Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Félmrh. (Björn Jónsson) : Herra forseti. Það hefur verið almenn skoðun ríkjandi, að kjarasamningar stéttarfélaga og samtaka vinnuveitenda væru algerlega bindandi fyrir alla vinnuveitendur og launþega í viðkomandi starfsgrein á því svæði, sem samningarnir ná til, án alls tillits til þess, hvort þeir vinnuveitendur og launþegar, sem um er að ræða, séu aðilar að þeim samtökum, sem undirrita samninga, eða ekki. Þetta ríkjandi álit hefur þó beðið nokkurn hnekki í forsendum og að nokkru leyti í dómsorðum allmargra hæstaréttardóma frá síðari árum, m. a. tveggja frá árinu 1971, sem sérstaklega er vísað til í grg. sem frv. fylgir. Er raunar auðsætt, að þessir dómar skapa verulega réttaróvissu, að því er varðar rétt verkafólks og verkalýðsfélaga gagnvart þeim vinnuveitendum, sem standa utan vinnuveitendasamtaka, en þar er um að ræða mikinn fjölda, sérstaklega smáatvinnurekenda. Enn meiri óvissa leiðir af þessum dómum fyrir launafólk, þegar svo vill til, að hinir síðarnefndu eru ekki í viðeigandi stéttarfélagi, en slíkt er nokkuð algengt, bæði sem tímabundið ástand og þó e. t. v. sérstaklega þegar um aukavinnu er að ræða eða vinnu hluta úr degi. Af þessu leiðir, að möguleikar eru fyrir hendi fyrir einstaka vinnuveitendur að nota sér aðstöðu sína til að skammta verkafólki naumari rétt en kjarasamningar segja til um. 7. gr. l. nr. 80 frá 1938, þ. e. vinnulöggjafarinnar, er að vísu ætlað að girða fyrir slíkar hættur, en svo virðist sem sú lagagr. tryggi ekki fullan rétt launþega í öllum tilvikum, og þykir því réttmætt og eðlilegt að taka hér af allan hugsanlega vafa, eins og gert er með ákvæðum 1. gr. þessa frv. Með 2. gr. frv. er svo ákveðið, að öllum launþegum sé rétt og skylt að eiga aðild að lífeyrissjóði viðkomandi starfsstéttar eða starfshóps, og enn fremur, að vinnuveitendum sé skylt að halda eftir af launum starfsfólks síns iðgjaldahluta þess og standa réttum lífeyrissjóði skil á honum ásamt mótframlagi sínu. Með 3. gr. er síðan ætlað að tryggja viðkomandi stéttarfélagi á sama hátt greiðslur í sjúkra- og orlofssjóði. Loks er í 4. gr. frv. ákvæði, sem kveða skýlaust á um stöðu framangetinna iðgjalda til sjóðanna í skuldaröð í hugsanlegum þrotabúum atvinnurekenda. Ákvæði þessa frv. eru hvorki svo mörg né flókin, að ég telji nauðsyn að hafa um þau öllu fleiri orð. Ég vil þó geta þess, að frv. er upphaflega samið að tilhlutan Verkamannafélagsins Dagsbrúnar, og hefur miðstjórn Alþýðusambands Íslands gert samþykkt, sem mælir eindregið með því, að það verði að lögum. Ég tel einnig fullvíst, að samtök vinnuveitenda, - en ég tel eðlilegt, að þeim verði sent frv. til umsagnar, - verði meðmælt frv., þar sem auðsætt er, að möguleg misnotkun einstakra óskipulagðra vinnuveitenda sé fyrir hendi í skjóli réttaróvissu um skyldukjör launþega. Og það gæti hæglega skapað slíkum mönnum óheiðarlega og óeðlilega samkeppnisaðstöðu gagnvart félögum vinnuveitendasamtakanna, t. d. með því, að þeir gætu sparað sér yfir 7% viðbót við útborguð laun verkafólks. Er þess vegna harla ólíklegt, að vinnuveitendasamtökin mundu vilja una slíku. Herra forseti. Ég vænti greiðrar afgreiðslu hv. þd. á þessu frv., sem ég tel innihalda sjálfsagt réttlætismál, og legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Fyrir um það bil einu ári fékk ríkisstj. í hendur till. frá Rannsóknaráði ríkisins um, að athuga bæri möguleika á stofnun þangþurrkstöðvar á Reykhólum við Breiðafjörð. Till. fylgdi áætlun um stofnkostnað og rekstur verksmiðju til framleiðslu á 4 þús. tonnum af þurrkuðu þangmjöli. Mál þetta hlaut þær undirtektir, að nokkrum vikum síðar lagði ég fyrir hönd ríkisstj. fram frv. til l. um stofnun undirbúningsfélags til að kanna málið nánar og undirbúa byggingu slíkrar verksmiðju eftir föngum. Félag þetta var formlega stofnað 14. febr. s. l. vetur og hófst það strax handa við undirbúningsstarfið. Af hálfu iðnrh. voru skipaðir í stjórn undirbúningsfélagsins þeir dr. Vilhjálmur Lúðvíksson efnaverkfræðingur, Þorsteinn Vilhjálmsson eðlisfræðingur, og aðrir hluthafar kusu úr sínum hópi Ólaf E. Ólafsson kaupfélagsstjóra. Þessi stjórn hefur unnið ákaflega myndarlega að minni hyggju, og ég vil nota þetta tækifæri til að koma á framfæri sérstökum þökkum