Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég var kominn þar í ræðu minni þegar umræðu um þetta mál var frestað fyrir nokkrum dögum að ég hafði gert grein fyrir athugasemdum fulltrúa Alþb. í bankamálanefndinni, Lúðvíks Jósepssonar, við þetta frv. eins og það liggur hér fyrir. Ég vil þá næst víkja, herra forseti, að almennum atriðum varðandi þetta frv. og vil þá fyrst segja að ég tel frv. illa fram lagt af hæstv. ríkisstj. Því fylgja engar upplýsingar um þróun bankakerfisins hér á landi á undanförnum árum og áratugum. Því fylgja engar upplýsingar um starfsmannafjölda í bankakerfinu og hvernig það hefur þróast á undanförnum árum. Því fylgja engar upplýsingar um kostnað við að reka bankakerfið á Íslandi í samanburði við bankakerfið í grannlöndum okkar. Yfir höfuð er ekki að finna í fylgiskjölum þessa frv. neinar upplýsingar um kostnaðinn við bankakerfið í heild og umfang þess. Þetta vil ég leyfa mér að gagnrýna og tel að frv. sé af þessum ástæðum, þó ekki komi fleira til, illa fram lagt. Í annan stað vil ég gagnrýna það að ríkisstj. skuli ekki nú þegar hafa sýnt hér hugmyndir sínar og tillögur um breytingar á seðlabankalögunum. Eins og kunnugt er hefur verið starfað að endurskoðun seðlabankalaganna nú um nokkurt skeið samhliða frv. um viðskiptabanka. Engar upplýsingar hafa komið fram um það hvenær þetta frv. um Seðlabankann er væntanlegt hér inn í þingið. Ég hefði talið til bóta að hæstv. ráðh. hefði látið tillögur nefndarinnar fylgja með þessu frv. þannig að unnt hefði verið að átta sig á vilja ríkisstj. varðandi breytingu á seðlabankalögunum. Seðlabankalögin eru stofnlög bankamála í landinu og ég vil lýsa því yfir af minni hálfu að ég tel ótækt með öllu að afgreiða þetta frv. um viðskiptabankana öðruvísi en upplýsingar liggi fyrir um það hvernig ríkisstj. ætlar að fara með seðlabankalögin. Ég vil nefna þessi atriði, herra forseti, og í þriðja lagi benda á að bankamálanefndin skilaði af sér fyrir einu ári eða svo. Eftir að bankamálanefndin skilaði af sér var þetta frv. sent öllum viðskiptabönkunum og Seðlabankanum og jafnvel fleiri aðilum til umsagnar. Ég hefði talið eðlilegt að prenta með þessu frv. sem fskj. umsagnir allra viðskiptabankanna og Seðlabankans og auðvitað hefði verið eðlilegt og sjálfsagt að ríkisstjórnin hefði gert grein fyrir því í grg. frv., lið fyrir lið, jafnvel þó í smáatriðum væri, hvaða atriði það eru sem ríkisstjórnin sjálf hefur breytt frá tillögum bankamálanefndarinnar. Það eru nokkur atriði sem ríkisstjórnin hefur greinilega breytt frá tillögum bankamálanefndarinnar. Sum þeirra liggja í augum uppi ef maður fer nákvæmlega í saumana á þessu frv. Önnur þyrfti í raun og veru að skýra betur hér strax við 1. umr. áður en málið fer til nefndar. Þessi almennu gagnrýnisatriði vil ég láta koma hér fram til viðbótar því sem ég nefndi á síðasta fundi þegar hv. deild fjallaði um þetta mál, sem er það að í frv. er hvergi í raun og veru tekið á skipulagsmálum bankastarfseminnar í landinu. Það eru engar tillögur uppi um beina fækkun bankanna. En ég hefði talið eðlilegt að í slíku frv. hefði verið bein tillaga um fækkun ríkisviðskiptabankanna úr þremur í tvo. Gagnvart þessu atriði skilar ríkisstjórnin auðu. Þar er um að ræða uppgjöf í þessu máli, eins og reyndar oft og iðulega áður, þegar um þessi bankamál hefur verið fjallað. Ég vil þessu næst, herra forseti, víkja með nokkrum athugasemdum að ýmsum greinum frv. og þá fyrst að 1. gr. þess. Í 1. gr., 2. málsgr., segir svo: „Einungis hlutafélögum er heimilt að reka aðra viðskiptabanka en ríkisviðskiptabanka. Ákvæði laga um hlutafélög gilda um hlutafélagsbanka nema annað sé boðið í lögum þessum.“ Ég spyr hæstv. viðskrh.: Hvaða ástæða er til þess að banna banka í eigu samvinnufélaga? Hvaða rök eru fyrir því að samvinnufélög megi ekki eiga banka? Það kemur mér nokkuð spánskt fyrir sjónir að af hálfu ríkisstjórnar sem er undir forustu Framsfl. skuli það beinlínis vera tekið hér fram fullum fetum að samvinnufélögum er bannað að eiga banka. Það er ekki nýtt að þessi ríkisstjórn mismuni samvinnuhreyfingunni. Það gerðist á s. l. ári í frv. til laga um skattfrelsi fyrirtækja sem einungis gat náð til hlutafélaga. Hér er vegið í sama knérunn. Ég vil spyrja hæstv. viðskrh. hvort hér sé eingöngu um að ræða pólitískar kredduástæður Sjálfstfl. sem þessu ráða eða einhver önnur tæknileg rök. Í öðru lagi vil ég víkja aðeins að 2. gr. frv. sem hv. 3. þm. Reykn. ræddi ítarlega í máli sínu hér á dögunum. Spurningin er: Hvaða bankar eru það sem eiga að hafa ríkisábyrgðir og hverjir ekki? Er ástæða til þess að ríkisviðskiptabankarnir einir hafi slíkar ábyrgðir, eða eiga hlutafélagabankarnir eða aðrir bankar að geta keypt sér ríkisábyrgðir eða tryggt sig með einhverjum hætti? Ég hef heyrt það sjónarmið að eðlilegt sé að aðrir bankar en ríkisviðskiptabankarnir gætu keypt sér ábyrgðir, jafnvel hjá ríkissjóði. Þá spyr ég: Að hve miklu leyti eru þessir bankar þá orðnir einkabankar? Að hve miklu leyti eru þeir í raun og veru orðnir á ábyrgð þeirra sem eiga þessa banka og stofna þá ef ríkið ábyrgist þá ef illa fer? Með því að gera kröfu um að ríkið ábyrgist einkabanka eða hlutafélagabanka eru menn í raun og veru að viðurkenna að enginn geti rekið banka nema ríkið. Og það er sjónarmið út af fyrir sig sem mér finnst full ástæða til að hafa í huga. Ég held að í þessum efnum komi margt til greina. En ég segi að ef það er ætlunin að tengja hlutafélagabankana með einhverjum hætti við ríkið í gegnum ábyrgðir þá er óhjákvæmilegt að viðskrh. tilnefni mann í bankaráð annarra banka líka. Ég held að það sé útilokað að ætlast til þess að ríkið beri ábyrgð á skuldbindingum hlutafélaga- og einkabanka öðruvísi en að ríkið eigi þá beina aðild að stjórn viðkomandi banka. Ég tek hins vegar undir það með hv. 3. þm. Reykn. að hér er um að ræða vandamál, vandamál sem annars vegar snýst um ákveðna mismunun á milli banka og bankategunda og hins vegar vandamál sem snýr að þeirri einföldu staðreynd að það er erfitt fyrir nokkurn aðila hér á Íslandi annan en ríkissjóð að ábyrgjast hluti af þessum toga. Og ég læt það koma fram sem mína skoðun að ég tel það óhjákvæmilegt að við frágang á þessu frv. verði þannig um hnútana búið að hagsmunir sparifjáreigenda, þ. e. þeirra smærri, verði í meginatriðum eins vel tryggðir og kostur er, en það tel ég ekki vera með þessu frv. eins og það hér liggur fyrir. Ég vil þá næst, herra forseti, víkja aðeins að 3. gr. frv. Þar er um að ræða hefðbundið ákvæði um ríkisviðskiptabanka á þá leið að heimili og varnarþing þeirra skuli vera í Reykjavík. Ég vil spyrja: Stjórnar því eitthvað annað en vanahugsun að heimili og varnarþing viðskiptabanka skuli vera í Reykjavík? Eru einhver önnur rök fyrir því? Er ekki hugsanlegt að heimili og varnarþing ríkisviðskiptabanka sé í Kópavogi, svo ég nefni dæmi úr kjördæmi hæstv. viðskrh.? En í fullri alvöru spyr ég: Er nokkur ástæða til að binda þetta svona í lögum? Er ekki full ástæða til þess að hver ríkisviðskiptabanki ráði þessu í raun og veru sjálfur? Ég kem þá hér næst að 5. gr. frv. en það er fjórða athugasemd mín við einstakar greinar frv. Hér er farið inn á þá braut að skv. þessari grein verður hægt að mynda hlutafélagabanka án þess að sett verði nein sérstök sérlög um það og um hlutafélagabanka gildi þá aðeins hin almennu lög um hlutafélög, þó með þeim takmörkunum sem gert er ráð fyrir í 7. gr. þar sem segir að viðskrh. eigi jafnan að veita bönkum starfsleyfi. Ég tel að með þessu móti sé verið að opna fyrir aukna útþenslu í bankakerfinu hér á landi. Ég sé engin rök fyrir nauðsyn þessa. Ég tel eðlilegra að Alþingi taki um það ákvörðun með lögum þegar bankar eru stofnaðir heldur en að það gerist með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég tel sem sagt eðlilegra að það gerist með sérlögum hverju sinni þegar löggjafarvaldið telur nauðsynlegt að stofna nýja banka í landinu. Og hefði ég nú talið að það væri þörf á ýmsu öðru um þessar mundir. Mér finnst það athyglisvert að í síðustu málsgr. 5. gr. er gert ráð fyrir því að hlutafé hlutafélagsbanka skiptist í a. m. k. 50 hluti og nemi 100 millj. kr. Ef það er ætlun ríkisstjórnarinnar að hafa þessa viðmiðun þá er auðvitað sjálfsagt að það sé tekið fram að hún skuli fylgja einhverri vísitölu í samræmi við verðþróun. Þetta er ekki fullnægjandi frágangur á málsgreininni eins og hún þarna er. Við 6. gr. frv. er fimmta athugasemdin sem ég ætla að gera, herra forseti, og hún lýtur að 1. málsgr. 6. gr. Þar segir, með leyfi forseta: „Engar hömlur má leggja á viðskipti með hluti í hlutafélagsbanka.“ Hér er í raun og veru verið að segja að um þetta skuli gilda alveg sömu lög og reglur og með hluti í hlutafélögum almennt. Ég held að þessi málsgr. orki tvímælis að því er varðar banka. Tökum Alþýðubankann sem dæmi. Alþýðubankinn er stofnaður af verkalýðshreyfingunni og í reglum Alþýðubankans eru ákveðin ákvæði sem takmarka heimildir til þess að láta hluti af hendi. Ég tel að það eigi að vera möguleiki til slíkrar takmörkunar þegar um er að ræða stofnaðila viðkomandi banka. Ég vil biðja hæstv. viðskrh. að hugleiða hvort ekki er hægt að koma slíku ákvæði þarna við, þó að það sé aðalregla að engar hömlur megi leggja á viðskipti með hluti í hlutafélagsbanka. 8. gr. þessa frv. er sú næsta sem ég kem að og það vekur athygli mína að Landsbankinn sendir umsögn til hæstv. ríkisstj. um þessa grein og segir orðrétt: „Í henni felast ekki tillögur um róttæka nýjung í bankastarfsemi.“ Landsbankinn fullyrðir sem sagt að það sé heimilt nú þegar að starfrækja umboðsskrifstofur erlendra banka hér á landi. Ég held að rétt sé að fara fram á það við hæstv. viðskrh. að hann greini frá því hvort hann er sammála þessu sjónarmiði Landsbankans, að í gildandi lögum séu í raun og veru þegar heimildir fyrir erlenda banka til þess að starfrækja umboðsskrifstofur hér á landi. Ég er viss um að hæstv. viðskrh. hefur lesið samviskusamlega umsögn Landsbankans eins og umsagnir annarra banka. Þar kemur þetta fram og ég vil biðja hæstv. ráðh. að athuga þetta mál og fara yfir það þegar hann svarar hér þeim athugasemdum sem fram kunna að koma í þessum umræðum. Ég er andvígur þessari 8. gr. og mun greiða atkvæði á móti henni vegna þess að hér er verið að stíga fyrsta skrefið til þess að heimila erlendum bönkum að starfa á Íslandi. Hér er verið að opna fyrir það og ég tel að það sé óeðlilegt og hættulegt í rauninni með tilliti til þess hvað bankastarfsemin er mikilvægur þáttur í efnahagslegu forræði landsmanna sjálfra. Ég sé ekki heldur að það séu nein rök fyrir því að opna landið fyrir erlendum bönkum eins og hér er lagt til. Ég sé engin rök fyrir því. Og ég vil spyrja hæstv. viðskrh.: Hafa einhverjir erlendir bankar þegar kvatt hér dyra og beðið um heimild til þess að fá að starfrækja umboðsskrifstofur hér á landi? Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðh., vegna ummæla sem fram koma í grg. þessa frv.: Eftir hvaða reglum ætlar hann að láta þessar erlendu umboðsskrifstofur starfa? En í 2. málsgr. segir: „að öðru leyti setur ráðherra nánari reglur um starfsemi þeirra að fengnum tillögum bankaeftirlitsins.“ Það er nauðsynlegt að fá það fram áður en málið fer í nefnd hér í hv. deild hvaða hugmyndir hæstv. ráðh. er með um starfsreglur fyrir þessar erlendu umboðsskrifstofur. Ég vík þá næst, herra forseti, að áttundu athugasemd minni við einstakar greinar frv. Hún er við 9. gr. þar sem fjallað er um bankaráð. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Yfirstjórn ríkisviðskiptabanka er í höndum viðskrh. og bankaráða svo sem fyrir er mælt í lögum þessum.“ Síðan er talið upp hverjir eru í bankaráðum og hvernig þeir eru kosnir. Með tilliti til þess að þarna er lagt til að Alþingi kjósi bankaráð tel ég eðlilegt að taka það fram í greininni að bankaráðum sé skylt að senda Alþingi skýrslur um starfsemi sína á ári hverju með svipuðum hætti og Framkvæmdastofnun er skylt að senda hér inn slíkar upplýsingar. Ég held að það eigi beinlínis að taka það fram í þessari grein að bankaráðin eigi að gefa Alþingi skýrslu, eða kannske öllu heldur, svo að rétt boðleið sé farin, að bankaráðin sendi viðskrh. skýrslu sem hann síðan leggi fyrir Alþingi. Úr því að Alþingi er að kjósa bankaráðin, sem mér finnst alveg sjálfsagt, held ég að nauðsynlegt sé að skýrslur um starfsemi þeirra komi til umræðu hér á Alþingi. Ég mun flytja tillögu um það efni, herra forseti, þegar málið kemur hér til lokameðferðar. Það skapar betra aðhald að bönkunum en nú er, skapar möguleika fyrir efnislega og málefnalega umræðu hér í þinginu um bankamál. Þess vegna held ég að þetta væri heppileg tillaga. Í 10. gr., sem er til bóta, segir svo: „Ráðherra getur hvenær sem er krafið bankaráð upplýsinga um rekstur og hag bankans.“ Svo undarlegt sem það nú er þá er þessi grein nýmæli í íslenskri bankalöggjöf. Í athugasemdum Landsbankans við frv. kemur það fram að bankinn telur þessa grein óþarfa vegna þess að viðskrh. hafi þegar allar heimildir til að gera kröfur í þessu efni. Ég efa út af fyrir sig ekki að það sé rétt, en hitt er ljóst að þessi grein gefur ráðherra aukna möguleika til þess að knýja fram upplýsingar frá bönkunum. Ég vil hins vegar bæta því við sem ábendingu frá minni hálfu að ég tel eðlilegt að inn í þetta sé því bætt að Alþingi eða meiri hluti Alþingis geti einnig hvenær sem er krafið ríkisviðskiptabanka um upplýsingar um rekstur hans. Ég geri ráð fyrir því að þessari athugasemd minni yrði svarað af t. d. Landsbankanum með svipuðum hætti og sagt sem svo: Alþingi getur þetta í raun og veru hvort eð er. Það má til sanns vegar færa. En með því að hafa það afdráttarlaust í lögum að Alþingi geti krafið ríkisviðskiptabanka um upplýsingar er verið að opna þarna leið sem yrði frekar notuð ef hún er tekin fram beinlínis í lögum. Í 11. gr. er gert ráð fyrir því að bankastjórar verði ekki ráðnir til lengri tíma en sex ára í senn. Ég tek undir þessa tillögu. Ég tel að hún sé skynsamleg. Og ég er reyndar þeirrar skoðunar að þessi regla ætti að gilda um alla yfirmenn ríkisstofnana og að það ætti að framkvæma hana, ekki ráða menn aftur og aftur heldur setja sér þá reglu að framkvæma slíka endurnýjunarreglu í bankakerfinu. Ég vil aðeins víkja hér að 12. gr. í sambandi við laun og önnur ráðningarkjör bankastjóra sem áður hefur verið rætt um á Alþingi. Ég held að það væri heppilegra að Kjaradómur fjallaði um laun og ráðningarkjör bankastjóra. En ef það er ekki Kjaradómur þá teldi ég hins vegar hugsanlegt að kveða á um það í lögum að bankastjórar hafi laun sem eru einhverjum tilteknum prósentum hærri en næst skv. samningum Sambands íslenskra bankamanna þannig, að þessi kaleikur sé a. m. k. frá bankaráðunum tekinn. Ég minni í þessu sambandi á frv. hv. þm. Skúla Alexanderssonar um þetta efni sem liggur fyrir Ed. og minni á það sem ég sagði við umræðu um þetta mál í þinginu fyrir nokkrum vikum. Ég tel að þetta atriði eigi ekki að geyma þangað til bankafrv. er afgreitt í heild heldur eigi að taka þetta ákveðna atriði út. Ég vísa algjörlega á bug ummælum þeim sem hér féllu hjá hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni og hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur um Kjaradóm í sambandi við þetta mál. Ég tel að Kjaradómur sé þannig staddur að það væri að mörgu leyti mjög eðlilegt að hann fengi þessi mál til meðferðar. En mest er um vert að meiri hluti Alþingis, ef eitthvert mark er takandi á mönnum hér, meiri hluti Alþingis er sammála um að taka ákvörðunarvald um laun og launakjör bankastjóra af bankaráðunum. Ég hef ekki heyrt annað en allir þingflokkar, nema e. t. v. þingflokkur Sjálfstfl., hafi tekið af skarið í þessu efni. Og ég vil í tilefni af þessari umræðu spyrja hæstv. viðskrh. sérstaklega og formann Sjálfstfl. sem var formaður þessarar bankamálanefndar síðast: Hver er afstaða Sjálfstfl. í þessum efnum? Er hann tilbúinn að taka undir það að ákvörðunarvald í þessum efnum verði tekið af bankaráðunum? Það er kjarni þessa máls. Ég vil einnig í tilefni af umr. um inntak 12. gr. spyrja hæstv. ráðh.: Hvað um aðra starfsmenn bankanna? Það er hvergi í raun og veru minnst á aðra starfsmenn bankanna í þessu frv. Þó eru bankarnir ekki bara reknir með bankastjórum heldur kemur þar við sögu starfsfólk í stórum stíl þar fyrir utan sem allt veltur auðvitað á. Kjör starfsmanna bankanna eru ákveðin í samningum með takmörkuðum verkfallsrétti og í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna er kveðið á um það að starfsmenn bankanna séu undanþegnir Kjaradómi og umfjöllun mála þar. Ég held að óhjákvæmilegt væri að taka hér upp ákvæði um starfsmenn bankanna og stöðu þeirra, hugsanlegan rétt þeirra og starfsmannaráð. Mig minnir að einhver hafi hér verið að tala um starfsmannaráð í bönkunum og mig minnir að einhver hafi verið að tala um það eða ég hafi jafnvel lesið það í blaði að einhverjir þm. Alþfl. hafi verið með sérstakan skæting um Lúðvík Jósepsson í tilefni af því að hann ha;i ekki staðið að tillögu varðandi starfsmannaráð í bönkunum. Ég verð nú að segja alveg eins og er að mér þykir þessi málflutningur þeirra þm. og málgagns Alþfl. gagnvart Lúðvík Jósepssyni hafa verið allsérkennilegur að undanförnu. En ummælin um afstöðu Lúðvíks til starfsmannaráða og upplýsingaskyldu bankanna, sem ég kem að síðar, eru alveg með endemum og eru að mörgu leyti þó í góðu samræmi við það sem oft kemur upp þegar verið er að reyna að finna höggstað á mönnum eins og Lúðvík Jósepssyni sem á þess ekki kost að bera hönd fyrir höfuð sér hér á hv. Alþingi. Ég er þeirrar skoðunar að eðlilegt sé að í ákvæðum laga séu reglur sem skapa starfsmönnum heimildir til þess og möguleika að hafa áhrif á starfskjör sín og starfsumhverfi eins og kostur er miðað við ákvæði laga um það hverjir eigi bankana. Það er álitamál hvort þessi ákvæði um starfsmannaráðin eigi að vera í þessum lögum eða öðrum lögum um starfsmenn bankanna. Nú man ég ekki svo glöggt hvernig lögum er háttað varðandi starfsmenn bankanna og kjarasamninga þeirra. En hugsanlegt er að það atriði kæmi þarna inn líka. Ég vík þá næst, herra forseti, að 15. gr. frv. Þar segir: „Stjórn hlutafélagsbanka nefnist bankaráð. Bankaráðið fer með málefni hlutafélagsbanka milli hluthafafunda. Bankaráð hlutafélagsbanka skal skipað ekki færri en þremur mönnum og jafnmörgum til vara. Bankaráð skal kosið af hluthöfum á aðalfundi.“ Hver kýs formann bankaráðs? Það eru engin ákvæði um formann bankaráðs í þessu frv. Ég tel að það hljóti að vera mistök hjá rn. í þessu efni vegna þess að í frv. bankamálanefndarinnar, sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson var formaður fyrir, var gert ráð fyrir því að bankaráðið kysi sér formann ef ég man rétt. Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Hvernig stendur á því að þarna er ekki tekið fram hver kýs og hvernig verður til formaður bankaráðs? Einnig finnst mér það hæpið í lögum að takmarka fjölda manna í stjórn hlutafélagabanka við töluna þrjá. Mér finnst hugsanlegt að í bankaráði hlutafélagsbanka séu fimm. Ég minni á að í sumum þessara banka eru og hafa verið fimm bankaráðsmenn um langt skeið. Ég held að eðlilegt væri að þeir væru annaðhvort þrír eða fimm, en ekki sé verið að binda þetta eins og er gert í frv. eins og það kemur frá ríkisstj., af hvaða ástæðum sem það nú er. Í síðustu málsgr. 15. gr. segir: „Aðalfundur hluthafa ákveður þóknun bankaráðsmanna og varamanna þeirra.“ Þetta eru aðalfundir hlutafélaganna sem eiga þessa banka. Þetta held ég að sé hæpið ákvæði. Ég held að það sé hæpið að aðalfundir hlutafélaganna séu að togast á um það hver þóknun þessara bankaráðsmanna er. Ég teldi langeðlilegast að taka það fram í lögum að þetta sé einfaldlega ákveðið hlutfall af einhverjum launaflokki, tengt einhverjum launaflokki sem samband bankamanna semur um. Það tel ég að ætti raunar líka að eiga við um bankaráðsmenn ríkisviðskiptabankanna. Það getur verið að þeirra kjör mundu eitthvað breytast við þá ákvörðun. Ég tel það út af fyrir sig ekkert gera til. Það væri eðlilegra að kjör bankaráðsmanna væru tengd beinlínis við samninga bankamanna. Þá vil ég í tíunda lagi, herra forseti, víkja hér að 19. gr., þar sem fjallað er um starfslið bankanna, og endurtaka það sem ég sagði áðan almennt um starfsmenn bankanna en bæta við: Hvaða rök eru til þess að aðstoðarbankastjórar, útibússtjórar og forstöðumenn endurskoðunardeilda séu hér í lögum teknir út fyrir samningssvið Sambands íslenskra bankamanna? Hvaða ástæða er til þess? Nóg er nú að vera með bankastjórana eins og allir þekkja hvernig þeir hlutir hafa gengið fyrir sig, þó að ekki sé í beinum lagatexta verið að bæta hér við forstöðumanni endurskoðunardeildar, útibússtjórum og aðstoðarbankastjórum. Auðvitað eiga þessir menn að taka kaup með hliðsjón af samningum Sambands íslenskra bankamanna. Auðvitað á ekki að taka þá út úr í þessum efnum þannig að bankaráðin ákveði kaup þessara manna. Þetta er óheppilegt fyrirkomulag. Það elur á klíkuskap, alls konar klíkuskap og slæmu andrúmslofti gagnvart starfsmönnum bankanna að öðru leyti, og ýtir undir tortryggni gagnvart þeim. Það ýtir líka undir tortryggni þeirra gagnvart þessari valda„eilífu“ í hverjum banka, sem eru bankaráðin og þessir guðs útvöldu þjónar þarna, aðstoðarbankastjórinn, útibússtjórinn og forstöðumenn endurskoðunardeildar. Það á ekki að vera að búa til svona „plott“ í bönkunum. Það er óþarfi. Menn eiga ekki að vera að leika sér að þessu og ýta undir úlfúð og illindi, tortryggni og leiðindi. Menn eiga ekki að vera að því. Og ég sá enga tillögu frá Alþfl. um að breyta þessu, svo merkilegt sem það nú er. Við 21. gr. frv. er ellefta athugasemdin sem ég ætla hér að gera. Ég tel að ákvæðin um starfssvið bankaráðanna séu til bóta. Þau eru til bóta vegna þess að núna eru engin eða mjög takmörkuð lagaákvæði til um starfssvið bankaráðanna, svo merkilegt sem það kann nú að virðast. Ég tel að þessi ákvæði um starfssvið bankaráðanna mættu gjarnan vera eitthvað ítarlegri og þá legg ég áherslu á þetta atriði sem ég nefndi áðan, að bankaráðin gefi Alþingi skýrslu eða gefi ráðherra skýrslu sem hann svo flytur til Alþingis. En í 21. gr. er dæmi um litla orðalagsbreytingu sem rn. hefur smyglað inn á leiðinni frá bankamálanefndinni til Alþingis án þess að gera grein fyrir því. Þetta finna menn ef þeir lesa vandlega sína heimastíla. Þar stendur í næstsíðustu málsgrein þetta: „Bankaráð mótar almenna stefnu bankans í vaxtamálum og getur að fenginni umsögn bankastjórnar sett almennar reglur um lánveitingar bankans.“ Hvaða orð ætli það sé nú sem hafi laumast þarna inn á milli húss og bæjar, á milli bankamálanefndarinnar og Alþingis, fyrir milligöngu ríkisstj., hvaða orð ætli það sé? Það er orðið „almenna“, því hefur verið stungið þarna inn. Og af hverju var því stungið inn? Vegna þess að Landsbankinn gerði við þetta alvarlega athugasemd, taldi að ef þetta stæði eins og bankamálanefndin lagði til þá yrðu bankaráðin að grauta í stefnumótun bankanna í vaxtamálum í einstökum atriðum. Bankastjórarnir bentu á að það væri ekki hlutverk bankaráðanna að vera að því, og þess vegna teldum við til bóta, sögðu bankastjórar Landsbankans, að skjóta inn orðinu „almenna“ á undan orðinu stefnu í næstsíðustu málsgr. 21. gr. Og það var auðvitað gert. Þess vegna er þarna búið að draga úr þeim áhrifum sem bankaráðin eiga að geta haft í sambandi við stefnumótun í vaxtamálum. Ég tel að tillagan eins og hún kom frá bankamálanefndinni sem starfaði síðast hafi verið betri. Ég tel að þetta, að draga úr valdi bankaráðanna að þessu leytinu til, sé til bölvunar. Í 22. gr. birtist partur af þessari frjálshyggjukreddu sem veður uppi um þessar mundir. Þar segir: „Við ákvörðun vaxta og þjónustugjalda er viðskiptabanka óheimilt að hafa samráð við aðrar innlánsstofnanir.“ Bankastjóri Alþýðubankans spurði í sinni athugasemd: Er bannað að tala við fólk? Hvað þýðir þetta í raun og veru? Hvernig ætlar ríkisstj. að framkvæma þetta? Ég óska eftir því að hæstv. viðskrh. geri grein fyrir því hvernig hann ætlar að tryggja það að menn komi sér ekki saman um ákvörðun þjónustugjalda bankanna. Ég held að það liggi alveg í augum uppi að bankarnir muni með einhverjum hætti koma sér saman um helstu þjónustugjöld í grófum dráttum. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. ráðh. hvernig hann hugsi sér að koma í veg fyrir að bankarnir ákveði mjög svipuð þjónustugjöld við sína viðskiptamenn. Ég held að þessi grein, eins og hún stendur hér óútskýrð, sé í rauninni hálfgert rugl. Hérna eru menn að festa á blað frómar óskir í samræmi við niðurstöður Sjálfstfl., en í rauninni er hér ekkert um það hvernig þetta á að gerast. Hér eru komin þessi frjálshyggjutrúarbrögð sem er verið að troða hér inn í lagatexta í alls konar frv. út og suður að undanförnu og nær hápunkti í því að samvinnufélögum er bara byggt út úr þessu frv., en það er nú kapítuli út af fyrir sig Ég vík þá næst, herra forseti, að 26. gr. þessa frv. en það er 14. athugasemd mín við einstakar greinar frv. Þar segir í 2. málsgr.: „Viðskiptabönkum og öðrum, sem til þess hafa sérstaka lagaheimild, er einum heimilt að auglýsa eða bjóðast til með öðrum hætti að taka við innlánum frá almenningi til geymslu og ávöxtunar.