Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar samkomulag varð um það við stjórnarmyndunina í fyrrahaust, að Framsfl. tæki að sér utanríkismálin, var sú verkaskipting gerð samkv. ósk hans. Þess hafði gætt, að óánægja ríkti með ýmislegt í sambandi við varnarsamninginn og framkvæmd hans, enda ekki óeðlilegt á byrjunarstigi framkvæmdanna. Eftir að Framsfl. hafði tekið við utanríkismálunum, var þegar hafizt handa að undirbúa fyrirhugaðar breytingar, en sumum breytingum varð ekki komið á nema með samkomulagi við Bandaríkjamenn. Með orðsendingu, sem ég afhenti sendiherra Bandaríkjanna í Reykjavík 4. des. 1953, var farið fram á það af hálfu Íslands, að teknar yrðu upp viðræður milli ríkisstj. Íslands og ríkisstj. Bandaríkjanna um nokkur tiltekin atriði varðandi hervarnarsáttmálann frá 5. maí 1951 og framkvæmd hans. Hinn 21. des. s. l. tjáði Bandaríkjastjórn íslenzku ríkisstj., að Bandaríkin hefðu fallizt á að hefja viðræður og viðræðurnar færu fram hér á landi. Þeir af fulltrúum Bandaríkjanna, sem þaðan voru sendir, komu hingað um mánaðamótin janúar-febrúar, en viðræðurnar milli fulltrúa íslenzku ríkisstj. og Bandaríkjastjórnar hófust í Reykjavík 2. febr. síðastliðinn. Samningarnir gengu mjög hægt. Var farið fram á margt af okkar hendi, sem Bandaríkjunum þótti erfitt að samþykkja. Er samningamenn Bandaríkjanna voru farnir vestur, hélt utanrrn. og ameríska sendiráðið viðræðum áfram, en lengi stóð á samþykki bandarískra stjórnarvalda á ýmsum atriðum. Gætti töluverðrar óþolinmæði hjá almenningi vegna þess, hve samningarnir gengu seint. Við, sem við samningana fengumst, létum það ekki á okkur fá. Kusum við heldur seinaganginn en að slá af lágmarkskröfum okkar. Samningsgerðinni var loks lokið hinn 26. maí s. l., og birti ég þá í útvarpi og blöðum niðurstöður af samningsgerð og viðræðum, sem átt höfðu sér stað um endurskoðun tiltekinna atriða varnarsáttmálans frá 5. maí 1951 og framkvæmd hans. Hv. Alþ. hafði þá hætt störfum, og tel ég rétt og skylt að gefa því nú skýrslu um samningana svo og skýra frá því, hvernig gengur með framkvæmd þeirra. Mun ég svo taka hér hin ýmsu samningsatriði hvert fyrir sig. Í fyrsta lagi var samið um, að framkvæmdir á vegum varnarliðsins skyldu skipulagðar þannig, að fullt tillit sé tekið til vinnuaflsþarfar íslenzkra atvinnuvega. Framkvæmd þessa atriðis hefur orðið sú, að um 600 færri Íslendingar vinna að jafnaði fyrir varnarliðið nú en í fyrra. Er því auðsætt, að aukinn vinnuaflsskortur í landinu stafar ekki af fjölgun Íslendinga í varnarliðsvinnu, nema síður sé. 1. okt. s. l. var alls 2391 Íslendingur, menn og konur, við störf fyrir varnarliðið, og til fróðleiks má geta þess, að tala þessi skiptist niður á ýmsa aðila þannig: Varnarliðið sjálft ....................... 483 Íslenzkir aðalverktakar .................. 9 Metcalfe-Hamiltonfélagið ................. 1049 Sameinaðir verktakar ................... 765 Þar af utan Keflavíkur 168, með talið vinnan á Langanesi og Hornafirði og víðar. Wyatt Hedrickfélagið ................... 30 Ýmsar umsýslustofnanir á vellinum ... 55 Síðari tölur, þ. e. a. s. tölur síðar í október, eru lítið sem ekkert breyttar, en þó nokkru lægri. Í öðru lagi var samið um, að Íslendingum skyldi gefinn kostur á ýmiss konar tækniþjálfun. Skyldi það vera gert til þess, að Íslendingar gætu yfirtekið ýmis störf, sem nú eru framkvæmd af Bandaríkjamönnum. Er hér einkum um að ræða meðferð og viðhald stórvirkra vinnuvéla svo og verkstjórn við vandasöm verk. Bandaríkjamenn leggja til endurgjaldslaust vélar og menn í þessum tilgangi og bera einnig dvalarkostnað þeirra Íslendinga, er fara til Bandaríkjanna til slíks tæknináms. Tækninám þetta er þegar hafið. Fyrir alllöngu fór 12 manna hópur vestur, og annar hópur er á förum. Er gert ráð fyrir, að 50–60 menn fari vestur. Annar þáttur í tækniþjálfuninni er sá, að hafin er lagning vega með nýtízku og stórvirkum vélum. Er Íslendingum kennt að stjórna þeim. Ákveðið var að leggja veg ofan við Hafnarfjörð til þess í framtíðinni að beina umferðinni til og frá Suðurnesjum út úr bænum, en forráðamenn Hafnarfjarðar hafa kveinkað sér undan hinni miklu umferð, sem streymir í gegnum bæinn. Vegarlagningu þessari miðar vel áfram, og er mér sagt af fróðum mönnum, að vinnubrögð og tækni þar gæti orðið fyrirmynd fyrir lagningu nýrra íslenzkra vega í framtíðinni. Í þriðja lagi var samið um, að núverandi aðalverktaki hætti starfsemi sinni hér á landi. Samningar, sem gerðir höfðu verið við þennan aðalverktaka um tiltekin verk, sem voru ekki hafin, hafa verið afturkallaðir. Öruggt er talið, að aðalverktaki hafi lokið útivinnu í kringum áramótin og hverfi síðan af landi brott, er hann hefur gengið frá vélum sínum, varahlutabirgðum og öðrum málum. Allar sögur um það, að samið hafi verið við hinn ameríska aðalverktaka um að starfa hér áfram næsta ár, eru ósannar. Því hefur verið haldið fram, að krafan um, að ameríski aðalverktakinn hætti, væri fram komin einungis af efnahagslegum ástæðum og til að auka gróða Íslendinga. Ég vil taka það fram, og legg áherzlu á það, að fyrir mér og öðrum þeim, er að samningnum stóðu, vakti það fyrst og fremst, að með brottför erlends verktaka væri leystur erfiður þáttur sambúðarvandamálsins. Í fyrsta lagi losnum við við verkstjórn útlendinga yfir íslenzkum verkamönnum, sem því miður hefur ekki ætið gefizt vel. Í öðru lagi hverfa erlendir verkamenn úr landi með verktakanum, og fækkar þá hinum erlendu mönnum að mun í landinu. Nú eru rúmlega 1000 erlendir verkamenn og starfsmenn á vegum varnarliðsins hér á landi, og er það um 300 færra en í fyrra. Er hér með hrakin sú fullyrðing, sem út hefur verið breidd, að erlendum starfsmönnum á vegum varnarliðsins hafi stórfjölgað í seinni tíð. Í fjórða lagi var samið um, að nýjum verkum fyrir varnarliðið skyldi úthlutað til íslenzkra verktaka, sem viðurkenndir væru af íslenzku ríkisstj. og þeir væru færir um að framkvæma. Samkomulag hefur orðið um þau verk, sem byrja á eða úthluta á á þessu ári, og samningar um verkefni næsta árs munu hefjast í nóvember-desember. Ríkisstj. fylgist með verksamningum. Ef milli ber með gerð verksamninga, hefur ríkisstj. milligöngu um að leysa úr þeim ágreiningi. Um framkvæmdir þessa atriðis er það að segja, að stofnað hefur verið íslenzkt aðalverktakafirma. Verður hlutverk þess að leysa hinn erlenda verktaka af hólmi, bjóða í verk og úthluta þeim til íslenzkra verktaka eða, ef til kemur, framkvæma þau sjálft. Hinn nýi aðalverktaki stendur nú í samningum um fyrstu verkin. Er það von mín, að allt fari vel af stað og íslenzkir verkfræðingar sýni, að þeir séu færir um að taka að sér hin vandasömustu störf. Til þess að gera íslenzkum verktökum kleift að taka að sér hlutverk hins erlenda verktaka, verður þeim gefinn kostur á að fá til umráða vinnuvélar og önnur tæki og efni til framkvæmda, sem Bandaríkin eiga hér á landi, með þeim skilmálum, er um semur, sömuleiðis húsahverfi það, er hinn ameríski aðalverktaki nú notar, jafnóðum og verkefni hans minnka, þ. á m. íbúðir og húsnæði mötuneytis, verkstæði, vörugeymslur og húsnæði og tæki til sameiginlegra afnota fyrir verkamenn í tómstundum þeirra, enda komi þetta ekki í bága við skipulag til aðgreiningar á samningssvæðum. Ríkisstj. hefur milligöngu um hvers konar ráðningar íslenzks fólks til starfa á samningssvæðunum. Í fimmta lagi var samið um, að Bandaríkjamenn skyldu girða af dvalarsvæði varnarliðsins á sinn kostnað. Skyldi þar með lokið því sambýli, er átt hefur sér stað á varnarsvæðunum. Girðing á varnarsvæði í Keflavík verður nálega 40 km löng, og er nú þegar búið að leggja um þriðjung hennar. Verkinu er haldið áfram, og veitt hefur verið fé til þess að ljúka því. Hér með vil ég hrekja þann fréttaburð nokkurra blaða, að engin girðing hafi verið gerð eða verði gerð. Það er einnig ástæðulaust að orða þetta svo, að verið sé að setja varnarliðið í fangabúðir. Alls staðar þar, sem herbúðir eru, er fylgzt með því, hverjir fara inn eða út úr herbúðum, og eins á að gera hér, þótt það hafi verið vanrækt til þessa. Í sjötta lagi var samið um, hversu margir varnarliðsmenn eða erlendir starfsmenn við varnarframkvæmdir fái orlof hvern dag og fyrir hvaða tíma þeir skuli vera komnir í stöðvar sínar. Með þessu nýja samkomulagi er stórlega dregið úr samskiptum varnarliðsins og landsmanna. Það bar á því á tímabili, að hermenn bjuggust borgaralegum klæðum, er þeir fóru í leyfi af flugvellinum. Fyrir þetta hefur verið tekið, enda mjög lág tala hermanna, er leyfi fá daglega. Þegar amerískir verkamenn hafa flutzt úr landi, ætti ekki nein teljandi umferð erlendra manna af flugvellinum að eiga sér stað í Reykjavík eða annars staðar. Ríkisstj. hefur áskilið sér og á það hefur verið fallizt, að reglur þessar verði endurskoðaðar, jafnskjótt og ástæða kann að þykja til að svo verði gert. Þá hafa, eins og kunnugt er, verið sett með reglugerð ný ákvæði um ferðir Íslendinga inn á varnarsvæðin, og er tekin upp með henni ný stefna í því máli í samræmi við þá ákvörðun að draga með öllu móti úr samskiptum Íslendinga og varnarliðsins. Eru ferðir Íslendinga inn á varnarsvæðin stórlega takmarkaðar með reglugerðinni. Þá hefur verið tekið upp vegabréfakerfi til þess að auðvelda framkvæmd þessara ákvæða. Það skal tekið fram, að reglur þær, sem settar hafa verið um ferðir Íslendinga inn á völlinn, miðast eingöngu við það að hindra óþarfa umferð um hann. Hins vegar munu þær ekki baka þeim, er starfa sinna vegna þurfa inn á völlinn að fara, nein teljandi óþægindi. Ég hef hér í stuttu máli gert grein fyrir samningsatriðum og framkvæmd þeirra, svo sem unnt er á þessu stigi málsins. Ég vil taka fram, að ráðstafanir þær, sem ég hef nefnt, munu að sjálfsögðu greiða fyrir löggæzlu og tollgæzlu, sem hvort tveggja eru vandasöm mál í framkvæmd varnarsamningsins. Þótt ég hafi hér aðallega talað um Keflavíkurflugvöll, nær samkomulagið einnig og ekki síður til bækistöðva varnarliðsins annars staðar á landinu. Mér er það ljóst, að ýmislegt, sem ekki hefur verið talið upp bér að framan, þarfnast leiðréttinga, enda leiða tíminn og framkvæmdirnar í ljós ný viðfangsefni, sem taka verður til meðferðar. En að sjálfsögðu mun allt kapp verða lagt á meðferð þeirra mála út frá sömu sjónarmiðum sem ráðið hafa, síðan mál þessi voru tekin til endurskoðunar, að gæta í hvívetna málstaðar Íslendinga, svo sem auðið verður. Stefna stjórnarinnar er að standa við þá samninga, sem gerðir hafa verið um gagnkvæmt öryggi, en um leið gæta þess að fullt tillit sé tekið til sérstöðu Íslands og þjóðlegra íslenzkra sjónarmiða. Bandaríkjamenn hafa sýnt skilning á þessari aðstöðu okkar, og vænti ég þess, að svo verði einnig eftirleiðis.



