Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins til þess að krefja hæstv. samgrh. skýringa á því sem er að gerast hjá Landssímanum á Akureyri. Þar hafa að undanförnu átt sér stað uppsagnir, að mestu leyti hefur konum verið sagt upp, á mjög hranalegan hátt ef taka má mark á þeim lýsingum sem maður fær af því sem þar hefur átt sér stað. Þessar uppsagnir eiga sér stað hjá ríkisfyrirtæki þvert á stefnu ríkisstjórnar Íslands sem stefnir að því að fjölga opinberum störfum úti á landi. Þess vegna er það mjög brýnt að hæstv. samgrh. geri þinginu grein fyrir því hvað er að gerast hjá þessu ríkisfyrirtæki. Hér var um að ræða miðaldra konur, sem sumar áttu mjög stutt í eftirlaun, u.þ.b. fimm ár. Þeim var gert að skrifa upp á starfslokasamning korteri fyrir lok vinnudags þannig að hér eru augljóslega mjög óhefðbundnar aðferðir í gangi við að segja upp fólki. Því er mjög nauðsynlegt, virðulegi forseti, með hliðsjón af stefnu ríkisstjórnarinnar í því að fjölga störfum úti á landi hjá opinberum aðilum að hæstv. samgrh. geri þinginu grein fyrir því hvað um er að vera.

Herra forseti. Hv. þm. vekur máls á starfsmannamálum Landssíma Íslands hf. Hann hringdi í mig á ellefta tímanum í gærkvöld og greindi mér frá því, sem ég hafði þá ekki heyrt af áður, að verið væri að gera þær breytingar sem leiddu til fækkunar starfsmanna hjá Landssímanum á Akureyri. Eins og þeirri framgöngu við uppsagnirnar er lýst, m.a. í tölvupósti til mín í morgun, þá tel ég augljóst að ekki sé staðið að þeim málum eins og eðlilegt væri og ekki ásættanleg framganga gagnvart viðkomandi starfsmönnum, ef rétt er. Hins vegar er ljóst að það þarf að fara yfir málið og kynna sér það áður en dómar eru felldir um það en þarna er að því er virðist, og samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fékk í morgun, verið að gera þær breytingar annars vegar að færa tiltekna starfsemi í það form að verktakar sinni því og svo er hins vegar verið breyta þjónustustörfum sem leiðir þá til fækkunar starfsmanna. En þetta verður væntanlega skoðað. Stjórnin vissi ekkert af þessari breytingu, ég kynnti mér það í morgun, og ég vænti þess að forstjóri fyrirtækisins geri stjórninni grein fyrir því í dag hvers vegna staðið er að þessum málum með þeim hætti sem gert er, sem ég tel að sé fjarri öllu lagi.

Herra forseti. Það á ekki af þessu óskabarni þjóðarinnar, Landssímanum, að ganga. Það verður að segjast alveg eins og er. Ég hefði haldið að það fyrirtæki hefði öðru þarfara að sinna svona fyrstu mánuðina eftir veturinn í vetur en að fara að standa að málum með þeim hætti sem þarna hefur augljóslega verið gert norður á Akureyri, að segja upp með mjög hranalegum hætti traustum og góðum starfsmönnum með áratuga starfsreynslu að baki og stilla þeim upp við vegg og ætla þeim að ákveða örlög sín á fimm eða tíu mínútum, rétt fyrir lok vinnudags, þess sama dags og verið er að færa þeim fréttir um að þeir hafi misst atvinnuna. Ég vil ganga það langt að fara fram á það við hæstv. samgrh. að hann beiti valdi sínu fyrir hönd okkar sem eigum þetta fyrirtæki og láti uppsagnir ganga til baka og reki af sér slyðruorðið. Það hefur ekki staðið á því að eigandinn gæti haft áhrif í fyrirtækinu þegar menn hafa talið sér það henta og þetta á ekki að líða. Hæstv. samgrh. á bara að grípa til fleygra orða og segja við þessa höfðingja sem þarna véluðu um: ,,Svona gera menn ekki`` og láta þetta ganga til baka. Þeir geta ráðið fólkið aftur. Síminn hefur vel efni á því. Ég veit ekki til þess að það sé sá verkefnaskortur á bænum að ekki sé hægt að færa þá til og alveg eins nálgast lausn þessara mála með því að tryggja því fólki sem er fastráðið og á kannski fáein ár eftir til þess að komast á eftirlaun verkefni þangað til það hefur lokið sínum starfsaldri hjá fyrirtækinu. Það er því alveg sama, herra forseti, hvernig á þetta er litið, þetta gengur þvert gegn allri viðleitni til þess að flytja verkefni og halda úti störfum. Menn blésu í lúðra og fögnuðu þegar tiltekin þjónusta, 118, var flutt þarna norður en það er ekki í miklu samræmi við það að láta svo uppsagnir hjá fyrirtækinu bitna sérstaklega á starfsmönnum á þessum sama stað. Ég skora því á hæstv. samgrh., og ég hygg að hann sé í nokkurri þörf fyrir að reyna að vinna sér inn prik í þessum málum, að hann reki af sér slyðruorðið og gefi fyrirmæli um að ráða fólkið aftur.

Herra forseti. Það er illur daunn af þessu máli. Þarna er farið með ákaflega fruntalegum hætti að starfsfólki sem hefur starfað við Símann áratugum saman og því gert að gera upp örlög sín á örfáum mínútum. Svona gera menn ekki. Ég fagna því hins vegar að hæstv. samgrh. talar með þeim hætti að ætla má að honum sé málið mjög erfitt, honum þyki þetta slæmt, og ég vil þess vegna skora á hæstv. samgrh. að hann taki í hnakkadrambið á þeim mönnum sem haga sér svona og beiti sér fyrir því fyrir mína hönd og annarra skattborgara, annarra eigenda þessa fyrirtækis, að þessum uppsögnum verði þegar í stað kippt til baka.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni fyrir það að vekja máls á þessu máli. Þannig var að ég var staddur á Akureyri á laugardag og maður hitti varla mann öðruvísi en hann minntist á það hvernig að þessum málum hefði verið staðið. Það var gífurleg reiði manna vegna þess hvernig komið var fram við þær konur sem þarna misstu störf sín. Það er augljóst mál að þarna hafa menn gert gífurleg mistök og ég fagna þeim orðum sem hæstv. ráðherra lét falla um þetta og vona að hann fylgi þeim eftir þannig að þetta verði tekið til baka.

Herra forseti. Ég tel að það sé gott og gagnlegt að hv. 6. þm. Norðurl. e., Árni Steinar Jóhannsson, skyldi vekja máls á þessum atburðum hér og einnig er ég ánægður yfir þeim viðbrögðum sem ég heyrði hjá hæstv. samgrh. Hér er um það að ræða að verið er að fækka um sjö störf á Akureyri. Við skulum muna það og rifja það upp að á síðustu árum hefur verið unnið að því markvisst að flytja störf hjá Landssímanum út á land. Það er búið að flytja 40 störf til Akureyrar á síðustu árum. Það er verið að flytja störf til Egilsstaða, það er verið að flytja störf til Ísafjarðar. Ég átti í morgun tal við forstjóra Landssímans, Óskar Jósefsson, og hann sagði mér að nú væri ein hæð auð í Landssímahúsinu á Akureyri og að unnið væri markvisst að því af framkvæmdastjórn Landssímans að taka þá hæð í notkun svo að önnur starfsemi gæti orðið þar þannig að hægt sé að flytja þangað ný störf og með þeim hætti efla starfsemi Landssímans á Akureyri. Ég tel nauðsynlegt að þetta komi fram. Við töluðum jafnframt um það, ég og forstjóri Landssímans, að við mundum hittast nú í næstu viku til að fara betur yfir þessi mál. Auðvitað er það svo um þessi störf að sum þeirra verða unnin í bænum áfram, lagnirnar verða unnar á Akureyri eins og áður, en við skulum vona það, og ég tek undir áhyggjur manna, að hægt sé að vinna að því að þær konur sem þarna misstu atvinnu geti fengið aðra atvinnu í staðinn, og jafnvel hjá Landssímanum ef svo ber undir, og vildi ég vænta þess að hæstv. ráðherra hafi í huga hvort ekki sé hægt að greiða fyrir því. Eins og ég sagði er aðalatriðið að hin auða hæð Landssímans verði tekin í notkun og þangað verði flutt starfsemi, jafnvel skráningardeild eða innheimta eða eitthvað þess háttar, til að efla þjónustu Landssímans á Akureyri.

Herra forseti. Ég vil bara vekja athygli á þeirri skoðanakönnun sem gerð var fyrir skömmu síðan af Gallup að það er mikill yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar sem vill að Landssíminn sé áfram í þjóðareigu, í opinberri eigu allrar þjóðarinnar. Þar með var ekki heldur verið að segja að það ætti að fara að einkavæða hann í pörtum eða taka ákveðna búta af þjónustu Símans og bjóða út og segja upp fastráðnu starfsfólki. Það var ekki verið að segja það. Ég vil vara við því ef fara á inn á þá leið að búta fyrirtækið niður, búta einstaka þjónustuþætti þess niður, bjóða þá út og segja föstu og góðu starfsfólki upp, eins og mér skilst að hluti af þessu máli á Akureyri sé. Virðulegi forseti. Það á að vera gott vinnusiðferði innan þessa ágæta fyrirtækis sem þjóðin öll vill hafa í eigu sinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir góðar undirtektir hæstv. samgrh. Ég treysti því að hann kynni sér málið og fari í þetta af fullri hörku. Og sem eigandi Landssímans vil ég beina þeim orðum til hæstv. ráðherra að hann skoði stjórnunarhætti, og þá hjá yfirmönnum fyrirtækisins, vegna þess að það er eyðileggjandi fyrir hvert fyrirtæki að hafa yfirstjórnendur sem bera ekki virðingu fyrir starfsmönnum hverjir svo sem þeir eru. Þurfi að segja upp fólki, þá fer það eftir settum reglum þar sem báðir halda haus, atvinnurekandi og starfsmaður. Hér er augljóslega pottur brotinn hjá yfirstjórn fyrirtækisins og við getum ekki liðið það að opinber fyrirtæki séu rekin á þann hátt að fólk sé óöruggt með vinnuna þar. Það leiðir til þess að menn vilja ekki ráða sig í vinnu hjá slíkum fyrirtækjum, það orðspor fer af því að þar sé ekki trygga vinnu að hafa hvernig svo sem fer, og ef menn fara að haga sér á þann hátt að segja upp fólki sem á eftir örfá ár eða missiri í starfslok, í eftirlaun, þá er illa farið fyrir hvaða fyrirtæki sem er. Einkaaðilar mundu ekki gera þetta og ég vitna í fjölskyldumeðlim þar sem ég bjó sem skiptinemi í eitt ár úti í Ameríku þar sem heimilisfaðirinn rak stórt og öflugt fyrirtæki. Hans mottó var að starfsmennirnir væru gull fyrirtækisins og hver sem réði sig til fyrirtækisins mætti vera viss um það að hann yrði meðhöndlaður af virðingu fram í starfslok. Ekkert fyrirtæki þrífst og blómgast nema starfsfólkið sé öruggt og gott og því líði vel og þess vegna er nauðsynlegt að hæstv. samgrh. taki til í yfirstjórn Landssímans.

Herra forseti. Ég undirstrikaði það í fyrri ræðu minni að að sjálfsögðu verður þetta mál skoðað næstu daga en auðvitað er það þannig að forstjóri fer með starfsmannamál fyrirtækisins. En það er alveg ljóst að hin nýja stjórn Landssíma Íslands hf. leggur mikla og ríka áherslu á trausta og öfluga starfsmannastefnu og hefur að sjálfsögðu eins og fyrri stjórn lagt áherslu á að eiga góð samskipti við starfsfólkið og laða fram það besta fyrirtækinu til hagsbóta. Þetta er grundvallaratriði. Ég hef hlustað á hv. þingmenn tala hér og met það mikils að þeir beri traust til þess að á næstunni verði tryggt að Síminn standi þannig að málum að forsvaranlegt sé og eðlilegt gagnvart starfsfólki eins og að sjálfsögðu verður að gera. Ég vil vekja athygli á því sem fram kom hjá hv. 1. þm. Norðurl. e. að störfum hefur verið fjölgað á vegum Símans á Akureyri og á fleiri stöðum, Egilsstöðum m.a. Frá árinu 1998 hefur verið fjölgað um 30 störf í þjónustu 118 á Akureyri og á Egilsstöðum var bætt við 10 störfum á þessu ári þannig að það er klár stefna stjórnvalda að færa verkefni, færa störf út á land þar sem það er hægt. Það er mjög víða hægt eins og ég hef vakið athygli á og kemur fram í svari mínu í þinginu um færslu verkefna á vegum stofnana samgrn. En niðurstaðan er að sjálfsögðu sú að það skiptir miklu máli að ganga varlega fram í starfsmannamálum fyrirtækja, m.a. fyrirtækja sem eru í eigu ríkisins og ekki síst kannski.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins og meðferð Alþingis á utanríkismálum. Undanfarna daga hafa verið miklar fréttir í fjölmiðlum um tvíhliða samning Íslands og Bandaríkjanna um varnarmál sem tengjast aðild okkar að NATO, hugsanlegar breytingar á Keflavíkurflugvelli og meðferð þessara mála í bandaríska þinginu og í bandarískum fjölmiðlum. Það er þaðan sem fréttirnar af þessu berast hingað. Þessi mál hafa verið athyglisverð aflestrar, ekki síst í Morgunblaðinu sem hefur farið inn í þingræður og hefur flutt okkur afstöðu bandaríska þingsins í hvívetna. Það er afstaða mín að þegar slíkt mál kemur upp þá eigi utanrmn. Alþingis samstundis að koma saman og ræða þessi mál, það sé hinn rétti vettvangur. Vandi utanrmn. er að æðstu menn ríkisstjórnarinnar hafa verið erlendis en á þessum morgni höfum við haldið fund um annað mál í utanrmn. Alþingis og þar hef ég óskað eftir því og við fulltrúar Samfylkingarinnar að um leið og hæstv. utanrrh. kemur til landsins þá verði farið yfir þessi mál í nefndinni og er ekki óeðlilegt að gera ráð fyrir því að þau geti komið til umræðu í kjölfarið hér í þessum sal. Þannig, herra forseti, tel ég að eigi að vinna. Það er mjög mikilvægt að Alþingi Íslendinga hafi jafnsjálfsagða umfjöllun um þessi stóru mál og Bandaríkjaþing. Þannig hefur það ekki verið. Við höfum ítrekað spurt um framvindu umræðu um varnarsamninginn. Litlar fréttir hafa komið. Nú hafa þær borist erlendis frá. Nú förum við alþingismenn sjálfir í þetta mál, öflum upplýsinga og höfum skoðun á þeim.

Herra forseti. Ég tel einboðið eftir að fréttir hafa komið um hugmyndir um breytingar á Keflavíkurflugvelli og breytingar á varnarsamningnum, tvíhliða viðræður sem greint hefur verið frá í fréttum, að haldinn verði fundur í utanrmn. þar sem þessi mál verði tekin til umfjöllunar. Ég mun fara fram á það við utanrrh. þegar hann kemur til landsins úr ferð sinni til Rússlands.

Herra forseti. Það hefur ítrekað borið á góma í umræðum um utanríkismál, um skýrslur utanrrh. og við fleiri tækifæri í þinginu að eðlilegt væri að utanrmn. Alþingis og Alþingi í heild fylgdist með þróun mála í samskiptum Íslands og Bandaríkjanna. Það hefur legið fyrir um nokkurt skeið að viðræður mundu væntanlega hefjast í kjölfar þess að bókun um umsvif á Keflavíkurflugvelli er nú úr gildi fallin og það meira að segja fyrir nokkru síðan. Í því sambandi, herra forseti, ætti áhugi Bandaríkjamanna á að draga hér úr umsvifum ekki að koma heinum á óvart. Hann hefur í raun og veru legið fyrir sem meira og minna opinbert mál en ákveðinnar viðkvæmni gætt hér heima við að horfast í augu við það eins og það er. Ég tel það að sjálfsögðu ekki neitt harmsefni þó að Bandaríkjamenn meti aðstæður þannig að þeir geti dregið úr umsvifum sínum í hér eða horfið á braut og þó fyrr hefði verið. Hitt er annað mál að þau umskipti öll og þau áhrif sem af slíku munu leiða þarf að ræða og um það höfum við líka flutt tillögur hér á þingi, m.a. nokkur undangengin þing, að Íslendingar sjálfir hefðu frumkvæði að því að fara í viðræður undir þeim formerkjum að ræða breyttar aðstæður og breytingar sem af breyttum aðstæðum í stjórnmálum kynnu að leiða. Þar á meðal og ekki síst mundu þær viðræður væntanlega snúa að hlutverki Íslands við yfirtöku á rekstri Keflavíkurflugvallar og öðrum slíkum hlutum. Ég verð svo að segja að mér finnast boðleiðir, herra forseti, í þessu máli nokkuð skrýtnar og ekki koma þannig að utanrmn. Alþingis eins og æskilegast væri, að í gegnum fjölmiðla koma fréttir, jafnvel gamlar fréttir um ummæli sem bandarískir ráðamenn hafa látið falla, mánuðum eftir að þau eru sögð, í stað þess að slíkar upplýsingar liggi fyrir jafnharðan í utanrmn. eða á Alþingi og að það sé virk miðlun á upplýsingum í gegnum utanrrn., sendiráðið í Washington eða hvaðan sem eðlilegt væri að slíkir hlutir kæmu, en menn þurfi ekki að afla sér upplýsinga um þessa hluti úr gömlum blaðaviðtölum.

Herra forseti. Ég vil undirstrika það að ekki er vakið máls á þessu stóra máli til að taka umræðuna hér í þessu morgunsári. Það er ánægjulegt að við erum sammála um það í utanrmn. núna að fara í þetta mál og það er mikilvægt að Alþingi gefi sér tíma áður en farið er heim, til að ræða það. Það er ekki tilefni til efnislegrar umfjöllunar hér og nú en það er eðlilegt að alþingismenn sem ekki eiga sæti í utanrmn. fái að vita það að við höfum tekið málið upp á okkar borð og að farið verði yfir það með réttum hætti.

