Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í því skyni að leitast við að tryggja sjávarútveginum starfsgrundvöll hefur ríkisstj. undirbúið eða haft með höndum tvíþætt starf. Í fyrsta lagi undirbúning á heildartillögum, miðað við allsherjarlausn á þeim vandamálum, sem dýrtíðin hefur bakað útflutningsframleiðslu þjóðarinnar, og í öðru lagi gert tillögur til bráðabirgðaúrlausnar fyrir bátaútveginn, til þess að hann geti hafið framleiðslu nú þegar, en þurfi ekki að bíða þess, að útséð verði um, hverja afgreiðslu þær heildartill. fá, sem ríkisstj. undirbýr nú og síðar verða bornar fram. Að þessum málum hefur verið unnið af kappi af ríkisstj. hálfu allt frá því að þingleyfi hófst og síðan. Það var í miðjum desember, sem fyrir lágu kröfur Landssambands ísl. útvegsmanna varðandi ábyrgð á fiskverði, og öllum dm. munu vera þær kröfur kunnar í höfuðatriðum að minnsta kosti. En þann 19. des. s.l. kom greinargerð frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, þar sem gerð var grein fyrir þeirra þörfum og kröfum til þess að hægt væri að halda áfram rekstri. Jafnskjótt og þessi greinargerð hafði borizt, hófust viðræður milli þessara aðila beggja annars vegar og ríkisstj. hins vegar. Á sama tíma lét ríkisstj. fara fram athugun á þeim kröfum, sem fyrir lágu í einstökum atriðum, og var sú athugun gerð af trúnaðarmönnum stj. með hliðsjón af ábyrgðarverðinu og framleiðslukostnaði á síðasta ári. Þar sem þessi athugun gat ekki hafizt fyrr en rétt fyrir hátíðar, vegna þess að kröfur útvegsmanna og hraðfrystihúseigenda voru ekki kunnar fyrr, var ekki hægt að leggja þetta mál fyrir Alþingi fyrir hátíðar, enda óhjákvæmilegt, að athugun á málinu tæki nokkurn tíma, en hins vegar ekki hægt að leggja fram bráðabirgðatill. nema slík athugun lægi fyrir. Nú hefur þessi athugun farið fram, og hér liggur frv. fyrir og er, eins og segir í grg., úrlausn til bráðabirgða, miðuð við það að skapa nægilegt öryggi fyrir bátaútveginn, svo að hann geti hafið veiðar í tæka tíð, án þess að bíða þurfi eftir niðurstöðum, sem kunna að verða hjá Alþingi, á öðrum aðgerðum varðandi afkomu bæði bátaútvegsins og sjávarútvegsins í heild. Ríkisstj. leggur áherzlu á, að stefna beri að heildarlausn á þessum málum, enda hefur hún í undirbúningi till. í því efni. Hins vegar er það á allra vitorði, að brýn nauðsyn er að koma bátaútveginum af stað, og fyrir þeirra hluta sakir er þetta frv. fram borið, eins og hv. þm. munu hafa kynnt sér, ef þeir lesa aths. við frv. Frv. gerir ráð fyrir, að til að byrja með sé tryggður rekstur flotans, að svo miklu leyti sem hægt er með þessum ráðstöfunum, til 1. marz, og er þess að vænta, að fyrir þann tíma verði búið að koma sér niður á tillögur til frekari úrlausnar, þannig að þá geti við tekið þær úrlausnir, sem geri ábyrgðina í þessu formi óþarfa. Ef á hinn bóginn, mót von, svo skyldi fara, að ekki yrði búið að koma sér saman um heildarúrlausn á þeim 2 mánuðum, er gert ráð fyrir í frv., að ábyrgðin í þessu formi haldi áfram út vetrarvertíð, eða til 15. maí. Þetta virðist, eftir því sem fram hefur komið, vera óhjákvæmilegur varnagli, enda kom það skýrt fram í viðræðum við útvegsmenn þá, sem í fyrirsvari voru og stóðu fyrir málflutningi af hálfu bátaútvegsins, að það væri óhjákvæmilegt, að ábyrgðin gæti framlengzt yfir alla vertíðina, ef svo skyldi fara, að ekki yrðu aðrar leiðir fundnar á þessu tímabili, er gerðu ábyrgðina óþarfa. Það er hins vegar tilgangurinn, að nær sem slík heildarlausn kemur til, leysi hún af hólmi skuldbindingar ríkisins samkvæmt þessu frv., að svo miklu leyti sem þróun þessara mála gerir slíkt framkvæmanlegt. Ég ætla, að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um þetta mál almennt, en vildi aðeins bæta því við, að eins og nú horfir, er það bæði ósk og von ríkisstj., að hæstv. Alþ. afgreiði þetta mál svo fljótt, að sem fyrst geti orðið sá árangur af, að bátaflotinn hefji sitt starf, og finnst mér hóflegt að gera ráð fyrir og óska eftir, að það dragist ekki lengur en fram í byrjun næstu viku, að frv. afgreiðist frá Alþ. Stjórnin hefur eftir megni reynt að hraða aðgerðum og þykist vita, að Alþ. hafi hug á því sama eða sé sama sinnis og afgreiði þessa bráðabirgðalausn fljótt. Grundvallarábyrgðarverðið í 1. gr. frv. hefur verið 65 aurar. eða var árið 1949, en nú er gert ráð fyrir 10 aura hækkun pr. kg af blautfiski. Aðalfundur L.Í.Ú. gerði að vísu ráð fyrir mjög miklu hærra verði, og við athugun á ýmsum kostnaðarliðum og mörgu fleiru í sambandi við þetta hefur ríkisstj. komizt að þeirri niðurstöðu, að ekki verði hjá því komizt að tryggja útveginum 75 aura, eins og gert er með þessari gr. frv. Ég vil og vitna til ákvæða 5. gr., sem inniheldur ákveðin fríðindi, hin sömu og á s.l. ári, er miða raunverulega að því að hækka fiskverðið til framleiðenda. Um 2. gr. er það að segja, að eigendur frystihúsanna kröfðust þess, að frumverðið á þorskflökum, sem var kr. 1.33, yrði sett í kr. 1.561/2 pr. lbs. Eftir athugun á auknum kostnaði við framleiðsluna, og þegar miðað er við hækkað hráefnisverð, eins og gert er ráð fyrir í 1. gr., er það álit ríkisstj., að ábyrgðarverðið hækki í kr. 1.53. Þá er lagt til, að ábyrgðarverð á saltfiski hækki úr kr. 2.25 í kr. 2.48 pr. kg, og er sú hækkun miðuð við hækkun á hráefnisverðinu. Að vísu hefur nú orðið töluverð lækkun á saltverði, en þar kemur á móti hækkun á vinnslukostnaði, og þegar allt kemur til alls, mun láta nærri, að kr. 2.48 sé rétt verð. Ég minntist áðan, í sambandi við 1. gr., á ákvæði 5. gr., sem líka var 5. gr. í dýrtíðarlögunum 1949. Þá var áætlað að heimila ríkisstj. að verja 5 millj. kr. til þess að lækka kostnað við framleiðslu sjávarafurða á árinu, og er þar um að ræða hreina uppbót til eigenda veiðiskipanna. Hér er miðað við að halda þessum hætti, og segir nú í 5. gr., að ríkisstj. sé heimilt að verja allt að 1 millj. kr. til þess að lækka kostnað við framleiðslu sjávarafurða í janúar og febrúar þessa árs. Síðar, eða í 12. gr., er ákvæði miðað við hugsanlega framlengingu þessara ráðstafana frá 1. marz til 15. maí, og á framlag ríkissjóðs samkv. 5. gr. þá að hækka um 2.5 millj. kr. á því tímabili, og yrði þá alls varið 31/2 millj. kr. til að lækka framleiðslukostnað sjávarafurða á vertíðinni, eða þeim tíma, er bráðabirgðaástand gæti haldizt samkvæmt frv. Er það hliðstætt að tíma til við þær 5 milljónir, sem voru í lögum í fyrra til þessara ráðstafana. Þá er það tekið fram í athugasemdum við þetta frv., eins og fyrr segir, að aflamagnið tvo fyrstu mánuði ársins er áætlað 23 þús. smálestir, og sé gert ráð fyrir sömu hlutfallslegu skiptingu á því eftir verkunaraðferðum og var s.l. ár, er talið, að aukinn kostnaður nemi 6 millj. 170 þús. kr. En miðað við sama aflamagn hefði sá hluti fiskábyrgðarinnar, sem komið hefði á fyrrgreint tímabil í fyrra, numið 5,4 millj. kr. Af því leiðir, að hinn áætlaði kostnaður af öllum þeim ráðstöfunum, sem um ræðir í þessu frv. og eiga að ná yfir mánuðina janúar og febrúar, nemur 11 millj. 570 þús. kr. Sé miðað við alla vetrarvertíðina og aflamagnið áætlað 86 þús. smálestir, næmi viðbótarkostnaður alls 21,4 millj. kr., en sá hluti fiskábyrgðarinnar, sem komið hefði á þetta tímabil 1949, hefði numið 20,2 millj., miðað við óbreytt verðlag. Niðurstaðan af þessum áætlunum er því sú, að ef þessar ráðstafanir, sem lagðar eru til í frv., eiga að ná til 15. maí, þarf 41,6 millj. kr. til að standa undir ábyrgðarverði blautfisksins og öðrum þeim útlátum úr ríkissjóði, sem gert er ráð fyrir í ýmsum greinum þessa frv. 6. og 11. gr. eru um framkvæmdaratriði ýmisleg, sem áður eru kunn, og eru þær samhljóða ákvæðum 7.–12. gr. l. nr. 100 1948, en það eru fiskábyrgðarlögin frá þeim tíma, og tel ég ekki, að þær þarfnist sérstakra skýringa. Ég vil samt sem áður, að því er snertir 6. gr., segja aðeins nokkur orð. Hún fjallar um það, að við samninga um sölu íslenzkra afurða erlendis skuli þess gætt, að sem bezt heildarverð fáist fyrir þær, og er ríkisstj. heimilt að binda sölu einstakra vörutegunda nauðsynlegum skilyrðum til þess að því verði náð. Þessa verður að sjálfsögðu gætt eftir fremstu getu, en ég vil aðeins benda á það, að viðhorfið í þessum efnum mun þó breytast eitthvað á þessu ári. Þannig hafa Bretar t.d. tilkynnt nýlega, að matvælaráðuneyti þeirra muni ekki kaupa hraðfrystan fisk eins og undanfarin ár, heldur muni sú verzlun gefin frjáls, og það þýðir, að ekki er lengur beint við stjórnina þar að eiga um sölu á hraðfrysta fiskinum, heldur kaupendur ýmiss konar þar í landi, og lýtur salan þá lögmálum frjálsrar verzlunar, þörf almennings fyrir vöruna og markaðsástandi að öðru leyti. Ég hef áður vikið að því almennum orðum, sem stendur í 12. gr., en skal þó benda á það, sem stendur í aths. frv. um þá grein. Eins og áður er sagt, gerðu fulltrúar útgerðarmanna það að ófrávíkjanlegri kröfu og skilyrði fyrir því, að útgerðin hæfist í janúar, að afkoma bátaútvegsins eða aflinn yrði tryggður til vertíðarloka. Það var mikið rætt og ákvæði þar um sett í 12. gr. Ég hef áður rætt um þetta ákvæði, og það er svo skýrt, að um verður ekki villzt. Greinin er í samhljóðan við það, að ríkisstj. taldi, að hjá því yrði ekki komizt að taka þessa kröfu útgerðarmanna til greina og framlengja ábyrgðina til vertíðarloka, ef ekki yrði annað aðhafzt fyrir lok vertíðarinnar til að bæta aðstöðu útvegsins. Ég vík þá að tekjuöfluninni samkv. 13. grein. Það leiðir af sjálfu sér, að er menn eru tilneyddir að gera því skóna, að ríkisábyrgð á fiski haldi áfram fyrir skemmri eða lengri tíma, þá verður að taka tillit til þess, að ríkið þarf á fé að halda til að standa straum af þeirri ábyrgð. Það hefur nú verið talið hæfa að ætla, að upphæð sú, er ríkissjóður tekur að sér að ábyrgjast til 1. marz, nemi 111/2 millj. kr., ef öll vara kæmi til útflutnings, sem framleidd er á því tímabili. Þess er þó ekki að vænta, að svo hratt gangi útflutningur framan af ári. Til tekjuöflunar er lagt til að framlengja III. kafla laga nr. 100/1948, og er gert ráð fyrir, að tekjur af leyfisgjöldum samkv. 30. gr. l. standi straum af fiskábyrgðinni til 1. marz. Ef miðað er við síðasta ár, má gera ráð fyrir, að tekjur af gjöldum þessum nemi um 8 millj. kr., þegar frá eru dregin gjöld af heimilisvélum, en í frv. er lagt til, að afnuminn sé innflutningstollur af heimilistækjum, og er það í samræmi við óskir margra þm. Má í því sambandi benda á, að hér er komið fram frv. um afnám þessa tolls af heimillstækjum. Nú verður að vísu ekki sagt um það með neinni vissu, hversu mikið fé innheimtist til 1. marz, þó að hér sé áætlun um það gerð. Og þó að ríkisstj. hafi lagt til, að leyfisgjöld af þessum tegundum framlengist til ársloka 1950, er það álit hennar, að það ákvæði þurfi að athuga betur, þegar séð er, hve miklar skuldbindingar ríkið þarf að taka á sig til 1. marz. Þessi leyfisgjöld voru lögleidd af illri nauðsyn, vil ég segja, og eru ekki öllum að skapi, miður jafnvel en flest annað, þó að til þeirra yrði að grípa. Kann að vera, að eitthvað af þeim þurfi enn að vera í gildi um tíma, en suma af þessum tekjuliðum ætti að fella úr gildi hið allra bráðasta, og er þá einkum átt við varahluti í bifreiðar og bifreiðagúmmí, og í frv. þessu er gert ráð fyrir, að gjald af heimilistækjum sé þegar fellt niður. Um 14. gr. vil ég taka fram, sem oft áður, að það er einlæg von ríkisstj., að Alþ. samþykki varanlega lausn dýrtíðarinnar fyrir 1. marz, svo að 12. gr. og þá 14. gr. þurfi ekki að koma til framkvæmda. Þrátt fyrir þá von telur ríkisstj., að ekki verði hjá því komizt, samkvæmt eindreginni kröfu útvegsmanna, að gera ráðstafanir, sem tiltækar væru, ef þessi von brygðist, þ.e. láta ábyrgðarverðið ná yfir alla vertíðina, ella færi útgerðin nú ekki af stað. Ríkisstj. telur sér því skylt að benda á tekjustofna til 15. maí, ef endilega þyrfti til þess að koma, en það gerist einvörðungu, ef Alþingi finnur ekki lausn á dýrtíðarmálunum fyrir þann tíma og bindur þar með bagga ábyrgðarinnar áfram. Það er hugsanlegur möguleiki, og því telur ríkisstj. sér skylt, þar eð hún gerir ráð fyrir útgjöldum til 15. maí undir þeim kringumstæðum, að benda þá einnig á tekjustofna á móti til jafnlangs tíma. Þess vegna er það tillaga ríkisstj., að horfið sé að þeirri leið til tekjuöflunar, sem segir í 14. gr. frv. Eins og fyrr er bent á, eru það 42 millj. kr., sem við álítum, að tryggja þurfi ríkissjóði til þess að geta staðið undir fiskábyrgðinni samkv. þessu frv. Í þessu sambandi hefur nokkuð verið rætt um það að leggja á sérstakan gjaldeyrisskatt til þess að standa undir þessum útgjöldum. Þetta hefur komið fram í umr. um þetta og frá mér, þegar ég lagði síðast fyrir Alþingi fjárlagafrv. Enn er lagt til, að lagður verði á gjaldeyrisskattur, en þó með undanþágu, því að ekki er hægt að láta hann ganga jafnt yfir allar vörur; þá er það af tekjuástæðum það sama og að söluskatturinn yrði hækkaður, sem því nemur, um gjaldeyrisskattinn, og er því lagt til samkv. 21. gr. laga nr. 100/1948, að söluskatturinn verði hækkaður allverulega, eða í stað 6% verði hann allt að 30%, og sennilega verður að ákveða hann nálægt því. Samkvæmt 21. gr. l. um söluskatt var gert ráð fyrir, að hann yrði lagður á innfluttar vörur, en ekki á þjónustu, t.d. fargjöld o.þ.h. Það mælir og með að hækka söluskattinn, heldur en leggja á nýja tolla, að undanþágulistinn er til, svo að framkvæmdin verður einfaldari en ef stofna yrði til nýs gjaldeyristolls. Frv. þetta er, eins og áður er sagt, bráðabirgðalausn. Þennan vanda verður að leysa á öðrum grundvelli en nú er lagt til, og í þessu frv. er aðeins verið að gera ráðstafanir til þess, að bátaflotinn komist á veiðar, en allir vita, að mikill hluti eldri togaranna hefur legið bundinn mánuðum saman, og nýju togararnir berjast í bökkum. Það vandamál er ekki snert með þessu frv., og bráðabirgðaþörfin er metin hér mest. Þess vegna vil ég benda á það í þessu sambandi varðandi tekjuöflun þá, sem gert er ráð fyrir, að mundi standa undir útgjöldunum samkv. þessu frv., að hún gefur ekki rétta mynd af þeim álögum, sem leggja þyrfti á þjóðfélagsþegnana til varanlegra úrbáta. Ríkisstj. mun síðar bera fram till., sem miða að því, en ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta að sinni. Ég vona, að hv. þm. leggi sama skilning í lausn þessa vanda, sem ég hef lýst, og ætti ekki að vera komið langt fram í næstu viku, að frv. nái lögfestingu. Með því er stuðlað að því, að bátarnir fari á veiðar. Ég bæti því við, að ríkisstj. hefur rætt við lánsstofnanir um þetta, þar á meðal stjórn Landsbankans, og hefur vilji þeirra verið, að reynt verði að koma bátunum til starfa sinna hið allra fyrsta. Þetta mál hefur mikla þýðingu fyrir sjávarútveginn og ætti því heima í sjútvn. En hér er ekki síður um mikilsvert fjárhagsmál að ræða, og vil ég leggja til, að málinu verði vísað til fjhn. og 2. umr., að þessari umr. lokinni.

Forseti (FJ): Þegar ég setti fund, hafði ég ekki dagskrá. Mér skauzt yfir, að afbrigða þurfti fyrir málinu, þar sem of skammt var liðið síðan því var útbýtt. Ég vil leyfa mér nú að leita afbrigða fyrir málinu og einnig fyrir þeim umr., sem á undan eru gengnar.



