Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. hálffjögur í dag fer fram umræða utan dagskrár um málefni Landhelgisgæslunnar. Málshefjandi er hv. þm. Jón Gunnarsson. Hæstv. dómsmálaráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Ég vil beina máli mínu til hv. þm. Ásmundar Daðasonar sem hefur vakið athygli fyrir skörulega framkomu og ákveðnar skoðanir í hinum ýmsu málum. Ég fylgdist með eins og kannski hv. þingmaður þegar formenn okkar skiptust hér á skoðunum um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu. Þar nefndi hæstv. fjármálaráðherra, formaður Vinstri grænna, að það væri lítið mál að hafa ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu ef forustumenn flokkanna lofuðu því bara að þingmenn þeirra mundu síðan greiða atkvæði eftir niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Það þýðir með öðrum orðum að ef sú yrði raunin og ef við gefum okkur að meiri þjóðarinnar mundi komast að þeirri niðurstöðu í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu að við ættum að ganga í Evrópusambandið og hv. þm. Ásmundur Daðason yrði kosinn á þing aftur eftir næstu kosningar þyrfti hv. þm. Ásmundur Daðason að greiða atkvæði samkvæmt línu formannsins, með aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ég verð að viðurkenna að mér finnst þetta nokkuð sérstakt. Það rifjaðist upp fyrir mér nokkuð sem við þingmenn erum búin að lofa að hlíta, stjórnarskráin, en þar segir, virðulegi forseti, í 48. gr.: „Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.“ Hér stendur að vísu ekkert um formanninn, hæstv. fjármálaráðherra Steingrím J. Sigfússon, en ég vildi bara spyrja hv. þm. Ásmund Daðason: Mundi hann greiða atkvæði með því hér á þingi 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór fyrir að vekja máls á Evrópusambandinu og þjóðaratkvæðagreiðslu þar um. Ég fagna því sérstaklega að hv. þingmaður og Sjálfstæðisflokkurinn í heild sinni sé orðinn svona áhugasamur um þjóðaratkvæðagreiðslur og að færa valdið til þjóðarinnar með þessum hætti. 
             Varðandi þetta með ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu veit hv. þingmaður að til þess að þjóðaratkvæðagreiðsla geti verið bindandi þarf að festa það í stjórnarskrá. Varðandi ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandið hygg ég að gæfulegra sé að við tökum fyrst fyrir Evrópusambandsályktunina sjálfa og fellum hana, þá þurfum við ekki að fara í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. 

Svaraðu spurningunni.

Frú forseti. Ég beini spurningu til hv. þm. Helga Hjörvars. Getur hann upplýst þingið um hvort hafin sé vinna við endurskoðun peningamálastefnu Seðlabankans? Sé svo, hvar er sú vinna stödd og hverjir eru að vinna hana? Það er gríðarlega mikilvægt að það verði tekið á þessum málum sem fyrst vegna þess að það er hornsteinn allrar efnahagsstefnu og allrar efnahagsstjórnar. Forsenda hennar hlýtur alltaf að vera peningamálastefnan og ég er þeirrar skoðunar og hef lýst því margoft að sú stefna sem hefur verið við lýði á undanförnum árum hafi verið röng. Í raun og veru var gerð tilraun til að taka lán í útlöndum til að halda gengi krónunnar sterku til að koma í veg fyrir verðbólgu. Það segir sig sjálft að það að byggja peningamálastjórnarstefnu upp á erlendri lántöku getur aldrei gengið upp. Í vor voru til umræðu í þingsal lög um Seðlabankann. Í þeirri umræðu margítrekuðum við sjálfstæðismenn að líta þyrfti á þær greinar laganna þar sem fjallað væri um markmið peningamálastjórnarinnar, um verðbólgumarkmið og annað slíkt. Það fékkst ekki rætt og því er eðlilegt að við köllum eftir því nú og heyrum sjónarmið ríkisstjórnarflokkanna um það hvar þessi vinna er stödd, hvort hún sé í gangi og hverjir séu að vinna hana.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er eðlilegt að spurt sé í framhaldi af hruninu sem hér varð í haust, þar á meðal auðvitað þeirri gjaldmiðilskreppu sem við gengum í gegnum, hvar endurskoðun peningamálastefnunnar sé á vegi stödd. Ég get upplýst hv. þingmann um að Seðlabankinn hefur unnið að greinargerð um peningamálastefnuna og um þær úrbætur sem unnt væri að gera innan núverandi ramma um aðra valkosti. Þessi umræða og sú stefna sem tekin verður mun væntanlega taka nokkurt mið af því hverjar lyktir verða í þeirri þingsályktunartillögu sem fyrr var nefnd undir þessum dagskrárlið, þ.e. um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Langtímastefna í þeim málum mun auðvitað hafa áhrif þó að það breyti því ekki að á leiðinni þangað, ef sú stefna verður tekin, er hægt að vinna að ýmsum úrbótum og margra kosta er völ. Það var stefnt að því að greinargerðin yrði tilbúin núna fyrir mánaðamótin en það mun dragast í nokkra daga að birta hana. Mér er kunnugt um að henni er því sem næst alveg lokið. Hún verður þá birt og okkur gefst tækifæri til að fjalla um hana, þau sjónarmið og atriði sem þar koma fram og taka hina pólitísku umræðu um þær úrbætur sem má vinna innan núverandi ramma um aðra þá valkosti sem kunna að vera uppi og um stefnuna til lengri tíma. Ég tel að það sé gríðarlega brýnt í ljósi þess háa vaxtastigs sem íslenskt atvinnulíf þarf enn að búa við og átti auðvitað sinn þátt í þeim miklu erfiðleikum sem hér sköpuðust á síðasta ári.

Frú forseti. Á mbl.is las ég áðan að íslensk stjórnvöld væru búin að ganga frá samningum við Norðurlöndin um lánveitingar til handa Íslandi upp á heila 318 milljarða kr. Við framsóknarmenn áttum orðræðu við hæstv. fjármálaráðherra á mánudag og þá sérstaklega um það hvaða vaxtakjör ættu að vera á þessu gríðarlega háa láni. Hæstv. ráðherra tilkynnti okkur þingmönnum þá hér á mánudaginn að við yrðum upplýstir um það nú í dag. En á mbl.is þar sem ég las þessa frétt er sérstaklega tekið fram að vaxtakjörin eru ekki gefin upp. Það er ekkert orðið óvanalegt fyrir okkur þingmenn að lesa um aðgerðir ríkisstjórnarinnar í fjölmiðlum og þar birtist nú skýr vilji ríkisstjórnarinnar til samstarfs við Alþingi Íslendinga sem er í raun og veru ekki í takt við það sem þessi ríkisstjórn lofaði í aðdraganda síðustu kosninga þar sem talað var um opin og lýðræðisleg vinnubrögð. Þá var leyndarhjúpurinn fordæmdur, sérstaklega af hæstv. fjármálaráðherra Steingrími J. Sigfússyni sem lofaði því á mánudaginn að við þingmenn og þjóðin mundum fá uppgefið hver kjörin á þessum gríðarlega háu lánum yrðu. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem hæstv. ráðherra verður uppvís að því úr ræðustól Alþingis að segja okkur þingmönnum ekki satt og ég spyr því hv. þingmann, varaformann fjárlaganefndar, hvort hann hyggist beita sér fyrir því að opin og lýðræðisleg vinnubrögð verði viðhöfð í þessu máli og að við þingmenn fáum upplýsingar um hvaða vaxtakjör eru á þessum 318 milljörðum kr. Það skiptir miklu máli þegar við erum að tala um greiðslugetu þjóðarinnar til lengri tíma litið. Það þurfti að tosa upplýsingar um Icesave út úr ríkisstjórninni með mikilli hörku. Við þurfum greinilega líka að gera það í þessu máli og ég spyr því hv. þingmann hvort hann sé reiðubúinn að standa vörð um virðingu Alþingis með því að kalla eftir þessum upplýsingum.

Virðulegi forseti. Ég mundi ráðleggja hv. þm. Birki Jóni Jónssyni að hafa ekki alltaf mikla trú á því sem stendur á mbl.is, sérstaklega ef það æsir hann svona mikið upp eins og sjá mátti áðan. Það hefur ekki staðið til að leyna kjörunum á þeim lánum sem var verið að undirrita í morgun eins og réttilega hefur komið fram. Það kemur eftir augnablik. Þetta voru lán upp á samtals 1.775 millj. evra sem var skrifað upp á úti í Stokkhólmi í morgun og ég upplýsi hér með glöðu geði, eins og alltaf stóð til að gera, um kjörin og lánstímann. Heildarlánstíminn er 12 ár, fyrstu fimm árin eru afborgunarlaus, þ.e. aðeins eru greiddir vextir af lánunum ársfjórðungslega. Vextirnir eru breytilegir og taka mið af þriggja mánaða euribor-vöxtum að viðbættu álagi upp á 2,75% sem þýðir að vextirnir af láninu eru samtals 3,85% í dag, þ.e. miðað við stöðu vaxtanna í gær. Það er þá alveg upplýst enda stóð ekki annað til en að upplýsa um það í þessum sal hver kjörin væru á láninu. Það er varasamt að trúa öllu því sem fyrir augu ber á vefmiðlum.

