Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Ég skal ekki gera athugasemdir við það, þó að 3. dagskrármálið, frv. til l. um virkjun Blöndu, sé tekið út af dagskrá nú. En ég vil vegna meðferðar þess máls aðeins vekja athygli á því, að þetta er í þriðja sinn nú á þessu þingi sem málið er tekið af dagskrá eftir ósk sama þm., hv. 3. þm. Norðurl. v., Páls Péturssonar. Í fyrsta sinn var það nokkru fyrir jól, þegar málið var hér fyrst til 1. umr. og ég hafði flutt framsöguræðu um það. Þá hafði hv. þm. ekki nein forföll, heldur taldi sig þurfa betri tíma og lengri til undirbúnings undir ræðugerð. Nú vil ég aðeins vekja athygli á því í þessu sambandi, að þetta sama mál lá fyrir síðasta þing og þá hafði þessi sami hv. þm. tækifæri til þess í löngu máli að gera grein fyrir afstöðu sinni til málsins, sem hann er andstæður. Ég vil aðeins beina því til hæstv. forseta, að á næsta fundi þessarar hv., d. verði málið tekið fyrir til umr., því að það er ekki heppilegt að öllu lengur tefjist að þetta mál, sem var fyrst til 1. umr. fyrir jól, komist til n. til eðlilegrar meðferðar.



Ég vil í þessu sambandi geta þess, að hv. 3, þm. Norðurl. v., sem óskaði eftir því að umr. yrði ekki lokið, vegna þess að hann er á mælendaskrá, er veðurtepptur norður í landi.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) Hæstv. forseti. Frv. um breyt. á l. um almannatryggingar er samið af n. er ég skipaði á ofanverðu ári 1975 til þess að endurskoða lög um almannatryggingar. N. til aðstoðar voru tilnefndir þeir Guðjón Hansen tryggingafræðingur og Þorsteinn Magnússon viðskiptafræðingur. Aðdragandi þessarar endurskoðunar er reyndar lengri. Snemma á árinu 1975 fól heilbr.- og trmrn. Guðjóni Hansen tryggingafræðingi að vinna að athugun á tilteknum þáttum löggjafar um almannatryggingar og skyld málefni. N. þeirri, sem ég minntist á hér á undan, var falið það meginverkefni að fjalla um þessa þætti eftir því sem athugun Guðjóns Hansens miðaði áfram. Fyrsta grg. Guðjóns Hansens fjallaði um sameiningu fjölskyldubóta og skattívilnun vegna barna, og voru ákvæði þess efnis lögfest áður en n. var skipuð, sbr. lög nr. 39 frá 1975, þannig að n. fjallaði ekki um þennan þátt. Í októbermánuði 1975 skilaði Guðjón Hansen grg. með tillögum þar sem fjallað var um sameiningu slysatrygginga og annarra greina almannatrygginga. Var því fyrsta verkefni n. að fjalla um þessar tillögur og hóf n. störf með því að óska umsagnar hinna ýmsu samtaka vinnumarkaðarins um tillögur Guðjóns. Jafnframt ræddi n. við fjármálayfirvöld, skattyfirvöld og fleiri um einstök atriði tillagnanna. Vísast um þetta nánar til athugasemda við þetta frv. N. hefur nú sent frá sér sínar fyrstu tillögur í formi þessa lagafrv. Hún leggur til að slysatryggingar verði lagðar niður að mestu sem sjálfstæð grein almannatrygginga. Það er álit n., að gera þurfi gangskör að þessum breytingum, þar sem ekki þykir fært að bíða eftir því að heildarendurskoðun ljúki. Því er ekki að leyna, að vegna fjölmargra breytinga, sem gerðar hafa verið á núgildandi lögum um almannatryggingar, og vegna þess að allar greinar trygginganna eru í endurskoðun væri æskilegast að lagt yrði fram frv. til nýrra almannatryggingalaga á grundvelli heildarendurskoðunar gildandi laga. Sem stendur er slíkt óframkvæmanlegt, þar sem ljóst er að með breytingu á slysatryggingum verður þörf aðlögunar á öðrum sviðum og slíkt krefst nokkurs tíma. Enn fremur má benda á það, að sem stendur vinnur önnur n. að því að móta framtíðarkerfi lífeyristrygginga, þ.e.a.s. mótun heildarkerfis almannatrygginga og lífeyrissjóða. Helstu breytingar, sem hér er lagt til að gerðar verði á gildandi lögum, eru eftirfarandi: 1) Slysatryggingar verði lagðar niður að mestu sem sjálfstæð grein almannatrygginga. Sem sérstakar slysabætur teljist aðeins tvær tegundir bóta, þ.e.a.s. bætur vegna örorku frá 15%–50% samkvæmt 34. gr. almannatryggingalaga og 8 ára bætur til ekkju eða ekkils samkvæmt a-lið 35. gr. Bætur þessar verði á vegum lífeyristrygginga, hér eftir nefndar lífeyris- og slysatryggingar. 2) Lífeyristryggingar greiði þær bætur sem réttur er til samkv. II. kafla almannatryggingalaga, enda þótt bótagreiðsla eigi rót sína að rekja til vinnuslyss. 3) Sjúkrahjálp vegna vinnuslysa verði greidd af sjúkratryggingum eftir þeim ákvæðum sem um síðar nefndu tryggingarnar gilda. Breyting þessi gefur tilefni til nokkurra breytinga á bótaákvæðum sjúkratryggingakafla laganna. 4) Sjúkratryggingar greiða sömu dagpeninga í veikinda- og slysaforföllum. Jafnframt hækki sjúkradagpeningar til jafns við núverandi slysadagpeninga, dagpeningar greiðist óskertir, meðan á sjúkrahúsvist stendur, og breytt verði ákvæðum um greiðslu dagpeninga til unglinga. 5) Núgildandi trygging ökumanna bifreiða falli niður, en í staðinn verði slysatrygging ökumanns fyrir tiltekinni fjárhæð við örorku og dauða innifalin í ábyrgðartryggingu bifreiða. 6) Í stað núverandi vikugjalda atvinnurekenda, annars vegar til lífeyristrygginga og hins vegar til slysatrygginga, komi eitt sameiginlegt gjald, reiknað sem hundraðshluti af heildarlaunagreiðslum á árinu. Flokkun eftir áhættu falli niður og sjóðmyndun slysatrygginga hverfi úr sögunni, að undanskildu framlagi til varasjóðs í samræmi við núgildandi ákvæði um varasjóð lífeyristrygginga. 