Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Frv. til fjárlaga fyrir árið 1997 er nú komið til 3. umr. Ég vil í upphafi máls míns þakka öllum þeim sem hafa aðstoðað fjárln. við framhaldsvinnuna milli 2. og 3. umr., starfsmönnum fjárlagaskrifstofu og fjmrn. og starfsmönnum annarra ráðuneyta sem hafa brugðist vel við erindum nefndarinnar. Ég þakka starfsfólki nefndarinnar og starfsfólki Alþingis fyrir þeirra góðu vinnu og aðstoð við nefndina og endurtek þakkir til meðnefndarmanna sem hafa ekki látið mismunandi sjónarmið um ýmis mál koma í veg fyrir góðan vinnuanda. Meiri hluti fjárln. hefur gefið út eftirfarandi frhnál. um fjárlagafrv.: ,,Nefndin hefur haft fjárlagafrumvarpið til athugunar frá því að 2. umræða fór fram 13. desember sl. Til viðræðna við nefndina komu forsvarsmenn B-hluta stofnana, þ.e. Ríkisútvarpsins og Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Fulltrúar efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins og Þjóðhagsstofnunar komu á fund nefndarinnar til viðræðna um tekjuhlið frumvarpsins og horfur í þjóðarbúskapnum. Í máli forstjóra Þjóðhagsstofnunar kom fram að horfur í efnahagsmálum fyrir árið 1997 hefðu ekki breyst að marki frá því að þjóðhagsáætlun var lögð fram á Alþingi í byrjun október, að því undanskildu að líkur á byggingu nýs álvers og stækkun verksmiðju Íslenska járnblendifélagsins hefðu aukist verulega. Fyrir vikið hafði Þjóðhagsstofnun metið áhrif slíkra framkvæmda á helstu þjóðhagsstærðir. Áætlað er að fjárfesting vegna umræddra framkvæmda verði samtals tæplega 38 milljarðar kr. Þar af eru 23 milljarðar kr. vegna orkumannvirkja o.fl., 12 milljarðar kr. vegna nýs álvers og tæplega 3 milljarðar kr. vegna Íslenska járnblendifélagsins. Samkvæmt áætlun verður framkvæmt fyrir tæplega 15 milljarða kr. af þessari fjárhæð á árinu 1997. Lauslegt mat á áhrifum þessara framkvæmda á helstu þjóðhagsstærðir sýnir meðal annars að landsframleiðslan ykist um 4,3% á næsta ári og þjóðarútgjöld um 7,1%. Til samanburðar má nefna að þjóðhagsáætlun gerir ráð fyrir að landsframleiðslan aukist um 2,5% og þjóðarútgjöld um 3,5%. Jafnframt yrði hallinn á viðskiptajöfnuði sem hlutfall af landsframleiðslu 4,5% í stað 2,9% í þjóðhagsáætlun. Við bætist að verðbólga færðist í aukana þótt erfitt sé að sjá fyrir hversu mikil áhrifin á hana yrðu við svona aðstæður. Forstjóri Þjóðhagsstofnunar lagði áherslu á að ef þessum fjárfestingaráformum yrði hrint í framkvæmd væri brýnt að fylgja aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum til þess að stöðugleikanum yrði ekki stefnt í tvísýnu. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu mála og mun minni hlutinn skila sérstöku áliti. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem hann stendur að og gerðar eru tillögur um á sérstökum þingskjölum. Tillögur meiri hluta nefndarinnar, er varða útgjöld A-hluta ríkissjóðs, leiða til hækkunar útgjalda um 1.053,1 millj. kr. Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 1997 var reiknað með að tekjur ríkissjóðs yrðu 125,4 milljarðar kr., en nú er gert ráð fyrir að tekjurnar verði 126,2 milljarðar kr. eða 800 millj. kr. meiri en í fjárlagafrumvarpinu eins og það var lagt fram í haust.`` Áður en ég geri grein fyrir þeim brtt. sem meiri hluti nefndarinnar flytur vil ég víkja að örfáum atriðum varðandi stöðu ríkisfjármála. Í fyrsta lagi vil ég nefna tekjuhliðina og aðgerðir til að sporna við þenslu. Í öðru lagi vil ég víkja að útgjöldum til sjúkrahúsa og í þriðja lagi gera grein fyrir nokkrum atriðum sem þurfa skýringa við en ekki koma fram í breytingartillögum. Í 2. umr. fjárlaga gerði ég að umtalsefni hættuna á þenslu í þjóðfélaginu ef framkvæmdir og fjárfestingarhlutfall hækka vegna væntanlegs álvers og virkjunarframkvæmda. Líkur á því að af þessum framkvæmdum verði hafa aukist síðan 2. umr. fjárlaga fór fram, en samt er of snemmt að slá nokkru föstu um niðurstöðuna. Af þessum orsökum hefur tekjuauki ríkissjóðs vegna þessa ekki verið reiknaður inn í tekjuspá fyrir árið 1997, en hins vegar hafa tilteknar aðgerðir í samgöngumálum verið ákveðnar til að draga úr framkvæmdahraða ef til þessara nýju framkvæmda kemur. Spyrja má hvort þessi vinnubrögð séu eðlileg og ég svara því til að svo sé. Það er fyrst til að taka að við Íslendingar höfum búið við lágt verðbólgustig síðan þáttaskil urðu með þjóðarsáttinni 1989. Okkur á að vera annt um þann árangur. Það er nauðsyn til að halda samkeppnishæfni út á við, grundvöllur fyrir aukningu kaupmáttar og er grundvöllur fyrir því að almenningur geti staðið við skuldbindingar sínar. Að missa verðbólguna úr böndunum getur haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Það er skylda stjórnmálamannanna að horfa fram á veginn og líta yfir stundarhagsmuni. Það er einnig nauðsynlegt að læra af fortíðinni, því sem vel hefur tekist og þeim mistökum sem gerð hafa verið. Ég hygg að það geti verið hollt að rifja upp árið 1987 þegar aðstæður voru á borð við það sem þær eru nú. Þá var gífurleg uppsveifla í þjóðfélaginu vegna mikils sjávarafla. Hagvöxtur varð þá hvorki meiri né minni en 8,6%, fjárfestingarhlutfall miðað við landsframleiðslu þá var einnig hátt, 20,4%. Í þeirri miklu uppsveiflu var glímt við mikinn verðbólguvanda, en verðbólgan var á því ári 18,3%. Eins og þá rekur minni til sem upplifðu þennan tíma fyrir níu árum, var ekki slegið af í framkvæmdum þá. Þar áttu hlut að máli ríki, sveitarfélög, fyrirtæki og einstaklingar. Árið eftir, 1988, féll hagsveiflan og hagvöxtur var enginn, -0,1%. Fjárfestingarhlutfallið hélst þó í 19,7% en verðbólgan varð á því ári hvorki meiri né minni en 25,7%. Árið 1989 var minni háttar hagvöxtur 0,3%, fjárfestingarhlutfall 19,1%, en verðbólgan hélst enn í 21,1% þrátt fyrir að enginn hagvöxtur hefði verið í tvö ár. Þá var hins vegar gripið í taumana með þjóðarsáttinni og upphófst þá verðhjöðnun og tímabil lágrar verðbólgu sem stendur enn og okkur ber að varðveita með því að grípa til aðhaldsaðgerða fyrr ef þenslumerki gera vart við sig. Með álveri á næsta ári mundi fjárfestingarhlutfallið fara í 22% að mati Þjóðhagsstofnunar eða enn hærra en það var árið 1987, framkvæmdaárið mikla. Tillögur þær sem kynntar hafa verið í fjárln. til að draga úr þenslu eru þess efnis, að Vegasjóður verji um 240 millj. kr. sem ætlaðar voru til framkvæmda til uppgreiðslu skulda. Þetta hefur ekki áhrif á fjárlagatölurnar nema innbyrðis en hefur áhrif til þess að draga úr þenslu. Áformum um lántöku til framkvæmda á Keflavíkurflugvelli var einnig frestað, en það er aðgerð með sama takmark og tilgang. Um hana er fjallað í lánsfjárlögum. Þátttaka sveitarfélaga í aðhaldsaðgerðum hefur verið nokkuð til umræðu að undanförnu, einkum hlutur stærsta sveitarfélags landsins, Reykjavíkurborgar, í aðgerðum til að draga úr þenslu. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að sveitarfélögum eru skorður settar í þessu efni eins og ríkisvaldinu og lög og reglugerðarákvæði kalla á framkvæmdir. Það leysir þó sveitarfélögin ekki undan þeirri skyldu að horfa til efnahagsástandsins í aðgerðum sínum og þegar þau fjalla um fjárhagsáætlanir sínar. Þau eru hluti af samfélaginu eins og ríkisvaldið og áætla framkvæmdir á árinu 1997 fyrir 7,1 milljarð kr. Hins vegar vil ég leggja á það áherslu að nauðsyn ber til að sem best samstarf sé á milli ríkissjóðs og sveitarfélaga, frá málum sé gengið með samningum og við þá sé staðið á báða bóga. Heildarsamtök sveitarfélaganna hafa það hlutverk að koma fram gagnvart ríkisvaldinu. Milli 2. og 3. umr. hefur verið gengið frá nokkrum málum milli ríkis og sveitarfélaga, milli félmrn. og fjmrn., með samkomulagi félmrh. og fjmrh. annars vegar og formanni og framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga hins vegar. Mál varðandi Innheimtustofnun sveitarfélaga eru í skoðun og einnig sameiginlegt verkefni sveitarfélaga og ríkisvaldsins um eyðingu refa. Nauðsyn ber til að ganga frá nýrri skipan þeirra mála og meta síðan hvort þær 7 millj. kr. sem brtt. við frv. gerir ráð fyrir til ríkissjóðs til að standa straum af þessum málum nægja til að mæta þeirri niðurstöðu sem þar fæst. Niðurstaða mín er sú að það er fullkomlega eðlilegt að huga einmitt nú að þensluáhrifum ríkisbúskaparins, jafnvel þótt nokkur óvissa sé um það mál vegna álversins og komandi kjarasamninga. Fari svo að tekjuauki vegna aukinna framkvæmda og umsvifa í samfélaginu vegna einkaneyslu fari fram yfir það sem forsendur fjárlaga gera ráð fyrir, hlýtur það að vera takmarkið að sem stærstur hluti þess ávinnings fari til að lækka skuldir ríkissjóðs sem eykur svigrúmið til þess þegar til lengri tíma er litið að standa undir skyldum ríkisvaldsins í því að byggja upp, halda við mannvirkjum og halda uppi velferðarkerfinu í þágu fólksins í landinu. Þessi grundvöllur má ekki bresta. Í tillögu fjárln. er gert ráð fyrir því að veita 300 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til sjúkrahúsanna í Reykjavík og falla frá því að ná 160 millj. kr. sparnaði fyrir sjúkrahúsin á landsbyggðinni á einu ári. Um þessar ákvarðanir er það að segja að í Reykjavík standa yfir aðgerðir til að auka samvinnu sjúkrahúsanna ef það gæti leitt til sparnaðar. Samningur þar um var gerður þann 28. ágúst sl. milli heilbrrh., fjmrh. og borgarstjórans í Reykjavík. Til þess að samkomulagið nái fram að ganga og til þess að leiðrétta grunn sjúkrahúsanna fyrir árið 1997 er eftirfarandi fjárveiting ætluð og er gerð nánari grein fyrir málinu í tölum í skýringum hér á eftir. Varðandi sjúkrahúsin á landsbyggðinni er fallið frá því að ná sparnaðinum á einu ári. Fyrir liggur áfangaskýrsla frá vinnuhópi á vegum heilbrrn. sem fór yfir málið. Niðurstaðan varð sú að málið var ekki á því undirbúningsstigi að rétt væri að deila sparnaðinum út á hvert sjúkrahús. Fyrsta nauðsynlega skrefið væri að skipa verkefnisstjórn sem ræddi við stjórnir sjúkrahúsanna og annarra heilbrigðisstofnana um möguleika til að ná fram sparnaði með samvinnu og samruna til að mynda heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa. Nauðsyn ber til að hafa heimamenn með í undirbúningi aðgerða. Þeir hafa möguleika til að gefa umsagnir um héraðshlutdeild, upptökusvæði, kostnað á sjúkrarúm og aðrar forsendur sem lagðar eru til grundvallar þegar litið er á fjárlagagrunn þeirra sjúkrahúsa sem hlut eiga að máli. Ég vil leggja áherslu á þá stefnumörkun í þessu sambandi að það ber nauðsyn til að styrkja heilbrigðisþjónustuna í sessi á landsbyggðinni og í þessa vinnu á að fara undir merkjum hagræðingar sem miðar að því. Ég tel að ef út í aðgerðir er farið undir jákvæðum formerkjum geti þær leitt til sterkari eininga og skýrari verkaskiptingar. Þá ber að koma málum þannig fyrir að framlög til sjúkrahúsanna verði endurmetin ef þeim tekst að auka sérfræðiþjónustu og héraðshlutdeild þeirra hækkar. Sterkari einingar hafa meira afl til að laða til sín sérfræðinga frá sérfræðisjúkrahúsum með farþjónustu. Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga við það endurmat sem ætlunin er að fara í á landsbyggðinni. Í ljósi þessa þykir ekki raunhæft að ná sparnaði á skemmri tíma en þremur árum. Af öðrum ákvörðunum sem teknar hafa verið nú við lokaafgreiðslu fjárlagafrv. vil ég sérstaklega nefna átak í landgræðslu og skógrækt sem gert er ráð fyrir að verja 75 millj. kr. til á næsta ári. Þetta er afar mikilvægt skref sem þjónar mörgum markmiðum í senn, að sækja á í uppgræðslu lands, leggja gull í lófa framtíðarinnar með ræktun nytjaskóga og standa við samþykkt ríkisstjórnarinnar frá í október 1995, að auka árlega bindingu koltvíoxíðs í gróðri um 100 þúsund tonn á ári. Áhugi á aðgerðum í skógrækt hefur farið mjög vaxandi og m.a. hafa borist til fjárln. umsóknir um stuðning vegna undirbúnings skógræktaráætlana af Vestfjörðum, skjólskóga, og á Austfjörðum. Rétt er að litið sé á þau áform í ljósi þeirra áætlana sem nú eru í undirbúningi. Ég mun nú gera grein fyrir þeim brtt. sem meiri hluti nefndarinnar flytur við fjárlagafrv. Þá er fyrst æðsta stjórn ríkisins. Þar er lagt til að hækka framlag til alþjóðasamstarfs þingmanna um 2,5 millj. kr. Kostnaður við þátttöku í Vestnorræna þingmannasambandinu hefur til þessa verið greiddur úr Norðurlandaráði en mun framvegis verða greiddur af löndunum þremur í þingmannasambandinu. Kristnihátíðarnefnd óskaði eftir því á fundi sínum í sumar að veittar yrðu 7 millj. kr. til byggingar minningarkapellu á Ljósavatni á árunum 1997--1999. Kapellan yrði í minningu Þorgeirs Ljósvetningagoða og yrði vígð á 1000 ára afmæli kristnitökunnar árið 2000. Alls er gert ráð fyrir að verkið kosti 21 millj. kr. og kostnaðurinn skiptist á þrjú ár. Meiri hluti fjárln. fellst á þessa ósk og leggur því til þessa hækkun við 3. umr. fjárlaga. Forsrn.: Framlag til Byggðastofnunar lækkar um 28 millj. kr. milli fjárlaga 1996 og fjárlagafrv. 1997 en það jafngildir um 13% lækkun. Meiri hluti fjárln. leggur nú til að hækka fjárveitingu til stofnunarinnar um 14 millj. kr. og er hækkunin ætluð til styrkveitinga til stuðnings við ráðgjafarstarf í atvinnumálum. Til viðbótar hinu hefðbundna atvinnuráðgjafarstarfi sem stofnunin hefur stutt allt frá því 1992 þegar lögunum var breytt og stofnuninni var fengið þetta hlutverk hefur hún gert samninga við Samtök sveitarfélaga og atvinnuþróunaraðila í þremur landshlutum og til að gæta jafnræðis boðið öðrum landshlutum sambærilega fyrirgreiðslu. Á móti auknu framlagi til Byggðastofnunar kemur aukið framlag úr héraði þannig að efling starfsins er meiri en sem nemur framlagi Byggðastofnunar. Gerð er tillaga um lækkun framlags til húsameistara ríkisins vegna tilflutnings á störfum til Þjóðskjalasafns og kem ég nánar að því síðar í ræðu minni. Menntmrn.: Meiri hluti fjárln. leggur til að auka launakostnað við Háskólann á Akureyri og ráða í tvær stöður. Næst kem ég að tillögu er varðar Samvinnuháskólann en við 2. umr. fékk skólinn nýtt númer og nýtt heiti. Til samræmis við framsetningu annarra háskóla er lagt til að færa fjárveitinguna yfir á einn undirlið en ekki að skipta henni í kennslu og annað en kennsla eins og vaninn er með framhaldsskóla. Gerð er tillaga um að taka inn nýjan fjárlagalið með framlagi til sameigna skólanna á Laugarvatni. Vegna breytinga sem orðið hafa á rekstri sameigna skólanna er fyrirhugað að fella niður sambærilega liði í B-hluta og er gerð viðeigandi breyting þar. Sértekjur sameignanna eru nú óverulegar og starfsemin felst fyrst og fremst í umsjón með íþróttamannvirkjum og ræstingu skólanna. Það er því eðlilegt að færa þessa starfsemi í A-hluta. Heildarlækkun er engin, þar sem á móti framlagi til þessa nýja liðar eru lækkaðar fjárveitingar til Menntaskólans á Laugarvatni og Íþróttakennaraskólans á Laugarvatni. Í þessum breytingum felst ekki skerðing á framlögum til kennslu eða kennslutengdum útgjöldum við skólana. Við 2. umr. var framlag til tölvubúnaðar framhaldsskóla lækkað um 13 millj. kr. en fjárhæðin flutt yfir á byggingarframkvæmdir. Meiri hluti fjárln. telur að of langt hafi verið gengið í þeim efnum og leggur til að auka framlagið aftur um 8 millj. kr. Það verður þá 15 millj. kr. en var 20 millj. í fjárlagafrv. Lagt er til að hækka framlag til Þjóðskjalasafns um 5,9 millj. kr. Er embætti húsameistara ríkisins verður lagt niður verður skjalasafn embættisins afhent Þjóðskjalasafninu til varðveislu. Kostnaður menntmrn. vegna starfsmanna sem flytjast til Þjóðskjalasafnsins frá húsameistara auk kostnaðar vegna húsnæðis og flutninga er áætlaður 5,9 millj. kr. Á móti þessum kostnaðarauka lækkar framlag til fjárlagaliðar húsameistara þar sem ekki kemur til greiðslu biðlauna til þeirra starfsmanna sem flytjast yfir til Þjóðskjalasafnsins. Tekinn er inn nýr liður sem er Kvennasögusafn, en safnið naut áður fjárveitingar í fjárlögum árið 1993. Í ræðu minni við 2. umr. lét ég þess getið að nýlega var opnað Kvennasögusafn sem hefur fengið aðstöðu í Landsbókasafni -- Háskólabókasafni. Ég taldi þó nauðsynlegt að koma á skýrum ákvæðum við greiðslu kostnaðar við þá starfsemi. Fjárln. hefur rætt málefni safnsins betur og komist að þeirri niðurstöðu að leggja til að safnið fái 1 millj. kr. fjárveitingu á fjárlögum. Meiri hluti fjárln. leggur til að höfðu samráði við ríkisstjórn að Handknattleikssambandi Íslands verði veitt 14 millj. kr. framlag á árinu 1997. Eins og fram kemur í nál. er einnig tekin inn ný fjárveiting til Skíðaskólans í Kerlingarfjöllum en framlagið er ætlað til greiðslu á skuld við Framkvæmdasjóð og er því ein greiðsla. Tvær breytingar eru gerðar við safnlið menntmrn. Annars vegar er lögð til ein millj. hækkun á óráðstöfuðum lið en sýnt var yfirlit við hann í brtt. fjárln. við 2. umr. fjárlaga. Í þeirri sundurliðun var lögð til ein millj. kr. hækkun til Saga film vegna kvikmyndar um Jón Sigurðsson. Meiri hluti fjárln. leggur nú til að hækka liðinn sem nemur þessari milljón. Hins vegar er gerð tillaga um 4 millj. kr. framlag til Snorrastofu sem ætluð er til greiðslu á skuld við embætti húsameistara ríkisins sem er til komið vegna hönnunar á nýrri kirkju í Reykholti. Utanrrn.: Tillaga er varðar aðalskrifstofu utanrrn. er tvíþætt. Við 2. umr. fjárlaga var tekinn inn nýr liður er varðar þátttöku fulltrúa vinnumarkaðarins í EFTA- og EES-samstarfi en heildarkostnaður við þátttöku þeirra í nefndastarfi í tengslum við Fríverslunarsamtök Evrópu og samnings um Evrópskt efnahagssvæði er talinn nema um 4,5 millj. kr. Lögð var til 2,5 millj. kr. fjárveiting á þessum nýja lið og var hún millifærð af óskiptri fjárveitingu vinnumálaliðarins undir félmrn. Utanrrn. hefur haft um 2 millj. kr. til umráða til að styrkja þetta starf. Sú fjárhæð hefur verið færð á fjárlagalið aðalskrifstofu, en meiri hluti fjárln. leggur nú til að hún verði millifærð af aðalskrifstofu til þessa nýja liðar. Lagt er til að hækka framlag til aðalskrifstofunnar um 25 millj. kr. Þar er um að ræða eflingu þjónustu við fyrirtæki í alþjóðlegum viðskiptum. Jafnframt því að utanríkisþjónustan verði nýtt betur í þessum tilgangi er gert ráð fyrir að þrír íslenskir starfsmenn verði ráðnir sérstaklega til þessa verkefnis auk tveggja staðarráðinna viðskiptafulltrúa. Þess verður gætt að viðskiptaþjónusta utanrrn. og starfsemi Útflutningsráðs verði samræmd og hafa átt sér stað viðræður um þetta við Útflutningsráð. Áætlaður heildarkostnaður vegna þess á ári ásamt útgjöldum sem falla á ráðuneytið og sendiráðin eru 31,9 millj. kr. og lagt er til að 25 millj. kr. framlag verði flutt af liðnum Markaðsátak erlendis á safnlið ríkisstjórnarinnar undir fjmrn. Að ráði hefur orðið að fresta fyrirhuguðum framkvæmdum við Flugstöð Leifs Eiríkssonar sem kynntar voru í fjárlagafrv. 1997. Í stað þess verða eingöngu framkvæmdir við breytingar á innritunarsal og tengdum verkum. Áætlaður kostnaður við þær breytingar er allt að 120 millj. kr. Það er tillaga ríkisstjórnarinnar að þessar framkvæmdir verði að hálfu fjármagnaðar af tekjum flugmálaáætlunar og að hálfu af tekjum Fríhafnarinnar. Ákvörðun um þessa tilhögun á fjármögnun tekur einungis til ársins 1997. Meiri hluti fjárln. tekur undir og er sammála þessari málsmeðferð og leggur því til að veitt verði 60 millj. kr. framlag til A-hluta fjárlaga til Flugstöðvarinnar vegna hluta Fríhafnarinnar. Þá er komið að landbrn. Ríkisstjórnin samþykkti að leggja til við Alþingi að á árunum 1997--2000 verði veittar alls 450 millj. kr. til landgræðslu og skógræktarverkefna í þeim tilgangi að stuðla að bindingu koltvíoxíðs í andrúmslofti í samræmi við framkvæmdaáætlun Íslands vegna rammasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Meiri hluti fjárln. gerði þessa tillögu að sinni en gert er ráð fyrir að þessar 450 millj. kr. skiptist þannig að á árinu 1997 verði veittar 75 millj. kr. til verkefnisins, 100 millj. á árinu 1998, 125 millj. á árinu 1999 og síðasta greiðslan er 150 millj. á árinu 2000. Sjútvrn.: Eins og fram kemur í nál. leggur meiri hluti fjárln. til 10 millj. kr. fjárveitingu til að standa undir starfsmenntun fiskvinnslufólks, en hún er starfrækt á vegum starfsfræðslunefndar fiskvinnslunnar. Dóms- og kirkjumrn.: Fjmrh. og félmrh. fyrir hönd ríkissjóðs og Sambands ísl. sveitarfélaga gerðu nýlega með sér samkomulag um hvernig ríkissjóður bætir sveitarfélögum kostnað sem fellur á þau á árinu 1997 vegna laga um skattlagningu fjármagnstekna og fleira. Einn liður er að ríkissjóður tekur að sér að fjármagna hlut sveitarfélaga í rekstri neyðarsímsvörunar en framlag sveitarfélaga hefur verið jafnt framlagi ríkisins. Af þessum sökum er lagt til að framlag til neyðarsímsvörunar hækki um 25 millj. kr. og verði 50 millj. en breytingin hefur ekki í för með sér breytingu á starfseminni. Lagt er til að lækka launalið nokkurra sýslumannsembætta og færa fjárhæðina sem nemur átta störfum á safnlið löggæslukostnaðar. Með nýjum lögreglulögum sem taka gildi á næsta ári verður Rannsóknarlögregla ríkisins lögð niður en starfsemin færð til lögreglustjóra og ríkislögreglustjóra. Við gerð fjárlagafrv. í haust var ekki búið að ákveða hvernig átta stöður rannsóknarlögreglumanna skiptust á milli lögreglustjóra, en þá var gert ráð fyrir að stofnaðar yrðu sérstakar rannsóknardeildir er sæju um rannsóknir við nærliggjandi lögreglustjóraembætti. Átta störfum rannsóknarlögreglumanna var í fjárlagfrv. dreift um landið og fjárveitingar hækkaðar sem nemur launum í hálft ár ásamt sýslumannsembættum sem talin eru upp í brtt. meiri hluta fjárln. og í nál. Nefnd sem starfar að undirbúningi að gildistöku framangreindra lögreglulaga hefur ekki lokið skoðun á hvar þessar stöður eru best fyrir komnar og fór dómsmrn. fram á það við fjárln. að kostnaður vegna átta starfa rannsóknarlögreglumanna yrði færður á safnlið löggæslukostnaðar en gert er ráð fyrir að þessi staðsetning muni liggja fyrir í upphafi næsta árs. Ég vil taka skýrt fram að þessi breyting hefur ekki í för með sér uppsagnir þar sem þetta eru nýjar stöður í fjárlagafrv. og átti að ráða í þær frá og með 1. júlí á næsta ári. Á safnlið löggæslukostnaðar eru einnig gerðar tvær aðrar tillögur. Annars vegar er lagt til að framlag til tækja- og búnaðarkaupa verði lækkað um 5 millj. kr. Ónotuð fjárheimild um áramót verður 2,5 millj. kr. sem flyst yfir á næsta ár. Til ráðstöfunar verða 12,5 millj. kr. eða sama fjárhæð og notuð var í ár. Hins vegar er lagt til að fella niður 30 millj. kr. sértekjur. Þar er um að ræða ósundurliðaðan sparnað vegna áforma um hagræðingu í löggæslu. Þessum sparnaði hefur nú verið frestað í eitt ár en mun verða tekið aftur til umræðu í tengslum við undirbúning fjárlaga fyrir árið 1998. Nokkur dráttur mun verða á því að taka ákvörðun um aðild Íslands að Schengen-samstarfinu. Meiri hluti fjárln. leggur því til að framlag til kaupa á véla- og hugbúnaði verði lækkað um helming eða um 10 millj. kr. Framlag til sýslumannsins í Hafnarfirði lækkar vegna tilflutnings á stöðum sem ég gerði grein fyrir hér að framan. Á móti er lögð til hækkun á framlagi til embættisins um 2 millj. kr. en frá og með næstu áramótum mun embættið annast verkefni sem gjaldheimtan í Garðabæ hefur annast fyrir ríkissjóð til þessa. Fjárhæðin er futt á safnlið, Ýmis innheimtukostnaður. Meiri hluti fjárln. leggur til að veita 6 millj. kr. til endurbóta á húsnæði sýslumannsins að Bjólfsgötu 7 á Seyðisfirði. Í fjárlagafrv. eru fyrir 7 millj. kr. og eru þær ætlaðar til að ljúka byggingu lögreglustöðvar á Vopnafirði. Fasteignum ríkissjóðs er ætlað að sjá um endurbætur hússins. Lagt er til að veita 3,8 millj. kr. til embættis biskups Íslands vegna tveggja starfa aðstoðarpresta. Um er að ræða prest við Garðasókn á miðju ári og prest á Ísafirði allt næsta ár en eftir það fellur sú staða niður. Að lokum vil ég taka fram að styrkur til Löngumýrar í Skagafirði sem meiri hluti fjárln. lagði til við 2. umr. fyrir ári síðan var ætlaður til uppbyggingar á starfsemi kirkjunnar á Löngumýri og endurskipulagningu hennar en ekki sérstaklega til launa starfsmanns. Við tilkomu Kirkjumálasjóðs var gert ráð fyrir að laun forstöðumanns yrðu greidd úr þeim sjóði en skilgreindur styrkur á fjárlögum til framangreindra verkefna. Undir félmrn. er gerð tillaga um 2 millj. kr. fjárveitingu sem ætluð er til ráðgjafarþjónustu við fatlaða á Vesturlandi á vegum svæðisskrifstofu en þörf fyrir vistun og stuðning hefur aukist mikið á svæðinu. Framlag ríkissjóðs til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga er þríþætt. Í fyrsta lagi greiðir ríkissjóður 1,4% af skatttekjum sínum til sjóðsins eða sem nemur 1 milljarði 651 millj. kr. Þá greiðir ríkissjóður 0,264% af álagningarstofni útsvars eða sem nemur 704 millj. kr. Loks geiðir ríkissjóður 35 millj. kr. tímabundið framlag til Jöfnunarsjóðsins sem ætlað er til að jafna skuldastöðu sveitarfélaga sem sameinast. Samtals mun því ríkissjóður greiða til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga 2 milljarða 390 millj. kr. á árinu 1997. Lögð er til breyting á samsetningu skiptingar á framlagi til félagasamtaka. Meiri hluti fjárln. leggur til að veita Félagi heyrnarlausra 3 millj. kr. styrk en félagið hefur notið styrks úr ríkissjóði undanfarin ár. Safnliðurinn var afgreiddur við 2. umr. fjárlaga og var sundurliðun sýnd í brtt. meiri hluta fjárln. en vegna mistaka láðist að telja þessa fjárveitingu. Óráðstöfuð fjárveiting liðarins lækkar samsvarandi á móti og eru því heildaráhrif engin. Einnig er lagt til að framlag á safnlið undir félmrn. hækki um 10 millj. kr. en sú fjárhæð á að standa undir greiðslum til Ísafjarðarkaupstaðar vegna þjónustu við flóttamenn frá fyrrum Júgóslavíu sem komu til Ísafjarðar sl. sumar. Útgjöldin eru í samræmi við samning milli Ísafjarðarbæjar og félmrn. Í þeim samningi skuldbindur félmrn. sig til að greiða Ísafjarðarbæ samkvæmt reikningi í samræmi við kostnaðaráætlun sem fylgir framangreindum samningi. Þessu framlagi verður bætt við sérstök yfirlit sem birt verða með fjárlögunum. Ákveðið hefur verið að húsnæði Tryggingastofnunar verði fært í umsjá Fasteigna ríkissjóðs. Óskað var eftir 6,2 millj. kr. hækkun á framlagi til stofnunarinnar sem er munur á húsaleigu til fasteigna ríkissjóðs og þeim kostnaði sem Tryggingastofnun losnar undan að greiða en þar er um að ræða fasteignagjöld, tryggingar og viðhald. Meiri hluti fjárln. hefur fallist á þessa ósk og leggur því til framangreinda hækkun. Þessi breyting hefur verið gerð hjá allmörgum stofnunum og felur í sér að stofnanir greiða húsaleigu til Fasteigna ríkissjóðs sem tekur að sér rekstur og viðhald húsnæðis þeirra. Fluttar eru tillögur um aukningu á starfsemi Sjúkrahússins á Akranesi og Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Þessar hækkanir eru til skilgreindra verkefna og verður gerð grein fyrir þeim í nál. meiri hluta fjárln. Meiri hlutinn leggur til að hækka rekstrarframlag til Sólvangs um 4 millj. kr. vegna hallareksturs. Áætlaður halli í árslok er tæpar 12 millj. kr. miðað við rekstrarframlag sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Hér á eftir mun ég fara nokkrum orðum um fyrirhugaðar hagræðingaraðgerðir í rekstri sjúkrahúsa. Fyrst mun ég fjalla um litlu sjúkrahúsin utan Reykjavíkur. Sl. haust skipaði heilbr.- og trmrh. nefnd til að gera tillögur um 160 millj. kr. lækkun rekstrarkostnaðar til þessara sjúkrahúsa á ársgrundvelli. Það var hluti af aðhaldsaðgerðum sem kynntar voru í frv. til fjárlaga fyrir árið 1997. Nefndin er um þessar mundir að ganga frá áfangaskýrslu til ráðherra. Þá vil ég fjalla um málefni sjúkrahúsanna í Reykjavík, þ.e. Ríkisspítala og Sjúkrahúss Reykjavíkur. Eins og fram kemur í grg. með fjárlagafrv. gerðu fjmrh., heilbr.- og trmrh. og borgarstjórinn í Reykjavík samkomulag þann 28. ágúst um aðgerðir sem eiga að lækka útgjöld sjúkrahúsanna um 370 millj. kr. á ári. Í samræmi við það samkomulag og nýja greinargerð um framkvæmd þess og um fjárhagsvanda sjúkrahúsanna er gerð tillaga um 84 millj. kr. hækkun á framlögum til Ríkisspítalanna, þar af eru 7 millj. kr. tímabundin fjárveiting. Einnig er gerð tillaga um að fjárframlag til Sjúkrahúss Reykjavíkur hækki um 120 millj. kr. Tillagan er byggð á endurmetinni fjárþörf spítalanna í ljósi nýjustu upplýsinga um reksturinn frá stjórnendum þeirra. Þrátt fyrir þessar breytingar er nokkur munur á óskum sjúkrahúsanna um aukin framlög og því sem hér er gerð tillaga um. Í fyrrnefndri grg. kemur fram að unnið verði áfram að því að taka á málum sjúkrahúsanna m.a. með enn frekari verkaskiptingu milli þeirra og að það verði liður í því að rekstur þeirra verði innan fjárheimilda. Í því efni benda samkomulagsaðilar á að ástæða er til að styrkja enn frekar framkvæmdina á samkomulaginu og taka á þáttum þar sem ná má fram aukinni hagræðingu svo sem með samráði í starfsmannamálum, útboðum og í upplýsingavinnslu. Þá þarf að skoða starfsemi rannsóknadeilda, geðdeilda og taugalækningadeilda með tilliti til aukinnar samvinnu og sparnaðar. Til að greiða fyrir þessu er lagt til að sérstök 100 millj. kr. fjárveiting verði sett á liðinn 370 Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi, sem verði notuð til að greiða fyrir enn frekari hagræðingu í rekstri sjúkrahúsanna og verði skipt á milli þeirra á grundvelli tillagna sem fyrir munu liggja í febrúar 1997. Fjárlaganefnd hefur yfirfarið yfirlit um fjárhagsstöðu spítalanna og styður eindregið að áfram verði unnið markvisst að framkvæmd fyrrnefnds samkomulags um fjárhagsvanda sjúkrahúsanna. Jafnframt telur nefndin brýnt að sjúkrahúsin haldi áfram að hagræða í starfsemi sinni með því að færa reksturinn að fjárheimild í fjárlögum. Að öðru leyti vísa ég til þess sem ég hef áður sagt í ræðu minni um sjúkrahúsareksturinn og sjúkrahúsareksturinn á landsbyggðinni. Lögð er til nafnbreyting á liðnum Áfengisvarnir og bindindismál og fær hann heitið Forvarnasjóður. Breytingin er gerð að beiðni heilbrrn. og er í samræmi við lög um Forvarnasjóðinn og stefnu ríkisstjórnarinnar í áfengis- og fíkniefnavörnum. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1997 var kynnt að fjmrn. mundi leggja til að gerðar yrðu brtt. við fjárveitingar á fjárlagaliðum skattkerfisins. Við 2. umr. flutti meiri hluti fjárln. brtt. vegna þessa en þær voru dregnar til baka til 3. umr. til að gefa kost á að fjalla nánar um þær. Sú umfjöllun og skoðun hefur nú farið fram og er lagt til að gera þær breytingar sem lýst er í nál. Ástæða breytinganna er sú að í fjmrn. hefur verið til athugunar hvort auka megi skilvirkni skattkerfisins með því að endurskoða skipulag starfseminnar. Áfangi í þessu starfi hefur nú náðst með því að fjmrh. hefur ákveðið að sameina skatteftirlit sem framkvæmt hefur verið á skattstofum úti á landi embætti ríkisskattstjóra og stofna við embættið nýtt viðfangsefni sem heitir Skatteftirlit. Einnig er gert ráð fyrir nokkurri hagræðingu sem talið er að muni leiða af skönnun á skattframtölum. Tillögur meiri hluta fjárln. taka mið af þessum skipulagsbreytingum en rétt er að ítreka að eingöngu er um millifærslur að ræða og heildarfjárveiting lækkar ekki. Í þessum tillögum felst einnig hækkun til Skattstofunnar á Reykjanesi en framlag til hennar hefur verið lægra en annarra skattstofa sé tekið mið af umsvifum og íbúafjölda. Gerðar voru nokkrar breytingar við 2. umr. fjárlaga á safnlið Skatta- og tollamála sem er hluti af framanlýstum breytingum. Stefnt er að því að frá og með næstu áramótum fullnusti sveitarfélögin greiðslur skuldbindinga vegna lífeyrisréttinda kennara. Talið er að þessar greiðslur geti numið allt að 380 millj. kr. á næsta ári og muni þær dragast frá greiðslum ríkissjóðs á uppbótum á lífeyri og leggur meiri hluti fjárln. til þessa lækkun við 3. umr. Frá og með árinu 1998 munu hins vegar greiðslur ríkisins á uppbótum á lífeyri aukast um allt að 500 millj. kr. þar sem hætt verður að draga vaxtatekjur Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins frá greiðslu uppbóta á lífeyri. Þessi kostnaður er hluti af því fé sem flyst frá ríki til sveitarfélaga vegna yfirtöku þeirra á rekstri grunnskólans. Um næstu áramót mun tekjuskattshlutfallið lækka um 2,74% vegna flutnings grunnskólans og færast til hækkunar á útsvarshlutfalli. Samtals flytjast um 6,4 milljarðar kr. til sveitarfélaganna. Lagt er til að hækka útgjöld vegna heimildarákvæða um 80 millj. kr. til að mæta nýju ákvæði í 6. gr. fjárlaga sem gerð er tillaga um við 3. umr. Í þeirri tillögu felst heimild til að ráðstafa allt að 80 millj. kr. til verkefna á sviði atvinnuþróunar og nýsköpunar í atvinnulífi. Sérstaklega skal hugað að atvinnusköpun á þeim landsvæðum sem ekki njóta góðs af atvinnustarfsemi sem tengist uppbyggingu á orku á stóriðjusviði. Hins vegar leggur meiri hluti fjárln. til að lækka framlag til annarra heimildagreina um 15 millj. kr. og er þá heildarlækkun á liðnum við 3. umr. 65 millj. kr. Ákvæði frv. til laga um lífeyrisréttindi starfsmanna ríkisins eru talin munu auka útgjöld um 600 millj. kr. á árinu 1997. Það skýrist af því að gert er ráð fyrir að ríkissjóður inni af hendi samtímagreiðslur vegna skuldbindinga sinna gagnvart fyrirhugaðri A-deild Lífeyrissjóðs ríkisstarfsmanna. Frv. felur í sér að iðgjöld ríkisstofnana af launum starfsmanna hækki úr 6% í 11,5%. Einnig greiðist þau af öllum launum í stað þess að greiðast einvörðungu af föstum launum áður. Fjárheimildin vegna þessara útgjaldaauka er færð í einu lagi undir liðinn 09-989 Launa- og verðlagsmál, en fyrirhugað er að henni verði deilt út til stofnana í lok næsta árs með hliðsjón af þessu breytta fyrirkomulagi. Eins og áður er sagt gerðu fjmrh. og félmrh. fyrir hönd ríkissjóðs og Samband íslenskra sveitarfélaga nýlega með sér samkomulag um hvernig ríkissjóður bætir sveitarfélögum kostnað sem fellur á þau á árinu 1997 vegna laga um skattlagningu fjármagnstekna o.fl. Einn liður í því samkomulagi er að ríkissjóður endurgreiðir sveitarfélögunum ígildi virðisaukaskatts vegna flutnings og förgunar á brotamálmum og annars úrgangs ásamt flutningi á úrgangi til endurvinnslu. Til viðbótar veitir ríkissjóður sveitarfélögunum árlega 20 millj. kr. styrk til kaupa á slökkvibílum og tækjabúnaði slökkviliða samkvæmt reglum sem fjmrn. setur í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga. Samtals leggur meiri hluti fjárln. til að fjárveiting verði hækkuð um 35 millj. kr. Samgn. hefur fjallað um skiptingu fjárveitinga til vetrarsamgangna og vöruflutninga. Fjárln. hefur fjallað um þá tillögu og flytur hana hér óbreytta að því frátöldu að óskipt fjárhæð er hækkuð um 700 þús. kr. Tekjustofnar Vegagerðarinnar fyrir árið 1997 hafa verið endurmetnir. Ætla má í ljósi innheimtu á þungaskatti á yfirstandandi ári að innheimta skattsins verði 25 millj. kr. meiri á árinu 1997 en gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Í brtt. og nál. meiri hluta fjárln. eru sýndar þær breytingar á liðum Vegagerðarinnar sem gera þarf til samræmis við endurskoðun á vegáætlun. Samkvæmt till. til þál. um breytingar á flugmálaáætlun er gert ráð fyrir að markaðir tekjustofnar flugmálaáætlunar verði hærri en segir til í frv. til fjárlaga fyrir árið 1997. Gert er ráð fyrir að tekjurnar á árinu 1997 verði 534 millj. kr. auk 42 millj. kr. umframtekna frá árinu 1996. Alls er því gert ráð fyrir auknum tekjum að upphæð 76 millj. kr. og hækkar framkvæmdaliðurinn sem því nemur. Gerðar eru viðeigandi breytingar á fjárlagaliðnum. Eins og fram hefur komið í máli mínu verða 60 millj. kr. veittar á flugmálaáætlun 1997 til framkvæmda á innritunarsal og tengd verk í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Alþingi hefur nú samþykkt breytingu á lögum um tryggingagjald sem felur í sér að hin svokallaða Icepro-nefnd fái í sinn hlut sem nemur allt að 0,001% af gjaldstofni tryggingagjalds en það er metið á 2,2 millj. kr. Meiri hluti fjárln. leggur til að gera hér á viðeigandi breytingu á gjaldahliðinni og er því tekinn inn nýr liður vegna þessarar nefndar. Lagðar eru til nokkrar breytingar á safnlið umhvrn. Megnið af þeim eru millifærslur milli undirliða að ósk umhvrn. en lagðar eru til tvær efnislegar breytingar. Tekinn er inn nýr liður sem varðar rannsóknastöðu á Kvískerjum og er þátttaka í uppbyggingu á vísinda- og fræðasetri á Kvískerjum. Fyrir liggur yfirlýsing frá Háskóla Íslands frá í sumar þar sem fram kemur að háskólinn sé reiðubúinn til að annast stjórn setursins og greiða beinan rekstrarkostnað þess. Tillaga meiri hluta fjárln. tekur mið af því að framlag ríkisins sé tímabundið til að byggja upp setrið og síðan taki háskólinn við rekstri þess. Rekstur verkefnisins Botndýr á Íslandsmiðum hófst árið 1993 en áætluð lok eru árið 1999. Verkefnið er unnið í samstarfi Hafrannsóknastofnunar, Náttúrufræðistofnunar, Sjávarútvegsstofnunar Háskóla Íslands, Líffræðistofnunar Háskóla Íslands og Sandgerðisbæjar á vegum umhvrn. Verkefnið hefur notið styrks frá norrænu ráðherranefndinni en við gerð áætlunar fyrir árið 1996 var búist við að framhald yrði á þessari styrkveitingu og var gert ráð fyrir framlaginu í samráði við umhvrn. en í ljós kom að styrkurinn fengist ekki á þessu ári. Þrátt fyrir það var ákveðið að halda verkefninu áfram þar sem búið er að ráða fólk út árið til úrvinnslu sýna í Sandgerði. Meiri hluti fjárln. leggur til að hækka framlag um 6 millj. kr. þar sem hinn norræni styrkur féll niður en fáist hann aftur er gert ráð fyrir að þessi hækkun á safnlið umhvrn. falli niður. Lagt er til að veita 7 millj. kr. framlag til eyðingar á refum. Eins og þingmönnum er kunnugt um er í fjárlagafrv. gert ráð fyrir að fella niður greiðslur ríkisins vegna veiða á refum. Meiri hluti fjárln. leggur nú til að veita á ný framlag til þessa og er það nokkru lægra en í fjárlögum yfirstandandi árs sem er um 19 millj. kr. Umhvrh. mun skipa nefnd þar sem sitja mun fulltrúi Sambands íslenskra sveitarfélaga til að útfæra greiðslutilhögun á framlagi ríkisins til viðkomandi sveitarfélaga. Ekki hefur verið endanlega ákveðið hvernig þessu fyrirkomulagi verði breytt en það gæti orðið þannig að áfram yrðu greidd veiðiverðlaun og ríkið greiddi þau alfarið. Veiðiverðlaun mundu hækka nokkuð en allur annar kostnaður við refaveiðar og leit yrði greiddur af viðkomandi sveitarfélagi. Ríkið mundi einnig styrkja einstök sveitarfélög sem vegna sérstakra aðstæðna búa við erfið skilyrði til refaveiða. Gengið er út frá því að nýtt fyrirkomulag dragi ekki úr sókn í veiðar á ref. Lagt er til að hækka framlag til Landmælinga Íslands um rúmlega 12 millj. kr. til að styrkja fjölþjóðlegt mæli\-átak í maí á næsta ári. Tilgangur verkefnisins er að sameina með GPS-mælingum hæðarnet og hæðarkerfi Evrópu ásamt sjávarborðsmælingum en slíkar mælingar geta komið Íslendingum að góðum notum. Útgjöld Landmælinga nema um helming kostnaðar en stofnuninni hefur boðist að kostnaðarlausu mælitæki, vinnuframlag sérfræðinga og ferðakostnaður þeirra auk úrvinnslu mælinganna. Kostnaðarhluti Íslands er greiðsla fyrir uppihald, bifreiðar og laun íslenskra mælingamanna og aðstoðarmanna. Eins og áður segir er lagt til að hækka framlag til Landmælinga Íslands sem þeim kostnaði nemur. Verkefni þetta er eingöngu á næsta ári og fellur þessi fjárhæð aftur niður í fjárlögum 1998. Brtt. er varðar Veðurstofu Íslands er gerð að beiðni umhvrn. en þar er eingöngu um að ræða millifærslu milli liða en ekki efnislega breytingu. Heildaráhrif eru engin. Að lokum eru lagðar til nokkrar breytingar á heitum liða auk tæknilegra breytinga og eru liðirnir taldir í nál. Eins og fram kemur þar er ekki um efnislegar breytingar að ræða og ekki eru fluttar um það sérstakar brtt. og óþarfi að fjölyrða um þær frekar. Þá er komið að B-hluta en fjárln. ræddi við fulltrúa nokkurra B-hluta stofnana og fór yfir þann hluta fjárlaga sem fjallar um B-hlutann. Meiri hluti fjárln. gerir tillögu um breytingar á átta áætluðum breytingum í B-hluta. Fyrst er að nefna tillögu um að sameiginlegur kostnaður við skólana á Laugarvatni verði fluttur úr B-hluta í A-hluta. Hlutverk stofnunarinnar hefur breyst eftir að gerður var samningur um skiptingu eigna milli ríkis og sveitarfélaga á Laugarvatni um breytingu á þjónustu íbúa við ríkisskóla á Laugarvatni í janúar sl. Stofnuninni hefur verið falið að annast allan rekstur á eignum ríkisins á staðnum, m.a. viðhald, húsvörslu og ræstingu í húsnæði Íþróttakennaraskólans og Menntaskólans á Laugarvatni. Þá má nefna að áætlanir Lánasjóðs íslenskra námsmanna hafa verið endurskoðaðar. Það leiðir til þess að innheimta námslána er talin aukast um 94 millj. kr. vegna fjölgunar greiðenda, afborganir lána eru taldar minnka um 100 millj. kr. og talið að fjármagnskostnaður hækki umfram fjármunatekjur um 16 millj. kr. Lagt er til að áætlaður launakostnaður sjóðsins hækki um 8 millj. kr. til samræmis við raunveruleg umsvif á síðustu árum. Þessar breytingar leiða til lækkunar á lánsfjárþörf sjóðsins um 170 millj. kr. og er hún þá áætluð 3.800 millj. kr. Við 2. umr. fjárlagafrv. var framlag ríkissjóðs til sjóðsins hækkað um 100 millj. kr. og verður 1.600 millj. kr. Hækkunin er færð á höfuðstól sjóðsins og verður henni ráðstafað í samræmi við breytingar á lögum um lánasjóðinn sem unnið er að. Í þriðja lagi er launaliður Þjóðleikhússins í B-hluta hækkaður en framlag til leikhússins var hækkað um 7 millj. kr. til að mæta hækkun lífeyrisskuldbindinga. Í fjórða lagi hefur áætlun Sinfóníuhljómsveitar Íslands verið endurskoðuð. Framlag í A-hluta til hljómsveitarinnar var hækkað um 7 millj. kr. vegna verðlagsleiðréttinga, tekna af skemmtanaskatti og hækkunar lífeyrisskuldbindinga. Framlag annarra rekstraraðila eru hækkuð til samræmis. Þá er áætlað að styrkir frá fyrirtækjum verði 1,6 millj. kr. sem verði varið til eignakaupa. Söluáætlun Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli hefur verið endurskoðuð og er áætlað að skilin í ríkissjóð aukist um 60 millj. kr. Í sjöunda lagi er ákveðið að fresta fyrirhuguðum framkvæmdum við Flugstöð Leifs Eiríkssonar sem kynntar voru í fjárlagafrv. Þess í stað verða eingöngu framkvæmdir við breytingar á innritunarsal og tengd verk. Áætlaður kostnaður við þær breytingar er allt að 120 millj. kr. Þar af verða 60 millj. kr. fjármagnaðar með tekjum flugmálaáætlunar í A-hluta fjárlaga og 60 millj. kr. með framlagi í A-hluta í samræmi við áætlaðan tekjuauka ríkisins af rekstri fríhafnarinnar. Nýlega var ákveðið að hækka tóbaksverð um 2% til að fjármagna sérstakt átak í fíkniefnavörnum á næsta ári. Áætlun Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins er hækkuð um 65 millj. kr. og verður fjárhæðinni skilað í ríkissjóð. Að lokum er ákveðið að hætta rekstri þjónustumiðstöðvar ríkisverðbréfa á næsta ári. Þetta leiðir til þess að launaliður og fjármunatekjur Lánasýslu ríkisins lækka um 9 millj. kr. Afkoma Lánasýslunnar verður því óbreytt. Auk þeirra skýringa sem ég hef nú gert grein fyrir við einstakar brtt. við frv. vil ég gera grein fyrir stöðu eftirfarandi mála sem nefndin hefur tekið til umræðu. Það er í fyrsta lagi um jarðræktarstyrki. Þann 15. maí sl. skilaði umboðsmaður Alþingis áliti um umsóknir bænda um jarðræktarframlög sem ekki hafa verið greidd sökum þess að ekki hefur verið veitt fjármunum til þess á fjárlögum. Umboðsmaður komst að þeirri niðurstöðu að bændur eigi rétt til framlags úr ríkissjóði samkvæmt ákvæðum 7. og 10. gr. jarðræktarlaga, nr. 56/1987, til þeirra jarðræktarframkvæmda sem þeir hafa ráðist í. Það kemur enn fremur fram að þeir verða að hlíta óbreyttum lögum, að greiðsla framlaganna dregst þar til fé fæst til þeirra af fjárlögum og að framlag greiðist samkvæmt reglum sem Bændasamtök Íslands móta. Áður en niðurstaða umboðsmanns varð ljós var hafin vinna við endurskoðun búfjár- og jarðræktarlaganna. Í þeirri nefnd sitja auk tveggja fulltrúa landbrn., þrír fulltrúar frá Bændasamtökum Íslands og einn frá fjmrn. Gert er ráð fyrir tillögum frá þeirri nefnd snemma á næsta ári. Landbrn. hefur haldið til haga við fjmrn. og fjárln. þeim fjárhæðum sem framlögin nema. Ráðuneytið hefur lagt á það áherslu við endurskoðun laganna að um leið og liggja fyrir tillögur um breytt fyrirkomulag framlaga til framkvæmda og leiðbeininga verði gengið frá áætlun í samráði við Bændasamtök Íslands um greiðslu vegna jarðræktarframlaga og sú niðurstaða lögð fyrir Alþingi. Ég tel nauðsynlegt að gera grein fyrir þessu máli vegna stöðu þess og undirstrika mikilvægi þess að það verði leitt til lykta. Hjúkrunarheimili og daggjaldastofnanir. Við yfirferð nefndarinnar hefur komið í ljós að fjárveitingar til hjúkrunar- og dvalarheimila eru mismunandi. Það er skoðun meiri hluta fjárln. að meira samræmi þurfi að vera í framlögum til rekstrar sem þessa og leggur meiri hlutinn til að heilbrrn. láti gera úttekt á framlögum til hjúkrunarheimila og daggjaldastofnana og verði skýrsla um úttektina og niðurstöðutölur hennar lögð fyrir fjárln. Þá vil ég nefna að veitt var viðbótarframlag til Sinfóníuhljómsveitar Íslands við 2. umr. fjárlaga og var gerð grein fyrir því máli þá. Hins vegar hyggur hljómsveitin á Grænlandsferð vegna opnunar Norræna hússins á næsta ári og var ekki gert ráð fyrir því í fjárveitingum til hennar í fjárlagafrv. Samkomulag hefur nú orðið um að þetta mál verði leyst af ráðstöfunarfé ríkisstjórnar. Herra forseti. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir þeim atriðum sem tekin voru til meðferðar hjá fjárln. milli 2. og 3. umr. Þá vil ég greina frá niðurstöðunni í tölum: Tekjur samkvæmt frv. eru 125,4 millj. kr. Við endurreikning bættust við 800 millj. þannig að heildarútkoman á tekjuhlið verður 126,2 millj. kr. Gjöld voru áætluð 123,4 millj. Við 2. umr. bættust við útgjaldatilefni upp á 703 milljónir og við 3. umr. 1.053,1 milljón. Samtals er niðurstaðan á gjaldahlið 126 milljarðar 96,9 milljónir. Niðurstaðan er því sú að tekjur umfram gjöld eru áætlaðar 127,1 millj. kr. Það markmið að afgreiða hallalaus fjárlög hefur því náðst. Það er afar mikilvægt innlegg í íslensk efnahagsmál og með því er styrktur grundvöllurinn fyrir lágri verðbólgu, lækkandi vöxtum og það eykur samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja. Markmiðið hlýtur því að verða það á næsta ári að standa vörð um þann árangur sem hér hefur náðst. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Herra forseti. Fjárln. hefur að þessu sinni lokið störfum við fjárlagafrv. Miklar annir eru hjá nefndinni á haustþingi þegar þetta mál er til umfjöllunar í þinginu og hjá þingnefndinni og má segja að það sé viss léttir hjá nefndarmönnum þegar þessu mikla verki er lokið og nefndin hefur skilað því af sér endanlega til þingsins. Við þetta tækifæri vil ég færa fjárlaganefndarmönnum og þá sérstaklega fjárlaganefndarmönnum meiri hlutans þakkir fyrir ágætt samstarf við minni hluta nefndarinnar og einkum formanni og varaformanni nefndarinnar fyrir lipra fundarstjórn. Þeir hafa lagt sig fram um að leysa tæknileg vandamál í samskiptum milli stjórnar og stjórnarandstöðu og færi ég þeim þakkir fyrir það. Þá vil ég enn fremur færa starfsfólki fjárln. þakkir fyrir vinnu þeirra og mikinn dugnað við að aðstoða einstaka nefndarmenn og nefndina í heild við sín störf. Herra forseti. Á milli 2. og 3. umr. var einkum fengist við tekjuhluta fjárlagafrv., heilbrigðiskafla þess og vegamálakafla auk þess sem fjallað var um 6. gr. frv. og B-hluta stofnanir. Ég mun hér gera grein fyrir frhnál. minni hluta í þessum þáttum og kynna álitið eins og það er lagt fram og síðan munu einstakir fulltrúar minni hlutans bæta um betur eftir því sem þörf þykir og ástæða er til. En í frhnál. minni hlutans segir svo um tekjuhluta fjárlagafrv., með leyfi forseta: ,,Samkvæmt fjárlögum fyrir árið 1996 voru tekjur ríkissjóðs áætlaðar 120,9 milljarðar kr. Endurskoðuð tekjuáætlun fjármálaráðuneytis gerir nú ráð fyrir að tekjurnar verði 127,2 milljarðar kr. Tekjur umfram áætlun fjárlaga nema því rúmum 6,3 milljörðum kr. Frá árinu 1995 hafa tekjurnar aukist um tæpa 12,8 milljarða kr. Ljóst er að þjóðhagsforsendur fjárlaga ársins 1996 hafa reynst fjarri lagi. Fjárfesting hefur aukist um 7,7% umfram þjóðhagsforsendur fjárlaganna og einkaneysla um 2,8%. Þá hafa ráðstöfunartekjur einstaklinga aukist talsvert meira en áætlað var. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 1997 er gert ráð fyrir talsvert minni umsvifum á því ári miðað við yfirstandandi ár. Þannig er gert ráð fyrir að fjárfesting aukist einungis um 5,5% í stað 24% á yfirstandandi ári ef forsendur ganga eftir og aukning einkaneyslunnar verði 3,5% samanborið við 7,0% í ár. Miðað við áætlaða aukningu þjóðarútgjalda og flutning á hluta staðgreiðslunnar til sveitarfélaganna er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs lækki um 1,1 milljarð kr. Miðað við þau umsvif og væntingar sem hafa verið í efnahagslífinu að undanförnu, svo og með hliðsjón af því vanmati sem iðulega hefur verið í þjóðhagsforsendum fjárlaga, samanber yfirstandandi ár, telur minni hlutinn að tekjur ríkissjóðs þróist ekki með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu og endurskoðaðri tekjuspá. Eins og fram kom við 2. umræðu taldi minni hlutinn að tekjur ríkissjóðs samkvæmt frumvarpinu væru vantaldar um 1,5--2,0 milljarða kr. Þrátt fyrir að endurskoðuð tekjuáætlun hafi hækkað tekjurnar um 600 millj. kr. telur minni hlutinn að enn vanti um 1,0--1,2 milljarða kr. á tekjuhlið frumvarpsins. Eru það fyrst og fremst veltuskattarnir, m.a. innflutnings- og vörugjöld, og virðisaukaskattur sem telja verður að skili meiri tekjum en hér kemur fram miðað við þær þjóðhagsforsendur sem frumvarpið byggist á. Fátt bendir nú til þess að umsvifin minnki á næsta ári. Að undanförnu hafa líkur aukist verulega á að ráðist verði í byggingu nýs álvers á Grundartanga ásamt stækkun járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga. Að mati Þjóðhagsstofnunar munu þessar framkvæmdir, ásamt nauðsynlegum stækkunum á orkumannvirkjum, valda því að fjárfesting og almenn umsvif í þjóðarbúskapnum stóraukast á næsta ári miðað við það sem áður hefur verið áætlað. Þó að eingöngu yrði ráðist í byggingu nýs álvers stefnir í 25% aukningu fjárfestingar sem er tæplega fimmfalt meiri aukning á fjárfestingu en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Lauslegt mat Þjóðhagsstofnunar bendir einnig til þess að áhrif þessara framkvæmda verði um 4,3% aukning landsframleiðslu í stað 2,5% og aukning þjóðarútgjalda um 7,1% í stað áætlaðra 3,5%. Ef þetta gengur eftir mundu helstu hagstærðir breytast á svipaðan hátt og fyrirsjáanlegt er að reyndin verði í ár. Rétt er að minna á að efnahagsþróun á þessu ári hefur leitt til þess að tekjur ríkissjóðs á þessu ári aukast að öllum líkindum um tæpa 12,8 milljarða kr. eða ríflega 11% frá árinu 1995. Eins og áður hefur komið fram taka forsendur fjárlagafrumvarpsins ekkert mið af líklegum framkvæmdum við nýtt álver á árinu 1997. Minni hlutinn óskaði eftir því að reiknuð yrðu út áhrif þessa á tekjuhlið ríkissjóðs. Ekki var orðið við þeirri beiðni. Af þessum sökum liggja ekki fyrir nákvæmar tölur um áhrif þessara framkvæmda á ríkissjóðstekjur. Ekki er þó óvarlegt að áætla, miðað við þá aukningu þjóðarútgjalda sem framkvæmdirnar hefðu í för með sér, að tekjuauki af þessu verði ekki undir 5 milljörðum kr. á næsta ári.`` Herra forseti. Minni hlutinn er sem sé þeirrar skoðunar að veilur séu í tekjuhlið fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir nú. Veilurnar eru annars vegar í gjaldahlið frv. nú, þar sem svo virðist vera, a.m.k. hvað varðar virðisaukaskattinn, að gjaldahliðin sé miðuð við að áframhaldandi verði mikil aukning á fjárfestingu á næsta ári. Með öðrum orðum er gert ráð fyrir því, að því er okkur sýnist, að stóriðjuframkvæmdirnar verði þegar reiknaðar eru út væntanlegar tekjur af virðisaukaskattinum. Það er því ekki samræmi á milli áætlana í frv. þegar á einum stað virðist vera gert ráð fyrir áhrifum þessara framkvæmda en á öðrum stað, þ.e. í tekjum af beinum sköttum, virðist það ekki vera gert. Þær upplýsingar sem við höfum fengið benda til þess að næsta ár geti orðið mjög svipað því sem þetta ár virðist ætla að verða miðað við bestu tölur á þessari stundu hvað varðar landsframleiðslu, aukningu einkaneyslu og almennan hagvöxt. Það er því ekki óvarlegt og ekki ólíklegt að gera ráð fyrir því að tekjur ríkissjóðs taki svipuðum breytingum á næsta ári og á þessu ári. Því setjum við það fram í nefndarálit okkar að búast megi við því, verði af þessum miklu framkvæmdum, að tekjur ríkissjóðs verði mun meiri en stjórnarliðið sýnir hér. Og það er ekkert lítil aukning á tekjum ríkissjóðs á milli ára, tæpir 13 milljarðar kr. eða um 11%. Auðvitað skýrist hluti af þessari aukningu af því að ríkisstjórnin hefur gripið til almennra skattahækkana með því að festa persónuafslátt og bætur. Og þetta verður annað árið í röð sem persónuafsláttur er festur og það skilar auðvitað ríkissjóði verulegum tekjum þar sem mjög margir munu þurfa að borga hærri tekjuskatt en ella. Miðað við þær upplýsingar sem við höfum fengið má ætla að á næsta ári nemi skattahækkunin bara af því einu að festa persónuafsláttinn um 800 millj. kr. Það þýðir að á árinu þar á eftir, 1998, munu áhrifin af þessari aðgerð verða tvöfalt meiri eða ríflega 1,5 milljarðar kr. af þeirri einföldu ástæðu að áhrifin á næsta ári eru meðaltal yfir árið en á árinu þar á eftir eru þau komin fram að fullu og munu skila fullum tekjum í ríkissjóð allt það ár. Og með sama hætti er ríkissjóður að uppskera á árinu 1997 að fullu hækkandi tekjuskatt af þeirri ákvörðun fyrir ári síðan að festa persónuafsláttinn. Þessu vildi ég vekja athygli á, herra forseti, að sú pólitíska aðgerð ríkisstjórnarinnar að sækja skattahækkun niður eftir launastiganum er drjúgur hluti í tekjuauka ríkissjóðs á þessu ári og því næsta ef áætlanir ganga eftir sem við byggjum okkar nefndarálit á. Ég vil geta þess að fari svo að af stóriðjuframkvæmdunum verði þá er áætlað að þær muni hafa veruleg áhrif til þenslu. Þjóðhagsstofnun metur það svo að þessar framkvæmdir muni kalla á 700--800 ársverk og bendir jafnframt á að eftir þeim upplýsingum sem þeir hafa bestar sé atvinnuleysi ekkert meðal iðnaðarmanna þannig að þessar framkvæmdir munu auðvitað hafa þensluáhrif a.m.k. hvað þá starfsmenn varðar. Ég tek því að nokkru leyti undir áhyggjur Þjóðhagsstofnunar af þenslunni eða áhrifum þenslunnar á verðbólgu en bendi jafnframt á að ég hygg að hún ofmeti þau áhrif verulega, a.m.k. hvað varðar þátt opinberra framkvæmda í samgöngumálum á þessa þenslu. Herra forseti. Í nál. minni hluta er einnig fjallað um heilbrigðismál og vil ég gera grein fyrir þeim kafla og hann er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Ekki tókst að afgreiða tillögur um rekstur sjúkrastofnana við 2. umræðu fjárlaga og ýmsir aðrir þættir biðu nánari skýringa. Þótt enn sé margt óljóst í þeim efnum fer þó ekki á milli mála að heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið áformar að lækka útgjöld til heilbrigðis- og tryggingamála um rúmar 1.300 millj. kr. og er þá undanskilinn rekstrarhalli sjúkrahúsanna í Reykjavík sem er á bilinu 400--500 millj. kr. auk 300 millj. kr. sem þau eru talin geta velt á undan sér. Þá er ótalinn vandi sjúkrahúsanna úti á landi sem er í raun óskilgreindur. Ár eftir ár hafa verið áform um stórfelldan sparnað í rekstri þeirra og á næsta ári var fyrirhugað að ná fram hagræðingu sem næmi 160 millj. kr. Nú hefur þeirri áætlun verið breytt á þann veg að á næsta ári náist 60 millj. kr. sparnaður, aðrar 60 millj. kr. eiga að sparast árið 1998 og 40 millj. kr. árið 1999. Þessar fyrirætlanir hafa ekki verið útfærðar á nokkurn hátt.`` Ég vil skjóta því inn, herra forseti, að yfirlitið yfir breytingarnar á sjúkrahúsunum í Reykjavík er á eftirfarandi hátt, miðað við þau gögn sem lögð hafa verið fram í fjárln. Gert er ráð fyrir að Sjúkrahús Reykjavíkur verði með skuld um næstu áramót um 191 millj. kr. Þá er gert ráð fyrir að halli af rekstri þess á næsta ári verði um 150 millj. kr. sem þýðir að að óbreyttu yrði skuld sjúkrahússins í lok næsta árs um 341 millj. kr. Hjá Ríkisspítölunum er staðan þannig að um næstu áramót er áætlað að skuld þeirra verði um 260 millj. Þá er gert ráð fyrir að halli á rekstri Ríkisspítalanna á næsta ári verði 227 millj. þannig að í árslok næsta árs verði skuld Ríkisspítalanna 487 millj. kr. Samanlagt þýðir þetta að þessir tveir stóru spítalar munu í lok næsta árs skulda um 828 millj. kr. Breytingar sem gerðar eru við fjárlagafrv. af hálfu meiri hluta fjárln. eru þær að hækka rekstrargrunn Sjúkrahúss Reykjavíkur og Ríkisspítalanna um 300 --- nei, fyrirgefið. --- Þetta eru tölur eftir að búið er að taka tillit til þess að hækka rekstrargrunn spítalanna um 197 millj. kr., þ.e. Sjúkrahúss Reykjavíkur um 120 millj. og Ríkisspítala um 77 millj. þannig að meiri hlutinn hefur viðurkennt að fjárlagatillögurnar gangi ekki eftir og geti ekki náð fram að ganga nema hækka rekstragrunn spítalanna. Það er viðurkennt að þessu leyti um nærri 200 millj. hjá þessum tveimur spítölum. Eftir sem áður mun skuldastaða þeirra verða um næstu áramót um 828 millj. kr. að óbreyttu. Síðan er gert ráð fyrir að þeir geti borið um 300 millj. kr. af skuldum án þess að verða fyrir verulegum óþægindum. Því er skilgreindur vandi þessara tveggja spítala áætlaður um 528 millj. kr. í lok næsta árs. Til að mæta þeim vanda upp á 528 millj. leggur meiri hluti fjárln. til að verja 100 millj. kr. í brtt. sínum til spítalanna. Eftir standa þá 428 millj. kr. sem við getum kallað hagræðingarkröfu á spítalana. Það er sá vandi sem stjórnendur spítalanna og heilbrrh. eiga að glíma við á næsta ári þ.e. að ná útgjöldum þessara spítala niður um 428 millj. Auk þess að glíma við þann vanda sem kann að verða ef fjárveitingar eru að öðru leyti vanáætlaðar miðað við þann rekstur sem áformaður er, þá bætist sá mismunur við þennan vanda, upp á 428 millj. kr. Það verður að segjast eins og er að engar tillögur hafa verið lagðar fram til að sýna hvernig eigi að ná því markmiði og miðað við reynsluna af sparnaðaráformum á undanförnum árum verður helst að ætla að menn nái ekki miklum árangri. Ég spái því að menn muni leysa þetta vandamál sem ég hef gert grein fyrir með framlögum í fjáraukalögum á næsta ári. Það verður einfaldlega að koma í ljós hvort stjórnarliðinu takist að ná tökum á því verkefni sem þeir hafa sett sér sjálfir. Þeir hafa einnig fallið frá því að reyna að skera niður rekstrarkostnað spítalanna á landsbyggðinni um 160 millj. Þegar farið var að skoða það mál hafa stjórnarliðar væntanlega komist að raun um að þeir höfðu ekki ráð til að ná því markmiði fram og hafa því í raun fallið frá því. Þótt eftir standi að ætlað er að ná fram 60 millj. kr. sparnaði á þeim spítölum á næsta ári, þá bendi ég á að þar er sama staða uppi og varðandi sjúkrahúsin á höfuðborgarsvæðinu, að engar tillögur liggja fyrir eða áætlanir um hvernig menn ætla að vinna verkið. Aðeins það eitt hafa menn sýnt í þingsölum að grípa til lagabreytinga sem fela hæstv. heilbrrh. mikið vald í þessum málefnum og í raun miklu meira vald en ég hefði trúað að Alþingi Íslendinga mundi nokkurn tíma veita einum ráðherra. Á það hefur verið bent að ekki er víst að lagaákvæðin sem samþykkt voru í gær standist að öllu leyti í ljósi þess að enn eru ákvæði í öðrum lögum sem ganga í aðra átt en þau ákvæði sem gengu til atkvæða í gær og verður að segja að óljóst er hvert gildi nýju lagaákvæðanna er gagnvart hinum eldri. Herra forseti. Ég held þá áfram að kynna nál. minni hlutans í heilbrigðismálum að lokinni þessari skýringu á fjárhagsstöðu spítalanna á höfuðborgarsvæðinu og skilgreindum vanda þeirra eins og hann hefur verið kynntur. ,,Áformað er að lækka sjúkratryggingar um 910 millj. kr. á næsta ári, þar af eru 260 millj. kr. millifærðar frá Framkvæmdasjóði aldraðra til greiðslu hjúkrunardaggjalda. Þá er enn eitt árið ætlunin að lækka útgjöld vegna lyfjakostnaðar, m.a. með breytingu á greiðsluhluta sjúklinga. Útfærsla þeirra áforma er svo óljós að engin leið er að sjá fyrir hver áhrif það hefur til hækkunar á hlut sjúklinga. Ætlunin er að lækka kostnað ríkissjóðs af rannsóknum, röntgenþjónustu og læknisþjónustu um 170 millj. kr. Því markmiði hyggst ráðuneytið ná með endurskoðun samninga og fyrirkomulagi á greiðslum fyrir röntgenþjónustu, m.a. með strangari ákvæðum um tilvísanir á slíka þjónustu og nánari skilgreiningu á þeim verkum sem almannatryggingar taka þátt í að greiða. Ef að líkum lætur koma þessi áform að lokum niður á þeim sem á þjónustunni þurfa að halda. Þá er fyrirhugað að spara 80 millj. kr. í þátttöku sjúkratrygginga í kostnaði við tannlækningar sem helst virðist eiga að ná með því að takmarka þjónustu við börn, en það hlýtur að teljast varhugaverð ráðstöfun svo að ekki sé meira sagt. Sparnaður lífeyristrygginga vegna fjármagnstekjutengingar er talinn nema 140 millj. kr. á næsta ári, en ef það sýnist ekki munu ganga eftir hyggst ráðuneytið leggja fram frekari tillögur til sparnaðar, svo að lífeyrisþegum er vissara að vera við öllu búnir. Þar virðist ráðuneytið telja að breiðu bökin sé að finna. Til viðbótar má svo geta þess að bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð eru lækkaðar í samræmi við þau áform ríkisstjórnarinnar að herða eftirlit með útgreiðslu heimildarbóta og ná þannig fram 100 millj. kr. sparnaði til viðbótar við 140 millj. kr. niðurskurðinn á þessu ári. Minni hlutinn styður ráðdeild og sparnað í heilbrigðismálum, ekki síður en öðrum málaflokkum, en staðreyndin er sú að niðurskurðurinn hefur farið fram úr öllu velsæmi, valdið ómældum þjáningum og síauknu álagi á hjúkrunarfólk og aðstandendur sjúkra.`` Er þá komið að samgöngumálum í nál. minni hluta og er það svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Langmestur hluti fjár til samgöngumála rennur til vegamála. Annað árið í röð er niðurskurði ríkissjóðs beint sérstaklega að þessum þætti ríkisfjármála og að teknu tilliti til breytinga á fjárlögum með fjáraukalögum hefur stjórnarflokkunum orðið hvað mest ágengt þar. Miðað við framkomnar tillögur verður um 20% niðurskurður á fé til nýframkvæmda á næsta ári sé miðað við gildandi vegáætlun og er það heldur hraustlegri niðurskurður en gripið var til á þessu ári. Framlög til vegamála eru sérstök að því leyti að þau eru borin uppi af mörkuðum tekjustofnum og hafa aðeins að litlu leyti notið framlaga úr ríkissjóði. Á þessu ári eru horfur á að markaðir tekjustofnar skili um 280 millj. kr. hærri fjárhæð en gert var ráð fyrir. Allur þessi búhnykkur er tekinn í ríkissjóð, auk þess var framlag ríkissjóðs til vegamála fellt niður við gerð fjárlaga 1996 og þar til viðbótar voru ríflega 600 millj. kr. af mörkuðum tekjum færðar í ríkissjóð. Á næsta ári á að endurtaka leikinn, fellt er niður framlag úr ríkissjóði til vegamála og hluti af mörkuðum tekjum til vegagerðar tekinn í ríkissjóð. Í stað þess að leggja fram 217 millj. kr. úr ríkissjóði til viðbótar mörkuðum tekjustofnum eru færðar 856 millj. kr. í ríkissjóð, teknar af mörkuðum tekjum til vegagerðar. Til viðbótar þessu er rétt að hafa í huga að nokkrar líkur eru til þess að markaðar tekjur skili hærri fjárhæð á næsta ári en áætlað er í fjárlagafrumvarpinu, eins og gerðist á þessu ári, og verði af fyrirhuguðum stóriðjuframkvæmdum má nánast slá því föstu að svo verði. Að óbreyttu mun það gerast á nýjan leik að allar umframtekjur renna í ríkissjóð. Á sama tíma og umferð vex stórum um þjóðvegi landsins, einkum þungaflutningar, eru markaðar tekjur til vegagerðar gerðar að hluta til að almennum skatti í ríkissjóð og hægt er á nauðsynlegum framkvæmdum og úrbótum á vegakerfinu. Full ástæða er til þess fyrir stjórnvöld að huga alvarlega að því að auka öryggi vegfarenda og þar með áhrifum af upptöku hluta vegafjár í ríkissjóð. Gildandi vegáætlun er fyrir árin 1995--1998 og var hún samþykkt í febrúarmánuði 1995. Mikill stórhugur einkenndi málflutning flutningsmanna og má vitna þar til framsöguræðu samgönguráðherra og nefndarálits þáverandi meiri hluta samgöngunefndar. Í nefndarálitinu stendur: ,,Ljóst er að tillaga þessi um vegáætlun 1995--1998 boðar framhald mikils framkvæmdaskeiðs í vegamálum sem hófst að marki 1993.`` Varla voru kosningarnar afstaðnar þegar farið var að hafa orð á að nú þyrfti að skera niður. Á þessu ári og því næsta, sem eru aðalframkvæmdaár vegáætlunar, er heiftarlegur niðurskurður hvort ár og stjórnarflokkarnir slá fyrri met í niðurskurði. Er svo komið að vegáætlun er í henglum og bráðnauðsynlegar framkvæmdir í uppnámi og gildir einu hvort um er að ræða höfuðborgarsvæðið eða landsbyggðina. Framkvæmdaskeiðið mikla í vegamálum, sem bar við himin á vordögum 1995,`` --- fyrir Alþingiskosningarnar --- ,,hefur snúist upp í framkvæmdaskeiðið mikla í niðurskurði sem hnígur til viðar. Á aðeins tveimur árum vantar 1,5--2 milljarða kr. til nýframkvæmda af mörkuðum tekjum til vegagerðar. Þetta afrek núverandi stjórnarflokka verður vonandi ekki slegið í bráð. Í hafnarframkvæmdum eru miklar skuldbindingar umfram framlög. Lætur nærri að þær nemi um 700 millj. kr. um þessar mundir eða ríflega eins árs framlagi ríkissjóðs. Þá ber að hafa í huga að óskir um miklar hafnarbætur liggja fyrir og verður ekki lengur dregið að afla meira fjár til þeirra framkvæmda. Staða flugmálaáætlunar hefur þegar verið rakin og henni gerð skil og hefur hún fengið heldur hraklega útreið. Örlög áætlana í samgöngumálum eru heldur dapurleg. Að öðru leyti vísast til álits samgöngunefndar sem fylgir með áliti meiri hluta fjárlaganefndar fyrir 2. umræðu.`` Er þá komið, herra forseti, að umfjöllun minni hluta um heimildagrein fjárlaga eða svonefnda 6. gr. en álitið er á þessa leið: ,,Minni hlutinn vekur athygli á því að stjórnarflokkarnir hyggjast nota 6. gr. fjárlaga til þess að afla sér heimilda Alþingis til að ráðskast með stór mál sem minni hlutinn telur eðlilegra að hefðu fengið þinglega meðferð í formi frumvarpa. Um er að ræða viðamikil mál og kostnaðarsöm sem nauðsynlegt er að ræða á hinu háa Alþingi. Hér verður Alþingi að gæta að sjálfstæði sínu gagnvart framkvæmdarvaldinu. M.a. er ekki gert ráð fyrir að haft verði samráð við fjárlaganefnd eða samþykkis hennar aflað. Vafasamt er að taka slíkar ákvarðanir með 6. gr. fjárlaga þar sem m.a. er verið að skuldbinda ríkissjóð til lengri tíma en sem nemur fjárlagaárinu.`` Ég vil nefna þessum orðum til stuðnings ákveðnar greinar í 6. gr. frv. eða tillögu meiri hluta fjárln. við þá grein. Ég er á þeirri skoðun að þótt bygging barnaspítala sé hið þarfasta verk sem ég hygg að megi segja að njóti yfirgnæfandi stuðnings þingheims, þá er það hæpin ráðstöfun og varla réttlætanleg að taka ákvörðun um þessa stóru framkvæmd með heimildarákvæði til ráðherra í 6. gr. fjárlaga. Þá ákvörðun á auðvitað að taka með beinni tillögu í A-hluta fjárlaganna sjálfra eins og gert er með stórar framkvæmdir og miklar ákvarðanir. Þetta ber þann keim að verið sé að smeygja málinu fram skref fyrir skref og það er ekki æskilegur framgangsmáti á neinu máli að hafa þessa aðferð við ákvörðunartöku. Fram kom að fjmrn. var andvígt tillögu heilbrrn. um orðalag 6. gr. tillögunnar sem ráðuneytið hugðist fá fram og varð niðurstaðan sú að áform fjmrh. náði fram að ganga og er heimildin í tvennu lagi sem áður hafði verið áformað að yrði í einni heimildagrein. Breytingin er fólgin í því að heimild til að selja hluta úr lóð Kópavogshælis er sjálfstæð en ekki tengd byggingu barnaspítalans þannig að andvirði sölu þeirrar lóðar rennur í ríkissjóð en ekki til þessara framkvæmda. Það þykir mér benda til þess sem ekki verði um miklar framkvæmdir á næsta ári í þessu máli heldur verði málið fyrst og fremst undirbúið. Ég vil líka benda á aðra tillögu í 6. gr. sem mér finnst vera fullstór til þess að réttlætanlegt sé að fara með hana um 6. gr. fjárlaga, en það er heimild til ráðherra að stofna eignarhaldsfélög um eignarhlut ríkissjóðs í einstökum félögum sem tilheyra starfsemi iðnrn. á móti eignarhlut þriðja aðila. Heimildin er mjög opin og er t.d. ekki tiltekið til hvaða fyrirtækja eða stofnana hún nær. Því var óskað eftir upplýsingum frá iðnrn. um það efni og í svari ráðuneytisins til fjárln. kom fram að þau fyrirtæki sem um væri að ræða væru Sementsverksmiðjan, Steinullarverksmiðjan og Íslenska járnblendifélagið. Þetta vildi ég að kæmi fram, herra forseti, þannig að ljóst væri hvaða skýringar liggja fyrir um þetta ákvæði í 6. gr. frv. sem ég gagnrýni að skuli vera lagt fram þarna. Ég hefði talið eðlilegra að þetta mál hefði verið lagt fyrir þingið í formi sjálfstæðs frv. Ég vil þá fara með lokaorð í nefndaráliti minni hlutans, en þau eru, með leyfi forseta, eftirfarandi: ,,Minni hlutinn flutti nokkrar breytingartillögur við 2. umræðu fjárlaga. Nokkrar þeirra voru dregnar til baka og eru nú endurfluttar. Meiri hluti Alþingis felldi hins vegar tillögu minni hlutans um að staðið yrði við lögboðið framlag til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, og hann felldi einnig tillögu um að skila framhaldsskólunum aftur því sem skorið var niður af framlögum til þeirra eins og fram kemur í frumvarpinu. Það vakti hins vegar athygli að tveir stjórnarþingmenn sátu hjá við þá atkvæðagreiðslu og sýndu með því andúð sína á stefnu ríkisstjórnarinnar í þessu efni. Þess er vænst að þær tillögur sem dregnar voru til baka við 2. umræðu og eru endurfluttar við 3. umræðu hljóti brautargengi.`` Undir þetta álit skrifa Kristinn H. Gunnarsson, Bryndís Hlöðversdóttir, Gísli S. Einarsson og Kristín Halldórsdóttir. Ég vil þá, herra forseti, fara nokkrum orðum um þær tillögur sem meiri hlutinn hefur flutt. Segja má um þær flestar að þær eru til lagfæringar á frv. og ekki ástæða til þess af hálfu minni hlutans til að leggjast gegn þeim. Væntanlega munu fulltrúar stjórnarandstöðunnar styðja ýmsar af brtt. meiri hlutans og sitja hjá við sumar. Ég vil vekja athygli á einni brtt. sem flutt er undir kaflanum um fjmrn. Nú er áætlað að lífeyrissjóðsskuldbindingar grunnskólakennara nemi um 385 millj. kr. á heilu ári. Þetta er athyglisvert í ljósi þess að það er ekki langt síðan, eða um það bil eitt ár, að því var haldið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar þegar verið var að lögbinda þetta mál hér á Alþingi að lífeyrissjóðsskuldbindingarnar væru ekki nema 160 millj. kr. á ári. Ég gerði athugasemdir við þessa útreikninga og taldi augljóst að þeir væru verulega vanmetnir. Því var andmælt og staðhæft að þetta væru lífeyrissjóðsskuldbindingarnar hvað varðar alla grunnskólakennara landsins. Nú er komið í ljós sem mig grunaði að þetta hefur reynst mikil bábilja og mjög fjarri réttu lagi, en nú er áætlað að þessi kostnaður nemi ekki 160 millj. heldur 385 millj. Mér þykir ástæða til að vekja athygli á þessu, herra forseti, og um leið bendi ég á að það er svo sem ekki endilega víst að útreikningur nr. 2 sé réttur í þessu efni þó að við skulum að sjálfsögðu vona að svo sé. Þá vil ég fagna þeim undirtektum sem erindi af Austfjörðum og Vestfjörðum hafa fengið um skógræktarátak og vil láta í ljós stuðning við þau áform meiri hluta fjárln. að þessi verkefni njóti styrks af 75 millj. kr. árlegum fjárveitingum til þessara mála. Ég fagna því sérstaklega að verkefnið Skjólskógar á Vestfjörðum nýtur stuðnings í þessu efni. Herra forseti. Það er hins vegar ekki allt sem gleður augað í tillögum meiri hlutans og einkum vil ég nefna tvær tillögur sem mér eru nokkur þyrnir í auga. Þær eru báðar á þá lund að flytja störf og fjármagn frá stofnunum úti á landi til Reykjavíkur. Ástandið í byggðaþróun hér á landi er þannig að stöðugt fjölgar á höfuðborgarsvæðinu en að sama skapi er undanhald annars staðar á landinu. Nýlegar tölur fyrir fyrstu níu mánuði þessa árs benda til þess að á árinu verði ekki lát á þeirri óheillaþróun sem verið hefur að þessu leyti á undanförnum árum. Þær tölur sýna að á höfuðborgarsvæðinu hefur fjölgað um rúmlega 1.600 manns á níu mánuðum en fækkað alls staðar annars staðar. Hvað mest hefur fækkunin orðið á Vestfjörðum eða nær 4% og eru íbúar þar nú í fyrsta sinn orðnir færri en 9.000. Því er mér sárt um breytingar sem verið er að gera í stjórnsýslunni á þá lund að veikja stjórnsýsluna þar sem hún er úti á landi og byggja hana upp enn frekar hér á höfuðborgarsvæðinu. Ber ekki að skilja það á neinn hátt að ég sé að amast við því að stjórnsýslan sé almennt styrkt og aukin þar sem ástæða er til að bæta úr og ekki heldur að amast við því að hún sé öflug hér á þessu svæði. En mér þykir það skjóta skökku við að styrkja hana með því að veikja þá sem veikir eru fyrir. Þær tvær tillögur sem ég nefni í þessu sambandi eru annars vegar breytingartillaga um að draga einar fimm stöður rannsóknarlögreglumanna frá fimm sýslumannsembættum á landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Ég er ósammála þeim rökum sem dóms- og kirkjumrn. ber nú fram um miðjan desember til rökstuðnings þessari brtt. við sína eigin tillögu í fjárlagafrv. Það er vel hægt að byggja skynsamlega upp þennan þátt lögreglumála eins og lagt er til eða með lítils háttar breytingum á þeirri tillögu og þarf á engan hátt að binda breytingar við það að flytja þessar fimm stöður allar hingað inn á þetta svæði. Í öðru lagi er ég ósammála þeirri brtt. sem fyrir liggur sem felur það í sér að færa skatteftirlit frá skattstofunum á landsbyggðinni og stofna nýja deild hér í Reykjavík. Á það hefur verið bent og þau rök færð fram að erfiðlega hafi gengið að manna þessar stöður skatteftirlitsmanna. M.a. hefur það komið fram að þenslan hér á höfuðborgarsvæðinu hefur gert það að verkum að erfiðara hefur verið að ná fólki til að sinna þessum stöðum úti á landi. Sú staðreynd er í sjálfu sér umhugsunarefni og ég dreg ekki í efa að mikil eftirspurn eftir lögfræði- eða viðskiptafræðimenntuðu fólki hér gerir það að verkum að erfiðlega gengur að manna slíkar stöður á landsbyggðinni. Ég velti því fyrir mér til hvaða ráða ríkisstjórnin hyggst grípa til þess að bæta úr í þessu skyni. Það eitt sé ég í frv. að ráðherra sé þá einfaldlega að flytja störfin hingað suður. Það vil ég kalla uppgjöf fyrir ástandinu og lýsi yfir óánægju minni með þetta úrræði, að færa allt þetta skatteftirlit hingað suður og ætla síðan að stjórna því héðan með því að senda mannskapinn út á land og bæta þá við ferðakostnaði og öðrum tilfallandi kostnaði vegna þeirra ferðalaga. Þá virðist eins og kostnaður skipti ekki máli þegar hann heitir ferðakostnaður frá Reykjavík út á land, þá þarf ekki að hafa miklar áhyggjur af því. Þegar ég spurði eftir því hvað gert væri ráð fyrir að hann yrði mikill þá kom það fram að menn höfðu ekkert hugleitt það mál né gert ráð fyrir því sem sýnir hversu litlar áhyggjur menn hafa af þeim þætti málsins. Vissulega er þar um stóran kostnaðarlið að ræða ef sinna á eftirlitinu með þessum hætti. Ég bendi á reynsluna af Fiskistofu sem ætti að verða mönnum víti til varnaðar í þessum efnum. Herra forseti. Það væri vissulega ástæða til þess að fara nokkrum orðum um fleiri tillögur sem meiri hluti nefndarinnar flytur en ég mun láta staðar numið í þeim efnum að þessu sinni. Ef til vill geri ég grein fyrir því síðar í umræðunni ef ástæða er til og kallað er eftir sjónarmiðum varðandi einstakar tillögur. En ég vil þó nefna eina 6. gr. heimild, sem er felld niður á þessu ári, en hefur verið árlega svo lengi sem mér er kunnugt um í fjárlögum íslenska ríkisins. Það er heimild til Pósts og síma um að innheimta ekki stofngjöld og afnotagjöld hjá allt að 50 blindum mönnum og allt að 50 fötluðum mönnum. Þessi heimild er felld niður og ég hef spurst fyrir um hvort gert væri ráð fyrir að því yrði mætt með öðrum hætti þannig að þetta fyrirkomulag gæti verið áfram eða ígildi þess gagnvart blindum og fötluðum. Meðal annars hef ég spurst fyrir um þetta hjá hæstv. félmrh. og formanni samgn. Ég hef verið fullvissaður um að engin breyting verði á þessu fyrirkomulagi á næsta ári og treysti ég því, þó útfærslan liggi ekki endanlega fyrir, að það standi þannig að ekki sé ástæða til að hafa áhyggjur af því að breytingar verði á þessum kjörum blindra og fatlaðra. En ég vildi nefna þetta, herra forseti, þannig að það kæmi hér formlega fram og menn vissu þá af því að um það hefði verið spurt og hver svör hefðu fengist. Herra forseti. Ég vil að lokum nefna það að reynsla mín af setu í fjárln. nú í hartnær tvö ár hefur sannfært mig um að það er ástæða til að gera verulega breytingu í fjárlagagerð og áætlanagerð hjá íslenska ríkinu. Ég er þeirrar skoðunar, og sú skoðun hefur heldur styrkst við þessa reynslu, að fjárlög eigi að ná yfir lengra tímabil en eitt ár og gera eigi meiri kröfur til þess að stofnanir og ráðuneyti setji sér langtímamarkmið og vinni eftir þeim. Það hefur komið fram á öðrum vettvangi þar sem ég starfa þar sem spurt hefur verið um afstöðu einstakra ráðuneyta og áform þeirra, um stefnumörkun í ýmsum málum og áform þeirra til langs tíma. Svörin hafa nánast verið samhljóða á þá lund að ráðuneytin hafa ekki sett sér langtímaáætlanir né heldur markmið til að vinna eftir. Ég tel þetta vera einn helsta gallann á stjórnsýslunni um þessar mundir og hvet til þess að menn hugleiði breytingar á þessu sviði sem setji þær kvaðir og kröfur á stjórnendur, hvort sem það eru ráðherrar eða forstöðumenn stofnana, að þeir starfi samkvæmt langtímasjónarmiðum og áætlunum sem gerðar eru og liggja fyrir. Ég vil svo að lokum, virðulegi forseti, segja það að ég tek undir, og hef ævinlega gert, þau markmið ríkisstjórnar, hvort sem það er þessi eða aðrar, að reka ríkissjóð hallalausan. Ég tel það grundvallaratriði ekki bara í almennri hagstjórn heldur líka í almennum rekstri, opinberum sem öðrum, að menn eyði ekki um efni fram og venji sig ekki á að ráðstafa meira fé hverju sinni en menn afla. Af þeim ástæðum hef ég verið ötull talsmaður þess að ríkissjóður verði rekinn hallalaust og tel reyndar að betur verði að gera en hér er lagt upp með. Menn þurfa að hafa afgang á ríkissjóði. Menn eiga eftir að gera ráð fyrir skuldbindingum, sem ekki eru í þessu frv., upp á nokkra milljarða króna og menn eiga eftir að gera ráð fyrir því að borga niður þær skuldir sem safnast hafa upp á undanförnum áratug sem hefur fyrst og fremst einkennst af því að menn hafa eytt verulega umfram það sem aflað hefur verið. Það er grundvallaratriði hjá þeim sem fara með peningaforráð að afla fyrir þeim útgjöldum sem menn stofna til. Það gildir um ríkissjóð, sveitarsjóði, heimili og aðra. Ég tala fyrir þessu sjónarmiði og hvet menn til þess að hugleiða það alvarlega. Ég held að þetta sé alvarlegri meinsemd í íslensku þjóðfélagi en menn hafa almennt gert sér grein fyrir eða almennt viljað viðurkenna og skýrir m.a. að nokkru leyti alvarlega þróun eins og þá sem átt hefur sér stað í skuldasöfnun heimilanna. Herra forseti. Ég hef lokið við að rekja álit minni hluta fjárln. auk þess að nefna þau atriði sem ég hef helst kosið að koma á framfæri við þessa umræðu.

