Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Herra forseti. - Á síðasta Alþ. var frv. til 1. um bann gegn minkaeldi vikið frá umr. í Nd. með rökstuddri dagskrá, sem prentuð er á þskj. 116, og var málinu þar vísað til atvmrn. til athugunar og frekari aðgerða. Samkv. þessu hefur atvmrn. látið fara fram þá athugun, sem þetta lagafrv. er byggt á. Hefur þetta verið gert í samráði við fróðustu menn í þessu máli og sérstaklega í samráði við Kristin Briem á Sauðárkróki, sem af flestum er álitinn að hafa mjög gott vit á þessu máli og hefur sennilega náð mestum árangri í því starfi af mönnum hérlendis. Aðalbreyt., sem frv. felur í sér, eru þessar: Í fyrsta lagi eru ákvæði um betri umbúnað, ákveðnar skyldur lagðar á herðar dýraeigenda að búa svo um dýrin, að síður sé hætta á, að þau sleppi úr búrum. Sett er eftirlit með þessu á annan hátt en áður var, þannig að landbrh. getur að fengnum till. loðdýraræktarráðunautar sett sérstaklega valda menn til eftirlits með öruggum útbúnaði loðdýragarða, því að vitað er, að loðdýraræktarráðunautur getur ekki komizt yfir það á þann hátt, að það reynist fullnægjandi. Síðan er lagt til, að sett séu miklu strangari sektaákvæði til að gera menn ábyrga fyrir hirðuleysi. Í öðru lagi felur þetta í sér þá breyt., að Búnaðarfélagi Íslands er falin umsjón með framkvæmd loðdýraræktarlaganna. Búnaðarfélag Íslands hefur umsjón með öllum greinum landbúnaðarins nema loðdýraræktinni, og verður ekki séð, að ástæða sé til þess, að önnur regla skuli gilda um loðdýraræktina en aðrar greinar landbúnaðarins, því að loðdýrarækt er vissulega landbúnaður ekki síður en aðrar greinar, sem Búnaðarfélagið hefur með að gera. Er því lagt til, að Búnaðarfélagið ráði loðdýraræktarráðunautinn. Í þriðja lagi er lagt til, að ríkinu sé heimilað að flytja inn loðdýr og reka loðdýrabú. Það skiptir nefnilega mjög miklu máli, að það heppnist að fá góðan, hreinræktaðan stofn loðdýra, sem á heima við okkar loftslag og hægt er að búast við að fá af góð og verðmikil skinn, en á því veltur mest unt afkomu þessa rekstrar. Það hefur hingað til verið í höndum einstaklinga að flytja inn slík dýr, og hefur það gengið á ýmsu og reynslan orðið sú, að rn. þykir rétt að leggja til, að heimilað verði, að hið opinbera flytji inn dýr og reki slíkt loðdýrabú á kostnað ríkisins til þess að halda uppi fyrsta flokks dýrum, sem seld verði til bænda, er þessa atvinnu stunda. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, tel ég, að þetta allt mundi verða til mjög mikilla bóta fyrir þessa atvinnugrein. - Vil ég svo leyfa mér að leggja til, að í lok þessarar 1. umr. verði málinu vísað til landbn. hv. d. og 2. umr.

Þorsteinn Þorsteinsson Herra forseti. - Ég get verið fáorður um þetta frv., þar sem það kemur sennilega til þeirrar n., sem ég á sæti í. Ég vil bara vekja athygli á einu í þessu máli, sem getur orðið dálítið deiluatriði. Það er ákveðið, að hreppsn. í hverjum hreppi geti leyft loðdýraeldi í sinni sveit. Eins og menn vita, er það sérstaklega eitt loðdýr, minkurinn, sem getur orðið þar þyrnir í augum, og hagar víða þannig til, einkum þar sem varplönd eru og veiðiár. Í sumum sveitum er aftur á móti e. t. v. ekki einu sinni hænsnabú, og eins og gefur að skilja, geta þær sveitir farið miklu djarfara í að leyfa, að sett verði upp svona bú, en hinar, sem meira ættu í húfi, ef þær mættu nokkru um ráða. Kæmi því mjög til athugunar, hvort ekki ætti yfirleitt að leita atkvæða héraðsstjórna um slík loðdýraleyfi, áður en þau verða afgreidd. Ég tel undir þessum kringumstæðum, að þótt ekki væri nema um þetta eina dýr að ræða, þyrfti þar einnig að koma til leyfi héraðsstjórnar, áður en leyft væri að stofna slík bú. - Ég vildi aðeins beina þessu til deildarinnar.

