Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Félag ísl. atvinnuflugmanna hefur í vor tvívegis boðað til vinnustöðvunar þeirra félagsmanna sinna sem starfa hjá Flugleiðum. Fyrri vinnustöðvunin átti að vera 11. og 12. maí en var aflýst með tæplega sólarhrings fyrirvara og þá jafnharðan boðað til nýrrar stöðvunar til vara dagana 18., 19. og 20. maí. Það er ljóst að slík verkfallsboðun ein sér hefur í för með sér víðtækt og varanlegt tjón í atvinnugrein sem er jafnviðkvæm og flug og ferðamannaþjónusta. Endurteknar verkfallsboðanir fámennra hópa eru til þess fallnar að valda þúsundum ferðamanna erfiðleikum, skerða nauðsynlegar samgöngur eyþjóðar við önnur lönd og ógna atvinnuhagsmunum þeirra starfsmanna er byggja afkomu sína á þjónustu við ferðamann. Af fyrri reynslu er ljóst að stöðvun stærsta hluta farþegaflugsins eða endurteknar hótanir þar um geta valdið því að fjöldi ferðamanna, sem hafa ætlað að ferðast til Íslands á sumri komanda breytir sínum áætlunum. Slíkt ástand leiðir einnig af sér verulega skert traust á áætlunarflugi okkar og stefnir í voða árangri af víðtæku erlendu kynningarstarfi á Íslandi sem ferðamannatandi. Vinnudeila Flugleiða og Félags ísl. atvinnuflugmanna teflir því mun víðtækari hagsmunum í tvísýnu en þeirra sem í deilu eiga, þ. á m. hagsmunum þeirra þúsunda launþega sem með einum eða öðrum hætti vinna við ferðamannaþjónustu hér á landi. Vinnudeila þessi hefur nú um hríð verið í höndum ríkissáttasemjara sem haldið hefur nokkra fundi með deiluaðilum en án árangurs. Í símtali við ríkissáttasemjara í morgun taldi hann mjög ólíklegt og raunar útilokað að samkomulag næðist með deiluaðilum eins og málin standa núna. Það er stefna ríkisstj. að samningar stéttarfélaga séu í öllum meginatriðum innan þess ramma sem AST og VSÍ hafa samið um. Nú er það hins vegar ljóst að kröfur FÍA liggja langt utan þess ramma. Til þess að fyrirbyggja að FÍA geti með verkföllum knúið fram óraunhæfa kröfugerð og til verndar mikilvægum hagsmunum fyrirtækja og starfsmanna á sviði ferðamannaþjónustu er þetta frv. flutt. Flugmenn Flugleiða hafa lagt fram kröfur um verulegar launahækkanir og aðrar kjarabætur er ganga langt umfram það sem að undanförnu hefur verið samið um við aðrar starfsstéttir hér á landi. Flugleiðir hafa samþykkt að bjóða flugmönnum hliðstæðar kjarabætur og felast í hinum almenna samningi ASÍ og VSÍ. Þessu hafa flugmenn hafnað og boðað til verkfalla eins og ég gat um hér áðan. Með slíkum verkföllum er ekki aðeins stefnt í hættu íslenskum flugrekstri, sem hefur átt í verulegum fjárhagserfiðleikum undanfarin ár, heldur einnig afkomu almennrar ferðaþjónustu hér á landi. Það er ljóst að erlendir ferðamenn, sem íhugað hafa ferðir til Íslands á komandi sumri, munu leita á aðrar slóðir ef þeir reka sig á truflanir í flugsamgöngum við landið. Áhrif slíkra truflana ná í reynd ekki aðeins til komandi sumars heldur einnig til hugsanlegra ferða síðari ár. Yfirgnæfandi meiri hluti erlendra ferðamanna, sem koma til Íslands, kemur með flugvélum. Á s. l. ári er talið að um 84% allra erlendra ferðamanna til Íslands hafi komið með flugvélum Flugleiða. Í íslenskum flugrekstri er mikill árstíðamunur sem jafnframt hefur afgerandi áhrif á fjárhagsafkomu flugfélaganna. Þannig er yfirleitt tap á rekstri Flugleiða sjö mánuði ársins. Þetta tap þarf að vinna upp yfir fimm mánuði sumarsins, maí-sept. Allar