til hennar. Undirbúningsstarfið lét ganga frá hönnun allra mannvirkja og tækja í væntanlega þangþurrkstöð, og jafnframt voru gerðar ýmsar undirbúningsrannsóknir á þess vegum, svo sem á þangmagni og útbreiðslu þangfjöru við Breiðafjörð og eiginleikum þangsins. Hugsanleg umhverfisáhrif af starfsemi fyrirtækisins voru athuguð og gerð drög að samkomulagi við flesta landeigendur um þangtökuréttindi. Þá hefur tæknin við þangskurð verið reynd með einu slíku tæki, sem ætlunin er að nota við rekstur, og einnig hafa verið reyndar aðferðir til að flytja þangið frá þangmiðum til verksmiðju á Reykhólum. Á grundvelli þessa starfs hefur nú verið gerð áætlun um stofnun og rekstur verksmiðju til framleiðslu á 6700 tonnum af þurrkuðu þangmjöli, og liggur skýrsla undirbúningsfélagsins um það mál nú fullbúin hér, henni var dreift til allra hv. þm. fyrr á þessum fundi. Niðurstöðustjórnar undirbúningsfélagsins eru í öllum megindráttum jákvæðar, og telur ríkisstj. rétt á grundvelli till. stjórnar undirbúningsfélagsins að óska eftir heimild til að gangast fyrir stofnun endanlegs rekstrarfélags til að sjá um byggingu og rekstur þangþurrkunarstöðvar á Reykhólum. Til þess er þetta frv. lagt hér fram. Með fyrirtæki því, sem frv. gerir ráð fyrir, væri stigið merkilegt spor í iðnþróun á Íslandi. í fyrsta lagi er hér um að ræða áform um nýjan útflutningsiðnað með óvenju hagstæðan, hreinan viðskiptajöfnuð, þar sem fáar rekstrarvörur yrðu innfluttar. Óþarft er að rekja á þessum stað þýðingu slíkrar starfsemi fyrir verðmætasköpun og atvinnumargföldun í þjóðfélaginu. Í öðru lagi er ætlunin að hefja nýtingu nýrrar náttúruauðlindar, þ. e. sjávarþörunga, sem ekki hafa verið nýttir, svo að neinu nemi, til þessa. Er sú auðlind að líkindum það traustari en margar aðrar hráefnalindir, að hún er staðbundin og endurnýjanleg og ekki virðast sömu sveiflur á henni og öðrum jarðargróðri, sem meira er háður veðurfari. Í þriðja lagi er ætlunin að nýta aðra íslenska auðlind, jarðhitann, sem allmikilvægan orkugjafa við þurrkunina. Þýðing þessa atriðis er e. t. v. að verða mönnum ljós einmitt nú síðustu dagana, þegar velferð nágrannaþjóða okkar er algerlega komin undir þeim pólitísku vindum, sem blása við botn Miðjarðarhafs, og verð á olíu, svo og annarri orku, rýkur nú upp úr öllu valdi og gerbreytir afkomu heilla iðnaðarvelda. Í þeirri þróun á hráefnisverði og orkuverði, sem gert hefur vart við sig á síðustu mánuðum og e. t. v. má túlka sem viðbrögð heimsins við þeirri yfirvofandi rýrnun eða þurrð mikilvægra auðlinda, sem margir þjóðfélagsspámenn hafa bent á að á undanförnu, verður það að teljast óeðlileg gæfa fyrir þjóð að ráða, eins og í þessu dæmi, bæði hráefnis- og orkuauðlind þeirri, sem nýta á, og hvort tveggja sé aðgengilegt innan sama landsvæðis. Það ætti að vera nóg til að tryggja rekstrargrundvöll fyrirtækisins um langan tíma, svo framarlega sem markaðir eru fyrir hendi og rétt er að framkvæmd málsins staðið, Á næstu árum mun rekstararaðstaða fyrirtækisins eflast mjög, eftir því sem ofangreind þróun heldur áfram erlendis. Í fjórða lagi er okkur það nokkurt kappsmál að þróa aðferðir til að nýta jarðhitann og aðrar auðlindir á sem hagkvæmastan hátt. Aðferð sú, sem hér yrði notuð við þurrkun þangs, gæti allt eins orðið notuð við grasþurrkun og heykögglagerð, og má því teljast merkilegur áfangi og tímamót í nýtingu jarðhitans á Íslandi. Líklegt er, að heykögglagerð með jarðhita fylgi á eftir, þar sem það á við, t. d. við Deildatunguhver í Borgarfirði, Laugardæli, í Biskupstungum og víðar, þar sem jarðhiti finnst. Í fimmta lagi er með fyrirtæki þessu efnt til framleiðslustarfsemi og hagnýtingar auðlinda á þann hátt, sem hvorki leiði til rányrkju og út rýmingar náttúruauðlegðar né spillingar þess náttúrulega og samfélagslega umhverfis, sem ríkjandi er við Breiðafjörð. Má telja þessa starfsemi eins konar útvíkkun á þeirri fornu hefð hlunnindanytja, sjávarsóknar og landbúnaðar, sem þarna hefur tíðkast og áður stóð undir ríkidæmi þeirra Breiðfirðinga. Að vísu hefur þróunin nú um skeið verið þessum landshluta heldur óhliðholl, en með þessu fyrirtæki gæti henni verið snúið við. Í sjötta lagi er hér um að ræða fyrirtæki af þeirri stærð, sem við getum sjálfir ráðið við, þótt uppbygging þess grundvallist