Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins vegna svars frá hæstv. heilbrrh. við fyrirspurn á þskj. 586 sem mér var að berast og var verið að dreifa í þingsalnum. Fyrirspurn mín var um greiðslur vasapeninga til vistmanna á stofnunum og geri ég ekki athugasemdir við fyrstu tvo liðina en svörin við þriðju spurningunni eru svo dæmalaus að ég á ekki orð yfir það. Það lýsir svo miklum þekkingarskorti á málefninu í ráðuneytinu að ég held að þarna þurfi eitthvað að koma til. Þetta snýst um vasapeninga sem eru greiddir utan stofnana eins og þeir eru kallaðir í Tryggingastofnun ríkisins. Greiðslur skv. 5. gr. reglugerðar sem hæstv. þáv. heilbrrh., Guðmundur Bjarnason, gaf út í apríl 1991. Það er heimilt í allt að 15 daga að greiða vistmönnum stofnana tvöfalda sjúkradagpeninga sem eru vasapeningar á meðan þeir fara heim, t.d. um jól eða páska. Í svarinu segir: ,,Vasapeningar eru mjög sjaldan greiddir utan stofnana.`` Greiddir eru svonefndir ,,heim-um-helgar-vasapeningar`` en þeir sárafáu lífeyrisþegar sem fá þá eru taldir með í töflunni hér á undan enda eru þeir fyrst og fremst vistmenn stofnana. Það er að sjálfsögðu réttur vistmanna stofnana þegar þeir fara heim í lengri tíma. Hæstv. ráðherra gat ekki verið viðstaddur þessa athugasemd en ég spyr: Eru menn hættir að greiða fólki uppihaldskostnað eða vasapeninga ef þeir fara heim t.d. um jól eða páska eða í stuttan tíma, skv. 5. gr.? Ég mun svo sannarlega leggja fram aðra skriflega fyrirspurn og vona að ástandið lagist í heilbrrn. hjá hæstv. ráðherra og menn kynni sér þær reglugerðir sem gilda um þennan málaflokk.

Hæstv. forseti. Fyrir um tveim vikum var í þingsölum mikil umræða um frv. til nýrra sveitarstjórnarlaga. Inn í þá umræðu fléttaðist fyrirhugað frv. um þjóðlendur. Af umræðunni mátti skilja að von væri á því frv. á allra næstu dögum en því hefur ekki enn verið dreift og þar af leiðandi ekki mælt fyrir því. Að mínum dómi væri mjög mikilvægt að þessi tvö mál, þ.e. frv. til sveitarstjórnarlaga og frv. um þjóðlendur, gætu fylgst að í vinnu og umræðum eftir áramótin. Þegar er búið að senda frv. til laga um sveitarstjórnarlög til umsagnar mjög margra aðila. Nú er spurning mín, hæstv. forseti, lýtur að því hvar frv. um þjóðlendur er statt. Er þess að vænta að það takist að mæla fyrir því nú fyrir jólaleyfi og þar með að senda það til umsagnar þannig að hægt verði að vinna þessi tvö mál samhliða í þinginu í vetur?

Herra forseti. Ég held ég megi fullyrða að þessu máli verði dreift í dag. Það er komið úr prentun. Ég held ég megi fullyrða að því verði dreift í dag. En hvort tími náist til að mæla fyrir því skal ég ekki segja um. En það stendur ekki á forsrh. að mæla fyrir frv. En hvort menn telja praktískt að gera það skal ég ekki segja um. Ég býst við að menn muni kannski vilja töluverðar umræður um málið ef mælt væri fyrir því. En ef það gæti orðið samkomulag um að mæla fyrir málinu og litlar umræður teldi ég það æskilegt.

Hæstv. forseti. Það er kannski til of mikils mælst að frv. fari umræðulaust í gegnum þingið. En ég harma að það skuli hafa dregist svo lengi að það kæmi fram og þar með að það næðist að mæla fyrir því. En ég skal svo sem ekki taka fyrir að það væri hægt að ná samkomulagi um einhverja tiltölulega stutta umræðu þannig að hægt væri að koma þessu máli til umsagnar. Ég ítreka að ég held að það sé mjög mikilvægt. Þessi mál tengjast það mikið og það er það mikil lagaþræta sem í þeim felst að ég held að það væri mjög mikilvægt að þau fengju að fylgjast að í þeirri vinnu sem þarf að eiga sér stað og mun eiga sér stað í þessum málum báðum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. um eftirlitsstarfsemi hins opinbera. Ég tel rétt í upphafi að gera nokkra grein fyrir þeirri stefnu sem eftirlitsmálasetningarvald opinberra aðila hefur tekið á undanförnum árum. Í flestum iðnvæddum ríkjum heims hefur hið opinbera teygt sig lengra inn í atvinnulíf og mannlíf þegnanna undanfarna áratugi en áður hefur þekkst. Starfrækt er opinbert eftirlit með sífellt fleiri þáttum og reglusetning opinberra aðila felst í æ nákvæmari fyrirmælum. Að mörgu leyti er þetta eðlilegt og oft jákvætt. Með betri þekkingu og opnara upplýsingasamfélagi hefur vitund fólks vaknað um ýmis þjóðþrifamál svo sem umhverfismál, neytendavernd og vinnuöryggi. Við stjórnmálamenn viljum láta gott af okkur leiða í þessum málaflokkum sem öðrum. Því bregðum við oft á það ráð að setja eftirlitsreglur til að ná fram markmiðum sem okkur þykja göfug. Oft leiðum við hins vegar hjá okkur aðra hlið slíkra mála en hún er sú að nákvæmar reglugerðir og opinbert eftirlit geta haft óhagræði og ófrelsi í för með sér. Almenningur og fyrirtæki hafa þá minna svigrúm til að skipa málum eftir eigin höfði og af getur hlotist sóun, kostnaður og hægari framþróun. Samskipti atvinnulífsins við opinberar eftirlitsstofnanir geta verið langvinn og kallað á dýra sérfræðiráðgjöf. Eins geta eftirlitsiðgjöld verið í litlu samræmi við eðlilegan kostnað við eftirlitið og kæruleiðir eru óljósar. Eftir því sem kvöðum hins opinbera fjölgar þeim mun meiri líkur eru á að einstök reglusetning sem ein og sér er kannski skynsamleg sé skaðleg í samspili við aðra þætti regluverksins. Þar að auki er réttarstaða manna víða óljós. Til eru dæmi um það hérlendis að ekki sé hægt að uppfylla eina reglugerð án þess að brjóta aðra. Víst er að virðing manna fyrir lögum og reglum eykst ekki við slík tilvik. Ekki hefur farið fram nein formleg greining á þeim kostnaði sem eftirlitskröfur hins opinbera valda hérlendis. Ljóst er þó að þessi óbeina skattheimta er geysilega há. Í Bandaríkjunum er til að mynda talið að kostnaður almennings og fyrirtækja vegna regluverksins vestra jafngildi frá fjórðungi til helmings af útgjöldum fjárlaga ríkisins. Öruggt má telja að við Íslendingar séum ekki eins langt komnir á braut reglustýringar en þessi kostnaður skiptir miklu hérlendis engu að síður. Með EES-samningnum, sem var í heild sinni hagstæður samningur, höfum við þurft að taka upp fjölda opinberra fyrirmæla sem okkur þóttu áður ónauðsynleg. Reyndar má leiða að því getum að við höfum lögleitt fleiri reglusetningar en skuldbindingar okkar vegna samningsins kröfðust. Að minnsta kosti er ljóst að bæði vegna þessa samnings og eins almennrar þróunar hins opinbera hérlendis þarf að endurhugsa eftirlitskvaðir og regluverk hins opinbera með það fyrir augum að halda í lágmarki óhagræði almennings og fyrirtækja. Í því sambandi þarf að viðhafa þá meginreglu að hafna takmörkunum á athafnafrelsi nema almannahagsmunir krefjist. Efnahagsleg afkastageta þjóðarinnar er að miklu leyti ákvörðuð af því svigrúmi sem hið opinbera veitir. Herra forseti. Stefna ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki er ekki ítarleg en skýr. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Dregið verði úr skrifræði í samskiptum borgaranna við stjórnvöld og óþarfa laga- og reglugerðarákvæði verða afnumin.`` Enn fremur segir, með leyfi forseta: ,,Tryggt verður að eftirlitsaðilar íþyngi fyrirtækjum ekki um of með starfsemi sinni.`` Því frv. sem hér er mælt fyrir er ætlað að vinna að þessum markmiðum. Það er hins vegar ekki eingöngu ríkisvaldið eða núv. ríkisstjórn sem er áfram um slíkar umbætur. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var frv. þetta fyrst unnið. Að auki hefur fjöldi aðila í þjóðfélaginu, sér í lagi atvinnulífinu, hvatt til þess að komið verði böndum á opinberar eftirlitskvaðir. Í maí á þessu ári skuldbundu ríki OECD sig til að vinna að úmbótum á reglustýringu í löndum sínum. Okkur Íslendingum er bæði ljúft og skylt að verða við því. Frv. kveður á um að ný íþyngjandi reglusetning skuli ekki samþykkt nema áður hafi farið fram greining sem gefur til kynna að kostnaður samfélagsins af breytingunni sé lægri ábatanum. Þá skulu eftirlitsreglur hafa takmarkaðan gildistíma svo sérstaklega þurfi að endurnýja þær. Hver reglusetning skal taka mið af þeim sem eiga að fara eftir henni en ekki aðeins þeim sem setja hana og stýra henni. Forsrn. skal hafa umsjón með framkvæmd laganna og forsrh. skipar nefnd sér til fulltingis. M.a. á þeim vettvangi er hægt að vinna að stöðugum umbótum á eftirlitsstarfsemi sem starfrækt er í skjóli hins opinbera. Þegar þekkjast sjálfstæðar skoðunarstofur á ýmsum sviðum og ber að nýta kosti samkeppni á milli faggiltra aðila þar sem þess er kostur. Þar sem slíkri ráðstöfun verður komið við má gera ráð fyrir að ýmsar skoðunarstofur muni veita fjölbreyttari eftirlitsþjónustu en hinar sérhæfðu opinberu eftirlitsstofnanir geta gert. Fyrirtæki þurfa þá ekki að vænta jafnmargra heimsókna eftirlitsaðila og nú og kostnaður vegna samskipta við þessa aðila fer almennt lækkandi. Það er vandasamt að geta sér til um hverju umbætur af þessu tagi munu skila. Í þeim löndum sem búa við umfangsmikið regluverk gerir OECD ráð fyrir að verg landsframleiðsla muni aukast um 3--6% þegar umbótum í reglusetningu og reglustýringu hefur verið hrint í framkvæmd af metnaði. Hérlendis er ekki hægt að vænta jafnmikils vaxtar í kjölfar umbóta af þessu tagi þar sem reglubyrði fyrirtækja og almennings er talin talsvert minni en víða annars staðar. Hins vegar er ljóst að þróunin hér er með sama hætti og erlendis og því nauðsynlegt að takmarka vald opinberra aðila til óheftrar reglustýringar. Bráðabirgðaákvæði frv. kveður á um að endurskoða skuli núv. reglur á næstu þremur árum. Með þessum hætti mál grisja hið íslenska hagkerfi og gæta þess að vaxtarbroddar nái upp úr því illgresi sem ofvaxið eftirlitsbákn getur orðið. Herra forseti. Það er von mín að frv. þetta verði til þess að lagaumhverfið íslenska verði sem frekast er unnt byggt á einföldum og almennum grundvallarreglum. Nútímasamfélag er vissulega flókið og tekur örum breytingum. Ekki er endilega þar með sagt að lög og reglur þurfi að elta allar breytingar jafnharðan sé löggjöfin byggð á skýrum gildum í upphafi. Þvert á móti tel ég að hið opinbera eigi ekki að flækja líf þegnanna meira en nauðsynlegt er. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu óska ég þess að frv. verði vísað til efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég hlýt að lýsa ánægju minni og fögnuði yfir frv. sem er mjög mikilsvert og ég vona að það komi til með að hafa mikil áhrif. Eins og hæstv. forsrh. gat um í framsögu sinni er þess að vænta að frv. hafi ekki eins mikil áhrif og svipuð frv. hefðu t.d. í Evrópusambandinu eða í öðrum þrælskipulögðum þjóðfélögum. Engu að síður er í dag eftirlitsstarfsemi hins opinbera ákveðnir hlekkir á atvinnulífið. Við sjáum atvinnulífið fyrir okkur eins og hlekkjaðan dráttarklár sem burðast með alls konar keðjur um hrygginn sem eru ætlaðar til að bæta stöðu hans oft og tíðum, þ.e. bæta stöðu þess sem vinnur í atvinnulífinu. En í reynd dregur þetta niður afköst atvinnulífsins, dregur niður hagnað atvinnulífsins og þá um leið getu þess til að borga góð laun. Að gera t.d. kröfu um gott vinnuumhverfi sem við viljum öll hafa, gera kröfu um öruggt vinnuumhverfi o.s.frv., dregur um leið niður getu atvinnulífsins til að borga laun. Þarna þarf að finna góðan milliveg þannig að eftirlitsstarfsemin sjálf sé hagkvæm og arðbær ekki síður en atvinnulífið. Svo er það rétt sem hæstv. forsrh. kom inn á í ræðu sinni að þegar við ætlum að gera vel við einhvern þá er það oft þannig að við förum að ráðskast með hann. Við förum að segja honum hvað hann á að gera og hvernig hann eigi að hegða sér af því að við teljum sjálf að hann hegði sér ekki nægilega vel. Við erum nýbúin að hækka forræðisaldurinn úr 16 í 18 ár, þ.e. gera mörg þúsund Íslendinga að börnum sem áður voru taldir fullveðja fólk. Þetta gerum við af umhyggju fyrir örfáum einstaklingum sem eru á villigötum. Það sama erum við að gera á mörgum mörgum sviðum. Ég nefni húsaleigubæturnar sem við ræddum í gær. Þar á að fara af umhyggju fyrir borgaranum að segja honum að hann eigi að búa í íbúð með baði og snyrtiaðstöðu þó hann vilji það ekki sjálfur. Þó hann gjarnan vildi búa í herbergi má hann það ekki, hann fær ekki bæturnar nema hann geri það sem ,,stóri bróðir`` segir honum að gera. Af umhyggju fyrir borgurunum er alltaf verið að þrengja athafnafrelsi þeirra. Ég held að við þurfum að vera mjög varkár í því hversu langt við göngum og ég held alveg sérstaklega, herra forseti, að þessi eftirlitsiðnaður og allar þær viðjar, þeir ósýnilegu hlekkir, sem við leggjum á atvinnulífið komi niður á lífskjörunum. Við þurfum að gæta okkar alveg sérstaklega í því. Ég fagna því að hér er komið fram frv. sem reynir að gera eftirlitsiðnaðinn hagkvæmari.

Herra forseti. Ég flyt nál. heilbr.- og trn. um frv. til laga um breytingu lagaákvæða um fæðingarorlof. Nefndin hefur fjallað ítarlega um málið. Hún fékk á fund sinn fulltrúa heilbr.- og trmrn., fulltrúa frá Jafnréttisráði, bæði karlanefnd þess og framkvæmdastjóra skrifstofu jafnréttismála. Frá Alþýðusambandi Íslands komu jafnframt fulltrúar. Umsögn barst nefndinni einnig frá skrifstofu jafnréttismála. Í frv. er verið að leggja til þá grundvallarbreytingu á íslenskum lögum að feðrum er nú tryggður sjálfstæður réttur til tveggja vikna fæðingarorlofs á fyrstu átta vikunum eftir fæðingu eða heimkomu barns. Nefndin er fyllilega sammála tillögunni en hún gerði jafnframt að lokinni umfjöllun sinni nokkrar brtt. að frv. Í fyrsta lagi telur nefndin að eðlilegt sé að auka rétt feðra við fjölburafæðingar, alvarlegan sjúkleika barns eða alvarleg veikindi móður og leggur til að tvær vikur bætist við fyrir hvert barn sem er umfram eitt. Hefur nefndin þar sérstaklega í huga heilsufar móður í kjölfar barnsburðar en rétt er að taka fram að það telst ekki mismunun samkvæmt lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla að taka með þessum hætti sérstakt tillit til kvenna vegna þungunar eða barnsburðar. Nauðsynlegt er að ítreka jafnframt, herra forseti, að þessi forgangsréttur móðurinnar raskar ekki sjálfstæðum rétti föður til tveggja vikna fæðingarorlofs sem stofnaður er með 1. gr. frv. Í þriðja lagi leggur nefndin líka til að ákvæði til bráðabirgða í frv. verði breytt á þann veg að lögin muni jafnframt taka til þeirra feðra barna sem geta nýtt sér réttinn við lögfestinguna í stað þess eins og kom upphaflega fram í frv. að það taki einungis til feðra barna sem fæðast eftir 1. jan. á næsta ári. Að því er varðar rétt feðra til töku fæðingarorlofs á fyrstu átta vikunum eftir fæðingu eða heimkomu barns var nefndin þeirrar skoðunar að nauðsynlegt væri að kveða nánar á um útfærslu þeirra ákvæða í reglugerð, sér í lagi varðandi þær aðstæður sem kunna að koma upp ef barn eða móðir þurfa eftir heimkomu að snúa aftur á sjúkrahús. Talsverðar umræður urðu í nefndinni um lög um fæðingarorlof sem að öðru leyti eru í gildi og nefndin telur rétt að láta þá skoðun sína í ljósi í þessu áliti að stefnt skuli að því að heildarendurskoðun ákvæða laga um fæðingarorlof hér á landi fari fram.

Herra forseti. Ég geri athugasemd við að hæstv. heilbrrh. skuli ekki vera viðstaddur umræðuna þegar verið er að fjalla um frv. sem hæstv. ráðherra flytur. Það er mjög óeðlilegt, herra forseti. Hér er um að ræða mál sem ráðherrann leggur mikla áherslu á að nái fram að ganga og reyndar þingið allt. Það er svo að við 2. umr. máls vakna oft ýmsar spurningar sem þingmenn óska að beina til ráðherra sem eru með umrædd mál þannig að ég geri athugasemdir við að hæstv. ráðherra skuli ekki sýna þinginu þá virðingu að vera viðstaddur umræðuna. Ég fagna því hvernig hv. heilbr.- og trn. hefur afgreitt frv. og hún flytur brtt. sem eru mjög til bóta. Ég nefni t.d. brtt. um að faðir eigi rétt á fæðingarorlofi í einn mánuð ef um er að ræða fjölburafæðingu eða alvarlegan sjúkleika barns eða alvarleg veikindi móður. Um er að ræða tillögu sem ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson fluttum við 1. umr. málsins og nefndin hefur tekið upp og gert að sinni og flytur sem brtt. við frv. og ég fagna því. Ég hafði spurnir af því að einstakir nefndarmenn hefðu gert athugasemdir við að slík brtt. yrði flutt við 1. umr. málsins. Ég tel afar eðlilegt að gera það, ekki síst þegar um er að ræða mál sem mikill hraði er á að afgreiða. Ég tel reyndar og vil beina því til forseta að þingsköpum ætti að breyta á þann veg að heimilt sé að mæla fyrir brtt. við 1. umr. máls þannig að þingnefndir geti tekið þær til efnislegrar umfjöllunar þegar þær fjalla um viðkomandi þingmál. En ég tel afar eðlilegt að það sé gert við 1. umr. málsins þótt ekki sé heimilt að mæla fyrir henni er heimilt að leggja fram slíkar brtt. og ræða þær efnislega. Ég hef ákveðnar spurningar til hv. formanns nefndarinnar þannig að ég vona að hann hlýði á mál mitt þar sem mér gefst ekki færi á að beina máli mínu til hæstv. ráðherra sem er ekki viðstaddur. Í fyrsta lagi spyr ég vegna þess að það kemur ekki fram í nál. hvort nefndin hafi eitthvað rætt um það hvort fjmrh. muni fylgja fordæmi nefndarinnar, þ.e. að feður hjá hinu opinbera fái líka eins mánaðar fæðingarorlof eins og verið er að lögleiða varðandi almenna markaðinn. Eins vil ég spyrja hv. formann nefndarinnar hvernig bankastarfsmenn eru staddir við þessa breytingu. Verður það svo að bankastarfsmenn, feður, muni fá a.m.k. hálfs mánaðar fæðingarorlof eða standa þeir utan við þann rétt? Réttur þeirra hefur verið með svolítið öðrum hætti en hjá opinberum starfsmönnum og á almenna markaðnum. Nú fá bankastarfsmenn þriggja mánaða fæðingarorlof á fullum launum og síðan fá þeir þrjá mánuði samkvæmt þeim rétti sem er á almenna markaðnum, þ.e. hjá Tryggingastofnun ríkisins. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það sé upplýst og skýrt við umræðuna hvort bankastarfsmenn, þ.e. feður sem vinna í bönkunum, öðlist líka þann rétt sem verið er að lögleiða eða hvort þeir standi utan við hann. Það er einu sinni svo með fæðingarorlof að í gildi er mismunandi framkvæmd á því eftir því hvort um er að ræða opinbera starfsmenn sem hafa þann rétt að feður fá fæðingarorlof á fullum launum, síðan kemur almenni markaðurinn, sem við erum að fjalla um, þar sem feður hafa fæðingarorlof ekki á fullum launum heldur bara samkvæmt þeim rétti sem er 66 þús. á mánuði eða 33 þús. á hálfum mánuði. Síðan koma bankastarfsmenn sem ég veit ekki hvar standa, hvort feður sem eru bankastarfsmenn öðlist þennan rétt líka. Þegar framkvæmdin er svona misjöfn á fæðingarorlofi er þá ekki verið að brjóta, virðulegi forseti, jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar þegar um er að ræða þrjá jafnsetta hópa, þ.e. feður sem eignast börn, gilda þrjár mismunandi reglur að því er varðar framkvæmdina á fæðingarorlofi? Í fyrsta lagi hvað tíminn er langur, hvort hann er hálfur mánuður eða einn mánuður og síðan hvaða laun eða bætur feður fá í fæðingarorlofi. Meður veltir fyrir sér hvort jafnræðisregla stjórnarskrárinnar sé ekki brotin þegar framkvæmdin er svo misjöfn. Ég ítreka spurningar mínar til formanns nefndarinnar um bankastarfsmennina og hvort því verði beint til fjmrh. að opinberir starfsmenn fái þennan framlengda rétt í einn mánuð þegar um er að ræða fjölburafæðingu, alvarlegan sjúkleika barns eða alvarleg veikindi móður. Ég fagna því mjög sem fram kemur í lok nál. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Að lokum vill nefndin láta í ljós þá skoðun sína að stefnt skuli að heildarendurskoðun ákvæða laga um fæðingarorlof hér á landi.`` Þetta var nokkuð rætt við 1. umr. málsins þegar hæstv. heilbrrh. heiðraði okkur með nærveru sinni. Þá kom fram mjög eindregin ósk úr ræðustól frá mörgum þingmönnum að ráðist yrði í heildarendurskoðun á fæðingarorlofi sem er orðið mjög brýnt að fara af stað með. Stjórnarandstaðan óskaði eindregið eftir því við hæstv. heilbrrh. að fulltrúar stjórnarandstöðunnar fengju aðild að þeirri endurskoðun. Það hefði verið æskilegt, virðulegi forseti, að fá nokkru nánar upp gefið hjá hæstv. heilbrrh. hvort hún verði við þeim tilmælum sem komu frá einstökum ræðumönnum við 1. umr. málsins og komu fram aftur frá allri heilbr.- og trn., ósk um að farið verði af stað með slíka heildarendurskoðun. Ég minni aftur á frv. til laga sem liggur fyrir um breytingu á lögum um fæðingarorlof, flutt af nokkrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar undir forustu hv. þm. Guðnýjar Guðbjörnsdóttur, þar sem fram kemur mjög heildstætt frv. um fæðingarorlof þar sem verið er að samræma rétt til fæðingarorlofsgreiðslna hvort sem er á almenna markaðnum eða hjá hinu opinbera. Ég verð að segja það, herra forseti, að það gengur ekki öllu lengur að hafa mismunandi rétt, annars vegar hjá almenna markaðnum og hins vegar hjá hinu opinbera. Við hljótum að stefna að því og vinna að því hratt og vel að reyna að samræma fæðingarorlof. Þá vil ég undirstrika að ég er ekki að tala um að taka einhvern rétt af opinberum starfsmönnum.  Ég vil nefna varðandi það ákvæði sem er til umræðu í frv., sem er vissulega skref í þá átt að bæta fæðingarorlof, að hæstv. ráðherra gerir ráð fyrir að 90--95% feðra muni nýta sér þennan rétt til fæðingarorlofs. Ég vil láta þá skoðun mína í ljós að ég dreg í efa að svo margir muni nýta sér þennan rétt vegna þess að í fæðingarorlofi er ekki um að ræða greiðslur á óskertum launum, eins og er hjá opinberum starfsmönnum. Ég hygg að margir geti ekki, þrátt fyrir vilja, nýtt sér fæðingarorlofið þegar um er að ræða að feður fá einungis 33 þús. kr. Ég leyfi mér að draga í efa að svo margir muni í reynd nýta sér það fæðingarorlof, þó að maður verði að vænta þess að aukning verði á frá því sem nú er, en það eru einungis 10 eða innan við 20 karlmenn sem hafa nýtt sér fæðingarorlof til þessa á hverju ári. Það var veruleg breyting á hinum Norðurlöndunum, eins og fram kemur í frv. stjórnarandstöðuþingmanna, þegar feður fengu sjálfstæðan rétt til fæðingarorlofs. Það skýrðist að verulegu leyti af því að feður geta haldið launum sínum í fæðingarorlofi. Til dæmis er bent á það í frv. stjórnarandstöðunnar að 2--3% feðra tóku sér fæðingarorlof fyrir þá breytingu áður en þetta var gert að sjálfstæðum rétti en eftir breytinguna eru um 80% norskra feðra sem taka sér fæðingarorlof. Ég held að þessi mikla breyting skýrist fyrst og fremst af því að fólk heldur launum sínum í fæðingarorlofi. Auðvitað er eðlilegt að litið sé á þetta sem ígildi vinnutaps eða launataps og að bæði feður og mæður í fæðingarorlofi hafi rétt á að halda launum sínum. Ég held að mjög brýnt sé að á því máli sé tekið. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en ítreka spurningar mínar til formanns nefndarinnar og fagna því sem nefndin áréttar hér, sem var mjög eindregin ósk við 1. umr. málsins, að þegar verði hafin endurskoðun á lögum um fæðingarorlof hér á landi.

Forseti vill láta þess getið vegna orða hv. 13. þm. Reykv., þess efnis að rétt væri að endurskoða þingsköp og breyta þeim í þá átt að heimilt sé að leggja fram brtt. við 1. umr. máls.

Og mæla fyrir henni.

Samkvæmt þingsköpum er ekkert sem bannar það. Heimilt er að bera fram brtt. við 1. umr. og mæla fyrir henni en hún er ekki tekin formlega á dagskrá og ekki greidd atkvæði um hana við 1. umr. heldur við 2. umr., það er munurinn. Það segir í 51. gr., lokamálsl. 1. mgr.: ,,Ráðherra og hver þingmaður má koma fram með breytingartillögur við hverja umræðu sem er.`` Þingmaður má að sjálfsögðu mæla fyrir henni en hún er ekki formlega tekin á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég skrifa undir nál. frá heilbr.- og trn. með fyrirvara, og tel rétt að gera grein fyrir því hvers vegna sá fyrirvari minn er. Hann er ekki vegna þess að ég sé ekki að fullu sammála því frv. eða áliti sem kemur frá nefndinni. Ég er það og tel að það sé spor í rétta átt að samþykkja hálfs mánaðar fæðingarorlof feðra. Hins vegar kom fram í umfjöllun nefndarinnar að þessi sjálfstæði réttur feðra á almenna vinnumarkaðnum væri mun minni og rýrari en réttur feðra sem vinna hjá hinu opinbera, ekki hvað varðar tímann heldur fyrst og fremst hvað varðar laun. Meðan slík mismunun er í gangi eins og fram kom hjá þeim fulltrúum sem komu á fund nefndarinnar, þá get ég ekki fallist á að um eðlilega mismunun sé að ræða og tel þess vegna rétt að skrifa undir nál. með fyrirvara og vegna þeirrar skoðunar minnar að samræma hefði átt þessar reglur um sjálfstæðan rétt feðra til launa í fæðingarorlofi, milli þess sem gerist hjá hinu opinbera og á almenna vinnumarkaðnum. Hæstv. ríkisstjórnin samþykkti 16. september sl. sjálfstæðan rétt feðra til launa í fæðingarorlofi og var þá eingöngu um að ræða feður sem vinna hjá hinu opinbera. Í fréttatilkynningu sem kemur frá fjmrn. segir, með leyfi forseta: ,,Á fundi ríkisstjórnar 16. september sl. var tekin ákvörðun um að veita feðrum í starfi hjá ríkinu rétt til launa í fæðingarorlofi. Ákvörðunin var tekin á grundvelli eins af meginmarkmiðum ríkisstjórnarinnar, sem fram kemur í stefnuyfirlýsingu hennar frá 23. apríl 1995: ,,Að vinna gegn launamisrétti af völdum kynferðis og stuðla að jafnari möguleikum kvenna og karla til að njóta eigin atorku og þroska hæfileika sína.```` Í þessu markmiði ríkisstjórnarinnar segir sem sagt að hæstv. ríkisstjórn ætli að vinna gegn launamisrétti af völdum kynferðis, en með þeirri ákvörðun og því frv. sem er hér til umræðu er í raun og veru verið að auka enn á það launamisrétti sem er milli stétta, sem eru jafnvel að vinna sambærileg störf, hjá hinu opinbera og almenna vinnumarkaðnum, og á það er ekki hægt að fallast. Í minnispunktum sem fulltrúar frá Alþýðusambandi Íslands lögðu fram á fundi í nefndinni kemur þessi mismunun, sem þeir að sjálfsögðu mótmæla, mjög skýrt fram og ég ætla að lesa þá, með leyfi forseta, en þar segir: ,,Fagna ber því að frv. um sjálfstætt fæðingarorlof feðra sé komið fram. Alþýðusambandið styður grundvallarregluna sem þar kemur fram, enda ljóst að Íslendingar standa þjóðum í kringum okkur langt að baki í þessum efnum. Um leið er mikilvægt að benda á eftirfarandi staðreyndir: Frumvarpið kemur fram í kjölfarið á samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 16. september 1997, um sjálfstætt fæðingarorlof feðra sem starfa hjá ríkinu. Í tilfelli feðra sem starfa hjá ríkinu er um að ræða mun ríkari rétt, þar sem miðað er við full dagvinnulaun í hálfan mánuð, auk helmings af meðaltalsyfirvinnu og vaktaálagi. Samkvæmt frv. [þ.e. því sem hér er til umræðu] er gert ráð fyrir að hámark greiðslu til feðra á almenna vinnumarkaðnum sé 32.155 kr. fyrir hálfan mánuð. Þess má geta að lágmarkslaun verða samkvæmt kjarasamningum 70 þús. kr. 1. janúar 1998, og að meðallaun karla hjá ríki og borg voru á öðrum ársfjórðungi 1997 um 164 þús. kr. á mánuði og á almennum vinnumarkaði eru þau vel á annað hundrað þúsund á mánuði með öllu. Í ljósi ofanritaðs liggur fyrir að karlar hjá ríkinu munu fá að meðaltali meira en helmingi hærra fæðingarorlof en þeir sem eru á almenna vinnumarkaðnum. Samkvæmt frumvarpinu virðist gert ráð fyrir því að feður á almenna vinnumarkaðnum þurfi að uppfylla strangari formskilyrði en ríkisstarfsmenn, samanber að feður á almenna vinnumarkaðnum verða að vera í hjúskap eða skráðri, óvígðri sambúð eins og stóð í frumvarpinu en samkvæmt samþykkt ríkisstjórnarinnar hvað varðar rétt opinberra starfsmanna eru engin slík skilyrði varðandi opinbera starfsmenn.`` Síðan spyrja fulltrúar ASÍ: Hver eru hin pólitísku rök fyrir því að mismuna feðrum með þessum hætti eftir atvinnurekanda? Hér er um óásættanlega mismunun að ræða. Áfram segir í þessum minnispunktum, með leyfi forseta: ,,Ljóst er að réttur foreldra til fæðingar- og foreldraorlofs er mun lakari hér á landi en annars staðar í Norður-Evrópu, bæði hvað varðar tímalengd og greiðslur. Þetta gildir sérstaklega um foreldra á almennum vinnumarkaði, auk þess sem benda má á að kerfið er á margan hátt orðið ósamkvæmt sjálfu sér og ómarkvisst. Þá liggur fyrir að hér á landi ber að taka upp reglur tilskipunar ESB um foreldraorlof í síðasta lagi 3. júní 1998. Þar er gert ráð fyrir sjálfstæðum rétti foreldra, móður og föður, til þriggja mánaða foreldraorlofs til viðbótar við hefðbundið fæðingar- og mæðraorlof. Í þessu ljósi leggur Alþýðusambandið áherslu á að ekki verði lengur búið við óbreytt ástand. Jafnframt er ljóst að frumvarpið nú breytir þar í engu grundvallaratriðum. Þegar á fyrri hluta næsta árs verður að taka upp og aðlaga öll réttindi mæðra og feðra að nútímakröfum og þeim skuldbindingum gagnvart launafólki sem íslensk stjórnvöld hafa tekið á sig með alþjóðlegu samstarfi.`` Jafnframt kom fram hjá fulltrúum frá Jafnréttisráði að mikil nauðsyn væri á að taka heildarlöggjöfina um fæðingarorlofið upp til gagngerrar endurskoðunar vegna þess að mjög margt í þeirri löggjöf rækist hvað á annars horn milli greina þeirrar löggjafar. Því var ekki mótmælt af þeim fulltrúum heilbrrn. sem sátu nefndarfundi. Í ljósi þessarar mismununar sem kemur fram milli þess réttar sem er fyrir feður á almenna vinnumarkaðnum og þeirra sem starfa hjá hinu opinbera gat ég ekki skrifað undir nál. og þær tillögur sem hér eru fluttar án fyrirvara vegna þess að mér finnst þessi mismunun óásættanleg, og hefði verið eðlilegt og möguleiki á að samræma við afgreiðslu þessa máls svo sem skilyrði um hvort viðkomandi skuli vera í vígðri eða óvígðri sambúð til þess að eiga þennan rétt. Vilji til þess að samræma virðist vera til staðar, og þá kannski frekar í þá veru sem er í frv. hæstv. heilbrrh., vegna þess að samkvæmt þeim upplýsingum sem við fengum er þessi réttur í flestum ef ekki öllum tilvikum skilyrtur við að sá einstaklingur sem réttarins nýtur skuli vera í vígðri eða óvígðri skráðri sambúð. Þess vegna hefði verið eðlilegt að beina því til hæstv. fjmrh. að samhliða þessu hefði sú regla verið tekin upp hvað varðar opinbera starfsmenn. Þegar ég tala um samræmingu milli þess sem gerist á rétti opinberra starfsmanna og þeirra sem vinna á almenna markaðnum vil ég taka skýrt fram að þar er ég ekki að tala um jöfnun niður á við vegna þess að sá réttur sem menn eiga hjá hinu opinbera og það tillit sem þar er tekið til meðaltalsyfirvinnu og vaktaálags væri eðlilegt að gert væri á sambærilegan hátt á almenna vinnumarkaðnum. Að sjálfsögðu kostar það eitthvað meira því þarna er um að ræða, eftir þeim upplýsingum sem komu fram í nefndinni, að greiðslur til feðra sem eru í starfi hjá hinu opinbera nemi fyrir hálfan mánuð allt að 78 þús. kr., eða þar um bil, plús eða mínus einhverjar stærðir. Aftur á móti er verið að tala um greiðslur upp á 32.155 kr. á almenna vinnumarkaðnum fyrir þennan hálfa mánuð. Þarna munar meira en helming á þessum greiðslum. Þannig erum við hugsanlega að tala um að í staðinn fyrir 100 millj. kr. framlag á fjárlögum til þessa liðar þyrfti það að vera helmingi meira. Hér liggja frammi tillögur heilbr.- og trn. sem farið var yfir af hv. formanni heilbr.- og trn. áðan, Össuri Skarphéðinssyni, en jafnframt liggur fyrir brtt. við frv. frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og Össuri Skarphéðinssyni sem gengur heldur skemur en sú brtt. sem nefndin flytur varðandi rýmkaðan rétt feðra vegna fjölburafæðinga, alvarlegs sjúkleika barns eða alvarlegra veikinda móður. Ég er, virðulegi forseti, einn af þeim þingmönnum sem gagnrýndu það í störfum nefndarinnar að þessari tillögu hefði verið breytt við 1. umr. og lægi fyrir í störfum nefndarinnar, og er það fyrst og fremst vegna þess að vilji kom fram í máli hv. þm. við 1. umr. til að á því yrði tekið á sambærilegan hátt og gert var við þá breytingu á lögum um fæðingarorlof sem samþykkt var á síðasta þingi. Hæstv. ráðherra tók þessum hugmyndum þingmanna mjög vel og þess vegna fannst mér og finnst eðlilegri vinnubrögð að miða við þá umræðu og viðbrögð hæstv. ráðherra. Það hefði verið eðlilegra að taka málið til umræðu fyrst í nefndinni og sjá hvort hægt væri að ná samkomulagi þar um breytingar. Ef ekki væri hins vegar sú brtt. flutt sem hér er á ferðinni og varðar þetta mál og liggur frammi með skjölum en gengur skemur þannig að hún kemur líklega ekki til atkvæða. Ég vil að síðustu taka undir þann vilja sem kom fram við 1. umr. um málið, um heildarendurskoðun á lögum um fæðingarorlof og það sjónarmið sem fram kom í nefndinni að þetta væri orðin mjög flókin löggjöf þar sem vafi leikur á um túlkun mjög margra atriða og mismunandi túlkun er uppi. Í þá heildarendurskoðun þarf að fara en þá um leið að taka tillit til þeirrar reglugerðar sem við erum skuldbundin til að lögtaka, ekki síðar en næsta sumar og varðar foreldraorlof. Það hlýtur að þurfa að ræða fæðingar- og foreldraorlof í samhengi og sjálfsagt að að þessari vinnu komi fulltrúar allra þeirra flokka og samtaka sem sæti eiga á hv. Alþingi. Þetta er mál sem mjög breið samstaða þarf að nást um og hefði hæstv. ráðherra átt að vera viðstödd þessa umræðu. Það er alltaf mjög hvimleitt, svo ekki sé meira sagt, að standa í ræðustóli og tala um frv. ráðherra sem hafa fengið mjög fljóta og góða afgreiðslu í nefndinni, þó seint séu fram komin, tekin til 1. umr. nokkrum dögum fyrir jólaleyfi, þrátt fyrir mjög góð áform þingsins um að láta þetta nú ekki gerast aftur og aftur, að frv. sé dreift eða tekin til 1. umr. rétt fyrir þinghlé. En engu að síður hefur heilbr.- og trn. brugðist mjög vel við bæði þessu frv. sem og því frv. sem kom til afgreiðslu nefndarinnar á síðasta þingi, um rýmkaðan rétt hvað varðar fæðingarorlof vegna fjölburafæðinga og væri þá eðlilegt að hæstv. ráðherra sé viðstaddur umræðuna. Það er eins og maður segir, herra forseti, lágmarksvirðing gagnvart vinnu þingmanna og ég tala ekki um þegar brugðist er við beiðini ráðherra með þessu móti. En þrátt fyrir þann fyrirvara sem ég hef og þrátt fyrir að þarna sé þessi mismunun sem öllum er ljós þurfum við að taka okkur verulega á. Við búum við mun minni rétt hvað varðar fæðingarorlof foreldra en gerist í þeim löndum sem við berum okkur saman við og þó að við förum bara til Norðurlandanna, Danmerkur, Svíþjóðar, Noregs og Finnlands, er Ísland þar langt á eftir hvað varðar þessi réttindi. Í Danmörku eru frá 54 og upp í 69 vikur, í Svíþjóð eru frá 60 upp í 64, frá 44 upp í 46 í Finnlandi og í Noregi 48--52 en við erum aftast í lestinni með 26 vikna orlof. Þetta er nokkuð sem við verðum að taka upp og í ljósi þess vilja sem hefur komið fram hjá hæstv. ríkisstjórn og hjá hæstv. félmrh., sem sett hefur fram og fengið samþykkta tillögu um sérstaka fjölskyldustefnu, væri náttúrlega eðlilegt að heildarendurskoðun fæðingarorlofs og foreldraorlofs væri þegar komin af stað og löngu kominn tími til. En á sama hátt og aðrir fagna ég þó þessu skrefi sem hér er stigið sem er í fullu samræmi við það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson og Steingrímur J. Sigfússon fluttu þáltill. um á síðasta þingi og þinginu þar áður, og fagna því skrefi sem hér er stigið, en geri þennan fyrirvara, að sú mismunun sem er milli atvinnustétta er óásættanleg.

Herra forseti. Í orðum síðasta ræðumanns kom fram að fyrirvarinn væri vegna mismunandi kjara, þ.e. á almenna vinnumarkaðnum og hjá opinberum starfsmönnum, og það er alveg rétt. Það hefur verið þannig í gegnum tíðina og auðvitað fer þetta yfir á karlmennina núna, má segja. En hér kom líka fram að þetta mál er til mikilla bóta og taka allir heils hugar undir það. Varðandi orð hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur þar sem hún talaði um sambúð og þá sem eru giftir, og að sömu reglur eigi að gilda hjá opinberum starfsmönnum og fólki á almenna vinnumarkaðnum, þá fórum við talsvert yfir það mál í nefndinni og töldum eðlilegt að gera ætti þá kröfu til feðranna að þeir væru í sambúð eða giftir mæðrunum, og ég vil bara ítreka það að mér finnst það eðlileg krafa. Mér finnst óeðlilegt að karlmaður sem á barn með konu en er ekki í sambúð með henni, ekki giftur henni og býr ekki með henni eigi að fá fæðingarorlof. Ég vil hins vegar taka undir það sem fram kom í máli hv. þm. að það er óeðlilegt að mismunandi reglur gildi fyrir opinbera starfsmenn að þessu leyti og almenna vinnumarkaðinn. Mér finnst eðlilegt að reglur fjmrh. verði endurskoðaðar í því tilliti.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þm. og tilvísunar hennar í 1. umr. um þetta mál vil ég minna á að fyrir þinginu liggur frv. frá okkur kvennalistakonum og fleiri þingmönnum, þar sem gert er ráð fyrir að þessari mismunun, sem kemur fram milli almenna vinnumarkaðarins og ríkisins, sé aflétt á þann hátt að fólk fái greidd full laun í fæðingarorlofi. Mér finnst einnig rétt vegna orða hv. þm. að fram komi að ég er sammála þeirri túlkun að eðlilegt sé að binda rétt fæðingarorlofs feðra við að þeir séu í sambúð. Ég vil líka ítreka að ég tel ekki koma til greina að leiðrétta þann mismun sem er núna milli almenna vinnumarkaðarins og ríkisstarfsmanna með því að samræma niður á við, og því sé langeðlilegasta lausnin að samræma þessar greiðslur t.d. í gegnum svokallaðan fæðingarorlofssjóð, eins og við leggjum til í okkar frv. Þetta litla frv. sem hér er til umræðu er spor í rétta átt en það er löngu tímabært að taka alla fæðingarorlofslöggjöfina til endurskoðunar.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins þakka fyrir þau andsvör sem fram hafa komið því þar er tekið undir þau sjónarmið sem komu fram í ræðu minni og ítreka þá afstöðu, ekki bara mína, heldur Alþb., að þessi mismunun er óásættanleg og að því leytinu til höfum við fyrirvara þótt við styðjum málið vegna þess að það er skref í rétta átt.

Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna þeim áfanga sem næst með þessu frv. þar sem sú grundvallarbreyting er gerð í íslenskum lögum að feður fá sjálfstæðan rétt til tveggja vikna fæðingarorlofs, en tek undir allt sem sagt hefur verið um nauðsyn þess að fram fari heildarendurskoðun á lögum um fæðingarorlof hér á landi, því það hefur komið mjög skýrt fram í máli þeirra sem hafa talað hér á undan mér að þar er víða pottur brotinn. Herra forseti. Mér hefði þótt eðlilegt að við þessa umræðu hefðu verið viðstaddir bæði hæstv. heilbrrh. og hæstv. fjmrh. vegna þess að þetta mál varðar báða þá ráðherra, sérstaklega þegar til samanburðar kemur á rétti foreldra til töku fæðingarorlofs. Þar á ég m.a. við rétt feðra hjá hinu opinbera til fæðingarorlofs samkvæmt fréttatilkynningu frá hæstv. fjmrh. Hvorugur ráðherranna er hér viðstaddur, því miður. Þessi mál komu til mikillar umræðu í hæstv. heilbr.- og trn. og voru menn sammála um að brýnt væri að taka þessi mál til gagngerrar endurskoðunar. Sérstaklega vil ég taka undir athugasemdir frá fulltrúum ASÍ sem komu á fund nefndarinnar. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir las athugasemdir þeirra og mun ég því ekki endurtaka það mál allt. Engu að síður vil ég minna á að mæðrum hefur verið mismunað í greiðslum í fæðingarorlofi í gegnum tíðina. Mæður sem hafa tekið fæðingarorlof og treyst á greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins hafa verið með lægri greiðslur. Nú er þetta að koma fram hjá feðrunum og kemur þá aftur til umræðu og er full ástæða til að benda á það. Það er ekki aðeins feðrum sem nú er mismunað heldur er mismunun mæðranna enn til staðar. Einnig kom fram mjög sérkennilegt dæmi í umfjöllun hæstv. heilbr.- og trn. þegar borinn var saman réttur karla og kvenna í störfum hjá hinu opinbera, þ.e. feðra og mæðra í störfum hjá hinu opinbera, og var þá bent á að félagsmenn Sóknar í störfum hjá ríkinu hefðu mismunandi rétt. Var tekið dæmi af því að Sóknarkarl, faðir, sem starfaði t.d. hjá Ríkisspítölum mundi fá launatengt fæðingarorlof, þ.e. hann mundi halda launum sínum, fá hálf laun fyrir þessar tvær vikur auk þess að halda hálfri yfirvinnu og vaktaálagi o.s.frv., meðan Sóknarkonan, konan hans, móðirin, ætti ekki rétt á að halda launum sínum, hún yrði að taka greiðslur frá almannatryggingunum og fengi þar af leiðandi mun lægri greiðslur í sínu fæðingarorlofi, allt að því helmingi lægri greiðslur en maðurinn hennar sem vinnur sömu störf, t.d. hjá Ríkisspítölunum. Þetta er auðvitað talandi dæmi um það hversu brýnt er að taka þessi lög til gagngerrar endurskoðunar. Eins og fram kemur í nál. er það samdóma álit allra nefndarmanna að stefnt skuli að því að þessi lög fari í heildarendurskoðun. Mig langar aðeins að gera að umtalsefni þær brtt. sem nefndin leggur til á þingskjali sem liggur frammi. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ásamt hv. formanni heilbr.- og trn., Össuri Skarphéðinssyni, hefur lagt fram brtt. við 1. umr. Nefndin var sammála því að taka þyrfti á þeim atriðum sem þar komu fram, þ.e. að auka rétt feðra við fjölburafæðingar, við alvarlegan sjúkleika barns eða ef um alvarleg veikindi móður væri að ræða. Tekið er á þessu í brtt. frá nefndinni. Einnig var annað mál mikið til umræðu í nefndinni og það var að móðir hefði áfram forgangsrétt til fyrsta mánaðar í fæðingarorlofi. Þetta hefur oft verið gagnrýnt, en ég tel að þetta sé fyllilega réttlætanlegt, sérstaklega nú þegar faðir getur tekið sinn sjálfstæða rétt tvær vikur af þessum fyrsta mánuði. Það er því fyllilega réttlætanlegt og eðlilegt að móður sé tryggður þessi fyrsti mánuður áfram þannig að faðir geti ekki tekið þann mánuð sem afleiddan rétt móðurinnar. Annað sem breyttist í meðförum nefndarinnar er ákvæði til bráðabirgða um að þeir feður geti nýtt sér réttinn samkvæmt þessum lögum eftir að lögin taka gildi, þ.e. feður barna sem fæddust eða fæðast nú í desember --- eða fá að koma heim --- og falla innan þeirra marka sem sett eru samkvæmt þessum lögum. Þetta er í samræmi við bráðabirgðaákvæði sem sett var í lög eða lagabreytingu sem nefndin fjallaði um og varð að lögum um rétt fjölburaforeldra. Þetta er fullkomlega eðlilegt og ég fagna því að þetta skuli hafa verið sett í lagatextann. Ég ætla ekki að endurtaka allt sem kom fram hjá þeim sem töluðu á undan mér um það hve þetta kerfi er ósamkvæmt sjálfu sér, hvernig mönnum er mismunað eftir því hvort þeir eru opinberir starfsmenn eða starfa hjá einkaaðilum. Hér var til umræðu skilyrði um hjúskap eða skráða óvígða sambúð. Í fréttatilkynningu frá hæstv. fjmrh. um rétt karla er starfa hjá hinu opinbera kemur fram að þar er ekki skilyrði að feður þurfi að vera í hjúskap eða skráðri óvígðri sambúð til að eiga rétt á tveggja vikna fæðingarorlofi og er það í ósamræmi við þau lög sem er verið að setja og snúa að almannatryggingunum. Það er mikilvægt að samræmi sé í þessum hlutum. Þetta er orðið það flókið kerfi og flóknar reglur að menn eiga fullt í fangi með að kynna sér réttinn og var það nefnt í umræðum í nefndinni að greinilegt væri að ef faðir ætti von á barni þá væri um að gera að drífa sig í starf hjá hinu opinbera þar sem hann gæti þá átt réttinn hvort sem hann væri í sambúð með móður eða ekki og héldi hálfum launum í því leyfi. Ég leyfi mér að efast um að lögin og framkvæmd þeirra og rétturinn til fæðingarorlofs, þessi mismunandi réttur, bæði mæðra og feðra, standist jafnræðisreglu og kom það einmitt fram í umræðum í nefndinni að þetta væri án efa brot á þeirri reglu. Ég leyfi mér að fullyrða eða tel mjög líklegt að kærur muni koma fram vegna þessara réttinda til töku fæðingarorlofs og greiðslna þar. Við verðum að taka á þessu máli. Réttur til fæðingarorlofs er lakari hér en annars staðar í Evrópu, nema e.t.v. í Bretlandi, bæði hvað varðar lengd fæðingarorlofs mæðra og feðra og einnig upphæðir. Herra forseti. Það er orðið mjög brýnt að taka á fæðingarorlofsmálunum. Eins og komið hefur fram í umræðunni liggja fyrir þingmál um rétt til töku fæðingarorlofs þar sem tekið er á þessum málum sem hér eru til umræðu og hafa einnig verið á fyrri þingum. Ég tel eðlilegt að ef hæstv. ráðherra fer í það að láta gera heildarendurskoðun á þessum lögum, þá komi að því starfi fólk sem víðast að og tekið verði tillit til þeirra mála sem hér liggja fyrir nú þegar um rétt til töku fæðingarorlofs.