truflanir í rekstri, sem koma upp á þessum tíma, skerða því möguleika félagsins að halda uppi eðlilegri starfsemi allt árið, þ. á m. að geta haldið í starfi öllu sérþjálfuðu starfsliði sínu yfir vetrartímabilið. Á undanförnum árum hafa verið gífurlegir fjárhagserfiðleikar í Norður-Atlantshafsfluginu, m. a. vegna óheftrar samkeppni u. þ. b. 40 áætlunarflugfélaga og fjölda leiguflugfélaga sem bjóða þjónustu á þeim markaði. Flugleiðir búa hér við lakari kost vegna millilendinganna á Íslandi sem m. a. lengja flugleiðina á milli Lúxemborgar og Bandaríkjanna um ca. 10% borið saman við beint flug samkeppnisfélaganna. Með hliðsjón af þjóðhagslegu mikilvægi þessarar starfsemi hafa stjórnvöld í Lúxemborg og á Íslandi veitt félaginu fjárhagslegan stuðning á undanförnum árum sem m. a. hefur falist í eftirgjöf lendingargjalda Norður-Atlantshafsflugsins í Lúxemborg og Keflavík. Vegna væntanlegrar gildistöku nýrra reglna í Bandaríkjunum um næstu áramót, er fela í sér kvöð um endurnýjun eða breytingu á núverandi flugvélakosti Flugleiða, eru fram undan hjá félaginu mjög fjárfrekar aðgerðir. Ef félagið á enn að geta haldið sínum hlut á Norður-Atlantshafsleiðinni, eða jafnvel aukið hann, ber brýna nauðsyn til að starfsemin geti haldið áfram óskert og farþegar glati ekki tiltrú sinni til íslensks áætlunarflugs. Hjá Flugleiðum eru nú starfandi 118 flugmenn en samtals eru hjá félaginu um 1400 starfsmenn. Flugmenn eru því um 8% starfsmanna sem geta með verkfalli sínu stöðvað allt flug á þess vegum auk þess sem afkoma almennrar ferðaþjónustu er stefnt í hættu. Með tilliti til þess hversu íslenskt þjóðlíf er háð flugsamgöngum geta stjórnvöld ekki látið það afskiptalaust er tiltölulega litlir starfshópar lama slíka starfsemi með verkfalli sem ætlað er að þrýsta á samþykkt krafna er ná langt út fyrir það sem aðrir þegnar landsins hafa þegar samið um. Þetta frv. gerir ráð fyrir því að Hæstiréttur tilnefni þrjá menn í kjaradóm sem skal fyrir 15. júní n. k. ákveða kaup og kjör þeirra félagsmanna FÍA sem starfa hjá Flugleiðum. Þá er enn fremur ákvæði um að lögin öðlist þegar gildi og gildi til 31. des. á þessu ári. Úrskurður kjaradóms skv. 1. gr. gildir til sama tíma nema nýir samningar hafi áður verið gerðir á milli aðila. Hér er því ekki verið að afnema verkfallsrétt heldur fyrst og fremst verið að tryggja að þessari starfsemi verði haldið uppi nú yfir sumarið eða hina svokölluðu sumarvertíð ferðamálanna. Ríkisstj. taldi brýna nauðsyn bera til þess að flytja þetta frv. til þess að ekki komi til verkfalla, sem geta leitt af sér að þúsundir ferðamanna hefðu afpantað miða sína hjá Flugleiðum, en það hefði getað valdið félaginu stórkostlegu tjóni. Og ekki eingöngu félaginu heldur öllum starfsmönnum, þar með töldum meðlimum félags atvinnuflugmanna. Því er þetta frv. flutt. Virðulegi forseti. Samgn. Nd., sem hélt fund um málið, lagði til að þetta frv. yrði samþ. óbreytt að öðru leyti en því að heiti þess yrði breytt. Það heitir því nú skv. afgreiðslu Nd.: Frv. til l. um kjaradóm í vinnudeilu Félags ísl. atvinnuflugmanna og Flugleiða. Eftir því sem ég best veit þá vann samgn. þessarar hv. deildar með n. í Nd. til þess að hraða afgreiðslu málsins en formsins vegna legg ég til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. samgn. Ég treysti því að frv. fái skjóta afgreiðslu því ekki er nema rúmur sólarhringur til verkfallsaðgerða.



