Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Það vakti athygli mína áðan að fundi var frestað í 15 mínútur sem er út af fyrir sig ekki langur tími. En þegar forseti frestaði fundinum gat hann þess ekki hver hefði óskað eftir frestuninni. Ég mundi því vilja biðja forseta að svara því hver bað um frestunina á þessum fundi. Ég hygg að það hafi ekki verið stjórnarandstaðan eða hvað?

Því er fljótsvarað. Það var ekki stjórnarandstaðan, heldur kom okkur saman um það, forseta og embættismönnum þingsins, m.a. vegna þess að það var verið að ljósrita þingskjöl.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar sem eru athyglisverðar vegna þess að ég taldi frestunina stafa af kreppufundi sem stæði yfir í stjórnarflokkunum vegna erfiðleika við að koma sér saman um stjórn fiskveiða. Ég þakka fyrir upplýsingarnar.

Um fundahaldið í dag vill forseti taka fram að utandagskrárumræða fer fram væntanlega kl. 2. Áður hafði verið gert ráð fyrir að hún færi fram kl. 13.30, en við gerum ráð fyrir að hún fari fram kl. 2. Málshefjandi er Lúðvík Bergvinsson og landbrh. verður til andsvara. Þetta er hálftíma umræða og efni umræðunnar meðferð landbrn. á malartökuleyfi Vatnsskarðs hf. Vegna þessara breytinga telur forseti heppilegra að hafa hádegisverðarklé kl. 13.15 til 14.00 og vonar að ekki séu athugasemdir við þessa tilhögun.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frhnál. meiri hluta efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Nefndin hefur tekið málið aftur til umfjöllunar að lokinni 2. umr. og fengið á sinn fund Eirík Tómasson prófessor, Gunnar Björnsson frá fjmrn., Birgi Björn Sigurjónsson frá BHM, Rannveigu Sigurðardóttur frá BSRB, Eirík Jónsson frá Kennarasambandi Íslands, Friðbert Traustason frá Sambandi ísl. bankamanna og Þórunni Sveinbjörnsdóttur frá ASÍ. Nefndin varð við þeirri ósk minni hlutans að þrír þekktir lögmenn gæfu sérstakt álit sitt á þessu frv., hvað þeir og gerðu. Ég ætla að nefndarálit þeirra liggi fyrir og menn hafi getað kynnt sér það. Þeir voru Andri Árnason hæstaréttarlögmaður, Lára V. Júlíusdóttir héraðsdómslögmaður og Tryggvi Gunnarsson hæstaréttarlögmaður. Þau mættu síðan á fund nefndarinnar og gerðu grein fyrir nefndarálitum sínum. Meiri hluti efh.- og viðskn. gerir tillögur um það að gerðar verði nokkrar breytingar á frv. frá 2. umr.  Breytingartillögurnar liggja fyrir á þskj. 1057. Flestar þeirra eru orðalagsbreytingar eða lagatæknilegs eðlis og skýra sig sjálfar. Ég skal fara aðeins yfir það. 1. tillagan við 2. gr. er orðalagsbreyting. Við 5. gr. kemur breyting vegna breytingar á 22. gr. Í 9. gr. er nýtt ákvæði. Þar er um aukinn rétt launþega að ræða, það er verið að koma til móts við ákveðna gagnrýni og beiðni sem hefur komið fram. Í 19. gr. er raunverulega um sama atriði að ræða og í 9. gr. Það er 22. gr. sem kemur þarna til vegna þess að fyrrgreint frv. um breytingar á sérákvæði í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins verður ekki flutt núna. Er óhjákvæmilegt að koma með tæmandi upptalningu á embættismönnum og lýtur þessi breyting að því. Til álita kom að taka háskólaprófessora upp í 22. gr. en frá því var horfið að þessu sinni m.a. vegna þess að sett hefur verið á stofn nefnd á vegum Háskóla Íslands sem ætlað er að samræma viðhorf háskólans og háskólakennara til þess hvort prófessorar eiga framvegis að vera embættismenn. Kemur það mál til kasta Alþingis þegar fjallað verður um breytingar á starfsmannaákvæðum í háskólalögum sem ráðgert er í frv. um breytingar á sérákvæðum í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, svo og ýmis önnur mál er varða réttindi og skyldur einstakra starfsstétta. Þá tel ég sérstaklega rétt að geta þess að staða presta og prófasta í þessu máli getur orkað mjög tvímælis og nefndin velti því töluvert fyrir sér hvort það væri rétt að telja þá upp þarna eður ei. En samkvæmt þessu eru prestar og prófastar og vígslubiskupar embættismenn og lúta þeir almennum ákvæðum sem gilda skulu um embættismenn, þar með talinn ráðningartími. Biskup er þó þar undanskilinn, samanber bráðabirgðaákvæði sem ég kem að á eftir.  21. febrúar 1995 lagði hæstv. kirkjumálaráðherra fram frv. til kynningar frv. um stöðu, stjórn og starfshætti kirkjunnar. Þetta frv. hefur fengið umfjöllun á að ég ætla a.m.k. tveimur kirkjuþingum. Það verður að teljast rétt að sér\-ákvæði um presta kirkjunnar verði í þeim lögum og eðlilegt að horfa til þess um frekari útfærslu á ráðningu þeirra, t.d. um það hvort ráðningar- og stöðunefnd innan kirkjunnar geri tillögur til kirkjumálaráðherra um endurráðningu eftir fimm ára tímabil eða kjörmenn prestakalla, stöðunefnd og biskup séu í sameiningu umsagnaraðilar kirkjumálaráðherra. Þetta orkar allt mjög tvímælis en ég ætla að allflestir nefndarmenn og mjög margir á þessu háa þingi séu þeirrar skoðunar að hin rétta skipan þessara mála sé sú að kirkjan ráði því sjálf. Því er nauðsynlegt að bíða með þetta ákvæði þar til þetta frv., sem nú hefur fengið mikla umfjöllun hjá kirkjunni og var lagt fram fyrir rúmu ári, kemur til afgreiðslu í þinginu í haust. En ég tek það fram að að sjálfsögðu orkar þetta nokkuð tvímælis. 

Eruð þið búnir að finna það út, já.

Þetta er ekki nýtt ákvæði, hv. þm. Það hefur legið fyrir í um það bil þúsund ár. En sumir hafa kannski ekki tekið eftir því fyrr en núna. Ég get ekki svarað fyrir það. Breytingar 8, 9 og 10 skýra sig sjálfar. Varðandi breytingu nr. 11, á 40. gr., komum við að atriði sem var mjög gagnrýnt í þeim lagaskýringum og því áliti sem við fengum. Sérstaklega taldi einn þeirra lögmanna sem nefndin ræddi við og fékk álit frá að þar væri óþarfa orð sem væri óheppilegt og að öllu samanlögðu komst meiri hluti nefndarinnar að þeirri niðurstöðu að það væri rétt að taka tillit til þeirrar gagnrýni. Þannig að í þessari breytingu sem varðar forstjóra ríkisfyrirtækja töldum við rétt að verða við gagnrýninni og fella brott orðin ,,stuðla að``. 12. breytingin við 46. gr. varðar gagnrýni sem hefur komið fram frá stéttarfélögum og því töldu menn rétt að verða við því að þrengja þetta ákvæði. B-liðurinn þarna á við það sama og kemur fram í 37. gr. 13. og. 14. brtt. eru bara tækniatriði. Ef við komum að 15. brtt., þá er þetta atriði sem skýrt var í nefndarálitinu við 2. umr. Það var þá dregið til baka en kemur núna hérna fram. 16. breytingin er þá til samræmis við fyrri breytingar og skýrir sig sjálf. Þá eru lagðar til eftirfarandi breytingar á ákvæðum til bráðabirgða: Fram til 1. júlí 1997 gilda eftirfarandi ákvæði: ,,1. Þrátt fyrir eldri ákvæði í öðrum lögum er skylt að auglýsa öll laus embætti sem talin eru upp í 22. gr. laganna, skv. 7. gr. laga þessara, nema kosið sé til embættisins án undangenginnar auglýsingar.`` Hér er verið að breyta vegna fram kominnar athugasemdar sem á fyrst og fremst við umboðsmann Alþingis, sem er kosinn af þessu þingi, biskup landsins og rektor Háskóla Íslands. Liður 2 er til þess að taka af öll tvímæli og tryggja að embættismennirnir séu þeir sem upp er talið þannig að það fari ekki á milli mála. 3. liðurinn skýrir sig sjálfur. Hér er verið að taka til dómaranna í landinu, héraðsdómara, hæstaréttardómara og ríkissaksóknara. Eins og sést á þeirri umfjöllun sem hér er orðin í nefndinni telur meiri hlutinn að með þessum breytingum sem við leggjum til sé verið að koma mjög til móts við ýmsar þær athugasemdir sem gerðar hafa verið við þetta frv. En ég vil benda á að í þeim lögfræðiálitum sem liggja fyrir er alveg ljóst að með þessu frv. er alls ekki verið að brjóta neinar alþjóðasamþykktir eða neitt slíkt eins og fullyrt hefur verið. Þvert á móti eru allir þessir lögmenn sammála þeim sérfræðingi sem stóð að þessu máli fyrst og fremst, Eiríki Tómassyni, um að hér sé alls ekki verið að brjóta neinar alþjóðareglur. Um eitt atriði sem hefur komið til umræðu voru lögmennirnir ekki sammála, það er rétt að taka það fram. Það er hið umdeilda atriði varðandi það hvort réttindi ríkisstarfsmanna við uppsögn sem hér er verið að breyta, og er kannski eitt aðalmálið í þessu öllu saman, séu varin af stjórnarskránni sem eignarréttur. Tveir þessara lögmanna telja alls ekki að svo sé. En einn lögmannanna, Lára V. Júlíusdóttir, telur verulegar líkur á því að svo geti verið. Hitt er aftur á móti upplýst að það hefur enginn dómur gengið í þessu máli þannig að það getur enginn fullyrt neitt um það fyrr en dómar hafa gengið í málinu hvort svo sé. Ég vona að þetta skýri það sem nefndin er að breyta og legg þetta hér með fram.

Virðulegur forseti. Það kemur fram hjá frsm. fyrir framhaldsnefndaráliti meiri hluta efh.- og viðskn. að allverulegar breytingar hafa verið gerðar á frv. fyrir 3. umr. af meiri hlutanum. Það er ekki hægt annað en fallast á að það er verið að breyta ýmsum greinum og tekið er á sumu af því sem hefur verið harðlega gagnrýnt. Enda er það óhjákvæmilegt með tilliti til þess að fylgifrv. sem átti að koma, svonefndur bandormur, verður ekki til umræðu á þessu þingi. Það er eitt atriði sem ég vildi spyrja um sérstaklega sem varðar grein sem er allverulega breytt. Þar á ég við 22. gr. sem stendur eftir, þ.e. 5. brtt., þar sem meðal embættismanna samkvæmt lögunum eru taldir biskup Íslands, vígslubiskupar, prófastar og prestar þjóðkirkjunnar. Nú er það svo samkvæmt upphaflegri skilgreiningu í greinargerð með frv... 

Herra forseti. Eins og kom fram í máli mínu áðan er það rétt að í huga nefndarinnar orkar þetta dálítið tvímælis. En niðurstaðan varð sú eftir umræður í nefndinni og viðræður við Prestafélag Íslands og fleiri aðila að það væri rétt að prestar skyldu áfram vera embættismenn. Um það var full samstaða. Hitt orkaði tvímælis hvort þeir ættu að falla undir þessa fimm ára reglu eður ei og þess vegna gerði ég þetta að máli áðan að benda á að þessi lög um starfshætti og stöðu kirkjunnar koma væntanlega að hausti til umfjöllunar þingsins og við töldum því rétt að láta þetta mál liggja þar til þar að kæmi.

Virðulegur forseti. Það er sérstaklega það sem varðar það að telja starfsmenn kirkjunnar með embættismönnum. Það er það atriði sem ég vil fá nánari skilgreiningu á af hálfu frsm. meiri hlutans því að ég fæ ekki séð að þeir falli undir þann kvarða sem upphaflega er dreginn í frv. að vera hluti af æðstu stjórn ríkisins. Það væri kannski hugsanlegt að menn tækju biskup og vígslubiskup, en að fella alla presta landsins undir æðstu stjórn ríkisins eða öryggisgæslu... 

Herra forseti. Prestar landsins hafa mikla sérstöðu. Þeir hafa alla tíð tekið laun samkvæmt úrskurði kjaranefndar. Þeir hafa ekki óskað eftir verkfallsrétti og aldrei haft hann. Þeir hafa sjálfir beðið um það að þessi skipan væri á þeirra málum. Þetta er þeirra ósk. Fyrst og fremst lít ég þannig á að sérstaða kirkjunnar sé mjög mikil. Í öðru lagi er þetta mjög gömul hefð að prestar séu embættismenn. En ég tók það skýrt fram að við hefðum talið þetta orka tvímælis. Því væri rétt að láta þetta vera svona. Að hausti komum við til með að ræða skipan kirkjunnar allrar og þá getum við tekið upp þessi mál. En ekki núna.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frhnál. minni hluta efh.- og viðskn. á þskj. 1072. Minni hluti efh.- og viðsn. vísar til rökstuðnings í nefndaráliti eftir 2. umr. sem er á þskj. 912. Þar er rækilega farið yfir almenn efnisatriði frv. og rætt um ámælisverð vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar í þessum málum öllum. Ég held að það, herra forseti, dyljist engum að þau gagnrýnis- og varnaðarorð sem uppi voru höfð um frv. og allan málatilbúnað hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum hvað varðar löggjöfina um vinnumarkaðinn hafa rækilega sannast í meðförum málsins á þingi. Það tekur líka til hinnar pólitísku stöðu málsins. Það er orðið lýðum ljóst og hefur væntanlega ekki farið fram hjá neinum að hæstv. ríkisstjórn er komin í miklar ógöngur hvað varðar samskipti við samtök launamanna í landinu. En það hefur líka sannast að efnisatriði þessa frv. og frágangur allur var auðvitað fyrir neðan allar hellur þegar þau voru lögð á borð þingmanna og flutt af hæstv. ríkisstjórn. Þetta tekur sem sagt bæði til efnisþátta og innihalds frumvarpanna og allra pólitískra aðstæðna í kringum afgreiðslu þeirra. Eitt af því, herra forseti, sem leitt hefur af þeirri staðreynd að það slitnaði upp úr samstarfi verkalýðshreyfingarinnar og ríkisstjórnarinnar í aðdraganda þessa máls hefur orðið manni ljóst við umfjöllun um málið á þingi og sérstaklega í þingnefnd. Það er sú staðreynd að þar með hurfu frá samráðinu og undirbúningi þessara frumvarpa margir helstu sérfræðingar landsins í vinnurétti. Ég leyfi mér að fullyrða að það hefði aldrei komið til að frumvörp, jafnilla úr garði gerð og með jafnfjölmörgum tæknilegum ágöllum og fingurbrjótum og menn hafa nú verið að rekast á, hefðu verið lögð fram ef sérfræðingar samtaka launamanna og lögfræðilegir ráðgjafar, sem um leið eru helstu sérfræðingar landsins á sviði vinnuréttar, hefðu verið þátttakendur í frumvarpssmíðinni. Af sjálfu leiðir. Enda kemur á daginn að fjölmargt af því tagi er nú verið að reyna að lagfæra vegna þess að þeir sem að frumvarpssmíðinni unnu og bera á henni pólitíska ábyrgð höfðu einfaldlega ekki næga þekkingu á þessu sviði réttarins. Ég get tekið tekið undir það, herra forseti, að það voru orð að sönnu sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, frsm. meiri hlutans, viðhafði hér trekk í trekk áðan, þ.e. að allt orkaði þetta mjög tvímælis. Ég tek svo sannarlega undir það.  Það má segja, herra forseti, að í heildina tekið segi 19 töluliðir á breytingartillöguskjali við 2. umr. og 16 töluliðir á breytingartillöguskjali við 3. umr. allt sem segja þarf um ástand þessa frv. þegar það var fram lagt. Að það skuli þurfa að tæta þetta svona niður með breytingartillögum í tvígang, bæði við 2. umr. og 3. umr., er alveg óræk sönnun þess að málið var í algerlega óafgreiðsluhæfu formi þegar það kom hér inn. Ég held því að það sé leitun að öðru eins, að frv. að breytingum á vandasamri og viðkvæmri réttarlöggjöf af þessu tagi fái jafnharkalega falleinkunn í meðförum á Alþingi og þetta mál er að fá. Ég endurtek því, herra forseti, að þau varnaðarorð sem uppi hafa verið höfð af talsmönnum og sérfræðingum verkalýðshreyfingarinnar og stjórnarandstöðunni hafa reynst réttmæt. Öll umræða um málin og efnismeðferð sýnir það. Stjórnarliðar sjálfir viðurkenna upp á sig skömmina með því að vera á handahlaupum fram undir síðustu stundu. Fram að kvöldi þess dags að málið var afgreitt úr nefnd voru menn með breytingartillögur þar sem verið var að reyna að bjarga í horn ýmsum atriðum, þar á meðal og ekki síst hlutum sem varða sjálfa stjórnskipun landsins, stjórnarskrá lýðeldisins og alþjóðlegar þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslendinga. Ég kem betur að því síðar. Það kann að vera að mönnum hafi svona að verulegu leyti tekist að bjarga þar í horn með breytingartillögum en þó leikur þar vafi enn á um þó nokkur atriði. Það er ekki til þess að hrósa sér af að vera að sulla löggjöf í gegnum þingið í bullandi óvissu um hvort tilteknir þætti hennar standist stjórnarskrána og þjóðréttarlegar skuldbindingar sem Ísland ber gagnvart alþjóðlegum samþykktum. Það ber því allt að sama brunni, herra forseti, hvað varðar allar aðstæður við afgreiðslu þessa máls að ótaldri þá þeirri staðreynd að fylgifrv. sjálft, hinn frægi bandormur bandormanna þar sem á að breyta í einu frv. eitthvað á annað hundrað lögum, er ekki á borðinu. Það er búið að gefast endanlega upp við það að hann fái afgreiðslu á þessu þingi. Auðvitað hefði móðurfrv. átt að bíða haustsins eins og afkvæmið, bandormurinn. Öll pólitísk staða málsins gerir það að verkum að það er mjög mikilvægt, herra forseti, að hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti hennar á þinginu nái áttum í málinu og hverfi frá því óheillaráði að þröngva þessu máli í gegn við þessar aðstæður. Það er með ólíkindum að jafnreyndur maður á þessu sviði og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, fyrrv. formaður Vinnuveitendasambands Íslands, sem gat sér m.a. í þeim störfum gott orð fyrir það að undirbyggja sérstaka samstöðu verkalýðshreyfingar og vinnuveitenda og samvinnu þessara aðila við stjórnvöld, að hann skuli hljóta það ömurlega hlutskipti að gerast framsögumaður meiri hlutans um þessi ósköp.  Ábyrgð ríkisstjórninnar er alger. Það er ríkisstjórnin og hún ein sem ber hina pólitísku ábyrgð. Það þýðir hvorki fyrir hæstv. fjmrh. né hæstv. félmrh. að koma í ræðustólinn og væla um að það hafi slitnað upp úr einhverju einhvern tíma og það sé hinum eða þessum að kenna. Það er sandkassaröksemdafærsla sem dugar ekki vegna þess að realpólitíkusar horfa á þær aðstæður sem málin eru í og eru vaxnir upp úr því að þrátta um það hverjum eitthvað hafi verið að kenna einhvern tíma í fyrndinni. Það skiptir ekki máli. Það sem skiptir máli er sú staða sem uppi er núna pólitískt í þessum efnum, að það er að bresta á styrjaldarástand í samskiptum aðila vinnumarkaðarins. Ríkisstjórnin gengur erinda vinnuveitenda. Hún starfar samkvæmt tilmælum og fyrirmælum úr Garðastrætinu og ég veit ekki hvar hitt batteríið hefur höfuðstöðvar, hvort það er inni á Kirkjusandi eða í nýbyggingunni, Vinnumálasambandið þarna. Og svo er að hluta til hlýtt erlendri ráðgjöf frá Bretlandi og Nýja-Sjálandi um keyrsluna í þessum efnum. En það er ekki hlustað á samtök launamanna og það er ekki hlustað á varnaðarorð stjórnarandstöðunnar né annarra þeirra aðila sem uppi hafa slík. Þetta, herra forseti, er alveg hörmuleg staða. Þetta er tragík af því tagi sem menn horfa stundum upp á í Shakespeare-leikritum og annars staðar þar sem að söguhetjan er komin út í forað, út í ógöngur og finnur enga leið í land og áhorfendur að leikritinu átta sig á því að það er ekkert eftir nema hin harmrænu örlög vegna þess að forlögin og bygging sögunnar eru þannig úr garði gerð að ekkert annað getur beðið söguhetjunnar en beiskur dauðinn og hörmuleg örlög.  Er það virkilega svo að ríkisstjórnin og fótgönguliðar hennar eigi sér enga útgönguleið út úr þessum ósköpum, að þeir séu svo illa komnir að í útréttar sáttahendur er ekki tekið?  Verkalýðshreyfingin og stjórnarandstaðan hafa allan tímann tekið það skýrt fram að við værum tilbúin á hverju stigi málsins til samninga um að koma þessu einhvern veginn í land. Strax við fyrstu umfjöllun þessa máls í efh.- og viðskn. lýstum við fulltrúar minni hlutans því yfir að ef það væru einhver sérstök tiltekin efnisatriði málsins sem ríkisstjórnin pólitískrar stefnumörkunar sinnar vegna eða verkefnaáætlunar á næstu mánuðum teldi sig verða að ná fram svo sem eins og varðandi biðlaunaréttinn einan, þá skyldum við taka á því að vinna málið þannig að einhver tiltekin valin efnisatriði yrðu tekin út úr og um þau fjallað. Að sjálfsögðu var engu lofað um samkomulag en við höfðum skilning á því að kannski væri það eitthvað slíkt sem ríkisstjórnin teldi sig, vegna sinna pólitísku verkefna og stefnu, verða að ná fram. Og þá það. Það er pólitík. Um það geta menn rætt og tekist á um. En að frv. og frumvörpin yfirleitt að öðru leyti yrðu þá sett til hliðar. Á þetta var ekki hlustað og hefur ekki verið enn. Það skyldi keyra málið allt í gegn ofan í kokið á mönnum í andstöðu við allt og alla. Sama hefur verkalýðshreyfingin sagt. Hún er tilbúin til samninga um þessi mál hvenær sem er. Verkalýðshreyfingin er tilbúin til að setja á fót starfsnefnd á morgun, í dag, ef ríkisstjórnin þiggur það tilboð, vinna í því máli í sumar og leggja málin að nýju fyrir að hausti. Þannig liggur það. Það er alveg á hreinu. Og gæfulegast væri að ríkisstjórnin reyndi að byggja þverpólitíska samstöðu um slíkt vinnuferli og setti málin í milliþinganefnd með fulltrúum allra flokka og verkalýðshreyfingarinnar og vinnuveitenda og þannig yrði að þessu unnið í sumar. Það væri málsmeðferð sem væri öllum aðilum sæmandi því hér eru mikilvæg mál í húfi. En menn hafa sem sagt ekki fundið þessa leið í land. Menn lenda lengra og lengra út í og ofan í foraðið og virðast dæmdir til þessara harmsögulegu endaloka málsins. Þetta er sorglegt. Þetta er dapurlegt og það liggur við að það þurfi prestlærða menn til þess að finna þessu viðeigandi orðalag og jafnvel tóntegund líka. Svona er það, herra forseti. Í framhaldsnefndaráliti minni hlutans er farið yfir nokkur efnisatriði málsins sem sérstaklega hafa verið tekin til skoðunar og/eða við viljum vekja athygli á vegna umfjöllunar um málið milli 2. og 3. umr. Ég ætla að hlaupa þar á nokkrum atriðum. Ég tek fram að þar verður hvergi um tæmandi yfirferð að ræða bæði tímans vegna og aðstæðna allra. Ég bendi mönnum á að kynna sér fylgiskjöl með nefndarálitinu. Þar eru birt lögfræðiálit þau þrjú sem þegar hafa verið gerð að umtalsefni og einnig fleiri gögn. Kem ég þá fyrst að því, herra forseti, að í upphafi málsmeðferðar eftir 2. umr. málsins, óskuðum við í minni hlutanum eftir því að einhvern veginn yrði reynt að afla eins greinargóðrar lögfræðilegrar úttektar á málinu og kostur væri. Sá tískusiður að vísa hlutum til Lagastofnunar háskólans gat tæplega komið til greina í þessu tilviki þar sem lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna varða að sjálfsögðu starfsmenn háskólans ekki síður en aðra þannig að það orkar að mörgu leyti tvímælis að slíkir menn séu mikið í því að blanda sér í efnislega umfjöllun um málið, hvort heldur sem frumvarpshöfundar eða umsagnaraðilar og þarf ég vonandi ekki að tala skýrar. Við hurfum því að því ráði að óska eftir því að þrír valinkunnir sjálfstæðir og óháðir lögfræðingar yrðu fengnir til þess að gefa sínar sjálfstæðu álitsgerðir á ýmsum álitamálum sem þarna voru uppi. Í því sambandi var saminn spurningalisti með sex rökstuddum spurningum þar sem vísað var í tilteknar greinar stjórnarskrárinnar, samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og félagsmálasáttmála Evrópu m.a., svo og stjórnsýslulög og fleiri þætti og tilgreint á hvaða atriðum sérstaklega væri óskað álits. Þetta skilaði sér í að mínu mati mjög merkum lögfræðilegum álitsgerðum og vel unnum með tilliti til aðstæðna og tíma. Og það er ekki nokkur vafi á því að þessi úttekt var bæði brýn og þörf. Hún leiddi í ljós ýmislegt sem svo sannarlega var ástæða til að draga fram í dagsljósið. Það má segja að kannski meginniðurstaða lögfræðiálitanna varði álitamál sem tengjast 74. gr. stjórnarskrárinnar og ákveðnum samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og félagsmálasáttmála Evrópu. Þar er fyrst og fremst verið að tala um 87. og 98. gr. samþykkta Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og 4. mgr. 6. gr. félagsmálasáttmála Evrópu. Þetta vísar einkum og sér í lagi til þess réttindamissis sem fjölmennir hópar starfsmanna áttu í vændum og eiga að hluta til enn að missa samkvæmt 22. gr. eða með því að falla undir 22. gr. frv. Í reynd er það svo að 22. gr. eins og hún er upphaflega í frv. jafngilti því að fjölmennir hópar, jafnvel nánast heil stéttarfélög opinberra starfsmanna, hefðu misst verkfalls- og samningsrétt og búið við verulega skert tjáningarfrelsi og rétt gagnvart stjórnsýslulögum og fleiri þáttum. Það má segja að meginniðurstaða lögfræðinganna sé sú að eftir þær breytingar sem nú er ætlunin að gera samkvæmt breytingartillöguskjali á 22. gr., sé ástæða til að ætla að greinin þannig úr garði gerð sleppi hvað varðar ákvæði stjórnarskrárinnar og nefndra samþykkta. En eins og hún er í frv. er alveg ljóst að svo var ekki. Með því að gagn\-álykta, og það þarf raunar ekki gagnályktun til því að það kom skýrt fram í máli lögfræðinganna, er verið að segja í þeirra álitum: ,,Greinin eins og hún er í frv. óbreytt er skýlaust stjórnarskrárbrot og brot á tilvitnuðum samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og félagsmálasáttmála Evrópu.`` Af hverju er það? Það er vegna þess að undir hana falla samkvæmt frv. fjölmennar, óskilgreindar stéttir opinberra starfsmanna og hópar eins og allir starfsmenn Alþingis, allir starfsmenn í Stjórnarráðinu og allir yfirmenn í stofnunum og aðrir sambærilega settir menn án frekari skilgreiningar, sbr. 10. lið greinarinnar eins og hún er í frv. Ég held þess vegna að niðurstaða lögfræðinganna að þessu leyti, þó svo þeir segi og tóku það skýrt fram á fundum með nefndinni að breytingarnar skipta sköpum um stöðu frv. að þessu leyti gagnvart stjórnarskrá og þjóðréttarlegum skuldbindingum, þá er verið að segja: ,,Kæmu þær ekki til er frv. greinilega kolfallið gagnvart þessum ákvæðum stjórnarskrárinnar og þjóðréttarlegra skuldbindinga.`` Staðreyndin er sú að það er langt síðan frv. hefur fengið jafnhroðalega falleinkunn að þessu leyti til eins og það sem hér á í hlut. Ég sé að hæstv. fjmrh. hristir hausinn og lætur illa undir þessu, herra forseti, og þá er rétt að fara aðeins betur yfir þetta af því það dugar greinilega ekki að beita þessum einföldu röksemdum á hæstv. ráðherra. Hann skilur þetta ekki. Við skulum þá fara betur yfir málið. Hvers vegna er það sem lögfræðingarnir gera svona mikið úr breytingartillögunni? Það er vegna þess að þeir segja: ,,Heimildir til að undanþiggja tiltekna hópa opinberra starfsmanna þeim mannréttindum að mega semja um kaup sitt og kjör, mega fara í verkföll og mega tjá sig, verða að vera afmarkaðar og fyrir þeim verða að vera skýr rök. Samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og þá væntanlega líka með túlkun íslensku stjórnarskrárinnar taka það ekki gilt að einstaklingar séu sviptir þessum mannréttindum nema fyrir því séu haldbær og viðurkennd rök. Hvað viðurkenna t.d. samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar í þessum efnum? Jú, það liggur nokkuð ljóst fyrir. Það er skýrt. Það eru fyrst og fremst tveir hópar sem viðurkennt er að ríkin hafi heimildir til að takmarka þennan rétt gagnvart. Það eru æðstu yfirmenn stjórnsýslunnar, menn sem gegna þannig störfum að stjórnsýslan má ekki við því að þeir geti lagt niður störf og vegna almannareglu, vegna brýnna hagsmuna ríkisins er af þeim sökum talið réttlætanlegt að svipta þá þessum rétti. Það er að flestra dómi þannig að þá er fyrst og fremst um að ræða mikilvægustu og æðstu yfirmenn stjórnsýslunnar í hverju landi. Hinn hópurinn eru þeir sem gegna öryggisgæslustörfum af því tagi að til að hægt sé að halda uppi reglu má þjóðfélagið ekki við því að þeir leggi niður störf. Þar er fyrst og fremst tvennt viðurkennt af hálfu Alþjóðavinnumálastofnunar. Það er her og hann höfum við ekki sem betur fer, ekki innlendan, og það er lögregla. Það er öryggisgæsla af því tagi, her og lögregla og hugsanlega að einhverju leyti tollgæsla í skilningnum landamæraeftirlit o.s.frv. Þetta eru hóparnir. Kannski fangaverðir einnig. Um það má deila hvort nauðsynlegt sé líka af öryggisástæðum eða jafnvel af félagslegum ástæðum eða mannúðarástæðum að halda uppi reglu að því leyti til vegna þeirra sem eru ekki frjálsir ferða sinna og sæta slíkum ráðstöfunum af hálfu samfélagsins. Og búið. Punktur. Fleira er ekki viðurkennt. Það flokkast undir brot á þessum samþykktum eða ólöglega mannréttindaskerðingu að ganga lengra. Þetta er alveg skýrt, þetta er svona. Þar af leiðandi, herra forseti, er 22. gr. eins og hún er í frv. út úr öllu korti gagnvart þessum skilgreiningum. Það er fráleitt að halda því fram að allir starfsmenn Alþingis og stofnana þess, þ.e. skrifstofumenn hjá Ríkisendurskoðun, skuli sæta þessari mannréttindaskerðingu, að starfsmenn skrifstofu forseta Íslands skuli sviptir þessum mannréttindum, að allir starfsmenn Stjórnarráðsins skuli sæta þessari mannréttindaskerðingu. Það er út í hött að halda því fram að það ógni almannareglu eða öryggi ríkisins ef svo er ekki. Svo ekki sé minnst á 10. liðinn eins og hann er fram settur um þá aðra sem skipaðir eru í störf af forseta Íslands samkvæmt mjög mismunandi lagaákvæðum sem eru nánast tilviljunarkennd gagnvart því hverjir af einhverjum sögulegum eða gömlum ástæðum voru skipaðir. --- Herra forseti. Ég krefst þess að fjmrh. sem er hér að hrista hausinn og láta ófriðlega, sé í salnum. Ég veit að vísu að höfundur frv. á ekki seturétt inni í þingsalnum en hann má þó vera í dyrunum mín vegna, sjálfur páfinn. Ég geri þá hlé á máli mínu, herra forseti, þangað til fjmrh. kemur í salinn.

Við bíðum ráðherra. Hann er á næstu grösum.

Hæstv. ráðherra getur reynt að sitja hér inni og standa svo fyrir máli sínu en vera ekki að hlaupa í hliðarsali til að reyna að smíða sér einhver rök í málinu sem engin eru auðvitað, með aðstoð hjálparkokka sinna.

Vill enginn hlusta á hv. þm. ...

Herra forseti. Það er leiðinlegt að eiga við þennan skæting í hæstv. ráðherra. Hann þolir greinilega ekki að það sé rætt við hann á mannamáli og hefur greinilega vonda samvisku í málinu. Og mikið skil ég hæstv. ráðherra vel að bæði hann og meðreiðarsveinar hans séu heldur lúpulegir satt best að segja því að ég held að í annan tíma hafi slíkir tæplega fengið jafnrækilega á kjaftinn í einu máli.

Hvers konar mannasiðir eru þetta.

Það er auðvitað slíkur hroðalegur dómur sem þetta frv. er að fá og útreið að hæstv. fjmrh. væri nær að vera til friðs heldur en vera með þessi ófriðarlæti hér á bekkjum.

Ég held að hv. þm. verði að sýna einhverja smámannasiði í ræðu ...

Herra forseti. Það er forseti sem áminnir ræðumann en ekki fjmrh. og ég fer fram á það að fjmrh. verði hafður á sínum stað í þessari umræðu. 

Hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur orðið.


             Ég þakka fyrir.

Láta fjmrh. stjórna fundinum líka?

Herra forseti. Það er þannig með þessa 22. gr. að þau lögfræðilegu gögn sem nú liggja fyrir í málinu eru að mínu mati alveg fullnægjandi til þess að skýra þetta mál. T.d. 10. liður til viðbótar þessari almennu upptalningu á starfsmönnum tiltekinna embætta hist og her er auðvitað svo gjörsamlega fráleit í ljósi þess sem nú liggur fyrir varðandi það hversu menn verða að vanda sig gagnvart því að afmarka þá hópa sem réttlætanlegt er að sæti þessari mannréttindatakmörkun, skulum við segja, sem það er að hafa hvorki samnings- né verkfallsrétt og þar á ofan takmarkað tjáningafrelsi. En það er auðvitað sjálfstætt mál og enn ein hneisan í málinu að menn skyldu vera að hnýta inn í þetta að taka líka af þeim málfrelsið. En við vitum sem eitthvað þekkjum til löggjafarinnar og uppbyggingu stjórnsýslunnar að framsetning af þessu tagi eins og er í 10. liðnum: Þeir aðrir, sem skipaðir eru í störf af forseta Íslands samkvæmt öðrum lögum, svo og þeir er gegna störfum sem öldungis verður jafnað til embætta þeirra manna sem getið er ...`` er gjörsamlega yfirgengileg nálgun í málinu vegna þess að með þessu er verið að segja að það geti verið meira og minna tilviljanakennt hverjir lenda þarna undir. Á það þá að vera þannig að það verði nánast eins og pílukast, eins og tengingakast, eins og bara happadrætti eða lottó án efnislegs rökstuðnings og efnislegs bakgrunns hverjir eru látnir sæta þessari skerðingu og hverjir ekki? Auðvitað gengur þetta ekki. Auðvitað er þetta gjörsamlega út í hött. Ég tel að sem sagt þetta liggi svoleiðis fyrir að það þýði ekki og þurfi ekki --- já, ég skal gera hlé á meðan fjmrh. grætur á öxl hæstv. forseta.

Hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur orðið.

