Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 785, um ferðakostnað ráðuneytisins, frá Steingrími J. Sigfússyni.

Forseta barst í gær dagskrártillaga sem er svohljóðandi: „Ég undirritaður geri það að tillögu minni, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að síðasta mál á dagskrá næsta fundar verði eftirfarandi þingmál: 1. Vistkerfi fyrir hagnýtingu internetsins og réttindavernd netnotenda. 502. mál, þingsályktunartillaga, Jón Þór Ólafsson. Fyrri umræða. Ég óska eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf ritar Jón Þór Ólafsson. Fer nú fram atkvæðagreiðsla um tillöguna.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um dagskrártillögu um þingmál sem varðar ríka almannahagsmuni og almenn sátt ríkir um að fari aftast á dagskrá þingfundar í dag og svo órætt til nefndar til að það komist í umsagnarferli. Þetta kostar þingið eina mínútu í lok þingfundar og þingnefnd kannski tvær mínútur. Rannsóknir McKinseys, Boston Consulting Group og World Economic Forum eru afdráttarlausar. Þetta þingmál mun kalla eftir vinnu sem mun efla atvinnulífið, fjölga störfum, hækka laun, auka hagvöxt, bæta menntun, lækka útgjöld hins opinbera, styrkja langtímasamkeppnishæfni og auka samfélagslega velferð, sem allt styður við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar enda styður viðskiptaráðherra málið ásamt þingmönnum úr öllum flokkum, þar með talinn formaður atvinnuveganefndar sem málið gengur til. Ég kalla því eftir að við greiðum atkvæði um þetta og notum jafnvel þá vinnureglu í framtíðinni að hleypa málum sem almenn sátt ríkir um og varða ríka almannahagsmuni til nefndar og í umsagnarferli þannig að við nýtum þá verkferla 

Virðulegur forseti. Það mál sem hv. þm. Jón Þór Ólafsson leggur hér fram og biður um að hafi þann forgang sem hann óskar eftir er mál sem er vert að taka áfram innan þingsins. Við erum hins vegar á þeim stað í þingstörfum hér og nú að við erum með mörg mál í nefndum, mikilvæg mál sem varða líka almannahagsmuni, og þess vegna tel ég ekki ástæðu til að fara þessa leið núna með þetta mál. Ég ítreka þó, virðulegur forseti, að málið er þarft og brýnt og því fyrr sem það kemur inn til almennrar umræðu og sem þingmál, því betra. Málið styð ég en ég get ekki stutt að við tökum það fyrir á þessum tímapunkti í ljósi þeirra mörgu mikilvægu mála sem varða almannahagsmuni. Ég sé heldur ekki að sá umsagnarfrestur sem málið þyrfti að falla í næði til þess að hægt væri að taka það til síðari umr. og atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Eins og ég nefndi í fyrri ræðu erum við að greiða atkvæði um að ákveðið mál fari órætt til nefndar. Það kostar eina mínútu. Það er hefð fyrir því að nota þetta fyrirkomulag. Þá er mál sett á dagskrá í lok þingfundar. Svo fer ein mínúta í að þingforseti lesi upp að það fari órætt í nefnd. Þar tekur það kannski tvær mínútur fyrir formann nefndar að segja: Ég vil fá þetta mál í umsagnarferli. Og þá er kallað eftir umsögnum utan úr bæ. Umsagnirnar safnast saman þannig að það verður hægt að vinna þetta mál betur í sumar. Þannig er hægt að svara umsögnunum og gera ferlið faglegra í sumar og leggja málið síðan aftur fram í haust. Við erum að fara að ræða 4. dagskrármálið í dag, um opinber fjármál, sem er til 1. umr. og verður ekki klárað núna heldur á einmitt að fara í umsagnarferli í nefnd. Það verður ekkert rætt í nefndinni, fer bara í umsagnarferli þannig að hægt sé að fá umsagnirnar núna og vinna að málinu í sumar. Ég greiði atkvæði með málinu.

Herra forseti. Í dag eru sjö þingfundadagar eftir af þessu þingi. Núverandi ríkisstjórn gagnrýndi harðlega fyrrverandi ríkisstjórn fyrir það hve seint málin komu fram. En hver er staðan? Að minnsta kosti 20 stjórnarmál bíða 1. eða fyrri umr., þar á meðal frumvörp um opinber fjármál og um veiðigjöld sem eru á dagskrá dagsins í dag. Að auki eru fjölmörg stjórnarmál og þingmannamál í nefndum, þar á meðal afturköllun umsóknar um aðild að ESB sem stjórnarflokkarnir virðast ekki ná saman um hvort eða hvernig á að afgreiða. Einhvern tíma hefðu orðin „verklaus ríkisstjórn“ verið notuð. Í útvarpinu í morgun kom fram hjá sjávarútvegsráðherra að hann teldi jafnvel enn of langt gengið gagnvart útgerðinni er varðar greiðslur fyrir afnot af sjávarauðlindinni og formaður atvinnuveganefndar hefur rætt um breytingar á frumvarpinu áður en ráðherrann mælir fyrir því. Nýja taktíkin er sú að við sem erum ekki sammála þessari viðbótarniðurfellingu á veiðigjöldum viljum aðeins horfa á þau út frá þörfum ríkissjóðs. Þetta snýst og hefur alltaf snúist um að greiða sanngjarnt gjald fyrir afnot af auðlindinni okkar, en okkur Vinstri græn og ríkisstjórnarflokkana greinir hins vegar á um útfærsluna. Við viljum nefnilega ekki kasta frá okkur tekjum þeirra sem geta borgað, eins og útgerðin getur svo sannarlega gert. Og ekki gleyma því að hún stendur vel og hefur gert. Þrátt fyrir að afkoman hafi eitthvað dregist saman þá er það frá því hún var í hæstu hæðum. En þessi ríkisstjórn valdi frekar að hækka komugjöldin á heilsugæsluna, skráningargjöld í háskólana og leyfir sér svo að tala um óverulegar fjárhæðir þegar við erum að tala um 1 milljarð í tekjulækkun á þessu ári og 1,8 milljarða á því næsta. Þetta tekjutap þarf að brúa og hvernig ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera það? Skera meira niður eða auka álögur á þá sem síst eru aflögufærir? Þegar stórt er spurt.

Virðulegi forseti. Ghasem Mohamadi er ungur maður sem er staddur hér á landi og kemur upprunalega frá Afganistan. Honum á að vísa úr landi, aftur til Svíþjóðar samkvæmt Dyflinnarreglugerðinni svokölluðu. Það er oft fullyrt að samkvæmt Dyflinnarreglugerðinni eigi Ísland að senda fólk úr landi aftur til svokallaðs fyrsta ríkis, þ.e. fyrsta ríkis þar sem sótt er um hæli. Þetta er rangt. Það má en það á ekki að gera. Það er það fyrsta sem ég vil árétta. Í öðru lagi er oft talað um í þessu samhengi að stytta málsmeðferðartímann sem ég tel verðugt markmið og mikilvægt. En það er ekki nóg. Það þarf peninga í málaflokkinn til að geta átt við þessi mál á viðunandi hátt og síðast en ekki síst og það sem ég vil helst koma hér að er að við á Alþingi þurfum, og íslensk þjóð almennt, aðeins að endurskoða hvernig við ætlum að koma fram við útlendinga sem koma hingað til landsins, óháð því hvort þeir eru flóttamenn eða bara fólk sem vill heimsækja ástvini eða vill koma hingað til að vinna eða hvaðeina. Meginreglan hér sem og næstum því alls staðar er sú að fólk megi ekki koma hingað og búa nema það sé eitthvað sérstakt. Við þurfum alltaf ástæðu til að hleypa fólki inn þegar það ætti í reynd að vera öfugt. Það er sjálfsagt í nútímaheimi að við leyfum fólki að búa þar sem það vill búa ef það eru engar sérstakar málefnalegar ástæður fyrir því að gera það ekki. Því langaði mig að vekja athygli á máli Ghasems, ekki aðeins vegna þess að það er umhugsunarefni hvernig komið er fyrir honum heldur líka hvernig komið er fyrir öllum þeim sem eru í hans stöðu og fara ekki í hungurverkfall heldur eru einfaldlega sendir heim, aftur til Afganistans þar sem hefur verið stríð í allt of langan tíma. Ég hvet þingmenn alla til að endurhugsa innflytjenda- og útlendingamál frá grunni, ekki einungis með hliðsjón af því að stytta málsmeðferðartímann og gera þetta ódýrara og auðveldara heldur umfram allt, virðulegi forseti, mannúðlegra.

Virðulegi forseti. Ég átti þess kost að kynna mér starfsemi Vinaseturs í Reykjanesbæ fyrir skömmu. Vinasetrið er heimili og vettvangur fyrir börn sem þurfa á stuðningsfjölskyldum að halda að mati félagsþjónustu og/eða foreldra og forráðamanna og er með rekstrarleyfi frá Barnaverndarstofu. Heimilinu er ætlað að vera athvarf og hvíldarstaður um helgar þar sem hvert barn getur notið sín og fengið þá nánd og aðhlynningu sem nauðsynleg er þroska þess og aðstæðum. Tilefni fundar míns með forráðamönnum Vinaseturs var fréttir sem voru hafðar eftir þeim um að til þeirra kæmu börn sem væru svöng, ættu ekki föt eða skó til skiptanna, gætu ekki stundað tómstundastarf eða íþróttir vegna fátæktar. Þessar fréttir þykja mér mjög alvarlegar. Kveikjan að þessum fréttaflutningi er nýútkomin skýrsla Barnaheilla þar sem fram kemur, með leyfi forseta, að barnafátækt sé „veruleiki í öllum ríkjum Evrópu, einnig í hinum norrænu velferðarríkjum“, þar á meðal hér á landi. Ég veit ekki hversu stór hópur barna þetta er hér á landi en eitt svangt barn á Íslandi árið 2014, í landi þar sem við leggjum áherslu á að hjálpa þeim sem minnst mega sín, er einu barni of mikið. Ég, eins og aðrir á Alþingi, þvert á allar flokkslínur, hef því ríkan vilja til að koma á umbótum í þessum efnum og skora á hæstv. ríkisstjórn og hv. þingmenn úr öllum flokkum að taka saman höndum. Ég skora líka á almenna borgara að gera allt sem í þeirra valdi stendur og styðja að á næstu vikum, mánuðum og missirum verði brugðist við, ekki aðeins til skemmri tíma heldur til framtíðar.

Hæstv. forseti. Nýlega bárust fréttir af því að Landsbanki Íslands hafi átt hæsta tilboðið í lóð á Hörpureitnum við Reykjavíkurhöfn en ekki kemur fram í fréttinni hvert verðið var fyrir lóðina, sem Landsbankinn hefur reyndar ekki tekið endanlega ákvörðun um hvernig eigi að nýta þrátt fyrir að hann hafi keypt hana. Sagt er að þarna eigi að reisa nýjar höfuðstöðvar bankans. Með fyrirvara um að lóðarverðið er ekki þekkt má reikna með því að það kosti um 7,5–10 milljarða að byggja þessar höfuðstöðvar, sem eru peningar sem væri betur varið í það að greiða arð til ríkisins af hagnaði bankans vegna þess að bankinn er í eigu ríkissjóðs að rúmum 90%. Sé orðið mjög þröngt um bankann og höfuðstöðvar hans er sjálfsagt og eðlilegt að benda bankamönnum á að víða á höfuðborgarsvæðinu stendur autt skrifstofuhúsnæði sem hentar mjög vel til slíkrar starfsemi, þar á meðal í Kópavogi, öndvegishúsnæði, alveg nýtt, óinnréttað, það er hægt að fara í það að ganga þar frá. Það er líka athugunarefni að þessi banki, sem ætlar nú jafnvel að fara að eyða þessum peningum í nýjar höfuðstöðvar, fékk í heimanmund þegar hann var stofnaður mjög sérkennilegan gjörning sem er 300 milljarða kr. skuldabréf í erlendri mynt, sem er líklega einn mesti myllusteinn sem lengi hefur verið hengdur um háls nokkurs fyrirtækis á Íslandi og er í sjálfu sér sérstakt efnahagslegt vandamál. Ég held að það væri réttara fyrir bankann að nota alla þá peninga sem verða til í fyrsta lagi til að greiða eðlilegan arð í ríkissjóð og í öðru lagi til að standa við það skuldabréf sem hangir yfir hausnum á bankanum og þar með skattgreiðendum í landinu.

Virðulegi forseti. Mig langar í örfáum orðum að vekja athygli á mæðrastyrksnefnd Reykjavíkur. Mæðrastyrksnefnd Reykjavíkur ætlar að kynna starfsemi sína nk. sunnudag og hvet ég sem flesta til að fara þangað og kynna sér hana. Þetta er stórmerkileg stofnun sem hefur hjálpað Reykvíkingum eða aðstoðað allt frá árinu 1928. Nefndin er ekki síst merki um samtakamátt og samhug kvenna úr hinum svokölluðu hefðbundnu kvenfélögum sem og félögum kvenna innan stjórnmálaflokkanna í Reykjavík. Ég er til dæmis mjög stolt af því að tilheyra félagi sem stendur á bak við mæðrastyrksnefndina, Félagi framsóknarkvenna í Reykjavík. Nefndin var stofnuð í kjölfar strands togarans Jóns forseta við Stafnes sem er ekki mjög langt frá Sandgerði. Við tengjum reyndar upphaf togaraútgerðar á Íslandi jafnan við togarann Coot sem kom til Hafnarfjarðar. Hann var fremur lítill innfjarðartogari og strandaði á Suðurnesjum skömmu síðar. Í Reykjavík ákvað fyrirtækið Alliance hf. að láta efna til smíði á togara úti í Bretlandi sem fékk nafnið Jón forseti og kom til landsins 1907. Er hann fyrsti togarinn sem var sérsmíðaður fyrir Ísland og hafði Thor Jensen, framkvæmdastjóri Alliance hf., eftirlit með smíðinni og kom með ráðleggingar um styrkingu skipsins. Það fór líka þannig að fólk trúði á þetta skip. Það trúði því að svona stórt og vandað skip gæti ekki farist. Því miður urðu það þó örlög þess eins og fyrr getur. Það er sagt að það hafi gengið svo mikið á nóttina sem skipið fórst við Stafnes að bæði líkön og myndir sem til voru af skipinu vítt og breitt, t.d. á heimili Thors Jensens, hafi brotnað þessa örlaganótt í janúar árið 1928. Um helmingur skipverja fórst með togaranum. 

Hæstv. forseti. Í umræðunum um skuldaaðgerðir ríkisstjórnar Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins var talsverð gagnrýni frá nokkrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar um að aðgerðirnar væru að mestu fyrir þá eignameiri og tekjuhærri. Hins vegar er það svo að um 60% aðgerðanna ná til heimila sem hafa heildarlaun upp á 670 þús. kr. á mánuði. Sem dæmi eru það hjón með rúmar 300 þús. kr. í heildarlaun á mánuði. Umfang skuldaleiðréttingarinnar er 150 milljarðar og nær til um 73 þús. heimila sem hafa verðtryggð lán. Í kjölfarið á þessari gagnrýni langar mig að koma fram með ákveðnar tölur en á síðasta kjörtímabili voru samtals 45 milljarðar af verðtryggðum húsnæðisskuldum færðir niður vegna aðgerða fyrri ríkisstjórnar, m.a. vegna 110%-leiðarinnar. Þær aðgerðir nýttust aðeins um 10% heimila með verðtryggðar húsnæðisskuldir, þ.e. um 7.300 heimilum. Um 1% heimilanna fékk um helming niðurfærslunnar, rúmlega 20 milljarða kr. Þetta 1% heimila, 775 heimili, fékk allt yfir 15 millj. kr. niðurfærslu en meðaltal niðurfærslna var 26 millj. kr. Meðaltekjur þessara heimila á mánuði árið 2009 voru 750 þús. kr. en um tugur þessara heimila var með meðaltekjur yfir 2 millj. kr. á mánuði. Einnig fengu um 95% þessara 775 heimila sérstakar vaxtabætur frá ríkinu vegna húsnæðisskulda að fjárhæð tæplega 300 millj. kr. Herra forseti. Ef horft er á samanburðartölur milli aðgerða núverandi og þáverandi stjórnvalda hafa fyrirliggjandi gögn sýnt fram á að 30% af heildarfjárhæð 110%-leiðarinnar fóru til heimila með yfir 10 millj. kr. tekjur í árslaun en um 25% af núverandi aðgerðum fara til heimila með slíkar tekjur. Síðasta ríkisstjórn 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég var minnt á það í gær að ár væri frá því að hér var kosið og það hafa kannski ekki margir haldið upp á það, eða hvað? Það sem hefur einkennt þessa ríkisstjórn finnst mér fyrst og fremst vera ráðaleysið. Hún er mjög ráðalaus og hefur ekki þegið góð ráð frá okkur hinum sem líka sitjum á Alþingi. Dæmi um ráðaleysið er stærsta kosningamálið, skuldamálin sem eru ekki enn komin til framkvæmda, þau eru enn í vinnslu. Og hvar er hin margumtalaða reiknivél? Afnám verðtryggingar, ekkert hefur frést af því. Gjaldeyrishöftin, hvað er að frétta af þeim málum? Ekkert hefur frést af þeim. Loforð til aðila vinnmarkaðarins um lækkun gjalda er ekki enn komið til framkvæmda. Skattalækkanir, en fyrir hverja? Fyrir hátekjufólk en ekki var hægt að mæta lágtekjufólki í kjarasamningum þegar aðilar vinnumarkaðarins voru að semja og ASÍ lagði áherslu á að lækka persónuafslátt. Ekki var hægt að mæta þeim. Náttúruverndarlögin voru rifin upp. Nú er komið í rammalöggjöfina að það verður enginn náttúrupassi, náttúrunni blæðir en engir peningar eru til að hugsa um náttúruna og lagfæra það sem þarf. Svo er það hækkun komugjalda á sjúkrahús og núna til að kóróna allt saman enn frekari lækkun á veiðigjöldum. Þetta er ekki mikið til að hrósa sér af. Þess vegna kemur þessi vísa upp í hugann: Ráðalaus ríkisstjórn rennur beint í svaðið. Það þætti tæpast mikil fórn þá færi hún í taðið.

Hæstv. forseti. Í síðustu viku sótti ég árlega ráðstefnu ungra þingmanna á Norðurlöndum og Norðvestur-Rússlandi. Þessi ráðstefna var haldin í sjötta sinn. Þar voru rædd ýmis mál sem snerta ungt fólk og þau mál sem ungt fólk hefur aðra sýn á. Helst ber þar að nefna menntamál, heilbrigðis- og velferðarmál, umhverfismál sem og framtíðarsýn ungra þingmanna á stjórnmál, stjórnsýslu og framtíðarmöguleika Norðurlanda og Rússlands. Ég tel að umræðu þeirri sem var um sjónarmið í mannréttindamálum sé ekki hægt að pakka saman í tveggja mínútna ræðu hér, en mig langar að beina sjónum að því sem fram viðkemur Norðurlöndum. Það sem var einkar markvert á ráðstefnunni var hversu mikið Norðurlöndin eru undir sama hatti og það viljum við reyna að nota okkur til góðs, en mörg vandamál sem komið hafa upp sýna að við lítum stundum of mikið á okkur sem eitt samfélag. Sem dæmi má nefna þá erum við í Norðurlandaráði nú að skoða stjórnsýsluhindranir á milli Norðurlanda, þ.e. þegar lög og reglugerðir landanna rekast á. Flest þessara vandamála koma upp þegar eitthvað óvænt kemur fyrir. Til dæmis snúa flestar hindranir að greiðslum frá tryggingum, úr lífeyrissjóði eða vegna slysa. Hér áður fyrr undirbjó fólk sig betur fyrir flutninga á milli landa og í dag eru samgöngur betri og samvinna meiri svo fólk miklar það ekki fyrir sér að flytja, en þá verða út undan ýmsir pappírar sem hefði þurft að ganga frá til að vera vel búinn undir óvæntar uppákomur. Með því að leysa úr stjórnsýsluhindrunum bætum við oftast og samræmum kerfi okkar til muna og regluleg endurskoðun er nauðsynleg til að vera í takt við þá hröðu þróun sem á sér stað á þessu sviði. Við sjáum þegar við skoðum þau verkefni sem eru í gangi að miklir möguleikar eru í boði fyrir Norðurlöndin en þrátt fyrir að okkur vegni vel þá viljum við alltaf gera betur til að geta talið okkur vera áfram í toppsæti á heimsmælikvarða.

Virðulegur forseti. Ég var þeirrar skoðunar að það væri ekki nægilega ígrundað af hálfu Alþingis og ríkisstjórnarinnar þegar fyrir nokkrum vikum voru sett lög á yfirvinnubann. Það er auðvitað býsna langt gengið í því að svipta fólk samningsfrelsi sínu þegar sett eru lög á yfirvinnubann og ég veit svo sem ekki hvort þess eru nokkur dæmi áður í sögunni. Í framhaldinu er hafin umræða sem ég held að alþingismenn þurfi að íhuga nokkuð. Hafin er umræða um lög á verkföll og fréttaflutningur er af lögum á verkföll þar sem verkfallsaðgerðir eru ekki einu sinni hafnar, þar sem fólk situr enn þá við samningaborð. Fjallað er um lög á verkföll eins og það sé sjálfsagður hlutur sem Alþingi geti gripið til einu sinni í mánuði eða svo þegar það hentar ekki hagsmunum einhverra að fólk sem er ósátt við launakjör sín grípi til þess neyðarvopns og þeirra mannréttinda sem verkfallsrétturinn er. Ef menn ætla að undirgangast lagasetningu og verkföll þannig ætla þeir þá næst að setja þau á flugmenn? Hvað þá um flugvirkja? Eru það þá flugfreyjur næst, strætisvagnabílstjórar eða á að setja lög á öll verkföll tengd samgöngum yfir höfuð? Nú getur komið upp það neyðarástand að Alþingi þurfi að grípa inn í og það hefur gripið inn í. En ég bið alþingismenn, vegna þeirrar umræðu sem hafin er í samfélaginu, að minnast þess að þetta er neyðarráðstöfun, þetta er algert neyðarúrræði. Á árunum frá 1995–2014, á tæplega 20 ára tímabili voru fjórum sinnum sett lög á verkföll, einu sinni á fimm ára fresti. Ég bið þess vegna þá sem koma að opinberri umræðu um mannréttindi launafólks að fara varlega í því að tala um lög á verkföll eins og sjálfsagðar aðgerðir sem hægt sé að grípa til hvenær sem er.

Virðulegi forseti. Gleðilegt sumar. Það er yfirvofandi verkfall á Keflavíkurflugvelli. Ég vil höfða til skyldu samningsaðila til að semja áður en til verkfalls kemur. Það mun kosta okkur milljarðatap á hverjum degi í gjaldeyristekjum og ekki eingöngu það heldur mun það líka skaða ímynd Íslands og verða álitshnekkur til margra ára. Ferðaþjónustan er í mikilli uppsiglingu og hún má ekki við því að fá bakslag í seglin núna. Suðurnes eru láglaunasvæði, það hefur okkur ekki dulist. Mesta atvinnuleysið hefur verið á þessu svæði en stærsti vinnustaðurinn er Keflavíkurflugvöllur og hann er líka mikið láglaunasvæði. Það eru borguð lág laun á Keflavíkurflugvelli. Þar er stórt opinbert fyrirtæki, opinbert hlutafélag, sem nýlega skilaði milljarðahagnaði. Maður veltir því fyrir sér hvort ekki sé kominn tími til þess að flugvallarstarfsmenn fái það að einhverju leyti til baka. Ég hef margoft talað um það úr þessum stól áður að atvinnuuppbygging í Helguvík sé mikilvæg til að skapa samkeppni um starfsfólk á Suðurnesjum. Það er afar mikilvægt í því ljósi að það þarf að hækka meðallaun á svæðinu. Þess vegna þurfum við að gefa í. Við þurfum að koma þeim atvinnutækifærum sem bíða í Helguvík í gang. Það er stóra verkefnið á Suðurnesjum en stærsta verkefni dagsins er að koma í veg fyrir verkfall á morgun.

Virðulegi forseti. Það er eilífðarverkefni fyrir okkur að nýta opinbera fjármuni sem allra best. Liður í því var þegar ég fór fram á það að hv. fjárlaganefnd kallaði til Ríkiskaup á fund sinn, sem haldinn var síðasta mánudag. Þar komu fram upplýsingar sem ég held að eigi erindi við þingheim allan og reyndar þjóðina. Það er einfaldlega svo að opinber innkaup eru 25% af ríkisútgjöldum, um 150 milljarðar kr. Nú hafa bæði rammasamningar og útboð sýnt og sannað að þau eru skynsamleg fyrir hönd skattgreiðenda. Þannig hafa fjármunir nýst betur og einnig verið meira jafnræði á milli þeirra sem selja opinbera þjónustu. Svo að við tökum eitt lítið dæmi þá er allt að því 45% verðmunur á milli tölvukaupa á milli stofnana hjá ríkinu, sama aðilanum. Það fer allt eftir því hvort menn nýti sér þessa þjónustu eða ekki. Þetta væri allt saman í góðu lagi ef sameiginleg innkaup væru ekki einungis 30% af öllum innkaupum. Við erum ekki að nota það fyrirkomulag sem var sett gagngert upp til að ná betri nýtingu fjármuna, auknu jafnræði á milli aðila. Það er skýrt að koma þarf með betri skilaboð, m.a. frá Alþingi, og sömuleiðis betri fræðslu milli þeirra aðila sem stýra stofnunum hins opinbera. Ég hvet til þess að það verði gert.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til að rifja enn og aftur upp og vekja athygli á þeirri stöðu sem nú blasir við og er að raungerast í þremur sjávarbyggðum í kjölfar ákvörðunar fyrirtækisins Vísis að segja upp öllum starfsmönnum sínum, ljúka starfsemi og loka fiskvinnslustöðvum á Djúpavogi, Húsavík og Þingeyri, fara með veiðiheimildirnar þaðan í burtu o.s.frv. Það mun standa svo á að í dag er síðasti vinnsludagur í fiskiðjuverinu á Húsavík. Fyrirtækið lokar og skellir í lás. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef hafa nú um 40 af starfsmönnum á Húsavík og tæplega 30 af starfsmönnum á Djúpavogi skráð sig á lista fyrirtækisins um að þiggja tilboð um flytjast búferlum frá sínum heimabyggðum til Grindavíkur til að halda vinnu. Við horfumst í augun við stórkostlegustu hreppaflutninga síðari tíma. Þetta gerir auðvitað aðstæður heimamanna enn þá erfiðari og viðkvæmari en ella hvað varðar mögulegar mótvægisaðgerðir því að fólkið verður einfaldlega farið. Þannig verður staðið að þessari aðgerð. Ég sakna þess að stjórnvöld skuli ekki hafa látið þetta mál betur til sín taka. Ég hef lítið heyrt frá ríkisstjórn og stjórnarþingmönnum, satt best að segja, en þessir hlutir eru að gerast og það er lítill tími til stefnu. Hér í salnum situr að vísu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og er það vel en það er ekki tími til að hanga yfir þessu máli. Það þarf að koma til móts við óskir heimamanna um mótvægisaðgerðir nú þegar og gera þær opinberar svo að skriða brottflutnings frá stöðunum skelli ekki á. Ég hef ekki upplýsingar frá Þingeyri en kannski gæti forseti þingsins upplýst okkur um það. Hvað eru margir komnir á hreppaflutningalistann á Þingeyri? Ég vil bara segja að lokum að mér finnst ekki koma til greina 

Herra forseti. Mig langaði að byrja á því að vekja athygli þingheims á því að í Egyptalandi voru 700 manns dæmdir til dauða, þar á meðal fyrrverandi forseti landsins. Mér finnst þetta mjög alvarleg þróun og mundi vilja að utanríkismálanefnd kallaði til sín sérfræðinga úr utanríkisráðuneytinu til að fara yfir ástandið í Egyptalandi, en það er lítið tala um það. Við erum þó með diplómatísk samskipti við landið og ættum að skipta okkur af því sem er að gerast þar þegar við erum að tala um dauðadóm yfir svo mörgum manneskjum. Jafnframt langar mig að benda á, af því að við erum í svo góðum samskiptum við Kína, að þar var verið að dæma þann sem stóð að skipulagi á verkfallsaðgerðum gagnvart Nike í fangelsi. Mér finnst að við eigum að nota tækifærið og benda vinum okkar í Kína á að slíkt sé ekki til fyrirmyndar. Í raun mundi ég gjarnan vilja fá að vita hvað sé að gerast með viðaukann eða aukasamninginn sem tengdist vinnumálum þegar fríverslunarsamningurinn var samþykktur. Síðan langaði mig að benda þingmönnum á að líta á frétt um hvað starfsmenn Séð & heyrt í Danmörku voru að bralla í samstarfi við starfsmenn kreditkortafyrirtækis þar í landi, en þeir borguðu fyrir að fá aðgengi að upplýsingum um hvernig ýmsir þekktir aðilar notuðu kreditkortin sín. Ég bendi á að það heyrir líka undir gagnageymd og Seðlabankinn hýsir sambærilegar upplýsingar um allar okkar færslur, sér í lagi þar sem við notum kortin okkar erlendis. 

Forseti. Mig langar aðeins að ítreka það sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sagði hér áðan, þ.e. hversu skrýtnar fréttir berast þegar hælisleitendum er vísað héðan úr landi. Þá er alltaf sagt að það sé gert á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar. Vissi maður ekki betur gæti maður haldið að það stæði eitthvað í Dyflinnarreglugerðinni um að það ætti að vísa öllum úr landi. Það er náttúrlega alls ekki svo heldur er það þannig að ef fólki er vísað úr landi á að vísa því til þess lands sem það kom frá. Þetta er mikill misskilningur og það er vont að svona sé sagt frá því að auðvitað getum við tekið á móti öllu því fólki sem við viljum ef við ákveðum svo. Við höfum meira að segja reglur um hvernig við ætlum að gera það og það er alveg ljóst að það tekur allt of langan tíma að afgreiða öll þau mál. Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi spurt virðulegan forseta þrisvar sinnum um þetta mál og beðið hann um ráð vegna þess að ég tel að hæstv. innanríkisráðherra svaraði ekki spurningum sem við lögðum fyrir hann, hv. þm. Mörður Árnason og ég, vegna leka, sem svo er kallaður, eða upplýsinga sem virðast hafa komið úr innanríkisráðuneytinu, eða einhvers staðar að komu þær, um hælisleitendur og fleira fólk. Innanríkisráðuneytið svaraði því til að af því að lögreglurannsókn væri í gangi gæti það ekki svarað hv. þingmönnum, gæti það ekki svarað Alþingi. Nú fer þingið að verða búið og mér finnst alveg ófært að fara héðan af þingi án þess að þeim spurningum sem ekki snerta lögreglurannsóknina sé svarað. Ég vil bara vekja athygli á því að mér finnst þetta gersamlega óþolandi.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson nefndi hér áðan að hann teldi að leggja þyrfti ýmislegt á sig til að koma framkvæmd í Helguvík af stað. Þá vil ég bara nefna það hér að ég verð alltaf jafn undrandi, nærri ári eftir að þessi ríkisstjórn tók við, sem hélt því fram allt síðasta kjörtímabil að fráfarandi ríkisstjórn væri að stoppa þar framkvæmdir, af hverju í ósköpunum ekkert er búið að gerast á hennar vakt. Kannski er það vegna þess að málið var ekkert svona einfalt. Popúlistarnir í núverandi ríkisstjórnarflokkum fóru of geyst í gagnrýni sinni og málflutningi gegn fráfarandi ríkisstjórn. Ég held að menn ættu bara að segja hlutina eins og þeir eru. Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp vegna þess að í dag er fín dagskrá. Allt gott og blessað með það. Það eru stór og mikil mál á dagskrá. Við ætlum að ræða veiðigjöld sem er grundvallarmál og virðist vera grundvallarágreiningur um í þessum sal þar sem á að fara að lækka veiðigjöld, sem ég tel algerlega af og frá að gera. Við ætlum að ræða breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands. Við ætlum að ræða breytingu ýmissa laga um tekjuskatt, sem er stórt og flókið mál. Við ætlum að ræða um fjármálafyrirtæki sem er hvorki meira né minna en frumvarp upp á 41 grein. Við ætlum líka að ræða um opinber fjármál, ný heildarlög um rekstur ríkisins frá A til Ö, hvorki meira né minna en sex kaflar og 68 greinar. Það eru rúmlega tvær vikur eftir af þessu þingi. Öll málin sem ég taldi hér upp eru mikilvæg stórmál. Þau eru hér til 1. umr. Ég skil ekki hvernig þetta þing er rekið. Ég skil ekki hvernig ráðherrarnir fá að koma hingað inn með mál núna. Við hin þurfum að fá svör við því hvernig menn ætli að ná því að klára þetta. 

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hér hljóðs undir þessum dagskrárlið og á þessum degi vegna þess að við erum að fara að ræða veiðigjöld hér á eftir. Ég bar fram fyrirspurn í upphafi þings, 3. október síðastliðinn, til hæstv. ráðherra um skiptingu veiðigjalda og afslátt vegna kvótakaupa o.fl. Það sem ég ætla að gera athugasemd við og leita ásjár hæstv. forseta Alþingis um er að ég bað um að svarið við fyrirspurninni væri sundurliðað eftir sveitarfélögum og kjördæmum. Svarið kom en var þá eingöngu sundurliðað eftir kjördæmum. Ráðherra taldi sig ekki vegna persónuverndarsjónarmiða geta skipt þessu niður á einstök sveitarfélög. Virðulegi forseti. Ég er mjög óánægður með það svar og að fá ekki svar við spurningu minni og tel að löggjafarþingið eigi rétt á því að fá þetta svar. Nú ber svo vel í veiði að hæstv. ráðherra er hér í salnum þannig að mig langar að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðherra hvort þetta hafi ekki verið endurskoðað og hvort ekki sé hægt að verða við þeim vilja sem lagður hefur verið fram á Alþingi með þessari fyrirspurn, að alþingismenn fái svar við fyrirspurninni. Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að skattálagning á almenning í landinu er opin til skoðunar fyrir landsmenn í hálfan mánuð 

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hér hljóðs til þess að taka undir með hv. þm. Kristjáni Möller. Það er náttúrlega algjörlega óviðunandi að í rúmlega hálft ár hafi ekki fengist upplýsingar um auðlindagjöldin eftir sveitarfélögum, sem eru sjálfsagðar upplýsingar fyrir þingmenn svo þeir geti haft þær við umfjöllun um veiðigjöldin. Þegar flestallir hv. þingmenn, að minnsta kosti við í Samfylkingunni, hafa greitt fyrir því að taka hér veiðigjöldin á dagskrá og vilja greiða fyrir umfjöllun um þau þá legg ég ríka áherslu á að hæstv. ráðherra standi skil á þessum upplýsingum. Ég inni hæstv. ráðherra líka eftir fyrirspurn sem ég beindi til hans og hann átti að svara fyrir liðlega mánuði síðan um verðlagningu á milli útgerðar og vinnslu, sem getur skipt miklu máli í veiðigjaldaspurningunum. Nú er kominn mánuður fram yfir það að ráðherrann hefði átt að svara og hann er með úrskurð Samkeppnisstofnunar sem hann þarf að bregðast við. Það er mikilvægt að þingið fái upplýsingar um það með hvaða hætti ráðherrann ætlar að bregðast við þeim úrskurði. Það getur auðvitað haft áhrif á ýmsa þá þætti sem lúta að veiðigjöldunum. Ég inni hæstv. ráðherra eftir því hvort ekki sé tryggt að þeirri fyrirspurn verði líka svarað hið fyrsta.

Virðulegi forseti. Þó að þetta sé kannski ekki beint um fundarstjórn forseta en engu að síður um hvað fram fer í þinginu varðandi fyrirspurn hv. þm. Kristjáns L. Möllers og ástæður þess að ekki reyndist unnt að mati okkar í ráðuneytinu að leggja fram umbeðnar upplýsingar þá er það auðvitað þannig að í mörgum tilvikum í minnstu sveitarfélögunum eru þetta mjög persónulegar upplýsingar og menn hafa ekki talið eðlilegt að setja þær fram. Það er hins vegar mjög mikilvægt fyrir atvinnuveganefnd að hafa sem gleggstar upplýsingar um málið og þær upplýsingar sem nefndin mun fara fram á til þess að geta tekið ákvörðun í þessu máli í vinnu sinni verða án efa veittar, svo fremi að lagaleg heimild sé fyrir því.