Herra forseti. Í fjarveru hæstv. heilbrrh. hefur hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir beint til mín spurningum sem varða það mál sem við erum að ræða. Í fyrsta lagi spurði hún mig um hvort feður sem eru bankamenn fengju sjálfstæðan rétt til fæðingarorlofs samkvæmt þessu frv. og svarið er já. Í öðru lagi spurði hún hvort nefndin hefði beint því til fjmrn. að breyta þeim reglum sem gilda um þá opinberu starfsmenn sem eru feður eða verða feður, að taka upp sams konar breytingar og við höfum lagt til, þ.e. sem lúta að því að ef um er að ræða ákveðnar aðstæður fái feður tvöfaldan rétt sinn, þ.e. mánuð í stað tveggja vikna, sömuleiðis fái þeir tvær vikur fyrir hvert barn sem er umfram eitt. Því er til að svara að eins og kom fram í framsögu minni tókum við enga sjálfstæða ákvörðun um að beina því til fjmrn. Það komu hins vegar upp umræður í nefndinni sem vörðuðu önnur atriði sem menn töldu nauðsynlegt að samræma á milli þeirra reglna og frv., sem við erum að ræða, og menn töldu eðlilegt varðandi það tiltekna atriði að fjmrh. breytti þeim reglum. Ég tel eðlilegt að hæstv. fjmrh. breyti reglum sínum í samræmi við anda þessara laga og ég geri raunar ráð fyrir því. Hann hefur sýnt nokkurt frumkvæði í þessum efnum. Ég hygg að hann eins og hæstv. heilbrrh. hafi ekki einvörðungu hugsað út í þetta tiltekna atriði. Ég rifja það upp að þegar þessi hugmynd kom fram í umræðunni um aukinn rétt feðra við sérstakar aðstæður þá tók hæstv. heilbrrh. því mjög vel og ég vænti þess að sá skilningur nái yfir ríkisstjórnina alla og þess vegna verði þetta frv. til þess að hæstv. fjmrh. taki sig til og breyti reglunum líka í samræmi við það. Að öðru leyti hefur það komið fram í umræðum sem varðar auðvitað þetta atriði að löggjöfin um fæðingarorlof er meingölluð. Allir þeir sem komu til fundar við nefndina lýstu þeirri skoðun sinni að nauðsynlegt væri að endurskoða hana í heild. Í þessari umræðu og í umfjöllun nefndarinnar var bent á fjölmörg dæmi sem sýndu misræmi og ekki er hægt annað en að taka undir með þeim sem telja að mjög brýnt sé orðið að þessi endurskoðun fari fram. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði mig hvort þessi tilhögun kynni að einhverju leyti að brjóta jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ég tel að svo sé ekki. Hér er ekki verið að skerða rétt neins heldur er verið að auka réttindi annarra. Ég tel það einsýnt að þetta sé ekki brot á jafnræðisreglunni. Það kynni hins vegar að vera að einhverjir hópar gætu í krafti jafnræðisreglunnar sótt fram til svolítilla ávinninga á þeim grunni sem þessi löggjöf væntanlega veitir.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. formanni heilbr.- og trn. fyrir svörin sem voru mjög skýr eins og hans er von og vísa. Ég held að það sé mjög gott að það liggi fyrir þannig að um það verði ekki deilur að bankastarfsmenn muni falla undir þessa lagabreytingu, því þeirra fæðingarorlof er skipað með nokkuð óvenjulegum hætti. Þeir taka þriggja mánaða fæðingarorlof á fullum launum en hina þrjá mánuðina samkvæmt þeim rétti sem gildir á almenna markaðnum. Það er því skýrt og liggur fyrir hver túlkunin er varðandi bankastarfsmenn. Varðandi reglugerð hæstv. fjmrh. og hvort hann muni breyta sinni reglugerð í þá veru að feður hjá hinu opinbera njóti þess aukna réttar sem brtt. heilbr.- og trn. kveður á um, þ.e. að eins mánaðar fæðingarorlof verði í þeim tilvikum þegar um er að ræða fjölburafæðingar eða alvarleg veikindi barns eða móður, þá hefði nú verið æskilegt að skýrt lægi fyrir af hálfu fjmrh. áður en þetta frv. verður að lögum, hvort hann muni breyta reglugerðinni þannig að þarna sé gætt jafnræðis. Því spyr ég hv. formann heilbr.- og trn. hvort hann muni beita sér fyrir því að við 3. umr. málsins liggi fyrir slík yfirlýsing frá hæstv. fjmrh.

Herra forseti. Að því er varðar rétt bankamanna er rétt að fram komi að þetta er ekki einungis skilningur formanns heilbr.- og trn. þingsins heldur líka skilningur heilbrrn. Hvað það varðar hvort ég muni beita sannfæringarkrafti mínum og fortöluhæfileikum til að fá hæstv. fjmrh. til að gefa út yfirlýsingu fyrir 3. umr. fjárlaga um að hann breyti reglum sínum til samræmis við þau ákvæði sem við erum að fjalla um, þá get ég gert það. Hins vegar þekki ég hæstv. fjmrh. og ég ímynda mér að jafnvel orð tiltölulega þungvægs formanns heilbrn. muni ekki endilega nægja til að toga slíka yfirlýsingu út úr honum, en ég skal ekki láta mitt eftir liggja.

Herra forseti. Ég kem fyrst og fremst í ræðustól til að fagna þessu frv. og afgreiðslu málsins á þingi. Það er ánægjulegt þá sjaldan það skeður, því miður, að við ræðum framfaraspor í velferðarlöggjöf okkar eða velferðarmálum. Það hefur allt of oft verið erindi okkar undanfarin ár í þennan ræðustól að ræða niðurskurð eða þrengingar eða breytingar til hins verra jafnvel á grundvallarlöggjöf og réttindum sem við tengjum almennt við velferðarkerfið eða velferðarsamfélagið. Þetta framfaraspor í sambandi við fæðingarorlof þó að það sé kannski ekki óskaplega stórt í hugum margra, ekki í sama mæli og upptaka fæðingarorlofs yfirleitt var á sínum tíma eða önnur sambærileg réttindi, þá er það að ýmsu leyti mikilvægt prinsippmál og merkilegt sem slíkt. Skiptir þá ekki öllu máli hvort menn eru nákvæmlega sáttir við að þetta séu tvær vikur eða fjórar í einu tilviki eða öðru heldur hitt að sú grundvallarhugsun er mikilvæg, ef ég má leyfa mér að orða það svo, að feður skuli ekki síður en mæður koma að uppeldi barna sinna og vera til staðar á þessum fyrstu og mikilvægustu vikum í ævi nýs einstaklings. Hún er mikilsverð í mörgu tilliti. Hún er rétt út frá félagslegum og mannlegum sjónarmiðum. Að sjálfsögðu eiga báðir foreldrar að leggja sitt af mörkum ábyrgðarinnar vegna en líka þeirra sjálfra vegna. Þetta er gagnvirkt ef svo má að orði komast og á að hafa áhrif í báðar áttir. Um leið og það er réttur barnsins að fá góða umönnun og að báðir foreldrar séu til staðar ef kostur er þá er það líka réttur foreldranna, ekkert síður föðurins en móðurinnar, að geta tekið þátt í þessum hlutum. Þetta er líka mikilvægt að mínu mati sem grundvallaratriði vegna þess að þetta hefur áhrif á stöðu kynjanna, hvað varðar barnauppeldi, úti á vinnumarkaðnum. Enginn vafi er á að eitt af því sem hefur átt þátt í að konum hefur gengið erfiðlega að fá fullan jöfnuð í launum á vinnumarkaðnum á við karla, þó að það standi skýrt í landslögum, er sú staðreynd að vinnuveitendur almennt reikna þeim til frádráttar þann möguleika að þær verði frá vinnu, bundnar við meðgöngu, fæðingu og uppeldi barna, í ríkari mæli en feður. Það að rétta þennan ójöfnuð að einhverju leyti að minnsta kosti, í gegnum breytingu af þessu tagi og undirstrika að það er ekki síður skylda feðra en mæðra að koma að uppeldi barna og umönnun þeirra fyrstu vikur, mánuði og ár er mikilvægt grundvallaratriði. Og þeim mun jafnari sem þessi réttur verður milli kynjanna þeim mun líklegra er að aðstöðumunur að þessu leyti hverfi út úr myndinni þegar kemur að ákvörðunum um kaup og kjör eða starfsframa einstaklinga í atvinnulífinu. Þetta snýst ekki bara um launamun heldur einnig möguleika fólks á því að vinna langan vinnudag, taka á sig yfirvinnu og axla ábyrgð í störfum. Ég held það sé óhrekjanlegt að þarna hefur m.a. það fyrirkomulag sem gilt hefur um rétt til fæðingarorlofs haft áhrif. Ég minni til að mynda á skýrslu sem Jafnréttisráð lét vinna og var mikið til umfjöllunar hér fyrir um einu og hálfu ári, um kynbundinn launamun. Þar kom þetta greinilega fram í viðhorfskönnun sem lá til grundvallar þeirri skýrslugerð meðal starfsmanna og vinnuveitenda eða atvinnurekenda. Grundvallarreglan er því mjög mikilvæg. Síðan geta menn lengi deilt um útfærslu og það hversu ríkuleg þessi réttindi eigi að vera. Það er okkur sem höfum flutt tillögu á undanförnum þingum sérstakt fagnaðarefni að slíkur réttur komi til sögunnar. Ég minni á tillögu okkar hv. þm. Ögmundar Jónassonar og reyndar er það athyglisvert að nákvæmlega sú tilhögun sem við lögðum til, að feður ættu rétt á sjálfstæðu tveggja vikna fæðingarorlofi, er niðurstaðan í þessu frv. Það er einnig mjög mikilvægt að réttur föðurins í þessu tilviki sé óyfirfæranlegur, hann sé bundinn því skilyrði að faðirinn noti hann, en falli niður ella. Þessi réttur mundi ekki gera hálft gagn, að mínu mati, ef hann væri yfirfæranlegur og þar með að einhverju leyti í reynd viðbót við gildandi fæðingarorlofsrétt móður. Ég tek undir þær breytingar sem hv. heilbr.- og trn. leggur til við þetta frv. og mér sýnist ágæt samstaða sé um að séu til mikilla bóta, enda fluttar af allri nefndinni. Ég held að ekki sé ástæða til að fara út í langar umræður eða deilur á þessu stigi málsins um nánari útfærslu réttindanna eða hvernig menn sjá fyrir sér að hugsanlega verði aukið við þau á komandi árum. Ég lít svo á að hér sé eingöngu verið að stíga fyrsta skrefið, festa þessa grundvallarreglu í lög og tryggja hana. Fyrir mér er það mjög mikilsverður áfangi. Ég reikna að sjálfsögðu með því að þetta eins og fleira sem þarf nauðsynlega að endurskoða í sambandi við fæðingarorlof komi þar til athugunar. Markmiðið er að sjálfsögðu að hér verði tekið upp og komi til sögunnar sambærilegt fyrirkomulag í þessum efnum og best þekkist í þeim löndum sem við viljum helst bera okkur saman við. Að sjálfsögðu getum við ekki ætlað okkur neinn minni metnað í þeim efnum en þann að koma réttindum og fyrirkomulagi fæðingarorlofsmála í sambærilegt horf við það sem gerist t.d. á hinum Norðurlöndunum. Við erum miklir eftirbátar hinna Norðurlandanna, a.m.k. þeirra sem ríkulegust hafa réttindin að þessu leyti. Það er helst kannski Finnland sem hefur legið nokkuð á eftir eins og við í þessum efnum, enda stundum gerður nokkur greinarmunur á stöðu velferðarkerfisins annars vegar í Finnlandi og á Íslandi, og hinum Norðurlöndunum hins vegar, þ.e. skandinavísku löndunum sem svo eru oft kölluð og Danmörku. Til að nefna dæmi um það sem þarna vantar er að mínu mati nærtækast að taka einfaldlega lengd fæðingarorlofsins sjálfs sem er í Svíþjóð, Noregi og Danmörku, um það bil eitt ár og jafnvel rúmlega það, mælt í vikum. En það er ekki bara það sem er öðruvísi heldur eru reglurnar verulega frábrugðnar og gera stöðu foreldra miklu betri í gegnum það að réttur til að skipta töku fæðingarorlofsins er miklu rýmri og réttur til sveigjanlegrar orlofstöku er miklu meiri. Þannig hygg ég að ég fari rétt með að í Svíþjóð til að mynda geti menn að hluta til nýtt síðari hluta fæðingarorlofsins allt til sjö ára aldurs barns. Rétturinn sé sem sagt geymanlegur, hægt sé að haga töku fæðingarorlofs þannig að um umtalsverðan sveigjanleika sé að ræða og rétturinn er að hluta til umönnunarréttur sem tengist uppeldi barnsins allt þar til komið er á grunnskólaaldur. Þetta gefur foreldrunum meiri sveigjanleika til að skipuleggja uppeldi og umönnun barnanna með öðrum hætti heldur en hér er hægt. Þetta gefur þeim miklu meiri möguleika til að aðlaga sín mál að þörfum sínum miðað við það starf sem þeir sinna eða þær kröfur sem til þeirra eru gerðar í starfi. Þegar svo við bætist kannski möguleiki á sveigjanlegri vinnutíma og öðrum slíkum hlutum þá er þar á ferðinni allt annað og manneskjulegra umhverfi en við búum við, því miður. Það er aftur, herra forseti, geysilega mikilvægt jafnréttismál að réttinum sé þannig fyrirkomið að hann sé að verulegu leyti yfirfæranlegur, ákvæðin um töku orlofsins séu sveigjanleg og aðlöguð því umhverfi sem við búum við í dag. Auðvitað er það sem hér er á ferðinni eitt lítið skref í að færa okkur nær því fyrirkomulagi sem við hljótum að stefna að á komandi árum. Það læðist stundum að mér sá grunur að tregðan sem við höfum búið við sé að einhverju leyti því að kenna að sökum þess að fæðingartala á Íslandi hefur ekki lækkað jafnskarpt og gerst hefur í mörgum nálægum þróuðum ríkjum, þá finnist mönnum ekki ástæða til að búa jafn vel að foreldrum og börnum þeirra hér á landi eins og menn hafa verið að reyna gera í ýmsum nálægum löndum. Það er án efa rétt að ein af ástæðunum fyrir því að menn hafa reynt að gera betur við barnafólk, rýmka rétt til töku fæðingarorlofs og auka sveigjanleika í þeim efnum sem og úti á vinnumarkaðnum eru áhyggjur manna af því í mörgum þróuðum ríkjum hversu mjög fæðingartala hefur lækkað og þau vandamál sem það í sjálfu sér skapar þegar aldurspíramídinn fer á hvolf o.s.frv. Það finnast mér hins vegar ekki í raun frambærileg rök, á hinn bóginn, að gagnálykta svo á Íslandi að af því að þeir hlutir eru ekki jafnlangt komnir og sums staðar annars staðar, þá sé réttlætanlegt að búa hér mun lakar að foreldrum en ella væri. Það er að sjálfsögðu ekki svo. Það er enginn vafi á því að aðstæður að þessu leyti eru eitt af því sem ungt fólk horfir til þegar það gerir upp við sig sína framtíð og velur sér búsetu og enn síður getum við reiknað með því að ungt fólk sem eru allir vegir færir á alþjóðlegum vinnumarkaði velji sér Ísland sem dvalarstað t.d. að námi loknu ef til viðbótar við mun lægri laun hallar stórlega á það í grundvallarréttindum af þessu tagi. Fæðingarorlofið er þar mjög mikilsverður hluti einmitt fyrir fólk á þeim aldri sem er að taka sínar ákvarðanir um framtíðardvalarstað, starf og annað slíkt. Þess vegna held ég að við eigum ekki síður að beina sjónum að þáttum af þessu tagi en t.d. því að horfa á kaupgjaldið eitt eða ræða þessi mál út frá taugaveiklunarkenndum upphlaupum sem af og til verða um stöðu byggðamála, landflótta og atgervisflótta og annað því um líkt. Það eru einmitt grundvallarþættir af þessu tagi sem þar skipta máli og eru besti mælikvarðinn á hvernig samfélagið í reynd býr að sínum þegnum. Það eru viðhorfin sem ríkja til mála af þessu tagi. Herra forseti. Ég er hér fyrst og fremst til þess staddur að fagna framgangi þessa máls og gleðjast yfir því að endrum og sinnum, jafnvel á þessum síðustu og verstu hörmungar- og niðurskurðartímum í sögu íslenska velferðarsamfélagsins, gerist það þó að við erum að ræða hluti sem til framfara horfa.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu lagafrv. um sjálfstæðan rétt karla til fæðingarorlofs og nýframkomnar brtt. frá heilbr.- og trn. um það frv. sem upphaflega var lagt fram. Ég vil fyrst segja að ég tel þær brtt. sem hafa verið kynntar frá nefndinni vera mjög til bóta og ég fagna því mjög að þær skuli hafa komið fram. Þar er í fyrsta lagi um að ræða ákvæði þess efnis að faðir skuli eiga rétt á fæðingarorlofi í tvær vikur til viðbótar fyrir hvert barn umfram eitt. Í öðru lagi skal tekið tillit til alvarlegs sjúkleika barns eða veikinda móður. Ef um slíkt er að ræða megi lengja sjálfstæðan rétt föður til fæðingarorlofs um tvær vikur. Þetta tel ég vera brtt. sem eru mjög jákvæðar og ég fagna þeim mjög. Ég tek undir það sem fram hefur komið hjá ýmsum hv. þm. í umræðum um þetta mál að mikilvægt er að hæstv. fjmrh. lýsi því yfir að sams konar breytingar verði gerðar á reglum sem lúta að opinberum starfsmönnum. Eins og fram hefur komið hefur feðrum í opinberu starfi verið tryggður réttur til tveggja vikna sjálfstæðs fæðingarorlofs, en ég legg áherslu á að mikilvægt er að frá ráðherra komi yfirlýsingar um að sams konar rýmkun verði gerð á réttindum opinberra starfsmanna. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þessi frv. nú. Ég hef áður gert grein fyrir sjónarmiðum mínum í umræðu um þetta lagafrv. Ég lagði áherslu á að um væri að ræða mikilvæga réttarbót fyrir börn. Þetta treystir stöðu þeirra. Um væri að ræða réttarbót fyrir feður. Þetta treystir þeirra stöðu og þetta treystir stöðu fjölskyldunnar. Auðvitað þurfum við að ganga miklu lengra í þessum efnum en hér er gert ráð fyrir. Ég vek athygli á því að fyrir þinginu liggja frv. sem ganga í þá átt og nefni þar t.d. frv. sem Kvennalistinn hefur lagt fram á Alþingi þar sem kveðið er á um verulegar réttarbætur í þessum efnum. En hér er verið að stíga mikilvægt skref og þetta er árangur af langri baráttu margra aðila. Ég minni í því sambandi á tillögu sem við lögðum fram á sínum tíma, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og sá sem hér talar, þar sem lagt er til að feðrum verði tryggður tveggja vikna sjálfstæður réttur. Aðeins að lokum nokkur orð um nauðsyn þess að samræma réttindin í landinu öllu fyrir allt fólk, mæður og feður, hvort sem fólkið starfar hjá hinu opinbera eða á einkamarkaði. Ég er í sjálfu sér mjög fylgjandi því að þetta verði gert og tek undir þær tillögur sem hafa komið fram um að ráðist verði í þá vinnu. En ég vil jafnframt minna á að slík vinna hefur farið fram. Það er ekki langt síðan. Það var í tíð þessarar ríkisstjórnar að aðilar vinnumarkaðar komu saman til að reyna að smíða tillögur að frv. eða koma sér saman um tillögur sem ríkisstjórnin fjallaði síðan um. Að þessari vinnu komu frá launafólki fulltrúar frá ASÍ, BSRB, BHM, Sambandi íslenskra bankamanna, en auk þess var haft náið samráð af hálfu þessara aðila við fulltrúa annarra samtaka. Handan borðsins voru fulltrúar ríkisstjórnar og atvinnurekenda. Í þessu starfi og viðræðum náðist mjög góð sátt og mjög góð samvinna á milli allra fulltrúa launamannamegin. Þar var leitað leiða til að samræma réttindin og samræma þau upp á við, þannig að þau yrðu til hagsbóta fyrir þorra fólks. Atvinnurekendur sýndu hins vegar mikinn þvergirðingshátt í þessu starfi. Meginþráðurinn í starfi launafólks í þessum viðræðum var að tryggja að fólk yrði fyrir sem minnstri tekjuskerðingu við töku fæðingarorlofs. Þegar kom að því að atvinnurekendur kynntu viðhorf sín voru þeir á einhverju stigi reiðubúnir að fallast á að fólk fengi hlutfall af launum í fæðingarorlofi og sett yrði þak á þær greiðslur, ekki yrði miðað við allra hæstu laun, engin himinhá laun, en þeir voru ekki reiðubúnir að fallast á að yrði gólf. Það yrði hlutfall af launum og jafnvel hlutfall af lægstu launum sem hefði þýtt kjaraskerðingu fyrir þá sem hafa lakast fæðingarorlof. Þetta var hugsunarhátturinn í þeim herbúðum og á slíkt vildu fulltrúar launafólks að sjálfsögðu ekki fallast. Ég held að það sé aðeins ein leið til að leysa þetta mál, að samræma þessi réttindi. Komið hafa fram tillögur þess efnis, m.a. frá BSRB, frá Kvennalistanum og eflaust víðar, að myndaður verði sjálfstæður sjóður sem allir greiði í, opinberir starfsmenn jafnt sem aðrir. Þessi sjóður fjármagni síðan fæðingarorlofið. Ég óttast nefnilega að það sem muni leiða af breytingum á launakerfi í opinbera geiranum, þar sem einstaka stofnanir eru gerðar að fjárhagslega sjálfstæðum einingum, sé að sömu lögmál gildi hjá hinu opinbera og gilda á einkamarkaði þar sem sérstaklega smáfyrirtæki reyni að forðast að taka konur á barneignaraldri í vinnu af ótta við að þær fari í fæðingarorlof, og þau verði fyrir peningalegum búsifjum í tengslum við það. Það sama mun gerast hjá opinberum stofnunum eftir að þeim eru settar mjög þröngar fjárhagslegar skorður, þær munu fara að hugsa á sama hátt. Þær hafa ekki gert það vegna þess að þessu hefur verið vísað í hinn stóra ríkissjóð og það hefur tryggt að önnur lögmál hafa gilt hjá hinu opinbera en á einkamarkaði að þessu leyti. Með því að fara inn á þessa braut, að gera hverja stofnun að fjárhagslega sjálfstæðri einingu, mun hið sama gerast og á einkamarkaðnum. Til þess að verja réttindin og koma í veg fyrir þetta er eina leiðin að mínum dómi sú að búa svo um hnútana að atvinnurekandinn og fyrirtækin verði ekki fyrir neinum skakkaföllum sjálf. Það gerum við með því að við myndum sameiginlegan sjóð sem allir greiða í og síðan fjármagni hann fæðingarorlofið. Það sem er sérstaklega mikilvægt við þessar breytingar nú, að tryggja feðrum sjálfstætt fæðingarorlof og ég ætla að ljúka mínu máli á þeim nótum, er að þetta er eins og ég gat um áðan ekki aðeins spurning um rétt barnsins og rétt föður og fjölskyldu heldur er þetta líka mikið jafnréttismál. Það er mjög mikið og stórt jafnréttismál að báðir foreldrar sinni börnum sínum. Þetta er jafnréttismál hvernig sem á það er litið í rauninni. Þegar atvinnurekandi stendur frammi fyrir því að ráða karl eða konu, sem hugsanlega er á barneignaraldri, til starfa þá stendur hún ekki jafnfætis karlinum, eins og ég gat um áðan. Ef karlinn hins vegar fær sjálfstætt fæðingarorlof, ég tala nú ekki um ef það yrði til jafns við konuna þegar fram líða stundir, þá er sama áhætta fólgin í því að ráða karlinn og konuna, ef þannig er hægt að orða þetta. Ég ætla ekki að lengja mitt mál. Ég ætla að lokum að ítreka að mjög mikilvægt er að frá hæstv. fjmrh. komi yfirlýsing þess efnis að réttur feðra hjá hinu opinbera verði rýmkaður til samræmis við það sem verið er að gera á almennum vinnumarkaði. Síðan tek ég undir þær hugmyndir sem fram hafa komið um að taka þurfi á öllum þessum málum --- rétturinn jafnaður en upp á við.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna. Hún er orðin býsna löng, ótrúlega löng um mál sem allir eru sammála um. Hér er um enn eitt stjfrv. að ræða til að bæta velferðina í þjóðfélaginu og ég fagna afgreiðslu nefndarinnar á málinu. Ég tel það mikilvægt skref sem hér er verið að taka og í samræmi við þá ályktun sem við afgreiddum í fyrravor, um mótun opinberrar fjölskyldustefnu, og í ágætu framhaldi af þeirri stefnumörkun sem þar var gerð. Menn hafa verið með vangaveltur um hvað gæti verið öðruvísi í þessu máli. Mér finnst það mjög eðlileg niðurstaða sem hér er tekin að einungis er um að ræða feður sem eru í hjónabandi eða sambúð, ekki einhverja menn úti í bæ sem ekki eru í sambúð með móðurinni. Mér fyndist það ekki koma til greina að fara að veita þeim eitthvert sérstakt fæðingarorlof fyrir það að vera allt í einu orðnir feður. Ég tel að hér sé um að ræða mikilvægt skref til jafnréttis og að því leyti fagna ég því líka. Í ríkisstjórninni er til meðferðar tillaga frá mér um að fullgilda foreldraorlof, sem jafnframt er veruleg réttarbót og í samræmi við mótun hinnar opinberu fjölskyldustefnu. Menn hafa verið að tala um ósamræmi milli reglugerðarinnar um opinbera starfsmenn og þessa frv. Það er vissulega nokkur mismunur fyrir hendi. Ég tel að ráðið eigi að vera það að ganga frá þessu lagafrv. eins og það er, og síðan kemur opinberi markaðurinn á eftir. Það sé hið rétta vinnulag. Það hefur verið nokkuð athyglisvert að fylgjast með þessari umræðu að því leyti til að konur hafa verið í miklum meiri hluta við umræðu málsins og þó er verið að ræða um aukin réttindi karla 

Ég heyrði ekki nákvæmlega hvernig hæstv. ráðherra orðaði það en það var eitthvað á þá leið að þessi réttur ætti ekki að ganga til einhverra karla úti í bæ sem ekki sinntu börnum sínum. Sennilega átti hann við það sem vikið var að áður í umræðunni að þetta ætti einvörðungu að eiga við um fólk sem væri í sambúð. En það getur nú staðið misjafnlega á fyrir fólki og stundum eignast fólk börn án þess að hafa gifst eða það búi saman. Ungt fólk getur búið í sínum heimahúsum, á því getur verið allur gangur. Hér er verið að tryggja rétt föðurins. Auðvitað er ætlast til þess að faðirinn sinni barni sínu. Við getum hins vegar aldrei tryggt það, hvort sem fólk er í sambúð eður ei. Við teljum að siðferðilega eigi þetta að ganga þannig eftir. Ætla menn að beita lögreglurannsóknum til að ganga úr skugga um þetta og jafnt yfir þá sem eru í sambúð og gift sem og aðra sem ekki eru í sambúð? Ég held að menn séu komnir út á mjög vafasamar brautir að þessu leyti. Ég tel að einvörðungu eigi að líta á þetta sem réttindi feðra til sjálfstæðs fæðingarorlofs án tillits til sambúðarforms. Ég tel það einu færu leiðina í þessu máli.

Herra forseti. Mér finnst eðlilegt að binda þetta við hjón eða sambúðarfólk. Ég sé ekki að menn þurfi að öðlast þessi réttindi strax við getnaðinn ef þeir skipta sér ekki meira af móðurinni meðan á meðgöngu stendur. Ég tel eðlilegt að faðir sem kemur til með að hafa daglega umgengni við barnið fái þessi réttindi. Það væri út af fyrir sig efni til töluverðrar umræðu hér t.d. um hjónabandið sem ég tel eðlilegt og rétt sambúðarform. Hitt er svo annað mál að fjölmargir hafa kosið sér annað sambúðarform heldur en hjónaband og við verðum að búa við það. Ég tel að eitt af því sem við verðum að gera sé að skýra betur réttindi sambúðarfólks og viðurkenna þau þá vegna þess að þetta er orðið algengt fjölskylduform en í mörgum tilfellum eru réttindi sambúðarfólks óljós eða ekki til staðar

Hæstv. forseti. Ég gat um það áðan að við værum að tala um réttindi feðra og þau réttindi ættu að taka til allra feðra óháð sambúðarformi. En við erum líka að tala um réttindi barna til að vera samvistum við feður sína. Það ætti að tryggja óháð því sambúðarformi sem faðir og móðir hafa valið sér. Á hitt er líka að líta að það er mjög algengt á Íslandi að fyrsta barn fæðist áður en fólk giftir sig. Þegar hæstv. félmrh. talar um hjónabandið og sambúðina og mikilvægi þess, þá ég tek alveg undir það en hef þó í huga að stundum á fólk í erfiðleikum í upphafi sambúðar sinnar. Þetta eru mjög stór skref í lífi hvers og eins og ég held að þessi sjálfstæði réttur allra feðra óháð sambúðarformi sé til þess að treysta hjónabandið og farsæla sambúð. Þannig held ég að hvernig sem á málið er litið, sé rétt að taka annan pól í hæðina en þann sem kom fram í máli hæstv. félmrh.

Herra forseti. Það er nú leiðinlegt að geta ekki orðið nákvæmlega sammála síðasta ræðumanni. Samvistir föður og barns eru mergur málsins og mér finnst það ganga út á það en þá vaknar aftur spurning. Ef faðirinn og móðirin eru ekki í sambúð eða hjónabandi og ekkert sameiginlegt heimilishald, sjá menn það þá fyrir sér að faðirinn komi sem gestur á heimili móðurinnar þar sem barnið kann að dvelja? Dvelur hann þar í hálfan mánuð til þess að njóta samvista við afkvæmi sitt eða er hugmyndin e.t.v. sú að barnið fari til föðurins og dvelji þar í hálfan mánuð og fari svo til mömmu á eftir?

Herra forseti. Mér finnst athugasemd hæstv. ráðherra um dræma viðveru eða þátttöku karla og yfirburðaþátttöku kvenna eiginlega óviðeigandi. Í þessu máli, þó þetta eigi stundum við um það sem kalla megi hin mjúku málin, hafa karlmenn þó gert sig gildandi í umræðunni og haft frumkvæði að málinu með tillöguflutningi. Karlmenn hafa verið talsvert áberandi þó þeir hafi e.t.v. lent í því að vera í minni hluta í þingsalnum um stund. Varðandi það að feður eigi ekki að eiga þennan rétt eða eins og hæstv. ráðherra orðaði það ,,einhverjir menn úti í bæ sem allt í einu eru orðnir feður`` eins og það gerist bara sisona um leið og þeir fréttu af fæðingunni, þá fannst mér þetta ekki mjög heppilegt orðalag né þá orð hans um að rétturinn stofnist ekki við getnaðinn o.s.frv. Ég viðurkenni að það kann að vera vandasamt að draga mörkin. En ég bendi á þann möguleika að ungir foreldrar hvorki í sambúð né gift geta gert samkomulag um að hjálpast að við umönnun barnsins fyrstu vikurnar. Fyrirkomulagið sem hér á að lögfesta sviptir þau þeim möguleika. Faðirinn á í því tilviki ekki réttinn. Ég tel þetta ekki vera jafneinfalt og tiltölulega kaldranaleg ummæli hæstv. ráðherra vísuðu til. Það getur verið þannig ástatt að ungir foreldrar búi hvort um sig heima hjá foreldrum sínum en ágætis samkomulag sé samt sem áður um umönnun barnsins fyrstu vikurnar. Fyrirkomulag þarf ekki að vera þar nein fyrirstaða hvort það er á heimili móður eða hvað. Ég verð að segja að orðfæri hæstv. ráðherra er dálítið kuldalegt í ljósi þess að hér er um mannlegt samfélag er að ræða. Þetta er félagslegt og mannlegt atriði, ekki sambærilegt atferlisfræðilega við það sem t.d. gerist hjá dýrategundinni felis cattus.

Herra forseti. Við sátum hér þrír karlar yfir umræðunni lengst af, auk forseta. Á sama tíma voru hér níu hv. þingmenn af kvenkyni. Ég segi það þeim til hróss að þær hafa sinnt þessu máli betur en við. Þó við höfum gert okkur gildandi í umræðunni eins og stundum áður enda virðast sumir ekki kunna við sig nema hérna í ræðustólnum. En ég tel að við ættum að samþykkja þetta frv. eins og hv. heilbr.- og trn. lagði til.

Herra forseti. Ég bendi á þá staðreynd að hér eru staddir karlmenn sem hafa fylgst með öllum umræðum um þessi mál, voru viðstaddir allra fyrstu umræðuna og tóku þátt í henni. Það væri a.m.k. sanngjarnt að halda slíku til haga og gera ekki lítið úr hlut þeirra. Ég get vissulega tekið undir það að málið kemur öllum hv. þm. við og maður vildi nú sem endranær gjarnan sjá miklu meiri þátttöku og viðveru í þingsalnum. 

Herra forseti. Ég er ágætlega útsofinn, óþreyttur og fæ eiginlega aldrei rasssæri. Ég reis hér sjálfur úr sæti til þess að fagna þessu skrefi. Hinu get ég þó ekki leynt --- ég var að nefna þetta með kynjahlutfallið þar sem það er nokkuð óvenjulegt --- að ég vildi gjarnan sjá hér hærra hlutfall kvenna í þingsalnum en jafnan en í þetta skipti vakti ég athygli á að þær voru fleiri og áhugasamari um málið en við. Út af þessu með ræðuhöldin get ég ekki leynt því að stundum þykir mér hv. 4. þm. Norðurl. e. tala helsti margt í ræðustólnum, þ.e. hann er margorður og kemur gjarnan þrisvar sinnum að sama efninu. Mér finnst það óþarfi en ég fagna því hins vegar að hann skuli standa upp og lýsa ánægju sinni með þetta skref ríkisstjórnarinnar í velferðarátt.

Virðulegi forseti. Ég get ekki orða bundist yfir þeim orðaskiptum sem hér hafa átt sér stað. Vissulega er þetta mjög mikilvægt jafnréttismál bæði fyrir konur og karla. Það er ekkert skrýtið að hér séu margar konur í salnum. Eins er ljóst að það líður að jólum og sum okkar vilja ekki vera að tefja umræður. Ég vil aðeins ítreka að þó hér sé um að ræða fæðingarorlof feðra í tvær vikur þá er þetta að auki mjög mikilvægt jafnréttismál fyrir konur. Með því móti hefur fjölskyldan öll möguleika á að sinna nýfædda barninu fyrstu tvær vikurnar og þetta er ekki síst réttur barnsins að vera sinnt af báðum foreldrum frá byrjun. Það er mikilvægt upp á síðari tengsl við barnið og því mjög eðlilegt að hér séu bæði konur og karlar. En af tillitssemi við tíma þingsins fyrir þessi jól hef ég ekki haldið langar ræður um málið.

Herra forseti. Ég átti þess ekki kost að gera athugasemd við ummæli hæstv. ráðherra í andsvörum áðan þar sem hæstv. ráðherra valdi í seinna svari sínu að víkja að mér sérstaklega og gefur mér ekki annan kost en að biðja um orðið aftur. Það er eingöngu til að segja hæstv. ráðherra að honum er frjálst að þykja ég margorður en jafnljóst er að hæstv. ráðherra verður að láta sig hafa það. Það er ekki eitt af því sem hæstv. ráðherra ræður yfir. Hann ræður ekki yfir ræðustíl og þaðan af síður innihald í ræðum þess sem hér talar. Ég hef tamið mér að ráða því sjálfur og mun gera svo lengi sem ég stend fyrir máli mínu hér á Alþingi. Hitt má svo vel skoða hvort ræðutíma mínum sé verr varið þó ég undirstriki stundum sömu hlutina og endurtaki. Er þeim tíma verr varið en þegar sumir ónefndir ráðherrar koma hingað áberandi illa undirbúnir og langur tími fer í tafs og þagnir?

Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að hið háa Alþingi ræði þá ótryggu stöðu sem núna er komin upp á sjúkrahúsunum í Reykjavík í kjölfar þess að unglæknar hætta nú unnvörpum störfum. Ástandið hefur þegar leitt til þess að yfirlæknir Slysadeildar Sjúkrahúss Reykjavíkur hefur í bréfi tilkynnt yfirmönnum sínum að neyðarástand ríki á þessari mikilvægu öryggisdeild Stór-Reykjavíkursvæðisins. Ástandið er litlu betra á sumum bráðadeildum Ríkisspítalanna. Ég nefni sem dæmi að á lyflækningadeild Landspítalans hafa 17 af 20 unglæknum þegar hætt. Þeir sem þekkja til innviða spítalanna vita að ungu læknarnir eru framlínusveitin og sjá um alla móttöku sjúklinga á sjúkrahúsunum. Þeir eru því eins konar stríðslæknar íslenska spítalakerfisins. Í því ljósi hlýtur að vera afar mikilvægt að hæstv. heilbrrh. greini frá því sem hún hlýtur að hafa fyrirskipað til að draga sem mest úr hættu þeirri sem óhjákvæmilega fylgir því er fast að 100 unglæknar eru í þann mund að láta af störfum. Því er brýnt að þingi og þjóð sé greint frá þeim áætlunum sem hún hyggst grípa til svo skaði borgaranna verði sem allra minnstur. Allt fram á síðustu daga, herra forseti, hafa 150 unglæknar verið að störfum. Af þeim 60 sem voru á Sjúkrahúsi Reykjavíkur er 51 búinn að segja upp og margir hafa þegar hætt störfum. Á Landspítalanum hafa 42 af alls 80 sagt upp störfum. Af þeim eru 28 þegar hættir og á Akureyri hafa nánast allir 10 sagt upp störfum. Hæstv. heilbrrh. mun vafalaust halda því fram hér á eftir að miðlunartillaga sáttasemjara muni að öllum líkindum verða samþykkt og unglæknarnir komi aftur. Hið sorglega í stöðunni er, herra forseti, að litlar líkur eru á að stór hluti þeirra unglækna hafa hætt komi aftur eða dragi uppsagnir sínar til baka. Ef hæstv. heilbrrh. mundi spyrja forráðamenn Landspítalans hvað þeir teldu stóran hluta læknanna koma aftur þá yrði henni sagt að af þeim 42 sem hafi sagt upp séu tveir búnir að draga uppsagnirnar til baka og líklegt sé að fjórir eða fimm aðrir komi aftur. Ástandið er síst betra gagnvart Sjúkrahúsi Reykjavíkur þar sem andstaðan gegn því að snúa aftur er harðari ef eitthvað er. Herra forseti, unglæknarnir sjá um alla móttöku sjúklinga. Þær deildir sem háðastar eru vinnu þeirra eru bráðadeildirnar sem hafa opna móttöku allan sólarhringinn. Fyrir utan bráðamóttökurnar sjálfar eru það deildir á borð við lyflækningadeildirnar, skurðdeildir, barnadeildir. Mikilvægur hluti læknaliðs kvennadeildanna og geðdeildanna er einnig úr röðum unglækna. Þessar deildir munu vitaskuld geta haldið uppi bráðnauðsynlegri starfsemi með því að kveðja til sérfræðinga frá öðrum deildum en sá liðsauki getur þá ekki haldið áfram fullu starfi á sínum fyrri deildum. Þetta leiðir til þess að biðlistarnir munu lengjast og draga verulega úr þjónustu göngudeildanna. Af þessu leiðir það að mikilvæg þjónusta mun einfaldlega lamast eða leggjast niður. Gerir hæstv. heilbrrh. sér t.d. grein fyrir því að á Landspítalanum muni hjartaþræðingum líklega verða hætt innan örfárra daga vegna þessa ástands? Staðan sem er að skapast birtist gleggst með því að skoða slysamóttöku Sjúkrahúss Reykjavíkur og þá skilst líka hvernig svelti spítalans af hálfu ríkisstjórnarinnar fléttast með skelfilegum afleiðingum inn í þá kreppu sem uppsagnir unglæknanna skapa. Vegna niðurskurðar síðustu missira af hálfu hæstv. ríkisstjórnar eru sérfræðingar deildarinnar of fáir nú þegar. Í stað þess að vera sjö til átta þá eru þeir aðeins fimm. Þegar uppsagnir unglæknanna bætast ofan á þetta skilja menn að sjálfsögðu af hverju yfirlæknir slysadeildarinnar hefur í bréfi til yfirmanna sinna formlega tilkynnt að neyðarástand ríki á stofnuninni. Við þessar aðstæður er ljóst, herra forseti, að nauðsynlegt er að kveðja til fleiri sérfræðinga, stofna fleiri sérfræðingsstöður í stað aðstoðar- og deildarlækna sem eru að hverfa burtu. Þar með kallar þetta enn á aukinn kostnað. Jafnframt blasir við að Sjúkrahús Reykjavíkur stendur nú andspænis enn meiri sparnaði en það hefur nokkru sinni horfst í augu við, andspænis enn meiri vanda en nokkru sinni hefur verið á dagskrá stofnunarinnar. Hið sama gildir raunar einnig um Ríkisspítalana. Hvorn stóru spítalanna um sig vantar 700--800 milljónir aðeins til að geta rekið sig með eðlilegum hætti á næsta ári. Í ljósi þeirrar erfiðu stöðu sem nú er uppi vegna uppsagna unglækna spyr ég hæstv. heilbrrh. eftirfarandi spurninga: Hvernig hyggst hún bregðast við þessari kreppu? Hvaða neyðarráðstafana hyggst hún grípa til svo öryggi borgaranna verði tryggt? Ég spyr sérstaklega, í ljósi þess gífurlega niðurskurðar sem er fram undan hjá Sjúkrahúsi Reykjvíkur, mun hún þá tryggja sérstaka fjárveitingu til að hægt verði að manna slysadeildirnar sérfræðingum og aflétta því neyðarástandi sem þar hefur skapast?

Virðulegi forseti. Á þremur stærstu sjúkrahúsum landsins vinna 148 unglæknar. Af þeim hafa 100 sagt upp störfum. Ég tel nauðsynlegt að fara yfir stöðuna á þessum þremur sjúkrahúsum. Á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri starfa tíu læknar. Af þeim hafa níu sagt upp störfum. Uppsagnirnar koma til framkvæmda 20. til 27. desember nk. Níu unglæknar starfa á lyflækningadeildum og barnadeild annars vegar og handlækningadeildum og fæðingardeild hins vegar. Þeir eru á bundnum fjór- og fimmskiptum vöktum utan dagvinnutíma, tveir í húsinu í hvert skipti. Að mati forstjóra sjúkrahússins munu fyrstu áhrifin af fjarveru unglækna verða þau að elektívar, þ.e. valkvæðar, aðgerðir eða starfsemi leggjast af. Erfitt verður að halda óbreyttri bráðastarfsemi gangandi. Því lengri sem fjarvera unglækna verður þeim mun meiri verða áhrifin á þjónustumöguleika sjúkrahússins. Til lengri tíma litið mun slík fjarvera eða vöntun á unglæknum í starfsemi sjúkrahússins óhjákvæmilega kalla á algjöra endurskipulagningu á mönnun og þjónustu. Á Landspítala eru um 82 aðstoðarlæknar. Af þeim hafa 42 sagt upp. Tveir hafa dregið uppsögn sína til baka. Að mati lækningaforstjóra spítalans munu uppsagnirnar fyrst og fremst koma fram á lyflækningadeild og handlækningadeild. Sérfræðingar munu taka vaktir unglækna og það skipulag hefur þegar tekið gildi. Dagvinna sérfræðinga mun að einhverjum hluta dragast saman. Í lyflækningum mun sá samdráttur bitna á starfsemi göngudeilda og í rannsóknum á sjúklingum. Á handlækningadeild bitna uppsagnir strax á göngudeild og almennum handlækningadeildum og aðgerðum mun fækka. Hvað varðar geðdeildir taka uppsagnir gildi á tímabilinu 24. til 29. desember. Það mun fljótlega hafa veruleg áhrif á starfsemi geðdeilda. Lækningaforstjórinn bendir á að á þeim tíma árs, um jól og nýár, dregst ýmis starfsemi á sjúkrahúsum saman og verða því áhrifin til skamms tíma mildari en ella. Ef allar uppsagnir koma til framkvæmda og unglæknar koma ekki til starfa á ný er ljóst að fljótlega eftir áramót gætir áhrifa uppsagnanna af fullum þunga í allri starfseminni. Á Sjúkrahúsi Reykjavíkur störfuðu um síðustu mánaðamót 57 aðstoðar- og deildarlæknar. Af þeim hafa 49 sagt starfi sínu lausu auk tveggja sem hefja áttu störf um áramót. Uppsagnir 42 hafa tekið gildi í dag, þann 18. desember. Þann 21. þ.m. munu allar uppsagnir hafa borist og tekið gildi. Enginn unglæknir hefur dregið uppsögn sína til baka. Lækningaforstjóri spítalans metur það svo að ef ekkert óvænt kemur til, almenn veikindi eða holskefla slysa, ætti að vera mögulegt að tryggja nauðsynlegustu bráðaþjónustu fyrst í stað. Hins vegar er erfitt að sjá fyrir hversu lengi sérfræðingar hafa þrek til að manna allar þær vaktir sem nauðsyn ber til og vinna jafnframt sín sérfræðistörf á spítölum jafnvel þó að dregið verði úr starfsemi eins og framast er unnt. Óvænt og ófyrirsjáanleg atvik geta breytt þessu brotgjarna ástandi til hins verra á stuttum tíma. Mönnun slysadeildar stendur einna tæpast en læknum allra annarra deilda sjúkrahússins hefur verið gert að létta þar undir og er sú skipulagning fullbúin fram til jóla. Ég vil taka fram að er hér aðeins að hluta til um kjaradeilu að ræða frá sjónarhóli unglækna. Hvað varðar unglækna á Landspítala og FSA, hafa kjarasamningar verið samþykktir milli fjmrh. og Læknafélags Íslands. Hvað varðar unglækna á Sjúkrahúsi Reykjavíkur er til meðferðar hjá sáttasemjara kjaradeila milli Reykjavíkurborgar og Læknafélags Reykjavíkur. Og eins og fram kom hjá hv. þm. áðan verður miðlunartillaga sáttasemjara lögð fram í dag og um hana samið á næstu tveim dögum. Með uppsögnum unglækna virðist óánægja þeirra til langs tíma vera að birtast. Sú óánægja er ekki einungis varðandi launakjör. Hún snýr ekki síður að skipulagi vinnunnar, vinnutíma og mikilli vaktabyrði. Virðulegi forseti. Ég sé að tími minn er að renna út en að lokum vil ég segja og kem síðan að því aftur á eftir að það er staðreynd að vaktaálag og viðvera unglækna hefur verið mjög mikil og langtum meiri en eðlilegt getur talist. Ég er sammála forustu unglækna um að þessu vinnufyrirkomulagi verður að breyta. Með þeim kjarasamningi sem nýlega var undirritaður milli Læknafélags Íslands og ríkisins var bókun í sex liðum þar sem bæði er fjallað 

Herra forseti. Ástandið á sjúkrahúsunum er afleitt eins og við höfum heyrt í ræðu hv. formanns heilbr.- og trn. og einnig í ræðu hæstv. ráðherra. En hvernig ætlar hæstv. ráðherra að bregðast við því neyðarástandi sem skapast hefur á sjúkrahúsunum? Við því voru engin svör. Hæstv. ráðherra lýsti aðeins því ástandi sem nú ríkir. Forsvarsmenn sjúkrahúsanna eru ráðþrota. Það kom fram á fundi heilbr.- og trn. í gær. Við erum í alþjóðlegri samkeppni um menntafólk eins og lækna. Þeim bjóðast störf erlendis á betri launum þar sem viðmót og vinnuumhverfi er allt annað en hér eftir allan niðurskurðinn. Eftir sex ára nám hafa íslenskir læknar almennt tekið kandidatsárið hér og starfað eftir það um tíma á íslenskum sjúkrahúsum. En nú blöskrar þeim ástandið. Það er yfirvofandi að nýútskrifaðir læknar muni taka kandidatsárið í útlöndum. Geri þeir það hér sjá þeir fram á tví- og þrískiptar vaktir og þeim óar ástandið á sjúkrahúsunum og þeir fara. Þó þeir yrðu allir hér heima dugir það ekki til því við útskrifum ekki nógu marga lækna til að það bæti ástandið eftir að unglæknarnir eru farnir úr landi. Ég talaði við nokkra unglækna í morgun, sem hafa sagt upp, og þeir eru búnir að gefast upp á ástandinu, og miðlunartillagan breytir þar engu um. Þeir fara utan. Við erum að missa læknana okkar, unga menntafólkið, úr landi. Hver veit hvort og hvenær það kemur til baka? Sjúkrastofnanirnar líða, sjúklingarnir líða. Þetta er afleiðing sveltistefnu ríkisstjórnarinnar, ábyrgðin er stjórnvalda.

Herra forseti. Það er rétt sem hefur komið fram í umræðunni að við tökum fyrir mjög alvarlegt mál. Hjá stjórnendum sjúkrahúsa hefur komið fram að uppsagnirnar munu hafa veruleg áhrif á þjónustu sjúkrahúsanna. Lækningaforstjórinn á Sjúkrahúsi Reykjavíkur telur t.d. að einungis sé hægt að tryggja nauðsynlega bráðaþjónustu um tíma fyrst í stað. Það er að segja það fer eftir því hve lengi sérfræðingarnir hafi þrek til að manna þær vaktir sem til þarf. Að mínu mati er nokkur vandi að leysa uppsagnirnar. Hins vegar tel ég mjög brýnt að menn skoði þá bókun sem var gerð við kjarasamningana fyrir stuttu þar sem segir að stjórnendur sjúkrahúsa ásamt læknum eigi að setjast niður og endurskoða allt vinnufyrirkomulagið, alveg frá upphafi. Í þessari bókun kemur fram að slíkt endurskipulag á að vera komið á blað í síðasta lagi 30. sept. og koma til framkvæmda tveimur mánuðum síðar. Ég tel eðlilegt að farið verði miklu hraðar í þetta mál. Það verður að fara í þá vinnu strax. Ég vona svo sannarlega að stjórnendur sjúkrahúsa og læknar setjist niður og ljúki því máli mun fyrr. Persónulega hefði ég viljað sjá þá vinnu enda í verulegri samþættingu sjúkrahúsanna, sérstaklega í Reykjavík, þ.e. með samþættingu Sjúkrahúss Reykjavíkur og Ríkisspítalanna, en eins og allir vita er ég mikill talsmaður þess að þau tvö sjúkrahús sameinist. Ég vil líka koma því á framfæri að nokkuð mikil umræða hefur orðið um álagið sem er á slysadeildinni uppi á Sjúkrahúsi Reykjavíkur en þar er talið að um það bil 20 þús. komur á ári séu nánast óþarfi faglega séð og það séu komur sem heilsugæslan eigi að geta tekið á sig. Ég tel brýnt að heilsugæslan í samráði við heilbrigðisyfirvöld kynni það betur fyrir fólki að því beri að snúa sér fyrst til heilsugæslunnar en ekki alltaf beint á slysadeildina.