Ég vil leyfa mér að flytja hæstv. utanrrh. þakkir fyrir þessa skýrslu, sem hann hér hefur flutt, svo langt sem hún nær. Meðgöngutími hæstv. ráðh. er nú orðinn býsna langur, því að ég ætla, að það séu komnir nær því 13 mánuðir, síðan hann tók við starfi sínu sem utanrrh. Þegar hann tók við því starfi, gaf ríkisstj. út tilkynningu um fyrirætlanir sínar í sambandi við varnarmálin og framkvæmd samningsins við Bandaríkin. Í desember 1953, að ég ætla, tilkynnti hæstv. ráðh. Alþ. í tilefni af þáltill., sem við Alþfl.menn bárum fram í Sþ. um endurskoðun varnarsamningsins, að hann hefði snúið sér til Bandaríkjastjórnar og óskað eftir, að samningar yrðu teknir upp um breytingar á samningnum og framkvæmd hans. Svo leið og beið fram yfir áramótin, ég ætla þangað til í byrjun febrúar, að afstöðnum bæjarstjórnarkosningum hér í Reykjavík, að þá var tilkynnt, að komnir væru hingað menn frá Bandaríkjunum til þess að hefja þessar viðræður. Þegar liðið var fram undir lok marzmánaðar, þurfti hæstv. utanrrh. að fara til útlanda í nauðsynlegum erindum, en tilkynnti Alþ., áður en hann fór, að samningaviðræðum væri nú langt komið og hann teldi vonir standa til og teldi sig raunar mega treysta því, að í öllum meginatriðum mundi verða orðið við tilmælum íslenzkra stjórnarvalda um breytingar á samningnum. Hins vegar vildi hann ekki gefa neina skýrslu þá um efnisatriði málsins eða hvað það væri, sem íslenzka ríkisstj. hefði farið fram á. Hann tilkynnti þá og, að í síðasta lagi hinn 12. apríl n. k. mundi hann gefa Alþingi skýrslu um niðurstöður samninganna, og jafnframt, að Alþ. mundi ekki verða lokið fyrr en eftir þann tíma. Hinn 13. apríl flutti svo hæstv. utanrrh. skýrslu sína fyrir Alþ., en efni hennar var það eitt, að hann hefði ekkert að segja, samningunum væri ekki lokið og hann gæti hvorki skýrt frá því, hvað farið hefði verið fram á, né heldur við hverju hefði verið orðið af þeim tilmælum, sem ríkisstj. flutti. Leið svo enn fram í maí, ég ætla seint í maí, 26. eða 27. maí, að þá birtist tilkynning í blaði hæstv. ráðh. um niðurstöður af þessum samningaviðræðum. Og loks nú, eftir að Alþ. hefur setið á rökstólum talsvert á fjórðu viku, sér svo hæstv. ráðh. ástæðu til þess að flytja þinginu skýrslu sína. Um þessa skýrslu hæstv. ráðh. er svipað að segja og þær skýrslur, sem hann hefur gefið hér áður, að hún segir furðu lítið. Hún segir ekkert um það, hverju hæstv. ráðh. hefur farið fram á að yrði breytt í varnarsamningnum og framkvæmd hans. Hún segir nokkuð um það, sem eigi að gera, en þó harla ónákvæmt að minni hyggju. Hæstv. ráðh. sagði í upphafi ræðu sinnar nú, að samningarnir við Bandaríkjamenn hefðu gengið hægt. Við fórum fram á margt, segir hann, sem erfitt var að fá Bandaríkjamenn til þess að fallast á, og þeir féllust ekki á sumt. Hins vegar lét hann alveg vera að skýra frá því hvað þetta marga var, sem íslenzk stjórnarvöld fóru fram á og sumpart var erfitt að fá Bandaríkin til að fallast á og sumpart reyndist ekki kleift að fá Bandaríkin til að fallast á. Í þáltill. þeirri, sem við Alþfl.-menn fluttum hér á síðasta þingi um endurskoðun varnarsamningsins, var drepið á allmörg atriði, sem við gerðum okkur vonir um að hæstv. ríkisstj. mundi taka upp og bera fram sem óskir og kröfur Íslendinga í sambandi við endurskoðun samninganna. Af þeim atriðum, sem þar eru talin upp, eru í raun og veru ekki nema tvö atriði, að nokkru leyti þrjú þó, sem hæstv. ráðh. drap á í skýrslu sinni nú, og veit ég ekki, hvort hann hefur hreyft öðrum í þeim viðræðum, sem hann átti við fulltrúa Bandaríkjanna, en það upplýsist væntanlega seinna. Hæstv. ráðh. hóf mál sitt með því að segja, að mikil óánægja hefði verið meðal Íslendinga með framkvæmd samningsins og einstök atriði hans og það hefði einmitt verið ástæðan til þess, að svo röggsamlega hefði nú verið snúizt við málinu og gengið eftir því að fá breytingar á samningnum. Fram til þessa hefur lítil breyting orðið á framkvæmd samningsins, sem landsmenn hafa orðið varir við, en hæstv. ráðh. segir, að þetta sé í vændum, og er vel, ef það sýnir sig, að svo verður sem hann segir. Þau atriði, sem hæstv. ráðh. telur að samið hafi verið um, eru: Í fyrsta lagi, að framkvæmdum skuli hagað þannig, að fullt tillit sé tekið til íslenzkra atvinnuvega við ráðningu starfsmanna í þjónustu herliðsins og til annarra framkvæmda á flugvellinum. Hér er um mjög óákveðið orðalag að ræða, því að það má náttúrlega deila um það óendanlega, að hve miklu leyti þetta sé gert, þegar til framkvæmdanna kemur. Hæstv. ráðh. segir, að nú þegar hafi íslenzkum starfsmönnum á vellinum fækkað um 600 frá því, þegar þeir voru flestir. Ég vil ekki vefengja þessar tölur, en hitt er víst, að allmiklu raski hefur þessi mikla setuliðsvinna valdið fyrir íslenzka atvinnuvegi og íslenzkt fjárhagslíf á undanförnum tímum. Ég mundi mjög óska, að hægt væri að skýra nánar frá þessu atriði en gert hefur verið. Mér skilst í sambandi við það, sem síðar er upplýst, að það, hversu mikinn mannafla þarf til framkvæmdanna þarna á Keflavíkurflugvelli og annars staðar á landinu, hljóti að sjálfsögðu að fara eftir því, hve mikið er gert ráð fyrir að verði unnið að framkvæmdum hér á næstunni. Um það upplýsti hæstv. ráðh. ekki neitt. Hann segir enn fremur, að samið hafi verið um, að Íslendingum verði gefinn kostur á ýmiss konar tækniþjálfun. En það, sem hann nefni í því efni, var fyrst og fremst það að fara með stórar vinnuvélar, stjórna þeim og beita þeim til verka; enn fremur að milli 50 og 60 ungir Íslendingar mundu fara til Vesturheims til þess að kynna sér ýmis störf í þessu sambandi. Nánar fór hæstv. ráðh. ekki inn á þetta, hvaða störf það væru, sem hægt væri að taka nú úr höndum útlendra manna og leggja í hendur íslenzkra nú þegar eða þegar þeirri tækniþjálfun væri lokið, sem hann gat um. Loks er svo það, sem mun vera talið eitt stærsta atriðið í þessu efni, og það er, að sá erlendi aðalverktaki, sem mestar framkvæmdir hefur haft á Keflavíkurflugvelli, muni hætta algerlega nú um áramótin næstu og hverfa af landi brott. Síðan á, eftir því sem hæstv. ráðherra segir, að úthluta nýjum verkum til Íslendinga, þ. e. a. s. þeim nýjum verkum, sem Íslendingar reynast færir um að inna af hendi. Ef ágreiningur rís um það, hvort Íslendingar séu færir um að inna þessi verk af hendi, þá á ríkisstj. að leysa úr ágreiningnum, segir hæstv. ráðherra. En ef það nú kemur í ljós, að Íslendingar reynast ekki færir um að taka að sér þessi verk, hvað er þá? Eiga þá verkin að vera óunnin, eða eiga þá erlendir verktakar að taka þau, og hver dæmir um í þessu efni? Er það íslenzka ríkisstj., sem þá á að reyna að leysa úr ágreiningi, eins og hæstv. ráðh. orðaði það? Þá taldi hæstv. ráðh., að með því að girða Keflavíkurflugvöllinn eða varnarsvæðið, eins og hann kallaði það, hefði mjög mikið áunnizt. Ég álít, að það hefði fyrir löngu átt að vera búið að girða þetta varnarsvæði. En eftir því sem mér er tjáð, er sú girðing, sem nú er verið að vinna að, að miklu leyti endurnýjun á girðingu, sem þarna var komin áður, kannske gerð eitthvað rammbyggilegri nú en hún var fyrr, og er það sízt að lasta. Þá segir hæstv. ráðh. enn fremur, að reglur hafi nú verið settar um ferðir varnarliðsmanna út af þeim svæðum, sem þeim eru ætluð, en um nánara innihald þessara reglna segir hann hins vegar ekki neitt. Hann segir að vísu, að þær séu strangar, strangari en í flestum öðrum löndum, þar sem amerískar varnarsveitir dveljast, en um efni þeirra og innihald að öðru leyti hefur hæstv. ráðh. ekki viljað segja neitt. Hins vegar hafa verið birtar reglur um ferðir Íslendinga inn á varnarsvæðið, hið girta svæði, og þarf til þess vegabréfaskoðun og annað eftirlit, og skal ég út af fyrir sig ekki hafa neitt út á það að setja. En æskilegt væri, úr því að þær reglur eru birtar og hverjum manni gerðar kunnar, að einnig væru birtar reglurnar um ferðaleyfi varnarsveitanna út af varnarsvæðinu. Þetta er í stuttu máli það, sem hæstv. ráðh. telur að fengizt hafi með þeim samningum, sem unnið hefur verið að óslitið að telja má frá því í desember s. l. Hitt hefur hæstv. ráðh. látið ógert að nefna, hvað umfram þetta hafi verið farið fram á af Íslendinga hálfu í þessum samningsviðræðum og hver andsvör það hafi hlotið af hálfu Bandaríkjamanna. Og það er í mínum augum mjög mikilsvert atriði. Ég vildi því freista að fá nokkur svör við þessu með því að beina nokkrum fyrirspurnum til hæstv. ráðh., og vík ég þá að þessum sömu atriðum sem ég hér hef drepið á að nokkru leyti og vona, að það varði ekki talið óviðeigandi, þó að ég víki þar aftur að einstöku atriðum. Fyrst vildi ég í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. sagði um, að meiningin væri að tryggja, að íslenzkir verktakar tækju í sínar hendur allar framkvæmdir á vellinum, mega spyrja: Eru nokkur ákvæði í hinu nýja samkomulagi, sem gera ráð fyrir því, að stjórn Bandaríkjanna geti falið erlendum aðilum framkvæmd verka, sem íslenzkir verktakar hafa gert boð í eða ekki verið getinn kostur á að bjóða í? Ég teldi mjög mikilsvert, að hæstv. ráðh. gæti gefið ákveðin svör við þessari spurningu. Eru nokkur ákvæði í samningunum, sem gera ráð fyrir því, að stjórn Bandaríkjanna geti falið erlendum aðilum framkvæmd verka, sem íslenzkir verktakar hafa gert boð í, kannske reynzt ófærir til að framkvæma að dómi stjórnar varnarliðsins, eða hefur ekki verið gefinn kostur á að bjóða í? Ef fyrri spurningunni yrði svarað játandi, - ég vil taka þetta fram um leið til þess að stytta tímann, - eftir hvaða reglum getur þá stjórn Bandaríkjanna falið erlendum aðilum slíkar framkvæmdir? Geti hins vegar hæstv. ráðh. svarað þessari spurningu algerlega neitandi, þá fellur að sjálfsögðu þessi spurning niður. En ég get ekki neitað því, að mér fundust ummæli hans um trygginguna fyrir því, að íslenzkir verktakar mundu taka allar framkvæmdir í sínar hendur, vera dálítið tvíræð og sérstök áherzla lögð á, að það væri bundið við þau verk ein, sem „vér reyndumst færir um að framkvæma“, eins og hæstv. ráðh. orðaði það. En í sambandi við þetta og í sambandi við áhrif ferða á Keflavíkurflugvöll á íslenzkt atvinnulíf þykir mér nauðsynlegt að koma enn með eina spurningu, sem lýtur að þessu, og hún er sú: Hverjum framkvæmdum er ólokið á Keflavíkurflugvelli, og hvenær er gert ráð fyrir, að ráðgerðum framkvæmdum verði að mestu lokið, eftir áætlun stjórnar varnarsveitanna? Um þetta finnst mér alveg nauðsynlegt að hæstv. ríkisstj. gefi Alþingi skýrslu, því að því aðeins er hægt að gera sér nokkra hugmynd um það, að upplýsingar um þetta liggi fyrir, hversu miklum íslenzkum vinnukrafti þarf á að halda til þess að inna þessi verk af höndum, ef gert er ráð fyrir því, að verkin séu unnin af íslenzkum verktökum og íslenzkum verkamönnum, en ekki erlendum. Í fjórða lagi, sem er einnig í sambandi við þriðju spurninguna: Hefur stjórn Bandaríkjanna fengið leyfi ríkisstj. til hafnargerðar í Njarðvík? Ég spyr sérstaklega um þetta atriði af því, að í Tímanum 27. maí, þegar birt er skýrsla hæstv. ráðh., er tekið svo til orða: „Verði leyfð hafnargerð í Njarðvík, hafa íslenzkir og bandarískir verktakar jafnan tilboðsrétt varðandi það verk.