Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Flutningur þessa frv. er nátengdur flutningi frv. um endurskipulagningu íslenzkra rannsóknarmála, sem hv. d. vísaði til 2. umr. og n. í fyrradag. Ég skal fara fáeinum orðum um efni þess. Árið 1940 var sett heildarlöggjöf um náttúrurannsóknir hér á landi, bæði undirstöðurannsóknir og hagnýtar rannsóknir. Þegar þau lög voru sett, var engin stofnun til í landinu, sem annazt gæti undirstöðurannsóknir á náttúru Íslands og haft umsjón með þeim. Það var því eðlilegt, að Rannsóknaráði ríkisins væri falið að gegna því hlutverki, sem slík stofnun hefði átt að hafa með höndum, ef til hefði verið. Í ársbyrjun 1947 var Náttúrugripasafnið hins vegar gert að ríkisstofnun, og jafnframt voru þá ráðnir að safninu fastir starfsmenn. Með þeirri ráðstöfun var komið á fót opinberri stofnun, sem að sjálfsögðu ber eins og ríkissöfnum í öðrum löndum að annast um og hafa forustu um almennar rannsóknir eða undirstöðurannsóknir á sviði dýrafræði, grasafræði, jarðfræði og landafræði. Þá hefði í raun og veru verið eðlilegast að endurskoða um leið lögin frá 1940 og breyta þeim í samræmi við breyttar aðstæður. Þetta var þó ekki gert og hefur ekki verið gert enn, þó að nú séu bráðum liðnir tveir áratugir frá því, að náttúrugripasafn tók til starfa sem ríkisstofnun. Fjórum árum síðar, eða 1951, voru sett sérstök lög um Náttúrugripasafn Íslands. Við undirbúning þeirrar lagasetningar kom í ljós, að erfitt mundi reynast að ákveða verkefni Náttúrugripasafnsins með skynsamlegum hætti, þar eð sum af sjálfsögðum hlutverkum þess voru þá þegar með lögum falin öðrum aðila, þ.e. Rannsóknaráði ríkisins. Var þá um það rætt að endurskoða lögin um náttúrurannsóknir frá 1940 og koma þannig á verkaskiptingu milli Rannsóknaráðs ríkisins og Náttúrugripasafns Íslands. Úr því varð þó ekki og var frv. til l. um Náttúrugripasafn Íslands lagt fyrir Alþingi og síðan samþ., eftir að felld höfðu verið úr frv. ýmis ákvæði varðandi verkefni. sem ekki þótti fært, að falin væru bæði Náttúrugripasafninu og Rannsóknaráði. En ekki varð hjá því komizt, að hlutverk beggja þessara aðila, eins og þau eru nú ákveðin í lögum, væru að nokkru leyti hin sömu. Þetta frv. er flutt til þess að bæta úr þessum annmörkum. Í frv. um rannsóknir í þágu atvinnuveganna, sem vísað hefur verið til n., er gert ráð fyrir því að fella úr gildi lögin frá 1940 og þar með einnig gildandi lagaákvæði um almennar náttúrurannsóknir. Samtímis því, að gerð yrði slík breyting á gildandi lagaákvæðum, var álitið nauðsynlegt að setja einnig ný lög um Náttúrugripasafn Íslands. Helztu breyt., sem þetta frv. gerir ráð fyrir á gildandi lögum, eru þessar: Nafni Náttúrugripasafns Íslands er breytt í Náttúrufræðistofnun Íslands. Verkefni stofnunarinnar er ekki fyrst og fremst að safna náttúrugripum til sýnis fyrir almenning. Hlutverk stofnunarinnar á fyrst og fremst að vera vísindalegar rannsóknir á náttúru Íslands og er því nafnið Náttúrufræðistofnun Íslands talið eðlilegra. Þá eru felld inn í frv. ýmis ákvæði úr l. frá 1940 um náttúrurannsóknir og gert ráð fyrir því, að Náttúrufræðistofnunin taki við verkefnum, sem áður voru í verkahring Rannsóknaráðs ríkisins. Með þessu móti væru almenn ákvæði um náttúrurannsóknir innlendra og erlendra manna tengd Náttúrufræði stofnun Íslands og stofnuninni falið eftirlit með almennum rannsóknum erlendra náttúrufræðinga. Náttúrugripasafn Íslands hefur undanfarin ár að meira eða minna leyti annazt þessi verkefni samkv. ósk Rannsóknaráðs ríkisins. Í gildandi lögum um Náttúrugripasafnið er það talið fremst meðal aðalhlutverka safnsins að safna náttúrugripum og varðveita þá. Í þessu frv. er hins vegar gert ráð fyrir því, að meginverkefni safnsins sé að vera miðstöð almennra vísindalegra rannsókna á náttúru landsins, auk þess sem það á auðvitað áfram að safna náttúrugripum og varðveita þá. Að svo mæltu legg ég til, hæstv. forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 28 til 1. umr., er byggt á þeirri skoðun, að það sé eitt af meginhlutverkum þjóðfélags okkar Íslendinga að sjá svo um, að Ísland haldi áfram að vera byggt land, og ekki aðeins litill hluti af landinu, heldur landið allt milli fjalls og fjöru, hið byggilega land utan óbyggða. Við, sem flytjum þetta frv., höldum því ekki fram, að sérhvert íslenzkt heimili eigi að standa þar, sem það hefur staðið eða stendur nú. Þetta frv. fjallar ekki um slíkt, heldur um byggðarlög og landshluta og notkun náttúrugæða af landi og sjó um allt Ísland. En það má að okkar hyggju ekki ske, að umheimurinn hafi á komandi tímum ástæðu til að líta svo á, að heil byggðarlög á Íslandi og heilir landshlutar séu orðnir einskis manns land. Réttur okkar Íslendinga til slíkra landshluta kynni þá að verða véfengdur af þeim þjóðum, sem sjálfar búa við landþrengsli. Kenningin um rétt þéttbýlislanda til lífsrúms í veröldinni er ekki úr sögunni og það er ekki víst, að hún verði úr sögunni, þó að stórveldin kunni að slíðra sverð sín. Íbúatala landsins var hinn 1. des. 1963 samkv. hagskýrslum 187 þús. tæpar. Þjóðin er enn ekki fjölmennari en svo, að hún gæti fullvel komizt fyrir í einni borg, t.d. höfuðborginni hér við Faxaflóa og þetta yrði samt ekki sérlega stór borg á heimsmælikvarða. Það má vel vera, að Íslendingar gætu, þó að þeir byggju allir saman í einni borg, skapað sér nægar tekjur til framfærslu sér og sínum og til öflunar þeirra lífsþæginda, sem nútíminn og framtíðin krefjast. Um það skal ég ekki dæma. En við Íslendingar, þessi 187 þús., gerum þá kröfu til lífsins, sem enginn annar jafnfámennur hópur manna gerir á þessari jörð, en það er að fá að vera sjálfstætt ríki með sjálfstæðri tungu og þjóðmenningu og að eiga landið, sem við erum kennd við, vítt land og fagurt og auðugt að náttúrugæðum. Við vitum það vel eða ættum að vita, að ef við ættum ekki þetta stóra og góða land og ef við ættum það ekki ein, værum við ekki sjálfstæð þjóð. En eignarréttur landa helgast af byggð. Okkar eignarréttur á landinu er áunninn með landsbyggð. Landið hefur fóstrað og stækkað þessa litlu þjóð og þjóðmenningu hennar. Við gætum búið öll í einni borg og hætt að vera íslenzk þjóð. Við gætum flutt okkur burt af þessu landi til annarra hlýrri og frjósamari landa og hætt að vera íslenzk þjóð. Það er nóg rúm fyrir okkur í sumum þeim löndum. Þúsundir Íslendinga eru sagðar búa við velmegun í annarri heimsálfu. En okkar ósk er að vera fólk mikilla örlaga, að eiga ein land og ríki. Við vitum, hvers virði það er fyrir okkur, sem nú lifum og afkomendur okkar, að það getur gert Íslendinginn í nútíð og framtíð mann að meiri, frjálsari og höfði hærri, en hann ella væri. En þessi örlög leggja okkur þá skyldu á herðar að byggja þetta land. Það er Íslendingum sem slíkum lífsnauðsyn að byggja landið. Ég vil leyfa mér að minna á það í þessu sambandi, að hér var nýlega á ferð einn af stjórnmálaleiðtogum Norðmanna og flutti hér erindi um landsbyggðarmál Noregs. Margir hv. alþm. hlýddu á mál hans. Honum fórust m.a. orð eitthvað á þessa leið: „Sumir Norðmenn segja sem svo: Hvers vegna eigum við að vera að byggja firði og fjalldali norður á Hálogalandi og Finnmörk? Þeir gætu alveg eins spurt: Hvers vegna erum við að byggja Noreg?