Virðulegi forseti. Ég byrja á að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að taka málið til umræðu og með hvaða hætti hann rakti það ástand sem við búum við. Það er ekki eins og við höfum ekki vitað að hverju stefndi því á undanförnum vikum hefur því verið lýst yfir aftur og aftur að unglæknar mundu standa við uppsagnir sínar ef þeir fengju ekki þær kjarabætur sem þeir hafa farið fram á og gert grein fyrir á mörgum undanförnum vikum. Hins vegar var alveg með ólíkindum að hlusta á hæstv. ráðherra eyða þeim fimm mínútum sem hún hefur til svara í að fara yfir ástandið eins og það er í dag sem hver og einn getur lesið um í dagblöðum eða hlustað á hjá hv. framsögumanni. Hér var verið að fara fram á að hæstv. ráðherra veitti einhver svör, kæmi með svör við þeim spurningum sem hv. þm. lagði fyrir. Hvernig ætla heilbrigðisyfirvöld að bregðast við því neyðarástandi sem við blasir, því neyðarástandi sem við höfum vitað í nokkuð margar vikur að stefndi í? Svörin eru engin, bara yfirferð á því hvert er mat yfirvalda á hverju sjúkrahúsi. Vissulega er ábyrgð stjórnenda sjúkrahúsa einhver, vissulega er hún til staðar. En ábyrgð heilbrigðisyfirvalda á því hvernig komið er er til staðar og hún er mest. Ábyrgðin liggur hjá heilbrigðisyfirvöldum. Við höfum vitað þetta og rætt áður á Alþingi í hvað stefndi og það er löngu orðið tímabært að hæstv. ráðherra gefi okkur einhver svör við þeim spurningum sem við setjum fram. Það er ekki hægt að bjóða upp á það dag eftir dag, viku eftir viku, þegar við förum yfir ástandið í heilbrigðiskerfinu, fjársvelti heilbrigðisstofnana, hvernig háttað er kjaramálum heilbrigðisstétta, að fá ekki svör. Nú förum við fram á þau. Hæstv. ráðherra fær tíma á eftir og vonandi kemur hún þá með þau svör sem beðið er eftir.

Virðulegi forseti. Það var með ólíkindum að hlýða á hæstv. ráðherra. Þegar hann er spurður um hvernig hann ætli að bregðast við þessu neyðarástandi segir hann þingheimi af því að ef allir læknarnir hætti verði vandræði á spítölunum. Það voru svörin. Ef læknarnir hætta þá verða vandræði. Ég fullyrði að þessi þekking var til staðar í þingsölum áður en hæstv. ráðherra kom í ræðustól. En hver er raunveruleikinn í málinu, virðulegi forseti? Aðstoðarlæknarnir eru með 95 þús. krónur á mánuði þegar þeir útskrifast eftir 6 ára nám í háskóla. Þeir standa flestir sex--átta 26 tíma vaktir í mánuði. Þeir eru með um 170--200 yfirvinnutíma á mánuði. Sá samningur sem þeir felldu einfaldlega um daginn, að minnsta kosti að hluta til 

Hæstv. forseti. Oft hef ég undrað mig á hv. stjórnarandstöðu en aldrei eins og í dag. Þegar hún tekur fyrir kjaradeilu unglækna gerir hún ekki einu sinni kröfu til þess að sá sem fer með kjaramálin fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, hæstv. fjmrh., sé í salnum heldur er málið eingöngu rætt við fagráðherrann, hæstv. heilbrrh. Er þetta tilviljun eða snýr það að því sem hér var einhvern tímann sagt, að sé kona í ríkisstjórn þá hefur hún ekki nokkurn frið? Þetta eru engin vinnubrögð af hálfu stjórnarandstöðunnar. Auðvitað á sá sem með kjaramálin fer að vera viðstaddur þá umræðu. Ég vil segja að kjaradeilur eru komnar í nýjan farveg. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem það gerist að menn segja upp, einstaklingsbundið, og hverfa úr starfi. Það er að verða vandi hálaunastétta á vinnumarkaði á Íslandi. Þeir hverfa og fara, þeir segja upp og við því er lítið hægt að gera. Það er því mikið vandamál sem blasir við og snýr að miklu fleiru en laununum. Ég held að við þessar aðstæður ættu menn virkilega að hugsa um það þegar þeir standa frammi fyrir svona aðstæðum hvort ekki beri að afnema fjöldatakmarkanir í læknadeild og leyfa öllu því unga fólki sem það vill læra til að þjóna Íslendingum að sækja þá deild og koma svo til starfa. Ég vil enn fremur segja að í fjárlögum næsta árs er tillaga upp á einar 150 millj. til að stórbæta kjör lækna og ganga í það verkefni. Ég vil að lokum spyrja að því: Hafa unglæknar engar skyldur eftir það nám sem þeir hafa fengið? Hafa þeir ekki skyldur við þjóð sína? Hafa þeir ekki skyldur við það starf sem þeir hafa verið kallaðir til? Ég trúi að þeir hafi það enda er það ekki nema brot þeirra sem hverfur og ég trúi því að um leið og umræðan fer fram, hæstv. forseti, sé lausn að nást í deilunni.

Virðulegi forseti. Ástandið á sjúkrahúsum landsins hefur verið mikið til umræðu að undanförnu vegna fjárskorts og ekki síður vegna kjaradeilu lækna almennt og þar hefur sérstaða unglækna komið skýrt fram. Þeir hafa haldið uppi mjög mikilvægu starfi á spítölunum, þ.e. móttöku allra sjúklinga sem koma á spítalann, bæði í bráðamóttöku og skipulagðar aðgerðir, og bráðadeildir eru opnar allan sólarhringinn. Vinnuframlag þeirra er mjög mikið. Launakerfi ríkisins endurspeglast í kjörum þeirra, þ.e. lág grunnlaun og síðan er það fyrst og fremst vaktavinnuálag og yfirvinna. Ég ætla mér ekki að blanda mér í kjaradeilur lækna og ég tel að umræðan sé ekki um kjaramál og því sé eðlilegt að hér sitji heilbrrh. fyrir svörum en ég tel að hér sé birtingarmáti meingallaðs launakerfis sem er jafnvel ekki bjóðandi mjög ungu, hraustu fólki. Vinnuálagið og vinnutíminn er eyðileggjandi fyrir fjölskyldur þessa fólks sem sér varla börnin sín í þau ár sem það vinnur sem unglæknar. Þetta er eitt birtingarform neyðarástandsins á sjúkrahúsunum og við verðum að ná tökum á því án þess að þingið sé stöðugt með þessar stofnanir í gjörgæslu. Ég tel að sú stund muni fyrr en síðar koma upp að sjúkrahúsin verði rekin þannig að þau fái heildarupphæð, eins og til dæmis Háskóli Íslands, og síðan ráði þau sjálf hvernig þau ráðstafa upphæðinni. Að minnsta kosti er alveg ljóst að ekki er hægt að stýra sjúkrahúsunum eins og hér er gert og síðan verður að draga stjórnmálamenn til ábyrgðar ef forgangsröðin eða vinnulagið er ekki viðunandi. Til að slík tilhögun gangi upp þarf að tryggja að þeir sem úthluta fjármagninu innan sjúkrahúsanna hafi alla hópa í huga, ekki síst unglækna sem starfa sannarlega við óviðunandi aðstæður. Kjör þeirra verður að bæta því nám þeirra er vanmetið og það mun reynast þjóðfélaginu dýrkeypt.

Herra forseti. Vandinn í þessari deilu eins og öllum kjaradeilum á sjúkrahúsum er sá að það er fjmrn. sem fer með kjarasamningana. Það eru ekki þeir sem úthluta peningunum á spítölunum sem ráða ferðinni í þessari för, heldur fjmrn. meira og minna. Það er fjmrn., sem ræður för, sem hefur ekkert vit á heilbrigðismálum. Það er ógæfa heilbrigðisþjónustunnar að vera með þessa hluti í höndunum á fjmrn. Eftir því sem heilbrrn. er veikara, eftir því kemst fjmrn. upp með meiri yfirgang í málum af þessu tagi. Það er veruleikinn sem blasir við, herra forseti. Þess vegna er út af fyrir sig rétt að kalla á hæstv. fjmrh. og hitt er líka rétt að auðvitað verður að ræða þessi mál við hæstv. heilbrrh. sem fer með málaflokkinn. Ég held að við þurfum í þessum efnum að horfa á þrennt. Í fyrsta lagi að menntun hjá þeim hópi sem hér er um að ræða er meira og meira í alþjóðlegu umhverfi bæði að því er varðar tekjusamanburð, að því er varðar vinnuskipulag, að því er varðar tækni og að því er varðar allar aðstæður. Í öðru lagi þurfum við að velta því fyrir okkur hvort viðbragðsflýtir kerfisins hjá okkur sem stöndum frammi fyrir vandamálum af því tagi sem hér eru uppi sé í raun og veru ekki allt of lítill og hvort ekki sé nauðsynlegt að núna verði til sérstakt teymi heilbrrn. og fjmrn. sem fer í málið. Ég vil segja það við heilbrrh., af nokkurri reynslu, að fjmrn. er ekki treystandi til þess að leysa málið. Heilbrrn. verður að fara inn í málið nú þegar af fullum myndarskap og fullum skörungsskap. Í þriðja lagi vil ég segja í tilefni af orðum hv. þm. Guðna Ágústssonar að mér finnst það skynsamleg ábending að losa um numerus clausus-reglurnar í Háskóla Íslands vegna þess að þær eru ein af ástæðunum fyrir þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir.

Herra forseti. Um er að ræða viðkvæma deilu sem leysist ekki á Alþingi en það er líka mikilsvert að deilan sé ekki gerð erfiðari en ástæður standa til í sal Alþingis. Tilefni þess að ég stend upp eru ummæli hv. 2. þm. Suðurl., Guðna Ágústssonar, þegar hann spurðist fyrir um það áðan hvort unglæknar hefðu engum skyldum að gegna gagnvart þjóðinni. Ég hygg að þessi ummæli séu á einhverjum misskilningi byggð. Þess eru fá dæmi að stétt búi við það álag sem unglæknar búa við á Íslandi. Full ástæða er til þess að gera bætur á því vinnuálagi og á þeim aðstæðum sem þeir búa við og það er vissulega von mín að það takist að finna lausn á því vandamáli. En það er ekki hægt að varpa þeirri spurningu fram hvort unglæknar hafi engum skyldum að gegna gagnvart þjóðinni ef með því er átt við að þessi stétt telji sig hafa minni skyldum að gegna gagnvart þjóðinni en aðrar stéttir. Ég hygg að þessi stétt hafi axlað meiri byrðar gagnvart þjóðinni en flestar aðrar stéttir.

Hæstv. forseti. Mér nægir ein mínúta til þess að svara útúrsnúningi hv. þm. Tómasar Inga Olrichs. Ég spurði og ég svaraði því að þeir hafa ekki allir sagt upp störfum, það er hluti þeirra. Ég sagði líka að ég héldi að þeir hefðu tilfinningu fyrir því að þeir hefðu skyldum að gegna við þjóðina. Auðvitað má spyrja sig að því í því kröfugerðarsamfélagi sem við búum við þegar það er orðin lenska hjá hálaunahópum þessa þjóðfélags að segja upp og fara og þurfa ekki við neinn að semja. Það fólk sem hefur notið þess að sitja við menntalindir þjóðarinnar hefur skyldur og stærstur hluti þess mun sýna það í verki. En ég orðaði það sem mikilvægast er að við eigum að hleypa fleira ungu fólki, sem hefur gáfur og hæfni, til að fara þessa leið til þess að komast til þjónustustarfa.

Eru unglæknar hálaunahópur, hv. þm.?

. Já, unglæknar eru hálaunahópur. Þeir vinna það með yfirvinnu. Hver eru grunnlaun hv. þingmanna? 

Herra forseti. Hv. þm. Guðni Ágústsson spyr um það hver eru grunnlaun alþingismanna í samanburði við grunnlaun unglækna og þau eru 2,5 sinnum hærri en grunnlaun unglækna. Herra forseti. Til umræðunnar var ekki stofnað til þess að ræða um kjaramál unglækna eða kjaramál læknastéttarinnar. Til umræðunnar var stofnað til þess að fá það fram hjá hæstv. heilbrrh. til hvaða ráða hún ætlar að grípa í kjölfar þeirrar alvarlegu stöðu sem er komin upp. Ég kem fram með þær upplýsingar að yfirlæknir slysadeildar Sjúkrahúss Reykjavíkur hefur tilkynnt formlega með bréfi til yfirmanna sinna að það ríki neyðarástand. Hvenær ríkir neyðarástand? Samkvæmt hans skilgreiningu ríkið það þegar ekki er hægt að anna venjulegu ástandi með þeim mannafla sem er fyrir hendi. Hæstv. heilbrrh. sagði að það væri ekki hægt að gera það nema bara ef hægt væri að tryggja að ekki kæmi holskefla slysa. Hver á að tryggja það, herra forseti? Það eina sem hefur komið fram af hálfu stjórnarflokkanna í umræðunni er að hv. þm. Guðni Ágústsson kemur hingað og biður hæstv. heilbrrh. vægðar. Hann segir: Stjórnarnandstaðan á að snúa máli sínu til Sjálfstfl. Það kann vel að vera að það sé mat Framsfl. á frammistöðu hæstv. heilbrrh. Það kann vel að vera að við í þessu þingi eigum að hætta að ræða við hæstv. heilbrrh. og ég verð að segja það, herra forseti, að ég get ekki dregið aðra ályktun en að þetta sé rétt ábending hjá hv. þm. vegna þess að ég kom hingað og vildi ræða við hæstv. heilbrrh. um alvarlega stöðu í kjördæmi mínu. Ég kom með spurningar og hún sagði ekki eitt einasta orð. Hún kom ekki með nein svör. Hvað sagði hæstv. heilbrrh.? Staðan á FSA er þannig að erfitt er að halda uppi bráðaþjónustu. Staðan á Ríkisspítölum verður mjög erfið upp úr áramótunum og staðan á Sjúkrahúsi Reykjavíkur er þannig að það er hægt að halda sjó ef ekki verður holskefla slysa. Herra forseti. Hæstv. heilbrrh. kemur hingað upp og dregur upp ívíð dekkri mynd en ég og hver eru svörin? Svörin eru engin. Það komu engin svör frá þessum hæstv. heilbrrh. og flokkssystkini hennar leyfa sér að koma hingað upp og segja: Talið við hæstv. fjmrh. Er Framsfl. að afsala sér þeirri ábyrgð á heilbrigðismálunum sem hann hefur tekið að sér?

Virðulegi forseti. Eitt er ljóst eftir umræðuna að deilan verður ekki leyst í þingsal. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni hvernig stjórnendur spítalanna hafa skipulagt vaktafyrirkomulag fram að áramótum vegna þess erfiða ástands sem ríkir vegna uppsagna unglækna. Áður hefur verið rætt um það að þetta er ekki í fyrsta skipti sem þetta gerist. Hv. þm. Svavar Gestsson kom upp áðan. Ég hygg að hann hafi upplifað sem heilbrrh. það lengsta verkfall hjá læknastéttinni sem hefur verið og hann veit hvers konar skipulag þarf til að koma til móts við þjónustuna. Það hafa stjórnendur sjúkrahúsanna gert. Á fjárlögum ársins er miklum fjármunum varið til að auka fjármagn til að hækka laun lækna. Miklar skipulagsbreytingar þarf til svo að unglæknar verði ánægðir. Þegar er búið að koma þeim málum í vissan farveg með samkomulagi og það þarf að vinnast hratt með stjórnendum spítalanna. Við þurfum líka að útskrifa fleiri lækna. Það er alveg ljóst. Við erum í harðri samkeppni við erlenda aðila vegna þess að við erum að útskrifa frábæra lækna og við þurfum að koma til móts við það. En ég endurtek að við munum ekki leysa deiluna í þingsal en hana þarf að leysa.

Herra forseti. Því miður treysti ég mér ekki til að styðja frv. til laga um háskóla og er það aðallega af tveimur ástæðum. Í því er gert ráð fyrir stóraukinni valdstjórn ráðuneytisins yfir háskólanum sem kemur fram bæði í 13. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir því að hæstv. menntmrh. geti tilnefnt svokallaða atvinnulífsfulltrúa án takmarkana og í öðru lagi í 14. gr. þar sem gert er ráð fyrir því að hæstv. menntmrh. þurfi að skrifa upp á rektor háskólans. Í þriðja lagi gerir frv. eins og það er ráð fyrir því að opnað verði fyrir skólagjöld í íslenskum háskólum. Þessu mótmælum við og getum að sjálfsögðu ekki stutt frv. sem lítur svo út.

Herra forseti. Minni hluti menntmn. hefur gagnrýnt þá ofstjórnaráráttu með auknum pólitískum afskiptum sem fram kemur í frv. til laga um háskóla. Við höfum einnig varað við því að með tilteknum greinum sé verið að taka burt þær lagalegu hindranir sem verið hafa gegn skólagjöldum í opinberum skólum á Íslandi. Tillögur okkar um að breyta þessu hafa allar verið felldar. Útfærsla málsins er því algerlega á ábyrgð ríkisstjórnarmeirihlutans á Alþingi. Ég treysti mér ekki til að styðja þetta mál og mun sitja hjá.

Virðulegi forseti. Verið er að samþykkja rammalöggjöf um háskólastigið sem er eðlilegt í ljósi þess að fyrirsjáanlegt er að háskólastigið og ræktun mannauðsins yfirleitt mun vaxa að mikilvægi og umfangi í fyrirsjáanlegri framtíð. Á frv. eru þó annmarkar sem birtast annars vegar í ofstjórnartilhneigingu á háskólunum og hins vegar í afnámi á lagagreinum sem snerta bann við skólagjöldum og jafnrétti í skólastarfi. Af þessum sökum mun ég sitja hjá við afgreiðslu frv.

Herra forseti. Lengi hefur vantað rammalöggjöf um háskólastigið. Skólar á háskólastigi hafa lýst stuðningi við slíka lagasetningu. Ég tel að háskólafrv. tryggi mjög vel faglegt og fjárhagslegt sjálfstæði háskólanna og styrki háskólamenntun hér á landi í framtíðinni. Allar fullyrðingar einstakra stjórnarandstæðinga um annað eru rakalaus þvættingur sem ber að vísa til föðurhúsanna.

Herra forseti. Vegna ítrekaðra ummæla stjórnarandstæðinga að með frv. sé verið að opna fyrir skólagjöld tek ég skýrt fram að fyrir liggur yfirlýsing og afdráttarlaus túlkun meiri hlutans, sem stendur að frv., að háskólafrv. felur ekki á nokkurn hátt í sér álagningu skólagjalda á nemendur. Það sem meira er, kunni þær hugmyndir einhvern tímann að skjóta upp kollinum verða þær að koma sérstaklega til kasta Alþingis. Sú afstaða er afdráttarlaus og skýr. Þess vegna vísa ég skýringum stjórnarandstöðunnar heim til föðurhúsanna. Hún er rangtúlkun og afhjúpar ekkert annað en vonbrigði yfir því að ákvæði um skólagjöld í háskólum skuli ekki vera í frv. Svo er ekki. Það liggur ljóst fyrir og því segi ég já.

Herra forseti. Ég vil láta það koma fram að þrátt fyrir þá afstöðu sem fram kom í háskólafrv. þá tel ég að þetta frv. sé með þeim hætti að ástæða sé til að styðja það og fagna þeirri niðurstöðu sem hér er. Verið er að sameina fjóra uppeldisskóla í einn og ég tel að það sé með þeim hætti og þannig að því máli staðið að ástæða sé til að gleðjast yfir þeirri niðurstöðu. Ég tel einnig að það sé mjög mikilvægt, af því að í umræðunni hefur komið fram frá hæstv. menntmrh. að þar hafa menn verið að fara yfir bæði húsnæðismál hins nýja skóla, tækjabúnað og skipulag, og það er mjög mikilvægt að eftir þeim hlutum verði einnig gengið og vel á því haldið.

Herra forseti. Ég fagna samþykkt þessa frv. og treysti orðum hæstv. menntmrh. í umræðunni í gær þar sem hæstv. ráðherra lagði áherslu á að íþróttakennaranámið verði áfram á Laugarvatni. Á Laugarvatni hefur verið byggð upp glæsileg aðstaða fyrir íþróttakennaranám, fyrir utan það að starfsemi Íþróttakennaraskólans hefur styrkt annað skólastarf á Laugarvatni. Ég trúi því og treysti að þetta frv. verði uppeldismenntun til góðs.

Herra forseti. Sú málefnalega afstaða sem tekin var af hálfu minni hlutans gegn einstaka greinum í frv. til háskóla hefur ekki áhrif á það að við styðjum heils hugar það frv. sem hér liggur fyrir um Kennaraháskóla. Eins og fram hefur komið er verið að sameina fjóra skóla í einn. Það mun leiða til þess að kennaramenntun í landinu mun stóreflast. Við trúum því að rannsóknir í þessum efnum muni einnig aukast. Við teljum að verið sé að stíga gæfuspor og styðjum þess vegna frv.

Herra forseti. Hér er verið að stíga mikið gæfuspor. Hér er verið að sameina uppeldismenntun í landinu undir eitt skólastig, undir einni yfirstjórn. Ég trúi því að hér sé verið að stíga mikið framfaraspor fyrir menntun í landinu og segi því já.

Virðulegi forseti. Hér er verið að samþykkja lög um Kennaraháskóla, sem er í raun ný stofnun á gömlum merg, því þrátt fyrir óbreytt nafn flyst starfsemi Þroskaþjálfaskóla Íslands, Fósturskóla Íslands og Íþróttakennaraskóla Íslands nú inn í skólann og um leið á háskólastig, sem er mjög mikið fagnaðarefni. Kennaraháskólinn verður að sjálfsögðu rannsóknaháskóli og vonandi verður þessi breytta stofnun til þess að kennaramenntun í landinu eflist og fjármagn fáist til að lengja B.Ed-námið í fjögur ár. Þessi lagasetning lofar góðu en hvaða áhrif hún hefur fer að sjálfsögðu eftir stefnu yfirvalda í kennaramenntun og hvort fjármagn fylgir. Ég segi já.

Herra forseti. Á þskj. 520 hef ég flutt brtt. við þetta frv. ásamt hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Brtt. felur í sér að faðir eigi rétt á fæðingarorlofi í einn mánuð ef um er að ræða fjölburafæðingu, alvarlegan sjúkleika barns eða alvarleg veikindi móður. Þessi brtt. er efnislega tekin upp í þá brtt. sem við nú greiðum atkvæði um. Þess vegna er till. á þskj. 520 bæði við 1. gr. og 4. gr. sem líka er efnislega samhljóða dregin til baka.

Hæstv. forseti. Ég verð að lýsa undrun minni á því að þetta mál sem næst er á dagskrá skuli koma fyrir hið háa Alþingi. Hér er um að ræða frv. sem nokkrir þingmenn annars stjórnarflokksins hafa flutt um ákveðið mál og þótt ég hafi flest við málið að athuga er það ekki þess vegna sem ég er hingað komin, heldur til að undrast það að í hv. heilbr.- og trn. liggur enn þá stjórnarfrv. frá hæstv. heilbrrh. --- Mætti sjá svo um að hæstv. heilbrrh. heyrði til mín? --- Í hv. heilbr.- og trn. liggur óafgreitt mál frá hæstv. heilbr.- og trmrh. um sama efni. 
             Þetta er enginn misskilningur. Mestan partinn eru þau tvö frv. efnislega samhljóða. Ég hlýt að spyrja hæstv. forseta hvort til standi að afgreiða stjfrv. fyrir áramót vegna þess að megintilgangur þessa frv. er að bjarga því vandræða\-ástandi að um áramót hættir Tryggingastofnun ríkisins aftur að greiða slysatryggingar sjómanna á skipum sem sigla undir hentifána, sem stofnunin hefur gert til bráðabirgða vegna neyðarástands sem kom upp og ég mun ekki eyða þessum dagskrárlið í að rekja það. Ég mun að sjálfsögðu taka þátt í þeirri umræðu ef hún á að fara fram. Ég spyr hæstv. forseta vegna þess að ég hef aldrei séð svona farið með einn hæstv. ráðherra fyrr, að þingmannafrv. flokks sem er í stjórn með hæstv. ráðherra sé tekið fram yfir stjfrv. Ég vil fá skýringu á því hvers vegna frv. hæstv. ráðherra var ekki látið ganga fyrir því það er jú víðtækara en frv. hv. þm. sem bæta inn í lög um almannatryggingar, hvað er það, sex eða sjö orðum. Þetta er svo óvenjulegt að ég hlýt að biðja hæstv. forseta um skýringar.

Forseti vill aðeins geta þess að tiltekið dagskrármál er hér komið til 2. umr. með eðlilegum og venjubundnum hætti.

Herra forseti. Munurinn á mér og hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur er sá að ég sit í heilbr.- og trn. Ég er meira að segja formaður þeirrar nefndar og mér er mætavel kunnugt um hvaða mál liggja þar fyrir. Eitt af þeim málum sem örugglega liggur þar ekki fyrir er stjfrv. sem hæstv. heilbrrh. hefur flutt um þetta mál. Það hefur komið fyrir þingið en hæstv. heilbrrh. hefur ekki, að því er ég veit til, mælt fyrir málinu og það hefur örugglega ekki komið til heilbr.- og trn. Það mál sem hv. þm. nefndi og er flutt af hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni og nokkrum öðrum þingmönnum Sjálfstfl. er eina málið sem fjallar um þetta efni sem er innan nefndarinnar. Nefndin hefur farið yfir það mjög faglega og fengið fjölda manns til fundar við nefndina um það. Við höfum haldið eina þrjá eða fjóra fundi um málið og það liggur hér fyrir fullbúið af hálfu nefndarinnar. Ekkert annað mál skylt þessu er að finna í nefndinni jafnvel þótt hv. þm. færi með formanninum og rannsakaði híbýli nefndarinnar í krók og kring.

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hefur farið fram vil ég láta þess getið að fyrir liggur frv. á borðum þingmanna um breytingar á almannatryggingalöggjöfinni sem er stjfrv. Víðtækar breytingar eru í því frv. eða gert er ráð fyrir víðtækum breytingum og réttarbótum á ýmsum sviðum. Meðal annars er í frv. það ákvæði sem hér kemur til umfjöllunar. Það frv. sem ég lagði fram kom síðar fram en þetta þingmannafrv. sem hér er til afgreiðslu, og mönnum liggur á að klára þetta eina atriði sem er í því víðtæka frv. sem ég legg fram. Það er ekki komið til umræðu í heilbr.- og trn. því ekki hefur verið mælt fyrir því enn og það varð samkomulag milli stjórnar og stjórnarandstöðu að það mál biði þar til í upphafi þings eftir jól. En þá vona ég að það gangi hratt fyrir þingið því þar eru margar úrbætur sem eru mjög mikilvægar.

Hæstv. forseti. Ég skal játa að ég hafði ekki gert mér grein fyrir því að mál hæstv. heilbrrh. væri ekki komið til nefndarinnar. Það hefði hins vegar hingað til engu breytt. Þegar samhljóða frv. þingmanna hefur verið komið á borð þeirra er eðlilegt að þeir geri ráð fyrir að hraðafgreiðsla verði á frv. sem kemur frá ríkisstjórninni. Ég vil benda hæstv. forseta og hæstv. ráðherra á að vinnubrögð af þessu tagi eru náttúrlega ekki boðleg. Ef menn hugsa sér fólkið sem á að afgreiða slysatryggingar samkvæmt þessum lögum í Tryggingastofnun ríkisins, þá fær það núna í hendingskasti þingmannafrv. eða lögin frá þinginu til að bjarga málum, og ekkert nema gott eitt um það að segja. Síðan eiga að líða tvær, þrjár vikur, þá koma ný lög til sömu stofnunar sem eru víðtækari, það er hárrétt hjá hæstv. ráðherra, því þau lög eru nú aðallega til að leysa vanda sem skapast við lögheimilisástand fólks en allt eru þetta mál sem ég held að séu ekki grandskoðuð. Og ég verð að segja að vinnubrögð af þessu tagi eru ekki til að hrósa sér af. Nefndinni er auðvitað vorkunn og ég skal viðurkenna að hv. formaður nefndarinnar átti kannski ekki margra kosta völ úr því honum var skipað að afgreiða þingmannafrv. til að bjarga hæstv. ráðherra frá vandræðaganginum í sér.

Forseti vill geta þess að sú umræða sem hér fer fram á fremur við um störf þingsins og hefði því átt að takast upp í upphafi fundar. Hér skilur forseti mál ekki á þann veg að verið sé að gera athugasemdir við stjórn hans á þessum fundi. Hann hefur þá misskilið umræðuna að fullu og öllu.

Herra forseti. Ég verð að taka undir með forseta að því leyti til að ég er ekki að gera athugasemdir við fundarstjórn hans heldur kem ég hér núna einungis til að svara því sem hv. þm. sagði. Hún hélt því fram að mér hefði verið skipað að afgreiða tiltekið mál sem nokkrir þingmenn fluttu,  Þá komum við að þessari lykilspurningu, herra forseti, sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir ætti að velta fyrir sér. Er það boðlegt gagnvart þingheimi að ef einhverjir tilteknir þingmenn hafa lagt fram mál í þeirri góðu trú að þeir séu að vinna þarfaverk og síðan kemur frv., e.t.v. samhljóða, löngu síðar frá einhverjum tilteknum hæstv. ráðherra, eiga þeir þá að kippa því til baka? Mér finnst það alveg fráleitt og fyrir neðan sóma þingsins að hafa slík vinnubrögð uppi.

Forseti á að fara fram á að hæstv. ráðherra sé viðstaddur. Ég óska einnig eftir að hæstv. sjútvrh. verði viðstaddur þessa umræðu.

Forseti verður við þessum beiðnum.

Herra forseti. Ég flyt hér álit heilbr.- og trn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Nefndin fékk til fundar við sig þegar hún fjallaði um málið fulltrúa frá heilbr.- og trmrn., Guðríði Þorsteinsdóttur, frá Tryggingastofnun komu Una B. Ómarsdóttir og Kristján Guðjónsson til máls við nefndina, úr stjórn Norræna flutningamannasambandsins kom Borgþór Kjærnested og jafnframt kom Jónas Garðarsson frá Sjómannafélagi Reykjavíkur. Nefndinni bárust jafnframt umsagnir um þetta mál frá Tryggingastofnun ríkisins, Verslunarráði Íslands, Vinnuveitendasambandi Íslands, Sambandi íslenskra kaupskipaútgerða, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Tryggingastofnun ríkisins, Vinnumálasambandinu og Sjómannasambandi Íslands. Í frv. er lögð til sú breyting á lögum um almannatryggingar að launþegar sem þiggja laun samkvæmt íslenskum kjarasamningum og sem starfa um borð í erlendum kaupskipum, sem hins vegar eru gerð út af íslenskum aðilum, njóti sama réttar og launþegar sem starfa á íslenskum kaupskipum sem eru skráð hér á landi. Nefndin var sammála því markmiði frv. og telur brýnt að allir skipverjar sem vinna hjá íslenskum skipafélögum og þiggja laun samkvæmt íslenskum kjarasamningum séu slysatryggðir samkvæmt lögum um almannatryggingar fullkomlega óháð því hvort þeir sigla á skipum í eigu skipafélagsins skráðum hér á landi eða hvort þeir starfa um borð í skipum sem hið íslenska skipafélag hefur tekið á leigu af erlendum aðilum. Fari svo, sem allt bendir til, að frv. verði að lögum frá hinu háa Alþingi mun það jafna rétt sjómanna sem starfa hjá íslenskum kaupskipaútgerðum, enda greiði þeir allir skatta og skyldur til íslenska ríkisins líkt og aðrir launþegar sem starfa hér á landi. Einnig greiða kaupskipaútgerðirnar launatengd gjöld af öllum starfsmönnum sínum hér á landi, þar með talið tryggingagjald. Jafnframt er með frv. lögð til samsvarandi breyting á rétti þeirra sem starfa um borð í loftförum í rekstri íslenskra aðila. Frv. tekur hins vegar hvorki til þeirra einstaklinga sem ráða sig hjá skipafélögum í gegnum erlendar áhafnaleigur, enda starfi þeir þá í raun hjá erlendu áhafnaleigunni sem sjái um að greiða þeim laun, né heldur til einstaklinga sem starfa á erlendum skipum hjá erlendum skipafélögum. Það kom fram í máli fulltrúa Tryggingastofnunar ríkisins að sú breyting sem frv. felur í sér sé einföld í framkvæmd og að með henni sé jafnframt afmarkað skýrt hverjir séu tryggðir og hverjir ekki. Jafnframt kom fram hjá þeim að samkvæmt efni frv. verði slysatryggðir þeir launþegar sem greiða skatta hérlendis en starfa um borð í skipum eða loftförum sem eru skráð erlendis. Þar með náist þau markmið sem stefnt var að með frv. Varðandi þá brtt. sem lögð er fram af heilbr.- og trn. vill nefndin taka fram að með starfi um borð í íslensku loftfari eða loftfari sem rekið er af íslenskum aðilum er átt við hvers konar starf um borð í loftfari og hvers konar störf tengd loftfarinu á flugvelli eða í flughöfn. Með niðurlagi ákvæðisins, ,,enda séu laun greidd hér á landi`` er átt við að laun séu greidd af íslenskum útgerðaraðila, samkvæmt íslenskum kjarasamningum. Undir frv. falla einnig svokallaðir hleðslustjórar, sem stundum eru kallaðir á gullaldaríslensku ,,supercargo`` sem sigla með erlendum leiguskipum íslenskra útgerðaraðila. Slík leiga íslenskra útgerðarfyrirtækja telst rekstur í skilningi þessa frv. Rétt er að taka fram, herra forseti, vegna umræðna sem urðu um málið við 1. umr. að nefndin telur að höfðu samráði við lögfræðinga Tryggingastofnunar ríkisins og nefndasviðs Alþingis, að efni frv. sé í samræmi við önnur íslensk lög. Þetta var dregið í efa við umræðurnar og þess vegna var farið sérstaklega yfir það. Það er niðurstaðan að í tengslum við lögfestingu frv. þurfi því ekki að breyta öðrum lögum. Heilbr.- og trn. leggur til að þetta frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem er gerð grein fyrir á sérstöku þingskjali. Undir þetta skrifa ég, Össur Skarphéðinsson, formaður nefndarinnar, Siv Friðleifsdóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Sólveig Pétursdóttir, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Margrét Frímannsdóttir, Sigríður Anna Þórðardóttir, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Guðni Ágústsson.

Hæstv. forseti. Nú er þetta mál komið til umræðu, frv. hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar og fleiri. Við 1. umr. um málið gerði ég ákveðnar athugasemdir. Því ber auðvitað að fagna að íslenskir sjómenn sem vinna á farskipunum okkar skuli verða slysatryggðir ef þetta frv. verður að lögum. Ég hef hins vegar dregið í efa að sumt í þessu geti einfaldlega staðist vegna þess að ég tel það stangast á við lög um lögskráningu skipa þ.e. að sama skipið geti verið bæði erlent fyrirtæki og innlent. Það sem hér er verið að gera er að slysatryggja íslenska sjómenn með því að greiða launatengd gjöld og þar með tryggingagjald af Íslendingunum í áhöfn þessara skipa en ekki útlendingana. Ástæðan er sú að útlendingarnir eiga hvorki lögheimili hér né vinna hjá íslensku fyrirtæki, vegna þess að skip sem ekki siglir undir íslenskum fána er ekki íslenskt skip eins og segir í lögum. Til þess er leikurinn gerður, þ.e. með því að flagga út skipi telst það ekki lengur íslenskt skip og er ekki undir íslenskri lögsögu. Ég minnti á að þegar íslenskt hentifánaskip var fært til hafnar í Noregi á sínum tíma og kallað var á Þorstein Pálsson, núv. og þáv. hæstv. sjútvrh. og hann spurður: Hvað ætlar þú nú að gera? Þá svaraði hann kórrétt og eðlilega: Þetta skip heyrir ekki undir mig. Og það er alveg rétt. Vegna þess að skipið tilheyrir ekki íslenska flotanum. Ég er búin að segja þetta svo oft hér í þingsölum að ég held ég einfaldlega gefist upp. Þetta frv. sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson og fleiri leggja fram er í raun aðeins aðeins það að þeir birta orðrétta 24. gr. laga um almannatryggingar. Þetta er reyndar leiðinleg aðferð við lagabreytingar því maður verður að hafa dálítið fyrir að sjá hverju er verið að breyta. Örfá orð koma ný inn í þá grein sem fyrir er. Setningin byrjar eins og áður: ,,Starf um borð í íslensku skipi`` svo kemur breyting þeirra hv. þm.: ,,... skipi sem gert er út af íslensku skipafélagi ...`` Þá breytir væntanlega engu hvort það siglir undir íslenskum fána eða erlendum. Hins vegar brennur náttúrlega á manni spurningin um hvort sama skipið með sömu áhöfn í sömu ferð geti verið annars vegar rekið af íslensku skipafélagi og hins vegar af útlendu? Ég fæ ekki skilið hvernig slíkt má vera. Þegar sá hörmulegi atburður varð að Dísarfellið fórst í fyrra þá uppgötvaðist að sjómennirnir voru ekki tryggðir hér. Um slysatryggingu segir í almannatryggingalögunum, með leyfi hæstv. forseta: ,,Launþegar sem starfa hér á landi, að undanskildum erlendum ríkisborgurum sem gegna embætti fyrir erlend ríki og erlendu starfsliði slíkra embættismanna. Starf um borð í íslensku skipi eða íslenskri flugvél jafngildir starfi hér á landi samkvæmt þessum lið.`` Starf á ,,íslensku`` skipi. Næstum öll skip Eimskipafélagsins t.d., sigla undir erlendum fána. Þau heyra undir erlend ríki og eru þar af leiðandi ekki íslensk skip, hvað sem fólk vill segja. Það er oft þannig, hæstv. forseti, að menn eru að lappa upp á löggjöf landsins án þess að líta til ótal þátta sem varða auðvitað stórlega þau sömu lög. Það er ekki þægilegt að þurfa að standa hér og gera þessar athugasemdir því auðvitað er málefnið góðra gjalda vert. Ég hef áður lýst því yfir, þar sem ég sit í tryggingaráði, að ég átti þátt í að brjóta lög með því að samþykkja slysatryggingu til fjölskyldu manns sem lést á Dísarfellinu. Okkur þótti ekki stætt á að fjölskyldan stæði uppi bótalaus. Eins og menn hafa tekið eftir, hefur Tryggingastofnun ríkisins auglýst formlega í dagblöðum að þessar slysatryggingar verði ekki greiddar eftir 1. janúar 1998. Nokkrum sinnum hafa slys á Íslendingum um borð í þessum skipum verið bætt og það stafaði einfaldlega af því að menn gerðu sér ekki ljóst að ekki væri um tryggingarétt að ræða. Auðvitað fagna ég því að skipverjar um borð í þeim farskipum sem eiga að heita rekin af íslenskum fyrirtækjum, þó þau séu rekin undir öðrum þjóðfánum, séu tryggðir. Ég hefði kosið að betur væri gengið frá þeim málum og ég held að þetta eigi eftir að valda vandræðum ef til dómsmáls t.d. kæmi. Ég dreg stórlega í efa að þetta standist fyrir dómstóli. Ég hef látið þessar athugasemdir koma fram, og skal ekki tefja frekar afgreiðslu málsins. En æru minnar vegna sem þingmanns mun ég sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Mig furðar enn að heyra málflutning hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur vegna þessa frv. Ekki síst þá athugasemd sem hún gerði við störf þingsins varðandi framsetningu málsins en þess ber að geta að málið var lagt fram rétt í byrjun októbermánaðar. Mál ráðherra sem hún getur svo mjög um var lagt hér fram fyrir skömmu og auk þess hefur ekki verið mælt fyrir því. En þetta er aukaatriði. Aðalatriðið er að í viðræðum hv. heilbr.- og trn. við aðila sem tengjast þessum útgerðum og við starfsmann Alþjóðaflutningaverkamannasambandsins, sem er þeirra umboðsaðili, kom í ljós að oftar en ekki eru Íslendingar á þeim skipum sem leigð eru af íslenskum skipafélögum, lakar settir en aðrir um borð. Hv. frsm. heilbr.- og trn., Össur Skarphéðinsson, gat um svokallaða lestarstjóra sem oft eru einu Íslendingarnir um borð í skipum í leigusiglingu fyrir íslenskar útgerðir. Þeirra staða hefur verið lakari en erlendra skipverja. Við 1. umr. þessa máls kom fram hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að verið væri að veita íslenskum sjómönnum rétt umfram aðra um borð og erlendir sjómenn væru skildir eftir. Hún kvað þá ekki njóta sama réttar en það er rangt. Í máli Borgþórs Kjærnesteds kom fram að hér væri gott mál á ferðinni sem mundi tryggja réttarstöðu sjómanna sem væru íslenskir ríkisborgarar. Þeir þiggja laun hjá útgerðinni og greiða skatta sína og skyldur hér.

Hæstv. forseti. Síðan ég tók þetta mál hér upp fyrst hefur Norræna flutningaverkamannasambandið krafist þess að erlendir skipverjar yrðu tryggðir, enda lítið um almannatryggingar í Líberíu, Antígva eða hvar sem þessi skip eru skráð. Skipafélögin hafa verið pínd til að kaupa tryggingu handa þessum mönnum hjá einkatryggingafélögum. Þetta gætu auðvitað íslensku útgerðirnar gert líka. En hvað gera þeir? Þeir sigla undir hentifána til að losna við að greiða til eigin lands en samt á ríkið að greiða fyrir þá slysabæturnar. Þeir hefðu auðvitað átt að sjá sóma sinn í að tryggja Íslendinga á eigin skipum hjá einkatryggingafélögum en ekki bæði sleppa og halda. Þeir forðast að greiða til íslensks samfélags það sem þeim bæri að greiða ef skipin sigldu undir íslenskum fána en íslenska ríkið á síðan að greiða slysatryggingarnar af íslenskum áhafnarmeðlimum. Málið snýst um þetta.

Herra forseti. Eins og ég sagði áðan gat hv. þm. Guðrún Helgadóttir þess þegar þetta mál var hér til 1. umr. að henni þætti það leitt fyrir hönd okkar sex sjálfstæðismanna sem flytjum þessa breytingu á lögum við almannatryggingar. Hún sagði að við værum hér að flytja frv. sem byggt væri á staðlausum stöfum. Hér hefur það verið rækilega hrakið og ætla ég ekki að hafa fleiri orð um það. Ég vildi hins vegar gjarnan að þingmaðurinn gerði frekari grein fyrir ákveðnu atriði. Hún fullyrðir hér að skipafélögin hafi verið pínd til að kaupa tryggingu vegna erlendra áhafna á skipunum eins og það hafi gerst í gær. Það væri gott að fá fram frekari vitneskju um þetta atriði. Hún svaraði því heldur ekki um daginn þegar ég spurði hana hvaðan hún hefði það að íslenskar kaupskipaútgerðir rækju þessi hentifánaskip í einhverju pósthólfafyrirtæki. Hún hafði einhverjar upplýsingar og væri gott að fá vitneskju í þeim efnum. Ég held það væri mjög þarft verk einkum og sér í lagi vegna stéttarfélaga farmanna ef svo alvarlegir hlutir mundu upplýsast í rekstri skipafélaganna. Eins væri athyglisvert að vita nánar um það sem hv. þm. sagði að eftir að hún tók þetta mál upp hafi skipafélögin séð sig tilneydd að kaupa tryggingar fyrir erlendu áhafnirnar. Eins og ég sagði áðan upplýsti margumræddur Borgþór Kjærnested, umboðsmaður Alþjóðaflutningaverkamannasambandsins og Skandinavíska flutningaverkamannasambandsins hér á landi, það að réttarstaða Íslendinga um borð í þessum skipum yrði um áramót lakari en hinna erlendu ef þessi lög næðu ekki fram að ganga.

Hæstv. forseti. Það virðist enginn nenna að skilja það sem ég er að segja. Auðvitað er réttarstaða íslensku sjómannanna verri vegna þess að þeir eru ótryggðir. Þeir hljóta að vera lakar tryggðir en allir aðrir. Ég veit ekki hvað er að mönnum sem afgreiða málin svona. Fyrir nokkrum mánuðum strandaði hér skip sem hét Víkartindur. Sá sami Borgþór Kjærnested og venjulega var hent út ef hann óskaði eftir að fá að fara um borð í þessi skip til að tala við erlenda sjómenn, hvernig fór fyrir honum þá? Þegar hann ætlaði að ná til erlenda hluta áhafnarinnar, þá var búið að keyra hann suður í Keflavík, troða þeim upp í flugvél og þeim komið burt áður en hafin voru sjópróf. Heldur hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, að íslensk áhöfn hefði látið fara svona með sig? Auðvitað ekki. Þessir menn eru meira og minna réttlausir. Þeir eru ekki á íslensku skipi heldur útlendu. Ef menn vilja ganga illa frá löggjöf verða þeir að eiga það við sig. En ég er hissa á að hæstv. sjútvrh. skuli ekki blanda sér í þessa umræðu, vegna þess að hann er eini maðurinn sem hefur haldið sjó í þessum málum og virst skilja um hvað málið snýst.

Herra forseti. Við erum hér að fjalla um eina af greinum almannatryggingalaganna sem fjallar um slysatryggingar. Ég fagna því að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson skuli hafa átt frumkvæði að því að koma með þetta frv. inn í þingið. Þetta er mikið réttlætismál og ég tel að með þeim breytingum sem lagðar eru til í þessu frv. og með þeim breytingum sem hv. heilbr.- og trn. leggur til við afgreiðslu málsins, þá séu lögin um slysa- og almannatryggingar skýrari og betri en áður. Ég ætla ekki að fara mjög ítarlega í þessar breytingar en mig langar að geta eins þeirra atriða sem kemur inn í lögin. Það fjallar um slysatryggingar þeirra sem starfa um borð í íslensku loftfari, eða loftfari reknu af íslenskum aðilum. Þetta kom nokkuð til umræðu í nefndinni og ég fagna því að flugliðar, sem starfa um borð í íslenskum flugvélum eða flugvélum sem íslenskir aðilar gera út, skuli njóta slysabóta almannatrygginga. Undanfarið hefur með aukinni samkeppni aukist mjög að íslenskir flugliðar og jafnvel starfsmenn ferðaskrifstofa starfi um borð í erlendum flugvélum en fái laun sín greidd hér á landi. Því er mjög mikilvægt að þessi liður sé skýrður í lögunum. Flugliðar þessir ferðast oft fram og til baka í sömu ferðinni og dvelja þá skamman tíma á áfangastað. Þeir starfa þá oft í flughöfnum erlendra flugvalla og hér í nefndaráliti kemur fram að íslensku almannatryggingalögin skuli taka til starfa þessara flugliða eða starfsmanna hjá íslenskum fyrirtækjum þegar þeir eru að störfum tengdum loftfarinu á flugvelli eða flughöfn. Ég tel þetta mjög mikilvæga breytingu. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur verið um slysatryggingar almannatrygginga langar mig að geta þess að árið 1993 hafi verið gerð breyting á almannatryggingalögunum um rétt sjómanna til sjómannalífeyris almannatrygginga. Þar var sett inn sambærilegt ákvæði og kemur hér inn í slysatryggingarnar. Miðað er við íslenskt skip eða skip gert út af íslenskum aðilum, þ.e. tekið er til leiguskipa þegar miðað er við réttinn til töku sjómannalífeyris almannatrygginga. Þarna er samræmi á milli. Ég vil í lok máls míns fagna afgreiðslu þessara breytinga á slysatryggingum almannatrygginga.

Herra forseti. Ég hef á tilfinningunni að nokkurs misskilnings gæti í máli hv. 12. þm. Reykv. í umfjöllun um þetta mál, sérstaklega með skírskotun til ummæla minna. Ég tel það liggja ljóst fyrir að þetta frv. er í fullu samræmi við íslenskar stjórnskipunarreglur. Í raun og veru má segja að flutningur þess sé nauðsynlegur til að við getum fullnægt jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Verið er að tryggja íslenskum sjómönnum jafnan rétt til tryggingabóta, enda hafi verið greidd tryggingaiðgjöld þeirra vegna, burt séð frá því hvort þeir starfa á skipum sem skráð eru á Íslandi eða erlendis. Hér er því verið að stíga ótvírætt skref í jafnræðisátt í samræmi við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ég sé ekki að þessi löggjöf stríði gegn markmiðum annarra laga eða reglna, þvert á móti. Varðandi ábyrgð á skipum mega menn ekki misskilja ákvæði í alþjóðasamþykktum sem kveða á um að fánaríki beri ábyrgð á skipum undir þeirra fána. Einhver dæmi eru um að skip séu skráð undir svokölluðum hentifána til að losna undan alþjóðlegum reglum, t.d. um veiðistjórnun, en það eru líka fjölmörg dæmi og vaxandi um að skipum sé flaggað undir aðra fána vegna þess að þau hafa fengið réttindi á grundvelli alþjóðlegra samninga, ýmist á alþjóðlegum hafsvæðum eða innan lögsögu annarra ríkja og við því er ekkert að segja. Miklu fremur mætti segja það mjög æskilega þróun að veiðar geti farið fram með þeim hætti. Þannig fer því víðs fjarri að í öllum tilvikum séu menn að skjóta sér undan reglum þó skipt sé um fána á skipi. Aðalatriðið er að reglur um ábyrgð fánaríkisins gilda gagnvart veiðistjórnun, gagnvart reglum um veiðar, meðferð veiðarfæra og svæði, hvort skip hafa rétt til veiða í landhelgi og þar fram eftir götunum, þá er það fánaríkið sem ber ábyrgð gagnvart skipinu í þeim efnum. En það kemur spurningunni um það hvort íslensk löggjöf tryggi öllum íslenskum sjómönnum sama rétt til tryggingabóta ekki við, enda eru greidd af þeim tryggingagjöld. Það er allt annar hlutur og þessu má að mínu mati ekki rugla saman. Ég held að athugasemdir hv. 12. þm. Reykv. séu á misskilningi byggðar að þessu leyti og tel að frv. sé í fullu samræmi við jafnréttisákvæði íslenskrar stjórnarskrár og stangist hvergi á við alþjóðlegar reglur um ábyrgð fánaríkja gagnvart skipum.

