Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) : Áður en gengið er til dagskrár mun hv. 16. þm. Reykv. Guðmundur Hallvarðsson undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni eins og honum ber að gera samkvæmt þingsköpum, en hv. þm. hafði ekki aðstöðu til þess að gera það á 1. fundi.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) : Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hefur nú undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er hann boðinn velkominn til starfa.

Geir H. Haarde : Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að óska eftir því að kjöri í fastanefndir í sameinuðu Alþingi verði frestað og leitað verði afbrigða fyrir slíkri frestun.

Ólafur Ragnar Grímsson : Virðulegi forseti. Það hefur verið rætt um það milli flokkanna að kjör í fastanefndir fari ekki fram í dag. Ég vil hins vegar láta það koma fram hér að þeirri afstöðu hefur verið lýst af hálfu Alþb. að við teljum eðlilegt að kjör í nefndir geti farið fram eftir því sem þörf er á meðan þetta þing stendur og á fundi sínum í dag gerði þingflokkur Alþb. þá samþykkt að óska eftir því strax að á morgun, í síðasta lagi á fimmtudag, fari fram kjör í utanrmn. Í gær var einn af mikilvægustu fundum viðræðna milli Evrópubandalagsins og EFTA. Það hafa borist fréttir af þessum fundi sem nokkuð eru misvísandi. Í viðtali við hæstv. utanrrh. í Dagblaðinu í dag greinir hann frá því að samkomulag hafi náðst í fjölmörgum efnisatriðum á þessum viðræðufundi. Samkvæmt lögum á utanrmn. að vera formlegur ráðgefandi vettvangur fyrir ríkisstjórn á sviði utanríkismála. Það er þess vegna fullkomlega óeðlilegt að meðan svo mikilvægir samningar standa yfir og lykilfundir utanríkisráðherra EFTA - ríkjanna og Evrópubandalagsins eru að ráða til lykta mikilvægum þáttum þessara samninga, þá sé utanrmn. Alþingis ekki starfandi. Alþb. hefur þess vegna ákveðið að óska eftir því að á morgun, eða í síðasta lagi á fimmtudag, verði utanrmn. kjörin hér í sameinuðu þingi þannig að þessi lögbundni, formlegi vettvangur þingsins til samráðs við ríkisstjórnina verði til strax. Í öðru lagi höfum við ákveðið að óska eftir því við hæstv. forseta að um leið og utanrrh. kemur til landsins flytji hann þinginu hér úr ræðustól greinargerð eða lýsingu á því sem fram fór á utanríkisráðherrafundi Evrópubandalagsins og EFTA og í kjölfar þeirrar ræðu fari fram hér almenn umræða um viðræðurnar og samningana svo að þingið geti strax og utanrrh. kemur til landsins haft tækifæri til þess að ræða við hann um þær yfirlýsingar sem hann hefur verið að gefa utan þings um þessar samningaviðræður og aðrir utanríkisráðherrar sem sátu þennan fund hafa verið að gefa. Það er óeðlilegt að þingið fái ekki skýrslu um svo mikilvægt mál strax og utanrrh. kemur til landsins í ljósi þeirra yfirlýsinga sem hann hefur gefið utan þings um fundinn í gær.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) : Það fer þá fram atkvæðagreiðsla samkvæmt þeirri ósk sem hv. 8. þm. Reykv. bar hér fram um að afbrigði yrðu veitt um frestun á nefndakjöri.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Virðulegi forseti. Vegna þeirra tilmæla sem fram komu í máli hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar mun ég að sjálfsögðu koma á framfæri við utanrrh. þeim óskum sem þar komu fram. Ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir því að þinginu verði gerð grein fyrir því sem til tíðinda hefur dregið í þessum samningaviðræðum svo skjótt sem verða má og með þeim hætti sem heppilegastur er.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) : Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs og fer þá fram atkvæðagreiðsla um að kosningu til fastanefnda verði frestað, en til þess að svo megi verða þarf að leita afbrigða eins og áður hefur komið fram skv. 69. gr. þingskapa. 

Þetta stenst ekki samkvæmt lögum um utanríkismálanefnd.

