Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ef enginn hefur við það að athuga verður litið svo á að þingdeildin leyfi Braga Sigurjónssyni að leggja niður starf sitt sem forseti deildarinnar með því að kjósa annan í það starf.



Herra forseti. Ég mótmæli ekki út af fyrir sig þeirri málsmeðferð sem hér er lögð til. Þó ætla ég að fordæmi þau, sem hæstv. forsrh. gat um er málið var til umr. fyrir skemmstu og hæstv. deildarforseti gerði þá grein fyrir, séu ekki alveg hliðstæð við þessar aðstæður okkar núna og óska. því eftir atkvgr. um þessa tillögu forseta um málsmeðferð, m.a. til þess að geta gert grein fyrir atkv. mínu.



Herra forseti. Ég skil það svo, að greidd verði hér atkv. um það, hvort kjósa skuli forseta deildarinnar. Ég tel eðlilegt að atkv. verði greidd um það með eðlilegum hætti og við nafnakall. Ég tel ekki að það sé í sjálfu sér neitt við það að athuga, að málið sé afgreitt með þeim hætti og að deildin taki afstöðu til þess, hvort hún veiti forseta sínum lausn með þessum hætti. Ég er einn hinna mörgu sem telja að forseta vorum hafi orðið á mikil mistök þegar hann blandaði saman forsetastörfum sínum annars vegar og hins vegar pólitískum atburði hér í þinginu. Ég tel að ef hann hefði óskað eftir því að leggja niður störf af einhverjum persónulegum ástæðum, þá hefði enginn þdm. haft neitt við það að athuga, en að fara að nota forsetastarf sitt í pólitískum tilgangi er frá mínu sjónarmiði séð misnotkun á trúnaðarstarfi og hlutur sem forseti deildar eða Sþ. má aldrei láta henda sig. Ég tel að það sé vissulega erfitt að ætla að neyða nokkurn mann til að vera í forsetastól. Ég treysti mér því ekki til þess að greiða atkv. gegn því að ný kosning fari fram. En með hliðsjón af framansögðu tel ég eðlilegt fyrir mitt leyti að taka ekki þátt í atkvgr.



Herra forseti. Það er aðeins út af orðum síðasta ræðumanns að ég vil árétta það, að það getur enginn misskilið það, þegar flokkar taka upp samvinnu um stjórn og síðan kosningu á aðalforsetum, eins og ótvírætt var hér í haust, forseti Sþ. er valinn úr hópi eins flokksins, forseti Nd. úr hópi annars flokksins og forseti Ed. úr hópi þriðja flokksins, - það getur engum leynst að þetta er gert að höfðu því samráði að þessir flokkar mynda ríkisstj. Þess vegna endurtek ég, að vegna misþóknunar minnar á því, að þessir þrír ríkisstjórnarflokkar gátu ekki komið sér saman um betri niðurstöðu en þau lög voru sem hér voru samþ. fyrir fáum dögum, þá sé ég ekki að það sé nokkuð við það að athuga, þegar mín skoðun er þessi, að ég segi við þd.: Ég vil ekki sitja í forsetastól, sem samstarfstákn þessara þriggja flokka. Fyrst ég er kominn hér upp í stólinn þykir mér rétt að taka fram, að þessi orð mín voru mistúlkuð t.d. í blaðinu Tímanum og sagt að ég vildi ekki vera einingartákn. Ég veit ósköp vel að ég var ekki einingartákn flokkanna, enda getur maður úr einum flokki ekki verið einingartákn fyrir þrjá flokka. En ég var ótvírætt kosinn í þetta starf sem samstarfstákn þessara þriggja flokka, og ég endurtek það, það vil ég ekki vera eftir þessar samþykktir sem ríkisstjórnarflokkarnir stóðu að.



Það hefur komið fram ósk um að á undan forsetakjöri fari sérstök atkvgr. fram um það, hvort n. leyfi Braga Sigurjónssyni að leggja niður starf sitt sem forseti deildarinnar.



Herra forseti. Mér er ljúfi að verða við beiðni hv. þm. Braga Sigurjónssonar og fallast á lausnarbeiðni hans. Ég vil hins vegar vegna fordæma og sögunnar taka það fram, að það er langt því frá að ég fallist á þau rök sem ósk hans er byggð á.



Herra forseti. Með skírskotun til grg. hæstv. forseta Braga Sigurjónssonar segi ég já.



Herra forseti. Grg. mín fyrir atkv. verður e.t.v. örlítið lengri vegna þeirra umr. sem fóru fram um þingsköp. Þegar ég frétti það á skotspónum á mánudaginn fyrir viku, að hv. þm. Bragi Sigurjónsson ætlaði að segja af sér forsetaembætti hér í deildinni til þess að andmæla ríkisstjórnarstefnu í efnahagsmálum, þá vildi ég tæpast trúa því, að hann vildi tilgreina slík rök. Það var ætlan mín, að einhver hlyti að geta talið um fyrir honum. vegna þess að það var ljóst mál af hálfu hv. þm. deildarinnar að hann var hér kjörinn til starfa í þágu löggjafarvaldsins og engum kom til hugar að hér væri verið að kjósa annað en forseta deildarinnar og alls ekki neitt samstarfstákn Alþfl., Alþb. og Framsóknar. Og þótt með einhverjum hætti, svo sem verða má um hina bestu menn, hefði hlaupið í kökk hjá honum skilningur hans á tvíeinu hlutverki löggjafarvalds og framkvæmdavalds, e.t.v. með einhverjum óljósum þanka um 48. gr. stjórnarskrár þar sem kveðið er á um sjálfstæði þm. sem slíks, þá hlyti að vera hægt að koma því til leiðar að hann endurskoðaði afstöðu sína í þessu máli og hægt yrði að komast hjá því að minnka hann á nokkurn hátt í sambandi við afgreiðslu þessa máls og taka tillit til þess, að hann hefði tekið forsetakjör hér í deildinni af misskilningi. Þó fór það nú svo, að hann reis hér úr forsetastól og flutti persónulega yfirlýsingu varðandi afstöðu sína í stjórnmálum, - yfirlýsingu sem hefði átt að flytjast úr þeim ræðustóli er ég nú stend í, en eigi úr forsetastóli, þaðan sem stýra á störfum deildarinnar og kveða upp forsetaúrskurði. Raunar er mér sæmst að játa það, að þar sem ég sá hann nú standa séð úr sæti mínu og bera hér við blakkan skjáinn með útsýnisklakkana sem hrönnuðust upp að baki hans og aðfarandi skammdegi, sem breiddi skikkju sína yfir gjörvilegar herðar og háls og hið hærumprýdda höfuð, þá fannst mér að hann hefði raunar átt að vera samstarfstákn þeirra stjórnarflokka sem hét því í kosningabaráttunni í sumar að reyna að leysa efnahagsvandræði þjóðarinnar á þann hátt, að ekki bitnaði æ á launafólki. Og svo kom rómurinn, og skýr og mildur og raunar til þess fallinn að mæla fram í hendingum þar sem hljómur orðanna er fremur til þess ætlaður að dýpka tilfinninguna, sem á bak við þau býr, heldur en til þess að orðin sjálf hafi skynsamlega merkingu. „Og þó er engin eftirsjá með þér,“ kvað skáldið. „Allt orðið hjóm sem var og það sem er. Af fótum rykið þurrkar þú og fer.“ Það er eins og Prédikarinn segir, svo maður vitni í hann enn einu sinni, að hvað eina hefur sinn tíma og hér er ekki tími til þess að þakka hv. þm. svo sem vert væri dýrlegan kveðskap hans. Hér gefst ekki heldur tími til þess að skilgreina þá pólitísku hugsun sem liggur á bak við hjá okkur báðum, því það að lofa, eins og við gerðum í sumar, hefur sinn tíma, og það að efna hefur sinn tíma og það að svíkja hefur sinn tíma og það að hefna hefur sinn tíma. En þar sem ég hef komist að þeirri niðurstöðu, að forsetakjör hv. þm. Braga Sigurjónssonar í haust og það að hann skyldi taka því byggðist á misskilningi tvenns konar, bæði á stjórnskipunarlögum lýðveldisins og á hlutverki forseta, þá segi ég já. Gengið var til forsetakosningar. Kosningu hlaut Þorvaldur Garðar Kristjánsson, 5. þm. Vestf., með 16 atkv., einn seðill var auður.



