Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. er komið frá hv. Ed. Allshn. þessarar hv. d. hefur athugað það og mælir með, að það sé samþ. Síðan l. um útvarpsrekstur ríkisins voru sett árið 1930, hafa orðið nokkrar breytingar á skipun útvarpsráðs. Ráðið var upphaflega skipað 5 mönnum eftir tilnefningu ýmissa aðila. Þessu var breytt árið 1934, þannig að ráðið skyldi skipað 7 mönnum, og skyldu 3 kosnir af Alþ., 3 af útvarpsnotandum og 1 skipaður af ráðh. Árið 1939 var útvarpsráðsmönnum aftur fækkað í 5, er kosnir skyldu hlutfallskosningu á Alþ. til þriggja ára í senn. Með þessu frv. er nú lagt til, að sú breyting verði gerð, að ráðið verði ekki kosið til þriggja ára í senn, heldur verði það jafnan kosið á fyrsta þingi eftir hverjar almennar alþingiskosningar. Ætlazt er til með l. um kosningu útvarpsráðs, að ráðið sé skipað af flokkunum á Alþ., en þar sam styrkleikahlutföll flokka breytast að jafnaði nokkuð með hverjum alþingiskosningum, er eðlilegt, að skipun ráðsins taki þá tilsvarandi breytingum eftir kosningar. Þetta er eina breytingin, sem farið er fram á með frv.



Herra forseti. - Það mál, sem hér er um að ræða, virkjun Fljótaár, virðist ætla að valda nokkrum ágreiningi hér í hv. d. Um málið liggja mjög langar grg. fyrir frá hv. fjhn., sem er klofin í málinu. Þar hefur skapazt meiri hl. og minni hl. Meiri hl. n. vill afgreiða málið með rökst. dagskrá. En minni hl. fjhn. leggur til, að frv. sé samþ. Hv. þm., sem hafa verið hér á Alþ. undanfarin ár, hafa nú orðið varir við, að rignt hefur niður í þinginu áskorunum um ábyrgðarheimildir ríkisstj. til handa fyrir ýmis kjördæmi til þess að leggja í stórvirkjanir. Þessum málum hefur á síðustu árum annaðhvort verið vísað til hv. fjhn. eða á annan hátt bægt frá afgreiðslu. Þegar búið er að hrúga inn í þingið svo mörgum slíkum beiðnum, sem numið hafa alls tugum millj. kr., jafnvel hátt á þriðja tug millj., þá hefur mörgum hrosið hugur við, og menn hafa látið það darka að vísa þeim málum frá, þótt oft hafi það verið með nokkru fyrirheiti, því að slík mál hafa haft við sterk rök að styðjast. Ég mun hafa verið fyrstur manna, sem komið hafa með beiðni um þetta hér, og ég hygg, að flestir, sem um það hafa sagt, hafi álitið, að ég hefði mest til míns máls. Og ábyrgð fyrir Akureyrarkaupstað mun vera fyrsta slíkt mál, sem til meðferðar var í þinginu. Nú er búið að draga það svo lengi fyrir mér með þessari keðju, að málið er dagað uppi. Akureyri hefur orðið að bjarga sér sjálf án þessarar ábyrgðar. Þess vegna vil ég láta menn vita, að þeir þurfa ekki að láta hroll fara um sig vegna Akureyrarkaupstaðar. En mér finnst eins og hrollur vera í mönnum, þegar Siglufjarðarbær fer fram á 6 millj. kr. ríkisábyrgð til þess að geta virkjað Fljótaá. Meiri hl. fjhn. segir í nál. sínu, að enginn ágreiningur sé um það milli meiri hl. n. og minni hl., að Siglufjarðarkaupstaður þurfi og eigi að fá rafmagn svo fljótt sem verða má, og ágreiningur sé um hitt, hvort þessi leið sé heppileg, sem í frv. er gert ráð fyrir, eða hvort ekki muni vera heppilegra kannske að leiða rafmagn til Siglufjarðar frá Laxá. Prinsip meiri hl. n. er að leiða rafmagn um allt landið. Þetta er fallegur framtíðardraumur, sem við viljum vera með. En hvenær rætist þessi draumur? Það er ekki nóg að segjast óska, að þetta verði gert sem allra allra fyrst. Ég þykist vita, að það muni líða mörg ár, kannske áratugir, þangað til þetta getur komið til framkvæmda. Og við hjálpum Siglufirði alls ekki með þessum loforðum, því að þeir þurfa þar sannarlega að fá rafmagnsaukningu til kaupstaðarins löngu fyrr en stórvirkjun kemst á laggirnar. Það ætti öllum að vera ljóst. Það skín í gegn hjá hv. meiri hl. fjhn., að það sé hægt til að fullnægja rafmagnsþörf Siglufjarðar að grípa til þeirrar aukningar á Laxárvirkjuninni, sem Akureyri er að brjótast í að láta framkvæma. En ég vil gefa hv. þm. til kynna, að það mun fallvölt von, því að þó að orkan aukist verulega við þessa aðra vélasamstæðu, sem má segja, að sé næstum því komin til framkvæmdar, - þ.e. ef vélarnar sökkva ekki á leiðinni til landsins -, og við vonumst til, að aukningin geti komizt til framkvæmda á næsta sumri, þá