Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er samið eftir ríkisreikningnum fyrir árið 1945, sem nýlega hefur verið útbýtt hér. Ég legg til að, að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.

Forseti (ÞÞ): Þar sem þeir hv. þm., sem ekki greiða atkv., gera ekki grein fyrir atkv. sínu, skoðast frv. samþ. og verður afgr. sem lög til hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég hef áður beðið hv. n. að athuga viss atriði þessa máls og ekkert svar fengið enn út á það. Ég hef spurt hæstv. ráðh., hvort hann gæti ekki hugsað sér að setja þennan embættismann, meðan væri verið að reyna hann, en skipa hann ekki strax. Við þessu hef ég heldur ekki fengið svar. Ég hef spurt hæstv. ráðh., hvað líði því frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, sem Gunnari Thoroddsen var af forsrh. falið að semja fyrir nokkrum árum. Ég hef heldur ekki fengið svar við þessu. Munnlega, á milli funda hef ég þó heyrt á hæstv. ráðh., að hann telji sig ekki þurfa að svara þessu, því að málið heyri undir dómsmrh. Nú hélt ég, að Ólafur Thors hafi ekki verið dómsmrh., þegar hann skipaði Gunnar Thoroddsen í þetta starf, heldur hafi þá Finnur Jónsson verið dómsmrh. En ef miða á við það, hver skipað hafi Gunnar Thoroddsen til starfsins, virðist málið heyra undir hæstv. forsrh. Enn spyr ég um þetta, og fyrst ráðh. vill ekki svara því, þá kannske vill hæstv. fjmrh. svara mér, ef ég spyr hann, hvort hann vilji breyta reglugerðinni um vinnutíma opinberra starfsmanna, sem fyrirrennari hans setti, þegar hann stytti vinnutímann úr 45 í 35½ klst. á viku. Það mál heyrir þó alltaf undir hæstv. fjmrh., og ég spyr hann, hvort hann vilji breyta þessari reglugerð, því að ég mun bera fram brtt. við frv., ef hann þorir ekki að breyta henni eða ef ríkisstj. í heild þorir ekki að ýta á þm. Snæf., til þess að hann ljúki því starfi, sem hann hefur verið að dunda við undanfarin ár. Hæstv. ráðh. ætti að geta svarað því, hvort hann vill breyta reglugerðinni, þótt hann viti ekki hvað frv. hv. þm. Snæf. líður, þar sem það heyrir undir hæstv. forsrh. að hans sögn.



Herra forseti. Þegar þetta frv. kom úr n., tóku tveir nm. það fram, að þeir létu til leiðast að fylgja þessu frv., að því er virtist með háværum samvizkunnar mótmælum. Þrír nm. höfðu ekki tekið afstöðu þá, en nú er komið í ljós, að a. m. k. einn þeirra er á móti frv. Hv. þm. Barð. taldi fá fordæmi fyrir slíkri afgreiðslu í þingsögunni, og mun það líklega rétt. Það hafa þegar orðið um málið harðar umr., sem vonlegt er. Frv. heitir frv. til l. um eftirlit með rekstri ríkisins og ríkisstofnana, og er aðalefni þess að setja á stofn valdamikið embætti, sem á að líta eftir öllum ríkisstofnunum, starfsmönnum ríkisins, starfsaðferðum, starfsmannahaldi, vinnuafköstum og vinnuskilyrðum. Vænti ég þess þó, að ýmislegt af þessu sé í svo góðu ástandi, að ekki þurfi sérstakar ráðstafanir til þess að kippa því í lag, t. d. ættu vinnuskilyrði opinberra starfsmanna að vera sæmileg. Það hafa verið mjög skiptar skoðanir um það, hvort nokkur þörf væri á slíkum embættismanni sem hér er gert ráð fyrir. Því hefur verið hreyft, að fjmrh. hefði fullt vald án sérstakrar löggjafar til þess að grípa inn í starfsemi ríkisstofnana í sparnaðarskyni á sama hátt og ráðsmanninum er ætlað með frv., og tel ég, að í ráðherravaldinu felist heimild til aðgerða, sem miða að því að draga úr opinberri eyðslu, enda fær ráðsmaðurinn vald sitt frá fjmrh. Hins vegar þykir mönnum kannske, að verk þau, sem ráðsmaðurinn á að vinna, séu ekki nógu fín eða líkleg til vinsælda, til þess að ráðh. megi hafa þau á hendi, heldur en hitt, að hann hafi skort til þess vald. Ég gerði mér þess strax ljósa grein, þegar ég sá þetta frv., að mjög mikið væri undir því komið, hvers konar maður veldist í þetta ráðsmannsstarf. Ef það yrði ekki dugandi, atkvæðamikill maður, sem gæti starfað öllum óháður, þá væri þetta líklegt til að verða að engu gagni, en væru hins vegar líkindi til þess, að það yrði ekki einum hálaunuðum og valdamiklum starfsmanni bætt við ríkisbáknið, heldur jafnvel stórri og umsvifamikilli ríkisstofnun. Hvað eftir annað virðist orðalag frv. benda til þess, að það væri fyllilega heimilt, að nokkuð stórt starfsmannabákn myndaðist kringum þennan embættismann. Í 2. gr. frv. er talað um starfslið þessa manns, og í grg. frv. er talað um, að þetta eftirlitsstarf eigi að felast sérstakri stofnun með svo miklu valdi, sem lýst hefur verið hér að framan. Ég er því ákaflega hræddur um það, þó að svo færi hjá þessum embættismanni, að lítið áynnist í þá átt að draga úr kostnaðinum við ríkisbáknið, en þetta yrði voldug og fjölmenn stofnun, þá yrði hægt að finna því stoð í frv., að við því hefði strax verið búizt. Þar er talað um starfslið, ekki eingöngu ráðsmann, heldur sérstaka stofnun, sem undir hann eigi að heyra, til að framkvæma þessar sparnaðaraðgerðir. Ég skal ekki draga neina dul á það, að ég óttast, að hér bætist við, ekki aðeins hálaunaður embættismaður, heldur dýr ríkisstofnun, sem mjög er undir hælinn lagt, að verði að verulegu gagni, en það væri neikvæð sparnaðarráðstöfun, ef árangurinn yrði lítill eða enginn, en kostnaðurinn við mannmarga, nýja ríkisstofnun bættist ofan á allt annað. Ég fæ ekki með neinu móti skilið, að ráðherravaldið dugi ekki sem bakhjarl við dugandi skrifstofustjóra í hverri stjórnardeild til þess að sjá því nokkurn veginn borgið, að vinnuafköstin séu í sæmilegu lagi, að starfsaðferðir tilheyri nútímanum, en ekki löngu liðinni fortíð, að vinnuskilyrði séu sóknasamleg og starfsmannahaldi stillt í hóf. Ég fæ ekki skilið, að ríkisvaldið dugi ekki til þessa, ef verkstjórar eru sæmilega trúir og verkkunnandi skrifstofustjórar. En ef þetta vald, sem nú er fyrir hendi, dugir ekki, þá er ég hræddur um að, að litlu gagni komi, þó að ráðsmaður ríkisins með allt sitt vald, - sem þó er aðeins umboðsmaður ráðh., - komi í þessa eða hina ríkisstofnunina, setjist þar niður og horfi á vinnubrögðin og vinnuskilyrði starfsfólksins. Ég er hræddur um, að hann geti ekki séð, hvaða verkefni eigi þar að leysa eða með hvaða hætti þau bezt verði leyst. En síðan á hann að skera úr um það, hvað fækka megi starfsfólki, og fyrirskipa, að hér megi fækka um einn, þarna megi fækka um tvo eða þrjá o: s. frv. Ég er hræddur um, að það verði af þeim, sem hafa stjórnað þessari vinnu og hafa talið sig þurfa þennan starfsmannafjölda, sem fyrir hendi er, vefengdir svona úrskurðir, sem felldir væru af ráðsmanni ríkisins, sem hefði undir flestum kringumstæðum haft mjög skamma dvöl í stofnuninni. Ég hygg líka, að mikill málflutningur mundi hefjast, eftir að ráðsmaðurinn hefði gert sínar till. við æðstu yfirmenn viðkomandi ríkisstofnana, um að ekki væri hægt að fækka fólki, ekki væri hægt að draga úr kostnaði og ekki væri hægt að bæta vinnuskilyrðin og þess vegna yrði allt að sitja við það sama eða jafnvel þyrfti að bæta við starfsfólki, verkefnin væru svo mikil. Ég veit það ósköp vel, að það gæti verið ofverk fjmrh. eins að fylgjast með þessu í öllum ríkisstofnunum, hvort starfsmannafjöldinn sé ekki umfram brýnustu þörf, en sé gott samstarf milli allra ráðh. ríkisstj. um að hafa á þessu gott aðhald og eftirlit hver í sínu ráðun. og þeim stofnunum, sem undir hann heyra, þá held ég, að þetta verk sé framkvæmanlegt af 6 manna ríkisstj. og þurfi ekki nýtt embætti til viðbótar til þessa starfa. Ég hygg líka, að ráðh., hver um sig, hafi myndað sér skoðun um það, hvort mannahald keyri úr hófi fram í þeirra eigin ráðuneytum. Ég er sannfærður um það, að hæstv. fjmrh. getur gefið deildinni vitneskju um það, hvort hann telji of margt starfsfólk í fjmrn. og hvort hann álíti, að hægt væri að fækka þar um einn, tvo eða þrjá starfsmenn. Það mætti vera glöggskyggn ráðsmaður, sem kæmi í fjmrn. og sæi þetta betur eftir skamma viðdvöl heldur en fjmrh., sem búinn er að hafa æðstu yfirstjórn þar í tvö ár. Svar hans verður nú annaðhvort, að hann telur, að fækka megi, eða þá, að ekki sé hægt að fækka. Ef fjmrh. svarar því, að í sínu rn. sé ekki hægt að fækka fólki, þá er a. m. k. ákaflega lítil von til þess, að till. frá ráðsmanni ríkisins um fækkun starfsfólks yrði þar tekin til greina. Og ef svo yrði í hverju rn. og í hverri ríkisstofnun, þá sér maður, hvernig árangurinn gæti orðið af þessu. Hins vegar held ég, að svo framarlega sem fækkun starfsfólks er möguleg og forsvaranleg, geti hver ráðh. um sig framkvæmt slíka breytingu á vinnubrögðum í samráði við skrifstofustjóra sína og hafi alla þá aðstöðu, sem hægt er að veita ríkisráðsmanni með ráðherraumboði til þess að framkvæma það verk. Ef ráðsmaður ríkisins gerði till. um að leggja niður stjórnardeild eða ríkisstofnun, þá yrði það ekki gert nema með samþykki viðkomandi ríkisstj. Það yrði að gera slíkt í tillöguformi, og af framkvæmd yrði ekki, nema ríkisstj. samþ. Væri um lögbundin embætti að ræða, sem ráðsmaðurinn legði til að fækka embættismönnum í, þá yrði ríkisstj. sennilega að flytja stjfrv. um slíka niðurlagningu embætta, og er það verk, sem hún gæti unnið án ráðsmanns að óbreyttri löggjöf. Aðalmótbáran, sem fjmrh. bar hér fram gegn því, að þetta verksvið ráðsmannsins væri látið falla undir ráðh. og þá sérstaklega fjmrh., var sú, að fjmrh. fengi ekki vitneskju um eyðsluna fyrr en eftir á. Nú er mér spurn: Eru nokkur líkindi til þess, að nokkur embættismaður ríkisins fengi vitneskju um eyðslu ríkisstofnana á undan sjálfum fjmrh.? Mér finnst það óhugsandi. Ef því fjmrh. hefur ekki aðstöðu til að grípa inn í, af því að hann fái vitneskju um það, sem gert er, of seint, þá er starfsaðstaða ráðsmannsins ekki betri hvað þetta snertir. Honum væri jafnómögulegt að grípa þar inn í af þeirri ástæðu, að hann fengi ekki vitneskju um eyðsluna fyrr en of seint. Það, sem ég hef nú um þetta sagt, ber allt að sama brunni, að ég óttast, að hér verði aðeins sú neikvæða sparnaðarráðstöfun framkvæmd, að við ríkisbáknið bætist valdamikill, hálaunaður embættismaður með heimild til þess að skipa um sig starfsliði og búa til nýja ríkisstofnun, sem síður en svo er líkleg til þess að verða til sparnaðar í ríkisbúskapnum. Þá er vitanlega verr farið, en heima setið. Ég hef enga trú á sparnaði í ríkisrekstrinum, fyrr en ráðh. taka sig til, hverjir sem þeir eru, og sýna þá rögg af sér að láta kanna það, hvort hægt er framkvæma umbætur á starfsmannahaldi og vinnubrögðum, hver í sínu ráðun. og þeim ríkisstofnunum, sem undir þá heyra, og láti að sér kveða við þá sérfræðinga, sem þeir hafa, um að þar verði framkvæmdar þær sparnaðaraðgerðir, sem yfirleitt eru framkvæmanlegar.