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði þá harma ég að þurfa að taka þetta mál upp undir þessum dagskrárlið en ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og benda á, eins og ég gerði hér áðan, að skattgreiðslur almennings eru opnar í ákveðinn tíma þannig að það er ekki meira leynd yfir þeim en svo. Ég hef líka nefnt, og vil gera það úr ræðustól Alþingis, við hæstv. ráðherra að bjóða upp á að allra minnstu sveitarfélögunum verði steypt saman í hverju kjördæmi. Við getum sett sveitarfélög undir 200 eða 300 ef það gæti verið til bóta fyrir ráðuneytið. Ég vek athygli á því að þingmenn hafa spurt um skattgreiðslur eftir kjördæmum og eftir sveitarfélögum og fengið þær niðurstöður, jafnvel í minnstu sveitarfélögunum sem eru ekki með mikið meira en 50 íbúa. Þannig hafa svona gögn fengist og spurning hvort það verður þá gert núna í vinnu atvinnuveganefndar. Ég vil helst beina því til forseta og hvetja hæstv. ráðherra til þess að endurskoða þessa ákvörðun sína og dreifa þessu sem formlegu þingskjali og viðbót eða uppprentun á þessu svari.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 989, sem er 568. mál, en um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 74/2012, um veiðigjöld. Frá því að núverandi ríkisstjórn tók við völdum hefur verið unnið að endurskoðun löggjafar um veiðigjöld í sjávarútvegi. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, Laugarvatnsyfirlýsingunni, segir enn fremur að vilji sé til að efla sátt um framtíðarskipulag sjávarútvegs með því að vinna áfram með tillögur sáttanefndarinnar svonefndu frá september 2010. Í því felst að samningsbundin tímabundin réttindi um nýtingu aflaheimilda taki við af núverandi úthlutun og að samningar feli í sér rétt til endurnýjunar að uppfylltum nánari skilyrðum. Þessar tillögur sáttanefndarinnar eru raunar af eldri rót en þannig má rifja upp umræður og áþekkar tillögur í álitsgerð svonefndrar auðlindanefndar sem starfaði um aldamótin undir forsæti þeirra Jóhannesar Nordals og Eiríks Tómassonar. Á 142. löggjafarþingi, sumarþinginu 2013, voru gerðar nokkrar breytingar á lögum um veiðigjöld með lögum nr. 84/2013. Þær breytingar fólu í sér að efnisákvæði laga um veiðigjöld hvað snertir ákvörðun reiknaðrar rentu á þorskígildiskíló eftir mismunandi flokkum veiða og vinnslu og um álagningu sérstaks veiðigjalds komu ekki til framkvæmdar eins og lögin annars gerðu ráð fyrir. Þess í stað voru veiðigjöld fyrir yfirstandandi fiskveiðiár 2013/2014 fastákveðin sem tiltekin krónutala á þorskígildi í annars vegar botnfiski og hins vegar uppsjávarfiski. Að þessu leyti var reyndar sama aðferð viðhöfð og gilti á fiskveiðiárinu 2012/2013 þegar gjöldin voru ákveðin samkvæmt fyrirmælum í bráðabirgðaákvæði við lögin um veiðigjöld. Í skýringum með frumvarpinu frá sumarþinginu 2013 segir að með þessu sé „ekki aðeins gefið svigrúm til endurskoðunar laganna á næsta reglulega löggjafarþingi í ljósi stefnumótunar ríkisstjórnarinnar og þeirrar gagnrýni sem hefur að þeim beinst, heldur einnig brugðist við þeim erfiðleikum sem hafa komið í ljós við framkvæmd þeirra“. Þetta var þskj. 15, 15. mál, á 142. löggjafarþingi. Nánari grein er gerð fyrir þessum erfiðleikum í skýringum við frumvarpið og gögnum sem lögð voru fyrir atvinnuveganefnd við þinglega meðferð. Í raun var staðan sú þegar núverandi ríkisstjórn tók við völdum að eiginleg efnisákvæði laga um veiðigjöld, nr. 74/2012, voru með miklum ágöllum. Lögin voru í reynd óframkvæmanleg. Þannig hefði ekki komið til álagningar veiðigjalda ef ekki hefðu verið sett sérstök lög um álagninguna á sumarþingi 2013. Það var sæmilega fyrirséð frá ári til árs hver yrði fjárhæð þess veiðigjalds sem tekið var upp árið 2002. Frá gildistöku laga nr. 74/2012, um veiðigjöld, hefur slíkum fyrirsjáanleika ekki verið til að dreifa. Ég dreg enga dul á það að mjög óheppilegt er að ákvörðun veiðigjalda sé bundin slíkri óvissu að óvíst sé frá ári til árs hversu há gjöldin verða. Það gerir að verkum að fyrirtæki í sjávarútvegi búa við óþolandi óvissu um greiðslubyrði sína og með því um rekstrarumhverfi sitt. Þessi óvissa er meðal annars til þess fallin að letja til fjárfestinga af hálfu sjávarútvegsfyrirtækja og draga úr möguleikum þeirra til að vaxa. Hvaða bóndi mundi til dæmis færa út tún sín eða bæta gripahús ef hann gæti ekki séð lengra en fram á næsta ár ætlaðar tekjur búsins? Það frumvarp sem ég mæli hér fyrir er liður í heildstæðri endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða, sem ætlað er meðal annars að tryggja aukinn fyrirsjáanleika í rekstrarumhverfi sjávarútvegsfyrirtækja. Tveir hópar hafa unnið að endurskoðuninni. Annars vegar er sérstakur starfshópur sem hefur unnið að tillögum um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða í samræmi við samningaleið í anda sáttanefndarinnar eins og áður var nefnt. Hins vegar er veiðigjaldsnefnd samkvæmt 4. gr. laga um veiðigjöld sem hefur unnið í samráði við mig að mótun tillagna um framtíðarfyrirkomulag gjaldtöku í sjávarútvegi. Það frumvarp sem ég mæli hér fyrir byggist á þeirri vinnu en ljóst er að veiðigjöld eru mikilvægur þáttur í útfærslu samningaleiðarinnar. Því miður tókst ekki að ljúka smíði lagafrumvarps um breytta fiskveiðistjórn tímanlega til að leggja fyrir Alþingi á yfirstandandi löggjafarþingi en drög að frumvarpinu eru langt komin. Þá hefur eðli máls samkvæmt ekki heldur gefist færi til að ráðast í það víðtæka samráð sem heitið hefur verið að verði haft við undirbúning frumvarpsins. Í það verður gengið nú. Virðulegi forseti. Það frumvarp sem ég mæli hér fyrir hefur að geyma þrjár megintillögur að breytingum: Í fyrsta lagi er lagt til að veiðigjöld verði ákveðin sem föst krónutala á afla úr sjó á fiskveiðiárinu 2014/2015. Í öðru lagi er lagt til að veiðigjöldum verði jafnað niður á grundvelli útreiknings á svonefndum afkomustuðlum nytjastofna sem byggjast á reiknaðri framlegð við veiðiúthald úr einstökum stofnum. Í þriðja lagi eru lagðar til nokkrar breytingar á fyrirmælum um svonefnt frítekjumark og um tímabundna lækkun veiðigjalda vegna kvótakaupa. Hvað snertir upphæð veiðigjalda samkvæmt frumvarpinu er rakið í athugasemdum við frumvarpið að byggt er á því að álagningin sé sambærileg þeirri sem ákveðin var fyrir yfirstandandi fiskveiðiár að teknu tilliti til breytinga á ytri aðstæðum sjávarútvegsins, m.a. lakara verði á mörkuðum. Á það er bent í þessu sambandi að verðvísitala sjávarafurða hefur lækkað umtalsvert á síðustu missirum. Þá eru horfur á mörkuðum slæmar miðað við síðustu mánuði, m.a. hefur verð lækkað verulega á mjöli og lýsi. Auk þess hefur botnfiskur lækkað, sérstaklega saltfisksafurðir. Þetta gerir að verkum að gert er ráð fyrir að tekjuskattsgreiðslur íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja muni lækka milli ára og að hægar gangi við niðurgreiðslu skulda en áður mátti ætla. Ég geri ráð fyrir því að hv. atvinnuveganefnd muni í vinnu sinni fara sérstaklega yfir þessar horfur. Það er mikið áhyggjuefni þegar markaðir með fisk gefa eftir en lækkunin nú kemur á óvart séð í ljósi þess efnahagsbata sem hefur sýnt sig smám saman í helstu markaðslöndum okkar á árunum eftir fjármálakrísuna 2008. Ég beini því til atvinnuveganefndar að fara vandlega yfir frumvarpið, m.a. þær forsendur um þróun markaða og rekstrarumhverfi sjávarútvegsins sem frá er greint í athugasemdum við það. Þá vil ég jafnframt upplýsa að ég hef óskað eftir áliti Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um þessi rekstrarlegu atriði sem ég vona að nefndin geti litið til og haft gagn af í störfum sínum. Með frumvarpinu er lagt til að heildarfjárhæð veiðigjalda verði ákveðin sem 35% af grunni sem er allur hagnaður, EBT, við veiðar, þ.e. 100% af hagnaði við veiðar og 20% af hagnaði í fiskvinnslu, samkvæmt skýrslu Hagstofu Íslands, Hagur veiða og vinnslu 2012. Gjaldið er annars vegar reiknað fyrir og lagt á botnfiskstegundir og hins vegar uppsjávarfiskstegundir. Um nánari forsendur og útreikning gjaldsins er fjallað í athugasemdum við frumvarpið. Með þessu er enn lagt til að veiðigjöld verði reiknuð á grundvelli meðaltalstalna fyrir sjávarútveginn í heild sinni. Sjávarútvegsfyrirtæki sem rekin eru með ólíku rekstrarformi víðs vegar um landið hafa mjög misgóða afkomu. Afkoman hverju sinni fer meðal annars eftir eðli starfsemi hvers og eins, á hvaða markaði er treyst og hvort fyrirtækin hafa getað nýtt kosti samþættingar á veiðum og vinnslu. Í ljósi þessa finnst mér mikilvægt að til framtíðar hugum við að ólíkari nálgun við innheimtu gjaldanna en hingað til. Sú nálgun mun birtast í heildarendurskoðun þeirri sem ég hef hér framar vikið að. Ég vil aðeins fara yfir þá framtíðarmynd þar sem frumvarp þetta leiðir að henni. Við endurskoðunina er unnið samkvæmt því að sá hluti gjaldsins sem nær til allra fyrirtækja, aðgangsgjaldið, verði áfram meðaltalsgjald. Þess verður að gæta að það gjald sé ekki of íþyngjandi fyrir smærri eða viðkvæmari rekstrareiningar. Fjölbreytileikanum í sjávarútvegi þarf að viðhalda. Við vitum vel að sjávarútvegsfyrirtæki sem njóta stærðar sinnar og hafa getað hagnýtt sér kosti samþættingar á veiðum og vinnslu og jafnvel á fleiri hlekkjum virðiskeðjunnar eiga hægara með að skila betri afkomu en önnur fyrirtæki og jafnvel einnig að ná fram hærra afurðaverði á mörkuðum. Þetta er okkur sem þjóð mjög mikilvægt, enda er sjávarútvegur grundvallaratvinnuvegur Íslendinga. Þar sem rekstur og stærð okkar íslensku fyrirtækja er svona mismunandi er til framtíðar eðlilegra að stilla meðaltalsgjöldin, aðgangsgjaldið, hóflegra og leitast við að standa vörð um fjölbreyttan sjávarútveg. Gagnvart stærri og afkomubetri fyrirtækjum og gjaldheimtu af þeim ávinningi sem þau hafa umfram önnur sjávarútvegsfyrirtæki er æskilegt að leysa þann hluta með sérstökum skatti á hagnað. Það er í takt við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem segir, með leyfi forseta: „Almennt gjald skal endurspegla afkomu útgerðarinnar í heild en sérstakt gjald taka sem mest mið af afkomu einstakra fyrirtækja.“ Þannig sjáum við lengri tíma lausnina fyrir okkur, lausn sem tekur tillit til ólíkra rekstrareininga fremur en þau háu meðaltalsgjöld sem síðustu ár hafa verið lögð á. Í allri þeirri umræðu sem við í þinginu munum nú eiga um veiðigjöld og almennri umræðu utan þings vil ég biðja fólk um að hafa í huga hversu fjölbreyttur sjávarútvegur á Íslandi er og hversu misvel fyrirtæki af ólíku rekstrarformi standa. Þó að hér séu um 20 stærri fyrirtæki sem hafa afnot af bróðurparti aflaheimilda er mikilvægt að víkjast ekki undan því að horfa til þeirra 600 annarra fyrirtækja sem eru smærri og oftlega viðkvæmari fyrir gjaldtökunni, fyrirtækja sem rekin eru í dreifðari byggðum landsins og eru í mörgum tilvikum uppistaða atvinnu í þeim. Of hátt meðaltalsgjald getur vegið alvarlega að rekstrarforsendum þeirra. Af þessum fyrirtækjum hef ég einna helst áhyggjur þó að vissulega séu teikn á lofti um að afkoma allra sjávarútvegsfyrirtækja verði lakari. Við stöndum frammi fyrir því að í áætlunum í ríkisfjármálum er gert ráð fyrir tilteknum tekjum af veiðigjöldum til næstu ára. Það hefur sýnt sig að þessar áætlanir eru óraunhæfar, eins og ég hef þegar rakið að nokkru. Við sem að málinu höfum unnið undanfarna mánuði teljum ljóst í ljósi verri rekstrarhorfa í sjávarútvegi að ekki er unnt að standa undir þessum áætlunum. Hér er þó leitast við að tryggja tekjur ríkisins upp í ýtrustu þolmörk að því er við teljum. Tekjur ríkisins af veiðigjöldum til framtíðar geta ekki markast af áætlunum í ríkisfjármálum, í áætlununum þarf að gera ráð fyrir að tekjur af sjávarútvegi sveiflist með síbreytilegu umhverfi útvegsins. Samkvæmt forsendum frumvarpsins verður áætluð heildarfjárhæð veiðigjalda um 9.450 millj. kr. að gefnum forsendum um að heildaraflamagn íslenskra skipa á fiskveiðiárinu verði um 515 þús. þorskígildi eða 622 þús. „afkomuígildi þorsks“, svo stuðst sé við þá viðmiðun sem höfð er við niðurjöfnun gjaldanna samkvæmt frumvarpinu. Þetta er auðvitað háð miklum mögulegum sveiflum, t.d. því hvort loðnuvertíðin muni ganga að óskum. Frá þessari áætluðu heildarfjárhæð munu dragast tilteknir frádráttarliðir sem ég mun víkja sérstaklega að á eftir. Hvað snertir niðurjöfnun veiðigjalda er lagt til að stuðst verði við tillögur veiðigjaldsnefndar um svonefnda afkomustuðla. Afkomustuðlar eru reiknaðir sem hlutfall afkomu reiknaðrar framlegðar við veiðiúthald á hverjum nytjastofni af reiknaðri framlegð við veiðiúthald á þorski. Aðferðin byggist á þeirri forsendu að fyrir liggja mjög nákvæm og ítarleg gögn um úthaldsdaga, aflamagn og aflaverðmæti sem gera útreikningana mögulega. Allítarlega er fjallað um afkomustuðlana í athugasemdum með frumvarpinu. Rétt er að leggja áherslu á að með þessari aðferð er sá kostnaður sem dreginn er frá tekjum þröngt skilgreindur breytilegur úthaldskostnaður. Því er ekki um útreikning á hefðbundinni framlegð að ræða og alls ekki á heildarhagnaði sjávarútvegs á viðkomandi tímabili. Með þessu er leitast við að búa til verðmæli sem nýst getur til þess að jafna veiðigjöldum niður með sanngjarnari hætti en nú er gert. Þessi tillaga er afar mikilvæg til framtíðar litið, enda er ljóst að veiðigjöld hafa minni efnahagslega röskun í för með sér eftir því sem þeim er jafnað niður af meiri sanngirni. Hér vil ég vekja athygli á að frá því að smíði frumvarpsins lauk hefur skráningum á aflaverðmætum fyrir almanaksárið 2013 lokið. Því er nú unnt að reikna þessa afkomustuðla nær okkur í tíma. Ég hef farið þess á leit við veiðigjaldsnefnd að ljúka þeim reikningum þannig að atvinnuveganefnd þingsins geti í umfjöllun sinni um málið horft til þess hvort og þá hvernig stuðlarnir breytast þegar þeir eru færðir nær í tíma. Í máli mínu hefur þegar komið fram að gert er ráð fyrir því að áætluð heildarfjárhæð veiðigjalda verði um 9.450 millj. kr. að gefnum forsendum um heildaraflamagn íslenskra skipa. Áætluð álagning á almennu gjaldi er annars vegar 3.715 millj. kr. á botnfiskstegundir og 1.327 millj. kr. á uppsjávartegundir, samtals 5.042 millj. kr. almennt gjald, sem að meginreglu allir greiða sem fá aflaheimildum úthlutað eða landa fiski af Íslandsmiðum. Sérstakt veiðigjald er áætlað annars vegar 1.735 millj. kr. á botnfiskstegundir og 2.675 millj. kr. á uppsjávartegundir, samtals 4.410 millj. kr. sérstakt veiðigjald. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að svokallað frítekjumark taki nokkrum breytingum. Með 2. mgr. 9. gr. laga um veiðigjöld er mælt fyrir um að fella skuli niður álagningu af fyrstu úthlutun eða lönduðum afla, þ.e. þannig að af fyrstu 30 þús. þorskígildiskílóum greiðist ekkert gjald og af 70 þús. þorskígildiskílóum þar á eftir greiðist hálft gjald. Nauðsynlegt er að breyta þessum ákvæðum þar sem ekki er lagt til að stuðst verði við þorskígildiskíló við álagningu gjaldanna. Í stað þess er lagt til að miðað verði við fasta krónutölu, sem verði 250 þús. kr., en með því er fjárhæðarverðmæti frítekjumarksins lækkað lítillega frá yfirstandandi fiskveiðiári sem endurspeglar lækkun á áætlaðri heildarfjárhæð veiðigjalda og sérstaklega lækkun á þorskverði. Í heild er áætlað að þessi afsláttur nemi á næsta fiskveiðiári um 150 milljónum en á yfirstandandi fiskveiðiári um 250 milljónum. Frítekjumarkið leiðir til þess að sérstakt veiðigjald fellur niður hjá fjölda smærri útgerðaraðila sem ég tel æskilegt í ljósi lakari samkeppnisstöðu þeirra. Við verðum að vera tilbúin að viðurkenna að það er ekki sama hagkvæmnin í því að gera út á smáum skala og stórum. Þá þurfum við að viðurkenna að útgerðarmynstur smærri aðilanna er okkur mikilvægt, ekki síst í byggðalegu tilliti, að sjávarútvegur á Íslandi sé fjölbreyttur. Það getur einnig nýst okkur til hagsbóta á mörkuðum að bjóða upp á ólíkar afurðir, veiddar á ólíkan hátt og unnar hjá fyrirtækjum af ólíku rekstrarformi. Réttur til lækkunar sérstaks veiðigjalds vegna skuldaafsláttar er samkvæmt frumvarpinu áætlaður alls um 1.300 millj. kr. Þessi áætlun er líklega heldur rífleg þar sem sérstakt gjald á botnfisk er talið geta í heild numið um 1.735 millj. kr. Samkvæmt reynslu fyrri ára eru það aðallega botnfisksfyrirtæki sem njóta skuldaafsláttarins en auk þess er með frumvarpinu lagt til að heimilt verði að endurskoða þennan lækkunarrétt hjá einstökum sjávarútvegsfyrirtækjum hafi þau fengið skuldir felldar niður hjá bankakerfinu frá 1. janúar 2012 að telja. Það verður líka að teljast ósanngjarnt að fyrirtæki njóti skuldaafsláttar vegna afskrifaðra skulda eins og í raun er ekki girt fyrir í gildandi lögum um veiðigjöld frá árinu 2012. Við nánari athugun ráðuneytisins á síðustu dögum hefur sýnt sig að ætla megi að lækkunin nemi um 1 þús. millj. kr. og hún sé því ofáætluð um um það bil 300 millj. kr. í greinargerð frumvarpsins. Samkvæmt því má gera ráð fyrir að innheimt veiðigjöld muni nema um 8,3 milljörðum kr. verði frumvarpið að lögum í stað þess að nema um 8 milljörðum eins og segir í frumvarpinu. Virðulegi forseti. Við þurfum að lyfta okkur yfir þær þrætukenndu deilur sem hafa staðið um veiðigjöld á undanförnum missirum og ræða þau á málefnalegum grunni. Of langt hefur verið gengið í gjaldtökunni og sneitt nærri fyrirtækjum af tilteknum rekstrarformum. Það er verkefni þingsins að vinna úr þessari aðstöðu samhliða því að finna leið sem tryggir þjóðinni tekjur af afnotum einstakra aðila af sameigninni. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að flest séum við sammála um að þeir sem við treystum til að nýta auðlindina eigi að greiða gjald fyrir aðganginn að henni. Ekki eru allir sammála um hvort skilgreina eigi innheimtuna sem gjald fyrir aðgang eða sem sérstaka rentu. Það hefur sætt gagnrýni hvernig gjöldin dreifast á milli ólíkra útgerðarmynstra. Það hefur verið gagnrýnt hvaða gögn eru til grundvallar útreikningi á gjaldinu. Síðast en ekki síst tökumst við á um hversu hátt gjaldið eigi að vera. Viðfangsefnið er að vinna úr þessari gagnrýni. Við þurfum að tryggja sameiginlegan skilning á eðli gjaldsins. Við þurfum að koma gagnasöfnun á það form að þær sveiflur sem sannarlega eru í rekstri sjávarútvegsfyrirtækja birtist sem næst gjaldtökunni í tíma. Síðast en ekki síst þurfum við að ræða á málefnalegum grundvelli um hvernig við tryggjum þjóðinni tekjur af sjávarútvegi til framtíðar. Eins og fyrr segir er unnið að þessu viðfangsefni í heild í ráðuneyti sjávarútvegsmála. Við erum langt komin með þá lausn sem við hyggjumst ræða við þingið sem framtíðarlausn eins og ég hef að nokkru tæpt á í ræðu minni. Það frumvarp sem ég mæli hér fyrir er liður í þessari vinnu. Ég vil sérstaklega nefna þann árangur sem hefur tekist við að „jústera“ dreifingu gjaldanna með breyttum hætti. Mikil vinna hefur verið lögð í útreikning afkomustuðla fyrir ólíka nytjastofna. Framtíðarsýnin er sú að veiðigjaldið sem slíkt einskorðist við að vera gjald fyrir réttinn til aðgangs að veiðum. Sérstakur tekjuskattur á fremur að taka á sérstökum hagnaði sjávarútvegsfyrirtækja, þeim hagnaði sem allri almennri umræðu stýrir á kostnað þess að á sanngjarnan hátt sé horft til meginþorra sjávarútvegsfyrirtækja í fjölda talið. Við erum með takmarkaðan aðgang að miðunum á Íslandi og höfum valið að veita einstökum aðilum rétt til að stunda veiðar. Það hefur reynst okkur vel að stýra fiskveiðum með þessum hætti, svo vel að eftir er tekið. Við þurfum að viðhalda orðspori okkar sem ábyrg fiskveiðiþjóð. Við þurfum að horfa til þeirra nýju tækifæra sem við okkur blasa í sjávarútvegi, tækifæra á sviði líftækni, í tækniþróun og frekari fullvinnslu afurða. Við megum ekki ganga það nærri fyrirtækjum í veiðum og vinnslu, fyrirtækjum sem geta drifið þessa þróun og atvinnusköpun henni tengdri áfram, að þessum tækifærum verði kastað á glæ. Við þurfum að vera vakandi yfir samkeppnishæfni okkar sjávarútvegs. Hana verðum við að verja og ekki skaða með of háum álögum. Íslenskar sjávarafurðir hafa verið mjög samkeppnisfærar í tímans rás. Við stöndum frammi fyrir samkeppni við ríkisstyrktan sjávarútveg samkeppnislanda okkar þar sem framboð er vaxandi og miklu opinberu fé varið í markaðsmál. Hér hafa fyrirtækin sjálf verið drífandi um sitt markaðsstarf. Í allri umræðunni þurfum við að horfa yfir sviðið allt og spyrja okkur hvernig við byggjum best upp til framtíðar. Leitast er við horfa til þessara þátta í frumvarpi því sem ég mæli fyrir þótt ekki sé í þessari lotu tekið á öllum álitamálunum. Hér um áfanga að ræða í þeirri vinnu sem í gangi hefur verið í vetur og kynnt verður betur í sumar. Í fylgiskjali með frumvarpi þessu er að finna kostnaðarumsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins um frumvarpið. Að öðru leyti vísa ég til þeirra athugasemda sem fylgja frumvarpinu en þar er ítarlega fjallað um og gerð grein fyrir efni þess. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Virðulegur forseti. Þessi veiðigjöld eru fáránlega lág. Það er lágmark að ríkisstjórnin leggi komugjald á makríl því að það hefur enginn skuldsett sig til kvótakaupa í makríl. Veiðigjaldið sem hér er lagt til á makríl er 7,50 kr. Það er svo fáránlega lágt að til samanburðar rukka Færeyingar 15 kr. eða tvöfalda þessa fjárhæð fyrir hvert kíló af makríl í lögsögu sinni; Grænlendingar upp undir 30 kr. af útlendingum. Hvernig rökstyður ráðherra að íslenskir útgerðarmenn geti borgað meira fyrir að veiða sama fiskinn í lögsögu Færeyja en þeir eiga að gera í íslenskri lögsögu? Hvers vegna hefur ekki verið staðið við samkomulagið í þinginu frá því í desember um að leggja sérstakt gjald á nýjar tegundir? Hvers vegna má ekki leggja komugjald á makríl hæstv. ráðherra?

Virðulegi forseti. Ég skildi ekki alveg allt sem rann upp úr hv. þm. Helga Hjörvar - hvað hann var að meina nákvæmlega.  Varðandi færeysku og grænlensku gjöldin þá er ekki eftir mínum upplýsingum búið að taka endanlegar ákvarðanir um þær fjárhæðir. Varðandi það að makríllinn skili engu í þjóðarbúið held ég að heildargjaldtaka af makríl sé milljarður.

Virðulegur forseti. Þetta er ekki flókið. Já, það er rétt, gjaldtaka okkar af makríl er milljarður. Gjaldtaka Færeyinga í fyrra var 2 milljarðar af svipuðum kvóta og samkvæmt fjárlögum fyrir þetta ár gera þeir ráð fyrir sömu tekjum, eða um 2 milljörðum. Það voru 75 danskir aurar á hvert kíló eða 15 kr. sem Færeyingar treysta sér til að innheimta af útgerðarmönnum, m.a. af útgerðum í íslenskri eigu, og þær útgerðir treysta sér til að borga. Samt kemur ráðherra hingað inn með tillögu um að jafnvel sömu útgerðaraðilar eigi bara að borga 7,50 kr. á Íslandsmiðum. Varðandi fyrri ríkisstjórn þá gerðum við ráð fyrir því að greidd yrðu umtalsvert hærri veiðigjöld á þessu ári en ráðherra leggur hér til, m.a. á makríl, enda full efnisrök fyrir því. Þegar ráðherrann neitar að skilja hvað við er átt þá hefur maður áhyggjur af því að umræðurnar í þinginu og í samfélaginu skili sér ekki til ráðherrans. Ég held að öllum finnist það eðlilegt að þeir sem fá ókeypis heimildir í makríl til að veiða 

Virðulegi forseti. Ég held að þegar hv. þingmaður talar um að hægt sé að hækka gjaldtöku sérstaklega á makríl á þessu ári hafi hann algerlega gleymt því að í samningum strandríkjanna, sem okkur var reyndar haldið utan við, var ákveðið að veiða um 40% umfram ráðgjöf Alþjóðahafrannsóknaráðsins sem gerir að verkum að magnið sem kemur inn á markaðina er um 82% meira hjá Evrópusambandinu og Noregi en ella hefði verið í fyrra. Þá held ég að hv. þingmaður gleymi því ástandi sem er í austrinu, í Rússlandi og Úkraínu, sem er mikilvægasti markaður fyrir makríl, m.a. okkar Íslendinga, og líkurnar á því að makríllinn sérstaklega, úr því að hann tiltók hann hér, standi undir einhverjum ævintýralegum hækkunum á gjaldi eru nokkuð ólíklegar. Ég óttast því miður að það verði á hinn veginn, að erfitt verði að koma öllum þessum makríl á markað á viðunandi verði og að standa undir þeim kostnaði sem veiðunum fylgir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna og þá vinnu sem hefur verið unnin í þessu sem er um margt til bóta. Mig langar samt að fá að vita hvaða áhrif hann telur þetta hafa, upphæðin sem gjaldið er núna, á lítil og meðalstór fyrirtæki. Þola þau þetta síður en stóru fyrirtækin? Mun þetta leiða til einhverrar samþjöppunar? Það er oftast þannig að veikustu hlekkirnir fara fyrst sem er kannski oft í minnstu bæjarfélögunum. Svo er líka það sem ráðherra sagði um fjölbreytileikann og einstakar afurðir, hvort þetta geti eitthvað stuðað það eins og þegar talað er um saltfiskinn og annað slíkt. Verðið hefur lækkað um 20% sem segir okkur að framlegðin til fyrirtækjanna minnkar kannski um 50%, meira en verðið. Þetta getur óneitanlega haft þær afleiðingar að við missum einhverjar tegundir út úr okkar afurðum. Ég held að við megum ekki við því.

Virðulegi forseti. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns af því að gjaldið geti verið íþyngjandi fyrir mörg af minni fyrirtækjum landsins. Ég kom ítarlega inn á það í ræðu minni og tel að til framtíðar getum við ekki haldið áfram á þessari braut. Hvort sem horft er til ríkisáætlunar fjármála eða einhverra annarra verðum við að horfa á rekstur atvinnugreinarinnar eins og hún liggur fyrir. Þess vegna verður aðgangsgjaldið í framtíðinni að taka meira mið af greiðslugetu þessara fyrirtækja. Varðandi það hvort við séum ekki að verja fjölbreytileikann er einmitt verið að koma til móts við það hér með þeim afkomustuðlum að það séu mismunandi greiðslur fyrir mismunandi stofna, þar með að þær tegundir sem engin framlegð er í í veiðum greiði einungis lágmarksgjald, þ.e. 1 kr. á kíló, en þær tegundir sem meiri framlegð er í greiði hærra gjald.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Í framhaldi af þessu spyr ég: Þegar þetta var allt skoðað, stuðlarnir voru fundnir út og upphæð gjaldsins á hvern stuðul, var þá geta hverrar tegundar höfð í huga eða voru þarfir ríkissjóðs frekar hafðir í huga? Það skiptir miklu máli. Erum við að horfa á hvað við ætlum að ná miklu út úr þessu eða hvað greinin mun þola á hverjum stað fyrir sig? Við verðum nefnilega að ná sátt og tryggja að við séum ekki að íþyngja vissum greinum og vissum tegundum of mikið, hvað þá þessari nýsköpun sem hjálpar okkur mikið í þeirri samkeppnishæfni sem við þurfum að byggja á til að við drögumst ekki of mikið aftur úr þeim þjóðum sem eru að færast nær sjávarútvegi okkar í markaðsstarfi og gæðum.

Virðulegi forseti. Ég get aftur tekið undir með hv. þingmanni, það er mjög mikilvægt að við verjum samkeppnishæfni greinar okkar og samkeppnisþjóðir sem búa jafnvel við ríkisstyrktan sjávarútveg nýta mjög mikla fjármuni, jafnvel opinbera fjármuni, í markaðsstarf sem við höfum ekki gert. Við höfum vísað þessu yfir til sjávarútvegsins á sama hátt og við vísuðum hagræðingunni á sínum tíma til sjávarútvegsins. Varðandi útreikninginn á gjaldinu er stofninn fundinn á þann hátt sem ég lýsti, tekinn er allur hagnaður úr veiðum og 20% úr vinnslu. Úr því verður ákveðinn stofn. Afkomustuðlarnir eru síðan dreifðir eftir því hverjar tekjur eru af afla upp úr sjó í einstökum tegundum, í hverri einustu veiðiferð og þannig fundinn út afkomustuðull. Gjaldið er auðvitað að einhverju leyti málamiðlun til þess að koma til móts við ríkisfjármálin, eins og ég hef sagt. Ég tel að það sé gölluð leið og að ekki sé hægt að fara hana áfram eins og verið hefur á síðustu árum.

Hæstv. forseti. Í einnar mínútu andsvörum gefst ekki tími til að ræða málin, enda er það ekki tilgangurinn, heldur eingöngu til að spyrja hæstv. ráðherra nánar. Á eftir þegar ég flyt ræðuna mína fjalla ég um efni þessa frumvarps. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í það sem kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, á bls. 10, þar sem verið er að ræða um þann afslátt sem settur var inn í meðförum atvinnuveganefndar til að koma til móts við skuldsett fyrirtæki vegna kvótakaupa síðustu ára. Þar stendur meðal annars, með leyfi forseta: „Ástæðulaust er að rekja þá umræðu hér, en athygli er vakin á því að á síðustu missirum hefur komið upp sú gagnrýni að sum þeirra fyrirtækja sem njóta lækkunarréttarins hafi fengið „ýmsar leiðréttingar“ hjá lánastofnunum sem geri það að verkum að fjárhagsaðstæður þeirra séu nú breyttar frá því sem var árið 2012.“ Hvað eigið þið við með „ýmsum leiðréttingum“?

Virðulegi forseti. Þegar þetta ákvæði var sett inn í veiðigjaldslögin var það samdóma álit þeirra sem sátu í atvinnuveganefnd, sama í hvaða flokki þeir voru, að það væri nauðsynlegt til að koma til móts við eftirhrunsárin. Það voru líka allir sammála um að það væri ákveðinn siðvandi að þeir sem voru skuldsettastir væru með sérstakan afslátt en þeir sem fóru varlega nytu ekki slíkra afslátta. Hér er spurt hvað þýði að setja leiðréttingar innan gæsalappa. Það er einfaldlega þannig að leiðréttingar í bankakerfinu eru alla vega. Sumt er kannski afskriftir og annað einhvers konar leiðréttingar. Það liggur ekkert meira á bak við þetta en það að við getum ekki sagt að allir hafi fengið sömu afskriftirnar eða leiðréttingarnar heldur eru þær mismunandi. Það liggur ekkert annað á bak við gæsalappirnar.

Hæstv. forseti. Á fundi veiðigjaldsnefndar með atvinnuveganefnd þar sem hún skýrði tillögur sínar og mikla vinnu við að búa til svokallaða afkomustuðla sem eru komnir inn í frumvarpið kom líka fram að veiðigjaldsnefnd hafi óskað eftir og bent á að breyta þyrfti ýmsu í uppgjörum og skilum til ríkisskattstjóra til þess að gera kerfið einfaldara og komast nær samtímaupplýsingum til að leggja á veiðigjald. Fram kom að þar var fjallað um þetta og í því ráðuneyti hlutu góðar og fínar tillögur náð, getum við sagt, en voru sendar í fjármálaráðuneytið til frekari útfærslu. Það hefur hins vegar ekkert verið gert hvað það varðar. Sá sem hér stendur hefur oft talað fyrir þessari leið og mun gera betur grein fyrir henni á eftir en langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að það mál, með þeim breytingum sem hefði þurft að gera á skattalögum, strandaði í fjármálaráðuneytinu og hefur ekki komist lengra?

Virðulegi forseti. Alveg eins og kom fram hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller mundi það hjálpa mikið til við ýmsar útfærslur á þessari gjaldtöku ef skýrari ákvæði væru í tekjuskattslögum en þau heyra, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, undir fjármálaráðuneytið. Ég skal svo sem ekki svara nákvæmlega fyrir það af hverju slíkt er ekki enn komið fram. Þetta er engu að síður sá hluti sem ég sé fyrir mér sem framtíðarlausn, m.a. ef horft er til samningaleiðarinnar, þeirra samninga sem menn munu gera. Menn munu tryggja það með einhverjum hætti að þessar upplýsingar liggi fyrir. Það er auðvitað einfaldasta leiðin að breyta tekjuskattslögunum. Veiðigjaldsnefndin átti mjög gott samstarf við endurskoðanda, fyrirtæki og ríkisskattstjóra um það hver væri skynsamlegasta leiðin að fara. Ég held að þetta sé ein af þeim leiðum sem sé skynsamlegast að fara og vænti þess að við munum vinna áfram á þeim nótum.

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra ræddi mikið í framsögu sinni um mismun á milli lítilla og meðalstórra fyrirtækja og stórútgerða og að það þyrfti að mæta minni útgerðunum með einhverjum hætti. Það er ekki gert í þessu frumvarpi þar sem er bara sett krónutala á afkomustuðla í bolfiski og fyrirtæki greiða jafnt hvort sem um er að ræða smærri útgerð, Granda, Síldarvinnsluna eða eitthvert af stóru fyrirtækjunum sem skila miklum hagnaði. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji þetta eðlilegt miðað við orð sín hér áðan. Skil ég það rétt að að teknu tilliti til afsláttar verði samanlagt gjald, fast gjald og sérstakt gjald, á margar fisktegundir lægra en grunngjaldið er í dag, en það er 9,50 aurar, þ.e. að grunngjaldið geti orðið lægra en það og því yrði ekkert grunngjald í gildi ef þessi lög yrðu samþykkt?

