Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvmrh. (Áki Jakobsson) : Hér liggur fyrir frv. frá meiri hl. fjhn., um heimild fyrir ríkisstj. til ráðstafana vegna útflutnings á afurðum bátaútvegsins. Eins og kunnugt er, var viðhorfið í vertíðarbyrjun þannig, að mikil óvissa var um sölu sjávarafurða og vitað, að verðið þyrfti að hækka, til þess að útvegurinn gæti borið sig. Ríkisstj. sá sér fært að hækka fiskinn til fiskkaupmanna, en ekki til hraðfrystihúsanna, sú hækkun var 15%. En eins og segir í 1. gr. frv. var verðhækkun á nýjum þorski og ýsu til bátaútvegsins ákveðin með auglýsingu 5. jan. 1946. Vegna þessarar hækkunar fer frv. fram á, að ríkisstj. verði heimilað að ábyrgjast hraðfrystihúsunum allt að 5 aura á innvegið kg miðað við slægðan fisk með haus, en 7 aura, ef fiskurinn er hausaður. Ábyrgð þessi kemur til greina að fullu, ef söluverð á hraðfrystum fiski og ýsuflökum reynist jafnt eða lægra en söluverð 1945. Reynist söluverðið hærra en 1945, verður að sjálfsögðu metið, að hvað miklu ley,ti ábyrgð ríkissjóðs kemur til greina. Í 2. gr. frv. er farið fram á heimild fyrir ríkisstj. f. h. ríkissjóðs að kaupa til útflutnings eða ábyrgjast sölu á allt að 5000 tonnum af saltfiski fyrir bátaútveginn, er miðist við kr. 1.70 hvert kg af fullsöltuðum þorski fyrsta flokks. Það var fyrirsjáanlegt í vertíðarbyrjun, að óhjákvæmilegt væri að salta. Það voru ýmsir erfiðleikar á að fá skip leigð til fiskflutninga, og hins vegar, þótt það hefði tekizt, gat ríkisstj. ekki fengið löndunarleyfi fyrir slík leiguskip í Englandi. Var nú leitað til útvegsmanna og þeir spurðir, hvaða verð yrði að vera á saltfiski, svo að sú verkun gæti borið sig. Fyrst fékkst það svar, að ekki væri hugsanlegt að salta fyrir minna en kr. 1.75 pr. kg, en síðar féllust útvegsmenn þó á, að 1.70 pr. kg væri nægilegt. Nú er farið fram á heimild fyrir ríkisstj. að ábyrgjast sölu á allt að 5000 tonnum fyrir þetta verð, kr. 1.70 pr. kg. Það hefur ekki verið gert ráð fyrir meiri söltun, því að erfitt er að fá fólk, einkum lítið um menn, sem kunna þau handbrögð, sem þarf við þá verkunaraðferð. - Í fyrrakvöld var búið að salta 1600 tonn, það bendir á, að enn sé nægilegt að gera ráð fyrir 5000 tonna söltun. Hins vegar hafa útvegsmenn farið fram á, að þessi takmörk væru ekki sett og heimildin yrði ótakmörkuð. Þetta er vegna þess, að þeir búast við aðalörðugleikunum á ísfisksölunni í apríl, en eins og útlitið er nú, eru aflahorfur góðar. Um verð á saltfiski er ekki vissa fyrir nema kr. 1.54 pr. kg. - Ríkisstj. hefur lagt til, að þessi 5000 tonn verði þau fyrstu, sem söltuð verði, svo að þeir, sem þetta salta, geti gengið út frá þessu ákveðna verði. Eru þessar ráðstafanir gerðar vegna vetrarvertíðarinnar. En það er ekki gott að fullyrða um það, hvað verði hægt að selja af saltfiski, en vitað er, að þörfin fyrir fisk er mjög mikil í Evrópu. En geymsluhús eru víða skemmd og lömuð og geta því ekki tekið við niðursuðufiski eða hraðfrystum, og því aðallega um saltfisk að ræða, en þessi lönd eru lítt fær um að greiða þær vörur, sem þau þurfa, og er að sjálfsögðu athugandi, að íslenzka ríkið aðstoði þau við kaupin, t. d. með greiðslufresti. Hér er svo eitt atriði, sem n. þarf að athuga betur, en það er um þá menn, sem salta fisk, en veiða ekki, og væri rétt að setja ákvæði um það, að þeir hafi borgað hið tiltekna verð til fiskimannanna, áður en ríkisábyrgðin kemur fram, og ætti að setja það sem skilyrði. Í sambandi við framkvæmd 1. gr. frv. geta orðið flóknir útreikningar, hvenær ábyrgðin kæmi til greina, og þyrfti því e. t. v. að setja einhvers konar dómnefnd til þess að skera úr. En ég býst þó við, að þetta sé ekki svo stórt atriði, að þörf sé á að setja það í frv., því að samkv. 3. gr. er hægt að setja nánari fyrirmæli.