Herra forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Vestf. fyrir hans ræðu. Það voru tvö atriði sem komu fram í ræðu hans sem ég vildi koma að í andsvari og skýra afstöðu mína til. Það er varðandi tillögu dómsmrn. um stöður rannsóknarlögreglumanna. Ég lít svo á að þetta sé frestun á að ákveða staðsetningu en ekki ákvörðun um að flytja þessar stöðu hingað suður til Reykjavíkur. Hins vegar varðandi skattstofurnar vil ég ítreka það sem ég kom að í ræðu minni við 2. umr. Ég styð það markmið að efla skattaeftirlit og tel ekki af veita en varðandi frekari verkaskiptingu skattstofanna eða skipulagsbreytingu í störfum þeirra verður auðvitað að gæta þess að sú breyting virki í báðar áttir og skattstofunum á landsbyggðinni séu falin störf í þessu stóra kerfi. Það er grundvallaratriði frá minni hálfu varðandi það mál og ég kom einmitt að því í ræðu minni við 2. umr. en ég vil orða það skýrt hér.

Herra forseti. Ég fagna yfirlýsingu formanns fjárln. og vænti þess og treysti að hann muni beita sér fyrir framgangi málsins á þann veg sem hann hefur lýst.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Vestf. fyrir mjög málefnalega ræðu og fyrir að vekja athygli á því sem kom fram í máli hans og þann stuðning sem hann veitir þeim sjónarmiðum sem meiri hluti fjárln. hefur haft uppi um það að okkur beri að reka ríkissjóð án halla. Það hefur vissulega orðið mikil breyting á afstöðu manna til þessa. Frá því ég kom fyrst í þingið finnst mér hafa orðið mjög mikil breyting hvað þetta varðar að mönnum fannst ekki eins alvarlegt mál þó ríkissjóður væri rekinn með halla og stjórnarandstaðan flutti urmul af brtt. sem yfirleitt voru allar til hækkunar á útgjöldum. Þess vegna vekur ræða hv. 5. þm. Vestf. athygli manna þegar hann undirstrikar og ítrekar þau sjónarmið sem við stjórnarsinnar höfum verið að tala fyrir, og þá sérstaklega meiri hluti fjárln., þegar við erum að reyna að ná árangri í að stemma ríkisútgjöldin og að treysta það markmið að ekki sé halli á ríkissjóði. Það er auðvitað mjög mikilsvert að fá stuðning í þessu verki.

