Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er orðin nokkuð föst venja að fresta að minnsta kosti samkomudegi reglulegs Alþ. eða aðalstörfum reglulegs Alþ. fram á haustið. Kemur þetta til af því, að nokkuð þykir óþægilegt og erfitt að afgreiða fjárl. með svo miklum fyrirvara sem nauðsynlegt væri, ef Alþ. ætti að koma saman á þeim tíma, sem ákveðinn hefur verið. Ríkisstj. hefur borið fram frv. í hv. Nd. um það að fresta samkomudegi reglulegs Alþ. 1918 til 1. okt. þetta ár. Við meðferð málsins í hv. Nd. komst sú n., sem hafði þetta mál til meðferðar, að þeirri niðurstöðu, að heppilegra væri, að þingið kæmi ekki saman fyrr en 10. okt. Þetta álit sitt byggði n. á því, að það væri talsvert óþægilegt fyrir þm. sveitakjördæmanna að koma til þings í byrjun okt. vegna haustanna, og taldi því nauðsynlegt, að þing kæmi ekki saman fyrr en 10. okt. Á þetta féllst hv. d. og er málið komið í þeim búningi til þessarar hv. d. Allshn. hefur athugað frv., og leggur meiri hl. n. til, að það verði samþ. óbreytt. En minni hl., hv. 1. þm. N-M. og hv. 4. landsk., leggja til, að frv. verði fært í það horf, sem það var, þegar ríkisstj. bar það fram í Nd. Ástæðan fyrir því, að meiri hl. n. vill fallast á að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir, er meðal annars sú, að n. getur fallizt á þau rök, sem fram komu í hv. Nd., að óþægilegt væri fyrir utanbæjarþm. að koma svo fljótt til þings, og það gæti verið þægilegra fyrir þá að þurfa ekki að fara heiman frá sér til þingstarfa fyrr en 10. okt., enda hefur reynslan orðið sú, þegar þing hefur komið saman 1. okt., að fyrstu dagana hafa verið heldur slæmar heimtur. Þá er á það að líta, að búið er að breyta frv. í þetta form, og af því að ekki virðist bera á milli nema 10 dagar og slíkt sýnist vera lítil breyting, telur meiri hl. n. ástæðulaust að vera að kasta frv. á milli d. einungis út af þessu atriði og leggur til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Ég á hér ásamt hv. 4. landsk. eina brtt. á þskj. 329, en fyrst langar mig til að leiðrétta tvennt. Það er rangt hjá hv. síðasta ræðumanni, að n. hafi breytt frv. í Nd. Það er fjarri því. N. þar lagði til, að frv. yrði samþ. óhreytt. En það voru nokkrir hv. þm. í Nd., sem komu með þessa brtt., og meiri hl. n. féllst á hana. Í öðru lagi vil ég leiðrétta það, sem hæstv. dómsmrh. sagði í gær, þar sem hann talaði um, að nokkrir bændur hefðu borið þessa brtt. fram í hv. Nd. Ég hélt, að hvorki hv. þm. Ísaf. (FJ) né hv. 7. þm. Reykv. (SK) væru kallaðir bændur. Svo að það er ekki fyrst og fremst vegna áhuga bændastéttarinnar, að þessi breyt. var gerð á frv. Þegar ég legg til ásamt meðnm. mínum að hafa 1. okt. í stað 10. okt., þá byggist það í fyrsta lagi á því, að það er hugsanlegt, ef ríkisstj. er dálítið samstæð og eyðir ekki öllu sumrinu í frí og veizluhöld, að það sé hægt að undirbúa fjárl. þannig, að ef þing kemur saman 1. okt., verði þau afgr. fyrir áramót, en slíkt er alveg óhugsandi, ef þing kemur ekki saman fyrr en 10. okt. Helzt hefði ég kosið að færa samkomudag Alþ. til miðs sept., því að þá eru meiri líkur fyrir því, ef sæmilega er unnið, að hægt sé að afgreiða fjárl. fyrir áramót. Ég vænti þess, þó að þetta frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir nú og ekki verði tekið tillit til brtt. okkar í minni hl. n., að hæstv. ríkisstj. athugi, hversu mikil skömm er að því í rann og veru að vera á hverju einasta ári með aðalþing ársins, sem átti að halda næst á undan, langt fram á það ár, sem fjárl. eru samin fyrir. Það er varla hægt að segja annað en að það sé skömm að því að vera nú á árinu 1948 að halda þing ársins 1947, og það er næstum óverjandi að vera alltaf stóran hluta af árinu án nokkurra fjárl. annarra en heimilda, sem búnar eru til, þegar allt er komið í eindaga. Ég vildi biðja hæstv. ríkisstj. í sambandi við þetta frv. að athuga mjög gaumgæfilega, hvort ekki bæri á næsta ári að færa reikningsár ríkisins frá almanaksárinu yfir á það að hafa reikningslokin annaðhvort um mánaðamótin maí og júní eða júní og júlí. Og svo á þingið að starfa þann tíma, sem því er ætlað eftir stjórnarskránni, að byrja 15. febr., sem þá yrði síðast f: reikningsárinu. Þetta er hægt að gera með því að semja einu sinni fjárl. fyrir hálft ár, t.d. frá 1. jan. 1949 og til þess tíma, sem maður vildi láta reikningslokin vera, hvort sem væri um mánaðamótin maí og júní eða júní og júlí, það finnst mér ekki skipta máli. Þá mætti og semja fjárl. fyrir eitt og hálft ár í einu, og með þessum aðferðum mætti breyta þessu fyrirkomulagi, eins og ég hef lýst. Og ég er viss um, að það mundi í alla staði reynast heppilegra, og með því fyrirkomulagi væri ekki hætta á því, að vetrarkosningar þyrftu að koma fyrir, ef þing yrði rofið, og það tel ég ekki litið atriði, eins og staðháttum lands okkar er háttað. Hvað sem verður um brtt. okkar hv. 4. landsk., þá bið ég hæstv. ríkisstj. að athuga þetta tvennt: Í fyrsta lagi, að nota ekki þessa heimild, ef frv. verður samþ., heldur komi þing saman þannig, að það verði búið fyrir áramót að ganga frá fjárl., og reyna um leið að koma því til vegar að færa reikningsár ríkisins yfir á hentugri tíma, svo að þing geti verið haldið á venjulegum tíma vetrar, eir.s og l. gera ráð fyrir, og þó síðast á reikningsárinu.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi skrifleg brtt. við frv. frá hv. 10. landsk. þm. við 1. gr.: Í stað „10. okt.“ komi: 11. okt. Þessi brtt. er skrifleg og of seint fram komin. Þarf því hennar vegna að veita afbrigði, og mun ég nú leita þeirra.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) Till. þessi er flutt vegna þess, að menn hafa komið auga á, að 10. okt. er sunnudagur, og óviðkunnanlegt er að setja þing á sunnudegi. Það varð því að ráði á milli mín og frsm. n., að við skyldum flytja brtt. og setja 11. í staðinn fyrir 10.



