins og þessi öðruvísi en að marka það, og það verður gerð tilraun til þess í áframhaldandi umr. um þetta mál, hvers konar stjórnarstefnu menn vilja taka upp hér á Íslandi. Ég hef nú gert tilraun til þess að reyna að fá ríkisstj. til þess að gefa nokkrar upplýsingar í þessum málum, reynt að fá hana til þess að ræða það, sem er aðalatriði í þessum málum, reynt að fá hana til þess að gera einhverja grein fyrir þeim ægiþunga, sem einokunarauðvaldið hér á Íslandi liggur á sjávarútveginum með. Ég veit, að hún muni ekki kæra sig um að ræða það. Ég veit, að hún vill láta það vera svo að segja sitt fjölskylduleyndarmál. Það þýðir, að við munum náttúrlega gera það, sem við getum, til þess að knýja það fram, að þær gífurlegu álögur, sem hér eiga að leggjast á almenning, verði lagðar á einokunarauðvaldið sjálft. Ef þeir flokkar, sem við kosningar telja sig vinstri flokka og telja sig vilja berjast fyrir alþýðuna, meina eitthvað með því, þá er nú tækifæri fyrir þá til þess að standa á móti því, að einokunarauðvaldið geti haldið áfram öllum sínum álögum, bæði á sjávarútveginn og almenning, þá er nú tækifæri fyrir þá til þess að leggja þessar álögur á einokunarauðvaldið sjálft, og þá er nú tækifæri til þess að hindra, að verðbólguskrúfan haldi áfram, þannig að gera verði ráðstafanir að ári til þess að létta af sjávarútveginum afleiðingunum af þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. leggur til að gerðar séu nú.



Herra forseti. Ég get vel unað við þær umr., sem hér hafa farið fram. Sumir menn þurfa hér að sýna málsnilld sína og aðrir þurfa að sýna innræti sitt. Það þykir mér eðlilegt og hef ekkert við það að athuga. Kjarni málsins er sá, að þeir, sem hér hafa talað af skynsemi, hafa viðurkennt, að útgerðin þurfi á þeirri aðstoð að halda, sem hér er farið fram á. Almennar hugleiðingar um ástandið í þjóðfélaginu eru ævinlega skemmtilegar, sérstaklega þegar jafnágætlega málfær maður og hv. 2. þm. Reykv. (EOl) flytur þær, þó að þær séu nú ekki eins skemmtilegar fyrir okkur, sem höfum heyrt þær stundum áður, það játa ég, enda fór hann ekkert dult með, að þetta væri engin jómfrúrræða um efnið, heldur svo sem hundraðasta útgáfa af þessu merka handriti, sem hann hefur samið á æskuárunum og endurbætt í ellinni. Hann spurði mig um það, hvernig stæði á því, að við legðum aldrei fram hér greinargóðar skýrslur um skiptingu þjóðarteknanna og arð einstakra stétta í þjóðfélaginu. Ég geri ráð fyrir, að hann hafi lesið miklu meira en ég af slíkum skýrslugerðum, sem fram hafa komið, bæði af hendi opinberra stofnana og opinberra nefnda, og skal ég þá ekki brigzla honum með því, sem hann er stundum að brigzla mér með, að ég nenni ekki að lesa nógu mikið, svo að hann ætti að geta svarað sjálfum sér, þegar hann kemur heim, því, sem hann var að spyrja um hérna niður frá. Ég bendi honum hins vegar á, að ef hann er að ræða um óeðlilegan gróða einstakra stétta í þjóðfélaginu, þá liggur nú fyrir Alþ. till. um nefndarskipun til þess að rannsaka slíkan gróða, og ég hygg, að það sé a. m. k. líklegt, ef ekki öldungis víst, að hann eða hans flokkur getur haft mann í þeirri nefnd og þar komið að þeim fyrirspurnum um upplýsingar, sem þar eiga betur heima en í umræðum um þetta mál. Annarri fsp. beindi hv. þm. til mín í lok sinnar ræðu, en hún var sú, hvort n. hagfræðinga hefði lagt til, að fellt væri gengi peninga. Nú legg ég spurningu fyrir hann, þetta átti að vera samvizkuspurning til mín: Ætlast þessi þm. til, ef þetta væri staðreynd, að ég segði frá því? Teldi hann það til hagsbóta fyrir almenning í þessu landi? Hins vegar minni ég menn á það, að þegar gengið var síðast fellt, þá réðust menn mjög á þær aðgerðir. Þegar bátagjaldeyrisskipanin var á sett, var einnig ráðizt á þær aðgerðir fyrir það, að þær væru ofrausn í garð útvegsmanna og þá væntanlega sjómanna. Þegar dregið var úr þeim fríðindum, var á það ráðizt. Og nú, þegar skattar eru á þjóðina lagðir til þess að reyna að halda framleiðslunni gangandi, þá er á það ráðizt. En ef framleiðslan stöðvast, þá er einnig á það ráðizt. Hvað á þá að gera? Hv. þm. sagði: Hér eru aðilar, sem hafa allt of mikinn gróða, og nefni ég þar fyrstan ríkissjóð. - Annar hv. stjórnarandstæðingur sagði: Það er einn sólskinsblettur í heiði í