Svavar Gestsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi hefði ég nú talið eðlilegt að hæstv. forseti hefði greint frá viðhorfum sínum til þeirrar beiðni sem kom fram frá hv. 8. þm. Reykn. hér áðan þannig að það komi fram hvort hæstv. forseti er reiðubúinn til að kanna það mál sérstaklega sem hv. þm. nefndi. Í annan stað tel ég eðlilegt að atkvæðagreiðsla um þennan lið fari fram í tvennu lagi þannig að sérstaklega verði greidd atkvæði um utanrmn. Þar getur aðeins verið um mjög skamman og tímabundinn frest að ræða, til morguns eða hins dagsins í mesta lagi, og ég vil jafnframt fara fram á það af minni hálfu að um þann lið fari fram nafnakall þegar að atkvæðagreiðslu kemur.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) : Vegna orða hv. 9. þm. Reykv. vill forseti geta þess að hann sjálfur hefur komið að máli við forseta og óskað eftir því að það færu hér fram utandagskrárumræður á næstunni, að vísu ekki um þetta mál, en það hefur hins vegar komið fram hjá hv. þingmönnum Kvennalista ósk um slíka utandagskrárumræðu og forseti er að sjálfsögðu tilbúinn að taka slík mál öll til athugunar. Það eru nú ekki nema örfáar mínútur, má segja, síðan forseti Sþ. hefur verið kjörinn svo að hann þarf að fá tíma til að ræða við forseta deilda og formenn þingflokka um tilhögun þingstarfa hér á næstu dögum svo að ég bið hv. þm. að hafa biðlund á meðan þessi mál verða skoðuð.

Geir H. Haarde (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ósk mín um frestun á kjöri í fastanefndir var ótiltekin, þ.e. það var óskað frests í óákveðinn tíma fyrir kjöri í allar þessar hefðbundnu fastanefndir eins og ég hygg að hafi oft komið fyrir hér á árum áður. Sú tillaga stendur að sjálfsögðu óbreytt. Hitt er annað mál að að mínum dómi er sjálfsagt að taka til athugunar hvort kjósa eigi fyrr í eina ákveðna nefnd en hinar ef um það næst samkomulag milli þingflokkanna. En ég tel rétt að bera þessi afbrigði upp í einu lagi eins og óskað hefur verið eftir af minni hálfu.

Ólafur Ragnar Grímsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Sú er sérstaða utanrmn. í hópi þeirra nefnda sem hér á að kjósa að utanrmn. er heils árs nefnd og hún hefur samkvæmt lögum sérstakar skyldur til þess að vera ríkisstjórn til ráðuneytis í mikilvægum málum og ríkisstjórnin hefur sérstakar skyldur að hafa samráð við utanrmn. um meðferð utanríkismála. Það er þess vegna fullkomlega óeðlilegt að kjöri í utanrmn. sé frestað um langan tíma þegar ljóst er að í gangi eru einhverjar mikilvægustu viðræður á sviði utanríkismála sem Íslendingar hafa staðið í um langt árabil. Þær samræður flokkanna um að fresta kjöri annarra nefnda byggðust á því hvort hér kæmu fram á þinginu frumvörp eða þingsályktunartillögur sem hugsanlega þyrfti að vísa til þeirra nefnda. Hitt er hins vegar nú þegar orðið ljóst að utanrmn. hefur fengið upp í hendur mjög mikilvægt verkefni. Þær yfirlýsingar t.d. sem hæstv. utanrrh. gefur í viðtali við DV í dag eru þess eðlis að það er óhjákvæmilegt að það fari bæði fram umræður hér á Alþingi strax og ráðherrann er kominn til landsins og eins fari fram á vettvangi utanrmn. trúnaðarviðræður við ráðherrann um samningafund utanríkisráðherra Evrópubandalagsins og EFTA í gær. Ég ítreka þess vegna ósk mína um það sem þingflokkur Alþb. samþykkti að gera að tillögu sinni hér við þingið að utanrmn. yrði kjörin annaðhvort á morgun eða á fimmtudag og flokkarnir ættu að vera reiðubúnir til þess að kjósa í nefndina strax. Ég tel að það geti ekki verið háð því hvort samkomulag náist milli þingflokkanna eins og hv. þm. Geir Haarde orðaði það hér áðan. Það getur ekki verið háð samkomulagi þingflokka hvort hér á að kjósa utanrmn. eða ekki. Það er beinlínis skylda að sú nefnd sé starfandi. Hins vegar finnst mér eðlilegt að forseti fái tíma til þess að ræða málið við forustumenn flokkanna og aðra embættismenn þingsins en tel nauðsynlegt, eins og hv. þm. Svavar Gestsson benti hér á, að það verði í atkvæðagreiðslu gerður greinarmunur annars vegar á utanrmn., sem þá verði frestað kjöri í um skamma hríð, og hins vegar kjöri á öðrum nefndum í Sþ.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) : Forseti vill nú benda á það að samkvæmt þingsköpum ber að kjósa í fastanefndir þingsins á 2. fundi og þess vegna er einungis verið að leita þessara afbrigða að það er ekki þar með sagt að það eigi að fresta þessu til lengri tíma. Það má alveg eins tala um að það sé verið að fresta kosningu í fastanefndir til lengri eða skemmri tíma. Ég bið hv. þm. að hafa það í huga. Það er einungis verið að uppfylla skyldur þingskapa með þessari frestun og leita þessara afbrigða í dag.

