Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur verða að loknum liðnum um störf þingsins, um kl. 11. Um kl. hálfeitt verður gert hlé á fundinum vegna funda í þingflokkum. Það stendur til kl. hálftvö. Forseti áformar að hafa fund eftir kvöldmat og verður kvöldmatarhlé milli kl. 19 og 20.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað í upphafi þingfundar, þar sem allmargir hv. þingmenn hafa lýst því yfir að þeir ætli að ræða vinnubrögð í nefndum á eftir, til að vekja athygli á því að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd er enn að störfum þrátt fyrir að þingfundur sé hafinn. Samkvæmt mínum nýjustu fréttum er enn verið að taka á móti gestum og spyrja þá. Ég geri alvarlegar athugasemdir við þetta, frú forseti, og óska eftir því að annaðhvort verði upphafi þingfundar frestað þar til nefndin hefur lokið störfum eða hæstv. forseti sjái til þess að nefndarfundinum ljúki hið snarasta.

Forseti vill geta þess að það er ekki með heimild forseta að nefndir fundi þegar þingfundur er hafinn. Þau skilaboð hafa þegar borist til nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég er með fyrirspurn til hv. 2. þm. Suðurk., Bjarna Benediktssonar, um Ísland og Evrópumálin. Ein mesta breyting sem orðið hefur á stjórnskipun Íslands átti sér stað með gildistöku samninganna um Evrópska efnahagssvæðið og Schengen. Með samningunum tóku Íslendingar á sig þær kvaðir að yfirtaka stóran hluta löggjafar Evrópusambandsins án þess að geta haft áhrif á hana nema að mjög svo takmörkuðu leyti, og það nær eingöngu hvað varðar innleiðingu löggjafar. Spurt er: Hversu lengi ætlar Sjálfstæðisflokkurinn, stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn á þingi, og leiðtogi hans að sætta sig við að Alþingi Íslendinga, ríkisstjórn Íslands og flokkurinn sjálfur hafi nær enga möguleika á að hafa áhrif á þá löggjöf sem landsmenn eru skikkaðir til að fara eftir vegna aðildar að EES og Schengen? Samningurinn við Evrópska efnahagssvæðið hefur vissulega orðið okkur Íslendingum að mörgu leyti til góðs. Hann er hins vegar engan veginn ásættanlegur fyrir þjóð sem vill telja sig sjálfstæða og fullvalda. Samningurinn er einn ólýðræðislegasti alþjóðasamningur sem nokkurn tíma hefur verið gerður af sjálfstæðri þjóð, ef ekki sá ólýðræðislegasti. Allar aðrar EFTA-þjóðir litu á hann sem skammtímasamning. Þessi skammtímasamningur hefur hins vegar breyst í langtímasamning fyrir okkur Íslendinga. Ef löggjöf Evrópusambandsins er svo góð að við þurfum ekki að hafa áhrif á hana hlýtur að vera enn betra fyrir okkur að vera innan sambandsins þar sem við getum meðal annars haft frumkvæði að lögum og gert Ísland að stórveldi þegar kemur að sjávarútvegsmálum innan sambandsins. Sjálfstæðisflokkurinn var eitt sinn mikilvægasti hlekkurinn í tengingu landsins við vestræna samvinnu. Í dag fer vestræn samvinna Evrópuþjóða fram 

Frú forseti. Í þeirri vinnu sem fram hefur farið á Alþingi við að meta áhrifin af EES-samningnum og mögulegt frekara samstarf við Evrópusambandið hefur niðurstaðan verið mjög ákveðið sú að við á Alþingi séum ekki að nýta þau tækifæri sem okkur gefast í EES-samstarfinu til að hafa þau áhrif sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni, þ.e. við á Alþingi höfum ekki nýtt okkur þau tækifæri sem gefast í EES-samstarfinu til að taka þátt í nefndastarfi á því stigi mála þegar engar ákvarðanir hafa enn verið teknar, áður en mál eru tekin upp í EES-samninginn. Mig langar hins vegar að taka upp þau orð hv. þingmanns að við séum án allra áhrifa við innleiðingu löggjafar og velta því upp hvort hv. þingmaður trúi því í raun og veru að með því að undirgangast fleiri svið Evrópusamstarfsins, t.d. á sviði utanríkismála og fiskveiðistjórnar, öðluðumst við einhver völd. Við ættum kannski 4–6 þingmenn af hátt í 800 og því verður auðvitað ekki haldið fram með nokkrum rökum að þeir örfáu þingmenn í þessu mikla hafi þingmanna í Evrópusambandinu gætu haft einhver áhrif sem máli skiptu. Þess utan líta menn í Evrópusambandslöndunum á það fyrirkomulag sem Evrópusambandsríkin hafa komið sér upp sem gríðarlegt vandamál og mikinn lýðræðishalla. Það birtist til dæmis í því að kosningaþátttaka til Evrópuþingsins er víðast hvar einungis um 25%. Hér á Íslandi er þróunin öll í átt til meira beins lýðræðis, til íbúakosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna, og Íslendingar eru þess vegna 

Virðulegi forseti. Ég vildi gera að umtalsefni vinnubrögðin í þinginu á síðustu dögum fyrir sumarhlé. Við fjölluðum á fundi í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd í gær um hið svokallaða minna frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra í sjö og hálfa klukkustund, bæði um morguninn og svo langt fram á nótt. Aftur hófum við vinnuna í morgun og til að segja alveg eins og er eru allir umsagnaraðilar sem hafa komið á fund nefndarinnar, við höfum fengið marga gesti, með neikvæð viðhorf í garð þessa frumvarps, telja það vanbúið, brjóta stjórnarskrá og annað í þeim dúr. Það er alveg með ólíkindum, frú forseti, að við séum að fjalla um þetta mál og það sé verið að tala í fjölmiðlum og út í frá um að það eigi að klára það á næstu sólarhringum þegar það er frágangssök að koma nálægt þessu máli. Þetta er ekki hægt. Þetta er ofbeldi framkvæmdarvaldsins gagnvart Alþingi. Við erum ekki að vanda vinnubrögðin. Við stöndum eins og einhver afgreiðslustofnun og hlustum á hvern gestinn á fætur öðrum koma fyrir nefndina og segja okkur að það sé ekki hægt að gera þetta svona, það brjóti stjórnarskrá og skili ekki nokkrum árangri, það sé algjörlega óljóst fyrir hverja verið sé að setja þessi lög og það sé ekkert markmið í þessu frumvarpi, ekki neitt. Til hvers erum við í svona vinnubrögðum? Er það þetta sem mun skila okkur áfram í endurreisn atvinnulífsins? Ég verð að segja alveg eins og er, frú forseti, að við á þinginu verðum að taka völdin í okkar hendur. Það er ekki hægt að standa svona að vinnubrögðunum hér inni, það er ekki hægt. 
            

Virðulegi forseti. Mig langar að taka undir orð hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar. Það er vitanlega algerlega óþolandi þegar þingnefndir funda með þeim hætti sem gert er núna í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, ég held að það hafi verið fundað til kl. 1 eftir miðnætti í gærkvöldi. Gestir eru teknir inn og þetta er allt gert í miklum flýti. Gestir fá sólarhring eða tvo til að skila álitsgerðum um einhverjar mestu breytingar sem verið er að gera á grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar. Er það þannig, frú forseti, sem við ætlum að vinna í þinginu í framtíðinni? Er það þannig sem við ætlum að láta hlutina gerast, að fara á einhverju hundavaði yfir svo stórt mál sem hér er um að ræða? Það er vitanlega erfitt og í raun mjög sorglegt að horfa upp á að þegar verið er að semja um frágang á ýmsum þingmálum og reyna að ljúka þingstörfum gefi forsvarsmenn sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar það í skyn í fjölmiðlum að frumvarpið muni klárast á helginni. Virðulegur forseti þarf þá að fara að gera grein fyrir því hvort við ætlum að funda hér á föstudag eða laugardag. Frá því hefur ekki verið gengið og um það hefur í rauninni ekki verið rætt. Það er algerlega óþolandi, frú forseti, hvernig haldið er á málum, sérstaklega þegar kemur að þessari nefnd sem nú er að störfum. Við hljótum að gera þá kröfu að þá verði unnið faglega og farið vandlega yfir þær athugasemdir sem koma fyrir nefndina. Eins og þingmenn sem eiga sæti í nefndinni lýsa því er tekið við athugasemdum og þær eru allar á einn veg, menn eru á móti þessu frumvarpi og finna því allt til foráttu. Samt sem áður heyrum við í fjölmiðlum að það eigi að gera þetta mál að lögum, það skuli klárast á þessu þingi áður en sumarið gengur í garð. Það er óásættanlegt, frú forseti, og ber vott um það að þingið setur niður þegar kemur að vinnubrögðum.

Frú forseti. Ég vil taka upp umræðuna sem hv. þm. Baldur Þórhallsson kom með hingað inn um EES og Evrópusambandið. Evrópusambandið er ágætissamband, það hefur náð sínu markmiði, það hefur ekki orðið styrjöld í 65 ár í Evrópu. Það var markmið Evrópusambandsins. Styrjaldir eru ekkert vandamál á Íslandi. Og draumur hv. þingmanns um áhrif á löggjöf í Evrópusambandinu er bara draumur. Þar ráða Þjóðverjar nr. 1, Frakkar, Spánverjar og Bretar nr. 2 og svo einhvers staðar lengst aftast eru Finnar. Íslendingar mundu ekki ráða neinu þótt þeir gengju þarna inn. Þeir gætu hins vegar í dag, nákvæmlega eins og þá, haft frumkvæði og komið með snjallar lausnir á lagasetningu. Við höfum lent í innlánstryggingakerfinu sem Evrópusambandið hannaði og við getum bent þeim á galla þess - en það hefur ekki verið gert. Menn hafa ekki einu sinni notað þau tækifæri sem þeir hafa. Ég hef áður heyrt um drauminn um stórveldið í sjávarútveginum. Þetta heyrðist í útrásinni, þá voru Íslendingar einhvern veginn sérstakir í fjármálum. Ég hugsa að Spánverjar þykist hafa miklu meira vit á sjávarútvegi en Íslendingar. Ég efast ekki um það. Eflaust gætu Evrópuþjóðirnar lært eitthvað af okkar ágæta fiskveiðistjórnarkerfi, en það mundi ekki hindra þá í að breyta því tíu árum seinna þannig að Spánverjar mættu veiða á Íslandi. Nema hvað? Ég bendi á að Íslendingar hafa 600 ára reynslu af því að vera í sambandi við þjóð í Evrópu. Það var ekki góð reynsla. Samt voru Norðmenn og Danir ekki slæmar nýlenduþjóðir, langt því frá. Það sem gerðist var að valdið var langt frá Íslandi, eins og það verður núna, það verður í Brussel, og þeir sem eru með valdið í höndunum gleyma Íslandi í önnum dagsins.

Frú forseti. Ég vil blanda mér aðeins í umræðurnar í tengslum við EES og Evrópusambandið. Á umliðnum vikum höfum við rætt nokkuð mikið um Evrópusambandið og EES-samninginn. Það hefur verið mikill samhljómur í þinginu um að þingið eigi að nýta sér betur þau tæki og tól sem það hefur, en hefur ekki nýtt sér í tengslum við EES-samninginn, m.a. að hafa áhrif í Brussel, vera með talsmenn þar. Það höfum við ekki gert en það er nokkurn veginn, eins og ég segi, samhljómur um að það hefðum við betur gert og ættum að gera. Ef ég væri í sporum hv. þm. Baldurs Þórhallssonar hefði ég meiri áhyggjur af ríkisstjórninni sjálfri hvað viðkemur Evrópusambandsumsókninni. Ég held að hann ætti frekar að beina sjónum sínum að hæstv. ráðherrum í ríkisstjórn eins og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þegar kemur að öllu ESB-umsóknarferlinu. Þar fara menn að mínu mati einfaldlega ekki eftir því sem þingsályktun frá Alþingi kveður á um varðandi umsóknarferlið að ESB.  
            

Virðulegi forseti. Ég fékk í hendurnar í gær svar frá velferðarráðherra við fyrirspurn minni um Íbúðalánasjóð og sérfræðiaðstoð. Það tók rúmlega níu mánuði að fá það svar, en hæstv. ráðherra hefur til þess tíu daga. Það komu að vísu svör sem voru út í hött og ég þurfti að fá lögfræðiálit til að fá loksins svarið. Það er að vísu ekki fullnægjandi og ég mun fylgja því nánar eftir, þ.e. spyrjast frekar fyrir um þessa hluti og fylgjast grannt með svörunum. Það er mjög athyglisvert sem þar kemur fram og ég mun fylgjast grannt með því hvaða fjölmiðlar sjá sér hag í því að upplýsa hvað þar stendur. Það verður frétt í sjálfu sér líka. Virðulegi forseti. Út af Evrópumálunum hvet ég hv. þm. Baldur Þórhallsson, sem þekkir þessi mál vel, til að upplýsa almenning og þá sem hann á að upplýsa alla jafna um hvað er hér á ferðinni. Þegar hv. þingmaður heldur því fram að við getum orðið stórveldi í sjávarútvegsmálum, af hverju segir hv. þingmaður ekki frá því að við flytjum sjávarútvegsmálin yfir til Brussel? Hv. þingmaður veit það. Breskur þingmaður sem ég hitti einu sinni sagði: Vandi minn núna - af því að hann var í sjávarútvegskjördæmi - er að þegar ég er spurður út í sjávarútvegsmál verð ég að segja: Þið verðið að tala við Evrópuþingmanninn. Það er nú allt stórveldið. Menn geta haldið því fram að einhverjar reglur við að ganga inn í Evrópusambandið henti okkur ágætlega núna, en það eru samt reglur þess. Ef einhver er svo bjartsýnn að telja að Íslendingar muni stýra Evrópusambandinu ef þeir ganga þar inn er það eitt almesta ESB-trúboð sem um getur og er nú af nógu að taka eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns. 
             Ég held, virðulegi forseti, að hv. þingmaður ætti að snúa sér að sinni eigin ríkisstjórn og hvetja hæstv. ráðherra til að beita þeim öflum sem við höfum, alveg eins og Noregur gerði, 

Forseti minnir á tímamörk í þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Nú fer að styttast í störfum þingsins, a.m.k. ef miðað er við þá starfsáætlun sem ég veit að hæstv. forseti er mjög einbeittur í að standist hér.  Þess vegna kemur mjög á óvart þegar maður heyrir, eins og hér hefur komið fram í umræðunni, hvernig málum er háttað í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Ég þarf ekki að rekja þá óvirðingu framkvæmdarvaldsins við þingið að koma með þessi makalausu frumvörp hingað tveimur mánuðum eftir að fresturinn til þess rann út. Svo heyrir maður í hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur í útvarpsviðtali í morgun þar sem henni er greinilega slétt sama um það sem hæstv. forseti hefur þó lagt mikla áherslu á, starfsáætlunina. Hv. þingmaður sagði: Ja, við höfum nú fimmtudag og föstudag, sem ég vek athygli á að er ekki á starfsáætlun og ekkert samkomulag um að nýta til þingfunda, og ef það gengur ekki förum við bara með þetta inn í sumarið. Hún tekur þar með undir hótanir hæstv. forsætisráðherra sem lætur aldrei tækifæri ónotað til að hóta þingi og þjóð með einhverjum hætti. Ég spyr hæstv. forseta: Hver fer með dagskrárvaldið á þinginu? Er það hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir? Gerir ríkisstjórnin sér ekki grein fyrir því að þetta sjávarútvegsmál er dautt, nákvæmlega eins og þau gáfust upp í gær fyrir stóra málinu? Þau áttuðu sig á því góðu heilli að það mun ekki komast hér í gegn þannig að þau 

Frú forseti. Mig langar að blanda mér aðeins í umræðuna sem hófst með ræðu hv. þm. Baldurs Þórhallssonar um Evrópusambandið og þá vinnu sem er í gangi um hugsanlega aðild Íslands að því. Ég vil byrja á að rifja það upp að eins og þingheimi er að sjálfsögðu kunnugt eru skiptar skoðanir um það mál innan stjórnmálaflokka og milli stjórnmálaflokka. Svo er líka í samfélaginu öllu og það er eðlilegt að. Það er eðlilegt að sú rökræða fari fram á hinum pólitíska vettvangi, líka í sölum Alþingis. Það sem mér finnst hins vegar skipta afar miklu máli í því efni er að Alþingi ákvað sumarið 2009 að við skyldum sækja um aðild að Evrópusambandinu og síðan skyldi þjóðin leiða það mál til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Burt séð frá því hvaða skoðanir við kunnum að hafa á Evrópusambandinu og hvaða afstöðu hvert og eitt okkar mun taka þegar samningsniðurstaða liggur fyrir er mjög mikilvægt að við vöndum til verka í þeirri vinnu sem við erum í  Það eru að sjálfsögðu líka hagsmunir þeirra sem berjast gegn aðild að Evrópusambandinu að niðurstaðan sé þannig að þjóðin standi frammi fyrir tveimur góðum kostum, hvort sem hún segir já eða nei. Það er mjög mikilvægt. Það geta ekki verið hagsmunir og það getur ekki verið málflutningur einstakra þingmanna að þeir vonist til þess að niðurstaðan verði vond þannig að ef þjóðin tekur til dæmis samt sem áður ákvörðun um að samþykkja samninginn bíði hennar ekki góð framtíð.  
             Ég er þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt að við vöndum til verka. Við höfum leiðsögn Alþingis í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar að leiðarljósi í öllum málaflokkum, m.a. í hinum erfiðu og ögrandi málaflokkum sjávarútvegs- og landbúnaðarmála, og tökum mið af þeirri leiðsögn sem Alþingi hefur veitt í því efni. Þar sem ég kem mun ég leggja mig fram um að vinna í þeim anda, alveg burt séð frá því hver afstaða mín er svo og míns flokks 

Virðulegi forseti. Mig langar til að taka undir með þeim þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem hafa komið upp og gagnrýnt vinnubrögð í þinginu, ekki sérstaklega út af því máli sem þau tóku til umræðu, fiskveiðistjórnarmálinu, heldur almennt. Ég tel að eitt af því brýnasta sem við þurfum að gera í þessari virðulegu stofnun sé að taka starfshætti okkar til alvarlegrar endurskoðunar.

Heyr, heyr.

Það eru ekki bara fiskveiðistjórnarmálin, alls konar mál fljóta í gegn á síðustu dögum þingsins og það væri ósatt að segja að við hefðum það ráðrúm og þann tíma sem við þurfum til að hugleiða þessi mál. Þessi lenska hefur verið í þinginu um áraraðir. Þetta er nokkuð sem við ætluðum okkur að breyta en höfum ekki gert. Nú er kjörtímabilið hálfnað og ég skora á félaga mína sem styðja ríkisstjórnina til að bæta úr og ég skora á framkvæmdarvaldið að koma fyrr með mál inn í þingið á næsta ári þannig að við höfum tíma til að fara yfir þau og gaumgæfa vel og vandlega það sem við erum að gera hér. Það á væntanlega að standa til langrar framtíðar og þetta er hið alvarlegasta mál. Síðan langar mig aðeins að koma inn á Evrópumálin. Ég ætla einfaldlega að segja að ég skil ekki það fólk sem heldur að þjóð skipti ekki máli þótt lítil sé. Það er annað að vera inni í fundarherberginu en frammi á gangi þegar ákvarðanir eru teknar. Við hljótum að sjá það sjálf hér að aðstoðarmenn sem fylgja til dæmis ráðherrum á fundi hafa ekki mikið um það að segja hvað sagt er hér inni þó að þeir geti hvíslað að þeim frammi. Kannski fer ráðherrann ekki eftir því sem honum var sagt, eða henni.  
            

Frú forseti. Ég tek undir þá nálgun sem hv. þm. Baldur Þórhallsson var með í Evrópusambandsmálunum áðan og það sem hann sagði um tengsl Íslands við Evrópusambandið. Það sem mest er um vert núna er að áralöng umræða um það hvernig hagsmunum landsins sé borgið í sambandi við Evrópusambandið verði leidd til lykta með lýðræðislegum hætti eins og hérna hefur komið fram, með þjóðaratkvæðagreiðslu. Fyrir tveimur árum tók Alþingi með fulltingi þingmanna úr öllum þingflokkum ákvörðun um að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Núna í júlí eru komin tvö ár. Okkur ber skylda til að gera hvaðeina úr því til að ná sem allra bestum samningi í stað þess að reyna í sífellu að laska ferlið og gera það tortryggilegt eins og lenska er í þjóðfélagsumræðunni í dag. Ég tel sjálfur að Íslandi sé betur borgið innan Evrópusambandsins en við það meingallaða fyrirkomulag sem EES-samningurinn sannarlega er. Hann var biðleikur eins og fram kom á sínum tíma, að mörgu leyti baneitraður biðleikur, og það var mikil þjóðarblekking að það væri besta mögulega staða Íslands gagnvart Evrópusambandinu þegar fram í sækti enda núna liðnir tæpir tveir áratugir frá því að sá samningur var gerður. Sú aukaaðild er um margt óheppileg og gagnast ekki lengur nema að litlu leyti. Því ber okkur skylda til að freista þess að ná sem allra bestum samningi þar sem við tryggjum bæði hagsmuni sjávarútvegsins, landbúnaðarins eins og hérna hefur komið fram ítrekað í umræðunni og hvað varðar upptöku evru í stað krónu. Viðkvæmasti og erfiðasti málaflokkurinn verður sjálfsagt landbúnaðarmálin. Við þurfum að leggja mikla vinnu í að tryggja sem allra best hagsmuni landbúnaðar eftir að tollvernd fellur niður með auknum beingreiðslum og öðrum slíkum stuðningi. Um þetta þurfum við að ná samstöðu þvert á flokka og ná umræðunni upp úr þeim skotgröfum sem hún gjarnan er sett ofan í á Alþingi og víðar, ræða þetta á málefnalegum forsendum og ná fyrir Ísland sem allra bestum samningi við Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekkert nýtt að Evrópusambandssinnar haldi því fram að Íslendingar eigi að ganga í Evrópusambandið til að hafa áhrif vegna þess að stærstur hluti ESB-gerða hafi verið tekinn upp í íslenskan rétt í gegnum EES-samninginn. Ég lét taka þetta saman fyrir mig í tölum á 131. löggjafarþingi, 2004–2005, og spurði hversu margar gerðir Evrópusambandið hefði samþykkt á árunum 1994–2004. Samkvæmt upplýsingum úr lagagagnagrunni Evrópusambandsins voru þær 38.936. 2.527 þessara gerða höfðu verið teknar upp í EES-samninginn og innleiddar hér á landi í samræmi við skuldbindingar okkar samkvæmt honum, þ.e. 6,4%. Einungis í 101 tilviki, 0,2% tilvika, kallaði slík innleiðing á lagabreytingu hér á landi. Þetta eru þær staðreyndir sem liggja fyrir í málinu og það er mikilvægt að þeir sem blanda sér inn í umræður um Evrópusambandið og halda því fram að stærstur hluti reglna Evrópusambandsins hafi verið tekinn upp í íslenskan rétt séu með réttar tölur og réttar staðreyndir í málinu. Því var ekki til að dreifa hjá hv. þm. Baldri Þórhallssyni í hans ágætu ræðu áðan. Ég vil síðan segja það um málið að öðru leyti að ég held að það sé mikið ofmat að Íslendingar verði einhvern tímann stórveldi á sviði sjávarútvegsmála eða í öðrum málaflokkum innan Evrópusambandsins. Við munum fá fjóra til fimm þingmenn af 800 á Evrópuþinginu og það sér hver maður að slík þjóð verður ekki stórveldi á þeim vettvangi. 
             Ég vil síðan segja við hv. þingmann að hann þarf ekki að hafa áhyggjur af Sjálfstæðisflokknum í sambandi við Evrópumálin. Örvæntingin er öll hjá Samfylkingunni og ég minnist þess að hún er svo mikil að það er ekki langt síðan að hæstv. forsætisráðherra, 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins til að blanda mér inn í þessa stórkostlegu Evrópuumræðu sem hefur átt sér stað hér í dag. Hér er talað um að Íslendingar geti orðið stórveldi á sviði sjávarútvegsmála innan Evrópusambandsins. Ég minni hv. málshefjanda, hv. þm. Baldur Þórhallsson, á að við Íslendingar erum stórveldi í sjávarútvegi. Íslendingar eiga 40% af heildarafla Evrópusambandsins þannig að vitanlega erum við stórveldi og hag okkar er best borgið fyrir utan Evrópusambandið því að nú er ríkisstjórnin farin af stað með aðlögunarferli að hinu gamla Evrópusambandi. Ég minni á að árið 2014 verður Lissabon-sáttmálanum breytt sem er nokkurs konar stjórnarskrá Evrópusambandsins og þá tekur við nýtt Evrópusamband. Hér hefur ríkisstjórnin talað fyrir því að hin svokallaða þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram árið 2013. Ef að því kemur koma Íslendingar til með að greiða atkvæði um hið gamla Evrópusamband. Svo getum við farið yfir það hverju Samfylkingin lofaði þegar þessi mál voru á dagskrá. Það átti að fá hraðferð inn í Evrópusambandið, gengið átti að styrkjast, evran var handan við hornið bara við það eitt að leggja inn umsókn. Frú forseti. Ekkert af þessu hefur gerst. Til að leysa málið því að framsóknarmenn eru miklir samvinnumenn og tala fyrir sátt í samfélaginu langar mig til að segja þingheimi að í dag verður dreift í þinginu breytingartillögu með nýrri dagsetningu að þjóðaratkvæðagreiðslu við þingsályktunartillögu sem ég hef þegar lagt fram um að Íslendingar fái að ganga að kjörborðinu strax og greiða atkvæði um það hvort halda eigi áfram með þetta ferli eða ekki. Nú hef ég breytt dagsetningunni í þriðja sinn og stendur í þingskjalinu: 

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að ræða ástandið á gossvæðunum á Suðurlandi. Ég hef mikinn áhuga á að heyra frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, starfandi formanni umhverfisnefndar, hvaða áform séu uppi um uppgræðslu og gróðurstyrkingu til að koma í veg fyrir það mikla öskufok sem er þarna á svæðinu. Ég kom frá Vestmannaeyjum í gær. Það var brúnt yfir að líta þegar maður horfði í átt að Eyjafjöllunum. Síðan hef ég heyrt úr Skaftárhreppi að þar hafi staðan verið mjög slæm og að það hafi verið mjög hvasst undanfarið. Landgræðslan fékk töluverða fjármuni í fyrra til að vinna að uppgræðslu undir Eyjafjöllunum en hefur núna hins vegar verið í ákveðinni óvissu um fyrirætlanir, bæði varðandi nauðsynlega uppgræðslu undir Eyjafjöllunum og náttúrlega þessa erfiðu stöðu sem er sérstaklega fyrir austan Kirkjubæjarklaustur. Fólk þar kallar hreinlega eftir að heyra til hvaða aðgerða stjórnvöld ætla að grípa til að binda öskuna. Stuttu áður en gos hófst í Grímsvötnum fóru þingmenn Suðurkjördæmis og þingmenn í allsherjarnefnd og heilbrigðisnefnd í heimsókn til þeirra bæja sem fóru verst út úr gosinu undir Eyjafjallajökli. Við stoppuðum mjög stutt við á þessum bæjum, fórum út í 5–10 mínútur og urðum að flýja undan roki, sandi og ösku sem blés þarna um. Við þetta býr fólk dagsdaglega. Staðan er mjög erfið núna í Skaftárhreppnum. Við megum heldur ekki gleyma, eins og ég var að minnast á, hvernig staðan er undir Eyjafjöllunum. Ég óska hér með eftir að fá upplýsingar. Ég vonast til þess að starfandi formaður 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur kærlega fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga og brýna verkefni. Ég vil byrja á að taka fram að það er auðvitað forgangsverkefni Landgræðslunnar, umhverfisráðuneytisins og stjórnvalda að hefta og græða upp öskuna frá gosstöðvunum í Vatnajökli. Landgræðslan hefur lagt fram áætlun um uppgræðslu á öllu þessu svæði. Mér er ekki kunnugt um hversu háar fjárhæðir þar er um að tefla en sú áætlun er til skoðunar í ráðuneytinu og verður lögð fyrir ríkisstjórn á allra næstu dögum. Ég vil rifja upp að áætlun Landgræðslunnar sem sneri að uppgræðslu eftir Eyjafjallajökulsgosið hljóðaði upp á um 100 millj. kr. Gríðarlega mikil og góð reynsla fékkst í því verkefni í fyrra en það er rétt sem hv. þingmaður nefndi, það þarf að halda áfram á því svæði líka. Þetta verkefni núna fyrir austan er hins vegar ólíkt því sem var á söndunum fyrir sunnan og í kringum Eyjafjallajökul, þar voru árfarvegirnir vandamálið, kakkstíflaðir af mikilli ösku. Fyrir austan er núna öskulagið hins vegar margfalt þykkara og hættan á foki þess vegna öll önnur. Ég á von á því að ekki standi á stuðningi stjórnvalda eða ráðuneytisins við fólk fyrir austan með að fylgja þeirri áætlun sem Landgræðslan er nú að kynna. Ég er alveg sannfærð um að þingmenn taka allir undir að þetta er mikið forgangsverkefni.

Virðulegi forseti. Sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hefur nú setið á fundum í um það bil tíu tíma og síðasta fundinum í gærkvöldi lauk í raun og veru þegar nýr dagur hafði heilsað. Fram undan eru mikil fundahöld en það sem liggur þó fyrir nú þegar er að þetta frumvarp er í algjörum tætlum. Ekki einum einasta manni sem komið hefur fyrir nefndina líst á gripinn. Athugasemdir hafa borist við meginstefnumótun frumvarpsins, veigamiklar athugasemdir við útfærslurnar. Það eru athugasemdir við hvert einasta atriði í hverri einustu grein frumvarpsins. Það hefur komið fram að einskis samráðs var leitað við undirbúning þessa máls. Þetta er fáheyrt. Það hafa verið færð rök fyrir því að frumvarpið stangist á við stjórnarskrána og það hafa verið færð rök fyrir því að það muni stuðla að lækkun gengisins. Samt sem áður virðist eiga að halda þessari vitleysu áfram, jafnframt því sem ég heyri einstaka stjórnarliða koma hér upp og tala um að nú þurfi að fara að bæta vinnubrögðin á Alþingi. 

Virðulegi forseti. Ég veit að virðulegum forseta er annt um og vill efla virðingu þingsins. Það mál sem við erum núna með til umfjöllunar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd er þannig unnið að það er útilokað að því verði lokið á þeim tíma sem talað er um. Ég tek undir hvert orð sem kom fram hjá hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni áðan um þetta mál og hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni tek ég undir að þær alvarlegu athugasemdir sem nefndin fær inn á sitt borð núna gera okkur algerlega ókleift að vinna þetta mál á svo skömmum tíma. Það er því einboðið, virðulegi forseti, að við hvetjum forseta til að beita sér fyrir því að þessu máli verði frestað. Undir þeirri gríðarlegu ólgu sem er á yfirborðinu, undir þeirri kraumandi óánægju sem allir hagsmunaaðilar tjá á fundum nefndarinnar, er sáttatónn í anda þeirrar víðtæku sáttar sem náðist í sáttanefndinni í fyrrahaust. 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Sannarlega þurfum við að vanda hér vel til verka, bæði framkvæmdarvaldið hvað varðar framlagningu mála og þingið að vinna úr málum. Það mál sem hér um ræðir og er núna í vinnslu hjá hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd var á dagskrá í þrjá sólarhringa áður en því var vísað til nefndar. Ég sá eftir þeim tíma eða hluta þess tíma sem ég hefði viljað verja í nefndastörf. Það hefur verið óskað eftir því að fá fjölmarga gesti til nefndarinnar. Hv. formaður verður við þeim tilmælum og því er eðlilegt að það sé tímaþröng og erfitt að halda sig innan tímaramma. Ég er ekki að mæla því bót að við höldum ekki þingsköpin. Ég vil að við höldum okkur við góð vinnubrögð, en hv. þingnefnd er vandi á höndum að taka á móti öllum þeim gestum sem óskað hefur verið eftir og hlusta á athugasemdir. Ég minni hv. þingmenn á að málið er í höndum 

Forseti vill geta þess að hann mun funda með þingflokksformönnum fyrir þingflokksfundi um framhald þingstarfanna og telur eðlilegt að sú umræða sem hér fer fram fari fram á þeim fundum þar sem þingflokksformenn fjalla um dagskrána og þingstörfin. Forseti biður hv. þingmenn um að virða það að vettvangur til umræðu um framhald þingstarfanna er milli forseta og þingflokksformanna.

Frú forseti. Mig langar til að vekja athygli á því að það frumvarp sem hefur tafið þingstörfin kom fram löngu eftir að framlagningarfrestur var úti. Þegar við horfum til þeirra markmiða sem voru uppi síðast þegar við gerðum meiri háttar breytingar á þingsköpunum var alltaf ætlunin að þinginu mundi ljúka í lok maí eða byrjun júní. Þetta frumvarp kom fram í lok maí. Við erum að feta okkur áfram í framkvæmd nýju þingskapanna á hverju ári núna og það má ekki verða að fordæmi að ríkisstjórnin komist upp með það tveimur mánuðum eftir að framlagningarfrestur er úti og einmitt þegar þingstörfum á að fara að ljúka að leggja fram umdeild mál og knýja síðan fram framlengingu á þingstörfunum langt inn í sumarið umfram það sem þingsköp gera ráð fyrir. Þá erum við komin aftur inn í gamla  
            

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram hjá öllum af augljósri ástæðu. Það er hægt að taka svo mörg dæmi þess að öll umræðan um að menn vilji vanda þingstörfin er farin að hljóma eins og öfugmæli. Eftir að þessi hæstv. ríkisstjórn tók við hefur þetta aldrei verið jafnslæmt. Ef einhver er búinn að vera hér svo lengi að hann muni eitthvað annað - það er að vísu hvorugur sá hv. þingmaður - jú, þarna er einn hv. þingmaður sem kannski man það langt aftur að hann geti upplýst okkur um það hvenær vinnubrögðin voru síðast eins og þau eru núna. Í fullri alvöru eru menn að tala um að klára á nokkrum dögum mál í 

Þessi gagnrýni hefur komist til skila til forseta.

Virðulegi forseti. Ef það er ætlun meiri hluta þingsins að keyra þetta mál hér í gegn með þeim vinnubrögðum sem hafa verið boðuð er það lágmarkskrafa okkar í sjávarútvegsnefnd að fá vinnufrið. Til þess þarf þá að fresta þingfundum. Það er lágmarkskrafa að við fáum tíma til að vinna þetta mál, fáum að fá til okkar gesti til að fjalla um þetta mál og leyfa þeim að gera grein fyrir þeim alvarlegu athugasemdum sem allir umsagnaraðilar hafa gert, bæði um málatilbúning og efnisatriði málsins. Það er hægt að bjóða okkur þingmönnum upp á ýmislegt þegar kemur að vinnutíma og ég kveinka mér ekki undan því þó að auðvitað sé full ástæða til að gera við það alvarlegar athugasemdir, en við getum ekki boðið gestum okkar og umsagnaraðilum upp á það að hitta okkur hér seint á kvöldin og fram á nætur eins og raunin varð í gærkvöldi. Það eru ekki boðleg vinnubrögð af hálfu þingsins að bjóða 

Forseti gerir nú fimm mínútna hlé á þessum fundi og boðar þingflokksformenn til fundar við sig í forsetaskrifstofu.

Forseti vill geta þess að það er samkomulag milli forseta og þingflokksformanna að við munum funda klukkan 12 um þau málefni sem hafa verið rædd hér, um vinnuna í sjávarútvegsnefnd og annað sem að þingstörfunum kemur, fyrir þingflokksfundi og síðan munum við funda aftur að þeim loknum.

Virðulegi forseti. Það var töluverð sátt um þetta mál í menntamálanefnd, þar sem við erum hérna með heildarlöggjöf fyrir Landsbókasafn – Háskólabókasafn. Það borgar sig hins vegar að hlusta á þær ábendingar sem við fáum úr samfélaginu og eftir að málið var afgreitt út úr nefnd kom ábending um stjórnarfyrirkomulag Landsbókasafns sem ég tel ástæðu til að skoða betur og vil óska eftir því að málið fari aftur til nefndar á milli 2. og 3. umr. Það tengist því hvers konar stjórnun við viljum hafa á opinberum stofnunum. Það voru ýmsar ábendingar í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um samskipti stjórna og forstöðumanna, þá sérstaklega á fjármálamarkaðnum. Ég tel mjög mikilvægt að við ræðum hvort það eigi að vera stjórn á milli ráðherra og forstöðumanns eða hvernig við getum í auknum mæli tryggt atvinnulýðræði 

Virðulegi forseti. Hér er verið að styrkja í sessi Landsbókasafn – Háskólabókasafn sem rannsóknarbókasafn og er það vel. Hvað varðar stjórn þessa safns sem og ráðningu landsbókavarðar er verið að færa stjórnir og ráðningu forstöðumanns og hæfi forstöðumanns til þess sem gert er í öðrum menningarstofnunum og ríkisstofnunum með ábendingu um aukna ábyrgð og skyldur forstöðumanna. Ég tel að með þessu frumvarpi sem við erum hér að ákveða sé verulega komið til móts við flestar athugasemdir sem hafa borist, að undanskilinni athugasemd sem kom frá átta starfsmönnum safnsins um stjórn og ráðningu landsbókavarðar. Eins og ég segi, frú forseti, er verið að færa það til samræmis við aðrar stofnanir í samfélaginu og ég tel það vel.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn. Þetta eru mikilvægar breytingar á lögum um þetta safn þar sem fest er í sessi að umrætt safn sé þjóðbókasafn fyrir alla Íslendinga og allt háskólasamfélagið, ekki einungis Háskóla Íslands. Eins og fram kom í máli hv. þm. Eyglóar Harðardóttur fengum við ábendingu frá einum starfsmanni safnsins um að rétt væri að taka sérstaklega aftur umræðu um stöðu stjórnarinnar. Við munum að sjálfsögðu verða við þeirri ósk þingmannsins í nefndinni, en það er rétt að árétta að hér er verið að samræma þessi lög þeirri þróun sem verið hefur í stjórnkerfinu undanfarinn áratug. Við sáum þess merki í lögum um Stofnun Árna Magnússonar og ýmsar aðrar menningarstofnanir, bæði í lögum sem hafa verið samþykkt á þinginu og lagafrumvörpum sem nú er unnið að í ráðuneytinu. Ég tel að hér sé mjög eðlileg skipan mála en við munum að sjálfsögðu fara yfir þetta mál í nefndinni.

Virðulegi forseti. Sú tillaga sem hér er komin til afgreiðslu var lögð fram á sínum tíma til að bregðast við bráðum atvinnuleysisvanda hjá ungu fólki á Íslandi en ekki síður til að takast á við þá þversögn að á sama tíma og ákveðnar greinar í atvinnulífi okkar kalla eftir starfsfólki með verk- og tæknimenntun bregst framhaldsskólakerfið okkar ekki við þeirri eftirspurn. Þar eru áherslurnar að langmestu leyti á bóknámið og afleiðingin er sú að störf tapast og fyrirtæki flytja í auknum mæli starfsemi sína úr landi. Nú hafa stjórnvöld stigið stórt skref í þá átt að fjölga menntunartækifærum fyrir ungt fólk í landinu með því að opna framhaldsskóla landsins fyrir öllum sem í þá vilja sækja og eru undir 25 ára aldri. Þetta er átak sem á að verja til 

Við greiðum nú atkvæði um breytingar á barnaverndarlögum. Nefndin hefur fjallað ítarlega um þetta vel unna frumvarp og leggur til að Alþingi samþykki það sem lög með örfáum breytingum. Sú mikilvægasta er frestun á flutningi neyðarvistunarúrræða frá sveitarfélögum til ríkis og leggur nefndin til að gildistöku þess ákvæðis verði frestað til 1. janúar 2013. Ég skora á hæstv. velferðarráðherra að hefja þá vinnu sem allra fyrst enda er mikilvægt að öll börn, sama hvar þau búa, eigi völ á sömu þjónustu við erfiðar aðstæður í lífi sínu.

Frú forseti. Við ræðum hér um barnaverndarlög. Það er mjög mikilvægur málaflokkur sem hv. nefnd hefur fjallað ítarlega um og um hefur náðst mjög góð samstaða og samstarf í nefndinni, auk þess sem við áttum gott samstarf við fagaðila og þá sem málið varðar. Þetta mál skiptir þjóðina verulegu máli. Við búum við aukið los í fjölskyldum og þeim er mikill vandi á höndum varðandi fíkniefni og annað slíkt þannig að þeir sem vinna eftir þessum lögum eru síst öfundsverðir. Þess vegna er mjög mikilvægt að lagagrunnurinn sé góður og styrkur og ég vonast til þess að nefndin hafi náð árangri í því að gera þennan lagagrunn eins góðan og hægt. er. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Öflug og framsækin réttindagæsla fyrir fatlað fólk er gríðarlega mikilvægt mannréttindamál. Í þessum efnum hefur því miður verið mikil brotalöm hér á landi og mörgu ábótavant en með þessu frumvarpi er stigið mikilvægt skref í rétta átt. Þetta er skref á langri vegferð sem er fram undan og áframhaldandi vinna er nauðsynleg í málaflokknum. Með það að leiðarljósi að það séu sjálfsögð mannréttindi fyrir fatlað fólk að tryggja öfluga og framsækna réttindagæslu hefur félags- og tryggingamálanefnd lagt sig fram um að skýra og betrumbæta tiltekna þætti þessa frumvarps en leggja önnur og stærri mál í ákveðinn úrlausnarfarveg til lengri tíma. Félags- og tryggingamálanefnd stendur einhuga að baki þessum mikilvæga áfanga og ég þakka aftur það góða samstarf sem við höfum átt.

Frú forseti. Ég er stolt af því að standa með þingheimi að mikilvægum mannréttindaumbótum fyrir fatlað fólk. Með samþykkt frumvarpsins og breytingartillögum vörðum við veginn að fullum mannréttindum fatlaðs fólks. Það er vel við hæfi að það sé undir forustu ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur sem við gerum þessar breytingar enda hefur hún verið einn dyggasti málsvari fatlaðs fólks á Alþingi Íslendinga.

Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um ferðamálaáætlun fyrir árin 2011–2020 og nokkrar breytingartillögur sem iðnaðarnefnd hefur gert við hana. Ég vil sérstaklega geta um tvær, annars vegar þá sem snýr að öryggi ferðamanna, að gefnu tilefni auðvitað út af tveimur síðustu eldgosum. Hér er gerð tillaga um að það skuli vinna viðbragðsáætlun vegna náttúruhamfara, þar með talið með öruggum samgöngum og getið um það að ef flug teppist til og frá Íslandi um langan tíma sé vert að huga til dæmis að auknum ferjusiglingum til og frá landinu. Það var byrjað að vinna það á síðasta ári vegna Eyjafjallagossins og rétt að ítreka að það þarf að gera. Jafnframt er kveðið á um samgöngur sem var ekki gert í áætluninni og sett inn sérstök grein um að samgöngur séu mikilvægasta forsenda allrar ferðaþjónustu á Íslandi. Virðulegi forseti. Þetta eru veigamestu breytingarnar sem við gerum á þeirri annars góðu ferðamálaáætlun sem hér liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Við höldum nú áfram 3. umr. um frumvarp til laga um rannsóknarnefndir en hún hófst hér í gær og ætla ég að taka til við þar sem þeirri umræðu lauk. Hér er tvímælalaust um að ræða eitt af merkari en jafnframt vandmeðfarnari málum þessa þings. Áætlað er að setja almennan lagaramma um rannsóknarnefndir sem Alþingi ákveður að setja á fót til að rannsaka tiltekin mál sem varða mikilvæg opinber málefni. Eins og við þekkjum hafa slíkar rannsóknarnefndir verið kjörnar af Alþingi á umliðnum árum. Frægasta dæmið er auðvitað rannsóknarnefndin vegna bankahrunsins en fyrir þann tíma má nefna rannsóknarnefnd vegna t.d. meintra brota gegn vistmönnum á vistheimilum, um hleranir og fleira þess háttar. Það hefur verið lítið notað úrræði en þekkist þó og má segja að lagaramminn mótist að nokkru leyti af þeirri reynslu sem komin er á framkvæmdina frá síðustu árum. Eins og hv. þingmenn þekkja urðu allnokkrar breytingar á málinu milli 1. og 2. umr. Nefndin tók málið síðan aftur til sín milli 2. og 3. umr. og enn eru lagðar fram talsvert viðamiklar breytingar og raunar grundvallarbreytingar í ákveðnum atriðum. Segja má að breytingarnar lúti einkum að orðalagi þeirra ákvæða sem kveða á um gildissvið frumvarpsins annars vegar og hins vegar að rannsóknarheimildum og stöðu þeirra sem rannsókn beinist að. Það er rétt að geta þess að hvað þessi atriði varðar bárust athugasemdir og nefndin átti samræður við einstaklinga sem reynslu hafa af starfi rannsóknarnefnda frá umliðnum árum. Ábendingar þeirra hafa haft áhrif á þær tillögur sem hér eru lagðar fram til breytinga. Ef við víkjum að gildissviðinu má segja að það sé víkkað út frá því orðalagi sem upphaflega var í frumvarpinu, þ.e. tekin er út tilvísun til þess að rannsókn skuli beinast að meðferð opinbers valds og var samstaða um það í nefndinni að þar kynni að vera of þröngt orðalag sem byði upp á of þrönga skilgreiningu þannig að hætt væri við að einhver atriði, einhverjar hugsanlegar rannsóknir gætu fallið utan gildissviðsins án þess að það væri endilega ætlunin. Í nefndarálitinu er ágætlega gerð grein fyrir þeim vangaveltum sem áttu sér stað um þetta efni. Eftir sem áður stendur, þar sem starf rannsóknarnefndar sem Alþingi velur, að þetta er þáttur í eftirliti Alþingis og eftirlit Alþingis beinist að framkvæmdarvaldinu. Alþingi er ekki almenn eftirlitsstofnun með samfélaginu heldur hefur það það sérstaklega skilgreinda hlutverk miðað við stjórnskipun okkar að hafa eftirlit með framkvæmd opinbers valds og með opinberum málefnum sem heyra undir verksvið framkvæmdarvaldsins. Rannsóknarnefndir eru fyrst og fremst til þess ætlaðar að fylgjast með því hvernig framkvæmdarvaldið hagar störfum sínum. Inn í slíkt eftirlit geta auðvitað blandast aðrir aðilar og m.a. þess vegna var breyting gerð á orðalaginu til að landamærin yrðu ekki of skörp að þessu leyti því að auðvitað getur rannsókn á aðgerðum framkvæmdarvaldsins snert fleiri aðila, einkaaðila, stofnanir, samtök o.s.frv. Við teljum því ljóst að það sem sannarlega heyrir til meðferðar opinberra mála, þ.e. hinar eiginlegu athafnir framkvæmdarvaldsins sem lúta að reglusetningu, stjórnvaldsúrskurðum, meðferð opinberra fjármuna o.s.frv., falli þarna undir. Við teljum að sú niðurstaða sem þarna er sé ásættanleg í þessu. Áfram er lögð grundvallaráhersla á það að rannsóknarnefndir eigi fyrst og fremst að setja á fót til þess að rannsaka mikilvæg mál, ekki smávægileg. Það er auðvitað undir mati komið hverju sinni hvað fellur undir þá skilgreiningu en í lagatextanum er áskilnaður um að mál séu mikilvæg og varði almannahagsmuni. Fram hjá því verður ekki komist að þegar einstakar tillögur koma til meðferðar á þingi samkvæmt efni frumvarpsins mun það áreiðanlega verða álitamál í mjög mörgum tilvikum hvort um mikilvæg mál og um almannahagsmuni sé að ræða. Stundum er það augljóst og óumdeilt, í öðrum tilvikum kann það að liggja á mörkunum. Við frágang almennra laga af þessu tagi verður ekki svo fastlega frá málum gengið að ekki komi slík álitamál upp en tilvísanir til mikilvægra mála og almannahagsmuna eru hins vegar mikilvægar leiðbeiningar að þessu leyti auk þess sem rannsóknarnefndir eiga að vera þáttur í eftirliti Alþingis með framkvæmdarvaldinu. Ég vísa að öðru leyti til umfjöllunar í nefndarálitinu, til að mynda á bls. 3, þar sem vikið er að sjónarmiðum um skipun rannsóknarnefndar og tiltekin nokkur atriði sem hafa ber í huga þegar tekin er afstaða til þess hvort fara eigi í rannsókn eða ekki. Ég hugsa að þau atriði í nefndarálitinu hljóti að verða mikilvæg leiðbeining þegar kemur að því að taka afstöðu til einstakra tillagna. Ég ætla að lokum að nefna í þessu sambandi mikilvægi þess að þess sé gætt að rannsóknarnefndir séu því aðeins skipaðar ef ljóst er að önnur rannsóknarúrræði sem þegar eru fyrir hendi í kerfi okkar teljast ekki fullnægjandi. Eins og fram hefur komið margsinnis hafa fjölmargir aðilar á vegum hins opinbera rannsóknarhlutverk. Rannsókn á sakamálum lýtur sérstökum lögum og stofnunum ríkisvaldsins. Rannsókn á málum sem varða fjármálamarkaðinn er í mjög mörgum tilvikum undir Fjármálaeftirlit sett, samkeppnismál undir Samkeppniseftirlit og svo má lengi telja. Við höfum því þegar fjölmargar aðferðir til þess að rannsaka atriði sem eru rannsóknarverð í samfélaginu og við höfum líka aðrar leiðir til að fylgjast með hinu opinbera valdi eða meðferð þess. Þá hefur verið vísað á embætti umboðsmanns Alþingis og á Ríkisendurskoðun auk þess sem þingmenn hafa ýmsa möguleika í þinginu til þess að afla upplýsinga og í raun til að taka upp mál og rannsaka þau án þess að það fari endilega í þann farveg sem hér um ræðir. Það er rétt að árétta, vegna þess að allir sem að málinu komu í starfi allsherjarnefndar eru sammála um það, hygg ég, að skipun rannsóknarnefnda samkvæmt ákvæðum þessara laga á að vera undantekning. Almennt má reikna með að mál sem upp koma og umdeild kunna að vera og krefjast rannsóknar fari í einhvern annan farveg. En við erum sammála um að það úrræði verður að vera fyrir hendi og við erum sammála um að það sé heppilegt að hafa um það almenn lög, almennar málsmeðferðarreglur, þannig að ekki þurfi að setja leikreglurnar í hvert einasta skipti sem tillaga kemur fram á þingi um að fara út í rannsókn. Það vildi ég almennt segja um þetta. Hvað varðar rannsóknarheimildir rannsóknarnefnda og tækin sem rannsóknarnefndirnar hafa í störfum sínum er nauðsynlegt að það komi fram að með breytingartillögunum sem koma fram við 3. umr. er gengið lengra en gert var í fyrri útgáfu málsins. Ætlunin er að skýra ákveðna þætti en jafnframt er hert á, ef svo má segja, og eru fyrirmyndir einkum sóttar til lagarammans í kringum rannsóknarnefnd Alþingis vegna bankahrunsins. Um það var samstaða og sú var niðurstaðan í nefndinni að réttara væri að gera það jafnvel þó að það væri ekki sjálfgefið enda verða tilefnin til jafnalvarlegra rannsókna vonandi sjaldan fyrir hendi auk þess sem það þarf alltaf að gæta þess að rannsóknarnefndirnar hafi ekki það víðtækar heimildir eða það sterk vopn í höndunum, ef við getum sagt sem svo, að það feli í sér að gengið sé á rétt þeirra sem rannsókn beinist að. En eins og viðurkennt er hvarvetna í löggjöf okkar, þar á meðal í sakamálalöggjöfinni, eiga jafnvel þeir sem ásakaðir eru um alvarlegt athæfi rétt á því að málsmeðferð í málum þeirra fari fram eftir gildum, sanngjörnum leikreglum þar sem þeir hafa tækifæri og möguleika á að gæta réttar síns. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að staldra lengi við þennan þátt að öðru leyti en því að ég ætla að nefna það sem hér er sagt um andmælarétt þeirra sem rannsókn beinist að, þ.e. þeirra sem mega búast við því að niðurstöður muni fjalla um þá eða fela í sér áfellisdóm yfir þeim með einum eða öðrum hætti. Ég held að slíkur andmælaréttur sé afar mikilvægur, það er mikilvægt að hann sé virkur. Það verður auðvitað undir rannsóknarnefndum komið hvernig það verður útfært nákvæmlega en ég vil leggja á það áherslu við þessa umræðu að sá andmælaréttur sé raunverulegur. Þeir sem fá andmælarétt hafi raunveruleg tækifæri til þess að leggja fram sjónarmið sín og að reynslan frá starfi rannsóknarnefndar Alþingis verði nýtt til þess að gera betur að þessu leyti en þar var gert. Ég verð að játa að þó að margt gott megi segja um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og störf nefndarinnar taldi ég og tel enn að taka hefði mátt meira mið af almennum sjónarmiðum um andmælarétt í þeim tilvikum þegar 11 einstaklingar, ef ég man rétt, fengu tækifæri til að koma að andmælum, en það var afar seint í ferlinu. Það er vandséð að tekið hafi verið tillit til þeirra sjónarmiða sem fram komu í andmælunum og það er auðvitað stór galli að andmælin skyldu ekki vera birt sem hluti af skýrslunni eins og hefði verið eðlilegt í þessum tilvikum. Það þarf að móta í hverju tilviki fyrir sig í framkvæmdinni en ég vil leggja áherslu á að andmælarétturinn er afar mikilvægur. Ég ætlaði að lokum að nefna í ræðu minni, af því að það bar aðeins á góma í gær, að fyrir þinginu eru allmargar tillögur um rannsóknarnefndir af einu eða öðru tagi. Ég taldi saman níu slíkar tillögur og það er ljóst að þeirri nefnd þingsins, væntanlega allsherjarnefnd til að byrja með, verður mikill vandi á höndum þegar fjalla þarf um hverja tillögu fyrir sig. Ég er sannfærður um að flutningsmenn telja í öllum tilvikum alveg gríðarlega ríka ástæðu til að fara út í rannsóknir. En ég vil ljúka máli mínu, hæstv. forseti, með því að spyrja hv. þingmenn hvort við getum í raun fjárhagslega og miðað við mannafla og annað þess háttar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni kærlega fyrir hans ræðu. Jú, vissulega er það svo að oft þegar lögð eru fram frumvörp vekja þau ýmsar spurningar. Ég spyr, eins og hv. þingmaður, hvort við Íslendingar höfum yfir höfuð mannafla og fjármagn til að standa í þeim rannsóknum sem nú liggja fyrir þinginu. Eins og fram kom í ræðu minni í gærkvöldi um þetta sama mál lít ég þannig á, verði frumvarpið samþykkt, að þessum lögum verði ekki beitt nema önnur úrræði þrjóti. Þingmaðurinn fór vel yfir það í ræðu sinni hvernig það er, en Alþingi er fyrst og fremst löggjafi og á á hinn bóginn að hafa aðhald og eftirlit með framkvæmdarvaldinu. En nóg um það. Við hv. þingmaður sitjum bæði í allsherjarnefnd og mig langar því að spyrja hann um þá breytingartillögu þar sem lagt er til að starfsgengisskilyrðin séu hert, verði starfsgengisskilyrði héraðsdómara, en í upphaflegu drögunum var einungis talað um að viðkomandi ætti að vera lögfræðingur. Formaður allsherjarnefndar, hv. þm. Róbert Marshall, vildi meira að segja hafa þetta enn frjálslegra og ekki gera neinar menntunarkröfur. Ég spyr hv. þm. Birgi Ármannsson: Er hann ekki fylgjandi því að nefndin geri þessa breytingu vegna eðlis málsins og þess hversu víðtækt vald er falið í frumvarpinu? Í öðru lagi langar mig til að spyrja þingmanninn að því hvernig hann sjái samspil rannsóknarnefnda og fjárlagagerðar til framtíðar, hvernig eigi að koma að þessu ákvæði um að kostnaður við starf rannsóknarnefnda skuli greiðast úr ríkissjóði. Hvernig sér hann það fyrir sér að það komi inn á fjárlög og annað?