“ Því vildi ég beina þessari spurningu sérstaklega til hæstv. ráðh.: Er búið að leyfa hafnargerð í Njarðvík, og hafa þá, eins og segir í Tímanum 27. maí, íslenzkir og bandarískir verktakar jafnan tilboðsrétt í það verk? Og hvernig kemur það heim við það, sem hæstv. ráðh. fyrr hafði sagt um tryggingu fyrir því, að íslenzkir verktakar önnuðust framkvæmdir hér á landi? Í þessari sömu grein eða yfirlýsingu í Tímanum er tekið svo til orða viðvíkjandi því, hvernig fer, þegar boðið er í verkin: „Ef á milli ber við gerð verksamnings, hefur ríkisstj. milligöngu um að leysa úr þeim ágreiningi.“ Hér er enn vægar að orði kveðið en í skýrslu ráðh. áðan. Ef á milli ber um gerð verksamnings, þ. e. hvort Íslendingar eru taldir færir til að inna verkið af hendi og með þeim kjörum, sem hinir sætta sig við, þá hefur ríkisstj. milligöngu við að leysa úr þeim ágreiningi, segir í blaði hæstv. ráðh. 27. maí, í þeirri skýrslu, sem hann þá gaf. Mér virðist þetta gefa í skyn, að ekki sé gert ráð fyrir því í samningnum, að ekki geti erlendir verktakar tekið hér að sér verk, a. m. k. þau, sem Íslendingar teljast ekki að mati þeirra, sem þar um ráða, færir um að inna af hendi. Í fimmta lagi vildi ég svo spyrja: Hver er ábyrgur fyrir þeim vinnulaunum, sem kynnu að verða óuppgerð og ógoldin, þegar aðalverktakinn ameríski, Metcalfe Hamilton & Co., hverfur af landi burt, og hvert eiga þeir verkamenn, sem kynnu þá að eiga óuppgert, að snúa sér til að fá þá greiðslu? Þá vil ég víkja að því, sem hæstv. ráðh. sagði um þjálfun Íslendinga. Það eina, sem hann nefndi af sérþjálfun, sérmenntun, sérhæfni í því sambandi, var, að gert væri ráð fyrir því, að þeir skyldu læra að stjórna stórum vinnuvélum og beita þeim til verka og að nokkrir menn mundu fara til Ameríku til að læra þar ýmis störf, en hann lét vera að upplýsa, hvaða störf það væru. Í þessu sambandi vildi ég spyrja hæstv. ráðh.: Hver var afstaða stjórnar Bandaríkjanna til þess, að Íslendingar önnuðust rekstur radarstöðva og önnur slík störf? Ég veit ekki betur en að Íslendingar eigi nú þegar allstóran hóp manna, sem vinnur að alls konar loftskeytaþjónustu og öðru slíku og að því er ég bezt veit með sæmilegum árangri. Ég tel alveg fullvíst, að hæstv. ríkisstj. hafi leitað eftir því, að íslenzkir menn yrðu æfðir til þess að annast störf á varnarstöðvunum, læra þau til fullnustu, þannig að þeir gætu tekið þau störf að sér, sem á þessum stöðum er ætlað að inna af hendi. Hæstv. ráðh. drap ekki á það í sinni ræðu, að nokkrir Íslendingar væru þjálfaðir til þessara verka. Ég vona, að það hafi verið gleymska, hann hafi talið það svo sjálfsagt, að hann hafi ekki talið ástæðu til þess að nefna þá sérstaklega. En þetta gefur mér tilefni til þess að spyrjast fyrir um, hvort undir þessa þjálfun, sem hann hefur talað um, falli ekki einmitt þessi störf á radarstöðvunum víðs vegar um land. - Í framhaldi af því: Hvaða ráðstafanir hefur ríkisstj. gert til þess að þjálfa Íslendinga til þess að taka að sér rekstur og gæzlu þeirra mannvirkja, sem varnarliðið hefur gert hér? Fyrst eru radarstöðvarnar, sem ég hef nú sérstaklega drepið á, í öðru lagi fjarskiptastöðvarnar í Grindavík og á Miðnesi og loftskeytastöðin á Stapanum og aðrar slíkar stöðvar, sem hafa ekki beinlínis unnið að hernaðarlegum störfum eða í þjónustu hernaðarlegra athugana. Ég spyr um þetta sérstaklega með hinar þrjár síðasttöldu, vegna þess að mér virðist sem leikmanni, að það sé ekki víst, að þeim beri að skipa í sama flokk og radarstöðvunum úti um land. Ef það skyldi vera rétt, þá gefst hæstv. ráðh. tilefni til að skýra frá því. Þá vík ég að reglunum um takmörkun á ferðum varnarsveitamanna út fyrir varnarsvæði. Hæstv. ráðh. gaf í skyn - fannst mér - í ræðu sinni, að þessar reglur hefðu verið settar sem algerlega íslenzkt mál og heyrandi undir íslenzka aðila einhliða af íslenzkum stjórnarvöldum. Í margnefndu Tímablaði frá 27. maí 1954 er nokkuð skýrt frá þessu á annan veg. Þar er sagt, að samtímis því sem aðrar breytingar eru gerðar, hafi verið gert samkomulag milli íslenzku ríkisstj. og yfirmanna varnarliðsins um, á hvern hátt ferðir varnarliðsmanna út af samningssvæðum og ferðir Íslendinga inn á svæðið skuli takmarkaðar framvegis, og gengur það samkomulag í gildi nú þegar. Mér virðist þá eftir þessu, að tekin séu öll tvímæli af um það, að þessar reglur hafi ekki verið settar af íslenzkum stjórnarvöldum einhliða, eins og mér skildist af ræðu hæstv. ráðh. nú, heldur hafi þetta verið samkomulag milli íslenzku ríkisstj. og yfirmanna varnarliðsins, eins og það er orðað í yfirlýsingunni frá 27. maí. Enn fremur segir: „Hafa íslenzk yfirvöld aðstöðu til þess að sjá um, að eftir þessum reglum sé farið.“ M. ö. o.: Þann 27. maí ganga þessar reglur í gildi, og íslenzk yfirvöld hafa þá þegar frá þeim degi aðstöðu til þess að sjá um, að eftir þessum reglum sé farið, og þess er að vænta, að þau hafi gert það. Nú veit ég ekki, hvort hv. þm., sem hér sitja, og aðrir landsmenn hafi orðið varir við stórfellda breytingu frá 27. maí í þessum efnum. Ég hygg, að það sé mjög vafasamt, að menn almennt hafi orðið hennar varir. En einmitt í þessu sambandi og í sambandi við þessi ummæli Tímans frá 27. maí þykir mér rétt að spyrja hæstv. ráðh.: Hvenær var íslenzkum löggæzlumönnum gert kunnugt um efni þeirra reglna, sem frá er greint þann 27. maí að settar hefðu verið um ferðir varnarliðsmanna út af samningssvæðunum og ráðh. sagði að hefðu gengið í gildi þá þegar og íslenzk yfirvöld hefðu aðstæður til að sjá um að hlýtt væri? Hvenær var íslenzkum löggæzlumönnum gert kunnugt um efni þessara reglna, spyr ég um í fyrsta lagi, og hver íslenzk yfirvöld þekkja þessar reglur? Þekkir lögreglan á Keflavíkurflugvelli þessar reglur, hefur hún fengið þær og fyrirmæli um að fara eftir þeim, og þekkja lögreglumennirnir í Reykjavík, þar sem mest er sótt til af varnarliðsmönnum, þessar reglur, og hafa þeir fengið fyrirmæli um að fara eftir þeim? Þetta, sem ég spyr hér um og ég vænti að hæstv. ráðh. gefi fullnægjandi upplýsingar um, snertir allt þau atriði, sem hæstv. ráðh. telur að um hafi verið samið og samkomulag náðst um. En til viðbótar því vildi ég mega spyrja hæstv. ráðh. enn á ný: Hvað var það, sem íslenzk stjórnarvöld fóru fram á og ekki fékkst samkomulag um við Bandaríkjastjórn? Í fyrsta lagi þá: Var farið fram á það af Íslendinga hálfu, að þegar Íslendingar væru orðnir færir um að taka í sínar hendur gæzlu og umsjón þeirra mannvirkja, sem hér eru, þá yrði uppsagnarfrestur samningsins styttur? Í öðru lagi: Var farið fram á það, að þjónustan á radarstöðvunum væri lögð í hendur íslenzkra manna? Til viðbótar þessu vildi ég enn fremur spyrja hæstv. ráðh.: Var í sambandi við breytingar á samningunum rætt nokkuð um eða farið fram á af Íslendinga hálfu, að tekið væri fyrir tollfrjálsan innflutning á áfengi, tóbaki og annarri slíkri munaðarvöru til hersins og þeirra útlendinga, sem dveljast við störf á. flugvellinum? Hefur ríkisstj. ekki leitað eftir því að fá þetta afnumið og að sama regla gildi um innflutning á þessum vörum til varnarliðsins og um innflutning á slíkum vörum til landsmanna sjálfra? Ég nefni þessar vörur sérstaklega af því, að engum manni getur dottið í hug, að þessar vörur séu nauðsynlegar til þeirra framkvæmda, sem ráðgert er að vinna á Keflavíkurflugvelli og íslenzku stjórnarvöldin hafa fallizt á. Hins vegar stafar af því mikil hætta, þegar þessar vörur flytjast tollfrjálsar inn í landið, og getur gefið undirstöðu að miklu gróðabraski í sambandi við tollsmygl og annað slíkt, eins og reyndar hæstv. ráðh. drap nokkuð á í sinni ræðu, þar sem hann gerði ráð fyrir því, að girðingin mundi bæta mjög úr misfellum í því efni. Í öðru lagi - og það er sérstaklega af tilefni blaðaskrifa nú upp á síðkastið - vil ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh.: Er það rétt, að Hamiltonfélagið krefjist þess af íslenzkum starfsmönnum, að þeir gangi úr ákveðnum stéttarfélögum, og sé svo, hvaða ráðstafanir hefur hæstv. utanrrh. gert í þessu efni, eða hvaða ráðstafanir hyggst hann að gera? Enginn vafi er á því, að í íslenzkum lögum er réttur verkamanna alveg tvímælalaus til þess að ganga í verkalýðsfélög, og ef það er rétt, að Hamiltonfélagið hafi krafizt annars af verkamönnum sínum eða bannað þeim að neyta þessa réttar, þá eru þar beinlínis brotin íslenzk lög. Í þriðja lagi vildi ég spyrja að því: Hefur verið samið við varnarliðið um framlag þess til vegaviðhalds, og hvaða framlag hefur þá verið samið um og með hverjum hætti verður það greitt? Ég vona, að hæstv. ráðh. taki þessum spurningum mínum vel og veiti þær upplýsingar, sem um er beðið. Ég tel víst, að hann hafi þær allar á reiðum höndum, því að þetta er allt mál, sem hefur margsinnis verið rætt um hér. En að lokum vildi ég svo bera fram þau tilmæli til hæstv. ráðh., að hann birti þær reglur, sem settar hafa verið um ferðir varnarliðsmanna út fyrir varnarsvæðin, - að hann birti þessar reglur öllum almenningi, þannig að vitað sé, hverjar þær eru, ekki aðeins af einhverjum fáum löggæzlumönnum, heldur öllum almenningi í landinu. Í öðru lagi vildi ég óska þess, að samningarnir um verklegar framkvæmdir, sem eiga að tryggja það, að Íslendingar, en ekki útlendir verktakar, annist þessi verk, verði einnig birtir, því að um þetta hljóta að vera sérstakir samningar. Í þriðja lagi, að samningar eða reglur eða samkomulag það, sem um er að ræða, um þjálfun Íslendinga til starfa í sambandi við gæzlu mannvirkja og