“ Þannig leit þessi merki Norðmaður á landsbyggðarvandamál síns lands. Og á þessu sviði eiga Norðmenn og Íslendingar við sama vandamálið að stríða. En Norðmenn hófust handa um að leysa sitt landsbyggðarvandamál á sérstæðan hátt, með Norður-Noregslöggjöfinni fyrir 13 árum. Á þessum 13 árum eru Norðmenn búnir að láta jafnvægissjóði sína hafa til umráða, eftir því sem haft var eftir þessum Norðmanni í íslenzkum blöðum, hátt á 5. milljarð ísl. kr., en til viðbótar kemur svo það fjármagn, sem varið hefur verið til uppbyggingar í einstökum landshlutum Noregs vegna skattafríðinda, sem þar voru tekin í lög samtímis jafnvægislöggjöfinni. Við Íslendingar höfum ekki farið að þeirra dæmi. En það eru fleiri lönd en Noregur, sem telja sig þurfa að taka þetta viðfangsefni föstum tökum og hafa þegar gert það. Ég kem að því síðar. Ég ætla ekki að þessu sinni að fara mörgum orðum um þá gífurlegu röskun jafnvægis í byggð landsins, sem hefur átt sér stað á undanförnum árum, hef gert það áður. En í þessu sambandi vil ég þó leyfa mér að fara með nokkrar tölur úr grg. þessa frv. varðandi þær breytingar, sem orðið hafa á búsetu landsmanna síðan á árinu 1940 eða um nálega aldarfjórðungsskeið. Er þá miðað við manntal í árslok 1940 og manntal í árslok 1963. Á þessum 23 árum fjölgaði landsmönnum úr rúmlega 121 þús. upp í nálega 187 þús., eða um 53.9%. Á sama tíma fjölgaði hér við sunnanverðan Faxaflóa, í Kjalarnesþingi, um 122%. En á Vesturlandi sunnan Gilsfjarðar fjölgaði aðeins um 26.5%, á Suðurlandi um 21%, á Norðurlandi um 13.2%, á Austurlandi um 6.2% og á Vestfjörðum fækkaði um 22%. Íbúum þeirra 6 bæja og sveitarfélaga, sem skipulagsmenn telja nú til Stór-Reykjavíkur, fjölgaði á þessu tímabili úr 43.400 upp í 95.400, þ.e.a.s. á þessum 23 árum. Þessi fjölgun hér á höfuðborgarsvæðinu hjá okkur er miklu meiri fjölgun hlutfallslega, en orðið hefur í höfuðborg Noregs eða á höfuðborgarsvæðinu þar síðan um aldamót og þykir þó um of þar í landi. Í Noregi var í árslok 1960 íbúafjöldi landsins í heild 3 millj. 596 þús., en íbúafjöldinn á höfuðborgarsvæðinu, Osló og Aker, var um sama leyti 4.771.00 eða rúmlega 13% af þjóðinni. En hér er á höfuðborgarsvæðinu, eins og ég sagði áðan, meira en 50% af þjóðinni. Hér er vissulega um mjög svo varhugaverða þróun að ræða, ekki aðeins fyrir fólksfækkunarsvæðin, - og með fólksfækkun á ég hér bæði við beina og hlutfallslega fólksfækkun, - heldur einnig varhugaverða þróun fyrir höfuðborgarsvæðið sjálft, sér í lagi höfuðborgina. Ég hef áður rætt um það mál hér á hinu háa Alþingi og það hafa fleiri gert, bæði innan þings og utan, en vegna þessarar þróunar er það frv., sem hér liggur fyrir, fram borið. Ég kem þá næst að því að lýsa meginefni þess frv., sem hér liggur fyrir um sérstakar ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins á þskj. 28. Hinar sérstöku ráðstafanir, sem hér er um að ræða, eru samkv. frv. í því fólgnar, að komið verði upp sjálfstæðri ríkisstofnun, sem annist þessi mál og beri ábyrgð á framkvæmd þeirra og að þessari ríkisstofnun, jafnvægis- eða landsbyggðarstofnun ríkisins, verði tryggt fjármagn, sem um munar, til starfsemi sinnar, að fylgzt verði með þróun byggðar og atvinnulífs víðs vegar um land, framfaraáætlanir gerðar og að hinir einstöku landshlutar og byggðarlög fái aðstöðu og hvatningu til frumkvæðis í þessum málum. Hér er að verulegu leyti höfð hliðsjón af þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið í Noregi á þessu sviði, en þó að sjálfsögðu miðað við íslenzka staðhætti. Ég vil taka það fram, að með þessu frv. er ekki á neinn hátt hróflað við gildandi lögum frá 1962 um atvinnubótasjóð. Við fylgismenn þessa frv. gerum ráð fyrir, að þau lög standi og að atvinnubótasjóður haldi áfram starfsemi sinni, sem mótazt hefur á sérstakan hátt, en sú starfsemi miðar ekki nema að nokkru leyti að því marki, sem miðað er að með þessu frv. Í 1. gr. þessa frv. er tilgangur þess markaður þannig, að hann sé sá að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með rannsóknarstörfum, áætlanagerð og fjárhagslegum stuðningi til framkvæmda í þeim landshlutum, þar sem bein eða hlutfallsleg fólksfækkun hefur átt sér stað undanfarið eða er talin yfirvofandi. Stjórn þeirra mála, sem hér er um að ræða, er samkv. frv. falin svonefndri jafnvægisnefnd 7 manna, er kjörnir verði af Alþingi að loknum alþingiskosningum hverju sinni. Þessi nefnd er samkv. frv. stjórn jafnvægissjóðs þess, sem fjallað er um í II. kafla frv. Gert er ráð fyrir, að jafnvægisnefndin komi saman til funda einu sinni í mánuði hverjum og oftar, ef þörf krefur. Fundir hennar eru þá ekki oftar, en svo að jafnaði, að nm. gætu verið búsettir hvar sem er á landinu, enda verður það að teljast æskilegt og gera má ráð fyrir, að fundir verði ekki alltaf haldnir á sama stað. N. verður að sjálfsögðu að hafa fastráðna starfskrafta í þjónustu sinni, enda ráð fyrir því gert í frv. Verkefni n. er samkv. frv. rannsókn á þróun landsbyggðar og atvinnulífs í einstökum landshlutum á hverjum tíma, skýrslugerð í því sambandi, áætlunargerð og ráðstöfun fjár úr jafnvægíssjóði. En gert er ráð fyrir, að Framkvæmdabankinn annist dagleg afgreiðslustörf og reikningshald fyrir sjóðinn. Í 7. gr. frv. segir svo: „Jafnvægisnefnd lætur, þegar þörf þykir til þess, gera áætlanir um framkvæmdir í einstökum byggðarlögum, enda séu þær við það miðaðar, að með þeim sé stuðlað að jafnvægi í byggð landsins. Áætlanir þessar skulu að jafnaði gerðar í samráði við sýslunefnd, bæjarstjórn eða hreppsnefnd, eina eða fleiri. Lán og framlög úr jafnvægíssjóði skulu ákveðin með hliðsjón af slíkum áætlunum, séu þær fyrir hendi.“ En í 14. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að framkvæmdaáætlanir byggðarlaga og landshluta geti einnig orðið til á annan hátt, að framkvæmdaaðilar heima fyrir á þeim svæðum, sem í hlut eiga, eigi frumkvæði að og vinni að gerð slíkra áætlana og geti fengið til þess fjárhagsstuðning hjá jafnvægissjóði að framkvæma þá vinnu, sem til þess þarf. Gert er ráð fyrir, að þeir aðilar, sem hér er um að ræða, geti verið bæjarstjórnir, hreppsnefndir eða sýslunefndir og einnig fjórðungsþing, þar sem fjórðungssambönd eru starfandi og að skipuð verði af þessum aðilum framfaranefnd til að annast áætlunargerðina fyrir það svæði, sem um er að ræða. Framfaraáætlun heimagerð yrði síðan lögð fyrir Jafnvægisstofnun ríkisvaldsins. Slík áætlanagerð heima fyrir mundi hafa mikla kosti. Hún yrði að jafnaði byggð á meiri kunnugleika og nánari þekkingu á því, hvar skórinn kreppir að, en áætlun fjarlægari landsnefndar. Og áætlunarstarfið heima fyrir mundi hafa hvetjandi áhrif og örva hugkvæma áhugamenn til dáða. En að sjálfsögðu verða slíkar svæðisbundnar framfaranefndir að geta lagt vinnu í áætlunargerðina og fengið sérfræðilega aðstoð og til þess er ætlazt, að þær geti fengið fjárhagslegan stuðning hjá jafnvægissjóðnum til þess, ef jafnvægisnefnd samþykkir. Flest þeirra ákvæða, sem ég nú hef nefnt, eru í I. kafla frv. En í II. kafla eru ákvæði um jafnvægissjóðinn, fjáröflun til hans og ráðstöfun þeirra fjármuna, sem hann ræður yfir á hverjum tíma, til eflingar atvinnulífi og landsbyggð í samræmi við tilgang frv. Samkv. 9. gr. frv. er ætlazt til þess, að til jafnvægissjóðs renni fastákveðinn hundraðshluti, 11/2 %, af tekjum ríkissjóðs ár hvert og í fyrsta sinn af tekjum ársins 1964. Miðað við tekjuáætlun fjárl. þessa árs yrðu fyrstu tekjur sjóðsins þá um 40 millj. kr. og samkv. fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir, yrðu þær 48 millj. kr. á árinu 1965, en því hærri sem ríkistekjur reynast meiri og yrðu sjálfsagt þegar á næsta ári talsvert yfir 50 millj., vegna þess að gera má ráð fyrir, að fjárlögin verði hærri, en frv. er nú. Auk þess mundi sjóðurinn að líkindum, er frá líður, hafa nokkrar og eitthvað vaxandi vaxtatekjur og í 12. gr. frv. er gert ráð fyrir, að hann geti tekið lán til starfsemi sinnar á því sviði, sem þar er rætt um, þ.e.a.s. ef sveitarfélögum er veitt aðstoð til að koma upp íbúðum. Þá er og gert ráð fyrir, að kostnaður við störf jafnvægisnefndar, þ. á m. áætlunargerð, greiðist sérstaklega úr ríkissjóði. Í 10., 11. og 13. gr. eru aðalákvæðin um ráðstöfun á fjármagni jafnvægissjóðsins. Samkv. 