Virðulegi forseti. Annars vegar er grunngjald í gangi, þar sem allir greiða eina krónu jafnvel þó að það sé núll framlegð. Þar er einmitt verið að koma til móts við að það er mismunandi framlegð í mismunandi stofnum, í því liggur þessi afkomustuðlagreining. Ég tel það vera mjög jákvætt. Það er einmitt gert til að koma til móts við þær tegundir sem ekki skila neinni framlegð í veiðum, eru oftast kannski meðafli, en það er mjög mikilvægur þáttur og áfangi í þessu verkefni til þess að menn séu einmitt ekki að láta alla greiða 9,5 kr. ef það er engin framlegð í þeim veiðum. Þá er miklu skynsamlegra að það sé greitt lágmarksgrunngjald. Varðandi hitt, að ekkert sé komið til móts við minni sjávar- eða útgerðirnar, þá er það náttúrlega aldeilis fráleitt, því að frítekjumarkið er akkúrat gert til þess. Og ef ég man rétt þá eru milli 360 og 370 smærri útgerðir sem greiða það ekki, nýta frítekjumarkið að fullu, fyrir utan strandveiðar og hrognkelsaveiðar.

Virðulegi forseti. Eins og ég sé þetta þá er ekki verið að breyta frítekjumarkinu neitt frá því sem var síðast. Það er eingöngu hætt að miða það við þorskígildi vegna þess að það er ekki lengur í gildi. Þetta gjald sem er lágmarksgjald getur farið niður í ekki neitt ef menn skuldsetja sig mikið, eins og hvati er til í frumvarpinu, með því að fá afslætti til kvótakaupa eru vextir af láninu vegna kvótakaupa til frádráttar. Telur hæstv. ráðherra það eðlilegt, miðað við að hann talar fyrir mismunandi útgerðarformum, að ríkið styrki það að menn kaupi kvóta, veiti afslátt vegna vaxta af þeim kaupum? Mun það ekki bara koma fram í því að kvótaverð hækki og samþjöppun aukist í greininni ef ríkið stuðlar að því að menn fái afslátt vegna vaxta á skuldsetningu vegna kvótakaupa?

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að frítekjumarkinu er ekki breytt í prinsippinu, það er bara breytt um aðferðafræði, yfir í fasta krónutölu. Hins vegar verð ég að segja alveg eins og er að varðandi skuldafsláttinn er akkúrat verið að gera hið gagnstæða. Ekki er verið að heimila að skuldsetning eftir að veiðigjaldslögin tóku gildi, að þau kvótakaup komi til skattafsláttar. Þetta er eingöngu miðað við þann tíma þegar lögin tóku gildi. Breytingin núna felst í því að hafi einhverjir fengið skuldaleiðréttingar frá þeim tíma þá séu þær dregnar frá áður en til slíks afsláttar komi. Það er akkúrat þannig að það er engin skuldsetning vegna kvótakaupa eftir 2012, 1. janúar eða 5. júlí, ég man nú ekki hvort var, sem kemur til þarna inni. Þetta er fortíðarvandi sem þingið ákvað fyrir tveimur árum að setja inn með fimm ára reglu. Við erum fyrst og fremst að fullnusta þá reglu vegna þess að menn hafa ákveðnar væntingar þar inni, en taka á þessari leiðréttingu þannig að þeir sem hafi fengið einhverjar leiðréttingar, afskriftir, endurnýjun á lánum, 

Hæstv. forseti. Seint og um síðir, og því miður allt of seint, er fram komið frumvarp til laga um breytingu á lögum um veiðigjöld, nr. 74/2012, með síðari breytingum, þ.e. veiðigjöld sem á að leggja á fyrir fiskveiðiárið 2014/2015 með svokölluðum afkomustuðlum. Ég get ekki látið hjá líða að gagnrýna það hversu seint frumvarpið kemur fram og hve lítill tími er ætlaður, bæði í atvinnuveganefnd og á þinginu, til að klára þetta mál miðað við starfsáætlun Alþingis, einir átta þingdagar eru eftir og þrír eða fjórir nefndadagar. Þetta er svo sem ekkert nýtt, þetta gerist allt of oft. Hæstv. núverandi forseti Alþingis óskaði eftir því við setningu Alþingis að ráðuneyti og ráðherrar kæmu með frumvörp fyrr inn en verið hefði en því miður hefur orðið misbrestur á því og það sjáum við núna við störf Alþingis. Það er synd. Í mínum huga hefur álagning veiðigjalda alltaf verið leið til að freista þess að skapa sem mesta sátt um sjávarútveg á Íslandi. Veiðigjöld eru nú ekkert ný, með lögum nr. 85/2002, í stjórnartíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, var almenna veiðigjaldinu komið á. Og ég er alveg viss um að þá var það líka hugsunin að reyna að skapa meiri sátt. Gott ef gjaldið var ekki fellt út á mestu erfiðleikaárunum 2007, þegar þorskaflaniðurskurður var mikill, en síðan hefur það hækkað. Forsagan að álagningu veiðigjalda nær aftur til 2002. Síðan var það á síðasta kjörtímabili, í tíð síðustu ríkisstjórnar, sem hið sérstaka veiðigjald var lagt á og áfram var það gert undir þeim formerkjum að skapa sem mesta sátt um sjávarútveginn, að þjóðin sem eigandi auðlindarinnar fengi sanngjarnan arð af henni, alveg eins og gera á með aðrar auðlindir þessarar þjóðar sem eru almenningseign. Það á í raun ekkert að taka sjávarútveginn einan og sér út eða fjarskiptarásir, vatnið eða jarðhitann, allt á þetta að vera undir. Það frumvarp sem hér er kýs ég því að líta á sem þróun á þeim ferli að búa til lagaumhverfi og finna sem sanngjörnustu, eðlilegustu og bestu lausnina til að leggja á hóflegt veiðigjald. Þegar ég nefni hóflegt veiðigjald þá finnst mér ekkert slæmt að minna á að allir flokkar sem eiga fulltrúa á Alþingi hafa ályktað um að leggja skuli á hóflegt veiðigjald í sjávarútvegi, en ágreiningurinn stendur um það hvað sé hóflegt. Ég sagði það líka síðast, þegar ég starfaði sem formaður atvinnuveganefndar og þurfti að fylgja þessu frumvarpi eftir: Það versta við það var að við vorum með gömul gögn sem komu sem gögn frá Hagstofu. Þau voru notuð sem álagningarstuðull til að leggja á 10, 12 eða 15 milljarða, eða guð má vita hve mikið það er hverju sinni. Það er ekki ásættanlegt, að mínu mati, að gera þetta með svo gömlum gögnum. Við þurfum að komast í raunupplýsingar. Það hefur til dæmis gerst í upphafi þessa árs að Norðmenn hafa veitt mikið af fiski í janúar til apríl, trukkað því niður til Evrópu, sumir segja 350 þús. tonnum á þessum mánuðum, og verðfall hefur orðið miklu meira á mörkuðum, þar með talið á okkar mörkuðum. Þá er afkoman eðlilega verri þessa mánuði. Að mínu mati á það að koma inn í gögn sem útgerðin skilar til ríkisskattstjóra, sem ég hef alltaf verið hrifnastur af, og álagt veiðigjald lagt á eftir það, hvort sem það er tveimur eða þremur mánuðum síðar, það er úrlausnaratriði hvort það er gert ársfjórðungslega, þrisvar á ári eða hvernig við viljum gera það. Það fer eftir því hvað er hagkvæmast og best fyrir fyrirtækin og hið opinbera, getur farið inn í svipað kerfi og virðisaukaskattsskil, sem eru annan hvern mánuð. Síðan er greitt af því eftir á. Ef afkoman er slæm er lítið greitt, ef afkoma batnar þá er greitt meira. Þetta er sú aðferð sem ég hef talað fyrir og hika ekki við að halda því fram að hún sé sú besta. Mér finnst að það hafi komið fram í svari hæstv. ráðherra hér áðan að þær tillögur sem veiðigjaldsnefnd hafi lagt til um lagabreytingar til handa ríkisskattstjóra, séu á þennan veg. Það skýtur stoðum undir það og ég fagna því að fleiri séu farnir að hugsa þetta út frá þessari leið. Þetta á því miður ekki bara við um sjávarútveg þegar við erum að nefna svona gögn. Í landinu er heldur ekki hægt að kalla fram frá einni stofnun upplýsingar um skuldir landsmanna, skuldir heimilanna, sama hvort það er vegna íbúðarhúsnæðis, bílakaupa eða annars. Það var ekki hægt að fá þær upplýsingar þegar allt hrundi hér 2008 og fékkst sérstök undanþága frá Persónuvernd til að vinna upp slík gögn fyrir Seðlabankann. En höfum það í huga að það var háð því skilyrði að gögnunum yrði síðan eytt. Það væri betra ef menn hefðu þessar samtíðarupplýsingar í dag. Hér er farin leið sem líka var talað um síðast að yrði farin og veiðigjaldsnefnd hefur verið að þróa og mér finnst hún vera á hárréttri leið hvað það varðar. En ég geri mér líka grein fyrir að það er töluvert eftir, þ.e. að búa til þá afkomustuðla sem settir eru fram í 5. gr., sem ráðast af reiknaðri framlegð við veiðiúthald á hverjum stofni sem veiðigjaldsnefnd hafði unnið á undanförnum mánuðum í samstarfi við Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Það er með öðrum orðum verið að reyna að skipta niður hve mikið er fiskað af þorski í ákveðnum túr og hver kostnaðurinn við það sé, hver sé aflahlutdeildin og hver kostnaðurinn, sett svoleiðis fram og þessir reikningsstuðlar færðir út. Þetta er á réttri leið en ég geri mér grein fyrir að töluvert mikið er eftir. Ég held að þetta sé miklu sanngjarnari leið en að taka þetta út frá þorskígildisstuðlunum sem voru notaðir frá árinu 2002, sem mæla ákveðna þætti. Við þekkjum hvernig það er gert en ekki er þar með sagt að það sé sanngjarnt gagnvart öðrum tegundum. Virðulegi forseti. Hér í dag er að hefjast enn ein umræða um sjávarútveg og framtíð sjávarútvegs á Íslandi. Það hefur verið boðað að breyting á fiskveiðistjórnarlögum komi ekki fram og má kannski fagna því að það sé unnið betur. Ég kýs að láta þá skoðun í ljós að æskilegt sé að reyna að vinna það í miklu meiri sátt en hægt hefur verið að gera. Við þurfum að ræða um sjávarútveg sem atvinnugrein, hvaða reglur, hvaða lög og hvaða starfsumhverfi við ætlum að skapa þessari höfuðatvinnugrein okkar sem hingað til hefur verið, ef frá er skilinn síðasti ársfjórðungur síðasta árs, þar sem tekjur af ferðamönnum voru meiri en tekjur af sjávarútvegi. Í fyrsta skipti i sögu landsins var sjávarútvegurinn þar ekki á toppnum. Við þurfum málefnalega umræðu, eins og hæstv. ráðherra var að tala um hér áðan. Já, mikið sannarlega vildi ég óska þess að við gætum haft málefnalega umræðu um framtíð sjávarútvegs og ræddum þá alla þætti hans, þar með talið: Við erum frábær í veiðum, við erum frábær í vinnslu, en ég held að við séum ekkert sérstaklega frábær hvað heildina varðar í markaðsmálum. Og við höfum ekkert að gera með það að vera best í veiðum og vinnslu ef enginn vill kaupa af okkur afurðina á því verði sem við viljum helst fá fyrir hana. Auðvitað viljum við alltaf fá sem mest hvað það varðar, en stundum er gott að ganga hægt um gleðinnar dyr, stundum eru toppar þannig að þeir geta skemmt fyrir og varanleg verðlækkun kemur í framhaldi af því. Ræðum þetta sem framtíð og ræðum þá líka það sem kannski er mesti ágreiningurinn um, hvernig eigi að leggja veiðigjöld á og hvað þau eigi að vera mikil. Eru 10 milljarðar, rúmlega 5 milljarðar í almenna gjaldið sem, eins og ég sagði áðan, var lagt á 2002 með hækkunum og lækkunum, og sérstaka veiðigjaldið, sem nú er áætlað 4 milljarðar, ef ég man rétt - er það hóflegt veiðigjald miðað við stöðuna í dag? Ég veit það ekki vegna þess að mig vantar nútímagögn. Mig vantar að vita hvað gerðist á síðasta ári, 2013. Ég veit það um flestallar aðrar atvinnugreinar. Þó svo að skattar séu ekki lagðir á fyrr en í október, nóvember, þegar lögaðilar eru búnir að skila, er samt sem áður hægt að ná í þær bestu upplýsingar sem til eru en það þarf að fá þær frá fyrirtækjunum sjálfum. Og það getur vel verið að við eigum að breyta kerfinu á þann veg að lögaðilar skili skattframtölum fyrr en almenningur, en það er öfugt í dag. Förum líka í gegnum það hvað er að gerast í markaðsmálum. Við vitum að mikið verðfall er í Suður-Evrópu vegna efnahagsþrenginga þar. Það kom niður á lífskjörunum hér á Íslandi. Það ástand sem nú er í Úkraínu og Rússlandi mun líka koma niður á lífskjörum okkar hér á Íslandi, hvað varðar sölu á makríl og kolmunna og uppsjávartegundum. Við vitum ekki nákvæmlega hvað við fáum fyrir vöruna. Norðmenn og Rússar eru líka á hraðferð í að bæta veiðar sínar og vinnslu. Dæmi eru um að farið sé að ráða Íslendinga til þessara landa, með há og góð laun, til að skipuleggja veiðar og vinnslu. Þessar þjóðir fara að koma inn af miklu meiri krafti í samkeppni við okkur en áður var. Horfum til þess vegna þess að þetta skiptir máli. Þá skiptir máli að horfa til framtíðar. Viljum við hafa sjávarútveg á Íslandi í 40, 50 eða 60 fyrirtækjum? Nei, það vil ég ekki. Ég vil hafa fjölbreytni í sjávarútvegi og þess vegna vil ég ekki taka þátt í að búa til kerfi sem gerir að verkum að menn selji sig út úr greininni og samþjöppun eigi sér stað. Fyrir utan það að ég er líka mjög ósáttur við það, finnst það höfuðgalli fiskveiðistjórnarkerfisins, að menn geti tekið sig til eina kvöldstund, eða komið í einu hádegi, og tilkynnt um stórkostlegar breytingar eins og gerst hefur nú á síðustu missirum sem við erum að ræða um, þ.e. á Húsavík, Djúpavogi og Þingeyri. Þar hefur komið fram að við séum kannski bara að sjá byrjunina. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að nefna staði. Ég hef oft hugsað um ákveðna staði; hvað gerist ef viðkomandi útgerðarmaður hættir, stendur ekki í þessu lengur, selur kvótann og innleysir töluverðan hagnað við sölu aflaheimilda og eftir standa sveitarfélög í rúst? Það er mesti ljóður á núverandi kvótakerfi að þetta skuli vera hægt. Þess vegna þurfum við að fara í þessa umræðu um veiðigjöldin. Á þeim nokkru mínútum sem ég á eftir ætla ég að segja það um þetta frumvarp að mér finnst nokkrir þættir hér vera til bóta, eins og um afkomustuðlana, en ítreka það aftur sem ég hef sagt: Þetta á eftir að þróa betur. Þá kem ég að því sem rifrildið stendur alltaf um: Hvað er hóflegt veiðigjald? Eru það 10 milljarðar miðað við stöðuna í dag, miðað við árið 2013? Ég ítreka það sem ég sagði áðan: Ég veit það ekki vegna þess að ég veit ekki afkomuna. En það nægir mér ekki að horfa á töluna út frá EBITDA fyrirtækja. EBITDA er allt annað en hagnaður. Þegar menn eru að tala um að sjávarútvegur sé rekinn með 85 milljarða kr. hagnaði árið 2012 þá er það ekki rétt. Það er EBITDA án vaxta, skatta og afskrifta. Horfum neðar á reikninginn. Hver er hagnaðurinn? Og finnum þar sanngjarna tölu. Í frumvarpinu er sagt að verið sé að leggja 35% veiðigjald á hagnað sjávarútvegsfyrirtækja, það kemur að vísu fram í umsögn fjármálaráðuneytisins Ég veit ekki hvernig það er, en þetta eru þeir hlutir sem við stöndum frammi fyrir. Virðulegi forseti. Eins og öllum er kunnugt kem ég úr landsbyggðarkjördæmi þar sem sjávarútvegur er mjög mikilvægur, úr Norðausturkjördæmi. Ég hef séð tölur yfir uppsjávarveiðar þar sem árin 2013 og 2014 eru borin saman. Ég hef séð að lýsisverðið í bandaríkjadölum hefur fallið úr 2.000 dollurum 2013 í 1.300 dollara 2014. Ég hef séð að mjölverð í norskum krónum hefur fallið úr 11.000 kr. tonnið í 9.300 kr. Ég hef séð og veit að gengi bandaríkjadals hefur styrkst um 10%, úr 128 kr. í 115 kr. - þetta er sennilega eitthvert meðaltalsgengi - og norsku krónunnar úr 23 kr. í 18.80 kr. Og ég hef séð að við síðustu breytingu, sem núverandi stjórnarflokkar gerðu á síðasta sumarþingi, hækkaði veiðigjaldið á uppsjávarfiski úr 3 kr. í 6,20 kr. Ég leyfi mér að halda því fram að þessar tölur séu þær tölur sem verða að virka strax inn í útreikninga á veiðigjaldi. Það verður best gert, eins og ég sagði hér í upphafi, með því að byggja á samtímaupplýsingum og gera það eftir skilum fyrirtækja til 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir ágæta ræðu. Mér fannst hann í ræðu sinni fara svolítið yfir í það að gefa þeirri stefnu og þeim frumvörpum sem lögð voru fram í þeim meiri hluta sem hann studdi og starfaði með á síðasta kjörtímabili algjöra falleinkunn, þegar hann talaði hér um viðmið við EBITDA og slíkt. Nú liggja fyrir upplýsingar sem færa okkur enn nær sannleikanum í þessu máli, þó að ég geti vissulega tekið undir með honum að enn má gera betur og enn þarf að gera betur. En það liggja fyrir upplýsingar. Hann talaði um að þetta skatthlutfall kæmi fram, 35% á greinina, sem væri þá heildarskatthlutfallið. Það eru reyndar vísbendingar um að það sé mun hærra vegna þess að afkoman er mun lakari á árinu 2013 en reiknað var með og vonast var til. Það eru vísbendingar um að hún fari enn niður á árinu 2014. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hefur hann einhverja hugmynd um hvar þetta skatthlutfall má liggja? Það er alveg ljóst hvar það lægi ef hugmyndir síðustu ríkisstjórnar hefðu gengið eftir í álagningu veiðigjalda og hver áhrifin á þær viðkvæmu byggðir sem hv. þingmaður var að fara yfir, hefðu verið. Það þarf bara ekki einu sinni að fara yfir þá vitleysu, þá villu og svíma sem menn óðu í á síðasta kjörtímabili. En hvar má þetta liggja? Hversu mikið hlutfall af hagnaði, afkomu sjávarútvegsfyrirtækja, er eðlilegt að taka í veiðigjöld?

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði í ræðu minni held ég að það sé eiginlega ómögulegt að svara þessari spurningu. Eitt er að pólitískir fulltrúar á Alþingi, 63 alþingismenn, gætu komið sér saman um einhverja ákveðna tölu sem er hóflegt veiðigjald. En hver er svo afkoman af því gagnvart greininni, hver er niðurstaðan af rekstrinum? Hvað hefur gerst í rekstrarumhverfi fyrirtækja á árinu sem við leggjum það fram? Þess vegna held ég að best sé að gera það miðað við samtímaupplýsingar dags dato, bara eftir deginum og hvernig landað er afla. Það má taka sem dæmi: Skip kemur að landi með afla sem gefur 25 milljónir í þessum mánuði, en sama magn af afla gefur ekki nema 12 milljónir í næsta mánuði. Þá verður þetta að virka strax. En ég er ekki að gefa því falleinkunn sem hv. þingmaður talaði um áðan, veiðigjaldafrumvarpinu sem varð að lögum í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það var erfitt en það var nauðsynlegt að koma því á, það var ágreiningur um það og skiptar skoðanir um hvað væri hóflegt og hvernig þetta ætti að vera. Niðurstaðan varð sú að leggja á krónutölu á fyrsta árinu, sem ég held að hafi verið mjög góð leið. Sú leið var svo tekin upp af núverandi ríkisstjórn, hún var ekki verri en það, að nota krónutöluna en menn fóru að færa uppsjávarfisk og botnfisk á milli. Gundvallaratriðið er að mínu mati að gera þetta út frá samtímaupplýsingum. Þá mælist strax afkoma í því sem öllu ræður hjá okkur: Hvað fæst fyrir þann fisk sem við veiðum á okkar frábæra hátt með veiðum og vinnslu, útflutningi og öllu því? Hver vill kaupa það og á hvaða verði? Um það snýst þetta. Ég ítreka það sem ég sagði áðan: Útgerðin á að borga sanngjarnt, 

Virðulegi forseti. Það er samt ágætt að gera sér grein fyrir því hversu mikil þessi viðbótarálagning má vera. Við erum með 20% tekjuskatt á fyrirtæki. Á þetta að vera 10% umfram, 15%, 20%, 40%? Hvar liggja sársaukamörkin í þessu fyrir aðgang að auðlindinni? Við erum komin í 35%, eigum við að fara hærra? Ég hefði viljað fá tillögur frá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar um það. Mig langar líka að spyrja hv. þm. Kristján L. Möller um þær yfirlýsingar sem hafa komið frá m.a. hv. þm. Helga Hjörvar og hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Þeir töluðu um það í fyrra að rukka mætti leigugjöld af makríl upp á 100 milljarða, um það var talað hér í þinginu. Makríllinn gæti gefið okkur 100 milljarða. Telur hv. þingmaður þetta raunhæfar hugmyndir? Þegar við lítum hér á upplýsingarnar sjáum við hver framlegðin er í þessum veiðum. Er þingmaðurinn 

Hæstv. forseti. Á bls. 90 með frumvarpinu er ansi athyglisverð tafla þar sem veiðigjaldsnefnd freistar þess að sýna okkur hvernig þetta hefur verið gert í vinnu hennar og hjá Hagfræðistofnun. Þar eru teknar sjö tegundir, því miður er makríll ekki þar inni en kolmunni er þar. Verðmæti kolmunna eru 3 milljarðar kr., landaður afli er 104 þúsund tonn, veiddur á 343 dögum. Aflahluturinn er 947 milljónir, úthaldskostnaður 1.148, þannig að framlegð er þarna talin vera 912 milljónir eða 9 kr. á kíló og afkomustuðullinn 0,10. Þetta finnst mér, ef öll þessi fræði eru rétt, nú hef ég þann fyrirvara, vera á réttri leið. Ég tek fram að á fundi nefndarinnar voru settar fram upplýsingar um humarveiðar sem mér þóttu ekki mjög góðar. Ég held að þær hafi síðan verið leiðréttar. 

Forseti biður þingmenn um að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu, en hún var dálítið í anda Sovétríkjanna.  Ég vil spyrja hv. þingmann: Þekkir hann ekki fyrirbæri sem heitir markaður þar sem verð er ákveðið á markaði? Þar sem verð á olíu, brauði, eplum er ákveðið á markaði? Hvers vegna í ósköpunum skyldum við ekki nota það í þessum stóra geira að hafa markað og þá markað með veiðileyfi, markað með einstaka fisktegundir o.s.frv.? Hvers vegna skyldi markaður ekki virka á Íslandi í þessari grein, einu landa í heiminum liggur við? Ég undanskil lönd eins og Norður-Kóreu og því um líkt. En hvers vegna skyldu menn vera svona fastir í því að fá veiðiupplýsingar og svo eiga stjórnmálamenn og embættismenn að taka ákvarðanir um það hvað sé sanngjarnt og hóflegt veiðigjald o.s.frv.? Af hverju ætti það ekki bara að vera markaðurinn?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir þetta andsvar. Mér hefur oft verið skemmt þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal tekur þátt í umræðum um sjávarútvegsmál og kvóta vegna þess að hann hefur flutt tillögu um að allir Íslendingar fái kvótabréf og það gangi kaupum og sölum. Hann hefur verið einn um það en hann vill taka þetta meira á markað. Ég þekki marga, þar á meðal flokksfélaga mína, sem vilja fara þá leið að markaðurinn sjái um þetta og ég spyr hvers vegna hv. þingmaður hefur ekki komið því til leiðar í gegnum sinn flokk að markaðsvæðingin sé tekin meira upp. Mér þótti verra þegar hv. þingmaður vísaði til ræðu minnar og þess að hún hafi verið í anda Sovétríkjanna, það þykir mér heldur verra. Ég vil snúa því við og segja að hv. þingmaður hefur setið lengi á Alþingi og meðal annars tekið þátt í að búa til kerfi, sem getur vel verið að sé í anda Sovétríkjanna, sem er þannig að allir aðilar leggja fram fullt af gögnum til ríkisvaldsins, Íslands, ekki Sovétríkjanna, til stjórnmálamanna sem sitja á Alþingi og taka og setja lög fyrir hönd lýðræðisríkisins o.s.frv. Þetta er virðisaukaskattskerfið þar sem alltaf er verið að kalla eftir gögnum frá almenningi í landinu til að leggja á virðisaukaskatt. Þetta sama á í raun við um launatekjur manna. Hv. þingmaður hefur setið lengur á Alþingi en ég og hefur þar af leiðandi lengur tekið þátt í því að setja lög, m.a. svona lög sem kalla eftir öllum gögnum frá þegnum lýðveldisins Íslands til stjórnvaldsins svo að alþingismenn, m.a. hv. þm. Pétur H. Blöndal, geti tekið ákvörðun á Alþingi um að leggja skatt á viðkomandi til ríkisins.

Frú forseti. Virðisaukaskatturinn er lagður á til að afla ríkinu tekna yfirleitt. Stundum er hann notaður til að stýra hegðun fólks, neyslu. Ég er ekki hrifinn af því og ég og fleiri teljum að hann sé kominn yfir þau mörk sem gefa ríkissjóði hámarkstekjur þannig að hann sé farinn að skaða atvinnulífið. En það sem við erum að ræða hér er sjávarútvegskerfið og þar hafa menn ákveðið af einhverjum ástæðum, líka í mínum flokki, að fara inn í skipulag og stjórnun ofan frá og markaður kemur eiginlega mjög lítið nálægt því kerfi, hvorki varðandi aflaheimildir né verð á erlendum fisktegundum o.s.frv. Menn kvarta undan því að fiskur sé ekki á markaði þannig að allt þetta kerfi ber ansi mikinn keim af því kerfi sem var í Sovétríkjunum forðum.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður brást við ummælum mínum um virðisaukaskattskerfið og lýsingum á því og sagði svo réttilega: Já, þetta er gert til þess að afla ríkinu tekna. Það er alveg hárrétt. Er þetta þá ekki svipað sem verið er að gera hér með veiðigjöldum? Jú, Alþingi er að setja lög um að greiða skuli keisaranum eins og honum ber. Svo eru skiptar skoðanir um hvað það er. Hv. þingmaður talaði um að mörgum finnist virðisaukaskatturinn orðinn of hár, að prósentan sem lögð er á sé of há. Það má alveg til sanns vegar færa, að það sé rétt sem sumir segja um veiðigjöldin. Ég get ekki enn tjáð mig um það hvort þau eru of há eða of lág, en þetta er það skipulag og stjórn sem við höfum haft á. Ég vil frekar á þessum tíu sekúndum segja að ég held að þetta sé bara eins og gengur og gerist í öllum nútímalegum lýðræðisríkjum og er búið að gera mjög lengi og við förum ekki til Sovétríkjanna vegna þess að ég held að þetta hafi ekki verið gert 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller ræðuna. Ég er um margt sammála honum. Ég er sammála honum í því að ég hefði viljað sjá þetta frumvarp fyrr en við því er ekkert að gera og ég treysti á að við vinnum þetta fljótt og örugglega. Hv. þingmaður nefndi að leggja mætti auðlindaskatt á fleiri auðlindir. Ég hefði viljað heyra hann nefna einhverjar auðlindir og bið hann um að nefna nokkrar því að ég tek undir það að ég sakna þess að eingöngu sé talað um sjávarútveginn þegar verið er að tala um auðlindaskatt. Hv. þingmaður vill hafa fjölbreytni í útgerð og ekki fá og stór fyrirtæki. Ég tek undir það með honum. En hvað er hóflegt veiðigjald? 35% af hreinum hagnaði? Það er ekki verið að tala um EBITDA þar. Hv. þingmaður svaraði því ekki alveg hvað honum þætti eðlilegt í því máli. Ég ítreka þá spurningu. 35% af öllum hagnaði, hvað finnst honum um það? Vill hann hafa það hærra? Vill hann taka helminginn af öllum hagnaði eða finnst honum það kannski of hátt?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður reynir að fá mig til þess að nefna einhverja prósentutölu um hvað sé hóflegt veiðigjald. Ég vísa til þess sem ég hef áður sagt, að ég treysti mér ekki til að nefna þá tölu. Ég tek hins vegar eftir því að hv. þingmaður er stuðningsmaður þess frumvarps sem hér er til umræðu og hefur samþykkt það í sínum þingflokki. Það er um að leggja á almennt veiðigjald upp á 5 milljarða kr., samkvæmt lögunum sem sett voru af framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum árið 2002, og sérstakt veiðigjald verði 4,4 milljarðar. Síðan reiknast frá þessu tæpar 1.500 milljónir vegna frítekjumarks og lækkunar vegna vaxta af skuldum vegna kaupa á aflahlutdeildum. Þá er þetta orðið nettó 8 milljarðar. Ef einhverjar tölur eru réttar sem hafa verið á floti, að árið 2012 hafi hreinn hagnaður verið 40–45 milljarðar, er það í kringum 20% sem þarna er verið að leggja á. Eins og kom fram í ræðu minni þarf þetta að geta sveiflast til eftir afkomu veiða og vinnslu. Það má helst ekki vera þannig að við álagningu sé miðað við tveggja ára gömul gögn, í álagningu gjalda sem verið er að borga í dag. Tökum sem dæmi hvers konar loðnuvertíð var fyrir tveimur árum sem er þá verið að greiða af í dag, en loðnuvertíð var mjög léleg á þessu ári. Þess vegna ítreka ég það sem ég sagði, það verður viðfangsefni okkar, og því miður sennilega eilíft deilumál, hvað er hóflegt veiðigjald. Ég spyr á móti: Er hv. þingmaður ekki sammála því að það sé leið til að reyna að skapa meiri sátt meðal þjóðarinnar um fiskveiðistjórnarkerfið að þjóðin, eigandi fiskveiðiauðlindarinnar, fái á hverju ári hóflegt, sanngjarnt veiðigjald frá þeim sem fá heimildum úthlutað til að nýta þessa auðlind?

Virðulegur forseti. Ég tek undir það og ég hef engan, hvorki útgerðarmann né annan, heyrt deila um það. Ég hef ekki heyrt í neinum sem ekki er sammála því að sjávarútvegurinn eigi að greiða sanngjarnt veiðigjald, hóflegt veiðigjald. Um það er ekki deilt. Það er þessi spurning: Hvað er sanngjarnt?

Hvaða prósentu vilt þú?

Ef ég skil hv. þingmann rétt finnst honum 20% eðlilegt. En 20%, hv. þingmaður var einmitt að vitna í það að ekki er hægt að nota gamlar tölur þótt hann sé farinn að vitna í gamlar tölur sjálfur. Hann vitnar í árið 2012 þar sem afkoman var í hæstu hæðum og nú hefur hún farið mikið niður. Það sýna tölur. Við erum enn að bíða eftir nýjustu tölum, hvað þetta hefur lækkað. En eins og hv. þingmaður ætti að gera sér grein fyrir 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ræðir enn um hóflegt veiðigjald og leggur mér orð í munn hvað varðar prósentu. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, ég hef ekki nefnt neina tölu og mun ekki gera. En sem dæmi um viðfangsefni okkar og erfiðleikana við að hafa í höndum réttar tölur og ræða um þær eins og þær eru þá nefni ég það sem ég gerði að umtalsefni í upphafi þessarar umræðu, þ.e. afslátt vegna kvótakaupa. Ég tek eftir því að í svarinu kemur fram að á Reykjanesi, í gamla Reykjaneskjördæmi, er tæpur 1 milljarður veittur í afslátt vegna kvótakaupa á því svæði. Ég leyfi mér að efast um að mjög hátt sérstakt veiðigjald sé greitt þar. En því miður fæ ég ekki að vita hvernig þessi afsláttur verður til og hverjir fá hann til að hafa betri gögn til að vega og meta hvað sé hóflegt veiðigjald, hver prósentan eigi að vera í hvert og eitt sinn. Þetta er nú það viðfangsefni sem við höfum og það snýr að þeirri ríkisstjórn sem hv. þingmaður situr í. Okkur hefur verið neitað um þetta svar en miðað við daginn í dag vona ég að það komi mjög fljótlega.

Frú forseti. Þó að það sé hreint smámál er það held ég sannleikans vegna rétt að gera athugasemdir við orð hv. þm. Jóns Gunnarssonar áðan um að að minnsta kosti sá sem hér talar hafi einhvern tímann talið að hægt væri að taka 100 milljarða í leigugjald af makríl. Ég kannast ekki við slíkt. Hitt gæti verið skýring að menn léku sér að því að reikna út hvert kynni að vera heildarverðmæti makrílveiðiheimilda ef makríll yrði færður inn í hlutdeildarkerfið og menn litu á framtíðarverðmæti miðað við gangverð á kvótum. Það er allt annar hlutur. Auðvitað er borin von að elta ólar við málflutning hv. þm. Jóns Gunnarssonar og leiðrétta alla þá vitleysu sem þar kemur fram en ég vil að minnsta kosti slá þennan varnagla við því að menn gleypi það hrátt sem hann var að tala um áðan. Það er vissulega nokkur ágalli á þessu frumvarpi að það er seint fram komið og við höfum beðið eftir því í allan vetur í raun og veru að eitthvað kæmi frá hæstv. ríkisstjórn í kjölfar nokkuð sverra yfirlýsinga hér í júnímánuði sl. að þess væri stutt að bíða að fram kæmu tillögur nýrrar ríkisstjórnar um framtíðarskipan bæði veiðigjalda og fiskveiðistjórnar. Nú er ljóst að af hvorugu verður og hér kemur bráðabirgðaráðstöfun varðandi veiðigjöldin. Engu að síður skiptir máli í hvaða átt er þar farið. Ég verð að segja alveg eins og er að það sem mér sýnist vera alvarlegast varðandi hugmyndafræðilegt fráhvarf frá gildandi lögum og mótsetningin sem kemur upp með því að taka þessi ákvæði og bráðabirgðaákvæði inn í gildandi lög er að það er í raun verið að hverfa frá hugmyndafræðinni um að afmarka auðlindarentu eða viðbótarhagnað og gera hann að andlagi greiðslna útgerðarinnar í formi sérstaks veiðigjalds. Það er verið að því og það þýðir ekkert að reyna að dulbúa það í einhverju orðagjálfri í greinargerð. Hugmyndafræðin sem byggir á því að um sameiginlega auðlind þjóðarinnar sé að ræða sem við hagstæð skilyrði, verðmæt sem hún er, myndi mikla viðbótarframlegð, viðbótarhagnað og þá eigi eigandi auðlindarinnar, þjóðin, tvímælalaust rétt á tilkalli til þess að fá drjúga hlutdeild í þeirri viðbótarverðmætamyndun, er á undanhaldi. Sú hugmyndafræði er á útleið í þessu frumvarpi og það veit ekki á gott varðandi framhaldið. Mér býður svo í grun að menn viti alveg hvað þeir eru að gera á ákveðnum bæjum, að taka í skrefum leiðina út úr þessari hugmyndafræði þangað til hún er dauð og að engu orðin. Það er alvarlegt mál og um það ætti að vera grundvallarpólitískur ágreiningur og umræður hér á þingi. Þessi EBT-hagnaðarnálgun sem maður þarf auðvitað að komast í forsendurnar fyrir, ef einhverjar eru, því að greinargerð frumvarpsins er mjög fátækleg þegar reynt er að finna tölulegan rökstuðning fyrir til dæmis ákvörðun heildarveiðigjaldanna, þá er horft til bráðabirgðaráðstafana í júní í fyrra og sagt: Vegna þess að afkoman hefur nokkuð versnað síðan förum við hingað niður. Ekki eru það mikil vísindi. Ég sakna mjög haldbetri talnalegra gagna til þess að átta mig á því hvernig menn eru þá að nálgast þessa hugmyndafræði. Ef það er ekki þannig að við ætlum að taka tekjurnar sem veiðarnar gefa, og vinnslan, og við ætlum að draga frá allan rekstrarkostnað og við ætlum að draga frá afskriftir og við ætlum að áætla ríflega ávöxtun á eigið fé greinarinnar - hvað er það þá sem menn ætla að nota? Ætla menn kannski að nota EBT-hagnaðaraðferð sem er þannig að menn taki eingöngu tekjurnar af veiðunum en leyfi mönnum að draga frá allan fjármagnskostnað og afskriftir, þar á meðal vegna fjármuna sjávarútvegsins sem hafa ekkert með sjávarútveg að gera, en þannig er efnahagur fjölmargra sjávarútvegsfyrirtækja samansettur að þau eiga talsverðar eignir í efnahagsreikningi sínum, peningalegar eignir, skuldabréf, hlutabréf o.s.frv. í öðrum rekstri. Eiga þeir að fá að draga fjármagnskostnaðinn af því frá en ekki telja neinar tekjur af þeim eignum inn á móti? Það skyldi nú ekki vera að gamla Deloitte-aðferðafræðin væri að læðast aftan að okkur aftur. Þetta segi ég þó með þeim fyrirvara að ég hef engar forsendur fyrir þessu séð, enda hafa þær ekki verið reiddar fram. Ég sé hins vegar hitt, að tölurnar eru mjög sláandi, t.d. um hina ríkulegu lækkun veiðigjalds. Tökum bara þorskinn sem dæmi, og nú geta menn að sjálfsögðu deilt um það hvort hann eins og hann var lagður á miðað við fiskveiðiárið 2012/2013, auðvitað í ljósi þeirrar gríðargóðu afkomu sem menn höfðu þá nýjar upplýsingar um úr sjávarútveginum, metárin 2011 og 2012, upp á 32,70 kr. samtals, almennt og sérstakt veiðigjald. Hvert fór það í júní, í sumargjöfinni handa útgerðinni? Það fór niður í 16,88. Og hvert er það að fara núna? Niður í 11,74. Veiðigjöld samtals á þorsk eru komin niður í 11,74 kr. Það er engin smálækkun.