Páll Pétursson (um þingsköp) : Frú forseti. Þegar samkomulag var gert á milli formanna þingflokka og formanna flokka, þá var gerður fyrirvari um það að svo gæti farið að hér þyrfti að ræða utan dagskrár Evrópskt efnahagssvæði og Evrópumálin. Það var engin athugasemd gerð við það og ég áskildi okkur rétt til að taka það mál upp þó að við reyndum að stilla öðrum umræðum, meginpólitískum umræðum í hóf þangað til í framhaldi af stefnuræðu forsrh. Ég tel með tilliti til þess sem er að gerast og hefur gerst nú á síðustu dægrum eðlilegt að fresta ekki lengi kjöri í utanrmn. Ég held að það sé óeðlilegt að þingið sé án utanrmn. í marga daga. Ég tel hins vegar eðlilegt, og staðfesti það sem hér hefur komið fram, að ekki sé gengið til kosninga í aðrar fastanefndir þingsins að svo komnu máli fyrr en ljóst er hvort á þeim þurfi að halda, hvort þær hafi verk að vinna. Þess vegna legg ég til að við veitum afbrigði fyrir fresti á kosningu um sinn í nefndirnar, en með því fororði að á næsta fundi í Sþ. verði gengið til kosninga í utanrmn. Þetta legg ég til ráðs, frú forseti, að við stöndum að frestun núna samkvæmt þingsköpum, en forseti beiti sér fyrir kjöri í utanrmn. þegar á næsta fundi.

Guðrún Helgadóttir (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Vegna þeirra fjölmörgu nýrra hv. þm. sem hér hafa nú tekið sæti þykir mér rétt að ítreka það sem kom hér fram hjá hv. 1. þm. Norðurl. v., en í 15. gr. þingskapalaga segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á 2. fundi sameinaðs Alþingis skulu kosnar þessar fastanefndir`` og síðan eru þær taldar upp og hirði ég ekki að gera það hér, en síðan segir um utanrmn.: ,,Til utanríkismálanefndar skal vísa utanríkismálum. Utanríkismálanefnd starfar einnig milli þinga og er ríkisstjórninni til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál enda skal ríkisstjórnin ávallt bera undir hana slík mál jafnt milli þinga sem á þingtíma.`` Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nefndarmenn eru bundnir þagnarskyldu um þá vitneskju sem þeir fá í nefndinni ef formaður eða ráðherra kveður svo á.`` Ég vil ítreka það að hv. utanrmn. hefur þá sérstöðu hér í þinginu að hún er ráðgefandi afl fyrir ríkisstjórnina og hana ber að kjósa á 2. fundi Sþ. Ég tel þess vegna að þinginu sé beinlínis óheimilt að fresta lengur en í hæsta lagi til morguns eða til næsta fundar í Sþ. kosningu hv. utanrmn. Ég tel hins vegar að við gætum leitað afbrigða og frestað kosningu annarra nefnda, en mér sýnist að það sé í meira lagi hæpið að draga kosningu utanrmn. lengur en til næsta fundar.