10. gr. má veita úr sjóðnum lán til hvers konar framkvæmda, sem eru til þess fallnar að dómi sjóðsstjórnar að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, þ. á m. til kaupa á atvinnutækjum, enda sé áður leitað álíts hlutaðeigandi sveitarstjórnar, sé hún ekki sjálf umsækjandi. Það er skýrt fram tekið, að hér skuli vera um viðbótarlán að ræða, þ.e.a.s. að lán úr jafnvægissjóði komi ekki í staðinn fyrir þau lán, sem nú tíðkast að veita, heldur til viðbótar við þau, þar sem þess er þörf, til þess að af framkvæmdum geti orðið. Lán jafnvægissjóðs yrðu því áhættulán, enda eðlilegt, að þau séu það. Í frv. eru ekki ákvæði um lánskjör, lánsupphæðir eða lánstíma. Allt slíkt teljum við, a.m.k. fyrst um sinn, verða að vera á valdi jafnvægisstofnunarinnar sjálfrar og að reglur um útlánin verði að mótast af þeirri reynslu, sem hún fær í starfi sínu. Sérstaklega er fram tekið, að veita megi sveitarfélögum lán til að koma upp íbúðum. Það má ekki eiga sér stað framvegis, að landssvæði, sem eiga í vök að verjast, missi af fólki vegna skorts á íbúðarhúsnæði, t.d. sérmenntuðum mönnum eða kunnáttumönnum í verklegum efnum, en því miður hefur slíkt átt sér stað og núverandi lánsstofnanir taka ekki tillit til slíks. Í frv. er þó ekki eingöngu gert ráð fyrir lánastarfsemi, heldur einnig óafturkræfum framlögum, en til þess að veita slík framlög er gert ráð fyrir að þurfi aukinn meiri hluta í jafnvægisnefndinni. En þessi óafturkræfu framlög mundu koma til greina, þar sem líklegt þykir, að ekki gæti orðið um endurgreiðslu að ræða. Þá vil ég vekja athygli á því, að í 15. gr. frv. er gert ráð fyrir þeim möguleika, að jafnvægisstofnunin geti, ef sérstaklega stendur á, gerzt meðeigandi í atvinnufyrirtæki, sem hún telur nauðsynlegt að koma á fót, ef ekki reynist unnt að stofna fyrirtækið á annan hátt, enda sé einnig aukinn meiri hl. a.m.k. því samþykkur í n. Í norsku jafnvægislöggjöfinni, sem ég nefndi áðan, eru einmitt ákvæði, sem að þessu lúta og norsku jafnvægissjóðirnir hafa gert töluvert að því á undanförnum árum að gerast meðeigendur í slíkum fyrirtækjum. Einnig vil ég vekja athygli á ákvæðum 13. gr. um sérstaka jafnvægissjóði í einstökum byggðarlögum eða landshlutum. Greinin fjallar um það, að á nánar tilteknu landssvæði sé hægt að koma upp sjálfstæðri jafnvægisstarfsemi á þann hátt, að þetta landssvæði fái til ráðstöfunar sinn hluta af allsherjarsjóðnum, en njóti þá ekki stuðnings af honum með öðrum hætti. Þetta miðar, eins og ákvæði 14. gr. um framfaranefndir, að því að örva frumkvæði og framkvæmdagetu heima fyrir í hverjum landshluta í samræmi við tilgang frv., enda hafi hinir sérstöku jafnvægissjóðir, er til kemur, hlotið löggildingu jafnvægisnefndar. Gert er ráð fyrir, að þeir aðilar, er að slíkum sjóði standa, útvegi sjálfir nokkurt viðbótarfé heima fyrir til starfsemi sinnar eða leggi fram á þennan hátt fé, sem þeir geti ráðstafað til framkvæmda í þágu atvinnulífs til eflingar byggðinni á hlutaðeigandi svæði. Þá vil ég að lokum vekja athygli á 16. gr. frv. Þar segir svo, að þegar komið er upp atvinnufyrirtækjum með fjárhagslegum stuðningi ríkisvaldsins, skuli ríkisstj. leita álits jafnvægisnefndar um staðsetningu þeirra. Þetta á að sjálfsögðu eigi sízt við um fyrirtæki eða stofnanir, sem ríkið sjálft á eða rekur á sviði atvinnulífsins og ætti í framkvæmd einnig að eiga við ýmsar aðrar opinberar stofnanir, þótt eigi þyki hér henta að setja um það almenna reglu, þar sem sumar af slíkum stofnunum hljóta að verða tengdar við ákveðna staði, t.d. höfuðborgina. Þetta ákvæði, eins og fleiri í þessu frv., styðst við erlend fordæmi frá löndum, sem tekið hafa upp jafnvægisstarfsemi, en þar er að því stuðlað af hálfu ríkisvaldsins á ýmsan hátt, að atvinnufyrirtæki, sem eru að hefja starfsemi sína með nýrri fjárfestingu, starfi fremur í þeim byggðarlögum, sem höllum fæti standa, en í hinum stærstu borgum eða umhverfi þeirra. Í ákvæði til bráðabirgða er og ákvæði, sem ástæða er til að nefna sérstaklega. Þar er svo fyrir mælt, að jafnvægisnefnd skuli þegar eftir gildistöku l. gera bráðabirgðaáætlun um sérstaka aðstoð við þau byggðarlög, sem nú þykir sýnt að dregizt hafi aftur úr og hætta er á að eyðist, þó því aðeins, að þar geti talizt vel viðunandi náttúruskilyrði til atvinnurekstrar, og verja til þeirrar aðstoðar allt að þriðjungi af tekjum sjóðsins sem óafturkræfu framlagi næstu 3 ár. Sum byggðarlög virðast nú þannig á vegi stödd, að hafa verði hraðan á, ef þær sérstöku ráðstafanir, sem þjóðfélagið kann að vilja gera þeim til aðstoðar, eiga ekki að verða um seinan og leyfi ég mér að vísa til grg. frv. og þeirra fundasamþykkta, sem þar er getið, í því sambandi. Um einstök efnisatriði þessa frv. og rök fyrir þeim leyfi ég mér að öðru leyti að vísa til grg., sem fylgir frv., svo og þess, sem áður hefur verið um þetta mál rætt hér á hinu háa Alþingi. Frv. að mestu leyti sama efnis og þetta hefur þegar verið flutt á tveim undanförnum þingum, en því miður ekki náð fram að ganga. Nú sýnist mér hins vegar ýmislegt benda til þess, að nýtt viðhorf hafi skapazt til þessara mála og meiri skilningur, en fyrr á hinni aðkallandi nauðsyn þess, að spornað sé gegn því með skipulögðu átaki, sem um munar, að þjóðin leggi meiri eða minni hluta af landi sinu í eyði. Það er nokkuð áberandi stundum í fari okkar Íslendinga og sérstaklega um þessar mundir að gefa gaum að því, sem aðrar stærri þjóðir hafast að og fara eftir einhvers konar heimstízku í meðferð þjóðmála. Og nú vill svo vel til, að hægt er að benda á það þessu máli til stuðnings, að ekki aðeins frændur vorir Norðmenn, heldur og ýmsar aðrar þjóðir hér í álfu hafa nú í seinni tíð talið sér nauðsynlegt að taka landsbyggðarmál sitt til sérstakrar meðferðar og gert í því sambandi ýmsar mikilsverðar ráðstafanir í löggjöf og stjórnarframkvæmdum. Við, sem að þessu frv. stöndum, höfum undir höndum upplýsingar um opinberar ráðstafanir þessa efnis frá sjö Norðurálfulöndum auk norsku jafnvægislöggjafarinnar. Þessi löggjöf er að sjálfsögðu með ýmsu móti, enda staðhættir mismunandi. En eitt er hér alls staðar sameiginlegt: að í henni, þ.e.a.s. í löggjöfinni, er ákveðið, að þjóðfélögin hafi hönd í bagga um það, hvernig löndin byggist á komandi tímum og leggi fram til þess mikla fjármuni að koma í veg fyrir, að hin blindu lögmál fjármagns og viðskipta verði hinum félagslegu og þjóðlegu sjónarmiðum yfirsterkari og alls ráðandi. Í Frakklandi hefur verið gerð 10 ára áætlun um flutning ýmiss konar ríkisstofnana burt frá höfuðborginni og um að dreifa starfsemi einstakra stofnana um landið. Atvinnufyrirtæki, sem flytja starfsemi sína a.m.k. 200 km út fyrir París eða út í „græna beltið“, sem svo er nefnt, fá sérstaklega hagstæð lán í Frakklandi. Árið 1960 var talið, að búið væri að flytja á þennan hátt um 600 atvinnufyrirtæki, sem höfðu 170 þús. manns í vinnu. Tvær stórar bifreiðaverksmiðjur með 25–30 þús. menn voru t.d. fluttar vestur á Bretagne. Á Ítalíu hefur verið stofnaður sérstakur uppbyggingarsjóður fyrir Suður-Ítalíu og sérstakar uppbyggingaráætlanir gerðar á vegum ríkisins fyrir Sardiníu og Sikiley. Í Bretlandi eru nú skráð á uppbyggingaráætlun um 300 svonefnd uppbyggingarsvæði víðs vegar um Bretland, strjálbýl landssvæði eða landssvæði, þar sem koma þarf upp nýjum atvinnugreinum, í stað annarra úreltra, svo og útborgasvæði til að létta á London og öðrum stórborgum. Á þessum uppbyggingarsvæðum hefur ríkið sjálft, brezka ríkið, látið koma upp fjölda atvinnu- og framleiðslustöðva, sem leigðar eru út eða síðar seldar og einnig eiga atvinnufyrirtæki kost á mjög háu opinberu framlagi, ýmist beinu eða í formi skattgjaldsafsláttar, vegna fjárfestingar á þessum svæðum. Nánari ákvæði um þessi framlög í Bretlandi eru í nýrri löggjöf frá brezka þinginu frá árinu 1963. Í Svíþjóð starfaði mþn. að þessum málum á árunum 1959–1963 og gerði till. um að verja miklu fé til uppbyggingar svonefndra þróunarsvæða í Svíþjóð. Þar er m.a. gert ráð fyrir sérstöku og lægra rafmagnsverði í nyrzta hluta Svíþjóðar og er það athyglisvert fyrir okkur hér á Íslandi, en hér er það nú svo, að hin strjálbýlli héruð greiða hæst verð fyrir raforkuna. Ég nefni aðeins þessi dæmi, en ég skal bæta því við, að í Svíþjóð eins og í Noregi hafa verið uppi og gerpar af opinberum aðilum ákveðnar till. og áætlanir um flutning opinberra stofnana og starfsmanna burt úr höfuðborgunum, þ.e.a.s. stofnana, sem er ekki talið nauðsynlegt að séu þar. Viðfangsefni stórþjóðanna á meginlandinu eða á Bretlandseyjum eru að sjálfsögðu ólík okkar viðfangsefnum og við getum ekki sniðið okkar löggjöf eða framkvæmdir nema að nokkru leyti eftir fordæmum þeirra. En það, sem athyglisverðast er í þessu sambandi, er sú grundvallarhugsun, sem nú er að festa rætur í mörgum löndum, að þjóðfélagið geti ekki látið sér óviðkomandi staðsetningu landsbyggðarinnar eða staðsetningu atvinnu og framleiðslu, að samanþjöppun eða „centraliseringu“ á litlum landssvæðum verði að vera takmörk sett. Hin nýja og vaxandi samgöngutækni er þegar farin að skapa nýja og áður óþekkta möguleika í þessu sambandi. Margt bendir til þess, að hér sé um að ræða eitt höfuðviðfangsefni þjóðfélaganna á komandi tímum, og þó er það e.t.v. hvergi eins aðkallandi og hér á Íslandi að taka þetta viðfangsefni föstum tökum. Hef ég áður vikið að ástæðum til þess. Eins og ég sagði áðan, yrðu árlegar tekjur jafnvægissjóðs, miðað við sennilega afgreiðslu fjárl. 