á náinni samvinnu við erlendan viðskiptaaðila og langtímaábyrgð hans og afurðakaupum. Í ræðu þeirri, sem ég flutti með frv. um undirbúningsfélagið í fyrra, fór ég nokkrum orðum um þýðingu þörungavinnslunnar fyrir þróun byggðar á þessu landssvæði, sem öðrum fremur hefur orðið út undan um efnahagslega og atvinnulega þróun hér á landi. Því er haldið fram af ýmsum hugsjónamönnum byggðaþróunar, að slík uppbygging eigi ekki að byggjast einvörðungu á fáum stórum byggðakjörnum, heldur eigi að gera fólki hvar sem er kleift að nýta þau náttúrugæði, sem landið hefur að bjóða á hverjum stað, án stórfelldra tilflutninga, samþjöppunar og þjóðfélagslegrar röskunar, sem af því getur leitt. Hið dreifða skipulag þangöflunar gæti orðið til þess að efla búsetu víðar en á Reykhólum, og mætti vel hugsa sér hluta af þeirri starfsemi rekna frá Breiðafjarðareyjum, Skarðsströnd og e. t. v. víðar eftir ástæðum. Opinberar framkvæmdir á sviði rafvæðingar, vegagerðar og hafnagerðar verða án efa til að styrkja samgöngur á þessu svæði og auðvelda tengsl raforkunets Vestfjarðakjálkans við almennt orkunet landsins, sem nú er ætlunin að tengja saman í heild smátt og smátt. Bygging hafnar og aðrar opinberar framkvæmdir verða óhjákvæmilegar til að ýta undir uppbyggingu Reykhóla, og eru þeir ekki illa fallnir til þess. Staðurinn er nokkuð miðsvæðis við austan- og norðvestanverðan Breiðafjörð á svæði, þar sem ekkert þéttbýli hefur enn myndast. Þar er jarðhiti nægur, og gefur hann e. t. v. tækifæri til annarrar starfsemi en þangþurrkunar. Þar er nýlega lokið við fyrsta áfanga veglegrar skólabyggingar, sem vissulega yrði betur nýtt í fjölmennari byggð en þar er nú. Eins og fram kemur í aths. með frv., hefur stjórnin undirbúningsfélags þörungavinnslu látið gera áætlun um byggingu verksmiðju til framleiðslu á 6685 tonnum á ári af þurrkuðu þangmjöli. Stofnkostnaður er áætlaður um 211 millj. kr. og söluverðmæti nálægt 98 millj. kr. í upphafi. Rekstraráætlunin yfir 18 ára rekstrartímabil gefur til kynna nálægt 9.5% endurheimtu af stofnfé, áður en skattar og vextir fyrirtækisins eru reiknaðir. Í ljósi þeirrar reikningslegu arðsemi, sem tíðkast hjá atvinnuvegunum almennt, verður þetta að teljast allgott, þótt stjórn undirbúningsfélagsins telji arðsemina við lægri mörk og segist ætla að fá verðið hækkað til að bryggja hærri lágmarksendurheimtu, eins og fram kemur í aths. með frv. Í þessu sambandi er mér sérstök ánægja að skýra frá því, að í gær tókust samningar milli stjórnar undirbúningsfélags þörungavinnslu og Alginate Industries Ltd. um hækkun á lágmarksverði þangmjöls úr 72 pundum á tonn upp í 76 pund á tonn, miðað við verðlag 1. jan. 1974. Samkv. þessu verða heildsölutekjur fyrirtækisins við full afköst rúmlega 103 millj. kr. og meðalendurheimta á upphaflegan stofnkostnað 12.1% í stað 9.5%. Endurgreiðslutími fjárfestingarinnar verður með þessu 6.3 ár samkv. áætlun félagsins. Ef þessi nýja niðurstaða er borin saman við reikningslega afkomu iðnaðarins 1971, sem fram kemur af skýrslum hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunar, kemur í ljós, að hreinn hagnaður þörungavinnslunnar fyrir skatta og án vaxtagreiðslu yrði 21.4 millj. kr. á ári, en það er um 20.6% af söluverðmæti. Sambærileg tala fyrir iðnaðinn í heild fyrir árið 1971 var hins vegar 810 millj. kr. beinn hagnaður fyrir vexti og skatta af um 12897 millj. kr. sölu, þ. e. 6.2%. Nú er því ekki að leyna, að iðnaðurinn og sérstaklega útflutningsiðnaðurinn á í nokkrum erfiðleikum um þessar mundir, m. a. vegna gengishækkana, sem orðið hafa nýlega. Þeim mun meiri ástæða er til að ætla, að hér sé um fjárhagslega traust fyrirtæki að ræða, sem hafi góða möguleika á að eflast með tímanum, ekki síst ef viðskiptakjör iðnaðarins í heild fari batnandi. Viðskiptalegur grundvöllur þörungavinnslunnar byggist á tilboði frá skoska fyrirtækinu Alginate Industries Ltd., þar sem fyrirtækið skuldbindur sig til kaupa á a. m. k. 5 þús. tonnum árlega í 10 ár við lágmarksverði, sem árið 1974 reiknast vera 76 pund á tonn, eins og ég sagði áðan, en hækkar með vísitölu heildsöluverðs á breskum efnaiðnaði. Hér er aðeins um lágmarksverðtryggingu að ræða, og raunverulegt verð byggist á samningum hverju sinni, þar sem tekið er tillit til gengis, framleiðslukostnaðar