Frú forseti. Ég ætlaði aðeins að blanda mér í umræðu um þjóðaratkvæðagreiðslu sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson vakti máls á. Mér virðist orðið til siðs að farið sé með fyrirspurnir eða umræður í skildagatíð, um hvað menn hyggist gera ef þetta eða hitt gerist. Um það álitamál sem þingmaðurinn tók upp um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild að Evrópusambandinu hafa, hygg ég, allir stjórnmálaflokkar lýst því yfir að spurningin um aðild að Evrópusambandinu verði leidd til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Í samþykktum flokkanna hef ég ekki orðið var við að það sé beinlínis ákvæði um hvort þjóðaratkvæðagreiðslur skuli vera bindandi eða ráðgefandi í þessu efni, 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að blanda mér inn í vaxtakjör norrænu lánanna. Eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson talaði um ræddum við framsóknarmenn mjög við ríkisstjórnina á mánudaginn var þar sem það var upplýst af hæstv. fjármálaráðherra að skrifað yrði undir lánið í dag og vaxtakjörin líka gerð opinber. Ég er svo heppin að ég virðist vera á póstlista ríkisstjórnarinnar því að ég fékk fréttatilkynningu um þetta um leið og fjölmiðlarnir fyrir hádegið og þá sá ég að þar voru ekki tilgreind vaxtakjör þannig að ég las það ekki á mbl.is eins og hv. þingmaður lýsti hér áðan. Nú hefur varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Björn Valur Gíslason, tjáð okkur að lánin eru með 3,85% vöxtum, breytilegum, þ.e. sem standa í 3,85% miðað við gengi dagsins í dag. Þetta er afar athyglisvert þar sem lánin eru tekin til 12 ára. 12 ára lán á breytilegum vöxtum eru ein stór óvissa eins og alþjóð veit þar sem við búum við mesta óöryggi á fjármálamörkuðum sem um getur í fleiri áratugi. Ég minni þingheim á uppsagnarákvæði í Icesave-samningnum sem hljóðar svo að fari einhver lán íslenska ríkisins yfir 5,55% vexti eins og Icesave-lánið gengur út á er hægt að gjaldfella samninginn eða semja upp á nýtt þannig að Bretar og Hollendingar fái þá þau kjör sem erlenda lánið er í á þeim tíma. Að semja um 12 ára lán frá Norðurlandaþjóðunum með breytilegum vöxtum er eins og allt annað sem þessi ríkisstjórn kemur nálægt, þetta er ábyrgðarleysi. Ríkisstjórnin veit ekkert hvað hún er að gera, þetta ber vott um örvæntingu. Norska lánið fer til íslenska Seðlabankans, hin lánin til ríkisins. Það er ekki einu sinni til fjárveitingaheimild frá þinginu fyrir þessu því að frumvarpið um fjárveitingar fyrir þessum lánum var hér til umræðu á mánudaginn. Ég bið fólk um að fara ekki fram úr sér í þessu og ég vara 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja eins og er að það er orðið frekar þreytandi að hlusta á þennan sjálfumglaða hv. þm. Árna Þór Sigurðsson sem kemur hér þjakaður af tveggja ára þingreynslu og kennir okkur öllum hvernig við eigum að haga okkur undir þessum dagskrárlið eða öðrum. Hann setur ekki aðeins ofan í við okkur heldur tók hann formanninn sinn fyrir og kenndi honum ýmislegt í leiðinni. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson verður bara að lifa með því að hér ræða menn hlutina. Hér er ekki um smámál að ræða. Hér sagði hæstv. fjármálaráðherra, formaður Vinstri grænna, að það væri ekkert mál með þessa þjóðaratkvæðagreiðslu, við þyrftum engu breyta. Við mundum bara hafa hana ráðgefandi og lofa því að þingmenn mundu greiða atkvæði í kjölfarið, alveg eins og niðurstaða þessarar ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu yrði. Fljótt á litið get ég ekki séð að það samræmist stjórnarskránni. Mér þótti eðlilegt, og lái mér hver sem vill, að spyrja einn þingmann sem er með mjög ákveðnar skoðanir sem eru svo sannarlega ekki í samræmi við það að Ísland mundi ganga í Evrópusambandið hvernig hann mundi greiða atkvæði. Ég spurði einfaldlega hv. þingmann sem hefur að vísu ekki enn þá svarað hvort hann yrði við þessu. Mundi hv. þm. Ásmundur Daðason fara þvert gegn eigin sannfæringu, þvert gegn stjórnarskránni og greiða atkvæði með aðild Íslands að Evrópusambandinu ef formaður hans væri búinn að lofa því í aðdraganda ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu? Það má vel vera, virðulegi forseti, að þessi spurning fari gríðarlega í taugarnar á hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni  
             Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan fá svar frá hv. þm. Ásmundi Daðasyni.

Ég bið hv. þingmenn að virða ræðutímann.

Frú forseti. Eins og ég kom inn á áðan þarf að verða stjórnarskrárbreyting til að þjóðaratkvæðagreiðsla geti verið bindandi, en það er hægt að fara fram með ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég get upplýst hv. þingmann og þingheim allan um að ég mun ekki með nokkru móti með minni sannfæringu liðka fyrir Evrópusambandsaðild á einn eða neinn hátt. Ég hefði talið eðlilegast að við tækjum fyrst þessa Evrópusambandsumræðu í þinginu og afgreiddum þessar þingsályktunartillögur. Þegar ég horfi yfir þennan sal ber hann greindarlegt yfirbragð, og nægilega greindarlegt til að vísa þeirri aðildarumsókn frá. 
            

Virðulegi forseti. Ég get ekki skilið síðasta ræðumann öðruvísi en svo að hann ætli að segja nei jafnvel þó að þjóðin segi já í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það kemur mér ekki á óvart vegna þess að skoðanir vinstri grænna á þjóðaratkvæðagreiðslum breytast nú dag frá degi. Steingrímur J. telur þjóðina ekki hæfa til að fjalla um Icesave-samninginn, hann telur hana hins vegar geta það um væntanlegan samning um Evrópusambandið. Í sama streng tók hæstv. forsætisráðherra í gær. Ég treysti þjóðinni reyndar miklu betur en Vinstri grænir til að klára þetta mál. Varðandi vextina á lánunum frá Norðurlöndunum man ég ekki betur en að hæstv. viðskiptaráðherra sem situr nú hér í salnum hafi fullyrt í ræðustól Alþingis á mánudaginn að við yrðum að samþykkja Icesave-skuldbindingarnar vegna þess að annars fengjum við ekki lánin frá Norðurlöndunum. 
            

Nákvæmlega.

Hvað var verið að skrifa undir í morgun annað en lánin frá Norðurlöndunum? Síðan kemur hann í fjölmiðla í dag og heldur því fram að við munum svo sannarlega geta staðið undir þessum u.þ.b. þúsund milljörðum sem munu falla á okkur. Verður ekki líka að taka tillit til þess að hugsanlega verður eitthvert útstreymi en ekki innstreymi eins og hæstv. viðskiptaráðherra virðist gefa sér að verði? Er þetta bara þannig að hér verði blóm í haga næstu árin? Falla ekki 200 milljarðar á ríkissjóð 2011? Hvernig ætlar íslenska þjóðin að standa undir þessu? Hvernig væri að við fengjum Icesave-málið í þjóðaratkvæðagreiðslu og létum þjóðina skera úr um þann vonda samning? Getur verið að stjórnvöld 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja aðeins á að koma inn á þetta þar sem síðasti ræðumaður endaði. Sú framkoma sem sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra sýnir þjóðinni með yfirlýsingum sínum um þetta Icesave-mál og þjóðaratkvæðagreiðslur er vitanlega með ólíkindum. Það er mjög sérstakt að hann ætli sér að ákveða um hvað þjóðinni er treystandi til að kjósa og hvað ekki. Ég túlka það þannig að mat hans sé á þann veg að þjóðin muni hafna þessum samningi. Ég veit að þjóðin mun gera það því að þetta er afleitur samningur eins og hann lítur út. Því er ekkert óeðlilegt að hæstv. fjármálaráðherra sé mjög hræddur við að fara þessa leið af því að hann veit að þjóðin mun hafna þessu. Hins vegar hafa ekki komið nein haldbær rök fyrir því að fara ekki þá leið. Aðeins varðandi það sem hv. þm. Illugi Gunnarsson spurðist fyrir um áðan. Það er deginum ljósara að blessuð ríkisstjórnin okkar á í mjög miklum vandræðum með að endurskoða peningamálastefnuna og að ná utan um þær heildaraðgerðir sem þarf að fara í. Það er því ósköp eðlilegt að kallað sé í þingsal á einhverjar skýringar á því hvernig staðan er, hvað menn eru að fara og á hvaða vegferð ríkisstjórnin er á þeim vettvangi. Varðandi þau lánakjör sem hv. þm. Björn Valur Gíslason upplýsti áðan þakka ég honum fyrir að hafa upplýst um þessa hluti því að svo sannarlega hefur hans ágæti formaður, hæstv. fjármálaráðherra, ekki lagt sig í líma við að upplýsa þingið um lánakjör eða annað sem viðkemur lánum til þjóðarinnar, Icesave-samningum eða öðru. Ég ítreka það sem kom fram hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur áðan, lánið er til langs tíma á breytilegum vöxtum og ef þeir vextir verða hærri en á lánunum frá Bretum og Hollendingum geta þeir gjaldfellt þann samning verði hann samþykktur - sem má ekki verða.