Herra forseti. Það er búið að tala svo margt og mikið um þennan blessaða ráðsmann, sem á að koma, að það er að bera í bakkafullan lækinn fyrir mig að halda langa ræðu um málið. Ég vil leiðrétta það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, þar sem hann talaði um, að við hefðum gert það gegn samvizkunnar mótmælum að fylgja þessu máli, en slíkt var aldrei sagt, en hitt er rétt, að það var lítill áhugi fyrir málinu. Ég álít, að það sitji ekki vel á þeim mönnum, sem tala hvað mest um sparnað, að vera á móti frv. eins og þessu, sem ekki er hægt að segja annað um en að sé tilraun til sparnaðar. Það fer að vísu mikið eftir því, hvernig verkið verður unnið, hve mikil eftirtekja verður af því. Ég ætla ekki að öfunda þá, sem segja nei við þessu frv. um eftirlitsmann ríkisins.

Þeir verða ekki öfundsverðari, sem segja já.

Það dæmum við um seinna. En hitt er það, að sumir menn vilja ekki taka þátt í neinni tilraun til að spara, þegar þeir halda, að það komi við þá sjálfa. Þá segja þeir, að ekki sé hægt að spara á neinu hjá þeim, en þeir þurfi heldur að fá hækkun launa. En þegar nú verður vart sparnaðarviðleitni hjá hæstv. stj., sýnist mér, að sumir hv. þm. svari henni með því að vilja knýja fram hærra kaup fyrir sjálfa sig. Ég er þar ekki að lasta neinn sérstakan flokk, en mér þykir þetta leiðinlegt mannanna vegna, að þeim skyldi detta þetta í hug, því að meðal þeirra manna, sem flytja það mál, eru prýðilegir menn. Hv. þm. Str. sagði, að óþarft væri að setja þessi l., því að fjmrh. gæti sjálfur ráðið þessu öllu og gert allt þetta, sem frv. gerir ráð fyrir, upp á sitt eindæmi. Þá er því fyrst og fremst til að svara, að ef þetta er orðin venja án lagasetningar, því eru menn þá á móti því, að þetta verði lögfest, sem þegar er orðið í praxis? Þegar hv. þm. Str. var í stj. í þessu landi, þá þurfti fjvn. að semja við ýmsar stofnanir um að lækka laun, án þess að stj. skipti sér af því. Ég man eftir því, að undirmenn þáverandi dómsmrh. voru allra manna þrjózkastir hvað það snerti að fækka sínum undirmönnum eða lækka laun þeirra. Ég man eftir því, að lögmaðurinn og lögreglustjórinn hér í Reykjavík tóku sig út úr, þegar átti að lækka laun hjá starfsmönnum ríkisins, og hreyfði ekki fjmrh., og dómsmrh. þáverandi því siður, hönd né fót til þess að fá þessu kippt í lag. Ég álít, að þetta verk fjvn. hefði gengið betur, ef l. hefðu verið þá til fyrir þessu, því að menn líta svo á, að þeir þurfi ekki að beygja sig, þegar svona stendur á, ef l. eru ekki fyrir hendi, sem sanna það. Hv. 1. þm. N-M. hélt því fram, að réttara væri, að ráðsmaðurinn væri settur en ekki skipaður í embætti sitt til að byrja með. Ég held, að þetta sé ekki rétt. Ég hygg, að honum verði síður sýnd hlýðni, ef hann er aðeins settur um stundarsakir, en er ekki fastur embættismaður. Ég vona því, að ráðsmaðurinn verði skipaður í embættið, en reki að því, að Alþ. geri aðra tilhögun um þessi efni, þá megi láta þennan embættismann fá aðra stöðu. Þó að slíkt yrði ofan á við framkvæmd þessara l., þá yrði hann aldrei ríkisómagi. Annars er það tvennt, sem þessi maður ætti sérstaklega að gera. Það er að líta eftir stofnunum og starfsmönnum ríkisins. Þessi maður eða einhverjir endurskoðendur úr stjórnarráðinu, - því að ég hef skilið þetta svo, að hinir gömlu endurskoðendur stjórnarráðsins ættu að endurskoða áfram undir hans eftirliti, - eiga ekki að koma í stofnanirnar rétt til að líta á hlutina, vera þar 2 eða 3 daga, heldur eiga þeir að segja: „Hér er ég kominn, en þú færð mánaðarfrí frá embætti. Nú tek ég við starfi þínu.“ Með því eina móti verður embættið athugað og vinnubrögð stofnunarinnar, svo að gagni komi. Framkvæmdastjóri stofnunarinnar fær þá nokkurs konar orlof, svo að hann má vera ánægður. Til þessa þarf nokkuð mikinn mannafla fyrst í stað. Annars er ekki sagt, að þetta skuli gert allt á einu ári, heldur mun þurfa til þess fleiri ár. Í öðru lagi hef ég haldið því fram, að þessi maður kynnist manna bezt allri aðstöðu í ríkisstofnunum og verði því prýðilegur aðstoðarmaður til þess að koma með ýmsar sparnaðartill., fyrir ríkisstj., m. a. - að breyttum ýmsum aðstæðum - um að leggja niður sum embætti. Það getur vel verið t. d., að það komi til með að ganga yfir mig, ef sýslumönnum verður fækkað, en um slíkt þýðir ekkert að sakast. Það er meginatriðið og ég treysti því, að verði hafizt einhuga handa um þetta mál, þá verði þessi maður ekki ómagi á landinu, heldur muni starf hans bera ávexti til bóta og sparnaðar, og við munum ekki þurfa að sjá eftir því að fylgja þessu máli. Ef enginn vilji er fyrir því hjá stj. og Alþ. að spara, þá verður lítið ágengt. Ég tel það meira en lítið viljaleysi hjá þeim mönnum, sem ekki vilja gefa jáatkvæði þeirri tilraun, sem hér er gerð. Þó að erfiðlega fari, þá er ekki hundrað í hættunni, en hins vegar allar líkur til þess, að mikið gagn verði að því að stofna þetta embætti.