Hæstv. forseti. Til að byrja á styttra svarinu, og síðara atriðinu sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir spyr um, er ljóst að um ákveðið vandamál verður að ræða. Eðli málsins samkvæmt verður ekki alltaf fyrirséð við fjárlagagerð í hvaða rannsóknir verður ákveðið að ráðast á hverju ári. Ég hygg að hin raunverulega lending verði sú, eins og verið hefur, að ef til rannsókna kemur og ef til þeirra er stofnað á miðju ári verði málið leyst með fjáraukalögum og síðan verði reynt að áætla eftir bestu getu við fjárlög næsta árs hvað afgangurinn af rannsókninni á að kosta o.s.frv. Reynslan er sú að þessar áætlanir geta verið talsvert ónákvæmar þannig að ég held að við verðum að vera þess meðvitandi að sennilega er ekki hægt að negla þetta fastar niður en þetta. Það er ljóst að rannsóknarnefnd Alþingis kostaði mörghundruð milljónir, allt hennar starf. Jafnvel þó að ekki yrði um að ræða jafnviðamiklar rannsóknir er ljóst að kostnaðurinn getur orðið verulegur, og það er auðvitað sjónarmið sem menn þurfa þá að taka tillit til þegar afstaða til hverrar tillögu fyrir sig er tekin hér í þinginu. Varðandi hæfisskilyrðin var ég eindregið fylgjandi því að gerðar væru auknar kröfur til þeirra sem gegna eiga formennsku í þessum nefndum og ágætt að miða við starfsgengisskilyrði héraðsdómara í því sambandi. Það er ljóst að það er mikið vald sem nefndum af þessu tagi er falið. Það er líka ljóst að það er mikilvægt að þeir sem stýra því starfi hafi grundvallarþekkingu og reynslu á sviði réttarfars og réttarfarsreglna, mannréttinda og þess háttar, þeir eiga að stýra þeim þáttum. Síðan getur rannsóknarnefnd fengið sérfræðinga á öðrum sviðum til að fjalla um sérhæfða þætti, verkfræðinga, endurskoðendur, lækna 

Virðulegi forseti. Ég er sammála því er varðar starfsgengisskilyrði héraðsdómara og ég er jafnframt frekar hlynnt því að það skuli eiga að undanþiggja hámarksaldursákvæðið í lögum um dómstóla því að við gætum svo sannarlega átt mikla lagaspekinga, sem mundu teljast til öldungaráðs í þessum fræðum, sem gætu þá tekið að sér rannsóknir af þessu tagi. Eins og kemur fram í frumvarpinu er í minni rannsóknum gert ráð fyrir að einungis einn aðili geti farið með rannsókn máls ef það er ekki viðamikið. Þar sem þessum rannsóknarnefndum samkvæmt þessu frumvarpi er falið mjög víðtækt vald til gagnaöflunar, til yfirheyrslna o.s.frv. langar mig að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson hvort honum þyki valdið of víðtækt. Til dæmis eru lagðar til breytingartillögur við 4. gr. sem leiða það af sér að ef grunur vaknar við rannsókn nefndarinnar um refsiverða háttsemi skuli hún tilkynna ríkissaksóknara um það. Er verið að framselja eitthvert vald til nefndarinnar sem óeðlilegt er að sé á hennar borði, því að það að bera fólk sökum er afar þungbært? Og eins þetta ákvæði um það að ef nefndin kemst að því að opinber starfsmaður hafi gerst brotlegur sé því vísað samdægurs til viðkomandi forstöðumanns eða í hlutaðeigandi ráðuneyti. Ég hef ekki tíma til að spyrja út í ráðherraábyrgðina. En finnst þingmanninum þessi mál vera í eðlilegum farvegi með því að nefndinni sé falið að sakbenda og koma málum til þessara aðila?

Hæstv. forseti. Fyrst örstutt um aldursskilyrðið sem er afnumið þannig að unnt verði að leita til þeirra sem orðnir eru sjötugir til að hafa þetta starf með höndum samkvæmt frumvarpinu. Ég held að það sé mjög jákvætt. Ég held að almennt sé staðan sú að fólk heldur sem betur fer starfsorku sinni lengur og ég held að það geti einmitt verið fengur að því að fá til verkefna af þessu tagi menn sem lokið hafa störfum, hafa því meira svigrúm og tækifæri til að sinna svona verkefnum en um leið fulla starfsorku. Ég held að það sé mjög gott að við getum leitað til reynsluríkra einstaklinga í þessu sambandi. Varðandi rannsóknarheimildirnar játa ég að á meðan á málsmeðferðinni í nefndinni stóð hafði ég ákveðnar áhyggjur af nákvæmlega þessum þætti. Þetta er vandmeðfarið. Á annan kantinn þurfa heimildirnar að vera með þeim hætti að þær virki, að þær leiði til þess að rannsóknarnefnd sé kleift að draga saman þær upplýsingar og afla sér þeirra upplýsinga sem nauðsynlegar eru til að komast að sem réttastri niðurstöðu. Ég held að það sé mikilvægt. En á sama hátt er gríðarlega mikilvægt að um sé að ræða ákveðna réttarvörn eða réttindagæslu fyrir þá sem rannsókn beinist að. Ég get fallist á þessa niðurstöðu og sætti mig alveg við hana. Varðandi það að slíkar nefndir geti vakið athygli annarra yfirvalda á brotum þá held ég að það sé bara nauðsynlegt og óhjákvæmilegt að hafa slíkt ákvæði inni til þess að mál fari þá í réttan farveg, hvort sem er hjá ákæruvaldinu eða 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka allsherjarnefnd kærlega fyrir þá miklu vinnu sem fór fram milli 2. og 3. umr. og þær breytingartillögur sem verið er að leggja fram hér. Margar af þeim tillögum voru athugasemdir sem m.a. ég kom á framfæri við nefndina ásamt öðrum fulltrúum sem hafa starfað í nefndum og unnið að rannsókn mála eða í rannsóknarnefndum. Það sem vekur hins vegar sérstaka athygli mína í þeim breytingartillögum sem hér koma fram er ákvæðið um vernd uppljóstrara. Þegar ég segi að það veki athygli mína þá tel ég að þetta ákvæði geti orðið mjög gagnlegt. Þetta er ákveðin nýbreytni í íslensku lagaumhverfi og verið er að víkja frá ákvæðum réttarfarslaga um að það eigi að sækja menn til saka fyrir brot. Það sem ég hefði áhuga á að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson um er hvort allsherjarnefnd hafi skoðað að setja almenna löggjöf um vernd uppljóstrara í samræmi við t.d. hina svokölluðu „whistleblower“-löggjöf í Bandaríkjunum, þannig að hægt væri að nota þetta en hérna er þetta afmarkað með því að upplýsingar eða gögn sem tengjast refsiverðu broti þurfi að vera í opinberri stjórnsýslu eða broti á opinberum starfsskyldum. Í okkar litla samfélagi getur oft verið mjög erfitt og jafnvel kostað menn lífsviðurværið að koma fram með viðkvæmar upplýsingar sem varða brot á lögum. Þess vegna hefði ég mikinn áhuga á að heyra frá þingmanninum bæði um þá hugsun sem kemur fram hjá nefndinni með því að leggja til þetta ákvæði og líka hvort rætt hafi verið að setja almenna löggjöf um vernd uppljóstrara.

Hæstv. forseti. Þetta eru áhugaverðar vangaveltur hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur. Það er alveg rétt sem hún kom inn á í upphafi máls síns að athugasemdir sem hún kom fram með við 2. umr. málsins urðu ásamt öðru tilefni til þess að nefndin tók málið til gagngerrar endurskoðunar milli 2. og 3. umr. Ég játa það alveg að sem almennur nefndarmaður í allsherjarnefnd tók ég eftir ræðu hv. þingmanns og taldi ástæðu til að skoða ákveðna þætti sem hún vék að í máli sínu. Síðan kom í ljós að í mörgum tilvikum var fullt tilefni til að taka tillit til þeirra athugasemda sem hún hafði komið á framfæri. Að sama skapi komu fram athugasemdir frá mönnum utan þings sem reynslu hafa af rannsóknarstörfum af þessu tagi sem nefndinni þótti líka ástæða til að leggja töluverða vinnu í að skoða. Niðurstaðan úr þeirri vinnu liggur frammi í þeim breytingartillögum sem hér hafa komið fram. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir að ákvæðið um hina svokölluðu uppljóstrara er auðvitað óvenjulegt. Það á sér fyrirmyndir í löggjöfinni um rannsóknarnefnd Alþingis vegna bankahrunsins og að ég hygg líka í löggjöf um embætti sérstaks saksóknara. Ég þori ekki að segja til um hvort mikið hafi reynt á það í framkvæmd en alla vega var talið rétt í þeim tilvikum að setja slíkt inn í löggjöfina. Við ákváðum í allsherjarnefnd að fara sömu leið núna í ljósi þess að í mörgum tilvikum getur verið erfitt, jafnvel ógerlegt að afla upplýsinga um þau atriði sem máli skipta nema með einhverjum slíkum hætti. En varðandi almenna löggjöf eða almenn ákvæði um uppljóstraravernd hefur slíkt ekki verið tekið til sérstakrar umræðu í nefndinni þannig að það liggi fyrir.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í svari hv. þm. Birgis Ármannssonar er vísað til þess að það sé sambærilegt ákvæði í lögum um embætti sérstaks saksóknara. Það er nú svo að enn sem komið er höfum við ekki fengið miklar upplýsingar um það rannsóknarferli eða þær rannsóknir sem eru í gangi hjá sérstökum saksóknara. Við vitum því ekki enn hversu oft þessu ákvæði hefur verið beitt, það mun væntanlega ekki koma í ljós fyrr en viðkomandi uppljóstrarar þurfa að bera vitni fyrir dómstólum um hugsanlega brot sem þeir hafa sjálfir framið. En leiða má líkur að því að ástæðan fyrir því að ákveðið er að ákæra þá ekki sé sú að rökstuddur grunur sé um að einhver annar hafi gerst brotlegri eða beri meginábyrgðina á viðkomandi broti og hafi kannski jafnvel þvingað starfsmenn sína til að fara gegn lögum og starfsmaður talið, þó að hann hafi vitað að svo væri, að hann hefði ekki val um annað. Við höfum svo sem heyrt að menn hafi fært rök fyrir því að þetta hafi ekki verið ábyrgð þeirra heldur yfirmanna þeirra. Ég tel nauðsynlegt að við skoðum hvort það eigi að setja þetta almenna löggjöf og þetta varði ekki bara brot í opinberri stjórnsýslu eða brot á opinberum starfsskyldum heldur að ef menn brjóta lög í landinu sé þessi möguleiki fyrir ákæruvaldið og rannsóknaraðila að vega og meta hvort vitnisburður viðkomandi aðila skipti svo miklu máli að ástæða sé til að fella niður kæru eða ákæra viðkomandi ekki. Ég vil nefna hér líka og spyrja hv. þingmann hvort hann telji að þetta kæmi til greina varðandi t.d. brot á lögum um fiskveiðistjórn, því að við höfum haft miklar áhyggjur 

Hæstv. forseti. Ég tel að það komi til álita að setja almenn ákvæði af þessu tagi. Ég held að í mjög mörgum tilvikum geti sú staða verið uppi að brot verði ekki að fullu upplýst nema til komi upplýsingar frá einhverjum sem við getum kallað uppljóstrara. Og það er alveg rétt að jafnvel þó að uppljóstrarinn hafi framið eitthvert brot sem telja má miklu vægara eða minna en sá sem rannsóknin hverju sinni beinist aðallega að getur óttinn við að fá á sig málssókn orðið til þess að menn gefi ekki þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru. Ég segi því við hv. þingmann: Já, ég tel að þetta komi vel til greina. Þarna er um að ræða viðkvæmt svið að því leyti að löggjöfin og réttarfarið gerir almennt ráð fyrir því að ef menn hafa framið refsivert brot skuli þeir sæta ákæru og eftir atvikum refsingum eða viðurlögum. Þarna er því um að ræða undantekningu frá þeirri meginreglu. En eins og hv. þingmaður kom inn á er auðvitað gert ráð fyrir að þarna fari fram ákveðið mat á brotinu, hvort brot uppljóstrarans sé ekki örugglega mun vægara en það brot sem aðallega er verið að rannsaka og hins vegar hvort upplýsingarnar séu þess eðlis að þær hafi úrslitaþýðingu við uppljóstrun og rannsókn málsins. Það skiptir líka máli vegna þess að það verður að vera eitthvað sem máli skiptir þannig að menn geti ekki notað þessa heimild til að koma sjálfum sér undan refsingu með því að benda á einhverja aðra. Þetta þarf að vera eitthvað sem raunverulega skiptir máli til þess að leiða okkur til réttrar niðurstöðu í hverju máli. 

Virðulegi forseti. Töluvert hefur farið fyrir því á þessu þingi að hv. þingmenn hafa lagt fram tillögur um rannsóknir á ýmsum brýnum málum. Við sem það höfum gert gerðum það með því að gera breytingartillögur við þingsályktunartillögu sem þingmannanefnd undir forustu Atla Gíslasonar lagði fram á sínum tíma sem síðan varð grundvöllur fyrir þeirri ákæru sem nú er til meðferðar í Landsdómi. Þá var sagt að afgreiðsla þessara mála og þessara rannsóknarbeiðna skyldi bíða þar til heildarlög um rannsóknarnefndir hefði verið afgreidd. Nú ber svo við að þingið hefur verið að afgreiða frá sér ýmsar af þessum beiðnum um rannsóknarnefndir. Í dag veittum við afbrigði fyrir því að á dagskrá yrði tekið mál sem varðar rannsókn á sparisjóðunum. Ég styð það, en ég krefst þess hins vegar að tillaga um rannsókn á Icesave-málinu verði afgreidd úr hv. allsherjarnefnd, tekin hér á dagskrá og til atkvæðagreiðslu, eða að fram komi staðfesting frá hæstv. forseta Alþingis um að það verði gert fyrir þinglok. 

Virðulegi forseti. Ég tel það vel til fundið hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að brydda upp á þessu máli, sérstaklega í ljósi þess hvaða dagur er í dag. Nú eru að hefjast sýndarréttarhöld yfir fyrrverandi forsætisráðherra Íslands. Ef hann á að vera á sakabekk er augljóst að sumir aðrir ættu að vera þar líka. Þess vegna tel ég fullt tilefni til að taka undir umkvartanir hv. þingmanns um að rannsókn á Icesave-málinu skuli ekki vera komið á dagskrá og vil beina því til hæstv. forseta hvort hann geti ekki beitt sér í því máli.

Virðulegur forseti. Vegna þess sem fram kom í máli hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar vil ég taka það fram varðandi þá rannsókn sem hann fjallaði um í máli sínu, um aðkomu stjórnvalda að málefnum tengdum Icesave, að hún hefur ekki verið til efnislegrar umfjöllunar í allsherjarnefnd eins og hv. þingmanni er kunnugt um. Við höfum ekki náð að komast yfir tillöguna, hún liggur hins vegar fyrir hjá nefndinni eins og t.d. rannsókn á einkavæðingu bankanna. Það eru tvær tillögur til rannsóknar sem við höfum náð að komast í, þ.e. rannsóknin á aðdragandanum að hruni sparisjóðanna og Íbúðalánasjóði sem við afgreiddum fyrir áramót. Ég geri ráð fyrir því að taka tillögu hv. þingmanns til umfjöllunar í nefndinni á yfirstandandi þingi og haustmánuðum eins og tillögu um rannsókn á einkavæðingu bankanna.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þingmaður, formaður allsherjarnefndar, hyggst taka þetta mál til meðferðar í nefndinni. Tillagan er í sjálfu sér einföld; hún lýtur að því að ráðist verði í rannsókn á embættisfærslum og ákvörðunum íslenskra stjórnvalda og samskiptum þeirra við bresk og hollensk stjórnvöld vegna innstæðna hjá útibúum Landsbanka Íslands í Bretlandi og Hollandi. Öll gögn málsins liggja fyrir og tillögutextinn er algjörlega sambærilegur því sem kemur fram í lögum um rannsóknarnefnd Alþingis. Ég hef litið þannig á að standi vilji til þess innan þingsins að ráðast í þessa rannsókn ætti ekki að taka langan tíma að afgreiða málið úr nefnd og til atkvæðagreiðslu í þinginu. Ég hef hins vegar skynjað það hjá öðrum en hv. þm. Róbert Marshall, og lít ég þá frekar á bekki hæstv. ráðherra, að takmarkaður áhugi er á því 

Virðulegi forseti. Við erum í 3. umr. um frumvarp til laga um rannsóknarnefndir. Ég hef haft töluverðan áhuga á þessu frumvarpi og gerði bæði við 1. og 2. umr. umtalsverðar athugasemdir við frumvarpið, sérstaklega hvað varðar þær áhyggjur sem ég hafði af því að rannsóknarnefndirnar sem við mundum skipa hefðu ekki nægilegar valdheimildir til að kalla eftir nauðsynlegum upplýsingum til að Alþingi gæti sinnt eftirlitshlutverki sínu, og ekki bara eftirlitshlutverkinu heldur því sem ég tel mikilvægt að horfa til þegar við setjum á stofn rannsóknarnefndir, að við getum lært af þeim upplýsingum sem koma fram í vinnu þessara nefnda þannig að þegar við fáum niðurstöðurnar séu þær þess háttar að við getum horft fram á við, lagfært þá löggjöf sem nauðsynlegt er að lagfæra og líka þann ramma sem hér er verið að tala um svo að upplýsingum um þá sem hafa á einhvern máta brotið af sér sé hægt að vísa til viðkomandi stjórnvalda sem fara með þau mál, eins og segir í þessu frumvarpi með þeim breytingum sem fram hafa komið. Ég vil taka fram að ég er mjög sátt við þær breytingar sem allsherjarnefnd leggur til núna við 3. umr. Ég kom upp í andsvari við hv. þm. Birgi Ármannsson og ræddi aðeins við hann um ákvæði í c-lið við 9. gr. um vernd uppljóstrara. Það er nokkuð sem ég sjálf hafði ekki velt sérstaklega mikið fyrir mér, en ég tel að þetta ákvæði sé til mikilla bóta og geti skipt geysilega miklu máli við að upplýsa mál sem getur reynst erfitt að sanna. Þarna er verið að gefa fólki tækifæri þótt það hafi að einhverju leyti tekið þátt í broti að koma fram og upplýsa það og bera þá væntanlega vitni fyrir dómstólum um það sem ekki fór samkvæmt lögum. Ég mundi raunar vilja beina því til allsherjarnefndar að hún hefði frumkvæði að því að móta almenna löggjöf um vernd uppljóstrara. Í nefndarálitinu er nefnt að þetta hafi verið sett í lög um embætti sérstaks saksóknara. Þetta var líka í löggjöf varðandi rannsóknarnefnd Alþingis sem átti að komast að því hver væri sannleikurinn um aðdraganda efnahagshrunsins sem við erum enn þá að fást við afleiðingarnar af. Í þessu ákvæði er sérstaklega talað um upplýsingar eða gögn sem tengjast refsiverðu broti í opinberri stjórnsýslu eða broti á opinberum starfsskyldum. Ég mundi telja fyllstu ástæðu í okkar litla kunningjasamfélagi, þar sem það getur haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir fólk að upplýsa um brot sem það að einhverju leyti hefur tekið þátt í vegna þrýstings frá vinnuveitanda sínum eða jafnvel samfélaginu, að hafa slíkt ákvæði er varða alvarleg refsiverð brot að möguleiki sé fyrir þessa einstaklinga að koma fram og láta lögreglu og ákæruvaldinu upplýsingar í té. Ég vil benda á eitt atriði sem gæti gagnast mjög varðandi vernd uppljóstrara. Það er brot á fiskveiðistjórninni. Talað hefur verið um að það geti verið ákveðið vandamál fyrir sjómenn sem eru beittir þrýstingi til að taka þátt í brottkasti að tilkynna brotið. Vernd uppljóstrara gæfi þeim möguleika á að koma þeim upplýsingum á framfæri. Eins og við vitum getur verið mjög erfitt fyrir uppljóstrara að lifa áfram í samfélagi sínu og jafnvel fá störf. Mér skilst líka að í hinni svokölluðu „whistleblower“-löggjöf í Bandaríkjunum fái uppljóstrarinn jafnvel einhverjar greiðslur þannig að honum er að vissu leyti umbunað fyrir að upplýsa um meiri háttar brot. Það hefur verið rætt um það hér á landi hvort við ættum að setja slíka almenna löggjöf, en það hefur enn sem komið er bara verið rætt. Nú sjáum við ákveðin fordæmi þar sem þetta er þriðja löggjöfin í framhaldi af hruninu þar sem við setjum inn ákvæði um vernd uppljóstrara. Í nefndarálitinu sjálfu kemur fram, með leyfi forseta: „að með slíku ákvæði sé vikið frá ákvæðum réttarfarslaga um að sækja menn til saka fyrir brot en að rökin sem búi að baki slíku ákvæði eru þau að brýnir almannahagsmunir geti krafist þess að ákveðið verði að falla frá saksókn. Sönnunarstaðan geti verið erfið og rök hafi verið færð fyrir því að framburður einstaklinga sem liggja sjálfir undir grun geti gegnt mikilvægu hlutverki til að tryggja sönnun á refsiverðri háttsemi og að hagsmunirnir af því að fá slík brot upplýst geti verið mun meiri en hagsmunir af því að viðkomandi uppljóstrari sæti ákæru.“ Ég vona svo sannarlega að allsherjarnefnd taki til sérstakrar skoðunar hvort ekki eigi að vinna almenna löggjöf um uppljóstranir. Eitt af því sem ég ræddi að mig minnir við 2. umr. voru skilyrði formanna nefndanna. Í starfi þingmannanefndarinnar svokölluðu ræddum við töluvert um rannsóknarnefndir og hvernig löggjöf um rannsóknarnefndir er háttað í öðrum löndum. Þar var bent á rannsóknarnefndir í Danmörku, að þar hefðu dómarar getað sinnt formennskunni eða stjórnað þessum rannsóknarréttum eins og þeir kalla það hjá sér. Þeir tóku síðan ákvörðun um að breyta því fyrirkomulagi af því að of mikill bragur þótti vera að því að menn litu á niðurstöður rannsóknarnefnda sem dóm. Að mínu mati er mjög mikilvægt að hafa það í huga að niðurstaða rannsóknarnefndar er ekki dómur, heldur er verið að safna saman upplýsingum og koma þeim á framfæri við almenning og viðeigandi yfirvöld sem geta síðan unnið áfram með málið og tekið ákvörðun um hvort ákæra eigi eða ekki. Það eru þá viðkomandi dómstólar sem dæma. Þetta er eitt af því sem maður fann svolítið fyrir í umræðunni varðandi niðurstöðu þingmannanefndarinnar. Það virtist vera ákveðinn misskilningur, þ.e. skilningur fólks á niðurstöðu bæði rannsóknarnefndar Alþingis og Alþingis var að einhverju leyti sá að verið væri að dæma í málinu. Ég held að mikilvægt sé að hafa það í huga að í frumvarpinu er verið að tala um að þeir sem gegna formennsku þurfi að uppfylla starfsgengisskilyrði héraðsdómara, ekki að þeir eigi fyrst og fremst að vera dómarar heldur uppfylla sambærileg skilyrði. Ég hef margoft bent á, ef menn lesa um skilyrði héraðsdómara, að við höfum sett í löggjöfina varðandi dómstóla að einstaklingur verði að vera með háskólapróf og hafa starfað að lágmarki í þrjú ár sem alþingismaður eða stundað málflutningsstörf að staðaldri eða gegnt lögfræðistörfum að aðalstarfi hjá ríkinu eða sveitarfélagi til að uppfylla starfsgengisskilyrði héraðsdómara. Það er mjög mikilvægt fyrir forsætisnefnd að hafa þetta í huga og gæta mjög vel að því þegar formenn eru skipaðir og þeir sem starfa í nefndinni að enginn vafi leiki á hæfi viðkomandi, jafnframt þarf að forðast pólitíska skipan þessara einstaklinga. Ég sé ekki formann allsherjarnefndar, hann hefur brugðið sér aðeins frá, en það væri mjög áhugavert að heyra frá hv. þm. Róberti Marshall hvort hann telji að með þeim breytingum sem lagðar eru til á 5. og 6. gr., eða í stað 6. gr. komi þrjár nýjar greinar, 7.–9 gr., að skilgreiningin á því hver sé til rannsóknar sé nógu skýr. Það er að mínu mati mjög mikilvægt að það sé eins skýrt í þessum texta og hægt er. Ef viðkomandi er skilgreindur svo að hann sé undir rannsókn þýðir það að gerðar eru ákveðnar kröfur til nefndarinnar. Samkvæmt þessum breytingum á nefndin rétt á að kalla eftir þeim gögnum sem hún telur nauðsynlegt að fá til að vinna vinnuna sína og kallað einstaklinga til skýrslutöku. Síðan er verið að setja ákveðin réttindi í lögin fyrir þá sem eru til rannsóknar. Sá sem er til rannsóknar á þá rétt á að fá aðstoðarmann að eigin vali á öllum stigum rannsóknar. Ef rök mæla sérstaklega með því getur nefndin ákveðið að kostnaður við störf aðstoðarmannsins skuli greiddur af nefndinni. Þessir einstaklingar eiga líka rétt á, samkvæmt þeim breytingum sem koma hérna fram og eru raunar í samræmi við þá hugsun sem var í frumvarpinu upprunalega, en það er verið að endurraða þessu, í 7. gr. sem kemur í staðinn fyrir 3. málsgrein, með leyfi forseta: „Að skýrslutöku og gagnaöflun lokinni skal þeim sem til rannsóknar er og ætla má að sætt geti ábyrgð, sbr. 3. og 7. mgr. 5. gr., gert kleift að tjá sig um þá málavexti og lagatúlkun sem rannsóknarnefnd íhugar að fjalla um í skýrslu sinni. Nefndin veitir viðkomandi hæfilegan frest til að gera skriflega athugasemd við þessi atriði.“ Þetta er mjög mikilvægt, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson fór í gegnum í ræðu sinni áðan. Þetta er forsenda þess að við gætum mannréttinda þeirra sem þurfa að undirgangast þá rannsókn sem við ályktum um hér á Alþingi. Ég vil líka að ákveðnu marki taka undir þær ábendingar sem komu fram um fundarstjórn forseta frá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni. Það er mjög mikilvægt að hafa í huga að við veljum vel þau efnisatriði sem við felum rannsóknarnefndum. Þetta er íþyngjandi, kostnaðarsamt og því verða að vera mjög brýnar ástæður fyrir því að við ákveðum að setja á stofn rannsóknarnefnd. Með þessum lögum erum við að gefa þessum rannsóknarnefndum miklar valdheimildir. Við verðum að vera varkár með þau efnistök sem við felum rannsóknarnefndum. Við höfum þegar samþykkt hér á Alþingi 63:0 að fara í tvær rannsóknir í framhaldi af rannsókn á orsökum og aðdraganda bankahrunsins. Önnur ályktunin fjallar um rannsókn á orsökum þess að sparisjóðakerfið hrundi hér á landi, en hin snýr að rannsókn á lífeyrissjóðunum. Þótt lífeyrissjóðirnir hafi ekki tapað jafnmiklum fjármunum og margar aðrar fjármálastofnanir töpuðu þeir samt gífurlegum fjármunum. Eins og ég sagði fyrr í ræðu minni skiptir miklu máli þegar við skipum þessar rannsóknarnefndir að við leitum sannleikans aftur í fortíðina og fáum líka leiðbeiningar um hvert við eigum að stefna hvað varðar framtíðina. Ég held að það sé sérstaklega brýnt varðandi rannsóknirnar tvær sem ég nefndi. Hvernig gat það gerst að fyrsti bankinn eða fyrsta fjármálastofnunin sem fór á hausinn var lítill sparisjóður á Vesturlandi? Hvernig stóð á því að við gátum ekki gætt betur að hagsmunum 

Virðulegi forseti. Ég held að ekki sé hægt að segja annað um þetta mál, frumvarp til laga um rannsóknarnefndir, en að í það hafi verið lögð gríðarlega mikil vinna í allsherjarnefnd. Ég get sagt fyrir mína parta að þegar málið kom fyrst fram hafði ég um það mjög miklar efasemdir. Ég taldi að frumvarpið væri þannig úr garði gert að það næði ekki þeim tilgangi sem að var stefnt, þ.e. að skipa rannsóknarnefndir á grundvelli 39. gr. stjórnarskrárinnar til að rannsaka mikilvæg mál sem almenning varða, að slíkar rannsóknir mundu skila tilætluðum árangri sem að væri stefnt með skipan slíkra rannsóknarnefnda. Milli 2. og 3. umr. var málið hins vegar tekið til meðferðar í nefndinni. Eins og sjá má á þingskjali 1498, sem eru breytingartillögur frá allsherjarnefnd, má í rauninni segja að frumvarpið hafi verið endurskrifað nánast frá grunni, a.m.k. í þeim þáttum þess sem mestu máli skipta, af nefndinni milli 2. og 3. umr. Ekki er á neinn hallað þegar sagt er að þær breytingartillögur sem birtast í þingskjalinu og nefndin stendur að eru fyrst og fremst til komnar vegna ábendinga frá Róberti R. Spanó, prófessor í lögum við Háskóla Íslands, og frá Tryggva Gunnarssyni, umboðsmanni Alþingis, sem einnig sat í rannsóknarnefnd Alþingis. Það var nefnilega þannig að sá galli var á málinu að þegar það var smíðað í upphafi virtist frumvarpshöfundum hafa yfirsést að hafa samband við þá aðila á Íslandi sem mesta reynslu höfðu af því að starfa í rannsóknarnefndum, t.d. þá sem áttu sæti í rannsóknarnefnd Alþingis eða hafa staðið að rannsóknum annarra mála eins og í Breiðavíkurmálinu eða öðrum sambærilegum málum. Milli 2. og 3. umr. um málið var á þessu gerð bragarbót og Róbert Spanó prófessor og Tryggvi Gunnarsson, umboðsmaður Alþingis, komu að málinu og lögðu tillögur til nefndarinnar sem að miklum eða stórum hluta birtast í þeim breytingartillögum sem hér liggja frammi á einum fjórum þéttskrifuðum blaðsíðum. Ég verð að segja að ég held að það hafi verið málinu mjög til framdráttar að fá þá menn til skrafs og ráðagerða til að gera þær breytingar sem nauðsynlegar voru á málinu til þess að hugsunin á bak við það næði þeim markmiðum sem að var stefnt. Ég held að halda megi því fram - af því að það er oft þannig á Alþingi, og sérstaklega á þessum síðustu dögum, að menn takast harkalega á um stór og mikil deilumál sem til umfjöllunar eru bæði í þingsal og í nefndum - að nefndin sem slík hafi staðið vel að vinnslu málsins og staðið saman að því að reyna að koma því í þann búning að ásættanlegur væri fyrir þingið og fyrir þau markmið sem því er ætlað að ná. Það sýnir sig í því að flestir nefndarmanna standa að framhaldsnefndarálitinu sem fyrir liggur og breytingartillögurnar stafa frá allsherjarnefnd allri. Um þetta náðist mikil sátt og ég vil fyrir mína parta þakka forustu nefndarinnar fyrir ljómandi fínt samstarf í tengslum við vinnslu málsins og öðrum nefndarmönnum sömuleiðis. Ég held að niðurstaðan eins og hún liggur fyrir núna sé mjög ásættanleg og þess eðlis að á hana sé hægt að fallast. Það er nefnilega svo að þegar verið er að smíða löggjöf eins og þessa er geysilega mikilvægt að vel sé vandað til verka. Við sjáum það í tengslum við það mál sem nú er til meðferðar fyrir landsdómi að slík mál geta auðvitað orðið mjög persónuleg fyrir þá sem í hlut eiga. Það skiptir miklu máli að rannsóknarandlagið sé vel skilgreint og það skiptir gríðarlega miklu að réttaröryggissjónarmið þeirra sem rannsóknin beinist að séu tryggð þannig að á mönnum sé ekki brotinn réttur hvað það varðar. Hin hliðin á peningnum er hins vegar sú að ef menn ætla sér að reyna að tryggja það að rannsóknir eins og þessar skili einhverjum árangri verða þær nefndir sem standa að slíkum rannsóknum að hafa nægar rannsóknarheimildir til að geta upplýst um mál, hafa aðgang að gögnum sem snúa að þeim ákvörðunum sem máli skipta o.s.frv. Frumvarpið, eins og það lítur út núna eftir vinnslu allsherjarnefndar, tel ég að endurspegli þessi sjónarmið og nái að halda utan um þau meginsjónarmið. Við leggjum til breytingu í 2. lið breytingartillagnanna sem mælir fyrir um að formaður rannsóknarnefndar skuli uppfylla starfsgengisskilyrði héraðsdómara. Um þetta var ágreiningur framan af í nefndinni, a.m.k. mismunandi sjónarmið, um hvort ástæða væri til að gera þann áskilnað að formaður rannsóknarnefndar uppfyllti starfsgengisskilyrði héraðsdómara. Niðurstaðan varð sú að fara þá leið og ég verð að segja það fyrir mig að ég var allan tímann þeirrar skoðunar að þannig ætti að halda á málinu. Það er ekki vegna þess að ég hafi einhverja ofurtrú á lögfræðingum af því að ég er lögfræðingur sjálfur og hafi vantrú á öðrum starfsstéttum, síður en svo. En það verður bara að hafa í huga að rannsóknir eins og þessar snúa að gríðarlegum mikilvægum þáttum réttarfars og stjórnsýslu sem mikilvægt er að þeir sem hafa með slíkar rannsóknir að gera hafi einhverja reynslu og þekkingu á beitingu þeirra reglna sem um er að ræða hverju sinni. Annars er mjög mikil hætta á því að undir rannsókn mála verði réttarspjöll sem kunni að leiða til þess að rannsóknir ónýtist af því að ekki hefur verið farið rétt eftir ákvæðum stjórnsýslulaga eða ákvæðum réttarfarslaga sem kann þá að leiða til þess að talið verði að á mönnum séu brotin mannréttindi o.s.frv. Ég held því að það hafi verið mjög til bóta að setja ákvæðið inn. Í breytingartillögunum er síðan mikilvægur kafli um öflun gagna og upplýsinga. Þetta eru í rauninni ákvæði sem skorti að miklu leyti í frumvarpið eins og það var útbúið í upphafi. Gagnaöflunar- og upplýsingaöflunarákvæði breytingartillagnanna eru vissulega víðtæk og þau veita rannsóknarnefndunum gríðarlega víðtækar heimildir til að rannsaka mál, tryggja þeim aðgang að öllum sköpuðum hlutum sem varðar þá rannsókn sem þeim er falið að ráðast í. En við töldum mikilvægt að þannig yrði málum fyrir komið í frumvarpinu til að tryggja að rannsóknirnar næðu markmiðum sínum, að menn kæmust að hinu sanna hvað varðar þá rannsókn sem í hlut á hverju sinni. Það segir sig auðvitað sjálft að tilgangslaust er að hefja rannsókn þegar málsmeðferðarreglur eru með þeim hætti að rannsóknarnefnd hefur engin úrræði eða tæki til þess að komast í þau gögn sem skipta lykilmáli varðandi þá rannsókn sem um er að ræða hverju sinni. Síðan er annar mjög mikilvægur þáttur í breytingartillögunum, en var ekki í upphaflegu frumvarpi, sem snýr að því að það hefur afleiðingar fyrir þann sem kýs að eiga ekki samstarf við rannsóknarnefndina, mæta til skýrslutöku eða afhenda nefndinni þau gögn sem óskað er eftir. Það hefur þær afleiðingar að nefndin getur óskað eftir því að héraðsdómari kveðji mann fyrir dóm til að bera vitni eða að hægt verði að úrskurða um að tiltekin gögn verði afhent. Þetta skiptir auðvitað gríðarlegu miklu í heildarsamhengi þessa máls. Síðan er það ákvæðið sem hv. þm. Eygló Harðardóttir nefndi áðan og snýr að verndun uppljóstrara. Hún fjallaði um svokallaða „whistleblower“-löggjöf í Bandaríkjunum. Ég tel að það geti skipt verulegu máli að hafa þá heimild í lögunum um rannsóknarnefndir sem þarna er kveðið á um. Ákvæðið er í rauninni mjög sambærilegt ákvæðum í lögum um embætti sérstaks saksóknara og í lögum um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna. Þetta ákvæði snýst um að ef einstaklingur hefur frumkvæði að því að láta rannsóknarnefnd í té upplýsingar eða gögn sem tengjast stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga, opinberri stofnun, fyrirtæki, móður- eða dótturfyrirtæki þess eða fyrirtækjum sem það er í viðskiptum við eða stjórnendum þeirra og óskar eftir því að hann sæti ekki ákæru, þótt upplýsingarnar eða gögnin leiði líkur að refsiverðu broti hans sjálfs, er rannsóknarnefnd heimilt að óska eftir því við ríkissaksóknara að hann ákveði að hlutaðeigandi sæti ekki ákæru. Menn geta með öðrum orðum ekki treyst því 100% að komast hjá því að vera látnir sæta refsiábyrgð eða vera ákærðir ef þeir kjósa að upplýsa um eitthvað sem miður hefur farið. En þó er þarna veitt heimild fyrir rannsóknarnefndina að leggja það til við saksóknara að þannig sé málum háttað. Af því að hv. þingmaður nefndi möguleika á því, hugsanlega í náinni framtíð, að haga málum með þeim hætti að rétt væri að greiða uppljóstrurum einhverjar fjárhæðir fyrir að koma upp um aðra, ég held að það sé eitthvað sem við þurfum a.m.k. ekki á að halda við núverandi aðstæður í tengslum við uppljóstrara. Aðalumbunin sem uppljóstrarinn er að sækjast eftir er að losna sjálfur undan því að verða ákærður fyrir þátt sinn í því broti sem hann kýs að upplýsa um. Að svo komnu máli tel ég að varhugavert sé að vera að stíga skrefið miklu lengra að þessu sinni, ég tel að meiri reynsla þurfi að fást á framkvæmd og túlkun þessara ákvæða áður en svo stórt skref er stigið. Virðulegi forseti. Ég styð frumvarp það sem hér er til meðferðar en ég ber þá von í brjósti að þegar það hefur verið samþykkt ráðist menn í að fara að afgreiða frá þinginu þau mál sem mestu skipta og varða almenning miklu og lúta að því hvernig haldið hefur verið á málum í tengslum við og í aðdraganda efnahagshrunsins. Þá á ég við þá tillögu til þingsályktunar sem ég hef áður nefnt í umræðunni og er um rannsókn á Icesave-málinu. Það mál er þess eðlis að of margar vísbendingar eru um að menn hafi haldið með röngum hætti á málum í embættisfærslum sínum, 

Hæstv. forseti. Ég flyt hér nefndarálit frá iðnaðarnefnd um frumvarp til laga um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Helgu Haraldsdóttur og Guðrúnu Þorleifsdóttur frá iðnaðarráðuneyti, Unni Halldórsdóttur frá Ferðamálasamtökum Íslands, Kristínu Huld Sigurðardóttur og Kristin Magnússon frá Fornleifavernd ríkisins, Guðjón Bragason frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Önnu Kristínu Ólafsdóttur og Hjalta J. Guðmundsson frá Umhverfisstofnun, Ólöfu Ýri Atladóttur frá Ferðamálastofu og Helgu Haraldsdóttur frá ferðamálaráði. Þá bárust umsagnir frá Atvinnuþróunarfélagi Þingeyinga, Byggðastofnun, ferðamálaráði, Ferðamálasamtökum Íslands, Ferðamálastofu, Fornleifavernd ríkisins, Orkustofnun, Rannsóknamiðstöð ferðamála, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum ferðaþjónustunnar, Samtökum sveitarfélaga á Norðurlandi vestra, Steinari Berg, Umhverfisstofnun, þjóðgarðsverðinum á Þingvöllum og Þjóðminjasafni Íslands. Frumvarpið felur í sér að stofnaður verði Framkvæmdasjóður ferðamannastaða. Með fjármagni úr sjóðnum skal leitast við að tryggja öryggi ferðamanna og verndun náttúru landsins. Sjóðnum er einnig ætlað að fjölga viðkomustöðum ferðafólks í því skyni að draga úr álagi á fjölsótta ferðamannastaði. Fjármagni úr sjóðnum skal annars vegar varið til uppbyggingar, viðhalds og verndunar mannvirkja og náttúru á ferðamannastöðum sem eru í opinberri eigu eða á náttúruverndarsvæðum, hins vegar til framkvæmda sem varða öryggi ferðamanna og verndun náttúru á ferðamannastöðum í eigu opinberra aðila jafnt sem einkaaðila. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi fjármálaráðherra um farþegagjald og gistináttagjald en því er ætlað að afla aukinna tekna til að standa undir framlögum til Framkvæmdasjóðsins, þjóðgarða og friðlýstra svæða. Þar er lagt til að farþegagjald og gistináttagjald renni í ríkissjóð en sú fjárhæð sem ráðstafað verður af fjárlögum til Framkvæmdasjóðsins mun endurspegla 3/5 af innheimtu farþegagjaldi og gistináttagjaldi. Nefndin vill leggja á það skýra áherslu að þeir fjármunir sem koma til greiðslu úr Framkvæmdasjóðnum eigi að fara til framkvæmda en ekki reksturs og er það í samræmi við markmiðsákvæði frumvarpsins, og á þetta vil ég leggja mikla áherslu. Nefndin vill einnig árétta að mikilvægt er að samþætta menningarleg, fagurfræðileg og náttúrufræðileg sjónarmið þegar horft verður til uppbyggingar, viðhalds og verndunar mannvirkja og náttúru, sem og til framkvæmda er varða öryggi ferðamanna. Fram komu hjá umsagnaraðila athugasemdir um að þörf væri fyrir aukna vöktun á ástandi og þróun náttúru á ferðamannastöðum hér á landi, ekki síst á þeim svæðum sem eru friðlýst. Nefndin telur það ekki samræmast markmiði frumvarpsins að vöktun verði fjármögnuð af því fé sem rennur til Framkvæmdasjóðsins. Í vöktun felast ýmsar grunnrannsóknir sem margar hverjar eru í höndum opinberra stofnana og telur nefndin óheppilegt að blanda fjármögnun á slíku saman við ráðstöfun úr sjóði sem þessum. Heimildir til framlaga til einkaaðila úr Framkvæmdasjóðnum takmarkast við framkvæmdir sem varða öryggi og verndun náttúru á ferðamannastöðum, sbr. 2. málsl. 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins. Af þessu leiðir að framlögum úr Framkvæmdasjóðnum er ekki ætlað að styrkja atvinnuuppbyggingu einkaaðila í ferðaþjónustu enda einskorðast framlög til þeirra við framangreind öryggis- og/eða verndunarverkefni. Hér er því ekki um samkeppnissjóð að ræða. Fjallað er um ríkisaðstoð í 61.–64. gr. laga nr. 2/1993, um Evrópska efnahagssvæðið. Í frumvarpinu kemur fram að ekki er gert ráð fyrir því að framlög úr sjóðnum skilgreinist sem ríkisaðstoð. Engu síður leitaði iðnaðarráðuneytið eftir óformlegu áliti Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) varðandi framlög úr Framkvæmdasjóðnum og kannaði afstöðu ESA til þess hvort tilkynna þyrfti löggjöfina með formlegum hætti. ESA vísaði til minniháttarreglunnar en hún felur það í sér að styrkir undir ákveðinni lágmarksfjárhæð teljast ekki ógna samkeppni. Benti ESA á að ef framlög til einkaaðila falla undir þá reglu er ekki um tilkynningarskylt kerfi að ræða. Sú fjárhæð sem nú gildir er 200.000 evrur samtals á þremur árum. Í þessu felst að samanlagðir styrkir frá hinu opinbera á þremur árum geta verið allt að 200.000 evrur til einkaaðila. Rétt er að benda á að hér er átt við framlög úr Framkvæmdasjóði, menningarsamningi og vaxtarsamningi o.s.frv. Samkvæmt ákvæði til bráðabirgða ber að endurskoða lögin fyrir árslok 2013. Það er mat iðnaðarráðuneytisins og nefndarinnar að framlög til ferðamannastaða í opinberri eigu verði fyrirferðarmeiri en framlög til einkaaðila á fyrstu starfsárum sjóðsins. Sökum þessa er raunhæft að miða við að framlög til einkaaðila verði ekki hærri en minniháttarreglan kveður á um fyrstu þrjú árin. Fram kemur í 3. mgr. 1. gr. frumvarpsins að framlög til einkaaðila séu alltaf háð því skilyrði að viðkomandi ferðamannastaður sé ávallt opinn almenningi og án endurgjalds. Sú gagnrýni kom fram hjá umsagnaraðilum að styrkúthlutanir úr sjóðnum fyrir einkaaðila væru skilyrtar en hið sama ætti ekki við um opinbera aðila. Hér væri því verið að mismuna landeigendum eftir því hvort um sé að ræða opinbera aðila eða einkaaðila þar sem sambærileg krafa er ekki gerð vegna ferðamannastaða í opinberri eigu. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og leggur til að síðari málsliður 3. mgr. 1. gr. frumvarpsins verði felldur brott. Samkvæmt 2. gr. frumvarpsins skipar iðnaðarráðherra fjóra fulltrúa í stjórn Framkvæmdasjóðsins. Nefndin vill benda á að mikilvægt er að stjórn Framkvæmdasjóðs ferðaþjónustunnar taki tillit til gildandi ferðamálaáætlunar, áætlunar um ferðamennsku á hálendinu, náttúruverndaráætlunar, menningarstefnu í mannvirkjagerð og byggðaáætlunar. Fram kemur í 3. gr. frumvarpsins að árlegar tekjur Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða verði framlag ríkissjóðs sem nánar er ákveðið í fjárlögum, vextir af fé sjóðsins, sem og aðrar tekjur. Miðað skal við að framlagið endurspegli um 60% þeirra tekna sem ríkissjóður hefur af farþegagjaldi og gistináttagjaldi. Nokkur gagnrýni kom fram hjá umsagnaraðilum á þessa ráðstöfun og var það skoðun þeirra að farþegagjald og gistináttagjald ættu að renna óskert í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Fram kemur í athugasemdum við frumvarp til laga um farþegagjald og gistináttagjald að þær tekjur sem innheimtast samkvæmt lögunum muni útdeilast á fjárlögum að 3/5 hlutum til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða og 2/5 hlutum til ráðstöfunar fyrir þjóðgarða og friðlýst svæði. Nokkrar umræður sköpuðust um málið. Það er skilningur nefndarinnar að þeir fjármunir sem koma til úthlutunar vegna farþegagjalds og gistináttagjalds, hvort sem það er til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða eða til ráðstöfunar fyrir þjóðgarða og friðlýst svæði, eigi alfarið að renna til framkvæmda og uppbyggingar en ekki til reksturs, og það er áréttað hér enn einu sinni. Nefndin vill benda á að friðlýst svæði eru 102 talsins og talið er brýnt að ráðast í verulegar úrbætur á mörgum þeirra. Með hliðsjón af þessu, sem og bráðabirgðaákvæði frumvarpsins, en þar er gert ráð fyrir endurskoðun laganna í árslok 2013, leggur nefndin til að þessi skipting farþegagjalds og gistináttagjalds standi óbreytt en leggur til breytingar á ákvæðinu þessu til skýringar. Nefndin leggur til þá breytingu auk þessa að lögin öðlist þegar gildi í staðinn fyrir 1. september eins og stóð í frumvarpinu Virðulegi forseti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem er að finna í nefndarálitinu og ég fer ekki hér yfir en vísa til þingskjalsins. Þetta mál var tekið út úr iðnaðarnefnd 18. maí sl. Undir nefndarálitið skrifa auk þess sem hér stendur, formanns og framsögumanns iðnaðarnefndar, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Björgvin G. Sigurðsson, Valgerður Bjarnadóttir, Tryggvi Þór Herbertsson, með fyrirvara, og Gunnar Bragi Sveinsson. Þrír hv. þingmenn, Margrét Tryggvadóttir, Jón Gunnarsson og Þráinn Bertelsson, voru fjarverandi afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir yfirferðina og fagna sérstaklega þeim áherslum sem hann lagði og ítrekaði; annars vegar að fé úr þessum sjóði yrði ekki notað til vöktunar og hins vegar að það yrði ekki notað til rekstrar. Ég fagna því alveg sérstaklega að féð sé nýtt til uppbyggingar á ferðamannastöðum um landið. Við vonumst til að hingað komi aukinn fjöldi ferðamanna og að við munum hafa af því tekjur. Við höfum verið mjög feimin við að taka gjald af ferðamönnum, þó að menn geti svo sem haft skiptar skoðanir á því hvort eðlilegt sé að gera það með því að taka gistináttagjald til þess að byggja upp ferðamannastaði, en látum það vera. Ég sé að mjög margir aðilar sem fjalla um þessi mál og hafa umsjón með þeim hafa verið boðaðir á fundi nefndarinnar. Því langar mig að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort einhver umræða hafi verið um það, því að mér finnst að við þurfum að taka þá umræðu, hvort við eigum að selja sérstaklega inn á ferðamannastaðina til að byggja þá upp. Ef þeir fara allir í niðurníðslu getur það komið aldeilis í bakið á okkur og þá verður ekkert til að skoða og jafnvel er búið að eyðileggja suma staði. Því langar mig að beina þeirri spurningu til hv. þm. Kristjáns L. Möllers hvort það hafi verið rætt sérstaklega í nefndinni að taka einhvers konar gjald inn á ákveðna ferðamannastaði og það nýtt til að byggja þá upp og varðveita. Það mundi gera okkur í stakk búin til að taka við öllum þeim ferðamönnum sem við væntum að komi til landsins og við munum hafa tekjur af. Ég kalla sérstaklega eftir því sjónarmiði hjá hv. þingmanni.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði um að fjölmargir komu á fund nefndarinnar. Þar kom þetta sjónarmið fram og var rætt hvort stíga ætti þetta skref. Mig minnir að helstu vandkvæðin við að innheimta slíkt gjald, allt frá því að menn nefndu að koma mætti fyrir gjaldtökukassa einhvers staðar þar sem menn gætu lagt til frjáls framlög eða hvort það væri launuð þjónusta og þá þyrfti hún að vera allan sólarhringinn. Það varð frjó og góð umræða um það en menn enduðu í því sem kemur fram í frumvarpinu um gistináttagjaldið og því sem sett er inn í áætlunina. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, ég lagði þunga áherslu á að nefndin hafnaði hugmyndum eða beiðni um að við mundum veita fé til vöktunar. Síðan tók nefndin það fram tvisvar ef ekki þrisvar í nefndarálitinu að féð færi til framkvæmda og uppbyggingar en alls ekki til rekstrar. Það er gert vegna þess að brennt barn forðast eldinn, getum við sagt. Oft er það þannig þegar svona skattur er kominn á að þess er freistað að lauma einhverju af honum til rekstrar. Ég ítreka það sem kemur fram hér og var samdóma álit allra nefndarmanna, enda er málið afgreitt úr nefnd í sátt og samlyndi, að það sé gert á þennan hátt. Það er þá okkar þingmanna við fjárlagagerð og annað að fylgja því eftir að ekki yrði seilst inn í þennan sjóð vegna framkvæmda og uppbyggingar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir greinargóð svör og ítreka það og fagna því sem rætt var sérstaklega og mikil samstaða var um í nefndinni, að gjaldið færi ekki í það að greiða fyrir vöktun eða fyrir rekstur því að þá væri nú hætt við því að það færi allt í hann. Hv. þingmaður sagði að það hefði töluvert verið rætt í nefndinni. Ég þekki þessi mál sjálfur frá heimaslóðum mínum en þar gerði hópur fólks átak í varðveislumálum undir styrkri leiðsögn hins góða manns Árna Stefánssonar augnlæknis, sem er mikill náttúruunnandi og hefur látið sig varðveislu hella mikið varða. Í fyrra og hittiðfyrra var gert varðveisluátak í Vatnshelli, sem er þekktur og mjög merkilegur staður á utanverðu Snæfellsnesi. Hellirinn lá undir skemmdum af því að menn tóku þaðan brotin sem eru séreinkenni hellisins. Gerður var greiðfær aðgangur að svæðinu til að hægt væri að komast þangað og ef maður ætlar að fara niður og skoða hellinn í dag verður maður að hafa leiðsögn, fá hjálma og þar fram eftir götunum, ekki síst til þess að vernda. Merkilegast þótti mér, sem ég hafði reyndar sjálfur efasemdir um fyrir fram, að af öllum þeim hundruðum manna sem heimsóttu hellinn, hvort sem það voru íslenskir eða erlendir ferðamenn, og þurftu að greiða gjald fyrir að fara niður til þess að standa undir rekstrinum, var ekki einn einasti maður sem gerði athugasemdir við að þurfa að borga fyrir að skoða hellinn. Fólk gerði sér grein fyrir því að það var ákveðið öryggisatriði og ekki síður að verið væri að vernda þá náttúruperlu sem þarna er. Ég held að það sé mál sem við þurfum að ræða betur í þingsölum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir dæmið sem hann nefnir hér. Ég er ekki frá því að það hafi verið nefnt annaðhvort á prívatfundum eða í nefndinni. Hv. þingmaður lýsir aðstæðum vel; þarna þurfti leiðsögn, þarna þurfti hjálma, og þá er gott að það sé manneskja á staðnum sem getur þá rukkað fyrir þjónustuna til að dæmið gangi upp. Það er gott að heyra að ferðamenn, bæði innlendir og erlendir, skuli hafa borgað gjaldið möglunarlaust. Þetta er dæmi sem ég hygg að eigi eftir að koma upp á fleiri stöðum á landinu. Við þekkjum það auðvitað hvernig það er þegar við förum sjálf á svona staði í öðrum löndum að víðast hvar er rukkað eitthvert gjald sem maður vonar að komi viðkomandi stöðum alltaf til góða. Við sjáum það líka að þetta er gert í ýmsum söfnum úti um land þó að upphæðin sé lág, alveg sama hvort menn koma á menningartengd, þjónustutengd eða annars konar söfn. Ég þakka hv. þingmanni fyrir orð hans um málið, þau eru ágætisveganesti inn í það sem seinna kemur. Aðalatriðið er annars vegar Framkvæmdasjóður ferðamanna og hins vegar ferðamálaáætlunin sem rædd var í dag. Ég hygg að við báðir, ég og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, séum ákaflega ánægðir með það sem þar var samþykkt. Ég komst ekki til að tala um það í stuttri atkvæðaskýringu í dag að það var eitt af því sem iðnaðarnefnd setti inn í ferðamálaáætlunina, fyrst talað er um að lengja ferðamannatímabilið og áætlanir eru um það. Nefndarmenn voru sammála um að bæta því við að það yrði þá um land allt og var líka lögð áhersla á það í nefndarálitinu. Það er auðvitað það sem við ætlum okkur, að efla ferðaþjónustu um land allt en ekki eingöngu á einstökum svæðum vegna þess að það er hluti af því að dreifa ferðamönnum um landið og nýta betur þá fjárfestingu sem lagt hefur verið í víðs vegar um landið.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að ræða um nefndarálit það sem liggur fyrir um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Ég tek fram að ég tel það vera mjög jákvætt mál. Það fjallar um að menn ætli að feta þá slóð að taka gjald af ferðamönnum sem koma til landsins. Ég hef stutt það í mörg ár og talið nauðsynlegt skref í þessum málum. Menn hafa talað um ákveðnar aðferðir í gjaldtöku, þ.e. að selja inn á einstaka staði eða að fara einhverja almenna leið eins og gert er í öðru frumvarpi sem reyndar er beintengt þessu því að tekjurnar koma af farþegagjaldinu og gistináttagjaldinu og renna til framkvæmdasjóðsins. Ég held að það sé miklu skynsamlegri leið að fara hina almennu leið en að setja upp hlið og að selja inn á hvern stað. Þrátt fyrir að við fáum sífellt fleiri ferðamenn til landsins og að innan örfárra ára sé útlit fyrir að hingað komi um milljón erlendir ferðamenn á ári eru það engu að síður tiltölulega fáir staðir sem hugsanlega gætu staðið undir því að setja upp slíkt apparat, þ.e. að selja inn á hvern stað. Ég óttast að það gjald muni annars vegar falla meira og minna í sjálft sig og hins vegar muni örfáir staðir taka gjald fyrir að skoða eða upplifa náttúruna og annað. Það mundi þar af leiðandi ekki fara til annars. Ég held því að þetta sé miklu skynsamari leið. Þó að það sé auðvitað skattlagning og geti verið flókin aðgerð þurfum við að finna þær leiðir sem eru einfaldastar í þessu sambandi. Síðan er það augljóst að þegar það stefnir í að það komi kannski 600 þúsund manns til landsins á þessu ári að það þarf ekki háar fjárhæðir, t.d. gistináttagjald og farþegagjald, til þess að allmiklir fjármunir fari í Framkvæmdasjóðinn og í aðra hluti eins og þjóðgarða og friðlýst svæði. Það er mjög mikilvægt að við stefnum að því að byggja hér upp. Eins og fram kemur í nefndarálitinu er mjög mikilvægt að fjármagninu sé ætlað að byggja upp og vernda náttúru landsins og reyndar öryggi ferðamanna líka m.a. til þess að draga úr álagi á þessa fjölsóttustu staði, stýra því með einhverjum hætti, byggja upp fleiri staði, að því fyrst og fremst varið til uppbyggingar en ekki til rekstrar. Það er ákaflega mikilvægt sem fram kom hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller, formanni hv. iðnaðarnefndar, að friðlýst svæði á Íslandi eru 102 og inn á náttúruverndaráætlun og friðlýsingar eru ævinlega sett 10, 15 og jafnvel 20 svæði á landinu. Á síðustu árum hefur í raun verið stigvaxandi mótþrói heimamanna, þeirra sem eiga það land eða viðkomandi sveitarstjórna, við því að ákveðið svæði fari inn á náttúruverndaráætlun og verði friðlýst. Markmiðin með friðlýsingunni og því að setja svæði inn á náttúruverndaráætlun eru ævinlega þau að það eigi að auðvelda aðgengi að þessum svæðum og vernda náttúruna og þess háttar, en svo fylgja aldrei neinir fjármunir þeim friðlýsingum. Það hefur haft þau áhrif að menn eru ekkert mjög ginnkeyptir fyrir því að fjölga þessum svæðum. Gefin var út skýrsla um málið. Það má líka nefna að margt bendir til þess að það séu fjölmörg svæði á landinu sem eru komin að þanmörkum og jafnvel komin yfir þau mörk og að það kosti allnokkra fjármuni að byggja upp aðstöðu til að taka á móti ferðamönnum og eins að byggja upp stíga og gera skilti og annað til þess að leiðbeina ferðamönnum og auðvitað líka til þess að tryggja öryggi þeirra. Á einu af þessum friðlýstu svæðum, Dyrhólaey, sem menn hafa deilt talsvert um á liðnum árum og áratugum, má fullyrða að friðlýsingin hafi mistekist á margan hátt þar sem svæðið var fyrst og fremst lokað en ekki byggt upp sem eftirsóttur ferðamannastaður. Sem betur fer tókst sveitarfélaginu Mýrdalshreppi og Umhverfisstofnun þó að ná fram samningi eftir talsverða vinnu í vetur. Þar lagði sveitarfélagið fram fjármuni og eins Umhverfisstofnun, einar 3 milljónir. Það er auðvitað gott að kominn sé bakhjarl í slík verkefni sem víðast um land. Það er hins vegar galli við það mál, þ.e. Dyrhólaey, að ráðherrann hefur ekki staðfest samning um það svæði. Ég spurði hæstv. umhverfisráðherra fyrir um þremur vikum hverju það sætti. Ég heyrði fyrst í gær af því en hafði annars talið víst að hæstv. umhverfisráðherra mundi staðfesta samninginn undireins eða á næstu dögum, mér skildist það á máli hennar. Þess vegna er uppbyggingin því miður ekki komin á það stig sem hún ætti að vera á til þess að taka á móti þeim fjölda ferðamanna sem vill sækja Dyrhólaey heim í sumar eins og aðra staði. Ég tel að í því felist möguleikar á að byggja upp fjölmarga friðlýsta staði og eins góða ferðamannastaði, náttúruperlur sem menn hafa haft takmarkaða möguleika til að heimsækja í dag þegar þessi sjóður verður að raunveruleika. Ég vænti þess að í framtíðinni þegar við hugum að því að byggja upp og létta álagi á ferðamannastöðum og af mjög fjölsóttum stöðum, að þarna séu komnir nýir möguleikar til uppbyggingar. Ég býst líka við því að þetta opni augu okkar fyrir því við gerð náttúruverndaráætlana og friðlýsingu svæða að við setjum samhengi á milli þess sem við gerum þar og möguleikanna á því að byggja þar upp, að þeir fjármunir skili sér inn á svæðin þannig að í framtíðinni verði meiri sátt um þær aðgerðir sem við vinnum að hvað það varðar. Þess vegna þarf að vera samhengi í hlutunum, ein nefnd á ekki að fjalla um mál sem er algjörlega einangrað frá öðrum þáttum og ég tel að hér sé kominn möguleiki sem við höfum ekki haft fyrr, til að samspil verði á milli þeirra tekna sem skapast af ferðaþjónustunni og uppbyggingar og verndunar þeirra svæða sem við erum að byggja upp á landinu til að taka á móti auknum fjölda ferðamanna. Ég ætla að enda mál mitt á því að lýsa yfir stuðningi við málið og tel að það sé eitt af þeim málum sem við þurfum að ljúka fyrir sumarfrí þannig að það geti tekið gildi sem fyrst og að þeir fjármunir - það áttu að koma inn tekjur síðustu fjóra mánuðina á þessu ári - muni þá skila sér til þeirra staða sem áætlað er á fjárlögum.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp sem felur í sér að stofnaður verði Framkvæmdasjóður ferðamannastaða og að með fjármögnun úr sjóðnum skuli leitast við að tryggja öryggi ferðamanna og verndun náttúru landsins. Með sjóðnum er einnig áætlað að fjölga viðkomustöðum ferðafólks í því skyni að draga úr álagi á fjölsótta ferðamannastaði. Áður en ég hef mál mitt almennt um þetta frumvarp og þessar breytingar langar mig að lesa bréf sem okkur þingmönnum Norðausturkjördæmis barst frá ábúendum og eigendum Helgafells, með leyfi forseta: „Að gefnu tilefni höfum við ákveðið að skrifa Ferðamálastofu og samgönguyfirvöldum bréf vegna stóraukins ferðamannastraums um land okkar, Helgafell. Nú hefur jörðin Helgafell verið í eign okkar fjölskyldu í meira en 120 ár og við erum hreykin af og glöð yfir því að fólk leggi leið sína hingað til að ganga á Helgafell, njóta náttúrufegurðar og sögu staðarins. Aldrei höfum við krafist greiðslu eða meinað fólki að ganga á fellið og viljum forðast það í lengstu lög en allt hefur sín þolmörk með stórauknum ferðamannastraumi. Hlaðast upp nýir moldarstígar upp fellið sem mikil lýti eru að. Vegurinn heim að bænum er margra áratuga malarvegur sem var til að mynda aldrei heflaður eða rykbundinn í fyrrasumar og liggur hann nánast við bæjardyrnar. Smábörn á heimilinu geta vart verið úti við vegna reykmakkar frá veginum og ekki er hægt að hafa glugga og dyr opin yfir sumartímann af sömu ástæðu. Höldum við að fáir eða engir mundu sætta sig við að búa við svona aðstæður og er það lágmarkskrafa okkar miðað við vægi ferðamannastraumsins fyrir þjóðfélagið að úr þessu verði bætt fyrir næsta sumar með varanlegum aðgerðum sem við teljum að ekki þurfi að kosta mikið. Lausleg könnun okkar sýnir að um 20–30 þús. manns fara um eign okkar á hverju sumri. Langlundargeð okkar er að þrotum komið og við svo búið verður ekki unað lengur án úrbóta. Við sjáum okkur ekkert annað fært í stöðunni en að girða fyrir fellið og meina fólki aðgengi að því þótt það sé okkur þvert um geð því að eins og áður kom fram erum við stolt af því að fólk vilji njóta staðarins. En þetta er heimili okkar. Með ósk um skjót og greinargóð svör.“ Ástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að ég les þetta bréf upp er sú að ég lít á þetta sem áminningu til okkar. Það er ekki sjálfgefið að við getum farið fram með þeim hætti sem við höfum gert á undanförnum árum. Þetta fólk, ábúendur og eigendur á Helgafelli á Snæfellsnesi, er búið að sýna einstakt langlundargeð. Staðurinn hefur að sjálfsögðu gríðarlega mikla sögu og náttúrufegurðin er mikil. Nú koma til landsins um 600 þús. ferðamenn og væntingar standa til að fjöldi ferðamanna verði 1 milljón og þá verðum við að taka svona skilaboð eins og frá þessu ágæta fólki sem alvarlega áminningu um að við verðum að bregðast við og breyta því sem við erum að gera. Með þessum lögum, ef frumvarpið verður samþykkt á þessu þingi sem ég vonast til og tel víst að verði gert, getum við einmitt brugðist við svona aðstæðum. Þetta ágæta fólk er ekki að biðja um einhverjar stórar framkvæmdir, þetta eru smávægilegar upphæðir, sérstaklega í ljósi þess hversu mikilvægt það er að þessi staður verði áfram opinn ferðamönnum og þeim sem vilja koma á svæðið, bæði vegna merkrar sögu sinnar og eins náttúrufegurðar. Þess vegna fagna ég líka sérstaklega, eins og ég kom að í andsvari við hv. þm. Kristján Möller, að það skuli vera hnykkt á því í nefndarálitinu að hvorki eigi að nota þetta til að greiða fyrir vöktun né rekstur, þetta fari til uppbyggingar á ferðamannastöðum. Það er mjög mikilvægt. Það sem ég vil líka ræða aðeins og tel eiga fullt erindi í umræðuna á þingi er hvort við eigum að skoða það að taka sérstakt gjald þegar ferðamannastaðir eru heimsóttir, þekktir staðir hvort sem er vegna sögu eða náttúrufegurðar, eins og gert er nánast alls staðar í heiminum. Við verðum að taka þessa umræðu því að við getum ekki gengið á þessar auðlindir, jafnvel skemmt þær og það varanlega. Ég tel mjög mikilvægt að við skoðum það. Í því ljósi langar mig að rifja upp það mikla og góða starf sem hefur verið unnið í kringum Vatnshelli á Snæfellsnesi. Eins og alþjóð veit hefur augnlæknir sem heitir Árni Stefánsson verið mikill hellarannsóknamaður og látið sér mjög annt um að varðveita hella og þá menningu og náttúrufegurð sem tengist þeim. Hann hefur ásamt mörgum aðilum, heimamönnum mörgum hverjum og líka öðru fólki, staðið þar fyrir mjög merku starfi við uppbyggingu sem hefur staðið í ein tvö ár. Í fyrrasumar var opnað aðgengi fyrir ferðamenn til að komast í hellinn. Þá hafði í fyrsta lagi verið slæmt aðgengi og slysahætta og í öðru lagi skemmir fólk oft þegar það fer niður í svona náttúruminjar. Fólk gerir það ekki endilega viljandi en það tekur með sér einhverja steina til minja um að hafa farið þarna niður og skemmir þá eins og til dæmis þennan helli. Það er líka ágætt að rifja upp mikilvægi þessa starfs sem þarna var unnið með fjölda manns með þennan einstakling í fararbroddi, Árna Stefánsson sem ég nefndi áðan, og þá fékk þjóðgarðurinn Snæfellsjökull í fyrra í fyrsta sinn frá því að hann var stofnaður stofnfjárframlag frá þinginu. Það dugði aðeins fyrir brotabroti af kostnaðinum við uppbyggingu þessa verkefnis. Allir þarna unnu í sjálfboðavinnu, hvort sem það voru verktakar eða einstaklingar sem fóru þangað helgi eftir helgi og mokuðu upp úr hellinum með fötum. Það var mokað um 60 tonnum af drullu upp úr botninum á hellinum. Þetta gerðu áhugasamir einstaklingar sem vildu varðveita þessar miklu náttúruminjar. Ég fylgdist töluvert með þessu verki. Þó að ég legði ekki neitt til þess sjálfur með því að mæta þar til vinnu vakti þetta athygli mína og ég var dálítið hugsi yfir því þegar til stóð, og það var gert, að selja aðgang að hellinum. Þeir sem vildu fara ofan í hellinn gátu farið niður á auglýstum tímum en þá undir leiðsögn og þurftu að greiða fyrir það sérstakt gjald. Það þurfti að standa undir þeim starfsmanni sem leiðbeindi fólki og sagði söguna, það voru skaffaðir hjálmar, af öryggisatriðum að sjálfsögðu, og síðast en ekki síst þurfti að passa að fólk gengi þannig um að það skemmdi ekki þessar náttúruminjar. Ég spurðist fyrir um það eftir sumarið hvernig fólk hefði tekið í gjaldtökuna. Þarna komu nokkur þúsund manns og ekki einn einasti ferðamaður, hvorki erlendur né innlendur, gerði athugasemd við það að þurfa að greiða fyrir að fara ofan í hellinn. Ekki einn einasti gerði athugasemd, allir greiddu bara sitt gjald eins og við Íslendingar erum vanir að gera þegar við förum eitthvað annað. Þá þykir okkur sjálfsagt að greiða gjald fyrir að skoða ferðamannastaði eða söfn. Það er reyndar gert á Íslandi líka, menn greiða fyrir að fara inn á söfn. Þetta finnst mér, virðulegi forseti, að við þurfum að ræða dálítið frekar í þinginu og þróa. Það er kostnaður fólginn í því að hafa starfsmann í að selja inn en það er gríðarlegt öryggi í því líka til að vernda svæðið og ekki síst er þá hægt að nota gjaldið til uppbyggingar á svæðinu. Núna er því miður mikið atvinnuleysi á Íslandi. Þetta er kannski eitt af þeim verkefnum sem væri hægt að skoða sérstaklega, að fara í það átaksverkefni að láta fólk eða unga krakka, eða hvernig sem það er, fá vinnu við að rukka inn og kenna þeim þá söguna í leiðinni og þá ábyrgð að umgangast náttúruna. Það er nefnilega ekki alltaf nóg að tala um það, það verður líka að sýna það í verki. Ég tel að við þurfum að ræða þetta á þessum grunni líka, einmitt til að mæta þeim aukna ferðamannastraumi sem vonandi verður á næstu árum. Þetta getur komið harkalega í bakið á okkur. Ef við hugsum ekki um þetta getur þetta skemmst varanlega. Það yrði að sjálfsögðu mjög dapurlegt. Margir hv. stjórnarþingmenn og hæstv. ráðherrar tala um að þeir hafi sérstakan áhuga á því að vernda náttúruna og þá verða þeir líka að sýna það í verki. Þegar sveitarfélögin á Snæfellsnesi voru í forustu fyrir Staðardagskrá 21 voru það ekki vinstri menn sem stýrðu þeim, það voru allt sjálfstæðismenn. 