Herra forseti. Mikilvægum áfanga er nú náð þegar 3. umr. um fjárlög rennur upp. Ég segi áfanga vegna þess að hér er ekki um neina endanlega niðurstöðu að ræða eins og við þekkjum. Það eiga eftir að koma fjáraukalög og ýmis ný atriði sem munu breyta þessu dæmi auk þess sem ég er þeirrar skoðunar að hér sé rangt reiknað. Ég vil hins vegar endurtaka þakkir til meðnefndarmanna minna sem ég flutti við 2. umr., bæði til þeirra í minni hlutanum og meiri hlutanum, og ekki síður til allra þeirra sem komu hér að verki og aðstoðuðu á margan hátt við þessa miklu vinnu. Samkvæmt venju hafa ýmsar ákvarðanir verið teknar á milli 2. og 3. umr. sem breyta heildardæminu verulega. Er nú svo komið að helsta skrautfjöður frv. í upphafi máls, þ.e. afgangur að upphæð rúmlega 1 milljarður kr. er nú uppurinn að mestu. Að vísu hefur minni hlutinn sitthvað við þessa niðurstöðu að athuga og telur hana í rauninni ómark. Tekjur ríkissjóðs á næsta ári eru verulega vanáætlaðar. Því hef ég haldið fram alveg frá því að frv. kom fram á haustdögum og þetta rökstyðjum við fulltrúar minni hlutans í frhnál. okkar sem hv. síðasti ræðumaður lauk við að mæla fyrir rétt áðan. Við það verk nutum við aðstoðar sérfræðinga þannig að ég er sannfærð um að okkar niðurstaða er réttari en sú sem hér er gefin. Það eru fyrst og fremst veltuskattarnir, m.a. innflutnings- og vörugjöld og virðisaukaskattur, sem hljóta að skila meiri tekjum en niðurstaða meiri hlutans er miðað við þær forsendur sem frv. byggir á. Það er nú orðið ljóst að þjóðhagsforsendur fjárlaga ársins í ár reyndust fjarri lagi. Fjárfestingin var miklu meiri en reiknað var með og einkaneyslan mun meiri. Þetta breytti fjárlagadæminu umtalsvert eins og ljóst var við afgreiðslu fjáraukalaga og allt bendir til að hið sama verði upp á teningnum á næsta ári. Ég sé engin rök fyrir því að reikna með svo miklu minni fjárfestingu eins og forsendur fjárlagafrv. gera ráð fyrir og ég sé ekki heldur efni til þess að svo miklu minni aukning verði á einkaneyslunni eins og gert er ráð fyrir. Forsendur fjárlagafrv. og niðurstöðutölur þess eru hrein og klár pólitík sem eiga lítið skylt við raunveruleikann. Fjárfestingar og önnur umsvif verða meiri en gert er ráð fyrir. Veltan verður meiri, tekjurnar verða meiri og útgjöldin verða vafalaust einnig meiri þegar upp er staðið. Þetta er allt rakið í nefndaráliti minni hlutans og m.a. bent á að enn muni vanta a.m.k. 1--1,2 milljarða upp á tekjuhlið fjárlaga. Ég hef rætt þetta mál við ýmsa sem eru sama sinnis og reyndar menn sem telja að þessi niðurstaða verði e.t.v. þannig að tekjuaukinn verði mun meiri heldur en hér er gert ráð fyrir og sem við höfum lagt áherslu á og niðurstaðan verði miklu meiri afgangur. Því ber vitaskuld að fagna, en það er mjög sérkennilegt að leggja þessar forsendur til grundvallar á þann hátt sem hér er gert. Meiri hlutinn hefur lagt mikla áherslu á nauðsyn aðhalds í framkvæmdum hins opinbera til þess að vega á móti þensluáhrifum vegna verksmiðjubyggingar á Grundartanga og orkumannvirki þeim tengd. Þetta gerir meiri hlutinn þrátt fyrir að taka ekki tillit til þess við útreikninga á tekjuspá og verður það að teljast sérkennilegt í meira lagi. Meiri hlutinn fylgir þessu eftir með áformum um verulegan niðurskurð á framkvæmdum á suðvesturhorni landsins í vegagerð og við Reykjavíkurflugvöll. Þessi mál munu skýrast við afgreiðslu vegáætlunar og flugmálaáætlunar í febrúar/mars á næsta ári en þegar er vitað hvaða framkvæmdir liggja undir hnífnum. Þær eru fyrst og fremst í Reykjaneskjördæmi og Reykjavík. Það eru m.a. framkvæmdir í Mosfellsbæ og Ártúnsbrekku og endurbygging Reykjavíkurflugvallar. Allt saman framkvæmdir sem eru bráðnauðsynlegar út frá öryggissjónarmiði og vegna sívaxandi umferðar og í rauninni ábyrgðarleysi að ráðast ekki í þær þegar í stað. Þetta er niðurstaða meiri hlutans, en í raun og veru er þetta allt slíkum vafa undirorpið að eðlilegast væri að fresta afgreiðslu fjárlaga fram í mars, en afgreiða þess í stað greiðsluheimildir til fjmrh. miðað við óbreytt ástand í efnahags- og ríkisfjármálum. Talsmenn meiri hlutans hafa talað mjög til sveitarfélaga á suðvesturhorni landsins og hvatt þau til niðurskurðar í framkvæmdum til þess að fylgja því fordæmi sem þeir telja nauðsynlegt af hálfu ríkisvaldsins. Þeir hafa bent spjótum sínum mjög að Reykjavíkurborg. Þeir hafa sakað borgaryfirvöld um ábyrgðarleysi og tillitsleysi við ríkjandi aðstæður og tilgangurinn er augljóslega sá að varpa ábyrgðinni af niðurskurði og frestun framkvæmda af hálfu ríkisins á þessu svæði yfir á borgaryfirvöld í Reykjavík. Allt ber þetta mjög pólitískan svip og er í hæsta máta ósanngjarnt en þessar fullyrðingar hafa verið endurteknar æ ofan í æ þrátt fyrir rökstudd andmæli. Rétt er að fara hér nokkrum orðum um afstöðu og sjónarmið borgaryfirvalda sem hafa legið undir þessu ámæli og áminningum af hálfu talsmanna meiri hlutans í fjárln. Vil ég í því skyni vitna til bréfs frá Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur borgarstjóra til þingmanna Reykjavíkur, þar sem hún upplýsir þá um stöðu mála. Bréfið er dagsett 16. des. 1996 og er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Til þingmanna Reykjavíkur. Efni: Fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar og fyrirtækja hennar fyrir árið 1997. Að frumkvæði Sturlu Böðvarssonar, varaformanns fjárln. og þingmanns Vesturlands, hafa að undanförnu verið nokkrar umræður í fjölmiðlum um meint áhrif fjárhagsáætlunar Reykjavíkurborgar á þenslu og verðbólgu í samfélaginu. Hefur sú skoðun m.a. komið fram að nauðsynlegt sé að Reykjavíkurborg og fyrirtæki hennar dragi úr fyrirhuguðum framkvæmdum á næsta ári. Af þessu tilefni þykir mér rétt að upplýsa þingmenn Reykjavíkur um fjárhagsáætlun borgarinnar fyrir árið 1997 og sendi því hjálagt frv. að fjárhagsáætlun ásamt ræðu minni við framlagningu fjárhagsáætlunar. Að auki fylgja hjálögð minnisblöð frá hafnarstjóra, rafmagnsstjóra og hitaveitustjóra um fyrirhugaðar framkvæmdir á vegum þeirra á næsta ári. Spádómar Þjóðhagsstofnunar um umtalsverða þenslu á næsta ári kunna að vera á rökum reistir ef verður af fyrirhuguðum álversframkvæmdum á Grundartanga og virkjanaframkvæmdum sem þeim tengjast. Á þessari stundu liggur þó ekki fyrir hvort af verður. Ef marka má nýleg útboð Reykjavíkurborgar á skólabyggingum í Grafarvogi og holræsaframkvæmdum við Mýrargötu er margumræddrar þenslu ekki enn farið að gæta á útboðsmarkaði í borginni. Komi hið gagnstæða í ljós þegar líða tekur á næsta ár er sjálfgefið að Reykjavíkurborg mun endurskoða framkvæmdaáætlanir sínar, enda mundu tilboð sem eru umfram kostnaðaráætlanir ekki rúmast innan fjárhagsramma borgarinnar. Í fjárhagsáætlun borgarinnar er ekki gert ráð fyrir neinum nýjum lántökum í fyrsta sinn í fjöldamörg ár og munu borgaryfirvöld gera það sem í þeirra valdi stendur til að halda sig við þá áætlun. Samkvæmt fjárhagsáætlun fyrir árið 1997 eru framkvæmdir á vegum borgarsjóðs á næsta ári mjög svipaðar og undanfarin ár. Framkvæmdir við ný íbúðahverfi hafa síðustu ár verið mun minni heldur en var að jafnaði allan síðasta áratug vegna samdráttar í nýbygging íbúðarhúsnæðis. Þannig voru lóðir fyrir 200 íbúðir gerðar byggingarhæfar á síðasta ári, en algengast var á síðasta áratug að byrjað væri á 600--700 íbúðum á ári. Ekki þykir ráðlegt að gera færri en 400--450 lóðir byggingarhæfar á næsta ári þar sem líklegt er talið að eftirspurn muni aukast eftir lægð síðustu ára auk þess sem talið er að lóðir á næsta nýbyggingarsvæði sem eru í Staðarhverfi muni þykja eftirsóknarverðar. Byggingarframkvæmdir verða í heild svipaðar á næsta ári og verið hefur undanfarin ár. Áætlaður kostnaður við byggingarframkvæmdir á verðlagi 1996 var 1.668 millj. kr. árið 1994, 1.845 millj. árið 1995, 1.854 millj. kr. árið 1996 og er áætlaður 1.945 millj. kr. á næsta ári, þ.e. tæpir 2 milljarðar kr. Er því aðeins um 5% aukningu að ræða á árinu 1997. Munar þar mest um 988 millj. kr. til skólabygginga. Gert er ráð fyrir um 170 millj. kr. mótframlagi frá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga vegna þessa. Flest stærstu verkefnin hafa þegar verið boðin út og lýkur þeim seinni hluta næsta árs, t.d. Engjaskóla sem boðinn var út sl. vor og Grandaskóla og Rimaskóla sem boðnir voru út nýverið. Einungis eitt stórt verkefni verður boðið út árið 1997, þ.e. sundlaug í Grafarvogi en byggingu hennar á að ljúka árið 1998. Samkvæmt lögum um grunnskóla sem Alþingi samþykkti á þessu ári á einsetning allra grunnskóla á landinu að vera lokið árið 2003. Víða um land er þetta verkefni langt komið eða þegar lokið en því miður háttar ekki þannig til í Reykjavík. Þá er jafnframt rétt að fram komi að nokkur nágrannasveitarfélög Reykjavíkur eiga enn langt í land en þau munu fyrirhuga að fara mjög hratt í þetta verkefni. Framkvæmdir við einsetningu grunnskóla hófust mjög seint í Reykjavík og vorið 1994 voru aðeins fjórir unglingaskólar í borginni einsetnir. Nokkuð hefur áunnist síðan en enn eru aðeins 15 skólar af 30 einsetnir. Ljóst er að foreldrar skólabarna í Reykjavík sætta sig ekki við að einsetning frestist frekar en orðið er og í viðhorfskönnun meðal borgarbúa sem gerð var nýlega kom það mjög skýrt fram að einsetinn skóli er meðal þess sem borgarbúar telja mikilvægast. Framkvæmdir við götur og holræsi á næsta ári kosta 1.870 millj. kr. samkvæmt áætluninni. Er það talsvert hærri upphæð en á síðasta ári en langsamlega mest munar þar um að dælu- og hreinsistöð við Mýrargötu, sem verður tekin í notkun næsta haust ásamt 4 km langri útrás. Sú útrás var boðin út nýverið og voru tilboð mjög hagstæð. Stór þáttur í því verki, sem og síðasta áfanga hreinsistöðvarinnar við Mýrargötu, er efni, tæki og búnaður, sem er innflutt, en sá hluti nemur tæplega 50% kostnaðarins. Þensluáhrif slíkra framkvæmda innan lands eru því ekki teljandi. Malbikunarstöðvar og sérhæfð tæki vegna slitlagsgerðar á suðvesturhorni landsins hafa alls ekki verið fullnýtt undanfarin ár. Þjóðvegaframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu, sem eru margar hverjar þjóðhagslega mun arðbærari heldur en flest önnur verkefni, munu því ekki valda spennu og er mjög óheppilegt að fresta þeim. Að öllu samanlögðu verður að segja að allt tal um hættu á spennu vegna framkvæmda\-áforma Reykjavíkurborgar á næsta ári sé algerlega órökstutt. Atvinnuleysi er enn skráð svipað og var á síðasta ári eða um 3.000 manns. Meginþungi framkvæmda er fyrri hluta árs í verkefnum sem þegar hafa verið boðin út og þensluáhrifa gætir alls ekki í tilboðum í gatnagerð og jarðvinnuverkefni. Að lokum vona ég að það sem hér hefur verið sagt verði til að varpa nokkru ljós á það hvers eðlis fyrirhugaðar framkvæmdir borgarinnar eru og að þingmenn geri sér grein fyrir því að á þessari stundu þarf mjög veigamikil rök til að réttlæta niðurskurð á arðbærum og löngu tímabærum framkvæmdum.`` Undir þetta ritar Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, borgarstjóri í Reykjavík. Þannig hljóðar þetta bréf og ég verð að segja það, virðulegi forseti, að mér þykja talsmenn meiri hlutans hafa farið fram með nokkurri ósanngirni í þessu máli öllu. Það er auðvitað ríkisvaldið sem ber ábyrgð á því ástandi sem hér er verið að leggja til grundvallar. Það er stefna ríkisvaldsins sem skapar þann vanda og það misvægi í þenslu sem hefur verið að skapast og menn telja sig sjá fyrir. Ríkisvaldið hefur fylgt og fylgir rangri stefnu að mínu mati. Það er altaf umdeilt hversu mjög ríkisvaldið eða stjórnvöld yfirleitt eiga að hafa áhrif á þróun atvinnulífsins. Raunar er því nokkuð almennt haldið fram að ríkisvald á hverjum tíma eigi fyrst og fremst að stuðla að almennum aðstæðum til hagsældar en ekki að taka frumkvæði né styðja eina atvinnugrein umfram aðra. Stjórnvöld eigi að skapa skilyrði með upplýsingaöflun og ráðgjöf, markaðsleit og aðstoð við fjármögnun, þau eigi að efla og styðja rannsóknir, þróunar- og markaðsstarf en ekki að taka frumkvæði í atvinnuuppbyggingu. Því fer auðvitað víðs fjarri að sú hafi verið raunin. Atvinnugreinum er og hefur verið mismunað og stjórnvöld hafa árum saman tekið sterkt frumkvæði. Þau hafa í áraraðir lagt höfuðáherslu á uppbyggingu stóriðju, fyrst og fremst mengandi stóriðju, álframleiðslu, járnblendi og fleira í þeim dúr. Árangurinn af allri fyrirhöfn þeirra er umdeilanlegur, en aðalatriðið er að þessi stefna er að mínu viti röng. Áherslan er röng. Það er ekki á þessu sviði sem framtíðarmöguleikar okkar í atvinnumálum liggja. Þeir eru fólgnir í umhverfi okkar og sérstæðri náttúru, sem er ekki aðeins gimsteinn sem við getum notið okkur til ánægju og fróðleiks, heldur er lykillinn að uppbyggingu atvinnulífs til framtíðar. Möguleikarnir liggja ekki aðeins í hugviti og þekkingu sem er mjög mikilvægt atriði, heldur einnig í ímynd lands okkar og náttúru og þar vil ég leggja áherslu á möguleika okkar í matvælaframleiðslu og ferðaþjónustu, svo og í vísindum og rannsóknum af ýmsu tagi. Stóriðjustefnan er atvinnustefna gærdagsins og það sem við erum m.a. að fást við í tengslum við þetta fjárlagadæmi eru einmitt afar slæm hliðaráhrif þessarar stefnu. Framkvæmdir við byggingu verksmiðja eru gríðarlega miklar. Þær kalla á framkvæmdir við byggingu orkuvera og allt veldur þetta staðbundnum og tímabundnum þensluáhrifum sem valda mikilli röskun. Sú röskun er oft til langframa og það kannast hv. þingmenn landsbyggðarinnar við frá þeim svæðum þar sem nú er horft fram á samdrátt í atvinnu af þessum sökum. Miklu farsælla væri að leggja áherslu á atvinnustefnu sem miðar að jafnri og stöðugri þróun og uppbyggingu um allt land. Herra forseti. Vandinn sem meiri hlutinn leggur áherslu á að bregðast við og höfðar til ábyrgðar almennings, en ekki síst sveitarstjórna á höfuðborgarsvæðinu, er vandi sem skapast af þessari stefnu ríkisvaldsins í atvinnumálum. Svo vikið sé örfáum orðum að útgjaldahliðinni, þá eru lagðar til margvíslegar breytingar sem hv. formaður fjárln. hefur þegar kynnt og útskýringar er að finna í nefndaráliti meiri hlutans. Minni hlutinn á sinn þátt í þeim ákvörðunum og styður margar þessara tillagna, en því verður ekki á móti mælt að oft er okkuð erfitt að átta sig á ákvörðunum meiri hlutans á milli umræðna, sérstaklega þegar tímaramminn er þröngur. Dæmi eru um snöggsoðnar ákvarðanir um stóra útgjaldaliði sem virðast nánast falla af himnum ofan og eru lítt eða ekki skýrðar. Hvorki gefst tími né ráðrúm við þessar aðstæður til þess að fá nákvæmar útlistanir né heldur að ræða stefnuna eða forsendurnar á bak við slíkar ákvarðanir sem að sjálfsögðu koma úr ranni hæstv. ríkisstjórnar. Þessar ákvarðanir eru meginorsökin fyrir umtalsverðum hækkunum sem oft verða milli 2. og 3. umr. Þessar ákvarðanir byggjast sem sagt ekki á umræðum eða athugunum í fjárlaganefndinni. Þær eru einvörðungu á ábyrgð hæstv. ráðherra. Sem dæmi má nefna tvö stór verkefni sem sett voru inn á allra síðustu dögum. Hið fyrra sem ég vildi nefna er átak í landgræðslu og skógrækt sem er nýr liður undir landbrn. Þetta átak er samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar sem kynnt var í fjölmiðlum fyrir örfáum dögum. Það eru litlar skýringar gefnar í áliti meiri hlutans og ég missti reyndar af þeim kafla í ræðu hv. formanns nefndarinnar sem hugsanlega hefur skýrt þetta nánar. En í erindi fjárlagaskrifstofunnar til nefndarinnar sem dagsett er í fyrradag kemur fram að þetta sé átak í landgræðslu og skógrækt upp á 75 millj. kr. og sagt er að þetta sé fyrsta greiðsla af fjórum þar sem ríkisstjórnin hafi samþykkt að verja 450 millj. kr. framlagi til viðbótar til landgræðslu- og skógræktarverkefna á árunum 1997---2000. Tilgangurinn sé að stuðla að aukinni bindingu koltvíoxíðs í andrúmslofti í samræmi við framkvæmdaáætlun Íslands vegna rammasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Átakið er sagt að muni felast í aðgerðum sem beinast að því í fyrsta lagi að stöðva hraðfara jarðvegsrof og gróðureyðingu samkvæmt nýrri forgangsröðun. Í öðru lagi að hefja ræktun fjölnytjaskóga á Suðurlandi, svonefndra Suðurlandsskóga, og í þriðja lagi að efla starf einstaklinga og félagasamtaka í landgræðslu og skógrækt. Þetta er síðan undirbyggt með nánari útlistunum á hverri grein. Þessu átaki ber að fagna í sjálfu sér. Ég dreg ekki úr því. En ég hlýt að gagnrýna að þetta skuli koma svona eins og sending af himnum ofan og enginn tími gefast til þess að skoða það ofan í kjölinn, fá álit og umsagnir sérfræðinga og áhugamanna um þessi efni. Það eru svo margir þættir sem fléttast saman í þessum málaflokki og alls ekki allir á einu máli um gagnsemi einstakra aðgerða. Það þarf að líta á sviðið í heild, það þarf að taka inn í dæmið áhrif á þróun vistkerfa og áhrif á vistkerfi sem fyrir eru á hverjum stað. Það eru ekki nógu góð vinnubrögð að koma með slíkar tillögur rétt fyrir endanlega afgreiðslu fjárlaga. Þær eiga að koma fram í frv. sjálfu og þær eiga að fá umfjöllun fagnefnda, í þessu tilviki umhvn., sem hefði getað kallað eftir umsögnum og álitsgerðum sérfróðra. Engu að síður, herra forseti, eru mörg verk óunnin á þessu sviði og vonandi verður þessu fjármagni varið skynsamlega og með hliðsjón af vísindalegu mati. Ég hlýt aðeins að minna á þau spjöll sem unnin hafa verið á votlendi landsins, en menn hafa nú vaknað upp við vondan draum í þeim efnum og vilja gjarnan reyna að bæta fyrir og vinna að endurheimt votlendis sem er mjög mikilvægt í náttúru landsins og fyrir gróðurfar og dýralíf. Þetta þarf sérstaklega að hafa í huga og fara ekki offari í skógrækt á þeim stöðum þar sem slíkt gæti haft áhrif á vistkerfið til hins verra. Hitt dæmið er að finna undir fjmrn. undir liðnum Útgjöld samkvæmt heimildarákvæðum. Gert er ráð fyrir að ráðstafa 80 millj. kr. af þeim lið vegna tillögu um nýtt ákvæði í 6. gr. fjárlaga um heimild til að ráðstafa allt að 80 millj. kr. til verkefna á sviði atvinnuþróunar og nýsköpunar í atvinnulífinu á svæðinu sem ekki njóta góðs af uppbyggingu stóriðju. Þetta eru enn ein hliðaráhrifin af stóriðjustefnu stjórnvalda sem reynist þung í skauti í þeim byggðum landsins sem ekki njóta uppsveiflunnar í atvinnulífi sem tengist framkvæmdum af þessu tagi. Engar áætlanir eru um það hvernig fjármununum verður varið, ekki einu sinni vísbendingar. Þessi vinnubrögð eru svo sem dæmigerð, en þau eru ekki betri fyrir það, og ég hlýt að átelja harðlega hvernig staðið er að verki. Stórfelld útgjöld á að undirbyggja markvisst og af vandvirkni og gaumgæfni. Þeim á ekki að kasta fram án undirbúnings og skipulegra vinnubragða. Og vegna þess sem hér var til umræðu í síðasta andsvari, þá hlýt ég að leggja áherslu á þetta vegna þess að þetta er eitt dæmið um það hvernig við fáum inn á borð okkar tillögur sem ekki eru nákvæmlega skilgreindar, skýrðar og undirbyggðar á réttan hátt. Með þessu er ég ekki að mæla gegn þessari tillögu. Ég tel nauðsynlegt, úr því að menn hafa markað þessa stefnu og átt frumkvæði og þátt í þeirri atvinnustefnu sem leiðir af sér þessa staðbundnu, tímabundnu þenslu, sem hugsanlega verður ef af álversbyggingu og auknum virkjanaframkvæmdum verður, að stjórnvöld bregðist við til þess að reyna að draga úr þeim skaða sem þetta hefur á þeim svæðum sem ekki njóta uppsveiflunnar á sama hátt. Ég ætla ekki að fara miklu meira út í útgjaldahliðina. Ég vil aðeins minna á ýmislegt það sem kemur fram í nál. minni hlutans og minna á tillögur minni hlutans sem voru dregnar til baka og eru nú endurfluttar við 3. umr. Hv. 5. þm. Vestf. mælti fyrir þeim áðan, held ég, a.m.k. var það gert rækilega við 2. umr. þessa máls og ég held að ekki sé nauðsyn á að fara frekari orðum um þær tillögur. Ég vil minna á tillögur þingkvenna Kvennalistans sem eru á þskj. 445 um hækkun framlags til Námsgagnastofnunar og um styrk til endurbóta á húsnæði á vegum Félags einstæðra foreldra. Við drógum þær tillögur til baka við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. fjárlaga í þeirri von að meiri hlutinn mundi koma til móts við hugmyndir okkar og tillögur. Því miður varð ekki af því og hlýt ég að lýsa vonbrigðum með það. En það er ekki öll nótt úti enn og ég vil biðja menn að hugsa um afstöðu til þessara tillagna. Um Námsgagnastofnun er það að segja að Kvennalistinn hefur eftir megni reynt að fá hækkuð framlög til Námsgagnastofnunar og styrkja þar með starfsemi hennar, sem er mjög mikilvægt fyrir skólastarf í landinu. Sú stofnun hefur alls ekki mætt nógu miklum skilningi og við höfum bent á að nú kannski fremur en endranær sé raunverulega mikil þörf á að efla og styrkja starfsemi Námsgagnastofnunar og þá með tilvísan til þeirra upplýsinga sem hafa komið fram í skýrslu vegna kannana á árangri nemenda í einstökum greinum og ástæður þess að árangur nemenda í þeim greinum er ekki talinn nógu hagstæður er einmitt að hluta til rakinn til þess að við höfum ekki nægan metnað við námsgagnagerð og búum okkar nemendur, okkar unga fólk, ekki nægilega vel námsgögnum. Með styrkinn til Félags einstæðra foreldra vísa ég til þeirrar ræðu sem ég flutti við 2. umr. Þetta félag hefur rekið mjög merkilega og þarfa starfsemi og á skilið stuðning ríkisvalds og sveitarfélaga við sitt mikilvæga og góða starf. Ég vil líka benda á tillögur sem ekki var að vísu búið að dreifa þegar ég fór upp í ræðustólinn en má vera að komnar séu á borð þingmanna nú. Þær eru á frá okkur þingkonum Kvennalistans, þar sem hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir er 1. flm. Þær eru skyldar þeirri tillögu sem við flytjum um hækkun til Námsgagnastofnunar og eru metnaðarfullar tillögur um eflingu nýsköpunar og þróunar í skólastarfi og snerta menntun uppvaxandi kynslóðar sem við teljum að sé mjög mikilvægur þáttur sem okkur ber að leggja mun meiri áherslu á og hlúa betur að en gert hefur verið. Þetta er framtíðin sem ber að hlúa að af skilningi, fyrirhyggju og metnaði. Og sá metnaður birtist af okkar hálfu í þeim tillögum sem hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir mun mæla fyrir síðar í umræðunni. Þær lúta að Kennaraháskóla Íslands og tilgangurinn er að gera Kennaraháskólanum kleift að lengja kennaranám. Þær eru til eflingar endurmenntunar, námsefnisgerðar í sambandi við framhaldsskólana og til eflingar nýjunga í skólastarfi á sviði raungreina. Við teljum að þetta sé eitt af meginviðfangsefnum hins opinbera sem leggja beri miklu meiri áherslu á en gert hefur verið. Herra forseti. Minni hlutinn leggur í áliti sínu áherslu á þrjá málaflokka á útgjaldahliðinni sem mest hafa verið til umræðu og umfjöllunar nú á milli umræðna í hv. fjárln. Við fjöllum nokkuð um heilbrigðismálin, samgöngumálin og um heimildagrein fjárlaga, þá merku 6. gr., sem hefur að geyma heimildir til ráðherra til ýmissa ráðstafana og sú grein er vissulega óhjákvæmileg en mætir því miður afgangi í umfjöllun nefndarinnar sem er alls ekki nógu gott því verið er að veita ráðherrum mikið vald til ráðstöfunar á eignum og fjármunum ríkissjóðs. Og það má vera okkur til umhugsunar hvernig þeim málum er háttað. Ég tel að miklu betri svipur sé á allri framkvæmd nú en var fyrir nokkrum árum þegar ekki einu sinni var gert ráð fyrir ákveðnum fjárhagsramma fyrir þessa heimildagrein en það er núna. Reynt er að fylgjast með því hvernig farið er með þetta vald sem ráðherra er þarna falið. En oft er verið að koma inn ákvörðunum eða heimildum til ákvarðana sem hefðu að réttu lagi þurft betri umfjöllun og undirbúning og skýringar og vísa ég til nál. okkar og orða hv. 5. þm. Vestf. Meginniðurstaða mín er, herra forseti, að það dæmi sem er lagt fyrir Alþingi á eftir að breytast verulega og fyrir því hefur minni hlutinn fært veigamikil rök. Við erum sammála því markmiði að reka beri ríkissjóð án halla og helst með afgangi. Það er hættulegt að safna svo miklum skuldum eins og þróunin hefur verið á undanförnum árum og við þurfum að snúa blaðinu við, ná árangri í ríkisfjármálum, skila ríkissjóðsdæminu með afgangi svo hægt sé að greiða niður skuldirnar. Við erum sammála því að sýna beri ráðdeildarsemi, sparnað og ábyrgð í ríkisfjármálum eins og frekast er unnt, en við erum ekki sammála um áherslur og forgangsröð. Margar aðgerðir í þeim efnum sem gerðar hafa verið á undanförnum árum leiða í raun ekki til sparnaðar heldur ófarnaðar sem er ríkissjóði kostnaðarbyrði til lengri tíma litið. Það þarf að leggja áherslu á menntamál, heilbrigðismál og félagslega þjónustu. Sparnaður í þeim efnum má ekki leiða til lakari þjónustu og verri stöðu þeirra sem hennar þurfa og eiga að njóta. Fjárlög skipta miklu máli fyrir daglegt líf og kjör almennings og fyrir þróun mála í atvinnu- og efnahagslífi landsmanna. Það frv. sem hér á að afgreiða gefur ekki fyrirheit um farsæla framtíðarsýn. Slík framtíðarsýn ætti að byggjast á eflingu menntunar og rannsókna, hún ætti að byggjast á markvissri áætlun um verndun umhverfis og náttúru, hún ætti að byggjast á metnaðarfullum áformum um farsælt líf allra í samfélaginu jafnt þeirra sem standa undir tekjuöflun ríkissjóðs og þeirra sem minna hafa og þurfa á aðstoð að halda. Sá metnaður birtist ekki í þessu frv. Þvert á móti eru þyngstu byrðarnar lagðar á þá sem höllum fæti standa. Aldraðir, öryrkjar, sjúkir og bótaþegar fá þau skilaboð að þeirra séu breiðu bökin. Þeir eiga ekki að fá auknar tekjur til samræmis við þá sem hafa fullan mátt til að sækja kjarabætur. Það eru m.a. launin til aldraðra sem hafa lagt sitt af mörkum til að eftirkomendur þeirra geti lifað sómasamlegu lífi. Slagorðið ,,Búum öldruðum áhyggjulaust ævikvöld`` hefur snúist upp í andhverfu sína við þá síendurteknu aðför að lífskjörum aldraðra sem við höfum reynt síðustu árin. Lokaniðurstaða mín er sú að endurskoða þarf tekjuöflunarkerfi ríkisins og forgangsraða upp á nýtt.

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrstu mótmæla síðustu orðum hv. 12. þm. Reykn. um að fjárlagafrv. sé aðför að öldruðum og sjúkum. Það er fjarri lagi. Það er verið að tryggja og treysta velferðarkerfið og það er auðvitað mikilvægt verkefni. Að hinu leytinu vil ég vekja athygli á því sem kom fram í ræðu hv. þm. þar sem hún leggst í sérstaka vörn fyrir meiri hluta borgarstjórnar í Reykjavík og les upp bréf það sem borgarstjórinn hefur skrifað þingmönnum Reykjavíkur þar sem kvartað er sérstaklega undan framgöngu minni að undanförnu. Hver skyldi hún vera? Jú, sú framganga er að vekja athygli á því að stjórnvöld í landinu, þ.e. ríkisvaldið og sveitarfélögin, þurfa að gæta sín og leggja áherslu á að tryggja stöðugleikann í þjóðfélaginu. Þetta er sú ógn sem steðjar að vinstri meiri hlutanum sem hér er sérstaklega varinn, vinstri meiri hlutanum í Reykjavík. Hv. þm. vakti athygli á því, sem er hins vegar alveg hárrétt, að það er stefna ríkisstjórnarinnar sem kemur fram núna í því að búast má við að efnahagslífið taki kipp vegna aðgerða stjórnvalda. Það er auðvitað ekkert áhyggjuefni út af fyrir sig heldur er nauðsynlegt að bregðast þannig við þegar betur árar að við söfnum til hinna mögru ára. Það er fyrst og fremst sá málflutningur sem ég hef haft uppi og m.a. gagnvart Reykjavíkurborg eins og öllum sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu, að ég hef hvatt til þess að allir þeir aðilar og ríkisvaldið einnig sýni ábyrgðartilfinningu og við lítum til lengri tíma þegar við leggjum upp okkar efnahagslegu forsendur.

Herra forseti. Ég þekki skoðanir og áherslur hv. þm. í þessum efnum. Hann hefur komið þeim rækilega á framfæri. Ég er ekki sammála niðurstöðu hans og ádeilum á stjórnun Reykjavíkurborgar og hvernig borgaryfirvöld hyggjast haga sínum framkvæmdum á næsta ári. Ég tel að borgaryfirvöld í Reykjavík sýni fulla ábyrgð í þessum efnum. Þau hafa auðvitað skyldum að gegna gagnvart sínum umbjóðendum. Þau þurfa að veita góða þjónustu og tryggja öryggi síns fólks. Ég held að þau rök sem fram komu í bréfi borgarstjóra sem ég las upp áðan séu fullgild og sýni mikla ábyrgð í þessum efnum. Enda kom þar fram að ef í ljós kæmi að hættuleg þensla væri að myndast, hvað þá ef hún birtist í því að útboð yrðu ekki hagstæð, þá mundu borgaryfirvöld endurskoða áætlanir sínar. En ég hygg að við gætum margt lært af núverandi borgarstjórn sem meiri hluta sem hefur náð mjög athyglisverðum árangri við stjórnun fjármála. Það væri nær að hyggja að því hvernig þau hafa farið að verki heldur en gagnrýna.

Virðulegur forseti. Ekki ætla ég að fara í umræður um málefni borgarstjórnarinnar í Reykjavík í þessum ræðustól. Hins vegar væri mjög skemmtilegt og ánægjulegt að taka þátt í umræðu á þeim vettvangi. En ég vil vegna orða hv. þm. um sérstaklega góða fjármálastjórn hjá Reykjavíkurborg segja að rétt væri nú að gefa borgarstjórnarmeirihlutanum ögn meiri tíma, held ég, áður en því er slegið föstu að svo sé. Mér sýnist að þar séu stundaðar stórfelldar sjónhverfingar. Þær eru hins vegar svo augljósar, ekki síst þegar vakin er athygli á því að Reykjavíkurborg standi ekki fyrir neinni spennu, hún taki ekki lán. En hvað gerir borgarstjórnarmeirihlutinn? Hann reynir að blekkja með því að láta undirstofnanir taka lán til framkvæmda. Ég held að það sé allt of auðveld leið ef hv. þm. halda að við sjáum ekki í gegnum slíkan vef. Hins vegar er rétt að það kemur fram hjá borgarstjóranum í bréfinu, sem hv. þm. las upp að borgarstjórnarmeirihlutinn virðist vera tilbúinn á verðinum ef þeim sýnist að ástæða sé til þess. Ég fagna því að fram skuli koma að hv. þm. og borgarstjórinn væntanlega eru reiðubúnir til að ganga til viðræðna við stjórnvöld með hvaða hætti við getum tryggt stöðugleikann. Það er auðvitað aðalatriðið, það er viðfangsefnið. Hæstv. ríkisstjórn hefur falið félmrh. að eiga viðræður við sveitarfélögin í landinu og ég geri ráð fyrir að þær viðræður hljóti að hafa farið fram. Viðræður um það hvernig eigi að standa að þessum aðgerðum.

Herra forseti. Ég vil alveg sérstaklega taka undir þau orð hv. 2. þm. Vesturl. að við skulum gefa núverandi borgarstjórnarmeirihluta meiri tíma, miklu meiri tíma. Það sem borgarstjórnarmeirihlutinn hefur verið að gera lofar ákaflega góðu. Hann er að ná tökum á fjármálastjórn borgarinnar eftir langvarandi óstjórn. Ég held að við gætum lært mikið af því að kynna okkur nánar og betur það sem þar hefur verið að gerast. Það er út af fyrir sig óþarfi að binda þessa umræðu svo mjög við það sem borgarstjórnarmeirihlutinn er að gera. Við ættum líka að líta til þess sem menn hafa verið að gera í sveitarfélögunum í kring og afstöðu þeirra til þeirra hugmynda sem hafa verið að birtast nú undanfarna daga um nauðsyn á frestun framkvæmda og jafnvel að hætta við bráðnauðsynlegar framkvæmdir. Ég hef ekki getað farið yfir gögn sem mér voru að berast í hendur nákvæmlega á því andartaki sem ég fór upp í stólinn en því verður ekki tekið þegjandi að skorið verði niður fé til bráðnauðsynlegra framkvæmda sem varða öryggi fólksins á þessu svæði og landsmanna allra. Þetta er einu sinni höfuðborgin sem við erum að tala um og við sendum ekki fólkið í burtu. Það þarf að veita því þá þjónustu sem það á rétt á.

Herra forseti. Nú er að hefjast atkvæðagreiðsla um frv. um lífeyrismál. Við hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson sitjum í efh.- og viðskn. fyrir hönd þingflokks jafnaðarmanna. Við skrifuðum undir álit meiri hluta efh.- og viðskn. með fyrirvara. Sá fyrirvari lýtur að því að við teljum að lögfesting frv. í þessu formi feli í sér skyldu stjórnvalda til að sjá svo um að starfsmenn ríkisins sem eru í stéttarfélögum ASÍ fái sömu lífeyrisréttindi og öðrum ríkisstarfsmönnum eru tryggð með frv. Við teljum þessa afstöðu réttláta og eðlilega og vera í samræmi við afstöðu þingflokks jafnaðarmanna og Alþýðusambands Íslands í þessu máli. Við munum greiða brtt. meiri hluta efh.- og viðskn. atkvæði okkar, enda erum við aðilar að þeim. Aðrar brtt. falla utan þeirrar samstöðu sem náðst hefur um afgreiðslu málsins. Lífeyrismál verða áfram í umræðunni og hugmyndir um að tryggja betur stöðu B-deildar sjóðsins verða vitaskuld ræddar áfram. Um þær tillögur aðrar sem liggja hér fyrir hefur ekki náðst samstaða innan efh.- og viðskn. Við munum því greiða atkvæði gegn öðrum tillögum en þeim sem við flytjum með öðrum. Við þingmenn jafnaðarmanna styðjum frv. og brtt. okkar og annarra og teljum að þetta frv. feli í sér þá skyldu til stjórnvalda að sjá um að starfsmönnum ríkisins sem eru í stéttarfélögum Alþýðusambandsins séu tryggð sömu lífeyrisréttindi og öðrum ríkisstarfsmönnum. Það er mikilvægasta málið við lögfestingu þessa máls sem við viljum gera sérstaka athugasemd við. Að öðru leyti styðjum við þetta mál eins og það kemur frá efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég hef flutt brtt. við frv. þetta og samþykki 1. gr. í trausti þess að brtt. mín verði samþykkt.

Hæstv. forseti. Hér eru greidd atkvæði um ákvæði þar sem lögbundið er að jafnan sé leitað eftir hæstu ávöxtun sem völ er á á markaði. Ég tel rangt að lögþvinga hámarksvexti með þessum hætti. Ég tel hins vegar rétt að sjóðstjórn gæti þess jafnan að leita eftir ávöxtun fjármuna sjóðsins á ábyrgan hátt. Ég get því ekki stutt þessa brtt.

Herra forseti. Þessi 1. liður í brtt. minni er lykilatriði í allri tillögunni. Hér er lagt til að reikna skuli breytilegt iðgjald í B-deildinni eins og gert er í A-deild. Hugsunin er sú að horfast í augu við veruleikann og færa skuldir ríkissjóðs og annarra launagreiðenda eins og hæstv. fjmrh. sagði vera markmið sem að baki lægi samningsins milli hans og opinberra starfsmanna. Öll brtt. í heild sinni stendur og fellur með þessum 1. lið og ég bið menn að athuga það.

Virðulegi forseti. Á næstu árum verða gerðar breytingar á framsetningu fjárlaga ef samþykkt verður fjárreiðufrv. það sem liggur fyrir Alþingi. Þá verða fjárlög sett fram á rekstrargrunni eins og ríkisreikningur. Það er eðlilegt frá mínum bæjardyrum séð að þá verði það skoðað rækilega hvernig ríkið og aðrir launagreiðendur ætla að standa skil á skuldbindingum sínum og greiðslum til B-deildar sjóðsins eins og m.a. er bent á í þessari brtt. Þangað til tel ég eðlilegt að óbreyttur háttur verði hafður á að öðru leyti en því að opnaður verði möguleiki í lögunum um sjóðinn til þess að inngreiðslur geti átt sér stað í formi skuldabréfs, t.d. vegna áfallinna skuldbindinga. Ég vænti þess að hv. nefnd eða meiri hluti hennar skoði það og slíkar breytingar við 3. umr. málsins.

Herra forseti. Það er öllum ljóst sem það hafa kynnt sér að B-deild lífeyrissjóðsins á ekki fyrir sínum skuldbindingum og stefnir í það að verða gjaldþrota þegar fram líða stundir. Það er því óhjákvæmilegt að gera ráðstafanir til að tryggja stöðu þeirrar deildar sjóðsins. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að það verði ekki gert nema að undangengnum viðræðum við þá sem í lífeyrissjóðnum eru og samtök þeirra. Tel ég ekki tímabært að taka málið upp á þingi að svo stöddu og mun því ekki greiða atkvæði með þessari tillögu.

Herra forseti. Þar sem 1. liður í minni brtt. hefur verið felldur leyfi ég mér að draga til baka aðra liði í þeirri tillögu, þ.e. tillöguna alla, en vil minna á að við erum hér að taka á okkur geysilega skuldbindingu sem er þegar orðin feiknalega mikil og fer vaxandi með því frv. sem hér liggur fyrir. Þetta er eins og keðjubréf. Það gengur vel til að byrja með, en síðan lenda skuldbindingarnar á þjóðinni með sívaxandi þunga. Þetta frv. sem liggur fyrir tekur ekki á þeim vanda. Þetta frv., eins og kom fram í umræðunni, mun hugsanlega hafa áhrif til hækkunar á allt lífeyriskerfi þjóðarinnar og menn eiga von á því. Það mun auka álögur á hinn vinnandi mann í þeim mæli að ég tel vera hættulegt. Það mun auk þess hafa áhrif á kjarasamninga sem í hönd fara og valda miklum óróa þar eins og kom fram í viðræðum og ummælum þeirra aðila sem sóttu heim hv. efh.- og viðskn. Ég vona að þær viðvaranir sem ég hef haft uppi varðandi samþykkt frv. séu ekki réttar og að þingheimur hafi rétt fyrir sér.

Herra forseti. Margir, m.a. nokkrir þeir sem komu á fund félmn., hafa lýst áhyggjum yfir að við flutning málefna fatlaðra yfir til sveitarfélaganna kunni þjónustan að verða misjöfn að gæðum og hætta á að mál ákveðinna einstaklinga lendi milli stafs og hurðar. Í trausti þess að það ákvæði sem bætist við til bráðabirgða um réttindagæslu fatlaðra tryggi jafnstöðu ætla ég að greiða þessu ákvæði til bráðabirgða atkvæði.

Virðulegur forseti. Ég sit hjá við þessa atkvæðagreiðslu vegna þess að ég hef ekki sannfæringu fyrir því að tímabært sé að stíga það skref sem er aðalatriði þessa frv., að færa málefni fatlaðra með öllu til sveitarfélaga. Ég hefði talið að menn ættu að bíða eftir reynslunni frá þeim reynsluverkefnum þar sem þetta er einn þátturinn og gera málið síðan upp í framhaldi af því. Mér finnst menn gleyma því oft á tíðum þegar rætt er um yfirfærslu og yfirtöku sveitarfélaga á stórum málefnaflokkum að sveitarfélögin í landinu eru afar ólík hvað snertir aðstæður svo ekki sé nefndur íbúafjöldinn. Ég óttast það að menn fari offari í þessu efni og greiði því ekki atkvæði.

Herra forseti. Í nefndaráliti minni hlutans á þskj. 402 segir svo, með leyfi forseta: ,,Minni hlutinn leggur til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Fyrir því eru eftirfarandi rök: kostnaður af eftirliti virðist aukast með því kerfi sem gert er ráð fyrir að taka upp samkvæmt frumvarpinu sem gæti leitt til hærra rafmagnsverðs fyrir neytendur; kostnaður við skoðun húsveitna getur aukist verulega; kostnaður eykst mest á landsbyggðinni nái breytingarnar fram að ganga; kerfisbreytingin byggist á því að flytja tugi starfa frá dreifbýli til þéttbýlis; ekki er ljóst að rafmagnseftirlit aukist og því er haldið fram að úr því geti dregið.`` Af þessum ástæðum og fleirum, herra forseti, hefðum við talið eðlilegast að þessu máli yrði vísað til ríkisstjórnarinnar. Fari svo að því sjónarmiði okkar verði hafnað, þá tel ég að málið liggi þannig að eðlilegast sé, ef meiri hlutinn vill hafa sitt fram þrátt fyrir allt, að sitja hjá við meðferð málsins en að styðja auðvitað þá tillögu sem hér liggur fyrir um leið og ég vil nota og misnota aðstöðu mína til að þakka þeim hundruðum Íslendinga sem hafa varað Alþingi við því að samþykkja þetta frv.

Herra forseti. Á síðustu dögum hafa verið að koma fram nýjar upplýsingar í því máli sem hér um ræðir og samhengi þess við 8. dagskrármál sem hér var verið að greiða atkvæði um áðan. Þessar nýju upplýsingar, sem allar hníga í þá átt að málið sé bæði verr úr garði gert, verr undirbúið og vitlausara en ég hafi ástæðu til að ætla miðað við þær upplýsingar sem fram komu í efh.- og viðskn., gera það að verkum að ég mun draga stuðning minn við málið til baka og flytja í frhnál. við 3. umræðu tillögu um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar í samræmi við þá afstöðu sem stjórnarandstaðan hafði gagnvart 8. dagskrármáli. Ég greiði því ekki atkvæði um málið að þessu sinni en boða þessa tillögu við 3. umr.

