Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá Atla Gíslasyni, 4. þm. Suðurk., og Lilju Mósesdóttur, 6. þm. Reykv. s.: „Forseti Alþingis. Hér með tilkynnist að við höfum í morgun, á þingflokksfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sagt okkur úr þingflokknum. Við munum héðan í frá starfa sem óháðir alþingismenn. Reykjavík, 21. mars 2011, Atli Gíslason. Lilja Mósesdóttir.“

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur verða um kl. hálfþrjú í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma. Að atkvæðagreiðslum loknum fer fram utandagskrárumræða um framtíð sparisjóðanna. Málshefjandi er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson og til andsvara verður hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Árni Páll Árnason.

Frú forseti. Við fáum nú þær fréttir úr fjármálakerfinu að sú hraðbraut sem fyrirtækin í landinu áttu að fara í hjá fjármálafyrirtækjunum sé engin hraðbraut, heldur að það gangi hægt og rólega  Maður fer að velta fyrir sér þegar stjórnarflokkarnir virðast fyrst og fremst uppteknir í innbyrðis ágreiningi um einstök mál eins og Evrópusambandið, Icesave-málið sem síðan var undirstrikað í gær og endurtekið af hv. þm. Lilju Mósesdóttur að hefði verið lagt fram án stuðnings Vinstri grænna á sínum tíma, hvort ríkisstjórn sem vill kenna sig við velferð verður ekki að einhenda sér af öllu afli í atvinnuuppbyggingu. Ég er fyrir löngu orðinn úrkula vonar um að þessi ríkisstjórn muni leysa það verkefni. Án atvinnu verður engin velferð, án atvinnu munu heimilin ekki geta staðið í skilum, án atvinnuuppbyggingar og nýrrar fjárfestingar munu fyrirtækin ekki geta risið undir þeim skuldum sem á þeim hvíla og þau munu ekki ráða til sín nýtt fólk. Vilji ríkisstjórn vinna að velferð í þessu máli á hún að setja atvinnuna í forgang. Ég vil bera það undir hæstv. fjármálaráðherra, því að nú er hann knúinn svara af aðilum vinnumarkaðarins um það, hvernig ríkisstjórnin sem nú situr ætlar að vinna að auknum hagvexti í þessu landi. 

Frú forseti. Ég er sammála hv. fyrirspyrjanda að það er ákaflega mikilvægur og stór hluti af því að koma hagkerfinu í gang að vinna úr skuldamálum fyrirtækja, þá ekki síst lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Allar kannanir sýna alltaf að uppspretta nýrra starfa er að uppistöðu til í stofnun nýrra fyrirtækja og vexti lítilla og meðalstórra fyrirtækja sem eru á leiðinni að verða stór. Það er alveg ljóst að þessi fyrirtæki hafa mörg hver ekki verið í færum til að fjárfesta, ráða fólk eða gera plön vegna þess að efnahagur þeirra hefur ekki boðið upp á slíkt. Þess vegna var mikilvægt að samkomulag tókst milli stjórnvalda og fjármálafyrirtækjanna um að setja í sérstakan forgang að vinna að málum allt að 6 þús. fyrirtækja, lítilla og meðalstórra. Þetta er hins vegar viðamikil vinna og eðli málsins samkvæmt vex skriðþunginn eftir því sem á líður. Þegar ég athugaði með stöðu þessara mála síðast, sem kannski hefur verið í lok febrúar eða byrjun mars, voru a.m.k. 400 fyrirtæki komin með tillögu til að taka afstöðu til. Fyrirtækin þurfa stundum tíma til að meta þær tillögur sem bankinn leggur upp og bregðast þá við og fullnægja þeim skilyrðum sem skuldaendurskipulagningin byggir á þannig að framan af fara fyrstu tveir til þrír mánuðirnir í þessu ferli dálítið í þennan undirbúning en síðan á úrvinnslan að geta gengið hratt þegar gögnin eru komin. Varðandi hagvöxtinn að öðru leyti tel ég að númer eitt hafi verið það sem hefur tekist, að innleiða stöðugleika, ná niður verðbólgu og vöxtum og koma á eðlilegu umhverfi hvað það snertir. Mætti þó gera betur í því að lækka vextina. Í öðru lagi er það auðvitað mikilvæg forsenda endurreisnar líka úti í atvinnulífinu að hin opinberu fjármál komist í lag og að við tökumst á við hallarekstur opinbera geirans þannig að hann verði sjálfbær. Það skiptir líka máli gagnvart almennum viðgangi í hagkerfinu. Í þriðja lagi þurfa menn að horfa af bjartsýni og kjarki til framtíðar og eygja þá miklu möguleika sem við eigum sem þjóð.  
            

Frú forseti. Lítil og meðalstór fyrirtæki samþykktu á árinu 2009 að taka á sig hækkað tryggingagjald á meðan atvinnuleysið var vaxandi. Nú þegar þau eygja von um að fá lækkun á tryggingagjaldinu svarar hæstv. forsætisráðherra: Það kemur til álita ef við getum hækkað einhverja aðra skatta í staðinn. Þetta er ekki raunveruleg aðstoð við þau fyrirtæki sem hæstv. fjármálaráðherra segir að skapi og geymi flest störfin í landinu í dag. Það hjálpar þessum fyrirtækjum heldur ekki þegar vextir eru, eins og hæstv. fjármálaráðherra tekur fram, of háir. Þeir eru of háir. Þeir eru hærri en alls staðar annars staðar þar sem menn glíma við kreppu. Það hefur heldur ekki hjálpað hvernig skattstefna þessarar ríkisstjórnar hefur birst í framkvæmd. Þeir sem skoða núna nýjustu tölur úr fjármálaráðuneytinu um greiðslujöfnuðinn á fyrsta mánuði þessa árs sjá auðvitað þegar horft er til baka að það þarf að endurheimta tekjur ríkisins til að loka fjárlagagatinu og það verður ekki gert ef okkur mistekst að koma á 

Frú forseti. Það er alveg rétt að það er æskilegt við aðstæður eins og okkar að geta dregið úr launatengdum kostnaði og gert það sem ódýrast að skapa ný störf og ráða fólk. Það er engin speki, það þarf ekki doktorspróf í hagfræði til að skilja það. Við vitum þetta öll og horfumst í augu við það. Hitt er líka staðreynd að við getum ekki rekið ríkissjóð með tugmilljarða eða hundruða milljarða halla í mörg ár. Það endar með ósköpum. Þar erum við líka sammála þannig að það verður að finnast jafnvægi milli þessara sjónarmiða, aðgerða okkar til að ná sjálfbærni í opinberum fjármálum og skapa atvinnulífinu sem hagstæðust skilyrði. Það þarf m.a. að skapa skilyrði til að raunvextir geti lækkað enn frekar. Hvað þarf til þess? Það þarf að eyða ýmiss konar óvissu sem enn hefur gengið brösuglega og ég ætla ekki einu sinni að nefna það mál sem ég er sérstaklega með í huga í þeim efnum. Varðandi skattana að öðru leyti liggur það fyrir að almenn skatthlutföll á atvinnulíf á lögaðila á Íslandi eru í lægri kantinum innan OECD  
            

Hann vex …

Frú forseti. Ég held að það sé ekki ofsögum sagt að hæstv. utanríkisráðherra hafi í viðtölum í dag og í gær fagnað því að tveir hv. þingmenn hafi sagt sig úr þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hæstv. utanríkisráðherra vildi meina að með þessu móti styrktist jafnvel staða ríkisstjórnarinnar vegna þess að línur væru þar með að skerpast. Er hæstv. fjármálaráðherra sammála þessu mati hæstv. utanríkisráðherra? Telur hann að línur séu að skerpast og þá á hvaða hátt? Eru þær að skerpast á þann hátt að ríkisstjórnin sé í betri stöðu til að framkvæma allt það sem þingmennirnir tveir háttvirtir gagnrýndu, í betri stöðu til að halda áfram stuðningi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eða stefnu hans á þann hátt sem henni hefur verið fylgt, vinna að fjárlagagerð á þann hátt sem ríkisstjórnin hefur gert þrátt fyrir Icesave-málið, vinna að umsókn að Evrópusambandinu á þann hátt sem þessi ríkisstjórn hefur gert eða taka á skuldamálum heimila og fyrirtækja og bankamálum á þann hátt sem ríkisstjórnin hefur gert fram að þessu, gagnrýnt var af þingmönnunum tveimur og fagnað af hæstv. utanríkisráðherra? Með brotthvarfi þeirra skerptust línurnar og þá væri sem sagt væntanlega auðveldara að gera hlutina eins og ríkisstjórnin hefur gert fram að þessu.

Frú forseti. Ég hygg að það sé ómaklegt að bera það á hæstv. utanríkisráðherra að hann hafi fagnað atburðum gærdagsins. Ég hef ekki heyrt hann gera það, það sem ég hef heyrt eftir honum haft í þessum efnum.  Hitt er alveg ljóst, og það höfum við sagt í sameiginlegri yfirlýsingu, að úrsögn þeirra félaga okkar var okkur hinum félögum þeirra mikil vonbrigði. Því er ekkert að leyna og það held ég að allir hljóti að skilja, það er erfitt þegar leiðir skilur með þessum hætti og við reynum ekkert að fela það að okkur voru það vonbrigði að þau skyldu taka þá ákvörðun sem þau gerðu í gær. Menn bera ábyrgð gagnvart ýmsum hlutum og þar á meðal því sem þeir taka að sér og það stendur ekki til að hlaupast undan henni. Það er að nást heilmikill árangur þó að mér finnist stundum að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, og jafnvel fleiri, mætti horfa raunsærri augum á það. Það er engu að síður þannig að ef við berum saman stöðu Íslands í dag við það sem spáð var á fyrstu mánuðum ársins 2009 er himinn og haf á milli þess hvað við stöndum betur í dag með minni heildarskuldir, minni opinberar skuldir, minni halla á ríkissjóði  
            

Frú forseti. Við fengum hér að heyra nokkurs konar „best of“ fjármálaráðherra undanfarinna tveggja ára, allir helstu punktar hæstv. ráðherra um það hvað þetta væri allt óskaplega erfitt hjá honum, hvað þetta væri allt öðrum að kenna og að þetta væri allt að koma þó að það hafi reyndar fátt gerst á þessum tveimur árum hvað varðar til að mynda hagvöxt. En ég ætla ekki að fara út í þá umræðu, heldur freista þess að fá svar við spurningunni sem ég bar fram hérna áðan, kannski fullítarlega og þá reyni ég að einfalda hana núna. Spurningin er þessi: Felur brotthvarf tveggja hv. þingmanna Vinstri grænna úr þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í sér að ríkisstjórnin verði í betri stöðu til að fylgja þeirri stefnu sem hún hefur fylgt til þessa eins og skilja mátti af orðum hæstv. utanríkisráðherra? Verður ríkisstjórnin sem sagt einbeittari í því og á betra með að gera hlutina eins og hún hefur verið að gera þá, til að mynda hvað varðar skuldamál heimilanna og umsóknarferlið 

Frú forseti. Stefna ríkisstjórnarinnar er algerlega óbreytt. Hún er bundin í samstarfsyfirlýsingu flokkanna, völduð af samþykktum í flokksstofnunum og að sjálfsögðu stefnuskrá þeirra flokka sem að baki liggja. Engin breyting hefur orðið þar á. Ríkisstjórnin heldur áfram á þeim hinum sama grundvelli og hún hefur lagt upp með, með skýr leiðarljós um að endurreisa hér gott, lýðræðislegt og opið norrænt velferðarsamfélag  Ég legg til að menn staldri stundum við á Íslandi og velti fyrir sér hvað við eigum og hvað við höfum fyrir að þakka. Við búum í 10.–15. mesta velmegunarsamfélagi hnattarins í dag þrátt fyrir hrunið sem hér varð  
            

Forseti biður um þögn í salnum og biður menn um að virða tímamörk hér.

Virðulegi forseti. Í ljósi síðustu orða er býsna freistandi að fara að ræða hér almennt um ástandið á stjórnarheimilinu. Ég ætla samt að spara mér það í þetta skipti en eiga orðastað við hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, sem jafnframt er þingmaður Reykjavíkur, um fyrirhugaðar breytingar á grunn- og leikskólum í Reykjavíkurborg. Eins og þekkt er hafa þær hugmyndir sem upp hafa komið hjá borginni valdið gríðarlegri reiði hjá foreldrum grunnskólabarna og óöryggi hjá krökkunum sjálfum. Ég fór sjálfur á fund í mínum gamla grunnskóla, Hólabrekkuskóla í Breiðholti, í gærkvöldi og fékk þar beint í æð tilfinningu fyrir því hvað fólkið í borginni er reitt og ósátt við þessar fyrirhuguðu breytingar. Þúsundir undirskrifta sem safnast hafa á vefnum segja auðvitað sömu sögu. Nú má ekki skilja mig þannig að ég sé á móti því að menn spari í rekstri skólanna en það þarf þá að gera í samráði við þá sem í hlut eiga, bæði foreldra, nemendur og skólastjórnendur, og það verður að vera eitthvert vit í þeim sparnaði. Það þýðir ekki að menn eigi að reyna að ná 0,6% sparnaði út á þau býtti að lítil börn þurfi að ferðast á milli hverfa í borginni til að komast í skólann sinn. Hæstv. menntamálaráðherra er æðsti yfirmaður menntamála í landinu og þingmaður Reykvíkinga, eins og ég sagði áðan. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. ráðherra hafi einhverja skoðun á þeim hugmyndum sem fram hafa komið og eru svo umdeildar. Mig langar því til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hyggist grípa til einhverra aðgerða til að koma í veg fyrir að þessar hugmyndir nái fram að ganga. Ef svo er, hvað ætlar hæstv. ráðherra að 

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi fór yfir sparnaðarhugmyndir í borgarstjórn Reykjavíkur um grunn- og leikskóla. Reykjavíkurborg hefur sérstaklega sent þær hugmyndir til umsagnar í mennta- og menningarmálaráðuneyti. Ég vil hins vegar taka fram, af því að hv. þingmaður spyr um mína skoðun, að mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur að sjálfsögðu ákveðnu hlutverki að gegna, ekki bara gagnvart Reykjavíkurborg heldur gagnvart öllum þeim sveitarfélögum sem fara með málefni leik- og grunnskóla, hefur þar eftirlit með því að lögum sé fylgt og réttindi nemenda varin. Ég lít svo á að það eigi við um Reykjavíkurborg sem og önnur sveitarfélög þó að svo vilji til að sú sem nú gegnir embætti menntamálaráðherra sé líka þingmaður Reykvíkinga. Sveitarfélögin hafa að sjálfsögðu talsvert og mikið sjálfstæði um það hvernig þau haga málum sínum. Út frá þeim hugmyndum sem hafa verið kynntar liggur auðvitað fyrir líka að í samræmi við lög um leikskóla og grunnskóla hafa sveitarfélög talsvert sjálfstæði um það að sameina rekstur grunnskóla, leikskóla og frístundaheimila eins og hugmyndir Reykjavíkurborgar ganga út á. Ég lít svo á að það skipti mestu máli að þessar hugmyndir séu í samræmi við lög og lagaumhverfi. Sveitarfélögin hafa umtalsverðar heimildir og má segja að þegar grunnskólalögin voru samþykkt 2008 hafi sú heimild verið höfð mjög opin, kannski opnari en allir voru sammála um af því að fólki fannst mikilvægt að þetta gæti nýst í ýmsum tilgangi. Hins vegar eigum við eftir að fara nákvæmlega yfir tillögurnar og við munum skila umsögn okkar í lok þessarar viku. Það liggur fyrir auðvitað, eins og hv. þingmaður sagði, að tillögurnar hafa verið gagnrýndar talsvert, ekki aðeins hugmyndirnar heldur líka aðferðafræðin og aðdragandinn. Þar erum við kannski komin út fyrir ramma laga og reglna og að aðferðafræðinni við kynningu og undirbúning þessara tillagna.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég varð fyrir vonbrigðum með þessi svör vegna þess að ég óskaði eftir því að fá að heyra álit hæstv. menntamálaráðherra á þeim hugmyndum sem hafa valdið svona mikilli ólgu og reiði í Reykjavík meðal nemenda, kennara og starfsmanna menntastofnananna og ekki síst meðal foreldra. Ég fékk engin svör um álit hæstv. ráðherra á þessum fyrirhuguðu breytingum. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að auðvitað hafa sveitarfélögin mikið um það að segja hvernig þau haga sínum málum í skólunum en þeim ber hins vegar, og það segir einfaldlega í lögum um grunnskóla, að haga störfum skólanna í sem fyllstu samræmi við stöðu og þarfir nemenda. Það er ekki í samræmi við þarfir lítilla krakka að þurfa að þvælast um á milli einstakra hverfa 

Forseti minnir enn þingmenn á að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég tek það fram að við munum skila okkar umsögn í þessari viku, þ.e. ráðuneytið, og ég geri það fyrir hönd þess, getum við sagt, sem mennta- og menningarmálaráðherra. Þar leggjum við faglegt mat á tillögurnar.  Meðal þess sem við skoðum út frá faglegum sjónarmiðum eru að sjálfsögðu ferðir barna milli hverfa, ólíkar stefnur í til að mynda leikskólum sem rætt er um að sameina og hvernig sjónarmiða ólíkra skólastiga og frístundaheimila er gætt í þessari vinnu. Þetta mun koma fram í okkar umsögn en hún byggist fyrst og fremst á faglegum sjónarmiðum. 
             Svo hef ég þá pólitísku skoðun að hlífa eigi sem mest menntamálum og málefnum barna og ungmenna þegar almennt er hugað að 

Virðulegi forseti. Eins og komið hefur fram í fjölmiðlum að undanförnu hafa átt sér stað viðræður milli Landsvirkjunar og Alcoa um orkukaup þess síðarnefnda vegna fyrirhugaðrar uppbyggingar álvers á Bakka við Húsavík. Fréttir herma að viðræðurnar gangi vel, þær séu flóknar en vilji sé hjá báðum aðilum til að landa málinu. Ástæðan fyrir því að málið er komið svona vel á veg er fyrst og fremst kraftur og vilji heimamanna til að sporna við fólksfækkun og fækkun starfa í Þingeyjarsýslu. Það er líka samstaða og samvinna fólks á norðausturhorninu sem hefur skilað þessum mikla árangri og nú vantar bara lokahnykkinn á þetta mikilvæga verkefni. Framsóknarflokkurinn vann stórsigur í Norðurþingi í síðustu sveitarstjórnarkosningum og hefði getað myndað meiri hluta með einum manni frá einhverjum öðrum flokki. Í krafti samstöðunnar og mikilvægis verkefnisins bauð hann öllum stjórnmálaflokkum að koma í sveitarstjórn, vinna saman og landa þessu verkefni. Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn þáðu boðið en Vinstri grænir heltust úr lestinni. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra, núna þegar við sjáum vonandi fyrir endann á þessu máli, hvort við getum ekki hér á Alþingi slíðrað sverðin og allir þeir sem vettlingi geta valdið sameinast um að klára verkefnið. Við ykjum þar með hagvöxtinn á Íslandi, við mundum minnka atvinnuleysið og koma hjólum atvinnulífsins af stað. Ég er viss um að það er hægt að ná fram þessum þverpólitíska samningi 

Virðulegi forseti. Það stendur svo sannarlega ekki á mér og ég tel að ég hafi stigið mörg stór skref í þá átt að slíðra sverðin hvað varðar þetta svæði og atvinnuuppbyggingu þar. Það var ágætisutandagskrárumræða hér um daginn um þessi mál, um uppbygginguna í Þingeyjarsýslu, og það var mikill samhljómur með þingmönnum úr öllum flokkum varðandi þá uppbyggingu og ég er gríðarlega bjartsýn á að senn muni draga til góðra tíðinda hvað þessi mál varðar. Ég var fyrir norðan á fundi með sveitarstjórnarmönnum þeirra sveitarstjórna í Þingeyjarsýslum sem að þessu máli koma á föstudaginn, í Aðaldalnum, í Ýdölum. Það var gríðarlega góður fundur og við erum að vinna núna að því að setja niður verkefnin sem fram undan eru. Það góða samkomulag sem um verkefnið hefur ríkt hefur byggst á viljayfirlýsingum millum sveitarstjórnanna og ríkisstjórnarinnar og það er ætlun okkar að gera nýja viljayfirlýsingu vegna þess að hún rann út 1. mars. Það er ætlun okkar að endurnýja hana og þá byggja hana á þeim verkefnum sem fram undan eru sem við þurfum að vinna til þess að koma málinu í höfn. Okkar bíður mikið verk við að undirbúa samfélagið fyrir stórfellda atvinnuuppbyggingu og eins og ég segi er ég gríðarlega bjartsýn á að þarna muni draga til tíðinda innan skamms. Landsvirkjun á í viðræðum við Alcoa eins og líka aðra aðila, hún á ekki bara í viðræðum við Alcoa heldur aðra aðila líka. Það er orðin mikil eftirspurn eftir orkunni þarna á svæðinu. Landsvirkjun er líka með einbeittan vilja til þess að selja orkuna til atvinnuuppbyggingar inn á svæðið. Það skiptir gríðarlega miklu máli, ekki bara fyrir atvinnulíf á landsbyggðinni og fyrir norðan heldur líka fyrir þjóðarhag allan. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, nú stendur lokahnykkurinn í þessu máli fyrir dyrum og við þurfum öll að leggjast á eitt til þess að svo megi verða, landi og þjóð til heilla.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeim orðum sem fram komu hjá hæstv. ráðherra og verð að viðurkenna að mér finnst hafa orðið viðhorfsbreyting hjá Samfylkingunni á undanförnum mánuðum og árum. Heimamenn hafa þurft að taka á sig áföll, þeir hafa stigið skrefið til baka, verkefnið hefur tafist, en nú er það þannig að allt er til reiðu til að halda áfram. Ég spyr því aftur hæstv. iðnaðarráðherra og kannski aðeins ítarlegar en áðan: Er hún reiðubúin að koma á fót þverpólitískum samráðshópi sem í sitja allir flokkar, og við klárum þetta mál? Hér kom út spá Hagstofunnar varðandi hagvöxt fyrir um átta mánuðum. Þar var því spáð að á þessu ári 

Virðulegi forseti. Gæfa þessa verkefnis er núna og það hve hratt hlutirnir þurfa að ganga er vegna þess að verið að reka málið á viðskiptalegum forsendum, þ.e. í gangi eru samningar á viðskiptalegum forsendum milli orkusalans og hugsanlegra orkukaupenda. Stjórnmálamenn hér á Alþingi hafa ekki beint verið með fingurna í því, þ.e. í samningagerðinni um kaupin á orkunni og það er gæfa verkefnisins. Ég held að við eigum að halda því í þeim farvegi og senn mun draga til tíðinda í þeim efnum. Virðulegi forseti. Nú er staðan þannig, eins og kom líka fram í kvöldfréttum á föstudaginn, að Landsvirkjun er svo sannarlega að spýta í lófana hvað þetta svæði varðar og segir að þetta sé þeirra næsta stóra uppbyggingarsvæði. Hún sýnir það í verki með því að tveggja ára stoppi í rannsóknum á svæðinu, orkuöflunarsvæðinu, lýkur núna í sumar þegar menn ætla að fara að bora þar rannsóknarholu og gera fleiri 

Enn verður forseti að hvetja þingmenn og ráðherra til að virða hér tímamörk og fara að þingsköpum.

Virðulegi forseti. Eins og allir vita gerðust þau tíðindi í gær að tveir liðsmenn ríkisstjórnarinnar kusu að hverfa frá stuðningi sínum við hana. Við þekkjum það af gamalli reynslu að það er oft háttur manna við þessar aðstæður að reyna að gera lítið úr áhrifum þess þegar klofningur sýnir sig í stjórnmálaflokkum og í sjálfu sér er það á margan hátt skiljanlegt. Ég held að í ljósi þess hafi hæstv. fjármálaráðherra, formaður VG, farið í útvarpsviðtal í morgun þar sem hann reyndi að fylgja þeirri hefðbundnu línu. En hinn gamli vígamaður gat nú ekki alveg stillt sig og sagði t.d. aðspurður þegar hann vék að öðrum þessara hv. þingmanna að hann hefði kosið að bregðast við gagnrýninni á þann hátt að hann hefði haft í huga hið gamla máltæki að sá vægði sem vitið - og lauk svo ekki setningunni. 
             Nú gerðist það í hádeginu í dag að til máls tóku mjög skarpir stjórnmálaskýrendur, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, sem sagði að þessir atburðir veiktu ekki ríkisstjórnina, og hæstv. utanríkisráðherra, sömuleiðis skarpur stjórnmálaskýrandi, sem kvað enn fastar að orði og sagði að þetta væri til þess fallið að styrkja ríkisstjórnina. Nú skal ég játa að þetta er ofvaxið mínum skilningi 

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur kannski ekki verið kominn í salinn þegar ég fékk þessa spurningu hér áðan frá öðrum hv. þingmanni. Ég hef litlu við það að bæta sem ég sagði þar og hef almennt sagt um þetta mál, ég held að við sem höfum tjáð okkur um þetta höfum hvorki reynt að gera lítið né mikið úr þessum atburði, við höfum einfaldlega horfst í augu við hann eins og hann er. Við höfum sagt að það séu okkur vonbrigði að félagar okkar skuli taka þessa ákvörðun. En við ætlum að halda áfram og ekki láta þetta hafa nein áhrif á það að við tökumst á við þau verkefni sem við höfum tekið að okkur og erum með í höndunum og eru ærin og kalla á alla okkar orku. Síðan mega aðrir reyna að leika sér í pólitískum loftfimleikum og túlkunum eins og þeir vilja fyrir mér, en í hnotskurn snýr málið svona við okkur og þeim sem hér talar.

Virðulegi forseti. Ég var hér í þingsalnum þegar hæstv. ráðherra svaraði fyrirspurn hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, en engu að síður fannst mér ástæða til að fylgja þessu máli eftir. Mér fannst mat hæstv. fjármálaráðherra á þessari óvenjulegu stjórnmálaskýringu hæstv. utanríkisráðherra liggja dálítið eftir. Nú skildi ég hins vegar svar hæstv. fjármálaráðherra þegar hann sagði að hann léti það öðrum eftir að leika sér í pólitískum loftfimleikum og ég held að hæstv. utanríkisráðherra hljóti að a.m.k. að taka þessi orð til sín því að það getur ekki verið vísað til annars. Ég er ekki með nokkrum hætti að gera lítið úr þessu máli eða tala það upp, ég er einfaldlega að vekja athygli á þessu, ekki vegna atburðarins sem slíks heldur vegna þess að mér þótti það mjög merkilegt og vekja miklar spurningar þegar tveir ráðherrar á sama tíma, núna í hádeginu, kusu að koma fram með svona nýstárlega stjórnmálaskýringu um mál sem að mínu mati 

Frú forseti. Ég þakka að sjálfsögðu umhyggjuna og það er rétt að ef þessi atburður hefði laskað ríkisstjórnarsamstarfið eða gert meiri hluta hennar mjög tæpan hefði það verið áhyggjuefni okkur öllum sem er annt um velferð ríkisstjórnarinnar. Ég tek því þannig að hv. fyrirspyrjandi sé í þeim hópi, vilji ekki neina upplausn eða losaragang hér á málum, 

Virðulegi forseti. Sparisjóðakerfið fór illa laskað út úr fjármála- og bankakerfinu, kreppunni sem reið hér yfir haustið 2008. Fyrir því eru ýmsar ástæður sem ég ætla ekki að fjölyrða um. Það er hluti fortíðarinnar sem nú hefur verið ákveðið að rannsaka frekar. Í þessari umræðu skulum við hins vegar hyggja að framtíðinni, hvernig við viljum að sparisjóðakerfi framtíðarinnar líti út. Það er hið mikla verkefni okkar. Margoft hefur komið fram á Alþingi ríkur vilji til þess að hér verði við lýði um ókomin ár öflugt net sparisjóða sem gegni því mikilvæga hlutverki sem þeir hafa sinnt í gegnum tíðina, oftast með ágætum. Þetta kom strax fram við setningu neyðarlaganna 2008 og samþykkt Alþingis um að leggja til hliðar umtalsvert fé til að stuðla að endurreisn sparisjóðanna. Því miður tafðist sú vinna öll og enginn vafi er á því að sú töf olli miklu tjóni í sparisjóðunum sem við súpum núna seyðið af. Nú blasir hins vegar við okkur tiltekinn veruleiki sem er þessi: Hér er til staðar sparisjóðakerfi sem er brot þess kerfis sem var áður. Uppbygging sparisjóðanna miðast við aðra starfsemi en nú er. Það er því augljóst að við þurfum að marka stefnu um það hvernig best verður að málum staðið. Það fyrsta sem þarf að liggja fyrir er hvort við viljum að hér verði áfram sparisjóðir sem geta sinnt því hlutverki sem þeir voru stofnaðir til, að verða bakhjarlar í byggðunum úti um landið, eftir atvikum líka á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er spurningin sem við þurfum að svara á hinum pólitíska vettvangi. Við hljótum að hafa á því skoðun hvernig við viljum að megindrættir fjármálakerfisins líti út þótt það sé ekki hlutverk stjórnmálamanna að vera með puttana ofan í beinum rekstrarlegum ákvörðunum. Við eigum ekki að láta þessa stefnumótun embættismönnunum einum eftir, með fullri virðingu fyrir þeim. Úr hinni ósnertanlegu Bankasýslu hafa t.d. komið yfirlýsingar um framtíðarfyrirkomulag sparisjóðakerfisins sem hafa ekki allar verið mjög skynsamlegar eða heppilegar. Það er mun heppilegra að stefnumótun sparisjóðanna fari fram á þeirra eigin vettvangi. Enginn vafi er á því að hin bitra reynsla bankahrunsins kennir okkur að það er tvímælalaust kostur að hér sé við lýði fjölbreytt bankakerfi og fjármálastarfsemi. Þar skipta sparisjóðirnir miklu máli. Reynslan kennir okkur líka að stóru bankarnir hafa haft takmarkaðan áhuga á fjármálaþjónustu og bankaþjónustu úti um landið, sennilega vegna þess að staðarþekkingin sem er til staðar í sparisjóðunum á landsbyggðinni hefur ekki verið fyrir hendi í bönkunum. Þannig hafa sparisjóðirnir oftlega komið til skjalanna þegar bankarnir hafa ekki haft áhuga á viðskiptum á landsbyggðinni. Már Guðmundsson seðlabankastjóri orðaði þetta vel á aðalfundi Sambands sparisjóða 25. nóvember sl., þegar hann sagði um sparisjóðina, með leyfi virðulegs forseta: „Þeir auka við fjölbreytnina auk þess sem þeir hafa visst forskot í að meta staðbundin tækifæri og áhættu og njóta trausts og velvilja í heimabyggð. En þá er mikilvægt að sparisjóðirnir takmarki starfsemi sína við þá þætti þar sem þeir eru samkeppnisfærir og fari ekki út í áhættusama fjárfestingarbankastarfsemi.“ Seðlabankastjóri vakti líka athygli á því að þegar öll fjármálafyrirtæki eru eins verði eðli áhættunnar líka það sama hjá þeim öllum og tiltekin áföll því líklegri en ella til að fella kerfið í heild. Þetta, sagði seðlabankastjóri, var eitt meginvandamálið við bankakerfið hér á landi fyrir hrun og undir þessi orð hans má taka afdráttarlaust. Það breytir því ekki að sparisjóðirnir standa núna frammi fyrir nýjum veruleika. Þeir þurfa að laga starfsemi sína að honum. Það er t.d. ljóst að sparisjóðirnir njóta ekki lengur sparisjóðabanka sem bakhjarls. Þangað sóttu þeir erlenda lánsfjármögnun og bankinn tók oftlega þátt í því með hinum staðbundnu sjóðum að annast fjármögnun stærri verkefna, svo sem á sjávarútvegssviðinu sem kröfðust meira fjármagns. Sparisjóðirnir ráku líka margháttaða aðra sameiginlega starfsemi sem nú er bara svipur hjá sjón. Nú þarf að finna nýjar lausnir til að sparisjóðirnir geti sinnt atvinnustarfsemi í byggðunum þótt það verði í eitthvað breyttum mæli, ella blasir við fullkomið tómarúm sem við getum ekki treyst á að hinir hefðbundnu viðskiptabankar fylli upp í. Það má vel hugsa sér að sjóðirnir verði í vaxandi mæli svæðisbundnari en þeir hafa verið, starfssvæði þeirra verði stærri en tíðkaðist forðum. Það er hins vegar ástæða til að vara við hugmyndum um að sameina sparisjóðina í einn sjóð. Þar með mundu þeir tapa sérstöðu sinni sem seðlabankastjóri rakti og ég gerði að umtalsefni. Þess utan geta stjórnvöld alls ekki mælt fyrir um neitt slíkt. Gleymum því ekki að þrír sparisjóðir með sterkan efnahag eru starfandi og hafa ekki notið neinnar fjárhagslegrar fyrirgreiðslu frá hinu opinbera. Það væri því útilokað að stjórnvöld eða stofnanir á þeirra vegum gætu ráðskast með hag þessara sjóða þótt ríkið hafi sem stendur yfirburðastöðu í mörgum öðrum sparisjóðum. Nú er líka eðlilegt að farið verði að huga að því að móta stefnu sem felur í sér að ríkið losi um eignarhald sitt í sjóðunum sem allra fyrst. Það getur auðvitað ekki gengið til lengdar að ríkið sé ráðandi stofnfjáreigandi í stórum hluta sparisjóðakerfisins. Það er í sjálfu sér í mótsögn við þá hugmynd sem sparisjóðirnir eru stofnaðir í kringum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að hefja þessa umræðu um stöðu sparisjóðakerfisins. Það er vissulega rétt að sú nálægð sem sparisjóðirnir hafa haft við nærumhverfi sitt hefur skapað þeim ákveðin tækifæri. Það er líka mikilvægt að horfast í augu við það á hvaða rekstrargrundvelli og starfsgrundvelli þeir hafa að öðru leyti starfað. Umræða um sparisjóðina fær oft á sig ákveðinn helgiblæ. Menn tala um sparisjóðakerfið eins og það sé allt annað kerfi en bankakerfið að öðru leyti. Það er mikilvægt til að horfa rétt á hlutina og grunnforsendurnar að minnast þess að á 9. áratugnum fengu sparisjóðirnir nánast sömu starfsheimildir og viðskiptabankarnir. Þeir hafa því í grundvallaratriðum starfað sem fjármálafyrirtæki sambærileg við viðskiptabanka í aldarfjórðung. Mikilvægasta hlutverk sparisjóðanna hefur verið þjónusta við almenning og smærri fyrirtæki í dreifðum byggðum, ýmist einir eða í samkeppni við stærri fjármálafyrirtæki. Þar hafa þeir vissulega haft samkeppnisforskot, og stóra spurningin sem við stöndum frammi fyrir í dag er: Dugar það samkeppnisforskot til að tryggja starfsemi þeirra og starfsgrundvöll til lengri tíma litið? Sporin hræða í því efni. Kjarnastarfsemi flestra sparisjóðanna var rekin með tapi um margra ára skeið fyrir bankahrun. Rekstrinum var haldið uppi með þóknanatekjum og stöðutöku á fjármálamarkaði. Þannig var starfsemi flestra sparisjóðanna í raun meira í líkingu við starfsemi vogunarsjóða en innlánsstofnana. Kostnaðarhlutfall sparisjóðanna var mun hærra en sambærilegar stærðir hjá viðskiptabönkunum fyrir hrun. Sem dæmi má nefna að í ákveðnu tilviki dugði afkoma kjarnastarfsemi ekki fyrir stjórnarlaunum. Í mörgum tilvikum var kostnaðarhlutfallið yfir 100%. Allar þessar staðreyndir þarf að hafa í huga þegar við horfum til framtíðarrekstrargrundvallar fyrir sparisjóði í dag. Það er mikilvægt að tryggja nauðsynlegt aðgengi að heilbrigðri fjármálaþjónustu fyrir heimili og fyrirtæki, jafnt í þéttbýli sem í dreifðum byggðum landsins, en það er í sjálfu sér ekkert sérstakt sparisjóðaverkefni heldur spurning um þjónustustig í landinu og hvaða viðhorf við höfum til uppbyggingar fjármálakerfisins eftir hrun. Við viljum almennt að fjármálakerfið eftir hrun sé byggt upp með þeim hætti að það sé í samræmi við þarfir atvinnulífs og almennings en ekki byggt upp þannig að það þjóni sjálfu sér fyrst og fremst. Í endurmati á umgjörð fjármálakerfisins horfum við núna til þess hvernig við getum hvatað þessa þróun þannig að við stöndum eftir með fjármálakerfi sem verði í samræmi að stærð, umfangi og gerð við þarfir atvinnulífsins og heimilanna. Það er ólíklegt að endurreisn margra sparisjóða sé hagkvæmasta leiðin að þessu markmiði. Við verðum að horfa til þeirra efnislegu staðreynda sem ég nefndi áðan um veikari rekstrarforsendur margra sparisjóða fyrir hrun og við verðum líka að horfast í augu við það að breytingar núna í kjölfar hruns hafa í för með sér aukinn kostnað fyrir rekstur fjármálafyrirtækja og erfitt rekstrarumhverfi fyrir smá fjármálafyrirtæki. Á þetta þurfum við allt að horfa með opin augu. Bankasýslan vinnur nú að úttekt á rekstrarforsendum sparisjóðakerfisins. Sú athugun sem búist er við að verði kynnt í aprílmánuði mun leiða í ljós hverjar slíkar forsendur eru. Fyrir mér er það grundvallaratriði að ríkið þurfi ekki að leggja sparisjóðunum til meira fé og að ríkið geti losað um eignarhluti sína í sparisjóðunum þegar fram í sækir. Það er mikilvægt að við höfum fjármálakerfi sem er hagkvæmt og hæfilega stórt og eigi sér heilbrigðar rekstrarforsendur til lengri tíma litið. Sérstaðan sem sparisjóðirnir byggja á er engin sérstaða ef hún dugar ekki til að tryggja sparisjóðunum traustan og sjálfbæran rekstrargrundvöll til lengri tíma litið. Þá er verr af stað farið en heima setið.

Virðulegi forseti. Á stundum mætti halda að eitt helsta vandamál íslensks fjármálakerfis sé og hafi lengi verið of margir litlir og illa reknir sparisjóðir. Það getur því bara dregið úr kerfisáhættu að renna eins og einu sparisjóðakerfi inn í stóru bankana þrjá. Þetta þýðir að mínu mati þann skort á stefnumörkun, greiningu og sýn á uppbyggingu fjármálakerfisins sem hefur einkennt starf stjórnvalda við endurreisn bankanna. Það sýnir einnig mikla skammsýni og skilningsleysi á mikilvægi sparisjóðanna og annarra fjármálastofnana sem byggja á hugmyndafræði, samvinnu og sjálfbærni. Sparisjóðir eru náskyldir samvinnufélögum, gagnkvæmum tryggingafélögum, sjálfseignarstofnunum og frjálsum félagasamtökum. Hugsjónir samvinnunnar eru að fólk nái meira árangri með því að vinna saman en hvert í sínu horni, að eina leiðin til að tryggja sanngirni í samfélaginu sé að dreifa valdi, að vinnubrögð séu lýðræðisleg og að hvatt sé til reksturs félaga sem hafi hagsmuni félagsmanna að leiðarljósi fremur en bara að hámarka hagnað. Hins vegar villtust samvinnumenn einhvers staðar af leið og töpuðu sér í græðgi hins íslenska samfélags. Víða var unnið markvisst að því að eyða sparisjóðum og samvinnufélögum. Fé án hirðis varð að skammaryrði þegar eignir og sjóður sem stóðu að baki rekstrinum skiluðu ekki beinum hagnaði í vasa eigendanna. Við þurfum að snúa af þessari braut. Við þurfum að byggja upp mátulega stórt bankakerfi þar sem við getum leyft fjármálafyrirtækjum okkar að fara í gjaldþrot ef sú staða kemur upp. Hluti af því er öflugt sparisjóðakerfi. Við þurfum samkeppni á íslenskum fjármálamarkaði í stað fákeppni. Hluti af því er svo sannarlega öflugt sparisjóðakerfi. Við þurfum fjölbreytt eignarhald og rekstrarform sem skiptist á milli ríkisins, einkaaðila og samfélagslegs eignarhalds. Hluti af því er öflugt sparisjóðakerfi. Við þurfum fjármálafyrirtæki sem þjóna bæði dreif- og þéttbýli, landsbyggð og höfuðborgarsvæði. Þar tel ég að nýir, endurreistir og sjálfbærir sparisjóðir og lánasamvinnufélög geti leikið lykilhlutverk.

Frú forseti. Endalok SpKef höfðu mikil áhrif á allt sparisjóðakerfið sem minnkaði um helming þegar sparisjóðurinn sameinaðist Landsbankanum. Að mati Bankasýslunnar sem fer með eignarhald ríkisins í sparisjóðunum eru minnstu sparisjóðirnir af þeim 10 sem eftir eru margir hverjir of litlir og því stefnir greinilega í sameiningu á þeim vettvangi, jafnvel í tvo og sumir hafa sagt einn. Það er hins vegar Seðlabankinn sem hefur haft með höndum fjárhagslega endurskipulagningu þeirra sparisjóða sem voru að hluta endurfjármagnaðir með kröfum sem breytt var í stofnfé og við sjáum nú vonandi fyrir endann á þeirri endurskipulagningu. Í neyðarlögunum var því lofað að innstæður í sparisjóðum væru tryggðar ekki síður en í öðrum fjármálastofnunum og einnig að sparisjóðunum yrði komið til aðstoðar ekki síður en bönkunum. Við það eru menn að standa. Í neyðarlögunum voru ætlaðir 20 milljarðar kr. til þessa verkefnis en þeir fimm sparisjóðir sem þegar hafa fengið aðstoð samkvæmt þeim lögum hafa aðeins þurft lítinn hluta af þeirri fjárhæð. Hitt er svo annað mál að ef ríkið hefði átt að yfirtaka allar skuldbindingar sjóðanna sem og að lagfæra eiginfjárhlutfall þeirra sem nú er gerð miklu ríkari krafa til hefði reikningurinn verið nær 50 eða jafnvel 60 milljörðum kr. Aðeins SpKef hefði þurft 20–30 milljarða kr. sem kunnugt er þannig að einnig hér, ekki bara í bankakerfinu, kemur ríkið betur út úr þessari erfiðu endurskipulagningu á fjármálakerfinu en á horfðist. Það er ríkur vilji til þess á Alþingi og hjá stjórnvöldum að viðhalda sparisjóðakerfinu í landinu og þar með fjölbreytni í fjármálaþjónustunni. Sparisjóðirnir hafa í áranna rás gegnt mikilvægu hlutverki í byggðum landsins en ef það á að takast að byggja upp á ný þurfa menn að horfa til þess að byggja upp sparisjóði til að þjóna fólki en ekki fjármagni, sparisjóði sem eru stoð og stytta byggðarlaga og menningarlífs en ekki fjármagnseigenda.

Forseti. Í síðustu viku kom ráðherra á fund viðskiptanefndar um endurreisn bankakerfisins og þar kom fram, að því er mér fannst, stefnuleysi um endurreisn bankakerfisins. Mér fannst eins og að núna, tveimur og hálfu ári eftir hrun, væri endurreisn bankakerfisins eiginlega á einhverju hugmyndastigi og menn ekki búnir að ákveða hvernig þeir ætluðu að hafa þetta. Hvers vegna ættum við að vilja hafa sparisjóði? Sparisjóðirnir hafa oft verið nefndir hornsteinn í héraði. Þeir eru valkostur í viðskiptum, þeir þjóna frekar hinum dreifðari byggðum landsins og þeir eru innlánsstofnanir en ekki fjárfestingarbankar. Þannig var það. Þá er spurningin hvort það sparisjóðakerfi sem við búum þó enn við hafi þessi atriði að leiðarljósi. Það er spurning sem mér finnst að við verðum að svara áður en lengra er haldið. Er það stefna þeirra að hafa þessa sérstöðu áfram og vilja þeir starfa þannig? Mér finnst að fæstir þeirra hafi viljað það fyrir hrun og kannski var það þess vegna sem fór sem fór. Þegar við erum að tala um endurreisn fjármálafyrirtækja finnst mér ekki hægt annað en að minna á þann fjáraustur sem hefur farið fram úr sjóðum ríkisins í fjármálafyrirtæki sem hafa þurft aukið fé. Þetta hefur verið gert í krafti neyðarlaganna. Ég vil minna á að í þeim var endurskoðunarákvæði, þau átti að endurskoða en það hefur ekki verið gert og fresturinn til þess er löngu liðinn.

Virðulegi forseti. Sparisjóðirnir hafa löngum verið besti spegillinn í fjármálum hversdagslífsins í landinu. Stóru bankarnir hafa löngum litið á landsbyggðina sem afgangsstærð. Þetta eru staðreyndir. Hin auknu umsvif stóru bankanna á síðustu tíu árum, frá 2000, hafa verið gríðarleg á sama tíma og fjöldi og umsvif sparisjóðanna hafa verið nánast óbreytt. Arion banki einn hefur fjölgað starfsmönnum úr 600–700 í 1.300, var á miklu blússi síðasta árið og samt eru bankarnir of stórir. Stjórnvöld hugsa ekki neitt um að keyra þetta niður, hafa aðhald og aga í þessu efni. Sparisjóðirnir eiga að styrkja nærumhverfið á landinu öllu. Þannig hafa þeir verið reknir. Sparisjóðurinn í Keflavík tapaðist, það var stórslys og ríkisstjórnin átti að hafa miklu meiri metnað í afgreiðslu þess máls en að gefa þann banka til höfuðborgarsvæðisins. Fram undan er harðvítug sjálfstæðisbarátta, að því er virðist, og kannski er hún af því góða. Við vorum orðnir útlendingar, það var það eina sem var fínt, sperrtumst um allan heim á flugvélum og færiböndum með glitblöðrur út og suður og klappstýran var sjálfur forseti Íslands. Hefjum aftur gömlu gildin, virðum grunntón sparisjóðanna og fylgjum því eftir og byggjum það upp þannig að menn láti sér ekki detta í hug að Íslendingar geti bjargað heiminum. Við þurfum ekki útlendu sósurnar, Evrópusambandið og fylgifiskana sem hafa glefsað í Ísland öldum saman til að kokgleypa landið. 

Frú forseti. Það væri kannski ágætt að gera þá kröfu til hv. þingmanna að þeir gleymdu ekki hvaða ríkisstjórn þeir hafa stutt í gegnum tíðina þegar þeir labba upp í ræðustólinn. Hvað um það, sparisjóðir gegndu mikilvægu hlutverki þegar þeir voru erindi sínu trúir og ræktu skyldur sínar við heimabyggð. Á liðnum áratug urðu þeir, eins og hæstv. ráðherra tók fram, með lagabreytingu sem átti sér stað á 9. áratug síðustu aldar, eins og fleiri fjármálastofnanir, því miður, græðginni að bráð með ömurlegum afleiðingum fyrir viðskiptavini og stofnfjáreigendur. Það er því tómt mál að tala um að endurreisa það sem var, endurreisa þessar föllnu bankastofnanir eins og ekkert hafi í skorist. Verkefnið er að takmarka skaðann af falli þeirra eins og annarra fjármálastofnana og koma því þannig fyrir að kostnaður almennings af því verði sem minnstur. Það er svo annað mál, frú forseti, hvort stofna þurfi fjármálastofnanir af þessari tegund sem gegni þessu hlutverki og sinni því með sóma. Þá held ég að það verði að vera nýjar fjármálastofnanir sem byggi þá í raun og veru á þeirri hugsjón sem sparisjóðakerfið átti að byggja á. Í því get ég tekið undir með flestum þeim sem talað hafa í þessari umræðu. Þar hlýtur fjölbreytnin að vera lykilatriði, það er alveg rétt, það verður að vera fjölbreytt og það verður líka að vera hagkvæmt og arðbært. Við hljótum öll að gera þær kröfur. En það veit ég, frú forseti, að Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis, í hverjum ég fékk mína fyrstu bankabók árið 1966, á fyrsta ári, var ekki sama stofnunin og fór á höfuðið og ég var viðskiptavinur hjá árið 2009 og endaði í svokölluðum Arion banka. Það höfðu orðið grundvallarbreytingar á þeim litla sparisjóði.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir sagði og að hluta til orð hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um ástæðuna fyrir því að svona sé komið fyrir sparisjóðunum. Við verðum að horfast í augu við það að hlutirnir eru ekki bara svona af því bara, heldur vegna þess að við á Alþingi mótum laga-, rekstrar- og skattumhverfi þeirra fjármálafyrirtækja sem starfa á Íslandi, alveg eins og með öll önnur fyrirtæki. Við getum breytt hlutunum til batnaðar eða til hins verra eins og gerðist með sparisjóðina. Í dag höfum við möguleika á því að breyta enn á ný, búa til umhverfi sem hvetur til þeirra þátta sem við teljum skipta máli og er okkur mikilvægt í starfsemi sparisjóðanna. Núna um helgina var rifjuð upp með mér saga af Þorsteini Víglundssyni sem var einn helsti stofnandi og sparisjóðsstjóri Sparisjóðs Vestmannaeyja. Sagan segir að hann og konan hans hafi ekki einu sinni átt reiknivél heldur fengið hana lánaða og svo eyddu þau kvöldunum í að snúa við rúllunum þegar þau reiknuðu saman innlánin og þau viðskipti sem þau áttu í. Svona var ráðdeildin, svona var hugmyndafræðin á bak við sparisjóðina, menn voru að fara með fé nágranna sinna og vildu gera það vel. Ég tek líka undir það sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði, þegar við horfum á endurreisn sparisjóðanna, hvert við viljum stefna með þá, verðum við að taka tillit til þess að þetta eru ekki bara ríkissparisjóðir heldur er fjölbreytt eignarhaldið á bak við þá og það er ekki hægt að þvinga þá til að fara út í eitthvað sem þeir vilja ekki. Ég mótmæli því hins vegar harkalega að sparisjóðirnir sem heild hafi orðið að einhvers konar vogunarsjóðum, sérstaklega hvað varðar Sparisjóð Strandamanna og Sparisjóð Suður-Þingeyinga, og tek undir þær hugmyndir sem hafa komið hér fram um 

Forseti. Það er þyngra en tárum taki að þurfa að standa í þeim sporum að ræða um örlög sparisjóðanna og þá útreið sem þeir hafa fengið á undanförnum árum í kjölfar efnahagshrunsins. Þeir eru aðeins brot af því sem áður var eins og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson rakti í upphafsræðu sinni. En þannig er það í dag. Hlutverk sparisjóðanna hefur alla tíð verið annað en annarra bankastofnana, þeir hafa átt að vera samfélagslegar stofnanir fyrst og síðast í þeim tilgangi að skila nærsamfélagi sínu hagnaði, en ekki hagnaði til einstakra tiltekinna eigenda eins og hér hefur komið fram. Það var ekki í þeim anda sem sparisjóðirnir voru stofnaðir á sínum tíma. Hugmyndafræðin þegar þeir voru reknir inn á þann vettvang íslenskrar fjármálastarfsemi sem að lokum leiddi þá flesta hverja til falls í kjölfar bankahrunsins var ekki sú sem upphaflega var stofnað til. Það má því segja að fall íslenska fjármálakerfisins hafi ekki leitt til falls þeirrar hugmyndafræði eða hugsjóna sem sparisjóðirnir byggðu á. Sú hugmyndafræði stendur enn fyrir sínu. Sparisjóðirnir hafa alltaf notið mikils trausts heima í héraði og almennt meðal landsmanna og ef ég man rétt er núna sjöunda árið í röð sem þeir mælast sem sú fjármálastofnun sem viðskiptavinir telja að þeir fái hvað mest út úr og sem nýtur hvað mests trausts í íslensku fjármálalífi. Eins og fram hefur komið stendur yfir vinna við endurskipulagningu sparisjóðakerfisins á vegum stjórnvalda, fjármálaráðuneytis og viðskiptaráðuneytis með þátttöku sparisjóðanna sjálfra, þeirra sem eftir standa. Það er verið að leita leiða til að endurreisa þá, ef má nota það orð aftur, koma í veg fyrir að þeir falli þá endanlega. Vonandi heyrir þá þetta sparisjóðakerfi ekki sögunni til og vonandi tekst að gera úr því hráefni sem eftir er einhverja mynd af sparisjóðakerfi að nýju. Það er svo sannarlega 

Virðulegi forseti. Það er gagnlegt að hyggja að fortíðinni en við megum ekki festa okkur of mikið í henni. Við getum haft ýmsar skoðanir á því hvers vegna sparisjóðirnir féllu. Ég ætla að fullyrða eitt, það eru margháttaðar ástæður fyrir falli þeirra og það eina og sama á alls ekki við um þá alla. Við skulum gæta að því. Það er heldur ekki nýtt að bankarnir í landinu telji sparisjóðina óþarfa. Þannig hefur það verið í gegnum tíðina. Bankarnir hafa hvað eftir annað lagt til atrennu við sparisjóðina og þannig verður það í framtíðinni. Það sem þarf að koma út úr þessari umræðu er mjög skýr og afdráttarlaus afstaða okkar í þinginu um að við viljum að hér sé við lýði öflugt sparisjóðakerfi sem starfi sem víðast um landið. Það yrði skrumskæling á sparisjóðaforminu ef niðurstaðan yrði sú að settur yrði á laggirnar einn sparisjóður yfir landið allt. Það er ekki viðunandi niðurstaða að mínu mati. Ég tefldi því fram áðan að það kynni að vera skynsamlegt fyrir okkur í ljósi þeirrar uppstokkunar sem er fram undan hjá sparisjóðakerfinu að sparisjóðirnir væru á einhvern hátt svæðisbundnir og næðu yfir stærri starfssvæði en þeir gera í dag. Það er nokkuð sem mér finnst sannarlega koma til álita að við skoðum sérstaklega. Ég spyr hæstv. ráðherra sérstaklega um þetta mál vegna þess að ég saknaði þess að ekki kæmi nægilega skýrt fram frá hæstv. ráðherra hvort hann teldi yfir höfuð að honum bæri að vinna að því að hér yrði til staðar öflugt, endurreist sparisjóðakerfi. Sparisjóðirnir gegna gríðarlega miklu hlutverki. Þeir hafa mikið forskot vegna staðarkunnáttunnar innan þessara einstöku sparisjóða og það er gífurlega mikilvægt, ekki síst fyrir hinar dreifðu byggðir, að sparisjóðakerfið sé til staðar. Þá þarf hins vegar að mynda einhvern bakhjarl fyrir sjóðina. Sá bakhjarl er ekki til staðar í dag. Sparisjóðirnir gerðu það á sínum tíma með stofnun Sparisjóðabankans en í ljósi þess að þeir eru veikir í dag er mjög líklegt að til þurfi að koma einhver atbeini 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Fyrst um fortíðina, vegna þess að hv. þm. Árni Johnsen nefndi áðan það stórslys að Sparisjóður Keflavíkur hefði ekki verið endurreistur og vildi meina að í því fælist metnaðarleysi af hálfu ríkisins, þá var það einfaldlega ekki í mannlegu valdi að endurreisa hann enda hefði þurft að eyða til þess meiru en tveimur þriðju af því sem líklegt er að við þurfum að borga vegna Icesave. Slíkt var það stórslys sem þeir óvönduðu menn skildu eftir sig sem höfðu farið ránshendi um þann sparisjóð og deilt út lánum án trygginga til vildarvina og félaga.

Búinn að dæma bara?

Það er með ólíkindum en það gjaldþrot virðist vera á góðri leið með að eignast sess í heimssögunni vegna þess að svo lítið fæst upp í kröfur við gjaldþrot Sparisjóðs Keflavíkur að hann sker sig algerlega úr þegar horft er á fjármálastofnanir sem lent hafa í þrotameðferð.

Hvað …?