Hæstv. forseti. Við ræðum um veiðigjald, stjórn fiskveiða, og ég mæli fyrir nefndaráliti sem við hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir skrifum undir. Þetta frumvarp fjallar um veiðigjald og reyndar fleira. Sú útfærsla sem lögð er til byggist á niðurstöðum meiri hluta nefndar sem sjávarútvegsráðherra skipaði 28. september 1999 til að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða. Gjaldið leggst á úthlutaðar veiðiheimildir hjá meiri hluta flotans, en á landaðan afla í þorskígildum talið hjá þeim bátum sem eru á sóknardögum. Samkvæmt frumvarpinu mun gjaldtaka hefjast árið 2004 og fara smáhækkandi fram til ársins 2009. Ríkisstjórnin og þingmeirihlutinn á Alþingi hefur með þessu frumvarpi valið veiðigjaldsleið sem er ætlað að verja sérréttindi kvótahafanna og það einokunarfyrirkomulag sem gilt hefur í stjórn fiskveiða á Íslandi. Þessa leið hefur ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar á Alþingi valið og tekið fram yfir þá leið, fyrningarleið, sem svo hefur verið kölluð sem hefur helst verið líkleg til sátta í þessu stóra deilumáli. Því veiðigjaldi sem lagt er til að upp verði tekið virðist vera ætlað að taka mið af afkomu greinarinnar. Ekkert tillit er þó tekið til aflaheimildanna eða verðmætis þeirra sem viðkomandi útgerðarmenn fá. Sú viðmiðun er þó aðgengileg því að verðmæti aflaheimilda liggur alltaf fyrir á sívirkum markaði. Fyrir fram má sjá að ýmsir gallar munu verða á framkvæmd þessa máls. Í fyrsta lagi verður gjaldið miðað við meðalafkomu í greininni árið á undan. Það kom fram í umfjöllun í nefndinni, m.a. frá aðilum frá Seðlabanka Íslands og Þjóðhagsstofnun, að þarna væri í raun og veru valin mjög vafasöm aðferð. Það mun auðvitað gerast með þessari aðferð að þeir sem starfa í greininni geta lent í því að vera árum saman að borga verulega hærra gjald en afkoma þeirra gefur tilefni til. Og úr því að menn hafa valið þá leið að láta afkomu í greininni skipta þarna máli er það auðvitað ekki í samræmi við jafnræði almennt að hafa viðmiðun af þessu tagi. Gjaldið sem lagt er til er afar lágt miðað við raunverð þeirra aflaheimilda sem ríkið er að úthluta viðkomandi útgerðum í dag. Ef tillit er tekið til þess að um leið og það verður lagt á verða önnur gjöld á útgerðina lögð niður er um óverulega hækkun álaga á útgerðina að ræða miðað við afkomu fyrri ára. Þótt haft sé á orði að miða skuli við afkomu í sjávarútvegi er samt vitað að vegna aðferðarinnar við að ákveða gjaldið munu einstakar greinar útgerðar, ef illa árar í þeim, þurfa að borga sama gjald og hinar sem vel gengur í. Þetta er mjög varhugavert og getur valdið óþolandi mismunun ef gjaldið verður hækkað í framtíðinni. Þá er gjaldið innheimt miðað við kvótaígildi en ekki aflaverðmæti sem skekkir mjög stöðuna milli útgerðarsvæða, t.d. í þorski á milli Norður- og Suðurlands. Augljóst er að þær útgerðir sem til lengri tíma skila hagnaði munu skila gjaldinu til ríkisins að frádregnum skatti en hinar sem ekki hafa hagnað greiða gjaldið að fullu í ríkissjóð. Þegar það er haft í huga að margar útgerðir hafa verið reknar áratugum saman án þess að sýna hagnað virðist hér komin aðferð til að láta þær greiða til ríkissjóðs þótt í litlu sé samkvæmt tillögunni eins og hún lítur út núna. Almennt má segja um þessa leið að hún er sniðin að hagsmunum þeirra sem nú eru handhafar veiðiréttarins. Í aðferðinni, þ.e. að leggja gjaldið á úthlutaðar veiðiheimildir án þess að hróflað sé við sérréttindum kvótahafanna, er fólgin sú afstaða að ríkisstjórnin ætlar með öllum ráðum að verja einkaeignarhald kvótahafanna á því að nýta þjóðarauðlindina. Það er lokasvar ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar við spurningu sem brunnið hefur á landsmönnum síðan fyrir síðustu kosningar til Alþingis, spurningunni um hvernig Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn ætla að standa við loforð foringja sinna um að leita sátta í deilunum um stjórn fiskveiða. Þessi niðurstaða hefur að vísu legið í loftinu síðan auðlindanefndin skilaði áliti sínu, vegna þess að við það tækifæri setti forsætisráðherra fram sína skoðun á því hvernig bæri að túlka þann afskilnað. En við það tækifæri fór ekki á milli mála að forsætisráðherra vildi fara þá leið sem hér liggur fyrir. Auðvitað talaði hann þá fyrir báða stjórnarflokkana í þessu máli. Sjávarútvegsráðherra kom síðan í fótspor foringjans með yfirlýsingar um að þessi svokallaða veiðigjaldsleið væri leiðin til ,,betri sátta``. Í kjölfarið hófst svo leikþáttur í kringum nefnd sem sjávarútvegsráðherra skipaði í málið. Nú er það orðið alveg ljóst að sú nefnd hafði aldrei annað hlutverk en að skila samkomulagi foringjanna frá sér í tillöguformi. Allt sýnir þetta að fyrir talinu um sátt var engin innstæða. Um einstakar greinar í frumvarpinu vill 1. minni hluti taka eftirfarandi fram: Heimild er í 1. gr. til ráðherra til að ákveða að afli sem fenginn er við vísindalegar rannsóknir Hafrannsóknastofnunarinnar, en einnig rannsóknir annarra vísindamanna eða stofnana, skuli ekki reiknast til heildarafla. Með þessari breytingu er opnað á þann möguleika að fleiri en Hafrannsóknastofnunin geti stundað fiskirannsóknir og veitt fisk í rannsóknarskyni án þess að hafa til þess veiðiheimildir. Gert er ráð fyrir að umsögn Hafró þurfi að liggja fyrir. Slíkt hlýtur að vera umhugsunarefni vegna þess að samkeppni milli vísindamanna getur vel haft áhrif á slíkar umsagnir. Auðvitað muna hv. þingmenn eftir því og vita um það að Hafrannsóknastofnunin hefur verið gagnrýnin á þá vísindamenn sem hafa leyft sér að setja fram aðrar skoðanir varðandi stjórn fiskveiða og tillögur um hvernig eigi að nýta fiskstofnana heldur en hefur þóknast stofnuninni sjálfri og slíkir menn hafa ekki átt hauka í horni í a.m.k. þeim sem hafa talað fyrir hönd Hafrannsóknastofnunar þannig að það er ástæða til þess að þetta ákvæði sé haft undir smásjá þegar hæstv. ráðherra fer að fylgja því eftir. 2. gr. hefur ekki efnislega þýðingu. 3. gr. er ætlað að styrkja framkvæmd Fiskistofu á flutningi veiðiréttar af skipi sem hverfur úr rekstri til annars skips. Nefndarmönnum var tjáð að þessi breyting hefði ekki áhrif á gerða samninga milli kaupenda og seljenda skipa. Ákvæði 4. gr. um að árlega skuli úthluta 1.500 þorskígildistonnum í óslægðum botnfiski til skipa í byggðarlögum sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi skal taka gildi 1. september 2002 samkvæmt breytingartillögu meiri hlutans. Einnig verður ráðherra heimilt, að höfðu samráði við Byggðastofnun, að úthluta á fiskveiðiárinu 2001/2002 allt að 500 þorskígildislestum af fyrrnefndum 1.500 í óslægðum botnfiski til skipa sem gerð eru út frá byggðarlögum sem verða talin hafa lent í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Rétt er að ræða í samhengi við þetta að í ákvæði til bráðabirgða XXV er gert ráð fyrir því að úthluta 3.000 lestum af þorski til aflamarksbáta fram til ársins 2006. Meiri hluti nefndarinnar leggur nú til að sú úthlutun verði varanleg. Sama máli gegnir um ákvæði til bráðabirgða XXVI en í því er gert ráð fyrir að Byggðastofnun úthluti aflaheimildum sem nema alls 1.500 þorskígildislestum til og með fiskveiðiárinu 2005/2006. Þetta verður gert varanlegt samkvæmt tillögum meiri hlutans og sjávarútvegsráðuneytinu falin úthlutunin með sama hætti og gert er ráð fyrir í 4. gr. frumvarpsins. Hér eru á ferðinni tillögur sem lýsa vel áhrifum einkaeignarhaldsins sem gildir á veiðiréttinum. Hvert byggðarlagið á fætur öðru lendir í óvissu og vanda. Þá er hlaupið til með handstýrðar úthlutanir og aðgerðir sem eru jafnvel fundnar út með því að skoða stöðu og þarfir einstakra útgerða. Þingmenn ríkisstjórnarflokkanna lýsa sig andvíga kerfinu og harma afleiðingar þess en ríkisstjórninni tekst ævinlega að kaupa einstaka þingmenn til stuðnings við óréttlátt kerfi sem mismunar einstaklingum og byggðarlögum með hrossakaupum sem lýsa sér ágætlega í þeim tillögum sem hér er fjallað um. Í 5. gr. er lögð til sú breyting að krókaaflamarksbátar megi vera allt að 15 brúttótonn í stað 6 brúttórúmlesta eða 6 brúttótonna í gildandi lögum. Útgerð krókaaflamarksbáta er nú burðarás í atvinnulífi ýmissa byggðarlaga sem hafa glatað aflaheimildum í núgildandi kerfi. Þessir bátar eru auðvitað allt of smáir til útgerðar á vetrum. Það er hins vegar umdeilanlegt hvar þessi stærðarmörk ættu helst að liggja. Skynsamlegt er öryggis vegna að hækka þau verulega. Þótt einungis væri leyfð stækkun upp í 10 brúttótonn væri um að ræða næstum tvöföldun á stærð bátanna. Hér er ætlunin að leyfa þreföldun á stærð stærstu bátanna. Þetta þýðir að inn í kerfið koma bátar í stærðum sem notaðar eru á alls kyns veiðar aðrar en krókaveiðar, jafnvel net, snurvoð, skel og fleira. Þetta hefur það einnig í för með sér að inn í þennan hóp koma bátar sem hafa aðrar skyldur vegna skráningar áhafnar. Til að tvístra ekki útgerðarmönnum í þessum hópi hefur meiri hlutinn lagt fram frumvarp um breytingu á lögunum um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun sem á að tryggja að krókaaflamarksbátar upp í 15 brúttótonn verði áfram hjá Landssambandi smábátaeigenda. Það frumvarp þarf hins vegar nána skoðun og það þarf að fara yfir áhrif af breytingunni með hagsmunaaðilum til að tryggja að ekki komi upp vandamál vegna kjarasamninga eða annarra atriða. Vert er að hafa í huga að ríkisstjórnin hefur nú þegar hrundið af stað endurskoðunarferli sem getur leitt til þess að lögin um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun verði numin úr gildi að einhverju leyti. Í 6. gr. voru lagðar til miklar breytingar á leyfilegri hámarksaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila. Meiri hluti nefndarinnar dregur úr þessum áformum með breytingartillögum sínum og leggur til að hámarksaflahlutdeild einstakra aðila í ýsu, ufsa og grálúðu verði 20%, en 35% í karfa. Frumvarpið hafði gert ráð fyrir að hámarkskvótahlutdeild yrði 50% í öllum þessum tegundum. Eftir situr þess vegna tillaga um hækkun hámarkskvótahlutdeildar í karfa úr 20% upp í 35%, sem þýðir að þrjár útgerðir geta ráðið öllum karfastofnunum við landið, í ýsu á að hækka hámarkshlutdeild úr 10% í 20% sem þýðir auðvitað að fræðilega geta fimm útgerðir eignast allan ýsustofninn, í þorski úr 10% í 12%. Þá er hámark samanlagðrar aflahlutdeildar fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila hækkuð úr 8% upp í 12%. Hér eru þrátt fyrir breytingartillögur meiri hluta nefndarinnar miklar breytingar á ferðinni sem greinilega er ætlað að greiða fyrir enn meiri samruna í sjávarútvegi. Í 7. gr. er leitast við að styrkja framkvæmd Fiskistofu við flutning aflaheimilda milli aðila. Í 8. gr. er lagt til að samráðsnefnd útgerðarmanna, sjómanna og ráðuneytis verði lögð niður. Þessi nefnd hefur ekki starfað en þær aðstæður gætu komið upp að slík nefnd gæti orðið að gagni og því hefði, meðan ekki næst betri sátt um málefni sjávarútvegsins, verið ástæða til að hafa þennan möguleika til samráðs tiltækan. Í 9. gr. er leitast við að ná öruggari tökum á eftirliti Fiskistofu með eignarhaldi skipa til þess að kvótinn rati í ,,réttar`` hendur samkvæmt þeim reglum sem gilda. Í 10. gr. eru tillögur um þær reglur sem ætlað er að láta gilda um svokallað veiðigjald, útreikning og innheimtu á því. Athyglisvert er að sjá hringlandaháttinn í öllu málinu sem lýsir sér vel í því að enn er verið að breyta með tillögum meiri hlutans viðmiðunum um útreikning og upphæðir gjaldsins. Breyting frá haustþingi sem fól í sér að heimilt væri að flytja 30% krókaaflamarks milli fiskveiðiára fellur brott þannig að sama regla verður látin gilda um flutning krókaaflamarks og aflamarks. Lagt er til að heimilt verði að flytja allt krókaaflamark í ýsu, steinbít og ufsa frá fiskveiðiárinu 2001/2002 til fiskveiðiársins 2002/2003. Með því er komið til móts við óskir Landssambands smábátaeigenda um að ekki sé að fullu lokið við úthlutun aflaheimilda til handa smábátunum, eigendur þeirra hafi átt erfitt með að skipuleggja veiðar sínar og hætta var á að aflaheimildir einstakra báta nýttist ekki. Einnig er tillaga um að ráðherra hafi 500 lestir af óslægðum þorski til ráðstöfunar til tilrauna með áframeldi í þorski sem er afar þörf tillaga. Lagðar eru til breytingar á gildistökuákvæði frumvarpsins. Gildistaka veiðigjaldsins er þó óbreytt frá því sem er í frumvarpinu. Ákvæði 4. gr. frumvarpsins skal taka gildi 1. september 2002. Ráðherra verður þá heimilt, að höfðu samráði við Byggðastofnun, að úthluta á fiskveiðiárinu 2001/2002 allt að 500 þorskígildislestum af óslægðum botnfiski til skipa sem gerð eru út frá byggðarlögum sem verða talin hafa lent í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Sú niðurstaða þess þingmeirihluta sem styður ríkisstjórn Davíðs Oddssonar í mesta pólitíska ágreiningsmáli íslenskra stjórnmála til margra ára sem hér liggur fyrir með þessu frumvarpi er óskiljanleg í ljósi loforða foringa stjórnarflokkanna fyrir síðustu kosningar. ,,Þjóðarsáttin`` varð að hraksmánarlegum hrossakaupum milli stjórnarflokkanna og LÍÚ og endaði með táknrænum hætti með því að kaupa fylgi þingmanna stjórnarflokkanna í sjávarútvegsnefnd til fylgis við frumvarpið með sértækum úthlutunum til staða í þeirra eigin kjördæmum. Fyrsti minni hluti harmar þessi málalok og leggur til að frumvarpið verði fellt. Hæstv. forseti. Það er margt sem mætti um þetta mál segja og kannski er rétt að orða það fyrst þannig í spurningarformi: Er þetta sáttin um stjórn fiskveiða? Þetta er örugglega ekki sáttin um stjórn fiskveiða í huga meiri hluta þjóðarinnar? Það hefur a.m.k. komið fram hvað eftir annað í skoðanakönnunum að þær aðferðir sem hér hafa verið viðhafðar við stjórn fiskveiða eru ekki að skapi þjóðarinnar. Síðan er rétt að spyrja þeirrar spurningar hvort einhver þörf sé á því að þetta mál verði afgreitt á þessu þingi. Hvaða rök eru þá fyrir því? Ákvæðin sem hér er verið að ræða um eiga ekki að koma til framkvæmda fyrr en 2004--2005 nema þau sem snúa að smábátum. Hvernig skyldu málin snúa gagnvart smábátunum? Það liggur fyrir samkvæmt lögum sem sett voru í vetur á hv. Alþingi, reyndar hafa tvisvar verið sett lög sem varða smábáta á hv. Alþingi í vetur og samkvæmt þeim lögum liggur það fyrir að það þarf strax á næsta hausti að endurskoða reglur og lög hvað varðar smábátana því að í lögunum sem sett voru í vetur var gert ráð fyrir því að endurskoða dagakerfið strax í haust þannig að það er gert ráð fyrir því að menn muni hugsanlega starfa eftir öðrum reglum á næsta fiskveiðiári, þ.e. frá 1. september í haust. Hvað rekur menn þá til þess að breyta lögum fyrir þennan hóp báta núna? Það eru því greinilega full rök fyrir því að engin ástæða sé til þess að Alþingi haski sér við þetta umdeilda mál og því verði troðið í gegnum meðferð Alþingis núna á síðustu dögum þingsins á þessu vori. Mig langar til þess að ræða svolítið betur um þá veiðigjaldsleið sem hér er verið að leggja til því að ég tel að hún sé á margan hátt afar vafasöm. Í fyrsta lagi er auðvitað sú krafa sem hefur legið fyrir alla tíð, þ.e. að menn fyndu sáttaflöt á aðaldeilumálinu. Það er ekki gert með þessu fyrirkomulagi sem hér er lagt til því að það er algerlega greinilegt og skýrt að þingmeirihlutnn ætlar sér með því að samþykkja þetta frv. að viðhalda óréttlætinu sem felst í einkaeignarhaldinu á veiðiheimildunum. Og það hefur alls ekki á nokkurn hátt verið leyst úr þeirri deilu sem um það stendur. Mig langar til þess að ræða betur um hvernig að þessum málum er staðið. Svo virðist sem það liggi hér í landi hjá stjórnarmeirihlutanum á hv. Alþingi að hann líti þannig á að það sé eðlilegt að deila og drottna og að mönnum beri bókstaflega einhvers konar heilög skylda til þess að hlýða ríkisstjórninni í öllu. Það hafa meira að segja nýlega komið fram yfirlýsingar í blöðum um það hvernig þessi skylda liggur á hv. þingmönnum. Ég taldi mig hafa með mér úrklippu úr Dagblaðinu fyrir tveimur dögum eða svo þar sem viðtal var við hv. þm. Vilhjálm Egilsson. Í því viðtali kemur fram að hann telji sig þurfa að fylgja þingmeirihlutanum jafnvel þó að um sé að ræða málefni sem sé honum algerlega þvert um geð. Ég verð að segja alveg eins og er að það eru mikil vonbrigði ef stjórn landsins byggist á því að menn séu undir einhvers konar heljartaki ríkisstjórnar á hverjum tíma og geti ekki annað en rétt upp hönd þegar ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um að flytja eitthvert mál inn í sali Alþingis. Finnst mönnum það ekki orðið dálítið undarlegt og ömurlegt að fylgjast með því hvernig breytingum á lögum um stjórn fiskveiða er ár eftir ár troðið í gegnum hv. Alþingi með hrossakaupum við einstaka þingmenn þar sem menn ná fram einhvers konar breytingum á lögunum til þess að bjarga einhverjum byggðarlögum í sínum eigin kjördæmum? Skyldi það vera tilviljun að þessar björgunaraðgerðir eru fyrst og fremst mestar þar sem í hlut eiga þingmenn sem eiga sæti í sjútvn. Alþingis? Ég tók eftir því í framsögu hv. 1. þm. Vestf. fyrir þessu máli að hann hafði tekið það saman hve mikið er orðið nú af byggðakvóta sem úthlutað er eftir hinum ýmsu reglum. Hann hafði komist að þeirri niðurstöðu að um væri að ræða 7.600 tonn og hann lét fylgja með þegar hann hafði upplýst þetta líklega til þess að koma því til skila að þarna hefði verið myndarlega að staðið að ná þessum 7.600 tonnum til að úthluta þeim, svona handstýrt og fínt handa þeim sem eiga að fá, að það væri kominn tími til að fara að feta sig út úr þessari leið. Hv. þm. sagði þetta. Ég tel ástæðu til að óska eftir nánari skýringum frá honum hvað hann á við með þessu. Er hann að gefa það til kynna að þeir sem hafa fengið þessar úthlutanir megi eiga von á því að þær verði teknar til baka með einhverjum hætti? Eða er hv. þm. að gefa til kynna að það sé kominn tími til að hætta og nú hafi endimörk réttlætisins fundist og þeim hafi verið náð? Ég er ákaflega hræddur um að það muni margir í mörgum byggðarlögum í framtíðinni telja sig eiga rétt á sérmeðhöndlun eftir þá sérmeðhöndlun sem menn hafa haft á undanförnum árum í þessum málum og það verði áfram hrossakaup meðal þeirra sem stjórna í landinu ef menn ætla að halda áfram á þessari braut um það hverjir eiga að fá og hverjir eiga ekki að fá. Og þegar menn velta því fyrir sér hvort í þessu sé fólgin einhvers konar sanngirni, þá hljóta menn að lenda í miklum vanda einfaldlega vegna þess að allur rökstuðningurinn fyrir því að úthluta með þeim hætti sem gert hefur verið í gegnum undanfarin ár hefur byggst á því að þarna væri eins konar veiðiréttur á ferðinni sem væri atvinnuréttur. Byggðakvóti af því tagi sem hér hefur verið úthlutað á undanförnum árum getur illa farið saman við rökstuðning fyrir því að einstakir útgerðarmenn eigi atvinnuréttindi í útgerð og eigi þess vegna að fá að veiða fisk við Ísland. Eða hvernig má það vera að útgerðarmaður sem hefur verið að gera út frá þeim byggðarlögum sem eru í náðinni t.d. núna og hafa fengið sértækar úthlutanir núna vegna þess að þau eru talin hafa lent í vanda, að sá útgerðarmaður sem hefur róið þaðan fær úthlutun en annar útgerðarmaður sem er í nákvæmlega sömu stöðu og hinn fyrri en er að róa einhvers staðar annars staðar, fær ekki neitt? Hvernig passar þetta við það að um sé að ræða einhvers konar atvinnuréttindi? Það passar auðvitað ekki. En það er líka þannig að allt hefur þetta í raun og veru gengið út á það að deila og drottna. Tilgangurinn hefur helgað meðalið og tilgangurinn er að koma eignarhaldi á fiskstofnana við Ísland. Ég hef farið yfir það áður, og vil endurtaka það, að einhver mestu vonbrigði sem ég hef orðið fyrir í öllu þessu máli var þegar Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu og lét koma fram í áliti sínu að málefnalegar ástæður hefðu verið fyrir því hvernig kvótanum var úthlutað. Þessar málefnalegu ástæður voru tilgreindar og þær voru að menn hefðu haft veiðireynslu. Veiðireynsla var vissulega til og var fyrir hendi hjá ýmsum en það er búið að úthluta veiðiheimildum til manna síðan þetta kerfi var tekið upp með svo fjölmörgum afbrigðum sem hafa verið notuð einu sinni eða jafnvel tvisvar að mikið af kvótaréttindum sem eru í dag eru byggð á sértækum úthlutunum og ekki á neinu réttlæti eða almennum viðmiðunum. Margir muna eftir skipstjórakvótanum sem örfáir menn fengu. Sömu skip og þeir voru á og þeir fengu skipstjórakvóta út á fengu líka úthlutanir út á sömu veiðireynslu þannig að tvisvar var úthlutað út á veiðireynslu þeirra skipa. Á laugardaginn vorum við að ræða um síldina sem menn lentu í miklum vandræðum með þegar samningar náðust við Norðmenn um það að Íslendingar gætu farið að veiða síld úr norsk-íslenska síldarstofninum. Ekki höfðu menn nú veiðireynslu í síld. En þá var tekið til við að búa hana til og einstök skip fá núna samkvæmt hugmyndunum úthlutað ekki bara leyfi til að veiða síld heldur úthlutað aflahlutdeild í síld inn í framtíðina, sinn part af norsk-íslenska síldarstofninum til ævilangrar eignar samkvæmt því sem hér liggur fyrir. Og það er alveg sama hvað stofninn verður stór, þeir munu eiga hann sem hafa verið að veiða síld á undanförnum árum. Svona er farið með þjóðarauðlindina. Það er greinilega að yfirlögðu ráði verið að reyna að koma eignarhaldinu á hvern einasta fisk sem syndir í kringum landið. Og það voru fleiri aðferðir en veiðireynsla sem voru notaðar til þess að úthluta veiðiréttindum. Ýmsir sem áttu kili uppi á landi og sögðust ætla að fara að byggja skip fengu úthlutað veiðiréttindum út á það. Ekki var það veiðiréttur sem hægt er að halda fram að hafi verið byggður á veiðireynslu. Það var ekki gerð krafa um það að menn hefðu veitt, ekki einu sinni að þeir hefðu verið á sjó ef þeir áttu bara samning um kjöl. Þetta er eitt af dæmunum. Það var líka eitt af dæmunum að það var ákveðið að þeir sem keyptu sér veiðiréttindi í þorski norður í landi og flyttu veiðiréttindin hér að sunnan og norður fengju úthlutað 25% viðbót ofan á. Ekki var það veiðireynsla. Ekki voru það einhverjar málefnalegar ástæður sem voru byggðar á veiðireynslu og atvinnuréttindum manna, þessi 25%. Hæstiréttur fór að mínu viti æðiflatt á þessu máli. En svo kvað Hæstiréttur upp sinn dóm og sá dómur olli miklu uppnámi í þjóðfélaginu. Flestir töldu að hann þýddi að það væri ekki hægt að úthluta veiðirétti með þeim hætti sem hér tíðkast. Ríkisstjórnin kallaði saman neyðarhóp til þess að finna út hvort ekki væri hægt að fara einhverja aðra leið í málinu en taka til endurskoðunar úthlutun á veiðiréttinum. Þar fundu menn út að Hæstiréttur hefði ekkert verið að tala um veiðiréttindin sem slík, ekki kvótann, nei, nei. Það hefði verið ákvörðun Hæstaréttar að það væri bannað að leyfa mönnum ekki að fá veiðileyfi sem þeir gætu haft uppi á veggnum hjá sér en út á það veiðileyfi ættu menn ekki að fá að veiða neitt og það hefði verið brot á stjórnarskránni að menn gætu ekki fengið slík veiðileyfi. Þetta var niðurstaðan og á þessari niðurstöðu byggði síðan ríkisstjórnin og þingmeirihlutinn framhald málsins og setti lög á þeim grundvelli. Síðan kom upp annað mál og Hæstiréttur kvað upp nýjan dóm. Sá dómur var mjög merkilegur að því leyti til að við þann málflutning klofnaði Hæstiréttur í tvennt og helmingurinn af þeim sem áður höfðu kveðið upp fyrri dóminn komst að þeirri niðurstöðu að hann hefðu aðra skoðun en hinn helmingurinn. Það var sem sagt niðurstaðan í Hæstarétti að helmingurinn af hæstaréttardómurunum hafði allt aðra skoðun á því hvað hann hefði meint með fyrri dómnum heldur en hinn helmingurinn. Og meiri hluti Hæstaréttar í seinna málinu komst að þeirri niðurstöðu að ríkisstjórnin hefði haft rétt fyrir sér, enda hafði hæstv. forsrh. látið menn heyra það mjög að þjóðin mundi ekki þola það að ekki yrði farið eftir forskrift ríkisstjórnarinnar. Hún mundi þá geta tekið sér far til Kanaríeyja ef sú niðurstaða yrði. Og Hæstiréttur komst að þessari niðurstöðu, að vísu klofinn. Tveir af þeim hæstaréttardómurum sem áður höfðu kveðið upp fyrri dóminn héldu sig við hvað þeir hefðu meint með honum en hinir höfðu aðra skoðun svo það lá þá fyrir að það væri niðurstaðan að það væri brot á stjórnarskránni að menn fengju ekki svona veiðileyfi sem engin veiðiréttindi fylgdu. Og þannig stendur málið. En það er auðvitað fleira sem menn þurfa þá að velta fyrir sér. Það hlýtur að þurfa að velta því fyrir sér hvort þau veiðiréttindi sem menn eru að tala um og hafa úthlutað til fiskiskipa í framhaldi af þessum dómum Hæstaréttar standast. Er einhver glóra í því að halda því annars vegar fram að málefnalegar ástæður séu fyrir því að menn fái slík réttindi og kveða síðan upp þann dóm að veiðileyfin sem voru í gildi á meðan menn öfluðu sér þessara réttinda hefðu verið brot á stjórnarskránni þannig að umhverfið sem menn öfluðu sér þessara réttinda í hefði í raun og veru verið brot á stjórnarskránni? Er líklegt að hægt sé að halda því fram að menn öðlist einhver réttindi í umhverfi af þessu tagi? Ég vil meina að það sé ekki hægt. Þar af leiðir að ég set fyrirvara við það að hægt sé að tala um réttindi sem hafi orðið til við aðstæður sem Hæstiréttur hefur úrskurðað með þessum hætti að séu brot á stjórnarskránni. Ég vil líka meina að það sé mikil ástæða til þess að ræða um hvað eru atvinnuréttindi vegna þess að það hefur verið notað sem vörn í þessu máli frá þeirra hendi sem hafa viljað hafa úthlutanirnar áfram með þeim hætti sem þær eru. Atvinnuréttindi manna byggjast yfirleitt á því að þeir hafi fengið menntun á einhverju sviði og það hafi verið sett lög sem verja rétt manna vegna þeirrar menntunar, einhvers konar kröfur hafi verið settar um menntun, próf og aðra slíka hluti, og atvinnuréttindi hafa menn líka samkvæmt lögum. Menn ganga í sín félög, verkalýðsfélög og hafa atvinnuréttindi sem eru varin af þeim. Það að búa til einhver ný atvinnuréttindi sem byggjast á því að menn hafi keypt þau af einhverjum öðrum hlýtur að vera einhvers konar allt öðruvísi fyrirbrigði. Ég vil meina að ekki sé hægt að halda því fram að útgerðarmaður sem hefur gert út skip og skipstjóri sem þar er um borð sem hefur óumdeilanlega atvinnuréttindi sem skipstjóri og sem hefur síðan fengið úthlutað veiðiréttindum á þeim tíma sem kvótakerfð var sett á, hann eigi auðvitað að hafa sín atvinnuréttindi. En hvað þá um skipstjórann sem hefur verið skipstjóri á skipi eftir að kerfið kom á, hefur leigt til sín veiðiréttindi og útgerðin hefur verið byggð á því? Hefur slíkur aðili engin atvinnuréttindi? Eru röksemdafærslur af þessu tagi mögulegar? Er það mögulegt að menn geti litið á atvinnuréttindi sem söluvöru? Ég held ekki. Og mér finnst menn hafa verið leiddir út á algerar villigötur. Þessi réttindi sem búin voru til með því að setja kvótann á eru ekki atvinnuréttindi. Þau eru sérréttindi eða hlunnindi sem hefur verið ákveðið af Alþingi að færa tilteknum aðilum með tilteknum ákveðnum reglum. Ég tel að það sé ekkert vafamál að reglur af þessu tagi geti aldrei staðist nein jafnræðissjónarmið og mér finnst að umræðan um þetta þurfi að halda áfram vegna þess að enn á ný halda menn áfram að verja sig með þessari röksemdafærslu. Auðlindanefnd sem skilaði af sér áður en þessar tillögur urðu til skilaði almennri niðurstöðu og öll hennar niðurstaða byggðist á því að aðgangur að auðlindum í almannaeigu ætti að vera undir jafnræðissjónarmiðum. Það að menn skuli síðan ætla að halda áfram með þeim hætti sem hér er lagt til er með miklum endemum og það er verið að snúa út úr heildarniðurstöðu auðlindanefndarinnar ef menn halda að það geti staðist að setja á kerfi með þeim hætti sem hér er ætlað, þ.e. að viðhalda þessari úthlutun sérréttinda eða hlunninda eins og þetta hefur verið inn í framtíðina með einhvers konar veiðigjaldi þar sem öðrum er haldið utan við þetta kerfi sem ekki hafa hlotið náðina að vera með í úthlutununum. Eitt langar mig til að nefna vegna þess að það hefur fylgt þessari umræðu frá upphafi í sambandi við veiðigjaldið sem hér er lagt til. Þegar Alþingi Íslendinga samþykkti þá tillögu sem varð til þess að auðlindanefndin varð til, samþykkti að lagt yrði hóflegt gjald á þá sem nýttu sér auðlindir þjóðarinnar. Það vantar algerlega að finna út hvað menn áttu við með þessu. Hóflegt gjald, hvað er það? Ég tel að hóflegt gjald fyrir réttindin eða verðmæti sem hið opinbera lætur frá sér hljóti að vera það gjald sem kemst næst því að sýna það verðmæti sem látið er af höndum. Hóflegt gjald. Ef menn velta því bara fyrir sér að ríkið væri að láta af hendi húseign eða einhverjar aðrar eignir sem ríkið á í hendur aðila í þjóðfélaginu, þá ætlast enginn til að ríkið reyni að okra á því. Hóflegt gjald fyrir slíkar eignir finna menn út með því að skoða markaðinn, komast að því hvað sé sanngjarnt og eðlilegt fyrir réttindin, fyrir húsið, fyrir verðmætin sem hið opinbera er að koma til skila. Það að búa til eitthvert gjald eins og það sem hér er til umræðu og halda svo áfram að úthluta mönnum veiðiréttindum með sértækum hætti er auðvitað ekkert annað en grímulaus aðferð við það að halda uppi ójafnræði og ganga fram hjá öðrum en þeim sem eru í náðinni. Þessi umræða um sjávarútvegsmál hefur til margra ára verið erfið í þjóðfélaginu. Hún hefur verið það vegna þess að þær ríkisstjórnir sem hafa setið frá því að kvótakerfð kom á hafa því miður allar gengið erinda LÍÚ-forustunnar sem tók ástfóstri við þá hugmynd að gera fiskstofnana á Íslandi að séreign strax í upphafi og hefur unnið markvisst að því alveg frá því að kvótakerfinu var komið á að ná þessu markmiði sínu. Þessi forusta LÍÚ hefur oft gengið miklu lengra heldur en margir af þeim sem voru aðilar að þessu batteríi á sínum tíma vildu að hún gerði. Flestir útgerðarmenn sem ég talaði við fyrr á árum um þessi mál voru mjög andvígir kvótakerfinu og eignarhaldinu og þeir meira að segja veigruðu sér við því og notuðu ekki árum saman þau réttindi sem þeim hafði verið rétt upp í hendurnar, að leigja frá sér veiðiheimildir eða selja þær vegna þess að þeim fannst þetta vera óréttlátt kerfi. En LÍÚ-forustan hélt sífellt áfram að berja þingmenn áfram og ráðherra í ríkisstjórninni til þess að festa þetta kerfi í sessi og færa eignarhaldið á auðlindinni í hendur útgerðarmanna með öllum ráðum. Og til þess notaði hún afar naglalega ósvífni. Hún var ómálefnaleg og þetta var óheiðarleg pólitík. Þessu heldur forusta LÍÚ áfram enn þá fram á daginn í dag. Þetta er auðvitað þjónkun í þágu sérhagsmuna, þröngra sérhagsmuna en undir þessu hafa flokksforingjarnir og þingmeirihlutinn gengið allan tímann síðan. Menn höfðu kannski afsökun fyrstu árin meðan þetta gekk af því að menn höfðu ekki áttað sig á því hvað væri að gerast. En menn hafa enga afsökun lengur í þessu máli. Enga. Menn eru búnir að sjá fyrir löngu í gegnum hvað er á ferðinni. Það er löngu komið í ljós að átökin í þessu máli standa um eignarhaldið á veiðiheimildunum fyrst og fremst. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst það í hæsta máta ósvífið af ríkisstjórnarflokkunum að ætla með þessu billega bragði að ljúka umfjöllun um stjórn fiskveiða sem þeir lofuðu þjóðinni að ná einhverri sátt um í kringum síðustu kosningarnar. Ekki verður sátt um málið eins og það liggur fyrir núna, það er a.m.k. alveg á hreinu. Ég tel að við þurfum að taka okkur góðan tíma til þess að fara yfir þetta mál í dag. Ég er í dálitlum vanda um það hvað ég eigi að hafa ræðu mína langa núna. Ég hef möguleika til þess, og verð leiðréttur ef það er ekki rétt, að tala þrisvar í þessu máli í dag og ég mun nota þau réttindi mín. Mér finnast ástæða til að fara yfir sögu þessa máls og mér finnst ástæða til að skoða ýmsa hluti sem hafa verið uppi í umræðunni. Ég ætla mér að ræða m.a. um kaup og sölu á aflaheimildum. Það varð út af því nokkur umræða í fjölmiðlum í vetur vegna þess að ég fékk svar við fyrirspurnum frá hæstv. sjútvrh. um það hverjir hefðu verið að selja frá sér aflaheimildir, hverjir hefðu verið að leigja frá sér aflaheimildir og hversu mikið. Viðbrögð við því voru með ýmsum hætti. Ég ætla að nefna það hér að tvö af stærstu fyrirtækjunum í sjávarútvegi töldu alveg sérstaka ástæðu til að leiðrétta, eins og þau kölluðu það, þær upplýsingar sem hæstv. ráðherra gaf í svarinu. Þær leiðréttingar voru að vísu með þeim hætti að hæstv. ráðherra var ekki sagður segja ósatt. Fiskistofa gaf upp réttar upplýsingar en þeir sem stjórna fyrirtækjunum héldu því fram að upplýsingar væru samt ekki réttar. Þeir hefðu nefnilega verið að flytja frá sér veiðiheimildir og láta geyma þær hjá öðrum. Það má auðvitað velta því fyrir sér hvort það er leyfilegt samkvæmt þeim lögum sem gilda. Ég ætla ekki að halda því fram að það sé brot á lögunum. En það er þó alla vega ljóst að það er verið að brjóta gegn fyrirætlunum þeirra sem settu lögin því að í lögunum er gert ráð fyrir því að þeir sem ekki nýta sér sínar veiðiheimildir megi flytja tiltekið magn veiðiheimilda milli ára. Það að flytja frá sér veiðiheimildir og fá geymdar annars staðar eins og þessir háttvirtu forstjórar voru að tala um að þeir hefðu gert er þá greinilega aðferð sem menn nota, og hefur svo sem verið vitað að hafi verið eitthvað notuð, til þess að missa ekki frá sér veiðiheimildir af því að þeir hafi ekki notað þær. Menn hafa rétt til að veiða ákveðið magn. Þeir hafa rétt til að flytja ákveðið magn á milli ára en ekki meira. Það að fá aðra til þess að geyma réttindin er þá svona að renna sér fram hjá þeirri reglu. En gott og vel. Ekki skiptir það öllu máli í þessu sambandi. Ég vil hins vegar segja það að mér fannst þessar útskýringar skrýtnar og undarlegar og þær voru enn þá skrýtnari og undarlegri í ljósi þess að t.d. liggur það fyrir í beinum yfirlýsingum frá t.d. forstjóra Samherja að hann vill hafa kerfið svona, hann vill geta leigt frá sér veiðiheimildir að vild og selt þær að vild. Og hvers vegna að vera þá að afsaka sig þegar hann flytur veiðiheimildir af sínum skipum og yfir á einhver önnur fyrirtæki? Og hvernig stendur á því, ég verð að segja alveg eins og er, ég spyr hæstv. sjútvrh., hvernig stendur á því að þessi tvö fyrirtæki sem ég er að tala um, sem eru Samherji á Akureyri og Vinnslustöðin í Vestmannaeyjum, halda því bæði fram að þau hafi alls ekki verið að leigja frá sér þessar veiðiheimildir, þau hafi einungis verið að láta geyma fyrir sig veiðiheimildir? Það kemur fram í gögnum frá Fiskistofu að þessi fyrirtæki hafi leigt frá sér, Samherji annars vegar, tæp 15 þús. tonn á síðustu fimm árum, og Vinnslustöðin hins vegar, 7.400 tonn á síðustu fimm árum. Þetta eru stærstu aðilarnir í því að flytja frá sér aflamark til óskyldra aðila og þetta kemur fram í svari við því hverjir eru 100 þeir stærstu sem flytja frá sér, þá eru þessi tvö fyrirtæki efst þar í flokki. En síðan er önnur spurning sem er líka svarað. Hún er: Hverjir eru stærstu kaupendur á sl. fimm árum? Ef menn hefðu verið að leigja frá sér veiðiheimildir og ekkert annað, þá hefði svarið við spurningunni verið nákvæmlega eins og það kemur fram í þessu. Þeir segja: Við vorum að geyma þetta frá öðrum. Þá hefur þessu væntanlega verið skilað til baka. Og ef þessu er skilað til baka, þá kemur þetta fram í gögnum Fiskistofu eins og þeir hafi leigt þetta til sín, flutt til sín frá hinum til baka aftur. Nú vil ég spyrja hæstv. sjútvrh.: Hvernig stendur á því að þessi stóru fyrirtæki sem segjast hafa verið að láta geyma fyrir sig þessi aflaréttindi, koma svo alls ekki fram í svarinu við hinu? Er þetta enn þá í geymslu hjá þeim? Það gæti verið skýringin að þessi réttindi væru enn þá í geymslu eftir fimm ár. Það finnst mér að vísu ekki mjög líklegt. En ég verð að segja alveg eins og er að ég hef áhuga á því að hæstv. ráðherra upplýsi það hvort mögulegt sé að það séu vitlausar tölur frá Fiskistofu í þessu eða hvort hann geti með öðrum hætti útskýrt hvernig stendur á því að þær útskýringar sem forstjórar þessara tveggja fyrirtækja sem stærst voru í því að flytja frá sér veiðiheimildir á þessum fimm árum stangast svona á við það sem stendur í svarinu. En áróðurinn heldur áfram í þessu máli og LÍÚ-forustan þarf ekki að kvarta undan því af hafa ekki fengið tækifæri til þess að tala sínu máli í fjölmiðlum á Íslandi í gegnum tíðina. Ég er sannfærður um að það hefur enginn annar nema hugsanlega forsrh. fengið fleiri viðtöl í fjölmiðlum til þess að útskýra sína stefnu og reka sinn áróður heldur en Kristján Ragnarsson hefur fengið í gegnum tíðina og forustumenn LÍÚ. Og þeir halda áfram sínum áróðri. Það síðasta sem þeir gerðu var að þeir létu gera fyrir sig skoðanakönnun til þess sjálfsagt að stríða hæstv. sjútvrh. vegna þess að þeir telja að þeir eigi að halda áfram að segjast vera á móti auðlindagjaldinu sem þeir samþykktu þó á aðalfundi sínum á sl. hausti. Þeir samþykktu að taka þátt í að greiða þetta gjald ef það yrði til sátta. Nú liggur fyrir að það er greinilegt að þeir telja málið ekki vera til sátta því að þeir hamast á móti þessu. Ríkisstjórnin hefur að vísu verið að lækka gjaldið. Alveg frá því að fyrstu hugmyndir komu fram eru alltaf nýjar og nýjar lækkanir að koma inn í hugmyndina. En samt sem áður er LÍÚ-forustan á móti gjaldinu núna um þessar mundir og birti nýverið skoðanakönnun í blaði sínu, Útvegurinn, þar sem það virðast vera tvær spurningar sem lagðar eru fram, mjög langar, lesið yfir fólki hvernig staða útgerðarinnar hafi verið í annarri spurningunni, hvað hagnaðurinn hafi verið mikill o.s.frv., í hinni spurningunni ekki og síðan er þetta borið saman. En ef menn eru spurðir, án upplýsinga, um hagnað, þá kemur í ljós, ef þeim sem ekki tóku afstöðu er sleppt, að 54% segja að það sé hæfilegt gjald sem þarna er gert ráð fyrir, 25% að gjaldið sé of hátt og 21% að það sé of lágt. Í fjölmiðli í gær hlustaði ég á frásögn af þessari skoðanakönnun og þar hafði tölunum um hæfilegt og tölunum um of hátt verið slegið saman. Það stendur reyndar í þessu plaggi hjá LÍÚ, þar hafa þeir lagt á sig þær reiknikúnstir að finna það út að þeir sem telji gjaldið of hátt og þeir sem telji það mátulegt séu 85% og það er einhver áróðurspunktur í málinu að telja þetta saman. En hinir sem telja gjaldið of lágt séu þá einungis 15%. Þetta var svarið við seinni spurningunni þar sem menn höfðu verið upplýstir í leiðinni um það hver hagnaðurinn hefði verið á undanförnum árum af útgerð og þeim sagt að menn þyrftu að borga 1,5 milljarða. Það var að vísu ekki gerð nein grein fyrir því í spurningunni að það væri verið að lækka gjöld á þeim í leiðinni. Það var ekki nefnt. Það er kannski svolítið athyglisvert að það skyldi þá ekki líka vera upplýst.  Ég tek þessa skoðanakönnun upp af annarri ástæðu og nefni hana hér. Mér finnst nefnilega svo stórkostlegt þegar LÍÚ-forustan er allt í einu farin að taka mark á skoðanakönnunum. Það er alveg gjörbreyting. LÍÚ-forustan veit þó afskaplega vel að það hafa verið gerðar skoðanakannanir sem sýna það klárt og kvitt að þjóðin er bókstaflega á móti því að hafa fyrirkomulagið eins og það er. Á að taka mark á þeirri skoðanakönnun eða þeim skoðanakönnunum sem hafa ítrekað verið gerðar? Það er mikið umhugsunarefni hvort LÍÚ-forustan er allt í einu farin að gera sér háar hugmyndir um að það eigi að spyrja þjóðina um hvernig sjávarútvegsmálin eigi að vera. Ég held að það væri kannski umhugsunarefni hvort ekki ætti þá að gera eina almennilega skoðanakönnun og láta hana gilda um þessa hluti, hvort menn vilji fara veiðigjaldsleiðina eða fyrningarleiðina. Ég veit ekki betur en að þær skoðanakannanir sem þegar hafa verið gerðar segi alveg skýrt og ákveðið að það séu miklu fleiri sem vilji fara fyrningarleiðina heldur en þessa veiðigjaldsleið. Það er alveg ljóst að menn verða að taka á þessu stóra máli og ná um það einhvers konar skynsamlegri sátt. Og einn hluti málsins sem ekki hefur verið ræddur, a.m.k. ekki í sölum Alþingis, er mjög mikilvægur og verður mikilvægari með hverjum deginum sem líður. Ef menn meina eitthvað í alvöru með umræðunni um inngöngu Íslands í Evrópusambandið, þá hljóta menn að þurfa að fara yfir fiskveiðistefnuna og sú fiskveiðistefna sem hefur verið til umræðu í því sambandi í gegnum þau ár sem hafa verið að líða núna hefur verið fiskveiðistefna Evrópusambandsins. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að ræða um þá fiskveiðistefnu hér því að ég er að ræða um fiskveiðistefnu Íslendinga. En sú fiskveiðistefna á aldeilis erindi í umræðuna um það hvort ganga eigi í Evrópusambandið því það er alveg ljóst að ætli menn að ganga í Evrópusambandið eða velta þeirri hugmynd fyrir sér, þá hljóta menn að þurfa að horfast í augu við það að einkaeignarhald á veiðiréttinum við Ísland er Íslendingum stórhættulegt. Það er alveg ljóst að gangi Íslendingar einhvern tímann í þetta bandalag, þá þarf að taka á þessu málefni. Ég tel að það eigi að vera augljóst hverjum manni sem þekkir hvernig þetta kerfi gengur fyrir sig að hætturnar eru verulega miklar. Þær eru fólgnar í því að fyrirtæki í Evrópu, stórar matvælakeðjur og aðrir slíkir sem kæmu að útflutningi á fiski eða sölu á fiski erlendis, gætu séð sér verulegan hag í því að kaupa sér aðgang að Íslandsmiðum, að kaupa veiðiréttindin. Væntanlega er það nokkuð ljóst að ef menn ganga í Evrópusambandið, þá verður jafnræði til atvinnuréttar hér á Íslandi til að reka fyrirtæki. Menn munu ekki komast undan því að erlendir aðilar geti fjárfest hér í sjávarútvegi og fari menn að fjárfesta hér í sjávarútvegi þá er veiðirétturinn eins og hann er núna einkaeignarréttur. Matvælakeðjur gætu keypt veiðirétt á Íslandsmiðum og gætu látið veiða fyrir sig fisk á Íslandsmiðum út á hann, en á hvaða verði mundu menn flytja þann fisk úr landi? Ætli það yrði ekki eitthvað líkt því og ætli við höfum ekki módelið, þegar stóru fyrirtækin á Íslandi og ýmsir aðrir, líka smærri, eru að láta veiða fyrir sig fisk? Hvað skyldu menn fá fyrir þann fisk? Á netavertíð í vetur hafa menn borgað 50 kr. fyrir stærsta fiskinn veiddan í net. Það hefur verið verðið sem t.d. ÚA hefur borgað þeim sem hafa verið að veiða fyrir þá hér á Suðurnesjunum. 50 kr. Fiskurinn fluttur norður til Húsavíkur til að salta hann. Hvað skyldi verða mikill arður eftir á Suðurnesjunum? Menn ættu að velta því svolítið fyrir sér. Ef menn væru síðan búnir að glata eignarhaldinu á þessum veiðirétti í hendur útlendinga einhvers staðar annars staðar þá væri módelið komið, veitt fyrir eitthvert skiterí, fiskurinn fluttur úr landi á því verði og arðurinn yrði til annars staðar. Nei, það er svo sannarlega ástæða til þess ef menn ætla að ræða um Evrópusambandið að ræða um hvað menn þurfa að gera heima hjá sér áður en að því kemur. Ég átti, hæstv. forseti, sæti í þessari svokölluðu sáttanefnd. Ég verð að viðurkenna að eftir þá lífsreynslu hefur mér oft verið mál að segja eitthvað því það rann upp fyrir mér þegar á átti að herða og var búið að halda okkur uppi á einhverri pínulítilli von um að þar væri hægt að ná einhverju samkomulagi, þá rann það allt í einu upp fyrir okkur eða a.m.k. mér að það var aldrei meiningin, enda er niðurstaðan út úr sáttanefndinni alveg nákvæmlega sú sem hæstv. forsrh. lét í skína eftir að búið var að kynna niðurstöður auðlindanefndarinnar, nákvæmlega sú niðurstaða birtist síðan út úr nefndinni sem hæstv. sjútvrh. skipaði, það var aldrei meiningin að leita eftir neinni sáttaleið í þessu máli og það er afar miður. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég tel að þessi niðurstaða sé fengin með hrossakaupum og það er ástæða til að fara yfir það hér. Hrossakaupum við hverja? Ég veit ekki betur en að t.d. hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hafi skilað séráliti út úr þessari sáttanefnd. Og hvað sagði hann í þessu séráliti? Hann sagði í þessu séráliti að hann vildi fara allt aðra leið en þessa. Nú sé ég ekki betur en að hv. þm. skrifi undir nál. meiri hlutans, er bara allt í einu kominn hinum megin, tilbúinn í slaginn. Af hverju? Hvað hefur breyst? Jú, það sem hefur breyst er það að búið er að bæta inn einhverjum sporslum tilheyrandi einhverjum tilteknum byggðarlögum. Hvað er þetta? Er þetta eitthvað annað en hrossakaup? Hvar er sannfæring þeirra manna sem taka þátt í þessu? Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sem flutti framsögu fyrir meiri hlutann lýsti þessu ágætlega. Hann fór yfir það hvaða viðbætur væri búið að draga í byggðarlögin sem hefðu farið verst út úr kvótakerfinu. Og hvernig er þá niðurstaðan? Hún er sú að menn sem telja að óréttlætið sé alls staðar að ríða yfir koma og rétta upp hönd með kerfinu ef þeir fá einhverjar lagfæringar heima hjá sér. Slíkt er auðvitað gjörsamlega óþolandi, hæstv. forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég kvíði fyrir framhaldinu því að það getur ekki orðið öðruvísi en eins. Það verður enginn endir á því undir þessu kerfi að byggðarlög lenda í vanda. Það verður aldrei endir á því. Ég átta mig ekki á því og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson þarf að útskýra það betur fyrir okkur hvað hann meinar með því að ætla að feta sig út úr þessu byggðakvótasukki sem er í gangi. Hvað meinar hv. þm. með því? Er það meiningin að byggðarlögin sem eiga eftir að lenda í vanda á næstu árum verði bara látin sitja uppi með hann? Eða hvaða ráð eru það sem verið er að gefa til kynna að séu þá til staðar ef menn ætla að hoppa út úr byggðakvótanum? Allt er þetta mál með þvílíkum endemum og það er alveg makalaust að minni hluti þingmanna skuli hafa lent í því að láta leiða sig í gegnum öll þessi ár til þess að styðja kerfi sem hefur verið á móti. Það hafa legið fyrir endalausar yfirlýsingar um það að menn séu á móti kerfinu. Síðan hafa menn verið á móti sértæku aðgerðunum. Hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur margoft lýst því yfir að hann sé aldeilis á móti öllum svona sértækum aðgerðum. Ekki hefur hann skorið sig úr. Hann hefur rétt upp hönd eins og hinir með þessu. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hefur lýst þessum hugsunarhætti alveg sérstaklega vel. Hæstv. forseti. Ég sé ástæðu til þess að vitna í Dagblaðið fyrir mjög stuttu. Þá lét hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hafa nokkuð eftir sér sem gekk út á það að ef ríkisstjórnin vildi eitthvað þá yrði hann að samþykkja það, það skipti bara engu máli þótt hv. þm. hefði aðra skoðun, hann yrði að samþykkja það sem ríkisstjórnin vildi. Mér finnst það vera mikill --- ég kann nú ekki við að nota orðið kjarkur, en kannski hefur einhver annar betri tillögu um orð í þessu sambandi. Mig langar, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp þar sem vitnað er í þingmanninn í Dagblaðinu. Þar stendur: ,,Hafnað er hugmynd ríkisstjórnarinnar um að veita einstöku fyrirtæki ríkisins ábyrgð á lán með fyrirvara um samþykki Alþingis. Áður verður að koma til kynning á forsendum þess að slík ábyrgð sé nauðsynleg eða hvernig veiting hennar falli að stefnumörkun ríkisstjórnarinnar fyrir almennan stuðning hennar við atvinnulífð. Þetta segir efnislega í ályktun sem stjórn Verslunarráðs Íslands``--- sem hv. þm. hefur dálítið með að gera --- ,,sendi frá sér í gær. Lög um ríkisábyrgð til deCODE eru nú til umfjöllunar hjá efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis, en formaður hennar er Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Verslunarráðs. Vilhjálmur sagði í gær að hann tæki undir þau sjónarmið sem fram kæmu í ályktun stjórnar Verslunarráðsins.`` --- Tæki undir sjónarmiðin. --- ,,Þessi gagnrýni væri í anda þess sem hann sjálfur hefði sagt á fyrri stigum.`` --- Þetta er allt eins og hann hefur sagt sjálfur á fyrri stigum, segir hv. þm. --- ,,Engu að síður verð ég að styðja þetta frumvarp á þingi, enda er það stjórnarmeirihlutinn sem stendur að því``, sagði Vilhjálmur Egilsson.`` Ég á engin orð til að lýsa því sem manni dettur í hug þegar maður les slíkt viðtal. Það er greinilegt að menn eru aldeilis í bandi hjá ríkisstjórninni. Það eru ekki vandræði með stuðningsmenn sem líta þannig á hlutverk sitt að það sé bara nákvæmlega sama hvað þeim finnist sjálfum, þeir skulu sko upp með höndina þegar á þarf að halda. Og eftir höfðinu dansa limirnir. Hér er nú enginn venjulegur þingmaður á ferðinni, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sem er formaður efh.- og viðskn. og 1. þm. Norðurl. v. Hann er framkvæmdastjóri Verslunarráðs og hefur alveg sömu skoðun og þeir í Verslunarráðinu. En því miður hefur annar húsbóndi kveðið upp dóminn. Höndin skal upp og þá fer hún upp. Ég er að taka þetta sem dæmi vegna þess að í öllu þessu sjávarútvegsmáli frá upphafi til enda hefur svona brögðum verið beitt. Þingmenn hafa ýmist lotið agavaldi ríkisstjórnarinnar eða verið keyptir til þess með einhvers konar sporslum eða framlögum í formi kvóta eða með einhverjum öðrum hætti til einhverra byggðarlaga í þeirra eigin kjördæmum. Svona ætla menn að halda áfram. Það er greinilega meiningin. En vera kann að einhverjar nýjar aðferðir séu í spilinu, að mönnum hafi dottið í hug einhverjar nýjar hugmyndir um hvernig eigi að standa að þessu því hv. þm. Einar Guðfinnsson er a.m.k. að tala um að feta sig út úr þessum byggðakvóta. Þá hlýtur eitthvað annað að eiga að koma í staðinn. Fróðlegt verður að heyra hvað það er, hvernig eigi að standa að því að bjarga byggðarlögum í vanda, hvort sem þau eru á Vestfjörðum eða einhvers staðar annars staðar. Eðli kvótakerfisins hefur komið mjög skýrt og vel fram. Það lýsir sér í því að atvinnuréttindi fólksins sem býr við ströndina eru einskis virði. Það eru eingöngu svokölluð atvinnuréttindi útgerðarmanna sem skipta máli. Þeir flytja þau eins og þeim sýnist milli byggðarlaga og byggðirnar standa eftir í vanda. Almennar reglur sem allir eru jafnir fyrir virðast vera eins víðs fjarri hugsun þeirra sem hér ráða ríkjum og hægt er að hugsa sér. Alveg er það makalaust með Sjálfstfl. sem hefur þóst vera málsvari viðskiptafrelsis og eðlilegra samkeppnisreglna á öllum sviðum samfélagsins, að það virðist eiga að liggja fyrir honum að fara einhverjar allt aðrar leiðir. Þar vilja menn deila og drottna, láta menn hafa nokkur tonn hér og þar til þess að viðhalda eignarhaldinu á veiðiréttinum. Þeir eru á móti því að fiskur fari á markað til þess að hægt sé að skera almennilega úr um hvaða fiskverð eigi að gilda. Þeir eru á móti því að skipta milli veiða og vinnslu með þeim hætti að menn sjái skýrt og greinilega hvernig kaupin gerast á eyrinni. Sjálfstfl. er á móti þessu. Sjálfstfl. stóð sig sérstaklega vel í því að vera á móti því að ríkið væri að veita ríkis\-ábyrgðir í loðsilungnum forðum, sem ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar stóð fyrir. Hann taldi þetta vera hina verstu ósvinnu, það væri aðalsmerki Sjálfstfl. að losa ríkið undan svona fyrirbrigðum. Nú er Sjálfstfl. kominn með tillögu inn í Alþingi um að veita stærstu ríkisábyrgð sögunnar og munar ekki mikið um. Og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson lýsir því yfir að hann sé að vísu alveg sammála Verslunarráðinu, þetta sé tóm vitleysa, en hann verði að styðja málið fyrir því. Þetta er stórkostlegt. Þetta eru stjórnmál á Íslandi. Þarna er Sjálfstfl., stærsti flokkur þjóðarinnar, á ferðinni. Þetta eru vinnubrögð hans. En vinnubrögðin hafa kannski í engu máli, og þar á Sjálfstfl. ekki einn sök, verið ömurlegri en í því að reyna að koma aðganginum að þjóðarauðlindinni í hendur einkaaðila til frambúðar. Til þess hafa menn notað öll ráð og fundist það greinilega allt í lagi. Bullið um að menn hafi unnið sér inn þessi réttindi á málefnalegan hátt hefur staðið út úr mönnum í þingsal. Það er alveg sama hversu oft þau eru hrakin. menn halda áfram að halda því fram að þetta eigi að vera svona, þetta sé eðlilegt og að fyrir þessu séu málefnaleg rök. Gott og vel, menn geta bara haldið áfram með sínar ræður hvað það varðar. En menn verða líka að þola að hlusta á það að aðrir hafi aðrar skoðanir á því. Ég verð að segja, hæstv. forseti, og skal nú fara að ljúka þessari ræðu minni sem er sú fyrsta af þremur í þessu máli í dag, að þessu máli er ekki lokið. Það mun halda áfram á meðan menn viðhalda óréttlætinu og á meðan þeir halda áfram þeirri stefnu að ætla sér að afhenda einkaaðilum til frambúðar eignarréttinn á því að nýta þjóðarauðlindina, mun þessi barátta halda áfram og menn munu ekki fá frið fyrir þeim sem berjast gegn þessu óréttlæti.