Herra forseti. Það má nú margt um þetta frv. segja. Fyrst kannski það sem ég hóf mitt mál á við 2. umr., þ.e. að mér finnst að það eigi að vera skylda hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar að vera við umræðuna. Þeir þurfa ekki endilega að vera við til að hlusta á mig en þegar talsmenn meiri og minni hluta flytja sitt mál þá finnst mér eðlileg krafa að hæstv. ráðherrar séu við. En ég ítreka að ég geri ekki sérstaka kröfu um að þeir séu hér til að hlusta á mál mitt nú. Þeir ráða því. Herra forseti. Það má margt segja um þetta frv. til fjárlaga fyrir árið 1997 sem hér er til umræðu. Ef til vill er það fyrst að þetta er hálfgert gabb, að minnsta kosti að sumu leyti. Vegáætlunin er ófrágengin. Hún verður til afgreiðslu í febrúar, mars. Flugáætlun er ófrágengin. Hún verður til afgreiðslu í febrúar, mars. Andþensluaðgerðir ríkisstjórnar hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar eru vægast sagt hlægilegar. Þær eru ekki einu sinni ægilegar. Þær eru bara hlægilegar. Hvaða áhrif halda menn að það hafi á þenslu að hætta við framkvæmdir í nágrenni Reykjavíkur upp á heilar 69 millj. kr. vegna vegtæknilegra aðgerða við Mosfellsbæ? Það getur verið að það hvarfli að manni að það sé kannski tengt því að Sjálfstfl. missti meiri hluta sinn á þeim bæ. Frestun framkvæmda í Ártúnsbrekku upp á 108 millj. kr. Ætli hæstv. forsrh. hefði ekki brölt eitthvað í búri sínu hefði hann verið borgarstjóri í Reykjavík og til slíkra aðgerða hefði verið gripið á þeim tíma. Ég er þess fullviss að allt stuttbuxnaliðið hefði verið komið í herferð við þær aðstæður til að fá fram framkvæmdirnar. Ég er hræddur um að menn hafi ekki velt því fyrir sér að tjón í umferðinni, þ.e. manntjón og eignatjón er talið nema 14--16 milljörðum kr. Hvaða áhrif skyldi svo gífurlegt tjón hafa á þensluna í landinu? Hafa menn leitt hugann að því? Ætli það sé ekki óhætt að meta það svo að tjón vegna vegtæknilegra galla í og við Reykjavík nemi að minnsta kosti 3--4 milljörðum kr.? Hvað segir það okkur? Ég segi að mitt mat er það að þessi frestun framkvæmda er afspyrnuvitlaus. Mín ályktun er sú að frestun framkvæmda leiði til þenslu vegna tjóna. Ég hygg að tryggingafræðilegt mat þurfi að liggja fyrir til að unnt sé að sanna þessa kenningu sem ég set hér fram. Það er reyndar undarlegt að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh., skuli vera að baslast við þenslu sem engin verður miðað við forsendur sem hæstv. ríkisstjórn gengur út frá. Herra forseti. Vinnubrögð fjárln. hafa verið góð að mínu mati. En það er öfugt við það sem má segja um hæstv. ríkisstjórn. Ríkisstjórnin hæstv. vaknaði klukkan kortér fyrir tólf og vildi þá færa klukkuna aftur á bak og hefja störf við það sem þeir áttu ljúka við og vinna í september. Staðreyndin er reyndar sú að þeir segja að ekkert hafi breyst varðandi forsendur fjárlaga frá þeim tíma en það kemur margsinnis fram í gögnum sem ríkisstjórnin notar sem forsendu, að hvorki er tekið tillit til þess að líkur eru á byggingu álvers á Grundartanga og né líkur á stækkun Járnblendiverksmiðjunnar. Herra forseti. Þótt formlegur ágreiningur milli meiri og minni hluta sé áberandi í málaflokkum sem lúta að menntamálum, heilbrigðismálum og málefnum fatlaðra þá hefur samvinnan verið góð. Ég vil ítreka þær þakkir sem ég viðhafði við 2. umr. til meiri hluta nefndarinnar, til þeirra sem unnu með mér í minni hlutanum og síðan til alls þess fjölda sem kom og lagði hönd á plóginn við vinnuna. Ég sé enn ástæðu til að ítreka þá skoðun mína að ég tel að unnt sé að setja fram skýrari fjárlagatillögur, aðgengilegri og skilvirkari. Ég legg áherslu á að framkvæmd fjárlaga, þ.e. ráðstöfun ráðuneyta samkvæmt samþykktu frv. þarf að vera gagnsæ og í einföldu kerfi þannig að hægt sé að yfirfara og skoða fjárráðstöfun svo oft sem menn vilja. Ég er að tala um að hvert ráðuneyti þarf að vera rekið eins og ein eining eða eitt fyrirtæki með opnu kerfi sem veitir aðhald við ráðstöfun úthlutaðra fjármuna. Það verður að vera þannig að það sé aðgengi fyrir framkvæmdastjórann, þá á ég við hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. á hverjum tíma, til að fylgjast með ef það á að nást árangur við að reka fyrirtækið Ísland. Aðhaldsleysi birtist í nýlegri könnun um vitund starfsmanna ríkisins fyrir rekstri fyrirtækisins eða ,,ráðuneytisins hf``. Skortur á ábyrgðartilfinningu og aga er frá stjórnendum kominn og eftir höfðinu dansa limirnir. Herra forseti. Tekjudreifing í þjóðfélaginu er ekki réttlát. Það er staðreynd að hlutur fjármagnsins hefur verið að aukast. Hlutur launþega í landinu hefur verið að minnka og launamismunurinn hefur verið að vaxa. Það er ótrúlegt, herra forseti, að fátækt fjölmargra á Íslandi einmitt núna á þessum tíma, um jólin, hefur leitt til þess að fjölmargir þurfa að leita matargjafa. Það eru meira að segja þúsundir Íslendinga sem þurfa að leita matargjafa á þessum tíma samkvæmt upplýsingum hjálparstofnana og ýmissa líknaraðila. Það hefur sífellt þurft að auka hjálparstarf vegna bágs ástands. Félagsleg hjálp sveitarfélaganna er orðin svo mikil að þeir fjármunir sem ætlaðir voru til slíkrar aðstoðar eru uppurnir hjá flestum sveitarfélögum. Herra forseti. Það er dapurlegt ástand. Ég rifja það upp að á síðasta ári voru veittir 1,2 milljarðar kr. til beinnar félagslegrar hjálpar. Af hverju, herra forseti? Jú, vegna þess að það er fátækt í landinu. Það hefur ekki tekist að knýja fram hækkun lægstu launa. Ég er þeirrar skoðunar að hv. Alþingi beri að grípa inn í þessi mál með lagasetningu. Ég hef flutt frv. um 80 þús. kr. lágmarkslaun og ég held mig við það og ég miða það við að skattleysismörk ættu að vera 77.800 kr. í dag framreiknað frá 1984 ef sama viðmiðunartala væri notuð í dag og var þá. Þess vegna er flutt frv. til laga um 80 þús. kr. lágmarkslaun. Ísland er því miður eftirbátur viðmiðunarlandanna. Það hefur ekki tekist að knýja fram hækkun launa og það hefur komið berlega í ljós að lágmarkslaun á Íslandi eru verulega lægri en í nágrannalöndum okkar. Það hafa verið lagðar fram á Alþingi fyrirspurnir og tillögur sem ganga allar í þá átt að fá upplýsingar um stöðu fjölskyldunnar í samanburði við nágrannalöndin. Og það hefur verið spurt hversu miklum upphæðum er varið hjá einstaka sveitarfélögum til aðstoðar vegna afkomuvanda fjölskyldna. Ég sé mér ekki fært annað en að nota þetta tækifæri til að skora á aðila vinnumarkaðarins, til að skora á ríkisstjórn Íslands að ganga nú frá samningum út frá þeim forsendum sem ég hef verið að ræða um. Þá þarf ekki að grípa til þeirra neyðarráðstafana sem hér er rætt um, þá þarf fjöldi manna ekki að koma og biðja sér matargjafa eins og verið hefur. Við athugun á fjárlögum 1984 --- það ár var síðast afgangur á rekstri ríkissjóðs --- kom í ljós að til heilbrigðis- og tryggingamála var varið 37% af útgjöldum fjárlaga. Í samanburði við fjárlagfrv. næsta árs, 1997, er þar fjárhlutfallið 41,6%. Þetta er ekki meiri aukning en búast má við og það kemur í rauninni á óvart hve lítil aukningin er á þessum tólf árum þegar þess er gætt að hluti af henni eða ef til vill öll aukningin er vegna félagslega þáttarins. Það munar rúmlega 4 milljörðum sem útgjöldin eru hærri samkvæmt frv. 1997 en ef miðað væri við hlutfallið í fjárlögum árið 1984. Samkvæmt fjárlögum fyrir árið 1996 voru tekjur ríkissjóðs áætlaðar 120,9 milljarðar kr. Endurskoðuð tekjuáætlun gerir ráð fyrir að tekjurnar verði 127,2 milljarðar kr. Tekjur umfram áætlun nema rúmum 6,3 milljörðum kr. Frá árinu 1995 hafa tekjurnar aukist um tæpa 12,8 milljarða. Það er ljóst að þjóðhagsforsendur fyrir árið 1996 hafa reynst fjarri lagi. Fjárfestingin hefur aukist um 7,7 prósentustig umfram þjóðhagsforsendur fjárlaganna og einkaneyslan um 2,8 prósentustig. Þá er það reyndar staðreynd að ráðstöfunartekjur einstaklinga hafa aukist meira en áætlað var. Miðað við umsvif og væntingar sem hafa verið uppi í efnahagslífinu að undanförnu og með hliðsjón af því vanmati sem iðulega hefur verið í þjóðhagsforsendum fjárlaga samanber liðið ár eins og ég var hér að fara yfir, þá erum við sammála um það í minni hluta fjárln. að tekjur ríkissjóðs muni ekki þróast eins og gert er ráð fyrir í frv. og endurskoðaðri tekjuspá. Minni hlutinn benti á og lagði fram rök fyrir því, studdi það með rökum, að tekjur ríkissjóðs vegna ársins 1997 væru vantaldar um 1,5--2 milljarða kr. Þrátt fyrir að endurskoðuð tekjuáætlun hafi hækkað tekjur um 600 millj. kr. þá telur minni hlutinn að það vanti enn að minnsta kosti 1,2 milljarða inn á tekjuhlið frv. En auðvitað, herra forseti, er gott að eiga borð fyrir báru. Ég tek undir það. En menn verða að gæta að sér þegar þeir eru að reikna út frá einhverjum gefnum forsendum. Þá á ég fyrst og fremst við veltuskatta og þá er ég að tala um innflutnings- og vörugjöld og virðisaukaskatt sem hlýtur að skila meiri tekjum á árinu 1997 en árið 1996 vegna þess að á árinu 1996 er um svo mikinn innskatt að ræða vegna bygginga loðnuverksmiðja og fiskiðnaðarfyrirtækja í kringum landið. Árið 1997 mun verulega skilast inn virðisaukaskattur á móti. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara mjög mikið inn á það sem félagar mínir, hv. þm. Kristín Halldórsdóttir og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, hafa verið að ræða hér í morgun. Það er einungis til að tefja tímann og teygja á og ég sé ekki ástæðu til að vera að rekja þau mál. Mig langar þó aðeins að geta örfárra staðreynda sem liggja fyrir og varða sjúkrahúsin í Reykjavík og þenslustöðvunina sem menn hafa verið að velta fyrir sér. Það helsta sem gerðist í umfjöllun á milli umræðna var að Sjúkrahús Reykjavíkur fékk viðbótarúthlutun upp á 120 millj. kr. á fjárlögum. Sjúkrahús Reykjavíkur er með skuld upp á 190 millj. kr. frá fyrra ári. Rekstrarvandinn árið 1997 verður um 150 kr. Skuldir í árslok hjá Sjúkrahúsi Reykjavíkur verða um 341 millj. kr. Ríkisspítalarnir fá 84 millj. kr. í viðbótarframlag vegna fjárlaganna fyrir árið 1997 en skuld Ríkisspítalanna er upp á 260 millj. Rekstrarvandi Ríkisspítalanna er upp á 227 millj. Skuldin í árslok verður upp á 487 millj. Heildarskuldir þessara stofnana sem ég hef verið hér að ræða um munu verða upp á 828 millj. kr. Hvers vegna er ekki gert ráð fyrir að að minnsta kosti 500 millj. kr. af þessari upphæð sé ráðstafað til þessara stofnana á árinu? Þeim er gert að draga á eftir sér 300 millj. kr. hala og þau hafa kannski getu til þess í ljósi þess hve veltan er mikil, en ég held að vaxtavandinn sem þessar stofnanir muni búa við sé allt of mikill. Ég hef verið að tala um 1--1,3 milljarða sem vandinn í heilbrigðiskerfinu verður á árinu 1997. Ég er margbúinn að rekja þær staðreyndir og þau gögn sem ég legg fram. Þetta eru einungis gögn sem lögð hafa verið fyrir hv. fjárln. og ég styðst einvörðungu við þau. Þess vegna, herra forseti, vil ég ítreka að það sem ég sagði við 1. umr. fjárlaga í byrjun október er allt hárrétt. Það hefur ekki eitt einasta atriði brugðist. Það eina sem kannski má segja er að þær eru heldur ljótari hallatölur en ég þorði að fullyrða í upphafi. Ég fór að nokkru yfir vegaframkvæmdamálin eða minnkun framkvæmda í Ártúnsbrekku upp á 108 millj. kr., í Mosfellsbæ upp á 69 millj. og vegna viðhalds Reykjanesbrautar upp á 10 millj. kr. og nokkur önnur atriði. Ég fullyrði að þessar aðgerðir eru mjög vafasamar. Þetta getur leitt til meiri þenslu vegna aukins kostnaðar við slys og tjón. Það er líka varhugavert. Herra forseti. Ég á eftir að ræða um einn þátt sem ég tel að sé mjög alvarlegur í þessu fjárlagafrv. sem við höfum verið að ræða í dag. Það er varðandi notkun 6. greinar heimilda í fjárlögum. Ég tel orðið vafasamt hvernig þessi heimild er notuð. Menn eru farnir að gefa heimild til þess að fara með stórar fjárhæðir, eign ríkisins í hlutabréfum, til að stofna ja, önnur fyrirtæki og það aðeins í gegnum 6. greinar heimildir. Það er verið að óska eftir heimild til sölu á 25% í Sementsverksmiðjunni hf. svo dæmi sé nefnt. Ég tel, herra forseti, að ástæða sé til að skoða alvarlega hvernig menn nýta þessa grein og það sem mér finnst vera enn alvarlegra er að hvergi eru alveg klár fyrirmæli um hvernig á að nota 6. gr. Hvar eru takmarkanirnar? Það virðast ekki vera nein mörk, hvorki upp eða niður um hvað það er sem má fara inn á þessa grein. Það væri nærri því hægt að segja að stór hluti útgjalda fjárlagaársins gæti markast inn á 6. gr. Það tel ég að sé óeðlilegt. Ég tel að svona stór mál eins og þegar hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að selja Sementsverksmiðjuna að hluta, þá eigi það að gerast með frv. Ég tel að svo stór mál eins og þau sem ég nefndi áðan, þ.e. að færa til eignir ríkisins í fyrirtækjum, eigi að gerast með sérstöku frv. Og að almennt allar stórframkvæmdir eigi að fá þinglega meðferð, þá á ég við með sérstöku frv. í hverju tilviki. Ég tel að Alþingi verði að gæta að sjálfstæði sínu gagnvart framkvæmdarvaldinu í þessu máli. Það er t.d. ekki gert ráð fyrir að hafa samráð við fjárln. eða að afla samþykkis hennar um ýmsar svona ákvarðanir. Ég tel að það sé vafasamt að taka slíkar ákvarðanir í gegnum 6. gr. fjárlaga þar sem m.a. er verið að skuldbinda ríkissjóð til lengri tíma en sem nemur fjárlagaárinu. Herra forseti. Þá er ég komin að máli sem mig langar gjarnan að víkja nokkrum orðum að. Það eru einkavæðingaráform hæstv. ríkisstjórnar, einkavæðingaráform Framsfl. og Sjálfstfl. Þá er ég að tala um og vík einmitt að þessari heimild í 6. gr. um að selja 25% í Sementsverksmiðjunni hf. Það er ástæða, herra forseti, að líta nokkur ár aftur í tímann. Árið 1993 var Sementsverksmiðjan ,,háeffuð`` eins og þekktur þingmaður hefur kallað það þegar fyrirtæki eru gerð að hlutafélagi. Það er hollt að minnast þess hvernig menn hugsuðu og töluðu þá og ég vil með leyfi virðulegs forseta vitna í ræðu hæstv. núv. félmrh., Páls Péturssonar. Hann sagði: ,,Það er ógæfa Sementsverksmiðjunnar, ógæfa starfsmanna Sementsverksmiðjunnar, ógæfa viðskiptamanna Sem\-ents\-verkmsiðjunnar og Akraneskaupstaðar að verksmiðjan hefur orðið fórnarlamb í trúarbragðakrossferð einkavæðingarmanna.`` Hæstv. félmrh., Páll Pétursson, sagði þessi orð og það var eðlilegt að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hrykki við. Þetta sagði Páll Pétursson á þessum tíma og svo í framhaldi af þessu með leyfi forseta: ,,Hver eru svo rökin fyrir því að einkavæða þessa blessaða Sementsverksmiðju? Að vísu verður að játa það að framtíð hennar er nokkuð óviss. Ef við verðum aðilar að Evrópsku efnahagssvæði þá kann að verða þungt fyrir fæti fyrir verksmiðjuna.`` Það er rétt, herra forseti, að leiða aðeins hugann að því hvað hefur gerst. Fyrirtækið var gert að sjálfstæðu hlutafélagi í eigu ríkisins. Og hvernig hefur fyrirtækið spjarað sig í öllum samdrættinum? Jú, fyrirtækið er að skila hagnaði ár eftir ár. Vissulega hefur verið tekið á í hagræðingu og sparnaði. En fyrirtækið er að skila örlitlum hagnaði og það er vel og þrátt fyrir það að við séum í Evrópska efnahagssvæðinu. Ég held áfram með leyfi forseta. Orð hæstv. félmrh., Páls Péturssonar, eru svohljóðandi: ,,Ég sé ekki betur en þeir sem hafa stjórnað verksmiðjunni, stjórn verksmiðjunnar, framkvæmdastjóri og starfsmenn eigi allt gott skilið.`` Þarna finnst honum óhæfa að vera með eitthvart skítkast í stjórn verksmiðjunnar og fyrrverandi stjórnir fyrir það að þar hafi verið einhverjir aumingjar og ekki stjórnað fyrirtækinu eðlilega. Hæstv. félmrh. segir: ,,Því er haldið fram að stjórnarformið verði eitthvað betra með því að breyta fyrirtækinu í hlutafélag. Ég tel að verið sé að ráðast á menn eins og vin okkar Friðjón Þórðarson, fyrrv. þingmann, sem sat lengi í stjórn fyrirtækisins. Ég tel að verið sé að ráðast á fyrrv. stjórnarmenn og reyndar núverandi stjórnarmenn fyrirtækisins og draga hæfileika þeirra í efa.`` Ég velti fyrir mér hvernig hæstv. félmrh. ætlar að greiða því atkvæði að selja þetta fyrirtæki, þetta hlutafélag á almennum markaði eða með forkaupsrétti starfsmanna upp að 25% og ég tala nú ekki um það mat sem menn ganga út frá, herra forseti. Það mat sem menn ganga út frá er mat upp á 740 millj. kr. Fyrirtæki sem veltir a.m.k. 700 millj. kr. á ári er metið eins og hálfur skuttogari. Og hvað ætlar svo hæstv. ríkisstjórn að fá út úr málunum? 140--170 millj. kr. ætlar hún að fá í kassann. Þetta eru smámunir. Skiptir engu máli. Þetta eru bara trúarbrögð. Ég vil, með leyfi forseta, vitna enn í ræðu hæstv. félmrh., Páls Péturssonar: ,,Einkavæðingarflipp ríkisstjórnarinnar gengur fyrst og fremst út á það að afhenda kolkrabbanum það sem fémætt er í eigu ríkisins eftir því sem menn geta komið því við fyrir lítið fé. Hér er um að ræða markaðsráðandi fyrirtæki sem má nánast kalla einokunarfyrirtæki og hefur skilað arði og hefur þjónað landsmönnum vel. Ég ansa því ekki að um sé að ræða einhverja skipulagsbreytingu til bóta að gera þetta fyrirtæki að hlutafélagi.`` Þar er ég hræddur um að hæstv. félmrh. hafi skjöplast alvarlega. Það eina sem hæstv. núv. félmrh. sagði þá til viðbótar var, með leyfi forseta: ,,Það eina sem gerist meðan hlutaféð er í eigu ríkisins er að það lýtur ekki þingkjörinni stjórn heldur verður ráðherra á hverjum tíma allsráðandi um hvernig stjórnin er skipuð. Ég geri ráð fyrir því að ef þetta frv. verður að lögum þá skipi hæstv. iðnrh. nýja stjórn, skipaða krötum og sjálfstæðismönnum. Ég reikna með því að hann taki einhverja sjálfstæðismenn í stjórnina en ég sé ekki að stjórnin batni við það, síður en svo.`` Það er gaman að vekja athygli á því hvernig stjórnin er skipuð og hvernig stjórnin var skipuð. Þetta var ekki svona, herra forseti. Ég sé ástæðu til að vitna í fleiri ræður frá þessum tíma. Hæstv. iðnrh., forgöngumaðurinn í því að selja hluta úr þessu fyrirtæki, sagði á þessum tíma, með leyfi forseta, og var þá að tala fyrir hönd framsóknarmanna: ,,Við erum á móti því að það verði gert. [Þ.e. að selja fyrirtækið eða breyta því í hlutafélag.] Það getur vel komið til greina af okkar hálfu að breyta fyrirtækinu í hlutafélag en það einkavæðingaræði sem er á þessari ríkisstjórn verður til þess að það er ekki hægt að greiða atkvæði með frv. heldur verður að greiða atkvæði gegn því verði frávísunartillagan ekki samþykkt.`` Svona var nú Framsfl. þá. En það hefur mikið vatn runnið til sjávar síðan 1993. Nú er Framsfl. og hæstv. iðnrh. í forustuliðinu um að selja þetta fyrirtæki sem árið 1993 mátti ekki einu sinni gera að hlutafélagi sem hefur reynst vel að mínu mati þótt ég væri fullur efasemda. Ég studdi þessa aðgerð en var fullur efasemda og fékk þá fram hjá þáv. hv. formanni iðnn. loforð um að hann mundi aldrei standa að sölu hlutabréfa í þessu fyrirtæki. Sá maður er hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Hann gaf þá yfirlýsingu á fundi með starfsmönnum Sementsverksmiðjunnar að hann mundi aldrei standa að sölu hlutabréfa í þessu fyrirtæki. Herra forseti. Ég má til með að vitna í ræðu hæstv. núv. heilbrrh. frá þessum tíma en hún segir, með leyfi forseta: ,,Ég tel hugmyndir um sölu þessa ágæta fyrirtækis algjöra tímaskekkju þar sem Sementsverksmiðjan er í eðli sínu einokunarfyrirtæki.`` Ég tek þessi orð bókstaflega. Þegar atkvæði verða greidd hér í kvöld eða á morgun um þetta frv. sem ber með sér í 6. gr. heimild til þess að selja 25% úr fyrirtækinu þá trúi ég því ekki að hæstv. heilbrrh. greiði því atkvæði sitt. Ég trúi því ekki og ég mun óska eftir nafnakalli og þá mun koma í ljós hverjir styðja þessi einkavæðingaráform þó ég noti ekki stærri orð en þau. Hæstv. heilbrrh. sagði á þessum tíma, með leyfi forseta: ,,Ég sé ekki almennilega kosti einkavæðingar þegar Sementsverksmiðjan er annars vegar.`` Hæstv. núv. heilbrrh. sagði einnig á þessum tíma, með leyfi forseta: ,,Ég vil geta þess í lokin að bæjarstjórn Akraness hefur margsinnis ályktað um þetta mál og telur eðlilegt að Sementsverksmiðja ríkisins sé rekin sem hlutafélag svo framarlega sem allt hlutafé er í eigu ríkissjóðs. Nú er deginum ljósara að aðalatriðið er að selja þetta fyrirtæki og þar af leiðandi er því miður ekki hægt að samþykkja þetta frv. um stofnun hlutafélags um Sementsverksmiðju ríkisins.`` Hver skyldi verða niðurstaðan úr atkvæðagreiðslu í kvöld þegar greidd verða atkvæði á hinu háa Alþingi um sölu hlutabréfa úr Sementsverksmiðjunni? Það verður fróðlegt, herra forseti, að sjá þá niðurstöðu. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til þess að fara miklu meira í þetta mál. Það hefur verið farið yfir helstu atriði úr minnihlutaáliti ásamt og með ýmsum athugasemdum sem fram hafa komið. Ég hef farið yfir 6. greinar heimildir sem ég tel að séu allt of rúmar og ég tel að það þurfi að setja mjög sterkar skorður við þessari notkun á þessum heimildum. Ég vil geta þess að ef svo fer að samþykkt verði á hinu háa Alþingi að selja þessa hluta þá mun ég leita eftir því með beiðni til hæstv. iðnrh. að þeir fjármunir sem þá komi inn renni til fyrirtækisins þannig að hægt sé að auka uppbyggingu í kringum þetta fyrirtæki, Sementsverksmiðjuna hf., eða þá ef þess er ekki kostur að þeir verði notaðir til uppbyggingar á Akranesi þar sem það er sannanlegt að Akraneskaupstaður hefur lagt til gífurlega fjármuni varðandi þetta fyrirtæki. Og það er ástæða til þess að velta því fyrir sér hvort það væri þá ekki sanngjarnt ef svo fer að farið verði að selja hluta úr fyrirtækinu að það renni þá til uppbyggingar einhvers konar atvinnustarfsemi sem ég tel að ætti að vera í tengslum við rekstur Sementsverksmiðjunnar hf. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu. Ég hef ekki haft uppi mikla gagnrýni aðra en þá að ég tel að tekjuforsendur séu rangar. Það mun þá koma í ljós á næsta ári hvort ég hef rétt fyrir mér eða minni hluti fjárln. varðandi þetta mál. Ég vona svo sannarlega að það verði borð fyrir báru. Ég vona svo sannarlega að ekki verði eytt um efni fram en ég vil samt að það sé hreint sjáanlegt. Það sem menn sjá fyrir það eiga þeir að nota. Það eiga þeir að setja inn. Ég er að benda á það sama og varðandi sjúkrahúsin hér í Reykjavík. Umfram þessar 300 milljónir sem þessir spítalar eiga að bera með sér þá er fyrirsjáanlegur halli upp á um það bil 530 milljónir og það tel ég að hefði átt að vera inni. Og það er borð fyrir báru, herra forseti, miðað við þær tekjuforsendur sem minni hlutinn hefur sýnt fram á og ekki hefur verið hrakið að er rétt.

Herra forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Vesturl. fyrir hans málefnalegu ræðu. Honum var tíðrætt um tekjuhliðina, að þar væri borð fyrir báru. Ég vona svo sannarlega að svo verði og það þarf ekki í rauninni að hafa miklar áhyggjur af ráðstöfun þess fjár. Í fyrsta lagi er það markmið að það styrki fjárhag ríkissjóðs með að greiða niður skuldir. Og svo vil ég minna á að þegar tekið er tillit til allra skuldbindinga á rekstrargrunni þá er halli ríkissjóðs enn um 3 milljarðar kr. svo það verða engin vandræði að ráðstafa tekjuauka ef hann kemur til. En það er ekki mikil búmennska í því að ráðstafa honum öllum fyrir fram enda tók ég orð hv. 5. þm. Vesturl. ekki svo að hann væri að krefjast þess. Ég vildi að þetta kæmi fram við umræðuna.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt skilið. Ég geri enga kröfu til þess, þó að ég sjái fram á að það verði afgangur á tekjum, að það eigi að ráðstafa því, alls ekki. Hér var talað eitthvað um vini ríkissjóðs, þ.e. að hann ætti sér fáa vini í umræðunni, 2. umr. Ég tek mitt hlutverk það alvarlega í fjárln. að ég tel að okkur beri að standa vörð um tekjurnar. Ég er ekki sammála um ákveðnar aðgerðir sem hæstv. ríkisstjórn er að grípa til til þess að stöðva þenslu. Ég rakti það áðan að ég teldi varhugavert það sem væri verið að gera varðandi vegtæknileg atriði. Ég tel, þótt ég geti ekki sannað það, að það geti haft áhrif til hins verra að draga úr vegtæknilegum aðgerðum sem átti að grípa til í Ártúnsbrekku og aðgerðum í Mosfellsbæ, upp á 108 milljónir annars vegar í Ártúnsbrekku og 69 milljónir hins vegar í Mosfellsbæ. Ég ætla ekkert að fara út í neinar hártoganir um það hvernig þessum fjármunum var varið. Ég hef ekki sagt að þeim hafi verið illa varið, alls ekki. En ég tel jafnvel meiri hættu á þenslu með því að fara ekki í þessar aðgerðir heldur en að fara í þær. Að lokum vil ég ítreka þakklæti mitt fyrir alveg ágætt samstarf og fyrir skilning á ýmsum málum þótt ég sé ekki fullkomlega sáttur við alla hluti. Og þeir eiga þær þakkir báðir, hv. formaður fjárln. og hv. varaformaður fjárln.

Herra forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Vesturl. fyrir góð orð í okkar garð, formanns og varaformanns, en ég vildi undirstrika það varðandi þær aðgerðir sem uppi eru í vegamálum að auðvitað verða þær nánar ræddar þegar vegáætlun kemur til umræðu hér upp úr áramótum. Ég vil undirstrika það líka að hér er aðeins um frestanir að ræða, ef kemur til mikilla framkvæmda hér, til þess að draga aðeins úr þannig að þær leiði ekki til aukinnar verðbólgu og líka þá himinhárra tilboða í verk. Það verður að horfa á þann þáttinn líka. Það er ekki verið að slá verkin af heldur er verið að bregðast við til þess að hafa allan varann á varðandi þensluna og aukna verðbólgu. Ég held að það sé varasemi sem þurfi að hafa og við hefðum kannski betur, sem bárum ábyrgð á málum á þenslutímanum 1987 eins og ég rakti í morgun, gripið fyrr til einhverra slíkra aðgerða.

Hæstv. forseti. Komið er að lokum vinnu við fjárlagagerðina fyrir árið 1997. Hv. fjárln. hefur milli 2. og 3. umr. fjallað um erindi og fengið ýmsa til viðræðu auk þess sem nefndin hefur fengið tillögur frá ríkisstjórninni um fjölmörg mál sem hafa þurft nánari og ítarlegri skoðun í ráðuneytum eftir að nefndin hafði farið yfir málin. Við þessa síðustu umræðu vil ég fara nokkrum orðum um þær breytingatillögur sem ég tel mikilvægastar og ástæðu til þess að vekja athygli á og forsendum fyrir þeirri stefnu sem birtist í breytingartillögum og fjárlagagerðinni í heild. En fyrst vil ég, hæstv. forseti, vekja athygli á því sem hefur komið fram hér hjá hv. stjórnarandstæðingum sem hér hafa talað, og sem er út af fyrir sig mjög merkilegt, að helsta gagnrýnisefni þeirra á frv. eru áhyggjur þeirra af því að tekjur verði meiri en við áætluðum. Það er ef til vill mikilvægasta vísbending um árangur efnahagsstefnunnar og árangur þess starfs sem á undanförnum árum hefur verið unnið við að byggja upp atvinnulífið og styrkja ríkisfjármálin. Það færi betur að þessi spá stjórnarandstöðunnar rættist að tekjur ríkissjóðs yrðu meiri án þess að við hækkuðum skatta sem er auðvitað grundvallaratriði í þessari umræðu. Í allri umræðu um ríkisfjármálin að undanförnu hafa komið fram eðlilegar kröfur um að ríkissjóður verði rekinn með afgangi og eru flestir sammála um það markmið. Margir hafa vissulega áhyggjur af því að verðlag raskist ef miklar framkvæmdir hefjast á næsta ári á suðurhluta landsins. Ýmsir eru minnugir verðbólguáranna og á það hefur verið minnst í þessari umræðu og óttast að ef opinberir aðilar sýni ekki fyrirhyggju og stýri málum með langtímahagsmuni í huga geti efnahagsmarkmið raskast. Ef ráðstafanir ríkis og sveitarfélaga leiða til óstöðugs verðlags eru það auk þess mjög óheppileg skilaboð til þeirra erlendu fjárfesta sem gætu hugsað til þess að leggja í fjárfestingar í atvinnurekstri hér á landi, ekki síst í orkufrekum iðnaði sem er ef til vill mikilvægasti kostur okkar til eflingar atvinnulífinu um þessar mundir. Í ljósi þeirra viðræðna sem fram hafa farið um álver og stækkun járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga hefur ríkisstjórnin gert ráðstafanir til þess að hafa hemil á opinberri fjárfestingu á næsta ári. Hefur verið kannað hvar mætti draga saman eða fresta í fjárfestingum ríkissjóðs. Allt eru þetta eðlileg og nauðsynleg viðbrögð sem ríkisstjórn og Alþingi verða að líta til. Staðnæmst hefur verið við vegaframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu þar sem mikið átak hefur staðið yfir og því má ekki gleyma að mikilvægir áfangar hafa náðst á síðustu árum og í raun meiri en áður vegna hins sérstaka framkvæmdaátaks sem staðið var fyrir hér í vegagerð. Það má nefna framkvæmdir við stækkun Leifsstöðvar í Keflavík og framkvæmdir við Reykjavíkurflugvöll. Þetta eru þeir þættir sem einkum hefur verið litið til og unnt væri að fresta án þess að mikil vandræði hlytust af. Í byrjun desember þegar horfur höfðu vænkast um framkvæmdir við stóriðju og virkjanir hafði ríkisstjórnin lagt fram hugmyndir og lagt á ráðin um aðgerðir til þess að tryggja hin efnahagslegu markmið, tryggja efnahagslega stöðugleikann. Auk þess að undirbúa frestun framkvæmda á vegum ríkisins var af hálfu ríkisstjórnarinnar gert ráð fyrir því að félmrn. ætti viðræður við sveitarfélögin í þeim tilgangi að hvetja þau til varfærni í fjárfestingum svo ekki röskuðust markmiðin um stöðugleikann. Viðbrögð hafa orðið allundarleg, bæði utan þings og innan. Þingmenn stjórnarandstöðu, borgarstjórinn í Reykjavík og bæjarstjórar hér í nágrannabyggðum hafa brugðist hart við vegna varnaðarorða gagnvart þeirri hættu sem efnahagsstöðugleika er búin ef ríki og sveitarfélög halda uppi miklum framkvæmdum á sama tíma og framkvæmdir eru í hámarki vegna orku- og stóriðjufyrirtækja. Í gær barst áskorun frá sveitarfélögunum um að haldið verði áfram framkvæmdum án tillits til aðstæðna. Ég tel að eðlilegra hefði verið að forustumenn sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu byðu upp á viðræður um röðun framkvæmda á svæðinu í góðu samstarfi við ríkisstjórnina. Veldur afstaða þeirra vissulega vonbrigðum. Auðvitað er það vilji okkar allra að auka framkvæmdir við verkefni og viðfangsefni sem eru hagstæð okkar þjóðfélagi. En allt verður að hafa sinn tíma og við verðum að stýra þannig málum á vegum ríkisins, á vegum sveitarfélaganna, að langtímahagsmunir séu hafðir að leiðarljósi en ekki skammtímasjónarmið. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. félmrh. hefji viðræður við sveitarfélögin um samræmdar aðgerðir sem verði í takt við þær framkvæmdir sem fylgja þegar fyrir liggur hver niðurstaðan verður af viðræðum um stóriðjuframkvæmdir. Hvað sem verður ætti öllum að vera ljóst að hætta á enn frekari byggðaröskun er til staðar ef öllum framkvæmdum og úrbótum á vegum ríkisins er stefnt á einn landshluta. Því þarf að leita allra leiða til þess að efla atvinnulífið í byggðum landsins og standa vörð um þær þjónustustofnanir sem þar eru. Með því að ganga nærri eða draga mjög saman t.d. í heilbrigðisþjónustunni á landsbyggðinni skapast vissulega hætta á að byggðin veikist. Það er þekkt að atvinnutækifæri kvenna eru mun takmarkaðri í sjávarbyggðum en á höfuðborgarsvæðinu eða í hinum stærri byggðakjörnum landsins. Þjónustustofnanir hafa einkum risið í stærri byggðarlögum og dregið til sín fólk eins og eðlilegt er og ekkert er út af fyrir sig við það að athuga. En það þarf því ekki að koma á óvart að stjórnvöld leitist við að stýra fjárfestingum með tilliti til þeirra staðreynda og til þess að leitast við að efla byggðina í landinu og hamla gegn óeðlilegri byggðaröskun. Hæstv. forseti. Ég vil nú víkja að helstu breytingum sem hv. meiri hluti fjárln. gerir við þessa umræðu og fara nokkrum orðum um þau meginatriði sem lúta að þeim breytingartillögum. Í fyrsta lagi vil ég nefna að gert er ráð fyrir hækkun á framlagi til Byggðastofnunar upp á 14 millj. Þar er um að ræða að lögð er áhersla á að efla atvinnuráðgjafarstarfsemi í landshlutunum og nú þegar hefur Byggðastofnun lagt þar hönd á plóg, gert samninga við aðila í þremur kjördæmum, m.a. Reykjaneskjördæmi, þar sem heimamenn í samvinnu við Byggðastofnun leggja á ráðin um atvinnuþróunaraðgerðir. Ég tel að með þessum hætti eigi að vera hægt að vinna eðlilega að því að styrkja atvinnulífið á stöðunum og reyna að hlutast til um að þjónustustarfsemi eflist einnig. Í öðru lagi vil ég nefna að Háskólinn á Akureyri fær 3 millj. kr. fjárveitingu sem út af fyrir sig er ekki há, en með því er lögð áhersla á að reynt verði að styrkja þessa mikilvægu háskólastofnun sem Háskólinn á Akureyri er og þær nýju námsbrautir sem þar er verið að vinna við að byggja upp. Þess vegna varð meiri hluti fjárln. sammála um að gera tillögu að þessari fjárveitingu. Ég lít svo á að þessi tillaga ásamt tillögu sem flutt var hér við 2. umr. um að veita aukið fé til Samvinnuháskólans á Bifröst sé augljóst merki um þá áherslu sem ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir og hæstv. menntmrh. leggja á uppbyggingu háskólanáms og viðurkenning fyrir það starf sem á þessum stöðum hefur verið unnið. Ég veit að hæstv. menntmrh. leggur ríka áherslu á að styðja við bakið á þessum háskólastofnunum og það er afar mikilvægt, ekki síst sem liður í því að styrkja byggðina í landinu, styrkja þær stofnanir sem eru úti á landsbyggðinni, um leið og það auðvitað styrkir í heild menntakerfið allt og er ekki á nokkurn hátt, svo að ég nefni það, stefnt gegn hinni mikilvægu stofnun, Háskóla Íslands. Í þriðja lagi vil ég nefna það sem nokkuð var rætt við 2. umr. en það er tillaga meiri hluta hv. fjárln. um að veita fé til tölvubúnaðar á vegum framhaldsskólanna. Auðvitað er það mikilvægt að framhaldsskólarnir hafi úr nokkru að spila, en ríkisstjórnin hefur lagt á ráðin og markað stefnu hvað varðar uppbyggingu eða styrkingu margmiðlunar og alls sem lýtur að tölvuvæðingu. Framhaldsskólarnir hafa þar mikilvægu hlutverki að gegna og þess vegna leggur meiri hluti fjárln. áherslu á þetta starf og vísar til þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin hefur markað á grundvelli starfs vinnuhóps um þessi málefni sem nefnt er upplýsingasamfélagið. Í fjórða lagi vil ég nefna allt annan hlut. Það er tillaga frá meiri hluta fjárln. um að veita Handknattleikssambandi Íslands 14 millj. kr. styrk. Hv. fjárln. fjallaði nokkuð um þetta mál. Handknattleikssambandið hefur verið í miklum fjárhagsörðugleikum eftir að heimsmeistarakeppnin var haldin hér. Það er öllum ljóst og þarf ekki að hafa mörg orð um það. Það er mat okkar að mjög mikilvægt sé að styðja Handknattleikssambandið út úr þessum þrengingum þó að það hafi verið þannig í gegnum tíðina að það hafi fyrst og fremst verið heildarsamtökin ÍSÍ og Ungmennafélag Íslands og ólympíunefndin sem hafi fengið beina styrki úr ríkissjóði. En við lítum svo á að þetta sé þvílíkt verkefni sem Handknattleikssambandið tók að sér á sinni tíð, og ýmsir óvæntir hlutir komu þar upp, að það sé eðlilegt að veita þeim þennan styrk, enda er það óumdeilt að Handknattleikssambandið hefur unnið hið prýðilegasta starf og allt sem tengist því er auðvitað mikilvægt innlegg í það að byggja upp æsku landsins og hafa fyrir henni góða hætti. Í fimmta lagi vil ég nefna þá tillögu um sérstakt framlag, 60 millj. kr., vegna framkvæmda í fríhöfninni í Leifsstöð. Nú hefur það verið þannig að til Leifsstöðvar hafa ekki runnið fjármunir af flugmálaáætlun. En þarna er um það að ræða að þrátt fyrir að framkvæmdum við stækkun flugstöðvarinnar sé frestað, þá er gert ráð fyrir framkvæmdum við innritunaraðstöðu í flugstöðinni sem margir vita að þarf vissulega úrbóta við auk þess sem vinna þarf við undirbúning að stækkun flugstöðvarinnar. Í sjötta lagi vil ég nefna mjög merkilegt mál sem hæstv. ríkisstjórn hefur kynnt og meiri hluti fjárln. fjallaði um, og reyndar nefndin öll að sjálfsögðu en meiri hluti nefndarinnar gerir tillögu um, en það er átak í landgræðslu og skógrækt. Gert er ráð fyrir 75 millj. og þetta er auðvitað þáttur í atvinnuuppbyggingu. Það fer ekki hjá því að þetta styrkir allt starf í kringum landgræðslu og skógrækt og þar eru vinnulaun tiltölulega hátt hlutfall þess kostnaðar. En þetta er auk þess að mínu mati afar brýnt málefni og mikilvæg viðbót við þær aðgerðir sem á vegum Landgræðslunnar og Skógræktar ríkisins hefur verið staðið að. Það er ekki vansalaust að okkur Íslendingum hefur ekki tekist að koma í veg fyrir uppblástur og gróðureyðingu og þess vegna fagna ég mjög þessari áætlun sem hefur verið sett upp, en auðvitað þarf að líta til þess að vel sé að verki staðið þannig að þessir fjármunir nýtist sem best og skipulag allt og tenging Landgræðslunnar og Skógræktarinnar við ráðuneyti og ekki síður heimamenn á þeim svæðum þar sem vinna á sé eðlileg og viðunandi. Í sjöunda lagi, hæstv. forseti, vil ég nefna tillögu sem fjallar um aukin framlög til ríkisskattstjóraembættisins. Það hafa farið fram nokkrar umræður um það að innheimta á sköttum, ekki síst á virðisaukaskatti, sé e.t.v. ekki eins og best væri á kosið. Sú breytingartillaga sem hér er flutt af hv. meiri hluta fjárln. gerir ráð fyrir því að styrkja ríkisskattstjóraembættið með því að hækka framlög til skatteftirlits. Með þessu er lagður grunnur að breyttu skipulagi þannig að ríkisskattstjóraembættið styrki og efli þessa deild sem vinnur að skatteftirliti. Ég tel auk þess að embættið eigi og þurfi að líta til þess að færa eins mörg störf og hægt er út í skattumdæmin. Aðalatriðið að mínu mati hins vegar er að árangur náist og að það takist að styrkja skatteftirlitið. Ég tel að allt sem heitir undanskot í þeim efnum sé meinsemd í okkar þjóðfélagi og að það beri að leita allra leiða til þess að bæta þar úr. Í áttunda lagi vil ég nefna tvær tillögur frá hv. meiri hluta fjárln. sem varða Sjúkrahúsið á Akranesi og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Það hafa farið fram miklar umræður um heilbrigðismál að undanförnu. Það hafa verið deilur og það hefur sprottið tortryggni á milli sjúkrahúsa á höfuðborgarsvæðinu, Ríkisspítalanna og Sjúkrahúss Reykjavíkur annars vegar og sjúkrahúsa í öðrum landshlutum hins vegar. Þetta er mjög óheppilegt en engu að síður er það þannig að þrátt fyrir mikilvægt hlutverk stóru sjúkrahúsanna þá er það mitt mat og það er niðurstaða og mat meiri hluta fjárln. að það beri að styrkja starfsemi á sjúkrahúsunum, ekki síst þeirra sem geta fengist við stærri verkefni á sviði heilbrigðisþjónustunnar úti í landshlutunum. Þess vegna er flutt tillaga um að heimila ráðningu tveggja sérfræðilækna á Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri en það skiptir mjög miklu fyrir þá stofnun og skapar allt önnur skilyrði til þess að byggja hana upp. Hin tillagan sem varðar Sjúkrahúsið á Akranesi er um fjárveitingu til svokallaðra liðskiptaaðgerða þannig að hægt verður að vinna að þeim verkum hjá sjúkrahúsinu og draga þannig úr biðlistum sjúkrahúsanna. Þetta vil ég nefna og undirstrika sérstaklega sem mikilvægan þátt í uppbyggingu heilbrigðiskerfisins og það vill einmitt brenna við að við ræðum um heilbrigðiskerfið í þinginu oft og tíðum allt of mikið sem eitthvert vandamál. Við þurfum að fjalla um heilbrigðismálin og ekki síst um skipulag heilbrigðisstofnana á þeim nótum að þarna eru feiknamikilvægar stofnanir. Engu að síður þarf að líta til þess að þær séu vel reknar og þar sé allt í góðu lagi. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á því að þegar við ræðum um uppbyggingu stóriðju --- það er að vísu mjög fjarri umræðu um sjúkrahús, en samt sem áður --- þá erum við að leggja á ráðin um atvinnutækifæri sem í langflestum tilvikum eru atvinnutækifæri fyrir karlmenn. Þess vegna tel ég að það þurfi, jafnframt því að byggja upp atvinnutækifæri á borð við stóriðju, að huga að því að fjölskyldur þurfa að tengjast slíkum fyrirtækjum og það þarf ekkert síður að skapa atvinnutækifæri fyrir konur á þeim svæðum þar sem verið er að byggja upp stóriðju. Þess vegna hefði ég talið mjög eðlilegt að samhliða eflingu sjávarútvegs á Akureryri eins og hefur verið að gerast þar og samhliða eflingu stóriðju á Grundartangasvæðinu, þá sé ekki óeðlilegt að leggja á ráðin um að fjölga þeim atvinnutækifærum sem heilbrigðisstofnanir geta veitt, m.a. þessi tvö sjúkrahús sem ég hef orðið svo langorður um. Í níunda lagi vil ég nefna tillögur sem varða annars vegar Ríkisspítalana og Sjúkrahús Reykjavíkur og svo hins vegar sjúkrahúsin á landsbyggðinni. Við afgreiðslu fjáraukalaga fyrir árið 1996 voru samþykktar fjárveitingar til Ríkisspítalanna og Sjúkrahúss Reykjavíkur upp á 444 millj. og 300 þús. kr. Umræður hafa hins vegar verið langmestar um að verið sé að skera niður á sjúkrahúsunum. Ég hef ekki orðið mjög var við það í fjölmiðlum að við séum nýbúnir að samþykkja nærri 500 millj. kr. til stóru sjúkrahúsanna í höfuðborginni. Þær ákvarðanir voru teknar á grundvelli samnings sem hefur verið hér til umræðu og ég var sammála þeirri niðurstöðu sem þar varð og fagnaði henni. Ég tel að þar hafi verið prýðilega vel að verki staðið hjá þeirri þriggja manna nefnd sem vann að því máli og tel að það horfi allt til betri vegar en engu að síður þurfi að vinna vel áfram í endurskipulagningu á Ríkisspítölunum og Sjúkrahúsi Reykjavíkur. Það horfir allt til betri vegar hvað þetta varðar. Engu að síður varð það niðurstaðan eftir ítarlega skoðun að þessi sjúkrahús þyrftu meira fjármagn, Ríkisspítalarnir 84 millj. kr. og Sjúkrahús Reykjavíkur 120 millj. kr. auk þess sem 100 millj. kr. eru settar á sérstakan lið til þess að eiga borð fyrir báru og möguleika á að bæta þeim upp stöðu þegar líður á árið. Þetta vil ég nefna sérstaklega og vekja aftur athygli á því að þarna er verið að leggja mjög mikla fjármuni til viðbótar við þá sem fjárlagafrv. gerði ráð fyrir. Í rauninni lá ekkert fyrir þegar fjárlagafrv. var unnið að þörf væri á 444 millj. kr. fyrir þessar sjúkrastofnanir eins og afgreitt var í fjáraukalögunum. Ég vænti þess að með þessum fjármunum takist stjórnendum sjúkrahúsanna að koma rekstri þeirra í viðunandi stöðu. Það verður að treysta á það, og ég geri það, að stjórnendurnir vinni á þeim nótum að nú takist að halda þessu innan ramma. Stjórnarandstaðan hefur vakið athygli á því að það muni vanta meira. Það kann vel að vera, en inn í þá útreikninga sýndist mér að ekki væri gert ráð fyrir því að nokkur árangur yrði af endurskipulagningunni, enginn árangur yrði af sameiningu þessara sjúkrastofnana innan Sjúkrahúss Reykjavíkur. Og læt ég þar með lokið umfjöllun um þau. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir því að lækka fjárveitingar til litlu sjúkrahúsanna úti um land um 160 millj. kr. Tillaga meiri hluta fjárln. er hins vegar sú að falla frá þessum áformum og gera ráð fyrir því að 60 millj. kr. verði færðar til lækkunar á hagræðingarlið heilbrrn. og gert er ráð fyrir því að unnið verði að endurskipulagningu tiltekinna sjúkrahúsa úti um landið þannig að 60 millj. kr. sparnaður geti orðið af því starfi. Þar er um að ræða hugmyndir um að sameina stofnanir og færa saman sjúkrahús og heilsugæslustöðvar o.s.frv. og hefur verið starfandi nefnd sem hefur reyndar ekki lokið störfum. Hugmyndir hafa verið kynntar hjá fjárln. Reyndar hafa ekki verið lagðar fram neinar formlegar tillögur en meiri hluta fjárln. var ljóst að þær hugmyndir sem voru uppi um 160 millj. kr. sparnað voru ekki raunhæfar eins og þær voru settar upp. Þess vegna er fallið frá þessu og gert ráð fyrir þessari aðferð sem hv. formaður fjárln. hefur í ræðu sinni gert rækilega grein fyrir, þ.e. hvernig gert sé ráð fyrir að staðið verði að málum. Í þessu sambandi má ég til með að segja að auðvitað þarf að ná ýtrasta sparnaði í rekstri sjúkrahúsa úti á landi ekki síður en annars staðar. En ég tel að það þurfi að fara þar með gát og sjá til þess að ekki sé verið að færa störf burt úr landshlutunum, störf sem e.t.v. kosta hærri fjárhæðir að vinna í öðrum landshlutum. Ég tel að það þurfi að framkvæma skipulagsbreytingar í sátt við heimamenn og ég vænti þess að sú vinna sem gert er ráð fyrir að setja af stað í þessum efnum verði unnin þannig að hún verði til þess að efla þessa starfsemi. Ég ítreka að ég tel að vissulega sé hægt að endurskipuleggja og að ná sparnaði, en það verður að gerast með bærilega skynsamlegum hætti. Hæstv. forseti. Í tíunda og síðasta lagi vil ég nefna að samkvæmt tillögu meiri hluta fjárln. er gert ráð fyrir því að hækka heimildagrein, þ.e. svokölluðu 6. gr., um nokkra fjárhæð, 65 millj. kr., til að hægt sé að veita 80 millj. til þess að vinna að atvinnuþróunar- og nýsköpunarverkum í atvinnulífinu. Þetta er mikilvægt verkefni og ástæða er til að vekja athygli á því. Það skiptir mjög miklu máli hvernig að þessu verður staðið og það þarf að gæta þess að skipulag þeirrar úthlutunar verði skýrt og klárt og það verði til þess að styrkja þau svæði og styrkja þá landshluta sem úthlutað verður til. Hæstv. forseti. Ég hef gert nokkra grein fyrir afstöðu minni og haft uppi nokkur varnaðarorð um að fara beri varlega við ákvarðanir um fjárfestingar. Tilgangur minn er að vekja athygli á nauðsyn þess að við hugsum til lengri tíma en eins árs. Með samþykkt þessa frv. tel ég að mikill árangur hafi náðst í ríkisfjármálum og fjárlögin geti orðið lykill að traustari efnahagsstefnu. Þær tillögur sem meiri hluti fjárln. flytur fela ekki í sér niðurskurð heldur kröfur um hagræðingu og frestun í nokkrum tilvikum á framkvæmdum sem er til hagsbóta þegar til lengri tíma er litið. Þær gera ráð fyrir frestun framkvæmda, en að hins vegar sé komið til móts við stofnanir og leitast við að undirbúa þær skipulagsbreytingar og úrbætur í opinberum rekstri sem nauðsynlegar eru og eðlilegar í okkar litla samfélagi þar sem opinber þjónusta hefur verið byggð upp til jafns við það sem best gerist hjá nágrannaþjóðum okkar. Ég vil svo í lokin, hæstv. forseti, þakka fjárlaganefndarmönnum mjög gott samstarf. Þar hefur verið mikið vinnuálag síðustu vikurnar, en ég tel að niðurstaða af því starfi sé slík að hv. fjárln. geti verið ánægð með sitt verk.

