Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Fjmrh. (Jakob Möller): Meiri hl. hv. fjhn. hafði tekið að sér flutning þessa frv. að beiðni ríkisstj. Eftir venjunni átti því n. að hafa framsögu í málinu, en vegna forfalla í n. fylgi ég því úr hlaði með nokkrum orðum. Eins og segir í grg., er þetta frv. flutt að tilhlutan ríkisstj. og samið af þar til kvöddum mönnum úr stjórnarflokkunum, og þó að þeir flokkar, sem að frv. standa, hefðu sjálfsagt, hvor um sig, kosið að hafa það nokkuð á annan veg en hægt er að koma við, þegar samvinna er um málið. Flm. áskilja sér rétt til að flytja till. til breyt. á einstökum atriðum frv., eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Eins og í grg. segir, eru aðalbreytingarnar frá gildandi lögum tvær: 1. Lagt er til, að fellt verði. niður ákvæði gildandi l. um heimild til þess að draga frá tekjum einstaklinga og félaga greiddan tekjuskatt og útsvör, og skattstiginn lækkaður hlutfallslega við það. Fer ég ekki nánar út í það, en vísa að öðru leyti til grg. 2. Um varasjóðshlunnindi var svo áður fyrir mælt, að félög, er leggja í varasjóði, fengju víssan hluta þess tillags skattfrjálsan, t.d. útgerðarfélög 50%. Þessu er nú breytt þannig, að nú er sá hluti teknanna, sem lagður er í varasjóð, skattfrjáls. Hins vegar er sá skattfrjálsi hluti teknanna lækkaður úr 50% í 331/3 % og úr 40% í 20%. Þetta eru þær tvær aðalbreytingar, sem frv. gerir ráð fyrir frá gildandi lögum. Viðvíkjandi eignarskattinum er nú gert ráð fyrir, að eignarskattur verði eigi reiknaður öðrum en þeim, er eiga yfir 10 þús. króna skuldlausa eign í stað 5 þús. áður. Ég orðlengi svo ekki frekar um þetta á þessu stigi málsins, enda ekki undir það búinn. Legg ég svo til, að málinu verði vísað til 2. umr. að þessari umr. lokinni.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég vil við þessa umr. segja nokkur orð og skýra viðhorf Framsfl. til þessa máls. Ég vil einnig um leið, ef hæstv. forseti hefur ekkert á móti því, minnast á frv. um stríðsgróðaskatt, sem hér liggur einnig fyrir til umræðu. Rétt fyrir núverandi stríð var hér sett á laggirnar nefnd manna, er skyldi rannsaka skattamál landsins. Skoðanir manna um skattamál hafa löngum, svo sem að líkum lætur, verið mjög misjafnar. Nefndin starfaði lengi og rannsakaði þessi mál, og n. hafði ekki lokið störfum sínum, þegar stríðið, sem nú geisar, brauzt út, en þá urðu, sem kunnugt er, miklar breytingar á tekjum einstaklinga og félaga. Nefndin lauk síðan störfum og skilaði áliti. Var það haft til hliðsjónar við þær breyt. á skattalöggjöfinni, sem voru gerðar á þingi 1941, en ég rek ekki frekar hér. Eitt atriði í skattalöggjöfinni, sem Framsfl. hafði strax mikinn áhuga fyrir, kom til rannsóknar í nefndinni. Undanfarið hefur verið leyft að draga frá tekjum greiddan tekjuskatt og útsvör greidd á árinu. Skattstiginn var tiltölulega mjög hár og sýndi hærri greiðslur en inntar voru af hendi. - Enda var það oft svo, að skattabyrðin reyndist helmingi minni en skattstiginn gaf til kynna. Það var því ljóst. ef þessum frádrætti var haldið áfram, að ekki var hægt að leggja á háa skatta. Bið ég menn að taka vel eftir því. Ef gróðinn er mikill aðeins eitt ár, má segja, að hægt hafi verið að skattleggja hann sem skyldi. En ef mörg gróðaár fara saman, var það allsendis ómögulegt. Framsfl. gerði það því að till. sinni í mþn., að skattur skyldi lagður á nettótekjur, en frádráttur ekki