þessu öngþveiti fjármálalífsins, en hann er sá, að það er tekjuafgangur hjá ríkinu. - Nú veit ég ekki, hvor þessara stjórnarandstæðinga hefur á réttu að standa. Þeir geta rifizt um það innbyrðis. En ef þeir vilja spyrja mig, þá tel ég það mjög til farsældar, að ríkisbúskapurinn er rekinn hallalaus og með gróða, og ég segi, að sú ráðstöfun, sem gerð hefur verið fram að þessu á óvæntum tekjuafgangi ríkisins, er þjóðinni í heild til framdráttar og lofsverð ráðstöfun út af fyrir sig. Það má kannske gagnrýna okkur fyrir það, að við höfum leyft okkur að úthluta þessum óvænta arði ríkisins í stað þess að binda hann. Ég viðurkenni, að út af fyrir sig ýtir sú ráðstöfun undir verðbólgu. Samt sem áður eru þau verkefni, sem þar er við að fást, í okkar huga svo þýðingarmikil fyrir afkomu almennings í landinu, að við höfum talið nauðsynlegt að gera þetta. Hv. þm. segir, og það var aðalkjarninn í hans ræðu, að svo miklu leyti sem þetta frv. áhrærir, sem hér er til umr., að kaupgjaldið hafi í raun og veru engin áhrif haft á þær ráðstafanir, sem hér er verið að gera. Ég sannaði það í minni frumræðu, og það var í raun og veru aðalþráður í minni ræðu, að þær ráðstafanir, sem hér eru gerðar, eru gerðar fyrst og fremst vegna kauphækkunarinnar. Ég sannaði, að kauphækkunin væri orðin yfir 22%, og tölurnar, sem ég byggði á, voru reistar á auknum þunga vinnslu- og veiðikostnaðar út af þessum kauphækkunum, en ekki út af neinu öðru í verulegum mæli, þó að ég að vísu viðurkenni, að inn í það dregst nokkur hækkun á olíuverði og öðrum útgerðarkostnaði. Þetta er efni málsins. Ég man nú ekki eftir, að hv. þm. beindi sérstaklega til mín öðrum fyrirspurnum en þeim, sem ég hef svarað, enda skrifaði ég ekki hjá mér neitt úr hans löngu ræðu. En höfuðefni málsins er, og það endurtek ég, að þær ráðstafanir, sem hér er farið fram á að gerðar verði, eru afleiðingar af kauphækkunum, sem urðu á s. l. vori. Ég vil svo hans vegna benda honum á, svo að hann geti leiðrétt það, því að hann er alveg nægjanlega mikill maður til þess, ef hann reynir á sinn skárri mann, að ég hef aldrei haft neinar hótanir í frammi um það, að af almenningi í landinu skuli teknar þær kjarabætur, sem verkalýðurinn hefur krækt sér í með mikilli baráttu og miklum tilkostnaði. Ég lét hins vegar í ljós kvíðboga um það, að kauphækkanirnar mundu leiða til annarra ráðstafana, sem sviptu verkalýðinn þeim fríðindum, sem honum féllu í skaut, eftir að kaupdeilunni var lokið. Því miður reyndist ég í það skiptið sannspár, - því miður, segi ég, vegna þess að ég er eins og aðrir hér í þessu hv. Alþ., að við getum sjálfsagt allir unnt hver öðrum hinna beztu kjara og ekki sízt þeim, sem við verst kjör búa. Í þessu frv., sem er hér til umr., eru gerðar eðlilegar ráðstafanir til þess að hindra það, að menn geti hagnazt á þessum verðlagshækkunum, sem fram undan eru á vissum vörutegundum, um ákveðið tímabil. Að öðru leyti er byggt á því, sem fyrri reynsla hefur sannað, að verðlagseftirlit komi að litlu gagni, en hin frjálsa samkeppni nægi til að halda niðri vöruverði, ef framboðið er nægjanlegt. Það er aðalatriðið, að framboðið sé nægjanlegt. Og því skal ég óaðspurður svara, eða frá því skal ég óaðspurður segja úr þessu nefndaráliti hagfræðinganna, sem verið er að spyrja um ævinlega, að það er sameiginlegt álit þeirra allra, að verðlagseftirlitið komi að engu liði og muni sízt til bóta. Ég veit, að eina vonin til þess, að þetta mál geti komizt til n. nú í kvöld, þannig að auðnast megi einnig í kvöld að afgreiða tekjufrv. ríkissjóði til framdráttar, en á því er rík nauðsyn til að fyrirbyggja, að menn geti hagnazt á þeim upplýsingum, sem nú þegar liggja fyrir um það, - ég veit, að eina ráðið til þess er, að ég fari hér ekki í sparðatíning eða að svara einstökum ádeilum á Sjálfstfl. sem slíkan, á einstaka ráðherra eða á ríkisstj. í heild. Mér er það mjög þrautalaust. Ég er svo vanur að sitja undir ádeilum hv. þingbræðra minna, sumum, sem þeir meina, og öðrum, sem þeir meina ekki, að ég tek mér ekkert nærri, þó að ég þurfi ekki að svara þeim, og get einnig svarað þeim við síðari umr. þessa máls, ef ég óska. Ég skal þess vegna í því skyni að flýta afgreiðslu þessa máls, sem nauður einnig rekur til, láta það nægja, sem ég nú hef sagt.



Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir það litla, sem hann reyndi nú að svara. Það eina, sem hann ætlaði verulega að reyna að leyna í þessu, held ég, að hann hafi nú komið upp um, út af spursmálinu um gengislækkun og kaupbindingu. Hann spurði mig að því sem samvizkuspurningu, hvort ég ætlaðist til þess, ef það væri þarna, að hann segði frá því. Það þarf nú ekki að draga nema einfalda ályktun af því, að það muni vera þar.  Þá talaði hæstv. ráðherra um viðvíkjandi till. fjmrh. í sambandi við fjárl., 10 millj. kr. till., sem ég var að tala um áðan m. a., að það eina, sem mætti álasa þeim fyrir, væri, að þeir skyldu ekki festa þetta, það mundi valda verðbólgu, ef því væri úthlutað og það væri látið fara til fólksins. Ég held, að á þessum sviðum sé ríkisstj. oft og tíðum sjúklega hrædd við verðbólgu, og ég held, - ég veit ekki, hvort hagfræðingarnir hafa gert þetta eða hverjir það eru, - að það sé orðið gersamlega ruglað í hugum ríkisstj., hvað sé aukning á þjóðarauði og sparnaði og hvað sé verðbólga. Ef ríkið eignast fé og það er sett út aftur til þess að byggja t. d. eitthvert nýtt hús fyrir, kaupa fyrir það togara eða eitthvað slíkt eða lána fiskveiðasjóði til þess að kaupa fyrir þessar 10 millj. nýjan togara eða nýja báta eða eitthvað slíkt, þá er haldið, að þetta skapi verðbólgu. Þetta er hrein hörmung og vitleysa. Ef þessu er varið til þess að kaupa skip, sem framleiðir fisk, og þennan fisk seljum við og fyrir hann fáum við gjaldeyri, þá eykur þetta þjóðarauð og þjóðartekjur, en ekki verðbólgu. Það er aðeins undir einum kringumstæðum, sem þetta verður til að skapa verðbólgu, og það er ef því er varið eins og af vitleysingjum, eins og hefur verið um meginið af því, sem varið hefur verið af hæstv. ríkisstj. á síðustu 7 árum. Ef ríkisstj. hefði sett mikið af því, sem hún hefur haft til umráða, til þess að auka þau tæki, sem skapa þjóðarauðinn, þá hefði hún ekki þurft að vera með þessar verðbólguáhyggjur. Ég veit, hvaðan þetta er upprunnið. Það voru til menn, sem sögðu, þegar við keyptum hér einn sinni 30 togara, að auðvitað mundi þetta skapa verðbólgu. Það eru þessir menn, sem alltaf ganga með verðbólgu í kollinum. Það er gefið, að þegar við spörum saman fé eða notum fé til slíks, þá erum við þvert á móti að vinna á móti öllu, sem heitir verðbólga. Við erum að skapa stöðugleik í þjóðarbúinu, við erum að auka þess eign. Þarna er orðinn alger ruglingur á öllum þessum hugtökum. Þá kom hæstv. forsrh. inn á það, að hann hefði sannað í sinni framsöguræðu, að kauphækkunin ylli verðlagshækkun. En það, sem hæstv. forsrh. gleymdi að sanna, var, að gróðamyndunin í þjóðfélaginn bæri ekki þessa kauphækkun. Og það er eins og það sé föst trúarsetning hjá stjórnarflokkunum, að ef kaup hækkar, þá hljóti það að hækka verðlag. Þetta er hrein vitleysa, og mér þætti gaman að sjá hér þann hagfræðing, sem dirfðist að halda þessu fram. Kauphækkun hækkar því aðeins verðlag, að gróðamyndunin í þjóðfélaginu geti ekki staðið undir kauphækkuninni. Og það, sem hæstv. forsrh. gleymdi að sýna fram á, var, að gróðamyndunin í þjóðfélaginu gæti ekki staðið undir þessari kauphækkun. Við skulum taka dæmi. Ef kaupgjald alls verkalýðs hefur hækkað á síðasta ári í krónutölu um t. d. 70–80 millj. kr., mundi þá gróði íslenzku auðmannastéttarinnar og ríkisbákns hennar ekki vera fær um að standa undir þessari hækkun