13,62.

Hvar sérðu það?

Þetta er á sjó …


            

Þú ert að miða við …

Já, auðvitað, ég er að tala um það.

Þú ert að miða við …


             Jæja, við skulum bara fara betur yfir það. Svona er þetta ef við notum þær tölur sem notaðar eru í frumvarpinu, í töflu þess. 

Ekki samtöl í þingsalnum. Ræðumaður hefur orðið.

Þetta segir mér að það þurfa þá að hafa gerst mikil ósköp í afkomu greinarinnar ef þessi lækkun er öllsömul vel undirbyggð miðað við hana eins og hún var árið 2012 og þó að við reynum að áætla hve mikið hún hefur versnað síðan. Eru efni til þess að fara með veiðigjaldið á þorsk næstum niður í þriðjung, langleiðina niður í þriðjung af því sem það var? Það er vel í lagt í lækkun, verð ég að segja. Rökin sem gjarnan koma hér fram, af því að þau eru ekki mikið talnaleg, eru að menn hafa áhyggjur af litlu og meðalstóru útgerðunum. Bíddu, en af hverju er þá ekki tekið á því sérstaklega? Af hverju er þá ekki frítekjumarkið hækkað? Það er ekki verið að gera það hér. Nei, nei. Litlu útgerðirnar og umhyggja manna fyrir þeim og áhyggjur af samþjöppun í greininni eru notaðar til almennrar lækkunar á alla. Auðvitað stenst það ekki að það sé það sem aðallega vekur áhyggjur manna. Það er annað þarna á ferðinni. Það er handhægt að grípa til þess, menn hafa samúð með litlu fyrirtækjunum og gera jafnvel út á áhyggjur í minni sjávarbyggðum sem eru nú að fá að kynnast kerfinu örlítið þessa dagana. Ekki er víst að við höfum séð allt af því sem þar er í vændum. Það hefur ósköp lítið með veiðigjöld að gera, satt best að segja, a.m.k. í því tilviki sem umtalaðast er þessa dagana, þökk sé afsláttarliðunum í kerfinu. Framlegð sjávarútvegsins á árinu 2012 reyndist rúmir 80 milljarðar kr., reyndar um 80 milljarðar eftir þau veiðigjöld sem greinin greiddi á því ári. Hún þarf að hafa hrunið ansi hressilega til að það stofni efni til lækkunar af þessu tagi. Höfum við séð það? Já, við höfum auðvitað séð verðvísitölu sjávarútvegsins lækka, því miður, en engin ósköp. Það hefði að sjálfsögðu þýtt að í óbreyttu veiðigjaldakerfi laganna hefðu veiðigjöldin lækkað. Sérstaka veiðigjaldið er að sjálfsögðu mjög næmt fyrir verðvísitölunni eins og hún er framreiknuð og færð eins nærri núinu og hægt er í lögunum áður en ákvörðun er tekin, þannig að það hefði leitt til lækkunar veiðigjaldanna en ekkert í líkingu við þetta þótt menn hefðu látið verðvísitöluna vega þar inn að fullu. Menn segja að það hafi lækkað verðið á mjöli og lýsi. Já, það hefur lækkað, en frá hverju? Frá hæsta verði, sem að minnsta kosti ég hef séð, og hef þó fylgst með þessu í 30 ár, í erlendri mynt plús það að íslenska krónan er langt undir jafnvægisgengi. Auðvitað hefur það lækkað en það var í mestu himinhæðum sem við höfum nokkurn tímann séð fyrir ári eða einu og hálfu ári, bæði mjöl og lýsi. Menn segja að það hafi verið erfiðleikar í saltfiskinum. Já, það fór að bera á þeim strax á árinu 2012 og í fyrra en það stöðvaðist sem betur fer á síðari hluta síðasta árs og samkvæmt upplýsingum sem ég hef frá framleiðendum sem hafa verið að setja frá sér á síðustu vikum er verðið um 10–12% upp og gengur ágætlega að losna við þannig að birgðahaldið hefur meira að segja orðið léttara á nýjan leik hjá fyrirtækjunum. Saltfisksverðið er farið að koma til baka, sem betur fer. Ég sé ekki alveg að rökin verði sótt með því, enda er ekki reynt að útskýra þetta talnalega eða undirbyggja talnalega með gögnum. Það er fullyrt að afkoman hafi versnað og það gefi tilefni til þess að koma með ábót á lækkunina frá því í júní sl. Ef við lítum aðeins á tekjuhliðina mat skrifstofa fjármálaráðuneytisins það þannig að lækkunin í júní þýddi 3,2 milljarða tekjutap frá því sem áætlað hafði verið í fjárlögum og gert var ráð fyrir í ríkisfjármálaáætlun á árinu 2013 og 6,4 milljarða tekjutapi á árinu 2014. Nú á að bæta milljarði í þetta tekjutap á árinu 2014, það eru þá orðnir 7,4 milljarðar niður í tekjum af veiðigjaldi á þessu ári. Og ef við gefum okkur að miðað við að halda sjó á árinu 2015 bætist þá 1,8 milljarðar við þessa 6,4 þá eru það 8,2. 8,2 niður í tekjum miðað við að halda sjó. Ef við leggjum svo þá 3,2 milljarða sem hafa þá farið fyrir borð í fyrra hér við er tekjufallið miðað við gögn fjármálaráðuneytisins á þessum þremur árum orðið 18,8 milljarðar kr., aðeins miðað við að halda sjó. Það er nú farið að muna eitthvað um það. Annars kemur hæstv. fjármálaráðherra hér og menntamálaráðherra og segja að það sé ekkert mál þótt það detti út 2–3 milljarðar í veiðigjöldum. Það þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af því. Hallalaus fjárlög, hvað? En það þarf að reyta nokkrar milljónir hér og þar af sjúklingum og nemendum. Það hlýtur að fara að muna um 18,8 milljarða á þremur árum. Og þegar við bætist upp undir 10 milljarða tekjutap, vegna þess að auðlegðarskattur verður borgaður í síðasta sinn í ár, vegna þess að menn hættu við að hafa eðlilegra virðisaukaskattsstig á ferðaþjónustu, vegna þess að menn lækkuðu miðþrepið um 5 milljarða o.s.frv., hefur þessi ríkisstjórn einhvern annan talnaskilning en ég ef það munar ekkert um það í glímunni við ríkisfjármálin að vera augljóslega að missa fyrir borð á milli 25 og 30 milljarða kr. af tekjum sem gert var ráð fyrir í ríkisfjármálaáætlun til meðallangs tíma síðast þegar hún sást á borðum Alþingis. Þessi ríkisstjórn hefur enga slíka áætlun birt, enda hefur hún engar áhyggjur af þessu. Þetta er mikið tekjutap og hlýtur að valda þeim sem nálgast þessa hluti ábyrgt áhyggjum. Það á að minnsta kosti við um mig. Ég hef því miður enga trú á því að aðrir hlutir séu að þróast með svo gríðarlega jákvæðum hætti í okkar þágu að þeir mæti þessu. Ég fæ ekki betur séð en að það verði grenjandi erfiðleikar við að koma saman hallalausum fjárlögum fyrir næsta ár. Útlit fyrir 2015 og 2016 er sótsvart. Það sýndu framreikningar fjármálaráðherra sjálfs hér í haust sem leið. Þeir eru að versna vegna þess að ríkið er enn að missa frá sér tekjur. Eru þessi veiðigjöld ósanngjörn? Menn tala mikið um sanngirnina hér og að það þurfi að ná sáttum. Við hverja? Við þjóðina eða kannski við útgerðina? Er það hún sem á að skilgreina hvað er sanngjarnt fyrir aðgang sinn að auðlindinni? Það heyrðist mér. Og ríkisstjórnin er greinilega á þeirri vegferð að ná fyrst og fremst sáttum við útgerðina en ekki sjálfa sig, ekki ríkissjóð, ekki skattgreiðendur framtíðarinnar eða þjóðina í landinu. Prófum að nálgast það hvað séu hófleg veiðigjöld út frá einhverri allt annarri átt. Það verður ekki séð í viðskiptum með varanlegar veiðiheimildir, aflahlutdeild, eins og þau hafa gengið fyrir sig á markaði undanfarna mánuði að menn telji ekki talsvert verðmæti enn fólgið í aðganginum að auðlindinni. Er ekki verðið um 2.200–2.400 kr. á kílóið á varanlegum veiðiheimildum í þorski? Jú, ég held það. Voru ekki greiddir einir 8 milljarðar kr. fyrir veiðiheimildirnar í Stálskipum? Hvert fara þeir peningar? Þeir fara til þeirra sem höfðu fengið aðgang að auðlind þjóðarinnar. Önnur fyrirtæki í sjávarútvegi skuldsetja sig á móti og með EBT-hagnaðaraðferðinni dregst það svo frá stofni veiðigjalds á komandi tímum. 12 kr. veiðigjald, eða þótt það væri 13, og deilum þessum 2.200–2.400 kr. á kílóið sem menn telja þennan aðgang vera virði upp í það, þá hefði veiðigjaldið orðið innan við 5% af því, árlega, sem menn telja hægt að borga fyrir aðganginn. Er það mjög hátt? Þegar sjávarútvegurinn talar sjálfur 

Virðulegur forseti. Það er í sjálfu sér lítil breyting að hlusta á málflutning hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Hann hefur ekkert lært, svo mikið er víst. Hér heyrðum við bara sönginn um að óhætt sé að skattleggja þetta undir drep, verið væri að gefa alveg stórkostlega afslætti af þeim skatttekjum sem við gætum sótt í íslenskan sjávarútveg. Það er ágætt að sú spurning komi fram, vegna þess að þingmaðurinn tók undir með hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur sem sagði í umræðum áðan að skoða ætti þetta út frá þörfum ríkissjóðs en ekki stöðu greinarinnar, hvort hv. þingmaður sé sammála því. Á tímabili hans í síðustu ríkisstjórn hafa sennilega verið greiddir um 80–90 milljarðar í atvinnuleysisbætur í landinu. Ætli það væri ekki nær að hafa öflug fyrirtæki til að skapa þó þessu fólki atvinnu? Mig langar að spyrja hv. þingmann, vegna þessa árs 2012 þar sem skattstofninn hefur væntanlega verið, tekjuskattsstofninn, einhvers staðar í kringum 47–48 milljarða í þessu 85–100 milljarða umhverfi sem alltaf er talað um, hvort hann telji eðlilegt að veiðigjöldin væru þá til viðbótar því 18 milljarðar, til viðbótar þessum skatti. Ég vil líka spyrja hv. þingmann varðandi það sem hefur komið fram í umræðunni, hvort hann sé sammála því, út frá þeim forsendum sem þó liggja fyrir, sem er þó mikil vinna á bak við og miklu betri upplýsingar en við höfum nokkru sinni haft í þessu máli, og telji eðlilegt að leggja viðbótarveiðigjöld á þá sem veiða makríl og á veiðar úr makrílstofninum og þá helst hversu mikið hann telji að það eigi að vera. Ég vil líka spyrja hann að því hvort hann sé sammála því að lækka veiðigjöldin á kolmunna og fella þau niður á rækju eins og gert er ráð fyrir í svokölluðu rækjufrumvarpi.

Frú forseti. Við fengum hér sýnishorn af því hvernig hv. þm. Jón Gunnarsson endursegir ræður annarra. Hann sagði að ég hefði talað um að það væri í lagi og ætti að skattleggja þetta undir drep. Það sagði ég aldrei í minni ræðu. Hann sagði að ég hefði sagt að þetta væru stórkostlegir afslættir. Það sagði ég ekki.

Þú ert að gefa það í skyn.

Ég færði fyrir því rök, frú forseti, að það væri ekki undirbyggt í þessu frumvarpi að þörf væri fyrir svona gríðarlega lækkun veiðigjalda í tvígang eins og þessi ríkisstjórn hefur nú staðið fyrir eða ætlar sér að standa fyrir, fyrst í júní síðastliðnum og aftur nú. Það væri orðið ansi langt gengið og það væri ekki sannað eða sýnt, að mínum dómi, að afkoma sjávarútvegsins hefði versnað þannig að fyrir því væri ástæða. Hv. þingmaður blandaði atvinnuleysinu á síðasta kjörtímabili inn í þetta mál og það var auðvitað orðið á okkar ábyrgð að við hefðum greitt 80–90 milljarða í atvinnuleysisbætur. Úr því að hv. þingmaður spyr ýmiss konar spurninga ætla ég að prófa að spyrja hv. þm. Jón Gunnarsson á móti: Áttum við sem sagt ekki að greiða 12–15 þús. atvinnulausum Íslendingum eftir hrun Sjálfstæðisflokksins neinar atvinnuleysisbætur? Áttum við að láta þá lifa á loftinu? Mér finnst að hv. þingmaður eigi stundum að skammast sín þegar hann tekur svona hluti inn í umræður um óskyld mál. 

Virðulegi forseti. Það er ekki nema von að manninum sé mikið niðri fyrir, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, eins og hann skildi við eftir þessi fjögur ár sem hann hafði tækifæri til að reyna að laga hér til.  Það sem ég var að segja, hefði ekki verið meira vit í því að efla atvinnulífið meira en gert var þannig að við hefðum ekki þurft að borga þessar atvinnuleysisbætur en hefðum getað skapað þessu fólki vinnu, með verðmætasköpun?  En hv. þingmaður kaus að svara ekki spurningum mínum. Hann er hér í skeytastíl og nokkuð hávær að vanda. En ég lagði fyrir hann einfaldar spurningar: Vill hann að lagt verði viðbótarveiðigjald á veiðar á makríl og þá hversu mikið? Vill hann að veiðigjöld á rækju verði felld niður? Vill hann, hv. þingmaður, að veiðigjöldin á kolmunna verði lækkuð, byggt á þeim upplýsingum sem við höfum í þessu frumvarpi? Þetta eru einfaldar spurningar sem ég kýs að fá svör við. Ég mun halda ræðu hér á eftir og þá gefst þingmanninum tækifæri á að spyrja mig út í mína ræðu. Ég ætla ekki að vera hér í andsvörum við hann eða svara spurningum frá honum í þessum ræðustúf. Framlegðin var mjög góð, eins og komið hefur fram, á árinu 2012, einhver sú besta í sögu íslensks sjávarútvegs, við áttum góð ár þar á undan líka. En eru þessi veiðigjöld, þessir 18 milljarðar sem veiðigjöldin hafa verið í dag, eðlileg álagning að mati hv. þingmanns miðað við það, samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum, að framlegðin hafi farið niður um 25–30% í sjávarútvegi á árinu 2013 og að vísbendingar séu um að hún sé að fara enn frekar niður á þessu ári, jafnvel 10–15%?

Frú forseti. Nú skal ég játa að ég hef ekki komist til þess að reyna að nálgast það með framreikningi hver hefðu orðið líkleg veiðigjöld að teknu tilliti til lækkaðrar verðvísitölu sjávarútvegs o.s.frv. miðað við eldri formúlu sem búið er að aftengja núna eða á að aftengja enn einu sinni. Mér býður í grun að þær hefðu jafnvel orðið lægri en sú tala sem hv. þingmaður nefnir. Þannig var það alltaf hugsað. Það er kannski hvað best að skoða þetta með því að taka afkomu sjávarútvegsins, til dæmis síðustu tíu árin, og keyra hana inn í veiðigjaldaformúluna samkvæmt lögunum eins og hún er. Þá kemur í ljós að mörg óhagstæðustu rekstrarár sjávarútvegsins þurrkast sérstaka veiðigjaldið út með öllu. Svo næm er formúlan á raunverulega afkomu eða viðbótarhagnað greinarinnar. Það er alveg ljóst að ef þessar fréttir, sem ég hef hvergi séð rökstuddar, að framlegðin sé að minnka um 20–30%, eru réttar hefði það veruleg áhrif á sérstaka veiðigjaldið, samkvæmt gildandi lögum, til lækkunar. Það er alveg ljóst. Ég tel að það geti vel komið til greina, og væri fróðlegt að sjá hvað markaðurinn sjálfur segði um það, að menn mættu að einhverju leyti til dæmis keppa um veiðiheimildir í makríl á uppboði. Ég hef ekki verið mikill talsmaður þess en miðað við það hvernig þetta heldur endalaust áfram, með áróðurinn og grátinn í þessum málum, vantar bara ekki orðið mikið upp á það, þótt ég sé enginn sérstakur markaðssinni, að ég fari að velta fyrir mér hvort kannski ætti að láta menn bara keppa um þetta á uppboði. Þá kæmi óhlutdræg mæling á það, skulum við ætla, hvers virði þessi aðgangur er sem menn vilja hafa fyrir ekki neitt og helst selja öðrum og stórgræða á því. Já, það eru rök fyrir því að endurskoða eða lækka veiðigjöldin á rækju. Það er alveg ljóst að afkoman er þar mjög léleg og að einhverju leyti hefur sóknin í kolmunnann orðið dýrari. Menn hafa sótt langt, á mjög stórum skipum að vísu, og olíuverðið er nokkuð hátt þannig að vissar 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem mér fannst mjög góð. Hv. þingmaður talar af mikilli þekkingu um þessi mál og þegar við förum yfir þau skiptir miklu máli að hafa slíka þekkingu í þingsal. Ég þakka fyrir hana. Ég vil spyrja hv. þingmann út í grein sem hæstv. sjávarútvegsráðherra skrifaði í Fréttablaðið í dag þar sem hann ræðir það hvernig hann sér fyrir sér gjaldið þróast. Ég skil greinina þannig að hún sé upptaktur fyrir það sem koma skal varðandi breytingu á veiðigjöldum í haust. Hæstv. sjávarútvegsráðherra talar um að í fyrsta lagi eigi að vera aðgangsgjald og síðan komi sérstakur tekjuskattur sem sé miðaður við hagnað einstakra fyrirtækja. Nú vitum við auðvitað ekki hvernig þetta er hugsað í hlutfalli o.s.frv., það mun koma frekar í ljós, en mig langar að spyrja hv. þingmann út í þessa hugmyndafræði, hvort hann telji ekki að þarna komi hvatar inn, t.d. hjá útgerðinni, til að færa hagnaðarmyndun yfir í fiskvinnslu. Það kæmi niður á kjörum sjómanna svo dæmi sé tekið. Hvernig á að tryggja að fyrirtækin greiddu í raun það veiðigjald sem væri reiknað út frá tekjuskatti og miðað við hagnað einstakra fyrirtækja, og að fyrirtækin með flinkustu endurskoðendurna og færustu skattsérfræðingana slyppu ekki frá því að greiða gjald? Það er auðvitað réttlætismál að sanngjarnt gjald sé greitt af auðlindum þjóðarinnar.

Frú forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Þetta kemur inn á það sem ég ræddi aðeins í ræðu minni og mér finnst vera áhyggjuefnið í sambandi við þetta frumvarp. Það er auðvitað eitthvað sem menn geta tekist á um og er kannski ekki til framtíðar litið stórmál hvort ríkið missir af einhverjum tekjum vegna þess að menn ganga of langt í lækkun veiðigjalda til eins árs. Áhyggjuefnið er stefnubreytingin í þá átt að fjarlægja þetta hugsuninni um að fanga auðlindarentuna og hafa hana andlag skattlagningar. Jú, menn tala um almennt gjald. Nú hef ég að vísu ekki lesið þessa fréttablaðsgrein en ég hlustaði á framsögu ráðherra og menn tala um almennt gjald, það sem við höfum kallað almennt veiðigjald. Það er einhvers konar aðgangsgjald og menn hafa rökstutt það m.a. líka með því að hægt væri að taka eitthvert mið af þeirri þjónustu sem sjávarútvegurinn nýtur í formi hafrannsókna og stjórnsýslu og umsýslu af ýmsu tagi. Síðan var hugsunin að sérstaka gjaldið fangaði viðbótarframlegðina eða hagnaðinn, rentuna. Er þá góð leið að reyna að færa það yfir í álag á tekjuskatt? Nei. Það er að vísu það sem útgerðin hefur alltaf viljað og fór strax að tuða um: Er ekki hægt að hafa bara til viðbótar tekjuskatt á okkur þegar við högnumst vel? Á því eru verulegir vankantar, og hv. þingmaður nefnir einn. Ef ekki er tekið á milliverðlagningarvandanum í sjávarútveginum í samsettum og tengdum fyrirtækjum er ómögulegt að stoppa það að stærstur hluti hinnar raunverulegu auðlindarentu færist yfir í vinnsluna og komi þar til uppgjörs. Ef þar er enginn sérstakur tekjuskattur er þetta farið. Það er annað vandamál sem er vel þekkt og það er að menn fari að gullhúða handriðin. Þá er handhæg leið hjá fyrirtækjunum að koma sér undan greiðslu þessa sérstaka tekjuskatts - eins og reyndar tekjuskatts almennt en hvatinn verður meiri eftir því sem hann hærri - með því að fara í alls konar fjárfestingar og frekar ríkulegri en hitt og gera vel við sig á allan mögulegan hátt áður en ríkið 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni að hæstv. sjávarútvegsráðherra talar um að nauðsynlegt sé að lækka veiðigjaldið af því að litlu fyrirtækin spjari sig illa og að það geti haft áhrif á sjávarbyggðir þegar smærri fyrirtæki leggi upp laupana. Þess vegna verðum við að gefa afslátt hjá öllum, líka stóru fyrirtækjunum. Maður fær á tilfinninguna að verið sé að réttlæta enn frekari afslátt. Útgerðin hlýtur náttúrlega að vera ánægð með að ríkisstjórnin er að lækka veiðigjaldið í áföngum og hefur væntanlega skilning á því að ríkisstjórnin hafi ekki getað tekið þetta allt í einu skrefi í fyrra, hún taki þá annað skref núna og jafnvel annað skref þau ár sem eftir eru af kjörtímabilinu. Það verða alltaf átök um það hvaða gjald er réttlátt og alltaf er hægt að benda á einhver fyrirtæki sem eru í vandræðum og grípa til hræðsluáróðurs um að ef fyrirtæki færi á hausinn fari byggðirnar illa. Það gladdi mitt litla hjarta þegar hv. þingmaður nefndi að hugsanlega ættum við að fara markaðsleiðina. Mig langar til að biðja hann að ræða það aðeins við okkur hvort hann sér einhver vandkvæði, einhver lagaleg vandkvæði, eitthvað í umhverfinu sem setur stein í götu þess að mögulegt sé að fara uppboðsleiðina. Í mínum huga er það eina réttláta leiðin, að láta markaðinn og útgerðina sjálfa ráða hvað þau borga 