Mér þykir ástæða til þess að finna að því, hversu seint ráðh. leggur þetta mál fyrir hér á þingi. Þingið kom saman um mánaðamót janúar og febrúar, og hefði þá verið æskilegt, að málið væri lag,t fyrir án tafar strax, svo að þm. gæfist kostur á að kynna sér það og koma fram með brtt., en nú er orðið svo áliðið. Ég vil undirstrika það, að þetta frv. er eitt hið stærsta mál, sem komið hefur fram í mörg ár. Þetta er í fyrsta skiptið í sögu landsins, sem ríkið greiðir uppbætur á aðalútflutningsvörur landsmanna. Í raun og veru er þetta algert skipbrot þeirrar stefnu, sem stjórnin hefur haldið uppi. Þessar ráðstafanir eru ekki gerðar vegna verðfalls, og ætti þetta að verða til þess að opna augu manna fyrir því, hve grundvöllurinn er tryggur, sem byggt er á. Það verður að snúa alveg við og taka upp nýja stefnu, eins og stjórnarandstæðingarnir hafa viljað, og gera ráðstafanir til að forðast algert öngþveiti og stöðvun á sjávarútveginum. Það, sem þurfti að gera, var að taka þessi mál föstum tökum og gera öflug samtök til að snúa við. En hitt er augljóst, að þegar stjórnin heldur áfram að berja höfðinu við stein, þá verður að reyna að láta þessa hluti koma sem jafnast niður, úr því sem komið er, því að það má ekki koma niður á einni stétt. - En ég skal ekki fara að ræða um dýrtíðina, þótt ég hafi haft þennan inngang, en víkja að einstökum atriðum frv. Hæstv. ríkisstj. hlýtur að gera sér það ljóst, að þetta er aðeins byrjun. Með þessu getur ekki fengizt réttlæti eða jafnræði, það verður að hækka heimildina um ábyrgð á saltfiski. Það verður að hafa ábyrgðina svo víða, að enginn verði útundan, eða láta þá hafa einhvers konar forgangsrétt, sem erfiðast eiga með að losna við fiskinn. Og vil ég mælast til, að n. taki þetta til athugunar. Ég vil benda n. á, að það er þegar búið að segja a og spurning, hvort ekki verður líka að segja b og veita þeim einstaklingum ábyrgð, sem sjálfir flytja fisk sinn .á markað. Af þessu leiðir, að eitt verður að ganga yfir alla og einnig verður að verðbæta útfluttar landbúnaðarafurðir, svo að bændur fái það, sem þeim ber samkv. 6 manna nál. Þá vil ég minnast á fisksöluna yfirleitt. Menn þykjast sjá sleifarlag á þessu. Í því sambandi hafa borizt fregnir um, að þröngt sé að verða um möguleika til löndunar í Bretlandi og hafi jafnvel gengið svo langt, að það hafi þurft að henda fiski. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh., hvernig þessu er háttað og hvað verður um þetta, því að vonandi er aðalaflinn eftir. Þetta er stórt mál og fróðlegt að heyra, hvaða ráðstafanir ríkisstj. er að gera í þessu. Og einnig vildi ég spyrja ráðh., hvað miklar saltbirgðir eru í landinu. Ég veit ekki, hvernig þessu er háttað í heild, en ég veit um staði, þar sem litið er um saltbirgðir og jafnvel orðið að henda fiski sökum þess, að fiskflutningaskip voru ekki til staðar og ekkert salt. En með þessu verður ríkisstj. að hafa vakandi auga. Ég vil benda á það, að ég hef séð í blaði hæstv. ráðh. yfirlýsingu um, að ástandið í fisksölumálunum og fiskflutningunum væri óviðunandi. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh., hvort um eitthvað hafi verið að ræða, sem hann vildi gera í þessum efnum, en ekki fengið framkvæmt. Þetta hefur áður borið á góma hér, og sagði þá hæstv. ráðh., að ríkisstj. væri að reyna að gera ýmsar ráðstafanir, en þetta væri erfiðleikum bundið sökum takmarkana á löndun í Bretlandi. Og ef hæstv. ráðh. hefur viljað gera einhverjar ráðstafanir, en ekki getað, þá vil ég heyra, hverjar þær eru og hvers vegna hann hefur ekki komið fram með þær, hvað sem hver sagði. Áður en ég sezt vildi ég víkja með nokkrum orðum að þessum málum almennt. Fyrir stríð var sú stefna uppi hjá mörgum þjóðum að styrkja fiskveiðarnar og reyna að framleiða sem ódýrastan fisk, t. d. Norðmenn o. fl. Samkeppnin reyndist okkur hættuleg, og enginn vill lifa það upp aftur. Það er því alveg sjálfsagt, að þær þjóðir, sem er þetta hagsmunamál, geri það hreinlega upp við sig, hvort þær ætla að láta sama öngþveitið skapast og fyrir stríð. Þetta þolir enga bið, og vil ég spyrja ráðh., hvað hefur verið gert í þessu eða hvort ekki eigi að gera ráðstafanir til að ræða þetta við Norðmenn. Öllum er tamt að líta á oss sem smáa, en á þessu sviði erum við stórir og ættum að hafa frumkvæðið að því að koma þessum málum í sem bezt horf. Öllum blöskrar, hvernig haldið er á þessum málum, og mönnum finnst allt of lítil áherzla á þau lögð. Það er fjöldi manna erlendis til að sinna ýmsum málum. En það er áberandi, að til þess að sinna þessum málum eru ekki af hendi ríkisstj. nema tveir menn. Pétri Benediktssyni og ráðunaut með honum er ætluð öll Evrópa, nema England. Hann var fyrst sendur til þeirra landa, þar sem minnstar líkur voru fyrir sölu, eins og nú er, en síðan átti hann að fara til þeirra landa, þar sem helzt væru líkur til, að markaður fengist Ég vil í þessu sambandi benda á Bretland. Mér þykir einkennilegt, að ekkert er vitað um, hvernig er ástatt um sölu á frystum fiski, því að brezka stjórnin hefur ekki viljað taka á móti samningamönnum í þessu skyni. Það er fjöldi atriða, sem eru svo þýðingarmikil, að leggja hefði þurft á þau miklu meira kapp en gert hefur verið. Það hefði t. d. þurft að gera ráðstafanir í sambandi við lendingu ísfisksins. Mér er að vísu um það kunnugt, að sendiherrarnir gera það, sem þeir geta, en við verðum að hafa fleiri menn. Það hefur verið lögð of lítil áherzla á að sækja fram í fisksölumálunum, og virðist það vera hið eina svið, þar sem stjórnin reynir að spara. Nú er um það talað, að Norðmenn hafi nýlega gert viðskiptasamninga við Sviss. En þar hefur enginn verið fyrir Íslands hönd. Ef verður úr aukningu skipastólsins, hefur fróður maður sagt mér, að fiskmagnið muni aukast geysilega, svo að óhugsandi sé að selja allan fiskinn frystan og ísaðan. Nú er svo komið, að fiskþurrkun úti við er úr sögunni vegna eftirvinnu o. fl., því að það yrði svo háð veðráttu. Þá er spurning, hvað gera á. Það verður þá helzt fyrir að þurrka inni, ýmist með rafmagni eða jarðhita. Ég vildi nú beina því til hæstv. ráðh., að einhverjir færu að koma af stað þurrkunarstöðvum. Og ég teldi einhverju af fé sjávarútvegsins ekki illa varið í þessu skyni. Mér finnst þetta svo stórt mál, að ég hef verið að hugsa um að gera það að sérstöku þingmáli, en þess ætti þó ekki að þurfa. Raunverulega ætti fiskimálanefnd að hafa yfirsýn yfir svona hluti. Það er síður en svo, að ég sé á móti niðursuðuverksmiðjum á sjávarafurðum, en þó að það sé mikilvægt, megum við ekki gleyma því, að nú er talsvert útlit fyrir, að saltfiskmarkaður opnist á ný á næstunni. Ég læt svo máli mínu lokið. En mér fannst rétt, að þessar bendingar kæmu fram í þessu máli.