1965, að líkindum eitthvað kringum 50 millj. kr. eða rúmlega það samkv. þessu frv. Þetta er ekki mikið fjármagn miðað við þau verkefni, sem fyrir hendi eru. En miklu skiptir, að ekki sé lengur dregið að hefjast handa. Jafnvægisstofnunin þarf að komast á fót sem fyrst. Framkvæmdastjóri norsku jafnvægisstofnunarinnar sagði hér á dögunum, að ráðamenn í Noregi vildu stöðva fólksflóttann úr dreifbýlinu, stöðva strauminn, eins og hann orðaði það. En getum við stöðvað þennan straum? Spurði hann, og spurningunni svaraði hann sjálfur á þessa leið: Já, við getum það, þ.e.a.s. við Norðmenn getum það, ef við viljum. Við Íslendingar getum það líka, ef við viljum. Þjóðfélagið getur gert þær ráðstafanir, sem til þess þarf, að Ísland verði áfram byggt land. Hér er fyrst og fremst um að ræða rétta dreifingu þess fjármagns, sem þjóðfélagið getur ráðið yfir, til þess að skapa framleiðslumöguleika, íbúðir og það, sem til þess þarf að lifa menningarlífi nútíðar og framtíðar um landið allt. Jafnvægisstofnunin á að verða þess umkomin að leggja til það fjármagn, sem á vantar, þegar búið er að fara hinar venjulegu leiðir. Hún á að geta lagt það lóðið á vogarskálina, sem úrslitum ræður. Hún á að hafa varðstöðu og skynsamlega forsjá. Það getur verið, eins og Carlsen sagði um daginn, að þetta kosti eitthvað. Við megum ekki láta okkur bregða í brún, þó að það kosti eitthvað fyrir svona litla þjóð að vera sjálfstætt ríki og eiga landið. Það kann að reynast, eins og skáldið sagði, dálítið dýrt, a.m.k. um stundarsakir, að vera Íslendingur. En það kynni þó að reynast dýrara fyrir afkomendur okkar að vera það ekki. Síðustu 23 árin hefur þjóðinni, eins og ég sagði áðan, fjölgað um nál. 54%. Ef gert er ráð fyrir sömu fjölgun hlutfallslega áfram og litið 23 ár fram í tímann til ársloka 1986, ættu íbúar landsins þá að vera rúmlega 100 þús. fleiri, en þeir eru nú. Þegar rætt er um að skipuleggja landsbyggðina, er spurningin fyrst og fremst þessi: Hvar verða heimili þessara 100 þús. Íslendinga, sem bætast við í landinu á þessum 23 árum - eða á einhverjum styttri tíma eða lengri tíma, ef menn vilja svo vera láta? Það er hægt að hugsa sér, að allur þessi mannfjöldi eða mestur hluti hans safnist saman á höfuðborgarsvæðinu. En í sambandi við allan þennan mannfjölda eru líka möguleikar til að efla byggð í öllum landshlutum og það er það, sem þjóðfélagið þarf að stefna að. Náttúrugæðin eru víða. Landbúnaðurinn í sveitunum ætti að geta tekið á móti miklu meira fólki, en við hann vinnur nú þrátt fyrir aukna tækni. Á 19. og 20. öld hafa myndazt víðs vegar um land rúmlega 70 þéttbýlísmiðstöðvar fyrir utan höfuðborgina og stærstu kaupstaðina, sem telja nokkrar þúsundir manna hver. Flestar eru þessar þéttbýlismiðstöðvar við sjóinn, en nú í seinni tíð eru þær einnig að myndast í sveitum, á krossgötum í sambandi við verzlun og fleira, í kringum skóla, á jarðhitastöðum o.s.frv. Þessi byggð öll eða mestöll hefur vaxtarskilyrði, ef rétt er að henni búið, en þó misjafnlega góð og slíkir staðir geta orðið fleiri. Ísland mun á næstu áratugum eignast mannafla til að geta gefið hinum mörgu þéttbýlisstöðum nýtt líf og jafnframt til að efla sveitirnar og fáa, stóra kaupstaði eða bæi, t.d. einn eða tvo í hverjum landshluta. Að þessari þróun er jafnvægisstofnuninni, sem þetta frv. fjallar um, ætlað að vinna. Um það þarf hún að hafa samráð við reynda menn og sérfróða á ýmsum sviðum. Hún þarf að byggja á því, sem fyrir er, en jafnframt að hafa auga fyrir nýjum viðhorfum, nýjum möguleikum. Nútímafólk hér á landi vill, eins og annað nútímafólk, verkaskiptingu og fjölbreytni. Sjávaraflinn mun enn um hríð reynast drýgstur til eflingar hinum mörgu smáu þéttbýlisstöðum við sjóinn og alveg sérstaklega þegar farið verður að nýta hann betur til manneldis, en nú er gert. Og íslenzkur landbúnaður kann að eiga sér meiri markaðs- og vaxtarmöguleika, en nú er almennt viðurkennt. En Íslendingar eru líka iðnaðarþjóð og hafa raunar alltaf verið. Innlend hráefni og alþjóðleg gerviefni opna sjálfsagt ýmsar nýjar leiðir. Ekki er ólíklegt, að gamall íslenzkur heimilisiðnaður, þjóðleg handavinna eða listmunagerð eigi eftir að veita mörgum vetraratvinnu, e.t.v. ekki svo mjög á sveitaheimilum eins og fyrr, heldur í þorpum og bæjum, þar sem veturinn er nú hjá mörgum dauður tími heima. Í sumum löndum er heimilisiðnaður og ferðamannaþjónusta nátengdar atvinnugreinar. Og þegar sá draumur rætist, að hafizt verður handa um stórvirkjun fallvatna til framleiðsluaukningar, verður þar um að ræða mikla, óvenjulega möguleika til að auka jafnvægið milli landshluta. Það væri stórslys í skipulagsmálum landsbyggðar, ef þeir möguleikar væru látnir ónotaðir, ef nýtt fjármagn á þessu sviði væri látið ýta undir öfugþróun í stað þess að stuðla að jafnvægi. Ég mun nú ljúka máli mínu. Það er von okkar flm., að sá tími nálgist, að það málefni, sem við berum hér fram, hljóti nauðsynlegt fylgi hér á hinu háa Alþingi. Ég geri ráð fyrir, að ýmsir hafi sannfærzt um það nú í seinni tíð, að hér er bent á hina réttu leið. Við erum að sjálfsögðu reiðubúnir til að ræða um þær breytingar á þessu frv., sem til bóta mættu verða. Þegar íslenzk jafnvægisstofnun kemst á fót, verður þar um að ræða tákn þess, að með vaxandi fólksfjölda renni hér upp ný landnámsöld, en ekki landeyðingaröld. Við Íslendingar erum um þessar mundir staddir á þeim örlagastað, þar sem skilur milli feigs og ófeigs. Ef þjóðin hirðir ekki um að láta landið stækka sig, smækkar hún og líður undir lok. Ég vil, herra forseti, að lokinni þessari umr. leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Þegar þetta mál var til umr. í fyrradag, tók til máls hv. 3. þm. Sunnl., Guðlaugur Gíslason. Út af ræðu hans ætla ég að segja hér nokkur orð. Nokkuð efni af ræðu þessa hv. þm. var þetta venjulega innihald úr ræðum þeirra stjórnarsinna, að þingmál okkar framsóknarmanna væru sýndarmennska og yfirboð. Ég held, að ef hv. stjórnarsinnar hugleiddu það, að þeir hafa sjálfir gefið út yfirlýsingu á s.l. sumri, að það þyrfti að breyta l. um skatta og útsvar á yfirstandandi þingi, sem þeir settu á síðast, þá ættu þeir að gera sér grein fyrir því, að það er full þörf á því að gagnrýna frv. þeirra og fylgjast fullkomlega með þeim og það væri þá helzt, sem þeir hefðu við það að athuga frá okkar hendi, að við hefðum ekki verið nógu skeleggir í gagnrýni á þessi mál, þegar þau voru hér til meðferðar í fyrra. Ég minnist þess úr ummælum blaða á s.l. sumri um þetta mál, að það var eitt af haldreipum stjórnarblaðanna, að Framsókn hefði greitt atkv. með frv. Það var alveg rétt. Það gerðum við, eftir að okkar till. höfðu verið felldar og við höfðum sjálfir gert okkur grein fyrir því, að frv., sem þá voru til meðferðar, voru þó skárri en lögin, sem í gildi voru. Þess vegna held ég, að ef þeir skoða þetta betur og gera sér grein fyrir því, hve mikið af málum, sem við höfum borið fram, þeir eru nú á einhvern hátt farnir að framkvæma, þá ættu þeir að spara sér þetta tal um sýndarmennsku. Í sambandi við það, sem hv. 3. þm. Sunnl. gat um jöfnunarsjóðinn, þá er það alveg rétt, að núverandi hæstv. ríkisstj. kom á l. um jöfnunarsjóð. En hvernig var það gert? Á Alþingi 1960 lagði hæstv. ríkisstj. söluskatt á allar vörur og þjónustu. Á fjárlagafrv. því, sem nú liggur hér fyrir hv. Alþingi fyrir árið 1965, er gert ráð fyrir því, að þessi söluskattur gefi ríkissjóði hvorki meira né minna en 600 millj. kr. Á þessu sama þingi lagði hæstv. ríkisstj. á nýjan söluskatt í innflutningi, sem var 8% og sá söluskattur, áður en hann var felldur inn í tollskrána á fjárlögum, var gert ráð fyrir að gæfi ríkissjóði 270 millj. kr. Það var af þessum söluskatti, sem hæstv. ríkisstj. ákvað að sveitarfélögin skyldu fá hluta. Það var af þessum nýja tekjustofni, sem ríkisstj. ákvað handa ríkissjóði og nú mun samtals gefa ríkissjóði sennilega hartnær 1 