Virðulegi forseti. Mikið hefur verið talað um framtíðarrekstrarformið. Vegna þess að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson spyr skýrt hvort pólitískur vilji sé til þess að byggja upp sterkt sparisjóðakerfi sem starfi vítt og breitt um landsbyggðina held ég að ég hafi sagt hér að rekstrarforsendurnar eru lykilatriði. Óskhyggjan gjörir þar enga stoð. Ef sérstaða sparisjóðanna, hin margumrædda, er ekki meiri en svo að hún stendur ekki undir rekstrargrunni þeirra, er hún ekki þess virði að þeir séu endurreistir. Það er ekki vilji til þess af minni hálfu að leggja byrðar á ríkissjóð til að halda uppi mörgum smáum sparisjóðum ef það felur í sér viðbótarbyrðar fyrir ríkissjóð. Fjármálakerfið okkar er allt of stórt og það er ekki forsvaranleg meðferð á almannafé að reyna að halda því enn stærra ef ekki eru rekstrarforsendur fyrir þeim einingum og þær geta ekki sjálfar komið sér upp burðugu samkeppnisforskoti sem réttlætt geti tilveru þeirra til lengri tíma litið.

Forseti. Það skjal sem hér liggur fyrir þinginu og hefur að geyma aðgerðaáætlun íslenskra stjórnvalda í loftslagsmálum var samþykkt í ríkisstjórn í fyrra, nánar tiltekið í nóvember 2010. Ég óskaði eftir því við forseta Alþingis að kynna það hér og efna til umræðu um það á þinginu því að loftslagsmál eru þau mál sem til lengri tíma munu brenna einna mest á heimsbyggðinni og þar af leiðandi okkur Íslendingum. Í þróunarskýrslu Sameinuðu þjóðanna frá síðasta ári eru loftslagsbreytingar taldar helsta ógn við velsæld jarðarbúa. Hætta er á að á sumum stöðum muni þurrkar aukast, á öðrum flóð. Gróðurbelti munu færast til og skilyrði til landbúnaðar og búsetu geta gjörbreyst vegna náttúrulegra umskipta sem eiga sér engin fordæmi á sögulegum tímum. Varúðarmerkin eru til staðar og fyrirhyggja nauðsynleg ef við ætlum ekki að lenda í hnattrænni vistkreppu. Við Íslendingar getum ekki verið stikkfrí í loftslagsmálum frekar en aðrar þjóðir og verðum að uppfylla þær kröfur sem gerðar eru í loftslagssamningi Sameinuðu þjóðanna til þróaðra ríkja um að ganga á undan með góðu fordæmi í að draga úr losun á gróðurhúsalofttegundum. Ísland tekur virkan þátt í alþjóðlegum samningaviðræðum um loftslagsmál sem nú hafa staðið yfir í nokkur ár en Ísland hefur beitt sér í þeim viðræðum og m.a. lagt áherslu á jafnréttismál og bættar reglur um landnotkun. Á nýliðnum aðildarríkjafundi í Mexíkó voru tillögur Íslands í þessa veru samþykktar inn í texta sem unnið er með sem drög til samkomulags. Það er lykilatriði í samningaviðræðunum að fyrir liggi áætlun um að draga úr nettólosun gróðurhúsalofttegunda með trúverðugum hætti heima fyrir. Með framkvæmd þessarar áætlunar eiga íslensk stjórnvöld að geta staðið við líklegar skuldbindingar sínar á alþjóðavettvangi um að draga úr losun fram til 2020. Virk framkvæmd áætlunarinnar kallar hins vegar á lifandi umræðu og víðtæka þátttöku ráðuneyta, sveitarfélaga, atvinnulífs og almennings. Loftslagsmál varða flest svið samfélagsins svo sem samgöngur, landnotkun, atvinnustarfsemi, efnahag og ímynd Íslendinga á alþjóðavettvangi. Ég tel því þarft að kynna þessa áætlun fyrir þinginu og bjóða upp á umræðu um hana. Aðgerðaáætlunin var unnin af verkefnisstjórn undir formennsku umhverfisráðuneytisins en í henni sátu einnig fulltrúar frá forsætisráðuneytinu, fjármálaráðuneytinu, iðnaðarráðuneytinu, samgönguráðuneytinu, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Haft var samráð við fulltrúa atvinnulífs, stofnana og félagasamtaka við gerð áætlunarinnar. Drög að áætluninni voru kynnt opinberlega og boðið upp á athugasemdir en það er ljóst að víða er gróska í nýsköpun og hugmyndum að lausnum í loftslagsmálum sem þarf að virkja og efla. Í áætluninni er lagt til að tíu aðgerðir verði settar í forgang í því skyni að draga úr nettólosun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi fram til 2020. Tvær þessara aðgerða eru almennar hagrænar aðgerðir sem hafa áhrif á fjölmarga geira, uppsetning viðskiptakerfis með losunarheimildir og skattur á losun kolefnis, en aðrar eru töluvert sértækari. Þrjár þeirra eru á sviði samgangna og tvær á sviði sjávarútvegs. Áfram stendur til að stuðla að öflugri bindingu kolefnis með skógrækt og landgræðslu og hefja á markvisst átak til endurheimtar votlendis. Þá á að efla rannsóknir og nýsköpun í loftslagsvænni tækni en Íslendingar standa þar framarlega á mörgum sviðum. Einnig eru lagðar til fleiri aðgerðir og áhersla lögð á að reynt verði að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í öllum helstu geirum. Losun gróðurhúsalofttegunda hefur aukist á Íslandi frá árinu 1990 og ljóst er að það er mikið verkefni að snúa þeirri þróun við. Margir munu að auki spyrja hvort það sé raunhæft að hefja markvisst átak til að draga úr losun á tíma efnahagsþrenginga. Ég tel að svo sé og að í rauninni liggi margvísleg tækifæri fyrir okkur Íslendinga í aðgerðum sem draga úr losun. Áætlunin er unnin á grundvelli ítarlegrar og vandaðrar úttektar sérfræðinga sem m.a. greindu kostnað við mismunandi aðgerðir. Hagkvæmni er eitt af leiðarljósum áætlunarinnar. Sumar aðgerðir hreinlega borga sig án þess að loftslagsávinningurinn sé tekinn með í reikninginn. Aðrar eru tiltölulega ódýrar og verða hagkvæmar þegar annar ávinningur er reiknaður með, svo sem heilsuspillandi loftmengun og endurheimt gróðurs. Hátt eldsneytisverð íþyngir buddu þjóðarbúsins og margra Íslendinga og flest virðist benda til þess að verðið muni fara áfram hækkandi til lengri tíma þótt sveiflur verði þegar til skemmri tíma er litið. Innlent og loftslagsvænt eldsneyti getur leitt til sparnaðar og meira orkuöryggis. Ríki heims og fyrirtæki leggja æ meira fé til loftslagsvænnar tækni og þeir sem koma með bestu lausnirnar munu uppskera í framtíðinni. Eftirspurn eftir endurnýjanlegri orku og þekkingu á því sviði mun vaxa. Marorka og fleiri íslensk fyrirtæki hafa haslað sér völl á sviði loftslagsvænnar tækni hér á landi og eru mörg áhugaverð nýsköpunarverkefni sem gætu fylgt í humátt þar á eftir. Nýsköpun í grænni tækni getur hjálpað Íslendingum bæði efnahagslega og jafnframt í því að efla ímynd landsins. Ísland hefur að mörgu leyti sérstakar aðstæður þegar kemur að losun gróðurhúsalofttegunda. Rafmagnsframleiðsla og húshitun nýta endurnýjanlega orkugjafa en víðast er notast við kol eða annað jarðefnaeldsneyti til þess. Á hinn bóginn er losun frá samgöngum á mann nær hvergi jafnmikil í heiminum og á Íslandi. Ísland á því meiri möguleika á að draga úr losun í samgöngum en flest önnur ríki. Jafnframt eigum við meiri möguleika á að binda kolefni úr andrúmslofti en flest ríki. Íslensk stjórnvöld hafa kynnt sér vel þessar sérstöku aðstæður og kynnt þær vel í samningaviðræðum. Á sínum tíma fékk Ísland því framgengt að landgræðsla telst leyfileg loftslagsaðgerð og á nýliðnu aðildarríkjaþingi var samþykkt orðalag tillögu Íslands sem heimilar endurheimt votlendis í sama skyni. Þessi sérstaða á mörgum sviðum þýðir þó ekki að Ísland eigi ekki að taka á sig ábyrgð á loftslagsvandanum eins og önnur þróuð ríki. Losun á mann er hér meiri en að meðaltali hjá Evrópuþjóðum og meiri en að meðaltali hjá ríkjum OECD. Við þurfum því að bregðast við því og þar verða stjórnvöld að ganga fram með góðu fordæmi. Við þurfum hins vegar að grunda aðgerðir okkar vel og við getum ekki farið að öllu leyti eftir dæmi annarra ríkja sem búa við ólíkar aðstæður. Hér er byggt á ítarlegri sérfræðigreiningu á möguleikum Íslands til að minnka losun eins og áður er nefnt. Tíminn leyfir ekki að ég tíundi í smáatriðum allar þær aðgerðir sem fyrirhugað er að ráðast í en ég vil benda á að sumar lykilaðgerðanna sem hér eru nefndar eru þegar komnar á skrið. Ég vil þar sérstaklega nefna breytt kerfi skatta og gjalda á eldsneyti og bíla sem virðist þegar vera byrjað að hafa áhrif. Meðal annars hefur notkun metans sem eldsneytis aukist en það er innlend afurð og kemur í stað innflutts jarðefnaeldsneytis og sparar þannig líka gjaldeyri. Þessi þróun er jákvæð bæði fyrir fjárhag einstaklinganna og fyrir loftslagið. Í samgöngum felast margvísleg önnur tækifæri af svipuðu tagi. Bættar almenningssamgöngur og betri aðstaða fyrir hjólandi og gangandi eru jákvæðar fyrir loftslagið, heilsu og loftgæði, en varðandi samgöngur og marga aðra þætti má ekki líta á lausn á loftslagsvandanum sem íþyngjandi mál heldur eru þar margvíslegar aðgerðir sem skila margþættum árangri og fela í sér bein tækifæri. Önnur verkefni ættu að geta komist í gang fljótlega og það er ánægjulegt að víða er áhugi og frumkvæði í atvinnulífinu og hjá almenningi sem stjórnvöld þurfa að virkja. Mikill áhugi er t.d. hjá fiskmjölsframleiðendum að nota rafmagn í stað olíu við mjölframleiðslu og hafa íslensk fyrirtæki raunar verið brautryðjendur í þeim efnum á heimsvísu. Athuganir sýna að rafvæðing getur borgað sig á nokkrum árum en það eru hins vegar ýmis ljón í veginum við að auka hana enn, svo sem það að dreifikerfið annar ekki rafkötlum á öllum stöðum á álagstímum. Þetta er verkefni sem stjórnvöld og atvinnulífið þurfa að vinna að í sameiningu. Efnahagskreppan mun vissulega hafa áhrif á suma þætti áætlunarinnar og m.a. hefur verið dregið úr framlögum til skógræktar og landgræðslu. Til lengri tíma þarf að vinna vel og skipulega að þeim þáttum auk endurheimtar votlendis til að draga úr losun og auka bindingu kolefnis með breyttri landnotkun. Ég hyggst láta endurskoða lög um skógrækt og landgræðslu, sem eru frá 1955 og 1965, en þar má þá m.a. skoða þátt kolefnisbindingar sem var auðvitað ekki fyrirferðarmikill fyrir hálfri öld eða svo. Áætlunin er til lengri tíma og markmið hennar eiga að nást á komandi áratug. Tækni, orkuverð og aðstæður breytast og aðgerðaáætlun verður að vera sveigjanleg og lifandi til að bregðast við aðstæðum. Ég hef nýlega skipað starfshóp ráðuneyta og Sambands íslenskra sveitarfélaga til að fylgja henni eftir, hrinda aðgerðum í framkvæmd og skila reglulega skýrslum til ráðherra um gang hennar. Mikil óvissa er á alþjóðlegum samningaviðræðum um loftslagsmál sem ég hef nefnt hér fyrr. Einnig eru reglur Evrópusambandsins sem Ísland þarf að innleiða í gegnum EES-samninginn og sumt er enn í mótun. Nauðsynlegt er að endurskoða áætlunina í ljósi aðstæðna þegar línur taka að skýrast í þeim efnum á komandi missirum. Það er hins vegar alveg ljóst að krafa verður áfram gerð til Íslands eins og annarra þróaðra ríkja til að bregðast við loftslagsvandanum og draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Ég tel að með þessari ítarlegu og metnaðarfullu aðgerðaáætlun sé Ísland mun betur í stakk búið en áður til að draga úr nettólosun með aðgerðum sem eru í senn metnaðarfullar, hagkvæmar og árangursríkar. Ég bind miklar vonir við þessa áætlun og framkvæmd hennar en ítreka að hún mun ekki ná tilætluðum árangri nema með árvekni og aðhaldi, virkri umræðu í samfélaginu og hér á Alþingi en í raun og veru ekki síst með vitund um samhengi hegðunar og losunar gróðurhúsalofttegunda hjá þjóðinni allri.

Hæstv. forseti. Ég ætla í tilefni af ræðu hæstv. umhverfisráðherra að spyrja hver væru þau helstu efnisatriði sem haldið hefði verið til haga í þeim alþjóðlegu samningaviðræðum sem vísað er til í skýrslunni af hálfu Íslands. Hér vék hæstv. ráðherra að áherslumáli varðandi endurheimt votlendis. Frá fyrri árum þekkjum við áherslu á undanþágu vegna stóriðju og nú er gert ráð fyrir að detti út. En ég velti fyrir mér hver hafi verið, ef við getum orðað það svo, samningsmarkmið þeirra sem farið hafa með samningagerð fyrir hönd Íslands í þeim alþjóðlegu viðræðum sem farið hafa fram í aðdraganda þeirra loftslagsráðstefna sem bæði áttu sér stað á síðasta ári og eins varðandi þá ráðstefnu sem fyrirhuguð er í lok þessa árs.

Forseti. Það er nú svo að meginverkefni íslensku samninganefndarinnar er að gæta hagsmuna Íslands eins og gefur að skilja þannig að sanngirni sé gætt í þeim skuldbindingum sem Íslendingar þurfa að taka á sig. Í því skyni hefur Ísland gert sérstakt samkomulag við Evrópusambandið um að Ísland taki á sig sameiginlegt markmið með ESB í væntanlegu framtíðarsamkomulagi í ljósi þess að Ísland hefur nú þegar tekið inn hluta af regluverki Evrópusambandsins í loftslagsmálum í gegnum EES-samninginn. Að gefnu tilefni er rétt að taka fram að það hefur ekkert með afstöðu til aðildar til Evrópusambandsins að gera. Þetta tryggir hagsmuni Íslands í framtíðinni þannig að stjórnvöld og fyrirtæki búi ekki við tvöfalt regluverk heldur búi við sama regluverk og þjóðir Evrópu og þar með þurfum við ekki, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, á undanþágum eða sérlausnum að halda í alþjóðlegu samkomulagi eftir 2012 þar sem stóriðjan mun gangast undir þetta viðskiptakerfi 2012 og flugið eftir 2013. Sú vinna hefur farið fram í góðu samkomulagi við atvinnulífið og hagsmunaaðila, enda mjög mikilvægir og stórir hagsmunir þarna undir. Með því að tryggja að Ísland og íslensk fyrirtæki vinni innan þessa ramma EES-samningsins og verði innan samevrópska markmiðsins gagnvart loftslagssamningi Sameinuðu þjóðanna er einfaldlega ekki þörf á að sækjast eftir undanþágum eða sérákvæðum en með þessari lausn eru íslenskir hagsmunir vel tryggðir bæði efnahagslegir og aðrir. Eins og kom fram í framsögu minni eru kannski mikilvægustu árangurspunktarnir sem Ísland hefur náð inn í þá texta sem verið er að vinna með núna varðandi það að endurheimt votlendis sé viðurkennd loftslagsaðgerð. Jafnframt höfum við haldið mjög kirfilega á kynjasjónarmiðunum í samvinnu við ýmsar aðrar þjóðir og lítur út fyrir að sá hluti textans komi til með að eiga greiðan aðgang alla leið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir þetta svar. Ég velti fyrir mér í framhaldi af svarinu hvort það hafi haft einhver áhrif eða hvort því hafi af Íslands hálfu verið haldið fram eða með einhverjum hætti tryggt að Ísland nyti þeirrar sérstöðu sem það óneitanlega hefur þegar kemur að orkuframleiðslu. En eins og hæstv. ráðherra nefndi í inngangsræðu sinni höfum við ákveðna sérstöðu í því hversu stór hluti þeirrar orku sem framleiddur er í landinu verður til með til þess að gera vistvænum hætti miðað við það sem þekkist í nágrannalöndunum, þar á meðal víðast hvar í Evrópu. Ég velti fyrir mér hvort Ísland eða íslenskir hagsmunir njóti þess með einhverjum hætti miðað við þær niðurstöður sem stefnir í að liggi fyrir. 

Forseti. Eins og kom fram í inngangsræðu minni er það svo að við deilum þessum markmiðum með Evrópusambandinu, gerum ráð fyrir því að draga saman um 20% frá 1990 til 2020. Ef lagalega bindandi samkomulag næst gerum við ráð fyrir því að þessi tala geti orðið allt að 30% og þá er auðvitað miðað við heildina. Okkar helstu sóknarfæri samkvæmt þeirri skýrslu sem ég vék að áðan eru í samgöngum og svo í fiskiskipaflotanum eins og hér hefur komið fram. Það er nú bara svo að þótt við búum við loftslagsvæna orkukosti í sumum geirum samfélagsins erum við nálægt heimsmeti í subbuskap í öðrum, eins og til að mynda í samgöngum þar sem við erum miklir einkabílistar og losum mikið tiltölulega á mann af gróðurhúsalofttegundum í samgöngum. Það er auðvitað þáttur sem er mikilvægt að skoða út af fyrir sig og er mikilvægt þegar verið er að greina sóknarfæri eða möguleika hverrar þjóðar fyrir sig til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda að skoða hvern geira fyrir sig, að maður vinni sér ekki inn fyrir subbuskap í samgöngum með því að nota vatnsafl við raforkuframleiðslu. Þetta þarf allt að skoðast í hverjum geira fyrir sig. Það er náttúrlega okkar sérstaða fyrst og fremst en eins og ég gat um áðan erum við með sameiginlegt markmið og við viljum auðvitað skipa okkur í sveit fremstu ríkja í heiminum í því að axla ábyrgð af fullum metnaði og að horfast í augu við það að þróuðustu ríki heims verða að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir þessa skýrslu sem við ræðum nú. Við lestur skýrslunnar sést að það er óneitanlega lögð mikil áhersla á þær skyldur sem Ísland þarf að taka sér á hendur við að minnka losun hér á landi og það er fínt - það er gott að við setjum okkur markmið. Það er alveg rétt að við eigum að líta til vistvænni orkugjafa eða vistvænni leiða til að komast á milli staða hér á landi. Það sem mér finnst gott í þessari skýrslu er umræða um framlag okkar til alþjóðlegra loftslagsmála. Ég vildi í framhaldi af orðaskiptum hæstv. ráðherra við hv. þm. Birgi Ármannsson spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að mér finnst það ekki koma hér fram, hvert hæstv. umhverfisráðherra telur framlag okkar vera til alþjóðlegra loftslagsmála. Þrátt fyrir að ráðherra kalli það og kannski ekki sérlega smekklega, subbuskap, er hægt að segja að við séum til fyrirmyndar í öðrum geirum. Mér finnst öll þessi umræða og öll áhersla íslenskra stjórnvalda núna í þessum málum einkennast af því að gert er lítið úr því sem við gerum vel eða það nánast ekki nefnt. Þess vegna vildi ég spyrja hæstv. ráðherra hvert hún telji vera framlag Íslendinga til þessara mála.

Forseti. Það sem er á dagskrá hér er jú aðgerðaáætlun í loftslagsmálum með það að markmiði að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Um það fjallar skýrslan og það er grunntónninn og sú umræða sem við erum að fara í gegnum hér, þ.e. tækifæri Íslands til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Við getum auðvitað rætt um það sem vel er gert og höfum nú iðulega gert það, Íslendingar, og ekkert vikið okkur undan því að berja okkur á brjóst yfir því sem vel er gert, sumt með fullri innstæðu en annað síður. Við erum auðvitað til fyrirmyndar í ýmsum geirum og við erum til fyrirmyndar í því að vera vakandi fyrir því að nýta okkar góðu orkukosti. Hins vegar höfum við ekkert endilega verið til fyrirmyndar í því að umgangast þá með sjálfbærum hætti. Við þurfum að hugsa um hvernig best er að umgangast orkukosti með sjálfbærum hætti því það snýst um bæði náttúru, samfélag og efnahag. Þannig að töluverðar kröfur eru settar okkur á herðar ef við ætlum að gera það svo einhver bragur sé á. Þingmaðurinn spyr um framlag okkar. Mikilvægasta framlag okkar í loftslagsumræðunum og samningaviðræðunum er kannski í raun og veru áherslan á að endurheimt votlendis sé viðurkennd loftslagsaðgerð. Þar er ekki bara um að ræða gríðarlega stórt tækifæri til að draga úr losun heldur ekki síður náttúruverndaraðgerð. Þetta er því aðgerð sem hefur tvær jákvæðar hliðar. Þetta er tvöfaldur ávinningur, ef svo má segja. Hingað til hafa skógrækt og landgræðsla verið viðurkenndar loftslagsaðgerðir en fyrir tilverknað Íslands í loftslagsviðræðunum hefur endurheimt votlendis verið lögð til sem raunveruleg aðgerð. Ég held að eftir á að hyggja verði það kannski eitt mikilvægasta framlag okkar til þeirrar umræðu.

Virðulegi forseti. Það er akkúrat hárrétt hjá hæstv. ráðherra, markmiðið með umræðunni allri hlýtur að vera að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Þá erum við væntanlega að hugsa um heiminn allan. Heimurinn er allur undir, þess vegna ræðum við þetta í alþjóðlegu samhengi og þess vegna göngumst við undir alþjóðlega samninga og skuldbindingar, ásamt öðrum ríkjum. Við viljum hafa tækifæri til að bæta loftslagið og þá er mikilvægt að svara spurningunni um hvert sé framlag okkar Íslendinga. Er framlag okkar Íslendinga ekki einmitt að við framleiðum ákveðna hluti í hnattrænu samhengi? Við framleiðum ál. Við framleiðum kísil. Við framleiðum aflþynnur og hitt og þetta. Er ekki framlag okkar til umhverfismálanna að leggja til framleiðslu á þessum hlutum hér á landi með orku sem losar ekki nema brotabrot af því sem gerir annars staðar? Er það ekki framlag okkar til alþjóðlegra skuldbindinga og alþjóðlegra samninga ef við horfum á þetta allt saman hnattrænt? Verðum við ekki að gera það þannig? Þetta er spurning sem brennur á mér vegna þess að mér finnst þessi umræða vera mjög lókalíseruð, ef ég má sletta aðeins, þrátt fyrir það að hún snúist öll um alþjóðlegar skuldbindingar. Síðan vil ég, vegna orða hæstv. umhverfisráðherra, spyrja hana um hvaða orkukosti hér á landi við séum ekki að nýta með sjálfbærum hætti. Hæstv. umhverfisráðherra sagði það beint út. Ég verð að viðurkenna að ég hrökk aðeins við vegna þess að ég tel og taldi að orkunýting okkar í þessu samhengi væri einmitt með sjálfbærum hætti, hvort sem við erum að tala um vatnsafl eða jarðhita. Færustu sérfræðingar okkar vinna í þessum málum, einmitt með það að markmiði að nýta orkuna með sjálfbærum hætti.

Frú forseti. Vegna þess að hér er spurt beint um hvort við séum ekki að nýta orku okkar með sjálfbærum hætti þá er náttúrlega svo að hugtakið sjálfbærni hefur því miður verið nokkuð teygjanlegt. Eitt af því sem við verðum að huga að þegar um er að ræða vatnsaflsvirkjanir er að þá þarf í sumum tilvikum að fórna landi, þá þarf að taka ákvarðanir sem fela í sér að landi er fórnað. Varðandi jarðhitavirkjanir hafa verið uppi vangaveltur um hversu sjálfbær sú nýting sé, hvort við séum hugsanlega að ganga á jarðhitageyminn þannig að hvíla þurfi hann um áratugaskeið eftir að hann hefur verið nýttur í einhvern tiltekinn áratugafjölda. Þannig að spurningin um sjálfbærni er vakandi, líka þegar við erum að nýta vatnsafl og jarðvarma. Miklu síður t.d. ef við nýttum vind- eða sjávarfallaorku eða eitthvað slíkt. Það er mikilvægt að við horfum gagnrýnum augum á okkur sjálf í þessum efnum. Þingmaðurinn veltir því upp að þetta sé sannarlega hnattrænt verkefni og alheimsverkefni og það er auðvitað hárrétt en það sem er á okkar valdi er að draga úr losun á heimavelli. Við þurfum að skoða það í samhengi. Ég sá fyrir einhverjum mánuðum lokaverkefni frá nemanda í visthagfræði frá Háskóla Íslands þar sem dregnar voru fram mjög skuggalegar tölur af vistspori Íslendinga. Ef allir í heiminum lifðu eins og Íslendingar, hversu margar jarðir þyrftum við þá? Sú tala var 21 jörð. Það er skuggalega há tala. Þetta snýst náttúrlega ekki bara um orku heldur ekki síður um það hversu mikið óhóf og neysluhyggju við höfum tileinkað okkur á Íslandi. 

Forseti. Umræðan um þessi blessuðu loftslagsmál er alltaf töluvert heillandi, einfaldlega vegna þess að þegar í nauðirnar rekur virðumst við oft og tíðum detta niður í skilgreiningar á hugtökum og höfum þá ekki sama skilninginn á þeim. Eins og ágætlega kom fram í andsvörum hæstv. umhverfisráðherra og hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur þá skortir sameiginlegan skilning á því hvað er sjálfbær nýting orkulinda. Það er mjög dapurlegt þegar svo háttar til að við höfum ekki sameiginlegan skilning á því hugtaki í ljósi þeirra miklu hagsmuna sem eru undir fyrir Íslendinga hvað varðar nýtingu þeirra sömu orkulinda. Ef það væri á mínu færi að setja eitthvert eitt verkefni á oddinn væri það að ganga þannig til verka að við hefðum öll sama skilninginn á þessu hugtaki, þó ekki væri annað. Þá þyrftum við ekki að vera að fjasa um það hér hvort við værum að nýta jarðvarma eða vatnsafl á sjálfbæran hátt. Hingað til hefur skilningur minn verið sá að við hefðum kappkostað að nýta orkulindir, hvort heldur það er í jarðvarma eða vatni, á þann veg að það væri sjálfbær nýting. Ef skilningur hæstv. umhverfisráðherra er ekki sá hinn sami erum við í raun komin á allt annan stað í umræðunni en við vorum áður en við lögðum upp í hana. Ég tel því mjög brýnt að eyða misskilningi ef hann er uppi í þessum efnum. Í umræðu um þetta plagg, sem er skýrsla hæstv. ráðherra um aðgerðaáætlun í loftslagsmálum, vil ég strax geta þess að ákveðinn fyrirvari er á þessu verki sem kemur fram í 2. setningu í því plaggi sem hér liggur fyrir þar sem segir að þessari aðgerðaáætlun í loftslagsmálum sé ætlað að tryggja að Ísland geti staðið við líklegar skuldbindingar sínar á alþjóðavettvangi, um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda fram til ársins 2020. Ég staldra örlítið við orðið „líklegar“ sem bendir til þess að við vitum ekki til fullnustu hvaða skuldbindingar um er að ræða. Við erum því að leggja fram tillögur okkar að aðgerðum í loftslagsmálum án þess að hafa nokkra fullvissu fyrir því hvernig þær gagnast í einhverju stærra, alþjóðlegu samhengi. Eins og ágætlega kemur fram í skýrslunni varð nokkurt bakslag í alþjóðlegum samningaviðræðum um loftslagsmál þegar fyrir lá að ekki næðist bindandi samkomulag á Kaupmannahafnarráðstefnunni svokölluðu. Það samkomulag sem þar var gert var gert á milli fulltrúa á þessari ráðstefnu og var hvorki lagalega bindandi né fullkomið að allra mati. Eftir stendur að vinna betur úr þessum efnum. Að margra mati, eins og tiltekið er í skýrslunni, má þó segja að hið svokallaða Kaupmannahafnarsamkomulag hafi komið í veg fyrir að þessi ráðstefna skilaði engum árangri. Það er auðvitað alvarlegt mál og sérstaklega þegar haft er í huga að fram undan er önnur ráðstefna í desember á þessu ári. Þar er raunar undirstrikað í skýrslu hæstv. ráðherra, á bls. 36, að áfram ríkir mikil óvissa á þessum vettvangi, meðal flestra þjóða heims, um það hvernig þær ætla að komast að niðurstöðu. Í skýrslunni er ítrekað það álit, sem ég held að sé hárrétt, að það megi ekki dragast mikið lengur ef ekki á að tefla þeim ávinningi í tvísýnu sem náðist í Kyoto. Þar af leiðandi er skiljanlegt að skýrslan hefjist með þeim inngangi sem hér er getið um, þ.e. að það sé líklegt að á okkur kunni að falla einhverjar skuldbindingar þegar fram líða stundir allt fram til ársins 2020. Ég vil leggja áherslu á það, í ljósi þeirrar miklu óvissu sem þarna er um að ræða, að meginmarkmið okkar Íslendinga hlýtur að vera að berjast fyrir því að við höfum fullt forræði yfir þeim auðlindum sem við erum að nýta í þessu ágæta landi okkar. Í því sambandi vil ég nefna að hið svokallaða íslenska ákvæði sem varðaði nýtingu endurnýjaðrar orku - það varð að veruleika í tengslum við Kyoto-samkomulagið sem unnið var á árunum 1995–1997 - var okkur mjög mikilvægt og við náðum því fram í krafti sérstöðu landsins og okkar orkunýtingar. Við getum kallað það hvort heldur er undanþágu eða frávik frá einhverjum alþjóðlegum skuldbindingum, engu að síður var þetta virt. Gríðarlegir hagsmunir eru fólgnir í þessari sérstöðu fyrir íslenska þjóð. Ég vil undirstrika það að krafa okkar hlýtur að vera sú að við getum tryggt þetta forræði okkar. Að sjálfsögðu hljótum við að gera þær kröfur öll sem eitt að í þeim samningum sem greinilega eru fram undan í þessum efnum þá getum við áfram lifað á þessum sömu auðlindum með svipuðum hætti og við höfum gert. Að mínu mati þarf að taka tillit til þessarar sérstöðu landsins. Við Íslendingar búum við mikil gæði í umhverfi okkar, sama hvert litið er. Ég er þeirrar skoðunar að í ljósi sérstöðu landsins, hvar við erum í sveit sett í veröldinni, hvernig við höfum byggt þetta land, höfum gert það af fullri ábyrgð - við getum rifist um einstakar framkvæmdir, en ég er þeirrar skoðunar að því fólki sem hér hefur kosið sér búsetu hafi farnast vel og sýnt fulla ábyrgð í umgengni sinni við landið; umhverfið, auðlindir o.s.frv. Það er nefnt hér í skýrslu ráðherra varðandi forsendur aðgerðaáætlunarinnar um 2. lið í „Leiðarljósum“ - sem ber yfirskriftina „Metnaður“ - að Ísland hafi alla burði til að vera fyrirmyndarríki í loftslagsmálum og geti orðið með fyrstu ríkjum veraldar til þess að teljast kolefnahlutlaust. Í sjálfu sér er þetta hið besta markmið, sjálfsagt að vinna í þeim anda, en á eftir þessari setningu segir að slíkt geti hjálpað til við að reisa orðspor Íslands, eins og það er orðað. Ég staldra örlítið við þá fullyrðingu sem þarna er og velti því fyrir mér hvort orðspor Íslands sé í þeirri stöðu að það þurfi að endurreisa það. Samkvæmt þeim mælikvörðum sem við getum lagt á þessa hluti er Ísland mjög framarlega á þessu sviði í veröldinni. Allir mælikvarðar benda til þess, hvort heldur litið er á almenn tilbrigði, árangur í loftslagsmálum, gnægð vatns er í mörgum vatnshlotum sem við höfum verið að sýsla með o.s.frv. Það eru ótal þættir sem stuðla að þeim árangri sem við höfum náð sem þjóð. Þegar rætt er um þau tækifæri sem við höfum í þessum efnum - ég leyfi mér að vitna til ræðu hæstv. ráðherra hér áðan sem sá réttilega mikil tækifæri á sviði samgangna og í skipaflotanum, samgöngur leggja mest til í þessum efnum - verður líka að hafa í huga hvernig við erum í sveit sett í veröldinni, ég nefni það enn og aftur. Hér búa 300 þúsund manns í tiltölulega stóru landi sem gerir kröfu um það að við nýtum þann samgöngumáta sem okkur býðst hverju sinni og þannig háttar einfaldlega til að samgöngur byggjast á jarðefnaeldsneyti. Til viðbótar er síðan þetta ágæta land okkar eyja og í ljósi þess hvaða áherslu við viljum leggja við uppbyggingu atvinnuvega, að leggja mikið upp úr ferðaþjónustunni, fljúgum við hér bæði oft og mikið til og frá landinu. Þannig að möguleikana til þess að draga úr notkun á þessu sviði tel ég að óbreyttu tiltölulega litla, þ.e. ef við viljum halda þeirri stöðu sem við höfum náð í þessum efnum. Varðandi skipaflotann gefast aftur á móti einhver tækifæri, eins og kemur fram í aðgerðaáætluninni sjálfri. Þó má segja að oft og tíðum ráði ákveðin óskhyggja ferð þegar markmiðin eru sett fram og tillögur sem lúta að lífeldsneyti á fiskiskipaflotann. Maður sér ekki til lands hvað þann þátt varðar, en vissulega væri það ánægjulegt ef við gætum náð einhverju fram í þeim efnum. Það sama má segja um rafvæðingu fiskimjölsverksmiðja en það tengist raunar öðru atriði sem er hér í aðgerðaáætluninni, undir öðrum aðgerðum, sem heitir „Rafmagn til skipa í höfnum“, þetta er á bls. 34 í skýrslunni. Þar kemur fram að takmarkaður ávinningur sé af frekari aðgerðum af þessu tagi, en rétt sé að skoða hvort koma megi á landrafmagni til hafna sem ekki búa við það í dag að bæta þá aðstöðu sem nú er. Þarna er ákveðinn misskilningur á ferðinni að mínu mati því að á ýmsum þessara hafna háttar þannig til að það á eftir að svera til þeirra raflínur sem er forsendan fyrir því að hægt sé að gera þær úrbætur sem um er rætt. Enn fremur er hér inni atriði sem lýtur að því að hafa skrúfuskipti á skipum sem er mjög sérstakt að lesa hér. Í rauninni er niðurstaða þeirrar skoðunar sú að réttast sé að útgerðirnar meti þetta sjálfar áður en aðrir rjúki til. Ég er alveg viss um að það muni menn gera. Ég vil svo nefna hér varðandi samflotskerfið bls. 33. Þar er verið að varpa upp skemmtilegri hugmynd í þá veruna að einstaklingar komi sér upp sameiginlegum notum af einkabifreiðum þegar þeir fara á milli staða. Því er varpað fram hvort setja mætti upp slíkt kerfi hér á landi sem tilraunaverkefni. Ég vil nefna í þessu sambandi að slíkt verkefni er í gangi á vefnum þar sem fólk hefur tækifæri til að skiptast á upplýsingum og sækja sér far hjá þeim sem eiga leið um sama veg, eftir því sem hver og einn vill hafa það. Ég vil undir lok ræðu minnar nefna það sem kemur fram á bls. 4 í skýrslunni, sem er um samstarf Íslands og Evrópusambandsins varðandi sameiginleg markmið í þessum efnum, og spyrjast fyrir um það, og biðja hæstv. ráðherra í það minnsta að hugleiða það, með hvaða hætti ábatinn sem þarna er settur fram skilar sér til Íslands. Meginröksemdin fyrir því sem þarna er sett niður á blað er sú að þetta hafi fyrst og fremst þann kost í för með sér að við þurfum mögulega ekki að búa við tvöfalt kerfi skuldbindinga. Er ekkert sem segir að við þurfum endilega að gera það? Ég skal viðurkenna að mér fannst þetta nokkuð óljóst þegar ég var að lesa mér til um þetta og áttaði mig ekki fyllilega á því hver ábatinn yrði fyrir Ísland að ganga inn í þetta samstarf undir þeim formerkjum sem þarna er verið að leggja til. En að öðru leyti, forseti, ætla ég ekki að hafa fleiri orð um þessa skýrslu. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja hana fram og vænti þess að hún geti orðið okkur öllum til gagns.

Forseti. Ég tek eftir því mér til undrunar að ræðumenn Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu tala einkum um loftslagskvóta Íslendinga en ekki um þá aðgerðaáætlun í loftslagsmálum sem hér liggur frammi. Úr því að það er svo er rétt að spyrja hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sem hér er aðaltalsmaður Sjálfstæðisflokksins: Hefur Sjálfstæðisflokkurinn athugasemdir við og hefur hann tekið afstöðu gegn þeim markmiðum sem Íslendingar hafa sett sér í tveimur ríkisstjórnum um samdrátt við losun gróðurhúsalofttegunda, annars vegar að draga saman um 50–75%, sem hefur að vísu verið gagnrýnt að sé nokkuð mikið bil, fyrir árið 2050, frá árinu 1990, það er miðað við það ár sem er verulegur samdráttur, og hins vegar að draga saman um 30% í samstarfi við Evrópusambandið fyrir árið 2020, sem er líka verulegur samdráttur? Hefur Sjálfstæðisflokkurinn tekið afstöðu gegn þessu? Hvaða markmið telur hann þá að eigi að setja sér í þessu efni? Það er mjög mikilvægt að fá að vita þetta. Ef það er almenn sátt um þessi markmið kemur að því að útfæra hana í aðgerðaáætluninni. Ef við erum ekki sammála um þessi markmið á umræðan að snúast um það og ekki þau smáatriði sem talsmenn Sjálfstæðisflokksins hafa hér talið fram og ekki verða skiljanleg nema við fáum að vita um þá grundvallarstefnu í loftslagsmálum sem Sjálfstæðisflokkurinn hlýtur að hafa markað.

Forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka hv. formanni umhverfisnefndar andsvarið og leiðbeiningarnar um það með hvaða hætti við þingmenn Sjálfstæðisflokksins högum okkar ræðum. Við ræðum málin einfaldlega út frá því plaggi sem liggur fyrir hverju sinni. Ég get upplýst hv. þingmann um að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki tekið neina afstöðu gegn þeim markmiðum sem þarna er lýst. Við hins vegar - 

Gegn, nei.

Við höfum ekki tekið afstöðu gegn þeim markmiðum sem þarna er lýst, á engan hátt. Við höfum hins vegar oftar en einu sinni og oftar en tvisvar sett fram athugasemdir um einstök verkefni, hvernig eigi að nálgast þau, hvaða leiðir við eigum að fara að þessum markmiðum. Ég tel hvort tveggja eðlilegt og heilbrigt að skoðanir séu skiptar í þeim efnum. Það er margt undir í þessu og eins og ég gat um í ræðu minni er alþjóðlegum samningum í þessum efnum ekki lokið. Við vitum ekkert nákvæmlega í dag hverjar skyldur okkar kunna að verða, með hvaða hætti við eigum að ná þeim fram. Það getur vel verið að hv. þingmaður búi yfir einhverri slíkri dýpri vitneskju umfram aðra þingmenn hér á landi en ég bendi á að skýrslan hefst á þeim orðum að það sé líklegt að alþjóðlegar skuldbindingar verði lagðar á okkur í einhverja veru. Mér þætti vænt um ef hv. þingmaður upplýsti okkur þá í sinni ræðu um það með hvaða hætti hann sæi það gerast.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þakkir hans um ábendingar mínar til hans og annarra sjálfstæðismanna um umræðuefni hér og háttalag í þeim. Auðvitað skilur hv. þingmaður að markmiðið um 50–75% og markmiðið um 30% er háð ákveðnum skilyrðum af hálfu Evrópusambandsins, og Íslands þar með. Það sem ég er að spyrja um, forseti, er hvort Sjálfstæðisflokkurinn standi þá með okkur hinum í þessum markmiðum að uppfylltum þeim skilyrðum. Eða gerir hann það ekki? Hefur hann ekki tekið afstöðu til markmiðanna, annars vegar um 30% fyrir 2020 ásamt Evrópusambandinu og hins vegar um 50–75% fyrir 2050? Ósköp einfalt. Þingmaðurinn stendur ekki á móti því, hann er búinn að segja það, en stendur hann með því? Er hann með þessu? Styður Sjálfstæðisflokkurinn þetta, hv. þingmaður eða hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins í þessu efni? Þetta þurfum við að vita, m.a. vegna þess að báðir þessir hv. þingmenn gefa það í skyn að við eigum að fá einhvers konar undanþágu eða afslátt vegna þess að orkan okkar sé hrein. Orka okkar er tiltölulega hrein, ekki algjörlega en miðað við hin verstu dæmi er hún það, þannig að til einföldunar skulum við segja að hún sé það og þá þurfum við ekki á jafnmiklum kvótum að halda og önnur ríki. Það er okkur sjálfkrafa til framdráttar að nota hreina orku vegna þess að annars mundi hún reiknast inn í þessa kvóta, ef þetta væri olía eða eitthvað þaðan af verra. Það er mikilvægt að halda jafnvægi í umræðunni og þegar maður ræðir við fulltrúa annarra flokka, hreyfinga og skoðanabandalaga er allra mikilvægast að vita hver afstaða þeirra er í grunnpunktum málsins. Þess vegna spyr ég aftur: Er Sjálfstæðisflokkurinn með markmiðinu 50–75% og er hann með markmiðinu um 30%?

Forseti. Hv. þingmaður getur spurt hér eins oft og hann vill. Ég svara þessu með nákvæmlega sama hætti og ég gerði áðan. Við sjálfstæðismenn erum ekki andvígir því, einfalt mál. Við höfum sett fram oftar en einu sinni og oftar en tvisvar athugasemdir okkar um með hvaða hætti haldið hefur verið á hagsmunum Íslands í þessum efnum. Það vil ég undirstrika. Við höfum deilt um leiðir að þessu. Ég tók eftir því hér áðan t.d. að þegar hv. þm. Birgir Ármannsson var í andsvari við umhverfisráðherra og var að tala um möguleg frávik frá þessari stefnumörkun fóru menn að skjótast hér á um hvort við ætluðum að sækja um undanþágur o.s.frv. Við höfum deilt um það. Við höfum deilt um þetta sérstaka íslenska ákvæði. Það eru skiptar skoðanir um það. Við höfum verið talsmenn þess að ná því fram og þótt menn sem hafa verið í forsvari fyrir Ísland á þessum vettvangi ekki standa nægilega mikinn vörð um þá hagsmuni sem við höfum barist fyrir, að við nytum þessarar sérstöðu. Ég er þess fyllilega meðvitaður að hv. þm. Mörður Árnason deilir ekki þeirri skoðun með mér. Ég er ekkert að krefja hann um að hann sé sammála þessum áherslum okkar sjálfstæðismanna, en ég bið hann engu að síður að virða þær.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að hér sé farið að ræða íslenska ákvæðið því að ég hef verið talskona þess að íslenska ákvæðinu yrði haldið hér inni. Því miður hefur ekki verið haldið um þá splunkunýju auðlind sem kom til okkar með íslenska ákvæðinu, hið svokallaða 14/CP.7 ákvæði um undanþágu okkar í losunarkvótaformi, en með þeirri undanþágu gátum við staðfest Kyoto-bókunina. Við getum líkt þessu við það að nú er makríllinn skyndilega ný auðlind við Ísland. Hann siglir inn í landhelgina okkar og er þar, okkur til hagsbóta sem þjóð. Við sköpum mjög mikil útflutningsverðmæti með því. Svipað má segja um íslenska ákvæðið. Það kom til okkar sem ný auðlind, en stjórnvöld undir forustu Vinstri grænna í umhverfisráðuneyti nú um stundir og Samfylkingarinnar í þeirri ríkisstjórn sem nú er hér hafa afsalað sér þessu vegna þess að þeim liggur svo á að komast inn í losunarkerfi Evrópusambandsins. Við þetta hef ég alltaf verið mjög ósátt og hef bent á að árið 2007 uppreiknaði ég í íslenskum krónum hvað íslenska ákvæðið um þessar losunarheimildir væri raunverulega mikil verðmæti og þá voru það 15 milljarðar. Þessu er hent út um gluggann fyrir þetta evrópska kerfi. Það kom fram í máli hæstv. utanríkisráðherra áðan að þetta væri alls ekki neitt tengt því að hér væri verið að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Hvað heldur þingmaðurinn um það, er þetta mál ekki tengt þeirri umsókn? Mér þætti mjög vænt um að heyra hvað hv. þm. Kristján Þór Júlíusson segir um það og það hvers vegna verið er að henda þessum gríðarlegu hagsmunum sem við þó fengum fyrir þá litlu hagsmuni að ganga þarna inn, sér í lagi þar sem við erum einungis með græna, hreina orku til orkubúskapar.

Forseti. Ég er ekki þeirrar skoðunar að sú aðgerðaáætlun sem hér er lögð fram sé endilega tengd aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Ég held að það þurfi ekki að vera beint samasemmerki á milli þessara tveggja meginmála, langur vegur frá. Ég held að þetta sé einfaldlega liður í því að við stöndum við þær skuldbindingar okkar sem við höfum m.a. undirgengist í EES-samningnum. Þetta leiðir fyrst og fremst af því. Úr því að hv. þingmaður nefndi það áðan að makríllinn sigldi inn í landhelgina bendi ég hv. þingmanni á að hann syndir hingað inn. Hins vegar krefur það dæmi okkur um að semja við m.a. Evrópusambandið um það með hvaða hætti við ætlum að nýta þann stofn sem syndir inn í lögsögu okkar og við eigum möguleika á að nýta. Það sem hefur komið fram í umræðunni um þessi loftslagsmál, umhverfismálin almennt, hefur oft og tíðum verið nýtt með þeim hætti að vitna til alþjóðlegra skuldbindinga, m.a. á sviði loftslagsmála, til að standa í vegi framkvæmda. Það þykir mér miður og við höfum iðulega upplifað það að í stjórnsýslunni hafa verið byggðar upp hindranir til að standa gegn tilteknum verkum með vísan til ákvæða sem okkur er ætlað að standa undir, m.a. á sviði loftslagsmála, án þess að fyrir liggi með hvaða hætti nákvæmlega þeir samningar kunna að verða. Það er enn fremur mjög miður að þeir liggi ekki fyrir.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svarið. En að einu leyti er ég ósammála þingmanninum, þessi áætlun gengur út á það fyrst og síðast að stjórnvöld marki sér stefnu. Að henni undirliggjandi er það sú stefna sem fyrir liggur, sú stefna að ganga þá leið að fara inn í viðskiptakerfi með loftslagsheimildir í gegnum Evrópusambandið. Nú hefur komið upp mikið sukk og svínarí með þessi viðskipti, skattaundanskot og alls konar ófögnuður hefur átt sér stað þarna, enda náttúrlega tær snilld á ferðinni. Hér er verið að búa til verðmæti úr lofti. Þetta er loft. Það er verið að verðleggja loft með þessum loftslagsheimildum. Ég tek líka fram að við vitum öll að hið íslenska ákvæði loftslagsheimildarinnar sem fólst í því að ekki mátti setja á markað - forseti, ég heyri varla í sjálfri mér fyrir formanni umhverfisnefndar.

Ég var í viðræðum …

Íslenska ákvæðið mátti ekki ganga kaupum og sölum. Þess vegna hef ég alltaf lagt á það brýna áherslu að við héldum þessu undanþáguákvæði skilyrðislaust vegna þess að við nýtum ekki neitt hér varðandi brennslu af neinu tagi við framleiðslu orkunnar okkar. Það var stefna stjórnvalda að ýta þessu út af borðinu og ganga þennan Evrópuveg. Út af því spurði ég hvort það væri ekki grunnurinn að því að umsóknin lægi inni. Það var skemmtilegt að þingmaðurinn minntist á makrílinn eins og ég í fyrri ræðu minni vegna þess að nú syndir hann hér inn í landhelgina og þingmaðurinn talaði um að við þyrftum að semja um nýtingu á honum. Að sjálfsögðu þurfum við að semja um nýtinguna á honum. Íslendingar fara líka fram af miklu sjálfstrausti í því máli og fara fram á 17–18% af heildarafla makrílsins, en Evrópusambandið vill að við veiðum bara 2%. Þegar þjóðir ganga til samninga  
            

Forseti. Ég ætla að byrja á blessuðum makrílnum. Það verður seint sagt um þann hæstv. ráðherra Jón Bjarnason að hann hafi beinlínis verið á hnjánum  Ég bið hv. þingmann afsökunar á því að ég átti frumkvæðið að þeim samræðum sem voru hér úti í sal áðan, við hv. formaður umhverfisnefndar vorum að ræða það að þessi viðskipti væru á leið inn til nefndarinnar og þar verður einfaldlega farið í gegnum þennan pakka allan saman og væntanlega rætt við fulltrúa þeirra fyrirtækja sem þessum málum tengjast. En ég skal verða fyrstur manna til að viðurkenna að ég hef hvorki mikla né djúpa þekkingu á þessu viðskiptadæmi með loftslagsheimildirnar.