Geir H. Haarde (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Rétt til áréttingar og skýringar vil ég taka það fram að á sameiginlegum fundum sem haldnir hafa verið á vegum formanna flokka og þingflokka hefur ekki verið minnst sérstaklega á það að taka utanrmn. út úr þeirri frestun sem rætt hefur verið um. Það er nýtt og kemur hér fram í fyrsta sinn í dag. Það er hins vegar ekki þar með sagt að það sé óeðlilegt að gera það. Tillaga mín um frestun er til lengri eða skemmri tíma eftir atvikum og það má vel vera að það sé skynsamlegt að flýta kjöri í þessa tilteknu nefnd miðað við hinar. Hins vegar tel ég óhjákvæmilegt að afbrigðin séu afgreidd í einu lagi og það komi ekki til greina að skipta þeim upp í annars vegar það sem fresta á til lengri tíma og hins vegar til eitthvað skemmri tíma eins og hv. 8. þm. Reykn. orðaði það. Það ber samkvæmt þingsköpum að kjósa þessar fastanefndir á 2. fundi í Sþ. og ef það er ekki gert, þá þarf að samþykkja afbrigði fyrir frestun. Það er sú tillaga sem liggur fyrir. Ég mælist til þess að hún verði samþykkt og að í ljósi þess verði það skoðað milli þingflokka hvort sú hugmynd sem hér er fram komin um að kjósa utanrmn. við fyrsta tækifæri nái fram að ganga og sé samkomulagsgrundvöllur milli flokkanna.

Anna Ólafsdóttir Björnsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það að þau mál sem nú eru helst á döfinni, Evrópska efnahagssvæðið og þær fréttir sem okkur berast núna um þá mikilvægu samninga sem e.t.v. er verið að vinna að, þurfa að fá góða og ítarlega umfjöllun með þeim hætti sem best verður gert. Um það hefur verið rætt á fundum þótt ekki hafi sérstaklega verið talað um að þörf væri á að kjósa í utanrmn., en ég tek undir það að mikilvæg rök hníga að því að farið sé að þingsköpum að þessu leyti og að það dragist ekki lengi að kjósa í utanrmn. Jafnframt vil ég ítreka það að ég tel fulla þörf á því að það verði umræða hér í þinginu hið bráðasta utan dagskrár eða um skýrslu ráðherra. En hvort það er dregið deginum lengur eða skemur að kjósa í þessa nefnd held ég að sé nú ekki úrslitaatriði svo framarlega sem að þessu er farið.

Ólafur Þ. Þórðarson (um þingsköp) : Herra forseti. Það hlýtur að vera skilningur þeirra sem gengu frá þessum lögum á sínum tíma að það sem ekki væri hægt að gera á 2. fundi bæri þá að gera á 3. fundi, en ekki hitt að með afbrigðum væri hægt að breyta lögunum og kippa út heilum greinum langan tíma. Mér þætti fróðlegt að fá upp hjá forseta hvar sú lögskýring hefur farið fram að það sé hægt með munnlegum tillöguflutningi um afbrigði að breyta þingsköpum á þann veg. Ég tel það sjálfgefið að sá frestur sem hér er verið að tala um sé aðeins til næsta fundar í Sþ. Jafnframt vil ég vekja athygli hæstv. forseta á því að það er ekki vandi þingsins mestur ef ekki er kosið í utanrmn. Það er vandi ríkisstjórnarinnar. Hún brýtur þá lög. Hún hefur þá ekki samráð við nefndina einfaldlega vegna þess að nefndin er ekki starfandi. Og það er nú ekki beysin byrjun að byrja á því að brjóta lög. Ég tel þess vegna að það hljóti að vera umhugsunarefni hvort það er slíkt kappsmál að geyma í töskunni hjá Jóni Baldvini, hæstv. utanrrh., hvort sem hún er nú á vísum stað eða ekki þessa stundina, þessi gögn eða að utanrmn. fái þau til aflestrar.