Virðulegi forseti. Ég er algerlega andvígur þessu frv. Hérna stóðu fulltrúar stjórnarandstöðunnar í stólum beggja deilda nánast hávaðann úr öllu haustinu og hömruðu á réttmætri kröfu launþega um endurheimt samningsréttar. Samningsréttur er samningsréttur, sama hversu ógeðfelldar manni finnst vera kröfur þeirra aðila sem við samningaborðið sitja. Það er fjarska vinsælt að gagnrýna og jafnvel ráðast á þær atvinnustéttir í landinu sem hvað mest bera úr býtum. En það er nú einu sinni þannig að menn miða sig innbyrðis við aðra í launum oft á tíðum á afskaplega hæpnum grundvelli. Og þó að við alþm. höfum orðið fyrir því áfalli að lenda undir kjaradóm finnst mér það ekki þurfa að leiða til þeirrar hefnigirni að koma öðrum undir slíka óhæfu. Fyrir utan það að ég tel að með því að þessi skikkur komist á, sem ég tel mjög hæpið fordæmi, þá séum við um leið að taka algjörlega ábyrgðina frá báðum samningsaðilum, þannig að eftirleiðis verði þetta í raun og veru alltaf það ástand sem við sitjum uppi með. Kröfugerðin á báða bóga verður vísvitandi fram úr hófi með það fyrir augum að málið fari í kjaradóm. Mér skilst samkvæmt upplýsingum frá ríkissáttasemjara að nú standi málið þannig að fyrir liggi yfirlýsingar frá báðum aðilum um að ekki þýði lengur að semja. Þá skil ég ekki hvers vegna þeir skjóta ekki sjálfir þessu máli sínu í gerð, hvers vegna til þurfi að koma lög, því að öðruvísi verður þeirra deila ekki leyst, nema þá að komi til þeirra verkfalla sem boðuð hafa verið. En verkfallsrétturinn er einmitt sá réttur sem a. m. k. þeir flokkar sem kenna sig við verkalýð hér á landi hafa talið hvað heilagastan, þannig að ég á að sjálfsögðu von á því að þeir lýsi yfir andstöðu sinni við frv.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um atvinnuréttindi vélstjóra fyrir hönd 1. minni hl. samgn. sem þá var. Ég ætla ekki að hafa mörg orð þar um. Það á það sama við um þetta frv. og kom fram í máli mínu um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna. Hér eru gerðar líkar breytingar í þá átt að reyna að fækka þeim undanþágum sem eru hér ríkjandi í þessum atvinnugreinum. Það skal tekið fram að um þetta frv. var nokkuð góð samstaða. Hagsmunaaðilar hafa ekki haft þar uppi mótmæli á sama hátt og hefur verið um skipstjórnarfrv. Þess vegna leggur nefndin til að frv. verði samþykkt með þeim brtt. sem fylgja á þskj. 840. Það eru ekki mikilvægar breytingar en rétt er að þær komi hér fram. Í fyrstu brtt. er lagt til að 3. gr. 2. mgr. orðist svo: „Til starfstíma má einnig telja starfstíma við vélarupptekt um borð í skipi, í vélsmiðju eða í annarri sambærilegri málmiðnaðargrein.“ Þetta er gert til að taka af tvímæli um hvað telst til vinnuþjálfunar, þannig að menn geti aflað sér réttinda til að geta hafið vélstjóranám einmitt með því, þegar þeir hafa sína vinnu við þessi tilteknu verkefni. Önnur brtt. er við 5. gr.: „Á eftir 1. málsl. 3. mgr. komi nýr málsl. er orðist svo: Nemendur vélskóla, sem sigla á undanþágu milli námsára, eiga rétt á endurgreiðslu gjaldsins, haldi þeir áfram námi á næsta námsári, gegn framvísun á vottorði frá viðkomandi skóla þar um.“ Þetta fjallar um það að tekið er gjald fyrir veittar undanþágur, en n. telur rétt að þeir nemar Vélskólans sem sigla á milli skólaára eða til þess að ná sér í tilskilinn siglingartíma til þess að geta haldið áfram í sínu námi fái þetta endurgreitt ef þeir sýna vottorð um að þeir hafi hafið nám næsta haust á eftir. Þriðja brtt. er við 6. gr.: „Aftan við 1. tölul. bætist: til fjölgunar eða fækkunar.