Herra forseti. Þó að mig kunni oft að greina á um ýmislegt við hv. þm. Sturlu Böðvarsson og þá ágætu þingmenn sem skipa meiri hluta fjárln., geri ég mér grein fyrir því að þetta eru allt saman alvörumenn. Þeir kunna vel skil á þeim málum sem þeir eru að fjalla um. Það kom áðan fram í máli hv. þm., sem er varaformaður fjárln., að þegar kom að því að fjalla um þau markmið fjárlaganna sem tengjast heilbrigðiskaflanum, þá varð þeim ljóst að ekki var allt með felldu þar. Hv. þm. sagði einfaldlega að þegar kom að þeim þætti sem varðaði 160 millj. kr. sparnað sem var áætlaður á dreifbýlissjúkrahúsum, þá var heilbrrn. ekki í stakk búið til þess að útfæra það. Hv. þm. orðaði það svo efnislega að meiri hlutanum hefði verið það ljóst að það var ekki raunhæft að ná þessum sparnaði. Herra forseti. Hvað felst í þessum orðum hv. þm.? Það felst heldur þungur áfellisdómur yfir vinnubrögðum heilbrrn. Ég get ekki annað en dregið þá ályktun að hv. þm. sé hér að lýsa því yfir að meiri hluti fjárln. taki í raun undir þá hörðu gagnrýni sem stjórnarandstaðan hefur sett fram á þann málatilbúnað sem tengist einmitt þessum sparnaði, sem tengist heilbrigðiskaflanum. En hv. þm. sagði líka að það væri áætlað að ná fram 60 millj. kr. sparnaði. Ég spyr: Er eitthvað sem bendir til þess að hægt verði að ná því fram? Ég vísa til þess að hv. þm. sagði að meiri hlutanum hefðu verið kynntar einhvers konar hugmyndir um það en þó ekki fengið að sjá neitt á blaði. Ég spyr í fyrsta lagi: Telur hann miðað við þessar lauslegu hugmyndir sem meiri hlutanum hafa verið kynntar að það sé einhver von til þess að þessum sparnaði verði náð? Og í öðru lagi: Telur hann ekki að það hefðu verið skynsamleg vinnubrögð að láta ekki bara meiri hlutann fá nasasjón af þessu heldur minni hlutann líka og e.t.v. hv. heilbr.- og trn. líka?

Hæstv. forseti. Það kemur mér á óvart ef hv. heilbr.- og trn. hefur ekki reynt að gera sér grein fyrir hvernig hún legði til þessi sparnaðaráform. Það kemur mér satt að segja mjög mikið á óvart. En um hvort þessi sparnaður náist þá tel ég að líklegt sé að hægt væri að ná 60 millj. kr. sparnaði með þessum hætti. Þess vegna legg ég til ásamt meiri hluta fjárln. fram þessa tillögu. En það þarf auðvitað að skoða þetta rækilega og þess vegna er það meginatriði málsins að ekki verði gerð tillaga um þessar breytingar nema að þeirri vinnu komi heimamenn ekki síður en fulltrúar úr ráðuneyti. Ef við ætlum að ná fram skipulagsbreytingum þarf ráðuneytið auðvitað að leggja fram megingrundvallarlínur. Hvernig og hvar á, að mati ráðuneytisins, að sameina heilsugæslustöðvar og sjúkrahús? Hvar er hægt að auka samstarf sjúkrahúsanna og til hvers? Þetta eru megingrundvallarlínur í heilbrigðiskerfinu. Síðan kemur að því hvort hægt sé að ná fram innri sparnaði hjá stofnunum. Ég tel að þar náist mestur og bestur árangur ef þær tillögur koma frá því fólki sem vinnur á staðnum. Og með því að leiða saman ráðuneytisfólkið, sem ég veit ekki annað en sé hið hæfasta fólk, annars vegar og svo hins vegar þá sem bera ábyrgð á rekstrinum í heimabyggð, þá eigi að vera hægt að ná árangri og þetta kerfi hefur verið sett upp í Reykjavík núna með þriggja manna nefndinni, sem samstarfi milli höfuðborgarinnar og ríkisins um að leysa vanda stóru sjúkrahúsanna í höfuðborginni. En það hefur þurft tíma og það þarf sama tíma til að ná þessu fram á landsbyggðinni.

Herra forseti. Hv. þm. og varaformaður fjárln. kann vel til verka. Hann er sjóaður á sviði sveitarstjórnarmála og hann hefur yfirgripsmikla reynslu af störfum innan fjárln. Hann sagði að það kæmi honum á óvart að heilbr.- og trn. hefði ekki verið gerð grein fyrir hugmyndum sem eru einhvers staðar fyrir hendi um útfærslu þessa sparnaðar. Það kemur mér líka sem formanni þessarar nefndar mjög á óvart að ekki hefur verið gerður nokkur reki að því að kynna okkur þessar hugmyndir. En það er hins vegar ekki, herra forseti, vegna þess að nefndin, einstakir nefndarmenn og formaður nefndarinnar hafi ekki gengið hart eftir því. Í þessum sölum hafa verið haldnar margar ræður einmitt til að gagnrýna það verklag hæstv. heilbrrh. að fagnefndinni hefur ekki verið kynnt þetta. Og það var einmitt vegna þess að hv. fjárln. taldi að þetta mál væri svo losaralega unnið að hún treysti sér ekki til að fylgja hinum upprunalegu hugmyndum og það tel ég virðingarvert. En með allri virðingu og með djúpri virðingu fyrir hv. varaformanni fjárln. fannst mér bæði á svari hans áðan og eins á ræðu hans, að hann hefði óskaplega litlar hugmyndir um hvernig ætti að ná þessum 60 millj. kr. sparnaði. Hann talaði að það ætti að nást með því að sameina heilsugæslustöðvar og sjúkrahús. Ég var þeirrar skoðunar eftir að hafa hlýtt á hæstv. heilbrrh. hér í salnum og starfsmenn hans í nefndinni að það væri ekki sá partur sem ætti endilega að skapa þennan sparnað, heldur væri það eitthvað annað. Hér liggur það einfaldlega fyrir að menn vita ekki út í hvaða sjóferð þeir eru að leggja. Ég tel skynsamlegt hjá nefndinni að hafa lagt til að einungis yrði gert ráð fyrir 60 millj. kr sparnaði, en ég leyfi mér að taka svo stórt upp í mig eftir þessa ræðu hv. varaformanns nefndarinnar að fullyrða að mjög óljóst sé í hans huga hvernig menn ætla að gera það að því er varðar þau vinnubrögð sem voru höfð uppi í Reykjavík. Ráðuneytið hefur haft nákvæmlega sama tíma til að vinna þetta gagnvart dreifbýlissjúkrahúsunum en munurinn var sá að í Reykjavík kom að verkinu sá stjórnmálamaður sem hv. þm. Sturla Böðvarsson hefur gagnrýnt hvað mest á síðustu dögum, borgarstjórinn í Reykjavík. Það var munurinn. Og það er ekki bitamunur heldur fjár.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki til þess að borgarstjórinn hafi komið nokkurs staðar nærri þessu máli. Alla vega hef ég ekki orðið var við það. Hins vegar vil ég segja það vegna orða hv. þm. að hann misskildi það sem ég sagði. Ég var ekki að leggja nokkurn dóm á hvort eðlilegt hefði verið að leggja tillögur fyrir heilbr.- og trn. Ég sagði að ég undraðist það ef heilbr.- og trn. hefði ekki rætt þessi mál eða hugleitt með hvaða hætti og hvaða tillögur hún vildi gera um úrbætur í heilbrigðiskerfinu úti á landi. Ég hef hins vegar ekki tillögur á þessari stundu, hæstv. forseti, um hvernig beri að hagræða í mörgum sjúkrahúsum úti um allt land. 

Herra forseti. Ég vildi aðeins nota þetta tækifæri til að árétta það sem kom fram í máli hv. þm. og varaformanns fjárln. um afstöðu hennar og meiri hlutans sérstaklega til menntamála og hvernig hann endurspeglast í þeim brtt. sem meiri hlutinn hefur flutt, bæði við þessa umr. og 2. umr. fjárlaganna. Það er alveg ljóst að af hálfu nefndarinnar hefur verið farið rækilega yfir menntamálin og það eru ýmsar tillögur, sem meiri hlutinn gerir, sem horfa til framtíðar og nægir þar að nefna t.d. afstöðu meiri hlutans til ritakaupasjóðsins sem stofnaður hefur verið með samvinnu Landsbókasafnsins -- Háskólabókasafnsins, að því er varðar nýjar fjárveitingar til Raunvísindastofnunar, að því er varðar fjárveitingar til framhaldsskólanna og að því er varðar fjárveitingar til Háskólans á Akureyri og Samvinnuháskólans, eins og rakið hefur verið, og einnig Kennaraháskólans svo að ekki sé rætt um þær áherslur sem fram koma um tölvubúnað, bæði hjá framhaldsskólunum og hjá Tækniskólanum við 2. umr. málsins. Það er alveg ljóst að fjárln. hefur farið rækilega ofan í menntamálaþátt fjárlaganna og vildi ég aðeins árétta það og láta í ljós þakklæti til nefndarinnar fyrir hvernig að þessu máli hefur verið staðið. Einnig hefur hún tekið á viðkvæmum málum eins og kemur fram um stuðninginn við Handknattleikssamband Íslands sem var mikilvægt úrlausnarefni og einnig hefur hún tekið ákvarðanir um hækkanir til Kvikmyndasjóðs sem skiptir að sjálfsögðu mjög miklu máli fyrir framtíð kvikmyndagerðar í landinu.

Hæstv. forseti. Vegna þessara orða hæstv. menntmrh. vil ég nefna það sem ég nefndi ekki í minni ræðu sem eru framlögin til ritakaupasjóðsins hjá Landsbókasafninu -- Háskólabókasafninu. Ég held að afar mikilvægt sé að stofnun eins og Landsbókasafnið, sem ég veit að t.d. hv. formaður heilbr.- og trn. þekkir bærilega, fái góða starfsaðstöðu og ég vil minna á það, sem ég veit að ég þarf ekki að segja hæstv. menntmrh., að hún tengist auðvitað Háskóla Íslands með mikilvægum hætti og auðvitað öðrum mennta- og menningarstofnunum í landinu. Það er mjög mikilvægt að vel takist til um skipulag og rekstur þessarar nýju glæsilegu stofnunar sem stendur á gamla Melavellinum. Ég efast um að það séu margar íslenskar stofnanir sem hafa betri aðstöðu til að sinna því mikla hlutverki sem Landsbókasafnið á að sinna. Ég vil vekja athygli á þessu og taka undir það sem hæstv. menntmrh. sagði um þau efni. Einnig vil ég taka undir það sem hæstv. menntmrh. nefndi um framlag til Kvikmyndasjóðs. Ég vil reyndar segja að það hefur vakið nokkra furðu mína, svo mikil umræða sem hefur verið á undanförnum árum um Kvikmyndasjóð í tengslum við fjárlagagerðina, að þegar framlagið er hækkað um 25 millj. þá er það ekki frétt en það var frétt í fyrra þegar menn héldu að framlagið yrði ekki hækkað, sem reyndar var gert. En nú hefur ekki heyrst eitt einasta orð. Það er kannski merki um að þjóðin sé sammála niðurstöðu meiri hluta fjárln.

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hv. þm., varaformaður fjárln., sagði að það hefur einnig vakið undrun mína hvað sú ákvörðun, að auka fjárveitingar til Kvikmyndasjóðs, hefur vakið litla umræðu. Ég held að þessi ákvörðun skipti ekki aðeins máli fyrir íslenska kvikmyndagerðarmenn heldur sé hún líka til marks um það gagnvart þeim aðilum sem við eigum samskipti við á alþjóðavettvangi um kvikmyndamál að hún sýni þeim aðilum að af hálfu íslenskra stjórnvalda er vilji til að taka ákvarðanir sem styrkja forsendur fyrir innlendri kvikmyndagerð með því að efla sjóð eins og þennan. Ég vil nefna sérstaklega fjárveitingar til Raunvísindastofnunar Háskóla Íslands því að bæði á aukafjárlögum og núna við fjárlagagerðina hefur verið ákveðið að setja nýja fjármuni til Raunvísindastofnunar og eiga þær ákvarðanir rætur að rekja til eldsumbrotanna í Vatnajökli. Við fórum nokkrir þingmenn í Raunvísindastofnun á dögunum og kynntumst þar af eigin raun þeim rannsóknum sem fram hafa farið bæði á vegum jarðeðlisfræðistofu og jarðfræðistofu Raunvísindastofnunar og á þeim fundi kom fram að til þess að þær stofnanir gætu sinnt sínum mikilvægu rannsóknum með viðunandi hætti þyrftu þær að fá aukafjárveitingu í ár og einnig auknar fjárveitingar á næstu árum til að rannsóknir verði stundaðar með sem bestum árangri. Það hefur nú gengið eftir bæði í fjáraukalögunum og einnig í fjárveitingunum á næsta ári, að rannsóknarumhverfi og rannsóknaraðstaða fyrir þessa vísindamenn verður bætt með auknum fjárveitingum. Ég er viss um að það á eftir að skila sér í meiri vitneskju en við höfum haft hingað til um aðstæður undir Vatnajökli og þær forsendur sem þar eru fyrir frekari eldsumbrotum.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það með hæstv. menntmrh. að það skiptir miklu máli fyrir okkur, fámenna þjóð í stóru landi, að efla rannsóknir, efla stofnanir eins og Raunvísindastofnun sem gegnir auðvitað mjög miklu og mikilvægu hlutverki í öllu vísindastarfi hér á Íslandi. Við eigum mjög mikið undir því að það fari fram rannsóknir, grundvallarrannsóknir á sviði jarðvísinda og annarra vísindagreina sem tengjast náttúru okkar. Þess vegna er mjög mikilvægt að okkur takist að auka með einhverjum hætti starfið og styrkja þessar stofnanir með auknum fjárframlögum. Þó að ekki sé um háar fjárhæðir að ræða þá held ég samt sem áður að það skipti máli. Í annan stað vil ég nefna það sem kom fram hjá hæstv. menntmrh. um Kvikmyndasjóð. Við heyrum miklar umræður um óæskilega framleiðslu í kvikmyndagerð. Það flæða yfir myndir sem börn og unglingar hafa aðgang að. Þess vegna held ég að það skipti mjög miklu máli að við styrkjum þá Íslendinga sem sinna kvikmyndagerð, þannig að þeir hafi aðgang að Kvikmyndasjóði svo þeir megi efla íslenska kvikmyndagerð og menning sem tengist íslenskri kvikmyndagerð aukist og eflist. Þannig held ég að hin uppvaxandi íslenska unga þjóð, og ekki síst unga fólkið og börnin, læri að meta kvikmyndir með því að þær séu íslenskar, þær fyrstu sem börnin kynnast. Þau læri að meta og hafna því versta en velja það besta í kvikmyndagerð sem boðið er upp á hverju sinni.

Forseti vill upplýsa það vegna óska sem þegar voru fram komnar af hálfu næsta hv. ræðumanns að hæstv. umhvrh. og heilbrrh. eru á leið til fundar.

Virðulegur forseti. Við erum hér að ræða fjárlagafrv. fyrir árið 1997 við 3. umr. og ég ætla að leyfa mér að koma hér að nokkrum þáttum við þessa umræðu til viðbótar við það sem ég mælti við 2. umr. um fjárlagafrv. Mér þykir vænt um að sjá að hv. formaður fjárln. er hér viðstaddur og vænti þess að varaformaður verði það einnig, svo gildan þátt sem hann hefur átt í að stýra verki nefndarinnar með formanni. Og eins og hæstv. forseti nefndi þá hef ég óskað eftir viðveru hæstv. umhvrh. vegna máls míns hér og hæstv. heilbrrh. Ég hef nú ekki gert mikið af því við umræðu um þetta fjárlagafrv. að biðja um viðveru ráðherranna en í þessu tilviki taldi ég það rétt vegna þess að ég ætla að víkja að fáeinum atriðum sem varða mál sem heyra undir viðkomandi ráðuneyti.

Forseti vil aðeins geta þess að hæstv. umhvrh. er þegar kominn í hús.

Virðulegur forseti. Ég mun haga mínu máli með hliðsjón af því og geyma þá frekar heilbrigðisþáttinn þangað til viðkomandi, hæstv. ráðherra er viðstaddur. Hv. formaður fjárln. reifaði hér mál í morgun og lagði fyrir, ítrekaði forsendur þessarar fjárlagagerðar af hálfu meiri hlutans og gerði grein fyrir einstökum brtt. sem meiri hlutinn stendur að við fjárlagafrv. Það er ekki ástæða af minni hálfu til að endurtaka þau orð sem ég hafði við 2. umr. málsins um hinar almennu forsendur sem ríkisstjórn og meiri hluti hennar hér á Alþingi hafa lagt við þessa fjárlagagerð. Okkur í minni hlutanum greinir ekki á við ríkisstjórnina um það æskilega markmið að skila hallalausum fjárlögum. Það er raunar atriði sem Alþb. hefur m.a. margoft nefnt sem æskilegt og það var fjmrh. þess sem fyrstur reið á vaðið um langa hríð að skila hallalausum fjárlögum. Þá er ég að minna á fjármálaráðherratíð Ragnars Arnalds, hv. núv. þm., sem gegndi embætti fjmrh. við verulega aðrar aðstæður heldur en nú eru uppi í sambandi við ýmsar hagstærðir og hagþróun í þjóðfélaginu, en með ötulu starfi náði hann að skila hallalausum fjárlögum á árunum um og eftir 1980. Mér finnst ástæða til að rifja það upp hér, og ég man ekki betur en viðkomandi hv. þm. hafi nefnt það sem hugmynd að það væri ástæða að festa það í lög að ekki mætti keyra fram úr eins og iðulega hefur verið gert á liðinni tíð í sambandi við fjárlagagerð og skuldasöfnun sem því tengist. Þannig að um þetta markmið er ekki ágreiningur við meiri hlutann sem nú talar hér á Alþingi og ræður mestu um mál. Hitt er annað efni, sem ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í, að ýmsar áherslur af hálfu meiri hlutans eru okkur ekki að skapi og hefur það þegar komið fram. Það sem stendur upp úr við þessa lokaafgreiðslu fjárlaganna, og sem hv. formaður fjárln. kom að í upphafi síns máls í morgun, eru vissulega þær miklu framkvæmdir sem ráðgerðar eru á sviði orkufreks iðnaðar og virkjanaframkvæmdir sem því tengjast. Það eru gífurlega háar upphæðir, 38 milljarðar kr. samtals, í þau verkefni sem ríkisstjórnin er nú að vona að komist af stað á árinu 1997 og að unnið verði fyrir allt að 15 milljarða kr. af þessari upphæð á komandi ári. Þetta eru geysilega háar upphæðir. Ég minnti við 2. umr. á óvissuna og álitaefnin sem þessu tengjast og þá alveg sérstaklega álbræðslu á Grundartanga. Ég held því aðeins til haga hér að ég kom allrækilega að þessu máli við 2. umr. Í þessu sambandi vil ég nefna þær 80 millj. kr. sem nú koma fram við 3. umr. sem eins konar mótvægisaðgerð við þessar framkvæmdir sem tengjast að öllu leyti að heita má suðvesturhluta landsins og aðalþéttbýlissvæði þess og er að finna sem heimild í 6. gr. samkvæmt tillögu meiri hlutans. Ég ætla vissulega ekki að fara að leggjast á móti fjárveitingu sem þessari þó að mér finnist að þær séu heldur lausbeislaðar hugmyndirnar um nýtingu hennar og getur orðið allerfitt að skipta þeim reytum, þessum litlu 80 millj. kr., til aðstoðar við nýsköpun í atvinnulífi á öðrum svæðum landsins. Ég bara nefni það hversu hverfandi lítil þessi upphæð er miðað við milljarðana 15 sem gert er ráð fyrir að fjárfest verði fyrir á næsta ári vegna orkufreks iðnaðar og framkvæmda sem þeim áformum tengjast. Það er sannarlega stórfellt áhyggjuefni hvernig hallar á merinni í sambandi við þessa stefnu ríkisstjórnarinnar, þessar megináherslur í siglingu ríkisstjórnarinnar. Og ég er ansi hræddur um að menn hrökkvi nú við þegar að uppgjöri kemur milli jóla og nýárs í sambandi við stöðu íbúafjölda á hinum einstöku svæðum landsins og einstökum sveitarfélögum og menn líti á þau dæmi og beri saman þau áform sem hér á að innsigla annars vegar og hins vegar þá þróun sem hefur verið í gangi varðandi íbúatilfærslu í landinu. Engin merki eru um að hún sé að breytast á jákvæðan hátt í neinu sem máli skiptir heldur í hina áttina, án þess að ég vilji fullyrða um hvernig tölur Hagstofunnar verða nákvæmlega undir árslokin. Ég ætla, virðulegur forseti, að víkja hér að tveimur atriðum sérstaklega í máli mínu fyrir utan að nefna þær brtt. sem ég endurflyt hér við 3. umr. og gerði rækilega grein fyrir við 2. umr. um frv. Þessir þættir eru það nýmæli að veita aukið fjármagn til landgræðslu og skógræktar. Af því tilefni hef ég nú óskað eftir nærveru hæstv. umhvrh. Hitt atriðið tengist heilbrigðismálunum og þá sérstaklega heilbrigðisþjónustunni á landsbyggðinni. Og ég vænti að hæstv. heilbrrh. verði kominn þegar kemur að þeim þætti í máli mínu. Það hefur verið boðað og liggur fyrir sem tillaga að undir heitinu Átak í landgræðslu og skógrækt komi 75 millj. kr. á næsta ári til ráðstöfunar. Þessi tillaga var kynnt núna fyrr í vikunni ef ég man rétt, ég held að það hafi verið þann 18. desember, þannig að það eru nú ekki margir dagar síðan hæstv. umhvrh. hélt blaðamannafund af þessu tilefni og kynnti málið. Af hálfu hv. fjárln. og talsmanns nefndarinnar hefur ekki komi neitt ítarlegt fram um þetta mál. Það er satt að segja afar almenns eðlis og lítið sem kemur fram um nýtingu á þessum fjármunum og það sem að baki býr. En ef leitað er til undirgagna sem ég hef undir höndum um þetta efni frá fjárln. þá er þó af aðeins meiru að taka og vona ég að ég hafi haft fyrir því að taka það með hér í ræðustólinn. --- Jú, hér er þetta erindi sem kemur frá fjmrn., einmitt í fyrradag, dagsett 18. desember, sama daginn og hæstv. umhvrh. heldur sinn kynningarfund um málið. Það er sem sagt viðbótarerindi vegna fjárlaga þar sem þessar 75 milljónir koma sem hluti af áformum um að veita alls 450 millj. kr. til landgræðslu og skógræktar fram til aldamóta eða á fjögurra ára tímabili. Ég hef farið yfir þetta erindi sem fylgdi með til fjárln. og lá fyrir ríkisstjórninni 13. desember sl. og sem að nokkru leyti var gerð grein fyrir af hæstv. umhvrh. á nefndum blaðamannafundi. Ég vil segja almennt um málið að ég tel það út af fyrir sig ánægjuefni að reynt skuli að veita fjármagn til þeirra málaflokka sem hér um ræðir. En ég kemst ekki hjá því að gera nokkra fyrirvara á málinu eins og það berst okkur hér til Alþingis. Í fyrsta lagi finnst mér það vera mjög gagnrýnivert að það skuli fyrst vera tveimur dögum fyrir afgreiðslu fjárlaga að fjárveitinganefnd fær þetta mál til meðferðar. Nefndin hefur þar með enga aðstöðu til þess að fara ofan í málið svo sem eðlilegt væri að gera þegar um er að ræða þó þetta mikla fjármuni, hátt í hálfan milljarð króna, sem er ramminn á fjögurra ára tímabili. Þetta er eitt. Annað efni sem þessu tengist er að málið hefur ekki verið kynnt þinginu. Áætlanir um þetta hafa ekki verið kynntar þinginu og hér hefur engin aðstaða verið til að ræða um þau framkvæmdaáform sem að baki búa og gert er ráð fyrir að ráðist verði í þegar á næsta ári. Ég hef grun um að þessum áætlunum hafi verið svona sullað saman, fyrirgefið orðbragðið, settar saman skulum við segja með tiltölulega litlum fyrirvara. Ég geri mér þó grein fyrir því að margir óskalistar hafi legið fyrir árum saman um þennan málaflokk. Mér er það ljóst. En ég tel það mjög gagnrýni vert að þingið skuli ekki fá aðstöðu til að fara eðlilega yfir þessi efni, svo mikilvæg sem þau eru. Það er langt frá að það sé hægt að telja að svo hafi verið. Í þriðja lagi hlýt ég að segja að ég tel að þær tillögur eins og þær liggja fyrir í erindi til ríkisstjórnarinnar frá 13. desember 1996, séu mörgum annmörkum háðar. Þá á ég m.a. við aðferðafræðina sem lesa má út úr þeim gögnum sem þar liggja fyrir. En svo ég nefni það áður en ég fer út í það í einstökum atriðum, virðulegur forseti, þá er málið kynnt þannig að ég held að það hljóti að hafa orðið verulegur misskilningur hjá þeim sem hafa hlýtt á fréttaflutning af þessu máli, því eins og það var fyrir lagt í fréttatíma Ríkisútvarpsins þann 18. desember í framhaldi af fréttamannafundi hæstv. umhvrh., þá hljóta menn að halda að með þessum tillögum sé kominn grunnurinn að því að draga úr mengun andrúmsloftsins með koldíoxíði, koltvísýringi, sérstaklega sem svarar 100 þúsund tonnum. Hæstv. umhvrh. hafði ekki fyrir því að leiðrétta þann misskilning sem fyrirspurn fréttamannsins bauð upp á í þessum efnum. Hver er nú sannleikurinn í þessu máli eins og mér sýnist hann vera? Það verður þá leiðrétt ef rangt er skilið af minni hálfu. Ég skil þetta mál þannig að það sé tengt af hálfu umhvrn. sérstaklega við samning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar. Það er meginatriðið og hæstv. umhvrh. hefur ekki dregið dul á það. Hins vegar hrærast saman ýmis önnur markmið og ég ætla út af fyrir sig ekki að gagnrýna það. En það vantar samt mikið á að málið sé skýrt fyrir lagt, þ.e. hvert sé hreyfiaflið í þessum tillögum. Það skortir talsvert á það. Ég ætla að ganga út frá þessu meginmarkmiði eins og það hefur verið sett upp, þ.e. að það sé svona til þess að auðvelda stjórnvöldum að standa við markmið, skuldbindingar sínar, varðandi loftslagsbreytingar, að spýta svolítið í varðandi landgræðslu og skógrækt í landinu til að binda koltvísýring og ná þannig árangri. Markmið stjórnvalda var þegar gerð var framkvæmdaáætlun seint og um síðir og kynnt í nóvember árinu 1995, að þessir þættir sem hér eru til umræðu, landgræðsla og skógrækt, legðu til minnkun á þeirri mengun sem ella yrði um 100 þús. tonn á áratugnum. En þegar málin eru skoðuð og miðað við það fjármagn sem fyrir liggur -- virðulegur forseti, ég vænti að hv. formaður fjárln. hafi áttað sig á þessu þannig að það sé að minnsta kosti alveg skýrt í hans huga þótt það kæmi ekki fram í framsöguræðunni -- þá kemur í ljós að þessi þáttur í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar stenst ekki vegna þess að það tekst ekki að binda nema sem svarar 78 þús. tonnum af koltvísýringi miðað við áætlað fjármagn til aldamóta. Það skortir sem sagt á aðgerðir sem leiða til þess að það takist að binda reiknuð 22 þús. tonn af þessum mengandi efnum til aldamóta. Það er það sem þessi áætlun á að skila í þessu samhengi. Það eru ekki 100 þús. tonn. Menn hafa talið sig vera á leiðinni með að ná vissum árangri í þessu með þeirri starfsemi sem ráðgerð var, en með framkvæmdaáætluninni er meiningin að leggja til með þessari aukningu sem svarar tæpum fjórðungi eða svona nær kannski 20%, fimmtungi, af því sem áformað var til að vinna upp það sem á vantaði til að sú áætlun sem gerð hafði verið stæðist. Ég held að það sé mjög æskilegt að menn átti sig á því hvað hér er á ferðinni og fari ekki að skrifa á þessa fjármuni sem þarna eru samdrátt í mengun upp á 100 tonn því það sýnist mér ekki vera raunin. Látum það vera. En ég vil minna á í leiðinni að það sem út af hefur staðið varðandi framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar frá í nóvember í fyrra og það sem stefnir í, er annað og miklu meira en umrædd 22 þús. tonn. Nú er ég að tala við hæstv. umhvrh. En það var hæstv. landbrh. sem lagði til kynninguna eða stóð að kynningunni á sínum tíma. En hér ber sami einstaklingur tvær kápur sem kunnugt er og hef ég gagnrýnt oft í þingræðum þá hugsanavillu sem liggur að baki því að ætla sama manni, að ætla umhvrh. landsins hver sem hann er, að sinna fagráðuneyti og vera í eilífri baráttu innbyrðis við sjálfan sig um það hvora skikkjuna hann ber hverju sinni. Þetta nær náttúrlega ekki nokkurri átt, virðulegur forseti. Þetta er alveg hliðstætt því og að fjmrh. væri settur yfir iðnrn. jafnframt. Þetta er alveg hliðstætt því. Það er enginn munur á því. Ég vona að það verði aldrei endurtekið við myndun ríkisstjórnar á Íslandi að hræra svona saman hlutunum. En það er önnur saga. Litið til þess sem út af stóð þá held ég, og ég skal fara með tölur hér, virðulegur forseti, að þegar horft var til málsins núna á þessu ári hvernig reikningar stóðu varðandi koltvísýring 1990 annars vegar og horfurnar miðað við aldamót, þá munar þar ekki 22.000 tonnum heldur langtum meiru. Yfir 300.000 tonn vantaði á að markmið samningsins um loftslagsbreytingar sem Ísland undirritaði væru uppfyllt. Að vísu ef öll mengandi efni eru vegin saman þá er talan ekki alveg eins há vegna þess að það horfir ekki eins illa varðandi önnur mengandi efni sem eru tekin inn í þessa útreikninga, en það er samt stórlega keyrt fram úr í þessum efnum. Og það vil ég segja við hæstv. umhvrh. í þessu tilviki að það eru engin efni til þess að lýsa einhverri ánægju yfir um stöðu mála að þessu leyti eða að telja að hér hafi fundist einhver lausn sem skiptir einhverju verulegu máli í þessu samhengi. Svo er því miður ekki. Þetta er aðeins brot af því sem þyrfti til að koma til að standa við loftslagssamninginn og framkvæmdaáætlunina og ná því markmiði að ekki verði mengað meira andrúmsloftið, hinn sameiginlegi lofthjúpur mannkyns, af Íslendinga hálfu árið 2000 heldur en var 1990. Að vísu var það landbrh. sem hafði orðið á blaðamannafundinum 18. desember. En ef hæstv. umhvrh. hefði fengið að tala á þeim sama fundi þá finnst mér að skort hafi allverulega á metnað í þessum efnum. Og að nota tækifærið. Það mátti gjarnan vera hæstv. landbrh. sem hefði gert það því hann var kannski að leggja eitthvað til frá ráðuneyti landbúnaðarmála. En ef umhvrh. hefði verið að tala um málið almennt þá hefði hann hlotið að benda á að það væri nú nauðsynlegt að önnur ráðuneyti kæmu fram með sitt framlag til að ná þessu markmiði, samgrn. ekki síst og sjútvrn. sem standa fyrir þeim þáttum sem mestu valda í þessum efnum. En það var nú ekki. Það var nánast látið að því liggja að þetta yrði nú bara svona eins og það væri á vegum þessara aðila og ekkert verið að bæta inn í. Síðan gleymdist það nú --- það hefur kannski verið óvart hjá hæstv. landbrh. á þessum blaðamannafundi --- að minna á að þegar þessi samanburður er gerður þá eru ekki tekin með inn í þann reikning þau framkvæmdaáform upp á 38 milljarða kr., stóriðjuáform, sem munu bæta allrækilega við þá mengun efna sem falla undir loftslagssamninginn fram til aldamóta ef þessi áform standast. Það kemur væntanlega inn í þingið hér eftir áramót, það er víst ekki von á því að svar berist hingað við fyrirspurn sem ég lagði fyrir hæstv. umhvrh. þann 9. des. um losun gróðurhúsalofttegunda miðað við ýmis framkvæmdaáform í stóriðju sem eru á borðum stjórnvalda, hvað þau muni þýða og hvernig þau muni líta út. Það svar liggur ekki fyrir en ég minni á að það er væntanlegt. Þá fá menn kannski betri skilning á þessu heildardæmi sem hér er við að fást og menn eru að bera saman í sambandi við þessi áform varðandi skógrækt og landgræðslu. Þá er náttúrlega dæmið allmiklu dekkra en ég var að nefna. Ég veit að hæstv. umhvrh. hlýtur að hafa af því áhyggjur þó að ríkisstjórnin hafi brugðið sér í það gervi sem samsveitungar mínir og fleiri austur á Héraði settu hana í árið 1948, held ég, austur á Egilsstöðum þar sem þeir voru að efna í ályktun, bænaskrá til stjórnvalda, um nauðsynlegar aðgerðir. Þeir settu fram í ályktun sinni þá merkilegu forsendu fyrir beiðni sinni, sem er eðlilegt að rifja upp við þessa umræðu, að ríkissjóður Íslands væri skuldlaus. Og með vísan til þess að ríkissjóður Íslands væri skuldlaus -- þeir könnuðust nú ekki við það í fjmrn. Ég man ekki hvort Eysteinn var þar við stýrið á þeim tíma. Hann var þar oft. En alla vega bar þetta víst ekki alveg saman við stöðuna hjá þáv. fjmrh. og menn undruðust þessa skynsamlegu ályktun sem gerð var þarna austur á Egilsstöðum og fóru að kalla þessa samþykkt Egilsstaðasamþykkt. Og hana hefur stundum borið á góma í umræðum um fundaályktanir. Ríkisstjórnin brá sér í nákvæmlega í sama gervi í nóvember 1995 þegar hún settist yfir framkvæmdaáætlunina varðandi loftslagssamninginn, hvernig ætti að standa við þá hluti, hæstv. landbrh. Hún gerði sér lítið fyrir, ríkisstjórnin, og setti alla stóriðjuna í landinu bæði nú og framvegis inn fyrir sviga eða hornklofa. Með hvaða orðum? Ég vona, virðulegur forseti, að ég hafi tekið það með, þetta er svo merkilegt og nauðsynlegt að rifja það upp: ,,Framkvæmdaáætlun vegna iðnaðar: Það er skoðun ríkisstjórnarinnar að þess skuli gætt að þetta markmið`` þ.e. að fara ekki lengra árið 2000 en var 1990 varðandi þessi mengandi efni ,,komi ekki í veg fyrir að hinar hreinu orkulindir landsins verði nýttar t.d. í nýjum stóriðjufyrirtækjum jafnvel þótt fyrirtækin stundi starfsemi sem óhjákvæmilega felur í sér aukið útstreymi koltvíoxíðs eða annarra gróðurhúsalofttegunda vegna iðnaðarferla.`` Ég vona að þetta sé skýrt, þetta er skoðun ríkisstjórnarinnar. Og þegar það hefur borið við að menn í sambandi við mat á umhverfisáhrifum framkvæmda, eins og væntanlegra framkvæmda uppi á Grundartanga, leyfa sér að benda á að þarna komi nú til mengun, allveruleg viðbót mengandi efna af væntanlegri álbræðslu uppi á Grundartanga. Hverju er þá til svarað? Jú, það er vitnað í samþykkt ríkisstjórnarinnar frá nóvember 1995 og ekki söguna meir. Sjá menn í hvaða stöðu við erum sett, hvað verið er að setja þjóðina í? Hvers konar ljós er verið að setja ríkisstjórn Íslands í á alþjóðavettvangi og Íslendinga í heild? Gera menn að fíflum út um allan heim með samþykktum af þessu tagi, sem er aldeilis með ólíkindum þannig að allt sem hefur verið tengt við ágæta samþykkt sveitunga minna austur á Egilsstöðum fyrir mörgum áratugum bliknar í sambandi við þessa niðurstöðu og skoðun ríkisstjórnarinnar, sem sett var fram á þessum tíma og ég þykist vita að hæstv. heilbrrh. muni kannast við einnig. En málið varðar nú einnig heill og heilbrigði mannfólksins sem hér er um að ræða. Þetta vildi ég að lægi fyrir þegar við erum að skoða þann þátt sem áformum í landgræðslu og skógrækt er ætlað að uppfylla til að vinna upp það sem hallað hefur á í þessum málaflokki, ekki bæta við umfram áætlun ríkisstjórnarinnar heldur ná því markmiði sem þar var sett og þessum málaflokki var ætlað að uppfylla til að vega á móti aukningu á öðrum sviðum í þessu sambandi. En nú kom hins vegar nokkuð vel í ljós hvaða afleiðingar það hefur að ætla umhvrh. landsins að fara með annað ráðuneyti því hæstv. landbrh. ber auðvitað enga ábyrgð á þeim samningum þegar hann er með kápu landbrh. á sér, þá ber hæstv. umhvrh., sem er sama persónan á stundum, enga ábyrgð á þeim samningum sem ráðuneyti umhverfismála er ætlað að gæta. Það verður a.m.k. ekki séð af þeim hugmyndum sem hér eru varðandi aðgerðir á þessu sviði. Ég vil minna á að það eru fleiri alþjóðasamningar sem Ísland er skuldbundið af en samningurinn um loftslagsbreytingar og sem snerta nákvæmlega það mál sem við erum að ræða. Og þar á meðal samningurinn um líffræðilega fjölbreytni. Ég er ansi hræddur um að ýmis atriði, sem eru í þessum framkvæmdaáformum, fjögurra ára framkvæmdaáformum, geti stangast allrækilega á við ákvæði þess samnings og raunar margra annarra skuldbindinga sem Íslendingar hafa tekið á sig á alþjóðavettvangi og gæta þarf þegar um er að ræða aðgerðir í gróðurríki landsins. Það er raunalegt, virðulegur forseti, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, að í sambandi við góð áform, eins og hér eru á ferðinni almennt séð, skuli ekki betur vandað til verka en raun ber vitni. Menn biðja vafalaust um að ég rökstyðji frekar það sem ég læt hér liggja að og ég skal reyna að nefna örfá atriði án þess að fara langt út í þá sálma tímans vegna. Ég vil þá sérstaklega vekja athygli á því að ýmis þau áform sem uppi eru hafa verið um landgræðslu og hæstv. umhvrh. eða landbrh. --- jú, ég held að það hafi hæstv. umhvrh., kynnti á sérstakri ráðstefnu um kolefnisbúskap Íslendinga, sem Líffræðifélag Íslands stóð fyrir líklega í nóvember sl. og ég geri ráð fyrir að gangi inn í þessar hugmyndir. Þar eru uppi vangaveltur um aðgerðir í landgræðslu sem byggja m.a. á að nota í mjög ríkum mæli innfluttar tegundir í sambandi við landgræðslu hérlendis. Tegundir eins og lúpínu, svo dæmi sé tekið, en líka fleiri sem augljóslega brjóta gróft gegn ákvæðum samningsins um verndun líffræðilegrar fjölbreytni, fyrir utan það að leiða til vistfræðilegs stórslyss í landinu sem komandi kynslóðir munu þurfa að glíma við ef heldur fram sem horfir. Ég minni á í þessu sambandi að sumir hlutir virðast vera alveg sjálfsagðir og augljósir eins og mörgum þótti þegar bændur landsins voru að rista sundur mýrlendið og ræsa fram langt umfram þarfir. Þá voru ekki margir sem æmtu. En núna er hæstv. umhvrh., með reku að láni frá hæstv. landbrh., farinn að framkvæma það, sem sumum fannst nú ansi djúpt í árinni tekið 1970 af Nóbelsskáldi Íslendinga, að sá tími væri nú kominn að þörf væri á að fara að moka ofan í. Ég held í rauninni að við séum staddir í svipuðum sporum að því er varðar ýmsar þær aðferðir, sem menn eru að beita núna í landgræðslu þar sem lítið tillit er tekið til vistfræðilegra viðhorfa sem eru orðin viðtekin og viðurkennd erlendis þar sem menn eru að vanda til verka, og ganga fram í fullkominni blindni. Og það sem verra er án þess að skeyta nokkru um viðvörunarorð sem koma úr mörgum áttum í sambandi við þessi efni. Ég vil líka segja það, virðurlegur forseti, svo ég komi aðeins frekar sjónarmiðum mínum á framfæri um þessi efni, sem gætu enst lengi ef ætti að skýra þau vel, að á bak við aðgerðir eins og þær sem hér er um að ræða, margar hverjar mjög jákvæðar og almennt séð með jákvæðu formerki, að þar skortir þá áætlunargerð um landnotkun og skipulag sem ætti að vera sjálfsögð forsenda þess hvernig í málin er gengið á sviði landgræðslu og skógræktar í landinu. Samþykkt var þál. 19. mars 1990, um landgræðslu, þar sem Alþingi ályktar að fela landbrh., orðrétt, með leyfi forseta: ,,... að hlutast til um að gerð verði markviss áætlun um aðgerðir til að stöðva eyðingu jarðvegs og gróðurs á Íslandi þar sem þess er kostur.`` Markviss áætlun. Ég hef ekki séð að þessi áætlun væri kynnt á Alþingi Íslendinga og ég efast um að hún sé til sem slík, þessi markvissa áætlun sem er þó vísað til sem ákveðins bakgrunns fyrir þessu. Og af því að formaður fagráðs Landgræðslunnar, held ég að sé kallað, er viðstaddur umræðuna þá finnst mér mjög á það skorta að það ágæta ráð hafi komið með sín sjónarmið og áætlanir inn á Alþingi Íslendinga, sem ég er ekki í vafa um að hafa áhrif í þeim efnum sem ég er að öðrum þræði að gagnrýna. Og ég er ansi hræddur um að sumt af því sem þar er uppi fái ekki staðist þá mælikvarða sem ég vil leggja á aðgerðir í þessum efnum og vísa enn til þess sem er orðinn rauður þráður í hinni almennu umræðu um þessi efni. Ég vil líka segja það, virðulegur forseti, að þó að ég aðallega nefni Landgræðsluna og aðgerðir sem henni tengjast þá tel ég líka að það skorti verulega á að Skógræktin sem opinber aðili hafi gert nægilega grein fyrir sínum málum í samhengi skipulags, landnotaskipulags. Mér finnst margt vera í þoku varðandi markmiðin og vek athygli á því að alltaf er verið að finna upp einhver ný nöfn á hlutina sem mér finnst nú ekki vera mjög lýsandi. Við höfum verið að tala síðustu árin um landgræðsluskóga, menn þekkja það, og verið að veita fé í landgræðsluskóga. Hvað heitir þetta núna, virðulegur forseti? Kannski hæstv. landbrh. hafi það á hraðbergi. Ég held að það sé landbótaskógar og fjölnytjaskógar og vefst fyrir mönnum þegar á að fara að greina sundur og skilgreina mismuninn á þessum aðgerðum, sem eru ekki alltaf ljósar, eins og fyrir er lagt. Virðulegur forseti. Ég skal ekki hafa þetta mikið lengra því það er auðvitað hægt að ræða þessi efni síðar og verður hvort sem er ekki úr þessu breytt þeim tölum sem hér eru. En ég vil leggja á það mjög ríka áherslu að fyrr en seinna verði undinn að því bráður bugur að fara ofan í þær áætlanir og framkvæmdaáform sem hér er verið að renna fjárhagslegum stoðum undir til þess, sem hlýtur að vera ósk allra sem að þessu standa, þar á meðal ríkisstjórnar landsins, að þetta fari sem best fram og þannig að það nýtist í þeim almennu markmiðum sem varða sjónarmið landsmanna til þessara aðgerða í almennu samhengi séð. Ég leyfi mér, virðulegur forseti, að minna á í þessu samhengi frv. sem ég hef flutt með nokkrum öðrum hv. þm. og sem ég held að geti orðið til að bæta vinnubrögðin og varðar breytingu á lögum um landgræðslu eins og það heitir, þ.e. lög nr. 17/1965, þar sem m.a. er reynt að koma inn tillögum í þá löggjöf sem varða svolítið ný viðhorf í þessum málum um verndun líffræðilegrar fjölbreytni, varðandi þá mælikvarða sem menn þurfa að beita áður en þeir taka í notkun í stórum stíl innfluttar tegundir til þess að sæmilega sé að verki staðið. Þessi tillaga hefur verið endurflutt með breytingum þar sem komið er til móts við ýmsar ábendingar, m.a. af hálfu stofnana undir landbrn., í umsögnum til umhvn. Ég vona að menn horfi á þetta þingmál þegar þar að kemur og ég mun mæla fyrir því. Þá gefst m.a. tilefni til að ræða þessi mál betur og ítarlegar af minni hálfu. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. umhvrh. --- ég hef nú kannski meira horft til hæstv. ráðherra í því samhengi þó að tillögurnar séu frá landbrn. runnar í þessu tilviki --- taki með sér þær ábendingar sem ég hef fram reitt í fullri vinsemd og sé reiðubúinn til að reyna að stuðla að því að nýtingin á þeim peningum sem hér er verið að leggja í þessa málaflokka megi vel úr hendi fara. En ekki meira um það. Virðulegur forseti. Ég ætla þá að beina orðum mínum til hæstv. heilbrrh. en ráðherrann hefur verið svo vinsamlegur að vera viðstaddur umræðuna. Tilefnið er atriði sem lá ekki skýrt fyrir við 2. umr. sem varðaði framlög til heilbrigðismála en eru nú komin inn, að vísu ekki mjög skýr, við 3. umr. en þó aðeins ljósari og í aðeins skárra horfi heldur en þau voru dregin upp í fjárlagafrv. og í verulega skárra horfi er óhætt að segja. Tel ég það mjög góðra gjalda vert að þar hafa menn dregið í land varðandi þann mikla niðurskurð sem reiknað var með í fjárlagafrv. upphaflega, bæði með sjúkrastofnanir á höfuðborgarsvæðinu en einnig til sjúkrahúsa og heilsugæslu úti um land. Hv. formaður fjárln. vék að þessu máli í sínum inngangi þegar hann mælti fyrir tillögum. Það er alveg ljóst af því sem þar kom fram að það er talsvert óunnið áður en þetta mál verður sæmilega skýrt. Ég leyfi mér að vitna til ræðu hv. formanns fjárln., þar sem hann vék að þessu og sagði, með leyfi forseta: ,,Varðandi sjúkrahúsin á landsbyggðinni er fallið frá því að ná sparnaðinum á einu ári. Fyrir liggur áfangaskýrsla frá vinnuhópi á vegum heilbrrn. sem fór yfir þetta mál. Niðurstaðan varð sú að málið var ekki á því undirbúningsstigi að rétt væri að deila sparnaðinum út á hvert sjúkrahús. Fyrsta nauðsynlega skrefið væri að skipa verkefnisstjórn sem ræddi við stjórnir sjúkrahúsanna og annarra heilbrigðisstofnana um möguleika til að ná fram sparnaði með samvinnu og samruna til að mynda heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa. Nauðsyn ber til að hafa heimamenn með í undirbúningi aðgerða. Þeir hafa möguleika til að gefa umsagnir um héraðshlutdeild, upptökusvæði, kostnað á sjúkrarúm og aðrar forsendur sem lagðar eru til grundvallar þegar litið er á fjárlagagrunn þeirra sjúkrahúsa sem hlut eiga að máli.`` Einnig fylgdi, og það er bein tilvitnun, með leyfi forseta: ,,Ég vil leggja áherslu á þá stefnumörkun í þessu sambandi að það ber nauðsyn til að styrkja heilbrigðisþjónustuna í sessi á landsbyggðinni og í þessa vinnu á að fara undir merkjum hagræðingar sem miðar að því. Ég tel að ef út í aðgerðir er farið undir jákvæðum formerkjum geti þær leitt til sterkari eininga og skýrari verkaskiptingar. Þá ber að koma málum þannig fyrir að framlög til sjúkrahúsanna verði endurmetin ef þeim tekst að auka sérfræðiþjónustu og héraðshlutdeild þeirra hækkar. Sterkari einingar hafa meira afl til að laða til sín sérfræðinga frá sérfræðisjúkrahúsum með farþjónustu. Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga við það endurmat sem ætlunin er að fara í á landsbyggðinni. Í ljósi þessa þykir ekki raunhæft að ná sparnaði á skemmri tíma en þremur árum.`` Ég get í rauninni tekið undir málflutning hv. formanns fjárln. varðandi þessi efni. Mér þótti gott á þetta að hlýða. Það er ein ábending almenns eðlis sem þetta varðar sem væri kannski ráðlegt að nota sem ályktun af þessari stöðu eins og hún er núna í framhaldi af þeim upphaflegu tillögum sem lágu fyrir í fjárlagafrv., að það væri e.t.v. skikkanlegri og betri vinnuaðferð að byrja á því að fara í gegnum málin út frá þeim almennu sjónarmiðum, þeim breytingum sem menn eru með í huga að ná fram. Að því búnu að leggja saman hagræðinguna og sparnaðinn sem ásættanlegur er og hefur orðið að niðurstöðu. Mér er ljóst að menn bera því við að þetta sé tafsamt. En ég held að þetta sé eina aðferðin sem sé skynsamleg og þurfi að beita. Ég geri ráð fyrir að hæstv. heilbrrh. hefði kosið að þannig væri haldið á málinu. Ég vænti þess. Að minnsta kosti ætti mönnum að vera það ljósara nú heldur en síðastliðið sumar að það væri eðlilegt að ganga þannig í málin að því er varðar heilbrigðismálin almennt og sjúkrahúsin sérstaklega, jafnt á höfuðborgarsvæðinu sem á landsbyggðinni eins og þessu er skipt upp hér í umræðunni. Ég tel mjög eðlilegt að það sé farið yfir sviðið út frá þessum sjónarmiðum eins og hv. formaður fjárln. lagði til. Það eru viss atriði sem ég vildi þegar draga fram vegna framhaldsvinnu að þessum málum því enn eru menn að tala um að þessi sparnaður ætti að nást á þremur árum og ekki búnir að yfirgefa það vinnulag. Ég skal svo sem ekkert segja hver verður niðurstaðan, hvað tekst með skynsamlegum hætti, undir þeim formerkjum sem hv. formaður fjárln. dró fram, að styrkja heilbrigðisþjónustuna á landsbyggðinni í þessu tilviki. En þarna er margs að gæta. Ég vil nefna í því samhengi alveg sérstaklega að það er í rauninni ekki aðeins óskynsamlegt heldur ótækt að halda þessari siglingu áfram og skilja sjúkrastofnanir eftir með skuldahala sem ríkið ber í rauninni ábyrgð á sem rekstraraðili þessara stofnana, þá á ég við sjúkrahús. Að vísu var veruleg bót á ráðin með því sem kom fram í fjáraukalagafrv. sem hefur verið afgreitt ef ég man rétt niðurstöður atkvæða hér í þinginu á síðustu sólarhringum. Vissulega er um að ræða að skuldir hafa verið lækkaðar o.s.frv. en það er óskynsamlegt að halda þessari skuldasöfnun áfram þegar menn endurmeta málin og taka á í sambandi við hagræðingu og möguleika á sparnaði og ekki síður að halda áfram skuldasöfnun með því að ætla rekstrargrunn þessara stofnana of lágan til þess að unnt sé að reka þá þjónustu sem nú er og sem heldur áfram 1. janúar og áfram á næsta ári. Niðurstaðan úr skoðun mála mun ekki liggja fyrir fyrir en kemur fram á næsta ár og kannski fram á mitt næsta ár jafnvel þótt vel væri unnið. Þá eru menn búnir að bæta við þennan uppsafnaða halla með viðeigandi fjármagnskostnaði og með svipuna reidda yfir sér og þau vandræði sem því fylgja. Ég hefði talið að skynsamlegra væri að reyna að fá sæmilega hreint borð með því að greiða uppsafnaðar skuldir, ríkið gerði þannig hreint, og með því að lyfta grunninum þannig að þjónustan geti haldið áfram frá byrjun næsta árs án þess að nýjar skuldir safnist upp. Síðan komi hagræðingaraðgerðirnar og sparnaðurinn eftir því sem skoðun mála leiðir í ljós og ásættanleg niðurstaða verður um. Ég horfi auðvitað á mitt kjördæmi m.a. vegna þess að ég þekki þar betur til mála en annars staðar. Sjálfsagt er að líta á mál þar eins og annars staðar á landinu. Ég er alveg viss um að allir sem í hlut eiga eru reiðubúnir til þess og hafa reyndar verið að vinna að þeim málum að undanförnu. Þar á meðal stærsta sjúkrahúsið, aðalsjúkrahúsið á Austurlandi sem annast bráðaþjónustu, Fjórðungssjúkrahúsið í Neskaupstað sem hefur farið í gegnum margháttaða skoðun, úttekt á úttekt ofan. Og þau mál ættu að liggja svona sæmilega skýrt fyrir, þ.e. um hvaða kosti er þar að ræða. Ég hef lagt á það áherslu í umræðum hér og fengið raunar ágætar undirtektir frá formanni fjárln. í því efni, að það meginmarkmið verði að standa sem forsenda þeirra aðgerða sem farið verður í, að ekki verði lögð af bráðaþjónusta hjá þessari meginstofnun sem annast bráðaþjónustu á Austurlandi. En hugmyndir voru uppi hjá embættismönnum fyrir nokkrum árum um þá óhæfu að þessi þjónusta yrði lögð af og reiddar fram í skýrslu sem ávöxtur af starfi vinnuhóps á vegum heilbrrn. á þeim tíma. Það er alveg nauðsynlegt að ljóst sé að menn ætli ekki við frekari athugun mála að stefna þessari þjónustu í hættu með sumarlokunum eins og það er kallað sem engu skila heildstætt litið á málin og væru upphafið að því að slá striki yfir það markmið að rækja á austurhelmingi landsins, í rauninni á svæðinu frá Húsavík til Vestmannaeyja eða Selfoss eftir því hvort við er miðað, bráðaþjónustu fyrir íbúa þessara svæða. Þetta er megináhersluefni mitt í þessari umræðu vegna þess að þetta er ekkert einkamál heilbrrn. og stjórnar viðkomandi stofnunar eða stofnana. Þetta er spurning um aðstöðu fólks á svæðinu, lágmarksþjónustu við fólk á þessu svæði. Það er það sjónarmið sem ég er hér að túlka og ég veit að það á ríkan stuðning í hópi þingmanna Austurlands og ég vil engan þar undan skilja. Því vænti ég þess að það meginsjónarmið fái að standa sem grundvöllur frekari athugunar mála. Ég vil einnig vekja athygli á ýmsu því sem fram er reitt sem sparnaðarhugmyndir, þar á meðal frá vel þjálfuðum úttektarmönnum eins og þeim sem gerði síðustu úttekt á Fjórðungssjúkrahúsinu í Neskaupstað undir heitinu Nýsir hf. ráðgjafarþjónusta, þar sem verið er að vísa á líklegan sparnað sem sækja megi með því að leggja saman heilbrigðisþjónustu á svæðinu með þessum orðum, með leyfi forseta: ,,Kannaður verði sá möguleiki að sameina allar heilbrigðisstofnanir á Mið-Austurlandi í eina stofnun með starfsstöðvum á öllum þéttbýlisstöðum, en fjárveitingar og daggjöld til þeirra munu nema um 500 millj. kr. á árinu 1997.`` --- Svo kemur staðhæfingin: ,,Með þessari sameiningu má nýta það fjármagn sem lagt er til heilbrigðisþjónustu á svæðinu mun betur en nú er gert og bæta þjónustuna.`` Þegar ég fæ þessa skýrslu í hendur þá spyr ég um það hvaða könnun liggi að baki þessari fullyrðingu. Hvaða athuganir liggja að baki þessari fullyrðingu: ,,Með þessari sameiningu má nýta það fjármagn mun betur en nú er gert og bæta þjónustuna``? Það er nú ekkert minna. En þegar spurt er þá eru engin svör. Það hefur engin athugun farið fram á þessu máli. Þetta er bara hugmynd sett fram, en af úttektaraðila þannig að það mætti halda að það væri eitthvert kjöt á beininu. En mér vitanlega er það ekki. Þarna gildir það sama og um tölurnar í fjárlagafrv. að það er skynsamlegra verklag --- og hef ég þó sannarlega ekkert á móti því að þessi athugun fari fram og hef verið talsmaður þess lengi, hæstv. heilbrrh., að menn reyndu að líta svæðisbundið á þessa þjónustu. Ég stóð m.a. að því að reyna að fá styrkingu á slíkri svæðisbundinni stýringu með þáltill. sem var samþykkt á Alþingi 1990 og hæstv. ráðherra kannast vafalaust vel við. Þannig að ég hef ekkert á móti því að þessi athugun fari fram. En ég geri athugasemd við að menn vísi á að þarna sé hægt að sækja einhvern umtalsverðan sparnað með slíkri aðgerð án þess að hafa fært rök fyrir því og sýnt fram á það og jafnframt að bæta þjónustuna á svæðinu. Og annað atriði, kannski ekki stórt, í þessu samhengi sem varðar almenna skoðun þessara mála er erindi sem fór frá heilbr.- og trn. í haust um svonefnd ferliverk og mögulegan sparnað sem átti að ná í gegnum það að sjúkrahús hættu að senda reikninga til Tryggingastofnunar ríkisins vegna ferliverka. Þess í stað verði fært fé frá Tryggingastofnun ríkisins til sjúkrahúsanna sem síðan semji við sitt starfsfólk. Ég held að menn séu á spori sem ekki er víst að sé auðvelt að útfæra á sjúkrahúsunum úti á landi nema á þeim allra stærstu. Ég bendi á þetta í fullri vinsemd vegna þess að ég hef efasemdir um að tilraunir af þessum toga skili miklu. En ég hlýt jafnframt að benda á að mikið hefur verið rætt um sparnaðaraðgerðir í heilbrigðisþjónustu og rekstri sjúkrahúsa. Ein krafan, sem ég veit að borin var fram fyrir nokkru síðan gagnvart þeirri stofnun sem ég var að miða hér við, var úttekt á Fjórðungssjúkrahúsinu í Neskaupstað, og var krafa af hálfu heilbrigðisyfirvalda fyrir ekki mjög löngu síðan. Það var að greina sundur heilsugæsluþátt sem rekinn var í tengslum við sjúkrahúsið og hafði verið mjög lengi, og sjúkrahúsreksturinn. Greina þetta í sundur. Hvað kemur svo út úr Nýsi hf.? Úttekt? Jú, eitt af snjallræðunum þar til að finna sparnað, og ég held að það sé úr tillögunni sem gekk til heilbr.- og trn., --- tillaga nr. 3 --- er að Fjórðungssjúkrahúsið og heilsugæslan í Neskaupstað verði sameinuð í eina stofnun og fjárlaganúmer þeirra verði sameinað í eitt. Þetta minnir mig á þau ráð sem brugðið var á af fjármálastofnunum og lánastofnunum upp úr 1980 í sambandi við þrengingar sjávarútvegsfyrirtækja í landinu þar sem gerð var krafa um að greina á milli veiða og vinnslu. Skipta upp. Við höfum eitt ágætt dæmi úr mínu kjördæmi, Seyðisfjörð, þar sem fylgt var þeim ráðum með ekki mjög hollum afleiðingum, að mínu mati. Og ég held að hér sé á ferðinni eitthvað ekki ósvipað þegar maður fer yfir þessi efni. En ég hugsa að sú ábending sé út af fyrir sig alveg rétt. Og það hafði verið niðurstaða stjórnar umræddrar stofnunar að best færi á því út frá fjárhagslegu sjónarmiði að samreka. Eins og þarna er verið að vísa til. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að orðlengja þetta varðandi heilbrigðisþáttinn. Ég ítreka að ég fagna þeim almennu sjónarmiðum sem hv. þm. Jón Kristjánsson, form. fjárln., hefur lagt inn í málið og geri ráð fyrir því að hann eigi sinn góða þátt í því að sveðjurnar eru ekki meira á lofti og ekki meira áberandi en nú er. Þó einhvers staðar sé aðeins látið blika á hnífsblað þá er það ekki hátt á lofti. Ég er ánægður að svo er og einnig að hv. þm. tók sérstaklega undir það sjónarmið, í umræðu um þessi efni, að þess verði að gæta að bráðaþjónusta verði í engu skert, sem bráðaþjónusta, á Austurlandi og það sé ekki það sem menn hafi í huga. Ég vona sannarlega að því verði fylgt sem forsendu í þeirri eðlilegu athugun mála að ná fram skynsamlegri hagræðingu og ásættanlegum sparnaði á einstökum sviðum. Það þurfa menn alltaf að hafa þegar um opinberan rekstur er að ræða og mjög margs að gæta í sambandi við þau efni í heilbrigðisþjónustunni almennt séð sem tekur til sín mikið fjármagn og hef ég ekkert við það að athuga. Raunar vil ég aðeins bæta því við sem síðasta atriði varðandi þennan þátt að ég hef verið þeirrar skoðunar lengi að afmarka hefði þurft miklu betur verkefni og aðsóknarsvæði þeirra stofnana sem ríkið stendur fyrir, sjúkrastofnana úti um landið, þó það sé á kostnað þess, hvað eigum við að segja, alfrelsis. Ætli það væri ekki hæfilegt orð, þess allsherjarfrelsis sem er varðandi það hvert læknum hentar að vísa sjúklingum sínum eða sjúklingar bera fram óskir um hvert þeir eigi að leita. Ég held að þessi stefna hafi orðið ansi dýrkeypt fyrir alla að ná ekki skýrari línum í sambandi við svæðaskiptingu í heilbrigðisþjónustunni almennt og þar á meðal þau verkefni sem eðlilegt er að beina til stofnana sem eru starfræktar og lagt er til fé og ætlað er að byggja upp þó að það sé á kostnað þess allsherjarsvigrúms sem sumir hafa mælt fyrir og er raunar það sem uppi er í landinu að þessu leyti. Síðan örfá orð, virðulegur forseti, um brtt. sem ég bar fram við 2. umr. og hef endurflutt, að vísu með auknum liðstyrk varðandi eina þeirra. Það er tillaga um undirbúningsfjármagn vegna Náttúruhúss í Reykjavík, nútímalegs náttúrufræðisafns á höfuðborgarsvæðinu. Þar hafa gerst meðflutningsmenn hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm.Kristín Halldórsdóttir. Það eru því fulltrúar úr öllum þingflokkum stjórnarandstöðunnar sem standa að þeirri litlu tillögu sem þar liggur fyrir um að hefja á nýjan leik undirbúning að þessu bráðnauðsynlega verkefni að koma upp nútímalegu náttúrufræðisafni á höfuðborgarsvæðinu. Aðrar tillögur eru enn þá fluttar af minni hálfu en þar hafa þó gerst þau tíðindi að meiri hluti fjárln. hefur tekið upp í brtt. sínum við 3. umr., tillögu sem varðar húsnæði sýslumannsins á Seyðisfirði, nánar tiltekið starfsstöð embættisins að Bjólfsgötu 7, þar sem gert er ráð fyrir að komi 6 millj. kr. til endurgerðar á því húsnæði. Um leið er slegið striki yfir söluheimild á húseigninni þannig að engir þurfa að velkjast í vafa um að verkefnið til að búa sæmilega að þessu embætti er í því fólgið að þetta gamla og sögufræga hús verði endurbætt svo þar verði viðunandi starfsaðstaða og jafnframt verndaðar þær menningarminjar sem í þessu húsi eru fólgnar, ein af mörgum sem varða gömlu húsin á Seyðisfirði, sem er einn dýrmætasti fjársjóður þess byggðarlags. Ég þykist vita, og dreg það af orðum sem hv. þm. Sturla Böðvarsson lét falla við 2. umr. að frá honum hafi komið liðstyrkur til að fá inn upphæð fyrir næsta ár, sem er þá upphafið að því að koma þessu máli í viðunandi höfn. Og ég þakka fyrir það sem þar er fram komið. Fyrir liggur brtt. varðandi grunnkortagerð af Fljótsdalshéraði, 5 millj. kr. framlag á móti samningi heimamanna um það verkefni og einnig tillaga varðandi Hollustuvernd ríkisins, sem býr við mikið fjársvelti á sama tíma og stjórnvöldum hentar að dengja hverju verkefninu á fætur öðru til þeirrar stofnunar. Nú síðast var vísað frá hæstv. ráðherra umhverfismála því verkefni að hraða aðgerðum vegna mengunar sem blasir við frá Járnblendiverksmiðjunni á Grundartanga, sem ekki er vanþörf á. En ég hef ekki orðið var við að neitt hafi komið til viðbótar í formi fjárframlaga við 3. umr. og því er þessi brtt. áfram til afgreiðslu við 3. umr. fjárlaga, um 12 millj. kr. viðbótarframlag til Hollustuverndar ríkisins. Ég tek eftir því, virðulegur forseti, og það skal vera undir lokin á máli mínu, að fyrir liggur líka ný tillaga, nýr liður, um rannsóknarstöð á Kvískerjum. 3 millj. kr. vegna þeirrar hugmyndar að koma þar upp rannsóknarstöð á vegum eða í tengslum við Háskóla Íslands. Ég skil málið eins og það er fyrir lagt að háskólanum sé ætlað að taka þar við þegar búið er að koma fótum undir þessa rannsóknarstöð. Ég fagna þessari ráðagerð og því framlagi sem hér er komið. Ég þykist vita að hv. þm. Egill Jónsson eigi sinn hlut í því að hafa stuðlað að því að þarna kæmi fjárframlag við þá hugmynd sem kynnt var fyrir nokkrum árum og tel það mjög góðra gjalda vert. Ég hef oft orðað það svo, reyndar fyrir löngu síðan, að þegar litið er til Kvískerja hefur þar lengi verið starfandi háskóli í sveit. Það fer vel á því að stoðum verði rennt undir áframhaldandi rannsóknir í framhaldi af því afreki sem þar hefur verið unnið af fólkinu á Kvískerjum, systkinunum á Kvískerjum, sem hafa hvert um sig lagt þar einn stein á annan til að gera garðinn frægan á þessum bæ, afskekkta bæ, í sambandi við náttúrurannsóknir. Þetta geta, virðulegur forseti, verið mín lokaorð um þetta efni sem við höfum rætt.