Ekki Skúli Al.

Ekki Skúli Alexandersson, kallar hæstv. utanríkisráðherra fram í. Nei, en sá ágæti maður hætti fyrir nokkuð löngu í bæjarstjórn í Snæfellsbæ. Hann var lengi í bæjarstjórninni og stóð sig þar með mikilli prýði  Það er ágætt að rifja þetta upp og við þurfum að vera ófeimin við að taka þessa umræðu til þess að vernda náttúrufegurðina. Fullt af fólki leggur mikið af mörkum til þess og okkur ber skylda til að nýta það. Mig langar að rifja það upp líka, af því að hæstv. utanríkisráðherra labbar í salinn og kallar fram í, að hann barðist fyrir því og kom því í verk að stofnaður yrði þjóðgarðurinn Snæfellsjökull. Honum skal þakkað það mikið og vel. 

Það var til skammar.

Það var til skammar, það er rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra, hvernig að því var staðið. Það er hins vegar staðreyndin og þannig var það. Hins vegar hafa margir einstaklingar, þar á meðal sá sem hæstv. utanríkisráðherra nefndi áðan, Skúli Alexandersson, farið fyrir hópi fólks og lagt mikið af mörkum til að byggja upp það merka svæði sem er í þjóðgarðinum. Að lokum, frú forseti, fagna ég þessu máli og sérstaklega enn og aftur því sem hv. þm. Kristján L. Möller lagði svo mikla áherslu á í ræðu sinni áðan, það að við skyldum nota þann pening sem kemur inn í Framkvæmdasjóðinn til uppbyggingar en ekki í rekstur og ekki í vöktun þannig að hann fari ekki í hítina. Við þurfum hins vegar að ræða mun frekar á Alþingi um hvernig við ætlum að standa að uppbyggingu og varðveislu ferðamannastaða í framtíðinni.

Frú forseti. Hv. þingmaður flutti hér mjög snjalla ræðu og þekkir söguna ákaflega vel á Snæfellsnesi. Ég er náttúrlega sammála hverju orði sem hann sagði. Það hefur verið þinginu til skammar að ekki skuli hafa verið veitt fé í ríkari mæli til að byggja upp þennan einstaka þjóðgarð á Snæfellsnesi. Þegar maður horfir til sögunnar sér maður margt sem ég og hv. þingmaður gætum af lært. Hv. þingmaður nefndi Skúla Alexandersson, sem hér var eitt sinn á dögum með okkur í þinginu. Eins og hv. þingmaður veit var Skúli óþreytandi fyrir hönd Snæfellinga að byggja upp bæði þjóðgarðinn, ferðamennsku og alls konar skilning á umhverfisvernd. Hann var ekki einn í því - það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði að þar lögðu margir góðir sjálfstæðismenn drjúga hönd að verki - og sérstaklega vil ég minnast eins, Guðlaugs heitins Bergmanns. Það er nú kannski tilefni þess að ég kem hér upp að ljúka lofsorði á samstarf þeirra tveggja, Guðlaugs Bergmanns og Skúla Alexanderssonar, á sínum vængnum hvor í pólitíkinni en unnu feykilega vel saman. Og miðað við það hvernig ástandið er á þinginu í ýmsum stærri málum þá tel ég að menn eins og ég og hv. þingmaður ættum að láta þetta verða okkur að dæmi og taka heldur höndum saman um ýmis hin stærri mál sem liggja óleyst og lítt bætt hjá garði og vinna að þeim í anda þessara tveggja heiðursmanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir andsvarið. Þegar við vorum í sjávarútvegsumræðunni kom hæstv. ráðherra hér nokkrum sinnum og mærði mikið framsóknarmennina í þeirri umræðu. Nú er hann farinn að mæra mig sem sjálfstæðismann og því fagna ég sérstaklega. Þetta held ég að sýni í raun og veru ástandið á stjórnarheimilinu. Hæstv. ráðherra kom réttilega inn á það sem ég nefndi í ræðu minni áðan, framlag einstaklinga til svæðanna til uppbyggingar byggðanna. Ég nefndi þar fyrrverandi þingmann og sveitunga minn, Skúla Alexandersson, sem hefur lagt mikið til slíkra verka. Ég hef starfað með honum mjög lengi og mér er minnisstætt að hafa farið margar ferðir með honum t.d. á vegum Lions-klúbbsins þar sem hann hefur stjórnað okkur af mikilli röggsemi og við höfum bara hlýtt því sem hann hefur sagt í flestum tilfellum þegar við höfum verið að leggja göngustíga og annað. Hæstv. utanríkisráðherra nefndi líka það merka samstarf sem var á milli Guðlaugs heitins Bergmanns og Skúla Alexanderssonar sem urðu miklir samherjar í þessum málum. Ég nefndi það einmitt í ræðu minni áðan og hefði átt að gera það betur að þegar sveitarfélögin á Snæfellsnesi tóku forustuna í Staðardagskrárvinnunni og allt sem tengdist henni var það fyrst og fremst fyrir framlag Guðlaugs heitins Bergmanns og Guðrúnar Bergmann konu. Þau leiddu það samstarf algerlega og stýrðu okkur sem sátu í sveitarstjórnunum. Það var með það eins og þegar Skúli Alexandersson stýrði okkur í Lions-klúbbnum að þar hlýddum við að sjálfsögðu. En það merkilega við þetta var, af því að maður þekkir það af reynslunni, að þetta var allt gert í sjálfboðavinnu. Hefðu sveitarfélögin á Snæfellsnesi farið í þessa vegferð án þess að njóta liðsinnis þeirra heiðurshjóna Guðlaugs heitins Bergmanns og Guðrúnar Bergmann hefði það, að mínu viti, kostað sveitarfélögin tugi milljóna. Þess vegna er mjög mikilvægt, eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði líka réttilega, að virkja kraftana þegar leiðirnar liggja saman en ekki í sitt hvora áttina. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim sem hafa rætt þetta mál. Málið hefur fengið ágæta umfjöllun í iðnaðarnefnd, farið var ítarlega yfir athugasemdir og einnig vangaveltur sem upp komu í nefndinni. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir að nefna hér bréf sem þingmenn fengu frá ábúendum Helgafells en það lýsir í raun ágætlega þeirri stöðu sem mjög margir Íslendingar búa við í dag, þ.e. þeir sem búa nálægt vinsælum ferðamannastöðum þar sem bílastæði eða annað hefur orðið til við heimili þeirra. Þetta frumvarp tekur því miður ekki á þeim vandamálum sem þessir aðilar eiga við að glíma og er það í rauninni miður. Við verðum hins vegar að horfast í augu við það að mikið er óunnið í uppbyggingu ferðamannastaða og einhvers staðar verður að byrja. Ég vil gjarnan líta þannig á að þetta sé einungis fyrsta skrefið og það skref lýtur þá að því að huga að öryggi og varðveislu náttúruperla á vinsælum stöðum í okkar fallega landi. Mikilvægt er að halda því til haga og minna þingmenn á það, þó að áherslan sé með þessum hætti í frumvarpinu, að gleyma ekki einkaaðilum sem leggja mikið af mörkum, bæði með sjálfboðavinnu og hreinum fjárútlátum, við að standa vaktina þegar kemur að ferðamennskunni. Ég minnist mjög góðs bréfs sem Steinar Berg, ferðaþjónustuaðili í Fossatúni í Borgarfirði, sendi okkur þar sem hann fór mjög vandlega yfir það sem snýr að einkaaðilum. Einnig kom fulltrúi ferðamálasamtakanna til okkar. Hins vegar er áherslan nokkuð skýr í þessu frumvarpi og því var mjög mikilvægt að nefndin kom sér saman um að segja það í lokaorðum nefndarálitsins að skilningur nefndarinnar sé sá að það sem innheimtist af þessum gjöldum í dag renni til uppbyggingar. Það er mikilvægt að við séum öll á sömu blaðsíðunni þegar kemur að því, að við ætlum ekki að fara að búa til skatt eða innheimta gjöld sem renna í ríkissjóð til reksturs á einhverjum stöðum eins og mátti lesa út úr frumvarpinu sem barst nefndinni. Þetta eru ekki það miklir fjármunir þegar kemur að uppbyggingunni að þetta sé til skiptanna í rekstur, vöktun eða eitthvað þess háttar þó að ég sé ekki á nokkurn hátt að gera lítið úr því. Eins og kom fram áðan takmarkast þetta við uppbyggingu og verndun náttúru og mannvirkja sem eru í opinberri eigu og náttúruverndarsvæði og hins vegar sömu hluta hvað varðar öryggi og verndun náttúru á ferðamannastöðum jafnt opinberra sem einkaaðila. Þetta er mjög mikilvægt að hafa í huga. Herra forseti. Ég vona að þeir sem taka til máls um þetta mál séu mér sammála um að það er ekki ætlunin að ríkisvaldið fái hér tekjustofn til að setja í rekstur eða einhverja óskylda starfsemi heldur til uppbyggingar á ferðamannastöðum. Ég held að við verðum síðan að þróa þetta mál áfram og finna leiðir til að auka þennan gjaldstofn. Ég hafði á fyrri stigum ákveðnar efasemdir um þetta en ég held að við verðum að gera þessa tilraun í það minnsta. Vonandi verður hún ekki til þess að fæla neina ferðamenn frá, ég tel kannski ekki ástæðu til að óttast það, en við þurfum hins vegar að endurskoða þessa hluti eins og aðra og hugsanlega að breyta reglum og bæta í ef þörf er á.

Herra forseti. Þegar sá sem hér stendur hóf blaðamennsku fyrir liðlega 30 árum var meðal fyrstu frétta sem hann skrifaði tímamótafrétt um hundrað þúsundasta erlenda ferðamanninn, sem kom til landsins upp úr 1980, og þótti tíðindum sæta að slíkur fjöldi erlendra ferðamanna legði leið sína til Íslands. Fjölgun erlendra ferðamanna á undanliðnum árum hefur verið gífurleg og nú má segja að þeim fjölgi um 10% á ári eða sem nemur um 50 þús. manns á þessu ári. Er hald manna að þeir geti jafnvel farið upp undir 600 þús. á ári. Íslendingar þurfa að fara að spyrja sig þeirrar spurningar hvað Ísland geti tekið á móti mörgum erlendum ferðamönnum. Er Ísland í stakk búið til að taka á móti 1 milljón ferðamanna? Er Ísland í stakk búið til að taka á móti 2 milljónum ferðamanna? o.s.frv. Ef fram heldur sem horfir mun fjöldi erlendra ferðamanna árið 2020 verða a.m.k. 1 milljón manna. Getum við tekið á móti slíkum fjölda? Það er spurningin sem þetta frumvarp hverfist að nokkru leyti um, hvernig við eigum að geta tekið á móti þessum aukna fjölda. Sá sem hér stendur hefur lagt fram þingsályktunartillögu um að dreifa ferðamönnum betur yfir árið og betur yfir landið, og rækta fleiri hlið landsins, svo sem eins og þá flugvelli sem við höfum fjárfest í fyrir norðan, austan og sunnan og þegar þar að kemur fyrir vestan, til að taka á móti þessum aukna fjölda ferðamanna og dreifa þeim betur ekki bara yfir landið heldur líka yfir árið. Ein af stærstu lausnum þessa máls er held ég einmitt þessi dreifing betur yfir landið og betur yfir árið. Við sjáum það á mörgum ferðamannastöðum á suðvesturhorninu að þeir eru orðnir allt of ásetnir, við sjáum það líka af ferðamannatölum sem byggðar eru á rannsóknum þar til bærra aðila að þeir ferðamenn erlendir sem lenda t.d. í Leifsstöð, að af sjö af hverjum átta nóttum, að ég held, gista þeir á stöðum sem eru næstir þeim flugvelli, þannig að dreifing erlendra ferðamanna mun ekki takast nema við dreifum þeim betur á þá áfangastaði sem úr er að spila hringinn í kringum landið. Þetta hafa aðrar þjóðir gert á undanförnum árum og má þar nefna Finna sem hafa tekið ákveðna forustu í því að dreifa erlendum ferðamönnum betur yfir landið og betur yfir árið, og eins má nefna Norðmenn sem hafa lagt gríðarlega mikla áherslu á að markaðssetja flugvelli fyrir utan Ósló á undanförnum árum og nægir þar að nefna flugvöllinn í Björgvin sem hefur náð að hasla sér völl sem innanlandsflugvöllur í mjög ríkum mæli á undanliðnum árum. Herra forseti. Ég nefni þetta vegna þess að þetta er snar liður í því að taka á betri umgengni erlendra ferðamanna um landið og getur verið liður í því að varðveita þær náttúrugersemar sem við eigum víða um land og erlendir jafnt sem innlendir ferðamenn kjósa að sækja heim. Herra forseti. Ég vil hins vegar ljúka lofsorði á vinnu iðnaðarnefndar við gerð þessa frumvarps um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða þar sem lagt er til að tekið verði upp nýtt gjald sem innheimt er af seldum gistinóttum og farþegum með flugvélum og farþegaskipum. Ég er mikill talsmaður þessa frumvarps, tel eðlilegt að við skattleggjum að einhverju leyti þá sem koma hingað til lands og njóta landsins til að byggja upp okkar ferðamannastaði. Það er í sjálfu sér óréttlátt að sá skattur komi af öðrum en þeim sem nota staðina. Þetta er notendaskattur og er á margan hátt mjög eðlilegur og í takt við það sem gerist og hefur gerst í æ ríkari mæli í löndunum í kringum okkur. Ég er sérlega ánægður með það sem nefndarmenn lögðu áherslu á að þessar tekjur fari til uppbyggingar á ferðamannastöðum en ekki til reksturs og ekki til vöktunar, þeir peningar eiga að koma af öðrum stofnum. Hér er fyrst og fremst verið að leggja upp í leiðangur til að bæta aðgengi, útlit og innri gerð margra helstu ferðamannastaða landsins sem eru farnir að líða mjög fyrr það takmarkaða fjármagn sem úr er að spila til endurbóta á þessum stöðum. Ég vil þakka formanni iðnaðarnefndar fyrir framlag hans til þeirrar sáttar sem náðist í nefndinni svo og öðrum nefndarmönnum sem lögðu inn margar hugmyndir til bóta við gerð þessa frumvarps sem að mínu viti er til heilla og bóta fyrir þann merka geira íslensks viðskiptalífs sem ferðaþjónustan er.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kom inn á að það væri mjög mikilvægt að dreifa ferðamönnum betur um landið, eins og hv. þingmaður orðaði það. Það kemur reyndar fram í þeirri ferðamálaáætlun sem samþykktum hér fyrir stuttu. Nú vill svo til að hv. þingmaður á sæti í samgöngunefnd ásamt mér, og fleiri hv. þingmönnum að sjálfsögðu. Þess vegna langar mig að spyrja hann um eitt atriði sem mér finnst mjög mikilvægt að verði skoðað við endurskoðun á samgönguáætlun í haust, svokallaða Uxahryggjaleið. Nú er búið að klára hana í Suðurkjördæmi, það er komið að mörkum Norðvesturkjördæmis, gamla Vesturlandskjördæmis, búið að leggja þangað fínan veg og flottan sem á reyndar eftir að malbika en síðan liggur nánast óakfær vegur, bara jeppafær, niður í Lundarreykjadalinn. Þetta stendur ferðaþjónustu í uppsveitum Borgarfjarðar mikið fyrir þrifum. Þarna eru mjög miklir möguleikar til að taka þennan hringveg og laga hann, ekki síst í ljósi þess að við erum að ræða um að tvöfalda stofnbrautirnar, Vesturlandsveg, Suðurlandsveg og Reykjanesbraut. Þegar ég tala um Vesturlandsveg er ég jafnvel að tala um að byggja önnur Hvalfjarðargöng. Þessi framkvæmd gæti til að mynda létt á umferðinni um Vesturlandsveg og í gegnum Hvalfjörðinn því að fólk á það til að snúa bara við. Það fer í staðinn yfir á Þingvöll, þetta er mjög stuttur kafli sem er eiginlega bara troðningur eins og ég sagði og ekki fólksbílafær heldur bara jeppafær en það væri mjög mikilvægt að fara í uppbyggingu á þessum vegi til að styrkja ferðaþjónustuna í uppsveitum Borgarfjarðar, til að mynda í Fossatúni, 

Frú forseti. Ég þakka þetta innlegg í umræðuna. Ég er ríkur talsmaður þess að samgöngubætur taki mið af ferðahegðun innlendra sem erlendra ferðalanga. Nægir að benda á dæmi eins og Dettifossveg í norðri sem er gríðarlega mikið kappsmál fyrir ferðaþjónustuna á því svæði að verði lagður á enda. Eins og kunnugt er er hann einungis hálfnaður í lagningu, ef svo má segja. Hv. þingmaður nefnir Uxahryggjaleiðina. Hún mun klárlega létta mjög á álagi á umferð á suðvesturhorninu og ég er mikill talsmaður þess, rétt eins og með Dettifossveg, að hún verði lögð til enda. Við þekkjum það af ferðaháttum Íslendinga að þeir eru mjög á ferðinni til Suðurlands af Norðurlandi til að njóta þeirra náttúrugersema sem þar er að finna og þessi stytting er einhver sú mesta sem völ er á á hringveginum og við þurfum að horfa mjög til hennar. Ég er reyndar talsmaður fleiri styttinga á milli helstu staða á landinu og gæti nefnt Blönduós sem dæmi, þá keldu sem þar ber að afleggja til að auka á hagkvæmni í flutningum með alls konar vörur milli landshluta og væri þjóðhagslega hagkvæmt. Almennt má segja um þessar styttingar að þær eru þjóðhagslega hagkvæmar og þær eru mjög hagkvæmar fyrir ferðaþjónustuna sem er vaxandi grein. Á hitt ber að líta í lokin, og það er kannski mest um vert, að þessar leiðir auka öryggi í ferðaþjónustu og við þurfum einmitt sérstaklega að horfa til öryggisþáttanna í þeirri ferðaþjónustu sem er vaxandi á næstu árum. Það er ekki nóg að auka ferðaþjónustuna, við þurfum umfram allt að auka öryggi í henni.

Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður erum ekki alveg sammála um þessa keldu sem hann kallaði svo í kringum Blönduós en ég ætla nú ekki að ræða það í þessu stutta andsvari mínu. Ég fagna því hins vegar að hann taki undir sjónarmið mitt um mikilvægi þess að byggja upp Uxahryggjaleiðina alla leið. Eins og ég færði rök fyrir og hv. þingmaður tók undir getur það létt á umferð á öðrum vegum sem menn eru að tala um að tvöfalda. Fyrir margfalt minni peninga væri þá nær að létta á þessum leiðum og ná á sama tíma fram þeim markmiðum að dreifa ferðamönnunum frekar um landið eins og kemur fram í þingsályktuninni um ferðamálaáætlunina. Ég tek líka undir og þakka þakkir hv. þingmanns til hv. iðnaðarnefndar fyrir það hvernig hún hefur staðið að málum í þessu máli og eins við þær breytingar sem voru gerðar með þingsályktunartillögunni um ferðamálaáætlun. Þegar mælt var fyrir henni vakti sérstaklega athygli mína að ekkert var minnst á samgönguþáttinn til uppbyggingar í ferðaþjónustu. Iðnaðarnefnd gerði breytingu á þingsályktunartillögunni og hnykkti sérstaklega á með breytingartillögu sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Samgöngur eru mikilvægasta forsenda allrar ferðaþjónustu á Íslandi og mikilvægt að við áætlanagerð og framkvæmdir í tengslum við samgöngumál verði tekið tillit til hagsmuna ferðaþjónustunnar.“ Þetta var gríðarlega mikil breyting og þakka ber hv. iðnaðarnefnd og forustumönnum hennar fyrir að hafa verið á varðbergi. Það kemur svo sem ekki á óvart þegar fyrrverandi hæstv. samgönguráðherra stýrir þar málum að þetta skuli vera gert. Þetta er gríðarlega mikilvægt og getur orðið til þess, eins og við hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson verðum algjörlega sammála um, að til þessara mála verði sérstaklega horft þegar menn fara í vegaframkvæmdir.

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu. Við getum nefnt fleiri vegarspotta sem eru ferðaþjónustunni mjög til framdráttar og á döfinni. Ég nefni Suðurstrandarveg sem getur lyft mjög undir ferðaþjónustu á því svæði. Hv. þingmaður nefnir Uxahryggjaleiðina, hún er gott dæmi um það líka, og ég nefndi Dettifossveg. Enn fremur mætti nefna endurbætur á Bröttubrekku sem hafa mjög aukið á ferðaþjónustu á því merka svæði sem lýtur að mörgum helstu landnámssögum okkar Íslendinga, m.a. Laxdælu, sem vert er að kynna sér og er auðveldara að gera eftir að endurbætur voru gerðar á Bröttubrekku. Almennt held ég að við verðum að horfa til þess, frú forseti, að leggja bæði áherslu á örugga flutningsþjónustu um vegi landsins og þar með breiðari vegi, og aukinheldur á fleiri svokallaða ferðaþjónustuvegi sem eru fyrst og fremst lagðir til þess að efla ferðaþjónustuna. Við sjáum þess dæmi í löndunum í kringum okkur að þar er þetta gert með þessum tvenna hætti, annars vegar nota menn vegina fyrst og fremst til flutninga og svo hins vegar aðra vegi í ferðaþjónustu. Þetta eigum við að gera í auknum mæli og þess vegna er ég afskaplega ánægður með að Uxahryggjaleið sé nefnd í þessu sambandi. Eins og Dettifossvegur er Uxahryggjaleið mjög gott dæmi um ferðaþjónustuveg sem ber að huga að. Ég vil reyndar líka nefna einn veg sem tabú hefur ríkt um að nefna í þessu efni, veginn um Kjöl sem klárlega er mjög mikilvægur ferðaþjónustuvegur og á að byggja upp til að tengja betur 

Frú forseti. Hv. þingmaður hafði nokkra ögrandi spretti í sinni góðu ræðu sem vel mætti dvelja lengi dags við að ræða í þaula. Ég er alveg sammála honum um að samgöngubætur skipta mjög miklu máli til þess að efla og dreifa straumi ferðamanna. Enginn hefur nú gert það eins og hv. þm. Kristján L. Möller og af því að hv. þingmaður talaði um nauðsyn þess að fjölga millilandaflugvöllum held ég að núverandi formaður iðnaðarnefndar hafi heldur betur tekið vel á þar varðandi Akureyrarflugvöll. Hv. þingmaður ræddi um gistináttagjald sem að vísu er ekki partur af umfjöllun iðnaðarnefndar heldur annarrar nefndar. Frumvarpi ríkisstjórnarinnar var breytt þannig að tekið var upp gistináttagjald í staðinn fyrir önnur gjöld. Ég er algjörlega á móti því en ég ætla samt að hunskast til að styðja það af því að ég er friðarins maður. Hv. þingmaður talaði um nauðsyn þess að dreifa ferðalöngum yfir árið og sömuleiðis að koma fleirum af þeim út á land. Ég er sammála báðum markmiðunum. Mig langar að spyrja hv. þingmann um afstöðu hans til eftirfarandi hugmynda fyrst menn á annað borð eru að taka upp gistináttagjald: Hefur honum komið til hugar að það gæti verið vel til þess fallið við að koma túristum út á land að hafa gjaldið á suðvesturhorninu hærra en ekkert á landsbyggðinni? Í öðru lagi: Telur hann að það sé hugsanlega til þess fallið að auka ferðamannastrauminn utan hins hefðbundna tíma að hafa ekkert slíkt gjald, við skulum segja yfir háveturinn eða part af vetrum? Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að menn eigi að reyna að beita markaðslögmálunum í þágu þessa alveg eins og ég tel, og væri nú efni í lengra mál, að beita eigi þeim líka til að vernda suma litla, mjög viðkvæma staði sem sóttir eru af mjög mörgum túristum. Spurningarnar tvær liggja fyrir sem mér þætti vænt um að fá viðhorf hv. þingmanns til.

Frú forseti. Þetta eru merkilegar og jafnvel ögrandi spurningar sem hæstv. ráðherra ber fram í pontu Alþingis. Ég veit ekki hvort það brýtur jafnræðisreglu að sleppa sumum svæðum landsins við þennan skatt og öðrum ekki en vel má vera að svo sé. Almennt séð horfi ég á þessi mál með augum jafnaðarmannsins og vil að gjöld verði þau sömu frá einu svæði til annars. En það má fyllilega skoða hvort hægt er að beita þessu innan ársins til að nota skattkerfið, sem er í rauninni ekkert annað en jöfnunartæki, til að dreifa ferðamönnum betur yfir árið. Þar eru gríðarlegir hagsmunir í húfi. Við erum einfaldlega að vannýta þessa auðlind sem ferðaþjónustan er vegna þess að við tökum á móti erlendum ferðamönnum á stuttum tíma, í reynd á aðeins sex, sjö vikum yfir hásumarið, en aðrar þjóðir hafa lagt á sig gríðarlegt átak til að dreifa þessu betur. Ég veit ekki betur en að Finnar, sem hafa staðið sig afskaplega vel í þessum málum á síðustu 20 árum, séu nú komnir með 60% erlendra ferðamanna inn á axlir og á háveturinn. Það tók þá 20 ár að snúa þeirri þróun við. Ég veit ekki hvort þeir hafi gert það með því að verðleggja veturinn minna en hásumarið en engu að síður hefur þeim tekist það. En það hefur líka gerst vegna þess að þeir hafa fjölgað áfangastöðum, þeir hafa fjölgað viðfangsefnum í ferðaþjónustunni og stálu t.d. íslenska jólasveininum yfir til Finnlands, eins og frægt er, sem á nú lögheimili í því ágæta landi en ekki á Íslandi.

Frú forseti. Ekki veit ég hvort hv. þingmaður var með síðustu orðum sínum að ögra ríkisstjórninni til að efna til ófriðar við Finna, ekki verð ég partur af því. En ég vildi leggja þetta inn í umræðuna vegna þess að ég hef verið talsmaður þessa. Ég hef verið talsmaður þess að ef menn ætla á annað borð að taka upp einhvers konar gjald á ferðalanga inn í landið, hvort heldur það er gistináttagjald eða annað, eigi menn að freista þess að haga því þannig að það nái þeim markmiðum sem við höfum sett okkur. Markmiðin eru tvenn sem allir hafa lýst fylgi við. Í fyrsta lagi að reyna að beina ferðamönnunum út á land og í öðru lagi að reyna að beina þeim á þá tíma ársins sem eru utan háannatímans. Nú verð ég að vísu að segja að ég tel að eitt af því sem ferðaþjónustunni hefur tekist mjög vel upp með á síðustu árum er akkúrat að lengja ferðamannatímann. Það hefur orðið umtalsverð aukning í báða enda síðustu árin. Við vitum að á sumum pörtum landsins er allt fullt um háveturinn og það meira að segja svo að ef menn fara á dimmri vetrarnóttu Djúpið og þurfa athvarf að nóttu til í stórhríð og byl er t.d. opið allan ársins hring lítið hótel í Heydölum í Mjóafirði, þar sem undirritaður setti, reyndar sem ráðherra, brú yfir en það er önnur saga. Mönnum er því að takast þetta. Ég held að við sem setjum lög, t.d. um skattlagningu, getum gert okkar til þess að aðstoða við þá þróun með því að haga skattlagningu þannig að hún ýti á eftir jákvæðri þróun. Fyrst ég hef tíma finnst mér líka að hv. þingmaður ætti að sjá sóma sinn í því að setja almennilegan veg yfir Vatnsleysuháls út á Látrabjarg því að það eru 

Frú forseti. Það er ástæða til að vekja athygli á því að einmitt í nýrri ferðamannaáætlun er gert ráð fyrir að lengja ferðamannatímabilið um land allt og það er mjög til bóta hvernig sú áætlun hefur verið unnin á síðustu metrunum í þágu alls landsins. Það er í mörg horn að líta í þessu efni. Ég vil deila þeirri hugmynd með hæstv. ráðherra um betri nýtingu á þeim fjármunum sem við höfum varið í samgöngumannvirki hér á landi. Ég nefni t.d. sérstaklega Akureyrarflugvöll, ég get nefnt líka Egilsstaðaflugvöll, sem eru hvorir tveggja löglegir varaflugvellir á Íslandi fyrir Keflavíkurflugvöll og eru útbúnir þeim búnaði sem við er að etja í þeim efnum. Það má vel hugsa sér þá leið að þeir búi við lægri lendingargjöld en t.d. Keflavíkurflugvöllur sem er þyngri í rekstri en t.d. Akureyrarflugvöllur. Með þeim hætti sé hægt að beina aukningu ferðamanna í æ ríkari mæli betur yfir landið. Þetta er ein leið sem þarf að skoða og vísa til ESA ef út í það er farið til að athuga hvort við séum í færum til að fara þá leið. En það má vel nota skattkerfið, álögur og annað slíkt til að beina umferðinni þangað sem hún nýtist ferðaþjónustunni best og landinu öllu. Í því efni verðum við náttúrlega að horfa til þess að búið er að fjárfesta gríðarlega í ferðaþjónustunni hringinn í kringum landið og við erum að vannýta þær fjárfestingar lungann úr árinu vegna þess að við höfum ákveðið, og það er stjórnvaldsákvörðun, að beina 

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna en hún hefur verið mjög áhugaverð. Ég hygg að við Íslendingar séum að gera mjög stór mistök í ferðaþjónustu, við höfum gert það mjög lengi og ég hef nefnt það áður. Við höfum beint henni mikið yfir á sumarið og menn fagna hverjum túrista, jafnvel þegar hann kemur í júlí. Ég fullyrði, frú forseti, að íslensk ferðaþjónusta tapi á hverjum ferðamanni sem kemur í júlí vegna þess að þá er allt yfirfullt og öll fjárfestingin miðast við þá nýtingu. Við eigum að reyna hvað við getum að fækka ferðamönnum í júní, júlí og ágúst en reyna sem mest að fá ferðamenn á öðrum tíma ársins, sérstaklega yfir vetrarmánuðina. Ég hef nefnt það áður að við höfum líka fallið í þá freistni að selja Ísland þar sem allar myndir eru með sól og blíðu og öðru slíku. Við eigum að selja myrkrið og rigninguna. Meginhluti mannkynsins þjáist af hita og sól, t.d. allur arabaheimurinn. Þar þjáist fólk af hita og sól. Ég er viss um að á þeim markaðssvæðum gætum við selt einmitt myrkrið og rigninguna. En menn hafa ekki hugmyndaflug til að gera þetta og ég hef bent mönnum á það áður. Varðandi ferðamannastaðina sjálfa þá hef ég nokkrum sinnum farið í Þórsmörk og farið upp og niður Kattahryggi og þeir eru ömurlegir ásýndar, frú forseti. Auk þess hafa menn byggt trétröppur á vissum stöðum í Þórsmörk. Tröppur upp fjöll eru í mínum huga ekki ósnortin náttúra, þetta er eiginlega orðið skipulagt þorp. Einnig hefur verið nánast frjálst landnám í Þórsmörk lengi vel. Ég hygg að nú sé búið að koma í veg fyrir það og menn þurfi þá alla vega að sækja um leyfi fyrir þeim húsum og skúrum sem þeir byggja þar. En hvernig leysir maður það ef milljón manns vilja fara í Þórsmörk, hvernig leysir maður það vandamál? Við höfum gert það hingað til með því að hleypa þangað fólki eingöngu á rútum og jeppum, fólksbílar komast ekki þangað inn og menn hafa ekki malbikað veginn eða brúað árnar. Ég er eiginlega fylgjandi þeirri stefnu en hún dugar ekki til vegna þess að menn geta þá farið og leigt sér jeppa eða rútur og komist þangað engu að síður. Þegar ferðamannaþjónustan verður of mikil og þegar við förum að sjá hérna milljón ferðamenn innan ekki mjög langs tíma þurfa menn að velta fyrir sér hvernig þeir ætla að vernda ferðamannastaðina fyrir ferðamönnunum. Af því að aðalumhverfismengunin á Íslandi eru ferðamennirnir sjálfir, bæði átroðsla og síðan úrgangur og annað slíkt sem fylgir slíkum mannfjölda. Stofna á Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og hann á að reyna að bæta aðstöðuna en við þurfum einhvern veginn að takmarka aðganginn. Fyrir 11–12 árum, ég held að árið 1999 hafi komið fyrirspurn um það, stakk ég upp á því að menn mundu, sérstaklega vegna aðgangs inn í Þórsmörk, halda happdrætti þar sem allir landsmenn tækju þátt í, einhver ferðafélög mundu þá mæta fyrir hönd erlendra ferðamanna, um hverjir mættu fara inn í Þórsmörk það árið eða þá að hafa uppboð á ferðum inn í Þórsmörk. Sá sem borgaði 100 þúsundkall eða meira mundi vinna ferðina. Eða þá hafa biðlista fyrir fjölskyldur sem vildu fara inn í Þórsmörk og jafnvel hafa framseljanlegan kvóta. Einhvern veginn verða menn að leysa þetta þegar ferðamannaþjónustan verður að taka á móti enn fleiri ferðamönnum því að við skulum ekki hugsa þetta til skamms tíma. Ég man þá tíð þegar ég var í Mývatnssveit að ein rúta kom öðru hverju og stoppaði við Dimmuborgir endrum og eins. Svo þegar ég kom þangað um 20 árum seinna var orðinn mökkur af rútum og ég geri ráð fyrir að það hafi versnað enn frekar síðan þá. Ég reikna með að ef við hugsum svona 20–30 ár fram í tímann muni koma hingað með sömu aukningu um fimm eða tíu milljónir ferðamanna. Hvernig í ósköpunum ætlum við að ráða við það? Ég er ansi hræddur um að við þurfum að ganga töluvert lengra en þessar hugmyndir um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða ganga út á, miklu lengra. Ein lausnin er sú að dreifa ferðamönnum á fleiri staði, búa til fleiri staði. Það er fjöldinn allur af stöðum þar sem kemur aldrei nokkur maður, staðir sem eru mjög áhugaverðir. En það tæki vissan hluta af þessu en ekki allan. Lausnin felst því í þeim þremur leiðum sem ég nefndi og kannski finna einhverjir aðrir upp betri leiðir, þ.e. að hafa uppboð, happdrætti eða biðlista. Svo væri náttúrlega hægt að takmarka komur ferðamanna til landsins, reyna að fá hingað dýra ferðamenn, ferðamenn sem borga mikið og eru tilbúnir til að borga mikið. Og það er einmitt það sem menn eru að byrja með núna, að koma með skattlagningu, að gera Ísland hreinlega að dýru ferðamannasvæði með skattlagningu af því að landið ræður hreinlega ekki við þá miklu fjölgun sem ég er að sjá fyrir mér ef þetta heldur áfram næstu 30 árin og við þurfum að hugsa dálítið til framtíðar. Mér sýnist á mörgum svæðum eins og við Landmannalaugar að það sé alveg á mörkum þess að þau þoli þann ferðamannastraum sem þar er. Einnig leiðir eins og Laugavegurinn og fleiri leiðir eru farnar að láta á sjá vegna átroðslu. Þess vegna hugsa ég að þegar menn fara að skoða öll tækifæri Íslands, stóriðju, ferðamannaþjónustu og svo sjávarútveg, að ferðamannaþjónustan mengi mest og skaði landið hvað mest í sjónmengun og alls konar mengun og skemmdir verða á okkar ágætu og fallegu ferðamannastöðum. Mér finnst þetta góð umræða, ég vildi gjarnan koma í pontu og taka þátt í henni. Ég hvet menn til að hugsa dálítið lengra en nokkra mánuði eða fimm ár fram í tímann. Við verðum að hugsa í 20, 30 árum og gera ráð fyrir að þróunin sem verið hefur síðustu 20, 30 árin, sem er sennilega um 30-földun á ferðamannaþjónustunni, haldi áfram þannig að eftir 30 ár verðum við með 30-falt það sem núna er, sem sagt 15 milljónir ferðamanna.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði í lok ræðu sinnar, hvað það varðar að menn verði að hugsa aðeins lengra fram í tímann, ekki bara vikur mánuði eða örfá ár. Það er gríðarlega mikilvægt að það sé gert. Hann reifaði nokkrar hugmyndir sem eru margar athyglisverðar. Aðalatriðið er þó það, eins og hv. þingmaður benti á, að ef við stöndum ekki að uppbyggingu á ferðamannastöðunum og stýrum straumnum þangað þá getum við lent í því að þeir staðir bíði af því varanlegan skaða. Þá höfum við ekki mikið til að sýna, það er mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því. Hv. þingmaður reifaði athyglisverðar hugmyndir og brýndi fyrir okkur að við þurfum að hugsa fram í tímann. Það er ekki nóg að ætla að flytja inn hundruð þúsunda og jafnvel milljónir ferðamanna, og það innan örfárra ára, ef við erum ekki undir það búin að taka á móti þeim. Mig langar líka að bregðast við því sem rætt var áðan milli hæstv. utanríkisráðherra og hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar, þ.e. gistináttagjaldinu. Hæstv. utanríkisráðherra hafði orð á því að hann væri ekki hrifinn af því gjaldi en væri mikill friðarsinni og mundi hunskast, eins og hann orðaði það, til að samþykkja þessi lög. Hann velti upp þeirri hugmynd að hugsanlega væri hægt að hafa annað gistináttagjald á landsbyggðinni, öðruvísi gistinótt, eða fella það jafnvel niður yfir vetrartímann. Þetta eru allt athyglisverðar hugmyndir sem vert er að skoða. Nú sé ég að hæstv. utanríkisráðherra gengur í salinn og hann mun hlusta af athygli. Ég var einmitt að segja að það er nokkuð merkilegt að menn skyldu ræða þetta, mér hafði ekki dottið þetta í hug en þetta er athyglisvert. Ég vildi beina því til hæstv. utanríkisráðherra, fyrst hann er kominn í salinn og hlustar vel, eins og hann er vanur að gera - hann sýnir okkur hv. þingmönnum mikinn sóma með því að vera miklu oftar viðstaddur en allir aðrir og jafnvel samanlagt jafnmikið og þeir allir saman. Þar sem hann er einn af máttarstólpum ríkisstjórnarinnar,  Hæstv. utanríkisráðherra nefndi réttilega, í andsvari sínu áðan, Látrabjarg, sem er mikil náttúruperla og margir sem þangað koma. Því miður er vegurinn þangað mjög slæmur, einn af mörgum. Maður þyrfti að hafa langan ræðutíma til að fara yfir það hvað þyrfti að gera í vegamálum, en hæstv. utanríkisráðherra nefndi þetta. Af því að hæstv. utanríkisráðherra sinnir því starfi mjög samviskusamlega að vakta hagsmuni Árneshrepps, er sérstakur erindreki og áhugamaður um það og tekur iðulega þátt í þeirri umræðu sem snýr að því litla og fallega sveitarfélagi, vil ég geta þess að þar er fólk að byggja upp ferðaþjónustu og þar eru vegirnir helsta hindrunin. Ég vakti athygli á því áðan að undir styrkri stjórn fyrrverandi hæstv. samgönguráðherra, Kristjáns L. Möllers, er þessu breytt í meðförum iðnaðarnefndar, þingsályktunartillögu um byggðaáætlun. Það er mikilvægt að setja inn þetta ákvæði, að gera sér grein fyrir því hversu mikils virði samgönguþátturinn er í atvinnuuppbyggingu sem snýr að ferðaþjónustunni. Það er mjög sérkennilegt að það skyldi ekki hafa verið í upprunalegu tillögunni og að þessu hafi verið breytt undir vökulu auga hv. þingmanna sem sitja í iðnaðarnefnd. Mér er líka skylt að nefna veginn um Barðaströnd. Af því að hæstv. utanríkisráðherra nefndi Látrabjarg réttilega þá verður nú fyrst að komast fyrst yfir Barðaströndina og þar er allt steinastopp eins og allir þekkja einmitt út af Teigskógs-málinu. Þeir ferðaþjónustuaðilar sem þar starfa segja að þangað komi fólk sem er búið að vera að reyna að ferðast þessa vegi. Það fólk segir einfaldlega við þá ferðaþjónustuaðila sem þar eru: Þangað munum við ekki koma aftur og alla vega ekki fyrr en búið er að laga vegina. Það er gríðarlega mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því hversu mikilvægt það er að byggja vegina upp og sinna viðhaldi því að nú er það líka að fara, búið er að skera mjög mikið niður í viðhaldi, sem er mjög slæmt. Eitt að lokum, virðulegi forseti, sem ég vil biðja hæstv. utanríkisráðherra að hugsa um. Það eru þessar tölur sem voru fyrirsjáanlegar um samdrátt í umferð. Við, margir stjórnarandstöðuþingmenn, vöruðum við því og þingflokkur sjálfstæðismanna flutti tillögu um lækkun á eldsneytisálögunum. Nú sjáum við að samdráttur er orðinn gríðarlega mikill í umferð og það sjá allir sem vilja að þeir ferðaþjónustuaðilar sem búa lengst úti á landsbyggðinni, hvort sem það er fyrir vestan eða austan eða norðan, eða hvar sem þeir eru, eru mjög uggandi um að þetta muni draga úr því að ferðamennirnir, hvort heldur sem þeir eru innlendir eða erlendir, komi til þeirra staða sem búið er að byggja upp í áraraðir af miklum myndarbrag fyrir mikla fjármuni. Þetta er einmitt eitt af þeim atriðum sem getur orðið til þess að þessir ferðaþjónustuaðilar úti á landsbyggðinni, sem búa lengst frá höfuðborgarsvæðinu þangað sem massinn kemur, hvort heldur er í gegnum Keflavíkurflugvöll eða Reykjavíkurflugvöll, eða hvernig sem það er - hann kemur inn á suðvesturhornið og þess vegna er mikilvægt að menn geri sér grein fyrir þessu. Í þeirri þingsályktunartillögu sem ég vitnaði til áðan er einmitt talað um að dreifa ferðamönnunum um landið sem er að sjálfsögðu mikilvægt til að allir geti byggt upp ferðaþjónustu og ferðamennirnir geti fengið að sjá sem mest af landinu. Það er umhugsunarefni hvernig eigi að bregðast við. Meðan eldsneytisverðið er eins og það er og álögurnar þessar þá er þetta alveg gegndarlaust. Það er því mjög mikilvægt að menn skoði ekki bara einn hluta heldur sjái heildarsamhengið. Á meðan við erum með þessa gríðarlegu álagningu á eldsneytið mun þetta geta haft áhrif. Það eru mjög margir vegir sem þarf að byggja upp og sinna og það kostar jafnvel ekki mikla peninga að gera aðganginn að þessum ferðamannastöðum þannig að fólk yfir höfuð komist þangað og langi almennt til þess. Áður en vegurinn fyrir Jökul, eða í þjóðgarðinum Snæfellsjökli, var malbikaður sneri fólk oft og tíðum við þegar það kom yfir á malarvegina og í moldarflögin. Það hefur breyst. Þetta er það sem menn þurfa að horfast í augu við. Ekki er nóg að setja fram einhvern texta í einhverjum tillögum heldur verður að framfylgja því sem þar stendur. Þetta tvennt vil ég biðja hæstv. utanríkisráðherra um að hugleiða og koma skýrum skilaboðum til ríkisstjórnarinnar, sérstaklega þar sem hann er fulltrúi íbúa í Árneshreppi og hefur látið sig mál þeirra mjög varða. Við megum ekki hætta uppbyggingu í vegagerð, við megum ekki minnka viðhaldið á vegunum og við verðum að taka til endurskoðunar álögur á bensín og eldsneyti til að fólk og ferðamenn fari á þessa staði. Það getur munað háum upphæðum fyrir fjölskyldu hér á suðvesturhorninu hvort hún keyrir austur á land, norður í land, vestur á firði, á Suðurlandið eða upp í Borgarfjörð. Fólk mun hugsa sig um þegar kaupmátturinn hefur rýrnað jafnmikið og hann hefur gert, ráðstöfunartekjur heimilanna. Þetta mun hugsanlega geta haft áhrif á, og ég hræðist það mjög, uppbyggingu ferðaþjónustu sem stendur ekki næst suðvesturhorninu. Ég veit að hæstv. utanríkisráðherra mun koma þessum skilaboðum til hæstv. ríkisstjórnar. Hún mun þá hugsanlega taka til við að fjalla um það mál sem við höfum lagt fram og hv. þingmaður, formaður okkar flokks, er fyrsti flutningsmaður að, um að lækka álögur á eldsneyti þannig að hægt sé að fara eitthvað um. Tölur sýna hvað hefur gerst, aldrei hefur verið jafnmikill samdráttur í umferð á landinu. Það eigum við að taka sem aðvörun og læra af því og bregðast við því áður en það verður um seinan.