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Hv. 2. þm. S. M. sagði, að þetta frv. væri einhver greinilegasti vottur þess, hvernig komið væri hér út á hálan ís vegna verðlagsmálanna, án þess að nokkurt verðfall hefði þó orðið enn þá. Þetta er auðvitað ekki að öllu leyti rétt, því að nokkur verðlækkun hefur orðið á ísfiski. En annars má minna á það, að ekki hafa orðið miklar breyt. á vísitölunni í tíð núv. ríkisstj. En í sambandi við fisksöluna koma svo margar aðrar hindranir til greina. Aðallega eru það löndunarörðugleikar, því að fiskurinn selst yfirleitt á hámarksverði þegar hann hefur verið landaður. En það vantar bara mannskap við löndunina, og virðist það því aðalvandamálið eins og er. Þetta hefur haft þær afleiðingar, að ekki hefur verið hægt að hækka fiskverðið til fiskflutningaskipanna, eins og í fyrra. Höfuðástæðan til þessara ráðstafana er óvissa sú, sem fram er komin síðan stríðinu lauk, því að meðan það stóð, seldum við allan okkar fisk til eins lands og var um þá sölu samið á einu bretti og þurftum við svo engar frekari áhyggjur að hafa út af því. En nú, þegar fiskimenn í Bretlandi eru komnir heim af herskipunum, breytist þetta, og við vissum, að af þessu mundu fljótt hljótast örðugleikar, þegar brezkir fiskimenn tækju aftur til starfa, og meginlandið er þannig útleikið, að erfitt er að koma þangað fiskinum og óhægt um greiðslur eins og stendur. Ég er þeirrar skoðunar, að ríkisstj. hafi ekki gert nærri nóg í því að finna nýja markaði á meginlandinu. En mörgum hættir til að líta of mikið á þetta eina land, Bretland, og leggja því ekki eins mikla áherzlu á markaðsleit annars staðar. En á það má benda, að það var ekki fyrr en stríðið skall á, að farið var að flytja bátafiskinn út ísaðan. Við höfðum fyrir stríð allmikla markaði í Mið-Evrópu og mátti búast við, að þeir opnuðust aftur í stríðslok. En ég er sammála hv. þm. um það, að það er alls ekki nóg að hafa tvo menn í markaðsleit á öllu meginlandinu. Þegar þeir Einar Olgeirsson og Pétur Benediktsson voru í Póllandi, sögðu þeir, að Pólverjar væru reiðubúnir til þess að kaupa 1500 tonn á mánuði af ísfiski fyrir svipað verð og fengizt hefur í enskum höfnum. En það er ekki hægt að semja svoleiðis um einstakar vörur, heldur verður að gera alhliða verzlunarsamninga. Þeir, sem helzt hafa fengizt við útflutningsverzlun hér, hafa of einhliða trú á enska markaðinum. En Norðmenn hafa t. d. með oddi og egg verið úti um að gera verzlunarsamninga við Evrópulöndin og tryggja þá markaði í framtíðinni. Brezki markaðurinn er auðvitað einn stærsti og bezti markaðurinn, en hann er takmarkaður af því, að Bretar sjálfir eru mikil fiskveiðaþjóð. Við höfum flutt ensku þjóðinni allan okkar fisk í stríðinu og flutt hann þangað á eigin skipum og beðið við það hlutfallslega eins mikið manntjón og þeir í styrjöldinni. Við teljum okkur því hafa nokkurn siðferðislegan rétt af ensku stjórninni að fá þarna markað. Annars virðist þetta aðallega vera