“ Hvaða áhrif hefur þetta á starfsemi ýmissa skrifstofa sem hafa verið að rísa upp hér að undanförnu í landinu og auglýsa að þær taki að sér ávöxtun á peningum fyrir fólk? Á grundvelli hvaða laga starfa þær stofnanir? Ég er hér að tala um fjárvörslu svokallaða sem hefur verið auglýst í blöðum á vegum Kaupþings. Og ég er hér að tala um hliðstæða starfsemi sem hefur verið auglýst í blöðum á vegum Fjárfestingafélagsins. Ég hygg að í rauninni sé engin lagaheimild fyrir þessari starfsemi. Ég spyr ráðherra að því, telur hann að lagaheimild sé fyrir þessari starfsemi? Er það í raun og veru ekki alveg ótvírætt eftir orðanna hljóðan hér að það eru viðskiptabankarnir og aðrir, sem til þess hafa sérstaka lagaheimild, sem mega stunda svona starfsemi, taka við innlánum og lána út peninga? Er það ekki alveg ótvírætt að með þessu er ráðherra að segja að starfsemi Kaupþings og annarra slíkra stofnana sé ólögleg? Er ekki verið að segja það að starfsemi Kaupþings og annarra slíkra stofnana sé með öllu ólögleg? Ég vona að hæstv. ráðh. treysti sér til að taka alveg af skarið í þessu efni. Ég vil þá næst víkja hér að 36. gr. frv. Það er í raun og veru sú grein sem hefur í för með sér mestar breytingar á uppbyggingu bankakerfisins í landinu af þeim tillögum sem hér eru inni. Það er greinin sem fjallar um eigið fé bankanna: „Eigið fé viðskiptabanka að meðtöldum 3/4 hlutum andvirðis skuldabréfa skv. 30. gr. má á hverjum tíma eigi vera lægra en sem svarar 5% af niðurstöðutölu efnahagsreiknings bankans.“ Ég spyr ráðherra og ég óska eftir að upplýsingar um það komi fram hér við 1. umr. málsins: Hvernig er þessi staða hjá einstökum bönkum í dag? Hvert er eiginfjárhlutfall Landsbankans, Útvegsbankans, Búnaðarbankans, Iðnaðarbankans, Samvinnubankans og Alþýðubankans miðað við þessa grein? Hversu margir bankar uppfylla nú þau skilyrði sem hér eru sett? Ég held að það sé óhjákvæmilegt að fá um það upplýsingar vegna þess að í frv. er gert ráð fyrir því að ráðherra þurfi ekki lengur að heimila bankaútibú heldur gerist það eftir almennum reglum og þær reglur taka mið af eiginfjárstöðu bankanna. Ég vil bæta því við og spyrja ráðh.: Hvaða bankar eru það sem gætu ekki stofnað útibú eftir orðanna hljóðan hér? Ég hef grun um það að þessi regla sé svo rúm og svo loðin að í rauninni geti allmargir bankar stofnað ný útibú þó að þessi grein sé framkvæmd. Það væri fróðlegt að vita hvaða bankar það eru sem geta stofnað ný útibú skv. þessari grein og þannig orðið til þess að auka þensluna í bankakerfinu eftir að þetta frv. yrði samþykkt. Við 40. gr. frv. hef ég sömu athugasemd að gera og áður. Næstsíðasta málsgrein 40. gr. er um að þóknun skoðunarmanna hlutafélagsbanka sé háð samþykki aðalfundar að fengnum tillögum bankaráðs. Slík atriði held ég að eigi öll að vera skv. kjarasamningum. Ég hef þá farið hér, herra forseti, yfir 20 athugasemdir við þetta frv. Þetta er viðamikið frv., það telur samtals um 60 greinar með ákvæðum til bráðabirgða og er vafalaust eitt af stærri málum sem hér hafa komið fyrir þessa deild, a. m. k. það sem af er árinu 1985. Ég vil þessu næst víkja að þremur atriðum í grg. frv. Það er fyrst þar sem stendur að ríkisstj. hafi lýst því yfir að hún hyggist láta endurskoða reglur um beina lántöku fyrirtækja erlendis án ríkisábyrgðar. Ég vil spyrja ráðh.: Hvar eru þessar tillögur á vegi staddar, þessar endurskoðuðu reglur um heimild til lántöku fyrirtækja erlendis án ríkisábyrgðar? Hvar er þetta nákvæmlega á vegi statt? Ég vil einnig endurtaka spurningu mína til hæstv. ráðh. um þær reglur sem hann hyggst setja fyrir hinar erlendu umboðsskrifstofur. Á bls. 14 í grg. frv. segir svo, með leyfi forseta: „Jafnframt hafa tvö sjónarmið verið sett fram í nefndinni um fækkun og sameiningu ríkisviðskiptabanka. Annars vegar er um innbyrðis sameiningu tveggja ríkisviðskiptabanka að ræða en hins vegar sameiningu ríkisviðskiptabanka og hlutafélagsbanka. Nefndin gerir ekki tillögur um með hvaða hætti þetta skuli gert en meiri hluti nefndarinnar telur ... að það mundi flýta fyrir framgangi málsins að ráðherra hefði forgöngu um tæknilega útfærslu sameiningar sem leggja mætti fyrir Alþingi í frumvarpsformi þegar þing kemur saman í haust.“ Og í grg. kemur fram að Gylfa Þ. Gíslasyni fyrrverandi ráðh., Birni Líndal og Sigurgeiri Jónssyni hefur verið falið að gera tillögur um þessa tæknilegu sameiningu. Ekki tók ég eftir því að ráðherra gerði í máli sínu hér á dögunum grein fyrir því hvernig hann vildi að þessari tæknilegu sameiningu yrði háttað. Ég held hins vegar að það sé nauðsynlegt til að hægt sé að ræða þetta mál nánar að fram komi hvað ráðherra hyggst leggja áherslur á í þeim efnum. Þá vil ég víkja hér að nokkuð öðru atriði. Fyrir Ed. liggur frv. um stórfelldar breytingar á bankakerfinu, 217. mál, flutt af Eyjólfi Konráði Jónssyni og Valdimar Indriðasyni, breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands sem þm. annars stjórnarflokksins eru að gera tillögur um uppi í Ed. Er ráðherra hlynntur þessu frv.? Er samstaða um það í ríkisstj. að keyra þetta frv. í gegnum þingið án þess að hafa séð frv. til seðlabankalaga og jafnvel án tillits til þess hvernig þessu máli reiðir af sem hér er á dagskrá? Þessu næst vil ég víkja að upplýsingaskyldu banka og annarra innlánsstofnana. Á þinginu 1978 flutti Kjartan Ólafsson frv. til laga um upplýsingaskyldu banka og annarra innlánsstofnana og lagði það fyrir hv. Nd. Þetta frv. var fellt hér í Nd. með 17:16 atkv. Í því var gert ráð fyrir veigamiklum breytingum á starfsemi bankanna þannig að almenningur ætti þess kost að kynna sér betur en nú er og hafa eftirlit með útlánum lánastofnana. Í 2. gr. frv. sagði svo: „Bankar, sparisjóðir, fjárfestingarlánasjóðir og aðrar lánastofnanir skulu birta opinberlega lista yfir öll veðlán, sem veitt hafa verið á liðnu ári, einnig hvers konar útlán, sem nema hærri fjárhæð en 4 millj. kr. og veitt eru til lengri tíma en tveggja ára, ásamt upplýsingum um nöfn lántakenda, lánskjör og yfirlýstan tilgang lánanna. Þá skal einnig birta lista yfir einstaklinga, félög og stofnanir sem skulda við áramót meira en 6 millj. kr. í viðkomandi stofnun. 3. gr. Útlánalistinn skal lagður fram í afgreiðslu stofnunarinnar áður en liðinn er fyrsti mánuður næsta árs og afhentur hverjum sem vill gegn hæfilegri þóknun sem svarar til kostnaðar við prentun“, eins og það er orðað hér. Eins og ég sagði áðan þá var þetta frv. flutt á þinginu 1978 af hv. þm. Kjartani Ólafssyni og það var fellt við atkvgr. í Nd. með 17:16 atkv. Ég vil láta það koma hér fram að ég mun við meðferð þessa máls hér í hv. deild flytja frv. um svipað efni og láta á það reyna hvort þm. eru tilbúnir til þess að opna bankana fyrir eftirliti almennings frekar en nú er. Að lokum ætla ég að draga saman fáein atriði úr máli mínu, herra forseti, og segja þetta: Í frv. er ýmislegt sem er til bóta frá tæknilegu sjónarmiði séð og ég hef nefnt sumt af því. En gallarnir liggja í augum uppi og þeir eru þessir: 1. Frv. mun hafa í för með sér, ef samþykkt verður, fjölgun hlutafélagabanka. 2. Frv. mismunar rekstrarformum og er gegn samvinnufélagabönkum. 3. Frv. opnar fyrir svo að segja fullt frjálsræði, eins og það er kallað, um stofnun nýrra útibúa. 4. Í frv. felst fyrsta skrefið til að hleypa erlendum bönkum inn í landið. 5. Í frv. er gert ráð fyrir því að bönkum verði heimilað að vasast í alls óskyldum atvinnurekstri, gjörsamlega óskyldum atvinnurekstri, eiga hlutabréf í fyrirtækjum sem eru í almennum atvinnurekstri af ýmsu tagi. Ég vil lýsa fullum fyrirvara við það ákvæði. 6. Ég tel það galla að það er óljós skilgreining á eigin fé banka í frv. Ég óttast að sú takmörkun sem þar er um að ræða hafi lítil áhrif í þá átt að takmarka útibú. 7. Ég er andvígur því ákvæði frv. að vextir verði algjörlega gefnir frjálsir. Ég tel að það sé hættulegt. Ég tel að blind samkeppni milli lítilla innlánsstofnana geti stofnað sparifé almennings í verulega hættu vegna þess að þessar litlu stofnanir hafa lítil eða engin tök á að tryggja fé þessa fólks. 8. Í frv. er lokað fyrir upplýsingaskyldu bankanna. Ég endurtek það sem ég sagði um frv. Kjartans Ólafssonar í þeim efnum: Einhver slík ákvæði verða að koma þarna inn. 9. Í frv. er ekki tekið á skipulagsmálum bankanna í heild og fækkun viðskiptabanka í eigu ríkisins er ekki á dagskrá með afgerandi hætti skv. þessu frv. 10. Hvergi er tekið á Seðlabankanum enda er ekkert frv. komið fram. Seðlabankinn er kominn langt út fyrir eðlileg takmörk, hann er að vasast í alls konar viðskiptabankastarfsemi. Það á að skera starfsemi hans niður. Það er í rauninni vonlaust að ræða um þessi mál í heild öðruvísi en að seðlabankafrv. liggi fyrir. 11. Ég tel að þetta frv., ef að lögum verður, stuðli að stjórnleysi í banka- og peningamálum, það stuðli að fjölgun bankaútibúa, fjölgun banka, glórulausri samkeppni um vexti, og í þessu frv. kemur fram mjög víða vantrú á lýðræðið vegna þess að menn ætla í vaxandi mæli að láta fjármagnið ráða ferðinni. Í því felst vantrú á lýðræðið. 12. Ég tel að það sé verulegur tæknilegur galli í framlagningu þessa frv. þar sem fylgiskjöl og upplýsingar vantar eins og ég rakti í upphafi máls míns. Þetta er hins vegar stórt mál sem er allrar athygli vert og það er eðlilegt og nauðsynlegt að þm. setji sig vel inn í þetta mál og það fái vandaða afgreiðslu hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til að segja nokkur orð um þetta frv. til laga um viðskiptabanka nú við 1. umr. áður en málið fer til umfjöllunar í nefnd. Þó vissulega megi segja að í þessu frv. megi finna mörg ákvæði, sem eru til bóta frá því sem nú er, þá er þó að finna veigamikla galla á frv. sem ég vil gera að umtalsefni, og stikla þar aðeins á þeim stærstu. Ég vil fyrst gera að umtalsefni V. kafla frv. sem fjallar um laust fé og eigið fé bankanna. Í 36. gr. er að finna ákvæði um eiginfjárstöðu viðskiptabanka. Gert er ráð fyrir að eigið fé að meðtöldum 3/4 hlutum andvirðis skuldabréfa megi ekki vera lægra en sem svarar 5% af niðurstöðutölu efnahagsreiknings bankans. Auk þess skal bæta við niðurstöðutölu efnahagsreiknings samanlagðri fjárhæð ábyrgða og síðan eru taldir upp nokkrir frádráttarliðir sem draga má frá niðurstöðutölu efnahagsreiknings. Ég spyr hæstv. viðskrh.: Liggur fyrir úttekt eða könnun á því hver eiginfjárstaða bankanna er í dag miðað við þetta ákvæði frv. um eiginfjárstöðu? Miðað við þær upplýsingar, sem fram voru lagðar á Alþingi fyrir skömmu sem svar við fsp. minni um eiginfjárstöðu banka og sparisjóða, þá er tæpt á því að nokkrir viðskiptabankanna séu innan 5% rammans um eiginfjárstöðu banka og nokkrir sparisjóðanna voru langt undir þessu marki. Gera verður þó ráð fyrir að niðurstöður um eiginfjárstöðu, sem fram komu þá í svörum viðskrh., hafi verið byggðar á öðrum forsendum en ákvæði þessa frv. gera ráð fyrir. Því er brýnt að hæstv. viðskrh. gefi Alþingi upplýsingar um það hver sé eiginfjárstaða viðskiptabankanna í dag miðað við ákvæði þessa frv. Það er ljóst að ein mikilvægasta undirstaðan í bankastarfsemi, eins og staðan er í dag, er trygg og örugg eiginfjárstaða, ekki síst í ljósi þess að það er sá öryggisventill og trygging sem sparifjáreigendur hafa fyrir ábyrgð bankanna á sínum innistæðum, fyrir utan ríkisviðskiptabankana þar sem ríkissjóður ber ábyrgð á skuldbindingum þeirra. Ég tel því að þetta ákvæði um eiginfjárstöðu þurfi að skoða vandlega og að viðmiðunin við 5% af eiginfjárstöðu sé of lág. Ég tel að það sé tímabært og nauðsynlegt að koma upp tryggingarsjóði hliðstæðum því sem víða gildir erlendis og gilt hefur um sparisjóði hérlendis til að tryggja hagsmuni sparifjáreigenda, en um það ræddi hv. þm. Kjartan Jóhannsson ítarlega í sinni ræðu hér fyrir helgi og boðaði brtt. þar að lútandi, þannig að ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða mjög um það mál þó að þýðingarmikið sé. Hér er vissulega um að ræða veigamikið hagsmunamál fyrir sparifjáreigendur. Tilgangur tryggingarsjóðs væri fyrst og fremst sá að tryggja innistæður sparifjáreigenda. En í þessu sambandi mætti einnig hugsa sér að slíkur tryggingarsjóður gæti fjármagnað fjárvana húsnæðiskerfi með sölu skuldabréfa með líkum hætti og lífeyrissjóðirnir hafa gert. Yrði því fyrst og fremst um tvíþættan tilgang að ræða með stofnun slíks tryggingarsjóðs, þ. e. tryggingu fyrir sparifjáreigendur vegna innistæðna sinna og aðstoð við fjármögnun húsnæðiskarfis í formi skuldabréfasölu til byggingarsjóðanna. Það leiðir vitaskuld af eðli slíks sjóðs að hann yrði ávallt að hafa nægjanlegt fjármagn til reiðu til að koma í veg fyrir tjón sparifjáreigenda ef bankar verða fyrir fjárhagslegu áfalli og geta ekki staðið við skuldbindingar sínar. Engu að síður kæmi helst til greina sú leið sem ég nefndi ef um ávöxtun yrði að ræða á fjármagni sjóðsins. Í fsp. minni til viðskrh. um hver voru heildarinnlán hjá bönkum og sparisjóðum á árinu 1984 kom fram að heildarinnlán viðskiptabankanna voru á árinu 1984 rúmir 22 milljarðar kr. og hjá sparisjóðum tæpir 4 milljarðar, eða samtals liðlega 25 milljarðar kr. Ef viðskiptabönkum væri gert að greiða ákveðið hlutfall af þessari upphæð sem iðgjald í þennan tryggingarsjóð þá er ljóst að verulegt fjármagn gæti verið til ráðstöfunar til húsnæðismála í formi skuldabréfasölu með ríkisábyrgð til byggingarsjóðanna. Í annan stað verður ekki hjá því komist að gera að umtalsefni síðustu mgr. 36. gr. um að bókfært virði fasteigna og búnaðar, sem viðskiptabanki notar til starfsemi sinnar, megi ekki vera hærra en sem nemur 65% af eigin fé bankans. Ein af þeim fsp. sem ég lagði fyrir hæstv. viðskrh. í vetur og svar liggur fyrir um er hvert sé hlutfall eigin fjár sem bundið er í varanlegum rekstrarfjármunum hjá viðskiptabönkum og 18 stærstu sparisjóðunum. Ég fæ ekki betur séð við samanburð á þessu ákvæði, um að ekki megi meira en 65% af eigin fé bankans vera bundið í varanlegum rekstrarfjármunum, að skv. niðurstöðutölum í reikningum bankanna árið 1983 hafi 16 af 25 innlánsstofnunum, sem upp var gefið, farið fram úr þessu ákvæði og það svo rösklega að sex innlánsstofnanir, þ. e. þrír viðskiptabankar og þrír sparisjóðir, hafi fjárfest langt umfram eigið fé og þar með gengið á innistæður sparifjáreigenda í fjárfestingum sínum. Þannig er t. d. um Verslunarbankann, en hlutfall eigin fjár sem bundið er í varanlegum rekstrarfjármunum hjá honum er 141.6%, hjá Samvinnubankanum 118.6, hjá Alþýðubankanum 140.9% í árslok 1983 og í árslok 1984, eða um síðustu áramót, var 170.8% bundið í varanlegum rekstrarfjármunum hjá Alþýðubankanum. Þessir bankar virðast því hafa allt sitt eigið fé bundið í varanlegum rekstrarfjármunum auk þess sem þeir hafa verulega gengið á innistæður sparifjáreigenda til að fjármagna fasteignamyndun sína. Það liggur því fyrir, verði þetta ákvæði að lögum, og ef þær forsendur sem þessar niðurstöður byggðu á í svörum ráðh. við minni fsp. eru sambærilegar við ákvæði frv. um að bókfært virði fasteigna og búnaðar megi ekki fara hærra en sem nemur 65% af eigin fé bankans, að af 25 innlánsstofnunum uppfylla aðeins 9 þetta ákvæði laganna. Ég held að það sé nauðsynlegt að fá fram skoðun hæstv. viðskrh. á þessu máli og þá hvernig með verður farið ef þetta ákvæði verður samþykkt þegar fyrir liggur að obbinn af innlánsstofnunum uppfyllir ekki þetta ákvæði laganna. Ég óttast líka að miðað við ákvæði frv. hafi bankarnir allt of frjálsar hendur varðandi stofnun útibúa og ákvæði frv. veiti ekki nægjanlegt aðhald til þess að koma í veg fyrir útþenslu bankakerfisins, en 28 umsóknir liggja nú fyrir um stofnun nýrra útibúa. Áður en ég vík frá V. kafla frv. vil ég nefna einnig ákvæði 35. gr. um laust fé bankanna. Þetta ákvæði er aðeins almennt orðað og kveður á um að viðskiptabankar skuli kappkosta að hafa ætíð yfir að ráða nægilegu lausu fé til að geta innt af hendi úttektir á innlánsfé og aðrar greiðslur sem starfsemi bankans fylgja. Hér verður að setja mun markvissara og skýrara ákvæði um þennan mikilvæga þátt í starfsemi bankanna og að skorður verði við því settar og ströng viðurlög, þannig að bankarnir geti ekki ætíð flúið í það skjól að stofna til yfirdráttarskulda við Seðlabankann eða annarra leiða til að geta innt af hendi úttektir á innlánsfé. Fyrir nokkru svaraði viðskrh. einnig fsp. minni um hver væri heildarfyrirgreiðsla viðskiptabanka og þriggja stærstu sparisjóðanna til fimm stærstu lántakenda einstakra banka og sparisjóða í árslok 1983 og 1984. Fátt var þar um svör því að bankarnir neituðu að svara og skýldu sér á bak við bankaleynd. Þegar hæstv. viðskrh. var spurður um afstöðu hans til þess að bankarnir hefðu neitað að svara þessum spurningum þá var líka fátt um svör, en hæstv. ráðh. sagði þá orðrétt um þetta atriði aðspurður: „Þegar bankalöggjöfin verður hér til umræðu mun ég tjá mig um þetta atriði eins og önnur þau atriði sem um verður fjallað þegar málið verður hér á dagskrá.“ Ég vitna í þessi orð hæstv. bankamálaráðherra og ítreka spurningu þá sem ég lagði fyrir hæstv. ráðh. fyrr í vetur: Telur hæstv. bankaráðherra að viðskiptabankarnir, þar með taldir ríkisbankar, geti skýlt sér bak við bankaleynd þegar spurt er um heildarfyrirgreiðslur til fimm stærstu lántakenda innlánsstofnana? Ef svo er telur ráðherra þá að setja beri ákvæði er tryggi að ekki sé hægt að skjóta sér á bak við bankaleynd, þannig að Alþingi geti á hverjum tíma fengið upplýsingar um hag og afkomu og útlánastarfsemi bankanna? Ég ítreka að ekki var spurt um nein nöfn í minni fsp. um þetta efni fyrr í vetur heldur aðeins heildarfyrirgreiðslu til þessara aðila. Ég vænti þess að hæstv. ráðh. reyni ekki að víkja sér undan að svara þessari spurningu. Ég benti á það þegar þessi fsp. var til umræðu hér á Alþingi fyrr í vetur að algengt væri í bankalögum hjá nágrannaþjóðum okkar að ákvæði sem eiga að tryggja að bankarnir láni ekki óhæfilega mikið fé einum viðskiptamanni eða lántakendum, einum eða fleiri, sem væru svo fjárhagslega tengdir hver öðrum að skoða bæri fyrirgreiðslur til þeirra í einu lagi. Ég sagði það sem mína skoðun að nauðsynlegt væri að setja slíkt ákvæði hér í lög. Og þeim mun frekar er það nauðsynlegt ef bankarnir, þar með taldir ríkisbankar, geta neitað löggjafarvaldinu um upplýsingar af þessu tagi. Ég mun leggja fram brtt. við þetta frv. þess efnis að innlánsstofnanir megi aldrei lána einum viðskiptamanni, eða fleiri viðskiptamönnum sem eru svo fjárhagslega tengdir að skoða beri skuldbindingar þeirra gagnvart bankanum í einu lagi, hærri upphæð en sem svarar ákveðinni viðmiðun við eiginfjárstöðu bankanna, þannig að heildarskuldbindingum þeirra við bankana séu settar ákveðnar skorður. Í lögum um sparisjóði er að finna slíkt ákvæði. Þar er miðað við 50% af eigin fé. Undanþegin eru þau lán sem veitt eru gegn ábyrgð eða veði í fasteign. Ég tel þetta hlutfall allt of hátt og það verði að setja bönkum mjög þröngar skorður um það hvað þeim sé heimilt að lána einum aðila mikið fjármagn miðað við eiginfjárstöðu bankanna. Um þetta mun ég flytja brtt. við þetta frv. og spyr um afstöðu hæstv. viðskrh. til þess að slíkt ákvæði verði lögfest. Þrjú önnur atriði vil ég hér í lokin gera að sérstöku umtalsefni. Í fyrsta lagi er það mín skoðun að nú þegar við höfum frv. að nýrri bankalöggjöf til meðferðar þá sé brýnt að styrkja stöðu bankaeftirlitsins og veita því aukið sjálfstæði þannig að eftirlitshlutverki þess verði gefið aukið vægi. Ég bendi á að með þessu frv. eru enn auknar skyldur bankaeftirlitsins og því brýnt að umfjöllun eigi sér einnig stað um stöðu þess til að sinna sínu mikilvæga hlutverki sem er strangt eftirlit og aðhald með innlánsstofnunum. Ég tel að bankaeftirlitinu séu að ýmsu leyti settar þröngar skorður og það hafi ekki nægjanlegt sjálfstæði eða nauðsynlegt svigrúm til að sinna skyldum sínum og eftirliti með starfsemi bankanna. Þau ákvæði sem nú er að finna um bankaeftirlitið eru í 10. gr. laga um Seðlabankann. Þar er kveðið á um að bankaeftirlitið sé í höndum Seðlabanka Íslands. Þar með lýtur bankaeftirlitið stjórn Seðlabankans, en það tel ég óeðlilegt því að bankaeftirlitið verður óhjákvæmilega virkari eftirlitsaðili og fær frekar svigrúm til að halda uppi nauðsynlegri gagnrýni, eftirliti og aðhaldi að því er varðar alla þætti bankamála og á þær ákvarðanir sem teknar eru varðandi bankastarfsemi ef það starfaði sjálfstætt og óháð valdi eða stjórn Seðlabankans. Auk þess tel ég að kveða verði nánar á um eftirlit, verkefnasvið og vald bankaeftirlitsins en nú er gert í lögum. Því tel ég að jafnframt því sem við fjöllum um nýja bankalöggjöf eigi um leið að breyta þeim lögum sem gilda um bankaeftirlitið og veita því aukið svigrúm og sjálfstæði. Ég tel að eðlilegt hefði verið að slíkt frv. væri til umfjöllunar samfara þessu frv., ekki síst í ljósi þeirra auknu skyldna sem lagðar eru á bankaeftirlitið í því frv. sem hér er til umfjöllunar. Ég vil spyrja hæstv. viðskrh. hver sé skoðun hans á því og hvort uppi séu hugmyndir um lagabreytingar til þess að auka vald og sjálfstæði bankaeftirlitsins. Á Alþingi 1983 var samþykkt breyting á lögum allra ríkisbankanna sem kvað á um upplýsingaskyldu þeirra á þann veg að í ársreikningum skyldi fylgja sundurliðað yfirlit um launagreiðslur, þar með talið föst yfirvinna, bifreiðakostnaður, þ. e. fjöldi ríkisbifreiða og reksturskostnaður þeirra, notkun bílaleigubifreiða, leigubifreiða og greiðslur fyrir afnot af bifreiðum starfsmanna. Einnig risnukostnað og ferðakostnað og fleiri þætti, m. a. betri og skýrari sundurliðun á fasteignamyndun og fjárfestingum. Það vekur furðu að lagt skuli til með þessu frv. að afnema þessa upplýsingaskyldu bankanna í lögum sem er nauðsynlegur liður í aðhaldi og eftirliti með fjármunum ríkisins. Sambærileg ákvæði gilda um ríkisstofnanir og rn. Þeim var með lögum frá 26. apríl 1982 gert að skyldu að veita Alþingi árlega slíkar upplýsingar. Spurningin er: Af hverju eiga bankarnir núna að vera undanþegnir þessari upplýsingaskyldu í lögum og Alþingi að treysta á að framkvæmdavaldið setji reglugerð þar um, eins og viðskrh. upplýsti hér í sinni framsögu? Í ljósi nýjustu atburða varðandi launaauka bankastjóranna virðist full þörf á að Alþingi haldi uppi ströngu aðhaldi í þessu efni og kveðið sé á um það afdráttarlaust í lögum. Það vekur vissulega athygli að bankamálanefnd virðist hafa verið sammála um þessa breytingu, að undanskildum Kjartani Jóhannssyni, að afnema beri þessi lög sem kveða á um upplýsingaskyldu m. a. um bílafríðindi, risnu, launaauka og ferðakostnað hjá bönkum. Ég hlýt að mótmæla þessu og beina því til alþm. og þeirrar nefndar sem mál þetta fær til meðferðar að komið verði í veg fyrir að felld verði úr gildi þessi nýsamþykktu lög um aðhald og eftirlit með bílafríðindum, risnu o. fl. hjá bönkunum, sem reynslan ætti að kenna að full nauðsyn er á að gildi áfram, og Alþingi láti sér ekki nægja að eftirláta framkvæmdavaldinu reglugerðarsetningu í þessu sambandi. Í gildi eru lög um þetta efni fyrir ríkisstofnanir og rn. og ég sé enga ástæðu til annars en að sama gildi um ríkisbankana. Að lokum, herra forseti, nokkur orð um þá umræðu sem átti sér stað utan dagskrár hér um daginn um launaauka bankastjóranna. Það kom þá fram í mínu máli að hæstv. viðskrh. hefði í þeim umræðum gefið mjög óskýr svör við ýmsum af þeim spurningum sem ég þá lagði fyrir hann. Hæstv. ráðh. hafði þá ekki upplýsingar um hvort í einstökum bönkum hefði komið til framkvæmda sú umdeilda ákvörðun um launaauka bankastjóranna. Ég beindi því þá til hæstv. ráðh. og óskaði eftir að hann hefði þessar upplýsingar tiltækar þegar við ræddum frv. um viðskiptabankana. Ég spyr því hæstv. ráðh. nú hvort og þá hvenær launaauki bankastjóranna hafi komið til framkvæmda í hverjum banka fyrir sig og vænti að ráðh. hafi nú svör við því og hafi gefist tími til að afla þeirra upplýsinga. Ég ítreka einnig þá spurningu sem ég áður bar fram og snertir önnur launakjör bankanna en ráðherra svaraði ekki heldur við umræður utan dagskrár um daginn: Hver eru önnur launakjör og fríðindi bankastjóra en föst mánaðarlaun og hin umdeildu bílafríðindi? - en um það eru ýmsar getgátur uppi. Því er t. d. haldið fram í Helgarpóstinum í s. l. viku að bankastjórar greiði ekki lífeyrissjóðsiðgjald eins og aðrir í þessu landi en þiggi engu að síður eftirlaun sem nemi allt að 90% af fyrri launum. Ég veit ekki betur en öllum þeim sem þiggja eftirlaun annars staðar en úr almannatryggingakerfinu sé skylt að greiða iðgjöld til að eiga rétt á lífeyri. Ég spyr: Er hér á ferðinni enn ein lögleysan að því er varðar fríðindi bankastjóra eða við hvað er stuðst í þeirri ákvörðun að undanþiggja þá þeirri skyldu að greiða iðgjöld vegna eftirlauna? g vænti svara frá hæstv. viðskrh. við þeirri spurningu, á hverju það byggist að bankastjórar skuli undanþegnir þeirri skyldu að greiða iðgjöld vegna lífeyrisréttinda. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðh. þeirrar spurningar sem hann vék sér undan að svara hér á Alþingi um daginn, en það er afstaða hans til þess frv. sem nú liggur fyrir Ed. um að afnema bílafríðindi ráðherra og hvort ekki megi treysta á stuðning viðskrh. við framgang þess máls nú á þessu þingi. Ég vil að lokum nefna það að ef sú verður niðurstaðan að breyta ekki því fyrirkomulagi sem gilt hefur, þ. e. að bankaráðin ákveði kjör bankastjóranna eins og enn er kveðið á um í þessu frv., tel ég að brýnt sé að bæta ákvæði við þá grein sem um það fjallar, þannig að ákvörðun um öll launakjör bankastjóra sé háð samþykki viðkomandi ráðherra. Það kemur í veg fyrir það pukur sem nú virðist vera um þessi mál og bankamálaráðherra er þá ábyrgur fyrir þeim ákvörðunum sem teknar eru í þeim málum. Ég ítreka síðan þær spurningar sem ég hef lagt fyrir hæstv. viðskrh. í þessari umræðu og vænti svara hans við þeim áður en frv. gengur til nefndar.



Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er allviðamikið og á þessu stigi ætla ég ekki að ræða einstakar greinar þess. Ég er eiginlega dálítið hissa á því að seðlabankafrv. skuli ekki liggja þegar fyrir og ég óska eftir því að þetta frv. verði ekki afgreitt úr nefnd fyrr en frv. um Seðlabanka Íslands hefur verið vísað einnig til fjh.- og viðskn. Ég vil líka óska eftir því, og beini því til hæstv. viðskrh., að fyrir liggi áður en seðlabankafrv. kemur hér til umræðu hvort og þá hvernig sé fyrirhugað að fækka ríkisbönkunum svo að hægt sé að ræða þau mál um leið og seðlabankafrv. verður tekið hér fyrir. Ég man ekki betur en hæstv. viðskrh. eða bankamálaráðherra hafi sagt frá því t. d. að ekki standi til að leggja niður Útvegsbankann eða hrófla við honum á neinn hátt. Sé það rétt munað þá er ekki nema um tvo banka að ræða og þá er spurningin hvorn þeirra á að leggja niður eða hvernig á að standa að því að sameina þessa banka ef það er fyrirhugað enn. Ég vil enn fremur fara fram á það að þm. fái í hendur umsagnir ríkisbankanna um þau frv. sem milliþinganefndin um bankamálin samdi, bæði um Seðlabankann, ríkisbankana og sparisjóðina. Þetta eru nauðsynleg gögn fyrir þm. til að hafa í höndum og raunar hefði það verið eðlilegast að a. m. k. eitthvað úr þessum umsögnum hefði verið hér í grg. eða sem fskj. við þetta frv. sem við erum að ræða um. Hv. 2. landsk. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var enn að tala um þetta leyndarmál sem hún telur að hafi verið upplýst í sambandi við bílafríðindi bankastjóra og telur að hér hafi komið upp hneykslismál sem sé þannig að ég held að það sé í hennar munni einsdæmi. Hvað halda menn að sé langt síðan að þessi fríðindi bankastjóranna voru tekin upp? Hvað halda menn að það sé langt? Ég hygg að það séu 50–60 ár síðan þessi fríðindi voru tekin upp, þ. e. bankastjórarnir höfðu aðgang að bifreiðum sem bankarnir áttu fram til 1970. Þá var gerð kerfisbreyting á þessu. Því miður er ég ekki með í höndum nú, en verð með það þegar þessi mál verða rædd síðar, bréf sem er gott að þm. fái hér að heyra. En hver var bankamálaráðherra þegar þessi breyting var gerð? Hver var bankamálaráðherra þá? Það var fyrrv. formaður Alþfl., Gylfi Þ. Gíslason. Vilja hv. þm. Alþfl. halda því fram að Gylfi Þ. Gíslason hafi verið að gera eitthvert óhæfuverk þegar hann var að breyta þessu? Ég hygg líka að hægt væri að upplýsa það að þeir sem að því stóðu, þáv. fjmrh. Magnús heitinn Jónsson og Gylfi Þ. Gíslason, hafi talið sig vera að stíga þar skref til réttrar áttar frá því sem áður var. Og hver skyldi hafa verið formaður bankaráðs Landsbankans sem hefur yfirleitt verið forustubankinn í sambandi við öll launakjör bankastjóranna og fríðindi? Hver skyldi það hafa verið 1970? Baldvin nokkur Jónsson. Ég held að það væri betra fyrir þessa hv. þm. Alþfl. að athuga hvað er verið að tala um. Ég hygg að þeim þyki hart undir að liggja, Baldvini Jónssyni og Gylfa Þ. Gíslasyni, þeim umræðum sem hér hafa farið fram vegna þess að í sjálfu sér er fyrst og fremst verið að núa þeim um nasir að þeir hafi framið einhver óhæfuverk, því að það sem gert var nú var ekkert annað en formbreyting frá því sem áður var. Það var ekkert nýtt. Mér er ómögulegt annað, fyrst verið er að ræða þetta sí og æ hér, en að segja þessi orð. En ég skal ræða betur við þessa hv. þm. síðar.



Herra forseti. Eins og komið hefur fram í máli manna er þetta stór og mikill bálkur sem hér er um að ræða. Ég á sæti í þeirri nefnd sem mun fjalla um það og ætla ekki að gera það allt að umtalsefni. Ég ætla að gera að umtalsefni reyndar eitt sem ég tel vera nokkurt undirstöðuatriði. Það er spurningin: Á Alþingi að kjósa í stjórnir, svo sem bankaráð? Á Alþingi yfirleitt að koma þar nokkuð nærri? Í öðru lagi þá getum við spurt hver reynslan sé af þeim dæmum sem við höfum séð undanfarin misseri og undanfarnar vikur reyndar, hver reynslan sé af því að Alþingi geri það. Er Alþingi, með því að kjósa í svona stjórnir, hreinlega að búa til fylgsni fyrir sérhagsmunapot og fyrir sérstakar lífskjarabætur og sérstaka hákjarabaráttu fyrir ákveðnar stéttir? Nýlega var launaaukinn til umræðu, nú annað nýtt dæmi um það hvað gerist inni í þessum fylgsnum. Það var birt í blöðum hér fyrir helgi. Þar var rætt um lífeyrismál bankastjóra. Það kemur í ljós að það er ekki nóg að hafa sérstök kjör fyrir þá með bílana, heldur virðist óumflýjanlegt að bankastjórar njóti alveg sérstakra vildarkjara í sambandi við lífeyrismál, kjara sem eru alveg dæmalaus og fáheyrð og hefur ekki neins staðar birst réttlæting fyrir. Ég hef farið fram á það við hæstv. ráðh. að hann svari þeirri spurningu hvers vegna ekki gildi einfaldlega sömu reglur um lífeyrismál bankastjóra ríkisbankanna og annarra starfsmanna bankanna. Hann mun væntanlega veita mér þær upplýsingar sem hann hefur. En ég hef auk þess lagt fram um þetta formlega fsp. sem verður svarað skriflega. Ef við gerum 9. gr. að umtalsefni, þar sem rætt er um ríkisviðskiptabanka og bankaráð, þá vil ég aftur víkja að þessari spurningu hvort Alþingi á yfirleitt að vera að kjósa í stjórnir fyrirtækja, hvort sem það eru bankar eða önnur. Menn geta spurt: Hvernig eiga stjórnmálaflokkar að koma stefnu sinni fram við stjórn fyrirtækja almannaveldisins? Það er í raun og veru ósköp einfalt mál. Það er með setu í ríkisstjórn, það er með þátttöku í framkvæmdavaldi. Fyrir því er séð í uppbyggingu okkar kerfis. Ríkisstjórnin hefur síðan þau afskipti af fyrirtækjum í eigu almannavaldsins sem hún telur þurfa. Alþingi á ekki að kjósa stjórn eða ráð fyrir fyrirtæki sem eru í eigu þessa valds. Ef nauðsynlegt er á annað borð að hafa sérstaka stjórn eða röð þá á ráðherra að skipa viðkomandi stjórn. Þess vegna kæmi til greina að viðskrh. hreinlega skipaði bankaráð. Menn geta líka spurt hvort ekki sé hreinlega ástæða til að sleppa einhverju af þessu stjórna- og ráðafargani, spyrja einfaldlega: Þarf bankaráð? Til hvers að vera með bankaráð? Hvað eru þessi bankaráð yfirleitt að gera? Það sem hefur heyrst af afrekum þeirra undanfarið er ekki beinlínis til að vera mjög hreykinn yfir. Getur ekki bankamálaráðherra skipað bankastjóra og þeir yrðu síðan ábyrgir gagnvart honum? Til hvers að vera með þessi bankaráð? Alþingi á alls ekki að kjósa bankaráð eða stjórnir annarra fyrirtækja. Alþingi getur haft eftirlit með því að lögum sé framfylgt. Það hefur eftirlit með því annaðhvort með fastanefndum sínum eða það getur gert það að sérstökum verkefnum starfsnefnda. Um það eru reglur í þingsköpum og þannig á þetta að gerast. Með því að flokkarnir eru sjálfir að kjósa fulltrúa sína í ráð og stjórnir þá verða þessir flokksfulltrúar sjálfvirkir eftirlitsmenn flokkavaldsins og þeir koma í veg fyrir eðlilegt eftirlit flokksbræðra sinna í miklu fleiri tilfellum en að þeir tryggi eftirlit. Það er slæmt og það er óeðlilegt og ég fullyrði að það er beinlínis rangt að hlutaskipti í kosningum til löggjafarvalds séu framlengd út í alls kyns starfsemi ríkisvaldsins. Það á ekki að vera svo. Sú starfsemi er á ábyrgð ríkisstj. Hún á að sjá um að sú starfsemi fari fram skv. lögum en hún á að öðru leyti að hafa aðstöðu til þess að framfylgja stefnu sinni með starfsemi þessara fyrirtækja og þar eiga engir aðrir að vera að þvælast fyrir. Þetta er einfalt mál. Við höfum séð hvernig t. d. þingskipuð bankaráð verða hreinlega hluti af valdakerfi embættis- og flokkaveldis. Þessi bankaráð spyrja ekki spurninga t. d. um þann hroka þessa toppliðs eða toppstöðumannanna bæði í flokkunum og kerfinu sem eru svo sannfærðir um eigið ágæti að þeim kemur aldrei til hugar að lífskjör þeirra eigi á einhvern hátt að vera sambærileg við lífskjör annarra opinberra starfsmanna. Og hvers vegna spyrja þessi bankaráð ekki þessara spurninga? Vegna þess að þau eru sjálf angi af því hagsmunakerfi stjórnarflokkanna sem vill hafa þetta svona. Menn geta spurt hvort þeir Tómas Árnason og Lárus Jónsson fyrrv. alþm. og hv. þm. Stefán Valgeirsson hafi beitt sér eitthvað sérstaklega fyrir því að sérréttinda- og bitlingakerfi kringum bankastjóralaun sé afnumið. Og hugsi nú bara hver fyrir sig. Málið er nefnilega það að um þetta hefur ríkt mesti einhugur í öllum flokkum, ekki kannske síst vegna þess að í þeim öllum eru menn sem vona að einhvern tíma takist þeim kannske sjálfum að njóta þessara sömu forréttinda þegar flokkurinn þeirra kemst í þá aðstöðu að vippa þeim inn fyrir þetta gullna hlið eins og sálinni forðum, vippa þeim inn fyrir gullna hliðið inn í þetta himnaríki allsnægtanna og bílapeninganna og sérstöku eftirlaunakjaranna og risnureikninganna. Það skyldi þó ekki vera að einhvers staðar á bak við heilakornið í þeim sé sú hugsun að einhvern tíma fái þeir að njóta þessa sjálfir og því sé ekki ástæða til þess að ganga grannt eftir því að þessu sé breytt til réttlætis og einhvers jafnaðar. Okkur hefur á undanförnum vikum, eins og ég sagði í byrjun, borist ýmislegt til eyrna um fyrirkomulagið í þessu ágæta himnaríki. Og það er athyglisvert að það var ekki fyrir forgöngu alþm. í leit að sannleika. Það var fyrir forgöngu blaða, fyrst NT um bílamálin og síðan Helgarpóstsins núna fyrir helgina. Það voru blaðamenn NT sem sögðu frá bílamálinu, máli sem í raun og veru ekkert gerðist í annað en það að breytt var um gengi á nákvæmlega sömu hlunnindum. Og nú síðast eru það upplýsingar frá því á fimmtudaginn úr Helgarpósti um lífeyriskjör bankastjóra sem menn geta velt fyrir sér. Þar kemur fram að í Seðlabanka tekur ekki nema tólf ár að ná ellilífeyrisaldri, fullum eftirlaunaaldri. Þar eru menn fljótir að eldast. Þeir eru svolítið lengur að eldast í öðrum bönkum, þar þurfa þeir að vera í fimmtán ár til þess að ná 90% eftirlaunum, fimmtán ár. Það er ekki að furða þó að þá langi héðan suma um fimmtugsaldurinn, kannske búnir að vinna sér inn hér full lífeyrisréttindi, að þá langi að komast nógu snemma inn fyrir gullna hliðið til þess að eiga von í öðrum fullum réttindum áður en yfir lýkur. Og svo er gert svo rausnarlega við þá að þeir þurfa ekki einu sinni að greiða sjálfir iðgjaldið, 4% iðgjaldið sem venjulegt fólk þarf að borga. Þetta er til samanburðar fyrir aðra starfsmenn í bönkunum sem þurfa að vinna 35 ár til þess að ná 70% lífeyri. Ætli það sé ekki eðlilegur öldrunarprósess hjá venjulegu fólki þó að allt annað virðist þurfa að gilda um bankastjórana? Hann er athyglisverður þessi litli bitlingur um 4% iðgjaldið. Athugum bara hvað það þýðir í peningum. Ef mánaðarlaun bankastjórans eru 70 þús. kr. þá er honum gefið þarna aukalega 2800 kr. á mánuði. Þetta eru 34 þús. kr. á ári. Litlar, sakleysislegar fjórar prósentur, litla sakleysislega 4% ákvæðið, það skilar aukalega eins og tvennum mánaðarlaunum láglaunafólksins. Okkur eru að birtast ýmsar undursamlegar sýnir úr þessu himnaríki sérhagsmunapotsins. Svo er spurning: Hvað ætli kæmu mörg laun í ljós ef við fengjum að kíkja á risnureikningana? Utanlandsferðir, matarpeninga, rekstur á ýmsu - kannske persónulegu lífi. Hver hefur eftirlit með þessum risnureikningum? Væri ekki ráð að spyrja t. d. endurskoðendur bankans og biðja þá að sýna og segja okkur hvað er á þessum reikningum? Ég held að það sé fullkomin ástæða til þess að fara að velta því fyrir sér hvað gerist fyrir innan þetta gullna hlið. Ég hef beint fsp. til hæstv. viðskrh. um hverjar séu ástæður þess að bankastjórar ríkisbankanna njóti ekki sams konar lífeyrisréttinda og aðrir starfsmenn bankanna. Ráðherra hefur tjáð sig fúsan til að gefa þessar upplýsingar, þ. e. gefa munnlega þær upplýsingar sem hann hefur haft tíma til að afla síðan fyrir helgi. Fyllri upplýsingar munu menn væntanlega fá við formlegri fsp. minni sem ég hef borið fram og hef óskað skriflegs svars við. Ég hef ekki komið auga á neina réttlætingu þess að semja um einhver sérstök lífeyrisréttindi fyrir tiltekna starfsmenn þessarar þjóðar. Þeir eiga að eldast á sama hraða og við hin. Og það sama gildir um alþm. Ég held að þessar spurningar eigi fyllilega rétt á sér í þessari umræðu. Þegar við erum að afgreiða svona bálka, sem eru með ákvæðum um það hvernig við viljum skipa stjórnir og þess háttar, þá ber okkur skylda til þess að velta því fyrir okkur hvort Alþingi hafi hingað til með lagasetningu sinni og muni kannske enn með þessu frv. - einn ganginn enn - búa til skjól fyrir sérhagsmunapot, búa til fylgsni þar sem sérstakra lífskjara er aflað fyrir sérstakar, tilteknar stéttir. Sú almenna guðrækna hugsjón að það sé betra eftirlit með þessum stofnunum með því að allir fái að pota þar inn sínum manni virðist a. m. k. ekki hafa verkað til batnaðar í sambandi við bankaráðin. Það er kannske fróðlegt að velta því fyrir sér hvort þeir vilji ekki helst vera þar allir til þess að geta hver lagt höndina á öxlina á öðrum og tryggt samtrygginguna. A. m. k. fannst Sjálfstfl. einhverra hluta vegna endilega, þurfa að tryggja Alþfl. sæti í bankaráðinu fyrir jól. Kerfið fór á taugum þegar það kom í ljós að Alþfl. hafði ekki kjörfylgi til þess að koma að manni sínum í bankaráð fyrir jólin. Og af hverju mátti þá ekki lúta því lýðræðislega lögmáli að Alþfl. hefði einfaldlega misst sinn mann? Af hverju mátti ekki sú lýðræðislega niðurstaða koma fram að Alþfl. missti sinn mann í bankaráði? Hvers vegna gekk maður undir manns hönd í marga daga í öllum skúmaskotum þingsins og í öllum reykfylltu kontórunum að koma kratanum einhvern veginn inn? Var það ekki af því að þeir eru ánægðastir þegar þeir eru þarna allir, vegna þess að þeir eru vissir um það að einhvern tíma tekur einhver sálina þeirra, eða þeir vona að einhvern tíma taki einhver sálina þeirra og reyni að henda henni inn fyrir þetta gullna hlið?