Forseti. Ég ætla að ræða um aðgerðaáætlun í loftslagsmálum en ekki um makríl eða aðra hluti þó að þeir séu kannski nátengdir þessu í gegnum hið blessaða Evrópusamband sem mörgum verður tíðrætt um hér. Ég verð þó að segja það um stóriðjuákvæðið, sem sumir kalla íslenska ákvæðið og er enn í gildi og verður út þetta ár og næsta, að um það er eiginlega ekkert að tala lengur. Við erum á leiðinni með losunarkvótana í stóriðjunni inn í púkk með Evrópusambandinu sem ég held að flestir telji ráðlegt. Þegar við erum komin inn í það púkk er íslenska ákvæðið einfaldlega ekki á borðinu lengur. Það getur vel verið að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir vilji hafa það þannig að við séum áfram að berjast fyrir einhvers konar íslensku ákvæði og tökum ekki þátt í samstarfi Evrópuþjóða um þetta en þá er hún meðal annars ósammála forráðamönnum álfyrirtækjanna á Íslandi og bakhjörlum þeirra erlendis vegna þess að þeir kjósa einmitt þessa skipun og telja hana betri. Ég er líka sömu skoðunar og forráðamenn álfyrirtækjanna og stóriðjufyrirtækjanna, hef þó kannski þann fyrirvara að ég held að við kunnum hugsanlega að missa ákveðinn part af ábyrgð okkar á þessu máli vegna þess að eftir að þetta tekur gildi erum það ekki við sem þurfum að véla um losunarkvóta stóriðjufyrirtækjanna á Íslandi heldur er það Evrópusambandið og bandalagsríki þess í heild. Þannig berum við ábyrgð á því sem Evrópumenn, miklu fremur en sem Íslendingar. Þetta er pólitískt kannski ekki alveg nógu gott, en þetta er þó það sem menn hafa fundið út. Vigdís Hauksdóttir verður þá að ræða við álfurstana frægu um þetta mál og kannski gera það áður en hún fer að skamma okkur fyrir það - þó að stjórnmálamenn hafi að sjálfsögðu tekið þessa ákvörðun, nefnilega stjórnmálamaðurinn Svandís Svavarsdóttir sem tók hana, að ég held, í fyrrasumar - ja, málið alla vega gekk upp af hennar hálfu í desember 2009. Hitt er auðvitað sérkennilegt sem kom fram í andsvörunum áðan að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, þeir sem nú sitja á þingi, hafa ekki tekið afstöðu til þeirra markmiða sem ríkisstjórnir Íslands hafa sett sér um samdrátt í losun, annars vegar þess markmiðs sem Svandís Svavarsdóttir, hæstv. umhverfisráðherra, stóð fyrir í samráði við ráðherra í ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur um að standa með Evrópusambandinu í 30% losunarmarkmiði þess. Hins vegar virðist Sjálfstæðisflokkurinn hafa misst sjónar á því markmiði sem lýst var yfir í febrúar 2007 á blaðamannafundi þar sem sátu Jónína Bjartmarz umhverfisráðherra og Geir Hilmar Haarde, þá forsætisráðherra, og var um 50–75% samdrátt fyrir árið 2050. Það er leitt að Sjálfstæðisflokkurinn skuli hafa misst samhengið í sinni sögu með þessum hætti þó að vel sé skiljanlegt, og við virðum honum það til vorkunnar, að hann sé ekki mjög sögulega þenkjandi um þessar mundir, eftir áfallið mikla haustið 2008. Ég ætlaði, forseti, að ræða um aðgerðaáætlun í loftslagsmálum og byrja á að segja að það er gott að við ræðum þetta hér á þinginu. Við hefðum kannski átt að hafa til þess lengri tíma og meira næði. Það hefur verið alllöng bið eftir einmitt þessari aðgerðaáætlun. Hún var samþykkt í ríkisstjórn 5. nóvember í fyrra, þannig að það er liðinn hálfur sjötti mánuður, en ég geri ekki ráð fyrir að það sé hæstv. umhverfisráðherra að kenna. Nefndin var skipuð í júlí 2009 og kynnti sín drög. Vann nú fljótt og vel og skilaði í desember 2009. Sagan er auðvitað lengri því að hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir undirbjó þetta starf og hóf það með tveimur rannsóknarnefndum um vísindamál og um aðgerðir þegar hún var umhverfisráðherra. Tveir umhverfisráðherrar hafa því lagt saman í þetta efni og það er gott. Það er þó þannig að við erum hér að tala um skýrslu sem er nánast orðin hálfs árs gömul og kannski lýsir það þeim samdrætti í áhuga sem orðið hefur í þessu máli, eins mikilvægt og það er, hin síðustu missiri. Kreppan í iðnríkjunum og hrunið hér hefur auðvitað dregið úr áhuga og framkvæmdum í þessum efnum. Skemmst er að minnast þess, af því að hér sitja tveir í salnum sem líka voru staddir í Kaupmannahöfn í árslok 2009, á loftslagsráðstefnunni þar, að það voru mikil vonbrigði og dró úr bæði ráðamönnum og þeirri miklu hreyfingu sem þá hafði skapast um allan heim. Það er auðvitað hægt að fara hér með klisjur um að einmitt vegna þessa séum við sofandi, við fljótum sofandi að þessum feigðarósi, og það þykja miklar svartagallsspár. En því miður er það svo að allar fréttir staðfesta að kenningar í þessum efnum séu réttar. Allar fréttir segja að þær villukenningar sem menn höfðu uppi fyrir nokkrum árum, um að þetta væri kommúnismi og einhvers konar hjáfræði, séu rangar. Þróunin er hraðari en gert er ráð fyrir í þeim hóflegu niðurstöðum vísindamanna sem saman eru komnar í skýrsluniðurstöðum ICCP sem við eigum alltaf að muna að eru lesnar yfir pólitískt þannig að þær lýsa ekki bara árangri vísindamanna heldur líka úrdrætti helstu pólitíkusa. Ég ætla ekki að fara í þetta svartagallsraus en menn verða bara að vita að þetta er ekki ein heimsendaspáin í viðbót. Þetta er ekki 2000-vandamálið eða Opinberunarbókin eða hættuleg halastjarna. Þetta er heldur ekki heimsendahugmynd af því tagi sem kom upp á síðustu öld af fullkomlega raunverulegum ástæðum, þ.e. þegar menn óttuðust ógnir kjarnorkustyrjaldar. Þar skipti máli að stórveldin notuðu ekki þau vopn sem fyrir hendi væru, að þau gerðu ekkert, það var eiginlega boðorð dagsins. Ekki gera neitt nema skera niður vopnin. Hér er það svo sannarlega ekki þannig, þau eiga að gera eitthvað. Við verðum að framkvæma. Við verðum að aðhafast ef við eigum að standa okkar plikt við það að forðast þá framtíð sem nú er spáð. Það er engum öðrum til að dreifa. Það erum við sem lifum á jörðinni, það erum við sem nú erum í forustu í stjórnmálum, viðskiptum, fræðum og félagsmálum hér á Íslandi og alls staðar annars staðar, sem verðum að aðhafast, það erum við sem aldrei fáum fyrirgefningu ef við látum þessi tækifæri ónýtt, vegna þess að þau koma aldrei aftur. Þingmálið sjálft er líka orðið gamalt. Kannski lýsir það bara metnaðarleysi af okkar hálfu. Þegar áætlunin kemur til okkar, hversu mjög sem má hrósa henni, er hún líka orðin gömul. Í henni eru t.d. boðuð frumvörp sem þegar eru komin fram. Vörugjald á bíla er rætt hér í áætluninni. Í inngangi ráðherrans, sem greinilega er saminn töluvert áður en áætlunin er lögð fram, er talað um loftslagsráðstefnuna í Mexíkó í desember og hefur greinilega verið samið áður en íslenska sendinefndin var send til Kankún nú fyrir jólin. Íslenskar athafnir skipta auðvitað máli. Þar verður að rifja það upp, sem hæstv. umhverfisráðherra fór í gegnum, að losun hefur aukist frá viðmiðunarárinu um 32% þegar reiknað er með kolefnisbindingu, um 43% án bindingar, við erum að tala um frá 1990 þannig að þetta er enn meiri aukning en hún hljómar í þessum tölum. Á mann erum við með mestu losunarsóðum í heimi, að vísu skánar það ef við tökum stóriðjuna út. Það er auðvitað þannig, eins og við höfum rætt, að verkefni okkar með þessari aðgerðaáætlun er þá losunin án stóriðju. Það er þar sem við þurfum að bera niður. Því miður gefst ekki mikill tími til að ræða aðgerðaáætlunina sjálfa. Þetta eru 10 meginverkefni og fjölmörg minni verkefni. Mér sýnist að þetta sé þokkalega valið. Helmingurinn er á sviði samgangna og sjávarútvegs þar sem helstu færin liggja í þessum efnum, þar á meðal í samgöngumálum, alveg öfugt við það sem sagt var hér fyrr í umræðunni, ekki síst í minnkun losunar frá bílaflotanum, vegna þess að bílaflotinn er alltaf að endurnýjast og þar eru tækifæri til að ná árangri í losunarmálum og í umhverfismálum á tíma sem maður annars ekki þekkir í þessum efnum vegna þess að bæði losunarsamdráttur og almennar umhverfisbætur ganga hægt. Þær miðast ekki við kjörtímabil heldur frekar við áfanga í mannsævinni og einmitt í bílaflotanum og í samgöngumálunum eru mikil tækifæri. Af þessum einstöku aðgerðum vil ég sérstaklega fagna kaflanum um endurheimt votlendis en lýsa um leið vonbrigðum mínum með það metnaðarleysi sem þar kemur fram, að lítið sé hægt að gera í þessu fyrir 2020 og ekki mikið hægt að gera í þessu nema á einhverjum sérstökum svæðum. Ég held að þessi aðgerð, endurheimt votlendis, geri tvennt í senn. Annars vegar hjálpar hún okkur til að standa við losunarkvótana og sýna fram á raunverulega kolefnisbindingu. Við vitum að töluvert er deilt um útreikning kolefnisbindinga af landgræðslu og skógrækt, en þarna er hún fullkomlega raunveruleg. Hins vegar hjálpar hún okkur til að endurheimta landið eins og það var og bæta fyrir slys sem fyrri kynslóðir, kannski að einhverju leyti okkar, hafa orðið sekar um af framfarahug sem reyndist því miður heldur skammsýnn. Annað sem ég vil hér minnast á - nú er orðið lítið eftir af tíma mínum, forseti - er kolefnisgjaldið. Það er eitt af því sem bættist við af markmiðum frá upphaflegum drögum. Það er að einhverju leyti komið á, við höfum þegar stigið fyrstu skrefin í því efni. Þetta er ákaflega mikilvægt. Hinn mikli páfi í þessum fræðum Al Gore, gamli varaforseti sem hingað kom sællar minningar, hefur einmitt talað um þetta. Við eigum að setja verð á kolefni. Helsta ráðið sem við höfum til að fá raunverulegar umbætur í þessu er að koma verði á kolefnið - put a price on carbon, segir hann á sínu tungumáli - þ.e. raunverulegur kostnaður fyrir mannkynið allt af kolefnisneyslunni verði viðurkenndur í hagkerfum einstakra ríkja og í hagkerfi heimsins sem slíku. Við erum að stíga hér fyrstu skrefin. Það er ekki heppilegt að þau séu stigin á tímum kreppu og fjárskorts, en það eru þeir tímar sem við lifum. Og við eigum að stíga fleiri skref og miklu hraðar í þessu. Ég vil á þeim stutta sem ég á eftir spyrja hæstv. umhverfisráðherra og kvarta um leið yfir því að mér finnast kaflarnir um stjórnun og eftirfylgni með þeim aðgerðum sem hér eru nefndar, þessum 10 og aukaaðgerðunum líka, vera heldur slakir. Í áætluninni sjálfri er talað um að stofna mætti sérstaka samráðsnefnd til að sjá um eftirfylgni aðgerðaáætlunar eða að víkka út starfssvið samninganefndarinnar um loftslagsmál. Ég spyr: Hefur þetta verið gert eða stendur þetta til? Eða ættum við að fá einhvern svona - hvað kalla þeir þetta í Ameríku? - svona tsar, loftslags-tsar - eða a.m.k. einhverja þá nefnd sem getur verið burðugur leiðtogi í þessum efnum? Í innganginum sem er saminn seinna en áætlunin stendur aðeins að áætluninni verði fylgt eftir og hún endurskoðuð reglulega, m.a. með tilliti til gangs mála í alþjóðlegum loftslagsviðræðum og innleiðingum tilskipana Evrópusambandsins í loftslagsmálum í gegnum EES-samningana. - Ég þakka fyrir þessa ágætu tilvísun í blessað Evrópusambandið. En ég spyr líka: Hvað þýðir þetta? Hvað merkir þetta? Hver á að fylgjast með þessu og hvernig á þetta að gerast? Ég er dauðhræddur um að það plagg sem hér hefur legið fyrir í hálft ár og hér í þinginu í nokkra mánuði í viðbót haldi áfram að liggja ef ekki verður settur kraftur, slagkraftur, og fólk af holdi og blóði í það að fylgja þessu eftir og hafi í hjarta sínu og í líkamanum næga sannfæringu og nægan sannfæringarkraft til þess að bæði forustumenn í atvinnulífi og stjórnsýslu og allur almenningur fylgist með í þessari aðgerðaáætlun, sem er það mikilvægasta sem við getum að sinni gert til að bregðast við vá sem snertir okkur sjálf ekki nema að litlu leyti, en snertir það sem okkur finnst dýrmætast í lífinu, börnin okkar og eftirkomendur alla.

Virðulegi forseti. Ég var ekki alveg tilbúin vegna þess að ég hélt að hæstv. umhverfisráðherra mundi svara þeim spurningum sem lagðar voru fyrir hana í þessari ræðu. Þingmaðurinn nefndi í ræðu sinni svo einstaklega fallega umhyggju fyrir börnum okkar og afkomendum og þá sagði ég líka: Þetta er svipað mál og með Icesave, við í Framsóknarflokknum viljum a.m.k. ekki að börnin okkar borgi Icesave, og þá skilur hann kannski umhyggjuna fyrir þessari áætlun vegna mengunar. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvort hann trúi virkilega innst inni því sem hann fór yfir í ræðu sinni um markmiðin um samgöngurnar sem hann fór svo vel yfir. Hér var talað um kolefnisgjald. Það var talað um breytt kerfi skatta og gjalda á bíla og eldsneyti. Trúir þingmaðurinn því virkilega að þetta sé komið til vegna þessarar áætlunar? Það var hæstv. fjármálaráðherra sem setti kerfið hér á til að auka tekjur fyrir ríkissjóð. Eins og við vitum gengur honum hálfilla að reka ríkissjóð. Það er ekki af ást á lofthjúpnum sem þetta er sett á. Það kom margoft fram í ræðu hjá fjármálaráðherra að hér þyrfti að auka tekjur ríkissjóðs þó að þetta hafi svo slæðst inn í þessa skýrslu. Svona er nú oft verið að slá ryki í augun á fólki. Þetta var fyrri spurningin. Hin spurningin varðar að þingmaðurinn telur núna það mikilvægasta sem við stöndum frammi fyrir vera það að kasta út íslenska ákvæðinu og gangast evrópska kerfinu á hönd, eins og stendur hér. Hvað finnst þingmanninum t.d. um að stór ríki eins og Bandaríkin séu ekki aðilar að þessu kerfi? Hvað finnst þingmanninum um að Kína og Indland hafi hunsað það að ganga inn í Kyoto-bókunina en við hér uppi á Íslandi, á þessu fallega landi, framleiðum græna orku og 

Forseti. Hinni fyrri spurningu hef ég þegar svarað í ræðunni með þeim orðum að það séu ekki heppilegar aðstæður til að stofna til kolefnisgjalds þar sem við lifum núna í kreppu og eftir hrun. Ég held að ég þurfi ekki að fara meira út í það, það veldur því að tilgangurinn verður tvöfaldur, hann verður annars vegar málefnalegur, skulum við segja, sá að breyta skattheimtunni umhverfinu til verndar og framtíðinni. Hins vegar er tilgangurinn auðvitað að fá inn meiri tekjur í ríkissjóð. Við sendum fjármálaráðherra iðulega af stað til að fá tekjur í ríkissjóð. Þessi sem nú situr hefur staðið sig ágætlega í því og á þakkir skilið fyrir það á sinn hátt. Um seinni spurninguna er það að segja að aldrei stóð til að Kína og Indland gengju inn í Kyoto-bókunina, en það er mjög mikilvægt að Kína og Indland verði með í næsta áfanga, hvað sem hann verður kallaður, sem á að hefjast eftir 2012. Það er það sem þessari Kaupmannahafnarráðstefnu, COP15 og COP16, þannig að maður tali þetta „sjargon“ sem menn nota í þessum geira, í Kankún og COP17 í Durban er ætlað að leysa. Það er alveg klárt að þessi mál verða ekki leyst til langframa nema með því að Bandaríkin sjálf, hin miklu Bandaríki sem öllu máli skipta í þessum efnum, ekki lengur bara vegna losunarsóðaskaparins í Bandaríkjunum heldur auðvitað einkum vegna hinnar pólitísku forustu sem þau veita heiminum enn þá, verði með. Það er gallinn við Kyoto og var það allan tímann. Sú athugasemd var gerð hér megin Atlantsála en hún var sem betur fer gerð líka hinum megin Atlantsála, af Gore sem þessu hélt mjög fram. Síðan komu aðrir menn í Hvíta húsið. 
            

Virðulegi forseti. Það stóð alltaf til að Kína og Indland gengju inn í þetta samkomulag. Bandaríkin hafa harðneitað því. Á árabilinu 2005–2006 voru forsætisráðherraskipti í Ástralíu. Nýkjörinn forsætisráðherra gekk beint inn í Kyoto-bókunina, hafði það sem stefnumál í kosningunum og gekk alla leið í því. Hnattræni vandinn er ótrúlega stór, Ástralía er t.d. svo stór heimsálfa andspænis smæð Evrópu. Það er sprikl hjá Evrópubúum að tilheyra þessu loftkerfi sem þeir kalla svo, loftkerfi á þann hátt að það sé verið að búa til verðmæti úr hreinu lofti. Það er búið að búa til einhvern kvóta uppi í himinhvolfinu þar sem einhverjir aðilar telja sig þess megnuga að verðleggja það. Svo gengur það kaupum og sölum. Það er alveg dæmigert fyrir hinn vestræna heim að svo fara hvítu riddararnir sem búa á Vesturlöndum suður í þróunarlöndin, hjálpa þar fátækum þjóðum og fá ígildi loftslagskvóta til að menga meira heima hjá sér. Þetta er ferillinn og þetta er sagan. Ég hef kynnt mér þessi mál ansi vel og þetta er það sem við stöndum frammi fyrir. Þetta er gervihagkerfi. Þetta er embættismannakerfi sem er búið að búa til. Ég átti að vera fulltrúi á Kaupmannahafnarráðstefnunni svokölluðu en komst ekki. Það var hins vegar stórkostleg sjón að sjá fréttir af henni í sjónvarpinu, þarna komu þessir leiðtogar og hinir miklu menn sem hafa fundið upp þetta kerfi allir saman á einkaþotum og menguðu örugglega meira en stærsta álver í Evrópu rétt á meðan á þessari skemmtihelgi í Kaupmannahöfn stóð. Hér er líka plan um það hvernig þetta verður í framtíðinni. Það eiga að vera ráðstefnur á hverju ári til að reyna að ná saman um þessi mál. 

Ég verð að viðurkenna að eftir Kaupmannahafnarráðstefnuna sem ég fór á, reyndar á eigin vegum, varð ég fyrir miklum vonbrigðum. Þó að ég reyndi að gera gott úr því máli eins og hægt var jók það ekki tiltrú mína á foringja í löndum heims eða á samstarfið. Þó var auðvitað mögnuð upplifun að vera þarna með fólki úr öllum afkimum jarðar að fjalla um það úrlausnarefni sem er hvað brýnast og sem við eigum öll sameiginlegt, algjörlega sameiginlegt, þó að kannski væri þyngra pundið í orðum sumra, t.d. fulltrúa hinna smáu eyríkja sem standa þarna uppi en eru að hverfa ef ég má taka þannig til orða, en okkar sem verðum seinni. En við verðum aðeins seinni, þetta vandamál er ekki þannig að það hverfi ef maður horfir ekki á það. Um þann glæp að breyta lofti í markaðsvöru, já, ef maður er á móti markaði er það glæpur, en það er ekki hreina loftið sem er markaðsvaran heldur það að menga. Það er það sem menn verða að gjöra svo vel að borga fyrir. Ef við náum því ekki að koma mengunarbótareglunni í gildi í þessum efnum þannig að það verði hluti af hagkerfinu og að reiknaður sé út sá kostnaður sem í því felst náum við sennilega engum árangri miðað við það hvernig heimurinn er staddur núna. Þess vegna tek ég undir með Al Gore, „put a price on carbon“, við skulum verðleggja kolefnið, koma því inn í markaðskerfið og reyna með verðstýringu að nota eitt af því virkasta sem 

Virðulegi forseti. Þetta eru afar áhugaverðar umræður, Samfylkingin er farin að tala hér fyrir miklum markaðsbúskap. Það er gott, það var kominn tími til því að það hefur vantað. En markaðsbúskapurinn gengur út á að þar sem er framboð eigi að vera eftirspurn, en íslensk stjórnvöld fóru fram með það að henda frá sér eftirspurninni og gáfu frá sér íslenska ákvæðið. Í byrjun er kannski rétt að rifja það upp með þeim þingmanni sem talaði á undan mér að hann var kominn í hugarleikfimi með það hvað losunarheimild væri. Losunarheimild er hugtak notað yfir inneign í skráningarkerfi og er heimild fyrir losun koldíoxíðs. Ein losunarheimild samsvarar losun eins tonns af koldíoxíði á einu ári. Þannig kemur þetta til. Það sem hjálpaði okkur hér á sínum tíma varðandi þann kvóta sem við þó fengum í því kerfi sem Evrópusambandið hefur var það að stóriðja sem losar gróðurhúsalofttegundir hefur verið starfrækt frá árinu 1958 hér á landi þegar Sementsverksmiðjan hóf rekstur. Síðan bættist við álverið í Straumsvík 1969 og Íslenska járnblendifélagið 1979. Því voru þessi fyrirtæki búin að vera í rekstri í áratugi þegar viðmiðunarár Kyoto-bókunarinnar var tekið upp og samþykkt. Það gaf hins vegar Íslendingum ansi fáar losunarheimildir því að mengunin var svo ótrúlega lítil á heimsvísu. Þarna vorum við með þrenns konar stóriðju sem var ekki stór og taldi ekki mikið inn í kvótann. Loftslagsheimildakerfið er byggt upp eins og önnur kerfi, t.d. er kvótakerfi í sjávarútvegi hér á landi byggt á veiðireynslu. Í tilfelli íslensku heimildanna var byggt á mengunarreynslu stóriðju. Eins er kvótakerfi í landbúnaði varðandi t.d. mjólkina byggt upp á alveg sama hátt. Það eru viðmiðunarár, þau eru lögð saman, fundin út reikniregla og fundið út hvað viðkomandi bóndi hefur mikinn kvóta. Við komum þarna inn sem þjóð. Þegar farið var að ræða hvaða lönd ættu að hafa aðild að Kyoto-bókuninni var ljóst að við höfðum svo ofboðslega litla mengunarreynslu að við gátum ekki á nokkurn hátt tekið þátt í Kyoto-bókuninni að því leyti en þá fór af stað Siv Friðleifsdóttir umhverfisráðherra, sem nú er hv. þingmaður fyrir Framsóknarflokkinn. Það var ekki mikil trú sem hæstv. utanríkisráðherra hafði á því markmiði að fara af stað með óskir um undanþáguákvæði fyrir Íslendinga. Hann taldi að samningsaðilar okkar mundu hlæja kröfur Íslendinga út af borðinu. Það hefði verið betra til framtíðar að fulltrúar okkar sem fara til samninga við önnur ríki hefðu staðið sig jafn vel og sú sendinefnd sem náði íslenska ákvæðinu inn í þetta losunarheimildarkvótakerfi sem við erum með. Það tókst og loksins þegar undanþáguákvæðið var komið tókst okkur að uppfylla þau skilyrði sem ríki til að geta gengið inn í Kyoto-samkomulagið. Þetta er forsagan og þessu vill Samfylkingin gleyma. Mér heyrist líka sem Vinstri grænir séu eiginlega búnir að gleyma þessu því að nú hefur þessu verið kastað frá okkur. Ég líkti þessu við nýja auðlind. Við fengum á þessu árabili lykil að alheimsauðlind sem nú á að kasta frá sér. Ég sló í ræðu minni áðan fram verði á íslenska ákvæðið sem er að vísu ekki til kaups eða sölu. Það var um 15 milljarðar íslenskra króna árið 2007. Einu rökin í plagginu sem er lagt hér fram, skýrslu umhverfisráðherra um aðgerðaáætlun í loftslagsmálum, fyrir því að ekki er haldið í íslenska ákvæðið eru þau að það sé svo erfitt fyrir Íslendinga að hafa tvöfalt kerfi. Hvernig stendur á því að þetta er notað hér sem rök? Við erum að afsala okkur auðlind sem við fengum upp í hendurnar. Af hverju megum við ekki sem þjóð nýta og framlengja þetta ákvæði? Við ætlum ekkert að veðsetja það. Við ætluðum ekkert að fara að selja það, enda mátti það ekki. Við ætluðum að nýta þetta fyrir atvinnurekstur, sérstaklega í ljósi þess að hér þarf að koma af stað alvöruatvinnu eftir bankahrunið. Nei, vinstri grænir eru svo ofboðslega umhverfisvænir að frekar skal atvinnuleysið flutt út en að nota þau tækifæri og þau vopn sem við eigum innan lands til að koma atvinnulífinu af stað. Að mörgu leyti er þetta plagg svo sem engin stefnumörkun, þetta er almennt orðað. Jú, það var tekin ákvörðun um að minnka útblástur, eins og fram hefur komið, til að við gætum hangið í skottinu á Evrópusambandinu. Auðvitað er þetta allt saman byggt á því að hið svokallaða alþjóðasamfélag sem vinstri flokkarnir kalla svo uppfylli þau ákvæði sem sett eru á okkur sem þjóð vegna umsóknarinnar sem liggur inni um aðlögunarferli að Evrópusambandinu. Það liggur alveg klárt fyrir, enda gátum við alveg staðið þarna ein fyrir utan þetta allt saman, haldið okkur við og staðið á undanþáguákvæðinu sem var búið að ná. Að sjálfsögðu, og við áttum að gera það. Þetta er allt frekar skrýtið. Svo ætla ég að fara aðeins í þetta viðskiptakerfi. Það er gaman að segja frá því að það er ekki eins og að hlýnun jarðar sé mikil. Nú er næstum komið fram í apríl og úti er snjór og frost þannig að góð viðskiptahugmynd fæddist með þessari áætlun um að búa til verðmæti úr loftinu eða þeim rétti að menga, sérstaklega í ljósi þess að þau ríki sem menga mest og spúa hvað mest út í samfélagið eru alls ekki neinir aðilar að þessu kerfi. Svo er alltaf talað eins og við séum nánast einasta fólkið í heiminum, en þá verður hræðilegur jarðskjálfti í Japan. Umhverfishræðslan er frekar geislunin sem kemur frá kjarnakljúfunum en nokkurn tímann hitabreytingar sem eru bara þróun. Það er sannað að á jörðinni hefur hlýnað og kólnað svo lengi sem elstu sögur segja til um, allt frá ísöld. Eins og ég segi er búið að svipta nokkuð hulunni af þeirri ógn sem talin er eiga rætur hér, sérstaklega á Íslandi. Það sem er líka mjög athugunarvert í þessu sem hefur komið upp síðustu ár er sú gríðarlega spilling sem á sér stað innan þess viðskiptakerfis sem er búið að setja á stofn. Það er spilling við kaup og sölu. Í Danmörku var upplýst um mikla spillingu í því að aðilar sem keyptu og seldu loftslagsheimildir skiluðu t.d. ekki skatti af þeim. Alls staðar þar sem eitthvað svona er er hætta á misnotkun og hæstv. umhverfisráðherra leggur til að við göngum inn í þetta kerfi. Ég lít svo á að fyrst og fremst sé verið að reyna að ná samkomulagi um eitthvað sem ekki er mikill vilji fyrir að ná samkomulagi um eins og ég fór yfir áðan með Kaupmannahafnarráðstefnuna. Það var ekki vegna umhyggju þeirra aðila sem komu á þá ráðstefnu gagnvart andrúmsloftinu þegar þeir lentu í Kaupmannahöfn á öllum einkaflugvélunum og því öllu saman, það var algjört umferðaröngþveiti á flugvellinum þar, vegna þess að þessir háu herrar láta það ekkert stoppa sig. Það eru einhverjir aðrir sem eiga að menga minna. Það eru einhverjir aðrir sem eiga að sjá til þess að dregið verði úr útblæstri. Þetta fólk heldur áfram að ferðast á sínum einkaþotum og menga fyrir okkur hinum ef það er það sem er verið að tala um. Það er kannski ekki það sem er verið að fjalla um í þessu. Það er verið að búa til verðmæti sem hægt er að veðsetja og það er verið að búa til loft inn í bankana sem svo sannarlega hefur verið bent á og er augljóst mál. Það er m.a.s. búið að stofna banka sem sér um þessar loftslagsheimildir og svo eru þær veðsettar upp í topp. Við þekkjum þetta síðan bankarnir störfuðu hér áður en þeir fóru á hausinn. Tær snilld heitir þetta, tær snilld. Varðandi þá innleiðingu viðskiptakerfisins með losunarheimildir sem nú er verið að koma með hingað til lands - það er líka væntanlegt frumvarp inn í umhverfisnefnd sem ég sit í - fellur engin starfsemi á Íslandi undir loftslagskerfið í Evrópusambandinu, ekki þar til flugstarfsemin kemur inn 2012. Stóriðjan, ál- og járnblendiframleiðslan, er hins vegar undanþegin þessu í Evrópusambandinu og það eru þær loftslagsheimildir sem við höfum fengið sem við erum búin að vera að nota. Það á að setja þetta allt saman undir einn hatt árið 2013 því að Evrópusambandið hefur notað loftslagsheimildirnar t.d. í pappírsverksmiðjur. Samt var íslenskum fyrirtækjum gert að kaupa sér heimildir. Í þessu plaggi er aðaláherslan lögð á það að íslenska ríkið beri ábyrgð á þessum losunarheimildum. Ég er þessu algjörlega ósammála. Ef erlendir aðilar eru hér með rekstur eins og álver eða einhverjir aðrir sem menga og falla undir ákvæðið 2013 eiga þeir að sjálfsögðu að vera á markaðnum og kaupa þetta, eins og verslun og viðskipti ganga fyrir sig, en ekki þannig að við göngum inn í þetta kerfi og þá geti allir komið hingað og mengað. Hvar eru varnirnar í heimaríkinu ef þetta á að vera svona? Þetta er nokkuð sem er búið að semja um á grundvelli Evrópusamrunans, það er alveg ljóst. Ég gerði hálfgert grín að því að þær lykilaðgerðir sem eru lagðar hér til eru settar fram í tíu liðum. Í fyrsta lagi er þessi innleiðing, svo er kolefnisgjaldið og breytt kerfi skatta og gjalda á bíla og eldsneyti. Það kemur fyrst og fremst til út af því að ríkissjóður er tómur en ekki af umhyggju fyrir loftinu. Hér er talað um notkun ríkis og sveitarfélaga á sparneytnum og vistvænum ökutækjum. Við skulum sjá hvort sveitarfélögin hafi yfir höfuð efni á því, en að sjálfsögðu styð ég alla græna orku og vil eflingu hennar sem mesta. Við eigum mikla orku til að rafvæða hér flotann okkar ef við viljum og þá er það með þeim hætti líka. Notkun lífeldsneytis á fiskiflotann og rafvæðing fiskimjölsverksmiðja er svo sem ágætismarkmið, en það væri gaman að heyra hvort yfir höfuð væri búið að kynna þetta fyrir atvinnulífinu. Það kostar atvinnulífið í landinu gríðarlega mikið að skipta út eldsneyti, taka upp þetta lífræna, hvað þá að rafvæða fiskimjölsverksmiðju, eins og lagt er til hér. Ég lýk bráðum máli mínu, en ég hnaut hér um eitt atriði á bls. 28 í kaflanum „Aukin skógrækt og landgræðsla“. Mér finnst þetta stangast á við þær fréttir sem komu af því að hæstv. umhverfisráðherra ætlaði að skera upp herör og útrýma öllum skógum sem ekki væru leyfisskyldir. Allir útlendingar skyldu höggnir niður, þ.e. útlensk tré og útlenskar plöntur, en svo á skyndilega að auka hér skógrækt og landgræðslu til að draga úr mengun. Það er svo alveg stórkostlegt að sjá þetta komið hér inn, en held að hæstv. ráðherra verði aðeins að ákveða hvort hún ætli að fórna hér öllum skógum vegna þess að það eigi að endurheimta allt eins og það var árið 1100 eða hvort eigi að auka þetta til að geta dregið eitthvað úr þessari mengun. Svo er það endurheimt votlendisins sem er algjört brotabrotabrot af því sem þetta getur orðið, og er raunverulega. Þetta var það helsta, virðulegi forseti. Mín skoðun er klár, það eru mistök hjá ríkisstjórninni að berjast ekki með kjafti og klóm fyrir íslenska ákvæðinu. Oft var þörf en nú er nauðsyn á því að 

Hæstv. forseti. Skýrslan sem liggur fyrir gefur tilefni til að fara vítt og breitt í umræðu um loftslagsmál, bæði hvað varðar loftslagsmál á heimsvísu, alþjóðlega samninga á því sviði o.fl., og eins einstök atriði í þeirri aðgerðaáætlun sem hér er kynnt fyrir þinginu. Á þeim stutta tíma sem við höfum til þessarar umræðu ætla ég að láta nægja að svo stöddu að ræða eitt tiltekið sjónarhorn eða eitt tiltekið atriði sem varðar þennan málaflokk og aðkomu þingsins að honum. Í ræðu hv. formanns umhverfisnefndar Alþingis var m.a. nefnt að skýrslan sem liggur fyrir hafi legið fyrir um allnokkurt skeið áður en hún kom til Alþingis. Ég tek undir orð hans um að það sé áreiðanlega ekki við hæstv. umhverfisráðherra að sakast í þeim efnum og snerti frekar hvernig við skipuleggjum störf okkar á þingi og þarf ekkert að ræða það frekar. En skýrsla sem útlistar aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki hefur sem sagt lengi legið fyrir. Það leiðir hugann að þeirri grundvallarspurningu um hver aðkoma Alþingis eigi að vera að stefnumörkun í þessum málum. Eins og málið liggur fyrir er lögð fram skýrsla um aðgerðaáætlun sem ákveðin er af ríkisstjórninni á grundvelli sérfræðingaskýrslu og niðurstöðu sérfræðinganefndar sem sett var á fót sumarið 2009. Alþingi fær þá skýrslu nú til nokkurs konar kynningar, aðgerðaáætlun til kynningar. Málið fer hins vegar ekki í neina þinglega meðferð, málið fær þessa umræðu og svo er umfjöllun lokið. Málið fær ekki meðferð í nefnd og endar ekki með ályktun Alþingis eða einhverri slíkri afgreiðslu. Hér er í raun og veru aðeins um kynningu af hálfu ráðherra að ræða og síðan umræður sem eftir atvikum verða mjög takmarkaðar vegna þess forms sem þeirri umræðu er valið. Þetta er umhugsunarefni burt séð frá hvaða skoðun við kunnum að hafa á einstökum þáttum málsins, bæði í hinu alþjóðlega samhengi og eins í þeim einstöku efnisatriðum sem aðgerðaáætlunin kveður á um, því að þetta eru mjög mikilvæg viðfangsefni. Þau eru mikilvæg og geta varðað miklu. Ef við horfum bara á það sem að okkur snýr felst stefnumörkun í aðgerðaáætluninni á sviðum sem hafa eða geta haft veruleg áhrif innan lands, en eins og ég sagði sleppi ég alheimssamhenginu sem er yfir og allt um kring í þessari umræðu. Ég velti fyrir mér hvort þetta sé fullnægjandi, hvort okkur þyki slík aðkoma Alþingis að stefnumörkun á þessu sviði fullnægjandi. Ég velti fyrir mér hvort nálgunin ætti ekki frekar að vera með þeim hætti að aðgerðaáætlun væri samin eftir ítarlega stefnumörkun af hálfu Alþingis, umfjöllun í þingnefnd og síðan afgreidd í þinginu frekar en að hún sé einhliða mál ríkisstjórnarinnar eins og mér finnst hún vera og fannst í tíð fyrri ríkisstjórnar, svo að því sé haldið til haga, sem minn flokkur átti aðild að. Ég nefni þetta ekki að ástæðulausu vegna þess að þrátt fyrir að einstakar ákvarðanir sem aðgerðaáætlunin snýst um komi síðar til Alþingis í formi lagafrumvarpa eða með öðrum hætti er um almenna stefnumörkun að ræða sem stjórnvöld munu væntanlega telja sig nokkuð bundin af við útfærslu frekari stefnumörkunar. Hvernig svo sem á því stendur og hversu langt aftur er hægt að rekja þá sögu verkferla og vinnubragða í þessu sambandi þá finnst mér þetta öfugsnúið. Stefnumörkunin sem slík ætti að vera á vettvangi þingsins í miklu ríkari mæli en hefur verið á þessu sviði. Ég er ekki að gagnrýna hæstv. núverandi umhverfisráðherra í þessu sambandi. Þetta er atriði sem ástæða hefur verið til að endurskoða í langan tíma. Hæstv. forseti. Þrátt fyrir að um mörg þau atriði sem kveðið er á um í aðgerðaáætluninni geti verið allgóð pólitísk samstaða þá kunna að vera skiptar skoðanir um aðra þætti í því sambandi. Mér finnst einfaldlega réttari háttur að þingið taki afstöðu til þeirra þátta fyrir fram þegar stefnan er mörkuð í upphafi frekar en stefnumörkunin sé ákveðin af framkvæmdarvaldinu og þingið standi svo frammi fyrir orðnum hlut eða niðurstöðu sem búið er að negla niður í stefnumörkun, plöggum á borð við þessa aðgerðaáætlun, hugsanlegum skuldbindingum eða fyrirheitum um skuldbindingar í samskiptum við aðrar þjóðir o.s.frv. Þessu vildi ég halda til haga í von um að það yrði endurhugsað. Ég játa að ég hef ekki alveg mótað skoðun mína á því hvernig við breytum þessu, hvernig við snúum þessu aftur við en ég skora á hæstv. umhverfisráðherra að taka þau atriði sem ég nefni til skoðunar. Ég skora jafnframt á hv. samþingmenn mína, ekki síst þá sem sitja í hv. umhverfisnefnd, að velta þessum þætti fyrir sér líka. Ég tel raunar með fullri virðingu fyrir mörgum tæknilegum málum sem við fjöllum um í umhverfisnefnd að umræða um stefnumörkun á þessu sviði sé miklu mikilvægari. Það eigi frekar heima í nefnd eins og umhverfisnefnd að fjalla um slíka meiri háttar pólitíska stefnumörkun en öll þau tæknilegu atriði, jafnvel smáatriði, sem við verjum tímanum í á fundum umhverfisnefndar þó að þau séu vafalaust nauðsynleg líka. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja þetta fram og jafnframt fyrir þau svör sem áður hafa komið. Ég er samt ekki viss um að við nálgumst málið að öllu leyti frá sama sjónarhóli en vandi minn í þessari umræðu er fólginn í að ég sé ekki sem þingmaður hvaða möguleika ég hef á því að hafa áhrif á þessa aðgerðaáætlun. Hvað get ég gert? Þessi aðgerðaáætlun eru núna fyrst að koma til mín sem alþingismanns. Ég get ekki komið með breytingartillögur. Ég get ekki komið með athugasemdir. Hugsanlega gætu gagnrýnissjónarmið af hálfu þingmanna haft einhver áhrif á hvernig einstök verkefni verða útfærð síðar ef þau mál koma fyrir þingið en samt sem áður er í rauninni búið að marka meginstefnuna án þess að þingið komi að. Það tel ég ekki réttu leiðina við stefnumörkun á svo mikilvægu sviði.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs um skýrslu hæstv. umhverfisráðherra, Svandísar Svavarsdóttur, um aðgerðaáætlun í loftslagsmálum. Kannski er nær að segja að skýrslan eða áætlunin gæti heitið aðgerðaáætlun um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda. Því að það er ekki alveg hægt að skilja alla umræðuna þannig að þingmenn hafi almennt gert sér grein fyrir að áætlunin er um það hvernig við hyggjumst draga úr losun gróðurhúsalofttegunda hér á landi án tillits til þess hvað verður gert annars staðar þó að það hafi auðvitað mikið að segja líka, ekki síst ef tekst að komast að bindandi samkomulagi á vettvangi Sameinuðu þjóðanna í Suður-Afríku í desember næstkomandi. En það er önnur saga. Það sem vill stundum fá litla athygli í umræðu sem þessari, því miður - þó að það hafi að sjálfsögðu komið fram í máli hæstv. ráðherra hverjar eru ástæður þess að mannkyn glímir nú við mikinn loftslagsvanda og hlýnun í lofthjúpi jarðar - er losun gróðurhúsalofttegundanna, sem verður við iðnaðarframleiðslu og við losun frá vélum og tækjum, eins og bílum og skipum. Það á sínar sögulegu ástæður en er auðvitað afleiðing þess að iðnvæðing jarðarinnar fólst í því að nýta jarðefnaeldsneyti og það losar þessar umræddu lofttegundir sem síðan gera það að verkum að lofthjúpurinn hlýnar með afleiðingum sem einhverjum kynni að þykja að væru kannski svolítið góðar, sérstaklega ef maður býr við norðlæga breiddargráðu, en þannig er það ekki. Loftslagsbreytingar snúast um verulegar breytingar á náttúrufari og lífsskilyrðum, afleiðingar fyrir lífríki og mannkyn sem geta orðið illviðráðanlegar og mjög alvarlegar ef okkur tekst ekki, ríkjum heims og mannkyni, að komast að samkomulagi um eða gera öll það sem í okkar valdi stendur, hvert í sínu landi, að draga úr losuninni eða reyna alla vega að koma í veg fyrir að hér verði geigvænlegar loftslagsbreytingar, og ég segi verði af því að í raun má segja að þær séu að verða og þegar hafnar. Það má sjá í hækkun sjávarborðs, þurrkum, dauða kóralrifja, tilfærslu lífbelta og í möguleikum til ræktunar. Afleiðingarnar snúast ekki bara um hlýnun eins og orðið gæti bent til heldur um lífsskilyrði á jörðinni. Lífsskilyrði á jörðinni varða okkur öll, ekki síst okkur sem kjósum að starfa á vettvangi stjórnmálanna og viljum framfylgja stefnu sem kennir sig við umhverfisvernd hvar í flokki sem við stöndum. Ég átti samtal við prófessor Robert Corell um daginn sem staddur var hér á landi. Hann er einn þeirra sem skrifuðu mjög merka skýrslu um loftslagsbreytingar á norðurslóðum, sem kom út árið 2004 og markaði nokkur tímamót í umræðunni um loftslagsbreytingar. Hann sagði að miðað við þær tölur sem hann hefði á sínu borði og miðað við þá töf sem orðið hefur á því að ríki heims komi sér upp bindandi samkomulagi um samdrátt í losun þá stefnum við þráðbeint í 4°C hlýnun, hæstv. forseti. Ég get því miður ekki sýnt það á töflu eða mynd sem teiknuð er upp í skýrslu Sameinuðu þjóðanna af því hvaða áhrif það mögulega getur haft að lofthjúpur jarðar hlýni um 4°C. Það eru geigvænlegar hamfaraafleiðingar sem af því hljótast með þvílíkum afleiðingum, ekki síst þar sem, eins og alltaf er í þessum heimi, varnirnar eru minnstar og þeir sem minnst hafa valdið verða fyrir. Ég á þá sérstaklega við íbúa á suðurhveli jarðar og íbúa í fátækustu ríkjum heims. Mér fannst við hæfi, forseti, að nefna þetta aðeins í byrjun ræðu minnar vegna þess að við erum að tala um mjög praktískan hlut, aðgerðaáætlun um hvernig við ætlum að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda hér á landi á næstum árum, á þessum áratug til 2020. En það er mikilvægt í þessu eins og öðru að við missum ekki sjónar af því hvers vegna við erum að gera þetta. Þetta er eins og oft hefur verið sagt eitt af - og er jafnvel mikilvægasta verkefni þessarar aldar. Ég hyggst í sjálfu sér ekki fara ofan í hinar tilteknu aðgerðir að öðru leyti en því að í skýrslunni kemur fram, og það er lagt til í aðgerðaáætlun hæstv. ráðherra, að gripið sé til margvíslegra aðgerða. Þær eru valdar með tilliti til hagkvæmni og árangurs sem er skynsamleg og góð leið til að eiga við þennan vanda og til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Eins og fram hefur komið byggja þessar tillögur á tveimur skýrslum eftir Brynhildi Davíðsdóttur og fleiri og á vísindaskýrslu eftir Halldór Björnsson. En ég vil samt taka undir með félaga mínum, hv. formanni umhverfisnefndar, að okkur er ekki alveg ljóst hvernig eftirfylgnin á að vera og hvernig við ætlum að mæla og fylgja því eftir hvernig þeim aðgerðum verður hrint í framkvæmd og hvernig við setjum niður reglubundna vöktun á því hvort þær skili árangri. Mér sýnist hins vegar vera um að ræða aðgerðir sem eigi að skila umtalsverðum árangri, annars væru þær náttúrlega ekki hér, þær eru fjölbreyttar og það er lykilatriði. Þær eru líka, ef ég má taka þannig til orða, góðar í sjálfu sér vegna þess að þær stuðla að ákveðnu starfi, ákveðnum rannsóknum, ákveðinni viðhorfsbreytingu sem er algerlega nauðsynleg ef við ætlum að ná þessum árangri. Þar er hægt að taka mjög nærtæk dæmi eins og eflingu göngu, hjólreiða og almenningssamgangna og annars slíks sem við höfum oft rætt um á hinu háa Alþingi og líka í sveitarstjórnum um allt land en kannski gert minna í. Það eru þó ekki síst verkefni hinnar rökrænu jafnaðarmannaríkisstjórnar að hrinda því í framkvæmd að koma á almenningssamgöngum sem fólk á auðvelt með að nota og hafa með sér öll þau góðu umhverfisáhrif og áhrif á heilsu fólks og loftgæði sem við þekkjum. Nokkuð hefur verið rætt um Evrópusambandið og innleiðingu tilskipunar um viðskiptakerfi með losunarheimildir. Það er reyndar þannig að sú tilskipun gekk í gildi ef ég man rétt árið 2005 en hún dettur ekki inn hér á landi, eins og stundum er sagt, fyrr en með breytingum á losunarheimildum vegna flugsamgangna og síðan stóriðju árin 2012 og 2013. Í henni er ekkert sem ætti í raun að koma þingmönnum á óvart ef þeir hafa haft fyrir því að kynna sér málið en hins vegar verða áhrif hennar mjög mikil á komandi árum hér á landi. Ég tel mig vita að bæði forráðamenn flugfélaga og stóriðjufyrirtækja undirbúi sig undir það og þeir vita nákvæmlega á hverju þeir eiga von. Þeir vissu það fyrir nokkrum árum og ég tel víst að menn séu alveg á sama róli. Nú er tími minn, hæstv. forseti, allt í einu á þrotum. Ég vil að lokum segja sem er, að ég held að þessi aðgerðaáætlun sé raunhæf og góð en það þarf auðvitað og er þá ekki síst hlutverk Alþingis að fylgja henni vel eftir og sjá til þess að við komum henni í verk.

Virðulegi forseti. Ég vil aftur, eins og ég gerði í andsvari áðan við hæstv. umhverfisráðherra, þakka fyrir þessa umræðu sem er búin að vera um margt fróðleg og það er að sjálfsögðu gott. Ég vil hefja ræðu mína á því að taka sérstaklega fram að það er sjálfsagt og gott að brýna okkur öll í þessum málaflokki og í þessum mikilvægu málum. Allar aðgerðir sem eru til þess fallnar að losa minna af gróðurhúsalofttegundum út í andrúmsloftið og sérstaklega eins og hér hefur komið fram í samgöngugeiranum okkar, allar slíkar aðgerðir eru að sjálfsögðu til bóta og hið þarfasta mál sem ég geri auðvitað ekki lítið úr. Öll skynsemi er góð og þörf og það er skynsamlegt að halda áfram þeirri þróun sem hér er á ferðinni og hér hefur verið mikil á undanförnum árum. Ég verð þó að segja að þegar kemur að heildarhagsmunum þjóðarinnar í loftslagsmálum tel ég að sé því miður rík ástæða til að vantreysta hinni rökrænu jafnaðarstjórn sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir kallaði svo og, því miður, að vantreysta hæstv. umhverfisráðherra í þeim efnum líka vegna þess að umhverfisráðherra hefur beinlínis hafnað því að tryggja áfram íslenska ákvæðið svonefnda sem veitir stóriðju á Íslandi undanþágu frá Kyoto-bókuninni. Þessi íslenska undanþága var viðurkennd á sínum tíma á alþjóðavettvangi vegna sérstöðu íslensks þjóðarbúskapar og vegna þess að við notum hreina endurnýjanlega orku til stóriðju og við ræddum þetta aðeins áðan, þessi hnattrænu áhrif. Það er skoðun mín að þessari undanþágu verði að viðhalda þegar samið er um hagsmuni Íslands hvort heldur sem það verður gert á vettvangi Kyoto-bókunarinnar eða á evrópskum vettvangi vegna EES-samningsins. Hagsmunir þjóðarinnar í þessu efni virðast hins vegar og því miður vera feimnismál hjá hæstv. umhverfisráðherra, sem lét t.d. hafa eftir sér í blaði fyrir leiðtogafundinn um loftslagsmál í Kaupmannahöfn haustið 2009, að Íslendingar hefðu ekki þörf fyrir það orðspor, eins og það var orðað, að vera það land sem óski eftir undanþágum frá reglum um losun gróðurhúsalofttegunda. Kíkjum aðeins á hvað önnur ríki eru að gera, lítum til frænda okkar á Grænlandi. Grænlenska landsstjórnin setti fram markmið sín í loftslagsmálum fyrir Kaupmannahafnarfundinn 2009. Þar á meðal var að öll losun frá olíu- og gasvinnslu úr grænlenska landgrunninu í framtíðinni yrði undanþegin Kyoto-bókuninni sem og álframleiðsla sem stefnt er að á Grænlandi m.a. í samvinnu við Alcoa-fyrirtækið sem við þekkjum vel. Grænlendingar eru þannig að verða keppinautar okkar Íslendinga um erlent fjármagn til stóriðju. Það vekur mér áhyggjur þó að við deilum þeim kannski ekki, ég og hæstv. umhverfisráðherra. En málið er að grænlensk stjórnvöld skammast sín ekki fyrir að gæta þjóðarhagsmuna í þessum efnum. Grænlendingar eru ekki fremur en við Íslendingar stóru fiskarnir í sjónum þegar kemur að losun gróðurhúsalofttegunda og nota bene, við erum ekki eina þjóðin í heiminum sem fékk undanþágu frá Kyoto-bókuninni. Undanþága okkar á rætur í sérstöðu okkar og hefur þá sérstöðu að draga úr losun á heimsvísu eins og oft hefur verið bent á. En hvað með undanþágur annarra ríkja? Til dæmis felst hin stóra undanþága ESB í ártalinu 1990, sem Kyoto-bókunin leggur til grundvallar, ekki fyrir tilviljun heldur með sérstöku tilliti til hagsmuna iðnríkja. Um þetta leyti eða árið 1990 hrundi kommúnisminn eins og við munum og ESB erfði alla mengunina sem kommúnisminn skildi eftir sig í Mið- og Austur-Evrópu sem ekki var auðvelt að losa, en um þetta leyti var einnig að koma til stórfelld jarðgasvæðing í ýmsum ESB-ríkjum og jarðgas mengar miklu minna en olía og kol og þessi atriði hafa gert ESB kleift að minnka losun í samræmi við Kyoto. Sérstaða Íslands virðist líka vera feimnismál hjá hæstv. umhverfisráðherra. Hún nefndi það í ræðu sinni áðan að mikið sé gert úr losun á mann hér á landi. Hún er allnokkur og það stafar auðvitað af því að íslensk þjóð er fámenn en hún framleiðir mikið. Á það er aldrei bent í þessum samningi og ég fór í andsvar við hæstv. umhverfisráðherra áðan til að spyrja einmitt um það af hverju ekki sé talað um það sem við leggjum til. Það er bara talað um þær skyldur sem við verðum að taka á okkur. Það er allt í lagi að benda á þær skyldur og ég er ekkert að veigra mér við því en mér finnst við hafa mjög margt til þessara mála að leggja með það sem við erum að gera og gera rétt og mér finnst mjög miður að á það skuli ekki vera bent. Þá er líka oft sleppt að geta þess að þegar losunin er skoðuð út frá þjóðarframleiðslu en ekki losun á mann er Ísland meðal þeirra landa í heiminum sem standa sig best og það stafar auðvitað af því að við notum mikið af hreinni endurnýjanlegri orku. Þau fáu lönd sem standa sig betur en Ísland hvað varðar losun miðað við þjóðarframleiðslu gera það langflest vegna þess að þau nota mikið af kjarnorku, þar á meðal eru Svíþjóð og Frakkland þar sem um helmingur raforku verður til í kjarnorkuverum. Og það þarf ekki að taka fram hér að framtíðaruppbygging í þeim geira er í besta falli óráðin eftir hina hörmulegu atburði í Japan þar sem eins og allir vita kjarnorkuver skemmdust í jarðskjálftanum fyrir skömmu með hörmulegum afleiðingum sem eru algerlega til þess fallnar að setja þá framtíðaruppbyggingu í óvissu. Mér finnst inngangurinn að þessari skýrslu einkennast einmitt af þessari feimni við sérstöðu Íslands og ekki bara við sérstöðuna heldur einnig feimni við að tala um þessa frábæru frammistöðu Íslendinga sem stafar reyndar ekki bara af orkunni okkar heldur hefur okkur tekist líka að minnka losun vegna fiskveiða og álframleiðslu. Við höfum verið að gera betur í þeim efnum líka en það er eins og ekki sé tekið til þess. Langmestur hluti af aukningu á losun á Íslandi undanfarið á rætur að rekja til álveranna sem eru hins vegar hagkvæm fyrir umhverfismál á heimsvísu, eins og ég benti á áðan, vegna hreinu orkunnar sem er notuð við framleiðsluna. Þessu á að hampa en það er ekki gert. Áliðnaðurinn á líka mest af þeirri aukningu á losun á Íslandi á næstu árum sem spár gera ráð fyrir ef þær framkvæmdir, sem sum okkar eru talsmenn fyrir, verða að veruleika. Fyrir nokkrum árum bentu Samtök atvinnulífsins á þá staðreynd að Íslendingar eru í þeirri sérstöku stöðu að ef öll efnahagsstarfsemi legðist af hér á landi væru allar líkur á því að útstreymi gróðurhúsalofttegunda í heiminum ykist þar sem gera mætti ráð fyrir að stór hluti ál- og járnblendiframleiðslu landsins yrði framleiddur annars staðar með orku frá jarðefnaeldsneyti. Það yrði þá sérstakt framlag okkar Íslendinga til minnkunar gróðurhúsalofttegunda í andrúmsloftinu og það sér hver heilvita maður að það er náttúrlega ekkert sérstaklega gott í hnattrænu samhengi. En þannig mætti segja miðað við þessa fullyrðingu að Ísland væri nú þegar það sem kallað er kolefnishlutlaust land, sem ég tek eftir í skýrslunni að stefnt skuli að, og það er afar ólíklegt að unnt sé að finna mörg önnur ríki sem þetta getur gilt um. Virðulegur forseti. Ég vil að lokum fara fram á það við hæstv. ríkisstjórn og hæstv. umhverfisráðherra sérstaklega að íslenskum hagsmunum í loftslagsmálum verði haldið á lofti og þeim staðreyndum sem lúta að sérstöðu okkar og frábærri frammistöðu á þessu sviði. Meira bið ég ekki um, virðulegur forseti.

Frú forseti. Ég kem upp, í sögulegum tilgangi ef svo má að orði komast, til að rifja upp setu mína sem umhverfisráðherra í ríkisstjórn Geirs Haardes, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, en þar var tekin sú ákvörðun að reyna að koma í veg fyrir að við kæmum okkur upp tvöföldu loftslagskerfi sem ylli miklum flækjum og erfiðleikum fyrir fyrirtæki í rekstri hér á landi og gerði þeim jafnvel ómögulegt að starfa áfram. Það var kalt mat okkar sem þar sátum að eina leiðin til að stuðla að því að hér væri eðlilegt rekstrarumhverfi fyrir þessi fyrirtæki væri að fara ESB-leiðina, þ.e. að nýta okkur kosti þess að í gegnum EES-samninginn erum við hluti af losunarkerfi eða losunarheimildamarkaði Evrópusambandsins. Og vegna þess að sú tilskipun var innleidd 2005, eins og ég hef áður komið að, mun þetta detta inn í íslenska löggjöf, ef þannig má að orði komast, innan fárra missira. Það er alveg ljóst að þetta var gert til að reyna að koma í veg fyrir það að þegar tímabil hins svokallaða íslenska ákvæðis rynni út í lok árs 2012 stæðum við uppi tómhent vegna þess að við gátum ekki stólað á að alþjóðlegar samningaviðræður bæru árangur þó að það hafi reyndar litið miklu betur út 2007 og 2008 en það gerir í dag. Svo kemur í ljós að alþjóðlegu viðræðurnar strönduðu, því miður, í Kaupmannahöfn 2009 og þá er eins gott að hafa sett undir þennan leka, forseti.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég dreg ekkert í efa söguskýringu hennar sem er rétt eftir því sem ég best veit. En markmiðið - það er allt satt og rétt að það er ekki gott að vera með tvöfalt kerfi og við lögðum saman í þann leiðangur að reyna að gera kerfið þannig að það kæmi íslensku samfélagi og íslensku atvinnulífi sem best og einmitt að setja ekki einhverjar óþarfaumhverfisreglur hér á landi sem væru ekki til annars staðar. Það breytir samt ekki því, og það var það sem ég fjallaði um í ræðu minni, að ef við höldum ekki sjálf til haga hagsmunum okkar og berjumst fyrir þeim og höldum sérstöðu okkar á lofti þá gerir það enginn annar. Við erum ekki ein á báti í því að berjast fyrir hagsmunum okkar, okkur ber skylda til að gera það. Ég var að vekja athygli á því að mér finnst vera of mikil feimni og hræðsla við einhvern hugsanlegan orðsporsálitshnekki. Ég held, og það er punkturinn, að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af orðspori Íslands þegar að þessu kemur, jafnvel þó að við berjumst fyrir hagsmunum okkar og sérstöðu. Ég tel að framlag okkar til loftslagsmála sé gríðarlegt og ef við trúum því ekki sjálf og berjumst ekki fyrir því er ekki nokkur leið að nokkur annar geri það fyrir okkur. Við eigum ekki bara að tala um skyldurnar heldur líka um framlag okkar og sérstöðu í þessum málum.

Forseti. Ég get fullvissað hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur um að frá upphafi vega hefur hagsmunum Íslands og sérstöðu, af því að um margt er óvenjuleg staða í orkumálum hér á landi, verið haldið á lofti og mjög til haga í þessum samningaviðræðum. Alla þá tíð sem ég hef fylgst með þeim, sem nú er að verða rúmur áratugur, hefur það verið gert. Við höfum hins vegar tamið okkur að vera raunsæ í mati okkar á því hvað gæti hugsanlega gerst og hvernig við mundum síðan mæta því. Þess vegna blasti það við við innleiðingu kerfisins með losunarheimildir, sem kallað er ETS í Evrópusambandinu, að við værum hluti af því og við gætum nýtt okkur kosti þess. Þar er verið að nýta kosti markaðarins til að draga úr losun, í þessu tilfelli frá stóriðju og reyndar frá öðru líka, og það getum við nýtt okkur og eigum að gera og munum gera. Síðan var svo sannarlega tekið tillit til sérstöðu og hagsmuna Íslands með ákvæðinu sem var samþykkt í Marrakesh 2001. Það er tímabundið ákvæði og það er á borðinu og hefur svo sannarlega verið á borðinu allan þennan tíma. En hvað ætlum við að gera ef ekki næst framhald á hinum alþjóðlega samningi? Þá sitjum við uppi tómhent. Það er líka ábyrgðarhluti og það er það sem við höfum verið að búa okkur undir. Hægt er að nefna mörg dæmi um mikla hagsmunavörslu. Nærtækasta og nýjasta dæmið er tillagan um að votlendið fái sömu meðferð í bindingu og skógrækt og aðrar slíkar aðgerðir. Það skiptir Ísland gríðarlega miklu máli. Þar hefur svo sannarlega verið staðinn vörður um hagsmuni Íslands.