háttvirtir þdm. Ég vil þakka traust það sem þið hafið nú sýnt mér með því að kjósa mig forseta Ed. Alþingis. Forseti er embættismaður þd. og gegnir hlutverki sínu í umboði hennar. Forseta ber því að rækja störf sín í þágu deildarinnar í heild, en ekki einstakra stjórnmálaflokka, ríkisstj. eða stjórnarandstöðu. Ég mun leitast við á sama veg og áður að verða þess trausts verður sem hv. Ed. Alþingis hefur nú enn á ný vottað mér. Það er spurt um hvort það eigi að kjósa varaforseta. Ég vil taka það fram. að það er ekki á dagskrá þessa fundar, en verður að sjálfsögðu tekið á dagskrá næsta fundar, því að það var ekki vitað fyrir fram hvernig færi kjör í sæti forseta deildarinnar.



Herra forseti. Á undanförnum árum munu menntmrn. hafa borist öðru hverju samþykktir frá ýmsum félagasamtökum, einkum frá Búnaðarfélagi Íslands, Stéttarsambandi bænda og Æðarræktarfélagi Íslands, um að lög um fuglaveiðar og fuglafriðun frá 1966 yrðu tekin til endurskoðunar, einkum með það í huga að auðveldara yrði að fækka svokölluðum vargfuglum, þ.e. svartbaki og hrafni. Í lok marsmánaðar 1976 boðaði rn. til fundar með fulltrúum nokkurra félagasamtaka samkv. beiðni þeirra, auk þess fuglafriðunarnefnd og formann eiturefnanefndar. Var boðað til þessa fundar til að ræða málin og skiptast á skoðunum, enda vitað að þær væru nokkuð misjafnar. Í framhaldi af þessum fundum mun rn. hafa tekið ákvörðun um að fram færi endurskoðun á lögunum. Í ársbyrjun 1977 skipaði síðan menntmrn. þrjá menn í n. til að endurskoða lögin: Ásgeir Bjarnason þáv. alþingisforseta, formann Búnaðarfélag Íslands, dr. Arnþór Garðarsson, formann fuglafriðunarnefndar, og Runólf Þórarinsson stjórnarráðsfulltrúa, sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar. Í skipunarbréfi var tekið fram að n. ætti í störfum sínu að hafa samráð við stjórn Æðarræktarfélags Íslands, Dýraverndunarsambands Íslands, Fuglaverndarfélagsins, Hins ísl. náttúrufræðifélags og aðra þá aðila sem hún héldi rétt að ráðgast við. Markmiðið með endurskoðuninni væri fyrst og fremst að leita leiða til þess að tryggja eðlilega vernd fuglalífs í landinu og þá þannig að skynsamlegt hlutfall héldist milli hinna ýmsu tegunda, en eins og kunnugt væri þá hefði sumum mávategundum fjölgað mjög að undanförnu til tjóns fyrir sumar aðrar fuglategundir. Þessi n. tók síðan til starfa, og þar eð n. taldi sig þurfa að gera mjög verulegar breytingar á lögunum tók hún það ráð að endursemja hin eldri lög frekar en að fara að leggja fram frumvarpsbákn um breytingar á gömlu lögunum. Nefndarmenn urðu sammála um tiltekin ákvæði frv., og það er það frv. sem hér liggur fyrir. Frv. þetta skiptist í sex kafla og eru fyrstu tveir kaflarnir hvað mikilvægastir, annars vegar um rétt veiðimanna, en um það fjallar l. kaflinn, og svo aftur Il. kafli, sem fjallar um rétt fuglanna, þ.e. friðunarákvæði. Í 5. gr. er m. a, tekið fram sem stefnuyfirlýsing í 2. tölul., að öllum íslenskum ríkisborgurum séu heimilar fuglaveiðar í afréttum og almenningum utan landareigna lögbýla, enda geti enginn sannað eignarrétt sinn til þeirra. Þetta tel ég afar mikilvægt stefnumarkandi ákvæði. Eins er í 3. tölul. tekið skýrt fram, að öllum íslenskum ríkisborgurum séu fuglaveiðar heimilar í íslenskri landhelgi utan netlaga lögbýla. Þetta er einnig mikilsvert stefnumarkandi ákvæði. Í Il. kafla frv., sem fjallar um friðunarákvæði, er gengið út frá því sem meginreglu, að allar villtar fuglategundir í landinn séu friðaðar allt árið, en síðan eru gerðar undantekningar frá þessari meginreglu eins og fram kemur í öðrum tölul. greinarinnar. Ég efast ekki um að um þessi ákvæði reynist erfitt að ná fyllsta samkomulagi allra aðila, því að ég hef orðið var við að um þessi mál eru mjög skiptar skoðanir. Og ég efast ekki um að svo verði einnig hér á Alþingi. Alþm. hafa alltaf sýnt fuglum himinsins meiri áhuga en flestum öðrum dýrum og varið til þess drjúgum tíma á þingfundum, og ég efa ekki að svo verður enn. Ég hef ekki séð ástæðu til þess að gera breytingar á tillögum nefndarinnar. Það táknar að sjálfsögðu ekki að ég þurfi alfarið að vera samþykkur hverju einstöku atriði í frv., en ég hef talið rétt, eins og var reyndar afstaða fyrirrennara míns, þáv. menntmrh. Vilhjálms Hjálmarssonar, að leggja frv. fram óbreytt eins og n. sendi það frá sér. Frv. var sem sagt flutt á síðasta þingi, en varð þá eigi útrætt og er nú endurflutt. Ég vil leyfa mér að leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv, menntmn.