Hæstv. forseti. Aðeins til að fylgja því eftir sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson vék að hér áðan er það kannski ofmælt að segja að ríkisstjórnin hafi ætlað sér að endurskoða peningamálastefnu Seðlabankans. Í stjórnarsáttmálanum virðist mér koma skýrt fram að ríkisstjórnin ætli sér bara að láta Seðlabankann endurskoða peningamálastefnuna. Ríkisstjórnin ætlar ekki að fara sjálf í þetta verkefni, heldur framselja það til Seðlabankans og þar eru, eins og kunnugt er, við völd þeir menn sem telja má helstu höfunda núverandi peningamálastefnu. Það eru sem sagt þeir sem eiga að endurskoða. Annað mál, ég ætlaði að víkja örstutt að þeirri umræðu sem hér átti sér stað um þjóðaratkvæðagreiðslu og Evrópusambandsmál. Það er rétt sem komið hefur fram að bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla verður ekki ákveðin að óbreyttri stjórnarskrá. Ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla er möguleg en verði þjóðaratkvæðagreiðsla um Evrópusambandið aðeins ráðgefandi er alveg ljóst að það er þingið sem hefur síðasta orðið. Þá er það ekki þjóðin sem hefur síðasta orðið. Menn geta lagt mismunandi merkingu í það hvaða pólitísku skilaboð felast í niðurstöðum þjóðaratkvæðagreiðslu en það er alveg klárt að stjórnskipulega verður það þingið en ekki þjóðin sem hefur síðasta orðið um Evrópusambandið að óbreyttri stjórnarskrá. Þá kem ég að því sem mér finnst kannski skipta mestu máli í þessu, því að ríkisstjórnin hefur farið fram með ýmsar tillögur sem varða þessi mál, bæði um umsókn um Evrópusambandsaðild og um þjóðaratkvæðagreiðslur og fleiri þætti líka, án þess að setja hlutina í samhengi, án þess að af hálfu ríkisstjórnarinnar hafi verið af lagður fram einhver vegvísir eða áætlun um það í hvaða skrefum eigi að taka þessi mál. Það er t.d. ljóst að stjórnarskrárbreytingar eru algjörlega nauðsynlegar jafnvel þó að menn ákveði að hafa þjóðaratkvæðagreiðsluna ráðgefandi 

Frú forseti. Ég held að mér sé nauðugur sá kostur að verja íslenska fjölmiðlamenn úr ræðustól Alþingis þar sem þeir geta ekki varið hendur sínar hér. Ég hef ekki þá trú að mbl.is hafi vísvitandi verið að blekkja almenning með fréttaflutningi sínum því að rétt eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir benti á stóð ekkert um það í tilkynningu frá ríkisstjórninni hver vaxtakjörin væru. Þegar menn tala um traust gagnvart fjölmiðli eins og mbl.is held ég að það sé meira traust á mbl.is en ríkisstjórninni sjálfri í þessu landi í dag, enda er það ekkert óeðlilegt þegar svona misvísandi skilaboð koma frá stjórninni í máli sem þessu. Við erum að tala um 318 milljarða kr. Þetta eru fjármunir sem þjóðin mun á endanum þurfa að greiða. Þetta er ekki einkamál Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eða Samfylkingarinnar. Við ætlum að búa í þessu landi eftir sjö ár þegar hv. þingmenn tala um þetta skjól, þegar Icesave-skuldirnar munu dynja á landsmönnum. Þetta er ekki einkamál þessara tveggja flokka, langstærstur hluti þjóðarinnar er algjörlega andvígur samningnum eins og hann lítur út, þessum Icesave-samningi, og ég vona að þjóðin muni ekki búa lengi við stjórnvöld sem þessi sem hlusta ekkert á ráðleggingar sérfræðinga úti í samfélaginu, hvað þá á þjóðina sjálfa, og snupra svo í þokkabót íslenska fjölmiðlamenn sem eru að reyna að koma skilaboðum til almennings í landinu þrátt fyrir oft og tíðum mjög misvísandi skilaboð frá ríkisstjórninni sem oft er erfitt að skilja.

Frú forseti. Ég þakka þau svör sem komu frá hv. þm. Helga Hjörvar við fyrirspurn minni áðan en verð að segja eins og er að þótt ég telji til bóta að það komi eitthvert álit frá Seðlabankanum um hvaða valkostir eru fram undan, eða mögulegir, varðandi stjórn peningamála hef ég og margir aðrir orðið fyrir vonbrigðum vegna þess hvernig Seðlabankinn hefur haldið á stjórn peningamála á undanförnum árum, hvaða stefna var þar rekin. Ég tel að fleiri þurfi að koma að því verki, að endurskoðun peningamálastefnunnar, til að slík stefna verði trúverðug. Ég minni á að þau lög sem nú eru í gildi um Seðlabankann marka og ramma alla umgerð peningamálastefnunnar, verðbólgumarkmiðið sem sett var. Umgjörð þess markmiðs er enn þá sú sama og var þegar peningamálastefnuna rak í strand á síðustu mánuðum vegna þess að það var verið að reyna hið ómögulega, með því að halda uppi miklu hærri vöxtum á Íslandi var reynt að kalla hingað til landsins erlent fjármagn - sem við í daglegu tali köllum jöklabréf - til að gera gengi krónunnar of sterkt til að halda niðri verðbólgu. Þessi sami rammi er enn í gildi þannig að ég kalla eftir því að ríkisstjórnin reki svolítið á eftir því verki að endurskoða þessa stefnu, ekki bara innan veggja Seðlabankans heldur líka með því að kalla fleiri aðila til. Ég held að menn verði að horfast í augu við það að enginn er dómari í eigin sök. Og þó að þeir sem starfa í Seðlabankanum séu allir af vilja gerðir og vilji gera allt hið besta fyrir land og þjóð er þetta svo stórt mál að mun fleiri þurfa að koma að þessu en bara Seðlabankinn.

Virðulegur forseti. Ég hvet hv. þm. Illuga Gunnarsson til að verða ekki fyrir vonbrigðum með skýrslu Seðlabankans áður en hún lítur dagsins ljós.  Það er auðvitað gríðarlegt ánægjuefni fyrir okkur að náðst skuli hafa saman við Norðurlöndin um þessa mikilvægu fyrirgreiðslu í okkar þröngu stöðu þar sem alþjóðlegir lánamarkaðir standa okkur einfaldlega ekki opnir. Að við höfum aðgang að þeim fjármunum sem hér um ræðir er lykilatriði í því að komast út úr þeim vanda sem við erum í - og því eigum við að fagna. Sannarlega eru þó vextirnir á þessu láni hærri en við höfum oft séð áður, 275 punkta álag. Menn geta kannski borið það saman við það 125 punkta álag sem mönnum þótti mikið í Icesave-samningnum. Þetta eru þá þau vaxtakjör sem okkur bjóðast best hjá nánustu vinaþjóðum okkar við þessar sérstöku aðstæður og við getum haft þau til hliðsjónar í umræðunni næstu daga. Það er þó nokkuð kímilegt að hér rjúki þingmenn upp og hrópi hátt yfir breytilegum vöxtum í þessum lánasamningum eftir að þeir hafa áður fjallað  
            