Herra forseti. Hv. 3. þm. Vesturl., Jóhann Ársælsson, talaði mikið um sértækar aðgerðir. Ég held að hann hafi jafnvel gengið svo langt að tala um handstýrðar úthlutanir. Ég minnist þess ekki að þessi hv. þm. hafi í eitt einasta skipti greitt atkvæði gegn sértækum aðgerðum í þinginu í sambandi við kvótamálið og veiðiréttindi. Ég held að hann hafi aldrei nokkurn tíma gert það, þ.e. greitt atkvæði gegn sértækum aðgerðum. En ef svo er, væri gott að fá það rifjað upp.

Hæstv. forseti. Það kann vel að vera að ég hafi ekki greitt atkvæði gegn sértækum aðgerðum sem hér hafa verið gerðar til að bjarga byggðarlögum í vanda. Ég hef gert mér vel grein fyrir vandanum sem hefur orðið til í þessum byggðarlögum og hef ekki verið að halda ræður um að hann hafi ekki verið fyrir hendi. Ég hef hins vegar marglagt hér fram tillögur um hvernig sé hægt að stjórna fiskveiðum með almennum aðgerðum án þess að nota úthlutanir sem byggjast á einhverjum sértækum leiðum til þess að koma veiðiréttinum í hendur á einhverjum sérstökum aðilum eins og gert hefur verið í gegnum tíðina. Ég hef talið að jafnræði til þess að nýta auðlindina væri aðalatriði málsins. Þess vegna held ég að hv. þm. sem hefur sjálfur endalaust talað gegn þessum sértæku aðgerðum ætti að líta í eigin barm. En ekki kannast ég við að hann hafi greitt atkvæði gegn þeim. Ég man ekki eftir því. Hv. þm. leiðréttir mig ef það er rangt.

Herra forseti. Í greinargerð í nál. sem hv. þm. Jóhann Ársælsson er framsögumaður fyrir, segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Þá er hlaupið til með handstýrðar úthlutanir og aðgerðir sem eru jafnvel fundnar út með því að skoða stöðu og þarfir einstakra útgerða.`` Svo mörg voru þau orð. Þessi hv. þm. talar um að þetta beri vott um pólitíska spillingu. Hann talar um að þingmenn séu með þessum hætti að skáka aflaheimildum í kjördæmi sín og taka frá öðrum og hefur stór orð um að þannig hafi tekist að kaupa menn til þess að taka afstöðu í þinginu gegn vilja sínum. Það er það sem þessi hv. þm. hefur verið að segja. Síðan þegar hann er spurður hvort hann sé einn af þessum þingmönnum með þessa spilltu afstöðu þá hlýtur þessi þingmaður að segja satt. Hann má þó eiga það og rétt er að meta það við hv. þm. að hann segir: ,,Já, ég greiddi atkvæði með þessum sértæku aðgerðum.`` Það vekur aftur spurningu um það, herra forseti, hvort nokkur þingmaður hafi í annan tíma lýst betur pólitísku siðferði sjálfs sín en þessi þingmaður gerði í þessari ræðu sinni.

Hæstv. forseti. Ekki er nú runnin upp sá dagur að ég hafi verið keyptur til stuðnings við þessi mál sem hv. þm. hefur verið að lýsa. Ég hef ekki verið með í þeim kaupskap. Hann hefur gengið á milli þeirra sem hafa verið í meiri hluta. Minni hlutinn hefur ekki tekið þátt í honum. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst það koma úr hörðustu átt þegar hv. 1. þm. Norðurl. e. ber mönnum á brýn að þeir hafi ekki gott pólitískt siðferði hvað varðar þessi mál. Hann hefur sjálfur flutt hér heilu langlokuræðurnar þar sem greinilega er ekki hægt að skilja hann öðruvísi en að hann sé fullkomlega á móti þessum sértæku aðgerðum en réttir síðan alltaf upp höndina þegar til á að taka eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson lýsti svo vel í viðtali við Dagblaðið. Þegar ríkisstjórnin vill skal höndin upp.

Herra forseti. Áður en ég hef mál mitt vil ég láta þess getið að ég hef verið boðaður á fund forseta þingsins kl. 12. Hins vegar er alveg ljóst að ræðu minni verður engan veginn lokið svo að þetta liggi alveg fyrir. Ég fékk fundarboð frá forseta áðan.

Vegna orða hv. þm. þá mun forseti gefa þingmanninum tækifæri á að hitta forseta þingsins kl. 12 og gera hlé á ræðu sinni í 10 mínútur eða svo.

Ég þakka fyrir, herra forseti. Herra forseti. Hér erum við að ræða mál sem hvað mestar deilur hafa verið um í íslensku þjóðfélagi í langan tíma. Deilurnar um kvótakerfið hafa í raun staðið allt frá því að það var sett á 1984. Sérstaklega held ég þó að rétt sé að segja að deilurnar hafi magnast eftir að það varð ljóst að íslensk stjórnvöld vildu stöðugt framlengja lögin. Lögin voru sett á við sérstakar aðstæður árið 1984 eins og margir þeir sem hér eru í salnum muna. Þá hafði þorskveiði og farið langt niður fyrir tillögur fiskifræðinga og í nokkru svartsýniskasti, eins og ég hef stundum orðað það, gripu menn til þess ráðs að setja lög um stjórn fiskveiða til eins árs til reynslu og settu á kvótakerfi. Síðan höfum við búið við að þau lög hafi verið framlengd, ýmist til árs í senn eins og fyrst framan af, tveggja ára og síðan þriggja ára. Síðan kom auðvitað umdeildasta lagasetningin í þessu máli þegar lögin voru framlengd árið 1990 með lögum nr. 38 ótímabundið. Við erum sem sagt enn þá að ræða um þau lög og breytingar á þeim. Þau lög voru sett 15. maí 1990. Þá hafði staðið um þau þó nokkur umræða í þinginu. Það frv. var sett fram á lokadögum þingsins undir talsvert mikilli pressu og í blaðagreinum sem skrifaðar voru um málið á sínum tíma, sem ég var að skoða hér áðan, kom m.a. fram að menn höfðu sett lögin um stjórn fiskveiða til framtíðar eftir langar vökunætur og mikið annríki hér í þingsölum. Herra forseti. Málið sem við ræðum nú bar þannig fyrir hv. Alþingi að upphaf þess er sennilega yfirlýsingar hæstv. forsrh. í síðustu alþingiskosningum, um að um stjórn fiskveiða skyldi leita sátta. Hann taldi nauðsynlegt að leita sátta við þjóðina um þetta mikla deilumál enda ekki ástæðulaust. Í hverri skoðanakönnuninni á fætur annarri hefur komið í ljós að mikill meiri hluti þjóðarinnar hefur verið ósáttur við stjórnkerfi fiskveiðanna eins og það hefur þróast og þær tilfærslur og afleiðingar fyrir réttindi og stöðu byggðanna sem framkvæmd laganna hefur haft í för með sér. Undanfari frv. sem hér liggur fyrir var að fyrst var skipuð svokölluð auðlindanefnd sem ræddi m.a. um nýtingu auðlinda almennt, þó sérstaklega sjávarauðlindarinnar. Síðan var skipuð sérstök nefnd um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða, nefnd sem löngum hefur meðal almennings gengið undir heitinu sáttanefndin. Á grundvelli þessarar vinnu og þeirra tillagna telur hæstv. sjútvrh. síðan að hann hafi lagt fram frv. sem geti orðið til að sætta þjóðina við þetta mál. Í nál. 2. minni hluta, sem ég mæli fyrir, segir, með leyfi forseta: ,,Ætla má að sjávarútvegsráðherra telji að frumvarp þetta, eins og ráðherra kynnti það við 1. umr., sætti hagsmunaaðila og þjóðina. Allir hagsmunaaðilar sem komu fyrir sjávarútvegsnefnd hafna hins vegar meginefni frumvarpsins um veiðigjald á hvert þorskígildi.`` Landssamband smábátaeigenda hafnar jafnframt því að krókaaflahlutdeild verði aðeins flutt til báta sem eru undir 15 brúttótonn og eru andvígir því að krókabátarnir séu stækkaðir í þá tölu. En það er gert ráð fyrir því að 6 brúttórúmlesta og brúttótonna viðmiðunin hverfi út og viðmiðunin verði 15 brúttótonn. Þar af leiðandi verði krókabátarnir 15 brúttótonn eða geti orðið það samkvæmt frv. Samkvæmt frumvarpinu verða sum byggðaákvæði núverandi laga færð inn í lögin en önnur felld brott. Eignarheimildir eins aðila á hlutfalli úr fiskstofni eru hækkaðar um 20% í þorski, 100% í ýsu, samkvæmt tillögum meiri hlutans og er þar búið að gera breytingar á frv. frá því að það var lagt fram, og 75% í karfa. Aðrar heimildir eru óbreyttar. Eftir þessa breytingu, ef að lögum verður, geta átta eða níu fyrirtæki átt allan þorskstofninn við Ísland, það er fræðilegur möguleiki á því. Fimm fyrirtæki allan ýsustofninn og þrjú fyrirtæki allan karfastofninn. Varla leiðir það til aukinna sátta um fiskveiðistjórn ef þróunin færi á þann veg að hér kæmi upp meiri einokunaraðstaða þeirra stóru í sjávarútvegi með því að tiltölulega fá fyrirtæki hefðu eignarhald á vissum tegundum. Gagnstætt tillögum sjómanna um hækkaða veiðiskyldu er hún lækkuð að því er varðar smábátana og framsalsmöguleikar auknir. Í frumvarpinu og breytingartillögum er gert ráð fyrir auknum byggðakvótum til að taka á vanda sem nú er við að glíma vegna kvótasölu úr sjávarbyggðum. Auk þess er tryggt að fleiri slíkir pottar, sem ætlað er að verja byggðir algjöru falli, komi inn á næstu árum. Síðasti potturinn kemur inn á nýja fiskveiðiárinu 2006/2007 og verður varla vanþörf á ef stjórn fiskveiða framkallar fleiri vandamál en stjórnarliðar geta séð fyrir og leyst með sérstökum viðlagaákvörðunum. Hins vegar er rétt að vekja athygli á að þessi pottur sem heldur áfram fiskveiðiárið 2006/2007 kemur að nýju inn á kosningaári eftir fjögur ár. Það er ekki að ástæðulausu að menn sjá langt fram í tímann fram á vandræðaganginn sem frv. mun valda og tryggja sig að þessu leyti. Þess sér einnig stað í breytingartillögum að sjávarútvegsráðherra bjó til svo mikil vandamál með stjórnarverkum sínum við kvótasetningu smábátanna á þessu fiskveiðiári að nú þarf sérstaka neyðarlausn svo bjarga megi veiðimöguleikum krókaaflamarksbátanna. Þetta er gert með því að heimila sérstaka færslu aflaheimildanna á milli ára vegna þess að þeim var bæði seint úthlutað og auðvitað fylgdi mikil óvissa kvótasetningunni. Málið hefði allt verið í betri búningi ef hæstv. sjútvrh. hefði fallist á þá tillögu sem menn þóttust sjá fyrir á sl. hausti, að fresta alla vega kvótasetningu á smábátana til áramóta. Það hefði gert það að verkum að þessi staða sem núna er komin upp, að heimila að færa allan aflann milli ára sem óveiddur er hjá smábátunum, hefði sennilega ekki verið til staðar fyrir utan það að útgerðarmynstur smábátanna á sl. hausti hefði auðvitað orðið allt annað og menn getað hagað róðrum í samræmi við veður og veiðiálag en ekki í samræmi við kvótastöðu sem þeir höfðu alls ekki í hendi. Það verður líka að segjast að vandi minni aflamarksbáta er alveg óleystur þrátt fyrir frv. sem við ræðum. Auðvitað eru margir af þessum minni aflamarksbátum mjög illa settir eftir kvótasetningu undanfarinna ára. Svo komum við auðvitað að einu spurningarmerki sem rétt er að velta fyrir sér, þ.e. hvað varðar veiðireynslu þeirra leiguliða sem til margra ára hefur ekki fengist viðurkennd þótt alltaf sé verið að úthluta til annarra á grundvelli veiðireynslu. Þarna er í einni setningu vikið að mjög stóru máli vegna þess og ég mun auðvitað rekja það í ræðu minni síðar í dag að í gegnum tíðina hefur kvótasetningin verið byggð á veiðireynslu hinna ýmsu hópa eða tilfærslum sem heimilar hafa verið. Menn hafa alltaf verið að búa sér til nýja og nýja veiðireynslu nema þau skip í aflamarkskerfinu sem kvótalítil hafa verið eða kvótalaus. Þó að þeir sem hafa gert þau út í áratug hafi leigt til sín óhemjumagn af veiðiheimildum hefur veiðireynsla þeirra í engu verið viðurkennd þó að veiði annarra á sama tíma hafi verið viðurkennd með ýmsum hætti.``

Forseti vill minna hv. þm. á að gera hlé á máli sínu þegar vel stendur á.

Herra forseti. Ég er að ljúka við að fara yfir þennan texta úr nál. Ég á bara eina setningu eftir sem ég ætla að víkja að áður en ég fer að ræða almennt um lögin. Ég mun ljúka máli mínu um leið og ég hef vikið aðeins að því. En þar segir: ,,Frumvarp þetta leysir ekki vandamálin sem samfara eru kvótabraskkerfinu né getur orðið um það nein sátt. Þessi veiðigjaldsleið er ófær, er þá betur heima setið en af stað farið.`` Hér held ég að sé þægilegt, herra forseti, að gera hlé.