Herra forseti. Ég ætla að byrja á að ræða um málið almennt og það, sem málið snertir, nú við 1. umr., og mun einnig óska nokkurra upplýsinga nú við þessa umr. Í fyrsta lagi vil ég minna hv. þm. á, að á s.l. vori, rétt í þann mund, er verið var að ganga frá fjárl. fyrir árið 1949 og dýrtíðarl., að þá voru samþ. enn 70 millj. kr. útgjöld úr ríkissjóði til greiðslu í uppbætur og til þess að greiða niður verð innanlands. Er Alþingi lauk við að ganga frá fjárl., sem voru greiðsluhallalaus á pappírnum, þá var samþykkt að greiða uppbætur á laun opinberra starfsmanna, en það var gert rétt fyrir þinglausnir. Ég vil í þessu sambandi benda á, hve hættulegt fordæmi það er, að þegar Alþingi er nýhætt störfum, skuli kaup hafa verið hækkað til muna í landinu, sem aftur skapaði svo fleiri hækkanir og nýja verðbólgu. Enn fremur var það og vitað, að þótt búið væri að setja útflutningsábyrgð á fisk, þá var hagur bátanna mjög þröngur. Af þessum ástæðum var það þegar ljóst, að fyrir næstu vertíð yrði að hefja ráðstafanir að nýju. Þetta vil ég undirstrika, og sýnilegt er að hnúturinn er nú mun fastari og torleystari. Bátaflotinn er sokkinn dýpra í skuldafenið en áður. Framsóknarmenn kviðu fyrir þessu og sáu glöggt, hvað var að gerast. Þeir hafa hvað eftir annað undirstrikað og bent á þann voða, sem nú er að koma í ljós, og hafa gert till. um, að á síðastliðnu sumri yrði þá þegar hafizt handa og rannsakað, hvaða ráðstafanir væri hægt að gera til frambúðarlausnar. Við framsóknarmenn töldum, að hinar fyrri leiðir væru illfærar lengur og það væri ekki hjá því komizt að finna ný úrræði. Enn fremur bentum við á þessi önnur úrræði, en þau voru, að fjármagnið yrði fært til framleiðslunnar og metin yrðu jöfnuð með niðurfærslu á gengi, en með þessu yrðu að fylgja hliðarráðstafanir til þess að reyna að forðast og draga úr, að þær ráðstafanir kæmu mjög illa niður á þeim, sem verst væru stæðir. Við vildum fá tryggingu fyrir meiri hluta til þess að koma þessum till. í framkvæmd, m.a. um stóríbúðaskatt á húsnæði, endurskoðun skattamála, verzlunarmála og aðra hluti, sem snertu dýrtíðina hvað mest, og í öðru lagi og í framhaldi af þessu, að hægt yrði að hætta við uppbótakerfið. En þegar framsóknarmenn voru í ríkisstj., fengust ekki samtök um þetta, og þá töldum við, að rétt væri, að almennar þingkosningar færu fram og úr því fengist skorið, hvað þjóðin kysi. Þjóðin gat þá kosið á milli tillagna okkar framsóknarmanna og annarra. Kosningar fóru svo fram í haust, eins og menn muna, og að kosningunum afstöðnum var nokkuð rætt um stefnubreytingu, en meiri hluti fékkst ekki í haust fyrir neinni þeirra leiða, sem fram komu. Það stöðvaði Framsfl., að hinir þingflokkarnir vildu ekki fallast á þá grundvallarstefnu, sem við höfðum haldið fram og talið líklegasta til þess að sporna fæti við dýrtíðinni og því öngþveiti, sem ríkir í framleiðsluháttum þjóðarinnar. Niðurstaðan varð svo sú, að minnihlutastjórn var ákveðin um mánaðamótin nóvember–desember. Ekki hefði það verið ósanngjarnt að álykta sem svo, að sú stjórn hefði nú undirbúið málið og komið fram með raunhæfar tillögur til úrbóta, en þessi ríkisstj. hefur eytt tímanum í eintómar undanfærslur. Nú hefur hæstv. ríkisstj. haft málið til meðferðar síðan í nóvemberlok, og hver er árangurinn? Hann er þetta frv., sem hér hefur nú verið lagt fram af hæstv. stjórn. Það var minnzt á þetta mál fyrir jólin, og tilkynnti hæstv. forsrh. þá þinginu, að frv. yrði ekki lagt fram fyrr en eftir áramótin. Það þýddi, að útgerðin gat ekki hafizt á venjulegum tíma. Ástæðurnar fyrir þessum drætti voru gefnar svona úr og í, að ríkisstj. væri ekki málið nógu kunnugt, og sumpart var tímaskorti kennt um. Þessar ástæður er vart hægt að taka gildar, því að í núverandi stjórn eru tveir ráðherrar, sem sæti áttu í fyrrv. ríkisstj., og var þeim vel kunnugt um þetta mál, auk þess sem þegar hefur verið upplýst í máli þessu í kosningarbaráttunni. en öllum, sem fylgzt hafa með fjármálum landsins að undanförnu, hefur verið ljást um gang þessa máls í höfuðdráttum, enda var mjög um það talað í baráttunni í kosningunum. Er því þessi dráttur á tylliástæðum byggður. Enn fremur var það tekið fram, þegar Ólafur Thors tók við forsætisráðuneytinu, og því yfir lýst, að ríkisstj. mundi taka á málinu með skírskotun til yfirlýsingar, sem Sjálfstfl. gaf í sambandi við málið í fyrrv. stjórn. En hvernig stendur nú á því, að sá grundvöllur er nú ekki lengur nothæfur? Hæstv. forsrh. skírskotaði til ákveðinnar stefnu, en er hér kannske um enga stefnu að ræða? Er hún skökk, eða er hún ófullnægjandi? Hæstv. ríkisstj. hefur kannske fundið á sér, að þetta mundi ske, og síðan talið það gott og gilt að láta hæstv. forsrh. draga það fram yfir nýár að taka málið tökum, ef á þeim tíma kæmu stjórninni ráð í hug, sem teljast mættu framtíðarúrræði. Nú hefði verið hægt að ganga til verks, ef hæft hefði verið í því, sem hæstv. forsrh. sagði þá um nýja stefnu í þessum málum, en nú sést á frv., að ekkert er hæft í fyrri yfirlýsingum hæstv. forsrh. Þess vegna hefur það nú skeð, að ríkisstj. hefur afsakað það með því að halda svona lengi í frv., að vertíð hefur ekki getað hafizt á tilteknum tíma, og landið hefur daglega tapað stórfé. Það stafar af því, að hæstv. stjórn dreif ekki í því fyrir áramótin að reyna að knýja eitthvað samkomulag í gegnum þingið fyrir áramótin, og eftir allan þennan drátt virðist ríkisstj. ekkert annað hafa í pokahorninu, en þetta frv., en henni hefði verið það alveg vorkunnarlaust að bera frv. sem þetta fyrr fram, og hún hefði ekki þurft að draga þetta svona lengi.  Í frv. er gert ráð fyrir, að ábyrgðarverðið hækki frá því sem nú er, og kom það engum á óvart, sem veit, hvernig ástatt er fyrir bátaútveginum. Hér er gert ráð fyrir, að ábyrgð ríkissjóðs nái til 1. marz, og þeim auknu útgjöldum, sem af því stafa, verði mætt með því að framlengja og hækka söluskattinn, toll á heimilisvélum o.fl. og svo leyfisgjöldin. Það má skipta frv. í tvo meginþætti, bráðabirgðaúrræði til bráðabirgða og bráðabirgðaúrræði til frambúðar. Bráðabirgðaúrræði til frambúðar tel ég vera að hækka ábyrgðarverðið og á móti því að hækka söluskattinn, sem þýðir 25% tollhækkun á flestar nauðsynjavörur. Ég segi til frambúðar, því að ef menn neyðast til að samþykkja þennan nýja toll, hver trúir því þá, að þingið sjái sér fært að samþykkja nýja till. um að fella hann burt seinna? Ég álykta því, að samþykkt þessa nýja skatts mundi verða til þess, að hann stæði áfram, en ekki gert nýtt átak til hins betra. Þessa hættu hljóta kunnugir að sjá. Ég vil vekja athygli á því, hversu einkennilegt hlutskipti hæstv. ríkisstj. er, bæði sem ríkisstj. og flokksforustu, að vera ætíð óþreytandi að lýsa því yfir, að ekki sé hægt að halda áfram uppbótastefnunni, hvað þá að ganga lengra á þeirri braut. Hvernig stendur þá á því, að hæstv. ríkisstj. leggur nú til að halda áfram þeirri leið, sem hún hefur verið óþreytandi í að fordæma? Hvernig stendur á því, að Sjálfstfl. er ekki tilbúinn að leggja fram sína stefnu í málunum, þegar hann nú hefur ekki við neina að kljást? Í stað þess leggur nú Sjálfstfl. til það, sem forustumenn hans hafa fordæmt með sterkustu orðum tungunnar. Ég veit, að það verður talað um tímaskort og að hæstv. stj. hafi ekki getað ráðfært sig nóg við sérfræðinga sína, en þetta eru aðeins tyllirök að afsaka sig með því. Það er nú meira en mánuður síðan Sjálfstfl. myndaði ríkisstj. og var áður búinn að ákveða í orði, hvað hann ætlaði að gera, og þess vegna er ómögulegt að bera við tímaskorti. Ég vil nú enn spyrja, hvernig stendur á því, að flokkurinn leggur nú fram það, sem hann hefur alltaf þótzt berjast á móti. Ég veit ekki, nema flokkurinn kinoki sér við að sýna stefnu sína, og þykir mér það líklegasta skýringin. Sjálfstfl. sér nú misræmið í þessu og setur því langan kafla í grg. um það, að menn megi ekki halda, að á þennan hátt vilji Sjálfstfl. skipta byrðum viðreisnarinnar niður á landsfólkið. Það eru því meinleg örlög að vilja leggja byrðarnar á landsfólkið eftir leiðum, sem okkur eru óskiljanlegar, en leggja samt fram allt aðrar till., sem Sjálfstfl. hefur mjög barizt á móti. Ég geri nú ráð fyrir, að hæstv. ráðh, muni segja, að þetta sé allt málæði úr þm. og ráðstafanir þær, sem í frv. greinir, séu aðeins til bráðabirgða. En ég vil nú spyrja, hvort samþykkt þessa frv. eykur líkurnar fyrir frambúðarlausn. Ég segi nei. Ég vil þá koma að því, sem nýtt er í málinu, þ.e.a.s. leyfi til að innheimta söluskattinn eftir 1. marz. Það er á mjög ófullkominn hátt gerð grein fyrir því í frv., hve mikilli fjárhæð þessar álögur nema, og vil ég því nú við 1. umr. málsins taka fram nokkrar tölur. Ég hef að vísu haft lítinn tíma til þess að kynna mér allar aðstæður, en hef þó í morgun aflað mér nokkurra upplýsinga hjá ríkisbókhaldinu. Það telur, að 6% söluskattur af innflutningi til nóvemberloka s.l. ár nemi sem næst 18 millj., og mætti því ætla, að allt árið yrði hann a.m.k. 20 millj. Annars ætlaði ríkisbókhaldið að athuga þetta nánar. Til fróðleiks má geta þess, að 161/2 millj. af þessu var lagt á vörur, sem skipað var upp hér í Rvík. Ef þessar tölur eru nærri lagi og gert er nú ráð fyrir, eins og hér í frv., að fimmfalda söluskattinn, þá yrði hann um það bil 100 millj. á ári, en ef miðað er við tíu mánuði, þá yrði þetta 80 millj. til tekjuauka. Ef gert er nú ráð fyrir, að innflutningur minnki, eins og við vitum allir, að þörf er á, og í staðinn fyrir 20 millj. sé reiknað með 15 millj., þá nemur þessi skattur samt 75 millj. pr. anno og fyrir tíu mánuði 60 millj. Það skakkar að vísu ekki miklu við það, sem sagt er í frv., en þó eru þessar tölur yfirleitt hærri. Ég vil í þessu sambandi spyrja, hvernig það er fundið, þar sem talað er um í frv., að ábyrgðarverðið til maíloka kosti 42 millj., mér er það sem sagt ekki vel ljóst. Mér hefur alltaf skilizt, að eins eyris hækkun á ábyrgðarverðinu mundi nema 1,2–1,3 millj. pr. anno. Ég vil því spyrja, hvort reiknað er hér með lægra verði á hraðfrysta fiskinum. Einnig vil ég í framhaldi af þessu fara nokkrum orðum um þá mynd, sem við Alþingi blasir og þetta frv. er einn stór dráttur í. Hér leggur hæstv. ríkisstj. til að hækka aðflutningsgjöldin um 60–80 millj., að vísu til bráðabirgða eins og hæstv. stjórn segir, en ég býst þó við, að það sé til frambúðar. Þrátt fyrir það er gert ráð fyrir að leysa vandamál bátaútvegsins aðeins til bráðabirgða og ekki á þann hátt, sem þeir sjálfir telja heppilegastan. Er þetta því gífurlega mikið fjármagn, sem ráðgert er að kasta í hina miklu dýrtíðarhít aðeins til bráðabirgða. Samt sem áður eru, eins og hæstv. atvmrh. tók fram, alveg óleyst vandamál togaraflotans, sem ekki er eins mikið vitað um, en mér skilst, að sá vandi sé töluverður, sérstaklega hvað viðvíkur gömlu togurunum, en þá vill víst enginn taka undir ábyrgð. Það er og sagt, að nýsköpunartogararnir berjist í bökkum, en um afkomu þeirra liggja ekki fyrir neinar opinberar skýrslur. Ég vil þess vegna beina því til hæstv. ríkisstj., hvort hún vilji ekki beita sér fyrir því, að upplýsingar um afkomu togaraflotans verði birtar, svo að einn dráttur enn komi í þá mynd, sem við þinginu blasir. Til viðbótar þessu eru svo fjárlög þau, sem hæstv. stj. hefur lagt fram, með raunverulegum greiðsluhalla, ef greiða á uppbætur til opinberra starfsmanna. En það versta af öllu er þó, hvernig er með viðskiptin út á við. S.l. ár er áætlað, að verði um 100 millj. kr. halli á viðskiptum við útlönd, og við vitum, að svona er ekki hægt að halda áfram, neina með stórskuldum erlendis. Mér er sagt, að ekki sé hægt að áætla útflutninginn nema um 300 millj., og það er allt, sem við höfum til að kaupa með vörur erlendis, að viðbættri dálítilli Marshallaðstoð, en auðvitað viljum við reyna að komast hjá að nota hana alla sem eyðslueyri. Það lítur því út fyrir, að án stórkostlegrar skuldasöfnunar verðum við að færa innflutninginn niður, bæði til að mæta hækkuðu vöruverði erlendis svo og vegna þess, að innlendar útflutningsvörur hafa fallið mjög í verði á heimsmarkaðinum. Þetta er enn einn dráttur í þá mynd, sem við verðum að hafa fyrir augunum á næstunni. Útlitið er þó ekki geigvænlegra, en við mátti búast og ætti ekki að koma neinum á óvart. Þetta hef ég að vísu oft sagt áður, en segi þetta nú aðallega til þess að undirbyggja þá skoðun mína, að það sé ekki leiðin til að lækna meinsemdina að hækka nú aðflutningsgjöldin og kasta þar með einum steininum enn í verðbólguhítina. Ef þetta eitt verður gert, mundi það aðeins leiða af sér rangindi og truflun. Það er því þjóðarnauðsyn, eins og ég tók fram í upphafi, að alhliða úrræði séu fundin til þess að jafna metin. Þá er eitt atriði, sem ég vildi minnast á og ég held að þurfi að ræðast í sambandi við þetta mál, þótt ekki séu um það ákvæði í frv. Það var farið inn á það í tíð fyrrv. stj. að gefa útvegsmönnum hluta af gjaldeyrinum frjálsan, þ.e.a.s. hrognagjaldeyrinn o.fl. Ég hygg, að ekki séu til ákvæði í l., sem leyfi þetta, og ég vil segja, að þótt ég tæki þátt í því í fyrrv. ríkisstj. að veita þetta leyfi, þá sé þetta mjög vafasamt. Það þarf ekki lengi að velta því fyrir sér, að mjög vandfarið er með þetta atriði, því að framkvæmdin er þannig, að útgerðarmenn fá leyfi til að ráðstafa sjálfir gjaldeyri fyrir hrogn, Faxasíld o.fl. Þeir skila gjaldeyrinum að vísu til bankanna, en geta svo ávísað honum sjálfir og fá að selja hann með vissu álagi, sem þeir hafa heimild til frá verðlagsyfirvöldunum. Það var byrjað með hrognin, en síðan tekið fleira. Ég hef verið samþykkur þessu, af því að ég álít, að útgerðarmenn hafi þurft þessa með. Þetta er ekki annað en að leggja skatt á neyzluvörur, sem fer svo til framleiðendanna og þeir eru, að mínum dómi, vel að komnir. Vegna þess að ekkert er í l. um þetta atriði, vildi ég spyrja hæstv. ríkisstj. um þetta. Ég álít, að það sé nauðsynlegt, að það, sem gert er í þessum efnum, sé gert hér á Alþ., svo að menn geti fylgzt með því. Ég vil því spyrja hæstv. ríkisstj. um það, hvort það hafi ekki komið til athugunar í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir, hvort hún hefur hugsað sér að halda þessu áfram eins og verið hefur, eða hvort hún hefur hugsað sér að breyta til, draga úr eða auka á þessu sviði. Ég teldi nauðsynlegt, að menn fengju hér yfirlit yfir þetta mál. Enn fremur vildi ég beina því til hæstv. ríkisstj., að mikið er talað um, að ýmsar vörur, sem ganga manna í millum og þykja dýrar, eru álitnar vera fluttar inn í sambandi við frjálsa gjaldeyrinn. Ég hygg, að mikið af þessu sé á misskilningi byggt, og enn fremur er það mín skoðun, að þetta umtal sé ekki heppilegt fyrir útveginn. Ég vildi skora á hæstv. atvmrh. að skýra frá því opinberlega, hvaða vörur það eru, sem leyft er að leggja þessa aukaálagningu á. Það munu vera fáir vöruflokkar og tiltölulega mjög lítið magn, miðað við þá vöru, sem til landsins kemur, sem er flutt inn samkvæmt þessari heimild. Það er því gott að fá þetta upplýst, svo að ekki verði neinir viðskiptahnykkir gerðir í skjóli þessa fyrirkomulags. Ég hygg, að ástæðulaust sé, að menn tali sífellt um það, að einhver vara, sem dýr kann að þykja, sé dýr vegna þess, að svo og svo mikið renni til útvegsins, en slíkt leyfa menn sér að segja. Allt þetta kerfi er mjög ófullnægjandi fyrir útgerðina, vegna þess að það snýr öllu öfugt. Það kemur þjóðinni til að halda, þeim hluta hennar, sem ekki kemur nálægt framleiðslu sjávarútvegsins, að það sé hún eða þeir, sem hirða sín laun, sem styrkja útgerðina eða þá, sem afla verðmætanna, sem lífsafkoma okkar að miklu leyti byggist á. Þetta er einn gallinn, sem fylgir þessu uppbótastandi og er ef til vill ekki síður röksemd fyrir því en annað, að menn þurfa endilega að finna leið út úr þessu feni. Ég held svo, að það væri mjög æskilegt bæði fyrir neytendur og framleiðendur að fá upplýst, hvaða vörur eru fluttar inn fyrir hinn svokallaða frjálsa gjaldeyri. - Ég skal svo láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það, sem hv. 1. þm. S–M. (EystJ) sagði, enda geri ég ráð fyrir að, að því er varðar einstök atriði um skilning á einstökum greinum í frv., þá muni atvmrh. svara því. Ég hefði hins vegar ekki talið mér skylt, a.m.k. ekki á þessu stigi málsins, að hafa bein afskipti af umr., ef ekki í upphafi máls hv. 1. þm. S–M. hefðu fallið nokkrar fullyrðingar, sem ekki eiga við rök að styðjast. Hv. þm. sagði, að það hefðu, að mér skilst á öndverðu þingi, verið gerðar tilraunir. og að ég held undir forustu Framsfl., til þess að ná samkomulagi um framkvæmd einhverra víðtækari ráðstafana, en þessi bráðabirgðalausn ber með sér. Ég efa það ekki, að það hafi fyrir hv. þm. vakað að gera þessa tilraun, en ég tel honum ekki heimilt að skýra Alþ. frá því, að þær tilraunir hafi raunverulega strandað á öðrum flokkum, a.m.k. viðurkenni ég það ekki hvað Sjálfstfl. áhrærir. Eins og þm. man, var Sjálfstfl. um það spurður, í fyrsta lagi, hvort hann vildi fallast á þau ágreiningsmál, sem Framsfl. hefði gert að skilyrði fyrir áframhaldandi samstarfi á s.l. sumri, og í öðru lagi var hann spurður um það, hvort Sjálfstfl. mundi fyrir sitt leyti vilja lofa að vera samþykkur nýjum tekjuöflunarfrv. til þess að halda áfram uppbátaleiðinni - ekki hætta við hana -, ef Alþfl. væri ekki fáanlegur inn á aðrar leiðir. Í þriðja lagi þá var Sjálfstfl. tilkynnt, að þess arna væri af honum óskað í því skyni, að Framsfl. gæti myndað stjórn, undir sinni forustu, með Alþfl., án þátttöku Sjálfstfl. Sjálfstfl. svaraði, að hann teldi, að sum ágreiningsmál Framsfl. væri vel hægt að fallast á, eins og hann alltaf sagði og kom fram í svörum fulltrúa Sjálfstfl. í fyrrv. ríkisstj. á s.l. sumri. Á önnur vildi hann ekki fallast. Í öðru lagi sagði Sjálfstfl., að hann vildi sjá þessi tekjuöflunarfrv., sem hann átti að samþ., og að öðru leyti bíða með frekari umsögn, þar til lengra væri komið samningum milli þeirra flokka, sem áttu að standa að ríkisstj. Allt þetta liggur fyrir upplýst af formanni Sjálfstfl., af formönnum annarra flokka og í opinberum skýrslum. Ég vil þess vegna ekki viðurkenna það, að af hendi Framsfl. hafi alvarlegar tilraunir verið gerðar til þess að ná samstarfi, a.m.k. ekki við Sjálfstfl., um lausn dýrtíðarmálanna á öðrum grundvelli, en með áframhaldandi uppbótum. En það er einmitt það, sem Framsfl. spurði um, hvort Sjálfstfl. væri reiðubúinn fyrir sitt leyti að tryggja tekjur til þess að halda áfram niðurgreiðslum, ef Alþfl. væri ekki fáanlegur inn á aðrar brautir. Hv. 1. þm. S–M. hefur æ ofan í æ og nú síðast í þessari ræðu sveigt tal sitt að mér fyrir það, að ég hafi ekki gert mér nægilega ljóst, hvernig ástandið var í atvinnu- og fjárhagsmálum þjóðarinnar, og telur sig sjálfsagt hafa vitað það miklu betur, og er það kannske eðlilegt, þar sem hann var í stj. En það er þó sannleikur, að á öndverðu þessu þingi er hann að leita hófanna við mig um það, hvort ég vilji halda áfram tekjuöflun til áframhaldandi uppbóta. Ég skal ekki gera þetta að frekara ágreiningsefni. Þetta liggur skjallega fyrir, og mér finnst ekki rétt, að þær staðreyndir séu brenglaðar hér, af því að það liggja fyrir yfirlýsingar formanna allra flokkanna, sem um málið sömdu. Ég vil svo aðeins segja það, út af þeim ummælum í minn garð, að ég hafi ekki gert mér fyllilega ljóst, hvernig ástandið var, að ég vil minna á, að ég bað þennan hv. þm. að segja frá sínu brjósti, hvernig þetta væri, áður en ég minntist á það, en hann gerði það ekki. Það er nú aukaatriði að vera að deila um þetta, en er samt tæplega hægt fyrir mig að þegja við æ endurteknum staðhæfingum í þessu efni. Hv. þm. sagði, að það hefðu verið hreinar tylliástæður að biðja um frest í málinu til þess að kynna sér nánar allar aðstæður. Ég veit, að þessi hv. þm. þekkir það eins vel og ég, að eftir að fram eru komnar kröfur útgerðarmanna, verður ríkisstj. að hafa nokkurn tíma til að kynna sér, á hvaða rökum þær eru reistar, og þreifa sig áfram og semja sig áfram. Þegar ég fyrir jólin sagði, að ég væri í vafa um, hvort auðið yrði að bera fram bráðabirgðaúrlausn í málinu eða hvort við teldum okkur neydda til að halda útveginum í höfn, þrátt fyrir þann skaða, sem af því mundi leiða, þar til við teldum okkur færa um að bera fram úrræði til endanlegrar lausnar, þá meinti ég það, að ég vildi fyrst og fremst rannsaka, hvaða afslátt væri raunverulega hægt að gera og fá frá þeim till., sem L.Í.Ú. hafi samþ., en fundi þess var þá nýlokið. Og mér finnst, að reynslan hafi sannað, að þörf hafi verið á þessum drætti. Útgerðarmenn voru þá með kröfur um kr. 1,04 fyrir kg af fiski, en ríkisstj. hefur lagt til, að greiddir yrðu 75 aurar, að viðbættum þeim fríðindum, sem veitt voru einnig af hendi fyrrv. ríkisstj. í 5. gr. ábyrgðarl. frá í fyrra og einnig í 5. gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir. Ég veit, að ef hv. 1. þm. S-M. vill mæla af sanngirni, þá játar hann, að það er ekki von, að þegar ríkisstj. hafa borizt þessar till. ýmist þann 15. eða 19. des., að hún treysti sér þá til að leggja fram og knýja gegnum Alþ. skynsamlegar till., sem í senn bera með sér, hvað hún telur nauðsynlegt að gera, og líka fela í sér líkur fyrir því, að útgerðin mundi hefjast handa. Og þó að ég megi ekki fullyrða, að það frv., sem hér er til umr., tryggi það, að útgerðin hefjist, þá hef ég miklar vonir um það, þegar með eru tekin þau fríðindi, sem fyrrv. ríkisstj. veitti útveginum og hv. þm. gerði að umræðuefni, og kannske þá með einhverjum viðbótum, sem mér er ekki ljóst til fulls, hverjar þyrftu að vera. Ég vil þess vegna á engan hátt viðurkenna, að þessi umhugsunarfrestur ríkisstj. hafi verið til skaða, og ekki heldur, að hann hafi orsakað neitt tjón. Ég veit ekki betur en að þeirri útgerð hafi verið haldið uppi, sem stunduð hefur verið fyrir Vesturlandi og annars staðar, og allir þeir farið á sjó, sem hafa tilhneigingu til þess haft. Ég vil minna á það sem algilda staðreynd, að enda þótt l. um þetta efni væru sett á Þorláksmessu 1948, var ekki búið að ganga frá málinu, þannig að útgerðin vildi sætta sig við það, fyrr en 11. jan. í fyrra, svo að ef við höfum bakað bátaútgerðinni tjón og þar með þjóðinni, þá er fyrrv. ríkisstj. undir sömu sökina seld, en ég hygg, að hvorug stj. sé verð ámæla í þessum efnum. Hv. þm. vék því næst að því, að það þyrfti að skipta þessu frv. í tvo kafla, og ég tel það alveg rétt, nefnilega þann kafla, sem hnígur að því, að útvegurinn fái tryggingu til 1. marz, og svo hitt, sem tekur við þar á eftir, ef gegn vonum stj. ekki verður búið að setja heildarlöggjöf 1. marz. Ég er honum að mörgu leyti sammála um ýmislegt, sem hann sagði. Ég vil ekki leyna því, að ríkisstj. hafði ríkan áhuga fyrir því að geta miðað allar sínar till. eingöngu við 1. marz og þurfa ekki að ganga lengra. Ástæðan fyrir því, að hún gekk lengra, er sú, að útgerðin hefur haldið því mjög fast fram við ríkisstj., að hún teldi sér ekki fært að hefjast handa, nema því aðeins, að þetta viðbótarákvæði væri í l. Ég verð að viðurkenna haldgæði þeirra raka, sem útgerðarmenn hafa fært fram fyrir þessu. Þeir segja: Ef við byrjum á útgerð og það hendir okkur svo, að Alþ. fæst ekki til að gera neinar heildarráðstafanir, þá stöndum við á miðri vertið algerlega tryggingarlausir og án þess að okkur sé mögulegt að stöðva útgerðina. Þeir, sem kunnugir eru útgerð, vita, að það er ákaflega mikið rétt í þessu, því að það er mjög miklum vandkvæðum bundið fyrir útgerðarmenn, ef þeir hafa á annað borð hafið vertið, að stöðva hana 1. marz. Og það verður að viðurkenna, að það er viss sanngirni, sem mælir með því, að ef Alþ. fæst ekki til að gera skynsamlegar framtíðarráðstafanir í þessum efnum, þá hangi útvegurinn ekki alveg í lausu lofti. Það er viðurkenning á þessu sjónarmiði, sem felst í 12. gr. l. Ég skal játa það, að ég hefði óskað, að sú grein hefði ekki þurft að vera í frv., og þá í fullu trausti þess, að Alþ. hefði fengizt til að setja heildarráðstafanir. En ég vil leyfa mér að vona, að þingið verði búið að setja heildarlöggjöf um þetta fyrir þann tíma, svo að ekki þurfi til þeirrar greinar að grípa. - Hv. þm. sagði réttilega, að ríkisstj. hefði marglýst því yfir, að hún væri andvíg uppbótaleiðinni. Og hún er það og á því hefur engin breyting orðið og verður ekki. Hvernig stendur þá á því, segir hv. þm., að ríkisstj. ber fram till. um uppbótaleiðina? Ríkisstj. gerir það ekki. Við berum fram till. um bráðabirgðalausn, en við boðum ný úrræði. Hins vegar má segja á þessa leið: Útgerðin verður að halda áfram með einhverjum hætti, í fyrsta lagi. Í öðru lagi: Við viljum ekki halda uppbótaleiðinni. Við berum þó fram bráðabirgðalausn til þess að forðast óþarfa tafir á útgerðinni, og við berum einnig - og það er aðalatriðið - áður en langt um líður, fram aðrar leiðir í málinu. Hins vegar verður að játa, að ef Alþ. fellir þær till. og kemur sér ekki saman um neinar aðrar, þá er enginn okkar þm., sem ætlast til þess, að útgerðin missi alla ábyrgð 1. marz, ef þingið setur enga heildarlöggjöf um málið. Ég hef orðið að beygja mig fyrir útgerðarmönnum. Ég verð að játa það, að ég veit ekki um einn þm. úr neinum flokki, sem gengur út frá því, að það sé eðlilegt, að útgerðin missi alla ábyrgð 1. marz og fái ekkert í staðinn. En ég vil leyfa mér að minna á það, að þó að svo ógiftusamlega takist, að ekki verði búið að setja heildarlöggjöf fyrir 1. marz, þá er það engan veginn tilgangur, hvorki frv. né ríkisstj., að ákvæði 12. gr. skuli um fram allt gilda til vertíðarloka. Um þetta er sagt í 12. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Nú verður ekki fyrir lok febrúarmánaðar 1950 sett löggjöf, er leysi til frambúðar rekstrarvandamál bátaútvegsins, að dómi ríkisstjórnarinnar, þá framlengist gildi laga þessara þar til slík löggjöf verður sett, þó ekki lengur en til 15. maí 1950.“ Með öðrum orðum, hvaða dag sem Alþ. ber gæfu til að setja heildarlöggjöf í þessum efnum, þá eru þessar vandræðaráðstafanir, þessar troðnu slóðir og gömlu leiðir, sem allir eru orðnir þreyttir á að ganga, úr gildi felldar. Og ég vil segja hv. þm. það, að ég vildi vona, að hann og hans flokkur geti átt samleið með Sjálfstfl. og helzt fleiri mönnum hér á þingi um einhver samtök undir forustu nýrrar stjórnar, til þess að fá varanlega lausn á þessu máli. Ég hygg, að við séum allir orðnir meira og minna sannfærðir um það, að það verði ekki til langframa haldið áfram eins og gert hefur verið. Ég hygg, að við séum að fá í æ ríkari mæli sannfæringu um það, að ef uppbótaleiðin verður enn farin á árinu 1950, þá leiðir það til þess, að það verða allar sömu þarfir fyrir nýjar tekjur um næstu áramót eins og eru nú. Ég get fullvissað hv. þm. um það, að sá dráttur, sem er á því, að Sjálfstfl. beri fram sínar till. hér, stafar ekki af því, að Sjálfstfl. sé hræddur við að leggja fram sínar till. Ég vona, að ef Alþ. fellir ekki stj. mjög bráðlega, þá beri Sjálfstfl. gæfu til þess að bera fram till.; sem hann þarf ekki að vera hræddur við að sýna. Það eru fleiri en hv. 1. þm. S-M., sem hafa áhyggjur af því, hvernig ástatt er, og það eru fleiri en hann, sem sjá, að það verður að gera einhverjar varanlegar ráðstafanir og leggja inn á nýjar brautir. Og það er ekki neitt frumlegt hjá Sjálfstfl., þó að hann sé að tala um þetta. Ég ætlast ekki til, að menn falli fram og tilbiðji Sjálfstfl., þó að hann geri þessar leiðir að umræðuefni, sem hv. þm. S-M. og margir aðrir hafa gert að umræðuefni. Ég vil losa mig og minn flokk undan því ámæli, að við séum nokkuð hræddir við að bera fram till. Hann veit svo vel, að enginn þarf að skammast sín fyrir það á þessum tímum, undir þessum alvarlegu kringumstæðum, að bera fram till., sem miða í einlægri viðleitni að því, að leysa vandann og vísa á nýjar brautir. Mér virðist sú mynd alveg rétt, sem hv. þm. S-M. að lokum dró upp í ræðu sinni. Sú lýsing, sem hann gaf af ástandinu, er rétt og sýnir, að bráðabirgðalausn þessi getur ekki verið varanleg lausn. Sú mynd, sem hv. þm. S-M. dró upp og margir aðrir hafa dregið upp, sannar, að það verður að leggja inn á aðrar brautir. Og það er þess vegna lífsnauðsyn fyrir þjóðina, að bornar verði fram till. um aðrar lausnir í þessum málum og Alþ. beri gæfu til að sameinast um þær framtíðarlausnir. Það hefur af hendingu orðið hlutskipti Sjálfstfl. að fara með ríkisstj. og hafa forustu í þessum efnum. Eins og ég sagði áðan, mun Sjálfstfl. hiklaust leggja fram sínar till., þegar hann telur sig hafa fengið hæfilegan tíma til að skoða þær till., sem nú eru í deiglunni. Hv. 1. þm. S-M. hefur oft staðið að flutningi vandasamra till. og hann veit, að það þarf margt að athuga, enda verður því ekki með sanni neitað, að úr því að á annað borð var talið kleift að bera fram till. um bráðabirgðalausn, þá er það ekki aðalatriði, hvort till. koma vikunni fyrr eða seinna. Ef útgerðin ætti að bíða, þá væri það aðalatriði, en það er ekki sama aðalatriðið, úr því að á að leysa vandann í bili til bráðabirgða. Ég vil svo, eins og ég sagði í upphafi, ekki á þessu stigi gera einstök atriði að umræðuefni. Ég mun ekki svara þeim fyrirspurnum varðandi tekjuöflunina og fleira, sem fram komu í ræðu hv. þm., vegna þess að hæstv. atvmrh. mun gera það. Ég skal aðeins upplýsa tvennt. Fyrsta: Ég hygg, að það séu á nokkrum misskilningi byggðir hans útreikningar um þá fjárhæð, sem aflast mundi í ríkissjóð samkv. 14. gr. frv. Í öðru lagi vildi ég varðandi hrognapeningana aðeins segja það, að ríkisstj. mun að sjálfsögðu telja sig tilneydda að sigla þar í kjölfar annarra, og hygg ég, að ef við berum gæfu til að finna framtíðarlausn, þá skipti það ekki eins miklu máli nú eins og áður. Ég hef átt þátt í því að lögleiða þessa hrognapeninga, en ég hygg, að það væri ekki ástæða til að vekja um þetta meiri deilur en áður, nema síður sé, af því að það er að sjálfsögðu tilgangurinn að afnema þau hlunnindi, þegar okkur tekst að ná heildarsamkomulagi, og ég skal enda orð mín á því, að ég ætla að trúa því, þar til annað reynist, að þó að ýmislegt beri á milli, þá beri Alþ. gæfu til að setja um þessi efni einhverja þá heildarlöggjöf, sem lengur verði við unað og til meiri lukku leiði, en þessar troðnu slóðir. Ég endurtek það, að ríkisstj. mun gera sína skyldu og bera fram leiðir, þegar hún er búin að hafa þann tíma, sem ekki er hægt að neita henni um. Og ég vil beina því til hv: 1. þm. S-M., að það er a.m.k. efnismunur á því, hvort verið er að leysa höfuðstefnu málsins eða hvort menn eru að kynna sér ýmis vandamál, sem eru undanfari að till. í lagaformi. Ég get ekki neitað því, að mér sýnist ekki eftir kosningunum í haust, að líkur séu til, að vandinn leggist harðar á Sjálfstfl. en aðra flokka, þó að hending réði því, að svo hefur farið.