Herra forseti. Ég ætla að nefna fjögur atriði og hefði viljað biðja hæstv. forseta að hann gerði hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh. viðvart. Ég ætla, meðan ég bíð þeirra, að víkja lauslega að tveimur litlum brtt. sem ég flyt. Það er í fyrsta lagi tillaga um Kennaraháskóla Íslands þar sem gerð er tillaga um að aukið verði nokkuð við fjármuni til Kennaraháskólans í því skyni að þar verði unnt að hefja svokallað fjögurra ára kennaranám frá og með haustinu 1997. Tilefnið er augljóst, m.a. sú mikla umræða sem hefur verið í gangi um kennaramenntun að undanförnu. Vaxandi athygli hefur beinst að Kennaraháskólanum og ég hygg að t.d. hafi einhverjir forráðamenn Kennaraháskólans snúið sér til hæstv. menntmrh. nýlega út af þessu máli og ég sá ekki betur en einhver frétt væri uppi um það. Mundi ég vilja biðja hæstv. menntmrh. að segja mér í leiðinni, þar sem hann má væntanlega heyra orð mín, hvað hann hugsar sér að gera í því máli. Mér er ljóst að það er ekki inni í fjárlagafrv. fyrir árið 1997 en nauðsynlegt er að vita hvaða hugmyndir menn eru með í þeim efnum. Í annan stað er lítil brtt. um fornminjarannsóknir að Neðra Ási og Svignaskarði en þannig háttar til að við 2. umr. flutti ég litla tillögu um fornminjarannsóknir í Reykholti. Ég tek síðan eftir því við 3. umr. fjárlaga að fluttar eru vissar tillögur um skuldauppgjör vegna Snorrastofu, að mig minnir. Jafnframt kom fram í umræðum um fornminjarannsóknir fyrir nokkru, í bréfi sem hæstv. menntmrh. las upp frá þjóðminjaverði, að talið var skynsamlegra frá faglegu sjónarmiði séð að hafa áherslurnar á Neðra Ás og Svignaskarð fremur en Reykholt, eins og ég hafði gert tillögu um. Þess vegna hef ég flutt tillögu um fornminjarannsóknir að Neðra Ási og Svignaskarði. Í samræmi við það aflaði ég mér gagna um það mál og verð að segja að ég harma það mjög að geta ekki lesið þau öll fyrir þingheim en enginn tími er til þess. Það er ágætur kafli úr Kristni sögu um Neðra-Ás. Það er sömuleiðis kafli úr biskupasögum sem menn mundu hafa gaman af að heyra. Það er enn fremur nokkuð skemmtilegur þáttur úr ferðahandbók um Svignaskarð alveg sérstaklega. Þar hygg ég að sé um að ræða ferðahandbókartexta eftir Þorstein Þorsteinsson, sýslumann Dalamanna lengi. Síðan er hér alveg skínandi perla úr Þorgilssögu skarða sem ég hvet alla þingmenn til að lesa þegar þeir mega vera að um hátíðarnar. Svo hef ég hér bréf frá þjóðminjaverði um þennan fornleifauppgröft þar sem lögð er nokkuð mikil áhersla á hann, en ég ætla ekki að taka tíma hér með því að lesa það upp. Ég hef þá mælt fyrir þessum tveimur brtt. mínum og ætla næst að víkja að því sem snertir hæstv. fjmrh. í máli mínu. Og það var reyndar eitt atriði, herra forseti, sem ég ætlaði auk þess að víkja að sem viðkemur hæstv. menntmrh., svo ég ljúki því af. Það er í sambandi við Lánasjóð ísl. námsmanna og er svohljóðandi: Hvernig er ætlunin að verja þessum 100 millj. kr. sem eru aukalega eða er hækkun á lánasjóðnum frá því sem var í fjárlagafrv. í haust? Hvernig er meiningin að skipta því á milli breyttra reglna um endurgreiðslur og samtímagreiðslur og fleira þess háttar? Ég hefði viljað inna eftir því vegna þess að það er óhjákvæmilegt að fá um það upplýsingar. Þá vildi ég víkja að þeim atriðum sem snúa að hæstv. fjmrh. og þau eru tvö. Það fyrra er það sem ég spurði hann um í gær undir öðru dagskrármál, en hann hafði þá ekki tíma til að svara. Það er varðandi bætur almannatrygginga og hækkanir á þeim. Ég sagði þá við hæstv. fjmrh.: Ef laun hækka á almennum launamarkaði meira en 2%, hvað gerist þá að því er varðar bætur almannatrygginga? Þá svaraði hæstv. fjmrh. efnislega á þá leið að það væri ekki nokkur leið að svara því vegna þess að það geta verið í þessu eingreiðslur og þessar greiðslur og hinar, og það er erfitt að finna prósentutölu og svara því fyrir fram. Það skil ég, auk þess sem ég er þeirrar skoðunar að fjmrh. eigi að vera varkár í svörum af þessu tagi. Ég skil það mjög vel og dettur ekki í hug að ætlast til annars. En þá spyr ég hann annarrar spurningar sem er kannski gleggri til þess að það sé alveg skýrt við hvað er átt og gef honum kost á því að svara líka skýrt. Hún er þessi: Segjum að laun á almennum launamarkaði hækkuðu í næstu kjarasamningum um t.d. 5% og þetta væri almenn hækkun yfir línuna á alla taxta, sama prósentan alls staðar. Mundi hann þá telja rétt við þær aðstæður að bætur almannatrygginga, Atvinnuleysistryggingasjóðs og aðrar slíkar bætur breyttust á sama hátt? Þetta hygg ég að sé alveg skýr spurning og ég bið hæstv. ráðherra að svara hér á eftir. Þá er annað atriði sem ég ætla að koma að í sambandi við hæstv. fjmrh. og mér finnst satt að segja vera dálítið umhugsunarvert. Það er sú staðreynd að í fjárlagafrv., sem við ætlum að gera að lögum í kvöld að því er ég best veit, er gert ráð fyrir minni skatttekjum en óbreytt lög mundu tryggja og mismunurinn nemur 800--1000 millj. kr. Hæstv. fjmrh. hefur sagt: Þetta er í lagi, fyrst og fremst vegna þess að ætlunin er að taka þetta í upp í umræðurnar um breytingu á jaðarsköttum. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur sagt: Þetta er sprengja á samningaborðið af því að hér eru menn í raun og veru að hækka skatta strax frá og með 1. janúar. Undir það tek ég. En á þessu máli eru fleiri hliðar. Ég held því fram og ætla að rökstyðja það hér á eftir að sú aðferð að færa ekki allar tekjur ríkissjóðs sé brot á lögum um fjárreiður ríkisins og eftirlit með þeim og þá sérstaklega lögum um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga, nr. 52/1966. Hér sé sem sagt hreinlega um lögbrot að ræða og fjmrh. beri þess vegna að ganga þannig frá fjárlögunum að þau sýni í raun og veru allar þær tekjur sem gildandi skattalög skila í þessu sambandi. Ég hnaut um þetta mál í gær þegar hæstv. fjmrh. átti um það orðastað við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon og taldi að hér gæti verið um að ræða aðferðir sem færu á skjön við lög um ríkisbókhald. Svo fór ég og fletti þessu upp í dag og vísa þá á eftirfarandi atriði: Í fyrsta lagi vísa ég á 16. gr. laga nr. 52/1966, en þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Tekjur skulu færðar á því ári, er þær eru lagðar á eða hæfar til ákvörðunar samkvæmt ákvæðum gildandi laga.`` Gildandi laga. Gildandi skattalög skila fjmrh. þúsund millj. kr. meira á næsta ári í ríkissjóð en fjárlagafrv. gerir eins og það er fært upp nú. Ég tel með öðrum orðum að uppsetningin eins og hún er sé í fyrsta lagi brot á 16. gr. laganna um ríkibókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Í öðru lagi ætla ég hér, hæstv. forseti, að lesa upp úr annarri grein í sömu lögum, en það er 62. gr. laganna um ríkisbókhald. Það er breyting sem var gerð á þeim lögum árið 1985 og ég hygg að við hæstv. fjmrh. þekkjum báðir. Í henni segir svo, með leyfi forseta: ,,Frumvarp til fjárlaga skal samið með tilliti til þjóðhagsáætlunar, svo sem kveðið er á um í 2. gr. l. nr. 13/1979`` og við könnumst við þau lög sumir hér. ,,Skulu áætlanir um tekjur og gjöld í fjárlagafrumvarpi gerðar á sömu meginforsendum og þjóðhagsáætlun og þær spár sem eru hluti hennar, þar á meðal um breytingar verðlags og launa. Á sama hátt skulu þjóðhagsforsendur fjárlaga miðast við endurskoðaða þjóðhagsáætlun fyrir fjárhagsárið sem í hönd fer eins og hún liggur fyrir við afgreiðslu fjárlaga.`` Það að stinga undan þúsund milljónum eins og hæstv. fjmrh. er að gera þó að hann ætli að nota þær með göfugum hætti einhvern tíma á næsta ári, það er fer einnig í bága við þessa grein. Í þriðja lagi ætla ég að halda því fram að þessi vinnubrögð fjmrh. að stinga undan milljarði kr. á næsta ári eða ákveða það, stríði gegn 66. gr. sömu laga, en þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Fjárlagaárið skal afmarka eftir reglum sem um ræðir í II. kafla og allar sömu meginreglur skulu gilda um efnisskipun og sundurliðun fjárlaga og þær er gilda um ríkisreikning, að svo miklu leyti sem við á. Þó má sundurliðun í fjárlögum vera minni en í ríkisreikningi.`` Anda þessa ákvæðis tel ég að hæstv. fjmrh. sé að brjóta með því að fara eins að við færslu á fjárlagafrv. og ætlun hans er. Út af fyrir sig kunna einhverjir að halda því fram að hér sé ekki stórmál á ferðinni. En það er það vegna þess að vinnubrögðin og uppsetning fjárlaga lýtur tilteknum öðrum lögum og það skiptir mjög miklu máli að mínu mati, herra forseti, að menn vandi umgengni sína við önnur lög. Þess vegna hvet ég fjmrh. til þess að sýna réttar tölur og ekki stunda bókhaldsbrellur við afgreiðslu fjárlaganna fyrir árið 1997, hreinar bókhaldsbrellur. Ég gæti út af fyrir sig nefnt dæmi til samjöfnuðar. Segjum t.d. að ríkisstjórnin ætlaði sér á árinu 1997 að breyta lögum um tekjuskatt og eignarskatt og hún hygðist á árinu spara verulega greiðslur til landbúnaðar, segjum upp á 5 milljarða kr. Eða hún sparaði greiðslur til Lánasjóðs ísl. námsmanna upp á einn milljarð eða hvað það nú er. Segjum að þetta væru 5 milljarðar kr. Segjum að ríkisstjórnin hefði komist að þessari niðurstöðu: Hér ætla ég að öngla saman 5 milljörðum kr. og breyta hlutunum upp á 5 milljarða og skera niður ríkissjóðsdæmið upp á þessa tölu eða breyta því á næsta ári. Samkvæmt aðferð hæstv. fjmrh. núna mundi hann væntanlega segja: Ef ríkisstjórnin hefði tekið ákvörðun um þetta allt, þá gæti ég komið fjárlagafrv. þannig saman að hafa þetta næstum eins og mér sýnist í samræmi við þessar reglur, af því að ríkisstjórnin ætlar að breyta þessu kannski á næsta ári. Þetta minnir mig auðvitað strax á lagagreinina sem hæstv. félmrh. lét samþykkja nýlega, sem gekk nokkurn veginn út á það að ef samþykkt verða lög um eitthvað einhvern tíma á næsta ári, þá geti eitthvað orðið svona en ekki hinsegin, afskaplega athyglisverð nýmæli í lagasetningu. Og ég held því fram að þessi aðferð sem hæstv. fjmrh. er hér að brydda upp á sé ólögleg, hún brjóti í bága við lögin um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Ég hvet til þess að hann breyti þessu vegna þess að ég tel að þetta standist alls ekki. Þetta var það tvennt sem ég vildi segja við hæstv. fjmrh. Annars vegar varðandi elli- og örorkulífeyrinn, bætur almannatrygginga. Hvað munu bætur hækka ef laun hækka tiltekið? Gerir hann ekki ráð fyrir því að þessar bætur almannatrygginga hækki hlutfallslega eins og annað í samræmi við kjarasamninga þegar þeir hafa verið gerðir? Hins vegar spyr ég hann: Hvaða rök hefur hann fyrir því að þetta séu ekki bókhaldsbrellur sem hann ætlar að iðka þarna með því að stinga undan 1000 millj. kr. með þeim hætti sem ég vitnaði til? Þá hef ég lagt fyrir hæstv. menntmrh. spurningar varðandi 3--4 atriði sem mér þætti vænt um að hann svaraði. Síðan ætlaði ég kannski að bæta því við, en get ekki vegna þess að hæstv. umhvrh. er fjarri, tepptur og á ekki heimangengt eins og sakir standa hingað, að hún er satt að segja alveg ótrúleg þessi sambúð umhvrh. og landbrh., í einum og sama manninum eins og segir í frægu ljóði, sem birtist í hæstv. umhv.- og landbrh. Guðmundi Bjarnasyni. Hún kemur mér liggur við að segja átakanlega fram í þeim ákvörðunum sem nú eru teknar um að eyða 75 millj. í landgræðslu og skógrækt og 450 millj. á nokkrum árum, sem er sérstakt fagnaðarefni, en landbrh. tekur þessa ákvörðun án þess að tala við umhvrh. að því er best verður séð. Ég hef grun um að engin stofnun umhvrn. hafi komið nálægt þessari ákvörðun. Það er mjög skrýtið. Ég veit ekki til þess að umhvrn. hafi komið nálægt þessari ákvörðun, ég þekki það ekki en ég held ekki. Það er ekki talað við umhvn. Alþingis vegna þess að það er aldrei talað við þessar nefndir þingsins nema þegar þeir þurfa sérstaklega á því að halda, hæstv. ráðherrar. Ég veit ekki til þess að það hafi verið rætt við landbn., heldur eru hlutirnir tilkynntir á blaðamannafundi úti í bæ á sama tíma og verið er að afgreiða fjárlagafrv. Það er ekki smekklegt að standa þannig að málum. Það er heldur lítið gert úr Alþingi, finnst mér, með þessu. Það er sagt að verið sé að ganga frá og tryggja það að Ísland standi við samninginn frá Ríó um loftslagsbreytingar. Mér er ekki kunnugt um að nokkuð liggi fyrir um að það sé hægt að uppfylla ákvæði samningsins með landgræðslu af því tagi sem hér er gert ráð fyrir, ekki neitt. Mér segir svo hugur, að ef menn ætla að nota erlendar plöntutegundir eins og lúpínur í stórum stíl til að uppfylla þessi skilyrði, þá geti farið þannig að um leið og þeir eru að uppfylla koldíoxíðsamninginn, þá brjóti þeir samninginn um það sem kallað er líffræðilegur fjölbreytileiki. En samkvæmt ráðstefnum sem ég hef lesið um í erlendum blöðum að undanförnu er talið að flutningur framandi plantna í nýtt umhverfi sé ein sú mesta vá sem steðjar að lífríki jarðar um þessar mundir. Þar á meðal það að leysa þessi uppgræðsluvandamál hér á landi, þ.e. landgræðsluna fyrir 75 millj. með því að planta hér lúpínu eða öðrum erlendum tegundum í stórum stíl. Þess vegna spyr maður: Var haft samband við umhvrh. þegar landbrh. tók þessa ákvörðun? Ég held að hann hafi ekki gert það, ég veit ekki til þess.

Skógrækt og landgræðsla heyra undir landbrh.

Það er nefnilega nákvæmlega hárrétt, en samt er það þannig, og þarna var Framsfl. lifandi kominn, að landbrh. tekur nákvæmlega þær ákvarðanir sem hann tekur sem landbrh., en hann á í þessu tilviki að hafa samráð við stofnanir umhvrn. og ráðuneytið. Það er alveg augljóst mál og mér er ekki kunnugt um eftir vissa könnun sem ég hef gert á því máli að það hafi verið gert. Það er þetta sem ég er að gagnrýna og þessi sérkennilega staða kemur t.d. upp í sambandi við uppgræðsluna á Hólasandi þar sem menn ákveða að fara í allmyndarlegt átak sem betur fer, en það verður auðvitað að fara í umhverfismat. Niðurstöður skipulagsstjóra ríkisins í þeim efnum liggja fyrir. Þegar þær liggja fyrir, þá kærir landbrh. þær --- til hvers? Til umhvrh. sem er í einum og sama manninum eins og segir í ljóðinu. Þetta er erfið sambúð, hún er flókin, herra forseti. Ég segi alveg eins og er að mér finnst að í rauninni hafi menn að einhverju leyti látið blekkjast, sem er skiljanlegt kannski vegna þess fyrst og fremst að þjóðin vill styðja landgræðslu og skógrækt, guði sé lof, og leggja mikið á sig í þeim efnum. En vandinn er bara sá að það er ekki sama hvernig að því máli er staðið eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson rakti hér áðan. Það er ekki sama hvernig að því er staðið. Það er liðin tíð að menn geti tekið slíkar ákvarðanir á tiltölulega losaralegum faglegum grundvelli. Þar verða hlutirnir að vera nákvæmir. Ég get lokið máli mínu, sem samanstendur aðallega af tveimur, þremur spurningum til hæstv. menntmrh. og tveimur spurningum til hæstv. fjmrh., með því að spyrja hv. formann fjárln. þessarar spurningar: Hvaða úttektir lágu fyrir af hálfu stofnana umhvrn. á því landgræðsluátaki sem landbrn. kynnti hér í fjölmiðlum fyrir nokkrum dögum?

Herra forseti. Varðandi spurningu hv. þm. um fjögurra ára nám við Kennaraháskóla Íslands þá er það að segja að samkvæmt lögum ber að taka ákvarðanir um það mál í síðasta lagi árið 1998. Ég hyggst láta skoðanir mínar koma fram í frv. til laga um uppeldisháskóla sem verið er að undirbúa. Mér finnast rök hníga til þess að taka upp fjögurra ára nám við Kennaraháskólann, en menn verða einnig að velta fyrir sér hvernig sá tími er best nýttur og það er mjög mikilvægt að hugað sé að hvernig náminu er skipað, hvort þarna verði um fjögurra ára skyldunám að ræða eða tækifæri til þess að stunda fjögurra ára nám ef menn kjósa svo til þess að sérhæfa sig með einum eða öðrum hætti. Ég tel að það skynsamlegt sem kom fram hjá hv. þm. um Neðra Ás og Svignaskarð, ég tel að það sé skynsamleg forgangsröðun varðandi fornleifarannsóknir. Um Lánasjóð ísl. námsmanna er spurningin hvernig ætlunin sé að verja þeim fjármunum sem gert er ráð fyrir að setja í lánasjóðinn, 100 millj. kr. Ég hef lýst þeirri skoðun minni að ég telji skynsamlegt að auka fjárveitingar til lánasjóðsins og það hefur komið fram í umræðum á þingi áður. Ég hef einnig lýst þeirri skoðun minni að ég telji skynsamlegt að létta endurgreiðslubyrðina en eins og fram kom í máli hv. þm. eru önnur sjónarmið einnig um nýtingu á þessum fjármunum. Ég tel að þeir munu nýtast best með því að létta endurgreiðslubyrðina en engar ákvarðanir verða teknar um ráðstöfun fjárins án þess að bera þær undir Alþingi því það þarf að breyta lögunum um Lánasjóð ísl. námsmanna til þess að þessir fjármunir nýtist í þeim tilgangi sem um hefur verið rætt. Þingmenn munu fá tækifæri til þess að taka afstöðu til málsins, væntanlega á vorþinginu.

Virðulegi forseti. Varðandi Lánasjóð ísl. námsmanna var í sjálfu sér ekkert á svörum hæstv. ráðherra að græða. Ég hygg að vandinn sé sá að menn verði að una því að ríkisstjórnin bíði með það mál fram yfir áramót. Það er bersýnilega ekki búið að leysa þá deilu sem er á milli stjórnarflokkanna í þeim efnum og það er greinilegt að menn ætla að taka sér einhvern tíma í viðbót að reyna að leysa hana. Það sýnist allt stefna í að breytingarnar á reglum um lánasjóðinn taki ekki gildi fyrr en frá og með haustinu 1997. Það sýnist einnig vera þannig að ef farin verður sú leið sem hæstv. menntmrh. leggur mikla áherslu á, a.m.k. líka, að breyta endurgreiðslunum, þá verði að breyta endurgreiðslunum aftur í tímann. Það verði að breyta endurgreiðslunum í lánasjóðinn alveg aftur til ársins 1992, vegna þess að það er ekki hægt að hugsa sér það, það er bersýnilega ósanngjarnt, að þeir námsmenn sem hafa fengið lán 1992--1997 búi við miklu verri kjör en þeir sem fengu lán á undan eða þeir sem fengu lán á eftir. Varðandi hins vegar Kennaraháskólann þá þakka ég hæstv. menntmrh. fyrir svörin og spyr hann hvort hann geri ráð fyrir því að þetta frv. um uppeldisháskóla komi fyrir þingið í vetur.

Herra forseti. Ef mál ganga fram með þeim hætti sem ég kysi, þá kæmi hér fyrir þingið fljótlega eftir að það kemur saman eftir áramótin frv. til rammalaga um háskólastarfsemi í landinu. Síðan yrði frv. til laga um uppeldisháskóla sniðið að þeirri rammalöggjöf sem ég kem til með að kynna vonandi á vorþinginu. Ef verk ganga vel, þá væri heldur ekkert því til fyrirstöðu að leggja fram frv. til laga um uppeldisháskólann á vorþinginu, en ég býst ekki við að það mál verði afgreitt á þessu þingi í vetur. En umræður um það gætu farið fram.

Virðulegi forseti. Það eru tvær fyrirspurnir. Í fyrsta lagi vil ég segja að um hækkun á bótum almannatrygginga og öðrum bótum að ég get það eitt sagt á þessari stundu, að verði launahækkanir almennt hærri en nemur verðlagshækkunum, og reyndar má gera ráð fyrir að svo verði, þá er tilefni til þess að endurskoða greiðslur almannatryggingabótanna. Ég held að hv. þm. hljóti að skilja að það er erfitt fyrir mig á þessari stundu þegar ekkert er vitað um kjarasamninga að svara þessu öðruvísi en svo að það sé ástæða til þess að skoða málin þegar samningar liggja fyrir. Það sem gerir okkur erfitt fyrir er að hugsanlega verða þeir sem standa að samningum frá launamannahlið ekki samferða í næstu samningum eins og svo oft hefur verið á undanförnum árum. Í öðru lagi varðandi skatttekjur, þá hygg ég að það sé út af fyrir sig rétt hjá hv. þm. að það hefði verið bókhaldslega a.m.k. áferðarfallegra að sýna brúttótölur og síðan draga frá og finna nettótölur á tekjuhlið eins og hann bendir á. Ég get auðvitað ekki svarað til um það hér hvort það fari í bága við lög. Mér hefur ekki verið bent á það og mér fannst lestur hv. þm. ekki staðfesta að hér væri um lögbrot að ræða, enda veit hv. þm. sem er mjög vel að sér í bókhaldi ríkisins og í ríkisreikningi að margoft gerist það við fjárlagaafgreiðslu að tekið er tillit til áætlaðra breytinga á lögum og reglum. Meira að segja hefur það margoft gerst að fjárlög hafa verið afgreidd áður en lög, sem eru beinlínis lög um ráðstafanir í ríkisfjármálum og tilheyra í raun og veru fjárlögunum, hafa verið afgreidd og stundum auðvitað með slæmum árangri. Þetta veit hv. þm. og það er hægt að rifja upp fjölmörg dæmi. Aðalatriði málsins er að það komi mjög skýrt fram í forsendum talnanna á hverju þær byggjast. Þær byggjast auðvitað á gildandi lögum og áætluðum breytingum á lögum og reglugerðum sem snerta þessar áætluðu tekjutölur. Ég minni á að þetta gerist líka gjaldamegin. Eitt dæmi hefur hv. þm. verið að nefna í ræðum sínum og það er áætlaður útgjaldaauki Lánasjóðs ísl. námsmanna sem ekki er séð á þessari stundu hvort muni byggjast á lagabreytingu eða reglugerðarbreytingu. Það er gjaldamegin. Í raun og veru er ómögulegt að sýna það með góðu móti því að eins og hann var rétt að segja hér áðan, þá liggur ekki fyrir, a.m.k. ekki fyrir þinginu, nákvæmlega hvernig það verður gert. Ég held, virðulegi forseti, að hér sé ekki um lögbrot að ræða. Það sem skiptir máli er að tölurnar bæði gjaldamegin og tekjumegin í þessu frv. byggjast á gildandi lögum, á forsendum sem er skýrðar og á hugmyndum um breytingar á reglugerð og lögum sem verða á næsta ári. Og ég tel að það sé rétt aðferð. Aðalatriðið er þó að gera sér grein fyrir því að áætlanir bæði gjalda- og tekjumegin eru áætlanir og byggja á forsendum sem þekktar eru. Því miður er ekki hægt í stuttu andsvari að fara nánar út í þessa sálma, en það er vissulega ærið tilefni, sem ég veit að hv. þm. skilur og við erum sammála um, að ræða þessi mál þegar fjárreiðufrv. kemur því að það er kominn tími til að breyta framsetningu og uppsetningu fjárlaga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin enda hafði hann góðan tíma til að svara. Mig langar aðeins til að nefna við hann tvennt ef ég gæti fengið að nota minn tíma nettó, hæstv. forseti, en ekki brúttó. Varðandi Lánasjóð ísl. námsmanna, þá er það ekki sambærilegt dæmi vegna þess að Lánasjóður ísl. námsmanna er að hluta til fjármagnaður með lántökum. Það er venjan að ef framlögin duga ekki, þá er lánstalan hækkuð í lok ársins, ef þau eru of mikil þá er lánstalan hreyfð þannig að það er annað mál, það er örugglega annað mál. Hér er hins vegar um það að ræða að hæstv. fjmrh. er að brjóta ákvæði laganna um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga, 16. gr. sem hljóðar svo: ,,Tekjur skulu færðar á því ári, er þær eru lagðar á eða hæfar til ákvörðunar samkvæmt ákvæðum gildandi laga.`` Það er alveg klárt mál að það að fela í fjárlögunum þúsund millj. kr., sem eru þó í raun og veru allar samkvæmt þeim lögum sem eru í gildi, er brot á lögunum um ríkisbókhald. Það er 100% klárt og ég skora á hæstv. fjmrh. að kynna sér það og fara aðeins betur yfir þetta í samráði við sérfræðinga sína. Svona liggur dæmið, að það er í raun og veru verið með bókhaldsbrellum að stinga undan þúsund milljónum til þess að það sé hægt að nota þær sem skiptimynt í kjarasamningum eða hugsanlega sem breytingar á jaðarskattaákvæðum laga þegar þar að kemur í vetur. Varðandi elli- og örorkulífeyri, þá ætla ég bara að þakka honum fyrir svörin og segja hvernig ég skildi hann. Ég skildi hann þannig að hann muni beita sér fyrir því að bætur almannatrygginga hækki að jafnaði eins og laun verða ákveðin á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ég get ekki gert að því hvernig hv. þm. skilur orð annarra, en það sem ég sagði var ósköp einfaldlega það að verði launahækkanir umfram verðlagshækkanir, þá er ástæða til þess að endurskoða ákvörðun sem nú liggur fyrir. Annað sagði ég ekki hvað það snertir. Það er einnig sjálfsagt, virðulegi forseti, að kynna sér að hvort lög séu brotin með þeirri framsetningu sem er í fjárlagafrv. Ef menn telja að það sé verið að fela 800 millj. með bókhaldsbrellum, þá hefur það a.m.k. ekki gengið mjög vel upp því að ég hugsa að þetta séu frægustu 800 millj. sem um getur í þessu frv. Þannig að sá feluleikur hefur engan veginn gengið upp, hafi það átt að vera sem alls ekki var, því það var skýrt tekið fram þegar endurskoðuð tekjuáætlunin kom bæði til efh.- og viðskn. og eins til fjárln. hverjar væru forsendur tekjuáætlunarinnar. Og ég vil benda hv. þm. á að lánsfjárlög eru líka lög og byggjast reyndar á lögum líka og það er nú svo að það þekkist frá fyrri tíð að menn hafa jafnvel lækkað beinlínis framlög ríkisins, t.d. til Lánasjóðs ísl. námsmanna, án þess að nokkur skapaður hlutur væri á bak við það, heldur bara látið róa í trausti þess að einhvern tíma kæmu einhverjir sem björguðu þeim út úr því óláni sem þeir hefðu lent í við fjárlagagerðina. Þetta veit ég að hv. þm. kannast afar vel við því að þetta dæmi sem ég er að vitna til er ekki ýkjagamalt, reyndar frá því fyrr á þessum áratug þegar hann var menntmrh.