hefur rafmagnsþörf Akureyrar verið svo mikil, að bærinn hefur neyðzt til þessarar aukringar vegna nauðsynlegra þarfa sinna á rafmagni. Nú gerir maður ráð fyrir, að ekki þyrfti öll þau hestöfl, sem þarna fást í viðbót, handa Akureyrarkaupstað. En nú hefur komið á daginn, að Húsavík. Svalbarðseyri og fleiri staðir eru búnir að gera samning um að fá að vera með í þessari aukningu. Ég sneri mér til bæjarstjórans á Akureyri, sem er formaður rafveitu Akureyrar, og sagði honum, hvernig málið lá fyrir. Ég spurði hann, hvort nóg rafmagn yrði með þessari aukningu fengið fyrir Akureyri og allan Eyjafjörð eða hvort lítið yrði afgangs af því, þegar Akureyri hefði fengið rafmagnsþörf sinni fullnægt. Svar hans var, að menn ættu alls ekki að byggja á, að svo mikið rafmagn yrði afgangs frá þessari aukningu, sem Akureyrarbær þyrfti ekki að nota, að neitt verulegt mætti upp úr því leggja, og hann sagði, að það yrði ekki nein leið að hjálpa mönnum á Siglufirði og Sauðárkróki um rafmagn frá þessari virkjunaraukningu. Þar með er nokkurn veginn víst, að þó að rafmagnsaukning þessi komi á næsta sumri fyrir Akureyri, þá er það ekki til þess að bjarga þessu máli, að sjá Siglufirði fyrir rafmagni. En ef hæstv. Alþingi getur gefið tryggingu fyrir því, að ríkissjóður hafi bolmagn til þess að ráðast í stórvirkjun á Norðurlandi, t.d. með því að virkja enn á ný Laxárfossana til þess að geta uppfyllt rafmagnsþörf Norðlendingafjórðungs, þá er öðru máli að gegna. Með þessu er aðeins verið að tefja málið. Það er ekki hægt að komast hjá þessari ábyrgðarheimild. Ég hef athugað þetta mál sérstaklega og styrkist alltaf í þessari trú. Ég mun því fylgja minni hl n. um afgreiðslu þessa máls.

Þótt starf n. sé nokkuð langt á veg komið og hún hafi sinnt því allt frá þingsetningu, þá er henni ljóst, að mikið er enn þá óunnið, svo umfangsmikið sem starfsvið hennar er. Því má búast við, að enn líði langur tími, þar til hún skilar endanlegu nál. - N. hefur einkum spurt sig að tvennu: Í fyrsta lagi: Eru tæknislegir möguleikar á því að koma rafmagninu út um sveitirnar? Í öðru lagi: Er það mögulegt vegna kostnaðarins? Eftir að hafa leitað að svörum við þessum spurningum, þá hefur n. fullvissað sig um, að þetta er mögulegt. En það verður ekki gert nema með sameinuðu átaki allrar þjóðarinnar og skilningi á þörfum og tilveru dreifbýlisins. Það er nauðsynlegt, að þeir, sem í þéttbýlinu búa, skilji það, að það er þjóðarnauðsyn, að fólkið verði áfram í sveitunum og blóðtaka þeirra verð; stöðvuð. Það hefur orðið ljóst við þessar umræður, að það eru uppi tvær stefnur í raforkumálunum. Annars vegar er stefna þeirra, er enga trú hafa á möguleikum og afkomu dreifbýlisins. Þessi hjáróma vonleysistónn telur jafnvel, að dreifbýlið sé þjóðarplága. Það er eðlilegt, að þeir. sem telja landbúnaðinn plágu, telji varla ómaksins vert að ræða um að skapa sveitunum rafmagn. Það er ástæða til að vona, að þeir séu fáir, sem taka rödd þessa alvarlega. Það er ekki líklegt, að hún fái hljómgrunn hjá þjóðinni, en að hún fái að tala við sjálfa sig að lokum. En það er leiðinlegt, að innan þingsins skuli vera til menn, er vilja þennan atvinnuveg feigan. Það væri vissulega áhyggjuefni, ef skoðun þeirra ætti eftir að festa rætur innan þingsins, sú skoðun, að smala eigi bændunum úr sveitunum á mölina og gera þá þar að styrkþegum. Það hafa að vísu áður heyrzt vonleysisraddir, er talað hefur verið um framkvæmdir fyrir dreifbýlið. Hvernig var ekki, þegar stóð fyrir dyrum að leggja símann um landið og eins vegakerfið síðar. Þá risu upp menn, er álitu, að þetta væri ekki framkvæmanlegt vegna kostnaðarins og annarra annmarka. Þetta er í samræmi við það, er vissir menn segja nú á Alþ., að rafmagnið komist aldrei út um sveitir landsins. En þetta hefur jafnmikið að segja og andstaðan gegn símanum og vegunum. Sími og vegir kostuðu einnig mikið fé, og það gerðu talsmenn þeirra sér ljóst. En þessar framkvæmdir voru ofvaxnar einstaklingum, og þær voru þegar í upphafi gerðar með almenningsheill fyrir augum. Þannig á að taka á rafmagnsmálunum. Þeir eru að vísu margir, er berjast vilja fyrir því, að rafmagnið verði almenningseign. Og það er alveg