Virðulegi forseti. Laust fyrir hádegi var hér áhugaverð umræða um fæðingarorlof feðra. Þar tók félmrh. til máls og hafði orð á því að þetta væri eitt af hinum góðu málum ríkisstjórnarinnar. Hann nefndi líka til sögunnar önnur góð mál, t.d. opinbera fjölskyldustefnu sem ég tek undir að það sé gott mál. En ánægjulegra er að góðu málin sem sá ágæti hæstv. ráðherra hefur flutt hafa gjarnan átt upphaf sitt hjá Alþfl. Þannig var með opinbera fjölskyldustefnu og þannig er með það mikilvæga mál sem við ræðum nú, frv. til laga um húsaleigubætur. Virðulegi forseti. Þetta mál, húsaleigubætur, er hluti af okkar velferðarkerfi. Þetta mál er eitt af þeim umbótamálum sem jafnaðarmenn hafa hrint í framkvæmd. Meðal þeirra stóru mála sem mynda velferðarkerfi okkar eru lög um félagslegar íbúðir og löggjöf um almannatryggingar. Með nýrri löggjöf, rammalöggjöf um félagsþjónustu sveitarfélaga og húsaleigubætur ásamt fleiri málum, myndast net félagslegra úrræða sem fáum dytti í hug að falla frá í dag. Þessi lög eiga það öll sammerkt að hafa verið pólitísk átakamál milli flokka á sínum tíma. Þegar verið er að ræða um breytingar á máli eins og þessu sem þykir sjálfsagt og eðlilegt að hafa til staðar í dag, gæti verið hollt fyrir okkur að rifja upp þau átök sem staðið hafa um slík mál og að berjast þurfti fyrir þeim Leiða þurfti mönnum fyrir sjónir hversu miklu skipti að slík úrræði væru hluti af því öryggisneti sem velferðarkerfi okkar er, fyrir þá sem eru á lágum launum, lenda í veikindum eða öðrum erfiðleikum og þurfa á því að halda að í okkar stjórnkerfi felist jöfnunarkerfi með þeim hætti sem hér er um að ræða. Segja má að stuðningur hins opinbera sé nú annars vegar til þeirra sem eiga íbúðir eða leigja á opinberum markaði og þeirra sem eiga eða leigja félagslegt húsnæði í formi vaxta- og húsaleigubóta. Þessar bætur eru í eðli sínu nokkuð ólíkar. Annars vegar eru vaxtabætur hjá ríkinu sem taka mið af vaxtabyrði fjölskyldu með tilliti til eigna og tekna en hins vegar húsaleigubæturnar sem lúta öðrum lögmálum sem við ræðum um í dag. Í þessu frv. sem við erum með til 2. umr. felast tvö meginatriði sem ég tel afar þýðingarmikil og styð heils hugar. Í fyrsta lagi að þegar þetta frv. hefur verið lögfest muni öll sveitarfélög greiða húsaleigubætur og í öðru lagi muni húsaleigubætur framvegis verða greiddar vegna allra íbúða, bæði leiguíbúða á almennum markaði og íbúða í félagslega húsnæðiskerfinu. Að þessi tvö meginatriði séu uppfyllt í umræddu frv. þýðir samt ekki endilega að þeir sem styðja markmiðin og eru sáttir við þær breytingar, sætti sig við frv. í heild sinni. Því hafa allmargir okkar alþingismanna í félmn. skrifað undir nefndarálitið með fyrirvara. Við styðjum meginatriði frv. en erum hvert um sig með mismunandi skoðun. Þessi álitamál geta reyndar verið mörg. Það hefur t.d. frá upphafi verið álitamál hvort skattleggja eigi húsaleigubætur á meðan vaxtabæturnar bera ekki skatt. Eins og ég greindi frá áðan þegar ég bar saman vaxta- og húsaleigubætur, þá er ljóst að hægt er að fara í mikla umræðu um eðlismun á vaxta- og húsaleigubótum. Ég ætla ekki að gera það en bendi á að eðlilegt hefur þótt að vaxtabæturnar sem taka mið af vaxtabyrði, fjölskyldustærð, tekjum og eignum, séu hrein endurgreiðsla og ekki skattlagðar. Ég hef alltaf talið mikið vafamál að húsaleigubætur séu skattlagðar. Þær eru það t.d. ekki á hinum Norðurlöndunum og af hálfu sumra umsagnaraðila, t.d. stúdentaráðs Háskóla Íslands, var það harðlega gagnrýnt. Sama má segja um framfærslufé félagsmálastofnana, það fjármagn sem fólk fær í gegnum félagsþjónustu sveitarfélaga þegar það á í erfiðleikum og leitar stuðnings hjá sínu sveitarfélagi. Þar er yfirleitt verið að líta á brýnustu þarfir og óhætt að segja að naumt sé skammtað. Þrátt fyrir það var fyrir fáum árum síðan tekin ákvörðun um að skattleggja slíka fyrirgreiðslu sem oft hefur verið þeim þung byrði eftir á þegar hagur hefur vænkast örlítið. Ef um atvinnulaust fólk hefur verið að ræða og það fengið atvinnu, þó ekki hátt launaða, greiðir viðkomandi að sjálfsögðu staðgreiðslu af tekjum sínum en jafnframt skatt af framfærslustuðningi frá árinu á undan. Segja má að þetta hafi líka komið fram í ábendingum þeirra félagsmálastjóra sem félmn. kallaði á sinn fund. Þeir nefndu gjarnan að bæði húsaleigubæturnar og framfærsluaðstoðin ættu ekki að vera skattlögð. Hins vegar var sú ákvörðun var tekin við fyrstu setningu laga um húsaleigubætur að þær yrðu skattlagðar. Ég stóð að þeirri ákvörðun þrátt fyrir að ég væri ósátt við hana. Það gerðist reyndar þannig að eftir að búið var að vinna þetta mál í nefnd, búið að taka ákvörðun um eðli húsaleigubótanna, hvernig þær yrðu reiknaðar út og þær fjárhæðir sem þar skyldu koma til, var ljóst að frv. næðist ekki fram öðruvísi en að húsaleigubætur bæru skatt. Þó náðist það fram að upphæðirnar voru hækkaðar sem skattinum nam. Auðvitað réttlætti það á vissan hátt þessa fyrstu ferð sem farið var í en vegur varla þungt í dag þótt fjárhæðin hafi á sínum tíma verið hækkuð til að koma til móts við sköttunina. Það getur líka verið álitamál hver fjárhæð húsaleigubótanna á að vera, hvar skerðingarmörkin liggja og hvernig tillit er tekið til barnafjölskyldna í sambandi við húsaleigubæturnar. Í frv. sem við erum að fjalla um er ákvæði til bráðabirgða og þar er greint frá því hver grunnstofn til útreiknings húsaleigubóta er samkvæmt reglugerð. Hann er 7.000 kr. á mánuði fyrir hverja íbúð. Að auki bætist við 4.500 kr. fyrir fyrsta barn, 3.500 fyrir annað barn, og 3.000 kr. fyrir þriðja. Þessu til viðbótar koma 12% þess hluta leigufjárhæðar er liggur á milli 20 og 45 þús. kr. Síðan skerðast bæturnar óháð fjölskyldustærð í hverjum mánuði um 2% af árstekjum umfram 1,5 millj. kr. og húsaleigubæturnar geta aldrei orðið hærri en sem nemur 50% af leigufjárhæð og að hámarki 21.000 kr. á mánuði. Í félmn. kom til umræðu, virðulegi forseti, að bæturnar skyldu skerðast óháð fjölskyldustærð en það er alveg ljóst að miðað við uppsetningu húsaleigubótanna var tillit tekið til barnanna í útreikningi bótanna en síðan tekur skerðingin eingöngu mið af auknum árstekjum umfram 1,5 milljónir. Þetta er líka álitamál en útreikningum húsaleigubóta hefur ekki verið breytt frá því lögin voru sett. Stuðst er við sömu fjárhæðir og voru í reglugerð sem sett var 1994 þannig að við höfum ekki valið að gera neina athugasemd við útreikning bótanna. Líka hefur verið rætt hvort ætti að aflétta þinglýsingu húsaleigusamninga og var mikið rætt um þetta í nefndinni. Mörgum fannst að þetta væri íþyngjandi og þegar búið væri að koma kerfinu á og það búið að festa sig í sessi væri hugsanlega eðlilegt að aflétta þinglýsingunni. Niðurstaðan var að gera það ekki né heldur breyta því að þinglýsingin gilti fyrir samningstímabilið á húsaleigusamningum heldur halda sig við það sem í frv. er vegna þess að fram komu ábendingar um að þetta væri ákveðin trygging fyrir leigjandann. Það að endurnýja samninginn um húsaleigubætur fyrir hvert almanaksár gefur leigjandanum ákveðna tryggingu og m.a. er þá fylgst með leigukjörum, hvort leiga hefur hækkað og hvort aðstæður hafi breyst sem hafi áhrif á bótafjárhæðina. Auðvitað er þetta allt álitamál og ekkert nema eðlilegt að um það séu skiptar skoðanir en niðurstaða okkar var sem sé sú að hafa þetta óbreytt. Ég vek athygli á því að það hefur verið misjafnt hvernig sveitarfélög hafa staðið að leigu á félagslegum íbúðum. Sums staðar hefur verið ákveðin föst lág leiga sem breytist lítið og er lægri en raunkostnaður af félagslegu íbúðarhúsnæði og tekur kannski lítið mið af því hver hagur fjölskyldna er sem hafa fengið inni í íbúðunum. Sum sveitarfélög hafa svo margar leiguíbúðir á sinni könnu að það hefur kannski verið þannig að sá sem hefur fengið íbúð til leigu hjá sveitarfélagi hefur líka getað haldið henni líka eftir að hagur hefur vænkast, tekjur orðið góðar, eða aðstæður breyst og á þessu afar lága, niðurgreidda verði. Í öðrum sveitarfélögum hefur leiga jafnvel verið færð sem raunkostnaður og húsnæðisstuðningur verið færður sérstaklega og jafnvel tekið mið af aðstæðum fólks, sums staðar verið mikill og annars staðar minni, þó í sama sveitarfélagi væri og tekið mið af aðstæðum. Virðulegi forseti. Það er full ástæða til að hafa áhyggjur af því að þetta frv. gerir ráð fyrir að leiga hækki almennt upp í raunkostnað sveitarfélagsins af íbúðarhúsnæði og að síðan verði greiddar húsaleigubætur sem komi til móts við leiguna. Það er ótti ýmissa að þar með hækki leiga mjög mikið í þeim sveitarfélögum sem hafa verið með fasta niðurgreidda húsaleigu og langt niður fyrir að hún beri raunkostnað af félagslegu húsnæði. Ástæða er til að hafa áhyggjur af því en það tengist ekki frv. Frv. fjallar um með hvaða hætti eigi að greiða húsaleigubætur til allra. Þetta frv. fjallar um hvernig húsaleigubætur eru fundnar út og hinn hlutinn fjallar um hvernig sveitarfélag setur upp leigu sína á félagslegu húsnæði eða leiguíbúðum almennt sem geta reyndar verið í öðru húsnæði en félagslegu íbúðarhúsnæði í sveitarfélögum. Það er sérmál. Mér finnst full ástæða til af því ég hef áhyggjur af þessu að benda samt á hvernig þetta hefur verið í sveitarfélagi mínu. Þar hefur ekki verið byggt mikið af leiguíbúðum í félagslega kerfinu. Hins vegar hefur verið keypt talsvert af íbúðum á almennum markaði og þær hafa fyrst og fremst verið notaðar til þess að bregðast við þegar illa hefur staðið á hjá fjölskyldum. Fjölskylda hefur lent í veikindum, erfiðleikum, atvinnuleysi eða öðru sem kallar á félagslega aðstoð. Áherslan var í gegnum árin einkum lögð á gera fólki sem var á lágum launum kleift að komast inn í félagslegar eignar\-íbúðir. Því má segja að leiguhúsnæði í bæjarfélagi mínu hafi fyrst og fremst verið notað sem gegnumstreymishúsnæði, oftast þannig að fjölskyldan bjó ekki í húsnæðinu nema kannski tvö, hámark þrjú ár og niðurgreiddur stuðningur við húsaleigu gerði það að verkum ásamt öðrum félagslegum stuðningi að þá hafði fjölskyldan oftast nær getað rétt sig við á þann hátt að hún var fær um að takast á við að koma sér inn í eigið heimili með þeim úrræðum sem bjóðast í okkar lögum. Hins vegar ef við tökum t.d. Reykjavíkurborg, eða Akureyri hefur verið lögð mikil áhersla á að byggja félagslegar íbúðir í gegnum félagslega húsnæðiskerfið, sem er byggt með lágum vöxtum, miklu hagkvæmari lánum og léttari vaxtabyrði en annað húsnæði og leiga jafnvel verið greidd niður þó ég reikni með að á flestum stöðum sé leiga nú ekki miklu lægri en raunkostnaður af félagslegri íbúð. Full ástæða er til að velta þessum hlutum fyrir sér en ég legg mikla áherslu á að samhliða því, eins og ég hóf mál mitt á, virðulegi forseti, varðandi þetta öryggisnet sem við höfum verið að reyna að sníða í velferðarkerfi okkar að einn þáttur þess er rammalöggjöf um félagsþjónustu sveitarfélaga, löggjöf sem ég mat mjög mikils að var sett á hæstv. Alþingi og hún leggur þær kröfur á sveitarfélögin að leggja mat á aðstæður fjölskyldna sem á þurfa að halda og bregðast við í kerfi sínu þannig að sómi sé að. Því miður er það ekki alltaf þannig og sumir segja: Þá eigum við bara að horfast í augu við að áherslur eru ólíkar, og að fólk getur á fjögurra ára fresti gert upp hug sinn gagnvart því sveitarfélagi sem það býr í og varðandi þær áherslur sem viðkomandi sveitarstjórn leggur hvort þar er um félagslegar áherslur að ræða eða hvort áherslur liggja annars staðar. Ég get alveg tekið undir það, en við höfum hins vegar talið, bæði á Norður- og Vesturlöndum, að viljinn til að vera með ákveðinn jöfnuð í kerfinu sérgreini þessi lönd þannig að samhjálp komi til þeirra sem hafa lægstu launin eða bera þyngstu byrðar af einhverjum orsökum og að við setjum upp kerfi sem skapi eins mikið réttlæti og unnt er varðandi íbúana í landinu. Við deilum um hvað sé réttlæti og ég ætla ekkert að fara út í það en ég hef lagt mikla áherslu á það í pólitík minni að við gætum þess að enginn verði undir og gætum þess að ef við ætlum að vera með stuðning þá sé sá stuðningur við alla, miðað við einhver tiltekin mörk. Það eru fyrst og fremst mörk sem við erum að fást við í þessu ítarlega frv. Mér finnst þetta afar gott mál og mér finnst mikilvægt að þróun þessa máls frá því lög um húsaleigubætur voru sett hefur staðfest að það var rétt að setja þessi lög á sínum tíma. Hins vegar var mjög erfitt að fá stuðning við það og auðvitað bera lögin þess merki að vera samkomulagsmál. Þessi lög eru ekki einu lögin sem bera þess merki og auðvitað kysum við gjarnan að geta sett lög nákvæmlega eins og við mundum vilja hafa þau en nú er verið að færa til betri vegar það sem ekki náðist samstaða um á sínum tíma, þetta tvennt sem mér finnst vera meginatriði, að öll sveitarfélög greiði húsaleigubætur og að húsaleigubætur verði greiddar til allra íbúða. Ég var að tala um hlut sveitarfélaganna og að þau velji að fara sína leið. Það hefur t.d. ekki verið valið að greiða húsaleigubætur í sveitarfélagi mínu. Það liggur meðfram Reykjavík frá vestri til austurs og það er ákaflega erfitt að verða vitni að því að ungt fólk sem er á leigumarkaði í Kópavogi ber svo mikli þyngri leigu en þeir sem búa í sveitarfélaginu við hliðina. Það er ástæða til fyrir þingmenn að horfast í augu við það að á þeim árum sem lögin hafa verið við lýði og þetta val verið hjá sveitarfélaginu hefur það gerst, sem er óhjákvæmileg afleiðing þessa, að ungt fólk með lágar tekjur og er að basla með lítil börn og reyna að koma sér áfram sækir í það sveitarfélag sem er með húsaleigubæturnar. Það er enginn nýr sannleikur. Um það var rætt þegar lögin voru sett en viljinn og óskin var sú að sveitarfélög með einhvern metnað til að standa sig gagnvart íbúum sínum mundu greiða húsaleigubætur. Ég lýsti því yfir í upphafi máls míns, að ég hefði ritað undir nál. með fyrirvara. Fyrirvari minn lýtur t.d. að því uppgjöri sem birtist í frv. og er kynnt í brtt. Þess vegna völdum við að vera ekki með á brtt. vegna þess að þegar frv. kom inn var hugsunin sú að sveitarfélagið yfirtæki húsaleigubæturnar sem verkefni sitt og fengi til þess fjármuni eða tekjustofna. Ég skildi það svo að sveitarfélagið ætti að fá tekjustofna en meðan málið var til umfjöllunar í félmn. var ljóst að sveitarfélögin og félmrh. gerðu samning sín á milli um að ríkið bæri ákveðinn kostnað og sveitarfélögin ákveðinn kostnað í verkaskiptingu sem ætti að bæta sveitarfélögunum upp þann kostnað sem þau yfirtækju af húsaleigubótunum. Það blað sem fylgdi með inn í félmn. var hins vegar frekar torskilið en á einfaldan hátt er hægt að segja að ríkið hafi lagt fram 200 milljónir sem er mun minna en áætlað var í upphafi að yrði kostnaður ríkisins. Ríkið hefur borið um 200 millj. króna af kostnaði við húsaleigubæturnar sem eru 60% sem var hlutur ríkisins. Nú er áformað þar sem öll sveitarfélög greiða húsaleigubætur að miðað við þessi 60% yrði kostnaður ríkisins meiri og hann er áætlaður 50 millj. Vegna umræðunnar um félagslega húsnæðið, mér skilst það sé vegna hennar, ætlar ríkið jafnframt að endurgreiða sveitarfélögunum 55 millj. kr. af staðgreiðslu fólks í félagslega kerfinu. Þetta samanlagt gerir 305 millj. kr. sem er þá það sem ríkið ætlar að bera, sýnist mér, af kostnaði sveitarfélagsins. Sveitarfélagið ætlar að taka að sér fötluð börn á leikskólum sem kostar um 95 millj. og ríkið ætlar að taka að sér vinnumiðlanir upp á 120 millj. kr. Þarna myndast því mismunur. Ef við tökum 95 millj. fyrir fötluðu börnin og leggjum þær við 305 millj. út af húsaleigubótunum koma 400 millj. í niðurstöðutölu og vinnumiðlanirnar eru kostnaður sveitarfélagsins í dag en fara til ríkisins og verða 120 millj. Þá skuldar ríkið enn þá 280 millj. inn í pakkann sem ég var að lesa upp sem verður kostnaður sveitarfélagsins og þann mismun ætlar ríkið að greiða inn í jöfnunarsjóð vegna húsaleigubótanna. Pakkinn er því ekki 280, hann er heldur ekki 400, pakkinn sýnist mér um 305 millj. kr., sem ríkið er að greiða í húsaleigubótunum, sem verða nú greiddar öllum, í öllum sveitarfélögunum, og bæði á almennum markaði og í félagslega kerfinu. Ég treysti mér ekki til að meta hvort þetta séu sanngjarnar tölur. Ég treysti mér ekki til að leggja mat á hvort þarna er búið að koma upp samningi sem fólk hrópi upp af síðar eins og gerðist í grunnskólunum. Sveitarfélögin og ríkið hafa komið sér saman um að gera þetta á þennan hátt og ég býst því við að sitja hjá um þessa brtt. en get fullvel stutt hinar tvær. Önnur þeirra er tengd því að þegar þessar 280 millj. eru komnar inn í jöfnunarsjóðinn er eðlilegt að sveitarfélögin hafi upplýsingaskyldu gagnvart sjóðnum og þriðja tillagan er um breytingu á grein sem fjallar um heimild til að fella niður greiðslu bóta, stöðva bótagreiðslur, eða greiða bætur beint til leigusala og þá með samþykki leigjanda sem nefndin óskaði að væri tekið til greina. Nefndinni fannst mikilvægt að það úrræði væri til staðar hjá félmn. ef vandræði væru uppi hjá leigjanda. Þess vegna hef ég velt upp nokkrum álitamálum en ekki lagst gegn neinu beinu ákvæði í þessum lögum annað en að ég tel eðlilegt að það sé stjórnarmeirihlutinn sem tekur ábyrgð á fjárhagsdæminu og samningnum við sveitarfélögin og mun ekki hafa afskipti af því. Virðulegi forseti. Það er ákveðið áhyggjuefni að meðal þeirra sem nýta sér ekki rétt til bóta eru ekki allir á leigumarkaði því það eru ekki allir sem nýta sér réttinn og sækja um. Sumir eru kannski með of háa leigu og of háar tekjur og reyna ekki við það en það er upplýst í nefndinni að meðal þeirra sem nýta sér ekki rétt til bóta er fólk sem ekki fær til þess heimild leigusala þar sem leigusalinn hafnar þinglýsingu leigusamnings. Við vitum að sjálfsögðu ekki vegna hvers, hvers konar leigusamningur er þar á ferðinni, en þegar leigusali hafnar þinglýsingu á leigjandi einskis úrkosti með að fá húsaleigubætur. Þetta finnst mér að verði að skoða og ég hvet félmrh. til að láta gera úttekt á því hversu margir eru á leigumarkaði, hve margir fá húsaleigubætur og hvort einhverjar frekari upplýsingar eru til, jafnvel að leita eftir því við sveitarfélögin að slík könnun verði gerð. Virðulegi forseti. Þegar lög um húsaleigubætur voru sett var strax kveðið á um endurskoðun þeirra. Við höfum sameinast um niðurstöðuna að mestu leyti og ég hef sérstaklega gert að umtalsefni hvað ég fagna því að öll sveitarfélög muni nú greiða húsaleigubætur. Hins vegar tel ég að í framtíðinni eigi sveitarfélög að fá næga tekjustofna til félagslegra verkefna sem þeim er ætlað og að þau eigi líka að fá meira svigrúm til útfærslu á félagslegri þjónustu sinni. Það er ekki órökrétt að lögin um húsaleigubætur séu svo mikið útfærð þegar ríkið leggur fé fram. Það er alveg ljóst að ef við værum að setja lög um húsaleigubætur sveitarfélaga og þeim væru fengnir tekjustofnar til að inna þennan þátt af hendi ætti þetta kannski að vera meiri rammalöggjöf og sveitarfélögin að hafa meira svigrúm. Að þessum orðum töluðum, virðulegi forseti, og þar sem ég hef eiginlega lokið máli mínu vil ég þó benda á 4. gr. og með tilliti til þess sem ég hef sagt um áhyggjur margra af því að húsaleiga hækkar hjá sveitarfélögunum árétta ég enn einu sinni að það er þó óháð þessum lögum, en í 4. gr. segir að sveitarstjórn skuli taka ákvörðun fyrir 1. nóv. ár hvert um fjárhæðir húsaleigubóta á næsta ári, sem geta verið hærri en grunnfjárhæðir, og hún skuli fyrir 1. nóv. ár hvert auglýsa tryggilega ákvörðun sína um fjárhæðir. Þarna er verið að vísa til þess að sveitarfélögin geri grein fyrir því að með því að gera breytingar, geri þau það, á fjárhæðum húsaleigubóta í félagslegu húsnæðiskerfi sínu eru þær að kalla yfir sig að gera heyrinkunnugt hverjar þessar bætur verða.

Herra forseti. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði að í sveitarfélagi hennar væri leigan þungbær vegna þess að ekki væru veittar húsaleigubætur og þess væru dæmi að fólk sækti yfir bæjarmörkin yfir í næsta sveitarfélag, sem er Reykjavík og liggur við hliðina, og leigði þar. Það sem ég vildi spyrja hv. þm. um var: Telur hún að ásókn manna í húsnæði í Reykjavík og það að menn vilja ekki leigja í Kópavogi komi fram í því að þeir sem leigja út frá sér í Kópavogi standi með íbúðirnar auðar eða hvort þeir muni þurfa að lækka leiguna til að mæta þessum skorti á eftirspurn? Telur hann ekki að í Reykjavík verði eftirspurnin enn þá meiri, þ.e., að leigan hækki? Eru ekki dæmi um að húsaleigubætur hreinlega hækki leigu eins og þekkt er víða um lönd? Önnur spurning er sú hvort hv. þm. telur eðlilegt að einstaklingur sem er með 125 þús. kr. tekjur á mánuði fyrir sjálfan sig og engan annan fái óskertar húsaleigubætur en fimm eða sex manna fjölskylda, með tvö börn eða þrjú, fái sömu heildarupphæð, þ.e., þegar heildartekjur fjölskyldunnar fara yfir 125 þús. kr. skuli það vera skert nákvæmlega eins og einstaklingsins sem lifir bara einn á þessum tekjum?

Virðulegi forseti. Ég tel rökrétt ef t.d. ungt fólk býr í íbúð þar sem er þung leiga, í sveitarfélagi sem greiðir ekki húsaleigubætur, hvort sem það er í Kópavogi eða annars staðar að það leiti fyrir sér hvort það getur fengið íbúð á kannski svipaðri leigu þar sem eru húsaleigubætur. Þannig vill til að um slíka möguleika er að ræða, reyndar bæði norðan og sunnan við Kópavog, þannig að það er ekki bara verið að tala um Reykjavík. Hins vegar geri ég fastlega ráð fyrir að mikil hringrás sé í leiguhúsnæði. Einn fer út úr þessu leiguhúsnæði og leitar fyrir sér annars staðar, annar kemur í það húsnæði sem þessi fór úr, og einhver tími líður áður en hann fer að hugsa um það að hann geti kannski fengið þetta eitthvað ódýrara. Enn annar velur staðinn og tekur þessa leigu, hefur kannski þær tekjur, hefur gert ráð fyrir því að fá ekki húsaleigubætur, eða að aðstæður hans eru þannig að skerðingin er svo mikil að þetta virkar ekki fyrir hann. Þess vegna er ég ekki viss um að það standi svo mikið húsnæði autt í Kópavogi enda eins og ég hef þegar lýst ekki mikið um leiguhúsnæði þar nema á almennum markaði. Mér sýnist á þeim upplýsingum sem við fengum í félmn. að húsnæði hafi ekki hækkað í Reykjavík þrátt fyrir húsaleigubætur. Örlitlar hækkanir voru á síðasta ári og það var rakið til þess að fólk hefur flutt í auknum mæli af landsbyggðinni til Reykjavíkur. Ég gat þess áðan í ræðu minni um húsaleigubæturnar að börnin eru tekin inn í útreikning bótanna en í skerðingunni eru prósentutölurnar eins, bæði fyrir þann sem er með lægri bætur af því hann fékk ekki uppbót á bæturnar út á barnahópinn, og líka fyrir þann sem er með barnahópinn og lendir í hærri tekjum. Við höfum komist að þeirri niðurstöðu, við gerum ekki tillögu um breytingar og þar með er ég að fallast á þetta, enda hef ég lýst því yfir í þessum ræðustól.

Herra forseti. Nú er það svo að húsaleigubæturnar falla niður hjá barnmörgu fjölskyldunni þótt tekið sé tillit til allra barnanna við 212 þús. kr. Finnst hv. þm. eðlilegt að fimm manna fjölskylda eigi að geta lifað á 212 þús. kr.?

Við gætum rætt lengi um það hvað ég tel að fólk þurfi að hafa til að lifa af en það veit heilög hamingjan að þau laun sem eru greidd í landinu eru slík að afskaplega margir þurfa að lifa af innan við einni og hálfri millj. króna í árstekjur eins og við höfum fengið útreikninga um í félmn. þegar við báðum um upplýsingar um tekjur þeirra sem fengu húsaleigubætur. Það eru ansi stórir hópar sem eru á lágum launum í landinu. Við höfum rætt svo oft um laun að ég get alveg tekið undir að það væri engin goðgá þótt enginn þyrfti að hafa minna en svona 250 þús. kr. miðað við þau útgjöld og þá neyslu sem þekkist í landi okkar. Þetta snýst ekki um hvað ég telji að fólk eigi að hafa í tekjur. Þetta snýst um eftir hvaða kerfi við ætlum að reyna að reikna út húsaleigubætur. Ég er búin að reyna að svara því til. Ég býst við að það hafi þótt of flókið að taka skerðinguna líka miðað við útreikninga á börnum. Vel má vera að við í félmn. hefðum átt að fara í ólíka útreikninga á því hvernig sé best að hafa bæði upphækkun bótanna miðað við fjölskyldustærð og síðan skerðinguna. Við gerðum það ekki. Fallist var á að halda sig við óbreytt fyrirkomulag og ég stend að því.

Herra forseti. Ég þakka hv. félmn. fyrir skjóta afgreiðslu á frv. Eins og fram kom við 1. umr. málsins tafðist að málið væri tekið á dagskrá og mér er ljóst að frv. hefur verið afgreitt á skömmum tíma í félmn. þó ég vænti þess samt að henni hafi gefist tími til að leggja í það vinnu þannig að meiri hluti hennar sé sæmilega ánægður með þetta frv. Ég get samþykkt þær brtt. sem meiri hlutinn leggur til enda er að stofni til meiri hluti þeirra fluttur að minni beiðni, þ.e. hlutverk jöfnunarsjóðsins í þessu dæmi er nýtilkomið. Eins og þegar hefur komið fram í umræðunni var við 1. umr. ekki búið að ganga frá fjármálalegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga fyrir þetta ár en það tókst að koma því samkomulagi á nokkrum dögum eftir að málið fór til nefndar. Þar með var upp vakið hlutverk fyrir jöfnunarsjóð í þessu efni. Eins og komið hefur fram leggur ríkið sveitarfélögunum til 305 millj. kr. til að annast alfarið húsaleigubætur. Í staðinn fyrir að ríkið hefur greitt 60% á móti sveitarfélögunum leggur ríkið nú 305 millj. kr. til að létta sveitarfélögunum þessa byrði. 280 millj. af því, eins og hér hefur réttilega komið fram, ganga í gegnum jöfnunarsjóð, og það sem á vantar, 25 millj. kr., fara upp í önnur fjármálaleg samskipti. Sveitarfélögin fá því 305 millj. frá ríkinu til að standa undir þessu verkefni. Það var hárrétt tala hjá hv. 5. þm. Reykn. 200 millj. kr. hefur verið rífur raunkostnaður ríkishlutans af húsaleigubótum þann tíma sem þær hafa verið greiddar. Ríkishlutinn af húsaleigubótunum hefur aldrei náð alveg 200 millj., var 180 millj. eitt árið eða eitthvað í kringum það, en við gengum út frá 200 millj. sem væri raunkostnaður hjá þeim sveitarfélögum sem hafa greitt húsaleigubætur. Síðan er bætt við 50 millj. vegna þeirra nýju sveitarfélaga sem taka þátt í verkefninu og að nú verður farið að greiða út á allar íbúðir. 80% landsmanna áttu kost á húsaleigubótum eða eiga kost á húsaleigubótum að óbreyttum lögum. Sú viðbót sem þarna verður eða sú víkkun á rammanum er metin upp á 50 millj. kr. 55 millj. skoðast sem endurgreiddur tekjuskattur af húsaleigubótunum, þ.e. sveitarfélögin fá raunkostnaðinn plús útvíkkunina og extra 55 millj. sem þau geta varið til húsaleigubóta. Væntanlega verja þau þeim til húsaleigubóta og þá gætu þær hækkað sem því nemur ef þeim býður svo við að horfa. Frumvarpið byggist á samkomulagi ríkis og sveitarfélaga og er unnið í mjög nánu samráði við sveitarfélögin í landinu. Þar af leiðandi er örðugt að fara að breyta einhverjum grundvallaratriðum í því. Þá teldi ég að við værum að ganga á það samkomulag sem við gerðum. Ég get ekki fallist á brtt. hv. þm. Péturs H. Blöndals. Sumar af þeim er reyndar hægt að framkvæma í reglugerð, ef maður vildi, því reglugerðarsetningin eða heimildin til reglugerðar er slík að félmrh. setur, samkvæmt 4. gr., að höfðu samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga ákvæði í reglugerð um útreikning og fjárhæð bóta, þar á meðal um grunnfjárhæðir bóta. Það liggur í augum uppi að sveitarfélagi er heimilt að greiða meira en grunnfjárhæð ef sveitarfélagið kærir sig um og hefur til þess burði. Ég er í grundvallaratriðum ósammála sumum af brtt. hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég tel mjög mikilvægt að um þinglýstan leigusamning sé að ræða. Þinglýsingin er einmitt trygging leigjandans. Hann hefur þinglýstan samning í höndunum og það er hans trygging og ég lít svo á að það sé fengur leigutakans að hafa þinglýstan samning. Þar er uppgefin tala, leigufjárhæð er gefin upp, og leigusali hefur þá ekki tækifæri til að kreista hærri leigu út úr leigutakanum en gefin er upp á samningnum. Samningurinn stendur og samningurinn gildir. Hann er þinglýstur og hann er trygging fyrir leigutakann. Ég get því ekki fallist á röksemd hv. þm. að óþarfi sé að þinglýsa. Ég get heldur ekki fallist á að eðlilegt sé að borga húsaleigubætur út á einstaklingsherbergi. Ég tel eðlilegt að binda þetta við íbúðir. Hvað varðar stúdentagarðana, þá tel ég að það hljóti að vera hægt að leysa það mál. Þar sem samliggjandi herbergi með eldunaraðstöðu og baði eru talin einstaklingsherbergi núna, þá á að vera auðvelt að slá þeim saman í íbúðir, þar sem tveir einstaklingar byggju þá í tvíbýli. Við 1. umr. málsins kom fram talsvert mikill ótti um að leigutökum yrði íþyngt þegar farið yrði að greiða húsaleigubætur á leiguhúsnæði í eigu sveitarfélaga. Sveitarfélögin mundu nota tækifærið og hækka bara leiguna upp úr öllu valdi og ætla húsaleigubótunum að taka við þeirri félagslegu skyldu sem þau hafa við íbúa sína. Í tilefni af þessum málflutningi fékk ég til fundar við mig formann Félagsbústaðanna í Reykjavík og reyndar fleiri af ráðamönnum í borginni, og ég var fullvissaður um að það væri alls ekki meiningin að íþyngja illa settum leigjendum í borginni þótt farið yrði að greiða húsaleigubætur út á leiguhúsnæði í eigu borgarinnar eða Félagsbústaða hf.  Ég vil að lokum minna á að auðvitað hafa sveitarfélögin skyldur, og því mega menn ekki gleyma, í félagslegum húsnæðismálum og þau hafa líka skyldur um félagslega aðstoð við íbúa sem eru illa settir og í fjárþröng.

Herra forseti. Ég vil aðeins gera athugasemd við það sem fram kom í máli hæstv. félmrh. varðandi hækkun húsaleigu íbúða í eigu sveitarfélaga sem mun fylgja í kjölfarið á þeirri ákvörðun í frv. að greiða húsaleigubætur til leigjenda í íbúðum sveitarfélaga. Það er alveg augljóst mál að með þeirri breytingu að styrkja leigjendur í íbúðum sveitarfélaga hlýtur meiningin að vera sú að styrkja fjárhag leigjendanna. Þannig er málið sett fram, en við vitum hins vegar og út frá því er gengið bæði af hálfu flutningsmanns málsins eða ríkisstjórnarinnar og annarra sem hafa talað í þessari umræðu, að sveitarfélögin muni hækka húsaleiguna hjá sér. Með öðrum orðum, hin lága húsaleiga sem er í dag á þessum leiguíbúðum sveitarfélaga muni hækka upp í markaðsverð. 

Herra forseti. Ég finn ekki nokkurn skapaðan hlut í þessu frv. sem knýr sveitarfélögin til að hækka leiguna, alls ekki. Skipulagsbreyting sem gerð er eða á að gera í Reykjavík á leiguhúsnæði borgarinnar gengur út á að borgaríbúðirnar verði, þegar farið er að greiða húsaleigubætur, leigðar á einhverju sem kallað er kostnaðarverð, þ.e. ég held að hugmyndin sé sú að rekstur þeirra standi undir sér. Hins vegar er mikið af þessu húsnæði þegar niðurgreitt, þannig að það er alrangt að tala um markaðsleigu. Setjum nú svo að sveitarfélag einhverra svíðinga færi að okra á leigjendum sínum þannig að þeir gætu ekki séð sér farborða jafnvel þótt þeir fengju húsaleigubætur, þá minni ég á að sveitarfélagið hefur framfærsluskyldu ef allt um þrýtur.

Herra forseti. Hæstv. félmrh. var að staðfesta það sem ég hélt fram, að gert er ráð fyrir því að sveitarfélögin hækki húsaleiguna. Og hvers vegna er gert ráð fyrir því? Vegna þess að bæta á efnahag leigjenda með því að færa þeim húsaleigubætur. Og hver er þá niðurstaðan? Það er verið að færa peninga ofan í sveitarsjóði. Það er fyrst og fremst það velferðarkerfi sem hæstv. félmrh. virðist bera fyrir brjósti. Hann leggur ekki á sig að víkja að því einu orði í sínu máli að markmiðið sé að ábatinn af húsaleigubótunum verði til að bæta efnahag leigjendanna. Það er ekki markmiðið. Og mig undrar það, herra forseti, að mál af þessu tagi skuli vera svona fram sett. Mig undrar það stórlega að gert skuli vera ráð fyrir því að ábatinn sem leigjandinn fær verði jafnharðan af honum tekinn. Ég hélt að menn ætluðu að bæta efnahagslega stöðu leigjandans.

Herra forseti. Ég hélt að ég þyrfti ekki að taka það fram að markmiðið er auðvitað að bæta efnahag leigjenda bæði á frjálsum markaði og eins í íbúðum í eigu sveitarfélaga. Ég held við ættum ekkert að vera að deila um það. Félagsbústaðir í Reykjavík eru ekki stofnaðir til að okra á leigjendum. Ég hef aflað mér upplýsinga um það. Þeir eru ekki stofnaðir til að mergsjúga leigjendur hjá borginni. Þeir eru stofnaðir til að gera kerfið skilvirkara og hagkvæmara. Sem betur fer er fjöldinn allur af fólki sem býr í leiguíbúðum borgarinnar orðinn ágætlega settur efnalega. Ég hef heyrt dæmi um allmarga sem eru prýðilega settir efnalega, guði sé lof, með háar tekjur. Það er eðlilegra að þeir verði á almennum markaði og frekar reynt að halda niðurgreiðslunni til þeirra sem eiga við efnahagsörðugleika að stríða. Að endingu þetta: Vandamálið í mínum huga er ekki sveitarfélögin sem hafa sinnt skyldum sínum með leiguhúsnæði. Vandamálið er sveitarfélög sem reyna að verja sig fyrir því að fá leiguhúsnæði í sveitarfélagið og þess finnast því miður dæmi á höfuðborgarsvæðinu.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Hann bendir á að markmið þessara laga sé að lækka húsnæðiskostnað tekjulágra leigjenda og draga úr aðstöðumun á húsnæðismarkaðnum. Þetta er 1. gr. laganna. Hún hljóðar svo. Hann lýsti ákveðnum áhyggjum yfir hag leigjenda í félagslegum íbúðum, hver hann yrði eftir að húsaleigubætur eru komnar á og leigukostnaður færður upp í það sem kallað er raunkostnaður, félagslega húsnæðiskerfið með öðrum orðum markaðsvætt. Ég kem að því síðar. Að mínum dómi er mjög jákvætt að setja lög sem tryggja öllum þegnum landsins húsaleigubætur. Lög um húsaleigubætur voru sett árið 1994 en við framkvæmd þeirra var sveitarfélögunum í sjálfsvald sett hvort þau tækju kerfið upp, hvort þau tækju upp húsaleigubætur. Þeim sveitarfélögum hefur síðan smám saman verið að fjölga sem hafa farið þann veginn og munu nú vera 39 talsins. Mönnum reiknast til að húsaleigubætur nái til 65% landsmanna og yfir 80% af húsaleigumarkaðnum sé á svæðum eða í sveitarfélögum sem eru með húsaleigubætur þannig að út af standa 20% af þeim markaði. Með þessum lögum er gert ráð fyrir að rétturinn nái til landsins alls en annað er að í lögunum eins og þau hafa verið taka húsaleigubætur aðeins til þeirra sem eru á opnum markaði, ekki til þeirra sem búa í félagslegu húsnæði. Með þessum lögum er gerð breyting á þessu. Nú skulu húsaleigubætur ná til allra þeirra sem leigja íbúðir. Þetta tel ég mjög jákvætt. Ég tel hins vegar að ríkið eigi að fjármagna þetta algerlega, þetta eigi ekki að vera á hendi sveitarfélaga. Ég er sammála því sem kom fram í máli Kristins H. Gunnarssonar við fyrri umræðu þar sem hann skilgreindi þennan lagabálk sem réttindalöggjöf. Líta ætti á þetta sem réttindalöggjöf einstaklingsins og ætti ekki að skipta máli hvar á landinu hann byggi og þannig ættum við að nálgast þessi mál. Þetta er gagnrýnisatriði sem ég vil setja fram og leggja áherslu á, þ.e. ég tel að ríkið eigi að fjármagna þessar bætur. Annað sem hefur verið gagnrýnt í tengslum við þessi lög eða breytingar, þótt breyta hefði þurft öðrum lögum en þessum til að fá því framgengt, er skattlagning húsaleigubótanna. Ég tek undir þær áherslur sem komið hafa frá verkalýðssamtökum, frá ASÍ, BSRB, Leigjendasamtökunum og ýmsum öðrum almannasamtökum þar sem þess er krafist að hið sama gildi um húsaleigubætur og aðrar bætur í húsnæðiskerfinu. Ég tel að þetta eigi ekki að skattleggja eða öllu heldur að sömu reglur eigi að gilda. Mér finnst persónulega koma til álita að skoða eða endurskoða bótakerfið og íhuga hvort rétt væri að fella það undir almennan tekjuskatt að einhverju leyti eða öllu leyti. Mér finnst það alveg koma til álita en mér finnst að hið sama eigi að gilda um húsaleigubætur og vaxtabætur að þessu leyti. Hið opinbera ver mjög litlum fjármunum til húsaleigubóta til þeirra sem leigja húsnæði í samanburði við stuðning við húseigendur. Mönnum reiknast til að vaxtabætur, stuðningur við þá sem eru að kaupa húsnæði, hafi numið 3.300 millj. kr. á ári en tæpum 230 millj. kr. hafi verið varið í húsaleigubætur þegar það dæmi hafi verið gert upp eftir skatt. Ég tek að vissu leyti undir sumt sem kom fram í málflutningi hv. þm. Péturs H. Blöndals að því leyti að skerðingarákvæðin, tekjuskerðingar eða viðmiðunarmörkin á skerðingu húsaleigubóta liggja mjög lágt. Og vegna þess að ég var að bera saman stöðu leigjenda og húsnæðiskaupenda þá er hróplegt misræmi þar að finna, eins og reyndar kom fram í ræðu sem hv. þm. Pétur H. Blöndal flutti fyrr um þetta sama mál, en hann benti á að hátekjufólk með samanlagðar fjölskyldutekjur upp á 600 þús. kr. gæti fengið 200 þús. kr. á einu ári í vaxtabætur. Stuðning upp á 200 þús. kr. á einu ári. Á sama tíma erum við með frv. sem gerir ráð fyrir skerðingu sem byrjar í 125 þús. kr. og sé ekki barn í fjölskyldunni falla greiðslurnar algerlega niður við 155 þús. kr. en við 212 þús. kr. hjá barnafjölskyldu. Þarna er ekki saman að jafna, annars vegar stuðningnum og hins vegar þegar kemur að þessari skerðingu einnig, hjá þeim sem eru að kaupa íbúðir og hins vegar hjá hinum sem leigja íbúðir. Ég tek því undir þá gagnrýni þótt við komumst ekki að sömu niðurstöðu, ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal. Vil ég benda á í því sambandi þegar hann ber saman barnlausa einstaklinga annars vegar og barnafjölskyldur hins vegar og segir að eðlilegt væri að taka meira tillit til fjölskyldufólksins en gert er í þessu frv., þá vil ég vekja athygli á því sjónarmiði að fyrir einstakling er lífið að mörgu leyti hlutfallslega erfiðara en hjá fjölskyldufólki eða þar sem eru tvær fyrirvinnur og stuðningur við barnafólk kemur líka fram í gegnum önnur ferli. Við erum með barnabætur og við erum líka með í frv. hærri húsaleigubætur fyrir barnafólk; við bætast 4.500 kr. fyrir fyrsta barn, 3.500 kr. fyrir annað, og 3.000 kr. fyrir þriðja barn. Þarna er því tekið tillit til barna, en hitt er rétt hjá hv. þm. að síðan kemur skerðingin til sögunnar og getur tekið þetta algerlega til baka. Það er alveg rétt sem hv. þm. segir að fjölskyldutekjur upp á 212 þús. kr. hjá barnmörgum fjölskyldum eru ekki miklir peningar. Mér finnst hins vegar að við þurfum að íhuga rækilega þegar við erum að tala um ráðstöfunartekjur fjölskyldnanna á hvern hátt við viljum að þessir fjármunir komi til sögunnar. Þar er um að ræða laun, barnabætur, vaxtabætur hjá þeim sem eru að afla sér húsnæðis eða húsaleigubætur eftir atvikum. Við megum ekki einblína á eina lausn í þessu efni heldur skoða allt samspilið. En ég tek undir það og legg áherslu á að mér finnst þessi skerðingarviðmiðunarmörk vera of lág. Um aðrar greinar frv. ætla ég ekki að fjölyrða. Ég ætla þó að nefna eitt atriði sérstaklega, þ.e. 14. gr. frv. og síðan brtt. sem meiri hluti félmn. hefur flutt við 14. gr. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Félagsmálanefnd sveitarfélags er heimilt að fella niður greiðslur bóta, stöðva bótagreiðslur eða greiða bætur beint til leigusala, og þá með samþykki leigjanda, ef nefndin fær vitneskju um veruleg leiguvanskil leigjanda.`` ,,Félagsmálanefnd sveitarfélags er heimilt að fella niður greiðslu bóta.`` Þetta get ég engan veginn sætt mig við og kem ég þar aftur að því sem ég nefndi áðan að þetta er réttindalöggjöf. Það er réttur einstaklingsins sem við erum að tryggja með lögunum. Ef við ætlum síðan að heimila félagsmálanefnd, fulltrúum sveitarfélagsins, að svipta einstaklinginn þeim rétti þá finnst mér við vera komin út á heldur betur hálan ís. Mér finnst öðru gegna að heimild sé til þess að bótagreiðslurnar verði látnar renna til eiganda íbúðarinnar, sem hugsanlega væri þá sveitarfélagið. Að heimild væri fyrir hendi til þess að tryggja að leigan færi í að greiða húsaleigu, að fyrir hendi væri heimild til þessa. En heimild til að svipta einstaklinginn bótunum finnst mér ekki ganga upp. Það er nokkuð sem ég vil gagnrýna og get ekki stutt. Ég tek undir það sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði áðan að þær upphæðir sem hér er gert ráð fyrir að ríkissjóður greiði í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og eru að hluta til ætlaðar til greiðslna á húsaleigubótum verða að vera algerlega á ábyrgð stjórnvalda. Þetta tengist samningum sem ríkisstjórnin gerði við sveitarfélögin. Margt er óljóst um hvernig þeim sjóði verður ráðstafað og á þessum fjármunum treysti ég mér ekki til að taka neina ábyrgð. Annað sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir og ég reyndar hef sagt hér fyrr við umræðuna að tengist ekki þessu frv. en menn hafi þó haft áhyggjur af, er hver útkoman verður þegar upp verður staðið fyrir þá sem eru í félagslegu íbúðarhúsnæði á vegum sveitarfélaga. Ég er kominn á aðra skoðun, að sjálfsögðu tengist það þessu frv. og meira að segja er skýrt kveðið á um það í skýringum við bráðabirgðaákvæði í lagatextanum. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið gerir ráð fyrir þeirri meginbreytingu frá gildandi fyrirkomulagi að húsaleigubætur komi í stað niðurgreiðslna félagslegra íbúða.`` Það er beinlínis kveðið á um það í lagatextanum að húsaleigubótakerfið komi í stað niðurgreiðslna félagslegra íbúða. Við erum að lögbinda að svo verði. Ef við ætlum að lögbinda að svo verði, þá verðum við að hyggja vel að því hvernig dæmið lítur út þegar upp er staðið. Ég ætla að taka dæmi úr raunveruleikanum: Einstætt foreldri með tvö börn, með árstekjur upp á tæpar 708 þús. kr. og í félagslegri íbúð í Reykjavík, greiðir núna í leigu tæpar 24 þús. kr. á mánuði. Eftir að leigukostnaðurinn verður færður upp í svokallaðan raunkostnað er gert ráð fyrir að leigan á þessari íbúð verði tæpar 45 þús. kr. Viðkomandi einstætt foreldri með tvö börn á framfæri fengi 18 þús. kr. í húsaleigubætur. Þar af yrði tekið í skatt tæpar 7.400 kr. þannig að húsaleigubæturnar eftir skatt yrðu 10.600 kr. Áætluð leiga hjá hinu einstæða foreldri með tvö börn þegar húsaleigubæturnar hafa dregist frá leigunni yrði 34.200 þús. kr. Mismunurinn yrði rúmlega 10 þús. kr. Ef skattlagningin hefði ekki verið komin til sögunnar eða bæturnar ekki verið skattlagðar, þá værum við að tala um 2.800 kr., en þó í mínus, enn í mínus. Þetta skyldi löggjafinn hugleiða mjög vel þegar hann er að festa í lög breytingar, húsaleigubætur, sem eiga að koma í stað niðurgreiðslna félagslegra íbúða. Ég ætla að taka annað dæmi. Ég ætla að taka einstakling með 730 þús. kr. í árstekjur. Hann greiðir nú í leigu tæpar 9 þús. kr. á mánuði. Áætlað er að leigan fyrir þá íbúð fari í rúmar 22 þús. kr.  Ég gæti tekið fleiri svona dæmi. Ég hef aflað mér upplýsinga um þetta hjá Reykjavíkurborg hvernig þessi mál líta út. Að sjálfsögðu fagna ég því þegar Reykjavíkurborg lýsir því yfir að tekjulágt fólk eigi ekki að verða fyrir skerðingu. En hvað er tekjulágt fólk, með leyfi? Hvað er tekjulágt fólk á Íslandi? Samkvæmt því frv. sem hér er til umræðu er tekjuhár einstaklingur skilgreindur sá sem er með 125 þús. kr. á mánuði. Hann er svo tekjuhár að það er rétt að skerða húsaleigubæturnar. Hann er kominn með slíkar ofurtekjur þegar hann er kominn með 155 þús. kr. á mánuði að þær eru algerlega numdar á brott. Þær eru ekki til. Þetta er íslenska hátekjuþjóðin. Sama gildir um barnafólkið. Fjögurra eða fimm barna fjölskyldu sem er komin yfir 212 þús. kr. samanlagt, brúttótekjur, fær ekki neitt. Hún fær ekki nokkurn skapaðan hlut. En þeir sem kaupa stóru villurnar og fá á ári 3.300 millj. í vaxtabætur á móti 200--300 millj. sem varið er til leigjendanna eru undanskildir skatti. Þeir þurfa ekki að borga krónu í skatt. En leigjendurnir, einstæða foreldrið, sem ég var að nefna áðan með tvö og þrjú börn og með um 700 þús. kr. á ári er skattlagt. Þar eru peningarnir teknir. Nú erum við með lög sem kveða á um að húsaleigubætur komi í stað niðurgreiðslna félagslegra íbúða. Það segir í lagatextanum, í ákvæði til bráðabirgða að þær komi í stað þessa kerfis.  Eftir að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir upplýsti í umræðu á fyrri stigum eða vakti sérstaka athygli á þeirri hættu sem hér væri á ferðum og Leigjendasamtökin voru með ábendingar í sömu átt, þá óskaði formaður nefndarinnar, sem hefur verkstýrt þessu máli mjög vel, eftir því að við fengjum til okkar fulltrúa frá sveitarfélögunum sem eru ábyrgir fyrir húsnæðiskerfunum þar á bæ til að gera okkur grein fyrir því hvernig þessi mál stæðu þar, hvað þau ætluðu að gera. Hæstv. félmrh. var krafinn um það hér að hann beitti sér fyrir því gagnvart sveitarfélögunum að þau væru búin að ganga frá þessum málum þannig að menn vissu að hverju þeir gengju þegar þeir væru að samþykkja þessi lög. Fulltrúar verkalýðshreyfingar og leigjendasamtaka, fulltrúar frá ASÍ, BSRB og Leigjendasamtökunum gengu einnig á fund hæstv. ráðherra og lýstu yfir áhyggjum vegna þessa máls og óskuðu eftir að hann tæki það sérstaklega upp við sveitarfélögin. Niðurstaðan varð sú í félmn. að við fengum fulltrúa sveitarfélaganna á okkar fund og fulltrúa Reykjavíkurborgar líka sérstaklega. Þar kom fram að Reykjavíkurborg hefði lýst því yfir að tekjulágt fólk yrði ekki fyrir áföllum. Það kom fram. Það hefur verið gefin út yfirlýsing þar að lútandi. Þá minni ég aftur á þetta: Hvað er tekjulágt fólk? Erum við --- ég varpa því fram til umhugsunar --- að samþykkja lagabreytingar sem fela í sér skerðingu fyrir fólk sem fellur ekki undir þessa undarlegu skilgreiningu á hátekjufólki sem ég vitnaði í áðan? Erum við að samþykkja skerðingu á það? Ég vil ekki standa að slíku. Ég mótmæli þess vegna þeim hluta laganna þótt ég styðji lagabreytingarnar í heild sinni, þá ákvörðun að festa í lög að komið verði á húsaleigubótakerfi sem nái til alls landsins. Ég styð það en ég lýsi miklum áhyggjum yfir þessu og mótmæli því að við göngum frá þeim hluta laganna fyrr en þetta liggur ljóst fyrir. Ég vil líka taka fram að frá fulltrúum Sambands íslenskra sveitarfélaga fengust engar upplýsingar, sem hægt er að kalla, um hvernig þessu máli verður fyrir komið. Þeir vissu það hreinlega ekki. Við spurðum t.d. fulltrúa í Kópavogi hvað stæði til að gera þar. Það var með öllu óljóst. Það var ekki vitað. Að þessu leyti finnst mér stórálitamál uppi. Ég ítreka áhyggjur mínar hvað þetta varðar og minni á það, sem ég vakti máls á í upphafi máls míns og þannig ætla ég að ljúka máli mínu, að í 1. gr. þessara laga segir að markmið laganna sé að lækka húsnæðiskostnað tekjulágra leigjenda. Hvert erum við eiginlega komin? Ég vek athygli á að í 1. gr. laganna segir að það eigi að lækka húsnæðiskostnað tekjulágra leigjenda. Við stöndum núna í fullkominni styrjöld til að reyna að tryggja að tekjulægsta fólkið verði ekki fyrir skerðingu. Ekki að það fái bætur, heldur að það verði ekki fyrir skerðingu. Mér finnst ábyrgðarhluti af hæstv. félmrh. að vera ekki búinn að tryggja þetta áður en hann leggur fram stjórnarfrv. sem gerir ráð fyrir þessari breytingu, gerir ráð fyrir því að húsaleigubætur komi í stað niðurgreiðslna félagslegra íbúða. Mér finnst ábyrgðarhluti af hálfu hans að hafa ekki gert það og við þurfum að fá miklu haldbetri upplýsingar og ákveðnari yfirlýsingar af hálfu hans til að hann sannfæri okkur um að 1. gr. þessara laga standist um að tekjulágu fólki verði tryggðar bætur.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson reifaði rækilega það atriði sem er það sem ræður fyrirvara okkar flestra við frv. og snýr að því að sú breyting, sem er verið að gera, verði ekki til þess að rýra kjör þeirra leigjenda sem verst standa. Það kom fram í umfjöllun okkar að fyrir liggur yfirlýsing Reykjavíkurborgar hvað það varðar að tryggja að leigjendur borgarinnar verði ekki fyrir skerðingu. Þeir eru auðvitað tekjulágir og frv. og lögin miðast öll við tekjulágt fólk. Við hljótum að verða að treysta því að við þau fyrirheit verði staðið. Við hljótum líka að verða að gera þá kröfu til annarra sveitarfélaga á landinu að þau sjái til þess að kjör rýrni ekki og það eru auðvitað aðrir möguleikar. Flest af þessu fólki fær ýmiss konar aðstoð frá sveitarfélögum sínum og það gilda auðvitað lög um aðstoð við það fólk. Ég ítreka að ekkert í lagatextanum segir að sveitarfélögum beri að taka upp raunleigu. Hins vegar er það hugsunin á bak við þessa breytingu og það er sú stefna sem Reykjavíkurborg hefur markað en ekkert skyldar sveitarfélögin til þess. Það er verið að breyta um form á niðurgreiðslum. Sveitarfélögin hafa verið að greiða niður leigu og það meira að segja mjög mikið í Reykjavík. Í staðinn fer þetta í gegnum annað ferli. Það fer í gegnum húsaleigubæturnar og þar leggja sveitarfélögin sitt af mörkum. Það er metið að bæturnar geti orðið allt að 600 millj. kr. á öllu landinu. Það eru ekki bara þessar 280, það bætist heilmikið þarna við. Ég ætlaði líka að nefna það sem hv. þm. sagði um 14. gr. Mér finnst þar vera um misskilning að ræða. Ég tel að félagsmálanefndir sveitarfélaga verði að hafa lagalega heimild til að grípa inn í ef um misnotkun er að ræða.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að ekkert í lögunum segir að sveitarfélög þurfi að taka upp raunleigu sem kölluð er en hv. þm. bætti því við að það væri hugsunin á bak við breytingarnar. 