Herra forseti. Hér hafa farið fram allítarlegar umræður um það frv. sem lagt hefur verið fram af ríkisstj. og varðar viðskiptabanka. Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn að gefa frekari upplýsingar eftir því sem eðlilegt getur talist þegar 1. umr. fer fram, en ég vek athygli á því að ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir því að fjh.- og viðskn., sem fær þetta frv. væntanlega til meðferðar, fái öll þau gögn sem óskað hefur verið eftir. Margt af því er með þeim hætti að eðlilegt er að nefndin fái það til umfjöllunar en að sjálfsögðu er ekkert úr vegi að þm., sem óska eftir því, fái sömu gögn til þess að geta gert sér grein fyrir því sem hér er til meðferðar. Í ræðu hv. 3. þm. Reykv. Svavars Gestssonar komu fram nokkuð margar spurningar. Sumar hverjar eru þess eðlis að ég tel rétt að þær fái umfjöllun í nefndinni, en sumt er þess eðlis að það er að sjálfsögðu rétt að gera því nokkur skil hér. Hann vék sérstaklega að ábyrgðum í sambandi við hlutafélagabankana og hvernig tryggingar kæmu þar til. Að sjálfsögðu er það bankanna sjálfra, þ. e. hlutafélagabankanna, að annast um þá hluti og það er nokkuð svipað sem gildir um sparisjóðina og hefur gilt frá því að viðkomandi lög voru sett 1941. Að vísu er sú stofnun sem þar er um að ræða, Tryggingarsjóður sparisjóða, ekki eins öflug og vera skyldi og einmitt í því frv. sem nú er í undirbúningi eða í lokavinnslu í rn. er gert ráð fyrir því að efla þann sjóð til tryggingar fyrir þá aðila sem viðskipti hafa við sparisjóðina. Hv. þm. spurði: Hvers vegna skyldi heimili og varnarþing vera í Reykjavík en ekki t. d., eins og hann orðaði það, „í kjördæmi ráðherra“ og nefndi þar Kópavog. Hér er sjálfsagt um það að ræða að Reykjavík er höfuðborg landsins og um er að ræða stofnanir sem koma til með að hafa viðskipti vítt um heim og enda þótt ég viti að Reykjaneskjördæmi er þekkt töluvert út fyrir landsteinana þá á ég hins vegar ekki von á því að það sé svo þekkt. Hins vegar er það að sjálfsögðu fyrst og fremst stofnunin sem skiptir máli og þegar hún einu sinni hefur aflað sér þess trausts sem þarf þá skiptir það kannske ekki neinu máli, en hér er um að ræða hefð sem sjálfsagt byggist á því að hér er um höfuðborgina að ræða. Hér er fyrst og fremst um að ræða bankalöggjöf um ríkisbanka og um hlutafélagabanka til þess að það liggi alveg ljóst fyrir hvers konar ábyrgð er á viðkomandi banka og að ekki séu um það neinar efasemdir af hálfu þess sem við hann þarf að skipta að hann geti gert sér grein fyrir hver er staða viðkomandi banka, séð það af þeim gögnum sem fyrir liggja. Hv. þm. spurði enn fremur um hömlur í sambandi við hluti og vék þá sérstaklega að Alþýðubankanum og hvernig til hans hefði verið stofnað. Þetta er ábending sem mér finnst að þurfi að skoða með hvaða hætti skuli með fara og þegar til þess kemur, þannig að upprunalegur tilgangur geti nokkuð haldið sér. Það er hins vegar ákaflega erfitt að setja slíkar undanþágur og það sem hér er fyrst og fremst verið að gera er að verið er að setja almenn lög og þá að það séu engar hömlur á því hvernig er farið með hlutaféð. Í því sem hv. þm. vék að var m. a. spurt um bankaráð ríkisbankanna og kosningu formanns þar. Hér er að mínum dómi um að ræða atriði sem sett yrði að sjálfsögðu í reglugerð viðkomandi banka og gæti hvort heldur verið að aðalfundur bankans kysi formann eða að reglugerð bankans gerði. ráð fyrir því að bankaráðið sjálft veldi sér formann. Það er hins vegar svo varðandi bankaráð ríkisbankanna að viðskrh., sem fer með bankamálin, velur formann og skipar hann. Þá ræddi hv. þm. um launamál bankaráðanna og benti á leið til þess að menn þyrftu ekki að standa eilíflega í því að ákveða þar laun þeirra. Það vill svo til að þannig voru laun bankaráða ríkisbankanna síðast ákveðin. Þau eru ákveðin prósenta af launum bankastjóra í dag, ég held ég fari rétt með, 8%. Hér er um að ræða leið sem farin hefur verið og því eðlilegt að skoðað verði hvort það verður lögfest eða ekki. Í sambandi við 21. gr. frv. vék hv. þm. að því sem þar er sagt, að bankaráð mótar almenna stefnu bankans í vaxtamálum. Hann orðaði það svo að rn. hefði smyglað þessu orði, almenna, inn frá þeirri tillögu sem bankamálanefnd gerði, og vitnaði til ábendingar sem kom frá einum bankanum, þannig að ljóst væri hvaða ákvörðun það væri sem bankaráðin tækju í vaxtamálum. Hins vegar væri það á valdi bankastjórnar hvernig útfærslan á vaxtamálunum yrði innan þess ramma sem bankaráðin settu. Mér sýnist - og þess vegna er þetta orð tekið inn - eðlilegt að það séu bankaráðin sem móti almenna stefnu í vaxtamálum. Síðan geta komið fyrir einstök tilvik í þeim efnum sem þeir aðilar sem fara með þessi mál dagsdaglega eru betur að sér í og taki þá þar lokaákvörðun. Ég held að hér sé fyrst og fremst um það að ræða að reynt er að haga lagasetningunni með þeim hætti að samstarfið á milli bankaráða og þeirra sem stjórna stofnununum á hverjum degi, bankastjóranna, geti gengið eins lipurlega og mögulegt er og bankaráðin haft það vald sem eðlilegt er að þau hafi þar. Þá má einmitt í þessu tilfelli víkja að því sem kom töluvert fram hjá hv. 4. landsk. þm.: bankaráðin kosin af Alþingi, bankaráðin ekki kosin af Alþingi, en inn á þau mál hefur nokkuð verið farið að undanförnu. Til hvers skyldi bankaráð kosið af Alþingi? Það er til þess að það séu fulltrúar kosnir af löggjafarsamkomunni sem fylgjast með starfsemi bankanna. Ég held að hugsunin þar hafi í upphafi verið og sé enn að þar sé um að ræða eftirlitsaðila þeirrar stofnunar sem löggjöfina setur. Það má svo vera spurning hvort og hversu mikið vald slík stjórn skal hafa eins og bankaráðin. Niðurstaðan hlýtur að verða það sem Alþingi vill hverju sinni þegar löggjöf er til meðferðar og metur þá hvert á að vera valdsvið bankaráðanna. Þá hefur verið vikið að því hvort bankaráðin eigi að taka ákvörðun um launakjör bankastjóra og komið fram hugmyndir um að eðlilegt væri að taka þetta vald úr höndum bankaráða og fela það þeirri stofnun sem kveður á um launakjör fjölmargra af embættismönnum þjóðarinnar. Enn fremur hefur komið fram sú hugmynd, sem er í lögunum um Búnaðarbanka Íslands, að bankaráðin fari með þetta vald með samþykki ráðherra. Þetta verður að sjálfsögðu á valdi Alþingis þegar um þessi mál verður fjallað og þá hvort og með hvaða hætti verði fjallað um þessi mál. Eitt atriðið enn kemur upp í sambandi við þetta nú. Það er varðandi lífeyrismál ríkisbankastjóranna og um það spurt af hv. 4. landsk. þm. og lögð fram af honum skrifleg fsp. Enn fremur vék hv. 2. landsk. þm. að þessu atriði líka, hvers vegna ekki gilda sömu reglur um lífeyrismál ríkisbankastjóra og annarra bankastarfsmanna. Um þetta hafa gilt reglur allt fram að síðustu áramótum og þær grundvallaðar á því að ekki væri talið rétt að bankastjórar væru aðilar að lífeyrissjóði bankastarfsmanna, hverjar svo sem forsendur þeirrar ákvörðunar á sínum tíma voru. Það var hins vegar tekin ákvörðun um það á síðasta ári í bankaráði Seðlabanka Íslands að við ráðningu nýs bankastjóra skyldu gilda þær reglur að hann yrði aðili að lífeyrissjóði starfsmanna Seðlabanka Íslands. Forsendurnar fyrir þessu eru ævagamlar og erfitt sjálfsagt að draga þær fram í dagsljósið á svo skömmum tíma sem hér um ræðir, eða frá því að hv. 4. landsk. þm. vék að þessu við mig. En ég ákvað í morgun að eðlilegast væri að þessi mál yrðu öll skoðuð í heild, þ. e. launakjör og fyrirkomulag þeirra hjá ríkisbankastjórunum, auk þess sem ég taldi eðlilegt að mér yrðu gerðar tillögur um það með hvaða hætti þetta yrði í framtíðinni. Til þess að gera þessar athuganir, athuga og meta launakjör og fyrirkomulag þeirra hjá ríkisbankastjórunum og jafnframt gera tillögur að þeim reglum sem þetta skyldi fara eftir í framtíðinni hef ég fengið Baldur Möller, fyrrum ráðuneytisstjóra. Vænti ég þess að ég hafi þar fengið góðan aðila til að skoða þessi mál og gera mér síðan grein fyrir þeim. Þegar hans grg. liggur fyrir er ekkert því til fyrirstöðu að Alþingi fái allar þær upplýsingar og niðurstöður og þá liggi fyrir hvernig þessi mál hafa kannske um áratuga skeið verið, í hverju það er fólgið, og menn geti þá áttað sig á því hvernig staða þeirra er í dag. Ef ég vík að nokkrum atriðum til viðbótar sem komu fram hjá hv. 3. þm. Reykv., þá vék hann að þeirri heimild sem í frv. er gert ráð fyrir, að heimilaðar verði skrifstofur erlendra banka. Ég met svo að nú sé mjög vafasamt að slíkt væri heimilt. Hins vegar tel ég eðlilegt að það sé heimilt og þess vegna er það í þessu frv. Við getum svo haft á því skiptar skoðanir hvort við teljum þetta eðlilegt eða ekki, rétt eða ekki, en þar sem ég met svo að það eigi að vera heimilt þá tel ég að það þurfi að vera óumdeilanlegt í lögum. Þá var vikið að ákvæðinu um skyldu um lágmarksprósentu af eiginfjárstöðu. Ef skoðaðar eru þessar tölur þá fæ ég þær upplýsingar frá bankaeftirlitinu að ríkisbankarnir hafi allir eiginfjárstöðu yfir 5% miðað við áramótin síðustu. Að vísu er mér tjáð að um bráðabirgðatölur sé að ræða, þær séu að vísu ekki endanlega komnar. Varðandi hlutfall eigin fjár, sem bundið er í varanlegum rekstrarfjármunum hjá viðskiptabönkum og 18 stærstu sparisjóðunum, þá vísa ég til þess svars sem kom fram hér á þingi í mars og hv. 2. landsk. þm. vék að áðan, og var svar við fsp. hv. þm. Um er að ræða að nokkrir bankar eru töluvert fyrir ofan 65% markið en að sjálfsögðu verður þeim í bráðabirgðaákvæði gert mögulegt að koma stöðu þessara mála á réttan veg á ákveðnu tímabili. Þessar skýrslur, miðað við nýjustu reikninga um áramót, verða að sjálfsögðu lagðar fyrir fjh.- og viðskn. þegar þær liggja fyrir. Hv. 3. þm. Reykv. spurði í sambandi við erlendu bankana og umboðsskrifstofur þeirra hvort reglur væru fyrir hendi. Því er til að svara að þær hafa ekki verið samdar. Öðruvísi verður því ekki svarað. Fjölmargar aðrar spurningar bar hv. 3. þm. Reykv. fram og mun ég að sjálfsögðu leitast við að þeim verði svarað og upplýsingar í sambandi við þær lagðar fyrir fjh.- og viðskn., þannig að þær geti þar allar fram komið. Í lok ræðu sinnar vék hv. þm. að þeim atriðum í frv. sem hann taldi sérstaklega andstæð skoðunum sínum og þær eru að sjálfsögðu hans. Ég skal ekki hér og nú fara að svara þeim. Það eru skoðanir sem hann hefur fyrir sig í málinu. Ég legg hins vegar fram frv. eins og það er og mínar skoðanir um hvernig til þessa skuli stofnað koma þar fram. Í fjh.- og viðskn. verða að sjálfsögðu lagðar fram tillögur bankamálanefndarinnar og umsagnir viðskiptabanka og Seðlabanka eftir því sem ástæða er til að dómi nm. og með samanburði geta menn áttað sig á því hverjar þær breytingar eru sem hér hafa verið gerðar. Hv. 2. landsk. þm. vék einmitt að því sama og ég svaraði hér áðan, varðandi hlutfall eigin fjár og enn fremur eiginfjárstöðu bankanna sem ég hef svarað. Hv. þm. spurði enn fremur hverjar skoðanir ráðherra hefði á því að í löggjöf væru sett ákvæði þar sem bundið væri hve mikið mætti lána einstaklingum eða fyrirtækjum, eins og er í sparisjóðafrv. Þetta eru atriði sem að mínum dómi koma til skoðunar. Ég hef ekki sjálfur mótaðar skoðanir um hver slík prósenta ætti að vera, hver slík krónutala ætti að vera, en vel má hugsa sér að hægt sé að komast að niðurstöðu um hver prósenta, hver krónutala væri hin eina sanna og rétta. Hins vegar hefði ég talið að slíkar reglur gæti bankaráð að sjálfsögðu sett ef það teldi rétt að setja þær. Bankaráðið er, eins og ég gat hér um áðan og allir vita, umboðsaðili Alþingis til þess að fylgjast með í sambandi við stjórnun þessara stofnana. Þm. spurði um -  Ég skal þá svara hv. 2. landsk. þm. varðandi bankaeftirlitið. Frv. um Seðlabankann er í lokayfirferð í rn. Þar verður gerð grein fyrir tillögum um bankaeftirlit og ég á von á því að þær tillögur sem þar koma fram verði með þeim hætti að þingið geti fallist á þær. Ég geri ráð fyrir því að frekar verði hert á bankaeftirlitinu en að reynt verði að minnka það. Varðandi upplýsingaskylduna sem hér var vikið að af hv. 3. þm. Reykv. líka varðandi frv. Kjartans Ólafssonar og þau lög sem samþykkt voru að frumkvæði hv. 2. landsk. þm. þá er gert ráð fyrir því eins og fram kemur í frv. að sú upplýsingaskylda sem var lögfest verði tekin upp í reglugerðir sem settar verði fyrir bankana. Það er því ekki ætlunin að hverfa frá því sem þar var gert. Hér vék hv. 2. landsk. þm. að launaauka. Að mér skilst hefur ekki verið greiddur launaauki í Búnaðarbankanum. Í Landsbankanum var það látið ganga til baka sem gert hafði verið. Það sem búið var að gera í Útvegsbankanum var stöðvað. Í Seðlabankanum var breytingin, eftir því sem ég best veit, að hluta til komin til framkvæmda en var stöðvuð um leið og óskað var eftir því. Síðan spurði hv. þm. um afstöðu ráðherra til bílafríðinda og frv. sem er í Ed. Ég áskil mér rétt til þess að lýsa skoðunum mínum í þeim efnum þegar málið verður til umræðu hér í Nd. þar sem ég á sæti. Þetta er atriði sem er í athugun hjá þeirri nefnd sem forsrh. hefur haft til að vinna að þessum málum. Hv. 3. þm. Norðurl. e. kom hér inn á nokkur atriði. Hann sagðist ekki telja rétt að þetta frv. yrði afgreitt öðruvísi en að seðlabankafrv. kæmi. Það verður lagt fram innan mjög skamms tíma og einnig frv. um sparisjóði þannig að þm. eiga að geta haft þessi mál öll til meðferðar á sama tíma. Þá nefndi hv. þm. það að hann teldi ekki rétt að afgreiða þetta mál öðruvísi en að fyrir lægi vitneskja um sameiningu banka. Það tel ég hins vegar ekki vera að öllu leyti sambærilegt því að hér er verið að leggja til að setja almenna löggjöf um viðskiptabanka ríkisins og hlutafélagabanka og skiptir þá ekki máli hvað þeir heita og hvort þeir eru einn, tveir eða þrír. Þetta eru almenn lög. En hv. þm. hafði eftir mér að ekki stæði til að leggja niður Útvegsbankann og þá væru ekki nema tveir ríkisbankar eftir sem um væri að ræða. Ég orðaði það svo í þeirri yfirlýsingu sem ég gaf að ekki stæði til að leggja niður neina bankastarfsemi Útvegsbankans. Ég hefði óskað eftir því að sú nefnd sem dr. Gylfi Þ. Gíslason fyrrv. ráðh. veitir forustu gerði tillögur um fækkun og stækkun banka en ekki að nein bankastarfsemi yrði lögð niður. Ég vonast til þess að ég hafi svarað þeim atriðum sem helst var ætlast til hér og nú. Ég geri mér grein fyrir því að það er margt sem fram kom, sér í lagi í ræðu hv. 3. þm. Reykv., sem við gætum rætt um frekar en ég ætla ekki að svo komnu máli að tefja umræður lengur. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi að ég legði til að að lokinni þessari umræðu yrði frv. vísað til fjh.- og viðskn. Ég mun beita mér fyrir því að sú nefnd fái allar þær upplýsingar sem hægt er að veita og fyrir liggja til þess að hægt sé að fá greiða afgreiðslu á þessu frv.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Ég tel það athyglisvert að þær fsp. sem hafa verið hér fram bornar að undanförnu um lífskjör ríkisbankastjóra hafi orðið til þess að opna svolítið ljórann á þessu gósenlandi kannske á næstunni. Þess vegna fagna ég því að það eigi að gera heildarúttekt á þessu máli. Ég vænti þess að í þeirri heildarúttekt verði athugað fleira en það sem beinlínis hefur verið spurt eftir hér á Alþingi. Þá á ég við risnumál ýmiss konar, ferðalagakjör og þess háttar. En að síðustu ætlaði ég að árétta það að ég vænti þess að fá skriflegt svar við fsp. minni um lífeyrismálin áður en Baldur Möller og hans nefnd lýkur sínum störfum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör sem hann gaf. Ég bar hér fram fsp. um ein 20, 30 atriði úr þessu frv. Sumu hefur hann svarað, öðru ætlar hann að svara síðar eða leggja svörin fyrir nefndina og við því er í sjálfu sér ekkert að segja. Ég á sæti í þeirri nefnd sem fjallar um málið þannig að þar fæ ég aðstöðu til að meta þessa hluti og aðrir nm. og síðan deildin áfram þegar málið kemur hingað aftur. Ég vil aðeins segja þrennt núna. Í fyrsta lagi: Ég tel að það eigi ekki að bíða eftir niðurstöðum nefndar eða Baldurs Möllers eða nokkurs annars aðila varðandi heildarúttekt á kjörum bankastjóra. Ég tel að það sé mál sem eigi að afgreiða samhliða þessu máli og fjh.- og viðskn. eigi með sjálfstæðum hætti að taka afstöðu til þess. Ég tel að þetta mál sé þannig vaxið að eðlilegt sé að Alþingi taki afstöðu en ekki verði beðið eftir einhverri úttekt utan úr bæ. Í öðru lagi er eitt atriði sem ég vil hér halda til haga. Það er þetta: Skv. frv. er mögulegt að mismuna viðskiptamönnum bankanna í vöxtum, jafnvel innan sömu lánastofnana. Það er ekkert sem hindrar það. Ég tel að það sé afar hættulegt. Jafnvel þó að menn séu á þessari leið hinna svokölluðu frjálsu vaxta held ég að menn hljóti að sjá hvað getur verið hættulegt að skapa möguleika fyrir mismunun í vöxtum gagnvart einstökum viðskiptamönnum. Í síðasta lagi vil ég segja við hæstv. ráðh.: Það sem ég setti hér fram voru rökstuddar skoðanir. Ráðherra mótmælti ekki þeim rökum þó að hann mótmælti skoðunum. Og meðan hann mótmælir ekki rökunum sem ég flutti hér áðan þá standa skoðanirnar. Hann gerði enga tilraun til að flytja gagnrök af sinni hálfu og að því leytinu til voru svör hans ekki fullnægjandi en verða það vonandi í næstu lotu.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 50 frá 1. júlí 1984, um Lífeyrissjóð bænda. Frv. þetta hefur þegar hlotið eðlilega meðferð í hv. Ed. þingsins, var samþykkt þar óbreytt. Á síðasta þingi voru samþykkt ný heildarlög um Lífeyrissjóð bænda, lög nr. 50 frá 1984. Í athugasemdum er fylgdu frv. til þeirra laga kom fram að eðlilegt þætti að bíða með tillögur um fjármögnun útgjalda samkv. II. kafla laganna þar til ljóst yrði hvað yrði um hliðstæð réttindi samkv. lögum um eftirlaun til aldraðra. Hér er um að ræða fjármögnun á lífeyrisgreiðslum til þess hóps aldraðra bænda sem veitt eru lífeyrisréttindi umfram það sem þeir hafa áunnið sér með iðgjaldagreiðslum. Á haustþingi lagði heilbr.- og trmrh. síðan fram frv. um breyt. á lögum um eftirlaun til aldraðra þar sem gert er ráð fyrir fimm ára framlengingu á þeim lögum, þannig að þau gildi til ársloka 1989. Var það frv. samþykkt hér á Alþingi og birtist sem lög nr. 117/1984. Er frv. það sem hér er til umræðu flutt í tengslum við þessa breytingu á lögunum um eftirlaun til aldraðra. Þegar lög um Lífeyrissjóð bænda voru sett árið 1970 var kveðið svo á að útgjöld vegna réttinda samkv. II. kafla laganna skyldu til ársloka 1985 borin að hluta til af Stofnlánadeild landbúnaðarins og að hluta af ríkissjóði. Þegar sérstök verðtrygging eftirlaunagreiðslna samkv. lögum um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögum kom til sögunnar árið 1976 tók Lífeyrissjóður bænda á sig útgjöld vegna hliðstæðrar verðtryggingar lífeyrissjóðsgreiðslna samkv. II. kafla laga sjóðsins. Vegna aldursskiptingar bænda urðu þessi útgjöld sjóðnum afar þungur baggi. Með áðurnefndum lögum nr. 97/1979, um eftirlaun til aldraðra, var þeirri skipan komin á að Lífeyrissjóður bænda skyldi eins og aðrir lífeyrissjóðir leggja fram skv. þeim lögum 5% af iðgjaldatekjum sínum, en á hinn bóginn skyldu útgjöld til hinnar sérstöku uppbótar á lífeyri samkv. II. kafla laga sjóðsins greidd með framlagi samkv. 25. gr. laga nr. 97/1979. Í frv. þessu er lagt til að tímabundin ákvæði laganna um Lífeyrissjóð bænda um fjármögnun útgjalda samkv. II. kafla laganna og verðbætur á lífeyri verði framlengd til ársloka 1989, en samkv. núgildandi lögum rennur gildistími þessara ákvæða út ýmist í árslok 1984 eða 1985. Að hluta eru breytingar þessar bein og sjálfsögð afleiðing af framlengingu ákvæðanna um framlög samkv. 25. gr. laga um eftirlaun til aldraðra. Þá er í frv. lagt til að ákvæðum um viðmiðunarlaun þau sem eru grundvöllur lífeyrisréttinda verði breytt með hliðsjón af breyttum aðstæðum. Herra forseti. Ég tel ekki þörf á að fjölyrða frekar um efni þessa frv., enda er það í raun fylgifiskur þegar samþykkts frv. um framlengingu ákvæða um eftirlaun til aldraðra. Ég legg því til að frv. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr. að þessari umr. lokinni.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég leyfi mér hér að mæla fyrir frv. til siglingalaga. Þetta frv. er mikill lagabálkur upp á 243 greinar. Það var lagt fram í Ed. Alþingis á síðasta þingi og þá tók ég fram við framlagningu málsins að ég ætlaðist ekki til að það yrði afgreitt á því þingi, en mundi endurflytja það aftur á haustþingi sem ég og gerði og því var vísað fyrstu daga nóvembermánaðar til samgn. Mér finnst frv. þetta hafa verið æði lengi í vinnslu hjá n. í þeirri deild. Á því voru gerðar nokkrar breytingar, í raun og veru afar lítilfjörlegar efnisbreytingar, meira lagfært málfar, og liggur frv. nú fyrir eftir meðferð þess í Ed. Mér þykir rétt að fara örfáum orðum um þennan mikla lagabálk. Á síðasta áratug 19. aldar eignuðust Norðmenn, Svíar og Danir samræmda siglingalöggjöf sem var árangur norrænnar samvinnu á því sviði, en það var árangur af starfi samnorrænnar nefndar sem árið 1883 var skipuð til að vinna að undirbúningi nýrra samræmdra siglingalaga meðal Norðurlandaþjóða. Íslendingar tóku ekki þátt í þessu starfi. Skömmu eftir að stjórn Íslandsmála fluttist inn í landið var þó farið að huga að setningu íslenskra siglingalaga, en fram til þess tíma giltu hér að mestu úrelt ákvæði Jónsbókar, hinnar fornu lögbókar Íslendinga, um siglingar og siglingamálefni, einkum ákvæði í svokölluðum farmannalögum Jónsbókar. Ný siglingalög voru sett árið 1913 sem að öðru verulegu leyti voru samin að fyrirmynd hinna norrænu siglingalaga. Þessum lögum var breytt næsta ár eftir gildistöku og þá gefin út í heild sem lög eða árið 1914. Meginstofn þeirra laga stóð allt til ársins 1963 er gerðar voru talsverðar breytingar á lögunum og þau síðan gefin út sama ár og sjómannalögin sem við ræddum áðan. Með þeim lögum var m. a. leitast við að samræma lögin ýmsum alþjóðasáttmálum á sviði siglinga. Enn fremur var haft mið af þeim breytingum sem gerðar höfðu verið á norrænni siglingalöggjöf. Lögunum frá 1963 hefur ekki verið breytt að neinu marki síðan. Þó hefur ákvæðum um takmörkun á ábyrgð útgerðarmanna verið breytt fyrst og fremst til samræmis við alþjóðasamþykkt frá árinu 1957. Siglingar eru alþjóðleg starfs- og viðskiptagrein sem tekur stöðugum breytingum, m. a. vegna tækniframfara og nýjunga í viðskiptaháttum. Slíkri þróun fylgja ný lögfræðileg vandamál sem bregðast verður við með fullnægjandi löggjafarbreytingum meðal siglingaþjóða. Alþjóðlegrar samræmingar hefur mjög gætt meðal siglingaþjóða varðandi siglingalöggjöf og einstaka þætti hennar og hafa margir alþjóðasáttmálar verið gerðir á því sviði. Á þeim rúmum tveimur áratugum sem liðnir eru frá setningu laganna hafa hinar Norðurlandaþjóðirnar gert heildarendurskoðun á sinni siglingalöggjöf. Ef undan er skilin breyting, sem gerð var á reglunum um takmörkun á ábyrgð útgerðarmanna 1968 og áður hefur verið getið um, hafa íslensku siglingalögin alls ekki verið færð til samræmis við hin endurskoðuðu norrænu siglingalög. Þar sem ljóst var að lögin frá 1963 þurftu endurskoðunar við þannig að samræmd yrðu lögum annarra Norðurlandaþjóða, en að jafnframt yrði tekið nægilegt tillit til íslenskra séraðstæðna eða sérþarfa á þessu sviði, þá skipaði þáv. samgrh. 8. sept. 1981 nefnd til að endurskoða gildandi siglingalög og sjómannalög, aðallega um réttindi og skyldur sjómanna og útvegsmanna í veikinda- og/eða slysatilfellum sjómanna, svo og líf- og öryggistryggingu sjómanna og gildissvið þeirra trygginga. Í þeirri nefnd áttu sæti fulltrúar sömu aðila og sömdu frv. til sjómannalaga og var formaður nefndarinnar Páll Sigurðsson dósent. Starf þessarar nefndar birtist í þessu frv. Þar er fjallað um flest hm sömu eða sambærileg efnissvið og getur að finna í þeim lögum sem enn eru í gildi, en í frv. eru þó ýmsar veigamiklar og víðtækar breytingar frá því sem er í gildandi siglingalögum. Margar þessar breytingar eiga rætur að rekja til nýlegra alþjóðasáttmála á sjóréttarsviði sem íslenska ríkið á ekki aðild að. Efni þessa frv. skiptist í 16 kafla sem ég rakti þegar málið var fyrst lagt fram á þingi og sömuleiðis á s. l. hausti, en ég ætla ekki að fara að þreyta menn með því að fara nánar út í þá, enda er þetta mjög á sérsviði sem n. kemur til með að fara ítarlega í gegnum, en umsagnir munu sennilega liggja fyrir frá flestum þeim aðilum sem leitað var eftir umsögnum frá. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn. Þó að þessi mikli lagabálkur sé seint á ferðinni hér í þessari hv. þd. er ekki um að kenna ráðh. eða ríkisstj. þar sem þetta frv. var eins og ég sagði í upphafi máls míns flutt á s. l. ári og aftur í upphafi þessa þings, en ég vona að samgn. þessarar hv. deildar bregði fljótt við og vinni að afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Ég vil taka undir þau orð hæstv. ráðh. sem hann lét falla um að þetta mál væri nokkuð seint fram komið hér. Það er langt liðið á aprílmánuð og við erum að fá þennan mikla lagabálk hér til meðferðar fyrst nú. Ég tek undir það með honum að mikil nauðsyn er á að ljúka afgreiðslu þessa frv. fyrir þinglok og ég veit að við hér í hv. deild munum leggja okkur fram um það. Það sem fékk mig til að stíga nú í stólinn eru brtt. Ed. eða frv. eins og það hljóðar nú eftir þær breytingar sem gerðar voru á því í hv. Ed. Vegna starfa míns sem formaður í þeirri nefnd sem skipuð var af hæstv. ráðh. á síðasta ári til að fjalla um öryggismál sjómanna átti ég viðtal við siglingamálastjóra um frv. Mér til mikillar furðu hafði hann ekki fengið þetta frv. til formlegrar umsagnar. Nú má vel vera að bæði verkfall opinberra starfsmanna og þau mannaskipti sem urðu í æðstu stjórn Siglingamálastofnunar hafi valdið þessu og skal ég síst draga úr því, en þegar þess er gætt að í 1. gr. þessa frv. segir að lög þessi gildi um öll skip sem skráð eða skráningarskyld eru á Íslandi hefði ég talið fulla ástæðu til þess að hv. þd. Ed. hefði kallað siglingamálastjóra á sinn fund til að ræða einstök atriði sem m. a. hafa komið fram í opinberum tillögum frá þessari umræddu nefnd til yfirvalda. Ég hefði gjarnan viljað vekja athygli hv. samgn. þessarar deildar á þessu. Ég sé ekki ástæðu til að taka frv. efnislega fyrir. Ég vil taka undir það, sem hæstv. ráðh. sagði, að hér verði reynt að vinna að því að afgreiða þetta frv. Ef ég ekki flyt sjálfur einn eða með öðrum þm. brtt. við frv. mun ég koma þeim til formanns samgn. deildarinnar sem ég veit að mun taka þær till. til meðferðar í n. og mun það kannske verða fljótlegra til að koma málinu sem fyrst áfram. Ég tel að viðhöfðum þessum athugasemdum að hv. samgn. þessarar deildar ætti að boða siglingamálastjóra, sem er ungur maður og áhugasamur, á sinn fund til að tjá sig um málið á formlegan hátt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 697 um frv. til l. um breytingu á mörkum Garðabæjar og Kópavogs. Frv. þetta er flutt að beiðni bæjarstjórna Garðabæjar og Kópavogs í samráði við dómsmrn. og er efni þess að taka ákvörðun um, í lagaformi, hver þessi mörk skuli vera. Hér er um að ræða mörk sem byggjast á samningi sem gerður var 18. maí 1983 milli bæjarstjórnar Garðabæjar og bæjarstjórnar Kópavogskaupstaðar um málið þannig að hér liggur fyrir fullkomið samkomulag um landamörkin. Í grg. með frv. er prentuð yfirlýsing þar sem landbrh. fyrir hönd jarðadeildar landbrn. og heilbr.- og trmrh. fyrir hönd ríkisspítalanna lýsa því yfir að þeir, sem eigendur og umráðamenn jarðarinnar Vífilsstaða í Garðabæ, samþykkja í þessu tilefni samninginn milli Garðabæjar og Kópavogskaupstaðar um breytingu á mörkum kaupstaðanna að því er Vífilsstaðajörðina varðar. Unnið er nú að gerð aðalskipulags beggja bæjarfélaganna, Kópavogs og Garðabæjar, en því verður ekki endanlega lokið nema mörk séu ótvíræð. Því ber brýna nauðsyn til að frv. þetta fái skjóta afgreiðslu, enda er lagasetning um breytt lögsagnarumdæmamörk skilyrði fyrir gildistöku samningsins milli sveitarfélaganna sem ég nefndi áðan og dagsettur var 18. maí 1983. Allshn. Nd. hefur fjallað um málið og sent frá sér nál. á þskj. 697. Nefndin mælir með því að það verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt til staðfestingar á brbl., sem útgefin voru 17. júlí á síðasta ári, um það að undanþágu mætti veita til sláturhúsa enda þótt þau uppfylltu ekki ýtrustu kröfu eins og gert er ráð fyrir í lögum og reglugerðum. Því miður eru enn þá mörg sláturhús þannig að þau uppfylla ekki þessar kröfur og það hefur ekki tekist á síðustu árum að bæta svo úr að ekki þurfi lengur á slíku ákvæði að halda. Hv. Ed. hefur afgreitt þetta frv. og í stað þess að í brbl. var gert ráð fyrir að þessi undanþága skyldi gilda til ársins 1985 var lagt til að hún gildi til 1. júní 1986. Það má segja að það sé rökrétt að hafa þann tíma það langan vegna þess að ég hef skipað þriggja manna nefnd til þess að athuga stöðu og möguleika sláturhúsanna í samræmi við þál. frá Alþingi. Ég vænti þess að hún muni vinna að því máli nú á næstunni og úttekt á því ætti að liggja fyrir á næsta hausti. Þá mundi Alþingi taka afstöðu til málsins á ný. Ég vil svo leggja það til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á almennum hegningarlögum nr. 19/1940 með áorðnum breytingum. Frv. þetta er samið í dóms- og kirkjumálarn. í samráði við ráðgjafa rn. í hegningarmálum, Jónatan Þórmundsson prófessor. Við samningu þess var einnig höfð hliðsjón af tillögum sem fram höfðu komið í hegningarlaganefnd sem starfandi var um nokkurra ára skeið. Í frv. eru lagðar til breytingar á ýmsum greinum hegningarlaga, en einkum þó breytingar vegna þeirra sem afplána refsivist. 2. gr. fjallar um hvar taka skuli út refsivist. Þar er lagt til að í stað hegningarhúss sem úttektarstaðar verði kveðið svo á að refsivist skuli tekin út í þeim stofnunum sem til þess eru ætlaðar skv. lögum um fangelsi og vinnuhæli. Í 2. málsgr. er nýmæli þar sem lagt er til að heimilað verði að handtaka dómþola sem færa á í úttekt refsivistar, hvort sem er vegna refsivistar sem dæmd er sem aðalrefsing eða vegna refsivistar sem er vararefsing fésektar. Talið hefur verið að ekki lægju fyrir bein lagaákvæði sem heimiluðu slíka handtöku og er lagt til að þetta ákvæði verði sett til að taka af öll tvímæli um lögmæti hennar. Í 3. gr. frv. er kveðið á um hvernig 37. gr. hegningarlaganna skuli orðast og eru lagðar til nokkrar breytingar og viðbætur. Eru þær helstar að skýrt er kveðið á um skyldur til að greiða fanga laun fyrir vinnu hans í fangelsi, svo sem mælt er fyrir í 2. málsgr. 8. gr. laga um fangelsi og vinnuhæli, heimilað verði að fangi stundi vinnu, nám eða starfsþjálfun utan fangelsis, en ekki einungis útivinnu eins og nú segir í 2. málsgr. 37. gr., og einnig að heimilað verði að leyfa fanga skammtímadvöl utan fangelsisins án þess að um nám eða vinnu sé að ræða, enda sé slík dvöl utan fangelsisins talin heppileg fanga til endurhæfingar og aðlögunar að samfélaginu utan fangelsisins að refsivist lokinni. Slík leyfi hafa um alllangt skeið tíðkast á hinum Norðurlöndunum. Fangar hafa talsvert leitað eftir því að fá slík leyfi einnig tekin upp hér. Undanfarin misseri hefur verið gerð tilraun í smáum stíl með slík leyfi þannig að föngum sem hafa hlotið langa refsidóma hefur verið gefinn kostur á eins dags leyfi á hálfs árs fresti á síðasta hluta refsivistarinnar, enda hafi slíkt verið talið samræmast öryggiskröfum bæði af hálfu fangelsisstjóra og rn. Greinin gerir ráð fyrir því að nánari ákvæði um framkvæmd þeirra atriða sem greinin fjallar um verði sett í reglugerð. Í 4. gr. er fjallað um breytingar á 40. gr. hegningarlaganna. Í núgildandi lögum segir: „Þegar fangi hefur tekið út 2/3 hluta refsitímans, en þó minnst þrjá mánuði, getur dómsmrh. eða annað stjórnvald, sem hann felur úrlausn slíks máls, ákveðið að fanginn skuli látinn laus til reynslu.“ Í a-lið er lagt til að lágmarkstími fyrir þá sem hljóta reynslulausn að loknum 2/3 hluta refsitímans verði lækkaður úr þremur mánuðum í tvo mánuði. Með þessu er verið að stuðla að auknu notagildi ákvæðisins og draga úr notkun undantekningarákvæðisins í 2. málsgr. 40. gr. sem heimilar reynslulausn er helmingur refsitímans er liðinn. Jafnframt er verið að samræma ákvæðið samsvarandi ákvæðum í hegningarlögum hinna Norðurlandanna. Í b-lið er lagt til að á eftir 2. mgr. 40. gr. komi ný mgr. sem segir að reynslulausn verði eigi veitt ef eftirstöðvar refsitímans eru skemmri en 30 dagar. Hér er fyrst og fremst verið að takmarka það ákvæði núgildandi 2. mgr. 40. gr. sem segir að reynslulausn megi veita, ef sérstaklega stendur á, þegar liðinn er helmingur refsitímans. Sú breyting sem hér er lögð til þýðir að ekki verður veitt helmingslausn til reynslu á skemmri dómum en tveggja mánaða refsivist. Þessi breyting er einnig gerð til samræmis við hliðstæð ákvæði í hegningarlögum hinna Norðurlandanna. Þá þykir óeðlilegt að veita reynslulausn af styttri dómum en tveggja mánaða refsivist. Í 6. gr. er breyting á 47. gr. laganna. Núgildandi grein segir að „ákvæði um viðurlög við brotum fanga á reglum hegningarhússins skal setja í reglugerð.“ Þær reglur sem vísað er til hafa almennt ekki verið settar fyrir einstök fangelsi. Um það hvað er brot á reglum fangelsa ríkir óvissa. Í framhaldi af þessari lagabreytingu er ráðgert að setja í reglugerð um fangavist ítarleg ákvæði um beitingu agaviðurlaga. Skv. ákvæði 50. gr. má nú eigi beita hærri fésekt en 1 millj. kr. nema heimild sé til í lögum. Í frv. er lagt til að hámarkið verði 4 millj. kr. Síðast var sektarhámarkinu breytt með lögum nr. 75/1982. Miðað við þróun verðlags frá þeim tíma er þessi hækkun nauðsynleg, en eðlilegt þykir að láta hámarkstöluna standa á heilli milljón kr. Þá er þess einnig að gæta að nú fylgja sektarákvæði sérrefsilaga sektarhámarki almennra hegningarlaga og er því nauðsynlegt að miða hámarkið einnig við þær breyttu aðstæður. Í frv. eru einnig frekari breytingar á sektarmörkum. Með þessu frv. er um að ræða nokkra rýmkun og meiri sveigjanleika í sambandi við ákvæði hegningarlaganna sem ég vænti að hv. alþm. séu sammála um að séu eðlileg. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Landbn. Nd. fékk bréf sem er þannig, með leyfi forseta: „Við undirritaðir förum þess á leit við landbn. Nd. Alþingis að hún flytji frv. um sölu jarðarinnar Hamars í Glæsibæjarhreppi í Eyjafjarðarsýslu. Fyrir hendi eiga að vera í landbrn. tilskilin skjöl varðandi söluna.“ Undir þetta skrifa Árni Hermannsson á Bægisá, Baldur Þorsteinsson á Bægisá og Guðmundur Víkingsson í Garðshorni, allir bændur á Þelamörk. Frv. fylgir sem fskj. allt sem er tilskilið í sambandi við slíka heimild, en 1. gr. er þannig: „ Ríkisstj. er heimilt að selja Árna Hermannssyni, Bægisá 1, Baldri Þorsteinssyni, Bægisá II, og Guðmundi Víkingssyni, Garðshorni, eyðijörðina Hamar í Glæsibæjarhreppi í Eyjafjarðarsýslu. Við söluna skal fylgt ákvæðum 3.-5. mgr. 38. gr. jarðalaga, nr. 65 frá 31. maí 1976, sbr. lög nr. 90 frá 30. maí 1984.“ Landbn. var sammála um að flytja þetta frv. samkvæmt þeirri beiðni sem ég hef þegar lesið. Þannig er mál með vexti að þessar þrjár jarðir eru mjög landlitlar. Það er fyrirhugað að breyta veginum frá Reykjavík til Akureyrar þarna og mun hann fara yfir ræktuð lönd þeirra Bægisárbænda og skerða verulegan hluta af þeirra litla landi. Sú er fyrst og fremst ástæðan fyrir þessari beiðni. Ævarr Hjartarson ráðunautur Búnaðarsambands Eyfirðinga mælir mjög með því að við þessari ósk verði orðið og hér er umsögn jarðanefndar, sem er jákvæð, og umsögn hreppsnefndar Glæsibæjarhrepps einnig. Þar sem landbn. hv. Nd. flytur þetta mál er ekki óskað því að þessu máli verði vísað aftur til nefndar. Hún er búin að fjalla um þetta mál.