Ég legg til að það verði sóttur vasaklútur handa hæstv. ráðherra ef þetta heldur svona áfram. Síðan er það þannig, herra forseti, að eitt mál stendur eftir í þessu sem þrátt fyrir breytingartillögur meiri hlutans er óútkljáð. Það gerir það að verkum, því miður, að áfram er þessi óvissa uppi í málinu. Það er a.m.k. eitt mál og er ég þó ekki að skrifa upp á að samkvæmt breytingartillöguskjalinu sé þetta orðið að öðru leyti fullnægjandi. En eitt er alveg morgunljóst og það er það að 4. tölul. í 22. gr. eins og hann yrði samkvæmt breytingartillögu meiri hlutans er enn óútkljáð vandamál í þessu sambandi ef svo má að orði komast. Það er þetta með biskup Íslands, vígslubiskupa, prófasta og presta þjóðkirkjunnar því að það er einfaldlega þannig að til þess að réttlætanlegt sé að prestar þjóðkirkjunnar séu taldir þarna upp sem embættismenn í þessum skilningi og það sem verra er, þar með án verkfalls- og samningsréttar og með takmarkað tjáningarfrelsi, þá verða þeir að falla undir þessa skilgreiningu. Þeir þurfa samkvæmt samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og vænanlega eins og það yrði líka túlkað gagnvart íslensku stjórnarskránni að vera annað tveggja: Hluti af æðstu stjórnsýslu ríkisins sem nauðsynlegt er að halda uppi á öllum tímum vegna almannareglu eða hluti af öryggisgæslukerfi þjóðfélagsins, sambærilegir við her eða lögreglu. En það hefur held ég engum dottið í hug að líkja prestunum við her nema þá að þeir væru hermenn guðs og er það þá í friðsamlegum tilgangi vonandi. 
             Þetta, herra forseti, liggur þannig að fyrir utan það klúður sem það er að vera með prestana þarna inni, þá er mjög mikill vafi á því svo ekki sé fastar að orði kveðið að það sé með nokkru móti hægt að teygja skilgreiningarnar á þessu tvennu, stjórsýslunni og örygginu, þannig að þær taki yfir presta landsins, ef svo má að orði komast með fullri virðingu, almenna óbreytta presta landsins sem eru bara rétt sisvona að messa á sunnudögum í sínum sveitakirkjum, að það falli t.d. undir öryggi ríkisins að þeir skuli ekki hafa samnings- og verkfallsrétt og ekki hafa tjáningarfrelsi nema í takmörkuðum mæli. Það er þannig. Hér er verið að tala um alvörumál, herra forseti. Hér er verið að tala um að það eigi að fara að klúðra við afgreiðslu málsins þessum þáttum þannig að það verði til vansa. Nú er ég ekkert að segja að prestar munu fara að leita réttar síns hjá alþjóðlegum úrskurðaraðilum hvað þetta snertir, en það er ljóst að það er einstaklingsbundinn réttur hvers og eins að gera það. Það þarf ekki nema einn einasta prest í landinu til sem segir: ,,Þessu uni ég ekki. Ég sætti mig ekki við það að mega ekki í predikuninni á sunnudaginn kemur lýsa yfir samstöðu með opinberum starfsmönnum sem eru í kjarabaráttu. Ég má ekki minnast á það einu orði. Þá verð ég tekinn og dæmdur og settur í steininn samanber viðlagaákvæðin í 40. gr. Þessu uni ég ekki. Ég vil geta tjáð mig úr stólnum um jafnt þessi mál sem önnur, tel það vera hluta af sjálfstæði míns embættis og ég vísa þessu máli til æðri dómstóla, þ.e. ekki þess eina og sanna og síðasta heldur út til Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og sæki rétt minn þangað.`` Og hvað gerist þá? Það eru því miður að mínu mati, herra forseti, verulegar, ég segi ekki yfirgnæfandi líkur á því að íslenska ríkið fengi þar á sig dóm. Þá kemur enn að því sem best er að taka þá í leiðinni að þessi ósköp þýða jafnframt að prestarnir verða á fimm ára ráðningakjörum eins og aðrir opinberir starfsmenn. Þar með er gripið inn í það skipulag sem gilt hefur um starfsmenn kirkjunnar. Þar með eru í raun og veru upphafin ákvæði laga um ráðningar presta og prestskosningar og þetta þýðir væntanlega að hver einasti söfnuður í landinu verður einhvern veginn að kalla sér eða kjósa sér eða ráða sér prest á fimm ára presti. Þetta er grundvallarbreyting á stöðu þjóðkirkjunnar í landinu. Og lærðir menn segja og þar á meðal kemur það fram í umsögn formanns Prestafélags Íslands til nefndarinnar að þetta samrýmist ekki kirkjuskipaninni, að þetta sé inngrip í sjálfstæði þjóðkirkjunnar í landinu, að þetta sé brot á ordinantíunni og þetta sé meira að segja í andstöðu við Ágsborgarjátninguna, sjálfa lútherskuna  
            

Það á að bakka með Jón Arason.

Ja, það liggur við og eru þá engir smáhlutir undir. 
             Það er, herra forseti, spurning hvort það dugar að halda þessari umræðu áfram lengur nema hæstv. dómsmrh. og kirkjumrh. sé viðstaddur. Ég þykist vita að fleiri hafi áhuga á því að ræða þetta mál. Það er svo með mál af þessu tagi sem eru almenns eðlis og taka til margra þátta að þau geta átt sér hliðarmál og hliðarverkanir sem einar og sér eru stórmál í sjálfu sér. Ég er alveg sannfærður um að ef hér væru á dagskrá lög um ráðningu presta, yrðu heitar umræður um það mál sem slíkt. En það er hér falið inn í þessum óskapnaði og hefur kannski ekki vakið athygli eða notið sín í efnislegri umræðu sem slíkt af þeim sökum. En meginniðurstaðan er þessi, herra forseti. 22. gr. eins og hún er í frv. var algerlega ótæk. Hún var brot á ákvæðum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og væntanlega einnig félagsmálasáttmála Evrópu. Hún hefði væntanlega verið talin stangast á við ákvæði íslensku stjórnarskrárinnar. Um það ber lögfræðingunum saman að brtt. sem nú er lögð fram skiptir í þeim efnum sköpum og með gagnályktun þar af leiðandi ljóst að upphaflega útgáfan gat ekki gengið. Enn er það því miður þannig og einkum og sér í lagi vísa ég þá til þessa með prestana að mikill vafi leikur á að málið sé, þrátt fyrir breytingartillöguna, í afgreiðslutæku horfi. Í öðru lagi og þessu tengt, herra forseti, gera lögfræðingarnir takmörkun á mannréttindum eða tjáningarfrelsi opinberra starfsmanna, samanber sérstaklega 40. gr. frv., að umtalsefni. Það er enginn vafi að niðurstaða þeirra er sú að þar sé gengið langt út fyrir eðlileg takmörk, það verði að færa efnisleg rök og haldbær fyrir því að beita slíkum sviptingum eða skerðingum og það sé ekki gert í frv. Einkum og sér í lagi eru það hin kostulegu orð 40. gr. um að ,,stuðla að`` sem þar eru tekin fyrir. Og vel að merkja, meiri hlutinn hefur áttað sig á því að þarna væri of langt gengið og leggur til í 11. tölul. á breytingartillöguskjalinu að orðin ,,stuðla að`` í 40. gr. falli brott. Þetta er enn ein sönnun þess að frv. í sínum upphaflega búningi stóðst ekki, það gekk út yfir öll eðlileg takmörk hvað það varðar að svipta embættismenn almennum mannréttindum. Í þriðja lagi er fjallað ítarlega í áliti lögmannanna um þá skerðingu á andmælarétti og einnig málskotsrétti til æðra stjórnvalds sem frv. felur í sér hvað opinbera starfsmenn snertir. Þar eru að vísu lögfræðingarnir þeirrar skoðunar að út af fyrir sig geti Alþingi ákveðið að svipta menn þessum réttindum. Það sé að vísu óæskilegt út frá jafnræðissjónarmiðum séð og öðru slíku að velja út einn hóp þegna þjóðfélagsins og taka af honum þessi réttindi, en það sé þó á valdi Alþingis að setja slík lög. En öllum ber þeim saman um að þetta sé þvert á réttarþróunina undanfarin ár og þvert á anda stjórnsýslulaganna, fráleitt í ljósi þeirrar réttarþróunar og réttarbóta sem menn hafa verið að reyna að lögfesta hér m.a. með stjórnsýslulögunum á síðustu árum. Því miður leggur meiri hlutinn ekki til breytingu á þessu ákvæði. Mergurinn málsins er sá, herra forseti, að í reynd þarf að snúa efnisákvæðum frv. við þannig að almenna reglan verði málskotsréttur til æðra stjórnvalds eins og annars staðar í þjóðfélaginu. En telji menn þörf á að afmarka hann sérstaklega á einhverjum stöðum, væri frekar hægt að gera það í einhverjum tilgreindum tilvikum. En að ganga frá þessu eins og frv. gerir, þ.e. að almenna reglan sé að opinberir starfsmenn séu sviptir málskotsrétti er mjög óeðlilegt, svo ekki sé fastar að orði kveðið, og hrein afturför og öfugþróun borið saman við þróun réttarins að þessu leyti á undanförnum árum. Í fjórða lagi, og fleiri af þessum stóru efnisþáttum sem lögfræðiálitin fjalla um ætla ég ekki að taka fyrir, er fjallað um biðlaunaréttinn. Þar komast lögfræðingarnir að vísu að mismunandi niðurstöðu. Tveir telja að ekki sé um að ræða skerðingu á réttindum sem líklegt sé að séu stjórnarskrárvarinn einkaeignarréttur viðkomandi manna. Sá þriðji leiðir hins vegar að því sterk röku að um slíkt sé að ræða og bendir þar m.a. á bæði dóma og þróun af ýmsu tagi sem vísi í þá átt þótt rétt sé að taka fram að um þetta atriði sem slíkt, sérstaklega um stöðu biðlaunaréttarins sem slíks, hefur ekki fallið að mér skilst efnislegur dómur. Þótt það mál hafi verið hluti af málum sem komið hafa bæði fyrir undirrétt og Hæstarétt á undanförnum árum, hafa þau mál verið til lykta leidd með öðrum málsrökum en þeim sem sneru að biðlaunaréttinum og eðli hans sem slíkum og má þar t.d. taka SR-málið fræga. Það sem sérstaklega er rétt að vekja athygli á er með hvaða hætti er verið að taka af biðlaunaréttinn. Og það er einmitt ítarlega yfir það farið af hálfu lögfræðinganna, sérstaklega Láru V. Júlíusdóttur sem gerir þessu máli mjög góð skil. Og það kom fram hjá ýmsum viðmælendum nefndarinnar að það skiptir ekki bara máli að biðlaunarétturinn sem slíkur sé tekinn af með einhverjum hætti, heldur hvernig það er gert. Það gæti orðið það sem réði úrslitum um niðurstöðu í dómsmáli sem þessu tengist því hér valin sú leið að aftengja biðlaunaréttinn með í raun og veru mjög grófum hætti, ef svo má að orði komast, þ.e. með því að segja: Hann skal upphafinn ef menn taka við öðrum ,,sambærilegum störfum`` án frekari skilgreiningar. Og það er jafnframt þannig frá málum gengið að öll laun sem menn fá fyrir önnur störf af hvaða toga sem er skuli dragast frá biðlaunum, öll laun. Þótt menn fari í störf frá hinu opinbera út á almenna vinnumarkaðinn, gerólík að eðli og réttarumhverfi, skal biðlaunarétturinn samt skerðast um þau laun sem þar eru í boði.  Við getum tekið einfalt dæmi. Ef kennari, sem verið hefur í starfi hjá ríkinu og haft þar réttindi samkvæmt þessum lögum og biðlaunarétt og allt það, ræður sig til einkaskóla er að vísu um að ræða sambærilegt starf væntanlega í þeim skilningi að það er líka kennsla, en þar hefur hann kannski ekki neinn rétt til fæðingarorlofs eða veikindarétt, eða allt annan og takmarkaðri en hann hafði áður. Og hann hefur kannski engan rétt til lífeyrisávinnslu eða annað þar fram eftir götunum. Þá segja höfundar frv.: Skiptir ekki máli. Réttarumhverfið í hinu nýja starfi skiptir ekki máli, ef það telst sambærilegt sem slíkt. Heldur þetta? Gengur þetta? Verður ekki biðlaunarétturinn settur í samhengi við heildarkjör og réttindi starfsmannanna eins og þau voru og sagt: Ef þau skerðast að einhverju leyti, þó ekki sé endilega vegna launa heldur vegna þess að réttindaumhverfið er annað, þá verður biðlaunarétturinn virkur? Þessu halda mjög margir lögfræðingar fram og að því leyti til er í besta falli ljóst, herra forseti, að það er grenjandi óvissa um að þetta gangi eins og hér er lagt upp með og mestar líkur á því að afleiðing þess að vanda ekki betur til vinnubragða hvað þetta snertir verði bullandi málaferli og óróleiki á næstu missirum. Herra forseti. Í gegnum þetta hef ég í leiðinni að nokkru leyti gert grein fyrir helstu breytingartillögum meiri hlutans þannig að ég get farið þar fljótt fyrir sögu. Ég hef rætt rækilega um 22. gr. og breytingarnar sem þar eru gerðar og eru auðvitað veigamiklar í sjálfu sér því þær afmarka verulega þann hóp sem áður var ætlunin að láta falla undir þetta nýja hugtak, embættismenn. Það er einnig umtalsverð breyting að okkar mati að í 13. tölul. breytingartillöguskjalsins á þskj. 1057 að fella á niður 2. mgr. 47. gr. frv., þ.e. þá illræmdu málsgrein sem átti að færa eða margir óttuðust að mundi færa, svo maður haldi öllu rétt til haga, ófélagsbundnum mönnum, þeim sem gengju úr verkalýðsfélögum, forréttindi umfram aðra. Sem sagt þau forréttindi að geta staðið utan stéttarfélaga, losnað við að greiða til þeirra iðgjöld, en fá á silfurfati réttindi þau hin sömu og verkalýðsfélög kynnu að semja um. Því er að vísu haldið fram af hálfu hæstv. fjmrh. og fleiri og má vel vera að sé rétt að gagnvart opinberum starfsmönnum yrði þetta í lagi vegna þess að þá gildi önnur lagaákvæði, lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna og einhver ákvæði sem gott ef ekki eru frá 1915 og 1986 um það sem sagt að menn skuli greiða fyrir þá þjónustu sem þeir óbeint fá ef þeir standa utan stéttarfélaga en taka kjör samkvæmt því sem stéttarfélögin semja um. En þá stendur enn eftir sá hópur sem nú kemur undir gildissvið þessara laga sem eru opinberir starfsmenn í almennu verkalýðshreyfingunni. Um þá gilda ekki lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna eða hafa ekki gert. Óvissan gat því enn þá verið þar hvernig færi um ófélagsbundna menn sem komið hefðu úr röðum félagsmanna almennu verkalýðsfélaganna. En í öllu falli er það svo og það er ljóst að við teljum það verulega bót að þessi umdeilda grein falli út og þannig gefist kostur á því að vanda betur til frágangs þessara mála. Hin efnisáhrif þessarar greinar sem menn óttuðust voru þau að hún yrði til að grafa undan stöðu verkalýðsfélaganna, ýta undir það að menn færu úr þeim og sæju sér engan hag í því að vera í þeim. Enda vandséð að menn geri það ef þeir geta fengið alla þjónustu þeirra gratís nema þá þeir sem á grundvelli stéttarvitundar og af hugsjón vildu styrkja verkalýðshreyfinguna eða verkalýðsfélög með aðild sinni. Að öðru leyti væru þá engin sérstök rök fyrir því að vera þar innan borðs, eða hvað? Þetta mundi heita það sem sagt var einu sinni á þingi: Að fá allt fyrir ekkert. Það er að segja ef mönnum væri gert með sérstakri mismunun af þessu tagi hærra undir höfði ef þeir stæðu utan verkalýðsfélaga en innan þeirra. Sömuleiðis má segja að þær lagfæringar sem gerðar eru í 11. brtt.. á 40. gr. frv. og ég hef hér fjallað um séu að sjálfsögðu til bóta, þ.e. að fella niður þessi fráleitu orð að ekki einasta sé mönnum bannað að fara í verkföll og allt það, heldur stuðla að þeim eða öðrum sambærilegum aðgerðum með hvaða hætti sem er. Eins og bent var á hefði þetta þýtt að öllum þeim sem falla undir skilgreininguna embættismenn, þar með taldir prestar landsins, væri væntanlega bannað að skrifa blaðagrein eða opna munninn í stólnum um nokkuð það sem tengja mætti við kjarabaráttu ef hún stæði yfir. Auðvitað er svona ákvæði alveg gersamlega út úr kú og sem betur fer hafa menn séð að sér og leggja til að það sé fellt niður. Í heildina tekið, herra forseti, ætla ég að láta nægja að segja að þessar breytingartillögur allar sýna það sem við höfum hamrað á, þ.e. hversu mikil hrákasmíð þetta frv. var í upphafi og í raun ótrúlega lítt unnið, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Herra forseti. Þrátt fyrir gífurlega vinnu sem efh.- og viðskn. hefur reynt að leggja í þetta mál og fleiri á undanförnum vikum er langt frá því að menn hafi haft það næði og það tóm til þess að ígrunda þessi mál sem eðlilegt væri. Þetta frv., þessi vandasama löggjöf, er dæmigerð fyrir það að málið mundi bíða sér til mikilla bóta, efnislega. Þetta er mál sem hefði verið æskilegt að vinna í í milliþinganefnd eða í einhverjum farvegi yfir sumarið og hafa svo a.m.k. allt haustmissirið til að taka það til rækilegrar skoðunar í efh.- og viðskn. Þannig hefur efh.- og viðskn. á undanförnum árum oft unnið að vandasamri löggjöf. Ég gæti nefnt sem dæmi samkeppnislög. Þegar þau voru sett var lagt í gríðarlega vinnu. Efh.- og viðskn. tók sér tíma, fór í vinnuferðir, sat yfir málinu heilu dagana og fékk til sín sérfræðinga. Hver varð niðurstaðan? Hún varð sú eftir þriggja missira vinnu að mjög vönduð og heildstæð samkeppnislöggjöf var afgreidd í samstöðu frá Alþingi. Ég get trútt um talað því ég var þátttakandi í þessari vinnu allri. Ég hafði lagt fram frv. til laga um nýja samkeppnislöggjöf árið á undan í hæstv. ríkisstjórn og leyfi mér að segja að ég hafði haft þó nokkur áhrif á þá vinnu sem þar fór fram. Einhvern tíma hefðu það þótt tíðindi að sósíalistinn ég og frjálshyggjumennirnir úr Sjálfstfl. sem að þessu starfi komu hefðum orðið sammála á Íslandi á árinu 1992 um samkeppnislög. En það gerðist og segir sína sögu um hvort tveggja. En fyrst og fremst er það góður vitnisburður um þau vinnubrögð sem þá voru ástunduð. Menn fengu frið og næði til þess að grandskoða málin og ná saman. Og ætli það sé ekki vænlegra til árangurs og farsælla fyrir samfélagið en að þræla hlutunum áfram með þeim hætti sem hér er verið að reyna, þræla hlutunum áfram í svona andstöðu. Og að þessu sinni ekki bara við okkur stjórnarandstæðinga. Menn geta gert lítið með okkar sjónarmið og okkar málafylgju og vinnu ef þeir vilja. En það er því miður ekki bara svo að það sé í andstöðu við okkur og gegn okkar sannfæringu um það að þessi mál séu ekki nógu vel unnin, heldur er það líka í andstöðu við alla verkalýðshreyfinguna. Tugi þúsunda og hundruð þúsunda félagsmanna þeirra og forsvarsmenn. Og það er öllu alvarlegra og verra mál. Að síðustu, herra forseti, að lokinni þessari umfjöllun málsins og í ljósi breytingartillagna sem nú liggja fyrir við 3. umr. og þeirra breytinga sem gerðar voru á frv. eftir 2. umr. standa þau mál þannig að það hefur engu breytt um harða andstöðu samtaka launamanna við þetta frv. Við sáum til þess, fulltrúar minni hlutans, að forustumenn helstu samtaka opinberra starfsmanna og almennu verkalýðshreyfingarinnar komu fyrir efh.- og viðskn. á lokastigi umfjöllunar um málið til þess að það lægi alveg ljóst fyrir, skýrt og milliliðalaust, hver væri þá orðin afstaða verkalýðshreyfingarinnar til þessara mála. Og svörin voru skýr. Hún er óbreytt. Við viljum þessi mál út af borðinu, við krefjumst þess að þau verði ekki afgreidd vegna þess að þau eru enn efnislega óþolandi fyrir okkur og líka vegna þess að það eru óuppgerðar sakir vegna þeirra vinnubragða sem ástunduð hafa verið í þessu sambandi. Hvort tveggja stendur eftir. Málin hafa vissulega breyst og að ýmsu leyti til bóta, hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti hennar er sem betur fer ekki svo heillum horfinn að hann hafi ekki séð að sér í ýmsum greinum. Þótt það séu kannski minni líkur nú en voru áður á því, sem voru yfirgnæfandi, að frv. brjóti beinlínis stjórnarskrá og alþjóðlegar samþykktir, er eftir sem áður þarna á ferðinni fjölmargt efnislegt sem við getum ekki sætt okkur við. Það liggur því alveg skýrt fyrir, eins skýrt og nokkuð getur verið, herra forseti, að afstaða verkalýðshreyfingarinnar er óbreytt. Hún krefst þess að þessi mál verði ekki afgreidd og afstaða stjórnarandstöðunnar er sömuleiðis óbreytt. Við munum því leggjast gegn afgreiðslu þessa máls og nefndaráliti okkar lýkur á þeirri niðurstöðu. Ég vil svo áður en ég lýk máli mínu, herra forseti, aðeins segja á nýjan leik almennt um þetta mál að það virðist einhvern veginn ekki hafa tekist að kveikja á perunni eða perunum, það er líklega rétt að hafa þetta í fleirtölu, hjá hæstv. ráðherrum og hv. stjórnarliðum varðandi það hversu alvarlegt mál er hér á ferðinni. Maður verður að vísu rækilega var við það að úti í þjóðfélaginu hefur það stimplast alveg inn endanlega hvað hér er að gerast. Ég er ekki að segja að almenningur í landinu hafi sett sig í einstökum atriðum nákvæmlega og í smáatriðum ofan í efnisþætti þessa máls, enda varla til þess hægt að ætlast. En hitt er ljóst að almenningur á Íslandi hefur alveg meðtekið hvað er að gerast. Það sem er að gerast er að ríkisstjórnin er komin í stríð við verkalýðshreyfinguna. Ríkisstjórnin hefur sagt upp friðnum. Fram undan eru átök í kjaramálum, óvissa og veruleg hætta á því að þeim stöðugleika sem við höfum náð að búa við nú um nú um nokkurra ára bil verði fórnað á altari þessarar fávisku. Ég kem ekki fyrir mig neinu einu íslensku orði sem lýsir þessu betur en orðinu þrái. Þetta virðist vera orðinn einhver þrái í hæstv. ríkisstjórn, sérstaklega t.d. hæstv. félmrh. varðandi frv. um stéttarfélög og vinnudeilur sem meira og minna ekkert er orðið eftir af nema nafnið tómt. Samt þráast hæstv. félmrh. við. Hann finnur ekki leið í land, vill ekki viðurkenna ósigur sinn og er kominn út á þessar hryllilegu blindgötur. Herra forseti. Ég vil svo að lokum óska eftir því að hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra verði látinn vita af því að hans sé óskað við umræðuna. Ég geri ekki kröfu til þess að hann komi nú áður en ég lýk máli mínu, en ég áskil mér rétt til þess síðar í umræðunni að leggja spurningar fyrir hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra hvað varðar 4. tölul. 22. gr. frv. eins og hann er lagður upp í breytingartillöguskjali meiri hlutans. Ég tel ekki hægt að ljúka umræðum um þetta hvað það mál varðar öðruvísi en hæstv. dómsmrh. eigi kost á því að lýsa sinni afstöðu til þessa máls. Ég teldi það hneyksli ef umfjöllun um þetta yrði lokið án þess að æðsti yfirmaður þeirra mála í landinu kæmi til umræðunnar. Ég fer í öðru lagi fram á að formenn stjórnarandstöðuflokkanna sýni þessari umræðu þann sóma að vera hér viðstaddir. Mér finnst það ekki hægt, herra forseti, að halda áfram umræðum um þetta mikla mál á lokastigi þannig að það sé galtómur ráðherrabekkurinn. Ég tek það fram að hæstv. fjmrh. þurfti að bregða sér aðeins frá lögmætra erinda og með mínu samþykki þannig að ég er í þessu tilviki ekki að vísa til hans. Ég krefst þess að hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. verði viðstaddir í dag og séu við þessa umræðu. Þeir eru pólitískir ábyrgðaraðilar þessara mála og það er hneyksli ef þeir ætlað að bjóða Alþingi upp á þá vanvirðu og verkalýðshreyfingunni og stjórnarandstöðunni og öðrum sem í hlut eiga að henni ljúki án þess að þeir svo mikið sem séu viðstaddir, svo ekki sé minnst á að Framsfl. er yfirleitt algerlega týndur í þessu máli eins og reyndar flestum öðrum. Hæstv. utanrrh. er að reyna að bjóða mönnum upp á það og þjóðinni ekki síst að Framsfl. sé algerlega í felum. Að hann sem formaður flokksins þori aldrei í ræðustól í hvorugu málinu, þetta er hneyksli. Eða er samviska hæstv. utanrrh. þannig á sig komin í þessum efnum að hann þori ekki í ræðustólinn til þess að standa fyrir máli Framsfl.? Er það þannig, herra forseti? Nú vill svo til að sjónvarp landsmanna sendir út umræður og hæstv. utanrrh. hefur kjörið tækifæri til þess að koma í ræðustólinn í eftirmiðdaginn og standa fyrir máli Framsfl. sem menn hafa eðlilega harðlega gagnrýnt fyrir að ganga erinda íhaldsins og frjálshyggjunnar. Ég óska því eftir því, herra forseti, að þessi ósk verði tekin alvarlega. Ég mótmæli því að umræðunni ljúki öðruvísi en formenn stjórnarflokkanna komi hingað og okkur gefist kostur á því að leggja fyrir þá spurningar og eiga við þá orðastað. Alveg sérstaklega höfða ég hér til formanns Framsfl. Af eðlilegum ástæðum er kannski ríkari ástæða en ella til að hann komi hér þar sem þetta mál er á verksviði hæstv. fjmrh. og hæstv. fjmrh. stendur að því leyti til fyrir máli Sjálfstfl. í þessum efnum. Ég tel jafnframt eðlilegt að hæstv. forsrh. sem pólitískur ábyrgðaraðili og forustumaður ríkisstjórnarinnar í heild gefi einhver skýr svör. Það gengur ekki annað en þessir hæstv. ráðherrar svari því hvernig þeir sjá þetta mál í samhengi við komandi kjarasamninga svo eitt dæmi sé tekið. Annað gengur ekki. Að lokum, herra forseti, er það afstaða minni hlutans að leggjast gegn þessu máli. Við leggjum því til að því verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá: ,,Þar sem samtök launafólks leggjast algerlega gegn máli þessu, afgreiðsla þess mundi stórspilla andrúmsloftinu í aðdraganda komandi kjarasamninga og málið er enn langt frá því að vera fullunnið og á því fjölmargir tæknilegir jafnt sem efnislegir ágallar samþykkir Alþingi að vísa frv. frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá.`` Verði tillaga þessi felld mun minni hlutinn greiða atkvæði gegn frv. í heild sinni. Kristín Ástgeirsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkt nefndaráliti þessu. Undir þetta rita Steingrímur J. Sigfússon frsm., Ágúst Einarsson og Sighvatur Björgvinsson. Alþingi, 23. maí 1996. Herra forseti, ég hef lokið máli mínu.

Vegna óskar hv. þm. um viðveru hæstv. ráðherra við umræðuna vill forseti upplýsa að boðum hefur verið komið til þeirra varðandi þessa ósk.

Ég þakka.

Herra forseti. Ég vil taka það mjög skýrt fram að það er enginn efi í mínum huga um það að hv. þm. Steingrími Sigfússyni þykir mjög vænt um mig.

Já, það er rétt.

Ég get líka upplýst þingheim um að mér þykir mjög vænt um hann. En þrátt fyrir þá væntumþykju alla hef ég aldrei fundið hjá mér hvöt til að koma upp í ræðustólinn og tilkynna að ég aumkvaði hann rosalega í því hlutskipti að þurfa að standa hér daginn út og daginn inn og masa þetta fram og til baka eins og hlutskipti hans hefur verið hér undanfarnar vikur og mánuði. Hann hefur þurft að þola mikið og ég finn til með honum. En það tala ég við hann um í einrúmi, ég nota ekki ræðustólinn til þess. Það vil ég taka fram sérstaklega. Varðandi leikþáttinn áðan um þá harmrænu hluti að sá maður sem hér stendur, Einar Oddur, hefði sýnt af sér stórkostlegt geðleysi og afturför, get ég upplýst þingmanninn um það að eflaust er um afturför að ræða hjá okkur öllum, menn byrja víst að hrörna eftir 14--15 ára aldur er mér sagt. En geðlaus er ég ekki. Ég get sagt honum að ég flyt þetta mál fyrir hönd meiri hlutans og tel okkur hafa fullan sóma af því. Ég tel þetta mjög þarft mál. Það er nauðsynlegt að flytja þetta mál. Ég lít á það sem upphaf að langri vegferð þannig að kjaraumhverfi allra launþega í landinu verði að lokum hið sama, hvort sem þeir vinna hjá hinu opinbera eða á almennum markaði. Það er að vísu löng leið að því markmiði, en við verðum að hefja hana einhvers staðar. Auðvitað er það rétt sem ég sagði í upphafi máls míns að margt í þessu orkar tvímælis. En það liggur samt fyrir að við höfum ekki, eins og fullyrt hefur verið, brotið neinar þjóðréttarlegar samþykktir. Við erum ekki nokkurs staðar að brjóta neitt gegn stjórnarskrá Íslands.  Hv. þm. vitnar til frægra stórskálda eins og Shakespeares. Ég vil minna hann á að Shakespeare samdi ekki bara harmleiki, hann samdi líka kómedíur sem voru mikið notaðar af trúðum og skemmtikröftum. Ein þeirra heitir ,,Much ado about nothing`` og allt þetta mas minnir mig mjög á hana.

Herra forseti. Mér þykir mjög miður ef hv. þm. hefur tekið orðaskiptin áðan persónulega. Það var ekki þannig meint. Ég var að sjálfsögðu að fjalla um hið pólitíska hlutskipti hv. þm., um hið pólitíska hlutverk sem hv. þm. er í. Hv. þm. þarf að temja sér að greina þarna á milli. Við reynum það jafnan í samskiptum okkar, pólitískir andstæðingar hér, að halda þessu tvennu algerlega aðgreindu. Eins og hv. þm. veit getum við verið hinir bestu mátar utan þingsala en þegar um er að ræða pólitísk verk og pólitískt hlutskipti eru það pólitísk mál. Ég var að fjalla um það pólitíska hlutverk sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er nú í. Hann er frsm. meiri hlutans fyrir þessu máli við þessar aðstæður sem ég fór nokkuð rækilega yfir. Um þetta mál er gífurlegur ágreiningur og andrúmsloftið úti í þjóðfélaginu og þá sérstaklega hjá verkalýðshreyfingunni er eins og raun ber vitni. Og ég ætla að endurtaka að ég ætla að halda áfram að leyfa mér að trúa því innst inni að hv. þm. sé ekki eins skemmt og hann vill vera láta út af þessu. Ég ætla að fá að trúa því áfram ef ég má hvað sem hver segir. Ég veit að hv. þm. hefur þekkingu á því hvernig þessir hlutir ganga fyrir sig í raunveruleikanum og ég vil fá að trúa því að hann telji þetta ekki skemmtilega stöðu eða sérstaklega ánægjulegt pólitískt verk sem hann hefur orðið að vinna. Auðvitað verður að gera fleira en gott þykir, það þekkjum við sem lengi höfum verið í því að moka þessa pólitísku flóra. Varðandi skáldskapinn og bókmenntirnar þurfum við eiginlega meiri tíma ef við eigum að komast eitthvað á flug í þessu með Shakespeare og annað því um líkt. Ég er svo sannarlega til í að fara að reyna að lesa mér til og rifja það svolítið upp þannig að ég geti líka komið með eitthvað af beinum tilvitnunum. Örugglega finn ég sögupersónur sem ég get nafngreint sem ættu þá vel við í tilviki hv. þm. 
            