Hæstv. forseti. Í 14. gr. segir: ,,Að fella niður greiðslu bóta eða stöðva bótagreiðslur.`` Það getur verið tímabundið, það getur verið um tímabundna stöðvun að ræða meðan viðkomandi félagsmálanefnd er að átta sig á því hvað þarna liggur að baki, í hvað hafa bæturnar farið, hvers vegna er leigjandinn lentur í vanskilum og það þarf að taka á málunum. Að mínum dómi er fullkomlega óeðlilegt að bæturnar renni áfram til einhvers einstaklings sem stendur ekki í skilum eða ver bótunum í eitthvað annað. Menn hljóta að verða að hafa lagalega heimild til að grípa þarna inn í og ég trúi því ekki að sveitarfélögin fari að misnota þetta, þau hafa það ríkar skyldur gagnvart íbúum sveitarfélags síns. Hvað varðar fyrra atriðið, um kjararýrnun er ég auðvitað sammála hv. þm. hvað það varðar. Auðvitað má ekki gerast að breytingarnar verði til að rýra kjör leigjenda og ég vona að svo verði ekki. Við megum ekki gleyma því að húsaleigubæturnar hafa komið mjög mörgum til góða frá því þær voru teknar upp. Verið er að breyta lögunum á þann hátt að nú ná þær til miklu fleiri, en ef sveitarfélögin taka upp raunleigu og greiða síðan leiguna niður gegnum húsnæðisbæturnar, þá getur orðið einhver mismunur. Það verður að koma í ljós hvernig það verður og hvernig hægt er að taka á því í framhaldinu. 

Hæstv. forseti. Ég tek undir þetta með hv. þm. en það verður að koma í ljós fyrr en síðar og það er á ábyrgð hæstv. félmrh. að ganga úr skugga um hvernig sveitarfélögin ætla að ganga frá þessum málum. Reykjavíkurborg hefur þegar gefið yfirlýsingu þess efnis að tekjulágt fólk eigi ekki að verða fyrir skerðingu. Ég hef hins vegar lýst miklum áhyggjum á skilgreiningu manna á tekjulágum og tekjuháum og minni á í því sambandi að ofurtekjufjölskyldan, samkvæmt þessum lagabálki, og þeim reiknireglum sem þar er að finna, er með rúmar 200 þús. kr. í brúttótekjur. Það er ekki hátekjufólk á Íslandi en það fólk fær engar húsaleigubætur. Það er með slíkar ofurtekjur. Þótt þessi yfirlýsing hafi komið frá borginni eigum við enn eftir að sjá hvar skilgreiningarmörkin liggja. Ég er því ekki búinn að fá nægileg svör frá borginni og frá öðrum aðilum koma engin svör. Frá Kópavogsbæ koma ekki nokkur einustu svör. Við vitum ekki hvort þeir ætla eitthvað að styðja leigjendur í félagslegu húsnæðiskerfi sem kunna að verða fyrir skerðingu, ef þeir fara með sinn leigukostnað upp í raunverð sem menn kalla, ef menn markaðsvæða leiguna. Aðeins aftur að 14. gr. Ekkert í henni segir að þetta sé tímabundið. Það er rétt hjá hv. þm. að þetta getur verið tímabundið en það segir ekkert um það. Mér finnst ekki hægt að svipta fólk bótum af þessu tagi, í því felst réttindaskerðing að mínum dómi. Ég minni á að ekki er hægt að skerða þá sem njóta vaxtabóta, þá sem kaupa sér íbúðir. Þeir fá bætur sínar greiddar en sett í lög að heimilt sé að skerða bætur leigjenda.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði að þetta væri réttindalöggjöf, hún veitti fólki rétt til húsaleigubóta og þar af leiðandi væri ekki rétt að sveitarfélagið hefði heimild til að grípa inn í dæmið ef menn væru í vanskilum. En hvað segir hv. þm. um það að fólk sem er með stopular tekjur, ógæfufólk, oft í einhverri fíkn eða drykkjusýki, sem býr í herbergi með aðgang að baði og eldhúsi, sé svipt rétti sínum? Það fær engar bætur. Það hefur ekki efni á að leigja heila íbúð og hvernig finnst hv. þm., sem ber hag smælingjans fyrir brjósti, eins og kannski fleiri, þessar skerðingar á réttindum? Að fólk fái ekki bætur ef það hefur ekki efni á að leigja heila íbúð? Þá er annað atriði sem ég held að komi inn á það vandamál sem verið var velta upp áðan, vandamálið hjá félagsmálastofnunum sveitarfélaganna og leiguíbúðum þeirra. Telur hv. þm., sem skrifaði upp á þetta nefndarálit, eðlilegt að fólk með 125 þús. kr., einstaklingur með 125 þús. kr. á mánuði, fái nákvæmlega sömu húsaleigubætur og maður með 60 þús. kr. og sá fær nákvæmlega sömu húsaleigubætur og maður sem hefur engar tekjur? Þarna kristallast vandinn. Vandinn er þarna. Ég tel að maður sem er með 125 þús. kr. bara fyrir sjálfan sig sé oftryggður en sá sem er með 60 þús. kr. á mánuði sé ekki vel tryggður með þessu kerfi. Þarna er vandinn.

Hæstv. forseti. Ógæfufólk sem ekki greiðir húsaleigu, drykkjumenn, en fær húsaleigubætur. Ég held að leiðin sé ekki sú að svipta viðkomandi rétti sínum til húsaleigubóta. Leiðin er að aðstoða viðkomandi með öðrum hætti. Ég er að mótmæla því, ef hv. þm. hefði hlustað á málflutning minn, að viðkomandi sé sviptur rétti sínum. Varðandi undirskrift mína á nefndarálitið þá styð ég lagabreytingarnar í heild sinni. Ég geri það. Ég set alvarlega fyrirvara við einstaka þætti frv. Ég hef alla tíð verið fylgjandi húsaleigubótum og vil koma þeim á en ég hef sett þarna ákveðna fyrirvara. Ég sagði líka að ég teldi að samræmi ætti að vera í skattgreiðslum á húsaleigubótum annars vegar og vaxtabótum hins vegar. Ég sagði jafnframt að ég væri ekki endilega viss um að allar þessar greiðslur ættu að vera undanþegnar skatti og ég vildi alveg íhuga að skoða nýtt kerfi, bæði í barnabótum og öllu þessu bótakerfi, þar sem greiðslurnar yrðu jafnaðar en tekjujöfnunin væri síðan tekin í gegnum tekjuskattskerfið. Mér finnst alveg koma til álita að skoða róttæka breytingu á öllu þessu samspili.

Herra forseti. Það frv. um húsaleigubætur sem liggur fyrir er lagt fram með samþykki mínu en þó með fyrirvara sem snýr að einu atriði og varðar 3. mgr. 6. gr. sem hljóðar svo: ,,Húsaleigubætur greiðast ekki vegna leigu á einstaklingsherbergjum eða ef eldhús eða snyrting er sameiginleg fleirum.`` Þegar húsaleigubótakerfið var sett á á sínum tíma var valkvætt af hálfu sveitarfélaganna hvort þau tækju upp húsaleigubætur eða ekki. Að sjálfsögðu voru til lög sem stuðst var við við greiðslu húsaleigubóta en eigi að síður var það þó svo að félagslegt húsnæði var ekki partur af því húsaleigubótakerfi sem verið er að setja á laggirnar. Nú er búið að opna þetta kerfi fyrir nánast alla nema einstaklinga sem eiga hvað erfiðast og búa við lökust og minnst kjörin. Mér fannst óeðlilegt að ekki væri tekið sérstaklega tillit til þessa í þessu sérstaka dæmi og bað þá um að sveitarfélögin yrðu fengin til að útskýra hvers vegna væri ekki hægt að taka alla þætti húsnæðis inn í húsaleigubótakerfið og þar með loka þessum hring sem ég tel að þurfi að vera svo að við getum sagt að kerfið sé að öllu leyti sanngjarnt. Af hálfu sveitarfélaganna kom Þórður Skúlason til skrafs og ráðagerðar og að hans mati mundi ekki geta gengið að sveitarfélögin tækju á sig þessa viðbót miðað við þá samninga sem búið var að gera við ríkisstjórnina án þess að samningurinn hryndi. Það var því ákveðið af hálfu sveitarfélaganna og ríkisstjórnarinnar að þessi hópur fólks væri það stór og tæki það mikla peninga út úr kerfinu að það þyrfti að ganga í samningana alfarið upp á nýtt. Í mínum huga er slæmur kostur að það skuli þurfa að breyta kerfinu eða skilja eftir hluta utan kerfisins eingöngu vegna þessa að það er of stór biti fyrir sveitarfélögin að kyngja því í einu. Ég hef sagt í nefndinni að ég muni ekki láta þetta verða til þess að ég felli eða greiði ekki atkvæði með lagasetningunni einfaldlega vegna þess að ég get út af fyrir sig fallist á að þeir sem fá fyrirgreiðslu eigi rétt á því en það breytir ekki þeirri skoðun minni að fleiri áttu rétt á þessu og þeir sem áttu kannski einna helstan rétt á þessu eru utan kerfisins. Á þeirri forsendu taldi ég ekki hægt að leggja atkvæði mitt við þetta öðruvísi en að þar kæmi fram athugasemd af minni hálfu. Fram hefur komið að þeir sem búa við lökust kjörin og eru í herbergjum fái hvort eð er aðstoð félagsmálastofnana með einum eða öðrum hætti þannig að staða þeirra sé tryggð hvað það varðar en það má segja um alla þá sem njóta einhverra sérkjara af hálfu ríkisins annaðhvort í þessu formi eða öðrum að þeir hafi einhvers konar tryggingu. Mér finnst að þeir sem búa í einstaklingsíbúðum eigi ekki síður að geta borið höfuðið hátt hvað þetta varðar eins og aðrir. Þeir eiga ekki að þurfa að koma á hnjánum eftir sérstakri aðstoð frá félagsmálastofnun til að geta borgað leiguna frekar en aðrir. Mér finnst enn að þetta sé stílbrot á annars þokkalega góðu frv. og ég mun beita mér fyrir því á þessu þingi eða því næsta að settar verði inn breytingar í lögin um húsaleigubætur sem geri ráð fyrir því að allar tegundir húsnæðis falli undir húsaleigubætur óháð stærð svo fremi sem viðkomandi húsnæði fellur að reglum um hollustuhætti og um öryggi sem þarf að fylgja í öllu sem fær opinberar bætur. Fram kom þegar Reykjavíkurborg var beðin að gefa upplýsingar um fjölda þeirra sem þæðu bætur að þar er að langmestu leyti um einstaklinga að ræða. Ef við lítum á þann hóp sem þiggur húsaleigubætur samkvæmt lista frá Reykjavíkurborg þar sem um er að ræða þetta ár og það síðasta þá eru tæplega 80% af þeim sem þiggja bætur af hálfu borgarinnar einstæðir foreldrar, einhleypir karlar eða einhleypar konur. Nær 80% þeirra sem þiggja bætur eru úr þessum þjóðfélagshópi. Það gefur mjög eindregið til kynna að það sé einmitt sá hópur sem þarf að hugsa fyrst og fremst um, þeir sem lifa knappast og eiga erfiðasta stöðu í þjóðfélaginu. Þegar staða bótaþega er skoðuð kemur í ljós að þetta eru atvinnuleysingjar, ellilífeyrisþegar, nemar og öryrkjar. Þeir eru um 80% af þeim hópi sem við erum að tala um. Þetta eru þeir sem taka langmest, samanber þetta bréf sem ég er með frá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar. Þetta er sá hópur sem þarf á aðstoðinni að halda og því held ég við ættum ekki að skera niður þá kosti sem þarna þurfa að vera til staðar hvað varðar húsnæði. Ég hefði álitið að frekar ætti að vera þak á húsnæðisstærðinni. Ég mun greiða atkvæði með þessu en beita mér jafnframt fyrir því að það sem ég hef lýst hér sem fyrirvara mínum verði sett síðar inn í lögin.

Herra forseti. Þegar frv. um húsaleigubætur var til 1. umr. voru nokkur atriði óljós af hálfu ríkisstjórnarinnar. Snerti það aðallega hvort bæturnar yrðu skattlagðar áfram og hver niðurstaðan yrði að því er varðar fjárhagslegt uppgjör ríkis og sveitarfélaga varðandi húsaleigubæturnar. Það er alveg ljóst að félmn., sem hefur haft frv. til skoðunar, hefur haft mjög skamman tíma til að fjalla um málið og leita sér allra þeirra upplýsinga og gagna sem voru nauðsynleg. Fyrir liggur nú að svo skammur tími gafst hjá nefndinni til að skoða málið að nauðsynlegar upplýsingar, sem nefndin kallaði eftir, liggja ekki fyrir. Ég á aðallega við þann þátt málsins sem snýr að því hvaða áhrif það hefði ef sveitarfélögin færa leiguna á leiguíbúðum sínum upp í raunkostnað og fara þess í stað að greiða húsaleigubætur. Nefndin lagði sannarlega sitt af mörkum til að þeirra upplýsinga yrði aflað. Enn er verið að vinna þetta, m.a. af hálfu Reykjavíkurborgar, ég veit ekki hvort það er á vegum fleiri sveitarfélaga verið að skoða áhrifin af breytingunni vegna þess að hún er töluverð. Eftir því sem ég veit best munu þessar upplýsingar væntanlega ekki liggja fyrir fyrr en í janúarmánuði þegar frv. hefur þá orðið að lögum. Það er mjög slæmt, herra forseti, þegar við erum að fjalla um mál og kallað hefur verið eftir nauðsynlegum gögnum sem hafa mikla þýðingu varðandi umfjöllun málsins í þinginu og nefndinni að það skuli ekki geta legið fyrir vegna þess tímahraks sem málið er sett í í þinginu þegar það er lagt fram svo seint af hálfu hæstv. félmrh. Niðurstaðan varðandi skattlagningu húsaleigubótanna veldur vissulega vonbrigðum. Ég hafði, herra forseti, vænst þess að hæstv. fjmrh., sem var fyrir skömmu í stól sínum, skýrði fyrir þingheimi þá afstöðu sína af hverju hann telur rétt og eðlilegt að skattleggja húsaleigubætur en ekki vaxtabætur vegna þess að eftir því sem manni hefur skilist, og ég hef reynslu af því sem fyrrverandi ráðherra, hefur hæstv. fjmrh. fyrst og fremst komið í veg fyrir það að húsaleigubætur yrðu skattfrjálsar með líkum hætti og vaxtabætur. Varla er hægt að búa við það að hæstv. fjmrh. skýri ekki afstöðu sína í ræðustóli því að ég er alveg sannfærð um að mikill meiri hluti er fyrir því í þinginu að láta jafnræði ríkja varðandi skattlagningu á húsaleigubótum og vaxtabótum.

Hæstv. fjmrh. hafði samband við forseta fyrir stuttu og tjáði honum að hann þyrfti að fara frá um sinn en hans er von á fundinn að nýju.

Herra forseti. Ég tek það auðvitað gott og gilt og við höfum a.m.k. tækifæri til að spjalla við hann síðar á fundinum eða ef verst lætur við 3. umr. um þennan þátt málsins. Vil ég þá víkja að brtt. nefndarinnar sem kemur í kjölfar þeirrar niðurstöðu sem varð milli ríkis og sveitarfélaganna varðandi fjárhagslegt uppgjör vegna húsaleigubótanna. Hér er komin fram brtt., sem meiri hluti félmn. flytur, sem segir að ríkissjóður skuli greiða árlega 280 millj. kr. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem renni til sveitarfélaganna vegna greiðslu húsaleigubóta. Maður spyr hvernig þessi tala er fundin út. Menn vísa til þess að húsaleigubætur hafi ekki kostað nema 200 millj. kr. til þessa og sennilega er talan fundin út frá því. En þegar maður skoðar þau gögn sem fylgja með frv. og borist hafa nefndinni, og eins þá skýrslu sem gerð var fyrr á þessu ári um framkvæmd húsaleigubótakerfisins, þá eru mjög skiptar skoðanir um það hver útgjöld sveitarfélaganna verða þegar húsaleigubótakerfið er að fullu komið til framkvæmda, þ.e. þegar skylt verður að öll sveitarfélög greiði húsaleigubætur og eins hvað húsaleigubæturnar munu kosta þegar sú kerfisbreyting gengur yfir sem sveitarfélögin munu hugsanlega öll taka upp, þ.e. að færa leiguna upp í raunkostnað. Nefndar hafa verið tölur á bilinu frá 390--650 millj. kr. Þjóðhagsstofnun hefur m.a. nefnt hærri töluna og kemur fram í skýrslunni frá því fyrr á þessu ári að Þjóðhagsstofnun áætlar á grundvelli skattframtala 1995 að ef allir leigjendur undir tekjumörkum ættu rétt á húsaleigubótum yrði heildarkostnaðurinn um 513 millj. kr. á ári. Þess vegna undrar mig nokkuð, herra forseti, að sveitarfélögin hafi samið við ríkið um einungis 280 millj. kr. þegar þau eru að yfirtaka þetta verkefni. Vil ég minna á það sem fram kemur í þessari skýrslu sem ég veit að vísu ekki hvort sveitarfélögin skrifa undir. Þar stendur, með leyfi herra forseta: ,,Þá er ítrekað að allar tillögur um breytingar á húsaleigubótakerfinu frá og með áramótum 1998 sem fela munu í sér aukin útgjöld til húsaleigubóta, eru sjálfkrafa tillögur um aukin útgjöld sveitarfélaga.`` Með öðrum orðum, ef húsaleigubótakerfið reynist dýrara en þessar 280 millj. kr. þá eru það greinilega orðin sjálfkrafa útgjöld sveitarfélaganna. Þess vegna undrar mig nokkuð að sveitarfélögin hafi sæst á þá niðurstöðu sem lýst er hér að hafi fengist í samskiptamálum ríkis og sveitarfélaga að því er þetta varðar. Vil ég t.d. vitna í því sambandi til þess sem sveitarfélögin hafa sjálf sagt um þetta mál. Í skýrslu sem þau hafa sett fram um ýmsa valkosti sem koma til greina varðandi húsaleigubótakerfið er einn valkosturinn nefndur, þ.e. óbreytt kerfi frá því sem nú er, en kerfið er tekið upp hjá öllum sveitarfélögum og greiðslur fari fram hjá sveitarfélögunum án þátttöku ríkis og húsaleigubætur nái til alls íbúðarhúsnæðis. Þetta er sú leið sem á að lögfesta í þessu frv. og um hana segja þau, með leyfi forseta: ,,Heildarupphæð bótanna verður um 620 millj. kr., þ.e. 320 millj. kr. nettó miðað við núverandi kerfi í öllum sveitarfélögunum að viðbættum um 300 millj. kr. nettó vegna félagslegs íbúðarhúsnæðis sveitarfélaganna og fleiri.`` Sveitarfélögin meta sem sagt að þetta geti kostað um 620 millj. kr. en engu að síður hafa þau sæst á, við samningaborðið með ríkisvaldinu, að þetta verði einungis metið af hálfu ríkisins og að ríkið leggi fram 280 millj. kr. Og af hverju skyldi ég, herra forseti, hafa svona miklar áhyggjur af þessari lendingu varðandi framlagið sem fer frá ríkinu til sveitarfélaganna? Það er vegna þess að ég vil tryggja eins og hægt er að leigjendur verði jafnsettir eftir þessa breytingu sem á að fara að lögfesta og þeir voru áður. Ég óttast að töluverður fjöldi leigjenda geti þurft að taka á sig aukna leigu við framkvæmdina. Hv. þm. Ögmundur Jónasson fór mjög vel yfir þetta áðan og sýndi fram á hvað gæti gerst við það að setja leiguna upp í raunkostnað, greiða húsaleigubætur, ef sveitarfélögin bættu ekki við viðbót við húsaleigubæturnar sjálfar. Hann lýsti þar sláandi dæmum. Sum þeirra komu fram við 1. umr. málsins, og ég hef virkilegar áhyggjur af þessu. Þess vegna rýni ég mjög í þessar tölur, framlagið sem fer frá ríkinu til sveitarfélaganna við þessa breytingu, og er að reyna að átta mig á því og meta hvort tryggt verði að sveitarfélögin bæti leigjendum mismuninn sem skapast við þessa kerfisbreytingu. Við erum ekki að tala um neinn hátekjuhóp þegar við erum að ræða um leigjendur eða þá sem fengið hafa húsaleigubætur eða eru í niðurgreiddu húsnæði hjá sveitarfélögunum. Hverjir eru þetta aðallega, herra forseti? Það liggur fyrir í þessari skýrslu sem ég nefndi að á liðnu ári voru 300 einstaklingar atvinnulausir af 2.300 sem fengu bætur. Ellilífeyrisþegar voru 108. Nemar voru 568 og öryrkjar 357. Þessi hópur er um 1.300 manns af þessum 2.300. Og hverjar eru tekjur fólks sem er í leiguhúsnæði og fær húsaleigubætur? Eru þær nokkuð voðalega háar? Þær hafa komið nokkuð hér til umræðu, herra forseti. Félmn. fékk upplýsingar frá Félagsmálastofnun Reykjavíkur um þá sem hafa fengið húsaleigubætur. Og hverjar skyldu tekjurnar vera sem þetta fólk hefur? 305 sem fengu húsaleigubætur höfðu engar tekjur, 1.158 höfðu 700 þús. kr. og minna, 1.635 höfðu frá 701 þús. kr. upp í 1.500 þús. kr., en þá byrja húsaleigubæturnar að skerðast og falla út við 2,5 millj. kr. og það eru einungis innan við 200 manns sem eru með tekjur á bilinu 1,6--2,5 millj. kr. Stærsti hluti þessa hóps eða liðlega 3.000 manns af þeim sem fengu húsaleigubætur 1997, sem voru 3.200, eru með tekjur innan við 1.500 þú. kr. og langflestir af þeim með tekjur innan við milljón og 1.158 með 700 þús. kr. og minna. Úr þessum ræðustóli hafa verið rakin dæmi, herra forseti --- það var gert við 1. umr. og áðan af hv. þm. Ögmundi Jónassyni --- einmitt af fólki sem rétt skríður yfir 700 þús. kr. í árstekjur. Það getur staðið uppi með að þurfa að borga verulega hærri leigu en það greiddi áður. Við erum að tala um fátækt fólk, herra forseti. Það er ekki hægt annað en segja að fjölskyldufólk, gjarnan einstætt foreldri með tvö börn sem er með 700.000 í árstekjur, sé annað en fátækt fólk. Þetta skýrist af þessari kerfisbreytingu sem ég og fleiri hv. þm. höfum áhyggjur af og fyrirvari ýmissa nefndarmanna í félmn. byggist á. Leigan í leiguíbúðum sveitarfélaga hefur verið frá 7--15 þús. kr. og skríður stundum rétt yfir 20 þús. kr. Nú mun þessi leiga hækka upp í allt að 45 þús. kr., fer upp í raunkostnað og síðan á fólk að fá húsaleigubætur. En húsaleigubæturnar eru það lágar að þær duga ekki nema til að greiða hluta leigunnar. Mismuninn verður fólkið sjálft að bera í kostnað, allt upp í 20 þús. kr., herra forseti, nema sveitarfélögin taki sjálf ákvörðun um að greiða einstaklingunum þennan mismun. Það skyldi því engan undra að ég og nokkrir hv. þm. sem hér höfum talað höfum verulegar áhyggjur af framkvæmdinni á húsaleigubótakerfinu, ekki síst miðað við þá niðurstöðu sem fékkst í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Hægt væri að taka mörg dæmi. Ég skal halda mig við allra tekjulægsta fólkið með 700 þús. kr. Hér er einstætt foreldri með eitt barn, með liðlega 700 þúsund, sem hefur borgað núna í leigu 14.800 kr. Nú fer leigan hjá þessu einstæða foreldri upp í 32 þús. kr. Viðkomandi fær 12.900 kr. í húsaleigubætur og situr eftir með mismun upp á 9.740 kr. sem er stór hluti af launum þessa einstæða foreldris sem er kannski með rúmlega 50 þús. kr. í tekjur. Það situr uppi með mismun upp á 9.700 kr. sem er fimmtungur af launum viðkomandi. Þessi einstæða móðir stendur í algerri óvissu um það í dag hvort henni verður bættur þessi mismunur. Sem betur fer hefur komið fram yfirlýsing. Ég hef ekki heyrt hana lesna upp úr þessum ræðustól en hv. formaður nefndarinnar, Kristín Ástgeirsdóttir, hefur sagt í þinginu og væntanlega haft það eftir Reykjavíkurborg, að Reykjavíkurborg ætli að tryggja að leigjendurnir verði jafnsettir á eftir. Maður verður því að túlka og áætla sem svo að Reykjavíkurborg ætli að greiða þennan mismun.

Núverandi leigjendum.

Núverandi leigjendum. Þá ætla ég að spyrja hv. formann nefndarinnar: Af því það stendur í frv. ...  Það er mikil óvissa í þessu máli, herra forseti, og er mér skapi næst að vera smátíma í ræðustólnum og fara yfir öll þessi dæmi, þessi 40 dæmi sem við erum með, til að sýna fram á hvað við skiljum málið eftir í mikilli óvissu. En bæði er að þingið er önnum kafið og hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur gert þessu máli ágætlega skil og farið yfir einstök dæmi, sem ég gerði einnig við 1. umr. málsins, þannig að ég skal ekki tefja tíma þingsins með þeim lestri. En þetta eru hrikalegar tölur. Við erum að tala um að þetta fólk þurfi hugsanlega að greiða 10--20 þús. kr. meira í leigu, fólk sem er með 50--80 þús. kr. á mánuði. Þetta er drjúgur peningur. Við erum kannski að tala um 20--25% af ráðstöfunartekjum þessa fólks sem það allt í einu þarf að fara að greiða meira í leigu. Það kemur fram hjá Reykjavíkurborg í gögnum sem lögð hafa verið fram að samkvæmt athugun á húsaleigubótaþegum í Reykjavík eru heimilistekjur á mánuði --- þetta er að vísu meðaltal --- um 64 þús. kr. Það er því sama hvar maður ber niður í tölum og talnalegum upplýsingum sem liggja fyrir um þetta mál, þær staðfesta allar að hér sé um tekjulægstu hópana að ræða. Ég viðurkenni vel, herra forseti, að erfitt er að taka á þessu máli vegna þess að það er fyrst og fremst undir sveitarfélögunum sjálfum komið hvernig framkvæmdin á þessu verður og þau eru ekki skyldug til að færa leiguna upp í raunkostnað. En ég minni á það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi, þ.e. skýringu við ákvæði I til bráðabirgða. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið gerir ráð fyrir þeirri meginbreytingu frá gildandi fyrirkomulagi að húsaleigubætur komi í stað niðurgreiðslna félagslegra íbúða.`` Það er því gengið út frá því að þetta verði meginreglan. Herra forseti. Ég var að færa fyrir því rök áðan að mjög nauðsynlegt hefði verið að hæstv. fjmrh. væri viðstaddur þessa umræðu. En það er líka ástæða til að hæstv. félmrh., sem ber ábyrgð á þessu máli og er mjög annt um að það nái fram að ganga, sem ég skil mætavel, heiðri okkur með nærveru sinni.

Hann er hér.

Hann er í hliðarsal.

Ég veit að hæstv. ráðherra veit vel af áhyggjum mínum af framkvæmdinni á þessum húsaleigubótum og mér er kunnugt um að að frumkvæði Ögmundar Jónassonar, alþingismanns og formanns BSRB, fór sendinefnd á fund hæstv. ráðherra til að lýsa áhyggjum sínum af þessari framkvæmd. Í henni voru m.a. fulltrúar Leigjendasamtakanna, BSRB og ASÍ. Þeir fóru yfir stöðu málsins og lýstu áhyggjum sínum af framkvæmdinni. Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. ráðherra greindi okkur ítarlegar frá því en komið hefur fram í máli hans, hvort hann hafi engar áhyggjur af þessu plaggi, þeim útreikningum sem liggja fyrir frá Reykjavíkurborg varðandi þennan mismun. Mér er kunnugt um að ráðherra hefur a.m.k. verið afhent þetta plagg og ég vona að hæstv. ráðherra hafi lesið það og stúderað varðandi þennan mismun. Mun hann beita sér fyrir því, þegar þetta frv. er orðið að lögum, að skrifa t.d. öllum sveitarfélögunum í landinu og beina því til þeirra að þau tryggi eins og hægt er að leigjendur verði jafnsettir eftir þessa breytingu og áður? Ég held það gerði mann nú strax aðeins rórri ef maður vissi að hæstv. ráðherra ætlaði aðeins að fylgjast með hvernig framkvæmdin yrði á þessu og hugsanlega að óska eftir því við sveitarfélögin að þau skoði það vel að leigjendur verði jafnsettir eftir sem áður. Ég veit ekki til þess og ég spyr hv. formann nefndarinnar hvort það liggi fyrir frá einhverjum öðrum en Reykjavíkurborg --- Reykjavíkurborg ætlar að tryggja að leigjendur verði jafnsettir eftir sem áður þótt ekkert sé vitað um þá sem ekki eiga rétt á húsaleigubótum --- hvort slík yfirlýsing hafi komið frá öðrum sveitarfélögum, Akureyri, Hafnarfirði, Kópavogi eða Sambandi íslenskra sveitarfélaga? Hver er skoðun Sambands íslenskra sveitarfélaga á þeim mismun sem kemur þarna fram? Hann hlýtur að hafa verið ræddur í nefndinni við forystumenn Sambands íslenskra sveitarfélaga. Hafa þeir lýst því yfir að þeir muni beita sér fyrir því eins og hægt er --- mér er mætavel kunnugt um sjálfstæði sveitarfélaga. Þetta er fyrst og fremst í þeirra höndum. En þó má alltént reyna að hafa áhrif á að sveitarfélögin tryggi að farið sé að markmiðum laganna eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson benti á --- að lækka húsnæðiskostnað tekjulágra leigjenda en ekki hækka hann miðað við þessa kerfisbreytingu. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri. Mér er nokkuð órótt yfir þessu máli af því við erum að afgreiða frv. frá okkur og málið verður komið í hendur sveitarfélaganna eftir þessa lagasetningu. Ég held það væri mjög nauðsynlegt, þegar vitað er hvernig sveitarfélögin ætla að haga þessu máli í framkvæmd, að hæstv. ráðherra gefi Alþingi skýrslu um framkvæmdina. Ég spyr ráðherrann hvort hann muni hafa frumkvæði að því að beita sér fyrir því að lögð verði fram skýrsla á Alþingi --- hvort sem það yrði nú á vorþingi eða í upphafi næsta þings --- um hvernig framkvæmdinni verður háttað, hvernig einstök sveitarfélög ætla að framfylgja þessum lagaákvæðum, hvort þau hafi farið út í þessa kerfisbreytingu að færa leiguna upp í raunkostnað og hvort margir hafi verið skildir eftir við þá breytingu sem fá þá hvorki niðurgreiðslu né húsaleigubætur. Ég held það væri mjög gagnlegt, herra forseti, ef ráðherrann lýsti því yfir að hann mundi strax og það lægi fyrir gefa Alþingi skýrslu um stöðu þessara mála, sérstaklega þar sem ráðherrann setur þingið í þessa þröngu stöðu að hafa ekki tíma til að vinna málið til enda og bíða eftir nauðsynlegum gögnum sem eru núna í vinnslu hjá Reykjavíkurborg og munu liggja fyrir eftir hálfan mánuð til þrjár vikur. Væntanlega hefði verið farið fyrr í þessa vinnu og kallað fyrr eftir þessum gögnum ef frv. hefði komið fyrr inn í þingið. Þess vegna finnst mér ráðherrann skulda þinginu að leggja fyrir þingið eins fljótt og verða má skýrslu um framkvæmd á þessum nýju lögum og hvernig einstök sveitarfélög ætla að framfylgja þeim. Í lokin vil ég spyrja hæstv. ráðherra af því við erum að fjalla um leiguíbúðir og húsaleigubætur: Er eitthvað á döfinni af hálfu ráðherra til að fjölga leiguíbúðum sem sárlega vantar, ekki síst í þessu sveitarfélagi? Í tíð hæstv. ráðherra hefur verið dregið verulega saman í félagslegum eignaríbúðum og félagslegum leiguíbúðum. Sveitarfélögin hafa ekki --- sérstaklega Reykjavíkurborg og sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu --- fengið úthlutað eins mörgum íbúðum og þau hafa óskað eftir, t.d. til þess að fjölga félagslegum leiguíbúðum sem ég tel að sárlega vanti í sveitarfélagið. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort eitthvað sé á döfinni af hans hálfu til að hægt sé að taka á í uppbyggingu leiguíbúða. Ég læt hér með lokið máli mínu, herra forseti, en ítreka það að ég hef verulegar áhyggjur af framkvæmd laga þessara þótt frv. eins og það er úr garði gert sé allgott. En þátturinn varðandi framkvæmdina er skilinn eftir í óvissu, ekki síst af því nefndin hafði ekki eðlilegan tíma til að fjalla um málið.

Herra forseti. Hér var gefið í skyn áðan að sveitarfélögin væru að fá 280 millj. kr. vegna húsaleigubótanna. Þessar 280 millj. kr. fela hins vegar í sér miklu víðtækara samkomulag. Þannig er að ríkið hefur núna borgað um 200 millj. í húsaleigubætur og það er einungis 60% hluturinn. Sveitarfélögin hafa verið að borga 40% hlutinn, þ.e. u.þ.b. 120 millj. Ef Akureyri, Kópavogur, Reykjanesbær og þessi nýju sveitarfélög eru talin með, þá hefði hlutur ríkisins aukist og það er metið á 50 millj. kr., þ.e. hlutur ríkisins fer úr 200 millj. upp í 250 millj. Við það bætast 55 millj. í skatttekjur sem á að bæta sveitarfélögunum, það eru því 305 millj. kr. sem þetta samkomulag gerir ráð fyrir að fari í hlut sveitarfélaganna frá ríkinu vegna húsaleigubótanna. Það kemur fleira til í samkomulaginu. Þar er ríkið að greiða 95 millj. kr. til sveitarfélaganna vegna fatlaðra barna á leikskólum. Samtals eru þetta 400 millj. sem ríkið skuldar þá sveitarfélögunum samkvæmt þessu samkomulagi. Á móti tekur ríkið við vinnumiðlunum frá sveitarfélögunum upp á 120 millj. kr. Þá standa eftir 280 millj. sem ríkið greiðir sveitarfélögunum inn í jöfnunarsjóð, m.a. vegna húsaleigubótanna, en ekki bara vegna þeirra. Þetta er miklu víðtækara samkomulag. Ég vildi bara reyna að útskýra þetta hér. Það er engin ástæða til að halda að sveitarfélögin séu hlunnfarin í þessum samningum, alls ekki, enda hafa þau ekki verið fræg fyrir að láta hlunnfara sig fjárhagslega í samskiptum við ríkið.

Herra forseti. Ég heyrði þá skýringu sem hv. þm. kom með áðan úr ræðustól þegar hæstv. ráðherra skýrði þetta nokkuð þannig að mér var kunnugt um þetta. Engu að síður er ég að benda á að í gögnum sem komu frá nefnd sem var að vinna að þessu máli kom fram að sveitarfélögin töldu að þetta væru um 620 millj. kr. Eitthvað nálægt þessu hefur Þjóðhagsstofnun metið þetta líka. Þess vegna held ég þetta sé vanáætlað þegar farið er út í að víkka húsaleigubótakerfið, fyrir það fyrsta að skylda öll sveitarfélögin til að greiða húsaleigubætur og síðan er líka verið að fara út í þessa kerfisbreytingu. Hv. þm. nefndi að sveitarfélögin fengju líka skattlagningu bótanna. Það er ástæða til að halda því til haga líka sem ég gleymdi áðan af því að hv. þm. nefndi það, að þetta fólk sem núna er í leiguíbúðum hjá sveitarfélagi og hefur fengið niðurgreiðslu og ekki verið með húsaleigubætur fer upp í raunkostnað í leigunni og þarf núna að borga skatt. Það eru komnir nýir skattgreiðendur þarna inn. Þetta gæti verið fólkið sem er skilið eftir annaðhvort með einhvern mismun upp á 10--20 þús. kr. eða hópur sem hreinlega dettur út úr kerfinu og þarf allt í einu að fara að borga skatt ef það fær húsaleigubætur. Það er rétt að halda því til haga. Er vitað hvort sveitarfélögin muni nota þann pening sem þau fá frá ríkinu vegna skattlagningar húsaleigubótanna til að greiða fólki þann mismun sem verður milli raunkostnaðar á leigunni og húsaleigubóta? Ég hef ekki hugmynd um það og kannski væri fróðlegt að fá að heyra það frá hv. varaformanni félmn. hvort það hefði sérstaklega verið rætt í nefndinni.

Herra forseti. Að sjálfsögðu veit enginn nákvæmlega í dag hvernig sveitarfélögin munu fara með þetta fé en ég treysti sveitarfélögunum fullkomlega til að sjá um að þetta sé gert á réttlátan hátt. Hins vegar er alveg ljóst að þegar menn voru í upphafi að ræða um hvaða upphæðir gætu farið í húsaleigubætur almennt, þá voru það miklu hærri upphæðir en síðan sýndu sig í raun. En sveitarfélögin hafa gert þetta samkomulag við ríkið og ég treysti þeim til að gera góða samninga við ríkið. Það hefur ávallt sýnt sig hingað til að þau hafa komið vel út úr því og telja að það sé ásættanlegt að taka við 280 millj., m.a. vegna húsaleigubótanna, en einnig vegna þess að vinnumiðlanir færast yfir til ríkisins.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. segir, og þar stendur einmitt hnífurinn í kúnni, að enginn veit hvernig framkvæmdin á húsaleigubótakerfinu verður eftir að þetta er komið í hendurnar á sveitarfélögunum og þar liggja áhyggjur margra í þessu máli. Þetta á eftir að sýna sig. Ég hygg að við munum taka aðra umræðu um húsaleigubótakerfið eftir áramótin, sérstaklega ef hæstv. ráðherra verður við ósk minni um að leggja fram skýrslu um framkvæmd á húsaleigubótakerfinu. En af því hér eru nefndar 200 millj. kr. sem hafa farið á undanförnum tveim árum, hvort árið um sig, til húsaleigubóta, þá hygg ég að skýringin á því sé fyrst og fremst sú að kannski hafa ekki allir vitað um þennan rétt sinn og í annan stað var kerfið þannig að þetta var valkvætt fyrir sveitarfélögin. Þegar kerfið fór af stað var sú sem hér stendur í stól félmrh. og þá var samið við ríkið um 400 millj. kr. framlag til þessa málaflokks og það má auðvitað ekki vera neitt minna núna þegar við erum að víkka út kerfið og fara út í þessa kerfisbreytingu sem sveitarfélögin fara væntanlega í.

Hæstv. forseti. Hv. þm. beindi til mín spurningum. Það er fyrst um þann hóp sem fellur út, fólk sem er í félagslegu húsnæði og mun ekki fá húsaleigubætur vegna of hárra tekna. Í máli fulltrúa Reykjavíkurborgar kom fram að verið væri að skoða hvert einasta dæmi. Það hlýtur að þýða að menn hljóti að vega og meta stöðu þeirra sem þarna um ræðir. Menn hljóta að skoða þennan hóp sem hefur þó þetta háar tekjur að þeir falla fyrir utan kerfið og kemur þar kannski að þeirri umræðu sem hefur staðið í dag. Hvað er að vera tekjulágur? Hvar eiga mörkin að vera? Þess eru dæmi að fólk sem fengið hefur leiguíbúðir, t.d. hjá borginni, hefur bætt stöðu sína verulega en situr eftir sem áður í íbúðunum. Þetta hlýtur að vera dæmi sem borgin er að skoða þó ég sé ekki þar með að segja að þar sé mikið um fólk sem ekki ætti að vera þar. Ég þekki það ekki. Þá vil ég líka benda á, vegna þess að hv. þm. er að óska eftir að fljótlega verði gerð grein fyrir stöðu þessara mála, að í rauninni er gert ráð fyrir því í þessum lögum að sveitarfélögin fái aðlögunartíma og ekki er gert ráð fyrir því að þau setji reglur sínar fyrr en 1. nóv. á næsta ári og þá fyrir árið 1999. Þangað til verður hugsanlega miðað við það gólf sem verið hefur í gildi hingað til. Það getur dregist að við fáum raunverulega mynd af því hvernig fyrirkomulagið verður hjá einstaka sveitarfélögum. Þau fá þennan aðlögunartíma og þurfa að skoða stöðu sína og hvað þau gera í þessum málum en ég vil ítreka og minna á að það er samkomulag um ákveðna lágmarkstölu sem verður væntanlega sett í reglugerð í samkomulagi félmrh. og sveitarfélaganna en síðan hafa sveitarfélögin að sjálfsögðu heimild til að greiða hærri bætur, bæta ofan á ef þau telja þörf á því og það er mjög mikilvægt atriði.

Herra forseti. Að sjálfsögðu hafa sveitarfélögin rétt til að greiða fólki hærri bætur en fram kom í lögunum og þarf ekki einu sinni lagatexta til þess. Þau geta greitt hærri bætur til leigjenda þótt ekki sé til lagabókstafur um það. Ef marka má það sem fram kemur á blaðsíðu 13. í frv. er verið að áætla, og á einhverju hlýtur sú áætlun að byggja, að þetta séu um 550 manns eða fjórðungur af þeim sem nú eru í leiguíbúðum sveitarfélaga sem detta út úr kerfinu eins og ég kalla það. Það er enginn smávegis fjöldi. Ég á mjög bágt með að trúa því að hægt sé að flokka allt þetta fólk undir hálaunahópa. En auðvitað kemur þetta allt í ljós og ég veit að hv. þm. getur ekki svarað því til frekar en ég. Varðandi skýrsluna sem ég er að kalla eftir hygg ég að það skýrist fljótlega á fyrstu mánuðum þessa árs eða kannski um mitt árið hvað sveitarfélögin ætla sér að gera í þessu efni. Hv. þm. nefnir að sveitarfélögin hafa tíma fram í nóvember til að setja sér ákveðnar reglur þar um. Þýðir það að mati þingmannsins að sveitarfélögin muni hafa húsaleigubæturnar óbreyttar næsta árið, þ.e. að fara ekki með leiguna upp í raunkostnað fyrr en árið 1998? Er hv. þm. að nefna það hér? Mér fannst liggja í orðum þingmannsins að hún væri að tala um að þetta yrði óbreytt á næsta ári, þetta yrði ekki sú kerfisbreyting sem ég og fleiri þingmenn óttast fyrr en á árinu 1998 og þess vegna verði ekki hægt að setja fram skýrslu fyrr en þá væntanlega eftir nóvember. En ég hygg að þau hafi heimild til þess að fara með leiguna upp í raunkostnað og mörg hver muni örugglega nýta sér það eins fljótt og þau geta. Ég trúi ekki öðru en hv. þm. vilji eins og ég og fleiri --- hv. þm. skrifar undir með fyrirvara --- að hæstv. félmrh. geri þinginu eins fljótt og hægt er grein fyrir stöðu þessara mála og hvernig sveitarfélögin ætla að haga framkvæmdum á húsaleigubótakerfinu.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það með hv. þm. að æskilegt er að fá greinargerð um það svo fljótt sem auðið verður hvernig sveitarfélögin muni haga þessu. Það er alveg greinilegt að það mun taka þau nokkurn tíma að finna það form sem þeim hentar og taka ákvarðanir um upphæð bóta. Það er auðvitað í ljósi þess sem það gólf, sem ég vil kalla, eða þær lágmarksupphæðir sem nú eru í gildi eru í reglugerð og munu gilda áfram á árinu 1998. Svo getum við deilt um hvort þær upphæðir eru nægilega háar og um skerðingarmörkin og allt það. En það sem er kannski mergurinn málsins er að á þessari stundu liggja ekki fyrir neinar upplýsingar um hvernig hin einstöku sveitarfélög munu bregðast við fyrir utan að Reykjavíkurborg hefur lýst því yfir að hún muni sjá til þess að tekjulágir leigjendur í húsnæði hennar verði ekki fyrir skerðingu.