milljarð. Það er alveg rétt, að það er óvanalegt, að hæstv. ríkisstj. láti öðrum eftir af þeim sköttum, sem hún hefur lagt á þjóðina, heldur en sjálfri sér til ráðstöfunar og þess vegna var þetta atriði breyt. frá því og þakkarvert. Og ég mun sýna fram á síðar, að þetta var hið mesta nauðsynjamál, svo sem hefur sýnt sig. En það var gert með því að leggja nýjan skatt á þjóðina, en ekki að ráðstafa neinu af þeim tekjustofnum, sem fyrir voru. Þeir hæstv. stjórnarsinnar þekkja það vel í fleiri tilfellum en þessu, hvernig það er að leysa mál með nýjum sköttum. En ég vil benda hv. 3. þm. Sunnl. og öðrum á, að það, sem hefur gerzt, síðan þessi ákvörðun var tekin, er það, að þrátt fyrir jöfnunarsjóðsframlagið, sem nú er áætlað um 150 millj. kr. á næsta ári, hafa sveitarstjórnirnar orðið að leggja á svo há útsvör sem raun ber vitni um, vegna þess að dýrtíðin og aðrar álögur ríkisstj. eru búnar að eyða þessu. Það er alveg rétt, sem hv. 3. þm. Sunnl. sagði, sveitarstjórnirnar ákveða heildarútgjöld sín. Þær gera það með hliðsjón af lögum og þeim þörfum, sem þær verða að leysa á hverjum tíma. Og það ömurlega við þetta er það, að dýrtíðin er þarna sem annars staðar á valdatíma núv. hæstv. ríkisstj. búin að eyða því ágæti, sem þessi sjóður átti raunverulega að vera sveitarfélögunum. Þrátt fyrir framlagið úr jöfnunarsjóðnum hafa sveitarstjórnirnar orðið að ganga svo langt í útsvarsálagningu sem raun ber vitni um, eins og hv. þm. benti á, að sumum nægði ekki útsvarsstiginn. Þetta sýnir, til hvers stjórnarstefnan hefur leitt og sú óðaverðbólga, sem gengið hefur yfir á valdatíma hennar. Það er líka annað atriði, sem þarna kemur til greina. Með breytingu á skattalögum og framkvæmd þeirra, var því haldið fram af núverandi hæstv. ríkisstj., að veruleg breyt. yrði í þá átt að útiloka skattsvikin. Hvað hefur gerzt í þessum efnum? Hafa skattsvikin verið útilokuð? Hvað sögðu stjórnarblöðin um það á s.l. sumri? Það, sem hefur gerzt, er það, að skattsvikin hafa ekki verið útilokuð og það, sem er sýnilegt af breyt. á framkvæmd skattalaga, sem gerð var hér 1960, er það, að kostnaðurinn við framkvæmdina hefur margfaldazt, en framkvæmdin ekki gert þessi mál auðveldari eða betur af hendi leyst, en áður var, heldur hefur það átt sér stað víðs vegar um landið, að skattstofurnar hafa verið svo seinvirkar, að til stórra vandræða hefur horft í ýmsum bæjar- og sveitarfélögum, vegna þess að það hefur ekki verið hægt að framkvæma álagningu á réttum tíma, vegna þess að skattstofurnar hafa ekki verið búnar að leysa sín verk af hendi. Auðvitað verða hin grófu skattsvik, sem nú eru orðin og hafa færzt í vöxt á síðustu árum, þess valdandi, að útsvörin á hina almennu borgara verða hærri og það var á síðasta þingi boðað, að skattaeftirlit yrði hert og skattdómstóll upp settur. Nú á þetta að vera komið í framkvæmd, og vonandi verður eitthvað úr þessu bætt. En betur má, ef duga skal. Og sú aðferð, sem við leggjum til í þessu frv., er sú leið, sem happadrýgst mun reynast til að fyrirbyggja skattsvik. Þá vék hv. 3. þm. Sunnl. að því, að ef sú breyt. yrði gerð, sem við leggjum til í okkar frv., að lækka álagt útsvar um 20%, ef framkvæmdin yrði gerð á þann veg, sem við leggjum til, þá mundi þetta koma misjafnt niður í krónutölu. En hvað er hér á ferðinni? Ekkert annað en það að framkvæma útsvarslögin, eins og þau eru nú. Þegar við í hinum einstöku sveitarfélögum lækkuðum útsvörin frá útsvarsstiga, gerðum við það eftir þessari reglu og við gátum ekki gert það eftir neinni annarri reglu, því að lögin heimila það ekki. Það, sem um er að ræða, er það, að ef ekki er þörf fyrir útsvörin samkv. útsvarsstiganum, þá á að lækka þau öll hlutfallslega, og allar aðrar leiðir eru bannaðar samkv. lögum. Þess vegna er ekki hér verið að gera neitt annað en að framkvæma lögin, eins og þau liggja fyrir og lækka útsvörin hlutfallslega, eins og gert hefði verið, ef jöfnunarsjóðsframlagið hefði verið hærra og útsvörin þar af leiðandi lægri. Hér er því nákvæmlega verið að fara eftir gildandi útsvarslögum og þeim reglum, sem þar eru settar um heildarlækkun útsvaranna, eftir að álagning hefur farið fram, ef þörf er ekki á þeim tekjum, sem útsvarsstiginn gefur. Og þess vegna var engin önnur leið framkvæmanleg í raun og veru til lækkunar, en fylgja þeim reglum, sem í gildi eru. Hv. þm. virtist vera hissa á því, að þetta mál skyldi vera til umr. frekar nú, en áður hefði verið. Það hefur að vísu verið gerð ýtarleg grein fyrir því af 1. flm., að hér er óvanalegt á ferðinni. Og ég vil minna þennan hv. þm. á það, að stjórnarblaðið Alþýðublaðið sagði frá því, að aldrei hefði skattskráin valdið annarri eins reiði, sagði einn af blaðamönnum þess blaðs og sagðist vera búinn að fylgjast með þessum málum í 40 ár. Var því ekki eitthvað óvanalegt á ferðinni? Var nokkuð að undra, þegar framkvæmdin gerðist með þeim hætti, að engin 40 ár höfðu gefið aðra eins ástæðu til gagnrýni, þó að einhverjar frekari ráðstafanir verði gerðar nú, en áður hefur verið? Ég vil líka minna hv. þm. á það, að í Alþýðublaðinu 14. ágúst var sagt frá sögulegum fundi ríkisstj., þar sem í fyrsta sinn í sögunni væri fjallað um skattskrána á fundi ríkisstj. Heldur hv. þm., að stjórnarblaðið Alþýðublaðið hefði verið að segja frá þessu að gamni sínu? Hér var óvanalegur atburður á ferðinni og þess vegna var farið að fjalla sérstaklega um málið. Heldur hv. 3. þm. Sunnl., að hæstv. ríkisstj. hafi farið að beina þeim tilmælum til sveitarstjórna í landinu að fjölga gjalddögum á útsvarsinnheimtu, ef ekkert hefði sérstakt verið að gerast? Í lögin 1960 voru sett þau ákvæði, að útsvör skyldu öll vera greidd fyrir áramót og menn skyldu njóta þess við álagninguna næsta ár. Hæstv. ríkisstj. varð að gera frávik frá þessu atriði. Af hverju? Ekki af því, að málið væri venjulegt, heldur af því, að það var að hennar dómi komið út af venjulegri leið. Heldur hv. 3. þm. Sunnl., að hæstv. ríkisstj. og Alþýðusamband Íslands og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hefði farið að skipa sérstaka viðræðunefnd um þessi mál, ef ekkert sérstakt hefði verið að ske? Hvað var þá ríkisstj. að gera? Var hún að leika sér að því að reyna að búa til vandræðamál úr venjulegri framkvæmd á skattheimtu til ríkis og sveitarfélaga? Nei, hér var það óvanalega að gerast og þess vegna var það, sem hæstv. ríkisstj., þó að hún neitaði því, sem Framsfl. benti réttilega á, að allir þingflokkar settust að samningaborðinu og reyndu að leita að lausn í þessu máli, þá sá hæstv. ríkisstj. sér ekki fært annað en skipa n. ásamt Alþýðusambandi Íslands, m.a. út af þeim samningum, sem hún hafði nýlega gert við stéttasamtökin í landinu um kaup og kjör. Og hvers vegna heldur hv. 3. þm. Sunnl., að ríkisútvarpið, sem þeir stjórnarsinnar ráða, hefði farið að efna til sérstakra spurningaþátta hjá forráðamönnum stjórnmálaflokkanna í landinu um framkvæmd þessara laga, ef ekkert hefði verið að ske utan það venjulega? Það hefur ekki verið venja hér á landi, þó að menn hafi borið sig illa undan sínum sköttum og útsvari, að það væri gert slíkt veður út af því. En það var af þeirri einföldu ástæðu, að hér var óvenjulegt mál á ferðinni, sem nú er reynt að gera að venjulegu máli. En það er ekki til framdráttar fyrir hæstv. ríkisstj. að láta sér detta það í hug. Við skulum líka gera okkur grein fyrir því, að það er ekkert lítið að gerast. Það er ekkert undarlegt, þótt fólkið í landinu gerði ráð fyrir, að beinir skattar lækkuðu verulega, þegar búið var að leggja á söluskatta upp á nærri einn milljarð. Það er ekki að ástæðulausu, þó að fólk hafi búizt við því, að skattar lækkuðu. En það er síður en svo, heldur eru þeir hærri en áður. Ég vil líka benda á, að það eru fleiri skattar á fólkið í landinu, sem hafa hækkað verulega hin síðari ár, og þegar það allt er saman komið, - við skulum gera okkur grein fyrir því, að gjald af borgurum núna til almannatrygginga og sjúkrasamlaga og sóknargjöld, þessi gjöld í heild eru nú orðin eins og meðalútsvar var fyrir 3 árum, - þegar þetta bætist við á útsvarsseðlinum, þá er ekki að undra, þó að fólk finni til. Og við skulum líka gera okkur grein fyrir því, að það er ekki venjulegt, að sú