7) Endurkröfuréttur almannatrygginga samkvæmt 59. gr. laganna falli niður. Hér er um að ræða endurkröfur slysatrygginga og sjúkratrygginga. Eins og hér hefur komið fram, gerir frv. ráð fyrir því, að slysatryggingar verði lagðar niður sem sjálfstæð grein almannatrygginga og jafnframt að slysatryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins verði lögð niður og verkefni hennar verði færð yfir á aðrar deildir stofnunarinnar. Slysatryggingar eru sú grein almannatrygginga, sem á sér lengsta sögu hér á landi, og jafnframt sú grein, sem mest svipar til einkatrygginga. Fyrstu slysatryggingalögin voru sett árið 1903 og tóku þau einungis til sjómanna á þilskipum og tryggðu einvörðungu dánarbætur. Örorkutrygging bættist við árið 1917 og dagpeningar 1925. Frá árinu 1925 nær tryggingin einnig til verkamanna í landi, og skipting starfa í áhættuflokka var þá tekin upp. Þáttur slysatrygginga í almannatryggingakerfinu hefur á síðari árum aðallega verið fólgin í eftirfarandi: a) Þær hafa tryggt mönnum bætur vegna vinnuslysa þótt þeir uppfylltu ekki biðtímaskilyrði lífeyris- og sjúkratrygginga, skilyrði lífeyristrygginga um ríkisborgarrétt eða skilyrði sjúkratrygginga um iðgjaldagreiðslur. Skilyrði þessi eru nú fallin brott að undanskildum biðtímaákvæðum lífeyristrygginga sem enn geta skipt máli. b) Bætur hafa að ýmsu leyti verið ríflegri en bætur lífeyris- og sjúkratrygginga, og hin gömlu skerðingarákvæði lífeyristrygginga giltu ekki um bætur slysatrygginga. e) Sérstakur fjárhagur slysatrygginga, skipting starfa og siðar fyrirtækja í áhættuflokka og sjóðmyndun á tryggingafræðilegum grundvelli hefur átt að tryggja að atvinnuvegirnir bæru kostnað af þeirri slysahættu er þeim fylgdi og þeim kostnaði yrði ekki velt yfir á framtíðina. Vegna þeirra miklu breytinga, sem gerðar hafa verið á undanförnum árum á almannatryggingalögunum, bæði hvað snertir bótaákvæði og fjárhagsgrundvöll, þótti ástæða til könnunar á því, hvort sama þörf sé fyrir núverandi skiptingu tryggingargreina sem áður. Hér verður að taka tillit til annarrar lagasetningar og kjarasamningsákvæða sem máli kunna að skipta í þessu sambandi. Hér skal einkum bent á þau atriði er snerta ákvæði laga og reglugerða um launagreiðslur í slysaforföllum, sbr. lög nr. 16 frá 1958, um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og um rétt þess og fastra starfsmanna til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla, sjómannalög, nr. 67 1963, og lög nr. 38 1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Auk þess koma til greina ákvæði kjarasamnings um laun í slysaforföllum, hótagreiðslur sjúkrasjóða stéttarfélaga, greiðslur lífeyrissjóða vegna örorku og fráfalls, ákvæði laga og kjarasamninga um eingreiðslur örorku- og dánarbóta vegna slysa. Í þessu sambandi má nefna siglingalög nr. 66 1963, sbr. lög nr. 108 19I2, en í þeim lögum er raunar kveðið á um bæði eingreiðslur og lífeyrisgreiðslur, einnig má nefna hér rammasamning Alþýðusambands Íslands og vinnuveitenda frá 26. febr. 1974 og að lokum bótakröfur á grundvelli skaðabótaréttar. Samkvæmt 29. gr. núgildandi almannatryggingalaga taka slysatryggingar til launþega sem starfa hér á landi, nemenda við iðnnám samkv. iðnfræðslulöggjöf, stjórnenda aflvéla og ökutækja, útgerðarmanna sem sjálfir eru skipverjar, manna sem vinna að björgun úr lífsháska eða vörnum gegn yfirvofandi meiri háttar tjóni á verðmætum. Starf launþega um borð í íslensku skipi eða íslenskri flugvél jafngildir starfi hér á landi. Í greininni er nánar kveðið á um hvað við er átt með launþegum, heimildir til undanþágu frá tryggingum fyrir þá sem sannanlega eru tryggðir samkvæmt erlendri slysatryggingalöggjöf og heimild til að taka í tryggingu starfsmenn íslenskra fyrirtækja erlendis. Í 30. gr. almannatryggingalaga er kveðið á um heimild atvinnurekenda til að taka slysatryggingu, heimild til tryggingar við heimilisstörf og tryggingar heimilisfólks vegna þátttöku í atvinnurekstri fjölskyldunnar. Ákvæði 40. gr. fjalla um sjúkratryggingar, en samkvæmt henni eru allir landsmenn sjúkratryggðir í sjúkrasamlagi þar sem þeir eiga lögheimili. Með orðunum „öllum landsmönnum“ er átt við alla þá sem lögheimili eiga á Íslandi. Í kaflanum um lífeyristryggingar eru víða sett skilyrði um þriggja ára lögheimilistíma, og gildir þetta bæði um barnalífeyri og ekkjulífeyri, sbr. 14. og 18. gr. Hins vegar er einskis lágmarkstíma krafist þegar sótt er um örorkulífeyri og hlutaðeigandi hefur haft óskerta starfsorku þegar hann öðlaðist hér lögheimili. Sama gildir um ekkjubætur samkvæmt 17. gr. Með hliðsjón af 1. gr. laga nr. 35 1960, um lögheimili, skal sérhver maður, sem dvelst eða ætlar að dveljast á Íslandi lengur en 6 mánuði, eiga þar lögheimili samkvæmt því sem fyrir er mælt í lögum. Sama gildir um útlendinga sem stunda hér atvinnu þó að dvöl þeirra sé skemmri en 6 mánuðir. Í 10. gr. er ákvæði um lögheimili námsmanna, sjúklinga, starfsmanna á vegum ríkisins o.fl. sem erlendis dveljast. Með hliðsjón af því, sem að framan hefur verið sagt, eru þeir, sem slysatryggðir eru hér, nær undantekningalaust jafnframt sjúkratryggðir. Þeir, sem ótryggðir eru hér, eru nánast eingöngu erlendir starfsmenn erlendra fyrirtækja sem hér gerast verktakar. Munu það helst vera erlendir ferðamenn sem gætu orðið fyrir slysum við akstur bifreiða án þess að vera sjúkratryggðir, og einnig gæti komið fyrir slys á ferðamönnum sem tækju þátt í björgun mannslífa eða verðmæta. Þrátt fyrir þessa undantekningu réttlætir það á engan hátt að skilið sé milli slysa- og sjúkratrygginga þar sem sameining þessara greina hlýtur að vera ákjósanleg með hliðsjón af öðrum sjónarmiðum sem þyngra hljóta að vega. Fjmrn. hefur látið í ljós áhuga á breyttri tilhögun slysatrygginga ökumanna og sameiningu þeirra trygginga og ábyrgðartrygginga bifreiða. Bætur slysatrygginga eru samkvæmt núgildandi lögum sjúkrahjálp, dagpeningar, örorkubætur og dánarbætur. Í 32. gr. almannatryggingalaga er kveðið á um sjúkrahjálp sem veitt er af slysatryggingum, en tilsvarandi ákvæði um sjúkratryggingar eru að finna í 32., 42., 44. og 47. gr. Hvað snertir mikilvægasta þátt sjúkrahjálparinnar, þ.e.a.s. sjúkrahúsvistina, gildir sama regla, þ.e.a.s. kostnaður er greiddur að fullu. Eini mismunurinn, sem getur komið fram, er þegar maður slasast eða veikist erlendis. Munur á læknishjálp utan sjúkrahúsa svo og á