og fleiri atriða. Fyrirtækið gerir ráð fyrir að þurfa allt að 10 þús. tonn af þangmjöli árið 1977, og væri því möguleiki til stækkunar fljótlega, ef aðstæður leyfðu. Slík viðbót hlyti að verða mun hagkvæmari en byrjunarfjárfestingin. Það mun nú liggja fyrir, að nýtanlegt þangmagn á Breiðafirði, sem skera mætti árlega, er a. m. k. þrefalt það, sem áætlun er gerð um. Auk þess eru auðug þaramið víða á grunnsævi Breiðafjarðar. Auðlindir þessar má án efa nýta í framtíðinni í margföldum mæli á við það, sem hér er gert ráð fyrir. Þörungar til manneldis, þörungasafi sem áburðarefni til notkunar í garðrækt og landbúnaði eru möguleikar, sem bíða framtíðarinnar. Nýtingarmörk jarðhitasvæðisins eru að vísu ókunn enn þá og koma varla í ljós nema með langvarandi vinnslu og stigvaxandi nýtingu þess. Áætlanir um frekari uppbyggingu starfsemi á þessum grundvelli verða því að byggjast á reynslu tímans og vaxandi trú manna á svæðinu og möguleikum þess. Hjá mörgum vaknar eflaust spurningin um það, hvort framleiðsla á alginefnum, sem unnin eru úr þanginu, geti ekki farið fram á Íslandi. Athugun hefur þó leitt í ljós, að slíkt er enn sem komið er verulegum annmörkum háð. Annars vegar byggist framleiðslan á leyndarvernduðum aðferðum, og jafnframt þarf mikinn fjölda mismunandi hráefna til að framleiða þá fjölbreytni í afurðum, sem nauðsynleg er í samkeppnisfærri framleiðslu. Vegna hins gífurlega fjölda viðskiptavina, sem kaupa mjög sérhæfða vöru í litlu magni, er dreifingakerfið mjög flókið, og er þjónustan, sem fyrirtækið Alginate Industries veitir viðsk.vinum sínum, undirstaðan að árangursríkri sölustarfsemi. Þetta fyrirtæki hefur tugi sérfræðinga í sinni þjónustu, sem einvörðungu hafa það verkefni að leysa vandamál viðskiptavinanna í sambandi við val og notkun á réttum alginötum og þróa ný notkunarsvið fyrir efnin. Á slíku hefðum við Íslendingar litla möguleika einir. Ekki er þó alveg loku fyrir það skotið, að framleiðsla á hálfunnum alginefnum úr íslenskum hráefnum færi fram hér, að því tilskyldu, að endanleg úrvinnsla, blöndun og sölustarfsemi færi fram hjá hinu skoska fyrirtæki. Tilkoma sjóefnavinnslu á Reykjanesi gæti mjög styrkt þann möguleika, þar sem kalsíumklórið og sódi yrðu ein aðaluppistaðan í framleiðslu hráalingnata, en auk þess þarf mikið magn af vatni, sem senn er á þrotum við verksmiðju Alignate Industries Ltd. í Skotlandi. Hvernig sem þróunin verður, er þó ljóst, að tækifæri þetta til að hefja nýtingu sæþörunga við Ísland er ákaflega mikilvægt, þar sem tilboð skoska fyrirtækisins gerir kleift að hefja starfrækslu í það stórum stíl, að réttlætanlegar eru allstórfelldar aðstöðubreytingar til að koma á nauðsynlegri rekstrarhagkvæmni í öflun hráefnis og útskipun afurða. Þannig eru þessi viðskipti og það fyrirtæki, sem á þeim byggist, stökkpallur til víðtækari verkefna á þessu sviði, ef bjartsýni og hugvitssemi fær að njóta sín. Til þess að tryggja þessari starfsemi grundvöll þarf að koma upp þeirri aðstöðu og opinberri þjónustu, sem sveitarfélög veita annars staðar. Vegna vanmáttar sveitarfélagsins á þessum stað verður ríkið þó að veita hér sérstaka aðstoð. Þannig verður nauðsynlegt að leggja veg frá Reykhólum og að fyrirhuguðu verksmiðjusvæði í Karlsey undir Reykhólum. Þá þarf að gera bryggju við Karlsey, leggja þriggja fasa raflínu, sem annast getur orkuþörf fyrirtækisins, og bora eftir heitu vatni og veita því til verksmiðjunnar. Lausleg áætlun bendir til þess, að þessar framkvæmdir kosti um 142 millj. kr. Nú kann að vera álitamál, hvernig líta beri á hagkvæmni svona framkvæmda af hálfu hins opinbera. Reiknað er með því, að fyrirtækið greiði jarðvarmaveitunni að fullu aftur samkv. reikningi fyrir varmanotkun og not af raflinu samkv. smásölugjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins. Not af höfn og vegi að henni yrðu hins vegar að teljast svo almenn, að ríkisstj. telur verjanlegt, að í slíkar framkvæmdir verði ráðist á þeim grundvelli, að hér verði um venjulega sveitarfélagshöfn að ræða, er studd verði samkv. reglum nýju hafnal. Gert er ráð fyrir, að fyrirtækið standi undir kostnaði væntanlegs hafnarsjóðs með greiðslum fyrir afnot af höfn í formi venjulegra hafnargjalda. Þau gjöld mundu greiða vexti og afborganir hafnarsjóðs, svo og