hugmynd skjóti upp kollinum, eins og nú hefur átt sér stað, að það væri farið að lána fólki kreppulán með 9% vöxtum til þess að greiða skatta sína. Og ef ekkert óvenjulegt var á ferðinni, hvernig datt þá mönnum í hug, að skattborgararnir gætu bætt ofan á greiðslu útsvara og skatta á næstu tveim árum því, sem afgangs yrði af árinu í ár. Þess vegna held ég, að það sé fásinna ein að halda því fram, að hér sé ekkert óvanalegt að ske. Hv. 3. þm. Sunnl. sagði og það mun einnig hafa komið fram í ræðu hæstv. fjmrh., að ríkissjóður gæti engu sleppt af sínum tekjum, það væri ekki of mikið, sem hann næði til sín. En hvernig hefði nú farið fyrir ríkissjóði, ef tekjuskatturinn og eignarskatturinn hefðu ekki gefið nema þessar 255 millj., sem áætlaðar voru, því að það er ekki hægt að rökstyðja það, að þessir skattar gefi ekki verulega hærri upphæð í ár, þegar því er haldið fram í grg. fjárlagafrv., að þessir skattar mundu að óbreyttum skattstiga gefa 480–500 millj. kr. á næsta ári. Því er haldið fram í grg. fjárlagafrv. og það segir okkur það, að þessir skattar hljóti að gefa nú á milli 300 og 400 millj. kr. a.m.k. Hvernig á fólkið að fara að, sem hefur fengið í launaumslögum sinum aðeins kvittanir? Ég þekki ung hjón, sem hófu búskap í fyrra og þegar bóndinn, sem er kennari, fór að sækja sín laun í ágúst í sumar, þá fékk hann 50 kr. Þannig verður þetta fram að jólum. Og halda menn, að þetta fólk hafi meiri möguleika til þess að komast af heldur en ríkissjóður, þó að hann skilaði aftur því, sem hann hefur fengið umfram sínar áætlanir í þessum eina tekjustofni? Við skulum gera okkur grein fyrir því, að það er fullkomin ástæða til að vera hér vel á verði. Á síðustu árum hefur hver skatturinn rekið annan, bæði þeir, sem greiddir eru í sambandi við fjárlögin og til annarra, en allir sækja þeir sitt í vasa borgaranna í landinu. Það er fullkomin ástæða til þess að vera vel á verði um þessa hluti, því að þessari stefnu verður ekki haldið áfram óbreyttri. Og ég sé nú ekki, hverjir það verða hér á hv. Alþingi, sem verða á verði í þessu máli, ef það verður ekki Framsfl., því að frá hinum stjórnarandstöðuflokknum heyrist lítið um þessa hluti. Það er rétt, Framsfl. hefur verið á verði áður og mun halda því áfram. Ég vil svo að lokum segja það, að við skulum gera okkur grein fyrir því, að þrátt fyrir framlag jöfnunarsjóðs hefur dýrtíðin nú eytt því öllu. Þess vegna er fjárþörf sveitarfélaganna svo mikil sem raun ber vitni um. Þess vegna verður það að vera verkefni okkar á þessu þingi, jafnframt því sem almennir skattar verða lækkaðir, að finna aukinn tekjustofn til sveitarfélaganna í gegnum jöfnunarsjóðinn. Það er ábyggilegt, að til þess er ætlazt af okkur og það verðum við að gera.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð í sambandi við ræðu hv. 3. þm. Vesturl. Hann átaldi það, að ég hefði sagt í minni ræðu, þegar þetta mál var til umr. fyrir tveimur dögum, að ég teldi, að þarna væri um sýndarmennsku eina að ræða með flutningi frv., eins og það lægi fyrir. Ég byggði þetta á því, sem ég held að allir muni sjá, að þegar lagt er til, að greitt sé úr ríkissjóði fast að 300 millj. kr., án þess að nokkur tilraun sé gerð til að benda á tekjur til að standast þau útgjöld, þá hljóti þar að vera um hreina sýndarmennsku að ræða. Það hefur af hæstv. fjmrh. verið upplýst, hvernig tekjuafgangi fyrri ára hefur verið ráðstafað. Það hefur einnig af honum verið bent á, að sá tekjuafgangur, sem kynni og hefði mátt reikna með að hefði orðið á þessu ári, mundi fara til niðurgreiðslu á vöruverði í landinu, þannig að það væri ekki hægt að byggja, eins og stæði í dag, á neinum tekjum til að mæta þeim útgjöldum, sem þarna er gert ráð fyrir. Hv. 3. þm. Vesturl. benti á, að boðað hefði verið af stjórnarflokkunum, að lögum um skatta og útsvar mundi verða breytt á þessu þingi, en ég tel, að þar sé um allt annað mál að ræðan en að ætla sér að láta ríkissjóð greiða niður útsvör, sem búið er að leggja á og eru þegar að mestu leyti orðin gjaldfallin: Ég tel, að þarna sé mikill munur á og ekki um nein skyld mál að ræða að því leyti. Annað er um álagningu skatta framvegis og hins vegar um niðurgreiðslu á sköttum eða útsvörum, sem þegar hafa verið lögð á og gjaldfallin að mestu leyti. Hv. 3. þm. Vesturl. viðurkenndi sem sveitarstjórnarmaður, að jöfnunarsjóður sveitarfélaga, sem stofnaður var með l. frá 1960, hefði verið mjög til þess að styrkja og bæta aðstöðu sveitarfélaganna fjárhagslega. Er ég honum þar að sjálfsögðu sammála, eins og ég réttilega mjög undirstrikaði í minni ræðu, þegar þetta mál var hér til umræðu. Hv. 3. þm. Vesturl. benti á og vildi draga úr gildi jöfnunarsjóðs með því að benda á, að það hefði verið lagður nýr söluskattur á til að afla honum tekna. Og er það alveg rétt, að sveitarfélögin komust nú í fyrsta sinn í þá aðstöðu að fá hluta af tekjum ríkissjóðs til ráðstöfunar til sinna þarfa. Ég vil í þessu sambandi benda á, að það hefur áður verið lagður á söluskattur hér á landi og einmitt þá fóru sveitarfélögin fram á, að þau fengju hluta af þessum skatti handa sér, til þess að með því móti væri unnt að lækka útsvörin hjá þeim. Það er rétt í þessu sambandi að benda á, að þegar á sínum tíma var flutt till. um það á Alþingi, að sveitarfélögin fengju hluta af þeim söluskatti, sem þá var í gildi, gekk Framsfl. fram fyrir skjöldu um, að það frv. næði ekki fram að ganga. Sjálfstfl. og Framsfl. voru í stjórnarsamvinnu og eftir því sem hér hefur verið upplýst á Alþingi, var því beinlínis hótað af Framsfl., að ef þetta frv. næði fram að ganga, væri stjórnarsamvinnan þar með rofin. Hann lagði það ofurkapp á, að sveitarfélögin kæmust ekki í þá aðstöðu, sem þau síðar komust, að fá hluta af óbeinum tekjum ríkissjóðs til ráðstöfunar í því skyni að geta lækkað útsvörin hjá sér hvert fyrir sig og þar með einnig betur en áður tryggt fjárhagsafkomu sína. Þá vildi hv. 3. þm. Vesturl. mjög láta í það skína, að sú bætta aðstaða, sem sveitarfélögin fengu með lögum um jöfnunarsjóð, væri horfin vegna aukinnar dýrtíðar í landinu og þar með að sjálfsögðu hækkaðs rekstrarkostnaðar hjá sveitarfélögunum. Ég held, að þetta sé haldlítil röksemdafærsla, því að ef hv. þm. vill horfa eitthvað aftur í tímann, hefur það fyrr skeð hér á landi, en hin síðustu 3-4 ár, að almenn verðhækkun hefur orðið. Dýrtíðin hefur verið að hækka jafnt og þétt síðustu einn eða tvo áratugina og er það ekki neitt nýtt fyrirbæri, þó að hún hin síðari ár, hafi einnig vaxið. Því miður hefur ekki enn þá náðst nægilega sterk samstaða um það á Alþingi að koma í veg fyrir verðhækkanir, sem s.l. tvo áratugi hafa átt sér stað hér á landi. En ef hv. 3. þm. Vesturl. er eitthvað að efast um, að dýrtíðin hafi aukizt hér á landi fyrr, þá ætti hann að lesa yfirlýsingu þáv. formanns Framsfl., þegar stjórnarskiptin urðu 1958, þar sem því var beint lýst yfir, að stjórnin treysti sér ekki til að halda störfum áfram vegna vaxandi dýrtíðar, sem þá var nefnd óðaverðbólga. Ég hygg, að sú stjórn hafi ekki hrokkið úr hálsliðnum vegna þess, að þar hafi allt verið með felldu, heldur var þetta beint gefið upp sem ástæða fyrir stjórnarslitunum, að skollin væri á óðaverðbólga í landinu, sem stjórnin treysti sér ekki til að ráða við. Það þýðir þess vegna lítið að halda því fram nú, að þetta sé nýtt fyrirbæri í rekstri sveitarfélaganna, að þeirra útgjöld hafi vaxið vegna aukinnar dýrtíðar almennt í landinu. Hv. 3. þm. Vesturl. benti á það, sem er rétt, að það er í l. um tekjustofna sveitarfélaga, ef útsvarsstiginn er ekki fullnotaður, þá skal hann lækkaður jafnt á öllum útsvörum, jafnt á háum og lágum. Ég hygg, að þetta sé nokkur þyrnir almennt í augum sveitarstjórnarmanna. Það er einmitt af þessari ástæðu, að alltaf hefur verið miðað að því með öllum þeim breytingum, sem gerðar hafa verið á útsvarslögunum, að hafa útsvarsstigann þannig, að ekki þyrfti að koma til lækkunar á honum. Hann hefur verið lækkaður á lægri tekjum það mikið, að ekki þyrfti að koma til lækkunar á stiganum og þar með ekki til afsláttar, eins og lögin gera ráð fyrir. Ég benti á það, þegar ég ræddi þetta mál hér fyrir tveim dögum, að sú breyting, sem gerð var á útsvarsstiganum á síðasta