Virðulegur forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti meiri hluta efnahags- og skattanefndar í máli sem lýtur að gjaldeyrishöftum og er að finna á þskj. 1612. Á því áliti eru auk mín hv. þingmenn Magnús Orri Schram, Mörður Árnason, Þuríður Backman og Auður Lilja Erlingsdóttir. Um er að ræða frumvarp hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem fylgir eftir því bráðabirgðaákvæði nr. 1 sem sett var við gjaldeyrislögin frá 1992 í framhaldi af efnahagshruninu á Íslandi og þeim reglum sem Seðlabankinn setti á grundvelli laga um gjaldeyrismál, um gjaldeyrisviðskipti, og hafa verið í gildi um margra missira skeið og falið í sér margháttaðar takmarkanir á athafna- og viðskiptafrelsi manna og út af fyrir sig friðhelgi einkalífs. Í ljósi þess að bráðabirgðaákvæðið, sem var tímasett með hliðsjón af tímasetningu efnahagsáætlunarinnar með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, rennur út 31. ágúst er nauðsynlegt að framlengja ákvæðið enda ljóst að jafnvel hinum bjartsýnustu og baráttuglöðustu um að afnema þessi höft, sem eru bæði fólki og fyrirtækjum til trafala í landinu, dettur ekki í hug að þeim verði aflétt fyrir þann tíma þannig að ljóst er að nauðsynlegt er að framlengja bráðabirgðaákvæðið. Samkvæmt áætlun Seðlabankans um afnám gjaldeyrishaftanna er gert ráð fyrir því að svigrúm verði út árið 2015 til að ná því markmiði til fulls í áföngum, en sú áætlun var samþykkt á fundi ríkisstjórnar Íslands hinn 25. mars sl. Í ljósi þess hversu mikilvægt mál er á ferðinni, efnahagspólitískt í því að verið er að takmarka verulega viðskipti með lögeyri landsins og tilflutning fjármuna til og frá landinu, en einnig yfirfærslu og tilflutning á peningum milli innlendra og erlendra aðila, er nauðsynlegt að um þetta sé skýr lagarammi. Það var enn fremur talið nauðsynlegt að í ljósi þess að þær reglur sem Seðlabankinn hefur starfað eftir, og hafa takmarkað mjög athafnafrelsi manna og fyrirtækja og gengið nærri friðhelgi í sumum tilfellum, sé algerlega nauðsynlegt, þegar þau þurfa að vera við lýði um lengri tíma, að það sé löggjafinn sjálfur sem lögfesti þessar takmarkanir á frelsi manna og taki afstöðu til hverrar og einnar takmörkunar, meðal annars þeirra sem lúta að ferðamannagjaldeyri og öðru slíku. Það er af umfjöllun nefndarinnar um málið að segja að enginn ágreiningur var um það meðal þeirra fjölmörgu umsagnaraðila sem gáfu skriflegar umsagnir um málið, og eins hinna sem komu fyrir nefndina, að gríðarlega brýnt er fyrir íslenskt efnahags- og atvinnulíf að efla hagvöxt og uppbyggingu í landinu, að létta þessum höftum af í áföngum og á sem skemmstum tíma. Hvað raunsætt er í því efni - þar var hins vegar nokkur áherslumunur á milli aðila og má segja að það hafi verið allt frá því að unnt ætti að vera að létta höftunum af þegar á næsta ári, árinu 2012, og fram til þess sem frumvarpið segir, til ársloka 2015, og eitthvað þar á milli. Þá var einnig um það rætt hvort lagaramminn væri of rúmur. Það er augljóst að í lögum um gjaldeyrismál hefur Seðlabankinn umtalsverðan sveigjanleika til verslunar og viðskipta með gjaldeyri. Hann hefur þær heimildir, hefur starfað undir þeim. Við höfum byggt inn í þessa þætti talsverðan sveigjanleika fyrir stjórnvöld og það er ekki tillaga okkar í meiri hlutanum að skerða hann í neinu. Það var einnig gagnrýnt fyrir nefndinni að ekki lægju fyrir nægilegar rannsóknir á snjóhengjunni sem talað er um, nærfellt 500 milljörðum kr. sem kynnu að vilja, að einhverjum hluta að minnsta kosti, komast úr landi og verða að erlendri mynt og skapa ákveðinn þrýsting á gengi krónunnar. En það var álit sumra umsagnaraðila að ekki lægju fyrir nægilega ítarlegar rannsóknir á því hversu óþolinmótt fé væri á ferðinni, hverju af því mætti reyna að halda í í landinu og hvað mundi óhjákvæmilega leita strax út. Það er álit okkar að í meginatriðum muni á það reyna í þeim gjaldeyrisuppboðum sem Seðlabankinn hefur hafið og við sjáum fyrstu niðurstöður úr einmitt í þessari viku. Þau verða spennandi vísbending um á hvaða verði menn eru tilbúnir til, á slíkum uppboðum, að kaupa íslenska krónu og hversu lágt það gengi verður frá því skráða gengi sem við búum við í dag. Það er ekki tillaga nefndarinnar að stytta þann tíma sem ætlaður er til afnáms haftanna í lagaramma þessum. Það er hins vegar tillaga okkar að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þurfi reglulega að koma fyrir þingið og gera grein fyrir áætluninni, stöðu einstakra áfanga í henni. Þannig gefst þinginu tækifæri til að endurskoða málið og taka til efnislegrar umfjöllunar reglulega. Ef færi gefst til að gera þetta á skemmri tíma en ramminn er settur til er ekkert sjálfsagðara en að grípa það tækifæri. Við gerum auk þess tillögur um ýmsar aðrar breytingar á málinu. Þær lúta að refsiheimildarákvæðum í b-grein meðal annars en sömuleiðis um að falla frá kröfum um að í ferðamannagjaldeyri sé um að ræða eigið fé viðkomandi enda leggur slíkt allt of miklar rannsóknarskyldur á herðar fjármálafyrirtækjum. Sömuleiðis hafa ákvæði sem lúta að nokkuð ströngum skilyrðum um meðferð ferðamannagjaldeyris sem ekki hefur verið notaður í ferð manna erlendis og annað þess háttar verið felld á brott, lagað og bætt. Ég treysti því að góð samstaða sé um þær efnisbreytingar sem á málinu eru þó að enn kunni að vera skiptar skoðanir um það með hvaða hætti tímaramminn í gjaldeyrishöftunum er settur og hversu bjartsýn við megum vera á að geta brotist út úr þeim hratt og vel og að gengi krónunnar fari að styrkjast eins og margir spáaðilar hafa gefið til kynna að íslenskt efnahags- og atvinnulíf kunni að eiga innstæður fyrir á næstu missirum.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við framlengingu gjaldeyrishafta, við sem héldum að við mundum búa í frjálsu lýðræðisríki. Það er einstaklega hlálegt að Samfylkingin skuli mæla fyrir frumvarpi um framlengingu gjaldeyrishafta til 31. desember 2015. Mig langar að spyrja þingmanninn, vegna þess að ég veit að hann er mikill Evrópusambandssinni: Telur hann ekki augljóst að með því að framlengja gjaldeyrishöftin til 31. desember 2015 að sá gjörningur sem verið er að leggja fyrir Alþingi brjóti meginreglu EES-samningins um frjálst flæði fjármagns á milli landa? Þingmönnum var gjarnan hótað þegar Icesave var til umræðu að það mál eitt mundi brjóta gegn EES-samningnum vegna ákvæða sem yllu því að EES-samningurinn færi í uppnám. Eina sem hefur sannast að brjóti gegn EES-samningnum eru gjaldeyrishöftin 

Virðulegur forseti. Auðvitað er rétt hjá hv. þingmanni að það er sárgrætilegt að Samfylkingin mæli fyrir höftum í verslun og viðskiptum. Eins er rétt hjá hv. þingmanni að það er grundvallaratriði í hinni evrópsku samvinnu að auka frelsi í verslun og viðskiptum vegna þess að með því að fella niður höft aukum við og eflum verslun og viðskipti og þar með hagvöxt og lífskjör á svæðinu öllu. Það að hafa marga ólíka gjaldmiðla á Evrópska efnahagssvæðinu er hluti af þessum höftum og þess vegna ákjósanlegt að löndin sem á því eru sameinist um einn gjaldmiðil. En staðreyndin er sú að við verðum að horfast í augu við það að íslenska krónan er ekki í færum til að vera á opnum frjálsum markaði eins og sakir standa. Ég hygg að vinir okkar og frændþjóðir í Evrópu muni hafa skilning á því að hér þurfi vegna þess neyðarástands sem skapaðist að hafa tímabundnar skorður á þeim viðskiptum.

Virðulegi forseti. Ég vísaði í að sárgrætilegt væri fyrir Samfylkinguna sjálfa að þurfa að leggja það til að taka upp gjaldeyrishöft því að eins og allir vita er Samfylkingin með það á stefnuskrá sinni að ganga í Evrópusambandið til að taka, eins og þingmaðurinn sagði, m.a. upp evru. Það var mikið talað um að um leið og aðildarumsóknin að Evrópusambandinu yrði lögð inn mundi gengi krónunnar styrkjast og við gætum séð glytta í evruna. Ekkert af þessu hefur ræst og nú eru tvö ár að verða liðin. Því spyr ég þingmanninn: Er þetta hluti af því ferli sem Íslendingar eru nú í gegn vilja þjóðarinnar, að koma Íslandi í Evrópusambandið, því að svona langur tími á framlengingu hafta er mjög óeðlilegur, sérstaklega í ljósi þess að um hreint og klárt brot gegn EES-samningnum er að ræða, eina brotið sem Ísland hefur orðið uppvíst að frá hruni?

Virðulegur forseti. Nei, því er fljótsvarað, þetta er ekki hluti af neinu aðildarferli að Evrópusambandinu, langt því frá. Það mál sem liggur fyrir endurspeglar einfaldlega þá staðreynd sem við verðum að horfast í augu við hér á löggjafarsamkomunni að Íslendingar misstu stjórn á gjaldeyrismálum sínum og efnahags- og atvinnumálum sínum með þeim afleiðingum að við erum ekki í færum til þess að verja gjaldmiðilinn með fullnægjandi hætti og þar með lífskjör fólksins í landinu ef gjaldmiðillinn á að sigla óvarinn um markaðshöf heimsins. Við erum því nauðbeygð til að setja skorður við því að hve miklu marki megi eiga viðskipti með þennan lögeyri vegna þess að ef við gæfum viðskiptin frjáls er einfaldlega einboðið að hann mundi hrynja í verði þar sem mjög margir mundu leita út úr íslensku efnahagslífi með krónustöður 

Virðulegi forseti. Ég verð því miður að segja að ég held að Alþingi Íslendinga sé á villigötum. Hér er verið að fjalla um afnám gjaldeyrishafta. Ég held að það væri miklu nær að ræða um framtíðarskipan peningamála í landinu og hvernig við ætlum í raun að komast út úr því að vera með ónýtan gjaldmiðil sem gagnast okkur ekki og leiðir eingöngu til hærri vaxta, meiri verðbólgu, verri lífskjara o.s.frv. Það er mjög brýnt að Alþingi ræði ítarlega framtíðarskipan peningamála í landinu og að samninganefnd Íslands við Evrópusambandið fái skýr skilaboð um að hún verði að semja við Evrópusambandið um afnám gjaldeyrishaftanna og leggja línurnar um hvernig hægt sé að taka upp evru innan Evrópusambandsins. Upptaka evru skilar okkur lægri vöxtum, lægri verðbólgu, lægra vöruverði, mun meiri viðskiptum við útlönd og launin okkar verða einhvers virði þegar við erum erlendis.

Virðulegur forseti. Ég fagna þessu andsvari og því að peningastefnan sé tekin á dagskrá. Auðvitað er það ákveðið stjórntæki að hafa sinn eigin lögeyri en það að Íslendingar „ráði sjálfir sínum lögeyri“ hefur bæði kosti og galla. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að það sé óhjákvæmilegt að leggja mat á hvort það hafi haft fleiri kosti en galla á lýðveldistímanum að hafa þetta stjórntæki, hvort okkur hafi almennt tekist að hafa stjórn á gjaldeyrismálum okkar og hvort sú staða að við treystum okkur ekki til að eiga í frjálsum viðskiptum með lögeyri okkar endurspegli ekki að þetta hafi misheppnast og þeirri tilraun sé nú lokið og við verðum að leita annarra leiða í gjaldeyrismálum og þá er evran nærtækasta leiðin, eins og hv. þingmaður benti réttilega á.

Frú forseti. Þinginu hefur á síðustu missirum verið tíðrætt um að fjölga störfum í landinu. Lykillinn að því er að efla iðnaðarframleiðslu og koma hér á öflugum iðnaði sem okkur hefur ekki tekist í áratugi. Helsta ástæðan fyrir því er gjaldmiðillinn, sem svo undarlega vill til að sumir stjórnmálaflokkar og þingmenn vilja halda dauðahaldi í. Grundvallaratriðið ef efla á iðnaðarframleiðslu í landinu og grunnforsenda þess að við fjölgum störfum hér og komum í veg fyrir hið mikla atvinnuleysi sem við stöndum frammi fyrir er að taka upp alvörugjaldmiðil, taka upp evru innan Evrópusambandsins. Þá fyrst mun störfum fjölga og við byggja upp öflugan iðnað og sjávarútvegurinn mun ekki stýra gjaldmiðlasveiflum í landinu.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður hreyfir mörgum athyglisverðum sjónarmiðum um gjaldeyrismálin og þau er hægt að skoða út frá ýmsum hliðum. Við fögnum bráðlega 100 ára afmæli þeirrar stofnunar sem hv. þingmaður starfar alla jafna við og 200 ára afmæli Jóns Sigurðssonar og ég held að við eigum að hugsa til þess á hvaða grunni sjálfstæðisbaráttan var byggð. Hún var byggð á þeim grunni að litlum þjóðum eins og Íslendingum væri farsælast að frelsi í verslun og viðskiptum væri aukið sem mest. Eigin gjaldmiðill er viðskiptahindrun í sjálfu sér, svo að maður tali ekki um þegar binda þarf hann með alls kyns höftum eins og við erum nauðbeygð til 

Hæstv. forseti. Það er varla að maður kunni við að trufla samkomu í Evróputrúboðinu sem hefur farið hér fram undanfarnar mínútur. Ég ætlaði samt að spyrja hv. þm. Helga Hjörvar spurningar sem tengist þessu og varðar yfirlýsingar sem hafa heyrst m.a. frá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um að þar til - svo að maður vísi til orða hans - evra verði tekin upp munum við búa við gjaldeyrishöft. Er hv. þingmaður sammála því og hvernig stemma slík sjónarmið við áætlun um afnám gjaldeyrishafta? Er það svo, að mati hv. þm. Helga Hjörvars, að gjaldeyrishöft verði óhjákvæmilega við lýði þangað til við tökum upp annan gjaldmiðil og þá hugsanlega evru?

Virðulegur forseti. Nú erum við nokkuð langt frá því marki að hafa náð að afnema öll höft og ég held að það sé leiðangur sem við þurfum að fara í í áföngum. Ég held að það sé alveg réttmætt að efast um það og velta því fyrir sér hvort það muni takast að afnema þau með öllu, hvort hér muni nokkurn tíma aftur verða sú fullkomna flotkróna sem var í aðdraganda gjaldeyrishrunsins sem varð áður en bankahrunið varð með þeim gífurlegu stöðutökum spekúlanta á báða bóga, með krónunni stundum og á móti henni stundum, þar sem menn tóku tugi milljarða í hvert sinn í gjaldeyrishagnað af stöðutökum sem auðvitað endaði sem reikningur á þá sem þurfa að búa við þennan lögeyri, þ.e. almenning í landinu. 
             Já, ég held að það megi búast við því að þetta verði ekki með 

Hæstv. forseti. Það er ekki að ástæðulausu að spurt er um þetta vegna þess að það frumvarp sem liggur nú fyrir byggir m.a. á áætlun sem Seðlabanki og efnahags- og viðskiptaráðuneytið hafa sent frá sér um afnám gjaldeyrishafta árið 2015. Nú hygg ég að flestir geti verið um það sammála að við munum ekki hafa tekið upp evruna árið 2015 þannig að mér finnst í þessu felast ákveðin mótsögn. Annars vegar er sagt: Við erum með áætlun um að afnema gjaldeyrishöftin fyrir 2015, eins og málin liggja. Hins vegar er sagt: Við munum trúlega búa við einhver gjaldeyrishöft þangað til við höfum tekið upp evruna, en það er ljóst að það verður ekki 2015. Hæstv. forseti. Mér finnst að talsmenn Samfylkingarinnar þurfi að velja í þessu máli hvorn rökstuðninginn þeir ætla að nota. Mér finnst að þeir þurfi að gera það upp við sig hvort þeir ætla að halda því fram að hér munum við búa við gjaldeyrishöft nema við tökum upp evruna eftir fimm, sex ár eða hvort eitthvað er að marka þá áætlun um afnám 

Virðulegur forseti. Ég bið hv. þingmann um að misskilja ekki orð mín. Sannarlega er ég talsmaður aðildar að Evrópusambandinu eins og allur minn flokkur og þess að við verðum hluti að öðru og stærra myntsvæði. Ég tel engu að síður fyllilega mögulegt ef það er hin pólitíska niðurstaða hér að starfrækja áfram eigin gjaldmiðil þó að menn kunni að þurfa að vera viðbúnir meiri inngripum en þeir voru áður tilbúnir til í aðdraganda hrunsins, enda held ég að þær gríðarlegu sveiflur sem menn bjuggu þá við og þær miklu stöðutökur séu ekki neitt sem okkur langar aftur í.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguræðu hans. Ég spyr hann hvort hann hafi enga trú á íslenskri krónu í núverandi stöðu, hvort hann telji að raungengi krónunnar geti farið öllu neðar og hvað þá muni gerast varðandi til dæmis áhuga erlendra aðila á kaupum á innlendum eignum og fjárfestingum. Mér finnst vanta hugkvæmni, snilld og hugrekki til að taka á vandamálunum og menn eru einmitt að fresta því með því að binda í lög þessi gjaldeyrishöft vegna þess að menn gætu tekið upp tvöfalt gengi eins og nú er stefnt að, menn gætu tekið upp skattlagningu eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur bent á og menn gætu tekið upp ríkisverðbréf sem eru bæði til sölu í gengi og krónum. Það eru ýmsar leiðir til en mér finnst menn ekki hafa skoðað þær, menn eru hræddir af því að þeir treysta ekki krónunni og treysta ekki sjálfum sér. Ég spyr hv. þingmann: Hefur hv. þm. Helgi Hjörvar sannfæringu fyrir því að setja í lög reglur um gjaldeyrishöft?

Virðulegur forseti. Ég hygg að að svo miklu leyti sem við þurfum að byggja á krónunni hér á næstu missirum og árum kunni hún að eiga nokkuð inni. Ég held að hinir undirliggjandi þættir í íslenskum efnahag séu með þeim hætti að full ástæða sé til að hafa til þess nokkrar væntingar. Ég er jafnsannfærður um að núna, þegar við erum að feta okkur út úr mestu erfiðleikunum og sjáum efnahagsuppbyggingu í ár, hagvöxt samkvæmt öllum spám á yfirstandandi ári, þurfum við um leið að gæta okkar á því að hafa ekki óraunhæfar væntingar um ávinning til skemmri tíma. Reynsla undangenginna ára á að hafa kennt okkur að í þessu efni er sígandi 

Frú forseti. Ekki var þetta sannfærandi svar. Hér áðan heyrðum við um lausnir sem ganga út á töfrasprotann, evruna og ég veit ekki hvað og hvað, og allt á að batna, betra veður o.s.frv., þannig að mér finnst menn ekki vera að horfast í augu við raunveruleikann. Raunveruleikinn er sá að við erum með vöruskiptajöfnuð sem er jákvæður, búinn að vera það eftir hrun, og við erum með innviðina sterka. Það vantar reyndar fjárfestingu, kannski vegna þess að við erum með gjaldeyrishöft. Gjaldeyrishöft geta nefnilega haldið gengi krónunnar niðri vegna þess að allir trúa því að hún sé aum og það sjá allir, það er búið að senda merki um það, að hún þarf gjaldeyrishöft sér til stuðnings. Um leið og menn setja á gjaldeyrishöft eru menn að lýsa því yfir að við séum með veikan gjaldmiðil. Ég held að um leið og við tækjum það hugrakka skref að afnema gjaldeyrishöftin sem allra fyrst mundi hún styrkjast. 
            

Virðulegur forseti. Münchhausen taldi líka að hægt væri að hafa sig yfir skurð með því að  Ég tel fulla ástæðu til að taka það reglulega til endurskoðunar, enda gerum við þá breytingartillögu á málinu, og ég tel að þau uppboð sem Seðlabankinn hefur nú hafið muni færa okkur 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um gjaldeyrismál og tollalögum, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er lagt til að lögfestar verði reglur um gjaldeyrismál sem Seðlabanki Íslands hefur gefið út með samþykki efnahags- og viðskiptaráðuneytis á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða I í lögum um gjaldeyrismál frá 1992, reglum um gjaldeyrismál frá 2010 og leiðbeiningum sem gefnar voru út 2010 með viðbótum sama ár. Í frumvarpinu eru jafnframt lagðar til breytingar á reglum sem miða að því að herða enn höftin. Framangreint ákvæði til bráðabirgða rennur út 31. ágúst nk. en sú dagsetning tekur mið af lengd efnahagsáætlunar Íslands í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Í inngangskafla kennslubóka um alþjóðaviðskipti er yfirleitt að finna almenn varnaðarorð um skaðsemi gjaldeyrishafta. Höftum er gjarnan komið á til að bregðast við ástandi sem vísir menn telja að geti leitt til ófarnaðar vegna gengisfalls gjaldmiðilsins. Nauðsynlegt sé að hefta frelsi borgaranna til að eiga viðskipti með gjaldmiðilinn. Innleiðing hafta ber með sér að erlendir gjaldmiðlar séu eftirsóknarverðari en sá innlendi að mati ríkisstjórnar og seðlabanka. Tiltrú á gjaldmiðilinn hverfur sem gerir alla hagstjórn erfiðari. Með tímanum reyna borgararnir að finna leiðir fram hjá höftunum sem leiðir til þess að reglur um gjaldeyrishöftin verða stöðugt flóknari og nákvæmari. Reynt er að stoppa í götin. Refsingar við brotum eru hertar. Eftirlit er aukið og hið opinbera hnýsist sífellt meira í einkahagi fólks og fyrirtækja. Yfirvöld treysta sumum betur en öðrum og veita þeim undanþágu frá reglunum og það verður eftirsóknarvert og verðmætt að komast í forréttindahópinn. Þeir sem fengið hafa undanþágur gæta þess að styggja hvergi valdhafana enda getur það leitt til þess að undanþágur þeirra falli niður. Eftir því sem tímar líða verður sífellt erfiðara að finna leið til þess að afnema höftin. Þau skref sem stjórnvöld treysta sér til að stíga í þeim efnum verða æ styttri og að lokum fer svo að tíminn sem það tekur að afnema höftin virðist óendanlegur. Sífellt er unnið að því að finna ný rök fyrir því að áhættan af afnámi gjaldeyrishafta sé svo mikil að enn sé ekki runnin upp hin eina og sanna stund til að afnema þau, betra sé að bíða og sjá til, kannski muni rofa til síðar. Jafnframt leggjast þeir sem hafa hagsmuni af höftunum harðlega gegn afnámi þeirra. Þetta er í hnotskurn reynsla okkar Íslendinga af gjaldeyrishöftum. Síðast tók um 60 ár að afnema gjaldeyrishöft á Íslandi. Höftin sem sett voru á haustið 2008 voru rökstudd sem neyðarráðstöfun til að koma í veg fyrir hrun á gengi krónunnar og var þeim ætlað að gilda í skamman tíma, einungis nokkra mánuði. Höftin hafa hins vegar smám saman verið fest í sessi og er ekki fyrirsjáanlegt að þau verði aflögð á næstu árum með ríkjandi viðhorfum ríkisstjórnar og Seðlabanka. Ber frumvarpið vott um einbeittan vilja stjórnvalda til að viðhalda höftunum. Frumvarpið ber þannig vott um algjöra uppgjöf fyrir verkefninu. Viljinn til að viðhalda höftum er að mestu órökstuddur og hræðsluáróður helst notaður. Ekki verður séð að í tengslum við frumvarpið hafi aðrar leiðir verið kannaðar en núverandi fyrirkomulag gjaldeyrishafta, leiðir sem hefðu í för með sér minni velferðarkostnað fyrir borgarana. Þó er ljóst að aðrar og kostnaðarminni leiðir eru til. Þar má meðal annars nefna að skattlagning gjaldeyrisútstreymis hefur í för með sér mun minni skaða fyrir þjóðarbúið þar sem skattlagning lokar ekki fyrir viðskipti og hún skilar ríkissjóði tekjum um leið og hún hamlar útflæði gjaldeyris. Höftin hafa haldið gengi krónunnar hærra en ella til skemmri tíma litið. Raungengi krónunnar er nú 30% lægra en fyrir þremur árum og hefur ekki verið lægra síðan í byrjun síðustu aldar. Nýtt ójafnvægi hefur myndast í efnahagslífinu þar sem útflutningsgreinar hafa mikinn rekstrarafgang en heimamarkaðsgreinar eiga margar hverjar erfitt uppdráttar. Þessu var þveröfugt farið á tímabilinu 2004–2007. Ef gengi krónunnar helst svipað og nú, eins og gjaldeyrishöftin stuðla að, munu launahækkanir sem fyrst koma fram í útflutningsgreinum og síðan verðbólgu hækka raungengið á ný og skerða þannig samkeppnisstöðu landsins. Gjaldeyrishöftin og hið lága gengi leggja grunn að óðaverðbólgu á Íslandi næstu árin. Vandamálin hlaðast upp á bak við stífluna. Gjaldeyrishöftin halda jafnframt niðri kaupmætti og lífskjörum almennings. Auk stökkbreyttra lána hefur almenningur þurft að glíma við síhækkandi vöruverð og skatta. Stöðugt erfiðara er að ná endum saman í heimilisbókhaldinu. Með gjaldeyrishöftum er ólíklegt að gengi krónunnar muni hækka á næstu missirum. Í þessu samhengi er rétt að minna á að í nýgerðum kjarasamningum á almennum vinnumarkaði eru forsendurnar meðal annars þær að gengisvísitala íslensku krónunnar verði innan við 190 stig í desember nk. og að verðbólga síðustu 12 mánaða verði innan við 2,5%. Í nýbirtum tölum Hagstofunnar mælist verðbólga síðustu 12 mánuðina hins vegar 3,4%. Seðlabankinn hefur enn á ný misst stjórn á verðbólguvæntingum landsmanna. Til að fyrirtæki geti þrifist er nauðsynlegt fyrir þau að búa við frjálst fjármagnsflæði og óheftan aðgang að erlendum fjármagnsmörkuðum. Gjaldeyrishöftin hafa því skaðað atvinnulífið stórkostlega. Fyrirtækin verða að geta sótt sér erlent lánsfé og eigið fé án þeirra viðskiptahindrana sem felast í höftunum. Höftin gera það að verkum að fyrirtækin geta ekki átt í eðlilegu samstarfi um rannsóknir og nýsköpun. Þau geta ekki leitað bestu leiða til að stunda markaðsstarf á erlendri grundu. Þau geta ekki fjárfest erlendis og nýtt þau tækifæri sem þar bjóðast. Höftin valda hærri fjármagnskostnaði en ella, takmarka aðgang að fjármagni og draga úr tiltrú á hagkerfið. Þótt erlendum aðilum sé í orði kveðnu heimilt að fjárfesta hér á landi vekja gjaldeyrishöftin tortryggni fjárfesta sem eðlilega spyrja sig hvort þeir geti treyst Íslendingum fyrir fjármunum sínum þar sem ekki einu sinni stjórnvöld hafa trú á eigin gjaldmiðli. Digurbarkalegar yfirlýsingar ráðherra um ónýta krónu hafa ekki bætt úr skák. Gjaldeyrishöftin valda því að fjárfestingar verða minni en ella og þau stuðla að röngum fjárfestingarákvörðunum. Lítil fjárfesting leiðir til þess að ný störf verða ekki til. Það dregst á langinn að nauðsynleg markmið um hagvöxt náist. Höftin lengja því kreppuna og gera það að verkum að íslenska hagkerfið og um leið hagur fólks og fyrirtækja mun halda áfram að dragast aftur úr samkeppnislöndunum. Ísland er nú í 31. sæti af um 50 löndum hvað varðar samkeppnishæfni landa. Þetta eitt og sér fælir frá erlenda fjárfestingu. Hvað fjármálafyrirtækin varðar sérstaklega ber frumvarpið með sér að allan metnað skortir til að byggja þeim góða umgjörð til að takast á við afnám gjaldeyrishafta. Höftin draga úr hvata til að viðhalda þekkingu og getu fyrirtækja til að takast á við fjármagnsflutninga. Með höftunum er verið að leggja grunn að neikvæðri hringrás sem erfitt getur reynst að brjótast út úr. Eftir því sem frá líður reyna þeir sem hafa tekjur í erlendum myntum að viðhalda eign sinni á erlendum gjaldeyri. Þeir sem eiga þess kost leitast við að koma upp sjóðum í öðrum myntum en krónunni og nýta innlenda gjaldmiðilinn einungis til að greiða innlendan kostnað og greiða af lánum. Eins og dæmin sanna og þróunin hér á landi sýnir hefur þungamiðja starfsemi íslenskra alþjóðlegra fyrirtækja verið að flytjast úr landi. Síðasta dæmið um það er stórfyrirtækið Actavis. Sú þróun heldur áfram ef höftunum verður viðhaldið. Ekkert bannar fyrirtækjum að flytja framleiðslutæki sín úr landi, hefja framleiðslu á vöru sinni erlendis og jafnvel selja hana aftur hingað til Íslands gegn greiðslu í erlendum gjaldmiðli. Því er nauðsynlegt að afnema höftin sem fyrst og mynda þannig eðlilegan markað með krónuna. Þá fyrst skapast skilyrði til þess að gengi hennar geti hækkað og lífskjör batnað. Það er afar mikilvægt að raungengi krónunnar hækki smám saman með hækkun á nafngengi fremur en með kostnaðarhækkunum og verðbólgu umfram það sem gerist í nágrannalöndunum. Heppilegasta leiðin til að afnema höft er sú að ríkið og Seðlabanki bjóði fram skuldabréf í erlendum gjaldmiðlum til lengri tíma á móti eignum í krónum sem eigendur svokallaðra aflandskróna vilja koma í erlendan gjaldmiðil. Samtímis þarf að tilkynna um afnám gjaldeyrishafta innan skamms tíma, nokkurra vikna eða mánaða. Þá standa kröfueigendur frammi fyrir því að geta valið að skipta á núverandi gengi eða taka áhættuna af því hvort krónan fellur eða hækkar í framtíðinni. Sá sem telur að krónan falli mun væntanlega frekar vilja skuldabréf í erlendum gjaldmiðli og sá sem telur að krónan haldist eða hækki mun væntanlega halda sig við krónubréfin. Að öllum líkindum mun gengið lækka um skamma hríð í kjölfarið því að um leið og botninn á gengi krónunnar hefur verið fundinn í óheftum markaðsviðskiptum hækkar hún fljótt aftur og þá fer allt að vinna með henni. Eftir því sem fleiri trúa því að botninum sé náð og þora að skipta erlendum gjaldeyri fyrir krónur án þess að vera neyddir til þess kemur krónan til með að hækka. Lífeyrissjóðirnir eiga töluverðar eignir erlendis. Líklegt er að þeir sjái kauptækifæri í krónum í þessu ferli og geti þannig náð til baka hluta af því tjóni sem þeir urðu fyrir í hruninu. Um leið og krónan kemst í hækkunarferli breytast verðbólguvæntingar og meiri von er til þess að launabreytingar verði hóflegri og raunveruleg verðbólga lægri. Afnám gjaldeyrishaftanna er því ein veigamesta aðgerðin sem þarf til að ná tökum á verðbólgu á næstu árum. Frumvarp ríkisstjórnarinnar er ekki áætlun um afnám gjaldeyrishafta heldur er það áætlun um að festa höftin í sessi til langs tíma. Í frumvarpinu felast skilaboð um að hér séu gjaldeyrishöftin komin til að vera og um leið eru þau ávísun stjórnvalda á að samkeppnisstaða íslenska hagkerfisins muni halda áfram að versna á næstu árum. Lögfesting gjaldeyrishafta lýsir algjörri uppgjöf stjórnvalda fyrir gjaldmiðlavandanum. Krafa á banka um afhendingu krónu, hvort sem bankinn er innlendur eða erlendur, felur í sér stjórnarskrárvarin kröfuréttindi um að fá tafarlaust afhentan lögeyri landsins til frjálsrar ráðstöfunar. Kröfur sem þessar eru grundvöllur efnahagslegrar velferðar borgaranna og öll inngrip í kröfuréttindi sem þessi verða að standast ákvæði stjórnarskrár um vernd eignarréttar. Með frumvarpinu eru lagðar viðamiklar kvaðir á meðferð borgaranna á peningalegum eignum sínum í krónum. Í mörgum tilvikum er ljóst að slíkar kvaðir lúta að viðskiptum sem með engu móti tengjast gjaldeyrishreyfingum úr landi og það má draga í efa að frumvarpið standist þannig að þessu leyti. Frumvarpið felur í sér margháttaðar hömlur á fjármagnsflutninga til og frá landinu og það mismunar í mörgum tilvikum innlendum og erlendum aðilum. Ekki er gerð nein tilraun til að fjalla um hvernig slíkt standist ákvæði samningsins um Evrópska efnahagssvæðið um frjálst flæði fjármagns. Í 2. gr. laga um Evrópska efnahagssvæðið frá 1993 kemur fram að Ísland skuldbindi sig til að láta meginmál EES-samningsins hafa lagagildi hér á Íslandi, þar með talið ákvæðið um frjálst flæði fjármagns sem síðan var tekið upp með lögum á sínum tíma. Í 2. gr. EES-samningsins segir að Ísland skuldbindi sig til, með leyfi forseta, að „gera allar viðeigandi almennar eða sérstakar ráðstafanir til að tryggja að staðið verði við skuldbindingar sem af samningi þessum leiðir. Þau skulu varast ráðstafanir sem teflt geta því í tvísýnu að markmiðum samnings þessa verði náð.“ Í 42. gr. EES-samningsins segir meðal annars að greiðslur í tengslum við fjármagnsflutninga skuli lausar við öll höft. Gjaldeyrishöftum var aflétt á Íslandi á sínum tíma eftir 60 ár en nú er verið að leggja til lögleiðingu hafta á nýjan leik. Það er erfitt að sjá hvernig það getur staðist framangreint ákvæði. Í 4. mgr. 45. gr. EES-samningsins segir að hlutaðeigandi samningsaðili geti gripið til nauðsynlegra fyrirbyggjandi verndarráðstafana ef ójafnvægi skapast, en það var einmitt gert hér á landi í kjölfar neyðarlaganna haustið 2008. Í sömu málsgrein segir svo, með leyfi forseta: „Ráðstafanirnar skulu hafa í för með sér eins litla röskun á framkvæmd samnings þessa og kostur er á og mega ekki vera víðtækari en brýnasta nauðsyn krefur til að ráða bót á þeim skyndilega vanda sem komið hefur upp.“ Ljóst er að sett eru skýr skilyrði um að ekki sé gengið lengra en nauðsyn krefur með þær ráðstafanir sem gripið er til og ávallt sé gætt meðalhófs. Minni hlutinn bendir á að ekki hefur verið leitað leiða til að grípa til annarra og vægari ráðstafana sem hafa í för með sér minni röskun á framkvæmd EES-samningsins. Jafnframt má spyrja hvort það sé brýn nauðsyn að lögleiða gjaldeyrisreglur Seðlabankans sem hingað til hafa verið settar til skamms tíma í senn, en slík tímabundin ráðstöfun er í mun meira samræmi við ákvæði EES-samningsins. Það blasir því við að meginmál EES-samningsins á að hafa lagagildi á Íslandi. Í því felst að kveðið er á um frjálst flæði fjármagns. Með lögum nr. 2/1993, um Evrópska efnahagssvæðið, gengst Ísland jafnframt undir þá skyldu að skýra lög og reglur til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggja, sbr. 3. gr. laganna. Með fyrirliggjandi frumvarpi er brotið gegn þessu ákvæði laganna enda er verið að leggja til alvarleg höft á frjálst fjármagnsflæði sem er ein af grundvallarstoðum EES-samningsins. Þá er aðferð löggjafans sem beitt er í frumvarpinu vafasöm. Frumvarpið felur í sér langa upptalningu á fjármagnshreyfingum sem lýstar eru ólögmætar. Síðan er undirsettu stjórnvaldi, þ.e. Seðlabanka Íslands, veitt nánast ótakmörkuð heimild til að veita undanþágur frá bannákvæðunum. Í þessu felst framsal löggjafarvalds sem virðist í andstöðu við 2. gr. stjórnarskrár lýðveldisins, sbr. lög nr. 33/1944. Þá verður ekki annað séð en að brotið sé gegn grundvallarreglu stjórnarskrárinnar um jafnræði og eignarrétt, þ.e. bæði 65. gr. og 72. gr. stjórnarskrárinnar, sem felur í sér að borgarar eigi rétt á að hömlur á eignarrétti þeirra ráðist af lögum fremur en geðþótta stjórnvalda við beitingu undanþáguheimilda, eins og virðist vera með undanþáguheimildir Seðlabanka. Slíkar undanþáguheimildir stjórnvalda gera öll samskipti borgaranna við viðkomandi stjórnvald afar erfið og vandmeðfarin og rýrir mjög getu þeirra til að leita réttar síns ef þeir telja á sér brotið. Við höfum fengið um þetta mjög alvarleg dæmi sem hafa verið í fjölmiðlum, samanber fjárfestingar sem átti að fara hér út í. Ekkert kemur fram um hvernig þessi heimild hafi verið nýtt hingað til eða hvernig ætlunin sé að beita henni í framhaldinu. Minna má á að nýlega þurfti sérstaka ákvörðun aðstoðarbankastjóra Seðlabanka Íslands til að fyrirtæki í alþjóðaviðskiptum gæti tekið út gjaldeyri af bankareikningi sínum vegna hóflegs kostnaðar við ferðir starfsmanna sinna á sölusýningu erlendis. Þá leikur vafi á lagalegum grunni Seðlabanka til að takmarka viðskipti með lögeyri lýðveldisins eins og höft á svokölluðum aflandskrónum bera með sér. Hvað varðar einstakar greinar eru í a-lið 3. gr. gjaldeyrishöftin fest í sessi fram til loka árs 2015, þ.e. í 55 mánuði héðan í frá. Í tillögunni felast skýr skilaboð ríkisstjórnarinnar um að hún trúi ekki á gjaldmiðilinn og hafi ekki neina sýn um hvernig koma eigi íslenska hagkerfinu upp úr þeirri kreppu sem gjaldeyrishöftin eiga stóran þátt í að viðhalda. Auk annars er í b-lið 3. gr. Íslendingum bannað að taka lán erlendis án þess að því fylgi sérstakur rökstuðningur. Erfitt er að sjá fyrir sér hvers vegna það eigi að banna erlendar lántökur íslenskra fyrirtækja eða einstaklinga. Því skyldu þeir sem geta fengið lán erlendis ekki fá að taka slík lán? Hér er um að ræða erlendan gjaldeyri sem kemur til landsins sem getur nýst til góðra verka. Vandamálið tengist þó hugsanlega því að ríkissjóður hefur ekki treyst sér til að sækja sér lánsfé á erlendan markað og því er einfaldast að banna það öllum öðrum líka. Í d-lið 3 gr. er að finna afar smásmugulegar reglur um ferðagjaldeyri einstaklinga. Afar fróðlegt verður að fylgjast með því hvernig ríkisstjórnin hyggst hafa eftirlit með því að þessum ákvæðum laganna verði fylgt eftir verði fyrirliggjandi frumvarp að lögum. Þá verður áhugavert að sjá hvernig tryggt verði að menn kaupi einungis gjaldeyri fyrir eigin fjármuni og hvernig gengið verði eftir því að menn skili innan tveggja vikna því sem afgangs er af gjaldeyri þegar heim er komið. Hugmyndir og jafnvel tillögur hljóta að liggja fyrir sem áhugavert hefði verið að sjá í greinargerð frumvarpsins. Meiri hluta nefndarinnar farnaðist þó að leggja til breytingu á 3. mgr. þar sem kveðið er á um skilaskyldu gjaldeyris innan tveggja vikna. Er það vel enda ljóst að með ákvæðinu yrði lögð ríkari skilaskylda á einstaklinga en aðra innlenda aðila sem hafa þrjár vikur til að skila gjaldeyri sínum til fjármálafyrirtækis. Ekki er þó ljóst hvert á að skila klinki þar sem fjármálastofnanir taka ekki á móti smápeningum. Þá er ekki ljóst hvernig það að borgari eigi til að mynda eitt evrusent eða jafnvel 100 dollara ógni fjármálalegum stöðugleika lýðveldisins Íslands. Í greininni er einnig að finna undanþáguheimild þar sem fjármálastofnun nærri millilandaflughöfnum og við hafnir farþegaskipa getur fengið leyfi til að selja gjaldeyri öðrum en viðskiptavinum sínum en með því er nauðsynlegt ákvæði um að skylda Seðlabankann til að birta opinberlega upplýsingar um þessa aðila. Í e-lið 3. gr. er að finna víðtækt bann við fjárfestingu í fjármálagerningum sem útgefnir eru í erlendum gjaldeyri. Bannið útilokar fjárfestingar einstaklinga og fyrirtækja fyrir eigin reikning í atvinnuskyni og setur þannig skorður við atvinnufrelsi. Ekki verður séð að almannahagur geti krafist svo víðtækrar skerðingar. Ákvæði greinarinnar gengur þannig í berhögg við 75. gr. stjórnarskrár lýðveldisins þar sem það er meginregla að öllum sé frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa. Með g-lið 3. gr. er innlendum aðilum óheimilt að framlengja lánveitingar eða lántökur ef samkomulag hefur orðið um önnur kjör en upphaflega. Undarlegt er að ekki megi semja um ný og betri kjör ef svo vill verkast. Raunar er stórfurðulegt að ekki megi semja um ný kjör yfir höfuð. Þannig gæti aðili sem hefur verulegar gjaldeyristekjur haft hagsmuni af framlengingu láns þó að kjörin séu ekki jafngóð og áður. Eins getur aðili sem er sammála því mati að krónan sé vanmetin verið því mótfallinn að innleysa gengistap ef honum gefst kostur á framlengingu í erlendri mynt. Með l-lið 3. gr. er innlendum aðilum gert skylt að skila til fjármálafyrirtækis hérlendis innan þriggja vikna öllum erlendum gjaldeyri sem þeir eignast. Er hér um að ræða grófa tilraun til að lögfesta skerðingu á eignarréttinum. Ákvæðið gengur þannig þvert á 72. gr. stjórnarskrár. Í n-lið 3. gr. er fyrirtækjum í eigu ríkis og sveitarfélaga veitt undanþága frá verulegum þáttum gjaldeyrishaftanna sem er til þess fallið að mismuna aðilum þar sem sum fyrirtæki búa við algjör höft en önnur ekki. Sérstaklega kemur þetta við fyrirtæki á samkeppnismarkaði, hvort sem er á sviði orkuframleiðslu eða fjölmiðlunar. Þannig rekur Orkuveita Reykjavíkur víðtæka starfsemi og hið sama á við um Landsvirkjun og svo hlýtur Ríkisútvarpið líka að falla undir þetta ákvæði. Hvers eiga samkeppnisaðilar þessara fyrirtækja, eins og HS Orka eða Norðurljós, að gjalda? Ákvæði 5. mgr. n-liðar 3. gr. þar sem kveðið er á um að þeir sem eru með 80% af tekjum og 80% af gjöldum erlendis geti fengið undanþágu frá stórum hluta gjaldeyrishaftanna leiðir augljóslega til þess að fyrirtæki sem eru nálægt þessum mörkum kaupa frekar þjónustu erlendis en að beina þeim til innlendra þjónustuaðila. Jafnframt er stórfurðulegt að ekki skuli vera tekið tillit til stærðar fyrirtækis hér. Tekjur eins stærsta fyrirtækis landsins, Icelandair Group, eru til að mynda að um 70% í erlendri mynt sem útilokar fyrirtækið frá erlendum lántökum nema með undanþágum. Á fundi nefndarinnar kom fram í máli fjármálastjóra fyrirtækisins að hugsanlega neyddi ákvæðið það til að flytja höfuðstöðvar sínar úr landi. Það verður afar athyglisvert að fylgjast með því þegar Seðlabankinn fer að refsa fyrir brot á lögum og reglum um gjaldeyrishöft, t.d. þegar einstaklingur skilar ekki klinki. Nokkra mynd af því eftirlitskerfi sem verið er að koma upp má fá með því að lesa úrskurð Persónuverndar frá 3. mars sl. um ákvörðun um heimildir Seðlabankans til vinnslu persónuupplýsinga í þágu gjaldeyriseftirlits. Það vekur reyndar upp spurningar um hvort eðlilegt geti talist að sami aðili sjái um reglusetningu, veitingu undanþágna, eftirlit, rannsókn brota og að hluta refsingar þegar um er að ræða svo umfangsmikil inngrip í réttindi borgaranna. Ef frumvarpið verður gert að lögum er verið að senda skýr skilaboð um að gjaldeyrishöftin séu komin til að vera. Því gæti hér verið um að ræða ein alvarlegustu hagstjórnarmistök í gjörvallri Íslandssögunni. Því leggst 3. minni hluti algjörlega gegn því að þetta frumvarp verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég kom hingað upp til að spyrja út í tillögu fulltrúa sjálfstæðismanna í hv. efnahags- og skattanefnd, um hvaða leið væri heppilegast að fara til að afnema höftin. Þessir fulltrúar leggja til að ríki og Seðlabanki gefi út skuldabréf og bjóði það til kaups fyrir þá krónueigendur sem vilja skipta aflandskrónunum yfir í aðra gjaldmiðla. Þetta mun þýða að erlend skuldsetning þjóðarbúsins mun fara úr 240%, eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerir ráð fyrir í nýrri skýrslu sinni, upp í 270%. Það mun þýða á máli hagfræðinga að skuldastaða þjóðarbúsins sé ósjálfbær og jafnframt mun skuldsetning ríkissjóðs fara úr 100% af vergri landsframleiðslu í 130%. Meiri skuldsetning þýðir þá lægra 

Virðulegi forseti. Nú er það þannig að krónueign erlendra aðila á Íslandi er flokkuð sem erlend skuld í skuldaskilum Íslendinga. Það að krónueign erlendra aðila breytist í evrueign erlendra aðila hefur því engin áhrif á skuldahlutföllin á Íslandi, nema náttúrlega ef gengið fellur stórkostlega.

Virðulegi forseti. Þetta mun að sjálfsögðu breyta skuldastöðu ríkissjóðs þar sem tillagan gengur út á það að ríki og Seðlabanki gefi þetta skuldabréf út, ekki nema þá að því verði komið fyrir í einhvers konar eignarhaldsfélagi fyrir utan ríkisreikning, við höfum séð dæmi þess. Annað sem ég vil taka upp hérna er fullyrðing á bls. 2 um það að höftin valdi hærri fjármagnskostnaði. Þetta er rangt og styðst ekki við þær rannsóknir sem gerðar hafa verið á löndum með fjármagnshöft. Þar hefur einmitt komið í ljós að höft tryggja gengisstöðugleika og þar með minni verðbólgu og vaxtastigið verður þá lægra, ekki síst vegna þess að enginn þrýstingur er á Seðlabankann að halda uppi vöxtum til að tryggja gengisstöðugleika. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvaðan þessi fullyrðing sé komin eða við hvað hafi verið stuðst þegar þessi fullyrðing var sett inn í nefndarálitið.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að víkja að fyrri spurningu hv. þingmanns aftur. Það er hárrétt athugað hjá henni að auðvitað aukast skuldir ríkissjóðs ef þeim skuldum sem um var rætt er bætt við. En þá ber þess að geta að þetta er náttúrlega fjármögnun og ríkissjóður þarf að fjármagna sig þannig að nettó eiga áhrifin ekki að vera nein. Hvað varðar hærri fjármagnskostnað er algjörlega ljóst að með gjaldeyrishöftum er dýrara fyrir fyrirtæki að fjármagna sig, þau sem geta fjármagnað sig á lágum vöxtum erlendis í staðinn fyrir að borga háa vexti á Íslandi. Við skulum líka taka tillit til þess að vextir á Íslandi voru fyrir nokkrum mánuðum orðnir bærilega lágir en þeir eru á leiðinni upp og munu fara mjög hækkandi vegna þeirrar óðaverðbólgu sem er að byggjast upp 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega greinargerð um gjaldeyrishöft og alla þeirra annmarka og alvarlegu áhrif fyrir atvinnu- og efnahagslíf þjóðarinnar. Ég er í flestum atriðum eindregið sammála þeirri lýsingu á skaðsemi hafta sem hv. þingmaður setti hér fram. Ég vil í því sambandi spyrja hann hvort einmitt þess vegna sé ekki rétt að við á þessum vettvangi, á löggjafarsamkomunni í heyranda hljóði, þannig að almenningur hafi tækifæri til að fylgjast með, fjöllum um þær reglur sem setja þarf í þessu efni, þær takmarkanir á frelsi og þau skaðlegu áhrif sem hér eru á ferðinni, og höfum þau til reglulegrar endurskoðunar og fáum þá ráðherra málaflokksins til að gera okkur grein fyrir stöðu mála. Höftin 

Virðulegi forseti. Eins og ég hef margoft lýst yfir héðan úr þessum ræðustóli er hv. þm. Helgi Hjörvar greindur og gegn maður og kemur oft auga á aðalatriði hlutanna. Ég er honum sammála í því að það er mjög æskilegt að hér á Alþingi fari fram umræða og ekki einungis um kosti og galla haftanna heldur um smáatriðin. Ég tel hins vegar að við getum það án þess að þetta sé lögfest. Það er ljóst að Seðlabankanum voru gefnar mjög víðtækar heimildir haustið 2008 um gjaldeyrishöft og við sjáum hvernig þessar smásmugulegu greinar hafa smám saman verið að herðast. En ég er algjörlega ósammála hv. þingmanni í því að nákvæmlega þetta atriði leiði til þess að við þurfum að viðhalda höftum í tæp átta ár.

Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að hér má létta ýmsu. Við höfum gert breytingar á málinu hér á milli umræðna til að taka fyrir það sem gekk kannski lengst í að takmarka athafnafrelsi einstaklinga, eins og skilaskylduna og sönnunarbyrðina og aðra slíka hluti. Feginn vildi ég að við gætum haft höftin til skemmri tíma en hér er lagt upp með og gætum brotist út úr þeim fyrr. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir fólk og fyrirtæki í landinu að það takist. En er hv. þingmaður ekki sammála mér um að til þess að við getum gert okkur nægilega glögga mynd af gjaldeyrismarkaðnum, af þrýstingnum á krónuna og af þeim möguleikum sem við höfum til að brjótast út úr þessu, þurfum við að fá á næstu vikum og allra næstu mánuðum niðurstöður í útboð hjá Seðlabankanum á gjaldeyri þannig að við fáum upplýsingar um það 

Virðulegi forseti. Það er ljóst að sú tilraun sem verið er að gera í Seðlabankanum með því að bjóða út ríkisskuldabréf í erlendri mynt gegn krónum með mjög takmörkuðu framsali felur í sér einhverjar upplýsingar en ekki nægjanlega miklar upplýsingar til að hægt sé að segja ótvírætt um hversu mikill þrýstingur er á krónunni og hvernig verð gæti þróast. Forstjóri Kauphallarinnar fór ágætlega yfir þetta mál á fundi nefndarinnar eins og hv. þingmaður man vegna þess að hann er óvenjuminnugur maður. Ég held því að þessi leið Seðlabankans sé ekki besta leið sem hægt er að fara til að fá upplýsingar en hún gefur vissulega einhverjar upplýsingar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum kærlega fyrir mjög góða ræðu og greinargóða. Ég deili áhyggjum hans um að þessi gjaldeyrishöft, þessi lagasetning hafi áhrif á EES-samninginn og brot á honum sem ég lýsti í andsvari áðan. Það kemur fram í frumvarpinu að aflandskrónurnar séu að miklu leyti í eigu erlendra aðila og bundnar í innstæðum og ríkisverðbréfum. Áætlað er að þær nemi samtals um 465 milljörðum kr. en til samanburðar má nefna að sú upphæð er jafnhá og fjárlög íslenska ríkisins voru árið 2011. Síðan kemur fram í frumvarpinu, í viðauka IV, með leyfi forseta: „Rétt er þó að hafa í huga að á bak við hluta innstæðna erlendra banka og krónuskuldabréfa í vörslu erlendra aðila kunna að standa innlendir endafjárfestar eða aflandsfélög í þeirra eigu.“ Sýnir þetta okkur ekki, hv. þingmaður, að það að tryggja allar innstæður í bönkunum voru hagstjórnarmistök?