Herra forseti. Á þskj. 715 er nál. frá landbn. þar sem fram kemur að n. hafi sent frv. til umsagnar öllum sýslunefndum og búnaðarsamböndum í landinu og bárust umsagnir sem fólu í sér ábendingar sem nefndin hefur að sumu leyti tekið til greina. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem eru á sérstöku þskj. Einn nm., Jón Baldvin Hannibalsson, var fjarstaddur við afgreiðslu málsins. Á þskj. 716 eru nokkuð margar brtt. frá landbn. Aðalbreytingin er sú, að það er gengið út frá því að þeir sem eiga búfé geti notað sama markið á allan sinn búpening ef markið er þannig að þeir vilja það. Þá er gert ráð fyrir því að það verði að veruleika að markaskrá verði tölvuunnin. Er heimild í þessu frv. um að Búnaðarfélag Íslands athugi um að framkvæma það mál. Ég sé raunar ekki ástæðu til að vera að lesa upp brtt. sem eru nokkuð margar, en þetta er aðalbreytingin. Það mætti kannske nefna að ein af þessum breytingum er sú að frostmerkingar verði löggiltar sem eðlileg merking. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að vera að lesa upp brtt., en ef hv. þm. vilja einhvers spyrja er sjálfsagt að svara spurningum þar að lútandi.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli þm. á ef þeir hafa eins og ég fengið kennslubók frá Námsgagnastofnun sem fjallar um fundi, félög og lýðræði og heitir „Orðið er laust“ og er unnin af Námsgagnastofnun 1985 í samvinnu við menntmrn., skólarannsóknadeild. Á bls. 33 er mynd af hinu háa Alþingi og hæstv. forseta þess, Þorv. Garðari Kristjánssyni, og ég ætla að leyfa mér að lesa þann texta sem þar stendur: „Hin almennu fundasköp, sem flest félög fara eftir, eru að nokkru leyti sniðin eftir þeim sem tóku gildi á Alþingi 19. nóv. 1930.“ Síðan segir: „Eins og vikið er að í kaflanum um fundi er mjög mikilvægt að allur undirbúningur hafi tekist vel. Eitt af því fyrsta sem þarf að gera er að boða fundinn. Nauðsynlegt getur reynst að geta um dagskrá fundarins þegar boðað er til hans svo að menn geti búið sig betur undir að ræða þau málefni sem þar á að leiða til lykta. Hvað fleira þarf að koma fram í fundaboðum? Á stærri fundum, þingum eða ráðstefnum er dagskrárliðum gjarnan áætlaður ákveðinn tími. Hvers vegna er það nauðsynlegt?“ eru nemendur spurðir. Ég vil vekja athygli þm. á því að á Alþingi Íslendinga vita þm. aldrei hvað muni verða til umræðu á hverjum fundi þrátt fyrir boðaða dagskrá vegna þess að hér er gengið til dagskrár út og suður eftir því hvaða þm. þóknast að vera í salnum. Jafnvel ráðherrar eru ekki til staðar til að mæla fyrir frv. ríkisstj., sem jafnvel stjórnarandstöðuþm. telja ekki eftir sér að sitja fundi til að koma áleiðis, og annað þess háttar. Yfirleitt er allt annað það á dagskrá á hverjum þingfundi en það sem þm. höfðu skv. raðaðri dagskrá átt von á. Hér stendur í umræddu riti, sem á að kenna börnum landsins að fara að þeim fundarsköpum sem Alþingi hefur ákveðið, með leyfi forseta, á bls. 30: „Það er nokkuð sama hversu áhugaverðan fund við undirbúum. Hann er nærri dæmdur til að mistakast ef undirbúningur er ekki nægur.“ Og svo stendur hér á bls. 27 og svo skal ég ljúka máli mínu, herra forseti: „Nú á tímum er oft talað um fundaþreytu eða áhugaleysi fólks á að mæta á fundum. Áður fyrr virtist hins vegar auðveldara að fá fólk til fundahalda. Hvernig má skýra þetta? Hvers vegna virðist erfiðara að virkja fólk til félagsstarfs nú á tímum en áður var? Eða er erfiðara að virkja fólk til félagsstarfs nú á tímum en áður? Hvers vegna?“ Væri nú ekki ráð að gefa út annað slíkt rit og kanna hvers vegna hv. alþm. nenna ekki að taka hér þátt í löggjafarstörfum? Það er viðburður ef þm. stjórnarliðsins nenna að taka þátt í almennum þingstörfum. Það eru þá helst við stjórnarandstöðuþm. 

Hvar eru allir hv. þm. Alþb.?

Hér er spurt um þm. Alþb. Ekki hef ég hugmynd um hvar þeir eru niður komnir rétt í augnablikinu. En í fullri alvöru, herra forseti. Hér er boðað til kvöldfundar. Á dagskrá er f. d. mál sem hefur verið nokkuð umdeilt hér í þinginu, á þó marga stuðningsmenn og hefur nú tekið nýja stefnu, en það er frv. mitt og fleiri hv. þm. um erfðalög. Ég krefst þess að það mál verði tekið á dagskrá þegar einhverjir þm. eru í salnum, a. m. k. einhver tala þeirra, því að ég þarf að skýra það mál. Undir það hef ég búið mig og ég krefst þess að þm. nenni að hlýða á mál mitt. Ég vil að lokum benda á það algera virðingarleysi sem hér viðgengst gagnvart störfum starfsmanna Alþingis. Hér raða starfsmenn upp dag eftir dag og viku eftir viku sömu málunum sem jafnvel nál. liggja fyrir um. Hvað á þetta að þýða? Hvað eru þm. að gera? Mér vitanlega eiga þeir ekki að hafa aðra atvinnu en að sitja hér og taka þátt í löggjafarstörfum. Það er a. m. k. hráslagalegt að sjá hér kennslubækur um þingsköp, félagsstörf og lýðræði frá menntmrn. landsins á meðan Alþingi sjálft megnar ekki að hafa hér löglega fundi. Ég tel jaðra við það að hér séu teknar ólýðræðislegar ákvarðanir.

Forseti (Karvel Pálmason) Hv. þm. hefur lokið máli sínu. Vegna ummæla hv. þm. er út af fyrir sig rétt að ýmislegt af því sem fram kom af hennar munni á við suma, ekki alla. En að því er varðar dagskrána þá held ég að öllum hv. þm. sé ljóst að menn geta átt von á að öll mál sem eru á prentaðri dagskrá komi til umr. Það getur hins vegar verið eftir ýmsu í hvaða röð þau eru tekin og ástæðulaust að fjölyrða mikið þar um. Varðandi kvöldfundinn, þá er rétt að taka það fram þannig að enginn misskilningur verði að meiningin er að ræða þar fyrst og fremst, og mér býður í grun að það verði nánast einvörðungu, lánsfjárlög, þannig að það komi hv. þm. ekki á óvart og þeir búi sig undir það fyrir kl. hálfníu að taka þátt í umr. um lánsfjárlög. Meining mín var að halda ekki lengur fram fundi, en fundur hefst að nýju kl. hálfníu og verður þá gengið áfram á dagskrána. Fundi er frestað til kl. 8.30. – Fundarhlé.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1985 eins og það er eftir 3. umr. í hv. Ed. Í des. s. l. lagði ég fram fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1985. Í kjölfar þess var frv. til lánsfjárlaga lagt fram og mælti ég fyrir því í lok janúar s. l. Því miður tókst ekki að leggja fram frv. til lánsfjárlaga í kjölfar fjárlagafrv., en því olli mikil óvissa um efnahagsþróunina, m. a. vegna kjarasamninga og nauðsynlegra ráðstafana sem þeim tengdust. Mun ég nú víkja að nokkru að stöðu efnahagsmála eins og talið er að þau muni þróast á árinu 1985. Þá mun ég fara nokkrum orðum um afkomu ríkissjóðs á árinu 1984, en hér á Alþingi hefur verið dreift skýrslu fjmrh. um afkomu ríkissjóðs 1984 sem fjárlaga- og hagsýslustofnun hefur tekið saman. Að síðustu mun ég gera nokkra grein fyrir þeim breytingum sem lánsfjárlagafrv. hefur tekið í meðförum Ed. Margt bendir nú til þess að samdráttarskeiðið, sem hófst 1982, sé á enda. Bráðabirgðaniðurstöður um þjóðarhag á árinu 1984 benda til þess að þjóðarframleiðsla hafi aukist um 2.5% frá fyrra ári. Neyslu- og fjárfestingarútgjöld þjóðarinnar jukust einnig og er talið að það hafi verið rúmlega 3%. Atvinnuleysi landsmanna var ekki teljandi, verðbólga var lægri en um langt árabil og breyting á kaupmætti ráðstöfunartekna á mann á milli ára 1983 og 1984 óbreytt. Ekki voru þó allir þættir efnahagsmálanna jafnákjósanlegir, síður en svo. Viðskiptahalli þjóðarbúsins út á við var um 4.1% milljarður kr., en það jafngildir um 6% af þjóðarframleiðslu ársins. Umtalsverður viðskiptahalli ár eftir ár leiðir til þess að erlendar skuldir hlaðast upp eða gjaldeyrisforði minnkar. Þegar ríkisstj. glímdi við það verkefni að marka stefnu í efnahagsmálum fyrir árið 1985 voru aðstæður að ýmsu leyti óvenjulegar. Verkföllin í október gerðu það að verkum að mjög erfitt var að spá fyrir um þróun verðlags og raunverulegs kaupmáttar. Fjárlögin í ár bera þess merki að leitast er við að draga sem mest úr neyslu hins opinbera til að rýma fyrir öðrum þörfum. Sama má segja um lánsfjáráætlunina. Ríkisstj. hefur leitast við af fremsta megni að draga úr fjárfestingum til að takmarka erlendar lántökur. Það fer ekki hjá því að skuldastaða landsmanna er mjög mikið áhyggjuefni. Þjóðhagsstofnun spáir því nú að þjóðarframleiðslan muni aukast um 1/2%–1% á árinu 1985. Þó að þetta sé ekki mikill vöxtur verður að telja þetta merki um að landsmönnum sé að takast að komast yfir erfiðasta hjallann í efnahagsmálum. Viðskipti þjóðarinnar út á við eru þó ekki álitin snúast til betri vegar svo að um muni 1985. Þrátt fyrir aðhaldsstefnu í opinberum fjármálum er talið að viðskiptahallinn geti orðið um 5.2% af vergri þjóðarframleiðslu á árinu, en það jafngildir um 4700 millj. kr. Hjá því getur ekki farið að útilokað er að reka þjóðarbúið til lengdar með miklum árlegum halla við útlönd, enda er það eitt mikilvægasta verkefni okkar að takmarka erlendar lántökur 1985 og hemja skuldirnar. Ég nefni það hér að viðskiptahallinn var 10% 1982, 2.4% 1983 og um 6% 1984 eins og ég hef áður getið um. Það kom fram í fjölmiðlum ekki alls fyrir löngu að afkoma þjóðarbúsins 1984 var heldur betri en spáð hefði verið. Þetta á einnig við um ríkissjóð. Fyrir nokkru var dreift á borð þm. skýrslu fjmrh. um afkomu ríkissjóðs 1984. Ég tel ekki ástæðu til að rekja innihald skýrslunnar, en vil þó benda á nokkur meginatriði. Fjárlögin fyrir 1984 voru afgreidd á Alþingi með 389 millj. kr. rekstrarhalla. Ekki bætti úr skák að þegar ég lét endurmeta stöðu ríkissjóðs í apríl/maí 1984 var talið að það stefndi í enn meiri halla ef ekki yrði gripið til aðgerða í ríkisfjármálum. Endurmat ríkisfjármálanna sýndi að rekstrarhalli gæti numið allt að 2 milljörðum kr. Í framhaldi af þessu beitti ríkisstj. sér fyrir allumfangsmiklum aðgerðum í ríkisfjármálum og lánsfjármálum í maí 1984. Með þeim aðgerðum var talið að halli ríkissjóðs yrði um 1 milljarður kr. Þegar upp var staðið um s. l. áramót reyndist 783 millj. kr. rekstrarafgangur. Þessa bættu stöðu má þakka tvennu: Fyllsta aðhaldi var beitt í útgjöldum á árinu og leitast var við að ná samvinnu við ráðuneyti og stofnanir um aðhald og sparnað. Hitt er svo það, að innflutningur og velta urðu meiri síðari hluta árs en reiknað hafði verið með sem leiddi til þess að tekjur ríkissjóðs af tollum og veltusköttum fóru fram úr áætlun. Kjarni málsins er þó sá að ríkisfjármálin drógu úr þeirri eftirspurn og þenslu sem ríkti í efnahagsmálunum síðari hluta síðasta árs. Bættur hagur ríkissjóðs varð til þess að það tókst að draga úr erlendum lántökum hins opinbera. Í fjárlögum ársins 1984 var stefnt að 1 milljarði 533 millj. kr. lántöku ríkissjóðs, en með lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum, lánsfjárlögum o. fl. var lántökuheimildin hækkuð í 2 milljarða 385 millj. kr. Hagstæð afkoma ríkissjóðs gerði hins vegar kleift að draga úr lántökum og nýta aðeins 1 milljarð 937 millj. kr. af lántökuheimildinni. Erlendar lántökur námu alls 1 milljarði 605 millj. kr. Þar af voru 145 millj. vegna yfirtöku ríkissjóðs á erlendu láni Járnblendifélagsins til að uppfylla hlutafjárloforð ríkissjóðs í samræmi við 1. gr. laga nr. 95 frá 1984. Innlend fjáröflun ríkissjóðs nam aftur á móti 332 millj. kr., en það er verulega minna en að var stefnt vegna mikils útstreymis á spariskírteinareikningum sem ég gerði sérstaklega grein fyrir þegar ég mælti fyrir lánsfjárlagafrv. Í árslok 1984 reyndust um 600 millj. kr. ónýttar af lántökuheimild A-hluta ríkissjóðs. Ekki ætla ég að ræða frekar afkomu ríkissjóðs á árinu 1984. Aftur á móti vísa ég til III. og IV. kafla skýrslunnar þar sem gerð er sérstök grein fyrir skuldastöðu ríkissjóðs og lánsfjármálum 1984 í heild. Auk þess er í skýrslunni að finna ýmsar upplýsingar um ríkisfjármálin undanfarin ár samanborið við árið 1984. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur að undanförnu fjallað um lánsfjárlagafrv. fyrir árið 1985. Í meðförum nefndarinnar hefur frv. tekið nokkrum breytingum sem rekja má að hluta til ríkisstjórnarákvörðunar og að hluta til ákvarðana nefndarinnar. Lánsfjáráætlun 1985 gerði ráð fyrir að heildarfjáröflun næmi alls 9 milljörðum 868 millj. kr. Þar af var ráðgert að 2568 millj. kr. öfluðust innanlands og 7300 millj. kr. erlendis. Skömmu eftir framlagningu lánsfjáráætlunar voru fjárlög afgreidd á Alþingi og fól sú afgreiðsla í sér að erlend lánsfjárþörf A- og B-hluta ríkissjóðs hækkaði um 302 millj. kr. Eins og frv. liggur nú fyrir frá Ed. stefnir í að erlendar lántökur nemi alls 7 milljörðum og 69 millj. kr. og hinar innlendu 2393 millj. kr. Samtals er því áformað að afla alls tæpra 9.5 milljarða kr. í lánum. Eftir umræður í marsmánuði í ríkisstj. var ákveðið að beita sér fyrir lækkun á erlendum lántökum, m. a. með samdrætti í framkvæmdum. Lántökuheimild A-hluta lækkar því um 750 millj. kr. Er þessi lækkun talin fær með samdrætti og sparnaði á öllum sviðum ríkis og með bættri framkvæmd og eftirliti með skattamálum. Miklar umræður hafa verið um framkvæmdir Landsvirkjunar. Ákveðið er að fresta framkvæmdum við 5. áfanga Kvíslaveitna auk þess sem dregið er úr framkvæmdahraða við Blönduvirkjun án þess að útiloka gangsetningu 1. vélar virkjunarinnar 1988 eins og núverandi verkáætlun miðar við. Landsvirkjun mun taka að láni 1 milljarð 36 millj. kr. 1985, auk þess sem sótt er um heimild til 82 millj. kr. viðbótarlántöku takist samningar um stækkun álversins í Straumsvík. Mikil óvissa ríkti um fjármál Byggingarsjóðs ríkisins. Því leggur ríkisstj. til að leitað verði 403 millj. kr. viðbótarlántökuheimildar um töku erlends láns, en sýnt þykir að lántökur hjá lífeyrissjóðunum muni ekki verða þær sem að var stefnt. Hér skortir á 175 millj. kr. og að auki eru horfur á að skyldusparnaður ungmenna verði neikvæður um 40 millj. kr., en í upphaflegri áætlun var ekki gert ráð fyrir greiðsluskyldu frá Byggingarsjóði. Á árslok 1984 skuldaði Byggingarsjóður ríkissjóði og Seðlabankanum 188 millj. kr. og er óhjákvæmilegt annað en að breyta þessari skuld í lán eigi áætlanir ársins 1985 að standast. Ný áætlun um skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna hefur nú verið gerð. Nú er áætlað, miðað við óbreytta reglu, að um 34% af ráðstöfunarfé sjóðanna renni til skuldabréfakaupa af opinberum lánasjóðum. Reynsla s. l. ára sýnir að ekki er varlegt að áætla mikið umfram 32–34% til þessara kaupa að óbreyttum reglum. Þessi staðreynd hefur óhjákvæmileg áhrif á fjármál Byggingarsjóðs ríkisins og við hana þarf að horfast í augu. Af öðrum breytingum sem fram eru komnar í Ed. vil ég nefna ábyrgðarveitingu ríkissjóðs á 500 millj. kr. lántöku til þróunarfélagsins. Lög um félagið hafa enn ekki verið sett. Að sinni munu þeir fjármunir, sem til þróunarfélagsins eru ætlaðir, renna í Framkvæmdasjóð Íslands, en færast til félagsins þegar búið er að stofnsetja það. Ríkisstj. mun ráðstafa því fjármagni. Ég legg jafnframt til að mjög vandlega verði gætt að arðsemi þeirra verkefna sem fjármagn þetta er ætlað til. Annað atriði sem ég vil vekja sérstaka athygli á eru ríkisábyrgðir svonefndra raðsmíðaskipa. Þetta er mál sem ég hef sérstaklega látið kanna. Áætla má að heildarsmíðakostnaður allra fimm skipanna nemi um 600 millj. kr. Skv. 31. og 32. gr. lánsfjárlaga 1984 er fjmrh. heimilt að ábyrgjast lán með sjálfskuldarábyrgð til smíði þessara skipa, allt að 80% smíðaverðs. Þetta eru því um 480 millj. kr. Ríkisábyrgðin á síðan að falla niður við sölu skipanna frá skipasmíðastöðvunum og liggur ekki fyrir hvort þessi skip seljast. Að vísu er eitt skipanna selt. Það er skip smíðað á Seyðisfirði. Það sem er mun alvarlegra mál er að það liggur fyrir af hendi sjútvrh. að skip þessi muni ekki fá veiðileyfi nema skip svipaðrar stærðar hverfi úr rekstri, en þó telur sjútvrh. að athuga þurfi hvort hægt sé að nýta skip þessi til veiða á vannýttum fiskistofnum, svo sem til rækjuveiða. Ég hef látið kanna hvort Fiskveiðasjóður sé tilbúinn til þess að fjármagna þessa smíði að því marki sem almennt gerist. Svar liggur ekki fyrir. Þá liggur fyrir að Byggðasjóður hefur ekki gert ráð fyrir að veita lán til þessara skipakaupa í áætlunum sínum í ár þrátt fyrir loforð um að lána til þessa verkefnis skv. stjórnarsamþykkt sjóðsins á árinu 1983. Til þess að afgreiðsla lánsfjárlaga tefjist ekki umfram það sem þegar er get ég fallist á heimildargrein þess efnis að fjmrh. geti ábyrgst með sjálfskuldarábyrgð þessa smíði, þó þannig að fjmrh. ákveði nánar framkvæmd lagagr. þessarar með reglugerð. En ég legg ríka áherslu á að þeir aðilar, aðrir en ríkissjóður, sem lögum skv. veita fyrirgreiðslu til skipakaupa, afgreiði lánsumsóknir til fyrrgreindra skipa á hefðbundinn hátt, en ríkissjóður sitji ekki uppi einn með allt málið í kjöltu sinni. Að lokum vona ég að afgreiðslu Alþingis á máli þessu verði hraðað því að það fer að koma mörgum mjög illa sá dráttur sem á þessu máli hefur orðið. Auk þess undirstrikar málsmeðferðin öll nauðsyn þess að tengja fjárlög og lánsfjárlög og umfjöllun þeirra betur en nú er gert. Að lokinni þessari umr. leyfi ég mér að gera það að tillögu minni að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það er lægra risið á þeim fjmrh. sem var að mæla fyrir lánsfjárlagafrv. núna en haustið 7983. Það var sami maðurinn þó, Albert Guðmundsson, hv. 1. þm. Reykv., sem þá talaði fyrir lánsfjárlagafrv. og sagði að það væri hafin ný tíð í stjórn ríkisfjármála. Nú ætti að taka hlutina föstum tökum. Nú yrðu lánsfjárlög afgreidd framvegis skv. þeim reglum sem um það eiga að gilda og gjarnan var vitnað til af hæstv. ráðh. og flokksbræðrum hans, t. d. á þinginu 1983. Það er fróðlegt í þessu sambandi, herra forseti, að vitna til ummæla hv. 1. þm. Reykn. , sem seinna varð og er nú viðskrh., þegar hann ræddi um lánsfjárlög á árinu 1983 og sagði þá m. a. með tilvitnun í 14. gr. laga nr. 13 frá 10. apríl 1979, með leyfi forseta: „Með skýrslu ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir var lagt fram frv. um heimildir til lántöku innanlands og utan, ábyrgðarheimildir og aðrar nauðsynlegar fjáröflunarráðstafanir vegna opinberra framkvæmda og fjárfestingarlánasjóða að því marki sem slík ákvæði eru ekki í frv. til fjárlaga. Lántökuheimildir eða ábyrgðarheimildir, sem veittar eru vegna opinberra framkvæmda eða fjárfestingarlánasjóða í lánsfjárlögum þessum, skulu skoðast sem hámarksákvæði á því fjárlagaári sem þær eiga við.“ Það er bersýnilegt að ríkisstj. hefur ekki og núv. fjmrh. staðið við ítrekuð fyrirheit um bætta stjórn ríkisfjármálanna, ekki aðeins á því sviði sem við erum að ræða hér, þ. e. lánsfjárlagasviðinu, heldur líka í ríkisbúskapnum í heild, og hygg ég að þegar þessi mál eru skoðuð í samhengi hafi hæstv. núv. fjmrh. þegar slegið þau met sem hæstv. núv. viðskrh. setti í óstjórn ríkisfjármála þegar hann fór með þau á árunum 1974–1978. Við þetta bætist, herra forseti, alveg ótrúlegur hringlandaháttur í meðferð þessara mála af hálfu hæstv. ríkisstj. Það kemur fram að tölum í lánsfjárlagafrv. er breytt ekki sjaldnar en þrisvar til þessa, enda hefur málið ekki verið nema í þremur umræðum enn þá, þ. e. í Ed. Nú eru þrjár umræður hér í Nd. og sjálfsagt er við því að búast, enda heyrist mér það á hæstv. ráðh., að ríkisstj. þurfi enn þá að breyta tölum í áætluninni og lánsfjárlögunum frá því sem þetta kom frá Ed. þó það væri ekki nema vegna þess að ríkisstj. hefur frá páskum verið að fella gengið um 4%. Ríkisstj. gaf út yfirlýsingu um það um áramótin að gengið ætti að síga um 5% til loka septembermánáðar 1985. Nú liggur það fyrir skv. því sem hver maður getur lesið í dálkum dagblaðanna um gengisskráningu að gengið hefur verið fellt frá páskum svo að segja um hell 4% . Það þýðir m. ö. o. að þær gengisforsendur sem gengið er út frá í þessu frv. til lánsfjárlaga eru þegar allar kolvitlausar og standast ekki og þess vegna óhjákvæmilegt fyrir hæstv. fjmrh. að láta breyta nær öllum tölum í þessu frv. vegna þess að þær gengisforsendur, sem hann var að leiðrétta og laga til í tölum seint í marsmánuði, eru nú allt aðrar og verður að skoða málið út frá því. Meðalgengi íslensku krónunnar hefur verið fellt síðustu tvær vikurnar um 4%. En það sem er kannske fróðlegast, þegar þetta frv. er skoðað, er uppgjöf ríkisstj. við að taka á nokkrum raunverulegum efnahagsvandamálum í landinu. Efnahagsstefnan, sem ríkisstj. taldi sig hafa 1983, virðist vera gjörsamlega í rúst. Ég segi það vegna þess að það rekur sig hvað á annars horn í þessari lánsfjáráætlun. Það eru engir heillegir þræðir í þessu plaggi. Plaggið var að velkjast í Ed. í marga mánuði og þegar það loksins kemur hingað til Nd. er kominn 22. apríl, en nákvæmlega þann dag eru tvö ár liðin frá síðustu alþingiskosningum þegar núv. ríkisstj. komst til valda. Það er athyglisverð afmælisgjöf til ríkisstj. sem hæstv. fjmrh. færir henni í dag með því að leggja fram þetta frv. gjörsamlega í tætlum þar sem hlutirnir ganga engan veginn upp. Frv. til lánsfjárlaga hefur yfirleitt verið til meðferðar á undanförnum þingum, ár eftir ár, alltaf fyrst í Nd. og reglan hefur verið sú, ef maður lítur yfir undanfarið árabil, að það hefur tekið um það bil tvo mánuði að ljúka málinu í hv. Nd. vegna þess að þar reyna menn auðvitað að vanda sig við sín verk eins og vera ber og alþm. er skylt. Ekki er ég að segja að þetta mál taki tvo mánuði hér í hv. þd., enda yrðu komin græn grös og líklega sláttur sums staðar ef það tæki allan þann tíma. En það er ljóst að þetta mál hlýtur að fá mjög rækilega meðferð hér í Nd. og það verður kallað eftir gögnum, m. a. undirgögnum, í sambandi við ýmis mál sem hér eru og engin grein hefur verið gerð fyrir í þinginu enn þá. Þar yrði t. d. hugsað um fjárfestingar Landsvirkjunar þar sem allt er mjög óljóst og virðist að mörgu leyti vaða á súðum. Þegar ríkisstj. tók við voru erlendar skuldir taldar vera neðan við 60% af þjóðarframleiðslu og af eðlilegum ástæðum töldu menn það alvarleg tíðindi. Á árinu 1982 voru erlendar skuldir þjóðarinnar 34–35% af þjóðarframleiðslu. Þá gengu þeir hér í stólinn hv. þm. Sjálfstfl. hver á fætur öðrum og lýstu því yfir hvílík ógn steðjaði að þjóðinni þegar skuldirnar væru orðnar 34.9% af þjóðarframleiðslu. Hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson sagði t. d. við umr. um lánsfjárlög 29. mars 1982, með leyfi hæstv. forseta: „En síðan er áætlað . . . að þessi nettóstaða muni fara upp í 34.9% á árinu 1982. Það er því alveg sama hvora reikningsaðferðina við notum, við sjáum að tilhneigingin er mjög ört upp á við í báðum tilvikum. Og sannast sagna er hér stefnt í hættuástand að því er snertir erlendar lántökur fyrir íslenskt þjóðarbú.