Herra forseti. Þetta hefur verið mikil umræða og að mörgu leyti góð en einnig gætir ansi mikils misskilnings. Ég ætla ekki að endurtaka öll þau rök sem ég flutti í upphafi málsins en ég vil geta um nokkur dæmi. Herra forseti. Í umræðunni í gær sagði formaður félmn. að ég færi með rangfærslur í nál. mínu. Ég reikna með að hv. þm. hafi átt við að við værum ekki sömu skoðunar en þar er töluverður munur á þannig að ég ætla ekki að fyrtast við þótt ég sé sagður hafa farið með rangfærslur en ég hef ekki enn þá séð neitt hrakið þannig að um beinar rangfærslur sé að ræða. Mér þætti mjög miður ef eitthvað af því sem ég er að skrifa í nál. er rangfærsla. Herra forseti. Fólki hefur orðið mjög tíðrætt um núlltekjufólk, þ.e. fólk sem hefur engar tekjur og það mun víst fá húsaleigubætur, og fólk með mjög lágar tekjur. Ég ætla að taka dæmi af slíku. Ég ætla að taka dæmi um einstæða móður sem stundar nám í háskólanum með tvö börn undir sjö ára aldri. Hún fær samkvæmt reglum lánasjóðsins óskert 106.780 kr. í lán á mánuði til framfærslu. Síðan fær hún óskert 15 þús. kr. í húsaleigubætur. Þá fær hún samkvæmt skattalögum 33.872 kr. í barnabætur á mánuði með börnum sínum sem eru undir sjö ára. Svo fær hún 23 þús. kr. frá föður barnanna í meðlag. Þessi kona er samtals með 178 þús. kr. á mánuði. Þessi núlltekjumanneskja er með 178 þús. kr. á mánuði, hún hefur engar tekjur og menn eru að tala um að hún eigi voðalega bágt. Nú er það þannig að lánið er veitt í níu mánuði þannig að það er ósanngjarnt að segja að þetta sé yfir allt árið. En ef við gefum okkur að hún hafi 15 þús. kr. á mánuði að meðaltali. Hún má hafa 180 þús. kr. á ári án þess að lán frá lánasjóðnum skerðist og ef við tökum mæðralaunin inn í sem eru 3.400 krónur er hún samt sem áður með um 170 þús. kr. á mánuði til framfærslu og hún borgar engan skatt.  Ef hún væri að vinna úti á vinnumarkaði þyrfti hún að hafa 200 þús. kr. á mánuði til að hafa sömu ráðstöfunartekjur. Hún þyrfti að hafa þingmannslaun til að hafa sömu ráðstöfunartekjur og hún hefur meðan hún stundar nám við háskólann. Ef hún ætlar að giftast manni og við þekkjum það að fólk giftist manni  Þetta kerfi er vægast sagt mjög vitlaust. Það fólk sem vinnur úti á markaðnum og stendur undir öllum þessum ósköpum er alveg hlessa á þessu. Í kosningabaráttunni fyrir alþingskosningarnar hitti ég mann uppi í Breiðholti og það var dálítið sláandi. Ég var í fyrirtækjaheimsókn og allir voru voða kátir og töluðu mikið nema einn. Hann sat úti í horni. Það var verkstjórinn. Hann sagðist vinna dag og nótt. Hann var með háar tekjur, 270 þús. kr. á mánuði. Hann er með þrjú börn og konan hans er heima, vegna þess það borgar sig ekki fyrir hana að vinna. Hann sagði að þau hefðu ekki efni á að fara í bíó. Þetta er hátekjufólkið sem stendur undir þessu. Ég held það sé mjög brýnt að taka öll þessi bótakerfi til endurskoðunar. Það er fólk sem virkilega fellur milli þilja í kerfinu og fær ekki neitt. Það er mjög illa statt, það fær ekki neitt. Ég nefndi áðan að ógæfufólk sem býr í herbergi og hefur stopular tekjur, við þekkjum þetta velflest, það er því miður allt of mikið af slíku fólki, það hefur ekki efni á að leigja sér mannsæmandi íbúð eins og kallað er, og þess vegna fær það ekki húsaleigubætur. Það fær ekki húsaleigubætur af því það á svo bágt. Hvers lags kerfi er þetta eiginlega? Hvers lags félagslegt réttlæti er þetta? Svo þykjast menn vera voðalega góðir og ætla að þvinga manninn inn í fína íbúð sem hann hefur ekki efni á. Ég gat ekki skrifað upp á það frv. Ég get það ekki og gat það ekki. Ég flyt brtt. sem gera ráð fyrir að laga þetta kerfi, reyna að gera tilraun til að laga það. En auðvitað lagar það ekki nema hluta vegna þess að þetta mál tekur ekkert á lánasjóðnum, þetta mál tekur ekkert á skattkerfinu þannig að það er ekki nema lítið brot af þessu. En það er mjög mikilvægt þegar menn eru að hanna félagsleg kerfi til að bæta stöðu þeirra lægst launuðu og þeirra sem eiga bágt í þjóðfélaginu að þau séu þannig hönnuð að þeir sem eiga bágt fái eitthvað út úr því en ekki sé verið að bæta öðrum sem eiga ekki bágt eða verið að oftryggja. Það er mjög mikilvægt. Það er mjög mikilvægt að þeir sem standa undir öllum þessum ósköpum, þ.e. vinnandi fólkið í landinu sem greiðir gífurlega skatta, sé ekki lestað svo mikið að það sé alveg undir drep. Menn standi undir því að bæta til fólks sem hefur það í reynd miklu betra.

Herra forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal er einhver talna\-glöggasti maður þingsins og kemur með dæmi í hverju máli sem menn efast ekkert um að séu rétt útreiknuð en spurningin er alltaf sú hvort forsendurnar séu sanngjarnar. Mér finnst afskaplega varasamt að blanda námsfólki inn í þetta með þessum hætti og telja lán sem fólk tekur til að framfleyta sér á námstíma sem tekjur. Við þekkjum örugglega báðir, herra forseti, að fólk sem er í löngu námi safnar upp milljónaskuldum sem það er að greiða niður áratugum saman og gerir mörgum námsmanninum erfitt að afla sér húsnæðis vegna þess hve skuldir þeirra eru orðnar miklar. Þetta hefur margoft verið tekið fyrir í þinginu og ég man ekki til þess, og vænti þess að hv. þm. Pétur H. Blöndal leiðrétti mig þá, að hann hafi greitt atkvæði gegn því að leiðrétta kjör námsmanna á þessu þingi sem voru talin það lök að nauðsynlegt væri að bæta hag þeirra með einhverju móti af hálfu þingsins. Ég mundi segja að í hans dæmi værum við einvörðungu að tala um 70 þús. kr. í tekjur en ekki 170 þús. kr. tekjur. Ég held við séum að drepa málinu dálítið á dreif með því að taka svona dæmi því að þeir sem í rauninni fara frá þessu borði með skertan hlut eru þeir sem eru í einstaklingsherbergjum og fá ekki neitt út úr húsaleigubótakerfinu og sitja eftir með að þurfa að vera á hnjánum fyrir framan Félagsmálstofnun til að geta átt fyrir leigunni meðan öðrum er hjálpað. Flestallir aðrir fá einhverjar úrbætur nema þeir sem hafa átt sérstaklega erfitt í þjóðfélaginu og þurfa að hírast í einu herbergi. Það eru þeir sem við eigum að beina sjónum okkar að.

Herra forseti. Auðvitað eru lán ekki tekjur í þeim skilningi að fólk þarf að borga þau til baka en þetta er ætlað til ráðstöfunar, ætlað til framfærslu. Námslán eru ætluð til framfærslu. Þetta er ekki til að kaupa bíl eða húsnæði eða eitthvað slíkt, þetta er ætlað til framfærslu. Þess vegna segi ég: Þessi lán eru allt of rífleg. Þau taka tillit til húsnæðiskostnaðar sem er greiddur annars staðar. Þau taka tillit til barna sem er greitt með annars staðar þannig að við erum að tvítryggja. Það er það sem ég er að setja út á. Þetta kemur fólkinu í þá stöðu að það verður ákveðið neyslustig sem er mjög hátt hjá námsmönnum og svo þegar vesalings fólkið fer að vinna mætir það þeim harða veruleika að það þarf að borga skatta, það fær ekki styrki og allt í einu er tilveran orðin ákaflega grá. Ég hugsa að mörgum manninum sem kemur úr háskólanum bregði illilega þegar hann fer að vinna og fá háu tekjurnar sem verða að engu vegna þess að fjmrn. tekur allt saman í skatta. Varðandi það að hv. þm. er á móti því að útiloka þá sem búa í herbergjum geri ég ráð fyrir að hann styðji brtt. um að fella niður það ákvæði í frv.

Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir fyrirvara mínum um þetta ákvæði í frv. um að einstaklingsherbergi komi ekki til greina í húsaleigubótakerfinu og hef gert hæstv. félmrh. grein fyrir afstöðu minni í því máli og að ég muni beita mér fyrir því að þessu verði breytt. Jafnframt hef ég sagt að ég muni greiða frv. atkvæði mitt með þessum skýringum. Mig langaði til að spyrja hv. þm. Pétur H. Blöndal að því hvort hann geri ráð fyrir að skýrsla Félagsmálastofnunar Reykjavíkurborgar sé í raun röng þar sem sagt er að 79% þeirra sem þiggja bætur séu með tekjur undir 1,5 millj. kr. á ári. Þar af eru 50% með tekjur frá 700 þús. upp í 1,5 millj. á ári, 25,7% eru með 700 þús. kr. og minna og 3% af þessum hópi eru ekki með neinar tekjur. Hv. þm. gerir þá ráð fyrir að þessar tölur séu í raun rangar og að vantaldar séu tekjur sem hv. þm. telur að ættu að vera þar inni eins og frá Lánasjóði íslenskra námsmanna, barnabætur og meðlög.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að benda á þennan punkt. Þetta er einmitt það sem ég gleymdi áðan en tölurnar frá Félagsmálastofnun eru nefnilega hárréttar. Þær eru hárréttar eins og þær eru en menn þurfa að kunna að lesa þær. Þegar þar stendur að einhver sé með núlltekjur, eða lágar tekjur, er það einmitt námsmaðurinn sem ég gat um áðan. Sá var með núll krónur í tekjur. Fólk í þessari skýrslu er með mjög lágar tekjur. Barnabæturnar koma ekki fram sem tekjur, húsaleigubæturnar koma reyndar fram sem tekjur, en lánið frá lánasjóðnum sem er ætlað til framfærslu kemur ekki fram sem tekjur. Þetta fólk kemur inn í skýrslurnar sem tekjulaust eða mjög tekjulágt fólk en hefur í reynd verulega mikla peninga til ráðstöfunar, mjög góða framfærslu og gæti jafnvel keypt fyrir það spariskírteini.

Herra forseti. Til mín var beint nokkrum spurningum. Ein var sú hvort ég vildi stuðla að því að fjölga leiguíbúðum. Ég tel mjög mikilvægt við endurskipulagningu Húsnæðisstofnunar eða lagabreytingar þar um að gefa aukið svigrúm til að fjölga leiguíbúðum. Ég tel að við höfum of lítinn leigumarkað og jafnframt vil ég breyta félagslegum eignaríbúðum sem sveitarfélögin hafa orðið að yfirtaka í leiguíbúðir. Í öðru lagi tel ég að það komi alveg til greina ef einhver sveitarfélög hugsa sér að nota húsaleigubæturnar til að efla sveitarsjóð að minna þau formlega á skyldur sínar í húsnæðismálum. Það tel ég koma til greina. Að sjálfsögðu mun ég reyna að fylgjast með þróun þessara mála. Ég vil ekki lofa skýrslu á einhverjum ákveðnum degi en við munum að sjálfsögðu fylgjast með þróun mála. Ég tel að sveitarfélögin hafi alveg burði til að gegna þessu verkefni vel. Jöfnunarsjóðstillagið til sveitarsjóðanna vegna húsaleigubótanna er 250 millj., þ.e. þau fá 250 millj. frá ríkinu til að standa undir húsaleigubótum eins og þær voru og vegna fjölgunarinnar. Síðan hafa þau 55 millj. vegna þess að bæturnar eru ekki skattfrjálsar og eðlilegast væri að þau notuðu þær 55 millj. til að hækka húsaleigubæturnar. Útreikningar þar að lútandi gætu náttúrlega af þeirri ástæðu lagast töluvert mikið. Hv. 13. þm. Reykv. talaði í lok ræðu sinnar áðan um að hún hefði samið við ríkið um 400 millj. kr. framlag til húsaleigubótanna. Það er nú svo með þá samninga en á móti var framlag ríkisins til Byggingarsjóðs verkamanna lækkað um 400 millj. svo mér finnst það hafa verið innanhússákvörðun hjá henni í félmrn. að færa 400 millj. úr Byggingarsjóði verkamanna yfir í húsaleigubæturnar. Ekki þurfti á þessum 400 millj. að halda til þessa verkefnis og hefði kannski verið skynsamlegra að halda þeim áfram í Byggingarsjóði verkamanna eða í einhverjum öðrum verkefnum hjá félmrn. því þetta víkkaði ekkert ramma félmrn. ef ég veit rétt.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ráðherra segist ætla að fylgjast reglulega með framkvæmdinni á húsaleigubótakerfinu þegar það flyst núna til sveitarfélaganna og það er auðvitað mjög gott og gilt en ég hvet til að hann geri þinginu grein fyrir því sem fyrst hvernig framkvæmdinni verði háttað. Ráðherra nefnir að hann ætli að minna sveitarfélögin á skyldur sínar ef þau nýta ekki þetta fjármagn til að greiða húsaleigubætur. Mér finnst það alveg rétt ábending sem ég beindi til hæstv. ráðherra áðan að áður en sveitarfélögin fara að huga að framkvæmdinni og hvernig þau ætla að haga þessu máli, láti hann vita af þeirri skoðun sinni. Ég hygg að það sé skoðun ráðherrans að hann gerir ráð fyrir að leigjendur eigi að vera jafnsettir eftir þessa breytingu og áður. Ég spyr ráðherrann um það: Erum við ekki sammála um það og er það ekki skilningur ráðherrans að hann líti svo á að leigjendur eigi að vera jafnsettir eftir breytinguna og eftir að sveitarfélögin hafa farið í þessa kerfisbreytingu og þeir eru nú? Þá á ég bæði við þá sem eru í leiguíbúðum sveitarfélaga og þá sem fá húsaleigubætur. Það er ekki rétt sem hæstv. ráðherra sagði um það samkomulag sem gert var á sínum tíma við ríkisvaldið þegar við lögðum af stað með húsaleigubætur. Það var ákvörðun um að fækka lítillega félagslegum íbúðum tímabundið, mig minnir að það hafi verið um 50 íbúðir, og það voru alls ekki teknar 400 millj. úr Byggingarsjóði verkamanna á þeim tíma. Það er ekki rétt munað hjá hæstv. ráðherra. Þetta var fækkun einungis tímabundið um 50 félagslegar íbúðir sem þá voru 500, og vil ég minna á það, en eru núna í tíð hæstv. ráðherra komnar niður í 170. Svo mikil var breytingin varðandi fjölgun á félagslegum íbúðum og þar með leiguíbúðum eftir að hæstv. ráðherra tók við. Hæstv. ráðherra nefnir að við endurskipulagningu á Húsnæðisstofnun geti hann fjölgað félagslegum leiguíbúðum. Ég spyr hvernig ráðherrann ætli að fara að því.

Herra forseti. Ein leiðin gæti verið sú að veita húsbréfalán út á fleiri en eina íbúð í því skyni. Miðborgarsamtökin í Reykjavík hafa lagt mikla áherslu á það og óskað sérstaklega eftir því að opnuð væri lánsheimild fyrir annarri íbúð hjá einstaklingum. Það er hægt að gera þetta með ýmsu öðru móti. Það er líka hægt, eins og ég nefndi áðan, að breyta félagslegum eignaríbúðum í félagslegar leiguíbúðir o.s.frv. Hv. þm. spurði hvort ég vildi ekki að leigjendur væru jafnsettir eða ætlaðist ekki til að leigjendur væru jafnsettir eftir breytinguna. Ég ætlast til að tekjulágir leigjendur eigi að vera verulega betur settir eftir þetta. Hitt kann aftur að vera að tekjuhærri leigjendur, t.d. hjá Reykjavíkurborg, sem fá ekki húsaleigubætur verði verr settir. En það er ekki frv. að kenna.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra nefnir að hann ætlist til að tekjulágir leigjendur verði betur settir eftir þessa breytingu. Þetta kallar á skýringu, herra forseti. Hvernig sér hæstv. ráðherra það fyrir sér? Ráðherra hefur reglugerðarvaldið um húsaleigubótafjárhæðirnar. Hefur ráðherra þá hugmynd um það og ætlar hann að beita sér fyrir því að breyta reglugerðinni þannig að húsaleigubæturnar verði hærri? Eða hvernig sér hann það fyrir sér í framkvæmd að tekjulágir leigjendur verði betur settir eftir þessa breytingu?

Herra forseti. Skýringin er sú að summan sem sveitarfélögin fá hækkar verulega. Þar að auki fá sveitarfélögin peninga á móti þeim tekjuskatti sem hinir tekjuhærri mundu annars hafa greitt og hafa þá möguleika á að gera betur við hina tekjulægri, þ.e. ég geri ráð fyrir að þetta deilist út sem hærri upphæð til húsaleigubóta. Þetta gæti verið leið til að bæta hinum tekjulægri.

Hæstv. forseti. Ég virði tilganginn með þessari lagasetningu sem er að koma í veg fyrir að íslenskir sjómenn á hentifánaskipum séu ekki lengur ótryggðir fyrir slysum. Ég harma hins vegar hversu vanhugsuð sú lagasetning er sem hér fer fram. Íslensk skip eru þau skip sem skráð eru á Íslandi og sigla undir þjóðfána Íslendinga. Skip sem skráð er erlendis og siglir undir þjóðfánum annars lands er erlent skip og hlýtur að vera rekið af erlendu fyrirtæki. Af hverju segi ég það? Vegna þess að annars væru íslensku skipafélögin að brjóta lög um lögskráningu skipa. Þar segir í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: ,,Rétt er að skrá skip hér á landi þegar íslenskir ríkisborgarar, sem eiga lögheimili hér á landi eða íslenskir lögaðilar, sem eiga heimili hér á landi, eiga það.`` Þessi skip hljóta því að vera rekin af erlendum fyrirtækjum og skráð sem slík og því tel ég ekki að 1. gr. frv. nái tilgangi sínum varðandi réttindi sjómanna á hentifánaskipum. Ég get ekki borið ábyrgð á slíkri lagasetningu, hversu góður sem tilgangurinn kann að vera, og greiði því ekki atkvæði.

Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt. við málið sem lögð er fram af meiri hluta sjútvn. sem fram kemur á þskj. 606. Þar er efnislega lagt til að 3. mgr. í ákvæði II til bráðabirgða verði breytt á þann veg að úthlutun sem þar er fjallað um verði ákveðin á grundvelli þorskígilda en ekki þorskafla eingöngu. Er það hin efnislega breyting auk þess sem fellt er út úr málsgreininni ákvæði um lágmarksaflahlutdeild þeirra sem þessa jöfnun geta fengið og að jöfnun til hvers báts geti einungis orðið ein og hálf lest í stað stað tveggja og hálfrar áður.

Herra forseti. Við í stjórnarandstöðunni stóðum ekki að afgreiðslu á ákvæði til bráðabirgða II sem hér er síðan lögð brtt. fram við og varðar aðferð við að úthluta varanlega til smábáða á aflamarki undir 10 brúttórúmlestum að stærð þeim 320 lestum sem teknar eru af 500 lesta potti sem Byggðastofnun hefur haft með að gera undanfarin ár. Ég vil segja um þá brtt. sem lögð er til að ég held að hún færi úthlutunaraðferðirnar til betri vegar en frv. óbreytt eða frv. með þeirri breytingu sem reyndar varð á því, samþykkt við 2. umr., því hér er á ferðinni viðbótarbrtt., ef svo má að orði komast, frá hv. meiri hluta sjútvn. sem felst fyrst og fremst í því að lækka það þak sem til úthlutunar kemur á hvern og einn bát úr tveimur og hálfu tonni í eitt og hálft tonn. Ég vil lýsa yfir stuðningi við þessa breytingu að því leyti til að ég held að hún sé til bóta frá ákvæðum frv. eins og þau standa nú eftir 2. umr. Sú aðgerð að fella niður 60 tonna þak, eins og upphaflegt ákvæði frv. var að þessu leyti, hefði þýtt að um 40 bátar hefðu bæst við sem hefðu komið til greina við þá úthlutun og eðli málsins samkvæmt allir fengið fullan skammt, ef svo má að orði komast, eða tvær og hálfa lest. Það hefði þýtt að drjúgur hluti eða líklega um þriðjungur af þessum potti hefði farið til báta sem höfðu aflamark upp á 60 lestir og þar fyrir ofan. Með því að lækka þakið eins og hér er lagt til í eina og hálfa lest mun stærri hluti þessa jöfnunarpottar ýtast niður til þeirra báta sem hafa minni aflaheimildir og eru þar af leiðandi að sjálfsögðu í meiri þörf fyrir viðbót. Eftir stendur aðeins ein takmörkun sem undanskilur væntanlega fáeina báta í þessum hópi, þ.e. þá sem landað hafa minna en sex lestum samtals á tveimur síðustu fiskveiðiárum í þorskígildum talið. Um þá takmörkun má sjálfsagt deila, hvort efni standi til að undanskilja einhverja, ef út í það er farið á annað borð að úthluta þessu hlutfallslega til allra sem aflamark hafa. En þó liggur sú hugsun sjálfsagt þar á bak við að ekki sé ástæða til að færa þeim viðbótarveiðiheimildir sem alls ekki hafa nýtt þær á undanförnum árum eða að svo litlu leyti að þeir nái ekki þessu marki. Ég held að þessi breyting sé til bóta þó að enn megi vissulega deila um slíka aðferðafræði. Það verður sjálfsagt seint fundin sú formúla sem ekki má velta fyrir sér hvort sé sanngjörn þegar í útdeilingu eða skömmtun af þessu tagi er komið á annað borð. Ekki ætla ég að bera á móti því. En hér er þó á ferðinni viðleitni til að koma, þó í litlu sé, til móts við þann hluta smábátaflotans sem lengi hefur legið, ef ekki óbættur hjá garði þá a.m.k. lítt bættur, og þá viðleitni ber að virða.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um fjáröflun til vegagerðar, nr. 3/1987, með síðari breytingum. Þetta frv. er flutt af hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur, Sólveigu Pétursdóttur, Pétri H. Blöndal og Einari Oddi Kristjánssyni auk þess sem hér stendur. Frumvarpið er afar einfalt og er í tveimur greinum, önnur greinin er efnisgrein og hin greinin er gildistökugrein. En þannig stendur á þessu frv. að í áliti samkeppnisráðs nr. 4/1997 frá 1. september 1997 var til skoðunar erindi Frama, bandalags íslenskra leigubílstjóra, Trausta, félags sendibifreiðastjóra, og Landssambands vörubifreiðastjóra um það hvort tilteknar málsgreinar 4. gr. laga nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar, með síðari breytingum, væru í anda samkeppnislaga. Niðurstaða samkeppnisráðs var sú að ákvæðið óbreytt mismuni atvinnubifreiðastjórum og raski innbyrðis samkeppnisstöðu þeirra. Með frumvarpi þessu er lagt til að í stað þess að einungis þær bifreiðar sem aka gegn gjaldi samkvæmt löggiltum gjaldmæli greiði 30% álag á þungaskattinn skuli greitt árgjald sem er 25% hærra en getið er um í 1. mgr. 4. gr. laganna bæði af framangreindum bifreiðum og sendi- og hópbifreiðum sem nýttar eru í atvinnurekstri. Ákvæðið tekur þó aðeins til þeirra sendibifreiða sem notið hafa innskattsfrádráttar á virðisaukaskatti. Með þessu, herra forseti, má gera ráð fyrir að komið sé til móts við þá athugasemd sem samkeppnisráð gerði og samkeppnisstaða bifreiðanna jöfnuð hvað þetta snertir. Hæstv. forseti. Ég vil líka taka fram að þar sem þetta frv. er flutt af meiri hluta efh.- og viðskn. er ekki gerð tillaga um að málið gangi til nefndar heldur verði afgreitt beint til 2. umr.

Herra forseti. Þetta mál lætur lítið yfir sér en er nokkuð merkilegt þrátt fyrir það. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson rakti nokkuð tildrög málsins en þau byggjast á kæru félaga leigubílstjóra, sendibifreiðastjóra og vörubifreiðastjóra til samkeppnisráðs. Það fjallar um að þær bifreiðar þurfa allar að greiða sérstakt álag á þungaskatt, þ.e. 30% álag, og það sem félögin sögðu var að fjöldinn allur af bifreiðum er notaður í atvinnuskyni í samkeppni við leigu- og sendibifreiðar. Þessar bifreiðar sem aka ekki samkvæmt gjaldmæli þurfa því ekki að greiða þetta 30% álag. Þetta eru bifreiðar sem eru í eigu margvíslegra fyrirtækja. Samkeppnisstofnun komst að þeirri niðurstöðu að um mismunun væri að ræða og hana bæri að leiðrétta. Það hefði verið hægt að gera með því að flýta lagasetningu um olíugjald, en henni hefur verið frestað nokkrum sinnum og gat sú leið því ekki komið til, en Samkeppnisstofnun segir í úrskurði sínum, með leyfi forseta: ,,Samkeppnisráð beinir því til fjmrh. að hann hlutist til um að leiðrétta umrædda stöðu mála með breytingu á núgildandi lögum eða með því að flýta gildistöku laga nr. 34/1995.`` Það að flýta gildistöku laganna snýr að olíugjaldinu. Það var því brýnt að breyta núgildandi lögum og efh.- og viðskn. tók málefnið upp á sína arma því að okkur er málið skylt vegna þess að samkeppnislög heyra undir nefndina og voru reyndar unnin og að miklu leyti samin í þeirri ágætu þingnefnd. Þá upphófust mikil skoðanaskipti innan nefndarinnar um með hvaða hætti við mundum, herra forseti, leiðrétta þetta misræmi, þ.e. að samkeppnisskilyrði væru jöfn. Og þá eru tvær leiðir til. Einfaldast er vitaskuld að fella niður þetta álag, 30% álag, á þær bifreiðar sem úrskurðurinn hljóðar upp á. Það eru 570 sendi- og leigubílstjórar sem greiða þetta sérstaka álag og ef þetta 30% álag hefði verið fellt niður hefði það kostað ríkissjóð 21 millj. Það var kostnaðurinn af réttlætinu. Að fella einfaldlega niður þetta álag sem ágreiningur var um. Ég lagði til í efh.- og viðskn. að þetta væri sú leið sem farin yrði. Lýsti mig jafnframt reiðubúinn til þess ef sameiginlegur vinur okkar hæstv. fjmrh., ríkissjóður, mætti nú ekki sjá af þeirri 21 millj. þá væri ég reiðubúinn til að reyna að athuga hvort ekki væri hægt að finna einhverjar leiðir til að fjármagna það, þó að ekki væri um stóra upphæð að ræða. Þetta vildi meiri hluti efh.- og viðskn. ekki gera, að leiðrétta samkeppnisstöðuna á þennan einfalda hátt, heldur hækka gjöldin á hinum bifreiðunum sem voru í samkeppni við sendi- og leigubifreiðar og greiddu ekki þetta 30% gjald. Þá lagði meiri hluti efh.- og viðskn. til að í stað þess að lækka skattana á bifreiðunum sem hér um ræðir ætti að hækka skattana á hinum bifreiðunum. Það var réttlætið þeirra, að þeir sem hafa ekki greitt þetta 30% álag fá núna í hausinn 25% álag á þungaskatt. Þetta eru samtals 364 bifreiðar. Það er sem sagt lagt á þær núna 25% álag á þungaskatt til að fullnægja réttlæti meiri hluta efh.- og viðskn. og á bifreiðum þeirra sem kærðu er álagið lækkað til samræmis úr 30% í 25%. Þannig að í stað þess að fella niður 30% álag á 570 bílum er núna lagt til, herra forseti, að setja 25% álag á þungaskatt á eitt þúsund bifreiðar. Þessi útfærsla skilaði ríkissjóði tekjum upp á 29 millj. Áður hafði hún skilað 21 millj. þannig að með þessari útfærslu var bætt þarna við skattahækkun upp á 8 millj., en henni var varið hins vegar til að lækka vörugjald af rútum sem menn voru alveg sammála um að yrði að gera. Með þessari aðferð meiri hluta efh.- og viðskn. stendur ríkissjóður á sléttu en, herra forseti, það er farin mjög ósanngjörn leið að því marki. Þegar á að jafna samkeppnisstöðu út frá skattlagningu er það mitt mat að langeðlilegast sé að fella niður þann skatt sem veldur mismuninum í stað þess að leggja þennan sama skatt á aðra sem ekki hafa þurft að greiða hann. Mér finnst það mjög sérkennilegt að það skuli koma í minn hlut --- en kannski ekkert svo sérkennilegt --- að tala gegn auknum álögum á bifreiðar í atvinnurekstri, eins og hér er gert, þær tæpu 400 bifreiðar sem þurfa að greiða þennan þungaskatt aukalega til að mæta kröfum samkeppnisráðs. Mér finnst þetta ósanngjarnt. Vegna þess að við erum hvort sem er í vandkvæðum með rekstrarskilyrði allra þessara bíla hvort sem eru sendibílar, leigubifreiðar eða stærri bílar, ég tala nú ekki um rútur. Bílaflotinn hefur elst mjög mikið á undanförnum árum. Ýmiss konar gjaldtaka er á þessum bifreiðategundum og það eru ekki rök í mínum huga að segja að þessir bílar hafi það nú svo gott miðað við stærri bíla. Það er hægt að færa þau rök að stærri bílar greiði hlutfallslega meira en sendi- og leigubílar en það bætir ekkert stöðu þeirra. Ég hef ekki, herra forseti, heyrt um sérstaklega góða afkomu í leigubílaakstri eða í hefðbundnum sendibílaakstri, síður en svo. Mér hefði fundist langeðlilegast, alveg eins og félögin töluðu um þegar þau lögðu málið fyrir efh.- og viðskn., Frami, bandalag ísl. leigubifreiðastjóra, Trausti, félag sendibifreiðastjóra, og Landssamband vörubifreiðastjóra, þegar fulltrúar þeirra komu til fundar við nefndina, að einfaldlega fella þetta 30% gjald niður og mæta réttlætinu og úrskurði Samkeppnisstofnunar með þeirri aðferð. Mér hefði fundist það langeðlilegast og ekki síst í ljósi þess að ekki er um að ræða neinar umtalsverðar upphæðir. Ég minni enn og aftur á það að ég hefði gjarnan viljað athuga hvort við hefðum ekki getað tryggt þetta tekjutap ríkisins með öðru móti í stað þess að leggja það á bifreiðar sem ekki voru í þessum gjaldflokki áður. Mér finnst þetta vera ákveðin prinsippákvörðun hvernig menn reyna að mæta úrskurði Samkeppnisstofnunar um skerta samkeppnisstöðu, hvort menn reyna að mæta réttlætinu með því að lækka þann skatt sem ágreiningnum veldur eða hvort menn fara þá leið að hækka skattinn hjá hinum sem nutu áður hinnar bættu samkeppnisstöðu. Mér finnst þetta ósanngjarnt og óskynsamlega að farið og ég lagðist gegn þessari afgreiðslu nefndarinnar. Það eru nú ekki nema fimm af níu nefndarmönnum í nefndinni sem flytja þetta frv. Við fjórir sem ekki erum aðilar að frv. kusum að standa ekki að því, fannst þetta kannski ekki mjög góð og skemmtileg útfærsla, allt frá því að vera alfarið á móti því. Ég veit reyndar að þessu er nú ekki fylgt af neinum sérstökum áhuga af ýmsum nefndarmönnum í efh.- og viðskn. Þetta er ógeðfelld lending. Ég taldi það brýnt að efh.- og viðskn. tæki af skörungsskap á úrskurði Samkeppnisstofnunar og jafnaði starfsskilyrðin. Mér finnst sú lending sem meiri hlutinn leggur til ógeðfelld og ekki hinni ágætu nefnd sæmandi. Það er hins vegar ekkert við því að gera. Meiri hlutinn komst að þessari niðurstöðu og ég geri ráð fyrir að þeir hafi til þess þingstyrk í sínu baklandi. Það eru stjórnarþingmenn sem standa að tillögunni, að knýja málið fram. Það verður þá væntanlega að lögum áður en við förum í jólaleyfi. En ég veit að þetta var ekki sú jólagjöf sem ég hefði viljað gefa hvorki sendibílstjórum né leigubílstjórum, sem unnu málið, að gefa þeim þá jólagjöf að lækka einungis álagið úr 30% niður í 25%, og síst af öllu hefði ég viljað framkvæma það réttlæti með því að taka upp álag á aðrar bifreiðar, fara úr 0% álagi upp í 25% álag. Þetta eru heldur kaldar kveðjur til atvinnubílstjóra sem meiri hluti hv. efh.- og viðskn. er að senda rétt fyrir jólin með stuðningi stjórnarflokkanna. Það hefði mátt sýna þessu fólki og stöðu þeirra meiri virðingu en þetta frumvarp gerir ráð fyrir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. frá efh.- og viðskn. vegna 329. máls, sem er frv. til laga um breyting á lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og leggur til brtt. í tveimur liðum. Fyrsta tillagan er sú að við 1. gr. bætist nýr stafliður, a-liður, svohljóðandi: 1. tölul. orðast svo: Hópferðabifreiðar, þ.e. ökutæki sem aðallega eru ætluð til fólksflutninga, sem skráðar eru fyrir 18 farþega eða fleiri að meðtöldum ökumanni, skulu undanþegnar vörugjaldi. Þetta vörugjald er 5% nú og lagt er til að gjaldið á rútur verði fellt niður. Þá er enn fremur lagt til að í stað heimildarákvæðis nú í lögunum verði afdráttarlaust að ökutæki sem hafa í för með sér hverfandi mengun og eru knúin óhefðbundnum orkugjafa, svo sem rafhreyfli eða vetni, verði undanþegin gjaldskyldu. Um þetta var nokkuð rætt. Hugmynd nefndarinnar með þessari breytingu er sú að heimilt verði í tilraunaskyni að flytja inn bifreiðar sem menga ekki svo teljandi sé hvernig sem þær eru knúnar. Í flestum tilvikum munu slíkar bifreiðar vera knúnar með rafhreyfli eða með vetni. Það liggur hins vegar fyrir að ef innflutningur á slíkum ökutækjum verður hluti af markaðnum sem skiptir einhverju máli þá að sjálfsögðu gengur ekki að þær bifreiðar séu gjaldfrjálsar og taki ekki þátt í kostnaði við samgöngumannvirki. En á meðan sá innflutningur er einungis í tilraunaskyni þykir sjálfsagt að hvetja til slíkrar tilraunanotkunar.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. og brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um breyting á lögum nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, og lögum nr. 2/1997, um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þskj. En undir þetta nál. skrifa auk mín allir nefndarmenn, þó ekki hv. þm. Pétur H. Blöndal.  Herra forseti. Það eru tvær breytingar sem nefndin leggur til í tveimur liðum: Lagt er til að við frumvarpið bætist ný grein, 1. gr., er breyti 1. mgr. 13. gr. laga nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Breytingin felur það í sér að stofn til iðgjalds til A-deildar sjóðsins verði hinn sami og gert er ráð fyrir í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Lögð er til sú breyting á 1. gr. frumvarpsins, er verði 2. gr., og 3. gr., er verði 4. gr., að launagreiðendum, sem tryggja starfsmenn sína í sjóðnum, verði gert kleift að gera upp skuldbindingar sínar með skuldabréfum. Þessi möguleiki hefur hingað til eingöngu verið til staðar fyrir aðra en ríkið og ríkisstofnanir. Er þetta sérstaklega æskileg breyting vegna ríkisstofnana með sjálfstæðan fjárhag sem að öllu eða mestu leyti eru reknar fyrir sjálfsaflafé. Þá er lögð til sú breyting að þeim launagreiðendum sem óska eftir að greiða reglubundið og mánaðarlega hærra framlag til B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga upp í þær kröfur sem myndast vegna uppbóta á lífeyri verði gert kleift að gera það með því að greiða sama iðgjald vegna þeirra sem eru í B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins eða í Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga og þeirra sem eru í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Með því verður aðild að þessum deildum hlutlaus að því er varðar greiðslur og greiðsluáætlanir vegna launa og launatengdra gjalda.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. og nál. frá efh.- og viðskn. við frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Hæstv. forseti. Í frumvarpinu eru í fyrsta lagi lagðar til breytingar sem tengjast því að um síðustu áramót voru gerðar breytingar á viðmiðunargrundvelli verðleiðréttinga í skattskilum, í öðru lagi er lagt til að rýmkaðar verði heimildir einstaklinga til skattfrádráttar vegna lífeyrissiðgjalda, í þriðja lagi eru gerðar leiðréttingar á barnabótaákvæði laganna og í fjórða lagi er lagt til að tekin verði af öll tvímæli um að einstaklingum með takmarkaða skattskyldu skv. 3. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt beri að greiða 20% söluhagnað samkvæmt meginreglunni í 2. tölul. 1. mgr. 71. gr. laganna. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem koma fram á þskj. 519. Þar eru lagðar til breytingar í þremur liðum. Í fyrsta lagi við 2. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir að a-liður orðist með þeim hætti sem þar er rakið og eins b-liður. Þetta eru þeir liðir sem fjalla um heimildir til viðbótarfrádráttar, þ.e. 2% af iðgjaldsstofni. Eins eru í 2. lið brtt. lagðar til ákveðnar breytingar vegna barnabótanna, og í þriðja lagi er sú breyting að ný grein komi inn í frv. á eftir 4. gr. sem leiði það í lög að Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins og Þróunarsjóður sjávarútvegsins þurfi ekki að greiða fjármagnstekjuskatt af sínum fjármagnstekjum. Undir þetta nál. skrifa allir nefndarmenn nema Jón Baldvin Hannibalsson sem var fjarverandi við afgreiðslu málsins, en þess ber að geta að hv. þm. Pétur H. Blöndal, Ágúst Einarsson og Gunnlaugur M. Sigmundsson skrifa undir með fyrirvara.

Herra forseti. Ég skrifa undir þetta nál., sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson var að gera grein fyrir, með fyrirvara. Ég vildi í örfáum orðum gera grein fyrir, herra forseti, í hverju fyrirvari minn felst. Hann er fyrst og fremst gagnvart tveimur þáttum. Í frv. er sérstakt ákvæði um skattfríðindi viðbótarsparnaðar upp á 2%. Þetta á sér þá forsögu að þegar mál í hinni frægu lífeyrisnefnd fjmrh. voru að komast í strand vegna þess að þetta mál var að þróast út frá forsendum aðila vinnumarkaðarins og fyrst og fremst verkalýðshreyfingarinnar. Þeir sem voru mjög óhressir með hvernig staða mála var voru fyrst og fremst þeir aðilar sem tengdust fjáraflafyrirtækjum Sjálfstæðisflokksins. Þá var útbúin smádúsa fyrir þá sem fólst í því að leggja til að 2% viðbótariðgjald væri frádráttarbært frá skatti, þannig að það væru ekki lengur 4% frádráttarbær heldur 6%. Þetta hugnaðist baklandi Sjálfstfl. alveg ágætlega því vitaskuld er þetta hagkvæmt fyrir þá sem hafa nægjanlegt milli handanna og geta lagt fyrir í lífeyrissparnað, bætt við 2% án þess að þurfa að verja því til lífsframfæris að öðru jöfnu. Þessi tillaga sem kom fram á lokastigi gerði það að verkum að menn stóðu sameiginlega að því nál. sem var síðan grundvöllur fyrir frv. um lífeyrisréttindi sem er á dagskrá síðar í kvöld. Svo ánægjulega vill til að samstaða ríkir um það mál í hv. efh.- og viðskn. og erum við stjórnarandstæðingar mjög sáttir við þá lendingu. Mér fannst, herra forseti, þegar þetta mál kom fram þinginu, þ.e. þessi 2% viðbótarfrádráttur, að þetta væri dálítið ógeðfelld eða ekki sérstaklega skemmtileg aðferð, ekki síst í ljósi þess hvernig hún kom til. Það var verið að hygla þeim aðeins sem betur mega sín í þjóðfélaginu undir formerki aukins sparnaðar. Hægt er að færa rök fyrir því að þetta hafi líklega ekki mikil áhrif á sparnað, e.t.v einhver, og hefði þá átt að skoðast í víðara samhengi ef menn voru fúsir til að leggja til svona tillögur vegna þess að þetta kostar ríkissjóð um 1,5 milljarða. Tölurnar eru kannski ekki mjög nákvæmar en það er alveg augljóst að þessi aukni frádráttur leiðir til tekjutaps fyrir ríkissjóð. Ég hefði kosið, herra forseti, þegar ríkissjóður er að afhenda 1,5 milljarða af sínu fé, að skoðað hefði verið betur með hvaða hætti það nýttist. Við höfum verið að takast á um það í fjárlagaumræðunni síðustu daga og væri hægt að nefna fjölmarga þætti sem þyrftu meira á þeim 1,5 milljörðum að halda en einmitt þeir sem hafa hæstu tekjurnar í þjóðfélaginu. Ég geri einnig athugasemd við annað atriði í frv. Þar er sérstaklega lagt til skattfrelsi á Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins og Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Það er ekki einu sinni víst að þurft hefði að setja Þróunarsjóð sjávarútvegsins undir þessi skattleysismörk, en benda má á að skattleysi Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins brýtur hugsanlega í bága við EES-samninga og e.t.v. kallar þetta á athugasemdir síðar. Hugsunin á bak við þá athugasemd er sú að Nýsköpunarsjóðurinn er að styrkja ýmiss konar fyrirtæki, eins og önnur fyrirtæki gera reyndar, lána til fyrirtækja sem önnur fjármálafyrirtæki gera --- ég nefni Þróunarfélagið, Eignarhaldsfélag Alþýðubankans svo nokkur séu nefnd --- að þá er um að ræða misjafna samkeppnisstöðu þessara fyrirtækja á markaði vegna þess að Nýsköpunarsjóðurinn býr þá við ívilnandi skattalög. Við fengum athugasemdir í hv. efh.- og viðskn. um þetta atriði frá eftirlitsaðilum EFTA, þ.e. að þetta gæti orðið álitamál þegar fram liðu stundir. Það var tillaga okkar að menn mundu skoða þann þátt aðeins betur og kannski ekki flýta sér mjög við þá lagasetningu en menn kusu nú ekki að fara þá leið. Þetta er svo sem ekki stórt mál en hins vegar á maður að vera mjög varkár í þeim þáttum sem snúa að því að kalla e.t.v. fram athugasemdir vegna þess að ekki er um jöfn samkeppnisskilyrði að ræða. Þetta var fyrst og fremst minn fyrirvari. Ég sá ekki ástæðu til, herra forseti, að leggjast gegn þessu máli. Það tengist lífeyrissjóðsmálinu sem ég styð fullkomlega. Ég hefði hins vegar kosið að aðferðin hefði verið útfærð á annan hátt og ég hefði vel getað séð fyrir mér að menn hefðu getað varið 1,5 milljörðum af sköttum betur en hér er gert. Einnig að hægt hefði verið að verja þeim betur til að auka sparnað fremur en að auka frádrátt með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég mun hins vegar ekki, herra forseti, gera neitt meira í því að vinna gegn því að þetta mál nái fram að ganga. Það nýtur stuðnings okkar allra í efh.- og viðskn. þótt ýmsir okkar hafi vissa fyrirvara gagnvart einstökum atriðum málsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. og nál. meiri hluta efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um breytingar á lögum um aukatekjur ríkissjóðs. Nefndin hefur fjallað um málið og meiri hlutinn gerir tvær brtt. Í fyrsta lagi er orðalagsbreyting þannig að nákvæmar verði orðað það sem um er að ræða í frv. Í öðru lagi er lagt til að e-liður 9. gr. frv. falli brott, en þar var kveðið á um gjaldtöku fyrir áfengisleyfi. Þessi mál eru öll í endurskoðun og því er ekki ástæða til að vera að breyta þeirri gjaldtöku að svo stöddu.

Herra forseti. Ég geri grein fyrir áliti minni hluta efh.- og viðskn. sem er á þskj. 609. Það er um frv. til laga um breyting á lögum um aukatekjur ríkissjóðs, en hv. þm. Vilhjálmur Egilsson var að gera grein fyrir meirihlutaáliti efh.- og viðskn. Að áliti minni hlutans standa auk mín þeir hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Jón Baldvin Hannibalsson. Frv. er mjög gallað að mati okkar stjórnarandstæðinga og vægt til orða tekið. Við leggjumst alfarið gegn þessu frv. Það skiptist í meginatriðum í þrjá flokka. Taxtar, dómsmálagjöld og önnur gjöld sem tengjast dómsmrn. eru hækkuð. Þau gjöld hafa ekki verið hækkuð frá árinu 1991 en samkvæmt frv. kemur í ljós að vísitala neysluverðs hefur hækkað um 13,5% á sama tíma. Þessir taxtar eru hækkaðir um 15% í frv., sumir hærra, upp í 20%, fer eftir hvernig stendur á tölum. Þetta er sá kafli frv., herra forseti, sem við gerum mestar athugasemdir við. Í II. kafla frv. eru breytingar á gjöldum fyrir leyfi veitingastaða og verðbréfafyrirtækja og í þriðja lagi er sett inn sérstök gjaldskrá fyrir birtingu reglugerðar lífeyrissjóða og staðfestingu skipulagsskráa. Það sem minni hlutinn hefur einkum við þetta frv. að athuga eru hækkanir á dómsmálagjöldum. Dómsmálagjöld skiluðu í ríkissjóð á árinu 1996 660 millj. kr. Vitaskuld væri hægt að segja sem svo: Er ekki ósköp eðlilegt að ríkið leggi á gjöld til að mæta kostnaði sem tengist þessum málaflokkum? Vissulega væri hægt að segja það en það er ekki í þessu tilviki vegna þess að ef maður tekur t.d. til samanburðar þá er kostnaður við héraðsdóm eða rekstur héraðsdómstóla um 300 millj. á ári. Þó svo að önnur embætti taki hluta af þessum verkefnum sem hér um ræðir þá er augljóst að ekki er um að ræða gjaldtöku fyrir útlögðum kostnaði ríkisins heldur um skattstofn, um skatta sem eru lagðir á almenning í landinu. Skattlagningin, sem er sú versta í frv., birtist í 4. og 5. gr. Í 4. gr. frv. er fjallað um gjaldskrá við fjárnám en almenna reglan er sú að það er 1% gjald af þeirri fjárhæð sem fjárnáms er krafist fyrir. Þá verða menn að greiða 1% af kröfunni. Þetta gjald er alltaf tekið af þeim aðila sem fjárnám er tekið hjá og hann þarf síðan að inna það af hendi. Það sem gert er í 4. gr. frv. er að hámarks- og lágmarksgjöld eru hækkuð. Lágmarksgjaldið er hækkað úr 3.000 í 3.500 kr. og hámarksgjaldið úr 10.000 í 11.500 kr. Í áætlun sem við fengum í efh.- og viðskn. kom fram að reiknað væri með að þessi gjaldskrárhækkun mundi gefa u.þ.b. 22 millj. Það kom í ljós þegar nefndin fór að skoða þetta mál betur að hér var vitlaust reiknað. Við endurmat í fjmrn. fundu þeir út að þetta væri oftalið um a.m.k. 6 millj., þ.e. að gjaldskrárhækkunin var ofmetin um u.þ.b. einn þriðja. Þetta var nú eftir öðru varðandi það upplegg sem hæstv. fjmrh. kynnti þegar hann mælti fyrir frv. Ég vil benda á, herra forseti, að 1996 skilaði þessi gjaldtaka, þessi fjárnámsskattur --- því að þetta er ekkert annað en skattur --- á fólk sem er í erfiðleikum 150 millj. í ríkissjóð. Það er augljóst að hér er verið að skattleggja fólk í fjárhagserfiðleikum. Í 5. gr. frv. er fjallað um gjaldtöku við nauðungarsölu. Það er ekki nóg, herra forseti, að taka gjald þegar krafist er fjárnáms. Það er líka tekið gjald þegar krafist er nauðungarsölu. Þá verða menn að greiða 1% af þeirri upphæð sem krafan hljóðar upp á og eru hámarks- og lágmarksupphæðir. Lágmarksupphæðin er hækkuð úr 9.000 kr. í 10.300 og hámarksfjárhæð úr 30.000 í 35.000 kr., þ.e. í hvert skipti sem beðið er um nauðungaruppboð á einhverri eign í eigu fólks sem lent hefur í vanskilum er gerð krafa um gjald upp á a.m.k. 10.300 kr., sem menn verða að bera og er tekið strax af andvirði eignarinnar þegar búið er að selja hana á nauðungaruppboði. Þetta er satt best að segja, herra forseti, ein ómerkilegasta skattlagningaraðferð sem ég man eftir. Það er hægt að skattleggja ýmislegt í þjóðfélaginu en það er ekki hægt, að mati okkar stjórnarandstæðinga, að skattleggja fjárhagslega neyð almennings með þessum hætti eins og hér er gert. Vegna þess að ekki er um það að ræða að tekið sé gjald til að standa undir kostnaði við nauðungaruppboð eða fjárnám, það er ekki. Þetta er skattstofn nákvæmlega eins og tekjur eða eignir fólks eða hvað annað sem ríkisvaldið notar til að leggja á sín gjöld. Meiri hluti efh.- og viðskn. var ekki tilbúinn að fjalla um málið efnislega og skoða hvort ekki væri rétt að geyma hækkanir á þessum sérstöku liðum. Þetta eru ekki það stórar upphæðir sem hækkanirnar hefðu skilað. 4. gr. hefði skilað um 18 millj. kr. og það sama kom reyndar í ljós varðandi 5. gr. að þar hafði fjmrn. misreiknað sig um helming. Þeir reiknuðu með að gjaldskrárhækkunin mundi gefa 24 millj. en við sáum fljótt að þarna var nú eitthvað skrýtið reiknað. Eftir endurmat embættismanna fjmrn. lækkuðu þeir þessa tölu niður í 12 millj. kr. Í þessum tveimur greinum er verið að leggja skatta á fjárhagserfiðleika sem eiga að skila viðbótartekjum í ríkissjóð upp á 30 millj. Nú þegar hefur ríkissjóður tekjur af fjárhagserfiðleikum, þ.e. tekjur vegna fjárnáms og nauðungarsölu, upp á 300 millj. Ríkissjóður, hæstv. fjmrh., er að taka inn 300 millj. af fjárhagslegri nauð fólks. Og honum dugar það ekki, herra forseti. Honum dugar ekki að taka þær 300 millj. heldur vill bæta í og taka 30 millj. í viðbót. Þetta lýsir e.t.v. betur en margt annað á hvers konar slóð þessi stjórnarstefna er. Fólk er ekki látið í friði þegar það er í erfiðleikum með sín fjármál. Benda má á að jafnvel þó að nauðungarsalan klárist ekki og fjárnámið nái ekki allt fram að ganga að allan þennan kostnað verða þeir að bera sem þessu er stefnt gegn. Þetta eru ekki slíkar upphæðir, herra forseti, að menn hefðu vafalítið getað fundið sér annan tekjustofn og af því að ein helsta röksemdin fyrir þessu er að þeir liðir hafi ekki verið hækkaðir í nokkur ár. Þeim mun meiri ástæða hefði verið til, herra forseti, að endurmeta slíka skattlagningu. Það hefur oft verið sagt af hálfu talsmanna þessarar ríkisstjórnar að fella þurfi niður gjaldtökur tengdar fyrirtækjum og stuðla þannig að örvun hagvaxtar, og vissulega hefur ríkisstjórnin gengið mjög langt í þeim efnum á undanförnum missirum og að mörgu leyti of langt. Látum það nú vera. En ríkisstjórnarflokkarnir gengu hér fram fyrir kosningar, sérstaklega Framsfl., og tóku fjármál heimilanna sem sérstakt umræðuefni og töldu sig vera sérstaka málsvara fyrir fjármál almennings í landinu. Þetta frv. hefur ekkert með fólk í fyrirrúmi að gera. Þetta frv. hefur ekkert með það að gera að menn séu að reyna að koma til móts við fólk í greiðsluerfiðleikum. Þvert á móti, herra forseti, er verið að nýta skattstofn af fullum þunga gagnvart fólki sem er í fjárhagserfiðleikum. Ekki er einungis um alvarleg kosningasvik af hálfu stjórnarflokkanna að ræða, einkum Framsfl. --- Sjálfstfl. lofaði nú ekki miklu fyrir kosningar eins og menn muna --- heldur er um að ræða stefnumörkun sem að mati okkar í minni hlutanum er einstaklega ógeðfelld. Það hefði verið nær að gera eins og við lögðum til í hv. efh.- og viðskn., að skoða þá prósentu sem þarna er lögð til grundvallar og vita hvort ekki mætti lækka hana og færa þetta þá til samræmis við þann kostnað sem er við framkvæmd þessara aðgerðar sem hér rætt um, þ.e. fjárnám og nauðungarsölu. Meiri hluti efh.- og viðskn, vildi ekki líta á slíka útfærslu. Og eins og ég nefndi áðan námu tekjur vegna þessa máls yfir 300 millj. kr. árinu 1997. Ég sé ástæðu til þess, herra forseti, að minna á að við í stjórnarandstöðunni höfum á undanförnum missirum lagt fram fjölmargar tillögur til að draga úr skattlagningu hins opinbera vegna skulda einstaklinga og draga úr gjaldtöku gagnvart almenningi sem á við slíka tímabundna erfiðleika að etja. Frv. gengur þvert á þá stefnu. Við áteljum harðlega, herra forseti, að þegar upplýst er í efh.- og viðskn. hvað þetta eru miklir fjármunir, hvað þetta er mikill skattstofn fyrir ríkið, að þá ætti vitaskuld ekki að hækka þann skattstofn heldur að kanna leiðir með hvaða hætti sú gjaldtaka sem hér er til umræðu yrði lækkuð. Nei, þvert á móti, herra forseti, er farin sú leið í frv. að hækka blint alla þá gjaldstofna sem fyrirfundust. Í III. kafla frv. er bætt við að leggja sérstaka gjaldtöku á birtingu reglugerðar lífeyrissjóða og staðfestingu skipulagsskráa og finnst okkur þetta vera dæmi um ansi mikla smámunasemi þótt vafalítið megi tína til einhver útgjöld vegna þeirra smámála. Augljóst var, herra forseti, að frv. er lagt upp með því markmiði að ná inn 100 millj. kr. í viðbót í ríkissjóð. Endurreikningar fjmrn. gerðir að kröfu okkar í stjórnarandstöðunni leiddu til þess að hér verði ekki um að ræða 100 heldur 80 millj. kr. Þær bætast þá við hinar 660 millj. sem voru í tekjum ársins 1996. Og þess má geta að okkur gekk hálfilla í hv. efh.- og viðskn. að fá upplýsingar um hvar allir þessir tekjupóstar voru faldir í frv. til fjárlaga. Herra forseti. Á árinu 1995 voru tæplega 700 einstaklingar úrskurðaðir gjaldþrota. Í frv. er lagt til að hækka gjöld vegna nauðungarsölu og aðfarargerðar. Samþykkt frv. eins og ríkisstjórnin og meiri hluti nefndarinnar leggur til mun því knýja á um enn fleiri gjaldþrot. Og þannig, herra forseti, birtist stefna þessarar ríkisstjórnar í reynd gagnvart almenningi í landinu. Þetta er stefna, herra forseti, sem við í stjórnarandstöðunni erum algjörlega andvíg og munum reyna eins og við getum að koma með lýðræðislegum hætti í veg fyrir að þetta frv. nái fram að ganga.

