Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Á undangengnum kvöldum hafa þingflokksformenn stjórnarandstöðu hvatt forseta til að reynt yrði að koma sér saman um starfsáætlun fyrir þá daga sem eftir lifa til jólahlés. Nú hefur það gerst eins og kunnugt er að náðst hefur samkomulag um að setja nokkur þeirra stóru mála, sem hefðu kallað á bæði mikla umræðu og jafnvel orðið átök um, út af fyrirhugaðri dagskrá. Mun það liðka mjög fyrir því að þingmönnum eigi að verða unnt að ljúka störfum tímanlega fyrir jólahlé. Það er mikils virði að við höfum náð þessu samkomulagi, herra forseti, og þingflokksformenn stjórnarandstöðu munu leggja sitt af mörkum til þess að hér verði viðhöfð góð og skipulögð vinnubrögð og að við getum reynt að leysa mál vel af hendi. Hins vegar er það svo að í þessum málum sem hér á eftir að ræða og taka til afgreiðslu, svo sem eins og ríkisfjármálum og fjárlögum, er að finna stórpólitískar ákvarðanir sem varða fjölskyldurnar í landinu og það er óhjákvæmilegt að um þau mál verði harðar umræður. Því er mjög mikilvægt að við höldum þannig á málum að slík umræða geti farið fram en að við höldum nokkurn veginn þeim tímamörkum sem við verðum að setja okkur. Því hvet ég til þess að þingmenn haldi uppi öflugri umræðu um þessi mikilvægu mál en reyni að halda þannig á málum að umræðan verði öflug en markviss og að forseti eigi sem nánast samráð við þingflokksformenn um framvindu mála hvern þessara daga þannig að við getum sem best staðið þannig að málum að allir verði sáttir hér þegar við kveðjumst og höldum til jólaverka heima fyrir.

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur það verið reglubundið fyrir jól og að vori að það hefur safnast upp mikill fjöldi mála og hefur iðulega verið þannig ástand hér í þessari stofnun að það hefur stundum verið þinginu til lítils sóma hvernig um mál hefur verið farið vegna þess að menn hafa reynt að hella í gegnum þingið mörgum erfiðum og flóknum málum á síðustu klukkutímunum áður en þinginu er frestað eða því slitið. Það hefur verið stefnt að því í allt haust að reyna að koma þessum hlutum öðruvísi fyrir núna fyrir hátíðarnar og það sýndist örvænt um að það gæti orðið síðustu tvo til þrjá daga. Forseti beitti sér hins vegar með myndarlegum hætti í þessu máli til að reyna að lenda hlutum á eðlilegan hátt og ég tel ástæðu til að færa honum þakkir fyrir það. Ég tel jafnframt ástæðu til að taka undir með hv. 5. þm. Reykn. að öðru leyti og bæta því við að ég teldi skynsamlegt að í framtíðinni yrði reynt að koma vinnu af því tagi sem við, formenn þingflokka og forseti, unnum hér í nótt, og niðurstöðum hennar þannig fyrir, að hún birtist þingmönnum öllum með öðrum hætti en eingöngu í fjölmiðlum.

Forseti sér ástæðu til vegna þessara orða að þakka formönnum þingflokka fyrir mjög gott samstarf við að koma málum áfram og lýsir sérstakri ánægju sinni með það samkomulag sem tekist hefur.

Herra forseti. Stofnunin sem hér er verið að koma á fót verður að teljast óhjákvæmileg afleiðing af umdeildri formbreytingu á rekstri Pósts og síma sem staðfest var á síðasta þingi. Þetta frv. er því miður sama marki brennt og frv. um Póst og síma. Það er ekki nógu vandlega unnið og þrátt fyrir umfjöllun hv. samgn. er enn þörf úrbóta og ýmsum spurningum ósvarað. Vald og umfang þessarar úthlutunar- og eftirlitsstofnunar er allmikið og mikilvægt að henni séu markaðar eðlilegar og skýrar starfsreglur. Á það skortir. Tímans vegna hefði verið ráðrúm til að fara ítarlegar yfir málið og skýra álitaefni þess betur en gert hefur verið, m.a. um skilyrði fyrir rekstrarleyfi, um framkvæmd eftirlits o.fl., en nánari ákvarðanir um slíkt eru meira og minna settar í hendur ráðherra. Stangast það á við markmiðið um sjálfstæði stofnunarinnar. Með tilliti til þessa mun ég sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Hér er verið að setja á stofn viðamikla og dýra eftirlits- og úthlutunarstofnun vegna væntanlegs frelsis og samkeppni í fjarskiptamálum. Stofnun af þessum toga er nauðsynleg við þær aðstæður. Á hinn bóginn vantar talsvert upp á að hlutverk hennar sé nógu vel skilgreint og sjálfstæði hennar gagnvart samgrh. er ekki nægilega tryggt og þær leikreglur sem henni er ætlað að vinna eftir óljósar. Í frv. er hins vegar viðurkennd sú hugsun að úthlutun rekstrarleyfa er talin til verðmæta og skulu m.a. boðin út. Það er hliðstætt hugmyndum jafnaðarmanna um veiðileyfagjald í sjávarútvegi. Að öðru leyti er gerð ítarleg grein fyrir þessum atriðum og öðrum í nál. minni hluta samgn. Það er viðhorf þingflokks jafnaðarmanna að þetta frv. þurfi að vinna miklu betur og þess vegna eigi að fresta afgreiðslu þess. Í því ljósi mun þingflokkur jafnaðarmanna sitja hjá við afgreiðslu málsins og lýsa ábyrgð á hendur stjórnar meiri hlutans hér á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Með skírskotun til 2. minni hluta samgn., hv. þm. Ragnars Arnalds, munum við þingmenn Alþb. og óháðra sitja hjá við afgreiðslu á þessu máli og þeim tveimur frv. öðrum sem koma hér til meðferðar á eftir. Ástæðurnar hafa sumpart komið fram, m.a. við atkvæðaskýringu hv. 12. þm. Reykn., sem ég tek undir, og vil auk þess bæta við að í frv. eru veigamikil ákvæði meingölluð og við viljum enga ábyrgð bera á því að mál af þessu tagi fari með þessum hætti í gegnum Alþingi.

Virðulegi forseti. Þingflokkur jafnaðarmanna gerir ekki athugasemdir við að opnað sé á aukna samkeppni á vettvangi fjarskiptamála. Það er hins vegar mikilvægt að vel sé frá öllum leikreglum gengið í þeim efnum þegar af stað er farið. Þetta frv. um fjarskipti, þótt mikið sé að vöxtum, lætur ósvarað stórum og mikilvægum spurningum. Það er óviðunandi. Má í því sambandi nefna skort á skilgreiningu á grundvallarþjónustu, svokallaðri alþjónustu, fyrirkomulag og úthlutun rekstrarleyfa, svo sem útboð, undanþágu frá þjónustu við dreifðari byggðir, bein og óbein afskipti samgrh. af framgöngu mála, þrátt fyrir meint vanhæfi hans, o.fl. Þetta eru vinnubrögð sem ekki eru samboðin hinu háa Alþingi og þykir jafnaðarmönnum brýnt að stoppa í þessi göt og önnur í frv. og fresta eigi afgreiðslu þess fram á vorþing. Af þeim sökum munu jafnaðarmenn sitja hjá við afgreiðslu málsins og vísa ábyrgð á hendur stjórnarmeirihlutanum með vísan til ítarlegs nál. minni hluta samgn. Þingflokkur jafnaðarmanna mun hins vegar styðja brtt. meiri hlutans sem lýtur að því að óheimilt sé hverjum einstökum rekstrarleyfishafa að innheimta sérstakt álag vegna langlínusamtala. Efasemdir eru að vísu um heimildir til slíkra skilyrða á samkeppnismarkaði en stjórnarmeirihlutinn og samgrn. telur heimildir þar að lútandi fyrir hendi. Í því trausti munum við greiða þeirri tillögu atkvæði okkar enda um jafnréttismál gagnvart notendum að ræða.

Herra forseti. Um þetta mál gildir hið sama og um 149. mál. Það er ekki fullunnið og ýmsum spurningum er ósvarað. Um það mætti nefna nokkur dæmi. Ég vil sérstaklega nefna tvennt. Í fyrsta lagi þyrfti að skoða betur ákvæði 6. gr. um skilyrði fyrir veitingu rekstrarleyfa og hlutverk samgrh. í því ferli. Í öðru lagi er furðulegt að menn skuli telja forsvaranlegt að ganga frá þessu máli og binda í lög án þess að fengist hafi niðurstaða í því hvað nákvæmlega felst í hugtakinu alþjónusta, sem er þó mjög mikilvægt atriði í þessu máli öllu. Það segir í skjali frá hv. ráðuneyti til samgn. að það sé hápólitískt mál sem hljóti að vera í höndum ráðherra. Honum er sem sagt eftirlátið að skilgreina þetta lykilatriði á sinn hápólitíska hátt. Ég mun sitja hjá við afgreiðslu þessa frv.

Virðulegur forseti. Um er að ræða brtt. sem ég gerði að umtalsefni áður í atkvæðaskýringu um frv. í heild sinni. Hér er um það að ræða að samþykkja að óheimilt verði að leggja á sérstakt álag vegna langlínusamtala og taki þetta ákvæði gildi 1. júlí 1998. Það er að sumu leyti undarlegt að ákvæði af þessu tagi skuli vera sett í frv. sem fyrst og fremst felur í sér frelsi. Hér er hins vegar um mikilvægt jafnréttismál að ræða fyrir alla landsmenn og hefði málum betur verið farið svo að tillaga stjórnarandstöðunnar hefði verið samþykkt á vorþingi um sama efni þannig að tryggt hefði verið að landsmenn hefðu getað notið þessa jafnræðis örugglega og tryggilega því ýmsir hafa bent á að verulegar efasemdir séu uppi um að á miðju ári 1998 geti þetta ákvæði staðist, bæði tilskipun ESB og ýmsar ábendingar sem m.a. hafa komið frá Samkeppnisstofnun. En í trausti þess að það standist og fullyrðingar meiri hluta stjórnarinnar séu réttar segi ég já.

Virðulegi forseti. Í þessu frv. eru í sjálfu sér litlar breytingar gerðar á núv. fyrirkomulagi póstþjónustu á landinu þrátt fyrir viðamikið frv. í blaðsíðum talið. Þar er í raun slegið á frest að innleiða þá þróun sem er að eiga sér stað annars staðar í Evrópu, nefnilega afnám einkaréttarleyfis og vaxandi samkeppni. Það er einnig í fullkomnu ósamræmi við önnur skyld frv. ríkisstjórnarinnar í þessum efnum, nefnilega um fjarskipti og Póst- og fjarskiptastofnun. Frv. er hins vegar meinlaust í sjálfu sér og mun því njóta stuðnings þingflokks jafnaðarmanna.

Herra forseti. Í framhaldi af breyttum lögum um rekstur Pósts og síma var óhjákvæmilegt að endurskoða lög um póstþjónustu ekki síður en fjarskiptalögin sem voru áðan til umfjöllunar. Þetta þriðja frv. í póst- og símatríóinu er ekki jafnóljóst og illa unnið og hin tvö þótt eðlilegt hefði verið að þau hefðu öll fengið nánari umfjöllun í nefnd samhliða. Afgreiðsla allra þessara frv. hefði vel mátt bíða fram yfir áramót svo tími hefði gefist til að yfirfara þau betur. Ég er hins vegar tiltölulega sátt við efni þessa frv. og mun styðja það.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta fjárln. um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1996 en fjárln. hefur gengið frá svohljóðandi frhnál.: Í ræðu formanns nefndarinnar við 2. umræðu um frumvarpið kom fram að fjallað hafði verið um nokkur mál í nefndinni sem frestað var til 3. umræðu að taka ákvörðun um. Umfjöllun um þau mál er nú lokið í nefndinni og leggur meiri hluti hennar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim fimm breytingum við 3. gr. frumvarpsins sem gerðar eru tillögur um á þingskjali 406, en þær nema alls 133,3 millj. kr. Einstakar breytingartillögur eru skýrðar í athugasemdum með álitinu, auk þess sem fjallað verður um þær í framsögu. Einnig skal þess getið að í samræmi við endurskoðaða tekjuáætlun fjármálaráðuneytisins er nú gert ráð fyrir í frumvarpinu að tekjur ríkissjóðs aukist um 1,2 milljarða króna frá fyrri áætlun og verði alls 127,2 milljarðar króna, sbr. breytingartillögu við 1. gr. frumvarpsins. Skýringar við þær brtt. sem fluttar eru eru eftirfarandi: Landbúnaðarráðuneyti: Greiðslur vegna smitsjúkdóma og salmonellumengunar. Lagt er til að heiti liðarins 04-851 verði Greiðslur vegna smitsjúkdóma og salmonellumengunar í stað Greiðslur vegna riðuveiki. Fjárveiting verður óbreytt en eins og nafnið gefur til kynna er gert ráð fyrir rýmri heimild til að ráðstafa henni. Félagsmálaráðuneyti: Félagsmál, ýmis starfsemi. Farið er fram á 18 millj. kr. viðbótarheimild í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að bjóða 25 flóttamönnum frá Bosníu hæli á Íslandi. Fjárheimildin er ætluð til að standa straum af útgjöldum Ísafjarðarbæjar og Rauða kross Íslands vegna komu flóttamannanna Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið: Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi. Leitað er eftir 35 millj. kr. viðbótarframlagi til þess að mæta rekstrarvanda sjúkrahúsa á landsbyggðinni, þar á meðal í Neskaupstað. Unnið er að lausn á fjárhagsstöðu sjúkrahúsanna en þeirri skoðun er ekki lokið. Gert er ráð fyrir að fjárveitingar til þeirra verði ákvarðaðar endanlega þegar gengið hefur verið frá samkomulagi við stjórnir sjúkrahúsanna um fjárframlög og starfsumfang og að þær verði greiddar út eftir því sem aðhaldsaðgerðir koma til framkvæmda. Sjúkrahús og læknisbústaðir. Gerð er tillaga um 40,5 millj. kr. aukafjárveitingu til uppgjörs á skuldum vegna framkvæmda við heilbrigðisstofnanir. Þar af eru 23 millj. kr. vegna hjúkrunarheimilisins Hulduhlíðar, Eskifirði, 7,8 millj. kr. vegna hjúkrunarheimilisins Kirkjubæjarklaustri, 5,8 millj. kr. vegna hjúkrunarheimilisins Lundar, Hellu, og 3,9 millj. kr. vegna heilsugæslustöðvar á Stokkseyri. Samgönguráðuneyti: Vita- og hafnamálastofnun. Gerð er tillaga um 39,8 millj. kr. viðbótarframlag á þessum lið. Framlagið er ætlað til að endurgreiða Hafnarsjóði Vestmannaeyja hlut ríkisins í bótum sem Hæstiréttur dæmdi sjóðinn til að greiða fyrirtækinu Hafverki í kjölfar málaferla varðandi dýpkunarframkvæmdir í Vestmannaeyjahöfn á árinu 1992. Undir nál. skrifa Jón Kristjánsson, Sturla Böðvarsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Árni Johnsen, Árni M. Mathiesen, Hjálmar Jónsson og Ísólfur Gylfi Pálmason. Þá vil ég geta þess að í skýringum á bls. 33 í fjáraukalagafrv. er gerð grein fyrir fjárveitingum til Byggðastofnunar. Tillaga er gerð um að orðið afskriftasjóður falli út úr texta í athugasemdum undir forsrn. og næstsíðasti málsl. orðist þannig: ,,Í öðru lagi er gert ráð fyrir 80 millj. kr. framlagi sem renni til Byggðastofnunar til að uppfylla bókanir í viðauka II við fyrri búvörusamning frá árinu 1991.`` Fjárlagaskrifstofa fjmrn. hefur lagt lauslegt mat á afkomu ríkissjóðs eftir afgreiðslu fjáraukalaga en endanleg niðurstaða fæst við uppgjörsfjárlög sem lögð verða fram á vorþingi. Eftirfarandi niðurstöður komu fram í því mati: Við samþykkt fjárlaga fyrir ári síðan var gert ráð fyrir því að halli á fjárlögum yrði tæpir 4 milljarðar kr. árið 1996. Í frv. til fjáraukalaga 1996 var gert ráð fyrir að hallinn yrði tæpir 3 milljarðar kr. miðað við fjárheimildir frv. Á sama tíma var áætlað að raunveruleg útkoma yrði um 2,7 milljarðar kr. þegar reiknað var með að 300 milljónir komi ekki til greiðslu heldur falli niður við áramót. Við afgreiðslu fjáraukalaga eftir breytingar við 2. og 3. umr. má ætla að hallinn stefni í það að verða um 2 milljarðar kr. eða um helmingi lægri upphæð en samkvæmt fjárlögum miðað við að heimildir sem nemi 300 millj. kr. verði ekki nýttar. Þegar ég geri grein fyrir þessum tölum þá verður að geta þess að afkoman eftir að gengið er frá fjáraukalögum er 12,3 milljarðar kr. vegna innlausnar á ríkisskuldabréfum sem hefur verið kynnt og verið til umræðu áður en hún mun koma til góða síðar til þess að lækka vaxtakostnað ríkissjóðs. Það er nú orðið nokkuð ljóst að afkoma ríkisbúskaparins er betri nú þegar sér fyrir endann á árinu heldur en reiknað var með þegar lagt var upp með samþykkt fjárlaga fyrir ári síðan. Ég á þá við afkomuna án innlausnar sem er eins og ég sagði áður sérmál og mun bæta afkomu ríkissjóðs síðar með því að draga úr vaxtakostnaði. Hér er fyrst og fremst um að ræða mikla tekjuaukningu sem kemur til góða en það hefur þó orðið svo að tekjuaukningin hefur ekki farið öll í aukin útgjöld. Þetta er auðvitað fagnaðarefni því það er svo sannarlega þörf fyrir bætta afkomu ríkissjóðs. En ég ætla ekki að fjölyrða um það mál að þessu sinni. Ég mun nánar fjalla um framtíðarhorfurnar við 3. umr. fjárlaga sem fer væntanlega fram hér á morgun. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Virðulegur forseti. Það er aðeins eitt atriði sem ég ætla að nefna í andsvari við hv. frsm., formann fjárln. Það snertir 4. lið í sundurliðun, við 3. gr. Sjúkrahús utan Reykjavíkur. Nýr liður undir liðnum Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi. Í áliti er segir: ,,Leitað er eftir 35 millj. kr. viðbótarframlagi til þess að mæta rekstrarvanda sjúkrahúsa á landsbyggðinni, þar á meðal í Neskaupstað.`` Eins og hv. þm. Jóni Kristjánssyni og öðrum í fjárln. vafalaust er kunnugt um er halli á sjúkrahúsinu talinn um 40 millj. kr. samkvæmt greinargerð frá stjórn sjúkrahússins í Neskaupstað. Og ég átta mig ekki á því hvernig rekstraraðili sjúkrahússins, ríkið, ætlar að láta sjúkrahúsið búa við það að safna áfram halla eða búa áfram við hallarekstur og jafna ekki þennan halla sem safnast hefur upp og hverfur auðvitað ekki út í buskann. Auk þess hef ég heyrt að boðaður sé áframhaldandi samdráttur fjárveitinga til sjúkrahúsa á landsbyggðinni upp á 60 milljónir á næsta ári og meira á þarnæstu árum. Ég átta mig ekki á að þetta sjúkrahús, sem ég þekki vel til, nái því að búa við óbreyttar fjárveitingar miðað við það að halda uppi bráðaþjónustu allt árið. Ég inni þess vegna eftir því af hverju þarna í fjáraukalögum er ekki gert ráð fyrir að jafna þann halla sem hefur safnast upp og liggur fyrir.