“ Þá var talan 34.9. Og hv. þm. Geir Hallgrímsson, núv. hæstv. utanrrh., var ekki að skafa utan af því þó að hann sé sjaldan í hópi þeirra þm. sem hafa stærst orð. Hann sagði m. a. um hina erlendu skuldastöðu að ástandið hér væri að verða einna líkast því sem það var þá í Póllandi. Hann talaði um hið pólska ástand á Íslandi sem þáv. ríkisstj. væri að innleiða með 34% erlendum skuldum af þjóðarframleiðslu og sagði: „En vel við getum staðið í þeim sporum að þessi tala fari að nálgast meira en helming þjóðarframleiðslu og þá er voðinn vís.“ Þegar svo þessir hv. þm. og hæstv. ráðherrar setjast til valda á miðju ári 1983 er hlaðið upp erlendum skuldum af fullkomnu ábyrgðarleysi á fjölmörgum sviðum. Í árslok 1983 voru erlendar skuldir 60.6% af þjóðarframleiðslu. Í árslok 1984 var þessi tala komin upp í 62% af þjóðarframleiðslu, en á árinu 1984 jókst þjóðarframleiðslan um 2.7%, ef ég man rétt. Á árinu 1985 telur Seðlabankinn að erlendar skuldir, skuldsetning okkar við aðrar þjóðir, muni nema um 65% af þjóðarframleiðslunni í lok þessa árs. M. ö. o.: frá því að þessi ríkisstj. tók við hafa erlendar skuldir þjóðarinnar hækkað upp úr þessu hættumarki, í kringum 60%, í 65%. Þetta þýðir nettóskuldahækkun þjóðarinnar um 4.5–5 milljarða kr. á þessum tíma og ég spyr: Hvar sjá landsmenn þau framleiðslutæki, þá atvinnusköpun, þá verðmætaaukningu sem hefur orðið til fyrir þetta skuldasukk? Svarið er: Hvergi, hvergi nokkurs staðar vegna þess að verulegur hluti af þessari erlendu skuldasöfnun hefur verið notaður til að reka ríkissjóð fyrir erlent lánsfé, að reka Byggingarsjóð ríkisins fyrir erlent lánsfé, að gera upp meðlagsskuldir við Innheimtustofnun sveitarfélaganna fyrir erlent lánsfé. Aldrei nokkurn tíma hefur verið farið jafnhrikalega illa með erlent lánsfé og í tíð núv. ríkisstj. Enginn fjmrh. fyrr eða síðar kemst með tærnar þar sem Albert Guðmundsson, hæstv. ráðh., hefur hælana í þessum efnum. Og á þessum tíma, herra forseti, á árunum 1983, 1984 og 1985, er ekki um það að ræða að hlutfall erlendra skulda aukist vegna þess að þjóðarframleiðslan sé að minnka. Þjóðarframleiðslan hefur verið að vaxa á þessum tíma. Þessi mál horfa auðvitað allt öðruvísi við á árinu 1982, þegar verður heiftarlegt fall í þjóðarframleiðslu, á árinu 1976 eða árinu 1969, svo að ég nefni þrjú dæmi. Hér er ekki því að heilsa. Þjóðarframleiðslan er að aukast, en samt hækkar hlutfall erlendra skulda. Ég lýsi því yfir að ég tel að frammistaða ríkisstj. í þessum efnum sýni fullkomið ábyrgðarleysi gagnvart komandi kynslóðum, fullkomið ábyrgðarleysi. Ég ætla þessu næst, herra forseti, að víkja að einstökum atriðum og þá fyrst Landsvirkjun. Skv. frv. eins og það lítur út eftir 3. umr. í Ed. er Landsvirkjun með erlendar lántökur upp á 1 milljarð 36 millj. kr. Fyrsta talan frá ríkisstj. var 1.2 milljarðar og það var sagt þá í ræðu hæstv. fjmrh.: Það er ekki hægt að komast mikið lengra, hérna er mikils aðhalds gætt og allt það. Nokkrum dögum seinna tekur ríkisstj. ákvörðun um að skera niður erlendar lántökur um 1 milljarð og þá tekur hún hressilega til hnífsins og lækkar þessa tölu niður í 884 millj. kr. En ekki var blekið fyrr þornað á þessum brtt. um 884 millj. kr. til Landsvirkjunar þegar ríkisstj. kom með nýja tölu inn í hv. Ed., 1 milljarð 36 millj. kr., og verulegur hluti af þessum fjármunum, herra forseti, á að ganga til Blönduvirkjunar og þá er miðað við þann framkvæmdahraða að henni verði lokið á árinu 1988 eða 1989. Skv. upplýsingum sem komu fram á aðalfundi Landsvirkjunar hjá Jóhannesi Nordal, stjórnarformanni Landsvirkjunar, núna á dögunum telur hann að það sé ekki þörf á Blönduvirkjun fyrir almennan markað fyrr en 1991 og hann bætti við í ræðu sinni að í rauninni væri það svo, að ef ekki kæmi til nýr stór orkukaupandi mundi Blanda duga fyrir almenna markaðinn út öldina. Ríkisstj. hlustar ekki á þessi aðvörunarorð. Hún geysist fram með mikið hærri upphæð en stjórnarformaður Landsvirkjunar er búinn að gefa í skyn að þurfi í Blönduvirkjun á árinu 1985 miðað við allar aðstæður. Hér er gert ráð fyrir því að verja í Blönduvirkjun á þessu ári milli 500–600 millj. kr. og svo er bætt við 3. gr. frv., sem er ákaflega smekklegt og til að styrkja samningsstöðu Íslands gagnvart Alusuisse eða hitt þó heldur, nýrri mgr. þar sem segir: „Jafnframt er Landsvirkjun heimilt, til viðbótar því sem greinir í 1. mgr., að taka lán allt að 82 millj. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt semjist um stækkun álversins í straumsvík á árinu 1985.“ Það er m. ö. o. till. um það frá stjórnarmeirihlutanum, komin út úr Ed., að strax eigi að setja inn í lánsfjárlög texta sem gerir ráð fyrir að reynt verði hvað sem það kostar að semja við Alusuisse sem stækkun í Straumsvík. Eru menn að styrkja sína samningsstöðu við álhringinn með þessum vinnubrögðum, burtséð frá því hvort það er rétt eða rangt að fara í þessa stækkun? Þá spyr ég að því: Telja menn sig vera að styrkja sína samningsstöðu með svona vinnubrögðum? Telur hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson, 4. þm. Reykv., að samningsstaða Íslendinga gagnvart álhringnum til stækkunar í Straumsvík styrkist með þessum vinnubrögðum? Auðvitað er það fjarri öllu lagi, auk þess sem það er sérstaklega ógeðfellt að draga framhaldsframkvæmdir við Blönduvirkjun inn í þessa mynd. Ég lýsi því yfir sem minni skoðun að ég get ekki samþykkt 2. mgr. 3. gr. vegna þess að sá sem samþykkir hana er að samþykkja að það verði farið í stækkunina í Straumsvík hvað sem tautar og raular. Ég mun gera kröfu til þess, herra forseti, í fjh.- og viðskn. Nd. - og það er ágætt að embættismenn fjmrn. heyri það - að lögð verði fram áætlun um framkvæmdir við Blönduvirkjun á árabilinu til og með 1991. Það liggur fyrir að óþarfi er að setja virkjunina af stað fyrr miðað við hinn almenna markað. Þegar slík áætlun liggur fyrir um framkvæmdir til 1991 kemur í ljós hversu miklar upphæðir við getum sparað í erlendum lántökum á því að draga úr framkvæmdahraða við Blönduvirkjun. Þegar menn, sem eru að tala um að þeir hafi þá stefnu að draga úr erlendum lántökum, koma með svona sull inn í þingið er það alveg ótrúlegt. Er þá af nógu að taka. Ég er ekki nærri búinn. Ég vil minna á í þessu sambandi, herra forseti, að í framsöguræðu hæstv. ráðh. og í umr. um þetta mál til þessa hafa engar upplýsingar komið fram um það heldur, a. m. k. ekki í umr. í þingdeildum, hversu mikla fjármuni er ætlunin að setja í Kvíslaveitu 4. Og það er nokkuð kostulegt að lesa textann frá meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. Þar er ekki verið að fara í smáatriðin eða eins og þar stendur, með leyfi forseta: „Þá eru lántökur Landsvirkjunar til framkvæmda lækkaðar um 316 millj. eða úr 1200 millj. í 884 millj. kr. . . . Lántöku Landsvirkjunar að fjárhæð alls 884 millj. kr. er áætlað að ráðstafa þannig að 516 millj. kr. renni til framkvæmda við Blönduvirkjun og 368 millj. kr.“ það er engin smáupphæð - „til annarra framkvæmda.“ Menn láta sig ekki muna um það að sleppa út 300–400 millj. kr. til „annarra framkvæmda“ ósundurliðað þegar Landsvirkjun er annars vegar. Ég mun ganga eftir því í fjh.- og viðskn. Nd. að upplýsingar um „aðrar framkvæmdir“ upp á 370 millj. kr. verði skýrðar. Þá kemur að næsta þætti þessa máls sem er þetta einkennilega þróunarfélag, en þannig er að það hefur verið viss draugagangur í landinu að undanförnu sem kallaður er „þróunarfélagið“. Fyrst slæddist þessi vofa inn í lánsfjárlagafrv. sjálft. Svo var hún kveðin niður og peningarnir voru skrifaðir á Framkvæmdasjóð. Síðan skaut vofan aftur upp kollinum við 2. og 3. umr. lánsfjárlaga í hv. Ed. og þessi draugur er enn í frv. eins og það liggur fyrir hv. Nd. Það eru litlar 500 millj. kr. sem eiga að fara í þetta verkefni algerlega óskilgreint fyrir Alþingi. Það liggja engar upplýsingar fyrir um til hvers á að nóta þessar 500 millj. kr. Hæstv. fjmrh. mannaði sig þó upp í það áðan að segja að þetta yrði náttúrlega ekki látið út nema gerðar væru kröfur um ýtrustu arðsemi. Það er munur að vita að hæstv. fjmrh. hafi góð áform í þessu efni og sjálfsagt dettur einhverjum í hug enn þá, þó þeim fari fækkandi, að hann muni framkvæma yfirlýsingar sínar í þessum efnum. Ekki dettur mér í hug að taka mark á yfirlýsingum af þessu tagi eftir reynslu af núv. ríkisstj. og núv. fjmrh. En það eru 500 millj. kr. og ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að fá þegar við þessa umr. upplýsingar um hvernig þessi þróunarfélagsdraugur er á vegi staddur, þessi vofa sem er kölluð þróunarfélagið og fréttist af af og til í leiðurum blaðanna og af og til í einu og einu þskj. Hvar er þessi sjoppa á vegi stödd, þetta þróunarfélag? Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það frá hv. 1. þm. Suðurl., formanni Sjálfstfl., sem situr þögull við þessa umr. aldrei þessu vant. Af því að ég nefndi þennan hv. þm. Það var haldinn fundur í Laugardalshöllinni. Allir sem einn, hét hann. Það var landsfundur Sjálfstfl. Aðalniðurstaða þess fundar, fyrir utan það að kjósa þá hv. þm. Þorstein og Friðrik, var sú að það ætti að skera niður erlendar lántökur og varaformaður Sjálfstfl., sem hefur mikið húsbóndavald á sínum bæ eins og hæstv. fjmrh. veit, lét koma fram að það væri höfuðniðurstaða fundarins að nú yrði spornað við erlendum lántökum. Þetta gengur ekki lengur, sagði varaformaðurinn og byrsti sig. Og þetta var haft eftir honum í hverju blaðinu og hverjum fjölmiðlinum á fætur öðrum. Hvernig stendur nú þessi niðurskurður? Hvað er það sem hæstv. fjmrh. hefur verið að skera niður í þessum efnum að undanförnu? Jú, ríkisstj. lýsti því yfir seint í janúar að það ætti að skera niður lánsfjárlögin um 1000 millj. kr. Forsrh. kynnti það á fundi með stjórnarandstöðunni býsna andaktugur - sagði að vísu að það lægi ekki fyrir í smáatriðum hvernig þessum niðurskurði yrði hagað, en þetta yrði gert, það yrði alveg örugglega skorið niður um 1000 millj. kr. Þetta var það eina sem þá var eftir af áramótafyrirheitum formanns Sjálfstfl. og formanns Framsfl., en þeir gerðu um það samkomulag um áramót að steypa ríkisstj. og skipta um nokkra ráðh. og síðan ætti að gera róttækar breytingar í efnahagsmálum. Það voru skrifaðir margir langir leiðarar í blöðin um hinar róttæku efnahagsbreytingar sem ætti að gera samhliða uppstokkun á stjórninni og menn gerðu ráð fyrir því að hið mikla vandamál Sjálfstfl. varðandi stól fyrir formanninn yrði þá leyst um leið og þessi miklu efnahagsvandamál. En hvernig stendur þetta mál svo? Niðurstaðan verður sú að hæstv. forsrh. tilkynnir á fundi með stjórnarandstöðunni og svo fjölmiðlum auðvitað, - reyndar fjölmiðlunum fyrst eins og hann er vanur, hann byrjar alltaf þar, - að það eigi að skera niður erlendar lántökur um 1000 millj. kr. Þannig mátti ætla að þessa færi að sjá stað þegar hæstv. fjmrh. færi að leggja fram frumvörp sem tækju mið af þeirri stefnu sem hans flokkur ku hafa boðað á landsfundi sem hét „Allir sem einn.“ En eitthvað hefur þetta farið á milli mála. Hvernig stendur þá þessi niðurskurður? Í fyrsta lagi segir hæstv. fjmrh.: Við .skerum niður erlendar lántökur ríkissjóðs um 750 millj. kr. Það er pennastriksaðferðin vegna þess að á bak við þessa yfirlýsingu stendur ekki neitt. Fjmrh. hefur hvergi sýnt fram á að hann ætli að skera niður útgjöld ríkissjóðs sem þessu nemur. Það hafa hvergi komið fram upplýsingar um sparnað hjá ríkissjóði sem nema 750 millj. kr. Það hafa engar upplýsingar komið fram um nýjar tekjur ríkissjóðs upp á 750 millj. kr. Þessi tala fjmrh. um 750 millj. er algerlega út í loftið. Hún styðst ekki við neitt. Þar með fóru 3/4 af hinu mikla áramótaheiti formannanna. Þá er það næsti kafli. Það var annað pennastrik. Erlendar lántökur einkaaðila átti að skera niður úr 1836 millj. kr. í 1500 millj. kr. eða um 336 millj. kr. Á bak við þessa tölur stendur heldur ekki neitt. Það hafa engar reglur verið settar um að takmarka erlendar lántökur einkaaðila. Það hefur engin ákvörðun verið tekin um það. Þar með fauk þessi hluti af hinum einbeitta ásetningi um að skera niður erlendar lántökur. Þegar frv. loksins kemur til hv. Nd. eru erlendar lántökur orðnar, sem fjmrh. viðurkennir, 7069 millj. kr., en í raun er niðurskurðurinn sem hann var með alger nafnleysa upp á 1100 millj. kr. Þegar hlutirnir eru skoðaðir í smáatriðum hefur erlenda lánsfjártalan ekki lækkað heldur hækkað í meðferð þingsins vegna þess að hæstv. fjmrh. hefur enga grein gert fyrir því hvernig hann ætlaði að skera niður. Það liggur hvergi fyrir. Þannig fór um þetta síðasta áramótaheit þeirra hv. þm. Þorsteins Pálssonar og hæstv. forsrh. Steingríms Hermannssonar. Það er eins og fleiri sjóferðir sem þeir hafa lagt í, þeir félagarnir. Ég gat um það áðan, herra forseti, að við afgreiðslu þessarar lánsfjáráætlunar hefði verið óvenjulega mikill hringlandaháttur. Hæstv. fjmrh. ræður ekkert við þetta verkefni. Það snýr ekki bara að Landsvirkjun og smekklausri tengingu Blönduvirkjunar við erlenda stóriðju í Straumsvík. Það snýr að fleiri þáttum. Það snýr t. d. að sjóefnavinnslu á Reykjanesi. Var það ekki iðnrh. sem lýsti því yfir að þetta fyrirtæki ætti að stoppa, slá af, það væri hið versta fyrirtæki, hann væri búinn að láta Iðntæknistofnun reikna það út fyrir sig að þetta væri svo vitlaust að þetta ætti bara að stoppa, loka þessu undir eins? En viti menn. Niðurstaðan er sú að sjóefnavinnslan er í frv. að frumkvæði hæstv. fjmrh. Það má taka meiri dæmi í þessu frv. sem sýna algert ráðleysi og stefnuleysi í þessum efnum. Ég ætla að nefna eitt stefnuatriði. Er það stefna ríkisstj. að fjárfesting hér á landi eigi að vera 25% af þjóðarframleiðslu? Telur ríkisstj. það eðlilegt? Það hefur ekkert komið fram um það. En ég minni á að ef við ætlum að ná niður erlendum skuldum eiga menn að mínu mati að setja sér það að verja lægra hlutfalli þjóðarframleiðslu til fjárfestingar, enda sé tryggt að hún skili þjóðhagslegum skynsamlegum arði. Hvergi örlar á stefnu ríkisstj. í þessu efni, ekki varðandi erlendar skuldir, ekki varðandi fjárfestinguna, og þess vegna er það hlálegt að lesa ummæli hæstv. fjmrh., þegar hann var að mæla fyrir þessu máli í Ed. á dögunum, þar sem hann rakti stefnu stjórnarinnar í efnahagsmálum. Það átti að draga úr erlendum lántökum. Það átti að stuðla að jafnvægi í viðskiptunum við útlönd. Þetta voru meginatriði. Ég þarf ekki að rekja hérna hvernig þetta hefur misheppnast allt saman. Viðskiptahallinn 1983, þegar þessir menn tóku við, var milli 2–3%. Viðskiptahallinn 1984 er margföld sú tala og 1985 líka þrátt fyrir þann lága kaupmátt kauptaxta sem er hér í þessu landi. Til viðbótar, herra forseti, við þau vandamál sem hér hafa verið rædd, fálmið í fjárfestingarmálum, reiðileysið í erlendum lántökum, hringlandaháttinn, þá má nefna atriði eins og Byggingarsjóð ríkisins. Hann er í fullkominni óvissu. Við Alþb.-menn höfum lagt fram frv., sem liggur fyrir Nd., um verulega tekjuöflun til húsnæðismála, innlenda tekjuöflun. Það er ekkert vit í öðru en að taka ákvörðun um verulega innlenda tekjuöflun til húsnæðismála, skattlagningu. Annað er alveg glórulaust. Ég mun freista þess í umr. um þetta mál í hv. fjh.- og viðskn. Nd. að kanna hvort menn vilja láta af þeirri stefnu, sem nú er fylgt, að leggja á Byggingarsjóð ríkisins erlend lán. Það eru algerlega glórulaus vinnubrögð. Í þessu frv. eru með hefðbundnum hætti, má segja, birtar tillögur um niðurskurð á ýmsum sjóðum og ég vil spyrja hæstv. fjmrh. um einstök atriði í þeim efnum. Ég spyr hæstv. fjmrh.: Hverju nemur niðurskurður skv. 11. gr. frv. á Byggðasjóði? Ég vil fá upplýsingar um þetta núna vegna þess að þær eiga að liggja fyrir í fjmrn. og fjmrh. á að hafa þetta hjá sér. Hverju nemur niðurskurðurinn á Byggðasjóði? Í öðru lagi: Hverju nemur niðurskurðurinn á framlagi í Kvikmyndasjóð? Gert er ráð fyrir 8 millj. kr. í Kvikmyndasjóð í þessu frv. eins og það kemur frá Ed. Er ekki búið að samþykkja aukafjárveitingu í Kvikmyndasjóð? Ég man ekki betur en ég hafi lesið það einhvers staðar. Þá er eðlilegt að sú tala sé hér. Annað eru bókhaldsfalsanir og ekkert annað. En það er fróðlegt að fá að vita líka hver er skerðingin á Kvikmyndasjóði. Ég vil einnig fá að vita hver er skerðingin á Stofnlánadeild landbúnaðarins. Ég vil líka fá upplýsingar um hver er skerðingin á Fiskveiðasjóði, hver er skerðingin á Aflatryggingasjóði sjávarútvegsins, hver er staða Bjargráðasjóðs og hver er skerðingin þar. Í frv. er gert ráð fyrir að framlag í Framkvæmdasjóð fatlaðra verði aðeins 40 millj. á þessu ári. Það er gífurleg skerðing á þeim sjóði. Nú skilst mér að hæstv. fjmrh. hafi veitt aukafjárveitingu í Framkvæmdasjóð fatlaðra núna eftir að fjárlögin voru samþykkt. Ef það er, þá er eðlilegt að sú tala sé hér inni og hver er skerðingin sem þarna er gerð tillaga um. Ég vil fá að vita hvaða skerðingu er um að ræða til Hafnabótasjóðs og ég vil fá upplýsingar um hvaða skerðingu er um að ræða til Félagsheimilasjóðs. Þessar upplýsingar eiga allar að liggja fyrir og það er óþarfi fyrir fjmrh. að draga það stundinni lengur að leggja fram þessar upplýsingar vegna þess að hann hlýtur að vera með þetta með sér. Þá kem ég að 24. gr. þessa frv. Þar er gert ráð fyrir að skera niður framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og takmarka það við 635 millj. kr. Fyrir nokkrum dögum var rætt um niðurfellingu landsútsvars af olíu hér í Nd. Þá spurði ég hæstv. forsrh. að því hvort það ætti að bæta Jöfnunarsjóði sveitarfélaga þennan missi að einhverju leyti upp. Ég vildi gjarnan að hæstv. félmrh. væri hér nærri þegar þetta mál er rætt. Gæti hæstv. forseti athugað hvort hæstv. félmrh. er í húsinu?  Ég vil þá, herra forseti, víkja að einu atriði sem reyndar kemur ekki fram í frv. til lánsfjárlaga og er nýlegt mál. Fyrir nokkrum dögum birtust fréttir í blöðum um að fyrirtækið Hagvirki hefði boðið samgrh. að taka að sér að leggja slitlag á veginn til Akureyrar, það sem eftir er af þeim vegi, um 150–170 km, og Hagvirki hefði boðist til að ljúka þessu verki fyrir árslok 1987, ég hygg sjö eða átta árum fyrr en gert er ráð fyrir í vegáætlun. Nú er þetta í sjálfu sér ekki mjög girnilegt tilboð nema fyrst og fremst vegna þess hvað verkinu er flýtt og svo þess að Hagvirki býðst til að reyna að tryggja fjármögnun á þessu verki á innlendum skuldabréfamarkaði - verki sem jafnvel þyrfti ella að taka til erlend lán. Ég vona að hv. fjvn., sem fjallar um vegáætlun, hafi fengið þetta tilboð Hagvirkis til athugunar. Og ef það væri ætlun ríkisstj. að taka vel í þetta tilboð Hagvirkis er óhjákvæmilegt að á því máli verði tekið í tengslum við afgreiðslu lánsfjárlaga. Það þarf auðvitað að reikna út hver þjóðhagslegur sparnaður er fólginn í þessari vegarlagningu á þetta stuttum tíma, bæði fyrir þjóðina í heild og þá einstaklinga sem eiga hagsmuna að gæta, og það þarf að bera þann sparnað saman við ávinning af annarri fjárfestingu sem verið er að verja í milljörðum kr. skv. þessari lánsfjáráætlun. Ég held að hérna sé um að ræða mjög athyglisverða hugmynd. Mér dettur ekki í hug að slá því föstu að hún sé endilega 100% góð og gild, ég þekki málið ekki nægilega vel til þess, en mér finnst hugmyndin þó nægilega athyglisverð til þess að hún verði rædd á hv. Alþingi og til þess að tekin verði afstaða til hennar í tengslum við afgreiðslu lánsfjáráætlunar og vegáætlunar sem á dagskrá verða hér á næstu vikum. Ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann hafi kynnt sér þessa hugmynd um vegarlagningu til Akureyrar sem verði lokið á árinu 1987 og þá innlendu lánsfjáröflun sem gerð er tillaga um í þeim plöggum sem fyrirtækið Hagvirki hefur sent hæstv. ríkisstj. Herra forseti. Ég get senn látið þessu máli mínu lokið. Það er bersýnilegt að í þessari lánsfjáráætlun eru engir heillegir þræðir. Lánsfjáráætlunin var að velkjast í Ed. í marga mánuði og á eftir að fá ítarlega meðferð í Nd. Nd. mun þó vafalaust eins og venjulega reyna að greiða fyrir málinu eins og kostur er. Ríkisstj. hefur gefist upp við að hafa nokkur markmið í efnahagsmálum, þ. e. að því er varðar erlendar lántökur. Ríkisstj. setur sér engar viðmiðanir í fjárfestingarmálum. Og ríkisstj., sem er skipuð mönnum sem mótmæltu harðlega lánshlutfalli upp á 32–33%, er núna búin að keyra það upp um 100%. Það er í 64–65% á sama tíma og þjóðarframleiðsla fer vaxandi. Þessi mál eru í rúst og þegar þeir þykjast ætla að fara að skera niður, formannadúett stjórnarflokkanna, er niðurstaðan í skötulíki. Þess vegna er þetta frv. í rauninni vottorð um misheppnaða fjármálastjórn, vottorð sem er lagt fram í Nd. Alþingis þegar tvö ár eru liðin frá þeirri stundu að kjósendur gengu að kjörborðinu og kusu yfir sig þá stjórn sem enn þá situr.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. hefur rætt hér um lánsfjáráætlun almennt og ég hef engu við hans orð að bæta að sinni, hann gerði þar skýra grein fyrir helstu atriðum sem við Alþb.-menn gagnrýnum við þessa lánsfjáráætlun. En ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 757 brtt. við frv. til lánsfjárlaga sem ég ætlaði að gera grein fyrir í örstuttu máli. Þar er um að ræða að á eftir 9. gr. komi ný grein sem verði 10. gr. og orðist svo: „Framkvæmdasjóði Íslands er heimilt að taka lán að upphæð 100 millj. kr. til þess að endurlána Fiskveiðasjóði vegna mengunarvarna og orkusparnaðar í fiskimjölsverksmiðjum.