án þess að láta það þýða verðlagshækkun. Ég hef leyft mér að halda því fram, að sá gróði, sem rennur til einokunarauðvaldsins og þess ríkisbákns, sem það notar eins og sitt, væri jafnvel hátt upp í 200 millj. kr., og það hefur ekki verið reynt að hrekja einn staf af því. Það hefur bara verið sagt, eins og þegar ég minnist á þetta viðvíkjandi ríkinu, að það skuli taka milli 50 og 100 millj. kr. aukreitis af almenningi: Ja, þetta er alveg indælt, mér þykir vænt um þetta, segir hæstv. forsrh. M. ö. o.: Ef einhverjir græða þarna, þá er bara sagt: Nú, það er ágætt, að þeir græði. - En þegar verkalýðurinn heimtar til sín einhvern hluta af þessu, sá aðilinn, sem skapar þennan gráða allan, þá er sagt, að það valdi verðlagshækkun. Þetta verður því aðeins verðlagshækkun, að annaðhvort gróðinn væri ekki til - nú er hann til þarna - eða þá hins vegar að sú yfirstétt, sem á þennan gróða, sé í þeirri aðstöðu vegna ríkisvaldsins að geta hækkað verðlagið, og það er það, sem hún hefur verið að gera í sumar. Ríkið er eins og lítið tæki fyrir þetta einokunarvald, ríkisstj. er eins og nefnd auðmannanna í Reykjavík, eins og hún væri kjörin til að framkvæma þeirra hagsmuni á kostnað almennings, og það er bezt sannað með þessu frv., sem hérna liggur fyrir. Þess vegna vildi ég fá hæstv. forsrh. út í rökræðu við mig um þetta mál. Þá vísar hann bara til, að það eigi kannske að setja nefnd, sem eigi að athuga milliliðagróðann, og ég hef áður tekið þátt í umr. um það. Ég er hræddur um, að sú nefndartill. sé ekki einu sinni komin til n. enn þá, og þegar sú nefnd verður sett og á að fara að rannsaka, þá er nú sem ég sjái, hve mikið bækurnar verða opnaðar fyrir henni. Það voru kosnar tvær nefndir hérna á þinginu í fyrra, og það var sagt, þegar þær voru kosnar: Það skulu allar bækur opnaðar fyrir þessum mönnum. - Þær fá ekkert að gera enn þá. Nei, gróðabók íslenzka einokunarauðvaldsins er lokuð bók, hún verður ekki opnuð, fyrr en aðrir menn verða komnir í ríkisstj. en menn einokunarauðvaldsins á Íslandi. Þá sagðist hæstv. forsrh. ekki hafa hótað því að lækka gengið. Það er vafalaust rétt hjá honum, að það orðalag er mitt. Ég hef lagt út af því, sem hann sagði, og dregið eðlilegar afleiðingar af því. Hann sagðist hafa borið kvíðboga fyrir því, að það, sem verkalýðurinn væri að gera, yrði til þess því miður, að gengið yrði nú lækkað. Já, ég veit um þennan kvíðboga, sem hann ber fyrir því. Það er verst, að hagsmunir einokunarauðvaldsins í Reykjavík skuli allir saman vera á þá leiðina, að það þurfi ekki að bera neinn kvíðboga fyrir því, að gengið sé lækkað, heldur að það skuli þvert á móti græða því meira sem gengið lækkar. Eitt hins vegar fullvissaði hæstv. ráðh. mig um að fyrirfyndist ekki í öllum leyniplöggum ríkisstj. og öllum álitum hagfræðinga hennar og það væri orðið „verðlagseftirlit“. Slíkt er ekki til í biblíu ríkisstj. Það þóttist ég líka vita. Að setja mætti einhver takmörk við, hvernig menn græddu á verðbólgunni, það er ekki til. Það getur ríkisstj. ekki hugsað sér. Ég spurði að því áðan, hver afstaða Framsfl. hefði verið til þessa frv. Hæstv. fjmrh. er nú viðstaddur, ég veit ekki, hvort hann vill svara því. Það er kannske hægt að ræða um það við hann í sambandi við annað mál, ef honum finnst það betra. Ég skal þá láta staðar numið um þetta mál í svipinn; það á hvort sem er eftir að ganga í gegnum tvær umr. hér.