vinnuaflsekla, sem orsakar, hve illa hefur gengið með markað í Englandi núna í vetur. Hv. þm. sagði, að fyrir áramót hefði þurft að taka öll verðlagsmálin hér til gagngerðrar endurskoðunar, en ég tel, að það mundi ekki hafa borið mikinn árangur fyrir bátaútveginn, þó að t. d. kaup hefði lækkað. Það eru aðrar ráðstafanir, sem nær liggja. Hér er þannig ástatt, að allir atvinnuvegir landsins byggja meira og minna á sjávarútveginum, og það slæma ástand hefur skapazt, að verzlunin blómgast á þeim erlenda gjaldeyri, sem sjávarútvegurinn leggur til, og liggur það allt til gjaldeyrishamlanna fyrir stríð og þeirrar óheppilegu bankapólitíkur að leggja fyrst og fremst fé í verzlunina. Óeðlileg þensla í verzluninni á Íslandi er aðalorsökin til erfiðleika sjávarútvegsins. Hv. þm. talaði um það, að gera þyrfti ráðstafanir til endurreisnar saltfiskframleiðslunni. Mér mun óhætt að slá því föstu, að þær ráðstafanir, sem nú hafa verið gerðar til þess að salta fisk, geti talizt hafa mikla þýðingu fyrir landið í heild. Ég tel rétt að hækka þessa heimild, er um ræðir í frv., upp úr 5000 tonnum, og yfirleitt ekki rétt að binda sig við ákveðna tölu. Ég teldi rétt að takmarka þetta ekki við ákveðið magn, heldur láta það ná yfir allan saltfisk. Þegar vertíð byrjar, verður að vera hægt að tryggja það, að mögulegt sé að flytja á land fisk okkar, því að við vitum, að þörfin fyrir fisk á meginlandi Evrópu er gífurleg. Við verðum að stefna að því að hafa fiskinn í geymanlegu ástandi. Og ég tel, að þessar ráðstafanir verði að gera vegna hinna óvissu markaðsleita sjávarafurða, sem vitað var um frá upphafi. - Ég sé ekki ástæðu til að tala um landbúnaðinn í þessu sambandi. Það eru ákaflega miklir örðugleikar á að flytja út ísfisk, og skip, sem íslenzkir útvegsmenn töldu, að gætu séð um fiskflutningana, hafa ekki reynzt fær um það. Ég tel hæpið, að það opinbera sé að leigja skip til annars en fiskflutninga, en þátt þessi skip fáist, þá er það ekki nægilegt og ekki hefur tekizt að fá erlend skip, þótt reynt hafi verið. Þó hefði verið hægt að fá færeysk skip, en þær deilur, sem urðu út af leigusamningunum í fyrra, urðu til þess, að útvegsmenn eru á móti því að leigja færeysk skip, enda eru þau yfirleitt gangtreg og léleg. Því var haldið fram í vetur, að við hefðum nægan skipakost, en þótt svo sé yfir vertíðina, má búast við, að mörg skip skerist úr leik, þegar sumarverð gengur í gildi, og þá verður ríkisstj. að skerast í leikinn og tryggja það, að hægt verði að flytja fiskinn. Vitanlega fylgir þessu nokkur áhætta, en ég geri ráð fyrir, að eigendur skipanna láti þau af hendi af fúsum vilja, ef þeir þora ekki að reka þau sjálfir. Í þessu sambandi vil ég upplýsa það, að nú munu vera til um 8000 tonn af salti í landinu, og vonir standa til, að hægt verði að fá meira salt síðar. Mér þykir ekki ósennilegt, að Íslendingar keppi að því á næstu árum að flytja út fullverkaðan fisk, og ég tel sjálfsagt, að ríkisvaldið geri allt, sem unnt er, til að styðja að því að gera fiskafurðirnar að markaðshæfri vöru. Ég lít svo á, að rétt sé að tryggja, að nóg salt sé til í landinu, og hvetja menn ,til þess að salta. Slíkt getur orðið nauðsynlegur þáttur í framleiðslu okkar þegar flotinn stækkar.