“ Hliðstæð till. var flutt í hv. Ed. við meðferð málsins þar sem hún hlaut því miður ekki þann stuðning sem þurfti til. Hins vegar urðu ýmsir þm. til þess að taka undir að hér væri nauðsynjamál á ferðinni og ég vænti þess að þessi till. fái vinsamlega skoðun í hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar og vænti þess að menn sjái möguleika til þess að taka undir þetta mál sem hér er á ferðinni, þ. e. að gera fiskimjölsverksmiðjum kleift að ráðast í löngu tímabærar endurbætur varðandi mengunarvarnir og orkusparnað. Ég hef fyrr á þinginu flutt þáltill. ásamt hv. þm. Helga Seljan um mengunarvarnir í fiskimjölsverksmiðjum, þar sem er að finna rökstuðning fyrir slíkum aðgerðum, og ég vísa til þess sem þar kemur fram og til þeirra umr. sem fóru fram um þetta mál. Ég hygg að þegar liggi fyrir í hv. atvmn. Sþ. margar umsagnir sem styðja þetta mál. Ég orðaði það svo við umr. um nefnda þáltill. að það væri ekkert umhverfismál í rauninni brýnna fyrir jafnmarga en það að bæta úr því ástandi sem víða ríkir þar sem loðnubræðslur eru starfandi án þess að viðhlítandi mengunarvarnir séu til staðar. Það liggur einnig fyrir að aðgerðir af þessu tagi skila sér í bættum verðmætum afurðanna og í orkusparnaði, þannig að fjárfesting í slíkum búnaði á að skila sér betur en margt annað. Ég vænti þess að þessi till. fái stuðning að athuguðu máli í hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Samkvæmt lögum um stjórn efnahagsmála er ráð fyrir því gert að samtímis sé fjallað hér á hinu háa Alþingi um fjárbúskap ríkisins í heild, þ. e. fjárlög og lánsfjárlög, að lánsfjárlög séu lögð fram samtímis fjárlögum og um þau fjallað sem eina heild. Þetta styðst við augljós og eðlileg rök. Það má raunverulega lýsa lánsfjárlögunum sem afgangsstærðinni í ríkisbúskapnum, nánast eins og því sem sópað er undir teppið ef fjárlagaramminn sjálfur er sprengdur. Þess vegna styðst þessi lagasetning við augljós rök um hagkvæm og skynsamleg vinnubrögð. Árum saman í tíð margra ríkisstjórna frá því að þessi lög voru sett hafa þessi sjálfsögðu vinnubrögð verið höfð að engu. Þegar af þeirri ástæðu er algerlega út í hött að ræða ítarlega og í smáatriðum um lánsfjárlögin sjálf vegna þess að tillögugerð stjórnarandstæðinga hlýtur að koma fram við afgreiðslu fjárlaga og þegar þeim till. hefur verið hafnað standa menn frammi fyrir því að taka afstöðu til einhverra framkvæmda sem eru á óskalista manna, en það er búið að hafna þeirri útgönguleið að afla fjár til þessara framkvæmda með öðrum hætti en þeim að auka erlendar skuldir. Þegar af þessari ástæðu munum við Alþfl.-menn ekki taka þátt í atkvgr. um þessi lánsfjárlög, ekki aðeins í mótmælaskyni við efnislegt innihald þessara laga heldur ekki síður sem afleiðingu af því að þessum sjálfsögðu vinnubrögðum hefur verið hafnað eins og auðvelt er að færa rök fyrir. Sé það vilji núv. hæstv. ríkisstj. að standa við þau fyrirheit sem hún taldi stærst í upphafi ferils síns, nefnilega þau að stöðva erlenda skuldasöfnun, getur hún ekki gert það með öðrum hætti en þeim að stokka upp ríkisbúskapinn strax við afgreiðslu fjárlaga og gera það samtímis og um leið og lánsfjárlög eru afgreidd. Ef menn vilja draga úr aukningu erlendra lána verða menn að mæta því vandamáli með öðru hvoru eða hvoru tveggja, niðurskurði á útgjöldum ríkisins eða annars konar innlendri tekjuöflun. Þegar þeirri leið hefur verið hafnað við afgreiðslu fjárlaga og menn standa frammi fyrir orðnum hlut um aukningu erlendra lána til þessara framkvæmda er ógjörningur fyrir stjórnarandstöðuna að gera annað en að segja einfaldlega: Berðu sjálfur fjanda þinn, hæstv. fjmrh. Veruleikaflóttinn í efnahagsstjórn Íslendinga hefur staðið lengi og má lýsa honum á margan veg. Ein dæmisaga um það gæti verið á þessa leið: Það er jafnárviss atburður í íslensku þjóðlífi og koma kríunnar að seðlabankastjórn kallar alla helstu ráðamenn þjóðarinnar á sinn fund, svona á útmánuðum, - það fer senn að líða að þeim árvissa atburði í íslensku þjóðlífi, - og þessi fundur heitir aðalfundur Seðlabankans. Þar hlýða ráðamennirnir á erkibiskups boðskap. Þangað er stefnt öllum ráðh. og öllum bankastjórunum og öllum kommissörunum og öllum ríkisforstjórunum, öllum mandarínum hins íslenska kerfis, til þess að hlýða á erkibiskups boðskap, þ. e. boðskap seðlabankastjóra. Boðskapur seðlabankastjóra er ekki aðeins árviss heldur er hann ávallt hinn sami. Hann er þessi: Seðlabankastjóri áminnir saman komna ráðamenn um að það sé mikið jafnvægisleysi sem einkenni íslenskan þjóðarbúskap og það sé mjög þung undiralda sterkra verðbólgutilhneiginga. Þess vegna ríði nú á sem aldrei fyrr að ráðamenn þjóðarinnar sýni festu og gangi á undan öðrum með góðu fordæmi um að ástunda hinar fornu dyggðir um sparsemi, ráðdeild og aðhaldssemi í opinberum rekstri. Það er áréttað að ástæður fyrir þessum verðbólgutilhneigingum séu fyrst og fremst þær að þjóðin hafi lifað um efni fram. Þess vegna eru ráðamenn sérstaklega áminntir um að sýna nú festu gagnvart hóflausum kaupkröfum lýðsins sem muni sliga þjóðarbúskapinn, raska jafnvæginu og stefna verðbólgunni til himinhæða. Að lokum eru saman komnir ráðamenn áminntir um að sýna nú festu sem aldrei fyrr gagnvart þessum hóflausu kaupkröfum kröfugerðarþjóðfélagsins vegna þess að það séu engir peningar til. Ræður ráðh. hafa flestar verið eins og tilbrigði við þetta stef seðlabankastjórans síðustu áratugina. Þjóðin hefur lifað um efni fram. Forsendan fyrir því að halda jafnvægi og stöðugleika, endurreisa efnahagslífið, finna rekstrargrundvöllinn og það allt saman er að sýnd verði í verki sparnaðarvilji og aðhaldssemi í rekstri og menn eru áminntir um að stilla kröfum í hóf vegna þess að það eru engir peningar til. Stefnuyfirlýsing hæstv. ríkisstj., þegar hún settist að völdum, var tilbrigði við þetta stef. Menn voru áminntir um hrikalegar afleiðingar af efnahagsóstjórn þriggja vitlausra vinstristjórna og loforðin voru gefin. Núv. hæstv. ríkisstj. lofaði því í fyrsta lagi að koma á jafnvægi í ríkisbúskapnum, að stöðva hallarekstur í ríkisbúskapnum, að binda endi á aukningu erlendra skulda, stöðva erlenda skuldasöfnun og að draga úr og afmá að lokum viðskiptahalla í viðskiptum þessarar þjóðar við útlönd sem hefur verið óslitið öll árin frá 1971 nema eitt. Því næst átti að sjálfsögðu að finna rekstrargrundvöll atvinnuveganna. Þessi loforð áttu að endurspeglast í jafnvægisstefnu á fjármálamarkaðinum með aðhaldssemi í aukningu peningamagns og hóflegum vöxtum. Þetta voru hin fögru fyrirheit. Þetta frv. til lánsfjárlaga er enn ein staðfesting þess að hæstv. ríkisstj. hefur ekki bara mistekist eins og mörgum öðrum ríkisstj. hefur mistekist. Það er ekki hægt að kalla það mistök þegar ríkisstj. er uppvís að því að hún hefur ekki einu sinni uppi viðleitni til þess að standa við eitt einasta af þeim stóru og þýðingarmiklu kosningaloforðum sem hún gaf, enda finnst nú ekki sá kjarkmaður meðal sjálfstæðismanna, þrátt fyrir ályktanir á landsfundi, að hann treysti sér til að standa upp á mannfundum og halda því fram að ríkisstj. og sérstaklega stærsti flokkurinn, Sjálfstfl., hafi staðið við eitt einasta af kosningaloforðum sínum. Sú saga er sögð að helstu mandarínar Sjálfstfl. hafi komið saman til fundar til að bera saman bækur sínar um hrun fjármálastjórnar ríkisins undir stjórn núv. hæstv. fjmrh. Þeir fóru yfir dæmið eins og það stendur í dag. Það var farið yfir það að gatið á hæstv. fjmrh. var í fyrra bara 2 milljarðar og rimpað upp í það með venjulegum aðferðum í hefðbundnum stíl með erlendum lánum. síðan var á það bent að gatið á hæstv. fjmrh. í ár er í reynd 9 milljarðar þegar ríkisbúskapurinn er skoðaður í heild: Það er 735 millj. hallarekstur á fjárlögum sem ástæða er til að ætla að verði meiri og er óhætt að fullyrða að verði um milljarður. Í annan stað er um að ræða áform sem birt eru í frv. til lánsfjárlaga um nettóaukningu nýrra erlendra lána um tæpa 3 milljarða. Og loks er þess að minnast að s. l. ár var gert upp með tæplega 5 milljarða erlendum viðskiptahalla. M. ö. o.: 9 milljarða gat. Þetta staðfestir að fjármálastjórnin hefur gersamlega mistekist, en það er ein af meginástæðunum fyrir því að þessari ríkisstj. hefur mistekist. Það er haldið áfram á sömu braut. Þess vegna var það að mandarínar Sjálfstfl., sem fóru yfir þessi mál ásamt með vaxtastefnu Seðlabanka og rekstrargrundvallarleysi sjávarútvegs, spurðu: Er raunverulega svo komið fyrir núv. hæstv. ríkisstj. að hún sé komin í nákvæmlega sömu spor og fyrrv. hæstv. ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens sem sætti hvað þyngstum ákúrum af hálfu sjálfstæðismanna? Sagt er að formaður ráðherraflokks þeirra sjálfstæðismanna hafi loksins kveðið upp úr með það að þetta væri rétt greining, það væri komið eins fyrir þessari hæstv ríkisstj. og fyrir fyrirrennara hennar sem hún átti þó að leysa af hólmi til að snúa blaðinu gersamlega við vegna þess að Sjálfstfl. aflaði sér fylgis í seinustu kosningum út á það fyrst og fremst að hann hefði til að bera burði, kunnáttu og ábyrgð til þess að snúa þessari efnahagsþróun við. Fyrir seinustu kosningar voru þeir sjálfstæðismenn fremstir í flokki þegar þeir vönduðu um við þjóðina, brýndu hana um alvöru þess máls að við værum skuldugasta þjóð í heimi. Þá stefndi allt í það að langtímaskuldir okkar nálguðust 60% árlegrar þjóðarframleiðslu. Á það var minnt að allt of stór hluti af árlegri gjaldeyrisöflun okkar færi í að greiða afborganir og vexti af erlendum skuldum. Á það var minnt að búið væri að veðsetja lífskjör þjóðarinnar fram í tímann vegna erlendrar skuldasöfnunar. Og loforðin voru, eins og ég sagði, að þessu skyldi snúið við, nú skyldi stóri flokkurinn, Sjálfstfl., sýna að hann hefði vit á fjármálum og láta verkin tala og sýna fram á þann mun sem væri á þegar sjálfstæðismenn stýrðu þjóðarskútunni af reynslu sinni úr fjármálalífinu eða hinar vitlausu og glötuðu vinstristjórnir sem lifðu í draumheimum óskhyggjunnar og á linnulausum flótta undan hörðum staðreyndum veruleikans: Hrun þessara fyrirheita, hinar stórkostlegu vanefndir þessarar ríkisstj. staðfesta að það var réttur úrskurður sem upp var kveðinn á fundinum góða. Núv. ríkisstj. hefur haldið áfram á nákvæmlega sömu leið og fyrirrennari hennar, þ. e. við sökkvum og sökkvum, dýpra og dýpra í fenið. Þetta er ekki upprifjun á staðreyndum um liðna tíð, þetta er fyrst og fremst hrollvekja um það sem fram undan er því að þegar svo er komið að af hverjum fjórum fiskum sem dregnir eru á land eru tveir eyrnamerktir erlendum lánardrottnum í formi greiðslna á vöxtum og afborgunum skulda og vegna nauðsynlegrar gjaldeyrisnotkunar sjávarútvegsins sjálfs, þá sjá menn í hendi sér að þessar staðreyndir munu móta efnahagsþróun og lífskjaraþróun á Íslandi á næstu árum. Svigrúmið til að snúa við er sífellt að minnka. Við getum ekki ævinlega treyst því að skaparinn sendi okkur í mildi sinni happdrættisvinning í formi aukins afla eða bættra viðskiptakjara. En ef það gerist ekki er alveg sýnt að þegar þessi ríkisstj. loksins leggur upp laupana skilur hún eftir sig enn þá meira þrotabú en fyrirrennari hennar. Vandinn að snúa af þessari braut glötunar verður enn þá erfiðari viðfangs. Hrikalegustu staðreyndirnar um þessi lánsfjárlög eru að hér er enn gert ráð fyrir að auka mjög verulega erlendar skuldir. Það stefnir í að langtímaskuldir okkar verði enn hærra hlutfall af þjóðarframleiðslu okkar. Það stefnir í að greiðslubyrðin af þessum skuldum verði enn þá hærra hlutfall af gjaldeyrisöflun okkar. Alvarlegasti þáttur þessa máls er vafalaust orkugeirinn. Meira en helmingur af öllum þeim erlendu lánum sem tekin hafa verið á undanförnum árum hafa verið notuð til að fjárfesta í orkumannvirkjum og orkudreifingarkerfum. Þetta hefur verið gert þrátt fyrir þá staðreynd að nú er svo mikil umframorka í þessu kerfi að samsvarar heilli stórvirkjun og þetta hefur verið gert með þeim hætti að ráðh. þessara mála hafa látið sér það sæma að beygja sig undir kröfu heimtufrekra kröfugerðarhópa, eins og t. d. varðandi Blöndu, með því að greiða úr sameiginlegum sjóðum okkar að ástæðulausu stórfé til hagsmunahópa með þeim afleiðingum að sérfræðingar áætla að framleiðslukostnaður orku frá Blöndu verði af þessum sökum einum a. m. k. 2 millidölum hærri en ella, en það gæti einmitt skipt sköpum um hvort þessi orka er seljanleg eða ekki. Annað hrikalegt dæmi um ábyrgðarlausa fjármálastjórn gerðist í fyrra þegar ráðh. létu sér það sæma í tímahraki og vandræðum sínum út af gatinu á hæstv. fjmrh. að taka erlent lán að upphæð 190 millj. kr. á dýrum dollaravöxtum til að endurlána til langs tíma á niðurgreiddum vöxtum til þess að ná endum saman í húsnæðismálum. Bara við seinustu gengislækkun hækkaði kostnaðurinn af þessu láni um 60 millj. í einu vetfangi. Nú er enn stefnt í það að reyna að leysa þessi mál, ekki með innlendri fjáröflun heldur með auknum erlendum lántökum. Nú er fljótsagt að fjármögnun húsnæðislánakerfisins með þeim hætti að vísa byggingarsjóðum ríkisins og verkamanna á lánamarkað innanlands hefur þegar brugðist. Sú stefna var tekin upp árið 1980 í ráðherratíð þeirra Alþb.-manna í fjmrn. og húsnæðismálarn. og hefur haft alveg hörmulegar afleiðingar. Þarna var tekin upp sú stefna að ætla að fjármagna útlán byggingarsjóðanna með því að láta þá taka lán á innlendum lánsfjármarkaði, lán á hærri vöxtum og til skemmri tíma en þau eru aftur lánuð út á. Vaxtamunurinn hefur nú leitt til þess að svokallaðir tekjustofnar eru orðnir að útgjaldaliðum. Nú stefnir t. d. í það í fyrsta sinn að Byggingarsjóður ríkisins greiði á þessu ári til baka af skuldum. sem núna eru orðnar fyrir báða sjóðina um 3.3 milljarðar, hærri upphæð til lífeyrissjóðanna en hann fær í skuldabréfum frá sjóðunum. M. ö. o.: þá væru allir helstu tekjustofnar húsnæðislánakerfisins orðnir neikvæðir. Það eru engin framlög frá Atvinnuleysistryggingasjóði, skyldusparnaðurinn er neikvæður sem nemur háum upphæðum og nú er trúlegt að það verði meiri greiðslur til baka til lífeyrissjóðanna en fást frá þeim. Þá er vandinn leystur, bilið brúað með því að leita á erlendan lánamarkað. Það er ástæðulaust að hafa um þetta stór orð. Þetta er með öllu ábyrgðarlaus fjármálastjórn. Hún er í anda þeirra ráðleysingja fyrri tíðar sem sögðu: Það flýtur á meðan ekki sekkur og það lafir á meðan ég lifi. Fjandinn hirði svo afleiðingarnar. Það eru aðrir sem eiga að taka við. Ég sagði áðan að það væri ógerningur fyrir stjórnarandstæðinga, sem hafa allt aðra stefnu í ríkisfjármálum en hér er boðuð, að koma henni til skila með sérstakri tillögugerð þegar kemur að afgreiðslu lánsfjárlaga. Ástæðan fyrir því er sú að stjórnarandstæðingar hljóta þegar við afgreiðslu fjárlaga að flytja sínar till. Þær geta lotið annars vegar að tillögugerð um að draga úr ríkisútgjöldum eða að tillögugerð um að auka innlenda tekjuöflun. Ég rifja upp að við afgreiðslu fjárlaga gerðum við þm. Alþfl. hvort tveggja. Við lögðum þá til að tekjuöflun ríkissjóðs yrði aukin með ýmsum leiðum til að koma í veg fyrir að við þyrftum, til þess að fjármagna nauðsynlegar framkvæmdir, að leita áfram í vaxandi mæli á erlenda lánsfjármarkaði. Ég rifja upp að við lögðum til að hækka skattheimtu á skrifstofu- og verslunarhúsnæði um 85 millj. kr. Við lögðum til að auka skatta á innlánsstofnanir um 75 millj. kr. Við lögðum til að hluti af áætluðum hagnaði Seðlabankans yrði tekinn í ríkissjóð, þ. e. 90 millj. kr. umfram það sem áætlað er. Því næst lögðum við til breytingar á skattakerfi söluskatts sem hefði leitt til þess með niðurfellingu á undanþágum að tekjur ríkissjóðs af söluskatti hefðu aukist um 2 milljarða kr. Og við lögðum til, eins og við höfum lagt til í þáltill. á þinginu í vetur, að tekin yrði upp til tveggja ára nýr stighækkandi eignarskattsauki á u. þ. b. 12–15% þeirra stóreignafyrirtækja og stóreignamanna sem fyrst og fremst hafa komist yfir þessar stóreignir í skjóli óðaverðbólgu, neikvæðra vaxta og hins hripleka skattakerfis á undanförnum verðbólguáratug. Þar með lögðum við til að tekjuöflun ríkissjóðs yrði aukin um 3.2 milljarða kr. allt í allt. M. ö. o.: það er ámóta upphæð og hér er verið að leggja til að verði aflað með nýjum erlendum lánum til að binda framtíðinni enn þá þyngri byrðar og til að árétta að hæstv. ríkisstj. meinti ekkert og meinar ekkert með yfirlýsingum sínum um að það sé lífsnauðsyn þessari þjóð að snúa við blaðinu, að stöðva hinar erlendu lántökur umfram brýnustu endurfjármögnun eldri lána. Það er ekki einasta að við höfum lagt til aukna tekjuöflun til að koma í veg fyrir það neyðarbrauð að auka enn erlendar lántökur. Við höfum lagt til á þessu þingi, bæði í fyrra og í ár, allt annars konar tillögur um fjáröflun vegna húsnæðislánakerfisins. Við höfum margsinnis flutt till. um uppstokkun fjárlaganna að því leyti að við höfum flutt till. um að draga úr stórum útgjaldaliðum sem nú eru og færa það fjármagn til annarra nota. Ég nefni hér sem dæmi: Hversu lengi höfum við ekki bent á að þjóð sem er einhver hin skuldugasta í heimi, sem hefur veðsett þjóðarframleiðslu sína og lífskjör erlendum lánardrottnum, hefur ekki efni á því, hreinlega ekki efni á því, að verja allt að 600 millj. kr. til matargjafa til útlendinga, reyndar einhverra efnuðustu nágrannaþjóða okkar, Bandaríkjanna, Skandinavíu, Bretlands og Þýskalands? Þessum peningum væri mun betur varið til annarra hluta. Og það er engin árás á réttmæta hagsmuni bænda þó að á þetta sé bent og það er búið að benda á þetta áratugum saman, en talað hér fyrir daufum eyrum. Við höfum bent á ýmislegt í fjárlögum ríkisins sem kenna má við velferðarkerfi fyrirtækjanna, þ. e. framlög til atvinnustarfsemi sem engin ástæða er til annars en að standi undir sér sjálf, selji vörur eða þjónustu á því verði að ekki þurfi að koma til millifærslur og niðurgreiðslur skattgreiðenda. Velferðarkerfi fyrirtækjanna tekur a. m. k. 2–21/2 milljarð kr. í fjárlögum ríkisins. Við höfum jafnframt nefnt að ef við meinum eitthvað með því, sem við segjum, að við þurfum að draga úr erlendri lánsfjáröflun, þá getum við því aðeins staðið við það í verki að við komum fram með tillögur með niðurskurð á ríkisgeiranum, tillögur um að sneiða fitulagið af þessum margumrædda ríkisgeira, m. ö. o. tillögur um að færa tekjur frá ríkinu til atvinnulífs og einstaklinga, m. a. með þeim rökum að oft og tíðum er farið býsna illa með fé í þessum ríkisgeira. Þegar um er að ræða að hagkvæmnisrök bendi til þess að einhver starfsemi á vegum ríkisins sé betur komin í höndum einkaaðila er það sjónarmið hvorki til hægri né vinstri, heldur einfaldlega í þágu þjóðarinnar og í þágu skattgreiðenda og í þágu launþega alveg sérlega að þessi starfsemi sé ekki styrkt eða henni haldið uppi á sköttum almennings, heldur látin standa undir sér sjálf. Þetta er ekki spurning um hugmyndafræði. Þetta er einfaldlega spurning um hagfræði. Ef hæstv. fjmrh. hefði eitthvað meint með loforðum sínum, sem hann er orðinn frægur fyrir að hafa gefið í tíma og ótíma, um að hann ætlaði að segja af sér ef hlutfall erlendra langtímalána af þjóðarframleiðslunni færi yfir 60%, þá hefði hann náttúrlega sýnt það í verki því að kjörorðið á að vera að láta verkin tala. Og hann hefði sýnt það strax í fyrstu fjárlögum sínum og afdráttarlaust í þeim fjárlögum sem hann lagði til nú. M. ö. o.: þá hefði hann lagt fram tillögur um hvort tveggja að skera niður útgjöld ríkisins, láta þar koma fram þau sjónarmið sem ráðandi eru innan ríkisstj. um hvað ætti að hafa þar forgang og í annan stað hugsanlegar tilögur um að afla innanlands aukinna tekna til þess að hann stæði ekki frammi fyrir þessum vanda sem afgangsstærð þar sem hann getur ekki staðist ágang þrýstihópa og samstarfsaðila að sópa öllu undir teppið, að leysa vandann á kostnað framtíðarinnar, að auka vandann með nýjum, auknum erlendum lántökum. Þetta hefði átt að vera tiltölulega auðskilið mál fyrir hæstv. fjmrh. sem helsta talsmann Sjálfstfl. sem í orði kveðnu segist einmitt vera þessarar sannfæringar og þessarar skoðunar sem kemur fram á landsfundum og á tyllidögum og áréttar það í yfirlýsingum sínum að þetta sé stefna Sjálfstfl. En það virðist vera óvinnandi vegur að láta verkin tala og óendanlega löng leið frá landsfundinum í Laugardalshöll til fjmrn., Albert Hall við Lindargötu. Það er e. t. v. sérstök ástæða til að rifja einu sinni upp fyrir hv. þm. ummæli hins unga og snjalla hagfræðings þeirra sjálfstæðismanna, hagfræðings Vinnuveitendasambandsins og helsta ráðgjafa formanns Sjálfstfl., þegar hann lítur til baka yfir óstjórnartímabil þríflokkanna, framsóknar, Alþb. og Sjálfstfl., og kemst að þeirri niðurstöðu að fórnarkostnaður þessa áratugar væri u. þ. b. 25 milljarðar kr., þ. e. nákvæmlega sama upphæðin og fjárlög ríkisins eru í ár, þriðjungur af okkar þjóðarframleiðslu. Rök hans voru þau að ef öll þessi erlendu lán, sem við erum nú hér enn einu sinni að ræða, hefðu skilað okkur lágmarksarði, þ. e. ekki minni arði en gerðist á áratugnum næst á undan, værum við núna hvorki meira né minna en 25 milljörðum kr. ríkari en við erum í dag. Þetta eru fjárlög ríkisins í heilu lagi, þriðjungur okkar þjóðarframleiðslu. Ef þessir peningar væru til og ef þeir væru til ráðstöfunar værum við ekki að ræða svona lánsfjárlög. Þá væri ekki spurningin lengur um að auka enn á skuldasúpuna. Þá væru væntanlega forsendur fyrir því að draga úr lánum og byrja að greiða þau niður. Þá væri væntanlega auðfundnari rekstrargrundvöllur útflutningsatvinnuveganna. Þá værum við væntanlega í stakk búin til þess að greiða ögn hærri laun en þá ölmusu, þriðju lægstu laun í Evrópu, sem nú þykir við hæfi að greiða vinnandi fólki á Íslandi fyrir heiðarlegt vinnuframlag. Þetta er fórnarkostnaður óstjórnarinnar. Spurningin er fyrst og fremst sú: Hvernig í ósköpunum stendur á því að mennirnir hafa ekkert lært af öllum þessum mistökum? Þessi lánsfjárlög staðfesta að þeir hafa engu gleymt og þeir hafa ekkert lært og þeir halda áfram á nákvæmlega sömu braut - norður og niður. Auðvitað ættu þess að sjást merki í fjárlagagerð fjmrh. Sjálfstfl. að hann meinti eitthvað