Virðulegi forseti. Ég skal ekki segja um það og sem betur fer hefur ekki reynt á þessa tryggingu en þetta er hárrétt athugað hjá þingmanninum að þegar við tölum um aflandskrónur, sumir tala um jöklabréf og krónueign erlendra aðila, erum við að blanda saman mörgum hópum. Við erum að blanda saman Íslendingum sem eiga í gegnum fjárvörslu í erlendum bönkum krónur á Íslandi þannig að þetta eru ekki allt útlendingar. Það sem ég vildi sagt hafa var að þessir 465 milljarðar eru ekki allt saman það sem við köllum „hræddar“ krónur. Talið er að hræddar krónur geti numið innan við 100 milljörðum og ég held að gjaldeyrisvarasjóðurinn geti vel ráðið við að taka högg upp á 100 milljarða. Það sem ég hef reyndar meiri áhyggjur af er að hinn venjulegi Íslendingur vilji fara með sparnað sinn úr landi og að gjaldeyrisvarasjóðurinn þoli það ekki 

Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á áðan nemur þessi upphæð um 465 milljörðum kr. Það kemur hér fram að innstæður í fjármálastofnunum nema u.þ.b. 185 milljörðum, ef við sléttum þetta út segjum þá 200 milljörðum, og það er talið gefa góða vísbendingu um umfang aflandskrónueigna og ég var að efast hér um eignarhaldið áðan eins og ég fór yfir. Þar sem málin standa svona og það eru ekki nema 60 milljarðar sem eru sem innstæður í Seðlabankanum, spyr ég: Getur þingmaðurinn gert sér í hugarlund hvers vegna þetta var sett með þessum hætti inn í nýju bankana þegar þeir voru stofnaðir, hvers vegna var akkúrat þessari upphæð dreift á bankana? Eins og kemur fram í frumvarpinu gæti það gerst, ef gjaldeyrishöftin yrðu ekki framlengd, að þetta mundi velta bönkunum þremur vegna þess að þessar innstæður dreifast nánast jafnt á Arion, Íslandsbanka og Landsbankann.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að ef þessar upphæðir yrðu teknar einn góðan veðurdag út úr bönkunum gætu þeir í hefðbundnu bankakerfi lent í lausafjárvanda en nú er það svo að bankarnir eru fullir af krónum þannig að ég held að þetta eigi ekki að skapa mikla hættu. Af því að hv. þingmaður fór á sinn glögga hátt yfir það hvar þessir peningar eru geymdir í bankakerfinu og Seðlabankanum og það er ekki nema um helmingurinn af peningunum, langar mig til að vekja athygli á hvar hinir, segjum 200 milljarðarnir eru staddir. Þeir eru einfaldlega í ríkisbréfum og bréfum hjá Íbúðalánasjóði og það er ljóst að ef menn ætluðu að selja þau á markaði einn, tveir og þrír mundi verðmæti bréfanna hrynja og þá mundu væntanlega einhverjir Íslendingar 

Frú forseti. Þrennt stendur eftir í þessari mikilvægu umræðu um afnám gjaldeyrishafta. Í fyrsta lagi: Stjórnarandstaðan hefur enga trú á íslensku krónunni. Í öðru lagi: Það getur tekið allt að 60 ár að afnema höftin. Í þriðja lagi: Við verðum ekki gengin í Evrópusambandið og búin að taka upp evru þegar áætlað er að afnámi gjaldeyrishaftanna ljúki samkvæmt frumvarpinu. Málflutningur stjórnarandstöðunnar er um margt ágætur og hefur verið um margt ágætur um galla krónunnar og ókosti gjaldeyrishafta. Það vantaði ekkert í málflutninginn nema yfirlýsingu um að taka upp evru. Það er hins vegar eitthvað dularfullt við þennan málflutning því að á sama tíma leggjast þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins gegn því að við könnum í aðildarviðræðum við ESB hvort okkur bjóðist stuðningur Seðlabanka Evrópu og Evrópusambandsins sjálfs við að afnema höftin í skrefum þannig að Seðlabanki Evrópu standi að baki krónunni meðan við stígum þau mikilvægu skref að afnema höftin og komum þannig í veg fyrir fall krónunnar. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Baldri Þórhallssyni fyrir fyrirspurnina um leið og ég býð hann velkominn á Alþingi. Við erum þá aftur orðnir kollegar, við vorum báðir prófessorar í háskólanum á sama tíma, en það er annað mál. Hv. þingmaður segir að við höfum enga trú á íslensku krónunni. Það var ekki nákvæmlega það sem kom fram í máli mínu vegna þess að ég hef fulla trú á því að með réttri hagstjórn sé hægt að hafa íslensku krónuna. Ég veit að króna eða gjaldmiðill endurspeglar einfaldlega undirliggjandi hagstjórn, í góðri hagstjórn eru menn með góðan gjaldmiðil. Aftur á móti þegar menn eru komnir inn í myntbandalag getur farið fyrir þeim eins og Grikklandi, Portúgal, Spáni, Írlandi að menn eru með fastan gjaldmiðil en lélega hagstjórn og það kemur fram í miklu ójafnvægi í hagkerfinu eins og við erum að sjá í þeim löndum sem ég taldi hér upp.

Hv. þingmaður vísar hér í þann vanda sem Grikkir og Portúgalar og fleiri þjóðir Evrópusambandsins glíma við. Okkar vandi er eigi minni og ef eitthvað er jafnvel alvarlegri, og ekki hefur krónan hjálpað okkur þar. Mér finnst einfaldlega skorta á það að við ræðum hér um framtíðarskipan peningamála eins og ég kom inn á áðan, að við ræðum um raunverulegar lausnir á þeim vanda sem við glímum við. Við erum í rauninni að setja plástur á svöðusár. Við verðum að finna varanlega lausn á þessu máli. Þess vegna vil ég hvetja stjórnarandstöðuna og mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvers vegna stendur Sjálfstæðisflokkurinn og hv. þingmaður ekki með ríkisstjórninni í því að kanna hvort Seðlabanki Evrópu er tilbúinn að standa með okkur að afnámi gjaldeyrishafta?

Forseti vill minna hv. þingmenn á að beina orðum sínum til forseta.

Virðulegi forseti. Ef hér yrði tekið upp fast gengi, evra, á morgun með stuðningi Seðlabanka Evrópu og ekki væri búið að leysa öll þau hagstjórnarvandamál sem þarf að leysa, undirliggjandi hagstjórnarvandamál, er algjörlega ljóst hvernig færi fyrir okkur. Það mundi fara fyrir okkur nákvæmlega eins og við höfum séð t.d. á Írlandi. Þar eru mjög svipuð vandamál, undirliggjandi hagstjórnarvandamál, nema Írar eru með aðra peningastefnu. Svo vil ég benda hv. þingmanni á að í mjög viðamikilli greinargerð, þingsályktunartillögu og greinargerð, lögðum við sjálfstæðismenn fyrir nokkrum mánuðum til hvernig hægt væri að haga hagstjórnarskipan á Íslandi til að geta stutt við nákvæmlega þennan gjaldmiðil þannig að hann geti þjónað okkur. Hitt skal ég aftur á móti viðurkenna og lýsa glaður yfir, eins og ég hef gert síðustu 15 ár, að það eru tveir kostir fyrir Ísland, 

Frú forseti. Í nefndaráliti mínu færi ég rök fyrir því hvers vegna ég hafna leið hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og meiri hluta hv. efnahags- og skattanefndar um að festa í lög reglur Seðlabankans um fjármagnshöft. Ég tel að það sé nauðsynlegt að leiðrétta þann misskilning sem hefur verið í gangi áður en ég held áfram og skilgreina hvað í raun og veru átt er við með gjaldeyrishöftum eins og þau eru í dag hjá okkur. Gjaldeyrishöftin sem við búum við eru ekki þessi gömlu gjaldeyrishöft heldur fyrst og fremst fjármagnshöft sem takmarka útstreymi fjármagns. Fólki er frjálst að nota kreditkort sín til þess að eiga viðskipti með vörur og þjónustu þannig að þessi gjaldeyrishöft ná ekki til viðskipta með vörur og þjónustu eins og var hér áður fyrr. Ástæður þess að ég hafna leið Samfylkingarinnar hvað það varðar að lögfesta reglur Seðlabankans um útstreymi fjármagns eru þrjár. Í fyrsta lagi að slík lögfesting dregur úr sveigjanleika við afnám haftanna og gerir þau varanlegri, en ég tel orðið löngu tímabært að fara að hefja afnám haftanna. Önnur ástæða fyrir því að ég hafna þessari lögfestingu er sú að hún ýtir undir óeðlileg afskipti okkar stjórnmálamanna, m.a. í hv. efnahags- og skattanefnd, af höftum Seðlabanka Íslands en það er okkar hlutverk að lögfesta í hvert skipti sem Seðlabankinn breytir reglum sínum um útstreymi fjármagns og það gefur okkur tækifæri til að setja inn það sem okkur þykir eðlilegt að takmarka sem þarf ekki endilega að vera af einhverjum efnahagshvötum. Þriðja ástæðan er sú að lögfestingin skerðir sjálfstæði Seðlabankans. Með lögum um Seðlabanka 2001 ákvað Alþingi að skilgreina markmið peningastefnunnar en veita Seðlabankanum sjálfstæði til að framkvæma peningastefnuna og framkvæmdin felst m.a. í viðskiptum á gjaldeyrismarkaði. Þannig að ef við lögfestum reglur Seðlabankans um fjármagnshöftin erum við búin að taka af Seðlabankanum hluta af þessu sjálfstæði varðandi framkvæmd peningastefnunnar. Frú forseti. Ég hafna jafnframt leið margra sjálfstæðismanna eða leið sem margir sjálfstæðismenn hafa lagt til sem er sú að við förum í tafarlaust afnám gjaldeyrishafta. Við megum ekki gleyma því að þegar gjaldeyrishöftin voru sett í nóvember 2008 hafði gengi krónunnar fallið um 80% á árinu og í dag bíða að því er talið er 463 milljarðar eftir að komast út úr hagkerfinu. Þetta eru, eins og fram kom í umræðunum áðan, innstæður að hluta til eða rúmir 200 milljarðar og að hluta til skuldabréf þannig að um leið og við afnemum höftin algjörlega eru líkur á að bankar tæmist af innstæðum og margir vilji selja skuldabréf á skuldabréfamarkaði sem er ekki víst að m.a. ríkið og Íbúðalánasjóður geti keypt eða aðrir vilji kaupa. Ef við afnemum gjaldeyrishöftin tafarlaust, eins og margir sjálfstæðismenn leggja til, og með þennan aflandskrónuvanda eru allar líkur á því að gengið muni hrynja eða lækka mjög mikið og gengislækkun þýðir á Íslandi verðbólguskot vegna þess að mjög hátt hlutfall innfluttra vara er í þeirri neyslukörfu sem notuð er til að mæla verðbólguhraðann. Sjálfstæðismenn vilja ekki afnema verðtrygginguna sem væri þá kannski ein leið til að draga úr áhrifum af slíku gengishruni ekki síst á lán heimilanna og fyrirtækja. Gengishrun eftir tafarlaust afnám gjaldeyrishafta mundi því þýða verulega hækkun höfuðstóls lána bæði fyrirtækja og heimila auk þess sem kaupmáttur heimila mundi rýrna og, frú forseti, þá mundum við ekki sjá tölur um það að 60 þúsund heimili ættu í erfiðleikum með að ná endum saman heldur miklu frekar 120 þúsund heimili eða langflest heimili landsins. Frú forseti. Ég tel að það sé orðið löngu tímabært að hefja afnám haftanna og lagði m.a. til í nóvember 2008 að við tækjum upp skatt á útstreymi fjármagns. Ég lagði til m.a. í fjölmiðlum að við tækjum upp 30% skatt. Sú tillaga þótti mörgum afar einkennileg og hún var skotin niður strax þrátt fyrir að tillagan hafi ekki orðið til í kollinum á mér heldur byggðist fyrst og fremst á reynslu og aðgerðum annarra þjóða sem höfðu lent í fjármálakreppu, eins og Indónesía og Malasía sem tóku upp gjaldeyrishöft fyrst í formi boða og banna sem þeir breyttu mjög fljótlega yfir í skatt, mjög háan skatt sem var reyndar ekki nema um 30%, og buðu síðan þeim sem vildu komast út annaðhvort að borga þennan 30% skatt eða að lækka skattinn með því að fjárfesta í atvinnulífinu til nokkurra ára og lækka þannig skattinn. Þessi hugmynd hefur því miður ekki átt upp á pallborðið hér á landi fyrr en þá kannski núna tveimur og hálfu ári eftir hrunið. Ástæðan fyrir því er sennilega sú að inni í hagkerfinu hér eru lokaðar mun hærri upphæðir en lokuðust inni í löndum eins og Malasíu og Indónesíu þegar gjaldeyrishöft voru sett á þar. Margir óttast að bara sú breyting að fara úr reglugerðarhöftum yfir í skattlagningu þýði mikinn þrýsting á krónuna þegar allir vilja fara út á sömu stundu. Hverjir eru kostirnir við höft í formi skatts? Þeir eru að minnsta kosti þrír. Í fyrsta lagi dregur mjög hár skattur úr útstreymi út úr hagkerfinu. Það er líka hægt að nota skattinn til að tryggja atvinnulífinu ódýrt fjármagn og gera þá aflandskrónueigendum svipað tilboð og stjórnvöld í Indónesíu og Malasíu gerðu 1998 og 1999, þ.e. að bjóða lækkun á þessum skatti ef aflandskrónueigendur fjárfestu til fimm til tíu ára. Í þriðja lagi fyrir utan það að tempra útstreymið og leiða til þess að atvinnulífið fái ódýrt fjármagn getur svona skattur myndað mjög mikilvægan skattstofn fyrir ríkissjóð, og á þetta benti ég í nóvember 2008. Við vitum núna að munurinn á álandsgenginu og aflandsgenginu hefur verið mestur um 50% þannig að hægt er að reikna með að aflandskrónueigendurnir séu tilbúnir til að fara út á helmingsvirði, þannig að ríkissjóður gæti í raun og veru sett 50% skatt og þeir mundu þá fara út en ríkissjóður aflaði tekna sem næmu um 230 milljörðum. Þess má geta að hallinn í lok árs 2008 var um 200 milljarðar þannig að ef við hefðum gripið til þessa ráðs í lok árs 2008 hefðum við ekki þurft að hækka skatta og skera niður til að eyða hallanum á undanförnum tveimur árum. Vandamálið við þessar aflandskrónur er að þær voru búnar til við lánveitingar á kaupum á bólueignum og þær bólueignir voru hlutabréf í ýmsum fyrirtækjum útrásarvíkinganna og líka fasteignir sem eignarhaldsfélög, mörg hver, keyptu. Nú hafa þessar eignir sem aflandskrónurnar voru notaðar til að fjármagna kaup á fallið í verði en aflandskrónurnar sjálfar hafa haldið verðgildi sínu, ekki síst vegna verðtryggingar á innstæðum og flestum innlendum skuldbindingum. Það er því mikið ójafnvægi í hagkerfinu milli virði þeirra eigna sem eru til staðar og virði innlendra skuldbindinga eins og aflandskrónanna. Þetta þarf að leiðrétta. Það þarf annaðhvort með skatti eða með mismunandi skiptigengi að færa verðmæti þessara aflandskróna niður og, frú forseti, þess vegna hugnast mér ekki sú skuldabréfaleið sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins lögðu til vegna þess að hún felur ekki í sér neina rýrnun á verðmæti þessara aflandskróna eins og þarf að fara fram að mínu mati. Það er í sjálfu sér ekkert réttlæti í því að skuldabréfin sem gefin voru út og mynda þessar aflandskrónur haldi verðgildi sínu á sama tímabili og eignirnar hafa lækkað eða jafnvel hrunið í verði eins og gerðist með hlutabréfin. Einn kosturinn við þennan skatt er að við mundum þá hleypa þessum aflandskrónum út úr hagkerfinu á réttu virði sem ekki mundi nást með þessari skuldabréfaútgáfuleið fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og skattanefnd. Ókostirnir við höft í formi skatts eru a.m.k. tveir. Aðalókosturinn er sá að menn stjórna ekki magninu með skattinum eins og menn gera þegar verið er með boð og bönn, þá tempra menn magnið sem fer inn á gjaldeyrismarkaðinn, og í raun og veru væri búið að banna þessum aflandskrónueigendum að fara inn á gjaldeyrismarkaðinn. En með skattinum er ekki hægt að segja við þá að þeir megi ekki fara þarna inn, heldur verða menn að reyna að tryggja að það fari bara lítill hluti af þeim inn á gjaldeyrismarkaðinn með því að hafa skattinn nógu háan og það veit enginn hversu hár hann þarf að vera til að það myndist ekki það mikill þrýstingur á krónuna að gengi hennar hrynji. Og það er þá aðalókosturinn og virðist vera það sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er hræddastur við að það sé bara ekki til nógu hár skattur til að varna því gengi krónunnar hrynji um leið og afnámið hefst eða við skiptum úr boðum og bönnum yfir í skatt. Annar ókostur við höft í formi skatts er það sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kallar fjölgengi, þá er í raun og veru verið að innleiða mismunandi gengi og mismuninn á eignum sem vilja fara út. Við erum t.d. þá að segja við aflandskrónueigendur að þeir geti farið á helmingi lægra verði en aðrir Íslendingar sem fara í ferðalög og það er mismunun og það getur varðhundur alþjóðafjármálamarkaðarins ekki sætt sig við eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er, sem hefur það hlutverk fyrst og fremst að tryggja frjálst flæði fjármagns á milli landa. Seðlabankinn hefur reynt að koma til móts við þá gagnrýni sem hefur verið á að nota boð og höft til að takmarka útstreymi fjármagns og í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn lagt til uppboðsmarkað. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn virðist geta sætt sig við uppboðsmarkaðinn vegna þess að hann líkist einhverju sem heitir markaðsviðskipti en þeir virðast hafa ráðlagt Seðlabankanum að takmarka mjög þennan uppboðsmarkað og hann byrjar mjög smátt. Seðlabankinn auglýsti að það væru bara 15 milljarðar af erlendum gjaldeyri sem aflandskrónueigendur gætu keypt í fyrstu umferð sem er afskaplega lítið magn í ljósi þess að það eru 463 milljarðar sem vilja fara út. En þessi uppboðsmarkaður er þó jákvæð vísbending um að við séum á leið í átt að því að afnema gjaldeyrishöftin, þó að ég mundi vilja fara miklu hraðar í afnámið en þessi leið gefur til kynna, og við ættum að fá í gegnum þennan uppboðsmarkað, sérstaklega ef hann verður haldinn oft og þó að magnið sé lítið, vísbendingar um það hversu mikill þrýstingur er á krónuna. Ef þessi þrýstingur er svo mikill að flestir aflandskrónueigendur vilja fara út sem allra fyrst er alveg ljóst, frú forseti, að við þurfum virkilega að íhuga að taka upp nýjan gjaldmiðil vegna þess að annars þurfum við að búa hér við gjaldeyrishöft, ekki bara til ársins 2015 heldur mun lengur af því að við erum með allt of mikið af fjármagni inni í hagkerfinu sem vill fara út og íslensk heimili og íslensk fyrirtæki geta ekki tekið á sig gengishrunið sem því fylgir. Hugmyndin að taka upp nýjan íslenskan gjaldmiðil er önnur hugmynd sem ég hef lagt fram og ekki bara ég heldur aðrir ágætir sérfræðingar, eins og Friðrik Jónsson. Hugmyndin hefur verið skotin niður eins og flestar nýjar hugmyndir á Íslandi. Ekkert nýtt. Það versta er að það tekur sennilega tvö ár þar til fólk sér ljósið og kemur til okkar og segir að við höfum haft rétt fyrir okkur eins og það er byrjað að gera núna varðandi skattinn á útstreymi fjármagns.  Þetta er sem sagt eitthvað sem ég tel að verði að skoða hvort við neyðumst ekki til að taka upp nýja krónu ef þrýstingurinn á þessum uppboðsmarkaði verður það mikill að fyrirsjáanlegt sé að við munum ekki losna við höftin 2015, og ég hvet reyndar til þess að það verði skoðað alvarlega. Það að taka upp nýjan gjaldmiðil kemur ekki í veg fyrir það við getum tekið upp evruna, svona til að róa samfylkingarfólkið sem ekki sést í þessum sal en situr hér og hlustar. En þetta er svona leið sem þarf að skoða ef eins og ég sagði áðan þrýstingurinn er allt of mikill á uppboðsmarkaðnum. Frú forseti. Hvers vegna eru gjaldeyrishöft eða fjármagnshöft góð? Jú, það eru ýmsar ástæður fyrir því en aðalástæðan fyrir því að við þurftum að setja á gjaldeyrishöft í nóvember 2008 var sú að við þurftum að koma á stöðugu gengi en eins og margir muna rokkaði gengið töluvert á þessu tímabili. Það leit líka allt út fyrir að það væri enginn botn eða að gengislækkunin tæki engan enda. Það sem gengisstöðugleiki gerir er að hann dregur úr verðbólgu og sérstaklega í íslenska hagkerfinu þar sem við byggjum neyslu okkar mjög mikið á innfluttum vörum. Okkur hefur tekist frá því að gengishöftin voru sett að ná verðbólgunni niður úr 17% í 3,4%. Seðlabankinn hefur líka lækkað stýrivexti sína úr 18%, þeir voru hækkaðir upp í 18% þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kom inn til að styðja við gengi krónunnar en þessi vaxtalækkun úr 12% í 18% gerði lítið sem ekkert í því að styðja við gengið þannig að hún var okkur mjög dýr. Hagfræðingar tala um í rannsóknum sínum á gjaldeyrishöftum að lægri vaxtakostnaður vegi upp viðskiptakostnaðinn af því að hafa höft. Fjármagnshöft þýða það að bæði fyrirtæki og einstaklingar þurfa að setja sig inn í reglurnar sem gilda um gjaldeyri eða fjármagnshreyfingar inn og út úr hagkerfinu og það tekur tíma og því fylgir þar af leiðandi það sem hagfræðingar kalla viðskiptakostnað en lægri vaxtakostnaður er yfirleitt meiri ávinningur en þessi kostnaður vegna haftanna. Það sem ég vil segja að lokum er að ég tel afar mikilvægt að við hefjum afnám gjaldeyrishaftanna sem allra, allra fyrst og höfnum þessari leið Samfylkingarinnar að lögfesta gjaldeyrishöftin og gera þau þannig varanleg og setjum þess í stað upp áætlun um það hvernig megi afnema höftin. Ég fagna því mjög að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og skattanefnd hafa komið hér með hugmynd sem hefur verið á sveimi úti í samfélaginu. Þetta er hugmynd sem þarf að ræða betur, það er þegar kominn fram einn galli á henni, hún eykur skuldsetningu ríkissjóðs og mun þar af leiðandi lækka lánshæfismatið sem þýðir þá að ríkið þarf að fjármagna sig á hærri vaxtakostnaði. Það eru örugglega einhverjir kostir við þessa leið til að afnema gjaldeyrishöftin sem ég sé ekki á þessari stundu en umræða um þessa leið mun væntanlega leiða í ljós. Ég hef lagt til að við hefjum afnám gjaldeyrishaftanna með því að fara skattaleiðina. Það er alveg ljóst að við þurfum að hafa þennan skatt mjög háan og ég hef stundum talað um að við þyrftum að byrja ekki í 50% heldur jafnvel í 80% bara til að vera alveg viss um að það kæmi ekki of mikið magn af aflandskrónum inn á gjaldeyrismarkaðinn og gengið mundi hrynja. Síðan gætum við bara lækkað hann mjög fljótlega. Það er afar mikilvægt líka að vera með svona aðgerðir áður en við förum yfir í skattinn sem tryggja það að þessar aflandskrónur liggi ekki endalaust inni á bankabókum heldur fari til fjárfestinga í íslensku atvinnulífi. Frú forseti. Það eru örugglega til aðrar mögulegar leiðir. Íslendingar eru frjóir þegar loksins er hægt að fara að ræða sem þjóð um lausnir á efnahagsvanda okkar. Því miður hefur það verið þannig á undanförnum missirum að í stað þess að reyna að ræða okkur út úr vandanum hafa nýjar hugmyndir, sem hljóma öðruvísi í eyrum þeirra sem eru mótandi varðandi skoðanamyndun, verið skotnar í kaf áður en umræðan hefur í raun og veru tekið af stað. Það er mjög miður vegna þess að ég held að við gætum fundið góða leið til þess að afnema gjaldeyrishöftin sem byggir ekki bara á reynslu annarra þjóða heldur líka á hugmyndaauðgi okkar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir prýðilegt nefndarálit þar sem hún gerir ágætlega grein fyrir skoðunum sínum á jafnumfangsmiklu máli og gjaldeyrishöftin eru. Til stuðnings hversu mikilvægt þetta grundvallarmál er að mínu viti komu fjögur álit úr nefndinni um það. Mér sýnist því miður að þetta verði enn eitt málið þar sem stjórnarandstaðan þarf að halda uppi málefnalegum samræðum um þau álitamál sem hv. þingmaður fór yfir. Ég var að kynna mér mælendaskrána og með fullri virðingu fyrir hv. formanni nefndarinnar, hv. þm. Helga Hjörvar, hefði ég haldið að fleiri stjórnarliðar ættu að fara á mælendaskrá og tala fyrir nefndaráliti meiri hlutans. Nú er ég sammála hv. þingmanni um að ekki verði hægt að afnema gjaldeyrishöftin með því að smella fingrum. Það er einfaldlega ekki hægt og ég tek undir með henni að kaflaskipta þurfi afnáminu með einhverjum hætti. Það held ég að eigi að gera með útboðum þar sem menn byrja þá líkt og hv. þingmaður talaði um að verðleggja það sem boðið er út með ákveðnum afföllum. Síðan þurfum við að komast að nánari niðurstöðu um hvernig það hlutfall mundi byrja. Hv. þingmaður nefndi stóra málið þegar kemur að afléttingu haftanna, þeirra 463 milljarða sem eru útistandandi í aflandskrónum. Mér hefur fundist það tilfinnanlega skorta, sérstaklega hjá Seðlabankanum, að kanna hvaða þrýstingur er frá þessum aðilum að fara með krónurnar úr landi. Mér finnst að Seðlabankinn hafi ekki almennilega staðið sig í því hlutverki að gefa okkur yfirsýn yfir það hver staða málsins er. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir andsvarið sem var reyndar ekki andsvar heldur fyrst og fremst spurning varðandi þrýstinginn á krónuna. Jú, ég er sammála hv. þingmanni um að Seðlabankinn hafi alls ekki staðið sig í að meta þennan þrýsting. Þeir bera fyrir sig að það sé erfitt að vita hverjir hinir raunverulegu eigendur séu, m.a. vegna þess að aflandskrónurnar skipta oft um hendur, en það er að mínu mati ekki gild afsökun. Þessi uppboðsmarkaðsleið er reyndar, ef ég man rétt, tillaga Framsóknarflokksins um hvernig eigi að afnema gjaldeyrishöftin - ég gleymdi því þegar ég talaði um ýmsar leiðir sem lagðar hafa verið til. Það var sem sagt Framsóknarflokkurinn sem lagði fyrst til uppboðsmarkaðsleiðina sem Seðlabankinn er reyndar að fara núna þó svo að ég haldi að Framsókn hafi lagt til að hún yrði mun umfangsmeiri en Seðlabankinn ætlar að hafa hana. Ég er í sjálfu sér ekki ósátt við þá leið en hef hvatt Seðlabankann m.a. til þess að beita líka skattlagningu á þessum uppboðsmarkaði. Það er hægt að blanda sama skattlagningarleiðinni og uppboðsmarkaðsleiðinni með því að taka skatt af þeim viðskiptum sem fara fram á markaðnum. Þá er verið að tempra aðeins áhuga þeirra sem vilja fara út úr hagkerfinu og jafnframt að afla ríkinu tekna. Ég lít svo á að það sé eitt meginverkefni okkar í efnahags- og skattanefnd að finna nýja tekjustofna fyrir ríkissjóð.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta svar. Reyndar ætlaði ég í ræðu minni á eftir að gera ítarlega grein fyrir tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að bregðast við fjárhagsvanda íslenskra heimila og atvinnulífs, sem lögð var fram í febrúarmánuði árið 2009. Það er rétt sem hv. þingmaður benti á, að Framsóknarflokkurinn hefði lagt fram tillögur akkúrat um aðgerðir til afnáms gjaldeyrishafta. Nú eru að verða liðin tvö og hálft ár síðan þær tillögur voru lagðar fram. Þær fengu ekki hljómgrunn af hálfu stjórnarliða frekar en málflutningur hv. þm. Lilju Mósesdóttur í mörgum málum og þá síst af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég mundi vilja fá að heyra frá hv. þingmanni hvort ekki væri betra fyrir umræðuna um þetta mikilvæga mál að einhverjir úr röðum stjórnarliða mundu koma og gera grein fyrir nefndaráliti meiri hlutans auk formanns nefndarinnar því að það er enginn á mælendaskrá.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um að einkennilegt sé að í þingsal sitji ekki fulltrúar stjórnarflokkanna. Þeir hafa kannski haldið að við mundum fyrst og fremst ræða lögfestingu gjaldeyrishaftanna en ekki ýmsar leiðir við að afnema gjaldeyrishöftin, sem er miklu frjórri umræða. Frú forseti. Ég hefði viljað heyra álit þingmanna þingflokks Vinstri grænna og þingflokks Samfylkingarinnar á þessum þremur leiðum sem við höfum verið að ræða, uppboðsmarkaðsleiðinni, skattlagningarleiðinni og skuldabréfaleiðinni. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur kærlega fyrir. Varðandi skilgreiningu á aflandskrónum eru þær taldar vera krónueignir erlendra aðila, en í frumvarpinu kemur fram að ekki sé ljóst hvort sú skilgreining sé með þeim hætti vegna þess að rétt sé að hafa í huga að á bak við hluta innstæðna erlendra banka og krónuskuldabréfa í vörslu erlendra aðila kunni að standa innlendir endafjárfestar eða aflandsfélög í eigu þeirra. Það vekur upp spurningar um hvers vegna ríkisstjórnin bregst við með þessum hætti og lætur dýrmætt tækifæri renna sér úr greipum, eins og tillögu þingmannsins um að finna nýjan skattstofn með því að setja allt að 80% skatt á gjaldeyrinn þegar hann fer úr landi. Hvers vegna telur þingmaðurinn að ríkisstjórnin hafi ekki farið þá leið? Er það jafnvel tengt eignarhaldinu? Það kemur hér fram að innstæður í bönkunum, Arion banka, Landsbankanum og Íslandsbanka, nemi 185 milljörðum kr. Telur þingmaðurinn að það hafi verið mistök að tryggja allar innstæður að hámarki en ekki bara 3 milljónir kr. per kennitölu per bankareikning eins og Evróputilskipunin sagði til um? Íslenska ríkið stendur nú frammi fyrir því að þurfa að bæta tæpa 200 milljarða kr. vegna innstæðna þessara erlendu aðila í bönkunum. Þetta er fyrra andsvarið. Svo ætla ég að fara yfir Seðlabankann og það sem gerðist í dag í seinna andsvari.

Frú forseti. Það er merkilegt að Seðlabankanum skuli ekki hafa tekist eftir tvö og hálft ár að skilgreina aflandskrónuvandann. Hverju það sætir veit ég ekki en mér finnst það mjög skrýtið. Hvað varðar fulla innstæðutryggingu er hún ein ástæðan á bak við aflandskrónuvandann. Hún er ástæða þess að við erum með innlendar skuldbindingar sem þarf að rýra í virði vegna þess að aflandskrónueignirnar, eins og ég sagði áður, voru notaðar til að fjármagna bólueignir sem hafa hrunið í verði. Það voru mikil mistök að tryggja innstæður að fullu. Jafnframt tel ég að það sé mjög mikilvægt að takmarka innstæðutrygginguna við eins lága upphæð og mögulegt er. Mér finnst, frú forseti, það að hækka lágmarksupphæð innstæðutryggingarinnar úr rúmum 3 millj. kr. upp í 16 millj. kr. vera allt of stór biti fyrir jafnlítið hagkerfi og það íslenska. Ég hef reyndar fengið þær upplýsingar að í löndum sem eru með þessa 16 millj. kr. lágmarksinnstæðutryggingu, eins og Írland, hafi ekki tekist að afnema fulla ríkisábyrgð á innstæðum þrátt fyrir svo miklu hærri lágmarksupphæð en við höfum nú. Það að hækka lágmarksupphæðina úr rúmum 3 millj. kr. í 16 millj. kr. mun ekki tryggja það að við getum afnumið ríkisábyrgðina eða yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um fulla innstæðutryggingu.

Virðulegi forseti. Mig langar að heyra hugleiðingar þingmannsins um það hvers vegna hún telji að ríkisstjórnin hafi ekki gripið tækifærið með skattstofninn fegins hendi þar sem leitað er hér í öllum vösum að nýjum skattstofnum og ríkisstjórnin hefur alveg látið tillögu þingmannsins fram hjá sér fara. Ef við förum yfir þetta eru inneignir 185 milljarðar. Innstæður í Seðlabankanum nema um 60 milljörðum. Skuldabréf sem eru löng ríkisbréf og bréf frá Íbúðalánasjóði nema um 220 milljörðum. Samtals eru þetta 465 milljarðar. Er ekki verið að útbúa með lengingu gjaldeyrishafta kerfi fyrir vandamál sem er ekki eins stórt og látið er að liggja vegna þess að helmingurinn af þessari upphæð er bundinn hér til langs tíma? Og mig langar til að spyrja þingmanninn að þessu: Seðlabankinn fór í útboð í dag og það bárust tilboð að fjárhæð rúmlega 60 milljarðar, sem er nákvæmlega það 

Frú forseti. Ég vona svo sannarlega að það séu bara 60 milljarðar á leið út úr hagkerfinu en ég efast um að svo sé. Ástæðan fyrir því að það voru ekki hærri upphæðir á uppboðsmarkaðnum er kannski sú að allir vissu að það yrðu bara 15 milljarðar í boði. Kannski vilja þessir aflandskrónueigendur bíða og sjá hvaða verð verður á uppboðsmarkaðnum áður en þeir fara sjálfir út með eignir sínar. Ég vonast til þess að fljótlega aftur verði haldinn uppboðsmarkaður þar sem jafnvel hærri upphæðir en 15 milljarðar verða boðnir upp. Hvað varðar þessa skattlagningu held ég að aðalástæðan fyrir því að hún var ekki farin hafi verið andstaða Alþjóðagjaldeyrissjóðsins við fjölgengi eða fleira en eitt gengi. Ég tel að það hafi verið mikil mistök að fara eftir ráðleggingum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og innleiða 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir ræðuna og gott nefndarálit. Hv. þingmaður rifjaði upp í ræðu sinni þær hugmyndir sem hún setti fram í árslok 2008 um að fara þá leið að skattleggja útgreiðslurnar á svokölluðum aflandskrónum. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að hún hefði nefnt í kringum 30% skatt í upphafi, en kannski væri erfitt að setja fram ákveðna tölu því að menn vissu ekki hve há hún þyrfti að vera. Nú vill svo til að einmitt í þessu litla útboði í dag, þessu 15 milljarða útboði, er það í kringum núverandi gengi og það sem selt var í dag er nokkuð nærri þeirri tölu sem hv. þingmaður setti fram. Í ljósi þessa langar mig að spyrja hv. þingmann og óska sérstaklega eftir hennar áliti á því að alltaf er talað um að raungengið sé svona 20–25% of lágt - það eru tölurnar sem maður heyrir. Ef menn færu hugsanlega þá leið sem hv. þingmaður nefnir og hefur talað fyrir í töluverðan tíma, sem ég tel mjög athyglisverða og mikilvægt að við tökum umræðuna um, bæði kosti og galla, gæti þetta litla uppboð sem var í dag hjá Seðlabankanum verið vísbending um það sem er í vændum? Ef raungengið er svona lágt eins og margir telja - reyndar kom fram hjá einum ágætum gesti á fundi fjárlaganefndar í morgun að hann varaði við því að menn gengju út frá því að raungengið væri svona lágt og að hann teldi það bara nokkuð nærri lagi - hvað gæti þá hindrað það ef við færum skattlagningarleiðina, sem hv. þingmaður talar fyrir og ætti að styrkja raungengið, að hún flýtti fyrir því að féð færi úr landi? Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Ég er kannski fyrst og fremst að fiska eftir 

Frú forseti. Ég hef ekkert rannsakað það sérstaklega hvort raungengið sé of lágt en flestum greiningardeildum bankanna og Seðlabanka ber saman um að það sé of lágt og hafa nefnt að bilið sem hv. þingmaður nefndi sé 20–30% of lágt. Það er reyndar tilfellið í flestum löndum sem hafa tekið upp fjármagnshöft að raungengið er of lágt til að byrja með en fer síðan hækkandi, m.a. vegna þess að gjaldeyrishöftin tryggja útflutningsgreinunum mikinn tekjuauka og ef hann er ekki skattlagður, eins og ég hef lagt til að við gerum í síðasta lagi núna um áramótin, mun hann fara í að hækka laun í þessum geira sem mun þýða meiri eftirspurn og aukinn verðbólguhraða. Varðandi þessa skattlagningu er það náttúrlega ánægjulegt að ég hafi giskað á rétta prósentu en hugmyndin að þessum 30% skatti kom í raun og veru frá löndum eins og Malasíu og Indónesíu sem byrjuðu með 30% og lækkuðu prósentin ef erlendu eigendur innlends gjaldmiðils voru tilbúnir að fjárfesta í einhvern tíma. Ég held reyndar að við ættum að fara hærra en 30%, eins og ég sagði fyrr í umræðunni. Ég held að við ættum jafnvel að byrja í 80% en lækka prósentuna mjög hratt til að vera viss um að gengið lækkaði ekki. Við þurfum lágt raungengi til að vera samkeppnisfær. Það er mjög mikilvægt að afla útflutningstekna núna til að geta 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Hv. þingmaður kom líka inn á það í ræðu sinni að þetta væri frekar lág upphæð og tekur í raun undir gagnrýni forstjóra Kauphallarinnar um að þetta þurfi að vera markvissara. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað hún telji hægt að draga stórar ályktanir af þessu litla uppboði, hvort þetta sýni okkur nægjanlega þá mynd sem við erum að reyna að sjá til að meta þann þrýsting sem er á krónunni. Síðan sagði hv. þingmaður í ræðu sinni að það væri hugsanlegt að menn gætu tekið upp evruna til að friða Samfylkinguna. Það er kannski ósanngjarnt í svona stuttu andsvari að spyrja, en hver er skoðun hv. þingmanns á því að taka hugsanlega upp annan gjaldmiðil? Á undanförnum dögum hefur til að mynda verið umræða um kanadadollar. Hverja telur hv. þingmaður líkurnar á því að jafnraunhæft sé að taka upp annan gjaldmiðil og taka upp evruna?

Frú forseti. Hvað varðar þær upplýsingar sem þessi uppboðsmarkaður gefur okkur um þrýstinginn á krónuna tel ég að þær upplýsingar séu mjög ófullkomnar vegna þess að magnið sem er verið að bjóða upp er mjög takmarkað. Við erum næstum því í sömu stöðu og að vera með boð og bönn til að takmarka magnið. Ég held því að við þurfum að halda nokkur uppboð til viðbótar til að geta áttað okkur á því hve stórar fjárhæðir munu fara út úr hagkerfinu. Hvað varðar upptöku annars gjaldmiðils hef ég alltaf haldið því á lofti að við þyrftum gjaldmiðil sem er veikur þegar íslenska hagkerfið þarf á veikum gjaldmiðli að halda og sterkur þegar hér er þensla. Sá gjaldmiðill sem uppfyllir þær kröfur er sænska krónan af öllum þeim gjaldmiðlum sem eru í nágrannalöndunum.

Frú forseti. Í ljósi þess andsvars sem ég átti við hv. þm. Lilju Mósesdóttur þar sem ég kvartaði yfir því að stjórnarliða vantaði á mælendaskrá tel ég rétt að nefna hér að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur kvatt sér hljóðs í þessari umræðu og ég fagna því. Við stjórnarandstæðingar höfum verið því vanir að ræða dálítið einir um undirstöðumál á lokadögum þingsins en það verður fróðlegt að heyra sjónarmið hv. þingmanns eins og við höfum heyrt sjónarmið hv. formanns nefndarinnar, Helga Hjörvars. Í annan stað, svo maður byrji á uppbyggilegum nótum í þessari umræðu, er ánægjulegt að vera að ræða þetta mál einungis korter yfir sex að kvöldi því að þegar gjaldeyrishöftin voru sett á sínum tíma, þann 28. nóvember árið 2008, tók ég til máls klukkan 03:37 að nóttu til. Mun ég aðeins fara yfir þá umræðu sem þá var sett á, en vil þó áður en ég geri grein fyrir nefndaráliti mínu minna á að lögin sem sett voru þá, árið 2008, áttu að gilda í mesta lagi til 30. nóvember árið 2010. Nú er árið 2011 runnið upp eins og allir þekkja og nú hefur heldur betur verið lengt í þessari áætlun ríkisstjórnarinnar. Það á að stefna að því að afnema gjaldeyrishöftin þann 31. desember árið 2015. Ég ætla að gera grein fyrir því á eftir hvers vegna mér finnst þessi framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar óboðleg og að við verðum að gera allt til þess að hrinda af stað þeirri stefnubreytingu að fallið verði frá þeim markmiðum sem ríkisstjórnin hefur sett. Ég ætla núna, með leyfi frú forseta, að gera grein fyrir nefndaráliti frá 2. minni hluta efnahags- og skattanefndar sem er sá einstaklingur sem hér stendur. Með frumvarpi þessu er lagt til að lögfestar verði reglur um gjaldeyrismál sem Seðlabanki Íslands hefur sett á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða I í lögum nr. 87/1992, um gjaldeyrismál. Ríkisstjórnin hefur að tillögu Seðlabanka Íslands samþykkt áætlun um afnám gjaldeyrishafta og er í frumvarpinu lagt til, í samræmi við áætlunina, að höftum verði viðhaldið til 31. desember 2015 en þá er gert ráð fyrir að öllum gjaldeyrishöftum verði aflétt. Þegar lög nr. 134/2008 voru samþykkt 28. nóvember 2008 var Seðlabanka Íslands veitt tímabundin heimild til að setja reglur til að takmarka eða stöðva tímabundið tiltekna flokka fjármagnshreyfinga og gjaldeyrisviðskipta vegna þeirra. Var það gert til að koma á og tryggja stöðugleika á gengi íslensku krónunnar en áætlað var að höftin yrðu tímabundin. Í athugasemdum við það frumvarp er skýrt tekið fram að stefnt sé að því að afnema gjaldeyrishöftin svo fljótt sem auðið er og í þingræðum um málið kemur fram sú skoðun þingmanna að grundvallarforsenda fyrir samþykki gjaldeyrishafta væri sú að þau yrðu eingöngu tímabundin. Staðan hefur breyst og að mati 2. minni hluta er nauðsynlegt að unnið verði að því að afnema gjaldeyrishöftin en þau ekki fest í sessi. Að auki bendir 2. minni hluti á að áætlunin sem frumvarpið byggist á er ekki tímasett að öðru leyti en því sem fram kemur, þ.e. að höftum verði viðhaldið til 31. desember 2015. 2. minni hluti telur algjörlega nauðsynlegt að áætlun um afnám gjaldeyrishafta sé nánar tímasett með skýrum viðmiðum þannig að unnt sé að vinna skipulega að áætluninni og auka þannig trúverðugleika peningastefnu ríkisstjórnarinnar. Með þessu frumvarpi eru hins vegar send röng skilaboð þar sem reglur Seðlabanka Íslands eru lögfestar. 2. minni hluti telur að aðrar leiðir og aðferðir séu heppilegri og ekki jafníþyngjandi í áætlun um afnám gjaldeyrishafta. Það er skoðun 2. minni hluta að áætlun Seðlabanka Íslands um afnám gjaldeyrishafta og frumvarpið í heild hvíli á veikum stoðum. Áframhaldandi gjaldeyrishöft setja miklar skorður við athafnafrelsi bæði einstaklinga og lögaðila. Ákvæði frumvarpsins koma þannig í veg fyrir að einstaklingar og lögaðilar geti framkvæmt aðgerðir sem nauðsynlegar eru í heilbrigðu efnahagslífi og mikilvægar til þess að fjármálamarkaðurinn verði virkur á ný eftir hrun bankakerfisins. Með áframhaldandi gjaldeyrishöftum er komið í veg fyrir erlenda fjárfestingu, hagvöxtur minnkar og atvinnuleysi eykst. 2. minni hluti harmar þá ákvörðun að festa í sessi reglur sem koma í veg fyrir endurreisn efnahagskerfisins, auka á atvinnuleysi - sem nú þegar er of mikið - og benda til þess að ríkisstjórnin hafi gefist upp fyrir því verkefni að aflétta gjaldeyrishöftum. Þau gjaldeyrishöft sem nú þegar eru í gildi hafa í för með sér skort á erlendu fjármagni sem aftur leiðir til þess að geta til að fjárfesta í gjaldeyrisskapandi greinum, svo sem ferðaþjónustu, orkuvinnslu og iðnaði, er skert. Í þessum greinum er ekki að finna ónýtta afkastagetu, frekari fjárfestinga er þannig þörf svo unnt sé að auka framleiðslu. Enn fremur bendir 2. minni hluti á að með því að lögfesta reglur Seðlabanka Íslands um gjaldeyrishöft verður enn erfiðara en ella fyrir stjórnvöld að aflétta þeim höftum á sveigjanlegan og þægilegan hátt. Að sama skapi finna menn ávallt einhverjar glufur í þeim reglum sem gilda og er iðulega brugðist við því með því að herða tökin og setja strangari reglur. Áframhaldandi gjaldeyrishöft kalla því á strangari gjaldeyrishöft og ekki er ljóst hvenær áætlað verður að fella þau úr gildi. Í 3. gr. d eru talin upp þau skilyrði sem einstaklingur þarf að uppfylla til að geta tekið út erlendan gjaldeyri í reiðufé. Kemur þar meðal annars fram að sá sem kaupir gjaldeyrinn þarf að sýna fram á fyrirhugaða ferð með framvísun farmiða eða kvittunar fyrir greiðslu á ferð sinni, hann þarf að vera eigandi þeirra fjármuna sem greiddir eru fyrir erlenda gjaldeyrinn og þar að auki þarf sá einstaklingur sem kaupir gjaldeyrinn að fara sjálfur með féð úr landi. 2. minni hluti bendir á hversu óraunhæfar þessar reglur geta verið í reynd. Oft er börnum eða barnabörnum gefinn gjaldeyrir til að nota í utanlandsferð. Við þær aðstæður getur verið ómögulegt fyrir fullorðna einstaklinginn að kaupa gjaldeyri í gjöf fyrir barnið. Þar að auki hafa fjármálafyrirtæki enga burði til að hafa eftirlit með þessum skilyrðum og þá sérstaklega því sem fram kemur í 4. tölul. 2. mgr., þ.e. að einstaklingurinn sem kaupir gjaldeyrinn fari sjálfur með hann úr landi. Svo ég aðeins víki út frá nefndarálitinu vil ég taka fram að meiri hluti nefndarinnar hefur gert ákveðnar breytingar en það sýnir ótrúlegt ímyndunarafl af hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að leggja fram frumvarp sem mælir fyrir um þetta. Ætla ég nú að halda áfram með nefndarálit mitt. Í umsögnum var á það bent að ákvæði 3. mgr. 3. gr. d væri óframkvæmanlegt. Fjármálafyrirtæki hafa engin tól til að fylgjast með því hvort einstaklingur nýti allan gjaldeyri í utanlandsferð eða ekki. Þar að auki bentu umsagnaraðilar á að fjármálafyrirtæki tækju ekki við klinki í erlendri mynt og því óhjákvæmilegt að ákvæðið verði brotið. Jafnframt var á það bent að í frumvarpinu sé ójafnræði á skilaskyldu einstaklinga annars vegar og fyrirtækja hins vegar. Einstaklingur hefur tvær vikur til að skila ónýttum gjaldeyri en fyrirtæki þrjár vikur. 2. minni hluti leggur áherslu á að óeðlilegt er að leggja ríkari skyldur á einstaklinga en fyrirtæki í atvinnurekstri. 2. minni hluti bendir á að í ákvæðinu er enn fremur ekki kveðið á um lágmarksupphæð ónýtts gjaldeyris. Það liggur því í orðanna hljóðan að heimilt verður að refsa einstaklingi með sektum eða fangelsi fyrir að gleyma að skila inn óverulegri fjárhæð og meðalhófs því ekki gætt. Svo ég víki aftur frá nefndarálitinu bendi ég á að meiri hluti nefndarinnar hefur nú lagað þessa grein frumvarpsins, sem betur fer, en enn og aftur sýnir þetta ótrúlegan hugsanagang hjá hæstv. ríkisstjórn og í raun og veru stjórnarflokkunum að leggja fram hugmyndir sem þessar. Held ég áfram, frú forseti, með nefndarálit mitt. Að mati 2. minni hluta er áætlun stjórnvalda um afléttingu gjaldeyrishafta, sem frumvarpið byggist á, algjörlega fráleit. Nauðsynlegt er að setja fram metnaðarfyllri áætlun og bendir 2. minni hluti á hugmyndir sem fram koma í umsögn Kauphallarinnar. Þar kemur fram sú skoðun að hægt verði að afnema gjaldeyrishöftin á fáeinum mánuðum og lögð er til áætlun í fimm skrefum. Í henni kemur fram að mikilvægt sé að setja niður ákveðnar dagsetningar er varða leiðina, öllum krónueigendum verður að hleypa að borðinu, bjóða verður upp til kaups ákveðinn hluta gjaldeyrisforðans, álag á verð erlends gjaldeyris verður að öllu jöfnu að lækka í framhaldsútboðum og stefna ætti að afnámi hafta á 6–9 mánuðum. Að mati 2. minni hluta eru hugmyndir Kauphallarinnar vel framkvæmanlegar. Á 136. löggjafarþingi lagði Framsóknarflokkurinn fram tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að bregðast við fjárhagsvanda íslenskra heimila og atvinnulífs. Tillagan fólst í því að koma til framkvæmda ákveðnum aðgerðum til að bregðast við fjárhagsvandanum og skapa forsendur til endurreisnar efnahagslífsins. Meðal aðgerða var að samið yrði við erlenda eigendur krónueigna, settur á fót uppboðsmarkaður með krónur, lífeyrissjóðum veitt heimild til gjaldeyrisviðskipta, peningamagn í umferð aukið og veitt heimild til skráningar hlutafjár í erlendri mynt. Tillagan náði því miður ekki fram að ganga. Er það skoðun 2. minni hluta að þær aðgerðir sem tillagan kvað á um séu algjörlega nauðsynlegar til að endurreisa íslenskan efnahag, auka hagvöxt og útrýma því mikla atvinnuleysi sem Íslendingar búa nú við. Afnám gjaldeyrishafta mun óhjákvæmilega hafa í för með sér aukinn hagvöxt, frjálst flæði erlends fjármagns til landsins og síðast en ekki síst mundu hjól atvinnulífsins fara að snúast með auknum krafti. Það er grundvallaratriði þess að hægt sé að byggja upp það velferðarsamfélag sem þjóðin vill sjá. 2. minni hluti leggst því alfarið gegn samþykkt frumvarpsins. Undir þetta ritar sá sem hér stendur, Birkir Jón Jónsson. Frú forseti. Það er mikilvægt að þau stjórnvöld sem eru við völd í landinu í dag boði þjóðinni skýra framtíðarsýn um það hvernig samfélag við viljum byggja upp. Sú framtíðarsýn sem birtist í þessu nefndaráliti og því frumvarpi sem mér sýnist ríkisstjórnin standa á bak við er með þeim hætti að við erum að færa íslenskt samfélag marga áratugi aftur í tímann. Þegar gjaldeyrishöftin voru fyrst sett á voru vinnubrögðin reyndar ekki til mikillar fyrirmyndar. Við settum þau lög - ég man ekki hvað klukkan var, það var örugglega langt liðið á morgun, a.m.k. er ég hér með umræðuna þar sem ég flutti ræðu fyrir hönd okkar framsóknarmanna klukkan 03:37, og mér finnst mikilvægt til að við gerum okkur grein fyrir því hvað við þurfum að vera einbeitt í því að afnema þessi höft, að menn átti sig á í hvers lags ástandi gjaldeyrishöftin voru sett og hvaða vinnulag var þar viðhaft. Mig langar, með leyfi frú forseta, að rifja aðeins upp þau orð sem ég lét falla, orðinn nokkuð vel þreyttur klukkan að verða fjögur þessa nótt, og kannski ber ræðan þess merki, ég ætla ekki að segja annað, en ég ætla að tæpa á því hvað við framsóknarmenn sögðum þar. Þar var reyndar rætt við herra forseta sem þá var á stóli en nú er hér frú forseti. Tilvitnunin er svona: „Eins og einhvers staðar stendur, lengi getur vont versnað. Það sem við ræðum hér um miðja nótt, aðfaranótt föstudags, er breyting á lögum um gjaldeyrismál þar sem eftirfarandi er lagt til, með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu er lagt til að Seðlabanka Íslands verði í samráði við viðskiptaráðherra heimilt fram til 30. nóvember 2010 að setja reglur sem takmarka eða stöðva tímabundið tiltekna flokka fjármagnshreyfinga.“ Á íslensku þýðir þetta að við erum að taka aftur upp skömmtun og höft, höft sem munu kalla á meiri höft, við erum að hverfa aftur til fortíðar, því miður. Það úrræði sem ríkisstjórnin hefur nú lagt fyrir þingið er í raun og veru neyðarúrræði í mjög erfiðri stöðu en ég tel að það sé að verulegu leyti við ríkisstjórnina að sakast hvernig fyrir málum er komið. Virðing framkvæmdarvaldsins, ríkisstjórnarinnar, fyrir löggjafarþinginu þaðan sem hún á að sækja sitt vald er engin. Við vorum boðuð hingað til fundar klukkan átta í kvöld og á fund í hv. viðskiptanefnd í framhaldi af því um hálfníu. Þar var okkur tilkynnt að þetta frumvarp, sem stjórnarflokkarnir höfðu reyndar farið yfir áður en við höfðum ekki fengið aðgang að, stjórnarandstæðingar, ætti að gjöra svo vel að klára á þessu kvöldi eða í nótt. Kallaðir voru til gestir og fulltrúar framkvæmdarvaldsins komu á fund nefndarinnar og lýstu því yfir að það væri mjög nauðsynlegt að gera þetta og fóru ágætlega yfir það. En þegar næsti hópur gesta var kallaður inn, sem voru hvorki meira né minna en forustumenn Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins, brá manni heldur betur í brún vegna þess að ekkert samráð hafði verið haft við forustumenn stærstu launþegahreyfinganna í landinu og atvinnulífsins.“ Og seinna segir: „Látum vera þó að ríkisstjórnin ákveði að hunsa litlu stjórnarandstöðuna á Alþingi en að kasta stríðshanskanum með þessum hætti til aðila vinnumarkaðarins er með ólíkindum. Ég upplifði fund viðskiptanefndar þannig í kvöld að friður væri rofinn á vinnumarkaðnum með framferði ríkisstjórnarinnar. Hverjir hafa ekki sagt í ræðustóli Alþingis að nú sé nauðsynlegt að allir gangi í takt? Við hljótum að spyrja: Hvers vegna í ósköpunum var því ekki haft samráð við þá aðila sem gegna lykilhlutverki í því að leiða nýja þjóðarsátt og byggja upp nýtt Ísland? Ég held að stjórnarliðar verði að svara því í þessari umræðu því að hér er um mjög stór mistök að ræða að mínu mati og aðilar vinnumarkaðarins hefðu þurft að koma fyrr að þessu máli.“ Í lok ræðu minnar tók ég svo sterkt til orða að tala um að hér væri um að ræða svartan dag í sögu Íslands og ég held að það sé ekki ofmælt þegar við horfum á þá reynslu sem gjaldeyrishöft og æ strangari höft hafa haft á íslenskt efnahagslíf fram til dagsins í dag. Nú á sem sagt að ganga enn frekar fram og lengja í þessum höftum. Maður veltir fyrir sér hvað hv. stjórnarliðar vilji gera í þessum efnum. Nú hafa komið fram aðilar, eins og til að mynda Kauphöll Íslands, með mjög framsæknar hugmyndir um það hvernig megi létta gjaldeyrishöftunum af hið fyrsta. Það væri ágætt að heyra sjónarmið hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar í þessari umræðu, hvort hann telji ekki að við eigum að reyna að aflétta þessum höftum hið fyrsta með mjög ákveðnum hætti, með öflugri áætlanagerð sem verður síðan staðið við. Allt frá hruni hefur efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar einkennst af hringlandahætti. Þar af leiðandi hefur traust á stefnu stjórnvalda í efnahagsmálum beðið mikinn hnekki sem hefur valdið því að fjárfesting í íslensku atvinnulífi hefur verið mjög takmörkuð, að við tölum ekki um beina erlenda fjárfestingu sem hefði getað verið búin að skapa hér á landi þúsundir starfa. Ég þarf ekki að minna hv. þingmenn sem eru í salnum á það að á Íslandi eru 15 þús. einstaklingar án atvinnu í dag og þúsundir Íslendinga til viðbótar hafa flutt af landi brott á síðustu tveimur árum. Nú stöndum við hér í júnímánuði árið 2011. Það var eftirtektarvert þegar hv. þm. Lilja Mósesdóttir minntist þess áðan að Framsóknarflokkurinn hefði lagt fram útfærðar tillögur um það hvernig við gætum afnumið gjaldeyrishöftin með skjótvirkari hætti en við ræðum hér. Það eru tvö og hálft ár síðan þingflokkur Framsóknarflokksins lagði fram tillögu í 18 liðum um aðgerðir til að bregðast við fjárhagsvanda íslenskra heimila og atvinnulífs. Þar sögðum við í greinargerð, með leyfi frú forseta: „Minnihlutaríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tók til starfa 1. febrúar 2009. Framsóknarflokkurinn hefur heitið því að verja minnihlutaríkisstjórnina vantrausti á Alþingi og setti fyrir því tiltekin skilyrði. Í því fólst fyrst og fremst að þá strax yrði ráðist í efnahagslegar aðgerðir í þágu heimila og atvinnulífs. Framsóknarflokkurinn var þeirrar skoðunar að ekki mætti bíða með aðgerðir til að forða þjóðinni frá frekari áföllum en orðið höfðu. Þegar tillaga þessi er lögð fram á Alþingi er liðinn rúmlega einn mánuður frá því að minnihlutaríkisstjórnin tók til starfa og telja framsóknarmenn að ríkisstjórnin hafi ekki ráðist í þær nauðsynlegu og aðkallandi aðgerðir sem voru forsendur þess að ríkisstjórnin var mynduð með atbeina Framsóknarflokksins.“ Nú er hægt að segja sem svo að þessar 18 tillögur sem þingflokkur Framsóknarflokksins lagði fram í efnahags- og atvinnumálum hafi ekki fengið blíðar viðtökur. Hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra voru ekki lengi að slá út af borðinu þær 18 hugmyndir sem þingflokkurinn lagði fram í samráði við marga af helstu sérfræðingum þjóðarinnar í efnahagsmálum í skólakerfinu og atvinnulífinu. Það tók hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur og hæstv. fjármálaráðherra Steingrím J. Sigfússon einungis örfáar klukkustundir að slá allar þessar tillögur út af borðinu - og hvers vegna? Vegna þess að það vildi svo til að þessar tillögur komu ekki úr röðum stjórnarliða heldur frá Framsóknarflokknum. Sú yfirgripsmikla þekking sem hæstv. ráðherrar hafa greinilega þá umfram þá sérfræðinga sem þingflokkur Framsóknarflokksins hafði ráðfært sig við um margra mánaða skeið var svo mikil að það tók ekki nema nokkur andartök að rusla þeim eins og þær lögðu sig út af borðinu. Hver er staðan í dag? Mest var rætt um tillögur Framsóknarflokksins um skuldaleiðréttingar heimila og fyrirtækja. Við sögðum, og segjum enn, að verulegt svigrúm hafi verið til innan bankanna - sem nota bene eru nú í eigu einhverra óskilgreindra erlendra kröfuhafa sem rukka heimilin 100% þó að þeir hafi fengið lánasöfn bankanna með umtalsverðum afslætti - við töluðum fyrir því þá, þegar bankarnir voru allir á hendi ríkisins, að við ættum að koma til móts við skuldug heimili og fyrirtæki vegna þess að lánin stökkbreyttust í kjölfar efnahagshrunsins. Það var ekkert hlustað á það, þess í stað var sagt: Við skulum leysa skuldamál heimilanna með sértækum hætti. Það verður farið yfir heimilisbókhald hvers og eins - og hver er staðan? 80 manns vinna hjá umboðsmanni skuldara, trúlega mjög gott verk. Mig minnir að þar séu um 2 þús. einstaklingar á biðlista eftir úrræðum. Þau afkasta því að leysa úr skuldavanda 300 einstaklinga eða fjölskyldna á mánuði og annað eins bætist við þannig að sú sértæka leið sem ríkisstjórnin barðist fyrir á sínum tíma hefur snúist upp í andhverfu sína. Margir eru orðnir dauðuppgefnir á því að reyna að komast í gegnum þennan frumskóg sem flókið regluverk er og það hefur sært réttlætiskennd að minnsta kosti þess sem hér stendur að horfa upp á það hvernig farið hefur verið með skuldugt fólk og atvinnulíf landsins í kjölfar hrunsins, allt í boði norrænu velferðarstjórnarinnar. Það sem mig langaði að benda á er að í þessari tillögu til þingsályktunar nefnir þingflokkur Framsóknarflokksins nokkrar leiðir til að afnema gjaldeyrishöftin með sneggri hætti en efni stóðu þá til. Það vill svo til að núna, tveimur og hálfu ári seinna, er meðal annars verið að setja á fót uppboðsmarkað með krónur. Að hugsa sér, tveimur og hálfu ári eftir að þingflokkur Framsóknarflokksins lagði þessa hugmynd fram. En vegna þess að Framsóknarflokkurinn lagði hana fram var það ómögulegt í augum hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra. Þessir sömu hæstv. ráðherrar tala fyrir því á tyllidögum að við séum öll um borð í sama bátnum og eigum að róa í sömu átt. En að hverju hafa hæstv. ráðherrar orðið uppvísir með vinnubrögðum sínum, þá sérstaklega þegar við ræðum þessi mál? Allt yfirbragð þessa frumvarps er ekki það Ísland sem ég vil tilheyra á næstu árum. Aukin boð og aukin bönn, að sjálfsögðu þurfa að vera takmörk fyrir öllu en ég held að við séum komin langt út fyrir öll mörk í þeim efnum. Þegar menn leggja fram frumvörp þar sem hugmyndafræðin er sú að kanna hvort einstaklingar hafi haft efni á því að kaupa sér gjaldeyri gegn framvísun farseðils, að það verði ráðist í rannsókn á því hvort foreldrar háskólanema eða afar og ömmur sem gáfu viðkomandi einstaklingum utanlandsferðina í gjöf - og að sjálfsögðu eiga námsmenn enga peninga - að það hafi átt að vera skylda samkvæmt frumvarpinu að fara í formlega rannsókn á öllum millifærslum marga mánuði aftur í tímann hjá viðkomanda. Ef það hefði komið í ljós að afinn eða amman hefðu lagt 200 þús. eða 300 þús. inn á reikning viðkomandi barnabarns væri óheimilt að gefa barnabarninu eða syninum eða dótturinni gjaldeyri til að nota í útlöndum. Í hvers lags samfélag erum við að þróast? Sem betur fer voru, eins og ég sagði áðan, gerðar ákveðnar leiðréttingar á því en bara það að hafa ímyndunarafl til að leggja fram slíkt frumvarp er með ólíkindum. Svo er hitt, eins og menn viti ekki hvernig bankastarfsemi er í dag, að ætla að gera landsmönnum það þegar þeir koma til landsins að skila öllum gjaldeyri inn í viðskiptabankann sinn, þó að það séu 5 evrur, eitthvert klink - sem er meira að segja ekki hægt í dag. Sumum í efnahags- og skattanefnd þingsins datt í hug hvort þetta væri liður í atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar til að fjölga störfum því að það kom fram hjá viðskiptabönkunum að það þyrfti aragrúa af fólki annars vegar í að rannsaka hvort fólk hefði efni á að kaupa gjaldeyri yfir höfuð og hins vegar að hafa eftirlit með því að fólk mundi gjöra svo vel að skila öllu klinkinu inn í viðskiptabankana þegar það væri komið heim. Allt þetta samfélag og öll tortryggni eftirlits er nokkuð sem við eigum ekki að leiðast út í. Ég geld varhuga við þeirri hugmyndafræði sem blasir við okkur auk þess sem þau skilaboð sem við erum að senda, ekki bara þjóðinni heldur erlendum aðilum sem horfa hingað til atvinnuuppbyggingar sem eru sem betur fer enn til staðar, um að við ætlum að framlengja þessi höft til 31. desember árið 2015 eru kolröng. Við eigum ekki að festa þessar reglur í lög og ég trúi því varla að ekki sé hægt að finna einn einasta stuðningsmann stjórnarliðsins sem hafi efasemdir um að það sé rétt að setja þetta ákvæði í lög, þessa tímasetningu. Ég bara trúi því ekki þannig að það verður mjög áhugavert að heyra hv. þm. Árna Þór Sigurðsson koma upp á eftir og gera grein fyrir sínum sjónarmiðum í þessum efnum. Frú forseti. Ég þarf ekki að fara yfir það hvernig síðustu höft léku þjóðina. Þau voru sett á tímabundið eftir kreppuna um 1930, stóðu í 60 ár og það voru orðnir kvótar á því hversu marga bíla og traktora var hægt að flytja inn og jafnvel skipti máli hvort menn voru meðlimir í stjórnmálaflokkum. Samfélagið er sem betur fer ekki komið í þau hjólför enn, en hvar endum við ef við ætlum að halda áfram á þessari vegferð? Einhvers staðar verðum við að segja stopp og það er ljóst að aukin höft kalla á meiri höft, menn finna glufur fram hjá þeim. Þess vegna þurfum við að einblína á það að komast sem fyrst út úr þeim vítahring sem við erum því miður í og ég hvet okkur þá til þess að gera það á vettvangi efnahags- og skattanefndar. Við skulum leyfa hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra að sitja einu sinni hjá í þeirri vinnu vegna þess að ef svo óheppilega færi í þeirri umræðu að hv. þm. Lilja Mósesdóttir eða hv. þm. Pétur Blöndal kæmu fram með einhverjar snjallar hugmyndir yrðu þær slegnar út af borðinu vegna þess að þær kæmu úr rangri átt. Þú fyrirgefur, frú forseti, en ég ætla að leyfa mér að segja að mér finnst þetta hálfsmábarnalegt. Mér finnst eins og við séum stundum krakkar á leikskóla af því að ef eitthvað kemur frá öðrum er það ómögulegt. Við verðum að koma okkur úr þessum gír sem við erum föst í. Frú forseti. Ég mun tala fyrir því að þetta mál verði ekki afgreitt héðan áður en Alþingi lýkur störfum í vor. Það er engin ástæða til að gera það, það er engin knýjandi þörf. Það kom fram, m.a. hjá Seðlabankanum á fundi efnahags- og skattanefndar. Það er ekki álit Seðlabankans að það sé lífsnauðsyn að setja þessi lög. Þessa vegna veltir maður fyrir sér þegar við erum að ræða um mörg mál, eins og til að mynda bandorminn sem hefur áhrif á kjarasamninga o.fl., hvort ekki væri réttara að láta þetta mál liggja og ræða frekar annað mál sem er mjög heitt í efnahags- og skattanefnd. Svo vil ég segja til að gæta allrar sanngirni að þeir ágætu þingmenn sem skipa meiri hlutann í efnahags- og skattanefnd eiga alla mína samúð fyrir það hlutverk að þurfa að taka á móti þessum frumvörpum. Það frumvarp er, ef eitthvað er, nærri því verra en það frumvarp sem við ræðum hér. Þó varla, þetta er eiginlega það versta. Hv. stjórnarliðum er vorkunn að þurfa að taka málin með þessum hætti þar sem hverri einustu grein er breytt. Málin eru svo hroðvirknislega unnin að meira að segja heiti á köflunum í lagabálkunum eru vitlaus, allt vegna þess hversu mikill æðibunugangurinn er. Það er önnur saga og við eigum eftir að ræða hana hér. Ég vara við því að við festum höftin enn frekar í sessi á vettvangi Alþingis. Það eru mjög mikil skilaboð ef við samþykkjum á Alþingi að lögfesta þessar reglur Seðlabankans. Við hljótum að vilja stefna að því, hvar í flokki sem við stöndum, að þessi höft verði afnumin hið fyrsta og ég fer þess vegna fram á það að við hefjum Alþingi upp til vegs og virðingar. Við höfum fengið margar ágætar tillögur og hv. efnahags- og skattanefnd getur tekið málið fyrir og við leyst málið á þeim vettvangi vegna þess að það sem hefur komið frá framkvæmdarvaldinu 