Herra forseti. Ég vil gera grein fyrir því varðandi þetta mál að á fjáraukalögum 1995 var 75 millj. kr. hagræðingarliður til þess að jafna halla nokkurra sjúkrahúsa og þessi hagræðingarliður er endurvakinn með þessari 35 millj. kr. fjárveitingu. Það er í rauninni aðeins sjúkrahúsið í Neskaupstað sem á eftir að ganga frá í þessum efnum og það er vegna þess að úttekt og tillögur stjórnar bárust á lokastigi og það er hlutverk heilbrrn. að ganga frá samningum við sjúkrahúsið um aðgerðir í kjölfar þess. Sá samningur lá ekki fyrir en ég tel að það eigi að vera svigrúm til þess, þegar það liggur fyrir, að ná því að jafna hallann, að ná langt til upp í það takmark án þess að þjónustu sjúkrahússins verði stefnt í voða.

Virðulegur forseti. Ég vona sannarlega að það markmið náist sem hv. þm. gat um og ég held að stefnt verði í voða ef það á að skerða bráðaþjónustuhlutverk sjúkrahússins með t.d. sumarlokunum. Varðandi uppgjörið þá skil ég það ef heilbrrn. hefur ekki gert upp um málin og ætlar að doka við þess vegna, þ.e. að fá aukafjárveitingu vegna þess að ekki hafi verið gengið frá reikningum eða sem sagt að uppgjörið liggi ekki hreint fyrir. En þessi 40 millj. kr. tala er það sem hefur verið fram borið og það er alveg ljóst að ekki verður það brúað með einhverri hagræðingu á næsta ári sem mun verða erfitt að ná fram þó að vilji standi til þess að fá þar einhverju um þokað til lækkunar. Einhver skuld yfirfærð á næsta ár léttir því auðvitað ekki það markmið að hagræða í rekstrinum og þessi uppsafnaði halli eða það sem eftir stendur hverfur ekki. Þetta gerir hv. þm. sér vafalaust fulla grein fyrir og hefði verið affarasælast að þetta væri sléttað út núna með þessum fjáraukalögum þannig að þessi uppsafnaði halli hyrfi.

Herra forseti. Því miður hefur ekki verið hægt að ganga þannig frá málum varðandi sjúkrahúsin almennt að halli þeirra hafi verið jafnaður til fulls og það verður vafalaust svo í þessu tilfelli einnig að það verður ekki hægt með þessari fjárveitingu að jafna til fulls þessa reikninga. Ég endurtek það sem ég sagði áðan að ekki var til fulls gengið frá þessum málum vegna þess að samningur milli ráðuneytisins eða endanleg niðurstaða í þessum málum lá ekki fyrir. Ég vil aðeins segja það hér að þessi ákvörðun eins og hún liggur fyrir felur ekki í sér ákvörðun um að leggja niður bráðavaktir á sjúkrahúsinu í Neskaupstað. Ég vil að það komi fram að þær ákvarðanir sem hér eru teknar fela það ekki í sér.

Herra forseti. Minni hluti fjárln. sá ekki ástæðu til að leggja fram sérstakt framhaldsnefndarálit enda allt komið fram í áliti okkar á þskj. 288 fyrir 2. umr. sem við töldum rétt að leggja áherslu á. Þar var að vísu fyrst og fremst fjallað um helstu atriði varðandi útgjaldahliðina. En nú höfum við fengið nýjustu tölur á tekjuhliðina og þær eru að sjálfsögðu allrar athygli verðar þótt ekki komi þær beinlínis á óvart. Sannast það sem fyrr var ljóst jafnvel við afgreiðslu fjárlaga fyrir ári, og þó enn frekar eftir því sem liðið hefur á árið, að tekjurnar voru verulega vanáætlaðar ekki síður en útgjöldin. Það er eins og fyrri daginn eitthvað annað en raunveruleikinn sem ræður við fjárhagsáætlun ríkisins hvort sem við köllum það óraunsæi, óskhyggju eða svartsýni eftir því hvað um er að ræða hverju sinni. Hækkun tekna frá fjárlögum er þannig nú talin nema 6,3 milljörðum kr. og ætti að vera nokkuð áreiðanleg tala þar sem inn eru komnar tekjur ellefu mánaða ársins og tiltölulega auðvelt að sjá fyrir heildarniðurstöðutölur ársins. Tekjupóstarnir breytast mismunandi mikið og þar vekur einna mesta athygli mikil hækkun tekjuskatta eða tæplega 3,6 milljarðar í allt og þá ekki síður að fyrst og fremst einstaklingar standa undir þeim auknu sköttum en fyrirtækin síður. Ástæður þessa eru svo sem ekki flóknar. Aðstæður í atvinnulífinu hafa farið batnandi. Það hefur dregið úr atvinnuleysinu og tekjur einstaklinga hafa hækkað á heildina litið. Sú hækkun hefur síðan að stórum hluta skilað sér í ríkiskassann vegna þess að persónufrádrátturinn er fastsettur til alls ársins en hækkar ekki hlutfallslega í takt við launaþróun eins og áður var. Hvað fyrirtækin varðar er alltaf nokkuð um að þau skili ekki skattframtölum og fái þess vegna á sig áætlun sem oftast er höfð nokkuð rúm og kemur reyndar að lokum fram sem óinnheimtar skattaskuldir það sem út af stendur. En hvað sem um það má segja, sem er sérmál út af fyrir sig, þá virðist nú sem fyrirtækin hafi staðið óvenjuvel í skilum með sín framtöl og því auðveldara en oft áður að átta sig á lokatölum úr þeirri áttinni. Liðurinn, Skattar á vörur og þjónustu, hækkar einnig mikið eða um rúmlega 1,5 milljarða. Þó er virðisaukaskatturinn þarna inni sem lækkar í raun um hálfan milljarð frá því sem áætlað var. Ástæðan fyrir því er fyrst og fremst sú að umtalsverð aukning fjárfestingar varð á árinu eða um 25% og virðisaukaskattur af þeim sökum skilar sér ekki fyrr en síðar. En vörugjöldin skila hins vegar liðlega 1 milljarði í viðbótartekjur frá því sem áætlað var og þar vegur þyngst bifreiðainnflutningur og sömuleiðis tekjur af almennu bensíngjaldi. Að auki er margvíslegur annar innflutningur sem skilar meiru en búist var við. Til viðbótar eru svo auknar tekjur af bifreiðagjaldi og eru þá stærstu málin upptalin. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um brtt. meiri hlutans á útgjaldahlið frv. Þær eru skýrðar í nál. meiri hlutans og ég styð þær allar. Mér finnst þær eðlilegar og við tókum fullan þátt í afgreiðslu þessara liða. Það má kannski segja um þann lið sem fjallar um aukningu framlaga til félagsmála, ýmis starfsemi, að það er svo sannarlega sjálfsagt framlag af ríkisins hálfu því þetta er vegna ákvörðunar um að bjóða 25 flóttamönnum frá Bosníu hæli á Íslandi og er ætlað til að standa straum af útgjöldum vegna komu flóttamannanna. En rétt er að taka fram að sú ákvörðun var tekin fyrir síðustu áramót, í nóvember eða desember það ár. Ég man ekki alveg nákvæmlega hvenær ákvörðunin var tekin en alla vega var hún tekin fyrir löngu og því hefði átt að vera löngu búið að ganga frá því af hvaða lið fjárlaga þetta fjármagn er tekið. Um aðra liði er það eitt að segja að upp koma að venju óhjákvæmileg atriði í sambandi við rekstur sjúkrahúsa. Hér er enn verið að taka á vanda sjúkrahúsa úti á landi og þarf ekki að bæta við það sem fram fór hér á milli hv. síðustu ræðumanna um það efni. Ég hefði reyndar óskað þess að meiri hlutinn tæki upp brtt. minni hlutans við 2. umr. að minnsta kosti að einhverjum hluta og kæmu til móts við rekstrarvanda heilsugæslunnar í Reykjavík, sem eins og kunnugt er stafar fyrst og fremst af aðhaldsaðgerðum á sjúkrahúsunum í Reykjavík sem valda því að biðlistar lengjast, fólk fer veikara inn á sjúkrahús, fólk er sent fyrr heim en áður var og það kallar á aukna heimahjúkrun sem veldur vaxandi halla hjá heilsugæslustofnunum. Því miður var ekki fallist á að taka þyrfti á þeim vanda núna og hann mun halda áfram að vaxa að mínu mati og einhvern tímann kemur að skuldadögunum í þessu efni. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um það sem hér er til umfjöllunar. Ég reikna með að minni hlutinn styðji allur þessar brtt. meiri hlutans en að öðru leyti munum við sitja hjá við afgreiðslu málsins sem er að sjálfsögðu á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans.