framkvæmdir og annað slíkt verði birt að efni til, þannig að vitað sé með fullri vissu, hvaða störf það eru, sem ætlazt er til að Íslendingar taki, og hvaða störf það eru, sem er ekki talið fært að leggja í hendur Íslendinga, heldur verða að vera í erlendum höndum, að sjálfsögðu annað en það, sem beint lýtur að hernaðarstörfum. Einnig vildi ég óska þess, að aðrir þeir sérsamningar, sem kynnu að hafa verið gerðir í sambandi við þessa endurskoðun samninganna, yrðu einnig birtir. Mér er óskiljanlegt, hvers vegna þarf að vera leynd yfir þessum efnum. Mér er óskiljanlegt, hvers vegna ekki má birta reglurnar um ferðir varnarliðsmanna út af varnarsvæðunum. Hvað getur verið því til fyrirstöðu, ef til er samningur um það, að Íslendingar skuli annast framkvæmdir þarna á vellinum, að sá samningur sé birtur og gerður almenningi kunnur? Og hvað getur verið því til fyrirstöðu, að almenningur fái að vita það nú þegar, hvaða störf í sambandi við flugvöllinn og stöðvarnar þarna er að ætlun hæstv. ríkisstjórnar hægt að leggja í hendur Íslendinga - að sjálfsögðu ekki hernaðarstörf - og hvaða störf það eru, sem Íslendingar geta ekki unnið og þarf endilega að fá útlenda menn til að vinna? Ég efast ekki um, að hæstv. utanrrh. sé ljúft að verða við tilmælum mínum um birtingu þessara skjala. Í Tímanum þann 27. marz 1953 er ályktun 10. flokksþings framsóknarmanna um öryggismálin. Í 4. lið þessarar ályktunar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þingið leggur áherzlu á eftirfarandi atriði (og hér kemur 4. atriði): Að varnarmálin verði rædd meira opinberlega en verið hefur og þjóðinni veittar upplýsingar um þan, eftir því sem unnt er, til þess að koma í veg fyrir kviksögur og óheiðarlegan áróður.“ Þetta er krafa flokksþings framsóknarmanna í marz 1953, að þjóðinni verði veittar upplýsingar um varnarmálin, eftir því sem unnt er, og jafnframt bent á, hversu óheppilegt það sé, að slíkar upplýsingar séu ekki veittar, því að það gefur tilefni til, að upp komi alls konar kviksögur og óheiðarlegur áróður. Um leið og ég ítreka tilmæli mín til hæstv. ráðh. um að birta þessar reglur, sem ég hef hér drepið á, og skírskota til þessarar ályktunar flokksþingsins, leyfi ég mér mjög að vænta þess, að hæstv. ráðh. og ríkisstj. í heild sjái um, að þessar nýju reglur og breytingar verði birtar alþjóð, ekki aðeins í lauslegri frásögn, eins og hér hefur verið gert, heldur eins og þær eru upp settar og samið er um þær í því samkomulagi, sem gert hefur verið.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykv. hefur lagt fyrir mig fjölda spurninga. Ég vil reyna að svara þeim strax, áður en ég gleymi þeim. En ég verð að taka fram, að ég hef ekki heyrt nógu vel sumt af því, sem hann hefur spurt um,svo að það getur vel verið, að ég svari sumu út í hött, og bið hann afsökunar á því. Það, sem hv. þm. lagði aðaláherzlu á, er að fá upplýsingar um, hvernig vissar reglur séu, þ. e. reglur um leyfi bandarískra manna til þess að fara út af flugvellinum. Þetta hefur verið eitt aðalmál í blöðum stjórnarandstöðunnar í allt sumar. Hv. 4. þm. Reykv. veit, að ég hef lýst því yfir, að þær væru hernaðarleyndarmál. Þess hefur verið óskað, að þær verði ekki gefnar upp, og þess vegna hef ég ekki gert það og álít mér því ekki heimilt að gera það. En ég get upplýst ýmis atriði úr þeim, sem ekki eru neitt launungarmál. Það hefur verið samið um það við yfirmann hersins, á hvaða tíma hermenn eiga að vera farnir frá Reykjavík og öðrum bæjum og hversu margir megi fara út af vellinum á hverjum degi. Ég get upplýst, að sú tala er mjög lág, t. d. hefur tala þeirra, er leyfi hafa fengið vikuna 18.–24. okt., komizt hæst upp í 52 á laugardagskvöldi og niður í 7. Hermenn og aðrir, er leyfi fá, mega ekki vera lengur í Reykjavík eða öðrum bæjum en til kl. 10, nema eitt kvöld í viku mega þeir vera til 12. Nú verður því sjálfsagt haldið fram, að hér sjáist bílar bandarískra hermanna eða annarra Bandaríkjamanna á götum að nóttu til. Því er til að svara, að nokkrir Bandaríkjamenn, sem eru kvæntir íslenzkum konum, búa utan vallarins. Það eru allmargir, sem þannig stendur á með og búa bæði í Reykjavík og þó einkum í Keflavík og Njarðvíkum, og enn fremur nokkrir, sem hafa fengið konur sínar frá Bandaríkjunum hingað heim og búa hér í íbúðum. Ég vil taka það fram, að sömu reglur eru látnar gilda um þá menn, sem búa utan vallarins. Þeim er ekki leyft að vera úti hér í Reykjavík eftir kl. 10 á kvöldin, nema á miðvikudagskvöldum. Það var spurt um það, hvort við hefðum nokkra möguleika til þess að fylgjast með, að reglunum sé framfylgt. Ég get upplýst, að amerískir lögreglumenn eru hér í bænum til eftirlits, og þeir hafa samvinnu við íslenzka lögreglu, eftir því sem ég bezt veit. Mér er kunnugt um, að amerískir menn hafa verið sóttir inn í kvikmyndahús hér, ef þeir hafa verið lengur úti en leyft er. Ég veit ósköp vel, af hverju menn eru svo áfjáðir í að spyrja um þessar reglur. Það er af því, að þeir vita, að því hefur verið lofað að gefa ekki upp, hvernig þær eru orðaðar. Af hvaða ástæðu það er, er óþarfi að vera að skýra frá. Það gildir sama um þessar reglur og önnur skjöl og gögn, sem er haldið sem leyndarmáli, að þau eru ekki birt. Þetta hefur alltaf verið þannig og engin breyting orðið á síðan ég tók við utanríkismálunum. Hv. 4. þm. Reykv. minntist á það, hvernig við gætum ráðið við það, hve mikill íslenzkur mannafli starfaði fyrir varnarliðið. Því er til að svara, að við höfum það í hendi okkar, hvaða framkvæmdir við leyfum. Allar framkvæmdir, sem eru gerðar á vellinum og annars staðar, eru háðar leyfi íslenzkra stjórnarvalda, og því getum við algerlega ráðið, hvaða hraði er á framkvæmdunum, og þar með, hversu margir Íslendingar vinna við þær. Í því sambandi spurði hv. þm., hvort Bandaríkjastjórn hefði fengið leyfi til þess að gera höfn í Njarðvík. Því er til að svara, að leyfi hefur ekki verið gefið enn þá. Er það vegna þess, að eigi hefur orðið samkomulag um, hvernig og hvar höfnin eigi að vera. Í samningunum hafði Njarðvíkurhöfnin sérstöðu. Það var tekið fram, að ef hún yrði leyfð, þá skyldu Ameríkumenn og Íslendingar hafa jafnan rétt til þess að bjóða í verkið, en aðrar þjóðir vera útilokaðar. Eitt af því, sem hv. þm. spurði um, var, hver ætti að dæma um hæfni Íslendinga til að taka að sér verk. Þetta atriði var eitt af þeim erfiðustu og vandasömustu í samningunum. Það var tekið fram, að ef um það væri deilt, hvort Íslendingar væru hæfir til að taka að sér ákveðið verk eða ekki, þá skyldi íslenzka ríkisstj. blanda sér í málið og reyna að leita samkomulags. Þar með er ekki sagt, að endilega þurfi erlendur verktaki að fá verkið, þó að Bandaríkjamenn í bili segi, að Íslendingar séu ekki hæfir til þess að taka það að sér. Þeir geta bætt hæfni sína með því t. d. að fá sér erlenda sérfræðinga til aðstoðar. Ef við á hinn bóginn álítum, að Bandaríkjamenn beiti ósanngirni, þá getum við stöðvað framkvæmdina. Þar með er ekki sagt, að algerlega sé útilokað, að Bandaríkjamenn geti notað erlenda verktaka, t. d. ef þeir gera lægra tilboð í höfnina í Njarðvík en við. Hv. þm. spurði um það, hvaða framkvæmdum væri ólokið nú á vellinum. Þær framkvæmdir, sem hafa verið hafðar með höndum undanfarið á vellinum, eru aðallega lenging flugbrauta og aðgerðir á brautum og enn fremur bygging húsa. Aðalverkið, sem íslenzku verktakarnir hafa haft með höndum, er húsabyggingar. Ég get ekki svarað því, hversu lengi gert er ráð fyrir að unnið verði á vellinum, um það hefur ekki verið neitt samið enn þá, en öll vinna í framtíðinni er háð samþykki íslenzku ríkisstj. Ég hygg, að aðgerð á brautunum ætti að verða að mestu lokið á næsta ári, ef haldið verður áfram að vinna við þær. Viðgerð flugbrauta verður aðalverkið, sem gert er ráð fyrir að vinna á næsta ári, og einmitt það verk, sem ef til vill er mest hætta á að Íslendingar séu ekki færir um að taka að sér, sem sé malbikun, og í sambandi við hana er einmitt tækniþjálfunin, sem fram fer í Bandaríkjunum. Hv. þm. spurði um, hvaða störf það væru, sem Íslendingar ættu að læra með tækniþjálfuninni. Ég hélt ég hefði tekið það fram, að það væri aðallega meðferð stórra véla, aðgerðir og viðhald á slíkum vélum og ýmislegt í sambandi við ný tæki, sem ég er ekki nógu fróður um. En af því að um það var spurt, þá er ekki þar innifalin meðferð radarstöðva. Mér er sagt, að það sé mjög vandasamt verk að starfa við radarstöðvarnar og þurfi langt tækninám til þess. Auk þess býst ég við, að störf við radarstöðvar séu tekin sem hernaðarstörf. Við sömdum ekki um radarstöðvarnar, af því að þar virtust ýmsir örðugleikar vera á ferðinni, en þau mál koma vitanlega til samninga síðar meir, þegar stöðvarnar úti um landið verða teknar í notkun. Ég vil þá um leið svara þeirri spurningu, hvaða ráðstafanir Íslendingar hefðu gert til þess að geta yfirtekið amerísku stöðvarnar á flugvellinum. Um það hefur ekki verið samið, þar eð það mál hefur ekki legið fyrir og við ekki farið fram á það enn þá. Hv. þm. spurði svo um, hvort það væri rétt, að Hamilton krefjist þess, að íslenzkir starfsmenn gangi úr íslenzkum stéttarfélögum. Ég hef heyrt um þetta talað og sá eitthvað um það í blöðum. Ég hef falið varnarmálanefndinni að athuga þessi mál, en mér er ekki kunnugt um, að nokkrum manni hafi verið sagt upp vegna þessa. Ég veit ekki enn með vissu, hvort það sé rétt, sem um þetta hefur verið sagt í blöðunum, en það verður áreiðanlega athugað. Hv. þm. kom hér inn á atriði, sem hefur verið deilumál í flokksblöðum hans, hvort hafi verið nokkur girðing gerð um Keflavíkurflugvöll. Ég veit ekkert betra svar við þessari spurningu en að bjóða hv. þm. suður ettir að skoða girðinguna - og helzt ritstjóra Alþýðumannsins á Akureyri með.

Þurfa þeir ekki passa þá?

Ætli þeim mundi ekki duga að vera undir vernd utanríkisráðherrans?  Ég veit ekki, hvort niður hafa fallið einhver atriði, sem hv. þm. hefur spurt um. Ég held, að ég hafi svarað þeim flestum, að því leyti sem ég get svarað. Það væri þá aðallega, að ég hef ef til vill ekki farið nógu greinilega inn á það, sem hann spurði um framkvæmdirnar. En því er til að svara, að það verður samið um það árlega fyrir fram, hvaða framkvæmdir á að gera, og það er íslenzka ríkisstjórnin, sem hefur þar um síðasta orðið, þannig að við höfum ekki sleppt neinu úr höndum okkar.