Forsætisráðherra (Davíð Oddsson) (um þingsköp) : Frú forseti. Það fór fram umræða á milli formanna flokka og formanna þingflokka í þeim tilgangi að ná fram sem skilvirkustum þingstörfum hér á þessu skamma aukaþingi. Ég taldi allgóða sátt um þann málatilbúnað og þá skipan mála sem þar var rætt um. Ég vil á hinn bóginn staðfesta að það er rétt sem kom fram hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. að hann hafði fyrirvara varðandi umræður um Evrópskt efnahagssvæði ef þar mundi eitthvað gerast sem þætti umræðuvert. Það er hárrétt að sá fyrirvari kom fram og ég man ekki betur en menn hafi á fundinum almennt tekið vel undir þann fyrirvara. Vegna þessara umræðna mundi ég vilja árétta að tillaga hv. 8. þm. Reykv. yrði samþykkt hér, en jafnframt tel ég eðlilegt að beita mér fyrir því að á fundi, til að mynda á fimmtudag, yrði kosið í utanrmn. og þá gæti átt sér stað stutt umræða, ef samþykkt yrði, um það efni sem menn kjósa að ræða hér og er í samræmi við þann fyrirvara sem gerður var á fundi formanna flokka og formanna þingflokka.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) : Vænti ég þá að það hafi komið nægjanlega skýrt fram að það er vilji hér til þess að koma til móts við þær óskir og þau viðhorf sem hér hafa komið fram með tilliti til þess að kjósa svo fljótt sem verða má í utanrmn.

Svavar Gestsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Með hliðsjón af þeirri yfirlýsingu sem fram hefur komið frá hæstv. forsrh. um það að kosið verði í utanrmn. í síðasta lagi á fimmtudag, þá tel ég ástæðulaust að halda til streitu ósk minni um það að frestunin á utanríkismálanefndarkosningunni verði borin upp sérstaklega. Ég vil hins vegar segja hv. 8. þm. Reykv. það til fróðleiks og upplýsingar að ef þingmaður óskar eftir því að einstakir liðir í tillögum séu bornir upp sérstaklega, þá ber forseta að verða við því hvað svo sem tillögumanni sýnist um málið.

Guðrún Helgadóttir (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Til þess að tryggja það að þinghald allt megi nú fara fram hér með venjulegum hætti vil ég leyfa mér að benda á að í jómfrúarræðu sinni minntist hæstv. forsrh. á hér áðan að hann mundi bjóða upp á stutta umræðu um utanríkismál. Öllum hinum nýju þingmönnum til upplýsingar og þar með hæstv. forsrh. skal það sagt að hér er það hæstv. forseti þingsins sem ákveður hvernig umræður fara fram og lengd þeirra fer eftir þingsköpum.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) : Ég þakka hv. 14. þm. Reykv. fyrir að upplýsa sérstaklega nýja þingmenn um ýmsa þætti þingskapa og það má segja að aldrei sé góð vísa of oft kveðin.

Forsætisráðherra (Davíð Oddsson) (um þingsköp) : Frú forseti. Ég þakka leiðbeiningu fyrrv. forseta þingsins og veit að hún er alveg þess fullfær að veita mönnum leiðbeiningar. Ég hef heyrt þær sögur af hennar þingstjórn. En ég tel alveg sjálfgefið að þingmenn hafi leyfi til þess að lýsa því yfir að þeir vilji beita sér fyrir einu eða öðru.

Björn Bjarnason (um þingsköp) : Herra forseti. Ég fer fram á að þessum dagskrárlið, kosningu í fastanefndir skv. 15. gr. þingskapa, verði frestað og leitað verði afbrigða fyrir slíkri frestun.

Steingrímur J. Sigfússon (um þingsköp) : Herra forseti. Ég vil vísa til þess sem fram kom á fundi í Sþ. hér áðan um afstöðu míns flokks og stjórnarandstöðunnar varðandi frestun á nefndakjöri. Sú afstaða felst í því að menn áskilja sér rétt til þess að fara fram á að nefndir verði kosnar ef ástæða þykir til eða verkefni verða fyrir þær. Það á væntanlega einnig við um þingnefndir í deildum. Í því ljósi styðjum við það að afbrigði séu veitt á þessum fundi um frestun nefndakjörs.

Forseti (Karl Steinar Guðnason) : Til þess að fresta kosningu fastanefnda þarf að leita afbrigða skv. 69. gr. þingskapa.

Geir H. Haarde (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Í samræmi við þá ákvörðun sem tekin hefur verið í Sþ. fyrr í dag vil ég leyfa mér að óska eftir því að kjöri í fastanefndir þessarar hv. deildar verði frestað um óákveðinn tíma og leitað verði afbrigða til staðfestingar þeirri frestun.