þingi, hefði frekar, en aðrar breyt. áður, miðað í þá átt að lækka útsvörin á hinum lægri tekjum og var þá reiknað með, að farið væri allt upp undir meðaltekjur, sem lækkunin næði, eða vel það. Það var engin breyting gerð á hámarki útsvarsstigans. Hámarkið var áður 30% og það er í l. enn 30%. Af þessu hlýtur að leiða, að útsvör geta ekki hlutfallslega af tekjum neins hækkað, útsvarsstiginn er bara ekki lækkaður að hámarki, en hann var lækkaður á lægri tekjum. Þar af leiðandi geta útsvörin ekki hlutfallslega hækkað af tekjum hjá einum eða neinum útsvarsgreiðanda. Það er öllum ljóst, að það, sem skeði var, að tekjur urðu meiri árið 1963, en reiknað var með. Hafi það verið vitað fyrir fram, hvernig tekjurnar urðu, þegar verið var að breyta l., hefði að sjálfsögðu verið reynt að miða útsvarsstigann við það. Það, sem kom mönnum á óvart, eftir að búið var að leggja á útsvör, var, að tekjurnar höfðu almennt hækkað meira, en gert var ráð fyrir. Þó sýndi það sig, eins og ég hef bent réttilega á hér áður, að sum sveitarfélög komust þó ekki af með þennan útsvarsstiga, eins og frá honum var gengið eftir breytinguna 1963. Önnur gáfu nokkurn afslátt. Meðalafsláttur mun hafa verið í kringum 10%. Þetta sýnir og sannar, að farið var eins neðarlega með útsvarsstigann og þá var nokkur hugsanleg leið að gera, því að hefðu tekjur ársins 1963 orðið eins og almennt var þá reiknað með, þegar verið var að ganga frá þessum málum, er nokkurn veginn öruggt, að mun fleiri sveitarfélög hefðu þurft að fullnota stigann og bæta við hann heldur en þó varð, þegar til kastanna kom. Hv. 3. þm. Vesturl. benti á greiðslu sveitarfélaganna til almannatrygginga, að hún hækkaði þeirra útgjöld. Þetta er alveg rétt. En ég held, að við hljótum að vera sammála um, að það sé einhver bezta ráðstöfun, sem víð gerðum við sveitarfélögin, það er hækkun almannatrygginganna. Það fólk, sem nú nýtur þar góðra ellilauna og eftirlauna, ég er sannfærður um, að margt af því hefði átt erfitt með að komast af, án þess að sveitarfélögin hefðu eitthvað þurft að greiða fyrir því, ef það hefði ekki þessa aðstöðu, sem það hefur nú í dag, að fá þau ellilaun og eftirlaun, sem nú hafa verið lögfest. Ég tel því, að sveitarfélögin geti mjög vel tekið á sig hækkuð framlög til þessara mála. Ég held, að sveitarstjórnarmenn hljóti frekar að fagna því heldur en álasa það, þótt þeir verði fyrir einhverjum meiri útlátum í bili, því að það kemur óbeint til þeirra aftur í mjög bættri aðstöðu í hverju sveitarfélagi hjá því fólki, sem undir þau lög heyrir. Ég skal nú ekki orðlengja meira um þetta, aðeins undirstrika það, sem ég sagði, þegar frv. var hér rætt síðast, en hv. 3. þm. Vesturl. kom ekki inn á, að Framsfl. hefur, frá því að ég fór fyrst að kynnast sveitarstjórnarmálum, alltaf verið neikvæður hér á hv. Alþingi um að laga á nokkurn hátt fyrir sveitarfélögunum með auknar, óbeinar tekjur og þar af leiðandi að sjálfsögðu neytt sveitarfélögin til að leggja á útsvör fyrir megninu af öllum sínum gjöldum. Með tilkomu jöfnunarsjóðs hefur þetta mjög breytzt til batnaðar og ekki einungis með tilkomu jöfnunarsjóðs, heldur einnig með vegal., þar sem sveitarfélögin fá verulegan hluta af benzínfé til gatnagerðar úr varanlegu efni með breytingunni, sem gerð var á hlutfalli sveitarfélaganna í sambandi við lögreglukostnað og hlutfalli þeirra í sambandi við byggingu og rekstur sjúkrahúsa. Eftir því sem ég í fljótu bragði hef séð, hygg ég, að þetta sé 20–30% af álögðum útsvörum hjá kaupstöðunum. Það er að sjálfsögðu nokkuð misjafnt, en ég hygg, að almennt sé þetta milli 20 og 30%, miðað við álögð útsvör í kaupstöðum. Þetta eru verulegar bætur, sem sveitarfélögin hafa þarna fengið og þau sannarlega nutu ekki áður, meðan Framsfl. réð hér málum á Alþingi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi segja að þessu sinni í tilefni af ræðu hv. 3. þm. Sunnl., bæði hér áðan og eins sem hann flutti fyrir 2 dögum. Hv. 3. þm. Sunnl. brá upp mynd af mjög svo vinsamlegri afstöðu núv. ríkisstj. í garð sveitarfélaganna og nefndi því til sönnunar löggjöf, sem sett hefði verið á valdatímabili núv. hæstv. ríkisstj., svo sem löggjöfina um hlutdeild sveitarfélaganna í jöfnunarsjóðsgjaldi, löggjöfina um lögreglumenn, löggjöfina um vegalög og að síðustu löggjöf um sjúkrahús. Hv. 3. þm. Vesturl. (HS) kom inn á margt af því, sem hefði getað gefið tilefni til að ræða vegna ræðu hv. 3. þm. Sunnl. hér fyrir 2 dögum, og mun ég því láta það liggja kyrrt. Mig langar til þess að víkja að einu atriði, bregða upp einni mynd, sem ég hygg að sé algerlega sönn og skýri það nokkuð vel, að sú vinsemd, sem hæstv. ríkisstj. hefur sýnt sveitarfélögunum með löggjöfinni um jöfnunarsjóð sveitarfélaganna, er ekki svo stórkostleg, að hægt sé að halda um hana stóra ræðu, eða hún sé þess eðlis, að hún beri sérstakri vinsemd ríkisstj. í garð sveitarfélaganna mikinn vott. Það er staðreynd, að bæði hæstv. ríkisstj. og eins sveitarstjórnirnar verða að taka sínar tekjur fyrst og fremst með álögum á tekjur og eignir gjaldendanna. Ríkissjóður gerði þetta aðallega í formi aðflutningsgjalda og einnig að nokkru leyti í formi beinnar skattheimtu. Sveitarfélögin hins vegar hafa aðallega gert þetta með álagningu á tekjur gjaldenda, þ.e.a.s. bæði einstaklinga og félaga. Eins og öllum hv. dm. er vafalaust kunnugt, hefur skattheimta ríkissjóðs fyrir hvert ár ætíð komið á undan skattheimtu hinna einstöku sveitarfélaga og þar sem gjaldstofn bæði ríkissjóðs og sveitarfélaganna er að mestu leyti sá sami, þ.e.a.s. tekjur og eignir gjaldendanna, hlýtur það að liggja í augum uppi, að ef ríkissjóður eykur mjög verulega sína skattheimtu, hlýtur það að koma niður á möguleikum viðkomandi sveitarfélags til innheimtu á gjöldum sínum, því að þeim mun meira sem ríkissjóður tekur til sín frá borgurunum, þeim mun minna er eftir fyrir sveitarfélögin að leggja á til sinna eigin þarfa. Samkv. fjárl. 1958 var innheimt af landsmönnum eftir einni eða annarri leið um 804 millj. kr. í beinum og óbeinum sköttum til ríkissjóðs. En samkv. fjárlagafrv. fyrir árið 1965 er áætlað að innheimta 3 milljarða 212 millj. kr. Innheimta ríkissjóðs af landsmönnum hefur því frá árinu 1958 til ársins 1965 meira en fjórfaldazt á þessum 7 árum. Það, sem gerist einfaldlega, er svo það, að ríkissjóður með því að fjórfalda skattaálögur á gjaldendur í landinu hefur að sjálfsögðu með svo gífurlegri aukningu á skattaálögum getað gefið til baka til sveitarfélaganna nokkurn - mjög óverulegan hluta af þessari auknu skattheimtu sinni. Er málið er því grandskoðað, þá sést, að jöfnunarsjóðstillagið til sveitarfélaganna byggist á því, að ríkissjóður eykur stórkostlega skattheimtu sína á gjaldendur í landinu. Með því minnkar hann mjög verulega þá möguleika, sem sveitarfélögin hafa til innheimtu útsvara á gjaldendur í sveitarfélögunum og hann bætir það að nokkru upp með því að skila til baka hluta - mjög óverulegum hluta af þeirri gífurlegu skattaaukningu, sem hefur orðið í landinu á tímabili hæstv. núv. ríkisstj. Þegar málið er skoðað í þessu ljósi, sem ég hygg að sé sanngjarnt, þá hygg ég, að ekki sé af miklu að státa í sambandi við viðskipti hæstv. ríkisstj. og sveitarfélaganna í landinu. Það, sem gerzt hefur er, eins og ég sagði: Ríkissjóður gefur eftir hluta - mjög óverulegan hluta af þeirri auknu skattheimtu, sem hefur verið framkvæmd á yfirstandandi kjörtímabili. Ég vil svo að endingu aðeins taka undir þá till. hv. 3. þm. Vesturl., sem hann kom með fram áðan, að sett verði á fót sérstök lánastofnun eða lánasjóður til að lána sveitarfélögum úr til framkvæmda. Ég hef um nokkurra ára skeið átt sæti í bæjarstjórn og hef fylgzt með gangi mála í því bæjarfélagi, sem ég er búsettur í og ég þori að fullyrða, að þótt oft hafi verið þar erfitt um fjármagn til framkvæmda og þröngt fyrir dyrum; þá hygg ég, að það hafi aldrei verið í svipuðum mæli eins og nú og svipaða sögu held ég, að ýmsir aðrir sveitarstjórnarmenn geti sagt. Ég held því, að það sé mjög aðkallandi mál, að hæstv. ríkisstj. beiti sér fyrir því, að á fót verði komið einhvers konar lánastofnun, sem láni til sveitarfélaganna til þeirra framkvæmda, sem þau þurfa að standa í, á hverjum tíma.