Herra forseti. Hér er frv. þetta lagt fram öðru sinni á þingi, kom undir vorið í fyrra og þá eins og til kynningar. Það virðist mér vera góður háttur þegar um er að ræða lagafrv. af þessu tagi, einmitt að gefa ærið tóm til þess að þingmenn geti kynnt sér frv. eins og hér um ræðir og einnig leitað álits sérfróðra manna og þeirra sem eiga hag sinn að verulegu leyti undir þeim atriðum sem lögin fjalla um. Ég er þeirrar skoðunar, að æskilegt sé að frv. þetta til laga um fuglaveiðar og fuglafriðun verði ekki afgreitt í þeirri mynd sem það nú er, heldur verði enn skipuð n. og með öðrum hætti en hér var gert til þess að fjalla um þessi lög. Ég á ekki sæti í þeirri n. sem fjalla mun um þetta frv., en óska þess við n. að hún taki til ítarlegrar athugunar í fyrsta lagi það, með hvaða hætti staðið er að samningu frv., í öðru lagi þau atriði í frv. sem til þess eru fallin raunverulega að staðfesta í lögum óþolandi ágreiningsatriði sem valdið hafa illdeilum á landi hér árum saman, og í þriðja lagi að hugleiða nú vel hvort ekki sé fremur ástæða til þess að skipa nefnd til þess að semja lagafrv. um skotveiði á Íslandi, þar sem reynt verði að samræma lagaákvæði sem við höfum fyrir og getur að finna í ýmsum lagabálkum, svo sem lögum um skotvopn og sprengiefni, náttúruverndarlögunum, fuglafriðunarlógunum og svo í ýmsum greinum þeirra laga sem lúta að einkaeign á landi. Í framsöguræðu sinni sagði hæstv. ráðh. frá því, að aðalhvatinn að samningu þessa lagafrv. hefði verið krafa æðarvarpseigenda um það, að eitthvað sérstakt yrði gert til þess að fækka flugvargi eins og svartbak og hrafni, og jafnvel er kjóinn stundum nefndur með. Sem sagt, hvatinn að þessari frv.-smíð er einkaþörf æðarræktarmanna fyrir að vernda eina fuglategund, þar sem æðarfuglinn er, svo honum megi fjölga og arður af honum vaxa, en fækka öðrum fuglategundum sem æðarfuglinum eru hættulegar. Í þessu frv. virðist mér að alls ekki sé á nokkurn handa máta séð fyrir þörf þeirra manna sem stunda skotveiðar á landi hér sér til yndisauka, skemmtunar og hollustu úti við. Það er að vísu mála sannast, að þegar skipuð var n. til þess að semja þetta frv. voru engin sérstök landssamtök skotveiðimanna starfandi. Síðan gerðist það s.l. vetur, að stofnað var Skotveiðifélag Íslands, félag manna sem áhuga hafa öðru fremur eða a.m.k. jafnframt öðru á þeirri útivistarskemmtun að skjóta þá fugla sem ekki eru friðaðir. Þetta félag setti sér siðgóð lög og siðareglur sem samsvara því sem best gerist meðal siðaðra veiðimanna á Norðurlöndum og þegar eru komnir í þetta félag, að því er ég best veit, u.þ.b. 200 menn hér og þar á landinu. Ég fékk bréf frá einum hinna áhugasömu skotveiðimanna nú á dögunum úr öðru kjördæmi, og réttlætti sá bréfið til mín með þeirri skoðun sinni, að e.t.v. mundi ég vera einn af sárafáum mönnum á Alþingi sem sjálfur hefði áhuga á því að stunda fuglaveiðar. Þetta bréf vil ég lesa hér, með leyfi forseta, þar sem ég hygg að í flestum greinum komi þar fram aths. íslenskra skotveiðimanna við frv. það sem hér liggur fyrir. Bréfið er svofellt, skrifað í Varmahlíð í Skagafirði 18. f. m. „Hér með sendi ég nokkrar aths. við frv. til l. um fuglaveiðar og fuglafriðun. Vona ég að viðkomandi lesi bréf þetta og hugleiði efni þess. Það, sem maður rekur strax augun í við lestur frv. og stingur illilega, er það, að þremenningunum, er endurskoðuðu lögin, er ekki skylt að leita umsagnar veiðimanna, eins það, að í fuglafriðunarnefnd skuli ekki vera gert ráð fyrir neinum fulltrúa veiðimanna, en t.d. fulltrúa úr öfgafélagi því er nefnist Fuglaverndarfélag Íslands, og er það aðallega gert vegna nafns félagsins. Vinnubrögð af þessu tagi eru forkastanleg og sæma ekki hinu háa Alþingi árið 1978. Frv. ber það líka með sér, að þeir, sem mestra hagsmuna eiga að gæta, hafa ekki komið þar nærri. Sú grein frv., sem ég ætla fyrst og fremst að gera að umræðuefni, er sú 8., en sú grein þarf alvarlegrar endurskoðunar við.“ Síðan kemur gagnrýni á 8. gr., a-lið: „Hvers vegna í ósköpunum eru þar ekki hafðir fuglar eins og hettumáfur og fýll,“ þ.e.a.s. í hópi þeirra sem griðlausir skulu vera? „Hettumáfurinn er alræmdur eggja- og ungaræningi. Hefur honum fjölgað gífurlega hin síðari ár. Hann flæmir kríur frá sínum varplöndum, og ekki mega þær missa neitt af sínu því að þeim hefur fækkað upp á síðkastið og enginn dregur í efa varnarstarf kríunnar við varpið. Fýlnum hefur einnig fjölgað mjög og er hann sífellt að færa sig upp á skaftið. Hann er nú farinn að leggja undir sig heilu fuglabjörgin svo og kletta inn til landsins. Væru þessar tvær fuglategundir færðar í a-lið 8. gr. mundu þeir e.t.v. verða eitthvað meira veiddir, þótt það hefði trúlega ekki áhrif á stofnstærðina.“ Um d-lið segir síðan bréfritari: „Eftir frv. að dæma á nú að gera grágæsina friðhelga að mestu, þrátt fyrir það þótt henni hafi fjölgað mjög seinni árin. Að veiða grágæs er talsvert búsílag og hagsmunir margra í veði nái frv. fram að ganga. Bretar hafa mikið reynt að fá Íslendinga til að friða grágæsina sem mest og nú hefur þeim nánast tekist áróðurinn. Hvers vegna eigum við að alagrágæsina fyrir Bretana á okkar litla gróðri. Það er ekki nóg að reka Breta frá ströndum landsins,“ segir bréfritari. „Hæfilegt er að hefja veiðar 1. sept. eins og reyndar er gert ráð fyrir í frv. Að hafa veiðitímann aðeins til 22. des. er stórfurðulegt. Héðan úr Skagafirði fer grágæsin venjulega um mánaðamótin sept.–okt. og yrði því aðeins hægt að veiða í mánaðartíma og það á þeim tíma sem oftast er mjög erfitt að ná henni. Sunnlendingar geta veitt mánuði lengur og það við betri veiðiskilyrði. Óhætt er að leyfa veiðar á grágæs til 10. maí m.a., vegna þess að fuglar, sem eru að byrja að para sig, halda sig yfirleitt á öðrum stöðum en veitt er á og auk þess auðþekktir. Það er löngu orðin hefð um allt land að veiða grágæsir á vorin og erfitt mun að rjúfa þá hefð. Heimskulegt er því að setja lög sem ekki yrði farið eftir, því vanvitur lög eru verri en engin lög. Röksemdafærsla Arnþórs Garðarssonar að mjög fáir hreppar hafi nýtt sér heimild til undanþágu um friðunarákvæði laganna að því er varðar grágæs og því sé ekki ástæða til að lengja veiðitímann, en mjög grunnt hugsuð. Orsökin fyrir því, að ákvæði þessi hafa ekki verið notuð, er einfaldlega sú, að þess hefur ekki verið þörf þar sem vorveiðin er það sterk að veiðar hafa verið stundaðar þrátt fyrir vanvitur lög. Ekki hefur þó verið reynt af valdhöfunum að sporna við veiðum þessum, enda óframkvæmanlegt.