Herra forseti. Það hefði kannske verið rétt að láta það biða til 3. umr. að gera þessar athugasemdir, þar sem ég þarf hvort sem er að láta eitthvað bíða, en mér þykir rétt að nota þetta tækifæri til að benda á, að það er ekkert óvenjuleg aðferð í málflutningi, og sízt hjá mönnum, sem um langa ævi hafa þurft á slíku að halda, að snúa sér frá umr., sem fyrir liggja, þegar þeir geta ekki svarað því, sem um er verið að ræða. Það gefst tækifæri til að ræða almennt um svoleiðis mál við 3. umr. þessa máls. Það kom til orða hér mál, sem gert var að árásarmáli á mig, þegar ég fór úr ríkisstj., og sýnir málið betur en flest annað, af hve miklu hefur verið að taka. Það er þá fyrst, að ég hafi búið til embætti í leyfisleysi. Þetta eru bara ósannindi. Það var samþ. hér á Alþ. að stofna embætti rannsóknardómara út af skattsvikum. Ég hygg, að það hafi verið rétt áður en l. voru staðfest af forseta, en eftir að þau voru alveg afgr. frá Alþ., að ég skipaði mann í embættið, sem hér um ræðir. Ég staðhæfi, að enginn muni geta haldið því fram, að hann hafi ekki verið hlutgengur í bezta lagi og allra manna líklegastur vegna mannkosta sinna til að rækja það starf með prýði. Hneykslið var það, að forseti var ekki búinn að undirskrifa l. Þá vil ég víkja að öðru atriði, sem hæstv. ráðh. er að reyna að gera tortryggilegt og nota til árásar á mig, en það er leigan á Gutenberg. Það sanna í þessu máli er, eins og tekið er fram í bréfi, sem fyrir liggur, að ríkisstj. var öll sammála um þessa ráðstöfun. Það má svo hver dæma sem vill. Svo er verið að gefa í skyn eitthvert svindl í þessu máli, en í bréfinu er tekið fram, að stofnað skuli til samvinnufélags um reksturinn og í því félagi skuli allir vera, sem starfa við prentsmiðjuna, og leigan skuli vera til 10 ára gegn 5½% af verðmætum auk fyrningar, og þessi upphæð hefði orðið hærri en sá gróði, sem prentsmiðjan hefur skilað á sama tíma. En prentararnir áttu nýjar vélar, sem þeir ætluðu að setja í prentsmiðjuna, því að þeirra hugsjón var að gera þetta að fullkominni prentsmiðju, og þessu áttu þeir að skila öllu að 10 árum liðnum, en yngstu vélar prentsmiðjunnar munu vera síðan 1930. Auk þessa átti svo prentsmiðjan að prenta fyrir hið opinbera með beztu fáanlegum kjörum. Þetta leyfir ráðh. sér svo að tala um sem einhvers konar svindl af minni hálfu. Þriðja málið, sem ráðh. bar mig sökum fyrir, var af sama tagi. Þar átti ég að hafa leigt Kleppjárnsreyki með óeðlilega góðum kjörum. En það voru nú Eggert Kristjánsson og Bjarni bíóstjóri, sem ég hafði selt þetta á leigu og með þeim kjörum, að ríkið gat sagt upp leigunni með 6 mánaða fyrirvara, það voru nú öll vildarkjörin. En hvað skeði svo, þegar sjálfstæðismenn tóku við? Jú, eftir tvo mánuði höfðu þeir sagt þessum leigusamningi upp, og nú leigðu þeir tengdafrændum sínum hluta af þessu landi og það ekki með sex mánaða uppsagnarfresti, heldur til 15 ára og með öllum hitaréttindum. Ég hef nú borið af mér sakir, en vil að lokum aðeins minnast á, að mér þykir afstaða hv. þm. Dal. benda til þess, að hann sé samvizkuliðugur, því að þegar þetta mál kom fram, kvaðst hann ekki geta fylgt því nema misþyrma samvizku sinni, en ég vil óska honum til hamingju með að hafa öðlast sannfæringu.

Þm. Str. fékk aðeins leyfi til að bera af sér sakir, en ekki til þess að bera sakir á aðra. - HV: Hæstv. forseti (ÞÞ) bar sakir á okkur, sem talað höfum á móti málinu, og því má svara.

Ég vil spyrja ráðh., hvað hann hafi gert til að framkvæma þáltill., sem samþ. var 1945, og hvernig geta þm. verið svo lítilþægir að samþ. þetta frv., meðan ekkert svar hefur fengizt og enginn árangur sést af því starfi, sem stj. var þá falið og veitt heimild til að framkvæma? Eða sér ekki hver maður, að með slíkri þáltill. hlýtur ráðh. að vera fengið vald til að gera eitthvað, án þess væri till. algerlega þýðingarlaus? Á síðasta Alþ. var gerð samþykkt um að fjölga ekki embættismönnum. Hvað hefur verið gert við þá samþykkt? Jú, embættismönnunum hefur verið fjölgað, og svo kemur ráðh. og segist ekki hafa heimild til þess að takmarka starfsmannafjöldann við innkaupastofnun ríkisins. Hvernig finnst þm. þessi málflutningur hæstv. ráðh.? Það er beinlínis samþ. á Alþ. 1948 að fjölga ekki embættismönnum frá því, sem nú er, en þó segist ráðh. ekki geta neinu ráðið um starfsmannafjölda hjá innkaupastofnuninni. Af þessu geta menn raunar séð, hvaða alvara fylgir máli, þegar verið er að ræða um sparnað. Og við höfum líka eitt dæmi til viðbótar, því að einmitt á sama tíma og á að fara að spara, er lagt fram frv. um að taka stóran hóp manna á eftirlaun, sem eru hærri en launin, sem þeir nokkurn tíma höfðu, þegar þeir störfuðu. Skyldi það vera nokkurs staðar nema á Íslandi, sem boðið er upp á svoleiðis rausn. Og þetta er gert á sama tíma og fjmrh. talar um að spara og spara.



Herra forseti. Ég vil taka undir það, sem fram hefur komið, að frv. væri aðgengilegra, ef þessi tilrauna-embættismaður væri ekki skipaður og allra sízt skipaður af forsetanum. Það tel ég, að væri óþarflega fast hnýtt, og heppilegra að gera þessa tilraun í krafti ráðherravaldsins, enda væri það eðlilegasta leiðin. Og í framhaldi af því leyfi ég mér að bera fram eftirfarandi rökst. dagskrá, með leyfi hæstv. forseta: „Þar eð deildin lítur svo á, að ráðh. hafi fullar heimildir til þeirra sparnaðarráðstafana og þess eftirlits með opinberum rekstri, sem gert er ráð fyrir í frv. og í trausti þess, að þær heimildir verði notaðar, telur deildin frv. óþarft og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að fara að tefja þessa umr. með langri ræðu, en vil aðeins drepa aftur á það sama atriði sem ég minntist á við fyrri umr. málsins, þó að það sé ekkert höfuðatriði í málinu. Þetta atriði var nafnið á þessum eftirlitsmanni, sem frv. gerir ráð fyrir, að verði skipaður. Það er ekki vegna þess, að mér þyki ráðsmaður ljótt orð. Nei, síður en svo. Hitt ræður minni afstöðu, að mér finnst nafnið ekki svara starfinu, sem þessum manni er ætlað. Ég tel, að ráðsmennirnir okkar séu ráðherrarnir á hverjum tíma, en þessi maður verður eftirlitsmaður á vegum fjmrh. Ég vek máls á þessu af því, að ég tel það smekklegra, en er ekki á nokkurn hátt að smækka eða stækka þann starfsmann, sem frv. gerir ráð fyrir, að skipaður verði, enda ætti að vera auðskilið, hvað ég á við. Hitt, að ég hef ekki flutt brtt. um þetta, er allt annað mál og leiðir af því, að ég taldi rétt að hreyfa málinu fyrst og vita, hvort þessi breyting ætti fylgi að fagna í deildinni, en tel hins vegar ástæðulaust að bera fram brtt., sem kannske fengi eitt atkvæði eða tvö. Ég sé svo ekki þörf frekari skýringa á þessu, en hefði sem sagt talið eðlilegra og smekklegra, að þessi starfsmaður yrði nefndur skrifstofustjóri eða eftirlitsmaður heldur en ráðsmaður.