lyfjagreiðslum er að slysatryggingar greiða slíkan kostnað að fullu, en hjá sjúkratryggingum greiðir sjúklingur fast gjald fyrir hverja komu til læknis og fyrir hvern lyfjaskammt. Slysatryggingum er ekki skylt að greiða sjúkrakostnað vegna slyss ef slasaði er óvinnufær skemur en 10 daga, en heimilt er að greiða sjúkrahjálp í slíkum tilvikum, sbr. síðustu mgr. 31. gr. núgildandi almannatryggingalaga. Í 33. gr. almannatryggingalaga er fjallað um dagpeninga slysatrygginga, en 45. gr. fjallar um dagpeninga sjúkratrygginga. Slysadagpeningar greiðast frá og með áttunda degi eftir slys, enda hafi slasaði verið óvinnufær í minnst 10 daga. Biðtími sjúkratrygginga er þrem dögum lengri. Það er skilyrði fyrir greiðslu sjúkradagpeninga, að tryggði sé orðinn 17 ára og njóti hvorki elli né örorkulífeyris, en slík skilyrði gilda ekki um slysadagpeninga. Samkvæmt 56. gr. mega slysadagpeningar og elli- og ekkjulífeyrir fara saman. Öryrki, sem slasast við vinnu, getur hins vegar valið þær bætur sem hærri eru. Slysadagpeningar nema nú 1975 kr. á dag að viðbættum 425 kr, fyrir hvert barn á framfæri. Hvað snertir sjúkradagpeninga, þá kveður 45. gr. almannatryggingalaga á um hámark og lágmark sjúkradagspeninga. Undanfarin ár hefur greiðsla miðast við lágmark, sem nú er 1561 kr, á dag að viðbættum 425 kr. fyrir hvert barn. Er þarna nokkur munur á, auk þess sem sjúkradagpeningar skerðast meðan á sjúkrahúsvist stendur, en slysadagspeningar greiðast óskertir. Hvað snertir örorku sérstaklega, þá er höfuðmunurinn samkvæmt gildandi almannatryggingalögum á bótum lífeyris- og slysatrygginga fólgin í endurgreiðslu slysabóta ef orkutap nær 15%, en er þó undir 50%. Lífeyristryggingar greiða á hinn bóginn engar bætur ef örorka nær ekki 50% Ef orkutap er milli 50% og 75% eru greiðslur slysatrygginga lögboðnar, en greiðslur lífeyristrygginga fara eftir heimildarákvæðum. Sé örorka 75% eða meiri er bótaréttur sá sami, en réttur til uppbóta, þ.e.a.s. tekjutryggingar, er þá háður skilyrðum lífeyristrygginga. Frv. þetta gerir ekki ráð fyrir að réttur slasaðra til örorkubóta breytist frá því sem er í gildandi lögum. Við dauðsfall er barnalífeyrir og ekkjulífeyrir hinn sami hjá báðum deildum. Í stað ekkju- og ekkilsbóta, sem lífeyristryggingar greiða í 6 eða 18 mánuði, koma hins vegar 8 ára bætur slysatrygginga og enn fremur inna slysatryggingar af hendi eingreiðslu fjár til foreldra og jafnvel annarra aðstandenda. Með hliðsjón af framangreindri upptalningu er greinilegt að bætur slysatrygginga eru að meiri hluta til greiðslu sem menn að öðrum kosti ættu rétt á hjá lífeyris- og sjúkratryggingum. Þetta hlýtur að teljast eðlilegt þegar launþegar eiga í hlut og sé litið á málið frá því sjónarmiði, að atvinnureksturinn eigi að standa undir þeim útgjöldum sem slys hafa í för með sér. Þegar hins vegar er um að ræða frjálsa slysatryggingu, þ.e.a.s. samkv. 30. gr. almannatryggingalaga, verður annað uppi á teningnum. Þeir, sem slíka tryggingu taka, eru látnir greiða iðgjöld fyrir tryggingu sem þeir að jafnaði njóta að miklu leyti hvort eð er. Þá eru ökumenn bifreiða í mörgum tilvikum þrítryggðir við akstur, þ.e.a.s. hjá lífeyris- og sjúkratryggingum svo og hjá slysatryggingum í sambandi við starf sitt o,g ökumannstryggingu. Hvað snertir bætur frá öðrum aðilum, þá halda launþegar nær undantekningarlaust launum í viku eftir slys og flestir miklu lengur. Hjá fjölmörgum stéttarfélögum tekur síðan við réttur til dagpeninga úr sjúkrasjóði sem koma til viðbótar dagpeningum slysatrygginga. Samkvæmt rammasamningi Alþýðusambands Íslands og vinnuveitenda frá því í febrúar 1974 eru allir launþegar, sem sá samningur tekur til, tryggðir fyrir örorku og dauða af völdum vinnuslysa, og hafa ákvæði þessi síðan verið tekin upp í samningum fjmrh. við stéttarfélög. Mörg stéttarfélög hafa í samningum sínum ákvæði er ganga lengra. Og loks er mjög algengt að bótakröfur séu gerðar á hendur vinnuveitenda vegna vinnuslysa. Til þess hefur verið ætlast, að atvinnurekstur beri kostnað við slysatryggingu sem honum fylgir. Samkvæmt 36. gr. núgildandi almannatryggingalaga er fyrirtækjum skipt í áhættuflokka og iðgjald ákveðið fyrir hvern flokk. Tryggingavikan er sú eining sem lögð er til grundvallar iðgjaldsákvörðun. Nokkrar undantekningar eru frá þeirri reglu. Skipting í áhættuflokka fer eftir fyrirtækjum, þannig að áhöfnum skipa, ökumönnum bifreiða og áhöfnum flugvéla er skipað í sérstaka áhættuflokka. Ljóst er að hinn tvíþætta álagning iðgjalda til almannatrygginga, þ.e.a.s. iðgjalda til lífeyristrygginga, sem eru hin sömu af öllum launþegum, og hinna misháu vikugjalda til slysatrygginga, hefur í för með sér verulega vinnu. Við innheimtu og bókhald þarf síðan að halda gjöldunum aðskildum. Um teljandi fyrirhöfn við innheimtu er þó fyrst og fremst að ræða í sambandi við iðgjöld af ökumönnum bifreiða eftir að bifreiðaskattur hefur verið felldur niður, þannig að slysatryggingaiðgjald stendur nú eitt eftir. Fjmrn. hefur lagt áherslu á að forsendur núverandi kerfis iðgjaldainnheimtu þessarar séu fallnar brott og eðlilegast sé að sameina ökumannstrygginguna ábyrgðartryggingu bifreiða. Jafnframt þessari áhættuflokkaskiptingu er fjárhagsgrundvöllur við það miðaður, að ár hvert sé séð fyrir öllum fjárhagsskuldbindingum vegna þeirra slysa sem orðið hafa á árinu. Leitast er við að ná þessu markmiði með sjóðmyndun annars vegar fyrir ógreiddum bótum vegna óuppgerðra tjóna og hins vegar með höfuðstólsandvirði lífeyris sem ásamt vöxtum er ætlað að duga fyrir lífeyrisgreiðslum vegna hlutaðeigandi slysa um alla framtíð. Vegna sífelldra bótahækkana miðað við krónutölu, sem taka jafnt til lífeyrisgreiðslna vegna eldri slysa sem bóta vegna nýrra slysa, reynist höfuðstólsandvirði lífeyris að jafnaði ekki nægilegt. Þessi fjárhæð er svo endurskoðuð árlega og viðbótarfé