Frú forseti. Okkur er mjög skammur tími skammtaður til að ræða mjög áhugavert málefni en ég ætla að reyna að tala aðeins hraðar ef mér tekst. Ég vil byrja á því að hrósa Framsóknarflokknum fyrir þessar tillögur sem flokkurinn lagði fram í febrúar 2009 og harma þá skammsýni sem minni hlutinn sýndi með því að skjóta tillögurnar í kaf og skoða þær ekki betur og fá umræður um þær. Vonandi fáum við umræður í dag um þær tillögur sem nú liggja á borðinu, sem eru þá uppboðsmarkaðsleiðin, skuldabréfaleiðin og skattlagningarleiðin. Það sem ég vil spyrja hv. þingmann út í eru nánari upplýsingar um uppboðsmarkaðinn. Átti að takmarka magnið sem færi inn á hann? Lögðuð þið til að skattur yrði lagður á viðskiptin sem færu fram á uppboðsmarkaðnum? Byggði tillagan um uppboðsmarkað á reynslu annarra þjóða eða voru þetta bara ráðleggingar sérfræðinga sem þið nýttuð ykkur?

Frú forseti. Fyrst að fyrri hluta andsvarsins frá hv. þingmanni þá þakka ég hlý orð í garð okkar framsóknarmanna og þeirra tillagna sem við höfum lagt fram. Ég vil minna á að hv. þingmaður hefur sjálf komið fram með margar ágætar hugmyndir og margar þeirra hafa líka rímað við hugmyndir Framsóknarflokksins þó að sumar séu ólíkar eins og eðlilegt er. En allt á þetta eitt sameiginlegt, öllum þeim hugmyndum var varpað fyrir róða og þær voru mjög lítið skoðaðar á sínum tíma. Hvað varðar uppboðsmarkaðinn var mín sýn sú að menn mundu takmarka það magn sem væri í boði. Það er alveg ljóst að við höfum mjög takmarkaðar upplýsingar um hvernig þessi markaður er. Að sjálfsögðu þarf að stíga ákveðin skref og við þurfum að áfangaskipta þeim með einhverjum hætti, en að ætla að opna á þetta allt í einu var aldrei hugmyndin.

Frú forseti. Svar hv. þingmanns bendir til þess að Framsóknarflokkurinn hafði gert sér grein fyrir því hvers eðlis vandinn var á sínum tíma og enn og aftur var því miður ekki hlustað á tillögur flokksins varðandi aðgerðir til að taka á efnahagsvandanum. Það eru aðrar spurningar sem ég mundi gjarnan vilja fá svör við og þær eru: Hvað leggur Framsóknarflokkurinn til ef í ljós kemur að allt of mikill þrýstingur er á gengi krónunnar í gegnum þennan uppboðsmarkað? Hvað leggið þið til í gjaldmiðilsmálunum? Viljið þið sjá gjaldeyrishöftin hér lengur en til 2015 bara í þeirri von að hægt sé að halda krónunni um eilífð? Hafið þið einhverjar hugmyndir um upptöku annars gjaldmiðils hvort sem er gjaldmiðils nágrannalandanna eða nýrrar krónu?

Forseti vill minna hv. þingmenn á að beina orðum sínum til forseta.

Frú forseti. Hér varpar hv. þingmaður aldeilis fram risastórri spurningu sem erfitt er að svara á örstuttum tíma vegna þess að málið er umfangsmikið og flókið. Stutta útgáfan væri sú að með því að fara fram með þeim hætti að setja takmarkað magn í uppboðsferil og við mundum sjá að þrýstingurinn væri óhóflegur þá gengi sú hugmynd að sjálfsögðu ekki upp að höftin mundu einungis vara í sex eða níu mánuði. Það yrði óhjákvæmilega eitthvað að lengja í því ferli. Ég vonaðist til að ekki þyrfti að lengja ferlið fram yfir árið 2015 og vonandi einungis um nokkra mánuði. En ef slíkt alvarlegt ástand kæmi upp yrðum við náttúrlega að setjast niður og fara mjög vandlega yfir málið. Það hefur ekki verið stefna Framsóknarflokksins að taka einhliða upp annan gjaldmiðil en að sjálfsögðu verðum við alltaf að vera vakin og sofin yfir því hver þróun og ástand fjármálamarkaðarins er og efnahagslífs okkar. Ég held því að best sé að læsa sig ekki hér og nú í neinni afstöðu í þeim efnum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að gefa mér færi á að svara áleitinni spurningu sem hann lagði fyrir mig í máli sínu. Mér fannst einkenna ræðu þingmannsins, sem var prýðilega flutt eins og jafnan, að hann var að tala um frumvarpið eins og það kom inn í þingið meira og minna  Varðandi gjaldeyrishöftin er það skoðun mín að það sé brýnt að reyna að aflétta gjaldeyrishöftunum sem fyrst en þá um leið tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu og gengisstöðugleika. Ég held að við séum öll sammála um það. Hvaða aðferð er best? Í hvaða skrefum? Hversu hratt? Um það deila menn mjög mikið í samfélaginu í dag, m.a. skari hagfræðinga sem kemur fram á sjónarsviðið og hefur alls konar ólíkar skoðanir í því efni.

Frú forseti. Ég tók það einmitt skýrt fram varðandi þau fáránlegu atriði sem ég taldi upp og eru í frumvarpinu sem ríkisstjórnin lagði fram og stjórnarflokkarnir sömdu, að gerð hefði verið ákveðin breyting sem væri meiri hlutanum til hróss. En aðalnálgun mín, og ég vil fá skoðun hv. þingmanns á henni, er sú að ég tel að það eigi ekki að lögfesta þessar reglur. Ég tel að við eigum ekki að senda þau skilaboð að gjaldeyrishöft verði við lýði fram að 31. desember árið 2015. Við sendum með því röng skilaboð og ég vil minna hv. þingmann á að fulltrúar Seðlabankans sögðu á fundi nefndarinnar að það væri ekkert sérstakt forgangsmál af þeirra hálfu að reglurnar yrðu settar í lög. Ég skil ekki hvaða þrýstingur er hjá stjórnarflokkunum á að reyna að koma þessu máli í gegn nú á vorþingi.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að um það hafa verið skiptar skoðanir hvort nauðsynlegt sé að lögfesta þessi höft með þeim hætti sem hér er lagt til eða ekki. Það kom fram í upphafi að Seðlabankinn taldi sig þurfa að fá sterkari lagastoð undir þau höft sem hann beitir. Þau byggja að sjálfsögðu á bráðabirgðaákvæði í lögum sem rennur út 31. ágúst næstkomandi þannig að það þarf að taka á því með einhverjum hætti. Ef það verður ekki gert eins og lagt er til í frumvarpinu þarf alla vega að búa þannig um hnútana að þær reglur sem Seðlabankinn miðar við hafi lagastoð. Ég vil líka segja að lögfestingu þessara reglna er ekki ætlað að tefja fyrir losun gjaldeyrishaftanna eins og áætlun ríkisstjórnarinnar gerir ráð fyrir. Ég tel mikilvægt að hnykkja á því. Það er gert í nefndaráliti og það er líka gert með sérstakri breytingartillögu þar sem lagt er fyrir efnahags- og viðskiptaráðherra að leggja fram á Alþingi skýrslu reglulega um afnám gjaldeyrishaftanna þannig að Alþingi sé upplýst um hvernig það gengur og geti haft á því skoðanir.

Frú forseti. Ég tel að sagan ætti að geta kennt okkur eitthvað í þessum efnum. Ég vitnaði til þess þegar ég hélt ræðu 28. nóvember 2008 þegar höftin voru sett klukkan að verða 4 um nótt. Þá kom fram í því frumvarpi sem lagt var fram, með leyfi frú forseta: „Með frumvarpi þessu er lagt til að Seðlabanka Íslands verði í samráði við viðskiptaráðherra heimilt fram til 30. nóvember 2010 að setja reglur sem takmarka eða stöðva tímabundið tiltekna flokka fjármagnshreyfinga.“ Höftin áttu ekki að vara í nema nokkra mánuði. Nú eru liðin hátt í þrjú ár, ég held að það séu tvö ár og átta eða níu mánuðir, frá því að losa átti um gjaldeyrishöftin í síðasta lagi, eins og þau voru sett fram upphaflega. Það virðist framlengjast endalaust og þegar menn tala um að 31. desember 2015 sé einhver dagsetning þarna hræðir sagan mig í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir ágæta ræðu og upprifjun af umræðum sem við áttum nóttina 28. nóvember 2008. Ég ætla að spyrja hv. þingmann um eitt atriði, sem reyndar var vikið að í svörum og andsvörum hans og hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar og varðar lagastoð þeirra reglna sem Seðlabankinn styðst nú við. Ég var að velta fyrir mér, af því að ég á ekki sæti í hv. efnahags- og skattanefnd, að hvaða leyti fjallað var um það mál, hvaða þörf var talin á að lögfesta þessar reglur. Ég spyr vegna þess að ég hef sjálfur efasemdir um að þær reglur sem eru í gildi í dag styðjist við nægilega trausta lagastoð.

Frú forseti. Þau svör sem við fengum frá þeim lögfræðingum sem hvað best til þekkja og starfa samkvæmt þessum reglum í dag, lögfræðilega menntað fólk, voru að þeir telja að lagastoð fyrir þessum reglum sé fyrir hendi. Það þurfi ekki og hafi ekki verið neitt kappsmál af hálfu t.d. Seðlabankans að frumvarpið færi í gegn, þannig að eitthvað skarast túlkun lögfræðinga í þessum efnum. Það er með þetta eins og mörg önnur mál að þau eru því miður vanreifuð að mörgu leyti. Þetta er kannski einn þáttur þess þannig að það verður áhugavert að heyra útlistun hv. þingmanns á því þegar hann heldur örugglega annars ágæta ræðu um þessi mál í framhaldi af umræðunni. Ég held að ég geti fullyrt að hv. þm. Birgi Ármannssyni hefur trúlega sjaldan liðið verr í störfum sínum á vettvangi þingsins en þessa nótt 28. nóvember árið 2008 og ég hef trú á því að hann hafi ekki sofnað fyrr en undir hádegi 

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, mér og mörgum félaga minna leið ekki vel að standa að því að koma gjaldeyrishöftunum á. Eins og hv. þingmaður man áttum við orðaskipti um það á fjórða tímanum þessa nótt og þar sagði ég og lagði þunga áherslu á það að ég liti svo á að þarna væri um að ræða fullkomna neyðarráðstöfun við erfiðar og afbrigðilegar aðstæður  Það er rétt varðandi lagastoðina, ég mun koma nánar inn á það á eftir. En ég hygg að meðal þess sem knýr á af hálfu ríkisstjórnarinnar um að fá frumvarpið í gegn séu áhyggjur af því að sú lagastoð sem nú er fyrir hendi sé ekki nægilega traust. Þess vegna m.a. þrýsti hún á að frumvarpið nái fram að ganga.

Frú forseti. Þetta er ansi athyglisverð nálgun hjá hv. þingmanni, nýr vinkill á málinu, vegna þess að ef hv. þingmaður hefur rétt fyrir sér koma stjórnvöld ekki hreint fram í þessu máli. Hv. stjórnarliðar hafa sagt að það sé lagastoð fyrir þeim reglum sem Seðlabankinn styðst við dagsdaglega. Það væri þá ekki fyrsta málið þar sem við rækjum okkur á það í stjórnarandstöðunni að okkur er ekki sagður allur sannleikurinn, en það er annað mál. En ég á von á því að ef hv. þingmaður hefur eitthvað til síns máls verði að kalla málið inn aftur milli 2. og 3. umr. og fara ítarlegar yfir þann þátt þess vegna þess að við erum að tala um undirstöðugerð hagkerfisins, hvernig við ætlum að byggja þetta land upp. Við getum ekki gengið frá lagasetningu um svo mikilvægt mál með þeim hætti sem hér um ræðir.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og spyrja hann um eitt. Fyrr í dag heyrðum við frá Baldri Þórhallssyni, nýjum hv. þingmanni, að við ættum að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Þá yrði allt betra, vextir lækkuðu, laun hækkuðu, verðlag lækkaði o.s.frv. og veðrið batnaði, ég veit ekki hvað og hvað. En þetta er gamaldagsræða. Er hv. þingmaður sama sinnis? Nú veit ég að hann vill gjarnan ganga í Evrópusambandið. Haustið 2008 stuttu eftir gjaldeyrishrunið lagði ég til að tekið yrði upp tvöfalt gengi, við mundum halda uppboð á aflandskrónum. Þá fékk ég skilaboð um að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafnaði alfarið tvöföldu gengi, alls staðar. Hann kom því í veg fyrir það þá en nú virðist hann hafa sætt sig við það því að Seðlabankinn var með uppboð í dag. Og þá kemur önnur spurning til hv. þingmanns: Telur hann ekki rétt að hv. nefnd og Alþingi bíði eftir því að skoða það uppboð sem fór fram í dag og liggur fyrir núna? Mér skilst að gengið hafi verið einungis 30% yfir skráðu gengi Seðlabankans, hvort ekki sé ástæða til að skoða það. Svo kem ég að spurningunni um dagsetninguna 31. ágúst 2011 sem reglur renna út. Er ekki það eina sem við þurfum að gera að framlengja hana fram í nóvember?

Frú forseti. Margar spurningar og ein mínúta. Varðandi fyrstu spurninguna um upptöku evru og aðild að Evrópusambandinu þá er alveg ljóst, og ég held að við vitum það allir hv. þingmenn, að við tökum ekki upp evru sisvona. Það er margra ára ferli þar sem við þurfum að uppfylla ákveðin skilyrði. Það er engin töfralausn á vanda okkar í dag. Innganga í Evrópusambandið mundi að sama skapi ekki vera nein ákveðin töfralausn þó að ég styðji þær viðræður sem eru í gangi um það mál. Annað sem varðar síðustu spurningu hv. þingmanns. Ég tel að við þurfum að fara ítarlega yfir þetta útboð og sjá hver staðan er, hver þrýstingurinn er á gjaldmiðilinn okkar. Ég held að það sé mjög mikilvægt þegar við ræðum það mál og styður það enn frekar að málið fari milli 2. og 3. umr. til efnahags- og skattanefndar til ítarlegrar umfjöllunar.

Frú forseti. Er einhver tilgangur í því að fresta málinu í nokkra mánuði ef sami aðilinn á að koma með snilldarlausnirnar eins og við höfum verið að fjalla um málið undanfarin ár? Er ekki rétt að menn færu að leita að snilldarlausnum utan Seðlabankans? Jafnvel innan þingsins eru menn sem hafa hugmyndir og við skoðuðum hvernig við gætum leyst þetta, framlengt þessa dagsetningu fram til nóvember og aflétt höftunum þá eftir að hafa tekið upp tvöfalt gengi, skattlagningu eða þá ríkisstyrkt verðbréf sem bæði mætti selja fyrir krónur og evrur, mundi bindast tvöföldu gengi til að byrja með. Við mundum sem sagt losa nægilega mildilega um þessa snjóhengju svo að við getum aflétt höftunum í nóvember.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta síðasta andsvar. Eins og hv. þingmanni er von og vísa talar hann oft og tíðum í lausnum. Ég held að hv. þingmaður hafi akkúrat komið fram með lausn á því vandamáli sem blasir við okkur, sem er ekkert annað en úrlausnarefni, og að sjálfsögðu eigum við að taka þetta mál til okkar á vettvangi þingsins. Efnahags- og skattanefnd á að taka þetta mál yfir, kalla til sín færustu sérfræðinga á sviði efnahagsmála í samfélaginu. Þeir eru ekki allir í Seðlabankanum. Það eru margar aðrar hugmyndir í gangi um hvernig við getum aflétt þessum gjaldeyrishöftum. Ég tek því undir með hv. þingmanni. Ég tel, og sérstaklega í anda rannsóknarskýrslunnar, að við eigum að fara að temja okkur önnur vinnubrögð og að vinna málið með þeim hætti að Alþingi taki sjálft meira frumkvæði í málum er snerta mikilvægustu hagsmuni þjóðarinnar og ef þetta mál varðar ekki mikilvægustu hagsmuni þjóðarinnar til framtíðar litið þá er ekkert mál sem varðar framtíðarhagsmuni þjóðarinnar. Þetta er svo stórt mál.

Virðulegur forseti. Fyrr í dag var 13. mál á dagskrá, Framkvæmdasjóður ferðamannastaða. Þá háttaði þannig til að í ræðustól var hv. 1. þm. Norðvest., Ásbjörn Óttarsson, og þá hafði hv. 8. þm. Reykv. n., Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, beðið um andsvar. Á eftir hv. þingmanni sem í ræðustól var hafði hv. 4. þm. Norðaust., Kristján Þór Júlíusson, óskað eftir að fara á mælendaskrá. Til hans gekk aðili og bað hann um að sleppa því til að hægt væri að ræða 14. málið  Ég spyr hæstv. forseta: Hvers vegna heimilaði hæstv. forseti ekki andsvör hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar við ræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar.

Forseti vill upplýsa að samkomulag hafði tekist og ákvörðun verið tekin um að ljúka umræðum klukkan 16.10 í dag í þeim tilgangi að taka til umræðu 18. dagskrármálið. Það er skýringin á því að forseti óskaði eftir að menn féllu frá því að veita andsvar, reyndar fleiri en einn.

Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir þessar skýringar. Það er rétt sem fram kom hjá forseta að samkomulag var um að byrja á ákveðnu máli. Það er hins vegar mjög undarlegt að stöðva umræðu og í raun slíta henni, ef ég hef skilið þær upptökur rétt af fundinum sem ég er búinn að hlusta á, að forseti hafi slitið eða sagt að umræðunni væri lokið í stað þess að fresta henni þegar ljóst var að það voru þingmenn sem vildu veita andsvar við ræðu þingmannsins. Ég vil gera alvarlegar athugasemdir við þetta, frú forseti. Það skiptir í sjálfu sér ekki máli í þessu tilfelli að átt hafi að taka annað mál á dagskrá á ákveðnum tíma. Það er ekki hægt að taka af þingmönnum í miðri ræðu að klára andsvör eða klára ræðuna. Við hljótum að gera athugasemdir við það. Ég veit hins vegar ekki til að það hafi verið endilega samkomulag um að slíta þeim ræðum sem voru í gangi á þeim tíma.

Frú forseti. Í vaxandi mæli eru forsetar Alþingis sem gera samkomulag við formenn stjórnmálaflokka um hitt og þetta. Síðan eiga venjulegir þingmenn að hlíta því eins og ekkert sé. Ég held að menn þurfi að fara mjög varlega með svona samkomulag og slíkt þurfi að ræðast í þingflokkunum þannig að menn séu virkilega sáttir við það og búnir að samþykkja það sjálfir. Ég vissi ekkert af þessu samkomulagi. Og ég neita því að einhverjir þingmenn, hvort sem þeir heita forseti Alþingis eða þingflokksformenn, geti tekið af mér það vald að ræða mál í ræðustól Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að rifja aðeins upp í hvaða stöðu við Íslendingar erum áður en lengra verður haldið. Þannig vill til að það liggur inni umsókn Íslendinga um að fá að komast í Evrópusambandið. Grunnstoðir Evrópusambandsins eru að það skuli vera eitt markaðssvæði og má enginn víkja sér undan þeim skyldum sem sambandið býður upp á. Við erum að hálfu leyti í þessu sambandi að því leyti að við erum aðilar að EES-samningnum en eins og flestir vita eru það þessi þrjú EFTA-ríki og öll ESB-ríkin, 27 talsins, sem eru aðilar að EES-samningnum. Það vilja nefnilega margir gleyma því að þegar talað er um EES-samninginn er talið að það eigi bara við um Ísland, Noreg og Liechtenstein, en 27 ríki Evrópusambandsins tilheyra EES-samningnum þannig að ef eitt þessara 30 ríkja brýtur á einhvern hátt gegn EES-samningnum getur það þýtt dómsmál. Þar sem Samfylkingin fór aðallega fyrir því að umsóknin yrði lögð inn, að vísu með hjálp Vinstri grænna sem hafði það á kosningastefnuskrá sinni og lofaði því fyrir kosningar að á engan hátt yrði stuðlað að umsókn að Evrópusambandinu, erum við í mjög einkennilegri stöðu í dag með þetta frumvarp. Hér er lagt til að gjaldeyrishöftin sem voru sett á í neyð að hausti 2008 og áttu einungis að gilda í skamman tíma, meðan það versta gekk yfir í íslensku efnahagslífi, verði framlengd. Það gerir þessi vinstri stjórn sem hefur það á stefnuskrá sinni að fara með þjóðina í Evrópusambandið og nú er komin framlenging á höftunum. Áður hafði Seðlabankinn þau á sínum snærum en nú er lagt til að þau verði lögfest. Frú forseti. Mig langar svolítið til að rifja upp fjórfrelsið svokallaða sem við erum aðilar að í gegnum EES-samninginn. Samningurinn hefur það markmið að stuðla að „stöðugri og jafnri eflingu viðskipta- og efnahagstengsla samningsaðila við sömu samkeppnisskilyrði og eftir sömu reglum með það fyrir augum að mynda einsleitt Evrópskt efnahagssvæði“. Í reynd þýðir þetta að vettvangur atvinnustarfseminnar er ekki lengur bundinn við staðbundna heimamarkaði heldur er allur EES-markaðurinn undir og þar eiga allir að sitja við sama borð hvað leikreglur snertir. Þarna erum við að tala um samleitni 30 landa sem standa að samningnum. Sá hluti samningsins sem snýr að okkur hér á landi og EES-samningurinn gengur út á er fjórfrelsið. Fjórfrelsi er hugtak sem vísar til frelsis til flutninga fólks í fyrsta lagi, varnings í öðru lagi, þjónustu í þriðja lagi og fjármagns í fjórða lagi innan Evrópska efnahagssvæðisins, það sem við köllum innimarkað Evrópusambandsins. Það er ekki nóg með að hér sé verið að brjóta á EES-samningnum varðandi frjálst flæði fjármagns, heldur tel ég að verið sé að brjóta á hinum þremur stoðunum líka. Með fjórfrelsinu er til dæmis gefið það frelsi að framleiðsluþættir eiga að geta ferðast tiltölulega hindrunarlaust innan svæðisins og samkvæmt kenningunni um hlutfallslega yfirburði mundi slík opin samkeppni leiða til aukinnar stærðarhagkvæmni, sérhæfingar og hagnýtingar. Með frumvarpinu er verið að gera þessi markmið að engu. Það er vísað í EES-samninginn hvað varðar frjálst flæði fjármagns í afar vönduðu og góðu nefndaráliti frá 3. minni hluta efnahags- og skattanefndar sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, Pétur H. Blöndal og Tryggvi Þór Herbertsson, lögðu fram um þetta mál. Þar er fjallað um þetta brot á EES-samningnum, en eins og ég sagði áðan er líka verið að brjóta á frelsi flutninga fólks á milli landamæra með þessu frumvarpi því að frelsi fólks til að ferðast á milli landa eru settar það miklar skorður með þessum gjaldeyrishöftum að það er tæpast hægt að segja að fólk hafi ferðafrelsi. Því er skammtaður gjaldeyrir. Nú hefur verið færð fram breytingartillaga er snýr að því að fólk þurfi ekki þegar það kemur heim að skila til bankastofnana gjaldeyrinum sem það eyðir ekki úti, en þarna er samt klárlega verið að brjóta á ferðafrelsi einstaklinga. Ég tel einnig verið að brjóta á því fjórfrelsi sem snýr að varningi. Varningur getur ekki komið óhindrað til landsins. Við höfum sterkan útflutning sem enn er ekki lokað á, þó ekki væri því að það er okkar eina gjaldeyrisvon. Það er verið að skammta inn gjaldeyri og það er ekki sama hvernig á það er litið því að Seðlabankinn hefur tögl og hagldir í því hverjir fá að eiga gjaldeyrisviðskipti. Maður hefur heyrt ýmsar sögur af því að erfiðleikum getur verið bundið að fá gjaldeyri fyrir þeim varningi sem er verið að flytja inn. Það segir okkur líka að þessar verklagsreglur eiga á engan hátt að vera svona matskenndar, eins og þær eru, að Seðlabankinn hafi sem stjórnvald þetta ákvörðunarvald. Það er klárlega verið að brjóta á fjórfrelsinu sem snýr að þjónustu. Þjónusta er eitthvað óefnislegt sem á að flytjast yfir landamæri. Farsímanotkun er eitt dæmi, þetta getur líka verið barnagæsla á milli landa og öll þessi óefnislega þjónusta. Það sjá allir að á meðan svona gjaldeyrishöft eru viðhöfð nýtur þessi þáttur EES-samningsins ekki fulls frelsis. Svo er aðalatriðið í þessu stóra brotið á EES-samningnum. Það er verið að brjóta heiftarlega á flæði fjármagns á milli landa. Þegar þetta allt er dregið saman með þessum hætti er afar einkennilegt að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra skuli fara fram með þetta frumvarp. Eins og landsmenn hafa orðið vitni að er Evrópusambandið nánast trúboð í augum Samfylkingarinnar og þarna er beinlínis farið á móti EES-reglum og hreinlega jafnvel gerð tilraun til að láta segja samningnum upp. Algjörlega í undantekningartilvikum má fara gegn þessu fjórfrelsi sem er ágætlega reifað á bls. 4 í nefndaráliti 3. minni hluta efnahags- og skattanefndar, og raunverulega bara í neyðartilvikum. Hér er engin neyð lengur og það er verið að leggja til að þessi gjaldeyrishöft standi samtals í sjö ár. Fyrr má nú vera, frú forseti, hvað liggur að baki? Okkur andstæðingum Icesave-samninganna þriggja sem reynt var að koma yfir á herðar skattgreiðenda var hótað því margoft í umræðunni að ef við mundum ekki samþykkja Icesave mundi það eitt brjóta EES-samninginn. Það var notað sem málsvörn hjá ríkisstjórninni. Síðar kom í ljós að svo var að sjálfsögðu ekki því að ekkert í Icesave-samningnum leiddi til þess að fjórfrelsið væri brotið, en það er klárlega gert í þessu því að hér er verið að kippa stoðunum undan því að fjármagn geti flætt á milli landa. Það er nokkuð merkilegt að lesa frumvarpið. Það er mikil greinargerð með því í athugasemdunum. Ég átti þess kost að sitja í fjárlaganefnd í morgun þar sem meðal annars fulltrúar Seðlabankans mættu. Nú hefur komið í ljós að Seðlabankinn vanmat skuldir ríkisins heiftarlega upp á 500–600 milljarða. Það er varla hægt að týna svo stórum upphæðum en það gerðist þarna á milli atriða í Icesave-deilunni. Einhverjir töluðu um að það hefði verið gert til að fegra stöðuna til að hægt væri að vísa í það að þjóðarbúið skuldaði ekki eins mikið og raun ber vitni. Það bárust engin svör. Ég spurði hversu mikið yrði eftir af gjaldeyrisvaraforðanum þegar stóru gjalddagarnir árið 2011 yrðu yfirstaðnir. Aðstoðarseðlabankastjóri gat ekki svarað því en nú hef ég fundið svarið á bls. 41. Þegar rýnt er í þessar tölur og samlesið við þetta frumvarp sem leggur á þessi gjaldeyrishöft til 2015 dettur manni það helst í hug að það sé eingöngu verið að leggja þessi gjaldeyrishöft á vegna þess að það er ekki til gjaldeyrir í landinu. Ríkissjóður hefur ekki getað fjármagnað sig. Hér er verið að tala um að gjaldeyrisforði Seðlabankans sé í sögulegu hámarki nú, að hann sé um 47% af landsframleiðslu, en það gleymist að hann er allur fenginn að láni. Frú forseti. Á árinu 2011 eiga Íslendingar að borga í fyrsta sinn fyrir bankana þann gjaldeyrisvaraforða sem var fenginn að láni 2006 til að styrkja bankana þegar þeir töldu sig vera að þenjast svo mikið út að íslenska ríkið þyrfti að vera þrautalánavarasjóður. Þá tók Seðlabankinn lán. Í öðru lagi kemur það fram í frumvarpinu að þeir sem eiga þessar aflandskrónur geta allt eins verið Íslendingar og sé það raunin er íslenska þjóðin að borga fyrir bankamennina í annað sinn. Í þriðja lagi kemur íslenska þjóðin til með að borga þessi lán sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur komið með og nágrannaþjóðirnar og Pólland og þessar þjóðir sem lánuðu okkur fyrir gjaldeyrisvaraforðanum. Reikningurinn fellur enn á ný á skattgreiðendur. Þetta er mjög alvarleg staða en það er stefna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og greinilega vinstri velferðarstjórnarinnar að það sé best að láta skattpínda Íslendinga sitja uppi með reikninginn af þessu bankaævintýri öllu. Þegar ríkissjóður hefur greitt lánin sem eru á gjalddaga 2011 verður ekki mikið eftir af gjaldeyrisvaraforðanum. Það er talað um að ríkissjóður geti staðið í skilum allt til ársins 2015. Fjármögnun er í algjörri óvissu og raunverulega engin ráð til nema að nú á að gefa út á ný ríkisskuldabréf sem eykur jafnvel kannski enn þann vanda sem við fáumst nú við, að hér sé ekki hægt að aflétta gjaldeyrishöftum vegna þess að það er svo mikið af aflandskrónum í landinu. Rök Seðlabankans í morgun voru þau að ríkið þyrfti að fara af stað með fjármögnun svo bankarnir gætu tekið lán, það mundi veita bönkunum sem starfa í landinu aukið traust á alþjóðavettvangi ef ríkissjóður hefði lánstraust. Ég segi enn og aftur, frú forseti: Hverjir eiga raunverulega þessa íslensku banka? Hverjir eru þessir eigendur og hvers vegna er íslenska ríkið að þjónkast við þessa eigendur sem eru raunverulega ekki til á pappírum, sem eru andlitslausir? Ég hef lagt spurningu eftir spurningu fyrir hæstv. fjármálaráðherra og það er aldrei nein svör að hafa. Nú er efnahagsreikningur bankanna að þenjast svo mjög út að hann er orðinn 1/5 af því sem hann var fyrir hrun. Það eru engin lítil hættuljós á lofti þar, sér í lagi ef íslenskir skattgreiðendur eiga svo að taka skellinn aftur ef bankarnir falla. Það stendur í frumvarpinu á bls. 43 að þessar krónueignir erlendra aðila, þessar svokölluðu aflandskrónur, séu 185 milljarðar sem eru innstæður í fjármálastofnunum og skiptast á milli Landsbanka, Íslandsbanka og Arion banka. Þetta kemur til af því að hér voru sett sérstök gjaldeyrishöft af þeirri ástæðu að það var tekin ákvörðun um að tryggja allar innstæður upp í topp í hruninu. Þeirri skoðun hefur ekki verið breytt, þó minni ég á að ég efast um að það standist gagnvart dómstólum því að þetta er bara skuldbindandi loforð sem ríkisstjórn tekur sem vinstri stjórnin hélt svo áfram með. Það hefur hins vegar hvergi verið leitt í lög að það sé ríkisábyrgð á öllum innstæðutryggingum. Það er alvarlegur hlutur ef þessir sömu eigendur koma bakdyramegin inn því að um eignarhaldið á þessum aflandskrónum sem liggja inni í bönkunum stendur, með leyfi forseta: „Aflandskrónur eru að miklu leyti í eigu erlendra aðila og bundnar í innstæðum og ríkisverðbréfum. Áætlað er að þær nemi um 465 milljörðum kr. Til samanburðar má nefna að þessi upphæð er jafnhá og fjárlög íslenska ríkisins fyrir árið 2011 og samsvarar rúmum fjórðungi áætlaðrar landsframleiðslu þessa árs.“ Svo sést þegar frumvarpið er samlesið áfram á bls. 43: „Rétt er þó að hafa í huga að á bak við hluta innstæðna erlendra banka og krónuskuldabréfa í vörslu erlendra aðila kunna að standa innlendir endafjárfestar eða aflandsfélög í þeirra eigu.“ Þarna er beinlínis gefið í skyn að það séu ekki endilega einhverjir erlendir aðilar sem eiga þessar kröfur þegar kíkt er á bak við tjöldin. Svo stendur í fótnótu á bls. 43 og ég verð að koma fram með þessi rök, með leyfi forseta: „Umfang aflandskróna í umferð er í þessari skýrslu nálgað með gögnum um krónueignir erlendra aðila. Upplýsingar um aðsetur endafjárfestis eru af skornum skammti, þrátt fyrir að almennt sé álitið að flestir þeirra séu erlendir aðilar.“ Þarna er gefið í skyn að reikna megi með því að þetta séu erlendir aðilar. Frú forseti. Er það ekki ábyrgðarhlutur hjá ríkisstjórn Íslands og ekki síst Seðlabanka Íslands að hafa ekki grandskoðað það hverjir þessir eigendur eru? Seðlabankinn hefur öll tól og tæki til þess að gá að því hvernig þetta eignarhald er byggt upp. Eins og kemur fram eru einungis 60 milljarða innstæður í Seðlabanka Íslands en eins og ég sagði áðan eru tæplega 200 milljarða innstæður í föllnu bönkunum. Það kemur fram í frumvarpinu að lendi þessi mál í uppnámi og ekki sé hægt að standa skil á þeim falla jafnvel bankarnir aftur vegna þess að efnahagsreikningur nýju bankanna er meðal annars byggður á þessum innstæðum. Merkilegasti hluturinn er þó sá að af þessum 465 milljörðum sem eru taldir vera aflandskrónur eru 220 milljarðar í löngum ríkisbréfum og í ríkisvíxlum sem bréf Íbúðalánasjóðs eru uppistaðan í. Því liggur ekkert á að setja þessi gjaldeyrishöft, um 220 milljarðar mundu aldrei fara úr landi öðruvísi en á þann hátt að hugsanlega lífeyrissjóðir mundu kaupa ef einhverjir vildu selja löng ríkisbréf eða kaupa bréf Íbúðalánasjóðs. Hvað eiga erlendir aðilar svo sem með það að eiga íbúðarhúsnæði á Íslandi? Svona er staðan, frú forseti, og mig grunar að það sé verið að setja þessi lög hér og nú vegna þess að það er einfaldlega ekki til gjaldeyrir til að bæta þessu ofan á fyrir þetta streymi sem hugsanlega gæti farið hér út. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur lagt til skattlagningu á þessar útgreiðslur. Framsóknarmenn töluðu mjög fyrir uppboðsleið sem var að vísu reynd í dag hjá Seðlabankanum. Seðlabankastjóri er hoppandi glaður með hversu vel tókst. Það var útboð á 15 milljörðum og það kom tilboð upp á rúma 60 milljarða á gengi sem Seðlabankinn getur sætt sig við. Það gekk allt saman mjög vel þannig að það er athyglisvert að sjá að það var ekki meira fjármagn sem vildi skreppa úr landi en þessir rúmu 60 milljarðar. Þrýstingurinn er kannski ekki svo ýkja mikill. Hér er líka kallað eftir nýju erlendu fjármagni og hér er sífellt talað um að atvinnulífið þurfi þessa innspýtingu. Ég spyr mig því: Hvers vegna má erlenda fjármagnið ekki vera gamalt? Hvers vegna geta þessir andlitslausu aðilar sem eiga þessar aflandskrónur ekki komið með okkur Íslendingum inn í okkar atvinnulíf og farið að byggja hér upp? Þeir tóku áhættu því að þeir voru fyrst og fremst með áhættufjárfestingu hér fyrir hrunið. Þess vegna eru þeir lokaðir hér inni með þetta fjármagn. Að taka áhættu er það sama og að tapa, eftir því sem áhættan er meiri og vaxtaprósentan hærri, vænt hagnaðarvon, er áhættan meiri. Ég hef svo sem aldrei fengið svör við þeirri spurningu hvers vegna það ætti að þurfa að vera nýtt og ferskt erlent fé sem þyrfti að koma inn í stað þess að hafa það gamalt og þegar í landinu. Þessu verður líklega verður ekki svarað í þessari ræðu. Nú er tími minn alveg að verða búinn, hann líður hratt. Svona hefur Samfylkingin hagað sér. Hér er lagt til að lögbinda gjaldeyrishöft í heil sjö ár. Þetta er ekki í anda þess frelsis sem Samfylkingin hefur talað fyrir síðan sá flokkur var stofnaður og það er einkennilegt að Samfylkingin sjálf, drottning ESB á Íslandi, skuli fara svo skefjalaust á móti EES-samningnum. Kannski er ætlunin að reyna að láta segja honum upp en svo vitum við náttúrlega líka að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur talað íslensku krónuna mjög niður. Það hneyksli þekkist ekki á byggðu bóli. Þeir samfylkingarmenn sem hafa tjáð sig um það vilja að sjálfsögðu taka upp evru og þetta er kannski einn þáttur í því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún hefur oft talað um að Alþingi eigi að vanda löggjöfina og hefur barist fyrir því að sett verði á fót lagaskrifstofa Alþingis til þess að styrkja Alþingi gagnvart framkvæmdarvaldinu. Hv. þingmaður talaði um nefndarálit frá 3. minni hluta í ræðu sinni og fannst það mjög vandað. Það er unnið af hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni og Pétri Blöndal. Þar kemur fram sú ábending að í frumvarpinu séu taldar upp fjármagnshreyfingar sem lýstar eru ólögmætar en síðan sé Seðlabankanum veitt nánast ótakmörkuð heimild til að gera undanþágur frá því sem fram kemur í lögunum. Því vil ég spyrja hv. þingmann, sérstaklega í ljósi þess að við höfum rætt önnur mál á undan þar sem talað var um alræðisráðherravald þó að það sé ekki beinlínis í þessu tilfelli: Hvað finnst hv. þingmanni um svona löggjöf? Síðan tók ég eftir því í þessu ágæta nefndaráliti sem er mjög sláandi að fram kemur að þeir sem eru með um 80% af tekjum og 80% af útgjöldum erlendis geta fengið undanþágur frá stórum hluta gjaldeyrishaftanna. Eitt stærsta fyrirtæki landsins, Icelandic Group, er með um 70% í erlendri mynt, sem útilokar fyrirtækið þá frá erlendum lántökum og þar fram eftir götunum. Fram kom hjá fjármálastjóra fyrirtækisins á fundi nefndarinnar að hugsanlega mundi það ákvæði leiða til þess að félagið mundi flytja höfuðstöðvarnar úr landi. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Er því fólki sjálfrátt sem ætlar að setja svona lög nánast til að reka eitt blómlegasta og besta fyrirtæki landsins úr landi með höfuðstöðvar sínar? Hvað finnst hv. þingmanni um svona vinnubrögð?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Jú, hann hefur rétt fyrir sér í því að ég er talsmaður vandaðrar lagasetningar. Ég hef gagnrýnt mjög ráðherravæðingu þeirra frumvarpa sem þessi vinstri stjórn hefur komið fram með. Ég kalla það ráðherravæðingu og jafnvel embættismannavæðingu því að hlutverk Alþingis er fyrst og fremst að setja lög en ekki framselja það vald til ráðuneytanna, hvað þá heldur í Seðlabankann. Ég kom inn á þessar undanþágur í ræðu minni, að Seðlabankanum eru gefnar frjálsar hendur til að ákveða hverjir fá gjaldeyri. Á meðan hér er pólitískur seðlabankastjóri er það svolítið í ætt við kvótafrumvarpið góða sem nú er búið að taka af dagskrá eftir að útgerðarmenn krupu á kné fyrir framan ráðherrann. Ríkisstjórnin virðist leggja svipað til í þessu frumvarpi með því að gefa Seðlabankanum þetta alræðisvald. Varðandi þá veltu sem fyrirtækin þurfa að hafa til að geta átt hér viðskipti er alveg makalaust. Það er hreint með ólíkindum að þar skuli vera sett föst prósentutala. Ég vona að ríkisstjórnin hafi það vit að hrekja ekki blómleg fyrirtæki úr landi en auðvitað skapast sú hætta þegar sett er eitthvert gólf eða þak, það er sama hvort við köllum það. Það eru nokkuð mörg frumvörp af því tagi sem komið hafa inn í þingið, t.d. frumvarpið um opinbert eignarhald varðandi upplýsingalögin, upplýsingaskylduna. Þar lenda sum fyrirtæki fyrir neðan og önnur fyrir ofan. Þá er lagasetningin farin að beinast að sérstökum fyrirtækjum. Samkvæmt stjórnarskránni er algjörlega óheimilt að beina löggjöf 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagðist vonast til þess að ríkisstjórnin mundi ekki reka fyrirtækin úr landi en ég tel að reynslan sýni nú að hæstv. ríkisstjórn virðist oft og tíðum vera umhugað um að gera það. Ég minni á fólksflutningana í því sambandi vegna þess að hér er ekki skapað neitt, hér er allt í frosti og það virðist ekkert vera gert til að koma efnahagslífinu í gang. Miðað við þær umsagnir sem ég les um frumvarpið, það er alveg sama hvort þær koma frá Samtökum atvinnulífsins eða öðrum, vara nánast allir við þeim afleiðingum sem frumvarpið, verði það að lögum, getur haft. Hverja telur hv. þingmaður ástæðuna vera? Við heyrum hvernig hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra talar, eins og hv. þingmaður benti á í sinni ræðu og er alveg með eindæmum, þ.e. að gjaldmiðillinn sé ónýtur. Gæti þetta hugsanlega verið einhver vegferð hjá Samfylkingunni til að koma okkur endanlega inn í Evrópusambandið með því að fara þvert gegn 

Virðulegi forseti. Ég er ekki í nokkrum einasta vafa um að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er akkúrat á þeirri leið með því að tala niður íslensku krónuna, íslenskt efnahagslíf með yfirlýsingum sínum. Hvergi nokkurs staðar á byggðu bóli mundi ráðherra fara gegn sínum eigin gjaldmiðli nema hafa eitthvað annarlegt í huga. Auðvitað vitum við á hvaða leið Samfylkingin er, hún er í hraðlestinni á leið til Brussel, það bara þarf ekkert að spyrja neitt meira um það enda hefur það komið fram í mörgum ræðum í dag. Varðandi 80% regluna - ég náði ekki að ljúka máli mínu áðan um að beina lagasetningu að einstökum fyrirtækjum eða einstaklingum. Það er einungis eitt fyrirtæki hér á landi sem fellur undir þessa 80% reglu og það er Actavis. Það er eins og verið sé að beina lagasetningunni að Actavis vegna þess að þeir eru með rúmlega 80% af tekjum og 80% af gjöldum erlendis og geta því fengið hér ótakmarkaðan gjaldeyri.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir hennar ágætu ræðu. Það eru nokkur atriði sem vöktu athygli mína en ég verð þó að takmarka mig við eitt atriði. Raunar kom hún inn á það í svörum við andsvörum hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar rétt í þessu en það var einmitt þetta með hraðlestina til Brussel þar sem Samfylkingin er í stýrishúsinu en svo einkennilega vill til að stór hluti Vinstri grænna er í vélarrúminu að kynda til að tryggja að ekki verði hik á ferðinni. Ég vil spyrja hana aðeins um tengslin milli þessa máls og aðildarumsóknarinnar að Evrópusambandinu. Því sjónarmiði hefur oft verið hreyft af hálfu talsmanna Samfylkingarinnar, ekki síst hæstv. ráðherra, að þangað til, eins og hann orðaði það, við tökum upp evru þá verðum við með einhver höft á krónunni. Ég er að velta fyrir mér þeirri tímasetningu sem er að finna í frumvarpinu, þ.e. þegar markið er sett fjögur ár fram í tímann, að gildistíminn sé til ársloka 2015. Telur hv. þingmaður að þarna séu tengsl á milli og að hugsanlega sé þessi langi gildistími gjaldeyrishaftanna miðaður við áform Samfylkingarinnar um inngöngu okkar í Evrópusambandið og upptöku evrunnar - jafnvel þó ég sé þeirrar skoðunar og mjög margir að þótt við gengjum í Evrópusambandið gætum við ekki tekið upp evruna 2015. Það er önnur saga. Ég velti því fyrir mér hvort þetta kunni ekki að vera skýringin á því hvernig þetta mál er úr garði gert.