Herra forseti. Þetta er lokaumræða málsins. Nú eiga ekki við lengur nein varnaðarorð. Nú eiga ekki lengur við setningarnar til hæstv. ríkisstjórnar: Hugsið þið ykkur um tvisvar, viljið þið ekki finna þessu annan farveg? Það er búið að svara öllum þeim spurningum og ábendingum. Ríkisstjórnin hyggst keyra málið í gegn og gera það að lögum í því formi eins og það er lagt fram núna. Það er ekki hlutverk stjórnarandstöðunnar á þessum tímapunkti að reyna að hafa vit fyrir hæstv. ríkisstjórn. Það eina sem við getum gert við lokaafgreiðslu þessa máls er að draga upp nokkra efnisþætti í tengslum við málið. Það er augljóst og hefur komið fram í umræðunni að hér er verið að vinna slæmt verk. Hér er ráðist einhliða inn í 40 ára gamla löggjöf án þess að þeir einstaklingar, sem þessi löggjöf snýst um, hafi fengið ráðrúm til að koma að þeirri vinnu. Það hefur verið dregið skýrt fram í umræðunni af hálfu stjórnarandstæðinga og reyndar einnig stéttarfélaganna að málið hafi verið illa unnið og illa úr garði gert þegar það kom inn í þingið. Skýrasta vitnið um það eru hinar fjölmörgu breytingartillögur sem meiri hlutinn lagði fram við 2. umr. og nú aftur 3. umr. Áðan var vitnað í álit þriggja lögmanna sem efh.- og viðskn. fékk til að fara yfir málið. Í þessum álitum kemur fram að mjög margt orkar tvímælis og meiri hlutinn neyddist til að gera breytingartillögur í kjölfar þessa álits sem koma til atkvæða að lokinni umræðunni. Það lýsir einfaldlega vinnubrögðum við þetta mál að rétt fyrir lok umræðunnar áður en Alþingi lögfestir lagabálk þurfi utanaðkomandi lögfræðiálit, sem fékkst fram með herkjum að yrðu gerð, til að benda á misfellur í frv. ríkisstjórnarinnar. Röksemdir okkar um að málið hefði þurft að vinna betur fyrir utan að það hefði þurft að vera í öðrum farvegi voru því allar réttar. Það sýna einfaldlega þær breytingartillögur sem meiri hlutinn leggur fram við umræðuna. Það hefur verið hlustað á nokkur atriði okkar stjórnarandstæðinga sem varða efni frv. Hins vegar er efni frv. ekki aðalatriðið heldur að lagasetning skuli sett einhliða án nauðsynlegs samráðs en efnislega hafa verið gerðar nokkrar breytingar á frv. sem horfa til bóta. Þar er sérstaklega að nefna að 2. mgr. 47. gr. er tekin út en það töldum við atlögu að rótum verkalýðshreyfingarinnar, skipulagðra stéttarfélaga hér á landi. Það er gott að það fór út en söm var hugsunin og stefnan sem kom fram í upprunalegu frv. Jafnframt er tekið út ákvæðið um að embættismenn hafi ekki málfrelsi enda brýtur það í bága við stjórnarskrá og það er satt best að segja með eindæmum að við 3. umr. máls þurfi að gera breytingu á stjfrv. vegna þess að það brýtur í bága við stjórnarskrá. Slík vinnubrögð eru með eindæmum eins og meiri hluti nefndarinnar eða ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur gengið í gegnum. Sömuleiðis hefur skýrst í umræðunni að ekki eru gerðar neinar breytingar sem varða veikindarétt og fæðingarorlof. En réttarstaða þeirra mála er veikt í frv. Það á að vera háð almennum kjarasamningum og mjög líklegt að réttindin verði færð niður á við þó ekki væri nema til að gæta samræmis við stöðu á almennum vinnumarkaði. Meiri hlutinn féllst ekki á að tryggja betur þennan rétt og lýsir það hugsunarhætti gagnvart málinu. Sömuleiðis má nefna að enn þá er inni að verði maður langvarandi veikur og er svo óheppinn að vera í opinberri þjónustu þá ber að reka hann. Það lýsir líka hugsunarhætti gagnvart starfsmönnum ríkisins að þetta ákvæði skuli verða lögfest innan nokkurra daga með stuðningi Sjálfstfl. og Framsfl. Bent hefur verið á að aðalástæðan fyrir öllu þessu brambolti sé að afnema biðlaun starfsmanna til að geta knúið í gegn formbreytingu Pósts og síma og væntanlega viðskiptabanka. Það er ljóst að ýmsir lögmenn og þar á meðal einn þessara þriggja lögmanna telja að um sé að ræða rétt sem sé varinn af eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar. Það er augljóst að hér stefnir í dómsmál. Er það vitaskuld ekki gott mál að ganga frá lagasetningu sem er vitað að muni enda fyrir dómstólum. Sömuleiðis má benda á að afleiðingar þessarar útfærslu hjá hæstv. ríkisstjórn þegar hún talar um að illt sé að menn séu á tvöföldum launum fyrir eitt starf, þ.e. við formbreytingu, verða hins vegar þær að fólk sem er á biðlaunum er þá á biðlaunum án þess að vera í starfi ef það má orða það þannig. Afleiðingarnar af þessu verða þær að fjölmargir aðilar, sem eiga rétt á biðlaunum, munu kjósa að vera á þeim í 6--12 mánuði og fara hugsanlega í óskráða atvinnustarfsemi, svarta atvinnustarfsemi. Það var a.m.k. álit ýmissa umsagnaraðila sem ræddu við efh.- og viðskn. Allir sjá að ekki er gott að ganga frá löggjöf með þeim hætti. Sömuleiðis hefur komið fram við lokaafgreiðslu málsins að ríkisstjórnarmeirihlutinn er í miklum vandræðum að útfæra hvað telst sambærilegt starf sem boðið er ef um formbreytingu er að ræða eða ef fólk fer úr ríkisþjónustu. Ekki var hægt að svara öllum þeim spurningum um útfærslu þess efnis af forsvarsmönnum frv. Það er vitaskuld óhæfa að óvissa skuli ríkja um þennan þátt. Ráðningarfesta starfsmanna ríkisins er veikt stórlega með frv. Það er mjög ámælisvert að ekki verði afgreiddur með þessu frv. svokallaður bandormur en það kallaði á verulega breytingu á 22. gr. frv. um embættismenn. Vitaskuld hefði átt að taka þetta allt í einu lagi eins og hæstv. forsrh. gaf reyndar yfirlýsingu um snemma í umræðunni. Það var ekkert gert með orð hans í sambandi við vinnubrögð heldur var málið lögfest með þessum hætti og afgreiðslu svokallaðs bandorms frestað fram á haustdaga og fjölmörgum spurningum ósvarað um útfærslu gagnvart einstökum stéttum. Þetta er dæmi um hroðvirknisleg vinnubrögð og það að velta á undan sér þeim vandamálum sem fylgja óvandaðri lagasmíð. Það er sömuleiðis inni og ekki hefur tekist að fá neina breytingar á yfirvinnuskyldu starfsmanna ríkisins sem er einsdæmi og þekkist ekki á almennum markaði og sömuleiðis að hægt er að fresta uppsögn starfsmanna ef margir óska lausnar á sama tíma. Í nefndinni var bent á af forsvarsmönnum Kennarasambands Íslands að oft hætta margir kennarar á sama tíma í skólum, sérstaklega á landsbyggðinni, án þess að það sé um nokkuð að ræða sem tengist kjaramálum. Oft vill verða breyting í stórum hópum, sérstaklega á smærri stöðum, og þá er hægt að beita þessu ákvæði til að þvinga fólk til að vinna áfram í þeim störfum sem það var í og er þetta náttúrlega mikil mismunun miðað við það sem gengur og gerist á almennum vinnumarkaði. Það var sömuleiðis upplýst við lokaafgreiðslu málsins að menn töldu að sambærilegt starf væri líka fyrir hendi, ekki aðeins ef menn færu úr öðru réttarumhverfi heldur einnig annað lífeyrissjóðsumhverfi. Það er augsýnilegt að frumvarpshöfundar og ríkisstjórnin stefna að því að útfæra ákvæði þessa frv. á óhagkvæman hátt fyrir starfsmenn ríkisins. Það lá ljóst fyrir þegar gengið var eftir hvernig bæri að meta sambærileg störf þegar kæmi að ýmsum réttindamálum eins og lífeyrismálum. Þá kom fram yfirlýsing frumvarpshöfunda og væntanlega skilningur ríkisstjórnarmeirihlutans í þeim efnum að það væri alveg sambærilegt ef t.d. kennari hætti störfum í opinberri þjónustu og færi til einkaskóla þótt svo að þar væri um allt annað réttindaumhverfi að ræða. Það yrði talið sambærilegt starf og lögvernduð biðlaunaréttindi féllu þá niður svo dæmi sé tekið. Þetta er vitaskuld lýsing á útfærslu og afleiðingum þessa frv. en ekki er hægt að sjá fyrir allar afleiðingar þess. Það er þó ljóst að með þessu frv. er skert mjög verulega staða starfsmanna ríkisins og það án þess að þeir fái rönd við reist. Það sem mig langar að gera hér aðeins að umtalsefni er raunverulega ekki það sem stendur í frv. heldur það sem vantar í það til að þetta hefði getað orðið löggjöf eða það sem ég tel að hefði þurft að vera í því ef menn ætluðu að endurskipuleggja ríkisrammann. Það er t.d. lögfest í þessu frv. vald forstöðumanna til yfirborgana en það er ekkert virkt eftirlit byggt inn í það vald sem þeir hafa. Segja má að þarna sé geðþóttavald lögfest gagnvart starfsmönnum ríkisins. Það má benda á að meginstefna stjórnsýslulaganna er einmitt að koma í veg fyrir að þegnar landsins standi andspænis geðþóttavaldi. Hér er það hins vegar lögfest gagnvart starfsmönnum ríkisins með hinu mikla valdi forstöðumanna sem hafa m.a. vald til yfirborgana og það hefur verið gengið margoft eftir því hvað líði reglum sem á að vinna eftir. Það er 9. gr. frv. sem fjallar um þá þætti. Það hefur komið skýrt fram og við umfjöllun nefndarinnar milli 2. og 3. umr. fengust engin svör við því. Það segir okkur það eitt að engar reglur eru til og það á að lögfesta málið án þess að menn fái kost á að skoða þær reglur sem á að vinna eftir í þeim mikilvæga þætti frv. Í frv. er sömuleiðis lögfest mjög gamaldags stjórnunarfræði sem átti við fyrir 10--15 árum, miðstýrð boðvaldsstjórnunarfræði ef það má orða það svo. Miðstýring gengur eins og rauður þráður í gegnum frv. Annars vegar með lögfestingu eftirlitslítils valds forstöðumanna og hins vegar með því að miðstýring fjmrn. er aukin í þessu frv. en fjmrn. er látið koma að öllum ákvörðunum sem skipta starfsmenn ríkisins. Þetta er úrelt aðferðafræði og gengur þvert á það sem þekkist víðast hvar í kringum okkur þar sem menn leitast við að tengja fólk inn í ákvarðanatöku og koma fyrir dreifstýringu við rekstur opinberrar þjónustu fyrirtækja. Ekkert er tekið á þessu í frv. og lýsir það betur en margt annað að hér eru menn með gamla aðferðafræði, ekki einungis hvað varðar stjórnunarþáttinn heldur er einnig verið að endurvekja húsbóndavaldshugsun sem hefur alls staðar verið rutt út af borðinu bæði í fyrirtækjarekstri og opinberum rekstri í nágrannalöndunum. Sömuleiðis er ekkert tekið á kjarasamningsferli hjá hinu opinbera í frv. Vitaskuld er það miður en það er ástæða fyrir því að ekki er tekið á því. Það er mjög miðstýrt fyrirkomulag og fellur því mjög vel inn í þá hugsun sem einkennir frv. að öðru leyti. Vitaskuld hefði þurft að brjóta upp þetta fyrirkomulag þannig að ráðuneyti og stofnanir hefðu getað komið virkar að kjarasamningum þannig að áhrif starfsmanna yrðu bæði meiri og hægt væri að nýta sér sérstöðu einstakra fyrirtækja og stofnana ríkisins á árangursríkan hátt bæði fyrir ríkisvaldið sem vinnuveitanda og fyrir starfsmenn sem launþega. Ekki neitt í frv. er í þessa áttina heldur er miðstýringin fest enn betur í sessi. Fjölmörg atriði í frv. eru ólík því sem gengur og gerist á almennum markaði eins og yfirvinnuskylda og hópuppsagnir sem ég nefndi áður en slík ákvæði þekkjast ekki á almennum vinnumarkaði. Eftirlitslítið vald forstöðumanna þekkist ekki með þessum hætti á almenna markaðnum. Hér eru því lögfest atriði sem eru mjög stórt skref aftur á bak ef upprunalega ætlunin var að gera ríkisumsvifin sveigjanlegri. Það er ekkert um þá hluti í frv. Í frv. er ekkert tekið á gagnrýni lögmanna og stéttarfélaga er varðar málskotsrétt. Stjórnsýslulög eru tekin úr sambandi að hluta til og án þess að gefa málunum nægilega athygli eru þættir einfaldlega lögfestir sem stangast vægast sagt mjög á við nútímalega hugsun varðandi opinbera stjórnsýslu en gætu hugsanlega varðað við önnur lög. Þetta er dæmi um slæm vinnubrögð og að ekki skuli hafa verið gefið betra ráðrúm til að fara yfir þann þátt. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði grein fyrir áliti minni hluta efh.- og viðskn. Ég á sæti í efh.- og viðskn. og stend að því minnihlutaáliti sem hann gerði hér ágætlega grein fyrir áðan. Við leggjum til að málinu verði vísað frá með dagskrártillögu. Ég geri hins vegar ráð fyrir að sú tillaga verði felld. Það er augsýnilegt að ekki verður hægt að koma vitinu fyrir hæstv. ríkisstjórn. Við höfum barist gegn frv. bæði með faglegum og pólitískum rökum en einnig með vinsamlegum ábendingum eins og oft vill verða í stjórnmálum á Íslandi að menn vilja reyna að forða að slys verði og láta hluti ekki lenda í þvílíkum vandræðum eins og frv. mun leiða til að okkar mati. Það er augljóst hvað gert er með frv. Það er hægt að segja það í einni setningu. Með þessari löggjöf er gengið inn í samningsumhverfi opinberra starfsmanna til hagsbóta fyrir annan aðilann, þ.e. ríkið sem vinnuveitanda. Nákvæmlega sama stefna kemur fram í frv. um stéttarfélög og vinnudeilur. Þar er gripið einhliða inn í löggjöf á miðjum samningstíma og tekið máli annars deiluaðilans, þ.e. vinnuveitenda á almennum vinnumarkaði. Sama hugsun endurspeglast í þessu frv. Þetta er ekki góð aðferðafræði að mati okkar stjórnarandstæðinga. Við erum andsnúnir þeirri pólitísku hugsun sem kemur fram kemur í frv. Sömuleiðis finnst okkur að öll afstaða ríkisstjórnarinnar í málinu einkennist af hroka, ekki einungis gagnvart stjórnarandstöðu, látum það nú vera, við getum þolað það, en einnig hroka gagnvart starfsmönnum ríkisins og reyndar verkalýðshreyfingunni á almennum vinnumarkaði. Það er augsýnilegt að ríkisstjórnin ætlar sér að valta yfir sjónarmið gjörvallrar verkalýðshreyfingarinnar og stjórnarandstöðunnar og ætlar að lögfesta þetta í því formi sem hún hefur lagt hér fram. Áhrifin á kjarasamningana eru augljós. Það verða mikil kjaraátök um næstu áramót. Það verður ekki sagt um stjórnarandstöðuna að hún hafi ekki bent á það. Það verður ekki sagt um verkalýðshreyfinguna að hún hafi ekki bent á það. Við höfum ítrekað sagt að þessi mál ætti að leysa í samráði m.a. vegna þess að menn fara ekki einhliða inn í löggjöf af þessum toga eins og gert er en einnig til þess að við getum haldið áfram eðlilegum samskiptum milli ríkisvalds og starfsmanna þess svo og á hinum almenna vinnumarkaði. Þeirri efnahagsstefnu sem mótuð var fyrir 5--6 árum er stefnt í hættu með þeirri aðferðafræði sem ríkisstjórnin leggur upp með. Við höfum varað við afleiðingum málsins. Við leggjumst eindregið gegn lögfestingu frv. Við teljum það vera illa unnið efnislega en fyrst og fremst erum við andsnúnir því að fara einhliða inn í samningsumgjörðina á miðju kjarasamningstímabili. Við munum gera allt sem í okkar valdi stendur til að reyna að hnekkja þessari löggjöf. Við ráðum ekki við meiri hluta Alþingis í atkvæðagreiðslunni, sem fer fram að lokinni umræðunni, en stefna okkar er ljós. Við munum reyna bæði innan þings og utan að vinna að því að þessi lög verði numin úr gildi og þeim verði fundinn annar farvegur, þ.e. sú vinna sem er nauðsynleg við endurskoðun á löggjöf af þessu tagi. Sú lögfesting sem ríkisstjórnin stefnir að endurspeglar stjórnmálaskoðun hennar, hina pólitísku skoðun ríkisstjórnarinnar. Þessi mál hafa skerpt mjög hinar pólitísku línur í landinu, ekki aðeins milli stjórnar og stjórnarandstöðu heldur einnig milli vinnuveitenda, hvort sem er á opinberum markaði eða almennum markaði, og verkalýðs- og stéttarfélaganna í landinu. Hér eru orðnir skýrari kostir í stöðunni fyrir almenning til að taka afstöðu til. Málið snýst ekki um tæknilega útfærslu og lagfæringu á löggjöf heldur snýst það um pólitísk grundvallaratriði. Afstaða okkar er skýr í þessum efnum. Við höfnum þeirri pólitísku stefnu sem ríkisstjórnin fylgir eftir með lögfestingu þessa frv.

Herra forseti. Öll þekkjum við söguna um hjallinn hans Péturs þríhross sem Halldór Kiljan Laxnes segir frá í bók sinni um Ljósvíkinginn. Eins og hv. þm. muna voru það örlög þess hjalls að fjúka í vetrarveðrum en birtast síðan á miðilsfundi og var þá hjallurinn orðinn höll á himnum. Það má segja að vegferð þessa frv. hafi verið þveröfug. Þegar það var kynnt af hæstv. fjmrh. þá var það kynnt sem höll á himnum. Síðan hefur það mætt vetrarveðrum í meðförum þingsins og í umsögnum umsagnaraðila og birtist nú eins og á miðilsfundi og er þá orðið að skúr á malarkambi hæstv. ríkisstjórnar. Svo miklar breytingar hafa orðið á frv. Þegar frv. var lagt hér fram og mælt fyrir því af hæstv. fjmrh., sem kynnti það sem höll sína á himnum, sögðum við stjórnarandstæðingar m.a. að sum ákvæði þess brytu í bága við alþjóðasamninga um vinnumál sem Íslendingar eru aðilar að. Við sögðum að önnur atriði þess brytu í bága við stjórnarskrá lýðveldisins, m.a. um málfrelsi. Við sögðum að sum atriði þess brytu í bága við mannréttindalöggjöf sem á að ná til allra þegna Íslands. Þessu var harðlega mótmælt af hæstv. fjmrh. og málsvara ríkisstjórnarinnar. En í meðförunum hefur komið í ljós að við höfðum rétt fyrir okkur. Vegna þess að þær breytingar sem gerðar hafa verið á frv. hafa m.a. verið til þess að það bryti ekki í bága við alþjóðlegar skuldbindingar Íslendinga um vinnumarkaðsmál og málefni aðila vinnumarkaðarins. Aðrar hafa verið gerðar til að koma í veg fyrir að það bryti í báta við ákvæði íslensku stjórnarskrárinnar en þó standa enn inni í frv. ákvæði sem að áliti lögfræðinga brjóta í bága við almenn mannréttindi á Íslandi eins og þau birtast m.a. í stjórnsýslulögunum. Það kom því í ljós í meðförum Alþingis að frv., sem var upphaflega lagt fram, braut í verulegum atriðum í bága við ýmis undirstöðulýðréttindi í þjóðfélaginu og var þess vegna ekki sú glæsismíð sem hæstv. ríkisstjórn kynnti í upphafi málsins. Það er ástæðulaust nú við 3. umr. að fara mjög mörgum orðum um frv. í þeim búningi sem það er nú. Þó get ég ekki látið hjá líða að fara í örstuttu máli yfir þær umtalsverðu breytingar sem hafa verið gerðar á frv. frá upphaflegri gerð þess. Ég læt þá aðallega staðar numið við hinar stærri breytingar en auk þeirra hafa margar minni háttar breytingar verið gerðar. Í fyrsta lagi voru gerðar allverulegar breytingar á frv. við 2. umr. og vil ég í því sambandi geta þess sérstaklega að þar var gerð sú breyting til að tryggja réttindastöðu opinberra starfsmanna sem var ekki í frv. að forstöðumanni sé skylt að veita áminningu áður en hann vísar starfsmanni úr starfi sem hann telur að hafi með einhverjum hætti sætt ávirðingum í starfi. Þetta er að sjálfsögðu umtalsverð breyting til að tryggja réttarstöðu sem var ekki fyrir. Í öðru lagi voru lagðar til breytingar á ákvæði greinarinnar um hverjir skuli teljast embættismenn og þar með komið til móts við sjónarmið stjórnarandstöðunnar og verkalýðshreyfingarinnar og m.a. hætt við að svipta fjölmennar stéttir bæði samningsrétti og verkfallsrétti sem hefði verið brot á samningum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem Ísland er aðili að. Í þriðja lagi má minnast á að gerð hefur verið sú breyting að tryggja frekar rétt starfsmanns en gert var ráð fyrir í upphaflegum texta í þeim tilvikum að viðkomandi væri vikið frá starfi um stundarsakir að starfsmanninum var þó tryggður sá réttur að hann ætti heimtingu á opinberri rannsókn á því hvernig á því stæði en sá réttur var honum ekki tryggður í frv. eins og frá því var gengið upphaflega. Í fjórða lagi hefur verið gerð veruleg breyting varðandi stöðu starfsmanna Alþingis en breytingin snýr að stöðu Alþingis og stofnana þess innan ríkisvaldsins og er þar enn ein breytingin sem gerð var á frv. frá upphaflegri gerð þess í réttlætisátt. Loks má nefna ákvæði um biðlaunarétt þar sem lagt var til að tímalengd varðandi rétt til biðlauna yrði óbreytt frá gildandi lögum hjá starfsmönnum sem skipaðir hafa verið eða ráðnir í starf hjá ríkinu fyrir gildistöku laganna en það stóð til að brjóta réttindi á þessum starfsmönnum eins og frv. var í upphaflegri gerð þess. Strax við 2. umr. voru gerðar 19 efnisbreytingar á frv. og sumar þeirra verulegar og stórfelldar til að ganga til móts við þá gagnrýni sem fram hafði komið strax við 1. umr. á Alþingi frá stjórnarandstöðunni. Eftir 2. umr. voru gerðar enn frekari breytingar á frv. þannig að segja má að að lokinni þeirri breytingu standi varla steinn yfir steini af frv. eins og það var í upphaflegri gerð. Í fyrsta lagi má þar benda á að sú breyting er gerð á frv. frá upphaflegri gerð þess að starfsmaður fái rétt til að segja upp starfi sínu ef hann sættir sig ekki við breytingu á viðbótarlaunakjörum og tryggt er að hann hafi nokkuð svigrúm til þessa og haldi jafnframt óbreyttum launakjörum á uppsagnartímanum ef breytingin er honum ekki í hag. Þennan rétt átti ekki að tryggja starfsmanninum samkvæmt upphaflegu frv. ríkisstjórnarinnar en hefur verið tryggður með þessari breytingu. Í öðru lagi var gerð sú mikilvæga breyting við 22. gr., sem lýst var áðan, þar sem breytt er verulega frá því sem áður var ákveðið m.a. vegna þess að fylgifrv. þessa frv., bandormurinn margumtalaði, verður ekki afgreiddur á þinginu. Í þriðja lagi má benda á að nú er búið að tryggja með breytingu að embættismaður verði ekki látinn víkja úr embætti fyrir fullt og allt jafnvel þótt eðlilegt hefði verið að víkja honum úr embætti um stundarsakir ef síðar kemur í ljós að ávirðingar þær sem honum hafa verið gefnar að sök reynast ekki vera fyrir hendi. En eins og frv. var úr garði gert þá gerði ríkisstjórnin ráð fyrir því að hægt væri að víkja embættismanni varanlega úr starfi þó að í ljós kæmi að ávirðingar sem á hann væru bornar ættu ekki við rök að styðjast. Þessi breyting er umtalsverð réttindabót fyrir opinbera starfsmenn því það nær auðvitað ekki nokkurri átt að hægt sé að víkja mönnum fyrirvaralaust úr starfi og til frambúðar fyrir ávirðingar sem í ljós kemur að eiga ekki stoð í rökum. Í fjórða lagi er það viðamikil breyting að gert er ráð fyrir að embættismaður, sem nýtur biðlauna, haldi ekki bara föstum launum fyrir dagvinnu á biðlaunatímanum heldur einnig öðrum launakjörum er embættinu hafa fylgt. Þannig var þetta og er í gildandi reglum. Gert var ráð fyrir að skerða starfskjör embættismannsins á biðlaunatímanum í hinu upphaflega frv. en nú hefur það verið tekið til baka. Þá má einnig nefna 10. breytingartillöguna af þeim 15 sem nú eru lagðar fram af hálfu meiri hluta efh.- og viðskn. Þar hafði verið gert ráð fyrir því að hægt væri að tilkynna starfsmanni framlengingu á uppsagnarfresti við lok framlengingartímans. Með öðrum orðum að ef uppsögn starfsmanns væri framlengd eða öllu heldur að starf hans væri framlengt þrátt fyrir uppsögn starfsmannsins, þ.e. starfsmaður vill víkja úr starfi og segir upp með lögmætum fyrirvara og yfirboðari hans tekur þá ákvörðun að framlengja starfsemi hans, þá var eins og frv. var í upphaflegri gerð gert ráð fyrir því að það þyrfti ekki að tilkynna starfsmanninum um framlengingu á uppsagnarfrestinum fyrr en í lok uppsagnarfrestsins. Nú er búið að afnema þetta ákvæði og auka réttindi starfsmannsins hvað þessu viðvíkur. Þá kom einnig fram ábending frá lögmönnum um að með því að gera ráð fyrir að opinberir embættismenn, sem njóta ekki verkfalls- og samningsréttar, mættu ekki einu sinni stuðla að verkfallsaðgerðum væri þeim bannað að tala um ekki bara eigin vinnustöðvun, sem er ólögleg, heldur almennt um verkfallsaðgerðir í þjóðfélaginu en það væri brot á stjórnarskrá lýðveldisins. Á það álit hefur meiri hluti efh.- og viðskn. til allrar hamingju fallist og tekið ákvörðun um að leggja til að þessu ákvæði verði breytt þannig að það sé ljóst að eins og frv. lítur nú út, að gerðum þeim breytingum sem meiri hlutinn leggur til, verði ekki með sama hætti eins og hingað til hægt að segja hvað þetta atriði varðar að þarna sé um brot á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands að ræða sem á að tryggja borgurum landsins almennt málfrelsi. En það var það sem hæstv. ríkisstjórn lagði upp með að slíkt brot yrði samþykkt í þessum lögum og málfrelsið tekið af stórum atvinnustéttum Íslendinga. Þá má einnig benda á að afnumið hefur verið umdeilt ákvæði í 47. gr. sem gerði ráð fyrir að með lögum væri ákveðið að fólk sem stæði utan stéttarfélaga ætti í öllum tilvikum að njóta sama réttar og sömu launa og sömu kjara og stéttarfélög semja um fyrir meðlimi sína, m.a. fyrir tilstilli félagsgjalda og annarra þeirra gjalda sem lögð eru á félagsmenn stéttarfélaga til að standa undir kjarasamningagerð. Þetta umdeilda ákvæði hefur verið fellt út úr frv. þannig að það má segja að í þeim fjölmörgu breytingum, 19 breytingum við 2. umr. og 15 breytingum, sem lagðar eru til við 3. umr., sé búið að taka nánast hverja einustu grein frv. og gerbreyta henni. Frv. er nú ekki nema svipur hjá sjón frá því sem það var í upphaflegri gerð. Þess vegna mætti spyrja, virðulegi forseti: Hvers vegna er þá ekki stjórnarandstaðan ekki tilbúin til að ljá fylgi sitt við frv. eins og það er nú eftir þær miklu breytingar sem ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur séð sig knúinn til að leggja til að gerðar verði á frv.? Ástæðan er tvíþætt. Í fyrsta lagi eru þrátt fyrir þessar breytingar enn inni í frv. efnisatriði sem orka mjög tvímælis og ganga gegn sjónarmiðum stéttarfélaga og ganga gegn almennum mannréttindasjónarmiðum, jafnvel sjónarmiðum eins og þau eru fest í íslenskri löggjöf. Í því sambandi vil ég nefna nokkur atriði þessu til staðfestingar. Í fyrsta lagi eru ósamrýmanleg ákvæði í frv. um uppsagnarferli hjá opinberum starfsmönnum. Þar er gert ráð fyrir því annars vegar að forstöðumaður stofnunar hafi almennt opna heimild til að segja starfsmanni upp án þess að starfsmaðurinn geti skotið máli sínu til æðri yfirmanns og án þess að nokkur áminning eða viðvörun hafi farið á undan áður en starfsmanninum var sagt upp. Með öðrum orðum, annars vegar er inni í frv. opinn uppsagnarréttur þar sem hinn opinberi starfsmaður nýtur engrar sérstakrar verndar og hins vegar er í frv. líka ákvæði um öðruvísi uppsagnarferli, þ.e. uppsagnarferli þar sem gert er ráð fyrir því að til áminningar hafi þurft að koma sem ekki hafi verið virt áður en starfsmanninum sé sagt upp. Það er umhugsunarefni að starfsmaður, sem gerist brotlegur í starfi, sætir ámæli í starfi, hefur samkvæmt frv. eins og það nú lítur út meiri réttarvernd en starfsmaðurinn sem hefur ekkert til saka unnið. Ef víkja á starfsmanni úr starfi fyrir þær sakir að hann hafi brotið af sér í starfinu eða teljist ekki geta af öðrum ástæðum sinnt starfi sínu eða gert sig sekan um ámælisvert framferði er ekki hægt að segja starfsmanninum upp nema hann hafi fyrst verið áminntur og síðan komið í ljós að hann hafi ekki sinnt áminningunni. Ef hins vegar er um að ræða starfsmann sem ekkert hefur af sér gert, engum ávirðingum sætt og ekkert af sér brotið en stendur vel í starfi sínu að öllu leyti nýtur hann engrar slíkrar réttarverndar því það er hægt að segja honum upp án nokkurs fyrirvara og án nokkurrar skýringar. Segja má að frv. sé þannig úr garði gert að starfsmaðurinn sem ekki stendur sig í starfi hefur meiri réttarvernd samkvæmt frv. en starfsmaðurinn sem sinnir starfi sínu vel og skynsamlega. Það sér hver og einn í hendi sér að ekki er eðlilegt að lagasetning sé með þessum hætti. Í öðru lagi eru þau ákvæði í 34. gr. um biðlaunaréttinn sem við nánari skýringar hjá fjmrn. kemur í ljós að verið er að breyta mjög frá þeirri reglu sem þó var látin í veðri vaka í upphafi. Í fyrsta lagi er í 1. mgr. 34. gr. gert ráð fyrir að starfsmaður missi biðlaunarétt sé honum boðið starf sem sé sambærilegt við það starf sem hann áður hafði verið í. Ég spurði sérstaklega um það í efh.- og viðskn. hvað átt væri við með orðinu ,,sambærilegur``. Þar kom það m.a. fram að það er að áliti fjmrn. sambærilegt starf ef grunnskólakennari í ríkisskóla missir starf sitt en fær boð um starf í einkaskóla á móti. Það telur fjmrn. vera sambærilegt starf þó að réttarverndin og tryggingarnar, m.a. lífeyrissjóðsaðild og fleira, sé með allt öðrum hætti hjá þeim kennurum sem starfa í einkaskólum en hinum sem starfa í grunnskólum, t.d. á vegum ríkisins. Það er því gjörsamlega á huldu hvað átt er við þegar á að fara að túlka hvað séu sambærileg störf og hvað ekki. En það er annað í 2. mgr. 34. gr. sem er mun alvarlegra. Það er að gert er ráð fyrir því að biðlaunaréttur ríkisstarfsmanns skerðist ef hann tekur við einhverju öðru starfi á almennum markaði, gjörsamlega án tillits til þess hvort það starf er sambærilegt við það starf sem hann hafði áður eða ekki. Höfundar frv. sögðu okkur frá því í efh.- og viðskn. að þeim hefði verið falið það af hæstv. ríkisstjórn að ganga þannig frá lögunum að tryggt yrði í fyrsta lagi að embættismaður, eða starfsmaður ríkisins öllu heldur, sem væri t.d. starfsmaður í grunnskóla, sem flyttist síðar yfir til sveitarfélaga, fengi ekki biðlaun sem ríkisstarfsmaður jafnhliða og hann fengi laun greidd í sama starfi af hinum nýja launagreiðanda, sveitarfélaginu. Þetta voru önnur skilaboðin frá ríkisstjórninni hæstv. um hvað ætti að gera. Hin skilaboðin sem lögð voru fyrir höfunda frv. frá ríkisstjórninni voru þau að það ætti að koma í veg fyrir að starfsmaður í opinberu starfi sem síðar félli í hönd hlutafélags, t.d. vegna einkavæðingar, gæti haldið biðlaunum sínum frá ríkinu á sama tíma eins og hann héldi áfram sama starfi en hjá öðrum vinnuveitanda og þægi þar laun líka. Þetta voru skilaboðin frá ríkisstjórninni. Segja má að hægt sé að halda því fram með nokkrum rétti að þarna sé um réttlætismál að ræða, þ.e. að maður eða kona haldi ekki biðlaunum á sama tíma eins og viðkomandi þiggur sömu laun fyrir sama starf en hjá öðrum vinnuveitanda annaðhvort sveitarfélagi eða ríkisfyrirtæki sem gert hafi verið að hlutafélagi en haldi áfram í starfsemi. Það sem höfundar frv. gerðu hins vegar var að ganga miklu lengra en hæstv. ríkisstjórn lagði til þannig að það skiptir engu máli ef starfsmaður hjá ríkinu missir starf sitt og á þá biðlaunaréttindi samkvæmt túlkun fjmrn. við hvaða öðru starfi hann tekur, hvort það er eitthvað skylt því starfi sem hann hafði áður eða hvort það er starf í gjörólíkri starfsgrein þá á að draga þau laun sem hann fær í hinu nýja starfi frá biðlaunaréttinum sem hann hefur notið lögum og samningum samkvæmt. Auðvitað mun þetta hafa þau áhrif, virðulegi forseti, að þeir aðilar sem lenda í slíkri aðstöðu hafa raunar um tvennt að velja. Annaðhvort að leita sér að starfi í svokallaðri svartri atvinnustarfsemi þar sem fjmrn. fær ekki vitneskju um að viðkomandi þiggi laun frá öðrum launagreiðanda en ríkinu og þannig getur launtakinn haldið biðlaunarétti sínum í 6--12 mánuði. Þetta er annað valið sem starfsmaðurinn hefur ef hann vill halda biðlaununum sínum. Hitt valið er að sækjast ekki eftir starfi heldur vera starfslaus allan þann tíma sem biðlaunarétturinn varir. Þetta eru þau áhrif sem munu verða af þessu ákvæði, þ.e. það mun hvetja fólk til að sækjast eftir vinnu í svartri atvinnustarfsemi eða til þess að ganga án atvinnu. Ég vil aðeins í því sambandi, sem ég hef rætt um, skoða hvað segir um þetta í álitsgerð lögfræðinga en þeir vitna m.a. til ummæla Ólafs heitins Jóhannessonar, fyrrv. forsrh. og prófessors, sem orðaði það svo í Stjórnarfarsrétti sínum að í 14. gr. laga, nr. 38/1954, þar sem fjallað er um biðlaun sé um að tefla, og nú tek ég beina tilvitnun upp úr riti Ólafs Jóhannessonar: ,,lögákveðnar bætur til starfsmanns sem sagt hefur verið upp starfi vegna þess að staða sú sem hann hafi gegnt er lögð niður.`` Með ívitnun í þennan merka fræðimann og um hvert álit hans er á biðlaunaréttinum, þ.e. að þetta séu lögákveðnar bætur er biðlaunarétturinn jafnframt orðinn tryggingaréttur sem er verið að svipta opinbera starfsmenn með ákvæðinu í 34. gr. og ákvæði til bráðabirgða með ákvæði þessu sem leggur grundvöllinn að opinberri málshöfðun allra þeirra sem lenda í þessum aðstæðum með tilvísun til ummæla hins virta lagaprófessors Ólafs Jóhannessonar um hvers eðlis þessi réttur sé. Þetta er annað atriði sem er enn í frv. sem gerir okkur stjórnarandstæðingum algjörlega ókleift að samþykkja það þrátt fyrir þær miklu breytingar sem náðst hafa fram á frv. í meðförum Alþingis. Í þriðja lagi gengur frv. eins og það er úr garði gert á snið við stjórnsýslulög sem eiga að tryggja öllum borgurum á Íslandi ákveðin mannréttindi. Í því sambandi langar mig til að vitna í greinargerð Tryggva Gunnarssonar lögmanns sem lögð var fyrir hv. efh.- og viðskn. á einum af síðustu fundum nefndarinnar en þar segir eftir að lögmaðurinn hefur komist að þeirri niðurstöðu að vissulega geti Alþingi sett lög sem takmarka þau almennu mannréttindi, sem veitt eru í stjórnsýslulögum. Lögmaðurinn segir: ,,Þrátt fyrir þetta er rétt að vekja athygli á eftirfarandi ummælum úr greinargerð með frv. til stjórnsýslulaga: ,,Til þess að stuðla að því að ákvarðanir stjórnvalda séu réttar er oft reynt að haga uppbyggingu stjórnkerfisins með þeim hætti að hægt sé að fá stjórnvaldsákvarðanir endurskoðaðar hjá öðrum aðilum en stjórnvaldi því sem ákvörðunina tók. Eitt af úrræðunum er nefnt stjórnsýslukæra. Almennt hefur verið viðurkennt hér á Íslandi að sú óskráða réttarregla gildi að heimilt sé að kæra ákvörðun til æðra stjórnvalds sé æðra stjórnvald á annað borð til staðar. Þessi regla er ekki án undantekninga. Þar sem stjórnsýslukæra getur verið mjög áhrifaríkt úrræði til að auka réttaröryggi í stjórnsýslunni er lagt til að teknar verði í lög nokkrar meginreglur um meðferð kærumála.`` Ekki verður annað séð en að sú stefna frv. að fella niður rétt til málskots til æðra stjórnvalds sé í andstöðu við það viðhorf sem fram kemur í ofangreindri tilvitnun í greinargerð með stjórnsýslulögunum og telja verður hið almenna lögfræðilega viðhorf á þessu sviði einkum með tilliti til réttaröryggis borgaranna.`` Síðar segir lögmaðurinn í álitsgerð sinni, með leyfi forseta: ,,Það er hins vegar ljóst af framansögðu og að sú skipan mála að ætla mönnum ekki andmælarétt við svo viðamiklar ákvarðanir eins og stjórnsýsluákvarðanir um þeirra eigin störf og framtíð í starfi er undantekning frá þeirri meginreglu sem talin er gilda í íslenskum rétti.`` Með öðrum orðum er verið að setja með þessari löggjöf opinberum starfsmönnum miklu þrengri rétt til að nota sér ákvæði stjórnsýslulaganna sem eru mannréttindaákvæði en öðrum borgurum þessa lands. Þarna er um að ræða mikla mismunun eftir því einu hjá hvaða vinnuveitanda viðkomandi starfsmaður starfar. Þetta er eitt af þeim atriðum sem gerir okkur gjörsamlega ókleift að styðja frv. þrátt fyrir þær miklu breytingar sem okkur hefur tekist að ná fram á frv. í meðförum Alþingis. Einnig má nefna fleiri atriði. t.d. þau sem koma fram í umsögn BHMR og skal ég nú telja upp 14 atriði því til viðbótar sem ég hef nefnt. Í fyrsta lagi er skylda til að auglýsa störf takmörkuð með frv. Í öðru lagi fá forstöðumenn óskilgreinda og ótakmarkaða heimild til að segja upp starfsfólki og fjmrh. fær nánast sjálfdæmi til að ákvarða efni ráðningarsamninga og getur þannig breytt ráðningarsamningum milli forstöðumanns og starfsmanns án vitundar og vilja hins síðarnefnda. Í þriðja lagi er ráðningarfesta og starfsöryggi sett í uppnám með heimildum til að segja upp starfsmönnum sem sýna ekki fullnægjandi árangur í starfi og getur þar forstöðumaður metið það einn og sjálfur án möguleika þolanda á málskoti hvort uppsögnin stafar af ávirðingum í starfi eða einhverra annarra atriða svo sem hagræðingar og fleira sem ekki þarf frekari skýringar við. Í fjórða lagi eru umsamin ráðningarkjör önnur en kjarasamningsbundin kjör tekin undan skilmálum ráðningarsamnings. Í fimmta lagi er málskotsréttur takmarkaður eins og ég sagði áðan. Í sjötta lagi eru fæðingar-, orlofs- og veikindaréttur starfsmanna í uppnámi. Í sjöunda lagi er gert að skyldu að leysa embættismenn frá störfum eftir veikindi sem er furðulegt ákvæði. Í áttunda lagi eins áður hefur verið rakið er biðlaunaréttur starfsmanna skertur. Í níunda lagi er margháttuðum úreltum skyldum starfsmanna ríkisins haldið til streitu eða auknar svo sem eins og krafan um að þeim sé skylt að vinna yfirvinnu ef eftir því er leitað. Í tíunda lagi er gengið á snið við samningsrétt stéttarfélaga. Í ellefta lagi er samnings- og verkfallsréttur stéttarfélaga takmarkaður þó dregið hafi mjög úr þeirri takmörkun frá upphaflegri gerð frv. Í tólfta lagi er tjáningarfrelsi embættismanna enn takmarkað þó svo að gengið hafi verið til móts við sjónarmið stjórnarandstöðunnar að verulegu leyti í því efni. Í þrettánda lagi er ákvæði gildandi laga um samráðsskyldu ríkisvaldsins við starfsmenn sína um breytingar eins og þær sem hér er um að ræða ekki fylgt. Í fjórtánda lagi er enn óséð hvert verður efni bandormsins svokallaða sem átti að fylgja frv. um réttindi og skyldur. Virðulegi forseti. Einnig kemur fleira til sem gerir það að verkum að það er erfitt og ógerningur að samþykkja frv. þrátt fyrir þær miklu breytingar sem fengist hafa fram. Þar vil ég nefna ákvæði eins og að það eru óskýrar takmarkanir á rétti starfsmanns til að gegna öðru starfi samhliða starfi sínu. Eins og Lára V. Júlíusdóttir lögfræðingur bendir á í umsögn sinni virðist vera að t.d. starfsmaður í eldhúsi á Landspítala sem vinnur þar fimm daga vikunnar frá kl. 8--4 þurfi að fá sérstakt leyfi yfirboðara síns til að ræsta skrifstofur á kvöldin eða vinna fyrir einhvern vinnuveitanda um helgar og er furðulegt að slík skylda eða kvöð skuli lögð á starfsmenn ríkisins. Þá er reynslutíminn ekki skilgreindur og einnig gerum við athugasemdir við þá umtalsverðu heimild sem forstöðumenn stofnana hafa til að lengja uppsagnarfresti starfsmanna sinna. Þá vil ég að lokum einnig benda á að í frv. eins og frá því er gengið er a.m.k. álitamál hvort það sé verið að ganga á skjön við gildandi kjarasamninga og hvort afgreiðsla frv. geti e.t.v. leitt það af sér að félög opinberra starfsmanna og félagsmenn þeirra telji að samningar séu lausir. Það liggur fyrir að félög opinberra starfsmanna og raunar öll verkalýðshreyfingin í landinu telja að verði þessi skerðingar- og haftafrv. samþykkt muni verkalýðshreyfingin verða neydd til þess að gjörbreyta um stefnu við næstu kjarasamningagerð frá þeirri skynsamlegu stefnu sem fylgt hefur verið á umliðnum árum og hefur tryggt efnahagsjafnvægi og öryggi í efnahagsmálum Íslendinga á liðnum tæpum einum áratug. Ef það yrði niðurstaðan af þessum breytingum að það trúnaðarsamband, sem skapast hefur á milli atvinnurekenda launamanna og ríkisvaldsins, yrði rofið með þeim skelfilegu afleiðingum sem því fylgir tel ég að það væri viturlegra fyrir ríkisstjórnina að fara að ráðum stjórnarandstöðunnar og fresta lokaafgreiðslu frv. en reyna þess í stað að ná samkomulagi við starfsmenn sína um þessi efni eins og lög gera raunar ráð fyrir. Það eru því bæði efnisatriði í frv. sem eftir standa sem gera það að verkum að ekki er rétt að samþykkja það eins og frá því er gengið þrátt fyrir þær miklu breytingar sem stjórnarandstöðunni og verkalýðshreyfingunni hefur tekist að fá framgengt á frv. og svo hitt að með því að samþykkja lög af þessu tagi í andstöðu við verkalýðshreyfinguna og opinbera starfsmenn og starfsmenn einkaatvinnurekenda er verið að taka áhættu af því að allt logi í átökum innan fárra mánaða og að gjörbreyting verði á því umhverfi sem við Íslendingar höfum þekkt undanfarin átta ár sem hefur tryggt stöðugleika, kjarabætur og bjartari framtíðarhorfur. Ef slíkt yrði þá yrði mikið slys sem hefði gerst á hinum fögru vordögum á Alþingi Íslendinga og ég hvet hæstv. ríkisstjórn til að taka ekki þá áhættu.