Herra forseti. Nokkrum sinnum hefur verið látið að því liggja í umræðunni að við stæðum frammi fyrir nýjum veruleika, eins og það hefur verið orðað. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur nefnt það nokkrum sinnum að þessi nýi veruleiki væri sá að stjórnarliðunum hefði tekist það ætlunarverk sitt að kvótasetja fleiri fisktegundir og kvótasetja smábátana í krókaaflamarkinu og að krókaaflamarkið sé hinn nýi veruleiki sem við verðum að búa við. Út af fyrir sig er því auðvitað ekki mótmælt af þeim sem hér stendur að ævinlega neyðast menn til að taka mið af löggjöf sem sett hefur verið hverju sinni og vissulega er löggjöfin sá veruleiki sem við stöndum frammi fyrir. En hitt er alveg jafnljóst að sá veruleiki sem festur hefur verið í lög á undanförnum missirum og árum, vil ég segja, að því er varðar stjórn fiskveiða hefur ekki skapað sátt um þessa stjórnunarleið. Og það sem meira er, veruleikinn sem við búum við hefur ekki fært okkur neitt sem við getum fest hönd á að sé uppbygging í auðlindinni okkar, uppbygging á fiskveiðistofnunum. Herra forseti. Mér finnst ævinlega ríkari og ríkari ástæða til þess að sýna harðari afstöðu gegn þessu fiskveiðistjórnarkerfi vegna þess að þau markmið sem menn settu sér með því og birtast í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða, þ.e. um að lögin eigi að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu og stuðla að uppbyggingu fiskstofnanna, hafa ekki náðst. Hvorugt þessara meginákvæða laganna hefur tekist. Þess vegna finnst mér að sá veruleiki sem orðaður er svona og við eigum að búa við, sé alla vega sú framtíð sem ég sé mig knúinn til að berjast gegn. Ég get ekki séð að sú stefnmörkun sem nú er kallaður nýr veruleiki hafi fært okkur betri umgjörð til þess að vinna í eða hafi með nokkrum þeim hætti sem ég fæ komið auga á tryggt stöðu byggðanna, fólksins í byggðarlögunum eða atvinnuöryggi þess. Þess vegna lýsi ég því yfir að ég er andvígur því að festa hugsun mína við að búinn hafi verið til nýr veruleiki sem menn séu tilbúnir til að vinna eftir. Ég er það ekki, herra forseti, og mun ekki sitja þegjandi undir því að sú framtíð sem núna er ævinlega verið að festa meira og meira í sessi, og þetta frv. gengur auðvitað út á að festa enn frekar í sessi, sé sá nýi veruleiki sem við eigum að byggja á. Því mótmæli ég eindregið, herra forseti. Ég tel það vinna gegn hagsmunum þjóðarinnar. Ég tel það vinna gegn hagsmunum fólks í sjávarbyggðunum og í raun vera algjörlega andstætt öllu sem við getum kallað nafninu byggðastefnu eða því hlutverki stjórnvalda að viðhalda byggð í þessu landi, þ.e. sú útfærsla sem við höfum búið við og sú útfærsla sem við höfum verið að festa í sessi, m.a. á þessu þingi með kvótasetningu krókabátanna, kvótasetningu í fisktegundum sem ég kem ekki auga á að hafi verið nein nauðsyn á að kvótasetja. Þá á ég sérstaklega við fisktegundirnar sem núna síðast voru kvótasettar í smábátakerfinu, ýsu, steinbít og ufsa. Niðurstaðan þess að stjórnarliðar kvótasettu þessar tegundir hefur aðeins valdið óöryggi í byggðunum og dregið úr trú fólks á því að byggðirnar haldi velli vegna þess, eins og ég hef stundum orðað það, að þetta hvetur smágreifann alveg jafnmikið þegar hann hefur fengið úthlutað aflaheimildum sínum, kvóta sínum og ræður því einn og sér hvað hann gerir við hann, til að selja þennan veiðirétt frá sér. Í útfærslunni varðandi smábátana eru engin ákvæði um að kvótarétturinn sem úthlutað hefur verið til bátanna í byggðunum tilheyri byggðunum eða festist við byggðirnar með einhverju lagi. Óvissan sem ævinlega hefur fylgt frjálsu framsali og sölu aflaheimilda og leigu aflaheimilda hefur því aukist með þessari ákvörðun sem hefur leitt af sér það sem nú er kallað hinn nýi veruleiki krókaaflamarksins sem menn verða að búa við og taka tillit til. Auðvitað neyðast menn til þess að reyna að spila eftir lögunum meðan þau eru í gildi. En að segja að þetta sé hinn nýi veruleiki framtíðarinnar við stjórn smábátaflotans eða til marks um hvernig við munum í framtíðinni stýra strandveiðum, tel ég ranga stefnu og stórhættulega í raun fyrir íslensku þjóðina. Það mun ekki tryggja okkur afrakstur af fiskstofnunum og þar af leiðandi munum við sitja uppi með að við munum halda áfram að njóta minni afraksturs af fiskstofnum okkar. Margt hefur verið sagt og skrifað um hvers konar stýringu við höfum tekið upp á veiðunum og hversu litlum árangri þær hafa skilað, en eins og menn vita hefur þorskstofninn ekki stækkað undir þessu stjórnkerfi sem við höfum notað, þ.e. frjálsu framsali kvótakerfisins eða kvótabraskskerfinu eins og ég hef oft kosið að kalla það. Þannig get ég lýst í einu orði í raun og veru kerfinu sjálfu og eiginleikum þess. Það er auðvitað svo að þorskstofninn hefur um langan aldur verið meginundirstaða almennra botnfiskveiða og hefur borið uppi meiri hluta tekna af almennum botnfiskveiðum. Þess vegna skiptir gríðarlega miklu máli hvort við séum á uppbyggingarleið varðandi þorskstofninn eða höfum sífellt verið að minnka hann eins og staðreyndin hefur verið undanfarin 12 ár kvótakerfisins frá því að það kom að fullu til framkvæmda. Herra forseti. Ein nýjustu skrifin sem ég hef séð um íslenska kvótakerfið birtust í Morgunblaðinu í gær, sunnudaginn 21. apríl. Þó að vissulega megi finna eldri skrif, og kannski mun ég grípa ofan í þau einhvern tíma síðar í ræðu minni, þá langar mig, með leyfi forseta, að vitna í þessa grein. Hún er skrifuð af Jónasi Bjarnasyni efnaverkfræðingi sem hefur skrifað margar greinar um sjávarútveg á undanförnum árum. Í stað þess að vitna í fjöldamargar greinar aðrar, þó að ég e.t.v. muni víkja eitthvað að þeim í máli mínu eða önnur skrif eða texta sem skrifaðir hafa verið, vil ég, með leyfi forseta, fá að vitna í þessa grein. Mér finnst hún og samantektin sem í henni er mjög þörf lesning fyrir alla þá sem hafa skoðanir á og vilja fylgjast almennt með umræðu um stjórn fiskveiða. Í þessari grein fjallar höfundur um ávöxtun botnfiskstofnanna, ekki bara hér við land heldur einnig við Kanada, þ.e. um það sem kallað hefur verið Kanadaveikin og varð til þess að þegar menn töldu sig vera að taka upp virka og góða kvótastjórn við Kanada þá hrundu stofnanirnir. Má minnast í því sambandi, herra forseti, á grein sem fyrrverandi forstjóri Hafrannsóknastofnunar, Jakob Jakobsson, skrifaði um fiskveiðistjórn í Norður-Atlantshafi fyrir nokkrum árum. Þar lýsti hann því m.a. að í Kanada væri vel staðið að því að stjórna veiðum og halda utan um fiskstofnana og byggja þá upp með þeirri aðferð sem þá hafði verið tekin upp í Kanada. Síðan værum við á Íslandi svona einhvers konar miðlungsmenn því við hefðum ekki stigið skrefið til fulls í kvótastjórn og hefðum verið með sóknarmark í okkar veiðum, en þó tæki steininn úr þegar komið væri upp í Barentshaf þar sem stofnarnir væru á algerri niðurleið. Þetta snerist nú allt við skömmu eftir að sú grein var skrifuð. Hrunið varð í Kanada, sem höfundur þessar greinar kalla Kanadaveikina. Síðan hefur auðvitað orðið hrun í þorskveiðum okkar hér við land. En tveimur árum eftir að greinin hafði verið skrifuð varð hins vegar mikil uppsveifla í Barentshafinu. Sá sem skrifaði þá grein, Jakob Jakobsson fiskifræðingur, sá auðvitað ekki fyrir hvað gerðist og spádómar hans í þessa veru reyndust ekki réttir frekar en aðrir spádómar í fiskifræðinni. Herra forseti. Mig langar að vitna í þá grein og byrja á því að lesa upp smátexta um vöxt og afrakstur fiskstofnsins þorsks. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Árið 1930 var þorskstofninn á Íslandsmiðum 2,7 millj. tonn`` --- 1930 var hann talinn vera 2,7 millj. tonn en er í dag samkvæmt síðustu úttekt Hafrannsóknastofnunar talinn vera 577 þús. tonn ef ég man rétt. --- ,,en þá var 6 ára þorskur lítill vegna mikils álags á miðunum.`` --- Hér er verið að tala um fæðuálag, stofninn hafi verið það stór að álagið á miðunum hafi verið mikið. Þetta er haft eftir Sigfúsi A. Schopka og er vitnað í ICES-skýrslu frá 1994. --- ,,Þegar veiðar voru auknar minnkaði stofninn niður í 2 millj. tonna um 1935 og var á því róli um 20 ár til 1955 og seig svo niður. Allan þennan tíma var umræddur stuðull að meðaltali um 6,5 með litlum sveiflum eða alveg til 1960, en afli var þá á milli 400 og 450 þús. tonn á ári.`` --- Núna erum við hins vegar að veiða 190 þús. tonn. --- ,,Síðan fór veiðistofninn og stuðullinn að síga niður í um tíu ára lotum, svolítið upp og svolítið niður. 6 ára þorskur var stærstur 4,2 kg að meðaltali 1960`` --- og stofninn þá talinn um 2 millj. tonna --- ,,en er nú undir 3 kílóum.`` --- Síðan kemur spurningin: ,,Hvers vegna fer hann minnkandi á sama tíma og veiðistofninn fer líka minnkandi? Stuðullinn hefur síðan fallið smám saman úr 6,5 að meðaltali fram til 1960 og er nú kominn niður í 1,7--1,9 eftir því hversu mikið mark tekið er á meðalþunga í veiði vegna brottkasts eða togararalli Hafró; þetta bendir til þess að ávöxtun stofnsins sé komin niður fyrir þriðjung af því sem hún var áður og aflabrögð eru eftir því. Kvótinn ætti að vera nú undir 150 þús. tonn með 25% reglunni eða um þriðjungur af langtímaveiði áður; því bendir flest til að gengið sé á höfuðstólinn sem var talinn vera 577 þús. tonn á síðasta ári og er enn á niðurleið. En hvers vegna fer ,,ávöxtun`` stofnsins minnkandi?`` Er nema von að spurt sé því að líffræðin, herra forseti, segir okkur auðvitað það að færri fiskar ættu að hafa betri afkomu og ættu að vaxa hraðar nema því aðeins að eitthvað hafi gerst hjá okkur í veiðunum, sem reyndar eru leiddar líkur að í umræddri grein, að við höfum breytt náttúruvali stofnsins og verið lengi í því að veiða ofan af stofninum og minnka afrakstursgetu hans, þ.e. veiða hraðvaxta fiska og skilja eftir fiska sem vaxa hægar. Það getur m.a. verið ástæðan. Hin ástæðan sem ég tel að sé einnig þáttur í því að þorskur vex ekki eins vel og áður er vegna þess að við höfum farið inn í fæðukeðjuna. Við erum sem sagt að veiða stóran hluta af fæðukeðjunni og það hefur eðlilega áhrif á vaxtarhraða þorsksins, við veiðum 900 þús. til milljón tonn af loðnu og við veiðum rækju í þó nokkrum mæli þó að ég telji reyndar, og mun koma að því síðar, að rækjuveiðarnar geti ekki verið ráðandi þáttur í þessu. Það er miklu frekar að afrán þorsksins á rækjunni sé ráðandi hlutur um rækjuveiðarnar og er hægt að færa fyrir því mörg rök, m.a. athuganir fiskifræðingsins Ólafs Karvels Pálssonar á því hve þorskur át mikið af rækju en ef ég man rétt var talið að 1984 hafi þorskstofninn í marsmánuði það ár komist upp í að éta 52 þús. tonn af rækju. Og með slíku afráni þó að það hafi verið það mesta sem menn gátu fundið í maga hans, þá er alveg ljóst að þorskstofninn er virkur afræningi á rækju og hefur veruleg áhrif á afrakstursgetu okkar af rækjustofninum. Þar af leiðandi eru fá rök til þess í raun og veru að vera með sterkar kvótasetningar á rækjuveiðunum. Þar spilar líffræðin miklu meira inn í eins og hún að stórum hluta gerir líka varðandi þorskinn. Samt sem áður eru leiddar að því líkur í grein Jónasar Bjarnasonar og farið mjög gaumgæfilega yfir það að veiðimunstur okkar í kvótakerfi sé m.a. þess valdandi að við veiðum stærri fiskinn og breytum í raun og veru afrakstursgetu þorskstofnsins og reyndar er það auðvitað að koma í ljós sem haldið hefur verið fram af fiskimönnum og fiskiskipstjórum áratugum saman að hér við land séu misjafnir þorskstofnar sem séu staðbundnir eða haldi sig í meira mæli á ákveðnum stöðum í kringum landið. Þessu var auðvitað mótmælt af fiskifræðingum lengi vel en er auðvitað núna að koma í ljós eins og fleira sem fiskimenn hafa haldið fram í gegnum tíðina að á við rök að styðjast og það hefur verið sannað m.a. með því að gera úttektir á hraðvaxta fiski á Loftsstaðahrauni og hins vegar í kantinum austan við Eyjar þar sem er minni fiskur og ekki blandast inn á grunnslóðina að því er virðist vera. Auðvitað er þetta þekkt vítt og breitt í kringum landið að þar eru staðbundnir stofnar. Herra forseti. Ég ætla ekki að lesa meira fyrr en ég kem að niðurlagi greinar Jónasar Bjarnasonar, sem eins og ég sagði áður birtist í Morgunblaðinu í gær og er fræðileg og góð samantekt um þessi mál og dregur í raun og veru saman margt af því sem skrifað hefur verið og sagt um stjórn fiskveiða á undanförnum árum. Þess vegna leyfi ég mér, herra forseti, að vitna í þá grein og skora hér með á þá sem hlýða á mál mitt að lesa hana gaumgæfilega. Mér finnst hún mjög athyglisverð og varpa ljósi á það að sú fiskveiðistjórn sem við erum með og nefnd er kvótakerfi er alröng og deili ég þar skoðunum mínum með dr. Jónasi Bjarnasyni, að við munum ekki að mínu viti ná miklu viti í fiskveiðistjórnina með því að halda þessu áfram með sama hætti og verið hefur. Þess vegna verð ég að segja að ég er sorgmæddur yfir afstöðu hv. 1. þm. Vestf. þegar hann kallar þetta hinn nýja veruleika sem við eigum að taka mið af. Ég lýsi því yfir a.m.k. fyrir mína hönd að ég mun berjast gegn þeim nýja veruleika að hann verði sú framtíðarsýn sem við búum við. Ég tel hann ekki geta verið það ef við ætlum að vinna þjóð okkar heilt í ljósi margra raka sem ég gæti rakið í allan dag í máli mínu. Herra forseti. Í niðurlagi greinarinnar, sem ég ætla að leyfa mér að lesa, með leyfi forseta, og gera hluta að minni ræðu, segir um nýtingarstefnuna: ,,Af ofangreindum ástæðum er ljóst að tími óstaðsettra og óstofnbundinna aflamarkskvóta á að vera liðinn svo og vegna þess, að mikilvægustu skilaboð náttúrunnar um skort eða brest sem og óhagstæðar erfðabreytingar, komast illa til skila því aukin tækni og vélarafl getur lengi byrgt mönnum sýn þar til einstakir eða allir stofnar eru næstum uppveiddir. Þess vegna er aðeins tímaspurning hvenær menn sjá að sóknarmarkskerfi ásamt miklum takmörkunum á stærðarveljandi veiði verður að taka upp hér sem allra fyrst;`` --- og nú held ég að menn ættu að leggja við eyrun sem telja að við séum komin í nýjan veruleika með vaxandi kvótastjórnun og það verði það sem við þurfum að búa við, og ætla að leyfa mér að endurtaka þessa fyrstu setningu: ,,Þess vegna er aðeins tímaspurning hvenær menn sjá að sóknarmarkskerfi ásamt miklum takmörkunum á stærðarveljandi veiði verður að taka upp hér sem allra fyrst; merkir vísindamenn hafa lagt slíkt til á síðastliðnum árum eftir að hafa stundað rannsóknir í áratugi og séð hvað gerst hefur úti um allan heim. Þótt ýmis vandkvæði svo sem kapphlaup og afkastaaukning geti fylgt sóknarstýringu, eru þau smáræði miðað við aflabrest í áratugi hvað þá hrun og þjóðaráfall svo og byggðabrest.`` Hér er ekki lítið sagt. Síðan segir áfram: ,,Hann er þegar orðinn að veruleika og er það vísast bara byrjunin ef fer sem horfir. En augljóst hlýtur að vera að einnig þurfi til að koma veiðibönn fyrir net á mikilvægustu hrygningarslóðum og að heilu hafsvæðin verði tekin frá fyrir krókaveiðar eingöngu. Fyrir skemmstu kom fram í blaðaskrifum að fræðimenn á Hafró væru sammála um nýtingarstefnuna. Þá vaknar sú spurning hvað við er átt; flestir telja væntanlega að hér sé átt við kvótakerfið, en það er pólitísk ákvörðun um stjórnun og nýtingu sem stofnunin og einstakir sérfræðingar hennar eiga tæpast opinberlega að taka þátt í á annan hátt en þann, að segja álit sitt á valkostum og hvers vegna. Einnig hafa komið til umræðu áhrif stærðar veiðistofns á nýliðun og hefur þá komið fram sú skoðun réttilega, að verndun veiðistofns sé ekki bein ávísun á meiri afla eða því gerðir skórnir, til vandræða því miður, að nýliðun sé í öfugu hlutfalli við veiðistofn vegna meiri afráns þegar veiðistofninn er stór. Tölur Hafró sýna að samband á milli stofnstærðar og nýliðunar er lítið sem ekkert. Grisjun þorsks gengur augljóslega ekki upp almennt við núverandi aðstæður nema fyrir einstaka staðbundna stofna sem eru hugsanlega vel staddir. Ef stofninn er um 600 þús. tonn á hann að geta borið veiðar upp á tæp 180 þús. tonn miðað við vöxt hans 1960--1965 án þess að rýrna (með 18% náttúrulegum dauða), en það er bara ekki þannig; fróðlegt verður því að fá niðurstöður úr vorralli Hafró sem var að ljúka. Ef bara ætisskortur er að verki hefur mikið breyst í náttúrunni, en það stenst varla með hliðsjón af því sem sagt hefur að framan. Þótt vitað sé að æti takmarki vöxt botnfiska á miðunum þegar á heildina er litið ...`` --- Síðan segir og ég ætla að láta það verða lokaorð mín í þessari tilvitnun í umræddri grein: ,,Ef sóknarstýring er stunduð taka menn minni áhættu með því að veiða of mikið því ungar kynslóðir með góða eiginleika eru í uppvexti ef almennar verndunarforsendur erfða eru til staðar og koma þær brátt inn í veiðar. Ef of mikið er veitt fá menn bara skammtímaráðningu fyrir göslugang og óforsjálni því þá verða lítil áhrif á stærðarmynstur árganga og þannig ekki stuðlað að útbreiðslu verri eiginleika.`` Herra forseti. Ég vitna í þessa grein vegna þess að hún tekur í almennu máli saman ýmsar vangaveltur í gegnum tíðina varðandi fiskveiðistjórn, nýtingu okkar á fiskveiðistofnunum, ætismöguleika og ýmislegt fleira. Hvað svo sem menn segja er staðreyndin sú að við tókum upp þessa fiskveiðistjórn 1984 vegna þess að við náðum ekki þeim afla sem Hafrannsóknastofnun hafði ráðlagt okkur að veiða. Viðbrögðin urðu það sem ég hef stundum kallað hræðslukast. Við brugðumst við með því að koma á kvótakerfi sem var sett á til reynslu 1984 til eins árs eins og menn vita. Þegar útgerðarmenn sáu að þarna gátu þeir verið komnir með seljanlega vöru og mikla veðsetningarmöguleika börðust þeir hart fyrir því að viðhalda þessu kerfi og hafa gert alla tíð síðan. Margar ástæður geta verið fyrir því að þannig hefur verið haldið á málum. Vafalaust er ein þeirra sú að framseljanleika var komið á í kerfinu. Í stað þess að hafa aðeins tekjur af því að gera út, þ.e. að tekjurnar væru eingöngu tryggðar með því að skip færu til veiða og öfluðu fiskjar, fékk útgerðin nýja tekjumöguleika. Þeir voru annars vegar leiga á aflaheimildum eða í versta falli að menn seldu frá sér aflaheimildir. Auðvitað kom upp alveg ný hugsun, ný spekúlasjón, þegar menn fóru að skoða hvort hagkvæmara væri að selja þessa fisktegundina eða hina og kaupa til sín aðra tegund eða skipta á jöfnu eftir þeim stuðlum sem upp voru settir. Í einu orði hefur þetta oft verið kallað, af þeim sem hér stendur og mörgum fleiri, kvótabrask --- þegar menn tóku að þróa ýmsar aðferðir til að gera veiðirétt og nýtingarrétt, sem átti aldrei að vera annað, að leigurétti, sölurétti, skiptirétti og alls konar viðskiptarétti, m.a. með veðsetningu. Þar með breyttist eðli útgerðarinnar þannig að ekki fóru lengur saman hagsmunir landsmanna í hinum dreifðu byggðum, sjómanna, og hagsmunir útgerðarmanna. Þessir hagsmunir höfðu um aldir verið órjúfanlegir og byggðirnar urðu til vegna þess að sennilega þótti hagkvæmt að sækja þaðan sjó, góð hafnarskilyrði eða þá að menn völdu sér að vera jafnvel við erfiðari hafnarskilyrði, t.d. í Bolungarvík, vegna þess að þar væri styttra á sjó, svo dæmi sé tekið. Það var auðvitað svo að þar sem útgerðin setti sig niður myndaðist smátt og smátt byggð. Þar urðu byggðakjarnarnir allt í kringum landið til. Þess vegna varð sjósóknarrétturinn, rétturinn til að veiða fiskinn, fólkinu mikils virði. Fólkið átti í raun alla sína atvinnu- og afkomumöguleika í að sjósóknarrétturinn væri útgerðarmönnum áfram sama verðmæti og sami verðmætahvati eins og hann var fólkinu. Sjómennirnir áttu alla sína afkomu undir því að útgerðarmaðurinn vildi gera út á fiskveiðar því. Í því lá atvinna þeirra. Þessu var öllu breytt þegar útgerðarmaðurinn fékk leigu- og sölurétt á óveiddum fiski. Þá komu upp önnur sjónarmið og atvinnurétturinn varð að söluvöru, hvort sem menn seldu hann af ásetningi til að taka peninga út úr kerfinu eins og sagt hefur verið eða lentu í rekstrarerfiðleikum og aflaréttindin fylgdu með þegar fyrirtæki voru seld. Auðvitað varð mikil breyting þegar aflarétturinn fór frá byggðarlögunum en hann gerði það eftir að kvótakerfið var tekið upp. Afleiðingin af lögunum frá 1990, þegar við fórum alfarið yfir í frjálst framsal aflaheimilda, tókum burt allar hugsanlegar kvaðir sem höfðu fram að því fylgt skipunum í kvótakerfinu. Þá voru felldar niður þær kvaðir að ekki mætti gera skip kvótalaus, að spyrja þyrfti sjómannafélag á viðkomandi stað hvort selja mætti kvótann úr byggðarlaginu. Þessar kvaðir voru allar teknar burtu og framsalið gert algerlega frjálst. Árið 1990 voru nokkrir sem mótmæltu því að slíkt skyldi gert. Ég held að Farmanna- og fiskimannasambandið hafi verið einna sterkast í mótmælum gegn því að leyfa frjálst framsal kvóta, leigu og sölu í kvótakerfinu en fjöldamargir aðrir tóku þá afstöðu. Mig langar aðeins að rekja blaðaumfjöllunina um fiskveiðistjórn frá fyrri hluta ársins 1990. Þá var m.a. fjallað um síðasta fund samráðsnefndar um kvótafrumvarpið. Samráðsnefndin hafði unnið að breytingum á kvótakerfinu, stór nefnd sem í áttu sæti allir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi, verkafólk, stjórnmálaflokkarnir, Verkamannasambandið, Alþýðusambandið og fleiri aðilar. Í umfjöllun um þennan fund kom eftirfarandi fram, ef mér leyfist að vitna í það, herra forseti: ,,Flestir vilja tengja kvóta við byggðarlög á síðasta fundi samráðsnefndar um kvótafrumvarpið en nær allir aðilar skiluðu séráliti eða bókunum.`` Síðan segir: ,,Síðasti fundur samráðsnefndar um kvótafrumvarpið var haldinn í gær. Nær allir þeir stjórnmálaflokkar og hagsmunasamtök sem fulltrúa eiga í nefndinni skiluðu séráliti eða bókunum. Ljóst er að því fer víðs fjarri að nokkurt samkomulag sé um þau drög að frumvarpi til stjórnar fiskveiða sem sjávarútvegsráðherra hefur samið og verið hefur til meðferðar í nefndinni. Það sem er mest áberandi í séráliti og tillögum þeim sem lagðar voru fram í gær er hve margir vilja tengja kvóta byggðarlögum í stað þess að hann fylgi veiðiskipi eins og nú er.`` Hér er síðan samantekt á því hverjir höfðu þessa afstöðu. Þeir sem höfðu þá afstöðu að vilja tengja beint við byggðarlögin voru Kvennalisti, Alþýðubandalag, Samtök um jafnrétti, Verkamannasambandið, Borgaraflokkur og Alþýðuflokkur. Allir þessir aðilar þóttust sjá að með frjálsa framsalinu væri réttur byggðanna fyrir borð borinn og þess vegna vöruðu menn sérstaklega við því. Margir voru andvígir sölu á kvóta, segir í þessari blaðagrein, með leyfi forseta: ,,Þá var nokkur andstaða gegn því að hægt sé að selja kvóta. Þar fer fyrir Farmanna- og fiskimannasamband Íslands sem neitar að styðja frumvarpið vegna þessa.`` Síðan er upptalning á þeim sem höfðu þá afstöðu. Þar er Farmanna- og fiskimannasambandið eins og áður sagði, Sjómannasamband Íslands, Alþýðubandalagið, Verkamannasambandið, Borgaraflokkur, Kvennalisti og Félag smábátaeigenda. Allir þessir eru andvígir því að salan á kvótanum eigi sér stað. Þar með er alveg ljóst að jafnvel 1990, þegar við vorum að ræða þau lög sem við ætlum nú að fara að gera breytingar á og erum í raun og veru að festa í sessi með þessu frv., voru menn í samráðsnefndinni árið 1990 auðvitað farnir að sjá hvert stefndi. Þá var hafin verslun með kvótaréttinn og allt byggðist á að menn börðust innbyrðis um að ná til sín kvótaúthlutunum og sala og leiga var hafin. Á þessum tíma, herra forseti, var varað sérstaklega við því hvert við værum að fara með því að festa í gildi lögin nr. 38/1990, sömu lög sem við erum að breyta í dag. Það liggur alla vega fyrir, herra forseti, að þó að menn hafi haft misjafnar skoðanir á kvótakerfinu frá 1984--1990 voru mjög margir í mikilli andstöðu gegn því að kvótakerfið skyldi fært í þann farveg sem það er í í dag og við ætlum núna að festa í sessi. Meginefni þessa frv. er að íslenskir útgerðarmenn hafa gengist undir að borga ákveðið gjald, veiðigjald. Til hvers? Til þess að festa kerfið í sessi. Það er meginefni málsins. Þrátt fyrir að þeim sé ekki ljúft að láta frá sér peninga ætla þeir samt að láta það yfir sig að ganga að borga veiðigjald fyrir að festa niður kvótakerfið. Um það snýst þetta frv. ráðherrans. En jafnvel LÍÚ hefur mótmælt framsetningunni í frv. og ég er ekkert hissa á því. Ég mun gera það að umræðuefni síðar í dag hvaða hættur felast í þessari útfærslu veiðigjaldsins eins og það er, bæði fyrir útgerðir, þ.e. einstaka útgerðarflokka vegna þess að gjaldið er byggt á meðaltali, og eins fyrir landshluta og útgerðarmunstur í hinum dreifðu byggðum landsins. Herra forseti. Kvótalögin tóku að endingu gildi eins og þau eru úr garði gerð, sem meginstefna við stjórn fiskveiða en þau höfðu ekki verið meginstefna fram að því og er rétt að draga það aðeins fram. Árið 1990 var bæði í gildi sóknarmark og aflakvóti. Hvað svo sem sagt er er það staðreynd að þeim skipum fjölgaði ár frá ári, frá 1984--1990, sem völdu sér sóknarmarkið. Menn vildu frekar vera þeim megin. Niðurstaðan varð hins vegar sú að kvótakerfinu var þröngvað yfir landslýð. Það var stefnan sem stjórnvöld vildu ná fram. Ef ég man rétt var það gert í svefnrofum á síðustu fundum þings það árið, herra forseti.

Forseti vill biðja hv. þm. að gera hlé á ræðu sinni þegar hentar.

Sjálfsagt, herra forseti. Það hentar ágætlega núna.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Allshn. hafa borist 19 umsóknir um ríkisborgararétt frá því að fyrra frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar var lagt fram í desember 2001, sbr. 6. gr. laga um íslenskan ríkisborgararétt nr. 100/1952. Nefndin leggur til að fimm einstaklingum verði veittur íslenskur ríkisborgararéttur að þessu sinni og eru þeir taldir upp í þskj. 1227.

Ég vil taka það fram að gert er ráð fyrir að ljúka 1., 2. og 3. dagskrármáli á þessum fundi og má búast við því að fundur standi fram á kvöld. Gert er ráð fyrir því að fundur hefjist og verði boðaður með dagskrá kl. 10 í fyrramálið og atkvæðagreiðsla verði kl. hálftvö á morgun.