“ Þetta er um það að svokölluð mönnunarnefnd getur ákveðið frávik frá ákvæðum laganna um fjölda vélavarða og vélstjóra, eftir því sem tilefni gefst til, þegar verið er að taka tillit til hagræðingarráðstafana, tæknibúnaðar og annars slíks, sem þarf að reyna, þá geta þeir gert þar tillögu um til fjölgunar eða fækkunar. Þetta er sett inn í fullu samráði við Vélstjórafélag Íslands. Ég hef ekki fleiri orð hér um. Um þetta gildir það sama og ég sagði áðan um frv. um atvinnuréttindi skipstjóra. Þetta er í mjög líkum dúr og má segja að sama grg. dugi fyrir þessu eins og hinu frv. Minni hl. n. sem að þessu stendur - við vorum ekki nema þrír, Árni Johnsen var fjarverandi - leggur til að frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Eins og fram kom í framsöguræðu formanns samgn. fylgjast þessi tvö frv. að, þ. e. frv. um atvinnuréttindi vélfræðinga og atvinnuréttindi skipstjórnarmanna. Það skal þó undirstrikað að svo virðist sem miklu meira samkomulag sé um þetta mál innan samtaka vélstjóra en samtaka skipstjórnarmanna. Þó eiga þessi mál að okkar áliti að fylgjast að. Þess vegna töldum við í minni hl. samgn. eðlilegt að eins færi um þetta mál, að því yrði frestað á sama máta og við lögðum til að frv. um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna yrði vísað frá deildinni með rökstuddri dagskrá. Við munum því sitja hjá við afgreiðslu þessa máls.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til l. um fjarskipti og brtt. sem flutt er á þskj. 913. Frv. var sent til umsagnar flugráðs, flugmálastjórnar, Háskóla Íslands, Verslunarráðs, Félags símvirkja, símsmiða og línumanna hjá Pósti og síma og er leitast við í brtt. að taka mið af þeim ábendingum sem þar komu fram. Brtt. miðar einkum að því að rýmka um einkarétt Pósts og síma til fjarskipta í vissum og afmörkuðum tilvikum og miðað er að strangari kröfum til verklags Pósts og síma varðandi prófun notendabúnaðar. Eins og fram kemur í nál. eru atvinnuréttindamál mjög viðkvæm varðandi þessa lagasetningu og er nauðsynlegt við setningu reglugerðar skv. 3. gr. frv. að tryggð verði starfsréttindi þeirra manna sem nú hafa með höndum uppsetningu notendabúnaðar. Efasemdir komu fram um það fyrirkomulag að tegundarprófanir notendabúnaðar væri í höndum Póst- og símamálastofnunar, en stofnunin hefur sjálf sölu notendabúnaðar með höndum. Nefndin leggur þó ekki til að þessi mál verði lögð í hendur sjálfstæðrar stofnunar, stofnuð verði sjálfstæð stofnun um þessi mál, en telur nauðsynlegt að starfsreglur og tímamörk Pósts og síma varðandi þessar prófanir séu skýrt afmarkaðar í reglugerð. Nefndarmenn voru sammála utan einn þeirra um að Póst- og símamálastofnun hafi áfram til sölu notendabúnað og varahluti. Einn nm., Kolbrún Jónsdóttir, hefur fyrirvara á um þetta atriði og flytur brtt. við nál. á þskj. 943. Að öðru leyti var n. sammála um að mæla með samþykkt frv. með þeim brtt. sem fram koma á þskj. 913 og um aðrar greinar þess ætla ég ekki að hafa lengra mál en vísa til framsögu samgrh. fyrir frv. við 1. umr. málsins.



Virðulegi forseti. Hér er til umr. frv. til laga um fjarskipti. Í athugasemdum við lagafrv. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Höfuðbreyting á frv. fjarskiptanefndarinnar frá núgildandi löggjöf er fólgin í því að fella niður einkarétt ríkisins, þ. e. Póst- og símamálastofnunarinnar, til að flytja inn og versla með notendabúnað vegna fjarskipta. Hann er samkvæmt 3. gr. í frv. nefndarinnar afnuminn. Póst- og símamálastofnunin má þó að sjálfsögðu flytja inn og versla með notendabúnað í samkeppni við þá aðila sem vilja sinna þeim viðskiptum. Hins vegar verður samkvæmt ákvæðum frv. hver innflytjandi notendabúnaðar, sem tengja á við kerfi ríkisins, að tryggja sér yfirlýsingu Póst- og símamálastofnunarinnar um að hver og ein tegund notendabúnaðar eða hluti hans uppfylli þær kröfur sem gilda um notendabúnað á hverjum tíma.