Herra forseti. Mér þykir hlýða við 1. umr. þessa máls að fara um frv., sem hér liggur fyrir, nokkrum almennum orðum. Hæstv. ríkisstj. lýsti því yfir, þegar hún tók við völdum, að vera mætti, að hún sæi sér ekki annað fært, a.m.k. fyrst um sinn, en að feta einhverjar troðnar slóðir í dýrtíðarmálunum. Þessar leiðir, sem nú hafa verið kallaðar troðnar slóðir, eiga sér nokkra forsögu og höfuðslóðirnar voru ekki einu sinni, a.m.k. ekki á vissan hátt, lagðar af fyrrv. ríkisstj., heldur af ríkisstj. þeirri, er sat næst áður, og það var hlutverk þáv. atvmrh., hv. þm. Siglf. (ÁkJ), að leggja það til fyrst hér á Alþ., að ríkið tæki ábyrgð á ákveðnu verði fyrir útfluttar afurðir bátaútvegsins. Það var í lok ársins 1946. Síðan má segja, að þessar götur, sem þá voru lagðar, hafi að nokkru leyti verið troðnar síðan, með breyt., sem þurft hefur að gera frá ári til árs, vegna þess, hvernig á hefur staðið. Og nú má einnig segja, að í frv. því, sem hér liggur fyrir til umr., a.m.k. í 1. kafla þess, sé haldið áfram þessar troðnu slóðir. Þó þykist maður sjá það, að sett hafi verið upp eins konar vegarskilti í 12. og 14. gr. frv., sem boði nýja vegi, sem leggja eigi í náinni framtíð. En sá galli er, á þeirri gjöf Njarðar, að ekkert vita menn, hvert sá vegur liggur né hvernig hann verður lagður, hvað traustur hann verður og til hvers hann leiðir. Framundan er, hvað það snertir, myrkviður og óvissa um vegarlagninguna í framtíðinni. Alþfl. hefur fyrir sitt leyti ekki farið dult með það, að hann hefur talið það nauðsynlegt og telur enn nauðsynlegt að tryggja það, að bátaútvegurinn gangi, svo mikið sem allir landsmenn eiga undir því, að bátarnir séu reknir, bæði til öflunar verðmæta og gjaldeyris og eins til þess að halda uppi atvinnu í landinu. Alþfl. hefur því fyrir sitt leyti undanfarin ár verið með því og að því stuðlað, að slík ábyrgð væri veitt fyrir afurðir bátaútvegsins af hálfu ríkissjóðs, sem löggjöf síðari ára ber vitni um. Að sjálfsögðu skiptir Alþfl. ekki um skoðun, hvað þetta atriði snertir, þó að hann eigi ekki hlut að ríkisstj. Hann er þess vegna meðmæltur því, að það verði, a.m.k. fyrst um sinn, veittar einhverjar slíkar ábyrgðir fyrir afurðir bátaútvegsins, sem nægilegar eru, við skynsamlega yfirsýn og athugun til þess að bátaútvegurinn geti gengið, a.m.k. að það sé þá ástæðulaust fyrir þá, sem reka bátaútgerð, að fara ekki af stað, ef ákveðnar ábyrgðir eru í boði. Ég get ekkert um það sagt og hef ekki ástæðu til að dæma um það, hversu mikið þyrfti að hækka ábyrgðarverðið á afurðum sjávarútvegsins frá því, sem það var ákveðið í árslok 1948. Í þessu frv. er lagt til, að fiskurinn sé hækkaður um 10 aura kg, hraðfrysti fiskurinn um 20 aura pr. lbs. og um 23 aura pr. kg af útfluttum saltfiski. Á bátafiskinn nemur þetta um 15%. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að frá því að sams konar löggjöf var sett, fyrir rúmu ári, hefur framleiðslukostnaður aukizt, sem meðal annars kemur nú í ljós hvað bátaútveginn snertir í hækkuðu olíuverði, svo að eitt af fleiri dæmum sé nefnt. Það verður hins vegar ekki um það dæmt, hvort þessi hækkun á ábyrgðarverðinu sé eðlileg eða ekki, en ég hef ástæðu til að ætla, að ríkisstj. hafi gengið svo langt í, ef svo má segja, að „prútta“ niður kröfum bátaútvegsmanna sem hún sá sér fært. Ég vil lýsa því yfir af hálfu Alþfl., að hann mun vera með því, að tekin sé ábyrgð á einhverju ákveðnu verði á afurðum bátaútvegsins. Í þessu frv. eru 1.–11. gr. að mestu leyti og sumar alveg samhljóða tilsvarandi gr. í l., sem afgreidd voru á seinasta Alþ., óbreyttar að öðru leyti en því, sem ég hef nú um getið og hæstv. atvmrh. tók fram, þegar hann fylgdi frv. úr hlaði. að ábyrgðarverðið er hækkað. Ég gæti gert ráð fyrir því, að fulltrúar kommúnista mundu sízt telja þetta ábyrgðarverð of hátt, því að á seinasta Alþ. fluttu þeir, í frv.- formi m.a. till. um það að ákvarða verðið á bátafiskinum 70 aura pr. kg í stað 65 aura pr. kg, sem ákveðið var, og kr. 1.45 fyrir lbs. fob. í stað kr. 1.33, sem var í ábyrgðarl. síðustu, og fyrir saltfiskinn kr. 2.40 fyrir kg fob. í stað kr. 2.25, sem ákvarðað var sömuleiðis í l. frá síðasta þingi. Auk þess var lagt til í þessu frv, kommúnista, að bátaútvegsmenn fengju hálfan þann gjaldeyri. sem þeir fengju fyrir sölu á afurðum sínum, algerlega frjálsan, ekki eingöngu til þess að kaupa fyrir hann nauðsynlegar vörur til útgerðarinnar, heldur líka til innkaupa á öðrum varningi. sem gert var ráð fyrir, að leyfður yrði innflutningur á. Á þessu má sjá, að a.m.k. þessi flokkur hefur á síðasta þingi verið með því að veita ábyrgðina og hana ekki órífari en gert var í l. s.l. ár, og nokkuð í áttina við það, sem lagt er til nú með þessu frv. En það eru viss atriði í 12. og 14. gr. frv., sem ég fyrir mitt leyti get ekki mælt með, eins og þau liggja fyrir. Í 12. gr. er gert ráð fyrir, að ef ekki verður fyrir lok febrúarmánaðar n.k. sett löggjöf, er leysi til frambúðar rekstrarvandamál bátaútvegsins, að dómi ríkisstj., þá framlengist gildi þessara l., þar til slík löggjöf hefur verið sett, þó ekki lengur en til 14. maí 1950. Fyrst og fremst er það athugavert við orðalag þessarar gr., að þegar rætt er um framtíðarrekstur bátaútvegsins, þá er það komið undir dómi ríkisstj. að meta, hvort Alþ. hefur getað sett frambúðarákvæði um rekstrarmál bátaútvegsins. Þar sem Alþ. setur um þetta mál löggjöf og ber að því leyti á því ábyrgð, þá tel ég með öllu ótækt, að það sé ríkisstj. að ákveða og undir hennar dómi komið, hvort Alþ. hefur sett frambúðarlöggjöf um rekstur bátaútvegsins, og sérstaklega er þetta að mínum dómi alveg fráleitt, ef meiri hl. Alþ. er þeirrar skoðunar, að hann hafi gert slíkt, en ríkisstj., sem styðst við minni hl. á Alþ., væri annarrar skoðunar, og hennar dómar ættu þá að ráða á móti dómum meiri hl. Alþ. Ég er þeirrar skoðunar, að skurðarpunkturinn í þessu efni eigi að vera 1. marz, eins og að nokkru leyti er lagt til í frv. ríkisstj. Því miður varð það niðurstaðan rétt fyrir jólin, að ekki var samþ. till., sem hv. þm. V. Ísf. (ÁÁ) flutti af hálfu Alþfl., um að framlengja gildi III. kafla dýrtíðarlaganna, l. nr. 100 frá 1948, til 1. marz í stað 1. febrúar. Ég álít, eins og ég sagði áður, eðlilegast, að skurðarpunkturinn verði þar og þetta sé hvað ábyrgð snertir ákvarðað eins og ríkisstj. leggur til, en séu svo ekki heldur hvað snertir fjáröflun og aðrar leiðir, sem meira veltur á í framtíðinni, teknar ákvarðanir á þessu stigi málsins, áður en frekari ráðstafanir eru gerðar. Af þessari skoðun minni leiðir, að ég tel, að 12. gr. fái ekki staðizt. Ég tel ekki heldur rétt að framlengja III. kafla dýrtíðarl. allt árið 1950, miðað við það að ákveða ábyrgðarverðið á afurðirnar til 1. marz. Ég endurtek það, að ég tel, að miða eigi við 1. marz með fiskábyrgðina og fjárútvegun í því skyni, eða þangað til kemur að þeim till., sem áreiðanlega verða fram komnar og sjá dagsins ljós og verða lagðar fyrir Alþ. af stj. og hún hefur boðað og telur að verði frambúðarlausn í þessum efnum. Ég skal engan dóm á það leggja, hvort þær till. eru líklegar til að verða frambúðarlausn, af því að ég hef ekki hugmynd um. í hverju þær till. verða fólgnar, þar sem ríkisstj. hefur ekki farið um það mál nema almennum orðum og ekkert látið í það skina, hvaða nýjar leiðir eigi að leggja inn á. Þá fyrst, þegar fyrir liggja ákveðnar till., er tími til þess kominn að taka til þeirra ákveðna afstöðu. Einnig hvað snertir 14. gr. frv., tel ég, að ekki eigi að veita þær gífurlegu heimildir til fjáröflunar, sem í henni felast, meðan ekkert er vitað um, hvaða tilraunir á að gera um frambúðarlausn málsins. En þar er lagt til, eins og skýrt hefur verið frá og gr. ber með sér, að söluskatturinn. sem um ræðir í 21. gr. l. nr. 100 frá 1948, verði hækkaður allt upp í 30%, úr 6% í 30%, eða m.ö.o. Fimmfaldaður. Nú vil ég ekkert um það dæma, hve mikið þetta kynni að gefa í ríkissjóð. Hv. 1. þm. S-M. var með ágizkanir, byggðar á tölum og upplýsingum, sem hann hafði fengið, og þykir mér ekki ólíklegt, að það sé nærri lagi, sem hann gat um. Það er athyglisvert, að undantekningarákvæðin í 23. gr. l. nr. 100 1948 ná einungis til rekstrarvara, en ekki til neinna nauðsynjavara. Undanteknar þessum gífurlega háa söluskatti, ef hann verður lögfestur eins og 14. gr. segir, fyrir utan íslenzkar landbúnaðarafurðir, eru fiskumbúðir, veiðarfæri, önnur en sporttæki, kol, salt, hráolía, brennsluolía, smurningsolía, flugvélabenzín, tilbúinn áburður, dagblöð og vikublöð. Það lætur að líkindum, hve gífurlegur skattur þetta verður, ef hann nær lögfestingu, þar sem söluskatturinn verður fimmfaldur á allri neyzluvöru, sem til landsins flyzt, miðað við það, sem nú er í l. Það er fyrirsjáanlegt hversu stórkostleg verðhækkun þetta er á nauðsynjavörum almennings. Það má því réttilega segja, eins og tekið er fram í niðurlagi grg. fyrir frv. þessu, að þessi mikla hækkun á söluskatti sé í raun og veru beinn gjaldeyrisskattur. Hann er beinn gjaldeyrisskattur við innkaup á öllum nauðsynlegum nauðsynjavörum almennings í landinu. Ég vil undirstrika það, að fyrrv. ríkisstj. í leit sinni að tekjuöflun til þess að geta staðið undir ábyrgðum á afurðum bátaútvegsins og til þess að geta greitt niður verð á innlendum vörum kostaði kapps um það að afla teknanna, eftir því sem auðið var, með þeim hætti, að það kæmi sem minnst til verðhækkunar á allar brýnustu nauðsynjar almennings. Þetta sést bezt, þegar athuguð eru ákvæði 30. gr. dýrtíðarl. frá 1948. Þar er, eins og annars staðar, leitazt við að afla teknanna að vísu á vörum, sem eru margar hverjar þannig, að menn vilja fá þær, en ekki geta talizt til þeirra vöruflokka, sem mætti nefna brýnar nauðsynjar almennings. En hækkunin á söluskattinum næði fyrst og fremst til þessara vara og yrði þá þess valdandi, að þær hækkuðu geysilega í verði. Ég held, að ég þurfi ekki að hafa orð mín öllu fleiri varðandi þetta frv., sem fyrir liggur til umr. Ég hef lýst yfir fylgi mínu við það að tryggja með ábyrgð útflutningsvörur bátaútvegsins, og ég get fyrir mitt leyti fallizt á það, að skurðarpunkturinn væri, hvað það snertir, 1. marz, þannig að fyrir þann tíma gæfist Alþ. kostur á því að leggja inn á nýjar leiðir, ef meiri hl. væri fyrir því hér á Alþ. Alþfl. mun að sjálfsögðu taka afstöðu til þessara leiða út frá sínum stefnumálum og þá að gefnu tilefni benda á þær leiðir, sem hann teldi heppilegastar, hvort sem þær yrðu nokkuð nálægt því, sem hæstv. ríkisstj. eða aðrir flokkar teldu, að rétt væri. Segja mætti, að það væri mjög óheppilegur tími fyrir útgerðina, ef þessi ábyrgð yrði algerlega felld úr gildi og ekki hefði verið gripið til annarra ráða 1. marz, á miðri vertíð, en hæstv. forsrh. tók það fram í ræðu sinni við þessa umr., að bátaútvegsmenn teldu það ekki nægilegt fyrir sig, að ábyrgðinni væri lofað til 1. marz. En ég er þeirrar skoðunar, eins og kom einnig fram í ræðu hæstv. forsrh., að a.m.k. meiri hl. Alþ. mundi ekki sjá sér fært annað, en að gera þá einhverjar þær ráðstafanir, sem tryggðu það, að bátaútvegurinn gæti haldið áfram, jafnt eftir 1. marz sem fyrir 1. marz. Og meðan við vitum ekki neitt um þær leiðir, sem hæstv. ríkisstj. mun leggja til, að farnar verði, álít ég skynsamlegast að miða við 1. marz. Alþ. hefur hátt á annan mánuð til stefnu til að ákveða, hvað við skuli taka þá, og ég ætla, að það muni nægur tími. Ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. flýti því svo sem auðið er að leggja sínar frambúðartill. fyrir Alþ., af því að mig uggir, að vera kynni, að Alþ. yrði ekki að öllu leyti sammála um þær till., sem fram kynnu að koma. Því hefur verið slegið fram, að hæstv. ríkisstj. mundi ekki vilja leggja till. sínar fram fyrir bæjarstjórnarkosningarnar, en ef svo er, þá tel ég það bera vott um, að till. hennar séu þess eðlis, að þær séu ekki álitlegar fyrir almenning í kaupstöðum landsins. Ef hæstv. ríkisstj. hefur trú á því, að till. hennar séu réttar, sanngjarnar og eðlilegar, þá ætti hún ekki að hika við að leggja þær fram, heldur jafnvel telja sér það til styrktar að koma með þær fyrir bæjarstjórnarkosningarnar. Ég teldi það rýra gildið á trú þeirra, ef þær yrðu fyrst bornar fram að afstöðnum bæjarstjórnarkosningunum. Sem sagt, ég vænti þess fastlega, að till. frá ríkisstj. komi sem allra fyrst, og þá mun Alþfl. taka afstöðu til þeirra, algerlega málefnalega og út frá sínum höfuðsjónarmiðum. Ég lýsi því yfir að lokum að Alþfl. er fylgjandi því, að veittar verði ábyrgðir fyrir bátaútveginn, og getur fyrir sitt leyti gengið inn á, að þær séu fyrst um sinn ákvarðaðar til 1. marz. En hann vill ekki fyrir sitt leyti ákvarða að leggja á stórkostlega nýja tolla og skatta né gefa minnihlutastjórn mjög víðtækar heimildir, eins og gert er ráð fyrir í 12., 13. og 14. gr. frv. Að sjálfsögðu verður þetta frv. nánar athugað í fjhn., og gefst þá tækifæri til að ræða málið, þegar það kemur frá n., og mun hæstv. ríkisstj. án efa gefa n. og Alþ. þær upplýsingar, sem óskað verður eftir, til nánari skýringa á sumum ákvæðum frv. Ég vil taka undir það, sem hv. 1. þm. S-M. sagði, að ég tel það vandræði, þó að fyrrv. ríkisstj. hafi gengið inn á það af illri nauðsyn, að hafa það á valdi ríkisstj. og ólögbundið að ákveða, fyrir hvaða hluta af afurðum bátanna útvegsmenn megi sjálfir nota gjaldeyri til innflutnings á erlendum vörum. Og ég tek undir ósk hv. 1. þm. S-M. um það, að hæstv. atvmrh. vildi segja Alþ. frá meðferð þessa máls, eins og hann sem fjmrh. og sjútvmrh. í fyrrv. stj., undir meðferð sams konar máls á Alþ., lýsti því, hvernig ríkisstj. hefði hugsað sér að greiða fyrir útvegsmönnum með því að láta þá fá frjálsan gjaldeyri fyrir slíkan takmarkaðan hluta af afurðunum og þá sérstaklega þeim afurðum, sem ekki væru seljanlegar við kostnaðarverði erlendis, nema gerðar væru til þess sérstakar ráðstafanir, eins og t.d. hrogn, en þeim var kastað, unz útgerðarmönnum var leyft að ráðstafa sjálfum gjaldeyri þeim, er þeir fá fyrir þau. Það voru því rök fyrir því að veita þessa undanþágu, þó að farið sé með þessu móti inn á hálar brautir og varhugaverðar, sem skapa misræmi og óréttlæti í verðlagi og vöruflutningi til landsins. Ég mun svo láta staðar numið um þetta mál að sinni.