Herra forseti. Það er ekki ástæða til hafa langa umræðu um það sem fyrir liggur í sambandi við fjáraukalög nema að ítreka að óhætt er, eins og minni hluti fjárln. hefur margoft komið inn á með vísan til ábendingar Ríkisendurskoðunar, að um uppsöfnun óráðstafaðra heimilda er að ræða hjá ráðuneytunum. Það er eðlilegt að leita heimilda þegar útgjaldatilefni er til staðar og menn ætla að hefja fjárheimild. Það kom fram í ræðu minni hlutans við 2. umr. að nokkur atriði yrðu til umfjöllunar milli umræðna í fjárln. og gerði talsmaður minni hlutans grein fyrir þeim. Þá var líka ljóst að niðurstöður vantaði varðandi tekjuaukningu en það er ljóst nú að miðað við síðustu niðurstöðu við endurskoðun aukast tekjur ríkissjóðs enn um 1,2 milljarða kr. og verða 127,2 milljarðar kr. á móti því að gert var ráð fyrir tekjum upp á tæpa 120 milljarða kr. á sl. hausti. Ber þá allt að sama brunni. Tekjur voru vægast sagt mjög varlega áætlaðar og útgjöld verulega vanáætluð miðað við það sem minni hluti fjárln. gerði ráð fyrir á sl. ári. Þessi atriði, herra forseti, tel ég að hljóti að vera skoðunarverð. Ég virði að sjálfsögðu varfærni en menn hljóta að vilja skoða raunsæjar athugasemdir. Heildarfrávik tekjuáætlunar fjmrn. vegna ársins 1996 er 6,3 milljarðar og það sama ætlar að verða upp á teningnum hjá hæstv. ríkisstjórn núna. Tekjuspáin er reiknuð eftir vafasömum forsendum og þensluaðgerðir ríkisstjórnarinnar miðast við það sem ekki er tekið til greina í tekjuforsendum. Það eru mjög undarleg vinnubrögð, herra forseti, eða réttara sagt að mjög vafasamt er að taka við slíkum vinnubrögðum eins og viðhöfð eru. Það er rétt að benda mönnum á og það má vera ljóst að vandi mun koma upp á árinu 1997 vegna rekstrarvanda Sjúkrahúss Reykjavíkur, því stofnunin mun verða með 190 millj. kr. skuld frá árinu 1996. Rekstrarvandi mun verða að lágmarki 150 millj. kr., þannig að skuldir Sjúkrahúss Reykjavíkur verða a.m.k. 341 millj. kr. í lok ársins. Ég held að ástæða sé til að hafa áhyggjur af þeim vaxtakostnaði sem verður til út af þessum vanda. Ef farið er yfir málin varðandi Ríkisspítala á sama hátt, þá stendur dæmið þannig, að skuld frá fyrra ári er um 260 millj. kr. Rekstrarvandi 1997 verður um 227 millj. kr. Skuld Ríkisspítalanna í árslok verður því um 487 millj. kr. Herra forseti. Ég benti á það við fjárlagaumræðuna í fyrra að fyrirsjáanleg væri vöntun upp á 450--500 millj. kr. á fjárlögum vegna þessara stofnana. Það kemur nú fram sem framlag á fjáraukalögum. Ég bendi núna á þá staðreynd að fyrirsjáanlega vantar 828 millj. sem ættu að vera í fjárlögum ársins 1997. Það er einnig ljóst að þó svo stofnunum sé gert að dragast með skuldir upp á 300 millj. á milli mánaða, þá vantar samt fyrirsjáanlega 500 millj. kr. inn á fjárlög vegna ársins 1997. Það mun koma í ljós við fjárlagagerð næsta árs. Ég spyr: Hvers konar leikfimi er hér á ferðinni? Hvaða markmiðum eru menn að reyna að ná? Ef til vill á hv. formaður fjárln. örðugt með svör annað en að segja að svona ætli þeir að gera þetta. Ég hef haft uppi áróður fyrir breyttum vinnubrögðum varðandi fárreiður ríkisins, þ.e. að fjárlagatillögur verði raunhæfar og fyrirsjáanleg útgjaldatilefni séu afgreidd inn í fjárlagafrv. í hvert sinn. Það geri ég enn athugasemd um nú varðandi árið 1997. Ég lýsi óánægju yfir þeim vinnubrögðum að fyrirsjáanleg útgjaldatilefni séu ekki tekin inn í fjárlög. Herra forseti. Að öðru leyti vísa ég til nál. minni hlutans við 2. umr. og síðan umsagnar hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur varðandi atkvæðagreiðslu um brtt. meiri hlutans.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 407 við frv. til laga um breyting á lögum nr. 113/1990, um tryggingagjald. Þessi brtt. felur í sér að við lögin verði bætt ákvæði til bráðabirgða þess efnis að er sett hafi verið lög um tryggingasjóð einyrkja skuli tekjur af af atvinnutryggingagjaldi einyrkja af reiknuðu endurgjaldi þeirra sem falla munu undir gildissvið þeirra laga renna í þennan sjóð. Hæstv. forseti. Þetta er einföld ráðstöfun gerð í því skyni að tryggja að hinn væntanlegi tryggingasjóður einyrkja muni hafa þær tekjur sem honum ber.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu er eitt af stóru málunum sem tengjast afgreiðslu fjárlaga hverju sinni, ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þetta eru þær lagabreytingar sem þarf til til þess að áform ríkisstjórnar sem birtast í fjárlagagerðinni nái fram að ganga. Þess vegna hefur það verið svo að þessi umræða um ríkisfjármálin hefur oft verið sú beittasta sem fram fer hér í tengslum við stefnu ríkisstjórnar og þær aðgerðir sem hún grípur til við fjárlagagerð hverju sinni. Þannig er með ríkisfjámálin að þau eru sett fram í bandormi, sem er frekar ólýðræðislegt form eins og ég hefur áður vikið að. Þar er raðað saman lagabreytingum, breytingum á mörgum lögum og þau eru rædd í einu lagi. Það er frekar auðvelt, kjósi menn svo, að fara hraðferð á lýðræðið með slíku frumvarpi. Þannig gerðist það í fyrra að í einu vetfangi voru aftengd nærri 40 lagaákvæði og sum þeirra og reyndar mjög mörg kváðu á um lögbundna tekjustofna sem á sínum tíma höfðu verið settir í lög við öfluga umræðu og sterka pólitíska umfjöllun. Mér finnst það mjög alvarlegt, virðulegi forseti, og ég rifja það upp til þess að við höldum til haga þingræðishugmyndafræðinni um það að hvert þingmál fái sem besta og lýðræðislegasta umfjöllun. Bandormur og fjárlög eru samofin mál og þetta sett birtir okkur stefnu ríkisstjórnar. Sú ríkisstjórn sem hér er að setja fram fjárlög hefur setið í 20 mánuði og það verður að segjast eins og er að á þessum 20 mánuðum höfum við ekki fengið að kynnast sterkri pólitískri sýn og þaðan af síður hefur okkur birst framtíðarsýn þessarar ríkisstjórnar. Hins vegar höfum við fengið að kynnast áherslum hennar og þær áherslur eru enn sem komið er þær einar að draga úr alls staðar. Draga saman seglin, skera niður, draga úr framlögum og spara. Nú er ég ekki andvíg því að farið sé vel með almannafé og reynt að halda þannig á málum að við höldum bæði verðbólgu í skefjum og vöxtum niðri. En það er sorglegt til þess að hugsa að ríkisstjórn sem hefur í orði haft svo góð áform uppi skuli í raun og veru vera rígbundin nú eftir nær sex ár, ef ég lít til þess að hæstv. forsrh. hefur verið oddviti ríkisstjórnar í tæp sex ár, að forustan skuli fyrst og fremst hafa snúist um það að reyna að aftengja, draga úr velferðarþjónustu, minnka þjónustu og skerða framlög. Það er það sem birtist okkur og það er það sem birtist þjóðinni í verkum þessarar ríkisstjórnar. Ég hef einsett mér það, virðulegi forseti, að eyða ekki mjög löngum tíma í umfjöllun um ríkisfjármálin þó að mér liggi mjög mikið á hjarta um það sem birtist í frv. og nál. frá efh.- og viðskn. Ef við víkjum t.d. að menntamálunum, sem vikið var mjög sterklega að í ræðum þeirra sem þegar hafa talað í þessu máli, þá einkennir þau harka og skattheimta. Það er umhugsunarefni hvernig okkur birtast viðhorf til unga fólksins í landinu. Ég hef nefnt að það fer lítið fyrir framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar og það verður að segja alveg eins og er að það birtast engin áform né aðgerðir af hálfu menntmrh. sem beinast að því að fjárfesta í unga fólkinu. Við heyrum það á hátíðarstundum að auður landsins sé æska landsins. Að fjárfesting í menntun og fjárfesting í unga fólkinu sé fjárfesting til framtíðar. En þegar kemur að aðgerðunum er svo afskaplega langt frá orðum til athafna og þá bólar lítið á aðgerðunum sem ættu að sjást til þess að þessi orð fái eitthvert gildi. Virðulegi forseti. Ég tel að nýr menntmrh. þurfi sannarlega að fara að taka sig á. Það er vegna þess að þegar við horfum yfir þessa 20 mánuði þá hefur ekkert sérstakt verið að ske í menntmrn. Það sem við höfum verið að fjalla um, t.d. í fyrra, og snýr að menntamálunum, að Alþingi hefur sett ný grunnskólalög og ný framhaldsskólalög eru verk sem unnin voru undir forustu fyrrv. menntmrh. og lágu í raun og veru fyrir í lok síðasta kjörtímabils. Þau stóru lög sem ríkisstjórnin setti í upphafi síns ferils núna, í þessu samstarfi, er í raun og veru verk fyrrum menntmrh. Ég hlýt að spyrja hæstv. núv. menntmrh.: Hvert ætlar hann að stefna í menntamálum? Hvaða framtíðarsýn ætlar hann að boða okkur? Þannig að við getum haft einhverja þá mynd að stefna hans sé meira en orðin tóm þegar við lítum til þess að verkin eru fyrirrennara hans en það sem hann sjálfur kemur með hingað inn á þing er samdráttur, niðurskurður, hvort heldur er framhaldsskólar, lánasjóður eða önnur verk. Ég ætla ekki að fjalla neitt um nefndarálitið sem slíkt, hvorki hvað varðar fallskattinn né annað sem minni hlutinn nefnir í sínu áliti. Þar er gerð vel grein fyrir þeim málum og þeir sem hér hafa þegar talað hafa farið hörðum orðum um þau áform en ég nefni það sem minni hlutinn tekur fram í nál. að eitt alvarlegasta vandamálið í íslensku þjóðfélagi er skortur á stefnu og auknum fjármunum til menntamála. Það er hægt að draga okkar skoðun í þessa einu setningu og það er hægt að draga saman gagnrýni á ríkisstjórnina í menntamálum í þessa einu setningu: skortur á stefnu og skortur á auknum fjármunum til menntamála. Og þar til eitthvað verður gert í þessum málum er tómt mál að tala um að fjárfesta í unga fólkinu og að fjárfesta í menntun. Ég kalla eftir viðbrögðum menntmrh. varðandi þessi mál. Það sem mér liggur alvarlega á hjarta, virðulegi forseti, eru þau félagslegu mál sem eru til meðferðar í þeirri nefnd sem ég starfa í sem er félmn. og eru þau verkefni sem ég hef eytt mestum krafti í á mínum pólitíska ferli. Það eru félagsmálin og málefni fjölskyldunnar og það er ekki hægt annað en að hafa áhyggjur af því hvert stefnir í þessum málum í höndunum á núv. ríkisstjórn. Þegar sett voru lög um málefni fatlaðra fyrir fjórum árum þá náðist um þau lög víðtæk samstaða. Í þeim lögum fólst mikill boðskapur um að hverfa frá stofnanaþjónustu, hverfa til þess að styðja fatlaða til sjálfsbjargar með aukinni liðveislu, með stuðningi út í atvinnulífið. Reyna að hverfa frá því að vera að byggja upp dýra, verndaða vinnustaði þar sem fatlaðir eru lokaðir af í afmörkuðum verkefnum þó að allir geri sér grein fyrir því að slíkir vinnustaðir verði að vera til staðar. Að styðja fatlaða til sjálfstæðrar búsetu ýmist í íbúðum, á sambýlum ýmiss konar, og hafa fjölbreytt búsetuúrræði þannig að hægt sé að koma til móts við þarfir hvers og eins og að hverfa frá þungum ómanneskjulegum stofnunum. Þetta eru mikilvæg mál í nútímaþjóðfélagi þó að það sé alveg ljóst hvað varðar fatlaða með þunga fötlun að þá verða að vera til staðar þjónustustofnanir sem veita bæði félagslega og heilbrigðislega þjónustu. Allt þetta er að finna í lögunum um málefni fatlaðra og þess vegna var svo brýnt að halda til streitu þeim áformum að erfðafjársjóður rynni óskiptur til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, sem eins og allir vita stendur undir þeim framkvæmdum sem þarf til þess að hægt sé að breyta búsetuúrræðum fatlaðra. Ég held því til haga í þeirri umræðu, virðulegi forseti, að það var gert samkomulag um útskriftir af Kópavogshæli, en Kópavogshælið er ein stærsta stofnun sinnar tegundar í þessum málaflokki og er skráð sem heilbrigðisstofnun þó að upp undir 90--100 einstaklingar hafi átt þar heimili sitt undanfarin ár og áratugi. Þessu var áformað að breyta með skipulögðum útskriftum af Kópavogshæli á nokkurra ára bili þannig að þeir sem eiga þarna heimili sitt og þurfa ekki að búa á heilbrigðisstofnun mundu flytjast til annarra staða. Þetta hefur jafnframt verið gert á Sólborg á Akureyri en eins og þingmenn vita er Sólborg núna menntastofnun og var keypt undir starfsemi Háskólans á Akureyri en þeir íbúar sem til margra ára áttu þar heimili sitt hafa horfið til annarra búsetuúrræða, ýmist í íbúðir eða á sambýli sem staðsett eru á ýmsum stöðum á Norðurlandi og í mörgum tilfellum hafa fatlaðir þar með flust nær heimahögum sínum. Fyrir utan slík áform, að flytja með skipulögðum hætt einstaklinga til nýrrar búsetu, þá bíður á biðlistum fjöldi einstaklinga í þéttbýlinu. Meðan verið var að byggja upp sambýli og úrræði fyrir norðan til þess að losa Sólborg þá biðu þeir sem vinna með þessi mál hér á suðvesturhorninu þolinmóðir, ef hægt er að nota það orð, eftir að að þeim kæmi. Hér er þéttbýlið. Hér eru flestir einstaklingar sem eiga bæði um sárt að binda og í erfiðleikum. Hingað hverfur oft fólk þegar erfiðleikar steðja að af því fólk treystir því að á suðvesturhorninu sé þjónustan betri en á stöðum út um land. Við því var m.a. verið að bregðast með lögunum um málefni fatlaðra, að sporna gegn því að fólk þyrfti að rífa sig upp úr heimahögum og flytjast suður. Þess vegna fékk landsbyggðin forgang í uppbyggingu sambýla og þess vegna hefur suðvesturhornið beðið meðan verið var að taka á þessum úrræðum, meðan var verið að flytja út 37 einstaklinga af 100 á Kópavogshæli og meðan var verið að flytja út einstaklinga af Sólborg á Akureyri og finna þeim búsetu í takt við nýja tíma. Þegar kemur að suðvesturhorninu, þar sem má segja að neyðin sé mest, þá er skrúfað fyrir fjármagn í Framkvæmdasjóð fatlaðra og þá er sagt: Nú er búið að gera nóg. Virðulegi forseti. Af því að mér finnst að þau mál sem ég mun ræða hér, málefni fatlaðra, starfsmenntamál o.fl., séu svo þýðingarmikil og brýnt að koma athugasemdum á framfæri við félmrh. þá bið ég um það að hann sé kvaddur í húsið ef hann er ekki hér eða kvaddur í salinn ef hann er í húsinu.

Hann er í húsinu. Forseti gerir ráðstafanir.