Herra forseti. Eins og hæstv. utanrrh. gerði grein fyrir í skýrslu þeirri, sem hann flutti hv. Alþingi hér áðan, hófust ofanverðan síðasta vetur samningaumleitanir milli ríkisstjórna Íslands og Bandaríkjanna um breytingar á framkvæmdareglum herverndarsamningsins svokallaða frá 1951. Þessir samningar gengu, eins og hv. 4. þm. Reykv. lýsti allrækilega í ræðu sinni hér áðan, í miklu þófi og urðu næsta síðbúnir. Hæstv. utanrrh. hafði gert ráð fyrir því að geta skýrt Alþ. frá niðurstöðum þessara viðræðna, áður en þingi lyki s. l. vor, en úr því gat ekki orðið vegna þess, hve treglega gekk samningagerðin. Það var loks í endaðan maímánuð í vor, eftir um það bil fjögurra mánaða strit við samningaborðið, að birt var niðurstaða viðræðnanna eða eitthvað um þær niðurstöður sem áttu að hafa fengizt af þessum viðræðum. Í útvarpsræðu, sem hæstv. utanrrh. hélt þá, þar sem hann skýrði alþjóð frá þessu samkomulagi, lét hann í ljós mikla ánægju yfir þeim árangri, sem náðst hafði. Þetta sama gerði hann einnig nú í skýrslu þeirri, sem hann flutti hér áðan, og komst þó nokkru vægar að orði í síðara skiptið heldur en í hið fyrra, hvort sem það er nú vegna þess, að reynslan hefur kennt honum eitthvað svolítið þessa mánuði, sem liðnir eru. En það mun sannast sagna, að það er ekki yfir ákaflega miklu að státa fyrir hæstv. ráðherra í þessu sambandi. Ég held, að það sé flestra manna mál, annarra en hæstv. ráðherra sjálfs og nokkurra flokksbræðra hans, að miklu fátæklegri hefði árangurinn af fjögurra mánaða samningsþófi tæplega getað verið. Það var fátt í samkomulagi þessu, sem íslenzk stjórnarvöld virtust ekki hafa fullkomlega í hendi sinni að gera breytingar á samkv. ótvíræðum ákvæðum í sjálfum herstöðvasamningnum, nema þá - og á það vil ég leggja áherzlu - að einhverjir leynisamningar hafi verið gerðir í sambandi við herstöðvasamninginn, samningar, sem aldrei hafa verið birtir. Sá tími, sem liðinn er síðan þetta samkomulag birtist í endaðan maímánuð í vor, held ég að hafi sannað það ótvírætt, að breytingarnar, sem orðið hafa til bóta, eru helzt til litlar. Í skýrslu þeirri, sem hæstv. utanrrh. gaf Alþ. áðan, var ekki ákaflega margt nýtt. Hann rifjaði upp aðalatriðið úr skýrslunni frá því í vor og fór síðan nokkrum orðum um framkvæmdina. Hann reyndi, svo sem vonlegt var, að bera í bætifláka fyrir þau atriði í framkvæmd varnarmálanna svonefndu, sem hafa sætt mestri gagnrýni undanfarna mánuði. En þetta var allt með heldur óákveðnum orðum hjá hæstv. ráðh., kryddað fáeinum fullyrðingum um það, að einhver vond blöð hefðu rangtúlkað mjög margt í sambandi við hina ágætu framkvæmd á þessu samkomulagi. Hæstv. ráðh. minntist á Hamilton-félagið og hina umsömdu brottför þess og lét fyllilega í það skína, - ég held, að hann hafi sagt það alveg berum orðum, - að störfum þess hér á landi muni lokið um næstu áramót og þá væri ekki annað eftir fyrir þetta félag en að pakka saman, eins og það er kallað, og hverfa af landi brott. Mér virðist nú að vísu, að eitt og annað bendi til þess, að þetta félag kunni að verða nokkuð lengi að því að taka saman skóflur sínar og önnur áhöld og hverfa úr landi. En tíminn mun að sjálfsögðu leiða það í ljós, eins og hann verður vafalaust hinn réttláti dómari um þessar sem aðrar fullyrðingar hæstv. ráðherra. Í skýrslu hæstv. utanrrh. um samkomulagið við Bandaríkjastjórn frá því í maímánuði í vor er kafli, sem hv. 4. þm. Reykv. vitnaði að vísu lítils háttar til, en sá kafli er það mikilvægur í sambandi við það, sem hér um ræðir, að mig langar til að lesa hann hér í heild, með leyfi hæstv. forseta. Í þessu samkomulagi eða réttara sagt í skýringum hæstv. ráðherra við samkomulagið segir svo: „Samtímis hefur verið gert samkomulag milli íslenzku ríkisstj. og yfirmanns varnarliðsins um, á hvern hátt ferðir varnarliðsmanna út af samningssvæðum og ferðir Íslendinga inn á samningssvæði skuli takmarkaðar eftirleiðis, og gengur það samkomulag í gildi nú þegar (þ. e. a. s. í maímánuði 1954). Er þess að vænta, að hinar nýju reglur leysi á viðunandi hátt þau vandamál, sem uppi hafa verið í samskiptum Íslendinga og varnarliðsmanna á samningssvæðunum og utan þeirra. Hafa íslenzk yfirvöld aðstöðu til að sjá svo um, að ettir þessum reglum sé farið.“ Þannig hljóða þessi orð. Það vakti ekki alllitla athygli, þegar hæstv. utanrrh. forðaðist vendilega að minnast á það einu orði, hvernig samkomulag þetta væri, en það gerði hann í skýrslu sinni í vor. Síðan hefur, eins og upplýstist hér í umr. áðan, þrásinnis verið um það spurt, hvernig hinar nýju reglur hljóðuðu, en það hefur jafnan staðið á svörunum. Einhverju sinni gat Tíminn, blað hæstv. utanrrh., um það eða gaf þá næsta frumlegu skýringu á þögninni um reglurnar, að þær mundu mælast illa fyrir hjá varnarliðsmönnum, ef þær væru birtar. Mátti helzt af því orðalagi ráða, að reglurnar væru hulinn leyndardómur ekki aðeins Íslendingum, heldur einnig varnarliðsmönnum, og er það mikil ráðgáta, hvernig til þess er ætlazt, að aðilar hlíti reglum, sem þeir vita ekki hverjar eru. Fyrir fullum þrem vikum, ef ég man rétt, lagði ég fram hér í hv. Alþingi fyrirspurn til hæstv. utanrrh. um það, hvernig reglur þessar hljóða. Hæstv. ráðherra hefur ekki svarað þeirri fyrirspurn. Hann vék að reglum þessum í skýrslu sinni nú og aftur í svari sínu til hv. 4. þm. Reykv., og ég var satt að segja töluvert hissa á þeim svörum, sem ráðherrann gaf, og ætla að koma lítillega að þeim svörum síðar. En skömmu eftir að þessi fyrirspurn mín var lögð fram hér á hv. Alþingi, birti hæstv. ráðherra reglur varðandi umferðarmál í sambandi við herstöðvarnar, ekki að því er snerti ferðir herliðsins um landið eða út fyrir herstöðvarnar, heldur eingöngu varðandi ferðir Íslendinga inn á þau svæði, sem herliðinu hafa verið fengin til umráða. Hæstv. ráðherra hefur nú einnig skýrt Alþingi frá þessari reglugerð. Ég mun ekki fara langt út í þá sálma að ræða þessar reglur í einstökum atriðum. Ég sé enga ástæðu til að amast við því, að leitazt sé við að stemma stigu við óþörfum ferðum Íslendinga inn á þessi svæði, síður en svo. Ég og minn flokkur höfum jafnan haldið því fram, að öll ónauðsynleg samskipti hersins og Íslendinga eigi að hindra með hverjum þeim ráðum, sem tiltækileg eru. Þess vegna ber að mínum dómi miklu fremur að fagna því heldur en hitt, ef hæstv. ráðherra sýnir einhverja alvarlega tilburði til að stemma stigu við þessum samskiptum. Því er þó ekki að leyna, að sum ákvæði þessarar reglugerðar koma dálítið kynlega fyrir sjónir, a. m. k. finnst manni orðalagið á stöku stað nokkuð einkennilegt, t. d., svo að ég nefni aðeins eitt atriði, þar sem svo er að orði kveðið, að heimsóknir Íslendinga til varnarliðsmanna skuli ekki leyfðar, nema sérstaklega standi á. Mér virðist þetta vera nokkuð teygjanlegt orðalag, ekki sízt ef þeir, sem framkvæmdirnar eiga að annast, líta kannske töluvert á það, hvenær sérstaklega þykir standa á frá sjónarmiði hermanna. Annars verður reynslan að sjálfsögðu að skera úr því, hvort eitthvert gagn og þá hve mikið gagn verður af þessum reglum. Og eins og ég áðan sagði, sé það staðfastleg ætlun þeirra, sem með framkvæmdina fara, að stemma sem mest stigu við þarflausum og skaðvænum samskiptum herliðsins og Íslendinga, þá er ekki nema allt gott um það að segja. Sé hins vegar fyrst og fremst um pappírsgagn að ræða, kemur það fljótlega í ljós, og þá verður tæplega yfir því þagað. En það var sérstaklega eitt atriði í sambandi við setningu þessarar reglugerðar, sem ég tel ástæðu til að gera nokkru frekar að umtalsefni. Í upphafi reglugerðarinnar nýju er skírskotað til þeirra samningaumleitana við Bandaríkjastjórn, sem fóru fram á s. l. vetri og voru um breytingar á framkvæmdareglum herstöðvasamningsins, og af skýrslu þeirri, sem hæstv. utanrrh. flutti hér áðan, virtist vera hægt að ráða það, þó að það kæmi ekki fram alveg berum orðum, að um þetta atriði einnig hafi verið gert samkomulag við Bandaríkjamenn. Ég vil nú beina því til hæstv. ráðherra að skýra frá því ótvírætt, hvort sú málsmeðferð hefur verið viðhöfð í þessu tilfelli. Sé svo, að um þetta hafi verið samið við aðra þjóð, tel ég það mjög vítaverða málsmeðferð. Í varnarsamningnum frá 5. maí 1951 segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ekkert ákvæði þessa samnings skal skýrt þannig, að það raski úrslitayfirráðum Íslands yfir íslenzkum málefnum.“ Jafnframt hinum svonefnda varnarsamningi var, eins og kunnugt er, gerður samningur um réttarstöðu Bandaríkjahers á Íslandi. Er þar svo að orði kveðið, með leyfi hæstv. forseta: „Gefnar verða út rækilegar leiðbeiningar um íslenzka umferðarlöggjöf og reglur og lagt fyrir Bandaríkjamenn að hlýða þeim í einu og öllu.“ Þetta er eitt af þeim ákvæðum, sem íslenzk stjórnarvöld áskilja sér rétt til að gera og framkvæma. Samkvæmt þessum og öðrum samningsákvæðum virðist mér það jafnvel vera mjög hæpið, svo að ekki sé fastara að orði kveðið, að um það þurfi að semja við Bandaríkjamenn, hvaða umferðarreglur herliðinu eru settar. Það er a. m. k. mjög hæpið, að þess sé nokkur þörf, en hitt hlýtur hver maður með óbrjálaðan íslenzkan hugsunarhátt að sjá, að ekki kemur til nokkurra mála að fara að semja um það við aðra þjóð, hverjar reglur eru látnar gilda um ferðir Íslendinga í eigin landi. Því vil ég endurtaka það og leggja á það áherzlu, að hafi sú málsmeðferð verið viðhöfð að leita um þetta efni samninga við aðra þjóð, þá eru það vinnubrögð, sem Alþingi Íslendinga á og hlýtur að mótmæla. Ég hygg, að þetta atriði hafi ekki komið skýrt fram í ræðum hæstv. utanrrh., þeim sem hann hefur haldið hér áður, en ýmislegt virðist mér þó benda til þess, að einmitt þetta hafi verið gert. Ég vil vænta þess, að hæstv. ráðherra veiti við þessu skýr og ákveðin svör. Fyrst hæstv. ráðherra hefur gert samningagerð sína við Bandaríkjastjórn að umtalsefni hér í dag, vil ég að lokum víkja örfáum orðum að þeim umferðarreglum, sem hafa ekki enn þá verið birtar opinberlega, ákvæðunum um ferðir svonefndra varnarliðsmanna út af samningssvæðunum. Blað hæstv. utanrrh. hefur ekki alls fyrir löngu gefið á því fyrirbæri, að reglurnar eru ekki birtar, þá skýringu, að herstjórnin hafi óskað eftir því, að reglur þessar væru ekki birtar, þar sem slíkt heyrði til hernaðarlegra leyndarmála, eins og blaðið komst að orði. Og nú í svari sínu hér áðan til hv. 4. þm. Reykv. endurtók hæstv. ráðherra þessi sömu orð. Þrátt fyrir það að hæstv. ráðherra gerði þetta - mér og trúlega mörgum alþm. öðrum til mikillar undrunar, þá á ég ákaflega bágt með að taka þessa skýringu á leynd reglnanna alvarlega, jafnvel þótt hæstv. ráðherra beri hana fram. Ég er meira að segja hræddur um, að einhverjir galgopar í hópi yfirmanna varnarliðsins hafi bókstaflega verið að gera að gamni sínu við hæstv. ráðherra, þegar þeir voru að segja honum, að það væri nauðsynlegt að halda þessum reglum leyndum vegna orlofsferða –ja, fáeinna pilta, að eigin sögn ráðherrans, sem fá að skreppa út fyrir völlinn stöku sinnum. Nú hygg ég, að það sé svo um Reykvíkinga marga og ýmsa aðra landsmenn, að þeir hafi orðið þess nokkuð greinilega varir, hvað sem hæstv. ráðherra segir, að ferðalög hermanna utan samningssvæða hafa ekki minnkað ákaflega mikið við tilkomu þessara reglna, sem sagt er að gerðar hafi verið, þó að ekki hafi verið frá þeim skýrt. Hæstv. ráðherra fullyrðir raunar hér áðan, að úr þessu hafi mikið dregið. Ég hef að sjálfsögðu engin skilríki í höndum til þess að sanna hið gagnstæða, en það er margra manna mál, að þess hafi harla lítið orðið vart, að úr þessum ferðum hafi dregið. Það, sem ég vildi svo að síðustu leggja áherzlu á, er þetta: Hæstv. ráðherra hefur tilkynnt, að samdar hafi verið reglur um ferðir varnarliðsmanna út fyrir samningssvæðin. Það virðist liggja nokkuð í augum uppi, að eigi Íslendingar að fylgjast eitthvað með því, hvort þessar reglur séu haldnar eða ekki, þá beri almenningi að fá vitneskju um það, í hverju þessar reglur eru fólgnar. Frá mínu sjónarmiði virðist það og næsta torvelt fyrir hina amerísku hermenn að fylgjast með reglunum, ef þeir hafa hvorki heyrt reglugerðarákvæðin né séð. Ég get, eins og ég sagði áðan, tæplega tekið alvarlega þá fullyrðingu hæstv. ráðherra, að þessar reglur séu hernaðarleyndarmál og að birting þeirra stofni, að mér skilst, öryggi vestrænna þjóða í vísan voða. Ég vil því eindregið taka undir það, sem hv. 4. þm. Reykv. fór fram á hér áðan og ég hef þegar óskað eftir, að hæstv. ráðherra láti nú ekki líða langt þangað til hann birtir þessar reglur. Ég held, að það sé ekki stætt á öðru fyrir hæstv. ráðherra. Enn fremur vænti ég þess, að hann svari ákveðið þeirri fyrirspurn, sem ég beindi til hans hér áðan, hvort um það hefur verið samið við Bandaríkjamenn að setja umferðarreglur, sem Íslendingum er ætlað að hlíta í eigin landi.



Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. lagði þá spurningu fyrir mig, hvort um það hefði verið samið við Bandaríkjamenn, eftir hvaða reglum Íslendingar mættu fara inn á varnarsvæðið. Því svara ég neitandi. Þeir hafa ekki verið um það spurðir, enda hafa þeir sagt það sjálfir, að þeim kæmi það ekki við, það væri okkar mál að sjá um það. Ég vil hér með leggja nokkrar spurningar fyrir hv. 8. þm. Reykv. - Hann talaði um eitthvert atriði, sem allur almenningur kvartaði undan. Ég vil spyrja hann: Hvaða atriði er það, sem almenningur hefur kvartað undan í framkvæmdum varnarsamningsins? Og svo vil ég enn fremur spyrja hann: Hvaða rök eða líkur hefur þessi hv. þm. fyrir því, að Hamilton-félagið fari ekki á þeim tíma, sem ég hef minnzt á, þ. e., að það hafi lokið vinnu um áramótin og fari svo smátt og smátt í burtu? Hann reyndi að gera gys að því, að þeir þyrftu tíma til þess að taka saman pjönkur sínar eða eins og hann sagði: taka saman skóflur sínar. Hér er um að ræða mikið af vélum og tækjum, sem tekur langan tíma að ganga frá og búa undir brottflutning úr landinu. Svo vildi ég enn fremur spyrja þennan hv. þm.: Hvaða nauðsyn ber honum til að vita um vissar reglur? Ég er margbúinn að segja, að þessar reglur hafa verið settar sem leyndarmál. Reglurnar hafa komið í okkar hendur sem leyniskjal, og því getum við ekki gefið þær upp, hversu mikið sem um þær er spurt, enda höfum við enga ástæðu til þess að brjóta trúnað við Bandaríkjamenn í þessu efni. Ég er búinn að skýra frá aðalefninu úr þeim. Það hefur verið samið um, hversu margir Bandaríkjamenn mega fara út af vellinum og hvað þeir mega vera lengi og eftir hvaða reglum leyfi skuli gefin. Þetta er efnið í þeim, og ég álít, að þetta sé fullkomlega nægilegar upplýsingar. Hv. þm. dró það í efa, að Ameríkumenn færu eftir íslenzkum umferðarreglum. Þetta er hin mesta fásinna. Bandaríkjamenn fylgja alveg íslenzkum umferðarreglum. Ef þeir brjóta þær, þá er þeim refsað engu síður en Íslendingum. - Hann sló þeirri fullyrðingu fram, að það væru undarlegar reglur, sem hermennirnir vissu ekki, hverjar væru. Ég skal upplýsa fyrir honum, að sá hermaður eða starfsmaður á vellinum, sem fær leyfi, fær vegabréf í hvert skipti, og í því vegabréfi stendur, hve lengi hann má vera í burtu. Það er því ekki torskilið plagg fyrir hermanninn eða þann, sem hefur fengið leyfi. Ég fullyrði, þótt hv. 8. þm. Reykv. dragi það í efa, að það hefur stórkostlega dregið úr ferðum manna af vellinum til Reykjavíkur og til annarra staða. Bezta sönnunin fyrir því er, að blað hans hefur algerlega þagað um þetta efni mánuðum saman. Það mundi áreiðanlega ekki láta það liggja í láginni, ef eitthvað væri verulegt að í þessu máli, því að a. m. k. hefur það gengið svo langt að búa til sögur, sem tæplega geta talizt heiðarlegar, eins og þegar það gerði fyrirspurn um það, hvað sá ameríski bíll hefði verið að gera, sem keyrði á manninn í Hafnarfirði, þó að allir viti, að það voru Íslendingar, sem voru í bílnum. Þetta var gert á móti betri vitund og ekki í góðum tilgangi. Ég fullyrði það, að hermannaferðir hér í bænum séu ekkert vandamál lengur, og eins og ég sagði áðan í framsöguræðu minni, þegar verkamennirnir eru farnir í burtu, þá dregur vafalaust enn þá meira úr umferðinni. Ég hef enga ástæðu til að vantreysta þeim yfirmanni, sem nú er á vellinum. Ég hef ekki reynt hann að öðru en að hann stæði fullkomlega við það, sem hann hefur lofað. Ég veit enn fremur, að ef reglur, sem hann hefur sett, hafa verið brotnar af hermönnunum, þá hefur hann látið koma fram strangar refsingar fyrir það.



Herra forseti. Það er nú nokkuð komið í ljós, hver árangur liggur fyrir af meðferð Framsóknar á hernámsmálunum og stefnu núverandi ríkisstjórnar, sem átti að taka svo miklum breytingum í sambandi við meðferð þeirra mála eftir síðustu kosningar. Ég býst við, að ef hreinskilnislega væri gengið hér til verks af hálfu hæstv. ríkisstj., mundi hún segja okkur, að hún hefði orðið fyrir miklum vonbrigðum í þeim samningaumleitunum, sem fram hafa farið undanfarið, að hún hefði haldið, að það væri hægt að tala við Bandaríkjastjórn um vinsamlega framkvæmd á hernáminu hérna á Íslandi, hún hefði haldið, að það væri hægt að fá Bandaríkjastjórn til þess að hliðra til á ýmsan hátt fyrir íslenzkum hagsmunum, en hún hefði rekið sig á, að slíkt væri ekki mögulegt. Bandaríkjastjórn hefði þvert á móti sýnt sig mjög harða í horn að taka, eins og sá aðili, sem með ýmsum ófögrum aðferðum hefur náð mikilvægum ítökum í einn landi og kærir sig ekki um að sleppa þeim, vegna þess að hann hefur ekki náð þessum ítökum í landinu til þess að vernda þjóðina, sem býr fyrir í því, heldur vegna sjálfs sín, til sóknar, sem hann hugsar sjálfur til. Ég er hræddur um, að við verðum að hafa þetta í huga, að þetta búi raunverulega undir, vonbrigði yfir því, hvernig hefur gengið með þessa samninga hjá hæstv. utanrrh. og hjá hæstv. ríkisstj., þegar hún leggur fram fyrir Alþingi að lokum ávöxtinn af meira en ársviðleitni sinni í þessum efnum. Og við skulum þá athuga nokkrar staðreyndir, sem nú hafa komið fram. Eitt af því, sem Framsfl. gerði einna mest úr viðvíkjandi hættunni, sem af Keflavíkurflugvelli stafaði, var um vinnuaflið, og sú yfirlýsing, sem einna skýrust er af þeim, sem hér koma fram, er, að við framkvæmdirnar á Keflavíkurflugvelli skuli fullt tillit tekið til íslenzkra atvinnuvega. Og við skulum sjá, hvernig þetta atriði er framkvæmt. Um þetta getum við þm. talað af fullri reynd. Hér er ekki hægt að veifa neinu framan í okkur um, að það sé ekki hægt að telja óeinkennisbúna ameríska hermenn í Reykjavík og það sé ekki hægt að hafa eftirlit með þeim. Hér getum við sjálfir athugað, hvernig hæstv. ríkisstj. fer að því að sjá um, að fullt tillit sé tekið til íslenzkra atvinnuvega. Nú sem stendur mun vinna 2391 maður hjá hernámsliðinu. Og hvernig er ástandið í okkar eigin atvinnuvegum, einmitt hér í Reykjavík og hérna í kringum okkur? Ástandið er og hefur verið þannig, t. d. hvað mikilvægasta útflutningsatvinnuveginn snertir, sjávarútveginn, að fjöldi frystihúsa hér við Faxaflóann getur ekki unnið úr fiskafla vegna skorts á vinnuafli, að fiskiskip og flutningaskip verða að liggja hér dögum saman og bíða vegna skorts á vinnuafli, að útlendir menn hafa verið teknir inn í landið til þess að vinna á okkar eigin fiskiskipum. Hér í Reykjavík er hvað húsbyggingarnar snertir ástandið þannig, að það gengur svo að segja ekkert með að vinna að mörgum húsbyggingum, vegna þess að það vantar vinnuafl. Á sama tíma er 2391 maður suður á Keflavíkurflugvelli. Þar er verið að vinna að því að byggja yfir ameríska liðsforingja og aðra slíka dáta, sem þar eru, á sama tíma sem vantar vinnuafl til þess að bæta úr húsnæðisskorti íslenzkrar alþýðu. Á meðan Íslendingar verða að hírast í bröggum, sem sífellt eldast og sífellt flytja fleiri og fleiri börn inn í, þá er hindrað með þessum aðgerðum ríkisstj., að vinnuafl fáist til þess að vinna bráðnauðsynleg verk hér, bæði sem snerta það að byggja yfir þjóðina og snerta það að sjá um, að framleiðsla hennar sé í þeim fulla gangi, sem hún gæti verið. Er þetta að taka tillit til íslenzkra atvinnuvega? Ef framkvæmd hæstv. ríkisstj. er svona á fleiri málum eins og hún er á þessu, þá er auðséð, hvað þarna er um að ræða. Hæstv. ríkisstj. er að traðka undir fótum alla íslenzka hagsmuni í þessu sambandi, traðka undir fótum hagsmuni íslenzku þjóðarinnar. Það er ósköp vel vitanlegt, að meira að segja þótt við værum aðeins að vega það og meta út frá hreinu peningagildi þess, sem vinnan gefur, þá gefur sú vinna, sem unnin er við að afla fisksins og vinna úr honum, margfalt meira verðmæti á hverja vinnustund fyrir þjóðina í heild heldur en það, sem unnið er að suður á Keflavíkurflugvelli, fyrir utan svo hitt, að öll vinnan, sem unnin er á Keflavíkurflugvelli, er Íslandi til bölvunar, og það húsnæði og annað slíkt, sem þar er byggt, er til einskis fyrir Íslendinga fyrir framtíðina, í staðinn fyrir að á meðan er látið vera að byggja húsnæði, sem Íslendingar hafa brýna þörf á, svo brýna, að fjöldi manns liður heilsuskort og heilsutjón vofir yfir fjölda barna, vegna þess að það er ekki unnið af fullum krafti við byggingar. Þess vegna er ekkert spursmál um það, að einmitt á því sviðinu, þar sem við Íslendingar höfum sjálfir bezta aðstöðu til þess að dæma í þessum efnum, er verið að traðka alla íslenzka hagsmuni og þörf íslenzkra atvinnuvega undir fótum og drepa niður íslenzkt atvinnulíf og eyða landsbyggðinni á Íslandi, með þeim aðgerðum, sem nú eru framdar á Keflavíkurflugvelli. Menn geta litið á allan hringinn: Vesturlandið, Norðurlandið, Austurlandið - og séð, hvernig fólkið streymir þaðan fyrir aðgerðir ríkisstj., fyrir tillitsleysi ríkisstj. til íslenzkra hagsmuna. Og þetta gerist á sama tíma sem nokkrir menn eru hér úr stjórnarliðinu að koma með alls konar till. um að halda jafnvægi í byggð á Íslandi, jafnvel nefndarskipanir af hálfu ríkisstj. um slíkt, og svo lýsir hæstv. utanrrh. yfir: Við höfum þetta í hendi okkar. - Svona fer ríkisstj. með það, sem hún hefur í sinni hendi, og ef hún fer svona með spurninguna viðvíkjandi vinnuaflinu og viðvíkjandi þörfum íslenzkra atvinnuvega, hvernig fer hún þá með hitt, sem við eigum erfiðara með að dæma um? Þetta er eitt stærsta og alvarlegasta spursmálið, þó að mörg séu alvarleg í sambandi við þá svokölluðu samninga, sem fram fara um þessi mál. Við skulum líta á annað atriði, sem hér hefur verið talað um. Það er viðvíkjandi ferðum Íslendinga inn á Keflavíkurflugvöll eða hin svokölluðu varnarsvæði. Það var dálítið rætt hér í fyrra í sambandi við umræðurnar, sem fram fóru í deildunum um frv. um lögreglustjóra á Keflavíkurflugvelli, um, hvað væri að gerast með þeirri lagasetningu, og ég benti á það þá, að með þeirri lagasetningu væri verið að stíga fyrsta sporið á hættulegri braut, það væri verið að taka hluta af Íslandi út úr venjulegu lögsagnarumdæmi, láta það hlýða öðrum reglum en önnur lögsagnarumdæmi á Íslandi; það væri verið að skapa meira að segja svo óákveðinn svip í lögsagnarumdæmum, að Íslendingar almennt gætu varla vitað, hvenær þeir væru staddir undir yfirráðum og dómgæzlu lögreglustjórans á Keflavíkurflugvelli eða hvenær þeir væru staddir undir löggæzlu annarra og hvenær þau afbrot, sem þeir kynnu að fremja, kynnu þess vegna að heyra undir utanrrh. eða hvenær þau kynnu að heyra undir dómsmrh. Og ég benti þá á, að með þessu móti væri verið að stíga spor í þá áttina að liða hluta af Íslandi undan yfirráðum venjulegra íslenzkra yfirvalda, enda væri það greinilegt, þegar þar að auki ætti að setja þessi svæði sérstaklega undir utanrrh., hann ætti að vera dómsmrh., hann ætti að vera heilbrmrh., hann ætti að vera ráðh. fyrir allt, sem snerti þessi sérstöku lögsagnarumdæmi, en aðrir íslenzkir ráðh. hefðu ekki með það að gera. Það hefur sýnt sig nú, að það er stigið áfram á þessari sömu braut. Það voru