Virðulegi forseti. Já, það fer ekki fram hjá neinum að hraðlestin stefnir til Brussel og þar er Samfylkingin í stýrishúsinu. En hverjum hefði dottið í hug að Vinstri grænir væru kolamokarar í þeirri ferð? Hverjum hefði dottið það í hug fyrir kosningar? Hv. þm. Birgir Ármannsson spyr mig um tengsl þessa máls og umsóknarinnar að ESB. Þau tengsl eru alveg ljós. Það hefur komið fram í máli þingmanna Samfylkingarinnar og náttúrlega hæstv. forsætisráðherra að þau sjá fyrir sér að hægt sé að kjósa um aðildarsamning 2013. Það á sem sagt að láta þjóðina kjósa um gamla Evrópusambandið en blekkja hana um leið því að Evrópusambandið breytist mjög 2014 þegar nýr Lissabon-sáttmáli tekur gildi. Þá tekur allt annað Evrópusamband við, hið Þýskalands-vædda Evrópusamband, hið nýja Evrópusamband. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur í ræðu og riti haft það uppi að eftir að þjóðin verði búin að samþykkja samning í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem ég veit að hún mun ekki gera vegna andstöðu við Evrópusambandið, taki eitt og hálft til tvö ár að taka upp evru. Ártölin passa, árið 2013 hefur verið sett fram í hótunum frá hæstv. forsætisráðherra. Hér er lokadagsetning 31. desember 2015 þannig að það er alveg ljóst að verið er að smíða lagafrumvarp hér á Íslandi varðandi gjaldeyrishöft. Það á að knésetja okkur á þann hátt, líklega pína okkur í Evrópusambandið, að við verðum svo fegin þegar taka eigi upp evru að samningurinn verði samþykktur. Þetta eru ógeðfelld vinnubrögð að mínu mati, sérstaklega í ljósi þess að Ísland er svo langt frá því að uppfylla Maastricht-skilyrðin. Ég held að það sé einhver Evrópusambandsglampi í augum Samfylkingarinnar frekar en að þeir sjái stöðuna eins og hún er.

Hæstv. forseti. Já, ég held að þessi tilgáta hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur passi afskaplega vel við raunveruleikann og það sem við sjáum í þessu máli. Við heyrum líka að talsmenn Samfylkingarinnar koma hver á fætur öðrum og lýsa því yfir að gjaldeyrishöftin séu vissulega slæm, þetta sé allt ómögulegt. 

Virðulegi forseti. Mikið var þetta sönn og góð ræða því að svona er staðan. Um leið og Evrópusambandsandstæðingar hrekja fátækleg rök Samfylkingarinnar og Evrópusinna eru bara fundin upp einhver ný rök sem halda ekki vatni. Það má hæglega kalla þetta blekkingarleik sem við stöndum nú frammi fyrir og ræðum í frumvarpsformi, álíka mikinn blekkingarleik og Samfylkingin beitti þingmenn þegar verið var að ræða sjálfa Evrópusambandsumsóknina. Þá kom samfylkingarþingmaður eftir samfylkingarþingmann fram og sagði að um leið og búið yrði að leggja inn umsókn að Evrópusambandinu mundi birta til í íslensku efnahagslífi og sólin færi að skína. Krónan átti að styrkjast, við áttum jafnvel að fara að sjá glitta í evruhalann og við það eitt að umsóknin færi inn mundi þetta allt saman smella saman. Frú forseti. Síðan hefur ríkt kyrrstaða enda var um fullkomna blekkingu að ræða.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir ágæta ræðu. Yfirleitt er maður ekki svikinn af því að hlusta á ræður hennar. Hún hefur þann kost, sem mjög margir í þinginu mættu hafa, að reyna að hugsa út fyrir boxið þegar hún talar um hlutina. Það er mjög gott. Stundum þarf maður að taka sénsa þegar maður gerir það en oft koma líka mjög góðir hlutir út úr því. Það er til fyrirmyndar að hún skuli nota þessa aðferð. Mig langaði til að fylgja aðeins eftir fyrirspurn eða andsvari hv. þingmanns. Hvernig má það vera að hér er viðskipta- og efnahagsráðherra sem telur heiminum trú um að Ísland geti ekki staðið á eigin fótum hvað varðar sjálfstæðan gjaldmiðil, talar um að krónan sé ónýt og annað slíkt og að taka verði upp evru? Á sama tíma leggur hann fram frumvarp um að festa gjaldeyrishöft í sessi og talar í þriðja lagi um að við þurfum að komast inn í Evrópusambandið til að fá evruna. Ef maður setur þessa þríliðu saman er þingmaðurinn þá þeirrar skoðunar að þetta sífellda tal um að krónan sé ónýt sé til þess ætlað að viðhalda gjaldeyrishöftunum svo að hægt sé að hræða þjóðina inn í Evrópusambandið til að fá evruna?

Virðulegi forseti. Ég þakka hlý orð í minn garð. Sumir þingmenn kalla það að hugsa út fyrir boxið samsæri en það er fallegra að orða það á þennan veg. Ég þakka honum fyrir það hrós. Það er augljóst að þessi þríliða, eins og þingmaðurinn kallar það, er til þess fallin að gera þetta á þennan veg, að skemma sem mest áður en gengið er gullna veginn til Brussel. Ég sagði áðan að það mundi ekki nokkurs staðar þekkjast á byggðu bóli að ráðherra talaði niður sinn eigin gjaldmiðil og legði það svo til að setja á hann gjaldeyrishöft til þess eins að eygja þann möguleika að koma heilli þjóð inn í það ríkjasamband sem Evrópusambandið er. Það er mjög alvarlegt að þetta sé þannig, sérstaklega í ljósi þess að við eigum gnótt auðlinda og það er eftir miklu að slægjast. Ég veit ekki með hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra en kannski er orðið tímabært að lýst verði á hann vantrausti vegna þess að hann talar með þessum hætti. Hver á að standa með þjóð sinni og þeim gæðum sem hún ræður yfir annar en ráðherra í ríkisstjórninni? Hann er einn af tíu ráðherrum og ber mikla ábyrgð. Það er svo einkennilegt að eftir að Samfylkingin kom í ríkisstjórn, ég vil minna á að hún hefur verið fjögur ár í ríkisstjórn þó að hún kannist ekki við að hafa verið nema í tvö ár, þá er þessi ábyrgð til staðar. Þetta er hálfsubbuleg aðferð við að koma okkur inn í Evrópusambandið. En því miður er staðan sú að þráin eftir því að komast þangað inn er svo mikil að meira að segja ráðherra leggur það til að EES-samningurinn sé brotinn með afgerandi hætti með því að hamla frjálsu flæði fjármagns á milli landa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni greinargóð og skýr svör. Mig langar næst að spyrja hana: Nú liggur fyrir að Framsóknarflokkurinn hefur tekið harða afstöðu á móti frumvarpinu sem við ræðum, það kemur greinilega fram í nefndaráliti. Sama er með Sjálfstæðisflokkinn, hann tekur mjög harða afstöðu. Við vitum ekki afstöðu Hreyfingarinnar, þeir eru hvorki í þingsal né á mælendaskrá, þeir eru sennilega ekkert að spá mikið í þetta. Getur hv. þingmaður í örstuttu máli fjallað um hvort Framsóknarflokkurinn sé með einhverjar hugmyndir um það hvað getur tekið við eða hvernig við ættum að koma okkur út úr þessu?

Virðulegi forseti. Stefna Framsóknarflokksins er sú stefna sem Seðlabankinn reyndi í dag, það er uppboðsmarkaður með aflandskrónur. Sú leið reyndist mjög vel. En eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir fjallaði um í ræðu sinni skiptir það greinilega máli hvaðan góðar hugmyndir koma. Ef þær koma frá stjórnarandstöðunni eru þær ekki brúklegar hjá ríkisstjórninni fyrr en ákveðinn fyrningartími er liðinn og þær komnar í nýjan búning sem ríkisstjórnin sníðir sjálf: 20% leið Framsóknarflokksins með skuldaniðurfellingu heimilanna, uppboðsleið með aflandskrónur sem Framsóknarflokkurinn átti. Þingmaðurinn sem ég vísaði í lagði til skattlagningu. Hæstv. fjármálaráðherra er búinn að vera út um allt í öllum vösum, bæði hjá fyrirtækjum og einstaklingum, að finna nýja skattstofna og honum datt ekki í hug að nota það. Uppboðsleiðin er augljóslega sú leið sem við eigum að fara enda kom í ljós í dag að sú leið snarvirkaði.

Frú forseti. Ég er hingað kominn til að gera þá athugasemd við fundarstjórn forseta, að því leyti til að við erum að ræða grundvallarmál, að sá ráðherra sem ber ábyrgð á málinu, hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, hefur ekki setið í salnum síðustu klukkustundirnar í þessari umræðu og ekki heldur hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, sem eru leiðtogar í ríkisstjórninni. Þeir hafa ekki verið viðstaddir þessa umræðu sem er grundvallarumræða um það hvort við ætlum að viðhalda gjaldeyrishöftum hér á landi næstu árin eða ekki. Nú spyr ég frú forseta hvort hún vilji vera svo væn að hafa samband við hæstv. ráðherra og gera þeim grein fyrir því að þeir stjórnarandstæðingar sem eru í salnum - því enginn stjórnarliði er hér - óski eftir því að þeir sem bera ábyrgð á þessu máli, forustumenn ríkisstjórnarflokkanna, komi hingað og verði viðstaddir þessa umræðu.

Forseti getur upplýst að bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra eru í húsi. Forseti mun gera tilraun til að bera þeim þau boð sem þingmaðurinn lagði fram.

Frú forseti. Ég vil fá skýringu á því hvert þessi fundur stefnir. Það hefur ekki verið þingflokksfundur nokkuð lengi og ég veit ekki hvort það er meiningin að hafa kvöldfund. Mér sýnist það á öllu, sérstaklega á klukkunni, en mig langar til að vita hvað tekur við. Ég veit að á þriðjudögum er heimilt að hafa kvöldfundi og ég reikna þá með því að fundur standi til kl. 12. Ég vildi gjarnan fá lýsingu á því hjá hæstv. forseta hver ætlunin sé vegna þess að ekkert hefur verið rætt um það við hinn almenna þingmann og ekkert verið tilkynnt hvernig fundum verði háttað.

Forseti vill upplýsa hv. þingmann um það, eins og fram kom í ræðu hans sjálfs, að heimilt er að halda fund til klukkan 12. Sá forseti sem nú situr í ræðustól veit ekki til þess að fyrirhugað sé að halda fund lengur því að til þess þarf afbrigði og kall til atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Í upphafi máls míns vil ég geta þess að ég sakna hæstvirtra ráðherra við þessa umræðu. Ég hafði jafnvel gert ráð fyrir því að beina til þeirra spurningum og því væri gott að sjá til þeirra. Nú er mér kunnugt um, eins og hæstv. forseti lýsti, að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og hæstv. forsætisráðherra eru í húsinu en gott væri að hafa þá viðstadda umræðuna. Sama á við um hv. formann efnahags- og skattanefndar en stundum er því borið við í umræðum hér í þinginu, þegar kallað er eftir ráðherrum, að mál séu á forræði nefndar - hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og hv. formaður efnahags- og skattanefndar ganga í salinn og þakka ég þeim fyrir að bregðast skjótt við. Ég ætla að lýsa því í upphafi að mér finnst það vera vonbrigði að við skulum nú ræða frumvarp sem felur ekkert annað í sér en að festa gjaldeyrishöft í sessi til ársloka 2015 í stað þess að ræða það hvernig við ætlum að aflétta höftunum og þá mun hraðar en sú áætlun sem Seðlabankinn og efnahags- og viðskiptaráðuneytið hafa sett fram felur í sér. Ég held að það væri miklu betra fyrir okkur að velta því fyrir okkur og nota þann tíma sem þingið hefur til að fjalla um þessi mál til að ræða lausnir sem skila okkur árangri hraðar en áætlun Seðlabanka og efnahags- og viðskiptaráðuneytis reiknar með. Þess í stað er sú leið farin að festa í lög þær hömlur sem nú eru til staðar, reyndar með óljósum áformum um að gengið verði hraðar til verks en sá tímafrestur segir til um sem um er getið í frumvarpinu, en engu að síður er þá verið að festa í sessi höftin frekar en að aflétta þeim. Það finnst mér slæmt, það finnst mér galli og vísa ég til þess sem margir hv. þingmenn hafa áður sagt um galla, ókosti og þau vandamál sem fylgja höftunum. Ég sagði að frumvarpinu fylgi yfirlýsingar um að stefnt sé að því að létta höftunum af í áföngum fyrr en sá tímafrestur sem beinlínis er getið um í lagatextanum gerir ráð fyrir. Í lögunum er reiknað með að höftin séu til staðar til 31. desember 2015 en gefið í skyn að gengið verði hraðar í verkið og gefin fyrirheit um það þó að óljós séu. Ég verð að minna á að þetta höfum við allt saman heyrt áður. Í hvert skipti sem þessi mál hefur borið á góma og í hvert skipti sem einhver tímafrestur hefur verið ræddur í þessu sambandi hefur alltaf verið gefið til kynna af hálfu ríkisstjórnar og raunar Seðlabanka líka að stefnt sé að því að vinna málin hraðar en sá hámarkstímafrestur gerir ráð fyrir, þannig að það sem fylgir þessu frumvarpi er að því leyti bara endurtekið efni. Þegar gjaldeyrishöftunum var upphaflega komið á var reiknað með að þau stæðu í tvö ár ef ég man rétt, það var hámarkstíminn sem nefndur var. En allir sögðu: Auðvitað munum við stefna að því að aflétta þeim miklu fyrr. Svo var fresturinn framlengdur frá 30. nóvember 2010 og fram til 31. ágúst í ár. En þá var líka sagt: Auðvitað ætlum við okkur aflétta þessu miklu hraðar en þessi hámarkstími segir til um. Nú er enn og aftur fresturinn settur rúm fjögur ár fram í tímann, fjögur og hálft ár fram í tímann, og sagt: Jú, jú, þetta er allt í lagi, ekki hafa áhyggjur af þessu, ekki hafa áhyggjur af 2015. Auðvitað ætlum við okkur að aflétta höftunum miklu fyrr. Og því miður hefur reynslan gert mann dálítið tortrygginn að þessu leyti og þegar af þeirri ástæðu, og þó ekki væri út af öðru, hef ég áhyggjur af þessum langa gildistíma, einmitt í ljósi þessarar reynslu, einmitt í ljósi þess að verið er að setja markmið langt fram í tímann og reynslan er sú að sá tímafrestur sem gefinn hefur verið til þessa hefur ekki dugað og fyrirheit um að vinna að afléttingu haftanna fyrr hafa því miður reynst orðin tóm. Ég vildi segja það við þessa umræðu, sérstaklega vegna þess að við hv. þm. Birkir Jón Jónsson áttum nokkur orðaskipti um það hér áðan, að ég átti vissulega þátt í því sem þingmaður að koma gjaldeyrishöftunum á í lok nóvember 2008.  Við litum svo á, ég og flokksfélagar mínir, og hygg ég samstarfsmenn okkar í ríkisstjórn á þeim tíma úr Samfylkingunni, að við værum að bregðast við neyðaraðstæðum. Ég sagði sjálfur ítrekað í þingræðum að um væri að ræða neyðarráðstöfun í erfiðri stöðu. Aðstæður væru fullkomlega afbrigðilegar og það neyddi okkur til að grípa til ráðstafana sem við undir öllum venjulegum kringumstæðum mundum ekki láta okkur til hugar koma að styðja. Ég taldi réttlætanlegt, í ljósi þessara fullkomlega óvenjulegu og afbrigðilegu aðstæðna og þeirrar óvissu sem var uppi, að grípa til tímabundinna ráðstafana að þessu leyti. Auðvitað byggði ég afstöðu mína líka á því að ég taldi að þessar aðgerðir yrðu endurmetnar innan skamms tíma, að um yrði að ræða tímabundið ástand. Þá var ég ekki að hugsa um þau tvö ár sem þá var kveðið á um heldur miklu styttri tíma, kannski einhverja mánuði meðan menn áttuðu sig á stöðunni og óvissan mundi að minnst kosti minnka, að stjórnvöld, þingið og stofnanir ríkisins hefðu tækifæri til að meta stöðuna og bregðast við á yfirvegaðan hátt, þetta var neyðaraðgerð. Ég er ekki í aðstöðu til að fullyrða á þessari stundu að mat mitt og félaga minna í þáverandi stjórnarmeirihluta í nóvember 2008 hafi verið rétt. Ég held það en ég veit það ekki. Kannski munum við aldrei vita vissu okkar í þeim efnum. En hitt veit ég að nú í byrjun sumars 2011, rúmlega tveimur og hálfu ári síðar, erum við í allt annarri stöðu. Aðstæður eru allt aðrar en þegar við vorum í storminum miðjum haustið 2008. Menn geta ekki haldið því fram að enn sé til staðar sama óvissa og var fyrir hendi þegar gjaldeyrishöftunum var komið á. Við höfum miklu gleggri mynd af öllum lykilþáttum sem máli skipta í þessu sambandi en þá. Við erum ekki í miðjum hvirfilbylnum. Við höfum þar að auki fengið reynslu af framkvæmd haftanna og um leið fundið á eigin skinni, upplifað, þau vandamál sem þau hafa í för með sér. Við getum með öðrum orðum sagt að hvort sem það hafi verið rétt eða rangt að koma höftunum á, eins og gert var í nóvember 2008, getum við ekki notað aðstæður sem uppi voru á þeim tíma sem rök fyrir því að taka nú ákvörðun um að viðhalda höftunum. Aðstæður eru einfaldlega aðrar. Það hvort við viðhöldum höftunum hlýtur að vera sjálfstæð ákvörðun, byggð á þessari reynslu og byggð á þeim hugmyndum sem menn hafa um afléttingu þeirra. Ég ætla ekki, hæstv. forseti, að fara mikið út í lýsingu á rökunum fyrir því að aflétta höftunum. Þau trufla eðlilega efnahagsstarfsemi, þau trufla starfsemi fyrirtækja, stofnana, sjóða, einstaklinga. Þau eru að þvælast fyrir okkur að mörgu leyti og eru óhentug og óheppileg þegar horft er til þess hvernig við ætlum að byggja upp íslenskt atvinnulíf, fyrir utan skerðingu á ýmsum frelsisréttindum sem þegar hefur verið gerð grein fyrir í þessum umræðum. Ágreiningurinn er með öðrum orðum ekki um stefnuna heldur um aðferðir og tímasetningar. Í þessari umræðu hefur verið bent á aðrar leiðir en þær sem ríkisstjórn og Seðlabanki hafa lagt fram. Ég bendi á nefndarálit minnihlutahópanna þriggja í efnahags- og skattanefnd. Ég legg mest upp úr áliti flokksfélaga minna, hv. þingmanna Péturs H. Blöndals og Tryggva Þórs Herbertssonar, en ber þó fulla virðingu fyrir góðum hugmyndum og sjónarmiðum hv. þingmanna Lilju Mósesdóttur og Birkis Jóns Jónssonar og tel að þær séu vel umræðuverðar, ég er þeirrar skoðunar. Í stað þess að festa höftin í sessi eins og þau eru, og treysta hinni langvinnu eða seinlegu leið sem mörkuð er í áætlun Seðlabanka og ríkisstjórnar um afléttingu haftanna, tel ég að við ættum að vinna að afléttingu þeirra á öðrum grundvelli sem gerir ráð fyrir að við losnum við þau fyrr, miklu fyrr en nú er talað um. Ég vildi líka, hæstv. forseti, víkja að öðru sem varðar höftin. Það varðar eiginlega grunninn að því að farið er af stað með frumvarp sem felur í sér að efnisreglur, sem nú eru í reglum sem Seðlabankinn setur með staðfestingu efnahags- og viðskiptaráðherra, séu leiddar í lög. Það er einn ókostur að minnsta kosti við að gera það. Það þýðir að svigrúmið til að breyta, væntanlega til þess að rýmka reglurnar eða aflétta einstökum bannreglum eða höftum, er minna, þ.e. það er þyngra í vöfum að létta höftunum af ef þetta er fest í lagatexta en að hafa þetta í reglum Seðlabankans. Þetta er augljós ókostur við að fara þessa leið. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og aðrir á vegum stjórnvalda séu þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt og nauðsynlegt að hafa þessar reglur í lögum frekar en í reglum settum af Seðlabanka, til að styrkja lagagrundvöllinn undir reglunum. Það er hvergi sagt í greinargerð með frumvarpinu og eftir því sem mér skilst hefur það heldur ekki komið fram í störfum efnahags- og skattanefndar en ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra og stjórnvöld almennt hafi áhyggjur af því hvort núverandi fyrirkomulag, þar sem byggt er á því að efnisreglurnar séu í formi reglna frá Seðlabankanum, sé nægilega traust lagastoð, hvort ákveðin sjónarmið, sem snerta þá fyrst og fremst lögmætisregluna, séu uppfyllt með núverandi fyrirkomulagi - hvort það geti til dæmis reynst hæpið í framkvæmd að sækja menn til refsingar á grundvelli núverandi skipunar og hvort þess vegna sé nauðsynlegt að festa viðkomandi ákvæði í lög. Mér þætti vænt um ef hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra gæti komið inn á það því að ég þykist vita að hann hljóti að taka til máls við þessa umræðu. Er ástæða þess að verið er að færa reglur Seðlabankans inn í lagatexta sú að menn hafi áhyggjur af því að núverandi lagagrundvöllur sé ekki nægilega traustur? Það er mjög forvitnilegt að vita það, það er mjög mikilvægt að það komi fram ef um það eru sjónarmið. Ég vildi við þessa umræðu lýsa því sjónarmiði mínu, og tek fram að það er ekki byggt á neinum rannsóknum öðrum en því að ég hef aðeins fylgst með þessum málum og reynt að kynna mér reglurnar eins og þær eru, að ég hef ákveðnar áhyggjur af því að núverandi fyrirkomulag, þ.e. þar sem verulega íþyngjandi reglur eru fyrst og fremst settar fram í reglum Seðlabanka sem staðfestingu hafa hlotið hjá ráðherra, sé tiltölulega veikur grunnur undir reglusetningu af þessu tagi. Ég hef velt því fyrir mér hvort núverandi fyrirkomulag standist ef við horfum til lögmætisreglunnar. Ég hef velt því fyrir mér hvort það standist meðalhóf hvernig þessar reglur eru útfærðar og hvernig þeim er framfylgt. Og maður hlýtur að spyrja sig líka hvort jafnræðisreglan sé virt, sérstaklega þegar horft er til undanþáguákvæðanna þar sem stjórnvöldum er veitt mjög víðtækt umboð til að veita mönnum undanþágu frá stífum bannreglum. Í ljósi þess hljóta að vakna spurningar um hvort jafnræðis sé gætt. Mér finnst mikilvægt að fá þetta fram. Ef það er mat hæstv. ráðherra eða meiri hlutans í hv. efnahags- og skattanefnd að nauðsynlegt sé að styrkja lagastoð núgildandi fyrirkomulags með því að færa reglurnar í lög, í stað þess að hafa þær í stjórnvaldsfyrirmælum, eru það vissulega rök í málinu. Það breytir ekki því að mér finnst höftin slæm og vil losna við þau en fyrir þá sem ætla sér að halda höftunum við hlýtur þetta að skipta máli. Það hlýtur að skipta máli að þetta komi upp í umræðunni. Það hlýtur að skipta máli að þetta sé rætt. Hver svo sem niðurstaðan verður held ég að þetta séu sjónarmið sem við þurfum að halda til haga. Ég hef velt þessu töluvert fyrir mér og ég velti því fyrir mér hvort núverandi fyrirkomulag mundi standast skoðun fyrir dómstólum. Það hefur ekki reynt á það, en væri ég í sporum hæstv. ráðherra og væri ég í sporum þeirra stjórnvalda sem eiga að fylgja þessu eftir mundi ég hafa áhyggjur af því í ljósi þess að dómstólaframkvæmd síðustu ára hefur ótvírætt verið í þá átt að gera stífari kröfur til þess að íþyngjandi reglur hafi skýra lagastoð, að reglur sem eiga að vera forsendur refsinga og annarra viðurlaga hafi skýra lagastoð. Ég verð að játa að í þessum tilvikum finnst mér stoðin harla veik svo að ekki sé meira sagt. Þetta varðar fyrirkomulagið eins og það er í dag. Þetta varðar fyrirkomulagið eins og það hefur verið. En ef við förum aftur að frumvarpinu sem slíku ítreka ég það sjónarmið sem ég lýsti hér í upphafi að mig óar við því að við séum að framlengja gildistíma gjaldeyrishafta svo langt fram í tímann sem raun ber vitni. Við erum að tala um fjögur og hálft ár frá deginum í dag. Í dag eru tvö og hálft ár síðan gjaldeyrishöftunum var komið upphaflega á. Það gera sex ár. Geta menn haldið því fram að sú óvissa, neyðarástand, hinar ófyrirsjáanlegu og afbrigðilegu aðstæður sem voru fyrir hendi á hinum myrku haustdögum 2008, séu fyrir hendi í sex ár? 

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frumvarp sem er talið ein stærstu hagstjórnarmistök í íslenskri hagsögu svo vitnað sé í aðila sem gaf umsögn um frumvarpið. Mig langar af þessu tilefni að lesa upp Maastricht-skilyrðin sem við þurfum að uppfylla til að geta tekið upp evru: 1. Verðbólga í ríkinu má ekki verða meiri en 1,5% hærri en í þeim þremur ESB-löndum sem hafa minnsta verðbólgu. 2. Í eitt ár eiga meðalnafnvextir á langtímabréfum að vera hámark 2% hærri en í þeim þremur ESB-löndum sem hafa lægstu vexti. 3. Viðkomandi land þarf að hafa verið í gengissamstarfi við Evrópu, svokallað ERM, í a.m.k. tvö ár án gengisfellingar. 4. Fjárlagahalli má ekki vera meiri en 3% af vergri landsframleiðslu. 5. Heildarskuldir hins opinbera mega ekki vera meiri en 60% af vergri landsframleiðslu. Segjum sem svo, hv. þm. Birgir Ármannsson, að það sé stefna Samfylkingarinnar að hafa hér gjaldeyrishöft til 2015, sem lagt er til í frumvarpinu, telur þingmaðurinn að Íslendingar eigi einhvern möguleika á að uppfylla Maastricht-skilyrðin til að geta séð til lands í því að taka hér upp evru samþykki þjóðin það í þjóðaratkvæðagreiðslu 2013 að ganga til liðs við sambandið eins og hæstv. forsætisráðherra hefur hótað? Ef ekki er þá um einhvers konar undanþágu að ræða varðandi að taka hér upp evru? Fimmti punturinn, að skuldirnar megi ekki vera hærri en 60% af vergri landsframleiðslu, gefur ákveðin viðvörunarljós eins og allir hinir punktarnir að vísu. Hvað er í gangi ef þetta er einlæg ósk Samfylkingarinnar og málið er skoðað í samhengi, þ.e. þetta frumvarp um gjaldeyrishöftin, Maastricht-skilyrðin og ártalið 2015?

Hæstv. forseti. Við hv. þm. Vigdís Hauksdóttir ræddum fyrr í kvöld um samhengið milli Evrópusambandsmálsins og hins langa gildistíma gjaldeyrishaftanna miðað við þetta frumvarp. Ég ætla ekkert að fara nánar í það, ég held að við séum sammála um að þarna á milli séu einhver tengsl. Ég held ekki að það sé tilviljun að ákveðið er að setja gjaldeyrishöftin svona langt fram í tímann. Það kann að vera í þeirri von að það stemmi við upptöku evrunnar og aðild að Evrópusambandinu þó að ég sé þeirrar skoðunar, eins og fram kom hjá mér áðan, að jafnvel þótt svo færi að Ísland samþykkti að ganga í Evrópusambandið mundi lengri tími líða þangað til evran yrði tekin upp. Ég er ekki viss um að þeir efnahagslegu þættir sem getið er um í Maastricht-skilyrðunum verði uppfylltir. Ég hef reyndar talsverðar áhyggjur af því. Auðvitað eru þau markmið sem lesa má út úr Maastricht-skilmálunum sem slíkum almennt jákvæð. Ef við lítum á Maastricht-skilyrðin er jákvætt fyrir eitt ríki að ná þeim markmiðum einfaldlega vegna þess að þau fela í sér að viðkomandi ríki hefur náð ákveðnum tökum á eigin efnahag og fjármálum. Hvort okkur tekst að uppfylla þessi skilyrði fyrir 2015 leyfi ég mér að efast um þó að við verðum auðvitað að vona það besta út frá efnahagslegum þáttum. Eins og hv. þingmaður kæri ég mig ekki um aðild að Evrópusambandinu og vil ekki að við tökum upp evruna. Hins vegar vona ég að efnahagsleg skilyrði 

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Að sjálfsögðu eru Maastricht-skilyrðin heilbrigðisvottorð hvers ríkis enda ættu Íslendingar að kappkosta að ná þeim sem fyrst því að þá fyrst hefðum við tök á efnahagsmálum okkar og gætum haldið áfram með góðu krónuna okkar. Það hafa sérfræðingar sagt fyrir löngu. En það er langt í land og langt í markmiðin því að efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar bendir ekki beinlínis til að þessi skilyrði náist. Ég staldra enn við ártalið 2015. Þjóðin á að greiða þjóðaratkvæði um hvort ganga eigi í hið gamla Evrópusamband en það hefst nýtt tímabil í skeiði Evrópusambandsins eftir 2014 þegar búið verður að breyta Lissabon-sáttmálanum og Þýskalands-væða Evrópusambandið, eins og fram hefur komið. Telur þingmaðurinn að hugsanlegt sé að við breytingarnar á Lissabon-sáttmálanum verði gefinn afsláttur af Maastricht-skilyrðunum, sem Evrópusambandið hefur ekki gefið hingað til vegna þess að það hefur litið svo á að allar þjóðir þurfi 

Hæstv. forseti. Nú spyr hv. þingmaður mig um hluti sem ég get ekki svarað. Ég hef engar upplýsingar sem gefa mér til kynna að neinn afsláttur verði veittur af Maastricht-skilyrðunum eða á upptöku evrunnar þó að breytingar verði gerðar á stofnsáttmálum Evrópusambandsins eins og hún vék að í máli sínu. Ég hef ekki trú á því. Ef aðrir hv. þingmenn þekkja þau mál betur er ég tilbúinn að hlusta á það en ég hef enga ástæðu til þess að ætla að svo sé. Ég verð að láta það nægja sem svar við þessari spurningu. Hins vegar vildi ég segja það almennt, af því að við hv. þingmaður erum sammála um að Maastricht-skilyrðin sem slík séu jákvæð markmið, að ég og hv. þingmaður getum líka verið sammála um að æskilegt sé að  
            

Frú forseti. Það er meiri friður yfir vötnunum í þessari umræðu en árið 2008 þegar gjaldeyrishöftin voru sett á og nokkuð þung orð féllu þá á milli mín og hv. þingmanns sem er alla jafna frekar óvenjulegt. Þess ber að geta að við vorum að ræða um stórt og umfangsmikið mál. Ég man að Framsóknarflokkurinn var sakaður um ábyrgðarleysi fyrir að vilja ekki styðja upptöku gjaldeyrishafta en það vildi svo til að ég sá í gömlum glósum eftir að hafa setið fund viðskiptanefndar þá nótt að allir helstu sérfræðingar þjóðarinnar í efnahagsmálum, hvort sem um var að ræða frá samtökum launafólks eða atvinnurekenda, voru sammála þeirri afstöðu Framsóknarflokksins að styðja ekki upptöku gjaldeyrishafta. Það er önnur saga. Hv. þingmaður rakti ágætlega áðan það ferli sem fyrrum ríkisstjórnir hafa ætlað sér í afnámi haftanna og öll þessi gildistökuákvæði. Það er í raun og veru óhugnanlegt að sjá gildistökuákvæði núna 31. desember 2015 þar sem síðustu tvö gildistökuákvæði hafa ekki gengið eftir, menn hafa sífellt framlengt, og ég spyr hvort við þurfum ekki að fara að hugsa þessi mál upp á nýtt. Við hv. þm. Pétur Blöndal ræddum það fyrr í umræðunni í dag hvort ekki væru hreinlega efni til þess að málið yrði tekið inn í efnahags- og skattanefnd aftur og sú nefnd, með þá ágætu þekkingu sem þar er innan borðs, tæki málið einfaldlega upp, fundaði með helstu efnahagssérfræðingum þjóðarinnar og legði fram raunverulega tímasetta áætlun um það hvernig við eigum að afnema höftin. Væri það ekki réttara en að fela framkvæmdarvaldinu sí og æ að koma fram með slíkar áætlanir sem hafa engar staðist hingað til?

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir þessi orð hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Ég held að efnahags- og skattanefnd ætti að taka þessi mál aftur til sín að lokinni þessari umræðu til að stöðva framgang þess frumvarps sem hér um ræðir og skipta um kúrs með einhverjum hætti. Ég legg það í hendur hinna ágætu fulltrúa hinna þriggja minni hluta í efnahags- og skattanefnd að fylgja því eftir og treysti jafnframt á það að hv. fulltrúar meiri hlutans í þeirri ágætu nefnd leggi sitt af mörkum til að finna lausnir í því sambandi. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að skipta um kúrs. Ég held að það sé fullkomið óráð að halda áfram með þetta frumvarp með þessum langa gildistíma og þeim víðtæku ákvæðum sem þarna eru inni og framlengja þessi víðtæku höft sem við höfum búið við. Ég held að það sé óráð þannig að ég tek undir það með hv. þingmanni að það er æskilegt að hv. nefnd taki þetta mál til sín til að breyta um kúrs, ekki til þess að gera einhverjar smávægilegar lagfæringar á þessu frumvarpi. Það hafa verið gerðar ákveðnar lagfæringar milli 1. og. 2. umr. en það er engan veginn nóg. Ég ætla svo sem ekki að fara nánar út í það sem við vorum að gera hérna 2008, ég kom inn á það í ræðu minni. Varðandi spurningu hv. þingmanns um þessa gildistíma rifjuðum við náttúrlega upp að, ef ég man rétt, þegar í byrjun október 2008 var um það að ræða að Seðlabankinn gripi til bráðabirgðaráðstafana til að takmarka gjaldeyrisviðskipti. Síðan var frumvarpið samþykkt í lok nóvember og var þá ætlaður tveggja ára hámarksgildistími. Síðan einhvern tímann, sennilega vorið 2009, var gildistíminn færður 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Mig langar að spyrja um álit hans á því hvernig stjórnvöld hafa staðið að afnámi gjaldeyrishafta fram til dagsins í dag, a.m.k. tilraunum til þess. Mig langar að vekja athygli hv. þingmanns á því að í febrúar árið 2009, þ.e. fyrir tveimur og hálfu ári, lagði þingflokkur Framsóknarflokksins fram þingsályktunartillögu um aðgerðir til að afnema gjaldeyrishöftin með sneggri hætti en orðið er. Svo vill til að núna, rúmum tveimur árum síðar, kemur frumvarp frá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem mælir fyrir um að fara þá leið sem Framsóknarflokkurinn lagði til fyrir rúmum tveimur árum. Ég tek undir með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, það virðist þurfa ákveðinn fyrningartíma þangað til hæstv. ríkisstjórn getur nýtt sér nothæfar hugmyndir til að komast út úr þeim erfiðleikum sem blasa 

Hæstv. forseti. Já, það kann að vera að við öll hefðum stundum gott af því að leggja betur við eyrun þegar framsóknarmenn tala  Við erum að tala um tvo hluti, annars vegar getum við rætt það hvort menn tóku réttar ákvarðanir í nóvember 2008 og hins vegar hvort menn hafa staðið sig í stykkinu á þeim tíma sem liðinn er frá því að gjaldeyrishöftin komust á. Ég hef mínar skoðanir á því að þetta hafi gengið allt of hægt og menn hafi ekki nýtt þann tíma nægilega vel sem um hefur verið að ræða. Það skiptir kannski ekki öllu máli í dag, það sem skiptir máli í dag er hvernig við ætlum að haga þessum málum til framtíðar. Þar hygg ég að við hv. þingmaður deilum þeim sjónarmiðum að það sé fullkomið óráð að fara að þeirri tillögu ríkisstjórnarinnar sem felst í þessu frumvarpi.  
            

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir og vil fyrst spyrja hann hvort hann telji það ekki nokkuð lýsandi fyrir ráðaleysi stjórnarandstöðunnar í þeim erfiðu málefnum sem hér eru að það skuli liggja fyrir ekki færri en þrjú álit frá minni hlutanum og sjónarmið allt frá því að gjaldeyrishöft séu góð og skili okkur lægra vaxtastigi og yfir í það að þau séu algjörlega þveröfugt. Hins vegar spyr ég, vegna þess að hv. þingmaður deilir með mér þeirri afstöðu að höftin séu vond og að best væri að vera laus við þau: Hvaða áhrif heldur þingmaðurinn að það mundi hafa á gengi krónunnar ef höftin yrðu afnumin núna? Telur hann að það leiddi til þess að gengi krónunnar lækkaði? Telur hann að það mundi þá lækka mikið og hvaða áhrif almennt telur hann að það mundi hafa á efnahags- og atvinnulífið hér í landinu á allra næstu missirum?

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég taka fram að nú eru þeir þrír stjórnarandstöðuflokkar sem eru hér á þingi, að viðbættum tveimur óháðum þingmönnum, ekki í þeirri stöðu að þeir hafi gert með sér samkomulag um að starfa saman að einu eða neinu. Staða stjórnarandstöðunnar er að þessu leyti mjög ólík stöðu ríkisstjórnar þar sem menn hafa gert stjórnarsáttmála og bundist samtökum um að hrinda tilteknum málefnum í framkvæmd. Stjórnarandstaðan hefur ekkert slíkt samkomulag gert og er að engu leyti bundin af því að starfa saman þó að þannig sé oft. Þó að aðstæður séu oft með þeim hætti að stjórnarandstöðuflokkar eigi samleið þarf engum að koma á óvart að stjórnarandstöðuflokkar hafi ólíka sýn á mismunandi málefni, það þekkir hv. þingmaður eftir langa veru í stjórnarandstöðu. Staðan varðandi þetta mál er að ég hygg að enginn í þessari umræðu og fáir í þjóðfélaginu hafi beinlínis lagt það til að gjaldeyrishöftunum yrði öllum svipt burt í einu vetfangi og fyrirvaralaust. Ég hygg að svo sé ekki, ég held að allir séu að tala um að feta sig þá braut en greinarmunurinn á milli sjónarmiða manna snýst um hvernig og hve hratt. Ég játa að þegar ég horfi á það frumvarp sem hér liggur fyrir hef ég áhyggjur af því að það gerist allt of lítið allt of hægt.

Virðulegur forseti. Ég held að andsvar hv. þingmanns hafi afhjúpað ágætlega að afnám gjaldeyrishafta er eitt af því sem auðvelt er um að tala en örðugra í að komast. Þannig hefur minni hlutinn í hv. efnahags- og skattanefnd enga sameiginlega sýn á viðfangsefnið eða lausnir fram að færa. Hv. þingmaður gengst líka við því og það er ekki nema heiðarlegt af honum. Auðvitað dettur engum í hug að hægt sé að falla frá höftum  Við getum hins vegar deilt um það hvort það muni taka okkur ár, tvö ár,  
            

Hæstv. forseti. Já, við gætum rætt um það hvort hægt væri að taka skrefið á nokkrum mánuðum eða nokkrum árum eins og ég horfi á þetta. Raunar er ekki alveg rétt að halda því fram að þau sjónarmið hafi ekki heyrst í umræðum í þjóðfélaginu að unnt yrði að svipta gjaldeyrishöftunum burt fyrirvaralítið. Þó að það sjónarmið hafi kannski ekki verið hávært hef ég átt samræður við hagfræðinga sem hafa talið að það væri hægt að gera það, það mundi hafa skammvinn áhrif á gengið en það mundi hins vegar leita jafnvægis fljótt aftur þannig að því sjónarmiði sé haldið til haga. Ég tel að við ættum að ræða áætlun um afnám gjaldeyrishaftanna sem væri frekar talið í mánuðum en árum. Fjögur og hálft ár fram í tímann þegar gjaldeyrishöftin hafa þegar verið við lýði í tvö og hálft ár finnst mér allt of langur tími. 

Frú forseti. Það er mjög ánægjulegt að búið skuli vera að draga gluggatjöldin frá vegna þess að hv. formaður efnahags- og skattanefndar var svo svartsýnn og dapur áðan að mér þótti ekki við hæfi annað en að reyna að varpa ljósi í huga hans. Hvað er eiginlega slæmt við að hafa gjaldeyrishöft? Eitt af því versta við þau er það að þau venjast, maður aðlagar sig höftunum.  Það er annað sem gerist; þau versna. Það er einkenni á gjaldeyrishöftum. Þau byrja með einhverju litlu, síðan kemur snillingurinn, borgarinn, og finnur smugur. Hann finnur stórar smugur í tölum sem við, venjulegir borgarar, getum ekki hugsað okkur, það eru svo mörg núll. Til þess að koma í veg fyrir smugurnar eru settar nýjar og stífari reglur. Borgarinn finnur aftur aðrar smugur og enn eru settar stífari reglur  Síðan gerist það að höftin viðhalda sjálfum sér, það er ákveðin sjálfvirkni í því að viðhalda sjálfum sér. Einstaklingar og fyrirtæki eru búin að aðlagast þessu - fólk er yfirleitt dálítið íhaldssamt, þess vegna hefur Sjálfstæðisflokkurinn svona mikið fylgi -  Menn finna alls konar smugur, þeir reyna að svindla svona pínulítið, þeir hafa ekki skilning á þessu: Af hverju má ég ekki eiga gjaldeyri? Menn reyna að finna alls konar smugur og það sem er kannski verst í því er að hér eru túristar, ferðamenn, sem eru jafnvel með tíudollaraseðla og evrur líka. Þeir kaupa þetta og hitt og þá vil ég gjarnan selja þeim þetta og hitt. Þá eignast ég allt í einu gjaldeyri, það er bara þannig. Ég geri ekki ráð fyrir að Seðlabankinn sé með stækkunarglerið og skoði og þess vegna sanka ég að mér gjaldeyri, það er ákveðið siðleysi. Svo búa höftin til nýja hagsmuni. Fyrirtæki fara að aðlagast höftunum og þau fara að skapa verðmæti úr höftunum. Gott dæmi um það er þegar Seðlabankinn gat gert einhvern samning við einhvern banka í útlöndum og fékk allt í einu 15 milljarða hagnað sem bjargaði síðan fjárlögunum, það munaði um þá tölu. Sem sagt, það verða til hagsmunir, menn græða á þessu ljóst og leynt, löglega og ólöglega. Margir hafa það ágætt, það er ágætt að hafa skömmtun og gjaldeyrishöft, þá minnkar samkeppnin. Það þurfa margir að gæta hagsmuna sinna í atvinnulífinu, þeir vilja viðhalda gjaldeyrishöftunum og berjast með oddi og egg gegn öllum breytingum. Það er einhver sem situr núna alveg límdur við sjónvarpsskjáinn og hugsar: Í guðanna bænum, ég ætla að vona að þessi stjórnarandstaða nái nú ekki að stoppa þetta. Ég vil halda þessu áfram helst í 15 eða 20, 30 ár, þegar fyrirtækið mitt er komið yfir þetta. Ég kem inn á það á eftir þegar ég fer að segja smásögurnar, frú forseti. Ég er að byggja upp ákveðnar væntingar  Svo hefta höftin að sjálfsögðu viðskipti. Útlendingar fara náttúrlega ekki að fjárfesta í landi sem ekki hefur meiri trú á gjaldmiðlinum sínum en svo að það þurfi að setja höft á gjaldmiðilinn. Þeir óttast að þó að það sé heimild til þess að flytja aftur út með alls konar kvöðum og skriffinnsku verði hægt að loka því hvenær sem er. Þeir taka bara ekki sénsinn á því að fara að fjárfesta í þessu landi. Íslendingar geta heldur ekki fjárfest erlendis því að það kostar gjaldeyri og þá verður Seðlabankinn að vera mjög nákvæmur, t.d. geta lífeyrissjóðir ekki fjárfest erlendis. Þetta er óskapleg bremsa á frjálsræði fjármagns og gerir það að verkum að öll arðsemi hverfur úr kerfinu. Það hefur verið mjög lítið um fjárfestingar frá útlöndum og líka innan lands. Auðvitað eru margir þættir í því en að hluta til er það út af gjaldeyrishöftunum. Íslendingar þora ekki að binda peningana á Íslandi ef það skyldi nú opnast smásmuga til að koma peningunum út, og þær opnast alltaf öðru hverju. Menn geta t.d. keypt sér bát og siglt honum til Frakklands og selt hann. Hvað gera menn í því? Segjum að einhver Ítali ætli að koma með 20 ferðamenn sem borga fyrir ferðina á Ítalíu í evrum. Síðan kemur vinurinn með hópinn til Íslands og pantar hótel, það er matur þarna og borðað í sjoppunni og einhver Íslendingur borgar allt fyrir þá; á hótelinu, staðgreiðir með krónum og staðgreiðir í sjoppunni og hvar sem er. Alls staðar kemur Íslendingurinn og staðgreiðir með krónum af því að hann fær nefnilega gjaldeyri til Ítalíu. Hvernig ætla menn að koma í veg fyrir það? Hver á að kveða upp úr þar? Hvar er eftirlitið? Það eru margar slíkar smugur sem myndast þarna þar sem menn geta unnið úr þessu. Það skapar siðleysi og er hreinlega lögbrot. Engir, hvorki Íslendingar né útlendingar, vilja fjárfesta. Þeir eru hræddir við að þeir komi ekki peningunum sínum út o.s.frv. Að hér sé verið að lögbinda gjaldeyrishöft er, eins og margir hv. þingmenn hafa komið inn á, ákveðið merki til okkar sjálfra, til útlendinga og allra, um að við ætlum að gefast upp, um að við getum ekki stoppað þetta, að við ætlum bara að gefast upp, að ástandið verði svona áfram. Það sem gerist eftir lögbindinguna, sem er sterkari en þær reglur sem verið hafa í gildi hingað til, er að nú getur Seðlabankinn vísað í lög og menn geta farið að slaka á, slappa af og farið í sumarleyfi og svona, þeir þurfa ekkert að garfa í þessum gjaldeyrishöftum eða reyna að afnema þau. Þau verða áfram í fjögur, fimm ár og menn ætla einhvern tíma með tímanum að gera eitthvað í málunum en auðvitað gera menn ekki neitt. Það er mannlegt eðli. Það brýtur náttúrlega allar reglur EES um frjálst flæði fjármagns og því um líkt en menn treysta á að ákveðin neyðarstaða gefi okkur heimild til þess.

Ekki endalaust

Það er nefnilega spurningin hversu mikla þolinmæði EES og ESA hafa. Lögbindingin mun því að mínu mati lengja þann tíma. Nú ætla ég, frú forseti, að fara að segja sögur. Ég ætla að byrja á að segja frá því þegar ég byrjaði að vinna hjá útvarpinu, Ríkisútvarpi allra landsmanna, 11 eða 12 ára gamall sem sendill. Það var hérna handan við torgið uppi á efstu hæðinni í landssímahúsinu, þar var Ríkisútvarpið á einni hæð, þá lítið og nett. Útvarpsstjórinn átti skrifstofu og fréttamennirnir voru með pínulitla kytru. Ég fór þrisvar á dag upp á Skólavörðustíg með fjöldann allan af eyðublöðum, mig minnir að þau hafi verið fimmriti ef ekki í sexriti. Á þau var vélritað og kalkipappír á milli. Ég fór upp á Skólavörðustíg, og hvað var ég að gera þar? Ég var að sækja um gjaldeyrisleyfi fyrir einstökum hljómplötum. Þar var alltaf mjög löng biðröð og afskaplega skemmtilegt því að menn töluðust við og hittust þarna á hverjum morgni, það var huggulegt. Áður en langt um leið var ég kominn í þann hóp og rabbaði við fólk um gjaldeyrishöftin og allt milli himins og jarðar. Það var sem sagt hlutverk mitt sem sendils að ná í gjaldeyrisleyfi fyrir einstakar hljómplötur. Ég man eftir því þegar frændi minn, sem þá var þingmaður, byggði hús á Hofsvallagötu. Hann þurfti að sækja um gjaldeyrisleyfi fyrir einum pakka af nöglum. Þannig gekk það nú fyrir sig. Það var nóg að gera uppi á Skólavörðustíg og langar biðraðir og alltaf dálítið huggulegt, reyndar ekki kaffi. Fleiri sögur. Ég man að það var aldrei brotist svo inn í hús í Reykjavík, og það voru innbrot þá eins og núna, að ekki væri stolið gjaldeyri. Það kom í fréttunum að 180 þýskum mörkum eða 60 þúsund dollurum hefði verið stolið. Það var alltaf stolið helling af erlendum peningum þegar brotist var inn. Auðvitað áttu menn ekki að segja frá því því að þetta voru svik, menn voru búnir að sanka að sér gjaldeyri og geymdu hann heima hjá sér undir koddanum. Það var heilmikill gjaldeyrir geymdur undir koddanum, það var ekki brotist inn í öll hús.  Síðan þegar ég fluttist til landsins að loknu námi árið 1973 keypti ég allt tilbúið úti; ísskáp, þvottavél og þurrkara og allt heila gúmmulaðið. Ég keypti það í gegnum heildsala á Íslandi sem skaffaði mér það tiltölulega ódýrt, ég þurfti þá ekki að borga virðisaukaskatt í Þýskalandi o.s.frv. Það var mjög hagstætt nema vegna einhverra mistaka fékk ég tvo reikninga og annar var tvöfalt hærri en hinn. Sá sem var tvöfalt hærri hafði verið ætlaður fyrir gjaldeyrisyfirvöld á Íslandi þannig að menn fengu tvöfalt hærri gjaldeyri afgreiddan en þeir þurftu en borguðu svo bara lægri reikninginn. Mismunurinn fór inn á reikning í Sviss.

Siðleysi.

Siðleysi og lögbrot, já vissulega. Svo einhvern tíma þegar ég hóf nám fór ég til útlanda, til Þýskalands. Við námsmennirnir fengum 650 mörk sem yfirfærslu, það var ágætt. Einstaka námsmenn í Þýskalandi bjuggu þó í einbýlishúsum og keyrðu um á Mercedes Benz þó að yfirfærslan væri bara 650 mörk. Maður fór að furða sig á því hvernig stóð á því. Þeir fengu náttúrlega innstæðurnar í Sviss sem pabbarnir áttu. Það var sem sagt mjög margt sem gerðist. Svo ætlaði einn þýskur vinur minn að gifta sig.  Það er margt mjög hlægilegt í þessu, en þetta er ekki fyndið. Kannski er ástæða til þess að hafa gjaldeyrishöftin til að …  Svo man ég eftir því þegar það átti að afnema gjöldin. Bankarnir héldu heilmikla ráðstefnu, það var voða mikið mál og þeir ákváðu að afnema gjöldin á níu mánuðum. Á sama tíma var ég að þvælast í Hong Kong. Ég var nýlentur og þá kemur einhver skóburstari og tjáir mér að skórnir mínir séu ekki nógu fínir og ég ákvað að biðja hann um bursta skóna mína nema að ég átti ekki Hong Kong-dollara. Skóburstarinn hélt ekki að það yrði neitt vandamál, hann skipti bara peningnum. Þessa sögu sagði ég bönkunum á Íslandi, að í Hong Kong væri náungi sem gæti skipt bandarískum dollurum yfir í Hong Kong-dollara eins og ekkert væri. Hann bara náði í auglýsingu í blaðinu og sýndi mér að Hong Kong-dollarinn væru svona margir bandarískir dollarar og svo skipti hann bara, ekki málið. Íslensku bankarnir voru sem sagt í níu mánuði að reyna að uppgötva þessi vísindi. Það sem gerist nefnilega er að þegar komin eru höft er svo óskaplega erfitt að afnema þau, eins og við sjáum núna. Það virðist vera óvinnandi vegur. Ég vil spyrja á síðustu mínútunum mínum: Hvers vegna tókum við upp höft og af hverju höfum við þau? Það er vegna þess að menn eru hræddir. Það er snjóhengja einhvers staðar sem heitir jöklabréf og eru talin vera upp á einhver hundruð milljarða, svo er geysimikið af íslenskum krónum sem treysta ekki núverandi hæstv. ríkisstjórn og langar til að fara til útlanda. Íslendingar sem eiga íslenskar krónur eru logandi hræddir við þessa ríkisstjórn og alla hennar skattáþján, neikvæða ávöxtun, skatta á neikvæða vexti o.s.frv. Ríkisstjórnin óttast þessa sparifjáreigendur af því að hún hefur ekkert gert fyrir þá og hún óttast jöklabréfaeigendur af því að hún hefur ekki talað við þá. Nú vill svo til að jöklabréfaeigendurnir eiga fulltrúa sem sennilega eru ekki nema svona 10 eða 20, ég hugsa að þeir séu ekki mikið fleiri. Ég skil ekki af hverju maður sest ekki bara niður með þessu fólki, býður því í kaffi og segir: Hvernig leysum við þetta vandamál? Þeir hafa líka hag af því að eitthvað gerist einhvern tíma og þeir geta náð í peningana sína, þessar eignir sínar og flutt þær til Ítalíu, Frakklands eða Þýskalands eða hvert sem er. Ég tel að það eigi í fyrsta lagi að spjalla við þessa jöklabréfaeigendur, bara bjóða þeim í kaffi og segja: Hvernig viljið þið hafa þetta, elskurnar? Sjáið þið einhverja lausn á þessu? Og svo eiga menn að setjast niður með fólki sem kann leikjafræði.  Reyndar var útboð Seðlabankans í dag mjög athyglisvert, þar seldist krónan á 30% yfir gengi Seðlabankans, ekki meira. Ég átti von á 40–50%. En það voru ekki nema 32% og ég geri ráð fyrir því að það muni detta út og nálgast gengið mjög fljótlega. Ég lagði það reyndar til árið 2008 en þá gaf víst AGS merki um að þeir leyfðu ekki tvöfalt gengi, sem ég tel vera mjög misráðið. Það sem við þurfum að gera núna, frú forseti, til þess að vera dálítið uppbyggileg og hugsum í lausnum er að finna lausnir. Lausnin getur verið fólgin í mismunandi skattlagningu, lækkandi. Lausnin getur verið fólgin í tvöföldu gengi sem Seðlabankinn er að byrja með. Lausnin gæti verið fólgin í því að ríkissjóður gefi út skuldabréf í erlendri mynt með mjög lágum vöxtum til mjög langs tíma, sem kaupa mætti fyrir krónur á gengi dagsins. Þá flytjum við gengisvandann yfir í tvöfalt gengi á þessu skuldabréfi. Svona getum við hugsað út margar skemmtilegar lausnir og ég legg til, af því að hv. formaður efnahags- og skattanefndar situr hér, að við í nefndinni förum í „brain storming“ eða hugarefli og reynum að finna góða lausn á þessu vandamáli og að við tökum smávegis úr þeirri snjóhengju sem hangir uppi í fjalli, smátt og smátt, og molum hana að innan og svo er allt í einu vandinn búinn. Ég reikna með að það taki þrjá mánuði.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu þar sem hann fór yfir hvernig við festumst smám saman í viðjum haftanna. Aðlögunarhæfni mannskepnunnar er með eindæmum og ef við mundum viðhalda þessu hugsa ég að fólki þætti orðið sjálfsagt árið 2015 að þurfa að framvísa flugfarseðli til að fá gjaldeyri. Það þætti jafnvel orðið eðlilegt líka að leitað væri á fólki þegar það kæmi til landsins til að athuga hvort það væri með peningabúntin inn á sér eða jafnvel að bankareikningar þeirra væru rannsakaðir eða fólk þyrfti að fara í greiðslumat til að fá gjaldeyri áður en það færi út, hver veit? Hv. þingmaður kom hér fram með áhugaverðar hugmyndir í sambandi við það sem við höfum reifað í dag, hvernig við getum aflétt þessum höftum á skemmri tíma. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort sá hræðsluáróður sem mér finnst sumir viðhafa um að ef við afléttum gjaldeyrishöftunum á of skömmum tíma muni þetta og þetta gerast, verðbólgan fara af stað, vextir hækka og fleira, 

Frú forseti. Allar ákvarðanir hafa óvissu í för með sér og margir eru ákvarðanafælnir, þeir eru bara hreinlega hræddir. Það á við í daglegu lífi og í opinberu lífi og það á eins við um ákvarðanir sem menn taka við ríkisstjórnarborðið eða hvar það er. Sumt fólk reynir alltaf að horfa á dökku hliðarnar af því að það býr sig undir það versta. Það horfir sjaldan á jákvæðu hliðarnar af því að menn þurfa ekki að varast þær. Ég hugsa að þegar gjaldeyrishöftunum verði aflétt muni það gerast að Íslendingar sem eru í útlöndum og vilja gjarnan fjárfesta hérna og ferðamenn sem hafa komið hingað, vilji gjarnan kaupa íbúð í Reykjavík eða einhvers staðar úti á landi fyrir slikk ef gengið fer mikið niður. Það mun þýða gjaldeyrisinnstreymi á móti útstreyminu. Þeir sem eru að fara út vilja heldur ekki selja krónurnar sínar fyrir hvað sem er.