ástæðulaust fyrir einn og einn þm. hér í hv. d. að tala um, að hér sé verið að fjandskapast við bæina. Síður en svo. En um leið og viðurkennt er að sveitirnar eigi að fá þessi þægindi, þá þarf að byggja rafmagnskerfið upp þannig, að byrjunin komi ekki í bága við framhaldið. Ef kaupstaðirnir byggja litlar rafstöðvar, þá getur það tafið fyrir rafmagninu út um sveitirnar. Kerfið þarf að byggja þannig upp, að tekið sé tillit til allra, og reki ríkið öll orkuver og háspennustöðvar. Það hefur verið talað um það bæði hér og víðar að virkja Sogið og Laxá í Þingeyjarsýslu. Í þessum tveimur vatnsföllum er svo mikið vatnsmagn, að nægja mundi til að fullnægja allri raforkuþörf landsmanna. Þar með er ekki sagt, að útilokaðar væru smærri virkjanir, ef þær féllu inn í hið fyrirhugaða heildarkerfi. Ef þessi tvö vatnsföll yrðu virkjuð og aflstöðvarnar tengdar saman með línu, þá gæti t.d. virkjun Andakílsfossa í Borgarfirði fallið inn í þetta. kerfi, en þeir munu vera vel fallnir til virkjunar. Þannig er og með Tungufoss. Hann sker ekki í sundur heildarkerfið, heldur væri hann fremur sem endastöð. Ekki er fullrannsakað, nema betra væri talið að virkja hann sérstaklega en leiða þangað línu frá Soginu. Með rannsókn mun úr þessu fást skorið líklega þegar í vetur. En það, sem fyrirbyggja þarf, er, að ekki séu byggðar litlar og kostnaðarsamar stöðvar, sem slíta í sundur hið fyrirhugaða heildarkerfi. Dynjandi í Arnarfirði hefur einkum verið tilnefndur sem orkugjafi fyrir Vestfirðina og Lagarfoss fyrir Austfirði. Það er líklegast, að þessir landsfjórðungar muni fá rafmagn frá þessum fossum með sérstökum virkjunum, þar eð ekki mun svara kostnaði að leggja línur frá Soginu og Laxá til þessara landshluta. -- Í fáum orðum sagt, þá er aðalatriðið í þessum málum að byrjað sé á réttum enda, svo að ekki verði um neina árekstra að ræða í framtíðinni. En það, sem hér er nú mest um deilt, er virkjun Fljótaár. Ég vil segja til viðbótar því, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði um fylgi Sjálfstfl. við þetta mál, að það er rétt, að bæjarstjórinn á Siglufirði kom á fund hjá flokknum, og var þar málaleitan hans vel tekið að vonum. En hann fékk ekki nein bindandi loforð hjá einstökum flokksmönnum né flokknum í heild. Ég vil aðeins með þessum orðum mínum fyrirbyggja það, að nokkrum geti komið til hugar, að við séum að svíkja gefin loforð, þótt við getum ekki fylgt þessu máli. Enginn neitar því, að Siglufjörður þarf að fá rafmagn. aðeins eru menn ekki sammala um, hvort veita skuli ábyrgðarheimild ríkisins til virkjunar Fljótaár í þessu skyni. Aðalatriðið er, hvort hagkvæmt er að virkja þetta vatnsfall eða leiða rafmagnið annars staðar að. Þetta þurfa menn að gera upp við sig alveg hleypidómalaust. Við í meiri hl. fjhn. höldum því fram, að heppilegra sé að fá rafmagn til Siglufjarðar með háspennulínu frá Laxá. Virkjun Fljótaár mun kosta um 5,7 millj. kr. og er þá aðeins reiknað með annarri vélasamstæðunni, sem er 2350 hestöfl. Þá liggur einnig fyrir beiðni um ábyrgðarheimild til virkjunar Gönguskarðsár í Skagafirði, sem mun kosta 3 millj. kr. Með þessum virkjunum fengist rafmagn fyrir Skagafjörð og Siglufjörð, en héruðin á milli Skagafjarðar og Laxár væru eftir sem áður rafmagnslaus. Nú hefur rafmagnseftirlitið reiknað út kostnað við að leiða rafmagn frá Laxá um Eyjafjörð og Skagafjörð allt til Siglufjarðar með spennistöðvum á Akureyri, Dalvík, Hofsós, Sauðárkróki og Siglufirði. Talið er, að kostnaðurinn við þetta verk verði kr. 10365000, eða um 200 þús. kr. dýrara en sérvirkjanirnar tvær á Fljótaá og Gönguskarðsá. Ef þessi leið væri farin, þá fengist rafanagn til Dalvíkur og Hofsóss auk línunnar um Skagafjörð fyrir litlu meira fé en sérvirkjanirnar tvær, og er auk þess opin leið fyrir héruðin þarna á milli til að fá rafmagn. Með þessu væri fenginn álitlegur liður inn í kerfið, sem mþn. hefur gert yfir fyrirhugað rafmagnsnet landsins. Hv. þm. Siglf. kallaði þetta kerfi pólitískar línur, en þær liggja um Borgarfjörð, Húnaþing, Skagafjörð og Þingeyjarsýslur með héraðsspennistöðvum og línum á Snæfellsnes, í Dali, að Hólmavík, til Siglufjarðar, um Suðurlandsundirlendi til Vestmannaeyja.