leyfður. Á þingi 1941 fékkst ekki samkomulag um þetta ákvæði, en Framsfl. lýsti því þá yfir, að hann mundi halda áfram að vinna að þessu. Á s.l. hausti lagði Framsfl. fram frv. til l. um breyt. á skattalögunum, og var þetta aðalatriðið, en frv. dagaði uppi. Þetta er því tekið upp aftur hér í frv. því, sem hér liggur fyrir, í samræmi við samkomulag, sem um það hefur orðið innan ríkisstj. Framsfl. lagði áherzlu á þetta atriði vegna þess, að ef þetta hefði ekki fengizt fram, hefði verið alveg þýðingarlaust að vera með háa skattstiga, því að þeir kæmu alls ekki að tilætluðum notum. M.ö.o., ekki var hægt að skattleggja - milljónagróðann nándarnærri eins og skyldi. Eins og hæstv. fjmrh. sagði, er önnur aðalbreyt., sem frv. á þskj: 125 gerir ráð fyrir, að hætt verði að draga frá greiddan tekjuskatt og útsvar -, en skattstiginn hins vegar lækkaður til samræmingar við það, en hins vegar er stríðsgróðaskatturinn ekki lækkaður til samræmis, heldur þvert á móti hækkaður að hundraðshlutum (%), og kannske margfaldaður raunverulega. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á dæminu, sem sýnt er í grg. og sýnir áhrif þessara breyt. En áhrifin eru þau, að félag, sem borgar alls í útsvör og skatta að óbreyttri löggjöf tæpl. 74000 kr., greiðir nú, ef þessar breyt. ná fram að ganga, rúml 255000 kr., eða 3–4 földuð sú upphæð, er því ber nú að greiða. Hjá félögum, sem hafa hærri tekjur, er aukningin enn meiri. En ef haldið væri áfram frádráttarreglunni, mundi fyrirtæki, sem greiðir í ár mjög mikla skatta, þurfa lítið sem ekkert að greiða næsta ár. En skv. þessum nýju reglum er greiddur skattur af tekjum hvers árs án nokkurs frádráttar. Niðurstaðan af þessum breyt. er sú, að félög verða nú að taka til greiðslu tekjuskatts og útsvars hluta af þeim sjóðum, er þau lögðu til hliðar á árinu 1940, og það, sem ekki fór í varasjóð 1941, fer nú til þess að greiða þá skatta, sem nú eru á lagðir. Þetta er aðalbreyt. og sú, sem við framsóknarmenn leggjum mest upp úr, meira heldur en breyt. á skattstiganum, sem hér er gerð, vegna þess að hér er bæði fengin heimild til þess að skattleggja stríðsgróðann 1941, og líka fundin skynsamleg regla til þess að fylgja í framtíðinni. Þegar menn fóru að athuga, hvernig þessar breyt. kæmu til með að verka, kom í ljós, að mjög örðugt mundi að hafa sömu reglurnar um varasjóði og áður giltu. Sérstaklega var það eitt atriði. Áður var reglan sú, að t.d. hlutafélög fengu að draga frá vissan hluta af varasjóðunum, en nú, þegar búið var að afnema frádráttinn, var ómögulegt að halda þessari reglu áfram, því að félögin fengu þá enga peninga til þess að leggja til hliðar. Það varð því að ráði að breyta þessari reglu, og nú er gert ráð fyrir, að félögin fái alveg skattfrjálst varasjóðstillag sitt, en það er lækkað að hundraðshluta (%). T.d. útgerðarfélög fá nú að leggja 331/3% skattskyldra tekna í varasjóð í stað 50% áður. Hins vegar er ekki gott að segja, hvort það er hærri eða lægri upphæð. Fer það eftir ástæðum, hvaða hlutfall verður milli nýja og gamla fyrirkomulagsins. Hjá almennum hlutafélögum er skattfrjálsi hluti teknanna lækkaður úr 50% niður í 20%, vegna þess að það verður að líta svo á, að þau hafi ekki eins brýna þörf fyrir varasjóði og þau félög, sem reka áhætturekstur. Mér telst svo til, að ef þessi ákvæði, sem hér eru ráðgerð, verða samþ., verði stórgróðanum ráðstafað svo sem hér segir. Ef um einstakling er að ræða, fær ríki og bær 90%. - Ef um einstaklingsútgerð er að ræða, fær ríki og bær . . . . . . . . . . . . .. . . 