teknir hlutar af Íslandi og settir undir yfirráð utanrrh. í hans eigind sem dómsmrh., heilbrmrh., póst- og símamálaráðh. og annað slíkt á þessum svæðum. Slíkt spor var stigið í fyrra. Nú er stigið annað í viðbót. Það er stigið það spor að ákveða, að Íslendingar skuli þurfa að hafa vegabréf til þess að komast inn á ákveðna hluta af eigin landi. Það hefur verið sagt hér af sumum, að út af fyrir sig væri alveg nauðsynlegt að hindra samskipti Íslendinga við setuliðið, en hindrun á samskiptum Íslendinga við setuliðið á ekki að fara fram á þann hátt, að Íslendingar séu sviptir frelsi í eigin landi, heldur með því, að innrásarherinn sé rekinn burt af okkar landi. Það að teygja út fleiri og fleiri svokölluð varnarsvæði á Íslandi, gera Hornafjörðinn að varnarsvæði, gera Aðalvík að varnarsvæði, gera Njarðvík að varnarsvæði, gera Hvalfjörð að varnarsvæði, halda áfram þannig, eftir því sem Ameríkönum þóknast, og fyrirskipa Íslendingum jafnóðum: Ja, þið þurfið nú passa til þess að komast þarna inn - það þýðir að lima fleiri og fleiri hluta af Íslandi undan raunverulegum yfirráðum Íslendinga. Það þýðir að stefna að því að skapa erlent ríki á Íslandi. Það er það, sem verið er að miða að með þessu. Ég get ósköp vel viðurkennt, að það geti e. t. v. verið allt gott, sem vakir fyrir þeim mönnum, sem leggja þetta til, að það sé eðlilegt, að ýmsum finnist þetta endurbót. En af hverju verður þessi endurbót óþolandi? Hún verður óþolandi vegna þess, að henni er ætlað að bæta ástand, sem er sjálft óþolandi og getur aldrei orðið viðunandi; vegna þess að þessi svæði eru hernumin, eru í klóm erlends hers, þá verður aldrei fundið neitt ráð, hvorki vegabréfin né annað, sem verður viðunandi fyrir Íslendinga til þess að bæta úr þessu óþolandi ástandi, jafnvel þó að þau í sjálfu sér kynnu að bera vott um góða viðleitni. Við, sem þekkjum, hvað Bandaríkjunum gekk til, þegar þau knúðu fram þau ítök, sem þau nú hafa á Íslandi, við, sem höfðum með að gera þeirra kröfur til Íslendinga 1945, vitum alveg, hvað fyrir þeim vakir. Það var ekki verið að tala um neitt Atlantshafsbandalag, neina verndun lýðræðis, það var ekki haft neitt yfirskin, það var ekki beitt neinum blekkingum, þegar Bandaríkin 1. okt. 1945 kröfðust þess af Íslendingum, að þrír hlutar af Íslandi væru teknir undan íslenzkum yfirráðum og settir undir yfirráð Bandaríkjanna: Keflavíkurflugvöllur, Skerjafjörður og Hvalfjörður. Þá átti beinlínis að girða af hluta af íslenzku landi og hann átti að vera í 99 ár undir yfirráðum Bandaríkjanna, þannig að við áttum ekkert að vita, hvað þar gerðist, og okkur átti ekkert að varða um það og við áttum ekki að hafa neitt leyfi til þess að komast inn á þau svæði. Þetta var það, sem Bandaríkin ætluðu sér að taka í einu áhlaupi, strax í stríðslok. Íslendingar neituðu þessu. Það, sem síðan hefur gerzt, er, að Bandaríkjastjórn er að reyna að ná því í áföngum, sem henni mistókst að ná í einu áhlaupi þá. Þess vegna miðar hvert fet, sem hún færir sig áfram nú, að því að ná þessu takmarki í áföngum, sem henni tókst ekki að ná í einu stökki þá. Þess vegna eru girðingarnar, vegabréfin, sérstök lögreglustjórn og allt annað slíkt aðeins smááfangar á þessari leið. Og það verðum við að hafa í huga, et við ætlum að skilja, hvað sé hið raunverulega innihald í þessu, jafnvel þó að sumir menn kunni að fallast á sumt af þessum áföngum, jafnvel stundum í góðri meiningu. Hvað er svo viðvíkjandi hernaðaraðgerðunum á Íslandi? Um það leyti sem kosningar fóru fram í fyrra, var það fyrst og fremst Keflavíkurflugvöllurinn, sem um var rætt, og hann var eina raunverulega herstöðin, auk þeirrar, sem var í Hvalfirðinum, en það var a. m. k. hægt að keyra hann. En hvað hefur gerzt síðan um þessar kosningar? Það hafa bætzt fjórar nýjar herstöðvar við. Eftir að átti að stöðva útþenslu hernámssvæðanna á Íslandi og yfirlýsingar voru gefnar um slíkt, hafa Bandaríkin fært sig upp á skaftið og bætt við fjórum nýjum herstöðvum, sem allar er verið að reisa í kringum radarstöðvarnar. Og þetta er gert á sama tímabili sem meira að segja í stjórnarflokkunum kveður við, að alltaf sé útlitið í heiminum að verða friðvænlegra - og því miklu minni þörf á nokkrum af þeim hernaðaraðgerðum á Íslandi, jafnvel í Tímanum sagt, að það sé helzt hægt að nota þetta sem eins konar varaskeifu í sambandi við atvinnubótavinnu. Það hafa margfaldazt hernámssvæðin á Íslandi, einmitt þegar þetta átti að hætta. Og því er lýst greinilega yfir nú um þessi nýju svæði, að það komi ekki til neinna mála einu sinni, að það séu Íslendingar, sem reki stöðvarnar, það séu hernaðaraðgerðir, það séu hermenn, sem þar verði að vera, m. ö. o. herstöðvar, sem innan skamms munu auðvitað heyra undir sömu lög og ákvæði t. d. um vegabréf og annað slíkt og herstöðin á Keflavíkurflugvelli. Svo er bætt við hafnargerðinni í Njarðvík. Hæstv. utanrrh. segir: Það er ekki enn þá búið að semja um höfnina þar, af því að það er ekki samkomulag um, hvar hún eigi að vera. - M. ö. o.: Við eigum það í vændum, að í staðinn fyrir landshöfn fyrir okkar útveg í Njarðvíkum, eins og íslenzk lög ákveða, eigi að koma upp höfn, sem er eitt af tvennu, - það veit ég ekki fyrir mitt leyti, - annaðhvort uppskipunarhöfn fyrir hergögn og annað slíkt eða herskipahöfn, nema hvort tveggja sé. Þó að þar væri ekki nema uppskipunarhöfn fyrir hergögn og annað slíkt, þá mundi það líklega ekki þykja svo þýðingarlítið frá hernaðarlegu sjónarmiði, að innan skamms mundi það heyra undir það sama, jafnvel vera afgirt fyrir Íslendingum, nema verkamennirnir, sem Bandaríkin láta svo lítið að nota til að vinna þar, hafi öll merki utan á sér. „Voldugir húsbændur, hundar á vörð og hópur af mörkuðum þrælum“ - það virðist vera hugsjónin, sem vakir fyrir mönnum, þegar þeir ætla að skipuleggja, hvernig búið sé að Íslendingum á þessum svæðum, - allt undir því yfirskini, að þetta sé gert til þess að vernda okkur. Mér sýnist þess vegna, að í stað þess að draga úr hernaðarvinnunni og taka tillit til íslenzkra atvinnuvega, hafi herstöðvarnar á Íslandi verið margfaldaðar og minna tillit tekið til íslenzkra atvinnuvega en áður. Ég gæti jafnvel trúað, að sums staðar úti um landið væri það svo, að meira að segja vegarspottar, sem þingmenn kjördæmanna hafa barizt fyrir hér í þinginu, hafi varla verið lagðir í sumar, af því að menn hafi verið svo önnum kafnir við að leggja veg fyrir hernámsliðið. Og má ég svo spyrja: Hvaða heimild kom hæstv. ríkisstj. til að fara svo ofan á allt þetta, að þenja á þennan hátt út hernámsvinnuna, hernaðarsvæðin, að blanda íslenzka ríkinu, íslenzka lýðveldinu inn í það að taka þátt í hernaðarframkvæmdunum sem hluthafi í ákveðnu fyrirtæki? Það lá ekki nein till. fyrir frá Framsfl. hér á síðasta Alþ. um neitt slíkt og engin heimild gefin þá. Hennar mun kannske vera að leita nú í fjárlögunum. Var það kannske vegna þess, að það var ekki búið að finna upp, hvaða aðferð ætti að nota við helmingaskiptin, hin venjulegu helmingaskipti á milli stjórnarflokkanna, þegar samningarnir voru hafnir, þannig að það að láta íslenzka ríkið fara þarna inn í kom ekki til, fyrr en menn sáu, að annars mundi kannske hallast á Framsókn í gróðanum af því að taka Íslendinga frá íslenzkum atvinnuvegum og nota þá fyrir ameríska hernaðarvinnu? En smekklegt var það ekki, jafnvel þó að það kunni að hafa verið mjög nauðsynlegt fyrir Framsfl., til þess að ekki hallaðist á. En sýnt er, að ekki dregur það úr þeirri spillingu, sem farin er að grafa um sig í sambandi við hernaðarvinnuna og allt, sem hana snertir, þegar farið er þar að auki að blanda ríkinu inn í þetta á slíkan hátt. Þá eru nú leynireglurnar og allt talið um þessar ferðir viðvíkjandi Keflavíkurflugvelli og slíku. Það kom upprunalega fyrst og fremst til af því, að amerísku hermennirnir voru að flækjast hér í Reykjavík. Það var undirrótin að því, að farið var að tala um þetta og að mönnum fannst það óþolandi. Það var snemma fundið upp á því ráði að klæða þá um, þvert ofan í fyrirmælin um, að þeir skuli að jafnaði vera einkennisklæddir, og nú er það orðið hernaðarleyndarmál - líklega vegna þess, að það sé búizt við árás á hvaða stund sem er á Keflavíkurflugvöll og það megi ekki láta vita af því, að það séu jafnvel stundum sjö og stundum fimmtíu og tveir menn burtu. Það er nú slæmt, að hæstv. utanrrh. skuli samt hafa ljóstrað upp slíkum leyndarmálum, því að náttúrlega hlýtur það að vera eitt það alvarlegasta í því, að Keflavíkurflugvöllur skuli nokkurn tíma vera svo varnarlaus, að það skuli vanta á hann frá sjö til fimmtíu og tvo menn. Það var spurt að því hér áðan af hv. 4. þm. Reykv., hvernig ætti að framkvæma þetta eftirlit með, að amerísku hermennirnir færu eftir leynireglunum. Ég þykist sjá af svörum hæstv. ráðh., að íslenzkir lögreglumenn fái ekkert um þetta að vita, það séu ekki þeir, sem eigi að hafa eftirlit með amerísku hermönnunum; það eigi að öllum líkindum bara ameríska lögreglan að gera - líka hér í Reykjavík. Hann talaði um, að það væru amerískir lögreglumenn í Reykjavík, og mér liggur nú við að spyrja: Hefur þá ekki einu sinni verið reynt að semja um það að hindra, að við þyrftum að vera að sjá ameríska lögreglumenn á vakki hér í Reykjavík? Það er í 2. gr., 10. lið, viðaukans gert ráð fyrir því, að um slíkt sé hægt að semja við íslenzk stjórnarvöld, hvort Bandaríkjamenn annast nokkur lögreglustörf og þá hve mikil utan samningssvæðanna, og eðlilega er það að öllu leyti heppilegast fyrir okkur, að amerískir lögreglumenn komi þar hvergi nærri. Ég vil í því sambandi leyfa mér að spyrja: Er það máske svo, að íslenzkir lögreglumenn megi yfirleitt alls ekki handtaka ameríska hermenn, eða hvernig er það þá annars skýrt, að það sé nauðsyn á því, að amerískir lögreglumenn séu að flækjast utan samningssvæðanna? Viðvíkjandi þessu spursmáli um leyniskjalið og leynireglurnar og hernaðarleyndarmálin vil ég segja, að hæstv. utanrrh. hefur aðstöðu og skyldu til að láta Alþ. dæma um það sjálft, hvort nauðsynlegt sé að fallast á þá kröfu Bandaríkjanna, að þetta sé hernaðarleyndarmál. Svo framarlega sem utanrrh. skýrir annaðhvort utanrmn. eða Alþ. á lokuðum fundum sem leyndarmáli frá slíku, þá getur hann heyrt skoðanir alþm. á því, það hefur verið gert um stærri mál en þetta, og það er sá háttur, sem venjulega er hafður á af ríkisstjórnum, svo framarlega sem þær álíta sjálfar, að það, sem heimtað er, í þessu tilfelli af Bandaríkjastjórn, sé þess eðlis, að að einhverju leyti þurfi að láta undan því. Ég held nefnilega, að við megum ekki í öllum þessum samningaumleitunum koma Bandaríkjastjórn upp á að gera kröfur, sem annaðhvort gera íslenzku ríkisstj. að athlægi eða eru að öðru leyti fjarri öllum sanni. Við verðum að muna það, að það er Alþingi Íslendinga, sem ræður þessu. Það er það, sem er æðsti dómarinn í þessum málum. Bandaríkjastjórn getur sem sé ekki fengið fram neina hluti hér, ef Alþingi Íslendinga álítur annað. Þá minntist hæstv. utanrrh. á, að