Þetta eru blýantsstrik

. Það eru allt blýantsstrik frá sjónarmiði þeirra, sem enga lífsafkomumöguleika sjá fyrir landbúnaðinn. En vonandi taka fáir þetta tal alvarlega, enda væri það áhyggjuefni, ef svo væri. Rökin, sem einkum eru færð gegn því, að Siglufjörður fái rafmagn frá Laxárvirkjuninni, eru þau, að enda þótt sú virkjun verði stækkuð, þá verði ekki nægileg orka fyrir hendi. En vill nú ekki hv. þm. Siglf. reikna með mér? Eftir hina fyrirhuguðu viðbót á Laxárstöðinni munu fást þar 6400 hestöfl, sem er sama og 4260 kr. Nú þarf að draga þar frá 10% fyrir orkutapi á línunni, svo að eftir eru 2830 kw. Ef línan er lögð eins og n. leggur til, þá mun rafmagnið frá Laxárstöðinni ná til 11000 manns. Það yrðu þá 348 wött a mann. Hér í Rvík munu vera 270 wött á mann, eða um 80 wöttum minna en áætlað er frá Laxá. Auk þessa er nú þegar 400 hestafla stöð á Siglufirði, sem mætti grípa til, ef þörf væri á. Ég verð nú að segja fyrir mitt leyti, að fyrst Reykvíkingar láta sér nægja 270 wött, þá þykir mér ekki ósennilegt, að Norðlendingar láti sér nægja 348 fram yfir stríð, en þá er ákveðið að stækka Laxárvirkjunina á ný. Deilan í þessu máli er um virkjun sem skipulagslið eða ekki. Hún er um stundarhagnað eins kaupstaðar eða hagnýtt skipulag fyrir framtíðina. Hv. þm. Siglf. sagði, að n. hefði tekið ranga stefnu. En eftir að ég hef nú kynnt mér hugsunarhátt þessa hv. þm., þá veit ég, að n. er á réttri leið. Það er kunnugt, að n. hefur allt aðra skoðun á framtíð sveitanna en þessi hv. þm. Það er að vísu óþarfi að eyða orðum um það hér, hvort það væri einhver þjóðarblessun, ef bændurnir flosnuðu upp úr sveitunum. En þar sem þessu er haldið fram næstum daglega hér á hv. Alþ., þá kemst ég ekki hjá að minnast á það. Það verður ekki hjá því komizt, að afstaða n. í raforkumálum sé þannig, að hagsmunir almennings eigi að ráða.



Í upphafi þessarar umr. sagði hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ), sem er frsm. minni hl. fjhn., að hin fyrirhugaða virkjun Fljótaár fyrir Siglufjörð mundi falla vel inn í væntanlegt heildarkerfi rafvirkjunar í landinu. Það hefur ekki verið rætt. mikið um þetta, en ég vildi láta það koma fram, að é g tel þetta vafasamt. Eftir upplýsingum, sem fyrir liggja, er hætt við, að Fljótaá sé ekki meiri en svo, að nægja muni til raforkuframleiðslu fyrir Siglufjörð, og þó sennilega ekki nema fyrst um sinn, og þess vegna muni ekki koma til greina að veita rafmagni frá Fljótaárvirkjuninni til annarra landshluta, því að Siglufjörður muni ekki verða aflögufær af því rafmagni, heldur vanta rafmagn innan skamms, þó að Fljótaá verði virkjuð. Ég mun ekki að svo stöddu ræða um það, sem hv. 11. landsk. sagði um þetta mál, vegna þess að því hefur verið rækilega svarað af 1. þm. Árn. En það voru nokkur atriði í ræðu hv. þm. Siglf., sem ég vildi víkja að. Hv. þm. Siglf. sagði, að virkjun Skeiðsfoss væri nauðsynlegur liður í heildarkerfinu. Eins og ég hef áður sagt, tel ég það vafasamt. Hv. þm. Siglf. viðurkenndi einnig, að stóru virkjanirnar væru ódýrari yfirleitt en þær smærri, og viðurkenndi líka, að fyrirhuguð landslína þyrfti að koma. Þrátt fyrir þetta telur hv. þm. Siglf. rétt að byggja við Fljótaá tiltölulega litla stöð. Hann lét þess getið í ræðu sinni, að þó Skeiðsfoss yrði virkjaður, þyrfti síðar að koma leiðsla til Siglufjarðar frá einhverju öðru orkuveri, sem ég held, að sé rétt, vegna þess að nú er mikill iðnaður á Siglufirði, sem þarf að nota rafmagn og má búast við, að fari vaxandi. Hv. þm. Siglf. taldi, að síldarverksmiðjurnar á Siglufirði þyrftu 1000 hestöfl. Það hefur einnig verið um það rætt, að nauðsyn væri á að upp kæmi herzlustöð fyrir síldarlýsi. NÚ hefur að vísu engu verið slegið föstu um það, hvar slíkt fyrirtæki ætti að vera. En þegar litið er til þess, að síldarverksmiðjurnar eru flestar og stærstar á Siglufirði, þá gæti maður látið sér detta í hug, að slík stöð yrði byggð þar. Í sambandi við annað mál var af háttv. þm. Siglf. áætlað, að slík stöð þyrfti 2–3 þús. hestöfl. Ef slík stöð yrði reist í framtíðinni á Siglufirði, er sýnt, að rafmagn frá Fljótaá mundi ekki duga bænum nema nú fyrst um sinn. Það er þess vegna rétt, að það mun þurfa að fá rafmagn frá öðru orkuveri síðar til Siglufjarðar, þótt Fljótaá verði virkjuð. Í sambandi við þetta og álit meiri hl. fjhn. var þm. Siglf. með ýmsa samanburðarútreikninga um kostnað við virkjun Fljótaár annars vegar og hins vegar um að leiða rafmagn frá Laxárvirkjuninni og veita því til Siglufjarðar. Hann miðaði í þessum útreikningum öllum við það, að Siglufjarðarbær ætti að borga 4/5 kostnaðar við háspennulínu. Ég skal ekki fullyrða um, hvað rétt er í þessu, en mér þykir mjög vafasamt, að svo mikið af kostnaði við háspennulínu, sem lögð væri frá Akureyri til Siglufjarðar, ætti að skrifa