72 % til endurnýjunarsjóða ........... 20- - frjálsra afnota .............. 8 - Samtals 100% Ef um áhætturekstrarfyrirtæki er að ræða, þá fær ríki og bær . . . . . . . . . . . . . . .. . . . 60.0 % til varasjóða ..................... 33.3 - frjálsra afnota . . . . . . . . . . . . . 6.7 - Samtals 100.0% Ef um hlutafélög, sem ekki reka áhættustarfsemi, er að ræða, þá fær ríki og bær . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 % til varasjóða .................... 20 - - frjálsra afnota ............. 8 - Samtals l0d% Þannig er ráðstafað stærsta hluta gróðans skv. frv. því, sem hér liggur fyrir. Ef fyrri ákvæði hefðu verið látin standa, þá hefði þetta verið óframkvæmanlegt af ástæðum þeim, sem ég hef áður drepið á. Enn er það hins vegar að segja um þessa sjóði, sem undanþegnir eru þessari skattgreiðslu og leyft er að leggja fé til hliðar, og þá reglu, sem ætti að hafa í skattaálagningu, að það er hægt að hugsa sér tvær meginstefnur í skattamálunum. Önnur er sú að leyfa engar sjóðmyndanir, en þá verður auðvitað að hafa skattstigann þannig, að menn almennt geti byggt upp slíka sjóði, ef þeir vilja, af því, sem eftir er skilið. Því að allir verða að geta komið fyrir sig fótum, þegar vel árar. Það er ljóst, að menn verða að geta á þessum tímum eignazt fjármagn, ef von á að vera til þess, að menn geti eignazt atvinnutæki, þegar aftur verður mögulegt að fá þau. Þetta er önnur reglan, að leyfa engar slíkar sjóðmyndanir og hafa skattstigann mun lægri. Hin stefnan er sú, sem hefur verið höfð og enginn ágreiningur hefur verið um (nema að vísu, hve hár skatturinn skuli vera) að hafa skattstigann háan, sem hefur farið upp í 90% af skattskyldum tekjum yfir 200 þús. kr., en leyfa svo þeim, sem reka áhætturekstur, að leggja til hliðar vissar upphæðir. Þessi aðferð hefur þann kost, að það er hægt að hafa skattstigann hærri og ná meiru af gróða, sem ekki er sérstök ástæða til að leggja í varasjóði. Og þessi kostur hefur verið þess valdandi, að menn hafa yfirleitt heldur valið þessa leið í álagningu skatta. Þarna kemur til greina alveg sérstök ástæða, sem ég hef orðið var við, að þar sem hér má búast við svo miklum töpum annað veifið, og ef ekki væru leyfðir slíkir varasjóðir, þá mundu menn ekki þora að fara mjög hátt með skattstigann. En þá mundi falla undan skatti gróði þeirra, sem stöðugt græða. Við þessa varasjóðsleið - þ.e. að hafa háan skattstiga og leyfa varasjóði - er það sérstaklega að varast, að varasjóðirnir og þessir sjóðir, sem leyft er þarna að setja á laggirnar, séu ekki notaðir til alls annars en til var ætlazt. M.ö.o., þeim sé ekki eytt í alls konar viðskipti og eyðslu, sem ekkert kemur atvinnurekstrinum við, og svo þegar til á að taka og á að fara að mæta erfiðleikunum og byggja upp ný atvinnutæki, þá séu þessir sjóðir ekki til. Úr þessu hefur verið reynt að bæta með þeirri löggjöf, sem sett var á síðasta þingi og nokkrum ákvæðum, sem hér eru sett til viðbótar til þess að tryggja þetta. Þetta er vitanlega ákaflega stórt atriði í málinu. Og það hefur verið gert með ýmsu móti í löggjöf síðustu ára að reyna að koma í veg fyrir þetta, fyrst og fremst með því að skylda útgerðarfyrirtæki til að leggja þannig ákveðið fjármagn til hliðar, sem þau skulu verja til að koma upp nýjum atvinnutækjum. Og sumpart hefur