Eins og áður hafði verið tilkynnt hefst utandagskrárumræða. Málshefjandi er hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og landbrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og er hálftíma umræða. Efni umræðunnar er meðferð landbrn. á malartökuleyfi Vatnsskarðs hf.

Virðulegi forseti. Tilefni þess að ég kveð mér hljóðs utan dagskrár er frétt í Ríkisútvarpinu 30. apríl sl. um ákvörðun landbrh. að færa námuréttindi hlutafélagsins Vatnsskarðs hf. í landi Krýsuvíkur á Reykjanesi yfir á nafn annars hlutafélags með aðra kennitölu skömmu áður en fyrirtækið var úrskurðað gjaldþrota. Málsatvik eru þau að 20. des. 1984 var undirritaður samningur á milli landbrn. og fyrirtækisins Krafla --- malarnám hf. um heimild þess síðarnefnda til malartöku úr landi Krýsuvíkur á Reykjanesi. Undir samninginn ritaði Alexander Ólafsson fyrir hönd fyrirtækisins. Það fyrirtæki var úrskurðað gjaldþrota og tekið til skipta 14. sept. 1989. Ríkissjóður lýsti kröfum vegna vangoldinna opinberra gjalda en fékk ekkert upp í kröfur sem námu um það bil 28 millj. kr. Það vekur sérstaka eftirtekt að skömmu áður en fyrirtækið var tekið til gjaldþrotaskipta var umrætt leyfi til malartöku fært af landbrn. frá fyrirtækinu Krafla --- malarnám hf. yfir á nafn fyrirtækisins Vatnsskarð hf. Sá samningur gilti til 1. júlí 1995 en með forleiguréttinn til ársins 1999. Undir þann samning ritar hinn sami Alexander Ólafsson en nú fyrir hönd Vatnsskarðs hf. Það fyrirtæki var tekið til gjaldþrotaskipta á haustdögum 1995 en áður en að því kom voru þau sömu námuréttindi enn og aftur færð af landbrn. nú yfir til fyrirtækisins Alexander Ólafsson hf. en undir þann samning ritar enn á ný Alexander Ólafsson, sá sami og hafði ritað undir hina samningana tvo. Samningurinn sem gerður var 1995 er nánast samhljóða þeim samningi sem gerður var 1989 að því undanskildu að í síðari samningnum er leyfishafa óskylt að leggja fram tryggingu fyrir efndum á greiðslum auk þess sem Alexander Ólafsson hf. er af einhverjum ástæðum, mér ókunnum, veittur 25% afslattur frá efnistökugjaldi því sem Vatnsskarði hf. var gert að greiða. Það liggur fyrir að ríkissjóður hefur lýst kröfu í þrotabú Vatnsskarðs hf., kröfu sem nemur um það bil 21 millj. kr. Eins og málum er nú háttað bendir allt til þess að ekkert muni fást upp í kröfu ríkissjóðs. Samanlagt tap ríkissjóðs vegna þessara tveggja gjaldþrota mun því væntanlega nema a.m.k. 50 millj. kr. Herra forseti. Hvers konar leikhús fáránleikans viðgengst eiginlega í hinu háa landbrh.? Hvernig má það vera að ráðuneytið heimili í þrígang flutning námuréttinda yfir á aðra kennitölu þegar ljóst er að fyrirtækin eru að stefna í gjaldþrot? Hverra hagsmuna er verið að gæta í þessu máli? A.m.k. ekki hagsmuna skattgreiðenda. Í þessu sambandi má nefna, herra forseti, að sýslumaðurinn í Hafnarfirði sendi landbrn. bréf 9. febrúar sl. þar sem hann benti á að með ráðstöfun sinni væri ráðuneytið að flytja réttindi milli kennitalna í þriðja sinn á sama tíma og ríkissjóður væri að tapa tugmilljónum í gjaldþrotum tengdum sömu kennitölu. Herra forseti. Samningatækni landbúnaðarráðuneytismanna hlýtur að vera einstök þegar sami aðili kemur enn á ný og óskar eftir flutningi námuréttinda á nýja kennitölu. Þar sem nú virðist aftur stefna í gjaldþrot fellst ráðuneytið umsvifalaust á beiðnina, veitir 25% afslatt á námugjöldum og afléttir öllum kröfum um tryggingar fyrir greiðslu. Hver er eiginlega aðalsamningamaður ráðuneytisins? Hver semur svona fyrir hönd ráðuneytisins? Er það gert með vitund og vilja ráðherra? Það sem er athyglisvert í þessu sambandi er að í malartökuleyfinu er sennilega að finna einu raunverulegu verðmæti fyrirtækisins sem hafa ekki verið veðsett upp í topp. Það eru nánast einu gæðin þar sem kröfuhafar þar sem ríkissjóður er stærstur geti vænst að skili þeim einhverju. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hef aflað mér, er leyfi eins og þetta sem felur í sér rétt til efnistöku á þessu svæði allt til ársins 1999 milljóna ef ekki tugmilljóna virði væri það boðið upp á almennum markaði. Mér virðist því sem aðgerðir landbrn. fari í bága við hagsmuni ríkissjóðs. Herra forseti. Ég fæ því ekki betur séð en ráðuneytið hafi með aðgerðum sínum komið verðmætum undan gjaldþrotaskiptum. Hvers konar fordæmi er hið háa landbrn. að gefa? Er verið að senda þau skilaboð út í samfélagið að eðlilegt sé að koma verðmætum undan þegar forsvarsmönnum fyrirtækja er ljóst að fyrirtækið stefnir í gjaldþrot? Herra forseti. Þá er ámælisvert að landbrn. skuli ekki hafa sinnt því í þrjá mánuði að svara bréfum skiptastjóra Vatnsskarðs hf., Arnmundar Backmans hæstaréttarlögmanns, sem hafði í þrígang óskað eftir upplýsingum frá ráðuneytinu. Með vinnubrögðum af þessu tagi er landbrn. að mismuna gagnvart þeim fyrirtækjum sem greiða skatta sína til samfélagsins. Þau fyrirtæki sem greiða ekki opinber gjöld standa mun betur að vígi í samkeppni við önnur sem greiða slík gjöld. Slíkt inngrip í samkeppnisstöðu fyrirtækja er vægast sagt óeðlilegt. Svona undirheimastjórnsýsla er með öllu óviðunandi. Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að beina fjórum spurningum til hæstv. ráðherra: 1. Hvers vegna heimilaði ráðuneytið að námuréttindi hlutafélagsins Vatnsskarðs hf. skyldu færð yfir á nafn annars hlutafélags þegar ráðuneytinu var ljóst að fyrirtækið stefndi í gjaldþrot? 2. Hvers vegna er gjald fyrir efnistöku lægra hjá fyrirtækinu Alexander Ólafsson hf. en það var hjá fyrirtækinu Vatnsskarð hf.? 3. Ætlar landbrn. að afhenda þrotabúi Vatnsskarðs hf. að nýju samning fyrirtækisins við ráðuneytið og heimila framsal í því skyni að tryggja hagsmuni ríkissjóðs? 4. Er það regla í landbrn. að færa leyfi, sem það gefur út, yfir á aðra kennitölu þegar ljóst er að fyrirtæki leyfishafa stefnir í gjaldþrot?

Hæstv. forseti. Hv. málshefjandi hreyfir máli sem út af fyrir sig er ekki óeðlilegt að veki umræðu og umhugsun og hann vitnar til frétta í útvarpi um mál þetta. Ég mun ekki svara fyrir sögu langt aftur í tímann en kannski fyrst og fremst reyna að svara því sem ég hef sjálfur tekið þátt í að vinna með. Auðvitað er hægt að afla sér nánari upplýsinga um forsögðu og eftir atvikum að veita hv. þm. ítarlegri upplýsingar með skriflegu svari en hægt er að gera í stuttri utandagskrárumræðu. Ráðuneytið gerði samning við umrætt fyrirtæki, Vatnsskarð hf., í júlímánuði 1989 eins og málshefjandi hefur minnt á og samningurinn var tímabundinn til 6 ára, til 1. júlí 1995. Í þeim samningi var jafnframt gert ráð fyrir forleigurétti til ársins 1999 en ekki reyndi á framlengingu þess samnings vegna vanefnda Vatnsskarðs. Var ákveðið í október á síðasta ári að ganga til samninga við annan aðila eins og framsögumaður hefur rakið enda talið að sá aðili uppfyllti skilyrði og kröfur ráðuneytisins um greiðslu efnisgjalds og frágang námusvæðis eins og kveðið er á um í samningum. Eins og fram hefur komið varð Vatnsskarð hf. úrskurðað gjaldþrota í febrúarmánuði á þessu ári og ráðuneytið hefur átt í bréfaviðskiptum við bústjóra þrotabúsins en af ummælum fyrirspyrjanda mátti skilja að þeim erindum hefði ekki verið svarað. Vissulega var þeim svarað of seint. Það dróst of lengi að svara en það hefur verið gert. Okkur hefur að vísu borist aftur beiðni um frekari upplýsingar af hálfu bústjóra og verður haldið áfram að vinna á þeim vettvangi að málinu að svara bústjóra þeim spurningum sem hann hefur lagt fyrir ráðuneytið en málið er enn í vinnslu. Hv. þm. beindi síðan til mín formlega nokkrum spurningum sem hann var reyndar svo ljúfur að láta mig hafa fyrir fram þannig að ég gæti aðeins undirbúið svörin. Hann spyr fyrst um hvers vegna ráðuneytið heimilaði að námuréttindi hlutafélagsins skyldu færð yfir á nafn annars hlutafélags þegar ráðuneytinu var ljóst að fyrirtækið stefndi í gjaldþrot. Ég held reyndar að spurningin feli í sér fullyrðingu að ráðuneytinu hafi verið þetta ljóst. Ég leyfi mér hins vegar að segja að ráðuneytinu var ekki ljóst að fyrirtækið stefndi í gjaldþrot þegar það gerir samninginn við hið nýja fyrirtæki, Alexander Ólafsson hf., og hann er gerður í góðri trú 1. okt. 1995, en Vatnsskarð var ekki úrskurðað gjaldþrota fyrr en í febrúar á þessu ári. Hins vegar var ráðuneytinu kunnugt um að Vatnsskarð átti í greiðsluerfiðleikum og fjárhagserfiðleikum en það er nokkur munur á því og þegar um gjaldþrot er að ræða. Í öðru lagi er spurt hvers vegna gjald er fyrir efnistöku lægra hjá fyrirtækinu Alexander Ólafssyni en það var hjá hinu fyrra fyrirtæki. Það er rétt eins og fram kemur að það er samið um nokkuð lægri gjaldtöku. Báðir umræddir samningar hafa að geyma verðtryggingu efnisgjaldsins. Í eldri samningi var miðað við lánskjaravísitölu, í hinum nýja byggingarvísitölu. Það var mat ráðuneytisins að það gjald sem samið var um á síðasta ári væri eðlilegt miðað við aðstæður á markaði þá. Við ákvörðun gjaldsins hefur einnig verið tekið mið af skyldum leigutaka til frágangs á mun stærra svæði, þ.e. stærra námusvæði en var í eldri samningi. Umgengni öll um námusvæðið hefur verið til fyrirmyndar af hálfu þessa aðila sem þarna hefur unnið. Því var haldið fram að fyrri samningurinn hafi verið mjög óhagstæður leigutaka miðað við markaðsverð á efni á þeim tíma og ráðuneytið féllst því á að hlutfallslega lækkun efnisgjaldsins í samræmi við það sem talið var að almennt gerðist. Í þessu felst í raun það mat ráðuneytisins að verðmætin í hinum eldri samningi Vatnsskarðs hf. hafi í raun ekki verið nein sem er þá að vísu ekki í samræmi við það álit málshefjanda að þarna sé um að ræða umtalsverð verðmæti. Þar greinir á. Þriðja spurningin var hvort landbrn. ætli að afhenda þrotabúi Vatnsskarðs hf. að nýju samning fyrirtækisins við ráðuneytið í því skyni að tryggja hagsmuni ríkissjóðs. Með spurningunni er verið að leita eftir upplýsingum um hvort ráðuneytið ætli sér að leigja tveimur aðilum sömu réttindin því að vart er hægt að rifta samningi við Alexander Ólafsson hf. öðruvísi en sá aðili hafi gerst brotlegar á einhvern slíkan hátt en þetta er eitt af því sem er enn í viðræðum við bústjórann og mun verða fjallað um við hann og tel ég ekki ástæðu til þess að fjalla um það frekar á þessum vettvangi að sinni. Að lokum spyr hv. fyrirspyrjandi hvort það sé regla í landbrn. að færa samninga sem það gefur út yfir á aðrar kennitölur. Mér finnst spurning hvort hægt er að svara fullyrðingu af þessu tagi og mætti kannski spyrja til baka hvort hv. málshefjandi telji að það sé yfirleitt svo að löglærðir aðilar á Íslandi ástundi brot af því tagi af því tagi að svíkjast undan lögbundnum skyldum fjárhagslegs eðlis með því að stofna ný fyrirtæki. Ég leyfi mér að halda að svo sé ekki. Ég leyfi mér að fullyrða að hinn nýi samningur hafi verið gerður í góðri trú. Hins vegar getur þessi málsmeðferð öll kennt okkur að við þurfum að huga betur að því sem er að gerast. Ráðuneytið telur sig vera að tryggja hagsmuni sína, fá uppgjör á eldri vanskilum og semja við aðila sem það hefur ástæðu til að treysta að muni standa í skilum með málið en ég ítreka aftur að þetta mun vafalaust kenna okkur þá lexíu að fara af meiri varkárni í samninga af þessu tagi. Auðvitað leggja menn það ekki í vana sinn að vantreysta öllum og gruna alla um græsku en það er kannski hinn kaldi raunveruleiki í íslenskum viðskiptum í dag.

Herra forseti. Það er ekki aðeins að hér sé um óeðlileg afskipti hæstv. ráðherra að ræða af gjaldþrotaferli máls og aðildar landbrn. að því að taka verðmæti út úr þeirri meðferð heldur hefur landbrn. farið langt út fyrir valdsvið sitt. Í 9. gr. reglugerðar um Stjórnarráð Íslands er kveðið á um að landbrn. fari með mál er varðar þjóðjarðir. Meginheimild um þann ráðstöfunarrétt eru jarðalög, nr. 65/1976. Þau veita ráðherra hins vegar ekki annan ráðstöfunarrétt en þann sem varðar búsetu og nýtingu búsgæða á jörðinni. Landbrh. getur ekki farið með réttindi ríkisins hvað varðar námuréttindi og töku jarðefna samkvæmt reglugerð um Stjórnarráð Íslands en samkvæmt þeirri reglugerð fellur undir iðnrn. að fara með þau mál. Í námulögum, nr. 24/1973, er meira að segja kveðið á um að ríkið eigi rétt til þeirra jarðefna sem eru á landsvæðum sem hafa ekki einkarétt og iðnrh. skuli fara með ráðstöfun þeirra réttinda. Samkvæmt námulögum og reglugerð um Stjórnarráð Íslands á iðnrh. því að fara með þessi mál en ekki landbrh. Hæstv. landbrh. hefur brotið ákvæði reglugerðar um Stjórnarskrá Íslands og ákvæði námulaga með aðgerðum sínum í þessu máli. Ég bið hann lengstra orða um að hætta því, kynna sér lagaheimildir málsins og stuðla að því að réttir aðilar í stjórnkerfinu fari með þessi mál í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Hér er vægast sagt um sérkennilegt mál að ræða og ég þakka málshefjanda fyrir að taka þetta upp því það er einmitt eitt af hlutverkum Alþingis og okkar alþingismanna að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu og fylgjast rækilega með því hvað þar er á ferð. Þær upplýsingar sem hafa komið fram vekja mikla furðu þar sem sami aðilinn fær aftur og aftur rétt til þess að vinna ákveðið verk eða reka fyrirtæki á ákveðnum grunni þó að hann lendi hvað eftir annað í gjaldþroti. Hæstv. landbrh. sagði áðan að landbrn. hefði ekki haft upplýsingar þess efnis að það stefndi í gjaldþrot en þegar fortíð þessa aðila er skoðuð hlýtur ráðuneytið að hafa velt því fyrir sér hvort þarna væri staðið eðlilega að málum. Maður spyr sig að því hvernig stendur á því að svona lagað getur gerst og hvaða hagsmunir eru þarna að baki. Eru ákveðin tengsl á ferð eða hverjum er eiginlega verið að hlífa í málinu? Þetta er afar sérkennilegt og kemur raunar inn á þær reglur sem hafa gilt um fyrirtækjarekstur og það hvernig mönnum hefur verið heimilt og jafnan býsna auðvelt að skipta um kennitölu og halda rekstri áfram vegna þess að það er auðvitað alveg ljóst að það eru ýmsir sem bera skaða. Menn fá ekki greiddar þær kröfur og það sem þeir hafa lagt inn í fyrirtæki og fá ekki greidda þá þjónustu sem þeir hafa innt af hendi. Það kemur fram í fréttinni í Ríkisútvarpinu að ríkissjóður á tugmilljónakröfu í fyrirtækið. Mér finnst að við þurfum að fá nánari skýringu á þessu. Var um rekstur að ræða sem var svo mikilvægt að halda áfram eða hvað er þarna eiginlega á ferð? Ég tek undir það að þetta mál þarf að kanna miklu nánar.

Virðulegi forseti. Það er augljóst að hér er á ferðinni mál sem hv. landbrn. hefur lítil tök á. Það er eitthvað mikið að. Ég skildi svör hæstv. ráðherra á þann veg að skilningur hans væri sá að hér væri ekki um umtalsverð verðmæti að ræða þar sem námuréttur væri annars vegar. Það er alger misskilningur. Hér er einmitt um umtalsverð réttindi að ræða. Það þekki ég býsna vel frá fyrri störfum mínum sem bæjarstjóri í Hafnarfirði en Hafnarfjarðarbær hefur einmitt og framselur leyfi til efnistöku á svipuðum slóðum og umrædd náma ríkisins er. En það er ekki aðalmálið. Ég spyr að gefnu tilefni hvort landbrn. hafi með höndum veitingu námuréttinda víðs vegar um land allt. Í hversu mörgum tilfellum er það? Er verulega um háar fjárhæðir að ræða og hvernig er staðið yfirleitt að úthlutun þeirra og verðlagningu? Ég held að sú umræða sem hefur átt sér stað gefi fullt tilefni til þess að menn fái heildarmynd af þessari umsýslu og hið háa Alþingi fái um það nánari upplýsingar síðar meir hvernig heildarmyndin lítur út. Ég held reyndar það stóra mál sem hér er nefnt segi okkur það að eitthvað er mikið að enda kom fram í máli hæstv. ráðherra að framan af ræðu hans mátti skilja að allt væri hér með felldu en að lyktum ræðu hans fann hann greinilega fyrir því sjálfur að hér væru maðkar í mysu og hafði orð á því að hið háa ráðuneyti þyrfti að læra af reynslunni og bæta stjórnsýslu sína í þessum efnum. Ég held að fyllsta ástæða sé til þess að taka undir orð ráðherrans í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi þakka ég hv. þm. Lúðvík Bergvinssyni fyrir að hreyfa þessu máli og ég tek undir það sem hefur komið fram að málið er allt sérkennilegt og ýmsum spurningum, sem hér hafa vaknað, hefur ekki verið svarað. Fyrsta spurningin er sú hvort hér er almennt rétt farið með mál sem lúta að úthlutun námuréttinda og það vekur upp þá spurningu hvort ekki er nauðsynlegt að endurskoða gildandi lög í þessum efnum til að koma í veg fyrir slugs í Stjórnarráðinu með mál af þessu tagi. Ég hvet til þess að menn velti því alvarlega fyrir sér. Í öðru lagi tek ég undir með hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að það er mjög skrýtið að landbrn. skuli vera með þetta mál, ég átta mig ekki alveg á því, vegna þess að að er iðnrn. sem fer með námuréttindi yfirleitt og framkvæmd námulaganna sem slíkra. Þau hafa að vísu verið rædd áður á þessu þingi þar sem komið hefur í ljós að hlutirnir eru ekki nógu skýrir af hálfu Stjórnarráðsins. Ég hvet til þess að þessi valdmörk verði skoðuð og þetta atriði og meðferð þessa máls sérstaklega verði skoðað. Í þriðja lagi er kemur gríðarlega alvarlegur áburður fram í þessum umræðum, þ.e. að þarna hafi e.t.v. verið skotið undan peningum sem ella hefðu átt að lenda í ríkissjóði. Það er náttúrlega gríðarlega alvarlegt mál. Þá hvet ég í síðasta lagi til þess að hv. fyrirspyrjandi geri fyrirspurn sína skriflega þannig að hæstv. ráðherra geti lagt fram í skrifuðu formi öll gögn málsins til þess að þingheimur megi átta sig á því hvað er á ferðinni.

Virðulegi forseti. Svör landbrh. ollu mér talsverðum vonbrigðum því að þau voru hvorki skýr né vörpuðu neinu ljósi á málið að öðru leyti en því að það kom fram í máli hans undir lokin að þau vinnubrögð, sem hafa verið ástunduð í landbrn. í þessum málum, eru langt frá því að vera til fyrirmyndar og hann lofaði hálfpartinn bót og betrun í þessum efnum. Hann nefndi þó nokkur atriði sem ég held að nauðsynlegt sé að koma að. Í fyrsta lagi að ástæða þess að námuréttindin eða námuleyfin voru færð frá Vatnsskarði hf. yfir á hlutafélagið Alexander Ólafsson hf. hefði verið sú að um vanefndir Vatnsskarðs hefði verið að ræða en hlutafélagið Alexander Ólafsson hf. væri einhver allt annar aðili en sá Alexander Ólafsson sem ritaði undir samninginn fyrir hönd Vatnsskarðs. Þetta er vitaskuld ekki annar aðili heldur en nákvæmlega sami aðilinn, bara með aðra kennitölu. Hæstv. landbrh. lýsir því yfir að þeir hafi ekki vitað um að fyrirtækið væri á leið í gjaldþrot. Það kemur reyndar fram í svari landbrh. til Arnmundar Backmans, skiptastjóra þrotabúsins, þar sem segir m.a., með leyfi forseta: ,,Af hálfu forsvarsmanna Vatnsskarðs hf. komu fram upplýsingar um að fyrirtækið ætti í greiðsluerfiðleikum og gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar.`` Þegar slíkt er komið fram er alveg ljóst að það er kvöð á ráðuneytinu að kanna málið frekar. Að halda áfram og semja við sama fyrirsvarsmann þess fyrirtækis sem þeir vita að er í greiðsluerfiðleikum og ber jafnvel nafn hans er slíkt háttalag að það tekur engu tali. Tími minn er ekki langur en mig langar aðeins að nefna það að hæstv. landbrh. talaði um að þetta leyfi hefði engin verðmæti. Ég er með skriflega yfirlýsingu frá einum af þeim sem hefur staðið í námurekstri meira en 40 ár þess efnis að ef námuréttindaleyfi þetta væri boðið út á almennum markaði mundi fyrirtæki hans án efa gera í það tilboð og það mundi skila talsverðum fjárhæðum í búið. Ég ræddi við marga hafa komið að og verið í rekstri eins og þessum til margra ára og þeir skutu á að verðmæti þessa samnings á markaði væri um það bil 5--15 millj. í sölu þannig að hér er augljóslega um mikil verðmæti að ræða. Það er hart þegar ríkissjóður er að tapa 50 millj. á gjaldþrotum, sem tengjast þessum fyrirtækjum, að verðmæti eins og þessi skuli ekki renna til búsins.

Virðulegi forseti. Áður en hæstv. landbrh. tekur til máls vildi ég aðeins árétta að fyrir liggur greinargerð lögfræðinga í iðnrn. sem unnin var mánuðina áður en ég hætti þar störfum þar sem það er alveg ótvírætt tekið fram að valdheimild til landbrh. nái ekki til réttinda ríkisins hvað varðar námuréttindi og töku jarðefna. Landbrh. hefur ekki vald til þess að skipa þeim málum. Samkvæmt lögum landsins og reglugerð um Stjórnarráð Íslands er það á valdsviði iðnrh. en ekki landbrh. Mér finnst ekki ná nokkurri átt að landbrn., og nú er ég ekki að víkja að hæstv. núv. landbrh. heldur landbrn. sem stofnunar í kerfinu, skuli haga sér þannig æ ofan í æ að það grípi til valdsheimilda sem meira en vafamál er að það hafi eða eins og í þessu tilviki, sem það hefur alls ekki. Það gengur ekki að aðili í stjórnkerfinu skuli ganga þannig á skítugum skónum yfir lög landsins. Það gengur ekki og síst þegar það er notað með þessum hætti. Hæstv. núv. landbrh. er vandaður og drenglyndur maður, ég þekki það af kynnum mínum við hann. Ég fer þess eindregið á leit við hann að hann taki embættismönnum sínum í ráðuneytinu tak og kenni þeim í eitt skipti fyrir öll að þó það sé landbrn. þá ber því að hlýða landslögum. Ég hvet hann til þess að láta skoða valdheimildir ráðuneytisins í þessu máli og reynist það vera rétt sem er rétt að valdheimildir í þessu hefur landbrn. ekki þá skili hann þeim þegar í stað til þess ráðuneytis sem fer með þessi mál.

Hæstv. forseti. Ég endurtek það sem ég sagði í upphafi máls míns áðan að mig undrar ekkert þó að þetta máli komi til umræðu eins og komið hefur fram hjá fleiri hv. þingmönnum. Ég sagði reyndar sjálfur í svari mínu áðan að mér fyndist ekki óeðlilegt að hv. fyrirspyrjandi, málshefjandi eða aðrir hv. þingmenn, spyrðu ítarlegar um málið og það væri þá hægt að gefa ítarlegar upplýsingar, skriflegar upplýsingar um ýmis önnur efnistriði sem hefur m.a. borið á góma en erfitt verður að rekja í svo stuttu máli sem utandagskrárumræðan felur í sér þannig að ég hef ekki neina athugasemd við það að gera. Út af því sem kom fram hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni um hver hafi með svona mál af þessu tagi að gera vil ég segja það að vil ég ógjarnan stunda ólögleg afskipti eins og hv. þm. orðaði það þannig að hafa skal það sem sannara reynist. En ráðuneytið ráðstafar ýmsum hlunnindum á ríkisjörðum. Landbrn. fer með ríkisjarðir. Þar má t.d. tala um ýmiss konar nytjar aðrar en námuréttindi sem ráðuneytið hefur ráðstafað og leigt sem landeigandi en hitt er líka rétt og má segja það til að fyrirbyggja misskilning að samningar ráðuneytisins um töku jarðefna fela í sér heimild landeiganda til nýtingar og ráðstöfunar á tilteknum jarðefnum en eru ekki námuleyfi sem slíkt. Með námuleyfi og útgáfu þeirra fer samkvæmt námulögum og er enginn ágreiningur af minni hálfu við hv. þm. varðandi það og iðnrn. fer með slíka hluti. Hæstv. forseti. Út af því sem komið hefur fram hjá einum hv. þm. um að það kunni að vera um óeðlileg tengsl að ræða og kannski alvarleg misferli af hálfu embættismannanna leyfi ég mér að fullyrða að svo sé ekki. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að mál þetta hafi verið unnið í góðri trú af þeim sem það gerðu af hálfu ráðuneytisins. Ég ítreka líka það sem ég sagði í lok máls míns án þess að í því felist nein viðurkenning á einhverri sök eða ósæmilegu athæfi að það er sjálfsagt að taka mál af þessu tagi til ítarlegri umfjöllunar í landbrn. en gert hefur verið og fara betur ofan í þau, ekki síst ef það má ætla að ríkissjóður, sem ráðuneyti landbúnaðarmála er auðvitað bara einn hluti af, sé að tapa stórfé á gjörningnum eins og hv. þm. hefur fullyrt en hugmyndir landbrn. eru allt aðrar hvað varðar verðmæti samningsins og ég get ekki gerst dómari í því efni.

Hæstv. forseti. Hvar mundi hæstv. fjmrh. vera staddur?

Forseti getur upplýst að fjmrh. er rétt ókominn í húsið og hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að sjá til þess að hann hraði för sinni sem mest má verða.

Ég vona að það verði allt innan umferðarlaga samt sem áður. Ég vil ekki vera að hvetja til of hraðrar umferðar um götur borgarinnar. Ég get svo sem byrjað þó að hæstv. fjmrh. sé ekki kominn. Mér finnst samt að það beri brýna nauðsyn til þess að hann hlýði á umræður og ekki síst það sem við stjórnarandstæðingar höfum fram að færa í málinu vegna þess að þetta mál ásamt frv. um stéttarfélög og vinnudeilur vekja upp mjög stórar og miklar spurningar um vinnubrögð. Eins og ég kom að í umræðunni um stéttarfélög og vinnudeilur vekur það óskaplega furðu mína hvernig á því stendur að hámenntaðir og margreyndir lögfræðingar og embættismenn leggja fram frv. eftir frv. sem þverbrjóta alþjóðasamninga og stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Hvernig stendur á því að við stjórnarandstæðingar skulum þurfa að standa í ræðustól klukkustund eftir klukkustund og hamra á því að þessi lagafrumvörp brjóta í bága við alþjóðasamninga áður en menn fara að hlusta? Að vísu má segja að þær breytingar, sem voru gerðar á frv. um stéttarfélög og vinnudeilur og þær breytingar sem við erum að ræða, sýni að sem betur fer hlusta menn og átta sig á því að það er um brot að ræða. En mér finnst alvarlegt, hæstv. forseti, að við skulum fá svona illa unnin frumvörp í hendur. Þetta er svo alvarlegt, þetta er svo furðulegt og ekki síst þegar maður veit til þess að það eru vel menntaðir og reyndir lögfræðingar sem koma að verki að þetta er alveg makalaust. Eru menn að reyna að teygja og toga lýðræðið og lögin til hins ýtrasta? Eru menn að reyna að sjá hve langt þeir komast eða hvað er eiginlega á ferð? Eða eru menn svona illa að sér að þeir átti sig ekki á því hvaða reglur gilda um vinnumarkaðinn, hvaða réttindi er búið að tryggja í lögum, alþjóðasamningum og sáttmálum um réttindi vinnandi fólks? Hvað er þarna á ferð? Hæstv. fjmrh. er ekki mættur enn en ég vil fá að spyrja hann um þessi mál því að mér finnst þetta mjög alvarlegt. Mér finnst það raunar alveg fráleitt að við þingmenn skulum þurfa að standa endalaust í því að reyna að sjá til þess að stjórnarfrumvörp standist stjórnarskrá og alþjóðasamninga, að mál skuli koma með þeim hætti að það kosti margra daga umræður að fá menn til þess að átta sig á þessu. Í fúlustu alvöru, hæstv. forseti, held ég að höfundar þessa frv. hafi ekki áttað sig á því hversu illilega þetta frv. braut í bága við þessa alþjóðasamninga og sáttmála. Ég skal viðurkenna að það var ekki fyrr en ég las í gegn umsögn BHM sem ég áttaði mig sjálf á þessu. Það var einfaldlega vegna þess að ég hafði mikið að gera við vinnu í öðrum málum og komst ekki í það að fara yfir umsagnir fyrr en rétt áður en málið kom til 2. umr. Það var greinilegt að aðrir höfðu svo sem ekki áttað sig nægilega vel á þessum þáttum þó að fulltrúar BHM hafi hamrað á þessu aftur og aftur vegna þess að það voru fyrst og fremst félagsmenn þeirra sem lentu í þessu. Það voru heilu félögin innan BHM sem átti að svipta samningsrétti og verkfallsrétti án þess að þeir hefðu haft orð um það að segja. Það var eins og menn hefðu ekki áttað sig á því að þetta stríðir alveg gersamlega gegn samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um það hvernig verja beri rétt stéttarfélaga og þetta stríðir algerlega gegn mannréttindasáttmála Evrópu, félagsmálasáttmála Evrópu og fleiri slíkum samþykktum og sáttmálum. Mér finnst þetta alveg makalaust og þetta vekur mér áhyggjur. Ég hef áhyggjur af þessu, ég verð að segja það. Við lentum reyndar í þessu í umfjölluninni um EES-samninginn. Þar komu spurningar auðvitað mjög mikið upp um það hvort sá samningur stæðist stjórnarskrána og um það voru miklar og fræðilegar deilur og lögfræðingar voru ekki sammála. Það var líka sérkennilegt að upplifa hvernig menn vildu ekki taka á því máli. Menn vildu ekki horfast í augu við það og í rauninni lít ég þannig á að það hafi aldrei fengist niðurstaða hvað varðar það mál. Nú gengur hæstv. fjmrh. í salinn og þá kemst ég ekki hjá því að endurtaka aðeins það sem ég var að segja sem er í hnotskurn það, hæstv. fjmrh., að ég hef verið að lýsa áhyggjum mínum af því að frumvörp, sem koma frá ríkisstjórninni, þá er ég bæði að vísa til þessa frv. sem hér er til umræðu og frv. um stéttarfélög og vinnudeilur, skuli lögð þannig fram að þau brjóta augljóslega í bága við alþjóðasamninga. Ég lít þannig á að þær breytingar, sem hafa verið gerðar á 22. gr. þessa frv. stafi fyrst og fremst af því, nú hristir hæstv. fjmrh. höfuðið og fellur mér þá allur ketill í eld ef hæstv. fjmrh. er þar með að segja að það sé ekki af þeirri ástæðu sem ... 