Herra forseti. Ég vildi svara einu eða tveim atriðum í ræðum þeirra hv. 1. þm. S-M. (EystJ) og hv. 8. landsk. (StJSt). Mér kemur það satt að segja undarlega fyrir sjónir, þegar þessir hv. þm., sem báðir áttu sæti í hæstv. fyrrv. ríkisstj., eru að benda núv. ríkisstj. á það, að sú leið, sem þeir fóru í sambandi við gotugjaldeyrinn sé á takmörkunum að vera lögleg. Ég er sammála þeim í því, að þetta sé vandræðaleið, og margt kemur í kjölfar hennar, sem er óæskilegt, en þetta liggur fullkomlega innan þeirra takmarka, sem lög heimila, og löggjafarvaldið hefur heimilað slíkt samkv. l. um fjárhagsráð. Leyfi þetta er mjög víðtækt, og getur ráðið sett reglur um innflutning eftir vild, svo að ég hygg, að þó að skemmtilegt sé að skírskota í lagaheimild, þá sé ekki hér um lögleysu að ræða. Hv. 1. þm. S-M. vildi halda því fram, að hækkun á aðflutningsgjaldi vegna þess frv. gæti numið 60–80 millj. kr. á ári, og hv. 8. landsk. var með sömu tilgátu og hélt, að það færi nærri sanni. Ég vil nú gera nokkra grein fyrir því, sem stendur í grg. fyrir frv. Það er reiknað með, að innflutningur árið 1950 nemi um 300 millj. kr. Ég skal ekki segja nema hann verði nokkru meiri, ef innflutningur samkvæmt Marshallaðstoðinni væri tekinn til greina. En ef reiknaðar eru útflutningstekjur og duldár greiðslur, þá er óvarlegt að reikna með meiru en 300 millj. á þessu ári. Undanþágur samkv. 23. gr. eru 50–60 millj. kr., segjum 55 millj. kr.; ef þetta er dregið frá, eru eftir 245 millj. kr. Nú er ekki gert ráð fyrir, að söluskattur verði lagður á fyrr en 1. marz, og þá er búinn 1/6 hluti ársins og þá eru ekki eftir nema 200 millj. kr. til að skattleggja til að ná þeim 42 millj., sem þarf. Þá eru þau 21%, sem leggja má á þessar 200 millj. kr., og við það bætast svo 6%, eða samtals 27% álagning, en upphæðin verður þá rúmar 40 millj., en ekki 60–80 millj. En sé þessum 6% skatti, sem lagður er á allt árið, bætt við, getur heildarskattupphæðin komizt upp í 60 millj. kr., og sé ég ekki, að þar geti skakkað miklu, en breytist nokkuð, ef útflutningsáætlunin reynist eitthvað hærri eða lægri. Hv. 8. landsk. áleit, að skurðarpunkturinn í þessum till. ætti að vera 1. marz, og gæti verið, að það væri ekki óhyggilegt, en ef svo væri, þarf ekki að búast við, að miklar tekjur séu komnar þá, en Alþ. verður þá að sjá fyrir greiðslum, sem þá eru fallnar í gjalddaga og ekki er hægt að komast hjá, en fyrir mér vakti, að tekjustofnar stæðu undir kostnaði, sem orðinn yrði 1. marz. Auðvitað er hægt fyrir Alþ. að gera þennan skurðarpunkt og segja, að það ráðstafi þessu ekki lengur, en þá tekur það á sig þá ábyrgð, að útvegurinn stöðvist á miðri vertíð.



Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta frv. hefði getað verið komið fyrir nýár, og hefði það verið betra, því að þetta frv. sýnir ekki mikinn undirbúning og hefði hæstv. ríkisstj. getað byrjað að undirbúa það strax og hún var sett á laggirnar, en ekki þurft að bíða eftir kröfum frá útgerðarmönnum um það, hvað þeir teldu sig þurfa hátt ábyrgðarverð. Það var skýrt fyrir þm., áður en þeir fóru heim í jólafrí, að ástæðan fyrir því, að málið væri ekki leyst, væri sú, að ríkisstj. hefði komizt að því, að þörf væri róttækari og gagngerari breytinga, en hún hélt í fyrstu, en svo kemur þetta frv., sem er mjög í sama stíl og undanfarin ár og hefði vel getað verið komið fyrir nýár, svo að bátarnir hefðu strax getað hafið vertíð. Ég er sammála um það, að nauðsyn sé að tryggja ákveðið verð á fiski, svo að bátarnir fari af stað, og geri ég ráð fyrir, að allir hv. þm. séu sammála um það. Það er vert að líta á þróun þessara mála og hvenær fiskábyrgð var fyrst ákveðin, en hún hófst upphaflega í ársbyrjun 1946 fyrir hluta hraðfrysta fisksins og ákveðið magn af saltfiski til að tryggja rekstur útvegsins. Í ársbyrjun 1947 eða fyrir áramót stóð þannig á, að stjórnarkreppa hafði verið og sjávarafurðir ekki seldar, en söluhorfur sæmilegar og forsendur fyrir ábyrgðinni voru þær, að þetta væri gert til að tryggja rekstur útvegsins, þó að ekki væri búið að selja afurðirnar. Þegar svo hæstv. fyrrv. ríkisstj. tók við, lagði hún höfuðkapp á að sannfæra menn um, að fiskábyrgðin væri óheppileg og það yrði að hætta við hana, en þegar hæstv. ríkisstj. átti sjálf að gera ráðstafanir til að bátaflotinn gæti starfað, fann hún ekkert annað ráð, en þetta og framlengdi fiskábyrgðina óbreytta í þau 2 ár, sem hún sat að öllu leyti að stjórn, þannig að hún kom ekki með neitt nýtt annað en álögur, sem hún afsakaði með því, að þær ættu að standa undir útgerðinni, og ávallt voru hærri en líklegt var, að ábyrgðin yrði. Þannig notaði hún ábyrgðina til að leggja á hærri tolla og skatta, en áður hafa þekkzt, og þetta er orðin svo föst regla, að þegar lögð er fram till. um 12 millj. kr. útgjöld, eins og þegar um uppbót til opinberra starfsmanna var að ræða, þá þykir ekki ómaksins vert að útvega tekjur til að standa á móti því. Útvegurinn er þannig notaður sem bakhjarl til að afsaka með álögurnar og er notaður sem átylla til að leggja nýja, ósanngjarna skatta á almenning af hæstv. fyrrv. og sennilega hæstv. núv. ríkisstj., og dýrtiðin með því móti gerð enn óviðráðanlegri, en áður. Ég minnist þess, að í blaði hæstv. fjmrh. er því haldið fram, að það kosti ríkið 70 millj. kr. á ári að halda bátaútveginum uppi, og almenningur hér í Rvík. sem kominn er úr tengslum við atvinnuvegina, trúir, að allar þessar álögur séu gerðar til að halda útveginum uppi. En sannleikurinn er sá, að álögur þessar gera vandamál útvegsins meiri ár frá ári, en þetta er gert af þeim, sem fá tekjurnar af gjaldeyri þeim, sem útgerðin hefur aflað, og nú verða þeir að halda trúnni við. Að ausa styrkjum til útgerðarinnar þýðir því það, að gróðastéttin hér fái enn meira fé til sinna þarfa, en útgerðin situr eftir með sitt tjón. Það er því engin tilviljun, að hæstv. núv. ríkisstj. hefur haldið áfram á sömu braut. Heildsalarnir hafa viljað halda aðstöðu sinni áfram, og því er lagður nefskattur á almenning í landinu til að halda við gróða auðmannastéttarinnar í Reykjavík. Ræturnar að erfiðleikunum má rekja langt aftur í tímann. eða til ársins 1933 eða 1934. Og alltaf þegar sá aðilinn, þ.e. sjávarútvegurinn, sem átti að veita blóði í þetta kerfi heildsala og gróðamanna, hefur verið að því kominn að sligast, þá hafa höftin verið aukin. Þegar ég beitti mér fyrir því, að ábyrgðarlögin væru sett, þá var það höfuðröksemdin, að ríkið væri skyldugt til að gera þetta á meðan það tæki gjaldeyrinn frá útveginum, en raunin hefur orðið sú, að ríkinu blæðir, en gróðinn rennur til þeirra, sem hagnýta gjaldeyrinn. Ég er sannfærður um það, að á meðan sá háttur er hafður á, að gjaldeyririnn er tekinn frá þeim, sem afla hans, og fenginn öðrum, sem enga áhættu hafa af þessu, en græða með því móti tugi milljóna, þá er útvegurinn settur í óþolandi aðstöðu, sem ekki verður greitt úr. Hvað svo sem ríkisvaldið gerir og hversu mikið sem það greiðir í þessu skyni. verður það aðeins bráðabirgðalausn, meðan ekki er ráðizt á þetta kerfi. Skattar þeir, sem lagðir hafa verið á almenning undir því yfirskini, að það væri gert til að bjarga útgerðinni, hafa átt höfuðsökina á aukinni dýrtíð í landinu. Höfuðástæðunnar til þess, að launþegar og opinberir starfsmenn kröfðust hærri launa, er að leita í þessum ósanngjörnu nefsköttum, sem ríkisstj. telur, að séu til að bjarga sjávarútveginum. Nú er verið að leggja á nýja skatta, sem talið er að nemi rúmum 40 millj. kr., en sterk rök mæla með að verði 60–80 millj. kr., en ekki eins og hæstv. ráðh. telur, því að hann tekur ekki tillit til þess, að 6% eru ekki lögð á gjaldeyrinn, heldur á vöruna hingað komna og borgaða með íslenzkum peningum. Mér finnst því, eftir að hafa hlustað á umr., að réttara muni, að þessir skattar nemi 60–80 millj. en rúmum 40 millj., eins og hæstv. ráðh. sagði. Ríkið fór inn á þá braut að ábyrgjast verð á fiski, sem óhjákvæmilegt var, því að annars hefði allt stöðvazt, meðan enginn meiri hluti var fyrir því að breyta innflutningsfyrirkomulaginu, sem óhjákvæmilegt er að gera, eins og bezt sést á þessu frv. En það er hinn mesti misskilningur hjá ríkisstj., úr því að á annað borð er verið að ábyrgjast verð á fiski, að vera að skera það við nögl sér, sérstaklega frá sjónarmiði þeirra, sem ætla sér að greiða kostnaðinn með tollum á almenning, og ef þetta er á annað borð gert, þá verður að koma útveginum vel af stað, svo að sem mest veiðist, því að það skapar meiri gjaldeyri og aukinn innflutning og þar af leiðandi meiri skatta og tolla, og hefur þessi knífni valdið meira tjóni, en græðzt hefur. Það kom í ljós, að mikill skaði var að því að fylgja ekki till. sósíalista um að framleiða meiri saltfisk, en hæstv. fyrrv. ríkisstj. virtist vera hrædd við það og fór meira að segja inn á þá braut að greiða útflutningsuppbætur á ísaðan fisk, sem leiddi aftur til þess, að hraðfrystihúsin fengu ekki nægilegt hráefni, og varð því framleiðsla þeirra dýrari, og saltfiskframleiðendur fengu ekki heldur nægilegan fisk, en þeir hefðu getað selt meira og fengið meiri gjaldeyri fyrir hann, en ísaðan fisk. Nú er þannig komið, að líkur eru til, að togararnir verði að fara að leggja afla sinn upp í salt. Þetta skapar okkur þörf fyrir mikla og góða saltfiskmarkaði. En markaðsörðugleikarnir fyrir ísfiskinn eru ekki eingöngu okkur Íslendingum að kenna eða dýrtíðinni hér heima, því að hver heilvita maður sér, að það getur alls ekki borgað sig að sigla út með 300 tonn af fiski og fá fyrir þau kannske 3000 £. Þetta bara sýnir, að við verðum að verka fiskinn hér heima og afla okkur nýrra markaða. En þá þýðir ekki að afhenda einokunarhringum einkaleyfi á sölunni, og því fyrirkomulagi, sem verið hefur, að láta eitt félag, Sölusambandið, hafa alla salafisksölu með höndum, verður að breyta. Þess munu vera dæmi, að menn hafa ekki fengið að selja sinn fisk, þó að hærra verð hafi verið í boði en það, sem Sölusambandið seldi fyrir, vegna þess að þeir fengu ekki leyfi til þess. Ég tel það algerlega ranga leið, að binda afurðasöluna til útlanda slíkum skorðum og ekki sízt, þegar hún er fengin í hendur félagi, sem hefur á henni einkaleyfi án þess að þurfa að standa ríkinu reikningsskap gerða sinna, auk þess sem slík aðferð er stórhættuleg vegna markaða. Ég er sannfærður um, að við fengjum betra verð fyrir saltfiskinn, ef framleiðendur fengju að selja hann sjálfir. Auk þess hefur komið fram ákæra frá L.Í.Ú. á þetta sölufélag, að það hafi ekki haft það sjónarmið, að framleiðendur fengju sem hæst verð fyrir fiskinn, heldur hafi einkahagsmunir fárra manna setið í fyrirrúmi. Ég ætla ekki að fara nánar út í það mál hér, þó að það sé mjög alvarlegt og krefjist nákvæmrar rannsóknar. Það er mjög eðlileg og sjálfsögð afleiðing, að ríkið verði að bera ábyrgð á vissu fiskverði, þegar það hneppir útveginn í slíka fjötra sem raun ber vitni í sambandi við afurðasöluna og þar að auki tekur allan gjaldeyri af útgerðinni og ráðstafar honum til heildsala og annarra, sem hafa af honum stórkostlegan gróða. Þetta hefur verið gert nú síðustu ár, en svo er bara komið og sagt, að útgerðin sé komin á ríkið. Sannleikurinn er sá, að allur sá gífurlegi gróði, sem einstaklingar og félög hafa hlotið í sambandi við innflutningsverzlunina, er runninn beint frá sjávarútveginum; og hefði hann lent í höndum útvegsmanna, þá væri sjávarútvegurinn betur stæður. Þessi þróun undangenginna ára er óeðlileg og hættuleg þessum undirstöðuatvinnuvegi okkar, því að sumir eru farnir að trúa þeirri firru, að hann sé raunverulega kominn á ríkið. Það er því alveg nauðsynlegt að stíga skref til þess að samræma hagnaðarvonina í innflutningsverzluninni og áhættuna í sjávarútveginum, svo að hann verði rekinn með öllu því fjármagni og öllum þeim kröftum, sem til eru bæði hjá verzlunarmönnum og útvegsmönnum. Þjóðin á allt undir sjávarútveginum, og hún getur alls ekki haldið uppi eðlilegu fjármálalífi nema útvegurinn sé rekinn með krafti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er áframhald á sömu braut og áður, og það er í raun og veru mjög eðlilegt, því að þau öfl, sem að ríkisstj. standa, vilja ekki aðra lausn. Ríkisstj. væri sennilega til með að auka enn meira álögurnar á almenning. ef hún þyrði það vegna bæjarstjórnarkosninganna, en við verzluninni má alls ekki hrófla. Það er sem sé alveg útilokað, að hún leysi grundvallaratriði til úrbótar í þessu máli, en það er breyting á gjaldeyrisverzluninni. Heildsalarnir eiga að fá að halda áfram að græða, hvað svo sem það kostar ríkið. Þessi aðstaða, sem innflytjendunum er sköpuð með þessu fyrirkomulagi, veldur hinu geysimikla kapphlaupi eftir gjaldeyri, sem leiðir svo af sér svartamarkaðsbrask og alls konar svindl. Og þetta skipulag veldur því, að fáir fást til að leggja fé í framleiðsluna, enda heppnast þeim, sem gjaldeyrinn hreppa, að safna milljónum á þurru landi, án þess svo mikið sem að koma nærri nokkru, sem heitir framleiðsla. Það er að segja útgerðarmenn og framleiðendur hafa áhættuna, en heildsalarnir hirða ágóðann. Á meðan slíkur háttur er á hafður, er engin von til að finna varanlega lausn á vandamálum útvegsins og framleiðsluatvinnuveganna yfirleitt. - Við sósíalistar höfum borið fram till. um það, að bátaútvegurinn fengi að ráðstafa einhverjum hluta af þeim gjaldeyri, sem hann aflar, og þá um leið hljóta ágóðann af þeim gjaldeyri. Þetta hefur ekki fengizt samþykkt, þó að hver maður hljóti að sjá, að það gæti að verulegu leyti leyst vanda þessa atvinnuvegar, auk þess sem það mundi örva menn mjög til þess að leggja fé og fyrirhöfn í þennan áhættusama rekstur. Við höfum glöggt dæmi þess í sambandi við Faxasíldina í haust. Það var útlit fyrir, að alls ekki yrði gert neitt út á síldveiðar í Faxaflóa á síðasta hausti, en til þess að fyrirbyggja það var útvegsmönnum gefinn kostur á að ráðstafa þeim gjaldeyri, sem fyrir þá síld fengist, sem kynni að veiðast. Þetta varð til þess, að saltaðar voru um 40 þúsund tunnur síldar, sem ella hefðu alls ekki orðið til, auk þess sem það bjargaði fjölda manns frá atvinnuleysi og skapaði miklar tekjur fyrir bátaútveginn. Mér dettur ekki í hug, að hægt sé að gefa allan gjaldeyri frjálsan, en allmiklum hluta mætti leyfa útgerðarmönnum að ráðstafa og létta með því undir erfiðleikum útvegsins. Við þurfum að skapa útveginum betri aðstöðu, og slík ráðstöfun, sem hér hefur verið drepið á, stefndi í rétta átt. Hins vegar er ekkert í frv., sem léttir verulega undir með útveginum eða er til þess fallið að örva hann. Það hefur að vísu verið gefinn frjáls nokkur gjaldeyrir, en það er aðeins gjaldeyririnn fyrir þær vörur, sem ella hefði verið kastað í sjóinn, eins og t.d. hrognin. Þá ætla ég að víkja nokkuð að ábyrgðarupphæðinni, en þar finnst mér ríkisstj. fara nokkuð gáleysíslega með tölur, eftir því sem gert er ráð fyrir í grg. frv. Ég get ekki séð, að fiskábyrgðin til 15. maí muni kosta 21 millj. kr. Það er talað um, að fiskábyrgðarkostnaðurinn, sem komið hefði á þetta tímabil árið 1949, hefði numið 20 millj. og 200 þús. kr., en svo er gert ráð fyrir 21 millj. og 400 þús. til viðbótar. Ef gert er ráð fyrir, að hraðfrysti fiskurinn verði 20 þús. tonn, þá sé ég ekki, að kostnaðurinn vegna ábyrgðarinnar á honum geti verið meiri en 8,8 millj., miðað við sama verð og í fyrra. Sé svo gert ráð fyrir 15 þús. tonnum af saltfiski, þá nemur sú viðbót á ábyrgðarverðinu ca. 3,5 millj., eða samtals væri um 12.3 millj. að ræða. En þess í stað telur ríkisstj. sig þurfa yfir 20 millj. Jafnvel þótt minn útreikningur væri að einhverju leyti of lágt reiknaður, þá er þessi upphæð ríkisstj. ranglega allt of há. Það virðist því sem ríkisstj. hugsi sér nú að leggja nýjan skatt á vegna allrar fiskábyrgðarinnar, enda þótt allir skattarnir, sem lagðir voru á vegna ábyrgðarinnar í fyrra, hafi verið framlengdir. Ég verð að segja, að mig rak í rogastanz, þegar ég sá þessa viðbótarupphæð, sem ríkisstj. hugsar sér að afla vegna fiskábyrgðarinnar. Það eru harla einkennilegar ráðstafanir, ef afla á tekna vegna fiskábyrgðarinnar, að innkalla allar tekjurnar, sem lagðar voru sérstaklega á vegna fiskábyrgðarinnar fyrir, en bæta svo við nýjum álögum á almenning, sem nema allri fiskábyrgðinni. Þetta eru ráðstafanirnar, að vísu til bráðabirgða, segir ríkisstj. Annars hef ég nú ekki mikla trú á varanlegri lausn á þessum vandamálum frá þeim, sem að stj. standa, en það er bezt að láta reynsluna skera úr því. Ég mótmæli þeirri aðferð, sem hér á sýnilega að viðhafa, en hún er sú að leggja á almenning þunga skatta og nota til þess fiskábyrgðina eða telja fólki trú um, að skattarnir séu allir vegna hennar. Sósfl. hefur frá upphafi verið andvígur skattapólitík fyrrv. og núv. ríkisstj., en hún hefur verið að auka stöðugt tolla og nefskatta. Þessir skattar koma langharðast niður á almenningi og alveg eins á þeim, sem sízt geta staðið undir þeim. Launþegum hefur verið talin trú um, að þessir skattar væru nauðsynlegir til þess að bjarga útveginum frá stöðvun, og vegna þessara blekkinga hefur heppnazt að leggja á óvinsælustu skattana í skjóli fiskábyrgðarinnar. Þetta hefur orðið til þess að baka útveginum óvinsældir og gert marga fráhverfa honum, þegar hann þurfti verulega á örvun að halda. Sömuleiðis hefur því verið haldið fram, að útvegurinn lifði nú orðið á ríkissjóði, og getur hver heilvita maður séð, hvílík firra slíkt er, þó að hann fái lítils háttar styrk á móti margföldum upphæðum, sem af honum eru teknar. Blekkingar sem þessar eru ekki til þess fallnar að auðvelda lausn þeirra vandamála, sem nú bíða. Í sambandi við lækkun á rekstrarkostnaði útvegsins er ekkert nýtt í þessu frv. Aðeins er gert ráð fyrir að verja svipaðri upphæð og ákveðið var á síðasta ári í þessu skyni, en þá var ákveðið að verja 5 millj. kr. til að lækka vátryggingagjöld bátaflotans. Þá var líka ákveðið, að bankarnir skyldu láta af hendi ódýr rekstrarlán. Framkvæmdin á þessu ákvæði mun hafa orðið sú, að bankarnir lánuðu til stutts tíma rekstrarfé með 4% vöxtum, en væri lánið ekki greitt á þeim ákveðna tíma, hækkuðu vextirnir í 61/2 %, án tillits til þess, hvernig á stóð. Virðist sú framkvæmd allhæpin og í alla staði mjög óréttlát. Sósfl. hefur alltaf lagt áherzlu á, að lækka bæri útgerðarkostnaðinn og aðstoða útveginn á þann hátt. Í því sambandi hefur verið bent á, að eðlilegast væri að bankarnir, sem hafa mest af sínum tekjum af sjávarútveginum, létu í té ódýr rekstrarlán, t.d. með 21/2 % vöxtum. Gæti slíkt orðið verulegt hagræði fyrir útveginn. Þeir bátar, sem fengu stofnlánadeildarlán, verða að borga 6%. Lægstu vextirnir eru af lánum úr fiskveiðasjóði, eða 4%, en svo eru þeir sem sagt allt upp í 6%, sem eru hreinustu okurvextir. Með þessum ráðstöfunum væri hægt að bæta afkomuna mjög mikið, og enn má gera ýmsar aðrar ráðstafanir, sem við sósfalistar höfum hvað eftir annað bent á, t.d. varðandi olíuverzlunina. Það þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það, að hún er rekin með þeim endemum, að hver lítri er hátt á annan tug aura hærri en hann þyrfti að vera. Í stað þess að dreifingarkerfið sé aðeins eitt, þá eru þau þrjú. Þrjú olíufélög, sem keppa hvert við annað og öll verða að láta reksturinn bera sig, hafa líka ábyggilega samkomulag um það, og það kemur svo á bak útvegsins að halda rekstri þeirra uppi. Við getum stórlækkað olíuna, jafnvel svo, að þrátt fyrir gengislækkunina hefði engin hækkun þurft að verða á henni, ef dreifing færi fram með hagkvæmari hætti. Þá eru enn fremur óhóflegir skattar á útgerðarvörum og álagning verzlunarfyrirtækja, sem losna mætti við, ef samtök sjómanna sjálfra önnuðust innkaup á þeim. Hefur margoft verið á þetta bent af okkur sósíalistum, en það hefur mætt litlum skilningi af hálfu stjórnarvaldanna, a.m.k. fyrrv. stjórnar. Koma þar ábyggilega fremur til greina annarleg sjónarmið verzlunarmannanna, en sjónarmið útvegsmanna. Þá er það, sem hvað mestum vandræðum veldur, sú óheillastefna fyrrv. ríkisstj. að láta pólitískt ofstæki ráða markaðsöflun í stað þess að láta viðskiptahagsmuni Íslands eina ráða. Það eru engin skynsamleg rök fyrir því, að okkur hafi ekki staðið til boða markaðir í Sovétríkjunum 1948 eins og 1947. En ríkisstj. gerði allt til að fyrirbyggja, að við hefðum þar viðskipti, og enginn ráðh. gat svo opnað sinn munn, að hann dengdi ekki svívirðingum yfir þessa aðila, enda var þá búið að gera Marshallsamning, svo að fúkyrðin voru ekki út á bláinn sögð. Þá býst ég við, að það sé einsdæmi, að einn ráðherra hafi hagað sér þannig eins og við heyrðum hér, að hann hélt því fram, að Sovétríkin settu pólitísk skilyrði fyrir kaupum á okkar afurðum á sama tíma og verið var að leita þar samninga um markaði. Þeir vissu líka, hvað þeir voru að gera, ráðherrarnir. Þeir voru sem sagt sannfærðir um, að Bandaríkin og Bretland mundu leysa öll okkar viðskiptavandamál. Sú von hefur nú heldur en ekki brugðizt. En svo ákveðin var þessi viðleitni að einskorða markaði okkar við engilsaxnesku löndin, að við vorum byrjaðir að gera tilraunir með landanir í Austur-Þýzkalandi og Sovétríkjunum á ísfiski, en hinn erlendi fulltrúi, sem um þær mundir var staddur hér uppi, var atyrtur á hinn versta hátt, og engir samningar tókust. Hefði þó mátt bíða eftir því að reyna, hvort þessi viðskipti gætu ekki orðið hagkvæm. Um leið og við vorum búnir að missa markaðina í Sovétríkjunum, færði England sig svo upp á skaftið og lækkaði verð á vörum okkar, sem það hafði neyðzt til að hækka á meðan við höfðum sambönd í austri. Sú reynsla hefur orðið hvarvetna, þar sem Sovétríkin hafa komið inn. að verðið hefur hækkað þannig, t.d. það sem nýjast má nefna, að verð á ull frá Ástralíu hefur stórhækkað vegna keppni Sovétríkjanna við auðhringana um þá vöru. - Þannig hafa hagsmunir okkar í viðskiptamálum verið bornir fyrir borð vegna pólitísks ofstækis. Hæstv. atvmrh. sagði, að ekki bæri að skoða álagningu skatta í frv., sem hann viðurkenndi, að kæmu óréttlátlega niður á almenningi, sem stefnu Sjálfstfl. Finnst nú nokkrum manni líklegt, að Sjálfstfl. komi með þessar till. sínar rétt fyrir kosningar, en geymi sínar sanngjörnu og góðu till. þar til eftir kosningar? Fáir munu verða til að trúa því. Þær till., sem Sjálfstfl. mun hugsa sér að gera eftir kosningar, verða sjálfsagt ekki fallegar, fyrst þessar eru svona. Reynslan er sú af Sjálfstfl., og raunar hinum tveimur stuðningsflokkum fyrrv. ríkisstj. einnig, að þeir hafa verið ákaflega kjarkmiklir til árása á alþýðu rétt eftir kosningar, en móðurinn hefur svo runnið af þeim, þegar kosningar hafa nálgazt. Allar líkur eru til, að sama sagan endurtaki sig nú. Ég verð að segja, að ég er mjög undrandi yfir því, að Sjálfstfl. skuli ekki vera kominn það langt í athugunum sínum á ástandinu, sem honum hefði nú raunar átt að vera fullkunnugt um, að hann geti látið Alþingi vita í höfuðdráttum, hvað hann hugsar sér. Það virðist vera erfitt að fá á því aðra skýringu en þá, að ekkert megi láta uppi, fyrr en að afstöðnum kosningum og mikið liggi við að leyna því þangað til, sem á seyði er. Hæstv. forsrh. gat þess, að útveginum yrðu látin í té sömu gjaldeyrishlunnindi og á síðast liðnu ári og eitthvað til viðbótar. Væri fróðlegt að vita, hvað fyrirhugað er. Vil ég skora á hæstv. atvmrh. að gefa þær upplýsingar í því efni, sem hann getur. Í frv. er gert ráð fyrir, að ábyrgðin nái til 15. maí, og bent á, sem rétt er, að ef hún ætti aðeins að ná til 1. marz, mundu bátarnir ekki fara af stað. En ég vil benda á, að hér er eingöngu miðað við vetrarvertíðina við Faxaflóa, en fiskur er víðar dreginn úr sjó en þar. Vertíðirnar á Vestur-, Norður- og Austurlandi byrja í endaðan marz og apríl og standa fram í júní. En 15. maí á fiskábyrgðin að falla niður, og þá á sem sagt að banna þessu fólki að halda vertíðinni áfram, enda þótt Því sé hin mesta nauðsyn, t.d. á Norðurlandi, þar sem síldarleysið hefur komið mjög hart niður, að fiskveiðarnar verði því sem tekjudrýgstar. Það þarf nauðsynlega að ganga þannig frá, að ábyrgðin gildi fyrir allt árið. Allt annað er of mikið öryggisleysi fyrir fólkið í þessum landshlutum og yrði aðeins til að hrekja það í enn stærri stíl til Rvíkur og þorpanna við Faxaflóa, enda er það eitt sanngjarnt, að Alþingi hugsi líka um vandamál þessa fólks. Hvað snertir tekjuöflunarleiðir til þess að standa undir ábyrgðinni, þá er Sósfl. á móti nefsköttum og drápstollum og hefur hins vegar oft bent á tekjuöflunarleiðir, sem ekki koma niður á almenningi og valda ekki aukinni dýrtíð, en það er aftur á móti raunin um tollana og nefskattana, sem hafa svipaða verkun og að pissa í skóinn sinn. Sósfl. er því andvígur þessum tekjuöflunarleiðum og mun ekki greiða atkvæði með þessum sköttum.