Ég þakka forseta fyrir. Og hver er þá staðan hér á suðvesturhorninu hjá þeim sem hafa beðið eftir að að þeim kæmi meðan var verið að framkvæma þá stefnumörkun að fyrst yrði tekið á málum þeirra sem byggju úti um land til að snúa við þeirri óheillaþróun að fjölskyldur rifu sig upp með rótum og flyttu í angist sinni á suðvesturhornið þar sem þjónustan hlyti að vera betri og þar sem a.m.k. fram til síðustu ára var að finna félagslega þjónustu hjá stóru sveitarfélögunum sem í mörgum tilfellum var ekki að finna úti um land? Jú, staðan er sú að það var upplýst á fundi félmn. í síðustu viku að á biðlista í Reykjavík eftir búsetuúrræðum eru 191 einstaklingur. Þessar upplýsingar eru ekki einhverjar þrýstiupplýsingar. Þetta eru ekki upplýsingar sem teknar eru saman af hagsmunasamtökum til þess að sýna fram á háa tölu ef menn skyldu halda það. Þessi tala kom fram hjá Vilhjálmi Vilhjálmssyni, formanni Sambands sveitarfélaga, í umfjöllun um ýmis mál sem hann kom til okkar í félmn. út af og lét í ljós áhyggjur sínar út af því að þörfin væri brýn á suðvesturhorninu og núna þegar ætti að taka á þar væri ekkert fjármagn. Hvernig er þá staðan á Reykjanesi? Hún er þannig, virðulegi forseti, að um 120 einstaklingar bíða eftir búsetuúrræðum og sá listi er þannig samsettur að þar eru sjö einstaklingar á aldrinum 6--11 ára sem bíða, átta einstaklingar 12--15 ára, 28 einstaklingar 16--20 ára, 58 einstaklingar 21--40 ára og 21 einstaklingur eldri en 41 árs. Nú mundu e.t.v. einhverjir segja sem svo: Það er nú í lagi með þetta unga fólk. Það hlýtur að hafa aðbúnað heima hjá sínum fjölskyldum úr því að það er búið að byggja upp góða liðveislu og stoðþjónustu. Það er þá frekar að það verði litið til þeirra sem eldri eru. En ef við lítum eingöngu til þeirra sem eldri eru þá erum við að tala um 80 einstaklinga sem bíða á aldrinum 21 árs og eldri, 80 manns sem bíða eftir úrræðum. Og varðandi þá sem yngri eru verð ég að benda á það, af því að ég þekki málaflokkinn vel, virðulegi forseti, að margir þeir sem eru yngri eru einstaklingar með svo mikla fötlun að jafnvel þó foreldrana dreymi um að hafa þessi börn á heimilinu --- vegna þess að þessi fötluðu börn eru ekki minna elskuð af foreldrum sínum en þau sem heilbrigð eru og ég þori að fullyrða ef eitthvað þá er kærleikurinn enn þá sterkari vegna þess að umhyggjan er svo rík og ótti um afdrif og aðbúnað þessara barna þegar foreldra mun ekki njóta lengur við. --- Þess vegna er það að þegar foreldrar grípa til þess ráðs að sækja eftir því að þessi börn komist í önnur úrræði þá er það vegna þess að fötlunin er svo þung að foreldrar ráða ekki einir við þessi mál. Þannig er staðan, virðulegi forseti, á suðvesturhorninu. Við þessar aðstæður á að veita framlag til eins sambýlis fyrir einhverfa. Það er sambýli sem er búið að bíða lengi eftir. Það eru mál sem við höfum tekið utandagskrárumræðu um þannig að þingmenn þekkja það. Og þingmenn þekkja það líka eftir umræður í þessum sal að einhverfir greinast nú fleiri en áður og greinast fjórir til átta einhverfir á hverju ári og þess vegna er þörfin mjög brýn. Þess vegna er það mjög mikilvægt að úr því að veitt er framlag til sambýlis að það sé fyrir einhverfa. Ég minni á það að skammtímavist sem hefur verið rekin að Hólabergi --- en skammtímavist er eins og þingmenn vita úrræði sem er til að hjálpa til í þeim tilfellum þar sem börnin hafa fasta búsetu heima hjá foreldrum. Þau fara í skammtímavistina ýmist ákveðna daga eða ákveðnar helgar í mánuði til að létta á örþreyttu heimili. En til langs tíma hafa þrír einhverfir einstaklingar frá 9--13 ára haft fasta búsetu á slíkri skammtímavistun af því að úrræði þeirra voru engin. Þess vegna er mjög mikilvægt að þetta sambýli skuli rísa fyrir einhverfa. En það er sorgleg staðreynd að á sama tíma og félmrh. hefur ákveðið að nú sé ekki þörf á því að erfðafjársjóður renni óskiptur til málaflokksins, til frekari uppbyggingar, þá skuli þessi mikla þörf vera á suðvesturhorninu, í Reykjavík og Reykjanesi, á meðan reynt hefur verið að gera eins og unnt hefur verið á Norðurlandi. Þetta finnst mér döpur staðreynd og ég hvet til þess, ef þess er nokkur kostur, að ráðherrann endurskoði hug sinn milli 2. og 3. umr. Hann hefur nú verið að ná sér í nokkur prik hjá þeirri sem hér stendur, sem annars hefur gjarnan verið uppi með harða gagnrýni á stefnu ráðherrans. Mikið skelfing mundi það mælast vel fyrir hjá öllum sem þekkja þennan málaflokk vel ef ráðherrann reyndi að liðka til í þessum málum á milli 2. og 3. umr. Það er auðvitað engin staða að draga svona harkalega saman í Framkvæmdasjóði fatlaðra þegar þörfin er svona brýn og draga þannig saman í málaflokknum að ekki mun nást annað en að ljúka þeim heimilum á næsta ári sem eru í byggingu og voru komin í byggingu áður en þetta framlag er veitt. Vegna þess að þau sem gætu komið í rekstur gera það ekki þar sem ekki er veitt til rekstrar. Þetta er mjög mikilvægt og ég minni á það að Framkvæmdasjóður fatlaðra er fremur ungur þannig að menn verða að gera sér grein fyrir því að þetta er ekki sjóður sem í marga áratugi sem slíkur hefur verið að veita fé til uppbyggingar. Hann var stofnaður 1978 að frumkvæði Alþýðuflokksins, að tillögu Jóhönnu Sigurðardóttur, og hann hefur bylt aðbúnaði fatlaðra um allt land. En þið sjáið að það eru innan við tveir áratugir síðan þessi sjóður var stofnaður og hann hefur haft gífurleg verkefni og hans bíða gífurleg verkefni enn þá. Virðulegi forseti. Ég geri mér grein fyrir því að ég get ekki leyft mér að dvelja of lengi við þessi mál. Ég hef sjálf vakið þá umræðu að við reyndum að vera skipuleg í umræðunni og ná því að ljúka við öll þessi mál á næstu tveimur dögum. En ég hlýt að benda á að í lögunum um málefni fatlaðra sem voru lögfest fyrir fjórum árum þá var bent á mikla neyð geðfatlaðra. Í þeim lögum var í raun og veru í fyrsta skipti verið að viðurkenna geðsjúkt fólk sem varanlega fatlað sökum þessa sjúkdóms. Það höfðu þessir einstaklingar ekki verið áður. Það var ákveðið í þeirri lagasetningu, Alþingi ákvað það, að gert yrði fimm ára átak þar sem veitt yrði 20 millj. kr. á hverju ári sérstaklega til málefna geðfatlaðra. Þessar 20 milljónir yrðu eyrnamerktar í fjárlögum, sérstakt framlag ríkisins hvert ár, 20 milljónir, til geðfatlaðra. Í fjárlögunum í fyrra var þess sérstaklega getið í greinargerð af hæstv. félmrh. að þarna væri að finna 20 millj. kr. ríkisframlag sem væri fjórða framlag af fimm til þessa átaks í málum geðfatlaðra. Ég var afskaplega ánægð með þetta í fyrra og hafði orð um það. Nú kemur fjárlagafrv. þar sem verið er að draga heiftarlega saman í málaflokknum og 255 milljónir látnar renna í ríkissjóð af lögbundnum tekjustofni erfðafjársjóðs. Þá gerist það jafnframt að 20 millj. kr. framlagið, hið fimmta og síðasta samkvæmt lögum sem Alþingi setti, hverfur, er hvergi getið og sést ei meir. Þetta eru óviðunandi vinnubrögð. Það eru óviðunandi vinnubrögð að Alþingi skuli setja lög við langa og ítarlega umræðu, taka ítarlega umræðu um stöðu þessa sérstaka hóps fatlaðra, geðfatlaðra, sem var smánarblettur á okkar velferðarþjóðfélagi, og gert sé um það samkomulag og sett í lög á Alþingi að 20 milljónir á fimm ára tímabili skuli vera veitt sérstaklega til málaflokksins, að þá skuli það gerast þegar fimmta árið gengur í garð að þá er bara sagt að nú þurfi ekki að gera þetta meira. Og hverjum dettur í hug að það þurfi ekki þegar ég hef rakið þörfina í málflokknum í fáum orðum? Ég veit að félmrh. mun koma hér upp og tíunda hvað hafi verið gert á liðnum árum í málum geðfatlaðra. Hvað hafi verið veitt þangað og hingað sem samanlagt geri yfir 100 millj. kr. Ég veit það vegna þess að ég bað um upplýsingar um þetta í félmn. og mér voru sendar sérstaklega upplýsingar um hverja einustu krónu sem hefði runnið til geðfatlaðra. Ég segi bara: Og hvað með það þó Framkvæmdasjóður fatlaðra hafi látið renna af þeim sjóði sem hann hafði til umráða til þessa mikilvæga uppbyggingarstarfs umfram þær 20 milljónir á ári sem Alþingi ákvað að skyldu renna til þess á fimm ára tímabili? Það er ekki eins og Alþingi hafi verið að binda ríkisstjórnir til tíu eða tuttugu ára --- fátæk fimm ár voru það sem Alþingi ákvað að svona skyldi staðið að málum. En á fimmta ári ákvað ríkisstjórnin, þessi stefnulausa ríkisstjórn, þessi ríkisstjórn sem er svo laus við framtíðarsýn, þessi ríkisstjórn sem fjárfestir ekki í nokkrum sköpuðum hlut nema sjálfri sér vegna þess að hún dregur stöðugt saman seglin og segir fólki sífellt að nú verði þeir sem minnst hafa og bágast eiga að sætta sig við lakari kjör og minni úrbætur vegna þess að það sé verið að taka á í ríkisfjármálum, hún ákvað að fella þetta 5. framlag niður. Engin forgangsröðun er hjá ríkisstjórn sem hefur ákveðið að vera með ramma og að öll ráðuneyti skuli skera niður, óháð því hvort þar séu félagsleg verkefni eða einhver önnur dægurverkefni. Má þar nefna forganginn þegar á sínum tíma var ákveðið að byggja stórt og dýrt hæstaréttarhús hér á meðan dregið var saman og skorið niður í öllum viðkvæmu félagsmálaþáttunum. Og af hverju var það? Af hverju gat það gerst í ríkisstjórn þar sem það er staðreyndin á liðnum árum að annar flokkurinn hefur verið félagslega- eða samvinnusinnaður? Jú, vegna þess að ríkisstjórnin er ekki eins og sveitarstjórnirnar þegar menn koma sér saman um það á lægra stjórnsýslustigi að nú skuli menn setja menntamálin algjörlega í forgang eða félagsmálin eða dagvistaruppbygginguna og önnur mál bíða. Nei, hjá svona ríkisstjórn verða allir að fá sitt og ekkert er sett í forgang, nema hvað? Hvað er það sem er sett í forgang? Það er það sem við drögum fram í þessari lokarispu fyrir jólahlé. Virðulegi forseti. Mér er þungt í huga með það hvernig haldið er á þessum málum fatlaðra. Ég hefði óskað þess að ráðherrann hefði haldið öðruvísi á málum. Félmn. var að afgeiða frv. hæstv. ráðherra um breytingar á lögum um málefni fatlaðra. Það mál var afgreitt einróma út úr félmn. Að því máli ætla ég að standa. Í því máli felst sú stefnumörkun að málaflokkurinn verði færður til sveitarfélaganna. Um það náðist full samstaða enda komið með breytingar sem sú sem hér stendur taldi mikilvægar inn í þau lög. Ég tel að björgin í mörgum af þeim verkefnum sem við köllum nærverkefni fjölskyldnanna sé að þau fari yfir til hins stjórnsýslustigsins, yfir á sveitarstjórnarstigið, þar sem íbúarnir hafa betri aðgang að stjórnmálamönnunum, skýrari mynd af því hvernig þeir sem þeir hafa valið til áhrifa halda á fjármununum, útsvarinu, skattinum. Hvaða forgangur er gerður hjá viðkomandi sveitarstjórn. Þetta er eina vonin til þess að þetta þjóðfélag sem við búum í haldi áfram að vera velferðarþjóðfélag og verði byggt upp sem slíkt. Sú mynd sem maður hefur haft af stefnunni í ríkisstjórn þar sem allt er jafnað út og ekkert fær forgang, engin umhyggja eða birta yfir verkunum --- bara dregið saman og allt sett undir mælikvarða fjármagnsins. Það er vonlaust að vera með þessi þýðingarmiklu verkefni í höndunum á slíku fólki. Og þess vegna mun ég fagna því sérstaklega og, virðulegi forseti, halda afskaplega jákvæða ræðu þegar það frv. kemur hér til 2. umr., væntanlega síðar í dag eða á morgun. Virðulegi forseti. Það er annað mál sem ég ætla hér að ræða við félmrh. og reyndar lét ég sérstaklega kalla í hann út af því, vegna þess að ég er ekkert of bjartsýn á að ég geti haft áhrif á hann varðandi málefni fatlaðra en ég er enn að vona að ég geti haft áhrif á ráðherrann varðandi starfsmenntun í atvinnulífinu og atvinnumál kvenna. Þau mál hefur ráðherrann fært undir Atvinnuleysistryggingasjóð þar sem þau eiga engan veginn heima. Og ég hef af því þungar áhyggjur, virðulegi forseti, að sú ákvörðun hafi verið tekin, að færa þennan þýðingarmikla sjóð, Starfsmenntasjóðinn, undir atvinnuleysistryggingar. Ég skal upplýsa af hverju ég er svo áhyggjufull um það. Það er vegna þess að formaður nefndarinnar sem vann atvinnuleysistryggingafrumvarpið hefur talað þannig, og það er mjög erfitt, virðulegi forseti, að hafa eftir einhver slík orð vegna þess að hv. þm. er náttúrlega ekki hér í salnum. Og við það verðum við að búa, stjórnarandstæðingar, að menn láta sig litlu varða, þegar stóru málin eru að koma á dagskrá, að vera hér. Ég hefði talið það mjög mikilvægt að sá þingmaður, félagi minn úr kjördæminu, hefði verið við þessa umræðu, þar sem verið er að taka á málum að undirlagi hans, en það verður svo að vera fyrst hann sér ekki ástæðu til þess. Hann hefur talað þannig að ríkissjóður eigi ekki að fjármagna námskeið nema fyrir atvinnulausa. Það séu námskeiðin sem ríkissjóður eigi að fjármagna. Að öðru leyti eigi mál að vera undir menntakerfinu, undir handarjaðri hæstv. menntmrh. Unga fólkið sem hefur flosnað upp úr skóla eigi bara að fara inn í skólana aftur. Í frv. um atvinnuleysistryggingar, sem ég ætla ekki að taka til umræðu hér, virðulegi forseti, birtist okkur sú sýn, eina framtíðarsýnin hjá þessari ríkisstjórn, að ungt fólk eigi bara að fara í forsjá mömmu og pabba. Og hafi það verið komið út á vinnumarkaðinn og misst vinnuna þá á það að fara aftur í forsjá mömmu og pabba, enda gengið út frá því að það séu mamma og pabbi til að halda utan um börnin til 18 ára aldurs, og fara í framhaldsskóla. Það eigi þau bara að gera. Þess vegna hlýt ég að hafa áhyggjur af því að við þær aðstæður sem verið er senda slíkan boðskap inn á Alþingi og út í þjóðfélagið skuli það gerast að Starfsmenntasjóðurinn, sem var svo mikilvægt úrræði, skuli vera færður undir Atvinnuleysistryggingasjóð. Og ég er enn að vona það, virðulegi forseti, að það sé einhver misskilningur í málinu sem hafi fengið hæstv. félmrh. til að fallast á að flytja sjóðinn þangað. Það er nefnilega þannig að þegar þessi lög um starfsmenntun í atvinnulífinu voru sett, þá voru þetta gífurlega mikilvæg lög. Og það var full samstaða um þau á Alþingi. Að vísu voru nokkrir einstaklingar hér sem ekki máttu til þess hugsa að fræðslustarf væri annars staðar en undir menntmrn., ég viðurkenni það, en í stórum dráttum var full samstaða um þau hér í þessu húsi og milli aðila vinnumarkaðarins, ekki síst launþegahreyfingarinnar. Það var tekið saman fyrir svona þremur, fjórum eða fimm árum hve margir hefðu fengið úthlutað úr Starfsmenntasjóði og þá voru það um sjö þúsund einstaklingar. Ég hef þess vegna gefið mér það að hann sé orðinn á annan tug þúsunda hópurinn sem hefur fengið stuðning til endurmenntunar úti í atvinnulífinu í gegnum þennan sjóð. Og við hvaða aðstæður er þetta? Það eru 50--60% sem fara út úr skólakerfinu án þess að hljóta formlega menntun og framhaldsmenntun. Þetta kom m.a. fram hjá hæstv. menntmrh. á ágætu þingi hér í haust, að það væri svo stór hópur, u.þ.b. 50% á vinnumarkaði, sem væri ekki með framhaldsmenntun. Unga fólkið í dag í þessum hópi, sem er þannig statt, er dæmt til að flosna upp. Og ég deili þeirri von að við náum því að sem flest ungt fólk ljúki skólagöngu, fari í gegnum framhaldsskólann og að hann beri gæfu til að aðlaga sig þannig að hann haldi þessu unga fólki innan borðs, en missi það ekki út á götuna eða í vinnu, sem annaðhvort verður ekki til framtíðar eða eitthvað sem óljóst er hvort viðkomandi haldi eða geti framfært sig á. Þetta unga fólk er dæmt til að flosna upp og það þarf oft að byrja á grunnfræðslu þegar þetta fólk kemur í hendur fræðslusamtaka, sem er hvenær? Þegar þetta unga fólk er búið að flosna upp úr skóla, þegar það er búið að leita út á vinnumarkaðinn, vera á vinnumarkaði og vera þeir einstaklingar sem fyrst eru settir út þegar harðnar á dalnum. Þá koma þeir fyrst í gegnum atvinnuleysisbætur og í hendurnar á þeim sem eru með fræðslu- og starfsmenntun í atvinnulífinu og þá kemur í ljós að það þarf oft að byrja á grunnfræðslunni með þetta unga fólk. Og það hefur tekist. Í mörgum tilfellum hefur fólkinu sem heldur utan um fræðslustarfið í verkmenntuninni tekist að draga að þetta fólk og vekja áhuga þess með öðrum hætti en gert er í skólakerfinu. Það er þetta sem gerir starfsmenntun í atvinnulífinu afar mikilvæga. Auk þess er okkur bent á, í öllum löndum í kringum okkur, að til að afstýra atvinnuleysinu og til þess að reyna að halda uppi öflugu atvinnustigi, fyrir utan það auðvitað að geta boðið upp á störf, þá verði að gera fólki kleift að vera hæft til starfa, aðlaga sig til nýrra starfa þegar störf úreldast. Þess vegna er símenntun, endurmenntun, fullorðinsmenntun, hugtak sem er orðið almennt samofið þjóðfélagshugmyndafræðinni og félagshyggjunni í nágrannalöndum okkar. Og þetta er það sem gerir það að verkum að oft er talað um ,,det nordiske model`` á Norðurlöndunum, alveg óháð því hverjir eru við stjórnvölinn í þessum löndum og það er haldið um þessa hluti jafnt af konservatífum sem öðrum í ríkisstjórnum nágrannalandanna. En hér hjá okkur á Íslandi er eins og við séum svo fáfróð um það sem máli skiptir, við erum svo lítið upptekin af gildunum í okkar þjóðfélagi, að þegar peningakvarðinn kemur og mér liggur við að segja, virðulegi ráðherra, fjandans ramminn sem á að fylla, þá liggur allt undir. Þess vegna segi ég að starfsmenntun í atvinnulífinu voru einhver merkilegustu fræðslulög sem hafa verið sett, síðustu lög, og er ég þá ekki að gera lítið úr menntakerfi okkar. Ég tel að það að draga úr þessu eða stefna þessum málum í hættu sé gífurleg afturför. Og ég verð að segja það, virðulegi forseti, að þeir sem hafa unnið að málefnum atvinnulausra segja að það sé sérstök reynsla að kynnast því hvernig þetta fólk tileinkar sér fræðslu, endurmenntun og annað þegar það kemst í hendurnar á þeim sem hafa skilning á þessum málum og taka á í þeim, alveg óháð aldri, þó að ég beri mest fyrir brjósti unga fólkið sem flosnar upp. Það er alveg ljóst að þessi lög hafa mikið gildi enn þá. Ég veit að það liggur hér frammi brtt. um að félmrh. og sjútvrh. eigi að gera tillögur um fjárþörf vegna starfsmenntunar í atvinnulífinu, að fengnum umsögnum starfsmenntaráðs og stjórnar starfsfræðslunefndar fiskvinnslunar, um að árlega skuli verja fé úr Atvinnuleysistryggingasjóði til að styrkja starfsmenntun í atvinnulífinu. Ég er búin að sjá þessa tillögu, virðulegi forseti, þó ekki sé búið að mæla fyrir henni. Ég verð að segja að mér finnst þetta vera að klóra í bakkann. Það hefur engan tilgang að láta Starfsmenntasjóðinn millilenda inni í Atvinnuleysistryggingasjóði. Félmrh. ætti bara að taka um það ákvörðun hér og nú að taka Starfsmenntasjóðinn út vegna þess að eftir það sem á undan er gengið þá treystir enginn svona ákvæði. Það treystir því enginn að þessi sjóður fái nokkra verulega stöðu eftir að búið er að rífa hann úr sínu umhverfi og setja hann í allt annað umhverfi þar sem verið er að fást við allt aðra hluti. Virðulegi forseti. Ég talaði hér áðan um bandorminn. Ég talaði um lögin sem við erum að setja sem eru oft rifin úr samhengi í einu vetfangi í bandormi ríkisstjórna hverju sinni. 17. des. var samþykkt brtt. efh.- og viðskn. þar sem lagðir voru til sérstakir tekjustofnar sem áttu að renna annars vegar til Staðlaráðs og hins vegar til Icepro. Þetta var gagnrýnt hér, ekki af því að menn væru ekki stuðningsaðilar að þessu, heldur vegna þess að þeir töldu að það væri óþarfi lengur að eyrnamerkja slíka þætti. Og ég ætla að segja það hér úr þessum stól, að sú tillaga sem þar var samþykkt er fyrir mér algjört grín. Hún er fyrir mér algjört grín. Ég lít svo á að að þessu sinni muni Staðlaráð og Icepro fá sitt prómill af þessum gjaldstofni, en ég tek ekki mark á þessu plaggi fyrir fimm aura að það muni gerast næsta ár eða þarnæsta ár, vegna þess að í fyrra aftengdi þessi bandormur í ríkisfjárlögum bókstaflega alla tekjustofna, a.m.k. á velferðarsviðinu, í einu vetfangi. Í stuttri umræðu eins og hér verður þetta allt sett út og menn halda hér ræður um að það eigi ekkert að binda hendur ríkissjóðs og þess vegna lít ég á þetta sem grín. Virðulegi forseti. Af því ég hef einbeitt mér að Framkvæmdasjóði fatlaðra, starfsmenntun í atvinnulífinu og velferðarmálunum, þá ætla ég í lok ræðu minnar jafnframt að nefna það, vegna þess að ég fór hér orðum um þetta eina sambýli sem nú verður byggt af rausnarskap þessarar ríkisstjórnar og er fyrir einhverfa, að hér átti ég orðastað við heilbrrh. fyrir ekki alllöngu um framlag hennar á síðustu fjárlögum til barna- og unglingageðdeildar. Þá hét það svo fallega að 12 millj. kr. yrði veitt til þess að stofna upplýsingamiðstöð fyrir foreldra og aðstandendur ungra fíkniefnaneytenda. Það kom fram í svari ráðherrans til mín að þessi upplýsingamiðstöð hefur ekki farið af stað að öðru leyti en því að foreldrar, það er kannski ljótt að orða það svo, sem álpast til að hringja þangað, munu fá einhver svör vegna þess að þar er sérstakur hjúkrunarfræðingur sem svarar. Það hafa verið ráðnir sérfræðingar til starfa, og ég geri mér grein fyrir því að það var full þörf á því, vegna erfiðleikanna sem eru þarna. En þarna byrjar forvarnastarfið, þarna byrjar vinnan með einhverfa. Barna- og unglingageðdeildin sendi frá sér þau skilaboð í upphafi þessa árs að hún treysti sér ekki til að taka á móti fleiri einhverfum börnum til meðhöndlunar og meðferðar. Það mál er í höndum félmrh. Mér er kunnugt um að hann hefur skrifað bréf til Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins til þess að biðja hana að koma með tillögur í þessari stöðu --- hvað sé hægt að gera. Barna- og unglingageðdeildin vísar frá sér og Greiningarstöðin fær boltann sem fyrir rest verður hjá félmrh. og heilbrrh. í öllum niðurskurðinum. Ég hlýt að spyrja: Hvernig líður þeim nú?

Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykn. talaði hér fjálglega og af mikilli tilfinningu. Hún rakti hvernig biðlistarnir voru byggðir upp af fyrirrennurum mínum og við þeim tók ég. Höfuðáherslan var á það að rýma Sólborg og Kópavogshæli. Það er rétt hjá henni að vegna þess að farið var að búa til ný búsetuúrræði fyrir þá sem þegar höfðu athvarf, skulum við segja, þá mynduðust biðlistar af því að það var verið að leysa í annað skipti úrræði fyrir þá sem voru á þessum tveimur stofnunum. Það var skipulega að þessu staðið með Sólborg en ekki, því miður, með Kópavogshæli því það var ekki gengið frá fjárveitingum til þess að það væri unnt og við höfum verið að glíma við það mál enn þá. Það er ástæðan fyrir því að biðlistar hafa myndast. Það hefur verið gerð úttekt í Reykjavík á málefnum fatlaðra og í henni kemur í ljós að það eru um 100 einstaklingar sem þurfa einhver úrræði. Svipuð tala mun vera á Reykjanesi. Þetta er auðvitað mjög erfitt að búa við og verður að vinna að því að leysa þetta mál og sjá fyrir endann á því áður en málaflokkurinn er fluttur til sveitarfélaganna eða gera ráð fyrir því að þessi mál leysist fyrir þann tíma. Hér hefur verið gert nú og oft áður mikið veður út af því að Framkvæmdasjóður fatlaðra hafi verið skertur. Ég þarf ekki að endurtaka það. Ég veit að hv. þm. vita það allir að Framkvæmdasjóð fatlaðra er nú eingöngu ætlað að fjármagna framkvæmdir. Rekstur sem hefur líka verið fjármagnaður fram að þessu eða í nokkur ár af ráðstöfunarfé framkvæmdasjóðs er færður á aðra fjárlagaliði. Það sem skiptir máli í þessu sambandi þegar menn eru að tala um málefni fatlaðra er það að málaflokkurinn sem slíkur fær tæpum 200 millj. kr. meira á næsta ári heldur en hann fékk í fjárlögum þessa árs. Það eru 2.318 millj. kr. sem ætlað er í málefni fatlaðra í heild á fjárlögum þessa árs. Á næsta ári er áformað að taka í notkun fimm sambýli. Það voru fjögur tekin í notkun á þessu ári. Á þessu ári var komið upp sambýli fyrir einhverfa í Tjaldanesi og í undirbúningi er að setja á fót fagteymi um málefni einhverfra. Það er kannski ástæða til þess að fara örfáum orðum um stöðuna í málefnum fatlaðra því ég er ekki alveg viss um að hv. þm. viti um hana nógu nákvæmlega. Fjöldi sambýla á landinu eru 72 og í þeim búa 373. Eins og ég sagði áðan hafa verið opnuð fjögur sambýli á þessu ári og þar af tvö vegna útskrifta af Kópavogshæli. Meðalrekstrarkostnaður hvers sambýlis er 12--13 millj. kr. Á næsta ári er gert, eins og ég sagði, ráð fyrir fjórum til fimm nýjum sambýlum þar af einu eða tveimur vegna útskriftar af Kópavogshæli. Til frekari liðveislu á þessu ári er varið 80 milljónum og er fjöldi þjónustuþega um 270. Á næsta ári er ætlað að verja 100 milljónum til frekari liðveislu og það er 20% hækkun miðað við liðið ár. Það er gert ráð fyrir að fjöldi þjónustuþega þá verði 320, þ.e. 50 fleiri fá þjónustu í frekari liðveislu. Fjöldi hæfingarstöðva og dagvistarstofnana er tólf og þeirrar þjónustu njóta 314 einstaklingar. Verndaðir vinnustaðir eru átta og þar starfa 280 einstaklingar. Þá njóta rúmlega 100 einstaklingar liðveislu á almennum vinnumarkaði. Það eru reknar 14 skammtímavistanir. Upplýsingar um fjölda þjónustuþega liggja ekki fyrir en dvalarsólarhringar í þessum skammtímavistunum kosta í kringum 14 þús. Hjá stuðningsfjölskyldum kosta dvalarsólarhringarnir u.þ.b. 8 þús. Á fjórum heimilum fyrir börn búa 18 einstaklingar. Í fjárlagafrv. næsta árs er heimild fyrir nýju heimili í umdæmi Svæðisskrifstofu Reykjaness fyrir einhverf börn og þar er áætlað að búi fimm til sex einstaklingar. Hv. þm. ræddi um málefni geðfatlaðra og þjónustu við þá. Eins og hún réttilega tók fram var í gildi samningur um fimm ára framlög til þessa sérstaka verkefnis, þ.e. um 100 millj. kr. framlag frá ríkissjóði sérstaklega til þess arna. Það er búið að verja til málaflokksins á fjórum árum um 100 milljónum, þ.e. frá ríkinu beint eru komnar 80 milljónir og 20 til viðbótar hafa komið úr Framkvæmdasjóði fatlaðra. Það varð samkomulag um það við þessa fjárlagagerð að lengja þetta tímabil um eitt ár, þ.e. á fjárlögum næsta árs verða 20 milljónir til málefna geðfatlaðra sérstaklega merktar. Og ég get alveg lofað hv. þm. að það verður gengið frá því. Þá eru komnar samtals 120 milljónir til þessa verkefnis sem upphaflega var áætlað að verja í 100 milljónum og e.t.v. tekst á þessu ári að opna til viðbótar þeim heimilum sem ég hef verið að nefna eitt heimili fyrir geðfatlaða. Það eru uppi um það hugmyndir en þær eru ekki fullmótaðar enn þá þannig að ég tel að það sé of snemmt að slá neinu föstu um það. Hv. þm. talaði líka um starfsmenntun í atvinnulífinu. Til starfsmenntunar í atvinnulífinu á þessu ári verður varið 47 milljónum. Á næsta ári verður varið í málaflokkinn 47 milljónum sem er nákvæmlega sama upphæð og varið var til þessa verkefnis á þessu ári. Til atvinnumála kvenna sérstaklega verður varið 20 milljónum og það er líka sama upphæð og á þessu ári. Út af fyrir sig hefði verið gaman að verja meiri peningum í þetta. Hins vegar var það viðhorf mitt og okkar í félmrn. að það bæri að setja málefni fatlaðra í forgang og sú hækkun sem við höfðum svigrúm til er fyrst og fremst í málefnum fatlaðra. Peningarnir eru engu verri þótt þeir komi í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð og ég skil ekkert í þeirri tortryggni sem kemur fram hjá einstökum þingmönnum vegna þess. Ríkissjóður er í bakábyrgð fyrir Atvinnuleysistryggingasjóði og ef Atvinnuleysistryggingasjóður getur ekki gegnt skyldum sínum með þeim fjármunum sem hann fær, ef svo illa færi að atvinnuástand snöggversnaði og við kæmum til með að búa við mikið atvinnuleysi á næsta ári sem ekki eru nú horfur á núna, þá er ríkissjóður í bakábyrgð fyrir atvinnuleysistryggingunum. Ég rakti í svari við fyrirspurn í gær, herra forseti, margvíslegar aðgerðir á vegum félmrn. og námskeið fyrir atvinnulausa. Ég tel mjög mikilvægt að sinna starfsmenntun í atvinnulífinu og það er mikilvægur málaflokkur. Ég tel líka að það sé mjög mikilvægt að verja fjármunum til atvinnumála kvenna sérstaklega. Ég held að þeim peningum sé vel varið og þó að þar sé ekki um stórar fjárhæðir að ræða þá verða þær til þess að örva framtak og þeir fjármunir skila sér. Herra forseti. Ég ætla ekki orðlengja þetta meira. Ég held að ég hafi komið fram svörum og útskýringum við þeim spurningum sem til mín var beint.

Virðulegi forseti. Ég vék ekki að upphæðunum í Starfsmenntasjóð en ég bið þingmenn að minnast orða ráðherrans að það eigi ekki að vera verra að þessi Starfsmenntasjóður sé fluttur undir Atvinnuleysistryggingasjóð. Já, ég ber ugg í brjósti út af því. Ég hef á þessu illan bifur og ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það. Aðeins vegna umfjöllunar um fatlaða og að verið sé að setja meira fjármagn þarna inn. Ég vek athygli á því að það er verið að flytja á milli heilbrrn. og félmrn. ákveðinn rekstur sem var á Kópavogshælinu. Það var rekstur sem sneri að fötluðum. Hann var undir öðru ráðuneyti og það hækkar ekkert framlög til fatlaðra þó sá rekstur flytjist á milli ráðuneyta og komi yfir til félmrn. Þessi rekstur er talinn með í því þegar ráðherrann er að reyna að draga upp mynd af að hann sé að auka framlög í málaflokkinn. Að sjálfsögðu þegar opnuð eru sambýli sem hafa verið í byggingu undanfarin ár þá eykst eitthvað reksturinn. Við kunnum nú a.m.k. þann reikning. En ég ætla að nefna það, virðulegi forseti, að Sólborg var seld í fyrra. Hún var seld fyrir 80 milljónir. Það var búið að leggja út fjármagn fyrir norðan fyrir sambýlum og þetta var endurgreiðsla fyrir það. Þá voru 80 milljónirnar taldar fram sem framlög og viðbætur í framkvæmdasjóðinn. Í samanburði á milli áranna í fyrra og ársins á undan þá voru 80 milljónirnar hafðar inni af því þá var það hagstætt. Í umræðunni í haust um framlögin í fyrra þegar verið er að gera samanburð er 80 milljónunum sleppt. Þetta er leikur að tölum. Virðulegi forseti. Minni hlutinn var með tillögur varðandi framkvæmdasjóðinn. Hann tók tillit til þeirra 107 milljóna í liðveislu sem eru farnar í rekstur. Hann tók tillit til þeirra þannig að af þessum 255 milljónum stendur enn þá dágott eftir þó vísað sé til liðveislunnar sem veitt var til úr framkvæmdasjóðnum. Og framlögin til geðfatlaðra voru sérstök ríkisframlög þó hægt sé að tíunda að framkvæmdasjóðurinn hafi komið að öðrum verkefnum.

Herra forseti. Ég tel að það sé engin ástæða til þess að tortryggja Atvinnuleysistryggingasjóð. Það sé alveg ástæðulaust. Þessir peningar eru merktir og verða notaðir til starfsmenntunar í atvinnulífunu, 47 milljónir, og 20 milljónir til atvinnumála kvenna. Að sjálfsögðu kostar rekstur sambýla eitthvað, sagði hv. þm. Það var nú út af fyrir sig viðurkenning að hún skyldi hafa tekið eftir því. Því mér finnst að í allt of mörgum tilfellum átti menn sig ekki á því að rekstur kostar. Það er gaman að byggja en það kostar líka að reka. Að byggja sambýli kostar í kringum 20 milljónir en árlegur rekstur þess kostar 12--15 milljónir.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki mikil þörf á því að koma hér upp aftur. Ég ætla bara að nefna það varðandi orð ráðherrans að það hefur aldrei hvarflað að mér að svo illa gæti verið komið fyrir ríkisstjórn að það væru byggð sambýli en reksturinn væri ekki settur í gang þegar þau stæðu tilbúin þó ég viti að það hafi oft dregist. Ég þekki mjög vel til bæði til rekstrar og framkvæmda í þessum málaflokki.

Herra forseti. Ég man frá fyrri tíð eftir töluverðum umræðum á Alþingi m.a. um dvalar- og hjúkrunarheimilið Eir sem stóð fullbúið í marga mánuði, ef ekki skipti árum, áður en það var tekið í notkun vegna þess að það var ekki hugsað fyrir fjármagni til rekstrar. Ég hygg að það hafi nú komið fyrir með sambýli líka að ekki hafi verið hugsað fyrir rekstrinum þegar menn í ákafa sínum byggðu. Það er afar nauðsynlegt að reyna að nýta fjármagnið sem best og að því er unnið. Að reyna að gera sem mest úr peningunum og reyna að hafa þjónustuna sem besta eða fullnægjandi fyrir sem allra flesta sem hennar þurfa að njóta.