lagt til hliðar. Þannig er markmiðinu með sjóðmynduninni engan veginn náð, og á verðbólgutímum, þegar árlegir vextir eru lægri að hundraðshluta til en árlegar bótahækkanir, er þetta fyrirkomulag dýrara fyrir iðgjaldsgreiðendur en fjárhagsgrundvöllur án sjóðmyndunar, eins og sá sem lífeyris- og sjúkratryggingar eru byggðar upp á. Á árinu 1973 nam rekstrarkostnaður slysatrygginga 10.8 millj, kr, eða 8.5% af greiddum bótum og er það hlutfallslega langtum hærri kostnaður en hjá öðrum greinum almannatrygginga. Þess ber að geta, að að talsverðu leyti telst þetta áætlaður kostnaður, þ.e.a.s. áætluð þátttaka í sameiginlegum rekstri Tryggingastofnunarinnar. En ljóst er af því, sem hér hefur áður verið sagt, að framkvæmd slysatrygginga hlýtur að vera tiltölulega kostnaðarsöm, ekki eingöngu fyrir Tryggingastofnunina sjálfa, heldur ekki síður innheimtufyrirkomulagið á vegum fjmrn. Með hliðsjón af þeirri þróun, sem á undanförnum árum hefur átt sér stað í lífeyris- og sjúkratryggingum almannatrygginga að því er varðar bótaákvæði, fjárhagsgrundvöll og skipulag, þá taldi Guðjón Hansen tryggingafræðingur tímabært að þessar greinar tækju að verulegu leyti við verkefnum slysatrygginga og meðferð slysamála yrði stórlega einfölduð frá því sem nú er. Hann benti á að þær athuganir, sem ég hef lauslega greint hér frá, bentu eindregið til þess, að ávinningur af núverandi tilhögun sé vart svo mikill lengur að hann réttlæti framhald á rekstri sjálfstæðra slysatrygginga í sama mæli og hingað til. Með hliðsjón af till. Guðjóns Hansens tryggingafræðings setti n., sem samdi þetta frv., fram þær tillögur sem hér birtast í frv. Tillögur n., sem tíundaðar eru fyrr í framsögu minni, felast einkum í því, að bætur greiddar í einu lagi samkv. 35. gr. almannatryggingalaga, sbr, d- og e-lið 1. mgr. og 2. mgr. þeirrar gr., falli niður. Hér er um að ræða dánarbætur til barna eldri en 16 ára, hafi barnið verið á framfæri hins látna vegna örorku er slys ber að höndum, og dánarbætur til foreldra falli niður. Eðlilegt er að ákvæði kjarasamninga um dánarbætur vegna slysa verði endurskoðuð með tilliti til þessara brtt., en slík ákvæði eru nú almennt í kjarasamningum. Töluvert svigrúm þarf til að koma slíkum breytingum á. En með hliðsjón af því, að lögunum er ekki ætlað að öðlast gildi fyrr en 1. jan. 1979, ætti að vera auðvelt að framkvæma þetta. Enn fremur þyrfti að breyta 71. gr. umferðarlaga, þar sem miðað við núgildandi bótafjárhæð almannatrygginga getur 3 millj. kr. trygging ökumanns við 100% örorku eða dauða talist hæfileg, þannig að enginn ökumaður, sem rétt ætti til bóta hjá lífeyris- og sjúkratryggingum, teldist lakar tryggður en hann er samkv. núgildandi reglum, en mikill fjöldi ökumanna yrði betur tryggður en áður. Enn fremur yrði að athuga áhrif þess á iðgjöld af ábyrgðartryggingum bifreiða, að endurkröfuréttur almannatrygginga fellur niður. Með frv. þessu er að því stefnt, að til bóta slysatrygginga teljist einungis þær bætur sem menn eiga ekki rétt á hjá öðrum greinum almannatrygginga. Þessi skipan hefur í för með sér einföldun á bókhaldi og skapar eðlilegri grundvöll fyrir frjálsa tryggingu en núverandi fyrirkomulag. Athugun sýnir að það hefur sáralítil áhrif á heildargreiðslu fyrir sjúkrahjálp þá, sem slysatryggingarnar greiða nú, þótt farið sé eftir ákvæðum sjúkratrygginganna. Í einstökum málum virðist einkum geta orðið verulegur munur ef tannlæknishjálpar væri þörf. Í miklum fjölda mála er munurinn svo hverfandi lítill, að slasaði eða vinnuveitandi hans sjá ekki ástæðu til að fá hann greiddan. Hækkun sjúkradagpeninga til jafns við slysadagpeninga, ásamt afnámi skerðingar meðan á sjúkrahúsvist stendur, telst nauðsynleg forsenda þess, að sjúkradagpeningar geti komið í stað slysadagpeninga, og auk þess felst í þessari breytingu eðlileg samræming milli hótategunda. Þetta hefur í för með sér að biðtími slysamála lengist um 3 daga, en yfirleitt munu launþegar fá það bætt af vinnuveitanda eða tryggingafélagi, eins og fyrr kom fram í máli mínu. Jafnframt er lagt til að breytt verði ákvæðum um greiðslu dagpeninga til unglinga. Ökumenn eiga að öllum jafnaði rétt á bótum lífeyris- og sjúkratrygginga, eins og áður hefur verið greint frá, þar sem tillit er tekið til fjölskylduástæðna. Verði slysatrygging ökumanna sameinuð ábyrgðartryggingu bifreiða virðist því eðlilegast að hún breytist í tryggingu eingreiðslufjárhæðar við örorku og dauða. Í stað núverandi vikugjalda atvinnurekenda annars vegar til lífeyristrygginga og hins vegar til slysatrygginga er lagt til í þessu frv., að til komi eitt sameiginlegt gjald reiknað sem hundraðshluti af heildarlaunagreiðslum á árinu. Flokkun eftir áhættu falli niður. Þá er lagt til að sjóðamyndun slysatrygginganna hverfi úr sögunni, en þó með nokkrum undantekningum. Um þetta hefur þegar verið fjallað hér á undan, en á það skal bent, að frá efnahagslegu sjónarmiði er óæskilegt að á verðbólgutímum sé horfið frá sjóðmyndun og þannig dregið úr sparnaði. Hins vegar er hér um að ræða mjög lítinn þátt innan almannatryggingakerfisins og því vart ástæða til að láta slíkt sjónarmið ráða um þann þátt einan. Niðurfelling á endurkröfurétti samkv. 