Á þskj. 316 er gert ráð fyrir því, að stj. geti kallað saman Alþ. fyrr en 10. okt., en brtt. bendir til þess, að stj. ætli sér ekki að nota sér þessa heimild, því að annars hefði þessi brtt. ekki komið fram. Með tilvísun til þessa segi ég já.



Ég tel alveg vonlaust, nema sérstakar ráðstafanir verði gerðar, að sá tilgangur náist, sem flm. ætluðust til, þó að þing komi saman 1. okt. Ég tel, að þing þyrfti að koma saman 1. sept., ef svo ætti að verða, að þingstörfum lyki fyrir jól, en með því að ýmsir þm. utan af landi eiga mjög erfitt með að vera fjarverandi um mánaðamótin september–október, þykir mér rétt að neyða þá ekki til þess. Þinghaldið leggur nógar hindranir í götu þeirra manna, sem eiga heima utan Rvíkur. Ég segi því nei. Brtt.332 samþ. með 9:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: LJóh, PM, ÞÞ, BBen, BK, EE, GÍG, HV, BSt. nei: PZ, StgrA, ÁS, BrB, GJ. SÁÓ greiddi ekki atkv. 2 þm. (HermJ, JJós) fjarstaddir. 4 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Þessi till. frá hæstv. ráðh. bendir til þess, að stj. ætli sér ekki að kalla þ. saman fyrr en 11. okt. Ef svo væri ekki, væri till. óþörf. Ég segi því nei.



Það voru rök hjá hv. frsm. að breyta ekki frv. til þess að það þyrfti ekki að fara aftur til Nd. Ég sé ekki ástæðu til að breyta þessu, því að stj. getur kallað þ. saman þann 9., og segi ég því nei.



Ég vildi leiðrétta það, sem hér hefur komið fram í tveim grg., þó að ég mótmælti því þá strax. Það getur ákaflega vel komið fyrir, að stj. kalli þ. saman fyrr en 11. okt. Ég gerði grein fyrir því, af hverju við flytjum þessa brtt. Það er til þess að ákveða ekki, að þ. komi saman á sunnudegi. Ég segi já.



Ég taldi ekki vonlaust, að þinghaldi yrði lokið fyrir jól, ef þ. kæmi saman 1. okt. En úr því að búið er að fella till. um, að þ. komi saman þá, sýnist mér alveg nákvæmlega jafnvonlaust, hvort sem þ. kemur saman þann 10. eða 11., og af því að 10. er sunnudagur, en þá starfar þ. ekki, er mér sama um þetta og segi já.