Hæstv. forseti. Mig langar til að ræða nokkur atriði í kaflanum um heilbrigðis- og tryggingamál. Ég hef, bæði í þingflokki mínum og í heilbr.- og trn., gert nokkrar athugasemdir og fyrirvara við ráðstafanir í heilbrigðismálum. Þá ber fyrst að nefna fyrirvara við þá tilhögun sem lögð er til, að í stað fjögurra stjórna heilsugæsluumdæma í Reykjavík komi ein stjórn. Ég tel þar vera kominn möguleika á útboði á þjónustu frá einum aðila sem þjónar nærri helmingi landsmanna. Þar með yrði að sjálfsögðu einnig tilvísunarskyldan enn einu sinni komin til umræðu en hún er, eins og mörgum er kunnugt, algjörlega andstæð skoðunum mínum og leiðir að mínu mati eingöngu til verri og dýrari þjónustu og minni skilvirkni. Ég sé ekki að það sé nein ástæða til þess að setja saman eina stjórn vegna þess að skýringarnar á því að setja saman eina stjórn hafa verið þær að kvartanir frá aðilum í heilbrigðisþjónustunni um að þessar fjórar stjórnir væru frekar slappar og berðust ekki jafnharkalega fyrir málefnum hvers heilsugæslusvæðis fyrir sig þannig að það væri allt eins gott að setja þetta í eina stjórn. Ég tel að við svona stóra einingu sem er verið að skapa sem þjóna skal nær helmingi landsmanna þá muni samtímis því að hætta á útboði leiði til tilvísunarskyldu þar að auki verða hætta á því þegar ákveðnir aðilar fá fastan samning við svona útboð séu þessir aðilar jafnvel ekki þeir bestu til þess að sinna þessum störfum þar sem líklegast yrðu það þeir sem byðu lægst sem fengju starfið. Hugsanlega mundi svona fyrirkomulag minnka stórlega gæði og jafnvel afköst heilbrigðisþjónustunnar og ekki síst endurnýjun og framþróun í þessum þætti heilbrigðisþjónustu sem og öðrum þáttum hennar eins og þegar er farið að bera á. Ég er þá að tala um endurnýjun á starfskrafti og framþróun, þ.e. nýtt blóð inn í heilbrigðisþjónustuna. Mér er vel kunnugt um það að læknar, heimilislæknar t.d. og jafnvel sérfræðingar sem hafa komið hingað til landsins, en mér er kunnugt sérstaklega dæmi um heimilislækna, sem hafa ekki fengið leyfi til þess að praktísera sem heimilislæknar. Þar með er komin á þessi stöðnun í heilbrigðisþjónustu sem ég hef verið að ræða um. Þar að auki tel ég að með svona útboðum skapist hætta á broti á samkeppnisreglum. Nú veit ég að það er nokkur hópur aðila sem eru í einkapraxís, eins og kallað er, í heimilislækningum og það mun að sjálfsögðu rétta við eitthvað þennan halla sem ég tel verða á heilbrigðisþjónustunni, faglega og í þróun. Samt sem áður tel ég afar varasamt að hafa eina framkvæmdastjórn, eina stjórn yfir öllu heilsugæslubatteríinu. Það eru sérstakar stjórnir í öðrum og mun minni kjördæmum úti á landi sem ráða sínum ráðum en hér í Reykjavík, með okkar rúmlega 100 þús. manns, eigum við að hafa eina stjórn yfir allri heilsugæslunni. Ég tel það mjög varasamt og vil vekja athygli þingmanna á þessu máli því það verður erfitt að snúa til baka þegar svona mál er einu sinni komið á koppinn. Í öðru lagi var beðið um umsögn um það að taka af allan vafa um hvað átt sé við með sameiningu sjúkrastofnana sem reknar eru ef ríkinu. Sendi heilbrrh. minnisblað til heilbr.- og trn. því til skýringar. Þetta minnisblað fylgir þó ekki sem fylgiskjal í þingskjölum frá efh.- og viðskn. en ég er þeirrar skoðunar að minnisblaðið sem ég hef séð sé ekki fullnægjandi og þar að auki loðið. Í minnisblaðinu eru ríkisrekin sjúkrahús talin upp og bent á að það séu Ríkisspítalar og flest sjúkrahús utan Reykjavíkur svo sem Fjórðungssjúkrahús Akureyrar, Sjúkrahús Húsavíkur, Suðurnesja, Akraness o.fl. Síðan eru tiltekin nokkur sjúkrahús sem eru rekin af sveitarfélögum. Þar eru tiltekin Sjúkrahús Reykjavíkur, einkasjúkrahús og sjálfseignarstofnanir. Þetta orðalag nægir mér engan veginn þar sem þessar stofnanir eru að langmestu eða öllu leyti fjármagnaðar af ríkinu og er þá ekki orðinn mikill vandi að snúa skilgreiningu um sjúkrahús rekin af sveitarfélagi við í það og skilgreina þau sem ríkisrekin vegna fyrirkomulags fjármögnunarinnar. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það liði ekki á löngu þar til að sjúkrahús sem rekin eru af sveitarfélögum væru komin undir allt aðra skilgreiningu. Þess vegna tel ég að það þurfi að bæta og skýra textann þannig að enginn vafi leiki á hvað meint er með skilgreiningu á sjúkrahúsum sem rekin eru af sveitarfélögum og sú skilgreining verði varanleg þangað til Alþingi viðurkenni annað. Þetta tel ég ekki síst mikilvægt vegna þrýstings ákveðinna afla til þess að sameina Ríkisspítala og Sjúkrahús Reykjavíkur. Ég hef, eins og þekkt er, iðulega varað við slíkri sameiningu vegna hættu á því að metnaður manna til að halda uppi gæðum og framförum í heilbrigðisþjónustu hér á landi minnki. Það er nefnilega þannig að framfarir í heilbrigðisþjónustu, þó að okkur finnist þær stundum dýrar og það séu stundum keypt tvöföld tæki --- þó ekki dýrustu tækin heldur ódýr tæki, að þessi tvöföldun hefur oft skapað ákveðinn metnað milli sjúkrahúsanna og bætt þjónustuna fyrir sjúklingana. Við verðum að hugsa um það fyrir hverja við erum að vinna. Við erum að vinna fyrir borgarana, við erum að vinna fyrir sjúklingana sem koma á sjúkrahúsin og þeirra ættingja og við verðum fyrst og fremst að hugsa um það hvernig við getum veitt sem besta þjónustu á sem hagkvæmastan máta. En ég tel að sú sameining sem rætt hefur verið um í mörg herrans ár muni ekki til lengdar skapa neina hagræðingu í heilbrigðisþjónustunni og alls ekki bæta gæðin. Enn fremur höfum við haft reynslu af sameiningu Borgarspítala og Landakotsspítala og vitum að það er hægara sagt en gert að standa í slíkri sameiningu, ekki síst þar sem starfsemin byggist á mannafla og mannleg samskipti skipta sköpum. Ég vil í þessu sambandi líka nefna að þeir sem hafa talað fyrir sameiningunni hafa sagt að erlendir ráðgjafar hafi sagt sem svo að íslensk hátæknisjúkrahús ættu að verða eitt og við ættum að bera okkur saman við sjúkrahús erlendis. Það er gott og blessað fyrir það fólk sem er að vinna á sjúkrahúsunum, hefur aðgang að fagritum og þekkir hvernig mæla skal þjónustu, gæði og framþróun í heilbrigðisþjónustunni. Þetta getur almenningur ekki. Almenningur hefur ekki neina möguleika á því að velja, skoða og meta hver gæðin eru þegar ekki er nema um einn valkost að ræða. Ég efast um það að við þingmenn mundum ef við þyrftum á hjartaaðgerð að halda eða öðru slíku, reyna að meta í bak og fyrir hvert ætti að fara ef bera ætti saman gæði þjónustu eins hátæknisjúkrahúss í Reykjavík og svo hins vegar kannski í Edinborg eða annars staðar, hvað þá heldur almenningur, og hvað þá heldur ef um minni aðgerðir er að ræða, t.d. botnlangaskurð sem margir telja lítið hættulegan en getur orðið stórhættulegur við ýmis tilvik. Ég vil einnig segja það í þessu sambandi að ég ber kvíðboga fyrir þeirri þróun sem hefur orðið á viðhorfum heilbrigðisstétta til starfa sinna eftir þær miklu breytingar og átök sem við höfum orðið að fara í gegnum á undanförnum árum í heilbrigðisþjónustunni þó ég viðurkenni fúslega að mikil hagræðing var nauðsyn. Það er nefnilega svo að um tíma hefur verið laust prófessorsembætti í röntgenlækningum á Landspítalanum og það hefur ekki fengist neinn til þess starfa. Þetta virðist vera ákveðin þróun sem er að gerast, að þeir sem fara til útlanda til að læra bera saman aðstöðu hér og aðstöðu þar sem þeir starfa nú, þeir eru kvíðnir og vilja heldur koma fyrst til reynslu hingað heim áður en þeir taka endanlega ákvörðun um hvar þeir ætla að dvelja. Í þriðja lagi tel ég vafasamt að á sama tíma og rætt er um að veita sveitarstjórnum ábyrgð á heilsugæslu í viðkomandi héraði þá verði heilsugæslan sameinuð sjúkrahúsunum sem ríkið ber líklega áfram, að ég tel, rekstrarlega ábyrgð á. Það verður ekki auðvelt að snúa til baka og skipta rekstrinum upp í heilsugæslueiningu annars vegar á vegum sveitarfélaga og sjúkrahús hins vegar á vegum ríkis þegar þar að kemur. Í því sambandi vil ég minna á þann leik sem leikinn var á sínum tíma þegar heilsugæsla og sjúkrahús voru rekin hlið við hlið, það eru nú ekki nema um 15--20 ár síðan  Í fjórða lagi vil ég ræða aðeins tryggingamálin. Ég vil geta þess að bráðabirgðaákvæði í lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 97/1990, um skipun bráðabirgðastjórnar Sjúkrahúss Reykjavíkur, mun samkvæmt þessu frv. falla úr gildi. Að vísu er mér kunnugt um að önnur eldri lög sem áður voru við lýði munu taka við en þetta er ekki tekið fram í frv. og þykir mér rétt að það sé tekið fram svo þessi breyting verði almenningi skiljanleg og fólk velkist ekki í vafa um hvað við taki. Því nóg er komið af óvissu í skipulagi bæði í heilbrigðis- og tryggingamálum. Þetta var um heilbrigðismál. Ég ætla í fimmta lagi að tala um elli- og örorkulaun. Í frv. er talað um að þau skuli hækka um 2%. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið voru forsendur fyrir þessum 2% spár um almennar launahækkanir á næsta ári frá stofnunum sem gera slíkar spár en þær spár námu 1,5--2%. Þessar forsendur eru þó ekki tilteknar í skýringum með frv. og tel ég nauðsynlegt að fram komi í textanum við 3. umr. að elli- og örorkulífeyrir skuli fylgja almennum launahækkunum eins og ætlast var til eða hugsunin var við samningu frv. Að lokum tel ég vafasamt að fela ráðherra, að vísu í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga, að nánast móta framtíðarstefnu í heilbrigðisþjónustu fyrir landið í bitum frekar en sem heildstæða stefnu. Minni málaflokkar en heilbrigðis- og tryggingamál, sem taka um 40% af útgjöldum ríkisins, eins og fólki er kunnugt, hafa átt erindi inn á Alþingi til umræðu um mótun heildarstefnu þeirra og meira hefur verið rætt um þá málaflokka en nokkurn tíma heilbrigðismál. Mér þykir því vafasamt að framselja svo mikið vald til heilbr.- og trmrh. með allri virðingu fyrir okkar ágæta hæstv. núv. heilbrrh. Of mikið er í húfi fyrir þennan stóra og mikilvæga málaflokk. Ég hef lokið máli mínu, hæstv. forseti, en ég vildi óska að tekið yrði tillit til þessara athugasemda minna við 3. umr. og þeim komið inn í skýringar sem ég hef beðið um og að sömuleiðis verði tekið tillit til þeirrar gagnrýni og þeirrar áhættu sem ég veit að getur orðið að sameiningu stjórnar heilsugæslunnar í Reykjavík og það að koma með loðin ákvæði sem leitt gætu til þess að hvenær sem er væri unnt að snúa þeim aðilum í hag sem vilja sameina tvö stærstu sjúkrahúsin í Reykjavík.

Herra forseti. Hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir sem talaði áðan á sæti í heilbr.- og trn. þingsins og hefur setið þar um margra ára skeið. Hún hefur sérmenntun á sviði heilbrigðisfræða og sérþekkingu og reynslu á rekstri stórra spítala. Þetta er nauðsynlegt að taka fram vegna þess að það ber að hlusta á þingmann sem hefur jafnmargháttaða reynslu af slíku máli eins og sú sem talaði áðan. Frá því er skemmst að segja, herra forseti, að ég get tekið undir nánast hvert einasta orð í þeirri hörðu gagnrýni sem hv. þm. setti fram á þær hugmyndir sem er að finna í bandorminum um heilbrigðisþáttinn sérstaklega. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. sagði í niðurlagsorðum sínum að verið er --- alveg án tillits til þess hver situr í stóli heilbrrh. hverju sinni --- að framselja mikið vald til ráðherrans, of mikið tel ég, allt of mikið telur stjórnarandstaðan sem hefur skilað sérstöku áliti þar sem þetta viðhorf kemur einmitt fram. Ég held líka að menn hljóti að staldra við og gefa því gaum sem hv. þm. sagði eða þeim varnaðarorðum sem hún lét sér um munn fara varðandi afstöðu sína til að leggja af stjórnir heilsugæslunnar í Reykjavík og skipa í staðinn eina stóra. Þetta er mjög merkilegt. Mér finnst líka að menn þurfi að velta því fyrir sér hvort það geti verið rétt sem hv. þm. eiginlega lét að liggja að verið væri með 19. gr. að fara fjallabaksleið til að sameina stóru sjúkrahúsin og ég vek sérstaka athygli á því að hún nefndi það svo að þetta mundi ekki skapa hagræðingu og gæti alls ekki bætt gæðin. Nú er það svo að hv. þm. lagðist í rauninni gegn 19. gr. þar sem hæstv. heilbrrh. fær nánast blankótékka til að sameina sjúkrahús. Hins vegar kemur sá rökstuðningur fram í grg. með frv. að það sé nauðsynlegt til að geta náð fram 160 millj. kr. sparnaði á dreifbýlissjúkrahúsunum. Nú hefur komið í ljós að því á að breyta og það muni ekki nást á næsta ári. Þess vegna spyr ég hv. þm. Láru Margréti Ragnarsdóttur hvort hún telji ekki að þá sé eðlilegt miðað við það sem hún sagði og miðað við þær breytingar á afstöðunni til sparnaðarins á dreifbýlissjúkrahúsunum að frestað yrði að afgreiða 19. gr. eða hún yrði hreinlega tekin út.

Hæstv. forseti. Ég tel að það þurfi frekari umræðu við að standa að flokkun sjúkrahúsa, starfssviði og verkaskiptingu og það að ákveða sameiningu sjúkrastofnana. Ég tel ekki nægjanlegt að gera þetta í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga. Það þarf að gera þetta í samráði og í sameiginlegri vinnu við viðkomandi sveitarfélög en ekki Samband ísl. sveitarfélaga, því að þarna er um að ræða stór sveitarfélög sem eiga hugsanlega að liggja undir sameiningu í framtíðinni. Ég hef rætt við nokkra aðila sem hafa verið í forsvari fyrir minni spítölum úti á landi og þeir, margir hverjir, hafa sjálfir lýst því yfir að rangt hafi verið að byggja svo stóra stofnun á sínum tíma og það hafi verið rangt að gera ráð fyrir fullkomnustu skurðaðstöðu o.s.frv. Ég held því að afstaða aðila og fólks á þeim svæðum muni smám saman þróast í þá veru: Hvað ætlum við að gera? Hins vegar veit ég að full ástæða er til að sameina eða leggja niður ákveðna þjónustu á sjúkrahúsum sem eru hér vítt um landið vegna þess að það er hreinlega ekki til mannskapur eða sérfræðiþekking til að sinna þeirri þjónustu.

Herra forseti. Það er ekki hægt annað en virða hreinskilni hv. þm. Það kemur einfaldlega fram í máli hennar að hún hefur miklar efasemdir um heilbrigðiskafla frv. sem er til umræðu. Ég deili þessum efasemdum. Ég tel að þær breytingar sem verið er að gera í frv. komi í sjálfu sér ekkert við ráðstöfunum í ríkisfjármálum. Ég tel að hæstv. heilbrrh. sé að koma smyglgóssi í farteski frv. vegna þess að hún er að koma fram róttækum breytingum sem margar hverjar varða ekkert ríkisfjármálin. Nú hefur komið fram að a.m.k. einn þingmaður og ekki bara venjulegur þingmaður heldur einn af þingmönnum stjórnarliðsins í hv. heilbr.- og trn. er búinn að lýsa andstöðu og miklum efasemdum við meginefni í heilbrigðiskafla bandormsins. Ég hlýt þess vegna að spyrja hæstv. ráðherra og vænti þess að hún svari því síðar í umræðunni: Eru fleiri þingmenn stjórnarliðsins sömu skoðunar og hv. þm.? Eru fleiri stjórnarliðar sem treysta sér ekki til að samþykkja heilbrigðiskaflann fyrr en að undangenginni frekari umræðu?