venjulegan viðhaldskostnað hafnarinnar. Það skal tekið fram, að ríkisstj. hefur komið sér saman um, að stuðningur við þetta mál komi ekki af hinum almennu fjárveitingum til framkvæmda á vegum ríkisins, heldur er í frv. leitað heimildar til sérstakrar lántöku til að standa straum bæði af kostnaði við þessar opinberu framkvæmdir svo og framlagi ríkissjóðs í hlutafélagið sjálft, ef reiknað er með, að það verði um 60 millj. kr. Því er leitað lánsheimildar að upphæð 200 millj. kr. fyrir árið 1974. Eins og áður hefur komið fram, eru þau tímamörk, sem skoska fyrirtækið setur um byrjun viðskipta, mjög þröng, þar sem framleiðslan verður að hefjast vorið 1975. Að vísu hefur fengist frestun á málinu um eitt ár frá því, sem upphaflega var gert ráð fyrir, en frekari dráttur gæti þó eyðilagt þær viðskiptalegu forsendur, sem nú hafa skapast til framgangs þessa máls. Hefur ríkisstj. því ákveðið að hraða meðferð málsins eftir föngum, m. a. með því frv., sem hér er lagt fram um stofnun rekstrarfyrirtækisins og öflun heimildar til opinberra framkvæmda og lántöku í því sambandi. Strax upp úr áramótum eða þegar fyrirtækið er komið á laggirnar verður að hefjast handa um framkvæmdir, ef standa skal við þau tímamörk, sem nefnd eru hér að ofan. Að öðru leyti vil ég vísa til frv. sjálfs og þeirrar ítarlegu grg., sem því fylgir, og einnig til þeirra skýrslu, sem hv. þm. fengu hér í dag. En ég geri mér vonir um það, að með tilliti til þeirra aðstæðna allra, sem ég hef rakið megi búast við jákvæðum undirtektum og skjótri afgreiðslu þingsins. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Frsm. (Björn Fr. Björnsson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, varðar skipti á dánar- og félagsbúum. Fyrir mun liggja að endurskoða íslenska löggjöf að því er varðar búskipti, skiptalög okkar. Hinn almennu skiptalög eru orðin nokkuð gömul að stofni, þau eru frá 1878, og með óverulegum breytingum síðan. Gjaldþrotaskiptalögin eru frá árinu 1929. Hvort tveggja er, að þessi löggjöf á um veigamikil atriði ekki lengur við, en hins vegar er endurskoðun á henni mjög erfitt og vandasamt verk, alveg sérstaklega þó frá lögfræðilegu sjónarmiði. Engu að síður þarf að koma fram nauðsynlegri breytingu, og endurskoðunin taka sem skemmstan tíma. Ákvæði þessa frv. hafa verið sérstaklega tekin út úr til endurskoðunar, og þau fjalla um eitt einstakt efni, þ. e. a. s. röð þeirra skulda, sem koma fram við skipti búa. Allshn. hefur ekki talið sér fært að hrófla við því niðurröðunarkerfi, sem lagt er til að koma upp í frv. Margar þær breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir, eru að sjálfsögðu til bóta og til samræmingar við nútíma viðhorf. T. d. eru skattakröfur samkv. frv. eigi lengur forgangskröfur, heldur almennar. Þá er aukinn réttur krafna, t. d. að taka, sem tryggðar eru með sjálfsvörsluveði í lausafé, og þær settar í flokk með venjulegum samningsveðtryggðum kröfum. En einmitt nú á dögum er ákaflega mikið um það, að veðsett sé lausafé, og um það eru mjög strangar kröfur, hvernig að því skuli farið að formi til. Er þá næst til að taka, þar sem eru bifreiðar, því að yfirleitt eru þær orðnar grundvöllur að lánum meira en flest allt annað lausafé. Í frv. eru líka launakröfur færðar sem forgangskröfur. Að vísu hefur sú trygging verið í lögum, en með annarri löggjöf. Þó er orðalag almennara í þessu frv. en í hinum lögunum, sem fjalla um forgangsrétt launakrafna, enda hefur tilhneiging verið til þess að skýra núgildandi lagaákvæði um launakröfur rýmra en ástæða sýnist til. Ítarleg grg. fylgir þessu frv., sem er samið af prófessor í skiptarétti hvort tveggja, grg. og frv., en eins og ég sagði, er hér um mjög sérfræðilegt efni að ræða. Reglur á þessu tiltölulega þrönga sviði réttar hafa lengi verið svipaðar því, sem er á hinum Norðurlöndunum, og í þessu frv. er að sjálfsögðu höfð hliðsjón af því, sem þar hefur gerst í nýrri löggjöf og fram hefur komið í álitsgerð sérfræðinga um þetta efni. Þeirri viðmiðun verður að sjálfsögðu haldið áfram, þegar endurskoðun á sér stað um frekara efni á sviði skiptaréttar. Ég sé ekki ástæðu til að ræða frekar um efni frv., því eru gerð skil í ítarlegri greinargerð, og nefndin hún hefur ekki séð ástæðu til þess að koma fram með neinar breytingar. Hins vegar vil ég geta, að það hefði kannske verið eðlilegt, þó að ekki væri munað eftir því, þegar nefndin var að starfi, að senda frv. í öryggisskyni til þess embættismanns, sem mjög hefur fjallað um skiptamál, þ. e. a. s. yfirborgarfógetans í Reykjavík og hans manna. Ég tel, að það gæti gerst milli 2. og 3. umr. þessa máls. Væri sennilega að minni hyggju rétt að gera það, eins og ég sagði, í öryggisskyni. Að öðru leyti mælir allshn. með samþykkt þessa frv.