“ Enn heldur bréfritari áfram og segir: „Mikið hefur verið rætt og ritað um skynsamlega nýtingu rjúpnastofnsins. Undarlegt er að ekki skuli vera rætt um skynsamlega nýtingu fleiri fuglastofna, t.d. gæsa og anda og jafnvel spóa, tjalds og lóu. Vitað er að þessir fuglar eru allir mikið veiddir erlendis. Það er e.t.v. feimnismál að ræða um þá síðast töldu. „Erfitt á ég með," segir bréfritari, „að skilja það tangarhald sem svokallaðir æðarræktarbændur, sem reyndar er ekki réttnefni, eru búnir að ná á íslenskum stjórnvöldum. Þeir virðast ná öllu fram sem varðar þeirra hagsmuni. Nú er meiningin að greiða þeim væntanlegt tjón sem haförninn mun e.t.v. valda þeim. Bændur, sem ekki eiga varphólma, mega ekki fá sér æðarfugl í soðið þrátt fyrir það að fuglinn sé e.t.v. alinn upp fyrir þeirra landi og í þeirra fjöru. Þeir mega aðeins ala fuglinn upp fyrir hina fáu útvöldu. Þessu skýt ég hér að til umhugsunar og til að sýna að ekki er aðeins ein hlið á hverju máli.“ Síðan segir hann: „Bréf þetta ætla ég að senda þm. kjördæmisins í þeirri von að þeir taki sjónarmið þau, sem þar koma fram. til athugunar.“ Bréfritari er ágætur veiðimaður og kennari í Skagafirði, og að ýmsu leyti hygg ég að rök þau, sem hann ber Fram, þó ekki verði ég var við kröfu um að menn fái að skjóta mófuglinn, geti talist túlka sjónarmið skotveiðimanna. Ég vil vekja sérstaka athygli á 2. tölul. 5. gr. lagafrv., þar sem segir: „Öllum íslenskum ríkisborgurum eru fuglaveiðar heimilar í afréttum og almenningum utan landareigna lögbýla, enda geti enginn sannað eignarrétt sinn til þeirra.“ Nú er það svo, að einmitt þetta ákvæði, sem fært var í lög 1954 hefur valdið vaxandi deilum hvert einasta haust milli manna, sem telja sig eiga landið þar sem rjúpnaskytturnar ganga til veiða, og veiðimannanna. Í tilskipun um veiði á Íslandi frá 1894 var breytt Jónsbókarákvæðum, sem vörðuðu rétt til fuglaveiða á landi, á þá lund sem segir í 3. gr. tilskipunarinnar: „Á afréttum. sem fleiri eiga saman, ber veiði þeim mönnum sem afrétt heyrir til. Á almenningum er veiði öllum mönnum jafnheimil.“ Ef við berum síðan tilskipunina frá 1849 saman við ákvæði Jónsbókar í Landsleiguþætti, þá komumst við að þeirri niðurstöðu að hin konunglega danska tilskipun, sem m.a. miðar að því að stuðla að æðarrækt á Íslandi, er í ákaflega mörgum greinum sniðin eftir danskri veiðilöggjöf sem miðaði að því að tryggja einkarétt stórra landeigenda og aðalsmanna yfir veiði á lendum sínum og jafnvel að gera þeim kleifi að leigja slíkan veiðirétt til einkaafnota af smærri landeigendum. Þegar lögin um fuglaveiðar og fuglavernd frá 1954 eru sett, er greinilegt að löggjafinn hefur viljað slaka á þessu atriði, og er raunar góðra gjalda vert að þarna er sýnd viðleitni í þá átt til að koma til móts við þörf hins mikla fjölda landleysingja til þess að fá tryggðan almannaeignarréttinn til gæða landsins og vega þannig upp á móti þeirri breytingu á eignarhaldi á landi sem varð við þjóðfélagsbyltinguna á Íslandi. Þegar lög þau, er frá greinir í Jónsbók, voru sett og raunar síðar, þegar til kemur tilskipunin um veiðar á Íslandi frá 1849, þá er íslenska samfélagið enn þá bændasamfélag. Þá voru Íslendingar ýmist landeigendur ellegar áhangandi landeigendum og áttu hlutdeild í eignarhaldi bænda á landi. Þá er það ljóst af gildandi lögum um veiði á Íslandi, að menn gátu skipst á þessum gagnkvæma rétti. Það gilti einnig um veiði í ám og vötnum, aðar var sameiginlegur réttur. Sá þegn, er um landið fór og þurfti á því að halda að taka fisk úr veiðivatni sér til átu á ferðalagi sínu, átti rétt á slíku. Hið sama gilti að mestu um nytjar annarra matfanga fyrir þann mann er leið átti um landið, að honum var slík taka frjáls, að því tilskildu að hann gengi ekki á hina brýnustu þörf landeiganda eða væri fyrir honum með veiðivélar sínar eða annað slíkt. Ég er þeirrar skoðunar, að ef við setjum nú enn lög um fuglaveiðar á landi hér og tökumst ekki á við þennan óleysta vanda sem ég gerði grein fyrir að okkur er á höndum í sambandi við 2. tölul. 5. gr., þá vinnum við illa. Ég hygg að við verðum að kveða ljósum orðum á um rétt þegnanna til þess að fara um landið til þess að stunda löglegar fuglaveiðar. Í því sambandi vil ég raunar geta þess, að ég tel að það sé orðið meira en tímabært að við kveðum á ljósum orðum um almannaréttinn til þess að njóta útivistargæða þessa blessaða lands okkar. Svo ég nefni dæmi um það, með hvaða hætti lögin eru framkvæmd að því leyti sem lýtur að 2. tölul. 5. gr., kom nú á þessu hausti landeigandi nokkur í mínu kjördæmi að tveimur þorpsbúum uppi á háheiði þar sem þeir voru við rjúpnaveiðar, hafði með sér lögregluþjón, tjáði þeim að hann ætti eyðibýli nokkurt þarna á heiðinni, þeir væru í landi þess eyðibýlis og þess vegna væri þeim óheimil þarna rjúpnaveiði. Nú var það svo, að þeir vildu ekki úrtakslaust véfengja orð bónda um það, að þarna ætti hann eyðibýli og jafnvel að þeir væru í landi þess eyðibýlis. En þeir töldu hann ekki geta sannað fyrir sér eignarrétt sinn á eyðibýlinu og enn þá síður landamerki þessa eyðibýlis, og milli þeirra sló í brýnu, þó hóflega, því ekki hef ég heyrt þess getið, að kært hafi verið undan meiðyrðum. En í framkvæmdinni er þetta eigi að síður þannig, að meintur landeigandinn getur kvatt með sér lögregluþjón upp á afrétti, heiðar og almenninga til þess að knýja fram sjónarmið sin án dómsúrskurðar upp á það að honum beri þessi réttur. Ég er ekki tilbúinn á þessu stigi að bera fram neinar till. um það, með hvaða hætti við getum komið á sætt milli þeirra, sem eiga land, og hinna, sem ekki eiga land, um það hvar draga eigi línuna, hvað við eigum að kalla almenninga í þessu tilliti, hvar réttur hins landlausa borgarbúa á að taka við og hvar réttur landeigandans eigi að reisa honum skorður. En ég er efalaus um það, að við verðum að fá skýr og ljós ákvæði um þetta, vegna þess að ella eigum við á hættu að það hvessi í rimmunni um þennan rétt milli landeigenda annars vegar og fólksins úr bæjunum hins vegar sem vill stunda fuglaveiðar á hálendinu okkar. Ég tel að það sé meira en tímabært að víð gerum okkur grein fyrir því, að veiðiskapur, eins og hann er stundaður af mestri kurteisi og mestri tillitssemi og lögum samkv., er æskileg íþrótt til þess að fá menn til útivistar til að kynnast landinn. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að þeir menn, sem leita sér í því skemmtunar og heilbrigði að fara um fjalllendi okkar frá miðjum október og fram undir jól, hvernig sem viðrar, í leit að veiðifangi, það eru menn sem kynnast býsna vel landinu okkar, læra að búa sig út í veður þess og fara um það, að mínu viti menn til þess fallnir að þykja vænt um landið sitt, þeir, sem þannig eyða tíma sínum fremur heldur en að leita til suðrænna landa ljúfari skemmtunarforma. Í frv, eru ákvæði, sem varða alfriðun á fuglum. víða umdeilanleg og einnig ákvæði sem snerta friðunartíma. Í aths. með frv. kemur í ljós að óskilgreindur og óskýrður ágreiningur er milli eina sérfræðingsins, líffræðingsins, sem fjallar um þetta lagafrv., og annarra aðila um mikilvæg atriði. Ég er fremur þeirrar skoðunar, að nauðsynlegt sé, áður en enn einu sinni er kveðið á um verndun rjúpunnar sem nú er farið að kalla stundum þingrjúpu, að krefja sérfræðinginn Arnþór Garðarsson um skýringu á þeirri staðhæfingu sem hér kemur fram í frv., að rjúpunni fækki ekki við það að vera veidd, að rjúpnastofninn sé í engri hættu af skotum veiðimanna. Mér er það ljóst, að fræðilega hefur fuglafræðingurinn rétt fyrir sér, að viðkoma rjúpnastofnsins er slík, að þótt miklu fleiri rjúpur væru skotnar en nú er við eðlilegar aðstæður, þá mundi ekki muna ýkjamikið um það. Eðlilegt er, ef við miðum við jafnvægi í stofninum, að hverjar tvær rjúpur, sem lífa af vetur, jafnt veður sem skotaveiði, verði orðnar að 14–16 rjúpum miðað við eðlilega viðkomu að hausti. Eðlileg afföll stofnsins yrðu þá með þeim hætti, ef þetta blessaða land okkar á ekki beinlínis að vera þakið í rjúpu, að af þessum 14–16 rjúpum. sem þar væru að hausti, féllu 12–14 um veturinn fyrir veðrum eða skotum. En þetta er ekki svona einfalt í raun og veru. Hvað svo sem veldur, og um það standa enn þá deilur, hvort það eru sjúkdómar í stofninum, að hve miklu leyti veður veldur á vorin í rjúpnavarpinu þegar um það er að ræða að ungarnir koma tiltölulega sprækir úr eggjunum, að þeir fái rétta næringu fyrstu dagana eftir að þeir koma úr eggjunum. - hvað sem veldur, þá er það ekki svona. Rjúpnastofninn okkar virðist vera miklu viðkvæmari en stofnar skyldra hænsnfugla á Norðurlöndum, villtra veiðifugla. Meðan svo er ástatt, að rjúpnastofninn virðist jafnvel þurrkast út í sumum héruðum. sums staðar á Norður- og Austurlandi, í tilteknum árum, eða verða a.m.k. mjög lítið af rjúpum þar, þá finnst mér að til greina kæmi að koma friðunarmálunum í það horf að jafnvel væri hægt að setja á skyndifriðun, algera friðun á þessum fuglum í einum landshluta, þó að leyft yrði að veiða þá í öðrum. svo sem nú er ástatt hér á Suðvesturlandi þar sem allmikið virðist vera af rjúpum. Ég get ekki sætt mig við þá röksemdafærslu fyrir aukinni friðun á ýmsum andategundum, þ. á m. stokkönd, rauðhöfðaönd og urtönd, að ekki sé æskilegt að leyfa veiði á þessum andategundum eftir að rjúpnaveiðitíma lýkur vegna þess að mjög mikið sé skotið af þessum öndum inn til landsins og því hætta á að rjúpa yrði veidd á ólöglegum tíma, í jan., febr. og mars, í blóra við andaveiðina. Eftir því sem ég kemst næst og veit engin dæmi um annað, þó að ég hafi spurt grannt eftir því, þá eru andategundir þessar hvergi veiddar inn til landsins á veturna af þeirri skiljanlegu ástæðu, að þá eru ekki endurnar þar, þá eru þessar endur frammi við sjóinn og taka þar sína næringu þar sem heiðarvötn og mýraflákar, þar sem þær ella ná í grastegundir og rætur, sem þær nærast á, eru þá frosin og endurnar eiga ekki annarra kosta völ en að lífa á fjörugróðri á þeim tíma. Hér er um að ræða eina af fjölmörgum staðhæfingum í fylgiskjölum þessa frv. sem alls ekki fá staðist. Þar sem bréfritari sá úr Skagafirði, sem ég las upp eftir áðan, víkur að friðun á gæs og gæsategundum vil ég bæta því við, að ég tel að til greina komi að leyfð yrði hér á landi veiði á farfuglum sem hafa hér viðkomu á leið til Grænlands og Jan Mayen, svo sem blesgæsinni, eða Anser albitros, helsingjanum, en þessar tegundir hafa hér viðkomu bæði haust og vor á leið til varpstöðva og frá þeim. en eru síðan veiddar í mjög ríkum mæli á Bretlandseyjum. Suður-Frakklandi, Spáni, Ítalíu og Suður-Þýskalandi að vetrinum til. Ég ítreka það sem ég áður sagði, að ég vil gjarnan reyna að koma því til leiðar, að það verði látið bíða að lögfesta þetta frv., því verði vísað til ríkisstj, með beiðni um að fulltrúum veiðimanna verði bætt í hóp þeirra sérfræðinga, sem fjalla um samningu frv., og tekið verði ríkara tillit til þeirra og þarfa þeirra heldur en hér er gert. Þetta frv. virðist mér, eins og hin fyrri frv. sem samþ. hafa verið, fyrst og fremst miða að því að vernda menn og málleysingja fyrir skotóðum mönnum, en alls ekki ætlað neitt rými fyrir rétt þeirra manna sem fara um landið að lögum til eðlilegra fuglaveiða. Ef ekki er tekið tillit til þess, að slíkir menn eru til hér, hafa stofnað með sér öflugt og fjölmennt félag og eru líklegir til þess að stuðla að góðum siðum í sambandi við veiðiskap hér, þá tel ég illa af stað farið. Og ég tel alls ekki fráleitt að við athugum möguleika á því að koma þessum skotveiðimálum fyrir á svipaða lund og gert hefur verið í Danmörku, Finnlandi og Noregi, eftir því sem ég best veit, þar sem leyfi til þess að eiga byssu og kaupa byssu fylgir ekki sjálfvirkt leyfi til þess að stunda veiðiskap með þessum tækjum. heldur verða eigendur þessara skotvopna að gangast undir ákveðin allströng próf sem lúta að því, hvort þeir séu hæfir til þess að stunda veiðar með siðgóðum hætti. Þeir eru auk þess látnir borga til hins opinbera allháa upphæð í veiðileyfi. Fénu, sem inn kemur, er síðan varið til þess að hafa eftirlit með veiðunum og til þess að rannsaka veiðidýrastofnana, þannig að veiðimennirnir eru sjálfir látnir rísa undir þessu. Mætti vel segja mér að slíkt gæti hentað vel á landi hér, samtímis því að með þeim hætti yrði töluverðri ábyrgð komið yfir á veiðimennina, því í þriðja lagi er tekið fé úr þessum sameiginlegan veiðisjóði til þess að stofna svokallaðan tryggingarsjóð veiðimanna. Úr þeim sjóði eru goldnar bætur fyrir þau spjöll, sem veiðimenn kunna að valda, og kostnaður við að hafa uppi á þeim þegar þeir týnast í víðlendum skógum Skandinavíu. Hér verðum við að kosta töluverðu fé til þess að leita uppi rjúpnaskyttur, stundum uppi á öræfunum, og auk þess til þess að hjálpa þeim ef þeir verða fyrir slysum og meiðast við iðju sína. Ég vil ekki leggja til neitt um það á þessu stigi málsins, að við förum að heimila veiði síðsumars á þeim fuglategundum hér á landi, mófuglunum, sem héðan fljúga til Þýskalands, Frakklands og Bretlandseyja og eru veiddir þar í stórum stíl, svo sem eins og hrossagaukurinn okkar, mýrasnípan, lóan eða spóinn. Sjálfur mundi ég ekki treysta mér til að skjóta þessa fugla, og ég vil að við íhugum það frá hinu siðferðilega sjónarmiði, hvort slíkt væri fært. En hitt er