Herra forseti. Ég veit ekki, hvort hv. þm. Str. stóð frekar upp til að bera af sér sakir eða bera á aðra sakir, en eftir ræðu hans að dæma virtist hann leggja meiri áherzlu á hið síðar nefnda. Hann sagði t. d., að ég hefði kallað sig svindil, en það hef ég ekki gert. Það, sem ég sagði, var aðeins það, að þessi þm. hefði í sinni ráðherratíð gert sig sekan um löglausa tilraun í sambandi við leiguna á Gutenberg og þar af leiðandi sæti það sízt á honum að ætla að gerast siðameistari í því, hvað ráðh. hefði heimild til í sínu starfi og hvað hann gæti ekki leyft sér. Og í sambandi við þetta leigumál á Gutenberg, þá þýðir ekkert fyrir þm. Str. að bera það af sér, því að það liggur fyrir, að hann hafði ekki samþ. ríkisstj. í heild fyrir þeim gerðum, sem stóðu til, og eru þingtíðindin til vitnis um það, þar sem Jakob Möller, sem þá var ráðh., segir: „Það er hreinn skáldskapur, að ég hafi nokkurn tíma samþykkt þennan leigumála.“ Og eitthvað virðist bogið við þá frásögn þm., að hann hafi ætlað að láta starfsmennina reka fyrirtækið, þar sem alveg var farið á bak við prentsmiðjustjórann, þrautreyndan og viðurkenndan starfsmann, enda var þessi prentsmiðja eitt bezt rekna ríkisfyrirtækið undir hans stjórn. Þetta liggur líka fyrir bréflega í rn. Um hitt atriðið, að þessi samningur hafi verið sérstaklega hagstæður fyrir ríkið, skal ég ekkert segja, það getur vel verið, en hitt liggur ljóst fyrir, að hann var gerður án heimildar, enda riftað, og ef sú riftun hefur verið ólögleg, eins og þm. lætur skína í, þá hefði verið auðvelt fyrir hlutaðeigendur að fara í mál. Þá hefði að minnsta kosti ekki átt að vanta málafærslumanninn, en það gerðu þeir ekki, sem ekki var von. Umr. um þetta frv., sem hér liggur fyrir, eru í sjálfu sér athyglisverðar. Það er alltaf verið að tala um að spara og spara, en svo þegar lagt er fram frv. um að gera nú raunhæfa tilraun til að draga úr kostnaði við ríkisreksturinn með bættu skipulagi og auknu eftirliti, þá rísa þessir sömu sparnaðarpostular gegn þeim ráðstöfunum og vilja á allan hátt setja fót fyrir frv. eða gera það svo laust í reipunum, að víst sé fyrir fram, að ekkert gagn verði að því. Það sem sagt kemur í ljós, að þessar sparnaðarhugleiðingar eru allar neikvæðar, ef mark má taka á þeim umr., sem hér hafa farið fram. . . . Það er ekkert ánægjulegt. Mig langar ekkert til þess að fjölga slíkum stofnunum. En mætti ég þá ekki snúa málinu við, svona rétt til reynslu, og spyrja hv. þdm., og þá sérstaklega efasemdamennina í þessu máli hér í hv. d., um það, ef svo til tækist, að það yrði góður maður í þessu starfi, - ég býst ekki við, að það yrði hægt að fá neinn sérstakan yfirburðamann, ekki neinn súpermann, en ef það réðist í þetta starf duglegur og samvizkusamur maður og ef hann beitti bara heilbrigðri skynsemi og ynni, hve mikið mundi þá ekki geta áunnizt í því að lagfæra í þessum efnum og færa til betri vegar? Ég þekki ekki til þess, að hér hafi komið fram jafneinlæglega neikvæðar athugasemdir í neinu máli öðru heldur en því, þegar um það er að ræða, að þessi maður eigi að fara að skipta sér af stofnunum og athuga, hvort megi fækka starfsfólki eða spara eða lagfæra eða því um líkt, allt þetta, sem hæstv. Alþ. og hv. fjvn. hefur í fleiri skipti brýnt fyrir þinginu að gera. En þegar eitthvað á að reyna í þessum efnum, þá kemur óttinn, þá kemur þessi feikna hræðsla fram. Og þá er um að gera að hafa þetta nú nógu losaralegt, og tóku bæði hv. 1. þm. N-M. og hv. 3. landsk. þm. mjög eindregið undir það. Hv. efasemdamönnum í þessu efni finnst um að gera að hafa þennan mann ekki of fastan í sessi og láta ekki forseta Íslands skipa slíkan mann í embætti, - nei, það er allt of voðalegt, - heldur vilja þeir hafa embætti þessa manns nógu vesællegt og aðstöðu mannsins nógu veika. Að því er stefnt. Ég held nú satt að segja, að það yrðu ekki margir dugnaðarmenn, sem mundu verða hrifnir af því að vera settir í svona starf, sem svo losaralega væri um búið. Það getur vel verið, að það yrði erfitt að fá duglegan mann yfir höfuð til að taka þetta starf að sér, því að það er sjálfsagt rétt, sem komið hefur hér fram, að þetta yrði ekki á öllum stöðum vinsæll eftirlitsmaður, þessi eftirlitsmaður, sem settur væri af hálfu ríkisins. Hv. 1. landsk. þm. benti á þetta, og ég skal alveg við það kannast. En halda menn, að það væri þá ráðið til þess að gera hann öruggan og duglegan í starfinu að hafa hann aðeins settan, kannske til eins árs í senn eða nokkurra mánaða? Ég held þvert á móti. Ég held, að ef á að taka einhverja ákveðna stefnu í þessum málum til einhvers gagns, þá verði að láta þennan embættismann hafa nokkuð svipaða aðstöðu eins og aðrir embættismenn ríkisins hafa. Nú þykir hlýða, að forseti ríkisins skipi sýslumenn og aðra slíka. En hversu miklu fremur ætti ekki forseti ríkisins að skipa þennan mann, þótt þessi embættismaður starfaði undir einhverjum vissum ráðh. í stjórnarráðinu, sem ætti að hafa eftirlit með svo víðtækum rekstri eins og ríkið fæst við. Ég ætla ekki að fara að lesa upp aftur það, sem ég las upp hér fyrr viðkomandi þessu máli, sem sýnir það, að þetta mál er ekkert annað en framhald af þeim framkvæmdum í þessu atriði, sem hæstv. Alþ. hefur viljað gera. Þetta er greinilega tekið fram í grg. frv. Og þó að vísa megi til þál., eins og hv. þm. Str. gerði, frá 1945, sem ekki hafi verið tekin fyrir í framkvæmd á öllum sviðum og í öllum greinum, þá er síður en svo, að það sé nein fordæming á því, þegar verið er að stíga raunhæft spor á þessu sviði eins og hér um ræðir í þessu frv., því að ég tel, að frv. grípi þó yfir það mikið, og sé það raunhæft spor, að margvíslegur og góður árangur gæti orðið af framkvæmd ákvæða frv. En hugsanagangur hv. þm. Str. virðist vera sá: Af því að ekki hefur verið gert það allt, sem fjvn. fór fram á eða fékk samþ. á sínum tíma í þessum efnum, ja, þá er ekki vert að gera neitt.

Hvað af því hefur verið gert?

Núverandi fjmrh. hefur komið í veg fyrir margar starfsmannaráðningar.

Sei, sei!

Vill hv. þm. lýsa það ósatt?

Já.

Þá lýsi ég hann beran að ósannindum. Þó hann þykist vita allt og geti sagt öllum, hvar tunnan á að standa, þá veit hann ekki rétt í þessu máli.

Ég veit a. m. k. um tunnuna, sem faktúran var í.

Já, hv. þm. Str. er búinn að hampa þessu máli um tunnuna svo, að það er tímabært, að það komi inn á Alþ. En sagan er jafnlogin, hvað oft sem blöðin hafa stagazt á þessu.

Ég sá faktúruna, góði.

Það væri gott, að ég fengi að sjá hana. Framkoma þessa hv. þm. sýnir bara, að menn geta verið búnir að vera forsætisráðherrar landsins í mörg ár og strákurinn í þeim verið vakandi fyrir því. Hv. þm. Str. hefur látið sitt blað elta mig með ærumeiðandi rógburði í mörg ár. Og hv. þm. Str. getur bara beðið um frí frá þingmennskunni til þess að lögsækja mig, ef hann vill. Blað hv. þm. Str. er þess ljós vottur, að þar hefur verið stefnt að mér ekki pólitískum heldur ærumeiðandi árásum, og vopnaburðurinn þar er nú svona eins og mennirnir gerast, sem á vopnunum halda. Ég hef fengið að kenna á því af hálfu þessa hv. þm., sem einu sinni, þegar hann taldi, að ég hefði gert sér greiða, sagði við mig: „Ég veit ekki, hvort ég get launað þér þetta nokkurn tíma aftur.“ En ég held, að hann sé búinn að launa það ákaflega vel - í sinni mynt - og ég kvitta fyrir. Þá eru það efasemdirnar, sem hv. 3. landsk. þm. er með, sem eru allar að því lútandi, að hann efast um, að ákvæði frv. verði að gagni. þótt samþ. verði. Við getum alltaf sagt það, að ef menn vita fyrir fram, að sú tilraun, sem hugsað er að gera, fari illa, þá eigi ekki að fara lengra út í það mál. En í þessu efni tel ég, að menn viti ekki fyrir fram, að það verði gagnslaus sú tilraun, sem hér er hugsað að gera, að hér sé settur maður til þess að annast þetta sérstaka verk. Ég vil þá koma að því, sem kannske mundi hafa verið talið aðfinnsluvert, sem sé hvaða háttur hefur verið hafður á undirbúningi þessa frv. Ég hef þar ekki farið fram í neinni pólitískri hlutdrægni. Ég staðhæfi, að ég hafi farið alveg rétta leið í því. Hv. 3. landsk. þm. sagði, að ráðh. gætu þetta og gætu hitt og þeir ættu að vita þetta og vita hitt. Þetta má vel segja. En ég vil leyfa mér að segja, að ráðherrar, sem koma og fara, sumir eftir stuttan tíma, aðrir eftir lengri tíma, þeir eru miklu verr að sér oft, a. m. k. fyrst í stað, í öllum gangi ýmissa mála heldur en þaulæfðir starfsmenn stjórnarráðsins og þá einkum þeir, sem eru hærra settir starfsmenn. Ég er t. d. ekki viss um, hvort hægt væri að benda á þann ráðh., sem nú er í rn. eða hefur verið - kannske þeir hafi verið til -, sem hefur þjálfaðri þekkingu á hinum fjölþættu málum í stjórnarráðinu heldur en t. d. núverandi skrifstofustjóri í atvmrn., Gunnlaugur Briem. Ég held, að það viðurkenni allir, að hann hafi svo fjölþætta yfirburði á þessu sviði, að það hefði sannarlega verið heimskulegt af mér að ganga fram hjá starfskröftum eins og honum í þessu efni. En ég fékk fleiri til að undirbúa frv. þetta heldur en hann. Ég fékk skrifstofustjórana í fjmrn. og félmrn. einnig til þessa undirbúnings og ríkisbókarann og forstöðumann endurskoðunarstofnunar ríkisins. Ég fékk þessa menn alla til þess að bera saman bækur sínar og bað þá um að vera ráðunauta ríkisstj. í þessu máli. Sumir þeirra hafa líka fengið kvittun fyrir í blaði hv. þm. Str., eins og t. d. skrifstofustjórinn í fjmrn. Það eru þakkirnar, sem hann fær á opinberum vettvangi fyrir það, að hann hefur lagt á sig aukavinnu til þess að ráða fram úr því vandamáli, sem hér er og hefur verið á ferðinni. Og svo að ég noti orð, sem hv. þm. Str. var hér með í fyrradag, þegar hann var að tala um gamlan sjúkdóm einhvern, þá er þetta gamall sjúkdómur, sú ýmiss konar ofþensla, sem orðið hefur í ríkisrekstrinum og umbúðum í kringum hann. Og þessir menn, sem ég nefndi, að unnið hefðu að samningu þessa frv., hafa komið með till. til úrbóta í þessum efnum, og eru till. þeirra hér í þessu frv. Það er ekki mitt orðalag á frv., en það hefur verið borið undir mig. Og ég hef rætt það við undirbúningsnefndina og við ríkisstj. Og í trausti þess, að ríkisstj. væri því samþykk, lagði ég það fram, eða ekki vitandi um annað. Blað hæstv. forsrh. nefndi þetta frv. „skeleggustu tilraunina“ til þess að koma á lagfæringu í þessum efnum.