Gísli Jónsson Herra forseti. - Í þessu frv., sem komið er frá hæstv.ríkisstj., er sett nýmæli með 6. gr., að heimila ríkisstj. að reka loðdýrabú. Hæstv. landbrh. minntist á ástæðuna fyrir þessu, og er hún einnig tilgreind hér í aths. við frv. Það er sérstaklega tekið fram, að þetta sé gert til þess að tryggja sem bezt kynstofninn, og í aths. er lögð áherzla á það, að ekki hafi verið lögð nógu mikil rækt við minkarækt hér á landi og sá stofn því ekki nógu góður. Nú skilst mér, að fyrir þessar ástæður einar sé ekki nauðsynlegt að setja þessa grein inn í lögin. Í lögum frá 1938 er kveðið svo á, að ekki megi ala upp, hvort heldur er til sölu eða undaneldis, önnur dýr en þau, sem hafa verið metin af þeim manni, sem mest vit hefur á þessum málum, þ. e. loðdýraráðunautnum. Og það er einnig í lögum frá 1940, að slík dýr megi ekki flytja inn, nema þau séu af viðurkenndu kyni. Mér finnst því, að lögin nú setji skorður fyrir því, að alin séu upp önnur dýr en af allra beztu tegund, og því ekki ástæða til að samþykkja heimild handa ríkisstj. til að reka slík bú á kostnað ríkisins bara til þess að ná þeim árangri. Hins vegar kann að liggja til þess önnur ástæða, sem ekki kemur fram í frv., og get ég ekki sagt um, hver sú ástæða muni vera. Fyrr en færðar hafa verið fram gildari ástæður en fram koma í frv., get ég því fyrir mitt leyti ekki fallizt á að ljá málinu fylgi, nema þessi grein verði felld niður eða breytt á annan hátt.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Herra forseti. - Ég vil aðeins gera aths. í sambandi við eitt atriði, sem kom fram hjá hv. síðasta þm. viðvíkjandi 6. gr. Ég vildi benda á það, að þótt það sé rétt, sem þessi þm. vitnaði í gildandi lög, þá hefur reynslan því miður orðið sú, að skinn frá miklum fjölda loðdýraframleiðenda í landinu hafa sannað, að ekki hefur borgað sig að framleiða þau. Þar á móti hefur einstaka framleiðendum heppnazt að halda þannig á málinu, að þeir hafa fengið ágæt skinn og þar af leiðandi ágæta atvinnu af starfi sínu. Það, sem mest á ríður í þessu eins og hverju öðru starfi, er að koma á sem heilbrigðustum grundvelli fyrir þá, sem þessa atvinnu stunda. Nú er það svo, að þessir tiltölulega fáu menn, sem hafa skarað fram úr í því að hafa góð skinn, hafa ekki getað látið öðrum í té þau dýr, sem þeir hefðu óskað eftir. Og með því að reynslan er sú, að skinnin svara vart kostnaði hjá öllum þorra framleiðenda í landinu, hef ég, –eftir að ég hef rætt málið við þá menn, sem þessum hlutum eru kunnugastir, - ekki getað komið auga á aðra leið til úrbóta en þá, sem bent er á í 6. gr. En hafi aðrir komið auga á betri leið, þá er það gott.

Gísli Jónsson Herra forseti. - Mér finnst einmitt ræða hæstv. ráðh. sanna það, að engin ástæða sé til þess að stofna til ríkisrekstrar til tryggingar góðum stofni, heldur sé hitt nauðsynlegt, að tryggja það, að loðdýraræktarráðunauturinn, sem á að hafa umráð með þessum málum, sé starfa sínum vaxinn. Það hlýtur að verða þjóðinni fyrir beztu, að þeir einstaklingar, sem stunda þessa atvinnugrein, séu það vel upplýstir um uppeldi dýranna, að þeir geti jafnan sjálfir valið sér uppeldishæf dýr, en séu ekki að ala upp dýr, sem ekki borgar sig að ala upp. Mér finnst því nauðsynlegt, að eftirlitið sé skerpt, en ekki farnir þeir útúrkrókar, eins og lagt er til í þessu frv., að ríkið taki að sér að setja upp loðdýrabú, nema ríkið taki að sér alla loðdýrarækt á Íslandi, sé það eitt talið nauðsynlegt til tryggingar því, að ekkert dýr sé alið upp nema það, sem uppfyllir ströngustu fyrirmæli. Þá horfir málið öðruvísi við. Eins og bent hefur verið á, hefur mikið verið um það rætt, hvort leyft skuli að ala upp minka hér á landi. Fyrr en úr því er skorið, er vafasamt, að hæstv.Alþ. geti heimilað ríkisstj. að setja upp minkabú, máske í trássi við fjöldamarga bændur landsins og a. m. k. í óþökk margra manna, sem hafa þá skoðun, að ekki eigi að fjölga þessum dýrum, heldur miklu frekar að gera róttækar aðgerðir til þess að útrýma þeim alveg. Ég vildi aðeins benda á þetta atriði og veit, að hv. landbn. mun athuga þetta mál gaumgæfilega, einnig þær aths., sem komið hafa fram við 6. gr. frv.