Frú forseti. Það er einn þáttur enn sem menn þurfa að hafa í huga þegar þeir velta fyrir sér álagningu eða gjaldaandlagi, hvort það er fyrir hvert og eitt fyrirtæki, sem það hlýtur að vera ef menn ætla að færa þetta yfir í form einhvers konar viðbótartekjuskatts. Þá kemur upp vel þekktur vandi og hann er sá að betur reknu fyrirtækjunum er í reynd refsað og þau greiða allt gjaldið en hin sleppa. Það bætist við gullhúðunarvandann, sem menn þekkja í þessum fræðum. Þess vegna var í lögunum, eins og þau eru, valin sú leið að reyna að nálgast þetta út frá meðaltalsafkomu. Þá njóta vel rekin fyrirtæki þess, ef þau eru yfir ofan meðaltalið, að gjaldið er þó léttara hlutfallslega. Hin hafa hvata til þess að reyna að komast þangað. Slík gjaldtaka er þess eðlis að huga þarf líka að þáttum eins og þessum. Ég nefndi uppboðsleiðina í ergelsi mínu yfir því hvernig umræðan er, mér finnst þetta vera endurtekið efni eina umferðina enn. Já, því miður hefur heldur slaknað afkoman í greininni og horfurnar eru ekki eins glæsilegar og þær voru þegar við bjuggum við þessi gríðarlega góðu skilyrði, t.d. árin 2011 og 2012, en þær eru langt frá því að vera vondar í sögulegu samhengi. En þá er söngurinn byrjaður. Og hér tala menn, meira að segja á þingi, eins og að þetta sé allt að fara á vonarvöl. Það er ekki þannig. Það er ágætisafkoma í sögulegu samhengi séð í íslenskum sjávarútvegi í dag, ég fullyrði það. En umræðan er svona. Er þá lausnin sú, ef menn komast ekki að neinni niðurstöðu í þrætunni um hvað séu hófleg gjöld, að leita til markaðarins að einhverju leyti? Ég hef sagt: Ég hef nálgast það frekar en fjarlægst það, þó að ég hafi aldrei verið sérstakur talsmaður þess. Ég hef verið tilbúinn til að opna á leiðir, eins og hv. þingmaður veit, til að láta markaðinn að einhverju leyti leysa málin og senda okkur 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp um veiðigjöld og hér eru stjórnarflokkarnir að vinna áfram með veiðigjöld á því formi sem forverar þeirra í stjórn settu fram. Í kosningabaráttunni var fólki tíðrætt um mikilvægi þess að skapa sátt í sjávarútvegi. Sátt þýðir margt, m.a. það að geta haft fyrirsjáanleika í rekstri sínum og það hafa verið áherslur Bjartrar framtíðar. Mér þykir það því ágætt hjá sjávarútvegsráðherra að vinna með það sem er gert til þess að gæta samræmis og samfellu. Það er mikilvægt fyrir fyrirtækin að vita með einhverri vissu rekstrargrundvöll sinn meira en ár eða fjögur ár fram í tímann. Þeir sem þekkja til vita vel að það hvernig gjöldin voru fundin út og sett á var oft ófullkomið. En þetta var fyrsta skrefið og þorskígildi á mismunandi tegundum eru tvist og bast og miðuð út frá gömlum og ófullkomnum gögnum. Þetta viðurkenna til dæmis vinstri menn fúslega og ég hef heyrt það í ræðum frá til að mynda hv. þm. Árna Páli Árnasyni og hv. þm. Kristjáni L. Möller að veiðigjöldin hafi alltaf verið hugsuð þannig að þau ættu að vera í mótun, þau hafi ekki verið fullkomin í þeirra tíð og þau þurfi að skoða með tilliti til afkomu og rekstrar. Herra forseti. Það þarf að skoða hve mikið fiskast hverju sinni. Það þarf að skoða hvað það kostar að sækja mismunandi tegundir, mikilvægi þess að sækja þó dýrar tegundir til þess að halda veiðirétti, eins og að sækja kolmunna í lögsögu hjá Færeyjum. Svo er mismunandi hvað markaðurinn borgar fyrir tegundirnar, fyrir hverja tegund fyrir sig. Það eru margar breytur sem verður að taka tillit til og gjöldin sem renna í ríkissjóð þurfa og munu alltaf sveiflast eftir þeim, þ.e. ef það á að leggja þau á á sanngjörnum grunni og ef það á á annað borð að gera það í formi veiðigjalda. Um þetta eru menn almennt sammála, a.m.k. þeir þingmenn, heyrist mér, sem sitja núna í atvinnuveganefnd og fjalla um þessi mál. Nú virðist sem verið sé að taka næsta skref í álagningu veiðigjalda og ákveða verð út frá fyrrnefndum undirliggjandi forsendum í sjávarútvegi og út frá gögnum sem hafa með hverja tegund fyrir sig að gera og eru nærtæk í tíma. Það erum ekki við í pólitíkinni sem sitjum við og reiknum heldur er það hlutverk veiðigjaldsnefndar samkvæmt lögum og þau hafa fengið til liðs við sig Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Sú nefnd er ópólitísk og þess ber að geta að núna situr þar mikið til sama fólkið og í tíð Samfylkingarinnar og Vinstri grænna. Það er nefndin sem hefur komist að niðurstöðu um stuðla miðað við afkomu hverrar tegundar fyrir sig og notar til þess gögn sem eru mun nær í tíma en áður hefur verið. Það er mikilvægt að hafa í huga. Það hafa margir komið hér upp og farið stórum orðum um lækkun tekna í ríkissjóð og ég hef sömuleiðis áhyggjur af því. Það má segja ýmislegt um þetta kerfi sem slíkt, þ.e. veiðigjöldin, sem stjórnunartæki í sjávarútvegi hjá okkur. Það er skoðun okkar í Bjartri framtíð að það megi ekki setja fyrst verðmiðann á og athuga svo hve margir geta tekið þátt og geta yfir höfuð borgað. Það er eins og að þurfa að selja íbúðina sína sem er metin á 20 milljónir en setja á hana 100 milljónir vegna þess að mann vantar svo peninginn. Það er ekki rétta leiðin að okkar mati og hún getur hreinlega leitt til þess að auðlindin verði ekki nýtt. Það er til dæmis það sem er að gerast í kolmunnaveiðum og mér heyrist allir nefndarmenn í atvinnuveganefnd sem hafa kynnt sér málið vera sammála um að til dæmis þarna þurfi að lækka gjöld. Því finnst mér ekki alveg sanngjarnt að stilla þessu upp þannig að það sé frumvarpið um veiðigjöldin sem sé vandamálið. Vandamálið er að afkoman í sjávarútvegi er heldur verri núna en hún hefur verið á síðustu árum, sem teljast mjög góð. Þetta vitum við alveg. Við vitum að miðin gefa misvel af sér og árin eru misgóð og núna er aðeins farið að síga niður á kúrfunni. Það sem skiptir mestu máli er að sjávarútvegurinn borgi sanngjarna rentu fyrir að fá að nýta auðlindina og hana þarf að finna út á gagnsæjan og skýran hátt. Hér er stigið ágætisskref í þá átt að mínu mati. Það byggist á útreikningum nær í tíma en áður hefur verið hægt að vinna með og út frá viðeigandi breytum fyrir hverja tegund fyrir sig. Það er svo önnur umræða hvort við eigum að taka upp annað kerfi, eins og uppboð, en þess ber að geta í þeirri umræðu núna, út af því að ég heyri að margir eru spenntir fyrir því, allir gömlu flokkarnir hafa haft tækifæri til þess að gera það. Á þessu stigi málsins er það þetta sem við erum að vinna með, þetta frumvarp til laga um veiðigjöld. Þetta er bara 1. umr. og við eigum eftir að vinna með það áfram í atvinnuveganefnd. Eins og við þekkjum vel í nefndastarfi koma iðulega fram gagnlegar umsagnir og við eigum góða fundi sem nýtast okkur við að skila frumvarpinu sem berst frá okkur til 2. umr. hér í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir það frumvarp sem hann leggur hér fram. Ég var ekki sáttur við frumvarpið sem lagt var fram fyrir ári síðan en nú horfum við fram á veginn og hefur frumvarpið tekið bótum sem eru ágætar. Það eru líka ýmsir gallar við þetta frumvarp sem ég ætla aðeins að renna yfir og ræða. Mér finnst samt sem áður mjög mikilvægt að við reynum að finna lausnir sem leiða til þess að í endann verðum við bærilega sátt við niðurstöðuna. Mig langar líka, áður en lengra verður haldið, að taka undir það sem hv. þm. Björt Ólafsdóttir sagði hérna áðan, að það er auðvitað ekki hægt að setja verðmiðann fyrst á veiðigjaldið og sjá síðan til hvort menn þoli það þegar upp er staðið. Gjaldið tekur mið af afkomu veiða og 35% af EBITDA og vinnslu, 20% EBIT, og EBT er allur hagnaður fyrir skatt og þá er óeðlilegt að margar útgerðir greiði gjald sem tekur mið af afkomu vinnslunnar án þess að á bak við útgerðina standi vinnsla. Það þyngir mjög hjá mörgum útgerðum og ég er mjög óhress með það ákvæði í þessum lögum, eins og ég hef áður bent á, og tel það reyndar bara afar óeðlilegt að blanda því saman á þann hátt sem hér er gert og hefur verið gert. Vonandi getum við skoðað það betur í atvinnuveganefnd þegar við fáum frumvarpið til umsagnar. Eins og hjá öðrum fyrirtækjum kemur svo 20% tekjuskattur ofan á þetta allt saman og hann er auðvitað eðlilegur, en þegar allt þetta er komið saman dregur það úr mætti fyrirtækjanna til þess að standa í nýsköpun, sem er afar mikilvægt og mörg fyrirtæki hafa gert það gríðarlega vel, eins og fyrirtæki í Grindavík þar sem Þorbjörninn og Vísir hafa á síðastliðin ár verið með verkefni, Codland, sem nú þegar hefur skapað veruleg tækifæri, mörg atvinnutækifæri. Þar eru í boði fjölbreytt og vel launuð störf. Þar er hugmyndin að í framtíðinni verði hægt að vinna aukaafurðir fyrir allt að 100 milljarða á ári. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt og við þurfum stór og öflug fyrirtæki til þess að geta farið í þá vegferð. Þess vegna verðum við líka að vara okkur á því að ganga ekki of nærri þeim í skattlagningu, af því að mér finnst að þetta veiðigjald líkara skatti en gjaldi. Ég ætla að koma inn á það á eftir. Þetta gjald er miðað við óslægðan afla en aflaheimildir sem gefnar eru út eru miðaðar við slægðan afla þannig að það ruglar dæmið aðeins, að mér finnst. Svo tekur gjaldið mið af afkomu ársins 2012, sem var afar gott ár fyrir útveginn, en komið hefur fram hjá hæstv. ráðherra að nú þegar er hafin vinna við að skoða breytingar sem urðu á árinu 2013. Það er auðvitað mjög mikilvægt að þetta gjald, veiðigjald, auðlindagjald, geti orðið lifandi gjald sem taki breytingum eftir mörkuðum. Ég vil nefna dæmi um fyrirtæki sem var í loðnu á síðustu vertíð og nýtti yfir 80% loðnuheimilda sinna til vinnslu, frystingar og kúttunar. En það gefur augaleið að slíkt fyrirtæki sem hefur kannski haft kvóta sem nemur u.þ.b. 30 þús. tonnum og gat náð hámarksverðmætum úr honum - vonandi verður kvótinn aukinn töluvert á næstu vertíð, en það segir sig sjálft að aukningin muni ekki öll fara í frystingu og dýrustu pakkningarnar. Hún mun auðvitað fara meira í mjöl og lýsi og þá er verðmætastuðullinn allt annar og lækkar. En við erum með fast gjald þannig að það er margt að varast og við þurfum að geta miðað við svona breytingar í umhverfinu. Það eru líka útgerðir sem geta sótt í síld og reynt að veiða bara stærstu síldina, sem hafa tækifæri til þess að sækja langt og fara í stóra síld. En þau fyrirtæki sem verða að láta sér það lynda að veiða jafnvel blandaðri síld og minni síld verða oft að vinna með síld á verðbili sem numið getur 50%, frá því að vera með síld á hæsta verði og niður í lægsta verðið fyrir minnstu síldina. Það er því erfitt að leggja gjaldið á og sýnir og sannar að þetta eru ekki bara einfaldir útreikningar. Svo er það auðvitað eins og alltaf þegar við ræðum um skatta að háir skattar leiða til þess að menn leita leiða til að komast undan þeim. Það er það ömurlega við það. Því til viðbótar eru blikur á lofti í okkar helstu viðskiptalöndum. Ég vil nefna Úkraínu sem dæmi og Rússland og auk þess er viðskiptahindrunum beitt í Nígeríu þar sem settar hafa verið takmarkanir á innflutning á fiski. Þessi lönd hafa skipt okkur gríðarlega miklu máli á síðustu árum. Makríllinn, sem verið hefur mikill bjargvættur fyrir þjóðarbúið, hefur farið austur til þessara landa og núna þegar vinaþjóðir okkar hafa ákveðið að hækka kvótann mjög mikið á makríl og farið upp í 1,3 millj. tonn er fyrirséð mikil verðlækkun og það mun náttúrlega skaða útveg okkar. Þegar við reynum að taka þetta saman verðum við að átta okkur á því að veiðigjöld mega aldrei koma í veg fyrir að útgerðin og veiðimaðurinn reyni að leita nýrra miða og afla nýrra tegunda til vinnslu. Það er líka mjög mikilvægt að hafa það í huga í þessu samhengi þegar við tölum um fjarlæga markaði sem nýta tegundir sem við Íslendingar kærum okkur ekki um að nýta mjög mikið. Ég hef haft áhyggjur af því að útgerð án vinnslu muni ekki standa vel undir þessu veiðigjaldi og að einstaklingsútgerð hafi hreinlega ekki bolmagn til þess. Ég hef sjálfur oft talað fyrir því úr þessum stól að við þurfum að hafa lifandi veiðigjald sem taki mið af mörkuðum frá degi til dags. Einföld prósenta, eins og við þekkjum í svo mörgum öðrum útreikningum, hafnargjöldum og öðru, sem við finnum út og endurvarpar og skýrir veiðigjaldið þess vegna frá degi til dags, frá löndun til löndunar, þar sem framboð og eftirspurn geta haft áhrif á verðið, á líka að hafa áhrif á veiðigjaldið að mínu mati. Ég vil ítreka það að mér finnst að veiðigjaldið eigi alls ekki að vera skattur. Það þarf fyrst og fremst að vera aðgangur að auðlindinni og samkvæmt fullkomnu veiðigjaldafyrirkomulagi eiga allir að borga sama gjaldið sem hafa aðgang að auðlindinni, ég held að það sé afar mikilvægt. Þá er það líka mjög mikilvægt að veiðigjaldið greiðist eingöngu af lönduðum afla. Það er ekki svo í þessu frumvarpi og var ekki í því síðasta, heldur hafa fyrirtækin þurft að greiða veiðigjald af úthlutuðum afla. Það getur komið sér afar illa. Við getum tekið dæmi af síðustu loðnuvertíð, sem var nú ekki til þess að hrópa húrra fyrir. Ekki náðist að veiða kvótann sem var 163 þús. tonn en árið áður var hann 460 þús. tonn og náðist allur. En núna áttu mörg fyrirtæki töluverðan kvóta syndandi í sjónum þegar veiðunum var hætt og þau þurftu að greiða fullt veiðigjald af þeim fiski sem synti áfram frjáls í sjónum. Það er því einfalt í mínum huga að það er alveg útilokað að veiðigjöld geti orðið til þess að fyrirtæki greiði af ólönduðum afla. Það geta ýmsar náttúrulegar aðstæður skapast sem verða til þess að fyrirtæki ná ekki aflanum og það er sérstaklega viðkvæmt í uppsjávarveiðum þar sem þær hætta stundum mjög snögglega eins og þær koma stundum mjög snögglega, þannig að það er mikilvægt að því verði breytt í lögunum. Það er mikilvægt að veiðigjaldið komi ekki í veg fyrir að fyrirtækin geti staðið í endurnýjun og fjárfestingum og nýsköpun sem kemur samfélögunum til góða. Það er mikilvægt að við tryggjum að hinar dreifðari byggðir geti haldið áfram að eiga öflugar útgerðir til þess að halda lífi í atvinnuvegum í hverju byggðarlagi fyrir sig. Eins og komið hefur fram í umræðunni í dag hjá hv. þingmönnum þarf auðvitað að taka auðlindagjald af fleiri auðlindum en þeirri sem er í sjónum. Það er umræða sem við þurfum að taka á næstu árum og þess vegna er mikilvægt nú þegar við erum að fara af stað með þessi gjöld að þau verði einföld og góð fyrirmynd að því sem koma skal og að þau séu hógvær. Þess vegna er ég sammála því sem hv. þm. Kristján L. Möller sagði að það er mikilvægt að þjóðin fái sanngjarnt og hóflegt gjald fyrir aðgang að auðlindinni. Ég held að það sé alveg ljóst. Það er mikill vilji fyrir því í útgerðinni að greiða slíkt gjald sem er hóflegt og getur orðið til þess að þjóðin sjái með opnu bókhaldi hvað gjaldið er á hverjum tíma. Þess vegna tek ég undir það sem hér hefur komið fram að það er ekki rétt að fara aftast í bókhaldið og taka það inn í tekjuskattinn, heldur að það verði alltaf sýnilegt hvert gjaldið er fyrir aðganginn að auðlindinni. Ég held að það sé mikilvægt að við löndum slíku frumvarpi sem við getum orðið sæmilega sátt við og að allir geti borið höfuðið hátt. Að lokum vil ég segja að það er mjög mikilvægt að við búum ekki fyrst til töluna sem við þurfum að fá til þess að halda fjárlögum innan rammans. Ég held að það sé mikilvægt að við búum atvinnulífinu, útgerðinni og fiskvinnslunni þá umgjörð að hún geti blómstrað, bætt við sig störfum, fjölgað þeim og borgað hærri laun og þjóðfélagið allt græði á því þegar upp er staðið. Það er frumvarp sem ég vildi sjá að við lönduðum hérna saman í lok þessarar umræðu, sem hefur verið góð, hún hefur farið heiðarlega fram og ég kann að meta það þegar hv. þingmenn tala af þekkingu og góðu viti um þessi mál. Eðlilega erum við ekki alveg sammála um alla hluti, en ég held að með svona umræðu munum við ná þeim árangri sem bestur er fyrir þjóðina.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þegar hann fjallar um afurðaverðið þá er rétt að minna hv. þingmann á að spár Matvælastofnunar Sameinuðu þjóðanna um verðþróun á sjávarafurðum á næstu missirum og árum er nú um tæplega 40% hækkunarhorfur í þeim efnum, þannig að ég held að það sé kannski fullsnemmt að missa sig í svartsýninni yfir þróun á afurðaverði meðan spár um þróun heimsmarkaðar eru á þá lund. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé því sammála að í skipulaginu á veiðigjaldakerfinu væri eðlilegt og sanngjarnt að sérstakt gjald væri á nýjar tegundir, þ.e. að við tækjum að ákveðnu leyti tillit til þeirra sem hafa verið í útgerð í bolfiski, og svo sem uppsjávarfiski líka, og keypt þar aflaheimildir á markaði, skuldsett útgerðir sínar með kaupum á aflaheimildum, og að gjöldin á þær tegundir væru þá hóflegri en á nýjar tegundir eins og makrílinn sem kemur inn í lögsöguna og enginn hefur keypt kvóta í, enginn hefur skuldsett sig til þess að fá réttinn til að veiða, hvort þingmanninum þætti rétt að sérstakt gjald væri á nýjar tegundir þar sem menn eru að fá aflaheimildirnar bara frá ríkinu skuldlausar í raun og greiddu þá sérstaklega fyrir það. Ég vil kannski líka spyrja hann hvort honum finnist það ekkert skrýtið og hvort hann geti rökstutt það hvers vegna íslenskir útgerðarmenn eigi bara að borga 7,5 krónur fyrir hvert kíló af makríl sem þeir veiða hér í íslenskri lögsögu meðan þeir borga 15 krónur fyrir hvert kíló sem þeir veiða í færeyskri lögsögu og enn þá meira ef þeir sigla með aflann út úr þeirri lögsögu, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnirnar. Mér er fullkunnugt um að gert er ráð fyrir því að verð á sjávarafurðum, reyndar landbúnaðarafurðum líka, muni hækka um allt að 30–40% á næstu árum. Það er framtíðarsýn sem er góð. Í augnablikinu erum við því miður ekki að upplifa það, markaðirnir eru á niðurleið. Ég hef séð töflur yfir það, verðtöflur, og þær eru sjokkerandi. Ég held að við hv. þingmaður getum verið sammála um að þess vegna þarf gjaldtakan að vera þannig að hún taki mið af því hvernig markaðirnir standa hverju sinni. Varðandi sérstakt gjald á nýjar tegundir þurfum við að hafa það kerfi sem er þörf á, að útgerðir borgi fyrir nýja tegund en borgi þá væntanlega ekki líka leigu. Við getum ekki bæði selt bílinn og leigt hann, þannig að ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur að hafa bara eitthvert eitt sanngjarnt kerfi í því. Við höfum ákveðið að þetta kerfi sé við lýði, ég er svo sem ekkert að segja að ekki megi endurskoða það, en við getum ekki bæði leigt og selt hlutina. Varðandi það að íslensk útgerð greiði 7,5 kr. á Íslandi en 15 kr. í Færeyjum og jafnvel 30 kr. í Grænlandi þá veit ég, og get svarað því til, að þar eru öðruvísi skiptakjör. Þar er veiðigjaldið tekið af óskiptum afla, þar eru öðruvísi hlutaskiptakjör þannig að ekki er alveg hægt að bera þetta saman sem krónu og krónu, það er ekki alveg þannig. En það er mál sem útgerðin og sjómannafélögin þurfa þá að ræða, en ekki er alveg hægt að bera það saman eins og hv. þingmaður biður mig um. Ég vona að ég hafi svarað þessu fullkomlega.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það er margt til í því sem þingmaðurinn segir, að gjaldið ber auðvitað að mörgu leyti meiri einkenni skatts en gjalds og það tekur mið af afkomunni árið 2012. Það er auðvitað ákveðinn galli, en það var slík afkoma árið 2012, hátt í 100 milljarða framlegð í greininni, að þó menn þurfi vegna afkomunnar það ár að greiða þetta vel innan við 10 milljarða, kannski 10% af framlegðinni og jafnvel innan við það, í gjald fyrir aðgang að auðlindinni þá má það nú teljast ekki hóflegt heldur bara beinlínis hlægilega lágt. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála okkur sem höfum verið þeirrar skoðunar að eðlilegast og sanngjarnast sé að láta hinn frjálsa markað ráða þessari verðlagningu, ráða þessu gjaldi, að útgerðarmenn bjóði í heimildirnar og geri út á grunni þess verðs sem fæst í markaðsviðskiptum. Ég spyr líka hvort við getum ekki verið sammála um að það gjald sem sjávarútvegsráðherra er hér að leggja til, 11 krónur fyrir réttinn til að veiða eitt kíló af þorski, það sé hlægilega langt frá raunvirði þessara heimilda. Að menn mundu, ef þessar heimildir væru allar saman bara boðnar falar, borga margfalt meira, margfalt, ekki bara mörgum krónum eða mörgum tugum prósenta, heldur margfalt meira en 11 krónur fyrir að fá þennan aðgang að auðlindinni. Ég spyr hvort hann sem þingmaður Sjálfstæðisflokksins sé ekki þeirrar skoðunar að markaðurinn væri besti dómarinn í þessum efnum svo að við þyrftum ekki að vera að rífast um þetta hér á hverju ári hvort þetta sé of hátt eða of lágt.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Það er ljóst að árið 2012 var afar fengsælt og hliðhollt útgerðinni og vinnslunni. En það er auðvitað ekki hægt að skattleggja það mörg ár til viðbótar, það er ekki hægt að hafa það til viðmiðunar endalaust. Vídeóleigurnar græddu líka rosalega mikið í gamla dag, við náum ekki þeim skatti núna, það er ekki hægt að vera að fara langt aftur í tímann í því. Þess vegna er mjög mikilvægt að gjaldið sé lifandi og taki mið af markaði frá degi til dags, eins og ég minntist á hér í fyrri ræðu minni í dag. Varðandi lágt veiðigjald þegar hann talar um þorskinn, 11 kr., það er nú reyndar 14 kr. miðað við slægðan fisk, þá vil ég minna á að síldin er á 10 kr. Mér finnst það nú afar hátt verð á síld miðað við þorsk. Það er líka þannig. Það er mjög einkennileg mismunun í þessu hvað síldin er há, og það þarf að fá svör við því hvernig það megi vera að síldin skuli bera svona hátt gjald ef við tökum mið af þorski, þó að ég fagni auðvitað þeim breytingum sem gerðar voru á stuðlunum og því öllu. Varðandi uppboð á aflaheimildum, bara á hinum frjálsa markaði, þá er ég nú bara þannig gerður að ég vil aldrei hafna neinum slíkum hugmyndum en þarf að setja mig inn í það hvernig það getur gerst núna. Hæstv. sjávarútvegsráðherra er með frumvarp í smíðum um breytingar á fiskveiðikerfinu og það er sjálfsagt mál að skoða það. Ég ætla ekkert að hafna því að slíkar hugmyndir geti komið inn að einhverju leyti. Ég þarf þá bara að sjá hvernig það virkar, hvernig það geti tryggt framþróun og nýsköpun í útveginum og 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og vangaveltur um lausnir varðandi hvernig við getum best gert þetta. Mig langar að beina nokkrum atriðum til hv. þingmanns. Í fyrsta lagi er ég sammála honum um að ekki eigi fyrst að ákveða tölur og síðan álögurnar. En ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur gert sér grein fyrir því að hugmyndirnar um gjaldtökur á sínum tíma voru að almenna gjaldið væri einhver krónutala, líkt og hv. þingmaður nefndi, en sértæka gjaldið rynni í auðlindasjóð eða í sérstök verkefni og að haldið væri utan við ríkissjóð, vegna þess að menn gerðu sér grein fyrir að það mætti ekki vera þannig að ríkissjóður yrði háður því að fá ákveðin gjöld frá útgerðinni. Mig langar að heyra hvort hv. þingmaður hefur fylgst með umræðunni og hvað honum finnst um þetta, vegna þess að hann kom með athyglisverða ábendingu sem er ekki alveg í samræmi við það sem frumvarpið boðar, sem er að það verði fast gjald að verulegu leyti, ef ég man rétt, að borgað verði fyrir aðgang að auðlindinni og allir borgi sama gjald. Ég vona að ég hafi ekki misskilið það. Í öðru lagi langar mig að benda á varðandi uppboðið að það er tillaga um hvernig það gæti verið meðal annars í sáttanefndinni sem oft er verið að vitna í. Þar er útfærð tillaga á því hvernig er hægt að fara að en því miður hlaut hún engan hljómgrunn þar og hefur þess vegna ekki verið til umræðu. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir það og við erum alltaf að tala um hófleg veiðigjöld en það hefur ekki tekist að koma þeim á frá því að þetta var rætt um aldamótin, menn hafa ekki fundið út hvað sé hóflegt. Mig langar að vita skoðun hv. þingmanns á því hvað sé hóflegt. Við vorum að ræða að erfitt er að leggja á fiskvinnsluna, en nú vitum við að menn geta átt innherjaviðskipti á milli veiða og vinnslu. Er þá hv. þingmaður á þeirri skoðun að við ættum að skilja að á milli vinnslu og veiða þannig að það sé betur hægt að halda utan um þau viðskipti og halda þá gjaldtökunni við hvort atriði fyrir sig?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hvað varðar fast gjald sem hv. þingmaður minntist á að ég hefði komið inn á í fyrri ræðu minni í dag var ég að tala um útfærslu sem væri þá föst prósenta sem væri hægt að endurskoða með tilliti til markaðsaðstæðna á einhverju ákveðnu millibili, ef við segðum að þorskur væri með 10% eða 5% eða 7% og síðan væri gjaldið tekið af hverri löndun og skilagreinar um hver mánaðamót skiluðu því gjaldi sem fengist út úr því. Ég ætla að viðurkenna fúslega að ég þekki ekki allar tillögur sáttanefndar en ég man að þar var unnið afar gott og merkilegt starf sem er mjög mikilvægt að við getum haldið áfram að byggja ofan á, því að þar var víðtæk sátt sem skipti miklu máli að mínu viti og flestra og þar vann hv. þingmaður mjög gott starf. Varðandi hófleg veiðigjöld er það auðvitað pólitíkin sem við erum að tala um hér, hvað séu hófleg veiðigjöld. Ég held að hófleg veiðigjöld séu þau þegar útgerðin getur fjárfest og getur skapað í samfélögum þar sem hún er, sterk útgerð í litlum samfélögum, getur stuðlað að nýsköpun og tækifærum fyrir unga fólkið í viðkomandi byggð til að koma heim og vinna þar við menntun sína. Það er afar mikilvægt. Um aðskilnað veiða og vinnslu vil ég segja að ég held að styrkleiki íslensku fiskvinnslunnar og veiðanna séu þessi sterku fyrirtæki sem eru bæði í veiðum og vinnslu. En ég segi að við getum ekki í veiðigjöldum tekið rentu af vinnslunni og látið útgerðina borga það. Það finnst mér algjörlega ótækt. Við þurfum þá að finna aðrar leiðir með vinnsluna. Mér finnst ekki hægt að útgerð, sem ekki er tengd vinnslu, borgi í rauninni rentu af hagnaði vinnslunnar. Það er algjörlega óhugsandi og það er ósanngjarnt. 

Hæstv. forseti. Það er auðvitað fullt af öðrum atriðum sem væri gaman að fara í en mig langar að halda aðeins áfram. Hv. þingmaður hafði ýmsar athugasemdir við það frumvarp sem hér er lagt fram og taldi að það væru enn þá gallar á því. Hann taldi það þó vera betra og kom svo að því að það væri að einhverju leyti nær í tíma. En staðreyndin er sú að það er ekkert nær í tíma. Það er verið að miða við nákvæmlega það sama og gert var í gamla frumvarpinu, hagstofutölur frá því fyrir rúmu ári, þ.e. frá 2012. Hæstv. ráðherra upplýsti þó að von væri um að það gætu komið upplýsingar um 2013. Mér fyndist frábært ef það væri hægt. Þá væri þess vegna hægt að nota gamla fyrirkomulagið við álagningu ef menn kæmust það nærri. Mig langar að heyra sjónarmiðin í þessu. Hvað var það sem var svo miklu betra í þeim tillögum? Eru það afkomustuðlarnir sem hafa þann galla sem hv. þingmaður hefur nefnt, hversu vel gefa þeir upp raunafkomu í greininni? Í framhaldi af hugmyndunum sem hv. þingmaður kom með um hvernig ætti að leggja á gjöldin, að ekki mætti leggja á fiskvinnsluna o.s.frv., langar mig að spyrja hann um tekjuskattinn. Mér heyrðist hv. þingmaður vera á móti því að fara yfir í að leggja á tekjuskatt. Ég er honum sammála um það, ég sé ekki fyrir mér að það muni endast í mörg ár að það verði sérstakur tekjuskattur ofan á sjávarútveg. Mér fyndist það mjög óeðlilegt. Það verður að vera einhver önnur réttlæting á gjaldtöku sem er aðgangurinn að auðlindinni. Ég tek undir með honum að það þurfi þá að vera í öllum auðlindum, við þurfum að koma okkur þangað að það sé greitt almennt. Ég deili ekki skoðun hv. þingmanns á því að háir skattar þýði aukin skattsvik. Það er svo merkilegt að skattsvik virðast hanga við ákveðna hópa óháð því hvað á þá er lagt. Það er út af fyrir sig áhyggjuefni. Mig langar í lokin að spyrja um eitt: Veiðigjöldin, sem ýmsar smærri útgerðir borga til stórútgerðarinnar eða þeirra sem geta ráðstafað kvóta, hvað finnst honum um það og 

Virðulegi forseti. Varðandi viðmiðunarárið þá tek ég undir það, en ég átti líka við að það kom fram hjá hæstv. ráðherra að nú þegar á að fara að reikna út árið 2013 sem mun gefa nákvæmari mynd. Ég er líka að tala um að það sé jákvætt með afkomustuðlana. Þeir leiðbeina okkur, hvað útvegurinn þolir. Mér finnst að það sé mjög jákvætt þó að ég hafi enn verið að tala um það, eins og fram kom í máli hv. þingmanns, að ég hefði viljað fara einfaldari leiðir í málinu og ég hef rætt það í nefndinni og hér áður í þessum sal og skrifað um það greinar. Varðandi skattsvikin get ég þó bara sagt eins og í ræðu minni áðan að háir skattar væru líklegri til að fyrirtæki reyndu undanskot. Ég var ekki að fullyrða um skattsvik og vil ekki gera þessari grein það upp að hún stundi það, alls ekki, öðru nær. Ég held að rekin sé mjög heiðarleg og öflug starfsemi í öllum útgerðum. Varðandi smærri útgerðir og leigukvótann þá hef ég haft mjög ákveðnar skoðanir á því. Mér finnst verð á leigukvóta allt of hátt og það sendir okkur ekki þau skilaboð að sumar útgerðir geti ekki borgað hóflegt veiðigjald. Ég tek undir það með hv. þingmanni að leigugjald er of hátt og það er í raun önnur umræða sem ég er alveg tilbúinn að taka hvenær sem er, um það hvernig við ættum að breyta þessum leigumarkaði, hann er mikilvægur. Framsalið í kvótanum er mikilvægasta greinin en hún er líka sú erfiðasta og vandmeðfarnasta.

Herra forseti. Við ræðum hér lækkun á veiðigjöldum. Það hefur verið fróðleg og fjörleg umræða á köflum um þá lækkun sem boðuð er í frumvarpinu. Áðan var talað um af hverju verið væri að lækka veiðigjöldin mikið í ár. Við vitum að lækkunin var á síðasta ári um 6,5 milljarðar á ársgrundvelli en nú er verið að tala um að það geti verið um 2,8 milljarðar á þessu og næsta ári. Ég væri nokkuð sátt við hluta þessarar lækkunar ef hægt væri að skilyrða lækkunina við hærri laun í fiskvinnslu í landinu. Það er oft talað um það á tyllidögum að hækka þurfi laun í sjávarútvegi, í fiskvinnslunni, en þau eru skammarlega lág. Sem betur fer eru yfirleitt mjög há laun til sjós en sá hluti greinarinnar sem hefur í raun og veru staðið undir þessari miklu verðmætasköpun í sjávarútvegi hefur ekki notið sömu virðingar í launum og aðrir aðilar innan þeirrar greinar sem hirða arðinn án þess að hika við það á hverju ári þótt menn beri sig illa og barmi sér undan veiðigjaldi, eins og grátkórar undanfarinna ára hafa sýnt. Ég held því að sjávarútvegsráðherra mætti vel skoða þann möguleika að útgerðin fengi að velja á milli upp að einhverju marki hækkun launa í fiskvinnslu og þess að greiða veiðigjald. Ég kem þessu á framfæri til hans og ég efast ekki um að hann taki því vel. Hvers vegna er ástæða til að lækka veiðigjald núna? Maður spyr sig að því. Eru nægjanleg rök fyrir þeirri lækkun sem er verið að tala um á þessum breytingum og að fara alfarið frá þeirri hugsun að miða við auðlindarentu af greininni, af aðgangi að auðlindinni og fara í ígildi tekjuskattsálagningar, sem mér sýnist menn vera að fara út í? Ég held að ég muni það nokkuð rétt að ég heyrði þær tölur að á 10 ára tímabili fyrir hrun hafi útgerð í landinu greitt að meðaltali 1 milljarð á ári í tekjuskatt. Ég gleymi þessari tölu ekki vegna þess að mér fannst hún svo fráleit. Þannig er nú það. Það hefur verið mjög auðvelt, held ég, í gegnum tíðina að koma hagnaði fyrir einhvers staðar í staðinn fyrir að menn greiði eðlilega skatta til samfélagsins. Ég held að það sé ekki rétt að fara inn á þá braut að menn hafi möguleika á að fela hagnað sinn í dótturfélögum erlendis og á ýmsan hátt áður en kemur að því að greiða fyrir aðgang að auðlindinni til samfélagsins. Hér hefur einnig verið nefnd leiga útgerða þeirra á milli. Þar eru menn að greiða 200–300 kr. í leigu eftir tegundum til annarra útgerðaraðila. Þá spyr maður sig um getu greinarinnar til þess að borga öðrum útgerðaraðila þá upphæð þegar verið er að tala um 13 kr. í veiðigjald á kílóið af bolfiski. Maður spyr sig líka hvert menn stefna nú í sjávarútvegsmálum. Á að niðurnjörva hlutina eins og þeir eru í dag, óbreyttir með samningum, og taka einhver málamyndaveiðigjöld af greininni og tala svo um að menn séu að fara sáttaleið og samningsleið sem hafi verið rædd í starfshópi á vegum fyrrverandi ríkisstjórnar? Ég tel að við séum langt í burtu frá þeirri vegferð sem farið var í á síðasta kjörtímabili og þeim sem núna verma ríkisstjórnarstólana tókst snyrtilega að eyðileggja þá vegferð. Það hefði verið betra ef hægt hefði verið að ganga frá þeim breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu og festa niður það sem áformað var, að útgerðin greiddi eðlilega rentu fyrir aðgang að auðlindinni. Höldum áfram í samanburði til þess að menn sjái hlutina í svolítið skýrara ljósi, því að oft verða menn ruglaðir af að heyra tölur fram og til baka og yfir því hvaða mælikvarðar eru þar á bak við. Mér var sagt að einn krókur á línu kostaði 13 kr. hjá línuútgerð í landinu. Til samanburðar við það borga menn 13 kr. á eitt kíló af bolfiski í veiðigjald. Ég hef ekki heyrt neina amast við því hjá þeim útgerðum sem þurfa að gera út á línu að þurfa að versla sér króka á 13 kr. stykkið. Allt er þetta ansi afstætt í stóra samhenginu. Ég spyr líka: Hvernig ætlar ríkisvaldið að bæta þetta mikla tekjutap fyrir ríkissjóð? Menn hafa talað hér um að það eigi ekki að vera búið að ákveða hvað ríkið ætlar að framkvæma og hvað það ætlar að gera og leggja svo á útgerðina í samræmi við það. Það var aldrei meiningin. Það var meiningin að menn mundu láta þetta sérstaka veiðigjald fylgja hagnaði eða tapi í greininni og þess vegna væri hægt að mæta verðbreytingum á mörkuðum eins og menn hafa verið að tala um, að framlegðin hafi minnkað og tekjurnar. En maður spyr sig á móti: Sá gífurlegi hagnaður sem varð hér árið 2012, þar sem útgerðir í landinu voru samanlagt með eitthvað yfir 80 milljarða í hagnað eftir veiðigjöld, verða menn ekki að horfa yfir sviðið til lengri tíma, bæði fram á við og líka til baka? Við þekkjum auðvitað ekki framtíðina svo nákvæmlega, hvað hún ber í skauti sér, en menn reikna með að það verði framtíð í sjávarútvegi yfir höfuð og að þetta taki eðlilega einhverjum sveiflum og menn þurfa ekki að fara alveg á límingunum þótt verð sem hafa verið í hæstu hæðum slaki eitthvað niður. Miðað við stöðu íslensks sjávarútvegs og kynningu á erlendum mörkuðum, það hversu vel greinin hefur sem betur fer náð að markaðssetja sig og hversu góð ímynd hennar er úti í hinum stóra heimi tel ég ekki að við þurfum að óttast það að íslenskar afurðir í sjávarútvegi verði ekki eftirsóttar til framtíðar. Mér finnst ansi snautlegt þegar menn tala eins og himinn og jörð séu að farast ef það verða sveiflur í verði á mjöli og lýsi og einhverjum fisktegundum sem síðan koma aftur upp, og segja að það þurfi að styrkja sjávarútveginn í bak og fyrir. Svo gleyma menn því sem þeir tjalda alltaf á hátíðarstundum, að þessar litlu og meðalstóru útgerðir séu í vanda og, eins og einn hv. þingmaður komst að áðan eða lét að því liggja, að það megi kenna veiðigjöldum um að margar sjávarbyggðir hafi glímt við mikla erfiðleika. Ætli það sé ekki eitthvað annað en veiðigjöldin sem valda því? Manni finnst það sífellt hjákátlegra því oftar sem maður heyrir það af munni þeirra sem hafa talið að hagræðing í framsali sé það besta sem komið hefur fyrir greinina. Svo verða menn mjög hissa á afleiðingum þess og fara að tíunda að það hljóti að vera veiðigjaldinu að kenna þegar hriktir í undirstöðum þorpa í ljósi framsals og samþjöppunar og hagræðingar og þau eiga sér enga vörn. Ég held að menn verði að vera samkvæmir sjálfum sér. Ef menn ætla að vera samkvæmir sjálfum sér og styrkja minni útgerðir og meðalstórar útgerðir eiga þeir að gera það raunverulega. Auðlindahagfræðingurinn Daði Már Kristófersson hefur nefnt í umræðu um þessi mál undanfarna daga að það eigi að skipta upp þessum útgerðarflokkum, hafa sérstakt veiðigjald á stórútgerðinni og finna út á annan hátt veiðigjald á minni og meðalstórar útgerðir. Það kom skýrt fram í máli hans í Ríkisútvarpinu á dögunum að hann teldi mjög auðvelt fyrir stærstu útgerðirnar og stórútgerðir í landinu að standa undir veiðigjaldinu, það þyrfti ekki að lækka það. Hins vegar væri vissulega vandi hjá mörgum minni og meðalstórum útgerðum sem þyrfti að horfa til. Það er ekki gert í þessu frumvarpi. Það er verið að breyta tengingu við það sem áður var frítekjumark. Þar sem búið er að kasta þorskígildisstuðlinum fyrir róða er því breytt í krónutöluafsláttinn sem er sambærilegur en gerður öðruvísi og breytt í krónutölu. Af hverju var ekki horft til þess að hækka þetta frítekjumark og koma þannig til móts við minni útgerðir? Þær eru vissulega margar hverjar staddar langt frá þeim stórútgerðum í landinu sem mala gull og eru margar duglegar við að koma hagnaðinum fyrir erlendis, svo það sé ekki nokkur hætta á að almenningur í landinu sem á auðlindina saman hafi hagnað af og geti byggt upp samfélag sitt og innviði þess eftir hið ömurlega hrun sem frjálshyggjan í landinu kom yfir okkur sem þjóð. Nei, frekar er fundin einhver krónutala sem er ekki einu sinni nógu vel vörðuð staðreyndum. Mér finnst að rökstyðja þurfi allar breytingar eins og áætlað var að gera með fyrra veiðigjaldafrumvarp, að veiðigjaldsnefnd hefði það hlutverk að koma til móts við minni og meðalstórar útgerðir og endurskoða þorskígildisstuðulinn og reyna að koma viðmiðunarálagningu sem næst nútímanum. Mér heyrist á umræðunni í dag að það séu einhverjar líkur á að það takist en það var eins og að tala út í loftið að reyna ná þeim aðilum saman sem þá var verið að reyna að ná saman, Hagstofunni og Fiskistofu og ríkisskattstjóra. En ef það hefur eitthvað liðkast til er grundvöllur fyrir því að ná þessari álagningu sem næst samtímanum, ef við vinnum áfram með þá hugsun sem felst í auðlindarentunni. Ég gef ekki mikið fyrir þetta frumvarp og tel það vera eitthvað sem ætti að pakka niður, eins og menn hafa gert með ýmislegt sem þeir fóru fram með í þessari ríkisstjórn en sáu svo að sér. Það ætti að hugsa þannig að alveg sé hægt að nota ýmislegt sem fyrri ríkisstjórn gerði og lét leggja mikla vinnu í. Það er engin skömm að því að vinna áfram með mál 

Virðulegi forseti. Já, það sýnist örugglega sitt hverjum um það hversu vel staðið var að þessum málum á síðasta kjörtímabili. Ég get ekki tekið undir það með hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur að málið hafi verið vel undirbyggt og vandað til verka. Það kemur kannski best fram í þeim gögnum sem við unnum í vetur hversu óundirbúið málið var og vanreifað og vanunnið og auðvitað öllum til vansa sem að því stóðu. Mig langar að spyrja hv. þingmann af því að hún talar um að við höfum lækkað veiðigjöldin mikið í fyrra og ekki komið til móts við lítil og meðalstór fyrirtæki. Var það ekki nákvæmlega það sem var gert í fyrrasumar þegar við lækkuðum veiðigjöld á lítil og meðalstór fyrirtæki, sérstaklega í bolfiski, en hækkuðum veiðigjöld á stórútgerðirnar, á uppsjávarfyrirtækin? Vorum við ekki nákvæmlega að mæta þeirri kröfu að leiðrétta hversu vitlaust var gefið í öllum þessum góða undirbúningi og góðu málsmeðferð sem hún vitnaði til áðan hjá fyrri ríkisstjórn? Ég vil fá komment á það. Telur hún þar með að 18 milljarðar í veiðigjöld, t.d. á þessu ári, væri eðlilegt miðað við þá afkomurýrnun sem var í greininni á árinu 2013 og stefnir í 2014? Alvarlegast í ræðu hv. þingmanns, virðulegi forseti, finnst mér þó ásakanir hennar í garð útgerðarfyrirtækja um að þau stundi stórkostlegt skattsvindl. Þetta tel ég vera algjörlega óboðlega umræðu á hinu háa Alþingi og þarf að gera alvarlegar athugasemdir við. Ég krefst þess að í svari sínu færi hv. þingmaður örstutt rök fyrir því hvað hún eigi við þegar hún sakar fyrirtæki í sjávarútvegi um að stunda stórfelld skattundanskot, koma hagnaði fyrir annars staðar og fela meðal annars í dótturfyrirtækjum erlendis. Það krefst einhverra skýringa, virðulegi forseti, þegar þingmenn taka svona til orða á hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Það liggur nú fyrir hjá ríkisskattstjóra að skattsvik í landinu eru áætluð um 15 milljarðar. Því miður á það jafnt við um fyrirtæki sem einstaklinga. Ég held að við verðum að horfast í augu við það og við eigum ekki að leggja fram frumvörp að lögum sem ýta undir möguleikann á að komast undan því að greiða skatt. Ég tel rétt að við tölum íslensku í þessum málum en lítum ekki á þetta sem eitthvert feimnismál. Skattundanskot eru því miður allt of algeng á Íslandi og við þurfum að vinna á því. Á síðasta kjörtímabili var unnið að því með aðilum vinnumarkaðarins og ríkisskattstjóra, eins og hv. þingmaður ætti að vita, og árangurinn var nokkuð góður. Ég er því ekkert feimin við að tala um þetta eins og það er. Ég held að það hefði átt gera hér fyrr á árum, þá hefði kannski verið búið að taka á þessu eitthvað fyrr og meira fengist í ríkiskassann til að byggja upp samfélagið. Hv. þingmaður talar um að veiðigjöld hafi verið lækkuð mikið á síðasta ári fyrir hinar minni útgerðir. Ég set þær útgerðir, minni og meðalstórar, ekki í sama flokk og stórfyrirtæki, þessi fjögur stærstu fyrirtæki í landinu sem sýndu um 28 milljarða hagnað í afkomutölum sínum á síðasta ári - að þau séu sett í sama flokk og eigi að borga sama gjald og var sett á síðasta ári, rúmar 7 kr., 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni um það hvort 18 milljarðar væru eðlileg veiðigjöld að hennar mati miðað við þær afkomutölur sem við höfum og erum að sjá. Ég hefði gjarnan viljað fá svar við því. Ég tók eftir því í ræðu hv. þingmanns að hún talaði um að hún væri ósátt við framsalið í kerfinu og efaðist um hagræðinguna sem hefur orðið af framsalinu. Þetta er alveg ný útgáfa. Þetta var auðvitað ákvörðun sem Alþýðubandalagið, forveri Vinstri grænna, tók þátt í á sínum tíma. Ég ætlaði bara að heyra frá henni örstutt um hvort það stæðist. Hún talaði einnig í ræðu sinni um að það hefðu verið 80 milljarðar í hagnað eftir veiðigjöld. Ég ætla að biðja hana að rökstyðja það vegna þess að það stenst enga skoðun. Þetta er eitt af því sem ég hef talað fyrir í þinginu, að það sé ákaflega mikilvægt þegar við sem eigum að hafa vit á því sem við erum að tala um förum með rétt mál, höllum ekki réttu máli jafnvel vísvitandi til þess að blekkja almenning sem á kannski erfitt með að setja sig jafn mikið inn í málin og ætlast er til að við gerum. Það vita allir að EBITDA-framlegð fyrirtækjanna var um 80 milljarðar 2012, besta ár í íslenskum sjávarútvegi, en enginn hagnaður. Skattstofninn sem var reiknað út frá var í kringum 47 milljarðar. Þetta eru tölurnar sem við eigum auðvitað að tala um. Þar er búið að draga frá liði sem er eðlilegt að draga frá. Aðeins að skattamálinu aftur, virðulegi forseti, vegna þess að það er mjög alvarlegt. Hún rekur hér einhverja sögu um að ríkisskattstjóri hafi verið í vinnu á síðasta ári við að upplýsa skattsvik og þau séu áætluð um 15 milljarðar í landinu. Getur hún þá nefnt einhver dæmi um það í þessari vinnu sem styðja hennar málflutning um að um sé að ræða stórkostlegt skattundanskot í sjávarútvegi þar sem menn koma hagnaði sínum fyrir annars staðar, m.a. í dótturfélögum erlendis? Var eitthvað í þessum rannsóknum ríkisskattstjóra 

Herra forseti. Hv. þingmaður talar um skattsvik. Ég tala bara á almennum nótum. Það var ekki hægt að greina veiðigjaldið sérstaklega vegna persónusjónarmiða, persónuverndar. Það var ekki hægt að greina hvar mestur afsláttur hefur verið á landinu af veiðigjöldum vegna þeirra sjónarmiða. Ég er auðvitað ekki stödd hér til þess að gera grein fyrir skattsvikum einstakra fyrirtækja, en ég hef fullan rétt til þess að ræða um að því miður hafa undanskot á skatti verið í landinu, jafnt hjá einstaklingum sem fyrirtækjum, og ríkisskattstjóri hefur gengið fremstur í flokki til að berjast gegn því ásamt aðilum vinnumarkaðarins. Við skulum bara hafa það eins og það er og vera ekki með svona útúrsnúning. Varðandi veiðigjöldin, hvort rétt væri að taka 18 milljarða í veiðigjöld á ári, þá hefur það komið fram í umræðunni hérna að þessi viðbótarlækkun veiðigjalda þýðir enn meira tekjutap fyrir ríkissjóð. Samkvæmt kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins eru það 3,2 milljarðar árið 2013, 6,4 plús 1 milljarður 2014 og 6,4 plús 1,8 2015. Þetta gerir 18,8 milljarða á þremur árum. Þetta er tekjutap á þremur árum frá því sem lagt var upp með. Varðandi framsalið og fortíðina og Alþýðubandalagið. Mér finnst hv. þingmaður vera kominn í ansi mikil rökþrot þegar hann fer svo langt aftur í tímann að við eigum að fara að tala um Alþýðubandalagið 1990. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir góða og efnisríka ræðu. Það er ekki von á öðru þegar hún tjáir sig um þessi mál, enda úr byggðarlagi sem er í nánum tengslum við sjávarútveg og hefur sjálf starfað í tengslum við fiskverkun. Hún þekkir þennan málaflokk kvenna og manna best hér í þinginu. Mig langaði að spyrja hv. þingmann, af því nú var það þannig að í þeirri ríkisstjórn sem við studdum voru veiðigjöldin ákveðin tæplega 33 kr. á þorskígildi, svo var það lækkað niður í 16,88 og núna í 11,75. Við erum komin niður í næstum því þriðjung af því sem veiðigjaldið átti að vera af því sem við lögðum upp með. Nú er látið í það skína að þetta sé lífsnauðsynlegt vegna afkomu í greininni. Við sjáum hins vegar að verið er að selja varanlegar heimildir á 2.200 til 2.400 kr. kílóið og leiga á kílóið, þar treysta aðilar sér til að greiða um 200 kr. Ég vil spyrja hv. þingmann: Telur hún þessi afkomurök fyrir þessari gríðarlegu lækkun á gjaldi fyrir sérleyfi sem útgerðarmenn hafa forsvaranleg?