Það er ekki rétt. Það orð var aldrei notað.

Ef hv. 1. landsk. þm. les sitt blað, held ég, að hann komist ekki hjá því að sjá þetta orð. Ég a. m. k. skal, þegar þessi umr. einhvern tíma endar, með ánægju sýna honum blaðið, þar sem þetta stendur prentað. Og mennirnir, sem störfuðu að þessu, voru þjálfuðustu starfsmennirnir í stjórnarráðinu. Þeir eru, að ég held, af öllum stjórnmálaflokkum. Ég veit reyndar ekki, hvort kommúnistar eiga nokkur ítök í þeim. En a. m. k. eru þeir starfsmenn taldir vera innan Alþfl., Sjálfstfl. og Framsfl., svo ég verð ekki með réttu sakaður um það, að ég hafi farið einhliða í þetta mál, frá pólitísku sjónarmiði, enda var það fjarri minni hugmynd. Þessir menn hafa svo lagt fram sína krafta. Og einn þeirra nm. hefur fengið viðurkenningu hv. þm. Str. á prenti. Og þessir menn leggja nú til, að þessi leið verði farin, sem í frv. er stungið upp á, til úrbóta í þessum efnum. Ég vil nú segja, og jafnvel við þá, sem hafa verið fleiri ár ráðh., eins og t. d. hv. þm. Str., - skyldi það nú vera, að þessir menn, sem undirbjuggu frv., sem alltaf eru nú við reksturinn og fjalla um öll málefni ríkisins, skyldi það nú vera, að þeir sjái verr heldur en ráðherrar, sem eru kannske stuttan tíma ráðh., hvað gera beri í þeim efnum, sem frv. fjallar um? Ég a. m. k. set mig ekki á það háan hest, að ég telji mig hafa betur vit á gangi og rekstri mála í stjórnarráðinu heldur en þessir skrifstofustjórar og endurskoðandi ríkisins og ríkisbókari, sem eru í n. Hv. þm. verða því að gæta að því, - þótt þeir kannske af pólitískum ástæðum vilji gera lítið úr þessu frv. mín vegna, - að með því að gera lítið úr frv. er verið að varpa steini a. m. k. að þessum ágætu mönnum með aðfinnslum við frv., sem hafa lagt sig í líma til þess að athuga sparnaðartill, í stjórnarráðinu þann tíma síðan þeir tóku þar við störfum að þessu. Hv. 3. landsk. þm. sagði réttilega: Ef maðurinn er ekki - ráðsmaðurinn, sem menn nefna öðru nafni - er ekki nógu duglegur og óháður öllum, er ekki líklegt, að hann komi að gagni í starfi sínu. Ég er mjög á sömu skoðun og get fullyrt, að þessir nm., sem ég talaði áðan um, eru einnig á sömu skoðun í þessu efni. Þeir vildu jafnvel hafa hann enn þá óháðari, en gert er ráð fyrir hér í frv. En það er vitaskuld gefið, að það verður ákveðinn ráðh. að bera ábyrgð á manninum. Og það er einmitt það, sem veitir svona manni, sem vinnur starf, sem er ekki sérlega skemmtilegt eða vinsælt, styrk, að hann sé ekki allt of háður. Og sú hugsun lá á bak við það hjá nm., er þeir lögðu til, að hann væri skipaður af forseta ríkisins. Slíkur maður hefur aðra aðstöðu en fulltrúi stjórnarráðsins, sem sendur er hér og þar í þetta og þetta skiptið af sínum ráðh. - Þetta, sem ég tók fram, sagði hv. 3. landsk. þm. réttilega. Og þar finnst mér hann koma alveg í mótsögn við þær mótbárur hv. þm. Str., að þetta verk geti eins vel verið innt af hendi af einhverjum fulltrúa ráðh., eins og hann hefur alltaf haldið fram. En það kemur nú meira í mótsögn við það, þegar hv. 3. landsk. þm. segir svo á næstu stundu, að maðurinn eigi helzt að vera settur, en ekki skipaður. Ég ætla, að það þurfi ekki orðum að því að eyða, að settur maður í einhverju starfi hefur ekki sömu aðstöðu eða finnur ekki, að hann hafi sömu aðstöðu eins og sá, sem er skipaður. Annars er það satt að segja alvanalegt hér á Alþ., að það eru borin fram frv., sem hafa það í sér fólgið, að það eigi að skipa formann og forstjóra í einhver mál, án þess að það sé á fyrsta stigi málsins jafnvel farið að krefjast þess, að það sé einhver sérstakur háttur hafður á um það, hvernig hann er settur til starfa. Út af fyrirspurn hv. 3. landsk. þm. um fjölgun eða fækkun starfsmanna í stjórnarráðinu, vil ég segja það, að það liggur á þessu stigi málsins fyrir utan þessar umr. Ég ætla ekki að fara að tíunda hér um fólk í stjórnarráðinu. Ég hef það alls ekki svo í höfðinu heldur, að ég geti leyst úr hans spurningu um þetta, enda er það hlutur, sem ekki snertir beinlínis afgreiðslu þessa máls, sem fyrir liggur. Það er náttúrlega mjög interessant að vita, hve margir starfa í hverju rn., og það getur hv. 3. landsk. þm. fengið að vita hjá hv. fjvn. Þar er skrá yfir það. Ég hef lýst því einkennilega fyrirbæri, sem kemur hér fram í sambandi við þetta sérstaka mál, sem fyrir liggur, og það frá þessum ágætu hv. þm., þessum einstaka ótta um, að málið verði gagnslaust. Þessi ótti er jafnvel svo rammur, að málið má að dómi þessara óttaslegnu manna helzt ekki ná fram að ganga, af því að ekki sé fyrir fram hægt að tryggja, að þessi maður, sem hér er stefnt að að setja í þetta starf, sem um er að ræða, verði fyrst og fremst nógu nýtur og duglegur og í öðru lagi standi svo vel í starfi sínu, að starfið beri ríkulegan ávöxt. Ja, þetta munu menn nú alltaf hljóta að eiga á hættu um mann, sem skipaður er í starf, og það frá byrjun. Hv. 1. þm. N-M. var eitthvað hálfargur yfir því, að ég hefði ekki svarað spurningum, sem hann setti hér fram. Það er alveg rétt - ég sagði utan deildarinnar, að það væri ekki mitt og ég hefði ekki með höndum að undirbúa frv. um réttindi og skyldur embættismanna, það væri til annars ráðh. að snúa sér í þessu efni. Ég held, að það hafi verið forsrh., sem á sínum tíma fékk mann í það starf, og það er vitanlega þessi embættismaður, sem á að ganga eftir því, að starfið sé unnið. - Þá var hv. 1. þm. N-M. að spyrja um þessa reglugerð, sem sett var og undirskrifuð af þáverandi ráðh. um starfstíma og launakjör starfsmanna ríkisins. Hv. 1. þm. N-M. spurði mig að því, hvort ég vildi breyta henni. Hér er því til að svara, að í þessu efni munu ekki mínar óskir eða minn vilji vera að fullu ákvarðandi um þessa reglugerð. Ég er ekkert ánægður með hana. Hv. 1. þm. N-M. getur vel trúað því. Mér þykir hún ekki vera til neinna bóta. En var það ekki þannig, að þessi reglugerð væri sett á með eins konar samningum við hópa af starfsmönnum? Og hafi það verið, sem ég er ekki alveg viss um, en mér leikur grunur á, þá geri ég ráð fyrir, að það sé ekki á a. m. k. eins ráðh. færi að breyta henni, og slík breyt. teldist þá líklega brot á gerðum samningi. Ég fullyrði ekkert um þetta, en ég segi þetta með fyrirvara. Hitt er allt annað mál, að ég væri þess mjög fýsandi, að þessari reglugerð væri breytt, því að ég tel alveg óþarflega stuttan þann vinnutíma, sem starfað er í opinberum skrifstofum. Þegar frá eru dregnir allir útúrdúrar um þetta mál, þá virðist mér, að sá lærdómur, sem draga megi af því, hvernig hv. þm. úr stjórnarflokkunum hafa tekið málinu, vera sá, að það sé hollast fyrir t. d. fjmrh. að fylgjast með straumnum, tala vel og fagurlega á Alþ. og mannfundum um þörfina á því að færa saman ríkisreksturinn og nauðsynina á að spara o. s. frv., og jafnvel skrifa greinar um þetta í blöð, en það sé á hinn bóginn stórhættulegt, ef menn eigi ekki að baka sér stórkostlegar óvinsældir, að maður í ráðherrastóli stígi nokkurt verulegt spor í þessum málum í framkvæmdaátt, til þess að reyna að koma einhverju til vegar varðandi þetta, sem menn eru alltaf að biðja um, að það sé fært saman í ríkisrekstrinum og sparað. Menn einblína hér á það, að það eigi að stofna ný embætti í þessu skyni, jú, og með starfsliði, segir hv. 3. landsk. þm. Það er rétt, það er gert ráð fyrir einhverju starfsliði, það getur verið, að það verði ein eða tvær stúlkur eða ein stúlka og einn maður. Það er strax starfslið. En hér er vissulega ekki það mál á ferð, að það sé ástæða til að mikla það svo mjög fyrir sér, eins og hér eigi að koma einhverju bákni af stað. Langt frá. En ég játa, að það þarf sérstakan, ötulan forstöðumann til þessa. Og það á að snúa sér að þessu. - Þetta er nú sá lærdómur, það, sem ég nú hef greint, sem mér virðist, að megi draga af ræðum hv. þdm. hér í þessari hv. d. gagnvart þessari tilraun, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., sem fyrir liggur. Og það má mikið vera, ef aðrir, sem nú heyra og síðar meir fregna af þessu máli, finna ekki til þess, að það er á dálítið einkennilegan hátt, sem frv. þessu um eftirlitsmann með hinum fjölmörgu ríkisstofnunum er tekið í þessari hv. d. Nú hefur hv. 3. landsk. lagt fram rökst. dagskrá. Ég hef nú áður látið í ljós þá skoðun, að hvorki þál. né aðrar ályktanir, en lög séu fullnægjandi í þessu efni, enda eru víst allir sammála um, að löggjöf og ályktanir Alþ. í öðru formi séu sitt hvort. Þetta er það, sem ég hef að segja að svo komnu máli um þetta. Ég þyrfti í sjálfu sér ekki að harma það hlutskipti, ef ég ætti eftir að verða fyrir svo mikilli andúð hv. deildar fyrir þessa till., að mín teldist ekki lengur þörf í opinberri þjónustu. Ég kysi miklu fremur að hverfa burt við þann orðstír, að ég hefði virt einróma samþykktir Alþ. í þá átt að koma á raunhæfum sparnaði og eftirliti með ríkisrekstrinum og að ég hefði tekið mér til aðstoðar reyndustu sérfræðinga til þess að undirbúa formlega löggjöf í þessu efni, að ógleymdum hv. 1. landsk. og hv. 1. þm. N-M., sem eru ólastanlegir liðsmenn í mörgum greinum, þótt þeir séu ekki í þessu efni á sömu skoðun og ég. Fyrir þetta er ég mjög fús að taka minn dóm af þessari hv. þd. Ef það dæmist, að það sé hættuspil og flasfengni að leggja út á þessa braut á þennan hátt, þá er ég reiðubúinn að taka við þeim dómi. Ég hef, auk þess að hafa staðið í þeirri trú, að ég hefði þingviljann og samþykkt síðasta Alþ. mér að baki, haft samráð um þetta við hina ráðherrana, og er því fúsari til að hlíta dómi hv. deildar.