á reikning Siglufjarðarbæjar. Ég býst við, a.m.k. þegar fram líða stundir, mundu margir aðrir en Siglufjörður fá rafmagn frá þeim línum, og þess vegna kæmi ekki svona mikill hluti þessa kostnaðar í hlut Siglufjarðarkaupstaðar. Og í þessu sambandi er það í raun og veru ekki rétt að taka annars vegar kostnað við virkjun Fljótaár og hins vegar kostnað við stækkun Laxárvirkjunarinnar og leiðslu þaðan, vegna þess að þó að Fljótaá verði virkjuð, þá er mjög líklegt, að reki að því, áður en langt líður, að það þurfi að leggja háspennulínu til Siglufjarðar frá Laxá eða öðru orkuveri. Þessi samanburður mundi því vera réttur, með því að taka annars vegar virkjun Fljótaár, ef í það yrði ráðizt að virkja hana, að viðbættri línu t.d. frá Laxá, og hins vegar að stækka Laxár stöðina og leggja linu þaðan. Þannig skilst mér þessi samanburður ætti að gerast. Ef það er rétt, sem ég held, að sé, og hv. þm. Siglf. einnig telur vera, að það mundi síðar þurfa línu frá Laxá til Siglufjarðar, jafnvel þó Fjótaá yrði virkjuð. Háttv. þm. Siglf. byrjaði ræðu sína á að lýsa yfir, að hann teldi rétta stefnu í höfuðatriðum hjá mþn. í raforkumálum, eða rétta skoðun, sem hún héldi fram, að það ætti að byggja upp heildarraforkukerfi. En síðar í sömu ræðu vildi hann fullyrða, að mþn. væri á rangri braut í störfum sínum, og taldi þær línur, sem hún hefði rætt um, pólitískar háspennulínur o.s.frv. Ég get ekki séð gott samræmi í þessum málaflutningi. Þá sagði háttv. þm. Siglf., að þó horfið yrði að því ráði að leggja háspennulínuna og ætla Siglufirði rafmagn frá Laxárvirkjuninni, eftir að sú stækkun hennar hefði farið fram, sem væntanlega kemst í framkvæmd nú á þessu ári, þá væri þar um að ræða aðeins 900 kw., sem hægt væri að láta frá Laxárstöðinni til Dalvíkur, Siglufjarðar, Hofsóss og Sauðárkróks. Það hefur verið á það bent, að þegar búið er að stækka Laxárstöðina, eins og talað er um, að gert verði á þessu ári, þá væri hægt að leiða rafmagn frá Laxá til Húsavíkur, Svalbarðseyrar, Akureyrar, Dalvíkur, Hjalteyrar, Sauðárkróks, Hofsóss og Siglufjarðar, sem nemi um 350 wöttum á mann á þessu svæði. Ég skal ekki segja um það, hve mikið orkutap verður við orkuflutning eftir þessari línu, en ég ætla að það sé ekki svo mikið, að orkan fari niður fyrir 300 wött á íbúa. M.ö.o., það yrði meiri raforka hlutfallslega eftir íbúatölu, sem þessir staðir gætu fengið, eftir að Laxárvirkjunin væri aukin, heldur en Reykvíkingar hafa nú. Þetta mun þó ekki duga til lengdar. Það hefur komið á daginn, að rafmagn hér í Rvík er orðið of lítið. Það hafa verið gerðar svo miklar kröfur til þess. En það sýnist ekki óhjákvæmilegt, að t.d. Akureyringar og Siglfirðingar noti rafmagn til að hita upp íbúðir sínar, meðan aðra vantar raforku til ljósa og suðu. Réttara væri að dreifa þessu um stærra svæði, þannig að fleiri gætu fengið rafmagn til ljósa og suðu. Hv. þm. Ak. sagðist álíta, að Siglfirðingar gætu ekki beðið eftir því, að lína yrði lögð frá Laxárvirkjuninni, heldur yrðu þeir að fá rafmagn sem fyrst. En ég tel vafasamt, að þeim liggi meira á rafmagni en ýmsum öðrum. Það virðist koma fram sú skoðun hjá ýmsum mönnum hér, sem mér þykir dálitið einkennileg, að mönnum, sem búa á vissum stöðum, liggi miklu meira á því en öðrum, sem búa annars staðar, að fá þessi þægindi. Ég álít vafasamt, að þessi hugsunarháttur sé réttur. Siglfirðingum liggur á að fá rafmagn. En ég álit, að þeim liggi ekki. meira á rafmagni heldur en þeim, sem búa á Sauðárkróki, Dalvík og Hofsós, og þeim, sem búa í sveit á þessu svæði, sem vitanlega gætu fengið rafmagn frá þessari leiðslu. Ég álít alla landsmenn jafnréttháa í þessu efni. Við eigum ekki að skipta þjóðfélagsþegnunum niður í 1., 2. og 3. flokks menn í þessum efnum. Þar eiga allir að hafa sama rétt. og einum liggur ekki meira á að fá þessi þægindi en öðrum. Það kom fram hjá hv. þm. Siglf., að hann taldi, að meiri hl. fjhn., eða öllu heldur mþn. í raforkumálum, hefði snúizt eitthvað í málinu um virkjun Andakílsár. Þetta er vitanlega hin mesta fjarstæða, því að mþn. hefur aldrei látið frá sér fara neitt um það, að hún teldi ekki geta komið til mála að virkja Andakílsá. Hitt er allt annað mál, þótt n. leggi á móti því, að frv., sem lagt var fram um það efni, verði samþ. óbreytt. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð. Það er vitanlegt, að það kostar mjög mikið að koma rafmagni um landið, en þetta þarf að gerast. Og þegar um það er að ræða að leggja fram stórar fjárhæðir í virkjunar framkvæmdir, þá er nauðsyn á að verja fénu þannig, að það komi sem flestum að notum. Einmitt þess vegna leggjum við það til, meiri hl. n., að ríkið veiti ekki ábyrgð fyrir láni til virkjunar Fljótaár, heldur verði lögð á það áherzla að leggja háspennulinu frá Akureyri til Skagafjarðar og Siglufjarðar.