Virðulegi forseti. Það er gott að hv. þingmaður hefur þá trú að verið sé að berjast fyrir íslenskum hagsmunum. Ég er þessu ósammála vegna þess að ég held að við getum gert betur. Ég held að við þurfum sem aldrei fyrr á því að halda að koma sjónarmiðum okkar á framfæri í þessum málum, nákvæmlega eins og allar aðrar þjóðir eru að gera, hvort sem það eru Grænlendingar, ESB, Bandaríkjamenn, sem vilja ekki undirgangast þetta, eða hverjir aðrir sem þarna eru. Það hljómar kannski ekki vel af því að við höfum öll einhverja fallega framtíðarsýn, og nú ætlum við öll að fara að gera það sem er best fyrir heiminn, en á endanum er þetta spursmálið um fyrir hvaða hagsmunum fólk er að berjast. En það er bara þannig, ef við tökum þá hugsjón að berjast fyrir heiminn og fyrir hagsmunum Íslendinga þegar að þessu kemur, að ég hef fulla trú á því að þeir hagsmunir fari svo ágætlega vel saman. Ég held að við ættum að taka höndum saman. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar er ég ekki með nokkrum hætti að berjast gegn því að við drögum úr losun frá samgöngum eða frá fiskiskipaflotanum okkar heldur benda á að okkur hefur tekist að draga úr losun, t.d. hvað varðar fiskiskipaflotann, og að það eru frábær ný fyrirtæki að koma fram á sjónarsviðið sem eru einmitt að nýta sér tækni til að gera þetta kleift. Þess vegna held ég að við ættum öll að taka höndum saman þar en berjast líka fyrir því sem á ekki að vera eitthvert feimnismál og á ekki að vera slæmt orð, undanþága er ekki eitthvað sem orðspor Íslands stendur og fellur með, ekki ef undanþágan hefur svo ágætt hnattrænt gildi sem þessi undanþága hefur.

Forseti. Ég þakka fyrir afar góða og yfirgripsmikla umræðu um skýrslu um aðgerðaáætlun í loftslagsmálum þar sem megináhersla er lögð á möguleika Íslands til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Það er markmið skýrslunnar. Hér hafa komið fram margar afar góðar ábendingar en mig langar aðeins að staldra við þar sem hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir sleppti í sambandi við sameiginlega hagsmuni heildarinnar og Íslands. Þar liggur hundurinn einmitt grafinn og það er þess vegna sem fulltrúar yfir 190 landa heims koma saman, til að gæta að því að hinir sameiginlegu hagsmunir mannkyns séu þeir meginhagsmunir sem þar eru undir. Að sumu leyti erum við komin að því að verða að horfa til hagsmuna til lengri tíma en við erum vön að gera í stjórnmálum. Hins vegar fer ágætlega saman að varðveita hagsmuni Íslands og heildarinnar með því að tryggja að votlendið verði raunveruleg loftslagsaðgerð. Vegna umræðunnar hér finnst mér verra, þó að gerðar hafi verið nokkrar tilraunir til að leiðrétta það og það sagt í fullri einlægni, að þess skilnings virðist gæta sums staðar enn þá að með því að óska ekki eftir undanþágu sé Ísland að tapa verðmætum í einhverjum skilningi. Það er ekki svo. Hið íslenska ákvæði rennur út í árslok 2012, alveg sama hvað við gerum. Það rennur út við lok skuldbindingartímabils Kyoto-bókunarinnar. Þannig er það. Við undirgöngumst viðskiptakerfi með losunarheimildir 2012 og 2013 vegna aðildar okkar að Evrópska efnahagssvæðinu. Þessir tveir þættir blasa við. Öll þessi vinna hefur verið unnin í góðu samstarfi við atvinnulífið og erum við að koma því þannig fyrir að atvinnulífið, þ.e. íslenska stóriðjan alveg burt séð frá öllum okkar skoðunum á því hversu hagfelld hún sé atvinnuuppbyggingu á Íslandi o.s.frv., sitji við sama borð og stóriðja í Evrópu og njóti jafnræðis í aðgengi að losunarheimildum á við stóriðju í Evrópu. Með það kynnu einhverjir stóriðjusinnar að vera býsna ánægðir. Ég vil líka aðeins taka á punktum sem komu fram í máli hv. þm. Birgis Ármannssonar sem mér fannst afar umhugsunarverðir og sú spurning hver aðkoma Alþingis að stefnumótun eigi að vera í þessum málum. Ég held að við þurfum að staldra við þær vangaveltur. Er aðkoma Alþingis fullnægjandi? Mér finnst það gild spurning. Ég hef verið að velta fyrir mér hvort við ættum ekki til viðbótar við innleiðingu á viðskiptakerfi með losunarheimildir, sem er nokkuð tæknileg löggjöf og varðar aðkomu okkar að þessu tiltekna kerfi, að búa við heildarlöggjöf í loftslagsmálum rétt eins og heildarlöggjöf í mengunarmálum, náttúruverndarmálum, skipulagsmálum o.s.frv. Í slíkri löggjöf væri áskilið á hvern hátt stjórnvöld settu fram aðgerðaáætlanir og jafnframt hvernig þau ættu að fylgja þeim eftir og með hvaða hætti eftirlitsskyldu Alþingis væri best fullnægt. Ég held að þessi staða endurspegli þá staðreynd að málaflokkurinn er að nema land. Hann er að mörgu leyti nýr og þess vegna höfum við ekki mótað nægilega skýrt hvernig þessum þáttum er best fyrir komið. Ég ákvað upp á mitt einsdæmi að fara þess á leit við Alþingi að setja þessa skýrslu á dagskrá. Það er ágætt að geta þess, þar sem hér hefur verið sagt að skýrslan hafi verið til mánuðum saman en ekki verið rædd á þinginu, að ég óskaði fyrst eftir því í desember að málið kæmi á dagskrá þingsins. Það er nú á glöðum marsdegi sem þessi skýrsla fær rými á dagskrá hv. Alþingis. Það er mjög einfalt mál að setja fram áætlanir. Það er einfalt mál að setja fram markmið og segja: Við ætlum að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda - og láta taka af sér myndir, heilsa forsetum og vera með fána og þjóðsöngva o.s.frv. Það er enginn vandi. Vandinn er að setja fram aðgerðaáætlun sem er raunsæ og þess vegna hef ég lagt áherslu á að þessi aðgerðaáætlun verði sett saman í breiðu samráði, ekki bara þeirra ráðuneyta sem um ræðir heldur líka við Samband sveitarfélaga og atvinnulífsins og fleiri aðila sem um málin véla. Það hefur ekkert upp á sig að við skrifum eitthvað á blað um breytingu á eldsneyti á fiskiskipaflotanum ef við höfum ekki rætt það við þá aðila sem geta því ráðið. Þess vegna - þar sem þetta plagg er komið, ekki til ára sinna heldur er það ekki alveg glænýtt úr prentaranum - er ágætt að geta þess að vinnuhópur hefur verið settur af stað og meginviðfangsefni hans er að setja upp tímasetningar, mælanleg markmið, kvarða o.s.frv. þannig að við fáum þau amboð í hendur að við séum í færum til að meta framgang áætlunarinnar. Það er nokkuð sem ekki er hægt að líta fram hjá. Losunarmálin eru dálítið kúnstug vegna þess sem hv. þm. Birgir Ármannsson sagði og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir. Þessi málaflokkur er einhvern veginn þeirrar gerðar að hann er málaflokkur langra áætlana og langtímasýnar og þess vegna er hann sjaldnast málaflokkur dagsins og þingsalur ekki þéttsetinn akkúrat þegar hann er til umræðu. Losunarmál varða hvern einasta kima daglegs lífs og falla undir menntamál, menningarmál, samgöngumál, neytendamál, iðnaðarmál, sjávarútvegs- og landbúnaðarmál. Þau eru í raun og veru allir málaflokkar og hvert einasta skipti, virðulegur forseti, sem við tökum ákvörðun um að gera A eða B tökum við ákvörðun sem varðar loftslag, það er svo einfalt, hvort sem við ákveðum hvað við kaupum í matinn eða hvernig við leggjum á borðið eða hvernig við förum á milli húsa eða hvernig við notum pappírinn okkar eða hvernig föt við kaupum eða hvað það er sem við gerum, í hvert einasta skipti sem við aðhöfumst þá skiptir það máli fyrir loftslagið. Þess vegna ætti umræðan um loftslagsmál og losunarmál að vera heitasta umræða allra tíma. Ég hef setið eina loftslagsráðstefnu, gerði það í Kaupmannahöfn á sínum tíma. Það var mikil reynsla og upplifun. Fyrst og fremst finnur maður að gríðarlega miklir hagsmunir eru í húfi, líka hagsmunir sem varða ýmsa þætti sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir kom inn á eins og valdatogstreitu, flæði fjármagns milli norðurs og suðurs í heiminum o.s.frv. En í grunninn blasir við að þetta er eitt stærsta viðfangsefni mannkynsins og á ögurstundu finnur maður fyrir lotningu í salnum þegar allir sitja með merki sinnar þjóðar fyrir framan borðið sitt og geta ekki annað en horfst í augu við að verkefnið er gríðarlega krefjandi og snúið og kannski eitt það flóknasta á okkar tímum. Ég leyfi mér að vera svolítið hátíðleg og segja að það að ræða um þessi mál og komast að niðurstöðu eða einhverri lausn krefst allrar okkar visku, alls okkar vits, allrar okkar þekkingar, færni og manngæsku. Það er ekki akkúrat það er efst á blaði frá degi til dags þegar við erum í stjórnmálum og kannski ekki endilega í stjórnmálum á Íslandi í miðju hruni eða eftirköstum þess. Mér finnst afar mikilvægt að við sýnum auðmýkt frammi fyrir þessu verkefni. Þegar við sjáum fulltrúa frá öllum löndum heims frá hægri stjórnum, vinstri stjórnum, miðjustjórnum og alls konar stjórnum merkjum við varla hvernig ríkisstjórnir þeirra eru saman settar þegar þeir koma fram í þessu stóra og krefjandi verkefni mannkynsins. Ég þakka að lokum kærlega, virðulegur forseti, fyrir þessa fínu umræðu og heiti því að ég mun hugsa það mjög vel með hvaða hætti þingið getur komið öflugar að stefnumótun um loftslagsmál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir ræðu hennar. Það er bara eitt sem mig langar að vita. Hvers vegna ganga loftslagsmálin ekki betur á heimsvísu úr því að þjóðir heims eru fullar lotningar og bera svo mikla virðingu fyrir því einstaka verkefni, eins og ráðherrann fór yfir? Fyrir rest snýst þetta nefnilega alltaf um peninga. Þetta snýst um að þjóðir heims geti átt viðskipti með þennan svokallaða loftslagskvóta og geti veðsett hann og lagt hann fyrir til að fá einhverja greiðslu eða annað fyrir því að, eins og ég fór einmitt yfir áðan, þetta snýst um að færa fjármagn á milli vesturs og austurs og hjálpa svokölluðum þróuðum ríkjum með því að fara þangað, byggja verksmiðjur og fá svo loftslagskvóta í staðinn. Úr því að svona mikil virðing er borin fyrir þessu verkefni í heiminum, af hverju gengur það ekki hraðar? Hvers vegna var ekki komist að samkomulagi á Kaupmannahafnarráðstefnunni sem allir bundu svo miklar vonir við og leiðtogar heims komu á í einkaflugvélum sínum og menguðu andrúmsloftið fyrir okkur hinum? Hvers vegna gengur málið svona hægt að mati ráðherra?

Virðulegi forseti. Ég held að þingmaðurinn hafi svarað sjálfri sér ágætlega. Málið snýst auðvitað að miklu leyti um hagsmuni, peninga og völd. Það snýst líka um undirliggjandi misrétti milli heimshluta og líka um það að ríkari hluti heimsins hefur gengið á auðlindir þess fátæka og dregið til sín fjármagn og völd öldum saman. Það snýst um að fátækustu lönd heims eru ekki tilbúin til að leggja á sig hvað sem er til að bæta fyrir lifnaðarhætti heimshluta þeirra ríku. Í þeim samskiptum vilja þróunarlöndin auðvitað að komið sé fram við þau af sanngirni, ekki bara til að koma í veg fyrir hlýnun heldur líka til að búa til kerfi til að draga úr áhrifunum. Þetta er gríðarlega flókið pólitískt mál. Á Íslandi erum við þingmenn 63 og við komum okkur ekki saman um alla hluti. Á vettvangi Sameinuðu þjóðanna er verið að tala um að koma sér saman um stór verkefni þannig að ég held að sá tími sem það hefur tekið sé eðlilegur. Hins vegar voru mikil vonbrigði eftir Kaupmannahafnarráðstefnuna. Þá var búið að skrúfa væntingarnar töluvert upp en ég vonast til að það náist árangur og bindandi samkomulag í Suður-Afríku vegna þess að það er einfaldlega lífsnauðsynlegt að við höfum í hendi hvað tekur við þegar tímabili Kyoto-bókunarinnar lýkur.

Virðulegi forseti. Nú nálgumst við viðfangsefnið rétt, að mínu mati, með svari ráðherrans. Það er alveg hárrétt að hinar vestrænu þjóðir vaða á skítugum skónum yfir þróunarlöndin og ekki bara á þessu sviði. Það sem skiptir enn þá meira máli í heiminum er aðgangur að hreinu vatni, sem dæmi. Það gengur ekki að bera mikla virðingu fyrir því og vera full lotningar á meðan ekki næst samkomulag. Varðandi loftslagsmálin sem eru til umræðu eru Bandaríkin ófáanleg til að ganga að einhverju samkomulagi, Kína vill það ekki og ekki Indland. Þessi stóru spúandi ríki heimsins ætla ekki að taka þátt. Þess vegna segi ég að á meðan þetta er nánast eingöngu bundið við Evrópu og Ástralíu, Ástralía er að mig minnir stærra landsvæði en Evrópa, þá er þetta innanhússkróníka, innanhússáhugamál, fyrir kratískar stofnanir til að hafa nógu marga embættismenn í vinnu við að reikna út losunarheimildir og nógu marga embættismenn til að ferðast á milli landa og ná samningum. Við þekkjum alveg þetta ferli. Þess vegna fór alveg fram hjá mér glæsibragurinn og ævintýraljóminn yfir Al Gore þegar hann fór um heiminn og sagði: Við þurfum að huga að því að heimurinn er að farast vegna þess að það er svo mikil mengun og við verðum að huga að loftslagsmengun og öðru. Ég hreifst með á sínum tíma en eftir að ég fór að skoða þessi mál og kynna mér þau þá snúast þau fyrst og fremst um að búa til viðskiptakerfi sem hægt er að veðsetja upp í rjáfur. Þetta snýst ekki um hlutabréf, nei, heldur réttinn til að menga loftið sem við öndum að okkur.

Virðulegi forseti. Það er sannarlega rétt að málið er flókið og ég tek undir þá sýn þingmannsins að þetta sé ekki einkamál eða staðbundið mál hverrar þjóðar um sig heldur sé það ekki síður alheimsmál. Sumir stjórnmálamenn mér reyndari og nafntogaðri hafa sagt að við höfum ekki tíma til að bíða eftir Bandaríkjunum, Indlandi eða Kína eða hvaða lönd það eru og það má sannarlega til sanns vegar færa. Staðan er flókin eins og þegar nýr Bandaríkjaforseti, Obama, kemur fram með væntingar sínar og framtíðarsýn þá kemur smám saman á daginn að hann hefur ekki pólitíska innstæðu fyrir því sem hann langar að gera og vill gera. Á heimurinn þá bara að hinkra við meðan Bandaríkin eru að klára sín mál? Það er auðvitað sá grimmi veruleiki sem við blasir. Það sem ég vísaði í áðan þegar ég gerðist hátíðleg í lok máls míns var fyrst og fremst að á ákveðnum augnablikum á svona stórum fundi finnur maður fyrir alvarleikanum, ef svo má segja, þegar fólk áttar sig á að verkefnið og viðfangsefnið er stórt. Ég hef mínar efasemdir um viðskiptakerfi með losunarheimildir sem hér hefur verið rætt. Ég er ekki viss um að það sé akkúrat besta kerfið. Það er hins vegar kerfið á Evrópska efnahagssvæðinu og við fáumst náttúrlega við það kerfi sem við erum aðilar að. Mér finnst skipta miklu máli að við séum gagnrýnin á það en nýtum um leið þau amboð og tæki sem við höfum eða höfum aðgang að. Til þess er þessi aðgerðaáætlun sett fram og ég óska eftir samtali við þingið um hana til að við getum eflt almenna vitund um alvarleika málsins. Það er kannski stærsta viðfangsefni okkar að almenningur sé meðvitaður um hve mikilvægt málið er.

Virðulegi forseti. Ég gekk stoltur til þess verks á sl. hausti að samþykkja frumvarp um stjórnlagaþing og taldi að við þingmenn værum þar að stíga stórt skref inn í framtíðina. Stjórnmálaflokkar á Alþingi höfðu margsinnis reynt að ná samstöðu um nauðsynlegar breytingar á stjórnarskránni en ekki tekist þrátt fyrir mikinn stuðning við þær breytingar meðal þjóðarinnar. Þar má m.a. nefna hugmyndir um þjóðareign á auðlindum, landið eitt kjördæmi, ákvæði um fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslna, umræður um breytingar á hlutverki forseta lýðveldisins, þar með talið um hið umdeilda málskotsákvæði, og svo má áfram telja. Ég hef því talið eðlilegt og rökrétt í ljósi þessarar löngu sögu af misheppnuðum tilraunum þingsins til þess að ná samstöðu meðal allra flokka um stjórnarskrárbreytingar að draga nú línu í sandinn og segja: Nú er nóg komið af tregðu, undanbrögðum og eiginhagsmunagæslu. Nú er rétt að setja endurskoðun stjórnarskrárinnar í nýjan farveg, farveg sem ekki markast af stöðu og hagsmunum stjórnmálaflokkanna. Það var á þeim forsendum sem ég var einarður stuðningsmaður stjórnlagaþings. Það var á þeim forsendum sem ég gekk stoltur að kjörborðinu 27. nóvember sl. Ekki er hægt að segja annað en að áhugi almennra borgara í landinu á því að takast á hendur þetta ábyrgðarhlutverk og setjast á stjórnlagaþing til að endurskoða stjórnarskrána hafi farið fram úr björtustu vonum því að vel á sjötta hundrað einstaklinga buðu sig fram. Það var í senn viðurkenning á réttmæti þessarar merkilegu lýðræðistilraunar en vissulega einnig ákveðið fótakefli varðandi framkvæmd og undirbúning stjórnlagaþingskosninganna sjálfra. Hinn mikli fjöldi frambjóðenda gerði kjósendum og aðstandendum kosningarinnar erfitt fyrir og átti efalítið stóran þátt í því að ekki tókst sem skyldi að fylgja því fordæmi varðandi kynningu frambjóðenda og framkvæmd kosninganna sem kosningar til Alþingis og sveitarstjórna hafa gefið. Það var afdrifaríkt og hafði efalítið neikvæð áhrif á kjörsókn og opinbera umræðu um þingið, þar á meðal um það að flókið og erfitt væri fyrir kjósendur að gera upp hug sinn. Sömuleiðis má leiða að því líkur að sú staðreynd að við framkvæmd kosninganna var í ákveðnum atriðum vikið frá almennum kosningalögum en ekki í öðrum atriðum, hafi haft áhrif á þá niðurstöðu Hæstaréttar að úrskurða kosningarnar ógildar. Hæstiréttur kvað upp þann úrskurð í janúar að kosning til stjórnlagaþings hafi verið ólögmæt vegna annmarka sem voru á framkvæmd hennar. Lögspekingar hafa gagnrýnt að Hæstiréttur liti fram hjá ákvæði 120. gr. laga um kosningar til Alþingis um að forsenda þess að ógilda kosningu sé að ætla megi að gallar á framboði eða kosningu hafi haft áhrif á úrslit þeirra. Ég get tekið undir það að því leyti að Hæstiréttur færir að mínu mati ekki sannfærandi sönnur á að umræddir gallar á framkvæmd kosningarinnar hafi haft áhrif á niðurstöðu kosninganna. Hér verður að geta þess, til að öllu sé til haga haldið, að í lögum um stjórnlagaþing sem við samþykktum á Alþingi á síðastliðnu ári var ekki kveðið á um að ákvæði fyrrnefndrar 120. gr. laga um alþingiskosningar skyldi gilda í stjórnlagaþingskosningunum þrátt fyrir að sérstaklega væri kveðið á um að ýmis önnur ákvæði þeirra laga ættu við um kosningar til stjórnlagaþings. Þar liggur m.a. ábyrgð Alþingis sem við þurfum að horfast í augu við. Hæstiréttur gerði heldur ekki tilraun til að vega afleiðingar hinna framkvæmdarlegu annmarka gagnvart hagsmunum almennings, skattborgara og þeirra frambjóðenda sem hlutu kosningu til stjórnlagaþings en voru sviptir umboði sínu með ákvörðun réttarins. Í því samhengi er jafnframt athyglisvert að velta fyrir sér meginreglum um ógildingu stjórnvaldsákvarðana þar sem kveðið er á um að þegar um er að ræða verulega annmarka á stjórnvaldsákvörðunum þurfi samt sem áður að skoða hvort þeir annmarkar hafi haft áhrif á niðurstöðu máls. Niðurstaða Hæstaréttar er því ekki óumdeilanleg en stjórnskipun lýðveldisins er hins vegar skýr hvað það varðar að Hæstiréttur fer með æðsta dómsvald í landinu. Það er grundvallarafstaða mín að það sé skylda okkar á löggjafarsamkundunni að virða úrskurði Hæstaréttar hvað sem líður skoðunum okkar á þeim forsendum sem hann leggur til grundvallar. Stjórnarskráin boðar okkur að í reynd sé eldveggur á milli dómsvalds og löggjafarvalds í landinu sem setji okkur á löggjafarþinginu skýrar skorður þegar kemur að viðbrögðum við úrskurðum Hæstaréttar. Ég tel því að sú leið að skipa stjórnlagaráð með þeim fulltrúum sem urðu hlutskarpastir í kosningunum 27. nóvember, kosningum sem Hæstiréttur hefur úrskurðað ógildar, sé því miður misráðin og feli í sér að löggjafarvaldið líti í reynd fram hjá úrskurði Hæstaréttar. Hæstiréttur hefur kveðið upp úrskurð sinn og ég tel að okkur beri að hlíta þeirri niðurstöðu, hversu sammála eða ósammála við kunnum að vera niðurstöðu hans efnislega. Virðulegi forseti. Samráðshópi fulltrúa þingflokka um viðbrögð við dómi Hæstaréttar var falið að greina stöðuna og meta hvaða leið væri vænlegust til að ljúka því verkefni að endurskoða stjórnarskrána á þessu kjörtímabili. Niðurstaða meiri hluta hópsins var sú að mæla með því að Alþingi skipaði stjórnlagaráð sem fengi ráðgefandi hlutverk við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Ákvörðun um að fara þá leið er byggð á því mati að þótt umboð þeirra sem hlutu kosningu til setu á stjórnlagaþingi sé ekki lengur fyrir hendi verði ekki dregið í efa að þeir njóti ákveðins trausts kjósenda til að taka þátt í því verkefni að endurskoða stjórnarskrána. Ekkert bendir til að misferli hafi átt sér stað við kosninguna og ekki hefur verið sýnt fram á það með ótvíræðum hætti að ágallar á framkvæmdinni hafi í raun haft áhrif á hvernig kjósendur greiddu atkvæði. Ég tek það fram að ég tel að það sé í fullu samræmi við lög að Alþingi skipi hvaða fólk sem er í hvaða nefndir og ráð sem því sýnist. Það er líka skiljanlegt að horft sé til þess viðbótarkostnaðar sem óumdeilanlega hlýst af því að endurtaka svo viðamikla kosningu. Hitt liggur á borðinu að umboð þeirra einstaklinga sem kosnir voru á stjórnlagaþing 27. nóvember féll úr gildi við úrskurð Hæstaréttar og því verður ekki fram hjá því litið að hæpið er að nýta niðurstöðu kosningar sem dæmd hefur verið ógild til að fullnusta svo afdrifaríkt viðfangsefni sem endurskoðun stjórnarskrárinnar er. Ég er þeirrar skoðunar að farsælast hefði verið að horfast í augu við þá annmarka sem voru á kosningunni og framkvæmd hennar, og lagfæra og tryggja að framkvæmdin yrði hnökralaus í nýjum kosningum til stjórnlagaþings. Það hefði legið beinast við að endurtaka kosninguna með sömu frambjóðendum, fara í svokallaða uppkosningu sem er sú aðferð sem notuð hefur verið þegar almennar kosningar hafa verið dæmdar ógildar. Nú hafa mál skipast með þeim hætti að sú leið er í reynd fallin á tíma enda um tveir mánuðir liðnir frá úrskurði Hæstaréttar. Við höfum hér fyrir framan okkur tillögu um skipun stjórnlagaráðs. Ég hef skilning á þeim röksemdum sem þar liggja til grundvallar og virði að sjálfsögðu þá niðurstöðu sem meiri hluti þingsins kemst að en sé mig knúinn til að benda á annmarkana við þá leið. Ég skal vel játa að það er mér þungbært að geta ekki stutt þá leið sem hér er lögð til en þar ræður afstöðu minni að þegar um er að ræða svo mikilvægt málefni sem endurskoðun sjálfrar stjórnarskrár lýðveldisins er sé mikilvægt að standa þannig að málum að framkvæmdin sé eins og kostur er hafin yfir allan vafa. Ég legg hins vegar mikla áherslu á að mikilvægi þess verkefnis sem stjórnlagaráðinu er ætlað að vinna er ótvírætt og vil taka það sérstaklega fram að ég treysti vel þeim 25 einstaklingum sem urðu hlutskarpastir í kosningunni í nóvemberlok til að vinna þetta verk með sóma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsögu hans. Það vakti athygli mína að hann gaf upp í ræðu sinni að hann ætlaði ekki að styðja þetta mál. Mig langar líka til að vekja athygli á að hann bendir á að úrskurður Hæstaréttar standi og öllum beri að fara eftir úrskurðum og dómum Hæstaréttar. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hann hafi rekið augun í það sem kemur fram á bls. 2 í nefndaráliti 2. minni hluta sem ég skrifa undir þar sem talað er um hvernig staðið var að talningunni. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Sumir innsláttaraðilar stunduðu „skapandi“ úrlestur, giskuðu á tölu, og breyttu svo passaði við frambjóðanda. Fyrir kom að eingöngu síðasta talan var „misskráð“ hjá kjósanda og tóku innsláttaraðilar sér þá stundum vald til að setja inn „rétta“ tölu. Þess ber að geta að kerfið bauð upp á öllum tölum yrði breytt svo tæknilega séð gátu innsláttaraðilar skráð þá tölu sem þeim hugnaðist.“ Þetta lá ekki fyrir og kom ekki inn í kæru til Hæstaréttar heldur kom inn á borð allsherjarnefndar á síðustu dögum þegar við ræddum þessi mál. Þetta er mjög alvarlegt, þetta kemur frá yfirkjörstjórnarmanni í Reykjavíkurkjördæmi suður inn í allsherjarnefnd. Ég verð að segja að mér var mjög brugðið þegar ég sá þetta. Það er beinlínis verið að segja okkur að niðurstöðum kosninganna hafi verið breytt á meðan talningu stóð og þetta skýrir kannski þá 10 þúsund atkvæðaseðla sem voru ótaldir á mánudeginum vegna þess að vélin gat ekki tekið þá og þá hefur þessu verið breytt í samræmi við það því þegar upp var staðið voru ógild atkvæði mjög fá. Hvað finnst þingmanninum um þetta? Finnst honum ekki einkennilegt í ljósi þessa að samt sem áður sé hreinlega búið að velja þessa 25 aðila - samúð mín er hjá þeim - til að sitja í stjórnlagaráði? Augljóst er að talningin hefur verið mjög gölluð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir fyrirspurnina. Hún bendir á eitt af allnokkrum dæmum sem dregin hafa verið fram um galla á framkvæmd kosningarinnar og ég held að við verðum að játa að þar var ýmislegt sem betur hefði mátt fara. Ég hef ekki haft aðstöðu til að fara í gegnum gögnin sem hv. þingmaður vitnar til í máli sínu en tel að við hefðum átt, í ljósi þess hve mikið var undir í þessu máli, að endurtaka leikinn. Að taka til við endurskoðun stjórnarskrárinnar er ekki mjög hversdagslegt mál og kannski er mikilvægt í slíku máli umfram öll önnur að vanda sig í hverju skrefi. Þess vegna hefði ég talið að við hefðum átt að draga þann lærdóm af niðurstöðu Hæstaréttar að við yrðum að laga þá ágalla sem voru á framkvæmdinni og kosta kapps um að endurtaka leikinn með þeim hætti sem fullur sómi væri að. Það hefði ég talið eðlilegt en ég hef, eins og ég rakti í ræðu minni, skilning á því að eftir því sem tíminn líður verður sú leið sem eðlilegust hefði verið, að grípa til uppkosninga, sífellt vandasamari. Menn hefðu þurft að taka mjög skjóta ákvörðun um leið og úrskurður Hæstaréttar lá fyrir og fara í nýja kosningu. Það var ekki gert og við stöndum frammi fyrir þessari leið. Hún er misráðin að mínu mati en ég er hins vegar mjög mikill stuðningsmaður þess að sérvaldir, sérstakir fulltrúar þjóðarinnar takist á hendur þetta mikilvæga verkefni og ég óska þeim alls hins besta í því.

Virðulegi forseti. Það vill þannig til að þeir fulltrúar þjóðarinnar sem fara með stjórnskipunarvaldið eru staddir í þessum sal, þeir eru 63 og hv. þingmaður er einn af þeim. Tekin var ákvörðun um að útbýta stjórnskipunarvaldinu til 25 aðila þannig að það eru langtum færri fulltrúar þjóðarinnar sem koma að því að skapa nýja stjórnarskrá en stjórnskipunarvaldið segir til um, sérstaklega þegar litið er til þess að það voru einungis 80 þúsund einstaklingar sem kusu í stjórnlagaþingskosningunni en í alþingiskosningunum taka yfirleitt þátt á milli 78–80% kosningabærra manna. Þannig að stjórnskipunarvaldið er alveg klárt, það er hér inni. Ég benti á í greinargerð með nefndaráliti að hefðu verið stjórnarskrárbreytingar í síðustu kosningum hefðu 90 lýðræðislega kjörnir fulltrúar komið að þeim vegna þess að fyrst hefðu 63 þingmenn kosið um breytingarnar, síðan hefði þing verið rofið og boðað til nýrra kosninga þar sem stjórnarskrárbreytingarnar hefðu verið undir, og síðan komu inn 27 nýir þingmenn inn á þing í kosningunum 2009. Með þeim og þeim sem voru endurkjörnir hefðu komið samtals 90 manns að stjórnarskrárbreytingum. Mig langar til að deila áhyggjum mínum með þingmanninum og sjá hvaða álit hann hefur á þessu. Lagt er til í þingsályktunartillögunni að þeir 25 efstu sem hlutu kjör í kosningum sem nú hafa verið dæmdar ógildar taki sæti í stjórnlagaráði. Segjum sem svo að ekki nema helmingurinn af þeim aðilum þiggi þetta sæti. Finnst þingmanninum það ekki áhyggjuefni? Því þá verður farið svo langt niður nafnalistann samkvæmt þingsályktunartillögunni. Telur þingmaðurinn að einhverjir varamenn séu tilbúnir á hliðarlínunni til að stökkva inn í stjórnlagaráð og fara að semja nýja stjórnarskrá? 

Virðulegi forseti. Það er spurt um ýmis atriði í viðtengingarhætti sem ég tel engan veginn tímabært að fara út í á þessu stigi. Við höfum engar upplýsingar um að þeir einstaklingar sem fengu besta niðurstöðu í kosningunni 27. nóvember ætli ekki að svara kalli um að taka sæti í stjórnlagaráði. Meðan svo er held ég að við verðum að spara okkur bollaleggingar af því tagi sem hv. þingmaður býður upp á. Ég vil þó gera að umtalsefni það sem þingmaðurinn nefndi varðandi kjörsóknina. Ég er ekki sammála því að hún hafi verið slæm. Hér var um að ræða algerlega nýjar kosningar og engin fordæmi um kosningar af þessu tagi. Eins og ég rakti í ræðu minni var framkvæmdin auðvitað mun flóknari en við eigum að venjast í kosningum þar sem eru tiltölulega fáir listar og menn ekki í miklum vandræðum með að gera upp á milli þeirra, hafa margsinnis gengið að kjörborðinu og búa að ákveðinni lífsskoðun og sannfæringu sem vísar þeim yfirleitt veginn í þeim efnum. Þarna vorum við í alveg nýju verkefni þar sem 526 einstaklingar buðu sig fram og gera þurfti upp á milli þeirra með því að setja sig inn í mannkosti þeirra, fortíð og ekki síst þær áherslur sem þeir tóku með sér í þetta mikilvæga verkefni. Ég held að þetta hafi verið tilraun sem var allrar athygli verð og reyndar trúi ég því og treysti að við munum fara í gegnum ýmsar fleiri kosningar á komandi missirum þar sem almenningi í landinu verður treyst til að taka ákvarðanir sem miklu skipta um framtíð samfélagsins.

Virðulegi forseti. Ég ætla að hefja ræðu mína á tilvitnun í mann sem ég hef miklar mætur á en hann skrifaði grein í Fréttablaðið á dögunum. Þar segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt lögum um stjórnlagaþing skal Hæstiréttur skera úr um gildi kosninga fulltrúa á þingið. Þetta gerði Hæstiréttur með ákvörðun 25. janúar 2011 og lýsti kosningu til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010 ógilda. Ákvörðun Hæstaréttur verður ekki hnekkt og með lagasetningu sinni fól Alþingi æðsta handhafa dómsvaldsins endanlegt úrskurðarvald. Ákvörðun Hæstaréttar er því í reynd hæstaréttardómur eða a.m.k. ígildi slíks dóms. Nú liggur fyrir þingsályktun um að skipa 25 manna stjórnlagaráð og binda skipun þeirra og varamanna við þá sem hlutu kosningu til stjórnlagaþings eða með öðrum orðum binda kjörið við hóp manna sem hlutu ógilda kosningu og eru því umboðslausir. Með þessu er Alþingi í reynd að fella ákvörðun Hæstaréttar úr gildi og ganga inn á svið dómsvaldsins. Jafnframt virðir Alþingi ekki þrískiptingu ríkisvaldsins og brýtur þannig gegn stjórnarskránni eða að minnsta kosti sniðgengur hana. Um leið ómerkir þingið eigin ákvörðun um að fela Hæstarétti endanlegt ákvörðunarvald. Ekki bætir úr þótt einhverjar málamyndabreytingar séu gerðar á hlutverki stjórnlagaráðs frá því sem ákveðið var um stjórnlagaþing. Það má svo sem segja að þetta sé í samræmi við það sem nú tíðkast í umgengni við lög og reglur, jafnt í stjórnmálum sem atvinnulífi. En gott væri að þeir sem hyggjast taka sæti í stjórnlagaráði hugleiddu stöðu sína og þá jafnframt hvort þetta sé gæfuleg byrjun á því að setja nýja stjórnarskrá.“ Ég hefði líklega ekki getað orðað þessa hugsun betur en minn gamli prófessor Sigurður Líndal gerði í þessari grein sem hann skrifaði í Fréttablaðið þann 17. mars 2011. Í henni kemst lagaprófessorinn að því að með tillögunni, af hálfu þeirra sem hana flytja, sé gerð tilraun til að hafa niðurstöðu æðsta dómstóls um ógildingu kosningar til stjórnlagaþings að engu. Það er niðurstaða lagaprófessorsins. Ég get ekki tekið þátt í að styðja slíkan tillöguflutning og ég tek undir allt sem fram kemur í þessari ágætu grein Sigurðar Líndals. Í umræðu um tillöguna sem hér er til umfjöllunar um að skipa stjórnlagaráð á grunni eða eftir atvikum rústum stjórnlagaþingsins sem stefnt var að að koma á fót er því haldið fram að við sem erum á móti tillögunni séum það vegna þess að við vorum á móti hugmyndinni um stjórnlagaþing. Ég lít þannig á að þessi tiltekna tillaga snúist ekki um stjórnlagaþing eins og það var lagt upp í upphafi og hún er í engu samræmi við þær hugmyndir sem komu frá þeim sem fyrstir settu slíka tillögu fram. Ætli það hafi ekki verið Ólafur heitinn Jóhannesson, prófessor og fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, sem það gerði en í lifandi lífi okkar flestra var það fyrrverandi hæstv. ráðherra og fyrrverandi formaður stjórnarskrárnefndar Jón Kristjánsson sem bar þá tillögu upp á flokksráðsfundi eða landsþingi Framsóknarflokksins. Sá ágæti maður kom fyrir allsherjarnefnd og lýsti þeirri skoðun sinni að honum hugnaðist ekki sú tillaga sem hér er til umfjöllunar þrátt fyrir að vera einlægur stuðningsmaður hugmyndarinnar um stjórnlagaþing. Sú afstaða byggði á því hvernig að málinu er staðið, forsögu þess og hvernig menn ganga fram gagnvart niðurstöðu Hæstaréttar. Jón Kristjánsson lýsti því á fundum nefndarinnar að yrði tillagan samþykkt þyrftu þeir sem að samþykktinni stæðu og stýrðu málum að vanda sig gífurlega vel við að útskýra fyrir þeim alþjóðastofnunum sem við erum í sambandi við hvernig í ósköpunum menn gátu komist að þessari niðurstöðu. Ég er ekki flokksbróðir Jóns Kristjánssonar og hef aldrei verið en ég tek undir þessi sjónarmið hans. Eins og áður segir snýst þessi tillaga sem slík ekki um stjórnlagaþing sem stofnun. Ég var á móti þeirri hugmynd að hér yrði komið á stjórnlagaþingi. Ég var þeirrar skoðunar að við hefðum stjórnlagaþing sem er Alþingi Íslendinga sem samkvæmt stjórnlögum okkar fer með valdið til að gera breytingar á stjórnarskrá. Ég taldi að óráð væri að stofna til stjórnlagaþings við hliðina á öðru stjórnlagaþingi sem fyrir væri. En gott og vel. Nú snýr afstaða mín til þessa máls efnislega að því að ég tel að tillagan sé ekki skynsamleg og engan veginn boðleg í ljósi þess sem á undan hefur gengið, þ.e. í ljósi niðurstöðu Hæstaréttar. Ég tel ófært að Alþingi Íslendinga ákveði, með þeim hætti sem hér er lagt til, að hafa niðurstöður æðsta dómstóls þjóðarinnar að engu, hvort sem sú niðurstaða kallast dómur, úrskurður, ákvörðun eða hvað sem er. Þetta er endanleg niðurstaða sem ekki verður áfrýjað. Fyrir allsherjarnefnd komu lagaprófessorar sem lýstu því að niðurstaðan jafngilti dómi dómstólsins vegna þess að henni yrði ekki áfrýjað og hún hefði algerlega sömu réttaráhrif og dómar. Sigurður Líndal talaði um dóm eða ígildi dóms. Það breytir engu um að niðurstaðan er endanleg en með þessari tillögu gera nokkrir hv. þingmenn tilraun til að hafa niðurstöðu dómstólsins að engu. Það hefur auðvitað verið staðfest í umræðunni um málið á fyrri stigum. Þessu sjónarmiði höfum við haldið fram sem erum andstæðingar málsins gegn andmælum flutningsmanna tillögunnar og sumra þeirra hv. þingmanna sem hyggjast styðja frumvarpið. Ég vil vekja athygli á því að í 1. umr. í andsvari við mig sagði einn flutningsmanna, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, um akkúrat þetta atriði, með leyfi forseta: „Mér finnst algjörlega undarlegt að þingmenn ætli á átta vikum fyrst að láta forsetann koma í veg fyrir lagafrumvarp sem samþykkt var með auknum meiri hluta á þingi og síðan láta Hæstarétt með, hvað á ég að segja, smámunasemi eyðileggja þá merku tilraun sem hér er verið að gera til að fá fólk sem fólkið í landinu treystir til að gera drög að nýrri stjórnarskrá.“ Þetta er auðvitað kjarni málsins og það sem býr að baki tillögunni. Þeir sem að henni standa ætla ekki að sætta sig við að Hæstiréttur komist að annarri niðurstöðu en þeim er þóknanleg. Þess vegna er tillagan lögð fram. Hún er lögð fram til að hafa niðurstöðu Hæstaréttar að engu eins og minn gamli prófessor Sigurður Líndal fjallaði um í grein sinni þann 17. mars síðastliðinn. Þarna kom staðfestingin á því á hverju þessi tillaga byggir. Ég verð að segja að það hlýtur að vera umhugsunarvert fyrir þá 25 einstaklinga sem tillagan gerir ráð fyrir að taki sæti í stjórnlagaráði hvort þeir vilji taka sæti í ráðinu yfir höfuð verði tillagan samþykkt og til þess stofnað í ljósi þess sem á undan hefur gengið. Það mundi ég aldrei gera. Ég mundi aldrei taka sæti í slíku ráði þegar forsaga málsins hefur verið með þessum hætti. Í umfjöllun nefndarinnar benti Sigurður Líndal réttilega á að sú stjórnarskrársniðganga sem ég vék að áðan og hann lýsir í grein sinni er auðvitað ekki gott veganesti þegar hafin er vinna við endurskoðun á stjórnarskrá. Það getur varla verið. Ég tók mig til og kynnti mér stefnumál nokkurra frambjóðenda til stjórnlagaþings og áhersluatriði sem þeir lögðu fram í aðdraganda kosninga. Afar margir af þeim sem náðu kjöri og ekki síður aðrir frambjóðendur sem ekki náðu kjöri lögðu gríðarlega áherslu á að styrkja handhafa ríkisvaldsins, þ.e. framkvæmdarvald, löggjafarvald og dómsvald gagnvart hvert öðru og gera hvert og eitt sjálfstæðara. Það var sérstaklega talað um það af hálfu sumra frambjóðenda að styrkja dómsvaldið gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég get nefnt t.d. dæmi af handahófi að prófessor Þorvaldur Gylfason sem náði kjöri á stjórnlagaþing áður en kosningin var ógilt lagði á þetta mikla áherslu og sömuleiðis Silja Bára Ómarsdóttir. En nú kemur fram tillaga sem beinlínis gengur út á það sem staðfest hefur verið í umræðunni, að þingið taki völdin af dómsvaldinu og geri lítið úr niðurstöðum þess. Þá hlýtur maður að velta fyrir sér: Telja þessir ágætu frambjóðendur sem hlutskarpastir voru í kosningunni að boðlegt sé að taka sæti í ráðinu og þetta sé gæfulegt veganesti til að sinna verkefninu sem þeim er ætlað? Mér finnst tímaeyðsla að ræða í löngu máli og rífast um það hvort niðurstaða Hæstaréttar sé höfð að engu með tillögunni. Það blasir auðvitað við öllum sem um málið hafa fjallað. Það blasir við hæstv. innanríkisráðherra sem er æðsti yfirmaður dómsmála á Íslandi. Hann hefur sagt: Við verðum að hlíta niðurstöðu Hæstaréttar í öllum málum, sama hvað okkur finnst um hana. Á þeim forsendum treystir hann sér ekki, þrátt fyrir að vera ráðherra í ríkisstjórn og samflokksmaður hv. þingmanns sem situr hér fyrir aftan mig og flytur tillöguna, til að styðja tillöguna og það er auðvitað kjarni málsins. Þingið getur ekki gengið fram með þessum hætti gagnvart dómsvaldinu. Geri þingið það er auðvitað verið að skapa fordæmi sem ég tel að sé mjög óæskilegt. Hvernig í ósköpunum geta þeir þingmenn sem tala fyrir tillögunni ætlast til þess að annað fólk, almenningur í landinu, hlíti niðurstöðu Hæstaréttar í öðrum málum ef þeir ætla ekki að gera það sjálfir? Það er ótrúleg skammsýni að fara fram með tillögu eins og þessa þegar menn skoða hana í heildarsamhengi hlutanna. Þetta er ekki bara niðurstaða mín. Þetta er niðurstaða þeirra sem fjölluðu um málið í allsherjarnefnd, fjölluðu efnislega um málið. Ég hef áður vikið að prófessor Sigurði Líndal sem sagt hefur sína skoðun. Annar prófessor, Róbert Spanó, forseti lagadeildar Háskóla Íslands, tók efnislega undir þessi sjónarmið með öðrum orðum. Það gerði Ragnhildur Helgadóttir, prófessor í stjórnskipunarrétti við Háskólann í Reykjavík, líka og fleiri. Í umfjöllun nefndarinnar var það þannig að eftir því sem fleiri gestir mættu á fundi nefndarinnar og falleinkunnirnar yfir tillögunni urðu fleiri voru gestakomur stöðvaðar. Við fulltrúar minni hlutans óskuðum eftir því að á fund nefndarinnar kæmu prófessor Eiríkur Tómasson og Björg Thorarensen, prófessor í stjórnskipunarrétti við Háskóla Íslands, til að segja álit sitt á tillögunni. Það gerðum við auðvitað ekki að ástæðulausu. Björg Thorarensen er eins og áður segir prófessor í stjórnskipunarrétti við háskólann og sat líka í stjórnlaganefndinni sem starfaði í aðdraganda stjórnlagaþingsins sem síðan aldrei varð. Því miður var meiri hluti nefndarinnar í svo miklum spreng með að afgreiða málið að hún hafði ekki biðlund til að hlýða á sjónarmið lagaprófessorsins og það sama gilti um Eirík Tómasson sem þó hafði áður komið á fundi nefndarinnar í kjölfar niðurstöðu Hæstaréttar til að lýsa því að sú leið sem hér er valin til að bregðast við niðurstöðu réttarins væri sú versta sem í boði væri. Ég var nefndarformaður á Alþingi í nokkur ár. Ég held að ég hafi verið formaður menntamálanefndar í fjögur ár og fjallað þar um ýmis umfangsmikil og viðamikil lagafrumvörp. Sú hefð var viðhöfð í þingstörfunum að þegar stjórnarandstaða óskaði eftir því að gestir kæmu á fundi nefndar til að fjalla efnislega um mál sem þar voru til umfjöllunar, var fallist á þær óskir umyrðalaust. Í nefndum mínum sátu ýmsir hv. þingmenn sem höfðu meira hugmyndaflug en við hv. þm. Birgir Ármannsson höfðum í tengslum við málið en við óskuðum eftir því að tveir prófessorar í stjórnskipunarrétti við Háskóla Íslands kæmu fyrir nefndina til að fjalla um hvernig ætti að standa að stjórnarskrárbreytingum en ekki einhverjir aðilar úti í bæ sem höfðu ekkert um málið að segja. Við þeim sjónarmiðum var ekki hægt að verða. Reynt var að gera það innan mjög skamms tíma, það má hv. þm. Róbert Marshall eiga að hann reyndi það í þá viku sem málið var til meðferðar innan nefndarinnar. En biðlundin var ekki meiri en svo að okkur tókst ekki að fá þessa ágætu lagaprófessora til fundar við nefndina til að fjalla um þau mikilvægu atriði sem endurskoðun stjórnarskrárinnar er. Það er auðvitað fjölmargt fleira sem ástæða er til að fjalla um hér og maður hefði svo sem viljað fá sjónarmið fleiri aðila sem þekkingu og reynslu hafa af stjórnarskrármálum um þessa tillögu í umfjöllun nefndarinnar en því miður tókst það ekki. Ég hef í sjálfu sér skilning á því að þeir sem mæltu fyrir tillögunni hafi ekki kært sig um frekari gestakomur vegna þess að móttökurnar við tillögunni voru ekki jákvæðar. En hv. þingmenn hljóta, og ég bind enn vonir við það, að átta sig á því í hvað tillögunni felst eins og ég var að reyna að lýsa, þ.e. að farið verður á svig við niðurstöðu æðsta dómstólsins í mikilvægum málum. Ég er hlynntur því og ég er þeirrar skoðunar að endurskoða þurfi stjórnarskrána. Það vantar ekkert upp á það. Ég hef farið yfir það margoft úr þessum ræðustól að það skuli gert. En það skulum við gera í sátt við þjóðina og í sátt hvert við annað, við sem sitjum í þeim stjórnmálaflokkum sem hér eru. Við sjálfstæðismenn höfum talað fyrir því að allir flokkar á þingi taki stjórnarskrána til endurskoðunar og byggi á niðurstöðum þjóðfundar, byggi á skýrslu stjórnlaganefndar og þeirri vinnu sem stjórnarskrárnefnd Jóns Kristjánssonar vann á árunum 2005–2007. Ég held að við getum náð árangri og af hverju segi ég það? Vegna þess að formaður nefndarinnar upplýsti það í umfjöllun fyrir allsherjarnefnd að býsna lítið hefði staðið út af borðinu þegar nefndin lauk störfum, nefnilega bara 26. gr. stjórnarskrárinnar um synjunarvald forsetans. Það hefði verið eitraða eplið sem kom í veg fyrir að menn næðu niðurstöðu, ekki auðlindaákvæði eða eitthvað annað heldur 26. gr. Og ég held, virðulegi forseti, að atburðir síðustu missira hafi leitt til þess að þeir sem voru helst 

Virðulegi forseti. Það skal upplýst hér að margir hafa haft samband við mig eftir að þetta mál komst á dagskrá þingsins, þeir sem hlutu kosningu á stjórnlagaþingið, sem síðar var dæmd ógild, og einnig kjósendur. Einn kjósandi hringdi í mig og sagði: Ég tilheyri þeim 63% af þjóðinni sem ekki kaus. Ég var aldrei spurður að því hvort ég vildi stjórnlagaþing. Þess vegna fór ég ekki og kaus. Það eru því ýmis sjónarmið uppi. Þingmaðurinn Sigurður Kári Kristjánsson fór yfir það að allsherjarnefnd hefði lent í miklu tímahraki með málið. Ég bið hann um að svara því hvers vegna það er, hvað er það sem hangir á til 1. júní árið 2011? Hvers vegna er málið komið í tímaþröng? Bara til að rifja það upp frá því í síðustu viku. Svo langar mig til að spyrja hann í ljósi þess að fyrir þinginu liggur frumvarp um lagaskrifstofu Alþingis sem snýr að því að hér séu sett vönduð lög, lagasetning verði til fyrirmyndar og þingmenn hafi aðgang að prófessorum á réttarsviðum þeim sem til umfjöllunar eru í frumvörpum, svo og með vísan til skýrslu þingmannanefndar Alþingis sem hv. þm. Atli Gíslason fór fyrir. Finnst hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni þetta vera vönduð lagasetning - við erum reyndar að tala um þingsályktunartillögu - en er þetta mál sem á að vera á borði þingmanna? Deilir þingmaðurinn ekki þeirri skoðun minni að raunverulega eru flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu að taka Alþingi sem stofnun nokkuð niður með því að fara svo augljóslega móti úrskurði Hæstaréttar og fara svo augljóslega á móti þrígreiningu ríkisvaldsins sem felst í 2. gr. stjórnarskrárinnar? Er málið yfir höfuð þingtækt að mati þingmannsins?

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmenn auki ekki hróður sinn með því að leggja fram tillögur sem eru til þess fallnar að grafa undan meginreglu stjórnskipunar okkar sem kveður á um þrískiptingu ríkisvaldsins, sem viðhöfð hefur verið í stjórnskipan okkar og annarra landa sem við kjósum að bera okkur saman við. Það er auðvitað gert með þessari tillögu, a.m.k. eins og Sigurður Líndal orðaði það, menn eru að reyna að sniðganga þá meginreglu sem fram kemur í 2. gr. stjórnarskrárinnar og í flestum stjórnarskrám hinna vestrænu ríkja. Hv. þingmaður spyr um tímahrak. Það er alveg rétt að mönnum lá mikið á að afgreiða þetta mál og tryggja það að stjórnlagaráðið gæti lokið störfum þann 1. júní. Ég get upplýst hv. þingmann um af hverju það var. Jú, það er vegna þess að þann 1. júní á sá húsaleigusamningur sem fyrir liggur um húsnæðið, sem á að hýsa stjórnlagaráðið, að renna út. Stjórnlagaráðið og stjórnarskrárbreytingarnar eru því komnar í tímahrak út af gildistíma húsaleigusamnings. Það er einhver vafasamasti og óheppilegasti grundvöllur undir starf sem lýtur að stjórnarskrárbreytingum sem ég hef heyrt um. Ég vona að það fréttist a.m.k. ekki mjög langt út fyrir landsteinana að þannig sé haldið á málum á Alþingi Íslendinga þegar kemur að því að endurskoða stjórnarskrána. Endurskoðun á stjórnarskrá er alvarlegt mál. Þar er fjallað um grundvallarlög þjóðarinnar og ríkisins. Menn verða að gefa sér tíma í að vinna slíkt verk og það má ekki gera í einhverju 

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega alveg hreint dæmalaust að stjórnarskrárgerðin frá þessu stjórnlagaráði skuli hanga á einum húsaleigusamningi sem á að renna út 1. júní 2011. Það er til skammar og þetta eru svo mikil handarbakavinnubrögð. Að mínu mati er þetta til þess að bjarga þeim kostnaði sem nú þegar er fallinn á með því að bæta örlítið meiri kostnaði við til að hægt sé að réttlæta það í ríkisreikningi. Verði hætt við núna er áfallinn kostnaður við stjórnlagaþingið, sem átti að verða með kosningunum og þeim kostnaði við að ráða starfsfólk og annað, nú þegar orðinn 500 milljónir. Hálfur milljarður er þegar fallinn á þessa hugmynd hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég vil minna á að kvennadeild St. Jósefsspítala var lokað, rekstrarkostnaðurinn þar á ári var 300 milljónir. Það er helmingurinn af umræddri upphæð, heilsa 1.200 kvenna á ári. Því var hent út um gluggann með þessum upphæðum. Hálfur milljarður er nú þegar farinn í þetta. Mig langar að spyrja þingmanninn aftur, af því að hann hafði ekki ráðrúm eða tíma til að svara þeirri spurningu, hvort þetta væri í anda þeirrar skýrslu sem þingmannanefnd Alþingis komst að niðurstöðu um, að hér ætti að stórbæta alla lagasetningu, stórbæta alla vinnu og umfram allt að hafa vinnubrögðin vönduð og fagleg og þá líka með vísan í frumvarp um lagaskrifstofu Alþingis. Og hvort það er mat þingmannsins af eða á, þar sem hann er nú lögfræðimenntaður: Telur hann að þessi þingsályktunartillaga sé þingtæk vegna árekstrar hennar við úrskurð Hæstaréttar?