Hæstv. forseti. Út af ræðu hv. þm. Ágústs Einarssonar vil ég aðeins vekja athygli hv. þm. á því að dagsetning að lögunum sem var verið að breyta var 31. des. 1991, sbr. lög t.d. nr. 1/1992 og lög nr. 50/1994. Ég hygg að raungildi þessara gjalda hafi lækkað ef eitthvað er frá þessum tíma. Eins vil ég vekja athygli hv. þm. á því að það er rétt svo langt sem það nær að þessi gjöld koma að sjálfsögðu íþyngjandi gagnvart þeim sem eru í fjárhagserfiðleikum. Áður en þessi gjöld voru sett á á sínum tíma var mikið um það að dómstólarnir væru beinlínis misnotaðir í því augnamiði að kröfuhafar voru að eltast við fólk og halda fólki í nánast samfelldu gjaldþroti án þess að nokkurn tímann væri möguleiki á að fá neitt upp í slíkar kröfur. Ég hygg að sá ósiður hafi að nokkru leyti lagst af og þrátt fyrir að þessi gjöld séu að mörgu leyti óheppileg, eins og hv. þm. gat um, þá eru þau kannski ekki að öllu leyti alvond.

Herra forseti. Mér er alveg kunnugt um að þessu hefur ekki verið breytt í langan tíma, ég nefndi það í ræðu minni . Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hopar í þessu máli. Hann talar um óheppileg gjöld, talar um að þetta hafi upprunalega verið sett til að gera það að verkum að fólk væri ekki elt í gjaldþrotaskiptum og að menn næðu einhverju upp í kostnað. Það sem ég er að benda á, herra forseti, er það að ríkisvaldið er að taka yfir 300 millj. á ári í gjaldtöku vegna fjárnámsbeiðna og nauðungarsölu. Það er í engu samræmi, herra forseti, við þann kostnað sem er. Og það er í engu samræmi við það að reyna að tryggja rétt manna við að ná inn skuldum sínum. Þetta er skattstofn sem er nýttur af hálfu ríkisvaldsins blygðunarlaust og nýttur í þessu frv. til að auka tekjur ríkissjóðs um 30 millj. Um það snýst málið. Það snýst um misbeitingu ríkisvaldsins gagnvart fólki sem er í fjárhagserfiðleikum. Það er það sem málið snýst um, herra forseti, og ætti nú þingmanninum að vera sómi að því að fylgja því eftir sem hann sagði áðan, um óheppilega skattlagningu, og lýsa því yfir að breytingarnar í 4. og 5. gr. í frv. sem ég hef gert að umtalsefni verði dregnar til baka.

Hæstv. forseti. Ég kem hér aftur upp til að vekja athygli hv. þm. á dagsetningum laganna sem verið er að breyta, sem eru 31. desember 1991, sbr. lög nr. 1/1992, lög nr. 50/1994 og lög nr. 140/1995. Ég vonaði að hv. þm. tæki eitthvað eftir þessum dagsetningum.

Herra forseti. Hv. þm. vekur athygli mína á dagsetningum laganna aftur og aftur. Ég sagði að mér væri alveg fullkunnugt um að þessu ákvæði hefði ekki verið breytt í mörg ár. Mér er líka fullljóst að krónuupphæð sem er nokkurra ára gömul hefur annað verðgildi í dag. Ég held að ég og hv. þm. séum báðir með það alveg á tæru. Ég ítreka enn og aftur það sem ég sagði áðan og sem málið snýst um, herra forseti. Það er að ríkisvaldið er að nota fjárhagsvanda fólks til skattlagningar, það hefur verið að því og er að auka gjaldtöku af fólki í fjárhagserfiðleikum. Um það snýst málið. Það snýst ekki um að finna einhverja eðlilega hækkun á töxtum sem væri eðlilegt að breyta. Það er fullt af slíkum breytingum í frv. sem ég hef ekki verið að gera athugasemdir við. Ég og við í minni hlutanum höfum gert athugasemdir við tvær greinar frv. Önnur þeirra snýr að skattlagningu á fólk sem verður fyrir fjárnámi og hin snýr að fólki sem verður fyrir því að beðið er um nauðungarsölu á eignum þess. Það er það sem er svívirðilegt í frv. og það er það, herra forseti, sem við erum að reyna að knýja á um að verði dregið til baka.

Herra forseti. Ég stend að áliti minni hlutans og hv. þm. Ágúst Einarsson hefur mælt prýðilega fyrir því og skörulega þannig að okkur er ekkert að vanbúnaði að halda umræðunni áfram þegar forseti er búinn að róa hæstv. fjmrh. niður og koma honum í sæti. Það hefur verið skoðun okkar margra, og þar á meðal okkar þingmanna Alþb., að endurskoða þyrfti ofan í kjölinn tilhögun þessarar aukagjaldtöku allrar saman. Ég minni á að á síðasta kjörtímabili fluttum við ítrekað tillögur --- ég hygg að 1. flm. hafi verið hv. þm. Jóhann Ársælsson --- um að nauðsynlegt væri að taka til í þessu kerfi og sortéra upp annars vegar gjaldtöku svo sem vegna leyfisveitinga, útgáfu vottorða og annars slíks af ýmsu tagi, og raunverulegs kostnaðar sem því fylgdi að gefa út viðkomandi pappíra og það skyldu þá heita þjónustugjöld eða kostnaðargreiðslur af því tagi sem sannanlega væru á ferðinni. Hins vegar yrði að gera og ætti að gera skýran greinarmun á því ef um væri að ræða fjáröflun til ríkisins umfram það sem þyrfti til að dekka kostnaðinn af viðkomandi leyfisveitingum. En staðreyndin er auðvitað sú, og þetta frv. ber þess því miður dapurlegt vitni, að þetta er meira og minna subbuskapur sem hér er á ferðinni. Meira og minna grátt svæði þar sem saman blandast að einhverju leyti gjaldtaka vegna kostnaðar á viðkomandi sviði eða sem tengist viðkomandi málaflokki en hins vegar í raun skattstofnar fyrir ríkissjóð þar sem gjaldtakan er úr hófi fram og langt umfram það sem kostnaður af viðkomandi starfsemi fylgir. Þar má alveg sérstaklega tiltaka og gagnrýna dómsmálagjöldin. Það hefur verið leitt fram í umræðunni og verður tæpast hrakið að þar fara menn offari í gjaldtökunni og það kostar t.d. mun minna að reka þá starfsemi sem gjaldtakan er tengd en tekjunum nemur. Þetta ætti auðvitað að endurskoða og ætti að vera búið að taka til í þessu kerfi fyrir löngu, þótt það geti verið framför í sjálfu sér sem ég heyri að hæstv. fjmrh. er af og til að tala um úti í salnum, að hann hafi flutt eitthvað af þessu dóti úr reglugerð yfir í lög og það vissulega er til bóta, sérstaklega í því tilviki að menn eru nánast leynt og ljóst að afla tekna í ríkissjóð. Með öðrum orðum, þegar um hreina og klára skattheimtu er að ræða ber að sjálfsögðu að gera það með lögum eins og allir vita. Í öðru lagi, herra forseti, ætla ég að fagna þeim sigri í brtt. sem vannst með því að meiri hlutinn leggur til að e-liður 9. gr. falli brott. Ég gerði þennan lið sérstaklega að umtalsefni við 1. umr. málsins og mælti mjög gegn því að menn færu út í þær breytingar sem þar var verið að boða, þ.e. að stórhækka leyfi fyrir áfengisveitingastaði, fella niður á móti áfengiseftirlitsgjaldið og leggja niður áfengiseftirlitið og afla síðan að einhverju leyti í gegnum þessi leyfisgjöld tekna til að standa straum af hluta af kostnaði lögreglunnar við að yfirtaka þetta eftirlit. Ég taldi og tel enn að það væri hin mesta ófæra að fara út í slíkt. Ég mundi spyrja mig hvar það mundi eiginlega enda ef menn færu að hækka gjöld hist og her og nota það sem rökstuðning að það þyrfti að ná nokkrum aurum upp í kostnað lögreglunnar. Það sama gæti þá væntanlega gerst á öðrum sviðum, að menn færu að hækka sektir og ýmislegt slíkt og allt væri það rökstutt með því að þetta væru einhverjir aurar upp í kostnað lögreglunnar. Hvers konar frumskógur yrði það, herra forseti, ef út á þá braut yrði haldið? Ég held að þetta sé alveg kolvitlaust. Það sé miklu betra að beita almennum tekjuöflunartækjum ríkisins og hafa þessa gjaldtöku bara á einhverjum efnislegum og raunhæfum grunni og miða við það sem mönnum þykir hóflegt í viðkomandi tilvikum, auk þess sem þær breytingar sem þarna voru boðaðar eru ekki fram komnar. Nú er mér að vísu ljóst að meiri hluti ríkisstjórnarinnar hefur ákveðið að falla frá þessu um sinn, e.t.v. vegna þess að frv. sem þessu áttu að tengjast hafa lent í hremmingum. Þau hafa hugsanlega orðið úti milli þingflokksherbergja stjórnarflokkanna. Það kann að vera að þau hafi lent í einhverjum hrakningum á heiðarvegum hérna á neðri hæðinni milli þingflokksherbergjanna og harma ég það ekki. Best þykir mér þó, herra forseti, að hinn arfavitlausi rökstuðningur fyrir e-lið 9. gr. á bls. 4 í grg. með frv. er þá væntanlega einnig fallinn úr gildi með því að meiri hlutinn hefur ákveðið að leggja til að þessi breyting falli niður, að e-liðurinn falli út úr frv. Þá hljótum við að reikna með að það orðalag sem viðkomandi efnisatriði tengist, herra forseti, í grg. með frv. sé þar með dautt og ómerkt. Það held ég sé afar mikilvægt og ég veit að forseti, sem er hinn mætasti hugsjónamaður, hlýtur að vera mér sammála í hjarta sínu um að gott sé að sjá þennan ótútlega texta hverfa á vit feðra sinna, og farið hefur fé betra. Síðan veltir maður því aðeins fyrir sér, herra forseti, af hverju hæstv. ríkisstjórn, í miðju góðærinu, er svona óskaplega smámunasöm eins og hún er á köflum, að vera að sækja sér einhverja aura með hækkun á þessum leiðindasköttum, skítasköttum, sem menn hafa með leyfi, herra forseti, stundum leyft sér að kalla þá. Er þá ekki betra eða blómlegra í búi hæstv. fjmrh. en þetta, að hann er að snapa krónur með skattahækkunum af þessu tagi? Sjálfur foringi frjálshyggjustuttbuxnaliðsins á fyrri tíð, sem var ævinlega á móti öllum skattahækkunum. Og hvernig er með hæstv. forsrh. ríkisstjórnarinnar sem svaraði krossaprófi Heimdallar fyrir alþingiskosningarnar 1991 og var svo kjarkmikill að hann merkti x við nei í hverju einasta tilviki sem spurt var um skattahækkanir og x við öll já-in þegar spurt var hvort leggja ætti niður alla skatta sem fyrri ríkisstjórn hefði lagt á?  Að lokum, herra forseti, og það tengist aftur umræðunni um dómsmálagjöldin sérstaklega og hina harkalegu og ósanngjörnu hækkun á þeim, þá var ég að velta því fyrir mér hver hefði átt að standa fyrir máli Framsfl. hér í kvöld. Það er óhægt um vik fyrir forseta þar sem hann situr í forsetastóli, og við söknum þess auðvitað að þessi merki flokkur skuli ekki eiga neinn fulltrúa við umræðurnar í kvöld og það skuli ekki vera neinn málsvari fyrir fólkið, ,,fólkið í fyrirrúmi`` vegna þess að fróðlegt hefði verið að fara aðeins yfir það hvernig hækkanir á dómsmálagjöldunum, á fjárnámsbeiðnum og nauðungarsölum og öðru slíku hjá fólki í erfiðleikum falla að kosningastefnuskrá Framsfl. um ,,fólk í fyrirrúmi``. Þó að ég sé orðinn býsna vel að mér um þessa kosningastefnuskrá, og hafi hana gjarnan við höndina í skjalatösku minni, þá segi ég nú ekki að ég sé enn þá svo útlærður í henni að ég sé best til þess fallinn að útskýra hana, alla vega ekki þegar kemur að framkvæmdaatriðum af þessu tagi þó ég kunni textann. Þess vegna sakna ég þess mjög að hér skuli ekki vera einhver, þó ekki væri nema einn --- það er víst ekki kostur á að fá hálfan framsóknarmann --- en þó það væri þá einn framsóknarmaður sem væri hérna til staðar sem útskýrði fyrir okkur m.a. stefnu Framsfl. í þessu sambandi. Ég veit að forseti gæti vel átt það til að gera ræðumanni þann greiða að kanna það hvort húsið sé tómt af framsóknarmönnum. Það er að vísu gott loft hér og á því kunna að vera einhverjar slíkar skýringar. Mér finnst líka alveg ástæða til að Framsfl. sýni þessari umræðu þann sóma að eiga einhverja fulltrúa hér í kvöld. Staðreyndin er auðvitað sú að þetta er mjög merkileg tekjuöflun hjá hæstv. ríkisstjórn. Ofan í fyrirheitin um að reyna heldur að létta af því fólki byrðarnar sem hefði lent í erfiðleikum af þessu tagi og sætti því að eigur þess væru komnar í nauðungarsölu eða gert í þeim fjárnám, þá er þetta orðinn sérstakur tekjustofn hjá hæstv. ríkisstjórn, þ.e. að hækka þessi gjöld sérstaklega. Ekki eins og það skili neinum ósköpum fyrir ríkissjóð, það munar kannski ekki um einn kepp í sláturtíðinni eins og sagt var, en það munar miklu fyrir þetta fólk, mjög miklu. Hver einasta króna er dýr fyrir þá sem eru að berjast fyrir lífi sínu í þeim skilningi að þeir eru við það að verða undir í baráttunni um að hafa stjórn á fjármálum sínum. Það gefur auga leið. Við teljum því þessa hækkun gagnrýniverða og styðjum það m.a. þeim rökum að þörf er á að endurskoða þessa gjaldtöku og breyta henni í grundvallaratriðum og jafnvel breyta henni þá í hina áttina hvað varðar upphæðir. Það eru í sjálfu sér engin sérstök rök að þessi gjöld hafi ekki hækkað um einhvern tiltekinn tíma. Menn eiga að taka efnislega afstöðu til þess í sjálfu sér eftir sem áður hversu há þeir vilja hafa þau. Þetta er alla vega hækkun og hún er jafnmikil hvort sem rökin fyrir henni eru þau að þetta hafi ekki hækkað síðan 1992 eða sautján hundruð og súrkál. Það sem fólkið finnur fyrir, sem er að borga þetta, eru auðvitað upphæðirnar og útgjöldin sem þarna eru á ferðinni. Og ég leyfi mér að fullyrða að þetta eru umtalsverðar upphæðir sem taka í. Á hinn bóginn er þetta ekki sá póstur fyrir hina almennu tekjuöflun ríkissjóðs, sem er komin talsvert á annað hundrað tuga milljarða, eins og kunnugt er, að það sé eitthvað sem þyrfti að vefjast fyrir mönnum að jafna þann tekjuauka með öðrum hætti. Ég veit ekki hvað þetta væru mörg prómill af einhverjum af stóru tekjustofnunum. Þau eru ekki mörg. Ef farið væri í vaskinn eða tekjuskattinn eða einhverja slíka almenna tekjuöflunarleið þá efast ég um að það kæmi fram fyrr en í öðrum eða þriðja aukastaf. Herra forseti. Þetta er heldur dapurlegur hluti af hinni metnaðarlitlu skatta- og fjármálastefnu hæstv. ríkisstjórnar sem er auðvitað meira og minna á flótta undan sínum glæstu loforðum og hástemmdu yfirlýsingum á hinu góða ástandi, góðærinu, ábyrgu fjármálastjórninni og öllu þessu. Það hlýtur að vera erfitt fyrir hæstv. fjmrh. að horfast nú í augu við að áform hans um hallalausan rekstur ríkissjóðs hafa ekki enn náð fram að ganga og hefur þó hæstv. ráðherra haft sex tækifæri til að reyna að reka ríkissjóð án halla. Ekkert þeirra hefur heppnast. Og nú á að læsa saman fjárlögunum einu sinni enn út á að ýmsu leyti hæpnar forsendur og með stóru gati, sem öll þjóðin veit um, í heilbrigðismálunum rétt hinum megin við núllið. Þannig að út af fyrir sig skilur maður í því ljósi smámunasemi hæstv. fjmrh., jafnvel hvað varðar gjaldtöku af þessu tagi þó leiðinleg sé. Hitt er auðvitað dapurlegt af því nú kann svo að vera að farið sé að halla að kvöldi á starfsævi hæstv. núv. fjmrh. í því embætti. Það kann að vera. Í sjálfu sér væri það ekki furða því að hæstv. ráðherra hefur setið manna lengst, eins og kunnugt er, óslitið í þessu embætti. En hann hefur líka afrekað það í leiðinni að verða ókrýndur eða krýndur hallakóngur rekstrar ríkissjóðs í Íslandssögunni. Það er alveg ljóst að samanlagður uppsafnaður halli á rekstri ríkissjóðs hefur aldrei í sögunni, í tíð eins fjármálaráðherra, farið í þær himinhæðir sem hann hefur nú þegar gert í tíð hæstv. fjmrh. Friðriks Sophussonar. Því miður, herra forseti, virðist ævikvöldið í embætti fjmrh. ekki ætla að verða eins sólríkt og menn höfðu búist við, samanber það sem ég hef farið yfir, að hæstv. ráðherra er nauðbeygður til að gerast svona smámunasamur í tekjuöflun.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um að þessi skattheimta er í sjálfu sér ekki til að státa af. En af því að ég var áðan að vekja athygli hv. þm. Ágústs Einarssonar á þessum dagsetningum sem standa fremst í frv. og vísa til þess tíma þegar þessi lög voru upphaflega samþykkt þá var það í tíð fyrrv. ríkisstjórnar, svo það sé nú rifjað upp en hv. þm. lagði sig mjög fram að taka ekki eftir því. Á þeim tíma voru þessi gjöld að því er mig minnir erfðagóss frá þeim tíma er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sat í ríkisstjórn. Þá voru þessi gjöld flest hver sett á með reglugerð, alla vega þær upphæðir sem gjöldin eru í núna. Þannig að ég vildi bara gjarnan nota tækifærið, hæstv. forseti, og spyrja hv. þm. hver tildrögin voru að því að þessi gjöld komust í þessar hæðir á þeim tíma sem hv. þm. sat í ríkisstjórn.

Þakka þér fyrir, herra forseti, mín er ánægjan, öll mín megin ánægjan. Alltaf er það nú jafnstórbrotinn málflutningur þegar menn byrja að koma og játa á sig skammirnar, eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson gerði hér, að þetta væru vandræðaleiðindaskattar. En málsvörnin var sú að þeir hefðu verið lagðir á einhvern tíma fyrr á öldinni af einhverjum öðrum og þar með væri Sjálfstfl. laus allra mála að halda því áfram og hækka þá. Ef þessir skattar voru einhvern tíma fyrr á öldinni hækkaðir með ósanngjörnum hætti, af hverju lækkar þá ekki Sjálfstfl. þá? Þetta er ekki boðlegt, herra forseti. Við erum komin upp úr grunnskóla hvað röksemdafærslu snertir. Ef Sjálfstfl. telur þessi gjöld vera of há þá hefur hann meiri hlutann og valdið til að lækka þau. Hann ræður fjmrn. og er búinn að gera það í sex ár. Er það ekki nóg? Tekur meira en sex ár að koma slíku í verk? Það er alveg hárrétt að þessi gjöld voru hækkuð nokkuð hressilega, einu sinni a.m.k. í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar, enda höfðu þau þá ekki hækkað lengi. Þá var mikil verðbólga og miklir erfiðleikar í ríkisfjármálum eins og allir vita. Það kann vel að vera að í einhverjum einstökum tilvikum hafi sú hækkun verið fullhressileg, enda minnir mig að eitthvað af þeim hafi verið lækkað aftur þegar það kom á daginn að í einstökum tilvikum stóðu kannski ekki rök til að hækka þau svo hressilega. En þetta er sagnfræði og ég bara bendi aftur á þetta augljósa atriði að Sjálfstfl. er búinn að vera í ríkisstjórn í sex ár, eiga fjármálaráðherrann í sex ár, og hafi hann talið eða telji þessa gjaldtöku ósanngjarna þá er honum væntanlega í lófa lagið að lækka þau og þó fyrr hefði verið. Þannig að niðurstaða málsins er sú að Sjálfstfl. vill ekki lækka þessi gjöld, hann er að hækka þau.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í ræðu hv. þm. voru þessi gjöld ekki lögð á af einhverjum öðrum. Þessi gjöld voru á sínum tíma m.a. lögð á í skjóli hv. þm. sem þá var ráðherra í ríkisstjórn og hækkuð þá með reglugerð þannig að það var framkvæmdarvaldið sem stóð að þessu á þeim tíma en ekki löggjafarvaldið.

Ekki var það nú landbúnaðarráðherrann.

Ég var ekki að leita að rökum eða kom ekki með rök fyrir þessum gjöldum vegna þess að ég var einmitt að spyrja hv. þm. hver hefðu verið rökin fyrir því á sínum tíma að hækka þau gjöld svo hressilega eins og hann sagði sjálfur að hefði verið gert. Og ég veit ekki betur en að gjöldin séu --- þrátt fyrir þær hækkanir sem nú eru --- lægri að raungildi en þau voru eftir að hv. þm. hafði staðið að því að setja þau svo hressilega á. En ég vildi gjarnan fá það frá fyrstu hendi, frá hv. þm., hvernig stóð á því og hver rökin voru fyrir einstökum gjöldum.

Herra forseti. Það er ekkert launungarmál og ég sagði það að þessi gjöld hefðu verið hækkuð a.m.k. einu sinni, svo ég muni eftir, í ríkisstjórnartíð Steingríms Hermannssonar og fjármálaráðherratíð Ólafs Ragnars Grímssonar, það liggur alveg fyrir. Þau voru að vísu til staðar, ég hygg flest eða a.m.k. öll og höfðu lengi verið ...  Þessi gjöld voru sem sagt hækkuð þá. Ég hygg að vísu að þá hafi það aðallega verið ýmis leyfisgjöld sem voru mest hækkuð, ekki dómsmálagjöldin svo mikið, ef minni mitt svíkur ekki, en það skiptir ekki öllu máli. En málsvörnin er sem sagt áfram sú sama hjá hv. þm., að af því að þetta var hækkað af einhverjum fyrri ríkisstjórnum þá sé það bara allt í lagi þó Sjálfstfl. sé á móti því, eða hvað, að hafa þessi gjöld eða hafa þau svona há?

Ekki einhverjum. Það hlýtur að vera einhver ákveðinn gæðastimpill á ...

Af þessum aðilum sem ég hef hérna gert grein fyrir. En út af fyrir sig getum farið yfir alla þessa sögu og ég er alveg viss um að það hefur ábyggilega oft verið blómlegt á fyrri áratugum í fjármálaráðherra- og ríkisstjórnartíð Sjálfstfl. í gjaldtöku af þessu tagi. Þau voru sannanlega ekki fundin upp á árunum 1988--91 heldur miklu eldri í flestum ef ekki öllum tilvikum. Það held ég að sé nú mergurinn málsins. En það er greinilegt, herra forseti, að það kemur við viðkvæman blett á þingmönnum eða talsmönnum Sjálfstfl. þegar slík skattamál eru rædd undir þessum formerkjum. Það er nefnilega venjan að Sjálfstfl. hefur oft komist upp með það að vaða um þjóðfélagið fyrir kosningar og lofa skattalækkunum á báða bóga og í allar áttir gagnvart m.a. hlutum af þessu tagi. En svo standa þær staðreyndir yfirleitt eftir að minnst af því er efnt. 

Virðulegi forseti. Fólk í fyrirrúmi, greiðsluerfiðleikar heimilanna, greiðsluerfiðleikastofnanir á hvert horn o.s.frv. Kannast menn ekki eitthvað við slík kosningaloforð?  Hvað birtist svo hér, virðulegi forseti? Það er verið að leggja á dómsmálagjöld sem eru helmingi hærri en kostar að reka dómstólana í landinu. Það er rúmlega 100% arðsemi, ef tekið er mið af rekstri dómstólanna. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir því, virðulegi forseti, að réttlætiskerfið í landinu væri algerlega rekið af þeim sem minna mega sín, þeim sem eiga í greiðsluerfiðleikum. Og ekki bara rekið af þeim heldur er verulegur hagnaður af þeim. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir þessu. Ég hafði einhvern veginn ekki ímyndað mér að jafnógeðfelldir hlutir --- ég get vart kallað það annað --- ættu sér stað. Ég gerði mér bara enga grein fyrir þessu fyrr en ég rak augun í þetta við 1. umr. við frv. 660 millj. í dómsmálagjöld, en 300 millj. kostar að reka réttlætiskerfið í landinu. Það er ekki nema von að spurt sé, virðulegi forseti, hvar er fólkið sem átti að vera í fyrirrúmi? Hvar er það fólk? Og hvar eru talsmenn þess fólks? Nú eiga þeir aðild að ríkisstjórn. Nú eiga þeir hlut að máli. Nú er komið að efndum. Nei, þeir sem af einhverjum ástæðum geta ekki greitt skuldirnar sínar skulu þá a.m.k. reka dómstólakerfið í landinu. Það er alveg lágmark. Það er lágmark að þeir reki það.  Ég ætla, virðulegi forseti, ekki að setja á langa ræðu vegna þessa, en get þó tekið undir það með hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni að það voru á sínum tíma viss vandkvæði við það fyrirkomulag sem þá ríkti því lögmenn leyfðu sér stundum að nota hið opinbera sem innheimtustofnun fyrir sig. Við því varð að bregðast, ég held að það sé alveg hárrétt. En hitt er að það þurfti nú kannski ekki að bregðast við því á þennan hátt. Sú röksemdarfærsla sem hér hefur verið færð fyrir hækkun þessara gjalda hefur eiginlega verið sú að þetta hafi bara ekkert hækkað mjög lengi. Rekstur dómstólanna kostaði á sínum tíma 240 millj. kr. að mig minnir 1993. Þá hefur sennilega verið reiknað með 200% arðsemi af slíkum gjöldum og nú er hún komin niður í rúmlega 100 og það þykir þá ekki nægjanlega gott. En að þetta skuli fara í þennan farveg, virðulegi forseti, er eiginlega háðung fyrir þingið og ríkisstjórnina. Það er eiginlega ekki hægt að orða þetta öðruvísi. Þetta er eitthvað það ógeðfelldasta sem ég hef séð hér, að í miðju góðærinu, í miðjum hagvextinum, í miðju dýrðarríkinu skuli fundin sú leið að leggja gjöldin á þá sem ekki geta borgað reikningana sína, og það á meðan fulltrúar ,,fólks í fyrirrúmi`` eru í ríkisstjórn. Virðulegi forseti. Ég hef eiginlega varla geð í mér að halda langa ræðu um jafnógeðfellda hluti og hér er um að ræða. Ég hef varla geð í mér til að ræða þá. En ég hlýt, virðulegi forseti, að kalla eftir því að þeir sem óku um héruð hvort heldur á mótorhjólum eða öðrum farartækjum og lofuðu að bjarga öllu ef þeir kæmust til valda komi nú upp í þennan ræðustól og útskýri fyrir fólki af hverju í miðju góðærinu þurfi að leggja gjöldin á þá sem minna mega sín. Ég held að nauðsynlegt sé að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, sem þó hefur sýnt þann manndóm að koma í þingsal og láta sjá sig, komi nú upp og útskýri þessa viðhorfsbreytingu frá því fyrir tveimur árum. Ég held að nauðsynlegt sé fyrir þingið að fá upplýsingar um hvað hefur breyst á þessum tveimur árum. Ekki hefur hagvöxturinn breyst. Hann hefur aukist svo menn berja sér á brjóst hvar sem þeir koma. En þá er þetta rétta leiðin að ganga á það fólk sem ekki getur greitt gjöldin sín. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð lengri og vænti þess að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir komi hér upp og útskýri þessa viðhorfsbreytingu.

Herra forseti. Það er ekki langt síðan þetta mál var til 1. umr. um frv. til laga um breytingar á lögum um aukatekjur ríkissjóðs. Þá gerði ég athugasemd við nokkur ákvæði frv. sem lúta að dómsmálagjöldum. Ég færði rök fyrir því hve óréttlát skattlagning þetta er vegna þess að verið er að skattleggja neyð heimilanna í landinu, skattleggja þá sem eru í verulegum skuldum sem þeir sjá ekki fram úr og eru kannski komnir það langt að íbúðir þeirra eru að fara á nauðungarsölu. Þarna finnur ríkisstjórnin greinilega matarholu. Það er nú ekki eins og hún sé að finna upp þessa gjaldtöku vegna þess að ríkissjóður hafi svo gríðarlegar fjárhæðir af þeim sem eru í miklum skuldum og fór ég yfir það við 1. umr. þessa máls. Reyndar er það svo að ég, ásamt nokkrum þingmönnum, hef flutt þingsályktun þing eftir þing um aðgerðir til að bæta stöðu skuldara, og þar höfum við einmitt dregið fram þessa miklu skattlagningu hjá ríkisvaldinu á þá sem eru í miklum vanskilum og eru u.þ.b. að fara með sínar íbúðir á nauðungarsölu. Hér er um að ræða gjaldtöku sem ríkissjóður hefur og tek ég líka með þinglýsingagjöld sem skiptir nokkrum milljörðum. Við erum þá náttúrlega að tala um húsbyggjendur og íbúðarkaupendur. En ríkisstjórninni þykir greinilega ekki nóg að gert og hækkar þessi gjöld. Þarna er sennilega um að ræða 70 millj. sem ríkissjóður ætlar að hafa til viðbótar af þeim sem eru í miklum erfiðleikum. Mér finnst það satt að segja ekki stórmannlegt, herra forseti. Það sem vakti vonir mínar við 1. umr. málsins þegar ég ræddi þetta mál var að ég beindi þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. hvort hann teldi það ekki óréttlátt að ráðast að skuldugum heimilum á þennan hátt, og fór yfir dómstólagjöldin, sérstaklega aðfarargjöldin og gjald fyrir beiðni um nauðungarsölu. Mér fannst, herra forseti, skilnings gæta í máli hæstv. ráðherra þegar ég spurði hann hvort hann teldi ekki eðlilegt og rétt að nefndin skoðaði þetta mál og hvort hann gæti ekki fallist á að leitað yrði samkomulags um að fella verstu þættina út úr dómsmálagjöldunum sem snúa sérstaklega að skuldugum heimilum. Hæstv. ráðherra tók þessu vel og ég hafði því satt að segja gert mér vonir um að hv. efh.- og viðskn. mundi leggja til við 2. umr. málsins, að þeir póstar féllu út úr dómsmálagjöldunum og að heimilunum yrði hlíft við þeim sérstaka jólaglaðningi sem ríkisstjórnin ætlar að senda rétt fyrir jólin, þeim fjölskyldum sem eru í mikilli neyð og komnar með heimili sín kannski á uppboð. Herra forseti. Það er alveg ljóst að þessi von hefur orðið að engu og minni hlutinn hefur reynt --- ég sé það í áliti minni hlutans að hann hefur reynt að koma vitinu fyrir meiri hlutann og reynt að fá þá til að fella út þá pósta sem snúa svona harkalega að heimilunum í landinu. En ég sé að það hefur greinilega ekki tekist. Ég spyr hæstv. ráðherra um það, af því hann gaf nú vissulega vonir við 1. umr. málsins um að hægt yrði að leita samkomulags um að fella út þá pósta sem snúa að hækkun á gjaldi fyrir beiðni um nauðungarsölu og aðfarargjöldin. Ég nefndi að vísu þinglýsingarnar líka. Hæstv. ráðherra hafði góð orð um að það mætti vissulega skoða. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra hafi þá verið í jólaskapi og verið að lofa einhverju upp í ermina á sér og hafi breytt um skoðun vegna þess að þetta er óréttlátt, herra forseti, að skattleggja illa stödd heimili með þessum hætti. Ég minnti hæstv. ráðherra líka á það við 1. umr. málsins að aðgerðirnar sem ríkisstjórnin hefur gripið til til að bæta stöðu skuldugra heimila hafa litlu skilað. Meðal annars það frv. sem hæstv. fjmrh. fékk samþykkt á síðasta þingi, um niðurfellingu á tekju- og eignarskatti þar sem um það var að ræða að ,,telji innheimtumaður að hagsmunum ríkissjóðs verði betur borgið með nauðasamningi gjaldanda við skuldheimtumenn skuli hann gefa fjármálaráðherra skýrslu um málavöxtu. Fjármálaráðherra er síðan heimilt að samþykkja nauðasamning að fenginni umsögn Ríkisendurskoðunar.`` Það hefur enginn getað nýtt sér þetta ákvæði. Það er því af ýmsu að taka í því efni. En það eru sinnaskipti ráðherrans sem mér eru hugleikin við 2. umr. um þetta mál og hvort ekki sé einhver von milli 2. og 3. umr. ef nefndin tekur málið aftur til sín að ráðherranum snúist hugur og hann sé til samkomulags um þá pósta sem þarna á að fara að hækka á skuldugum heimilum. Herra forseti. Ég lýsi vonbrigðum mínum með það ef málið á að fara í gegn með þessum hætti. Ég tel þetta satt best að segja mjög snúðugt fyrir heimilin í landinu og erfitt að þurfa að sætta sig við að ráðist skuli vera á þennan hátt á heimili sem eru illa stödd og raunverulega í neyð. Það kann að virðast að þetta séu ekki miklir peningar en þeir eru náttúrlega miklir fyrir þá sem eru kannski komnir með íbúðir sínar á uppboð eða í nauðungarsölu. Mér finnst þetta póstar sem hæstv. ráðherra ætti að skoða með jákvæðum huga að hægt væri að leita samkomulags við hann milli 2. og 3. umr. um að fella þessa pósta út.

Hæstv. forseti. Ég hef áhuga á að spyrja hv. þm. eftir skýringum á þessum gjöldum vegna þess að eins og fram hefur komið oftar en einu sinni við umræðuna voru þessi gjöld erfðagóss fyrrv. ríkisstjórnar, frá fjármálaráðherratíð þáv. hæstv. fjmrh., Ólafs Ragnars Grímssonar, sem sat í skjóli hv. þm. sem þá, að mig minnir var ráðherra ef minni mitt brestur ekki, og var þá einnig sérstakur ráðherra greiðsluerfiðleikamála og stórs kröfuhafa einmitt á hendur fólks í greiðsluerfiðleikum. Þá voru þessi gjöld hækkuð í þær hæðir sem þau eru nú. Þetta er þess vegna ákveðið erfðagóss frá þeim tíma að hv. þm. bar ábyrgð á að leggja slík gjöld á allt þetta skulduga fólk. Það væri fróðlegt fyrir þingheim að fá að vita rökin fyrir því að gjöldin voru hækkuð í þær hæðir á þeim tíma þegar hv. þm. bar ábyrgð á þessu.

Herra forseti. Þessi þáttur málsins sem hv. þm. dregur upp var ræddur við 1. umr. og formaður efh.- og viðskn. hefur þá ekki séð ástæðu til að sitja undir þeim umræðum þegar verið var að ræða frv. sem á að koma til umfjöllunar í þeirri nefnd sem hann stýrir. Það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þm. að þetta er ekki í fyrsta skipti sem verið er að hækka dómsmálagjöld og þessi hækkun kom líka upp á borðið þegar ég var í ríkisstjórn. Það getur hæstv. fjmrh. staðfest að ég lagði ætíð til þegar verið var að koma þessum gjöldum á borðið að ekki væri farið í hækkanir á dómsmálagjöldum og sérstaklega þeim póstum sem snúa að heimilunum í landinu og var þar með aðrar tillögur en fara þá leið, þannig að þetta er ekki í fyrsta skipti, herra forseti, að ég er að andmæla því að fara þá leið að skattleggja heimilin með þeim hætti sem hér er gert.

Hæstv. forseti. Það er að sjálfsögðu afar þægilegt fyrir hv. þm. að koma nú þegar þingmaðurinn er í stjórnarandstöðu og mótmæla þessum gjöldum. Það hefði nú kannski skipt meira máli að þingmaðurinn hefði mótmælt þeim kröftuglegar þegar hv. þm. sat í þeirri ríkisstjórn sem hækkaði þessi gjöld upphaflega, ekki með lagasetningu heldur með því að setja þau á með reglugerð eða hækka þau hressilega með reglugerð. Ég hef auglýst og auglýsi enn eftir þeim rökum sem lágu að baki upphaflegri hækkun gjaldanna sem hv. þm. hlýtur að þekkja vegna þess að þingmaðurinn sat í ríkisstjórn þegar gjöldin voru hækkuð en ég bara hef því miður ekki heyrt þessi rök enn þá og ég vildi gjarnan bara fá þau.

Herra forseti. Ég hef ekki frekar en hv. þm. heyrt nein skynsamleg rök fyrir slíkum gjöldum þannig að ég get ekkert upplýst hv. þm. um einhver skynsemdarök á bak við þessi gjöld. Þetta er bara óréttlát gjaldtaka á skuldug heimili. Hv. þm. spurði af hverju ég hefði ekki mótmælt þessu kröftuglega fyrr. Ég held að hv. þm. hafi þá ekki hlustað á mitt mál áðan. Ég hef mótmælt þessari gjaldtöku bæði innan þingsala og í ríkisstjórn mjög kröftuglega og lagt til að farnar yrðu aðrar leiðir en fara í svona ósanngjarna gjaldtöku eins og hér er lögð til. Og ég deili vissulega skoðunum með hv. þm. að engin skynsamleg rök séu á bak við þetta og ef hv. þm. telur að engin skynsamleg rök séu á bak við þessa gjaldheimtu, hvers vegna er hann þá að mæla með því að hún verði hækkuð við þessar umræður?

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga, um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1998. Eins vildi ég gjarnan, hæstv. forseti, fá að mæla fyrir brtt. sem ég flyt við sama frv., brtt. sem var nokkuð seint fram komin en ég hygg að hafi verið leyfð við atkvæðagreiðslu í dag um afbrigði. Meiri hluti efh.- og viðskn. hefur að sjálfsögðu fjallað um þetta mál og leggur til breytingar í tveimur liðum. Í fyrsta lagi að á eftir 4. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Lokamálsliður 48. gr. laganna fellur brott. Þetta vísar til laga nr. 59/1992, um málefni fatlaðra, en meiningin er að sá þáttur málefna fatlaðra sem þar um ræðir fari til sveitarfélaganna samkvæmt samkomulagi þar að lútandi. Í öðru lagi er lagt til að framlengd verði heimild Atvinnuleysistryggingasjóðs til að styrkja sérstök verkefni á vegum sveitarfélaga til eflingar atvinnulífi, enda verði dregið úr samsvarandi greiðslum atvinnuleysisbóta á viðkomandi stað, að heimilt verði að nota á árinu 1998 200 millj. í þessu skyni eins og á fyrra ári. Hæstv. forseti. Sú brtt. sem ég flyt er þess efnis að 2. gr. frv. falli niður, en sú grein fjallar sem kunnugt er um breytingu á lögum nr. 27/1995, um átaksverkefni, framleiðslu og markaðssetningu vistvænna og lífrænna afurða. Í greininni var gert ráð fyrir að þrátt fyrir 4. gr. þessara laga, þ.e. laga nr. 27/1995, yrði framlag ríkissjóðs vegna þessa átaksverkefnis aðeins 12,5 millj. en meiningin er sem sé sú að þetta skerðingarákvæði falli niður og að ríkissjóður verji 25 millj. kr. til verkefnisins en ekki 12,5 millj.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1998. Til þess að menn viti við hvað er átt þá heitir það bandormur í daglegu máli. Við höfum fjallað um þetta mál á venjubundinn hátt þó að tíminn hafi verið í styttra lagi til að fara ofan í saumana á því. Það tókst þó að senda fagnefndum einstaka þætti málsins til umsagnar og verður af og til vísað í þær á eftir í áliti minni hlutans, ýmist í umsagnir einstakra nefnda eða í umsögn minni hluta þegar það á við. Herra forseti. Það vill svo til að ræðumanni hefur láðst að taka með sér sjálft þskj. með frv. ef velviljaðir menn mundu bjarga því, en ef minni mitt svíkur ekki, þá er 1. gr. um skerðingu á framlögum til endurbóta menningarbygginga. Eins og nokkur síðastliðin ár leggur hæstv. ríkisstjórn til að þessi gagnmerki tekjustofn sem var settur á til að fjármagna gjöfina sem þjóðin gaf sjálfri sér í gleðivímu á hátíðinni 1974, að byggja þjóðarbókhlöðu. Tók nokkur ár að velta því máli fyrir sér og lítið var um peninga. Þá var gripið til þess ráðs að leggja á sérstakan eignarskattsauka og hann var eyrnamerktur því verkefni að standa straum af byggingarkostnaði við þjóðarbókhlöðu. Sú bygging var býsna lengi að rísa eins og kunnugt er og nokkur hlé urðu á framkvæmdum við hana en þó var það fyrir tilstuðlan þessa tekjustofns að kraftur komst í það mál loksins á nýjan leik og byggingin var kláruð. En eins og fara vill stundum með fleiri tekjustofna eða skatta, þegar þeir eru einu sinni komnir á þá vilja þeir verða lífseigir og var ákveðið að láta nú ekki staðar numið við þessa innheimtu heldur breyta henni og taka inn heimild í lögin til að ráðstafa tekjum af þessum sérstaka eignarskatti í fleiri menningarverðmæti. Næsta stóra þrekvirki sem við tók á eftir Þjóðarbókhlöðunni var að gera byggingar á Bessastöðum fokheldar á nýjan leik og rúmlega það að vísu og er það nokkurn veginn í höfn, eins og kunnugt er, að endurreisa þann merka stað. Þá hafa menn horft til þess að næst kæmi röðin að öðrum slíkum stórbyggingum á menningarsviðinu. Þar hefur helst verið horft til Þjóðminjasafnsins hygg ég eða alla vega er það eitt af þeim brýnu verkefnum sem menn vita að bíður. Það er löngu kunn staðreynd að Þjóðminjasafnið hefur lekið og þar hefur þurft að hafa bala undir dögum oftar í vætutíð og má auðvitað ekki við svo búið standa að sjálfar þjóðminjarnar liggi undir skemmdum. En þá ber svo við að hæstv. ríkisstjórn hefur á síðustu árum og einkum nú í góðærinu gengið lengra í að skerða þann tekjustofn en áður hefur verið gert. Og nú er gert ráð fyrir því í miðju góðærinu að 200 millj. af þessum tekjustofni, sem er upp á rétt um 500 millj., renni beint í ríkissjóð samanborið við að á fjárlögum yfirstandandi árs eru þetta 150 millj. og var enn minna árið þar áður ef ég man rétt. Þetta er nokkuð athyglisvert og ber ákveðinni forgangsröðun vitni hjá hæstv. ríkisstjórn. Við skulum segja að þetta sé mælikvarði, ekkert verri en hver annar, á metnað hæstv. ríkisstjórnar í menningarmálum og þá vantar hæstv. menntmrh. hér til að standa fyrir máli sínu í þeim efnum en meðan því er ekki á móti mælt, þá leyfum við okkur að líta svo á, herra forseti, að þetta sé til marks um hnignandi metnað ríkisstjórnarinnar undir forustu hæstv. menntmrh. í menningarmálum, að í miðju góðærinu er þessi tekjustofn skorinn enn frekar niður en áður var. Reyndar er það umhugsunarefni, herra forseti, hvort landið sé orðið ríkisstjórnarlaust eða a.m.k. er þingsalurinn orðinn ríkisstjórnarlaus og það er náttúrlega mjög bagalegt að halda þannig fram umræðunni að enginn ...

Það munu vera tveir hæstv. ráðherrar í húsinu.

Það er ekkert annað.  Herra forseti. Margir fagráðherrar eiga hér efni undir og þó að hæstv. fjmrh. hafi verið á staðnum, sem eðlilegt er og ágætt, þá er það að vísu svo að það er hæstv. forsrh. sem flytur málið, þar sem um er að ræða bandorm sem heyrir undir mörg ráðuneyti. Síðan er það þannig að efni málsins samkvæmt ættu að vera hér menntmrh., félmrh., heilbr.- og trmrh. og samgrh., svo það minnsta sé upp talið sem hér á í hlut. Hér eru reyndar mál sem tengjast fleirum eins og dómsmrh. hygg ég og landbrh. en það er kannski minni háttar atriði. Í öðru lagi, herra forseti, var og er í 2. gr. frv. alveg kostulegur liður. Þar ætlaði hæstv. ríkisstjórn af rausnarskap sínum að verða sér úti um 12,5 millj. kr. sem átti samkvæmt ákvörðun Alþingis og sérstökum lögum að fara í að gera átak í eflingu lífrænna og vistvænna búskaparhátta í landinu. Þetta var tímabundið og afmarkað átak með tilteknum fjárveitingum í ein fjögur ár og samkvæmt þessari áætlun áttu 25 millj. kr. að fara í það verkefni á næsta ári og þykir víst ekki mikið miðað við það sem við sjáum gerast víða í kringum okkur þar sem miklir fjármunir eru settir í að reyna að þróa atvinnuhætti og ekki síst búskaparhætti í landbúnaði í átt til umhverfisvænna og vistvænna lífrænna búskaparhátta eða hvað það nú heitir allt saman. Þess vegna vakti þetta athygli, herra forseti, svo vægt sé til orða tekið, að ríkisstjórnin væri svoleiðis á nástráinu að hún gripi til þess ráðs að skerða þennan lið. Þetta vakti harða andstöðu. Þessu mótmæltu Bændasamtökin, þessu mótmælti öll landbn. eins og hún leggur sig og örugglega margir fleiri og stjórnarandstaðan tók þetta upp strax við 1. umr. málsins. Það hefur þó borið þann ávöxt að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn., mælti fyrir þeirri stórkostlegu breytingu á frv. að 2. gr. skyldi falla niður. Það eru auðvitað tímamót í sögunni að ríkisstjórnin skuli hafa fyllst svona taumlausri rausn og gæðum  Eftir stendur þá eðlilega ekkert annað en skömmin af því að hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti hennar skyldi láta sér detta í hug að leggja þetta til. Það er með þvílíkum endemum. Maður veltir því fyrir sér hvernig þetta fari fram þegar þetta leitarljós er sett á. Hvar eru einhverjir aurar sem hægt er að ná í? Svo stoppa menn allt í einu. Heyrðu, átaksverkefnið um lífræna ræktun í landbúnaði, það væri kannski hægt að kreista af því nokkrar milljónir? Og þá er það bara gert. Menn sem stóðu að því fyrir fáeinum árum og áttu aðild að einróma samþykkt Alþingis um að gera tiltekið tímabundið afmarkað og í raun hóflegt verkefni, ákaflega lítið í sniðum í raun og veru, og hreinir smáaurar sem þarna eru á ferð, láta sér ekki bregða við að koma með skerðingarfrv. af þessu tagi í miðju góðærinu og ætla að klípa helminginn af þessu í ríkissjóð. Það er mikið örlæti og mikil rausn. Herra forseti. Þá kem ég næst að 3. og 4. gr. frv. þar sem vikið er að framlögum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Það er nú spurning hvar viðkomandi hæstv. ráðherra er á vegi staddur. Ég fór aðeins að athuga það í dag hvernig högum sjóðsins væri háttað og hvort það væri í beinu samræmi við það sem lesa mætti út úr umsóknum til sjóðsins og þörfinni á fjárveitingum þaðan, að leggja til meiri skerðingu á mörkuðum tekjum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra en nokkru sinni fyrr í sögunni. Hefur fötluðum fækkað á Íslandi? Hefur dregið úr umsóknum til sjóðsins um framkvæmdir? Svarið við hvoru tveggja er nei. Það er mat margra að nú sé verra ástand á nýjan leik hvað varðar nauðsynlegar úrbætur í málefnum fatlaðra en verið hefur um skeið. Það merkja menn m.a. af því að einungis er hægt að verða við líklega u.þ.b. þriðju hverri umsókn, eða þriðjungi af þeim beiðnum í fjárhæðum talið, sem lætur nærri að vera það sama sem til sjóðsins koma. Afleiðingin er m.a. sú að miklir biðlistar eru eftir því að komast á sambýli og komast að hjá fleiri slíkum stofnunum, sem Framkvæmdasjóður fatlaðra hefur staðið fyrir að byggja og lagt til fjármagnið til að byggja. Sérstaklega er ástandið slæmt í stærri sveitarfélögum þar sem þörfin fyrir úrlausn í þessum efnum hefur verið að vaxa að einhverju leyti vegna búferlaflutninga og vegna þess að fleiri leita úrlausna á sínum málum innan stærstu sveitarfélaganna. Í Reykjavík, Reykjanesi og víðar eru langir biðlistar, mikil þörf fyrir framkvæmdafé og afar sérkennilegt að menn skuli þá, í miðju góðærinu, hjóla í þennan framkvæmdasjóð og leika hann verr en nokkru sinni fyrr. Það mun vera svo, er það ekki, að þessi sjóður er á verksviði hæstv. félmrh.? Og það mun vera svo að hæstv. félmrh. sé ráðherra málefna sveitarfélaganna? Og það mun vera svo að þetta sé málaflokkur sem ætlunin er að færa yfir til sveitarfélaganna, er það ekki? Það skyldi nú ekki vera. Þá vil ég leyfa mér að spyrja, herra forseti, á hvað vísar það að árið áður eða kannski á síðustu árum, alla vega áður en þessi málaflokkur færist til sveitarfélaganna, hjólar ríkisstjórnin í Framkvæmdasjóð fatlaðra og skerðir tekjur hans meira en nokkru sinni fyrr? Og hvað mun þá gerast? Hvort tveggja mun gerast að meiri uppsöfnuð þörf verður fyrir framkvæmdir á þessu sviði þegar málaflokknum verður velt yfir á sveitarfélögin. Það gerist líka annað. Viðmiðunin um útgjöldin sem ríkið hefur borið af þeim málaflokki árin á undan verður lækkuð. Og menn segja: Ja, það voru ekki nema 185 millj. kr. sem fóru í þetta af ríkistekjum og sveitarfélögin þurfa þá ekki að reikna með nema svipuðu þegar þau taka við pinklinum. Þekkjum við ekki þetta módel, herra forseti? Jú, ætli það ekki. Þetta er nákvæmlega módelið með grunnskólann upp á nýjan leik. Hvernig stóðu menn að því að undirbúa yfirfærslu grunnskólans til sveitarfélaganna? Með því að skera niður framlögin. Með því að fresta öllum umbótum þannig að þegar verkefninu var svo velt yfir á sveitarfélögin beið gífurleg uppsöfnuð þörf í framkvæmdum við að einsetja grunnskólann og ekki síst í væntingum kennara um launahækkanir. Og hvað hefur komið á daginn? Það hefur allt gengið eftir sem varað var við í sambandi við það að sveitarfélögin keyptu í raun köttinn í sekknum, kannski ekki gráa köttinn, en alla vega þennan venjulega kött í sekknum. Ætla menn að gera það á nýjan leik með þessu móti? Ég spái nei. Ég spái því að sveitarfélögin muni verða betur á verði. Ég vona a.m.k. að þau verði það. Mér finnst þetta ekki vita á gott og ég vil leyfa mér að spyrja, herra forseti: Eru einhverjar líkur á því að hæstv. félmrh. geti komið til fundar áður en við ljúkum þessari umræðu og helst áður en ég lýk máli mínu, þannig að ég geti þá komið að þessu máli aftur áður en svo verður? Mér finnst það satt best að segja alveg ástæðulaust, herra forseti, að ég sé að standa hér og halda ræður þegar enginn einasti hæstv. ráðherra nennir að vera í salnum til að fylgjast með umræðum.