“ Þrátt fyrir þessa rýmkun á einokun Póst- og símamálastofnunarinnar er samt sem áður um óeðlileg forréttindi stofnunarinnar að ræða sem felast í því að eftir sem áður er Póst- og símamálastofnuninni einnig falið að löggilda hér á landi þann búnað sem nota má til tengingar við dreifikerfi Pósts og síma. Það getur ekki samræmst eðlilegri samkeppnisaðstöðu að annar samkeppnisaðilinn veiti leyfi til sölu á sama varningi og hann flytur inn og setur sjálfur. Þessi sjónarmið komu fram í flestöllum umsögnum sem n. bárust. Ég ætla að vitna hér í eina þeirra um þetta tiltekna efni frá Verslunarráði Íslands, en þar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir að einkaréttur ríkisins til sölu á notendabúnaði sé afnuminn. Þar með yrðu tekin upp viðskipti með þessar vörur í frjálsri samkeppni sem leiða mundi af sér fjölbreyttara framboð og lægra verð. En í þessari grein er Pósti og síma þó jafnframt gert skylt að hafa ætíð til sölu allan almennan notendabúnað í samkeppni við einkaaðila. Enn fremur er Pósti og síma ætlað það hlutverk að gefa út viðurkenningar á þeim búnaði sem einkaaðilar flytja inn eða framleiða. Með þessu gefst Pósti og síma kostur á upplýsingum með góðum fyrirvara um allar nýjungar sem samkeppnisveitendur ætla að setja á markaðinn og getur brugðist við samkvæmt því.“ Í athugasemdum Póst- og símamálastofnunar við fyrrgreinda umsögn segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Sala notendabúnaðar hjá Pósti og síma hefur ekki verið veigamikill þáttur í starfseminni og leggur stofnunin því ekki höfuðáherslu á að halda þessari starfsemi áfram.“ Það er sem sagt ekki stofnunin sem leggur á það megináherslu að halda þessari sölu áfram á notendabúnaði. Því legg ég til að ákvæði 5. mgr. falli út úr 3. gr. laganna með brtt. á þskj. 943 og orðist mgr. svo: „Póst- og símamálastofnunin skal ekki annast sölu á almennum notendabúnaði.“



Virðulegi forseti. Ekki er ástæða til þess að hafa mörg orð um þessa afgreiðslu samgn. Ed., enda er frsm. búinn að skýra sjónarmið n. Mér finnst ástæða til þess að vekja athygli á því að við afgreiðslu n. náðist sá árangur að n. varð í meginatriðum sammála. Ég hygg, eins og reyndar kom hér fram við fyrri umr., að menn hefðu út af fyrir sig kosið að geta gengið lengra í frjálsræðisátt, en þetta er þó tvímælalaust mikill áfangi. Ef þær ábendingar, sem koma fram í grg. með till. n., verða virtar væri hægt að sníða af ýmsa agnúa og þá sérstaklega þá sem eru uppi í samskiptum milli þeirra starfshópa sem vinna við verkefni Pósts og síma og eins hinna sem hafa réttindi til að sinna þessum störfum eftir að þær breytingar koma í framkvæmd sem frv. gerir ráð fyrir. Vegna tillöguflutnings hv. þm. Kolbrúnar Jónsdóttur er eðlilegt að benda á að ef Pósti og síma væri bannað að versla með notendabúnað gæti orðið þröngt fyrir dyrum hjá einhverjum þeim aðilum sem eiga þau tæki sem Póstur og sími hefur flutt inn og hefur nú umboð fyrir því ef Póstur og sími má ekki versla með notendabúnað gæti hann að sjálfsögðu ekki staðið skil á nauðsynlegum varahlutum í þann margbreytilega búnað sem hann hefur flutt inn um langa tíð og verið einn um. Þetta er í rauninni síðasta málið sem samgn. Ed. hefur unnið, en hún á væntanlega eftir að leggja fyrir hv. deild fleiri afgreiðslur. Mér finnst því full ástæða til þess að færa nm. í samgn. sérstakar þakkir fyrir störf þeirra núna á úthallandi þingi. Menn heyra gjarnan raddir um það að slælegt skipulag sé á störfum Alþingis og þess ekki gætt svo sem vera bæri að koma málum þar áfram. Þannig er með mál samgn. að þau bárust flest rétt fyrir páska og stutt er síðan þau komu úr umsögnum, sum hver. Það er athyglisvert hversu mikið hefur verið unnið í þeirri n. núna á þessu þingi. Ég gerði það til gamans að telja saman fundafjölda í þeirri gjörðabók sem við höfum fært okkar fundargerðir í en hún nær allt aftur til ársins 1958. Við samanburð á milli ára kemur í ljós að á þessu tímabili hafa fyrir utan árið í ár flest