Alveg út í bláinn.

Alveg út í bláinn, segir hæstv. fjmrh. Þá er málið miklu alvarlegra en ég hafði áttað mig á. Þá þurfa að koma fram skýringar á því hvers vegna var verið að breyta þessari grein því að það er búið að gera þessa breytingu áður en málið var sent þremur ágætum lögmönnum sem fóru í gegnum þetta frv. Þeir skoðuðu því miður aldrei þennan þátt málsins sem ég tel það fullvíst að hafi brotið í bága við mannréttindasáttmála og samþykktir. Ég harma ef það hefur ekki verið ástæðan og hæstv. fjmrh. sé ekki enn þá kominn á það stig að viðurkenna að þarna hafi verið um augljós brot að ræða. Málið verður sífellt alvarlegra. Hvað sem því líður blasir við okkur að frv. var svo illa unnið og þó að þess séu reyndar einstök dæmi að frumvörpum hafi verið breytt verulega milli 2. og 3. umr. er harla fátítt að gerðar séu svona miklar veigamiklar breytingar á jafnstóru frv. og þessu. Þetta sýnir bara og sannar fyrir mér hvað þetta var illa hugsað og illa unnið frv. Þrátt fyrir allt sýnir þróunin okkur að umræðan og gagnrýnin hefur sitt að segja. Það rifjast upp fyrir mér að þegar fulltrúar opinberra starfsmanna komu á fund félmn. eitt kvöldið og voru orðnir harla leiðir á því að sífellt væri verið að kalla þá fyrir og þeir spurðu: Til hvers er verið að kalla okkur á kvöldfundi og halda okkur klukkustundum saman þegar ekkert er hlustað á það sem við höfum að segja og ekkert tekið tillit til þess sem við höfum að segja? En þróun þessa máls sýnir þó að það er aðeins hlustað og það er aðeins tekið tillit til þess sem menn segja í einstaka atriðum, aðallega ef menn átta sig á því að þetta stenst ekki. En þrátt fyrir það og ég ætla að koma að því síðar í ræðu minni er auðvitað harla mikið eftir í þessu máli þrátt fyrir þær breytingar sem búið er að gera. Þetta frv. var sent þremur lögmönnum til umsagnar á milli 2. og 3. umr. og ég held að í rauninni hafi það verið mjög skynsamleg og góð ákvörðun vegna þess að frá þeim komu margvíslegar ábendingar sem staðfestu um sumt þá gagnrýni sem áður hafði fram komið en þeir bentu reyndar á eitt og annað sem okkur hafði yfirsést. Þetta mál allt saman vekur því upp þá spurningu sem hæstv. félmrh. kom reyndar inn á í einni af ræðum sínum um stéttarfélög og vinnudeilur hvort ekki væri nauðsynlegt að koma upp eins konar lagaráði, að Alþingi hefði aðgang að svokölluðu lagaráði, þ.e. að hægt sé að vísa frumvörpum til lögfræðilegrar skoðunar. Þótt allnokkuð sé um lögfræðinga á hinu háa Alþingi er líka mjög mikið vinnuálag hér. Frumvörp eru mjög misjafnlega vel unnin þegar þau koma hingað og þau eru líka mjög misjafnlega unnin í nefndum og stundum koma upp lögfræðileg álitamál sem væri mjög gott að geta vísað til lögfræðinga sem Alþingi væri væntanlega búið að velja og menn væru sæmilega sáttir við. Ég nefni þetta af því að mér finnst að þetta sé mál sem við þurfum verulega að skoða. Hæstv. félmrh., Páll Pétursson, flutti tillögu um þetta meðan hann var þingmaður á síðasta kjörtímabili og ég held að við ættum í mikilli alvöru að skoða það hvort ekki væri nauðsyn á að koma upp slíku lagaráði þó að við eigum þann möguleika að vísa málum til lögmanna. Í dæmi eins og þessu var t.d. alls ekki um það að ræða að hægt væri að vísa málum til Lagastofnunar háskólans vegna þess að starfsmenn hennar eru einfaldlega aðilar að málinu. Þeir eru opinberir starfsmenn og þar af leiðandi var ekki hægt að vísa málinu til þeirra. Ég ætla aðeins að koma inn á þær athugasemdir sem komu fram hjá þessum lögmönnum en þeir bentu á nokkur atriði og hefur reyndar verið tekið tillit til flestra þeirra í breytingartillögum meiri hlutans. Það var fyrst og fremst tvennt sem var verið að skoða eftir að búið var að breyta 22. gr. Það var spurningin um málskotsrétt opinberra starfsmanna og um það hvernig það samrýmdist öðrum lögum og réttarvenjum að taka af þeim réttinn til þess að skjóta máli sínu til yfirmanna eða æðri aðila og að einhverju leyti var brugðist við þessu. Lögmennirnir bentu á að þær reglur sem væri að finna í frv. kæmu ekki heim og saman við þær reglur sem kveðið er á um í stjórnsýslulögum. Annað stórt atriði var það sem á rætur sínar að rekja til laga frá 1915 þar sem embættismönnum er bannað að hvetja til verkfalla eða taka þátt í verkföllum. Lögmennirnir voru beðnir að skoða sérstaklega hvort þarna væri um óeðlilega heftingu á tjáningarfrelsi að ræða og þeir leiddu rök að því að svo væri. Reyndar skildu þeir greinina á mismunandi vegu en meiri hlutinn hefur ákveðið að breyta greininni. Það var t.d. vakin upp sú spurning hvort það væri verið að takmarka það hvað prestar mættu segja úr ræðustóli þar sem þeir væru í hópi embættismanna.  Megingrein þessa frv. er auðvitað 22. gr. þar sem er skilgreint hverjir skuli vera embættismenn. Það verður að segjast eins og er, hæstv. forseti, að alger bylting hefur orðið á þessari grein. Hún hefur breyst frá því að vera mjög víðtæk yfir í það að vera orðin mjög þröng og enn þá eftir sú spurning: Eru einhver rök fyrir því að skipta opinberum starfsmönnum upp í embættismenn og aðra starfsmenn? En hvað um það, þá eru þarna samt sem áður spurningar um ákveðna hópa og það eru ekki síst prestarnir sem þar eiga í hlut. Málum þeirra er vísað til umfjöllunar þeirra sjálfra og menn skoði hvað á að gera með þá en í rauninni er ég sammála því að það að hafa prestana þarna inni í upptalningunni er auðvitað brot á þeirri reglu sem gengið er út frá sem er sú samkvæmt skilgreiningu alþjóðasáttmála að þessir embættismenn, sem má takmarka samningsrétt og verkfallsrétt hjá, eru fyrst og fremst æðstu stjórnendur ríkisfyrirtækja og ríkisstofnana og þeir sem sinna öryggisgæslu. Það er skilgreiningin. Ég ætla ekki að fara að rekja þá sögu sem ég kom inn á í 2. umr. um það hvernig prestar eru komnir í þá stöðu sem þeir eru komnir í. Raunar báðu þeir sjálfir um að komast undir Kjaradóm sem síðan varð kjaranefnd vegna þess hvað þeir voru í sérstakri stöðu sem félagar í BHM og þeir komust að raun um að þeir gátu ekki nýtt sér verkfallsréttinn. Það kom ekki heim og saman við störf þeirra. Í rauninni má einfaldlega leysa málið með því að um presta gildi sérlög og þeir séu áfram undir kjaranefnd. Hægt er að kveða á um það í sérlögum og blanda þeim ekki inn í þetta mál allt saman, sérstaklega þegar þeir þeir benda á það sjálfir að sú regla sem þar er gengið út frá, bæði um fimm ára ráðningu og í rauninni um það að vera ríkisstarfsmaður, kemur ekki heim og saman við þann grundvöll sem þeir starfa eftir sem er Ágsborgarjátningin og kirkjuskipan Kristjáns III eins og ég nefndi áðan. Þetta er allt mjög gamalt og rótgróið og byggir á ákveðnum guðfræðikenningum. Þeir eru í ákveðinni deilu við ríkisvaldið um eignir kirkjunnar og stöðu kirkjunnar og allt það og það á kannski margt eftir að gerast í framtíðinni hvað það varðar. Hugsanlega verður kirkjan skilin frá ríkinu með tíð og tíma eins og menn hafa verið að þróa sig í átt til, t.d. í Svíþjóð. Þetta er afar vandmeðfarið vegna þess að kirkjan lagði inn eignir sínar árið 1907, gerði samning við ríkið um að prestar fengju laun sem fara um ríkissjóð eins og þeir segja, sem koma ekki úr ríkissjóði heldur fara um ríkissjóð, af því að þeir líta svo á að þeir eigi inneign í ríkissjóði. Ég held að langeinfaldast væri að afgreiða málið með þessum hætti að það gildi einfaldlega sérlög um presta. Annar hópur sem mikið var til umræðu við 2. umr. voru háskólaprófessorarnir. Það virtist vera sem þeim væri upp á líf og dauða að komast í hóp embættismanna og framtíð háskólans byggðist algerlega á því að þeir væru í þessum hópi en meiri hlutinn hefur ákveðið að vísa því máli til framtíðarinnar. Þeir eru ekki taldir hér með enda væri auðvitað afar sérkennilegt ef prófessorar í Háskóla Íslands teldust til embættismanna en ekki prófessorar við Kennaraháskólann eða Háskólann á Akureyri. Það verður að vera einhver heil brú í lögunum. Kvenkennarar við Háskóla Íslands vöktu m.a. athygli á því hvaða áhrif það kynni að hafa ef prófessorarnir yrðu gerðir að embættismönnum með fimm ára ráðningu og annað slíkt, það mundi rjúfa framgangskerfi háskólans og hafa þar veruleg áhrif á stöðu kvenna innan skólans. En þessu máli er einfaldlega vísað til háskólans til frekari skoðunar. Ég get ekki stillt mig um að nefna það, hæstv. forseti, og sýnir dæmi um vinnubrögðin og fljótaskriftina á þessu öllu saman að þegar breytingartillögurnar voru kynntar í efh.- og viðskn. var þessi upptalning á því hverjir skyldu teljast embættismenn og síðan var ákvæði um það til bráðabirgða um að það skyldi auglýsa öll þessi embætti. Þegar menn fóru að skoða hvað átti að auglýsa kom í ljós að þar var talinn upp umboðsmaður Alþingis, sendiherrar og sendifulltrúar, biskup Íslands og vígslubiskupar og hefði líklega mörgum brugðið við ef sú regla hefði gengið í gildi að það ætti að auglýsa öll þessi embætti því að umboðsmaður Alþingis er kjörinn á Alþingi og biskup Íslands er valinn af prestum landsins og vígslubiskuparnir valdir sérstaklega. Sem betur fer áttuðu menn sig á því að þarna var um fljótaskrift að ræða og hroðvirkni sem hefur lýst sér í öllum þessum vinnubrögðum. Ég sé í þeim breytingartillögum, sem nú liggja fyrir, að þessi grein um auglýsingarnar hefur einfaldlega verið tekin út og þar af leiðandi gildir 7. gr. laganna um auglýsingar á embættum. Ég ætla sérstaklega að nefna það líka að 47. gr. þar sem kveðið var á um réttindi þeirra sem kjósa að standa utan stéttarfélaga hefur verið breytt enda var henni mótmælt mjög harðlega. Í rauninni var þar um furðulegt mál að ræða þó að vísað væri til laganna um kjarasamninga opinberra starfsmanna og sú skýring gefin að þau mundu duga þá var samt sem áður ákveðið að taka þetta út enda hefði greinin gert málið allt miklu miklu flóknara. Hæstv. forseti. Ég lagði fram tvær breytingartillögur við frv. sem mér hefur algerlega láðst að mæla fyrir þó ég hafi flutt nokkrar ræður um málið. Ég ætla að gera það núna því að þær koma til atkvæða við 3. umr. Nú er það svo að ég er afar ósátt við málið og ekki síst vinnubrögðin og það hvernig að þessu hefur verið staðið. Ég hefði óskað þess að opinberum starfsmönnum hefði gefist kostur á að semja um þessi mál og að frv. hefði verið samið í samráði við þá. Ég ætla ekki að endurtaka allt það sem ég sagði í 2. umr. um starfsmannastefnu ríkisstjórnarinnar eða þá nútímalegu stjórnunarhætti sem þeir þykjast vera að koma á með þessu. Ég rökstuddi mjög rækilega í máli mínu að ég tel það meira í ætt við forneskju og afstöðu þeirra sem valdið hafa en hægt sé að kenna að nokkru leyti við nýja stjórnunarhætti. En ég ákvað að leggja fram tvær breytingartillögur við frv. fyrst og fremst til þess að undirstrika tvö mjög mikilvæg atriði. Það er annars vegar það sem lýtur að fæðingarorlofi. Ég hefði að sjálfsögðu getað tekið veikindaréttinn líka en fæðingarorlofið finnst mér svo mikilvægur réttur og snertir hagsmuni kvenna sérstaklega. Ég vildi vekja sérstaka athygli á því að í stað þess að skilja lagagreinar, sérstaklega 12. gr., eftir svona opna eins og gert er hefði verið nær að festa í lögum þau réttindi sem nú eru til staðar og opna frekar á að auka réttindin en að gera það sem er verið að boða og við vitum að þessi hæstv. ríkisstjórn hugsar sér, þ.e. að jafna réttinn niður á við, að draga úr þeim réttindum sem konur hafa nú. Það er alveg ljóst að m.a. fulltrúar opinberra starfsmanna hafa séð drög að frv. sem við á hinu háa Alþingi höfum ekki séð sem fela það í sér að það verður dregið úr réttindum kvenna. Menn eru mjög jákvæðir og opnir fyrir því að auka rétt feðra en það skal verða á kostnað mæðranna þegar við stöndum frammi fyrir því að fæðingarorlof hér á landi er mun styttra en tíðkast t.d. annars staðar á Norðurlöndum. Þess vegna vildi ég leggja fram þessa tillögu um fæðingarorlofið sem kveður á um það að tryggja í lögum þann rétt sem nú er í gildi alveg eins og gert er í almannatryggingalögunum varðandi aðra starfsmenn á almennum vinnumarkaði. Mér fannst því rétt að vekja sérstaklega athygli á þessu og við þurfum svo sannarlega að halda vöku okkar hvað varðar þetta atriði á næsta ári þegar og ef farið verður að draga fram lögin um fæðingarorlof. Ég legg einnig til að inn í frv. komi ný grein sem komi á undan 49. gr. frv. Þessi grein mín fjallar um atvinnulýðræði, um það að komið verði upp starfsmannaráði við allar ríkisstofnanir, fulltrúar valdir af starfsmönnum eða það fari fram almenn kosning eða stærstu deildir viðkomandi stofnunar velji fimm manna starfsmannaráð. Það má hugsa sér að það yrði stærra en hlutverk þessa starfsmannaráðs yrði að fylgjast með rekstri stofnunar, meta gæði þjónustu og miðla þekkingu og reynslu innan hennar, standa fyrir innra mati á störfum, fylgjast með starfsmannamálum og standa vörð um rétt starfsmanna, stuðla að símenntun starfsmanna og vinna að auknu jafnrétti, samráði um ákvarðanir er varða stofnunina og lýðræði innan hennar. Þetta legg ég fram, hæstv. forseti, fyrst og fremst til þess að koma því á framfæri hvað er hinn nýi stjórnunarstíll, í hverju hann felst samkvæmt þeim hagfræðikenningum sem ég hef kynnt mér. Hann felst einmitt í þessu, samráði, samábyrgð, að fólk geti fylgst með stöðunni í fyrirtæki sínu eða stofnun sinni og menn hafi rétt og tækifæri til þess að hafa áhrif og að standa vörð um hagsmuni starfsmanna. Það er hinn nýi stjórnunarstíll. En hvaðan hæstv. fjmrh. hefur sína gamaldags stjórnunarstefnu sem felst fyrst og fremst í því að yfirmenn stofnana skuli deila og drottna hef ég ekki fengið svar við enn þá. Það er langt í frá. Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að umræðu um þetta frv. mun ljúka í dag. Um það hefur verið samið og það er líka alveg ljóst að meiri hlutinn á Alþingi ætlar sér að samþykkja þetta frv. hugsanlega með þessum fjölda breytinga sem hafa verið gerðar á því. Reyndar eru flestar til bóta, ég skal viðurkenna það.  Bandalag háskólamanna afhenti okkur á nefndarfundi líklega fyrir tveimur dögum eða svo athugasemdir í mörgum liðum um þetta frv. sem sýnir að enn telja ríkisstarfsmenn að frv. sé meingallað. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem var talsmaður meiri hlutans í umræðunni í dag...

Og er.

Og er. Eftir stendur að þessi vinnubrögð boða illt, það er svo rangt að ganga svona fram, að traðka á starfsmönnum og troða upp á fólk lögum og reglum án þess að menn fái að semja um það eins og var gert 1986 þegar menn settu lögin um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Þá var reynt að semja, það var samið. En þau vinnubrögð að troða upp á stéttarfélögin og vinnumarkaðinn þessum lögum í óþökk allra stéttarfélaga í landinu eru svo óskynsamleg. Hv. þm. hefur reynslu af því að semja á vinnumarkaði og ef ég man rétt var hann einn af höfundum þjóðarsáttarinnar þó reyndar megi kannski ýmislegt gagnrýna í henni og við skulum spyrja að leikslokum hverjir græddu á henni og hverjir ekki. Samt sem áður hljótum við öll að viðurkenna það að hún hafði gífurleg áhrif í þá átt að koma á stöðugleika. Af þessu hefur hv. þm. reynslu, að komast að samkomulagi, koma saman og það ríki sátt um það sem verið er að gera. Þess vegna skil ég ekki að þessi reyndi vinnumarkaðsmaður skuli vera kominn í það hlutverk að mæla fyrir þessum ósköpum og vera talsmaður þess að troða yfir á vinnumarkaðinn, yfir á opinbera starfsmenn, lögum sem þeir eru ósáttir við. Við vitum að þetta mun væntanlega valda kærum og deilum í haust. Nú skal ég ekki alveg fullyrða hvað verður um kærurnar eftir að búið er að gera þessa breytingu á 22. gr. Eins og ég hef margkomið að var hún að mínum dómi langsamlega alvarlegasta greinin hvað það varðaði hvort hún stæðist alþjóðasáttmála. Það er búið að gera mjög miklar breytingar á henni og ég hygg að hún standist eins og hún er núna. En það kunna að vera önnur atriði í frv. sem stéttarfélög opinberra starfsmanna telja að standist ekki. Hæstv. forseti. Þegar dregnar eru saman niðurstöður úr þessu öllu saman finnst mér þar vera nokkur atriði sem meginmáli skipta. Það eru í fyrsta lagi vinnubrögðin, þau vinnubrögð ráðuneytisins og ráðuneytanna að leggja fram svona meingölluð frumvörp, illa unnin frumvörp. Það er svo augljóst að þau standast ekki mannréttindasáttmála og þau lögvernduðu réttindi sem stéttarfélögin í landinu búa við. Og ég lýsi furðu minni á því ef hæstv. fjmrh. er ekki búinn að átta sig á þessu enn og ef hann er að skjóta sér á bak við það að breytingarnar á 22. gr. hafi verið af einhverjum öðrum orsökum. Reyndar komu upp ýmis vandkvæði svo sem með háskólann og aðra hópa. En meginatriðið var það að 22. gr. hefði aldrei staðist fyrir dómstólum. Það er sem sagt í fyrsta lagi samning frv. og innihald þess og í öðru lagi vinnubrögðin gagnvart samtökum opinberra starfsmanna sem eru auðvitað algerlega óásættanleg og óskynsamleg. Þetta er svo óskynsamlegt vegna framtíðarinnar. Síðan er verið að svipta opinbera starfsmenn réttindum, ekki síst þá sem verða ráðnir í framtíðinni. Þar komum við auðvitað að biðlaununum, æviráðningunni og ýmsu því sem hefur verið margnefnt hér. Loks er það hugmyndafræðin sem skín út úr þessu frv., hugmyndafræði valdsins, hugmyndafræði þeirra sem vilja stjórna, hugmyndafræði þeirra sem skilja ekki að góður vinnuandi byggist einmitt á samráði og virðingu fyrir því fólki sem vinnur í stofnunum, að fólk geti haft áhrif á sitt starfsumhverfi og þann starfsanda sem þar ríkir. Vil ég þá rétt undir lok máls míns rifja það upp hve aðgerðir margra ríkisstjórna hafa haft alvarleg áhrif á vinnuanda í ríkisstofnunum og þá ekki síst í skólakerfinu, t.d. þegar ríkisvaldið hefur tekið þá ákvörðun að vaða yfir starfsmenn sína, svipta þá umsömdum launahækkunum með bráðabirgðalögum og öðrum slíkum aðgerðum. Þetta eru allt saman aðgerðir sem hafa gífurleg áhrif á vinnuanda. Og af því að ég horfi svo stíft á fulltrúa Sjálfstfl. og talsmenn þessa máls langar mig að rifja það upp sem kom fram hjá skólameisturum fyrir u.þ.b. tveimur árum eða svo þegar þeir komu á fund menntmrh. og sögðu: Það er allt þróunarstarf stopp í framhaldsskólunum. Það gerðist einfaldlega eftir þessar aðgerðir þáv. ríkisstjórnar gegn opinberum starfsmönnum, fyrst og fremst gegn félögum í BHMR, að fólk sagði: Ég kem ekki nálægt þessu meir. Hvað er ég að leggja á mig einhverja aukna vinnu og eitthvert þróunarstarf þegar það er traðkað á mér og mínum rétti endalaust? Og það er ekki síst þetta sem skiptir óskaplega miklu máli ef menn ætla að ná þeim markmiðum sem voru upphaflega sett í þessu frv. að ríkið yrði samkeppnishæft um starfsfólk, að ríkið yrði góður vinnuveitandi. Hvernig á fólk að trúa því að ríkið sé góður vinnuveitandi þegar komið er fram með þessum hætti? Og þegar þau lög sem verið er að boða, þær breytingar sem verið er að gera, byggjast allar á valdboði og einhverri geðþóttastjórnun. Þetta kann ekki góðri lukku að stýra. Það er nú einu sinni svo að meiri hlutinn hlýtur að ráða, en ég ítreka það að við kvennalistakonur erum mjög ósáttar við allt þetta mál. Ég lofa að halda ekki fleiri ræður um þetta mál, en ég vil skora á meiri hlutann á hinu háa Alþingi og hæstv. fjmrh. að sjá að sér, draga málið til baka, leita eftir samráði og samningum við opinbera starfsmenn og móta raunverulega nýjan stjórnunarstíl sem mun skila okkar áfram til öflugrar þjónustu ríkisins á þeim sviðum sem ríkið á að sinna þannig að ríkisvaldið fái góða starfsmenn en hreki þá ekki frá sér með offorsi og yfirgangi eins og því miður hefur verið allt of algengt hingað til.

Herra forseti. Nú hef ég hlustað á ræðu hv. þm. í nokkuð langan tíma.  Hér eru svörin. Það þarf bara að lesa þetta. Hér er Andri Árnason, hér er Tryggvi Gunnarsson og hér er Lára V. Júlíusdóttir. Í öllum þessum svörum kemur mjög skýrt fram að þetta frv. brýtur ekki á nokkurn hátt neina alþjóðasáttmála sem Ísland hefur gert, hvorki við Evrópu né Alþjóðavinnumálastofnunina. Það kemur mjög skýrt fram hérna. Þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir að allir geti lesið sér til um þetta kemur hv. þm. og fjasar hér um það tímunum saman að það hljóti bara að vera eitthvert ruglað fólk sem skilur ekki að það er verið að brjóta alla mögulega alþjóðasáttmála. Tímunum saman er þetta endurtekið æ ofan í æ í þessum ræðustól þótt vitnisburðurinn liggi hér fyrir. Ég veit ekki hvaða nauður rekur svo vænan þingmann sem hv. þm. er til þess að gera þetta. En það er einhver nauður, eitthvað er það sem rekur fólk til að fullyrða hluti sem það ætti að vita að eru rangir.

Hvað ertu að segja?


             Ég get ekki krafið fólk um að lesa þetta, en lögmennirnir lásu sjálfir upp úr þessum plöggum fyrir nefndina þannig að þetta liggur alveg ljóst fyrir. Þarna stendur það í þessum þremur lögfræðiálitum sem voru sérstaklega pöntuð af stjórnarandstöðunni, sumar spurningarnar meira að segja samdar af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi var ég að vekja athygli á því að hér skyldu hafa verið lögð fram frumvörp, meira að segja tvö, sem bæði snerta vinnumarkaðinn sem auðgljóslega brutu í bága við alþjóðasamþykktir eins og frv. um stéttarfélög og vinnudeilur sem Lagastofnun staðfesti meinbugi á og síðan þetta frv. hér sem að mínum dómi braut í bága við alþjóðasamþykktir áður en 22. gr. var breytt. Að mínum dómi var það fyrst og fremst hún. Ég var reyndar mikið að velta fyrir mér hvort 36. gr. þessa frv. stæðist ákvæði stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi. Ég spurði lögmennina þrjá sérstaklega um það því að þeir tóku þá grein ekki fyrir í sínum álitum. Þeir töldu reyndar að hún stæðist en bentu á að þeirri grein væri ekki fylgt eftir í þessu frv. Eins og hún kemur fyrir þar er hún ekki í samræmi við það sem stendur í stjórnarskránni. Eins og ég sagði áðan í ræðu minni er ég ekki viss um að eins og frv. lítur út núna sé grundvöllur fyrir kærum vegna þess að það er búið að breyta þessari grein sem málið snerist fyrst og fremst um, 22. gr. þar sem var verið að svipta heilu stéttarfélögin samningsrétti og verkfallsrétti.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að þingmaðurinn dregur nú í land. Það hefði verið, hefði því ekki verið breytt. Það er annað en hún sagði í upphafi ræðu sinnar áðan. Svo segist hún hafa verið að tala um allt annað frv. en það sem hér er á dagskrá. Það er svo sem ágætt að vita til þess. En þetta liggur alveg ljóst fyrir. Líka fullyrðingarnar um að verið sé að brjóta hér stjórnarskrána. Hér koma þau svör við því frá þessum þremur lögmönnum að svo sé ekki. Samt er haldið áfram að fjasa þótt það sé að vísu dregið í land og sagt: Jú, það hefði kannski orðið, hefði því ekki verið breytt o.s.frv. Þeir hefðu framið glæp hefðu þeir ekki hætt við að fremja glæp. Þetta er nú meiri syndin sem hefur verið framin.

Hæstv. forseti. Það er kannski engin ástæða til að rekja þetta hér aftur og aftur. En það bréf sem sent var til lögmannanna byggðist fyrst og fremst á frv. eins og það var eftir að 2. umr. var lokið. Síðan eru gerðar á því miklar breytingar. Þeir fengu sendar þær breytingar þannig að þeir fjölluðu aldrei um 22. gr. Þeir hins vegar komust að því að það er verið að þrengja að málfrelsi embættismanna. Það var niðurstaða þeirra allra. Þeir komust að því að málskotsrétturinn er ekki í samræmi við stjórnsýslulög. Ég fæ ekki betur séð en að meiri hlutinn hafi ákveðið að verða við þeirri gagnrýni.

Við breyttum því.

Ég er að sjálfsögðu ánægð með það. Sem betur fer tekur meiri hlutinn aðeins sönsum. En eftir stendur hvernig unnið var að málinu. Það sem ég gerði að stóru atriði í öllu mínu máli var að við skyldum fá frv. hingað inn sem eru svona illa unnin og sem brjóta augljóslega í báta við alþjóðasáttmála og jafnvel íslensku stjórnarskrána. Og ég spyr enn: Hvernig stendur á því að málin eru svona illa unnin? Hvað á þetta eiginlega að þýða? Vita þeir þetta ekki, þekkja þeir þetta ekki eða er bara verið að reyna að teygja og toga lögin eins langt og hægt er? Þetta eru ekki nógu góð vinnubrögð og að við skulum þurfa að standa hér í þessu endalausa streði til að fá menn til að virða stjórnarskrána og alþjóðasáttmála er auðvitað ekki nógu gott. Ég veit að þetta skilur hv. þm. og hann vill bæta hér vinnubrögð. Ég er alveg viss um að hann hefur áhyggjur af því hvaða afleiðingar þetta frv. og þessi lög sem verið er að knýja í gegn hér á Alþingi muni hafa á vinnumarkaðinn. Hann er það reyndur maður í þeim samskiptum að hann hlýtur að hafa miklar áhyggjur af þessu. 
            

Herra forseti. Ég er reiðubúin að bíða með ræðu mína þar til fjmrh. hefur lokið erindum sínum utan þingsalar en að öðrum kosti hef ég mál mitt. Ég ætla að fá að taka hér til máls, virðulegur forseti, undir liðnum Frv. til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, eða það frv. sem liggur hér fyrir. Ég geri mér fullljóst að gildandi lög eru rúmlega 40 ára gömul og því tímabært að endurskoða þau. Þetta er hins vegar vandmeðfarið verk og það verður ekki gert nema í fullu samráði og samvinnu við starfsmenn ríkisins og stéttarfélög þeirra. Því miður hefur hæstv. ríkisstjórn ekki borið til þess gæfu. Hún hefur í þessu máli sem öðrum sem snúa að vinnandi stéttum í landinu rúið sig trausti. Með frv. sem hér liggur fyrir er verið að gera miklar breytingar á efnisatriðum sem tengjast kjarasamningum beint og þannig er þessi ríkisstjórn að breyta þessum kjarasamningum einhliða. Það kemur e.t.v. ekki á óvart í ljósi þess sem á undan er gengið en það eru stór tíðindi þegar samningsréttur er tekinn þannig af fólki með lagaboði í trássi við hefðir og alþjóðlega sáttmála sem stjórnvöld hafa undirgengist og lofað að virða. Við gerð fjárlaga í vetur voru ellilífeyrisþegar og öryrkjar sviptir samningsrétti um kjör sín og settir hreinlega á föst fjárlög. Verður það næsta sem við sjáum að laun opinberra starfsmanna verða ákveðin hér á hinu háa Alþingi af meiri hluta þess án þess að samningar hafi verið gerðir á milli aðila? Hvað þetta frv. varðar hefur sem betur fer verið hægt að koma í veg fyrir nokkur af stærstu slysunum sem það hefði leitt til hefði það náð fram að ganga óbreytt. En það er alveg ljóst að það þarf enn að færa ýmis ákvæði frv. til betri vegar og tengja það við þann veruleika sem við búum í. Herra forseti. Það væri vissulega ástæða til að staldra við nokkur atriði frv. en ég ætla hér aðeins að gera eitt þeirra að umtalsefni. Það er 38. gr. þessa frv. í VII. kafla sem fjallar um sérstakar skyldur forstöðumanna stofnana. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Ráðherra setur sérhverjum forstöðumanni stofnunar erindisbréf þar sem tilgreind skulu helstu markmið í rekstri stofnunar og verkefni hennar, bæði til lengri og skemmri tíma litið. Forstöðumaður ber ábyrgð á að stofnun, sem hann stýrir, starfi í samræmi við lög, stjórnvaldsfyrirmæli og erindisbréf skv. 1. mgr. Forstöðumaður ber og ábyrgð á því að rekstrarútgjöld og rekstrarafkoma stofnunarinnar sé í samræmi við fjárlög og að fjármunir séu nýttir á árangursríkan hátt. Ef útgjöld fara fram úr fjárlagaheimildum, verkefnum stofnunar er ekki sinnt sem skyldi eða þjónusta hennar telst óviðunandi getur ráðherra veitt forstöðumanni áminningu skv. 21. gr. eða veitt honum lausn frá embætti skv. VI. kafla ef hann hefur gerst sekur um ítrekaða eða stórfellda vanrækslu í starfi með þeim hætti sem að framan er lýst.`` Herra forseti. Þessar greinar frv. eru svo fullar af mótsögnum að furðu sætir. Auðvitað ber mönnum að virða landslög en það verður að hafa það í huga að fjárlög endurspegla forgangsröðun stjórnvalda á hverjum tíma en taka ekki endilega mið af þeim veruleika sem birtist forstöðumönnum og stjórnendum opinberra stofnana. Þau endurspegla heldur ekki þau markmið og skyldur sem önnur lög leggja á herðar opinberra starfsmanna að sinna. Ég spyr, herra forseti, hvaða lögum ber mönnum að hlíta? Ég vil biðja þá fáu þingmenn sem hér eru í dag að fara í huga sínum yfir þann veruleika sem sjúkrahúsin, öldrunarstofnanirnar og þjónustustofnanir við fatlaða í landinu, búa við. Þeim er skammtað fjármagn í fjárlögum sem hvergi dugar til að mæta þeirri eftirspurn sem er eftir þjónustu þessara aðila. Þessar stofnanir hafa mátt sæta miklum niðurskurði á undanförnum árum og svo virðist sem áframhald verði á því. Ég vil í þessu samhengi minna á umræður um heimili fjölfatlaðra í Reykjavík og fréttir sem birtust okkur í gærkvöldi í fréttum ljósvakamiðlanna um neyðarástand sem er að skapast á sjúkrahúsunum í Reykjavík. Hversu lengi geta opinberir starfsmenn borið ábyrgð á þjónustunni undir þessum kringumstæðum? Vandi þeirra sem starfa á velferðarstofnunum þjóðfélagsins er m.a. sá að menn hafa veigrað sér við að taka þær nauðsynlegu pólitísku ákvarðanir um magn og gæði þeirrar þjónustu sem hverri stofnun er skylt að veita og skýra t.d. með markvissari hætti hvert hlutverk einstakra sjúkrahúsa á að vera. Þar til það verður gert er ég hrædd um að starfsmenn t.d. sjúkrahúsanna eigi erfitt með að horfa fram hjá þeim grundvallarskyldum sem heilbrigðislög leggja þeim á herðar. Að öðrum kosti værum við sennilega að taka upp vinnubrögð sem eru farin að einkenna t.d. breskt heilbrigðiskerfi þar sem fárveikum sjúklingum er vísað frá einu sjúkrahúsi til annars vegna þess að fjárhagsrammi þessara sjúkrastofnana hefur verið tæmdur. Mér vitanlega hafa stjórnvöld ekki komið á neinni forgangsröðun til heilbrigðisþjónustunnar hér á landi þannig að það er ljóst að þar verður úr vöndu að ráða fyrir forstöðumenn sjúkrahúsanna eða annarra velferðarstofnana nái þetta frv. að verða að lögum. Hætt er við að þar blasi við auðn í þeirra röðum nema þá að þeir bregðist þeim lagalegu og siðferðilegu skyldum sem önnur lög leggja þeim á herðar. Hvort ber þeim að lúta skyldum fjárlaga um hallalausan rekstur eða þeim grundvallarskyldum sem önnur lög segja til um svo sem lög um heilbrigðisþjónustu, lög um málefni aldraðra eða málefni fatlaðra? Samkvæmt þessum lögum ber opinberum starfsmönnum sem þar starfa t.d. að veita öllum bestu heilbrigðisþjónustu sem völ er á á hverjum tíma, skapa fötluðum sambærileg lífskjör og aðrir búa við og gera öldruðum kleift að lifa lífinu með reisn. Herra forseti. Fjmrh. hefur væntanlega svör við þeim siðferðilegu álitamálum sem ég hef varpað hér fram og væri fróðlegt að heyra svör hans við þeim. Ég er næsta viss um að fleiri bíða þeirra en ég. Hefur hæstv. ríkisstjórn í hyggju að breyta stoðum þeirra laga sem ég hef vitnað í hér að framan og e.t.v. einhverjum fleiri lagabálkum sem varða starfsskilyrði og skyldur opinberra starfsmanna? Það væri fróðlegt að fá að vita það. Ég held að ég sé ekki ein um að vita ekki hvernig við eigum að framfylgja þessu ákvæði, verði það ekki gert. Ég held að ég verði að taka undir, herra forseti, orð þeirra sem hér hafa talað á undan mér í dag og hreinlega skora á hæstv. ríkisstjórn að taka þetta frv. aftur til sín og nota sumarið sem fer í hönd til að vinna heimavinnuna sína ögn betur og gera það í fullu samráði við opinbera starfsmenn sjálfa og þeirra stéttarfélög. Það væri meiri reisn yfir slíkum vinnubrögðum.