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um fjáraukalög, hvort ráðherrann hyggist leggja fram frumvarp til fjáraukalaga á sumarþingi í ljósi breytinga á forsendum tekju- og útgjaldaliða fjárlaga. Vissulega hafa forsendur fjárlaga ársins 2009 gjörbreyst og það viðurkenna allir. Síðast þegar ég vissi, og ég vona að skilningur hæstv. ráðherra sé sá sami, kom fjárveitingavaldið frá Alþingi Íslendinga. Nú höfum við verið að störfum á sumarþingi í allmargar vikur og það hefði verið hægur vandi fyrir hæstv. ríkisstjórn að leggja fram á sumarþingi fjáraukalagafrumvarp sem gæfi raunsannari mynd af stöðu ríkisfjármála en það fjárlagafrumvarp sem nú var unnið að. Mér hefur í raun og veru einnig sýnst sem ríkisstjórninni veitti ekki af allri aðstoð á erfiðum tímum, til að mynda í ríkisfjármálum, og þess vegna er stórundarlegt að ríkisstjórnin skuli ekki hafa leitað til fjárlaganefndar, til alþingismanna, við vinnslu á fjáraukalagafrumvarpi á þessu ári. Eða er verkefnið svo auðvelt að einn fjármálaráðherra og ein ríkisstjórn eigi að hafa það umfangsmikla verk með höndum sem þessi endurreisn er eða koma þessi mál hv. Alþingi ekkert við? Það er með ólíkindum að horfa á vinnubrögð ráðherranna í máli eftir mál þar sem við þingmenn heyrum um það í fjölmiðlum hvað hæstv. ráðherrar ætla sér að gera. Nær ekkert samráð hefur verið haft í veigamiklum málum við Alþingi Íslendinga, hvað þá stjórnarandstöðuna. Svo eru menn undrandi á því að ekki gangi betur í ríkisfjármálum og almennt að reisa okkur við í þessum erfiðleikum þegar við horfum á þá nöturlegu staðreynd að samráðið er mjög takmarkað, a.m.k. við okkur þingmenn í stjórnarandstöðunni. Margir þingmenn sem eiga sæti á Alþingi hafa ágætisþekkingu á ríkisfjármálum og ágætisþekkingu á málefnum samfélagsins í heild sinni. Það er því alveg grátlegt að fjárlaganefnd Alþingis skuli á þessum dögum og vikum ekki fara yfir grunnforsendur fjárlaga ársins 2009, gera jafnvel á þeim breytingar því að breytinga er þörf, vissulega, bæði á útgjaldahlutanum og tekjuhlutanum. Það er eðlilegt að við spyrjum hæstv. fjármálaráðherra hvort honum sé alvara með það að leita ekki til fjárlaganefndar Alþingis, til Alþingis Íslendinga sem fer með fjárheimildir í íslensku samfélagi og ræður í raun og veru ríkissjóði, hvort ekki standi til að leggja fram fjáraukalagafrumvarp sem við getum unnið í þessa dagana og hefðum í raun og veru átt að vera byrjuð á fyrir löngu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir tilboð um aðstoð og áhuga á að leggja sitt af mörkum í þessum efnum. Það er vel. Það skiptir miklu máli að löggjafar- og framkvæmdarvaldið geti unnið vel saman að þeim erfiðu úrlausnarefnum sem nú er við að fást á sviði ríkisfjármála sem og mörgum öðrum. Alþingi hefur afgreitt og gert að lögum bandorm um ráðstafanir í ríkisfjármálum fyrir árið 2009. Sömuleiðis var í gær rædd hér skýrsla um aðgerðaáætlun í ríkisfjármálum og þar koma fram meginatriðin um bæði breytingar á tekju- og útgjaldahlið í ár og reyndar á næsta ári. Sú skýrsla hefur nú gengið til fjárlaganefndar þannig að ég leyfi mér að fullyrða að fjárlaganefnd Alþingis og fleiri þingnefndir, eins og efnahags- og skattanefnd, hafa núna haft með höndum meiri upplýsingar um stöðu ríkisfjármálanna á þessu ári en endranær. Það hefur auðvitað verið fundað um þá hluti í aðdraganda þess að stöðugleikasáttmáli var gerður og að bandormur um ríkisfjármál kom fram, m.a. í hv. fjárlaganefnd. Í bandorminum eru fullnægjandi lagaheimildir, bæði til tekjuöflunar og útgjaldabreytinga innan ársins, þeirra sem sjálfstæðra lagabreytinga krefjast. Að öðru leyti er það afstillingarmál í fjáraukalögum, og svo lokafjárlögum þegar þar að kemur, að færa t.d. inn í fjárlögin þau sparnaðaráform sem nú liggja fyrir og búið er að útdeila á ráðuneyti. Málið á að liggja nokkuð skýrt fyrir og Alþingi á að hafa um það greinargóð gögn, enda er það rétt og skylt. Ekki er gert ráð fyrir að fjáraukalagafrumvarp komi fram fyrr en í haust með hefðbundnum hætti, enda allar lagaheimildir til staðar sem þarf til að gera nauðsynlegar breytingar innan fjárlagaársins eins og áður hefur komið fram. Það er komið fram í júlí og það er kannski ekki stór munur á því hvort fjáraukalagafrumvarp væri til umfjöllunar í júlímánuði eða að það birtist mönnum í byrjun október eins og venjan er. Þetta er staða málsins og ég vona að þetta svar sé fullnægjandi hvað varðar hv. þingmann, þ.e. að hann hafi fengið þær upplýsingar sem hann bað um, hvort sem honum líka þær eða ekki.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að það er komið fram að hæstv. fjármálaráðherra lítur svo á að ekki þurfi að endurskoða fjárlögin fyrr en í haust þrátt fyrir allar þær hremmingar sem á okkur hafa dunið. Það er líka merkilegt í ljósi þess að miklar yfirlýsingar hafa verið hafðar uppi af hálfu ríkisstjórnarinnar um ríkisfjármálin og hvernig ætti að taka til þar, breyta hlutum og öðru slíku. Svo virðist sem menn líti svo á sem hinn svokallaði bandormur og sú skýrsla sem flutt var í vikunni varpi ljósi á alla þessa hluti. Hins vegar er ljóst að bandormurinn er fyrst og fremst einhvers konar skattahækkunarplagg og á skýrslunni sem ráðherra flutti er ekki mikið mark takandi, vil ég meina, ekki síst vegna þess að inn í hana vantar líklega stærstu skuldbindingar sem þjóðin er að taka sér á hendur. Því kemur þessi afstaða hæstv. fjármálaráðherra svolítið á óvart.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér fer fram og undra mig nokkuð á orðum hæstv. fjármálaráðherra áðan sem svari við fyrirspurn hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Það liggur fyrir að það er miklu meira en bara afstillingarmál sem hér um ræðir. Grundvallaratriðið, eins og kom fram í ágætri skýrslu og framlagningu hæstv. ráðherra í gær um jöfnuð í ríkisfjármálum, við það verkefni sem við er að glíma er að auka aga, auka reglu og koma meiri festu á hlutina. Það gengur ekki að tala þannig til Alþingis að það sé eitthvert smámál að prjóna þetta út sem fyrir liggur. Við vitum það t.d. á grundvelli upplýsinga frá einstökum ráðuneytum að við fáum beiðni og það liggja fyrir þriggja milljarða útgjöld á einu verki, einu stykki flugvél til Landhelgisgæslunnar. Það er engin fjárveiting fyrir henni. Ég tel fyllilega tímabært að leggja fyrir þingið frumvarp frá hæstv. fjármálaráðherra til fjáraukalaga þannig að við getum setið yfir þessu, þótt ekki væri 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem fer fram í sambandi við fjáraukalög og verð að segja fyrir mína parta að ég hefði talið mun skynsamlegra að menn hefðu lagt fram fjáraukalagafrumvarp áður en menn samþykktu bandorminn. Ég er nánast fullviss um að fjárlög þessa árs munu ekki standast. Á fundi fjárlaganefndar þar sem við fórum með ráðuneytunum og stofnunum, ráðuneytunum sérstaklega, yfir fjármálin kom fram hjá mörgum þeirra að í fyrsta lagi reiknuðu þau með að færa fjárheimildir á milli ára, frá 2008 til 2009, og eins gerðu mörg ráðuneyti ráð fyrir því að koma með fjáröflun. Nú eru það skilaboð frá ríkisstjórninni að hvorugt þetta gangi þannig að það er algerlega útséð um það að mínu viti að það muni standast. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa úr skýrslu Ríkisendurskoðunar sem kom út á dögunum. Þar stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Ríkisendurskoðun telur verulegar líkur á að fjárlög ársins 2009 haldi hjá 28 af þessum 50 stofnunum en ekki að óbreyttu hjá 12 þeirra. Nú í lok júní telur Ríkisendurskoðun ómögulegt að segja til um  Ég tek undir með þeim sem segja að það er gríðarlega mikilvægt að fjáraukalagafrumvarp verði lagt 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim þingmönnum sem tóku þátt í þessari umræðu. Réttilega benti hæstv. ráðherra á að venjan væri sú að taka fjáraukalagafrumvarp til afgreiðslu á haustmánuðum, það væri venjan. Staðreyndin er sú að við lifum á mjög óvenjulegum tímum, tímum þar sem álagið á ríkisstjórnina er óneitanlega gríðarlega mikið. Við komum saman hér í maímánuði og nú er kominn júlí. Það hefði verið hægt að leggja fram mun fyrr en nú í júlímánuði fjáraukalagafrumvarp og þannig hefðu kraftar hv. þingmanna, hvort sem þeir eru í meiri hluta eða minni hluta, í störfum sínum, meðal annars í fjárlaganefnd, nýst betur en ella á þessu þingi. Að sjálfsögðu á fjárlaganefndin að taka miklu meiri þátt í gerð fjárlaga og þá sérstaklega fjáraukalaga. Ég held að það hefði verið betra fyrir ríkisstjórnina að hafa stuðning fjárlaganefndarinnar núna á síðustu vikum við að taka mjög erfiðar ákvarðanir í ríkisfjármálum. Ég tala hér sem fyrrverandi fjárlaganefndarmaður. Ég tel að við þurfum að gera miklar breytingar á þessu, ekki síst í ljósi óvenjulegra aðstæðna í íslensku samfélagi. Því vil ég í fullri vinsemd hvetja hæstv. ráðherra til að nýta sér þingið betur. Ég hvet hæstv. ríkisstjórn til þess að eiga betra samstarf við okkur alþingismenn því að á þessum tímum sem við lifum þurfum við að standa saman. Við þurfum að kafa sameiginlega ofan í mál. Það er alveg augljóst að hæstv. ríkisstjórn, hversu vel sem hún er nú mönnuð, ræður ekki við verkefnið eins og það er núna. Þess vegna væri hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn akkur að leita meira til Alþingis Íslendinga þaðan sem raunverulegt fjárlagavald kemur og þaðan sem ríkisstjórnin sækir sitt umboð.