Virðulegi forseti. Til að svara spurningu hv. þingmanns um fagleg vinnubrögð og það hvernig tillagan og tilurð hennar er í tengslum við það sem fram kemur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis leyfi ég mér að efast um að þeir sem flytja þessa tillögu hafi lesið þá skýrslu. Vegna þess að tillagan uppfyllir ekkert af þeim sjónarmiðum sem þar koma fram um fagleg og vönduð vinnubrögð. Þess vegna furða ég mig á því að t.d. hv. þm. Atli Gíslason, sem var formaður þingmannanefndarinnar sem skilaði hér mikilli skýrslu um önnur, betri og bætt vinnubrögð, skuli skrifa undir tillögu meiri hluta nefndarinnar þegar það liggur fyrir að allir þeir prófessorar, sem þó komust að á fundum allsherjarnefndar, hafa fundið þessari tillögu allt til foráttu, allt. Það þýðir ekki að skrifa langar skýrslur um það að hér eigi menn að vanda vinnubrögð sín, leita til sérfræðinga og setja sér einhver fagleg og merkileg viðmið í fínni skýrslu og flagga henni með tölunni 63:0 og segja að allir hafi verið sammála um að haga málum þannig og fara síðan ekkert eftir því í kjölfarið þegar tillögur eru lagðar fram. Ég tala nú ekki um í svona mikilvægu máli eins og þessu. Í mínum huga uppfyllir tillagan engan veginn þær kröfur sem fram koma í þeirri skýrslu. Það er síðan alveg rétt hjá hv. þingmanni að kostnaðurinn við þetta mál allt saman er orðinn óbærilegur, hrikalegur og alvarlegur 

Frú forseti. Ég er fylgjandi þeirri tillögu sem við ræðum hér. Ég tel skynsamlegt að skipa þá sem kosnir voru til stjórnlagaþings, sem síðan hefur verið dæmd eða ákvörðuð ógild kosning, í stjórnlagaráð. Í ljósi þeirra orða sem hafa fallið um þá sem eru eins og ég fylgjandi þessari tillögu liggur við að maður þurfi að nota þær 20 mínútur sem manni eru úthlutaðar hér til að bera af sér sakir. Það liggur fyrir að maður er nánast sakaður um að vera ekki meðvitaður um þrískiptingu ríkisvaldsins fyrir utan það að hafa ekki lesið helstu skýrslur um þetta efni og líka álit ýmissa stjórnskipunarfræðinga á þessari tillögu og svoleiðis. Ég sé mig tilknúinn strax í upphafi máls að lýsa því yfir skýrt og skorinort að ég er fyllilega meðvitaður um þrískiptingu ríkisvalds. Ég ber fyrir þeirri þrískiptingu takmarkalausa virðingu og tel hana grundvöllinn að okkar stjórnskipan, þannig að það liggi alveg fyrir. Ég hef líka lesið greinar eins og eftir Sigurð Líndal lagaprófessor þar sem hann lýsir sig andvígan þeirri tillögu sem við ræðum hér. Ég taldi mig alveg skilja sjónarmið hans en ég er hins vegar ósammála þeim. Og nú ætla ég að lýsa mínum röksemdum. Þær bregða kannski birtu á aðrar hliðar þessa máls og fá e.t.v. fólk til að ætla ekki þeim sem styðja þetta mál einhverjar svona dæmalausar hugsanir eins og að vera ekki meðvitaðir um þrískiptingu ríkisvalds. Við skulum hætta þeim ávirðingum. Ég vil aðeins rifja upp söguna. Endurskoðun stjórnarskrárinnar fyrir lýðveldið Ísland er þyrnum stráð leið. Árið 1944 var hér samþykkt stjórnarskrá nánast til bráðabirgða eins og við þekkjum. Það átti að endurskoða hana strax, og svo farið sé hratt yfir sögu hefur það bara alls ekki gengið vel, það hefur ekki gengið vel. Jafnvel þótt það hafi verið í stjórnarsáttmála t.d. ríkisstjórnarinnar frá 2003–2007 að setja bæri ákvæði um auðlindir í þjóðareign inn í stjórnarskrá tókst það samt ekki. Hér varð uppistand í þingsal út af því þó að það væri í stjórnarsáttmála. Framsóknarmenn smíðuðu tillögu til að taka á þessu máli, til að koma stjórnarskrárbreytingum í höfn, til að koma þessari stjórnarskrárvinnu í höfn. Sú tillaga hét stjórnlagaþing. Sú tillaga gerði vissulega ráð fyrir að blásið yrði til bindandi stjórnlagaþings. Það var svona megininntakið í þeirri tillögu. Fyrir kosningar 2009 fór Framsóknarflokkurinn fram með það skilyrði fyrir stuðningi sínum við minnihlutastjórn að farið yrði í bindandi stjórnlagaþing, og menn þurftu þá auðvitað að breyta stjórnarskránni til að efna til þess. Við skulum rifja það upp að hér voru haldnar mörg hundruð ræður af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins um fundarstjórn forseta.  Á hvaða stað erum við núna með þetta mál? Kosningar til stjórnlagaþings voru ákvarðaðar ógildar af sex hæstaréttardómurum sem var falið það vald af Alþingi að vera úrskurðaraðili í þeim efnum. Á þeim stað erum við nákvæmlega. Hér er talað um virðingu fyrir þeirri ákvörðun. Ég er þeirrar skoðunar, sem einarður fylgismaður þrískiptingu ríkisvalds og þess alls, að við höfum þegar borið tilhlýðilega virðingu fyrir þessari ákvörðun með því að afturkalla kjörbréf til þeirra sem kosnir voru, þeir hafa ekki kjörbréf, og með því að kalla ekki saman stjórnlagaþingið. Það hefur ekki verið kallað saman. Þetta er virðingin sem löggjafarsamkoman ber fyrir ákvörðun Hæstaréttar og hún er umtalsverð. Það stjórnlagaþing sem kosið var til verður ekki. Það er afleiðingin af ákvörðuninni. Mér finnst hún umtalsverð. Svo verðum við að spyrja okkur: Hvað ætlum við þá að gera næst? Hér tala menn hátt um það að við eigum að bera einhvers konar umframvirðingu og menn eru svona æðislega vissir um í hverju hún á að felast. Ég les ákvörðun Hæstaréttar, ég sé enga leiðsögn um það í þeirri ákvörðun hvað við eigum að gera næst. Hæstiréttur segir ekki að við eigum að kjósa aftur eins og væri augljóst t.d. ef þetta væru kosningar til sveitarstjórna og þær hefðu verið dæmdar ógildar með sama hætti, þá ættum við að kjósa aftur. Það stendur ekkert um það í ákvörðun Hæstaréttar. Hæstiréttur segir vissulega ekki að það megi skipa þessa menn í stjórnlagaráð eins og hér er lagt til. Hæstiréttur segir heldur ekki að við eigum að hætta við stjórnlagaþing. Hér hef ég nefnt þá þrjá kosti sem við stöndum frammi fyrir sem löggjafarsamkoma. Við höfum einfaldlega fengið þann bolta í hendurnar frá Hæstarétti að ákveða hvað við eigum að gera næst. Það vekur grunsemdir mínar að þeir sem tala hvað hæst um það að við eigum að bera virðingu fyrir þrískiptingu ríkisvaldsins af þessu tilefni, einhverja meiri virðingu en í því felst að hafa afturkallað kjörbréf og hafa hætt við þetta stjórnlagaþing, og þeir sem tala hæst um þessa virðingu eru nákvæmlega þeir sem vilja hætta við stjórnlagaþingið, eins og kom t.d. fram í máli hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar sem lagði í raun og veru til að við mundum hætta við stjórnlagaþingið. Þá langar mig að spyrja hinnar augljósu spurningar: Er það virðing fyrir ákvörðun Hæstaréttar? Er það besta virðingin fyrir ákvörðun Hæstaréttar að hætta við stjórnlagaþing? Á hvaða hátt felst það í ákvörðun Hæstaréttar? Fyrst það kemur til greina að hætta við stjórnlagaþingið og byggja það á ákvörðun Hæstaréttar, mundi ég segja að hinir tveir kostirnir kæmu alveg jafnmikið til greina, að nota þessa kosningu til að skipa stjórnlagaráð eða kjósa upp á nýtt. Það vekur athygli mína að þeir sem tala hvað hæst um einhvers konar umframvirðingu fyrir ákvörðun Hæstaréttar leggja ekki til að kosið verði upp á nýtt, sem ég hefði haldið að væri einna rökréttast, a.m.k. rökréttara en að hætta við þingið. Ég ætla ekki að segja meira en það að þetta vekur bara tortryggni mína. Mér finnst þetta tortryggilegur málflutningur. Þá ætla ég að koma að rökstuðningi mínum fyrir því að ég tel rétt að við förum þá leið sem hér er lögð til frekar en að kjósa aftur. Ég verð að játa að mér fannst það jafngóðir kostir. Mér fannst í öllu falli algjörlega sísti kosturinn að hætta við stjórnlagaþingið eins og margir ræðumenn hér leggja til. Mér fannst valið standa um það hvort kjósa ætti aftur eða fara þá leið sem hér er lögð til. Mikið er talað um fordæmisgildi í þessu. Ég vil taka fram áður en lengra er haldið að ég hefði vel getað sætt mig við að fara í svokallaða uppkosningu, sama hversu ljótt orð mönnum kann að finnast það vera. Í öllu falli hefði ég alveg getað sætt mig við það en ekki virðist vera pólitískur vilji fyrir því að fara þá leið, þannig að við verðum að horfast í augu við það. Mér finnst sú leið sem hér er lögð til hafa marga kosti. Nú ætla ég að rekja þá. Menn tala um fordæmisgildið, mönnum er tíðrætt um fordæmisgildið, og það feli í sér einhverja sérstaka árás á þrískiptingu ríkisvaldsins að fara þá leið sem hér er lögð til. Ég hafna því algjörlega. Ég tel hins vegar að það geti mögulega haft slæmt fordæmi í för með sér að kjósa upp á nýtt vegna þess að við erum með það alveg kirfilega skráð í lögum um annars konar kosningar hér á landi, t.d. um kosningar til sveitarstjórna. Í 94. gr. laga um kosningar til sveitarstjórna stendur t.d. að það megi ekki ógilda kosningu á grundvelli galla í kosningunni nema sýnt sé fram á að gallarnir hafi haft áhrif á niðurstöðuna. Þetta er lykilatriði. Þessa klausu vorum við, þingheimur, að setja inn í ný lög um þjóðaratkvæðagreiðslur, að það mætti ekki ógilda kosningar nema á grundvelli galla sem hefðu haft áhrif á niðurstöðuna. Nú er það kristaltært í mínum huga og mér finnst flestir hafa tekið undir það að Hæstiréttur rökstyður ekki í áliti sínu í öllu falli að gallarnir sem hann tiltekur á kosningunni og reyndar talningunni líka hafi haft áhrif á niðurstöðu kosninganna. Á íslensku þýðir þetta: Það var ekkert kosningasvindl. Ef sýnt hefði verið fram á kosningasvindl er enginn vafi í mínum huga að þurft hefði að kjósa aftur. En það var ekki sýnt fram á kosningasvindl. Ég tel varhugavert, miðað við þá lagaumgjörð sem við höfum búið til um kosningar á Íslandi, að fara að skapa það fordæmi núna að kjósa aftur á grundvelli svona ákvörðunar þar sem ekki hefur verið sýnt fram á að gallarnir hafi haft áhrif á niðurstöðuna. Hvaða dans með lýðræðið værum við að bjóða upp á í framtíðinni ef við bjóðum upp á þetta fordæmi?  Ef við sæjum þetta gerast oft í framtíðinni mundi það gerast að menn færu hugsanlega að biðja um endurkosningar hér á landi með það að markmiði að fá upp úr kjörkössunum þá niðurstöðu sem þeim hugnast. Þess vegna höfum við það í lögum um kosningar til sveitarstjórna t.d. að ekki megi ógilda kosningu nema sýnt hafi verið fram á kosningasvindl í raun og veru.  Aðrar fréttir um mögulegt misferli í þessari kosningu bárust ekki. Það er því miður einkennandi á ákvörðun Hæstaréttar, sem við verðum samt sem áður að bera virðingu fyrir með því að gefa ekki út kjörbréf, að Hæstiréttur sýnir ekki fram á að það hafi verið eitthvert kosningasvindl. Þess vegna tel ég að ekki eigi að kjósa aftur. Ég tel að besta tillagan sé sú sem er fyrirliggjandi, að skipa þá í stjórnlagaráð sem kosnir voru til stjórnlagaþings, þrátt fyrir að Hæstiréttur hafi dæmt kosninguna ógilda, og halda þessu ferli áfram, þessu ferli hindrana áfram og reyna að klára það. Kem ég þá að lokum að enn einum rökstuðningi þess að ég tel stjórnlagaráð í lagi. Þetta er ráðgefandi stjórnlagaráð og það verður það eftir sem áður. Stjórnlagaþingið átti alltaf að vera ráðgefandi. Þetta er ekki kosning sem er bundin í stjórnarskrá eins og kosningar til sveitarstjórnar eða Alþingis. Þetta er ráðgefandi stjórnlagaþing sem við ætlum að breyta í stjórnlagaráð. Það er lykilatriði í þessu, fullkomið lykilatriði. Það er fullkomið lykilatriði í því þegar maður segir að hægt sé að halda áfram með þetta ferli, vegna þess að þetta stjórnlagaþing sem við breytum þá í stjórnlagaráð verður dæmt af efnislegum niðurstöðum sínum eftir sem áður. Það lá alltaf fyrir. Stjórnskipunarvaldið, valdið til að breyta stjórnarskránni, er samkvæmt stjórnarskránni inni í þessum sal. Það lá alltaf fyrir að stjórnlagaþingið mundi bara gera tillögur að stjórnarskrá. Eftir sem áður getur þetta stjórnlagaráð gert það. Þess vegna getum við haldið áfram, þess vegna getum við það. Ég mundi leggja til út af því sem á undan er gengið, út af þeirri óheppilegu stöðu sem við erum komin í með þetta mál, að við legðum þunga áherslu á að tillögurnar sem stjórnlagaráðið kemur með verði lagðar fyrir þjóðina. Þar með verði þetta samtal, þessi ferill allur tryggður og við aukum líkurnar á því að við fáum út úr þessu ferli góða, djúpt hugsaða, vel ígrundaða tillögu að nýrri stjórnarskrá sem unnin er í samtali við okkur og í samtali við þjóðina. Við erum hálfnuð með það ferli. Það er markað hindrunum eins og við höfum kynnst á þeim 60 árum sem við höfum reynt að breyta stjórnarskránni. Við sjáum þær hindranir enn þann dag í dag, við erum í þeim miðjum, en ég segi: Sigrumst á þeim og höldum áfram og samþykkjum þessa tillögu.

Virðulegi forseti. Ég er ósammála hv. þingmanni um að þessi tillaga sé skynsamleg. Ég hef efasemdir um að þeir sem flytja hana eða styðja hana séu meðvitaðir um meginregluna um þrískiptingu ríkisvaldsins, en ég er sammála hv. þingmanni um að tillagan er prófsteinn á okkur sem hér sitjum. Hún er prófsteinn á okkur varðandi hvort við ætlum að virða niðurstöður æðsta dómstóls í landinu, Hæstaréttar, eða ekki. Hv. þingmaður segir að virðingin sem hann ber fyrir niðurstöðunni felist í því að það verði ekki stjórnlagaþing. En það er enginn munur á stjórnlagaþingi og stjórnlagaráði annað en nafnið og hver skipar fulltrúana á stjórnlagaráðið. Þetta er sama fólkið, á sömu laununum, á sama stað, sem á að vinna sama verkið. Það er ekki virðing fyrir Hæstarétti Íslands, enda tekur enginn undir það sem um málið fjalla  
            

Forseti minnir hv. þingmenn á að gæta að ræðutíma.

Frú forseti. Ég sagði að ferillinn allur að því að breyta stjórnarskránni sem við ákváðum fyrir ári síðan mundi verða prófsteinn á okkur og við erum í miðju kafi að takast á við það verkefni. Mig langar að endurtaka það sem ég sagði. Ég sagði að virðing fyrir niðurstöðu Hæstaréttar fælist í því að viðkomandi aðilar sem þarna voru kosnir fái ekki kjörbréf. Þeir eru ekki þjóðkjörnir. Mér finnst það mjög bagalegt. Mér finnst það ömurlegt. Það felst í niðurstöðu Hæstaréttar. En það lýsir bara staðnum sem við erum á. Þarna eru 25 einstaklingar sem voru kosnir, þeir fá ekki kjörbréf, þeir eru ekki þjóðkjörnir. Nú þurfum við að ákveða hvernig við eigum að halda áfram, við erum á þeim tímapunkti. Við höfum vald á þessari samkomu til að ákveða hvað við gerum. Þá langar mig að spyrja hæstv. fyrirspyrjanda: Á hvaða hátt felur sú leið sem hann leggur til, að það verði einfaldlega hætt við stjórnlagaþingið af þessu tilefni,  
            

Virðulegi forseti. Stjórnlagaþing eða stjórnlagaráð hefur ekkert með þrískiptingu ríkisvaldsins að gera vegna þess að það hefur aldrei staðið til að stjórnlagaþingið eða stjórnlagaráðið fari með ríkisvald nema í upphafi þegar Framsóknarflokkurinn lagði til bindandi stjórnlagaþing. Hins vegar er það þing ekki lengur til umræðu. Hv. þingmaður hlýtur sem fulltrúi Framsóknarflokksins að vera ósáttur við það litla sem eftir er af upphaflegri tillögu Framsóknarflokksins um bindandi stjórnlagaþing. Ég var aldrei stuðningsmaður þeirrar tillögu. Ég hef verið þeirrar skoðunar að Alþingi Íslendinga eigi, eins og gert er ráð fyrir í stjórnarskrá, að standa að breytingum á stjórnarskránni. En ég hefði talið að ef menn hefðu á annað borð viljað fara þá leið að fela einhverjum öðrum en þinginu þær breytingar, og þá stjórnlagaþingi, hefðum við átt að kjósa aftur. Það hefði verið miklu rökréttari niðurstaða 

Frú forseti. Hv. þingmaður gat engan veginn útskýrt í ræðuhöldum sínum um mikilvægi þess að bera virðingu fyrir þrískiptingu ríkisvaldsins, sem ég ber vissulega virðingu fyrir og er meðvitaður um mikilvægi hennar, þ.e. á hvaða hátt það er virðing fyrir ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu kosninganna að hætta einfaldlega við þingið. Hann segir síðan í svari sínu að rökréttast væri að kjósa aftur. Þá finnst mér svolítið bagalegt, vegna þess að honum er mjög umhugað um virðingu fyrir ákvörðun Hæstaréttar, af hverju það er ekki inntakið í málflutningi hans að það eigi að kjósa aftur ef það er rökréttasta niðurstaðan.

Af því ég er á móti stjórnlagaþingi.

Þá komum við einmitt að kjarna málsins, við erum á nákvæmlega sama stað með stjórnarskrárbreytingarnar 

Virðulegi forseti. Ég er alveg ósammála hv. þingmanni um það sem hann fjallaði hérna um en engu að síður flutti hann að mörgu leyti efnisríka ræðu. Hann fór hins vegar í gamalt mælskubragð sem felur það í sér að búa sér til einhvers konar óvini, koma síðan í líki riddara á hvítum hesti og ráðast á þann ímyndaða óvin. Ímyndaði óvinurinn í máli hv. þingmanns var sá að það væri Sjálfstæðisflokkurinn sem væri á móti því að endurskoða stjórnarskrána. Hv. þingmaður sagði eitthvað á þá leið áðan að þetta væri klassísk deila þeirra sem vilja og vilja ekki endurskoða stjórnarskrána. Það er algjörlega rangt, ef hv. þingmaður á við það, að Sjálfstæðisflokkurinn sé á móti því að endurskoða stjórnarskrána. Það kann að vera að okkur greini á um einhver efnisatriði, ég veit það ekki, en Sjálfstæðisflokkurinn hefur ævinlega lýst sig reiðubúinn til að taka þátt í endurskoðunar stjórnarskrárinnar. Hann hefur gert það af heilum hug. Það hefur oft leitt til niðurstöðu. Það munaði ekki mjög miklu árið 2007, þá lagðist Samfylkingin hins vegar þversum í málinu, kom í veg fyrir endurskoðun stjórnarskrárinnar. Það sem við ræðum núna fjallar um þetta form. Það 

Frú forseti. Ég held að ég sé ekkert að ímynda mér. Reyndar var ég ekki kominn í þennan sal en ég sá það bara í sjónvarpinu þegar þingmenn Sjálfstæðisflokksins lögðust þversum  Nú er að koma í ljós 

Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður ímyndar sér að samasemmerki sé á milli þess að vilja ekki fara þá leið að styðjast við stjórnlagaþing til að endurskoða stjórnarskrána og að vilja ekki endurskoða stjórnarskrána, eins og hv. þingmaður hélt fram í ræðu sinni, þá geta menn auðvitað komist að þessari niðurstöðu. En það er nákvæmlega þetta sem ég var að vísa til. Hv. þingmaður getur búið sér til svona gerviandstæðinga og ráðist að þeim af miklum þrótti og eins og riddari á hvítum hesti en það breytir ekki því að það er ekki það sem málið snýst um. Við erum hér að ræða um formið, hvernig eigi að standa að því að endurskoða stjórnarskrána. Það hefur komið fram í yfirlýsingum, m.a. frá formanni Sjálfstæðisflokksins, að Sjálfstæðisflokkurinn er að sönnu reiðubúinn til að fara í endurskoðun stjórnarskrárinnar. Við teljum að hægt sé að gera það bæði með skilvirkari, lýðræðislegri og skjótvirkari hætti en hér er verið að leggja til. Við höfum margoft tekið þátt í því að endurskoða stjórnarskrána, þannig að hv. þingmaður getur ekki fundið orðum sínum stað. Ég veit að hv. þingmaður vill ræða þessi mál efnislega. Þess vegna vil ég hvetja hann til þess að kalla aftur og draga til baka ummæli sín um það að Sjálfstæðisflokkurinn 

Frú forseti. Ég hygg að ég hafi breytt ummælum mínum á þann veg núna áðan, til þess að þóknast hv. þingmanni, að Sjálfstæðisflokkurinn væri kannski ekki  Hv. þingmaður talar um að ég sé að beita hér einhverjum mælskubrögðum eða eitthvað slíkt og hann talar um að ég sé að búa til gerviandstæðing. Ég var að segja að mér sýnist núna debattið vera milli þeirra sem vilja ekki fara þessa leið, stjórnlagaþingsleið, bara yfir höfuð, og hinna sem vilja fara þessa leið. Mér sýnist það bara vera að koma upp á yfirborðið, alveg kristaltært. Ég heyrði ekki betur en að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefði lýst því yfir að hann vildi yfir höfuð ekki fara þessa leið, þessa stjórnlagaþingsleið. Heyrði ég ekki rétt? 

Frú forseti. Ég held að eðlislæg óbeit hv. þingmanns á Sjálfstæðisflokknum sé nú að koma fram með einhverjum hætti því að það er sama hvað sett er fram hér það er eins og hann hlusti ekki. Og það er eins og hann hafi ekki haft hljóðið á þegar hann horfði á umræðurnar hér fyrir tveimur árum, þegar við ætluðum að breyta stjórnarskránni, því að það kom margoft fram af hálfu okkar Sjálfstæðismanna að við viljum breyta stjórnarskránni. Það kom líka fram varðandi stjórnlagaþingið að við erum á móti þeirri aðferð af því við viljum fara eftir núgildandi stjórnarskrá. Það er alveg á hreinu að við viljum breyta stjórnarskránni og við höfum t.d. gert það í samvinnu við Framsóknarflokkinn, við breyttum stjórnarskránni 1995, við breyttum stjórnarskránni verulega 1999. Þáverandi formenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins lögðu meðal annars fram sameiginlega breytingartillögu á mjög umdeildu ákvæði í stjórnarskránni varðandi auðlindaákvæðið. Þannig að ekki er hægt að brigsla okkur sjálfstæðismönnum um það að vilja ekki breyta  Ég vil hins vegar spyrja hv. þingmann 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég skal alveg gefa hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins það að í hvert einasta skipti sem þeir hafa farið gegn tillögum að breytingum á stjórnarskrá hafa þeir gert það með þeim orðum að þeir séu aldeilis fylgjandi breytingum á stjórnarskrá. Það hefur alltaf fylgt með. Því hefur alltaf verið haldið til haga af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins.  Þá kemur á daginn að hinir miklu hugsjónamenn og áhugamenn um breytingar á stjórnarskrá, sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru, eru þá bara á móti þessu ferli líka. Þeir eru á móti þessu ferli líka og vilja fara í sama gamla farið um einhvers konar stjórnlaganefnd sem hefur ekki skilað neinum áþreifanlegum 

Frú forseti. Ég er bara algjörlega ósammála því að við höfum ekki komið með efnismiklar breytingar á stjórnarskránni frá upphafi lýðveldisins. Ég er bara algjörlega ósammála því. Ég mun fara yfir það í ræðu á eftir og ég mun líka fara yfir það í ræðu á eftir af hverju málin stoppuðu hér árið 2005. Það er greinilega erfitt fyrir menn að heyra að við sjálfstæðismenn viljum breyta stjórnarskránni og það er ekki einu sinni látið reyna á það núna á þessum upplausnartímum af ríkisstjórn sem Framsóknarflokkurinn ber hvað mesta ábyrgð á. 

Frú forseti. Ég held það hafi komið kirfilega fram í ræðu hv. þingmanns að hún er mjög mikil áhugamanneskja um breytingar á stjórnarskrá og ég ætla ekkert að taka það frá henni né öðrum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Þá vil ég bara vekja athygli á því að við erum í miðju slíku ferli og það var talað um það hér í þingsal að þetta væri nokkuð lýðræðislegt ferli. Við héldum þjóðfund, svo er stjórnarskrárnefnd að fara að skila mörg hundruð síðna skýrslu um þann þjóðfund og svo höfum við 25 einstaklinga, sem eru kosnir af 80.000 manns, sem hafa áhuga á því að skila hingað inn, og jafnvel fyrir þjóðina, ég er fylgjandi því, tillögum að nýrri stjórnarskrá. Erum við ekki þá ekki bara sammála um það? Þetta er lýðræðislegt ferli. Þetta er gott ferli. Felur í sér samræður við okkur og við þjóðina. Höldum áfram, segi ég. Ég vona að hv. þingmaður, sem áhugamaður um breytingar á stjórnarskránni, vonandi lýðræðislegar breytingar og í sátt við þjóðina,  
             Víkjum þá að grein Sigurðar Líndals - og skoðun flokkssystur minnar, Vigdísar Hauksdóttur, sem er nokkuð sambærileg, held ég, málflutningi Sigurðar Líndals - þar sem reynt er að halda því fram að við sem aðhyllumst þessa tillögu séum á einhvern hátt ekki meðvituð um þrískiptingu ríkisvaldsins.  Svo vil ég segja: Ég fór yfir 

Forseti vekur athygli á því að klukkan í púltinu virkar ekki sem skyldi, en tímamæling fer fram á forsetastóli.

Virðulegur forseti. Ég kem hingað upp í andsvar til að hrósa hv. þingmanni fyrir málefnalega og efnislega og fína ræðu. Mig langar líka til að koma með spurningu til hv. þingmanns, sem ef til vill kann að varpa ljósi á málin, vegna þess að betur sjá augu en auga. Ég held nefnilega að hann hafi ofsagt með viljaleysi Sjálfstæðisflokksins í því að breyta stjórnarskránni. Sjálfstæðisflokkurinn vill vissulega breyta stjórnarskránni, en hann vill gera það hér á vettvangi Alþingis. En er eitthvað - vegna þess að við erum nú farin að ræða annað en formsatriðin og hina efnislegu útkomu, hina raunverulegu efnislegu útkomu - í málatilbúnaðinum núna sem breytir því að það er Alþingi Íslendinga sem á lokaorðið, að það er Alþingi Íslendinga sem kemur að þeirri tillögu sem kemur frá stjórnlagaráði? Hvað getur mögulega verið að í því ferli sem nú er farið af stað hvað Sjálfstæðisflokkinn 

Frú forseti. Ég rakti það einmitt í ræðu minni, og það er ein meginástæða niðurstöðu minnar, að um ráðgefandi samkomu er að ræða. Það hefur alltaf verið lagt upp með það að þetta þing eða ráð, á grunni þjóðfundar og skýrslu stjórnlaganefndar, og vonandi á grunni þjóðaratkvæðagreiðslu, mundi leggja hingað inn tillögu að nýrri stjórnarskrá sem við, 63 kjördæmakjörnir þingmenn, með umboð þjóðarinnar, færum síðan yfir, samþykktum eða felldum eftir atvikum og síðan færu þær stjórnarskrárbreytingar fyrir annað þing þar sem þær yrðu endanlega staðfestar. Já, þetta vekur undrun mína. Fyrst hv. þingmenn sárt við leggja og sverja að þeir séu einarðir áhugamenn um breytingar á stjórnarskrá fer það að verða spurning: Hvað 

Frú forseti. Við ræðum við síðari umr. þingsályktunartillögu sem í upphafi var ætlað að fela forseta Alþingis, að höfðu samráði við forsætisnefnd, að skipa 25 manna stjórnlagaráð. Því hefur verið breytt í meðförum nefndarinnar, nú er það Alþingi sem á að skipa 25 manna stjórnlagaráð. Við samanburð á stjórnlagaþingi, samanber lög nr. 90/2010, og stjórnlagaráði samkvæmt þeirri tillögu sem liggur fyrir, kemur í ljós að munurinn er afar lítill. Það er sama fólk, það eru sömu verkefni og í öllum aðalatriðum er sama umgjörð um starfsemina. Aðeins er um að ræða málamyndabreytingar eins og nafnbreytingu og skipunarbréf til fulltrúanna í stað kjörbréfs og minni háttar breytingar sem varða innra skipulag. Þrátt fyrir þær breytingartillögur sem gerðar eru á upphafsorðum þingsályktunartillögunnar sjálfrar er nú lagt til að Alþingi Íslendinga, löggjafarvaldið sjálft, gangi gegn ákvörðun Hæstaréttar sem ógilti 25. janúar 2011 kosningu þá til stjórnlagaþings sem fram hafði farið, ákvörðun sem að mati flestra er bindandi og endanleg, og skipi engu að síður þá 25 sem kjörnir voru í þeim kosningum í stjórnlagaráð sem lýstar voru ógildar. Í mínum huga væri Alþingi með samþykkt slíkrar tillögu að ganga þvert gegn niðurstöðu dómstólsins með einbeittum og afdráttarlausum hætti og hafa ákvörðunina þannig að engu. Ég spyr: Er það tilviljun ein að margir virtir, lögfróðir einstaklingar hafa sagt að í þingsályktunartillögunni sé hugsanlega verið að ganga gegn eða fara á svig við ákvörðun Hæstaréttar? Ég ætla ekki að væna þá sem tillöguna flytja um vanvirðu við Hæstarétt eða litla þekkingu á þrískiptingu valdsins, það hvarflar ekki að mér. En ég er hins vegar ósammála því að fara að með þeim hætti sem hér er gert. Mér finnst að þessi vinnubrögð algjörlega ótæk og á skjön við þá umræðu sem átt hefur sér stað hér á landi á undanförnum árum um mikilvægi þess að skerpa á þrískiptingu valdsins, framkvæmdarvalds, löggjafarvalds og dómsvalds, og heitstrengingar okkar margra um að auka sjálfstæði þeirra hvers um sig. Í kjölfar ákvörðunar Hæstaréttar Íslands í lok janúar var haldinn fundur í allsherjarnefnd þar sem farið var yfir niðurstöður réttarins og fjallað um hugsanleg viðbrögð Alþingis við henni. Þá hafði Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. forsætisráðherra, tilgreint þrjár leiðir sem Alþingi gæti farið til þess að bregðast við niðurstöðum Hæstaréttar: Í fyrsta lagi að falla frá áformum um stjórnlagaþing. Í öðru lagi að láta endurtaka kosninguna. Í þriðja lagi að skipa þá 25 einstaklinga í stjórnlaganefnd eða stjórnlagaráð sem hlutskarpastir voru í kosningunni sem ógilt var. Hv. allsherjarnefnd fékk á sinn fund lagaprófessora. Það var samdóma álit þeirra allra að síðasti kosturinn væri verstur. Af hverju í ósköpunum velur þá allsherjarnefnd þann kost? 
             Í umræðunni um þingsályktunartillögu hafa komið upp sjónarmið um að skipun stjórnlagaráðs á grundvelli þessarar tillögu sé hæpin og jafnvel ófær út frá meginreglu íslenskrar stjórnskipunar um þrískiptingu valdsins, og að Alþingi væri í það minnsta á gráu svæði, verði tillagan samþykkt. Hér hefur verið vitnað í Sigurð Líndal prófessor sem m.a. hefur haft á orði, bæði á fundum allsherjarnefndar og í fjölmiðlum, að fari þessi leið ekki beinlínis í bága við lög sé í það minnsta um að ræða lagasniðgöngu eða stjórnarskrársniðgöngu. Prófessorarnir Ragnhildur Helgadóttir og Róbert R. Spanó hafa ekki gengið jafnlangt og að halda því fram. Í máli þeirra á fundi allsherjarnefndar komu samt fram þau sjónarmið að ekki væri um að ræða stjórnarskrárbrot en að þau hefðu þó verulegar athugasemdir við tillöguna og teldu hana óheppilega. Róbert R. Spanó taldi að val 25 fulltrúa á grundvelli úrslita kosninga sem búið væri að ógilda væri byggt á afar ótraustum forsendum. Ragnhildur Helgadóttir benti á að með því að velja þá 25 sem hlutu kosningu til setu í ráðinu væri Alþingi að leggja eigið mat á hvort Hæstiréttur hefði átt að ógilda kosninguna. Persónulega er mér til efs að þessi þingsályktunartillaga sé yfir höfuð þingtæk, að fela Alþingi, löggjafarvaldinu sjálfu, að ganga gegn ákvörðun Hæstaréttar á þann hátt sem hér er gert. Þó að ég ætli ekki að halda því fram að tillagan feli beinlínis í sér stjórnarskrárbrot held ég að það sé umdeilt og að það kunni að verða tekist á um það fyrir dómstólum. Er það virkilega þannig sem Alþingi Íslendinga vill standa að breytingum á stjórnarskrá lýðveldisins? Það kann að kalla á dómsmál vegna hugsanlegrar lagasniðgöngu eða stjórnarskrársniðgöngu að leggja í þá vegferð sem áætluð er. Menn getur greint á um hvort í upphafi hefði átt að fara þá leið sem valin var, að kjósa til ráðgefandi stjórnlagaþings. Það var samþykkt á Alþingi. Við samþykktum að fara þá leið. Kosning til slíks þings var úrskurðuð ógild. Þar með hafa þeir aðilar sem kjörnir voru, þrátt fyrir að um 80.000 manns hafi tekið þátt í að kjósa þá til stjórnlagaþings, ekki umboð þjóðarinnar í kosningum til að sinna verkefninu. Með því er ég ekki á nokkurn hátt að deila á þá 25 sem þar voru valdir, við þá er ekki að sakast. Það voru kosningarnar sem voru úrskurðaðar ólöglegar eða ógildar og því þurfum við að una. Ekki ætla ég að deila við þá sem hafa uppi þá skoðun að eitt sé betra en annað og að skásta leiðin hafi verið valin, leið sem lögfróðir menn og konur töldu versta kostinn sem Alþingi gæti tekið í þeirri vegferð sem við viljum fara í við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Frú forseti. Ég er sammála því að við þurfum að halda áfram á þeirri vegferð sem við hófum við að endurskoða stjórnarskrána. Ég tel að ætli menn þessa leið sé aðeins ein leið fær. Hún er að hefja að nýju það sem samþykkt var, að kjósa ráðgefandi stjórnlagaþing sem fara mundi yfir þau gögn sem liggja fyrir eftir vinnu þjóðfundar og þeirrar nefndar sem unnið hefur og margumrædd er í þessum ræðustól í dag, að við ljúkum verkefninu með þeim hætti að kjósa nýtt stjórnlagaþing. Í mínum huga hlýtur það að vega þyngra á vogarskálum en hugsanlegur útlagður kostnaður sem af því hlýst að hefja ferlið að nýju. Kostnaðurinn hlýtur að vega afar lítið í samanburði við stjórnarskrána sjálfa og það óumdeilda umboð sem þeir sem um hana fjalla, eins og lagt var upp með í lögum um stjórnlagaþing, nr. 90/2010, að þeir hafi óumdeilt umboð þeirra sem þá kjósa til þess að fjalla um breytingar á stjórnarskránni og koma með ráðgefandi tillögur til Alþingis sem síðar fjallar um þær og fer yfir þær. Það er í mínum huga eina leiðin í þeirri vegferð sem við hófum með samþykkt laga nr. 90/2010. Allt annað eru að mínu mati ótæk vinnubrögð og getur ekki samrýmst því sem við tölum stundum um, að bera virðingu fyrir stjórnarskrá lýðveldisins.

Virðulegi forseti. Ég tek nú til máls í erfiðu máli, einhverju því erfiðasta sem komið hefur til umfjöllunar hér á hinu háa Alþingi, en að mínu mati einhverju því allra nauðsynlegasta. Það er spurning hvar á að byrja. Mig langar að drepa niður fæti haustið 2008 rétt í kjölfar hrunsins þegar hingað í pontu stigu tvær af þáverandi og núverandi þingkonum Sjálfstæðisflokksins og lýstu því yfir að þeim liði eins og þær væru afgreiðslukonur á kassa, þannig lýstu þær þingstörfum sínum. Þær voru í meiri hluta á þessum tíma en vildu leggja áherslu á það hversu valdalítið þingið væri gagnvart framkvæmdarvaldinu og að jafnvel þó að þær ættu sæti í ríkisstjórninni sem þá var við völd, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, væru þær með öllu valdalausar. Mjög margir hér á Alþingi, og þar á meðal ég, eru þeirrar skoðunar að breyta verði stjórnarskránni, um það heyrist mér flestir vera sammála. Þá spyr maður sig: Af hverju hefur ekki tekist að breyta stjórnarskránni af neinu viti fyrir utan það þegar mannréttindakaflanum var breytt árið 1995? Af hverju hefur Alþingi ekki tekist í um það bil 65 ár að breyta stjórnarskrá sem höfundarnir sjálfir töldu á þeim tíma nauðsynlegt að breyta? Ég er þeirrar skoðunar, og Framsóknarflokkurinn var þeirrar skoðunar á flokksþingi sínu í ársbyrjun 2009, að alþingismenn hefðu einfaldlega of mikilla persónulegra hagsmuna að gæta, að flokkarnir, fjórflokkurinn, ættu of mikilla hagsmuna að gæta. Þeir væru búnir að samsama sig því kerfi sem hefði verið við lýði áratugum saman og þeir vildu ekki breyta neinu. Þess vegna lagði Framsóknarflokkurinn til, á einhverju fjölmennasta flokksþingi sem haldið hefur verið, að flokkurinn skyldi stíga stórt skref inn í framtíðina og leggja til, fyrstur þingflokka á Íslandi, að haldið yrði stjórnlagaþing. Með öðrum orðum var það eitt af grunnskilyrðunum að málinu yrði úthýst frá Alþingi. Alþingismenn áttu ekki að koma að því að breyta stjórnarskránni. Ef menn skoða þessa ákvörðun er hún í raun eðlileg út frá því að það fer ekki vel á því á nokkrum vinnustað eða á nokkurri stofnun, hvar sem er, að starfsmenn sjálfir, ef kalla má alþingismenn starfsmenn, séu að breyta sínum eigin starfsreglum. Ég er líka þeirrar skoðunar að ef menn vilja raunverulega stíga skrefið í þá átt að útrýma flokksræði á Íslandi - flokksræði er hugtak sem hefur ómað í fjölmiðlum, nú síðast í dag og gær, í mörg ár, jafnvel áratugi, og ég tel að þetta sé eina leiðin til þess að reyna á einhvern hátt að sporna við hinu svokallaða flokksræði, við hinu svokallaða foringjaræði. Það er einfaldlega þannig að Alþingi Íslendinga nýtur ekki virðingar. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það sé ekki þeim að kenna sem þar sitja heldur sé það umgjörðin og regluverkið sem leiða það af sér að virðingin fyrir þessari stofnun er jafnlítil og raun ber vitni. Þetta eru allt staðreyndir og Framsóknarflokkurinn tók þessa ákvörðun. Ég var stoltur af því að vera í flokki sem ákvað að stíga það stóra skref að verða fyrstur flokka til að leggja til stjórnlagaþing og þetta er skýr stefna Framsóknarflokksins. Þegar ný forusta tók við Framsóknarflokknum í kjölfar þessa flokksþings ákvað þingflokkurinn að styðja minnihlutastjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Það var erfið ákvörðun og deila má um hvort því samstarfi hafi farnast vel. En í mínum huga var þetta eina leiðin til að losa um þann hnút sem þá var óleystur á Alþingi. Það varð eitthvað að gerast og þetta var eina færa leiðin. Við settum þau skilyrði að farið yrði í að bjarga heimilum landsins, að farið yrði í atvinnuuppbyggingu og hún yrði efld og að komið yrði á stjórnlagaþingi. Það var í rauninni það eina sem ríkisstjórnin hefur ekki svikið af þessum þremur loforðum, hún stóð við það að stjórnlagaþing skyldi haldið. Það var jákvætt skref og flestir sammála um að það yrði að fara í það en Sjálfstæðisflokkurinn stöðvaði það með málþófi á Alþingi þannig að málið tapaðist, það var einfaldlega staðan. Eftir kosningar ákvað nýja ríkisstjórnin, ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna, að boða til stjórnlagaþings. Málið var aftur tekið fyrir á Alþingi og það sætti nokkrum breytingum. Ég sat ekki í nefndinni en mér skilst að margar af þeim breytingum hafi verið til þess fallnar að fá Sjálfstæðisflokkinn á einhvern hátt með á málið. Ég var þeirrar skoðunar þegar ég sá frumvarpið að það væri orðið ansi undið og lúið, þær breytingar sem hefðu verið gerðar hefðu ekki allar verið til batnaðar. Og ég hafði orð á því hér í ræðustól Alþingis að ég teldi að það hefði átt að vinna málið betur. Kannski voru það mistök að reyna að ná samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn, það má velta því fyrir sér, en ég tel samt að sú samstaða sem náðist þá á Alþingi hafi verið málinu til framdráttar. Við framsóknarmenn sáum á því ýmsa agnúa. Stærsti agnúinn var sá að það átti að gera landið að einu kjördæmi. Ég kom hingað upp í ræðustól og benti á að það væri einfaldlega þannig að landsbyggðin mundi væntanlega eiga fáa aðila á þessu þingi. Ég hafði rétt fyrir mér. Engu að síður, með þá vitneskju í farteskinu, ákvað allur þingflokkur Framsóknarflokksins að samþykkja það að þetta stjórnlagaþing yrði að veruleika. Ég tel mig tala fyrir munn flestra í þingflokknum þegar ég segi að jafnvel þó að ýmislegt væri að töldum við það þó til þess vinnandi að reyna að ná fram breytingum á stjórnarskránni með þessum hætti. Það var líka skilyrði eða lykilatriði að við vildum úthýsa verkefninu frá Alþingi, það var algjört lykilatriði í mínum huga. Eins og alþjóð veit kusu um 80 þúsund manns. Það má deila um hvort það sé lítil eða mikil þátttaka í kosningum sem slíkum þar sem ekki er kosið um málefni heldur um menn. Færð hafa verið sannfærandi rök fyrir því að í rauninni sé þetta ágætisþátttaka í ljósi þess að ekki var verið að kjósa um málefni. En það hafa líka verið færð sannfærandi rök fyrir því að þátttakan hefði mátt vera betri. Til að gera langa sögu stutta ákvað Hæstiréttur að ógilda skyldi kosninguna. Það gerði hann með ákvörðun 25. janúar 2011. Hann lýsti kosninguna til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010 ógilda. Ég virði þá niðurstöðu. Ég er henni ekki alveg sammála. Ég held reyndar að það skipti ekki öllu máli, niðurstaðan er að mínu mati skýr og ég tel að hana beri að virða. Ríkisstjórnin ákvað að skipaður yrði samráðshópur til að finna út hvaða skref ætti að stíga næst í þessu ferli. Þingflokkurinn ræddi það hvort við ættum yfir höfuð að vera að skipa fulltrúa í þennan samráðshóp en ákvað engu að síður að í ljósi þess að við hefðum haft þessa stefnu skyldum við taka þátt í því að reyna að komast að niðurstöðu um hvað skyldi gera í kjölfarið. Af hverju var sú ákvörðun tekin, eins og ég skil það? Jú, vegna þess að Hæstiréttur segir í rauninni ekki til um hvað eigi að gera í kjölfarið á því að kosningin var ógilt. Það er aðeins eitt sem felst í því að Hæstiréttur ógilti kosninguna, það er að þessir 25 sem hlutu kjör fá einfaldlega ekki kjörbréf. Þá ákvörðun hefur Alþingi virt að mínu mati. Það voru þrjár leiðir færar í ljósi niðurstöðu eða ákvörðunar Hæstaréttar. Það fyrsta var einfaldlega að byrja upp á nýtt. Ég talaði fyrir þeirri leið í upphafi og taldi að hægt væri að gera það mikla bragarbót á frumvarpinu. En eftir að hafa rifjað upp feril þessa máls hér á Alþingi síðustu 65 árin um það bil, þau átök sem áttu sér stað á Alþingi þegar verið var að samþykkja þetta, og í ljósi þeirrar breiðu samstöðu sem þó náðist um þetta stjórnlagaþing, mat ég hlutina á þann veg að ef við mundum byrja upp á nýtt yrði stjórnlagaþing aldrei að veruleika. Það vildi ég alls ekki. Það var að mínu mati líka gegn stefnu míns flokks. Þá eru tvær aðrar leiðir sem ég svo sem geri ekki upp á milli. Fyrsta skal nefna hina svokölluðu uppkosningu. Hæstiréttur segir ekki í niðurstöðu sinni að það eigi að fara í uppkosningu. Hins vegar kom fyrir samráðshópinn hæstaréttarlögmaður, Gestur Jónsson, sem færði rök fyrir því að um væri að ræða lagalega réttustu leiðina og vísaði í kosningar til sveitarstjórna og til Alþingis máli sínu til stuðnings. Hins vegar bentu aðrir, færir lögmenn og lagaprófessorar, á að í lögin um stjórnlagaþing vantaði ákvæði sem heimiluðu uppkosningu. Eiríkur Tómasson lagaprófessor benti á að það væri að hans mati bagalegt og hann taldi að ekki væri hægt að fara í uppkosningu án þess að breyta lögum. Gott og vel. Síðan kemur það upp að forsetinn ákveður að vísa Icesave-málinu í þjóðaratkvæðagreiðslu og menn fara að tala um að kjósa til stjórnlagaþings á sama tíma. Þá voru menn að hugsa út í kostnaðinn vegna þess að það að kjósa í tvennu lagi hefði kostað mikla peninga sem fæstir hér á Alþingi voru reiðubúnir til að láta út úr sjóðum ríkisins, auk þess sem menn áttuðu sig líka á því að mjög skammur tími var til stefnu. Ég skildi ekki fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í þessum samráðshópi á annan veg en þann að sú leið væri leiðin sem Sjálfstæðisflokkurinn vildi síst af öllu fara. Ég gat ekki skilið það á annan veg og ég óska eftir því að vera leiðréttur ef ég hef misskilið þau orð. Ég skildi fulltrúann líka á þann veg að þingmenn Sjálfstæðisflokksins mundu tala mikið og ítarlega ef ákveðið yrði að fara hins svokölluðu uppkosningaleið. Þegar horft var til baka, til þess sem gerðist hér vorið 2009, varð manni fljótt ljóst að ef Sjálfstæðisflokkurinn vildi stöðva málið á Alþingi, eins og hann gerði þá með málþófi, gæti hann mjög hæglega gert það. Ég ætla ekki að ætla þeim að þau hafi verið með það í huga en uppkosningin var sú leið sem þau síst af öllu vildu, við reyndum að ná um hana samstöðu. Ég mat það því þannig að ef við hefðum farið þá leið hefði málið væntanlega tapast aftur. Þá er þriðja leiðin og kannski sú erfiðasta á þó grýttri vegferð og það er að skipa hóp manna í ráð eða nefnd til að taka við þeim tillögum sem komu frá þjóðfundinum og frá stjórnarskrárnefndinni. Ég skildi fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Pétur H. Blöndal, á þann veg að hann væri ekki svo fráhverfur þeirri hugmynd. Hann vildi að vísu ekki skipa þessa 25 sem var þó á endanum lagt til að yrðu skipaðir heldur vildi hann að Alþingi skipaði einhvern hóp manna en það er þvert gegn minni sannfæringu um að úthýsa eigi verkefninu frá Alþingi. Hverja átti nú Alþingi að skipa án þess í rauninni að vera með puttana í því ferli á einhvern hátt? Þá kom ekkert annað til greina en að líta aftur til þessara 25 einstaklinga sem höfðu þó notið einhvers konar meiri hluta í þessum kosningum og skipa þá í ráðið. Þar með höfum við sagt að Alþingi hafi ekki valið þessa menn vegna þess að þarna eru einstaklingar sem ég kaus ekki, svo ég tali fyrir mig persónulega. En í ljósi þess að ég vil ekki að alþingismenn skipti sér af þessu ákvað ég að setja það ekki fyrir mig, þar eru mjög margir sem ég treysti og veit að þetta ráð mun skila góðri niðurstöðu. Nú hefur verið sagt og haft hátt um það að verið sé að ganga gegn Hæstarétti. Mig langar til að spyrja: Hvað áttum við að gera í kjölfar dóms Hæstaréttar? Þar liggur að mínu mati hundurinn grafinn. Var þetta dómur? Þetta var ákvörðun æðsta stjórnvalds, að mínu mati. Höfum eitt í huga: Hversu margir dómarar dæmdu eða tóku ákvörðunina? Þeir voru sex. Þetta voru sex hæstaréttardómarar sem er fáheyrt ef um dómsmál er að ræða. Þá eru þeir annaðhvort þrír, fimm eða sjö.  Þetta eru rökin fyrir því 

Virðulegi forseti. Ég er ósammála því sem fram kom í máli hv. þingmanns um að með tillögunni séu flytjendur hennar að virða niðurstöðu Hæstaréttar um ógildingu kosningarinnar. Ég tel þvert á móti að þeir séu að vanvirða hana, þeir hafi niðurstöðu æðsta dómstólsins að engu, í það minnsta fari þeir á svig við hana. Ég felli mig ekki við þá röksemd sem fram kom í ræðu hv. þingmanns að það feli í sér virðingu eða viðurkenningu á niðurstöðu réttarins að þeir 25 sem hlutskarpastir voru í kosningunni fái ekki kjörbréf. Hv. þingmaður gleymir því að í tillögunni felst að þessir 25 einstaklingar verði skipaðir í stjórnlagaráð. Þeir fá sama hlutverk og þeim var ætlað á stjórnlagaþingi, þeim er ætlað að starfa á sama stað og lagt var upp með, hljóta sömu laun og sinna sama verkefni. Það er ekkert ólíkt með þessu stjórnlagaráði og stjórnlagaþinginu annað en nafnið á samkomunni og því hver skipar. Látum liggja á milli hluta hvað mér finnst um þetta. Bætum því við að undir þessi sjónarmið hafa Sigurður Líndal lagaprófessor, Róbert Spanó lagaprófessor og Ragnhildur Helgadóttir lagaprófessor tekið. Eiríkur Tómasson, einnig lagaprófessor, lýsti því yfir að þetta væri sú leið sem menn ættu síst að velja. Þegar formaður Dómarafélags Íslands lýsir því yfir þegar hann kemur fyrir allsherjarnefnd að tillagan kunni að fela í sér sniðgöngu á niðurstöðu æðsta dómstóls landsins og þar sé verið að grafa undan dómsvaldinu, veltir maður því fyrir sér hvort 

Virðulegi forseti. Við erum að sjálfsögðu ósammála um þetta, það er bara þannig. Ég tel, og hef fært fyrir því ágætisrök að mínu mati jafnvel þó að hv. þingmanni þyki það ekki, að verið sé að virða niðurstöðu Hæstaréttar. Ég spyr á móti: Hvað leggur Hæstiréttur til? Ef þetta væri hæstaréttardómur hefði hann væntanlega einhverja skyldu í för með sér fyrir þann sem tapaði dómsmálinu. Hann þyrfti að reiða eitthvað af hendi eða láta einhverja eign af hendi. En hvað í þessu máli gerir það að verkum að við erum að vanvirða niðurstöðuna? Ég heyrði hv. þingmann tala áðan um að hann vildi fara í uppkosningu. Er meiri hluti fyrir því í þingflokki Sjálfstæðisflokksins að fara uppkosningarleiðina? Hvar í lögunum segir að við eigum að fara þá leið? Ég ber mikla virðingu fyrir öllum þeim lögmönnum sem þú taldir upp, þú hefðir getað talið upp miklu fleiri lögmenn sem ég hef verið sammála og einnig ósammála í gegnum tíðina. Sigurður Líndal lagaprófessor talar um ígildi hæstaréttardóms án þess í rauninni að rökstyðja það frekar. Hvernig getur ákvörðun sem tekin er af sex hæstaréttardómurum - hún hefði getað farið 3:3 og hvað þá? - verið ígildi hæstaréttardóms? Ég vil spyrja: Hver af þessum lögmönnum hélt því fram að verið væri að brjóta lög? Er ekki rétt hjá mér, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið, að enginn af þessum lögspekingum hefur verið reiðubúinn að 

Forseti biður þingmenn um að nefna þingmenn með nafni og ávarpa forseta í ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Hvort sem menn kalla niðurstöðu Hæstaréttar dóm, úrskurð eða ákvörðun er niðurstaðan endanleg og henni verður ekki áfrýjað. Róbert Spanó lagaprófessor sagði að niðurstaða Hæstaréttar væri í engu ólík dómi Hæstaréttar og hana bæri að virða og undir þetta tók Sigurður Líndal, einnig lagaprófessor, og sagði að hún væri ígildi dóms, niðurstaðan væri endanleg og hefði réttaráhrif sem slík. Hv. þingmaður telur að með tillögunni sé dómurinn virtur og farið eftir honum. Vandi hv. þingmanns er sá að enginn af þeim sem leitað hefur verið til, þeirra færu manna og fræðimanna sem um þetta hafa fjallað, er sammála hv. þingmanni, enginn. Það tekur enginn undir sjónarmið hv. þingmanns. Því velti ég fyrir mér, hvort ekki fari að renna tvær grímur á hv. þingmann þegar fylgi við skoðun hans að þessu leyti er ekki meira. 
             Ég vil síðan segja það, frú forseti, að ég er ekki hlynntur uppkosningu vegna þess að ég er 

Virðulegi forseti. Er ekki rétt hjá mér að sjálfstæðismenn óskuðu eftir því að Guðrún Pétursdóttir, formaður stjórnarskrárnefndarinnar, kæmi fyrir allsherjarnefnd og hún hafi lýst því yfir að hún væri algjörlega fylgjandi því að þessi leið yrði farin?  Hér hafa sjálfstæðismenn komið, ég hef fylgst með því í umræðunni, og galað eins hátt og þeir geta að verið sé að vanvirða niðurstöðu Hæstaréttar. 