Fjmrh. (Björn (Ólafsson): Herra forseti. Mér þykir það leitt, en ég sé, að dálítil villa hefur slæðzt inn í frv. Þegar síðasta gr. var orðuð, hefur verið sett „tollverði“, en til þess var ætlazt, að það væri af „cif-verði“, og veldur það dátítilli breytingu, eða allt að 3–4%. En villuna mun ég ræða við hv. fjhn., er hún hefur fengið frv. Ég ætla ekki að fara neitt út í að svara hv. þm. Siglf. (ÁkJ) í sambandi við ummæli hans um söluna til Rússlands. Ég vildi aðeins vekja athygli á því, sem hann sagði um ísfisksöluna til Rússlands. Ég var í Rússlandi um þessar mundir, og við gengum á eftir þeim um að leyfa það, að einn til tveir togarar fengju að sigla þangað til reynslu með ísfisk, en þeir sögðust ekkert hafa með hann að gera. Slagorð sósíalista um þetta eru því algerlega úr lausu lofti gripin, eins og fyrri daginn.



Herra forseti, Ég skal ekki fara mörgum orðum um ræðu hv. þm. Siglf. (ÁkJ). Hún var þó að ýmsu leyti merkileg, m.a. vegna þess, að það virtist vera hans mesta áhyggjuefni, að ábyrgðarverðið væri ekki nógu hátt, og álagningin þá sjálfsagt ekki nógu mikil. Enn fremur hafði hann áhyggjur af því, að útvegsmönnum yrði ekki gefið nógu mikið af frjálsum gjaldeyri. Þá sagði hann, að þrátt fyrir vaxandi dýrtíð og alls konar álögur í tíð fyrrv. stjórnar, hefðu útvegsmenn ekki fengið hækkað verð. Það er rétt, að ábyrgðarverðið hefur staðið í stað, en söluverð erlendis hefur líka lækkað, og uppbátagreiðslurnar hafa því farið vaxandi, enda þótt útvegsmenn hafi ekki fengið hærra verð fyrir aflann. Dýrtíðarráðstafanir í þá átt að greiða niður verð á vörum innanlands hafa líka farið vaxandi, og munar miklu um það árið 1949 frá árinu 1946. Það liggja þannig til þess eðlilegar orsakir, að ríkisstj. hefur orðið að afla aukinna tekna til þess að standa undir auknum niðurgreiðslum og uppbótum á útflutningsvörur. Þeir skattar, sem í því skyni hafa verið lagðir á, hafa ekki verið nefskattar nema að litlu leyti. Var reynt til þess, að þeir legðust á þá hluti, sem almenningur þyrfti lítt eða ekki að nota. Það var lagður skattur á bíla, benzín, kvikmyndir, innlenda sælgætisframleiðslu og þær innflutningsvörur aðrar, sem almenningur þyrfti sízt að nota, en allar nauðsynlegustu vörurnar voru undanþegnar skatti. Þetta er höfuðmunurinn á fyrri stefnu og þeirri, sem nú á að fara, að leggja jafnt á allar vörur. Í tíð fráfarandi stj. leituðumst við við að leggja gjöld á vörur, sem almenningur notar lítið, þær er telja mátti umfram venjulega neyzlu. Þó er neyzluskatturinn undanþeginn. En mismunurinn á söluskattinum áður fyrr og þessum, sem nú á að leggja á, er mikill, því að hann fimmfaldast, fer m.ö.o. úr 6% í 30%. - Freistandi væri að fara frekar út í ræðu hv. þm. Sigif., en ég mun nú sleppa því og minni heldur á 1–2 atriði. Annars hefur hv. 8. landsk. gert grein fyrir afstöðu okkar Alþýðuflokksmanna. En mig langar til að láta í ljós undrun mína yfir því, hvernig þær tölur eru taldar - eða upphæðir -, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, og eins yfir hinu, hvernig á að afla teknanna. Eru í því sambandi tvö atriði í frv. Annað er þetta: Útvegsmönnum á að tryggja svo hátt verð, að þeir fari af stað á veiðar. Það hygg ég, að tekizt hafi með 75 aura verðirðu. Ég hygg, að hæstv. ríkisstj. hafi haft samráð við útvegsmenn, og býst við, að þetta verð sé nægilegt, þótt það sé allmiklu lægra, en fram kemur í tillögum frá fundi stjórnar Landssambands íslenzkra útvegsmanna. Ég veit eigi um það og ræði þetta mál því ekki nánar. En, eins og ég tók fram, geri ég ráð fyrir, að upphæðin muni nægja. Hitt atriðið er það, hversu mikið þetta kosti, og hvernig afla eigi fjárins. Það er gert ráð fyrir að hækka ábyrgðarverðið úr 65 aurum í 75 aura, eða um 10 aura pr. kg. Ef gengið er út frá því í fyrstu að afla tvo mánuði ársins 23 þús. tonn, sem er hærri tala en árið 1949, þegar öfluðust um 16 þús. tonn,  Hitt er annað mál, hvernig aflað skuli tekna á móti þessu, þannig að það á að leggja á söluskatt, sem er raunverulegur gjaldeyrisskattur: Það er lagt á innflutninginn allan. Þetta er gengisfelling um 30% á öllum innfluttum nauðsynjavörum. Fráfarandi stj. hafði það fyrir reglu í skattaálögum, að tekna ríkissjóðs yrði eigi aflað með jöfnu álagi, heldur skyldi undanskilja almennar neyzluvörur og hækka þá gjöldin á hinum, sem almenningur notar ekki almennt. Því vildi ég leggja áherzlu á það, að verði farið út í að afla tekna á þann hátt, sem gert er ráð fyrir sem möguleika í þessu frv., því að við vitum, að um þær leiðir verður eigi að ræða eftir þ. 1. marz n.k., - og verði því haldið fram, þá - ég endurtek - vildi ég undirstrika það, að teknanna verði eigi aflað með jöfnu álagi, þ.e. með beinni 30% gengisfellingu, heldur verði leitazt við að draga úr álagningunni á þær vörur, sem almenningur notar mest. Ég sé eigi betur en hér sé svo riflega áætlað, þ.e. tekjurnar eru áætlaðar þrisvar sinnum hærri en útgjöldin, að unnt ætti að vera að sleppa öðrum vörutegundum en þeim, sem við þörfnumst til daglegrar neyzlu. Ef það yrði gert og lagt yrði á aðrar og minna notaðar vörur, þá held ég, að við mundum verða til viðtals um málið, þ.e. um aðra leið, en hér er farin í því. Miðað við þær tölur, er hér að framan eru taldar, þá ætti að vera kleift að draga út úr talsvert magn af vörum, sem skatturinn yrði lægri á. - Þetta vil ég, að n. sú, er málið fær til athugunar, kanni nánar, því að á því veltur fylgi mitt við þennan hluta frv. Eins vildi ég biðja hana um að reikna betur út, hvað þurfa muni til að standa straum af kostnaði þeim, sem aðgerðirnar skv. frv. mundu hafa í för með sér. Ég skal svo ekki fara miklu meira út í að ræða frv. í einstökum atriðum. Hefur grein verið gerð fyrir málinu af hv. 8. landsk. En ég vildi láta þetta koma fram vegna tekjuöflunarinnar og útreiknings á tekjum og greiðslum skv. frv.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að fara þess á leit við forseta, að hann léti athuga, hvort ekki væri leið til þess að viðkomandi ráðh. væri hér viðstaddur, þegar ég tala, þar sem ég þyrfti m.a. að bera fram við hann fyrirspurn.

Forseti (FJ): Ég skil það vel, að hv. þm. finnist það nauðsynlegt, að hæstv. ráðh. sé viðstaddur, og mælist eindregið til þess, að hann verði látinn vita af því, ef hann er hér staddur í húsinu.



Vegna þess að ýmsir af þeim, sem hér hafa talað og borið fram fsp., sem mér er ætlað að svara, eru nú ekki mættir, vildi ég gjarnan, að hv. 1. þm. S-M. tali nú, og ég þá ekki fyrr en hann hefur lokið máli sínu.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara að halda neina langa ræðu, því að bæði ætlaði ég að vera búinn að fá svarað hér ýmsum fsp., sem ég bar fram í dag, áður en ég talaði núna, og svo finn ég mig ekki knúinn til þess að tefja þetta mál um of, og í þriðja lagi er ekki svo björgulegt um að litast hér í d., að það beint hvetji menn til þess að halda hér langar ræður. Ég ætla í fáum orðum að minnast á það, sem fram kom hjá tveim hæstv. ráðh. við umr. málsins í dag. Það var í fyrsta lagi út af þeim drætti, sem á því hefur orðið, að hæstv. ríkisstj. legði fram þetta frv. Hæstv. forsrh. færði enn sem fyrr sömu ástæður fyrir þessum drætti og taldi hann í allan máta mjög eðlilegan. Ég skal ekki, þrátt fyrir það að þær ástæður eru ekki gildar, orðlengja það fremur hér, og leiði það því hjá mér. Ég hefði talið það afsakanlegt, þó að þetta hefði dregizt fram yfir nýár fyrir ríkisstj., ef hún hefði þá komið fram með nýjar till. til úrbóta í málinu, en þar sem því er ekki til að dreifa, þá er þetta algerlega óafsakanlegt og hefur, eins og hv. þm. Hafnf. (EmJ) hefur í sinni ræðu réttilega tekið fram, orðið til verulegs tjóns fyrir útveginn og þjóðina alla í heild. Þó að hæstv. forsrh. hafi látið í það skína. að þeir gætu og mundu róa, sem vildu, þó að ekki væri búið að samþykkja lögin, þá veit hann það þó vel, að svo er ekki, heldur eru samtök um það að byrja ekki fyrr, en þetta frv. hefur verið samþykkt. Hæstv. forsrh. sagði það, að ríkisstj. vildi ekki fara uppbótaleiðina, heldur mundi hún boða nýja leið. En ég verð að segja það, að mér finnst það mjög einkennilegt, þegar ekkert bólar á þeirri nýju leið enn sem komið er, og skil ég því ekkert í því, hvað hæstv. forsrh. meinar eiginlega, því að ég get ekki betur séð en að hann vilji einmitt uppbótaleiðina, ef marka má af þessu frv. Það var eitt í þessu sambandi, sem ég gleymdi í dag, og það er, að þegar ríkisstj., sem er óþreytandi að tala um þessa nýju leið, og hæstv. forsrh. segir, að það sé ekki alveg búið að ganga frá till. endanlega, en verið sé í óða önn að ganga frá og útfæra einstök atriði, en það hlýtur þá að vera svo langt á leið komið, að ljóst sé í höfuðdráttum, hver leiðin muni vera, og væri þá mjög æskilegt, ef hæstv. ríkisstj. skýrði þinginu frá henni í höfuðdráttum. Gæti það haft geysimikla þýðingu fyrir málið, ekki sízt þar sem hér er verið að samþykkja fyrir fram varaleið, ef hin skyldi bregðast, en við vitum ekki enn þá, hver aðalleiðin kann að vera. Vildi ég mjög eindregið skora á ríkisstj. að skýra okkur frá því, hver þessi leið í raun og veru er, sem hún þreytist aldrei á að boða, því að það virðist hún svo sannarlega ekki gera. Það er þó ekki hægt að kalla þetta boðskap hjá ríkisstj., því að allt í þeim boðskap er hulið. Þetta vildi ég taka fram sérstaklega, að ríkisstj. gæfi einhverjar upplýsingar um, hver þessi nýja leið hennar er. Þá vildi ég minnast í örfáum orðum á það, sem hæstv. forsrh. og hæstv. atvmrh. sögðu um svo nefndan hrognagjaldeyri eða gotupeninga. Forsrh. sagði, að það væri ekki rétt að fara að vekja neinar deilur um hrognapeningana, og er það fjarri mér að ætla að fara að gera það, eins og ég líka tók fram í dag. En til þess að fá mynd af þessu eins og það á að vera, þá vildi ég gjarnan fá það upplýst, hvernig ríkisstj. hyggst haga sér í þessum málum, hvort hún ætlar sér að draga úr þessum gjaldeyri eða bæta við hann eða halda áfram eftir sömu reglum og settar voru í tíð fyrrv. ríkisstj. Enn fremur vil ég geta þess, að þótt ég hafi ef til vill átt nokkurn þátt í, að þetta komst á, þá benti ég á það, að vafasamt væri, hvort heimildir fyrrv. ríkisstj. til þessara ráðstafana væru í lögum. Hæstv. fjmrh. vísaði þá í gjaldeyrislöggjöfina í því sambandi, en það verður þó að teljast mjög hæpið, því að ef sá skilningur er réttur, þá mætti taka á þann hátt óendanlega marga vöruflokka og setja svo ofan á þá skatt til útflytjendanna, en það mun alls ekki hafa vakað fyrir þeim, sem gjaldeyrislögin settu. Hæstv. fjmrh. þátti einkennilegt, að ég skyldi benda á þetta, þar sem ég átti þátt í því, að þessi háttur var upp tekinn, og hélt, að ég vildi nú nema hann úr gildi. En ég er ekki að gera neinar kröfur um, að þetta verði fellt úr gildi í þessu frv., heldur tel ég, að heimildin sé svo hæpin, að ríkisstj. eigi að lýsa því yfir, ef hún ætlaði sér að gera eitthvað frekar í málinu, að hún muni ekki gera neitt nema með ráði og vilja þingsins, því að þegar hrognapeningarnir voru teknir upp, þá var það gert með ráði þingsins, og ég held líka, að það sama hafi verið, þegar við var bætt nokkrum vörutegundum síðar, þá var það allt opinbert. Ég held, að hæstv. ríkisstj. ætti að halda því áfram að gera þess konar ráðstafanir með ráði þingsins og vitneskju og lýsa því yfir, hvernig fyrirkomulag hún hugsi sér, og ekki hvað sízt þegar hæstv. forsrh. hefur gefið það í skyn, að kannske ætti að bæta fleiri vörutegundum við, þó að hann vissi hins vegar ekki, hvaða vörutegundir það ættu að vera. En ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. sjái, að það er algerlega ómögulegt fyrir Alþingi að samþykkja þetta frv. án þess að fá upplýsingar varðandi þetta. Og ef ríkisstj. vill ekki samvinnu við Alþingi, þá verður þingið sjálft að setja ákvæði um þetta í löggjöfina. Um það, hvort rétt er að útgerðin fari þessa braut, lengra eða skemmra, eða einhverja aðra, það er mál, sem þarf að athuga vel og kryfja til mergjar. Þá vil ég endurtaka það, sem ég sagði áður í dag, og vona, að hæstv. atvmrh. athugi og skýri frá því, svo að þetta verði gert ljósara fyrir okkur og raunar öllum almenningi, svo að við getum verið á því hreina með, hvaða vörur það séu, sem undir þessi ákvæði eiga að falla, svo að maður heyri ekki alltaf sama tóninn hjá fólki um okurverð á þessum vörum og öðrum, sem það álítur eiga þar undir. Ég vænti þess, að hæstv. atvmrh. komi inn á þetta í ræðu sinni á eftir. Þá vil ég minnast nokkrum orðum á tekjuöflunaraðferðir þær, sem gert er ráð fyrir í frv. Ég sagði, að hér væri um 60–80 millj. kr. aukningu pr. anno að ræða, miðað við sama innflutning og s.l. ár, en gerði svo ráð fyrir, að innflutningurinn þyrfti að færast niður, en þetta yrði að minnsta kosti 80 millj., ef hann stæði í stað. En nú hefur hæstv. fjmrh. upplýst það, að ég hafi alls ekki tekið of djúpt í árinni, því að eins og söluskatturinn er nú ákveðinn, þá er óhugsandi, að þetta komist niður í 60 millj. Eins og vitað er, þá getur innflutningurinn ekki farið niður í 300 millj., þegar innflutningur fyrir Marshallfé er talinn með, en miðað við það lágmark, þá væri söluskatturinn samt miklu meira en 60 millj., ef söluskatturinn er 5-faldaður. En nú er ekki meiningin að 5-falda allan söluskatt, en það breytir þá málinu þannig, að ef miðað er við 300 millj. kr. innflutning og þar af er skattskylt 245 millj., þá verður skattaaukningin samt 60 millj. kr. miðað við þennan lægsta hugsanlega innflutning. Það er því augljóst, að viðbótartekjur verða þarna að minnsta kosti 60 millj., en sennilega eitthvað á milli 60 og 80 millj., en til þess að þær yrðu 60 millj. kr., þá þyrfti að lækka innflutninginn um 100 millj. kr. frá því, sem hann er í ár. Ég er hissa á því, að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki strax hafa gert grein fyrir þessu, en sennilega stafar þetta af því, að hún hefur viljað reikna þetta varlega, og eins vegna villu, sem hefur slæðzt í frv., en hér hlýtur þó að vera um 60–80 millj. álögur að ræða, þrátt fyrir það að sú villa sé leiðrétt. En sem sagt, það hlýtur að vera augljóst, að ég hef tekið of varlega í árinni í dag, því að sú tala var í raun og veru of lág, eins og nú er komið fram. Þetta var það, sem ég vildi taka fram fyrst og fremst, en ég vil einnig í þessu sambandi leyfa mér að minnast á fyrirspurn, sem ég bar fram í dag og hv. þm. Hafnf. (EmJ) einnig tók undir, hvernig þessi útgjaldahlið í þessu máli er hugsuð, en skal að öðru leyti ekki fara út í það nánar núna, enda tel ég, að það hafi komið nægilega skýrt fram í dag, bæði hjá hv. þm. Hafnf. og mér.