Hæstv. forseti. Ég er ekki að ræða um það að hæstv. heilbrrh. sé með eitthvert smyglgóss inni í frv. Hins vegar tel ég að nánari og skýrari texta þurfi um það hvað gera eigi í þessum málum þannig að almenningi, jafnt sem okkur þingmönnum verði skýrt sagt frá því hvað eigi að gera og skýrari skilgreiningar þurfi á því t.d. hvar eru sjúkrahús rekin af sveitarfélögum o.s.frv. Mér finnst þeir kaflar ekki vera nægilega vel skrifaðir, og þess vegna sagði ég loðnir, til þess að hægt sé að fara fram með þá. En ef möguleiki er á því að fá þetta fram í 3. umr., sem sagt endurrita þessa kafla með skýrari hugtökum, þá er ég tilbúin að kyngja því.

Virðulegi forseti. Mér finnst satt að segja að hér hafi orðið nokkuð mikil tíðindi. Það er spurning hvort ekki er nauðsynlegt að velta því fyrir sér að hv. heilbr.- og trn. taki þennan kafla til endurskoðunar. Hún fjallaði um málið í umboði eða að beiðni hv. efh.- og viðskn. á sínum tíma en núna sýnist mér að staðan sé þannig að hv. heilbr.- og trn. verði að skoða þetta mál aðeins betur. Það er auðvitað spurning hvort ekki væri hugsanlegt að hv. heilbr.- og trn. endurskrifaði þennan kafla vegna þess að ég tek undir það með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að kaflinn er gallaður. Auk þess eru í honum atriði sem koma ríkisfjármálum ekkert við og á knöppum tíma þingsins núna fyrir jól ætti auðvitað að strika slíkar setningar út vegna þess að þær tefja bara og eiga ekki að vera með. Það er smyglgóss. Það er rétta orðið yfir það. Ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hljóðs, hæstv. forseti, voru önnur ummæli hv. þm. sem ég tel að sæti engu minni tíðindum og ég kom hér upp til að þakka sérstaklega fyrir og það eru yfirlýsingar hennar um það að elli- og örorkulífyrir, bætur almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga og aðrar slíkar opinberar bætur, hljóti að fylgja launum á næsta ári. Ekki einasta hljóti þær að hækka um 2% eins og menn hafa verið að tala um að geti orðið og miðað er við í almennum forsendum ríkisfjármálanna 1997, heldur hljóti þær að hækka meira og nákvæmlega eins og kaupið á sínum tíma. Það er okkar ákvörðun og ætlun í umræðunni að taka þau mál mjög rækilega fyrir. En það er nauðsynlegt að kvitta fyrir það, að ég tók eftir þeim ummælum hv. þm. og hvað sem öllu öðru líður, er algert úrslitaatriði að mínu mati að þinginu ljúki ekki núna fyrir jól nema fyrir liggi að ríkisstjórnin ætli að fara þá leið varðandi bætur almannatrygginga og atvinnuleysisbætur sem hv. 6. þm. Reykv. lýsti áðan. Það er algert hneyksli ef þinginu lýkur fyrir jól án þess að niðurstaða liggi fyrir að því er varðar þennan stærsta hóp launamanna hjá ríkinu, sem eru aldraðir og öryrkjar, þannig að eftir því verður gengið mjög rækilega af okkar hálfu og ég þakka hv. þm. fyrir að vekja athygli á málinu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir hélt ágæta ræðu áðan en það gætti mikils misskilnings í máli hennar, sérstaklega varðandi heilsugæsluna á Reykjavíkursvæðinu. Gert er ráð fyrir einni stjórn í stað fjögurra stjórna í dag. Hún telur að þessi eina stjórn geti leitt af sér aukin útboð. Ég skildi það ekki almennilega í ræðu hennar en við skulum bara skoða hvernig þetta er í dag. Það eru fjórar stjórnir yfir heilsugæslunni, en það er einn forstjóri yfir allri heilsugæslunni, það er ein stjórnsýsla, það er eitt starfsmannahald, þannig að þarna er ekki um mikla breytingu að ræða. Þetta er sparnaður. Það er verið að spara stjórnir og það er samkomulag um þetta. Ég hef haft samráð við borgina og mönnum þykir þetta eðlilegt. Það er sem sagt ekki í dag ein stjórn yfir hverja heilsugæslustöð heldur eru þær fjórar. Það er eðlilegt að það sé ein og þannig næst meiri samhæfing en er í dag. Hitt atriðið sem hv. þm. gerði athugasemd við, þ.e. að hægt væri að sameina sjúkrastofnanir, þá er þetta í beinu framhaldi af þeirri vinnu sem verið er að vinna um samhæfingu sjúkrahúsa, bæði úti á landi og á Reykjavíkursvæðinu. Þessi samhæfing getur leitt af sér sameiningu sem er ekki óeðlilegt ef við erum með því að bæta þjónustuna og minnka kostnað við yfirstjórn.

Hæstv. forseti. Ég vil gjarnan útskýra fyrir hæstv. heilbrrh. hvað það þýðir að fækka úr fjórum stjórnum í eina. Það eru eins og ég sagði áðan kvartanir yfir því. Og ástæðuna fyrir að verið er að fækka úr fjórum stjórnum í eina segir hæstv. ráðherra vera sparnað. Ég tel að ef sterkar stjórnir og fámennar stjórnir yfir heilsugæslustöðvunum væru fjórar, eins og er í dag, væru þær sjálfstæðari og hefðu meira olnbogarými til að stýra því sem þeim þóknaðist og ná í þá þjónustu sem þeim þóknaðist á hverjum tíma. Með einni yfirstjórn er heilsugæslustöðvunum gert að hlíta ákvörðun eins framkvæmdastjóra og einnar stjórnar án þess að geta rönd við reist. Ég tel það vera afar, afar hættulegt. Og eins og ég sagði mun það leiða til minnkandi gæða. Ég efast um að kostnaður verði minni vegna þess að það lendir í lengra ferli sjúklingsins innan heilbrigðiskerfisins ef gæðin eru ekki þau sömu og þau hafa verið í dag. Og eins og einn ágætur læknir í heilsugæslunni sagði við mig um daginn, sem hefur ekki alltaf verið sammála mér: Mér finnst eins og það verði andað ofan í hálsinn á mér. Að sameina sjúkrastofnanir. Það má vel vera að í upphafi verði einhver smásparnaður af sameiningu. En ég skal fullvissa ráðherra um það að með sameiningu þessara tveggja sjúkrastofnana mun metnaður leggjast niður. Hann mun minnka, meina ég, og fólk mun ekki hafa möguleika á því að velja á hvaða sjúkrahús það leggst. Það er nefnilega þannig að það er nokkuð til sem heitir fyrirtækjamenning og hún ríkir líka á sjúkrahúsum og það er það sem neytendur vilja. Þeir vilja fara þangað sem þeir telja að menningin hæfi sér.

Virðulegi forseti. Ég vil svara hv. þm. með einni spurningu: Heldur hv. þm. að það auki gæði þjónustunnar í heilbrigðismálum að fjölga yfirstjórnum? Er það það sem þingmaðurinn á við?

Það var ágætt að fá þessa spurningu, hæstv. forseti, því að hæstv. heilbrrh. skilur enn ekki hvað ég hef verið að segja. Ég er ekki að tala um að fjölga yfirstjórnum. Ég er að tala um að halda sömu tölu yfirstjórna og jafnvel fækka í þeim. Ég tel að það verði metnaður sérhverrar yfirstjórnar að gera betur en aðrar stjórnir og því muni fólk sækja til heilsugæslustöðva eftir því hvaða gæði og hvers konar þjónustu þær veita. Þar með standa þær í, ég vil ekki segja samkeppni, en þær munu alla vega byggja upp faglegan metnað af meiri þrótti.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frhnál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1997 á þskj. 416. Eins og boðað var í nefndaráliti meiri hlutans á þskj. 328 hefur nefndin tekið málið til frekari umfjöllunar og leggur meiri hlutinn til nokkrar viðbótarbreytingar á frv. sem eru á þskj. 417. Þessar breytingartillögur eru í fjórum liðum. Í 1. lið breytingartillagnanna er umorðun á breytingartillögu sem var áður lögð fram um starfsmenntun í atvinnulífinu. Meginatriði í því er að starfsmenntun í fiskvinnslu var tekin inn og verið er að fjalla nánar um hvernig stjórn þessarar starfsmenntunar skuli háttað. Í 2. lið breytingartillagnanna er verið að fjalla um að framlengja bráðabirgðaákvæði í lögum sem fjallar um framtíðarhlutverk Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur. Í 3. lið breytingartillagnanna er verið að takmarka við árið 1997 hvernig verja skuli tekjum af flugvallagjaldi. Og í 4. lið breytingartillagnanna er umorðun á 26. gr. frv. sem verður 27. gr. Hún orðist eins og segir á þskj. 417, með leyfi forseta: ,,2. málsl. 4. mgr. 12. gr. laganna orðast svo: Viðkomandi sveitarstjórnir skulu árlega gefa skýrslur til veiðistjóraembættis um refaveiðar og kostnað við þær, hver á sínu svæði, og endurgreiðir ríkissjóður þá hluta kostnaðar við veiðarnar m.a. með tilliti til fjárhagslegrar getu hlutaðeigandi sveitarfélaga eftir því sem nánar er ákveðið í fjárlögum.`` Hæstv. forseti. Þessi síðasti liður breytingartillagnanna er lagður fram með þeim hætti til þess að það sé skýrt tekið fram að ríkissjóður muni eins og ákveðið er í fjárlögum greiða með refaveiðunum og í annan stað að leggja áherslu á að hluti af þeim kostnaði sem ríkið leggur í af þessum sökum renni til lítilla sveitarfélaga sem ekki hafa fjárhagslega getu til þess að standa undir þessum kostnaði. Það vill svo til, hæstv. forseti, að kostnaður við refaveiðar fer mjög hátt í fámennum sveitarfélögum og tekjustofnar þeirra eru alls ekki við það miðaðir að geta staðið undir þeim kostnaði.

Herra forseti. Hv. formaður efh.- og viðskn. var að gera grein fyrir breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar. Það hefur verið fjallað um þessi efnisatriði í efh.- og viðskn. Þessar breytingartillögur breyta engu um eðli bandormsins sem verið er að fjalla um. Gagnrýni okkar stendur að öllu leyti. Við erum óánægðir með fyrirkomulag starfsmenntunar sem er fært til í einni af breytingartillögunum. Varðandi refamálin þá eigum við kannski eftir að ræða þau betur þegar kemur að peningamálum í þeim þætti, en mitt erindi hér er fyrst og fremst að ítreka það að andstaða okkar við bandorminn eins og komið hefur fram í umræðunni er óbreytt. Öll okkar rök gegn þessari stefnu standa. Þessar breytingartillögur meiri hluta efh.- og viðskn. breyta engu um þann þátt.

Virðulegi forseti. Ég átti nú ekki von á því að fulltrúi stjórnarandstöðunnar teldi að þessar breytingartillögur væru neinn sérstakur gleðiboðskapur. Þó er ég viss um það að hann hafi aðeins mýkst í málinu í kjölfar mikilla umræðna í efh.- og viðskn. um refaveiðarnar og geti verið sammála því að málið er komið í betra horf.

Herra forseti. Varðandi síðasta lið breytingartillagnanna um refaveiðar og fyrirkomulag þeirra get ég tekið undir með formanni efh.- og viðskn. að þar er fært til betri vegar en ég vil geta þess að það er grafalvarlegt mál hvernig staðið verður að refaveiðum og þátttöku ríkisins á því sviði og urðu um það mjög heitar umræður í efh.- og viðskn., enda fjölmargir sérfræðingar á því sviði í nefndinni. Ég vona að þó að við tökum kannski ekki stóra umræðu um fyrirkomulagið núna, við gerðum það vel í nefndinni, þá eigi þetta mál e.t.v. eftir að koma aftur til umræðu í tengslum við fjárlagagerðina, þ.e. þær tölur sem er ráðstafað til þessa merka málaflokks. En ég legg áherslu á það, herra forseti, að refaveiðar og þátttaka ríkisins í þeim málaflokki er ekki útrætt mál.