Herra forseti. Nei, ég er ekki sammála því. Mér finnst rökstuðningur fyrir þessum afkomutölum ekki vera nægjanlegur. Ég hafði treyst því að veiðigjaldsnefnd ynni faglega í því að reyna að greina betur mismunandi afkomu innan greinarinnar, horfa til þessara þorskígilda og mismunandi afkomu í því sambandi, að það væri mismunandi dýrt að sækja hverja fisktegund og staða útgerða væri mjög mismunandi eftir stærð þeirra og hagkvæmni stærðarinnar, hvort hún væri í vinnslu og veiðum eða hvort tveggja og allt það. Ég tel mig þurfa miklu skotheldari rök fyrir þessu en hér liggja að baki. Mér finnst eins og verið sé að horfa í tölur frá Hagstofunni sem þurfi að undirbyggja miklu betur. Talandi um verðmæti í greininni. Mér finnst ágætt að geta komið því að að á fiskveiðiárinu 2012/2013 jukust aflaheimildir á Íslandi um 20 þús. tonn. Útgerðaraðilar í landinu þurftu ekki að borga krónu fyrir það. Verðmæti þessara aflaheimilda, ef þær yrðu seldar varanlega í framsali, er um 46 milljarðar, gratís. Á síðasta ári, 2013/2014, fyrir það fiskveiðiár, voru aflaheimildir í þorski auknar um 14 þús. tonn, nú er ég bara að tala um þorskinn ekki aðrar tegundir. Það þýðir á sama verði, ef ég margfalda 2.300 kr. kílóið, í varanlegu framsali, sinnum 14 þús. tonn, 32 milljarða. Þetta er samanlagt 76 milljarðar, gratís.

Herra forseti. Það er þyngra en tárum taki að horfa upp á hvernig þessi ríkisstjórn forgangsraðar. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir fór hér mjög vel yfir það hvernig auknar aflaheimildir hafa verið gjafagjörningar ríkisstjórnarinnar í hendur útgerðarinnar. Fyrir þessa fjármuni, á aðeins tveimur árum, hefðum við getað reist Landspítala og búið hann tækjum að fullu. Það er ágætt að hafa í huga að auðlindin í sjónum er mikil auðlind, við búum við sterkan og öflugan sjávarútveg og viljum hafa það svo áframhaldandi, en við viljum líka að við öll njótum auðlindarentunnar. Mér finnst því eðlilegt að spyrja hv. þingmann hvort hún taki ekki undir, mér fannst það koma fram hér í máli hennar, að það sé óviðunandi að álagning þessa gjalds sé í höndum stjórnmálamanna til frambúðar. Er það ekki okkar að ákveða eftir hvaða reglum úthlutað er en að verðið ákvarðist síðan á markaði? Er það forsvaranlegt að bara af því við fáum slæma ríkisstjórn þá sé möguleiki, með nánast einu pennastriki, að svipta ríkissjóð, og þar með okkur almenning á Íslandi, tekjum upp á milljarða og jafnvel tugi milljarða króna?

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna, og skammast mín ekkert fyrir það, að ég hef nú ekki verið hlynnt markaðslausnum yfir höfuð. En eftir því hvernig þetta blessaða fiskveiðistjórnarkerfi þróast og hve afgangurinn af auðlindinni er lágt metinn, þá fer maður að hugsa sinn gang í því sambandi, hvort ekki verði með einhverjum hætti að skoða markaðslega tengingu til að fá eitthvert raunvirði fyrir þetta. Því eins og sjávarútvegurinn er í dag er hann rekinn á mjög hörðum viðskiptalegum sjónarmiðum. Allur sjávarútvegurinn, verslun milli aðila og öll viðskipti með auðlindina innbyrðis er rekinn á hörðum markaðslegum sjónarmiðum, svo að auðvitað má segja að þetta sé slitið úr samhengi. Varðandi aðganginn að auðlindinni og það sem ríkið og við samfélagið eigum að fá í okkar hlut, það er slitið úr samhengi. Ríkisstjórnum hvers tíma er í lófa lagið að hafa þetta eftir sínum hentugleika. Þegar hægri stjórnir koma er það fyrsta verk þeirra að létta sköttum af auðvaldinu í landinu, stórútgerðinni, og leggja á komugjöld á sjúkrahús og hækka álögur á námsmenn eins og við þekkjum. 
             Ég hef talað fyrir breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu sjálfu, grunninum á því. Ég held áfram að berjast fyrir því að breyta sjálfu kerfinu, gera það félagslegra. Eins og ég er þenkjandi, sem félagslega sinnuð manneskja og jafnaðarmanneskja í eðli mínu, er mér meinilla við að fara að prjóna 

Herra forseti. Ég tala hér sem fulltrúi Samfylkingarinnar, fulltrúi jafnaðarmannaflokks Íslands, og legg áherslur í anda jafnaðarstefnunnar. Við aðhyllumst réttláta og sanngjarna skattheimtu til að fjármagna opinberan rekstur og mennta- og heilbrigðiskerfi en það eru þau kerfi sem eru grundvöllur þess að hér þrífist gott og blómlegt mannlíf, að hér sé jöfnuður og jafnt aðgengi að menntun og heilbrigðisþjónustu. Ég skammast mín ekkert fyrir það, herra forseti, að vera mjög hlynnt því að innheimta skatta sé þess þörf og auka jafnvel skattheimtu til að þessi kerfi mæti sem best þörfum okkar allra og tryggi jöfnuð. Við jafnaðarmenn aðhyllumst blandaðan markaðsbúskap og þegar kemur að atvinnulífinu, þegar kemur að stóru atvinnugreinunum sem grundvallast á sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar, viljum við að markaðurinn ráði för. Við viljum setja leikreglurnar sem aðilar eiga að fara eftir, við viljum tryggja umhverfi til rannsókna og framþróunar í greinunum og við viljum tryggja mjög öflugar eftirlitsstofnanir. Og svo kann að vera í einhverjum tilfellum að við viljum tryggja ákveðin byggðasjónarmið eða ná ýmsum markmiðum sem við teljum og vitum að markaðurinn mun ekki ná fyrir okkur. Þá geta verið ýmsar leiðir með inngripum ríkisins til hliðar til að ná þeim markmiðum. Það er auðvitað alltaf snúið en til þess erum við hér, að finna út úr því. Nú vill svo til að hægri flokkunum á Íslandi, Sjálfstæðisflokknum og fylgitungli hans, Framsóknarflokknum, er mjög illa við markaðslausnir í atvinnulífinu. Það virðist vera fátt sem þeir skilja verr og er verr við. Þar ræður pilsfaldakapítalisminn ríkjum og þeim hugnast vel að sitja í nefndum og dútla við reiknireglur og finna út hvernig þeir geta hlíft auðstéttunum í landinu við því að greiða eðlilega hlutdeild til samfélagsins. Varðandi stefnu Samfylkingarinnar segir einmitt í landsfundarsamþykkt flokksins frá 2. febrúar 2012: „Álagning veiðigjalds sem tekur mið af reiknaðri auðlindarentu í sjávarútvegi er skref í þá átt að skipta umframarðinum sem sérleyfi til nýtingar verðmætrar auðlindar í þjóðareign skapar. Mikilvægt er að næstu skref í sjávarútvegsmálum taki mið af grundvallarforsendum auðlindaákvæða nýju stjórnarskrárinnar.“ Þá kemur að nýju stjórnarskránni sem meiri hluti þjóðarinnar vill að við gerum að stjórnarskrá Íslands eftir langt og fagurt ferli hér á síðasta kjörtímabili og með þjóðaratkvæðagreiðslu sem enn er í gildi frá 20. október 2012. Og hvað gerðist í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu? Þar fengu kjósendur mjög beint tækifæri til að segja hug sinn. Þeir svöruðu spurningum, fyrst og fremst hvort þeir vildu að tillögur stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá yrðu undirstaða nýrrar stjórnarskrár og svo voru sex spurningar. Spurning nr. 2 hljóðaði svo: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir, sem ekki eru í einkaeigu, lýstar þjóðareign?“ Það voru ekki bara þeir sem vildu nýja stjórnarskrá sem sögðu já við þeirri spurningu, það var meginþorri kjósenda, 83% kjósenda vildu þetta, 82,9% kjósenda. Það ætlar að verða þrautin þyngri að mæta þeim skýra vilja kjósenda á Íslandi, kjósenda sem svíður það að sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar séu annaðhvort nýttar í raforkusamninga, sem eru til skammar, fyrir alþjóðleg álfyrirtæki eða í gjafagjörningum eða allt of lágu gjaldi fyrir veiðiheimildir úr sameiginlegri fiskveiðiauðlind. Auðlindir eru ekki takmarkalaus uppspretta auðs. Þær eru þó lindir auðs eins og orðið ber með sér. Þeir sem nýta þær þurfa að fjárfesta, taka áhættu, stunda oft erfiðan rekstur og eiga auðvitað að njóta arðs af því. En auðlindina sem nýtt er til að geta náð fram þeim hagnaði sem verður í greinunum verður að verðleggja út frá eðlilegum markaðsforsendum, ekki á grundvelli einhverra „spúkí“ samtryggingarleiða. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór ágætlega yfir það hvernig breytingarnar með nýrri ríkisstjórn lækka veiðigjöld á Íslandi um 18,8 milljarða á þremur árum. Eins og fram kom í stefnuskrá Samfylkingarinnar teljum við þessa leið til að ákvarða veiðigjöld tímabundna leið því að sjálfsögðu eiga veiðiheimildir að fara á markað og verð þeirra á að ákvarðast í samkeppni milli þeirra aðila sem ætla að nýta þær. Þá losnum við við umræður um það þar sem þingmenn sitja og víla og díla með reiknireglu og taka á móti, eins og við þekkjum sem hér höfum setið, útgerðarmönnum sem koma og tala fyrir sínum fisktegundum. Alþingi er ekki markaður með fiskveiðiheimildir. Alþingi á að setja reglur fyrir samfélagið. Í sumar var eitt af fyrstu verkum ríkisstjórnarinnar að létta álögum af útgerðinni. Það þurfti ekki að bíða boðanna, á örfáum dögum voru komnar 35 þús. undirskriftir gegn þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Það var áskorun til forseta lýðveldisins, sem var þekktur fyrir það að svara lýðræðiskalli þjóðarinnar, um að undirrita ekki lögin um lækkun veiðigjalda. Þann 9. júlí 2013 lýsti forseti lýðveldisins því yfir að hann mundi ekki verða við bón þeirra sem skrifuðu undir heldur undirrita lögin. Hann taldi ekki um eðlisbreytingu að ræða, ekki grundvallarbreytingu, og það væri hættulegt að fást við skattlagningu, enda sjáum við að ríkisstjórnin meðhöndlar þetta gjald af auðlindinni sem hvern annan skatt. Þarna greindi forsetinn ekki kall þjóðarinnar á réttlæti. Fyrir alla sem hafa fylgst með umræðunni, þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október 2012 og langvarandi deilumálum um auðlindina, úthlutun hennar og gjaldið fyrir hana snerist undirskriftasöfnunin auðvitað um það að fólki var misboðið að stjórnvöld kæmust upp með að veita slíkan afslátt á sameiginlegum eignum okkar. Þar held ég að fólk hafi almennt ekki verið að pæla í því hvort kílóið átti að kosta 20 eða 30 kr., það vildi bara að stjórnvöld fengju skýra leiðsögn um það að sameiginlegar eignir okkar og auðlindir má ekki veita með afslætti til einstakra starfsgreina. Þetta var mjög bagalegt að mínu mati því að nú sjáum við að ríkisstjórnin, hægri stjórnin unga, beitir svokallaðri „salamí“-aðferð. Það var byrjað á svolítið stórum bita og nú er komið að næstu sneið. Hún er ekki jafnstór, þetta er ekki nema milljarður, heill milljarður, þúsund milljónir. Við sem erum í velferðarmálum og ýmsum menntamálum vitum að það er hægt að gera rosalega mikið við þúsund milljónir. Á næsta ári eru þetta tæpar 2 þús. milljónir en þá horfum við fram hjá því að á þremur árum eru þetta tæplega 19 milljarðar, 19 þús. milljónir, sem íslenskur ríkissjóður og íslenskur almenningur þar með verður af. Það er alvarleg staða fyrir okkur. Nú hefur verið rætt um hvað gerðist á síðasta kjörtímabili og hv. þm. Jón Gunnarsson trompaði, hann var kominn í árið 1990 og Alþýðubandalagið. Við getum ferðast til og frá í tíma og það er ýmislegt sem gerðist á síðasta kjörtímabili sem hefði eflaust þurft að fara fram með farsælli hætti en við erum fulltrúar kjósenda sem með afgerandi hætti hafa lýst yfir vilja sínum. Hvað sem hefur gerst í fortíðinni þá er það verkefni okkar að tryggja sanngjarnan arð þjóðarinnar af auðlindum sínum. Það er alvarlegt þegar ríkisstjórnin sem og sjálfur öryggisventillinn, forseti lýðveldisins, skynja ekki þetta ákall, skynja ekki hvernig það brennur á fólki, ranglætið í þessu. Við í minni hlutanum hljótum að verða að hugsa okkar gang. Hvað getum við gert til að koma í veg fyrir að eðlileg hlutdeild þjóðarinnar í arði af auðlind sinni verði ekki sneidd niður í salamísneiðum, missiri fyrir missiri, þangað til afskaplega lítið er eftir og hinni ungu hægri stjórn hefur tekist að færa allt í fyrra horf í fiskveiðistjórn eins og hún og fulltrúar hennar er að reyna í flestum öðrum málaflokkum? Síðasta sumar var afgerandi. Stór biti var tekinn síðasta sumar og þar voru kjósendur sviknir um að fá að segja sína skoðun. Fram undan er meðferð þessa máls í þinginu og ábyrgð þingmanna á því að ekki verði allur arðurinn 

Virðulegi forseti. Það var farið um víðan völl í þessari ræðu hjá hv. þingmanni. Ég kannast reyndar ekki við að hafa trompast hér áðan yfir þessari framsalsumræðu.

Trompað.

Hv. þingmaður sagði að ég hefði trompast.

Trompað.

Trompað? Ókei, ég var bara að inna eftir því hvort menn könnuðust ekki við krógann sinn. Ef menn telja að framsalið sé upphaf alls ills í íslenskum sjávarútvegi er ég bara að minna á hvaða flokkar komu því á laggirnar, Alþýðuflokkur og Alþýðubandalag. Svo koma þingmenn þeirra og kannast ekki við krógann sinn í umræðunni sem er mjög algengt.  Stóra atvinnugreinin sem nýtir auðlindir og markaðurinn á að ráða, já, það væri fróðlegt að heyra þá hversu langt á að ganga í því. Á að láta til dæmis markaðinn ráða varðandi náttúruauðlindir almennt? Þá á ég við til dæmis ferðaþjónustuna. Hvernig ættum við að innleiða það? Mig langar að spyrja hv. þingmann, hún segir reyndar, ég verð að koma því að, að fyrsta verk okkar hafi verið að lækka álögur á veiðiheimildir í fyrra. Auðvitað lækkuðum við ekkert veiðigjöldin í fyrra, við hækkuðum þau ekki. Við fylgdum ekki áformum fyrri ríkisstjórnar um það hækkunarferli sem hún hafði boðað. Við aftur á móti lækkuðum veiðigjöld á lítil og meðalstór fyrirtæki en við hækkuðum þau á þá sem hv. þingmaður kallaði auðmenn þessa lands og auðstéttir í þessu landi. Þannig gengum við gegn því sem við erum yfirleitt vænd um. Aðeins um þessa markaðsleið. Hefur þingmaðurinn engar áhyggjur af því hverjir kaupa ef markaðsleiðin verður farin? Hverjir verða þess umkomnir að kaupa? Hverjir eru til dæmis að kaupa þau sjávarútvegsfyrirtæki sem eru að leggja upp laupana 

Herra forseti. Það er alltaf hressilegt þegar menn koma svona og fara að ritdæma ræðurnar manns. Verð ég að þakka fyrir það. Ég heyri að þingmaðurinn vill ekki markaðslausn í atvinnugreinum. Það sem ég kom inn á var að það væri eðlilegt að auðlindin, aðgangur að sérleyfunum, væri boðin upp á markaði. Síðan sagði ég jafnframt, og þannig virkar það nefnilega þegar markaðurinn er að störfum, að við mundum búa til leikreglur. Það er okkar hlutverk. Ég nefndi jafnframt að það gætu verið alls kyns hliðarmarkmið sem við vildum hafa, að tryggja samkeppni á markaðnum er að sjálfsögðu ekki hliðarmarkmið og þar af leiðandi getum við smíðað reglur sem eru þannig úr garði gerðar að við takmörkum það magn sem hver og einn aðili getur haft aðgang að. Síðan talar hv. þingmaður um að fyrirtæki séu að leggja upp laupana. Nú þekki ég ekki nægilega vel nýjustu tölur um stöðu allra sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi. En hvers konar fyrirtæki eru þetta? Eru það veiðigjöldin sem eru að fara með þau eða er ekki eðlilegt líka að þau fyrirtæki sem kannski hafa ekki góða rekstrarsögu leggi upp laupana í sjávarútvegi eins og í öðrum atvinnugreinum?

Virðulegi forseti. Aðeins varðandi það, sem kom fram í ræðu hv. þingmanns, að kjósendur Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefðu verið sviknir eftir síðustu kosningar. Það mátti skilja það á hennar ræðu. Við svikum ekki kjósendur okkar. Við fórum ekkert í grafgötur með það í kosningabaráttunni og í okkar stefnuskrá að veiðigjöldin þyrftu að lækka, þ.e. að þau mundu ekki hækka eftir hugmyndum fyrri ríkisstjórnar. Við svikum ekki okkar kjósendur, það er alveg á hreinu. Þessi framsalsleið, sem er alveg ágæt og hefur getið af sér einhvern arðbærasta sjávarútveg sem er til í þeim löndum sem við berum okkur saman við, er auðvitað ákveðin markaðsleið. Hv. þingmaður kom inn á það hér áðan að aflaheimildir kostuðu 2.200 kr. á markaði í dag. Það eru ekki nema svona fjórir mánuðir síðan þær voru á 1.700 kr. 

Forseti verður að biðja þingmenn enn einu sinni um að virða tímamörk. Það er töluvert mikið þegar menn fara 30 sekúndur fram yfir í einnar mínútu ræðu.

Herra forseti. Eðlilega, það verð sem ræðst af markaði breytist eftir væntingum og hverjar aðstæður eru. Þarna er líka rétt að taka fram að þessar heimildir er verið að selja, þarna er verið að selja aðgang að sérleyfum þjóðarinnar á auðlindum þjóðarinnar til einka … 

Herra forseti. Hv. þingmaður kom inn á áhugaverðan hlut þar sem hún ræddi um náttúruauðlindir í þjóðareigu og nálgunina í þeim efnum, þar á meðal líka áform um að undirstrika slíka sameign þjóðarinnar með ákvæði í stjórnarskrá, hvað ekki hefur orðið. Síðan ræddi hv. þingmaður út frá þessu talsvert um það hvernig menn gætu nálgast það að finna þá rétta verðlagningu á aðgangi einkaaðila að þessari sameiginlegu auðlind. Hún nefndi í þeim efnum markaðinn og mögulegt uppboð veiðiheimilda eða aðgangsréttar til að nálgast niðurstöðu að því leyti. Út af fyrir sig geta menn velt vöngum yfir því en mig langar hins vegar til að spyrja hv. þingmann, vegna þess að mér finnst þess stundum gæta í umræðunni að menn nálgist þetta sameignarhugtak og mikilvægi þess fyrir og fremst út frá spurningunni um að þjóðin geti í gegnum það náð auðlindaarðinum og rentunni til sín. Ég hef alltaf sett fyrirvara við slíka nálgun vegna þess að í mínum huga er það svo margt fleira sem gefur sameigninni gildi í þessum efnum. Ég spyr hv. þingmann: Er hún ekki sammála því að við erum að hugsa um margt í senn þegar við viljum festa sameignina í stjórnarskrá, þar á meðal og ekki síður forræði þjóðarinnar og lýðræðislega kjörinna fulltrúa til að fara með málefni þessarar auðlindar í gegnum það að hún er sameiginleg, að stýra nýtingu hennar á sjálfbæran hátt, að geta til dæmis innleitt í lög ýmis félagsleg og byggðaleg markmið sem stjórnvöld vilja ná fram samhliða því að búa til ábatasaman atvinnuveg á grundvelli þess að menn hafi aðgang að auðlindinni?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég svara spurningu hans játandi, hiklaust svara ég henni játandi. Að sjálfsögðu snýst þetta ekki eingöngu um arðinn heldur það hvernig við meðhöndlum auðlindina og hvaða markmiðum við náum með skynsamlegum reglum og nýtingu á henni. En þegar verið er að veita sérleyfi til atvinnurekstrar og þar af leiðandi hagnaðar verðum við að tryggja að ekki sé verið að gefa óeðlilegan afslátt af þeim verðmætum sem þar eru. Ég nefndi jafnframt, ef við komum til dæmis að fiskveiðiauðlindinni, að auðvitað þurfum við að tryggja að það séu rannsóknir og nýsköpun í greininni, þar er aðkoma ríkisins mjög mikilvæg. Við þurfum að tryggja að byggðarlög eigi ekki á hættu að leggjast í eyði á einni nóttu vegna markaðslögmála. Slíkt væri óviðunandi og mundi aldrei nást sátt um. Það eru mörg markmið sem við getum viljað ná. En svo eru ákveðnar auðlindir sem við nýtum sameiginlega með mjög beinum hætti eins og ef við hugsum um heita vatnið sem við nýtum í sundlaugar á niðurgreiddu verði af því að við teljum auðlindina með þeim hætti geta gagnast lýðheilsu, geta aukið jöfnuð í möguleika okkar til að njóta hreina loftsins og heita vatnsins. Þar er ekki markaðssjónarmið að leiðarljósi. Þar erum við líka að nýta auðlindina í mjög beinni almannaþágu. Ég er hér síst að tala fyrir eingöngu markaðslausnum 

Herra forseti. Ég gekk svo sem ekki út frá því að mikill ágreiningur væri milli okkar, mín og hv. þingmanns, í þessum efnum. Ég þakka henni fyrir svarið. Af því að hún nefnir hér jarðhitaauðlindina og hlunnindin sem af því eru á Íslandi að hafa aðgang að heitu vatni, til húshitunar, í sundlaugar og kyndingu stórra mannvirkja, þá er það mjög áhugavert inn í þetta samhengi. Útreikningar sýna að þar er um stærstu einstöku auðlindarentu þjóðarinnar að ræða sem reikna má upp á jafnvel um 40 milljarða á ári, sem eru hlunnindin í því að hafa aðgang að þessum ódýra orkugjafa. Við tökum rentuna til okkar beint sem notendur í gegnum lágt verð. Við getum gert það af því að fyrirtækin sem hafa réttindin og sjá um nýtinguna eru opinber, það eru veitur í eigu opinberra aðila, ríkis og sveitarfélaga. Það er einföld og góð leið. En vandinn í sjávarútveginum er hins vegar sá að 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur. Það var náttúrlega þannig að í þeirri ríkisstjórn sem hann sat í og ég studdi var mörkuð mjög metnaðarfull auðlindastefna. Þegar við ræðum um auðlindirnar er það hlutverk okkar hér að tryggja að nýting þeirra og mögulegur arður af nýtingu þeirra gagnist landsmönnum sem best. Það er sú kúnst sem við fáumst við í stjórnmálum að búa til kerfi sem gagnast mismunandi markmiðum. Við viljum búa til kerfi í kringum fiskveiðiauðlindina sem skapar góð rekstrarskilyrði fyrir öflug sjávarútvegsfyrirtæki. Við viljum að sjávarútvegur sé lifandi í byggðum landsins og við viljum að sameiginlegur arður 

Virðulegi forseti. Mér finnst að ég verði að taka til máls undir þessum lið. Þegar maður er sakaður um pilsfaldakapítalisma eða að gefa auðmönnum einhverja eign sem þjóðin á vil ég alls ekki sitja undir því. Ég er ekki hér til þess að gefa einum eða neinum neitt. Hér erum við að reyna að tryggja hagsmuni þjóðarinnar og mér finnst mjög mikilvægt að við tryggjum sanngjarnan arð þjóðarinnar til fólksins. Þess vegna er ég alveg undrandi á því að hér kemur það fram aftur og aftur, í máli hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, að við séum að gefa gjafir til auðmanna í því formi að leggja ekki á upphafsgjald á hækkanir á fiskveiðiréttindum, kvóta, og að við séum í einhverri salamíaðferð, að skera niður hagsmunina. Ég held að við getum líka þá snúið þessu við og sagt að það sé verið að fara í salamíaðferð gagnvart fyrirtækjunum og verið að saxa þau niður þangað til ekkert verður eftir. Þess vegna spyr ég: Á síðasta kjörtímabili, árin 2009–2013, jukust aflaheimildir í þorski úr 167 þús. tonnum í 210 þús. tonn, um 40 þús. tonn. Hvar er þá arðurinn af því sem þjóðin átti að fá? Loðnan jókst úr 110 þús. tonnum í 584 þús. tonn. Hvar er þá arðurinn sem þið eruð að krefjast þess að við skilum þjóðinni? Hvar er þá arðurinn sem þið áttuð að skila þjóðinni á sínum tíma?

Herra forseti. Á síðasta kjörtímabili var fiskveiðistjórnin og veiðigjöldin oft og einatt til umfjöllunar. Ég fór yfir það í ræðu minni að þar hefði ýmislegt gengið á og sumt hefði mátt fara betur. En að lokum var hægt að innleiða hér veiðigjöld sem voru á engan hátt óeðlileg þó að nú sé með salamíaðferð búið að skera þau niður. Þau veiðigjöld hefði verið gott að vera búin að leggja á fyrr, auðvitað voru veiðigjöld en þau voru bara miklu lægri. Okkur tókst undir lok kjörtímabilsins að innleiða í löggjöf þau gjöld. Ég tók líka eftir því að í ræðu sinni hér áðan benti hv. þm. Ásmundur Friðriksson á það augljósa sem er það ósanngjarna í þessari leið, það er verkefni okkar hér að breyta því kerfi, að einstaka fyrirtæki borgar mismunandi gjald fyrir sambærileg sérleyfi, þau fyrirtæki sem eru hvað best rekin og með hvað mestan hagnað eiga að greiða meira fyrir hvert kíló af þorski af því að þetta er tengt við afkomu fyrirtækjanna. Það er þetta sem á að vera markmið okkar til lengri tíma að breyta þó að þetta hafi verið niðurstaðan sem tímabundin leið til að innheimta þessi gjöld.

Virðulegi forseti. Mér er ekki tamt að líta um öxl. Ég held að fyrir aftan okkur séu engin mál sem við leysum ef við ætlum að bakka út í gamla drullupollinn. Ég verð að segja það að á síðasta kjörtímabili töluðu ráðherrar um að fiskveiðistjórnarkerfið væri bílslys og annað í þeim dúr. Því miður tókst ekki sú sátt sem þeir ætluðu sér að ná í fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég held að við eigum hér í dag að horfa fram á veginn, finna lausnir. Ég reyndi í ræðu minni áðan að koma fram með lausnir. Tekið var undir það hér að ræða um að taka út hlut vinnslunnar, gera henni kleift að borga hærri laun. Hvað ætli ég sé búinn að tala um það oft úr þessum stól eða rita margar greinar um að hækka laun fiskvinnslufólksins? Ég held að við getum verið sammála um að við eigum að vera heiðarleg og góð í þessari umræðu og finna leiðir sem verða á endanum til þess að þjóðin og við græðum á þessu öllu saman.

Herra forseti. Ég held að það sé rétt að ég taki það fram að ég sat hér og hlýddi á ræðu hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar og get tekið undir orð hans sjálfs, hann var ákaflega málefnalegur og lausnamiðaður. Okkar verk er að líta til framtíðar en fortíðin er með okkur. Það er til dæmis þannig varðandi fiskveiðiauðlindina að fólki svíður ranglætið, hvernig hún hefur verið látin af hendi endurgjaldslaust eða gegn lágum gjöldum. Þetta er sem sár á þjóðarlíkamanum. Þetta eru mál sem okkur hefur ekki enn tekist að leiða til lykta og það er okkar sameiginlega verkefni. 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað ekki gott að hlusta á málflutning sumra hv. þingmanna sem gefur vísbendingar um að menn ætli að halda áfram þeim skotgrafahernaði sem allt of lengi hefur einkennt umræðu um íslenskan sjávarútveg. Sem betur fer verður maður þó var við það hjá ákveðnum þingmönnum minni hlutans að þeir vilja nálgast þetta af einhverri skynsemi og reyna að færa umræðuna upp á annað plan en hún hefur verið á. Það er kannski við hæfi að fara í örstuttu máli yfir sögu kvótakerfis okkar, hvernig það kom til. Við vorum auðvitað að ofnýta þessa auðlind og það stefndi í algert óefni. Árið 1984 binda menn þetta í aflaheimildir og þeir nota til þess þá aðferð að skipta aflaheimildum upp á milli útgerða og skipa miðað við veiðireynslu síðustu þriggja ára þar á undan. Heimildir manna voru strax skertar um 20% á fyrsta ári þannig að það var verið að skerða mjög atvinnuréttindi þeirra sem höfðu verið í greininni, en við urðum að grípa til einhverra aðgerða. Síðan var framsalið sett á að frumkvæði þeirrar ríkisstjórnar sem þá var í landinu, sem var m.a. skipuð Alþýðubandalaginu og Alþýðuflokknum.  Við verðum að gera okkur grein fyrir mikilvægi öflugs sjávarútvegs í landinu, hvað hér er um að ræða. Þótt við séum í dag komin með að mörgu leyti fleiri styrkar stoðir undir samfélag okkar en áður, þar sem gjaldeyrisöflun annarra atvinnugreina eins og orkufreks iðnaðar og ferðaþjónustu er orðin mikilvæg, kemur ekkert í staðinn fyrir íslenskan sjávarútveg þegar um er að tefla afleidd störf og verðmætasköpun á öðrum vettvangi tengt greininni. Við eigum orðið alþjóðleg fyrirtæki á þessu sviði sem hafa haslað sér völl með sína tækni og þekkingu sem er unnin fyrst og fremst að frumkvæði og í samstarfi við metnaðarfullan íslenskan sjávarútveg. Veiðigjöld hafa verið til umræðu á annan tug ára og hafa verið lögð á og enn deilum við um þau. Hugmyndin var sú að greitt yrði eitthvert gjald sem stæði undir þjónustugreinunum við sjávarútveginn og það væri eðlilegt og hóflegt gjald fyrir aðgang að þessari auðlind. Hugmyndafræðin í sjálfu sér er ágæt en þetta má ekki verða íþyngjandi skattlagning. Það er enginn flokkur sem talar fyrir því. Það er fráleitur málflutningur sem hefur komið hér fram hjá einum eða tveimur hv. þingmönnum í dag að þessi skattlagning eigi að taka mið af þörfum ríkissjóðs en ekki af áhrifunum á greinina. Þetta sagði hv. þingmaður Vinstri grænna í dag að væri þeirra stefna. Við viljum taka mið af þörfum ríkissjóðs. Ég fullyrði það að hin óábyrga umræða sem við verðum að hluta til vitni að í dag enn eina ferðina er oft í pólitískum tilgangi. Það hefur verið talið heppilegt af ákveðnum flokkum, sérstaklega vinstri flokkunum, að gera mikinn ágreining úr fiskveiðistjórnarkerfinu og reyna að gera það eins tortryggilegt og mögulegt er. Misvísandi og villandi upplýsingar eru settar fram í umræðunni og talað um auðjöfra og útgerðarkónga o.s.frv. Það er talað mjög niðrandi til greinarinnar þótt við vitum að í landinu er þetta einfaldlega þannig að í sjávarútvegi eru um 620 fyrirtæki. Þar af eru fimm stór, ekki á evrópskan mælikvarða, ekki á heimsmælikvarða heldur stór á okkar mælikvarða og svo um 20, meðalstór fyrirtæki. Við erum því með 500 og eitthvað fyrirtæki í landinu sem eru bara lítil fjölskyldufyrirtæki. Það er obbinn af þessu öllu saman. Menn tala til dæmis um að 100 milljarðar hafi verið í hagnað af sjávarútveginum árið 2012. Þetta er auðvitað með vilja gert, þetta var ekki svona. Skattstofninn í sjávarútvegi var sennilega um 47 milljarðar árið 2012, sem er besta ár í íslenskum sjávarútvegi fyrr og síðar, 47–48 milljarðar. Er það ekki sú tala sem við þurfum að tala um þegar tekið er tillit til fjármagnskostnaðar og afskrifta í greininni til að menn geti staðið undir nauðsynlegri endurnýjun? Á síðasta kjörtímabili fórum við í gegnum mikið öldurót í umræðum um sjávarútvegsmál og þau voru stór og mikil fyrirheitin sem þáverandi stjórnarflokkar viðhöfðu í kosningabaráttunni, fyrirheit um að þeir ætluðu að gjörbylta íslensku fiskveiðistjórnarkerfi. En hvað gerðist og af hverju gerðist það? Af hverju stigu þessir flokkar ekki skrefið til fulls og kláruðu sína heimavinnu?

Þú getur svarað því.