Frú forseti. Ég ætla í raun og veru að fara með smá meðsvar vegna þess að ræða hv. þingmanns var með uppbyggilegum hætti. Ég held að við séum öll sammála um og ég held að það sé almennt viðurkennt að gjaldeyrishöft minnka samkeppni, minnka eftirspurn í hagkerfinu og þar af leiðandi fækkar störfum með tilheyrandi atvinnuleysi. Ég held að það hljóti að vera sameiginlegt markmið okkar allra að afnema þessi höft eins fljótt og verða má. Þess vegna erum við á móti því að festa í lög að 31. desember árið 2015 verði mögulega lokadagur haftanna. Ég vil því taka undir með hv. þingmanni að við í efnahags- og skattanefnd tökum þessa umræðu, förum í „brain storming“ eins og hv. þingmaður orðaði það, vegna þess að ég held að það séu einir mikilvægustu hagsmunir þjóðarinnar í dag að við tökum höndum saman og afléttum höftunum eins fljótt og verða má. En auðvitað er það draumur sumra stjórnmálamanna að viðhalda höftunum því 

Frú forseti. Eins og hv. þingmaður sagði var þetta ákveðið meðsvar. Engu að síður hefur íslenskt atvinnulíf verið mjög arðbært allar götur síðustu 20, 30, 40 árin. Sjávarútvegurinn malar gull þrátt fyrir svo gífurleg höft og lagasetningu að venjulegur sjómaður á bát þarf að vera lögfræðingur. Sjávarútvegurinn malar gull, orkuauðlindin er ónýtt og er mjög arðsöm, verulega arðsöm. Þetta er allt í stoppi í dag út af gjaldeyrishöftunum. Ég er nærri viss um að fjárfestingar útlendinga færu á flug ef við mundum gefa núna út ákveðna áætlun um að hætta gjaldeyrishöftunum innan þriggja mánaða og menn hefðu trú á því. Það mundi vega upp á móti snjóhengjunni sem færi út.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir ræðu hans, þakka honum fyrir óbilandi trú á íslenskt þjóðlíf og íslenska þjóð,  Hver er ástæðan fyrir þessu, hv. þm. Pétur H. Blöndal? Hvers vegna er þetta skref ekki tekið af þessari verklausu ríkisstjórn út í vorið og bjartsýnina og eitthvað gert í því að afnema höftin eins og reynt var í dag 

Frú forseti. Þetta er ekki auðveld spurning. Ég held að eitt í þessu sé að menn eru búnir að takast á við mjög þung verkefni. Fyrst var það Seðlabankinn, síðan Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og síðan Evrópusambandið og kjarasamningarnir núna 

Virðulegi forseti. Ég er algjörlega sammála svari hv. þingmanns. Þegar ríkisstjórn hefur misst sjálfstraustið gagnvart þeim verkefnum sem hún stendur frammi fyrir á hún að segja af sér og gera þjóðinni þann greiða að taka flokka sína með. Hér þarf nýja vendi til að sópa, hér er fólk sem er fullt bjartsýni og hefur framtíðarsýn. Við eigum tækifærin, við eigum auðlindirnar en ríkisstjórninni er ekki að takast að höndla þau mál sem fyrir henni liggja. Ég spyr þingmanninn: Ætti ríkisstjórnin ekki að fara sjálfviljug og skila því umboði sem hún hefur?

Frú forseti. Þetta er auðveld spurning og ég ætla bara að svara henni með því að segja: Að sjálfsögðu. Hún á að fara frá, kannski aðallega vegna þeirrar svartsýni og þunglyndis sem hún dreifir út frá sér. Eftir höfðinu dansa limirnir. Hvað á aumingja þjóðin að gera þegar ráðamennirnir eru svona svartsýnir og þora ekki að taka ákvarðanir um hluti eins og t.d. gjaldeyrishöftin? Þeir þora ekki að segja: Þarna er vandamál, tölum við gæjana sem eiga þetta - þá á ég við jöklabréfin - þarna er vandamál, íslensku krónurnar. Aukum traust eigenda jöklabréfa á Íslandi. Um leið og menn eru líka búnir að auka traust innlendra aðila á gjaldmiðilinn og á bankakerfið og allt það og búið er að tala við jöklabréfaeigendurna fara hjólin að snúast. Þá koma erlendar fjárfestingar og Íslendingar koma með peningana sína heim aftur sem þeir eru með í útlöndum 

Virðulegur forseti. Ég verð að þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal og ýmsum öðrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar fyrir þær eindregnu stuðningsyfirlýsingar sem efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar og starf hefur hlotið hér við umræðuna. Það er augljóst af orðum fyrrverandi formanns efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis að hann telur að ríkisstjórn Íslands hafi unnið þannig úr þeim efnahagsþrengingum sem hér riðu yfir að það megi á tiltölulega skömmum tíma, aðeins þremur mánuðum, afnema gjaldeyrishöftin og leysa úr helstu málum sem nú eru uppi. Það er auðvitað mikil yfirlýsing af hálfu hv. þm. Péturs H. Blöndals um þann árangur sem náðst hefur í efnahagsstjórninni. Hv. þingmaður talar um að hér eigi að lögfesta gjaldeyrishöftin. Ég verð að inna hv. þingmann eftir því hvort það hafi ekki raunar þegar verið gert og hvort það hafi ekki verið gert árið 2008 og hvort hann sjálfur eða a.m.k. þingflokkur hans og stjórnmálaflokkur hafi ekki m.a. haft forustu 

Frú forseti. Það var nú ekki bara þannig að hér yrði hrun heldur voru undirstöðuatvinnugreinarnar og allar grunnstoðirnar mjög sterkar eftir 18 ára stjórn Sjálfstæðisflokksins. Ég minni á að skattkerfið var mjög lipurt og fékk sérstaka einkunn hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum fyrir að vera einfalt og skilvirkt. Reyndar er búið að eyðileggja það í millitíðinni eða búið að gera tilraun til þess. 

Virðulegur forseti. Þessi umræða hefur náttúrlega verið með slíkum endemum að óhjákvæmilegt var annað en að skýra út fyrir þeim sem hlusta að þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal var í meiri hluta á Alþingi og bar ábyrgð á stjórn landsins lagði hann sjálfur til lögfestingu gjaldeyrishafta til margra ára og greiddi því atkvæði. Hér er ekki verið að lögfesta gjaldeyrishöft, þau voru lögfest árið 2008. Hér er verið að framlengja gildistíma þeirra laga. Það er síðan mikið fagnaðarefni að eftir þennan tíma undir forustu ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur ríki svo mikil bjartsýni um að við getum unnið okkur endanlega út úr þessu á miklu skemmri tíma en við í stjórninni teljum mögulegt. En ég tel að óábyrgt sé að fullyrða um það á þessu stigi og tel óhjákvæmilegt að við látum reyna á uppboð Seðlabankans og sjáum hversu mikið af snjóhengjunni, 460 milljörðum, vill úr landi. Tilfellið er að þegar 460 milljarða 

Frú forseti. Það er mjög leiðinlegt að verða vitni að svona skotgrafahernaði þar sem menn eru bara með skæting. Ég hef alltaf reynt að vinna með öllum að lausnum, í félagsmálanefnd sérstaklega, og við í efnahags- og skattanefnd höfum líka unnið þannig að menn finni lausnir. Mér var sagt að gjaldeyrishöftin ættu að standa í þrjá mánuði, fram í febrúar, mars 2009. Þá urðu stjórnarskipti, annar flokkurinn, Samfylkingin, tók þátt í þeirri byltingu sem þá var hérna fyrir utan og fór með Vinstri grænum í ríkisstjórn og allt í einu var þetta orðið pikkfast. En það er ekki sama, lögbinding og reglur. Núna er verið að lögbinda þetta, setja nákvæmar reglur í lög og heimildir og annað slíkt þannig að þetta er miklu verra. Þetta hefur þróast nákvæmlega eins og ég lýsti að hefði gerst í gamla daga og það ætti virkilega að hreyfa við mönnum sem ekki vilja sjá gjaldeyrishöft.

Virðulegur forseti. Ég mundi gjarnan vilja spyrja hv. þingmann nánar út í eitt sem hann impraði reyndar aðeins á í prýðisgóðri ræðu sinni en það er spillingin, spillingarhættan sem fylgir svona höftum þegar stjórnvöld, embættismenn og stjórnmálamenn eru komnir með vald til þess að taka ákvörðun um hver fær eftirsótt gæði. Er ekki hætta á því að þegar slík staða er uppi, þegar menn eiga svona mikið undir embættismönnum, að það setji í fyrsta lagi embættismenn og stjórnmálamenn í þá stöðu að verðlauna bandamenn sína, en einnig að það skapi hræðslu? Af því að sá sem á mikið undir því að fá að kaupa gjaldeyri er ekki líklegur til að gagnrýna þau sömu stjórnvöld og taka ákvörðun um hvort hann fær að kaupa gjaldeyri, t.d. Seðlabanki Íslands. Er þetta ekki mikil samfélagsleg hætta?

Frú forseti. Það má vera að í ræðu minni hafi ég ekki undirstrikað það nægilega vel hve mikill skaði getur verið af siðrofi. Ég nefndi reyndar nokkrar smásögur sem gengu allar meira og minna út á spillingu. Brandarinn fólst í þeirri grímulausu spillingu sem fólst í þáverandi kerfi. Ég get nefnt fleira. Það var margfalt gengi, það var ferðamannagjaldeyrir, það var innflutningsgjaldeyrir, það var smábátagjaldeyrir o.s.frv. og gjaldeyririnn sigldi náttúrlega þvers og kruss á milli í spillingu. Svona kerfi býr til spillingu og siðrof. Það er hverri þjóð mjög dýrt. Ég hef reyndar fjallað í erindi um verðmæti heiðarleika fyrir einstaklinga, fyrirtæki og þjóðfélög. Heilu þjóðfélögin geta liðið fyrir það í áratugi ef spilling er í landinu, ég nefni lönd eins og Rússland og önnur slík. 

Virðulegur forseti. Þá er annað atriði sem ég mundi gjarnan vilja fá hv. þingmann til að útskýra. Það sem menn hafa líklega mestar áhyggjur af við afnám haftanna er fall gjaldmiðilsins og innflutt verðbólga sem af því gæti leitt. Verðbólga er slæm en verðbólgan sem slík væri kannski ekki svo gífurlegt áhyggjuefni, dálítið verðbólguskot, ef ekki væri fyrir verðtrygginguna. Menn óttast að ef höftin verða afnumin muni verðbólga rjúka upp, töluvert verðbólguskot komi og það hækki lán heimila og fyrirtækja. Hvernig mundi hv. þingmaður bregðast við slíkri hættu og lina áhyggjur manna af þeim áhrifum?

Frú forseti. Raungengi íslensku krónunnar er í botni, ég tel því mjög ólíklegt að það lækki mikið meira. Það væri mjög óeðlilegt. Þá yrðu eignir, skuldir og laun á Íslandi orðin með þeim lægstu í Evrópu, eru reyndar nú þegar orðin mjög lág. Ég held að þessi dökka mynd um verðbólguskot og gengisfall krónunnar sé ekki endilega líkleg. Ég tel nefnilega meiri líkur á því að krónan mundi styrkjast eftir afnám haftanna. Það hefur oft sýnt sig þegar menn setja höft á eitthvað að þá hækkar verðmæti þess sem menn ætla að reyna að halda niðri. Við skulum ekki vera allt of upptekin af þessu, enda þurfa þær leiðir sem ég hef verið að benda á að vera svo snjallar að þetta sé leikjafræði, menn vinni fram og til baka, alltaf að bregðast við viðbrögðum hins aðilans, sem er snjóhengjan, og þannig nái menn að tempra þessi viðbrögð.

Virðulegur forseti. Við erum að ræða um að innleiða á Íslandi ströngustu gjaldeyrishöft sem sést hafa í vestanverðri Evrópu frá því að austur-þýska alþýðulýðveldið leið undir lok árið 1989. Ég náði að ferðast til Austur-Þýskalands á meðan það ríki var og hét og það var mjög eftirminnileg reynsla að fara í gegnum Berlínarmúrinn. Strax og maður kom þar í gegn blasti við að samfélagið var allt, allt öðruvísi handan við múrinn. Það blasti við í byggingunum, þær voru nánast hvergi hirtar og voru að molna niður. Mjög víða mátti enn sjá kúlna- og sprengjugöt á byggingum eftir seinni heimsstyrjöldina vegna þess að menn höfðu ekki efni á að gera við þær, höfðu ekki nauðsynleg hráefni og fjármagn til að ráðast í aðkallandi viðgerðir á húsnæði. Það sem var þó mest áberandi var að allir virtust vera frekar daprir. Það var munur á fólkinu austan og vestan við múrinn. Austan megin virkuðu allir niðurdregnir og ýmsar ástæður voru fyrir því. Annað sem vakti þó sérstaka athygli mína þegar farið var þarna yfir voru þær reglur sem giltu um erlendan gjaldeyri og gjaldmiðil Austur-Þýskalands. Það mátti nefnilega ekki taka með sér gjaldmiðil landsins, austur-þýsk mörk, inn í Austur-Þýskaland. Ekki mátti taka gjaldmiðil landsins inn í viðkomandi land.  Þarna voru landamæraverðir sem máttu leita á fólki, kanna hvort það væri að fela peninga innan á sér. Og nú er verið, skilst mér, að taka það fyrirkomulag upp á Íslandi líka. Svo þarf nú ekkert að fara út í það að ef einhver Austur-Þjóðverji fékk að ferðast vestur fyrir og vildi skipta dálítilli upphæð, sem hann þurfti náttúrlega að sækja sérstaklega um leyfi fyrir, gat sá hinn sami lent í því að rannsakað væri hvernig hann hefði efni á að kaupa þá peninga. Og nú er meira að segja verið að innleiða þetta á Íslandi líka. Íslenska ríkisstjórnin virðist vera að klára það núna að innleiða gjaldeyrishöft að austur-þýskri fyrirmynd í heild sinni. Hver varð árangurinn af þeim höftum sem stóðu áratugum saman? Hann var ekki góður, ástandið versnaði bara og versnaði. Í fyrsta lagi þurfti, eins og rakið hefur verið hér á undan, stöðugt að stoppa í götin af því að menn vildu auðvitað finna leiðir fram hjá þessu, svo stöðugt var verið að herða eftirlitið. En það dugði ekki til. Gjaldeyrishöftin sem slík dugðu ekki til vegna þess að þau eyðilögðu möguleika ríkisins á að taka þátt í alþjóðaviðskiptum og þar með að skapa þann gjaldeyri sem það þurfti til að taka þátt í þeim viðskiptum. Þetta var nokkurs konar sjálfhelda, sams konar sjálfhelda og verið er að setja Ísland í núna. Svo alvarleg var staða þessara mála í Austur-Þýskalandi að á árunum 1976–1979 reið þar yfir kaffikrísan svokallaða. Austur-Þjóðverjar drekka gríðarlega mikið kaffi, þeir eru líkir Íslendingum að því leytinu til, þeim þykir kaffi gott og það er hefð í Austur-Þýskalandi að þegar menn hittast og setjast niður til að spjalla fá menn sér kaffi. Árið 1976 varð uppskerubrestur í Brasilíu. Það hafði viðrað óheppilega svo að kaffiuppskeran hrundi. Kaffiverð á heimsmarkaði snarhækkaði. Allt í einu stóðu austur-þýsk stjórnvöld frammi fyrir því að þurfa fjórfalt meiri gjaldeyri til að flytja inn það kaffi sem hinir kaffiþyrstu Austur-Þjóðverjar voru vanir að drekka. Og þó að kaffiinnkaupin væru ekki stór hluti af ríkisútgjöldum var svigrúmið ekkert. Þegar þessi töluverða hækkun en smávægilegi hluti af útgjöldum ríkisins varð, þ.e. hækkun á kaffiverði, skapaði það þriggja ára efnahagskrísu í landinu. Menn byrjuðu á að bregðast við með því að takmarka kaffineyslu, banna veitingastöðum að selja kaffi og á opinberum vinnustöðum mátti ekki lengur drekka kaffi. - Það hefði komið sér illa t.d. á þessum opinbera vinnustað ef okkur væri bannað að drekka kaffi, ég tala nú ekki um þegar menn eru látnir tala langt fram á nætur hvað eftir annað. - En það dugði ekki til. Þá var farið að blanda kaffið og búa til nýtt fyrirbæri sem kallað var misch-kaffi þar sem 51% var raunverulegt kaffi, meiri hluti reyndar, þeir pössuðu sig á því að meiri hlutinn væri kaffi, en 49% var uppfyllingarefni, alls konar korn, sykurreyr og drasl. Það þótti alveg afspyrnuvont og Austur-Þjóðverjar voru skapillir venju fremur í þrjú ár vegna þessa. Þetta var rökstutt með því að það væri ekki um annað ræða, þjóðin væri í krísu og allir þyrftu að leggja sitt af mörkum og þótt gjaldeyrishöftin væru ekki skemmtileg þyrfti að viðhalda þeim. Svo var komið á sérstökum verslunum með alvörukaffi og ýmsar vestrænar vörur. En almenningur gat ekki verslað í þeim búðum vegna þess að borga þurfti í annarri mynt en mynt landsins. Þetta er eiginlega það eina sem vantar upp á í kerfi núverandi ríkisstjórnar á Íslandi en það kemur eflaust miðað við hvað þau hafa verið fljót að innleiða austur-þýska kerfið. Það tók töluvert mörg ár fyrir Austur-Þjóðverja að taka upp þessar litlu gjaldeyrisverslanir. Þá máttu erlendir ferðamenn versla þar, menn vildu náttúrlega ná gjaldeyri af þeim, en einnig gátu þeir sem áttu sérstakar ávísanir, austur-þýskar ávísanir sem giltu í slíkum verslunum, farið í þær búðir. Hverjir áttu þær ávísanir? Það voru náttúrlega bara þeir sem tilheyrðu flokknum sem myndaður var af sósíalistum og sósíaldemókrötum, einingarflokkur Austur-Þýskalands. Einungis þeir sem voru í náðinni hjá þeim flokki og embættismenn og stjórnmálamenn komust yfir þær ávísanir. Eins og nærri má geta leiddi þetta til gríðarlegrar spillingar og varð ekki til þess að leysa efnahagsvanda landsins. En þeir reyndu að halda í horfinu og reyndu að auka útflutning til að geta afnumið gjaldeyrishöftin einn daginn. Þá komum við aftur að þeirri sjálfheldu sem ríkisstjórnin er núna að koma Íslandi í. Austur-Þjóðverjar voru metnaðarfullir. Austur-þýskir stjórnmálamenn héldu hvað eftir annað ræður eins og við fáum oft að heyra frá hæstv. ráðherrum, ekki hvað síst hæstv. iðnaðarráðherra, sem kemur aftur og aftur og talar um að hér eigi að fara að byggja upp mikinn iðnað og nýsköpun, sérstaklega í tækni- og þróunargreinum. Þetta varð að meginmarkmiði hjá þeim stjórnvöldum, hljómaði auðvitað vel. Austur-Þjóðverjar ætluðu að verða hátækniþjóð, byggja upp hátækniiðnað en gera það með gjaldeyrishöftum. Austur-Þjóðverjar tóku upp á því nokkrum árum áður en ríkið féll að fara að keppa við Vesturlönd í tölvugeiranum og sérstaklega í framleiðslu á örflögum. Þeir fóru að keppa við fyrirtæki í Japan og Kaliforníu og víðar í að framleiða örflögur. En vandinn við það að ætla að flytja út meira af hátæknivörum, þróa í raun iðnframleiðslu í landinu, var sá að það kostaði svo mikinn gjaldeyri að byggja upp slíka starfsemi. Þeir lögðu því í gríðarlega fjárfestingu en af því að þeir höfðu svo lítinn aðgang að gjaldeyri varð þessi fjárfesting - og þessar örflögur voru auðvitað ekki samkeppnishæfar við þær japönsku og bandarísku - til þess að grafa þá enn dýpra í vanda. Þetta sjáum við gerast á Íslandi núna. Við erum með stjórnvöld sem stýra í gegnum orðræðu, ef svo má segja, notast við fögur fyrirheit í bland við ógnina, hina illu kapítalista sem Austur-Þjóðverjar kölluðu alltaf fasista, það voru í rauninni allir fasistar sem ekki voru hlynntir ógnarstjórn sósíalista og kommúnista. Það var sem sagt blanda af hræðsluáróðri, þessar grýlur. Útgerðin var reyndar ekki mjög stór í Austur-Þýskalandi en hún var dálítil, og eflaust hafa þeir áður en þeir þjóðnýttu útgerðarfyrirtækin talað mjög illa um þá sem áttu þau fyrirtæki. Á hinn bóginn töluðu þeir um möguleika landsins á að verða hátækniland. En fjárfestingin í þeim greinum varð í rauninni það sem setti þá endanlega í þrot og eftir að stjórn kommúnista féll kom í ljós að á árinu 1989, rétt áður en múrinn féll, hafði verið skilað háleynilegri skýrslu um það að ríkið mundi komast í þrot árið 1991. Þá gætu þeir ekki lengur útvegað þann gjaldeyri sem þyrfti til þess að standa straum af afborgunum til útlanda, standa straum af lántökunum sem þeir höfðu þurft að ráðast í til að flytja inn nauðsynlegar vörur. Gjaldeyrishöftin í áratugi sem stöðugt var reynt að bæta - ég gleymdi að nefna að skylda var að skila afgangsgjaldeyri, eins fráleitt og það kann að hljóma. Þegar íþróttamenn eða einhverjir fóru út að keppa fengu þeir að kaupa dálítið af gjaldeyri og ef þeir eyddu honum ekki öllum í mat eða brennivín í útlöndum þurftu þeir að skila afganginum.  Þeir reiknuðu það út sjálfir árið 1989 að 1991 kæmust þeir í þrot. Áratugir af gjaldeyrishöftum, það að hafa notað öll hugsanleg brögð til að komast yfir gjaldeyri, jafnvel frá íþróttamönnum sem voru með klink í vasanum að koma heim úr keppnisferð, dugði ekki til. Þvert á móti gróf það landið í sífellt dýpri og dýpri holu sem á endanum varð ómögulegt að komast upp úr og felldi ríkið. Því miður sjáum við svo margt af þessu vera að gerast á Íslandi núna. Það átti að notast við gjaldeyrishöft sem bráðabirgðaneyðarúrræði. En svo eru menn farnir annars vegar að venjast því og hins vegar sjá þeir að þetta virkar ekki og hver eru viðbrögðin þá? Ekki að snúa við og hætta við þessa nálgun heldur þvert á móti að reyna stöðugt að herða reglurnar og finna gjaldeyri í öllum skúmaskotum, nákvæmlega eins og Austur-Þjóðverjar gerðu með engum árangri. Það hefur verið rakið hér ágætlega, það hafa ýmsir gert, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson, hv. þm. Lilja Mósesdóttir og margir fleiri hafa rakið þær leiðir sem hægt er að notast við til að vinna okkur út úr höftunum. Menn hafa rifjað það upp að þær leiðir sem ríkisstjórnin ætlar loksins að setja af stað núna eru samkvæmt tillögum sem lágu fyrir fyrir rúmum tveimur árum en voru ekki notaðar þá þannig að tvö ár fóru til spillis. Ég ætla ekki að verja miklum tíma í að rekja þetta, það hafa aðrir þingmenn gert ágætlega og sýnt fram á að ýmsar leiðir eru til til þess að létta af gjaldeyrishöftunum og menn þurfa ekki að vera svona uppfullir af ótta eins og ríkisstjórnin virðist vera í þessu efni. Auðvitað er það enginn valkostur að halda áfram með þessum hætti. Hver fjárfestir í landi þar sem svona reglur eru í gildi? Svo er sagt: Já, menn þurfa ekki að hafa áhyggjur af því vegna þess að nýir fjárfestar geta tekið peningana sína út aftur. Þá verða peningarnir merktir sérstaklega, þeir peningar sem komu nýir inn eftir að gjaldeyrishöftin voru sett. Hver ætli trúi því? Hver ætli treysti á það, í landi sem er með jafnfráleitar reglur og jafnmikla óstjórn og Ísland undir þessari ríkisstjórn, að ríkisstjórnin taki ekki upp á því að skella inn enn einu frumvarpinu um gjaldeyrishöft og segi:  Það er ekki hægt að plata fólk endalaust, það er ekki valkostur. Vilji menn fá fjármagn inn í landið er ekki valkostur að viðhalda gjaldeyrishöftum, það fer ekki saman. Svo var nú svo kostulegt, það var svo furðulegt að hlusta á, sérstaklega fulltrúa Samfylkingarinnar og reyndar Vinstri grænna líka, flesta, tala um Icesave sem ástæðu þess að hér kæmi engin fjárfesting inn í landið. Ríkisstjórn sem er með algjörlega galna skattastefnu undir kjörorðinu „You ain't seen nothing yet“ í skattahækkunum og viðheldur ströngustu gjaldeyrishöftum sem sést hafa í vestanverðri Evrópu frá því að austur-þýska alþýðulýðveldið leið undir lok, skilur svo ekkert í því að fjárfesting streymi ekki inn, það hljóti að vera út af embættismannadeilu vegna Icesave. Það er náttúrlega ekki boðlegur málflutningur. Svo bætist annað við núna. Við höfum séð bætast við ný rök í málflutningi fulltrúa Samfylkingarinnar í dag. Þeir óttast að ef gjaldeyrishöftin verða afnumin án þess að við göngum í Evrópusambandið og tökum upp evru getum við aftur lent í því að hingað streymi inn of mikið fjármagn, að vaxtamunur leiði til þess að svo mikill áhugi verði á því að fjárfesta á Íslandi að hingað streymi inn fjármagn og myndi nýja efnahagsbólu,  Af því tilefni tók ég með skýrslu frá vinum ríkisstjórnarinnar í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, það er ekki allt galið sem þeir prenta þar. Skýrslan kom út í febrúar 2010 og fjallar um það hvernig menn geta brugðist við of miklu innstreymi fjármagns. Á síðu sjö er þetta sett upp í mjög einfalda skýringarmynd, frú forseti, þar er sýnt: Ef það gerist að hér byrji að streyma inn fjármagn, eru aðstæður þessar eða þessar. Ef þær eru þessar, já, þá gerum við þetta. Ef þær eru þessar, nei, þá gerum við þetta. Svona er þetta allt útlistað á einni blaðsíðu hvernig menn eigi að bregðast við ef þeir standa allt í einu frammi fyrir alveg gífurlegu innstreymi erlends fjármagns. En þetta er reyndar ekki hægt að gera nema menn séu sjálfstæðir og geti stýrt eigin peningamálastefnu. Sá böggull fylgir skammrifi að menn þurfa að vera sjálfstæðir til þess að geta stýrt málum með þessum hætti. Ég er að hugsa um að gefa hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra eintak af þessari skýrslu til að minnka aðeins kvíða hans fyrir því að hingað fari að streyma inn erlent fjármagn ef gjaldeyrishöftum verður aflétt. Af því að ég á tvær mínútur eftir ætla ég að segja nokkur orð um þessa evruumræðu. Það er alveg ljóst, sama hvað menn ætla sér í gjaldmiðilsmálum, hvort sem það er að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru, taka upp kanadadollar, sænsku krónuna, einhverja aðra mynt eða halda íslensku krónunni, hvað sem menn ætla að gera þarf að byrja á að gera sömu hlutina. Það þarf að byrja á því að renna stoðum undir íslensku krónuna og styrkja hana. Þess vegna er það ófyrirgefanlegt í raun hvernig fulltrúar Samfylkingarinnar sérstaklega og ekki hvað síst hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og meira að segja stundum seðlabankastjóri reyna vísvitandi að eyðileggja möguleika krónunnar, eigin gjaldmiðils, á því að rétta úr kútnum. Í hvert skipti sem þessir menn komast í viðtöl við erlenda fjölmiðla, sérstaklega ef það eru fjölmiðlar sem fjalla um efnahagsmál, er byrjað með ræðuna um að íslenska krónan sé ónýt og hér muni enginn vilja fjárfesta á meðan íslenska krónan er til staðar og hér verði höft um ókomna tíð á meðan sá gjaldmiðill er til staðar. Svo skilja þessir sömu menn ekkert í því að hingað streymi ekki inn nein erlend fjárfesting. Menn verða að byrja á að meta hlutina af skynsemi og tala af skynsemi, sama hvort þeir ætla í Evrópusambandið eða ekki. Þeir verða að byrja á uppbyggingunni hér heima. Jafnvel þó að stefnan sé Evrópusambandið eða dauði - það virðist vera kjörorðið, því miður, hjá þeim ágæta stjórnmálaflokki, Samfylkingunni - þá held ég að skynsamlegra sé fyrir viðkomandi að reyna að bæta stöðuna hér vegna þess að annars er valkosturinn eingöngu efnahagslegur dauði. Ef þeir ætla að eiga möguleika á að komast inn í Evrópusambandið verða þeir að 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir aldeilis ágæta ræðu. Hún var flutt á léttum nótum en um alvarlegt efni, það er oft gott að gera hversdagsleikann bærilegan með því að segja frá hlutunum á léttan hátt. Hv. þingmaður lýsti því nákvæmlega hvað það er hættulegt þegar höft fara að virka. Þetta gerist mjög hægt, við finnum ekki svo mikið fyrir því í smátíma þó að við séum hneppt í höft en smám saman, án þess að við tökum eftir því, alveg eins og froskurinn í kalda vatninu sem er kveikt undir, dregur það okkur til dauða efnahagslega. Hv. þingmaður lýsti ágætlega kaffikreppunni í Austur-Þýskalandi sem geisaði um miðjan áttunda áratuginn. Mig langar til að bæta örlítið við þá sögu vegna þess að þegar gjaldeyrishöftin voru hvað svæsnust á Íslandi voru Íslendingar með það sem var kallað kaffibætir og var bætt út í kaffið hérna þannig að það var boðið upp á þetta misch-kaffi á Íslandi líka. Nú er sagt að það sé snjóhengja, 465 milljarðar. Það var uppboð sem lauk í dag og það kom í ljós að 65 milljarðar vildu út úr landinu á mismunandi verði og Seðlabankinn ætlaði að bjóða út 15 milljarða, tók 13 milljörðum í tilboðum sem þýðir það að 

Frú forseti. Jú, vissulega er þetta mjög alvarlegt mál og það er líka rétt sem hv. þingmaður bendir á, hættan er sú að maður aðlagist aðstæðum. Mannfólkið hefur ótrúlega mikla aðlögunarhæfni og það aðlagast nefnilega jafnvel skelfilegustu aðstæðum. Kannski er það til marks um það að við séum komin hættulega nálægt því að aðlagast aðstæðum að við erum farin að grínast með hlutina því að það er leið til að takast á við óbærilegar aðstæður. Þetta gerðu menn mikið í Austur-Þýskalandi, menn töluðu um pólitík í bröndurum sem þó máttu náttúrlega ekki heyrast opinberlega. Einn þekktasti brandarinn var um Erich Honecker, sem var aðalritari flokksins, og sólina. Erich Honecker vaknaði einn morguninn, leit út um gluggann og bauð sólinni góðan daginn. Og sólin sagði: Góðan dag, kæri Honecker. Honecker fór í vinnuna og í hádeginu leit hann út um gluggann á skrifstofunni og sagði: Komdu sæl, sól. Sólin svaraði að bragði: Sæll, elsku, ástkæri leiðtogi Honecker. Svo er farið að halla af degi og það er að koma kvöld og Honecker röltir heim úr vinnunni og segir: Gott kvöld, sól. Og sólin svarar: Farðu í rass og rófu, Honecker, nú er ég í vestrinu. Þetta er lýsandi fyrir ástandið í Austur-Þýskalandi, ástandið var skelfilegt en menn reyndu að komast í gegnum það með gríninu. Til að svara síðasta hluta andsvars hv. þingmanns held ég einmitt að niðurstaða útboðs Seðlabankans í dag sýni að þrýstingurinn er ekki jafnmikill og menn óttast. Við það bætist að þegar gjaldeyrishöftunum er aflétt sýnir það vonandi að við séum komin með trú á eigin efnahag. Þetta verður svona sjálfrætandi spádómur, þegar menn viðhafa gjaldeyrishöft eru send út skilaboð um að við höfum 

Virðulegi forseti. Ég kann ekki brandarana frá Austur-Þýskalandi eins og hv. þingmaður sagði svo vel frá hérna áðan, en ég get samt sagt smágrínsögu 

Hver gerði þessa könnun?

Könnunin var gerð af opinberum ríkisfjölmiðlum í Norður-Kóreu.  
             Öllu gamni fylgir nokkur alvara. 

Hv. þingmaður, það er ein mínúta í seinna andsvari.

Virðulegur forseti. Því miður erum við farin að sjá sams konar þróun hér á landi. Hvernig stendur á því að niðurstaða Seðlabankans er alltaf sú að hér sé allt á blússandi uppleið, að hagvöxtur verði töluverður og verðbólga fari lækkandi - og Icesave ekkert mál? Það er þvílíkur forði af gjaldeyri til staðar að það er nú lítið mál að takast á við slíka smámuni. Við heyrum þetta líka í málflutningi ríkisstjórnarinnar sem kemur stöðugt fram og segir fólki að hér séu hlutirnir nánast eins og best verður á kosið þegar búið sé að eiga við hina ytri ógn, hina illu kapítalista og drauga fortíðar. Þar fyrir utan sé allt að þróast til betri vegar. Við finnum hér enn eitt dæmið um þessa ískyggilegu þróun sem Ísland er lent í.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir áhugaverða og skemmtilega ræðu sem bar þess merki að þar á bæ eru menn öllum hnútum kunnugir varðandi efnahagssögu austur-þýska alþýðulýðveldisins. Mér fannst það til mikils sóma hvað hv. þingmaður fór yfir alla þá sögu af mikilli þekkingu og hélt ræðu sína af miklum þrótti. 
             Nú er til umfjöllunar á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum þar sem lagt er til að austurríska leiðin svokallaða verði lögfest. Hún gengur út á að vísa brotamönnum út af eigin heimilum, allt gott um það að segja, og ýmislegt bendir til að það frumvarp verði að lögum. Ég held að þetta frumvarp standi hins vegar vel undir þeirri nafngift að vera kallað austur-þýska leið ríkisstjórnarinnar í gjaldeyrismálum. Það þarf ekki annað en að lesa passus úr nefndaráliti meiri hlutans þar sem segir, með leyfi forseta: „Fjármagnshreyfingar milli landa merkja í skilningi frumvarpsins annars vegar yfirfærslu eða flutning á fjármunum sem á sér stað til og frá landinu og hins vegar yfirfærslu og flutning á milli innlendra og erlendra aðila. Er lagt til að þær verði að meginstefnu til bannaðar …“ Það er ótrúlegt að lesa svona texta á Íslandi árið 2011 en ekki upp úr einhverjum gömlum þingskjölum í Austur-Þýskalandi. Frá þessu eru veittar undantekningar sem Seðlabankinn fær og ég vil bera undir hv. þingmann: Verði þetta frumvarp að lögum má þá ekki líta svo á að 

Forseti minnir hv. þingmenn á að gæta að ræðutíma.

Virðulegur forseti. Já, ég held að það sé ekki úr vegi að kalla þetta austur-þýsku leiðina, svo mikil er samsvörunin. Hvað varðar spillingarhættuna held ég að hún sé einmitt gríðarlega mikil, rétt eins og sannaðist þegar þessi leið var prófuð í Austur-Þýskalandi á sínum tíma. Af því að hv. þingmaður nefnir Seðlabankann og það vald sem honum er fært, gerður að ríki í ríkinu, hlýtur maður að velta fyrir sér hvort menn sem eiga eitthvað undir því að fá leyfi til að kaupa gjaldeyri, eiga í einhverjum viðskiptum eða búa jafnvel í útlöndum og þurfa að borga leigu eða hvernig sem það er, séu í aðstöðu til að vera mjög gagnrýnir á Seðlabankann eða stjórnvöld þegar yfirstjórn bankans er í því að fara yfir það hverjir fá gjaldeyri og hverjir ekki. Ég náði ekki alveg að gera eftirlitinu skil í ræðu minni áðan en á því sviði virðast menn ekki ætla að gefa Austur-Þjóðverjum mikið eftir. Austur-Þjóðverjar, eins og ég rakti aðeins í ræðunni, voru reyndar ekki komnir með jafnþróaða tölvutækni og við höfum nú úr að spila á Íslandi svoleiðis að þeir gátu ekki með góðu móti fylgst með því hvað fólk keypti í verslunum. En nú er þessi tækni til staðar og mér skilst að að einhverju leyti sé verið að nýta heimild til að fylgjast með því hvað fólk kaupir í búðum eða borgar með rafrænum kortum. Líklega þurfa menn að fara að aðlaga sig að þessum nýja veruleika, rétt eins og menn reyndu að aðlaga sig að veruleikanum austan tjalds á sínum tíma, með ýmsum brögðum og nota eingöngu reiðufé ef þeir vilja ekki að stóri bróðir horfi yfir öxlina á þeim. Það er náttúrlega hægt að mistúlka ýmislegt sem menn kaupa sér.

Virðulegi forseti. Ég neyðist til að leiðrétta hv. þingmann. Það vill svo til að tengdaforeldrar mínir, frú Guðrún Gísladóttir og Bragi Guðmundsson, ferðuðust til Austur-Þýskalands á sínum tíma og keyptu sér auðvitað gjaldeyri og ferðuðust með hann inn í landið eða skiptu honum þar og versluðu eitthvert smotterí. Síðan þegar þau yfirgáfu landið voru þau spurð af landamæravörðunum hversu mikið þau ættu eftir af austur-þýskum mörkum, ég held að þau hafi heitið það, og þau gáfu það upp en voru leiðrétt af landamæravörðunum vegna þess að það voru njósnarar á hverju strái sem skráðu niður hvaðeina sem gekk á í verslunum og viðskiptum í Austur-Berlín. Við erum samkvæmt austur-þýsku leiðinni sem hér er rædd og ríkisstjórnin leggur til 

Virðulegur forseti. Já, austur-þýska eftirlitinu voru greinilega fá takmörk sett og kannski enn þá eitthvað í mark fyrir íslensk stjórnvöld þó að auðvitað sé rétt að láta þess getið að menn beita ekki og munu ekki beita því ofbeldi sem beitt var í Austur-Þýskalandi. Þegar hv. þingmaður rakti ferðasögu tengdaforeldra sinna rifjaðist upp fyrir mér enn ein samsvörunin vegna þess að hér á landi má ekki mikið tala um ástandið í Evrópu. Ef maður fer til útlanda verður maður í öllum fréttatímum var við efnahagslega krísu, neyðarástand í Evrópu og að menn viti ekki hvernig þetta endi. Hér er ekki mikið talað um það. Í Austur-Þýskalandi voru menn verndaðir fyrir umhverfinu á sambærilegan hátt. Þannig var okkur sagt þegar við fórum yfir landamærin að það mætti ekki taka erlend dagblöð með og sérstaklega lágu ströng viðurlög við því ef menn fóru úr bílnum og skildu erlent dagblað eftir í bílnum þannig að það væri hægt að lesa fyrirsagnir í gegnum bílrúðuna.  
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir þessa næmu lýsingu á gjaldþrotaleið ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Það hefði verið gagn að því fyrir virðulega ráðherra í ríkisstjórninni sem og raunar þá stjórnarþingmenn sem styðja þessa stefnu að hlýða á þær umræður sem hér hafa verið.  Mig langar að spyrja hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson út í þá háskalegu stefnu sem við erum að ræða og felst í því að festa þessi höft endanlega í sessi. Ég þarf ekki einu sinni að rifja það upp hvílík átök það voru haustið 2008 þegar þessi höft voru lögð á. Ekki óraði mann fyrir því að maður ætti vorið 2011 eftir að ræða það hér hvort festa ætti þau enn frekar í sessi og það gagnvart almennum borgurum í landinu, að það væri stefnan. Mig langar að spyrja hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson hvort hann telji aðra leið færa en þá sem hæstv. ríkisstjórn býður upp á. Hvort heldur hv. þingmaður að sé betra að fara þá leið að taka plásturinn bara hratt af, eins og maður gerir gagnvart börnum, eða svona ofurhægt eins og virðist vera leið ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur þegar kemur að höftunum? Sér hv. þingmaður aðra leið en þá gjaldþrota- og haftaleið sem núverandi ríkisstjórn býður upp á?

Virðulegur forseti. Það virðist nánast blasa við að betra sé að fara þessa tiltölulega hröðu leið vegna þess að efnahagslega tjónið af því að viðhalda gjaldeyrishöftunum er svo mikið. Á meðan þau eru til staðar verða ekki til þau verðmæti sem ella gætu orðið. Við nýtum ekki þau tækifæri sem eru til staðar þrátt fyrir allt. Það sem ég hef helst áhyggjur af er að það komi tímabundið verðbólguskot sem hafi áhrif á lán heimila og fyrirtækja þannig að gera þurfi einhverjar ráðstafanir í þeim efnum. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur reyndar ekki áhyggjur af því. Hann bendir á að þrýstingurinn sé ekki eins mikill og menn hafi óttast og því sé ekki ástæða til að hafa af því verulegar áhyggjur. En ef raunin er sú að taka þurfi það með í reikninginn er hægt að gera ráðstafanir í þeim efnum. Niðurstaðan er sem sagt sú að til lengri tíma litið hlýtur að vera hagkvæmara að afnema höftin vegna þess að einungis þannig getum við farið að skapa þau verðmæti sem við þurfum til að standa undir velferð í landinu. Á meðan höftin eru erum við í þessari sjálfheldu. Höftin koma í veg fyrir þá fjárfestingu sem við þurfum á að halda og sá skortur á fjárfestingu leiðir til þess að ríkisstjórnin þarf aftur ár eftir ár að koma með frumvarp um framlengingu hafta sem svo kemur áfram í veg fyrir fjárfestingu. Þetta er keðjuverkun sem við verðum að rjúfa og það verður einungis gert með afnámi hafta.

Frú forseti. Þetta snýst nefnilega um hvaða stefnu menn setja í efnahagsmálum til langs tíma. Á hún að vera eins og maður óttast, að við eigum eftir að líta til þess á næsta ári jafnvel eða þarnæsta að þá komi nýtt frumvarp frá ríkisstjórninni um að enn og aftur þurfi að herða höftin af því að nýjar glufur hafi fundist í þeim, sem snúa þá væntanlega að venjulegu fólki sem er að fara til útlanda. Sem betur fer var hætt við þau undarlegu áform hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að ætlast til þess að menn skiluðu klinkinu í viðskiptabankann. Eða hvert átti að skila klinkinu? Ég gat ekki betur séð en að ég hefði þurft að fara með það í Seðlabankann, panta tíma hjá seðlabankastjóra Má Guðmundssyni og afhenda honum klinkið af því að ekki var gert ráð fyrir því að hægt væri að fara með það í viðskiptabankana. Hvers konar endemisvitleysa er að detta þetta í hug? Þá er ekkert annað í stöðunni en að segja: 

Virðulegur forseti. Ég er algjörlega sammála þessu mati. Vandinn sem við stöndum frammi fyrir er m.a. sá að ríkisstjórnin ber annaðhvort ekki skynbragð á þessa þróun eða líður bara ágætlega í því fyrirkomulagi sem hún hefur komið á vegna þess að hún hugsar ekki lengur um hag almennings. Menn geta lent í svona firringu. Það rifjast upp fyrir mér sagan af austur-þýska embættismanninum sem ók eftir vegi í sveit í norðanverðu Austur-Þýskalandi. Þar ók hann fram hjá fjölskyldu sem var í vegarkantinum að naga rætur og gras sem það var að tína upp. Hann snarstoppaði á stóru rússnesku límmósínunni sinni og sagði: Komið þið með mér! Eruð þið sveltandi? Komið þið með mér heim til mín. Þau þökkuðu vel fyrir og öll fjölskyldan hrúgaðist inn í bílinn og þegar þau lögðu af stað sögðu þau: Þakka þér kærlega fyrir, herra komissar. 

Frú forseti. Ég vil fyrst segja að fundarstjórn hæstv. forseta er yfirleitt prýðileg. Nú verð ég þó að finna að nokkru við hæstv. forseta, í fyrsta lagi óskuðum við eftir því að forvígismenn ríkisstjórnarinnar yrðu við umræðuna. Við erum reyndar nær eingöngu stjórnarandstæðingar hér sem er mjög dapurlegt vegna að við erum að ræða um  Vegna þess að við þurfum að skipuleggja tíma okkar í þingstörfum vil ég líka spyrja hversu langt inn í nóttina hæstv. forseti ætli að halda umræðunni áfram. Ég kveinka mér svo sem ekkert undan því, við erum að ræða mikilvægt mál. Það væri þó gott að fá stjórnarliða með í þá umræðu en ekki ætla ég að kveinka mér undan því að ræða þessi mál ítarlega. Ég held að það sé mjög mikilvægt, frú forseti, að fá svör við þessum spurningum núna 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, ég held að það væri skynsamlegt að fá hingað fleiri hæstv. ráðherra til að taka þátt í þessari mikilvægu umræðu, en ekki síður væri gott að vita hver staðan er varðandi tilhögun umræðunnar. Við í hv. viðskiptanefnd munum hittast klukkan 8.30 og ræða þar mjög athyglisvert mál, málefni Byrs, og það er ekki verra að vera búinn að skoða þau mál aðeins fyrir fundinn. Nú kynni einhver að segja: Af hverju er hv. þingmaður að spyrja að þessu núna þegar klukkan er 20 mínútur yfir 11 en ég vakti nú athygli á því á líklega þarsíðasta þingi að þá voru vökulögin, sem eru frá 1921 ef ég man rétt - 

Forseti vill svara þeim fyrirspurnum sem hafa borist til forseta um fundartíma. Það er áætlað að funda til miðnættis eins og heimild er fyrir. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra situr í salnum.

Virðulegi forseti. Hér fer fram mjög merk umræða og ég tel að það færi mjög vel á því að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra væru hér í salnum og hlustuðu á umræðuna. Hér hefur verið lýst mjög skaðlegum afleiðingum ef það frumvarp sem hér er til umræðu verður að lögum. Það hefur verið sagt frá því í ljósi reynslu annarra þjóða. Svo alvarlegt er þetta mál að í nefndaráliti minni hlutans er sagt að þetta geti verið ein versta efnahagslega aðgerð sem gerð hefur verið á Íslandi um langa hríð 

Virðulegur forseti. Er til of mikils mælst að að minnsta kosti hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra taki þátt í þessari umræðu sem eins og hér hefur komið fram fjallar hugsanlega um einhver stærstu efnahagsmistök í sögu þjóðarinnar? Frú forseti. Þetta er að verða eins og í Sovétinu. Oft sjást hér leiðtogarnir ekki dögum saman og menn fara að reyna að geta í eyðurnar. Nú er slúðrað um það á göngunum að hæstv. forsætisráðherra hafi sent út tilskipun um að það eigi að setja aftur í umræðu stjórnarráðsfrumvarp hæstv. forsætisráðherra, sem væntanlega hefur látið þessi boð út ganga sem einhvers konar ógn við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. En við vitum ekkert hver staðan er. Nú er rúmur hálftími eftir af umræðum. Á morgun eru utandagskrárumræða og eldhúsdagsumræður og svo á þessu að fara að ljúka en hér er allt í fullkomnu uppnámi.

Virðulegi forseti. Ég vil bara byrja á því að hrósa hæstv. og virðulegum forseta fyrir greinargóð svör. Það er alveg til fyrirmyndar og gerist ekki alltaf þegar við spyrjum virðulegan forseta að virðulegur forseti svari. Það gerðist þó áðan og ég vil nota tækifærið og þakka virðulegum forseta fyrir það, þetta er til mikillar fyrirmyndar. Það er enginn vafi í mínum huga að það mundi auðvelda mjög þingstörfin ef virðulegir forsetar mundu alla jafna svara þeim spurningum sem til þeirra er beint. 
             Ég er hér líka með annan hv. þingmann, Ragnheiði Ríkharðsdóttur, sem er 

Virðulegi forseti. Það væri upplýsandi ef hæstv. forseti gæti upplýst okkur um það hvort stjórnarráðsmálið verði á dagskrá á morgun eða hinn daginn. Ég er að fara á fund í allsherjarnefnd klukkan 11.30 í fyrramálið þar sem þetta ágæta mál verður á dagskrá og ég geri ráð fyrir því að ætlun formannsins og Samfylkingarinnar sé að afgreiða það út úr nefndinni, þá gegn vilja Vinstri grænna og einhverra annarra. Ég tek síðan undir það með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa gert athugasemdir við það að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra séu ekki við umræðuna, sérstaklega í ljósi þeirra sjónarmiða að með þessari austur-þýsku leið sé verið að innleiða stærstu efnahagsmistök sögunnar. Það virðist vera orðin viðtekin venja að þegar stór mál eru hér til umfjöllunar, stór stjórnarfrumvörp eins og til dæmis frumvarpið um stjórn fiskveiða, sjáist alltaf 

Frú forseti. Ég verð að upplýsa það að ég er ekki almennilega ánægður með fundarstjórn hæstv. forseta núna. Ég beindi þeirri beiðni til forseta, sem á að vera forseti allra þingmanna hér, að forustumenn ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, sýndu umræðunni þá virðingu að vera við hana. Við erum að tala um eitt stærsta efnahagslega mál sem hefur komið á borð okkar þingmanna á þessu ári, og ætla leiðtogar stjórnarflokkanna bara að sitja hjá? Og ætlar frú forseti ekki að verða við þeirri beiðni minni að þeim verði gert viðvart um að nærveru þeirra sé óskað hér við þessa umræðu? Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því. Af því að menn hældu forsetum þingsins fyrir greinargóð svör vil ég upplýsa að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, sem er í forsætisnefnd þingsins, svarar ætíð fyrirspurnum þingmanna þegar þeim er beint til forseta  
            

Frú forseti. Í huga mér enduróma einhver gömul orð um það frá hæstv. forseta Alþingis, Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, að hún ætlaði að stefna að því að gera Alþingi að fjölskylduvænum 

Virðulegur forseti. Það má nú um þetta segja að „kveldúlfur sé kominn í kerlinguna mína“ þegar stjórnarandstaðan getur ekki lengur haldið uppi málflutningi í ræðustóli fyrir innibyrgðum hlátrasköllum. Ég held að allra hluta vegna sé rétt að láta þessari umræðu um fundarstjórn forseta lokið og snúa sér að þeirri efnisumræðu sem er á dagskrá. Kannski er vert að þingmenn velti því aðeins fyrir sér hvort við viljum vera á þeim stað í umræðunni að færa fram líkingar við einræðisríki og ógnarstjórnir sem setið hafa í þessari álfu og öðrum og kallað óheyrilegar skelfingar yfir þann almenning sem þar hefur búið meðan við erum í því lýðræðislega velferðarríki sem við erum þó svo lánsöm að byggja. Ég held ekki að það sé umræðunni með nokkrum hætti til framdráttar og hvet til þess að við höldum okkur við það að ræða um 

Forseti hafði hugsað sér að hleypa að einum ræðumanni til viðbótar þannig að forseti óskar eftir því að þingmenn komi ekki upp um fundarstjórn forseta umfram það sem farið hefur fram nema brýn ástæða sé til. Forseti hefur hlustað á athugasemdir um fundarstjórn forseta með athygli og ef hv. þingmenn vilja koma að fleiri atriðum núna um fundarstjórn forseta eru þeir beðnir um að gefa sig fram.

Frú forseti. Ég kem hér einmitt upp um fundarstjórn forseta þar sem hæstv. forseti tilkynnti að hún hygðist hleypa að einum ræðumanni til viðbótar. Heimild er til þess að þingfundir standi til miðnættis. Hv. þingmaður hefur 20 mínútur til ræðu, ef mér skjöplast ekki, og síðan mætti gera ráð fyrir andsvörum þannig að ég get ekki séð að það náist innan þessa tímaramma. Þar sem fyrr í dag var gerð athugasemd við fundarstjórn annars hæstv. forseta, hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, sem meinaði hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að fara í andsvar og lauk umræðu, þá held ég að það sé kannski ekki til eftirbreytni, frú forseti. Ég mundi því leggja til að fundi yrði frestað núna.

Forseti hefur hlustað á athugasemdir og ábendingar hv. þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins og þar sem þó nokkrar umræður hafa orðið um fundarstjórn forseta og tímasetningar tel ég rétt að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir fái að geyma ræðu sína þar til málið verður tekið aftur á dagskrá. Umræðu er þá frestað.