Hæstv. forseti. Í því frv. sem hér er til 2. umr. um ráðstafanir í ríkisfjármálum er ekki um að ræða miklar breytingar frá 1. umr. Þó eru þær nokkrar og satt að segja ekki allar til bóta. Ég ætla að fara yfir nokkrar greinar sem varða þær nefndir sem ég sit í á Alþingi. Í 1. gr. frv. er um að ræða svokallað ,,þrátt-fyrir``-ákvæði, þar sem lagt er til að tekjur sem áttu að renna til Þjóðarbókhlöðu og endurbóta menningarbygginga verði skertar og það þó að mjög brýn verkefni blasi við. Það hefði svo sannarlega verið full þörf fyrir þær 150 millj. kr. sem hér er lagt til að á næsta ári renni í ríkissjóð af áður mörkuðum tekjustofni til þessara verkefna því að margar af okkar menningarbyggingum þarfnast mjög viðhalds sem hefur verið látið dragast úr hömlu. Þessar sparnaðaraðgerðir hefðu kannski verið skiljanlegri væri ríkissjóður í miklum fjárhagsvanda. En þar sem hér er verið að samþykkja fjárlög með miklum tekjuafgangi, sumir segja með jafnvel enn meiri en gert er ráð fyrir í frv., þá fæ ég ekki séð hvaða brýna nauðsyn ber til að klípa af þessum lið og gagnrýni harðlega þá stefnu sem þarna kemur fram af hálfu ríkisstjórnar í varðveislu menningarmannvirkja. Ætlum við að láta það litla sem hefur náðst að byggja upp á undanförnum áratugum grotna niður? Það virðist því miður allt benda til þess. Í 2. gr. frv. er enn gert ráð fyrir að lagður verði á svonefndur fallskattur en útfærslan hefur svolítið breyst. Nú er gert ráð fyrir að greiða eigi 500 kr. fyrir hverja einingu sem áfangi sá er nemandi fellur í eða hættir í fyrir próf er virtur á og er þessi leið sennilega aðeins auðveldari í útfærslu en sú sem áður var rætt um. Það breytir þó ekki eðli málsins. Þetta er framúrskarandi óréttlát skattlagning. Það er mikil niðurlæging og persónulegt áfall sem nemendur upplifa þegar þeir falla eða gefast upp í námi, oft á tíðum af ástæðum sem þeim eru ekki sjálfráðar og þetta er því miður salt í sárin, herra forseti. Þetta hlýtur að koma verst við þá sem erfiðast eiga fyrir. Í þeim reglugerðarheimildum til hæstv. ráðherra, sem lagðar eru til í greininni, er gert ráð fyrir að hann útfæri nánar framkvæmd þessara laga og verður maður þá að vona að sett verði hámark á hvað hver nemandi má greiða. Hæstv. ráðherrann er svo sannarlega ekki öfundsverður af þeirri reglugerðarvinnu því að hún verður bæði flókin og erfið og mun hvað rekast þar á annars horn því að ofan í allt annað er um að ræða ólíkar gerðir framhaldsskóla. Þau uppeldismarkmið sem komið hefur fram að eigi að ná eru vægast sagt hæpin. Ef vinna á á móti brottfalli nemenda úr framhaldsskólum verður að gera það með aukinni sérkennslu og námsráðgjöf en ekki með því að taka upp ógnarstjórn af neinu tagi. Ég hef satt að segja oft undrast hverjum datt þessi fjáröflunarleið fyrir ríkissjóð í hug. Ég hef rætt þessi mál við fjölda skólamanna undanfarið og ekki einn einasti hefur mælt þessu bót í mín eyru. Þó verð ég að taka það fram að þetta á stuðning meiri hluta hv. menntmn. Ekki tekur betra við þar sem meiri hluti hv. efh.- og viðskn. mælir með því að ákvæði laga um að nemendur megi aldrei borga meira en 1 / 3 af efnisgjaldi í framhaldsskóla falli brott. Í staðinn eru tekin upp ákvæði um að nemendur sem njóta verklegrar kennslu eigi að greiða efnisgjald, þó að hámarki 12.500 kr. á önn, þ.e. um 25 þús. kr. á ári. Og er nú eins gott að sjálfur reglugerðarmeistarinn, hæstv. ráðherrann, kveði á um það í reglugerð að leggja verði fram reikninga fyrir sannanlegum efniskostnaði áður en gjaldið er innheimt, en þetta verði ekki eins konar skattur sem lagður er á alla nemendur í verknámi án tillits til þess hver efniskostnaður raunverulega er fyrir hvern og einn. Einnig verð ég að lýsa efasemdum mínum við réttmæti 25% álags á þá nemendur sem innrita sig utan auglýsts innritunartíma. Fyrir slíku geta verið eðlilegar ástæður, svo sem að nemandinn hafi ekki getað fengið skólavist í þeirri stofnun sem hann innritaði sig fyrst í og hefur slíkt verið nokkuð algengt. Ég tel að það eigi af hálfu þjóðfélagsins að gera allt sem unnt er til að laða nemendur á framhaldsskólastigi að skólanámi en ekki leggja á þá aukagjöld ef þeir innrita sig utan auglýsts tíma. Í staðinn mætti hugsa sér að námsráðgjafi ræddi sérstaklega við þá nemendur sem þannig stæði á fyrir og gengi úr skugga um að þeir ætluðu sér raunverulega að stunda nám af tilhlýðilegri alvöru og uppörvaði þá í leiðinni því sjálfsmyndin er stundum svolítið skekkt eftir að búið er kannski að neita þeim um skólavist í þeim skóla sem þau alltaf höfðu ætlað sér í. Það er nefnilega þannig að natni og umhyggja kennara og skólayfirvalda hafa sitt að segja til að vinna gegn námsleiða sem allt of margt ungt fólk þjáist af, oft um stundarsakir, og skiptir miklu máli að tekið sé rétt á þeim málum, þeir ekki flengdir með vendi eins og sumir virðast álíta heppilegast heldur með viðtölum og uppörvun. Í 9. gr. frv. er lagt til að lögbundið framlag til málefna fatlaðra verði skert með því að sett er þak á það fjármagn sem á að renna til Framkvæmdasjóðs fatlaðra við 165 millj. og þar með er áætlað að 265 millj. af erfðafjárskatti renni til ríkissjóðs, en samkvæmt lögum á það fé að renna til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Félmrh. hefur hér í umræðunni skýrt að nokkru leyti brottfall 20 millj. kr. sérmerkts framlags til sambýla fyrir geðfatlaða af fjárlögum. Hann segir 20 millj. hafa komið úr Framkvæmdasjóði fatlaðra til þessa verkefnis svo að framlagið sé í raun orðið 100 millj. eins og upphaflega var gert ráð fyrir. Hann segist þó sjálfur ætla að sjá til þess að þessar 20 millj. komi inn í fjárlög á árinu 1998 og er það vel. En betur má ef duga skal. Þetta er mjög viðkvæmur málaflokkur, þar sem mikið vantar upp á að nóg hafi verið aðhafst. Veldur það sérstökum áhyggjum núna þegar áætlað er að flytja málefni fatlaðra yfir til sveitarfélaganna. Þá hefur þessum málaflokki verið afar lítið sinnt og þarf að gera þar stórátak, því að öllum þeim sem eitthvað hafa kynnt sér málefni geðfatlaðra og aðstandenda þeirra sem skildir eru eftir með ofurmannlegar byrðar er ljóst að við svo búið má ekki standa. Það er meðal sérkennilegra nýjunga í þessu frv. að það er lagt til að Atvinnuleysistryggingasjóður fari að greiða fyrir starfsmenntun í atvinnulífinu, en áður var veitt til þess fjármagn á fjárlögum. Ég hélt fyrst að þetta ákvæði væri komið inn fyrir misskilning. Einhverjir þeir sem sömdu frv. hefðu ekki vitað um hlutverk þessa merka sjóðs, sem hefur verið að styrkja námskeið fyrir fólk í atvinnulífinu en þau hafa notið mikilla vinsælda. En þetta hefur því miður ekki verið sá misskilningur sem ég hélt því að þrátt fyrir mótmæli aðila vinnumarkaðarins, þar á meðal Vinnuveitendasambandsins, er þetta ákvæði enn inni. Þetta er grafalvarlegt mál því að með þessu er einnig lokað á leið til að styrkja atvinnuþátttöku kvenna sem gert var með sérstökum sjóði úr félmrn. Þá er ekki hægt að segja að þessi bandormur sem hér liggur fyrir lýsi sérstökum áhyggjum hjá stjórnarliðum vegna afkomu þeirra sem verða að sæta því hlutskipti að ganga um atvinnulausir. Hér er nefnilega gert ráð fyrir því að þegar hæstv. ríkisstjórn hefur gert ráð fyrir launahækkunum upp á 3,5% hækki atvinnuleysisbætur um 2%. Það er stórmannlegt nú í góðærinu að koma með tillögu í bandormi í þessum dúr, sérstaklega þar sem önnur frumvörp um vinnumarkaðsmál og atvinnuleysisbætur liggja fyrir hinu háa Alþingi, þar sem gert er ráð fyrir að setja þetta fólk í eins konar stjórnargrjót að hætti þeirra Sviðinsvíkinga forðum, að viðlögðum að sjálfsögðu bótamissi ef ekki verða þegin slík tilboð. Það væri nær að hér í þessu frv. væri ákveðið í eitt skipti fyrir öll að bætur eins og atvinnuleysisbætur, örorku- og ellilífeyrir, væru tekjutengdar þannig að ekki þyrfti að vera að slumpa á einhverjar lágmarksfjárhæðir til hækkunar slíkra bóta við afgreiðslu fjárlaga ár hvert. Slíkt getur ekki leitt til annars en að bætur til þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu lækki hlutfallslega eftir því sem lengra líður. Það er pólitík sem okkur er ekki sæmandi í okkar vel stæða þjóðfélagi.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á skipulagslögum frá umhvn. Nefndin stendur öll að flutningi þessa frv. Frumvarpið er flutt vegna breytinga sem hafa orðið annars vegar á embætti vita- og hafnamálastjóra og hins vegar vegna þess að um áramót verður embætti húsameistara ríkisins lagt niður. Til þess að fylla þá nefndarskipan sem húsameistari hefur átt aðild að í skipulagsstjórn ríkisins þarf að gera þessar lagabreytingar með þeim hætti að forsrh. skipi mann í skipulagsstjórn ríkisins. Eins og kom fram hér fyrr í máli mínu stendur nefndin að þessu einhuga og vænti ég þess að málið fái skjóta afgreiðslu hjá hæstv. Alþingi.

Herra forseti. Ég er dálítið hissa á þessu frv. sem lagt er fyrir núna þegar skammt lifir eftir af þingi. Ég skil það hins vegar svo af máli hv. formanns umhvn. að það sé nauðsynlegt að gera breytingar á þeim lögum sem lúta að skipulagsstjórn vegna þess að aðrar breytingar hafa áhrif á skipulagsstjórnina. Hér liggur fyrir ágætt frv. sem hefur hlotið mikið lof hjá þingheimi, lagt fram af hæstv. umhvrh., sem gerir ráð fyrir því að skipulagsstjórn verði lögð niður Ég tel það í sjálfu sér hið besta mál. Nú sýnist mér að hér sé verið að leggja til að hún lifi áfram, vegna þess að það á að fara þá leið að skipa nýja menn þar þótt tveimur embættum, sem hafa lagt til fulltrúa í skipulagsstjórnina, verði annaðhvort breytt eða þau lögð af, eins og í tilviki húsameistara ríkisins. Ég hefði talið að það væri þá eðlilegast, miklu betra og farsælla og í rökréttu samhengi við frv. hæstv. umhvrh. um skipulagsmál, að það yrði þá einungis fækkað í nefninni og ekki yrðu skipaðir þessir tveir fulltrúar og lögunum breytt í þá veru. Ég sé til að mynda ekki rökin fyrir því að forsrh. eigi að skipa sérstaklega eða tilnefna fulltrúa í skipulagsstjórn, vegna þess að búið er að leggja niður embætti húsameistara ríkisins. Ef það embætti verður lagt niður um áramót, þá þýðir það einfaldlega að það embætti getur ekki lagt til mann. Þá eru engin rök fyrir því að forsrh. tilnefni mann í þessa skipulagsstjórn. Ég held að það sé miklu æskilegra að skipulagsstjórn, ef hún þarf að vera áfram við lýði, verði þá minnkuð og fulltrúum í henni fækkað sem nemur þessum tveimur sem hv. þm. nefndi hérna. Úr stjórninni hverfi annars vegar sá fulltrúi sem áður var tilnefndur af Vita- og hafnamálastofnun, sem ekki er lengur til, og hins vegar fulltrúi húsameistara ríkisins og þetta verði þriggja manna stjórn. Ég tel að það séu góð rök fyrir þessu, herra forseti, vegna þess að það liggur fyrir að það er almennur vilji að skipulagsstjórn hverfi. Og við eigum þá frekar að stíga hálft skref í þá átt heldur en að taka upp þann hátt sem hér er lagður til.

Virðulegi forseti. Eins og þingheimi er kunnugt liggur fyrir frv. sem vísað hefur verið til umhvn. þar sem komið verður í endanlegt horf skipan skipulagsstjórnar en þá verður gengið frá þeirri nefnd sem hér er til umræðu. Því er sú tillaga sem kemur fram í þessu frv. vegna þess tímabundna ástands sem nú skapast þegar embætti húsameistara ríkisins verður lagt niður nú um áramót og þar til að hæstv. Alþingi hefur væntanlega samþykkt frv. til skipulags- og byggingarlaga. Ástæðan fyrir því að forsrh. er hér nefndur til þess að skipa í nefndina er sú að húsameistari ríkisins heyrir nú undir forsrh.

Herra forseti. Ég ætla mér ekki að fara að tefja framgang þingmála hér þegar svo stutt lifir þingsins. En mér finnst þetta skjóta dálítið skökku við þann raunveruleika sem blasir við. Raunveruleikinn er sá að þessi skipulagsstjórn á ekkert hlutverk lengur. Það á að leggja hana af og það er ekki hægt, eins og hv. formaður umhvn. gerir, að tala um tímabundið ástand þegar við erum að ræða um embætti húsameistara ríkisins vegna þess að það er ekki lengur til. Það er ekki til neitt sem heitir tímabundinn dauði. Annaðhvort hverfa stofnanir að fullu af yfirborði jarðar endanlega eða þær eru til. Embætti húsameistara ríkisins verður ekki til eftir áramótin þannig að það er ekki hægt að tala um neitt tímabundið ástand í lífsferli þeirrar stofnunar. Það er farið og farið hefur fé betra. Ég gæti af því tilefni farið hér með lítið ljóð eftir ágætt skáld, Stein Steinarr, sem endar svo: ,,Húsameistari ríkisins, ekki meir, ekki meir.`` Og ég fæ engin rök úr máli hv. þm. sem réttlæta það að forsrh., sem við vitum að vísu að hefur mikið vit á stórum og miklum húsbyggingum og hefur reist sér og Reykvíkingum marga góða minnisvarða, eigi í framtíðinni, meðan þessi tímabundni dauði embættis húsameistara ríkisins varir, að leggja til sérstakan mann í þessa stjórn. Það liggur fyrir í mjög skeleggu máli hæstv. umhvrh. að eins og hann, og ég hygg þingið, vill skipa málum sem lúta að skipulagi til framtíðar, þá á ekki að vera nein skipulagsstjórn og þá eigum við bara að stíga hálft skref núna og fækka í þessari stjórn, minnka hana fremur en að samþykkja þennan hortitt.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá utanrmn. um þær tillögur sem forseti hefur kynnt, um fullgildingu hins svokallaða úthafsveiðisamnings. Utanrmn. hefur haft þetta þingmál til meðferðar í allt haust og hafði reyndar fylgst með aðdraganda málsins allvel undanfarin missiri. Nefndin leitaði álits bæði frá sjútvn. og umhvn. þingsins og þær nefndir báðar mæla með samþykkt tillögunnar eins og utanrmn. gerir samhljóða.

Herra forseti. Aðeins fáein orð í tilefni af því að þessi merki samningur er hér að koma til lokaafgreiðslu. Sjútvn. fékk málið frá utanrmn. og fjallaði talsvert um það og mælir með staðfestingu samningsins eins og fram kom. Ég vil leggja sérstaka áherslu á það sem kemur fram í umsögn okkar að við teljum mjög mikilvægt að íslensk stjórnvöld vinni mjög vel að undirbúningsvinnu á því tímabili sem nú fer í hönd, frá því að við fullgildum samninginn fyrir okkar leyti, einna fyrstir þjóða ef ekki fyrstir, ekki kannski fyrstir en þó í fremstu röð. Og vonandi verður þess ekki mjög langt að bíða, að tilskilinn fjöldi ríkja hafi fullgilt samninginn þannig að hann komist til framkvæmda sem bindandi gjörningur að þessu leyti. En á þeim tíma er að okkar dómi afar mikilvægt að íslensk stjórnvöld undirbúi málin og búi í haginn eins og kostur er fyrir okkur til þess að nýta okkur réttindi samningsins til að byggja sem allra sterkasta stöðu gagnvart túlkun hans, gagnvart uppbyggingu þeirra stofnana sem samningurinn gerir ráð fyrir og þá sérstaklega úrskurðarfarveginn sem samningurinn leggur niður. Þar geta upphafsskrefin og fyrstu árin skipt mjög miklu máli eins og reynslan sýnir í öðrum sambærilegum tilvikum. Það er alveg ljóst að með þessu hefur þjóðarétturinn á úthöfunum verið samningsbundinn og honum markaður farvegur. Þessi samningur kemur til með að hafa gríðarleg áhrif og gríðarlega þýðingu fyrir þróun þjóðaréttarins um væntanlega langa framtíð líkt og hafréttarsamningurinn hefur haft, jafnvel þótt hann væri ekki kominn í gildi. Það skiptir því mjög miklu máli að við bregðumst þannig við að við reynum að túlka þá möguleika sem hann býður upp á okkur til handa með jákvæðum hætti og beita þeim í okkar þágu. Ég held að það sé ótvírætt hægt að segja, herra forseti, að það er heilmikil vinna eftir í íslenska stjórnkerfinu einfaldlega að fara yfir þetta mál og undirbúa þátttöku okkar og framgöngu á þessu sviði. Það eru t.d. hlutir sem þarf að taka afstöðu til á næstu missirum. Ætla Íslendingar að móta þá stefnu að við viljum byggja upp sjálfstæðar svæðisstofnanir hér í okkar heimshluta til að fara með fiskveiðistjórnunina á aðliggjandi hafsvæðum? Viljum við nota þær heimildir sem samningurinn býður upp á t.d. til þess að til verði sjálfstæð svæðisstofnun í norðvestanverðu Atlantshafinu, þar sem við og nágrannar okkar, Færeyingar og Grænlendingar, gætum verið aðalgerendurnir? Álitamál af þessu tagi kalla á að hlutirnir séu skoðaðir og ég vil því enda með því, herra forseti, að undirstrika á nýjan leik mikilvægi þess að slík vinna fari fram.

Herra forseti. Þessi breytingartillaga meiri hluta efh.- og viðskn. er formlega mjög slæm. Hér er vísað til tryggingasjóðs einyrkja og sagt í lagatextanum: ,,Er sett hafa verið lög um tryggingasjóð einyrkja`` o.s.frv. Það er vísað í sjóð sem ekki er til. Það er getið um tryggingasjóð einyrkja í frv. sem bíður 1. umr. Það er óhæfa í lögum að vísa í lög sem ekki eru til þótt í ákvæði til bráðabirgða sé og þó svo fordæmi um slíka afgreiðslu séu til. Þetta er óvönduð lagasetning. Ég hef ekki á móti efni málsins og það hefur komið alveg skýrt fram af minni hálfu. Ég hef boðist til þess í efh.- og viðskn. að standa að því að nefndin flytti þessa tillögu þegar frv. um tryggingasjóð einyrkja var komið á það stig í þinginu að hægt væri að lögfesta þetta samtímis. Það ber enga brýna nauðsyn til þess að setja þetta ákvæði til bráðabirgða eins og lagt er til í tillögu meiri hlutans. Ég sit hjá við afgreiðslu þessarar breytingartillögu en varðandi tryggingagjaldið í heild hefur það komið fram að við þingmenn jafnaðarmanna styðjum það frv.

Herra forseti. Meginbreytingin á þessu frv. til laga um breytingu á virðisaukaskattslögunum tengist þeirri heimskulegu og ranglátu ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar frá síðasta ári að fella niður eða stórlækka endurgreiðslu til húsbyggjenda eða þeirra sem eru að endurbæta húsnæði sitt vegna vinnu á byggingarstað úr 100% í 60%. Þessi óskynsamlega ráðstöfun er mjög íþyngjandi fyrir þá sem þannig stendur á hjá að þeir eru að leggja í kostnað af þessum sökum. En hún er líka heimskuleg frá skattalegu sjónarmiði séð þar sem enginn vafi er á því að hún stóreykur hættuna á undanskotum og svartri atvinnustarfsemi. Það er sérstaklega umhugsunarvert nú þegar fyrir liggja nýjar upplýsingar um að tekjur ríkisins af virðisaukaskatti hafa af einhverjum ástæðum mitt í góðærinu farið lækkandi nú síðustu mánuðina, að menn skuli þá eftir sem áður ætla að halda til streitu jafnóskynsamlegri ráðstöfun og þessi er. Við erum algerlega andvíg þessari breytingu, herra forseti, og greiðum atkvæði gegn henni í stjórnarandstöðunni.