59. gr. almannatryggingalaga mun í raun eingöngu hafa áhrif á viðskipti við bifreiðatryggingafélög, en varðar hins vegar bæði slysa- og sjúkratryggingar. Á það skal bent, að í reikningum Sjúkrasamlags Reykjavíkur fyrir árið 1973 er þessi liður neikvæður upp á rúmlega 3.7 millj. kr„ og í skýringum kemur fram, að árið áður hafa kröfur að fjárhæð tæpar 8 millj. verið færðar til tekna, en árið 1973 nema kröfur, sem tryggingafélög hafa synjað, hærri fjárhæð en nýjar kröfur á árinu. Með hliðsjón af framansögðu þjónar engum tilgangi að hafa slíkan endurkröfurétt í lögum, þar sem m.a. má ætla að niðurfelling hans muni spara nokkra vinnu hjá öllum aðilum, sem hér eiga hlut að máli, og þá að sjálfsögðu leiða til lækkunar iðgjalda ábyrgðartrygginga bifreiða, þar sem að sjálfsögðu þarf að taka tillit til slíks við ákvörðun iðgjalda. Ef þetta frv. nær fram að ganga mun það leiða af sér að bótagreiðsla slysatrygginga muni lækka verulega eða nálægt 70% og bótamálum muni fækka hvorki meira né minna en um 90%. Gera má ráð fyrir að samanlögð árleg útgjöld slysa-, sjúkra- eða lífeyristrygginga muni aukast um því sem næst 100 millj. kr., ef miðað er við núgildandi bótafjárhæðir. Á það skal hins vegar bent, að útgjöld slysatrygginga árið 1974 voru 167,9 millj. og árið 1975 214.5 millj. kr. Vísast nánar um þetta til athugasemda með frv., sbr. útreikning á bls. 7. Það yfirlit sýnir í grófum dráttum hvað gerast mundi við samþykkt frv., en þess ber að geta, að tilfærsla hefur á sumum sviðum í för með sér breytt bótaákvæði. Með hliðsjón af biðtíma mundu útgjöld til dagpeninga vegna slysa lækka, svo dæmi sé tekið. Með samþykkt þessa frv. má draga þá ályktun að í heild verði launþegar að teljast betur tryggðir en áður vegna veikinda og slysa. Framlög til trygginganna í heild mundu hins vegar ekki hækka við samþykkt frv., þ.e.a.s. ef miðað er við aðstæður eins og þær hafa verið undanfarin ár með verulegum framlögum til sjóða slysatrygginga. N. sú, sem samdi þetta frv., leitaði álits Þjóðhagsstofnunar á því, hverjum breytingum mætti gera ráð fyrir á iðgjöldum vegna hins breytta fjárhagsgrundvallar sem í frv. felst. Telur sú stofnun lauslega áætlun benda til að núverandi slysatryggingagjöld atvinnurekenda, þ.e.a.s. án ökumannstryggingar, nemi um 0.4% af launaupphæðinni á því ári sem gjaldið er lagt á, en 0.50–0.55% af launafjárhæð ársins á undan, ef miðað er við árin 1975–1977. 12. gr. frv. hefst á orðunum: „Fyrir lok maímánaðar ár hvert skal Tryggingastofnunin gera áætlun um útgjöld lífeyris- og slysatrygginga.“ Eru þetta í sjálfu sér eðlileg tímamörk. En fleira þarf til. Ársreikningar Tryggingastofnunarinnar skulu samkv. gildandi lögum jafnan fullgerðir eigi síðar en 1. júlí ár hvert. Ákvæði um fjárhagsáætlanir voru bundin við sömu tímamörk. Enda þótt reynt hafi verið að hafa fjárhagsáætlanir tilbúnar fyrr en þetta eru þó þessi atriði nátengd. Þá eru fleiri atriði sem þarna koma til greina. Reikningar umboðanna þyrftu allir að liggja fyrir a.m.k. tveimur vikum áður en skila þarf fjárhagsáætlun Tryggingastofnunarinnar. Sama er að segja um reikninga sjúkrasamlaganna, en engin ákvæði eru um að þeim skuli skilað í tæka tíð, þó þeir séu nauðsynlegir við gerð fjárhagsáætlunarinnar. Með þessu er Tryggingastofnuninni gert að skyldu að uppfylla viss ákvæði án þess að tryggt sé að það sé framkvæmanlegt. Þetta tel ég rétt að n., sem fær frv. þetta til meðhöndlunar, taki til alvarlegrar athugunar, og tel ég að nauðsynlegt sé að breyta því eins og það er í frv. Í niðurfellingu áhættuflokkunar og talningar vinnuvikna í lífeyris- og slysatryggingum felst að sjálfsögðu mikill vinnusparnaður. Eftir sem áður á sér þó stað talning vinnuvikna hvað snertir atvinnuleysistryggingar sem að mínu mati er nauðsynlegt að breyta til samræmis, enda starfar nú n. að því að endurskoða lögin um atvinnuleysistryggingar. Að svo stöddu sé ég ekki ástæðu til að fjalla frekar um efnisatriði frv., enda er mál mitt orðið alllangt, en í stað þess vísa ég til frv. sjálfs ásamt athugasemdum. Vænti ég þess, að þetta frv. hljóti góðar viðtökur hér í hv. þd., og legg til. hæstv. forseti, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr: og trn.



Herra forseti. Það er búið að fresta alloft að taka þetta frv. til umr., og sannleikurinn er sá, að enn stendur svo á að ástæða væri til að biðja um frestun, vegna þess að fjarstaddir eru áhugamenn um þetta mál, þ. á m. annar flm. sem ég hygg að hafi ætlað að ræða þetta mál. En málið er búið að bíða svo lengi að ég sé ekki ástæðu til að freista þess ekki að koma því til n. nú. Þetta frv. kom fram nokkru fyrir jól, en lenti þá í jólaannríkinu og var aldrei tekið til umr. Þessu frv., sem ég flyt ásamt hv. þm. Tómasi Árnasyni, 4. þm. Austurl., fylgir mjög ítarleg grg., og í rauninni segir þessi grg. allt það sem segja þarf á þessu stigi um þetta mál. Það, sem felst fyrst og fremst í þessu frv., er mjög veigamikil breyting á starfsemi Byggingarsjóðs ríkisins. Er lagt til í 1. gr. þessa frv., að 8. gr. laganna en Húsnæðismálastofnun ríkisins verði breytt á þann hátt sem þar segir. Þar er sem sagt lagt til að það verði meðal aðalverkefna Byggingarsjóðs að lána fé til endurnýjunar á gömlu húsnæði og einnig til kaupa á gömlu húsnæði, ef það má verða til að stuðla að hagkvæmri nýtingu þess. Eins og nú háttar er heimilt að veita lán til kaupa á eldri íbúðum og til endurbóta á eigin húsræði öryrkja og ellilífeyrisþega. Það er því mjög miklum takmörkunum bundið hvað heimilt er að lána til kaupa á eldra húsnæði og til endurgerðar á húsum. En ef þetta frv. yrði að lögum, þá yrðu lán til kaupa á gömlu húsnæði og til meiri háttar endurbóta og endurnýjunar og til viðhalds á gömlu húsnæði, þá yrði þetta allt saman sett á sama bekk. Þetta er í raun og veru kjarni þessa máls, og þetta er það umhugsunarefni sem ég held að sé mjög nauðsynlegt að við hér á Alþ. förum að leiða hugann að. Og ég held að það sé mjög mikil nauðsyn á því, að það fari að skapast almennar umr., t.d. meðal byggingamanna, um þetta mál, því hér er áreiðanlega um mjög mikið stór mál að ræða. Í rauninni er þetta þjóðhagslega mjög stórt mál, og eru ýmsir, sem um þetta hafa fjallað, að koma auga á það. Víða annars staðar en hér á landi hefur verið rætt um þessi mál af meiri áhuga, og hef ég t.d. haft af þessu veruleg kynni í sambandi við störf mín hjá Evrópuráðinu, en ráðið hefur ekki einungis lagt sig fram og verið í fararbroddi um svokallaða húsafriðun, húsavernd, sem