verið haldnir 16 fundir. Aðeins þrisvar sinnum áður hafa fundirnir komist yfir einn tug. Það er líka athyglisvert í þessu sambandi að nefndarfólkið sem á sæti í samgn. Ed. er nákvæmlega það sama og skipar sjútvn. þeirrar sömu deildar en þar hafa fundir verið æðimiklir í vetur, líklega komnir yfir 40. Fundir í þessum tveimur n. verða því eitthvað mjög nálægt því að vera 70 talsins. Þetta fólk hefur unnið í öðrum n., sumt af því á líka sæti í landbn. sem einnig er æðidrjúg með fundarhöld á þessum vetri. Það leiðir af sjálfu sér að svona störf geta ekki gengið áfram nema með mikilli og góðri samvinnu og vert er að benda á að í nefndum Ed. á ekki sæti nema einn maður frá hverjum stjórnarandstöðuflokkanna. Og ég vil undirstrika það að þeir þrír stjórnarandstöðuþingmenn, sem hafa unnið í samgn. Ed., hafa sýnt mikla stundvísi við störf n. því að mikið álag er á þeim í öðrum n. Einn nm. á heimili suður í Keflavík og hefur orðið að leggja á sig aukaferðir hingað í bæinn vegna þessara starfa. Það má vel vera að samgn. fái sína dóma um það að hafa ekki lokið þessum málum fyrr, en ég fullyrði að ef ekki hefði verið jafnvel unnið og jafngóður andi til starfa í n. og raun ber vitni hefðu þessi mál ekki gengið áfram. Mér fannst ástæða til að geta þessa hér því að ekki er síður eðlilegt að draga það fram sem vel er gert og raunar stórvel gert eins og hér er raun á þegar menn verða vitni að þeirri umræðu, sem jafnan gerir nokkuð vart við sig, að slælega sé unnið að störfum á Alþingi.



Virðulegi forseti. Það er allerfitt að koma upp í þennan ræðustól eftir þá hólræðu sem form. samgn. hefur flutt um okkur samstarfsmenn sína. Það er allt að því eins og við séum hálfgerð ofurmenni í þessum n. og ég kvíði hálfpartinn fyrir því þegar raunverulegi aflakóngurinn í deildinni kemur og fer að þakka okkur fyrir störfin, þ. e. form. sjútvn., ef það á að vera í svipuðum stíl og hv. þm. Egil Jónsson talar til okkar nm. sinna. En það skal haft í huga að sjálfsagt er það rétt að við erum hver öðrum betri í n. en þetta lið hefði ekki áorkað jafnmiklu og það hefur gert ef það hefði ekki haft jafngóðan forustumann, haft jafngóðan mann til að halda um stýrisvölinn og hv. þm. Egill Jónsson. Það hefur hann gert með miklum sóma og sýnt okkur liðlegheit og sanngirni í hvívetna. Um þetta mál sem hér er til umr. hefur orðið næstum því algert samkomulag í samgn. Eins og kom fram í ræðu frsm. var þetta frv. undirbúið af nefnd sem mun hafa tekið til starfa 1981. Í þeirri nefnd áttu m. a. sæti tveir af þm. þessarar hv. deildar, þeir Eiður Guðnason og Helgi Seljan. Upphaflegt starf deildarinnar byrjar því þegar við undirbúning frv. Þó að þeir ágætu menn hafi verið í nefndinni finnst mér að þetta frv. beri að sumu leyti þess merki að ekki hafi unnist nægur tími eða verið nógu góð starfsaðstaða við að undirbúa frv. Það eru vissir þættir í frv. sem ég held að hefði þurft að skoða betur og séu kannske að sumu leyti tímaskekkja. Eins og sá þáttur sem við tökum fram í nál., þ. e. um. þann rétt Póst- og símamálastofnunar að sjá um tegundarprófanir þeirra fjarskiptatækja sem flutt eru til landsins, þ. e. að staðfesta það hvaða tæki megi nota og selja á þessum vettvangi. Í umr. í n. kom fram að þetta þýðir að Póst- og símamálastofnunin fær aðstöðu til þess að fara yfir pappíra, sjá við hverja þeir aðilar hafa viðskipti sem þessari verslun sinna. Og um leið er Póstur og sími að vissu leyti samkeppnisaðili við þessa aðila. Við tökum það fram að nauðsynlegt sé að setja Pósti og síma dálítið þröngan eða ákveðnari ramma en gert er í lögunum um þessa starfsemi sína. Ég er þeirrar skoðunar að æskilegt væri að aðskilja þennan þátt frá starfsemi Pósts og síma. Til þess að svo mætti vera hefði þurft að semja nýtt lagafrv. um þann þátt. Ég tel að það þurfi þó nokkuð