Ég get svarað því já, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir. Það var vegna óeiningar í eigin röðum. Það var vegna þess að þessa flokka rak upp á sker í öllum sínum málflutningi, í öllum áformum sínum. Þeir komust að því að sú leið sem þeir höfðu boðað og sú aðferðafræði gekk ekki upp nema með slíkum skaða fyrir íslenskt samfélag að við hefðum verið mjög mörg ár og jafnvel áratugi að vinna okkur út úr því ef þeirra villtustu draumar hefðu gengið eftir. Kannski ætti ég að segja villtasti málflutningur vegna þess að ég er í raun og veru sannfærður um að fjöldi þingmanna í þessum flokkum kærði sig ekkert um þessar leiðir, kærði sig ekkert um þá útfærslu sem þeir öfgafullu töluðu fyrir. Þess vegna gekk þetta ekki eftir. Það náðist ekki samstaða um þetta. Þannig var staðan. Nú er farið að nefna í umræðunni alls konar leiðir, við eigum að fara markaðsleiðina með makrílinn. Meira að segja hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tók undir það áðan að það gæti verið að það þyrfti að fara markaðsleiðina með makríl. En af hverju var hún þá ekki farin árið 2010 þegar Steingrímur J. Sigfússon var fjármálaráðherra og einn af forustumönnum ríkisstjórnarinnar? Af hverju var ekki farin einhver slík leið þá? Ég man að ég var spurður að því á þeim tíma af fjölmiðlamanni hvort mér fyndist að það ættu að gilda sömu reglur um makrílinn og giltu núna um aðra stofna sem væri einhver veiðireynsla á. Ég svaraði því nákvæmlega þannig á þeim tíma að það gilti svolítið annað um þennan stofn vegna þess að um væri að ræða nýjan stofn og veiðireynsla og fjárfestingar væru ekki fyrir hendi. En hvað gerði síðasta ríkisstjórn? Hún kom þessu í þennan farveg. Hún úthlutaði þessu til útgerða, hún úthlutaði þessu á skip. Menn hafa farið í milljarðafjárfestingu í vinnslu og í skipum til að geta veitt þessa tegund og skapað sem mest verðmæti fyrir þjóðarbúið. Á þá að fara að taka þetta af þeim þegar þeir hafa í lögbundnar röksemdir fyrir því að farið verði að lögum í þessu máli? En þá ætlast menn til þess að það verði jafnvel farin uppboðsleiðin, en þeir gátu ekki einu sinni komið sér saman um það á sínum tíma. Hver eru rökin fyrir því? Af hverju var þetta gert með þessum hætti árið 2010 en ekki farnar þessar uppáhaldsleiðir þeirra hv. þingmanna sem hér hafa verið að tjá sig? Þetta er auðvitað sérstakt rannsóknarefni en allt ber þetta að sama brunni. Allt saman styður þetta við það að þessi málflutningur er meira og minna í pólitískum tilgangi. Menn þyrla upp moldviðri um sjávarútveginn, tala illa um hann, gera þetta að einhverju kosningamáli. Ég segi við ykkur, hv. þingmenn og virðulegi forseti: Hættum þessu. Tökum umræðuna á annað stig. Nú eru því miður aðstæður þannig í íslenskum sjávarútvegi að þær eru alvarlegar eftir þessi góðu ár 2010, 2011 og 2012 sem er besta árið fyrr og síðar. Við erum því miður að sjá mikinn samdrátt, mjög alvarlegan samdrátt fyrir íslenskt þjóðarbú. Það er brestur í loðnuveiðum, síldina er heldur á niðurleið, markaðsverð á okkar helstu afurðum hefur fallið um tugi prósenta og við sjáum að fyrirtæki, sérstaklega lítil og meðalstór fyrirtæki og vinnslufyrirtæki, sem eru á þeim markaði þar sem verðmætin hafa hrunið mest, standa frammi fyrir erfiðleikum. Þetta er alvarlegt. Okkur ber sem alþingismönnum að standa vörð um sjávarútveginn og bregðast við í þessum málum. Það gerum við ekki með því að auka álögur á greinina á sama tíma. Það er alveg ljóst. Mér er það til efs sjálfum að gengið sé nógu langt í því að lækka veiðigjöld í þessu frumvarpi. Það verður verkefni hv. atvinnuveganefndar að skoða nýjustu gögn sem við munum fá núna í framhaldinu, meta þau og leggja á það eitthvert mat hversu langt á að ganga. Það er annað sem skiptir miklu máli þegar við horfum til þess hvernig sjávarútveg við ætlum að reka í framtíðinni. Það eru markaðsaðstæður. Einhver hv. þingmaður kom inn á það áðan í ræðu sinni að markaðsmálin væru sennilega eitt það alvarlegasta sem við stæðum frammi fyrir. Ég tek undir það, ég hygg að það hafi verið hv. þm. Kristján Möller sem vakti athygli á þessu. Þetta er hárrétt hjá honum. Stærstu samkeppnisaðilar okkar í sjávarútvegi á hinum hefðbundnu mörkuðum okkar, Rússar og Norðmenn, eru að efla sig mjög í öllu markaðsstarfi, í allri vinnslu, veiðum og skipulagi í fiskveiðistjórn. Hvernig hafa þeir farið að til að gera það? Jú, þeir hafa ráðið til sín Íslendinga sem hafa mikla þekkingu, yfirburðaþekkingu á málaflokknum, bæði í vinnsluaðferðum og í sölumálum. Þeir eru farnir að innleiða íslenska kerfið og eru farnir að hafa áhrif á það að menn reyna að setja sig nær okkar kerfi og fyrirkomulagi til að geta náð inn á markaði okkar. Við þurfum að tala um það í fullri alvöru hvernig rekstrarskilyrði og samkeppnishæfni við þurfum að skapa íslenskum sjávarútvegi á næstu árum vegna þess að við stöndum frammi fyrir mjög alvarlegum samkeppnislegum þáttum. Ef við eigum að halda forustuhlutverki okkar verður sjávarútvegurinn að geta eflt sitt markaðsstarf til muna, sett í það mikla fjármuni. Hann verður að geta endurnýjað flotann meira en gert hefur verið, hann verður að geta bætt sig í fullvinnslu og verðmætasköpun í vinnslu. Það er ekkert annað sem mun geta hjálpað okkur í því að halda því forustuhlutverki sem við höfum haft. Gerum við það með því að auka álögur? Nei, það er eins og að pissa í skóinn sinn, virðulegi forseti. Það virkar ekkert öðruvísi, manni hlýnar um stund en svo kemur bara kuldinn.  Hér hefur verið farið yfir veiðigjöldin og ég hef spurt ákveðna þingmenn að því hvort þeir séu tilbúnir að fella niður veiðigjöld á rækju og lækka veiðigjöld á kolmunna eins og lagt er til í svokölluðu rækjufrumvarpi sem hefur verið til meðferðar í atvinnuveganefnd í nokkrar vikur eða mánuði. Þar hefur ekki komið upp nein andstaða við að fella niður eða lækka veiðigjöld á þessar tegundir, alls ekki. Meira að segja hefur það heyrst úr ranni stjórnarandstöðunnar innan nefndarinnar að jafnvel þyrfti að ganga enn lengra í kolmunnanum. Ég spurði hv. þm. Steingrím J. Sigfússon að þessu áðan og hann sagði að þetta kæmi alveg til greina og þyrfti greinilega að gera. En bíðum nú við. Rökin fyrir því að gera þetta liggja í frumvarpinu, þau liggja í þeirri greiningarvinnu sem hefur farið fram í allan vetur um stöðu útgerða í þessum veiðum. Þetta eru nákvæmlega sömu rök og sama vinna sem liggur til grundvallar í öllum hinum tegundunum. Á þetta þá að vera bara geðþóttaákvörðun okkar þingmanna? Eigum við að segja: Makríllinn getur borgað miklu meira eða þorskurinn getur borgað miklu meira? Nei, við þurfum að nálgast þetta af einhverri skynsemi og yfirvegun. Við verðum að forðast það í lengstu lög að hér verði niðurstaðan sú sama og þegar hv. þáverandi utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson líkti vegferð síðustu ríkisstjórnar í fiskveiðistjórnarmálum við bílslys.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja hann út í stöðu mismunandi útgerðarflokka og hvort hann telji rétt að hafa annað fyrirkomulag á veiðigjöldum minni og meðalstórra fyrirtækja og stærri fyrirtækja eins og náttúruauðlindahagfræðingurinn Daði Már Kristófersson hefur rætt um að væri heppilegra. Telur þingmaðurinn eins og náttúruauðlindahagfræðingurinn að fjögur stærstu sjávarútvegsfyrirtækin sem hafa skilað ársuppgjörum, Síldarvinnslan, Samherji, HB Grandi og Vinnslustöðin í Vestmannaeyjum, sem högnuðust samanlagt um tæpa 28 milljarða á síðasta ári geti vel risið undir sérstöku veiðigjaldi eins og áformað var að leggja á samkvæmt auðlindarentuhugmyndafræðinni? Telur hann ekki eðlilegra að koma til móts við lítil og meðalstór fyrirtæki með meiri stuðningi en að fletja út lækkunina sem var gerð á síðasta ári í bolfiski á þessi stóru fyrirtæki jafnt og þau litlu burt séð frá því hver geta þeirra er til að greiða þetta gjald? Hefði ekki verið nær að stærri fyrirtækin greiddu hærra sérstakt veiðigjald? Þá væri hægt að koma meira til móts við þau fyrirtæki í greininni sem mörg hver eru vissulega í vanda og hv. þingmaður þekkir ágætlega til og ætti að hafa mikinn skilning á.

Virðulegi forseti. Ég tel eitt af grundvallaratriðum okkar þegar við fjöllum um fiskveiðistjórnarkerfi og þann takt sem hefur verið sleginn á undanförnum árum að við höldum áfram fjölbreytni í íslenskum sjávarútvegi, einhverju samspili á milli stórra fyrirtækja sem ég ítreka samt sem áður aftur að eru ekki stór á evrópskan mælikvarða eða í samanburði við þau lönd sem við berum okkur saman við þó að þau séu stór á okkar mælikvarða. Við verðum að hafa í huga þegar við tölum um þennan markaðsaðgang og þessa samkeppni á erlendum mörkuðum að við vinnum hana ekki á magninu heldur gæðunum, vörunni, afhendingartímanum og hvernig við stýrum þessu. Það eru stóru atriðin þar. Ef við ætlum að hafa sátt um þetta verður hún aldrei til að mínu mati í samfélaginu, alveg þvert á flokka og hjá almenningi í þessu landi, öðruvísi en að við stöndum vörð um fjölbreytnina í útgerðinni. Það réð ferð okkar síðasta sumar þegar við hækkuðum veiðigjöld á þessi stóru uppsjávarfyrirtæki og lækkuðum þau á bolfisksfyrirtækin. Það var vitlaust gefið þannig að við slógum tóninn þar. Það má vel vera að við höfum gengið of langt í því miðað við núverandi aðstæður í álagningu á stóru fyrirtækin en þau geta betur ráðið við þetta. Ég tel að í gegnum fiskveiðistjórnarkerfið, í gegnum álagningu veiðigjalda, þurfum við að leita þessa jafnvægis. Ég er ekki viss um að við höfum náð þeim markmiðum að öllu leyti í þessu frumvarpi. Ég held að við séum enn ekki komin á leiðarenda og það sýnir okkur kannski hversu vandasamt verkið er eftir alla vinnu á síðasta kjörtímabili og vinnu þessara góðu sérfræðinga núna í vetur. Þetta er mismunandi afkoma, stærðarhagkvæmnin í greininni er mikil og við verðum að leita leiða til að halda þessu fjölbreytta formi vegna þess að við vitum að þessar litlu og meðalstóru útgerðir 

Herra forseti. Ég spyr hv. þingmann: Eru þau fjögur stóru sjávarútvegsfyrirtæki, sem ég nefndi, ekki líka í bolfiski? Ættu þau ekki að rísa þar undir hærra veiðigjaldi? Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að ekki eigi að taka inn í þessa breytu þá miklu aflaaukningu sem hefur verið í þorski á síðustu tveim fiskveiðiárum, 20 þús. tonn á árunum 2012/2013 og 14 þús. tonn á árunum 2013/2014 sem gera samanlagt 76 millj. kr. ef þetta væri framselt. Mig langar að heyra frá honum hvort hann sé sammála hæstv. sjávarútvegsráðherra sem hefur lagt upp með að það eigi að leigja makrílinn. Ég vildi líka gjarnan að hann rökstyddi hvaða gögn liggja fyrir sem sýna að útgerðin standi frammi 

Hvaða rök standa fyrir þessum samdrætti? Það þarf ekki annað en að fylgjast vel með til að átta sig á því.  Eigum við að fara leiguleiðina? Ég vissi ekki alveg hvort hv. þingmaður var að spyrja mig hvort við ættum að fara leiguleiðina í makríl. 

Hæstv. forseti. Ég hef aðeins tvær spurningar til hv. þingmanns, þær eru þessar: Hvaða flokkar lögðu á almennt veiðigjald á sínum tíma árið 2002? Hvað er sú upphæð há í dag, þ.e. almenna veiðigjaldið, miðað við framlagt frumvarp?

Virðulegi forseti. Þeir flokkar sem byrjuðu á þessari veiðigjaldavegferð var ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Um það var sátt að fara þessa leið. Þetta var gert eftir vinnu í nefnd sem fjallaði um málið og þar voru menn sammála um að eðlilegt væri að leita gjaldtöku í greininni. Það var m.a. rökstutt með því að það ætti að standa undir þjónustu við sjávarútveginn, svo sem stofnunum eins og Hafrannsóknastofnun, Fiskistofu og að hluta til starfsemi Landhelgisgæslu. Ég held að enginn tali í sjálfu sér gegn því að greitt sé eitthvert afnotagjald af auðlindinni. Ég held að allir flokkar séu sammála um það og útgerðin hefur sjálf tekið undir það sjónarmið. En það verður auðvitað að taka mið af afkomunni á hverjum tíma. Ég var að reyna að fara yfir það í ræðu minni áðan hvað aðstæður eru fljótar að breytast í þessari grein, hvað afkoman getur verið gríðarlega sveiflukennd og hversu mikilvægt það er fyrir okkur að reyna að skapa einhvern stöðugleika hér innan lands vegna þess að sveiflurnar geta ráðist mjög mikið af aðstæðum á mörkuðum og einnig hver þróunin er augljóslega að verða sem allir þekkja sem vel fylgjast með. Við horfum fram á nýja tíma í samkeppnisstöðu þjóðarinnar á erlendum mörkuðum. Það eru vissulega að myndast líka tækifæri sem eru af hinu góða sem við höfum staðið saman að því að efla þverpólitískt. Það er t.d. fríverslunarsamningur við Kína. Ég sé gríðarleg tækifæri fyrir íslenskan sjávarútveg á þeim stóra markaði þar sem við höfum 10% forskot á helstu samkeppnisaðila okkar. Ég held að sjávarútvegurinn eigi eftir að vinna vel úr því. Ég man ekki töluna upp á krónu, en verður almenna veiðigjaldið ekki um 5 milljarðar 

Hæstv. forseti. Það er rétt. Það hefur komið hérna fram að sjálfstæðismenn og framsóknarmenn komu á almenna veiðigjaldinu. Í dag er það áætlað samkvæmt frumvarpinu 5 milljarðar eða um 10 kr. á hvert kíló og er óbreytt frá því sem það var á síðasta ári síðustu ríkisstjórnar. Það hefur ekkert lækkað. Það tekur ekki mið af neinni afkomu í greininni, það er bara lagt á við úthlutun. Ef greinin verður rekin með tapi verður þetta gjald samt sem áður greitt eftir því kerfi sem sett var í tíð framsóknarmanna og sjálfstæðismanna á sínum tíma. Sérstaka gjaldið sem komið var á af síðustu ríkisstjórn, sem var kannski aðaldeiluefnið, þ.e. hvernig ætti að reikna það út, tekur hins vegar mið af afkomu. Það er í dag samkvæmt frumvarpinu tæpir 3 milljarðar kr. Það fer niður í 3 milljarða eða um 6,3% af hagnaðartölunni sem hv. þingmaður er að tala um að hafi verið hagnaður útgerðar og fiskvinnslu sjávarútvegsins árið 2012. Það er nú öll talan þegar tekið er  
             Lokaspurningin er: 

Virðulegur forseti. Jú, ég var sammála því. Það var út af aðstæðum í sjávarútvegi sem ég held að það hafi verið nauðsynlegt og ekki síst með tilliti til þess sem ég nefndi hér áðan, að staða margra lítilla og meðalstórra fyrirtækja var miklu alvarlegri. Ef ekki hefði verið settur inn þessi afsláttur, sem er auðvitað umdeildur, það má segja að á vissan hátt sé verið að verðlauna menn fyrir að vera skuldsettir, þá hefðu þessi fyrirtæki ekki staðið þetta af sér. Við erum með þessi veiðigjöld í dag upp á 5 milljarða, það er alveg hárrétt, sem fasta tölu. Ég sagði áðan að ég væri ekki viss um að við værum komin með hinn endanlega sannleik í álagningu veiðigjalda. Þetta er m.a. það sem ég er að ræða um. Við erum hér enn eitt árið í ákveðinni bráðabirgðaútfærslu á málinu og þurfum að einbeita okkur að því í sumar og haust að koma því í eitthvert varanlegt form. Þá ítreka ég beiðni mína og áskorun til þingmanna um að við förum af ábyrgð og festu 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég deili þeirri skoðun, og hef raunar sagt það ítrekað á undanförnum árum, frá því að ég kom inn á þing, að það er óþolandi að ein atvinnugrein á Íslandi skuli vera til umræðu í hverjum einustu kosningum. En það sem mér finnst alltaf vanta inn í umræðuna er að þegar menn krefjast sátta þá er ekki rétt fram sáttarhönd, það er það sem er vandamálið. Ég var ósáttur við það væl sem heyrðist í ræðu hv. þingmanns og hann er að ásaka aðra um skotgrafahernað, hann er að ásaka aðra um að þeir séu með umræðuna á lágu plani. Ég held að það verði hver að líta í eigin barm og ræða þetta út frá því. Það er ekki langt síðan þessi sáttanefnd var við lýði, sem oft er verið að vitna í og ég leiddi á sínum tíma. Hvað entist LÍÚ lengi í þeirri sáttanefnd þangað til menn hlupu út? Og við vorum að ræða um skötusel. Fór útgerðin á hausinn út af skötuselsbreytingunum? Þetta er umræða sem við höfum verið að glíma við. Það sama var með það varnarlið sem var í þinginu frá þáverandi minni hluta. Við skulum taka þetta upp á hærra plan og reyna að finna varanlegar lausnir, leita sátta, ekki við útgerðina eingöngu heldur við þjóðina, halda úti öflugri útgerð og leita að fjölbreytni. En mig langar líka að vekja athygli á því hjá hv. þingmanni, þegar verið er að ræða um veiðigjöldin, að það hafi verið sátt um þau, já, það var sátt um að leggja þau á. En það munaði ekki nema einu eða tveimur atkvæðum hvort farin hefði verið fyrningarleið eða veiðigjaldaleið á þeim tíma. Gaman væri að heyra svar hv. þingmanns við þessari spurningu: Hversu mörg ár frá því að veiðigjöldin voru lögð á, voru þau lögð á að fullu? Var útgerðin ekki meira og minna með undanþágur alveg fram til ársins 2007/2008 frá þessum gjöldum þrátt fyrir þá sátt sem hv. þingmaður var að vitna um?

Virðulegur forseti. Jú, það er alveg rétt að ákveðnar undanþágur voru í gangi og meðal annars þegar við fórum árið 2007 niður í 130 þús. tonn í þorski. Margir höfðu á árunum á undan verið að kaupa sér aflaheimildir, þegar kvótinn var miklu meiri, og höfðu fjárfest í þeim aflaheimildum fyrir stórfé. Þeir sátu náttúrlega uppi með skuldirnar að fullu en þurftu að greiða af þeim af miklu minni aflaheimildum. Þá drógum við úr veiðigjöldum, reyndum að koma til móts við greinina eins og við þurfum að gera gagnvart öllu atvinnulífi ef slík áföll gerast. Það er ekkert óeðlilegt við það. Við þurfum að reyna að nálgast þessa umræðu á málefnalegri nótum. Þegar ég er að vitna í skotgrafir, að menn séu hér í skotgröfum, þá á ég við þann málflutning, sem færri og færri taka sem betur fer þátt í, að hér sé einhver auðlegðarklíka, einhverjir útgerðargreifar. Ekki þarf annað en vitna í ummæli hæstv. forsætisráðherra á síðasta kjörtímabili, hvernig talað var um þessa grein. Og í hvaða tilgangi er það? Síðan kemur hér hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir áðan - ég get ekki annað en haft orð á því aftur - og sakar þessa grein um stórkostleg skattundanskot, talar um að menn hafi komið peningunum fyrir einhvers staðar úti í bæ og í skattaskjólum erlendis án nokkurs rökstuðnings. Er þetta boðlegt hér á hinu háa Alþingi að þingmenn tali með þessum hætti? Þetta kalla ég að vera í skotgrafahernaði. Ég er tilbúinn til að taka þátt í málefnalegri umræðu um þetta. Okkur greinir örugglega á um leiðir en við verðum að hafa umræðuna á málefnalegum nótum og tala um málin eins og þau raunverulega eru, halda staðreyndunum á hreinu.

Hæstv. forseti. Ég sé ekki að það sé endilega mikill ágreiningur um markmið okkar hvað varðar þessi mál. En ég er að vekja athygli á því að hver og einn verður að líta í eigin barm. Við heyrðum sagt í ræðunni áðan að það hefði verið vilji okkar að umbylta og eyðileggja sjávarútveginn. Fyrir hvern er verið að tala? Og hvers vegna skyldi það nú hafa verið? Komið var með þá söguskýringu að það hefði verið svo mikil óeining að menn hefðu ekki fundið lausnir til að umbylta og skemma sjávarútveginn eins og mátti skilja það. Málið var að það var samkomulag um það í stjórnarsáttmála að gæta skyldi þess að þessi grein fengi að blómstra og njóta hagnaðar síns, það var í stjórnarsáttmálanum á þeim tíma. Ég biðst undan söguskýringum sem falsa þá mynd. Mig langar að spyrja: Árin 2002–2007 voru engar fjárfestingar í sjávarútvegi sem nemur neinu, það voru engar endurnýjanir á skipum. Ytra umhverfi var erfitt, segja menn. En síðan kemur árið núna. Hver hafa verið bestu árin frá því kvótakerfið kom? Og hverjir voru í ríkisstjórn? Það eru síðustu þrjú til fjögur ár. Það skyldi þó ekki vera að öllum þeim sem vildu eyðileggja 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að ég fór yfir það hér áðan að fyrrverandi ríkisstjórnarflokkar ætluðu sér að umbylta kerfinu. Þeir boðuðu fyrningarleiðir og mikla byltingu í þessu kerfi en komust aldrei áfram með það. Það er bara staðreynd. Svo var settur á laggirnar þessi sáttahópur sem kom með ákveðna niðurstöður. Það er á þeim grunni sem núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra er að reyna að vinna þessi mál og er að reyna að skapa einhvern sáttagrundvöll. Ég veit að hann hefur fundað með forustumönnum minnihlutaflokkanna á þingi til að reyna að skapa sáttagrundvöll. Það verður okkar markmið næsta vetur þegar við fjöllum um fiskveiðistjórnarkerfið. Af hverju voru engar fjárfestingar á þessum árum? Jú, það er, eins og komið hefur fram, af ytri ástæðum. En af hverju voru árin svona góð eftir hrun? Það var auðvitað út af leiðréttingunni á gjaldmiðlinum, íslensku krónunni. Það var ekkert annað sem gerðist. Og þá hefðum við viljað sjá sambland af fjárfestingum og niðurgreiðslum lána en við sáum fyrst og fremst áherslu á að greiða niður lánin, ekki að það hafi verið mjög slæmt en fjárfestingarnar hefðu þurft að fara af stað við þær aðstæður.

Herra forseti. Ég komst ekki hjá því að heyra ummæli síðasta ræðumanns, hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Hann taldi smekklegt að halda því til haga áfram að ég væri að bera upp á útgerðir í landinu að þær væru að koma fyrir fjármunum í skattaskjólum erlendis og svíkja undan skatti. Mér þykir það vera málflutningur á mjög lágu plani að segja hlutina nógu oft svo að þeim verði trúað. Ég talaði almennt í ræðu minni um að löggjöfin ætti að vera þannig að hún kæmi í veg fyrir að menn gætu komist hjá því að greiða eðlilegan skatt til samfélagsins og að þetta frumvarp gæfi tækifæri til þess að færa hagnað til dótturfélaga erlendis og komast þar með hjá skattgreiðslum. 
             Ég ítreka að ég er mjög ósátt við svona málflutning hjá hv. samþingmanni mínum.

Forseti hvetur til þess að ef menn eiga eitthvað ósagt í umræðunni eða einhverju ósvarað, sem fram hefur komið, að þeir fari aftur á mælendaskrá ef þeir eiga þess kost fremur en rétta slíka hluti af í umræðum undir liðnum um fundarstjórn forseta. Engu að síður gefur forseti hv. þm. Jóni Gunnarssyni orðið um fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta neitt frekar hér. Ég tók þessi ummæli bara sem dæmi um það hvernig við tölum allt of oft um íslenskan sjávarútveg.

Við hver?

- Þingmenn. Ég vitnaði áðan í fyrrverandi 

Segja satt.

Virðulegur forseti. Fyrst um þau orð sem féllu hjá formanni atvinnuveganefndar, hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Áður en menn fara að hvetja aðra til að koma sér upp úr förunum væri kannski ráð að byrja á því að drösla sér sjálfir þaðan upp, því að hv. þingmaður hefur ekki getið sér orð fyrir að ræða um sjávarútvegsmál af sérstakri virðingu fyrir öðrum sjónarmiðum eða öðrum stjórnmálamönnum þar um, samanber þær vísanir sem hann hefur haft í þessari umræðu og mörgum öðrum. En allt um það. Það er ástæða til að fagna á þessum björtu vordögum yfir því sem vert er að gleðjast yfir. Eitt af því sem gefur tilefni til að gleðjast yfir núna er að fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar um að koma með heildarendurskoðun á sjávarútvegskerfinu inn í þingið eru að engu orðnar. Í því efni lítur sem betur fer ekkert frumvarp dagsins ljós. Ríkisstjórnin hefur ekki getað lokið því verkefni frekar en svo mörgum öðrum á þessu fyrsta ári sínu þrátt fyrir að hafa gefið um það digurbarkalegar yfirlýsingar, það kemur hér fram í öllu sem lýtur að heildarendurskoðun á sjávarútvegskerfinu, framtíðarfyrirkomulagi og þeirri sátt sem þessir flokkar hafa nú ítrekað talað þvert um hug sér um varðandi þessa grein. Í öllum þessum efnum er ríkisstjórnin tómhent, slypp og snauð eftir fyrsta starfsárið og verður sennilega langt liðið á annað árið þegar örla fer á einhverjum tillögum eða hugmyndum í þeim efnum. Það er auðvitað bara til að undirstrika verkleysi ríkisstjórnarinnar almennt og skort á málafylgju og því að hér komi inn í þingið þau mál sem margar yfirlýsingar hafa verið gefnar um að eigi hingað að koma en hafa síðan að loknum þingvetri aldrei litið dagsins ljós. Ríkisstjórnin er einfaldlega ekki fær um að standa við stóru orðin. Það er hins vegar gleðiefni vegna þess að þau litlu frumvörp sem ríkisstjórnin hefur komið inn með varðandi sjávarútveginn, þá fyrst varðandi veiðigjöldin í sumar og síðan núna, eru satt að segja svo vond að það er eins gott að ekki er verið að gera stórar breytingar í sjávarútvegi þegar hinar litlu breytingar eru jafn vondar og málatilbúnaðurinn jafn lélegur og raun ber vitni. Það var vel dregið fram hér áðan með hvaða hætti ríkisstjórnin hefur leikið auðlindagjaldið á þessu fyrsta ári sínu ef hún nær þessu þingmáli hér fram. Það málamyndagjald sem Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn settu á 2002 næmi í dag um 5 milljörðum kr. og eins og hv. þm. Kristján L. Möller fór í gegnum er búið að lækka veiðigjöldin svo verulega að þau eru að nálgast það aftur að vera það málamyndagjald sem var vel innan við 10 kr. á kíló af þorski. Það er náttúrlega í engu samræmi við þau verðmæti sem útgerðarmenn eru með í höndum með aðgangi að auðlindinni. Það hefur lengi verið afstaða okkar í Samfylkingunni að það væri best og farsælast að menn greiddu fyrir aðgang að auðlindinni eftir því sem þeir treystu sér til á markaði. Í frjálsum viðskiptum byðu menn einfaldlega þær fjárhæðir sem þeir væru tilbúnir til þess að borga fyrir þessar heimildir, kepptu hver við annan í frjálsri samkeppni um slíkar heimildir og það þyrfti ekki að vera deiluefni hér á Alþingi frá ári til árs hvað væri eðlilegt að útgerðin greiddi fyrir aðgang að þessum auðlindum sem við eigum öll saman heldur réðist það bara af frjálsri samkeppni á markaði. Það væri auðvitað langsamlega heilbrigðasta skipulagið á þessum málum en því miður hefur aldrei skapast meiri hluti fyrir slíkum sjónarmiðum hér á Alþingi. Það hefur aldrei orðið meirihlutasjónarmið hér í þessum sal þó að það sé eindregin afstaða okkar. Það er hins vegar tækifæri til að virkja slíkar leiðir í ríkari mæli hvað varðar nýjar tegundir. Mér heyrist satt að segja að í æ fleiri stjórnmálaflokkum hér á Alþingi sé að skapast áhugi á því að kanna möguleika á því varðandi nýjar tegundir. Þá horfa menn einkanlega á makrílinn, hvort ekki megi beita slíkum markaðsaðferðum við að ráða til lykta ákvörðun um verðlagningu á þeim heimildum vegna þess að hér er um að ræða nýja tegund þar sem enginn hefur keypt sér kvóta til að gera út og enginn er með skuldir vegna kvótakaupa í makríl á bakinu. Það var nú helsta röksemdin fyrir því að menn yrðu að fara varlegar fram en uppboðsleiðin gerði ráð fyrir gagnvart kvótahöfunum í öðrum tegundum. Í makrílnum eru þau efnisrök einfaldlega ekki fyrir hendi að þar séu útgerðarmenn með skuldir, fjármagnskostnað og afborganir af kvótakaupum sem taka þurfi tillit til. Þar eru þess vegna ákaflega fá rök gegn því að útgerðarmenn eigi bara að keppa um þessar heimildir, borga fyrir þær í verði sem ráðist á markaði og þá helst auðvitað með uppboðsaðferð þannig að við getum látið verðið ráðast sem mest af aðstæðum eins og þær eru á hverjum tíma. Það má auðvitað í þessu efni sjá fyrir sér að einhverjir útgerðarflokkar séu undanskildir í þessu. Það er auðvitað ekki sama hvort við erum að tala um stór skip í útgerðum eða smábáta og við getum horft til þess í þessu efni að frændur okkar Færeyingar rukka tvöfalt hærra gjald fyrir réttinn til að veita makríl en sjávarútvegsráðherra gerir ráð fyrir hér, en þeir taka hins vegar ekki gjald af smærri skipum og bátum. Það eru stóru aðilarnir sem axla gjöldin í þeirra kerfi og ég held að það sé út af fyrir sig sjónarmið sem horfa megi til. Hér er um að ræða tegund og gríðarleg verðmæti í lögsögu okkar sem eru klárlega sameign okkar og enginn hefur haft mikla reynslu af fyrr en tegundin kom hingað og enginn hefur skuldsett sig til að kaupa kvóta í. Það hlýtur því að vera býsna áleitin spurning hvort ekki sé eðlilegt að útgerðir sem vilja gera út á makríl eigi bara að borga markaðsverð fyrir þær heimildir og að það markaðsverð eigi bara að ráðast í frjálsum viðskiptum á markaðnum. Ég er raunar þeirrar skoðunar að það væri líka affarasælast um aðrar tegundir þó að þar yrði auðvitað að taka tillit til þeirra útgerða sem skuldsett hafa sig í kvótakaupum fyrr á tíð í öðrum tegundum en makríl. En á meðan ekki er pólitískur vilji til þess þá er veiðigjald næsti kostur og á þeim kosti eru ýmsir gallar. Einn er sá að þar skattleggjum við í raun og veru afkomuna eftir á. Hér er verið að leggja til grundvallarafkomu ársins 2012 þegar þessi veiðigjöld eru lögð á. Ef við horfum til afkomu ársins 2012 þegar framlegðin í greininni var nærfellt 100 milljarðar þá voru veiðigjöldin upp á 8 milljarða, þau voru ekki bara hófleg, þau voru fáránlega lág. Eðlileg auðlindarenta á árinu 2012 væri miklu hærri tala og miklu hærri fjárhæðir en þessir 8 milljarðar sem ættu að renna í ríkissjóð á grundvelli þeirra talna. Sem betur fer er það þannig, eins og hér hefur verið rakið í umræðunni, að þrátt fyrir ýmsan barlóm er augljóst á nokkrum fyrstu uppgjörunum fyrir árið 2013 að mikill hagnaður var í því sjávarútvegi á því ári. Það segir sína sögu þegar við horfum á það að þær tekjur sem við höfum til að mynda í makrílnum miðað við þá framlegð sem menn reikna í þá grein, eru helmingi minni en Færeyingar hafa af útgerðarfyrirtækjum sem þó eru, sum hver að minnsta kosti, í íslenskri eign. Íslenskt útgerðarfyrirtæki sem þarf að borga 15 kr. fyrir að veiða kíló af makríl í færeyskri lögsögu lætur sig ekkert muna um það, en það þarf bara að borga 7,50 kr. hér. Bendir það ekki til þess að gjöldin hér séu býsna lág, að minnsta kosti helmingi of lág fyrst menn treysta sér til að greiða gjöldin hinum megin við þá línu sem markar landhelgi okkar og Færeyja? Það virðist a.m.k. vera hægt að sækja þennan afla og vinna úr honum og hafa af því hagnað þrátt fyrir þessi gjöld og vera býsna eftirsótt. Það er ástæða til að spyrja sig þegar maður horfir á krónutöluna í þorskinum, 11,74 kr. fyrir réttinn til að veiða kíló af þorski, hvort þessi gjaldtaka sé ekki orðin svo fráleitlega lág að það veki efasemdir um að nokkuð verði hægt að skapa sátt um að hafa hér einhverja langtímasamninga við einhverjar útgerðir og þær borgi eðlilegt veiðigjald í ríkissjóð, vegna þess að það er augljóslega ekki pólitískur vilji af hálfu stjórnarflokkanna til þess að útgerðin borgi eðlilegt veiðigjald. Hér koma menn og hafa uppi alls kyns hrakspár um afkomu í útgerð hver á fætur öðrum við hin minnstu tilefni. Hér fara menn mikinn um það að afkoman eða afurðaverðið hafi farið svo mikið lækkandi á fyrstu átta mánuðum ársins 2013, þ.e. síðari hluta fiskveiðiársins 2012/2013, að þetta séu algerlega óhófleg gjöld, 11 kr. á hvergi kíló af þorski, 7,50 kr. fyrir kílóið af makríl. En síðan þegar menn skoða ársreikninga fyrirtækja fyrir það ár er þar engu að síður sem betur fer að finna gríðarlegar hagnaðartölur sem skiptir tugum milljarða, þrátt fyrir lækkandi afurðaverð á heimsmörkuðum. Hvers vegna er það? Það er m.a. vegna þess, sem betur fer, að bæði norska virðiskeðjan í fiskinum og enn þá meira sú rússneska bregðast lítið við þeim breytingum sem verða á verði á mörkuðum ólíkt hinni íslensku. Við Íslendingar erum heppnir í því efni og njótum þess að eiga mjög öflugan sjávarútveg, mjög markaðsdrifinn og sveigjanlegan. Við vitum að þegar verð lækkar á tilteknum og afurðum þá bregðast menn hér hratt við og leita að betra verði og betri mörkuðum og menn flytja sig. Eins og dæmin sanna þá leggja menn frystitogurunum og leita inn á aðra markaði. Menn gera það býsna fljótt og reyna að lágmarka þann samdrátt í tekjum sem er. Það er engu að síður samdráttur frá því sem verður að teljast besta afkoma í útgerð fyrr og síðar í lýðveldissögunni, en það var í forsætisráðherratíð Jóhönnu Sigurðardóttur sem afkoman í sjávarútvegi var betri en hún hefur nokkru sinni verið og er ástæða til að minna á það. Þegar við ræðum um gjaldtöku í þessari grein er auðvitað ástæða til þess að hafa áhyggjur af lækkandi afurðaverði á tilteknum afurðum á tilteknum mörkuðum en menn verða engu að síður að hafa í huga heildarmyndina, að Matvælastofnun Sameinuðu þjóðanna spáir verðhækkunum á sjávarafurðum á bilinu 30–40% á komandi árum, þannig að það er fullsnemmt að fyllast svartsýni fyrir hönd íslensks sjávarútvegs. Ég held að það sé þvert á móti full ástæða til að vera bjartsýnn fyrir hönd þeirrar öflugu og ágætu atvinnugreinar sem við eigum þar frekar en að ætla það að hún geti ekki staðið skil á eðlilegum gjöldum fyrir aðgang að auðlindinni, það eiga menn ekki að gera hér í þessum sal. Það er einfaldlega eðlilegt og sanngjarnt að menn greiði sanngjarnt endurgjald fyrir aðgang að auðlindinni. Það vita það allir þeir 63 þingmenn sem hér sitja að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ræðuna. Hann fór ágætlega yfir grundvallarhugmyndafræðina, þ.e. að mikilvægt sé að þeir sem fá réttinn til að yrkja auðlindina greiði fyrir þann rétt sanngjarna rentu. Það hefur lengi staðið í lögum um stjórn fiskveiða og verið undirstrikað að fiskveiðiauðlindin sé sameign þjóðarinnar. Það er hins vegar ekki víst að þjóðin hafi upplifað þá sameign með beinhörðum hætti. Þess vegna tel ég að veiðigjaldamálið á síðasta kjörtímabili hafi orðið jafn stórt mál og raun bar vitni og mikilvægt mál, þ.e. álagning sérstaka veiðigjaldsins og að tengja innheimtu veiðigjaldsins við framlegðina þannig að þetta yrði í rauninni auðlindarenta en ekki skattlagning sem slík. Ég held að það sé líka ástæðan fyrir þeim miklu mótmælum sem urðu hér í fyrrasumar þegar ákveðið var að lækka sérstaka veiðigjaldið. Það sem mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann út í hugmyndafræðina sem hefur verið boðuð við innheimtu gjaldsins, þ.e. að heildarveiðigjöldin séu reiknuð sem hlutfall af EBT-hagnaði. Aðferðafræðinni er breytt frá gildandi lögum þar sem gjaldtakan er miðuð við umframarðinn eða rentuna. Nú stendur sem sagt til, miðað við frumvarpið, að miða við það sem er kallað EBT-hagnaður, þ.e. tekjur af fiskveiðum að frádregnum afskriftum og fjármagnsliðum svo sem vöxtum, verðbótum og gengismun. Eingöngu er miðað við tekjur af fiskveiðum en til frádráttar koma allir þessir liðir. Það vekur auðvitað spurningar hvort þessi breyting sé ætluð til að rjúfa að einhverju leyti sambandið við auðlindarentuna, að við séum að taka ákveðið hlutfall af þeim umframarði sem menn hafa af því að yrkja auðlindina sem þeir fá þetta sérstaka leyfi til að nýta, 