í sjálfu sér er sérstakt menningarmál, - ekki eingöngu verið þar í broddi fylkingar, heldur nú á síðari árum, nokkrum allra síðustu árum, hafa menn þar farið að leiða hugann að hinu, að það mundi vera þjóðhagslega rétt, þjóðhagslega skynsamlegt að beina lánsfjármagni meira til uppbyggingar á gömlu húsnæði og viðhaldi á gömlu húsnæði heldur en verið hefur til þessa. Húsafriðun sem slík hefur mjög mikið verið rædd hér á Íslandi og umr. um þau hafa farið vaxandi á síðari árum og ýmislegt verið gert til þess að stuðla að húsafriðun og húsavernd, m.a. með endurskoðun þjóðminjalaganna 1969, þegar sérstakur kafli var settur þar inn um húsavernd og húsafriðun. Síðar kom til sérstakur Húsafriðunarsjóður með lögum frá 1975, að ég ætla, og sá sjóður, þó ekki sé mikill að vöxtum, hefur orðið að gagni. Ráðstöfunarfé hans er ekki nema um 14–15 millj. á ári og þó líklega laklega það s.l. ár Eigi að síður hefur á grundvelli þessa litla sjóðs verið hægt að skipuleggja aðgerðir í húsafriðunarmálum af meiri skynsemi en áður var. En þarna þarf áreiðanlega að gera miklu meira, og mér er kunnugt um það sem einum af stjórnarmönnum Húsafriðunarsjóðs, að verkefni sjóðsins eru augljóslega mikil og vant er fjármagns til þessara hluta. Þá kemur það líka til, að nú hefur verið ákveðið að nokkru af tekjum af sölu þjóðhátíðarmyntar verði varið til þessara mála, og er það vel. Að þessu leyti til verð ég að segja að þessum málum er nokkuð á veg komið hér á landi, þó að mjög mikið megi úr bæta. En það frv., sem hér liggur fyrir, gengur í raun og veru miklu lengra og er kannske miklu áhrifameira en allt annað sem rætt hefur verið í sambandi við húsavernd og húsafriðun, viðhald gamalla bygginga af ýmsu tagi, vegna þess að þar er almennt gert ráð fyrir því, að til viðgerðar, viðhalds og endurgerðar, restoration, sem kallað er á útlendu máli, verði lánað ekki síður en til nýbygginga. Þetta er í raun og veru það sem þetta frv. fjallar um. Nú gæti ég auðvitað talað miklu meira um þetta og æskilegt að það gætu orðið verulegar umr. um þetta mál, sem ég raunar vona að verði. Ég minntist á það, sem verið er að fjalla um þetta á erlendum vettvangi, og mig langar til að segja frá því, sem raunar kemur fram í grg. minni, að fyrir rúmu ári, í okt. 1976, var haldin á Ítalíu í boði ítölsku ríkisstj. sérstök ráðstefna og til þessarar ráðstefnu var boðið fulltrúum þeirra rn. í ríkjum Evrópu sem fara með skipulagsmál. Þarna voru fulltrúar allmargra landa, bæði innan Evrópuráðs og raunar fleiri landa, ef ég man rétt. Og þar kemur fram að meðal ályktana á ráðstefnunni, eins og nefnt er í grg. okkar flm., var ein sú, að það skyldi vera grundvallaratriði í skipulagsmálum að viðhalda gömlum íbúðarhverfum og taka upp opinbera lánastefnu sem gerði kleift að endurnýja gömul hús. Þar var einnig lagt til - og það er mjög athyglisvert - að lána skyldi til á endurnýjun húsa hlutfallslega jafnmikið og til nýbygginga. Einnig er rétt að geta þess, að stefnan í sumum hinna stærri landa í Evrópu er mjög að breytast nú þegar í þessum efnum, t.d. í Frakklandi, þar sem afar mikið er til af gömlum húsum sem enn eru í fullum notum eftir kannske 300 – 400 ár. Sama er að segja um Þýskaland og raunar Bretland. Frakkar gera mjög mikið að því nú að benda á það í ræðu og riti, að það muni vera þjóðhagslega hagkvæmara að vinna að endurgerð gamalla húsa heldur en að þenja sífellt út borgir og útborgir með nýbyggingum. Og í Bretlandi er ný stefna uppi, e.t.v. var þó upphafið að menn fóru að útrýma því sem kallað var heilsuspillandi íbúðir, og að sjálfsögðu var það í mörgum tilfellum nauðsynjamál. En því er ekki að neita, að menn eru nú farnir ai5 átta sig á því, að menn hafa að ýmsu leyti ofgert í þessu og það er skynsamlegra að reyna heldur að viðhalda þessum gömlu hverfum, gömlum húsum og hverfunum í heild. Það er á allan hátt betra og skynsamlegra, þegar upp er staðið, þó auðvitað hljóti alltaf að vera innan um hús sem ekki eiga neinn rétt á sér að vera endurgerð eða haldið við. Og þess vegna er það svo nú, að í Bretlandi er orðin föst og ákveðin stefna að vinna að endurnýjun húsa og húsahverfa í áföngum frekar en að útrýma þeim sem heilsuspillandi húsnæði. Ómurinn af þessu öllu saman berst auðvitað til Íslands, og ég held að umræður séu þegar hafnar mjög verulega hér á landi um þetta, og ætlun okkar flm. þessa frv., okkar hv. þm. Tómasar Árnasonar, er sú, að það megi verða verulegt innlegg í þessar umr. Ég veit að það er verið að endurskoða lög um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Ég veit líka, að það hefur verið rætt við a.m.k. hluta eða forustumenn þeirrar n. um þessi efni, og ég veit að þeim er kunnugt um margt í sambandi við þessi efni að sjálfsögðu. Eigi að síður er ekki vissa fyrir því, að endurskoðunarnefndin gangi eins róttækt til verka og hér er lagt til, og það skal ég viðurkenna, að það getur verið eðlilegt að skoða till þessi mál vel. Þetta mál þarf vissulega við mikillar skoðunar, það viðurkenni ég. En eigi að síður er hér um svo stórt mál að ræða, húsnæðismál og þjóðhagsmál, fyrir utan það að vera mikið menningarmál, að ég held að við megum ekki horfa fram hjá því og við verðum innan ekki mjög langs tíma að taka afstöðu til þess, hvort sú stefna verður tekin upp opinberlega, sem hér er boðuð, eða ekki. Ég minntist á það, að samflm. minn að þessari till., Tómas Árnason, er ekki hér í dag, en ég hygg að hann hafi haft áhuga á því að greina frá ákveðnum atriðum í sambandi við þetta mál. Þannig er, að á Seyðisfirði, sem er í hans kjördæmi og raunar hans fæðingastaður, er e.t.v. einhver elsta samfellda gamla byggðin á Íslandi sem eru er í notkun og auðvelt er að endurgera svo að hún geti enn verið í notkun í tugi eða hundruð ára. Seyðfirðingar hafa verið mjög vakandi menn í þessu, og þeir hafa unnið þannig að, að