mikinn tíma og sérfræðiundirbúning til þess að ákvarða það á hvern veg sú tegundarprófun færi fram ef hún færi ekki fram hjá nýrri stofnun eða hvort þá ætti að breyta Póst- og símamálastofnuninni frá því að vera viðskiptastofnun eins og að vissu leyti er lagt til í till. Kolbrúnar Jónsdóttur. Annar þáttur, sem kom mikið fram í n. og var útskýrður fyrir okkur af forustumönnum símastarfsmanna, var að nokkur hluti þeirra starfsmanna er raunverulega réttindalaus, hefur ekki nein réttindi fyrir nám sitt um leið og sú starfsemi fellur niður hjá símanum að annast uppsetningu símtækja innan veggja húsa. Fram kemur í grg. að við leggjum til að réttindi þessara manna verði tryggð með reglugerð sem getið er um í frv. Varðandi tegundarprófanir tel ég að allmikil nauðsyn sé á því að sett verði á fót stofnun sem geti tekið að sér þetta hlutverk og einnig það hlutverk að fylgjast með tæknirekstri Pósts og síma. Ég hef verið gagnrýninn á þau vinnubrögð sem Póstur og sími hefur haft uppi undanfarið í sambandi við lagningu sjálfvirks síma um landið. Ég hef talið - eða það má segja að það sé kannske frekar tilfinning þess manns sem ekki hefur fullkomna tækniþekkingu á þeim hlutum - að það hafi hlotið að eiga sér stað einhver mistök í sambandi við tækniuppbyggingu. Hér er um stóra hluta af landinu að ræða en ég verð mest var við það gagnvart Vesturlandi. Þar er búið að koma á sjálfvirkum síma, en hann er í mörgum tilfellum jafnvel óvirkari en sá handvirki sími sem við höfðum áður. Ég tel að þarna hafi átt sér stað ansi mikil mistök og framkvæmd hinnar svokölluðu fimm ára áætlunar Póst- og símamálastofnunarinnar um uppbyggingu sjálfvirks síma sé að miklum hluta til framkvæmd á yfirborðinu. Komið er inn sjálfvirkum síma til notandans en notandinn getur ekki nema að mjög takmörkuðu leyti notfært sér þá þjónustu sem þessi tækni getur boðið upp á ef hún er fullkomlega virk. Nú eru til stofnanir sem opinberar stofnanir geta leitað til um það að kanna þann rekstur sem þær hafa með höndum. Það er ábyggilega mjög heppilegt fyrir hverja stofnun að geta leitað til slíkrar stofnunar og látið kanna hvort allir hlutir eru í því standi sem æskilegast er þannig að gagnrýni og skoðun eigi sér stað annars staðar frá en frá stofnuninni sjálfri. Hin svokallaða sjálfsgagnrýni dugar oft á tíðum ansi skammt. Í sambandi við till. hv. þm. Kolbrúnar Jónsdóttur er ég á því að það þurfi einhvern frest til að setja á það bann að Póst- og símamálastofnunin annist sölu á almennum notendabúnaði. Aftur á móti hefði verið eðlilegra að fella aðeins niður þá setningu í 3. gr. þar sem sagt er: „Póst- og símamálastofnunin skal ætíð hafa til sölu allan almennan notendabúnað.“ Ef það hefði verið fellt niður hefði stofnuninni ekki verið skylt að gera það en hún hefði getað haldið áfram að sinna þeim viðskiptavinum sem hún hefur annast þjónustu við á undanförnum árum.



Virðulegi forseti. Formaður n., hv. þm. Egill Jónsson, taldi að þetta væri tvímælalaust mikill áfangi. Ég er honum ekki sammála. Ég held að þetta sé stutt skref í áttina til frjálsræðis í þessum efnum. Hann taldi enn fremur að það yrði þröngt fyrir dyrum hjá þeim sem eiga þau tæki sem Póstur og sími hefur haft til sölu um langa tíð og verið einir um. Ég vil benda honum eindregið á að í athugasemd frá Pósti og síma er tekið fram að íslenskir stórkaupmenn hafi umboð fyrir nær allan notendabúnað sem stofnunin hefur selt. Þetta er því ómerkt. Ef kaupmenn sjá sér færi á að veita þjónustu og fá gjald fyrir sölu er engin hætta á því að þeir sinni ekki þeirri þörf. En ég tek undir það að tegundarprófun í sjálfstæðri óháðri stofnun er leið sem æskileg væri til þess að eðlilegri viðskiptahættir séu viðhafðir. En á meðan svo er ekki er ófært að sama stofnunin fari bæði með sölu búnaðar og tegundarprófun.