Herra forseti. Út af ræðu hv. þm. S-M. (EystJ), þar sem hann skorar á ríkisstj. að gera grein fyrir þeim till., sem hún ætlar að bera fram til þess að leysa þann vanda, sem þjóðin á nú við að stríða, þá vil ég árétta, að það er tæplega eðlilegt, að ríkisstj. skýri frá því meðan það mál er enn í deiglunni. En það er hins vegar um þrjár leiðir að velja. Í fyrsta lagi er það niðurgreiðsluleiðin, í öðru lagi er það verðhjöðnunarleiðin, í þriðja lagi er það gengisfelling. Ríkisstj. hefur ekki farið dult með það, að hún er andvíg niðurgreiðslunum. Þegar sú leið er frá tekin, er því um tvær leiðir að velja. Og ég vil segja hv. 1. þm. S-M. og öðrum það, að ríkisstj. vinnur nú að því með sérfræðingum sínum að gera samanburð á þessum tveimur leiðum, og jafnskjótt sem þessum samanburði er lokið og hann liggur fyrir, þá mun ríkisstj. ekki hika við að bera fram sínar till.



Herra forseti. Það hafa komið fram ýmsar aths., sem ætla mátti og eðlilegt þykir í sambandi við þetta mál, og að því er snertir fsp. til mín út af einstökum atriðum, þá er mér skylt að leysa úr þeim, eftir því sem efni standa til. Ég held samt, að ég verði sjálfur að koma fram með eina fyrirspurn til hv. 1. þm. S-M., sem fór mörgum orðum um það afskaplega tjón, sem bátaútvegurinn hefði hlotið af því, að þetta frv. var ekki borið fram nokkrum dögum fyrir jól, heldur nú fyrstu dagana í janúar. Ég skil varla, að hv. þm. sé svo ókunnugri vertíðarrekstri, en allir aðrir, að hann viti ekki sjálfur, að þetta getur ekki skipt miklu máli. Sannleikurinn er sá, að vertíð hefst ekki í veiðistöðvum hér, fyrr en nokkuð er komið fram í janúar, sums staðar talsvert seinna. Hitt veit ég, að undirbúningur undir vertíðina er á ýmsum stigum á leiðinni alla tíð frá haustnóttum, og vitaskuld verður þeim undirbúningi haldið áfram í þetta sinn eins og ávallt áður, án tillits til þess, hvað snemma slíkar till., sem hér eru til umr., væru lagðar fram. Hitt er annað mál, að hefði það dregizt fleiri víkur fram í janúarmánuð, að tekin væri afstaða til þeirra till., sem L.Í.Ú. gengst fyrir, fyrir hönd útgerðarmanna, þá mætti fara að tala um, að af því hlytist mikið tjón. Það liggur ekki fyrir að ræða um tjón, og sízt stórtjón, þó að síðasta vika desembermánaðar liði án þess að ábyrgðarfrv. kæmi fram. Ég sé, að hv. 1. þm. S-M. hefur gengið frá, svo að ég get beðið með fyrirspurn þá, sem ég vildi fyrir hann leggja. Ég vendi þá mínu kvæði í kross og leyfi mér að ávarpa fyrrverandi kollega minn úr fyrrv. ríkisstj., hv. þm. Hafnf. Mér fannst það undarlegt, hvernig hann gat fullyrt það, svona upp úr sér, að ríkisstj. væri með þessu frv. að þrefalda tekjurnar á móts við það, sem fram þyrfti að leggja. Hann endurtók þetta, og ég skrifaði það hjá mér. Þessi fullyrðing er byggð á ákaflega miklum misskilningi, eins og líka fullyrðing hans um, að söluskatturinn, samkv. 21. gr. l., sem um hann gilda, sé skilyrðislaust lagður á allar nauðsynjavörur. Þetta endurtók hv. þm. svo oft, að það var eins og hann vildi hamra þessu inn í þá þm., sem hér voru viðstaddir. Sannleikurinn er sá um söluskattinn, að undanþágur frá honum eru gefnar og auglýstar fyrir langalöngu, í tíð fyrrv. ríkisstj., í Lögbirtingablaðinu. Ég kann þann lista ekki utan að, en fjmrh. hefur haft heimild til þess að gefa víðtækar undanþágur á vissum vörutegundum, eftir því sem þörf krefur. Og þessi heimild var notuð í tíð fyrrv. ríkisstj. þannig, að það er langur listi í Lögbirtingablaðinu yfir vörutegundir, sem undanþegnar hafa verið söluskatti. Þar eru t.d. fóðurvörur og rekstrarvörur ýmiss konar, sem ég man sérstaklega eftir. Þess vegna hef ég, þegar rætt er um söluskattinn, lagt þann skilning í þetta mál, að sama heimild og hefur verið í l. og hefur fylgt ákvæðunum um söluskattinn haldist áfram, þannig að það sé á valdi fjmrh. að verða við sanngjörnum óskum um undanþágur, eins og leitazt var við að gera í tíð fyrrv. stj. Það er þess vegna fjarri því, að sú fullyrðing hv. þm. Hafnf. hafi við rétt rök að styðjast, að söluskatturinn sé undantekningarlaust lagður á allar nauðsynjavörur. Þetta tel ég nauðsynlegt að upplýsa, því að vitanlegt er það, að allir slíkir skattar eru nægilega óvinsælir, ég vil segja hjá þm. og landsfólki öllu, þó að ekki sé verið að gera leik að því að láta þá líta verr út, en þeir gera í raun og veru. Þá fullyrti hv. þm. í þessu sambandi, og ber við sinni fyrri staðhæfingu um söluskattinn, að hér væri verið með sama sem 30% gengisfellingu. Það ræður að líkindum, að þegar grundvöllurinn er skakkur, eins og hann var að því er snerti fyrri fullyrðingar þm., þá verður prósentuútreikningurinn a.m.k. vafasamur. Ég skal játa, að ég er ekki sérstaklega flughastur reikningsmaður, og skal láta það liggja milli hluta að gera samanburð á gengislækkun og þessum skatti, og einnig hvað mörg prósent geti verið um að ræða, en ég leyfi mér að vefengja ákaflega mikið þessa fullyrðingu, og sérstaklega slæ ég því föstu, að hún er byggð á röngum forsendum. En hjá þessum þm. kom líka fram sérstök fullyrðing um það, hve mikið hefði verið kastað til þess höndunum að reikna út þörfina fyrir fjárframlög í þessu skyni. Ég lýsti því upphaflega í stórum dráttum, hvað álitið væri, að til þess þyrfti, og það kemur fram í frv. Hv. þm. Hafnf. fullyrti, að eftir sínum reikningi væri hækkunin, sem hér um ræðir, á ábyrgðarverði og öðru, samkv. þessu frv. skakkt út reiknuð, og taldi, að miðað við afla alls ársins gæti verið um hækkun að ræða, sem gæti numið 16 til 18 millj. kr. Hér ber vissulega mjög mikið á milli, og ef þessir útreikningar þm. væru réttir, væri vissulega til of mikils mælzt, hvað tekjuöflun snertir. Nú er það svo, að þessir útreikningar hafa að vísu verið framkvæmdir undir handleiðslu ríkisstj., en þeir eru aðallega framkvæmdir af fiskábyrgðarn., en hún hefur jafnan verið ráðunautur um þessi mál, og hefur með útfærsluna af fiskábyrgðinni að gera síðan hún var sett á stofn. Ég skal nú, til þess að leitast við að skýra þetta mál betur, en ég gerði í frumræðu minni, upplýsa, hvernig þetta er reiknað út, samkvæmt þeim plöggum, sem fyrir liggja. Það er reiknað með, að afli bátaflotans til loka febrúarmánaðar geti orðið 23 þús. smálestir, en 86 þús. smálestir frá 1. jan. til 15. maí. Hækkunin á fiskverðinu, sem fyrir liggur í þessu frv., miðað við janúaraflann, svo að við tökum tímabilið janúar–febrúar, mundi nema 2.300.000 kr. og svo greiðslunni samkv. 5. gr. Hluti af þeim 5 millj. kr., sem áður voru í l., mundi nema 1 millj. kr. á afla þessara tveggja mánaða. Svo kemur hækkun á framleiðslukostnaði freðfisks og óhjákvæmileg breyting á verkun og pökkun á þessar 23 þús. smálestir af hráefni, eða það, sem ætlazt er til að fari í frystihús. Er gert ráð fyrir, að þessi liður hækki um 2.870.000 kr. yfir þessa tvo mánuði.  Þetta, sem ég hef sagt hér, vildi ég upplýsa, til þess að leggja þetta mál eins greinilega fram og mér er unnt og á hverju eru byggðir þeir kostnaðarliðir frv., sem svo mjög hafa verið vefengdir af einstökum þm. Ég skal bæta því við, vegna þeirrar sérstöku fullyrðingar hv. þm. Hafnf., að hækkunin miðað við allt árið væri að hans dómi réttilega metin á 16 til 18 millj. kr., að ég hef líka útreikning yfir það, byggðan að vísu á sömu forsendum, þar sem sömu kostnaðarliðirnir eru teknir til greina og í þessu frv. Ef miðað er við, að afli alls ársins sé 130 þús. tonn, þá verður 10 aura hækkunin á hvert kg á 130 þús. tonnum 13 millj. kr., og hækkunin samkv. 5. gr. er nærri því 51/2 millj. kr. Þá vantar að taka tillit til aukins kostnaðar vegna breyttra pökkunaraðferða hraðfrystihúsanna, og er hann hátt á 14. millj. kr. Málið liggur því þannig fyrir, að í stað þess, að þetta sé hæfilega metið á 16 til 18 millj. kr., eins og hv. þm. Hafnf. hélt fram, þá er nær sanni að segja, að það sé hæfilega metið á 321/2 millj. kr., og munar það þá nærri því helmingi frá því, sem rétt áætlun, eftir öllum atvikum að dæma, gefur í skyn, og frá því, sem þessi hv. þm. hefur fullyrt um þetta mál. Ég hef þá leitazt við með tölum og þeim rökum, sem mér hafa borizt í þinghléinu frá aðilum, sem hér eiga hlut að máli, og frá trúnaðarmönnum ríkisins, að upplýsa það mál eftir föngum, sem snertir kostnað við fiskábyrgðina og þá hækkun, sem breytt viðhorf hefur í för með sér. Og þar með hef ég hrakið þær fullyrðingar, sem hv. þm. Hafnf. hafði um það atriði, en vitaskuld liggja þessar niðurstöður allar, eins og ég sagði áður, til gagnrýni fyrir fjhn., sem fær þetta mál til meðferðar. En ég vil a.m.k. samt segja það, að við höfum ekki leitazt við á nokkurn hátt í ríkisstj. að auka vísvitandi á þá kostnaðaráætlun, sem þurfti að gera, eða heimta vísvitandi hærri tekjur en við teljum, að þurfi. Ég var að segja, í því að hv. 1. þm. S-M. gekk út, að ég vildi í sambandi við fullyrðingu hans um hið mikla tjón, sem hafi hlotizt af því, að málið kemur fram 5. jan., en ekki á Þorláksmessu, leggja þá spurningu fyrir hann, hvort hann hafi gert sér grein fyrir því undanfarin ár, hvað mikill afli hafi verið kominn á land af bátum 5. janúar. Það væri vissulega þörf á því, ef hann stendur í þeirri meiningu, að á þessu tímabili hafi orðið stórtjón fyrir seinlæti ríkisstj. varðandi fiskábyrgðina.

Gerir hæstv. ráðh. sér von um, að málið verði afgr. í nótt?

Nei, en hinu vil ég bæta við, að ef hv. þm. lítur svo á, að á þessum dögum hafi yfirleitt orðið tjón af drættinum, þá vænti ég þess, af því að ég veit, að honum er vel við bátaútgerðina og ber hag útgerðarmanna fyrir brjósti, að hann muni vilja aðstoða ríkisstj. í því að draga úr þessu tjóni, sem er ekki nema ímyndað, en gæti orðið tjón, ef langur dráttur yrði á, að málið fengi afgreiðslu. Þess vegna er það rökrétt afleiðing af þeirri hugsun, sem sérstaklega kom fram hjá honum, að aðstoða ríkisstj. í að fá hraðað bráðabirgðalausn málsins, til þess að ekki hljótist tjón fyrir bátaútveginn af drætti á meðferð málsins á Alþingi. Hv. 1. þm. S-M. spurði mig um það og mjög réttilega, - og ég virði mikils hans innstu hvatir í því efni, að því er snertir að burtnema óorð, sem sumir ætla, að hafi lagzt á bátaútvegsmenn vegna hins svo kallaða frjálsa gjaldeyris, - hv. þm. spurði um það, hvort ég vildi auglýsa, hvaða vörur þeir hefðu mátt kaupa fyrir hina svo kölluðu hrognapeninga og annað, sem féll í það kjölfar. Það er alveg rétt, að þetta sé upplýst, og ég tel það rétt athugað hjá hv. þm., eins og hann kom fram með, að það er til þess, að það sé ekki verið að hampa því í hvert sinn, sem einhver vara er óeðlilega dýr, að kenna það alltaf bátaútvegsmönnum og þeirra frjálsa gjaldeyri. Ég met þetta sjónarmið vissulega og er sömu hugsunar og hann í því efni. Nú er það að vísu svo, að ég hafði persónulega lítil eða engin áhrif á það, hvaða vörur leyfðar voru af innflutningsyfirvöldunum á sínum tíma fyrir þessa svo kölluðu hrognapeninga etc., en ég hef aflað mér upplýsinga, hvaða vörur það eru, og skal upplýsa, hvað það er, eftir upplýsingum, sem ég hef fengið í viðskmrn. Fyrir þennan gjaldeyri má kaupa í fyrsta lagi: Niðursuðuvörur, gólfteppi, olíukyndingartæki, reiðhjól, snyrtivörur, skjalaskápa, ljósakrónur, þvottavélar, íþróttavörur. Í 2. flokki eru þessar vörur: Þakefni, gúmmískófatnaður, gólfdúkar, rörahlutir og rör, tilbúinn fatnaður. 3 flokkur: Grammófónplötur, vélar til að nota í verksmiðjurekstur, enda séu þær ekki söluhæfar á almennum markaði, ljósmyndavélar. Þetta fékk ég upplýst að gefnu tilefni hjá viðskmrn. Ég býst við, að þetta sé hér um bil tæmandi, a.m.k. gat ég ekki komizt eftir, að um fleiri vörur væri að ræða. Það er leiðinlegt, ef allt óorð um dýrar vörur og jafnvel svartamarkaðsverzlun leggst á bátaútvegsmenn. Nú er það vitað, og vil ég gera mitt til þess eins og hv. þm. að hindra, að það verði. En fleiri hafa gjaldeyrisfríðindi, þó að það sé ekki í sama formi og bátaútvegurinn, og þá er eins líklegt, að þær vörur, sem óánægja er út af, hafi getað verið keyptar fyrir þann gjaldeyri, eins og þennan frjálsa gjaldeyri útvegsmanna. Þá hef ég upplýst þetta. Hinn dýrmæta tíma, sem hv. 1. þm. S-M. talaði um, að farið hefði forgörðum, má mikið stytta, ef nú væri góður vilji að greiða fyrir málefnum útvegsins, og almanakstíminn er ekki svo langt liðinn í mánuðinum, að það þarf ekkert tjón að verða, ef þingið bregður fljótlega við að leysa þessi mál. Þá spurði hv. 1. þm. S-M., hvaða verð á hraðfrysta fiskinum sé lagt til grundvallar. Ég held það hafi fallið einhver orð um það hjá einhverjum hv. þm., sem vék að, að það mundi vera miðað við verðið 1949, og ég tel, að það muni vera rétt. Fiskábyrgðarn. hefur sjálfsagt ekki getað miðað við neitt eða farið að búa sér til neitt tilvonandi markaðsverð á þessu ári og hefur miðað sína útreikninga við það, að fiskurinn seldist á svipuðu verði á erlendum markaði eins og s.l. ár, og það er þá svar við þeirri spurningu. Hv. þm. hélt því fram, eða lét í það skína a.m.k., að hann teldi ekki hægt - hann leiðréttir það þá, ef ég hef misskilið það - að samþykkja það, sem hér liggur fyrir, þessar ráðstafanir til bráðabirgða nema gera um leið margháttaðar aðrar ráðstafanir. Ég verð að segja það, að fyrir þeim mönnum, sem þykir allt of seint ganga með að fá þessi mál fram, þá finnst mér það ekki vera til flýtisauka, ef alþm. gerðu það að skilyrði nú fyrir sömu ráðstöfunum og gerðar voru í fyrra án margháttaðra annarra ráðstafana, að nú ætti ekki málið að fá afgreiðslu nema gerðar væru um leið margháttaðar aðrar ráðstafanir. Og ég vil minna hv. þm. á það, að þegar við vorum að fást hér við sams konar mál s.l. ár rétt fyrir áramótin 1948–49, síðast á árinu 1948, þá var hann með í því eins og ég að gera þessar ráðstafanir, gangast undir fiskábyrgðina af nauðsyn, án Þess að hann þá teldi nauðsynlegt, að um leið þyrfti að gera margháttaðar aðrar ráðstafanir. Ég vil aðeins mínna á, að þetta væri nýjung, sem ekki væri í samræmi við fyrri afstöðu þm. og síður en svo til þess fallin að flýta fyrir málinu. Hjá hv. 1. þm. S-M. og ég held líka hjá fyrrv. hæstv. forsrh., hv. 8. landsk., kom, að því er ég skildi það, fram sú skoðun, að ákvæði 12. gr. frv., sem gera ráð fyrir framlengingu til loka vetrarvertíðar, ef ekki hefðu aðrar aðgerðir komið áður, - ég skildi þá þannig, að þeir væru báðir á móti því, að þessi gr. næði lögfestingu. Ég skal strax taka fram út af aths. hv. 8. landsk., að það er ekki aðalatriði í þessu máli, þó að það standi þar í gr. Þetta atriði er auðvitað opið til umr., og má breyta því, ef það þykir sérstaklega hættulegt. En hitt vil ég benda þessum hv. þm. á, að það hefur verið í þeim samtölum, sem ríkisstj. hefur átt við útvegsmenn nú í þinghléinu og fyrir þinghléið, alveg ófrávíkjanleg krafa þeirra, að ábyrgðin yrði framlengd til vetrarvertíðarloka, ef ekki yrðu innan hæfilegs tíma, og þá helzt fyrir 1. marz, komnar aðrar ráðstafanir, sem tryggðu þeirra hlut sæmilega, hvað afkomu snertir. Þetta atriði út af fyrir sig var rætt mjög ýtarlega í þeim viðtölum, sem fram fóru milli okkar og fulltrúa útvegsmanna. Og þeir sögðu, og ég held, að þeir hafi alveg lög að mæla í því efni, að þegar þeir væru að ráða til sín fólk á vertíðinni eða færu að ráða til sín fólk fyrir vertíðina, þá gætu þeir ekki ætlazt til, að nokkur sjómaður vildi ráða sig upp á það að eiga enga atvinnu vísa, þegar febrúar væri liðinn. Að sjálfsögðu yrðu þeir að birgja sig upp að veiðarfærum og beitu og öðrum nauðsynjum allt miðað við rekstur vetrarvertíðar. Og þeir, sem til þekkja. vita, að þetta er satt. Ég hef sjálfur verið lengst af við þennan atvinnuveg riðinn, og ég veit, að þau rök, sem útgerðarmenn færðu fyrir nauðsyn tryggingar til vetrarvertíðarloka, eru rétt. Það er erfitt með nokkurri sanngirni að mótmæla þeim. Ríkisstj. vildi ekki taka á sig þá ábyrgð að skella skolleyrunum við jafneðlilegum og sjálfsögðum röksemdum útgerðarmanna. Og ég segi það, að ég skil ekki það hlutskipti að hampa ábyrgð framan í útgerðarmenn miðaða við aðeins tvo mánuði af vertíðinni, þannig að engin trygging sé fyrir framhaldi á henni, þegar aðalaflatíminn færi í hönd, en það tel ég að sé, þegar kemur fram í marzmánuð. Ég ímynda mér, að enginn þingmanna vildi verða til þess að haga því svo, því að það mætti ef til vill segja, að með því væru ginningar hafðar í frammi við útgerðarmenn og þá, sem að útgerð standa, sjómenn á bátum o.fl. Ég tel, að það sé ekki hægt að daufheyrast við réttum rökum útgerðarmanna og setja hnefann í borðið nú. hvort sem það væri ríkisstj. eða Alþingi, sem gerði það, og segja: Ábyrgð getið þið fengið í tvo mánuði aðeins, en síðan er ekkert víst, hvað fyrir liggur, og láta þannig hilla undir það, að útgerðarmenn, komnir af stað, verandi að ráða sér fast fólk, hafandi ábyrgð í huga fyrir alla vertíðina, kæmust í þá aðstöðu á miðri vertíð að verða algerlega ofurseldir, ég vil segja náð, bæði ríkisstj. og annarra ráðamanna í landinu. Ég vænti þess vegna einlæglega, að þessir alþm. og aðrir, sem athuga þetta mál, fallist á það, að svo fremi sem ekki er komið annað skipulag á þessa hluti áður en kemur fram í marzmánuð, þá verði fallizt á þá till. ríkisstj., að ábyrgðin haldi áfram, og það undirstrikað með því að samþykkja þær tekjur, sem ríkissjóður nauðsynlega þarf á að halda á einn veg eða annan, sem undir slíkri ábyrgð þarf að standa. Ég vil í þessu sambandi, þótt það kæmi ekki frá þeim hv. þm., sem ég sérstaklega var að tala við nú, þó að það kæmi frá öðrum, svara um leið þeim aths. hv. þm. Siglf. (ÁkJ), að það væri rangt að láta ekki ábyrgðina þegar í stað gilda fyrir allt árið. Það mál horfir öðruvísi við. Það er ekki komið neitt fram af því, eins og er, að menn fari að útbúa sig fyrir vertíð, sem hefst í maímánuði eða eftir vetrarvertíð, og það er sjálfsagt ekki tilætlunin með þessum l. að gera hlut Vestfirðinga, Norðlendinga og Austfirðinga neitt minni en annarra landsmanna í þessu efni. heldur er þetta einvörðungu byggt á því, að ríkisstj. gæti þess fastlega, að áður en sá tími kemur, verði kominn á annar háttur og hægt verði að sigla fram hjá því að hafa framhaldandi ábyrgð allt árið. Verði það ekki, þá er það auðvitað atriðl. sem Alþingi bæði getur og ber skylda til, ef það hefur ekki farið aðra leið, að ganga forsvaranlega frá á góðum tíma, áður en maímánuður kemur. Þá var af hv. 1. þm. S-M. og eins hv. 8. landsk. vikið að hinum svokallaða frílista. Við hann kann að vera margt að athuga. Fyrsta sporið í því efni var það, að á það var fallizt, sem bæði ég og aðrir sáu á sínum tíma, að það var einasta leiðin til þess að koma í veg fyrir, að verðmæti væri fleygt í sorpið eða hafið, það væri að gefa frjálsan gjaldeyri fyrir þessa vöru. Það voru hrognin. Um nokkurn tíma, áður en þetta var gert, höfðu útgerðarmenn ekki nokkurn áhuga fyrir að hirða hrognin. Það borgaði sig ekki á neinn hátt, verkalaun voru of dýr, og það fékkst of lítið fyrir vöruna. Þá var gripið til þess ráðs, góðu heilli, hygg ég, að þeir, sem hirtu hrognin, fengju frjálsan þann gjaldeyri, sem fyrir þau kæmi. Þar við hafa síðar bætzt aðrar vörur, og þær voru því aðeins hirðanlegar að dómi útgerðarmanna, að þeir gætu rétt hlut sinn með þessum gjaldeyrisfríðindum í sambandi við þennan frílista. Mér heyrðist og varð þess sérstaklega var í seinni ræðu hv. 1. þm. S-M., að nú væru talsverðar vangaveltur hjá honum og eins hjá hv. 8. landsk. um það, hvað gera beri í þessu efni. Síðast þegar við afgreiddum löggjöf um þetta sama efni, voru þessir hv. þm., sem þá voru í ríkisstj., sammála mér um það, að það yrði að láta eftir kröfum útgerðarmanna að hafa þessi fríðindi, og ég ætla, að hlutur sjómanna hafi talsvert drýgzt við það. Ég tel þess vegna, að út frá því sjónarmiði séð þurfi enginn að harma það, þó að þessi gjaldeyrir hafi verið gefinn fri á þann hátt, sem það var framkvæmt, sem ég tel of langt mál að útskýra hér, en það var framkvæmt undir eftirliti viðskmrn. og viðskiptan. Agnúar þykja á öllu, og eins hafa agnúar einhverjir fylgt þessum ráðstöfunum, en ég tel þó tvímælalaust, að hagnaðurinn hafi orðið meiri fyrir þjóðarbúið. Ég get þó ekki stillt mig um að segja, að ég hef reynslu fyrir því - og á þar ekki við þá þm., sem ég var að svara - , ég hef langa og miður skemmtilega reynslu af því, að ýmsar n. og ráðamenn í þjóðfélaginu virðast líta svo á, að það sé böl, ef sjómenn eða útgerðarmenn hirða illseljanlega vöru með þeim skilyrðum, að þeir megi fá þennan frjálsa gjaldeyri, sem svo er kallaður. Það hefur kostað mikla baráttu að fá ýmsar af þessum n., sem hér starfa, það hefur kostað mikið að teygja þær til að framkvæma eða gera þetta mögulegt í framkvæmd. Svona þröngur getur skilningurinn á alþjóðarþörfum og alþjóðarhag stundum orðið og ekki sízt í þjóðfélagi, sem er að verða nærri því yfirskipulagt á ýmsum sviðum, eins og okkar. Út af þessu sérstaka atriði með frílista handa útgerðarmönnum vil ég benda þm. á það, að þeir hafa fengið þessi réttindi og nutu þeirra á s.l. ári í fullum friði við ríkisstj. og með hennar leyfi. Og fríðindi eru það vissulega þeim til handa. Hvað halda menn eiginlega um bátaútvegsmenn og þá, sem hjá þeim vinna nú á dögum? Við lifum á þeim tímum og erum búnir að gera alllengi núna upp á síðkastið, að það er hver stéttin af annarri að gera kröfur, ekki um það að fá að halda því, sem þær hafa, nei, um það að fá ný fríðindi, nýjar kauphækkanir, meiri frítíma og hvað annað. Eigum við á sama tíma að gera ráð fyrir því, að það sé réttmætt eða sanngjarnt að ætlast til þess, að af sjómönnum og útvegsmönnum séu tekin fríðindi, sem þeir hafa fengið á löglegan hátt? Ég skil ekki í, að hv. þm. séu þeirrar skoðunar, og ég teldi að það væri eftir atvikum, þegar allt viðhorf er tekið með í reikninginn að öðru leyti, allt viðhorfið gagnvart því, hvað hægt er að gera fyrir þennan atvinnuveg, að það væri mjög skakkt spor að taka af þessum atvinnuvegi þau litlu fríðindi, sem hann kann að hafa notið í gegnum þennan frílista? Mér er ekki nein launung á því, að ég hef látið í það skína í viðræðum við þessa menn, að ég teldi víst, að það mundi verða lítið svo á, að þessi fríðindi yrðu ekki af þeim tekin. Þessir menn eiga náttúrlega vissar óskir um aukin fríðindi á þessu sviði, og skal ég ekki um það segja, hvað rétt er að gera í því efni, og vil ekki gera mig að dómara í því efni á þessu stigi málsins, en ég vil segja, að það væri mjög ósanngjarnt og óhyggilegt að svipta þennan atvinnuveg þeim stuðningi, sem hann hefur gegnum hinn svokallaða frjálsa gjaldeyri og, hvað sem um hann má segja að öðru leyti, virðist þó ekki kosta nein framlög úr ríkissjóði. Ég held, að ég hafi þá komið inn á þær beinu spurningar, sem hv. 1. þm. S-M. (EystJ) lagði fyrir mig, og að öðru leyti tekið til umræðu það, sem mér virtist þurfa að svara í tilefni af ræðu hans. En út í hin hreinpólitísku sjónarmið, eða þann part ræðu hans, sem var miðaður við kosningar og pólitík, hirði ég ekki um að fara, enda hefur hæstv. forsrh. talað um það. Ég held að það atriði, hvað bæði hv. 1. þm. S-M. og, að ég hygg, einnig hv. þm. Hafnf. (EmJ) mikla fyrir sér, hvað tekjur af söluskattinum geti orðið, þurfi athugunar og endurskoðunar við. Ég ætla ekki að gizka á neinar tölur, enda fánýtt, því að fjhn. fær sjálfsagt tækifæri til þess við meðferð málsins að endurskoða og gagnrýna það, sem haldið er fram af stjórninni, sem hér leggur málið fram. Ræða hv. þm. Siglf. (ÁkJ) var þannig löguð og hann kom svo víða við, að ég held, að ekki sé þörf á að eltast við allar hans mörgu kenningar og fullyrðingar í sambandi við þetta mál. Hann kom með svo einstaklega margt, sá þm., eins og hans er venja, sem ekki kemur málinu við. Þó finnst mér rétt að nota þetta tækifæri til þess að bera hönd fyrir höfuð einnar stofnunar hér á landi, sem þm. Siglf. lagði sérstaklega undir hnífinn, og taldi hana hættulega og skaðlega fyrir útveginn og ég held jafnvel fyrir þjóðina, þ.e. Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda. Ég veit það, að sölusambandið er ekki búið til af pólitískum ástæðum. Sölusambandið er upphaflega stofnað til þess að vera sjálfsvörn fyrir framleiðendur á saltfiski í þessu landi, sjálfsvörn gegn markaðstjóni og því verðfalli, sem fyrir allmörgum árum var hér að færast yfir þessa atvinnugrein út af óhyggilegri samkeppni ýmissa aðila, innlendra og útlendra, sem höfðu afskipti af saltfisksölunni. Það var oft boðið sama firmanu eða sama manninum erlendis frá tveimur aðilum, menn undirbuðu hver annan og framboðin komu þannig fram. að þar sem kaupandinn gat álitið, að um 1.000 tonn væri að ræða, gat það verið helmingi minna magn, eins og oft á sér stað, þegar eftirlitslaust er barizt um sölumarkað. Ég var sjálfur áratugum saman búinn að starfa í samtökum útvegsmanna að saltfisksölu á þrengra sviði, í fisksölusamlagi, sem voru til allviða, sérstaklega á Suðurnesjum og í Vestmannaeyjum, og við vissum það, sem þá áttum allt okkar undir því, hvernig varan seldist, hvaða erfiðleikar voru bakaðir saltfisksölunni út af samvizkulausum tilboðum, stundum frá mönnum, sem engan saltfisk áttu. Við reyndum að sameina saltfisksamlögin, en það mistókst, þar til bankarnir sáu fram á þau vandræði og það tjón, sem þetta bakaði atvinnugreininni, og gengu í fararbroddi að stofna þessi allsherjarsamtök, Sölusamband íslenzkra saltfiskframleiðenda. En sömu ástæður, sem lágu til grundvallar fyrir þessu, lágu líka til grundvallar fyrir því, þegar Alþ. stofnaði síldarútvegsnefnd. Munurinn er aðeins sá, að Alþ. hefur aldrei haft afskipti af þessum samtökum saltfiskeigenda, sem ég nú lýsti. Það er rangt, að hér sé um nokkur stórgróðasamtök að ræða. Þetta samlag er samlag, sem allir saltfiskframleiðendur í landinu eru þátttakendur í. Það starfar undir fullkomnu lýðræðisfyrirkomulagi, heldur sinn árlega aðalfund og safnar ekki í neinar kornhlöður, heldur fá útvegsmenn reikninga sína útborgaða eins og lög standa til. Ég veit, að þessi stofnun hefur orðið fyrir miklu ámæli í sambandi við kosningarnar s.l. haust, en ég vil mótmæla því, að sá áróður hafi haft við rök að styðjast, og tel ég ekki til framdráttar fyrir íslenzkan útveg að rýra gildi þessara samtaka saltfiskframleiðenda, sem aðeins gæti orðið til framdráttar niðurrifsstefnu hv. þm. Siglf. og annarra kommúnista. Það er eins og þeir megi hvergi sjá græna grein, því að þá telja þeir rétt að ráðast á þessi samtök. Allur hugarburður hv. þm. Siglf. ýmist um markaðstap eða annað af völdum fyrrv. og núv. ríkisstj. er fleipur eitt og staðleysustafir. Það hefur sannarlega verið reynt að verzla við þessi lönd austan járntjaldsins eins og hægt hefur verið, og það hefur ekki staðið á Íslendingum. Og þegar hv. þm. talar um ómakleg orð ráðh. í garð Sovétríkjanna eða Stalíns, frábið ég mér slíkar athugasemdir, þar sem ég hef aldrei lagt slíka stjórn í einelti með skömmum. En hv. þm. Siglf. og flokksbræður hans hafa hvað eftir annað á Alþ. nítt niður viðskiptaþjóðir Íslendinga á hinn herfilegasta hátt og kallað samningana við Stóra-Bretland skemmdarsamninga, þó að Bretar hafi reynzt Íslendingum hinir tryggustu og beztu viðskiptavinir á öllum sviðum. Eiginlega var það ágætt, að hv. þm. Siglf. klykkti út í síðustu ræðu sinni með þessu kjörorði kommúnista, sem alls staðar heyrist, hvort heldur er verið að ræða um fjárlög eða annað í þessu þingi, að hafa ábyrgðarverðið sem allra hæst, en segja líka, að það væri mjög slæmt að leggja nokkra skatta á til þess að standa við það verk. Þetta er hin venjulega kenning þessa hv. þm., það að lofa öllu, en hafa hvergi grundvöll til þess að geta staðið við loforðin. Mér hefur fundizt í þeim ræðum, sem hér hafa verið haldnar, gæta allmikils misskilnings í garð útgerðarmanna, bæði að því er snertir fríðindi þeirra og kröfur um hækkað ábyrgðarverð. Það er a.m.k. rétt að taka fram, að allt þetta getur átt rót sína að rekja til þess, að menn hafa ekki nægilega komizt inn í sama andrúmsloft að því er snertir þarfir útgerðarinnar eins og þeir, sem hafa staðið í viðtölum við útgerðarmenn undanfarið. og sé það af svipuðum orsökum sprottið. að þm. munu yfirleitt ekki hafa getað gert sér grein fyrir því út af fyrir sig, að hraðfrysti fiskurinn þarf að vera í allt öðrum, betri og glæsilegri umbúðum á erlendum markaði, en við höfum hingað til boðið hann fram, en það hefur aukinn kostnað í för með sér. Ég vil þess vegna vona, að við nánari athugun þessa máls fallist þm. á það að greiða nú fyrir bátaútveginum, svo að þetta mál fái sem bráðast sína lausn, og að það sé gert þann veg, að þeir, sem nú ganga til verks á bátaflotanum við strendur landsins, hafi það öryggi, sem ég fyrir mitt leyti tel, að þeir eigi kröfu á að fá, og þeir gerðu á sínum tíma að ófrávíkjanlegri kröfu í viðtali við ríkisstj., að séð verði fyrir því, að hægt verði að halda því, sem hér verður á fallizt, í fullum gangi til vertíðarloka, hvað sem verður borið fram síðar.