það verið gert með því að banna útgerðarfyrirtækjum að nota fjármagn sitt til annars en þess, sem við kemur rekstri félaganna. Það eru nú að vísu ekki mjög mörg ný ákvæði í þessu frv., sem hér liggur fyrir, sem snerta þetta atriði. Þó eru þar ákvæði, sem eiga að stefna í þessa átt. Og fulltrúar Framsfl. í sjútvn. munu flytja eina eða ég hygg tvær brtt. við frv., sem sérstaklega snerta þetta atriði málsins, við 2. umr., og fer ég ekki út í það hér, í hverju þær eru fólgnar. Hins vegar er hér í þessu frv. lagt til, að 50% af varasjóðstillagi útgerðarfélaga skuli lagt til hliðar í nýbyggingarsjóð. Og við munum sennilega gera till. um að færa það í 60%. Þó er það ekki fullráðið. Það er a.m.k. til athugunar. En ég hygg, að þau ákvæði, sem nú eru í l. og eiga að fyrirbyggja misnotkun varasjóðanna, þau séu líkleg til þess að ná tilgangi sínum. Og svo mikið er víst, að við framsóknarmenn erum alltaf reiðubúnir til þess, að athuga allar skynsamlegar till., sem fram koma til þess að tryggja einmitt þetta höfuðatriði, af því að okkur er ljóst, að slíkar sjóðmyndanir, þar sem tryggt er, að sjóðirnir verði notaðir eins og til er ætlazt, eru grundvöllur fyrir því, að hægt sé að hafa háan skattstiga, og að það er ekki hægt að fara jafnhátt með skattstigann, nema sjóðmyndanir eigi sér stað. Nú getur verið skoðanamunur um það, hve mörg prósent af tekjum félaga skuli heimilað að leggja til varasjóðanna. En það er þá aðeins stigmunur, hvaða mismunandi skoðanir menn hafa í því efni. En ég geri ráð fyrir, að allir séu á því, að einhverjar slíkar sjóðmyndanir eigi að eiga sér stað, ef skattstiginn er jafn hár og hér er gert ráð fyrir. Hins vegar getur verið, að sumir hv. þm. aðhyllist það að breyta um stefnu og afnema öll sérákvæði um það úr skattal., en taka upp lága skattstigann í þess stað. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa lengri ræðu um þessi mál. En áður en ég sezt niður, vil ég þó taka fram, að það eru tvö atriði sérstaklega (að vísu nokkur fleiri, sem ég sé ekki ástæðu til að minnast á hér), sem við framsóknarmenn höfum í athugun. Hið fyrra er það, að við munum flytja brtt. um það við stríðsgróðaskattsfrv., að skattskyldur skuli vera gróði af fasteignasölu og lausafjársölu. Við höfum ekki gengið frá því, hvernig þessi gróði skuli tekinn. En um þetta efni munum við væntanlega flytja brtt. við stríðsgróðaskattsfrv. Okkur finnst vera alveg sérstök nauðsyn á því að skattleggja þau viðskipti, sem nú eiga sér stað með fasleigna og lausafé, þó að ekki væri nema til þess að reyna að hafa einhver áhrif í þá átt að vinna gagn þeirri stórkostlegu verðbólgu, sem þessi viðskipti hljóta að hafa í för með sér. Þess vegna geri ég ráð fyrir að ekki verði hægt að láta þau ákvæði gilda út af fyrir sig fyrir árið 1941. Ég býst varla við, að menn teldu það fært, vegna þess að gera má ráð fyrir, að ýmsir hafi selt fasteignir og hús á síðasta ári, beinlínis vegna þess að þeir víssu, að þá var ekki skattakyldur sá ágóðamismunur, sem þar kom fram. Og þar sem hér er einnig um algert nýmæli að ræða, býst ég einnig þess vegna við, að menn telji ekki fært að láta það verka aftur fyrir sig. Hitt atriðið er um tekjuskattsálagninguna. Það hefur áreiðanlega aldrei verið jafnerfitt að komast að því eins og nú, hve miklar tekjur menn hafa hér á þessu landi, og það margir, sem hafa mikinn gróða. Það þarf ekki að nefna nein dæmi um hugsanlega erfiðleika í því sam,bandi, því að þeir liggja ljóst fyrir öllum. Við framsóknarmenn munum þess vegna flytja till. um það, að skipaður verði sérstakur rannsóknardómari, sem hafi það starf að rannsaka þau mál þessarar tegundar, sem skattayfirvöldin visa til hans. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fara út í þessi atriði.