Frú forseti. Þetta er allt hárrétt sem hv. þingmaður fer hér með um samskipti löggjafar- og framkvæmdarvalds í þingræðisríki þar sem situr þingbundin ríkisstjórn. Ég er með þetta svona sæmilega á hreinu líka eins og hv. þingmaður. Ég sagði ekki hér að það þyrfti ekki að endurskoða fjárlög yfirstandandi árs. Það er augljóst að þess þarf og það hefur þegar verið gert. Alþingi hefur þegar gert það og gert hér að lögum frumvarp um víðtækar ráðstafanir sem að sjálfsögðu breyta fjárlögum ársins, koma til með að hafa veruleg áhrif á niðurstöðu þeirra þannig að þær lögheimildir hafa stofnast. Að því leyti til má segja að bandormurinn sé ígildi fjáraukalagafrumvarps þó að hann sé ekki afstemmingarfrumvarp í hefðbundnum skilningi. Það eru því þegar afgreiddar af hálfu Alþingis fullnægjandi lagaheimildir vegna þeirra breytinga sem á slíkt kalla innan ársins. Í öðru lagi vil ég leggja áherslu á að í undirbúningi er að gera umtalsverðar breytingar á bæði undirbúningi og eftirfylgni fjárlaga. Það er ætlunin að aga þar vinnubrögð til mikilla muna, að gera eftirlit miklu reglubundnara og tíðara og undirbúa fjárlagagerð með öðrum hætti, með ákvörðunum fyrr á árinu og rammafjárlögum til lengri tíma og þar fram eftir götunum. Mér þykir vænt um að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson minnir hér á erfðasyndir eins og þá að það er að koma eitt stykki landhelgisgæsluflugvél til landsins. Það gleymdist að gera ráð fyrir henni í fjárlögum ársins eða að menn gerðu þar á skemmri skírn,  Ég legg svo bara aftur áherslu á að það er einmitt það sem við ætlum að afleggja, þ.e. það hugarfar að menn geti 

Frú forseti. Ég beini hér fyrirspurn til hæstv. viðskiptaráðherra um bílalán í erlendri mynt, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: 1. Hversu margir einstaklingar eru með erlend lán þar sem bifreið viðkomandi er sett að veði? 2. Hversu há eru þessi lán? 3. Hversu mikil verðmæti liggja í hinum veðsettu bifreiðum? 4. Hyggst ráðherra grípa til aðgerða til að aðstoða þá einstaklinga sem skulda bílalán í erlendri mynt? Ég held að það sé ekki vanþörf á að inna hæstv. ráðherra eftir því hér hvort hann og hans ráðuneyti séu að vinna að því að koma til móts við þúsundir íslenskra fjölskyldna sem voru svo ólánssamar að fjármagna bifreiðakaup sín með því að skuldsetja sig í erlendri mynt. Flest af því fólki og nær allt væntanlega er reglufólk sem gerði sín plön samkvæmt því að hér yrði ekki algjört hrun í íslensku viðskiptalífi og að krónan mundi veikjast um eins mikið og raun ber vitni. Eins og staðan er núna hafa bílalán margfaldast hjá þúsundum fjölskyldna. Í ofanálag horfum við fram á stóraukið atvinnuleysi og tekjuskerðingu í íslensku samfélagi þannig að það er alveg ljóst að við þurfum að gera eitthvað, við þurfum að grípa til einhverra aðgerða til þess að aðstoða þessar fjölskyldur. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því meðal annars að aðstoða þessar fjölskyldur með leiðréttingu húsnæðislána um 20%, en við hæstv. ráðherra erum að mér hefur sýnst innilega ósammála í þeim efnum. En ég trúi því ekki að við séum ósammála um að við þurfum að leita leiða til þess að grípa til aðgerða til þess að lækka skuldir íslenskra heimila eins og staða mála er í dag. Ég mundi vilja sjá þar sérstaklega horft á myntkörfulánin sem hafa hækkað gríðarlega síðustu missirin. Það verður því mjög fróðlegt að heyra frá hæstv. ráðherra sérstaklega hversu umfangsmikill þessi vandi er því að í störfum okkar hér í sumar held ég að hver einasti alþingismaður hafi fengið tölvupóst þessa efnis frá fólki sem er að sligast undan meðal annars þessum bílalánum sem ég spyr hér um. Því er mikilvægt að við notum þessa daga á Alþingi sem eftir eru til að ræða mál sem þetta. Vonandi berum við gæfu til þess að grípa til einhverra aðgerða þannig að hægt verði að aðstoða þær þúsundir fjölskyldna sem glíma við mjög erfið vandamál í dag og það er mjög dýrt að bíða í þeim efnum og við þurfum að grípa þess vegna til viðeigandi aðgerða til þess að koma til móts við erfiða stöðu þessara heimila.

Frú forseti. Mér hefur borist fyrirspurn í fjórum liðum frá Birki Jóni Jónssyni hv. þingmanni um bílalán í erlendri mynt. Í fyrsta lagi spurði þingmaðurinn um það hversu margir einstaklingar væru með erlend lán þar sem bifreið viðkomandi væri sett að veði. Því er til að svara að þessar upplýsingar lágu ekki fyrir í ráðuneytinu og var því óskað eftir þeim frá Seðlabanka Íslands. Í svari Seðlabankans kemur fram að 40.414 einstaklingar eru með fjármögnun bifreiðar í erlendri mynt. Þar er bæði um að ræða samninga eða lán sem eru að fullu í erlendum myntum og einnig samninga eða lán sem eru að hluta í íslenskum krónum og að hluta í erlendri mynt. Í flestum tilvikum eru bílasamningar í meiri hluta þar sem um er að ræða eignarleigu- eða rekstrarleigusamninga þar sem lánafyrirtækið hefur fyrsta veðrétt í bifreiðinni án þess að um þinglýst veð sé að ræða og eignarleigufyrirtækið er með eignarrétt á bifreiðinni á meðan á samningstíma stendur. Ef skuldari greiðir ekki er bifreiðin seld og skuldara ber að greiða eftirstöðvar skuldarinnar rétt eins og um veðskuld sé að ræða. Í öðru lagi spurði þingmaðurinn um upphæð þessara lána. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fengust hjá Seðlabankanum er heildarupphæð umræddra lána rétt ríflega 115 miljarðar kr. Í þriðja lagi spurði þingmaðurinn um verðmæti þeirra veðsettu bifreiða sem hér um ræðir. Því er til að svara að nánast ómögulegt er að segja til um hvert verðmæti þessara bifreiða er. Þarna spilar inn í þróun á markaði, bæði hvað varðar þróun gengis vegna lánasamninga og verð á bílum og hið alkunna lögmál um framboð og eftirspurn. Á síðustu mánuðum hefur mjög dregið úr sölu og nýskráningum nýrra og notaðra bifreiða hefur fækkað gífurlega. Í flestum tilvikum var upphaflega gengið út frá því að bifreiðarverðið mundi standa undir áhvílandi láni en í ljósi gengisfalls undanfarna mánuði er ljóst að áhvílandi lán eru í mörgum tilvikum komin upp fyrir ætlað markaðsverð eða verðmæti bílsins. Í fjórða lagi var spurt hvort ég sem viðskiptaráðherra hygðist grípa til aðgerða til að aðstoða þá einstaklinga sem skulda bílalán í erlendri mynt. Ég vil vegna þessa fyrst taka fram að flestar lánastofnanir bjóða nú upp á úrræði til þess að koma til móts við þá sem lent hafa í eða eru við það að lenda i greiðsluerfiðleikum. Þau úrræði sem um ræðir felast í frystingu á afborgunum bílalána í erlendri mynt og/eða frystingu á höfuðstól myntkörfulána þannig að einstaklingar greiði aðeins vextina í tiltekinn tíma. 
             Þau úrræði sem helst koma til greina til aðstoðar við skuldsett heimili felast í greiðsluaðlögun, greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna og greiðslujöfnun gengistryggðra húsnæðislána samkvæmt samkomulagi sem undirritað var í apríl síðastliðnum  Í rannsókn sem Seðlabankinn gerði nýverið kom fram að dreifing bílaskulda er nokkurn veginn í takt við tekjudreifingu heimila. Þar kom einnig fram að um 80% heimila með bílalán verja innan við 20% ráðstöfunartekna í greiðslur af slíkum lánum og er það væntanlega í flestum tilfellum viðráðanlegt en 11% heimila með bílalán þurfa að verja yfir 30% tekna sinna í greiðslu bílalána sem vitaskuld er afar þungbært í mörgum tilvikum. Rétt er þó að hafa í huga að mjög misjafnt er hve mikið er eftir af upphaflegum lánstíma þannig að í einhverjum tilvikum eru þessi vandamál að leysast af sjálfu sér með því að lánin eru greidd upp. Þá er rétt að geta þess að nú vinnur starfshópur á vegum viðskiptaráðuneytis, félags- og tryggingamálaráðuneytis og dómsmálaráðuneytis að því að kanna hvort hægt sé að grípa til einhverra aðgerða vegna bílalána í erlendri mynt. Fundaði hópurinn í gær með fyrirsvarsmönnum þeirra fyrirtækja sem veitt hafa bílalán. Þessari vinnu verður flýtt eins og kostur er og verða niðurstöður kynntar strax og þær liggja fyrir.