Herra forseti. Ég ætla að verða mjög stuttorður, þótt atvmrh. hafi nú raunar gefið tilefni til lengri ræðu, en ég ætlaði að halda. Bæði er það, að hv. þm. Siglf. hefur ýtarlega rakið afstöðu okkar sósíalista til þessa máls, og auk þess fer það til n., sem ég á sæti í, og mun ég þar fá tækifæri til að fá ýtarlegri upplýsingar, en nú liggja fyrir. Nokkur atriði eru það þó, nokkrar spurningar, sem ég vildi beina til atvmrh., og mun þó reyna að stytta mál mitt, því að það er ekki tilgangur okkar að tefja þetta mál. Það er þá í fyrsta lagi viðvíkjandi því spursmáli, sem ýmsir hafa komið inn á, hvort það sé tap á útgerðinni á Íslandi. Ég held, að það sé ákaflega rangt að líta svo á, að svo sé. Við getum stillt spursmálinu þannig, hvort það sé tap á gjaldeyrisframleiðslu Íslendinga, hvort það sé tap fyrir þjóðina að vera að framleiða gjaldeyri, því að ef við ætlum að leggja fram lausn á þessu máli, verðum við fyrst að stilla spurningunni rétt upp. Mitt álit er, að það sé stórgróði á gjaldeyrisframleiðslu Íslendinga. En þessi gróði fer á ýmsa staði aðra en til þeirra, sem bera ábyrgð á rekstri útgerðarinnar. Það er verzlunin, sem sogar í sig gjaldeyri frá útgerðinni, og bankarnir, sem verzla með gjaldeyri og lána út fé til þess að hagnýta gjaldeyrinn, hafa á sama tíma og talið er, að útgerðin tapi, þá halda þeir um 30 millj. kr. gróða. Það er gróði, sem fyrst og fremst og að mestu leyti stafar af gjaldeyrisframleiðslu. Þessar 30 millj., sem eru hreinn gróði bankanna á s.l. ári og mörgum undanförnum árum, er gróði, sem er þannig að miklu leyti tekinn frá útgerðinni. Sömuleiðis er svo og svo mikið af þeim gróða, sem verzlunarauðmagnið í landinu fær, gróði af útgerðinni. Þá er líka mikið af útgjöldunum í sambandi við skrifstofubákn ríkisins tekið af útgerðinni. Þetta þarf að gera sér ljóst, þegar við ætlum að skapa jafnvægi í þjóðfélaginu. Hvernig ætti þá að kippa þessu í lag? Í kapítalistísku þjóðfélagi, þar sem gróðinn við reksturinn er hvötin, sem rekur atvinnurekandann til þess að reka þennan atvinnuveg, er ekki hægt að halda þessum atvinnuvegi gangandi án þess að gróði sé á honum. Þegar þjóðfélagið ætlar að ráðstafa, hvar gróði skuli vera og hvar ekki, þarf að koma því þannig fyrir, að gróði sé á þeim hlutum, sem þarf að reka, og við erum sammála um, að það þarf að vera gróði á útgerðinni. Ef við álítum, að við höfum ekki efni á því að láta reka verzlunina með gróða, verðum við að taka hana sömu tökum og við tókum t.d. símaþjónustuna og hafnargerðir, þ. e. að þjóðnýta hana, svo að engir gróðamöguleikar séu þar. Ef við ætlum að sjá til þess, að útgerðin gangi, þá verður að taka mikið af þeim gróða, sem fer til bankanna, og veita til útgerðarinnar. Við getum gert það með ýmsu móti. Það er hægt að gera það með þjóðnýtingu, en ef við ætlum að lækna þetta mein, verðum við að gera okkur ljóst, hvernig í því liggur og hvernig á að skera meinsemdina. Í öðru lagi vildi ég vekja athygli á því, að tilgangurinn með þessu frv. er sá, að því er 1. gr. snertir, eins og alltaf hefur verið með fiskábyrgðarl., að tryggja atvinnu og tryggja framleiðsluna. Við verðum að sjá til þess, þegar við ræðum um þessa hluti, að við göngum þannig frá þessu, ef það varðar miklar álögur á þjóðina, að það komi að fullum notum. Ráðstafanir verður að gera til þess að þjóðin fái meiri framleiðslu og aukinn gjaldeyri, en það er langt frá því, að það sé gert með þessu frv. T.d. er alveg óþolandi, að gömlu togararnir liggi bundnir við bryggju, þegar við erum í slíkum gjaldeyrisvandræðum sem nú, og það er hægt að bæta úr þessu með því að láta bæjarfélögin reka togarana og leyfa þeim að ráðstafa gjaldeyrinum. Þannig skapaðist stórkostlega aukinn gjaldeyrir fyrir þjóðina. En svo er það eitt atriði, sem ég vildi spyrja hæstv. atvmrh. um. Það er í sambandi við þá ábyrgð, sem ríkissjóður ætlar að taka á sig, og viljum við þm. fá að vita í fyrsta lagi, hvort ábyrgðin muni koma sjávarútveginum að gagni, og í öðru lagi, hvort þjóðfélagið geti staðið undir henni, og enn fremur langar mig til þess að fá upplýst, hvort fiskábyrgðin er slík, að bankarnir í krafti hennar álíti sér fært að veita útgerðarmönnum og hraðfrystihúsum lán, sem þeim eru nauðsynleg. Það hefur einmitt verið gildi fiskábyrgðarinnar, að bankarnir hafa séð sér fært hennar vegna að lána til sjávarútvegsins, en þó hafa orðið misfellur á því. Bankarnir hafa það alveg í hendi sinni, hvort þeir veita þessi lán, og ég hef stundum orðið var við, að þeir hafa stöðvað hraðfrystihúsin og sagt: Við getum ekki lánað út á ykkar fisk, því að við erum ekki öruggir um söluna á honum. - Sem sagt, bankarnir hafa ekki tekið ríkisábyrgðina á fiskverðinu sem fulla tryggingu og vilja vita það með fullri vissu, hvort fiskurinn selst. Því er viðbúið, að bankarnir segi nú: Við vitum ekki, hvernig gengur með söluna á fiskinum, þótt ríkissjóður hafi tekið ábyrgð á verðinu, og þið skuldið okkur svo mikið, að við sjáum okkur ekki fært að veita ykkur lán. - Það getur því hæglega komið fyrir, að bankarnir geri ekki mikið með ríkisábyrgðina, ef sala á okkar afurðum er í óvissu. Ég vil þess vegna fá að vita, hvort bankarnir hafa tekið á sig almennar skuldbindingar um að velta lán til útgerðarinnar, eða hvort við megum búast við því, að þeir stöðvi bátana og hraðfrystihúsin þrátt fyrir ríkisábyrgðina. Þetta er ákaflega alvarlegt mál, því að ef bankarnir beittu þessari aðferð, þá er þessi fiskábyrgð gagnslaus og útgerðin stöðvast, en slíkt ástand veit ég, að enginn hv. þm. vill eiga þátt í að skapa. Þess vegna er það ekki aðeins Alþingis, heldur og Landsbankans, að taka þessa ábyrgð á sínar herðar, og það er skylda bankans að taka þessa ríkisábyrgð gilda án tillits til markaðsspursmála. Ef slíkt er ekki fyrir hendi, þá þurfum við að gera okkur ýtarlegri grein fyrir útlitinu í markaðsmálum okkar og þá sérstaklega hvað snertir ísfiskinn. Freðfiskframleiðslan var komin upp í 75 millj. kr. í októberlok og er þar með langstærsti hluti útflutnings okkar. Salan á honum er því þýðingarmesti þáttur útflutningsverzlunarinnar, og hvernig var sú sala á s.l. ári? Mig minnir, að Þýzkalandsmarkaðurinn hafi verið aðalbjörgunin, þannig að Marshallfé var fengið og kallað andvirði fisksins. Í stað gjafa og lána, sem við gátum fengið, borguðum við Marshallféð með þessum fiski. Þetta þýðir náttúrlega sama og gefa fiskinn. Varðandi England þá er það vitað, að enska ríkisstj. kaupir ekki fisk í ár, og eru þannig tveir stærstu ísfiskmarkaðir okkar í óvissu, og er þá ekki óeðlilegt, að þm. vilji fá að vita, hvað hæstv. ríkisstj. meinar um horfurnar í markaðsmálunum. Hæstv. atvmrh. sagði, að þegar enska ríkisstj. hætti að kaupa fiskinn, þá væri þar með frjáls verzlun á fiski í Englandi. Ég veit ekki, hvort hæstv. ráðh. hefur sagt þetta af vanþekkingu eða ekki, en ég veit ekki til þess, að til sé frjáls freðfiskverzlun í Englandi. Ég held, að fyrirtæki þau, sem fengizt hafa við fiskverzlun í Englandi s.l. 3 ár, hafi verið keypt upp af feitmetishringnum Unilever, sem stjórnar nú allri fisksölu í Englandi og hefur keypt allan fiskinn, sem enska stjórnin hefur keypt af okkur. Unilever ræður alveg yfir fiskverðinu í Englandi, svo að þar er freðfisksalan einokuð sem mest má verða og ekki um neina frjálsa verzlun að ræða, og skil ég ekki, hvers vegna ráðamenn hér á landi dylja þjóðina þessa. En þetta er staðreynd, að við erum alveg upp á þennan hring komnir, en hann tekur mun minna tillit til sjónarmiða okkar en enska stjórnin gerði, meðan hún keypti af okkur fiskinn. Mér finnst því nauðsynlegt, að einhverjar upplýsingar fáist um horfur á sölu freðfisksins. Ég heimta þær ekki nú á stundinni, en óhjákvæmilegt, að sú n., sem fær málið til meðferðar, fái gagngerðar upplýsingar um þetta efni. Það er jú bókstaflega þannig, að ef við erum ekki öruggir með freðfiskmarkaðinn, þá erum við með samþykkt þessa frv. að stofna til ríkisgjaldþrots, ef freðfiskframleiðslan selst ekki. Því þarf n. að fá um þetta gagngerðar upplýsingar. Hæstv. atvmrh. minntist á markaðsmálin viðvíkjandi okkar viðskiptapólitík. Ég er þess alveg reiðubúinn að ræða þessi mál, ef hæstv. ráðh. væri viðstaddur, en býst við að geyma mér það til 2. umr., ef hann skyldi verða við þá. Það er hægt að gefa upplýsingar um ónotaða möguleika í markaðsmálunum, og það er alveg óþarfi, þegar við fáum spark frá Bretum. að vera að útbásúna þá sem tryggustu og beztu viðskiptavini okkar. Þeir hafa arðrænt okkur og tekið með hervaldi okkar vörur fyrir smánarverð, svo að það er lítil ástæða til að vera að flytja þeim sérstök þakkarávörp. Ráðh. hæstv. minntist einnig á S.Í.F. og rakti sögu þess. Ég er nú hræddur um, ef við ættum að ræða það mál, að þá kæmist málið ekki til n. fyrstu vikurnar, ef ég færi að ræða það allt saman, t.d. þegar brbl. voru sett rétt eftir þinglokin 1935 og Haraldur Guðmundsson, núv. hv. 4. þm. Reykv., var kúgaður til hlýðni við Kveldúlf og Alliance. Ef ég ætti enn fremur að ræða það, þegar S.Í.F. er notað til þess að halda niðri verði á íslenzka fiskinum, þá veit ég ekki, hvar við lentum með þessa umr. Út af ummælum hæstv. ráðh. um það, að við sósíalistar værum svo ósvífnir, að við vildum samþykkja ríkisábyrgðina, en ekki skattana til þess að afla tekna á móti, þá vil ég minna á, að hér var samþykkt fyrir jólin þáltill., sem felur í sér tugmilljónaútgjöld fyrir ríkissjóð, án þess að nokkurra tekna væri aflað á móti. Hverjir fluttu þá till. og samþykktu? Voru það ekki meðal annarra sjálfstæðismenn? Væri ekki með því að samþykkja ábyrgðina, en ekki skattana, verið að fara troðnar slóðir Sjálfstfl.? Og það verð ég að segja, að álögur þær, sem frv. felur í sér, eru ósvífnar. Ekki eingöngu vegna þess, hve þungt þær koma niður á alþýðu manna, heldur og vegna þess, að þær miða einnig að því að auka dýrtíðina í landinu og stefna yfirleitt í hreinan voða. Ef við ættum að hafa nokkurt réttlæti í þessum málum, þá verðum við að taka það fé, sem vantar, fyrst og fremst af heildsölunum og bönkunum. Við verðum að þora að skera niður gróðamöguleika verzlunarinnar, skrifstofubákn ríkisins og óhófsgróða bankanna. Hins vegar er alveg óréttmætt að ásaka okkur sósíalista fyrir það, að við höfum ekki bent á tekjulindir. Við fluttum 1947 hér á Alþingi frv. í 8 köflum um þessi mál. Við höfum lagt fram till. um að taka peningana hjá þeim, sem geta látið þá í té, og að ríkið einoki fyrir sig gróðamöguleikana í þjóðfélaginu, og við erum reiðubúnir hvenær sem er með till. um slíkt. Hins vegar voru till. okkar felldar 1947, því að hér á Alþingi var ekki fyrir hendi meiri hluti, sem vildi láta verzlunarauðmagninu blæða fyrir töp sjávarútvegsins. Við höfum því bent á tekjuleiðir, og við mótmælum síðustu greinum þessa frv., af því að við álítum þær álögur, sem þar felast, óréttmætar og við viljum ekki láta meiri hluta Alþingis sleppa við að leysa þessi mál, vandamál sjávarútvegsins, á kostnað þeirra, sem á sjávarútveginum græða. Það er hins vegar eðlilegt, að Sjálfstfl., flokkur auðmannanna, reyni að leysa þessi mál á kostnað alþýðunnar, en það er það, sem Alþingi má ekki láta ske. Ég vona svo að fá upplýsingar hjá hæstv. ráðh. um það, sem ég gat um áðan, hvort sem það verður nú eða við 2. umr.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. sagði áðan, um það bil sem hann taldi sig hafa leiðrétt nokkrar tölur úr minni ræðu, að það væri fánýtt að ræða þetta nú, því að hv. n., sem mál þetta fær til meðferðar, mundi athuga þessa útreikninga, og væri því tilgangslaust að ræða þetta nú, og get ég raunar fallizt á þetta sjónarmið, en ég get ekki stillt mig um að gera nokkrar aths. við leiðréttingar hans á orðum mínum. Það, sem ég gerði, var að draga fram, hve fiskábyrgðin yrði mikil og hins vegar, hver tekjuaukning ríkissjóðs samkv. frv. yrði til að mæta þessari ábyrgð, og skýrði ég frá, hvernig ég hefði komizt að niðurstöðum mínum. Ég gerði ráð fyrir, að fiskframleiðslan yrði 130 þús. tonn, og nú hækkar ábyrgðarverðið um 10 aura pr. kg., þannig að hækkun ábyrgðarverðsins til bátaflotans verður um 13 millj. kr., en hækkunin til hraðfrystihúsanna verður um 5 millj. kr., svo að alls mun hækkunin nema ca. 18 millj. kr. Má vera, að hér sé aðeins of lítið í lagt, en ég get ekki reiknað þetta öðruvísi. Ég gerði ráð fyrir því, að magnið, sem hraðfrystihúsin mundu koma til með að frysta, væri 30 þúsund tonn. Hækkunin til þeirra nemur 20 aurum pr. enskt pund. Það þýðir, að ef framleiðslan er 66 þús. pund, þá hækkar ábyrgðin til hraðfrystihúsanna um 13,2 millj., og að viðbættri ábyrgð á saltfiskframleiðsluna yrði hækkunin þá um 19 millj. kr. í stað 18 millj. kr., sem ég fékk út með hinni aðferðinni. Þetta er ekki hægt að vefengja. Hæstv. ráðh. bar hér allt annað saman, t.d. 5 millj. kr., sem greiddar voru s.l. ár, og þá hækkun, sem breyting á pökkunaraðferðum veldur, en það er ekki hækkun, sem stafar af hærra ábyrgðarverði. Það, sem ég ber saman, er hækkunin á ábyrgðarverðinu annars vegar og tekjur ríkissjóðs vegna frv. hins vegar, og er annað þrisvar sinnum hærra en hitt. Ráðherrann komst að þeirri niðurstöðu, að hækkunin á ábyrgðarverðinu í allt verði 32,5 millj. kr., og er frá því er dregið 5 millj. kr. samkv. 5. gr. og hækkunin, sem stafar af breyttum pökkunaraðferðum, sé ég ekki annað en okkur fari að bera saman, Svo að þetta ber allt að sama brunni. Hækkunin á tekjuskattinum eftir frv. er þriðjungi hærri en þörf er eftir ábyrgðarverðinu. Þá sagði hæstv. ráðh., að fullyrðing mín um, að þessi tekjuöflun væri algerlega hliðstæð gengislækkun, væri röng, og vildi rökstyðja það með því, að ýmsar vörur mundu verða undanþegnar söluskattinum. Það getur vel verið, að ráðh. hugsi sér slíkar breyt. á frv. í framkvæmd, en þar sem ég hafði ekki annað að álykta eftir en frv. sjálft, þá gat ég ekki gert ráð fyrir slíkum breyt., því að í 14. gr. frv. er gert ráð fyrir 30% söluskatti af allri innfluttri vöru. Í aths. við 14. gr. er að vísu getið um þær undanþágur, sem gerðar voru frá söluskatti í 23. gr. l. 100/ 1948, og jafnvel gert ráð fyrir, að söluskattur verði ekki reiknaður af þeim. En þrátt fyrir það er ég þeirrar skoðunar, að þessi mikli söluskattur verki eins og gengislækkun, því að hann skal innheimtur af flestöllum nauðsynjum fólks og þar af leiðandi enginn, sem losnar við hann. Þessi aðferð er verulega frábrugðin þeirri, sem farin var á síðasta ári, því að þá var aðeins um 6% söluskatt að ræða, en hins vegar lagður hærri skattur á þær vörur, sem almenningur gat verið án. Hér er ekkert um það skeytt, á hverjum skattarnir lenda, heldur lagður jafn skattur á þær vörur, sem enginn getur án verið, og hinar, sem aðeins hinir efnaðri borgarar geta veitt sér. Augljóst er, að slík aðferð getur ekki verið réttlát. Ég skal ekki fara lengra út í að ræða þetta mál en orðið er, enda hefur það þegar verið gert allrækilega. En mér fannst ég ekki geta látið vera að minnast á ræðu hæstv. ráðh. og mótmæla staðhæfingum hans í sambandi við það, sem ég sagði áðan um tekjuöflunina í sambandi við hækkunina á ábyrgðarverðinu.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð í sambandi við aths. hæstv. ráðh. - Hann taldi engan skaða skeðan, þó að þetta frv. kæmi ekki fram fyrr en í dag, því að vertið væri ekki hafin hvort sem væri, og auk þess hefði ekkert fiskazt þessa fyrstu daga í janúar. Þetta tel ég ekki rétt hjá hæstv. ráðh. og hef það fyrir satt, að vertíð byrji um áramót. Hitt er rétt, að vegna seinagangs og óánægju í sambandi við þessi mál undanfarið hefur lítið orðið úr veiði í janúar. En það á ekki að vera til eftirbreytni, heldur til viðvörunar. Það kastarlíka tólfunum nú, því að oftast hafa einhverjar ráðstafanir verið gerðar fyrir áramót, en nú er kominn 5. jan., þegar frv. um þetta efni er lagt fram, og sjá allir, að það hlýtur að taka nokkra daga að afgreiða það í Alþingi, enda þótt það verði kannske samþykkt, og hljóta því allir að sjá, að í hreint óefni er komið, og er það fyrst og fremst sleifarlagi ríkisstj. að kenna. Hæstv. ráðh. viðurkenndi að vísu, að nauðsyn væri að hraða málinu, og beindi því til mín sérstaklega. Ég vil benda hæstv. ráðh. á, að ég hef ekki tafið þetta mál með óeðlilega löngum ræðum. Hins vegar hefur hann sjálfur verið mjög langorður og talað mörgum sinnum lengri tíma en ég. Það er því sízt hans að ásaka mig fyrir að tefja málið. Annars ætla ég ekki að fara frekar út í það atriði. Hæstv. ráðh. minntist á, að ég væri að telja eftir þau fríðindi, sem útgerðarmenn hefðu fengið í sambandi við frjálsan gjaldeyri. Þetta er alls ekki rétt. Það er fjarri lagi, að ég hafi talið það eftir. Hitt tók ég fram, að rétt væri að upplýsa, hvaða vörur það væru, sem útgerðarmönnum væri heimilt að leggja á, í sambandi við þennan frjálsa gjaldeyri. Ég vil benda ráðh. á, að þetta tók ég fram vegna þess, að útgerðarmenn hafa kvartað undan því við mig, að það væri sífellt nudd um það, að óeðlileg viðskipti færu fram í sambandi við þennan gjaldeyri. Til þess að koma í veg fyrir þennan áróður tel ég heppilegt að gefa nákvæma skýrslu yfir þessar vörur og greina þar rækilega á milli flokka, svo að ekki gæti verið um nein óhrein viðskipti að ræða. Þá hefðu útgerðarmenn hreinan skjöld, og aðrir gætu ekki notað þessi hlunnindi útgerðarmanna sem skálkaskjól fyrir svartamarkaðsbraski og gjaldeyrissvindli. Þá sagði hæstv. ráðh., að afstaða mín til þessa máls væri í ósamræmi við afstöðu mína í fyrra, því að þá hefði ég fylgt sams konar máli. Ég vil í því sambandi benda hæstv. ráðh. á, að það er dálítið annað að sætta sig við 6% söluskatt eða 30%, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, og þar af leiðandi er þetta frv. algerlega ósamanberandi við dýrtíðarfrv. í fyrra. Ég man ekki eftir fleiru, sem ég tel sérstaklega þörf á að ræða í sambandi við það, sem fram kom hjá hæstv. ráðh., og skal því láta staðar numið.