Forseti (JJós): Það er sjálfsagt að verða við þeirri ósk hv. þm., og. er þá atkvgr. frestað, en umr. er lokið, eins og áður er sagt.



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft frv. til meðferðar, og hefur orðið samkomulag um það í n., að því verði vísað til milliþn. þeirrar í sjávarútvegsmálum, sem væntanlega verður kosin í lok þessa þings samkv. till., er nýlega var samþ. hér. Einstakir nm. og raunar meiri hl. n. voru að vísu reiðubúnir að fella frv., en n. í heild taldi eigi að síður ástæðu til að láta þessa milliþn. hafa málið til athugunar, því að hún telur, að starfssvið þeirrar n. nái einmitt til þessa máls. Ég tel óþarft að ræða málið ýtarlega að þessu sinni, en vil aðeins drepa á það, að með frv. er lagt til, að gerð verði gerbreyting á ástandi, sem markað hefur verið með núgildandi löggjöf, þar sem lagt er til með frv., að Norðurland verði algerlega lokað fyrir þessum veiðum 10 mánuði ársins og hinn hluti landsins nærri því hálft árið. Ég vil benda á það, að nú þegar hafa komið frá útgerðarmönnum á Norðurlandi eindregin mótmæli við því, að frv. nái fram að ganga. Á ég þar við útgerðarmenn í Hrísey og Ólafsfirði, sem sent hafa Alþ. mótmælabréf, þar sem talið er, að atvinnuvegur þeirra, er komið hafa sér upp dragnót, verði að miklu leyti lagður í eyði með slíkum l. Hitt skiljum við vel, að margir smáútvegsmenn, sem stunda innfjarðaveiði, verði allhart úti vegna dragnótaveiðanna, en þótt svo sé, er engin ástæða til að grípa til svo róttækra aðgerða sem þeirra, er frv. gerir ráð fyrir.



Ég vildi ekki láta þetta frv. fara gegnum d. án þess að láta í ljós undrun mína yfir því, hvernig hv. sjútvn. tekur á málinu. N. fær málið snemma á þingi, það liggur hjá henni í þrjá mánuði, og loks afgreiðir hún það á þann hátt að vísa því frá með rökst. dagskrá í trausti þess, að mþn., sem skipa á, en er óskipuð enn, taki það til meðferðar. Mér virðist ljóst, að fyrir hv. n. muni hafa vakað að drepa málið á einhvern hátt. Þetta mál hefur legið hér fyrir áður. Ég man ekki betur en málið væri samþ. út úr Nd. á næstsíðasta aðalþ., en dagaði þá uppi í Ed. Hv. allshn. vill vísa málinu til mþn. í sjávarútvegsmálum. Ég efast nú um, að hún hafi athugað þetta mál betur en þm. þeirra kjördæma, sem hér eiga hlut að máli. Það var auðheyrt, hverrar skoðunar hv. frsm. sjútvn. var. Hann fer eftir útgerðarmönnum í Hrísey og Ólafsfirði, en gleymir því, að flestallir útgerðarmenn og sjómenn um allan Eyjafjörð vilja, að þessi l. séu sett. Og ef þessi tilvonandi mþn. setur sig ekki rækilegar inn í málið en hv. frsm. sjútvn. hefur gert, verður það sízt til bóta að vísa málinu til hennar. Ég mun að minnsta kosti greiða atkv. gegn þessari rökst. dagskrá, því að hún er til þess eins að bregða fæti fyrir málið. Það er nú ekki nema hálfur annar mánuður, þar til næsta þing kemur saman, og býst ég við, að þessi mþn. hafi annað að starfa þá. Þá er eins gott bara hreinlega að fella málið á Alþ. eins og að svæfa það á þann hátt. Það hefur verið meirihlutafylgi fyrir þessu máli í hv. Nd. Ég skal ekki segja, hvort svo er nú, því að kosningar hafa fram farið síðan málið lá hér fyrir síðast. Og það er engum neinn greiði gerður með því að svæfa málið, heldur öllum ógreiði.