Herra forseti. Þessar umr. hafa verið langar og harðar, og ég ætla ekki að fara að lengja þær með því að blanda mér þar inn í. Ég vil aðeins segja nokkur orð til þess að gera grein fyrir atkv. mínu. Það hefur verið deilt um það hér, hvort veita þyrfti ráðh. lagaheimild, eða hvort hann hefði vald til að gera þær ráðstafanir, sem hér um ræðir, án þess. Ég er ekki lögfræðingur og skal ekkert um þetta segja, en það hefur margsinnis komið fram í umr. hjá hæstv. ráðh., að hann telur sig ekki hafa þetta vald. En úr því að svo er, og hvað sem líður heimild ráðh. að öðru leyti án lagasetningar -, þá virðist mér allir geti verið sammála um það, að heppilegt væri, ef með þessu móti yrði unnt að skapa eftirlit með rekstri ríkisins og stofnana þess, þar sem það hefur aldrei verið svo brýn nauðsyn sem nú. Og ef ráðh. telur sig ekki hafa heimildina án laga, þá vil ég fyrir mitt leyti greiða þar atkv. með. Þeirri dagskrártill., sem hér er fram komin, sé ég mér því ekki fært að greiða atkv. Annars er ég sammála þeim mörgu, sem hér hafa talað, um það, að ekki sé mikils árangurs að vænta í þessu efni, ef ekki tekst vel til um val á manni í þessa stöðu, og ég vil skora á hæstv. ráðh. og ríkisstj. að vanda það val sem bezt. Í þessa stöðu þarf að veljast atkvæðamaður, sanngjarn og réttlátur, og það er engan veginn vandalaust að finna hann; en ég hef þá trú, að það megi takast, og greiði atkv. í því trausti. Hér hefur verið talað um reglugerðina fyrir opinbera starfsmenn, sem sett var fyrir nokkrum árum. Ég er sannfærður um, að með henni hafi verið stigið stórt spor aftur á bak og hinn ákveðni starfstími sé langt fyrir neðan það, sem ég tel hæfilegt. Það er ómögulegt að ætlast til þess, að launalægstu stéttirnar taki vel þeim kjaraskerðingum, sem nú eru nauðsynlegar, ef kjör þeirra eru ósambærileg við kjör annarra atvinnustétta. Mig minnir, að þegar launalögin voru sett 1945, væri síður en svo gert ráð fyrir, að vinnutíminn yrði styttur, og hvernig sem þessi reglugerð er nú til komin, - en á því virðist leika nokkur vafi, - þá tel ég fulla þörf á að breyta þessari reglugerð og lengja vinnutímann. Ég heyri oft talað um óstundvísi opinberra starfsmanna. Eftirlit í því efni mundi koma í hlut þessa manns, og ég vona, að slíkt mundi ekki líðast, eftir að hann væri tekinn til starfa. Þetta getur beinlínis orðið sumum mönnum hvöt til að treina sér verkin í vinnutímanum til þess að fá svo aukavinnu. En slíkt má ekki líðast. Og mér dettur í hug samtal, sem ég átti við mann, sem kunnugur er í Ameríku. Hann telur, að ef einhver starfsmaður komi þar of seint til vinnu, þá sé sá tími dreginn frá við reikningsuppgjör eða hann sé látinn vinna hann af sér. Þetta fyrirkomulag tel ég til fyrirmyndar. Ég vil að lokum endurtaka það, að ég mun greiða þessu frv. atkv. mitt, en mun ekki sjá mér fært að greiða atkv. með dagskrártillögunni.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki hugsað mér að lengja hér umræður, en þykir þó rétt að segja nokkur orð. Hæstv. ráðh. skýrði hér rétt frá undirbúningi þessa máls. Ég hef heldur aldrei sakað hann um að búa þetta til né álasað honum fyrir það, þótt hann féllist á skoðanir þeirra mætu manna, sem að frv. stóðu. Þar eigum við, þessir þrír þm. sem settir vorum inn í sparnaðarnefnd, ekki stafkrók í, enda gat hv. 1. þm. N-M. þess, að brtt., sem hann vildi gera, hefði ekki komizt fram. Hann og hv. þm. Borgf. töldu sig þó fylgjandi frv. í meginatriðum, en það er ég ekki. Nú er mér vel kunnugt, hver er aðalkjarni hugsanagangs þessara manna, en mun þó ekki draga þá hér inn í umr., og ég fyrir mitt leyti vildi ekki fallast á þá skoðun. Ég hef sagt hér, að það vald, sem gert er ráð fyrir að fá þessum manni, sé ekki í samræmi við það demokratíska vald, sem ríkir í þessu þjóðfélagi. Það á að leggja á eins manns vald, hvort einhver maður er í starfi eða ekki, og þessu valdi yrði fyrst og fremst beitt gegn þeim, sem eru minni máttar. Sá maður, sem í þetta veldist, mundi ekki geta beitt valdi sínu gegn hinum hæst settu, þeim, sem sætu í hæstu stöðunum. Það eru til menn í embættum, sem hafa verið og yrðu þolaðir, enda þótt það ætti að vera búið að reka þá, og við þekkjum þess sorgleg dæmi. En gegn þeim, sem minni máttar væru, yrði þessu valdi beitt. Og það ætti að vera hægt að framkvæma almennt eftirlit án þess, að svona valdsmaður kæmi til skjalanna. Það mætti nota sér hvers konar véltækni miklu betur í fyrsta lagi. Og í annan stað mætti sjá um, að gætt yrði meiri stundvísi, og væri eðlilegt að fela það skrifstofustjórunum eða fulltrúum þeirra. Ég hef verið verkstjóri í 13 ár, og sá maður, sem ekki kom í tæka tíð, fékk ekki vinnu þann daginn. Óstundvísi einkennir allt of mikið íslenzkt þjóðlíf, og það er jafnvel líka í einkarekstrinum. En góð verkstjórn getur kippt þessu í lag. Ég skal svo fara nokkrum orðum um reglugerðina. Við höfum oft um hana rætt í fjvn. Eftir því sem ég veit bezt, var hún sett með fullu samkomulagi, ef ekki bundnum samningum við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Ég skal engan dóm á það leggja, hvort þar hefur verið gengið of langt, en mín skoðun er sú, að starfsmenn ríkisins hér ættu að sitja við sama borð og slíkir starfsmenn annars staðar á Norðurlöndum, eins og það er ýmislegt annað í okkar þjóðlífi, sem á marga lund er sniðið eftir því, sem þar tíðkast. Nú veit ég ekki nákvæmlega, hvernig þessum málum er þar háttað, en hitt er mér tjáð, að stundvísi sé þar höfð í heiðri og þar líðist engum að fara frá starfi, fyrr en klukkan slær. Hv. 1. þm. N-M. getur vottað það, að eitt af því, sem kom upp í nefndinni. var sú ósk, að n. fengi að sjá frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Það fékk n. aldrei og gat því ekki myndað sér skoðanir um það né mótað það. En þessu frv. er ætlað að fyrirbyggja, að ekki sé um vinnuhætti eins og vera ber. Ég veit ekki, undir hvaða rn. frv. fellur, en eins og hv. þm. er kunnugt, hefur það ekki komið fram enn. En með slíkri löggjöf mundi mikið vinnast. Hins vegar er hér gripið í öfugan enda. Ég skal nú ekki fara um þetta mörgum orðum, en ég efast um, að hægt verði að finna mann með þá sterku réttlætistilfinningu og alhliða þekkingu, sem þessi maður þyrfti að hafa. Það er gert ráð fyrir, að hann hafi 12 þús. kr. grunnlaun, þó að það sé vitað mál, að stór hluti manna geti varla lifað af því mannsæmandi lífi. Og ég efast um, að nokkur maður fengist í þetta embætti fyrir þessi laun. Allir, sem í þessu kerfi eru, hafa alls konar launauppbætur. Svo er það enginn einn maður, sem getur annazt þetta, hann yrði að hafa menn í þjónustu sinni. Stofnanirnar eru svo margar í Rvík. einni, að hann kæmist ekki yfir það á einu ári að fara í gegnum þær. Hann þyrfti því töluvert starfslið. Og ég hef ekki trú á, að þetta svaraði kostnaði. Það skal ég virða við hæstv. fjmrh., að hann hefur valið heiðursmenn til að athuga þetta, sem ég þekki alla að góðu. En þeir gera till. til sparnaðar, sem ekki eru byggðar á nógu mikilli íhugun og ég get ekki að öllu leyti fallizt á. Og í fjvn. hefur sama skeð - og ég hef viljað standa með flestum till. fjvn., sem hún hefur lagt til, til sparnaðar. En fjvn. sagði: Skerið meira niður, skerið meira niður! Sparnaðarnefnd er ekki dómbær á þetta! Svona leggja menn misjafnt upp úr mönnum eins og þessum.