Herra forseti. Ég skal taka það fram, að ég ætla ekki að fara að lengja þessar umr. á þessu stigi málsins. Hæstv. ráðh. hefur reynt að bera á móti þeirri gagnrýni, sem ég bar fram í sambandi við frv. í minni fyrri ræðu, einkum varðandi það, hversu tekjuáætlunin væri allt of há miðað við ábyrgðarverðið. En þetta hefur algerlega mistekizt hjá hæstv. ráðh., því að í stað þess að hnekkja gagnrýni minni hefur ráðh. upplýst, hversu illa þetta frv. er undirbúið og hversu óljóst það liggur fyrir honum sjálfum. Það hefur greinilega komið fram, að ríkisstj. telur sig þurfa 48 millj. til þess að standast kostnaðinn af fiskábyrgðinni til 15. maí, en til þess að mæta þessum kostnaði hugsar hún sér, eftir frv., að leggja á söluskatt, sem nemur 60–70 millj. Afsökun hæstv. ráðh. á þessu ósamræmi er sú, að hér sé um prentvillu að ræða. Hins vegar er það harla nýstárlegt, ef heilar setningar eru ein prentvilla. Auk þessa eru svo þessar áætlanir ríkisstj. rangar, eins og ég drap á í minni fyrri ræðu. - Hæstv. ráðh. minntist á dýrari pakkningar á útfluttum fiski. Það getur vel verið, að þær séu nauðsynlegar, en það liggur heldur ekkert fyrir á mótí því, að hægt sé að fá hærra verð fyrir vöruna í slíkum pakkningum, og tel ég það einmitt mjög sennilegt, og mun ég því geyma frekari umr. um það, auk þess sem ég hef áður drepið á, þar til málið hefur verið athugað í fjhn. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði viljað hækka fiskábyrgðina, en fella niður tekjustofna til að mæta henni. Ég hef ekki borið fram neinar till. né kröfur um það efni, enda ekki séð þá reikninga, sem útvegsmenn byggja á kröfur sínar eða þær niðurstöður, sem leiddu til þess verðs, sem ríkisstj. leggur til grundvallar í till. sínum, og get þar af leiðandi ekki dæmt um það mál á þessu stigi. Ég vissi, að útvegsmenn gerðu kröfu til að fá kr. 1,04 fyrir hvert kg af nýjum fiski, og var mér strax ljóst, að sú krafa var allt of há, miðað við ábyrgðarverðið í fyrra. En það, sem ég benti á í ræðu minni og ráðh. virðist hafa misskilið, var það, að úr því að ríkissjóður tæki að sér að ábyrgjast verð á útflutningsvöru sjávarútvegsins til þess að tryggja rekstur hans, þá væri nauðsynlegt að hafa verðið það hátt, að þessi atvinnuvegur yrði starfræktur af fullum krafti. Um tekjuöflunarleiðina hef ég rætt ýtarlega og vil endurtaka, að Sósfl. er andvígur auknum tollum og nefsköttum, vegna þess að þeir hafa þann stóra ókost að auka dýrtíðina og gera vandamálin margfalt torleystari. Ég hélt satt að segja, að nægileg reynsla væri fengin á þeirri leið til þess að sjá, að hún er ekki vænleg til árangurs, því að með auknum tollum og sköttum er almenningur beinlínis knúinn til að krefjast kauphækkana. Svo langt hefur líka gengið á síðast liðnu ári, að stjórnarflokkarnir sjálfir, sem völdu þá þessa leið, samþykktu 20% kauphækkun til opinberra starfsmanna, til þess að þeir gætu mætt þessum auknu álögum. Hv. þm. Hafnf. (EmJ) var að tala um, að fyrrv. stjórn hefði valið aðra leið, en þetta frv. gerir ráð fyrir, og ekki lagt byrðarnar á almenning. Þetta er ekki rétt, því að hér er ekki gert annað en fimmfalda þann skatt, sem fyrrv. stjórn agði á. Hér er því um sömu leið að ræða, en fastara hert að. Það er hægt að finna aðrar tekjuöflunarleiðir, sem bæði eru hyggilegri og réttlátari, og þær höfum við sósíalistar áður bent á og erum reiðubúnir að gera enn. Annars er raunverulega búið að afla tekna vegna fiskábyrgðarinnar. Það var gert með nýjum sköttum og gjöldum 1947, sem svo hafa gilt áfram 1948, og má þar til nefna tollahækkunina um 65% og þungaskattinn um 200%, auk bifreiðaskatta og benzínskatta. Þetta gaf um 50 millj., og var þá lagt á til að mæta fiskábyrgðinni. Nú hafa fjöldamargir skattar verið lagðir á til viðbótar, svo sem söluskattur af bifreiðum, nýr gjaldeyrisskattur, skattur af innflutningi heimilisvéla og margir fleiri. Alla þessa skatta á nú að framlengja, en auk þess á að leggja á 30% söluskatt, eða um 60–70 millj. kr. skatt á almenning í landinu, og allir eru þessir skattar lagðir á til þess að mæta fiskábyrgðinni, sem stjórnin sjálf telur, að kosti þó ekki nema milli 40 og 50 millj. kr. Ég hef áður bent á þá hættu, sem í því felst að nota útveginn sem skálkaskjól til þess að leggja á óréttlátustu og óvinsælustu skattana, og ég vil endurtaka, að slíkt er ekki til að örva þennan undirstöðuatvinnuveg okkar, sem öll afkoma þjóðarinnar byggist fyrst og fremst á. Ástæðan er sú, að önnur gjöld ríkisins hafa hækkað, t.d. er þar skemmst að minnast þeirrar gjaldahækkunar, sem hér var samþykkt á Alþ. í formi uppbótar á laun opinberra starfsmanna. Ég er ekki að lasta þá ráðstöfun, siður en svo, en tek hana aðeins sem dæmi, af því að hún er hendi næst til að vitna í. Ég sé enga ástæðu til að gera útveginum svo rangt til, þegar ríkið er að afla sér tekna fyrir þessu eða hinu, að segja almenningi, að alltaf sé verið að fara ofan í vasa hans vegna útvegsins. Það er hættulegt að gera almenning graman út í útveginn, og það er rangiátt hreint og beint, þegar álögurnar ganga alls ekki til að styrkja þann atvinnuveg. Það eru alls konar skattar lagðir á almenning undir því yfirskini, að það sé vegna fiskábyrgðarinnar, sem ekki er rétt. Slíkt réttir ekki við fjárhag útgerðarinnar né traust almennings á útveginum. Inn á þetta fór hv. atvmrh. ekki, en var með slettur eins og þær, að ég hefði lagt til, að ábyrgðin hækkaði, en hefði ekki komið með neinar till. um tekjuöflun þar í móti. En þessar álögur eru ekki vegna fiskábyrgðarinnar. Ríkisstj. ætlar bara að nota sér að smeygja þessu í gegn undir því yfirskini, að þeirra sé þörf vegna ábyrgðarinnar, af því að hér á Alþ. er sennilega meiri hluti fyrir henni, að hún framlengist. Þrjátíu prósent söluskattur, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., mundi muna tugum stiga í vísitölu, og ef þetta er aðeins forleikurinn að varanlegri lausn Sjálfstfl. á dýrtíðarmálunum, þá er ríkisstj. heilsugóð, ef hún treystir sér til að bera það fram og halda sér við það. Ég minntist hér stuttlega á markaðsmálin, og mun síðar gefast tækifæri til að ræða þau, svo að ég skal nú ekki vera margorður um þau mál. Ég benti á þá staðreynd, að við gerðum viðskiptasamninga við Sovétríkin, sem gáfu okkur möguleika til sölu á afurðum fyrir 90 millj. kr., en við gátum ekki hagnýtt þá samninga til fulls sökum aflaleysis. En við seldum mikið af hraðfrystum fiski á mjög sæmilegu verði, og þessum markaði er búið að glata. Ég tók fram, að fyrrv. ríkisstj., eða einstakir ráðherrar, hefði virzt bundin við að glata þessum mörkuðum í Sovétríkjunum. Þessi ríki keyptu mikið af okkur, en við minna af þeim. Mismuninn átti svo að greiða okkur í dollurum og pundum, eða frjálsum gjaldeyri. Þetta eru staðreyndir, sem ekki verður í móti mælt. En svo langt var frá, að fyrrv. stjórn færði út þennan markað, að hún glataði honum þvert á móti alveg. Hér á Íslandi voru ráðherrarnir í persónulegu stríði við Sovétríkin og blönduðu þeim og blanda inn í umræður hér á Alþ. við öll möguleg og ómöguleg tækifæri. Það hefur verið sagt jafnvel, að pólitísk skilyrði hafi verið sett í sambandi við þessa samninga, sem allir vita, að er tilhæfulaust með öllu. Þetta eru aðeins staðreyndir. Út af því, sem hv. atvmrh. sagði um orðbragðið, að hann hefði aldrei haft það orðbragð. sem ég talaði um, þá verð ég nú að viðurkenna, að ég man ekki til, að hv. atvmrh. hafi haft það. En flokksbróðir hans í ríkisstj. hefur verið þeim mun duglegri í þessu efni. Þá kem ég að Sölusambandi íslenzkra fisk-. framleiðenda og ákærunum á hendu því. Ég vil upplýsa hv. atvmrh. um það, að hér er ekki nein kommúnistalygi á ferðinni. Þær ásakanir eru rökstuddar með bréfum og skýrslum frá skrifstofu L.Í.Ú. í London, og hefur þetta allt verið lagt fyrir stjórn L.Í.Ú. Ég fullyrði, að það muni vera eins dæmi, að aðili, sem trúað er fyrir opinberu valdi, eins og S.Í.F., sem er löggiltur einkaútflytjandi á saltfiski, skuli sitja þegjandi undir jafnþungum og rökstuddum ákærum og ekki krefjast rannsóknar af sinni hálfu til að fá áburðinum hnekkt, ef ósannur væri. En ekkert hefur heyrzt um það, að ríkisstj. ætli að krefjast opinberrar rannsóknar. og býst ég ekki heldur við, að þægilegt væri fyrir stjórn S.Í.F., að sú rannsókn færi fram. En það er víst, að ef slíkur aðili sem S.Í.F. væri farinn að leggja kapp á að stinga fé í sinn vasa, hefði hann ekki eins góða aðstöðu til þess og áður að pressa upp verðið á útflutningsvörunum. Ég býst við, að það komi að því, að þetta verði rannsakað, þótt núv. stjórn muni ekki láta gera það, og þá mun koma í ljós, hvað satt er, og þá getur hv. ráðh. geymt reiði sína þangað til. Og ef hann fyndi, að þessi áburður væri alveg órökstuddur og rakalaus, mundi hann sjálfur hreinsa S.Í.F af honum.



Herra forseti: Ég hef ráðið það af ræðum þm., að ég hafi tekið hér fullmikinn tíma til svara eða varnar, og þó að ég telji, að ég hafi ekki með góðu móti getað þagað eða sagt minna en ég hef sag!, vil ég nú stytta mál mitt eftir megni. Ég var feginn að heyra það frá hv. 1. þm. S-M. (EystJ), að hann hefði aldrei hugsað sér að breyta til um frílistahlunnindin. Að því er snertir útreikninga, er við höfum verið hér með og hlustað á, held ég, að það sé næsta fánýtt að pexa um þetta á þessu stigi málsins. Það mál er í þeirra höndum, sem trúandi er til að rannsaka þetta til hlítar, og er því fánýtt að ræða það hér mikið á meðan. Þá álít ég, að þm. mikli allt of mikið fyrir sér þá skatta, sem hér um ræðir, og er þá vantalið, að ríkisstj. er þar aðeins að benda á þrautaleið, sem hún vonar, að ekki þurfi að fara. En látum það allt gott heita. Út af síðustu ummælum hv. þm. Siglf. (ÁkJ), um skýrslu trúnaðarmanns L.Í.Ú. og allt, sem þar er tínt saman af óhróðri um S.Í.F. og umboðsmenn þess í öðrum löndum, skal ég segja það, að ég veit ekki betur en stjórn S.Í.F. sé búin að gera ráðstafanir til að fara í mál við þá, sem hafa breitt út þennan óhróður. Mig skyldi ekki undra, þótt hv. þm. Siglf. fengi síðar í því sambandi ástæðu til að standa fyrir öllum sínum klækiyrðum varðandi þetta mál. Stjórn S.Í.F. hefur ekkert að óttast, hún er sér þess ekki meðvitandi að hafa gert neitt rangt. Þar hefur alltaf verið starfað af heilum hug, bæði af fyrrv. stjórnarmönnum, sem ýmsir eru nú látnir, og núverandi stjórn. Hitt er svo annað mál, að þetta er svo sem ekki í fyrsta skipti, sem fyrir kemur hér á Íslandi, að þeir menn, sem standa í fararbroddi fyrir því að koma íslenzkum framleiðsluvörum á framfæri á erlendum vettvangi, megi bíta í það súra epli, að reynt sé að gera þá tortryggilega og helzt að hafa af þeim æruna, ef mögulegt væri. Það er svo fjarri því, að stjórn S.Í.F. vilji halda þessu máli niðri, að hún hefur einmitt samþykkt að höfða mál á þá, sem hafa breitt þennan óhróður út. Það er algerlega að ófyrirsynju að blanda honum inn í þetta mál, og er það aðeins gert í þeim eina tilgangi að ófrægja stjórnarmenn S.Í.F.



Herra forseti. Ég vil út af þessum orðum hv. atvmrh. upplýsa, að stjórn S.Í.F. hefur höfðað meiðyrðamál gegn Þjóðviljanum fyrir að birta upp úr skýrslunni um S.Í.F., en ekki er manndómurinn meiri en það, að hún hefur ekki farið í mál við þann, sem samdi þessa skýrslu. Samkvæmt 108. gr. hegningarlaganna má refsa manni fyrir að viðhafa óviðurkvæmileg orð um aðra menn, jafnvel þó að sönn reynist. Því vita allir fyrir fram, að þessi dómur í málinu gegn Þjóðviljanum segir ekkert um sök eða sakleysi S.Í.F. Ef hæstv. ráðh. teldi, að S.Í.F. hefði alveg hreint mél í pokahorninu, mundi hann og stjórn S.í.F. fyrirskipa opinbera rannsókn, þar sem skýrslan með ákærunum á hendur S.Í.F. væri rannsökuð. En á meðan svo er ekki gert, verður að slá því föstu, að ekki sé allt hreint. Það er ekki nokkur leið að draga aðra ályktun af slíku aðgerðaleysi, enda mun nú ýmislegt nýtt vera komið fram í þessu máli, og gefst sennilega tækifæri til að ræða um það síðar.

Atvmrh. (Jóhann Jósefsson) Hv. þm. Siglf. hefur nú upplýst, að Þjóðviljinn hafi verið sóttur til saka fyrir óhróður sinn. Þessi þm. hefur hér gerzt málpípa Þjóðviljans. Það er gott. Þá getur hann leitt trúnaðarmann, eða fyrrverandi trúnaðarmann (það er víst búið að segja honum upp stöðunni), L.Í.Ú. sem vitni í málinu. Ég vissi, að það stóð til að stefna þeim, sem borið hafa út óhróðurinn um S.Í.F., og hv. þm. Siglf. kannaðist nú við, að sú málshöfðun væri hafin. Ég segi ekki annað en það, að það er lítill vandi fyrir óhlutvanda menn að æsa til óhróðurs í þjóðfélaginu, ef þeir eru ekki vandari að heimildum til að byggja málatilbúnað sinn á, en Londonar-Zoéga þessi lagði Þjóðviljanum í hendur sem áróðursvopn í kosningum.