Flm. (Gunnar Thoroddsen) Herra forseti. Frv. þetta er flutt samkv. áskorun hreppsnefndar Stykkishólmshrepps og fer fram á að fá vita á Súgandisey við Stykkishólm. Um ástæðurnar fyrir þessu máli leyfi ég mér að vísa til grg., sem er ýtarleg samþykkt hreppsnefndarinnar í Stykkishólmi. Tel ég ekki þörf að bæta neinu þar við, en legg til að vísa frv. til 2. umr. og allshn.

Flm. (Eysteinn Jónsson) Þetta frv. er flutt fyrir hönd hv.þm.N.-Þ. (GG), sem er veikur og getur ekki sótt þingfundi. Með frv. er farið fram á, að Alþ. ákveði setur fyrir húsmæðraskóla á Akri í Öxarfirði í N.-Þingeyjarsýslu. Talsvert ýtarleg grg. frá hálfu þm.N.-Þ. fylgir frv., sem ég vænti, að hv.þm. kynni sér. Þar er bent á þá miklu þörf fyrir fjölgun húsmæðraskóla á Norðurlandi; enn fremur á það, að annars vegar við þetta svæði er ekki húsmæðraskóli fyrr en á Hallormsstað, en hins vegar á Laugum. Þessi skóli mundi koma á miðju þessu svæði, sem hefur ekki neinn húsmæðraskóla. Þá er einnig gerð grein fyrir almennri þörf fyrir húsmæðraskóla í landinu, og þarf ég engu við það að bæta. Það er fullt samkomulag, að því er virðist, milli þeirra, sem ætla að nota skólann, um það, að þetta sé heppilega valinn skólastaður. Akur er talinn glæsilegt skólasetur. - Ég leyfi mér að æskja þess, að málinu verði vísað til menntmn. d., og beiðast þess, að n. taki málið fyrir sem fyrst. Vonast ég til, að n. treysti sér til að mæla með samþykkt þess.

Flm. (Sigurður Bjarnason) Herra forseti. - Um alllangt skeið var það þannig, eftir að almennt voru hafnar vegaframkvæmdir í flestum héruðum landsins, að engir vegir voru lagðir við Ísafjarðardjúp milli þeirra byggða, sem eru í þessu héraði, né um byggðina sjálfa. Ekki var heldur hafizt handa um að skapa akvegasamband við þennan landshluta í heild. Sjórinn var sú þjóðbraut, sem leiðir flestra lágu um. Nú, eftir að vegagerðir eru orðnar jafnvíðtækar og raun er á orðin, þjóðvegakerfið orðið jafnfullkomið og jafnmörg byggðarlög komin í akvegasamband við heildaravegakerfi landsins, getur ekki hjá því farið, að einnig þessi byggðarlög við Ísafjarðardjúp taki að æskja þess, að frekari samgöngubætur verði hafnar á landi innan þessa héraðs. Að vísu er það svo, að samgöngur á sjó hafa um alllangt skeið verið þar sæmilegar. Engu að síður eru þær samgöngur algerlega ófullnægjandi til lengdar fyrir héraðið. Þess vegna er nú vaknaður áhugi á því, að tekið verði að leggja akvegi um þessar byggðir, sem till. fer fram á, að vegarstæði verði rannsakað í, þ. e. um þrjá hreppa, Nauteyrarhrepp, Reykjarfjarðarhrepp og Ögurhrepp. Þessi vegur, sem farið er fram á að ákveða að Ögri, mundi liggja um beztu landbúnaðarsveitir héraðsins. Nú er það þannig, að enda þótt Djúpbáturinn fari áætlunarferðir sínar um Djúpið og meðal annars til staða í þessum hreppum, geta ekki nærri því allir bæir hagnýtt sér ferðir hans til mjólkurflutninga vegna þess, hve strjálar þær eru. Enn fremur á Djúpbáturinn mjög erfitt um vik að þræða hina löngu firði og smala þannig í hverri ferð nokkrum mjólkurbrúsum frá hverjum bæ. Ef akvegur liggur um þessar byggðir, t. d. Mjóafjörð, sem er einn lengsti fjörðurinn, væri möguleiki að flytja afurðir bænda landleiðis á færri staði og taka þar með mjög stóra og dýra króka af flóabátnum. Ég hygg og, að auk þess almenna sjónarmiðs, að bæta beri samgöngur yfirleitt í héraðinu, komi hér til greina einnig nauðsyn fólksins í sjávarþorpunum fyrir mjólk og aðrar afurðir bænda. Ég tel svo ekki þörf að fara fleiri orðum um þessa till. Leyfi mér að óska þess, að þessari einu umr. verði frestað og samgmn. gefinn kostur á að fjalla um till.