Frú forseti. Ég mun taka til máls á eftir og reifa sjónarmið mín til þessa máls í víðara samhengi, en ég verð að nota þetta tækifæri til að eiga hér orðastað við hv. þingmann sem segir í sínu máli að Hæstiréttur hafi ekki gefið neina leiðbeiningu um hvað ætti að gera. Nú er það svo að kosningin sem slík var kærð til Hæstaréttar og hann er óumdeilanlega bær til þess að fjalla um þá kæru. Því er ekki haldið fram í umræðunni að hann geti ekki fjallað um kæruna sem slíka. Í kærunni er sú spurning borin undir Hæstarétt hvort svo kunni að vera að kosningin sé ógild. Hæstiréttur kemst að mjög skýrri niðurstöðu um það atriði sem kært hefur verið til hans í málinu, Hæstiréttur segir: Kosningin er ógild. Mér er algjörlega fyrirmunað að skilja hvers vegna menn sem styðja þessa lausn á málinu leggja svona mikla áherslu á það í málflutningi sínum að skort hafi á frekari leiðbeiningar frá Hæstarétti um einhver mál sem voru ekkert til umfjöllunar í kærumeðferðinni. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir andsvarið. Ég hef aldrei nefnt og mun ekki nefna það í mínu máli hér að Hæstiréttur eigi að vera stjórnvöldum til ráðgjafar í þessu máli eða öðrum. Ég hef sagt eins og hv. þingmaður nefndi hér í andsvarinu að niðurstaða Hæstaréttar var skýr, kosningarnar voru ógildar. En hvað svo, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, hvað svo?  Við erum ekki sammála um þessa hluti, ég og þingmenn Sjálfstæðisflokksins, og ég er ekkert að vonast til að þeir komist á mína skoðun en það fer óneitanlega í taugarnar á mér, svo að ég segi það, þegar menn koma hér og hafa hátt um að verið sé að vanvirða niðurstöðu Hæstaréttar. Hv. þm. Bjarni Benediktsson, sem var einu sinni lögmaður rétt eins og ég, veit að í dómstóli þarf að vera oddatala til að þetta sé dómur, rétt eins og hv. þm. Birgir Ármannsson veit líka, og það þarf að fara eftir réttarfarslögum. Hvorugt þessara atriða átti við, og af því að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði að ekki hefði 

Frú forseti. Þetta er algjörlega óskiljanlegur málflutningur þegar hv. þingmaður nefnir það sem einhverja ástæðu fyrir þeirri leið sem hér er farin að ekki hafi verið oddatala við ákvörðun í Hæstarétti í þessu máli. Það skiptir nákvæmlega engu máli þegar allir dómararnir eru sammála. Það sem hefur algjörlega skort á, ekki bara í umræðu um þetta mál og þá niðurstöðu sem varð í Hæstarétti og hvernig eigi að bregðast við henni heldur líka í allri umræðu um það stóra verkefni sem hér er undir, sem er sjálf stjórnarskráin og breytingar á henni, er að menn geri grein fyrir því hvers vegna menn treysta ekki Alþingi til að ganga í þetta verkefni. Það hefur aldrei reynt á það í þau rúm tvö ár sem liðin eru frá því kosið var, hvort tekist gæti samstaða um það á þinginu að leggja upp í þá vegferð á einhverjum sameiginlegum forsendum, heldur hefur þvert á móti öllum tímanum, kraftinum og fjármununum 

Virðulegi forseti. Ég kæri mig ekki um það frekar en aðrir þingmenn hér að þeim séu lögð orð í munn. Ég hef aldrei sagt að ástæðan fyrir því að ég vilji fara þessa leið sé sú að fjöldi dómara í Hæstarétti var ekki oddatala. Því fer víðs fjarri. Ég var bara að benda á að Hæstiréttur starfaði í rauninni ekki sem Hæstiréttur heldur voru þetta hæstaréttardómarar skipaðir sem einhvers konar æðsta stjórnvald. Ég ber virðingu fyrir niðurstöðunni og ég tel mig ekki þurfa að ítreka það neitt sérstaklega. Ég treysti líka Alþingi til að taka þessari niðurstöðu og ég bið menn að hlusta á það sem hér hefur komið fram. Ég hef hins vegar sagt að alþingismenn eigi ekki skipa sér sjálfir starfsreglur og eigi ekki að fara með þessi mál. Það er skoðun mín 

Hæstv. forseti. Það eru örfá atriði af reyndar fjölmörgum sem ég ætla að nefna í ræðu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar. Í fyrsta lagi finnst mér í ljósi síðustu ummæla hans rétt að geta þess að mér er ekki kunnugt um það vestræna lýðræðisríki, og þótt víðar væri leitað, þar sem það er ekki einmitt hið þjóðkjörna þing sem fer með valdið til að fjalla um stjórnarskrárbreytingar. Mér er ekki kunnugt um það. Ef hv. þingmanni er kunnugt um annað bið ég hann að upplýsa það. Í annan stað vildi ég nefna að höfuðgagnrýni okkar á þá tillögu sem liggur hér fyrir, reyndar ekki bara gagnrýni þingmanna Sjálfstæðisflokksins heldur líka fjölmargra annarra eins og hefur verið rakið, snýst um það að með þessu sé verið að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar og láta niðurstöðu kosninga gilda þó að hún hafi verið úrskurðuð eða ákvörðuð ógild. Hvers vegna segi ég þetta? Vegna þess að allt þetta mál ber það með sér að verið er að skipa sama fólkið til að sinna sama verkefni á sömu forsendum og áður var um fjallað og valið er byggt á niðurstöðu kosningar sem úrskurðuð var ógild. Með því að breyta um nafn og með því að skipta því út að það sé Alþingi sem skipi viðkomandi einstaklinga í ráðið en ekki landskjörstjórn sem úthluti þeim kjörbréfum er að mínu mati aðeins um að ræða einhvers konar sýndarbreytingar, ekki raunverulegar efnislegar breytingar. Ég spyr hv. þingmann: 

Virðulegi forseti. Hæstaréttardómararnir sem sátu sem æðsta stjórnvald að mínu mati ógiltu kosningarnar. Um það erum við sammála, það veit ég. Hvaða skref á að stíga í kjölfarið? Ég mundi vilja fá að vita frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins hvaða skref þeir teldu eðlilegast að stíga eftir að Hæstiréttur ógilti kosningarnar. 
             Það eina sem þessi niðurstaða leiddi af sér var að einstaklingarnir fengu ekki kjörbréf. Rétt, ég veit að þingmaðurinn er sammála þeirri greiningu. Sú rödd heyrðist frá fulltrúa Sjálfstæðisflokksins að skipa ætti einhvers konar nefnd á vegum Alþingis sem tæki við tillögum stjórnarskrárnefndar og þjóðfundarins. Hverjir voru betur til þess fallnir, ef skipa átti svona nefnd á annað borð, en þessir 25 einstaklingar? Ég tel að við séum að sýna þarna í verki að við viljum halda áfram að stíga þau skref sem nú hafa verið stigin. Þetta er erfið leið og vandrötuð og hún er umdeilanleg, en að því sé haldið fram hér með miklum hávaða og með því að segja það eins oft og hægt er að verið sé að vanvirða niðurstöðu Hæstaréttar það get ég ekki sætt mig við, vegna þess að ég tel að þessi ákvörðun, ákvörðun löggjafarvaldsins, 

Hæstv. forseti. Ég skil hv. þingmann þannig að hann telji það nægjanlegt til að bregðast við niðurstöðu Hæstaréttar að skipta um nafn á samkomunni og skipta um þann aðila sem úthlutar fólkinu umboðsbréf, hvort sem við köllum það skipunarbréf eða kjörbréf, að að hans mati séu það næg viðbrögð við niðurstöðu Hæstaréttar um ógildingu kosninga að framkvæma minni háttar, óverulegar útlitsbreytingar, engar breytingar sem skipta máli varðandi innihaldið. Þetta finnst mér athyglisvert vegna þess að staðan er auðvitað sú að þegar kosning hefur verið ógilt er afar hæpið, svo ekki sé meira sagt, að byggja á niðurstöðum hennar eins og þessi tillaga gengur út á. Tillagan gengur út á það að byggt er á niðurstöðu kosningar og engu öðru en 

Virðulegi forseti. Hér koma þingmenn Sjálfstæðisflokksins upp í andsvör, ekki bara við mig heldur fleiri þingmenn, en svara ekki spurningunni: Hvað bar að gera við ákvörðun Hæstaréttar? Þeir skauta fram hjá þeirri spurningu ítrekað.

Sjö blaðsíðna nefndarálit.

Hvað bar að gera, hv. þm. Birgir Ármannsson, við niðurstöðu Hæstaréttar?

Sjö blaðsíðna nefndarálit.

Það sem bar að gera og það eina sem hægt var að gera að mínu mati var að Alþingi tæki ákvörðun um framhaldið. Þar voru þrjár leiðir færar að mínu mati: Byrja upp á nýtt. Ég útskýrði það hér í löngu máli af hverju ég teldi að sú leið væri ekki fær. Fara í uppkosningu. Ég taldi líka upp af hverju ég teldi þá leið ekki færa, m.a. vegna þess að hv. þingmaður lýsti því yfir að hann mundi ekki sitja neitt sérstaklega á sér í þeirri umræðu, 

Frú forseti. Það hefur á köflum verið dálítið sérkennilegt að hlýða á umræðu um þetta mál frá þeim sem standa að þessari tillögu um að skipa 25 manna stjórnlagaráð. Síðast í máli hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar var því mjög haldið á lofti að það hefði verið svo óljóst hvernig bregðast ætti við niðurstöðu Hæstaréttar að hann hefði fyrir sitt leyti komist að þeirri niðurstöðu að ekkert annað hefði verið hægt en að endurtaka leikinn. Þetta hljómar í mínum eyrum eins og að sú hugsun ráði för að viðkomandi aðilar, sem standa að þessari tillögu, hafi verið búnir að gera það upp við sig að endurskoðun stjórnarskrárinnar yrði að fara fram á grundvelli þeirrar kosninganiðurstöðu sem fékkst og nú hefur verið ógilt, og þess vegna hafi þeir einungis staðið frammi fyrir þeirri spurningu hvernig þeir gætu, þrátt fyrir niðurstöðu Hæstaréttar, látið endurskoðun stjórnarskrárinnar fara fram með þeim einstaklingum sem flest atkvæði fengu eftir talningu. En það er ekki spurningin sem við stöndum frammi fyrir hér eftir niðurstöðu Hæstaréttar. Það er allt önnur og miklu stærri spurning sem við stöndum frammi fyrir. Spurningarnar sem við höfum hér til að leysa úr eru: Er þörf á endurskoðun stjórnarskrárinnar? Hvað er það í stjórnarskránni sem þarfnast endurskoðunar við? Hvernig ætlum við síðan að standa að þeirri endurskoðun? Nú er það svo að stjórnarskráin sjálf geymir reglur um það hvernig standa á að breytingum á stjórnarskránni og það er einungis hér á þinginu sem hægt er með lögmætum hætti að leggja fram tillögur til breytinga á stjórnarskránni og taka þær til afgreiðslu. Við þekkjum það ferli sem þá tekur við, þá verður boðað til kosninga o.s.frv., og nýtt Alþingi tekur málið jafnframt til umfjöllunar. Við þurfum í sjálfu sér ekki að velta því mikið lengur fyrir okkur hvernig endurskoða eigi stjórnarskrána. Það liggur alveg fyrir, það eru til um það lög, það eru stjórnarskipunarlögin sjálf sem geyma reglur um það. Við ræddum það reyndar fyrir síðustu kosningar hvort við vildum breyta þeirri reglu og hana er að finna í 79. gr. stjórnarskrárinnar. Það var hugmynd okkar í Sjálfstæðisflokknum í aðdraganda síðustu kosninga að við breyttum einungis 79. gr., um það hvernig við stæðum að breytingum á stjórnarskránni. Það hefði þá rutt úr vegi þeirri meintu hindrun sem kosningarnar eru samkvæmt núgildandi reglum. En það tókst engin sátt um það, meðal annars vegna þess sem komið hefur fram í umræðunni að þeir sem stóðu að ríkisstjórninni sem tók við í febrúar 2009 höfðu sínar eigin hugmyndir um hverju ætti að breyta. Framsóknarflokkurinn vildi að komið yrði á fót stjórnlagaþingi og að Alþingi mundi vísa verkefninu alfarið þangað. Samkvæmt þeirri hugmynd átti stjórnlagaþingið að verða stjórnarskrárgjafi. Þetta gátu samfylkingarmenn sætt sig við að því tilskildu að þeir fengju eina breytingu á stjórnarskránni fyrst. Það sama gilti líka um Vinstri græna. Þetta voru þeir þrír aðilar sem stóðu að því ríkisstjórnarsamstarfi. Vinstri grænir fengu eina breytingu á stjórnarskránni eða svo, Samfylkingin fékk líka eitthvað og með stuðningi Framsóknarflokksins mátti breyta stjórnarskránni. Svo koma menn upp í þessari umræðu og segja að það hafi verið einhvers konar skandall að Sjálfstæðisflokkurinn hafi stöðvað þetta glórulausa ferli sem hófst nokkrum vikum fyrir þingkosningar í landinu. Það átti að þrýsta í gegn án alls samráðs á Alþingi breytingum á grundvallarlögunum. Menn skammast sín ekki einu sinni fyrir það heldur reyna að koma óorði á Sjálfstæðisflokkinn fyrir að hafa staðið gegn þessu. Við erum reyndar stolt af því, ekki síst nú þegar maður sér hvernig þeir sem ráða för á þinginu umgangast stjórnarskrána og það mikilvæga verkefni sem við þurfum að leysa. Það hefur komið fram nefndarálit frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins, sem sagt frá 1. minni hluta allsherjarnefndar, og mælt hefur verið fyrir því. Eins og þar kemur fram hefur Sjálfstæðisflokkurinn ávallt lýst sig reiðubúinn til að vinna í samstarfi við aðra flokka að endurskoðun á stjórnarskránni. Það gerðum við allt frá því fyrir síðustu kosningar, tókum virkan þátt í nefndarstarfinu sem komið var á fót árið 2005 og menn segja núna: Í ljósi þess að sú nefnd komst ekki að neinni niðurstöðu þá verður þingið að vísa verkefninu frá sér. Því er ég algerlega ósammála. Ég tel þvert á móti að þar höfum við fengið ágætisefnivið í að vinna verkið áfram. Á sínum tíma kom út áfangaskýrsla frá stjórnarskrárnefndinni sem þá hafði starfað og það sem bæst hefur við í millitíðinni eru niðurstöðurnar af þjóðfundinum sem haldinn var síðasta haust þar sem eitt þúsund manns hvaðanæva af landinu mættu og lýstu viðhorfum sínum til breytinga á stjórnarskránni, fólk á öllum aldri. Með það veganesti hóf stjórnlagaþingsnefndin störf undir forustu Guðrúnar Pétursdóttur. Þar hafa setið lögfræðingar ásamt með öðru góðu fólki. Sá hópur hefur starfað í nokkra mánuði og er tilbúinn með þau gögn sem átti að leggja fyrir stjórnlagaþingið. Nú stöndum við sem sagt í þeim sporum að Hæstiréttur hefur komist að þeirri niðurstöðu að stjórnlagaþingskosningin sé ógild - bara til að árétta það þá segir í ályktunarorðum Hæstaréttar: „Kosning til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010 er ógild.“ Í mínum huga þýðir það einfaldlega að menn eru reknir aftur á byrjunarreit. Það er það sem þeir sem standa að þessari þingsályktunartillögu, um skipun stjórnlagaráðs, virðast ekki skilja eða túlka að minnsta kosti með einhverjum öðrum hætti vegna þess að þingsályktunartillagan gengur í öllum atriðum, eins og fram kemur í áliti 1. minni hluta, út á það að láta sem Hæstiréttur hefði komist að einhverri annarri niðurstöðu. Það má segja að þetta hafi svo sem komið ágætlega fram áður, t.d. í máli hv. þm. Birgis Ármannssonar, en þessu er einfaldlega best lýst með því að hefði Hæstiréttur komist að þveröfugri niðurstöðu, að kosningin væri gild, þá væri nær algerlega sama ferlið að fara að taka við.  Ég hef aðeins komið inn á fyrsta valkostinn sem er augljóslega sá, og það er sá valkostur sem við höfum ávallt lagt áherslu á, að við förum eftir stjórnarskránni við endurskoðun stjórnarskrárinnar og tökum málið upp á þinginu og hefjumst handa við að vinna verkið. Því miður hafa farið rétt um það bil tvö ár í þessa vitleysu um formið, tvö ár hafa farið til spillis í þessu verkefni sem ríkisstjórnin leggur svona mikla áherslu á og Framsóknarflokkurinn hefur líka lagt áherslu á að þetta verk þyrfti að hefjast. Nú hafa sem sagt tvö ár farið í vaskinn. Þetta er fyrsti valkosturinn. Annar valkosturinn hefði verið sá, fyrir þá sem vilja fara þessa leið, að byrja upp á nýtt. Hefði maður átt að vera hlutlaus ráðgjafi fyrir þetta fólk þá hefði ég helst stungið upp á því að byrjað hefði verið upp á nýtt og þá hefði ég líka reynt að draga einhvern lærdóm af því sem mistókst í fyrri kosningu, t.d. eins og það atriði að frambjóðendur voru rúmlega 500. Það er afar óheppilegt, ekki síst þegar um er að ræða persónukjör. Augljóslega hefði þurft að setja mun hærri þröskulda fyrir því að geta gefið kost á sér. Það hefði verið hægt að gera t.d. með því að gera áskilnað um mun fleiri meðmælendur. Persónukjörið sem slíkt finnst mér að hafi ekki skilað ásættanlegri niðurstöðu. Það birtist í ýmsu, t.d. í þeim mikla halla sem er á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis eftir að talið hafði verið upp úr kjörkössunum. Svo má auðvitað nefna þá tilraun sem þarna var verið að gera með talningu atkvæða, þessi kjörseðill og rafræna talningin, allt gaf þetta fólki tilefni til að hugsa málið algerlega upp á nýtt. Mér finnst það líka vera nokkuð áberandi að jafnvel þó að fram hafi farið kosning síðasta haust, og frambjóðendur hafi haft tækifæri til að kynna sig og sín sjónarmið, ákveðinn fjárhagslegur rammi settur til þess, þá finnst mér mjög óljóst við hverju var að búast af þessu stjórnlagaþingi hefði það tekið til starfa. Það voru engar skýrar línur um það hvaða sjónarmið urðu ofan á í kosningunni sem slíkri. Við sáum að þekktari nöfn komust frekar inn á þingið en hvaða sjónarmið var tekist á um í þeim kosningum sem fóru fram? Hvaða andstæðu sjónarmið mættust í kosningabaráttunni og hver vann þessa kosningu þá í þeim skilningi? Og hver tapaði?  Ég hef sem sagt rakið nokkrar ástæður þess að það sem hefði legið beinast við fyrir þá sem vildu endurtaka þennan leik var að byrja alveg frá grunni, því mæli ég með, ég mæli með því að þingið taki málið á dagskrá. En fyrir þá sem vildu halda stjórnlagaþing hefði það legið beinast við að búa til ný lög. Ég hef tekið eftir því að formaður hv. þingmanns sem síðast talaði er t.d. á þessari skoðun hafi ég skilið hann rétt. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur talað fyrir því að menn tækju sér góðan tíma og lærðu af mistökunum og gerðu þetta bara alveg upp á nýtt. Þá er kostnaðurinn nefndur til sögunnar og ég get tekið undir það. Ég skil að menn sjái ofsjónum yfir þeim mikla kostnaði en það er einmitt eitt af því sem við töluðum um strax í upphafi, það er dálítið seint fyrir þá sem lögðu af stað í þennan leiðangur að tala núna um hinn mikla kostnað. Það var meðal sjónarmiða okkar áður en lögin um stjórnlagaþingið voru sett, þá bentum við á að ef menn ætluðu að fara í þennan leiðangur mundi það kosta mjög mikið. Það er spurt: Hvers vegna ekki uppkosning? Svarið við því hefur kannski þegar komið fram í mínu máli, að þá væru menn að endurtaka kosninguna á þessum sama gallaða grundvelli og eins ljóst að frambjóðendur væru þá rúmlega 300 eða 400 - kannski hefðu 500 manns aftur gefið kost á sér, ég veit það ekki - og ég held að við hefðum ekki fengið betri niðurstöðu. Ég held reyndar að þá hefði stefnt í enn minni kosningaþátttöku en í fyrra skiptið og þetta hefði þá orðið enn vandræðalegra en það er orðið í dag  Að öðru leyti er það ágætlega rakið í áliti 1. minni hluta allsherjarnefndar að þetta lítur út eins og verið sé að sniðganga niðurstöðu Hæstaréttar. Þetta hljómar eins og verið sé að sniðganga niðurstöðu Hæstaréttar. Og þetta er ekkert annað, það er verið að sniðganga niðurstöðu Hæstaréttar. Og það er ekki hlutverk Hæstaréttar að koma með einhverja ráðgjöf til þingsins um það hvernig eigi að bregðast við næst. Það var bara hlutverk Hæstaréttar að fjalla um kæruatriðið og niðurstaða Hæstaréttar um það er afskaplega skýr. Það sem ég get tekið undir í máli þeirra sem styðja þessa tillögu er að við þurfum að endurskoða stjórnarskrána. Síðast þegar það verk var unnið í formlegu samstarfi flokkanna í þessari stjórnarskrárnefnd sem ég vísaði til þá var það einmitt ákvæðið um forseta Íslands sem var mest umdeilt. Það fór t.d. ekki á milli mála að fulltrúar Samfylkingarinnar í því starfi voru mjög andsnúnir því að ákvæði 26. gr. yrði endurskoðað. Þeir hafa síðan í millitíðinni skipt um skoðun. Þó að maður nefndi ekki neitt nema bara þetta eina atriði þá er það að minnsta kosti til vitnis um það að við breytingar á stjórnarskránni eiga menn að fara sér hægt. Menn eiga ekki að láta einhverjar uppákomur í stjórnmálunum verða tilefni til þess að gera grundvallarbreytingar á stjórnskipunarlögum og það er allt í lagi þó að það taki tíma að breyta stjórnarskránni. Henni hefur margoft verið breytt. Það er rangt sem oft er sagt á þingi og í þjóðmálaumræðunni að Alþingi hafi algerlega mistekist að breyta stjórnarskránni. Alþingi hefur ekki tekið kaflann um forsetann til endurskoðunar. Alþingi hefur t.d. ekki sett inn skýrari ákvæði um stöðu og hlutverk Hæstaréttar. Alþingi hefur ekki séð ástæðu til að kafa frekar ofan í þrískiptinguna og gera breytingar á því hvort ráðherra sitji á þingi o.s.frv. En Alþingi hefur margoft staðið fyrir breytingum á stjórnarskránni og það bara á umliðnum áratugum.  Ég vil líka segja það í lok máls míns að stjórnarskráin er ekki rót þess vanda sem við erum að kljást við. Það var ekki vegna stjórnarskrárinnar sem efnahagskrísa kom á Íslandi. Það sem einhver sérstök ástæða fyrir því að menn þurfi að hafa hraðar hendur eða þá að vísa verkefninu frá sér af þinginu stenst enga skoðun, þær orsakir liggja annars staðar í samfélaginu og hafa ekkert með stjórnarskrána sem slíka að gera.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðu hans. Ég er henni samt ósammála í flestum atriðum. Hv. þingmaður nefndi í upphafi ræðunnar að honum virtist sem svo að það hefði verið einhver ásetningur að hunsa dóminn, að gera sem sagt allt til að þessir 25 mundu sitja áfram. Það er einfaldlega rangt. Ég útskýrði það mjög ítarlega í ræðu áðan. Það er eitt sem vakti athygli mína og mig langar til að spyrja hv. þm. Bjarna Benediktsson nánar út í. Hann segir að það hafi falist í niðurstöðunni að byrja upp á nýtt. Það er eitthvað sem er algert nýmæli í mínum eyrum frá Sjálfstæðisflokknum vegna þess að fulltrúar í þessum samráðshóp komu með þau skilaboð að meiri hluti væri fyrir því að skipa einhvers konar nefnd, þ.e. að halda áfram með það ferli sem hefði verið, nota vinnuna sem stjórnarskrárnefndin hafði tekið að sér, og taka svo málið inn á Alþingi. Hv. þingmaður vill byrja upp á nýtt og þá spyr ég hann: Hvað vill hann fara langt aftur á bak? Eigum við að henda vinnunni sem stjórnarskrárnefndin hefur unnið? Eigum við að taka alla vinnuna sem þjóðfundurinn vann og ýta henni út af borðinu? Eigum við að velja upp á nýtt á þjóðfund? Það sem mér finnst athyglisverðast er að ef menn vilja byrja upp á nýtt eru menn þá ekki í raun að segja að þeir vilji einhvers konar stjórnlagaþing, ekki rétt? Eru menn ekki að segja að þeir vilji útvísa málinu frá Alþingi? 

Frú forseti. Hvernig var þetta orðað í grínþáttunum í útvarpinu um árið? Þetta væri skortur á misskilningsleysi. Það eru einhver takmörk fyrir því hvað hægt er að snúa mikið út úr í þessu máli og gera mönnum upp skoðanir. Ég hélt að þeim ystu mörkum væri nú þegar náð en það er misskilningur hjá mér, skortur á misskilningsleysi kannski. Ég rakti í 20 mínútna ræðu að ég teldi langeðlilegast að verkefnið væri inni á þinginu. Ég sagði það líka mjög skýrt að niðurstaða Hæstaréttar hefði verið um hið kærða atriði og það sem niðurstaðan sneri að var kosningin. Ef menn ætluðu - þeir sem styddu hugmyndina um stjórnlagaþing þyrftu að byrja kosninguna upp á nýtt.

Uppkosningu.

Það er ekki mín skoðun, nei, það er sem sagt kosningin sem slík og það sem af henni leiddi var ógilt. Það þýðir að sjálfsögðu ekki að stjórnlaganefndin, undirbúningsnefndin, hafi einhvern veginn misst stoðir sínar, einungis það sem kært var og dómurinn fjallaði um. Það var það sem var dæmt ógilt og hafi menn einhvern veginn hugsað sér að byggja á því þá hefðu menn ekki forsendur lengur til þess. Það var það sem ég átti við. Varðandi nefndina og þá hugmynd sem við höfum rætt að stjórnlaganefndin, undirbúningsnefndin, hefði áfram eitthvert hlutverk þá get ég tekið það fram aftur að ég tel skynsamlegt að nýta þá vinnu og koma með hana hingað inn í þingið. Ég er alveg sannfærður um að það er vinna sem mun nýtast við endurskoðun á stjórnarskránni. Eins og ég sagði áðan var þar ágætismannval og við gerðum rétt með því að taka þá vinnu inn í þingið og koma á fót stjórnarskrárnefnd á Alþingi og hefjast handa.

Virðulegi forseti. Ég hef spurt alla þá sjálfstæðismenn sem hafa komið í andsvör út í það hvað fólst í niðurstöðu Hæstaréttar. Við erum sammála um að Hæstiréttur ógilti kosningarnar en enginn gat svarað þessari spurningu. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. Bjarna Benediktssonar að hann teldi að í dómnum fælist það að byrja ætti upp á nýtt. Ég las það þannig og skrifaði niður jafnvel tvisvar að byrja ætti upp á nýtt og nefndi svo aftur að það ætti að byrja frá grunni. Er það ekki rétt túlkun mín? Ég spyr þá: Er það nákvæmlega það sem fólst í þessari niðurstöðu? Getur verið að löggjafinn hafi heimildir til þess að bregðast við niðurstöðunni, nýta þá vinnu sem nú þegar hefur verið unnin - það eru allir held ég sammála um að hún sé góð - koma því í stjórnlagaráðið og málið fari síðan inn á Alþingi? Ég spyr hv. þingmann: Er það svo langt frá þeirri hugmynd sjálfstæðismanna að skipa þessa nefnd af þingmönnum? Hverjir ættu að sitja í þeirri nefnd? Erum við ekki í rauninni að tala um sama hlutinn, nema þá að Sjálfstæðisflokkurinn vill alls ekki að þessir 25 sitji í þessari nefnd eða ráði, þeir vilja bara að það séu einhverjir aðrir og þingmenn velji þá?

Frú forseti. Það er þannig með stjórnlagaþingið og stjórnlagaráðið núna að þetta er stór hópur sem verður á launum í langan tíma. Ég tel það óþarfa bæði út frá efnisatriðum málsins og vegna kostnaðar að fara þá leið, enda átti stjórnlagaráðið og á samkvæmt þessari þingsályktunartillögu einungis að vera ráðgefandi. Ég tel að þingið þurfi ekki frekari ráðgjöf, ekki ráðgjöf af þessum toga, en það er engu að síður sjálfsagt fyrir þingið að kalla til ráðgjafar sérfræðinga, örfáa, nokkra, svipað og gert var á árunum 2005–2007 í störfum stjórnarskrárnefndarinnar. Síðan mundum við á þinginu setja málið í hinn hefðbundna farveg endurskoðunar stjórnarskrárinnar í samstarfi við þennan sérfræðingahóp sem gæti starfað með okkur og við höfum í seinni tíð ekki verið í betri færum til að koma miklu í verk vegna þess að undirbúningsgögnin eru til staðar. Þetta er grunnurinn í hugmynd okkar um næstu skref. Hv. þingmaður er enn að velta því fyrir sér hvað í raun og veru fólst í niðurstöðu Hæstaréttar og ég skal reyna að taka það fram einu sinni enn. Það sem fólst í niðurstöðu Hæstaréttar var það að allt sem leiddi af kosningunni, allar niðurstöður hennar voru ógildar. 

Virðulegur forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann vegna þess að honum verður tíðrætt um hinn hefðbundna farveg stjórnarskrárendurskoðunar: Hefur eitthvað gerst í meðförum meiri hluta allsherjarnefndar eða meiri hluta þingsins sem kemur í veg fyrir að ráðist verði í endurskoðun stjórnarskrárinnar eftir hinum hefðbundna farvegi stjórnarskrárendurskoðunar, þ.e. hafa einhverjar þær breytingar verið gerðar sem koma í veg fyrir að það er þingið, Alþingi Íslendinga með þjóðkjörnum fulltrúum, sem kemur til með að eiga lokaorðið í þeim breytingum sem gerðar verða á stjórnarskránni? Ég get svarað þessari spurningu fyrir hv. þingmann áður en hann kemur hingað upp. Nei, það hafa engar slíkar breytingar verið gerðar á málsmeðferðinni. Ég tók eftir orðalagi hjá hv. þingmanni þegar hann sagði að tvö ár hefðu farið í umræðu um formsatriði í málinu og það er laukrétt. Og hér erum við ekki að ræða neitt annað en formsatriði málsins vegna þess að það er á endanum hárrétt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði í frammíkalli. Hér á Alþingi situr stjórnlagaþing og það er Alþingi sem kemur til með að eiga lokaorðið um þær tillögur sem á endanum koma frá þjóðfundi, stjórnlaganefnd og stjórnlagaráði. Hvað er það nákvæmlega sem Sjálfstæðisflokkurinn gerir athugasemdir við í því ferli sem fram undan er? Hvað er það nákvæmlega sem Sjálfstæðisflokkurinn segir að sé hin stóra synd stjórnarmeirihlutans í þessu máli vegna þess að fyrir utan umræðuna um formsaðferðina eða um formið þá hlýtur það að vera hin endanlega niðurstaða, breytingarnar sem við gerum á stjórnarskránni, sem öllu máli skiptir, eða er ekki svo hv. þingmaður?

Frú forseti. Það er alveg laukrétt hjá hv. þingmanni að að óbreyttri stjórnarskránni mun þingið hafa síðasta orðið og reyndar munu tvö þing, ásamt með forseta, fara með stjórnarskrárbreytingarvaldið. Það sem við gerum athugasemd við er það að verið sé að leggja út í þann óþarfa að stjórnlagaþingi eða ráðgefandi stjórnlagaþingi eða ráðgefandi stjórnlagaráði - þetta er sem sagt þriðja útgáfan að aðdraganda þess að stjórnarskránni sé breytt - sé komið á fót. Það er óþarfi vegna kostnaðarins, það er óþarfi vegna þess að við höfum hvort eð er síðasta orðið hér á þinginu og okkur er ekkert að vanbúnaði. Það mætti í reynd snúa þessari spurningu upp á hv. fyrirspyrjanda og spyrja: Hvað kemur í veg fyrir að við byrjum nú þegar með það sem þó hefur gerst hefur síðustu tvö ár og það sem áður var komið fram? Í þessu sambandi finnst mér mikilvægt að það hefur verið mjög óskýrt af hálfu þeirra sem standa að þessari hugmynd hvort þeir teldu sig vera pólitískt, eða með einhverjum hætti siðferðislega, jafnvel næstum því lagalega, skuldbundna af niðurstöðu stjórnlagaþingsins. Þannig er það t.d. með marga stuðningsmenn þessarar hugmyndar um stjórnlagaráð að þeir telja rétt að stjórnlagaráðið sendi hugmyndirnar í þjóðaratkvæðagreiðslu áður en þær koma til þingsins. Hvaða áhrif mundi það t.d. hafa á afstöðu hv. þingmanns að þjóðin hefði komið að málinu í millitíðinni? Er ekki augljóst, eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson tók fram í sínu máli, að þeir sem standa að þessu máli eru að ýta þessu út úr þinginu? Ég fagna því ef hv. þingmaður er mér sammála um að við erum óskuldbundin af öllum þessum hugmyndum.

Virðulegi forseti. Svar hv. þingmanns var afar athyglisvert. Það er vegna þess að við teljum að það sé óþarfi að leggja út í þann kostnað og þá fyrirhöfn sem þessu ferli fylgir. En þá hefur ekkert breyst í raun og veru eða hvað, hv. þingmaður, með niðurstöðu Hæstaréttar vegna þess að þið tölduð að þetta væri óþarfamálsmeðferð og óþarfakostnaður áður en niðurstaðan lá fyrir? Ég vil spyrja hv. þingmann einnar spurningar, vegna þess að hann var formaður allsherjarnefndar árið 2004 þegar forseti Íslands vísaði lögum um fjölmiðla í þjóðaratkvæðagreiðslu. 26. gr. í stjórnarskránni er alveg skýr með það að slík mál eiga að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hins vegar var það ekki gert í þessu tilfelli þrátt fyrir að lagabókstafurinn sé alveg kristaltær í þeim efnum. Má ekki með sömu rökum og verið er að halda því fram hér að við séum að sniðganga Hæstarétt og þar með anda stjórnarskrárinnar halda því fram að það hafi í sjálfu sér verið sniðganga við stjórnarskrána? Það mál fór ekki í þjóðaratkvæðagreiðslu eins og 26. gr. stjórnarskrárinnar kvað alveg kristaltært á um.

Frú forseti. Ég vék að þessu með þjóðaratkvæðagreiðslurnar í tilefni af því að hv. þingmaður tók það fram í sínu fyrra andsvari að stjórnlagaráðshugmyndin kæmi ekki í veg fyrir að þingið hefði fullt forræði og fullt vald til að ráða úrslitum um breytingar á stjórnarskránni. Ég vék að því af þessu tilefni að hér hefðu verið nefndar hugmyndir um að stjórnlagaráðið sendi málið til þjóðarinnar og margir þeirra sem taka þátt í umræðunni gefa í skyn að þingið verði í framhaldinu siðferðislega, pólitískt eða með einhverjum öðrum hætti skuldbundið til að fylgja þeirri niðurstöðu. Þessu hef ég verið mótfallinn. Hér er spurt um það sem gerðist á árinu 2004 og sú spurning borin upp, sem mér finnst reyndar vera þessu ótengd, hvort það hafi verið sniðganga við stjórnarskrána að framkvæma ekki þjóðaratkvæðagreiðslu í tilefni af synjun forsetans. Þá er það að athuga að sú þjóðaratkvæðagreiðsla hefði verið um framtíðargildi laganna. Synjun forsetans kom ekki í veg fyrir að lögin tóku gildi. Þjóðaratkvæðagreiðslan hefði hins vegar fjallað um það hvort lögin hefðu átt að gilda til frambúðar. Í millitíðinni tók Alþingi ákvörðun um að fella lögin úr gildi og þar með var þjóðaratkvæðagreiðslan um framtíðargildi laganna orðin óþörf. Það er ekki þannig að þjóðaratkvæðagreiðslan hefði verið um það í sjálfu sér hvort einhver tiltekin lög ættu að fara á dagskrá eða eitthvað þess háttar. Frumkvæðisréttur þingsins er ekki tekinn af því með 26. gr. þannig að 

Frú forseti. Við ræðum enn tillögu til þingsályktunar um stjórnlagaráð eftir að hafa rætt stjórnlagaþing og þessi málefni aftur og aftur. Ég ætla að leyfa mér að líta yfir sviðið. Hvernig lítur þjóðfélagið út? Hvað er að gerast? Hér virðist allt stefna í kyrrstöðu og stöðnun. Fjöldamörg dæmi sýna það. Vextir fara niður, sem menn hefðu glaðst yfir einu sinni. Verðbólga fer niður; sömuleiðis ástæða til að gleðjast. En menn gleðjast samt ekki vegna þess að fjárfesting í þjóðfélaginu er sú minnsta sem verið hefur og fjárfesting er undirstaða og forsenda þess að hér skapist atvinna. Atvinnuleysið er óbrotið, mjög mikið og allt of hátt og búið að standa allt of lengi. Ekki nóg með að við séum með atvinnuleysi heldur hefur fjöldi fólks flust til útlanda. Vinnuafl landsins, mannauðurinn, mesta auðlind landsins er að flytja til útlanda. Þá kemur að áherslum hæstv. ríkisstjórnarinnar, frú forseti. Á hvað leggur ríkisstjórnin áherslu í þessari stöðu? Er hún að reyna að skapa atvinnu? Ónei. Er hún að fara í fjárfestingar? Ónei. Ætlar hún að virkja? Nei. Ætlar hún að auka kvótann? Nei. Ætlar hún að lækka skatta? Nei. Nei, hún er að sinna alls konar gæluverkefnum. Fyrst var eytt mörgum, mörgum mánuðum í að bola einum ákveðnum manni út úr Seðlabankanum. Það voru ógurlega langir fundir um það, og það tókst. Til hamingju með það, hæstv. ríkisstjórn. Síðan var sótt um aðild að Evrópusambandinu með vafasömum hætti, vil ég segja vegna, þess að annar stjórnarflokkurinn lýsti því yfir að hann væri á móti því að ganga í Evrópusambandið. Haldnar voru frægar ræður. Ég man alltaf eftir ræðu hæstv. umhverfisráðherra Svandísar Svavarsdóttur sem var ótrúleg. Ég skora á menn enn einu sinni að lesa þá ræðu sér til upplýsingar og uppljómunar vegna þess að sá hæstv. ráðherra er á móti Evrópusambandinu. Hún er á móti hernaðarbröltinu þar. Hún er á móti þessu og á móti hinu. Hún vill ekki ganga í Evrópusambandið, hún vill ekki sækja um aðild en hún sagði já. Það var gert. Mikil áhersla var lögð á að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Nú er í fullum gangi að sækja um aðild að Evrópusambandinu sem flestir eru samt sammála um að verði fellt. Hvers vegna eru menn að slíku brölti, sem kostar óhemju fé, óhemju orku í ráðuneytunum og úti um allt, á meðan atvinnu vantar í landinu? Þegar þetta var nýbúið fóru menn og gerðu makalausan samning um Icesave, ég veit ekki hvað ég á að kalla það fyrirbæri. Það var keyrt hérna í gegn og menn eru núna að lýsa því yfir að þeir hafi samþykktu það án þess að hafa lesið það. Það var keyrt í gegn af stjórnarflokkunum. Menn fóru í ógurlegar umræður um Icesave. Með breytingu tókst að bjarga því fyrir horn. Svo samþykktu Bretar það ekki og þá var farið í Icesave 2 sem var hræðilegur samningur og nú kemur Icesave 3. Hann er vissulega betri en í málið hefur farið óskapleg orka. Ef menn hefðu bara tekið á þessum málum af alvöru og þunga á móti útlendingunum, Bretum og Hollendingum, værum við ekki í þessari stöðu. Þá hefðum við ekki eytt svona óskaplega mikilli orku í þetta fyrir utan hvað það kostar ríkissjóð ef Icesave 3 verður samþykkt. Þá fara strax úr landi 30–40 milljarðar í gjaldeyri,  Þegar það var búið þá var staðið í útistöðum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Svo á að hringla með fiskveiðistjórnarkerfið. Ég man eftir því núna að menn fóru að gæla við það. Skattkerfið var flækt alveg undir drep. Það var flækt eins mikið og það ræður við, frú forseti. Ég hugsa að þetta endi með því að þjóðfélagið stöðvist af því að það eru allir að vinna í skattkerfinu og alls konar álíka hlutum, flækjum sem koma þar fram. Menn þurfa bara að tala við það fólk sem er að reikna út laun eða þá sem reikna út alls konar gjöld, vörugjöld og annað slíkt. Það er búið að flækja þetta allt undir drep. Það getur vel verið að þjóðfélagið sé að stöðvast út af því, ég veit það ekki. Af einhverjum ástæðum eru fjárfestingar dottnar niður. Það er náttúrlega vegna þess að ríkisstjórnin er á móti fjárfestingum yfirleitt. Hún er á móti fjármagni, hún skammast stöðugt út í fjármagn, sem vill svo til að óhætt er að segja að sé yfirleitt alltaf í eigu heimila, það eru ekki aðrir sem eiga fjármagn eða sparifé öðru nafni. Fyrirtæki eiga ekki sparifé, útrásarvíkingarnir áttu ekki sparifé og bankar eiga ekki sparifé - þeir taka við sparifé og lána það út - ríkissjóður á ekki sparifé eða sveitarfélögin. Það eru heimilin sem eiga sparifé. Þau eru hinir „ljótu fjármagnseigendur“, heimilin. Til viðbótar við allt þetta ætla menn sér að breyta stjórnarskránni. Vissulega er mikil þörf á því að breyta stjórnarskránni. Ég er búinn að lýsa því yfir aftur og aftur. Ég er búinn að flytja frumvörp um að leggja niður embætti forseta Íslands án þess að taka nokkuð afstöðu til þess hver gegni því akkúrat núna, sem er mætur og gegn maður. Nei, menn ætla að breyta stjórnarskránni. Það á að vera eins og í Harry Potter, bent, galdrar, töfrar og allt er leyst. Verðbólgan hverfur, atvinnuleysið hverfur og ég veit ekki hvað. Gott ef það kemur ekki gott veður alla daga, frú forseti.  Stjórnarskráin á enga sök á hruninu. Ég vil að einhver bendi á eitthvert atriði í stjórnarskránni sem olli því að hér varð hrun. Það er ekkert samhengi þar á milli. Ný stjórnarskrá breytir engu um stöðu heimilanna eða fyrirtækjanna í landinu.  Ég hef mörgum sinnum rætt um nauðsyn á breytingu stjórnarskrárinnar. Ég flutti ræðu 17. febrúar 2009 þar sem ég teiknaði upp nýja stjórnarskrá. Ég tel nefnilega að stjórnarskráin eigi að fjalla um mannréttindi fyrst og fremst. Það er hlutverk stjórnarskrárinnar. Ég hefði gaman af því ef menn færu að ræða um hlutverk stjórnarskrár yfirleitt. Mannréttindi eru tvenns konar. Það eru mannréttindi sem verja mig fyrir öðru fólki og ríkinu, t.d. rétturinn til lífs, eignarrétturinn, málfrelsi, trúfrelsi o.s.frv. Það eru réttindi sem ég hef og verja mig fyrir öðru fólki. Svo er það krafa mín á annað fólk, t.d. framfærsluskylda foreldra við börn sín, ungbörn og börn yfirleitt, það er framfærsluskylda ríkisins við öryrkja og aldraða sem lenda á vonarvöl. Það er krafa einstaklingsins á annað fólk og hún er að sjálfsögðu háð landamærum. Sú krafa er öðruvísi á Íslandi en í Sómalíu, frú forseti, svo að menn átti sig á því, en fyrstu gráðu mannréttindi eru óháð landamærum, svo að það liggi fyrir. Þessu er ég öllu búinn að lýsa. Til þess að tryggja mannréttindi í stjórnarskránni stofnum við ríki, ríki til að tryggja borgaranum mannréttindi en ekki öfugt. Við þrískiptum ríkisvaldinu til að verja borgarann fyrir ríkinu til þess að það verði ekki of sterkt. Þetta eru mínar hugmyndir, svona vil ég sjá stjórnarskrána - akkúrat svona. Það þarf að sjálfsögðu að nefna Hæstarétt í stjórnarskránni, hann er ekki í núgildandi stjórnarskrá. Hann á að hafa tvenns konar hlutverk: Hann á annars vegar að vera hæsti réttur, æðsti réttur, og hins vegar á hann öðru hverju að hafa hlutverk stjórnlagadómstóls til að kveða á um hvort lög frá löggjafarsamkundunni standist stjórnarskrá. Þessu er ég öllu búinn að lýsa fyrir löngu síðan. Breytingar á stjórnarskránni á að gera hægt, þær á að gera rólega í samstöðu allrar þjóðarinnar. Auðvitað á þjóðin að geta verið sammála um hvað eru mannréttindi. Hún á að geta verið sammála um að það megi ekki drepa fólk. Hún á að vera sammála um að það megi ekki stela. Hún á að vera sammála um eignarréttinn - nema hvað? En hér á að keyra eitthvað í gegn. Hvað erum við að ræða? Við erum ræða úrskurð Hæstaréttar. Hann dæmdi ákveðna kosningu ógilda. Þá reyna menn að gera eitthvað sem breytir eiginlega engu þannig að úrskurður Hæstaréttar hafi ekkert að segja. Í staðinn fyrir að kalla þetta stjórnlagaþing verður það núna kallað stjórnlagaráð. Í staðinn fyrir að þjóðin kjósi fólkið á Alþingi að kjósa sama fólk og ekkert á að breytast. Þetta kalla ég að sniðganga Hæstarétt. Ég ber svo mikla virðingu fyrir Hæstarétti að ég get aldrei fallist á þessa niðurstöðu, aldrei. Ég skil ekkert í fólki sem ber virðingu fyrir Hæstarétti að geta fallist á svona sniðgöngu Hæstaréttar. Það hefur ekki mjög sterk mótíf í lífinu eða prinsipp, svo að ég sletti. Fjórar leiðir voru skoðaðar í nefndinni sem ég var tilnefndur í af mínum flokki. Ég þurfti reyndar að hætta undir lokin af ástæðum sem ég hef lýst. Menn ræddu fjórar leiðir. Ein var náttúrlega alveg út í hött, það var að telja upp á nýtt. Það breytti engu og hefði ekki breytt neinu um úrskurðinn og menn féllu fljótt frá því. Svo voru þrjár aðrar leiðir; að kjósa upp á nýtt og gera bara allt upp á nýtt, taka í það hálft eða eitt ár með miklum kostnaði, önnur að hafa svokallaða uppkosningu með sama fólkinu, þessum 500 í kjöri, og kannski hefði allt annar hópur verið kosinn og svo var þriðja leiðin sem mér fannst lökust af þessum þremur að gera það sem nú er lagt til, að kjósa þessa 25 einstaklinga í stjórnlagaráð. Það var lélegasta leiðin og hún var að sjálfsögðu valin. Fimmta leiðin var til, frú forseti, en sú leið var aldrei rædd. Hún var að hætta við allt saman og kjósa sérnefnd á Alþingi um breytingar á stjórnarskránni, kjósa níu þingmenn sem fengju loforð um að þeir mundu ekki gera neitt annað, þyrftu ekki að mæta á þingfundi, ekki á nefndarfundi eða neitt. Það sem hefur hamlað almennilegum breytingum á stjórnarskránni hingað til eru annir þingmanna. Þeir mæta í hv. félagsmálanefnd, hv. allsherjarnefnd o.s.frv. Alla daga eru fundir. Svo sitja þeir í þingsal lon og don langt fram á kvöld. Það sýnir líka virðingu Alþingis fyrir málefninu að ræða það núna klukkan hálftíu og umræðu er ekki að ljúka. Ef þeir gerðu ekkert annað en þetta, þessir níu þingmenn, er ég viss um að þeir mundu klára verkið á hálfu ári eða styttri tíma, röskir menn og vanir. Mér finnst að menn hefðu átt að skoða það að hætta við allt saman. Ef maður lítur á heiminn út frá sjónarhorni 25-menninganna, sem voru valdir úr hópi 500 manna sem er ákveðið afrek, er þetta óskapleg - hvað á ég að segja? - kannski ekki niðurlæging en það er verið að minnka vægi umboðs þeirra, þeir hafa alltaf minna og minna umboð. Fyrst voru þeir kosnir af þjóðinni. Þó að þátttakan hafi ekki verið neitt sérstaklega beysin voru þeir samt sem áður kosnir af þjóðinni, allir gátu mætt og kosið. Það var þjóðin sem kaus þá. Nú er búið að ógilda það, þeir eru ekki lengur kosnir af þjóðinni. Núna á Alþingi að tilnefna þá samkvæmt þessari tillögu. Þar með verða þeir eins konar verkfæri Alþingis og það sem meira er getur Alþingi gert það sem það vill við niðurstöðuna, hafnað henni, breytt henni eða samþykkt hana óbreytta. Þá kem ég að því sem mér finnst alverst og það er 79. gr. stjórnarskrárinnar, að menn skuli ekki átta sig á því að ef henni verður ekki breytt kýs þjóðin aldrei um stjórnarskrána. Þjóðin hefur aldrei kosið um stjórnarskrána eina sér vegna þess að hún kýs um hana jafnframt alþingiskosningum. Hvað eru menn að hugsa, frú forseti, þegar þeir kjósa til Alþingis? Jú, þeir eru að hugsa um hvaða flokkum þeir treysti fyrir málefnum þjóðarinnar næstu fjögur árin, hvernig efnahagsstefnan verður, menntastefnan, mannúðarstefnan, utanríkisstefnan o.s.frv. Þeir hugsa ekki neitt um stjórnarskrána. Hv. kjósendur kjósa ekki sérstaklega um stjórnarskrána, nei. Við þurfum að breyta 79. gr. Það er mjög brýnt þannig að breytingar á stjórnarskránni verði gerðar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það þarf að gera fyrst. Meðan henni er ekki breytt getur komið alveg heil stjórnarskrá, ný stjórnarskrá, óskaplega falleg eins og sú sovéska, hún er víst ein fallegasta stjórnarskrá heimsins. Það er nefnilega munur á því hvernig stjórnarskráin er og hvernig hún er framkvæmd, það er önnur saga. Við þurfum að breyta 79. gr. og segja: Þjóðin greiðir atkvæði um stjórnarskrárbreytingar. Það þyrfti þá mjög mikinn meiri hluta, ég mundi segja að 55% af öllum kjósendum, til að greiða atkvæði með stjórnarskrárbreytingum. Mjög mikil samstaða væri því hjá þjóðinni um þær stjórnarskrárbreytingar sem hún kysi um. Þetta þurfum við að gera fyrst. Ég tel mjög brýnt að 79. gr. sé breytt. Ég mun jafnvel taka á honum stóra mínum og koma með slíka breytingartillögu við stjórnarskrána þannig að þegar einhverjar breytingar verða gerðar á stjórnarskránni, hvort sem það er heil ný stjórnarskrá eins og menn stefna að eða minni háttar breytingar eða breytingarnar gerðar í áföngum sem er hugsanlegt, setja öll mannréttindaákvæðin fremst, byrja á því, og sinna svo hlutverki forsetans og þrískiptingu valdsins, hlutverki dómsvaldsins, löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins, þá greiði þjóðin virkilega atkvæði um stjórnarskrána. Ég tel því mjög brýnt að 79. greininni sé breytt. Ef þetta yrði gert núna og beðið með samþykktina þangað til ríkisstjórnin fer frá, ég geri ráð fyrir að það verði fljótlega. Ég geri ráð fyrir fljótlega verði boðað til kosninga, ég reikna með að það sé ekkert voðalega langt í það. Þess vegna er mikilvægt að svona breyting liggi fyrir vegna þess að um leið og búið er að samþykkja breytingu á stjórnarskránni þarf að rjúfa þing og boða til kosninga. Það getur farið saman um leið og ríkisstjórnin fellur af því að of margir hafa látið af stuðningi við hana. Þá verður boðað til kosninga og kosið nýtt þing og jafnframt mundi þessi breytingartillaga liggja fyrir og greidd yrðu um hana atkvæði. Nýtt þing gæti samþykkt hana og þá gætu menn gert alvörubreytingar á stjórnarskránni því að þá væri það þjóðin sem mundi greiða atkvæði um það hverju sinni og ekki með mjög löngum fyrirvara, mætti jafnvel gera það með stuttum fyrirvara, eins eða tveggja mánaða. Það þyrfti ekki að rjúfa þing þegar búið væri að samþykkja breytingar á stjórnarskránni. Þetta er það sem ég legg til að menn einhendi sér núna í, að breyta 79. greininni. Þegar það er búið geta menn farið að sinna öðrum breytingum á stjórnarskránni og allar breytingar á henni eftir það mundi þjóðin kjósa um. Þjóðin yrði sett í að kjósa um stjórnarskrána. Ég tel mjög eðlilegt að þjóðin hafi síðasta orðið um hana. Svo að ég komi aftur inn á það sem ég talaði fyrst um: Þegar mikið liggur við, frú forseti, þurfa menn að velja úr þau verkefni sem þeir ætla að sinna. Þegar hrunið varð jókst atvinnuleysi og forsendubrestur varð hjá fjölda manns út af atvinnuleysinu, menn geta ekki lengur borgað af lánunum sínum o.s.frv. Þá er svo mikið atriði að koma atvinnulífinu aftur í gang, svo mikið atriði að skapa vinnu. Menn eiga að sinna því og engu öðru. Menn eiga ekki að gera neitt fyrr en búið er að skapa hérna nægilega mikla atvinnu til að fólkið geti farið að borga af lánunum sínum, framfleyta fjölskyldu sinni og þurfi ekki að flytja til Noregs til að sækja vinnu. Það eru óskaplega mörg dæmi þess að annað foreldranna er komið til Noregs, annaðhvort tímabundið eða varanlega, og hitt með börnin á Íslandi, heimilin eru klofin. Það er staða sem ég vil ekki sjá. Ég vil heldur ekki sjá íslenskt fólk, oft og tíðum velmenntað því að það fólk hefur mesta möguleika á vinnu erlendis, flytja úr landi. Við missum skatttekjur og fleira með því ráðslagi. Sérhver vinna sem við bætum við, sérhvert starf sem við sköpum, fækkar fólki á bótaskrá, dregur skattgreiðendur til Íslands frá útlöndum og eykur skatttekjur ríkissjóðs. Reikna má með að það skipti máli sem svarar um 3 milljónum á mann.