Herra forseti. Við erum að ræða hið svokallaða sáttafrv. sjútvrh. eins og ég hef kosið að kallað það, þ.e. um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, sem ætlað var að búa til sátt í þjóðfélaginu um það fyrirkomulag sem viðgengist hefur. Hyggst ég nú, herra forseti, að víkja að nokkrum atriðum í brtt. meiri hlutans og hefja mál mitt í þriðja sinn á því. Í fyrsta lagi er í brtt. meiri hlutans gert ráð fyrir því, og reyndar búið að breyta því frá því sem var í frv., að fleiri aðilar en Hafrannsóknastofnun geti stundað rannsóknir og þurfi ekki að hafa kvótaheimildir fyrir þeim afla sem hugsanlega kæmi við rannsóknirnar. Þó er í 1. gr. mismunur á Hafrannsóknastofnun annars vegar og öðrum aðilum hins vegar en efnisgreinin hljóðar svo: ,,Þá er ráðherra heimilt að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar að ákveða að afli sem fenginn er við vísindalegar rannsóknir annarra aðila skuli ekki að hluta eða öllu leyti reiknast til heildarafla.`` Ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvers vegna menn kjósa að hafa þessa grein svona. Hvers vegna á það að vera Hafrannsóknastofnun og það vera skilyrt að ráðherra sé heimilt að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunar, hvers vegna á það að vera þannig að það skuli vera Hafrannsóknastofnun sem skuli samþykkja rannsóknaáætlanir annarra vísindamanna ef þær eru lagðar upp í samstarfi manna sem hafa þekkingu og hafa lært í þessu fagi, t.d. einhverra tiltekinna sjómanna sem mundu vilja stunda rannsóknir hér við land? Þá er ráðherra heimilt að veita það en það skal þó vera að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunar. Ég velti því fyrir mér hvers vegna Hafrannsóknastofnun á að fá þetta hlutverk, þ.e. að mæla með eða hafna rannsóknum annarra manna. Mér finnst þetta ekki góður svipur á málinu og hefði talið eðlilegt að sjútvrh. væri fullbær til þess að leggja mat á það hvaða rannsóknir hann vildi leyfa. Eðlilega getur hæstv. sjútvrh. aflað sér umsagnar eða látið Hafrannsóknastofnun skoða þessi mál eða Fiskistofu eða einhverja af þeim stofnunum sem starfa í sjávarútvegi, en að það eigi að vera bundið í lagatexta að ráðherra sé þetta heimilt að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunar, það finnst mér algjör óþarfi. Ég sé ekki hvers vegna það eigi að vera svo. Þetta er svipað og ef menn mundu setja einhver ákvæði um að það þyrfti að spyrja stofnunina Háskóla Íslands að því hvað menn hygðust gera norður á Akureyri í einhverjum kennslufræðum eða menntun, svo ég taki einhverja samlíkingu. Það má örugglega finna samlíkingu við eitthvað annað sem er með sambærilegum hætti. Mér finnst það óeðlilegt, ekki síst í ljósi þess hversu umdeild ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar er í þessum málum og hvernig okkur hefur til tekist við uppbyggingu botnfiskstofnanna sem er mesta deilumálið í kvótakerfinu, að þá skuli það vera lagt undir að það skuli fylgja umsögn Hafrannsóknastofnunar til þess að þetta megi heimila. Þetta tel ég óþarft að hafa í lagatexta. Síðan koma svo sem ekki miklar efnisbreytingar í frv. Það er verið að breyta orðalagi í lögunum þar sem kemur inn orðið ,,veiðitími``. Það er svo sem ekki mikið um það að segja, en í 3. tölul. brtt., um að við bætist ný grein er verði 5. gr. og orðist svo, þar segir: ,,Á hverju fiskveiðiári skal úthluta árlega 3.000 lestum af þorski. Þessum aflaheimildum skal úthlutað til báta sem höfðu aflahlutdeild 1. desember 1998 og voru þann dag minni en 200 brúttótonn, enda hafi þeir landað þorskafla á fiskveiðiárinu 1996/1997 eða 1997/1998.`` Ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvort þessi tilvitnun, sem byggir á því að menn hafi landað þorskafla 1996/1997 eða 1997/1998, eigi að vera sem viðmiðun fyrir áframhald þessa lagatexta, hvort ekki væri rétt að færa sig nær í tímanum og fara að skoða það hvort þeir bátar sem þessa úthlutun hafa fengið og eiga að fá hana áfram hafi í raun og veru verið áfram við veiðar og landað afla. Síðan segir: ,,Við útreikning þennan skal miða við aflahlutdeildarstöðu þeirra 1. desember 1998, úthlutað heildaraflamark fiskveiðiársins 1998/1999 og verðmætastuðla á því fiskveiðiári, þó þannig að enginn bátur fái meira en 100% aukningu á þorskaflamarki og enginn hærri úthlutun en 10 lestir miðað við óslægðan fisk. Aldrei skal þó úthlutun samkvæmt þessari grein leiða til þess að heildaraflaheimildir einstakra skipa verði meiri en 450 þorskígildislestir samtals. Verði breytingar á skipakosti útgerðar er henni heimilt að flytja rétt til úthlutunar samkvæmt þessari grein yfir á annan bát í sinni eign.`` Þegar þessar 450 þorskígildislestir voru settar inn í lögin voru þær byggðar á afla á þessum viðmiðunarárum og stærð skipanna í brúttótonnum 1. desember 1998. Nú hafa aflamörk breyst síðan þá og þess vegna velti ég því fyrir mér hvort þorskígildislestirnar 450 eru sams konar viðmiðun sem hlutfall af heildaraflanum í dag og þær voru á því tímabili sem þarna er notað sem viðmiðun eða hvort þessi tala ætti að vera einhver önnur. Það er kannski frekar útfærsluatriði hvernig að þessu er staðið en ég leyfi mér að setja spurningarmerki við þetta. Þarna er verið að búa til sérstakan pott til þess að bæta upp afla hjá aflamarksskipum sem eru undir 200 tonn að stærð og út af fyrir sig er ég ekki að mótmæla því. Eins og staðan hefur verið varðandi stjórn fiskveiða á undanförnum árum tel ég að þegar það var sett inn á sínum tíma hafi það verið til bóta, sérstaklega fyrir þennan flota sem hefur stundað veiðar innan lögsögunnar og ekki hefur getað verið að vinna sér inn ný réttindi eins og t.d. togaraflotinn hefur getað gert í úthafskarfa og veiðum á öðrum fjarlægum miðum og auðvitað nótaflotinn í norsk-íslensku síldinni og kolmunna og fleiri tegundum. Mér hafa alltaf fundist rök fyrir því að skoða stöðu þessara báta með tilliti til þess hvernig kvótakerfið hefur fært öðrum nýjar tekjur og nýjar auðlindir á sama tíma og sá floti hefur svo getað leigt frá sér heimildir sem einmitt þessi floti hefur verið að leigja af þeim og í raun og veru að hjálpa til við að fá þessar nýju heimildir. Þess vegna kem ég aftur að því, herra forseti, sem ég vék að varðandi síldarmálið að mér finnst óeðlilegt að ekki skuli eiga að vera innskilaregla þar. Ég færði fyrir því rök í máli mínu og ætla ekki að endurtaka það en ég tel að þar sé óeðlilega að verki staðið. Síðan eru breytingar varðandi hámarkshlutdeildina og er verið að lækka það frá því sem var í frv. en samt sem áður er verið að hækka markið eins og ég kom að í máli mínu fyrr í morgun þar sem ég gat þess að það væri verið að hækka eignarhlutfallið í þorski sem eitt fyrirtæki mætti eiga um 20%, það væri verið að hækka eignarhlutfallið í ýsu um 100% frá því sem nú er í lögum og það væri verið að hækka eignarhlutfallið á karfa um 75% frá því sem nú er í lögum. Nóg um það. Ég ætla ekki að fara að endurtaka það en bendi á að þó að hér sé verið að breyta frá frv. niður á við aftur þá er samt sem áður verið að leggja til að færri fyrirtæki geti átt eina fisktegund. Sem dæmi, þrjú fyrirtæki með 35% reglu geta átt allan karfakvóta á Íslandsmiðum. Varla verður það til þess að auðvelda framkvæmdina á fiskveiðistjórninni ef svo skyldi fara á næstu árum að allir væru undir það seldir að eiga viðskipti við einhver þrjú fyrirtæki sem eiga karfakvótann ef þeir hugsanlega fá einhvern meðafla af karfa nema þá að þeir verði að nota sér 5% regluna um að landa afla utan aflamarks og þá renni í raun og veru allur karfinn til Hafró. Ég held að menn verði að skoða heildstætt hvað verið er að gera þegar slíkum lögum er breytt, að ekki sé verið að búa til reglu þar sem tiltölulega fáir og í þessu tilfelli mjög fáir fá algjört sjálfdæmi um heila tegund þegar þeir leggjast í það að safna saman aflaheimildum í karfa og menn eigi þá ekki annan kost en þann að landa karfanum annaðhvort undir 5% reglunni þannig að andvirðið renni að mestum hluta til Hafrannsóknastofnunar eða þá að leigja karfann af þeim fyrirtækjum sem hafa eignast hann. Þetta er auðvitað hættan á því sem við erum m.a. að útfæra í frv. með því að hækka þessar heimildir, hvað hvert fyrirtæki má eiga mikinn afla. Síðan kemur ákvæði um það, og það er í 5. lið brtt. meiri hluta sjútvn., að fara þá leið að á hverju fiskveiðiári sé einungis heimilt að flytja af fiskiskipi aflamark, umfram aflamark sem flutt er til skips, sem nemur 50% af samanlögðu aflamarki sem fiskiskipi er úthlutað. Þessi setning svona orðuð þýðir einfaldlega að smábátaflotinn sem hefur þurft að veiða 70% af sínum aflaúthlutunum á nú ekki að þurfa að veiða nema 50% á hverju ári og er þá verið að auka leigumöguleikana í því kerfi til samræmis við það sem er í stóra kerfinu. Ég sé eiginlega enga sérstaka þörf á að fara þessa leið með þetta ákvæði og bendi á að það er a.m.k. í andstöðu við það sem sjómannasamtökin hafa verið að fjalla um að veiðiskyldan skyldi fara upp. Í 6. tölul. brtt. meiri hluta sjútvn. er bætt orðunum ,,opinber stofnun``. Hér er verið að tala um lánshæfi og annað slíkt og hér er það tryggt að opinber stofnun er sett upp að hliðinni á öðrum lánastofnunum sennilega til þess að tryggja veðsetningu í aflaheimildum. Síðan er í b-lið 6. tölul. þessarar tillögu bætt inn sérstakri tilkynningarskyldu: ,,Eigendaskipti á fiskiskipi, eða aðra breytingu á útgerðaraðild fiskiskips, sem leyfi hefur til veiða í atvinnuskyni, skal innan 15 daga frá undirritun samnings tilkynna til Fiskistofu. Bæði seljandi og kaupandi, eða leigusali og leigutaki þegar um leigu er að ræða, ...`` Það er svo sem ekki mikið um þetta að segja. Þetta er tilkynningarskylt ákvæði. Síðan er vikið að þeim greinum í 7. lið sem í raun og veru er meginefni þessa frv., þ.e. að taka upp veiðigjald, að finna stað hinni miklu sátt í sjávarútvegi. Útfærslan á því birtist í frv. eins og það var lagt fyrir af hæstv. sjútvrh. og síðan eru hér þær breytingar sem meiri hlutinn gerir og eru svo sem ekki miklar breytingar heldur eingöngu verið að lagfæra tölur. En þó er lagt til að orðin ,,þó aldrei umfram það sem þegar hefur verið greitt`` í 3. mgr. e-liðar 10. gr. frv. falli brott. Þá erum við komin að ýmsum bráðabirgðaákvæðum sem í frv. eru og verið er að breyta en þar er verið að lagfæra texta sem núna er í lögunum og þar segir að ákvæði XXV til bráðabirgða í lögunum falli brott, enda er búið að færa það að langmestu leyti með brtt. meiri hlutans inn í 9. gr. sem verður núna 9. gr. a, þ.e. þessar 3.000 lestir, úthlutun til báta undir 200 rúmlestum. Síðan er talið upp að við ákvæði XXVI til bráðabirgða í lögunum bætist ný málsgrein er orðist svo: ,,Í lok fiskveiðiársins 2005/2006 skulu 1.500 þorskígildislestir bætast við þær aflaheimildir sem ráðherra hefur til ráðstöfunar skv. 9. gr. og skulu þær bætast við þær aflaheimildir sem ráðherra er heimilt, að höfðu samráði við Byggðastofnun, að ráðstafa til skipa sem gerð eru út frá byggðarlögum sem hafa lent í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi.`` Hér er verið að leggja til að ákvæði sem núna er í lögunum um stjórn fiskveiða haldi áfram en það ákvæði, herra forseti, kveður á um að stjórn Byggðastofnunar eigi að hafa hönd í bagga með úthlutun svonefnds byggðakvóta og ákvæðið í lögunum um breytingu á lögunum um stjórn fiskveiða sem segir m.a. að á fiskveiðiárinu 1999/2000 til og með fiskveiðiársins 2005/2006 hafi Byggðastofnun árlega til ráðstöfunar aflaheimildir í þorski, ufsa, ýsu og steinbít sem nema 1.500 þorskígildum til að styðja byggðarlög sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Skal þeim úthlutað í samráði við viðkomandi sveitarstjórnir í samræmi við 4. lið þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001. Síðan segir í skýrslu Byggðastofnunar sem ég ætla að lesa núna úr, með leyfi forseta: ,,Í krafti áðurnefnds ákvæðis í lögum voru settar viðmiðunarreglur um skiptingu byggðakvótans milli byggðarlaga og nánari skilyrði fyrir þeirri úthlutun. Byggðakvóta er í fyrstu úthlutað til fimm ára en skulu forsendur endurskoðaðar árlega.`` Hér er sem sagt verið að tala um þann kvóta sem úthlutað var til byggðarlaga, en það voru 115 tonn til Flateyrar, 102 tonn til Suðureyrar, 170 tonn til Þingeyrar og þessum heimildum var öllum ávísað á Þingeyri á sínum tíma vegna þeirra vandamála sem þar voru uppi í byggðarlaginu. Í lögunum er sem sagt verið að festa í sessi að þessi byggðakvóti haldi áfram á fiskveiðiárinu 2006/2007. Við erum sem sagt komnir það langt í þessum lögum að við erum að festa niður byggðakvóta sem á að taka gildi á kosningaárinu 2007 þannig að menn eru farnir að sjá vel fyrir vandræðin í þessu máli öllu saman og eru hér að reyna að tryggja sig með einhverjum hætti til þess að taka á þeim vandamálum sem eru innbyggð í kvótakerfið og farnir að sjá fram yfir heilt kjörtímabil í þeim efnum hvaða vandamál munu áfram fylgja þessari útfærslu. Ég verð að segja það að ég fagna því í sjálfu sér að stjórnarþingmenn skuli vera búnir að átta sig á því að inni í þessum lögum eru innbyggð öll þessi vandamál sem menn eru að fást við og að menn skuli vera orðnir svo framsýnir að þeir sjá meira að segja fram á það að fiskveiðiárið 2006/2007 verði öll þessi vandamál varðandi byggðirnar enn þá til staðar og hafi jafnvel versnað. Það kom fram í máli hv. formanns sjútvn. að ástæða væri til að vekja athygli á því að með þeim breytingum sem hér eru lagðar til væru menn komnir yfir 7.500 tonn í svokölluðum byggðakvótaútfærslum og allar eru þær til komnar vegna þess að menn sjá hvernig þessi vandamál fara með mörg byggðarlög þar sem allt er sett í uppnám, atvinnulífið og afkoma fólks vegna þess að frá þeim byggðarlögum hefur verið seldur allur veiðiréttur. Þess vegna er þetta hérna inni. En ég verð hins vegar að segja alveg eins og er að mig undrar það að menn skuli endalaust velja þá leið að fara með skóbæturnar á kerfið vitandi að það koma endalaust fleiri göt á skóna, til þess að reyna að láta kerfið í einhverju lagi halda velli. Menn ætla í ríkisstjórnarflokkunum að láta berja sig til hlýðni með það að halda áfram með þetta skóbótakerfi inn í framtíðina og eru komnir svo langt á þeirri þróunarbraut að þeir eru búnir að finna þess stað að það skuli komið með sérstakan byggðakvóta á fiskveiðiárinu 2006/2007 til að tryggja það að hægt verði að bera eitthvað í bætifláka fyrir þá galla sem kerfinu fylgja í stað þess að setjast niður og takast á við vandamálið sem kerfinu fylgir og því óréttlæti sem því hefur fylgt í gegnum árin. Ég rakti það fyrr í ræðu minni að iðulega þegar menn hafa verið að fara í gegnum þessar kvótaúthlutanir þar sem verið er að bera fram mismunandi úthlutun til manna þannig að sumir verða ánægðir og telja sig himin höndum hafa tekið, hafa eignast kannski 25 millj. eins og smágreifarnir sumir fá í dag en aðrir fá ekki neitt. Þetta er aðferð sem er vel þekkt og kallast að deila og drottna. Útdeilum mismunandi réttlæti, þá fara allir að rífast innbyrðis og allir verða ósáttir og þá getum við drottnað yfir lýðnum því samstaða hans er engin. Þetta er aðferðin sem notuð er, svo koma menn með skóbótaaðgerðina til þess að bæta í brestina þar sem alverstu dæmin eru því að ekki þola menn það að fólk sé algjörlega afkomulaust í heilu byggðarlögunum. Það telja menn of sárt og kvótakerfið muni ekki þola það og ákveða þess vegna að hafa alls konar potta til að sjá til þess að þetta hrynji ekki innan frá á ósætti fólksins. Samt er það svo að í skoðanakönnunum mörg undanfarin ár hefur fólk ekki séð, sem eðlilegt er vegna þess að það er ekki inni í kerfinu, að atvinnuréttur þess og afkoma sé tryggð. Það er alls ekkert inni í þessu kerfi og eins og ég vakti athygli á í morgun er það fólkinu í landinu mest virði að það sé hagur útgerðarinnar og sá eini til tekjumöguleika að sækja sjó því að í sjósóknarréttinum fólst atvinnuréttur fólksins. Meðan það fór saman að útgerðin gat ekki búið sér til tekjur öðruvísi en að sækja sjóinn, hafði engan leigu- og sölurétt á aflaheimildum, þá fór auðvitað saman sá réttur fólksins að það myndaði atvinnu af aflaheimildunum sem að landi komu og eins sjómönnunum sem sóttu aflann. En þarna var skilið á milli og útgerðarmönnunum fenginn nýr réttur, sölu- og leiguréttur til viðbótar við veiði- og nýtingarréttinn en það var einmitt veiði- og nýtingarrétturinn sem var fólkinu í sjávarbyggðunum svo mikils virði og skipti höfuðmáli til þess að menn hefðu vissu fyrir því að byggðirnir héldu velli, að atvinnuréttur fólksins væri til staðar og þar með væri eignarstaða fólksins á húsum sínum og íbúðum nokkuð trygg. Allt þetta er nú horfið eða er úti í vindinum og þess vegna eru menn á þessari vegferð hér að reyna að tryggja það með einhverjum hætti að til séu pottar til að taka á sárustu vandamálunum sem gætu ella sprengt kerfið upp. Ég verð að segja að mig undrar það ef íslensk þjóð ætlar að láta það yfir sig ganga að til framtíðar skuli vera hægt að stjórna þessum málum svona í stað þess að fara í gegnum endurskoðunina upp á nýtt og leggja það að meginmarkmiði að útgerðirnar hafi veiði- og nýtingarrétt en ekki leigu- og sölurétt og að atvinnumál landsbyggðarinnar sem tengjast auðvitað sjávarútveginum mikið séu tryggð. Ég hef oft talið að það þyrfti að viðurkenna strandveiðirétt byggðanna og saman ætti að fara við útfærslu á svokölluðum dagróðraflota eða strandveiðiflota eins og ég hef oft kosið að kalla hann, veiðiréttur strandveiðiflotans og atvinnuhagsmunir byggðarlaganna, þannig að gegn því að menn fengju útfærslu á því hvað væri strandveiðifloti og hvaða forgang hann fengi, þá yrðu menn líka að una því að þeir gætu ekki selt þennan veiðirétt í burtu. Ég tel og hef löngum talið að það væri allra best til farsældar upp á framtíðina að gera að slíkur réttur væri sóknartengdur fiskveiðiréttur. Þar sætu menn við þá útfærslu að geta sótt sjó frá byggðarlögunum, gætu ekki selt frá þeim aflaréttinn eða atvinnuréttinn en gætu eingöngu skapað sér tekjur af sjósókninni sjálfri. Herra forseti. Nú er sennilega rétt að taka til umfjöllunar það sem á að vera meginefni þeirrar miklu sáttar sem hér á að vera til umræðu og fjalla um það hvernig útfærslan er á því ákvæði sem tengist veiðigjaldinu í frv. hæstv. ráðherra. Eins og menn vita er útfærslan þannig að meginstofni til að það á að finna út afkomu útgerðarinnar á ákveðnu tímabili á árinu á undan áður en gjaldið er lagt á, en það segir í frumvarpstexta á bls. 4: ,,Til grundvallar veiðigjaldinu skal leggja aflaverðmæti miðað við tímabil sem hefst 1. maí næstliðið ár og lýkur 30. apríl. Frá aflaverðmætinu skal draga reiknaðan olíukostnað, reiknaðan annan rekstrarkostnað og reiknaðan launakostnað á sama tímabili.`` Þessi útfærsla á sem sagt að ráða upphæð gjaldsins, sett á þorskígildin sem menn mega veiða árið á eftir og af því eiga að koma þær tekjur sem menn gera ráð fyrir að fáist út úr þessu veiðigjaldi. Það er auðvitað þannig að innheimta gjaldsins hefst ekki fyrr en á árinu 2004 og fer þá stighækkandi fram til 2009 en á þá að vera orðin 9,5% af þeim stofni sem svona er fundinn út og gæti þá hugsanlega gefið, ef ég man rétt, rúma 2 milljarða. Ég hef ýmislegt við þessa hugsun og útfærslu að athuga. Í fyrsta lagi velti ég því upp hvers vegna menn ætli að finna upphæð gjaldsins miðað við afkomu og veiðar ársins á undan og leggja það síðan ofan á þorskígildin árið á eftir. Burt séð frá því hvernig veiðarnar ganga fyrir sig árið á eftir eða hvert markaðsverðmæti fisksins er sem veiddur er árið á eftir miðað við árið á undan. Það getur verið eins og allir þekkja mjög breytilegt á milli ára hvernig verð leggur sig á einstökum fisktegundum. Og þegar ég kem að einstökum fisktegundum þá er það auðvitað þannig að það eru mismunandi hlutar flotans sem veiða einstakar fisktegundir og hafa þar af leiðandi mismunandi afkomu eftir því í hvers konar útgerðarmunstri þeir eru, sem dæmi hörpuskel, rækja, síld, loðna, almennur botnfiskur o.s.frv. Allt eru þetta tegundir sem hafa tekið miklum sveiflum eins og þekkt er. Og þá spyr maður sig auðvitað: Er það þá sjálfgefið að veiðin í þorskígildum árið á eftir, af því að henni er úthlutað í þorskígildum, sé örugg veiði? Er ekkert lengur til í íslenskri sögu sem heitir sýnd veiði en ekki gefin? Hefur ríkisstjórnin breytt því? Er búið að breyta því þannig að sýnd veiði sé ávallt gefin og af því hafi menn ávallt tekjur og geti tryggt það? Ég held að svo sé ekki og þess vegna getur þessi útfærsla að mínu viti verið stórhættuleg vegna þess að hún getur komið mjög misjafnlega niður á útgerðarflokkunum, á útgerðarmunstri eftir svæðum sem ég hef ekki vikið að enn þá en ætla að gera nú. Og hvers vegna segi ég eftir svæðum? Það er vegna þess að það er þekkt í Íslandssögunni og hefur mér vitanlega ekki verið breytt og verður sennilega ekki breytt í náinni framtíð þó að ríkisstjórnin líti svo á að sýnd veiði eða úthlutuð þorskígildi sé ávallt gefin veiði, þá verður því ekki breytt að fiskur er smærri fyrir norðan land alla jafna, þ.e. þorskur, en hér sunnan lands. Það liggur fyrir að þegar sett er föst krónutala ofan á hvert kíló þorskígildis þá er slík skattlagning miklu dýrari fyrir þá sem veiða smærri fisk vegna þess að líffræðilegar aðstæður eru þannig á miðunum sem þeir stunda að þeir veiða að jafnaði smærri fisk, heldur en fyrir þá sem veiða að jafnaði stærri fisk. Það gefur augaleið að það munar miklu hvort menn fá verð fyrir fisk upp úr sjó á 150 kr. kg eða hvort menn fá 300 kr. fyrir kg. Þar af leiðandi hef ég haldið því fram og held því fram enn þá, og það hefur enginn getað fært rök fyrir því að svo sé ekki, að þessi útfærsla á veiðigjaldinu til viðbótar við okurverð leiguheimilda sem núna eru í gangi hljóti til viðbótar við þá slæmu útfærslu að ýta undir það að útgerð landsmanna færist frá þeim svæðum þar sem fiskurinn er smærri og minna verð fæst fyrir hann af þeim orsökum, eðlilegum náttúrulegum orsökum, og til þeirra svæða þar sem fiskurinn er stærri og þar sem hann gefur hærra verð. Það hlýtur að liggja í hlutarins eðli að sá sem getur verið að gera út á fisk sem leggur sig á 250--300 kr. kílóið er betur settur gagnvart þessu gjaldi en sá sem er að gera út að jafnaði á 150 kr. kílóið. Þá er svo komið, herra forseti, að þessi útfærsla til viðbótar við þá útfærslu sem er almennt í stjórnkerfi fiskveiðanna og hefur reynst hinum dreifðu byggðum landsins flestum fjandsamlegt, ýtir enn frekar undir það að menn gefist upp við það að gera út í hinum dreifðu byggðum. Ég tel þetta stórhættulegt og skil ekki hvers vegna menn velja að fara þessa leið í útfærslunni, ekki síst með tilliti til þess að í lögunum er önnur útfærsla og hún er sú að 23 daga bátarnir borga gjald af veiddum afla. Þeir borga ekki gjald af úthlutuðu þorskígildi, enda er þeim ekki úthlutað neinum þorskígildum. Þeir borga gjald af veiddum afla. Ég sé ekki hvers vegna ekki hefði verið hægt að útfæra það ef menn ætluðu að gera þetta svo að þessi hætta væri ekki innbyggð í þetta að menn borguðu þá alla vega gjald af lönduðum afla. Það væri a.m.k. til bóta. En það breytir ekki því að það er ekki tekið á þessu vandamáli með stærri og minni fisk þó að þetta sé fært yfir í landaðan afla. Það vandamál er enn þá til staðar með þessari útfærslu, að maðurinn sem veiðir að jafnaði 2 kg fisk norður á Bakkafirði borgar hlutfallslega hærra veiðigjald en maðurinn sem veiðir frá Vestmannaeyjum eða Þorlákshöfn  Er það þá svo að það sé enn þá stefna ríkisstjórnarinnar að halda áfram til viðbótar við leiguverðið, sem allt ýtir undir það að fiskurinn sé veiddur við suðvesturhornið,  Það ber allt að sama brunni. Þessi útfærsla til viðbótar við leigukerfið ýtir aflanum til þess að vera tekinn á suðvesturmiðunum eða á vertíðarsvæðunum, hinum hefðbundnu vertíðarsvæðum. Auðvitað er það svolítið breytilegt hvar fiskur gengur til hrygningar, það fer mikið eftir hitafari en við getum sagt að það er Breiðafjörður og austur um til Hornafjarðar að meginstofni til. Vissulega hrygnir fiskur á seinni árum víðar við landið eftir að sjór fór hlýnandi. En því verður ekki á móti mælt að á þessu svæði frá Breiðafirði og austur um að Hornafirði veiðist að jafnaði stærsti fiskurinn. Þar sem stærsti fiskurinn verður í boði þangað verður harðast sótt. Þetta er alveg í andstöðu við það, held ég, hvernig við þurfum að umgangast nýtingu okkar á fiskstofnunum. Ég held að þetta sé í algerri andstöðu við það. Við megum ekki hafa þetta þannig útfært að öll okkar sókn beinist í hrygningarfiskinn, a.m.k. ekki meðan hrygningarstofninn er ekki stór. Við gátum leyft okkur að vera með mikla sókn í hrygningarfiskinn meðan stofnstærðin í þorski á Íslandsmiðum var yfir 2 millj. tonna eða þaðan af meira. Þá gátu menn leyft sér að beina sókninni mikið í hrygningarstofninn, enda var hrygningarstofninn þá miklu stærri en hann er í dag  Þetta er um þessa útfærslu að segja, herra forseti. Ég held að hún sé hættuleg eins og hún er. Ég verð að lýsa því að ég er andvígur því að fara þessa leið. Ég tel að í þessari útfærslu felist engin sátt. Ég hef getað tekið undir að það mætti nota gjald og gjaldstofn til þess að taka fyrir veiðiheimildir, ekki síst í því ljósi hvað útgerðarmenn sjálfir hafa á undanförnum árum komist upp með að gera þetta að ótrúlegu verðmæti, óveiddan fisk. En ég hef ævinlega litið svo á að færum við í gjaldtöku, þá ættum við að nota gjaldtökuna til að hafa áhrif á nýtingu fiskstofna, hvernig við stýrðum veiðunum. Það er auðvitað hægt að hafa hvort tveggja innbyggt, í fyrsta lagi að stýra veiðunum, að taka gjald eftir nýtingunni með það að markmiði að beina sókninni þangað sem eðlilegast er að beina henni hverju sinni. Ég hef alltaf séð þessa gjaldtöku þannig fyrir mér að hún væri tekin af lönduðum afla þannig að í raun væru menn að greiða gjald þegar þeir væru búnir að landa aflanum, þá myndaðist gjaldskylda sem útgerðarmenn yrðu svo að gera skil á innan ákveðins tíma. Þá er auðvitað hægt að hafa útfærsluna á gjaldtökunni með ýmsu móti og hafa áhrif á veiðarnar og stýra því með einhverjum hætti ásamt svæðalokunum og sóknarstýringum sem ég hefði talið að mundu falla vel að slíkri útfærslu. Almennt má segja að þær tillögur sem eru í frv., þ.e. þessi tillaga og sumar aðrar, eru eingöngu til þess að festa kerfið í sessi. Það er verið að setja gjaldtöku inn í kerfið og íslenskir útgerðarmenn, þrátt fyrir mótmæli sín, ætla að láta það yfir sig ganga að greiða ákveðið gjald fyrir það að festa kerfið í sessi nánast óbreytt. Þessu til viðbótar er svo í frv. verið að koma með skósólabætur á þau vandræði sem hljótast af þeirri almennu stefnumótun sem fylgt hefur kvótakerfinu og nú er verið að tryggja það að til framtíðar séu a.m.k. 7.500 þorskígildi sem skuli notuð við slíkar bætur. Út af fyrir sig er ég ekki að mótmæla því meðan menn eru svo ótrúlega stífir að vilja ekki skoða málin út frá raunverulegum vandamálum kerfisins heldur ætli sér að halda áfram í þessa veru. Þá liggur auðvitað ljóst fyrir að það verður að grípa til einhverra aðgerða og þó að menn kalli þetta hinn nýja veruleika eins og hv. formaður sjútvn., þá er þessi nýi veruleiki líka háður því að menn þurfa að vera með alls konar skóbætur til þess að taka á þeim vandamálum sem honum fylgja, sem fylgja þessari útfærslu, herra forseti. Það má lesa út úr þeim tillögum sem við erum hér að ræða. Ég hef dregið það fram í umræðunni að ég teldi að stjórnarþingmenn sæju það fyrir og væru þess fullvissir að vandi sjávarbyggðanna mundi fara vaxandi og þeir væru m.a. að reyna að tryggja það að þessir byggðakvótar væru til staðar til þess að taka á þeim vanda sem lagaútfærslunni fylgir. Ég verð að segja það enn og aftur, herra forseti, að mér finnst það mjög misráðið að menn skuli ætla að láta berja yfir sig eina lagasetninguna enn og taka þátt í því að festa hana í sessi í stað þess að segja sem svo: Þessi útfærsla á kvótakerfinu hefur ekki verið okkur til góðs. Hún hefur fært okkur meiri vandamál en menn áttu von á og það ber auðvitað að setjast yfir þessi mál upp á nýtt og skoða þau algjörlega upp á nýtt. Ég minni enn á þá grein sem ég vitnaði til snemma í morgun úr Morgunblaðinu í gær sem Jónas Bjarnason skrifaði um stjórn fiskveiða, nýtingu okkar á fiskstofnum og annað slíkt, en þar bendir hann á að eðlilegt sé að taka upp aðra veiðistýringu en þessa kvótakerfisveiðistýringu og bendir m.a. á að sóknarstýrðar veiðar hljóti að koma mun betur út miðað við nýtingu og viðhald stofnsins og lífríkið heldur en það kerfi sem við erum með. Herra forseti. Ég hef ekki vikið að því í máli mínu enn þá hvernig skuldastaðan hefur þróast í sjávarútvegi en það er alveg ljóst að skuldir sjávarútvegsins samfara þessu kerfi hafa farið vaxandi á undanförnum árum. Ef ég man rétt hafa þær vaxið um 60 milljarða á síðustu fimm árum og eru núna áætlaðar um 200 milljarðar þannig að það er fjölmargt sem við þurfum að hafa áhyggjur af og fjölmargt sem sýnir okkur að þessi útfærsla er ekki par glæsileg þegar ferill hennar er skoðaður. Í svari við fyrirspurn hv. þm. Gísla S. Einarssonar um kostnað við stjórn fiskveiða kom einnig fram að kostnaður við eftirlit hefur aukist frá 1999 úr 207 millj. í 312 millj. árið 2001 og mun örugglega fara vaxandi á næstu árum með þessari sömu útfærslu og við búum við. Annað er óhjákvæmilegt þannig að það er eiginlega sama hvar við grípum niður. Skuldirnar vaxa, kostnaður við kerfið vex, kerfið hefur ekki fært okkur neina uppbyggingu eins og ég hef rakið í máli mínu. Uppbygging þorskstofnsins er engin, a.m.k. ef taka á mark á niðurstöðum Hafrannsóknastofnunar varðandi stærð þorskstofnsins þá hefur engin uppbygging átt sér stað á þorskstofninum á 18 árum kvótakerfisins en eingöngu stefnt niður á við. Það er auðvitað hörmuleg umsögn um stjórnkerfið að þessar staðreyndir skuli liggja fyrir. En samt sem áður eru stjórnarliðar alveg ákveðnir í því að halda áfram að berja hausnum við steininn og lemjast um að koma þessu kerfi áfram til framtíðar. Ég skil það vel að þeir skuli grípa til þess ráðs að tryggja fleiri byggðakvóta til þess að staða byggðanna sé þó ekki algjörlega vonlaus, menn hafi eitthvað til að láta þangað. En þá erum við hins vegar komnir í þá aðferð að standa uppi með það að segja: Þú átt að fá, en þú átt ekki að fá, vinur. Þetta er ekki góð aðferð. Hún verður aldrei góð, jafnvel þó að við sjáum í nauðvörn að það sé betra að fara hana heldur en að rústa byggðunum. Þess vegna kann það auðvitað að vera svo að jafnvel stjórnarandstöðuþingmenn segja já við einhverjum þessara tillagna vegna þess að þeir vilja frekar sjá byggðirnar lifa einhver ár í viðbót heldur en hrynja eins og staðan gæti ella orðið. Það ætti auðvitað að vera meginmarkmið nýrrar lagasetningar að skipa málum á nýjan leik og skipa málum þannig að atvinnuöryggi byggðanna væri tryggt og atvinnuöryggisrétturinn færi saman hjá fólkinu annars vegar, hjá fólkinu í byggðunum, landverkafólkinu, hjá fiskimönnunum og hjá útgerðinni. En slíkt fyrirkomulag kemur þegar sjósóknarrétturinn er orðinn útgerðinni mest virði en ekki veiði- og leigurétturinn. Þegar útgerðin þarf að fara á sjó til að sækja allar sínar tekjur, þá er hagur byggðanna í lagi vegna þess að þá veit fólk að atvinnurétturinn er enn þá til staðar og verður ekki söluvara frá byggðunum. Þetta held ég að þurfi að tryggja í nýjum lögum. Ég hef sagt það oft í Alþingi og m.a. lagt fram þáltill. um það með sérstakri greinargerð hvernig ég vildi sjá að menn hæfu þá vegferð að komast út úr því kvótakerfi sem við búum við. Ég hefði talið að menn ættu að byrja að fást við það að skipta flotanum í aðgreinda útgerðarflokka þannig að það lægi ljóst fyrir að hægt væri að takast á við stjórnun á strandveiðiflotanum, og þá er ég að tala um allan strandveiðiflotann hvort sem hann er núna veiðikvótalaus eða ekki, þau skip sem hafa verið í útgerð, að takast á við það hvernig strandveiðiflotanum á að vera færður atvinnuréttur. Sá atvinnuréttur þurfi hins vegar að vera samstofna með atvinnurétti fólksins í byggðunum. Síðan væri auðvitað annar ferskfiskfloti þar fyrir ofan og svo frystitogara- og nótaskipaflotinn. Ég held að þessi skipting í þrjá útgerðarflokka sé lágmark auk þess smábátaflota sem við höfum í dag. En hér er verið að breyta þessum smábátaflota úr því að vera 6 tonna bátar og heimila það að hann fari í 15 tonna báta. Ég er andvígur því að taka þetta skref svona og tel að það sé hámark að fara í það að stækka bátana í 10 tonn ef menn ætla að gera þessa breytingu. En ég hefði hins vegar talið eins og ég hef sagt áður að það væri miklu meira um vert að menn færu í endurskoðun á þessu kerfi í heild sinni með það að markmiði að vinna sig frá því. Ég hef sagt að það mætti jafnvel hugsa sér að fara þá sáttaleið að taka frystitogaraflotann og nótaflotann út fyrir sviga með þær heimildir sem þeir hafa í dag og segja: Þið getið verið áfram í ykkar stýrikerfi með sölu- og leigurétti í einhver ár, enda komið þið ekki inn í stýrikerfi annars hluta flotans. Síðan færu menn í það með næsta skrefi að útfæra veiðar strandveiðiflotans og rétt byggðanna til þess að halda atvinnu sinni. Þannig held ég að hægt væri að nálgast þetta mál á einhverjum tíma til sátta en það verður ekki hægt eins og hér er lagt upp með. Formenn stjórnarandstöðuflokkanna á Alþingi hafa skrifað undir það að þeir hefðu verið tilbúnir til þess, ef menn hefðu viljað reyna að ná meiri sáttum í málinu, að fara svokallaða fyrningarleið og reyna að finna á því flöt að þannig mætti smátt og smátt tryggja eðlilega innkomu í greinina fyrir þá sem vildu vera í útgerð og að menn leigðu þá til sín aflaheimildir til einhvers tíma. Það er auðvitað hugsanlegt að fara þá leið og útfæra hana. En það sem hér er verið að gera er ekkert slíkt. Hér er bara verið að festa kerfið í sessi eins og það er og á því ætla menn að byggja til framtíðar, þ.e. þeir stjórnarflokkar sem nú eru við völd, hvernig svo sem allt veltist. Fram hafa komið hugmyndir um það með hvaða hætti mætti styrkja veiðar strandveiðiflotans, mjög einfaldar hugmyndir í raun og veru sem ætti að vera auðvelt að fara, m.a. sú tillaga að segja sem svo að kvótastuðull línuveiðanna skuli vera 0,8 á móti 1 hjá öðrum. Það mundi tryggja að línuveiðarnar næðu ákveðnum forgangi og ef þetta væri bundið við dagróðrabáta, þá væri þetta mjög atvinnuskapandi. Það skortir því ekki ýmsar hugmyndir til þess að byrja að fikra sig þá leið að breyta út frá núverandi kerfi en það skortir hins vegar algerlega vilja stjórnarmeirihlutans á Alþingi og það sem stjórnarmeirihlutinn hefur verið að aðhafast á undanförnum árum með frekari kvótasetningu, m.a. á smábátana, kalla menn núna að taka mið af hinum nýja raunveruleika, hinni nýju framtíð. Ég sagði í upphafi ræðu minnar í morgun að það er ekki sú framtíð sem ég vil sjá fyrir mér og ætla ekki að láta það eftir neinum að skipta um skoðun á því að berjast fyrir því hér að breyting verði á þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur fylgt eftir. Það er fjöldamargt fleira, herra forseti, sem ég mundi vilja víkja að. Mér finnst hins vegar ekki rétt að ég haldi í fyrstu ræðu minni ræðustólnum fyrir öðrum þingmönnum langt fram eftir degi og mun því frekar kjósa að halda seinni ræður mínar þegar aðrir hafa komist að því að hér á að ríkja jafnrétti og menn eiga ekki að geta einokað þennan stól. Ég vil þó að lokum, herra forseti, víkja að því að alveg frá því að kvótakerfið var sett á hefur endalaust farið fram alls konar endurröðun í kerfinu, alls konar úthlutun. Meðan við vorum með aflamark og sóknarmark voru til svokallaðir meðalkvótar, meðalkvótar á norður- og suðursvæðis og það gat auðvitað að hentað mönnum, sérstaklega ef þeir fréttu innan úr Hafró hvað gæti verið í farvatninu varðandi úthlutun, að ná sér í skip af suðursvæði og fara með það yfir á norðursvæðið og fá kannski 25% aukningu á þorskkvótanum eða öfugt. Síðan var grunnur kerfisins byggður á veiðireynslunni frá 1981--1983 og þeir sem þá voru í útgerð fengu veiðireynslu sína viðurkennda. Meðan sóknarmarkið var í gangi fengu menn sóknarmarkið viðurkennt þegar endanlega var úthlutað 1988 fyrst þegar sóknarmarkinu var breytt úr því að vera pottur sem hafði áhrif á aflamarksskipin yfir í það að vera pottur sem hafði bara áhrif innbyrðis, en frá 1988 til 1991 þegar lögin tóku gildi var auðvitað úthlutað út á reynslu sóknarmarksskipanna og þau breyttu sinni röð innbyrðis til viðbótar við það sem áður hafði verið þannig að þar fór fram ný úthlutun og ný endurröðun. Þegar línutvöföldunin var tekin upp og þegar hún var lögð niður, þá fengu þeir sem voru í línuveiðum nýja úthlutun út á sína veiðireynslu. Þegar sett var inn í lögin svokölluð grálúðukvótajöfnun, þegar grálúðukvótinn var færður að stórum hluta af þeim skipum sem höfðu myndað veiðireynsluna til skipa sem jafnvel höfðu aldrei á grálúðu farið og höfðu aldrei sést á grálúðuslóð, þá fór fram ákveðin jöfnunaraðgerð innan kerfisins sem kom auðvitað harkalega niður á þeim útgerðum og þeim landsvæðum sem höfðu lagt grunninn að veiðum grálúðunnar en var fært til annarra. Þegar menn fóru að stunda úthafskarfaveiðar fengu þeir sérstaka uppbót í grálúðukvóta, 140 tonn á skip ef ég man rétt, fyrir þá sem stunduðu veiðar á grálúðu í ákveðið marga daga, mig minnir að það hafi verið 40 dagar. Þar fór auðvitað hluti af grálúðukvótanum. Smábátarnir, 6--10 tonn, voru settir á kvóta einhvers staðar á vegferð kvótakerfisins og þeir fengu auðvitað úthlutað út á sína veiðireynslu. Menn fengu líka veiðileyfi út á kjöl skipa sem var búið að leggja fyrir einhverja ákveðna dagsetningu og fengu síðan úthlutað veiðireynslu á grundvelli þeirra með hliðsjón af afkomu annarra. Síðan fór fram ný kvótasetning á smábátana eins og menn vita á því fiskveiðiári sem hófst 1. september og hefur síðan smám saman verið að koma inn í kerfið til smábátanna allt þetta ár og alltaf eru menn að raða sér upp á nýtt í kerfinu nema þeir sem voru gerðir kvótalausir eftir 1990 og hafa síðan verið leiguliðar annarra. Sá hópur sem hefur átt þau skip og gert þau út hefur ekki fengið viðurkenndan veiðirétt af þeim heimildum sem hann hefur verið að veiða, ekki einu sinni að hluta til varðandi þessar kvótabundnu tegundir. Og þó. Fyrir örskömmu síðan fengu sumir þessara báta úthlutað slatta af keilu, löngu og sumir skötusel þannig að í dauðateygjunum var þeim sýndur örlítill vottur af hinu mikla réttlæti kvótakerfisins. Allan tímann hefur það verið atvinnuréttur útgerðarmanna einna sem hefur verið viðurkenndur. Atvinnuréttur skipstjóra, sem hafa menntað sig til þess í sjómannaskóla að veiða fisk, hefur ekki verið viðurkenndur nema því aðeins að þeir hafi verið útgerðarmenn skipa, t.d. smábáta. Þá hafa þeir lent í því að fá þá úthlutun sem átt hefur sér stað á undanförnum missirum og eru þar af leiðandi í dag orðnir það sem ég leyfi mér að kalla smágreifar. Ég hef oft sagt það áður að það er ekkert meira öryggi í því hjá fólkinu að eiga atvinnurétt sinn hjá smágreifa heldur en stórgreifa. Fólk hefur ekkert um það að segja hvenær slíkar heimildir eru seldur úr byggðarlaginu og það er megingalli þessarar kvótakerfisútfærslu. Atvinnurétturinn er útgerðarmanna. Það eru þeir sem geta leigt hann og selt og það er ekki við þá, íslenska útgerðarmenn, að sakast að lögin eru svona úr garði gerð. Það er við okkur að sakast hér á Alþingi að hafa sett þessi lög og gert þau svona úr garði, að það sé útgerðarmanna einna að taka ákvörðun um það í fyrsta lagi hvort skip sé gert út og myndi þannig atvinnu fyrir sjávarbyggðir og fólk í sjávarbyggðunum og tryggi eignarréttarlega stöðu þeirra í húsnæði sínu eða hvort þeir taki ákvörðun um það að leigja eða selja sem setur rétt sjómanna og fólks í sjávarbyggðunum algjörlega út á kaldan klaka. Þetta er megingallinn, herra forseti, að svona skuli hafa verið að verki staðið fyrir utan svo hinn megingallann að kvótakerfið hefur ekki byggt upp neina fiskstofna í almennum botnfiskveiðum og þar er því miður allt á verri veg. Þess vegna væri virkilega ástæða til þess af líffræðilegum orsökum að taka kerfið til endurskoðunar.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Vestf. hefur nokkrum sinnum vikið að því að ég hafi komist þannig að orði að tala um veruleikann og það er alveg rétt. Það er einhvern veginn þannig með veruleikann að hann er staðreynd og menn verða auðvitað að horfast í augu við veruleikann, við staðreyndirnar og vinna í samræmi við það. Það er það sem ég hef átt við. Það er ekkert annað sem ég hef verið að segja. Ég hef út af fyrir sig ekki verið að breyta um skoðun í einu eða neinu. Ég hef einfaldlega verið að segja það að til þess að reyna að starfa innan þess sem við sjáum að er veruleikinn í dag, sem er staðreyndin í dag, þá verðum við auðvitað að viðurkenna að þannig eru hlutirnir. Síðan getum við reynt að vinna hver á sínum vettvangi, hver með sínum skoðunum að þeim breytingum sem við viljum gera og það tel ég mig hafa reynt að gera. Ég hef líka sagt það og vakið athygli á því að byggðakvótarnir eru orðnir umsvifameiri heldur en ég held að flestir hafi áttað sig á og ég hef verið þeirrar skoðunar að það væri skynsamlegt að reyna að fara að feta sig út úr þeirri leið, ekki inn í hana. Í því sambandi hef ég t.d. verið að horfa til hugmynda á borð við þá að veita einhvers konar línuívilnun, og vil ekkert endilega festa mig nákvæmlega í þá útfærslu heldur hef ég verið að segja að þarna kynni að vera leiðin fyrir okkur út úr þessu að setja inn í fiskveiðistjórnarkerfið einhvers konar línuívilnun af einhverjum toga sem gæti auðveldað okkur þessa leið út úr byggðakvótamálinu einfaldlega vegna þess að það er auðvitað þannig að byggðakvótarnir eru settir upp, eins og fram hefur komið í þessum umræðum, til þess að koma til móts við þau byggðarlög sem hafa minnsta veiðiréttinn og það hefur auðvitað skilað árangri á mörgum sviðum. Það hefur aukið veiðiréttinn á þessum svæðum eins og margoft hefur komið fram. Hins vegar eru þessi kerfi samfara mjög mörg vandamál og þess vegna hef ég t.d. verið mjög gagnrýninn á byggðakvótahugmyndafræðina þó að ég hafi hins vegar í ljósi þeirrar stöðu sem málið er í, fallist á að beita þessari aðferð í því skyni að bæta og auka veiðirétt minnstu byggðarlaganna í landinu.

Herra forseti. Það er alveg rétt að þegar menn eru búnir að búa til nýjan veruleika, þá þurfa þeir að taka mið af honum. Það sem ég hef verið að vekja athygli á þegar ég hef verið að draga þetta fram er það að ég tel að sá veruleiki sem m.a. hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur stuðlað að að við stöndum frammi fyrir núna, sé ekki eftirsóknarverður veruleiki þó að hann sé raunveruleiki eins og málum er hagað í dag og þess vegna ekki til bóta. Þess vegna segi ég það sem mína skoðun að ég tel að mér sé skylt að berjast gegn því að slíkur veruleiki, sem hv. þm. hefur stundum nefnt í ræðum sínum að sé nútímaveruleiki, verði til, en að því hafa þingmenn stjórnarflokkanna staðið og þeirri stefnumótun og framkvæmd er ég andvígur eins og hún hefur komið út fyrir þjóðina.