þeir hugsa ekki fyrir eingöngu friðun húsa, heldur nánast fyrir friðinn bæjarhverfa og bæjarins í heild, eftir því sem hægt er, og nm þetta liggja fyrir ýmsar áætlanir og niðurstöður sem merkilegt er að kynna sér. Ég vildi minnast á þetta atriði sérstaklega, vegna þess að e.t.v. er þetta eitt skýrasta dæmið um það, hvað eitt bæjarfélag getur orðið sammála og samtaka um að gera stóra hluti í þessum málum. Ég vil alls ekki gera lítið úr því sem gert hefur verið hér í Reykjavík, því að það verður að seg.ja sem satt er, að borparstjórn Reykjavíkur hefur kannske frá fyrstu tíð verið á ýmsan hátt í forustu um skynsamlega húsafriðun, eða a.m.k. hefur látið þau mál til sín taka þannig að eftir hefur verið tekið, enda er henni málið skylt. Því að Reykjavík er með einni elstu byggð landsins og hér er margt merkilegra hverfa og húsa. En mér virðist þó alveg augljóst að gera þurfi hér stórátak í borginni og að Reykjavíkurborg kunni að geta breytt stórlega um svip og orðið önnur en hún er, ef ekki er haldið uppi umr. um þetta og ef menn komast ekki að réttri niðurstöðu um það, hvernig borgarhverfunum hér verður við haldið, þannig að þau nýtist sem best og séu í raun og veru ætíð eins og ný, því að það geta þau mörg hver orðið. Við sjáum það þó hér í Reykjavík mætavel, að það hefur átt sér stað sorgleg þróun í þessum málum og er í raun og veru ekki almennilegt að horfa upp á það, hvernig sum bæjarhverfi hér hafa drabbast niður. Raunar get ég sagt nákvæmlega það sama um minn eigin heimastað, Akureyri, sem ekki er síður að ytra útliti mjög fallegur staður. Þar vantar stórlega á það, að viðhaldi húsa hafi verið haldið í því horfi sem æskilegt og nauðsynlegt var, og það er búið að vinna þar þann skaða á húsum, að það mun kosta mikið fé að bæta úr því. En þó vona ég að Akureyringar verði það framsýnir, að þeir fáist til að taka af alvöru undir þessa stefnu að reyna að halda við bæjarhverfum og einstökum húsum, og raunar er þar þegar mjög mikill áhugi á þessum málum og bæjarstjórn Akureyrar hefur haft forgöngu um það að stofna sérstakan húsafriðunarsjóð fyrir bæinn. Sá sjóður er ekki mikill að vöxtum frekar en Húsafriðunarsjóður ríkisins og getur ekki lagt fram fé nema til einstakra húsa og einstakra verka á þessu sviði, en getur aldrei orðið neinn heildarlánasjóður. Fleiri staði mætti svo sannarlega nefna á Íslandi, þar sem áhugi er að vakna hjá bæjarstjórnunum. Það má nefna Ísafjörð, Siglufjörð og sjálfsagt marga fleiri staði. En ég vildi gjarnan að áhugi á þessu máli breiddist meira út. Og ég legg á það áherslu, vegna þess að það er af einhverjum ástæðum svo, að menn taka þetta sem einhvers konar sérviskumál vissra manna, enda stafar það að nokkru leyti af því, að mönum hefur verið dálítið gjarnt að einblína á einstaka þætti, eins og Bernhöftstorfuna og eitthvað slíkt, en ekki horft á þetta mál í heild sinni og ekki áttað sig á því, að með því að forsóma húseignir erum við að ganga á eign þjóðarinnar og það er þjóðhagslega skynsamlegt að veita fjármagni til þess að húsum sé haldið við. En því miður hefur pólitík okkar á liðnum áratugum farið í öfuga átt. Almenn viðhorf í húsnæðismálum hafa verið svona. Þau eru að breytast, vona ég. Lánapólitíkin hefur orsakað þetta, og jafnvel skattapólitíkin hefur átt sinn þátt í því hvernig þetta hefur farið. En ég skal ekki, herra forseti, hafa um þetta fleiri orð. Eins og ég segi er í grg. fyrir þessu frv. nokkuð ítarleg skýrsla um ástæður fyrir þessu frv. Þetta frv. er ekki mikið að vöxtum, en ég legg enn áherslu á það, að ef það verður að lögum er vissulega um stórbreytingu að ræða á starfsemi Byggingarsjóðs, en eigi að síður mjög tímabæra breytingu. Ég vil svo leyfa mér, hæstv, forseti, að leggja til að þessu máli verði vísað til 2. umr. og félmn.



Herra forseti. Ég kveð mér hér hljóðs strax við 1. umr. þessa máls til þess að lýsa því yfir, að ég styð þetta mál mjög eindregið. Ég tek undir flest af því sem fram kom í ræðu hv. frsm. og flm., Ingvars Gíslasonar, ekki síst ummæli hans um gildi gamalla húsa, bæði vegna þeirra sjálfra og eins vegna umhverfisins. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni í umr, um varðveislu gamalla bygginga, að hér að um að ræða mikil menningarverðmæti sem ekki megi glatast. Slík hús skapa vissar „tradisjónir“ í sínum byggðarlögum, setja svip á staðinn og eru þau sérkenni byggðarlaginu sem þeim, sem þar búa, finnst mest varið í. Ég tel það vera hneisu mikla, hvernig ýmis slík menningarverðmæti hafa drabbast niður, og af því tilefni að minnst er hér á Bernhöftstorfuna, þá held ég að það sé löngu tímabært að stjórnvöld taki á sig rögg og sjái til þess, að sú húsaþyrping og þau merkilegu hús fái að standa og um þau sé hugsað eins og þeim ber. Meginmál þessa frv. er hins vegar það að auka lánveitingar til endurnýjunar og viðhalds og kaupa á gömlum húsum. Sannleikurinn er sá, að vegna lánafyrirkomulags, sem ríkjandi hefur verið hér alllengi, hefur fólk, sem hyggst stofna heimili eða hefur hugsað sér að breyta til í íbúðamálum sínum, þurft að ráðast í byggingar, og fyrir vikið hafa bæjarfélög þanist út meira heldur en góðu hófi gegnir og oftast nær valdið því, að til miklu meiri kostnaðar er stofnað heldur en ástæða er til á hverjum tíma. Hér er um að ræða mikinn kostnað fyrir viðkomandi sveitarfélög, vegna þess að það þarf að leggja í gatnagerð, í vatnslagnir og aðra þjónustu fyrir ný hverfi. Það er athyglisvert, að þrátt fyrir að íbúafjöldi hér í Reykjavík hafi staðið nokkurn veginn í stað í nokkurn tíma er enn þá mikil ásókn í lóðir og í nýtt húsnæði. Ég er í enginn vafa um það, að þetta stafar fyrst og fremst af lánapólitíkinni, að því fólki, sem þarf á nýju húsnæði að halda, eru ekki aðrir vegir færir heldur en að sækja um lóðir og byrja á byggingum. Eldri hverfi tæmast af þessum sökum, og ef