Frú forseti. Í ljósi þessarar fyrirspurnar langar mig að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra. Svo virðist sem myntkörfulánin séu í raun hrein krónulán en með erlendu viðmiði. Því spyr ég hæstv. viðskiptaráðherra: Telur hann lögmæti slíkra lána hafið yfir allan vafa þegar höfð eru til hliðsjónar lög nr. 38/2001, um vexti og verðbætur? Þar kemur fram að ekki megi miða lán við neitt annað en það sem þar stendur. Því spyr ég hæstv. viðskiptaráðherra: Telur hann lögmæti myntkörfulána hafið yfir allan vafa?

Virðulegi forseti. Mér finnst alltaf jafnathyglisvert að heyra hæstv. ráðherra tala um skuldir heimilanna og skuldir fólksins í landinu eins og þær séu svona frekar léttvægar, vel viðráðanlegar eða að ekki þurfi að hafa stórar áhyggjur af þeim, því að þegar safnast saman eru þetta vitanlega stórmál. Miðað við þær tölur sem hæstv. ráðherra upplýsti hér er umfang þessara bílalána vitanlega gríðarlegt. Það er þó huggun fyrir ráðherra hugsanlega og hæstv. ríkisstjórn að bílainnflutningur hefur dregist mikið saman og um leið lánveitingar í erlendri mynt til bifreiðakaupa. Hins vegar virðast menn horfa fram hjá því að þann gjaldeyri sem við settum í bílakaup áður þarf nú að nýta sem aldrei fyrr í að kaupa lyf, kaupa olíu, kaupa hráefni til framleiðslu á vörum og þess háttar en það er nákvæmlega sá sami gjaldeyrir sem hæstv. ráðherra og ríkisstjórn ætla að nota til að borga af Icesave-lánunum. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig það gangi upp að nota sömu peningana tvisvar í þessu tilviki.

Frú forseti. Það er fagnaðarefni að fyrirspurn hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar skuli hafa orðið til þess að nú liggi fyrir í viðskiptaráðuneytinu loksins upplýsingar um þetta gríðarlega mikilvæga mál. Ég held að þessi fyrirspurn hafi líka orðið til þess vonandi að hæstv. viðskiptaráðherra geri sér grein fyrir einni af fjölmörgum villum í eigin málflutningi um Icesave-samkomulagið. Það er deginum ljósara að slík gríðarleg skuldbinding í erlendri mynt, þar sem ekkert kemur á móti, mun veikja gengið. Ein af rökum ráðherrans fyrir því að þau áhrif ættu ekki að vera svo mikil voru þau að eignir á móti væru í erlendri mynt. En hvaða eignir eru þetta? Þetta eru eignir að mestu leyti á Íslandi í erlendri mynt svoleiðis að falli gengi krónunnar verða lánin miklu, miklu hærri og erfiðara að borga. Fleiri lenda í því að geta ekki greitt. Minna skilar sér inn í Landsbankann og svo koll af kolli svoleiðis að þessi rök hæstv. ráðherra eins og svo mörg önnur í þessu máli fá ekki staðist.

Frú forseti. Ég held, eftir að hafa heyrt tölur frá hæstv. viðskiptaráðherra loksins um þessi mál, að engan veginn sé hægt að gera lítið úr vandanum. Hann er greinilega mjög yfirgripsmikill. Um 40 þúsund bifreiðaeigendur í landinu skulda í erlendri mynt. Ef ég heyrði tölurnar rétt verja yfir 20% heimila yfir 20% ráðstöfunartekna í að greiða af þessum lánum. Það hefur verið bent á að forsendubrestur varð á lánamarkaði. Nú langar mig hins vegar að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra hvort hann sjái ekki rök fyrir því í ljósi þess að verið er að leggja vaxandi byrðar á almenning með skattahækkunum, að við notum tækifærið við endurskipulagningu bankakerfisins og komum til móts með almennum aðgerðum við það fólk sem hefur orðið fyrir þessum forsendubresti og leitað verði allra leiða til þess að minnka afborganir og höfuðstól lána hjá þessu fólki. Það mun hafa örvandi áhrif á hagkerfið og það er svo sannarlega það 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim sem tóku þátt í þessari umræðu. Svörin bera það með sér að vandi heimilanna vegna bílalána er gríðarlegur. Í þessu samhengi vil ég benda þingheimi á það sem allir vita að hrunið byrjaði ekki í gær. Við framsóknarmenn lögðum fram tillögur í efnahagsmálum í febrúarmánuði hér á Alþingi sem því miður hafa ekki hlotið mikinn hljómgrunn og í raun hefur staðan versnað dag frá degi síðan þá. Þess vegna kemur mér það á óvart að starfshópur sem á að skoða sérstaklega stöðu þessara einstaklinga sem skulda 115 milljarða kr. skuli fyrst hafa komið saman í gær. Í raun finnst mér að ríkisstjórnin þurfi að fara að slá í til þess að koma til móts við erfiða fjárhagsstöðu heimila og fyrirtækja. Ég ítreka þá fyrirspurn sem fram kom hér hvort hæstv. ráðherra sjái enga þörf á því að ráðast að vandanum með almennum aðgerðum þannig að við getum farið að lækka skuldir íslenskra heimila því að eins og var bent á hér í umræðunni er verið að auka byrðarnar á heimilin. Það er verið að hækka skattana. Það er mikið atvinnuleysi og skuldirnar hafa hækkað gríðarlega. Þetta dæmi gengur einfaldlega ekki upp að mati okkar framsóknarmanna. Við höfum talað fyrir því um margra mánaða skeið að það þurfi að fara í almennar aðgerðir. Nú er ég ekki að segja það, frú forseti, að þessir 40.414 einstaklingar sem skulda erlend lán séu allir í mjög erfiðum málum. En ég fullyrði það, frú forseti, að þúsundir einstaklinga af þessum 40.414 sem skulda erlend lán eru í mjög erfiðum málum. Það fólk kallar eftir aðgerðum. Við framsóknarmenn gerum það líka og ég bið því hæstv. viðskiptaráðherra að flýta vinnu 

Frú forseti. Ég vík fyrst að fyrirspurn Ragnheiðar Ríkharðsdóttur um lögmæti lána í erlendri mynt. Lögfræðingar bæði í viðskiptaráðuneytinu og annars staðar í stjórnsýslunni hafa vitaskuld skoðað það mál. Niðurstaða þeirra er að lánin séu lögmæt. En það er auðvitað ekki framkvæmdarvaldsins að skera úr um það. Ef það er réttarágreiningur í máli sem þessu er það dómstóla þannig að ég tel að telji einhverjir að þessi lán séu ólögmæt þá liggi beinast við að dómstólar skeri úr um það. Það er alla vega hvorki á valdi viðskiptaráðuneytisins né annarra arma framkvæmdarvaldsins að gera það. Síðan var rætt um almennar aðgerðir og þörfina á að koma til móts við fólk með almennum aðgerðum. Að ákveðnu marki get ég tekið undir það. Ég verð þó að ítreka það sem ég hef margoft sagt bæði í þessum ræðustól og annars staðar að þegar mjög er sótt að ríkinu á öllum sviðum verður það að vanda mjög vel hvar það beitir kröftum sínum. Það verður að beita kröftum sínum að þeim sem lakast standa þannig að það er ekki raunhæft að ríkið reyni með einhverjum almennum og mjög dýrum aðgerðum að lækka lán allra. Hins vegar blasir við að meðal þeirra sem eiga í mestum vanda núna eru þau 11% sem greiða yfir 30% af sínum ráðstöfunartekjum í afborganir og vexti af bílalánum. Sá hópur fellur því vissulega vel að þeirri skilgreiningu að vera markhópur fyrir markvissar aðgerðir sem beinast þá að þeim hópi sérstaklega. Ég á ekki von á öðru en að sá starfshópur sem vikið var að, og kom auðvitað ekki saman í fyrsta sinn í gær eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson virtist telja, muni koma með tillögur að aðgerðum sem hjálpa þeim og hugsanlega þá fleirum einnig.