Frsm. (Björn Fr. Björnsson) : Herra forseti Frv. það, sem hér er til afgreiðslu, felur í sér heimild fyrir ríkisstj. til að fullgilda fyrir Íslands hönd samning, sem allar Norðurlandaþjóðirnar hafa gert með sér. Efni þessa samnings varðar skrifstofur svokallaðrar Ráðherranefndar Norðurlanda og réttarstöðu þeirra. Skal komið á fót skrifstofu fyrir norræn samstarfsmál með aðsetri í Osló, en áður hefur verið stofnuð og starfrækt skrifstofa fyrir norrænt menningarmálasamstarf. Sú skrifstofa er í Kaupmannahöfn. Allshn. hefur íhugað þetta frv. og mælir með samþykkt þess óbreytts.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, er til breytinga á hinum almennu hegningarlögum okkar. Ég leyfi mér að lesa hér upp efnisgrein frv., með leyfi hæstv. forseta: „Hver sem með háði, rógi, smánun, ógnun eða á annan hátt ræðst opinberlega á hóp manna vegna þjóðernis þeirra, litarháttar, kynþáttar eða trúarbragða, sæti sektum, varðhaldi eða fangelsi allt að 2 árum.“ Þetta frv. er fram komið til þess að fullnægja alþjóðasamningi, sem Ísland er aðill að, - samningi, sem fjallar um skyldu aðildarríkjanna að fordæma hvers konar kynþáttamismunun og vinna gegn henni með öllum tiltækum ráðum. Hegningarlaganefnd okkar hefur samið frv. og einnig þá grg. með því, mjög ítarlega, eða aths. Er mér óhætt að vísa til þeirrar grg. um nánara efni máls. Þess vil ég geta, að um eitt atriði hefur hegningarlaganefnd farið fram úr því, sem ákvæði segja um í nefndum samningi. Í nefndum samningi er ekki sérstaklega rætt um atlögu að hópi manna vegna trúarbragða, en hegningarlaganefnd hefur þótt rétt að taka trúarbrögðin inn í þessa grein, enda munu ákvæði að því er slíkt ákvæði varðar verða í hinum norrænu refsilögum. Tel ég svo óþarft að ræða frekar frv., grg. gefur því mjög gildi og skýrir það, að mér skilst, til fulls. Allshn. mælir með samþykkt frv.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Frv. þetta til laga um lyfjaframleiðslu er að meginstefnu óbreytt frá samnefndu frv., sem lagt var fram á síðasta þingi. Það var lagt fram í Nd. þá, en hv. þingnefnd vannst þá ekki tími til að afgreiða það. Það kann að virðast dálítið óeðlilegt, að ég legg það fram hér í Ed., þar sem vinna að því var hafin í Nd., en það stafar af því einu, að ég vildi koma til móts við mjög réttmæta gagnrýni hv. Ed. á síðasta ári um, að frv. væri ekki réttilega skipt á milli þd., og ég vænti þess, að þau gögn, sem n. í Nd. hafði fengið, séu auðfengin fyrir hv. n. í Ed. Frá því að frv. var lagt fram í fyrra, hefur efnisskipan þess nokkuð verið breytt, og nokkur efnisatriði hafa verið skýrð nánar. Í þessu sambandi hefur verið farið yfir þær aths., sem fram komu við frv. í fyrra. Jafnframt hafa fulltrúar Apótekarafélags Íslands skýrt aths. sínar í viðræðum við heilbr.- og trmrn. Hefur frv. verið lagfært með tilliti til nokkurra þeirra ábendinga, sem fram komu í þeim aths., og önnur atriði um það, sem betur mætti fara, hafa verið tekin til greina. Jafnframt er rétt að skýra frá því, að nokkrar undirbúningsviðræður hafa farið fram við Pharmaco hf. um sameiginlegt framleiðslufyrirtæki í því formi, sem gert er ráð fyrir í II kafla þessa frv. Of snemmt er að fullyrða um hugsanlegar niðurstöður þessara viðræðna, en ekki verður betur séð en vilji sé fyrir hendi af hálfu Pharmaco hf. til að gera sameiginlegt átak með ríkisvaldinu til að efla lyfjaframleiðslu innanlands. Slík sameining gæti þó orðið með þeirri tilhögun, að tveir eða fleiri framleiðslustaðir yrðu sameinaðir undir einni yfirstjórn. Í 5. gr. frv., þar sem fjallað er um sameiginleg fyrirtæki um lyfjaframleiðslu, er talað um, að aðildin sé bundin við lyfsala og lyfjafræðinga. Ástæðan fyrir því var sú ein, að þessir aðilar einir hafa fram að þessu sýnt slíku áhuga. Hins vegar er rn. nú kunnugt um, að eitt