Ég verð að taka undir með hv. 2. þm. Eyf. (GÞ), að það er valin harla einkennileg aðferð til þess að vísa þessu máli frá eða reyna að koma því fyrir kattarnef. Það er eins og sjútvn. eða þeir menn í n., sem eindregið eru á móti þessari breyt., að því er virðist vilji þó ekki beinlínis ganga hreint til verks og leggja til, að frv. verði fellt. Það er eins og það sé einhver hreyfing í þeirra innra manni, sem segi þeim, að það sé réttara að fara einhverjar krókaleiðir að þessu marki, sem þeir vilja keppa að, heldur en ganga hreint til verks og leggja til, að málið verði fellt. Og mér virðist, að þeim mönnum í n., sem þannig hugsa, hafi orðið heldur fótaskortur, þegar þeir fara að bollaleggja með sér, hvernig þeir eiga að komast hjá því að ganga hreint til verks í málinu og leggja til að fella það. Ég held, að það sé nýtt fyrirbrigði, að lagt sé til að vísa máli frá á þeim grundvelli, að n., sem að vísu er komin fram till. um, að Alþ. skipi, en Alþ. er bara alls ekki búið að skipa, taki þetta mál til meðferðar. Það er eins og farið væri að gera ráð fyrir, að frumburði í móðurkviði væri ákveðið eitthvert verkefni, áður en viðkomandi hefði séð dagsins ljós. Þetta er afar einkennileg braut, sem hér er lagt út á í afgreiðslu þessa máls, - það verð ég að segja. Nú, það hefur nú verið á þessum fundi útbýtt þingskjali, þar sem líka er lagt til - þ.e. í hv. Ed. - að vísa máli frá með rökst. dagskrá, þar sem sama forsenda er höfð, það er gert í trausti þess, að ríkisstj. láti þessa sömu væntanlegu mþn. athuga málið o.s.frv. Þar er málinu vísað til stj. eins og vant er að gera undantekningarlaust, þegar málum er vísað frá með rökst. dagskrá. Og þá er lagt á vald ríkisstj. að afgr. málið. En þessi aðferð, sem hér á nú að hafa í þessari d., er alveg óvenjuleg. Ég geri nú kannske ekki ráð fyrir, að hæstv. forseti - sem nú er að lesa í blaði - finni ástæðu til þess að grípa hér í taumana. En ég vil vekja athygli hv. þdm. og hæstv. forseta á því, að þetta er alveg óvenjulegt, sem hér er lagt til. Um þetta frv., sem hér liggur fyrir, vil ég segja það, að mér þykir það ganga of skammt, en ekki of langt í því að þrengja nokkuð að um þessar hættulegu dragnótaveiðar. Því að hér er gert ráð fyrir því, að þær takmarkanir, sem hér eru settar, taki ekki til nema vissra hluta af landinu. Sannarlega hefðu sams konar takmarkanir átt að taka til svæða meðfram ströndum landsins alls, því að það er vitaskuld sams konar þörf fyrir slíkar aðgerðir við Suður- og Vesturland eins og lagt er til á þeim svæðum, sem þetta frv. tekur til. Ég vil samt greiða atkv, með þessu frv. Enda er þá hægurinn hjá á síðara stigi þessa máls að bæta úr því, sem áfátt er um frv. að þessu leyti, að auka nokkuð þær takmarkanir, sem hér er lagt til að gera, og færa þetta til samræmis að því er snertir aðra landsmenn.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. um þetta mikið. Mig furðar ekki mikið á því, þótt hv. 2. þm. Eyf. og hv. þm. Borgf. telji hér öfugt að farið. Þeir eru gamlir riddarar úr orustum, sem búnar eru að standa um þetta mál á Alþ. Það er því eðlilegt, að þeir fægi vopn sín og leggi sem ákafast með þeim í ýmsar áttir, þegar þetta mál er til umr. Í sambandi við það, sem þessir hv. þm. sögðu, vildi ég drepa á nokkur atriði. Hv. þm. Borgf. þótti það einkennilegur háttur, sem hér væri á hafður um afgreiðslu þessa máls, að það ætti að vísa því til n., sem ekki væri búið að skipa. Ég vil benda honum á það, að aðalatriðið er, að Alþ. hefur látið vilja sinn í ljós um það, að þessi n. skuli skipuð. Alþ. hefur þegar samþ. þál. um það, að þessi n. skuli skipuð og hún skuli fjalla um þau verkefni m.a. að undirbúa löggjöf, er varðar sjávarútveginn. Og þó að hv. þm. Borgf. sé nokkuð úr alfaraleið þess, sem að sjómennsku lýtur, þá ætla ég, að honum sé kunnugt um það, að löggjöfin um dragnótaveiðar í landhelgi muni þó a.m.k. vera mál, sem varðar sjávarútveginn, og hann geti því viðurkennt, að það sé mjög eðlileg leið, sem hv. sjútvn. hér hefur bent á, að vísa þessu mjög viðkvæma deilumáli til n., sem á að hafa með höndum rækilega athugun á löggjöf varðandi sjávarútveginn og enn fremur athugun á ýmsum öðrum atriðum varðandi útveginn. Og ég hygg, að hv. sjútvn. hafi hitt á heppilega leið, þar sem vænta má að þessi n. verði skipuð mönnum, sem hafa vit á þessum málum og hafa sér til aðstoðar sérfróða menn, sem treysta megi til þess að rata þá leið í þessu viðkvæma máli, sem heppilegust sé þessum atvinnuvegi landsmanna. Það eru svo aðeins örfá atriði, sem ég vildi drepa á í sambandi við það, sem hv. 2. þm. Eyf. sagði. Hann spurði, hv að væri að marka, þó að nokkrir útgerðarmenn í Eyjafirði sendu mótmæli gegn þessu máli, það væru fleiri menn en hinir við Eyjafjörð, sem vildu fá frv. samþ., og þetta væru bara hjáróma raddir úr hans kjördæmi. En það er raunar úr tveimur mestu útgerðarstöðunum, sem þessi mótmæli hafa komið frá. Og það eru líka fleiri menn en útgerðarmenn og sjómenn við Eyjafjörð og úr þessum héruðum, sem hv. 2. þm. Eyf. er frá, sem varðar um það, hvort Norðurland verður lokað fyrir dragnótaveiði á þeim tíma, sem. hún hefur tíðkazt. Það eru víðar sjómenn á landinu en í þessum héruðum. Þjóðin í heild hefur lagt tugi og hundruð þúsunda, að ég ekki segi milljónir króna í atvinnufyrirtæki, sem tilveru sína eiga undir því, að dragnótaveiðar, líka fyrir Norðurlandi, séu leyfðar. Ég hygg, að ekki þurfi að svara því, að ég og hv. sjútvn. höfum sett okkur illa inn í þetta mál. Ég veit ekki, hvor okkar hv. 2. þm. Eyf. eða ég höfum haft betri skilyrði til þess yfirleitt að kynna okkur dragnótaveiðar. En ég hygg, að meiri hl. hv. sjútvn., sem hefur komizt að þeirri niðurstöðu að leggja til að vísa málinu frá, hafi mjög vel athugað sinn gang.