Virðulegi forseti. Hér hafa menn látið mikil hrósyrði falla um nefndarstörf. Ég vildi að hægt væri að tala þannig um allar n. þessarar hv. deildar. Því miður er það ekki hægt því að í sumum eru slælega rekin tryppin að mínu mati og gengur illa að ná málum fram til afgreiðslu En ekki dreg ég það í efa að þeir samgnm. hafi unnið vel og skynsamlega að þessu máli. En þar sem ég átti sæti í þeirri nefnd, sem þetta frv. samdi á sínum tíma og endurskoðaði gildandi fjarskiptalög, tel ég ástæðu til að segja nokkur orð. Í upphafi get ég sagt að ég get tekið undir og stutt þær brtt. sem hv. samgn. hefur hér lagt fram. En ég vil leggja áherslu á það sem segir í athugasemdum með frv. frá þeirri nefnd sem það samdi, með leyfi forseta: „Að lokum skal ítreka það álit nefndarinnar að sú endurskoðun fjarskipfalaga sem hún vann að er ekki lokamark heldur aðeins áfangi á lengri leið. Örar framfarir krefjast þess að þessi mál séu í sífelldri endurskoðun.“ Ég hefði raunar ekki talið fráleitt að aftan við þetta frv. kæmi ákvæði til bráðabirgða um að frv. gilti aðeins í tvö ár eða þrjú þannig að tryggt væri að haldið yrði áfram að endurskoða þessi lög. Ég er sannfærður um að þess er þörf vegna þess að breytingar og framfarir á þessu sviði eru svo örar að þeirri vinnu verður að halda áfram. Ég held þó að tvímælalaust sé þetta frv. til bóta frá því sem var. Menn geta deilt um það til hversu mikilla bóta það sé, en tvímælalaust er það til bóta og sömuleiðis þær till. sem samgn. hefur gert. Varðandi þá brtt. sem hér liggur fyrir, um að Póst- og símamálastofnuninni verði bannað að versla með fjarskiptatæki, finnst mér hún nánast út í hött. Ég sé enga ástæðu til þess að Póstur og sími geti ekki verslað með þessi tæki eins og sú stofnun hefur gert hér eftir sem hin að til. Ég mun ekki styðja þá till. Ég get tekið undir ákaflega margt af því sem hv. 4. þm. Vesturl. sagði áðan um tegundarprófanir. Það er álitamál hvort ekki ætti að setja Póst- og símamálastofnuninni þarna nokkru strangari skilyrði. Ég get alveg tekið undir það. Hins vegar var þetta mjög ítarlega rætt í þeirri nefnd sem samdi frv. Nm. voru á því að ekki væri ástæða til að setja upp nýja ríkisstofnun til að annast þessar prófanir. Það var eiginlega það sem óx einna helst í augum. En síðan hefur verið á það bent t. d. að þessi mál gætu verið ágætlega komin hjá Raunvísindastofnun Háskólans þar sem fer fram kennsla í þessum fræðum m. a. Mér finnst að það hljóti að koma til athugunar síðar meir vegna þess að að þessum málum hefur ekki verið staðið á þann hátt sem skyldi hjá Pósti og síma, því miður. Þess eru dæmi að tekið hefur óeðlilega langan tíma, eða upp undir ár, að fá fram álit stofnunarinnar á tækjum sem óskað hefur verið eftir leyfi til innflutnings á. Þess munu m. a. dæmi að í einu slíku tilviki var sótt um leyfi til að flytja inn símveljara. Þegar leyfið kom loksins frá Pósti og síma eftir dúk og disk, ár eða þar um bil, var búið að taka þennan veljara af markaðnum vegna þess að hann var orðinn úreltur. Þess vegna held ég að þau ákvæði sem hér eru sett um þetta séu til bóta en mættu e. t. v. vera strangari. Þó skal ég ekki gera neinn ágreining um það. Nú höfum við kannske ekki sömu aðstöðu og stórþjóðir til að prófa svona búnað og láta fara fram á honum ítarlegar athuganir. En í ákaflega mörgum tilvikum er hægt að fara eftir þeim niðurstöðum sem fengist hafa annars staðar, t. d. á Norðurlöndum. Það er nærtækt að vitna hér til annars konar tegundarprófunar, þ. e. á bílum, sem gerðar eru erlendis en við gerum ekki hér. Ég held sem sagt að þetta mál, eins og það nú liggur fyrir, sé spor í rétta átt, en legg áherslu á að það er aðeins skref og endurskoðun þessara mála þarf að halda áfram og aðlaga þessa löggjöf þeim veruleika sem við búum við hverju sinni. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að hafa um þetta fleiri orð. Hér er um að ræða skref í rétta átt og þess vegna mun ég veita málinu stuðning.