Herra forseti. Það eru örfá orð út af ræðu hv. 3. þm. Sunnl., sem ég þarf að segja hér. Hv. 3. þm. Sunnl. sagði, að við hefðum ekki bent á tekjuleið í sambandi við þetta frv. okkar, þótt ég benti hins vegar á það, að þessi tekjustofn, tekju- og eignarskatturinn mundi, miðað við það, ef hann hefði gefið að óbreyttum lögum 480–500 millj. kr. tekjur á næsta ári, eins og segir í grg. fjárlagafrv., þá hlýtur hann að fara á annað hundrað millj. kr. fram úr áætlun á þessu ári. Það hefði því ekki verið goðgá, þó að þessu hefði verið skilað aftur til þeirra, sem oftekið var af. Ég vil líka benda á það, að tekjuafgangur ríkissjóðs s.l. ár hefur numið hundruðum millj. og eitthvað verður maður að ætla, að eftir sé af honum. Í sambandi við það, sem hann ræddi hér um till. um ráðstöfun á söluskatti, sem mun hafa verið hér á þingunum eftir 1950, - ég man ekki nákvæmlega, hvort það var 1953 eða 1954, - en þar mun hafa verið gerð till. um að ráðstafa tekjustofni, sem ríkissjóður þá hafði, en ekki eins og gert var, þegar jöfnunarsjóðurinn varð til, að taka hluta af tekjustofni, sem tekinn var upp og þá við það miðaður, hafður það hár, að þessu var ráðstafað á þann hátt, að til jöfnunarsjóðsins gengi nokkur upphæð. Hv. 3. þm. Sunnl. vék einnig að jöfnunarsjóðnum og því, sem ég hafði sagt um það, að dýrtíðin hefði þynnt hann mjög út. Ég vil máli mínu til sönnunar nefna til þess að sýna, að þrátt fyrir þennan tekjustofn hafa útsvörin verið hærri en áður hefur verið, dæmið sem ég nefndi hér áðan um blaðamann Alþýðublaðsins, sem sagðist hafa fylgzt með þessum málum í 40 ár og ekki hafa orðið var við annað eins og nú hefði verið á borð borið. Ég vil líka nefna það, að hér hafa verið gerðar á þessu ári meiri ráðstafanir eða meira talað um ráðstafanir, en nokkru sinni hefur átt sér stað fyrr út af skattskránni, sbr. hinn sögulega fund hæstv. ríkisstj., sem stjórnarblaðið Alþýðublaðið skýrði frá í ágúst í sumar. Þetta sýnir, að dýrtíð núv. hæstv. ríkisstj. hefur lagt að velli þennan tekjustofn og meira þó. Hv. 3. þm. Sunnl. sagði, að ég hlyti að vera minnugur þess, að dýrtíð hefði átt sér stað hér á landi fyrr en nú og nefndi þar til, er vínstri stjórnin fór frá völdum. Ég er minnugur þess, að dýrtíðin hefur verið til hér á landi fyrr en nú, þó að aldrei muni hún hafa vaxið jafnmiklum risaskrefum og síðustu ár. Ég vil Iíka segja það, að vinstri stjórnin ætlaði sér að stöðva þessa dýrtíð. Henni tókst það ekki og hún náði ekkí samstöðu um það, sem forsrh. lagði til að gert yrði til að stöðva dýrtíðina og þá sagði hann við þing og þjóð: Fyrst stjórnin nær ekki samstöðu til að leysa það verkefni, sem hún tók að sér, þá segir hún af sér til að gefa öðrum kost á að leysa það, ef þeir geta betur. - Hvað gerðist upp úr því, að sú stjórn sagði af sér? Það var mynduð samstaða Sjálfstfl. og Alþfl. Og hvað var höfuðmarkmiðið? Það var að stöðva dýrtíðina í landinu, og því var lýst yfir, að það hefði tekizt. Og hvað segja svo staðreyndirnar? Þær segja, að dýrtíðin hafi vaxið hraðari skrefum, en áður átti sér stað. En ríkisstj. situr þrátt fyrir það, því að hennar takmark er að sitja í ráðherrastólunum, en ekki að leysa verkefnin, sem hún lýsti yfir að hún mundi leysa. Hv. 3. þm. Sunnl. vildi enn á ný reyna að halda því fram, að ekki væri ráðstafana þörf út af álagningu skatta á s.l. sumri. Ég ætla ekki að fara að leiða hér mörg vitni til viðbótar því, sem leidd hafa verið fram í þessum umr., en vil þó með leyfi hæstv. forseta - vitna í ummæli forseta A.S.Í, hv. 5. þm. Vestf., en hann segir 17. ágúst m.a. þetta : „Það er réttilega sagt, að hækkun skatta jafngildir verulegri kauplækkun og ógnar þeim friði, sem um var samið: 16. ágúst er sagt frá ályktun Alþýðusambands Íslands í Þjóðviljanum, en hún var gerð 15. ágúst. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í stað lækkunar skatta hefur hin ofsalega skattahækkun, sem nú blasir við, komið eins og reiðarslag og lamað launastéttirnar. Skattabyrðar þær, sem launþegum er ætlað nú að bera, jafngilda verulegri kauplækkun og ógna þeim friði, sem um var samið.“ Ég undrast, hvað þeir, sem að þessum ályktunum stóðu, hafa verið rólegir og það er fullkomin þörf á því að vera á verði út af þeirri skattaframkvæmd, sem átti sér stað á s.l. sumri.



Herra forseti. Í sambandi við þetta frv. hafði ég ekki hugsað mér að segja fleiri orð að sinni en það, sem ég gerði við fyrri umr. málsins. En það eru tvö atriði, sem fram hafa komið í þessum umr., sem ég vildi aðeins minnast á. Annað er það, að því er haldið fram, að tekjuskattur til ríkissjóðs muni fara svo stórkostlega fram úr áætlun fjárlaga á þessu ári, að það fé megi nota til þess að lækka tekjuskatt og útsvör. Hér er um algeran misskilning að ræða. Í fjárlögum fyrir árið í ár er tekjuskatturinn áætlaður 255 millj. kr. Álagður tekjuskattur á öllu landinu í ár var upphaflega um 300 millj. kr. Eftir þeim venjum og reynslu, sem verið hefur undanfarin ár um, hversu mikið greiðist annars vegar af álögðum skatti það ár og hins vegar af eftirstöðvum frá fyrri árum, liggur fyrir áætlun um það nú, að tekjuskatturinn, sem greiðist til ríkissjóðs í ár, verði um 265 millj., m.ö.o. 10 millj. hærri en fjárlög gera ráð fyrir. Það er því alger misskilningur, að hér sé um stórkostlegar fjárfúlgur að ræða, jafnvel á annað hundrað millj., sem verði þarna umfram af tekjuskatti til ríkissjóðs í ár. Hér var minnzt í öðru lagi á þörfina á lánastofnun fyrir sveitarfélögin og áskoranir til ríkisstj. um að gera eitthvað í þeim efnum. Ég vildi minna á það, sem ég hélt að hv. alþm. væri kunnugt, að í ágústmánuði árið 1963, í sambandi við þing Sambands íslenzkra sveitarfélaga, skipaði ég n. manna til að athuga og undirbúa stofnun lánasjóðs eða lánsstofnunar fyrir sveitarfélögin og væri ætlunin sú, að sú stofnun gæti bætt úr tvenns konar þörf hjá sveitarfélögunum, annars vegar stofnfjárþörf eða þörf fyrir fjárfestingarlán og hins vegar þörf þeirra fyrir rekstrarfé. Þessi n., en formaður hennar er Jónas Guðmundsson, formaður Sambands íslenzkra sveitarfélaga, hefur unnið mikið starf að undanförnu og mun í þann veginn að ljúka störfum nú og skila sínum till. til ríkisstj. Þetta mál hefur því verið undirbúið og kemur sem sagt frá n. með grg. og till. væntanlega næstu daga.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. kemur með þær upplýsingar nú, að tekjuskattur verði líklega ekki nema 265 millj. á þessu ári, en hann er búinn að skýra frá því í grg. með fjárlagafrv., að skatturinn verði á næsta ári að óbreyttum lögum um 600 millj. Hvernig víkur þessu við? Er hægt að fá nokkra skýringu á þessu núna? Mér sýnist, að þetta stangist eitthvað. Í fyrradag var hv. 3. þm. Sunnl. að ræða um frv., sem hér er til umr. og þ. á m. um afslátt af útsvörum. Hann nefndi dæmi um það, að ef eitthvert sveitarfélag hefði notað 30% af skattstiganum og svo yrði þetta frv. samþ., þar sem ætti að gefa eftir 20%, þá væru ekki eftir nema 10%. Ja, mér datt í hug vísan: „Þegar dragast þrír frá sex, þá eru eftir fjórir“. Hvernig reikna þeir í Vestmannaeyjum þetta? Mér skilst, að ef einhver gjaldandi hefði átt að borga 10 þús. kr., ef útsvarsstiginn væri allur notaður, ætti hann að greiða 3.000 kr., ef 30% af honum er notað, og ef svo ætti að lækka þessar 3.000 kr. um 20%, þá fæ ég ekki út nema 600 kr. afslátt. En hv. þm. komst að því, að þá væru bara 1.000 eftir. Er ekki einhver skekkja í þessum reikningi hjá honum eða hefur hann misskilið frv.? Ég held, að það sé ekki hægt að láta þessar umr. fara svo fram að leiðrétta ekki svona skekkjur, að 20% afsláttur af útsvari þýðir ekki 20 þús. af 30 þús. eða 2 þús. af 3 þús. Þetta hélt ég að þyrfti ekki bæjarstjóra til þess að reikna.