Það er hlustað á hv. ræðumann. Hann þarf ekki að hafa áhyggjur af því.

Bara alls engar áhyggjur?

Nei.

Það er aldeilis öldin önnur. Er það kannski starfandi hæstv. félmrh. sem er svona kokhraustur hérna í salnum?

Nei.

Nei. En hann er alla vega með fallegt bindi, þessi ráðherra, það má hann eiga. Herra forseti. Ég fer vinsamlegast fram á að þessi umræða geti farið eðlilega fram. Hér er um að ræða bandorm sem er fluttur af hæstv. forsrh. sem reyndar hefur ekki sést hér mikið, og síðan á hver fagráðherrann af öðrum mál sem eru þannig faglegs eðlis að eðlilegt er að óska eftir nærveru þeirra, fullkomlega eðlilegt. Ég virði að sjálfsögðu viðveru hæstv. fjmrh. sem mér er ljóst að er á vissan hátt yfirráðherra í öllum fagráðuneytunum, eins og margoft hefur komið fram, enda hegðar hann sér sem slíkur. Hér er greinilega ástæðulaust að vera að óska eftir hæstv. félmrh. meðan hæstv. yfirfélmrh., Friðrik Sophusson, er viðstaddur. En ég hefði samt gjarnan viljað heyra svör hæstv. félmrh. við þeim þáttum sem lúta að þeirri svakalegu útreið sem Framkvæmdasjóður fatlaðra og málefni fatlaðra eru að fá í ljósi væntanlegrar yfirtöku sveitarfélaganna á málaflokknum. Því það teiknar allt til þess, herra forseti, að það eigi að leika sama leikinn upp á nýtt eins og gert var með grunnskólann. Skera málaflokkinn niður, spara ríkissjóði útgjöld eða öllu heldur láta ríkissjóð njóta í formi aukinnar skerðingar á mörkuðum tekjum málaflokksins árin áður en hann færist yfir til sveitarfélaganna, láta þar með þörfina hlaðast upp óleysta, biðlistana eftir sambýlunum lengjast og svo verður þessu hent í sveitarfélögin og þá verður til viðbótar sagt, af því það fór svona lítið til málaflokksins árin á undan, þetta er ekki dýrara en þetta. En ég held að hæstv. ríkisstjórn muni ekki geta leikið þennan leik, alla vega ekki oft. Menn verða ekki það bláeygir að þeir láti bjóða sér þetta oft. Burt séð frá þessu, sem er að vísu hið alvarlegasta mál, þá er þörfin í málaflokknum slík að ekki er hægt að fallast á að hún verði afgreidd á þennan hátt og það mitt í sjálfu góðærinu. Það góðæri er alla vega ekki þarna, það er ekki hjá Framkvæmdasjóði fatlaðra eða fötluðum yfirleitt og má svo sem einu gilda hvort þá er rætt um framkvæmdaflokkinn, það sem til rekstrar fer á þessu sviði eða þau kjör sem þessi hópur býr við. Ég hygg það hallist ekki á hvað aumast er í þeim efnum. Herra forseti. Þá vík ég næst að málefnum Atvinnuleysistryggingasjóðs, og þar er sömuleiðis ástæða til að lýsa eftir hæstv. ráðherra. Við höfum áður komið inn á það sem frv. felur í sér að skerða tekjur sjóðsins eða henda í hann verkefnum upp á 100 millj. kr. sem er auðvitað afar vond aðferðafræði, að blanda þessum sjóði inn í rekstrarþætti af þessu tagi. Þetta er sjóður sem er fjármagnaður af atvinnulífinu til að byggja upp inneignir eða að eiga fyrir greiðslum þegar atvinnuleysi herjar á í landinu, sem hefur því miður gert um nokkurt árabil í talsverðum mæli. Reyndar er ég þeirrar skoðunar að í þessum efnum eins og mörgum fleirum eigi menn að reyna að sýna búhyggindi og leggja fyrir þegar betur árar. Á tímum minnkandi atvinnuleysis eða óverulegs atvinnuleysis eigi að byggja sjóðinn upp, a.m.k. til að hjálpa til við að mæta áfallinu og jafna sveifluna þegar atvinnuleysi vex á nýjan leik. Við verðum því miður að reikna með að það geti gerst hér hjá okkur aftur eins og hefur gerst að tímabundin erfiðleikaár komi í öllu falli, jafnvel viðvarandi atvinnuleysistímabil, sem við vonum að komi ekki, þá væri gott að eiga eitthvað í þeim sjóði. Þar af leiðandi er ég ekkert sérstaklega hrifinn af þeirri breytingu frv. í 12. gr. að lækka endilega strax og eitthvað dregur úr atvinnuleysinu alveg til jafns við spár um inngreiðslur í sjóðinn, vegna þess ég sæi ekkert eftir því þótt hann braggaðist eitthvað á nýjan leik. Það kom sér t.d. ágætlega að hann var ekki alveg á kúpunni þegar atvinnuleysið rauk af stað á árunum eftir 1991.

Hann var nú alveg á kúpunni þá.

Hann var nú ekki alveg á kúpunni, herra forseti, ef ég man rétt, hæstv. ráðherra. Annars getum við farið yfir það. En hitt er, herra forseti, það alvarlega, að þeirrar tilhneigingar hefur gætt hjá hæstv. ríkisstjórn, og hún heldur áfram hér, að hengja bagga á þennan sjóð, verkefni sem áður voru greidd úr ríkissjóði og engin sérstök rök mæla svo sem með að Atvinnuleysistryggingasjóður borgi, þó að ýmislegt megi tengja við hann með góðum vilja. Það má svo sem segja að öll vandamál sem geta hugsanlega tengst atvinnuleysi séu í sjálfu sér að einhverju leyti um leið vandamál Atvinnuleysistryggingasjóðs. En hve langt ætlar hæstv. fjmrh. að ganga í þeim efnum? Ég hygg að miklu hyggilegra sé að hafa hreint borð. Hafa sjóðinn hreinan Atvinnuleysistryggingasjóð og láta ríkissjóð bera það sem hann hefur áður borið í einhverjum skyldum verkefnum. En það er, herra forseti, einnig ástæða til að óska eftir nærveru hæstv. félmrh. út af ýmsum öðrum þáttum sem stöðu atvinnuleysisbótanna tengjast. Hér var á dagskrá fyrir skömmu, ég hygg í gær, fyrirspurn þar sem spurst var fyrir um frammistöðu hæstv. ráðherra í þessum málum og svörin sem þar komu, ef svör skyldi kalla, og öll frammistaða hæstv. ráðherra er náttúrlega þannig að tæpast er hægt að sleppa hæstv. ráðherra við það að standa betur fyrir máli sínu en þar var gert. Það kom sem sagt á daginn að hæstv. ráðherra smyglar í gegn lögum, breytingum, án þess að láta nokkurn mann vita af því að í þeim felist eða að í framhaldi af þeim komi aðgerðir sem verði til þess að skerða verulega atvinnuleysisbætur hjá stórum hópi fólks sem ekki nær, samkvæmt nýrri skilgreiningu hæstv. ráðherra, að fullnægja skilyrðum um að hafa verið í fullu starfi. Og þegar þessi ósköp uppgötvast þá á að vísu að heita svo að leiðrétta eigi mistökin en þá er það gert svo óhönduglega að ekkert kemur út úr því og við það situr. Þetta er svo yfirgengileg frammistaða, herra forseti, hjá hæstv. félmrh. í málefnum atvinnulausra að engu tali tekur. Og kórónan á hneykslinu er náttúrlega sú sem tengist málefni þessa frv. beint, að verið er að leggja til breytingar þar sem að nokkru leyti gengur til baka sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að afnema tengingu lífeyrisbóta og atvinnuleysisbóta við laun sem var nú lausnarorðið hjá hæstv. ríkisstjórn í desember 1995. Þá var það voðalega fínt og móðins og flott að afnema svona sjálfvirkni. Það hét það. Svona skaðleg sjálfvirkni. Orðið sjálfvirkni var orðið vandamál í huga ríkisstjórnarinnar. Það varð að hverfa út, þurrkast út af prenti alls staðar. Það mátti ekki lengur hafa þær reglur að lífeyrisþegar, ellilífeyrisþegar, atvinnulausir og þeir sem bóta njóta eða stuðnings úr velferðarkerfinu, nytu sambærilegra kjarabóta með tryggum hætti og aðrir í þjóðfélaginu. Það hét sjálfvirkni og var stórhættulegt, skammarorð. Í framhaldinu reis auðvitað upp mikil óánægjubylgja og ég kem betur að því síðar, herra forseti, þegar ég kem að 9.--11. gr. frv. en þar er þó verið að bakka með þau áform og setja þau aftur a.m.k. á tiltekinn hátt í samband við launaþróunina í landinu en atvinnuleysisbæturnar ekki. Það eru engin sambærileg ákvæði í 5. eða 6. gr. um atvinnuleysistryggingar sem ættu að vera í bandormsfrv. ef hæstv. félmrh. hefði haft sambærilegan árangur í málinu og hæstv. heilbr.- og trmrh. Þá er ekki annað eftir en það að annaðhvort er hæstv. félmrh. svona linur, svona slappur eða mönnum svona illa við hann í ríkisstjórninni að farið er verr með hann en hæstv. heilbr.- og trmrh. eða þá að hæstv. félmrh. er á móti því að hafa þetta sama fyrirkomulag, þannig að umbjóðendur hans, í þessu tilviki atvinnulausir, eigi að sitja eftir og fá ekki sambærilega tengingu, hvað sem menn svo vilja segja um útfærsluna á því, eins og þó er verið að setja í samband á nýjan leik fyrir lífeyrisþegana. Hvaða rök standa til þess að atvinnulausir eigi að vera verr tryggðir í þessu efni en lífeyrisþegar? Ég hef ekki heyrt þau nema þau séu þessi, að félmrh. sjálfum eða ríkisstjórninni sé verr við atvinnulausa en aldraða og telji að síður sé ástæða til að rétta þeirra hlut á nýjan leik. Ef til vill er það vegna þess að atvinnulausir hafa ekki átt jafnöfluga málsvara og ekki náð að mynda jafnkraftmikinn þrýstihóp úti í þjóðfélaginu og öldruðum er þó að takast, og það er vel, því að að einhverju leyti eru þeir að uppskera samtakamátt sinn nú, í gegnum það að hæstv. ríkisstjórn er hrakin á flótta hvað varðar málefni þeirra, en atvinnulausir liggja óbættir hjá garði. Þetta er þá sem sagt hópurinn sem hæstv. ríkisstjórn telur sér sæma að fara svona með. Það er auðvitað reginhneyksli, að mínu mati, herra forseti, að þeir skuli ekki fá sambærilega meðferð og lífeyrisþegar í almannatryggingakerfinu. Þeir hópar hafa jafnan fylgst að. Orðalagið um tengingu þeirra bóta við launaþróun hefur verið sambærilegt, gott ef ekki var að einhverju leyti tekið mið af sömu viðmiðunarhópum. Þar af leiðandi er algjörlega brotið í blað þegar klofið er upp á milli þessara hópa og atvinnulausir skildir eftir úti í kuldanum. Það er stórmannlegt eða hitt þó heldur, herra forseti. Þá kem ég næst að 8.--11. gr. frv. þar sem fjallað er um breytingar á lögum um almannatryggingar, en þar kemur að því, herra forseti, eins og ég áður kom inn á og drap á, að hæstv. ríkisstjórn er þó að bakka að verulegu leyti með þá ákvörðun sem hún tók undir í lok ársins 1995 og gekk í gildi á árinu 1996, að afnema tengingu bóta almannatrygginga við vikukaup í almennri verkamannavinnu. Ríkisstjórnin er þarna á flótta undan þeirri miklu og almennu óánægju sem breiðst hefur út í þjóðfélaginu meðal elli- og örorkulífeyrisþega með þessa ráðstöfun, sem stjórnarandstaðan hefur frá upphafi gagnrýnt mjög harðlega og barist gegn. Það verður að vísu að segjast, herra forseti, að því miður er sú leið valin í frv. að ganga frá málinu með nokkuð óljósu orðalagi eða ekki eins skýru og við hefðum kosið en í 9. gr. segir: ,,Bætur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 59. gr. og fjárhæðir skv. 17. gr., skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Í umræðum um þetta mál skýrðist að vísu nokkuð í svörum forsrh. hvað fyrir mönnum vakir í þessum efnum og var það vissulega til bóta. Við erum eftir sem áður þeirrar skoðunar í minni hlutanum að æskilegast hefði verið að ganga frá þeirri tengingu við launaþróun eða launavísitöluna, sem væri eðlilegur mælikvarði, með skýrum hætti og tökum þar undir álit minni hluta heilbr.- og trn., sbr. fskj. IV með þessu nál. Það er einnig rétt, herra forseti, að vekja athygli á því að með breytingunum á 59. gr. og fjárhæðum 17. gr. er verið að afnema þá tryggingu sem í þeim greinum hefur falist og var látin í friði 1995. Á hinn bóginn skulu þessar upphæðir tengjast launaþróun á sama hátt og almennir bótaliðir, sbr. 9. gr. frv. Yfirlýsingar hæstv. forsrh. í umræðum við 1. umr. er þó tæpast hægt að túlka öðruvísi en þannig að í reynd skuli þessar upphæðir fylgja launaþróun, fylgja beinlínis launaþróun og launavísitölu. Í trausti þess að við þetta verði staðið og í ljósi þess að fyrirhugaðar breytingar eru þó til bóta frá ákvörðun ríkisstjórnarinnar 1995 --- það er verið að bakka með hana að verulegu leyti, þá ákvörðun að taka bótagreiðslur alveg úr sambandi --- þá leggjumst við í minni hlutanum ekki gegn þeim. Við minnum hins vegar á þá skoðun okkar eftir sem áður að réttast væri að tryggja beint og ótvírætt að lífeyrisþegar njóti að sínu leyti launahækkana og bættra kjara almennt í þjóðfélaginu. Það hefur verið dálítið rætt um það, herra forseti, hvar sá hópur er á vegi staddur, borið saman við launamenn eða aðra hópa í þjóðfélaginu. Því miður er kannski ekki til að dreifa nýjum eða vönduðum samanburðargögnum í þeim efnum. Ég fór þó í skýrslu sem dreift var á síðasta þingi. Það er skýrsla hæstv. forsrh. um þróun launa og lífskjara á Íslandi á árunum 1991--1996, samkvæmt beiðni sem við þingmenn Alþýðubandalagsins og óháðra lögðum fram. Í þeirri skýrslu eru nýlegar og reyndar nýjustu upplýsingar sem ég hef undir höndum um nákvæman samanburð á stöðu þessa hóps við þróun launavísitölu eða neysluverðsvísitölu. Þar er reyndar bæði að finna upplýsingar um stöðu atvinnulausra og kaupmátt þeirra og einnig útkomuna fyrir elli- og örorkulífeyrisþega. Ljóst er að á þessu árabili og miðað við stöðuna í lok árs 1996 hafa þessir hópar dregist aftur úr. Sérstaklega á það við elli- og örorkulífeyrisþegana. Ef tekinn er t.d. ellilífeyrir með tekjutryggingu og heimilisuppbótum og hafi hann verið 100 á árinu 1990, þá er hann 97,1 í árslok 1996. Inn í þá mynd vantar algerlega þær breytingar sem gerðar voru á árunum á undan, öldruðum í óhag, hvað varðar til að mynda lyfjakostnað, komugjöld á heilbrigðisstofnanir og fleira af því taginu. Það er því enginn vafi á því að kjör hópsins hafa rýrnað meira en fram kemur í þessum tölum og það er í reynd óumdeilt. Það eru því síður en svo rök að sækja í þróun kaupmáttar bóta þessa hóps undanfarin ár fyrir því að láta hlut þeirra vera lakari en annarra nú þegar heldur betur árar í þjóðarbúskapnum. Það er sannarlega ekki svo, herra forseti. Herra forseti. Ég vík því næst að 13. gr. frv. þar sem fjallað er um breytingar á lögum um fjáröflun til vegagerðar. Í frv. er lagt til eins og það stendur nú, skv. 13. gr. að litlar 1.064 millj. kr. af innheimtumörkuðum tekjum til vegamála skuli renna í ríkissjóð á árinu 1998. Með þessu er gengið lengra í skerðingu á mörkuðu vegafé en nokkru sinni fyrr í sögunni. Hæstv. samgrh. Halldór Blöndal, sem hét það a.m.k. síðast þegar ég vissi til, slær ótvírætt Íslandsmet í því að skerða vegafé og það einmitt og þrátt fyrir að tekjuaukinn sé mikill vegna aukinna tekna af umferð. Þessi skerðing upp á 1.064 millj. borin saman við 804 í fyrra, og þótti mönnum þó nóg um, er rúmlega 250 millj. kr. meiri, og borið saman við tæpar 650 millj., einhvers staðar þar á bilinu, sem áætlaðar voru samkvæmt fyrirliggjandi vegáætlun á árinu 1998, er auðvitað ótrúleg útreið á þessum málaflokki. Og þeim mun ótrúlegri þar sem ljóst er að nú stendur til að leggja fram vegáætlun, bæði skammtímavegáætlun og langtímavegáætlun. Þessi útkoma er þeim mun ótrúlegri og óskiljanlegri sem það er ljóst að aukin umferð, aukinn bílainnflutningur, aukin bensínsala skilar ríkissjóði gífurlega auknum tekjum þannig að ríkissjóður ætti að geta vel við unað, þó að Vegasjóður fengi að halda sínu. Græðgin í hæstv. fjmrh. er náttúrlega alveg yfirgengileg að geta ekki séð tekjuauka Vegasjóðs í friði og sætt sig við að fá þann búhnykk sem auknir umferðarskattar sem sjálfkrafa renna til ríkisins í formi allra aðflutningsgjalda, í formi stórs hluta af bensín- og þungasköttum, og fleiri sköttum af umferðinni, bifreiðagjöldunum, fastagjöldunum og öllu því. Það er svo komið að skattar af umferð í landinu eru komnir hátt á þriðja tug milljarða, í 24--25 milljarða kr. Af því hefur Vegasjóður ekki nema mikinn minni hluta, milli 7 og 8 milljarða, eða hvað það nú er. Það er ekki sami Vegasjóður og áður var vegna þess að yfir á hann er búið að velta nýjum verkefnum í stórum stíl t.d. öllum ferjurekstri í landinu sem áður var greiddur beint úr ríkissjóði. Þegar öll kurl koma til grafar er skerðingin á hinu almenna vegafé alveg fantaleg. Það er von að illa gangi og von að menn séu að verða vitlausir út um allt land og einnig í Reykjavík vegna þess að það gengur ekki neitt að koma upp nauðsynlegum samgöngumannvirkjum. Hvers vegna fær ríkissjóður auknar tekjur? Er það ekki vegna þess að bílunum fjölgar og menn keyra meira? Þess vegna selst meira bensín. Og hvað ætti það að vísa, herra forseti, hæstv. fjmrh. á? Það ætti að vísa öllum hugsandi mönnum á að leggja þarf meira í samgöngurnar og vegina vegna hinnar auknu umferðar. Það segir sig sjálft. Þetta getur því ekki endað nema með ósköpum ef ríkissjóður hirðir til sín allan tekjuaukann og rúmlega það og skilur Vegasjóð eftir á köldum klaka eða möl, sem væri kannski nær að orða það þessa dagana miðað við hlýindin. Malarvegirnir styttast því lítið við þessar aðstæður. Sé útreiðin sem hæstv. félmrh. fær í því formi að hann er settur skör lægra og fær verri úrlausn sinna mála eða öllu heldur pínir hæstv. fjmrh. hann meira en hæstv. heilbr.- og trmrh. að vissu leyti, er útreiðin sem hæstv. samgrh. fær náttúrlega langverst. Það eru þvílík ósköp sem hæstv. samgrh. fær á sig í þessum efnum að ég held að leitun sé á öðru eins, alla vega við sambærilegar aðstæður, að ráðherra, sem hefur yfir framkvæmdamálaflokki af þessu tagi að segja þegar líður á síðari hluta kjörtímabils og kosningar nálgast í bullandi góðæri og með mikinn tekjuauka, skuli þurfa að sætta sig við að vera skorinn gjörsamlega niður við trog. Meira ár frá ári og maður spyr sig hvar í ósköpunum þetta endi. Ef sambúð og samskipti hæstv. fjmrh. og hæstv. samgrh. verða áfram með þessum hætti er auðvelt að framreikna hvenær tekjur Vegasjóðs verða komnar niður í núll. Það er bara í upphafi næstu aldar sennilega, sem hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson yrði þá búinn að hirða allar tekjurnar ef hann fær að hrammsa svona meira og meira til sín ár frá ári. Þetta getur auðvitað ekki gengið svona. Það er alveg ljóst. Og eins og það séu nú ekki búin að vera nóg skakkaföllin á árinu hjá hæstv. samgrh. í sambandi við Póst og síma og fleiri mál þótt þessi ósköp þurfi ekki að bætast við. Herra forseti. Einhverjar tilraunir voru einnig gerðar til að fá hæstv. samgrh. hingað við 1. umr. málsins. Þær báru lítinn árangur ef ég man rétt. Sama á við um hæstv. félmrh. og hæstv. menntmrh., en ég hygg að hæstv. heilbr.- og trmrh. hafi reyndar verið hér og jafnvel tekið þátt í umræðum við 1. umr. málsins, og ber að virða það. Ég held þessu til haga og leyfi mér að fara fram á að af hálfu forystu þingsins verði séð til þess að þessari umræðu ljúki ekki fyrr en þeir hæstv. ráðherrar sem hér voru taldir upp hafa látið sjá sig við umræðuna og staðið fyrir máli sínu. Til að greiða fyrir þingstörfunum ætla ég ekki að krefjast þess að þeir verði dregnir hingað núna úr því svona djúpt er á þeim eins og raun ber vitni, að ítrekaðar óskir um að fá einhverja af þeim hingað bera ekki árangur. Það mætti hugsanlega grípa til þess ráðs að auglýsa í útvarpinu eftir ríkisstjórninni, að hennar sé óskað í Alþingishúsinu. Til dæmis mætti koma því að núna í ellefufréttunum. Fyrir mitt leyti mundi ég sætta mig við að séð yrði til þess að þeir hæstv. fagráðherrar sem eiga stærstu málin undir í frv. yrðu viðstaddir umræðuna áður en henni lýkur í kvöld eða á morgun. Herra forseti. Svipaða sögu er að segja af flugmálunum sem 14. gr. frv. fjallar um þótt skerðingin þar sé e.t.v. ekki jafntilfinnanleg alla vega ekki fyrir jafnmarga og skerðingin í vegamálunum. Það er þó þannig að martröðin er öll að ganga eftir, því miður, sem spáð var þegar fyrst var fyrir þremur árum eða svo byrjað að skerða flugmálaáætlunina. Þá kom fram tillaga um að skerða framkvæmdafé flugvalla um 75 millj. eða svo vegna rekstrar Flugmálastjórnar. Eftir hörð átök í þinginu var það lamið niður í 45 millj., ef ég man rétt, og það var eyrnamerkt því að það færi til snjómoksturs og einhverra slíkra afmarkaðra, skilgreindra verkefna á vegum Flugmálastjórnar. Því er ég að rifja þetta upp, herra forseti, að nú er hins vegar svo komið að verja á 190 millj., ef ég man rétt, til rekstrar Flugmálastjórnar og 60 millj. til viðbótar í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Þá er nú fokinn drjúgur hluti af framkvæmdafé flugmálaáætlunarinnar og þó eru þar fram undan mörg og stór verkefni og nánast grettistök eins og þau að fara í framkvæmdirnar á Reykjavíkurflugvelli. Þær hljóta að sjálfsögðu að tefjast og blæða og líða fyrir þetta sem þessu nemur. Þá hrottalegu skerðingu sem hefur vaxið úr nánast engu og upp í hátt á þriðja hundrað millj. á um þremur árum er náttúrlega óhjákvæmilegt að gagnrýna. Þetta er skólabókardæmi um það hvernig lagt er af stað með lítið og menn fengnir til að kyngja minni háttar skerðingu í fyrstu umferð, á fyrsta árinu. Síðan vex hún ár frá ári og áður en við er litið er obbi teknanna horfinn úr málaflokknum og orðinn að hreinum skattstofni fyrir ríkið. Auðvitað þarf ríkissjóður sitt og allt það. Það vitum við. Málið snýst ekki endilega um það hvort ágreiningur sé um þörfina fyrir tekjuöflunina heldur hitt hvort á ferðinni sé málaflokkur annars vegar sem megi missa þessar tekjur og hins vegar hvort í hlut eigi skynsamlegur skattstofn. Hvað er flugvallargjaldið, herra forseti? Það er ekkert annað en álögur á flugfarþegana, þar á meðal flugfarþega í innanlandsflugi, bæði farþegaskatturinn og skatturinn á flugrekendur. Þá hefur nákvæmlega það gerst á þremur árum sem maður óttaðist og spáði að hinn harkalegi ósanngjarni skattstofn er orðinn að fjáröflunartæki í höndum ríkisins. Skattur ofan á flugfargjöld innan lands sem hafa verið allt of há og þótt þau hafi tímabundið lækkað vegna samkeppni sem reyndar eru að því er virðist teikn á lofti um að engar forsendur séu fyrir og þau muni hækka á nýjan leik, þá breytir það ekki því að t.d. á þeim flugleiðum þar sem ekki er um neina samkeppni að ræða eru þessi fargjöld mjög há. Þau eru mjög íþyngjandi fyrir þá sem ekki eiga annan kost en nota flugið t.d. þegar þeir þurfa að leita sér sérhæfðrar læknisþjónustu milli landshluta. Álögur af þessu tagi sem eru orðnar að skattstofni fyrir ríkið eru ekki sanngjarnar, herra forseti. Að lokum í sambandi við samgöngumálin vil ég vitna í álit samgn., þ.e. álit samgn. um frv. til fjárlaga fyrir árið 1998. Það er athyglisvert að eins og í landbn. þar sem mótmælt var skerðingunni á framlögum til lífrænna búskaparhátta þá mótmælir samgn. eins og hún leggur sig í heild sinni, stjórn og stjórnarandstæðingar, þessari miklu skerðingu til samgöngumála. Bent er á það í álitinu að skerðingin var 18--19% í fyrra og nú á að bæta mörgum prósentum við, a.m.k. eins og mál standa enn þá samkvæmt frv. Mér er að vísu kunnugt um að einhverjar æfingar standi yfir í bakherbergjum að reyna að skrúfa upp tekjuáætlun Vegasjóðs til að hægt sé a.m.k. á prenti að sýna minni niðurskurð. Einnig mun víst hæstv. fjmrh. ætla sér að hirða obbann af þeim viðbótartekjuauka til sín eins og við mátti búast. Ef hæstv. samgrh. sér einhvers staðar glytta í krónu er hæstv. fjmrh. óðara kominn með pokann og tekur 3 / 4 af henni. Þannig er þetta orðið. Þessi sambúð er auðvitað með miklum endemum, herra forseti. Ég hef þá lokið við að fara í gegnum megingreinar frv. Ég hef hlaupið yfir nokkrar tímans vegna, þær sem ég sé ekki ástæðu til að hafa um mörg orð, svo sem 12. gr., 15. gr. og fleiri. Það sem ég vil að lokum segja, herra forseti, um þetta mál er að það er í dálítið merkilegri mótsögn við allt góðærisblaðrið í hæstv. ríkisstjórn að hér skuli koma bandormur um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem felur í sér hluti af því tagi sem ég hef verið að fara yfir þar sem innihaldið er eins og raun ber vitni. Hvernig stendur á því að það skuli þurfa að þjarma alveg sérstaklega, og meira en nokkru sinni fyrr, að nokkrum mikilvægum velferðarmálaflokkum, að menningarmálum og samgöngumálum nú í miðju góðærinu? Ef þetta er svona mikið góðæri eins og hæstv. ríkisstjórn vill vera láta. Í hvaða samræmi er þetta, herra forseti, við montfundinn, sjálfshólsfundinn sem ríkisstjórnin hélt í ráðherrabústaðnum um daginn þegar hún dreifði skýrslunni um árangurinn? Það var einhver mesta æfing í sjálfshóli sem lengi hefur sést í landinu, þegar þeir komu hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. og hældu sjálfum sér og hvor öðrum og ríkisstjórninni og góðærinu þannig að menn hafa ekki heyrt eða séð annað eins. Hvernig stendur þá á því að frv. af þessu tagi skuli svo allt í einu koma? Þar sem Framkvæmdasjóður fatlaðra er bara skorinn niður við trog? Hann er skertur meira en nokkru sinni fyrr. Þar sem dregið er úr brýnum framkvæmdum til að bjarga menningarbyggingum og menningarverðmætum frá skemmdum? Og þar sem framlög til samgöngumála eru skorin meira niður en nokkru sinni fyrr í sögunni með tekjuskerðingu í ríkissjóð? Það er von að maður spyrji. Auðvitað er uppskeran ósköp rýr. Eins og ég minntist á í ræðu fyrr í kvöld, er annað frv. var á dagskrá, stendur hæstv. fjmrh. frammi fyrir því að allar gleiðgosalegu yfirlýsingarnar um hinn glæsta rekstur á ríkissjóði eru runnar út í sandinn. Ríkissjóður var gerður upp með halla í fyrra og verður gerður upp með halla á þessu ári og hann verður sjálfsagt gerður upp með halla á næsta ári þegar búið verður að sulla út aukafjárveitingunum sem óhjákvæmilegt er að gera vegna sjúkrahúsanna og fleiri mála sem ríkisstjórnin vísvitandi vanáætlar útgjöld til á næsta ári. Og svo kemur bandormurinn, ráðstafanirnar í ríkisfjármálunum, og þá er hann svona í miðju góðærinu. Maður spyr sig að því hvernig bandormar þessarar hæstv. ríkisstjórnar yrðu á komandi árum ef sú ógæfa ætti yfir þjóð og land að ganga að sitja uppi með hana áfram og það harðnaði á dalnum. Hvað fengi Framkvæmdasjóður fatlaðra þá? Ef yrði nú þröngt í búi á nýjan leik, svona virkilega. Það er von að spurt sé. Við, herra forseti, í minni hlutanum getum ekki fallist á þá forgangsröðun verkefna sem hér birtist og getum ekki fallist á þessar áherslur, og munum eftir atvikum greiða atkvæði gegn þeim sem við erum andvíg eða sitja hjá eftir atvikum við einstaka þætti frv. Það er fjarri öllu lagi að við getum stutt stjórnarstefnu af þessu tagi. Undir þetta nál rita, ásamt frsm., hv. þm. Ágúst Einarsson og Jón Baldvin Hannibalsson. Kristín Ástgeirsdóttir áheyrnarfulltrúi sat fundi nefndarinnar og er samþykk þessu áliti.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði mjög skilmerkilega grein fyrir áliti okkar í minni hluta efh.- og viðskn. Mér finnst hins vegar rétt að fara nokkrum orðum um efnisþætti frv. Það má taka undir þá gagnrýni sem hér var borin fram að vitaskuld hefði farið betur á því og verið meiri sómi að því að ráðherrarnir sem tengjast þessu bandormsfrv. hefðu verið hér til svara og skýringar á sínum þáttum þegar málið kemur frá nefnd til 2. umr. Það sem merkilegt er við málið er að það hefur tekið sáralitlum breytingum í meðförum nefndarinnar. Við drógum upp, herra forseti, við 1. umr. veikleika í frv. og ágreiningsefni, því að bandormsfrv., þ.e. frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, endurspeglar stjórnarstefnu hvers tíma. Það má segja að þetta frv. sverji sig í ættina. Það endurspeglar alveg ágætlega stjórnarstefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Frumvarpið einkennist af því að skertir eru tekjustofnar sem eru markaðir ýmsum þeim mikilvægustu þáttum í þjóðfélaginu, bæði á sviðum menntunar, heilsugæslu, vinnumarkaðsmála, almannatrygginga, vegamála og á ýmsum öðrum sviðum. Allt eru þetta málaflokkar, herra forseti, sem við í stjórnarandstöðunni berum fyrir brjósti og höfum lagt upp með. Bæði við 1. umr. og í störfum í hv. efh.- og viðskn. höfum við reynt okkar ýtrasta að fá meiri hlutann til að breyta um áherslur og taka að nokkru leyti tillit til okkar sjónarmiða. Það hefur ekki tekist og við verðum að horfast í augu við að enn um sinn erum við í minni hluta á hinu háa Alþingi. Við verðum því að sætta okkur við að stjórnarstefnan nái fram að ganga þótt okkur sé hún ógeðfelld. Ef ég skoða fyrst brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. eru þær, eins og ég nefndi áðan, lítilvægar. Þær eru í reynd þrjár talsins, tvær bornar fram af nefndinni og ein af formanni nefndarinnar sem var ákveðin á seinni stigum, en hægt er að líta á allar þessar brtt. sem tillögur frá meiri hluta nefndarinnar. Í fyrsta lagi er kveðið á um að loka dæminu gagnvart málefnum fatlaðra vegna þess að sá málaflokkur verður yfirtekinn af sveitarfélögum og gert ráð fyrir að sveitarfélög greiði allan kostnað af vistun fatlaðra, og tekin eru út ákvæði um skuldbindingar ríkisins á því sviði og í sjálfu sér ekkert óeðlileg brtt. í meðförum nefndarinnar með tilliti til forsögu málsins. Hins vegar er sérstök ástæða fyrir okkur að hafa áhyggjur af þessum málaflokki, einkum vegna þess að ríkisvaldið og ríkisstjórnin skerðir verulega lögbundin framlög í þennan málaflokk, eins og kemur fram í frv. og var ágætlega lýst af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Það eru ýmsir þættir í frv. sem vekja athygli. Ég bendi á og vil draga fram eina af brtt. sem meiri hlutinn flytur þar sem komið er til móts við kröfur okkar í stjórnarandstöðunni. Það kemur nú fyrir að við slítum eitt og eitt gott mál út úr stjórnarmeirihlutanum með mikilli fyrirhöfn. Það er það atriði að horfið var frá skerðingu í átakinu um lífræna ræktun. Það er fært aftur upp í 25 millj. en hafði verið skert um helming, 12,5 millj. Við höfum lagt áherslu á að þetta verði fært í fyrra horf í samræmi við þá stefnumótun sem Alþingi ákvað fyrir nokkru, og var það þingmál, að mig minnir, undir leiðsögn hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. Til bóta er að þetta ákvæði er fellt út úr bandorminum og hægt er að vitna í þá ágætu nefnd þingsins, hv. landbn. sem tók þetta mál alveg sérstaklega fyrir á fundi sínum. Herra forseti. Auk þess að eiga sæti í efh.- og viðskn. á ég sæti í landbn. og stend þar að umsögn til efh.- og viðskn. varðandi bandorminn. Þar rituðu allir nefndarmenn undir álit þar sem hvatt var til að hætt yrði við skerðingu upp á 12,5 millj. Athyglisvert er að samstaða náðist milli allra þingflokka í landbn. um að knýja á um að þetta mál næði fram að ganga. Þarna er hugsunin fyrst og fremst sú að við lítum svo á að lífræn ræktun gefi sóknarfæri í íslenskum landbúnaði. Þar sé um að ræða þætti til nýsköpunar í atvinnugrein sem á undir högg að sækja og ekki veitir af meiri fjölbreytni á því sviði. Því ber að fagna að við náðum okkar fram hvað þann þátt varðar. Sérstakt áhyggjuefni og vond stefna birtist í upphafi bandormsfrv., þ.e. að skerða lögbundin framlög til Þjóðarbókhlöðunnar í stað þess að reyna að marka þessum tekjustofni sess í anda þess þegar hann var samþykktur, þ.e. að verja honum til bygginga mannvirkja í tengslum við menntamál, safna og annarra slíkra þátta eða jafnvel víkka það út með samsvarandi lagabreytingum, að fella þennan tekjustofn betur inn í menntamálin. Það hefði ekki staðið, herra forseti, á okkur í stjórnarandstöðunni að stuðla að öllum þeim nauðsynlegu lagabreytingum sem hefðu þurft til að láta þennan markaða tekjustofn renna að fullu í menntamálin. En það er satt best að segja einkennismerki á þessari ríkisstjórn hve illa hún hefur staðið að menntamálum og það endurspeglast í þessari grein þar sem teknar eru 200 millj. af mörkuðum tekjustofni til Þjóðarbókhlöðu. Flestum, sem vilja vita, er kunnugt um það ófremdarástand sem er innan Þjóðarbókhlöðunnar hvað varðar bókakost og endurnýjun á ritum. Þetta hefur háð safninu og allri háskólakennslu mjög mikið og fæstir geta unnið almennilega að sínum vísindastörfum á Landsbókasafni -- Háskólabókasafni vegna bókafæðar. Ekki þarf að hafa mörg orð um hve það hefði verið til bóta að reyna að hugsa stórt í þessum efnum og efla þann málaflokk en þetta endurspeglar stefnu ríkisstjórnarinnar meðal annars í því þegar Háskóli Íslands bað um 230 millj. í viðbót við þessa fjárlagagerð ef ég man rétt og fékk af þeim 60 millj. Hins vegar er það ekki áhugamál þessarar ríkisstjórnar að verja meira fé til menntamála. Þeir eru ánægðir með að vera í einu af neðstu sætunum í Evrópu og aftast í öllum mælikvörðum hvað viðvíkur menntun og stöðu, ekki einungis fjárframlögum til menntamála, heldur einnig stöðu nemenda. Menn uppskera vitaskuld á því sviði eins og menn sá. Metnaðarleysi ríkisstjórnarinnar er auðsætt hvað þennan málaflokk varðar, en stefnan kemur hins vegar fram í menntamálum í því þegar þeir ganga sérstaklega fram fyrir skjöldu við það að ná tökum, persónulegum tökum ríkisvaldsins í stjórnkerfi háskólastigsins. Þar kemur fram áhugi og þar er barist fyrir stefnunni þegar forsjárhyggja þessara tveggja Framsóknarflokka í ríkisstjórninni kemur hvað skýrast fram.  Það er einnig verulegt áhyggjuefni sem kemur fram í bandormsfrv. og ekki eru gerðar neinar breytingar á því. Það er sá niðurskurður sem gerður er í vegamálum. Ég vil benda á það sem segir í nál. okkar, þar er vitnað sérstaklega til samþykktar samgn. og enn og aftur, herra forseti, er það samhljóða afstaða samgn. í þessu tilfelli til ákvæða sem tengjast í bandorminum, að það eru þingmenn í öllum þingflokkum sem benda á að sú skerðing sem er í bandorminum og stendur hér eftir 1. umr. og meðhöndlun í nefnd, að ,,þessi skerðing mun hafa í för með sér um 6% lækkun fjárveitinga til nýframkvæmda frá vegáætlun þeirri sem samþykkt var í vor.`` Tekin er sem sagt upp vegáætlun, sem er rúmlega hálfs árs gömul, og skert um 6%. Það er alveg ljóst að þetta þýðir að mörgum brýnum verkefnum verður að fresta. Við höfum séð vandræðaganginn varðandi vegamálin sem tengist þéttbýlissvæðunum. Þau vandamál blasa við og einnig er hægt að nefna það sem kemur líka fram í bandormsfrv. og ekki er gerð nein tillaga um breytingar á, en það eru hin skertu framlög til flugmála og þess málaflokks. En þeir sem það vilja vita þekkja ástandið t.d. á Reykjavíkurflugvelli, sem er völlur sem flugvélar eru farnar að forðast einfaldlega vegna þess hvað viðhaldi er ábótavant. Það virðist vera, herra forseti, að við liggi að ríkisstjórnin stefni, ég vil segja óafvitandi, ég vil nú ekki segja vitandi en allt að því, í að slys verði bæði innan heilbrigðiskerfisins og einnig innan t.d. menntakerfisins ef ég tek raunhæfara dæmi en flugvellina. Það gengur náttúrlega ekki að láta tiltekna málaflokka drabbast það mikið niður að við eigum mjög erfitt með að vinna okkur út úr þeim erfiðleikum aftur. Þetta er einkenni á öllum þeim málaflokkum sem ég hef tilgreint, þ.e. menntamálin, samgöngumálin og heilbrigðismálin. Verið er að skera inn að beini í öllum þessum málaflokkum, og að flestra manna yfirsýn sem komið hafa að þeim málaflokkum er ljóst að þarna stöndum við nágrannaþjóðunum langt að baki. Mig langar, herra forseti, að vitna til atriða sem tengjast félagsmálum. Það er náttúrlega viðamikill flokkur sem bandormurinn kemur að hluta til inn á og er enn frekar markaður í fjárlagafrv. en hafa þarf í huga að frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og fjárlagafrv. eru í reynd óaðskiljanlegir hlutir. Til dæmis er í áliti minni hluta félmn. bent á hina löngu biðlista í Reykjavík og Reykjanesi eftir sambýlum fyrir fatlaða og að aukið framkvæmdafé þurfi ef stytta á þá biðlista en framkvæmdaféð er skert í bandormsfrv. Allt er þetta því í samræmi, herra forseti, hjá hæstv. ríkisstjórn, skorið er niður á þeim málaflokkum og hjá því fólki sem á verst með að verja sig. Einnig má nefna að nýsköpun í atvinnulífi og starfsmenntun eru ekki gerð nægjanlega góð skil, hvorki í fjárlagafrv. né í tengslum við bandorminn. Þetta eru málaflokkar sem hefði þurft að taka mun betur á en þar er gert. Vitaskuld er ekki nóg að ýta þessum málaflokkum yfir til sveitarfélaganna ef þess er ekki gætt um leið að veita þeim nægjanlega örugga tekjustofna. Ég vildi gjarnan, herra forseti, fá að varpa fram, þótt það tengist nú ekki frv. nema að hluta til þeirri hugmynd um uppstokkun á skattkerfi okkar, hvort við ættum ekki að íhuga að tekjur einstaklinga yrðu alfarið skattstofn sveitarfélaga. Nú rennur tekjuskattur einstaklinga að meiri hluta til sveitarfélaga en ekki til ríkisins eins og flestir halda. Ríkisvaldið er alltaf gert ábyrgt fyrir tekjuskattinum og hæstv. fjmrh., sem er nú skammaður fyrir margt og flest með réttu, fær oft og tíðum á sig högg í sambandi við tekjuskattskerfið sem hann á kannski ekki alltaf skilið að fullu, einfaldlega vegna þess að tekjuskatturinn rennur ekki nema að hluta til í ríkissjóð en að mestu leyti til sveitarfélaga. Mér finnst vel koma til greina að tekjur einstaklinga væru eyrnamerktar sveitarfélögum. Þetta er það fyrirkomulag sem þekkist í Danmörku. Það mundi þýða að umsvif sveitarfélaga yrðu mun meiri og þá væri hægt að færa verkefni yfir til þeirra á skynsamlegan hátt. Sömuleiðis væri hægt að velta þeirri hugsun fyrir sér hvort auðlindagjöld og auðlindaskattar, hvort sem væri veiðileyfagjald eða gjaldtaka af orku og jarðvarma eða annað þess háttar eins og við jafnaðarmenn höfum lagt til, væru eyrnamerkt sveitarfélögunum. Það væri þá liður í þeirri uppstokkun í skattkerfi landsmanna að skapa umgjörð fyrir ný skattalög og allt aðra verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Mér þykir rétt, herra forseti, að vekja athygli á þessum hugmyndum og vonandi verður hægt að ræða þær við betra tækifæri. Mig langar að lokum, herra forseti, að gera að umtalsefni eitt mikilvægasta atriðið í bandormsfrv. sem er breytingar á bótum almannatrygginga. Þarna eru tíðindi á ferðinni vegna þess að við í stjórnarandstöðunni höfðum forustu um að berja á ríkisstjórninni þegar hún stóð að þeirri ósvífnu aðgerð að afnema tengingu bóta almannatryggingakerfisins við launaþróun og kjarasamninga árið 1995. Eftir það hafa eldri borgarar verið háðir geðþóttaákvörðunum ríkisstjórnar hvers tíma og ekki haft tryggingu fyrir hækkun bóta heldur hafa þeir þurft að sækja þær hverju sinni. Eldri borgarar sjálfir hafa barist mjög gegn þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar og segja má að nú hafi þeir náð sigri með þessu bandormsfrv. Við í stjórnarandstöðunni lögðum fram tillögu um að færa þetta í fyrra horf. Við höfum lagt fram tillögur á Alþingi sem hafa verið felldar í nafnakalli af ráðherrum og þingmönnum stjórnarliða. Nú koma þeir hins vegar sjálfir með frv. sem reyndar er ekki alveg nógu skýrt orðað en við verðum að lesa þannig í textann að vel sé. Í áliti okkar í minni hlutanum segir að við lítum svo á að orðalag 9. gr. beri að skilja svo að bætur almannatrygginga skuli beinlínis fylgja launaþróun, þ.e. launavísitölu og síðan er miðað við að ef verðlagsvísitala hækkar meira þá muni það taka breytingum í samræmi við verðlag. Ég veit að eldri borgarar skilja þetta á þennan hátt. Þetta er hins vegar dálítið loðið orðalag í frv. og ekki gerð tillaga um breytingu á því af hálfu meiri hlutans. Í frv. segir: ,,Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Við lítum svo á að ákvarðanir um bætur skuli fylgja launavísitölu eða launaþróun. Væntanlega yrði miðað við launavísitölu og tryggt er að bætur almannatryggingakerfisins munu hækka t.d. um 4% um næstu mánaðamót sem er sama hækkun og verður í kjölfar kjarasamninga. Það er mjög mikilvægt, herra forseti, að menn nái að skilja þetta réttum og sambærilegum skilningi þannig að ellilífeyrisþegar fái bætur í samræmi við það sem gerist í þjóðfélaginu. Benda má á að ef okkar frv. hefði verið samþykkt hefðu bætur eldri borgara hækkað mun meira en þær gerðu á þessu tveggja ára tímabili einfaldlega vegna þess að lægstu laun eða laun, sem miðað var við, hækkuðu mjög verulega í síðustu kjarasamningum og eldri borgarar hefðu notið þess. Þessi skilningur sem ég er að lýsa kemur fram í ágætu áliti frá minni hluta heilbr.- og trn. og ég vildi gjarnan, með leyfi forseta, fá aðeins að vitna til þess álits. Þar segir svo: ,,Talsmenn ríkisstjórnarinnar hafa margsinnis lýst yfir að frá og með komandi áramótum verði bætur almannatrygginga tengdar launavísitölu, þó þannig að bætur hækki aldrei minna en vísitala neysluverðs. Þessa sér þó ekki stað í frumvarpi forsætisráðherra um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Fulltrúar minni hlutans í heilbrigðis- og trygginganefnd telja því nauðsynlegt að tekin séu af tvímæli um viðmið og framkvæmd bótahækkana. Jafnframt þarf að tryggja með ótvíræðum hætti að fyrirhuguð 4% launahækkun sem ráðgerð er um næstu áramót komi einnig fram í hækkun bóta almannatrygginga.`` Síðan leggja þeir fram tillögu um orðalag að 65. gr. og tala um, eins og ég hef lýst hér, að bætur eigi að breytast í samræmi við launavísitölu, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag, samkvæmt vísitölu neysluverðs. Síðan er talað um að breytingarnar verði ársfjórðungslega. Hér er minni hluti heilbr.- og trn. að kalla eftir betri tryggingu á framkvæmd þessa mjög svo mikilvæga ákvæðis, og við stjórnarandstæðingar í efh.- og viðskn. gengum mjög harkalega eftir því við meiri hluta nefndarinnar hvernig bæri að skilja þetta mál og hvað væri með hin 4% nú um næstu áramót og fengum þær yfirlýsingar sem ég gat um að bæturnar mundu hækka um 4%. Það bæri að skilja þetta þannig að bætur almannatryggingakerfisins mundu hækka um 4% um næstu mánaðamót. Ég tel því að okkar skilningur, eins og honum er lýst í áliti minni hlutans, og með því að vitna til yfirlýsinga forsrh. við 1. umr. því orðalagið var nokkuð loðið í upphafi, hafi skýrt málið þannig að við getum haldið því fram að við höfum náð meginþáttum í stefnu okkar við að tengja bætur úr almannatryggingunum við launaþróun og þar með tekið úr sambandi þessa stefnu hæstv. ríkisstjórnar, að eldri borgarar yrðu að lúta geðþóttaákvörðunum stjórnvalda hverju sinni. Herra forseti. Við lítum svo á að þetta bandormsfrv. feli í sér niðurskurð á sviðum sem eru okkur mjög verðmæt, menningarmál, menntamál, velferðarmál og samgöngumál, heilbrigðismál og félagsmál. Þarna eru fjölmargir málaflokkar, eins og ég hef rakið, sem eru skertir. Við í minni hlutanum og stjórnarandstöðunni erum andsnúnir þeirri stefnumörkun hæstv. ríkisstjórnar sem birtist á ósvífinn hátt í fylgifrv. með fjárlögum, þessu bandormsfrv. Meiri hluti efh.- og viðskn. sá enga ástæðu til að breyta þessu frv. í neinum grundvallaratriðum, þannig að stjórnarstefnan er alveg ómenguð, hin gallaða stjórnarstefna eins og hún birtist við fjárlagagerðina og ekki batnar hún við þetta frv. sem við erum að afgreiða og ræða við 2. umr.