farið er yfir eldri hverfin hér í Reykjavík t.d., þá sést að íbúafjöldi minnkar stöðugt og fyrir vikið eru þjónustustofnanir alls konar ekki fullnýttar og hlýtur að vera mikið óhagræði að því fyrir viðkomandi sveitarstjórn. Þá er þess að geta líka, að af þessum sökum eru miklir erfiðleikar á sölu á eldra húsnæði, ekki vegna þess að það sé ekki eftirsótt, heldur vegna þess að lánafyrirgreiðsla er ekki sú hin sama, þegar nm slíkt húsnæði er að ræða, og þegar um er að ræða nýbyggingar. Ég leyfði mér fyrir nokkrum árum að flytja till. til bál. um ýmsar breytingar á löggjöfinni um Húsnæðismálastofnun ríkisins, þar sem ég benti á ýmis atriði sem ég taldi að betur mættu fara í þeirri löggjöf. Sú till. náði ekki fram að ganga og því miður urðu ekki miklar umr. um hana. Ég hygg að ástæðan hafi fyrst og fremst verið sú, að enda þótt menn gætu tekið undir mörg þau sjónarmið sem þar komu fram, þá sáu þeir fram á erfiðleika vegna fjármögnunar sem slíkar breytingar hefða óhjákvæmilega í för með sér. Þetta frv., sem hér er lagt fram, hefur sömuleiðis það í för með sér, að endurskoða þarf tekjuöflun Byggingarsjóðs og sjálfsagt þarf að stórauka og stækka Byggingarsjóðinn. En það er rétt, sem fram kemur hjá hv. frsm., að slík viðhorf hafa skapast nú á seinni tímum, að óhjákvæmilegt er að taka tillit til þeirra og endurskoða löggjöfina í samræmi við þau. Ég hef í þessu sambandi bent á atriði eins og það, að hverjum einstaklingi væri aðeins veitt einu sinni lán, þ.e.a.s. að sá, sem sækir um lán til íbúðarkaupa eða íbúðarbyggingar, fær því ríflegra lán en hann fær í dag og þannig kemst hann inn í þessa hringiðu, en hann á síðan að geta bjargað sér aftur eftir að þessi lánafyrirgreiðsla hefur verið veitt. Nú er það svo, að einstaklingur getur byggt með tiltölulega fárra ára fresti og fær stöðugt lán vegna slíkra húsbygginga, vegna þess að lánið er veitt út á bygginguna sjálfa, en ekki einstaklinginn sem sækir um það. Ég hef líka verið þeirrar skoðunar, að hér ætti að gera breytingu á lögum að því er víkur að yngra fólki, undir t.d. 25 ára aldri, sem er sá hópurinn sem fyrst og fremst stofnar heimili og þarf á þessari fyrirgreiðslu að halda frá hinu opinbera, það ætti að auka lánveitingar til slíks fólks og þá ekki síst til þess hóps sem hefur sýnt einhverja tilburði til þess að spara með kaupum á verðbréfum eða farið eftir reglunum um sparilán. Það er enginn vafi á því, að ákvörðun um þessi atriði, þ.e.a.s. um hækkun lánveitinga til eldra húsnæðis, er eitt allra stærsta vandamálið og nauðsynjamálið sem blasir við á þessum vettvangi. Ég er í engum vafa um það, að með slíkri breytingu mundi fást miklu betri nýting á margvíslegri þjónustu sem sveitarfélög veita í eldri hverfum, sem búið er að byggja upp, og þar er fyrir hendi, og eins líka hitt, að það húsnæði sem hefur verið byggt og er vel nothæft, mundi nýtast miklu betur, þannig að ungt fólk með stærri fjölskyldur gæti flust þar inn. Í eldri hverfum, bæði í Reykjavík og annars staðar, er mjög algengt að eldra fólk situr barnlaust í mjög stórum húsum og íbúðum, yngra fólki er ekki mögulegt að festa kaup á slíku húsnæði og þeir, sem eiga húsnæðið. geta ekki selt það, fyrst og fremst og nær eingöngu vegna þess að lánalöggjöfin er röng hvað þetta snertir. Ég mæli því eindregið með því, að þetta mikla mál verði nú tekið til rækilegrar skoðunar. Það þarf ekki endilega að vera gert með þeim hætti, að þetta frv. sé afgreitt og samþykkt. Ég lít svo á að það sé flutt til þess að vekja athygli á þessu máli og flm. sé ljóst að þetta þurfi nokkurrar skoðunar við. Með þessu er ég ekki að segja að bað eigi að tefja málið og það eigi ekki að afgreiða. En sem sagt, hér er í mörg horn að líta, og ég held að flm. sé áreiðanlega ljóst eins og mér og flestum öðrum, að bað, sem skiptir máli hér, er fjármögnun Byggingarsjóðsins. Það mál þolir ekki mikla bið úr þessu.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til þess að lýsa yfir stuðningi mínum við þá meginhugsun a.m.k. sem liggur að baki þessu frv. Hv. 1. flm. hefur þegar gert mjög glögga og ljósa grein fyrir málinu, hv. síðasti ræðumaður kom með viðbótarrök í því máli, og ég ætla ekki að endurtaka það. En ég vil leggja á það áherslu, að þetta mál er í rauninni fyrir löngu orðið brýnt úrlausnarefni og það er, eins og þegar hefur verið sagt, fjárhagsmál. Það er menningarmál. það er spurning um það samfélaga sem við viljum búa í. Í þessum efnum hefur orði nokkur hugarfarsbreyting á síðustu árum. Ég er sannfærður um að ekki lítill hluti hinnar ungu kynslóðar kýs alveg eins að geta búið í góðu og gömlu húsi, sem vel er við haldið, eins og að flytja í nýtt steinsteypuhús. Það er enginn efi á því, að enda þótt framkvæmd laga, sem hafa það markmið sem hér um ræðir, kosti í bili nokkuð aukin framlög til lánasjóðsins, þá verður framkvæmd slíkrar löggjafar tvímælalaust þjóðhagslegur sparnaður mjög fljótlega. Þarf ekki annað en að benda á það sem hv. þm. Ellert Schram nefndi hér, hvernig hefur farið hér í Reykjavík, að þrátt fyrir það að íbúum Reykjavíkur hafi ekki fjölgað um alllangan tíma, þá er haldið áfram að eyða stórfé í nýbyggingar húsnæðis, og allir vita að þetta dýra húsnæði okkar er ein af meginástæðunum fyrir þeirri gífurlegu dýrtíð og þeirri verðbólgu sem hér hefur ríkt og ríkir. Ég held að frá hvaða sjónarmiði sem þetta mál er skoðað verði niðurstaðan sú að það sé þjóðhagslega skynsamlegt að fara inn á einhverjar slíkar brautir sem lagt er til í þessu frv. og gera það myndarlega. Ég er ekki með þessu að segja að það sé nákvæmlega það, sem hér er lagt til, sem eigi að lögfesta. Sjálfsagt þarf að athuga það mál gaumgæfilega. En ég legg áherslu á að þetta er orðið það brýnt mál, að sú athugun má ekki taka mjög mörg ár. Hún á að gerast fljótt og það á að fara að feta sig áfram á þessar í braut.