Virðulegi forseti. Ég mun síðar í dag taka til máls við þessa umræðu og þá get ég til að mynda vikið að svokallaðri forgangsröðun í heilbrigðismálum og hvernig hún tengist því máli sem hér er á dagskrá. En vegna fyrirspurnar hv. þm. vil ég segja að það er almennt viðurkennt í íslenskum rétti samkvæmt íslenskum lögum að það eru fjárlög og lánsfjárlög sem ráða umfangi starfseminnar. Það eru mjög mörg dæmi um að löggjafarvaldið setur lög þar sem fram koma stefnumið, oft almenn en stundum sértæk. Löggjafarvaldið hefur með þessu verið að móta stefnu sem ætlunin er að fylgja í starfsemi ríkisins. Á hverju ári eru hins vegar samþykkt bæði fjárlög og lánsfjárlög og í þeim lögum er að finna það fjármagn sem til ráðstöfunar er. Og það er enginn minnsti vafi á því að stjórnendum stofnana sem starfa eftir lögum ber að haga starfseminni innan ramma fjárlaga og þeirra fjárveitinga sem Alþingi, fjárveitingavaldið og löggjafarvaldið, fær þeim í hendur á hverju ári. Auðvitað er það svo að stundum kunna að vera eðlilegar skýringar á því að farið sé fram úr fjárlögum. Sé það gert með fullri vitneskju og vitund framkvæmdarvaldsins sem ber ávallt ábyrgð á þessum málum, ráðherrar geta ekki skotist undan ábyrgð, er hægt að komast að þeirri niðurstöðu að meiri hlutinn eða ráðherra tryggi að fram séu lagðar lagabreytingar á þinginu sem tryggi að nægilegt fjármagn fáist jafnvel þótt það sé gert eftir á. Auðvitað er slíkt ávallt vandmeðfarið en ég held að það sé ekki nokkur vafi á því að það er almennt litið þannig á að fjárlög og lánsfjárlög takmarki fjárhagsleg umsvif stofnana hvað sem líður stefnumiðum í sérstökum lögum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svar hans. Ég átti reyndar von á að það yrði á þessa lund. Ég vil samt ítreka aftur spurningu mína því mér finnst ég ekki hafa fengið fullnægjandi svör við henni. Ég geri mér grein fyrir því að fjárlög ráða auðvitað þeim fjárhagsramma sem stofnunum eru settar en engu að síður eru í öðrum lögum lagðar á forstöðumenn og stjórnendur mjög miklar skyldur bæði siðferðilegar og lagalegar. Ég spurði: Hefur hæstv. ríkisstjórn í hyggju að breyta stoðum þeirra laga til þess að færa þau til samræmis við þessi nýju lagaákvæði sem skjóta nú upp kollinum í hverju frv. á fætur öðru um að forstöðumenn verði að halda þennan fjárhagsramma ella megi þeir taka pokann sinn og fara heim?

Virðulegi forseti. Ég hygg að það eina nýja í þessu frv. sé að það er tekið skýrar til orða um ábyrgð stjórnenda á starfsemi þeirri sem fer fram á viðkomandi stofnunum eða í fyrirtækjum í eigu ríkisins. Það er sá munur eftir að þetta frv. verður að lögum. Ég held að það sé hins vegar alveg skýrt og ljóst og hefur komið fram og reyndar oft verið gagnrýnt að Alþingi setur lög sem síðan eru tekin aftur árlega í lánsfjárlögum og fjárlögum. Þeir sem sitja á Alþingi kannast við svokölluð ,,þrátt-fyrir``-ákvæði sem oft eru mörg í lánsfjárlögum eða í bandormum sem ríkisstjórnir flytja og hafa gert árum og áratugum saman. Þessir lagabálkar fjalla einungis um það að takmarka lögbundin umsvif með því að marka starfsemi þrengri skorður en almenn lög gera ráð fyrir. Það er ekki nokkur vafi á því að árleg lánsfjárlög og fjárlög ráða í þessum efnum hvort sem okkur líkar betur eða verr. Það er hins vegar réttmæt gagnrýni sem fram kemur hjá hv. þm. og hefur oftsinnis komið fram áður á Alþingi að sjálfsagt ætti fjárveitingarvaldið og löggjafarvaldið þegar það setur almenn lög um ýmsa starfsemi að gæta sín á því að hafa lögin ekki með svo háleitum markmiðum að það ofbjóði fjárhagsgetu þjóðarinnar. Það er til umhugsunar.

Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir er nokkuð sérkennilegt og hefur vakið mikla umræðu fyrst og fremst vegna þess að verið er að breyta ansi mikið réttarstöðu opinberra starfsmanna. Það hefur náttúrlega vakið upp úlfúð og deilur eins og við er að búast. Það er spurning, hæstv. forseti, hvort það væri ekki mikill sómi að því að talsmaður efh.- og viðskn. væri í salnum líka þó við séum nú auðvitað góð sem hér erum þá er það til umhugsunar. Ef forseti vildi kanna það?

Á þingmaðurinn við hv. 5. þm. Norðurl. v. Vilhjálm Egilsson?

Nei, þingmaðurinn á við hv. 3. þm. Vestf., Einar Odd Kristjánsson.

Forseti mun gera ráðstafanir.

Það verður að segja alveg eins og er að frammi fyrir frumvörpum af þessu tagi vakna spurningar um stöðu Alþingis. Hvað er Alþingi? Hvað getur Alþingi gert andspænis málum af því tagi sem hér eru uppi? Við höfum oft talað um það áður að staða Alþingis sé veik og við höfum í sjálfu sér farið yfir það aftur og aftur hvort það mætti ekki gera eitthvað til að bæta stöðu Alþingis, styrkja hana gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þessi hugsun verður sérstaklega áleitin í sambandi við þetta frv. Ég hef satt að segja sjaldan upplifað það eins og í sambandi við þetta frv. Frv. kemur hér inn og hæstv. fjmrh. segir að allt sé í góðu lagi með frv. Svo ég noti nú ekki önnur lýsingarorð um það þá taldi hann þetta alveg boðlegt plagg að öllu leyti. Ég man ekki eftir að hann væri með neina fyrirvara í sínum upphaflegu ræðum um þetta mál og hann varði það mjög fast og ákveðið við fyrstu umræðu málsins. Hann kvartaði t.d. mikið undan því hve langur tími fór í 2. umr. en við 1. umr. taldi hann að það væri allt í lagi þetta mál. Ímyndum okkur nú, hæstv. forseti, að stjórnarandstaðan hefði ekki verið til eða að hún hefði sagt líka: ,,Málið er í lagi. Þetta er fínt mál.`` Ímyndum okkur að stjórnarandstaðan og stjórnarflokkarnir reyndar líka hefðu strax tekið undir með hæstv. fjmrh. og sagt: ,,Það er allt í lagi með þetta mál. Þetta er hið besta mál. Við skulum bara afgreiða málið af því að það er komið fram yfir þann tíma þegar þinginu á að ljúka.`` Það var nú eins gott að það var ekki gert. Erum við ekki sammála um það? Erum við ekki sammála um að Alþingi hafi heldur betur komið í veg fyrir slysin við meðferð málsins? Heldur betur. Það eru náttúrlega alþjóðasáttmálar og stjórnarskráin og guð veit hvað fyrir utan ýmsa aðra þætti sem orka mjög tvímælis, t.d. sambýlið við önnur lög sem ég kem hér að á eftir. Ég verð nú að segja alveg eins og er að mér finnst málsmeðferðin öll vera heldur staðfesting á því að fjmrn. er ekki óskeikult þó það segi það yfirleitt þegar það kemur hér inn með mál, þá er völlurinn á fjmrn. sá að þeir telja sig aldrei þurfa að spyrja nokkurn annan mann, a.m.k. ekki í Stjórnarráðinu og enn síður á Alþingi þegar þar að kemur. Segjum svo að við hefðum nú látið staðar numið við 2. umr. sem var ekki nema 35 klukkutímar og einhver sú lengsta sem sögur fara af. Fjmrh. kvartaði alveg svakalega undan þessari umræðu og fannst að ræðurnar væru alltaf þær sömu og hann væri alltaf að svara sömu spurningunum. Hann var gasalega leiður á okkur stjórnarandstæðingum í sambandi við þetta mál og pirraður. Samt sem áður lauk 2. umr. og þá fóru hér fram miklar atkvæðagreiðslur og atkvæðaskýringar o.s.frv. Og það var alveg ljóst að meiri hlutinn hafði sitt fram. Það er margt merkilegt við 2. umr. Eitt var það hvað hún var löng og annað var að það talaði enginn framsóknarmaður, ef einhver saknar þess. Ég sakna þeirra nú yfirleitt aldrei. Ég segi það eins og er í seinni tíð.  Segjum nú svo að stjórnarandstaðan hefði látið hér við sitja og bara sagt sem svo: ,,Ja, úr því að þið hafið meiri hluta til að afgreiða málið, úr því að þið hafið meiri hluta til að klára málið við 2. umr. þá skulum við bara hætta þessu.`` En stjórnarandstaðan gerði það ekki. Málið var aftur tekið til nefndar og þar fékk stjórnarandstaðan því komið til leiðar við verulega ólund meiri hlutans í nefndinni að fengnir yrðu þrír lögfræðingar til að líta á frv. Það eru plögg sem við erum með fyrir framan okkur. Þökk sé stjórnarandstöðunni og þessum ágætu lögfræðingum. Hver er niðurstaðan? Niðurstaðan er sú að það er fullt af vitleysum í frv. enn þá, fullt af vitleysum og meira að segja meiri hlutinn neyðist til að flytja 19 breytingartillögum sem ég kem svo að aðeins á eftir.  Þegar við breyttum þingsköpunum vorið 1991 þá var það þannig eins og menn kannski muna að Alþingi var í tveimur málstofum. Það voru þrjár umræður um þingmál í hvorri deild. Það voru þrjár umræður hér í neðri deild og þrjár umræður í efri deild. Og nefndameðferð alltaf á milli. Við vorum margir þeirrar skoðunar að það væri gott að breyta þinginu í eina málstofu. Ég segi fyrir mig að eins og t.d. í mannanafnalögum reyndist ég vera með þeim íhaldssamari þannig að ég vildi fara varlega í þessu máli. En niðurstaðan var nú samt sú að það var ákveðið að skella þinginu saman í eina málstofu og það þótti einhver óskapleg framför allt í einu. En við höfðum áhyggjur af því að meðferð mála yrði lakari í þinginu við það að gera það að einni málstofu.  Niðurstaðan er sem sagt sú að þegar við breyttum þingsköpunum vorið 1991 þá veltum við því fyrir okkur að hafa 4. umr. í undantekningartilvikum þegar þannig stendur á að mál þurfi alveg sérstaklega ítarlega meðferð. Við ræddum þetta talsvert mikið og niðurstaða okkar var sú að hætta við þetta aðallega vegna þess að við treystum okkur ekki til að finna aðferð til að flokka mál í þriggja umræðu mál og fjögurra umræðu mál fyrir fram. En ég segi eins og er, hæstv. forseti, að við meðferðina á þessu máli hér þá hefur mér komið í hug að við hefðum betur verið með fjórar umræður þegar um er að ræða afbrigðilega flókin og þung mál eins og það sem hér liggur fyrir. Eins og menn taka eftir þá er það stöðugt að batna. Fyrst voru það 19 brtt. og svo eru það 16 o.s.frv., þannig að það getur vel verið að það hefði batnað enn meira ef það hefði farið í nefnd á milli 3. og 4. umr., þetta mál. Þetta segi ég líka til að biðja fjmrn. um að sýna Alþingi pínulega meiri lipurð. Mér finnst fjmrn. vera dálítið vont við Alþingi stundum. Mér finnst fjmrn. koma fram við Alþingi eins og Alþingi eigi bara að stimpla það sem fjmrn. sýnist. Mér finnst fjmrn. frekara við Alþingi en önnur ráðuneyti. Ég segi það alveg eins og eru. Ég er ekkert að segja að það hafi versnað í tíð núv. hæstv. fjmrh. Þetta hefur lengi loðað við. En það hefur ekki lagast, svo mikið er víst. Hann hefur a.m.k. ekki lagast eftir því sem hann hefur verið lengur í embætti. Mér sýnist honum heldur hafa farið aftur að því er varðar virðingu fyrir Alþingi eftir því sem hann er búinn að sitja lengur þarna uppi í fjmrn. Það er einhver baktería þar sem heltekur hann og virðist versna eftir því sem lengri tími líður.  Hæstv. forseti. Ég segi það eins og er að ég tel ástæðu til að lýsa því yfir að mér finnst að þetta mál sé tilefni til þess, sérstakt og sjálfstætt tilefni til að endurskoða þetta ákvæði þingskapanna. Þannig að það verði a.m.k. tryggt að mál fari alltaf til nefndar milli 2. og 3. umr., alltaf. Og í öðru lagi veltir maður því fyrir sér hvort hægt er að tryggja í tilteknum málum --- eftir nánari skilgreiningu sem ég út af fyrir sig veit ekki enn þá hver ætti að vera --- hvort hægt er að tryggja tilteknum málum enn þá vandaðri meðferð en gengur og gerist. Staðreyndin er sú að þegar við bjuggum við tveggja deilda kerfið fengu málin vandaðri meðferð. Það get ég alveg fullyrt af reynslu. Ég fullyrði það af reynslu minni að mál fengu betri meðferð þegar tveggja deilda kerfið var af því að þá var svona pínulítill samanburður á milli deilda. Efri deild sagði: ,,Við förum nú ekki að afgreiða eða stimpla það sem kemur frá neðri deild. Við skulum skoða málið vel hjá okkur.`` Eins var það þegar neðrideildarmenn fengu mál úr efri deild. Enda kemur það á daginn, hæstv. forseti, að aftur og aftur er verið að gera alls konar villur í lagasetningu. Það líður ekki svo, ja mér liggur við að segja þing, að það sé ekki ...  Í annan stað vil ég síðan víkja aðeins að hinum almennu þáttum þessa máls. Meiri hluti efh.- og viðskn. viðurkennir í tveimur nefndarálitum að málið sé illa unnið. Ég þakka meiri hlutanum fyrir það. Ég þakka hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni og öðrum í meiri hlutanum fyrir að viðurkenna að málið er illa unnið með því að flytja milli 30 og 40 breytingartillögur. Ég tel að það sé virðingarvert að þessir þingmenn í meiri hlutanum skuli ekki hafa látið fjmrn. kúga sig alveg heldur hafa þeir ákveðið að standa að því að flytja eina og eina breytingartillögu. Að vísu veit ég ... 

Og fjmrn. samdi allar breytingartillögurnar.

Ég bið þingmenn að trufla ekki hv. ræðumann.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að gagnrýna hæstv. forseta fyrir það að mótmæla þessu frammíkalli. Ég tel að þetta hefi verið efnislegt og mjög þýðingarmikið frammíkall. Mjög þýðingarmikið. Tóku menn ekki eftir því hvað hæstv. fjmrh. sagði?  
            

Hann samþykkti og þið eruð nú góð líka.


            

Hljóð í þingsal.

Niðurstaðan er sú að fjmrn. sem flytur sjálft frv. flytur fyrst 19 breytingartillögur og svo 16. Þegar ég leyfi mér sem talsmaður stjórnarandstöðunnar og partur af henni í allri hógværð að þakka meiri hlutanum fyrir góða vinnu þá bara sleppir fjmrh. sér í stólnum og segir fjmrn. vann allar breytingartillögurnar. Það verður bið á því að maður fari að þakka mönnum fyrir sjálfstæða hugsun í meiri hluta þingnefndanna þegar fjmrh. slær á puttana á þeim með þessum hætti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal lét það líka koma hér fram að það hefði oft verið gagn í minni hlutanum. 

Vegna þess að hv. þm. var að eigna okkur allan heiðurinn.

Það var nú ótímabært vegna þess að fjmrn. átti allan heiðurinn. En það er athyglisvert að hv. þm. Pétur H. Blöndal skuli telja ástæðu til að tjá sig alveg sérstaklega um það að minni hlutinn geri stundum gagn. Það sýnir hina þroskuðu lýðræðislegu hugsun hjá Sjálfstæðisflokknum í þessum málum. Ég tek undir það að minni hlutinn gerir oft gagn. Ég tek undir það. Mér finnst að meiri hlutinn í Sjálfstfl. hafi hins vegar mjög oft farið mjög illa með hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hann er yfirleitt alltaf í minni hluta og það er eiginlega búið að berja úr honum svo að segja allt líf á þessu eina þingi sem hann hefur setið. Hann þorir ekki að halda fram einu einasta máli og guggnar á öllum frv. sem hann flytur.

Ég hef bara ekki fundið fyrir höggum.

Þannig að hv. þm. Pétur H. Blöndal er talandi sönnun þess að minni hlutinn getur oft verið góður, sértaklega ef hann fær að njóta sín. En hann fær aldrei að njóta sín, hv. þm.

Þetta er ekki rétt hjá þér.

Þannig að það er dapurlegt.

Hann er sprelllifandi.

Það er dapurlegt, hv. þm. Hann flytur hér alls konar þjóðþrifamál út og suður og með öllum þingmönnum Sjálfstfl., a.m.k. í einu málinu en fær ekki að gera það að lögum. Honum er bannað það. Það er ofboðslegt að vera minni hluti í Sjálfstfl. Það er kannski það sem hv. þm. er að reyna að tjá sig um hér veikum mætti í frammíköllum, fram í fyrir mér. Ég hef aldrei prófað að vera minni hluti í Sjálfstfl. en ég vildi ekki verða það ef maður lenti í  Varðandi hin almennu atriði málsins þá var ég fyrst búinn að víkja að því að meðferðin sýndi það að hin þinglega meðferð hefði verið rétt og óhjákvæmileg. Fjmrn. viðurkenndi það sjálft aftur og aftur og þingið verður að breyta þessu með 35 breytingartillögum að lokum. Það er út af fyrir sig mikilvægt að ná því fram og það er náttúrlega kostur þingræðisins. Annað atriði sem ég vil segja almennt um þetta mál og ég hef miklar áhyggjur af snertir líka frv. um stéttarfélög og vinnudeilur og kemur fram í nefndaráliti minni hluta efh.- og viðskn. Það er mjög alvarlegt atriði að svo geti farið að vinnubrögðin við frágang á þessum málum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar spilli stórkostlega fyrir samskiptum aðila vinnumarkaðarins. Eins og segir í nefndaráliti minni hluta efh.- og viðskn., með leyfi forseta: ,,Einnig er fyllsta ástæða til að óttast að sá ófriður, sem af hálfu ríkisstjórnarinnar er efnt til í þjóðfélaginu, geti haft alvarleg áhrif til hins verra á efnahagslegan stöðugleika, skapað óvissu og sett verðbólgu af stað á nýjan leik. Ábyrgð ríkisstjórnarinnar í þessu sambandi er mikil því að hún, og hún ein, ber hina pólitísku ábyrgð á því að svona er komið.`` Þetta er mjög mikið umhugsunarefni, hæstv. forseti. Sérstaklega finnst mér við hafa verið minnt mjög rækilega á það þegar hv. 3. þm. Vestf. var talsmaður meiri hluta nefndarinnar.

Og er enn.

Já, í þessu máli. Þannig háttar til að verðbólga var stærsta efnahagslega þjóðfélagsvandamál Íslands um áratuga skeið. Í raun og veru tókst ekki að neinu marki að taka á því máli fyrr en með svokallaðri þjóðarsátt á sinni tíð. Það er augljóst mál að í þeirri þjóðarsátt var það tiltekinn hópur manna og það aðallega launamennirnir í þjóðfélaginu sem gáfu nokkuð eftir af sínum hlut, þótt auðvitað megi segja að þeirra hlutur hefði orðið enn þá lakari ef verðbólgan hefði haldið áfram eins og hún var. Þess vegna var það að mínu mati réttlætanlegt, að ekki sé meira sagt, að standa að þessari þjóðarsátt sem aðili að ríkisstjórn á þeim tíma. Ég tel fulla ástæðu til að vekja athygli á því hér að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson átti mikinn hlut að því máli, svo ekki sé fastara að orði kveðið. Ég hygg reyndar að engir einstakir forustumenn atvinnurekenda hafi í raun og veru lagt eins mikið í það púkk. Með hverju? Ekki með sínum eigin kraftaverkalækningum heldur fyrst og fremst með því að hafa komið á óvenjulega góðri samstöðu með forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar. Ég hygg að ég sé ekki að gleyma neinum í sjálfu sér af síðari tíma forustumönnum Vinnuveitendasambandsins þó ég segi að fáir hafi í raun og veru náð eins sterkri samvinnu við einstaka forustumenn t.d. Alþýðusambands Íslands eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson gerði á sinni tíð. Hann á þakkir skildar fyrir það. Síðan tók öll þjóðin tók á í þessu efni og hún er að því enn þá. Enn ríkir víðtæk almenn sátt um það að verðbólgan má undir engum kringumstæðum fara af stað aftur með þeim hætti sem áður var. Við höfum verið að gera ýmislegt í þjóðfélaginu á undanförnum árum til að koma í veg fyrir að þau ósköp endurtaki sig og þar má segja að allir hafi lagt sitt af mörkum. En mín skoðun er sú að launasumman í þjóðfélaginu hafi minnkað í raun og veru meira en það sem aðrir hafa í sinn hlut til að tryggja þessa þjóðarsátt í verki, til að tryggja það að verbólgan fari ekki af stað aftur. Af hverju er ég að nefna þetta hér, hæstv. forseti? Það er vegna þess að ég óttast að þau verk sem menn voru að vinna hér fyrir nokkrum árum, fyrir hálfum til heilum áratug, til að ná þessari verðbólgu niður, þær fórnir sem launastéttin í landinu lagði á sig til að ná verðbólgunni niður, reynist vera til lítils ef svo fer að allt logar hér í ófriði vegna þess hvernig ríkisstjórnin hagar sér í þessu máli. Það var oft sagt hér og meira að segja í leiðara Morgunblaðsins um fyrrv. hæstv. heilbrrh. að hann væri eins og fíll í postulínsbúð. Ég veit ekki hvaða samlíkingu á að nota um hæstv. ríkisstjórn í sambandi við friðinn við stéttarsamtökin. Það er eins og þeir vilji gera allt vitlaust. Það er eins og þeir vilji storka. Þá langi til að hafa ófrið. Ég get ekki skilið þetta öðruvísi. Það er eins og forustumenn ríkisstjórnarinnar séu uppteknir af því að koma eins illu af stað og þeir hafa hugmyndaflug til.

Þeir eru eins og fótboltabullurnar í Bretlandi.

Þeir eru eins og fótboltabullurnar í Bretlandi, bendir hv. þm. á. Það er kannski nokkuð til í því.

Þeir æsa til illinda.

Þeir æsa til illinda. Ekki skal ég um það segja en alla vega verð ég að segja alveg eins og er að mig skortir hugmyndaflug til að finna hæfilegan jarðneskan samjöfnuð við vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í þessu máli af því að ég horfi nú á hv. þm. Hjálmar Jónsson. 

Maðurinn er ekki í ræðustól, hv. þm.

Nei, en þingmaðurinn ávarpaði mig. Forseti hefur engan hemil á framsóknarmönnum hér í salnum. Það er greinilegt. En þetta er góð hugmynd að veita mér bjartsýnisverðlaun Brøstes. Ég vissi ekki að Framsfl. hefði það á stefnuskrá sinni. Mér þykir vænt um að heyra það. Ég ræði það þá við þingmanninn ef ég má, hæstv. forseti, utan salar, utan ræðustóls. Ég mun fara yfir þetta með bjartsýnisverðlaun Brøstes, sem mér þykir fín hugmynd. En veruleikinn er sem sagt sá, hæstv. forseti, í sambandi við þessi mál að það er eins og það sé verið að koma illu af stað vísvitandi. Ég er alveg sannfærður um að ef þessi mál hefðu verið rædd skipulega hefði náðst niðurstaða. Hv. þm. Ögmundur Jónasson rakti það t.d. mjög rækilega hvernig hann gæti séð fyrir sér þetta framtíðarland við umræðuna um stéttarfélög og vinnudeilur hér um daginn. Mér fannst það satt að segja mjög merkilegt þegar hann, sem jafnframt er forustumaður í stéttarsamtökum, setti málin upp með þeim hætti sem hann gerði. Ég hef tekið eftir því sem forustumenn Alþýðusambands Íslands segja um þessi mál. Þeir segjast vilja fara í viðræður. En ríkisstjórnin tekur ekkert mark á þeim. Þegar forseti Alþýðusambandsins segir hér fyrir utan að það yrði stórslys að afgreiða þessi mál þá tekur ríkisstjórnin ekkert mark á því. Þegar það eru þúsundir á útifundi þá sér Páll Pétursson, hv. félmrh. tvo þrjá menn. Það er alveg ótrúleg blinda. Og svo gerir hann skoðanakönnun um það hvort hann sé ekki örugglega besti félmrh. í heimi og leggur spurninguna fyrir sjálfur þannig að útkomann verði örugglega fín. Nei, hæstv. forseti, í alvöru talað þá held ég að það sé mikið umhugsunarefni hvort ríkisstjórnin er að stofna í voða þeim mikla ávinningi sem náðist, m.a. með aðild manna eins og hv. 3. þm. Vestf., fyrir fáeinum árum. Ég vona að svo verði ekki en það er ástæða til að taka undir aðvörunarorð í nál. minni hlutans um það mál. Ég vil einnig, hæstv. forseti, varðandi almenn atriði í þriðja lagi vekja sérstaka athygli á þeim breytingum sem verið er að gera hér á frv. við 3. umr. Það eru verulega miklar breytingar. Út af fyrir sig er ástæða til að þakka fyrir það, ef maður má það, að þær skuli hafa verið gerðar. Það er vissulega í áttina. Frv. er, ef að lögum verður, mikið skárra en það var í upphafi, það er alveg ljóst. Veruleikinn er engu að síður sá að það er aðkoman að málinu, það er framkoman við stéttarsamtökin sem hér er fyrst og fremst gagnrýniverð, ekki einstakar tillögur. Það er lítilsvirðingin við verkalýðshreyfinguna sem kemur hér fram af hálfu Sjálfstfl. og Framsfl. sem hefur nú tekið að sér að hjálpa íhaldinu við að stjórna landinu. Það er lítilsvirðingin í garð verkalýðshreyfingarinnar sem er alveg ótrúleg, hæstv. forseti. Ég held að það væri full ástæða til að vekja aðeins athygli á því, herra forseti, hvernig þessu er komið, þessu plaggi sem er þskj. 973. Hafa menn lesið það í seinni tíð? Það er ekki beint ,,fortidsminner``, það er nútímaskjal. Það er frá hæstv. ríkisstjórn, frv. til laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Ég fór að skoða þetta hér í dag og það stendur í stuttu máli ekki steinn yfir steini í þessu plaggi. Það er í fyrsta lagi 2. gr. Þar voru breytingar við 1. umr. og þar eru enn breytingar við 2. umr. Það voru atriði sem menn kalla kannski smáatriði í þeirri umræðu um að taka það fram að lögin taki til hæstaréttardómara. Í seinni umræðunni er svo breytt lítillega orðalagi á þeirri grein. Síðan kemur 5. gr. Þar var í fyrri umræðunni ákveðið að breyta tilteknum atriðum sem skipta máli. Það fer eftir ákvæðum laga hvaða stjórnvald veitir starf og hvort skipað skuli eða ráða í starfið. Þetta er ekkert lítið mál. Þetta er tekið út úr hinu fullkomna frv. frá hæstv. fjmrh. Svo kom 7. gr., sem var greinin um minni háttar skrifstofustörf. Það var ekki lítil breyting sem þar var gerð. Síðan kom 9. gr. Á henni hefur verið gerð breyting bæði við 2. og 3. umr. málsins og yrði örugglega gert líka við 4. umr. ef hún færi fram. Þar er um að ræða veigamikil atriði sem þurfti að breyta. Núna hljóðar greinin allt öðruvísi en í upphafi því henni var breytt verulega við 2. umr. málsins vegna þess að menn sáu að eins og 9. gr. leit út var ekki hægt að láta hana standa óbreytta þó eftir standi spurningin sem við höfum verið að spyrja í öllum þessum umræðum: Hvar eru reglurnar? Eru reglurnar komnar? Í þessu skjali er gert ráð fyrir því að forstöðumenn stofnana geti umbunað fólki og fjmrh. setji reglur um málið. Eru reglurnar komnar? Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hér úr þessum stól: Hvar eru reglurnar? Út með reglurnar. Ráðherrann á að sýna okkur reglurnar. Það er ekki hægt að ljúka þessu máli öðruvísi en hann sýni spilin. Síðan var 10. og 11. gr. breytt og 13. gr. breytt verulega.  ,,Starfsmenn eiga rétt á sveigjanlegum vinnutíma samkvæmt ákvörðun forstöðumanns stofnunar enda verði slíku viðkomið að skaðlausu.`` Þetta er úr minni háttar hugmyndafræðinni.

Þetta eru nýju stjórnunarhættirnir.

Þetta eru nýsjálensku stjórnunarhættirnir sem hér á að fara að innleiða. Þessu var auðvitað breytt vegna þess að menn sáu að orðalagið dugði ekki einu sinni. Þeir vilja auðvitað halda meiningunni en orðalagið dugði ekki eins og það var. Þær eru líka af þessari minni háttar hugmyndafræði breytingarnar sem menn urðu að gera á fleiri greinum. Það varð að gera breytingu á 21. gr. Það varð að gera tvær atlögur að 22. gr. sem ég kem aðeins að hér á eftir í sambandi við prestana. Ég ætla að ræða það lauslega hér á eftir. Það varð að gera breytingu á 23. gr., að vísu bara einu sinni. Og það varð að gera breytingar á 26.--30. gr. og 34., 35., 37., 39.--41. gr., 44. gr., 46. gr. og 47. gr. Þetta er rifjað upp upp á hið sögulega samhengi. Þarna sjá menn hvernig sköpunarverk fjmrn. lítur út þegar búið er að fara með það í gegnum eðlilega lágmarkssnyrtingu hér í þessari stofnun. Og þyrfti meira til því flestir eru sammála um að þetta sé illa unnið mál. En það á að misbjóða Alþingi með því að keyra þetta í gegn. Ég segi misbjóða, ég segi það. Venjan er sú að þegar farið er að taka hér á stærstu málum þá liggja þau fyrir þinginu jafnvel eitt eða tvö þing. En það er ekki gert hér þó um sé að ræða í raun og veru stjórnarskrá verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi.

Það er nú eiginlega liðin tíð.

Það kemur þó enn fyrir, þótt vissulega sé það vandi, eins og hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir bendir á, að það verður sífellt meira um það að mál eru knúin fram hér í stofnuninni. Alls konar flóknir og mjög þungir lagabálkar eru knúnir fram til afgreiðslu. Jafnvel þótt sáralítið liggi á þeim eru þeir knúnir fram til afgreiðslu og niðurstaðan verður sú að Alþingi vinnur illa. Að nokkru leyti stafar þetta af því að við höfum því miður búið hér við hefð meiri hluta stjórna, en í grannlöndum okkar eru menn vanir því að búa við minni hluta stjórnir eins og t.d. Danir. Þar vinnur þingið lýðræðislega og þingræðislega og menn semja sig í gegnum mál. Hér tíðkast það ekki. Hér eru menn barðir í hausinn með meiri hluta sleggjunni hvað sem tautar og raular. Það var vissulega mikill ávinningur að því að menn skyldu breyta 47. gr. 51. gr. var líka breytt, 55., 56. og ákvæði til bráðabirgða tvisvar og 56. gr. reyndar líka tvisvar. Auðvitað er alveg ljóst að þetta eru engin vinnubrögð. Það var gaman hér í fyrra þegar komu margir nýir menn inn í þessa stofnun með blik í auga og ætluðu sér að breyta þjóðfélaginu, sannfærðir um að þeir gætu látið margt gott af sér leiða í þessari stofnun. En það hefur verið næsta dapurlegt, hæstv. forseti, að horfa á þetta blik kulna hægt og hægt. Í raun og veru er það svo núna að manni dettur oft á tíðum helst í hug að hér séu saman komnar við atkvæðagreiðslur atkvæðavélar en ekki menn.  Ég vil að lokum, hæstv. forseti, vekja athygli á því að eins og þessar breytingartillögur horfa núna er gert ráð fyrir að prestar og prófastar þjóðkirkjunnar verði teknir inn í 22. gr. frv. og að um þá gildi fimm ára ráðningarregla. Ég hef tekið eftir því í seinni tíð, einkum þegar það hefur blásið dálítið óhagstæður vindur gegn kirkjunni, að menn gera fremur lítið með það sem frá henni kemur. Ég hef tekið eftir því að menn taka greinagerðum formanns Prestafélags Íslands sem skemmtiefni en ekki sem alvarlegum veruleika. Það sem formaður Prestafélags Íslands er að segja er hvað? Hann er að segja að með því að prestarnir eru settir hér inn í tímabundnu fimm ára ráðningarregluna þá er það íhlutun í málefni kirkjunnar sem sjálfstæðrar þjóðkirkju. Það er munur á þjóðkirkju og ríkiskirkju en það skilur ekki fjmrn. Þessi íhlutun í málefni kirkjunnar er algjörlega fráleit, a.m.k. ætti hún að vera það frá sjónarmiði þeirra sem hafa einhverja lágmarksþekkingu á þeim texta sem þjóðkirkjan byggir sitt starf á. Með þessari fimm ára ráðningarreglu eru menn að segja: Köllunin sem starf prests á að byggja á er tímabundin. Henni lýkur eftir fimm ár og svo byrjar hún aftur. Það er ótrúlegt að menn skuli vera svo blindir á stöðu kirkjunnar að láta sér detta í hug að taka þetta mál inn með þessum hætti. Ég segi hins vegar: Ef kirkjan tæki þá ákvörðun að hafa ráðningarfyrirkomulag prestastéttarinnar með einhverjum tilteknum hætti þá er það hennar mál. En á sama hátt og við mótmælum því að það er verið að hlutast til um innri mál verkalýðshreyfingarinnar, opinberra starfsmanna og hinna almennu stéttarfélaga, mótmælum við því auðvitað líka að það sé verið að hlutast til um innri mál kirkjunnar eins og hér er verið að gera. Hver eru, hæstv. forseti, svör þingmanna við þessari meðferð á kirkjunni? Hver eru þau? Þau eru að það sé ætlunin að breyta lögum um ráðningu presta og fleiri starfsskilyrði kirkjunnar síðar. Það er svarið. Um þá sem verða ráðnir frá því að þessi lög taka gildi og fram að sérstökum breytingum á lögum um kirkjuna mun ekki ríkja nein óvissa heldur er skylda að ráða þá til takmarkaðs tíma í senn. Með þessu er verið að segja að þessir starfsmenn muni búa við tvenns konar ráðningarskilyrði. Það getur ekki verið, hæstv. forseti, að allir þingmenn séu svo blindir að þeir sjái ekki hvað það er í raun og veru fráleitt að leika þjóðkirkjuna eins og hér er verið að gera. Með þessu eru menn að vísu að undirstrika að kirkjan er ríkiskirkja sem er stjórnað af ríkisstjórninni. Þetta hvetur til þess, eins og fram kemur í umsögn og umfjöllun formanns Prestafélags Íslands, að menn velti fyrir sér sambýli ríkis og kirkju, ríkis og þjóðkirkju, þjóðríkis og þjóðkirkju. Ég held að það sá alveg óhjákvæmilegt að menn fari yfir þá hluti í tilefni af þessu. Það eru reyndar fleiri þættir í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands sem þarf að skoða betur miðað við þá umræðu sem uppi er um hana sérstaklega. En auðvitað er þjóðkirkjufyrirkomulagið eitt undirstöðuatriði stjórnarskrárinnar eins og hún er núna. Það er bersýnilegt að ef Alþingi og meiri hluti þess lítur þannig á að hann geti komið á fimm ára ráðningartíma fyrir presta sem byggja sitt starf að eigin sögn á köllun, henni ljúki eftir fimm ár og svo byrji hún aftur. Það er augljóst mál að þjóðkirkjan verður að skoða hvort hún á ekki að hafa frumkvæði að því eftir þessa útreið, ef þetta verður látið standa, að losa sig frá ríkinu. Hæstv. forseti. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að segja þetta fullum fetum og jafnframt vil ég spyrja hæstv. fjmrh. að því hvort hann sé tilbúinn til að fallast á að þessi ákvæði um prófasta og presta þjóðkirkjunnar verði tekin út úr þessu skjali. Ég hef enga trú á öðru en því að fjölmargir aðrir hafi áhyggjur af því sem hér kemur fram vegna þess að menn sjá að þetta stenst ekki. Að þessu vil ég spyrja hæstv. fjmrh. vegna þess að ég tel algjörlega fráleitt að setja hlutina upp með þessum hætti. En það getur vel verið að menn telji að kirkjan sé þannig á sig komin að það sé hægt að bjóða henni hvað sem er. Ég tel að ef menn keyra þetta hér í gegn þá séu menn þeirrar skoðunar að það sé hægt að bjóða kirkjunni hvaða trakteringar sem mönnum sýnist hér í þessari stofnun. Það segir sitt um alla aðila þessa máls. Hæstv. forseti. Ég er algjörlega sannfærður um að eftir þá umræðu sem hér hefur farið fram og eftir breytingartillögurnar frá meiri hluta efh.- og viðskn. að það á að fresta þessu máli. Það er ekki glóra í öðru. Af því líka að þessi ákvæði um prestana sem ég er hér að tala um er í raun og veru hlutur fyrir heild. Það er alls staðar verið að sauma alveg sérstaklega að frjálsri félagaskipun fólks í þessu landi, hvort sem það eru opinberir starfsmenn, stéttarfélögin, þjóðkirkjan eða annað.

Hjálmar, talaðu...