Flm. (Gunnar Thoroddsen) Það er nú liðin rúmlega hálf öld síðan fyrst voru sett l. um dýralækna hér á landi. Það var 1891, og var þá ákveðið, að dýralæknaembætti væru tvö í landinu, annað fyrir Suður- og Vesturland og hitt fyrir Norður- og Austurland. Á þessum tíma var enginn íslenzkur dýralæknir til, og liðu fyrstu árin þannig, að enginn var skipaður, eða þangað til fyrstu dýralæknarnir komu: Magnús Einarsson um aldamótin, og nokkru síðar Sigurður Hlíðar, núverandi yfirdýralæknir. Síðan hefur verið fjölgað dýralæknaembættum, 1915 upp í fjóra, einn fyrir hvern fjórðung, og svo 1933 upp í fimm, en að lokum 1939 upp í sex, þannig að nú eru sex dýralæknaembætti í landinu. Þetta frv. fer fram á að fjölga þeim nú upp í sjö. Eins og skýrt er frá í grg., er ástæðan til þess sú, að áður sat um alllangt áraskeið dýralæknir fyrir Vestfirðingafjórðung í Stykkishólmi. En þó að dýralæknum hafi nú verið fjölgað upp í tvo fyrir þann fjórðung, hefur þróunin orðið sú að svipta Breiðafjarðarbyggðir þessum dýralækni, sem þótti sjálfsagt, að væri þar áður. Það var gert 1928, þegar þáverandi dýralæknir í Stykkishólmi, Hannes Jónsson, fluttist til Reykjavíkur og gerðist dýralæknir hér. En hinn nýi dýralæknir var ekki settur í Stykkishólm, heldur í Borgarnes. Þetta hefur valdið miklum örðugleikum í byggðum kringum Breiðafjörð. Og hvað eftir annað hafa komið fram raddir um að fá úr bætt. Nú liggja fyrir áskoranir bæði frá búnaðarsambandi Dalasýslu og Snæfellsnessýslu og frá sýslufundi Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu til Alþ., að stofnsett verði á ný dýralæknisembætti í Stykkishólmi. Ég tel þetta fullkomið sanngirnismál og nauðsynjamál og vænti þess, að það fái hér góðar viðtökur. Það mætti kannske segja, að eðlilegast væri að bera fram kröfu um, að dýralæknirinn væri aftur fluttur til Stykkishólms úr Borgarnesi. Hins vegar þykist ég skilja til fullnustu, að Borgfirðingar og Mýramenn hafi það ríka þörf fyrir að hafa dýralækni hjá sér, að ekki sé sanngjarnt að svipta þá dýralækni þeim, sem situr í Borgarnesi. Ekki er þá önnur leið en sú til að bæta úr vandkvæðum Borgfirðinga að stofna þetta dýralæknisembætti í Stykkishólmi. Ég skal taka það fram, að ég býst við, að flestir séu þeirrar skoðunar, að á næstu árum hljóti að stefna að því að fá talsvert fleiri dýralækna í landið. Það er augljóst mál, að heilum landsfjórðungum verður ekki gagn að því að hafa einn einasta dýralækni, eins og Vestfirðingafjórðungi og Norðlendingafjórðungi. En sá er ágallinn, að mér er tjáð, að enginn sé nú við dýralæknisnám. Slíkt finnst mér þó ekki næg ástæða til að synja um alla fjölgun dýralæknisembætta. Því að vitaskuld verður það ungum mönnum hvatning að leggja út á þá braut, ef þeir vita, að verkefni bíður þeirra og embætti. Ég vænti þess svo, að málinu verði vísað til 2. umr. og landbn.