Mér hefur ekki unnizt tími til að athuga þessi skattafrv. til hlítar. Ég var spurður um það á sunnudagskvöldið (í fyrrakvöld), hvort ég vildi vera meðflm. að frv., og fékk þá seint um kvöldið próförk að því. Ég sá mér ekki fært að gerast það, en gat þess um leið, að ég hefði ekki getað gert samanburð á frv. og gildandi löggjöf. Ég verð að játa einnig, að mér hefur ekki unnizt tími til að gera þunnan samanburð enn, og á því eru erfiðleikar, nema maður hafi beinlínis aðgang að skjölum skattanefndar. Maður verður að vita nokkurn veginn um skatta þá, sem greiddir hafa verið á næsta skattári á undan. Um það, sem að dómi hæstv. ráðh. þeirra, sem talað hafa í málinu, er aðalatriði frv., hvort það ætti að draga útsvör og skatta frá tekjunum við ákvörðun skattskyldra tekna, vil ég segja það, að mikið af þeim rökum, sem fyrir því voru færð, tel ég fullkomlega réttmæt, þó að ég vilji benda á hins vegar, að það dæmi, sem hæstv. viðskmrh. tók, er ekki nálægt því að vera það almenna. Því að ef fyrst koma tvö gróðaár í röð fyrir eitt fyrirtæki og svo aftur tvö tapsár í röð fyrir sama fyrirtæki, þá stenzt ekki hans dæmi. Ástæðan til þess, að Alþfl. var á móti þessari breyt á síðast þingi, var sú, að ef hún hefði verið gerð þá, þá hefði hún komið til með að vera stórkostleg ívilnun fyrir sum fyrirtæki. Ég skal játa, að í þessu frv. felst veruleg breyt: á gildandi l., því að útsvör og skattar, sem greidd voru á síðasta ári; nema mjög stórum upphæðum. Hins vegar er mér ekki svo kunnugt um það enn, hverjar tekjur koma til skatts fyrir s.l. ár, og ég þori ekki að segja ákveðið um hlutföll þar á milli. Og hvert hlutfall er þar á milli, bæði að því er snertir stórútgerðarfyrirtæki annars vegar og hins vegar verzlunarfyrirtæki, sem hafa haft stórgróða árið 1941, tel ég rétt, að sé athugað betur í þeirri n., sem fær málið til athugunar, sem mér þykir eðlilegast, að sé fjhn. Og ég mun reyna að afla mér nánari upplýsinga, áður en málið fer lengra í þinginu, um það, hvernig þessi breyt. mundi verka, og geymi mér því frekari umr. um það að sinni. Ég vildi leyfa mér, ef hæstv. forseti hefur ekkert á móti því, að ræða bæði skattafrv. í einu, þetta og næsta málið á dagskrá, eins og hæstv. viðskmrh. gerði. Ég tek eftir því, að í 2. gr. í frv. um tekju- og eignarskatt, sem hér er til umr., er gert ráð fyrir því, að 7. gr. l. verði verulega breytt. Og vil ég í því sambandi gera fyrirspurn til. hæstv. viðskmrh. um það, hvort ætlun hans með þeirri breyt. sé að koma því til vegar, að skattur geti náðst af sölu hlutabréfa með hagnaði. Í sambandi við 2. gr. vil ég því spyrja hæstv. viðskmrh. að því, hvort það sé ætlunin að tryggja með þeirri gr., að hagnaður af sölu hlutabréfa, eins og t.d. þegar Eimskipafélag Íslands keypti upp hlutabréf e/s Ísafoldar fyrir um það bil þrítugfalt verð, komi til skattgreiðslu. Er það ekki tilætlunin með ákvæðum 2. gr. að koma í veg fyrir, að hagnaður af sölu á hlutabréfum eins og í þessu dæmi, sem ég nefndi, geti komizt undan skattgreiðslu, sem mér hefur þó skilizt, að mundi falla undan skattgreiðslu