ljóst, að alfriðun hina ýmsu fuglategunda, sem hér um ræðir, er ekki gömul í íslenskri löggjöf. Ef við víkjum að álftinni t.d., sem sannanlega veldur talsverðu tjóni ekki aðeins á gróðri á köldum vorum, þegar hún leggst á tún og nýgræðing, heldur einnig á veiðivötnum okkar, þar sem þessi hálslangi fugl liggur á því lúalagi að súpa hrogn laxa og silunga á grynningum að haustinu, þá hefur þessi fugl ekki notið friðunar í líkingu við það sem nú gerist hér á landi nema síðan 1918, er fuglinn kolféll frostaveturinn mikla, hefur líklega fengið lungnabólgu eins og selurinn. Svo mikið er víst, að það var ekki eingöngu af fæðuskorti sem fuglinn féll þennan vetur. En nú veldur þessi fugl töluverðu tjóni. Hvort okkur tekst í hugskoti okkar sjálfra eð~ gagnvart almenningi að höggva nokkuð á hina rómantísku þræði sem vefa honum nú óvígisstakk veit ég ekki, en ég held að við ættum að taka til mjög alvarlegrar athugunar hvort ekki væri rétt að gera ráðstafanir til þess, að þeir menn sem það vildu, fækkuðu þessum fugli nokkuð með eðlilegum hætti. Ég veit að viðhorf manna til fugla eru tilfinningalegs eðlis og ákaflega misjafnt að því er lýtur að álftinni. Roskinn Breiðfirðing þekki ég hér í bæ sem sagt hefur um álftina: „Ljótur fugl og leiðinlegur álftin, flýgur aftur á bak gargandi og veifar halanum.“ En í Jónsbók er gert ráð fyrir því, að fjölmargir þeirra fugla, sem nú eru friðaðir og hafa verið friðaðir kynslóðum saman, séu veiddir. Í 5. kapítula 10. málsgr. þess kafla Jónsbókar sem kveður á um það, hvað veiða má á annars manns jörðu, segir: „En hver annarra, sem fugla veiðir eða tekur egg undan á annars jörðu, bæti fugla eða egg og landnám þeim er á jörðu býr, utan rétt til að veiða á annars jörðu hverjum er vill örnu, hrafna, smyrla, lær, spóa og alla smáfugla, þá er eigi fljóta á vatni, nema rjúpur.“ Í tilskipun um veiði á Íslandi er einnig gert ráð fyrir því, að mófugl sé veiddur, utan hvað enn er kveðið á um einkarétt konungs til fálkaveiða eða veiða á völum. Til skilningsauka fyrir hv. þm. skal það tekið fram, að lær, sem leyfilegt er samkv. Jónsbók að veiða á annars manns landi, er fleirtöluorð af fuglsnafninn ló, en svo hét lóa þá. Fleirtölumyndunin verður sem sagt - til enn þá nánari skilgreiningar fyrir alþingismenn - á sama hátt og fló verður flær í fleirtölu, og mætti maður þá gjarnan, svo sem til undirstrikunar máli sínu, viðhafa gömlu fleirtölumyndina þegar kveðið verður á um það, hvað skjóta má á annars manns landi. Ég vil sem sagt vara við því að samþ. þetta frv. til l. um fuglaveiðar og fuglafriðun í þeirri mynd sem það nú er og óska þess eindregið að menntmn., er fær þetta mál til meðferðar, velji heldur þann kostinn að seinka málinu dálítið með því að vísa því aftur til ríkisstj. með beiðni um að skipuð verði annars konar nefnd, þar sem m.a. verði kveðið á um það, að þar eigi í sæti sérfræðingar tilnefndir af Skotveiðifélagi Íslands eða öðrum þeim aðilum. sem stunda skotveiði á landi hér, og tekið verði til athugunar hvort ekki sé fremur rétt að setja heildarlöggjöf um skotveiði þar sem þessi mál verði leyst öll í einu. Aðeins í þessu sambandi vil ég geta þess, að Gaukur Jörundsson prófessor hefur gert ítarlegan samanburð á breytingum á löggjöf um friðun veiðidýra á landi hér og er prýðilega til þess bær að veita fræðilega aðstoð um hvað eina það er lýtur að réttinum til veiði í tengslum við eignarréttinn. Herra forseti. Meira hef ég ekki um þetta mál að segja í bili.



Herra forseti. Ég get nú ekki sagt að það hafi komið mér beinlínis á óvart, en ég tók eftir því, að hv. 4. þm. Norðurl, e., Stefán Jónsson, hafði áhuga á því að drepa ýmsar fuglategundir hér á landi aðrar en vargfugla, og get ég út af fyrir sig skilið það út frá þeim sjónarmiðum öðrum sem hann hefur í ýmsum málum. En í sambandi við þetta mál vil ég fyrst lýsa þeirri skoðun minni, að ég er ekki að tala um það út frá því sjónarmiði, hvort ýmsum sportveiðimönnum þykir betra eða verra að hér skuli ýmsar fuglategundir friðaðar, og á erfitt með að skilja setningar eins og þær, þegar talað er um veiðiskap á fuglum sem er stundaður af mestri tillitssemi, og a.m.k. frábið mér sjálfum slíkt tillit. Ég vil víkja beint að efni þessa máls, og það er það, að í 8. gr., 2. tölul. a, er talað um að allt árið skuli vera heimilt að veiða 5 fuglategundir: kjóa, svartbak, silfurmáf, sílamáf, hrafn. Ég hef þrásinnis endranær lýst áhuga mínum á því, að hettumáfur kæmi í þennan hóp a.m.k., og vil taka undir þau orð, sem fram komu í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e., að hettumáfurinn er mikill vargur í fuglavörpum. Reynsla er fyrir því frá fjölmörgum stöðum á landinu, að kríuvörp hafa lagst niður vegna ágangs þessa fugls, og augljóst öllum þeim sem fylgst hafa með fuglalífi, að hettumáfurinn er mestur vargur í véum þar sem mófuglinn er annars vegar. Segja má að hann drepi hvað sem fyrir verður, og einkanlega og sér í lagi er lóuungunum hætt fyrir hettumáfunum. Og hann er að því leyti verri vargfugl en t.d. svartbakur, að það er þó ekki nema tiltölulega lítill hluti svartbakanna sem leggur fyrir sig að leggjast í vörp, þar sem svo virðist sem það sé tegundareinkenni á hettumáfinum. Ég vil beina því til þeirrar þingnefndar, sem þetta mál tekur til meðferðar, hvort ekki sé hægt að fallast á að taka hettumáfinn þarna undir a-lið. Samkv. því frv., sem hér liggur fyrir, er hettumáfurinn nánast friðaður hér á landi, þar sem einungis má hreyfa við honum frá 1. sept. til 1. mars. Á hinn boginn vitum við um það, að fjölmargir náttúruunnendur, sem hafa fylgst með atferli þessa fugls, hafa á eigin ábyrgð reynt að útrýma honum í nágrenni sinn og spilla fyrir því að hann kæmi ungum upp. Ég hygg að við svo búið megi ekki lengur standa, að þessi mesti vargur mófuglanna sé lögverndaður að þessu leyti, að mönnum skuli ekki frjálst að leggja til atlögu við hann. Hettumáfurinn er ekki gamall fugl hér á landi, hann er nýlega til kominn. Ef ég tala um Norðurl. e., þar sem ég er kunnugastur að þessu leyti, þá muni ekki vera nema 30–40 ár síðan hann byrjaði að verpa þar.  Ég vek athygli á því, að í 10. gr. þessa frv. er talað um að eigi megi taka egg hettumáfa nema fyrsta varp. Ég elska mjög eftir því, að það ákvæði verði numið á brott úr þessari grein, en tel ekki eðlilegt að ég flytji um þetta sérstakar brtt. við 1. umr. málsins, þó ég á hinn bóginn geri mér grein fyrir því, að ég verði kominn af þingi þegar þetta mál kemur til 2. umr. og þess vegna örðugra fyrir mig að fylgja því eftir en ella. Ég verð þess vegna að beina tilmælum mínum til þeirrar n. sem þetta mál tekur til meðferðar, að hún athugi um það, hvort hún geti orðið við þeim tilmælum sem ég hér tala um. Í sambandi við 25. gr., þá er þar veitt undanþága í sambandi við tortímingu fugla með eitri eða svæfandi lyfjum, og er í því sambandi talað um svartbak og hrafn. Er að sjálfsögðu mjög mikilsvert að sú grein haldist, og skil ég orðalagið svo, að þar sé skírskotun til þeirra fuglategunda sem felast í a-lið 2. tölul. 