Herra forseti. Þetta mál, sem frv. er um á þskj. 70, er gamall kunningi hér í hæstv. Alþ. þann tíma, sem ég hef átt sæti á þingi. Á mörgum þingum hefur það verið flutt hér fram í frv.-formi, og um það hafa verið mjög skiptar skoðanir. Mér hefur fundizt, að talsverður hiti lægi á bak við vörn og sókn í þessu máli og það komi fram enn. En þetta mál hefur aldrei verið flutt í því formi sem nú, þegar aðeins nokkur hluti landsins er tekinn og lagt til, að lokað verði fyrir dragnótaveiðar í landhelgi aðeins meðfram þeim landshluta. Og ég álít, að með þessu sé í raun og veru tilraun gerð til þess að loka með öllu fyrir dragnótaveiðar fyrir Norðurlandi, því að þótt opið eigi að vera fyrir þeim aðeins um síldartímann, þá er það ekki nema eins og hálfgerður hrekkur, þar sem vitað er, að menn, sem vor og haust stunda dragnótaveiðar, mundu ekki leggja út í þann rekstur um síldartímann. Þess vegna má telja, að hér sé gerð tilraun til að loka Norðurlandi alveg fyrir dragnótaveiði. Og þó að nokkrir menn úr Hrísey og víðar við Eyjafjörð hafi óskað eftir, að dragnótaveiði væri á þennan hátt bönnuð, þá er þar með ekki nema hálfsögð sagan. Það hafa líka komið mótmæli gegn samþykkt þessa frv. frá Akureyri og einkum frá smáútvegsmönnum þar. Þetta er mál, sem snertir einmitt mjög þá allra smæstu útgerðarmenn í kjördæmi sínu, sem hafa með styrk þess opinbera, jafnvel bæjarsjóðs, brotizt í því að komast í samlög um kaup og útgerð á 3–5 smálesta bátum. Það eru þar milli 10 og 20 bátar, sem gerðir hafa verið út frá Akureyri til þessa á dragnótaveiðar, og að þeim standa nokkrir tugir manna. Á krepputímanum var einmitt allálitleg leið til að bjarga þeim smæstu á þennan hátt. Við gátum með þeirri hjálp, sem ég gat um, varið þá sveit á þennan hátt. Og það kæmi ákaflega hart niður á þeim, ef þeir mættu ekki nota þessar smáu dragnætur, sem engum hafa verið til meins við Eyjafjörð, því að þær eru aðeins notaðar á grunnmiðum, en ekki djúpmiðum. Hitt er annað mál, að e.t.v. flestir, sem smáútveg reka á dýpri miðum, eru á móti því, að stórir bátar veiði á sömu svæðum og þeir með mjög löngum dragnótum, því að þeir sópa nærri eins og togarar djúpsævið. En hér er ekki í þessu frv. gerður neinn greinarmunur á, hvar veiðar eru stundaðar, hvort það er á djúpsævi eða þar, sem grynnra er, heldur er það „prinsipið“ að banna allar dragnótaveiðar fyrir Norðurlandi, nema stuttan tíma yfir sumarið. Hér er ekki tekið til allt landið, og hvers vegna á ekki að verja önnur svæði en þessi fyrir dragnótaveiðinni? Og hvað ætli hæstv. forseti (JJós) mundi segja um Vestmannaeyjar og að loka fyrir dragnótaveiðar þar? Hv. þm. Borgf. er nú gömul kempa á þessu svíði. Hvað ætli hann segði um að þurrka út allar dragnótaveiðar fyrir Akranesi eða jafnvel í öllum Faxaflóa? Og hvað ætli kjósendur hans segðu um það? Það má kalla hlálegt, að hér er hafizt handa um að reyna að fá því framgengt að banna dragnótaveiðar fyrir Norðurlandi, en þetta er ekki látið taka til annarra staða. Það er ekki sanngirni í þessu, ef hér er að ræða um virkilegt velferðarmál allrar þjóðarinnar. Menn hafa hnotið um afgreiðslu þessarar hv. d. á þessu máli, að afgreiða það með rökst. dagskrá, ekki vegna þess, að sú leið sé svo óvanaleg, heldur er hér talað um, að það sé fóstur í móðurkviði, þegar um er að ræða mþn., sem búið er að samþ., að eigi að kjósa. Ég get vel fellt mig við þessa afgreiðslu. Þetta mál þarf meiri undirbúnings við. Og ég beini því til hv. flm., sem flestir eru þm. úr Norðlendingafjórðungi, að ég mótmæli þessu frv., þó að ég heyri þeim fjórðungi til sem þm. Fyrir þremur árum, er ég átti sæti í sjútvn., reyndi ég að miðla málum hjá þeim, sem sendu áskoranir til sjútvn., með því að leggja til að takmarka dragnótaveiðar í landhelgi, en ekki að loka henni alveg. Þá vildu þeir, sem áskoranir sendu, að smærri bátarnir, 3–5 smálesta bátar, fengju að veiða með dragnótum fyrir Norðurlandi. Þessu er nú alveg gengið fram hjá, en á þessu byggðist áskorunin upprunalega. Nú er sagt, að þeir vilji ákveðnir lokun, og jafnvel svo sterkt að orði kveðið, að aðeins fáir menn í Eyjafirði mótmæli því. En þeir eru margir á Akureyri, í Hrísey og í Ólafsfirði, sem mótmæla því. Ég álít, með tilvísun til þess, sem ég hef nú sagt, að málið þurfi miklu meiri undirbúnings og upplýsinga við, og vil því, að því sé vísað frá með rökst. dagskrá.