Virðulegi forseti. Það sem hæstv. fjmrh. er að vitna til kemur þessu máli ekki við. Af hverju? Af því að menn hafa verið m.a. undir hans forustu á undanförnum árum að bæta vinnubrögð við fjárlagagerð. Menn eru að reyna að loka fjárlagadæminu með lagasetningu m.a. fyrir jól, svo að segja 100% þannig að hlutirnir liggi skýrir fyrir. Og það er meira að segja notað sem rök með frv. um raforkuvirki að afgreiða þurfi það af því að þar séu 7 millj. handa ríkissjóði á næsta ári. Svo nákvæmir upp á millimetra vilja menn vera nema með þessar 1.000 milljónir sem hann ætlar að fela.

800.

800 eða 1.000 millj. Það liggur öðruvísi og ég er alveg sannfærður um að ef hæstv. ráðherra skoðar þessi mál af sanngirni og í rólegheitum, þá kemst hann að þeirri niðurstöðu að það er rangt hjá honum að færa þetta svona. Það er hættulegt fordæmi vegna þess að óvandaðri menn en hann gætu komist að hlutunum og er ég þó ekki að saka hann um að hann gangi með óvönduðum hætti um sín verk.

Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. beindi til mín einni spurningu um hvaða skýrslur frá umhvrn. hefðu legið til grundvallar beiðni um 75 millj. kr. í landgræðsluátak, sem alls er 450 millj. Beiðnin sem er dagsett 18. desember barst þá til fjárln. og í henni er gert grein fyrir í hvað á að verja þessum peningum. Í henni segir m.a. að ætlunin sé að skipa verkefnisstjórn og sú verkefnisstjórn eigi m.a. að sjá um útreikninga á bindingu koltvíoxíðs vegna aðgerða í landgræðslu og skógrækt og skila framvinduskýrslu árlega meðan verkefni stendur yfir o.s.frv. Skýrslur hafa ekki borist til fjárln. frá umhvrn. um þetta mál. Sú beiðni sem kom til fjárln. um framlögin er frá landbrh. en hún samanstendur af áformum um verkefni og hvernig því verkefni sé valin stjórn og sagt í stærstu atriðum hvað sú verkefnisstjórn á að gera.

Virðulegi forseti. Ég heyri ekki betur en ég hafi giskað rétt á áðan, að hvorki stofnanir umhvrn. né ráðuneytið hefðu ekki verið spurðar í þessu máli. Ég vék að því í ræðu minni að vafasamt væri að standa þannig að málum. Ég fór nokkuð yfir þá vandasömu sambúð sem hlýtur að vera hjá umhvrh. við landbrh. og öfugt, sérstaklega í málum af þessu tagi. Ég vitnaði aðeins í Hólasandsmálið og kæru sem liggur fyrir í þeim efnum. Ég spurði m.a. hvenær þess væri að vænta að niðurstöður fengjust í því máli. Hæstv. umhvrh. var þá fjarri en er nú kominn og ég leyfi mér að rifja upp í þessu andsvari um leið og ég þakka hv. formanni fjárln. fyrir þau svör sem hann veitti. Mér finnst út af fyrir sig gott að fjárln. og forusta hennar víkst við með þeim hætti sem hann gerir. En það er samt dálítið umhugsunarefni hvort ekki væri skynsamlegra að meiri hluti fjárln. eða fjárln. á hverjum tíma þegar hún samþykkir að taka inn liði af þessu tagi, hefði sem breiðastan stuðning á bak við það, bæði frá viðkomandi fagstofnunum, umhverfismála í þessu tilviki og fagnefnd, umhvn. Alþingis, sem ég hygg að hafi ekki verið kölluð sérstaklega saman út af þessu máli, en ég þakka hv. 2. þm. Austurl. fyrir svörin.

Herra forseti. Ég hef í rauninni gert grein fyrir þessu máli en vildi bæta því einu við að ég tel það auðvitað leiða af eðli máls í framvindu þessara mála að umhvrn. og landbrn. komi að því og ég þykist vita að umhvrn. og umhvn. Alþingis eftir atvikum fylgist með framvindu þessa máls í þá veru sem línur eru lagðar um í þessari beiðni.

Virðulegi forseti. Það er ekki ætlun mín að flytja langa ræðu við 3. umr. fjárlaga. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir er fulltrúi okkar kvennalistakvenna í fjárln. og hefur komið sjónarmiðum okkar kvennalistakvenna á framfæri við þessa umræðu, svo og hinar fyrri um fjárlög næsta árs. Markmið mitt að sinni er fyrst og fremst að gera grein fyrir fjórum nýjum brtt. sem við kvennalistakonur leggjum fram við 3. umr. á þskj. 470--473. Allar þessar tillögur eru á sviði menntamála og hafa það markmið að efla kennaramenntun og skólastarf með sérstakri áherslu á nýjungar, þróunarstarf og námsefnisgerð í stærðfræði og raungreinum. Í kjölfar alþjóðlegu TIMSS-rannsóknarinnar um árangur grunnskólabarna í raungreinum og stærðfræði hafa komið fram sterk viðbrögð meðal þjóðarinnar sem vill greinilega bregðast við af mikilli festu. Þær fjórar brtt. sem við kvennalistakonur leggjum fram hafa það markmið að bregðast þegar við með markvissum aðgerðum. Ég vil í stuttu máli, herra forseti, gera grein fyrir brtt. Á þskj. 470 er tillaga þar sem lagt er til að framlag til Kennaraháskóla Íslands, kennslu, verði aukið um 3 millj. Í grg. með tillögunni segir svo: ,,Lagt er til að Kennaraháskóla Íslands verði gert kleift að lengja kennaranám til BEd-prófs við skólann frá og með næsta hausti úr þremur árum í fjögur ár. Gert er ráð fyrir að aðalkostnaðurinn verði eftir þrjú ár við kennslu eins viðbótarárgangs með 130 nemendum. Kennslukostnaður er áætlaður 55 millj. kr. og kostnaður við kennsluhúsnæði 130 millj. kr. Þær 3 millj. kr. sem hér er gerð tillaga um eru til skipulagningar námsins á fyrsta ári en hún þarf að fara fram fyrir næsta haust. Gert er ráð fyrir að fjórða námsárið verði 15 einingar í valgrein og 15 einingar í kjarnagreinum grunnskólans, eins og ætlunin var þegar þessu fjórða ári var frestað með lögum. Í kjölfar TIMSS-rannsóknarinnar um árangur skólabarna í raungreinum og stærðfræði hafa bæði Kennarasamtökin og nemar í KHÍ hvatt til lengingar BEd-námsins í fjögur ár.`` Þessar upplýsingar og tölur sem koma fram í grg. eru fengnar beint frá rektor Kennaraháskóla Íslands og það er ljóst að hann mundi hvetja mjög til að kennaranámið yrði lengt í fjögur ár. Næsta tillaga sem við leggjum til er um tengt efni, en ég ætla að gera næst grein fyrir tillögu sem er á þskj. 473. Þar er lagt til að aukið verði fé aftur til Kennaraháskóla Íslands, til endurmenntunar og féð verði aukið um 6,1 millj., úr 18,9 millj. og upphæðin fari í 25 millj. Í grg. segir: ,,Í kjölfar TIMSS-rannsóknarinnar um árangur skólabarna í raungreinum og stærðfræði er lagt til að átak verði gert í endurmenntun starfandi grunnskólakennara á þessum sviðum. Átakið hefjist þegar á næsta ári en standi í nokkur ár.`` Hér er verið að leggja áherslu á að gera þarf átak í að mennta og endurmennta og styrkja menntun starfandi kennara auk þess sem tekið er á grunnmenntun og í þeim tilgangi er þessi tillaga lögð fram. Næst er það brtt. á þskj. 471 en þar leggjum við til að auknar verði fjárveitingar til framhaldsskólanna almennt undir liðnum 116 Nýjungar í skólastarfi. Sú upphæð verði aukin úr 13,3 millj. í 25 eða um 11,7 millj. kr. Í grg. segir: ,,Í kjölfar TIMSS-rannsóknarinnar um árangur skólabarna í raungreinum og stærðfræði er lagt til að átak verði gert í framhaldsskólum á sviði raungreina. Hér er lögð til aukning á fjárframlagi til liðarins Nýjungar í skólastarfi, m.a. til Þróunarsjóðs framhaldsskólans, sbr. 45. gr. laga um framhaldsskóla, nr. 80/1996. Æskilegt er að þessi viðbót, 11,7 millj. kr., verði notuð til átaks á sviði raungreina, m.a. með styrkveitingum úr Þróunarsjóði framhaldsskólans.`` Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið úr menntmrn. mun Þróunarsjóði framhaldsskólans, sem mér er reyndar ekki kunnugt um að sé tekinn til starfa, vera ætlað fjármagn undir þessum fjárlagalið og það er þess vegna sem ég tengi þróunarsjóðinn og nýjungar í skólastarfi saman undir þeim lið. Ég tel að mjög myndarleg ráðstefna sem nýlega var haldin hjá kennurum í raungreinum sýni að mikill áhugi og kraftur er hjá raungreinakennurum að taka sig á og það var alveg upplagt að hefja feril þróunarsjóðsins með því að gera þetta svið að sérstöku átaksverkefni fyrstu árin. En hér er lögð til aukning til þessa liðar með þá hugsun að baki að a.m.k hluti þessa fjármagns fari til raungreinastarfs, nýjunga á því sviði. Þar getur auðvitað margt komið til m.a. að fá hingað til lands erlenda sérfræðinga til að halda námskeið eða til að hvetja til nýjunga í einstökum þróunarskólum eða hvernig sem það yrði útfært. Á þskj. 472 er fjórða tillagan, aftur til liðarins Framhaldsskólar almennt, liðar 118, Námsefnisgerð. Við leggjum til að sá liður verði hækkaður um 11,5 millj. eða úr 13,5 millj. í 25. Í grg. segir segir: ,,Í kjölfar TIMSS-rannsóknarinnar um árangur skólabarna í raungreinum og stærðfræði er lagt til að sérstakt átak verði gert til að bæta námsefni á sviði stærðfræði og raungreina í grunn- og framhaldsskólum. Lagt er til að Námsgagnastofnun fái framlag til átaksins í grunnskólum ``--- samanber tillögu okkar sem lögð var fram við 2. umr. og hefur þegar verið gerð grein fyrir, en hún er á þskj. 445 ---`` en hér er gert ráð fyrir að menntamálaráðuneytið fái sérstakt framlag til átaksins í framhaldsskólum. Til greina kemur að veita styrki til þýðinga eða frumsamningar námsefnis eftir því sem menntamálaráðuneyti og fagfólki á þessu sviði þykir þurfa.`` Þetta er, herra forseti, kjarninn í þessum breytingartillögum sem hér eru lagðar til. Ég vil vegna umræðunnar fyrr í dag benda á að það þykir kannski óábyrgt við 3. umr. að koma með viðbótartillögu til útgjalda án þess að benda á hvar eigi að taka féð. En því er til að svara að þó við kvennalistakonur séum vissulega sammála því meginmarkmiði að skila beri hallalausum fjárlögum þá er alveg ljóst að það markmið mun nást jafnvel þó að forsendur meiri hlutans séu viðurkenndar. Eins og fram kom í máli minni hluta fjárln. þá er mjög líklegt talið að tekjuhlið ríkissjóðs sé verulega vanáætluð fyrir næsta ár þannig að tekjurnar geti orðið yfir milljarð hærri. Það er því með góðri samvisku sem þessar fjórar tillögur eru lagðar fram þar sem farið er fram á alls 32,4 milljónir kr. til að gera átak í raungreinakennslu og stærðfræðikennslu á næsta ári og til að efla menntun grunnskólakennara. Sumar þjóðir og ýmsir hagfræðingar hafa reyndar lagt á það áherslu og haft þá stefnu að fjárfesting í menntun sé svo mikilvæg að hún geti skilað meiri árangri til framtíðar en hallalaus fjárlög. Því legg ég þunga áherslu á að a.m.k. hluti þessara tillagna hljóti náð fyrir hæstv. Alþingi. Og fyrst hæstv. menntmrh. er í salnum þá vona ég að hann sé sammála því að þessar tillögur séu sanngjarnar og ekki síst tillagan um að það mun einungis kosta 3 milljónir á næsta ári að geta komið á laggirnar fjögurra ára námsbraut, þ.e. að taka ákvörðun varðandi þá námsbraut strax næsta haust. Á þskj. 469 er önnur tillaga um sama efni frá hv. þm. Svavari Gestssyni þar sem gert er ráð fyrir 20 millj. kr. hækkun í þessu skyni. Við kvennalistakonur munum að sjálfsögðu styðja þá tillögu því ekki veitir af meira fé til að efla kennaramenntunina, ekki síst endurmenntunina, en samkvæmt upplýsingum frá rektor Kennaraháskólans þá munu 3 milljónir duga á næsta ári til þess að lengja BEd-námið í fjögur ár frá og með haustinu 1997. Og ég vil benda á að það er mjög brýnt að þessi ákvörðun sé tekin því jafnvel þó við hefjum þetta lengda fjögurra ára BEd-nám á næsta hausti þá er það ekki fyrr en vorið 2001 sem fyrstu kennararnir með fjögurra ára BEd-próf mundu útskrifast. Á það skal minnst að lokum að í TIMSS-könnuninni, sem margoft hefur verið vitnað í, kemur mjög skýrt fram að velflest lönd eru með fjögurra ára kennaramenntun og að slíkt var lögbundið hér árið 1988 en framkvæmdum var frestað af sparnaðarástæðum. Sá sparnaður er allt of dýrkeyptur að okkar mati og ég fullyrði að þær 3 milljónir sem þessi tillaga ein og sér hljóðar upp á, auðvitað með meðfylgjandi pólitískri ákvörðun um að lengja BEd-námið í fjögur ár með tilheyrandi kostnaði í framtíðinni, mun skila sér margfalt til baka. Að lokum, herra forseti, vil ég vekja athygli á því að þó að hér sé lagt til átak til námsefnisgerðar og þróunarstarfs á sviði raungreina á framhaldsskólastigi þá geri ég ekki tillögu um átak í menntun og endurmenntun framhaldsskólakennara á sviði raungreina og stærðfræði að sinni. Ástæðan er ekki sú að ég telji ekki þörf á slíku átaki í kennaramenntun framhaldsskólakennara heldur fyrst og fremst að ekki liggur fyrir skýr stefnumörkun um það hvernig að slíku átaki skuli staðið af hálfu háskólans og viðkomandi fagfélaga. Því vil ég að lokum hvetja til frekari umræðu og stefnumörkunar á því sviði í framhaldi af áðurnefndri ráðstefnu Félags raungreinakennara um TIMSS-skýrsluna sem sýndi vel að hugur er í framhaldsskólakennurum að þessu leyti. Ég tel að eðlilegast sé að menntmrn. eigi frumkvæði að slíku átaki. TIMSS-rannsóknin náði einnig til nemenda framhaldsskólanna en þær niðurstöður verða ekki tilbúnar fyrr en á næstu árum. Óháð þeirri útkomu þá tel ég að flestum sé ljóst að margt má betur fara í raungreinakennslu í framhaldsskólum og því er löngu tímabært að taka markvisst á því máli. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir þessum fjórum tillögum okkar kvennalistakvenna um að gera átak á sviði raungreina í menntakerfinu. Þetta mál hefur greinilega mjög mikinn hljómgrunn meðal þjóðarinnar og vonandi er svo einnig á hv. Alþingi. Þó að þessar tillögur séu gerðar nú er auðvitað mun fleira á sviði menntamála svo og á sviði þjóðmála almennt sem þyrfti að bæta, en rétt þykir að þessi mál hafi forgang að sinni.

Hæstv. forseti. Tveir hv. þm. hafa hér í umræðunum á undan gert að umtalsefni málefni sem varða þau ráðuneyti sem ég fer með, landbrn. og umhvrn., m.a. í tilefni af breytingartillögu sem flutt er af meiri hluta fjárln. á þskj. 452 sem fjallar um átak í landgræðslu og skógrækt upp á 75 millj. kr. Eins og fram hefur komið í fjölmiðlum og vitnað hefur verið til í umræðunum af hv. 4. þm. Austurlands er þetta hluti af samþykkt ríkisstjórnarinnar um að leggja til við hv. Alþingi og fjárveitingavaldið að á næstu fjórum árum verið veittar 450 millj. kr. samtals í átak til landgræðslu- og skógræktarverkefna. Þessi upphæð sem hér er tilgreind er fyrsta skrefið í þessu sambandi. Við gerum ráð fyrir því að það fari á árinu 1998 í 100 milljónir, síðan 125 og loks 150 og verði samtals 450 millj. kr. á þessum fjórum árum. Tillaga hefur verið kynnt um skiptingu á þessum fjárveitingum milli annars vegar Landgræðslu og hins vegar Skógræktar og að til landgræðsluverkefnanna fari 260 millj. kr. en átakið í skógræktinni fái af þessum fjárveitingum 190 millj. kr. Á næsta ári gæti þessi upphæð skipst samkvæmt þeirri tillögu sem ég hef lagt fram, þ.e. þær 75 millj. kr. sem hér eru lagðar til af hálfu meiri hluta fjárln., þannig að 50 milljónir fari í landgræðsluátakið og 25 millj. kr. til skógræktar. Það er vissulega rétt sem kom fram í máli hv. 4. þm. Austurl. að það er skammur aðdragandi að þessu á Alþingi og reyndar í vinnu hv. fjárln., en málið hefur haft alllangan aðdraganda í heild sinni. Það hefur verið í undirbúningi af hálfu stofnana landbrn., Landgræðslu og Skógræktar og þeirra aðila sem fyrir þá hafa unnið, þar með talið fagráðsins í landgræðslu sem hefur á undanförnum árum lagt mikla vinnu í að undirbúa áætlun um það hvernig standa megi að því að stöðva hraðfara jarðvegsrof og gróðureyðingu á forgangssvæðum. Það er því búið að vinna mikla undirbúningsvinnu að þessu verkefni. Það að leggja málið fram eða gera tillöguna hefur hins vegar tafist nokkuð vegna þess að ríkisstjórnin hefur velt því fyrir sér hvaða upphæðir væri hægt að leggja til í þessu sambandi, hvaða fjárhæðir menn væru tilbúnir að gera tillögu um. Niðurstaðan er sem sagt fengin hér og nú en það þýðir ekki að ekki hafi legið fyrir og liggi ekki fyrir töluverður undirbúningur að því hvernig að þessum verkefnum verði staðið. Síðan tengist þetta að sjálfsögðu --- og ég segi að sjálfsögðu --- þeim verkefnum sem ríkisstjórnin hefur sett sér í framkvæmdaáætlun vegna loftslagsbreytinga sem við höfum kallað svo og hv. þm. gerði að umtalsefni í ræðu sinni. Hann sagði nú reyndar eitthvað á þá leið að verið væri að, ég veit ekki hvort hann sagði að það væri nánast verið að sulla þessum verkefnum saman, en það er nú kannski ekki alveg orðrétt eftir honum,  Þetta átak sem við setjum hér fram með 450 millj. kr. framlagi, á að binda þau 22--24 þús. tonn sem þarna ber á milli sem er nákvæmlega sú tala sem hv. þm. nefndi, 20--25 þús. tonn, þannig að því sé alveg til skila haldið. Ég held að þetta hafi komið fram í sumum fjölmiðlum þótt það kunni að hafa verið ekki alveg skýrt alls staðar. Þetta er sem sagt verkefnið sem landbrn. fær af þessu framkvæmdaátaki ríkisstjórnarinnar. Ég benti líka á á það á þessum blaðamannafundi og undirstrikaði að auðvitað væru ekki öll mál leyst með þessu heldur bara þessi þáttur framkvæmdaáætlunarinnar. Það væri eins og ég sagði áðan verkefni annarra ráðuneyta að koma með tillögur um hvað þau gætu lagt til í þessu efni. Sú vinna er í fullum gangi. Það er starfandi sérstök framkvæmdanefnd sem vinnur að þessari áætlun af hálfu ríkisstjórnarinnar sem í eiga sæti aðstoðarmenn þeirra ráðherra sem sitja þau ráðuneyti sem að málinu koma helst. Því nefndarstarfi stjórnar aðstoðarmaður umhvrh., Guðjón Ólafur Jónsson. Ég vildi aðeins undirstrika að svona er fyrirhugað að standa að þessu og tengja síðan saman þá mikilvægu þætti. Það er auðvitað einkar áhugavert að við skulum geta gert það þ.e. að tengja saman það verkefni okkar að standa við markmið um að draga úr koltvíoxíðinu í andrúmsloftinu og að bæta og græða okkar land. Nota fjármunina til að efla skógræktar- og landgræðsluverkefni sem sannarlega er þörf á og mikið verk að vinna. Þá kem ég aðeins aftur að þeim áætlunum sem fyrir liggja. Ég nefndi að fagráð í landgræðslu hefur unnið mikið starf á undanförnum árum og sett fram sínar tillögur og hugmyndir og afhent mér þær. Úr þeim verður unnið, vegna þess að hv. þm. spurði hvað yrði síðan um framhaldið. Það verkefni sem er fram undan er að vinna nánar að skiptingu úr þessum fjármunum, ekki bara 75 millj. á næsta ári heldur á öllum fjórum árunum. Setja upp hvað fer til hinna einstöku verkefna, hvernig við tengjum það þessu sjónarmiði, sem ég hef gert að umtalsefni. Og hvernig við skiptum þeim fjármunum sem áætlunin gerir ráð fyrir að verði varið til skógræktarátaksins. Þar hafa komið fram ýmsar hugmyndir. Þar hafa menn t.d. lagt mikla áherslu á skjólbeltarækt og sagt að við Íslendingar höfum setið eftir í því verkefni. Við höfum lítið sinnt því miðað við nágrannaþjóðir okkar. Það sé til þess fallið að bæta mjög alla aðstöðu bæði til útivistar, landbúnaðar og til að bæta alla aðstöðu til ræktunar og dýrahalds á bújörðum. Við höfum talað um nytjaskógrækt á bújörðum sem er í gangi víða um land og að hana verði hægt að styrkja og efla. Síðast en ekki síst höfum við verið með í undirbúningi átak sem hefur verið tengt nytjaskógrækt á bújörðum á Suðurlandi og hefur í vinnuheiti gengið undir orðunum Suðurlandsskógar. Þetta eru þau verkefni sem eru fram undan. Þetta eru þau verkefni sem verður unnið úr strax upp úr áramótum þegar við höfum fengið staðfest af fjárveitingavaldinu og hv. Alþingi hvaða fjármunir verða til ráðstöfunar og undirbúningur hefur sem sagt verið mikill og það eru öll gögn fyrirliggjandi til að vinna úr því. Ég hef hugsað mér að verkefninu stjórni sérstök verkefnisstjórn þannig að þessir fjármunir fari ekki sérstaklega undir stofnanirnar óskilgreint heldur verði þeim haldið sér og með átakinu fylgist sérstök verkefnisstjórn sem fjalli um það hvernig fjármununum verði varið. Ég held að þetta hafi verið þeir þættir sem hv. 4. þm. Austurl. spurði sérstaklega um í sambandi við þetta átak og tillöguna og sem hann beindi til mín. Ég vona að ég hafi gert þau skil á því sem ég get á þessari stundu án þess að eyða allt of miklum tíma í það. Hv. 8. þm. Reykv., Svavar Gestsson, beindi líka til mín spurningum sem ég heyrði því miður ekki allar en hef haft afspurn af. Meðal annars að tryggt verði að fagnefndir þingsins eins og landbn. og umhvn. komi að þessu máli. Það er auðvitað alveg ljóst að þær munu gera það á sinn hátt þegar þingmál sem fylgja þessu átaki verða lögð hér fram. Ég nefni t.d. ef farið verður í Suðurlandsskógana svokölluðu þá verður það auðvitað gert með sérstöku þingmáli. Ég hef haft hugmyndir um að lagt verði fyrir frv. um það mál og samþykkt yrðu lög hliðstætt því sem er t.d. með Héraðsskógana. Um þá er sérstök löggjöf. Sama yrði með landgræðsluátakið að væntanlega yrði lögð fram till. til þál. um hvernig að því yrði staðið, þannig að nefndirnar koma auðvitað að því. Síðan ræddu báðir þessir hv. þm. um þau átök sem þeim finnst og þeir telja að séu og kunni að vera uppi milli þessara tveggja ráðuneyta, landbrn. og umhvrn. Mér finnst að það mál, sem hér er til umræðu af hálfu þessara ágætu hv. þm. og þeir hafa beint til mín, sé þess eðlis að það sanni einmitt hvað þessi ráðuneyti eigi mikið sameiginlegt en ekki hvað mikið skarist milli þeirra eða að þar séu miklar andstæður. Ég hef ekki orðið mikið var við það. Ég hef hins vegar tekið undir það með hv. 4. þm. Austurl. sem oftsinnis hefur sagt að hann teldi að eðlilegt væri að umhvrh. hefði þann málaflokk. Ég væri ósköp feginn því í sjálfu sér að vera með eitt ráðuneyti en ekki tvö. Það fylgir því mikil vinna og mikið álag. Sérstaklega kannski það að hafa stundum á tilfinningunni að maður geti ekki fylgt eftir og sinnt þeim málaflokki sem manni er falið að vinna og stýra af þeim krafti, samviskusemi og þeirri yfirsýn sem ég tel að nauðsynlegt sé. Þannig að um það er ég sammála honum en hitt ekki að þar séu stöðugir hagsmunaárekstrar milli þessara málaflokka og erfitt sé að sitja beggja vegna borðs. Allra seinast spurði hv. 8. þm. Reykv. um svokallað Hólasandsmál sem er til úrskurðar hjá umhvrh. og hvenær vænta mætti niðurstöðu í því máli. Það ætlaði ég að vera búinn að afgreiða í seinni hluta desembermánaðar en vegna anna sem ávallt fylgja þinghaldi á þessum tíma og störfum í ráðuneyti hefur ekki tekist að klára málið en frá því verður gengið skjótt eftir áramót. Ég á von á farsælli lausn í því máli sem ég vænti að bærileg sátt náist um án þess að ég geti gefið frekari skýrslu um það á Alþingi áður en úrskurður hefur verið kveðinn upp.

Virðulegi forseti. Það er ekki meining mín að tefja umræðuna. Það er að verða áliðið þessa dags og styttist í þinghaldi fyrir jól. Þess vegna er það að sjálfsögðu ásetningur minn, eins og væntanlega fleiri hér á Alþingi, að verða ekki til þess að mál tefjist. Það eru hins vegar þrjár afgreiðslur hjá fjárln. sem mig langar til að minnast á með örfáum orðum. Þannig vill til að ég hef haft nokkur afskipti af þeim málum. Það má því ekki minna vera en ég komi aðeins á framfæri þakklæti til nefndarinnar fyrir þær tillögur sem fyrir liggja í þeim efnum. Það fyrsta sem ég nefni er tillaga um viðbótarfjárveitingu til Byggðastofnunar upp á 14 millj. kr. Byggðastofnun var skorin niður við fjárlagagerð um 28 millj. og þarna kemur helmingur þeirrar upphæðar til baka. Það sem mér þykir reyndar mikilvægast er að þessi fjárveiting er sérstaklega tengd atvinnuráðgjafarstarfi á landsbyggðinni og sýnir með ótvíræðum hætti hvað sú starfsemi er að styrkja sig í áliti. Það er afar mikilvægt að viðbrögð sem þessi skuli koma fram. Þá er næst um átakið í landgræðslu og skógrækt sem búið er að ræða æði mikið. Ég reyndar vitna í ummæli hæstv. landbrh. Það var mjög mikilvægt að það skyldi koma fram að hann ætlaði að skýra þessi mál enn frekar í tveimur þingmálum, þ.e. frv. um væntanlega Suðurlandsskóga og síðan þá væntanlega þáltill. um landgræðsluverkefni. Þá kemur auðvitað að því að menn geti rætt um þessi málefni trúverðuglega. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að ekki er um að ræða nein straumhvörf í fjárveitingum til þessara stofnana. Við fljóta yfirferð sýnist mér að ekki muni verða mikill munur á fjárveitingu t.d. til Landgræðslunnar í lok þessa áratugar miðað við það sem var í upphafi hans ef verðlagshækkanir eru teknar með. Þannig að mér finnst mikil ástæða til að ekki séu allt of miklar væntingar í þessum efnum fyrr en menn hafa farið yfir málin sæmilega skýrt. Ég tel hins vegar afar mikilvægt ef tillaga kemur fram frá hæstv. landbrh. í sambandi við landgræðsluverkefnin, m.a. vegna þess að nú hafa menn fyrir sér skýrari mynd af því hvernig ástand jarðvegs og gróðurs er í landinu og hvernig hægt er að beita landgræðsluaðgerðum með sem skilvirkustum hætti. Út af því sem kom fram hjá hv. 4. þm. Austurl. liggur reyndar fyrir að helstu rofsvæði landsins hafa verið skilgreind. Það hafa verið gerðar áætlanir um hvernig beri að haga landgræðsluaðgerðum og teknar hafa verið saman kostnaðaráætlanir um þau landgræðsluverkefni. Þannig að nú liggja fyrir miklu betri upplýsingar um þessi mál en áður. Ég hlýt að fagna því líka sem hefur komið fram í umræðunni m.a. hjá formanni fjárln. um að leitast verði við að horfa til landsins alls þegar á þessi verkefni er litið. Meðal annars hefur verið talað um að um aukna atvinnu geti verið að ræða fyrir þá bændur sem búa á heppilegustu skógræktarsvæðunum en hafa misst umtalsverðan hluta af sinni lífsframfærslu vegna samdráttar í hefðbundnum búskap. Í þessum efnum hefur verið gert nokkuð mikið úr áformum um aukna skjólbeltarækt í landinu. Þar finnst mér nú satt að segja gæta nokkurs tvískinnungs því að stuðningur við skjólbeltarækt er í lögum. Slíkur stuðningur er í jarðræktarlögunum og eftir þeim lögum hafa bændur landsins hagað sínum ræktunarmáta í sambandi við skjólbeltaræktun. En fyrir liggur að ekkert framlag til slíkrar ræktunar hefur verið innt af hendi sl. ár. Það skýtur þannig nokkuð skökku við að menn skuli núna vera að setja fram háleitar hugmyndir um þá ræktun sem menn hafa ekki sinnt að greiða framlög til sl. fimm ár. Það er alveg útilokað annað en þessi þáttur mála komi til umræðu og úrlausnar þegar málið kemur til frekari umræðu á Alþingi. Ég tek auðvitað heils hugar undir að um er að ræða mikilvægt mál og góð áform. En ég endurtek það sem ég sagði áðan að það er eðlilegur kostur að málið verði skýrt til hlítar og þá fyrst geta menn metið hvaða rými fæst til þessara ræktunarmála fram yfir það sem verið hefur. Að síðustu ætla ég að minna á eitt mál enn, sem er fjárveiting til Kvískerjastofu, eins og ég hef gjarnan kallað það. Það er talað um rannsóknir á umhverfi í Austur-Skaftafellssýslu, sem ég hlýt að fagna sérstaklega. Fyrrv. umhvrh. fól sérstökum hópi manna að vinna að þessu verki. Sú niðurstaða fékkst á sl. sumri og hér er komin framkvæmdafjárveiting sem er auðvitað staðfesting á því að þetta verkefni verði unnið á allra næstu árum. Fyrir þær þrjár brtt., sem sú virðulega nefnd, fjárln., hefur lagt fram og ég hefi haft nokkur tengsl við, þakka ég hér við umræðu málsins. Ég fagna sérstaklega þeirri yfirlýsingu landbrh. að því er varðar átak í landgræðslu og skógrækt, að þau mál verði lögð fyrir þingið í vetur og þá gefst mönnum að sjálfsögðu kostur á að ræða þau í smærri atriðum. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Herra forseti. Niðurstöðutölur fjárlagafrv. liggja fyrir við 3. umr. samkvæmt tillögu meiri hluta hv. fjárln. Þær eru þessar: Tekjur 126,2 milljarðar og gjöld 126,08 milljarðar. Tekjuaukningin nemur 800 millj. kr. en tillögur meiri hluta nefndarinnar leiða til hækkunar á gjöldum sem nema um 1 milljarði og 50 millj. kr. Herra forseti. Frá því í haust hafa líkur á álveri á Grundartanga aukist verulega. Einnig eru líkur á stækkun Járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar og forstjóra hennar. Eingöngu álverið mundi leiða til 25% aukinnar fjárfestingar, bara sá liður. Þótt þessar líkur á auknum umsvifum komi ekki fram í fjárlögum nema að litlu leyti verðum við að vera við þessu búin. Það má segja með þeim orðum að ef góðærið kæmi okkur á óvart þá gæti það orðið hallæri. Það mundi væntanlega koma okkur einnig á óvart, svo ég þylji stöðugleikabænina fyrir hv. þm. Hjörleif Guttormsson.

Já, endilega að hafa hana yfir.

Án þess ég fari lengra nefni ég bara þá bæn að fara með að sígandi lukka gefist best. Hægt vaxandi bati hentar best eins og þegar vorið kemur yfir landið með batnandi tíð en ekki með gusugangi. Annars gæti líka fleira skolast til sem helst ekki má missa sig. Því er brýnt að fylgja aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum til að stefna stöðugleikanum ekki í tvísýnu. Hvað varðar alla þá umræðu sem varð um yfirvofandi niðurskurð á sjúkrahúsum á landsbyggðinni, þá komu aldrei fram tillögur sérskipaðrar nefndar um 160 millj. kr. niðurskurð og hvernig honum yrði skipt. Þess í stað er sparnaðarátakinu, sem leiðir af 160 millj. kr. hagræðingarkröfunni, dreift á þrjú ár og það sem mestu skiptir í því sambandi er að ekki verður farið í þetta mál út frá skrifborðum hér í grenndinni heldur verður litið til aðstæðna á hverjum stað og ekki dregið úr fjárveitingum og umsvifum nema í samráði við heimaaðila. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að ekki sé eðlilegt að setja upp kjördæmastjórnir sjúkrahúsanna heldur leiti stjórnir þeirra leiða til meiri samvinnu með aukinni verkaskiptingu á milli sjúkrahúsanna og einnig þá með meiri sérhæfingu. Þannig tel ég að framtíð sjúkrahúsanna á landsbyggðinni felist að verulegu leyti í sérhæfingu hvers og eins þeirra á tilteknu fagsviði. Það mundi vafalaust einnig geta haft í för með sér að illræmdir biðlistar eftir aðgerðum heyrðu brátt sögunni til. Biðlistarnir löngu eru vissulega blettur á heilbrigðisþjónustunni og kerfinu í landinu og að fólk þurfi að þjást mánuðum eða árum lengur en ástæða væri til. Þetta á ekki að eiga sér stað og er vissulega hægt að laga og verður að laga. Ágreiningur um leiðir má ekki tefja fyrir úrbótum. Ég vil einnig gera að umtalsefni launaliði sýslumannsembættanna á Ísafirði, Sauðárkróki, Akureyri, Seyðisfirði, Keflavík og Hafnarfirði. Þess er þá helst að geta að framkvæmdanefnd um stofnun embættis ríkislögreglustjóra mun skila niðurstöðum sínum væntanlega í janúar og hinn 1. janúar kemur nýráðinn ríkislögreglustjóri til starfa. Hann mun fara yfir málin og þykir eðlilegt að hann sé með í þeim ráðum þegar kemur að mótun þessara embætta og tilflutningi. En sem kunnugt er urðu þau til við það að samkvæmt nýjum lögreglulögum var Rannsóknarlögregla ríkisins, RLR, lögð niður og skyldu stöður flytjast m.a. á ofangreinda staði. Hitt skal vera alveg ljóst að það er ekki skilningur meiri hluta hv. fjárln. að þær stöður við embættin séu settar í nokkra hættu. Meðal annars er ástæðan fyrir því að fjárln. hafnaði beiðnum af landsbyggðinni um stöður rannsóknarlögreglumanna við nokkur embætti þar sem vissulega voru færð gild rök fyrir því að brýn þörf væri fyrir. Þessar stöður rannsóknarlögreglumanna eru til þess og þær eru ekki settar í hættu né nokkrum dyrum lokað þótt þær séu nú fluttar á safnlið þar til endanlegar niðurstöður liggja fyrir. Þessi er einnig skilningur annarra í meiri hluta fjárln. Ef aðrar hugmyndir sem hafa komið fram í dag, og einkum hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, ættu við rök að styðjast, þá væru það að mínum dómi svik og þvert á það sem áður hefur verið talað og kemur ekki til mála. Lögreglulögin sem taka gildi 1. júlí 1997 gera ráð fyrir þessum rannsóknarlögreglustöðum, þ.e. þessum stöðum rannsóknarlögreglumanna svo það komist nú rétt fram. Við erum ekki að ljá máls á að þær séu fluttar annað. Herra forseti. Margt væri hægt að ræða um fjárlögin við 3. umr. áfram og vafalaust margir fleiri en ég mun ekki halda lengri tölu um þau. Ég vænti þess að þau verði að lokinni umræðu samþykkt og menn geti á næsta ári vel unað við þessi fjárlög.

Hæstv. forseti. Ég ætla að hafa stutt mál um frv. ríkisstjórnarinnar til fjárlaga og kannski fyrst og fremst vekja athygli á þeirri stefnumörkun sem lögð er með frv. Í því sambandi vil ég byrja á að vísa í athugasemdir sem fylgja lagafrv. þar sem stefna ríkisstjórnarinnar er reifuð. Þar kemur fram, m.a. varðandi skipulag í ríkisrekstri, að stefnt verður að því að gera svokallaða þjónustusamninga, það er stefnt að breyttu launakerfi og eins og segir í athugasemdum með frv., með leyfi forseta: ,,Reynt verði eftir megni að skapa markaðsaðstæður í ríkisrekstri, t.d. með þróun innri markaðar og þjónustugjöldum. Gerðir verði samningar við einkaaðila um lögboðna þjónustu sem ríkið greiðir. Mikilvægt er að jafna aðstöðumun þar sem ríkið stundar atvinnurekstur í samkeppni við einkaaðila og gera arðsemiskröfur til ríkisfyrirtækjanna.`` Síðan segir nokkru síðar: ,,Eftirlitsmælingar og beinar þjónusturannsóknir opinberra rannsóknastofnana verði markaðsvæddar með einkavæðingu og sölu þjónustu á raunvirði.`` Ég velti því svolítið fyrir mér hvort og að hvaða marki þingmenn Framsfl. hafa komið að þeirri hugmyndafræðilegu vinnu sem hér er sett fram í athugasemdum með frv. til fjárlaga. Vegna þess að í frv. er boðuð mjög eindregin frjálshyggjustefna í ætt við það sem lærimóðir hæstv. fjmrh., Ruth Richardson, fyrrverandi fjármálaráðherra Nýja-Sjálands, boðaði okkur fyrir réttu ári. Þess vegna er mín spurning til form. fjárln., sem hér er í salnum, að hvaða marki Framsfl. hafi skrifað upp á þá frjálshyggjustefnu sem hér er sett á blað um markaðsvæðingu almannaþjónustunnar um að mikilvægt sé að jafna aðstöðumun þar sem ríkið stundar atvinnurekstur í samkeppni við einkaaðila og gera arðsemiskröfu til ríkisfyrirtækja. Er hér verið að tala um ríkisfyrirtæki almennt? Er verið að tala um sjúkrahúsin? Er verið að tala um skólana? Hvaða stofnanir erum við að tala um því hér er alhæft um almannaþjónustuna í heild sinni? En það vekur athygli mína á hve öfgafullum hægri sinnuðum frjálshyggjunótum þessi hugmyndafræði er sett fram. Síðan vekur það líka athygli að varðandi starfsmannastefnu sem ríkið boðar þá segir að áfram verði unnið að frekari úrbótum á þessu sviði. Hvaða úrbætur er hér verið að tala um varðandi starfsmannastefnu ríkisins? Eða telja menn það hafa verið úrbætur sem var gert sl. vor í andstöðu við samtök opinberra starfsmanna hvað varðar allt vinnuumhverfi, hvað varðar lög um réttindi og skyldur? Það segir hér, með leyfi forseta: ,,Starfsmenn fá aukna möguleika til að hækka í launum eftir hæfni og ábyrgð og sveigjanleiki vinnutíma er aukinn.`` Nú hafa samtök launafólks sett fram almennar kröfur um grunnkaupshækkanir, almennar grunnkaupshækkanir. En gegn vilja samtaka launafólks er hins vegar verið að reyna að koma á nýskipan í launakerfinu þar sem dregið verður úr vægi grunnlauna en á móti aukið vægi svokallaðs launaviðbits sem verði greitt á forsendum þeirra sem ráða stofnunum, á forsendum forstjóranna. Ég kom hingað fyrst og fremst upp til þess að vekja athygli á þessu og fá fram skýringar frá hæstv. formanni nefndarinnar um hvort hér sé verið að boða almennt stefnu ríkisstjórnarinnar allrar og hvort Framsfl. standi heilsteyptur að baki þessum tillögum. Það sem mér finnst síðan vera áhyggjuefni í þessu frv., ekki síður en í því frv. sem við ræddum hér fyrir réttu ári, eru hinar víðtæku heimildir sem framkvæmdarvaldinu eru veittar til athafna án þess að gerð sé nægileg grein fyrir því hvað um er að ræða. Í 6. gr. frv., þar sem fjmrh. er veitt óútfyllt pólitísk ávísun, segir t.d., með leyfi forseta: ,,Fjármálaráðherra er heimilt að fella niður eða fresta greiðslum úr ríkissjóði á árinu 1997, m.a. með því að leggja niður tímabundið eða til lengri tíma starfsemi ríkisstofnana, að fengnu samþykki ríkisstjórnar og fjárlaganefndar Alþingis.`` Hér er fjmrh. fengin óúfyllt pólitísk ávísun í hendur. Hann á að fylla hana út í samráði við ríkisstjórn og fjárln. En getur það virkilega verið að til standi að leggja niður starfsemi ríkisstofnana án þess að það komi fyrir Alþingi og fái þar eðlilega umræðu? Af öðrum þáttum sem tína mætti til í þessu frv. þar sem hinn rauði pólitíski þráður er einkavæðing og frjálshyggja þá vakti það sérstaka athygli mína að uppi skuli vera áform um einkavæðingu fangelsa, um útboð á Kvíabryggju. Og ég spyr hvort ríkisstjórnin og ríkisstjórnarmeirihlutinn standi virkilega einhuga að baki þessari tillögu. Ég veit að menn hafa sums staðar farið út á þessa braut, í Bretlandi Margrétar Thatcher og í Hollandi, að einkavæða fangelsi með hörmulegum afleiðingum. Og ég spyr hvort að það sé ekki svo í fangelsum hér að fólk sinni margvíslegum störfum, þ.e. þeir sem eru þar í gæslu, og hvort það verði þá á ábyrgð einkarekins fyrirtækis. Er verið að fá einkareknu fyrirtæki fanga í hendur til starfa? Hvað er eiginlega á ferðinni? Að það eigi að kanna útboð á fangelsum? Ég vildi fá nánari skýringu á því hvað hér er átt við. Við höfum rætt það í tengslum við önnur lög, bandorminn svokallaða, hve hæstv. heilbrrh. eru fengnar umfangsmiklar heimildir til skipulagsbreytinga í heilbrigðiskerfinu og hafa margir þingmenn gert þær að umræðuefni. Ég ætla ekki að tíunda það. Það eru uppi svipaðir hlutir í athugasemdum og stefnumörkun sem fylgir þessu frv. til fjárlaga. Það væri hægt að fara mörgum orðum um frv. Það hefur verið gert í dag og á eftir að gera af hálfu annarra þingmanna. En almennt varðandi þessa pólitísku stefnumörkun og þau atriði sem ég vék að sérstaklega þætti mér vænt um að heyra skýringar hv. form. fjárln.

Herra forseti. Hv. 17. þm. Reykv. kom inn á nokkur atriði varðandi þá stefnumörkun sem fram kemur í athugasemdum fjárlagafrv. og spyr um afstöðu Framsfl. til hennar. Ég vil svara í því sambandi að frv. er vissulega lagt fram af fjmrh. Það er frv. ríkisstjórnarinnar og framlagning þess hefur verið samþykkt í stjórnarflokkunum. Hins vegar er sú greinargerð sem fylgir frv. og orðalag hennar á ábyrgð fjmrn. Markaðsvæðing almannaþjónustu, arðsemiskröfur til ríkisfyrirtækja. Það er minn skilningur á þessu að þarna sé átt við ríkisfyrirtæki sem eru í rekstri eins og t.d. bankarnir. Ekki sé átt þarna við skóla eða heilbrigðisþjónustu sérstaklega. Og starfsmannastefna ríkisins hefur komið fram í þeim frv. sem flutt hafa verið um þau mál og ég ætla ekki að fara, og allra síst í andsvari, að rekja. 6. greinar heimildin, sú heimild sem hv. þm. nefndi, hefur verið þrengd og einmitt til þess að hún komi til kasta þingnefndar og þá væntanlega til umræðu í Alþingi, það er a.m.k. minn skilningur, ef hún kæmi til fjárln.

Herra forseti. Ég þakka hv. form. fjárln. fyrir þessar skýringar. Sérstaklega finnst mér gott að heyra að ákveðið skuli hafa verið að þrengja þessar heimildir 6. gr. En mér finnst enn áhyggjuefni sú harða hægri sinnaða peningafrjálshyggja sem hér er boðuð. Og ég er nú ekki alveg sannfærður um það, þrátt fyrir orð hv. form. fjárln., að ekki sé átt við skólana þegar sagt er, með leyfi forseta: ,,Reynt verði eftir megni að skapa markaðsaðstæður í ríkisrekstri, t.d. með þróun innri markaðar og þjónustugjöldum. Gerðir verði samningar við einkaaðila um lögboðna þjónustu sem ríkið greiðir.`` Í tillögum ríkisstjórnarinnar er verið að festa þjónustugjöld í sessi. Það er verið að festa gjöld á nemendur í sessi. Það er verið að festa t.d. fallskattinn í sessi, en hann er þjónustugjald sem einstaklingar eiga að greiða sem falla á prófum eða þurfa að endurinnrita sig í námskeið. Og þetta er stefnan í almannaþjónustunni almennt. Þannig að það er ekki rétt að ekki sé verið að innleiða þessa peningafrjálshyggju í almannaþjónustuna og ég óttast, ef ekki verður horfið af þessari braut, að þá förum við að líkjast óþægilega mikið hinu fyrirheitna landi, Nýja-Sjálandi, hinu fyrirheitna landi nýfrjálshyggjunnar.

Herra forseti. Varðandi útboð á þjónustu og þjónustusamninga þá vil ég ekki útiloka, þó ég sé ekki með skólana í því sambandi, að skynsamlegt sé fyrir ríkið að skilgreina þjónustu og fá aðra aðila til að annast hana fyrir sig undir ákveðnum formerkjum ef þar er vel skilgreint til hvers er ætlast og þá skilgreint hvaða þjónusta er ætlast til að sé veitt. Mér finnst ekkert á móti því að skoða slíkar leiðir þó að ég sé ekkert á því að ganga eftir öllum hugmyndum í þeim efnum en ég útiloka slíkt ekki neitt. Ég vil ekkert um það segja á þessu stigi hvort það er skynsamlegt að bjóða út fangelsi enda segir aðeins þarna að það eigi að athuga slíka möguleika. Hins vegar er ég ekki búinn að sjá neinar niðurstöður af slíkum athugunum og vil ekki slá neinu föstu um slíkt og ég er alveg sammála hv. 17. þm. Reykv. um að fangelsi eru auðvitað viðkvæmar stofnanir. Það verður að vera mjög vel um hnútana búið ef slíkt ætti að ganga upp en mér finnst að það eigi nú ekki að útiloka skoðun á slíkum hlutum. Ég er sammála því að það eigi að kanna leiðirnar í þessum efnum en ég er ekki búinn að skrifa undir endanlegar tillögur í þessu, langt frá því.

Herra forseti. Ég verð nú að segja, hæstv. forseti, að mér finnst hv. form. fjárln. vera að segja okkur mikil tíðindi. Þingmaður Framsfl. útilokar ekki að það kunni að vera skynsamlegt að einkavæða fangelsi. Hann tekur það að vísu fram að hér sé um viðkvæman rekstur að ræða en hann útilokar ekki að það kunni að vera rétt að einkavæða fangelsin. Og hann útilokar ekki að það kunni að vera rétt að fara lengra inn á þessa braut með aðra þætti almannaþjónustunnar. Mér finnst að um þessi efni þurfum við að taka góða pólitíska umræðu vegna þess að hér er verið að takast á um grundvallarstefnu. Og ef menn ætla að fylgja hægri sinnuðum frjálshyggjumönnum svona áfram í blindni og segja sífellt þetta: Ég útiloka ekki neitt, við skulum bara sjá til o.s.frv., þá verður þessi stefna að sjálfsögðu ríkjandi. En ég hefði haldið að kjósendur Framsfl. almennt hefðu ætlast til annars af sínum flokki sem bauð fram undir allt öðrum merkjum en öfgafullri nýfrjálshyggju. Mér finnst þetta sannast sagna mjög alvarleg tíðindi sem eru boðuð af hv. formanni fjárln. Hann útilokar ekki að það kunni að vera skynsamlegt að einkavæða fangelsin. Mér finnst þetta mikil tíðindi og mér finnst þetta kalla á mikla umræðu áður en langt um líður.