það væri nokkuð af Bandaríkjamönnum, sem byggju utan vallarins, og við erum orðnir því nokkuð vanir að sjá t. d. í Morgunblaðinu auglýsingar frá Bandaríkjamönnum um íbúðir hér í Reykjavík. Því virðist fara sífellt fjölgandi, á sama tíma sem húsnæðisskorturinn er meiri en fyrr hér í Reykjavík og íbúðirnar dýrari, að Bandaríkjamenn, sem eftir að þeir létu lækka íslenzku krónuna í verði, hafa mun meiri fjárráð en Íslendingar, kaupi upp með hárri leigu íbúðirnar, sem Íslendingar annars hefðu getað búið í. Það er engum efa bundið, að þarna þarf alvarlega að skerast í leikinn. Það, hvernig Bandaríkjamenn, ekki aðeins þeir, sem eru giftir íslenzkum konum, heldur líka þeir, sem eru að öllu leyti amerískir menn og hafa ekki í sinni fjölskyldu neina íslenzka þegna, taka húsnæði frá Íslendingum, getur alls ekki gengið. Það verður að breytast. Þá kom hæstv. utanrrh. inn á spurninguna um, hvernig dæma ætti um hæfni íslenzkra manna til þess að taka að sér verk, og sagði, að það væri eitt það erfiðasta í samkomulaginu. Hvað eftir annað kemur fram, að það sé svo erfitt að semja um þessa hluti, - þetta atriði, sem hann tekur þarna út úr, sé eitt það allra erfiðasta í samkomulaginu. Ég er hræddur um, að hæstv. utanrrh. og ríkisstj. sem heild hafi gengið að þessum samningum án þess að búa sig undir þá á þann eina hátt, sem hugsanlegt var að gera, ef átti að verða árangur af þeim, og það var á þann hátt að tilkynna Bandaríkjastjórn fyrir fram: Ef þið ekki fallizt á þetta, sem við leggjum áherzlu á, þá segjum við samningnum upp, - eða það, sem hefði verið enn áhrifameira, að byrja með því að segja samningnum upp og leyfa Bandaríkjamönnum að sækja á og setja þeim stólinn fyrir dyrnar. Það er engum efa bundið, að ef hæstv. ríkisstj. ætlar sér að ná samkomulagi, sem henni fyndist viðhlítandi, þá átti hún að byrja með því að hafa þá aðferð. Og ég þykist vita, að jafnvel Framsfl. muni upphaflega hafa ætlað sér að hafa þann hátt á, hann muni hafa ætlað sér fyrst að segja samningnum upp og semja síðan við Bandaríkjastjórn og hann muni jafnvel hafa þreifað fyrir sér til þess að vita, hvort Bandaríkjastjórn féllist ekki á það, að hafður væri slíkur skollaleikur, en að Bandaríkjastjórn muni bara alls ekki hafa kært sig um að hætta á slíkan skollaleik sem nýjan samning, vegna þess að hún hafi ekki verið viss um, að það fengist yfirleitt gerður nýr samningur af hálfu Íslendinga. Hitt er alveg gefið, að svo framarlega sem við áttum ekki að þurfa að heyra það hér, að hæstv. utanrrh. kvartaði og kvartaði: Ja, það væri nú svo erfitt að eiga við þetta samkomulag, þetta verður að vera hernaðarleyndarmál, og í þessu er ekki enn þá hægt að gera neitt, - ef við áttum ekki að heyra einhverjar svona afsakanir, þá var hitt það eina, sem gat bjargað honum og ríkisstj., að tilkynna Bandaríkjamönnum: Ef þið ekki fallizt á þessa hluti, sem við álítum nauðsynlega, þá segjum við samningunum upp. - Það var það eina, sem gat skapað þeim almennilega aðstöðu í samningunum. Svo talaði hæstv. ráðh. um í sínum svörum, hvaða verkum væri ólokið, og ef ég heyrði rétt, - hann talaði nokkuð lágt, - þá heyrðist mér hann tala um lengingu flugbrautarinnar sem eitt af þeim verkum. Ja, ég verð nú að segja, að ef það er hernaðarleyndarmál um, hvort það séu 7 eða 52 amerískir hermenn á sumum kvöldum í Reykjavík, er það þá ekki dálítið hernaðarleyndarmál, hvort það eigi að fara að lengja flugbrautirnar hérna mikið frá því, sem búið er að lengja þær, því að við vitum, að það er búið að lengja þær upp í það, að þessi flugvöllur, eins og hann er, er ekki ætlaður til neins annars en árása sprengjuflugvéla, sem geta borið kjarnorkusprengjur til árása á borgir í Evrópu? Það verk, sem er ólokið, er sem sé að halda áfram að lengja þessar flugbrautir, ekki aðeins það, að þær beri flugvélar B-29, heldur stærri, og ef til vill verður því verki nokkuð lengi ólokið, eftir því sem flugvélarnar halda áfram að stækka og farmarnir að þyngjast. En hæstv. utanrrh. lýsir yfir um leið: Íslenzka ríkisstj. hefur síðasta orðið. - M. ö. o.: Þegar Bandaríkjastjórn útbýr hér einn stærsta flugvöll í Evrópu, einn af stærstu flugvöllum í heimi, flugvöll, sem samkvæmt allri gerð er eingöngu hugsaður fyrir árásarflugvélar, fyrir langdrægar sprengjuflugvélar, þá segir íslenzka ríkisstj.: Íslenzka ríkisstj. hefur síðasta orðið. - Það er hún, sem ætlar að taka á sig ábyrgðina af því, að Bandaríkjastjórn, sem fullkomlega veit, hvað hún er að gera, sé búin að útbúa sér hér á Íslandi flugvelli til árása á þjóðirnar í Evrópu. Sjálf veit íslenzka ríkisstj. ekki, vegna þess að ég veit ósköp vel, að hún er ekki frekar en við þm. almennt neinn hernaðarsérfræðingur, um það, hvernig og til hvers svona flugvellir eru hugsaðir, - ekki meira en það, sem hver okkar getur lesið út úr bókum. En hún trúir í blindni á blekkingar, sem Bandaríkjastjórn hefur haft í frammi við hana. Hún trúir á það, að þessi flugvöllur hér sé skapaður til varna fyrir Ísland, þótt ekki nokkrum lifandi manni af þeim, sem eru sérfræðingar í þessari grein í veröldinni og skrifa um það lærðustu bækur, detti í hug að halda öðru fram en þetta sé liður í keðju þeirra árásarflugvalla, sem Bandaríkin hafa útbúið víða um heim og Bandaríkjamenn sjálfir í sínum blöðum tala hispurslaust um. Og ef einhverjir Íslendingar og þar á meðal hæstv. ríkisstj. hafa hugsað keðjuna af radarstöðvunum sem einhverjar ákaflega skikkanlegar og þarfar stöðvar, sem við kannske gætum líka vel notað í okkar almennu flugsamgöngum, ef þeir hafa hugsað þær þannig og óttast þær máske ekki sérstaklega þess vegna, þá taka orð hæstv. utanrrh. öll tvímæli af. Það á ekki að þjálfa íslenzka menn til þess að stjórna þessum radarstöðvum. Nei, þær eru slíkt hernaðarmannvirki, að þar eiga um alla framtíð, á meðan amerískur her væri á Íslandi, eingöngu að vera amerískir hermenn. Það verður ekki samið, sagði hæstv. utanrrh., um þjálfun Íslendinga til að taka við radarstöðvunum. Þá er það orðið nokkuð ljóst, hvers konar hernaðarkerfi hér er búið að útbúa og hvernig Bandaríkin eru á tíu árum frá 1945 að ná því takmarki, sem þau ætluðu sér að ná þá í einn áhlaupi og öllum Íslendingum þá fannst sjálfsagt að vísa frá sér, þó að þá stæði rauður her bæði í Noregi og Danmörku, - og þótti engin hætta þá. Menn láta samt nú blekkja sig með því, að þarna sé um einhvers konar varnir gegn árás að ræða. Ég held, að lærdómurinn af þessum samningaumleitunum, sem ég fyrir mitt leyti efast ekki um að af hálfu hæstv. utanrrh. hafi verið gengið að af heilum hug, og árangurinn af þeim færi okkur heim sanninn um, að það sé ekki hægt við Bandaríkjastjórn að semja í þeirri aðstöðu, sem Ísland er nú; það sé ekki hægt að semja við hana, meðan einhverjir íslenzkir menn eru haldnir af því, að það séu að einhverju leyti hagsmunir Íslendinga, að þessi her sé hér í landinu og að þessi hernaðarmannvirki séu gerð. Ég held, að fyrst þurfi menn og það meira að segja þeir, sem vilja hafa hér bandarískar herstöðvar, að gera sér ljóst, að það er eingöngu í þágu Bandaríkjanna, engra annarra, og flytur Íslendingum ekkert annað en hættu á tortímingu í friði og stríði, að þessar herstöðvar séu hér; og án þess að ganga að þeim samningum fyrir þá, sem herstöðvarnar vilja hafa, alveg raunsætt í þessu efni og beygja Bandaríkjastjórn með hótunum um að segja upp, sé ekki hægt að fá út úr slíkum samningaumleitunum neina viðunandi lausn fyrir þá, sem meira að segja vilja hafa þessar herstöðvar. Við erum um þetta leyti að horfa upp á þjóðir, sem fyrir 70 árum leigðu voldugu ríki herstöðvar í sínu landi, - við erum að horfa upp á Egypta núna vera að reyna að losa sig við slíkar herstöðvar, sjáum, hve löng sú barátta hefur verið, og eru þeir raunverulega ekki lausir enn með þeim samningi, sem þeir hafa gert. Við skulum reyna að horfa raunsætt á þessi mál, taka ekki trúanlegt það, sem borið er að okkur í blekkingum þeirra blaða og þeirra stjórnmálamanna, sem halda því fram, að Bandaríkin séu að hugsa um að vernda Ísland og Íslendinga með því að koma hér upp herstöðvum. Það eru til menn hér á þingi, sem hafa haldið því fram, að það hafi öll þessi undanfarin ár verið gífurleg hætta á því, að sérstaklega Sovétríkin gætu á hvaða augnabliki sem er farið að ráðast á Ísland. Það hafa jafnvel fremstu menn Atlantshafsbandalagsins lýst því yfir, að Sovétríkin hefðu, ef þau hefðu viljað, getað tekið Vestur-Evrópu á undanförnum árum, ef þeim hefði verið það í hug. Allar yfirlýsingar og allar staðreyndir hnekkja gersamlega þessari bábilju, sem reynt hefur verið að bera á borð fyrir okkur. Sovétríkin eru sem stendur eitt allra stærsta viðskiptaland Íslands, eru ríki, sem Íslendingar hafa aldrei haft neitt annað en gott af að segja, aldrei hefur gert okkur neitt, - ríki, sem eftir síðustu styrjöld stóð með sinn her, þar sem það hafði barizt við Þjóðverja, bæði í Danmörku og Noregi og fór burt bæði úr Danmörku og Noregi, á sama tíma sem Bandaríkjamenn sátu fastir hér heima og fóru ekki. Það er þess vegna fyllilega tími til kominn í sambandi við öll þessi mál, að farið sé að ræða þau raunhæfar og grípa til raunhæfari aðgerða en gerðar hafa verið undanfarið. Eina raunhæfa aðgerðin, sem hægt er að gera í þessum málum, er að segja hernámssamningnum upp, - eina aðgerðin, sem samsvaraði okkar hagsmunum, Íslendinga, okkar frelsi og okkar heiðri. Hitt væri svo hægt að deila um á eftir á milli þeirra, sem vilja semja aftur við Bandaríkin, hvort eigi að endurskoða samninginn og gera nýjan eða hvort það eigi engan samning að gera, eins og Sósfl. fyrir sitt leyti alltaf hefur staðið á, því að hann áleit frá upphafi glópsku að gera þennan samning. Ég þykist vita og sjá það af reynslu síðasta árs í þessum efnum, að ef samningnum er ekki sagt upp, halda Bandaríkin áfram að færa sig upp á skaftið. Það var talað mikið um, að framkvæmd hernámssamningsins í höndum Sjálfstfl. hefði verið hneyksli. Framsfl. hefur haft með þessa framkvæmd að gera nú. Og ég ætla ekki að draga úr því, að þeir menn, sem með það hafa haft að gera, hafi gengið að því með góðum hug að reyna að bæta þarna úr. En hver er árangurinn? Fimm nýjar herstöðvar og yfirlýsingar um höfn í Njarðvík, um lengingu flugbrauta og annað slíkt. Það er þess vegna gefið, að við verðum að beita öðrum aðferðum í þessum efnum. Og aðferðin, sem dugir, er uppsögn samningsins. Þegar hún er framkvæmd í því formi að heimta endurskoðun samningsins og nota næstu sex mánuði til samninga eða uppsagnar, þá getum við deilt um það innbyrðis, hvort hann skuli endurskoðaður og gerður að nýju eða hvort það skuli enginn samningur gerður. En það vil ég segja þeim - og ekki sízt þeim, sem kannske af góðum hug hafa haft með þessa samninga að gera, að með þessu móti, eins og unnið hefur verið að undanförnu, komast þeir aldrei áfram, vegna þess að þeir kunna ekki að skapa sér þá aðstöðu, sem gerir þeim mögulegt að slá í borðið við Bandaríkjastjórn.