samkvæmt núgildandi lögum? Þá vildi ég með nokkrum orðum drepa á 3. gr. frv., þar sem að minni hyggju er um mjög mikla breyt. að ræða, sem er í því fólgin, að í staðinn fyrir að miða skattfrjálsa hlutann af tekjum félags við varasjóðstillag í heild sinni, þá er hér miðað eingöngu við ákveðinn hundraðshluta af hreinum tekjum félagsins í heild. Ég hygg, að það sé dálítið vafasamt, hvort þessi breyt. er til bóta. Mér finnst, fljótt á litið, að það mundi hvetja til arðsúthlutunar frá félögum samkv. l. frá í fyrra, ef bönd og kvaðir, sem hér er um að ræða, eru lagðar á fé í varasjóði, því að eftir frv. má ekki úthluta því nema í ákveðnu skyni, er snertir hag og rekstur félaganna. Hér er gert ráð fyrir því, í sambandi við það, ef varið er fé varasjóðs til úthlutunar til hluthafa eða ráðstafað til einkaþarfa þeirra eða varið til annars en þess að mæta beinum rekstrarhalla fyrirtækisins, að þá verði það fé varasjóðs talið til skattskyldra tekna, að því er snertir þann hluta varasjóðs, sem myndazt hefur eftir 1. jan. 1941, og að auki, þegar um þann hluta varasjóðs er að ræða, 20% af þeirri greiðslu úr varasjóði. Einnig er því ákvæði breytt, að eftir l. frá í fyrra er ákveðið, að ef nokkuð af ársarði félaga, sem um er hér að ræða, er lagt í varasjóð, þá skuli helmingur þeirrar upphæðar vera undanþeginn tekjuskatti og koma til frádráttar við ákvörðun skattskyldra tekna. En eftir frv. má aðeins draga í mesta lagi 33% af þessum framlögum í varasjóð frá við ákvörðun skattskyldra tekna. Mér virðist, sem sagt, að með þessu sé verið að ýta undir það, að arðsútborgun sé upp tekin hjá ýmsum félögum, sem ekki mundu gera það ella, vegna þess að ef þessi breyt. verður samþ., greiðist sami skattur af stærri hluta teknanna heldur en eftir l. frá 1941, hvort sem félagið leggur það fé til varasjóðs eða greiðir sem arð til hluthafa. Annað atriði er í þessu frv., sem mér sýnist, ef samþ. verður, að muni losa meira um fé félaga heldur en ákvæði l. frá í fyrra. Það er í sömu gr., c-lið. Í þeim lið var ákveðið með l. frá í fyrra, að það skuli talið ráðstöfun á fé varasjóðs, ef félag kaupir eignir óviðkomandi rekstri félagsins. Þá var talið sjálfsagt að girða fyrir það, að félag byndi eignir sínar í öðru en því, sem snerti rekstur félagsins. Þessu ákvæði er nú sleppt úr í þessu frv. og tekið upp það ákvæði í staðinn, að ef eign er keypt óeðlilega háu verði, að dómi skattan., skuli það fé félags vera skoðað sem greiðsla úr varasjóði, sem eftir mati skattan. er greitt fyrir eignina fram yfir hæfilegt verð, og skuli sá mismunur teljast skattskyldar tekjur samkv. ákvæðum frv. að öðru leyti. Þetta ákvæði virðist mér, ef frv. verður samþ., mundu losa meir um fé félaga en ákvæði gildandi l. Í þriðja lagi vildi ég benda á það, sem mér virðist einnig stefna að því að losa fé félaga til annarra greiðslna heldur en í varasjóð, þ.e. til arðsútborgunar o.þ.u.l. Eftir gildandi l. meta skattan. á hverjum stað, hvað sannvirði hlutabréfanna sé, sem er metið eftir efnahag viðkomandi félags í heild, arðsborgun félags og sölu hlutabréfa, ef um raunverulega sölu er að ræða. Ef arðsborgun félags hefði t.d. verið 20% af nafnverði hlutabréfanna, þá hefði það orðið til þess að hækka hlutabréfin í verði, sem svo aftur hefði orðið til þess, að eigandi þeirra hefði orðið að borga hærri skatta. Nú er þetta fellt niður í frv. Menn geta fengið 25%–50% arð af hlutabréfum, án þess að það