Hæstv. forseti hefur kannski ekki tekið eftir því að hæstv. fjmrh. kallaði í eina prestinn hér í salnum sér til styrktar og veitir nú ekki af. Virðulegi forseti, það var hæstv. fjmrh. sem kallaði til prestsins, ekki ég. Virðulegi forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að fara rækilega yfir þetta mál. Auðvitað tölum við hér fyrir daufum eyrum vegna þess að talsmenn ríkisstjórnarinnar eru staðráðnir í að taka ekkert mark á því sem við segjum, ekki neitt. Þeir ætla að klára þetta hvað sem raular og tautar.

Það þyrfti 36 breytingartillögur...

og það er alveg augljóst mál að það þyrfti 36 breytingartillögur í viðbót. Skynsamlegast væri að taka þetta mál út og hefja viðræður við verkalýðssamtökin um málið eins og við höfum margoft ítrekað. Í sjálfu sér geta menn sagt að það sé til lítils af stjórnarandstöðunni að halda ræður og reyna að fá menn til þess að vakna, rífa þá upp, rumska í þessum sal. Það þýðir kannski ekki neitt vegna þess að menn séu allir meira og minna ákveðnir í að reyna að fara með þetta í gegn rétt og hlusta ekkert á það sem við erum að segja.

Fjas.

Fjas, sagði hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Það var virðingin sem hann sýndi okkur. Fjas, sagði hann um hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur.

Það er ekki persónulegt.

Fjas. Mér fannst það ekki smekklegt. Ég er alveg viss um að hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir sem og aðrir þingmenn eru að reyna að koma hlutum frá sér með þeim hætti sem þeir telja skynsamlegt og óhjákvæmilegt. Alþingi á að vera stofnun þar sem menn skiptast á skoðunum, þar sem menn prófa hver á öðrum rök og gagnrök, þar sem menn þora að láta sannfærast, þar sem menn þora að skipta um skoðun. Það virðist því miður ekki vera. En það verður ekki hægt að bera á móti því að stjórnarandstaðan hefur gert allt sem hún getur til að reyna að fá þetta lið til að rumska, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég held að rétta nafnið um síðustu ræðu sé hugvekja vegna þess að hér fór reyndur þingmaður víða um völl og var ekki alls kostar ánægður með allt sem á daga hans hafði drifið upp á síðkastið. En það var ánægjulegt. Ég ætla að hv. þm. og ég séum eitthvað á svipuðu reki. Helst er þó munurinn á okkur sá að hann hefur eytt lunganum af ævi sinni í þessum sal en ég kom fyrir tilviljun rétt fyrir ári. Honum finnst mikil sorg að sjá menn sem eru þó ekki búnir að vera lengur á þingi en ég, ekki bros á brá skildist mér og ljónshjörtun komin eitthvað niður í buxur eða þaðan af lengra. Ég held að þetta sé ástæðulaust hjá þingmanninum en ég vil samt benda hv. þm. á að hann flutti loflega tölu um mig. Ég ætla að það sé nokkuð oflof vegna þess að það er rangt þegar við metum söguna að persónugera hana mjög. Það að okkur takist að ganga þokkalega frá málum eins og á vinnumarkaðnum er vegna þess að menn sjá sameiginlega hagsmuni því að öðruvísi mundu menn ekki semja. Kannski getur einstaka mönnum gefist sú gæfa að veita mönnum sýn en þeir gera þá ekki annað. Það eru sameiginlegir hagsmunir í öllum lýðræðissinnuðum þjóðfélögum og þeir hagsmunir munu ráða því hvort menn ná samningum, ekki fjas eins og það sem við höfum mátt heyra í þessari þingstofu svo oft í vetur. Ég hef heyrt mikið fjas og mjög oft. Ég kalla það fjas, ég nota mitt tungumál um það.

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að sagan er gerð af fjöldanum. Verðmætin skapast af hinum vinnandi fjölda en t.d. ekki af fjármagninu. Fjármagnið hefur aldrei gert neitt gagn án þess að það komi til vinna og hugsun mannsins. Það er líka rétt hjá hv. þm. að í þessu samhengi kemur það fyrir, a.m.k. fyrir mig, að ég reyni að taka starf mitt alvarlega. Þegar ég tala hér, reyni ég að tala af einlægni um hluti eins og þá sem ég var að ræða um áðan, t.d. um stöðu Alþingis. Mér finnst vont þegar ég sé að Alþingi er misboðið. Mér finnst líka leiðinlegt þegar fórnir þúsundanna eru kannski gerðar að engu vegna fljótfærni og þrjósku að óþörfu eins og þau frv. sem verið er að þræla í gegnum þingið. Þó að það sé rétt að fjöldinn skapi söguna og meiri hlutinn á Alþingi ráði úrslitum hér mundi hitt geta breytt öllu á þessari stundu ef einhver, þó það væri ekki nema einn, þyrði að ganga fram fyrir skjöldu. Í því lá styrkur hv. þm. meðan hann hafði forustu fyrir Vinnuveitendasambandinu og ég vona að sá neisti sé enn þá til í honum.

Herra forseti. Ég hef leitast við það frá því að ég kom inn í þessa virðulegu stofnun að taka starf mitt mjög alvarlega. Ég er líka sannfærður um að í þessu þjóðfélagi, sem er opið þjóðfélag, eru að vinnast stórir sigrar á hverjum einasta degi. Í dag getum við horft fram á það að á þessu ári mun kaupmáttur fólks aukast miklu meira en menn gerðu ráð fyrir, t.d. í síðustu kjarasamningum. Hverju er það að þakka? Það er að þakka því að þjóðfélagið er opið og starfandi og það nýtir þá möguleika sem eru til staðar. Stöðnuð þjóðfélög, peningalaus þjóðfélög. Við þekkjum það að milljarðar manna eru á hungurmörkum fyrst og fremst vegja óstjórnar. Við skulum því vera ánægð með það sem við höfum á þessu landi og við skulum vera ánægð með að það skuli ganga svo vel í okkar þjóðfélagi sem raun ber vitni vegna þess að menn fá að starfa frjálst vegna þess að verðmyndun er frjáls, vegna þess að við erum með löggjöf sem er þokkalega úr garði gerð.

Það er rétt, hæstv. forseti. Við erum með löggjöf sem er þokkalega úr garði gerð. Við erum með þokkaleg lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Við erum með þokkaleg lög um stéttarfélög og vinnudeilur og kaupmátturinn er að fara upp af því að það er verið að skapa verðmæti, fólkið er að vinna. En af hverju þá að trufla starfsfrið fólksins og þjóðarinnar? Af hverju að spilla þessum árangri með því að leggja elda að þessu húsi sem er þrátt fyrir allt ekki verra en það er eins og hv. þm. var að lýsa? Af hverju lætur hann með reynslu sína og þekkingu hafa sig í það að spilla þessu vinnuumhverfi? Af því að hann er að spilla því.

Herra forseti. Frv. um réttindi og skyldur sem enn er rætt hefur fengið þinglega meðferð og langa og mikla meðferð. Það hefur tekið breytingum, það hefur slípast í meðförum þingsins. Málatilbúnaður hefur verið mikill og ferlið langt. Andstaðan í þinginu hefur verið að þæfast fyrir, helst ekki að vinna að betri lagasmíð. Vinnan hefði getað gengið miklu betur ef hv. stjórnarandstaða í þinginu hefði beitt hæfileikum sínum, þekkingu og reynslu sem allt er til staðar í annað en langar ræður og stundum daufar þó að það eigi vissulega ekki við um alla. Hv. þm. sem talaði síðastur talaði um nauðsyn á fleiri umræðum, helst fjórar umræður. Það hefði verið að bera í bakkafullan lækinn í þessu máli. Nóg er komið af slíku og mér er spurn: Hvar eru hugsjónirnar í öllum ræðuhöldunum? Hann vék að þjóðkirkju landsins og starfsmannamálum hennar. Það er komið fram í umræðunni hjá frsm. meiri hluta efh.- og viðskn. að um er að ræða bráðabirgðaskipan til haustsins þangað til kemur að því að flutt verður frv. til laga sem var reyndar kynnt á síðasta þingi um stöðu, stjórn og starfshætti kirkjunnar og þar er stigið enn skref í átt til meira sjálfstæðis kirkjunnar frá ríkisvaldinu. Það er rétt spor að mínum dómi og kirkjan og stofnanir hennar munu að veita umsagnir um það. Nú er eingöngu um að ræða bráðabirgðaskipan og starfsmenn kirkjunnar hafa fylgt hingað til embættismönnum ríkisins í réttindum og skyldum og erfitt að slíta þar á milli núna vegna þess að hin lögin eru rétt fram undan.

Herra forseti. Ég hlýt að vekja athygli á því þó að það hjómi kannski hrokafullt en það er Alþingi sem setur lögin. Jafnvel þó að þetta mál yrði samþykkt og þó að eitthvert frv. yrði samið um stöðu kirkjunnar og embætti presta og störf þeirra verður það náttúrlega ekki að lögum fyrr en Alþingi samþykkir það frv. Það liggur ekkert fyrir að það gerist í haust þannig að það er einfaldasti hlutur í heimi að taka presta og prófasta út úr þessum texta og koma þar með í veg fyrir að menn geti kannski verið að störfum í kirkjunni á næstu árum á tvenns konar forsendum. Af hverju í ósköpunum lætur hv. þm. hafa sig í það að breyta þessu svona? Ég skora á hann að skoða hug sinn aðeins betur. Ég held að hann þurfi ekki að sætta sig við þá meðferð sem mér sýnist að verið sé að beita hann í þessu máli. Hann á miklu betra skilið en það.

Herra forseti. Það er alveg rétt að það er einfalt að taka þetta ákvæði út um fimm ára ráðningartíma presta. Það eru hins vegar fáir mánuðir, það eru engin fimm ár til haustsins. Eins og hv. þm. talaði áðan treysti ég á liðsinni hans í því að koma þessum málum í gegn á haustþinginu. Ég tel eðlilegt að þetta ákvæði sé ekki inni. Hitt vil ég árétta að prestum er ekkert vandara um en öðru fólki og þeim finnst það alls ekki sjálfum. Ég legg hins vegar áherslu á að frv. til laga um stöðu, stjórn og starfshætti kirkjunnar er að sjálfsögðu flutt af ríkisstjórninni, það var stjfrv. Það var lagt fram til kynningar á síðasta þingi og verður lagt fram aftur, ekki bara til kynningar heldur væntanlega til þess að það verði að lögum. Ég heiti á góða menn að samþykkja það. Ég fagna því að umræðunni fer nú að ljúka og við getum farið að reyna hversu góðar lagabæturnar hafa verið og sá ferill sem frv. um réttindi og skyldur hefur farið í þinginu og hvort það sé ekki að verða harla gott.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að hv. þm. getur flutt brtt. ef hann vill. Hann þarf ekkert að una þessu ákvæði. Hann hefur ekki svarað því enn þá af hverju í ósköpunum hann lætur beygja sig með þessum hætti. Ég skil ekki af hverju það er. Hv. þm. Pétur Blöndal kvartaði undan því áðan hvernig það væri að vera minni hluti í Sjálfstfl. Það eru greinilega fleiri sem þurfa að bera sorgir sínar á torg í þeim efnum eins og hv. þm. Hjálmar Jónsson. Þetta er nú meiri flokkurinn sem fer svona með góða drengi eins og þessa tvo hv. þm. Varðandi ummæli hans um stjórnarandstöðuna finnst mér þau satt að segja fjarska ósanngjörn. Hv. þm. er að gefa það í skyn að stjórnarandstaðan hafi ekki lagt fram neinar hugmyndir um lagfæringar á málinu. Ég ætla bara að nefna eitt dæmi. Það var að ósk stjórnarandstöðunnar að umræða um málið, t.d. í efh.- og viðskn., varð jafnítarleg núna á milli 2. og 3. umr. og hún varð. Það var að ósk stjórnarandstöðunnar að þrír lögfræðingar voru fengnir til þess að fara yfir málið. Það var að ósk stjórnarandstöðunnar sem þeir hlutir voru síðan teknir upp og niðurstaðan er sú að þetta er tekið inn. En hv. þm. virðist ekki gera sér grein fyrir því að í frumvörpunum og aðferðinni við að leggja þau fram er verið að taka einhliða frumburðarréttinn af verkalýðshreyfingunni í landinu og það verður hann að reyna að skilja. Það hefur aldrei áður gerst að vinnulöggjöfinni allri hafi verið breytt í blóra við alla verkalýðshreyfinguna í landinu, hvert einasta verkalýðsfélag, og nú er hann meira að segja ásamt félögum sínum kominn í stríð við sjálfa þjóðkirkjuna. Því hefði enginn spáð.

Hæstv. forseti. Hér hafa verið fluttar langar og miklar ræður um þessa lagasmíð og sjálfur hef ég flutt mál mitt í alllöngu og ítarlegu máli við fyrri umræðu og mun ekki hafa þann hátt á nú. Hins vegar vil ég í fáeinum orðum drepa á það sem mér finnst skipta mestu máli. Nú hillir undir lok umræðu um þetta umdeilda frv., sennilega eitt umdeildasta lagafrv. síðari tíma. Það hillir undir lok þessarar umræðu en þó væri e.t.v. réttara að segja að þessi umræða kunni að vera að hefjast vegna þess að við sjáum ekki enn fyrir endann á þessu máli, hvaða afleiðingar það muni hafa í för með sér. Ástæðan fyrir því að frv. er umdeilt er ekki aðeins sú að það er illa unnið, heldur hin að með þessum lagabálki er verið að rífa upp með rótum allt réttinda- og kjarasamningskerfi opinberra starfsmanna. Það hefur verið rauður þráður í máli hæstv. fjmrh. og annarra þeirra sem talað hafa fyrir frv. að leggja áherslu á að lögin séu eitt, kjarasamningar séu annað og þess vegna sé ekki verið að hrófla við kjarasamningsbundnum ákvæðum eða réttindum. Þetta hefur verið rauður þráður í málflutningi hæstv. fjmrh. Nú er það svo að þessi lög eru í raun endurskoðun á eldri lagagrunni, lögum frá árinu 1954. Það sem einkenndi undirbúning að þeirri lagasmíð var tvennt: Í fyrsta lagi kemur á daginn að lagagerðin átti sér mjög langan aðdraganda, átti sér tíu ára aðdraganda. Annað sem einkenndi þá undirbúningsvinnu var mjög náið samráð við þá sem hlut áttu að máli, þá sem áttu að heyra undir lögin sem á þeim tíma voru heildarsamtök opinberra starfsmanna, BSRB. Síðan hafa komið til sögunnar fleiri heildarsamtök, BHMR og Kennarasamband Íslands auk þess sem þessi lög snerta einnig hag bankastarfsmanna. En hvers vegna skyldi hafa verið haft svona náið samráð við BSRB, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja? Það kemur fram þegar þingskjöl eru skoðuð frá þessum tíma. Þar kemur fram að ástæðan fyrir því að náið samráð var haft við BSRB var sú að þeir sem kæmu til með að heyra undir lögin voru þeir einstaklingar sem tóku laun og nutu kjara samkvæmt kjarasamningi BSRB. Þetta eru þess vegna ekki ólíkir og óskyldir þættir, kjarasamningarnir annars vegar og lögin hins vegar. Hvort einstaklingarnir heyra undir þessi lög og njóta þeirra kjara og þeirra réttinda sem þau bjóða upp á er háð því hvaða kjarasamningi viðkomandi tekur laun samkvæmt. Samningar og lög eru því af sama meiði. Síðan höfum við sem höfum talað gegn frv. eða þessum einhliða breytingum af hálfu ríkisvaldsins að sjálfsögðu bent á það úr þessum ræðustól að í ráðningarsamningum ríkisstarfsmanna er skírskotað til þessara laga. Hér er ég, hæstv. forseti, að vekja máls á ákveðnum rökum og ég veiti því athygli að hér eru á tali saman hæstv. fjmrh. og hv. þm. Hjálmar Jónsson og hlýða ekki á þessa röksemdafærslu. Ég mun gera hlé á máli mínu þangað til þeir ljúka sinni samræðu 

Hvar eru allir flokksmenn hv. þm.?

Ég er að ræða við hæstv. fjmrh. sem hefur setið hér gapandi og geispandi og hlæjandi í allan dag og er síðan með dylgjur og ósanngirni í garð annarra þingmanna.

Á maður þá að sitja undir svona lestri, forseti?

Ég bíð þá þangað til hæstv. forseti kveður upp sinn úrskurð og rétt skal vera rétt.

Ég bið um stillingu í sal og að ræðumaður fái að halda áfram máli sínu.


             Afskapleg ókyrrð, segir hæstv. fjmrh. Við erum að ljúka umræðu og ég gat um það í upphafi máls míns að ég ætlaði að hafa fá orð og koma rökum á framfæri, röksemdafærslu gagnvart þeim málflutningi sem hæstv. fjmrh. hefur haft í frammi. Og hér gerist það aftur eina ferðina enn þegar þingmenn eru að reyna að færa rök fyrir sínu máli að menn sýna þeim þá ókurteisi, hæstv. ráðherrar sýna þeim þá ókurteisi að hlýða ekki á þann málflutning og menn ætla ekki að láta bjóða sér slíkt.

Það var hlustað á hv. þm.

Það sem ég var að segja, hæstv. forseti, er að þær staðhæfingar sem hæstv. fjmrh. hefur sett fram um að kjarasamningar séu eitt, lög séu annað, eiga ekki við rök að styðjast þegar litið er til þingsögunnar og þinggagna frá þeim tíma sem þessi lög eða sá lagagrunnur sem þessi lög hvíla á var smíðaður. Þessi röksemdafærsla stenst ekki. Síðan er það svo að opinberir starfsmenn fá eiginlegan samningsrétt árið 1962. Eftir þann tíma eiga þeir í stöðugum viðræðum við ríkisvaldið enda þótt þeir nytu ekki fullra réttinda á borð við önnur samtök launafólks svo sem verkfallsréttar. Hann fengu opinberir starfsmenn og þó ekki nema að hluta til, hluti þeirra, árið 1976. En á þessum tíma voru að sjálfsögðu viðræður um kjaramál og samninga og samningaviðræður og það eru til gögn um þessar viðræður. Þar kemur fram að menn eru ítrekað að semja um réttindi sem kveðið er á um í lögum og laun og þá er verið að meta til launa þau réttindi sem menn búa við, á meðal annarra þau réttindi sem verið er að breyta með þessum lagasmíðum. Ég heyrði það að hæstv. ráðherra sagði einhvern tíma í sínu máli og hefur reyndar margsagt það að hann teldi t.d. biðlaunarétt ekki metinn til launa. Hins vegar kemur það náttúrlega á daginn að sá réttur er það verðmætur að verið er að breyta lögum um biðlaunarétt til að geta einkavætt Póst og síma og allir vita að það liggur á að koma þessum lögum í gegnum þingið til þess að hafa þann rétt af fólkinu, starfsmönnum Pósts og síma. Það vita allir. En engu að síður segja þeir og fullyrða í athugasemdum með þessu frv. og þeir hafa sagt það hver á fætur öðrum, talsmenn hæstv. ríkisstjórnar að það sé ekki verið að breyta þessum rétti. Það eru þessi ósannindi í málflutningi sem eru orðin harla þreytandi. Hér var í gær hv. þm. stjórnarliðsins að tala um breytingar á Pósti og síma og réttindi starfsmanna. Hann sagði í sínu máli, hv. þm. Einar Guðfinnsson, að það yrði ekki hróflað við lífeyrisréttindum. Það vita allir að þeir sem fá áframhaldandi aðild að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins samkvæmt lögum um þann sjóð á grundvelli þess að starf sé lagt niður, þeir njóta ekki ávinnsluréttar. Og m.a. til þess að bæta mönnum upp réttindamissi af því tagi hafa menn biðlaunarétt sem samkvæmt lagaskýringum Ólafs Jóhannessonar eru lögákveðnar bætur til starfsmanns. Þannig skilgreinir Ólafur heitinn Jóhannesson biðlaunaréttinn, sem bætur vegna réttindamissis. Reyndar er harla margt undarlegt í þessum lagabreytingum öllum. Annars vegar er verið að taka á þáttum á borð við biðlaun. Það er verið að taka á þáttum á borð við æviráðningu sem að mínu mati á í sumum tilvikum rétt á sér og er æskileg, svo sem hjá löggæslustéttum svo að eitt dæmi sé tekið. Við megum ekki gleyma því hvaða markmið við erum að tala um þó að mönnum hafi tekist að sverta hugtakið. Markmiðið er starfsöryggi. Það er mergurinn málsins. Það er starfsöryggi. Það er hægt að segja hverjum einasta opinbera starfsmanni upp störfum ef hann ekki stendur sig í starfi eða hefur á sig einhverjar ávirðingar. Hins vegar hafa menn tekið þann kostinn víða um heim að tryggja tilteknum starfsstéttum aukna ráðningarfestu eins og t.d. lögreglumönnum sem eru oft að rannsaka viðkvæm sakamál. Það á að vera erfitt að segja slíkum manni upp. Það má ekki vera háð duttlungum yfirmannsins sem hann er hugsanlega að rannsaka, eða einhvern sem honum tengist. Menn mega ekki missa sjónar á markmiðinu og hengja sig í einhver hugtök sem síðan er reynt að sverta og gera tortryggileg og slátra síðan réttindunum á þeim forsendum. Við erum að ræða um markmiðin, ræða um sjálft málefnið. Eins og ég gat um áðan, þá er kannski það versta við þessa umræðu hversu óheiðarleg hún hefur verið á stundum þegar menn eru að fullyrða að það sé ekki verið að skerða réttindi sem verið er að skerða. Ég nefni t.d. biðlaunaréttinn. Það er verið að skerða hann enda segir í sömu setningunni í athugasemdum með frv. eða í sama paragrafinu, annars vegar að það sé ekki verið að skerða réttindin og hins vegar að það munu sparast miklir fjármunir á þessu. Hvers vegna? Vegna þess að það er verið að hafa peninga af fólki. Þetta er svo líka reynt að réttlæta með málfari sanngirninnar, með orðum sanngirninnar, að hitt og þetta sé ekki sanngjarnt, að menn séu á tvöföldum launum og þannig reynt að slá ryki í augun á fólki. Það er líka sagt í breytingartillögunum á síðasta plagginu að það geti verið ósanngjarnt í garð starfsmanns ef honum er fyrst tilkynnt um framlengingu á uppsagnarfresti við lok hans. Það er afar ósanngjarnt. Ef duttlungar yfirmannsins bjóða að starfsmaður skuli vera hálft ár lengur í starfi en viðkomandi óskar, er ósanngjarnt að segja það á síðasta degi. Þetta segja menn nútímavæðingarinnar sem eru búnir að setja átthagafjötra á einstaklinga. Það er verið að festa í lög að einstakling sem óskar eftir að segja upp starfi sínu sé hægt að kyrrsetja í hálft ár. --- Ég mun gera hlé á máli mínu þangað til hæstv. fjmrh. kemur aftur í salinn vegna þess að þessum orðum og þessum röksemdum er til hans beint.

Það er hlustað á hv. þm. og búið að hlusta á hann í fjóra klukkutíma a.m.k. í þessu máli.

Og hefði betur verið hlustað lengur á hann. Ég sá hins vegar, hæstv. forseti, að hæstv. fjmrh. var á tali við annan mann í hliðarsal og rétt skal vera rétt. Ég er að tala um nútímavæðingu. Ég er að tala um nútímavæðingu hæstv. fjmrh. sem felst í því að setja átthagafjötra á fólk. Það er verið að binda það í lög eina ferðina enn, og munu þeir eflaust segja um þennan þáttinn að þetta séu gömul lög og gömul ákvæði, að ef yfirmanni í stofnun býður svo við að horfa geti hann kyrrsett einstakling í hálft ár. En hver skyldi lagabreytingin sem menn eru að koma fram með nú vera? Jú, það er ósanngjarnt að segja frá því á síðustu dögum, það er ósanngjarnt. Þess vegna á að breyta því. Hins vegar hefur verið breytt þáttum sem skipta afar miklu máli, mjög miklu máli og vil ég þar nefna 47. gr. Ég get upplýst hæstv. fjmrh. um það, ef það er rétt hjá honum að undirritaður hafi talað í 4--5 tíma um þetta mál, að þeir hefðu sennilega orðið 4--5 í viðbót ef þessi breyting hefði ekki verið gerð. Greinin var alvarleg aðför að lýðræðislegri réttindabaráttu í landinu. En þótt menn hafi tekið orðin ,,minni háttar`` út sem lýsandi fyrir þá hugmyndafræði sem hér er boðuð, stendur hugmyndafræðin eftir, hugmyndafræði hinna meiri háttar manna sem koma fram með frv. einhliða og keyra fram lagabreytingar sem tók forvera þeirra á valdastóli tíu ár að smíða í samráði við launafólkið, enda var um það góð sátt. Sú hugmyndafræði stendur enn óhögguð. Og ég tek undir með hv. þm. Svavari Gestssyni þegar hann spyr: Hvar eru reglurnar sem eiga að setja skorður við duttlungastjórnuninni og ákvörðun yfirmanna um hver skuli njóta ávaxtanna og hverjir ekki? Hvar eru reglurnar? Þær hafa ekki komið fram. Ég ætla ekki að lengja mál mitt með því að tala um allar þær skerðingar sem er að finna í þessu frv., allar þær breytingar sem hér er verið að gera í átt til duttlungastjórnunar, draga úr skyldum við að auglýsa störf og þar fram eftir götunum. Ég nefni þetta nánast af handahófi. Ég ætla ekki að fara í þá umræðu vegna þess að ég sagði í upphafi máls míns að ég ætlaði ekki að hafa um þetta langt mál. En í lokin langar mig til að segja þetta: Hér er verið að lögfesta frv. sem felur í sér alvarlega aðför að lýðræðislegri réttindabaráttu, að samtökum launafólks. Þess vegna segi ég eða spyr öllu heldur: Skyldi þessari umræðu vera að ljúka eða er hún e.t.v. að hefjast?

Virðulegi forseti. Það líður senn að því að 3. umr. ljúki ef marka má mælendaskrá, þá samninga sem gerðir hafa verið og það samkomulag sem var gert um lok málsins. Það eru nokkur atriði sem ég tel ástæðu til að ræða í lok þessarar umræðu. Flest af því sem hér hefur komið fram hefur reyndar komið fram áður. En það er rétt sem fram hefur komið í ræðum hv. þingmanna að málið hefur að sjálfsögðu tekið breytingum frá því að það var lagt fram á Alþingi. Ég held satt að segja að það sé mjög mikilvægt að það komi fram sem ég sagði í framsöguræðu þegar ég fylgdi málinu úr hlaði. Þá lýsti ég aðdraganda þessa máls, ég fór aftur til ársins 1994, rakti það sem þá hafði komið fram á ráðstefnu hjá fjmrn., þau sjónarmið sem þar komu fram af minni hálfu um nauðsynlegar breytingar á þeim lögum sem hér er verið að breyta. Síðan rakti ég í einstökum tilvikum hvernig unnið hefði verið að undirbúningi málsins og loks hvernig drög að þessu frv. voru send til þeirra sem skylt er að senda drögin til og eiga samráð við samkvæmt núgildandi lögum og hvernig viðbrögð þeirra voru. Ég gagnrýndi það ekki, ég sagði að út af fyrir sig væri eðlilegt að frumvarpsdrögin væru tekin til umræðu í viðkomandi stéttarfélögum. En vegna þess hvernig þau voru túlkuð reyndist nauðsynlegt að leggja frv. fram á hinu háa Alþingi svo allir gætu séð hvað í því fælist. Ég tek það fram að strax á því stigi málsins, frá því að þetta frv. var í fyrstu drögum og þar til það var lagt fram á Alþingi, þá breyttust þessi drög og það harla mikið. Sérstaklega urðu nokkur ákvæði frv. skýrari. Í framsöguræðu minni sagði ég síðan að það væri ljóst að þetta frv. hlyti að taka breytingum á hinu háa Alþingi. Ég lýsti því yfir að ég væri tilbúinn til þess að ræða við opinbera starfsmenn, félög þeirra og stjórnir á meðan málið væri til umfjöllunar á Alþingi og að það lægi í hlutarins eðli að málið hlyti að taka breytingum. Það ætti því ekki að koma nokkrum manni á óvart þótt þetta frv. hafi breyst í meðförum þingsins. Í raun og veru var til þess ætlast og frv. hefur verið að taka breytingum alveg þar til núna við 3. umr. eins og hv. þingmenn vita. Það liggur auðvitað í eðli mála að þau taka breytingum um leið og viðkomandi viðhorf koma fram og eins og þingreyndir menn vita sérstaklega, þeir sem jafnvel hafa setið á 20 þingum eða fleirum, er það undantekning að frumvörp sæti ekki breytingum í meðförum þingsins. Þetta þarf að koma fram til þess að skýra að af minni hálfu var augljóst að málið hlyti að breytast og ekki nema sjálfsagt að slíkt gerðist. Nú hafa menn gert mikið úr því að það sé verið að breyta 22. gr. þessa frv. sem hér er til umræðu. Það er hárrétt. Það er verið að gera verulegar breytingar á þeirri grein sem afmarkar það hverjir séu embættismenn í skilningi laganna, verði þetta frv. að lögum. Þegar menn ræða þetta verða þeir að hafa í huga að það sem afmarkaði hugtakið embættismaður, en það hugtak er til í stjórnarskránni, voru ekki einungis ákvæði í þessu frv. heldur einnig í því frv. sem kallast bandormur og er samansafn frumvarpsgreina úr mörgum tugum laga.  Þegar ljóst varð og það fyrir allnokkru að bandormurinn færi ekki í gegnum þingið vissu allir sem vildu vita að það varð að gera breytingar á 22. gr. frv. Og frá því var sagt við 2. umr. málsins. Ég fagna því ef menn telja það sigur fyrir sig að þessi breyting skuli hafa orðið á 22. gr. en þetta er meginástæðan og það er jafnframt ljóst að í bandorminum, sem kemur væntanlega fram á næsta hausti og verður að koma fram þá, má gera ráð fyrir að bæta þar enn við lagagreinum. Ég á von á því að 22. gr. þurfi að koma til umræðu á nýjan leik eðli máls samkvæmt. Eins og margoft hefur komið fram í þessum umræðum höfum við ekki leyst öll mál. Reyndar á ég ekki von á því að við gerum það nokkurn tíma en ég bendi á að t.d. er háskólanum ætlað á því sumri sem í hönd fer að ráða ráðum sínum og komast að niðurstöðu sem auðvitað verður hlustað á. Sömuleiðis hefur komið fram í þessari umræðu að þótt prestar séu inni sem embættismenn, skipaðir til fimm ára, getur það ákvæði tekið breytingum líka í sérlögum sem ganga framar en þessi lög sem við erum að fjalla um hér, ef þeir kjósa að vera embættismenn í skilningi þessara laga. Það er nauðsynlegt að þetta komi fram vegna umræðunnar sem hefur orðið um 22. gr. frv. Menn hafa eðlilega rætt um þessa afmörkun og að það hafi verið tilgangurinn að taka heilar stórar stéttir undir embættismannahópinn. Ég vil því að það komi fram að hugsunin með þessum breytingum öllum saman var sú að einungis skrifstofustjórar og ráðuneytisstjórar í ráðuneytunum yrðu embættismenn í skilningi laganna. Með öðrum orðum, það var lagt til í bandorminum að sú breyting yrði gerð á stjórnarráðslögunum að skipun í starf gilti einungis um skrifstofustjóra og þá sem eru æðri þeim í þessum stiga sem notaður er í Stjórnarráðinu. Í dag er það svo að samkvæmt stjórnarráðslögum á að skipa í starf þá sem eru deildarstjórar, skrifstofustjórar og ráðuneytisstjórar. En allir vita að smám saman hefur hugtakið deildarstjóri fengið allt aðra og nýja merkingu og það er fjöldinn allur af deildarstjórum starfandi í Stjórnarráði Íslands sem hafa engin mannaforráð og eru eingöngu deildarstjórar vegna þess að kjarasamningar kröfðust þess að þetta starfsheiti yrði notað. Þetta verða menn að hafa í huga og ég staðhæfi það að skrifstofustjóri í Stjórnarráðinu í dag er samsvarandi hugtak og deildarstjórinn var um það leyti sem þessi lög sem við erum að breyta voru samþykkt á Alþingi fyrir um 40 árum. Sjálfsagt eru skrifstofustjórarnir í dag fleiri ef eitthvað er þannig að það var aldrei tilgangurinn að toga inn í embættismannahópinn einhvern gífurlegan hóp af opinberum starfsmönnum. Þó ber þess að geta að í vissum tilvikum verður kannski vart hjá því komist af ýmsum ástæðum, og þar rekum við okkur á það sem ég veit að hv. þingmenn þekkja, að hópar manna í opinberri þjónustu hafa að eigin ósk farið fram á það að um þeirra kjör sé fjallað í kjaranefnd. Þar á meðal eru prestar svo ég nefni dæmi. Og ég vil að það komi fram einnig að prófessorar við Háskóla Íslands hafa á undanförnum mánuðum beðið um það að fá að heyra undir kjaranefnd, en þurfa ekki að semja um kjör sín sem hluti af Félagi háskólakennara. Allt þetta verða menn að hafa í huga þegar verið er að ræða um hugtakið embættismaður. Ég vil láta það koma fram að það lá alltaf fyrir að það yrði að afmarka þennan hóp, þegar ljóst var að ekki var hægt að breyta öllum lögum í bandorminum, að þá yrðum við að gera þessa breytingu og það vissum við frá upphafi. Sú breyting kemur því ekki á óvart. Um málskotsréttinn er það að segja að það mátti fara ýmsar leiðir í sambandi við takmörkun málskotsréttarins eins og hann er til að mynda í stjórnsýslulögunum. Okkur sem unnum að frv. þótti eðlilegt að takmarka nokkuð málskotsréttinn og þó sérstaklega í tveimur greinum. Annars vegar þegar um er að ræða ráðningu í störf og þá verða menn að hafa það í huga að gildissvið frv. er miklu meira heldur en gildissvið núverandi laga. Með öðrum orðum þótti okkur óeðlilegt að umsækjendur um störf --- alveg sama hvaða störf það eru. Ég nenni ekki að taka lengur þátt í umræðunni um minni háttar og meiri háttar störf. Ég vona að henni ljúki bráðum  Hitt atriðið sem kannski hefur verið gagnrýnt meira er að það hefur einnig verið horfið frá málskotsrétti þar sem um er að ræða uppsagnir vegna hagræðingar. Ég skal viðurkenna að það er kannski erfiðara að afmarka það hvað er hagræðing, en þó hygg ég að menn sjái í hvaða stöðu ráðherra er sem ber ábyrgð á starfseminni. Hann beinir þeim tilmælum á grundvelli laga frá Alþingi til viðkomandi stofnunar að hún fari að fjárlögum. Viðkomandi forstjóri segir upp starfsmanni í hagræðingarskyni og þá á viðkomandi starfsmaður málskotsrétt til þess ráðherra. Það er nánast aðeins þetta tvennt sem verður undantekning í þessum lögum. Þá mætti spyrja og ég tek vissulega undir það: Hvers vegna voru þá ekki bara þessar tvær undantekningar teknar inn í lögin í stað þess að setja sérstaka grein sem undanþægi lögin frá stjórnsýslulögunum? Ég taldi að það væri rétt farið í þessu máli, ekki síst vegna þess að höfundur þessara tveggja laga er sá sami. Það er sami höfundur sem er okkar helsti sérfræðingur hér á landi í stjórnarfars-, stjórnskipunar- og stjórnsýslurétti.  Varðandi 2. mgr. 47. gr., og ég nefni þær breytingar sem helstar hafa verið taldar, þá má deila um hvort það hefði átt að taka þetta ákvæði inn í lagafrv. Frá mínum bæjardyrum séð er ekki um að ræða neina efnislega breytingu frá gildandi rétti og út af fyrir sig skiptir þess vegna ekki máli hvort þessi 2. mgr. er í frv. eða ekki því að öllum er ljóst að samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins eru menn frjálsir að því að standa utan við félög og samkvæmt 1. gr. þessa frv. segir skýrt og skorinort að frv. nái til ófélagsbundinna starfsmanna. Umræðan hér hefur hins vegar snúist um það hvort réttur þessa fólk sé betri en réttur þeirra sem í félögunum eru. Ég get ekki fallist á það og bendi á það sem hefur verið bent á í þessari umræðu að okkur ber skylda til að gæta þess að réttur þessa fólks sé a.m.k. ekki verri. Þá kemur næsta spurning: Hvernig á þetta fólk þá að greiða fyrir þá þjónustu sem forráðamenn félaganna hafa látið í té með því að gera kjarasamning sem þetta fólk tekur laun sín eftir? Og fyrir því er séð í 7. gr. kjarasamningslaganna frá 1986. Þá segja menn: En hvað þá um ASÍ-starfsmennina? Ég segi á móti: Hvernig hefur það verið hingað til? ASÍ-starfsmennirnir hafa ekki heyrt undir þessi lög. Svarið liggur í augum uppi. Um það er samið í kjarasamningum og ríkið hefur ávallt í samningum sínum við ASÍ-starfsfólk farið eftir þeim samningum sem liggja fyrir á almenna vinnumarkaðinum. Svo einfalt er þetta mál. En menn kjósa að taka þetta út og þá það. Það er ekkert við því að segja. Ég vil bæta því við að mér finnst eðlilegt að þetta atriði verði til athugunar þegar skoðuð verða lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna sem þarf að skoða á næstu missirum. Við komumst ekkert hjá því og ég veit að báðir aðilar vilja skoða þau lög á nýjan leik. Ég tek það fram að athugunin hlýtur að fara þannig fram að menn ræða saman af því að þar er um að ræða ,,product`` kjarasamninga.