Virðulegi forseti. Komin er til síðari umræðu tillaga til þingsályktunar um svokallað stjórnlagaráð sem við ræddum nokkuð ítarlega fyrir ekki löngu síðan. Þá gafst okkur tækifæri til að fara nokkuð rækilega yfir efnisatriði og forsögu þessa máls. Það sem hefur vakið athygli mína í umræðunni þegar ég hef fylgst með henni, eins og ég hef gert eftir föngum, er hversu lítill sannfæringarkraftur mér hefur fundist búa á bak við þessa tillögu. Auðvitað hafa menn oft og tíðum þegar málum er fylgt úr hlaði ýmsar skoðanir á þeim en þeir sem bera ábyrgð á máli fylgja því jafnframt eftir vegna þess að þeir hafa þá trú að það sé það skynsamlegasta sem hægt sé að gera í stöðunni, ýmsir aðrir kostir geti svo sem komið til greina en niðurstaða þeirra sé skynsamlegust og því eðlilegt þess vegna að þeir fylgi málinu eftir af allmiklum krafti. Við sem höfum vaktað þessa umræðu, tekið þátt í henni og fylgst með hvernig henni hefur undið fram höfum gert okkur grein fyrir því að á bak við málið er lítil sannfæring. Þetta er fyrst og fremst niðurstaða eftir óskaplega erfiða stöðu sem ríkisstjórnin stóð frammi fyrir þegar Hæstiréttur úrskurðaði um stjórnlagaþingið eins og allir vita. Hæstiréttur ógilti einfaldlega kosningar til stjórnlagaþings. Flóknara er það mál ekki. Hæstiréttur gerði það sem ekki hefur þekkst í lýðræðisríki eftir því sem fróðir menn segja, hann ógilti almennar kosningar hér á landi. Þar með var málið að sjálfsögðu komið á upphafsreit. Í fyrri umræðunni og raunar strax þegar niðurstaða Hæstaréttar lá fyrir gætti ákveðinnar tilhneigingar í máli hæstv. innanríkisráðherra til að draga úr niðurstöðu Hæstaréttar. Hann sagði eitthvað á þá leið að þetta væri kannski ekki svo alvarlegt, það hefði verið spurning hversu há skilrúmin hefðu verið á milli kjörklefanna, hvort kassarnir hefðu verið nægilega læstir, þetta væru slík tæknileg smámál að menn ættu ekki að taka úrskurðinn mjög alvarlega. Vitaskuld breyttist tónninn þegar menn fóru að hugsa sitt ráð. Auðvitað var öllum ljóst, hvort sem þeir undu þessari niðurstöðu í huganum eður ei, að þetta var niðurstaða Hæstaréttar og um hana þýddi ekkert að ræða. Þetta var niðurstaða Hæstaréttar og henni var ekki hægt að áfrýja. Eins og hæstv. innanríkisráðherra sagði þegar leið á umræðuna þá verða menn að viðurkenna og virða niðurstöðu Hæstaréttar þó að þeir gagnrýni hana efnislega. Ég er ekki einn þeirra sem segja að Hæstiréttur sé hafinn yfir gagnrýni. Það er ekki óeðlilegt að menn kunni að hafa mismunandi skoðanir á efnislegri niðurstöðu Hæstaréttar, jafnt hvort sem hún er kölluð álit eða dómur - það breytir ekki neinu stóru í þessu viðfangi eins og Eiríkur Tómasson lagaprófessor benti á, það breytir engu um þetta mál. Niðurstaða Hæstaréttar varð sú að kosningarnar voru ólögmætar. Hver var þá staðan? Staðan var sú að ekki yrði neitt stjórnlagaþing. Stjórnlagaþingið sem menn töldu í einhverjar vikur að hefði verið komið á fót yrði einfaldlega ekki til. Þeir 25 einstaklingar sem fengu kjörbréf fengu tilkynningu um að kjörbréfið væri afturkallað og voru komnir í nákvæmlega sömu stöðu og þeir rúmlega 300 þúsund Íslendingar sem hér búa, þeir höfðu í raun ekki aðra stöðu gagnvart stjórnarskránni en við hin í landinu. Þá var komið upp nýtt úrlausnarefni sem þurfti að bregðast við. Ég geri ekki lítið úr því að verkefnið var vandasamt. Ríkisstjórnin ákvað að kalla saman hóp fólks úr öllum stjórnmálaflokkum en sá hópur komst ekki að sameiginlegri niðurstöðu. Niðurstaðan er sú sem hér er fengin. Hún er samnefnari, klárlega ekki rökréttasta niðurstaðan heldur einhvers konar samnefnari sem menn gátu komið sér saman um. Það segir meira en mörg orð um vandræðaganginn í þessu máli að ekki er um að ræða stjórnartillögu heldur þingmannatillögu sem endurspeglar það sem allir vita, að um þetta mál hefur verið og er ágreiningur bæði milli flokka og innan flokka. Það eitt út af fyrir sig er að mínu mati ákaflega alvarlegt vegna þess að nú leggjum við af stað í nýja vegferð við endurskoðun stjórnarskrárinnar í fullkomnu ósætti um form og inntak. Það er óskaplega alvarlegt og það held ég að við verðum að hafa í huga. Það sem hefur í raun og veru verið gert í þessu máli er að skipt hefur verið um nafn og númer á gamla stjórnlagaþinginu. Inntakið „stjórnlagaráð“ er auðvitað annað en „stjórnlagaþing“ í þeim skilningi að upphaflega hugmyndin var að kosið yrði til stjórnlagaþingsins af þjóðinni, tilteknir 25 einstaklingar yrðu kosnir af þjóðinni til að vinna að endurskoðun stjórnarskrárinnar og sæktu þar með beint umboð sitt til þjóðarinnar og væru því fulltrúar hennar við það skyldubundna verkefni að endurskoða stjórnarskrána. Það sem nú er verið að reyna að koma á laggirnar er eðlisóskylt stjórnlagaþinginu að því leyti að lagt er upp með málið þannig að tilteknir 25 einstaklingar, sem kosnir voru ólöglegri kosningu á stjórnlagaþing, eigi að fá það verkefni að endurskoða stjórnarskrána. Það sem gerir málið enn þá undarlegra er sú staðreynd að þegar farið er yfir það blasir við að hugmyndin um stjórnlagaþingið hefur verið ljósrituð, eins og rakið er mjög nákvæmlega í nefndaráliti 1. minni hluta allsherjarnefndar, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd. Þegar þessi mál eru skoðuð er í öllum efnisatriðum um að ræða sama fyrirbrigði að þessu leyti: Þetta er sama verkefni, umbúnaðurinn á að vera hinn sami, laun og kjör eiga að vera hin sömu o.s.frv. Eðlismunurinn er hins vegar sá að hugmyndin á bak við stjórnlagaþingið var að þeir fulltrúar sem sætu á því þingi og hefðu það verkefni að endurskoða stjórnarskrána hefðu hver fyrir sig sótt umboð sitt að loknum tilteknum kosningum beint til þjóðarinnar. Hér er engu slíku að heilsa, hér er verið að skipa nefnd og setja hana í málið. Þá hefði að mínu mati verið miklu eðlilegra að hæstv. forsætisráðherra hefði bara skipaði nefndina í stað þess að fara þá sérkennilegu krókaleið, sem allir sjá að er sýndarleikur, að kalla eftir umboði Alþingis til að skipa nefnd sem er fyrir fram gefið hvernig eigi að vera skipuð með þeim mikilvæga fyrirvara þó að þeir sem ekki kjósa að taka sæti í nefndinni geti sagt sig frá því og er þá farið í röðina og valdir þeir einstaklingar sem næstir komu í niðurstöðum kosninga sem dæmdar voru ólöglegar. Þetta er svo fráleitt að maður ætti erfitt með að halda niðri í sér hlátrinum ef málið væri ekki svona alvarlegt. Það er nefnilega alvarlegt af þeirri ástæðu að við erum að tala um grundvallarlög samfélagsins, stjórnarskrá íslenska lýðveldisins, sem er ekkert gamanmál og ekki mál sem við getum fleiprað með eða farið í tilraunastarfsemi með. Það sem verður auðvitað vandi stjórnlagaráðs þegar búið er að fara yfir þetta er aðdragandinn. Þegar við förum yfir forsöguna sem hófst með því að ákveðið var að efna til kosninga sem ég hef þegar gert að umræðuefni, kosninga sem dæmdar voru ólöglegar, og síðan farið með málið eftir mikið japl, jaml og fuður og mikinn vandræðagang í þingið og skipað ráð með þessum sérkennilega hætti þá verður niðurstaðan auðvitað sú, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr og burt séð frá þeim 25 einstaklingum sem að lokum munu taka sæti í þessu stjórnlagaráði, að þetta nýja stjórnlagaráð, þessi nefnd sem Alþingi er að skipa með þessum ótrúlega hætti, mun skorta allt lögmæti, ekki lögmæti í þeim skilningi að ráðið verði ólöglegt, Alþingi skipar það en það skortir lögmæti í þeim skilningi að umboðið sem stjórnlagaþinginu var ætlað að hafa er ekki fyrir hendi. Stjórnlagaþinginu var nefnilega ætlað að fá lögmæti sitt í skilningi þess hugtaks sem menn þekkja úr félagsvísindum með því að sækja sér umboð, vald og stuðning beint til þegna landsins, til kjósenda, almennings í landinu, sem kysu fólk þangað inn. Sú leið er ekki farin vegna þess að kosið er að taka skemmri skírn og fá þá niðurstöðu sem menn ætluðu sér að ná í öndverðu. Vitaskuld hefði verið miklu rökréttara ef menn hefðu viljað fara leið stjórnlagaþingsins að hefja einfaldlega leikinn upp á nýtt, leggja fram nýtt frumvarp um stjórnlagaþing og taka tillit til þeirra sjónarmiða sem höfðu komið fram, t.d. um það sem ég hef kallað hina eitruðu blöndu persónubundins kjörs og hugmyndarinnar um að landið verði eitt kjördæmi, fara yfir þau álitamál, koma að því búnu með frumvarpið um stjórnlagaþing til þingsins og láta það taka afstöðu til þess. Það tæki tíma, það er rétt, en eru menn óttaslegnir um að tíminn sé að renna út? Ímynda menn sér að kjörtímabilinu sé að ljúka? Erum við ekki stödd á miðju kjörtímabili? Eru menn hræddir um að ríkisstjórnin eigi sér ekki marga lífdaga? Þarf að hraða þessu máli þannig að hægt sé að bera það upp á tveimur þingum eins og gert er ráð fyrir samkvæmt stjórnarskránni? Vakir eitthvað slíkt fyrir fólki með því að taka þessa skemmri skírn í málinu? Ég bara spyr, sá sem ekki veit. Auðvitað hefði það verið rökréttari aðferð frá sjónarhóli þeirra sem vildu fara leið stjórnlagaþingsins til að tryggja lögmæti, sem ég hef kallað svo, sem ætlað var að ná með beinni kosningu frambjóðenda inn á stjórnlagaþingið. Því miður varð það ekki niðurstaðan. Niðurstaðan er sú undarlega redding, sem ég kalla svo, sem þetta mál er orðið. Það hefur m.a. verið kallað af virtum og virðulegum lagaprófessor lagasniðganga eða stjórnarskrársniðganga. Þar talar enginn aukvisi. Þar talar ekki algerlega reynslulaus gutti. Hér er ég að vísa til orða lagaprófessorsins, prófessors emeritus Sigurðar Líndals sem hefur nánast gert það að lífsverkefni sínu að fara í gegnum stjórnarskrárþætti af þessu tagi og veit sennilega sínu viti þegar hann veltir málinu fyrir sér. Málið snýst um að í kringum endurskoðunina verði menn a.m.k. að hafa manndóm í sér til að búa til fyrirkomulag og form sem ekki þarf að rífast um. Eftir því sem mig rekur minni til lagði ég talsverða áherslu á það í ræðu minni við fyrri umræðu þessa máls inn á hvaða háskabrautir við færum ef við tækjum um það ákvörðun að hefja þessa stjórnarskrárvinnu eða ferli stjórnarskrárvinnunnar í svona miklum ágreiningi um formið sjálft. Við vitum að stundum hafa verið átök um einstök efnisatriði stjórnarskrárinnar. Við vitum að alltaf hefur verið lögð á það gríðarleg áhersla að um stjórnarskrármál takist sem allra best sátt. Af hverju skyldi það vera? Það er vegna þess að ekki er um að ræða nein venjuleg lög. Við erum ekki bara að tala um lög af minna tagi - ég hætti mér ekki út í dæmi sem einhver gæti tekið nærri sér - sem við gætum síðan komið með á næsta þing og breytt. Það er ekki þannig. Við erum að tala um það sem kallast á dönskuskotinni íslensku grundvallarlög, stjórnarskrána, sem við ætlum helst ekki að breyta nema á margra ára fresti. Að vísu hefur verið sagt og er út af fyrir sig dálítið til í því að þessi aðferð okkar í gegnum tíðina, að reyna að tryggja sem mesta samstöðu um málin, hafi gert það að verkum að hægara hafi gengið en ella að endurskoða stjórnarskrána. Það er dálítið til í því en ekki að öllu leyti. Það hefur líka komið fram í umræðunni undanfarnar vikur að þrátt fyrir allt sé búið að breyta um það bil helmingi þeirra stjórnarskrárákvæða sem er að finna í okkar gömlu, góðu stjórnarskrá. Ég hef líka tekið eftir öðru sem er mjög eftirtekarvert; umræðan hefur alla vega haft eitt gott í för með sér. Í fyrsta lagi tala núna æ fleiri því máli að augljóst sé að það hafi ekki verið stjórnarskráin okkar sem brást eða klikkaði í hruninu mikla haustið 2008. Eins og sumir hafa m.a. bent á var hún eitt af því fáa sem stóðst þegar hrunið mikla varð hið umrædda og sögulega haust því að menn gátu þó stutt sig við ýmsa þætti stjórnarskrárinnar, réttindakafla hennar. Í öðru lagi hef ég tekið eftir því sem er guðsþakkarvert í þessari umræðu að æ fleiri viðurkenna þá staðreynd að í raun og veru er ekki kallað eftir að mörg atriði í stjórnarskránni verði endurskoðuð. Ég tók til að mynda eftir því í umræðunni að fulltrúi Hreyfingarinnar sagði sem svo: Þegar grannt er skoðað eru það kannski ekki stóru atriðin í stjórnarskránni sem þarf að breyta mikið. Aðalatriðið er að þetta er útlend stjórnarskrá. Hún er frelsisskrá úr föðurhendi Dana og þess vegna þurfum við að breyta henni, stokka hana eitthvað upp og setja okkar mark á hana. Ég er sammála því að fara þarf yfir tiltekna efniskafla stjórnarskrárinnar. Það eru engar stórar, róttækar breytingar. Ég held að í meginatriðum hafi stjórnarskráin með þeim breytingum sem hún hefur tekið í áranna rás staðist prýðilega tímans tönn. Hún er eins og önnur mannanna verk undirorpin breytingum og ýmsu sem hefur þróast með tímanum. Við tökum t.d. eftir því að á miðjum 10. áratug síðustu aldar gerðum við breytingar á mannréttindakaflanum. Nú hafa ýmsir hreykt sér af og sagt sem svo: Ja það var ekki mikið afrek að endurskoða mannréttindakaflann, það eru allir sammála um mannréttindi. Jú, það eru allir sammála um mannréttindi en það breytir ekki því að löggjöfin, stjórnarskrárlöggjöfin, ekki síst úti í hinum stóra heimi, hafði tekið miklum breytingum á sviði mannréttindamála í hugtökum og ýmsu sem við höfðum ekki gert okkur grein fyrir og hafði skotið rótum og þurfti að bregðast við. Það var ekkert áhlaupaverk, það er rangt að halda því fram. Þetta var vandasamt verk og menn töldu a.m.k. á þeim tíma að það hefði verið býsna mikið afrek að komast að þeirri sameiginlegu niðurstöðu sem þá fékkst. Ég hygg með flest þessara atriða að við getum við vel náð saman um mörg þeirra, sennilega velflest ef ekki öll. Mér hefur t.d. fundist mjög sérkennilegt hvernig menn hafa teflt þessu máli í óþarfaágreining um efnisatriði. Ég hef gert formið sjálft að umtalsefni, að verið sé að fikra sig inn á nýjar leiðir, og við sjálfstæðismenn höfum fundið því ýmislegt til foráttu með rökum en það er líka spurning um efnisatriði sem menn vilja huga að. T.d. hafði hæstv. forsætisráðherra uppi stór orð eftir að Hæstiréttur felldi úrskurð sinn á sínum tíma og hrópaði út í þingsalinn og inn í sjónvarpsvélarnar ókvæðisorð um okkur sjálfstæðismenn, að við vildum ekki standa að stjórnarskrárendurskoðun, við værum svo hræddir um að hróflað yrði við eignarréttinum varðandi auðlindirnar. Þetta er allt saman fjarstæða. Við höfum þvert á móti verið í fyrirsvari fyrir það, til að mynda var ég sjálfur í ráðherraskipaðri nefnd um að setja inn ákvæði í þá veru. Við skulum að minnsta kosti gæta okkur á einu ef við ætlum að endurskoða stjórnarskrána. Við höfum alltaf reynt að gera það í sátt og við hljótum a.m.k. að gera þá lágmarkskröfu til stjórnvalda, alveg sérstaklega, og almennt til okkar sjálfra að við séum ekki að tefla málinu í ágreining 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður svaraði hálfpartinn því sem ég ætlaði að spyrja hann að í síðustu orðum sínum en þau sneru einmitt að náttúruauðlindunum. Þá er ég að tala um auðlindir í jörðu og sjónum, sjávarútveginn, orkuna og slíkt. Við sátum báðir í svokallaðri sáttanefnd um sjávarútvegskerfið, þar kom saman meira en 20 manna hópur til að fjalla um þá mikilvægu atvinnugrein og mikilvægu auðlind sem Íslendingar eiga. Býsna góð sátt náðist um helstu tillögur, auðvitað voru fyrirvarar á ýmsum hlutum. Það er hins vegar mjög merkilegt að lítið hefur verið gert með þá niðurstöðu eftir að við skiluðum af okkur sem hlýtur að vekja ýmsar spurningar, sérstaklega spurningar sem þarf að varpa til stjórnarflokkanna. Eitt af því sem við náðum samkomulagi um var að kveðið yrði skýrt á um eignarhald á náttúruauðlindum í stjórnarskrá. Mig langaði af því tilefni að spyrja hv. þingmann, og hann getur þá kannski farið betur yfir það í svari sínu hvað í því felst, hvernig staðið var að vinnu sáttanefndarinnar vegna þess að stjórnarandstöðuþingmanni eða stjórnarandstöðunni var falið að leiða þá vinnu sem sneri að þessu ákvæði. Ég spyr um þetta í ljósi þess að mjög mikilvægt er að við kveðum niður þær grýlur að við þingmenn getum ekki náð saman um nokkurn skapaðan hlut. Í þessari stóru og miklu nefnd var niðurstaðan sú, og eitt af því fyrsta sem við urðum sátt um, að við yrðum að skýra þetta ákvæði og það þurfti ekkert stjórnlagaþing til þess.

Virðulegi forseti. Ég get staðfest það sem hv. þingmaður var að spyrja mig um. Vinnubrögð í endurskoðunarnefndinni voru að langflestu leyti mjög til fyrirmyndar, m.a. að þarna var ákveðið að reyna að takast á við þá spurningu hvort setja ætti ákvæði sem lyti að náttúruauðlindunum, sem á annað borð væru í ríkiseigu, inn í stjórnarskrána. Það varð niðurstaða forustumanna nefndarinnar sem voru fulltrúar stjórnarflokkanna að setja til verksins fulltrúa stjórnarandstöðunnar og ég varð fyrir valinu. Það var auðvitað táknræn yfirlýsing af þeirra hálfu um að reyna að treysta samningsviljann á báða bóga og um leið yfirlýsing um að þeir treystu því að reynt yrði að fara í þessa vinnu með efnislegum hætti. Þetta var mjög lærdómsríkt fyrir okkur öll sem sátum í nefndinni, sem engin voru raunar löglærð. Við kölluðum til okkar ýmsa fulltrúa og sérfræðinga á þessu sviði sem hjálpuðu okkur mjög mikið. Mér fannst mjög athyglisvert að þessi umræða hefur á 10–15 ára tímabili gjörbreyst. Fyrir 10–15 árum töluðu menn almennt um að nægilegt væri að hafa ákvæði í stjórnarskránni sem lyti bara að fiskveiðiauðlindum. Nú er mönnum auðvitað ljóst að slíkt ákvæði, hefði það verið sett inn fyrir 10, 15, 20 árum, hefði orðið mjög úrelt miðað við umræðuna sem hefur síðan átt sér stað og þá þróun sem orðið hefur í allri auðlindalöggjöf. Það segir okkur með öðru að við þurfum að vanda okkur og reyna að fylgja því sem er að gerast í þessum efnum. Niðurstaða okkar var mjög skýr, við vorum öll sammála um þetta. Enginn ágreiningur var um þetta og í rauninni var það svo að ekki munaði mjög miklu, það vantaði kannski fáeina daga, e.t.v. tvær vikur, til að menn hefðu náð saman um slíkt á árinu 2007 á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég velti þessu upp er að ákvæði um eignarhald á auðlindunum hefur í gegnum tíðina verið sagt eitt af helstu deilumálunum varðandi stjórnarskrána. Auðvitað má nefna ýmis önnur atriði eins og stjórnskipunarvaldið og dómstóla og ýmislegt annað en eftir því sem ég hef kynnt mér það hafa deilurnar einna helst staðið um hvort kveða þyrfti fastar að. Nú gerðist það að í þessari nefnd náðu menn saman um að rétt væri að kveða fastar að orði og þá um náttúruauðlindirnar í heild. Nú gef ég mér það að um þetta ríki enn þá mjög mikil sátt, þ.e. að tekið verði á þessu í stjórnarskránni. Þá velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður sé mér sammála um að það ætti að vera hægt að fara sömu leið með önnur atriði ef menn ætla ekki að skrifa stjórnarskrána algjörlega upp á nýtt. Sumir vilja það kannski en það er ýmislegt ágætt í blessaðri stjórnarskránni okkar. Í henni eru atriði sem við höfum heyrt deilur um eða menn hafa haft skiptar skoðanir á, t.d. synjunarvald forseta, 26. gr. minnir mig, og eins varðandi skipun dómara og þess háttar. Í ljósi reynslunnar, í ljósi þess að það náðist í rauninni samkomulag og sátt um það gríðarlega stóra mál sem er eignarhald eða skilgreining á því hver eigi þessar auðlindir, telur hv. þingmaður þá ekki að það væri tilraunarinnar virði að þingmenn leystu úr hinum málunum einnig fyrst þessi andi ríkir? Það er klárlega breyting á andrúmsloftinu á þingi og meðal þingmanna.

Virðulegi forseti. Jú, ég er alveg sammála því og ég var í rauninni að reyna að draga aðeins fram í einhverjum parti ræðu minnar áðan að ágreiningurinn sem menn hafa ímyndað sér að sé til staðar um ýmis efnisatriði stjórnarskrárinnar er örugglega ekki til staðar. Hv. þingmaður nefndi spurninguna um auðlindirnar. Þar hefur einfaldlega verið unnin mikil vinna og svo var komið vorið 2007 að menn voru býsna nálægt því að ná samkomulagi. Þar blönduðust hins vegar inn í deilur um algjörlega óskylda hluti. Ýmsir tilteknir hv. þingmenn, sérstaklega úr Samfylkingunni, voru mjög brenndir eftir átökin sem urðu um fjölmiðlalöggjöfina árið 2004 og blönduðu inn í þetta deilunum sem þá voru uppi um stjórnskipulega stöðu forseta Íslands. Spurningin um stjórnskipulega stöðu forseta Íslands var einnig undir í endurskoðuninni sem þá fór fram og það kom einfaldlega fram að tilteknir þingmenn sögðu: Við erum ekki til tals um að ljúka neinni endurskoðun varðandi stjórnarskrána ef hrófla á við stöðu forseta Íslands. Nú hefur margt breyst eins og allir vita. Ég hygg að þeir sem voru þá kannski ákafastir í andstöðu sinni við að hrófla við eða breyta á nokkurn hátt stjórnskipulegri stöðu forseta Íslands samkvæmt stjórnarskránni, hafi skipt um skoðun. Þannig vinnur stundum tímans hjól sitt verk án þess að við gerum okkur endilega grein fyrir því þegar sú vegferð hefst í upphafi. Ég held því að rykið í ýmsum af þessum deilum hafi smám saman verið að setjast. Þess vegna hygg ég að það væri miklu skilvirkari, fljótvirkari og lýðræðislegri aðferð að fela Alþingi að ljúka endurskoðun stjórnarskrárinnar og gera það með því að opna á margvíslega aðkomu almennings að undirbúningi slíkrar stjórnarskrárvinnu.

Virðulegi forseti. Það er tillaga um skipun stjórnlagaráðs sem við ræðum í kvöld og eitthvað eigum við eftir að ræða þetta áfram sýnist mér. Enn þá er töluverður fjöldi á mælendaskrá. Endurskoðun stjórnarskrárinnar er vitanlega ekkert nýtt. Um það hefur verið talað lengi og unnið að því áður með öðrum aðferðum, með mismiklum árangri þó af þeirri vinnu. Hér var farið af stað með að kjósa til stjórnlagaþings og sitt sýndist hverjum um það og aðferðirnar sem voru notaðar. Ég persónulega hafði miklar efasemdir um að aðferðin sem þarna var viðhöfð væri rétt og því miður vil ég segja, kom á daginn að hún gekk ekki upp. Þá á ég kannski ekki akkúrat við þau atriði sem Hæstiréttur Íslands úrskurðaði að hefðu verið ólögmæt eða hvernig sem menn vilja túlka það, þetta var úrskurður Hæstaréttar, að kosningin væri í raun ólögmæt. Eitt af því sem sá er hér stendur óttaðist mjög var að fyrirkomulagið um að kjósa með landið allt undir og viðhafa persónukosningu mundi ekki ganga enda varð það niðurstaðan og kom berlega í ljós. Einnig kom í ljós að hinn venjulegi frambjóðandi, ef má orða það þannig, sem ekki hafði verið tíður gestur á sjónvarpsskjánum, átti eðlilega undir högg að sækja. Ég vil þá meina að ákveðnir aðilar höfðu forgjöf í kosningabaráttunni og það hafi haft einhver áhrif eins og gefur að skilja og úrslitin endurspegluðu það að mínu mati. Eflaust er þetta allt ágætisfólk sem hlaut þessa kosningu en það breytir því ekki að Hæstiréttur kvað upp þann úrskurð að kosningin væri ólögmæt eða ógild. Það er mér því algerlega óskiljanlegt að reynt sé að fara sem ég vil kalla bakdyramegin og skipa þá fulltrúa sem hlutu kosningu í kosningu sem úrskurðuð var ógild í stjórnlagaráð. Þá skiptir engu máli hvaða persónur þetta eru, þetta eru 25 aðilar sem fengu ekki kjörbréf en samt á að skipa. Ég fæ ekki séð að þetta ágæta fólk hafi þar af leiðandi eitthvað meira til að bera til að sitja þarna fremur en restin af þjóðinni. Það má kannski halda því fram að heppilegra hefði verið að taka hreinlega 25 manna slembiúrtak ef fara ætti þessa leið. Er þörf á að láta þessa tillögu ná fram að ganga á þeim hraða sem virðist vera á málinu? Ég segi nei. Það er ekkert flýtiverk að endurskoða stjórnarskrána og á ekki að vera keppikefli að ljúka því af sem fyrst. Ég hef sagt í þessum ræðustól að ef fara á þá leið að vera með stjórnlagaþing væri heppilegra að byrja upp á nýtt með nýjum og breyttum reglum. Ég ítreka það hins vegar sem ég hef einnig sagt að ég hef haft miklar efasemdir um að þetta sé rétt leið. Framsóknarflokkurinn ályktaði hins vegar á flokksþingi að í þessa vinnu skyldi farið og efna skyldi til stjórnlagaþings og ég ákvað að styðja það í þingsal þrátt fyrir að ég sjálfur hefði í raun miklar efasemdir um þetta. Við erum komin að þeim punkti núna að tillaga liggur fyrir um að velja, eins og áður segir, 25 einstaklinga. Hver verður trúverðugleiki tillagna ráðsins, hver verður þyngdin á bak við tillögurnar ef þessi tillaga verður samþykkt með mjög litlum meiri hluta á þinginu? Það voru ekki nema 36% sem tóku þátt í kosningunni þrátt fyrir að mjög hafi verið hvatt til hennar, sérstaklega af forkólfum ríkisstjórnarinnar. Maður veltir fyrir sér hvort ekki sé heppilegra að byrja upp á nýtt eða þeir 63 sem sitja á Alþingi með stuðningi einhvers staðar í kringum 90% þjóðarinnar á bak við sig fari í þessa vinnu. Mér finnst ekki sanngjarnt að halda því fram að Alþingi sé ófært um að fara yfir stjórnarskrána og gera á henni breytingar. Eins og fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni náðist samkomulag um eina veigamestu breytinguna í endurskoðunarnefnd um sjávarútvegskerfi þannig að ég vil meina að það sé komin reynsla á að andrúmsloftið sé breytt. Í sjálfu sér er eðlilegt og hefði endurspeglast á stjórnlagaþingi og mun endurspeglast í stjórnlagaráði ef það verður samþykkt, að menn verða ekki sammála um allt, ég hef enga trú á því. Er þá ekki eðlilegt að Alþingi fjalli um málið og geri í það minnsta tilraun til að ná samkomulagi? Eins og ég segi er ekkert sem hastar að breyta stjórnarskránni. Misskilningur virðist vera uppi um að bankahrunið eða afleiðingar þess séu stjórnarskránni að einhverju leyti að kenna. Ég kaupi ekki þau rök og hef ekki í rauninni heyrt nokkurn reyna að halda því í alvöru fram. Í stjórnarskránni eru þættir sem vert er að endurskoða sem lúta að stjórnvöldum, þinginu, ráðherrum, forseta, og það eru að sjálfsögðu náttúruauðlindirnar, skipun dómara og ýmislegt sem er full þörf að endurskoða. En mikilsvert er að það sé gert í sem mestri sátt og að þeir sem fjalli um málið hafi sem mest bakland. Þar af leiðandi tel ég mjög óheppilegt að fara með skipun stjórnlagaráðs í gegnum þingið í miklu ósætti því við vitum að mjög stór hluti þingmanna mun þá telja sig algerlega óbundinn því sem kemur frá ráðinu. Eg hefði haldið að betra væri að fara sér hægt og ná einhvers konar breiðri sátt um hvert eigi að fara. Mér finnst líka mjög alvarlegt að lítið skuli vera gert úr dómi Hæstaréttar og ég veit að sumir félagar mínir í Framsóknarflokknum eru ekki sammála því. Um þetta eru skiptar skoðanir sem er ekkert óeðlilegt. En ég tel hins vegar að það sé algerlega ófært að hafa þennan úrskurð að engu eða dóm eða hvað menn kalla það, kosningarnar voru úrskurðaðar ógildar. Annað þessu tengt er að við verðum að læra af sögunni. Við verðum að læra að vanda til verka. Eitt af því sem er gagnrýnt í rannsóknarskýrslunni og kemur fram í þingsályktunartillögu þingmannanefndarinnar er að við þurfum að vanda betur til verka, við verðum að vanda það sem við gerum. Mér finnst við ekki gera það, frú forseti, með tillögunni sem hér er lögð fram, það er mín skoðun. Síðan hefur það gerst eftir að Hæstiréttur kvað upp úrskurð sinn að komið hafa upp vísbendingar um ýmislegt annað sem betur hefði mátt fara í undirbúningi kosninganna og í kosningunum sjálfum. Það er kannski erfitt, frú forseti, að hafa eftir tveggja manna tal en einn kjörnefndarmaður sagði mér t.d. að úr einum kjörkassa hefði botninn farið og kjörseðlar dreifst út um öll gólf. Þá veltir maður fyrir sér hvort allir seðlarnir hafi náðst eða hvort einhverjir fóru kannski undir eitthvað. Það kann ekki að hafa skipt neinu máli við úrslitin en þetta sýnir okkur að ekki var allt eins og það átti að vera. Hér er bréf sem var, að því ég best veit, afhent og kynnt í allsherjarnefnd frá einum yfirkjörstjórnarfulltrúa í Reykjavík. Í nokkrum liðum er talið upp það sem hann telur annmarka á kosningunum. Þar stendur m.a., með leyfi forseta: „Sumir innsláttaraðilar stunduðu „skapandi“ úrlestur, giskuðu á tölu, og breyttu svo passaði við frambjóðanda. Fyrir kom að eingöngu síðasta talan var „misskráð“ hjá kjósanda og tóku innsláttaraðilar sér þá stundum vald til að setja inn „rétta“ tölu. Þess ber að geta að kerfið bauð upp á öllum tölum yrði breytt svo tæknilega séð gátu innsláttaraðilar skráð þá tölu sem þeim hugnaðist.“ Síðan er lýsing á því hvernig starfsumhverfið var og slíkt. Mér finnst, frú forseti, það gríðarlega alvarlegt ef þetta er rétt. Mér finnst líka mjög sérstakt ef ekki hefur verið kannað mjög nákvæmlega og kallað eftir fleiri aðilum sem voru á vettvangi þar sem þetta átti sér stað til að staðfesta hvort þetta sé rétt. Ef tækin gátu ekki lesið tölurnar og þær þurfti að túlka eða skrifa, álagið var slíkt að þeir sem tóku að sér þetta erfiða verkefni urðu að giska sjálfir á hvað þarna stæði, þá sjáum við það að sjálfsögðu að orðið „skapandi“ er kannski rétta orðið yfir að lesa í skriftina á kjörseðlinum. Ég nefndi áðan, frú forseti, að kosningakerfið hefði ekki gengið upp. Það sem ég átti við er að úrslitin voru ekki þverskurður af þjóðinni og landinu því að ég held að allir nema tveir eða þrír sem hlutu kosningu hafi komið af höfuðborgarsvæðinu. Einhverjir hafa haft uppi þau orð að það sé bara landsbyggðinni að kenna að hún skyldi ekki hafa tekið meiri þátt. Það getur vel verið en engu að síður er alveg ljóst að niðurstaðan var mjög afgerandi varðandi þetta. Það getur ekki eingöngu verið um að kenna áhugaleysi þeirra sem búa úti á landi. Herra forseti. Ég hef ekkert minnst á þau álit eða yfirlýsingar sem komu frá ýmsum lögspekingum landsins og ég tala ekki um orð hæstv. innanríkisráðherra sem er algerlega mótfallinn þessu og talar um fjallabaksleiðir í málinu. Það hlýtur að vekja upp spurningar um hvort þessi aðferð beri vott um ný vinnubrögð, að þegar Hæstiréttur kveði upp úrskurð eða dóm sé einfaldlega rétt að breyta lögunum eða fara aðrar leiðir til að komast hjá úrskurðinum. Mér finnst þetta óásættanlegt og minnir mig á fréttir frá ríkjum sem við höfum ekki talið mjög lýðræðisleg hingað til. Ég segi því enn og aftur, frú forseti, að ef halda á því til streitu að nota einhverja svona aðferð við endurskoðun á stjórnarskránni þá sé betra að byrja upp á nýtt, gefa sér tíma í undirbúning og vanda til allra verka. Hvað ógilti Hæstiréttur, hefur verið spurt, og hvað felst í ógildingunni? Ég er að sjálfsögðu ekki lögspekingur og við höfum heyrt að þingmenn sem hafa rétt til lögmennsku eru ekki sammála um hvað þetta þýðir. En fyrir leikmann þýðir þetta einfaldlega að Hæstiréttur sagði: Það má ekki gera þetta svona. Þetta er ógilt, þetta er bannað. Ég vil taka mark á því. Þar af leiðandi get ég ekki með nokkru móti samþykkt og mun ekki samþykkja að þessi leið verði farin. Ég hef líka velt því fyrir mér hvort við viljum láta þetta verða eftirmæli okkar varðandi breytingar á stjórnarskránni, að Alþingi hafi kastað til höndunum við þessa vinnu. Ég tel að ekki sé rétt að gera það. Ég held að breytingar á stjórnarskrá þurfi að vinna í sem mestri sátt og með sem breiðustu fylgi á bak við sig, sem mestum stuðningi, því það er mjög óeðlilegt ef stjórnarmeirihluti ásamt vitanlega nokkrum öðrum stuðningsmönnum við svona mál geti á hverjum tíma farið fram með breytingar eða tillögu sem þessa því þetta er jú stjórnarskráin, góðir þingmenn, frú forseti. Þetta er stjórnarskráin sem verið er að tala um. Ef dregin er upp svartasta myndin má sjá fyrir sér að stjórnarmeirihluti með aðrar skoðanir en sá sem nú situr gæti einfaldlega tekið upp á því eftir næstu kosningar að fara aftur þessa hringferð með stjórnlagaráð og allt þetta. Þetta truflar mig líka mjög mikið því ég lít á stjórnarskrána sem þannig plagg að ekki megi kasta til höndunum við gerð hennar eða breytingar á henni. Fyrir ekki svo löngu síðan, 28. ágúst 2010, var haldið málþing í Skálholti um stjórnarskrá og stjórnlagaþing. Þar var fyrrverandi þingmaður og ráðherra, Jón Kristjánsson, með erindi. Hann hefur lagt sig mikið fram í vinnu við breytingar á stjórnarskránni og fór m.a. fyrir nefnd þar um. Ég ætla, frú forseti, að leyfa mér að lesa upp örstutt úr lokaorðum Jóns á ráðstefnunni því mér finnst þau segja þó nokkuð margt. Þar segir hann: „Ég endurtek að endurskoðun stjórnarskrárinnar verður að taka mið af sýn til langs tíma hvernig við viljum sjá þjóðfélagið í framtíðinni.“ Ég vil skjóta því inn í, frú forseti, að Jón Kristjánsson hefur verið og ég held að hann sé talsmaður stjórnlagaþings í rauninni. Hann segir: „Dægurmál og persónur mega ekki varpa skugga á þá umræðu þótt draga verði lærdóma af atburðum líðandi stundar. Í endurskoðunarvinnunni er áríðandi að jafnvægi ríki. Vonandi verður starfað í þeim anda og það uppnám og andrúmsloft sem ríkir í samfélaginu í kjölfar hrunsins verði ekki til þess að hrapað verði að niðurstöðu.“ Þetta, frú forseti, held ég að séu orð sem við þurfum að hafa í huga. Þrátt fyrir að við séum flest ósátt við hvernig fór á landinu, að bankahrunið skyldi verða með þeim hætti sem það varð og afleiðingar þess og annað, þó svo við búum betur en mörg önnur ríki vegna þess að hér var til öflugt og gott velferðarkerfi sem hafði byggst upp á mörgum árum til að taka við þeim vandamálum sem þessu fylgdi, þá megum við ekki láta glepjast af því að grundvallarstoðir þjóðfélags okkar hafi brostið. Það er alveg klárt ef ég má nota það orð, frú forseti, að móralski þátturinn í samfélaginu brást. Menn gleymdu sér einfaldlega mjög í dansinum kringum gullkálfinn en það var ekki stjórnarskránni að kenna, ekki aldeilis, frú forseti, hún átti ekki þátt í því að mínu viti. Ég held því að það sé óheppilegt að þessi tillaga nái fram að ganga og vil hvetja þingmenn til að greiða henni ekki atkvæði. Ég vil hins vegar taka fram að ég held að það sé mikilvægt að endurskoða stjórnarskrána og styð það. Þá vil ég sérstaklega nefna og ítreka sem ég sagði áðan að ég tel að skýra eigi ákvæði um eign á náttúruauðlindum og skoða þurfi skiptingu valdsins, hvort ráðherrar eigi að sitja um leið sem þingmenn og þess háttar. Mér finnst að skera þurfi aðeins þar á milli. Skipun dómara er eitt sem vert er að skoða og fleira. En ekkert af þessu á að gera með einhverjum bægslagangi heldur þarf að vanda til verka. Ég treysti að sjálfsögðu Alþingi til að gera það. Breið samstaða og sátt um eitthvað annað er að sjálfsögðu líka í myndinni en ég get ekki séð að við förum rétta leið með þessari tillögu. Frú forseti, ég ítreka að ég get ekki með nokkru móti stutt það sem hér er lagt fram.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingflokksformanni, Gunnari Braga Sveinssyni, fyrir góða og heiðarlega ræðu og nokkuð aðra ræðu en við höfum heyrt af hálfu annarra framsóknarmanna hér í dag. Ég vil sérstaklega fagna mjög skýrum orðum hans um Hæstarétt, að hann eigi ekki að sniðganga, að við eigum að virða það sem frá honum kemur. Ég vil líka sérstaklega taka undir það sem hann sagði um breiðu sáttina og við eigum að gefa okkur tíma í að fara í breytingar á stjórnarskránni. Við vitum að að minnsta kosti þrír samfylkingarmenn munu greiða atkvæði gegn þessu, eða hafa lýst sig andsnúna þessu, auk hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundar Jónassonar, sem hefur lýst sig andsnúinn þessari leið. Þegar upp er staðið virðist það því vera að framsóknarmenn ætli að tryggja framgang þessa máls og því vil ég spyrja hv. þingmann 

Virðulegi forseti. Ég er ekki viss um að hægt sé að stilla því þannig upp að það verði framsóknarmenn sem muni tryggja að þetta mál nái fram að ganga. Það er ljóst að skiptar skoðanir eru um þetta mál innan flestra flokka, það er líklega Sjálfstæðisflokkurinn sem stendur heill gegn þessu og kemur kannski ekki á óvart. Til að svara spurningu hv. þingmanns er svarið einfaldlega nei. Ég tel mig á engan hátt bundinn því sem kemur út úr þessu stjórnlagaráði, ef það verður samþykkt. Ég held reyndar að ef staðan verður sú að þessi tillaga verður samþykkt með eins eða tveggja atkvæða meiri hluta sé skynsamlegra að draga hana til baka, skynsamlegra að fresta málinu og reyna að ná lendingu frekar en að láta svona mikilvægt mál lenda í klemmu hér í þinginu.

Frú forseti. Það væri óskandi að fleiri þingmenn tækju þessu máli af sömu yfirvegun og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, að menn önduðu djúpt og segðu: Gott og vel, málið er komið í öngstræti, við skulum reyna að ná breiðri sátt í því. Ég vil því sérstaklega fagna þessum orðum og skýru svari hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar því að ég tel að enn sé lag til þess að við getum farið í að breyta stjórnarskránni, sem við viljum öll hér inni, en við viljum auðvitað fara mishratt í það. Það er ljóst að sumir vilja fara hraðar en aðrir. Meginmálið er það að við stöndum uppi með góða stjórnarskrá sem við öll virðum og förum eftir. Þess vegna vil ég þakka hv. þingmanni fyrir hans skýru svör í þessu.

Frú forseti. Ég vil kannski fyrst og fremst leggja áherslu á að það að skipa stjórnlagaráð eða kjósa stjórnlagaþing þýðir ekki að menn komist að einni niðurstöðu þar frekar en einhvers staðar annars staðar. Við vitum að þeir sem buðu sig fram til að taka þetta að sér höfðu mjög skiptar skoðanir á ýmsum hlutum alveg eins og er hér á Alþingi. Að mörgu leyti er því hægt að segja að jafnmikil óvissa sé með ganginn í stjórnlagaráði eða stjórnlagaþingi eins og hér á Alþingi. Hugmyndin var að taka leikmenn, ef það má orða það þannig, eða fólk sem er ekki inni í þessari hringiðu, til að vinna þessa vinnu. Ég er ekkert viss um að niðurstaðan hefði endilega verið eitthvað friðsamlegri eða betri en hér á Alþingi. Mér finnst hins vegar vera lag til að láta reyna 

Virðulegur forseti. Ég kem hér upp í andsvar til að árétta það við hv. þingmann að það er ekkert sem við getum gert á þessu þingi sem skuldbindur okkur til að fara í einu og öllu að niðurstöðum stjórnlagaráðsins og enginn hefur haldið því fram. Það er mjög líklegt að ég muni í störfum mínum reyna eftir fremsta megni að fara eftir ráðleggingum frá stjórnlagaráði en auðvitað er það svo að Sjálfstæðisflokkurinn og ákveðnir þingmenn Framsóknarflokksins geta komið með þær breytingartillögur við tillögurnar sem þeim sýnist. Að endingu er það svo næsta þing, þ.e. þingið sem kemur saman að loknum næstu kosningum sem tekur endanlega afstöðu til frumvarpsins sem þá mun liggja fyrir. Og að sjálfsögðu er ekkert sem við getum gert til að binda hendur þess þings og gera því að samþykkja einhverjar tillögur. Ég mótmæli því sem lagt er upp með í ræðu hv. þingmanns í þessum efnum og árétta þennan mikilvæga punkt.

Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um það að við vitum að gert er ráð fyrir að það þurfi tvö þing til þess að ganga frá þessu og að sjálfsögðu erum við ekki skuldbundin. Það er hins vegar mjög mikilvægt, held ég, að þeir sem taka þetta verk að sér viti hvort þeir sem ekki styðja tillöguna styðji þá að minnsta kosti í þeirri vinnu sem þeir taka að sér. Ég vil hins vegar geta þess, frú forseti, að í ljósi þess hvernig þetta mál er allt vaxið, og í ljósi þess að lítill stuðningur verður við að fara þessa leið, er mjög óheppilegt að það liggi fyrir að stór hluti þingmanna lýsi því yfir að þeir séu á engan hátt bundnir 

Virðulegur forseti. Í síðara andsvari mínu vil ég líka gera athugasemd við þá ítrekuðu gagnrýni sem fram hefur komið í máli hv. þingmanns og fleiri að niðurstaða í kosningu til stjórnlagaþings hafi falið í sér einhvers konar sigur fyrir þá sem hefðu mætt í Silfur Egils eða það væru bara þekktir einstaklingar sem þarna hefðu náð kjöri. En ekki hvað? Bjuggust menn við því að kosinn yrði hópur fólks sem hefði farið huldu höfði í samfélaginu og hvergi látið til sín taka í þjóðfélagsumræðum? Það er mjög undarlegur málflutningur sem hefur verið hafður uppi í þessum efnum. Að sjálfsögðu er það svo að þeir sem hafa tekið þátt í þjóðfélagsumræðunni eru kjörnir til trúnaðarstarfa í þessum efnum. Í þessu tilfelli er það svo að það er þingið sem ákveður að líta til niðurstöðu þessara kosninga þegar það velur í stjórnlagaráðið sem við fjöllum hér um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu sem ég vona að sem flestir lesi og heyri. Það er einmitt þetta sem ég gagnrýni mjög harkalega, að þeir sem eigi góðan aðgang í Silfur Egils eða Kastljósið eða fjölmiðlana skuli hafa forgjöf þegar hugmyndin er sú að kjósa þversnið af þjóðinni. Eða var það kannski ekki hugmyndin? Var það kannski ekki hugmyndin að fá sem flest sjónarmið sjónarmið upp í þessu? 
            

Það var þjóðfundurinn.

Það var þjóðfundurinn, það er hárrétt, hv. þingmaður. Þá skulum við nálgast þetta mál alveg frá grunni með það á hreinu að við ætlum fræga fólkinu að skrifa stjórnarskrá fyrir Ísland.

Hæstv. forseti. Það var eitt atriði í ræðu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar sem ég staldraði við. Það var mat hans á því bréfi sem okkur í allsherjarnefnd barst en við fjölluðum ekki neitt efnislega um þegar það kom til okkar. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur reifað það nokkuð í ræðustól og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson gerði það líka. Bréfið varðar ýmsa annmarka á framkvæmd stjórnlagaþingskosningarinnar 27. nóvember sem hafa kannski ekki verið ræddir svo mikið áður og ekki voru meðal þeirra atriða sem Hæstiréttur fjallaði um, einfaldlega vegna þess að ekki var kært vegna þeirra. Ég er að velta fyrir mér mati hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar á efni þessa bréfs og að hvaða 

Virðulegi forseti. Ég hefði talið mjög æskilegt að efni þessa bréfs hefði verið skoðað mjög vandlega í allsherjarnefnd af þeim sem málið snýr að, yfirkjörstjórn og slíkum. Mjög alvarlegar athugasemdir eru gerðar við framkvæmd kosningarinnar og talningarinnar sérstaklega. Mitt mat er það að í þeim sjö punktum sem hér eru reifaðir séu það mikilvægar athugasemdir að það sé mjög æskilegt að kalla eftir því hvort þetta eigi við á fleiri stöðum, hvort fleiri kannist við þessar athugasemdir. Er hugsanlega eitthvað fleira sem við þurfum að læra af? Eins og staðan er í dag þurfum við vitanlega fyrst og fremst að læra af þessu. Við getum hins vegar sagt að þetta bréf undirstriki að mörgu var ábótavant í framkvæmd kosningarinnar. 

Hæstv. forseti. Ég get verið sammála hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni um að þetta eru atriði sem þarf að læra af og kannski er einmitt ástæða til að skoða það núna vegna þess að næstu kosningar eru skammt undan, þ.e. þjóðaratkvæðagreiðsla 9. apríl, vonandi síðan aðrar kosningar fljótlega en látum vera að spá um það. Ástæða þess að ég nefni þetta er ekki sú að ég telji að innihald þessa bréfs hafi nein áhrif á afstöðu mína til þess máls sem hér liggur fyrir. Hæstiréttur hefur ógilt kosninguna þótt af öðrum sökum sé og sú niðurstaða liggur fyrir og að mínu mati snýst málið einfaldlega um það núna hvort við ætlum að taka mark á þeirri niðurstöðu Hæstaréttar eða reyna með einhverjum feluleik að komast fram hjá henni. Þetta bréf hins vegar 

Virðulegi forseti. Bréf þetta og þær upplýsingar sem þar eru hafa fyrst og fremst gildi í dag eins og staðan er til að koma í veg fyrir að hlutirnir endurtaki sig. Ef það á að nota sama kerfi og sömu aðferð við næstu kosningar þarf að tryggja að þær athugasemdir eða þau frávik sem nefnd eru í bréfinu, og kannski hafa fleiri svipaða sögu að segja, endurtaki sig ekki. Ég get ekki fullyrt að það sem kemur fram í bréfinu hafi haft einhver úrslitaáhrif á kosninguna. Þarna er hins vegar beinlínis sagt að nauðsynlegt hafi verið að rýna í skriftina á kjörseðlunum og breyta tölunum til þess að vélarnar eða tækin gætu lesið þær. Það er mjög alvarlegt ef það hefur verið gert af handahófi og að geðþótta.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir alveg ágæta ræðu en mér finnst vanta ýmislegt í hana, hann komst kannski ekki yfir það vegna tímaskorts. Þar er fyrst að nefna hvort hann telji eða taki undir að það sé nauðsynlegt að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar þannig að þjóðin greiði atkvæði um sína eigin stjórnarskrá. Það gerir hún ekki samkvæmt núverandi fyrirkomulagi í stjórnarskrá því að með sérhverri breytingu á stjórnarskránni, eftir að búið er að samþykkja hana á Alþingi, þarf að rjúfa þing og þá fer fram almenn kosning til Alþingis, ekki sérstaklega um stjórnarskrána. Þá kjósa menn um eitthvað allt annað en stjórnarskrána. Telur hann ekki nauðsynlegt að breyta 79. gr. nú þegar, að þingmenn verði tilbúnir ef það skyldi þurfa að rjúfa þing og efna til kosninga? Það getur gerst í hverri viku eins og kunnugt er.

Virðulegi forseti. Það er vitanlega að mörgu leyti rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni, það er mjög mikilvægt að boða til kosninga sem allra fyrst, við sjáum það á ástandi stjórnmálanna í dag. Varðandi 79. gr. verð ég að viðurkenna fyrir hv. þingmanni að ég hef ekki sökkt mér mjög djúpt ofan í hana en get hins vegar með smáfyrirvara verið sammála hv. þingmanni um að það væri æskilegt að breyta þessu þannig að hægt væri að fara með breytingar á stjórnarskránni beint til þjóðarinnar. Ég vil a.m.k. ekki útiloka það. Þetta er eitt af þessum atriðum sem við verðum að geta rætt og haft þroska til að ræða hér í þingsal.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta svar en ég er með fleiri spurningar. Hv. fyrrverandi þingmaður Jón Kristjánsson leiddi mikið starf hérna um breytingar á stjórnarskránni. Ég spyr hv. þingmann: Hvers vegna hefur gengið svona illa að breyta stjórnarskránni hingað til, af hverju hefur það ekki tekist í þeim mörgu atrennum sem gerðar hafa verið? Svo er ég með aðra spurningu og hún er einföld: Til hvers hafa þjóðir stjórnarskrár?

Frú forseti. Ég verð alltaf hálfskelkaður þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal talar um einfaldar spurningar því að þær eru oft og tíðum frekar flóknar þegar hann notar þetta orðfæri. Af hverju hefur gengið illa að endurskoða eða breyta stjórnarskránni? Án þess að ég hafi hugmynd um það, hv. þingmaður, dettur mér í hug ríkjandi íhaldssemi í samfélaginu gagnvart breytingum. Menn hafa gjarnan horft á stjórnarskrána sem plagg sem lítið eigi að breyta. Mér finnst hins vegar andrúmsloftið í dag sýna vilja til að endurskoða stjórnarskrána, ég hef þó ekki séð ástæðu til að gjörbylta henni. Hvað er stjórnarskrá? Stjórnarskrá er að mínu viti grundvallarplagg lýðveldisins og lýðræðisins sem bæði setur okkur ákveðnar leikreglur og verndar um leið ákveðna hagsmuni, sérstaklega einstaklingsins. Hún á að endurspegla mannréttindi, rétt til að velja sér leiðtoga, kjósa og slíkt. 