Forseti hefur verið spurður nokkuð um framhald þingstarfa á næstunni. Með hliðsjón af því hverjir tveir eru eftir á mælendaskrá, sem báðir eru stuttorðir og gagnorðir þingmenn, þá reiknar forseti með að fyrir verði tekið að lokinni umræðunni um fjárlög svokallaðir síldarsamningar og atkvæðagreiðslur gætu hugsanlega orðið um klukkan hálfníu í kvöld. Að þeim loknum yrði settur nýr fundur.

Herra forseti. Í tilefni þeirra orða sem féllu af forsetastóli fyrir örfáum sekúndum, þá vil ég þakka fyrir þá yfirlýsingu hæstv. forseta að ég sé gagnorður og stuttorður og auðvitað vil ég reyna að hafa sem best samstarf við þann ágæta forseta sem nú ræður í þingsölum. En hitt er auðvitað það að umræðan hefur, herra forseti, staðið mjög lengi dags og margt fróðlegt komið fram, ekki hvað síst í þeim síðustu ræðum sem hafa verið haldnar, þannig að ég held að á þessum tímapunkti dags sé engu hægt að lofa um að hér verði haldnar stuttar ræður þó að menn reyni að sönnu að vera gagnorðir. Herra forseti. Nauðsynlegt er að taka hér ýmis mál og brjóta þau kyrfilega til mergjar. Ég held að sú umræða sem spannst áðan milli hv. þm. Ögmundar Jónassonar og hv. formanns fjárln. kalli á það að menn spyrji rækilega út í tiltekna hluti. Ég er í sjálfu sér ekki mikill áhugamaður um þær fangabúðir sem Framsfl. hyggst einkavæða á næstunni en tek undir það með hv. þm. að það var allt annar skilningur sem menn lögðu í kjörorð Framsfl. --- fólk í fyrirrúmi. Mér sýnist á þessu að þá eigi fangarnir að vera í fyrirrúmi og ætli hv. þm. Jón Kristjánsson endi ekki á því að fara fyrir þeim sem vilja helst bara opna fangelsin. Það er út af fyrir sig ágæt skoðun. Ég minni á að hv. þm. tilheyrir þeim flokki sem líka ól af sér einn skeleggasta fangelsismálaráðherra þessarar aldar, hv. fyrrv. kollega, Jónas frá Hriflu. Það er ýmislegt sem þessu tengist sem ég vildi gjarnan fá að ræða við hv. formann fjárln. sem hér er til andsvara af hálfu stjórnarliðsins. Ég get auðvitað ekki annað en tekið undir þau varnaðarorð sem hv. þm. Ögmundur Jónasson lætur sér um munn fara þegar hann er að rekja efni 6. gr. frv. sem hér er undir. Mig rekur sjálfan í rogastans að sjá ákveðin tiltekin ákvæði. Ég hef ekki verið að tefja þingstörf með því að halda langar ræður um fjárlög. Þetta er fyrsta ræðan sem ég held. En ég verð að segja að með engu móti er hægt að fella sig við það að hér renni umyrða- og umræðulítið í gegn ákvæði á borð við þetta sem er á bls. 227 í frv. til fjárlaga og hljóðar svo, með góðu leyfi hæstv. forseta: ,,5.5. Að fella niður eða fresta greiðslum úr ríkissjóði á árinu 1997, m.a. með því að leggja niður tímabundið eða til lengri tíma starfsemi ríkisstofnana, að fengnu samþykki ríkisstjórnar og fjárln. Alþingis.`` Ja, sér er nú hver lýðræðisástin. Er það virkilega þannig að í hverju málinu á fætur öðru ætli hæstv. ríkisstjórn að koma sér hjá að ræða við kjörna fulltrúa fólksins í landinu um afdrifaríkar ákvarðanir. Ég vísa til þess að í gær stóð mikil og hörð umræða um heilbrigðismál. Hvað ræddu menn þar? Stjórnarandstaðan átaldi harðlega valdaframsal sem gert var ráð fyrir að hæstv. heilbrrh. stæði fyrir. Það var ekki bara stjórnarandstaðan sem gagnrýndi þetta heldur eini stjórnarliðinn úr hv. heilbr.- og trn. sem tók til máls. Hann tók enn harðar undir en flestir þeir sem töluðu úr liði stjórnarandstöðunnar í þeirri gagnrýni á ákvæðið. Og hér blasir það líka við að leyfa á ríkisstjórninni að taka við ríkisstjórnarborðið ákvarðanir um að leggja niður starfsemi ríkisstofnana. Hvað felst í þessu, herra forseti? Hvaða skýringu getur hv. þm., formaður fjárln., Jón Kristjánsson, gefið mér á þessu? Felur þetta í sér að hægt sé með einni ákvörðun í ríkisstjórninni að leggja niður starfsemi heilla ríkisstofnana? Ég vek eftirtekt á því að samkvæmt þessari tillögu á ekki að ræða þetta við Alþingi Íslendinga. Það á einungis að fara með þetta inn í fjárln. Alþingis. Ég hjó hins vegar eftir því að sá mæti maður sem stýrir störfum hv. fjárln., hv. þm. Jón Kristjánsson, orðaði það svo, að hann teldi að ef til slíkra ákvarðana kæmi yrðu þær bornar undir þingið. Það var hv. þm. Jón Kristjánsson sem orðaði það svo: ,,Það er minn skilningur að ef slíkar ákvarðanir koma til umræðu í fjárlaganefnd Alþingis, þá eru þær líka teknar til umræðu í þinginu.`` Ég get ekki túlkað þessi orð öðruvísi en svo, að sá sem fer fyrir stjórnarliðinu í þessari umræðu sé að lýsa því yfir að engar slíkar ákvarðanir verði teknar nema að undangenginni umræðu. Og ef þetta er rangur skilningur hjá mér þá vænti ég þess að hv. þm., formaður fjárln., komi hér upp og geri skýra grein fyrir því. Ef hann gerir það ekki verð ég að líta svo á að í þessu felist að slíkar ákvarðanir sem ríkisstjórnin tekur við sitt borð verði ekki framkvæmdar, verði ekki fullnustaðar fyrr en Alþingi hefur fengið tóm til að ræða þær. Í trausti þess að það sé skilningur hv. formanns fjárl. þá ætla ég ekki að ræða þetta tiltekna atriði lengur þó að það sé sannarlega efni til langrar umræðu. Herra forseti. Eitt af því sem hefur vakið athygli í umræðunni, eitt af því sem er sérstakt við hana, eitt af því sem er öðruvísi en í fyrri fjárlagaumræðum síðustu ára eru þær atlögur sem tilteknir þingmenn í liði stjórnarinnar hafa gert að þeim meiri hluta sem fer með völd í Reykjavík. Hér hefur aftur og aftur á síðustu dögum og síðustu vikum úr þessum stóli verið farið mjög gagnrýnum orðum um störf meiri hlutans í Reykjavíkurborg. Og látið er að því liggja að þau störf kunni að eiga sök á mikilli þenslu í þjóðfélaginu. Það er óhjákvæmilegt, herra forseti, að fara nokkrum orðum um þetta. Ég er hér að ræða um þau orð sem hv. þm. Sturla Böðvarsson hefur aftur og aftur haft uppi í þingsölum. Hann hefur haldið því fram að fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar, sem nú er til umræðu í borginni, muni leiða til þess að hér verði þensla og verðbólga í samfélaginu. Ég get ekki annað en gagnrýnt þetta harðlega. Ég verð líka að benda á það að þegar stjórnarliðið vill koma svona athugasemdum á framfæri við sveitarfélögin þá er sérstakur samráðsvettvangur milli ríkisins og þeirra, sem er beinlínis gerður til að koma slíkum hugmyndum og slíkum aðfinnslum á framfæri. Spádómar Þjóðhagsstofnunar um mikla þenslu á næstu árum kunna að vera á rökum reistir. Við skulum vona að það verði af þeim álversframkvæmdum á Grundartanga og þeim virkjunarframkvæmdum sem þeim tengjast, sem menn hafa verið að ræða um á síðustu missirum. En þó að góðar vonir liggi til þess þá hafa engar ákvarðanir um það verið teknar enn þá. Þess vegna er ekki hægt að tala um að sérstök þenslan sé hafin á Reykjavíkursvæðinu. Hvar mundi hún koma fram? Hún mundi koma fram á markaðnum sjálfum. Hún mundi t.d. koma fram á útboðsmarkaði í Reykjavík. Það vill svo til að hv. þm. Sturla Böðvarsson, sem ég hef hrósað í ræðum mínum fyrr í dag, ef til vill umfram það sem hann verðskuldar, ég skal ekkert um það segja, en hann er mjög vel heima í öllu því sem tengist rekstri sveitarfélaga. Hann veit t.d. að ef það væri þannig að þensla væri hafin að einhverju marki, ef það væri kominn vísir að henni mundi það koma fram í þeim útboðum sem borgin hefur staðið fyrir á allra síðustu mánuðum. En það hefur ekki komið fram í þeim, það er alveg klárt. Ég vil líka, svo allrar sanngirni sé gætt á öllum hliðum þessa máls, láta það koma fram að í bréfi, sem borgarstjóri og fyrrv. kollegi okkar úr þessum sölum, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, skrifaði þingmönnum Reykjavíkur kemur fram að ef ber á því að framkvæmdir borgarinnar séu líklegar til að auka þenslu á svæðinu, þá muni Reykjavíkurborg endurskoða framkvæmdaáætlun sína. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Komi hið gagnstæða í ljós þegar líða tekur á næsta ár er sjálfgefið að Reykjavíkurborg mun endurskoða framkvæmdaáætlanir sínar.`` Þetta held ég að sé nauðsynlegt að hv. þm. Sturla Böðvarsson geri sér skýra grein fyrir og ég vænti þess, jafnskynugur og sá ágæti þingmaður er, að þetta verði til þess að hann muni hugsa sig um tvisvar næst þegar hann ætlar að leggja í þann ágæta meiri hluta sem stýrir Reykjavíkurborg, vegna þess að ég veit að þó að hann tilheyri stjórnarliðinu er hann í eðli sínu sanngjarn maður eins og hann á kyn til. En ég hlýt líka að gagnrýna það að þó að hv. þm. og varaformaður fjárln. hafi ekki beinlínis notað þessi orð sín og umvandanir við meiri hlutann í Reykjavík til að réttlæta niðurskurð á Reykjavíkursvæðinu, þá hefur það eigi að síður verið gert af hálfu stjórnarliðsins. Og ekki er hægt annað en gagnrýna mjög harðlega hvernig fjárln. og stjórnarliðið hyggst standa að samdrætti til að mynda í vegaframkvæmdum. Það er alveg ljóst að þeir hafa nú ákveðið að draga saman og skera niður vegaframkvæmdir sem nema 240 millj. kr. og langstærsti hluti þess er á Reykjavíkursvæðinu. Auðvitað var það svo að undanfari þessa mikla niðurskurðar á Reykjavíkursvæðinu var það plógfar sem hv. þm. Sturla Böðvarsson dró í hinum pólitíska jarðvegi. Hann var að undirbyggja þann niðurskurð með því að halda því fram að framkvæmdir Reykjavíkurborgar væru að skapa einhverja sérstaka þenslu á Reykjavíkursvæðinu og þess vegna gæti stjórnarliðið dregið miklu meira úr vegaframkvæmdum á suðvesturhorninu en annars staðar. Ég viðurkenni að þetta er pólitísk hugsun. Þetta kunna að vera klókindi en þetta er bara ekki rétt. Það ber ekkert á þenslu á suðvesturhorninu. Ef svo væri, herra forseti, mundum við ekki sjá þess stað til að mynda í atvinnuleysistölum? Ég hygg það. Sjáum við þess stað í atvinnuleysistölum? Nei, því miður. Atvinnuleysi er ekkert að minnka hér. Getum við ekki orðið sammála um að ef það væri að minnka, þá mundi draga úr atvinnuleysinu? Og eigum við ekki að spara okkur stóru orðin þangað til það kemur í ljós? Ég vek sérstaka eftirtekt á því að ég hef vandað hér um við hv. þm. Sturlu Böðvarsson. Ég hef ekki sagt að hann hafi verið með árásir en ég hef sagt að hann hafi verið með umvandanir sem stappa nærri tilhæfulitlum atlögum að ég hygg. Það sem er auðvitað enn verra að því er mér finnst er hvernig þeim sparnaði í vegaframkvæmdum í Reykjavík er varið. Það er verið að fresta framkvæmdum sem eru afskaplega mikilvægar í Ártúnsbrekku, sem hv. varaformaður fjárln. notar í hvert einasta skipti eða flest skipti sem hann ekur bifreið sinni til og frá sínu kjördæmi og hingað að borginni. Það er verið að fresta sérstaklega hér um 108 millj. kr., í Mosfellsbæ um 69 millj. kr. Þetta er langstærsti hluti niðurskurðarins. Hvað á að gera við þetta, herra forseti? Því er ekki skynsamlega varið tel ég. Og ég held að það sé ekki réttsýni sem ræður þessu. Ég get ekki fallist á það. Þessum peningum er varið í að lækka skuldir flóabáta. Mér finnst þetta röng aðferð og mér finnst ekki hægt að nauðsynlegum framkvæmdum á suðvesturhorninu, í höfuðborginni sé frestað til að lækka skuldir flóabáta. Úr því vandamáli verður hv. fjárln. að ráða með öðru móti. Það er ýmislegt gott að finna í fjárlagafrv. og margt ber að lofa þar. Ég tek undir með þeim sem segja að merkilegt sé miðað við umræður seinni ára um menningarmál að enginn skuli a.m.k. taka fram að lofsvert sé hjá fjárln. og hjá hæstv. ríkisstjórn að hafa hækkað framlög til þjóðþrifastarfsemi á borð við Kvikmyndasjóð. Framlögin eru hækkuð um 25 millj. og það ber að lofa. Ég er þakklátur fyrir það. Mér finnst það líka vera gott hjá stjórnarliðinu að hækka framlög til Þjóðarbókhlöðunnar. Þau hækka um 27 millj. á þessu ári, 15 millj. er varið til aukins rekstrar, 12 millj. er varið til að hækka þann lið sem fer til ritkaupa. Þetta er allt saman mjög gott. En við megum ekki gleyma því samt sem áður að þarna er að finna arfleifðina og við höfum meiri skyldur gagnvart henni en flestu öðru í þjóðfélaginu. Það er ekki nóg að reisa falleg og vel byggð hús í kringum arfleifðina ef arfleifðin sjálf grotnar niður innan veggjanna. Það er nákvæmlega það sem liggur fyrir núna. Það hefur komið fram hjá þeim mönnum sem helst þekkja þetta mál að menningararfleifð Íslendinga liggur undir skemmdum, sér í lagi sá hluti hennar sem er varðveittur í Þjóðarbókhlöðunni, í handritadeild Landsbókasafns -- Háskólabókasafns. Þar er að finna pappírshandrit frá síðari öldum sem eru vegna breytinga á tækni miður gerð en eldri pappírshandrit. Það er daufara blek og endingarminni pappír. Þessi skjöl liggja undir skemmdum. Hæstv. menntmrh. hlustaði á ræður um þetta í gær, lét sér að vísu ekki fátt um finnast. Hann tók fram að hann hefði áhyggjur af málinu. En hvað er gert í málinu? Það er ekkert gert. Eigi að síður held ég að það væri gríðarlega góð fjárfesting sem að vísu væri erfitt að mæla í krónum og aurum ef fjármagn væri sett í það að manna þá fullbúnu viðgerðarstofu sem er að finna í þessari stofnun. Það liggur fyrir að þar er fullbúin stofa með tækjum. Tækniþekkingin er væntanlega fyrir hendi en það vantar mannaflann og ég gagnrýni þetta. En ég geri það af góðum huga og vænti þess að þeir sem fara með völdin í þessu þingi sjái að sér a.m.k. þegar líður fram á næsta ár. Þessi pappírshandrit hafa legið í misgóðum geymslum öldum saman og ég ætla ekki að þau grotni niður á þessu eina ári þó að þarna hafi skynugum hv. þm. fjárln. úr stjórnarliðinu skjöplast talsvert. Herra forseti. Mér finnst ýmislegt í frv. orka tvímælis og það er eitt sem ég vil sérstaklega ræða vegna forsögu minnar og ýmissa hv. þingmanna stjórnarliðsins í því máli. Það er Sementsverksmiðjan á Akranesi. Ég stýrði því máli í gegnum þingið, ég held 1992, sem þáv. formaður hv. iðnn. þegar Sementsverksmiðjan var gerð að hlutafélagi. Ég lýsti því þá yfir úr þessum stóli að ég mundi ekki taka þátt í að selja þau hlutabréf. Það voru ýmsir sem gerðu það aðrir úr stjórnarliðinu. Ég man ekki betur en ágætur félagi hv. þm. Sturlu Böðvarssonar, hv. þm. Guðjón Guðmundsson, hafi lýst því nákvæmlega sama yfir. Auðvitað er alltaf hægt að endurskoða ákvarðanir. Það geta alltaf komið nýjar forsendur sem gera það að verkum að það sé í lagi og réttlætanlegt. Hverjar eru nýju forsendurnar þarna? Þær eru þær, að einhverjir strákar úti í bæ, sem eru í nefnd, sem hefur verið starfandi árum saman og heitir einkavæðingarnefnd, eru þeirrar skoðunar að mjög nauðsynlegt sé að einkavæða sem flesta hluti. Og ég tek undir þau orð sem hv. þm. Svavar Gestsson sagði í umræðunni um Sementsverksmiðjauna. Ríkisvaldið þarf að hafa farveg, opnar leiðir til að geta einkavætt ef þess þarf. Hvaða nauður rekur okkur til að selja fjórðungshlut í Sementsverksmiðjunni hf.? Það hafa engin svör komið við því. Það væri t.d. hægt að hugsa sér að þingmenn á borð við mig og hv. þm. Guðjón Guðmundsson gætu freistast til að breyta fyrri ákvörðun sinni ef nauðsynlegt væri talið fyrir líf verksmiðjunnar eða væri talið treysta undirstöðu verksmiðjunnar. En er það svo í þessu tilviki? Nei. Það er ekki þannig til að mynda að einhver fjárfestir, t.d. fyrirtæki með tækniþekkingu og hugvit, með annan markaðsaðgang, með öðruvísi vöruþróunarþekkingu sem bíður við múrvegginn eftir því að fá að kaupa hlut til að ávaxta sitt fé þar. Nei, það er enginn slíkur. Það er alls ekki verið að reyna að afla nýrrar þekkingar eða nýs fjármagns inn í fyrirtækið. Fjármagnið sem á að fást fyrir þessa sölu á að renna til að uppfylla einhvern lið í fjárlagafrv. sem varð til með skrifborðsvinnu einhverra drengja uppi í fjmrn. Það var ekkert sérstakt sem lá þarna að baki. Það hefur meira að segja verið sagt að bjóða eigi starfsmönnum Sementsverksmiðjunnar að kaupa þennan fjórðugshlut, menn sem eru með árstekjur á bilinu frá milljón upp í 1,5 millj. eða eitthvað svoleiðis. Hverjum dettur í hug að þessir menn í fyrsta lagi hafi fjárhagslegt bolmagn til að kaupa hlutinn og hvers vegna ættu þeir að gera það? Hvað er það sem ætti að vaka fyrir þeim? Er það arðsvonin? Ég dreg það í efa, herra forseti. Ég er líka þeirrar skoðunar að það eigi að vera prinsipp varðandi einkavæðingu, að menn eigi ekki að einkavæða fyrirtæki sem búa við einokun. Nú má auðvitað halda því fram að þetta tiltekna fyrirtæki búi ekki við einokun vegna þess að það er frelsi í þessum geira atvinnulífsins. En við héldum því a.m.k. fram þá, 1992, að fjarlægðarverndin skapaði einokunarstöðu fyrir þessa verksmiðju og nú hygg ég að allir hv. þm. séu svo vel að sér í landrekskenningunni að þeir viti að sú fjarlægð hefur ekkert breyst síðan 1992, ekki nema um einn sentimetra á ári ef jarðfræðin segir rétt frá. Ég vil gagnrýna þessa aðferð. Ég er ekkert á móti einkavæðingu en mér finnst að þetta sé plataðferð og það sé ekkert sérstakt markmið þarna. Það er bara verið að einkavæða einkavæðingarinnar vegna. Ég er á móti því. Það sem ég vildi auðvitað ræða hér, herra forseti, í nokkuð ítarlegu en ekki mjög löngu máli, eru heilbrigðismálin. Hér hafa harðastar umræður spunnist um heilbrigðismál þegar ríkisfjármálin hafa verið annars vegar. Við erum nýbúin að setja lög um bandorm ríkisstjórnarinnar þar sem fjölmargar ráðstafanir voru samþykktar til þess að ríkisstjórnin næði þeim markmiðum sem hún hafði sett sér við fjárlagagerðina. Það er hið besta mál. Ríkisstjórn hverju sinni á að ná fram slíkum markmiðum. Í því tilviki sem ég er að ræða hér, heilbrigðismálin, voru markmiðin ljós en aðferðirnar voru mjög óljósar. Og þær aðferðir sem við samþykktum hér í gær voru mjög skrýtnar og það var ekki hægt eftir langa umræðu að draga fram rök ríkisstjórnarinnar fyrir því að það þyrfti nákvæmlega að fara í þessar aðgerðir til þess að ná fram þeim sparnaði sem hafi verið áætlaður. Einn hv. stjórnarliði gagnrýndi t.d. málsmeðferðina mjög harkalega. En eitt er þó alveg ljóst. 19. gr. þess frv. sem við samþykktum í gær laut að mjög víðtæku framsali á valdi til hæstv. heilbrrh. til að hún geti sameinað til að mynda sjúkrastofnanir í eigu ríkisins. Það kom fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. að þetta væri nauðsynlegt til þess að ná fram þeim 160 millj. kr. sparnaði sem frv., sem við erum að ræða hér, gerði ráð fyrir að næðist í sjúkrahúsum í dreifbýlinu. Þetta var gagnrýnt harkalegast af stjórnarandstöðunni. Hvers vegna? Vegna þess að enginn dauðlegur maður gat upplýst hvernig ætti að ná þessum sparnaði, enginn. Þess vegna gerðist það auðvitað að þegar fjárln. fór yfir málið og þeir ágætu verkmenn sem þar sitja og stýra vinnu, þá komust þeir að því að það væri ekki hægt að ná þessum 160 millj. kr. sparnaði. Það var skýrt í talsvert ítarlegu máli sem ég hlýddi á hér í dag af hv. þm. Sturlu Böðvarssyni og hv. þm. Hjálmar Jónsson drap á það líka. Þess vegna fóru menn þá leið að dreifa þessum sparnaði yfir á þrjú ár. Á komandi fjárlagaári á að ná fram 60 millj. kr. sparnaði. Hvernig? Hv. þm. Jón Kristjánsson getur e.t.v. komið hér á eftir og skýrt það fyrir mér. Hv. þm. Sturla Böðvarsson var hissa á því, eða ég skildi hann þannig eftir andsvör okkar í dag, hann var hissa á því að heilbr.- og trn. hefði ekki gengið fastar eftir því að fá upplýsingar um hvernig átti að ná fram þessum sparnaði. Ég get fullvissað hv. þm. um að það er sennilega fátt sem nefndin lagði jafnmikla vinnu í og einmitt það verk að reyna að draga fram þessar upplýsingar. Þær fengust ekki. Við urðum fyrir nákvæmlega sömu reynslu og hv. fjárln. sem fékk þær ekki heldur. Það var þess vegna sem hún tók þá skynsamlegu ákvörðun að gera ekki ráð fyrir því að þessi sparnaður næðist. Ég spurði hv. þm. Sturlu Böðvarsson að því hvernig eigi að ná þessum 60 millj. kr. sparnaði. Hann gat ekki svarað því. Hann ræddi að vísu nokkuð um að hann teldi að það væri hægt að ná sparnaði og hagræðingu með því að sameina heilsugæslustöðvar og sameina þær við spítala. Ég er ekki sannfærður um það. Það getur vel verið. Ég er ekki alveg viss um að það sé mjög mikill sparnaður sem þar næst. Við megum heldur ekki gleyma því að flest þessara sjúkrahúsa draga á eftir sér dálítinn skuldaslóða, bara talsverðan á þeirra mælikvarða og ég held þess vegna að þetta verði mjög erfitt mál. Ég heyrði á máli hv. þm. Hjálmars Jónssonar að hann var með svolítið aðrar pælingar en hv. þm. Sturla Böðvarsson. Hv. þm. Hjálmar Jónsson sagði að það væri nauðsynlegt að sérhæfa þessi landsbyggðarsjúkrahús. Hvað þýðir það? Ætlum við þá að koma upp sérhæfðum sjúkrahúsum vítt og breitt um landsbyggðina? Það getur vel verið að það sé skynsamlegt og eftir því sem hann sagði, þá væri hægt að ráðast á biðlistana og minnka þá. Það er líka skynsamleg hugsun. Þá þýðir það væntanlega að á landsbyggðinni á að setja upp sjúkrahús með fullbúnum skurðstofum sem eiga að ráðast í tilteknar skurðaðgerðir, bæklunaraðgerðir. Hefur þetta verið skoðað í fjárln.? Ég spyr vegna þess að ég fékk ekki þessar upplýsingar hjá hv. þm. Sturlu Böðvarssyni þegar ég gekk eftir því hvernig hann teldi að þessum sparnaði mundi náð. Af því að hann er ærlegur maður, þá svaraði hann því líka til að þetta hefði aldrei verið kynnt fyrir fjárln., heldur bara fyrir meiri hlutanum. Og ég spyr hv. þm. Jón Kristjánsson, hann stýrir þessu verki og hefur hlotið hér nokkurt lof af mínum vörum: Eru það boðleg vinnubrögð í jafnumdeildu máli sem hefur rist hvað dýpst í átökum stjórnar og stjórnarandstöðu á þessum síðustu dögum að minni hlutanum séu ekki kynntar slíkar hugmyndir? Eru það boðleg viðbrögð, hv. formaður fjárln., að formaður heilbrn. þurfi að standa hérna dag eftir og dag og rífa sig niður í rass til þess að fá þær upplýsingar sem hann hefur lögboðinn rétt til þess að fá? Er það rétt? Hefði það ekki verið miklu æskilegra að menn hefðu getað lagt þetta fyrir fagnefndina vegna þess að hv. þm. Sturla Böðvarsson sagði með fullum rétti: Hvar eru hugmyndir heilbr.- og trn. sem er fagnefndin? Hvar eru þær? Við höfðum að sjálfsögðu engan fund til þess að ræða málið vegna þess að við fengum engar upplýsingar. Einu upplýsingarnar sem við fengum voru þær að það hefði ekki einu sinni verið haft lögbundið samráð við Landssamband sjúkrahúsa. Og nú skal ég segja ykkur það, ágætu herramenn, að í lögum um heilbrigðisþjónustu segir að ákvarðanir sem teknar eru um starfsumhverfi sjúkrahúsanna megi ekki taka nema eftir þetta samráð. Þetta stendur í lögunum. Það er að vísu búið að breyta þessum lögum, það var gert í gær. En fram að því bar stjórnarliðinu skylda til þess að gera það, en gerði það ekki. Hvers vegna? Vegna þess að vinnubrögðin í þessu tiltekna máli eru afkáraleg og þau eru afleit. Ég ætla ekki að inna hv. stjórnarliða í fjárln. eftir skoðun þeirra á þessum vinnubrögðum vegna þess að ég veit að þeir geta ekki komið hér upp eðli máls samkvæmt og lýst þeim, en þeir hafa gert það í verkum sínum vegna þess að þeir drógu úr þessum sparnaði. Og þeir hafa sagt það hér í umræðunum í dag að þeir vita ekki hvernig á að ná fram þessum sparnaði. Ég dreg þetta fram hér, hæstv. forseti, vegna þess að ég er búinn að gagnrýna vinnubrögðin varðandi þetta tiltekna atriði fjárlaganna aftur og aftur í umræðum hér í þinginu. Þetta er lokapunkturinn í þeim umræðum og mér þykir vænt um það að hjá stjórnarliðunum í fjárln. hefur það í rauninni komið fram að þeir eru mér sammála. Ég veit að þeir munu ekki koma hér upp og staðfesta það hér á eftir en þeir höfðu þó manndóm í sér til þess að segja það hreint út: Það er ekki hægt að ná þessum 160 millj. kr. sparnaði. Hafi þeir þökk fyrir þá hreinskilni sem þeir sýndu a.m.k. í orði þó að þeir munu nú líklega ekki viðurkenna það. Þannig er það að hv. þm. Egill Jónsson sem situr hér úti í sal, forviða væntanlega á þessum vinnubrögðum gagnvart þessum tiltekna lið, er hraustur maður, búinn að ala allan sinn aldur á kartöflum og feitu lambaketi og ætti að vera vel í stakk búinn til þess að takast á við það erfiða líf sem stjórnarliða hlýtur að bíða. Það gæti samt komið fyrir hann að veikjast eins og gæti komið fyrir alla dauðlega menn, að hann þyrfti að leggjast inn á sjúkrahús. Eru þau sjúkrahús nægilega í stakk búin til þess að taka á móti sjúklingum á borð við hv. þm. Egil Jónsson eða mig sem hér stend? Vonandi. En ég verð samt sem áður að segja að ég er undrandi á því að ekki skuli vera rösklegar tekið á þeim fjárhagsvanda sem sjúkrahúsin hafa átt í á undanförnum árum. Ég veit að vísu að það er komið nokkuð til móts við þann vanda og það er búið að skipa málum í ákveðinn farveg þannig að það getur vel verið að með því samstarfi sem á að auka með sjúkrastofnunum og stóru spítölunum hér á höfuðborgarsvæðinu muni nást verulegur sparnaður. Ég vona það en ég er ekki viss um það. En vegna þess að við áttum hér orðastað í dag, ég og hv. varaformaður fjárln., um dreifbýlissjúkrahúsin og það var aðeins drepið á sjúkrahúsin í Reykjavík líka þá sagði ég: Munurinn annars vegar á afkomunni gagnvart dreifbýlissjúkrahúsunum þar sem vinnubrögðin, eins og ég hef lýst, voru afskaplega slæm og hins vegar sjúkrahúsunum hér í Reykjavík. Hver var svo munurinn? Vandamál stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík var m.a. reynt að leysa með aðkomu meiri hlutans í Reykjavík. Með aðkomu borgarstjóra. Það var sérstök starfsstjórn þriggja vitringa þar sem sérstakur fulltrúi borgarstjórans í Reykjavík átti sæti. Út úr þeirri vinnu sem þar fór fram kom þó þessi niðurstaða sem hér liggur fyrir. Hún er í sjálfu sér þakkarverð. Hún er þannig að það má heita að spítalarnir í Reykjavík fái fast að 300 millj. kr. þegar upp er staðið. Dugar það? Ég er auðvitað sammála þeim sem vilja gera allt sem þeir geta til að spara í spítalarekstrinum en menn verða að horfast í augu við veruleikann eins og hann er. Hin frækna jarðýta, hv. þm. og formaður Alþfl., Sighvatur Björgvinsson, reyndi það sem hann gat. Og eftirmenn hans hafa reynt það sem þeir geta. Það blasir samt sem áður við að við stöndum frammi fyrir svipuðum vanda á þessum punkti ársins og við gerðum fyrir nákvæmlega 12 mánuðum síðan. Ég held að það megi segja að vandinn sem blasti við áður en ráðist var í þessar aðgerðir sem færðu 300 millj. að því mér sýnist hafi verið einhvers staðar á milli 800 og 900 millj. kr. Eftir stendur samt sem áður, þó að Sjúkrahús Reykjavíkur fái 120 millj. kr. og þó að Ríkisspítalarnir fái 77 millj. kr. og þó að 100 millj. kr. séu í sérstökum hagræðingarsjóði þá stendur samt hálfur milljarður eftir þegar kemur að lokum næsta árs. Það er allt of mikið. Tökum til að mynda það sjúkrahús sem hefur verið hvað mest í umræðunni, Sjúkrahús Reykjavíkur, og skoðum hvernig það hefur verið á síðasta ári. Þar hafa stjórnendurnir verið í endalausum slag. Þar hafa verið tvær ef ekki þrjár niðurskurðarhrinur og þar er búið að skera inn að beini. Það er bara svoleiðis. Það er ekki hægt að ná fram frekari sparnaði þar. Það er ekki hægt að ná fram frekari hagræðingu sem leiðir til sparnaðar í viðbót. Ég fullyrði það. Það þarf að leysa þetta með einhverjum öðrum hætti. Ég sé enga aðra leið til að leysa það, hv. þm., nema aukið fjármagn. Hvernig er staðan í dag? Mér skilst að vegna lokana megi segja að sem svari heilli deild liggi á göngum sjúkrahússins og jafnvel stundum á salernum sjúkrahússins. Það er náttúrlega ekki hægt að reka heilbrigðiskerfið með þessum hætti, herra forseti. Ég ætla ekki að fara frekar í þetta en lýsi einungis vanþóknun minni á því að ekki skuli hægt að taka rösklegar á þessum málum. Vinnumórallinn á Sjúkrahúsi Reykjavíkur eftir þessar niðurskurðarlotur held ég að sé afskaplega dapurlegur. Maður getur ekki annað en vorkennt þeim stjórnendum sem þurfa allan sinn tíma í vöku, og sennilega í draumunum líka, að berjast við að finna nýjar leiðir til að skera niður. Við sjáum líka fyrir okkur afleiðingarnar, sú þróun er þegar farin af stað, að rjómi rjómans, hinir bestu í hópi læknanna, þeir sem eiga auðveldast með að fá vinnu á hinum alþjóðlega markaði eru að fara. Heilaskurðlæknir sem á ekki sinn líka í landinu er farinn, hefur kvatt út af aðbúnaði og launum og því umhverfi sem við höfum skapað þessu fólki. Ég vona að það sé ekki toppurinn á ísjaka. Ég vona að það sé ekki þróun sem er að fara af stað. En ég verð að segja að ég óttast það. Þá væri vá fyrir dyrum bæði fyrir mann eins og mig og ekki síst fyrir þann ágæta þingmann sem situr út í sal, hv. þm. Egil Jónsson, sem brosir. Ég vona að hann geti brosað mjög lengi.

Herra forseti. Hv. 15. þm. Reykv. hóf ræðu sína með því að taka undir og ræða um fangelsi. Ég vil taka fram í því sambandi að það er rangtúlkun á orðum mínum að ég hafi viljað skoða það að einkavæða fangelsi. Einkavæðing og þjónustusamningar eru alls ekki það sama. Ég vil að það komi fram hér. Hins vegar held ég að hv. 15. þm. Reykv. hafi ekki hlustað á umræður hér um heilbrigðismál í dag. Þó hann sé skýr í kollinum þá eru þær aðgerðir sem ætlað er að fara í á sjúkrahúsunum á landsbyggðinni einmitt á þann veg að það á að ræða við stjórnir sjúkrahúsanna. Byrja á því, skipa verkefnisstjórn í málið og fara yfir það hvaða sparnaði er hægt að ná. Það er alveg rétt að meiri hluti fjárln. metur það þannig að ekki sé raunhæft að gera ráð fyrir því að meiri sparnaður en 60 millj. náist á næsta ári. Aðalatriðið er að þessi mál séu í fullu samráði við heimamenn. Ég veit ekki annað en þessi þáttur sem meiri hluti fjárln. leggur til hafi fengið góðar undirtektir í umræðunum hér í dag. Það er rétt að það komi fram. Ég mun ítreka það í síðara andsvari mínu ef hv. 15. þm. Reykv. kemur í stólinn aftur.

Herra forseti. Það má vel vera að hv. þm., Jón Kristjánsson, hafi að einhverju leyti misskilið svar mitt. Ég er í hópi þeirra sem hafa gert góðan róm að máli þeirra hv. nefndarmanna sem hafa rætt þetta. Ég hef sagt að þeir hafa sýnt í verki að það var rétt sem við vorum að segja. Það var ekki hægt að ná 160 millj. kr. sparnaði. Þessir ágætu menn skildu þetta og fóru í það verk að draga úr þessum sparnaði. Þeir telja að hægt sé að ná 60 millj. kr. sparnaði á árinu. Hvernig á að gera það? Hv. þm. Jón Kristjánsson segir að það eigi að gera það með því að ræða við stjórnir sjúkrahúsanna. Ja, guð láti gott á vita. Hvers vegna á að fara í það núna frá þessum tímapunkti og fram í mars eins og liggur fyrir? Hvers vegna var það ekki búið? Hvers vegna gerðu menn það ekki löngu áður en þeir réðust í að leggja fram þessar tillögur sem hv. fjárln. hefur með verkum sínum staðfest að studdist ekki við veruleikann og voru óraunhæfar? Ég ítreka það, herra forseti, sem ég sagði í dag að fjárln. hefur staðið mjög vel að þessu verki. Hún hefur staðfest að vinnubrögð heilbrrn. í þessu máli voru mjög slæm. Hún hefur tekið völdin af heilbrrn. og sett fram sínar eigin tillögur og leiðir til sparnaðar. Ég óska þess að þær nái fram að ganga. En ég vil ítreka hina spurningu mína til hv. formanns fjárln.: Hefði hann ekki talið eðlilegt að minni hluti fjárln. hefði líka fengið umræðu um þetta og þetta hefði verið lagt fram á minnisblaði en ekki bara munnlega eins og kom fram hjá varaformanni nefndarinnar í dag? Finnst honum kannski ekki að það hefði verið í lagi að ef til vill hefði verið haft samráð við heilbr.- og trn. bara til að rifja það upp að hún er fagnefndin og á lögum samkvæmt að fjalla um mál af þessu tagi líka?

Herra forseti. Þegar þetta markmið var sett í fjárlögunum í haust skipaði heilbrrn. nefnd til að kanna leiðir að því markmiði að spara 160 millj. kr. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri hyggilegt að reyna að ná þessum sparnaði á einu ári. Þær niðurstöður voru kynntar fyrir fjárln. Það hefur komið í ljós hér í umræðum að það ríkir ánægja með niðurstöðuna. Þetta mál er ekkert til lykta leitt. Það fer verkefnisstjórn í þetta verk og hún mun skila áliti um hvernig hægt er að ná þessum sparnaði. Ég held að það sé hægt að spara og hagræða en ég vil ekkert segja um það á þessu stigi málsins eða fara að halda langar ræður um hvernig það verður gert. Vafalaust koma þau mál bæði til kasta heilbr.- og trn. og fjárln. áður en lýkur. Þetta er ferill sem er að fara í gang með skynsamlegum hætti eins og tekið er undir í umræðunni. Þá skiptir mestu máli að leiða þetta mál til farsælla lykta.

Herra forseti. Stjórnarandstaðan hélt því fram allan tímann frá því að þessar tillögur sáu dagsins ljós að þær væru óraunhæfar. Það væri ekki hægt að ná þessum sparnaði fram vegna þess að hann þýddi 10--11% niðurskurð á öllum sjúkrahúsum ef hann kæmi flatur á sjúkrahúsin. Við sögðum einfaldlega að það væri ekki hægt að ná þessu fram. Og við spurðum hvernig ætti að ná honum fram. Það komu aldrei nein svör við því. Hv. fjárln. komst að nákvæmlega sömu niðurstöðu. Í verki tók hún undir það sem við sögðum í orði í nefndinni. Það er alveg klárt. Ég skal ekkert segja um hvort hægt sé að ná með sæmilegum móti þessum 60 millj. kr. sparnaði. Ég veit það ekki. Málið er það að hv. þm. Jón Kristjánsson vonar það en getur ekki fullyrt það vegna þess að hann veit ekki um aðferðirnar. Vegna þess að vinnan sem heilbrrn. átti að vera búið að vinna í þessu máli, að tala við Landssamband sjúkrahúsa og stjórnir sjúkrahúsanna, fór ekki af stað fyrr en núna á síðustu vikum. Þegar heilbr.- og trn. hélt síðasta fund sinn um þetta mál þá lá það fyrir að ekki var búið að ræða við neinar sjúkrahússtjórnir. Það var ekki byrjað á því fyrr en einhvern tímann í desember. Það liggur alveg ljóst fyrir að í raun erum við sammála um að þessi vinnubrögð heilbrrn. voru ekki nógu góð. Við erum sammála um að það þurfti að draga úr þessum sparnaðaráformum. Við erum sammála um að vona að hægt sé að ná sparnaði. En ég er ekki viss um það og hv. þm. getur ekki fullyrt það.

Herra forseti. Utanrmn. hefur fjallað um samninga um veiðar á norsk-íslenska síldarstofninum 1997. Nefndin ákvað að óska umsagnar hv. sjútvn. um málið. Umsögn sjútvn. fylgir með sem fylgiskjal við nál. meiri hluta nefndarinnar og reyndar einnig álit minni hlutans. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt. Ég ætla ekki að fjölyrða um rökin fyrir þeirri tillögu meiri hlutans. Þau komu fram við fyrri umræðu málsins. Við teljum brýnt að ljúka þessu máli nú fyrir jólin. Það er ánægjuefni að þó menn greini á um eitt og annað í sambandi við þetta mál leggst minni hlutinn í utanrmn. og minni hlutinn í sjútvn. ekki gegn því að málið verði afgreitt og staðfest með þeim hætti sem við í meiri hlutanum leggjum til. Við leggjum til að tillagan verði samþykkt, þ.e. að ríkisstjórnin fái heimild Alþingis til að staðfesta þessa samninga. Ég vísa að öðru leyti til nál. á þskj. 458.

Herra forseti. Minni hluti utanrmn. leggst alls ekki gegn því að þetta mál verði afgreitt og ég ætla ekki að setja hér á langa tölu til þess að tefja málið. Við vísum hins vegar til þess að forsaga málsins er sú að við teljum rétt að afgreiðsla málsins verði á ábyrgð stjórnarflokkanna. Ég held að velflestir í stjórnarandstöðunni muni sitja hjá við afgreiðslu þessa máls. Það er alveg ljóst að með þessum samningi er fest í sessi það aðalatriði sem gagnrýnt var í fyrra, sem var hin lága hlutdeild sem Íslendingar fá úr heildarstofninum, úr þessum mikla síldarstofni í Norður-Atlantshafinu. Það var fest með samningunum í fyrra að við fengjum einungis 17,2% þegar við teljum, með vísan til sögulegrar reynslu og reyndar líka dreifingar á síldinni áður en Norðmenn drápu hana endanlega niður með gegndarlausri rányrkju á ungsíld, að okkar hlutdeild úr fullorðna stofninum ætti að vera í kringum þriðjung. Við óttuðumst það mjög þegar þessi samningur var gerður í fyrra að þar með væri verið að gefa fordæmi inn í framtíðina. Við teljum að varnaðarorð okkar hafi verið staðfest með þeim samningi sem núna hefur verið gerður vegna þess að hlutdeild Íslendinga hefur meira að segja minnkað, hún hefur orðið 15,7% af heildarstofninum við þær breytingar sem þarna voru gerðar. Stjórnarliðið og hæstv. utanrrh. hafa haldið því fram að ekki sé hægt að segja að hér sé verið að ítreka fordæmið vegna þess að ekkert hafi breyst, vegna þess að engar forsendur hafi breyst. Það hefur hins vegar breyst að Evrópusambandið hefur núna fengið 125 þús. tonna kvóta en stóð áður utan kvótans en veiddi allverulegt magn. Ég skil vel þær röksemdir sem hafa verið fluttar fyrir nauðsyn þessa. Menn telja að með þessu móti sé verið að ná stjórn á veiðunum. Það blasir eigi að síður við að þessi hlutdeild Evrópusambandsins er langt umfram það sem söguleg veiðireynsla þeirra ríkja sem nú mynda sambandið gefur tilefni til og líffræðileg dreifing stofnsins innan lögsögu viðkomandi ríkja gefur heldur ekkert tilefni til þess. Þeir sérfræðingar íslenskir sem um þetta mál hafa fjallað og lagt mat á það hvað Evrópusambandinu bar komust að þeirri niðurstöðu að miðað við núverandi stærð norsk-íslenska síldarstofnsins sé erfitt að færa rök að því að Evrópusambandið eitt ætti að fá meira en 22 þús. tonn. Við höfum hins vegar ítrekað bent á það í umræðum um þennan samning að menn verði þó að sjá það sem gott er við þetta. Við höfum bent á það, og minni hlutinn gerir það raunar í sínu áliti sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar standa sameinaðir að, að rök Norðmanna sem beittu sér harðast fyrir þessum óhóflega kvóta Evrópusambandsins voru þau að til þess að ná stjórn á þessum veiðum væri réttlætanlegt að láta þjóð sem gæti ekki gert sögulegt tilkall til veiðanna eigi að síður fá umtalsverðan kvóta. Við Íslendingar teljum að t.d. í Smugunni þá höfum við umtalsverðan sögulegan rétt til veiða og með vísan til þessara raka bendir minni hlutinn á að samkvæmt þessari niðurstöðu og þessari röksemdafærslu þá hljóti ríkisstjórnin að fara þegar í stað fram á það að Smugudeilan verði leyst með svipuðum rökum. Rök okkar til þorsksins í Barentshafi eru miklu sterkari heldur en Evrópusambandsins til íslensku síldarinnar. Ég vil að lokum, herra forseti, nota þetta tækifæri til þess að ítreka að sagan sýnir okkur það að þeir sem halda því fram að það hafi verið Íslendingar sem eyddu þessum stofni hafa algjörlega rangt fyrir sér. Það er með engu móti hægt að halda því fram að það hafi verið veiðar úr fullorðna síldarstofninum sem leiddu til þess að stofninn hrundi. Það var alls ekki svo. Það var eingöngu rányrkja Norðmanna á ungsíld innan norskrar lögsögu og innfjörðum Noregs. Norðmenn voru ekki einungis að veiða síld upp að fjögurra ára aldri heldur voru þeir að veiða verulegt magn af síld sem ekki hafði náð eins árs aldri og síld sem ekki hafði náð tveggja ára aldri. Það var gríðarlegt magn sem þeir veiddu af slíkri síld. Þetta varð til þess að heilir árgangar komust ekki upp. Það er hægt að vísa til þess að 1965-árgangurinn var svo gjöreytt að einungis 0,1% af stofninum náði fjögurra ára aldri. Það var þetta sem drap síldina. Ég tel nauðsynlegt að þetta komi hérna fram vegna þess að við höfum þurft að sæta því að Norðmenn hafa aftur og aftur haldið þessu fram. Rússneski sjávarútvegsráðherrann, sem hér var í heimsókn á síðasta vetri eða á hinu árinu, hélt þessu fram í viðtali við íslenska sjónvarpið. Og því miður heyrir maður jafnvel svipaðar skoðanir stundum innan lands líka. Þess vegna er nauðsynlegt að hafa þessa forsögu í huga til þess að skilja líka hversu mikið óréttlæti felst í þeirri skiptingu norsk-íslenska stofnsins sem við höfum núna fyrir framan okkur og ríkisstjórnin hefur fallist á í annað skipti og er rétt að hún beri ábyrgð á.

Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta mál efnislega. Ég hef þegar gert það við fyrri umr. Ég vildi aðeins þakka hv. utanrmn. fyrir skjóta afgreiðslu og jafnframt hv. sjútvn. Ég tel mjög mikilvægt að þessi samningur hefur verið afgreiddur frá Alþingi áður en veiðar hefjast á komandi ári. Ég tel að það sýni, þrátt fyrir mismunandi skoðanir um þennan samning, að við getum afgreitt slík mál eðlilega og á stuttum tíma. Ég tel mikla ástæðu til þess að þakka sérstaklega fyrir góða vinnu í sambandi við meðferð þessa máls á þeim tíma þegar mest er að gera á Alþingi og tel að það sé til mikils sóma fyrir nefndirnar hvernig þær hafa staðið að verki. Ekki síst vil ég þakka stjórnarandstöðunni fyrir að greiða fyrir því að málið nái hér fram.

Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í nefndaráliti minni hluta utanrmn. og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerði grein fyrir hér fyrr í kvöld, þá er það okkar skoðun að ýmislegt sé að athuga við þennan samning eins og hann liggur fyrir. Við teljum að hlutur Íslands sé of lítill og hlutur Evrópusambandsins allt of sterkur í þessu dæmi. Engu að síður teljum við málið liggja þannig að ekki sé annað að gera en ljúka málinu og kjósum að sitja hjá og skilja málið eftir á ábyrgð ríkisstjórnarinnar einnar.