verki nokkuð á það, með hvaða verði hlutabréfin eru metin til skatts hjá eigendunum sjálfum. Allt þetta gengur út á það að losa fjármuni félaga þannig, að þau verði ekki harðar úti í skatti, þótt fé þeirra sé ráðstafað til hluthafa eða til hluta, sem óviðkomandi eru rekstri félaganna í heild. Þessi stefna er að minni hyggju ákaflega varhugaverð. Og mér þykir einkennilegt, að hún skuli koma fram nú. Hæstv. viðskmrh. sagði, að þessi breyt. á I. væri bein afleiðing af því, að skattskyldar tekjur hækkuðu, og því væri ekki unnt að ætlast til, að lagt væri. meira fé í varasjóð en eftir þessu frv. er skattfrjálst. En þetta hygg ég vera aðeins að nokkru leyti rétt. Um skattstigann sjálfan get ég ekki sagt neitt að svo stöddu: Mér hefur ekki unnizt tími til þess að bera þetta saman. Ég hjó eftir því, að báðir hæstv. ráðh., sem töluðu, sögðu, að skattstiganum hefði verið breytt í samræmi við það, að frádráttur skatts og útsvars er felldur niður. Við þá athugun, sem ég hef gert á skattstiganum, verð ég að efast um, að þetta sé rétt. Mér virðist skattstiginn vera lækkaður á vissu bili talsvert meira en þessu nemur. Á lægstu tröppunum virðist skattstiginn vera óbreyttur. Á bilinu frá 15 000–50 000 virðist mér um talsverða lækkun vera að ræða á skattinum. Það liggur því í augum uppi, að á þessu bili er um lækkun að ræða. Ef hæstv. ríkisstj. hefur til athugunar einhverjar till. um skyldusparnað, vil ég benda á, að nauðsynlegt er, að þær komi fram samtímis skattafrv., því að vitanlega verður að miða skattstigana við það, hver skyldusparnaðarstiginn yrði. Þetta tvennt er svo nátengt, að afgreiðsla þess verður að fylgjast að, ef á annað borð á að sinna hvoru tveggja. Í sambandi við það, sem hæstv, ráðh. sagði um það, að ekki væri hægt að hafa sams konar reglur og áður um varasjóðsfríðindin, vegna þess að félög mundi skorta handbært fé fyrir skatt- og útsvarsgreiðslum og tillagi í varasjóð eftir hækkun skattstigans, þá vil ég leyfa mér að benda á, að við þessu er séð, því að í niðurlagi 3. gr. er einmitt gert ráð fyrir því, að ef hreinar árstekjur félags að viðbættri þeirri hreinu eign, sem félagið á umfram varasjóð og hlutafé, stökkva ekki fyrir skatt- og útsvarsgreiðslum og því varasjóðstillagi, sem undanþegið er skattgreiðslu samkv. lögum þessum, þá sé heimilt að taka þá fjárhæð, sem á vantar, úr varasjóði. Ég fæ þess vegna ekki séð, að sú ástæða ein, sem hann bar fram, réttlæti þessa, að minni hyggju, varhugaverðu breyt. Um persónufrádráttinn skal ég ekki segja neitt að þessu sinni. Hann er alveg óbreyttur. Á síðasta Alþ. bar ég fram aðrar till. um það efni, en tel þýðingarlaust að taka það upp aftur. Í sambandi við þá breyt. að fella niður frádráttinn á skatti og útsvari við ákvörðun skattskyldra tekna, vildi ég leyfa mér að inna eftir því, hvort ríkisstj. hefur ekki hugsað sér að gera aðrar ráðstafanir til að tryggja innheimtu skatts en þetta frv. bendir á. Ég tel, að ef ákvæðið er að gera þessa breyt., þá sé alveg nauðsynlegt um leið að breyta innheimtufyrirkomulaginu frá því, sem nú er. Ég held ég muni það rétt, að milliþn. í tolla- og skattamálum hafi fullsamið frv. um innheimtu opinberra gjalda, og ég vildi skjóta því til hæstv. ríkisstj., ef þessi breyt. gengur fram, hvort hún telur eigi rétt að hlutast til um, að frv. þetta verði lagt fyrir þingið. Það hefur verið ákaflega mikið aðhald í því að veita ekki rétt til skattafrádráttar, nema