Læknum ber ekki alltaf saman um, hvað beri að gera við sjúklingana.

Það er rétt. Ég óttast, að það fari svo, þar sem líkur eru til þess, að þetta mál hafi meiri hl. hv. þm. með sér, að reynslan verði að tala sínu máli um það, hvort þeir vinna fyrir sér þessir menn. Þetta hlýtur að kosta nokkurt fé. - Ég hef aldrei deilt hér á hæstv. fjmrh., þó að hann hafi sýnt þetta frv. hér. Ég met hans viðleitni í þessu máli í því að reyna að finna leiðir til sparnaðar. Hins vegar eru okkar sjónarmið um aðferðina til þess svo gerólík. Og ég endurtek það, að ég álít, að sparnaðarnefndin, sem nú situr, eigi að halda áfram sínu starfi. Mér er sagt, að hv. 1. þm. N-M. sé að hnýsast í þetta með n. Og hann leggur þar sjálfsagt til góð ráð. Þó að hæstv. fjmrh. hafi talað undir rós, skildist mér, að hann mundi vilja líta svo á, að það væri óbeint vantraust á honum í hans embætti, ef þetta frv. væri fellt, - ég veit ekki, hvort ég átti að skilja hæstv. ráðh. svo. Á því mun nú ekki vera mikil hætta, að frv. verði fellt. En þó að ég greiði atkv. með dagskrártill., ber það ekki að skilja sem vantraust á hæstv. ráðh., heldur mun ég greiða þannig atkv. út frá því sjónarmiði, að ég hef ekki trú á þessu fyrirkomulagi. Mér þykir þar kenna einræðis. M. ö. o., það vald, sem þessum manni er gefið, er ekki í samræmi við það fyrirkomulag, sem okkar demokratiska þjóðfélag byggist á, að einn maður geti ráðið yfir lífi og limum manna, ef það mætti orða það svo, hvort þeir fá að starfa eða ekki. Og svo er hins vegar sá kostnaður, sem af þessu leiðir, sem ég óttast, að verði svo mikill, að það, sem sparast við þetta, svari ekki kostnaðinum. Hins vegar mundi einhver kostnaður af því verða, ef hæstv. ráðh. vildi senda út af örkinni einhvern sinna trúu þjóna til þess að kynna sér ástandið, en sá kostnaður yrði miklu minni, en af því, sem hér er gert ráð fyrir í þessu frv. Og að síðustu, þar sem vitnað er í þál. frá 1945 og talað er um að framkvæma þann vilja, sem þar kemur fram, um það vil ég segja það í fyrsta lagi, að þó að það sé nokkuð skýrt fram tekið í þál., hvað gera beri, þá segir þál. náttúrlega ekkert um það, í hvaða formi þetta skuli gert, þannig að þeir, sem voru með því á þeim tíma að samþ. hana hér á Alþ., munu að sjálfsögðu geta haft fyrirvara um það, hvernig þessar ráðstafanir skuli vera og hvort þeim líka þær eða ekki. Í öðru lagi eru nú nokkur ár liðin síðan 1945, og á þeim tíma vitum við, að ekkert hefur verið gert í þessum málum. Við skyldum ætla, að árið 1946 hefði komið einhver slík ráðstöfun eins og þingið 1945 gerði samkv. þál. ráð fyrir. En svo varð ekki. Það er ekki fyrr en árið 1949, að menn fara að hugsa um að gera slíkar ráðstafanir. Það má vel vera, að mönnum hafi fundizt, að ekki þyrfti að spara. En nú þarf að fara að spara. Ég vil bara benda á, að það þarf að vinna sömu verkin fyrir þjóðfélagið framvegis og á undanförnum árum. Og þá þarf að meta það, hvort það sé of margt starfsfólk við þessi verk til þess að vinna þau. Menn tala um skriffinnsku hjá okkur. En hún er afleiðing okkar þjóðskipulags. Og hér á Alþ. rignir t. d. fyrirspurnum í tugatali, og eitthvert rn. á að svara hverri þeirra. Og það eru fleiri menn í rn., sem dag eftir dag eru að leita uppi heimildir til þess að svara þessum grúa af fyrirspurnum, sem koma fram hér á Alþ. og eftir skipun þingsins ber að svara. Þetta er mikið starf og skriftir, svo að jafnvel þeir, sem að þeim vinna, sjá ekki út úr þeim störfum, sem á þá hlaðast. Svo tala menn um, að það eigi að spara. En þingið sjálft bara ýtir undir þessi feikilega auknu störf. Nú hef ég aldrei látið í það skína, að ég vildi ekki við hafa allan skynsamlegan sparnað fyrir ríkisins hönd. En ég gæti haldið langa ræðu,ef mér þætti við eiga, um það, hvar ekki er við hafður sparnaður í útgjöldum ríkisins. Það er ekki leitað á þeim stöðum, þar sem mætti spara. Ég hef heyrt talað um það hér af hv. þm., að á eftirlaunaskrá sé hópur manna, sem hafi betri laun, en meðan þeir voru í fullu fjöri að starfa. Það er kannske ekkert athugavert við þetta. Ósamræmið í eftirlaunagreiðslum, sem Alþ. fjallar um, er svona ógurlegt. Ein ekkjan hefur kannske 6–10 þús. kr. í eftirlaun í grunnlaun, en önnur 490 kr.

Þetta ber fjvn. að athuga. - GJ: Fyrst hæstv. fjmrh. - HV: Það er nefnilega spurningin hver eigi að hengja bjölluna á köttinn.

Ég býst ekki við, að hinn svokallaði ráðsmaður ríkisins mundi verða látinn fjalla um þessi mál. En hins vegar sé ég, að ýmsir póstar í ríkisapparatinu eru svo viðkvæmir, að það má ekki tala um þá, því að það snertir þá betur launuðu í þjóðfélaginu, marga hverja. - Það er líka talað um aukastörf. Maður situr í 35 þús. kr. launa embætti. Hann fær annað starf við hliðina á því, sem hann fær 23,5 þús. kr. fyrir. Það er ekki verið að tala um, hvort eigi að spara í svona tilfellum, þegar verið er að tala um að krukka í eina skrifstofustúlku eða einn skrifstofumann. Þetta er ein af ástæðunum fyrir því, að ég trúi ekki á það, hversu góður og duglegur maður sem er að verki sem ráðsmaður ríkisins, að hann fari inn á þau svið, sem sérstaklega þarf að tala um sparnað á, í okkar þjóðfélagi. Ég held, að ég hafi þá gert nokkra grein fyrir því, hvers vegna ég trúi ekki á þetta skipulag, sem hér er gert ráð fyrir í þessu frv. að setja upp. Þess vegna er ég á móti samþykkt frv., en það ber ekki að skoða sem vantraust á hæstv. fjmrh.



Herra forseti. Það er í alkunnri barnasögu sagt frá því, að mýsnar hafi eitt sinn komið sér saman um, að það væri þjóðráð til þess að afstýra hættu í þeirri fjölskyldu að hengja bjöllu á skrambans köttinn. Mér finnst á sinn hátt nokkuð svipað vera hér til umr., sem sé að það eigi að reyna að fá einhvern til þess að hengja bjölluna á köttinn. Það eru ýmsir hér í hv. d., sem segja, að ráðh. hafi vald til þess, hann geti staðið fyrir fækkun embætta og því að færa saman ríkisbáknið og hann geti gengizt fyrir bættum vinnubrögðum við ríkisstofnanir. En hann sagði: „Ekki ég.“ Hann setti sparnaðarnefnd á laggirnar, og hún hefur átt að gera eitthvað í málinu, en hún ekur sér og segir: „Ekki ég - við skulum búa til frv. um þetta.“ Og það er búið til frv. og gert þar ráð fyrir því, að settur sé ríkisráðsmaður, sem eigi að hengja bjölluna á köttinn. En ég er bara ekki viss um, að ráðsmaðurinn, þó að hann verði búinn til, geri það. Ég er hræddur um, að hann aki sér líka og standi ekki fyrir niðurskurði embætta eða fækkun þeirra. Þegar ég hlustaði á hæstv. fjmrh. áðan tala um, hversu vel þetta frv. væri undirbúið, varð ég hissa. Hér höfðu menn ekki látið neitt í það skina, að menn væru á móti frv. af því, að þeir héldu, að það væri samið af hæstv. fjmrh., enda hygg ég það engra manna ætlan að snúast gegn frv. af persónulegri afstöðu til hæstv. fjmrh. En þó að frv. sé máske ákjósanlegt í alla staði og vel vandað um samningu og gert af færum mönnum, þá er það samt svo, að þegar n. hér fjallaði um málið í þinginu, þá var afstaðan þannig í n. til málsins, að enginn nm. var eindreginn með málinu. Allir voru fjhn.-mennirnir með efasemdir og sumir alls ekki meðmæltir frv. Og síðan hefur komið í ljós undir umr., að það er ekki aðeins fjhn., sem er efagjörn um, að þetta leiði til sparnaðar, heldur og margir hv. þm. þessarar hv. d. Og það er af þessu, sem menn hafa rætt lengi og stundum hart á móti frv. Það hefur ekki haft á sér neinn pólitískan óvildarblæ gagnvart hæstv. fjmrh. Og ég er sannfærður um, að þetta mundi leiða til einnar allstórrar, umfangsmikillar og dýrrar ríkisstofnunar í viðbót við allar aðrar ríkisstofnanir, sem fyrir eru. Og ég efast stórlega um sparnað af þessu. Ég held, ef menn meintu, að það ætti að taka upp sparnað á rekstri þjóðarbúsins, þá ætti að byrja ofan frá með því að fækka ráðherrum. Ég er sannfærður um, að þetta þjóðfélag stæðist eins vel, þó að ekki væru hér nema fjórir eða fimm ráðherrar. Og næst hygg ég, að núverandi stjórnarskrárnefnd, sem búin er að hanga hér í nokkur ár, að annarri dauðri, sem á undan var, hún ætti að leggjast niður. Og síðan hygg ég; að það ætti að leggja til, að þingmönnum væri fækkað úr 52 niður í 36 og í staðinn fyrir að þingið væri tvær deildir, skyldi það vera ein deild, og síðan væru settar fram kröfur um, að fækkað væri starfsmönnum við önnur opinber störf. En meðan ekki er byrjað svona, þ. e. a. s. ofan frá, hef ég enga trú á því, að það verði að framkvæmd þau fögru loforð, sem standa í þessu frv. Einn hv. þdm. hefur reynt að gera sér grein fyrir, hvernig þetta yrði í framkvæmd, þannig að ráðsmaður ríkisins mundi taka að sér starf í þessu og hinu embætti og vera mánuð á hverjum stað og gefa viðkomandi embættismanni frí á meðan. En hvað mörg ár yrðu liðin, þegar hann væri búinn að vera einn mánuð á hverjum stað og búinn að fara þannig hringinn og kominn aftur í fyrsta embættið, sem hann hefði verið í? Og kannske ætti hann þá að vera annan mánuð að gera sínar till. og athugasemdir. Ég er hræddur um, að það yrði seinvirkt apparat, ef þessi ráðsmaður ætti að hafa eina stúlku á skrifstofunni sér til aðstoðar. Hún ætti þá kannske að sitja ein í þessari deild stjórnarráðsins, á meðan ráðsmaðurinn væri í eftirlitsferðum sínum. Og hvað ætti þá þetta skrifstofuapparat að starfa á meðan? Nei, það þyrfti fleiri menn til þessa starfs, en einn mann og eina skrifstofustúlku. Og hvers konar alfræðiorðabók þyrfti þessi embættismaður að vera, ef hann á að fara að vera kannske sýslumaður einn mánuð, sennilega þá landlæknir annan mánuð o. s. frv.