Á að hafa samráð þar?


             Nú vona ég að menn misskilji þetta ekki því að það er auðvitað augljós munur á þessum lögum. Hv. þm. Ásta B. Þorsteinsdóttir ræddi lítillega um forgangsröðun stjórnvalda og nefndi sjúkrahús í því skyni. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í það. Það kemur þessu lagafrv. ekki mjög mikið við en er þó umræðuefni sem vert er að skoða. Ég vil aðeins fá tækifæri til þess að segja að ef við lítum á sjúkrahúsin í dag og spyrjum okkur: Hefur fjárveitingavaldið, hefur Alþingi Íslendinga, á undanförnum árum með markaðri stefnu vitandi vits breytt sjúkrahúsunum úr því sem þau voru í það sem þau eru? Ég fer með þetta eins og hverjar aðrar hugleiðingar í anda máls hv. þm. Svavars Gestssonar þegar hann spurði um hlutverk Alþingis. Mitt svar er nei. Það er nefnilega þannig að sjúkrahúsin, sem eru mjög sérhæfð og erfitt er fyrir venjulega alþingismenn að fylgjast gjörla með því sem þar gerist, hafa breyst, þjónustan hefur gjörbreyst vegna þess að starfsfólkið í heilbrigðisstéttunum hefur verið að tileinka sér nýjustu tækni og breyta þessari starfsemi í miklum móð á undanförnum árum og stundum tekið upp nýja starfsemi án þess að Alþingi hafi verið spurt um það. Það er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt þannig að forgangsröðunin þegar verið er að bæta þjónustuna, kemur oft frá starfsfólkinu og heilbrigðisstéttunum sjálfum og það er ekkert við því að segja. Svo þegar þrengir að eða menn treysta sér ekki til þess að eyða meiru frá ári til árs, þá hljóta stjórnvöld, stjórnmálamenn að gera þá kröfu með sama hætti að þetta sama fólki geri a.m.k. tillögur til stjórnvalda um það hvað eigi að vera aftast í röðinni og hvað fremst þannig að stjórnmálamaðurinn geti á grundvelli tillagna heilbrigðisstéttanna tekið ákvörðun um það hvað eigi að skera niður ef það þarf að skera eitthvað niður. Það getur ekki verið eðlilegt að þegar viðbætur eiga sér stað, að þá eigi starfsfólkið á sjúkrahúsunum að ráða en svo þegar þarf að draga úr kostnaðinum eða taka einhverja starfsemi í burt, þá eigi bara að beina þessari spurningu til stjórnvalda: Hvar viljið þið skera? Þeir sem starfa á sjúkrahúsum og í heilbrigðisþjónustunni þurfa í báðum tilvikum að gera tillögur og í raun og veru þarf að ræða þetta við annað og betra tækifæri. En ég hef af ýmsum ástæðum sérstaklega hugleitt þessi mál á undanförnum tíu árum eða svo og ég veit að ýmsir hafa gert það í þessum sal vegna þess að það hefur orðið bylting í sjúkrahúsaþjónustu hér á landi án þess að Alþingi hafi í sjálfu sér markað nokkra stefnu í þeim efnum. Ef menn vilja hafa þann háttinn á, þá ættu auðvitað stjórnvöld á sama hátt að segja: ,,Við höfum bara þessa fjármuni hér. Þið verðið að spila úr þeim og þið skuluð forgangsraða. Við komum ekkert frekar nálægt því í forgangsröðun niður á við frekar en upp á við.`` Þetta er mál sem verður að bíða betri tíma en er þó mál sem Alþingi hlýtur að vilja ræða því að þetta hefur verulega þýðingu, ekki síst í ljósi þess að til heilbrigðismála hjá þessari þjóð eins og öðrum skyldum þjóðum fara gífurlegir fjármunir og það skiptir afar miklu máli hvernig á þeim er haldið. Ég ætla ekki að bæta miklu við umræðu sem farið hefur fram um afstöðu, viðhorf, samskipti ráðuneyta við hið háa Alþingi en ég skal viðurkenna það sem fólst í málflutningi hv. þm. Svavars Gestssonar að fjmrn. er ekki óskeikult.

Er það virkilegt? Þetta er tímamótayfirlýsing.

Ég endurtek að ég tek undir það með hv. þm. og tel að hann hafi talsvert fyrir sér í því máli. Hv. þm. fjallaði síðan um verðbólguna og ég vil líka taka undir það með honum að það mikilvægasta fyrir okkur öll, hvar í flokki sem við stöndum, er að verðbólgan fari ekki af stað á nýjan leik vegna þess að verðbólgan er þeirrar náttúru að hún ræðst alltaf mest og harðast á þá sem minnsta björg geta sér veitt. Um það hafa menn sem betur fer orðið sammála hvar í flokki sem þeir standa og hvort þeir standa atvinnurekenda- eða launþegamegin. Þess vegna held ég þvert á það sem sumir hafa sagt að þjóðasáttin hafi verið mikilvæg og ég vil ítreka það sem ég hef margoft sagt áður að ég tel að launþegahreyfingin og vinnuveitendur eigi miklar þakkir skilið fyrir afskipti af því máli og vissulega stjórnvöld sem þá sátu og síðar tóku við völdum. Það er mikilvægt að þetta komi fram og ég vil undirstrika það að ég er sammála hv. þm. Ég vil einnig benda á það til viðbótar þó að það hafi ekki komið fram og er kannski andsvar við því sem kom fram hjá hv. þm., benda á það sem fráfarandi forseti ASÍ sagði í setningarræðu sinni á ASÍ-þinginu. Hann benti á að síðustu kjarasamningar hefðu verið mjög góðir þvert á það sem ýmsir liðsmenn hans hafa haldið fram í Alþýðusambandinu vegna þess að kaupmátturinn var að aukast verulega frá því sem áður var. Það er mikilvægt að það komi fram að kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur á þremur árum verið að aukast um það bil 10% og það er mikil breyting frá þeim árum þegar kaupmátturinn lækkaði hér um bil um 20% á þremur árum, ekki vegna þess að það væri stjórnvöldum að kenna heldur vegna þess að efnahagslífið þoldi ekki þá einkaeyðslu sem var þá í gangi. Ég vil minna á þetta hér vegna þess að það eru ekki bara kjarasamningar sem marka kjör manna heldur einnig verðlag og hvernig staðið er að ýmsum ákvörðunum í efnahagsmálum okkar. Og kannski má bæta við þó að ég sé ekki að hæla neinum og megi kannski segja að það sé það gagnstæða, að laun hækka nú heldur meira en þjóðartekjur. Af því að það var rætt um launasummuna sem heild, þá vil ég að þetta komi fram. Hitt er svo annað mál að það er nauðsynlegt að skoða hvort við erum að halda úti réttri starfsemi, hvort við getum ekki aukið framleiðni og þar með bætt kjör fyrir unna klukkustund því að það hefur verið einkenni á efnahagslífi Íslendinga áratugum saman að við höfum haldið uppi góðum lífsskilyrðum, lífskjörum með því að vinna lengi hver og einn og með því að mjög margir hafa tekið þátt í vinnumarkaðinum, miklu fleiri en í nágrannalöndum okkar sem við berum okkur saman við. En við höfum hins vegar alltaf verið, í venjulegum atvinnugreinum þegar frá er skilin kannski sjómennskan, með lakari afköst á hverja unna klukkustund. Ég tek undir þær hugmyndir, sem komu fram á ASÍ-þinginu, að það þarf að kanna hvort við getum ekki stytt vinnutímann en haldið afköstunum og þar með bætt launakjör á hverja unna klukkustund. Þetta nefni ég hér sem kemur þessu frv. í sjálfu sér ekkert við vegna þess að hv. þm. Svavar Gestsson kom víða við í ræðu sinni og nefndi til sögunnar ýmis þau atriði sem mikilvægt er að halda til haga þegar við ræðum efnahagsmál á hinu háa Alþingi. Hv. þm. Ögmundur Jónasson og hv. þm. Svavar Gestsson ræddu síðan báðir um svokölluð viðbótarlaun en mikið var rætt um þau við 2. umr. málsins. Mig langar til að minna á að í einni af öftustu greinunum í frv. sem er til umræðu er sagt að það skuli haft samráð við launþegasamtökin þegar unnið er að stjórnvaldsákvörðunum og fyrirmælum sem byggjast á þessum lögum, þar á meðal reglugerðarsmíð. Ég vil að það komi fram af því að ég var spurður að því af hv. þm. Ögmundi Jónassyni og reyndar af hv. þm. Svavari Gestssyni líka en ekki síst vegna þess að hv. þm. Ögmundur Jónasson er forseti BSRB að mér finnst eðlilegt að sú vinna fari fram í nánu samráði við fulltrúa launþega í opinberri þjónustu af því það skiptir máli að menn viti nákvæmlega á hverju þessar reglur byggjast. Ég tek undir það, öðruvísi geta reglurnar ekki orðið gagnsæjar og gert það gagn sem til er ætlast. En ég viðurkenni það og hef margoft sagt áður um þetta mál að það er erfitt koma þessu saman. En ég vil undirstrika að tilgangurinn með þessu ákvæði var fyrst og fremst sá að freista þess með slíkum reglum að reyna að jafna mun á launum karla og kvenna vegna þess að ég veit eins og hv. þm. að munurinn kemur fyrst og fremst fram í einstaklingsbundnum launaákvörðunum.  Ég ætla ekki að ræða sérstaklega um þjóðkirkjuna og presta en ég læt koma fram að ég álít að þjóðkirkjan og prestar eigi að hafa mikið um það að segja hvernig á þessu máli er haldið og það eigi að hlusta á viðhorf þeirra. Ég get auðvitað ekki lýst því yfir að það eigi að afhenda löggjafarvaldið til þeirra en minni á að þegar til umræðu verður næsta haust svokallaður bandormur hlýtur hið háa Alþingi að taka á þessu máli eins og öðrum málum sem eru í rauninni skilin eftir af því að bandormurinn verður ekki afgreiddur á yfirstandandi þingi. Ég endurtek það þótt það æri kannski einhverja hér inni að það er sjónarmið mitt að það sé ekki í þessu frv. verið að breyta réttindum sem samið hefur verið um í kjarasamningum. Í þessu sambandi vil ég segja að svokölluð æviráðning, sem er kannski ekki rétt hugtak, ótímabundin ráðning eða skipun, var nánast afnumin af flestu starfsfólki í opinberri þjónustu fyrir tíu árum, hefur leitt til að fólk vinnur hlið við hlið, sumir æviráðnir en aðrir ekki og það er enginn launamunur. Hins vegar vil ég minna á biðlaunaréttinn. Ég tel að þessi tvö atriði séu skilgetin afkvæmi þess að starfsfólk ríkisins hafði á sínum tíma hvorki samningsrétt né verkfallsrétt. Með öðrum orðum, það var eðlilegt á árunum í kringum 1954 að fólk í opinberri þjónustu, sem hafði ekki þau grundvallarréttindi sem verið er að tala um, samningsréttinn og verkfallsréttinn, hefði þennan rétt fyrir sig að það væri ekki hægt að leggja niður störf í stað þess að segja fólki upp, störf sem kannski pólitískur andstæðingur var í án þess að einhverjar bætur kæmu fyrir. Ég tel hins vegar að þetta séu úrelt réttindi í dag og ég tek fram að það kastar tólfunum þegar menn halda að þessi réttindi gangi út á það að menn geti fengið tvöföld laun fyrir sömu vinnu hjá báðum aðilum sem eru í eigu ríkisins. Ég segi til viðbótar: Ef það kemur í ljós sem ég hef enga trú á og ég bendi á niðurstöður lögfræðinganna sem tveir a.m.k. taka mjög fast á því máli en ef það skyldi gerast að dómstóll á Íslandi, Hæstiréttur á Íslandi komist að þeirri niðurstöðu að þetta séu lögvarin réttindi sem skylt er að bæta samkvæmt stjórnarskránni, samkvæmt eignarréttarklásúlu stjórnarskrárinnar sem mig minnir að sé í 72. gr. geta forustumenn launþegasamtakanna ekki samið um þau réttindi. Þeir geta ekki breytt þeim réttindum í laun vegna þess að þá eru réttindin einstaklingsbundin eign. Þá kemur upp sama spurningin og hefur komið upp þegar við ræðum um lífeyrismálin og fengum reyndar Lagastofnun háskólans til að líta á það mál einmitt af þessum sömu ástæðum. Ég vek athygli á þessu. Virðulegi forseti. Að lokum þakka ég mönnum fyrir mestan part mjög málefnalegar ræður. Ég skil vel að menn séu ekki sammála um frv. en ég hygg að ég geti mælt fyrir munn allra þegar ég segi að frv. hefur a.m.k. breyst í þá veru að það er frekari friður um það en áður. Ég leyfi mér að vona það, verði frv. að lögum sem flest bendir til, að í framhaldi af því geti menn annars vegar fulltrúar ríkisvaldsins sem vinnuveitanda og hins vegar fulltrúar þeirra sem starfa hjá ríkinu sest niður og rætt önnur mál sem þeir þurfa að ræða saman. Í fyrsta lagi þarf að ræða um viðbótarlaunin sem ég hef minnst á. Í öðru lagi þarf að ræða um kjarasamningalögin og í þriðja lagi minni ég á að viðræður standa yfir um breytingar á lífeyrisréttindum opinberra starfsmanna. Þetta vildi ég að kæmi fram jafnframt því sem ekki má gleymast að næsta haust verðum við áfram með þetta mál vegna þess að það þarf að breyta mörgum sérlögum og fyrir liggja yfirlýsingar um að slíkt frv., svokallaður bandormur komi fram á næsta hausti. Virðulegur forseti. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni en vænti þess að nú hafi öll sjónarmið komið fram. Ég hef gert að umtalsefni helstu breytingar sem ég tel að hafi verið gerðar milli 2. og 3. umr. Ég er samþykkur þeim breytingum og mæli með að þær verði samþykktar á hinu háa Alþingi. Ég tel reyndar að eftir það geti flestir verið nokkuð sáttir við útkomuna.

Hæstv. forseti. Ég ætla í stikkorðastíl að nefna örfá atriði af því að ég ætla að reyna að forðast að fara í aðra ræðu. Í fyrsta lagi tek ég undir með hæstv. fjmrh. að það var mikils virði að kveða niður verðbólguna og ég var hlynntur þeim fyrstu samningum sem kenndir voru við þjóðarsátt. En við megum ekki gleyma því að í skjóli þeirrar óskar og vonar almennings að halda verðbólgunni niðri hefur ríkisstjórnin, sú ríkisstjórn sem síðar sat, og þessi er byrjuð á því sama, skert kaupmátt launafólks á þann hátt sem viðkvæmastur er, með því að taka mörg hundruð milljónir af barnabótum, setja á sjúklingaskatta og þar fram eftir götunum. Verðbólgustigið er ekki sjálfstætt markmið í sjálfu sér, það eru kjörin sem eru sjálfstætt markmið og það eru þau sem ber að bæta. Í öðru lagi vil ég nefna að það er mjög ósvífið af hálfu hæstv. fjmrh. að segja að það sem hafi vakað fyrir honum með þessum forstjórasamningum sé að draga úr launamun kynjanna. Hæstv. fjmrh. hefur sagt það opinberlega að þar sem best hafi tekist til í þessum efnum hafi 80% eða 90% samninga orðið persónubundnir samningar. Það er ekki til þess fallið að draga úr launamun. Við höfum sýnt fram á það með rökum, skýrslugerðum og athugunum að sú leið sem hann er að leggja til hefur alls staðar orðið til þess að auka launamuninn. Þá vil ég nefna það sem hæstv. ráðherra segir um einstaklingsbundin kjör, biðlaunin. Það er mikið til í því sem hann segir þar. En það eru kjör sem ber að skoða í heild sinni. Í fjórða lagi vil ég nefna að í máli hæstv. fjmrh. kemur fram að þetta sé allt saman ósköp slétt og fellt á sama tíma og hér er verið að tala um frv. sem tekur réttindi af fólki, sem hefur kjör af fólki sem verða talin í krónum og aurum. Tekur peninga af fólki, takmarkar samningsrétt og eykur forstjóravald. Varðandi samráðið að lokum, hæstv. forseti, vil ég nefna þetta: Í nauðvörn sinni hafa þingmenn fengið lögfræðinga til að gera á handahlaupum álitsgerðir sem eru unnar á fáeinum klukkutímum. Á síðustu klukkutímum, síðustu dögum þingsins, kemur fram að við erum að ræða lagafrv. sem skerðir mannréttindi og brýtur í bága við stjórnarskrá og alþjóðlegar samþykktir. Svo er verið að tala um góð og vönduð vinnubrögð og frv. þar sem allt er slétt og fellt. Þetta kemur ekki heim og saman.

Virðulegi forseti. Það eru tvö atriði sem ég vil fá tækifæri til að svara þessu andsvari hv. þm. Í fyrsta lagi ætla ég að staðhæfa að núv. ríkisstjórn, fyrri ríkisstjórn og sú sem sat þar áður hafa allar haft það að leiðarljósi að verja kjör þeirra sem verst eru settir. Ég ætla að nefna hvernig það er gert. Í tengslum við kjarasamninga hefur það viðgengist alveg frá því að ég kom í ráðuneytið að bótaþegar hafa fengið eingreiðslur svipaðar þeim sem gengur og gerist á almenna vinnumarkaðnum þegar þar er samið um lágmarkslaun og um eingreiðslur. Þetta hefur í raun kostað ríkið miklu meira en nokkurn tímann atvinnurekendur í landinu vegna þess að bótaþegarnir hafa yfirleitt tekjur sem eru miklu lægri en þær sem þeir lægst launuðu hafa. Nú upp á síðkastið hefur þetta verið miðað við 80 þús. kr. Þar að auki minni ég á að í vissum tilvikum hafa verið gerðar breytingar til þess að hjálpa þeim sem hafa lent í vandræðum vegna jaðaráhrifa í skattkerfinu og í bótakerfinu. Síðast í því sambandi má minnast á breytingar sem gerðar voru á barnabótaaukanum nú við fjárlagagerð yfirstandandi árs þegar 500 millj. kr. voru settar í þetta verkefni. Í öðru lagi vil ég segja að það er ekki rétt sem hv. þm. segir að staðið hafi til eða það megi lesa úr lögfræðiálitunum að það hafi átt að skerða mannréttindi eða fara fram með stjórnarskrárbrot því það verður að skoða frv. með hliðsjón af þeim bandormi sem átti að afgreiða og markaði auðvitað umfang þess hverjir voru embættismenn og hverjir ekki.

Hæstv. forseti. Það var stórfengleg yfirlýsing sem kom frá hæstv. fjmrh. um að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hafi kappkostað sérstaklega að verja þá sem standa höllum fæti í þjóðfélaginu. Hvað með aðgangseyri að heilsugæslustöðvum? Er það til að verja þá sem standa verst að vígi? Hvað með lækkun barnabóta? Er það til að verja þá sem standa verst að vígi? Hæstv. fjmrh. segir að 500 millj. kr. hafi verið settar í þann málflokk. Bara í einum fjálögum, árið 1991, var hálfur milljarður tekinn af barnafólki, bara í einum fjárlögum. Svo var meira tekið árið þar á eftir. Er það til að verja þá sem standa verst að vígi þegar lyfjakostnaðurinn er aukinn á einstaklinga? Er það til að verja þá sem standa verst að vígi þegar skólagjöld eru sett á? Hvers konar tal er þetta eiginlega? Heldur hæstv. fjmrh. að þó menn komi upp með sléttan og felldan málflutning og brosi framan í þjóðina og hneigi sig að fólk trúi þessu? Halda menn að fólk finni þetta ekki í vösum sínum eða í pyngjunni, hjá þeim hagfræðingi sem er kannski auðskiljanlegastur, eigin pyngju, hvað það er sem hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur gert launafólki í landinu á liðnum árum í ýmsum málaflokkum undir verkstjórn hæstv. fjmrh. Friðriks Sophussonar?

Herra forseti. Ég vil taka það sérstaklega fram aftur að ég tel að þessi ríkisstjórn og ríkisstjórnin sem áður sat og reyndar þær sem áður sátu hafi kappkostað að verja kjör þeirra lægst launuðu. Ég minni á í því sambandi, af því að ég gerði það ekki áðan, lækkun matarskattsins svokallaða sem gerð var í samráði við verkalýðshreyfinguna.

Hluta hennar.

Já, ég skal viðurkenna að það var ekki BSRB sem stóð að því en ASÍ gerði það. Ég vil minna á þetta til viðbótar. Það er rétt að við höfum fært fjármuni, og ég ber ábyrgð á því að sjálfsögðu, úr barnabótakerfinu yfir í barnabótaaukakerfið. Af hverju var það gert? Vegna þess að mér þótti í sumum tilvikum slæmt að það væri verið að senda barnabætur til fólks sem hafði mjög háar tekjur og það mætti þess vegna draga úr þessum þætti en færa það frekar yfir í barnabótaaukann og síðan var hann gerður enn tekjutengdari. Eftir á að hyggja hefur komið í ljós að sjálfsagt höfum við gengið of langt í þessum efnum vegna þess að fólk lendir í ákveðinni fátækragildru og ég tel að nú sé kominn tími til að leiðrétta þetta þannig að fólk með miðlungstekjur og þar fyrir neðan þurfi ekki að sætta sig við að tapa kannski 70 kr. af síðustu 100 kr. sem það aflar með tekjum sínum. Varðandi aðgangseyrinn verðum við að hafa það í huga að við rekum íslenska ríkið með 5--10 milljarða tapi á hverju ári og við viljum frekar hafa þjónustu sem er greitt fyrir að einhverju marki heldur en enga þjónustu. Í öllu okkar starfi hefur þess verið gætt eins og kostur er að þeir sem verst eru settir, aldnir og sjúkir, greiði ekki nema lágmark og sumir ekkert fyrir þessa þjónustu á meðan hinir sem hafa vinnu og tekjur þurfa að greiða eitthvað. Og ég tel þá bara ekkert of góða til þess.

Sjúklingana?

Nei.

Hæstv. forseti. Það væri ástæða til þess að halda þessari umræðu áfram um efnahagsstjórnun og aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Ég veit ekki betur en launamunur eða launabil hafi aukist hvort sem við horfum á vinnumarkaðinn almennt eða launamun milli karla og kvenna. Mér verður tíðrætt um 22. gr. frv. Það er ekki vegna þess að ég hafi svo mikinn áhuga á því hverjir eru embættismenn og hverjir ekki, heldur fyrst og fremst vegna þess hvaða prinsipp liggur þarna að baki. Hvað er verið að gera með þessari grein? Það er mjög fróðlegt að skoða upphaflegt frv. og síðan þær tvær breytingartillögur sem hafa verið gerðar við þessa grein. Mér finnst umræðan og túlkun hæstv. fjmrh. á þessu alveg furðuleg. Það er eins og menn geti komið og óskað eftir því að gerast embættismenn. Hvert er prinsippið í þessu, hæstv. fjmrh.? Með þessari skilgreiningu er verið að svipta þessa ákveðnu starfsmenn réttinum til að semja um eigin kaup og kjör sem er kveðið á um í stjórnarskránni að sé réttur manna. Það er verið að taka af mönnum verkfallsrétt og það er verið að takmarka meira að segja tjáningarfrelsi. Það er því alveg ljóst samkvæmt íslensku stjórnarskránni og samkvæmt alþjóðlegum sáttmálum að þennan rétt má aðeins takmarka við ákveðna hópa. Eins og frv. kom fram í upphafi, var þetta mjög breiður hópur. Nú segir hæstv. fjmrh. að það hafi aldrei staðið til að hann yrði svona stór. Hvað voru menn eiginlega að gera? Var verið að senda þetta inn á þing til þess að menn gætu skoðað viðbrögðin og séð hverjir vildu vera embættismenn og hverjir ekki? Hvað var eiginlega að gerast? Ég spyr. Það þarf að vera ákveðið prinsipp í þessu. Hvert er það? Hvernig ætlar hæstv. fjmrh. að bregðast við ef prófessorar frá Háskóla Íslands koma kannski aftur og vilja verða embættismenn? Er það skynsamlegt þegar prófessorar við Kennaraháskólann og á Akureyri eru því andvígir? Hver á reglan að verða? Það hlýtur að eiga að gilda um þetta ákveðin stjórnssýsluregla.

Virðulegi forseti. Fyrst um 22. gr. Það er hárrétt hjá hv. þm. að það eru nokkrir erfiðleikar í þessu máli vegna þess að heilu stéttirnar í sumum tilvikum hafa hreinlega óskað eftir því mjög eindregið við löggjafarsamkomuna að láta taka af sér verkfalls- og samningsréttinn. Prestar gerðu það líka á sínum tíma og óskuðu eftir því að fara í kjaranefndina. Það var ekki tillaga fjmrh. þó hann legði fram frv. Þingið réði því eftir að rætt var við presta á sínum tíma, enda gengu prestar þá úr samtökum Bandalags háskólamanna og vildu ekki lengur vera í þeirra hópi. Okkur er því vissulega vandi á höndum þegar við ræðum um það hverjir eigi að vera embættismenn og hverja skuli taka þar með. Ég hef tilhneigingu til þess að hlusta á raddir slíkra aðila hvort sem þeir eru prófessorar eða prófastar. Varðandi tjáningarfrelsið stóð aldrei til að þessi grein í frv. væri víðtækari en sú grein sem er í lögunum frá 1915. Sé það áhorfsmál vegna orðanna að ,,stuðla að``, er sjálfsagt að laga það. Enda hefur það verið gert með brtt. og því hefur verið lýst yfir margoft að það átti ekki að víkka þá lagagrein sem er í gildi frá árunum 1915. Og vissulega gæti verið kominn tími til að líta á það hvort eigi að endurskoða þau lög.

Já, auka mannréttindin miðað við það, já.

Það kemur til greina.

Það er nú að verða öld síðan.

Lykilhugtakið í 22. gr. er orðið ,,skipaður``. Það er lykilatriðið, ég vek athygli á því. Í því felst að eingöngu skipaðir menn eru embættismenn þannig að það stóð aldrei til að starfsfólk Stjórnarráðsins sem ekki er skipað, yrði að embættismönnum. Það er hreinn misskilningur. Varðandi launamuninn er það rétt að hér eins og víðast annars staðar hefur launamunur heldur aukist. En það þarf að koma fram að launamunur hér á landi á milli þeirra hæstu og lægstu og launamunur kynjanna er óvíða jafnlítill. Og launamunur þeirra sem eru hæst launaðir og þeirra sem eru lægst launaðir er minni hér á landi en þekkist í Vestur-Evrópu og Bandaríkjunum.

Hæstv. forseti. Ég segi nú bara æ, æ, æ. Hæstv. fjmrh. er náttúrlega að fitja upp á þvílíkum umræðuefnum að við gætum verið hér til miðnættis ef hann ætlar að halda svona áfram. Það er nýbúið að sýna fram á í skýrslu hver launamunur er milli kynjanna hér á landi. Hann er verulegur og hann er meiri en gerist á Norðurlöndum. Meðallaun kvenna hér á landi miðað við laun karla er miklu lægri en í Bandaríkjunum. Taki menn allt spektrúmið kemur kannski annað út. Það er ekki sama hvað verið er að skoða. Varðandi 22. gr. og prestana sérstaklega rakti ég í einhverri ræðu það mál allt saman. Ég þekki þetta nokkuð vel og skil vel þá sérstöðu sem prestar hafa. En spurningin er hvort þeir eigi endilega að teljast til embættismanna. Það er hægt að kveða á um það í lögum að prestar heyri undir kjaranefnd þó að þeir séu ekki taldir upp í þessum lögum vegna þessa ákveðna prinsips. Og hvað um aðra? Í rauninni kemur ekki heim og saman við þá reglu sem sett er í alþjóðlegum sáttmálum að fara að tína upp hópa héðan og þaðan sem vilja komast í þennan embættismannahóp af því að þeir halda að það muni verða til þess að hækka laun þeirra. En við skulum láta hér staðar numið, hæstv. forseti. Ég efast ekki um að það á eftir að taka þessi lög upp aftur og aftur vegna þess að um þau er ekki sátt. Og á þau mun reyna í næstu kjarasamningum, ég efast ekki um það.

Herra forseti. Ég leyfi mér fyrst að vekja athygli á því að þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir hafa hvorki hæstv. forsrh., hæstv. utanrrh. né hæstv. dóms- og kirkjumrh. látið svo lítið að koma til umræðunnar. Í öðru lagi verð ég að segja það að málsvörn hæstv. fjmrh. er náttúrlega aumkvunarverð. Það er ekki hægt að hafa um það önnur orð. Þegar hæstv. fjmrh. var að fara yfir þær breytingar sem orðið hafa á málinu var hann að reyna að telja það því til tekna að frá upphaflegum drögum, sem verkalýðshreyfingin fékk til að taka afstöðu til, hefði málið tekið breytingum þar til það var lagt fram. Síðan hefði því verið gjörbreytt við 2. umr. og nú stæði enn til að gjörbreyta því við 3. umr. Þetta allt taldi hæstv. fjmrh. sér til tekna ef ég gat rétt heyrt og mæli heldur með málinu. Þetta segir auðvitað sína sögu um þá hrákasmíð sem lagt var upp með. Í öðru lagi segir hann um 22. gr. frv. að hana hafi átt að rétta af og bjarga henni í löglegt horf með bandorminum. Hvers konar málflutningur er það? Það er verið að segja að greinin eins og hún var lögð fram stenst ekki, en svo átti að bjarga þessu með bandorminum eins og með prestana. Það á að bjarga þeim með bandorminum í haust. Og þá svara ég auðvitað í leiðinni hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni varðandi þessa lagaþrætu um 22. gr. Það liggur algerlega fyrir að greinin eins og hún er í frv. stenst ekki, það er borðleggjandi. Og það sem hv. þm. hefur ekki áttað sig á og ekki hæstv. fjmrh. heldur er að lögfræðiálitin ganga út frá breytingartillögunum. Þau meta málið út frá breytingunum sem vissulega rétta málið talsvert af. En um leið segja þau: Frv. í sinni upprunalegu mynd stenst ekki. Og alveg eins er þetta með prestana. Það er kostulegur málflutningur að segja við okkur: Það er verið að lögfesta ástand sem gengur ekki upp, en það á að bjarga því í haust með nýjum lögum. Það er það sem er verið að segja. Hvers konar metnaður er þetta við lagasetningu hér á Alþingi? Öll þessi mál áttu þá að bíða. Þetta er á engan hátt boðlegt, herra forseti, að ganga svona frá málum.

Virðulegi forseti. Ég er með fyrir framan mig umsögn frá 21. maí undirritaða af Birgi Birni Sigurjónssyni þar sem talið er upp það sem hefur breyst í þessu frv. Þótt sumt af því sé enn þá með þeim hætti að þeir vildu fleiri breytingar, er að stórum hluta til sagt að breytingarnar séu til bóta frá þeirra sjónarhóli séð. Ég minni á að ef menn skoða til að mynda upphafleg mótmæli þessara samtaka, BHMR, og það sem hefur gerst síðan á vegferð þessa frv. til dagsins í dag, þá hefur auðvitað verið komið til móts við viðhorf þeirra í mjög stórum og veigamiklum málum auk margra smærri. Í öðru lagi vil ég segja að í bandorminum eru upptalningar á mönnum sem hefðu átt að teljast embættismenn. Þar er um að ræða t.d. staðgengla eða aðstoðarforstjóra eða sjálfstæða embættismenn hjá stofnunum sem ekki eru forstjórar. Og í stað þess að telja þá alla upp í 22. gr. var hugmyndin sú að takmarka aðganginn í sérlögum, en birta síðan lista árlega. Ég tek það fram að ég sé ekki að lögfræðiálitin gangi með nokkrum hætti út á að kanna hvort það sé lögmætt þegar tekið er tillit til bandormsákvæðanna. Hitt er rétt sem hv. þm. segir. Ég sé vel og rækilega að lögfræðingarnir þrír vita af fyrirhuguðum breytingum fjármálaráðuneytisins, eins og stendur hjá einum þeirra, sem sent hefur verið til nefndarinnar, svo ég rifji nú upp að gefnu tilefni það sem fyrr kom fram í dag. En þar er auðvitað átt við breytingartillögur meiri hluta nefndarinnar. Það tíðkast oft að ráðuneyti hjálpi til við að útbúa breytingartillögur að ósk meiri hluta nefnda og margt af þessu sem breyttist er auðvitað að frumkvæði nefndarmeirihlutans.

Herra forseti. Það er auðvitað við hæfi að talað sé um breytingartillögur fjmrn. Það er ekki verra mismæli en það sem hæstv. fjmrh. missti út úr sér áðan þegar hann talaði um höfund laganna, hinn merka prófessor, höfund laganna. Þetta liggur einfaldlega svona. Málsvörn hæstv. fjmrh. er hrunin til grunna eins og spilaborg. Það er í raun og veru viðurkennt. 22. gr. frv. stenst ekki. Hún er út í hött. Hún sem slík, sem sálfstæð lagasetning, er kolfallin. En það átti að reyna að bjarga í horn. Það var meiningin að afmarka síðan málið með ákvæðum í sérlögum, í bandormi eða öðrum sérlögum t.d. hvað varðar presta, seinna. Með öðrum orðum, það átti að koma á lögmætu ástandi, ástandi sem stæðist stjórnarskrá og ILO-samþykktir með breytingum í öðrum lögum vegna þess að 22. gr. eins og hún er af hálfu höfunda frv. stenst ekki. Þetta er viðurkennt. Þetta er hæstv. fjmrh. núna að segja okkur og skrifar nákvæmlega upp á það sem við höfum sagt með þessum orðum sínum hér. Í raun og veru þarf ekkert að ræða þetta mál frekar, það liggur þannig. Hér er þessari hrákasmíð, þessu frv., gefin alger falleinkunn og auðvitað liggur málið þannig fyrir öllum þeim sem hafa fylgst með umræðunni og áttað sig á efnisþáttum málsins að það er enn meira hneyskli að afgreiða þetta nú við þessar aðstæður heldur en áður en mönnum varð þetta ljóst. Mín síðustu orð í þessari umræðu sem væntanlega verða, herra forseti, eru auðvitað þau að það hníga öll rök til þess bæði frá þinglegu sjónarmiði séð, varðandi efnisþætti frv. og pólitískar kringumstæður málsins að menn nái áttum og fresti afgreiðslu þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég tel gagnstætt því sem hv. þm. segir að álitsgerðir lögfræðinganna þriggja séu mestan part viðurkenning á viðhorfum stjórnarmeirihlutans. Það er mín staðhæfing í þessu máli. Menn geta haft aðra skoðun á því. Ég hef verið að lesa þetta undir umræðunum í dag, fengið leyfi til þess og reynt að hlusta auðvitað á umræðuna jafnframt og ég sé ekki betur en það sé að langmestu leyti verið að viðurkenna það að þessar breytingar sem verið er að gera séu heimilar út frá stjórnarskránni og einnig vegna samþykkta sem við erum aðilar að á alþjóðavettvangi. Það voru ekki mín mismæli að tala um að tillögurnar kæmu frá fjmrn. En vegna þess að hv. þm. var ekki viðstaddur allan daginn í dag, þá kom þetta mál upp í orðræðu fyrr í dag. Ég var aðeins að benda á að á bls. 2 í álitsgerð Láru Júlíusdóttur segir svo, með leyfi forseta, orðrétt: ,,Einnig liggja fyrir nefndinni tillögur frá fjmrn. sem ætla má að verði teknar upp af nefndinni.`` Þetta er að sumu leyti rétt, enda liggur það í hlutarins eðli að frumkvæðisaðilarnir eða sá sem er frumkvöðull frv., leggi fram á síðustu stigum hugmyndir sínar. En að sjálfsögðu er það meiri hluti nefndarinnar sem ræður hvaða tillögur eru gerðar af hálfu meiri hlutans. Þetta eru að verða síðustu orðin mín. Ég ætla ekki að vekja upp neina nýja drauga. Ég tel og endurtek það og mér finnst menn ekkert verða minni þó að það sé viðurkennt að auðvitað hefur frv. tekið breytingum. Til þess var ætlast. Ég tel að það hafi verið komið til móts við fjölmörg sjónarmið sem hafa komið fram í umræðum, sem hafa komið fram í umsögnum og að frv. sé betra ef eitthvað er. Það hljóta allir að geta fagnað því hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, hvort sem þeir eru um sinn fulltrúar ríkisvaldsins sem vinnuveitenda eða fulltrúar launþega í starfi hjá ríkinu.