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. 4. þm. Vestf. metum þetta ósköp svipað. Veruleikinn er staðreynd og staðreyndin er veruleiki og þess vegna verða menn auðvitað að vinna út frá því. Það sem blasir við okkur við þessar aðstæður er einfaldlega það að við erum með aflahlutdeildarkerfi, aflakvótakerfi, og aflahlutdeildin og aflakvótarnir gefa veiðiréttinn. Til þess að reyna að auka veiðirétt minnstu byggðarlaganna og þeirra byggðarlaga sem hafa verið háð sjávarútvegi þá höfum við beitt tvennu. Við höfum annars vegar reynt að auka veiðirétt minni bátanna þar sem það hefur verið sérstaklega mikilvægt og við höfum verið að auka byggðakvótann. Þetta hefur allt verið liður í því að auka veiðiréttinn innan þess kerfis sem löggjöfin hefur ákveðið og meiri hluti Alþingis hefur ákveðið. Þetta er einfaldlega sú staðreynd sem ég hef unnið út frá og ég tel að það hefði verið óábyrgt í meira lagi ef menn hefðu ekki einfaldlega reynt að horfast í augu við þetta og reynt að vinna að þeim breytingum, að þeirri aukningu á veiðirétti sem þrátt fyrir allt hefur þó tekist að ná fram á undanförnum árum. Ég hef t.d. vakið athygli á því, sem er heilmikil breyting frá því þegar ég var yngri og var að alast upp, að veiðirétturinn í steinbítnum hefur t.d. verið færður til þannig að hann er núna hér um bil að 40% hjá bátum innan við 6 tonn. Það er engin smábreyting á veruleikanum og þetta er það sem máli skiptir fyrir þær litlu byggðir sem háðastar eru þessum bátum, að veiðiréttur þeirra hefur þó alla vega verið aukinn sem þessu nemur þó að það sé auðvitað breyting frá því sem var í frelsinu. En því verður hins vegar ekki mælt í mót að þær breytingar sem menn hafa verið að gera, þ.e. að færa þennan aukna veiðirétt --- hið sama hefur verið gert í þorskinum. Aukinn veiðiréttur hefur verið færður til þessara báta þó að eflaust finnist engum nóg. En stóra vandamálið sem við er að glíma og talað hefur verið um er að mönnum hefur bókstaflega ekkert gengið í því að byggja upp fiskstofnana.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frv. til laga um um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Áður en ég hef mál mitt vil ég aðeins almennt um frv. segja að það eru auðvitað stórkostleg vonbrigði að menn skuli vera fastir í því fari að plástra núverandi kerfi og viðhalda því. Frv. er í raun bara viðhald á því kerfi sem við höfum búið við með lítils háttar breytingum. Þar er fyrst og fremst gjaldtökuhliðin sett inn með undarlegri formúlu og síðan svokallaðir pottar með byggðakvótum sem er auðvitað afleiðing af því sem við erum að horfast í augu við hvað varðar þróun byggðar í landinu og allir átta sig á að er eitt af okkar stærri og verri þjóðfélagsmeinum. Því er valin þessi leið til að milda þau vandamál sem eru komin upp og hafa verið og verða í hinum dreifðu byggðum lansins. Mér finnst eiginlega mjög sorglegt að menn skuli ekki hafa tekið málið alveg frá grunni og reynt að finna nýjan flöt á stjórn þessara mála vegna þess að allt það sem við höfum að stefnt í sambandi við verndun fiskstofnanna á þessu tímabili sem fiskveiðistjórnarkerfið hefur verið í gildi hefur okkur hreinlega mistekist. Því er alveg ljóst að þær aðferðir sem við höfum notað og erum núna að plástra sýknt og heilagt duga ekki. Mér finnst merkilegt að við skulum ekki hafa getað byggt á því t.d. sem kom út úr vinnu auðlindanefndar þar sem hún skilaði alveg skýrum tillögum um það hvernig gjaldtaka fyrir auðlindir skuli vera. Auðlindanefnd komst að þeirri niðurstöðu í skýrslu sinni að greiða bæri fyrir afnot af auðlindinni og það gæti stuðlað að því að sátt tækist um stjórn fiskveiða. Í áliti auðlindanefndar segir, með leyfi forseta: ,,... enda verði sú gjaldtaka ákveðin með hliðsjón af afkomuskilyrðum og uppbyggingu sjávarútvegsins og þeirri óvissu sem hann á við að búa, m.a. vegna ófyrirsjáanlegra breytinga á aflabrögðum og vegna alþjóðlegrar samkeppni, þar á meðal þau skilyrði sem sjávarútvegur annarra þjóða býr við.`` Niðurstöður auðlindanefndar voru í þeim dúr að nefndin varð sammála um að stefna bæri að greiðslu fyrir afnotarétt á öllum auðlindum sem eru í eigu ríkisins eða þjóðar af tveimur ástæðum. Annars vegar til að greiða kostnað ríkisins af stjórn og eftirliti með viðkomandi auðlind og hins vegar til að tryggja þjóðinni í heild sýnilega hlutdeild í þeim umframarði eða auðlindarentu sem nýting hennar skapar. Nefndin fjallaði um gjaldtöku í tengslum við þau markmið sem henni bar að vinna að samkvæmt erindisbréfi og meiri hluti nefndarinnar telur ljóst að fara þurfi varlega í innheimtu slíks gjalds enda standi sjávarútvegurinn ekki undir mjög auknum álögum. Nefndin ætlaði að gjaldtaka geti enn hraðað samrunaferli í sjávarútvegi og að áhrifa slíks samruna muni gæta í sjávarbyggðum landsins. Meiri hluti nefndarinnar taldi engu að síður að innheimta bæri hóflegt gjald og að það muni stuðla að víðtækari sátt um fiskveiðistjórnarkerfið og þar með komi visst endurgjald fyrir afnotarétt af veiðiheimildum. Síðan leggur nefndin til tvær tillögur sem hún telur færar í þessu efni, þ.e. að taka svokallað auðlindagjald. Í fyrsta lagi bendir nefndin á hina svokölluðu fyrningarleið og í öðru lagi nefnir hún veiðigjaldsleið. Vegna tímans, virðulegi forseti, ætla ég ekki að fara út í útlistingar á þessum leiðum. En það er alveg klárt að með frv. sem við fjöllum um í dag erum við ekki í grunninn að fara þá leið sem lögð er til í störfum auðlindanefndar. Gjaldtakan sem sett er þarna inn er ekki sú sem byggir á niðurstöðum auðlindanefndar, þ.e. að greiða beri auðlindagjald og að auðlindagjald skuli notað sem stjórntæki við nýtingu viðkomandi auðlindar. Og ekki þarf fisk til. Við erum að tala hér um margs konar annars konar auðlindir, allt frá köldu vatni, möl og öllu sem landið og sjórinn gefur þannig að grunnhugsunin í sambandi við auðlindagjald virðist ekki ná inn í þá vinnu sem lögð er fram í frv. sem við erum að fjalla um. Segja má að á grunni auðlindanefndar og niðurstöðu hennar hafi verið stofnað til hinnar svokölluðu sáttanefndar um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða, en með ákvæði til bráðabirgða V í lögum nr. 1/1999, sem breyttu lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, var ákveðið að sjútvrh. skyldi skipa nefnd til að endurskoða þau og að þeirri endurskoðun skyldi lokið fyrir lok fiskveiðiársins 2000/2001. Sjútvrh. skipaði nefndina hinn 28. september 1999 og í skipunarbréfi ráðherra komu fram þau markmið að með endurskoðuninni skyldi vinna að tillögum um breytingar á stjórn fiskveiða. Í skipunarbréfi nefndarinnar er sagt: ,,Nefndinni ber að taka tillit til hagsmuna sjávarútvegsins, byggðanna og almennings í landinu í starfi sínu. Markmið breytinganna er að ná fram sem víðtækastri sátt landsmanna um fiskveiðistjórnarkerfið. Þess skal þó gætt að fórna ekki markmiðum um skynsamlega nýtingu og bætta umgengni um auðlindir sjávar né heldur raska hagkvæmni og stöðugleika í greininni.`` Nefndin fær þarna í veganesti stóran og fagran grunn. En það er kunnara en frá þurfi að segja að endurskoðunarnefndin sem skilaði af sér á liðnu hausti margklofnaði í vinnu sinni. Þær tillögur sem þetta frv. er byggt á byggjast á tillögum úr nefndarvinnunni sem eru fram settar af meiri hluta nefndarinnar, þ.e. fulltrúum sjálfstæðismanna í nefndinni og fulltrúum sjútvrh., fjórum mönnum. Síðan eru í nefndarálitinu þrjár tillögur eða álit sett fram af minni hlutanum, frá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni sem var fulltrúi Samfylkingarinnar í endurskoðunarnefndinni, frá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni sem var fulltrúi framsóknarmanna í endurskoðunarnefndinni og svo frá þeim sem hér stendur fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Álit mitt í endurskoðunarnefndinni byggist á leið sem ég tel að eigi að fara til þess að vinda ofan af núverandi kerfi og byggja upp nýtt kerfi sem sátt væri um. Ég valdi í formúlu minni og framsetningu í greinargerðinni að notfæra mér grunn sem byggist á vinnu auðlindanefndar. Auðlindanefndin, eins og ég sagði áðan í ræðu minni, nefnir tvær leiðir til þess að betrumbæta auðlindastjórn í landinu, þ.e. hina svokölluðu fyrningarleið og veiðigjaldsleið. Þess vegna lagði ég til í nefndinni að lagður yrði grunnur að nýju stjórnkerfi fiskveiða sem byggði á því að nota báðar aðferðir, bæði fyrningarleiðina og veiðigjaldsleið. Ég vil taka það skýrt fram að ég er ekki talsmaður þess að skattleggja sjávarútveginn og eins og kemur fram í þessu frv. þá var mjög snemma ljóst í nefndinni að til þess að ná þjóðarsátt voru útvegsmenn tilbúnir að greiða fyrir auðlindina --- talan sem svífur yfir vötnunum í frv. kom raunar mjög fljótt fram, þ.e. í kringum 2--2,5 milljarða --- en með það á móti að gjöldum sem útgerðin borgar núna yrði létt af útgerðinni. Nettó værum við því kannski að tala um 1--1,5 milljarða í gjaldtöku á þessum grunni. Ég tel að auðlindagjaldsleið og þar með veiðigjaldsleið eigi að vera verkfæri til þess að stjórna því hvernig við notum og nýtum auðlindina. Ég tel að gjaldtakan eigi ekki að vera skattlagning eins og margir álíta að nú sé raunin orðin með þessu frv. Ég held að auðlindagjaldsleiðin eigi að undirbyggja það að hægt verði að stjórna fiskveiðum og að það eigi að nota gjaldtökuna sem stjórntæki. Á þessu er mjög mikill munur. Miðað við þetta frv. eru slík verkfæri ekki nothæf. Hér er aðeins verið að tala um gjaldtöku eða gjaldstofn. Við verðum að horfast í augu við að eftir hátt í tveggja áratuga fiskveiðistjórn á grundvelli kvótakerfisins er ekki sýnilegt að sá megintilgangur kerfisins að byggja upp fiskstofnana og láta þá skila hámarksafrakstri hafi náðst. Í mörgum tilvikum er ástand fiskstofnanna núna svipað eða jafnvel verra en fyrir daga kvótakerfisins. Auk þess hefur réttlega verið bent á að kvótakerfið hamlar mjög allri nýliðun og kynslóðaskiptum í atvinnugreininni. Þó því sé ekki haldið fram að öll sökin sé kvótakerfisins verður því ekki á móti mælt að árangurinn að þessu leyti er ákflega rýr og takmarkaður. Fram hefur komið í ræðum hv. þm. í dag að við stöndum frammi fyrir 150--200 þúsund tonna afkastagetu þorskstofnsins. En á góðum árum þess stofns var hér verið að veiða alla vega 350 þúsund tonn og jafnvel í bestu árum upp í 450 þúsund tonn. Hér er náttúrlega um gríðarlega hagsmuni að ræða og sorglegt er til þess að vita að með þeim aðferðum sem við höfum notað erum við alltaf að hjakka í sama farinu hvað þessa stofna varðar og okkur hefur engan veginn tekist að ná þeim markmiðum sem átti að ná með kvótasetningunni. Rétturinn til viðskiptakvóta, bæði möguleikinn til leigja öðrum veiðiheimildir í stað þess að nota þær sjálfur og varanleg sala þeirra, hefur haft í för með sér að ákveðnir aðilar hafa átt kost á að hagnast gríðarlega. Slíkur gróði, ekki síst þegar hinir sömu hverfa úr sjávarútvegi með milljónatugi, hundruð milljóna eða milljarða andvirði veiðiheimilda, samrýmist vægast sagt illa ákvæðum fiskveiðistjórnarlaganna um sameign þjóðarinnar. Þjóðin hefur í raun staðið frammi fyrir þessari staðreynd, þ.e. að ná til sín kvótagróðanum. Og þessi staðreynd hefur gert þjóðina í heild sinni hvað ósáttasta við kerfið. Menn hafa horft upp á að einstakir aðilar hafa tekið út úr greininni, og þar með skuldsett sjávarútveginn, milljarða á milljarða ofan, tekið út úr greininni og hagnast gríðarlega. Í því sambandi eru menn að tala um tugi milljarða, kannski á bilinu 30--40 milljarða. Framsal veiðiheimilda, sú staðreynd að byggðarlögum í núverandi kerfi er ekki tryggður neinn réttur, hefur stundum leitt til að kvóti hefur horfið á brott og miklir staðbundnir erfiðleikar skapast í atvinnumálum. Þessu ástandi fylgir mikið öryggisleysi í sjávarbyggðum og enginn veit hver verður næst fyrir barðinu á slíkum hremmingum, jafnvel þó að staðan kunni að vera þokkaleg sem stendur. Hröð samþjöppun veiðiheimilda, sameining fyrirtækja og stækkun, hefur víða haft í för með mér sársaukafullar breytingar af þessum toga. Einkum hafa minni sjávarbyggðir, sem mikið byggja á bátaútgerð og ekki njóta þess að hafa höfðuðstöðvar einhverra stóru fyrirtækjanna í byggðarlaginu, átt undir högg að sækja við núverandi fyrirkomulag. Fiskvinnslufyrirtæki sem engan aðgang hafa að veiðiheimildum, fiskverkafólk, sjómenn og aðrir íbúar sjávarbyggðanna eru þolendur þessa ástands og þess öryggisleysis sem það hefur víða skapað. Í umfjöllun og skýrslugerð um áhrif fiskveiðistjórnarkerfis á byggðaþróun er þessi þáttur að öllum líkindum vanmetinn. Framsal veiðiheimilda og leigubrask hefur leitt til stórfelldra árekstra í samskiptum sjómanna og útvegsmanna og kostað verkföll og átök sem ítrekað hafa leitt til lagasetningar sem svipt hefur sjómenn samningsrétti. Virðulegi forseti. Frv. sem við fjöllum um hér sýnir að menn gera sér grein fyrir hræðilegum afleiðingum kerfisins sem við búum við. Það er þess vegna sem stofnað hefur verið til svokallaðra byggðakvóta, potta sem eru settir upp með ýmsum formúlum. Þessir pottar munu slaga upp í ein 15 þús. tonn þegar allt er talið sem hér á að vera hægt að úthluta eftir geðþótta frá sjútvrn. Ég held að þetta sé mjög slæmt upplegg, að ætla sér að slökkva eldana í hinum dreifðu sjávarbyggðum landsins með geðþóttaákvörðunum þegar illa gengur í sjávarbyggðunum, með ölmusum úr þessu pottafyrirkomulagi. Eins og fram hefur komið hjá mörgum öðrum hv. þm. segja menn kannski sem svo að þrátt fyrir allt sé þetta betra en ekki neitt. Þeir sem hafa heildarsýn yfir dæmið eru hins vegar andvígir því hvernig hlutirnir eru settir upp. Ég segi fyrir mína parta að miðstýrt pottakerfi af þessu tagi, byggðakvótar sem er útdeilt úr ráðuneyti af hæstv. sjútvrh., er fyrirkomulag sem alltaf mun leiða til úlfúðar. Menn munu segja: Þeir eru að úthluta --- þessi fékk en ekki við hinir. Þess vegna hefur mér fundist mikilvægt að setja fram tillögu, sem ég hef gert á vegum flokks míns, varðandi heildaruppstokkun og endurskoðun á fiskveiðistjórnkerfnu, með nýrri formúlu sem gæti sjálfvirkt orðið til að breyta gersamlega um kúrs. Það er ekki verið að gera slíkt með því frv. til laga sem hér er lagt fram. Í frv., áður en brtt. voru lagðar fram, voru menn meira að segja svo djarfir að leggja til hvaða hlutdeild menn mættu hafa í hinum einstöku tegundum. Þá var frv. í þeim dúr að samkvæmt teóríunni var hægt fyrir tvær útgerðir að eiga allan ýsukvóta og tvær útgerðir að eiga allan ufsakvóta, þ.e. menn máttu hafa 50% hlutdeild, tvær útgerðir allan karfakvóta, tvær grálúðukvótann og síðan máttu menn eiga að hámarki 12% í þorski og 20% í síld, loðnu og úthafsrækju. Sem betur fer er í brtt. við frv. dregið úr þessu og lagt til að hámarksaflahlutdeild í ýsu verði ekki nema 20%, í ufsanum 20% og í karfanum er farið úr 50% og niður fyrir 35%. Hámarkshlutdeild í grálúðu breytist úr 50% og verður 20%. Þessi framsetning, eins og hún kemur fram í upprunalega frv., endurspeglar í raun hugsun þeirra sem ráða ferðinni í þessum málum og það hefur staðið upp úr hverjum manni sem hefur tjáð sig um þetta í samanbandi við vinnu endurskoðunarnefndarinnar að menn hefðu haft þá sýn á stjórnarheimilinu að hér eigi að vera þrjár, fjórar, kannski sjö útgerðir að hámarki. Þar með vita menn náttúrlega nákvæmlega á hvaða vegferð þeir eru. Þess vegna koma auðvitað fram hugmyndir eins og varðandi grálúðuna og karfann. Maður getur ímyndað sér til hvers það hefði leitt ef menn hefðu haft þá möguleika að skipta þessum stofnum á milli sín. Ég held að það sé ekki tilviljun að þetta kom fram. Menn hafa auðvitað reiknað sig fram til að best sé að vera bara með tvö öflug útgerðarfyrirtæki sem sæki suður á Reykjaneshrygg og festa það þar með til þessara tveggja aðila. Á hinn bóginn geta menn komið sér saman um það og rætt sín á milli varðandi grálúðuna að önnur tvö fyrirtæki gætu skipt henni á milli sín. Þannig er hugsunin í þessu. Hún byggir á því sem menn kalla á hátíðarstundum hagræðingu innan greinarinnar. Þá gleymast öll önnur atriði í sambandi við sjávarbyggðirnar, fólkið og þær eignir fólks úti á landi sem verða verðlausar o.s.frv. Virðulegi forseti. Í þessu frv. eru líka brtt. við 1. gr., varðandi rannsóknirnar. Ég var talsmaður þess í nefndinni að fleiri aðilar kæmu inn í rannsóknirnar. Það er að vísu brtt. sem gerir mögulegt að hæstv. sjútvrh. geti veitt heimild til rannsókna en það er því skilyrði háð að Hafrannsóknastofnun fari yfir umsækjendur, gefi grænt ljós fyrir sitt leyti eða umsögn til hæstv. ráðherra. Ég var tilbúinn, virðulegi forseti, til að hafa þessa heimild miklu opnari. Ég held að stofnanir eins og háskólarnir okkar o.s.frv., séu fullfærar um að stunda rannsóknir af miklum krafti og gefa kannski aðra sýn á stöðu sjávarútvegsins og verndunarpólitík okkar í því sambandi. Í frv. er gengið út frá því að umsögn Hafrannsóknastofnunar liggi fyrir en ég tel að það hefði mátt vera opnara. Ég hef lagt á það megináherslu að staðbundnir stofnar og rannsóknir á þeim, hvað varðar þorskinn, eru óplægður akur. Ef það reynist rétt sem margir halda fram að hér séu margir staðbundnir stofnar í þorskinum er fiskveiðistjórnarkerfi sem byggir á heildarkvóta fyrir íslenskan þorsk gersamlega hrunið. Menn verða að stokka öll þessi mál upp á nýtt. Það er í raun furðulegt að menn skuli ekki hafa opnað augun í því efni. Hver mundi treysta sér til að gefa út heildarkvóta í rækju þegar ljóst er að við erum með staðbundna stofna, hvort sem er Ísafjarðardjúpsrækja, Húnaflóa-, Axarfjarðar- eða Eldeyjarrækja? Að mínu mati standa þessi mál á svo veikum grunni hvað þetta varðar og þess vegna þurfum við að auka rannsóknarþáttinn verulega þar. Í frv. er sett upp formúla fyrir gjaldtökuna. Ég ætla tímans vegna ekki að fara sérstaklega yfir hana. Ég tel að grunnhugsunin í sambandi við þessa gjaldtöku, eins og hún er sett fram í frv., sé röng. Ég held að hún eigi að vera á svipuðum nótum og lagt er upp með í vinnu endurskoðunarnefndarinnar, að auðlindagjald sé verkfæri til að stjórna því hvernig við förum í auðlindina. Til þess að nefna dæmi höfum við möguleika á því, ef við lítum á þetta sem verkfæri til að stjórna því hvernig við förum í auðlindina. Sem dæmi, eins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson benti á, getum við á vissum stöðum, eða gagnvart veiðarfærum eða gagnvart bátaflokkum, stýrt með gjaldtökunni, haft hana mismunandi. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson benti á að þorskurinn fyrir norðan land væri miklu smærri og þess vegna fengju menn minna út úr sínum kvóta þar en á ýmsum öðrum svæðum. Í mínum huga væri auðlindagjald á þessum grunni verkfæri sem hægt væri að beita þannig að auðlindagjaldið, t.d. fyrir þorskinn fyrir Norðurlandi, yrði lægra, ef mönnum sýndist svo, en auðlindagjaldið á stærri þorski. Ef maður fylgir þessari hugsun með auðlindagjaldið getum við líka tekið sem dæmi auðlind sem einkaaðilar og ríki taka gjald fyrir. Við skulum bara taka dæmi eins og malartekjur. Þar er beitt auðlindagjaldi. Yfirleitt er það þannig að landeigandi, hvort sem er ríki eða einstaklingur, tekur gjald fyrir hvert tonn malar. Síðan þegar farið er að vinna þessa afurð --- sumir eiga góðar malarnámur með góðri möl en aðrir eiga malarnámur sem blandaðar eru öðrum efnum --- stýrist gjaldtakan af því hvers konar efni menn hafa að vinna úr, hvort menn þurfa að þvo mölina o.s.frv. Í raun er þessi formúla vel nothæf hvað varðar stjórn fiskveiða á sama hátt og við notum svona aðferðir til þess að stýra vinnslu á möl í þessu tilfelli. Gjaldtakan er notuð sem sjóður til að ganga frá landinu á nýjan leik o.s.frv. Þetta stýrist af svona atriðum. Ég held að við hefðum átt að vinna þetta miklu betur á grunni hugsunarinnar sem auðlindanefnd setur fram og fá það inn í heildstætt frv. um stjórn fiskveiða, þar sem við sköpuðum okkur verkfæri til að stjórna þessum málum af einhverju viti. Auðlindagjaldi sem tekið væri á þennan hátt gætum við beitt til allra mögulegra hluta, til fiskverndar ef okkur sýndist svo. Þarna koma stórar spurningar inn í. Margir vísindamenn og hv. þm. hafa bent á að e.t.v. sé staða þorskstofnsins svona slæm af því að við erum að taka allt of mikið út úr bíómassanum í hafinu af því sem hefur verið grunnfæða fyrir þorskinn. Það gefur náttúrlega augaleið að einhvers staðar kemur það niður að við erum að veiða 800 þús. til milljón tonn af loðnu sem er grunnfæða fyrir þessa tegund. Við erum að veiða tugi þúsunda tonna af rækju. Fyrir örfáum áratugum veiddum við nánast ekki neitt. Þetta eru hlutir sem menn verða að velta fyrir sér og á grunni slíkrar veiðistjórnar með gjaldtöku sem hefur það meginmarkmið að vernda fiskstofnana er hægt að beita slíkum aðferðum á þennan hátt eins og ég greindi um áðan í ræðu minni með mölina. Hér er farin sú leið að viðhalda því kerfi sem við höfum búið við og það er mjög miður. Stjórnarmeirihlutinn treystir sér augljóslega ekki til að fara í róttækar breytingar á kerfinu. Þannig er staða málsins. Þá lenda menn út í fen eins og þau að setja upp byggðapotta til að geta slökkt eldana þegar vandamálin koma upp, vandamál sem eru fyrirséð og augljóslega koma í kjölfar þess sem menn eru að gera í þessu sambandi. Menn eru að skapa grunn til þess að fyrirtækin verði færri og þau verði stærri og hin svokallaða hagræðing fái framgang. Það er mergurinn málsins. Síðan er þessi málamiðlun og til að allt verði ekki vitlaust í hinum dreifðu byggðum og afkomugrunnurinn gersamlega tekinn undan mönnum þá ætla menn að leika sér með þessa svokölluðu byggðakvóta upp á hartnær 15 þús. tonn ef allt væri gírað í botn. Þetta er vond leið og það sem er verst við þetta allt saman er að engar líkur eru til þess að þetta bæti umgengnina um nytjastofna sjávar. Við munum hjakka í sama farinu og eygjum ekki möguleikana á því að fiskstofnarnir byggist upp vegna þess að við höfum ekki borið gæfu til þess að byggja upp nýjan grunn sem gæti gefið okkur einhverja von um að við gætum byggt upp stofnana á nýjan leik. Það er ekki með felldu að eftir allan þennan árafjölda, hartnær 20 ár, skulum við vera í sömu sporum eða verr sett hvað þorskstofninn varðar. Það er gersamlega óásættanlegt. Og þá er náttúrlega eitthvað mjög mikið að eins og flestir hljóta að sjá. Virðulegi forseti. Hér eru engir tilburðir til þess að upphefja nýja hugsun, leggja grunn að nýju kerfi sem gefur okkur einhverja von, alls ekki. Hér er haldið áfram á sömu braut nánast með byggðapottum sem geta aldrei orðið til þess að nein rótfesta verði í sjávarbyggðum landsins því að hvorki hreppsnefndir né einstaklingar í hinum dreifðu sjávarbyggðum munu til lengri tíma litið láta bjóða sér að koma með betlistaf í hendi til þess að fá lífsviðurværi frá miðstýrðu kerfi. Menn munu ekki endast í því. Menn munu ekki sjá framtíð í því. Menn munu notfæra sér það um stundarsakir en það verður aldrei grunnur sem menn telja sig vera örugga með að byggja á af neinu tagi. Virðulegi forseti. Ég gæti í sjálfu sér flutt um þetta langt mál en ég á eftir tvær ræður og mun koma inn í umræðuna á seinni stigum og læt máli mínu lokið að sinni.