Það stendur ekkert um þetta í frv.

Þetta voru hugleiðingar eins hv. þdm., sem nú er í forsetastóli hér í hv. d., og það bendir á, að þegar menn fara að gera sér grein fyrir framkvæmdum í þessum efnum, þá verði þeim á að hugsa, að þessi eftirlitsmaður eigi að vera ákaflega fjölhæfur. Hæstv. ráðh. sagði, að sér virtist, að allir vildu tala um sparnað, en enginn vildi taka á sig áhættu í því efni, að spor yrði stigið til þess að spara. Þetta hygg ég, að sé ekki rétt. Ég hygg, að frá hv. þd. og það mörgum þm., sem hér hafa talað, hafi það komið fram, að það þyrfti að vera sýndur litur á því að byrja að spara, án þess að undirstaða þess sé sú að bæta við hálaunuðum embættismönnum. Ég held, að það sé andúðin á því hér í hv. d., að svona sé byrjað, að setja upp ríkisstofnun, sem mönnum finnst glæfraleg, a. m. k. ef þetta misheppnazt, sem gerir það að verkum, að menn treysta ekki svona ráðstöfunum. Menn vilja, að sýndur sé litur á því að spara á hæstu stöðum. Og þetta má hæstv. ráðh. ekki misskilja.

Forseti (ÞÞ): Ég vil, um leið og ég gef hv. 1. þm. N-M. orðið, aðeins taka fram, af því að ég get ekki farið niður úr forsetastólnum, að það er ekki rétt haft eftir mér, sem ég talaði um endurskoðun í embættisrekstri. Ég sagði, að þeir endurskoðendur, sem nú væru, kæmu allir undir þennan ráðsmann, þó að frv. væri samþ. Það eru a. m. k. fimm eða sex menn, sem nú athuga embættisrekstur hjá embættismönnum, og auðvitað hefðu þeir þá aðferð, að eftirlitsmaður ríkisins þyrfti ekki sjálfur að fara á alla staðina, þar sem embættismaður væri í starfi.

Hann gæti sent stúlkuna stundum.



Herra forseti. Ég vil aðeins minna hv. 1. landsk. og hæstv. fjmrh. á þetta: Þegar frv. til launalaga var lagt fyrir Alþ., þá var í því kafli um réttindi og skyldur embættismanna. Þá lögðust þeir á móti því, að sá kafli væri samþ., hæstv. forsrh. og hv. þm. Snæf. sérstaklega og nokkrir aðrir hv. þm. með þeim. Og þessi kafli var tekinn út úr frv. vegna loforða hæstv. forsrh. um, að það skyldi koma fram frv. um þetta mál. Forsrh. skipaði svo Gunnar Thoroddsen í það starf að undirbúa þetta frv. Nú segir hæstv. fjmrh., að þetta heyri undir dómsmrh., en síðan, að forsrh. hafi yfir því að segja. Hins vegar sagði hann, að reglugerðin, sem kennd er við Pétur Magnússon og stytti vinnutíma embættismanna og hækkaði því laun þeirra, hefði verið sett af fjmrh., en hann hélt því fram, að það hefði verið samkomulag um efni reglugerðarinnar milli starfsmanna ríkisins og ráðh. Og hv. 1. landsk. þm. hélt fram, að ekki væri hægt að breyta reglugerð þessari, nema með lagabreyt.

Þetta er samningur.

Reglugerð má breyta með reglugerð. Hitt er annað mál, hverju lofað var embættismönnum ríkisins, þegar lögin voru sett. Því var lofað, að mjög fljótt skyldu koma lög um réttindi og skyldur embættismanna, sem tækju þetta fram. Öðru var ekki lofað. En þau lög eru ekki komin enn, en ráðh. setur bara reglugerð um þetta eftir sinu höfði, og þá hefur þarna ekkert gerzt annað en það, að hæstv. ráðh. hefur verið að reyna að kaupa sér frið með því, í stað þess að koma með þau lög, sem lofað var, þegar launalögin voru sett. Ég hef fengið það svar hjá hæstv. fjmrh., að hann vilji ekki setja mann í þessa stöðu, sem í frv. er gert ráð fyrir, til að byrja með, heldur skipa hann. Hann vill ekki reyna, hvernig sá maður reynist í starfi sínu, heldur vill hann skipa hann strax. Það veltur mikið á, hvernig maður þessi væri gerður. En sá munur er á þessu tvennu, að setja manninn fyrst til reynslu annars vegar og hins vegar að skipa hann strax frá byrjun, að meðan maður er settur í stöðu og veit ekki, hvort hann fær stöðuna eða ekki, leggur hann sig betur fram en ella. Þessi munur er hér á, ef nokkur munur er á þessu tvennu. Og þetta ætti að vera nóg til þess, að þessi maður ætti ekki að vera nema settur til að byrja með. - Það kom líka fram hjá hæstv. ráðh., að hann vill breyta reglugerðinni um vinnutíma embættismanna, en þorir ekki þorir ekki.



Herra forseti. Ég hafði fallið frá orðinu og ekki ætlað að ræða um málið á þessu stigi. En vegna ræðu hæstv. fjmrh. um meðferð fjvn. á 18. gr. fjárlagafrv. og vegna fjvn. vildi ég mega taka eftirfarandi fram og biðja hæstv. forseta að flytja það til hæstv. fjmrh., þar sem hæstv. ráðh. gat ekki verið viðstaddur. - Það er rétt, sem getið var um hér í umr. af hv. 1. landsk. þm., að það er mjög mikið ósamræmi í eftirlaunagreiðslum á 18. gr. fjárl. Á síðasta ári óskaði fjvn. eftir því, að þetta yrði sérstaklega athugað, áður en fjárlagafrv. fyrir árið 1949 væri lagt fram, og miðað væri við það að samræma eftirlaun hinna ýmsu embættismanna og starfsmanna ríkisins, og einkum og sér í lagi yrði horfið frá því að setja nýja embættismenn inn á full föst laun, eftir að þeir hafa látið af starfi. Árangurinn af þessu hefur enginn orðið annar en sá, að ósamræmið í þessu efni á 18. gr. hefur aldrei verið meira en í ár eða á fjárlagafrv., sem fyrir liggur. Fjvn. hefur út af fyrir sig ekki talið það vera sitt verkefni að gera þarna tillögur til niðurskurðar og breyt. á þessu kerfi móti vilja hæstv. ríkisstj., en þetta taldi hún vera á móti vilja ríkisstj., þar sem hæstv. ríkisstj. hefur ekki viljað fallast á till., sem fjvn. hefur gert í málinu. Á síðasta þingi lá það fyrir, að einn embættismaður hefði látið af starfi, og fjvn. vildi ekki taka hann inn á eftirlaun, sem svöruðu fullum starfslaunum. En hæstv. fjmrh. bar þá fram till. um að taka þennan mann á full laun og fékk það samþ. gegn vilja fjvn. Og nú er í fjárlagafrv. einn maður settur inn á full eftirlaun og mikið meira en full laun, og hefur ekki náðst samkomulag við hæstv. fjmrh. um að breyta þessu. Og meðan sú skoðun er í fjvn., sem ríkir nú um þetta, verður þetta ekki vel séð. Og eftir að þær umr. hafa farið fram hér, sem raun ber vitni, þá mun ég þess vegna sem form. fjvn. telja mér heimilt að taka aftur við 2. umr. fjárlaganna alla þá liði, sem snerta þetta atriði um full laun sem eftirlaun til nýrra embættismanna, sem láta af starfi, nema um það fáist fast samkomulag milli hæstv. ríkisstj. og fjvn. Ég vil ekki láta það orð hvíla á hv. fjvn., að það sé henni að kenna, að þessi mál séu í því ófremdarástandi, sem þau eru í.