Virðulegi forseti. Á ferðum mínum um landið sem fréttamaður fyrr á tíð og frambjóðandi og nú síðast alþingismaður hefur maður oft haft það á tilfinningunni að í þessu landi búi tvær þjóðir, fólk úti á landi sem á síðustu árum hefur haft lítinn aðgang að lánsfé og síðan fólk á höfuðborgarsvæðinu sem hefur haft mun meiri aðgang að lánsfé. Þessa sér stað í sjálfu sér í umræðu í þjóðfélaginu því að á stjórnmálafundum úti á landi er ekki jafnmikið spurt um niðurskurð og skattahækkanir og hér á suðvesturhorninu. Engu að síður má ætla að vandi fólks sé víða á landinu mjög mikill varðandi afborganir af íbúðum, bílum og öðrum fjárfestingum. Þess vegna langar mig að vita hvort landsmenn allir búi við sömu þjónustu þegar kemur að ráðgjafarþjónustu um fjármál heimila. Reyndar er það von mín að þingsályktunartillaga sem hv. þm. Eygló Harðardóttir flytur og ég hef stutt um ráðgjafarstofu fyrirtækja í greiðsluörðugleikum nái líka fram að ganga. Mig langar að vita hjá hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hvort landsmenn allir muni sitja hér við sama borð, hvort ráðgjafarþjónusta um fjármál heimilanna verði að mestu bundin við Reykjavík og fólk úti á landi þurfi þá að koma hingað með einhverjum leiðum til Reykjavíkur til þess að afla sér þjónustu á þessu sviði eða hvort horft verði til landsins alls í þessum efnum og komið verði á fót ráðgjafarþjónustu úti á landi og þá hve víða og hvort hún sé yfirleitt komin af stað. Þetta eru mínar spurningar til hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa ágætu fyrirspurn um mjög brýnt mál. Þetta er mál sem við höfum allnokkuð rætt í ráðuneytinu frá því að ég kom þar inn og velt upp ýmsum kostum. Eins og þingheimur veit hefur þjónusta Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna verið stórefld frá hruni, starfsmannafjöldinn þrefaldaður og áframhaldandi starfsemi stofnunarinnar með þeim hætti sem nú er tryggð út þetta ár. Þetta hefur náðst með ágætu samstarfi við viðskiptabankana og Íbúðalánasjóð og ber að þakka það góða samstarf. Þjónusta Ráðgjafarstofunnar felst annars vegar í persónulegri ráðgjöf á staðnum en að stórum hluta einnig í ráðgjöf í gegnum síma og með rafrænum samskiptum. Sú þjónusta nýtist auðvitað jafnt á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni. Það hefur einnig fram til þessa verið þannig að póstsendar umsóknir til Ráðgjafarstofu hafa verið teknar fram fyrir umsóknir þeirra sem mæta í viðtöl og landsbyggðin hefur notið góðs af því verklagi þannig að umsóknir utan af landi hafa verið teknar fram fyrir, sérstaklega á þeim tíma þegar biðröð var allnokkur eftir viðtölum á höfuðborgarsvæðinu. Um leið og umsókn berst frá landsbyggðinni er strax haft samband við umsækjanda símleiðis eða með tölvupósti og það hefur verið mjög lítið um kvartanir af landsbyggðinni vegna þessa fyrirkomulags. Við höfum hins vegar verið að horfa til þess hvernig við getum eflt þjónustu við landsbyggðina. Við höfum til dæmis velt upp þeim möguleika að nota bankaútibú í því sambandi. Það er hins vegar sá galli þar á að hlutleysi Ráðgjafarstofunnar er mikilvægt og tryggja þarf að ekki sé litið svo á að hún sé að ganga erinda lánveitenda fremur en skuldara. Þess vegna höfum við átt nokkuð erfitt með að vinna frekar þá hugmynd alla vega nú fyrst um sinn. Við höfum verið að fara yfir þetta með sveitarfélögum og þá einkanlega þremur stærstu vaxtarsvæðunum á landsbyggðinni. Það eru kannski þrjú sveitarfélög sem hægt er að segja að séu í nokkuð sérstakri stöðu ásamt höfuðborgarsvæðinu. Það er Akureyri, það er Hérað og Fjarðabyggð þar sem umsvifin hafa verið mest á undanförnum árum og þar af leiðandi skuldsetning mest. Þess vegna má segja að vandinn hjá fjölskyldum á þessum svæðum sé almennt meiri en annars staðar á landinu einfaldlega vegna þess að góðærið skilaði sér ekki til landsbyggðarinnar með sama hætti og það skilaði sér í ofþenslunni á höfuðborgarsvæðinu og kannski á þessum vaxtarsvæðum. Blessunarlega hefur fólk því ekki skuldsett sig í eins miklum mæli á svæðunum utan þessara þriggja svæða, á landsbyggðinni. Við höfum verið í viðræðum við forsvarsmenn þessara þriggja sveitarfélaga um sérstakar lausnir þar. Bæjarstjórar tveggja þeirra hafa viðrað við mig nokkrar hugmyndir. Ég bíð enn eftir formlegu erindi frá þeim. Þeir eru að útfæra hugmyndir sem þeim eru þóknanlegar og hafa um það samráð sín á milli. Við munum auðvitað fara vandlega yfir þær þegar þær koma fram. Að öðru leyti hefur málafjöldinn ekki verið slíkur að við höfum talið forsvaranlegt að setja upp nýjar útstöðvar. En auðvitað þurfum við að hafa það til stöðugs endurmats og stöðugrar endurskoðunar. Því er heldur ekkert á móti mælt að við hljótum að horfa þá til þess ef á þarf að halda að bæta enn frekar í að leita samstarfs við bankana á þeim svæðum þá þar sem frekari aðgerða væri þörf. En ég ítreka að ekkert er fast í hendi í þessum efnum. Við tókum þá ákvörðun á sínum tíma að auka mjög umsvif Ráðgjafarstofunnar til þess að mæta tímabundnu álagi. Við vitum ekkert hvernig hið tímabundna álag mun þróast á næstu mánuðum og við munum einfaldlega hafa viðbúnaðinn til stöðugs endurmats og reyna að tryggja öllum landsmönnum góða og tímanlega þjónustu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir þessa ágætu fyrirspurn. Ég óttast því miður að þau tímabundnu vandræði sem hæstv. ráðherra talaði hér um áðan eða þær tímabundnu lausnir verði eitthvað aðeins meira en tímabundnar en ég skildi orð hans þannig að þá yrði það bara skoðað og lengt í ef á þyrfti að halda og fagna því mjög. Ég fagna því líka að Ráðgjafarstofan skuli hafa verið efld. Það er nú einu sinni þannig að úti á landi eru ýmsar ríkisstofnanir sem að mínu viti gætu verið vel til þess fallnar að taka að sér einhvers konar þjónustu sem þessa, jafnvel stofnanir sem heyrst hefur - nota bene, ég vil nota þau orð - heyrst hefur að standi jafnvel til að breyta. Þar á ég við skattstofur, sýslumenn og annað þar sem ríkið er nú að reka þó nokkuð stór batterí. Hugsanlega mætti nota þá sérfræðiþekkingu sem þar er eða jafnvel - hugsanlega þarf einhvers staðar að bæta við - en alla vega nota þessar stofnanir til þess að taka að sér verkefni sem þessi að einhverju leyti. Það þurfa ekki endilega að vera bankarnir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir þessa fyrirspurn. Ég tel mjög mikilvægt að slík ráðgjafarþjónusta skili sér til landsbyggðarinnar. Það er brýn þörf á því alveg jafnt og á höfuðborgarsvæðinu þó að bankahrunið hafi kannski ekki komið alveg með sama hætti við landsbyggðina vegna þess að veðhæfni eigna er ekki söm þar eins og var komið inn á hjá hæstv. félagsmálaráðherra, en hann nefndi að það væri verið að skoða að setja upp útibú á Fjarðabyggð, Akureyri og Egilsstöðum. Ég vil minna hann á Ísafjarðarbæ og ég vil benda á að það mætti skoða að fara í samstarf við verkalýðsfélögin. Það væri hægt að nýta verkalýðsfélög og þjónustu sem þau bjóða upp á og kanna möguleika á þessu samstarfi. Mér finnst að ef menn eru að fara með þessa þjónustu inn í bankana að þá sé það of skylt og ég bendi hæstv. félagsmálaráðherra 