Þetta frv., sem hér er til umr., mun fram borið til þess að leysa þau vandræði, sem sjávarútvegurinn virðist nú kominn í, ef ekkert er að gert. Er það eðlileg afleiðing af því atvinnuástandi, sem við höfum búið við undanfarið og orsakar það, að framleiðsla vor er ekki meir en svo samkeppnisfær á erlendum markaði. En verð það, sem við getum fengið fyrir fiskinn erlendis, samsvarar ekki því, sem við þurfum að fá, til þess að atvinnuvegirnir geti borið sig. Mun láta nærri, að sá munur, sem er á framleiðslukostnaði okkar og því verði, sem við getum fengið, sé um 16 aurar á kg. Ég hlýt fyrir mitt leyti að viðurkenna, að þótt ég hefði talið aðra leið heppilegri, þá tel ég, að ekki verði hjá þeirri ráðstöfun komizt, sem hér er gert ráð fyrir. Það, sem ég hef helzt við þetta frv. að athuga, er það, að mér þykir of skammt gengið, a. m. k. ef ekki breytist til batnaðar um afgreiðslu í höfnum erlendis, en mikil hætta er á, að fiskurinn skemmist vegna þeirra tafa, sem verða á löndun, eftir að skipin eru komin út. Ég hygg, að eina leiðin sé að tryggja útvegsmönnum viðhlítandi verð fyrir saltfisk. Ég mun því á síðara stigi málsins bera fram brtt. þess efnis, að útvegsmönnum verði tryggt vetrarverð fyrir saltfisk til maíloka. Það kann að vera, að nýir markaðir opnist fyrir þá vöru, t. d. í Ameríku, og þótt eitthvað verði að breyta til með pökkun, þá er ekkert við því að segja, ef viðunandi verð fæst. Það hefur verið á það minnzt í þessum umræðum, að sams konar ráðstafanir yrði að gera gagnvart útflutningsverði landbúnaðarvara. Það leiðir af sjálfu sér, að ef landbúnaðurinn er í svipaðri aðstöðu, þá er sanngjarnt, að hann njóti svipaðs stuðnings frá því opinbera. Þessir atvinnuvegir eru hvor að sínu leyti undirstöður undir þjóðarbúskapnum og því eðlilegt, að þeir séu jafnréttháir. - Hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að landbúnaðurinn hefði rutt brautina að því er varðaði slíkan stuðning. Þetta er að vísu rétt, en þess ber þó að gæta, að sá stuðningur var ekki eingöngu veittur vegna landbúnaðarins, heldur kom þar ekki síður, til greina viðgangur sjávarútvegsins, þar sem ætla má, að hann hefði stöðvazt, ef ekki hefði verið horfið að því ráði. Þess vegna hefur þetta bundið hvað annað, þar sem niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum hafa verið gerðar vegna nauðsynjar þjóðfélagsins í heild, til þess að geta haldið uppi utanríkisverzluninni, því að án hennar hefðum við ekki getað staðizt.  Ég ætlaði svo að lokum að minnast á eitt atriði, sem dregið hefur verið inn í þessar umr., og það er það, sem farið hefur á milli hv. 2. þm. S.-M. og hæstv. atvmrh. í sambandi við það, sem þeir hafa rætt hér almennt um verðbólguna og dýrtíðarráðstafanir í þessu landi. Hæstv. ráðh. vildi færa það mjög á reikning verzlunarinnar, að sjávarútvegsmenn og aðrir hefðu beðið hér og biðu skarðan hlut, þ. e. a. s., að þeir, sem verzlun stunda, hafi dregið til sín óeðlilega mikinn hluta af því verði, sem okkur hefur fallið í skaut af framleiðslunni, bæði til sjávar og sveita. Þetta hefur nú mjög verið rætt, oft og löngum, en þó einna mest meðan verkfallið hér í Rvík stóð í vetur. Og það, sem hann sagði hér nú um þetta, var mjög í samræmi við það, sem þar hefur verið haldið fram, að heildsalarnir, eins og þeir hafa verið nefndir, - sem eru verzlunarstéttin, - hafi dregið til sín óeðlilega mikið af tekjum þjóðarbúsins á undanförnum árum. Ég vil engan veginn mæla gegn því, að svo hafi getað verið. Síður en svo. En ég vil bara segja þetta: Hvernig stendur á því, að heildsölunum eða verzlunarstéttinni hefur haldizt uppi að gera þetta? Nú höfum við búið hér við verðlagseftirlit og verðlagsákvörðun hjá verzlunum af hendi þess opinbera, hjá heildsölum og öðrum, sem verzlun