Virðulegi forseti. Því er út af fyrir sig fljótsvarað. Nei, ég tel ekki að fyrirliggjandi frumvarp undirstriki sameignina á auðlindinni. Þvert á móti er þetta eitt skref í þeirri augljósu vegferð sem stjórnarflokkarnir eru í, að afnema eða lækka eins og þeir mögulega geta þau eðlilegu gjöld sem sjávarútvegurinn á að skila þjóðinni fyrir aðganginn að auðlindinni. Hér er enn verið að lækka þá fjárhæð og dregur auðvitað enn úr tilfinningum manna fyrir því að þeir njóti eðlilegs arðs af sameiginlegri auðlind landsmanna. Ég held að best væri að þetta yrði ekki eitthvert þrætuepli og að við þyrftum ekki að vera að ræða hér útfærslur um ólíkar bókhaldsaðferðir, EBI eða EBIT eða EBITDA. Ég held út af fyrir sig að fyrri aðferðin í því hafi að mörgu leyti verið hentugri, en best væri auðvitað ef þetta gæti bara ráðist í frjálsum viðskiptum á markaði vegna þess að þannig getur fólk treyst því að það sé verið að fá fyrir þetta þann umframhagnað sem menn vænta að sé af því að stunda sjóinn. Það er sá umframhagnaður sem menn væru tilbúnir til að bjóða í veiðiheimildirnar. Það að við séum að deila um hvort það eigi að reikna prósentuna af tekjum fyrir vaxtagjöld eða eftir vaxtagjöld, fyrir skattgreiðslur eða eftir skattgreiðslur eða fyrir afskriftir eða eftir afskriftir er allt til þess fallið að gera þetta mjög flókið og illskiljanlegt almenningi. Ég held að almenningur skilji best hversu hlægilega lág þessi veiðigjöld eru þegar horft er á þá einföldu staðreynd að 11 kr. eru allt og sumt 

Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður erum ekki alveg sammála um hvaða aðferðafræði er best í þessum efnum, það vitum við auðvitað, en ég held eigi að síður að það sé mikilvægt að við áttum okkur á því að sú breyting sem hér er gerð á innheimtu gjaldanna færir okkur í raun og veru fjær þeim skilningi að við séum á einhvern hátt að skila hagnaði af auðlindinni til þjóðarinnar, að skila hagnaðinum af auðlindinni inn í sameignina. Við hv. þingmaður erum hins vegar sammála um markmiðið sem er einmitt það að þjóðin eigi að njóta sameiginlega arðs af auðlindinni, hvernig sem við förum að því að ná því markmiði. Hv. þingmaður sagði í svari sínu að hann teldi að ríkisstjórnin færði okkur fjær því markmiði. Nú hafa allir stjórnmálaflokkar lýst því að þeir styðji það að auðlindirnar verði á einhvern hátt skilgreindar sem sameign í stjórnarskrá. Menn hafa deilt dálítið um hvernig eigi að orða það og af einhverjum ástæðum, þó að þetta hafi verið í umræðunni mjög lengi, hefur aldrei náðst að setja slíkt ákvæði í stjórnarskrá. Ef við lítum til að mynda til ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, sem haldin var 2012, þá var þjóðin í landinu helst sammála um að mikilvægast væri að ákvæði um sameiginlegt eignarhald á auðlindum færi í stjórnarskrá. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að bak við þessa lækkun, sem hefur margar hliðar, endurspeglist hreinlega pólitískur ágreiningur um það hvernig við skilgreinum auðlindirnar, hvernig við ræðum um eignarhald á auðlindunum og hvernig við skilgreinum þjóðareign á auðlindum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Það er rétt, við erum ekki sammála um markaðslausnina en ef það er ekki þingmeirihluti fyrir henni er um að gera að reyna að þróa veiðigjaldið sem tæki sem best. Ég kom því ekki að hér áðan tímans vegna að mér þykir miður í þessu frumvarpi að ekki er farið í nýjustu gögn sem ég held að sé mögulegt á grundvelli vinnu veiðigjaldsnefndarinnar. Spálíkanið sem þar hefur verið þróað held ég að gefi færi á því að vera með einu ári nýrri gögn til að ákvarða veiðigjaldið út frá en hér er gert ráð fyrir. Það yrði sannarlega framför. Ég held líka að ef unnt væri að tengja gjaldið með einhverjum hætti viðskiptum á markaði í ríkari mæli en við gerum nú væri það mjög ákjósanlegt. Ég bendi t.d. á að í nágrannalöndum okkar eru markaðir með uppsjávarfiskinn. Þar er hægt að nálgast verð í viðskiptum á markaði á uppsjávarfiski. Ef það væri til að mynda hægt að horfa til einhverra slíkra hluta, þess verðs sem ræðst á markaði frá degi til dags, þá væri það mikil framför. Ég vil auk þess, úr því að við nefnum uppsjávarfiskinn, taka það fram að ég held að það sé afturför í þessum tillögum að draga úr vægi vinnslunnar í veiðigjaldinu. Ég held, a.m.k. hvað uppsjávarfiskinn varðar, að í raun og veru sé ástæða til að hafa alla vinnsluna inni í gjaldinu því að það er ákaflega erfitt að greina í sundur veiðar og vinnslu í uppsjávarfiski þó að það geti verið rök fyrir því að aðskilja vinnsluna frá og gera ekki auðlindarentukröfu á hana í bolfiski, þ.e. ef eignarhald á veiðum og vinnslu er ekki á sömu hendi.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ræðu hans í því máli sem hér er til umfjöllunar, um veiðigjöld. Það er sjálfsagt hægt að fara í marga þætti þessa máls og spyrja út í margt en mig langar samt að staldra við umgjörðina um málið í fyrra andsvari. Nú er þetta kannski eitt af þeim málum sem ríkisstjórnin var með sem eitt af sínum mikilvægustu málum. Það var strax komin hingað inn á sumarþingi með vissum breytingum og lækkun á veiðigjaldinu eins og við þekkjum og boðað var, ef ég man rétt, sl. sumar að farið yrði í einhverja frekari vinnu við framtíðarútfærslu á þessu kerfi. Nú kemur þetta mál inn í þingið eftir að frestur er liðinn til að leggja fram þingmál fyrir vorið og er tekið inn með afbrigðum. Mig langar fyrst að spyrja hv. þingmann, út af því hvað málið kemur seint fram, hvort hann telji þetta ekki vera nokkuð vandræðalegt fyrir ríkisstjórnina og hvað hann telur um heildarendurskoðun og framtíðarsýn á þessu kerfi eins og boðuð var. Hver gæti framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar verið? Varla birtist hún í þessu frumvarpi, eða hvað? Er það bara þetta sem ríkisstjórnin ætlar sér að gera í sjávarútvegsmálum, þ.e. að krukka í veiðigjöldin þannig að þau verði lækkuð í þrepum? Hvað sér hv. þingmaður fyrir sér í því efni?

Virðulegur forseti. Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er náttúrlega býsna skýr í þessu máli og ýmsum öðrum. Á tekjuhlið ríkissjóðs hafa tvö mál verið í algerum forgangi hjá stjórnarflokkunum. Annað er að afnema auðlegðarskattinn sem var sannarlega tímabundinn en hann var til jafn langs tíma og gjaldeyrishöftin. Þau hafa þeir framlengt en ekki auðlegðarskattinn og sparað þannig 5 þús. efnamestu fjölskyldunum í landinu eina 10 milljarða og lagt þá á aðra landsmenn. Hitt er að ná veiðigjöldunum niður um svipaða fjárhæð. Ætli þau séu ekki núna að öllu samanlögðu orðin 10 milljörðum lægri en upp var lagt með? Það eru þá 10 milljarðar sem leggjast einfaldlega á aðra landsmenn. Það verður ekki gert með öðrum hætti. Þetta er augljóslega forgangsröðunin. Það er eðlilegt að menn komi með málið svona seint og reyni að fá það á dagskrána með afbrigðum vegna þess að allur málatilbúnaðurinn þolir ekki mikla umfjöllun. Það sem þessar tillögur stranda á er svo veikt. Þar eru m.a. atriði sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur sjálfur gagnrýnt harðlega. Þegar menn höfðu ekki tíma til og voru ekki í aðstöðu til að afla nýrri gagna gagnrýndi sjávarútvegsráðherra það harðlega og sagði að verið væri að byggja á tveggja ára gömlum gögnum. Nú, þegar fyrir löngu var búið að gera ráðstafanir til þess að Hagstofan gæti aflað nýrri gagna og þyrfti eingöngu atbeina ráðherrans til að sækja þau gögn, hefur hann ekkert aðhafst í því en kemur síðan sjálfur inn með frumvarp um gjöld fyrir næsta veiðiár byggt á jafn gömlum gögnum og hann gagnrýndi fyrri ríkisstjórn fyrir. Auðvitað vilja menn ekki að svona málatilbúnaður sé í umfjöllun lengi.

Herra forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar lýsti ágætlega því sem kalla mætti sleifarlagi hæstv. ríkisstjórnar í þessu máli, hvernig um það er búið og hversu seint það kemur hingað inn. Það kann að vera rétt sem hann segir að ríkisstjórnarflokkarnir vilji alls ekki mikla umræðu um þetta mál og það sé m.a. ástæðan fyrir því að það kemur seint fram og fær þá væntanlega skamman tíma í þingnefnd ef ætlunin er að afgreiða það áður en þingi lýkur fyrir sveitarstjórnarkosningar um miðjan maí. Annað atriði sem ég vildi velta upp við hv. þingmann hefur komið fram í umræðunni og m.a. í máli hv. formanns atvinnuveganefndar, Jóns Gunnarssonar, að allir væru fylgjandi eðlilegu veiðigjaldi. Þá er spurningin: Er það svo? Eru allir fylgjandi eðlilegu veiðigjaldi? Hvað er þá eðlilegt veiðigjald? Hvað telur hv. þm. Helgi Hjörvar að sé eðlilegt veiðigjald? Ef við reynum að stilla þessu upp í því samhengi sem hv. þm. Jón Gunnarsson var með hér áðan þegar hann sagði: Já, það vilja allir eðlilegt veiðigjald - hvað er eðlilegt veiðigjald? Hvert á viðmiðið að vera að áliti hv. þingmanns? Hvað sýnist honum að ríkisstjórnarflokkarnir telji eðlilegt veiðigjald ef hann ber það saman við eigin hugmyndir um veiðigjaldið? Það sem ég er að reyna að ná fram er hvort það sé sameiginlegur skilningur á hugtakinu „eðlilegt veiðigjald“.

Virðulegur forseti. Ég held að við höfum á síðasta kjörtímabili nálgast hugmynd að einhverju sem mætti kalla „eðlilegt veiðigjald“ eða hóflegt gjald sem væri einhvers staðar á milli þeirra hugmynda sem menn höfðu í því efni. Þar var auðvitað ekki um að ræða það gjald sem menn fengju fyrir heimildirnar á markaði, eins og við mörg viljum. Það gjald væri sannarlega margfalt það gjald sem lagt er til hér. Það var þó veiðigjald sem var umtalsvert hærra en þetta og hefði farið vaxandi og kannski verið einhver grundvöllur til málamiðlunar. Ég held að það alvarlega í málinu sé að bæði LÍÚ og stjórnarflokkarnir fara mjög óskynsamlega leið í hagsmunagæslu fyrir stórútgerðina. Með því að fara í þessa aðför að auðlindagjöldum og reyna að ná þeim niður í næstum því ekki neitt, meðan bæði velferðarþjónustan og landsmenn allir þurfa sannarlega á því að halda að útgerðin leggi sitt af mörkum, þá eru menn að segja í sundur alla möguleika á einhverjum friði um atvinnugreinina. Menn voru að gæla við það eftir hrun að það mætti ná einhvers konar samkomulagi, einhvers konar málamiðlun milli ólíkra sjónarmiða þar sem menn féllust á það að útgerðin þyrfti einhvern stöðugleika í rekstrarumhverfi sínu, fyrirsjáanleika, samninga til einhvers tíma um einhverjar aflaheimildir en mundi á móti greiða eðlilegt endurgjald fyrir veiðiheimildirnar. Ég er hræddur um að þessi vanhugsaði leiðangur í aðförinni að veiðigjaldinu kippi algerlega fótunum undan möguleika á slíkri sátt og að sú sátt verði ekki 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um veiðigjöld frá 2012, með síðari breytingum, og um afkomustuðla. Það er kannski rétt að segja í byrjun að nú þegar komið er í lok apríl og við eigum eftir aðeins tvær til þrjár vikur að hámarki í þinginu og ekki nema fimm til átta þingdaga þá kemur þetta frumvarp fram allt of seint og að auki skilar það allt of litlu. Miðað við það sem tekin var ákvörðun um í sumar og það sem bætist við eru auðvitað vonbrigði að menn skulu ganga lengra í því að lækka veiðigjöldin. Það er svolítið skemmtilegt að fylgjast með vinnunni hjá hæstv. ríkisstjórn að ýmsum málum, m.a. þessu. Þegar menn voru í kosningabaráttu og voru í minni hluta á síðasta þingi, núverandi stjórnarflokkar, voru til ótal margar einfaldar lausnir og það átti ekki að taka mikinn tíma að leysa málin með ákveðnum hætti. En nú fáum við hvert frumvarpið á fætur öðru sem menn fylgja úr hlaði með því að segja að þetta sé svo flókið mál og erfitt að finna réttu lausnina o.s.frv. Þetta er eitt af þeim málum. Þetta er líka nákvæmlega það sem fyrrverandi ríkisstjórn hefði getað sagt núverandi stjórnarflokkum og við sögðum ítrekað. Það er ekkert auðvelt að ætla að búa til nákvæmt regluverk um það hvernig við tökum auðlindarentu og hvernig við skilum henni til þjóðarinnar sem eiganda að auðlindinni. En hér er verið að vinna ákveðnar tilraunir. Menn tala endalaust um að það sé auðvelt í sjálfu sér, allir séu sammála um að leggja á veiðigjald, mikilvægt sé að ná sátt og gjaldið eigi að vera hóflegt, en á sama tíma er enginn tilbúinn til að skilgreina, a.m.k. ekki stjórnarflokkarnir, hvað sé hóflegt gjald og við hverja eigi að ná sátt. Eftir áratugaágreining um kvótakerfið og fiskveiðistjórnarkerfið, sem er fullkomlega óþolandi í viðskiptalegu umhverfi, verðum við að gera okkur grein fyrir því að sáttum verður ekki eingöngu náð með því að ná sátt við þá sem nýta fiskinn og hafa fengið þar forgang í gegnum kvótakerfið í upphafi. Það þarf líka að sætta þjóðina sem hefur ítrekað sagt skoðanir sínar á gjaldtöku í sjávarútvegi. En það er ágætt að heyra það frá hæstv. ráðherra að í raunveruleikanum þurfi menn að finna eðli gjaldsins og sameinast um það. Hvers eðlis á það að vera? Á það að vera tekjuskattstengt og algerlega afkomutengt? Á það að vera afkomutengt þannig að nánast frá degi til dags sé hægt að meta afkomuna og hverjar horfurnar séu á næstu vikum og gjaldið sé þá hækkað eða lækkað eftir því? Það hefur aldrei komið tillaga um að hækka það eftir því, en gjarnan hefur verið talað um að eitthvað sé fyrirsjáanlegt sem réttlæti að það verði lækkað. Það er líka vandinn í þessari umræðu. Það er talað um að allir vilji láta greiða gjald, en það er ágreiningur um hvernig eigi að leggja það á. Fyrri ríkisstjórn gerði tilraun til þess að skilgreina það þannig að ákveðinn grunnur væri borgaður sameiginlega af allri útgerð. Þann grunn, það fjármagn, hefði ríkissjóður og þjóðin þar með til samneyslunnar fyrir afnot af auðlindinni. Því til viðbótar yrði lagt sérstakt veiðigjald sem rynni í auðlindasjóð eða yrði lagt til hliðar eða í sérstök verkefni þannig að ríkissjóður eða daglegur rekstur hans væri ekki háður því gjaldi. Þetta var hugmyndafræðin sem lagt var upp með. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að ef á að leggja gjald á með þessum hætti en ekki með markaðslausnum sé þessi hugsun mikilvæg, þ.e. að menn reyni að vera með ákveðinn grunn og síðan viðbótargjald. Nú er það komið hér inn í sérstaka stuðla sem eru líka mismunandi í almenna gjaldinu og sértæka gjaldinu. Ég kem betur inn á það á eftir. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að það er mikilvægt að sem flestir fái að taka þátt í að leita að bestu lausninni. Það er athyglisvert við það frumvarp sem hér er lagt fram að það er til bráðabirgða. Þetta er breyting til bráðabirgða. Þar af leiðandi heldur umræðan áfram en það er auðvitað erfitt að ætla að henda þessu í gegnum þingið á tveimur vikum. Það kemur ekki mikið af upplýsingum til viðbótar. Þegar menn tala um, eins og hefur komið ítrekað fram í umræðunni í dag, að afkoman sé mjög að versna þá þarf auðvitað að styðja það tölulegum rökum. Það skiptir miklu máli, það þarf að vera alveg á hreinu um hvað er verið að tala, hvað hefur breyst. Nefnt hefur verið að með þessu frumvarpi er verið að leggja á veiðigjald sem miðar við tölur frá Hagstofunni frá 2012, þannig er frumvarpið lagt fram. Þó kom fram hjá hæstv. ráðherra að líklega væri hægt að fá tölurnar fyrir 2013 í umræðunni á næstu tveimur vikum. Það skiptir auðvitað máli, en lítum til þess að gamla veiðigjaldið var lagt á miðað við 2011, ef ég veit rétt. Svo tala menn um að besta afkoma í sjávarútvegi nokkru sinni hafi verið árið 2012 þegar þeir eru að reyna að komast hjá því að borga af því ári. Menn láta alltaf eins og peningarnir hafi horfið þótt þeir hafa fengið gríðarlega mikinn hagnað það ár og ekkert hefur verið lagt á þann hagnað. Óeðlilegt sé að leggja gjaldið á eftir á því menn hafi einhvern veginn týnt peningunum, þessum gríðarlega hagnaði. Þetta þarf auðvitað að ræða í sjálfu sér. Ætla menn að hoppa yfir 2012? Verður það eins og skattlausa árið á sínum tíma? Það er gjarnan vitnað í hina frægu sáttanefnd er ég leiddi og niðurstöður hennar eiga að vera forsenda fyrir öllu og þær niðurstöður mistúlkaðar mjög að mínu mati. Eitt af því sem var lagt fram í þeirri vinnu var skýr tillaga um hvernig væri hægt að leggja á gjald sem byggði algerlega á markaðslausnum. Ég fer ekki dult með það að við í Samfylkingunni vildum gera þetta. Það er sérstakt plagg til um það og er í skýrslu sáttanefndar. En af því að við vildum leita sátta og reyna að finna einhverjar lausnir sem meiri hluti væri fyrir, hjá Alþingi a.m.k., var þessu ýtt út af borðinu í þeim hópi og menn fóru að leita annarra lausna. En ég er enn þá þeirrar skoðunar að útgerðin sjálf hefði haft mest gagn af því að draga fram þær tillögur og taka þær inn og reyna þannig að láta markaðinn skammta hvert veiðileyfagjaldið væri. Þá þyrftum við ekki að taka það til umræðu á hverju ári eða reglulega í þinginu og taka þá alltaf upp umhverfi um atvinnuumhverfi heillar atvinnugreinar, mikilvægustu atvinnugreinar í landinu. Fyrr í umræðuna hafa menn komið að dálitlu af sögulegu yfirliti og hafa skoðanir á því hvað hefur gerst hér áður. Það sem kom mér á óvart þegar ég var að skoða þetta árið 2009, 2010 var þegar ég las auðlindaskýrslurnar sem voru unnar árið 2000 í stjórnartíð Framsóknar og Sjálfstæðisflokks. Þar voru menn að vinna tillögur að því hvernig ætti að leggja á auðlindagjald. Niðurstaðan eftir mjög nauma atkvæðagreiðslu var að taka upp veiðigjald, það munaði bara sáralitlu að menn veldu fyrningu, menn gleyma því nú, það var ekki meiri sátt um þetta en svo, það voru gríðarlega skiptar skoðanir. Það sem hefur vakið athygli manns er að þá var sátt um það hvernig ætti að leggja gjaldið á. Það voru ákveðnar prósentur og miðað við að draga frá ákveðinn annan kostnað. En síðan treystu menn sér aldrei til að leggja það á. Það voru endalausar afsakanir fyrir því að ekki væri hægt að leggja á þetta fulla veiðigjald. Sporin hræða. Ef umhverfið er alltaf eins og núna er haldið fram í umræðunni - og ég ætla ekki að gera lítið úr því að það gengur verr, það er þrengri aðstaða á mörkuðum og annað slíkt - en ef menn ætla alltaf að láta þetta ráðast af einhverjum hrakspám verður þetta endalaust, þetta verður eins og einhver verðlagning í þinginu á hverjum tíma, hjá nefndum þingsins og í þessum þingsal. Eitt af því sem mér finnst alltaf hafa gleymst þegar rætt er um afkomuna og hversu vel sjávarútvegurinn hefur staðið sig o.s.frv. er sá gjörningur sem í raunveruleikanum varð til þegar menn settu verð á allar auðlindir í sjónum. Allt í einu varð sú auðlind orðin veðandlag inn í alla púllíuna. Framsalið og það fyrirkomulag, sem að mörgu leyti er skynsamlegt, hafði þann galla að það myndaði gríðarleg verðmæti hjá fyrirtækjunum sem síðan var hægt að selja út úr fyrirtækjunum og skilja skuldirnar eftir. Við þetta höfum við þurft að búa. Við getum skoðað dæmi eins og ég hef oft nefnt, þótt menn segi að það sé kannski ekki endilega dæmigert, þegar kvóti fer frá Vestfjörðum, frá Flateyri, upp á 3 milljarða á sínum tíma. Vestfirðingar náðu til baka milli 50–60% af þeim kvóta en stóðu uppi með 1,5–1,7 milljarða í skuldir sem greinin á þessu svæði þurfti síðan að borga fyrir að búið var að taka það út úr greininni til annarra hluta. Þetta er líka að gerast í mjólkurkvótanum. Ég held að menn hafi í rauninni aldrei hugsað þetta til enda. Þetta var gagnrýnt raunar af aðilum sem komu hér frá Nýja-Sjálandi og skoðuðu hvað við vorum að gera, sérstaklega mjólkurkvótann. Þá ræddu menn á fundum, eins og ég hef ítrekað sagt héðan úr ræðustóli, og þeir sögðu: Hvernig dettur ykkur í hug að leyfa mönnum að fara út úr greininni með stórhagnað og skilja skuldirnar eftir? Mjólkurframleiðslan á viðkomandi stað varð svo að borga það, þegar menn voru búnir að selja kvótann og nota peningana í allt annað. Það er enginn ágreiningur um það, og ég kom því að í andsvari, að markmiðið er að reka hagkvæman og öflugan sjávarútveg. Það er ánægjulegt að heyra í umræðunni að það er mikill skilningur á byggðamálunum og fyrir því að reka fjölbreyttan sjávarútveg. Það skiptir auðvitað miklu máli að við finnum lausnir á þessu, hvernig við ætlum að tryggja það að kvótinn fari ekki. Þetta lagði ég raunar fram í spurningarformi þegar ég heimsótti Bolungarvík í upphafi kosningabaráttu minnar 2007, þá sagði ég: Það er bara eitt sem ég vil fá að vita hjá ykkur útgerðarmönnum sem þingmaður: Hvernig ætlið þið að tryggja að þið farið ekki á morgun með kvótann og skiljið sveitarfélagið eftir í rúst? Hvernig getið þið hjálpað mér að tryggja það? Við getum ekki tryggt það, sagði viðkomandi. Þið verðið að eiga kvóta. Þetta er vandamál sem við sjáum út um allt land, við verðum að hlaupa undir bagga og tryggja á einhvern hátt að ekki sé hægt að fara í burtu með kvótann. Það er nú hressilegur forsendubrestur þegar kvóti fer frá stað eins og Þingeyri með öllu tilheyrandi eftir stóru fyrirtæki á mælikvarða þessa svæðis og skilur eftir alla íbúana meira og minna án atvinnu og veldur verðfalli á eignum. Ég get líka nefnt Húsavík eða Djúpavog. Mér finnst skipta miklu máli að við ræðum þetta. Mér finnst hæstv. ráðherra hafa skilning á því að þarna þurfi að leysa málin og hann hefur talað fyrir því að menn beiti þeirri aðferðafræði sem hefur verið notuð undanfarið varðandi Brothættar byggðir; að koma inn með byggðakvóta og jafnvel til lengri tíma, allt að fimm árum. Tíminn til að ræða þetta er mjög stuttur og það er gríðarlega mikið undir. Það sem er auðvitað mest sláandi í allri þessari umræðu alveg frá því síðastliðið sumar og gert mann næstum orðlausan, að minnsta kosti meira og meira hissa á hversu ófyrirleitin stefna núverandi ríkisstjórnar er í því að ganga hagsmuna þeirra sem hafa betri stöðu í samfélaginu, sem hafa og eiga meira, á kostnað þeirra sem hafa minnst. Eins og ég hef einhvern tíma sagt þá hefur það kannski átt að vera hrós fyrir fyrrverandi ríkisstjórn þegar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra kom í ræðustól og sagði: Það var búið að gera nóg fyrir lágtekjuhópinn. En það er ekki þannig. Þessi hópur verður eftir í öllum leiðréttingum. Það er verið að taka út auðlegðarskattinn, það er verið að verja betur stæða hópinn í sambandi við virðisaukaskattinn á ferðaþjónustuna, ríkið er að afsala sér tekjum. Hér er búið að koma fram í umræðunni að þetta eru á þremur árum líklega um 18 milljarðar. Hvernig ætlum við að reka félagsþjónustuna? Hvernig ætlum við að reka spítalana? Hvernig ætlum við að reka menntakerfið? Ef við höfum ekki efni á því, hvar tökum við þær tekjur sem þarf? Við erum byrjuð á því. Með nefsköttum á það fólk sem hefur minnst. Við hlífum útgerðarmönnunum og við hlífum þeim sem hefðu getað borgað og geta borgað töluvert meira án þess að það bitni neitt á þeim. Þá er ég að tala um heildina. Það eru ágætishugmyndir í frumvarpinu um lausnir á því hvernig eigi að koma til móts við skuldsettar útgerðir, hvernig eigi að setja frítekjumörk hjá þeim með minnstu útgerðirnar, hvernig menn geta varið minni útgerðirnar. Það er forvitnilegt að kanna afkomustuðlana, ég ætla ekki að útiloka að það sé ein leið, einkum sérstaka viðmiðunargjaldið. En það er enginn tími til að ræða þetta á kannski tveimur vikum í þinginu. Það er dapurlegt vegna þess að það þarf að ákveða veiðigjaldið til að menn geti lagt það á fyrir næsta kvótaár og haft sem tekjuforsendur fyrir næstu fjárlög. Ég hefði viljað sjá þetta frumvarp miklu fyrr. Ég hefði viljað að í umræðunni værum við að leita sameiginlega að góðum lausnum í þeim anda sem allir tala um en byggja í raunveruleikanum á mismunandi grundvelli. Þegar menn segja hófsamt veiðigjald, auðlegðargjald, auðvitað eigum við öll að borga það, þjóðin á að fá arð - hvað þýðir það og hvað meina menn í rauninni með því? Ég hefði viljað sjá þá peninga sem hér er verið að taka út, sem eru umtalsverðar upphæðir, að þeir hefðu skilað sér til velferðarkerfisins. Þar með er ekki sagt að það eigi að ráðast af þörfum ríkissjóðs hvernig lagt er á útgerðina en þegar við förum í gegnum eitt besta tímabil útgerðarinnar vegna hrunsins á krónunni og breytinga á markaðsaðstæðum, aflaaukningar og fleira, eigum við auðvitað að fá verulegan stóran hluta til að hjálpa okkur 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir ræðu hans. Nú var það svo að snemma á síðasta kjörtímabili var sett í gang vinna við að skoða sjávarútvegsmálin býsna heildstætt og talað um sáttanefnd í því efni og hv. þingmaður þekkir það mætavel hafandi verið þar í forustu. Eitthvað eru nú skoðanir skiptar eða frásagnir ólíkar á því hvort sátt náðist á þeim vettvangi og í hverju hún var fólgin. Það væri því fróðlegt ef hv. þingmaður segði okkur aðeins betur frá því og líka hvernig honum finnst það frumvarp sem hér er og sú stefnumótun sem í því birtist ríma við almenna sátt um stefnumótun í sjávarútvegsmálum, af því að oft er sagt í umræðunni að mikilvægt sé að það sé sátt og að allir séu sammála um að eðlilegt veiðigjald sé tekið o.s.frv. Hvernig rímar svo allt sem birtist í þessu frumvarpi, og ef það má kalla þetta einhverja stefnu eða stefnumótun, við það sem á undan hefur farið í því efni og þá vinnu sem hv. þingmaður leiddi á síðasta kjörtímabili við að reyna að ná meiri sátt eða almennri sátt? Þingmaðurinn kom inn á, og við gætum kannski farið betur í það í síðara andsvari, þetta með almenna gjaldið og sérstaka gjaldið og þá grundvallarþætti sem þar eru undirliggjandi eða þá hugsun sem þar er. Ég sé að tíminn er búinn í þessu fyrra andsvari svo ég geymi það betur til síðara andsvars. En fyrst kannski aðeins um vinnuna í sáttanefndinni og hvernig þetta rímaði allt saman.

Hæstv. forseti. Í sjálfu sér hefði verið mjög gaman umræðunnar vegna að fara yfir það í þinginu hvað liggur þarna að baki, vegna þess að það er alltaf verið að vitna í þessa skýrslu og nefndina frá 2009–2010 varðandi sáttanefndina sem í voru yfir 20 aðilar. Ég hef sjálfur dregið úr því þegar menn hafa talað um einhverja ákveðna sátt, vegna þess að menn draga fram ákveðin atriði eins og allir hafi orðið sáttir við niðurstöðuna. Það sem gerðist var að lagðar voru fram ýmsar og ólíkar hugmyndir. Þarna voru fulltrúar frá öllum stjórnmálaflokkum, frá öllum hagsmunaaðilum í sjávarútvegi og yfir 20 manns við borðið. Þó var LÍÚ ekki við borðið lengst af tímanum af því að þeir fóru í fýlu út af skötusel en komu svo aftur inn á seinni stigunum. Þar kom upp sú hugmynd að menn sæktu sér svolítið fyrirmyndir til að reyna að skapa almennt umhverfi sem tengdist auðlindaumræðu almennt, að sjávarútvegurinn yrði settur í það umhverfi. Þar var rætt um að hugsanlegt væri að fara út í samninga til einhvers tiltekins tíma, jafnvel lengri tíma, en í því fælist líka að menn væru þá með alveg klárar skuldbindingar, m.a. var alveg skýrt að þeir sem gerðu slíka samninga væru ekki eignaraðilar að neinu, þeir væru sem sagt notendur og leigjendur að auðlindinni. Það var sameiginleg afstaða að það ætti að vera gjaldtaka. Það kom líka fram að það ætti að vera ákveðin úthlutun til útgerða í gegnum þessa samninga og síðan ættu að vera byggðapottar og var alveg afdráttarlaust að ákvæði ætti að koma í stjórnarskrá. En það sem stóð út af og var aldrei leyst var með hvaða hætti menn ættu að finna gjaldtökuupphæðina, og í öðru lagi hvernig menn ætluðu að tryggja endurnýjunina, þ.e. nýliðunina og hvernig menn færu með nýja stofna og annað slíkt, að þetta væri ekki lokað kerfi einhvers hóps sem hefði fengið úthlutun í upphafi miðað við þriggja ára veiðireynslu. Menn skauta svolítið létt yfir þetta, en það er ekkert smámál í lýðræðislegu samfélagi í viðskiptalegu umhverfi 

Herra forseti. Já, þetta er fróðlegt, ég þakka hv. þingmanni. Ég held að það geti nefnilega verið gagnlegt að draga það betur inn í umræðuna nákvæmlega hvað var þarna á ferðinni og hvað menn voru sammála um og hvað ekki og hvernig menn túlka með ólíkum hætti svokallaða sáttaleið eða samningaleið, eða hvaða orð sem menn nota um það. Hitt atriðið sem ég vildi viðra við hv. þingmann lýtur að því sem hann kom aðeins inn á varðandi almenna gjaldið og sérstaka gjaldið, þ.e. hugmyndafræðina á bak við það að almennt gjald væri tekið sem rynni þá í ríkissjóð en síðan væri sérstakt gjald afkomutengt og það færi í ákveðinn sjóð þannig að afkoma eða útkoma ríkissjóðs væri ekki háð þeim sveiflum sem lægju á bak við sérstaka veiðigjaldið. Mér finnst þetta vera mjög mikilvægt og það tengist hugsuninni um auðlindarentu og það sem er nokkuð í umræðunni um auðlindarentu og skatt eða eitthvað þess háttar, hver munurinn er á því. Ef við hugsum okkur að það eigi að greiða gjald fyrir afnot af auðlindinni þá hlýtur það nánast að vera hugsað eins og hver annar kostnaðarliður við rekstur viðkomandi atvinnugreinar eða fyrirtækis, sem sagt einhver grunnur sem menn borga fyrir til þess að fá afnot af auðlindinni. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sjái í því frumvarpi sem hér er fyrirliggjandi eitthvert fráhvarf frá þeirri hugmyndafræði sem hann rakti áðan og í hverju það fráhvarf felst þá, af því að mér finnst sjálfum ekki allt mjög skýrt í þessu frumvarpi. Mér þykir ekki alveg skýrt hvort menn ætli hér að fara yfir í skattheimtuleið eða ekki og hverfa frá hugsuninni með auðlindarentuna. Ef hv. þingmaður gæti aðeins farið yfir þetta með 

Hæstv. forseti. Ég held að ég verði að svara þessu skýrt, að það er í rauninni alls ekki skýrt með þessu frumvarpi hvert verið er að fara hvað þetta varðar. Hin hugmyndin var sú að reyna að búa til eitthvert almennt gjald sem væri hluti af ríkisrekstrinum, sem væri hluti af því að við hefðum tekjur af grunninum bæði til að borga kostnað vegna rannsókna og kostnað við landhelgisgæslu og ýmislegt annað, að við borguðum það sameiginlega með einhverju gjaldi sem væri ákveðinn grunnur. Síðan kæmi sérstakt gjald sem væri háð afkomu og reynt að skilgreina hver væri raunverulega afgangurinn hjá viðkomandi útgerðum þegar búið væri að draga fram allan eðlilegan kostnað og menn fyndu töluna þannig, eitthvert hóflegt og sanngjarnt gjald. Hugmyndin var sú að það mætti alls ekki vera þannig að ríkissjóður væri háður þessum tekjum þannig að menn stýrðu velferðarkerfinu á þeim forsendum að treysta á að hér væri einhver hámarksafkoma í sjávarútvegi, heldur væri það lagt inn í auðlindasjóð eða sérstakt verkefni, svipað og gerð var tillaga um í fjárfestingaráætluninni þar sem sagt var: Ókei, við höfum ákveðna afkomu hér tímabundið, við skulum nýta okkur hana til þess að leysa ákveðin sérverkefni, hvort sem í gangagerð eða varðandi Herjólf eða vegsamgöngur eða eitthvað annað eða til að byggja spítala. Við notum sem sagt þessa peninga í það en við vitum að það er ekki hluti af föstum rekstrargrunni í ríkissjóð. Ég sé ekki að verið sé að taka nein skref í þá átt og ég óttast það ef menn fara tekjuskattsleiðina að það verði bara svipað og verið hefur með veiðigjaldið frá því að það var sett á upp úr 2000, að það verði meira og minna alltaf togstreita og undanþága á hverju ári um að falla frá því eða veita afslátt. Og þá erum við engu nær, þá erum við farin að skattleggja árlega einhverja atvinnugrein vegna þess að hér situr þingheimur og spáir fyrir um afkomuna, er með einhverjar getgátur, enda er það þannig að eftir alla þessa miklu vinnu kemur fram frumvarp sem er bráðabirgðafrumvarp til eins árs og boðað er að skoða eigi þetta betur.