8. gr. Ég kann sögur af því, mjög átakanlegar, hvernig það getur ráðið úrslitum um það að endur komi ungum sínum upp, að eitrað sé fyrir þessa varga og þá ekki síður hrafninn en svartbakinn. En þegar við ræðum um það, að nauðsynlegt sé að eitra fyrir hrafn, rétt sé að hann sé réttdræpur allt árið um kring til þess með því að forða öðrum fuglategundum frá tortímingu eða til þess að hindra að hrafninn ráðist á unglömb eða folöld þegar við fæðingu, þá er rétt að hafa það í huga einnig, að til þurfa að koma miklu strangari reglur en nú eru um umgang á sorphaugum og meðferð sorps, ekki síst í kringum ýmis skólahús og aðrar opinberar stofnanir. Þannig held ég að mönnum sé ljóst, svo ég taki dæmi, að það mikla, hrafnager, sem orðið hefur á síðustu árum t.d. í Suður-Þingeyjarsýslu, hefur valdið því, að endur sjást jafnvel ekki á miklum stöðuvötnum vegna þess að þeir eiga sér griðland, hrafnarnir, í þessum sorphaugum og sækja svo að andarungunum eða eggjunum. Ég held að þetta allt saman þurfi að taka til gagngerrar endurskoðunar og að þetta frv. út af fyrir sig komi ekki að fullu haldi, nema því fylgi annað um meðferð á úrgangi og sorpi. Hér er talað um að breyta nokkuð veiðitímum á ýmsum fuglum. Ég sé að þarna er talað um að einungis sé heimilt að veiða álku, langvíu, stuttnefju, teistu og lunda frá 1. sept. til 19. maí. Ég er ekki viss um að þessi ákvæði séu til bóta, tel að rétt kunni að vera að færa þarna veiðitímann nokkuð fram, eins og ég hygg að sé í gildandi lögum. Í sambandi við andaveiðar vil ég láta mér nægja að segja það, að ég hef ekki orðið var við að slíkur fjöldi af öndum sé nú orðið hér á landi, að ástæða sé beint til þess að ætla þeim sérstakan veiðitíma, eins og þarna er gert, og mundi vel geta fallist á að endur yrðu a.m.k. um skeið alfriðaðar meðan stofninn væri að ná sér á strik. Ég held að það sé enginn vafi á því, að sumum stofnum andategunda er verulega hætt, og þó að hægt sé að benda þar á einstakar tegundir sem virðast standa sig vel finnst mér að það gefi ekki beint tilefni til þess, að það sé ástæða fyrir okkur að heimila miklar veiðar á þeim. Öndin er nú einu sinni mjög varnarlaus fugl. Henni hefur gengið afskaplega illa að koma ungum sínum upp og því verr sem meira af vargfugli vex upp í kringum mannabústaði, og ég held að við eigum að taka tillit til þess og gefa því gaum. hvað við getum gert til þess að auka á líkindi fyrir því, að endur setji meiri svip á landið en verið hefur um skeið. Þá er ég kominn að rjúpunni. Ég tek undir það sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði, að svo lítið er orðið af rjúpu þar sem hennar helstu lönd voru áður að ástæða er til að láta kenningar fuglafræðinga um þann fugl lönd og leið og reyna nú með samverkandi aðgerðum að slá skjaldborg um þennan fugl. Ég geri ráð fyrir að það kunni að vera erfitt að ná samkomulagi um það, að Alþingi fyrirskipi alfriðun rjúpu um nokkurra ára bil, 3–5 ár eða 10 ár, eftir því sem mönnum kann að sýnast. Verður þá að hörfa í það vígið, að einstökum héruðum sé heimilt að banna rjúpnaveiðar innan sinna lögsagnarumdæma. Ég hef haldið uppi spurnum um það hjá fjallmönnum og gangnamönnum norðanlands og sunnan nú á þessu hausti, hvort þeir hafi séð mikið af rjúpu, og af þeim fjölda sem ég hef spurt, ekki afskaplega margir menn, hefur aðeins einn þeirra orðið var við rjúpu þannig að það sé umtalsvert á löndum þar sem fyrir 10–20 árum var mikill fjöldi af þessum fugli. Ég átti kost á því á þessu sumri að fara út í Fjörður með fuglafræðingi. Þar greindi hann um 40 fuglategundir, en engin rjúpa var þar á meðal, og segir það sína sögu, einkanlega þegar þess er gætt að þar eru afskaplega mikil og góð rjúpnalönd. Bændur við Reykjaheiði, þar sem mikið hefur verið um rjúpu, hafa sömu sögu að segja, að sumir þeirra sáu enga rjúpu nú í haust. Hefur svo verið um einhver ár, að fleiri eða færri gangnamanna hafa komið heim án þess að sjá þennan fugl, en aðrir séð fáar. Athyglisverð skoðun á þessu, gerð af Héðni Ólafssyni bónda á Fjöllum í Kelduhverfi, þar sem hann hefur skrifað hjá sér á hverju ári í alllangt árabil þann fjölda rjúpnahreiðra sem hann hefur séð frá sínum híbýlum, segir sömu sögu. Þar fækkar rjúpu markvisst frá ári til árs. Það er því óhjákvæmilegt að taka þetta mál til algjörlega nýrrar endurskoðunar, og er ástæða til að fagna því sérstaklega, að meiri hl. þeirrar n., sem samdi þetta frv., skyldi ekki hafa fallist á að færa rjúpnaveiðitímann fram til 1. sept. Ég tek það satt að segja ekki alvarlega þótt menn séu að gera því skóna, hvort rétt kunni að vera að setja heimildir í lög um að menn megi skjóta spóa, tjald eða -  Hv. 4. þm. Norðurl. e. minntist á það, að til greina gæti komið að leyfa þeim sem það vildu að fækka nokkuð álftum þar sem þær yllu miklu tjóni. Ég hef að vísu mjög takmarkaða samúð með því sjónarmiði þótt álftir valdi nokkru tjóni. Á hinn bóginn er mér kunnugt um það, að í Suður-Þingeyjarsýslu fellur mikill hluti álftastofnsins á hverjum vetri, og telja sumir að það sé af hungri. En hversu svo sem það mál er vaxið, þá er ljóst, að aðeins lítill hluti álftastofnsins kemst upp, en mikill hluti hans fellur á hverju vori, sennilega úr hungri. Af þessum ástæðum má segja að til greina geti komið að taka þarna upp nokkuð svipaðan hátt og verið hefur á um hreindýraveiði, og út frá því sjónarmiði má um þetta mál ræða. En ég er ekki sérlegur hvatamaður þess samt sem áður, og má vera að ég sé of rómantískur til þess að ég geti fengið mig til að ljá því jáyrði að aftur verði heimilaðar veiðar á álftinni. Þegar rætt er um frv. til l. um fuglaveiðar og fuglafriðun fer ekki hjá því að maður verði að átelja hið háa Alþ. fyrir það, hversu naumt það hefur verið á fé til útrýmingar á minki og hversu naumt þeim mönnum, sem staðið hafa fyrir útrýmingu hans og hvers konar vargfugla, hefur verið skammtað fé. Það liggur fyrir að fjöldi duglegra og vanra minkaveiðimanna telur sig ekki hafa efni á að halda uppi því eftirliti sem nauðsynlegt er til þess að halda minkastofninum niðri víða um land. Í sumum héruðum er hann verulegur vargur í véum og skiptir