reka, þannig að þeim hefur ekki verið leyft að leggja á vörurnar nema ákveðið hundraðshlutfall, sem hefur verið mismunandi eftir því, hvort um hefur verið að ræða heildsöluverzlun eða smásöluverzlun. Hvernig stendur á því, að ríkisstj., sem velur menn til þessara starfa, að sjá um þetta verðlagseftirlit, fyrr og síðar, - og þar á meðal einnig þessi hæstv. ríkisstj., sem nú hefur setið nokkuð á annað ár að völdum, - hefur liðið þessum mönnum, sem hún hefur valið til verðlagseftirlitsins, að gera hlut verzlanana svo ríflegan eins og hæstv. atvmrh. lýsir hér, eða að fara svo óeðlilega ofan í vasa allra landsmanna, að verzlunarstéttin hafi mokað og hrúgað upp fé á sama tíma og þeir, sem að atvinnurekstrinum standa, hafa búið við svo skarðan hlut, að ríkisstj. verður að grípa, til ráðstafana með ýmsum hætti, til þess að fyrirbyggja, að þessi eða hinn atvinnuvegur sigli alveg í strand? Hvernig stendur á því, að hæstv. núv. ríkisstj.; sem byggð er upp af þremur stjórnmálaflokkum og er fjölmennari en nokkur önnur ríkisstj. hefur verið í þessu landi, velur þá menn til þessara verðlagseftirlitsstarfa, sem þannig rækja þetta umboð? Og ef mistekizt hefur þetta starf hjá þessum mönnum, hvernig stendur þá á því, að hæstv. ríkisstj. lætur þessa sömu menn sitja við stjórnvölinn í þessum efnum, með þeim afleiðingum, að heildsalarnir moki stórgróða upp í sína skreppu, þegar aðrir þegnar þjóðfélagsins bíða skarðan hlut? Mér finnst þetta tvennt alveg ósamrýmanlegt, tal hæstv. ráðh. um þetta við þessar umr. og það, sem ég hef, nú drepið á og spurt um, þ. e. sú vandlæting, sem fram kom hjá hæstv. atvmrh., og hitt, að hann gerir engar ráðstafanir, svo að vitað sé, til þess að fólkið verði verndað fyrir þessari féflettingu með því, að hér sé bót á ráðin. Ég hef að vísu heyrt talað um það úrræði að láta ríkið reka alla utanríkisverzlunina. En viðkomandi þeirri hlið málsins að gera góð og hagkvæm innkaup, þá er það vitað, að í því efni eru einstaklingar a. m. k. jafnsnjallir og þeir menn, sem farið hafa með slíkt umboð fyrir ríkið. Þannig að í því efni ætti ekki að vera ágreiningur. Í hinu liggur svo mismunurinn sjálfsagt, að með ríkisinnkaupum yrði hægt að komast hjá þessum geysilega milliliðagróða, sem hæstv. ráðh. talaði um. - En meðan við búum við verðlagseftirlit, sem ríkisstj. skipar menn til að annast, ætti þjóðin að geta treyst því, að álagningarmöguleikum á vörur sé mjög í hóf stillt. Ég hef nú nokkuð rætt þetta .atriði, af því að aðrir hv. þm. hafa gefið tilefni til þess, með því að fara út á víðari grundvöll en málið, sem fyrir liggur, gefur beinlínis tilefni til. En þetta frv. er bein afleiðing af því dýrtíðarástandi, sem nú er hjá okkur. Og vitanlega er þessi 5 aura trygging til þeirra sem standa að hraðfrystingu á fiski lítil, enda eingöngu miðuð við þá verðhækkun til fiskimanna, sem orðið hefur nú í vertíðarbyrjun. Að öðru leyti svífur þessi atvinnuvegur - eins og nú standa sakir - alveg í lausu lofti, meðan ekki tekst að ryðja vörunni braut á markaði utan Englands, þar sem við höfum selt þessa vöru nú á undanförnum stríðsárum. Og ekki einasta það er nauðsynlegt að ryðja þessari vöru braut, heldur að það verð, sem við fáum fyrir hana á þessum nýju mörkuðum, svari til kostnaðarins við framleiðslu hennar innanlands. Gangi það ekki, en samt sem áður verði að selja vöruna, þá mun reka að því, að gera verður sérstakar ráðstafanir til þess að forðast fjárhagslegt hrun hjá þeim, sem kaupa fisk til hraðfrystingar. Vonandi rætist nú betur úr þessu en á horfist, og segi ég það þá með sérstöku tilliti til þess, að hraðfrysti fiskurinn er góð vara, sem ætti að standa jafnfætis annarri hliðstæðri vöru, sem berst á markaðinn, t. d. frá Norðmönnum og annars staðar að. En það, sem vitanlega gerir erfiðleikana fyrir okkur, er ekki aðeins samkeppnin við Norðmenn, heldur hitt, að framleiðslukostnaður hjá okkur er svo miklu hærri en annars staðar á Norðurlöndum, og þar með hjá þeim, sem við verðum að keppa við um sölu á þessum afurðum. Og það náttúrlega gerir aðstöðu okkar ákaflega erfiða í þessu efni og leiðir m. a. til þess, að það þarf að gera ráðstafanir sem þessar, er frv. þetta hljóðar um, hér innanlands, svo að hægt verði að fleyta atvinnurekstrinum áfram, þó að ekki sé nema í bili.