Frú forseti. Við höldum áfram umræðunni um þingsályktunartillögu um skipun stjórnlagaráðs sem kemur í kjölfar ákvörðunar Hæstaréttar um að ógilda stjórnlagaþingskosninguna. Orðræðan hér í dag hefur verið fróðleg og hefur verið athyglisvert að fylgjast með henni en hún hefur líka verið hálfundarleg á köflum. Í þessu mikilvæga máli hefur fólk á stundum sýnt ákveðinn vilja og oft mjög mikinn til mikilla útúrsnúninga. Það væri hægt að fara í ýmis atriði, ég ætla ekki að gera það en mig undrar að þetta skuli vera forgangsmál ríkisstjórnarinnar núna. Það er dregið fram í fréttum í dag að ekki eru margir dagar til stefnu fyrir ríkisstjórnina að koma fram með sín mál, sérstaklega þau sem við erum að bíða spennt eftir varðandi uppbyggingu atvinnumála, hvernig við ætlum að koma hagvextinum upp en ekki niður, eins og ríkisstjórnin er að gera, en við ræðum það hvernig við ætlum að breyta stjórnarskránni. Ekki er óeðlilegt að það brenni á fólki að breyta þurfi stjórnarskránni og ég virði það. Það var verið að tala um íhaldssemi áðan. Ég verð að viðurkenna það og segi það hreint út að ég er íhaldssöm þegar kemur að ýmsum málum, t.d. þegar kemur að því að breyta stjórnarskránni. Stjórnarskráin er ákveðið grundvallarplagg. Ég sagði það margoft hérna þegar við vorum og stóðum í málþófi, ég segi það opinskátt, við sjálfstæðismenn stóðum í málþófi, því að við ætluðum að stoppa mjög vanhugsaðar breytingartillögur, gerðar í mikilli ósátt og sundurlyndi á vordögum núverandi ríkisstjórnar, sem var þá minnihlutastjórn með fulltingi Framsóknarflokksins. Þá fékk hver flokkur sitt, Framsókn fékk eitt atriðið, Vinstri grænir annað og Samfylkingin þriðja. Þannig var möndlað að mínu mati með stjórnarskrána og lítil virðing borin gagnvart því grundvallarplaggi sem við sem betur fer berum virðingu fyrir. Það ánægjulega við þann rauða þráð sem hægt er að greina í ræðum allra þingmanna í dag er að þeir bera mikla og vilja bera mikla virðingu fyrir stjórnarskránni. Ég ætla því að reyna að leyfa mér að hanga í því jákvæða sem komið hefur út úr ýmsum ræðum í dag. Við sjálfstæðismenn, og ég þar á meðal, erum einfaldlega á móti stjórnlagaþingi eins og það var kynnt hér á síðasta ári. Við erum stödd á stjórnlagaþingi og stjórnlagaþingið er Alþingi Íslendinga. Ein af starfsskyldum okkar þingmanna er að breyta stjórnarskránni, svo einfalt er það. En þá fer orðræðan m.a. í það að af því að við erum á móti stjórnlagaþinginu og stjórnlagaráðinu eins og það er kynnt hér, þá séum við einfaldlega á móti því að breyta stjórnarskránni. Það erum við ekki. En við erum á móti þeirri aðferð sem er verið að kynna fyrir margra hluta sakir. Með því plaggi sem við erum að ræða í dag, og ég tek undir það sem ýmsir félagar mínir í Sjálfstæðisflokknum hafa sagt, er að mínu mati verið að sniðganga niðurstöðu og ákvörðun Hæstaréttar í því máli sem tengdist kosningu til stjórnlagaþings og sú kosning var síðan ógilt. Ég tel að hægt sé að færa fullgild rök fyrir því að verið sé að sniðganga niðurstöðu Hæstaréttar. Ég tel líka að menn hafi í minnihlutaáliti okkar sjálfstæðismanna og ræðum hv. þingmanna, t.d. Sigurðar Kára Kristjánssonar og Birgis Ármannssonar, fært mjög gild rök fyrir því að verið er að fara á svig með ákveðnum hætti við þrískiptingu ríkisvaldsins, þ.e. löggjafarvald, dómsvald og framkvæmdarvald, og verið að sneiða að Hæstarétti með þeirri leið sem við erum að ræða. Ég er einfaldlega á móti henni, ég er mjög á móti þessari leið. Það er hægt að tipla á tánum í kringum þetta og segja að finna þurfi einhverja lausn í málinu. Það átti einfaldlega að hætta við málið eins og það var lagt upp og fela þinginu það hlutverk sem það hefur enn þá stjórnarskrárbundinn rétt til að gera og á að gera, þ.e. að fara í það að breyta stjórnarskránni. Ég kem að því síðar. Ég vil fyrst fara yfir það og segja svona aukreitis að mér þótti miður að sjá og upplifa þá atlögu sem var gerð að Hæstarétti Íslands í kjölfar úrskurðar hans um að ógilda kosninguna til stjórnlagaþings. Ákveðnir þingmenn, spunameistarar stjórnarflokkanna, ekki síst Samfylkingar, fóru af stað og reyndu mjög ákveðið að rýra virðingu Hæstaréttar og gera lítið úr þeim einstaklingum sem skipuðu dóminn. Mér fannst lítill sómi að hvernig að því var staðið. Krafa mín sem einstaklings í þessu samfélagi er að Hæstiréttur fari eftir lögum. Þegar hann kemst að niðurstöðu förum við eftir þeirri niðurstöðu. Þó að við kunnum að vera ósátt við dóm gerum við ekki lítið úr Hæstarétti heldur förum eftir því sem hann segir. Þá kem ég að því: Erum við að fara að því sem hann segir? Nei, það erum við ekki að gera. Ég vil benda á það sem ýmsir hafa gert og við höfum m.a. í minnihlutaáliti okkar vísað í prófessora við Háskólann í Reykjavík og Háskóla Íslands. Róbert Spanó segir að stjórnlagaráðið hvíli ekki á traustum forsendum og Ragnhildur Helgadóttir, prófessor í lögfræði við Háskólann í Reykjavík, segir að þetta sé löglegt en óheppilegt. Það á ekkert að vera óheppilegt í tengslum við að breyta stjórnarskránni, það má ekki vera. Það verður að vera hafið yfir allan vafa. Það er hægt að nefna margumrædda grein míns gamla prófessors, Sigurðar Líndals, þar sem hann segir m.a., með leyfi forseta: „Með þessu er Alþingi í reynd að fella ákvörðun Hæstaréttar úr gildi og ganga inn á svið dómsvaldsins. Jafnframt virðir Alþingi ekki þrískiptingu ríkisvaldsins og brýtur þannig gegn stjórnarskránni, eða að minnsta kosti sniðgengur hana. Um leið ómerkir þingið eigin ákvörðun um að fela Hæstarétti endanlegt ákvörðunarvald.“ Síðan kemur að því sem mér þótti gott. Mér fannst það reyndar ekki byrja vel þegar hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, í umræðu um niðurstöðu Hæstaréttar byrjaði á að hnýta í Hæstarétt, en svo sá hann greinilega að sér og áttaði sig á þeirri ábyrgð sem fylgir því að vera innanríkisráðherra og þar með yfirmaður dómsmála þegar kemur að framkvæmdarvaldinu. Þess vegna var það til sóma hvernig hann notaði síðan blogg sitt á heimasíðu til að lýsa yfir andstöðu við þá tillögu sem við erum að ræða í þinginu. Þar segir hann m.a., með leyfi forseta: „Það þýðir á mannamáli að engar fjallabaksleiðir“ - hann er einfaldlega að segja að við séum að sniðganga Hæstarétt - „megi fara til að komast fram hjá niðurstöðu Hæstaréttar. Að mínu mati er skipun stjórnlagaráðs með sömu einstaklingum og kosnir voru til stjórnlagaþings tilraun til einmitt þessa. Verði þetta niðurstaða Alþingis þá næst hún fram án míns stuðnings.“ - Þetta er mjög skýrt, „án míns stuðnings“ segir hæstv. innanríkisráðherra. - „Í dag lýsti ég yfir andstöðu við þetta ráðslag og að ég myndi ekki greiða þessari tillögu atkvæði mitt. Enda er það svo að orð skulu standa og grundvallarreglur skal virða!“ Auðvitað er hæstv. ráðherra ekkert að segja annað en að þeir sem leggja fram þessa tillögu með fulltingi stjórnarflokkanna, ekki síst forsætisráðherra, eru að ganga á snið við grundvallarreglur okkar samfélagskipulags. Ég sæi það gerast í öðrum lýðræðislöndum að lagt sé fram frumvarp eða þingsályktunartillaga sem tengist breytingu á stjórnarskránni sem er í andstöðu við fagráðherra viðkomandi málaflokks, að verið sé að leggja fram þingsályktunartillögu sem er gegn viðkomandi fagráðherra. Ég furða mig mjög á þessu, enda þarf maður að hafa sig allan við að fylgjast með því hvaða stjórnarliðar eru hvar og í hvaða málum. Það er önnur saga þessa dagana. Ég ætla að fara aðeins yfir í söguna, af því að mér finnst hún skipta gríðarlega miklu máli. Túlkun og afbökun sögunnar hefur einmitt að mínu mati fært okkur þangað sem við erum í dag, við erum komin í ógöngur varðandi breytingar á stjórnarskránni. Hér hefur verið talað um og reynt að benda á að síðan 1991, á 18 ára valdatíma Sjálfstæðisflokksins, var stjórnarskránni breytt þrisvar. Árið 1991 var m.a. skipulaginu á hinu háa Alþingi breytt, stór og mikill kafli. Mannréttindakaflinn, 15 greinar, voru settar inn og öðrum breytt árið 1995. En reynt er að gera lítið úr því meðan menn verða að átta sig á að það að breyta mannréttindakafla stjórnarskrár er gríðarlega stórt og umfangsmikið verkefni, enda tók það mikið á. En það var vönduð vinna og sérstaklega var gætt að því að allir flokkar og hagsmunasamtök hefðu greiðan aðgang og aðkomu að þeirri breytingu. Kjördæmaskipunin 1999, það er oft sagt að þingmenn geti ekki breytt stjórnarskránni af því að þetta snerti tillögu sem varðar m.a. fækkun þingmanna á þingi. Hvað var gert árið 1999? Þá var kjördæmaskipuninni breytt og það verulega. Það kostaði pólitísk átök en engu að síður náðist á endanum sátt um málið af því að menn gáfu sér tíma, menn ræddu málin, settust við borð og fóru þvert yfir alla flokka og líka málaflokka hvað þá breytingu varðaði. Síðan kemur að því sem sérstaklega samfylkingarfólkið segir - það vekur náttúrlega eftirtekt að þegar farið er yfir ræðulistann hefur enginn þingmaður Vinstri grænna, fyrir utan framsögumann tillögunnar, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, farið í ræðustól út af þessu máli. Það sýnir að mínu mati að þetta er ekki hjartans mál Vinstri grænna, heldur er þetta fyrst og fremst hjartans mál Samfylkingar og þá fyrst og fremst forsætisráðherra. Það vekur að sjálfsögðu athygli að Vinstri græn tjá sig ekki mikið í þessu máli. Ég var þar komin í sögunni að menn benda á og segja: Já, sjáið þið bara, þingið hefur einhvern tíma breytt stjórnarskránni, reyndar ekki mjög mikilvægum köflum. Ég er algjörlega ósammála því. Það er búið að breyta meira en 40 greinum af 79 í stjórnarskránni. Þá benda menn á: Þið sjáið það að eftir synjun forsetans á fjölmiðlalögunum gat þingið ekki komið sér saman um neinar breytingar. Af hverju var það? Menn hafa verið að draga fram auðlindaákvæðið. Ég kem að því á eftir. Það hefur komið mjög skýrt fram hjá okkur sjálfstæðismönnum - það er alltaf verið að brigsla okkur um að vilja ekki breyta eða setja auðlindaákvæði inn í stjórnarskrána, sem er rangt, það hefur verið reynt í sáttanefnd í sjávarútvegi - að við viljum setja þetta inn í stjórnarskrá. Það kom líka mjög skýrt fram af hálfu formanns okkar og formanns Framsóknarflokksins, Jóns Sigurðssonar, á upphafsvikum ársins 2007 að við værum tilbúin í breytingar og komum með breytingartillögu á stjórnarskránni til að setja inn auðlindaákvæði. Auðvitað eru það vísbendingar um að það er mjög auðvelt að ná sátt í því máli ef menn reyna að rétta fram einhverja sáttarhönd. Þegar menn voru í stjórnarskrárnefndinni á sínum tíma árið 2005 var það bara einn flokkur sem sló skjaldborg um eitt ákvæði. Það er reyndar eina skjaldborgin sem Samfylkingin getur kannast við og það er skjaldborgin um 26. gr. um forsetann og synjunarvald hans, eina skjaldborgin sem Samfylkingin hefur nokkurn tíma slegið upp. Það mátti ekki hrófla við ákvæðunum um forsetann. Mín gagnrýni snertir á engan hátt persónu þess forseta sem nú er. Ég var í prinsippinu á móti þessu þá og ég var í prinsippinu á móti því núna, en hann var samkvæmur sjálfum sér miðað við það sem hann sagði á árinu 2004, bæði núna og í fyrra þegar hann kom í veg fyrir þann hraksmánarlega samning sem var kallaður Icesave 2 og hefði lagt miklar skuldbindingar á þjóðina. Á árinu 2005 snerist vinnan í stjórnarskrárnefndinni um það að reyna að telja Samfylkingunni trú um að rétt væri að fara í breytingar á greinunum varðandi forsetann. Samfylkingin vildi ekki heyra á það minnst og þar við sat og þess vegna ekki hægt að breyta neinu. Ég vil meina að þeir tímar og tímar eftir synjunina á fjölmiðlalögunum hafi verið undantekningin en ekki meginreglan. Þetta var undantekningin sem sannaði regluna að þingið getur víst breytt stjórnarskránni og gert það með sóma. Hvað hefur gerst síðan Samfylkingin sagði þvert nei við öllum breytingum á stjórnarskránni? Núna er Samfylkingin tilbúin til að ræða breytingar á greinunum er tengjast forsetavaldinu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ítrekað sagt að við viljum breyta og setja inn auðlindaákvæði. Þetta eru þau tvö atriði sem voru hvað veigamest og fyrirferðarmest varðandi umræðuna alla um breytingu á stjórnarskránni. Af hverju þá ekki að nota tækifærið og setjast niður og ná þessari breiðu sátt sem margir hv. þingmenn, bæði innan míns flokks og sem betur fer líka meðal framsóknarmanna, og fleiri, hafa verið að kalla eftir? Það hafa nefnilega tvö ár farið núna að vissu leyti í súginn út af þvergirðingshætti innan ríkisstjórnar, ekki þó innan allra stjórnarliða. En meðal forustumanna, ekki síst Samfylkingar, hafa menn ekki getað farið í það að breyta stjórnarskránni. Á vordögum þegar við sjálfstæðismenn fórum í málþóf, ég ítreka það aftur að við fórum í málþóf af því að við vildum stoppa þessa dellu, vanhugsuðu dellu sem menn ætluðu að fara í í einhverju reiðikasti á upphafsdögum núverandi ríkisstjórnar. Hvað buðum við sjálfstæðismenn þá? Við buðum eina einfalda breytingu sem hefði verið ansi gott að samþykkja ef menn hefðu samþykkt hana þá. En menn gátu ekki hugsað þá hugsun til enda að samþykkja tillögu frá sjálfstæðismönnum. Tillaga okkar sjálfstæðismanna var: Gott og vel, til að sýna vilja okkar í að breyta stjórnarskránni - og það hefði verið auðveldara en það er í dag - var að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar þannig að auðveldara væri að breyta stjórnarskránni og breytingartillögurnar færu beint til þjóðarinnar frá þinginu en að ekki þyrftu alltaf þingkosningar til. Á þetta gat Samfylkingin ekki fallist, Vinstri grænir og Framsóknarflokkurinn sem þá studdi minnihlutastjórnina. Menn hefðu betur gert það. Með þessu er ég að draga fram að sagan sýnir það nefnilega að þingið er fullfært um að breyta stjórnarskránni. Samfylkingin stoppaði breytingarnar og umræðurnar innan stjórnarskrárnefndarinnar sem Jón Kristjánsson, þáverandi þingmaður Framsóknarflokksins og ráðherra, leiddi, maður sem allir treystu og vissu að gat leitt málið til enda. Hann kom þessu ekki í gegn, ekki frekar en aðrir meðan menn sögðu stopp við að breyta greinunum er tengdust forsetanum. Núna er það viðhorf breytt. Þess vegna skil ég ekki af hverju menn láta ekki á það reyna að nýta þá gríðarlega miklu vinnu sem m.a. stjórnlaganefndin hefur lagt í varðandi fyrirhugaðar breytingar á stjórnarskránni. Af hverju nýtum við ekki þá vinnu sem hún hefur lagt fram? Af hverju nýtum við ekki vinnu frá þjóðfundinum sem var einstaklega vel heppnaður, þúsund manna fundur, sem einmitt endurspeglaði breiddina sem við vorum að sækjast eftir, og felum þinginu að gera þetta sem það hefur alla vega enn þá stjórnarskrárbundinn rétt til að gera og er hluti af þingskyldum okkar allra og förum þá leið sem að mínu mati mun vera farsælust og jafnvel skilvirkust til að breyta stjórnarskránni? Ekki er hlustað á það og ekki er hlustað á orð og ráðleggingar prófessora. Mér fannst miður að heyra það, en ég skil það svo sem ef eitthvað hefur komið upp á, að leyfa ekki prófessorum í stjórnskipunarrétti að koma til fundar við allsherjarnefndarmenn. Mér finnst það miður ef menn hlusta ekki á ráð þessara vísu manna og í rauninni einsdæmi þegar kemur að breytingum á stjórnarskránni að menn skuli ekki hlusta á prófessora í stjórnskipunarrétti. Ég er fyllilega sannfærð um það að hægt er að ná sátt ef menn leggja sig fram um að breyta stjórnarskránni. Mér finnst það margar vísbendingar hafa verið gefnar í ræðum sem hafa verið fluttar hér í dag. Það þarf hins vegar að hafa forustu um að gera það. Sú forusta getur komið annars vegar af hálfu forseta þingsins eða af hálfu forustumanna í ríkisstjórninni til að leiða okkur öll saman að sameiginlegu borði, til að við getum búið til stjórnarskrá sem við getum verið stolt af og sett fyrir þjóðina sem við fylgjum eftir og getum lifað með um ókomin ár.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Af orðum hennar má ráða að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi velt því mjög fyrir sér hverju megi breyta, hverju nauðsynlegt sé að breyta í stjórnarskránni. Fram hefur komið að 79. gr. er undir í því og eins hefur komið fram að það að kveða á um eignarhald á náttúruauðlindunum gæti líka hugnast Sjálfstæðisflokknum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það séu einhver ákveðin atriði sem svona í fljótu bragði - ég geri mér grein fyrir því að þetta er kannski ekki mjög einföld spurning - væru núningspunktar við breytingar á stjórnarskrá, því að ég held að það sé nauðsynlegt að ræða hvert mál til hlítar. Ég vil því fagna þeim bolta sem hv. þingmaður henti hér upp varðandi það að allir kæmu að þessu. Eitt af því sem hefur verið fundið að stjórnarskrá okkar er að hún sé dönsk, þ.e. að við höfum fengið hana á silfurfati. Nú erum við að keppast við það sem kölluð er norræn velferðarstjórn, væntanlega þá með Norðurlöndin til fyrirmyndar varðandi uppbyggingu þjóðfélags okkar. Er hin danskættaða stjórnarskrá þá svo alslæm vegna þess að hún er dönsk? Ég er kannski helst að falast eftir svari við spurningunni: Hver er ástæðan fyrir því að breyta þarf stjórnarskránni? Er það tíðarandinn, er það vegna þess að hún er barn síns tíma? Eða er það vegna þess að þetta er náttúrlega orðið nokkuð gamalt plagg? Við hljótum að þurfa að velta því fyrir okkur hvaða hvatar liggi að baki breytingum á stjórnarskrá.

Frú forseti. Eins og ég gat um í ræðu minni er ég íhaldssöm á margt og ég er íhaldssöm á breytingar á stjórnarskránni. En það er ekkert óeðlilegt við það að kallað sé eftir ákveðnum breytingum á stjórnarskránni, ég geri mér grein fyrir því, en við höfum einfaldlega skiptar skoðanir á því. Þegar við lesum stefnuskrá þeirra sem buðu sig fram til stjórnlagaþingsins sjáum við að mjög skiptar skoðanir eru um það hvar áherslurnar eigi að vera. Ég er reiðubúin, eins og ég hef áður sagt, til að fara yfir breytingargreinina, ég held að það sé nauðsynlegt til lengri tíma litið að gera það. Við sjálfstæðismenn höfum rætt um auðlindaákvæðið. Við sjálfstæðismenn höfum líka rætt um ákvæði er tengist synjunarvaldi forsetans og viljum frekar koma á ákveðinni tengingu við beinar þjóðaratkvæðagreiðslur í tilteknum málum með ákveðnum rétti þjóðarinnar. Þetta eru allt atriði sem við höfum verið að benda á og ég heyri ekki betur en einstaklingar úr öðrum flokkum hafi verið að tala nákvæmlega um það sama. Það er nefnilega ekki langt á milli manna í þessu máli. Það er samt eins og það sé alltaf þannig að menn þurfi að búa til ágreining úr öllu. Ég held einmitt að í þessu máli sjái ríkisstjórnin, með Samfylkinguna í broddi fylkingar, sér hag í því að ala á illindum til þess hugsanlega að beina athyglinni frá öðrum erfiðum málum. Dönsk stjórnarskrá eða ekki, það þarf að heimfæra hana betur upp á íslenskan veruleika en hún hefur enst okkur vel. Hún hefur nýst okkur vel, þessi stjórnarskrá, og hún er ekki ástæða þess að hér fór sem fór.

Virðulegi forseti. Við verðum að gera ráð fyrir því að sú staða geti komið upp að tillagan sem hér liggur fyrir nái ekki fram að ganga. Þá þarf að hugsa einhverja aðra leiki, ef ég má nota það orð þó að verið sé að tala um stjórnarskrá, þá þarf að hugsa fram í tímann. Hvað gæti þá tekið við? Ef þessi tillaga fellur hér á þingi, hvað þýðir það? Ætlum við þá að fara fram með nýtt stjórnlagaþing eða ætla þingmenn að sýna þann þroska að setjast niður og ræða málin? Eru aðrar leiðir betri í þeirri stöðu sem þá er upp komin, og setja svo mögulega afurð, eins og hér hefur verið rætt, til þjóðarinnar? Ég held að menn þurfi að gera ráð fyrir þeim möguleika að þetta fari einfaldlega ekki í gegnum þingið. Verður þá hnoðast með aðra tillögu í gegn eða verður sest niður og hlutirnir skoðaðir? Ég er að kalla eftir áliti eða skoðunum hv. þingmanns á því. Ég vil hins vegar taka undir með hv. þingmanni um það að ég held að það sé gott að vera íhaldssamur varðandi breytingar á plaggi eins og stjórnarskránni. Að sama skapi verðum við að vera reiðubúin að laga hana að breyttum tímum og þróun samfélags og ýmsu öðru. Ég tel að við höfum sýnt það, þingmenn, með umfjöllun um t.d. náttúruauðlindir, 

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni, stjórnarskráin verður að vera þannig að hún geti tekið á móti nýjum straumum o.s.frv. En hún má ekki vera tískuplagg. Þetta er sígilt plagg sem verður, að mínu mati, að standast tímans tönn. Þess vegna verðum við að vanda okkur við það verk að breyta henni. Hvað ef þessi tillaga nær ekki fram að ganga? Það getur vel verið að hún geri það ekki. Þá hvílir mikil ábyrgð á okkur sem höfum talað um að við viljum breytingar að sýna fram á að hægt sé að fara aðra leið. Þær leiðir höfum við sjálfstæðismenn meðal annars dregið fram. Það er til svo mikið af gögnum, eins og við höfum bent á, ekki bara frá þjóðfundinum og ekki bara frá stjórnlaganefndinni heldur líka frá stjórnarskrárnefndinni sem Jón Kristjánsson leiddi á sínum tíma. Það er gríðarlega mikið magn til af efni og það er gríðarlegur vilji til að breyta. Þá verða menn einfaldlega að grípa þann bolta ef þetta fellur, og við skulum vona að þetta falli, og fara frekar í þann farveg sem mér finnst heppilegri og ýmsum öðrum, sem er þessi hefðbundni stjórnarskrárbundni farvegur miðað við daginn í dag, þ.e. að allir flokkar setjist niður og noti þann vilja og kraft og þá þekkingu og þær upplýsingar sem til staðar eru til að breyta stjórnarskránni. Við þurfum þá að hafa hraðar hendur því eins og hv. þingmaður veit viljum við bæði kosningar sem allra fyrst. Nýtum þá tímann fram að næstu þingkosningum, sem verða vonandi fyrr en síðar. Þá getum við kosið um nýja stjórnarskrá og þá verðum við kannski komin með nýja stjórnarskrá innan árs.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir lýsir hér veruleika sem rímar mjög illa við upplifun mína af undanförnum mánuðum og missirum í hinu pólitíska litrófi. Hún lýsir veruleika þar sem ekki er hlustað á tillögur Sjálfstæðisflokksins í stjórnarskrármálinu, hún lýsir tveggja ára átökum innan ríkisstjórnarinnar. Ég man ekki betur en að náðst hafi ágætissamkomulag um það hér í þinginu síðasta vor hvernig til væri tjaldað í þessu máli. Þannig var að að tillögu Sjálfstæðisflokksins var skipuð sérstök stjórnlaganefnd og að tillögu Sjálfstæðisflokksins var boðað til svokallaðs þjóðfundar. Ég man ekki betur en að þegar kom að sjálfu stjórnlagaþinginu hafi Sjálfstæðisflokkurinn setið hjá, allir nema varaþingmaður hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, Óli Björn Kárason, sem ég held að hafi verið á móti, ef ég man þetta rétt. Það er því af og frá að vinnulag í ríkisstjórninni sé í einhverri líkingu við það sem hv. þingmaður er að lýsa hér. Ég vil líka mótmæla því sem fram kom í máli hv. þingmanns varðandi vinnulagið í allsherjarnefnd. Þar voru kallaðir til þeir gestir sem óskað var eftir innan þess tímaramma sem tilkynnt var í upphafi að yrði utan um þá vinnu nefndarinnar. Tíminn var naumur, það vissu menn líka. Það kemur líka til af því að menn höfðu á vettvangi samráðsnefndar, sem var skipuð sérstaklega, getað kallað til gesti og sérfræðinga. Þar komu allir flokkar að og fengu að hafa fulltrúa sinn í þeirri vinnu. Það er því einfaldlega ekki rétt, sem hv. þingmaður heldur fram, að ekki hafi verið gætt að samráði við stjórnarandstöðuna. Það var þvert á móti eins mikið og mögulegt var í þessu máli. Það er einfaldlega ekki þannig að þegar menn hafi samráð verði þeir í einu og öllu að fara að tillögum Sjálfstæðisflokksins, allir hljóta að gefa eftir.

Frú forseti. Ég efast ekki um að hv. þm. Róbert Marshall, sem er vandur að virðingu sinni, hefur reynt að gera það sem hann gat gert sem formaður allsherjarnefndar og vandað til verka, ég veit að hann hefur gert það. En ég hlustaði líka á ræðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, sem einmitt dró það fram að ekki voru kallaðir til allir gestir sem menn óskuðu eftir, að hann sem fyrrum formaður menntamálanefndar hefði aldrei upplifað slíkt. Þetta er það sem hann sagði í ræðu sinni hér í dag og sýndi fram á ákveðin vinnubrögð í tengslum við þessa tillögu. Ég veit að hv. þingmaður hefur þó reynt að gera það sem hann gat gert. Gott og vel. Við höfum fengið þetta aftur til umræðu og við erum efnislega ósammála um ákveðna þætti. Hv. þingmaður segir: Þetta rímar ekki við upplifun þingmannsins og þá sérstaklega hvað varðar upphaf málsins, þ.e. frá síðasta ári, að efnt hafi verið til þjóðfundar að tillögu okkar sjálfstæðismanna. Það er alveg rétt. Það var farið í að gera stjórnlagaþingið ráðgefandi, og það voru reyndar fleiri en við sjálfstæðismenn sem lögðum það til, það var farið í það, það er rétt. Það þýðir ekki að við séum efnislega sammála málinu og það er það sem við eigum að venjast hér í þinginu varðandi ýmis mál. Ég get nefnt ýmis mál þar sem við sjálfstæðismenn erum algjörlega á móti, alls konar mál, en við reynum þó að gera það sem við getum til að bæta þau. Eigum við að nefna Icesave 1? Við fengum reyndar ekki að koma neitt að ráði að Icesave 2. Þetta eru dæmi um mál sem við vorum algjörlega á móti en við reyndum að segja: Gott og vel, þetta mál er komið til þingsins og þá ætlum við að reyna að gera það skárra ef hægt er. Það er hægt að draga fram ýmis mál þar sem stjórnarandstaðan reynir að gera sitt í vinnu þingsins en er í meginprinsippum á móti málinu sem slíku.

Virðulegur forseti. Kallaðir voru til þeir sérfræðingar sem voru staddir á landinu. Óskað var eftir nærveru þeirra sérfræðinga sem hér hafa verið nefndir, Eiríks Tómassonar og Bjargar Thorarensen, en þau voru ekki stödd á landinu í þeirri viku sem þessi vinna fór fram. Ég vil líka taka það fram að margir í stjórnarmeirihlutanum og margir þeirra sem styðja þessa tillögu töldu að uppkosning væri eðlilegasta leiðin, það voru margir sem hefðu gjarnan viljað fara þá leið. Ég var fyrir mitt leyti mjög eindregið þeirrar skoðunar að nýta tækifærið, þegar lá fyrir, og fara með Icesave 3 í þjóðaratkvæðagreiðslu og halda uppkosningu samhliða því. En Sjálfstæðisflokkurinn lagðist mjög eindregið gegn því einn eftirmiðdaginn í þessum ræðustól, margir þingmenn fóru upp, og það var mat mitt og margra annarra í stjórnarmeirihlutanum að hlusta bæri á þær röksemdir sem Sjálfstæðisflokkurinn bæri fram. Þess vegna meðal annars var ákveðið að fara frekar þessa leið. Eftir því sem vinnunni hefur síðan undið fram hef ég orðið æ sannfærðari um að þetta sé mjög góð leið til að leysa úr þeim vanda sem við vorum komin í. Það hefur hins vegar verið þannig, í þessu máli eins og svo mörgum öðrum, að menn hafa eftir fremsta megni reynt að hlusta á sjónarmið stjórnarandstöðunnar og fara eins og í þessu tilfelli að ráðum hennar. Það er hinn eðlilegi farvegur mála, það er fullkomlega eðlilegt að tekið sé tillit til sjónarmiða stjórnarandstöðunnar. Það er líka eðlileg krafa og sjálfsögð að stjórnarandstaðan geri grein fyrir því og reyni ekki að draga upp ósanna mynd af því. Og að halda því fram að við séum hér í einhverjum sérstökum leik til að koma óorði á Sjálfstæðisflokkinn, eins og haldið var fram hér fyrr í kvöld, þá hefur Sjálfstæðisflokkurinn algjörlega séð um það sjálfur.

Frú forseti. Ég er nú fegin því að stundum er hlustað á okkur sjálfstæðismenn. Ef menn hafa ætlað að fara í kosningar út af stjórnlagaþinginu hefði það ekki átt að gerast samhliða þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave. Til þess er Icesave-málið allt of mikilvægt og líka stjórnlagaþingið, hvort tveggja allt of mikilvæg mál til að verið sé að blanda þeim saman á einum og sama deginum. Hins vegar er það þannig, og það hefur komið fram hjá okkur sjálfstæðismönnum hér í dag, að ef menn ætla að fylgja því eftir að hafa stjórnlagaþing, og fylgja eftir ákvörðun Hæstaréttar, hefði verið best í þessu máli - og með því erum við ekki að segja að við séum fylgjandi því - að byrja frá grunni og hafa nýjar kosningar, auglýsa nýjan framboðsfrest og fara alla þá leið. Menn treystu sér ekki í það, meðal annars vegna kostnaðar, það eru sjónarmið, og vegna ýmissa annarra þátta. Ég segi aftur: Þingið, það er lag núna af því að það hefur svo margt breyst, það er lag til að láta forustu flokkanna ná saman í þessu máli sem skiptir okkur öll miklu. Við viljum sýna fram á að þingið geti gert þetta og það getur gert þetta því að það er styttra á milli manna en menn halda.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér í síðari umr. tillögu til þingsályktunar um skipun stjórnlagaráðs. Ég ætla að byrja á að ræða aðeins orðaskipti milli hv. þm. Þorgerðar K. Gunnarsdóttur og hv. þm. Róberts Marshalls. Ég get tekið undir það með hv. þm. Róberti Marshall að þegar ákveðið var að skipa stjórnlagaþing á sínum tíma breyttist málið mjög mikið í meðförum allsherjarnefndar. Ég sagði í ræðustól þegar það mál var afgreitt á haustþinginu að þar hafi mér fundist vinnan vera til fyrirmyndar. Þar var komið til móts við sjónarmið og eins og hv. þingmaður benti réttilega á, þegar menn ætla að ná samkomulagi um einhverja ákveðna hluti verða menn að gefa eftir allir sem einn. Öðruvísi verður ekki samkomulag, það er mín persónulega skoðun. Ég hefði talið betra - eins og ég upplifði fyrstu viðbrögð þegar niðurstöður Hæstaréttar voru kynntar fannst mér menn, sumir hverjir alla vega, fara mjög bratt í þá umræðu, mjög bratt - ég hefði talið skynsamlegra að menn hefðu dregið aðeins andann og ákveðið að fresta þessu máli fram á haustið eða segja: Nú skulum við leita samráðs - og ekki bara í örfáa daga því að það er nú ekki eins og hér vanti verkefni - nú skulum við setjast niður og hafa ekki alla þessa einstaklinga í óvissu um hvað verður. Verður stjórnlagaráð samþykkt á Alþingi, hvert verður umboðið? Verður þetta samþykkt með veikum meiri hluta? Vegna þess ágæta fólks sem hlaut kosningu, eða kosningu sem var síðan ógilt af Hæstarétti, hefði verið miklu skynsamlegra að gera þetta, tel ég. Þá hefðum við líka getað rætt það og hv. allsherjarnefnd hefði gert það hvað hefði t.d. mátt læra af þeim kosningum sem fóru fram og gefið okkur aðeins tíma til að anda. Ég held hins vegar, a.m.k. eins og ég skildi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, að það væri mjög æskilegt að þingið gæfi sér oftar betri tíma, þó að ég sé ekki að halda því fram að það fólk sem leggur fram þessa tillögu sé ekki að reyna að vanda sig, alls ekki, en ég held að það hefði verið mun skynsamlegra að gefa sér betri tíma. Þá hefðum við getað komist að betri niðurstöðu, held ég, og í raun og veru látið reyna á hvort hægt væri að ná lendingu. Mér þótti t.d. mjög dapurlegt þegar verið var að ræða fyrstu viðbrögð eftir úrskurð Hæstaréttar sem ógilti kosninguna og hæstv. forsætisráðherra kom upp í ræðustól, stóð á garginu og fór með rangt mál og hélt því fram að Sjálfstæðisflokkurinn og fulltrúar hans á þingi vildu ekki breyta auðlindaákvæðinu, þegar fyrir liggur að það er ekki satt. Það hefur komið fram, sem var ítrekað áðan og hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir benti réttilega á, að það liggur fyrir og í niðurstöðu sáttanefndar um sjávarútvegsmálin er þetta lagt til. Það er enginn ágreiningur um það. Ég hefði talið betra að menn hefðu rætt þetta af meiri yfirvegun og eins og ég sagði áðan hefðum við líka getað rætt og farið yfir hvað hefði mátt læra af þessu. Mín skoðun er sú að þetta hafi verið alger sönnun á því hversu erfitt er að hafa landið eitt kjördæmi, að vera með persónukjör, að vera með 523 einstaklinga í framboði. Og síðan hvernig staðið var að kynningunni. Við getum lært margt af því og hefðum getað gert margt öðruvísi ef menn hefðu viljað endurtaka leikinn og hefði það verið meirihlutavilji Alþingis að kjósa aftur til stjórnlagaþings, sem ég er ekki sammála en það er svo annað mál. Virðulegi forseti. Það sem verið er að gera hér er ekki mjög flókið, a.m.k. ekki að mínu viti. Það er verið að skipta um nafn á stjórnlagaþingi í stjórnlagaráð. Það er ekki flóknara en það. Þar eiga að vera sömu einstaklingar og kosnir voru í kosningunum sem ógiltar voru og þetta á að heita stjórnlagaráð. Í rauninni er verið að skipta um nafn og kennitölu. Annað er ekki verið að gera. Það má lesa um skilning mun fróðari manna en ég er á lögunum, hægt er að vitna í marga lögspekinga sem halda því fram að þetta sé sísti kosturinn, alveg sama hvort það er Róbert Spanó eða Ragnhildur Helgadóttir. Við getum vitnað í fleiri, Sigurð Líndal, sem er virtur fræðimaður, og hann segir, með leyfi forseta: „Nú liggur fyrir þingsályktun um að skipa 25 manna stjórnlagaráð og binda skipun þeirra og varamanna við þá sem hlutu kosningu til stjórnlagaþings eða með öðrum orðum binda kjörið við hóp manna sem hlutu ógilda kosningu og eru því umboðslausir. Með þessu er Alþingi í reynd að fella ákvörðun Hæstaréttar úr gildi og ganga inn á svið dómsvaldsins. Jafnframt virðir Alþingi ekki þrískiptingu ríkisvaldsins og brýtur þannig gegn stjórnarskránni, eða að minnsta kosti sniðgengur hana. Um leið ómerkir þingið eigin ákvörðun um að fela Hæstarétti endanlegt ákvörðunarvald.“ Þetta eru nokkuð stór orð og þetta er ekki mjög umdeildur fræðimaður þannig að ég er ekki hissa á því þó að margir hv. stjórnarliðar séu með óbragð í munninum. Síðan hefur líka komið fram að það eru ekki bara við í þingflokki sjálfstæðismanna sem erum andvígir þessu. Tveir stjórnarþingmenn og einn hæstv. ráðherra, sem vill svo til að er fagráðherra dómsmála í landinu, eru andvígir því sem verið er að gera hér, sem verið er að leggja til, að ganga á svig eða hunsa niðurstöðu Hæstaréttar. Það er mjög sérkennilegt eftir alla umræðuna um rannsóknarskýrslu Alþingis og öll stóru orðin um að nú eigi að breyta vinnubrögðum og svo ef eitthvað aðeins reynir á er þetta bara verra en það var. Það er niðurstaðan, það er hinn blákaldi veruleiki. Hvers vegna er verið að gera þetta? Ég átta mig ekki á því. Margir hv. þingmenn stjórnarliðsins segja að það sé krafan í samfélaginu að skrifuð verði ný stjórnarskrá. Sú krafa endurspeglast í því að í þessum kosningum var minnsta þátttaka í kosningum á lýðveldistímanum, 37% tóku þátt í kosningunum, ef ég man rétt. Það var öll krafan þrátt fyrir ákall stjórnvalda um að taka þátt í kosningunum. Gerð var könnun á Eyjunni í desember þar sem kom fram að 1,8% þjóðarinnar töldu að það mikilvægasta sem Alþingi ætti að beita sér fyrir væri að koma á og skrifa nýja stjórnarskrá. Þetta sýnir bara taktleysið og hversu víðs fjarri raunveruleikanum skilningur stjórnvalda er. Það er ekki flóknara en það. Hv. þingmenn í stjórnarmeirihlutanum skynja ekki ákall þjóðarinnar um það sem þarf að gera betur en þetta. Það hefur enginn getað bent á með haldbærum rökum að eitthvað sem í stjórnarskránni stendur skrifað hafi í raun og veru orsakað hrunið. Þvert á mót er það kannski eitt af því fáa sem var ekki orsakavaldurinn að hruninu. Ég er síðan mjög hugsi yfir því sem ég les í nefndarálitum frá hv. allsherjarnefnd sem kemur mjög skýrt fram bæði hjá 1. og 2. minni hluta. Fyrsti minni hluti bendir á að til að mynda prófessorar í stjórnskipunarrétti við Háskóla Íslands, Eiríkur Tómasson og Björg Thorarensen, hafi ekki verið látnir mæta fyrir allsherjarnefnd.  Síðan kemur líka fram í áliti 2. minni hluta sem ég verð að viðurkenna að mér brá við að lesa. Ég á ekki sæti í hv. allsherjarnefnd en, með leyfi forseta, langar mig að lesa upp úr þessu áliti: „Allsherjarnefnd hafði til umfjöllunar minnisblað frá fulltrúa yfirkjörstjórnar í Reykjavíkurkjördæmi suður þar sem m.a. eftirfarandi kemur fram: „Sumir innsláttaraðilar stunduðu „skapandi“ úrlestur, giskuðu á tölu, og breyttu svo passaði við frambjóðanda. Fyrir kom að eingöngu síðasta talan var „misskráð“ hjá kjósanda og tóku innsláttaraðilar sér þá stundum vald til að setja inn „rétta“ tölu. Þess ber að geta að kerfið bauð upp á að öllum tölum yrði breytt svo tæknilega séð gátu innsláttaraðilar skráð þá tölu sem þeim hugnaðist.“ Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að mér var brugðið þegar ég las þetta.  Það er oft og tíðum auðvelt að gagnrýna, það vill oft vera þannig, hvort sem það er ég eða einhver annar, en ég ítreka hins vegar að það hefði verið eðlilegra að gefa sér tíma til að draga andann og reyna að ná sátt eins og náðist í allsherjarnefnd á fyrri stigum málsins. Ég tel að það hefði verið betra og að menn hefðu getað velt upp mörgum möguleikum. Við skipuðum stjórnlaganefnd sem, eins og kemur fram í nefndaráliti, er búin að gera heilmikla skýrslu og það eru mikil gögn sem bíða úrlausnar. Síðan hefðu menn getað rætt hvort hægt væri að stækka þá nefnd eða handvelja úr hópnum. Það eru margar aðferðir til. Menn hefðu eflaust getað rætt þetta og komist að niðurstöðu, a.m.k. hef ég þá trú. En svo er líka það að ef einhver tekur ekki sæti í stjórnlagaráðinu, sem við vitum ekkert um þar sem ekki hafa allir gefið það upp, er ekki alveg sjálfgefið að það sé þannig að sá sem var næstur komi inn, af því að ef einn dettur út getur öll röðin fyrir neðan ruglast. Það eru margir annmarkar á þessu mál en fyrst og fremst finnst mér að það sé verið að draga úr eða réttara sagt sniðganga niðurstöðu Hæstaréttar. Þá langar mig aðeins að koma inn á það, virðulegi forseti, og nota til þess síðustu mínúturnar, ég sagði í ræðu minni áðan að ég teldi að stjórnarskráin væri ekki orsök hrunsins og að ekkert í henni hefði orsakað hrunið, að maður veltir fyrir sér hvað hefði verið skynsamlegast að gera, hver forgangsröðin hefði átt að vera eftir efnahagshrunið. Hún hlýtur klárlega að þurfa að endurspeglast í störfum okkar, verkefnin blasa við okkur eftir þetta efnahagshrun, en hún er ekki að skipa stjórnlagaþing, það er alveg ljóst. Verkefni stjórnvalda eru og eiga að vera þau að koma atvinnuuppbyggingunni í gang og spurningin sem við ættum að ræða hér alla daga er hvernig við komum atvinnunni í gang og sköpum störf til að fólk hafi tekjur og geti séð sér farborða. Á árinu 2011 er reiknað með að fjárlagahalli ríkisins verði 37 milljarðar í lok árs - við þurfum ekki að rifja upp þær erfiðu umræður og aðgerðir sem voru hér síðastliðið haust við gerð fjárlaga, skattahækkanirnar eru komnar á endastöð og rúmlega það - að ef allt gengur eftir sem lagt er upp með í fjárlögum ársins 2011 verði hallinn 37 milljarðar. Því miður bendir margt til þess að sú verði ekki niðurstaðan, hallinn gæti orðið nokkrum tugum milljarða hærri. Því miður er það svo, virðulegi forseti, að það er verið að draga úr hagvaxtarspám vegna stöðnunar í atvinnulífi, það er allt í frosti. Og þá koma hæstv. ráðherrar hingað og segja að þeir hafi náð miklum árangri, verðbólgan sé komin niður og vextirnir. Það er ekki þeirra verk, það er bara kreppan sem er að taka þetta niður. Það er alger stöðnun í þjóðfélaginu, alger stöðnun, og tölur fyrstu mánuði þessa árs benda til algers hruns í nokkrum veigamiklum þáttum. Við eigum ekki að vera að bruðla með peninga eins og við erum að gera hér. Þegar niðurstaðan var fengin áttum við að segja: Hingað og ekki lengra, nú skulum við geyma þetta mál og fara að koma okkur í það að byggja upp atvinnu fyrir fólkið. Nei, það skal haldið áfram að eyða frekar peningum í það sem ég leyfi mér að kalla hálfgert bruðl. Við ræddum fyrir nokkrum dögum og fengum upplýsingar inn í þingið um hvað hefði verið gert. Búið er að segja upp 550 starfsmönnum hjá ríkinu eða stöðugildum hefur fækkað um 540 og þar af eru 470 konur. Við erum ekki tilbúin að setja frekar peninga í að skapa störf og atvinnu fyrir fólkið, við viljum setja þá í einhver gæluverkefni. Ég tel þetta ekki rétta tímann til þess, það er mín skoðun. Við eigum að reyna að verja störfin og þá verjum við heimilin og fjölskyldurnar. Það er ákallið. Eftir hrunið hafa margir sagt að það sé ákallið. Auðvitað er ákallið hjá fólkinu að laga skuldavanda heimilanna, skuldavanda fyrirtækjanna, að skapa störf og atvinnu svo fólk geti séð sér farborða. Það á að vera verkefnið. Þess vegna er forgangsröðin á verkefnunum og verkstjórnin í ríkisstjórninni hjá hæstv. forsætisráðherra algerlega á skjön við allt sem þarf að gera. Það er eins og fólk skynji ekki hlutverk sitt og verkefni, að koma þjóðinni á lappirnar á ný. Það væri kannski nær fyrir hæstv. ríkisstjórn að fara hringferð um landið eða kíkja á nokkra staði, til að mynda í sjávarplássin þar sem allt stendur á höndum núna. Það hefur aldrei verið annað eins fiskirí við landið. Það er nýbreytni, til að mynda á mínum heimaslóðum, að nú geta menn ekki látið netin liggja yfir nótt. Þeir verða að fara út á morgnana og leggja þau eins og gert er við línu, þetta hefur aldrei verið gert fyrr, vegna þess að ef þau liggja yfir nótt ná þeir þeim ekki inn, það er svo mikið af fiski. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ræddi þetta ferli, aðdragandann og skoðun sína á þessu stóra máli. Það sem vakti athygli mína er m.a. þegar hann sagði um þetta stórmál sem ég hef rætt hér í kvöld, um náttúruauðlindirnar, að menn hefðu náð sátt um það í sjávarútvegsendurskoðunarnefndinni að skýra það ákvæði í stjórnarskrá. Þar af leiðandi virðist einn af stóru ásteytingarsteinunum undanfarin ár vera kominn í ágætan farveg. Vitanlega standa mörg önnur atriði eftir og við höfum sjálfsagt missterkar skoðanir á því hvað er mikilvægara og mikilvægast. Hv. þm. Pétur H. Blöndal varpaði fram spurningu áðan um 79. gr. og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir skýrði afstöðu Sjálfstæðisflokksins til þeirrar greinar. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann meti það þannig að þegar búið er að ná yfirlýsingum um að menn séu tilbúnir til að semja um náttúruauðlindirnar, færa meira af völdum til þjóðarinnar, þ.e. að gera það einfaldara að efna til þjóðaratkvæðagreiðslna, hvort það sem eftir stendur, þó að það sé vissulega mikilvægt, sé þess eðlis að það þurfi að óttast sérstaklega að þingmenn geti ekki náð samkomulagi um það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Mín skoðun er sú að það sé lítil hætta á því að hv. þingmenn geti ekki náð samkomulagi um endurskoðun á stjórnarskránni. Ég fór vel yfir það í ræðu minni áðan að mér fannst að þegar við ræddum þetta fyrst á haustþinginu hefði verið tekið tillit til margra sjónarmiða sem komu fram, m.a. frá fulltrúum okkar, hv. þingmönnum í allsherjarnefnd. Við munum alveg hversu slæm þessi tillaga var í upphafi, það er a.m.k. mín skoðun. Hún var betrumbætt. Það voru allir sammála um það þegar þeir fóru að draga andann að auðvitað væri ekkert vit í því að hafa ekki stjórnlaganefnd til að undirbúa farveginn, það sagði sig alveg sjálft og gaf augaleið. Niðurstöðu þess starfs höfum við núna undir höndum og getum unnið með hana. Ef menn draga aðeins andann og hefðu gert það í upphafi hef ég engar áhyggjur af því. Ég kom líka inn á það í ræðu minni hvernig menn brugðust við þessu. Þegar hæstv. forsætisráðherra, sem á að bera og ber ábyrgð á því að koma okkur út úr þessu ástandi, verkstjóri ríkisstjórnarinnar, kemur í ræðustól og segir að sjálfstæðismenn gangi hér erinda einhverra ákveðinna afla og séu að reyna að verja hagsmuni þeirra talar hún í raun og veru að gegn betri vitund. Ég tel að það hafi varla farið fram hjá hæstv. forsætisráðherra, hún hefur lesið niðurstöður sáttanefndar í fiskveiðistjórnarkerfinu og það hefur komið fram í fjölmiðlum. Af hverju er hæstv. forsætisráðherra með þennan málflutning þegar hæstv. forsætisráðherra á að vita betur? Ég bara spyr. Mér er þetta algjörlega hulin ráðgáta. Ég verð að viðurkenna að þetta er eitt af þeim mörgu tilfellum sem mér finnst hæstv. forsætisráðherra ekki átta sig á þeirri stöðu sem hún er í, að hún eigi að reyna að leiða þjóðina út úr þeim vandamálum og frekar að ná sáttum en að efna alltaf til ófriðar. Ég tel að hv. þingmenn 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. ræðumanni, forustuleysið er að sjálfsögðu æpandi í þeirri ríkisstjórn sem nú situr. Hv. þingmaður gerði m.a. að umtalsefni, ef ég heyrði rétt, það bréf sem var kynnt fyrir allsherjarnefnd. Einnig talaði hv. þingmaður um kosningakerfið, þ.e. hvernig staðið var að kosningunum, landið eitt kjördæmi og úrslitin eftir því. Telur hv. þingmaður hægt að fara af stað með aðrar kosningar byggðar á sama kerfi, þ.e. með þessa einföldu persónukosningu sem var og landið eitt kjördæmi í ljósi þessarar niðurstöðu? Ástæðan fyrir því að ég spyr er að ég óttast að menn læri ekki neitt af þessari framkvæmd. Í ljósi þeirra fáu orða sem hafa fallið hér hjá stjórnarliðum í kvöld sýnist mér það þannig. Er þetta kerfi ekki búið að sýna að við getum ekki kosið eins og þetta var sett upp? Hitt sem ég benti á í ræðu minni hér fyrr í kvöld er að það var ójafnvægi á milli frambjóðenda. Þeir sem hafa notið náðar fyrir augum þeirra er stjórna spjallþáttum, kjaftaþáttum í sjónvarpi, höfðu ákveðið forskot á aðra. Þá velti ég því upp hvort það þurfi á einhvern hátt að hjálpa þeim sem ekki njóta frægðar á þessum vettvangi að koma sér á framfæri verði aftur farið í kosningar 

Virðulegi forseti. Ég held að aðferðin við að hafa landið eitt kjördæmi og persónukjör með svona marga einstaklinga í framboði og þessi kosningaúrslit séu algjör staðfesting á því að þetta er ekki framkvæmanlegt. Við eigum að læra það af þessu. Ég er líka sammála hv. þingmanni um það, og ég fór yfir það í ræðu minni áðan, að þingið hefði átt að ákveða að fresta málinu. Forsætisráðherra hefði einu sinni getað sýnt einhverja forustu og sagt: Ja, nú skulum við bara setja þetta mál til hliðar fram á haustið, gefa okkur tíma til þess að anda og reyna að ná samstöðu um málið, tveir, þrír mánuðir til eða frá skipta ekki máli. Þá hefði einmitt verið hægt að skoða það sem hv. þingmaður spyr hér um og ég fór yfir í ræðu minni, hvernig staðið er að kynningu á frambjóðendum. Við sáum að aðferðin var mjög gagnrýnd. Í raun var brugðist við á síðustu metrunum með því að kynna frambjóðendur í útvarpi. Þetta hefði hv. allsherjarnefnd átt að fara yfir og við hér í þinginu hefðum átt að ræða um hvernig við hefðum átt að bregðast við þessu. Síðan er ekki úr vegi að minnast þess að við samþykktum í síðustu viku lög um hvernig ætti að standa að því að kynna Icesave-samninginn þó að mönnum finnist að þetta eigi að vera alveg klárt. Menn eru alltaf að redda sér fyrir horn. Það er ákveðið hér á síðustu stundu að samþykkja lög til að láta innanríkisráðherra fela Lagastofnun að gera kynningu. Þetta á að vera miklu skýrara. Það á að vera algjörlega skýrt hvernig að þessu verður staðið. Þetta er meðal þess sem við hefðum átt að læra af því að fara yfir kosti, galla og niðurstöðuna. Mín skoðun er alveg klár, persónukjör og landið sem eitt kjördæmi gengur ekki. 525 frambjóðendur, hver er munurinn á þeim? Við þurfum að fara betur yfir þetta og reyna að læra af því, eins og hv. þingmaður lét liggja að, hvernig á að standa að málum 

Frú forseti. Það kom mér verulega á óvart þegar sú leið sem við ræðum hér, þessi stjórnlagaráðsleið, skaut aftur upp kollinum. Ég taldi að hún hefði verið slegin út af borðinu, einfaldlega vegna þess að í upphafi, þegar þessar hugmyndir voru nefndar, komu fram ýmsir lögspekingar, eins og hv. þingmaður nefndi, og bentu á gallana við hana. Allt í einu skýtur hún svo aftur upp kollinum, að því er virðist vegna þess að hæstv. forsætisráðherra hafi krafist þess. Hún treystir sér hins vegar ekki, að því er virðist, til að leggja málið fram sjálf heldur fær til þess aðra þingmenn. Hún setur þingmennina í nefndinni sem falið var að yfirfara málið í mjög erfiða stöðu. Þeim þingmönnum sem telja mjög mikilvægt að ná fram veigamiklum breytingum á stjórnarskránni er einfaldlega sagt: Samþykkið þetta eða þið fáið ekki neitt. Þetta þykja mér dálítið óheppileg vinnubrögð af hálfu hæstv. forsætisráðherra. Er hv. þingmaður sammála mér um það? En þetta er þó sérstaklega óheppilegt í ljósi þess að um hæstv. forsætisráðherra er að ræða og þá má ekki vera neinn efi þegar stjórnarskráin er annars vegar. Menn benda á, lögspekingar, að hugsanlega sé verið að fara á svig við stjórnarskrána og það fyrir tilstilli hæstv. forsætisráðherra. Er það ekki áhyggjuefni? Þetta hlýtur að vera áhyggjuefni, ekki síst í ljósi sögunnar. Og það er alltaf að bætast við þá sögu. Í kvöld sáum við í fréttum að úrskurðað hefur verið að hæstv. forsætisráðherra hafi brotið jafnréttislög aftur. Hæstv. forsætisráðherra er orðinn síbrotamaður þegar kemur að jafnréttislögum og er að tefla 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir andsvarið. Ég held að greining hv. þingmanns sé nokkuð nærri lagi. Ég tek undir það að ég hélt að þetta mál væri sofnað því að það var búið að liggja í dái dálítinn tíma eins og hv. þingmaður kom inn á. Ég tók líka eftir því hver voru fyrstu viðbrögð hæstv. forsætisráðherra eftir úrskurð Hæstaréttar. Þá einmitt tefldi hæstv. forsætisráðherra fram þeirri hugmynd að kannski væri mögulegt að gera þetta, en sú tillaga hlaut ekki góðan hljómgrunn. Eftir að ég sá útvalda álitsgjafa koma fram í fjölmiðlum strax á eftir og segja að þetta væri bara mjög skynsamlegt og alveg fær leið og svona þá fékk ég á tilfinninguna að þetta yrði hugsanlega niðurstaðan. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um það að þegar menn fara í þessa vegferð - því að þetta er ekki eins og hvert annað lagafrumvarp, við erum að tala hér um sjálfa stjórnarskrá Íslands. Það hlýtur líka að vekja athygli að tveir hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa komið fram og segjast ekki styðja þessa hugmynd. Hæstv. innanríkisráðherra, fagráðherrann sjálfur, styður ekki þessa hugmynd. Það segir kannski allt sem segja þarf og er ekki gott að leggja upp í þessa vegferð með það nesti, ég get tekið undir það. Ég nefndi það líka í ræðu minni að þegar þú ert með fullt af lögmönnum, virtum lögmönnum, sem benda á að í raun og veru sé verið að sniðganga niðurstöðu Hæstaréttar þá finnst mér - í ljósi allra þeirra fögru orða og fyrirheita þegar menn voru að ræða rannsóknarskýrslu Alþingis, að nú ætti að fara að breyta vinnubrögðunum og gera þetta öðruvísi 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið sem skýrði að mestu leyti það sem ég er að velta fyrir mér varðandi afstöðu hans í málinu. Hann var reyndar búinn að færa ágætisrök fyrir þeirri afstöðu í ræðu sinni. Getur hv. þingmaður, bara til þess að árétta þetta, tekið undir það að eðli málsins samkvæmt verði stjórnarskrá að vera tiltölulega óumdeild vegna þess að tilgangurinn með henni sé sá að færa í letur þær grundvallarreglur sem almenn samstaða er um í samfélaginu? Er hann sammála mér um að þar af leiðandi sé einstaklega óheppilegt að ætla að semja þær grundvallarreglur í ágreiningi? Er hann með öðrum orðum sammála mér um það að þessi leið feli í sér ákveðna þversögn? Stjórnarskrá er hugsuð sem útlistun á því sem menn eru meira og minna sammála um sem grundvallarreglur. Það að semja slíkt í ágreiningi, er það ekki í raun þversögn? Væri þá ekki betra að skoða málið frá grunni og kanna möguleikann á því til að mynda að kjósa aftur til stjórnlagaþings þar sem tekið yrði tillit til þeirra vankanta sem komið höfðu í ljós jafnvel áður en Hæstiréttur úrskurðaði. Áður en sú niðurstaða lá fyrir voru óneitanlega komnir í ljós ýmsir gallar, sem gæfist þá tækifæri til að laga og yfirfara. Til að mynda mætti reyna að hanna fyrirkomulagið þannig að þátttaka yrði betri, áhugi almennings meiri og við fengjum þá hugsanlega meira þversnið þjóðarinnar svo að maður noti nú þann frasa.

Virðulegi forseti. Jú, ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að það er mjög æskilegt þegar menn fara í þá vegferð að breyta stjórnarskránni að um það sé sem ríkust og best sátt. Það gefur augaleið að það er mjög æskilegt. Það er ekki eingöngu þingflokkur sjálfstæðismanna og þingflokkur framsóknarmanna, eða hluti af honum, sem eru andvígir því sem verið er að gera hér, það eru líka einstakir stjórnarþingmenn eins og ég rakti hér áðan. Það er mjög slæmt að leggja upp í þessa vegferð með þessum hætti, það segir sig alveg sjálft. Við að breyta stjórnarskránni ættu menn að vera yfirvegaðri og í meiri sálarró en margir hverjir eru. Eins og fram hefur komið í mörgum ræðum hér í dag þá held ég að bilið sé ekkert breitt á milli hv. þingmanna. Ég efast ekki um að hægt væri að ná niðurstöðu sem væri til heilla fyrir þjóðina og fyrir okkur öll um breytingar á stjórnarskránni. Það liggur fyrir að þessi stóru mál sem menn hafa deilt um eru með öðrum hætti í dag, og við sjáum líka hvernig þetta breytist oft. Ég man eftir því hér í umræðunni um daginn að hæstv. utanríkisráðherra var minntur á það þegar hann stóð hér í ræðustól og varði 26. gr. stjórnarskrárinnar um neitunarvald forsetans. Þá var það eitt af því sem alls ekki mátti hreyfa, það var ekki til umræðu af hálfu hæstv. utanríkisráðherra. Ég held að hann sé nú á annarri skoðun í dag, að hann sé alveg tilbúinn að skoða það með opnum hug hvernig það yrði gert. Við sjáum að svona grundvallarplagg er ekki þannig að við getum verið að breyta því eins og okkur dettur í hug og eftir því hvaða stjórnarmeirihluti er hverju sinni. Þetta eru þau lög sem við verðum að virða, hvort sem menn eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Stjórnirnar breytast og stjórnarmeirihlutarnir breytast og þess vegna er svo mikilvægt að hafa samstöðuna svona mikla um þetta mál.