þar jafnvel um þegar farið er frá svæði eins minkaveiðimanns yfir til hins næsta. Sums staðar er það svo, að minkurinn veður uppi, að því er virðist án þess að nokkurt alvarlegt átak sé gert til þess að eyða honum, jafnframt því sem einstök dæmi eru til um að bændur líti á mink sem hlunnindi í jörð sinni og séu ófúsir á að leyfa minkaveiðimönnum að fara um þau. Þessum málum verður að gefa betri gaum. Við afgreiðslu fjárl. er nauðsynlegt að ætla verulega aukið fé til útrýmingar minki og vargfuglum og er vonandi að það frumkvæði, sem hæstv. menntmrh. sýnir með því að leggja þetta frv. fram, nái til hins, að beita sér fyrir auknum fjárveitingum í þessu skyni við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1979. Ég vil svo að síðustu aðeins drepa á það, að ekki væri síður ástæða til að endurskoða þá löggjöf sem í gildi er um seladráp og setja um það nokkuð fastar reglur, hversu með skuli fara, hvernig heimilt sé að veiða seli. Sumar aðfarir, sem þar hafa verið hafðar í frammi hin síðustu ár, eru ekki mönnum til sóma. Svo vil ég að síðustu aðeins segja það, að þótt forfeður okkar hafi í sínum lögum haft ýmis ákvæði um það, að heimilt væri að skjóta fleiri fugla en nú er, er þar ekki saman að jafna. Fram undir þetta hefur verið nauðsynlegt fyrir menn að skjóta fugla sér til matar til þess að treina fram lífið. Fuglaveiðar nú eru eingöngu sportveiðiskapur og skipta engu í sambandi í framfærslu að öðru leyti en því, að sennilega munu flestir sportveiðimenn frekar vera verr búnir undir það en áður að framfæra sjálfa sig því þeir munu í fæstum tilfellum veiða fyrir kostnaði. Þess vegna er þar ólíku saman að jafna og ætti að vera okkar metnaður að ganga svo um okkar náttúru, að þeir fuglar, sem okkur eru kærastir, geti óhræddir flogið frá einni þúfu til annarrar án þess að óttast að við sitjum þar í leyni og reynum að fækka lífdögum þeirra. Ég vil sem sagt að lokum aðeins draga þetta saman. Ég óska þess í fyrsta lagi, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, taki til athugunar að hettumáfur verði settur í sama hóp og kjói, svartbakur, sílamáfur, silfurmáfur og hrafn. Og það er það sem ég legg mesta áherslu á. Í öðru lagi þætti mér það mjög horfa til bóta ef á það væri hægt að fallast, að einstök héruð gætu alfriðað rjúpu innan sinna lögsagnarumdæma tímabundinni friðun. Þetta er það sem ég legg mesta áherslu á, en þætti að sjálfsögðu gott ef hitt gæti fylgt með, að endur yrðu alfriðaðar.



Örstutt, herra forseti, þar sem mér er ljóst að slíta þarf fundi fimm mínútum fyrir klukkan fjögur. Hv. síðasti ræðumaður, hv. þm. Halldór Blöndal, sagði sér ekki koma það á óvart að ég vildi leyfa að drepa fleiri fugla en vargfugla. Ég hef oft heyrt hv. þm. tala langt mál af lítilli vitneskju, en sjaldan eins og nú við umr. um þetta frv. um fuglaveiðar og fuglafriðun. Hann er kannske einn af þeim mönnum sem háma í sig jólarjúpurnar af hvað mestri lyst, en gagnrýna hörðum orðum þá sem veiða rjúpurnar og segist ekkert skilja í slíku, eins og sé auðvelt að fá þær keyptar hjá Tómasi. Hvernig í ósköpunum getur hv. ræðumaður talað um veiði með tilliti til hagsmuna fugla. Það er sannarlega hagsmunamál fuglsins að hann sé drepinn áður en hv. þm. étur hann. Veiði var stunduð á jörðu hér um milljónatugi áður en akuryrkjumaðurinn varð til, og manninum er raunar fátt eðlilegra af því, sem honum er nú ekki ætlað að gera, en það að veiða. Kynnum við að geta komið inn á það nánar, þegar tími gefst til, í sambandi við það sem kallað er hegðunarfræði manna. Hv. ræðumaður sagðist hafa orðið þess var, að lítið væri orðið af öndum, og talaði um aðstöðu andarinnar til þess að koma upp ungum sínum fyrir vargfugli. Svo vill til, að ýmsum andartegundum hefur fjölgað á landi hér hinn síðari árin og það einmitt þeim andartegundum sem leyft er að veiða, svo sem stokkönd, rauðhöfðaönd og urtönd. Þeim hefur fjölgað hin síðari árin. Það er ákaflega misjafnlega á komið með aðra andarstofna og er umdeilanlegt hvernig á því stendur. En samúð hans virtist nú helst vera með litlu andarungunum, og hann efaðist um hvaða afstöðu hann tæki til þess, hvort leyfa ætti aftur að veiða álft. Ég get einnig sagt varðandi álftaveiðar, að ég á dálítið erfitt með að ímynda mér ánægju af því sem sportveiði að skjóta þennan hálslanga, andkannalega fugl á hægu flugi. En sé það afsökun fyrir því að taka heiftarlega afstöðu gegn vesalings hettumáfinum, að hann étur smáfuglaunga, og gegn hrafninum og svartbaknum, að þeir éta andarunga, þá getur hv. ræðumaður bætt álftinni við því hún étur einnig andarunga. Og varðandi álftafellinn, að við eigum e.t.v. af mannúðarástæðum að leyfa skotveiði á álft, vegna þess að ella muni hún falla úr hungri, þá mun það eiga við fleiri fugla og þ. á m. einmitt við rjúpuna sem við vorum að ræða um áðan, að dauði rjúpunnar að vetrinum telst vera að ákaflega miklu leyti af fæðuskorti. Þarna kemur úrval náttúrunnar til. Aftur á móti verð ég aðeins í lokin að koma því hér að, að þrátt fyrir allt eru það viðhorf manna eins og hv. þm. Halldórs Blöndals til skotveiði á fuglum sem ég virði. Það er sjónarmið þeirra manna, sem af tilfinningalegum ástæðum og eðlilegum eru á móti því að láta skjóta fugla, að menn stundi það sem sport, því það er rétt, sem hv. þm. sagði, að það er ekki nauðsyn lengur til framfærslu. Það er virðing fyrir slíkum tilfinningum og slíkum viðhorfum einstaklinga sem ég vil taka tillit til, og mér finnst að þurfi einmitt í lagafrv., sem hér liggur fyrir, að kveða á um rétt einstakra manna, bænda, landeigenda, sem bera ábyrgð á lífríki jarðar sinnar, til þess að banna þar veiðar algjörlega eftir vilja. En aftur á móti ef hvatirnar til þess arna eru aðrar, þá vil ég að réttur þegna til þess að njóta þeirra gæða, við skulum segja í fjalllendi, á afréttum og í almenningum. - að réttur þegnanna verði jafnaður til þess að njóta þessara gæða þar sem slíkt er leyft. En ég ítreka það: viðhorf þeirra manna virði ég, þó það hafi komið í ljós við rannsókn á bréfum Jónasar Hallgrímssonar sem „Óhræsið“ orti, að hann gekk býsna hart eftir því við Tómas og fleiri sem hann frétti að komnir væru frá Íslandi og hafði grun um að flutt hefðu til sín rjúpur þaðan til Danmerkur, að þeir afhentu honum þær: „því þú veist það, Tómas, að mér þykja rjúpur góðar.“ Herra forseti. Ég hef ekki tíma til þess að ræða þetta lengur núna, en vildi gjarnan, ef hægt væri, að ræðu minni yrði frestað, þar sem ég á enn nokkuð órætt í þessu máli og vildi gjarnan fá að halda því áfram. þar sem ég er nú byrjaður að tala í annað sinn. - (Frh.]