fyrirtæki a. m. k., sem ekki uppfyllir þessi skilyrði gr., hefur gefið til kynna nokkurn áhuga á aðild að sameiginlegu fyrirtæki. Virðist því rétt að taka þetta atriði til athugunar, ef fram kemur staðfesting þess í meðförum þn. Þegar þetta frv. var lagt fram í fyrra, var lagt fram á sama tíma frv. um Lyfjastofnun ríkisins, og það olli þeim misskilningi í Nd., að þessi frv. væru á einhvern hátt samtengd, en svo er ekki. Þetta frv. er algerlega óháð frv. um Lyfjastofnun ríkisins, en það frv. er nú til endurskoðunar í rn. og verður trúlega lagt fyrir Alþ. innan tíðar. Veigamesta efnisbreytingin, sem gerð hefur verið á frv. til laga um lyfjaframleiðslu frá því í fyrra, er í sambandi við eignarhluta ríkisins í sameiginlegu fyrirtæki. Nú er gert ráð fyrir því samkv. þessu frv., að ríkið eigi a. m. k. helming fyrirtækisins, en í fyrri gerð frv. var ákvæðið fastbundið við helmingaskipti, að því er eignaraðild snertir. Rökin fyrir þessari breytingu eru m. a. þau, að aðila kann að skorta bolmagn eða vilja til að standa til helminga að fyrirtækinu á móti ríkinu. Á hinn bóginn er einnig fráleitt, að ríkið afsali sér fyrir fram meiri hl. í slíku framleiðslufyrirtæki, enda eru beinir hagsmunir ríkisins mjög miklir, t. d. í formi viðskipta og þjónustu við sjúkrahús. Aðrar efnisbreytingar, frá því að frv. var lagt fram í fyrra, eru litlar og hníga einkum að auknum skýringum á skyldum lyfjaframleiðslufyrirtækja almennt, en þau ákvæði er að finna í I. kafla frv. Þá hafa ákvæði um verðlagningu lyfjaframleiðslu verið sett fram almennt í III. kafla frv. Verði ekki að svo stöddu samkomulag um stofnun sameiginlegs fyrirtækis, ber ríkinu samt skylda til að sinna lyfjaframleiðslu af megni, enda ráð fyrir því gert í 15. gr. frv. Í því tilviki er þess og að gæta, að Lyfjaverslun ríkisins, sem starfar samkv. l. nr. 63 28. maí 1969, um verslun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf, hefur gegnt mikilvægu hlutverki um áratugaskeið. Þetta verkefni verður sífellt mikilvægara, og ber því að efla þá starfsemi, sem Lyfjaverslun ríkisins hefur innt af hendi, enda er hún sá stofn, sem þjóðfélagið styðst við í þessum efnum. Með því frv., sem hér liggur fyrir, eru auk fyrrgreindra heimilda ríkisins til að stofna framleiðslufyrirtæki með einkaaðilum skilgreindar ákveðnar faglegar kröfur um framleiðslu lyfja, og eru þær í sjálfu sér ekki ýkja frábrugðnar þeim kröfum, sem gerðar hafa verið. Þó er þess að geta, að vísað er í kröfur alþjóðasamþykkta um framleiðsluhætti, og er það nýmæli, enda er það tiltölulega nýtilkomið, að íslenska ríkið gerist aðili að slíkri samþykkt. Er þar um að ræða samþykkt EFTA-ríkja frá 1970 um gagnkvæmt lyfjaframleiðslueftirlit. Í framhaldi af því hafa þessi ríki komið sér saman um ákveðna grundvallarstaðla um góða framleiðsluhætti. Þeir staðlar eru aftur byggðir á ályktun Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Á síðustu árum hefur alþjóðleg samvinna og samræming á kröfum til lyfjaframleiðslu og eftirlit með henni farið mjög vaxandi, og er það vel, því að ýmiss konar glundroði hefur verið á þessum vettvangi. Þjóðir hafa gert misjafnar kröfur um gæði lyfja og um skráningarskyldu. Einna nánust er þó samvinna á milli Norðurlanda, og er nú ljóst, að komið verður á næstunni á fót norrænni lyfjanefnd, sem stuðla skal að samræmingu á sem flestum sviðum lyfjamála. Enginn vafi er á því, að við Íslendingar munum ekki hvað síst njóta góðs af þessu samstarfi. Sú viðleitni að framleiða lyf hér innanlands úr innfluttum hráefnum er vissulega ákaflega þýðingarmikil, enda miðar þetta frv. fyrst og fremst að eflingu þeirrar starfsemi. Íslenskir vísindamenn hafa hins vegar að undanförnu vakið athygli á því, að raunhæft sé að ætla, að framleiðsla fúkkalyfja og einangrun virkra efna úr fiskúrgangi gæti orðið mjög mikilvægur iðnaður hér á landi. Í því sambandi er vert að muna þá staðreynd, að lyfjaefni eru mjög verðmæt miðað við þyngdareiningu og flutningsgjöld skipta litlu máli. Þar sem hér er um að ræða mjög athyglisverðar hugmyndir að minni hyggju, hef ég nýlega skipað fjögurra manna n., sem kanna á grundvöll fyrir framleiðslu lyfjaefna hérlendis úr innlendum hráefnum. Meðal nm. eru tveir vísindamenn, sem einkum hafa vakið athygli á þeim möguleikum, sem í þessum efnum felast. Ég læt í ljós þá von, að þau framfaraspor, sem felast í frv. þessu, hljóti góðar viðtökur hv. þm., þannig að frv. þetta geti orðið að lögum á þessu þingi. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Frv. til l. um lyfjaframleiðslu var á síðasta þingi lagt fram í hv. Nd. Alþingis. Eins og þm. vita, hlaut það þá ekki afgreiðslu. Nú er frv. lagt fram í þessari hv. þd. Því var vísað til heilbr.- og trn. í Nd. í fyrra, og ég mætti e. t. v. hér úr ræðustól spyrja ráðh., hvort n. þar hafi verið farin að fjalla um málið.  (Heilbr.- og trmrh.: Ég held, að það hafi verið tiltölulega litið.)  Já, einhverra hluta vegna er frv. lagt fram í þessari hv. d. nú á þessu þingi. Þetta var einungis fsp. af minni hálfu til hæstv. ráðh. Það er sagt í aths. við frv., að teknar hafi verið til athugunar í rn. umsagnir, sem bárust um frv. á s. l. vori, og rn. hafi átt viðræður við fulltrúa Apótekarafélagsins og ýmsar aths. félagsins, sem verið hafi til bóta, hafi verið teknar inn í frv. Nú skal ég viðurkenna, að ég hef ekki gert neinn verulegan samanburð á frv. frá í fyrra og því, sem hér liggur fyrir. En hæstv. ráðh. lét þess getið áðan í framsöguræðu sinni, að aðalbreytingin og sú eina, sem skipti, að mér skildist, máli, væri sú, að í frv. í fyrra var eignarhluti ríkisins í því fyrirtæki, sem heimilað er að stofna með frv., helmingur eða 50%, en nú hefur þetta tekið þeim breytingum í því frv., sem hér liggur fyrir, að eignarhlutinn sé ekki minni en 50%. Ég held, að ég hafi tekið rétt eftir því, að hæstv. ráðh, hafi sagt, að þetta hafi verið gert til hagræðis fyrir meðeigendur ríkisins, sem e. t. v. hefðu ekki bolmagn til að leggja fram svo mikið, að næmi helmingi í þessu fyrirtæki. Nú sé ég, þegar ég lít á frv. frá í fyrra, að þá kemur fram í aths., að það hefur orðið verulegur ágreiningur við forsvarsmenn Apótekarafélagsins um eignarhlutföllin. Ég skal ekki fara lengra út í það. Ég vil þó aðeins vitna til þess, sem segir í aths. við frv. á bls. 7, en þar segir, með leyfi forseta: „Ekki verður fullyrt, að aðilar geti náð samstöðu um þá hugmynd, sem felst í þessari till.“ - sem sé helmingaskipti ríkisins og meðeigendanna. Ég hef tækifæri til að fjalla um þetta frv. í heilbr.- og trn., sem það væntanlega fer til. Mig langar einungis á þessu stigi til þess að spyrja hæstv. ráðh., hvort í viðræðum síðan í fyrra við Apótekarafélagið hafi dregið eitthvað frekar til samkomulags um ákvæðin um eignarhlutföllin.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Ég gerði áðan grein fyrir því, hvers vegna ég hefði lagt málið fram hér í hv. Ed. Það er vegna þeirrar gagnrýni, sem fram kom hér í fyrra, og vona, að það verði mér ekki til ámælis. Ég hygg, að þau gögn, sem n. í Nd. aflaði sér, séu auðveldlega tiltæk, og að sjálfsögðu munu fulltrúar frá rn. verða n. innan handar að greina frá öllum þeim breytingum, sem gerðar hafa verið á frv. frá því í fyrra. Sú aðstaða verður að sjálfsögðu látin greiðlega í té. Ég kannast ekki við verulegan ágreining í sambandi við eignarhlutföll. Ég varð ekki var við neinn verulegan ágreining um þetta frv. í fyrra. Ágreiningurinn var fyrst og fremst um annað frv., um lyfjastofnun ríkisins. Um það kom fram verulegur ágreiningur, og af því að þessi frv. voru lögð fram samtímis, blönduðu menn þeim saman í umr. í Nd., þó að það sé, eins og ég gat um áðan, algerlega óþarft. Ég væri því mjög hlynntur, ef hægt væri að stofna fyrirtæki, þar sem væri um að ræða helmingseign ríkisins á móti helmingseign einkaaðila. Einkaaðilar hafa starfrækt a. m. k. mjög myndarlegt fyrirtæki í þessari grein, Pharmaoc hf., við höfum átt mjög vinsamlegar viðræður við það fyrirtæki, og þar hefur einmitt komið fram þetta atriði, að þessir aðilar hafi dregið í efa, að þeir hafi bolmagn til þess að leggja fram helming hlutafjár í þessu fyrirtæki. Og sú breyting, sem þarna er gerð, er einvörðungu gerð í þessum tilgangi. Ef það liggur fyrir, að einkaaðilar vilja leggja fram eða geta lagt fram helming í þessu fyrirtæki, mun ég fúslega stuðla að því, að sú skipan verði, meðan ég gegni þeim störfum, sem ég gegni í ríkisstj. En ég hygg, að um þetta sé ekki neinn verulegur ágreiningur. Ef það er misskilningur minn, þá kemur það væntanlega fram í sambandi við störf hv. n.