með margendurteknum kosningaloforðum, stefnuyfirlýsingum fyrir og eftir kosningar, sem fram hafa komið frá Sjálfstfl., um nauðsyn þess að skera niður í ríkisbúskapnum, um nauðsyn þess að breyta innlendri tekjuöflun á þann veg að við gætum hafnað þeirri leið að ætla að byggja efnahagsstarfsemina á að forða atvinnuleysinu með sívaxandi erlendri skuldasöfnun. Auðvitað ættu þess að sjást merki í fjárlagatillögum hans og ríkisbúskap hans að hann væri reiðubúinn að breyta á róttækari máta því spillta pólitíska skömmtunarkerfi sem leitt hefur af sér öll þessi mistök. Í reynd er óskiljanlegt með öllu hvernig á því stendur að fjármálapólitík núv. hæstv. ríkisstj. er nákvæmlega sama fjármálapólitíkin og kenna má við samstarfsflokkinn, þ. e. þessa framsóknarheimspeki um að láta hverjum degi nægja sína þjáningu, að ástunda pólitík með hugarfari veruleikaflóttans, að láta allt reka á reiðanum, taka aldrei nauðsynlegar ákvarðanir, breyta aldrei því sem breyta þarf, skilja ekki að það kerfi sem menn starfa í er meira og minna gagnslaust og ónýtt, skattakerfið að hruni komið vegna ranglætis og eins og gatasigti, húsnæðislánakerfið í rústum og meira að segja lífeyrisréttindakerfið - og á ég þá við lífeyrissjóðakerfið - himinhrópandi ranglátt. Það virðist vera einkenni á stjórnmálamönnum hægri flokkanna á Íslandi að þeir meina ekkert með því sem þeir segja. Stefnuyfirlýsingarnar eru bara upp á punt. Hugmyndafræðin er ekki til. Og þeir virðast ástunda þessa pólitík með þeim hætti að upphefðin ein og metnaðurinn eru nóg. Þeir eru svo víðs fjarri því að láta verkin tala sem verið getur. Þeir virðast alls ekki skilja, þeim virðist vera fyrirmunað að skilja að það er svo illa komið fyrir þessu þjóðfélagi að allur almenningur er búinn að gera sér það ljóst að ef við höldum áfram á þeirri braut sem mörkuð er í þessum plöggum hér getur tilraunin með lýðveldið Ísland ekki staðist mikið lengur. Ef við höldum áfram næstu fimmtán árin eins og við höfum gert s. l. fimmtán ár er það meira en lítil bjartsýni að gera sér vonir um að sú tilraun geti tekist. Þegar búið er að veðsetja lífskjör þjóðarinnar tíu ár fram í tímann erlendum lánardrottnum og haldið er áfram á sömu braut virðast þessir menn vera ósköp einfaldlega þannig vaxnir að heyrandi heyra þeir ekki og sjáandi sjá þeir ekki. Það er auðvelt að koma með klisjur eins og þær að Sjálfstfl. sé andvígur skattahækkanaleið og Sjálfstfl. undir stjórn núv. fjmrh. muni ekki hækka skatta. Að vísu er auðvelt að benda á það að skattbyrði ýmissa hópa í þjóðfélaginu hefur aukist hlutfallslega. En skattbyrði þeirra sem fyrst og fremst tilheyra hinu óopinbera neðanjarðarhagkerfi hefur verið léttbærari í tíð þessarar ríkisstj. En kjarni málsins er þessi: Hvernig ætlar núv. ríkisstj. að standa við fyrirheit sín um að draga úr erlendri lánsfjáröflun ef hún ekki er tilbúin að gera neinar þær breytingar sem gera þarf til þess að það verði framkvæmanlegt? Það eru engar aðrar leiðir til en að skera verulega niður ríkisútgjöld, færa verulega til fjármuni, sem nú er illa varið í ríkiskerfinu, til annarra hluta sem við þurfum að verja til fjármunum. Þá er fyrst og fremst um að ræða fjárframlög til að byggja upp nýjar vaxtargreinar í atvinnulífinu sem gætu orðið til þess að standa undir batnandi lífskjörum eftir nokkur ár, niðurskurð á velferðarkerfi fyrirtækjanna og breytingar á skattkerfi vegna þess að tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs er alveg augljóslega að hruni komið. Það fer ekkert milli mála að tekjuskattakerfið er ranglátt. Stór hluti þjóðarinnar hefur vanist því og hefur tök á því að smokra fram af sér eða hafa sjálfdæmi um hvað hann greiðir raunverulega af sínum tekjum. Söluskattskerfið er hriplekt og sú eigna- og tekjutilfærsla sem átti sér stað á umliðnum tíu, fimmtán árum í skjóli óðaverðbólgunnar, í skjóli hinna neikvæðu vaxta, í skjóli þessa leka skattakerfis hefur leitt til þess að það er kominn fram á sjónarsviðið lúxusklassi, stóreignahópur, stóreignafyrirtæki sem hafa raunverulega fengið eignir sínar að verulegu leyti að gjöf frá þjóðfélaginu. Það eru ósköp einfaldlega stéttarlegir fordómar að berjast gegn því réttlætismáli að þessir aðilar greiði til baka til þjóðfélagsins hluta af þeim auði sem þeir hafa þegið að gjöf frá þjóðfélaginu. En það vottar hvergi fyrir slíkri hugsun. Það vottar hvergi fyrir neinum breytingum. Það vottar hvergi fyrir neinum skilningi á því að þetta kerfi í heild sinni er að niðurlotum komið. Það er óskilvirkt, það er spilli, það er ranglátt. Það er raunverulega það sem er undirrótin að þeim trúnaðarbresti sem fyrir löngu er orðinn og er orðinn magnaður milli stjórnmálamanna og almennings í landinu, sérstaklega þess hluta hans sem færir allar fórnirnar, ber allar byrðarnar, en horfir um leið á þjóðfélagshóp sem hefur sagt sig úr lögum við hið opinbera þjóðfélag og nýtur forréttinda, ýmist löglegra eða ólöglegra. Það er með þessum rökum, herra forseti, sem við lýsum þeirri afstöðu okkar að við munum ekki greiða atkv. um þessi lánsfjárlög. Við lýsum ábyrgð á hendur þeim ráðh. og þeirri ríkisstj. og þeim þingmeirihluta sem ætla enn einu sinni að stíga enn eitt ógæfuspor í þá átt að auka erlenda skuldasöfnun, binda komandi kynslóðum enn þyngri byrðar og gera þeim, sem taka eiga við og moka þennan flór, enn erfiðara fyrir.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, 5. þm. Reykv., hóf mál sitt með því að lýsa því yfir að hann mundi ekki taka þátt í afgreiðslu lánsfjárlaga fyrir árið 1985. Það færi betur ef Alþfl. gerði það að stefnu að taka ekki þátt í fjármálum almennt. Hann talaði um niðurskurð ríkisútgjalda sem leið út úr ógöngum eða á hinn bóginn að auka tekjur ríkissjóðs með skattlagningu sem hann taldi upp og einhverju fleiru, en hann sundurliðaði það ekki neitt. Hann gat um að hægt væri að ná a. m. k. 2 milljörðum í nýjum ríkissjóðstekjum gegnum söluskattsaukningu. Hann er nú kominn niður úr 9 milljörðunum sem hann talaði um áður fyrr þegar hann talaði um að skattleggja bókstaflega allt, hvort sem það voru börn eða gamalmenni, sjúkir eða heilbrigðir. Þar með væri hægt að tvöfalda söluskattstekjur ríkissjóðs. Hann er þó farinn að vitkast á leiðum sínum um landið í leit að eiganda þess. Nú er þetta orðin 2 milljarða kr. söluskattsaukning. En ég vil gjarnan fá sundurliðun á því á hvaða vörutegundir eða þjónustu hann hefur þá hugsað sér að leggja þennan söluskatt. Ég tel að söluskattur sé þegar of hár. Ef hægt væri að lækka hann væri það mér meira að skapi en að auka hann þó að ég ætli ekki að tala um það sem um er pólitískur ágreiningur. Þá eru hugsjónir eins og er að leggja á skatta, hvort sem það eru eignamenn eða aðrir. Ég er ekki á því að ráðast frekar en orðið er á stóreignamenn og fleiri. En með því móti telur hann að hann geti náð í viðbótar 3.2 milljarða til ríkissjóðs. Ég veit ekki hvað hann á við þegar hann talar um velferðarríki fyrirtækja. Ég held að ákaflega fá fyrirtæki á Íslandi sýni verulegan hagnað. Það er ekki að mínu mati velferðarríki fyrirtækja. Ég held að við megum þakka fyrir á meðan þau fyrirtæki sem enn hanga uppi, miðað við það ástand sem hann lýsir af völdum stjórnleysis ríkisstj., lafi til þess að veita þeim aðilum, sem á vinnumarkaðnum eru, lifibrauð. Allt stangast þetta meira og minna á hjá virðulegum 5. þm. Reykv. Hann talar um að Sjálfstfl. hafi verið sinni stefnu lítið trúr. Það hefur verið stefna Sjálfstfl. - og það má segja stefna þessarar ríkisstj. - að færa einmitt frá því opinbera yfir til einstaklinga. Það hefur hún gert. Ég sé fulla ástæðu til að rifja upp hér það sem hefur verið fært frá ríkinu yfir til einstaklinga með niðurfellingu eða lækkunum á ríkissjóðstekjum. Þá vil ég fara yfir skatta sem hafa verið lækkaðir frá árinu 1983. Þetta er á verðlagi 1985 allt saman: Það var 380 millj. lækkun tekjuskatts á árinu 1985, þ. e. fyrsti áfanginn af þremur, en það eru alls 600 millj. Lækkun erfðafjárskatts er 15 millj. Niðurfelling á skatti þegar skattþegn hættir störfum, þ. e. þeir sem hafa náð eftirlaunaaldri, til viðbótar við það sem áður var var 30 millj. Sérstök lækkun skatts sjómanna árið 1985 - það var til lausnar kjaradeilunni - var 45 millj. Þetta eru um 1070 millj. síðan er endurgreiðsla uppsafnaðs söluskatts til sjávarútvegsins. Það eru 430 millj., verður þó líklega nokkru meira. Lækkun innflutningsgjalda af bifreiðum nam 65 millj. Lækkun tolla og vörugjalds af ýmsum nauðsynjavörum nam 90 millj. Og niðurfelling söluskatts af innfluttum vélum og tækjum til landbúnaðarafnota og niðurfelling tolla og söluskatts af tölvubúnaði nam 104 millj. Afnám 10% álags á ferðamannagjaldeyri nemur 130 millj. Niðurfelling gjalda til lækkunar olíuverðs er 23 millj. Þetta gera samtals 842 millj. til viðbótar við þá upphæð sem ég las upp áðan. Síðan kom hækkun söluskatts um 0.5%. Það eru 250 millj. Lækkun óbeinna skatta er þá samtals um 592 millj. og heildarlækkun skatttekna ríkisins vegna þessara aðgerða er þá 1662 millj. Það væri ákaflega gott ef menn sem eru sérfróðir í því að vera forsrh. og hafa sérhæft sig til þess að verða stjórnmálamenn færu með rétt mál einstöku sinnum. En þá er kannske til of mikils ætlast. Þá gat hv. þm. um að skattbyrði til ríkisins hefði aukist og aldrei verið þyngri. Hér er ég með töflu allt frá 1978. Skattbyrði til ríkisins vegna beinna skatta frá árinu 1978 hefur aldrei verið lægri en nú. Árið 1978 var hún 6%, 1979 6.3%, 1980 5.9%, 1981 5.6%, 1982 6.1%, 1983 5.4% og 1984 5.1%. Og spáin fyrir 1985 er 4%. Ég gæti svo sem lánað hv. þm. þessa biblíu ef hann óskar eftir að kynna sér hvað rétt og satt er. Sjálfstfl. hefur því fyllilega staðið við kosningaloforð sín og það hefur Framsfl. gert líka í þessu stjórnarsamstarfi hvað þetta snertir. Þetta voru þau tvö atriði sem hv. 5. þm. Reykv. kvað veikustu blettina á starfi þessarar ríkisstj. og er nokkuð traustvekjandi fyrir landsmenn alla að kynna sér málflutning hans og svör við honum. Það er alveg rétt að 1983, við gerð og endurskoðun fjárlaga fyrir 1984, taldi ég ástæðu til að ætla að ríkisstj. hefði mistekist og mér bæri skylda til þess að segja af mér ef erlendar skuldir færu yfir 61% af heildarþjóðarframleiðslunni það árið. Ég reikna ekki með að hv. lærður stjórnmálamaður ætlist til þess að það gildi fyrir öll þau mörgu ár sem þessi ríkisstj. á eftir að gera fjárlög.

Gilti það bara fyrir árið 1984?

Það gildir fyrir það ár sem verið er að gera áætlun um hverju sinni. Fjárlög gilda bara fyrir eitt ár. Það er alveg útilokað að vita hver niðurstaða heildarþjóðarframleiðslu verður og hvernig prósentan endar á þessu ári.  Ég ætla þá að svara nokkrum orðum hv. 3. þm. Reykv. Það er margt rétt sem hann sagði um þessi lánsfjárlög. Þau hafa breyst í þeirri löngu biðstöðu sem þau hafa verið í. Þegar ég lagði fram lánsfjáráætlun fyrst, í fyrra, var það gert á réttum tíma og lánsfjárlög afgreidd á réttum tíma. Í ár hefur afgreiðslan dregist. Ég skal viðurkenna að málflutningur minn, þegar afgreiðsla lánsfjárlaga dróst í höndum forvera míns, var byggður - ég sé það núna - á ákaflega ósanngjörnum hugmyndum sem ég hafði um þessi mál. Ég virði það við forvera minn að við umr. í Ed. kom í ljós að hann skilur vel þann vanda sem fjmrh. stendur frammi fyrir. Ég tek undir það að afgreiðsla lánsfjárlaga hefur dregist og tölur hafa breyst. Hvort þær hafa breyst þrisvar sinnum, það veit ég nú ekki, eins og kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv., en þær hafa breyst og þær hafa einfaldlega breyst vegna þess að leiðréttingar á lánsfjáráætluninni voru nauðsynlegar. Þær eru fyrst og fremst gerðar til þess að lánsfjárlögin og lánsfjáráætlun séu sem réttust og hvort sem það er sætt eða súrt fyrir fjmrh. ber honum skylda til að taka því þó að hann sé óánægður með niðurstöðuna. Aðalatriðið er að Alþingi fái að vita það sem rétt er en sé ekki blekkt. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma við þessa umr. í að svara hv. 3. þm. Reykv., en þó er ástæða til að fara í flýti yfir þó nokkra punkta sem ég hef tekið niður. Það er einnig rétt hjá hv. 3. þm. Reykv. að að sjálfsögðu er ég óánægður með þessa töf. Þar af leiðandi er lægra á mér risið nú en var síðast. Það fer ekkert á milli mála. Það væri óeðlilegt ef svo væri ekki. Af hverju ætti ég að fara að reyna að verja það eitthvað? Það mundi enginn trúa mér ef ég færi að segja eitthvað annað. Ég segi ekki einu sinni að hv. 3. þm. Reykv. hafi gert tilraun til að slá undir belti. Þetta er satt. Það er ýmislegt sem hv. þm. kallar hringlandahátt og talar þá um breytingar á tölum. Ég var að gefa þá skýringu að það er vegna þess að ég álít skipta mestu máli fyrir Alþingi og fyrir þjóðina alla að frv. sé sem réttast og aukaatriði sé hvort fjmrh. verður að éta eitthvað ofan í sig eða ekki í þeirri frumvarpsgjörð sem á sér stað. En það er langt frá því, eins og ég sagði þegar ég svaraði hv. 5. þm. Reykv., að hér sé einhver uppgjöf í efnahagsmálunum. Þetta eru innantómar fullyrðingar sem enginn trúir, ekki nokkur maður. Ég held að það sé áþreifanlegt þvers og kruss um þjóðfélagið að þessi ríkisstj. hefur einmitt náð árangri í efnahagsmálum. Verðbólgan - þrátt fyrir bakslög - fer niður vegna aðgerða ríkisstj. jafnóðum og henni er sparkað upp. Þetta er góð ríkisstj. Hún veit vel hvað hún er að gera og er á réttri braut í efnahagsmálum, hvað sem sérlærðir stjórnmálamenn segja - ég tala nú ekki um sérlærðir forsrh. Ég vil ekki sem Ed.-maður meina að rangt sé að leggja frv. fram í Ed., þó að venjulega hafi það verið lagt fram í Nd. Ég held að Ed. hafi unnið ákaflega vel að þessu máli, enda kom það fram við alla afgreiðslu málsins og í umr. að þar munaði miklu um þá þekkingu sem Ed. býr yfir á fjmrn. Ed. er fyllilega starfi sínu vaxin ekki síður en Nd. Það voru nokkrar spurningar. Það komu fram hjá báðum hv. þm., bæði hv. 3. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Reykv., nokkrar áhyggjur út af framlagi til húsnæðismála og af því að ég er með upplýsingar um það hvað framlagið hefur verið til húsnæðismála á árunum 1982–1983 og 1984–1985 ætla ég að leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa þær upp. Framlag til húsnæðismála árið 1982 var: til Byggingarsjóðs ríkisins 57 millj., til Byggingarsjóðs verkamanna 111 millj. Sem sagt: 1982 samtals 168 millj. Árið 1983 var framlag til Byggingarsjóðs ríkisins 142 millj. og til Byggingarsjóðs verkamanna 158 millj. Sem sagt: framlag til beggja 1983 300 millj. sléttar. Framlag til Byggingarsjóðs ríkisins 1984 var 200 millj. og framlag til Byggingarsjóðs verkamanna 200 millj. Sem sagt: heildarframlög 1984 400 millj. Árið 1985 er framlag til Byggingarsjóðs ríkisins 622 millj. og framlag til Byggingarsjóðs verkamanna 282 millj. eða 904 millj. Það hefur sem sagt hækkað frá 1982–1985 úr 168 millj. í 904, en frá 1984 til 1985 úr 400 upp í 904. Hér verður ekki svo lítil framlagsaukning til þessara sjóða og í þennan málaflokk þó að enn vanti þá aðila, sem standa í byggingum, peninga. En þetta er framlagið, þannig að ekki er hægt að segja að hér hafi verið dregið úr eins og víða annars staðar. Hv. 3. þm. Reykv. talaði um sjóefnavinnsluna og gat um hringlandahátt í sambandi við það fyrirtæki. Það getur vel verið að það sé eitthvað til í því. Ég vil ekki taka undir það, en ég vil ekki heldur neita því. En það fé sem ætlað er á lánsfjárlögum nú er 50 millj. og af þeim eru 37 millj. til þess að standa í skilum með erlendar skuldir sem hvíla á fyrirtækinu. Hjá því verður ekki komist. Fyrirtækinu verður ekki heldur lokað strax. Það þarf aðdraganda og þar að auki þarf að ganga frá fyrirtækinu, vélum og öðrum búnaði og sjá um umsjón og fleira. Þar kemur mismunurinn sem er um 13–14 millj. Það skýrir 50 millj., virðulegi 3. þm. Reykv., og vona ég að það nægi sem svar. Virðulegur þm., 3. þm. Reykv., taldi upp nokkra sjóði og óskaði eftir að fá skýringar nú þegar á niðurskurði á þessum sjóðum. Skal ég reyna að gera því nokkur skil. Hann spurði þarna um skerðingu á Kvikmyndasjóði. Kvikmyndasjóður hefði skv. lögum, áætlað þó því hér er um söluskattstekjur og fleira að ræða, fengið um 32 millj. kr. ef framlög skv. lögum hefðu gengið til sjóðsins. En á fjárlögum eru áætlaðar 8 millj. Kvikmyndasjóður fékk á síðasta ári 6 millj. E. t. v. telur einhver eðlilegt stökk frá 6 millj. upp í 36–40 millj., en til eru aðrir sjóðir, sem ég veit að hv. 3. þm. Reykv. ber miklu meira fyrir brjósti því að við höfum starfað nokkuð saman að þeim sjóðum sem sjá þeim sem minni máttar eru í þjóðfélaginu farborða, og ég held að hann mundi heldur kjósa að aðrir sjóðir en Kvikmyndasjóður mundu fimmfaldast eða meira á einu ári. En á fjárlögum voru ætlaðar 8 millj. Það er ekki niðurskurður. Það er þó aukning frá árinu áður um 2 millj. En það er rétt, sem kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv., að aukafjárveiting er samþykkt upp á um 10 millj. kr., þannig að heildarframlag til Kvikmyndasjóðs er 18 millj. og töldu aðstandendur Kvikmyndasjóðs það nægja vel að svo stöddu miðað við verkefni. Það var talað um niðurskurð á Framkvæmdasjóði fatlaðra. Framlög hefðu skv. lögum orðið 180 millj., en fjárlög gera ráð fyrir 40 millj. kr. Það er 63% niðurskurður. Við gerðum samkomulag okkar á milli, held ég að megi segja, varðandi sjóðinn eða a. m. k. var ákveðin 10 millj. aukafjárveiting til að hækka það framlag. Ég veit ekki hvort ég á að fara yfir alla þá sjóði sem hv. 3. þm. Reykv. vildi fá upplýsingar um. Ég er með langan lista yfir sjóði og ég hef afhent honum hann. Ég vona að það nægi sem svar nema aðrir þm. óski eftir að ég lesi þetta upp. Þá var spurt um þróunarfélagið. Þróunarfélagið er í bígerð. Það er verið að ganga frá frv. um stofnun þróunarfélagsins. Í þessum lánsfjárlögum er gert ráð fyrir erlendum lántökum að upphæð 500 millj. kr. til að færa yfir í þróunarfélagið. Hv. 3. þm. Reykv. bað um sundurliðun á þessum 500 millj., hvernig það fé yrði notað. Þessar 500 millj. verða í umsjón Framkvæmdasjóðs þangað til þróunarfélagið hefur verið stofnað og meðan það fyrirkomulag er við lýði er það ríkisstj. sem tekur ákvarðanir um fjárveitingar úr þessum sjóði. Ríkisstj. hefur þegar ákveðið eftirfarandi fjárveitingar og sundurliða ég það eftir beiðni hv. 3. þm. Reykv.: til rannsókna og tilrauna fari 50 millj., til Framleiðnisjóðs eða Búnaðarsjóðs 60 millj., til sjávarútvegssjóðs 50 millj., til Iðnlánasjóðs 50 millj., til Framkvæmdasjóðs vegna lána þar til þróunarfélagið hefur verið stofnað eða hefur starfsemi sína 50 millj. og svo bíða þróunarfélagsins 240 millj. Að vísu er líklega búið að ráðstafa síðan þessi listi var gerður 50 millj. til viðbótar. Að endingu spurði hv. 3. þm. Reykv. hvort fjmrh. hafi kynnt sér vegagerð til Akureyrar, þ. e. tilboð Hagvirkis. Ég hef ekki kynnt mér þetta tilboð, en framkvæmdastjóri fyrirtækisins kom á minn fund og sagðist hafa hug á að bjóða samgrh. að framkvæma þá vegagerð sem hér um ræðir, fullklára veginn norður til Akureyrar, og kvaðst geta undirboðið áætlun Vegagerðarinnar, eins og hún liggur fyrir og er um 1200 millj. ef ég fer rétt með, um þó nokkra upphæð. Ég man ekki alveg hvaða upphæð.

Það er 75%.

75%, já. Í fréttum í kvöld var sagt frá tilboði frá öðrum verktaka um að fara 65% undir. En fjáröflunin og það lánsfé sem átti til að taka er ekki örugglega fyrir hendi. Ég get ekki með nokkru móti skilið að nú í lok apríl treysti nokkur maður sér til þess að fara á verðbréfamarkaðinn innanlands og tryggja fjármögnun í þessa framkvæmd fyrir fram á innanlandsmarkaði í samkeppni við skuldabréfasölu ríkissjóðs, í samkeppni við einkafyrirtæki og fjárfestingarfélög og í samkeppni við bankana sjálfa. Það getur vel verið að þetta sé hægt, en ég hef ekki trú á því. Það getur líka vel verið að hægt sé með því að bjóða betri kjör en ríkissjóður gerir í dag, en ríkissjóði er bara ætlað að taka við þessum kvöðum þannig að ef við gefum einkaaðila frjálst að bjóða út bréf á þeim kjörum sem hann er öruggur um að selja á og ríkissjóður tekur svo á sig greiðsluna, en í samkeppni við sömu kjör, hef ég meiri trú á því að bréfin sem ríkissjóður gefur út seljist. Ég hef ekki trú á því að það sé innlendur markaður fyrir þetta. Hitt er svo annað mál að ég tel líka mjög varasamt, eins og komið hefur fram hjá hæstv. samgrh., að ganga án útboðs í slík verkefni. Ég tel líka vafasamt að Alþingi, að þm. hinna ýmsu kjördæma mundu samþykkja að vegurinn norður væri forgangsverkefni í vegagerð fram yfir þá vegáætlun sem Alþingi hefur samþykkt. Virðulegi forseti. Ég hef nú talað lengur en ég hef ætlað mér, en ég vona að ég hafi með þessum orðum mínum, ásamt þeim gögnum sem ég hef afhent hv. 3. þm. Reykv., svarað þeim spurningum sem beint var til mín.



Ég minni hv. þdm. á að ég lýsti því yfir í upphafi fundar í dag að ég hefði ekki ætlað mér að halda fund í kvöld nema frá kl. hálfníu til hálfellefu. Sú ákvörðun mín hefur ekkert breyst þó að að vísu séum við nú komin 10 mínútur fram yfir þann tíma. Enn er einn hæstv. ráðh. á mælendaskrá. Hæstv. félmrh. hefur beðið um einnar mínútu ræðutíma og tekur nú til máls.



Herra forseti. Það var út af fsp. sem kom til mín frá hv. 3. þm. Reykv. í sambandi við sveitarfélögin þar sem hann taldi að ekki hefði verið gert ráð fyrir hækkun til þeirra í lánsfjárlögum vegna áforma um að fella niður landsútsvar af gasolíu og svartolíu sem gert er ráð fyrir að verði um 59 millj. kr. Ég vil benda hv. þm. á að í frv. til l. um lækkun sérstaks kostnaðarhluta útgerðar er gert ráð fyrir í 10. gr. að fella niður að hluta þennan tekjustofn sveitarfélaga. Þar er skýrt tekið fram að ákvæði þessarar greinar öðlist þegar gildi, en komi til framkvæmda við álagningu landsútsvara árið 1986 vegna sölu á árinu 1985. Í sambandi við þetta vil ég geta þess að nú er hafin endurskoðun á tekjustofnalögum sveitarfélaga þar sem áformað er að taka landsútsvarið til sérstakrar meðhöndlunar. Þetta hefur því ekki áhrif á fjárhagsstöðu sveitarfélaganna árið 1985.