skattarnir séu borgaðir fyrir áramót. Enda hefur það líka verið svo, að síðustu daga fyrir áramót hafa menn keppzt um að borga þá upp. Þá vil ég benda á, að eftir frv. er um að ræða talsverða lækkun á varasjóðsframlaginu til nýbyggingarsjóðs. Eftir lögunum frá í fyrra áttu 40% af varasjóðstillaginu að fara í nýbyggingarsjóð. Samkv. þessu frv. eiga að vísu 50% af varasjóðstillaginu að renna til nýbyggingarsjóðs, en þegar þess er gætt, að skv. frv. verður aðeins lagt það, sem skattfrelsi fæst fyrir, í varasjóð, en skv. l. tvöfalt hærri upphæð, verður ljóst, að hér er um mikla lækkun að ræða. Hæstv. ráðh. virtist vera að afsaka það eða réttlæta, að skattstiginn, sem kemst mest upp í 90% af skattskyldum tekjum, þegar þær komast yfir visst hámark, væri svo hár sem í frv. segir. Ég vildi nú leyfa mér að benda á í því sambandi, að það þarf að sjálfsögðu vel að athuga, að áður en þessi 90% eru á lögð, þá er búið að heimila öllum útgerðarfélögum og samvinnufélögum að draga frá þriðjung af tekjum sínum, þannig að skatturinn reiknast aðeins af 2/3 hlutum tekna þeirra og 4/5 af tekjum annarra félaga, eða eins og hæstv. viðskmrh. orðaði það, að skattar og útsvör geta hæst orðið 60% af tekjum þessara félaga, og þó aðeins á þeim hluta teknanna, sem fer yfir 200 þús. kr. Ég vildi nú raunar orða þetta á dálítið annan veg, sem sé þannig, að með þessu væri gjaldendum tryggt, að þeir fengju alltaf að eiga eftir a.m.k. 40% af tekjum sínum; þegar þeir eru búnir að borga skatta og útsvör. En það, sem hæstv. ráðh. fór ákaflega fljótt yfir, var það, að með þessu eru stórkostlega bundnar hendur niðurjöfnunarnefnda bæjar- og sveitarfélaga, og mér er satt að segja ómögulegt að sjá, hvernig t.d. Reykjavík á að haga sér skv. þessum lögum án þess að gera breyt. á fjárhagsáætlun sinni. Af tekjum, sem eru yfir 200 þús. kr., má ekki taka hærri skatt en 90%, eftir að búið er að draga þriðjung frá. Það, sem bæirnir svo fá af stríðsgróðaskattinum, eru 45%. Hve mikið það verður, vita bæirnir ekkert um, þegar þeir ákveða útsvör sín. Nú hefur t.d. Reykjavík ákveðið að leggja á 10–11 millj. kr. útsvör og áætlaður stríðsgróðaskattur er aðeins rúmlega 100 þús. kr. Að sjálfsögðu lítur niðurjöfnunarnefnd svo á, að henni beri að jafna niður þessum 10 millj. En það, sem hægt er að leggja útsvör á, ef þessi l. verða samþ., eru aðeins þær tekjur, sem eru undir 200 þús. kr. Þetta hlýtur að rýra mjög álagningarrétt bæjarfélaganna og verður til þess, að útsvör á almenningi þurfi að hækka. Ég skal í þessu sambandi benda á, að á s.l. ári greiddi eitt einasta útgerðarfyrirtæki hér í bænum 700 þús. kr. í útsvar, auk þess sem bærinn fékk hluta af stríðsgróðaskatti þess. Þó var lagt á það eftir vægari reglum en hliðstæð fyrirtæki. Nú er ekki hægt, eftir þessu frv., að leggja á þetta fyrirtæki meira útsvar heldur en . það, sem niðurjöfnunarnefnd metur rétt að leggja á fyrstu 200 þús. kr., en á þær er líka lagður tekju- og stríðsgróðaskattur, sem er um 80 þús. kr. Og sér þá hver maður, að það verður afar lítið, sem á það er hægt að leggja. Mér finnst, að þær reglur, sem með þessu frv. eru teknar upp um útsvarsálagningu, hljóti að verða mjög til að torvelda störf niðurjöfnunarnefndar í Reykjavík, og þykir því rétt að benda á það við 1. umr. Slík takmörkun á rétti sveita og bæja til að leggja á útsvör eftir efnum og ástæðum er að minni hyggju alveg fráleit og auk þess ástæðulaus.