Virðulegi forseti. Á dagskrá þessa fundar eru í rauninni þrjú mál og það mál sem við ræðum núna er frv. til laga um stjórn fiskveiða, stjfrv., 562. mál, með nál. á þremur skjölum og brtt. þar að auki. Síðan er á dagskrá fiskveiðar utan lögsögu Íslands sem fjallar um síldveiðar og loks er þriðja málið, skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, mál sem var á dagskrá sl. laugardagskvöld. Klukkan korter yfir sjö þegar ég kom til þess að tala í því máli leyfði virðulegur forseti sér að kippa málinu af dagskrá og var búið að sulla með málin fram og til baka að geðþótta hæstv. forseta sem þá var við stjórn fundarins. Það ætti auðvitað að ræða þetta mál, virðulegi forseti, ég viðurkenni það, undir liðnum um stjórn fundarins. Ég gerði það ekki og gat auðvitað gripið til þess ráðs í dag en ég get ekki annað en nefnt þetta aðeins í upphafi máls míns að mér þótti mjög miður hvernig að var farið. Hér var mönnum stefnt til þess að vinna á laugardagskvöldi þegar þannig háttar til að þingmenn eru að meira og minna leyti búnir að taka að sér verkefni bæði í góðgerðastarfsemi og síðan vegna ýmissa félaga sem þeir eru í o.s.frv. og mér þótti þó heldur betri bragur að því þegar náðist sátt um að fresta því máli til dagsins í dag. En það skilyrði fylgdi að það skyldi klárast í dag. Allt sem ég er alinn upp við, það sem tilfinning mín í hjartanu segir mér, mitt geð og mín sál er á móti þessu máli. Þess vegna hefði ég ekki sætt mig við að klára málið, ég hefði heldur komið um miðja nótt og rætt málin áfram til þess að lýsa andstöðu minni við það sem hér er á ferðinni. Virðulegi forseti. Í raun er ég búinn að koma því til skila að ég er á móti þessu máli eins og það er lagt fram þannig að ræða mín þyrfti kannski ekki að vera lengri en ég ætla að fara yfir málið, virðulegi forseti. Ég get ekki gert áætlun um hve lengi ég verð en það tekur nokkurn tíma, það veit ég vegna þess að það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við er á móti öllu því sem ég er alinn upp við og það er á móti jafnréttistilfinningu minni almennt í lífinu. En um frv. sjálft sem við erum með núna er hægt að finna atriði sem horfa til einhverra bóta. En hitt er samt í miklum meiri hluta sem mér er ekki að skapi og er til þess fallið að reyna að ná þessu máli til frestunar. Til hvers, virðulegi forseti? Jú, vegna þess að loforðið sem gefið var um að nást skyldi sátt um fiskveiðistjórnina er brotið. Það er mölbrotið og það er bullandi ósátt, ekki bara á Alþingi Íslendinga heldur meðal þjóðarinnar og ef málið væri komið út til þjóðarinnar í þeim búningi sem það er og fólk skildi hvað verið er að fara, þá efast ég um að hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti á Alþingi reyndu að koma þessu máli í gegn. Staðreyndin er sú að mínu mati, eins og ég var að segja, að ef almennt lægi skýrt fyrir landsmönnum hvert leiðin liggur, þá væri þjóðin á móti í a.m.k. sjö til átta tilvikum af hverjum tíu. Það er sannfæring mín byggð á því að flestum er ekki ljóst hvað verið er að gera. Það er verið að flytja lögbundna eign þjóðarinnar á hendur örfárra manna sem komast fyrir við eitt morgunverðareldhúsborð hjá stjórnarformanni LÍÚ. Það er ekki meira en það. Rétt í því sambandi dettur mér í hug af því að ég horfi á hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson: Hver skyldi réttur hans vera til að sækja sjó á eigin vegum? Réttindi manna eftir hálfrar aldar starf annaðhvort sem skipstjórar, hásetar, vélstjórar eða í einhverjum slíkum skyldum störfum til sjós er enginn. Þeir mega ekki draga sér fisk til að hafa afkomu af því. Þeir mega draga sér fisk til matar. Skipstjórar sem hafa dregið að landi þúsundir tonna, jafnvel tugþúsundir tonna eiga ekki rétt á að róa á smábáti og afla sé til framfæris t.d. á árunum milli sextugs og sjötugs sem væri mjög heppilegt fyrir menn að hætta í þeirri stórsókn sem sjómennskan er í dag. Þetta frv., virðulegi forseti, fjallar um veiðigjald og sú útfærsla sem þar er byggist á niðurstöðu meiri hluta nefndar sem skipuð var í september 1999 um að endurskoða lögin þar sem lofað var að lögð skyldi fram sátt um stjórn fiskveiða. Gjaldið á að leggjast á úthlutaðar veiðiheimildir hjá meiri hluta flotans en á landaðan afla hjá bátum á sóknardögum. Gjaldtakan á ekki að hefjast núna þó að keyra eigi lögin í gegn. Gjaldtakan á ekki að hefjast fyrr en á árinu 2004, þó í mjög litlum mæli en fara smáhækkandi fram til ársins 2009. Hvað er verið að gera með þessu gjaldi, virðulegi forseti? Hvað ætla menn að gera? Hvernig ætla þeir að gera þetta? Draga má frá allan kostnað áður en hægt er að fara að leggja á það sem afgangs verður. Hvernig gera menn þetta? Þeir munu gera þetta þannig að það verður engin útgerð með hagnað, það verður ekki ein einasta útgerð í landinu með hagnað. Þær verða allar á núlli og munu engar geta greitt veiðigjald eða það gjald sem verður lagt á. Það er alveg augljóst. En það gæti verið að dótturfyrirtækin sem stofnuð verða gætu greitt arð til eigendanna. Það eru miklar líkur á því. Það virðist vera þannig, eftir því sem ég skil málið, að veiðigjaldinu sem lagt er til að tekið verði upp er ætlað að taka mið af afkomu greinarinnar. Þess vegna, virðulegi forseti, útfæri ég málið eins og ég er að segja. Það verður ekkert greitt, ekki nokkur skapaður hlutur nema þá í hæsta lagi sem sýndarmennska því að það er ekki nokkur vandi að koma því þannig fyrir eins og verið hefur um alla tíð að útgerð sé rekin með tapi á Íslandi. Ef tekið er tillit til þess að um leið verði önnur gjöld lögð niður, þá er í rauninni ekki verið að tala um neina aukningu gjalda á útgerðina.  Ég vil segja að almennt er sú leið sem menn ætla að fara sniðin að hagsmunum þeirra sem eru beinlínis handhafar veiðiréttarins. Í þeirri aðferð, að leggja gjaldið í úthlutaðar veiðiheimildir án þess að hrófla við sérréttindum kvótahafanna, má lesa í gegn þá afstöðu að hæstv. ríkisstjórn ætlar með öllum ráðum að verja einkaeignarhald kvótahafanna og nýta þjóðarauðlindina. Þetta er í raun lokasvar ríkisstjórnar og hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar við spurningu sem hefur brunnið á landsmönnum síðan fyrir síðustu kosningar til Alþingis, spurningunni um hvernig Sjálfstfl. og Framsfl. ætli að standa við loforð foringja sinna um að leita sátta í deilum um stjórn fiskveiða. Jú, það hefur verið sagt nokkrum sinnum að þetta mundi verða og niðurstaðan mundi koma þegar auðlindanefnd skilaði áliti sínu. En hvað gerðist þá? Þá setti hæstv. forsrh. fram skoðun sína á því hvernig bæri að túlka þann aðskilnað þegar nefndin skilaði gögnunum. Ekki hefur farið á milli mála síðan að hæstv. forsrh. vildi fara þá leið sem hér liggur fyrir og það sem við erum að ræða. Að sjálfsögðu talar hann fyrir báða stjórnarflokkana í þessu máli. Hæstv. sjútvrh. kom síðan í fótspor foringjans með yfirlýsingu um að þessi svokallaða veiðigjaldsleið væri leiðin til betri sátta og menn sjá það af því hvað hér fer fram, hvort hér er verið að fjalla um sáttaleið. Minna má á leikþáttinn í kringum þá nefnd sem hæstv. sjútvrh. skipaði. Það er alveg ljóst í mínum huga að sú nefnd hafði ekkert annað hlutverk en skila samkomulagi foringjanna frá sér í einhvers konar tillöguformi. Það sem ég er að segja sýnir fram á að engin innstæða var fyrir talinu um sátt. Menn voru í raun og veru ekki að leggja það fram. Það átti að tryggja þeim sem höfðu veiðihemildir undir höndum að hafa þær áfram. Það var meginhluti málsins. Virðulegi forseti. Ég er hér með greinargerð um stjórnkerfi fiskveiða og byggðaþróun. Þessi greinargerð var unnin fyrir þá nefnd sem ég var að ræða um áðan um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Og hvaða stofnun skyldi svo hafa unnið þá greinargerð? Það er engin önnur en Þjóðhagsstofnun sem verið er að leggja af núna. Henni var slátrað og því fylgir töluverður sláturkostnaður. Einhvers staðar í kringum 52 millj. kostar að leggja þá stofnun af. Til þess að skýra það orð, sláturkostnað, þá er það nákvæmlega það sem fylgir þegar verið er að leggja dilka eða skepnur í sláturhús svo menn hafi samlíkinguna. Í þessari greinargerð eru niðurstöður sem ég ætla að vitna í, með leyfi forseta: ,,Helstu niðurstöður eru þær að hlutdeild samdráttarstaðanna í veiðiheimildum í þorski hefur minnkað verulega á undanförnum árum en hlutdeild vaxtarstaðanna hefur aukist á sama tíma.`` Hvaða staðir skyldu vera, virðulegi forseti, samdráttarstaðirnir? Hvaða staðir skyldu vera vaxtarstaðirnir? Það er skýrt. Samdráttarstaðirnir eru t.d. byggðin Bolungarvík, þaðan sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er. Þar er samdráttarstaðurinn, en vaxtarstaðurinn er t.d. Akureyri svo maður nefni þann stað, þaðan sem hv. 1. þm. Norðurl. e. kemur, Halldór Blöndal. Milli þessara staða hafa færst gífurlegar veiðiheimildir og ég tala nú ekki um þegar Guðbjörgin var seld frá Ísafirði til Akureyrar með öllum þeim loforðum sem þá fylgdu og væri ástæða til að fara yfir það mál allt, hvernig þau loforð voru svikin. Ég fullyrði að þeir sem seldu treystu því að sá afli sem með fylgdi yrði unninn að miklu leyti af Vestfirðingum en það var allt saman svikið. Annar punktur er í greinargerðinni. Þar er sagt, með leyfi forseta: ,,Samband milli úthlutaðra og raunverulegra veiðiheimilda er margslungið m.a. vegna þess hversu algengt er að útgerðarmenn breyti þeim með leigu og flutningi milli skipa sem geta verið gerð út frá mismunandi stöðum.`` Virðulegi forseti. Þetta er kurteislegt orðalag. Verið er að lýsa því með þessum prúðbúnu orðum á hvern hátt menn leigja af sér veiðiheimildir eftir að hafa komist yfir þær. Algengast er að leigja frá stórútgerðum til smáútgerða, frá togurunum til smábátanna vegna þess að eins og staðan er í dag ná togararnir nánast engum þorski á djúpslóð. Þorskurinn sem er í sjónum, sem er auðvitað allt of lítill stofn miðað við það sem menn ætluðu, er veiddur að mestu leyti af smáútgerðinni, trillunuum sem leigja til sín veiðiheimildirnar frá stórútgerðinni á ofurverði, engum 20 kr., engum 18 kr. og engum 9% af aflaverðmæti heldur fyrir 150 til allt að 200 kr. kg leigir trillukarlinn af stórútgerðarmanninum --- og það eru stórútgerðarmennirnir sem eiga að fá allar heimildirnar. Rétt er, virðulegi forseti, að vitna í þriðja punkt í helstu niðurstöðum þessarar greinargerðar sem Þjóðhagsstofnun vann fyrir nefnd um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ráðstöfun afla hefur breyst verulega á undanförnum árum. Á mesta samdráttartímanum lögðust útflutningar á óunnum afla nær alveg af. Útgerð verksmiðjuskipa hefur breytt ráðstöfun afla en á þeim stöðm sem hér eru til athugunar er sú breyting ekki umtalsverð. Mesta breytingin er á því hversu miklu meiri afli fer til vinnslu utan heimahafnar skipa.`` Þar er komin skýringin, virðulegi forseti, á því hvers vegna samdrátturinn hefur orðið í byggðunum. Þær byggðir á Vestfjörðum, Austfjörðum, á Snæfellsnesi og að hluta til á Reykjanesi byggðu á því að fá fiskinn til vinnslu heima. Í stað þess að fá fiskinn til vinnslu heima er í miklum mæli farið að nýta aflaheimldirnar með frystiskipum og ekki ætla ég að lasta þau. Ég tel reyndar, svo ég skjóti því að, að öll útgerðarmunstur sem eru í gangi á Íslandi séu nauðsynleg. Við þurfum bara að átta okkur á því hvernig við ætlum að reka þær útgerðir. Það sem gerist er að fiskurinn sem er veiddur af stóru fiskiskipunum kemur í pakkningum í land og er síðan fluttur frá heimahöfn og beint í útflutning, en fiskurinn sem er veiddur af smábátunum er á einhvern hátt unninn almennt og hann er síðan fluttur hvaðanæva að af landinu, ýmist unninn í flökum eða þá heill. Og þá getur maður farið að velta fyrir sér: Hvernig er staðan? Staðan er þannig að þegar landað er frystum fiski á Ísafirði af frystitogara er hann fluttur á bílum. Hver skyldi eiga almennt þá bíla? Það er Flytjandi. Hvaða fyrirtæki er þetta Flytjandi? Jú, Flytjandi er í eigu stórfyrirtækis sem heitir Eimskip. Hvað er þetta Eimskip? Er það bara flutningafyrirtæki? Nei. Eimskip á í Flugleiðum, Eimskip á í útgerðinni, jafnvel útgerð í frystiskipunum. Á einhvern hátt eru eignatengslin alla leiðina frá því að fiskurinn kemur um borð í frystitogarann þangað til hann er kominn í verksmiðjuna sem er að vinna áfram úr fiskinum erlendis. Þá fer maður að velta því fyrir sér: Bíðum við, er þetta ekki allt í lagi? Flytja þarf fiskinn hvort sem er vestan frá Ísafirði og suður. En þegar maður skoðar síðan málið, þá kostar tæpar 5 kr. að flytja kílóið af frystum fiski frá Ísafirði til Reykjavíkur eða á útflutningshöfn, en það kostar tæpar 12 kr. að flytja fiskinn ferskan í flökum til Keflavíkur. Hvað er á ferðinni? Er það sóðaskapurinn eða hvað það er ódrjúgt að vera með ferskan fisk? Það er ekki gott að segja. En flakaði fiskurinn sem fer frá Ísafirði, svo ég nefni þann stað aftur, býr til miklu meiri verðmæti í landi en frysti fiskurinn. Það er fólkið sem vinnur við flökunina og það verður miklu meira eftir hjá flutningsaðilanum að sjálfsögðu. Síðan er pökkun í öskjur sem eru búnar til á Íslandi. Það eru einangrunaröskjur sem halda hráefninu fersku og köldu. Síðan kemur sérstakt gjald sem er vörslugjald við vinnuna á Keflavíkurflugvelli eða þaðan sem fiskurinn er fluttur út. Það er engin spurning að miklu meiri verðmæti verða til. Samt er ég ekkert að sakast við þá aðila sem hafa valið sér það útgerðarform að veiða með frystiskipum. Virðulegi forseti. Ein af helstu niðurstöðum greinargerðarinnar er þessi, með leyfi forseta: ,,Störfum í sjávarútvegi hefur fækkað á samdráttarstöðunum en fjölgað á vaxtarstöðunum. Samdrátturinn í sjávarútvegi virðist þó vera hluti af almennum samdrætti á samdráttarstöðunum enda er fækkun sjávarútvegsstarfa 38% af heildarfækkun starfa. Á vaxtarstöðunum hefur störfum í öðrum greinum ekki fjölgað þó að sjávarútvegurinn hafi eflst. Skýringanna er að einhverju leyti að leita í því að aðrar atvinnugreinar hafa dregist saman.`` Hvað er verið að útskýra þarna? Verið er að segja að það kvótakerfi sem þjóðin býr við er beinn aðili að samdrætti og fækkun starfa í fiskiþorpunum, í smáþorpunum, á smástöðunum á landsbyggðinni og hefur leitt til þess að fólkið er að hrekjast frá smærri stöðunum og til stærri staðanna. Afleiðingin er auðvitað sú það fækkar ekki bara í vinnslunni við fiskinn heldur í öllum þjónustugreinum. Það dregst saman hjá kaupmanninum, það dregst saman hjá járnsmiðnum, það dregst saman hjá smiðnum. Það dregst saman hjá mönnum í hverju sem er. Það dregst saman í tekjum hjá sveitarfélaginu sem um er að ræða. Þetta er, virðulegur forseti, það sem er að. Þetta er það kerfi sem ég leggst gegn með tilfinningum hjarta míns, með mínu geði og minni sál. Ég er sannfærður um að hér eru menn á kolrangri braut. Að öllu þessu samanlögðu, virðulegur forseti, er ljóst að þróun sjávarútvegsins hefur bein áhrif á byggð í landinu þó að það megi kannski segja að það sé flókið orsakasamband. Þetta er samt þannig að svona dregst þetta saman. Það er kannski flókið og ekki á mínu færi að draga út þátt fiskveiðistjórnarkerfisins sjálfs í þessu sambandi, en ég er viss um að grunninn að þessum mikla samdrætti í sjávarútvegsmálunum má rekja beint til fiskveiðistjórnarkerfisins. Menn töluðu mikið um hagkvæmni í atvinnugreininni. Það átti að tryggja viðgang atvinnugreinarinnar til lengri tíma. Það er ekki hægt að sjá í nokkrum gögnum sem ég hef skoðað að það megi rekja áhrifin af fiskveiðistjórnarkerfinu í beinni línu til þessara fólksflutninga. En þegar aflaheimildirnar hafa flust af smástöðunum til stærri staðanna, frá samdráttarstöðunum til vaxtarstaðanna er samhengið alveg augljóst. Fiskveiðistjórnarkerfð sem er búið að kýla yfir okkur með lögum nr. 38/1990 er ástæðan fyrir þessu öllu saman. Það er búið að færa útgerð og framleiðslu á milli staða, aðallega frá smærri byggðum til stærri. Virðulegur forseti. Ég er að ræða lítillega um stjórnkerfi fiskveiða og byggðaþróun sem er greinargerð sem kom til nefndar um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Hver eru áhrifin, virðulegur forseti? Geðþóttaákvarðanir. Það er verið að skammta úr hnefa aukaskammt hingað og þangað af landinu eftir hentisemi vil ég segja ákveðinna aðila sem búa sér til einhverjar reglur og málunum er síðan ekki fylgt betur eftir en það að þegar á að fara að jafna upp skerðinguna hjá mönnum lenda þeir í þessu, þeir ágætu menn. Ég ætla ekkert að fara að deila á þá sem framkvæma þessar geðþóttaákvarðanir en þeir lenda í því að úthluta á báta sem sukku í fyrra, báta sem brunnu í fyrra á þeim stöðum sem var verið að úthluta aflanum til. Það er verið að úthluta á báta þar sem útgerðin fór á hausinn í fyrra. Það er verið að úthluta á báta sem voru seldir frá byggðarlögunum í fyrra. Svona er kerfið allt saman og meira og minna. Hvað hefur þetta kostað? Sem betur fer hafa menn í nokkrum tilvikum risið upp á afturendann og sagt sig úr Sjálfstfl. til að mótmæla þessum vinnubrögðum. Og hvað hafa þeir gert til viðbótar? Þeir hafa heitið því að þeir skuli vinna gegn þessu kerfi sem þeir höfðu látið ginna sig út í. Þeir hafa heitið því að þeir skuli vinna af fullum heilindum gegn því. Þetta eru menn sem höfðu reynt að aðlagast kerfinu og reyna að vinna með því. Þetta eru staðreyndir og ég fagna, virðulegi forseti, þessum staðreyndum. Fyrir 52 árum fluttu fjölmargar fjölskyldur af Vestfjörðum á Suðvesturland. Þetta var á árunum í kringum 1950--1955. Af hverju fluttu þessar fjölskyldur? Var það út af kvótakerfinu? Nei. Það var ekki út af kvótakerfinu. Það er ástæðan í dag. Þessar fjölskyldur fluttu vegna þess að það var enginn fiskur. Það var engan fisk að hafa á grunnslóð fyrir vestan. Þessar fjölskyldur fluttu til Keflavíkur, þær fluttu á Akranes, þær fluttu í Hafnarfjörð, þær fluttu á Snæfellsnes. Það var mikill fiskur í Faxaflóanum á þeim tíma. Þá var lítið veitt með snurvoð. Þá var aðallega veitt á línu, nema hvað tvo til tvo og hálfan mánuð yfir veturinn voru stundaðar þorskveiðar í net. Það var mikill afli á þessum árum. Frá árunum 1950 og fram undir 1968 var veiðin hjá þessum 50--100 tonna bátum frá 450 tonn upp í 1.100 tonn á bát og það var geysilega góð afkoma hjá þeim fjölskyldum sem fluttu að vestan. Þeir sem hafa skoðað bókina Gullkistuna eftir Árna Gíslason eða bækurnar réttara sagt --- og hvað var Gullkistan? Gullkistan var Ísafjarðardjúp --- þeir sjá að þar gafst mikill afli. En hvað er að gerast núna? Í dag eru menn að fá upp í 400 kg á 500 króka bala með því að vera í kjaftinum á Ísafjarðardjúpi. Á þeim tíma, sem var 1950, fengu menn allt niður í 20 kg á bala. 50 kg á bala þótti gott á þessum árum. Var þetta fiskveiðistjórnarkerfið? Var þetta út af ónógum rannsóknum eða hvað var að gerast? Það sem var að gerast þarna að öllum líkindum voru skilyrðin í hafinu sem menn enn þann dag í dag taka ekki tillit til að eru ákaflega mismunandi. Af hverju halda menn að það sé verið að veiða fisk, aulaþorsk, upp í grjóti á Breiðafirði? Af hverju halda menn að það sé verið að fá upp í 450 kg á bala uppi í fjörum? Það er vegna þess að það er að mínu mati búið að breyta verulega lífsskilyrðum fisksins og hann flýr skarkalann, hann flýr stórvirku veiðitækin og hann fer í skjólið. Þetta er eðli allra kvikinda. Þau læra á umhverfið. Það er auðvitað meira sem hefur gerst. En aftur að þessum búferlaflutningum, bara til að rifja upp umhverfið eins og það var á þeim tíma. Þegar vertíðarbátarnir voru að koma að landi voru venjulega einhverjir á bryggjunum og þeim var rétt soðning. Alveg sjálfsagt að fá soðningu. Það var ekki verið að stela neinu þá. Það mátti gjarnan gefa þeim sem þurftu á fiski að halda eða vildu gjarnan fá nýmeti. Það mátti rétta þeim sporð. Í dag er það þjófnaður. Í dag er það þjófnaður ef sjómaður flakar sér 30--40 kg til að ,,eiga í kippunni`` eins og kallað er. Það var algengt að úr þessari fjölskyldu sem ég byrjaði á að nefna færu börnin til að hitta pabba á bryggjunni, tóku fisk með heim í soðið og það var garnan tekin ein ýsa fyrir nágrannann eða nágrannakonuna, ekkjuna í næsta húsi. Allt svona lagað er horfið í burtu og ég sakna þessa tíma. Ég fékk sjálfur tækifæri til að upplifa nákvæmlega þær athafnir sem ég er að lýsa. Í gegnum aldirnar og gegnum tímann frá því að menn fóru að átta sig á því að þar var lífsbjörg að hafa þá hefur sjórinn verið lífsbjörg landsbyggðarmanna. Þess vegna, virðulegur forseti, er ástæða til að vitna í þessa greinargerð um stjórnkerfi fiskveiða og byggðaþróun aftur og aftur og það er aldrei nógu oft sagt nógu skýrum orðum hvað þessi skýrsla Þjóðhagsstofnunar segir okkur. Hún segir okkur að það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við sé að eyða landsbyggðinni. Þetta er skýrt. Þess vegna er kannski verið að slátra Þjóðhagsstofnun, af því að hún leyfði sér að segja frá því sem er að gerast, þó að sláturkostnaðurinn sé a.m.k. 52 millj. Það er líka hægt að velta fyrir sér úthlutun aflaheimildanna með tilkomu laga nr. 38/1990. Það byrjaði þannig að það var aðallega verið að úthluta bolfiski, ýsu, þorski, karfa. Menn ætluðu að hafa stjórn á veiðunum og það var miðað við aflahlutdeildir ef ég man rétt undanfarinna þriggja ára þegar þetta var sett sem viðmið og ýmislegt annað tekið inn. Þetta hefur þróast til þess að aflaheimildir í landinu eru sífellt að færast á færri hendur og það er stefnt að því leynt og ljóst að allar aflaheimildir, ekki bara í þorski og ýsu, ekki bara í karfa, ekki bara í loðnu heldur og síld, kolmunna og öllum öðrum tegundum, færist á sem fæstar hendur og þeir eru ekki fleiri en það, þeir sem að þessu standa, að það er hægt að koma þeim öllum fyrir við eitt morgunverðarkaffiborð. Þannig er þetta og það er hart að meiri hluti á Alþingi skuli fylgja leiðtogum sínum svo blindandi eftir að þeir skuli láta hafa sig til þessara óverka svo ég kalli það það. Hvað ætla menn að fara að gera varðandi síldveiðina? Varðandi síldina á líka að fylgja því eftir með einu af þeim frumvörpum sem ég nefndi áðan um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, 670. mál. Það á að fara að afhenda veiðar á síld íslenskra skipa til örfárra einstaklinga. Virðulegi forseti. Ég get heldur ekki samþykkt það. Sá sem hér stendur var svo lánsamur að ná í síðustu árin sem síldveiðar voru stundaðar fyrir Norðurlandi. Og það er ástæða til að rifja þau mál upp því að það er hluti af sjómennskunni. Árið 1959 var undirritaður ráðinn háseti á 55 tonna bát frá Akranesi sem var að hefja síldveiðar. Það var farið 18. júní frá Akranesi og hafnar síldveiðar norðvestur af Horni eða norður af Horni í ísnum þá. Það var verið með nótabát í eftirdragi og það voru 11 menn í áhöfn. Fyrsta reynsla mín var sú að það var kastað 18 sinnum til að ná 450 tunnum af síld, 18 sinnum og allt dregið á höndum. En nótin sem notuð var er aðeins brotabrot að stærð af þeim nótum sem eru notaðar í dag. Aflinn þetta sumar á þeim bát sem ég var á var góður, mjög góður, hann var 840 tonn. Það var 840 tonna afli á þessum bát sem 11 manns voru á þetta sumar, 1959. Og hver var aflahluturinn? Aflahlutur þess manns sem hér stendur og ég er að segja frá var liðlega árslaun verkamanns á tveimur mánuðum úr 840 tonnum. Núna fara skipin til veiða, engin smáskip, og þau koma með 2 þúsund tonna afla í einni veiðiferð. Hver er aflahluturinn? Hann er ekki árslaun verkamanns. Hann er miklu minni en það til hásetans. Þetta sýnir hvernig við höfum farið í verðmætasköpuninni og með verðmæti þessa fisks sem af sumum er kallaður silfur hafsins. Virðulegur forseti. Ég gæti rifjað upp ýmislegt frá þessum tíma. Sjómennskan var þá sveipuð ævintýraljóma. Það voru reyndar margar kollsteypur í þjóðfélaginu á þessum tíma. Það var margt að gerast. Það var uppgangur. Húsmæður fóru af Suðurlandi til Norðurlands jafnvel með börnin sín. Sjómannskonurnar komu þangað og söltuðu og það var mikill uppgangur og í sumum tilfellum hálfgert gullgrafaraæði í gangi. En hvar erum við stödd í dag? Hvar er frjálsi fiskimaðurinn? Hvar er sjálfstæði einstaklingurinn? Það er enginn frjáls sjómaður til á Íslandi í dag, ekki einn einasti frjáls sjómaður til á Íslandi í dag. Áður var ljóminn yfir frelsinu, yfir því að geta tekist á við náttúruöflin, geta sótt björgina, sjávarfangið í hafið. Núna er þetta skammtað. Trillukarlinn sem er á krókaleyfinu má veiða í 23 daga núna. Í 23 daga má hann róa til fiskjar til að reyna að ná sér í tekjur fyrir árið. Það er mikil breyting, virðulegur forseti, frá því sem var. Ég viðurkenni alveg að það er orðin mikil tæknibreyting hjá smábátunum. Menn eru með hraðgenga fiskibáta. Menn eru hátæknivæddir með nærri því sjálfvirkar handfærarúllur. Það er mikil breyting á þessu öllu saman en frelsið, hinn frjálsi sjómaður er ekki lengur til á Íslandi. Það er ömurleg staðreynd fyrir þjóð sem átti og á enn mestallt sitt undir fiskveiðum. Það má velta fyrir sér rannsóknunum. Á þeim tíma þegar erlendar þjóðir veiddu fisk upp í landsteinunum og menn áttuðu sig á því að þeir voru að taka bróðurpartinn af því sem var á okkar miðum, þá kom upp hugmyndin um að færa landhelgina út, fyrst í þrjár mílur og síðan koll af kolli þangað til menn voru komnir út í 200 mílur. Þá skyldi maður ætla að nóg hefði verið til skiptanna fyrir Íslendinga þegar allir útlendingarnir voru farnir af miðunum. Það hefur reynst svo að það er barátta um hvert einasta bein sem úr sjó fæst. Og hvers konar barátta er það? Það er leiguliðabarátta. Verið er að pína stóran hóp af sjómannastéttinni til þess að stunda leiguliðastarfsemi. Rannsóknir eru í gangi. En skyldi hafa verið rannsakað hversu mikið af kóraltindunum hefur verið heflað niður út af Reykjanesinu? Ætli það hafi verið skoðað hversu mikið er búið að skarka með dragnótina í Faxaflóanum? Ætli búið sé að skoða afleiðingarnar af því? Ætli það hafi ekki komið best í ljós með því að fiskurinn sem fæst á smábátunum fæst helst uppi í harðalandi? Ætli það sé ekki þess vegna, að búið er að skarka svo mikið á fiskimiðunum, gömlu hefðbundnu miðunum, að fiskurinn helst ekki við þar lengur? Það liggja engar rannsóknir fyrir um þetta mál. Það er ekki langt síðan að farið var að fara út með heilu slóðana á aflmiklum skipum til að slétta botninn til þess að rífa ekki trollið. Þetta liggur fyrir. Þetta var gert og það eru fjölmargir sem geta sagt frá því að farið var með keðjuhauga og botninn var hreinlega sléttaður svo að hægt væri að toga. Þetta eru skelfilegar staðreyndir. Það hafa verið brotnir niður tindar til þess að komast að fiskinum. Hann á ekki lengur skjól. Það er sennilega ástæðan fyrir því að ekki fiskast á sömu slóðum og áður. Það er búið að ákvarða það nánast að allar aukategundir sem kallaðar voru skuli fara í kvóta á örfáar hendur. Það eru örfáir einstaklingar sem eiga að fá aflaheimildirnar við Ísland í sínar hendur og þetta er allt saman ráðið við eitt eldhúsborð, jafnvel að morgni yfir kaffibolla, af örfáum aðilum sem ráða þessu og þeir ná fulltingi hæstv. ríkisstjórnar og meiri hluta Alþingis við verkin. Þetta finnst mér, virðulegur forseti, segja mikið um það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við. Og hér erum við með frv. til laga um auðlindagjald, auðlindagjald sem sennilega verður ekki nokkur skapaður hlutur. Ég ræddi um fiskmarkaðina. Ég er alveg sannfærður um að það mætti breyta verulega afkomu margra byggða með þetta slæma kerfi jafnvel með því að skylda útvegsmenn til að láta allan veiddan afla fara um fiskmarkaði. Það mundi breyta mjög miklu. Fiskverkendur sem horfa upp á kílóið af fiski selt á 160 kr. úti í Hull verða að sæta því að kaupa fisk úr sömu veiðiferð, úr sama skipi á 250 kr. á Íslandi. Hvað ræður þessu? Það eru einhverjir hlutir í gangi sem þarf að rannsaka og hæstv. sjútvrh. sagði í svari við fyrirspurn minni fyrir nokkrum dögum að það væri búið að setja nefnd í málið. Hv. 1. þm. Vestf. væri formaður þeirrar nefndar og hann væri að skoða málið, hann væri að athuga hvernig á því stendur að kíló af ýsu er selt á 150 kr. á erlendum fiskmarkaði úr sama skipi og kílóið er selt á 220 kr. og jafnvel enn hærra hér á Íslandi. Hver er ástæðan? Er að furða þó að þeir sem stunda fiskvinnslu með því að kaupa allan fisk á markaði séu sárir? Og er að furða þó að þeir sömu aðilar séu sárir yfir því að fylgjast með unnum frystum fiski lönduðum á bifreiðar á bryggju á Ísafirði keyrt suður á land fyrir aðeins 4,80 kr. kg á sama tíma og þeir þurfa að borga tæpar 12 kr. fyrir sams konar flutning, svipað magn og sams konar flutning? Virðulegur forseti. Mér finnst menn gera allt of lítið af því í sambandi við þetta frv. og almennt í umræðum um fiskveiðistjórnina að fara yfir það hvernig þessir hlutir eru í heild sinni. Þetta sem ég er að nefna núna varðandi fiskmarkaðina er bara hluti af þeim upplýsingum sem liggja fyrir og þyrfti að taka fyrir þegar verið er að tala um þessi mál. Auðvitað eigum við að skoða fiskvinnslu með útgerð og fiskvinnslu án útgerðar. Það er, virðulegur forseti, nauðsynlegt að greina á milli útgerðar og fiskvinnslu. Það er einn þátturinn af öllu þessu máli sem menn hafa ekki verið að ræða mikið. Ég get, virðulegur forseti, séð fyrir mér fjöldamargar breytingar og því miður finn ég að það er ekki nokkur vilji fyrir að skoða þá hluti. Ég tel að það þurfi að endurskipuleggja og endurflokka allan veiðiflota Íslendinga. Ég get nefnt bara að gamni mínu hugsanlegar breytingar varðandi fiskveiðistjórn og þá tala ég um smábáta. Ég kalla það smábáta sem eru allt að 50--70 tonn. Ég gæti hugsað mér að landgrunninu yrði skipt upp í svæði. Ég gæti hugsað mér að bátum sem eru 4 tonn og smærri, það er alveg hægt að stunda fiskveiðar á þeim, væri heimilt að róa með allt að átta 500 króka bjóð allt að 30 daga á ári og setja mörkin þar, að þeir mættu róa með þetta og síðan ekkert annað. Þeir mættu ekki selja frá sér og ekki taka til sín heimildir. Sama gilti um báta af stærðinni 4--10 tonn. Þeir mættu róa með tólf 500 króka bjóð í 30 daga og ég er sannfærður um að það yrði afkomugrundvöllur fyrir slíkar veiðar. Ég gæti horft til þess að 10--15 tonna bátar mættu róa 40 daga á ári með 20 500 króka bjóð og það mundi skapa mjög góðan útgerðargrundvöll fyrir þá báta. Ég gæti hugsað mér að bátar af stærðinni 15--30 tonn fengju allt að 60 daga á ári til þess að róa með allt að 25 bala, 500 króka línu, og þeir mundu komast vel af með þann afla. Ég gæti hugsað mér að 30--55 tonna bátar fengju 80 daga og mættu róa með allt að 35 bjóð í róðri með 500 krókum á. Þetta er t.d. eitt af því sem mér finnst vera umræðugrundvöllur. Þetta er ekki tillaga. Þetta er umræðugrundvöllur að því hvernig hægt væri að breyta þessu. Ef menn væru að róa með skakrúllur væri hins vegar hægt að takmarka fjölda sjálfvirkra skakveiðarfæra miðað við stærð báta og fjölda skipshafna. Þetta eru hlutir sem væri vel hægt að framkvæma og taka síðan aflaúthlutun í einhverju hlutfalli við það sem ég var að nefna áðan varðandi veiðar með línu. En það er ekki nokkur vilji til að breyta þessu braskkerfi sem er undir ofurvaldi LÍÚ framkvæmt af meiri hluta þingsins sem er stjórnað af örfáum mönnum, eins og ég áður sagði, sem eru í klíku um að ná til sín eignarhaldi yfir öllum veiðiheimildum og veiðistofnum við Ísland. Svo einfalt er það mál. Í 1. gr. þess frv. sem við erum hér að ræða er heimild til ráðherra að ákveða að afli sem fenginn er við vísindalegar rannsóknir Hafrannsóknastofnunarinnar og einnig rannsóknir annarra vísindamanna eða stofnana skuli ekki reiknast til heildarafla. Það er verið að reyna að opna heimildir eða möguleika á því að fleiri en Hafrannsóknastofnun geti stundað svona rannsóknir eða fiskirannsóknir og veitt fisk í rannsóknarskyni án þess að hafa til þess veiðiheimildir. En það er gert ráð fyrir að umsögn Hafrannsóknastofnunar þurfi að liggja fyrir. Auðvitað hlýtur þetta að vera umhugsunarefni, virðulegur forseti. Þetta getur ekki annað en orðið umhugsunarefni. Hver á að hafa umsagnarheimildina? Hafró? Ég hef ekki verið með í að setja hnýfilinn í Hafró. En maður hlýtur að velta fyrir sér samkeppnismöguleika vísindamanna sem geta haft áhrif á slíkar umsagnir. Virðulegur forseti. Einu sinni var illa komið og er nú í ríki fiskanna. Það var þannig að það var ekkert skipulag, það var enginn agi. Einn synti til vinstri og annar til hægri, sá þriðji synti upp og sá fjórði niður. Það var ekkert samstarf, það þekktist ekki samstarf, hvorki meðal fiska þar eins og er núna meðal þeirra sem stjórna fiskveiðum. Það voru stóru fiskarnir, virðulegur forseti, sem óðu uppi. Þeir virtu ekkert nema eigin mátt og megin en smáfiskarnir máttu sig vart hræra af ótta við að vera étnir. Hvaða samlíking er þetta, virðulegur forseti? Auðvitað er þetta samlíkingin af því kerfi sem er ríkjandi í dag. Hverjir eru þá stóru fiskarnir, virðulegi forseti? Jú, stóru fiskarnir eru þeir sem hafa náð þeim völdum að sitja við kjötkatlana eins og hv. meiri hluti gerir án þess að margir geri sér grein fyrir því hvað er að gerast. Það stendur allt, virðulegi forseti, í greinargerðinni frá Þjóðhagsstofnun sem er verið að leggja niður. Það er það sem er að gerast. Við gætum orðið vellrík ef vel væri á málum haldið. Með því að fara í það kerfi sem menn kalla fyrningarleið þá gætum við breytt hlutunum þannig að það kæmi hlutdeild til hinna mörgu í stað þess að það legðist allt til hinna stóru fáu. Það yrðu hinir mörgu smáu sem mundu njóta hlutdeildarinnar. Virðulegur forseti. Mig langar að vitna í grein úr Morgunblaðinu síðan á laugardag eftir verkfræðing sem segir að skynsamlegt væri að taka upp fyrningarleið. Þessi verkfræðingur heitir Guðmundur Örn Jónsson. Ég þekki ekkert til mannsins annað en það sem ég sé og það sem hann skrifar um. Og það getur vel gengið upp ef vilji væri fyrir hendi. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þegar stórt er spurt verður oft fátt um svör, en í þessari grein er farið yfir rannsóknir og niðurstöður þeirra Michael E. Porter og Gary S. Becker á þjóðum sem hafa náð einstaklega langt í vissum atvinnugreinum og hvaða lærdóm við getum dregið af því fyrir íslenskan sjávarútveg.