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Herra forseti. Með auglýsingu samninganefndar utanríkisviðskipta frá 5. jan. 1946, sem vitnað er í í 1. gr. þessa frv., var lágmarksverð á fiski, hvort heldur er til útflutnings eða til frystihúsanna eða annarrar notkunar, ákveðið eins og segir í þeirri auglýsingu. Nú er ætlunin með þessu frv., sem hér liggur fyrir, að skilyrði fyrir því, að þær uppbætur séu greiddar eða sú ábyrgð tekin, sem um ræðir í 1. og 2. gr. frv., séu þau, að greitt sé það tilskilda lágmarksverð, sem samningan. utanríkisviðskipta ákveður á hverjum tíma. - Hæstv. atvmrh. gat um, að ekki mundi vera rétt að setja ákvæði um þetta í frv., hvað saltfiskinum við kemur. En ég hygg, að það ætti að vera nægilegt að bæta aftan við 3. gr., en 3. gr. er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Atvinnumálaráðherra getur sett fyrirmæli um allt, er lýtur að framkvæmd þeirra ráðstafana, er um getur í 1. og 2. gr.“ Ég hygg, að nægilegt væri að bæta aftan við þessa gr.: „Þar á meðal um þau sönnunargögn, er hann telur þurfa fyrir því, að hlutasjómönnum og útgerðarmönnum, er selja fisk sinn öðrum, hafi verið greitt hið tilskilda lágmarksverð, sem ákveðið er af samninganefnd utanríkisviðskipta á hverjum tíma.“ - Ég hygg, að nauðsynlegt sé að setja um þetta ákvæði, vegna þess, að ef fiskútflutningurinn stöðvast og mikið framboð verður á fiski til söltunar eða annarra nota í landinu, þá er nokkur hætta á því, að fiskverðið verði lækkað til fiskimanna og útvegsmanna. En það er alveg nauðsynlegt, að ríkisstj. setji undir þann leka þegar frá byrjun. Ég vil þess vegna leyfa mér að flytja hér við þetta frv. brtt. í þá átt, sem ég hér lýsti. Óska ég eftir, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þessari brtt., svo að hún megi koma hér til umr. og afgreiðslu á sínum tíma. Ég vildi svo taka undir það, sem fram hefur komið frá hæstv. atvmrh. og einnig hv. þm. Borgf. um það, að nauðsynlegt sé að auka saltfiskmagnið verulega frá því, sem ákveðið er í frv. En í því sambandi verð ég þó að benda á, að ef ekki eru til nema 8 þús. smálestir af salti í landinu, eins og ég tók eftir, að hæstv. atvmrh. segði, þá ber mjög brýna nauðsyn til þess að hefjast þegar handa um að fá meira salt innflutt til landsins, og það því fremur sem sýnilegt er, að einhver breyt. verður á hámarksverði á ísfiski í Bretlandi nú um næstu mánaðamót. Sú breyt. var boðuð á s. l. ári. Og ef hún kemur til framkvæmda nú um mánaðamótin, má búast við því, að það þurfi að auka söltun að miklum mun. Og þá er vissulega nauðsyn á því, að gerðar séu alveg sérstakar ráðstafanir til þess að afla meira salts til landsins, því að það, sem til er af salti í landinu, mun ekki nægja í nema 9 þús. smálestir af fiski.

Það er nokkuð freklega saltað

. Það er venjuleg söltun.

Það verður að salta mikið, þegar fram á kemur

. Reynslan er sú, að 1 kg af salti mun þurfa í 1 kg af fiski. Ég skal ekki fara út í að ræða þetta mál vítt og breitt eins og aðrir hv. þdm. hafa gert hér. Það má sjálfsagt lýsa ýmsum ástæðum fyrir því, að þetta frv. er fram komið. En eftir atvikum má ríkisstj. sjálfsagt sætta sig vel við það, hve góðar undirtektir þetta frv. hefur fengið, einnig hjá stjórnarandstæðingum.