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir þessa fyrirspurn. Ég tel að það sé mikilvægt að efld verði öll ráðgjafarþjónusta gagnvart þessu bankahruni og erfiðleikum heimilanna um allt land en að þjónustan sé ekki einskorðuð við höfuðborgarsvæðið. Ég vil líka taka undir sérstaklega það sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir sagði áðan að það er svolítið hrópandi þegar ráðherrann nefnir svæði sem hugsanlega kæmu til greina - það voru nefnd Hérað, Fjarðabyggð og Akureyri - maður spyr sig hvort ekki sé hægt að hafa einn stað kannski fyrir austan í staðinn fyrir tvo og setja þá eitthvað upp kannski líka fyrir vestan. Suðurlandið var heldur ekki nefnt hérna. Ég bendi ráðherra á að líta beri á landið í heild að þessu leyti. Ég hef ekki sterka skoðun á því hvar eigi að koma þessu fyrir. Hér hafa verið nefnd verkalýðsfélögin, sýslumenn eða hugsanlega aðrar stofnanir. Bankarnir eru skárri en ekkert. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra haldi áfram að skoða þessi mál með jákvæðum hætti.

Virðulegi forseti. Við erum eins og fyrr og síðar að ræða um þann endalausa ósið ríkisvaldsins að þegar nýrri starfsemi er komið á fót er hún sett niður umhugsunarlítið á höfuðborgarsvæðinu og síðan þarf að taka það mál sérstaklega upp þegar menn velta því fyrir sér hvort það eigi að staðsetja álíka þjónustu utan höfuðborgarsvæðisins. Það er alveg rétt sem hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra sagði að auðvitað er verið að reyna að sinna þörfum fólksins á landsbyggðinni í gegnum Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna og það er örugglega gert með vönduðum og góðum hætti. En þetta er, eins og hæstv. ráðherra sagði, miðlæg þjónusta. Hún er rafræn. Þess vegna er þetta þjónusta af því taginu sem vel má koma fyrir á landsbyggðinni. Ég eins og aðrir þingmenn hér hvet hæstv. ráðherra til að endurskoða þessi mál með það fyrir augum að færa þessa starfsemi út á landsbyggðina. Ég vil í því sambandi sérstaklega vekja athygli á starfsemi sýsluskrifstofanna sem eru úti um allt land, sem eru umboðsmenn framkvæmdarvaldsins í héraði og eru sérstaklega vel til þess fallnar að halda utan um svona þjónustu. Á sama tíma og talað er um að veikja þjónustu sýslumannanna úti á landi eins og boðað hefur verið af hálfu ríkisstjórnarinnar 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina og hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra fyrir ágætissvör. Ég fagna því að hann gerir sér grein fyrir stöðu mála, að það þarf líka að vera með fjármálaráðgjöf úti á landsbyggðinni og eins og hann talaði áðan þá bind ég vonir við að hann muni verða við því. Mig langar að vekja máls á einu atriði. Það er að ég tel mjög mikilvægt að þessi ráðgjafarþjónusta úti á landsbyggðinni verði efld vegna þess að eins og við vitum liggur fyrir nýtt frumvarp um sparisjóðina og þá held ég að mikil þörf verði fyrir fjárhagsaðstoð hjá mörgum heimilum og fjölskyldum úti á landi. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hafa bent á lausnir, hvort heldur þær verða hjá verkalýðsfélögunum eða sýslumönnum. Það er hægt að styðja. En fyrst og fremst er mikilvægt að ráðherrann fylgi þessu eftir þannig að þetta verði með þeim hætti að allir sitji við sama borð.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa fyrirspurn og umræðuna sem hér hefur átt sér stað einmitt um þjónustu Ráðgjafarstofu heimilanna sem er gríðarlega mikilvæg og hefur gagnast vel í þeim vandræðum sem hér hafa verið. Ég kem upp til að taka þetta mál örlítið lengra fram í tímann vegna þess að ég held að í þeirri uppstokkun sem nú eigi sér stað sé einmitt mikilvægt að við reynum að hugsa upp á nýtt þjónustu ríkis og sveitarfélaga sameiginlega út um allt land þannig að við reynum jafnvel að fá sveitarfélögin og ríkið til að sameinast um þjónustumiðstöðvar þannig að þær verði mun víðar en jafnvel hjá sýslumönnum og búum þannig á einum stað í hverju sveitarfélagi til þjónustumiðstöðvar sem taka að sér svona verkefni hvort sem þau eru tímabundin eða til lengri tíma og sinna þeirri þjónustu sem nauðsynleg er fyrir sveitarfélög og ríki. Þetta ættu sveitarfélögin að taka upp núna í samstarfi við ríkið í sambandi við alla þessa uppstokkun til að hagræða en samtímis til að efla þjónustuna á landsbyggðinni vegna þess að við getum aldrei sætt okkur við annað en að landsbyggðin sitji við sama borð og Reykvíkingar hvað varðar almenna þjónustu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hefur verið uppbyggjandi og málefnaleg og þeim sem hér hafa staðið í pontu til fyrirmyndar. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson ræddi um þann ósið sem tíðkast í þjónustu ríkisins og hefur verið við lýði um langt árabil að mínu viti og væntanlega hans, að þjónustustigið byrjar í Reykjavík og fer síðan út um landið ef með þarf, nánar tiltekið ef fólk kvartar nógu mikið. Að mínu viti hefur ríkisvaldinu og hinu opinbera tekist að búa til tvær deildir - að vísu ekki kenndar við neitt fyrirtæki enn þá - en það eru fyrsta deild og önnur deild í þjónustu hins opinbera. Þetta á að heita ólíðandi á mannamáli vegna þess að við erum öll að borga sömu skattana og skyldurnar til hins opinbera og eigum að fá í samræmi við það sömu þjónustuna hvar svo sem við búum. Ég met hins vegar svar hæstv. ráðherra og tek eftir því að þjónustan er eðlilega í samræmi við þarfirnar og það hefur verið skoðað vel að koma til móts við þær þarfir. Jafnframt tek ég undir það sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sagði að fljótlega mun væntanlega koma á borð til okkar vandi sparisjóðsfólks víða um landið og það þarf að taka á honum. Hér hafa komið margar góðar hugmyndir fram og ég vænti þess að hæstv. ráðherra taki þær til skoðunar, hvort heldur menn hafi rætt um aðkomu sýslumanna, skattsins, verkalýðsfélaga eða það sem nefnt var undir restina, samstarfs ríkis og sveitarfélaga sem ég held að sé af hinu góða og geti komið mjög að gagni.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar góðu umræður og góðu ábendingar sem fram hafa komið. Sú ábending sem hér kom fram um sýslumenn er þeim annmörkum háð að sýslumenn eru eðli málsins samkvæmt vanhæfir í að aðstoða skuldara vegna þess að þeir eru innheimtumenn ríkisins og fólk í alvarlegum greiðsluvanda er almennt í skuld við hið opinbera. Þá þurfa sýslumenn að bera tvo hatta og það er aldrei gott. Og alveg eins og við viljum ekki fórna hlutleysi Ráðgjafarstofunnar gagnvart bönkunum þá er það eins með sýslumenn að það verður þá að létta af þeim þessu hlutverki eða koma umboðshlutverkinu í héraði fyrir með öðrum hætti. Þar vil ég sérstaklega nefna að í stjórnarsáttmála er gert ráð fyrir sameiningu stofnana sem undir félagsmálaráðuneytið heyra á sviði velferðar og vinnumála. Auðvitað skapar það ákveðið tækifæri fyrir samvinnu við sveitarfélögin og félagsþjónustu sveitarfélaga á hverjum stað með það að markmiði að verja betri opinbera þjónustu á litlum stöðum þar sem hægt væri að samþætta félagsþjónustu sveitarfélaganna og erindrekstur ríkisins sem nú er í höndum Tryggingastofnunar, Vinnumálastofnunar og Vinnueftirlits. Þar með væri komin stofnun sem gæti verið með mjög víðfeðmt net og þjónað út um land með jákvæðum hætti. Þangað til við komumst lengra í slíkum hugleiðingum munum við auðvitað bara halda áfram að vinna þetta mál með þeim hætti sem hér hefur verið lýst. Það er mjög gott að heyra ábendingar um samninginn við verkalýðsfélög. Ég ítreka það að við byggjum þjónustuna eftir því sem þörfin verður ljósari. Við erum tilbúin til samstarfs við öll sveitarfélög sem þess óska um þá þjónustu sem sveitarfélögin telja að þurfi að gerast og við erum tilbúin að leita samstarfs við hvern aðila sem er til að veita þjónustu eftir því sem þörf er á.