`` Síðan kemur millifyrirsögn ,,Þjóðir með samkeppnisforskot.`` Þar segir: ,,Nokkrar þjóðir hafa náð miklu forskoti á aðrar í einstökum atvinnugreinum, t.d. Ítalir í keramik, Japanar í iðnaðarvélmennum og Þjóðverjar í prentvélum. Það tók þessar þjóðir langan tíma að byggja upp forskot sitt, sem að hluta til byggðist á aðgengi að nauðsynlegum framleiðsluþáttum, svo sem hráefni og þekkingu. Þjóðirnar byggðu upp forskot sitt með því að leggja áherslu á það sem þær voru bestar í, en ekki með því að gera það sama og aðrar þjóðir höfðu gert. Það sem er þó sameiginlegt með þeim öllum er öflug samkeppni á innanlandsmarkaði, sem einkennist af leikreglum sem stuðla að nýliðun.`` Virðulegur forseti. Bara af þessu orði, nýliðun, væri ástæða til að hafa langt mál um fiskveiðistjórnarkerfið íslenska og nýliðun í greininni en það verður ekki gert að sinni. Í greininni segir áfram, með leyfi forseta: ,,Í löndum þar sem frelsi ríkir í viðskiptum, eins og í Bandaríkjunum, er nýliðun og þar með endurnýjun fyrirtækja talin eðlileg. Þar er endurnýjunin ör, og eru t.d. 85% af 500 stærstu fyrirtækjum landsins árið 1960 fallin út af þeim lista og ný hafa tekið þeirra sess. Í Evrópu er mun erfiðara að stofna fyrirtæki, og er endurnýjunin þar mun hægari. Það hefur leitt af sér verra atvinnuástand, og t.d. á sex ára tímabili síðastliðins áratugar voru sköpuð 14 milljón störf í Bandaríkjunum meðan engin aukning varð í Evrópu. Ný fyrirtæki sköpuðu 70% af þessum störfum.`` --- Þetta sýnir að við Evrópumenn höfum ekki gætt að okkur nægilega vel, virðulegur forseti. Og áfram með tilvitnun, með leyfi forseta: ,,Rannsóknir hafa einnig sýnt fram á tengsl milli nýliðunar og framleiðniaukningar. Ný fyrirtæki koma fram með nýjar hugmyndir og tækni og auka þannig framleiðni og almenna velferð. Gott dæmi um slíkt fyrirtæki er Samherji, sem stofnað var rétt fyrir kvótasetningu, en þeir voru frumkvöðlar í útgerð frystiskipa.`` Jú, það er verið að nefna Samherja sem dæmi en hvað er maðurinn að fara, virðulegur forseti, með þessari grein? Hann er að segja að fyrirtæki, sem hann hælir fyrir rekstrarform, eigi að skila inn aflaheimildum með fyrningarleið. ,,Trygging árangurs í viðskiptum með sérleyfum í stað samkeppni takmarkar þjóðarauð. Það hindrar nýliðun og þar með framfarir, en ef þjóðir ætla að halda forustunni verður nýliðun að vera stöðug.`` --- Við munum hvað gerist þegar þetta fyrirtæki hóf starfsemi. Það varð bylting og ég virði þá aðila sem þar eru við rekstur. Þeir nýta sér það kerfi sem þeim er boðið upp á. --- ,,En með takmörkunum á samkeppni er verið að dæma iðngrein til hnignunar. Mörg dæmi eru um þetta í alþjóðavæðingu liðins áratugar. Alþjóðavæðingin hefur einkennst af minnkandi samkeppnishömlum og í kjölfar þeirra hefur flestum löndum vegnað betur.`` Virðulegi forseti. Svo ég aðeins líti frá þessari grein, þá hljómar þetta mjög líkt og kafli úr ræðu sem ég flutti á þingi Alþjóðaþingmannasamtakanna sem haldið var fyrir skömmu í Marokkó. Það var einmitt þetta sem ég taldi að væri hluti af ávinningnum af alþjóðavæðingum. En áfram með tilvitnun, með leyfi forseta: ,,Áhrif nýliðunar koma einnig fram á löngum tíma. Tjón sem takmarkanir á samkeppni valda getur því tekið langan tíma að bæta. Takmarkanir á nýliðun hafa einnig óbein áhrif. Fullt af fólki dreymir um að eignast mikinn auð með því að stofna fyrirtæki.`` --- Það er eðlilegur draumur, virðulegur forseti. --- ,,Það fólk er ekki líklegt til að mennta sig fyrir atvinnugrein þar sem lítil tækifæri eru til þess. Sú staðreynd mun leiða til lægra menntunarstigs í útgerð sem mun hafa mikil áhrif á samkeppnishæfni hennar.`` Millifyrirsögn í þessari grein er ,,Um stjórnun fiskveiða.`` Og, með leyfi forseta, held ég áfram að vitna í greinina: ,,Hlutverk ríkisvaldsins á að vera að setja skýrar leikreglur sem tryggja framfarir og liggja nú fyrir tveir valkostir: Fyrningarleið og auðlindagjald. Með fyrningarleið er aðgangurinn að auðlindinni seldur á markaði, en með auðlindagjaldi ákveða stjórnmálamenn leigu af auðlindinni með skattlagningu hagnaðar.`` Hvaða leið, virðulegur forseti, svo ég stoppi aðeins í tilvitnuninni, hvaða leið er verið að velja hér? Það er verið að velja leiðina skattlagningu hagnaðar. Og hverjir standa fyrir valinu, virðulegur forseti? Það er m.a. hv. 1. þm. Vestf., Einar K. Guðfinnsson, að sjálfsögðu undir forustu hæstv. sjútvrh. Þetta eru mennirnir sem standa fyrir þessari leið með öðrum. Þeir eru að sjálfsögðu að framkvæma vilja oddvita ríkisstjórnarinnar. Áfram með tilvitnun, virðulegur forseti: ,,Með fyrningarleið hafa allir jafnan aðgang að auðlindinni, bæði þeir sem fyrir eru og nýliðar, en með auðlindagjaldi njóta þeir sem fyrir eru enn þá forréttinda og verða nýliðar að kaupa þá út til að hefja starfsemi. Einnig hefur verið sýnt fram á að skattlagning hagnaðar minnkar nýliðun. Fyrningarleið mun því að öðru óbreyttu leiða til meiri nýliðunar. Þar sem náttúruaðlindir eru frá náttúrunnar hendi takmarkaðar er skynsamlegra fyrir ríkið að skattleggja notkun þeirra frekar en laun og hagnað. Skattlagning launa letur menn til vinnu og skattlagning hagnaðar letur menn til hagræðingar. Að þessu tilliti er auðlindagjald óhagkvæmari leið þar sem hún eykur skattlagningu hagnaðar. Forstjórar Granda og Samherja hafa í nýlegum blaðaviðtölum lagt mikla áherslu á stöðugt umhverfi fyrir útgerð, en það getur auðlindagjald ekki skapað. Nýlega lagði Hæstiréttur blessun sína yfir núverandi kvótakerfi af því að ríkið gæti hvenær sem er breytt úthlutun kvóta. Það mun ekki breytast með auðlindagjaldi, en með fyrningarleið munu útgerðir kaupa sér aðgang að auðlindinni til langs tíma og þannig öðlast lögvarin réttindi sem ekki verða tekin af þeim bótalaust. Íslendingar standa enn þá framarlega í útgerð og ætti það að vera forgangsverkefni stjórnvalda að halda þeirri forustu. Nýliðun í greininni er ein af forsendum fyrir því, en frá upphafi kvótakerfisins hefur hún ekki verið fyrir hendi. Stuðningsmenn sóknarmarks hafa bent á að ár kvótakerfisins hafi ekki verið útgerðinni sérstaklega hagsæl. Getur verið að skortur á nýjum mönnum með nýjar hugmyndir sé þegar farinn að hafa áhrif, og hafi leitt til verri afkomu? Fyrir hag þeirrar atvinnugreinar sem við Íslendingar stöndum hvað fremst í er því skynsamlegt að taka upp fyrningarleið og fella í staðinn niður tekjuskatta útgerða og starfsmanna þeirra.`` Verður fróðlegt, virðulegur forseti, að fá viðbrögð og það ættu auðvitað að vera komin fram viðbrögð frá ýmsum mönnum sem eru framarlega í umræðu um fiskveiðistjórnarkerfið við þessari grein sem mér þykir mjög athyglisverð, Hvernig verða Íslendingar ríkasta þjóð í heimi? en með þessari grein er línurit sem sýnir stöðu Vestfjarða frá 1994--1999. Það sýnir hvernig aflaheimildirnar hafa dregist frá byggðinni, frá Vestfjörðunum og á aðra staði. Hvað var ég, virðulegi forseti, að vitna í áðan? Ég var að vitna í greinargerð um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða sem Þjóðhagsstofnun vann um stjórnkerfi fiskveiða og byggðaþróun. Það segir nákvæmlega það sama í heildina tekið og ég var að fara yfir í þessari grein. Fiskveiðistjórnarkerfið er aðalhöfundur þess að byggðirnar, hinar dreifðu byggðir eru að láta undan. Það eru samdráttarstaðir. Það er hægt að kalla hinar dreifðu byggðir fiskveiðiþorpin, samdráttarstaði. Hverjir eru þá vaxtarstaðirnir? Jú, vaxtarstaðirnir eru það sem heimildirnar hafa lent. Og hvert hafa heimildirnar lent? Í þéttari byggðarlögin. Virðulegi forseti. Ég er búinn að nefna að það er enginn frjáls maður lengur við fiskveiðar á Íslandi. Þetta eru menn sem eru beygðir með lagasetningu til þess að veiða á allt annan máta, ég tala nú ekki um smærri útgerðarmenn sem eru beygðir til að veiða á allt annan máta en þessi þjóð hefur alist upp við frá alda öðli. Ég rakti í nokkru máli þróunina sem varð á árunum kringum 1950 þegar fjölskyldur fluttust af Vestfjörðum úr smáþorpunum, frá Súðavík, Bolungarvík, Hólmavík, suðurfjörðunum, Súgandafirði, Flateyri, Þingeyri. Þá fluttu fjölskyldur vegna þess að aflasamdráttur var við Vestfirði. Út af hverju ætli það hafi verið? Ég fór yfir það áðan, virðulegi forseti, að mestar líkur eru á því að skilyrðin í hafinu hafi verið á þann veg að fiskurinn var ekki til staðar. Það var ekki vegna ofveiði Íslendinga. Ef svo væri þá væri ekki fiskur eins og nú upp í harðagrjóti inni á Ísafjarðardjúpi þar sem menn eru að fá allt að 450 kg á 500 króka bjóð. Ég er að tala um þorsk. Ég er ekki að tala um steinbít. Ég er að tala um þorskinn. Ömurlegar staðreyndir blasa við ef maður rifjar upp tímann frá 1950 og fram til dagsins í dag. Margt hefur breyst. Sjómenn búa nú við miklu manneskjulegra umhverfi. Aðstæður þeuirra eru miklu betri. Það eru jafnvel líkamsræktarsalir um borð í bátunum. Þar eru gufuböð. Þar eru ljósalampar. Þar eru íþróttatæki og ýmislegt sem hefur gert mönnum bærilegra að dvelja langdvölum að heiman. Samt sem áður er oft hart að sækja á aflann á minni bátunum. Ég sagði að stóru fiskarnir óðu uppi og þeir litlu voru hræddir. Og hvað gerðist þá? Þeir sáu fram á að þeir urðu að gera eitthvað. Þeir komu sér saman um að réttast væri að velja sér konung sem héldi uppi lögum og reglum í ríkinu, sem mundi kenna þeim að starfa saman og virða hvern annan. Öllum vitru fiskunum fannst þetta viturleg tillaga. Þá var spurningin: Hvaða fiskur er búinn þessum kostum? Virðulegi forseti. Ég vitna enn til þess ástands sem ríkir hjá manninum á Íslandi í dag miðað við það sem ég er að segja og líki því við fiskana. Fiskarnir urðu ekki sammála um þetta á sínum tíma. Hverjum og einum fannst hann rétti fiskurinn til að ráða öllu, til að vera konungur. Þeir fóru í hár saman. Þeir fóru svo sannarlega í hár saman. Steinbíturinn beit í sporðinn á lúðunni og lúðan glefsaði í þorskinn. Hornsílið stangaði ýsuna en kolinn varð svo hræddur að ekkert sást af honum nema augun þegar hann hafði látið sig sökkva til botns í sandinn. Hvert er ég að leiða með þessari samlíkingu? Ég er að leiða til þess ástands sem ríkir nú, nema að sá sem er konungur stjórnar fiskveiðanna kemst þangað í krafti valdsins. Það er víst kallað lýðræði þar sem meiri hlutinn ræður. Virðulegi forseti. Ég var að kíkja í bók og vitnaði í hana að nokkru leyti með orðum mínum. Þessi bók heitir Svartur sjór af síld og er eftir Birgi Sigurðsson og lýsir þeim árum sem ég nefndi að nokkru áðan, þeim átökum sem urðu um síldveiðarnar. Ég nefndi hvernig þetta hefði gerst. Ég nefndi gullgröftinn. Í þessari bók er sögð síldarsaga þjóðarinnar á skemmtilegan hátt, dregin er inn í þetta rómantík og fegurð. Í þessa bók er dreginn þrældómur og vonbrigði og þetta verður allt saman að einni heild og skemmtilegri frásögn. Allt þetta má gera að samlíkingu við það kerfi sem við búum við og hefur ekki leitt til góðs. Virðulegi forseti. Ég er með nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, með síðari breytingum, frá 2. minni hluta sjútvn. sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir og Jóhann Ársælsson undirrita. Þar liggur ljóst fyrir að ekki er skýrt hvort ráðherra ætlar sér að nýta svokallaða innskilareglu sem er í 5. gr. laga um veiðar utan lögsögu Íslands og var beitt þegar veiðar á úthafskarfa á Reykjaneshrygg og rækju á Flæmingjagrunni voru kvótasettar á sínum tíma. Það liggur heldur ekki fyrir hvernig eigi að framkvæma varanlega úthlutun aflahlutdeildar úr norsk-íslenska síldarstofninum, hvernig það eigi að gerast. Þess vegna þarf ég ekki að segja meira um þetta frv. annað en að ég er á móti því. Ég er svo sannarlega á móti því. Ég er sannarlega á móti því að afhenda eigi aflaheimildirnar sem varða veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum til örfárra aðila. Ég get ekki samþykkt það. Mér er ljóst að kvótakerfið hefur gengið upp við veiðar á uppsjávarfiski en það sem hér er lagt til, að afhenda örfáum aðilum aflaheimildirnar, get ég, virðulegur forseti, ekki samþykkt. Það liggur þá fyrir í þessum orðum mínum nú þegar. Mér sýnist að hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hafi í nál. sínu að nokkru leyti komist að svipaðri niðurstöðu og þeirri sem ég var að lýsa. Fróðlegt er að velta fyrir sér hvaða áhrif hafa orðið af dragnótaveiðum í Faxaflóa. Dragnótaveiðar eru stundaðar á ákveðnum svæðum. Á þeim svæðum fæst ekki lengur fiskur á línu og þar fæst ekki heldur fiskur á færi. Hvað hefur verið að gerast á undanförnum árum, virðulegi forseti? Það er ekki stunduð dragnótaveiði í Hvalfjarðarkjafti. Það er óheimilt. Hvar veiðist orðið fiskur í töluverðum mæli þótt smár sé? Hann veiðist inni á Hvalfirði sem ekki gerðist áður. Af hverju? Vegna hvers? Vegna þess að fiskurinn er flúinn þaðan sem hann var á slóðinni úti í Faxaflóanum. Þess vegna var á einum tíma flutt þáltill. um að könnuð yrðu áhrif dragnótaveiða á lífríki hafsins og hvaða áhrif dragnótaveiðar hefðu á viðkomu bolfiskstofna og afrakstursgetu þeirra. Óskað var eftir því að fram kæmi hvort ákveðin veiðisvæði við Ísland hentuðu fremur til dragnótaveiða en önnur vegna lífríkis á botni. Svona tillaga fékk ekki framgang. Svona tillaga átti engan tilverurétt. Hún fékkst ekki samþykkt. Leyfi fékkst til að mæla fyrir tillögunni og búið og basta. Svipað má segja um fjölmargar tillögur sem menn hafa verið að reyna að leggja fram til þess að rannsaka áhrif veiðarfæra og fiskveiða á ákveðnum svæðum. Virðulegi forseti. Það er nefnilega svo að bæði á Alþingi og annars staðar hefur lengi verið deilt um hvort dragnótaveiðar við Ísland og þá einkum og sér í lagi í Faxaflóa séu skaðlegar viðkomu bolfiskstofna á því svæði. Sjómenn hafa lengi verið sannfærðir um það og vita það að Faxaflóinn hefur verið mikilvæg uppeldisstöð ýsu. Ég held að aldrei verði skorið úr þessum deilum nema miklar og nákvæmar rannsóknir fari fram hvað varðar réttmæti veiða með dragnót. Ég tel að skýra beri réttmæti slíkra veiða náttúrunni í hag. Virðulegur forseti. Í þessu sambandi tel ég rétt að minna á að Faxaflóa var lokað 1952 fyrir veiðum með dragnót. Þá var málum þannig komið að 90% af ýsu sem veiddist í Faxaflóa var þriggja ára og yngri. Hver fiskur var um eða undir 300 g á þeim tíma. Þetta var árið 1952, virðulegi forseti, á þeim tíma sem fjölskyldurnar voru að flytja að vestan og koma hingað þar sem meiri fiskigengd var. En áhrifin frá lokun fyrir dragnótaveiðar 1952 sögðu fljótlega til sín með því að hlutfall eldri fisks í ýsuaflanum varð marktækt meira og ýsustofninn tók vel við sér. Hvað var svo gert þegar ýsustofninn var kominn vel á veg? 1960 voru dragnótaveiðar aftur heimilaðar á Faxaflóa. Þær voru mjög takmarkaðar í upphafi. Þær fóru hægt af stað en náðu hámarki 1962 því að heildaraflamagn í flóanum var þá 10.539 tonn. En hvað gerðist? Frá þeim tíma minnkaði afli dragnótabátanna stöðugt. Hvað gerðist? Árið 1968 var dragnótaaflinn ekki nema 684 tonn. Ýsustofninn sem tók vel við sér, virðulegi forseti, eftir árið 1952 við friðunina, hrundi beinlínis í kjölfar dragnótaveiðanna sem þá hófust. Til skýringar má nefna að á haustvertíðinni á Akranesi 1962 var meðalýsuafli í róðri 3,7 tonn en minnkaði svo á hverju ári meðan dragnótaveiðar voru leyfðar og svo var komið á haustvertíð árið 1970 að meðalafli í hverjum róðri var aðeins 700 kg. Hann fór úr 3,7 tonnum í 700 kg. Samt brugðust menn ekki við með rannsóknum. Árið 1971 töldu menn að í óefni væri komið. Það er í þriðja eða fjórða skipti sem menn gerðu atlögu að málinu. Þá voru dragnótaveiðar aftur bannaðar í Faxaflóa. Og hvað gerðist? Ýsuaflinn virtist fara stigvaxandi. Þannig var meðalýsuafli í róðri á Akranesi t.d. kominn í rúmlega 2 tonn árið 1980. Engar rannsóknir voru á bak við þetta. Þetta er bara innveginn afli miðað við hvern róður báta sem þá stunduðu línu. En þegar Alþingi heimilaði að nýju veiðar með dragnót í Faxaflóa, þ.e. með tillögu Alþingis árið 1979, fengu tveir bátar heimild til tilraunaveiða. Síðan aflétta menn með breytingu á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands árið 1981 öllu banni. Bátunum hefur síðan farið sífellt fjölgandi. Nú er svo komið að t.d. á árinu 1996 voru 14 bátar með dragnótaveiðaleyfi í Faxaflóa. Þessi fjöldi er að líkindum allt of mikill. Það er ótrúlegt að sjá að sumri 250--300 tonna skip vera að hamast með dragnót rétt fram af Akranesi. En trillurnar verða að róa tvo til þrjá tíma, sigla 30--40 mílur út á haf til þess að komst á fiskislóð vegna þess að fiskurinn er enginn orðinn eftir þar sem verið er að skarka með dragnótina. Fjöldi báta sem eru við dragnótaveiðar núna er allt of mikill til að hægt sé að tala um að það geti verið hagkvæmt. Afkoma þeirra flestra er léleg. Allt of margir bátar eru að berjast um allt of lítinn afla. Þess vegna var verið að reyna með tillögu að menn skoðuðu hugsanlega skaðleg áhrif slíkra veiða á viðkomu annarra tegunda í hafinu þegar menn voru að heimila veiðar --- á hverju? Þetta áttu að vera veiðar á kola. En rökin fyrir því að veiðar með dragnót geti haft skaðleg áhrif eru af mörgum toga. Rökin styðjast einkum við þá reynslu sem fjölmargir sjómenn hafa öðlast í starfi sínu um áratuga skeið. Sjómenn sem stunda veiðar á smábátum við Ísland hafa nefnilega í gegnum árin talið sig sjá skýra fylgni milli fiskigengdar á grunnslóð og þess hvort dragnótaveiðar hafi verið leyfðar eða ekki. Rök þeirra ber að skoða. Það hefði átt að vera búið að skoða áhrifin og kanna gildi þeirra umsagna sem sjómenn hafa haft. Nauðsynlegt er að láta fara fram samanburðarrannsóknir á veiðum fyrir og eftir banntímabil og hvort verið sé að skemma uppvaxtarskilyrði bolfisks, seiða eða annarra tegunda. Það þarf að fá afgerandi svar við slíkum spurningum. Í raun er minni ábyrgðarhluti að stöðva dragnótaveiðar í þeim mæli sem þær eru stundaðar meðan á rannsókn stendur, en álit fiskifræðinga verður að liggja fyrir ef á að halda áfram. Ég tel að rannsóknir bara á þessu litla atriði þurfi að standa yfir í 4--6 ár svo að menn viti hvað er að gerast. Ég tel, virðulegi forseti, að athuga þurfi ekki bara veiðisvæði á grunnslóð við Faxaflóa heldur veiðisvæði þar sem verið er með dragnót um allar grunnslóðir við Ísland. Athuga þarf áhrif veiðarfæra, hvort sem það er troll eða einhver önnur veiðarfæri sem eru ekki kyrrstæð, þ.e. sem dregin eru. Það þarf að athuga áhrif þeirra á lífríkið. Ég tel, virðulegi forseti, að fiskveiðiþjóð sem telur sig vera að reka fyrirmyndarstefnu í fiskveiðistjórn verði að láta fara fram rannsóknir sem aflétta vafa um t.d. dragnótaveiðar og ýmsar aðrar veiðar. Menn geta líka minnst þess hver áhrifin urðu af því þegar heimilað var að veiða þorsk í nót. Menn gleyma því sennilega seint þegar sagt var að það væri sjálfsagt að veiða stórfiskinn vegna þess að hann mundi hvort sem er drepast. Á þeim tíma var þeim stofni nærri því eytt sem að líkindum var á Selvogsbanka. Sennilegt er að mismunandi stofnar séu við Ísland. Það er öðruvísi fiskur sem virðist veiðast á bankanum vestur og suðvestur af Vestmannaeyjum heldur en fiskurinn sem veiðist á Selvogsgrunni og fram undan Hafnaberginu. Það er því fyllsta ástæða til að athuga bæði í dag eins og var þá þegar menn leyfðu sér að segja að það væri sjálfsagt að veiða þennan fisk af því að hann mundi hvort sem er drepast. Þetta var fiskur sem var fullur af hrognum. Hann var svo stútfullur af hrognum og hann var svo stór að menn urðu að setjast klofvega á fiskinn til að geta blóðgað hann. Ég man, virðulegur forseti, eftir þeim tíma og ég hugsa til hans með hryllingi að þetta skyldi vera leyft, að taka þorskinn á þeim tíma. Ekki var nóg með að verið væri að taka hrygningarstofninn heldur var hráefnið nánast eyðilagt vegna þess að engar aðstæður voru til að geyma allt þetta magn um borð í bátunum. Ég tel m.a. að nauðsynlegt sé að athuga hvers vegna allur lúðuafli er horfinn sem var mikill við Faxaflóa. Af hverju fæst ekki lúða þar lengur? Er það út af dragnótaveiðinni? Er það út af því að menn veiði svo mikið lúðu á haukalóð í Faxaflóa? Nei, það er ekki út af haukalóð. Á einhvern hátt hefur lúðan horfið. Mér er minnisstætt þegar ég sá 2 tonn af smálúðu niður í lófastærð og upp í 1--1,2 kg, sú smálúða var tekin í dragnót. Smálúðan kom í mjög litlum mæli á króka. Þessi smálúða kom ekki á haukalóð, hún kom í dragnót og svona lagað fæst ekki lengur í flóanum. Búið er að eyða stórlúðunni upp líka. Hún hefur verið tekin, ekki bara á haukalóð heldur með ýsmum öðrum aðferðum. Alþingi ákvað að hefja tilraunir um veiðar með kvótakerfi. Þegar sú ákvörðun var tekin, virðulegi forseti, var ákvörðunin tekin í miklu flaustri og undir mikilli pressu. Af hverju? Jú, menn töldu í góðri trú að grípa yrði til aðgerða. Hrun fiskstofnanna blasti við og þingmenn töluðu þá um að framtíð byggða í landinu væri í hættu, sérstaklega hinar dreifðu sjávarbyggðir. Þess vegna var stjórnkerfi fiskveiða tekið upp, menn héldu að byggðin, hin dreifða byggð væri í hættu. Hver er afleiðing þess stjórnkerfis? Afleiðingin er sú að byggðirnar eru sífellt að láta undan. Það staðfestist með orðum Þjóðhagsstofnunar sem, virðulegur forseti, ég segi í þriðja sinn að verið er að slátra með ærnum kostnaði, kannski af því að stofnunin leyfði sér að taka svona til orða. Talsmenn einkavæðingarinnar á þeim tíma höfðu fundið töfralausnina. Höldum landinu í byggð með kvótakerfi. Það var það sem menn sögðu á þeim tíma. Höldum landinu í byggð með kvótakerfi. Það er spurning hvaða slagorð ætti að vera núna. Ég minni, virðulegur forseti, á gagnrýnisrödd hv. fyrrv. þm. Karls Steinars Guðnasonar þegar hann sagði að nú gengju menn eins og frelsaðir væru. Það voru útgerðarmenn, stjórnmálamenn og spekúlantar eins og hann sagði að gengju um eins og annað eins hefði ekki átt sér stað frá kristnitöku í landinu. Það var þegar kvótakerfið var sett á. Þessi maður var einn af þeim sem skynjuðu að stórhætta væri á ferðum. Og þau orð sem hann viðhafði, virðulegur forseti, í ræðu sinni hafa öll gengið eftir, nánast öll gengið eftir. Hann benti þá á t.d. að menn væru að staglast sífellt á kvóta og kvóta og aftur kvóta sem allsherjarsyndaaflausn liðinna ára. Ég segi, virðulegi forseti, að Karl Steinar Guðnason eins og oft áður hafði tilfinningu fyrir því að gjörðin þjónaði ákveðnum pólitískum tilgangi eins og hjá þeim sem frelsaðir eru. Kvótakerfið var þá og virtist vera lausnarorð alls. Ég tel að fiskveiðistjórnarkerfið sé að eyða byggð, virðulegi forseti. Þau orð setti ég fram í grein löngu áður en sú greinargerð sem ég hef verið að vitna til öðru hverju kom frá Þjóðhagsstofnun. Þetta kom fram í grein fyrir einum fimm árum sem undirritaður leyfði sér að rita, að fiskveiðistjórnarkerfið væri sennilega að eyða byggð. En ég hafði á þeim tíma fyrirvara á því að það væri fyrst og fremst framkvæmd stjórnunarkerfisins og ég get staðið við það enn þann dag í dag. Ef fiskveiðistjórnarkerfið sem nú er væri rekið á eðlilegan máta, þá værum við ekki komin í þær kröggur sem við erum í núna. Ég held að sú braskheimild sem viðgengist hefur sé eitt af því hættulega. Það er ekki óeðlilegt að heimila leigu frá sér. Það er ekki óeðlilegt að heimila leigu til sín. En það þurfa að vera miklar takmarkanir á því og það er alveg ótrúlegt að menn hafi fundið hagræðingu í því að binda skip sín við bryggju. Ég nefni brottkastið sem sennilega hefur aldrei verið meira en sl. þrjú ár eftir að menn áttuðu sig á því að brottkast var hægt að skýra með því að verið væri að flokka fiskinn. Öllum smáfiskinum, allri smáýsunni, öllum smáþorskinum var hent fyrir borð. Það var verið að flokka fiskinn. Líklegt er að miklu meira magni hafi verið hent en sú atugun sem fram fór leiddi í ljós. Líklega hafa menn verið að henda allt upp í 50--70 þús. tonnum af fiski. Þetta kerfi hefur þróast upp í það sem veldur því að ég er algerlega á móti því fiskveiðistjórnarkerfi og þeim breytingum sem verið er að taka upp. Ég er sannfærður um að meðan við hverfum ekki til baka og förum fyrningarleiðina sem ég vitnaði til áðan og las reyndar mjög greinargóða lýsingu á með því að vitna í grein verkfræðingsins Guðmundar Arnar Jónssonar, ef við ekki hverfum frá því sem nú er yfir í annað kerfi, þá mun fara enn verr heldur en horfir. Það er auðvitað vandaverk að búa til kerfi sem allir geta verið sáttir við. Auðvitað er ekki hægt að gera öllum til geðs því að það eru svo ólíkar þarfir og ólíkar skoðanir. En kerfið sem þarf að taka upp verður að vera hagkvæmt og réttlátt. Virðulegi forseti. Ég er sannfærður um að í frv. Samfylkingarinnar, sem hv. þm. Jóhann Ársælsson er 1. flm. að, er verið að draga fram möguleika á því að koma með kerfi sem verður bæði hagkvæmt og réttlátt og það staðfestist auðvitað með því að stjórnarandstaðan í heild sinni var tilbúin að leggjast á eitt um að leggja fram frv. til að breyta kerfinu og samstaða var um það. Það segir sterkustu söguna og er þáttur af því sem ég tel að skipti mestu máli og það skiptir mestu máli um möguleikana til að breyta með nýrri ríkisstjórn, virðulegi forseti. Það er ástæða til að setja sitjandi ríkisstjórn frá. Það er nauðsynlegt að losna við menn frá völdum sem halda svona á málum eins og ég hef verið að lýsa. Ég er ekki að segja að til séu auðveldar lausnir. Lausnirnar eru ekki auðveldar og ekki einfaldar. Það heldur ekki víst að lausnin sé mjög ódýr. En það sem við í Samfylkingunni, undir forustu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, leggjum áherslu á er fyrst og fremst jafnræði í aðgengi. Það er það sem meiri hluti þjóðarinnar gæti sætt sig við. En gjaldið sem nú er verið að leggja á, ég fullyrði að meiri hluti þjóðarinnar hefur ekki hugmynd um út á hvað það gengur. Ég hef, virðulegi forseti, velt mörgu upp í sambandi við fiskveiðistjórnarkerfið. Ég hef farið aftur til ársins 1950 þegar fólk hrökklaðist frá ákveðnum landshlutum, dreifðu byggðunum, t.d. frá Vestfjörðum, til byggða þar sem afkomumöguleikarnir voru betri. Ég er líka búinn að fara yfir það að þá var fiskigengd engin, á árunum frá 1950 til 1954--1955, á grunnslóð t.d. við Ísafjarðardjúp. Þá voru miklar fiskveiðar í Faxaflóa, kringum Snæfellsnes, á Breiðafirði, fyrir sunnan land og allt austur um. Þá fór fólkið vegna þess að fiskurinn var til staðar. Nú flytur fólkið þaðan en ekki af því að fiskurinn sé ekki til staðar. Það er nægur fiskur við Vestfirði og nægur fiskur við Vesturland, við Snæfellsnesið. Fólk fer vegna þess að það fær ekki leyfi til að ná í þennan fisk. Það eru einhverjir greifar sem eiga réttinn á að veiða fiskinn sem syndir framan við túnfótinn. Virðulegi forseti. Það er komin 22 ára reynsla á tilraunir með þetta fiskveiðistjórnarkerfi. Í ljós hefur komið að stjórn fiskveiða með þessu kvótakerfi er stórgölluð. Þetta eru gallar sem hægt er að bæta úr ef vilji er fyrir hendi. Menn hafa glímt við þennan vanda og settu á stofn endurskoðunarnefnd um stjórn fiskveiða. Það er hægt að rifja það upp en þessi nefnd sendi frá sér plagg sem er túlkað á mismunandi vegu. Sumir vildu taka skýrsluna og stinga undir stól, gleyma henni, en aðrir vildu annað. Frv. sem við höfum verið að fjalla um í dag kemur í kjölfar alls þessa og ég vildi óska þess, virðulegi forseti, að um þetta mál yrði fjallað í marga daga enn. Ég gæti hugsað mér, virðulegi forseti, að standa hér mörgum sinnum, 4--5 klukkutíma í hvert skipti, í þeirri von að hægt sé að draga athygli fólks að því hvað verið er að gera og hvert stefnir. Ég sé ekki eftir mér til þess. Ég er sannfærður um að hér verður að koma til dómur, salómonsdómur. Þann dóm getur þjóðin kveðið upp með því að skipta um stjórnvöld á Íslandi. Það sem áunnist hefur með fiskveiðistjórnarkerfinu sem við höfum notast við síðustu 22 ár hefur verið allt of dýru verði keypt. Það er, virðulegur forseti, fámennur hópur sem ráðskast með auðlindina án þess að greiða fyrir afnot af henni. Væri eðlilegt gjald greitt fyrir afnotin, sem endurspeglaði raunverðmæti þess sem nýtt er, væri hugsanlegt að sátt kæmist á um fiskveiðistjórnina. Ég vil að farið verði af stað upp á nýtt. Ég gæti hugsað mér að valinn hópur fræðimanna gerði tillögu um nýja framkvæmd á stjórn fiskveiða. Þó held ég að frv. sem ég var að vísa til áðan, frá Samfylkingunni, gæti orðið grunnurinn að því að ná allsherjarsátt. Niðurstaða mín er sú að það þurfi jafnræði í aðganginum að auðlindinni. Samkvæmt þeirri grein sem ég var að vitna í áðan, verður að geta átt sér stað endurnýjun. Annars verður úrkynjun. Það verður alltaf úrkynjun ef ekki á sér stað endurnýjun. Það er alveg sama hvort um er að ræða atvinnurekstur eða annað. Verði ekki endurnýjun þá verður úrkynjun. Ég er tilbúinn að veita öllum útgerðarmunstrum sambærileg skilyrði. Ég tel að það beri að virða mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. Það verður að vera frjálst val um atvinnu, virða ákvæði um það í stjórnarskránni. Það hlýtur að verða að viðurkenna að það er ekki hægt að einkavæða fiskstofna. Ég tel grundvallaratriði að þeir sem nýta auðlind greiði fyrir það eðlilegt gjald, sama af hvaða tagi sem auðlindin er. Það breytir ekki miklu. Gjaldið sem tekið er fyrir notkun auðlinda á að fara í sjóði til hagsbóta fyrir almenning og til stoðgreina viðkomandi auðlinda. Almennar reglur um nýtingu og umgengni við auðlindir eða almenninga þurfa að vera svo einfaldar að þær séu óumdeildar. Ég hef sagt, virðulegur forseti, að á Íslandi verður aldrei aftur til hinn frjálsi sjálfstæði sjómaður, trillukarl eða togarajaxl. Aldrei aftur verður til hinn frjálsi Íslandsbersi sem getið er um í bókinni Svörtum sjó af síld eftir Birgi Sigurðsson. Það er hægt að nálgast ímynd hins frjálsa og óháða ef hugtökin um frelsi einstaklingsins og jafnræði þegnanna eru í heiðri höfð. Virðulegi forseti. Hagur landsbyggðarinnar hefur frá ómunatíð byggst á þessum hugtökum, frelsi einstaklingsins og jafnræði þegnanna, frá ómunatíð. Ég vil segja að með núverandi fiskveiðistjórnarkerfi eru þessi hugtök fótumtroðin. Ég minnist þess að í greinarkorni sem ég ritaði fyrir nokkru vitnaði ég til orða jöfursins og stórmennisins Einars Benediktssonar þar sem hann sagði í kvæði sínu Íslandsljóðum, II hluta sem hefst á orðunum ,,Sjá hin ungborna tíð``, 3. erindi, með leyfi forseta: Allt skal frjálst, allt skal jafnt, réttan skerf sinn og skammt á hvert skaparans barn, allt frá vöggu að gröf. Þetta boðorð knýr fram, knýr menn brautina fram undir blikandi merkjum um lönd og um höf. Þessi framsýni meistari vissi á sínum tíma að sá guli var utar. Hann vissi að framfara var þörf. Hann vissi að íslensk þjóð varð að sækja þekkingu og nýta þá tækni sem gæfist. Það hefur ekkert breyst. Íslenskt samfélag býr enn við það að hér sitja menn að völdum sem vilja ekki breyta, eru hræddir við framtíðina og breytingar. Fáir njóta þess að kvótakerfið hefur skapað nýja aðferð til að hagnast á þann óhugnanlega hátt sem hvorki formælendur né andmælendur kerfisins sáu fyrir. Virðulegur forseti. Það er að gerast. Þeim sem voru formælendur kerfisins sem við búum við og einnig þeim sem voru andmælendur datt ekki í hug að afleiðingin af lögum nr. 38/1990 yrði sú sem raun ber vitni, 30--70 þús. tonnum hent í hafið. Þetta er ein af skuggalegu afleiðingunum. Leiga aflaheimilda. Stór hluti íslenskrar sjómannastéttar á smábátum eru leiguliðar. Virðulegur forseti. Ég get ekki samþykkt svona kerfi. Allt sem ég er alinn upp er í andstöðu við það. Ég held að menn ættu að velta fyrir sér hvar hin kalda krumla kreppir að. Ég tel að óhugnanleg hönd hafi náð yfirtökum og stýri núna aflaheimildum og dreifingu þeirra milli útgerða. Menn ættu að þekkja afleiðingarnar. Menn vita hverjar afleiðingarnar eru. Hver útgerðin á fætur annarri fellur inn í einhvers konar samrunaferli. Það gerist þannig að sá sem gleypti verður gleyptur af enn stærri aðila áður en hann áttar sig á hinni köldu krumlu. Virðulegi forseti. Ég sótti samlíkingu í bók Birgis Sigurðssonar, Svartur sjór af síld, og sagði frá því sem kemur fram í upphafi I. kafla um konung fiskanna, þ.e. stóru fiskanna sem óðu uppi og gleyptu þá litlu. Hver er staðan í dag? Hvað blasir við? Það eru þeir stóru sem gleypa þá litlu og sú þróun verður aðeins stöðvuð með breytingu á stjórnkerfinu. Það stöðvast ekki nema það vald sem ræður sjávarútvegi og fiskveiðum á Íslandi verði sett af. Það stöðvast ekki fyrr. Hin kalda krumla, virðulegur forseti, hefur náð yfirtökum. Hún stýrir aflaheimildum og dreifingu milli útgerða. Ég lýsti því hvernig sá stærri gleypir þann minni. Ætli það sé ekki óhætt fyrir þann sem hér stendur að óttast um hag heimabyggðar sinnar, þar sem er fyrirtækið Haraldur Böðvarsson, eitt af merkustu útgerðarfyrirtækjum þessa lands? Hvernig er eignaraðildinni að því fyrirtæki háttað? Ég mundi treysta þeirri fjölskyldu sem stóð að þeim rekstri á sínum tíma miklu betur en þeim eignaraðilum sem nú eru. Þeir munu setja afkomu fólksins, m.a. þess sem ég er umbjóðandi fyrir, í stórhættu. Þeir geta flutt aflaheimildir með einu pennastriki, á einu kvöldi við eitt kaffiborð, og ákveðið hvernig þeir vilja haga því. Ég óttast þetta. Ég sá hv. þm. Einar Odd Kristjánsson koma í salinn og vissulega var hann að grínast og með skot til mín en ég veit að hann skynjar, ekki bara í huga sínum heldur í hjarta sínu og með allri sál sinni, að kerfið sem við búum við er kolrangt kerfi. Það að styðja þær aðgerðir sem fara á í hér er hin mesta vitleysa. Hagkvæmnissjónarmiðin sem menn eru að binda sig í, þeir horfa fram hjá því hverjir eiga kvótann, hvar þeir hafa aðsetur á landinu og hvar þeir eru notaðir. Sjónarmiðin sem ráða eru að kvótinn skapi svo mikinn arð sem mögulegt er hverju sinni. Sömu niðurstöðu má sjá ef litið er til annarra landa. Þar hafa orðið alvarleg áföll almenninga, ég kalla auðlindina almenning, og það er þannig að það hefur gengið út yfir þjóðirnar sem í hlut eiga. Ég held að það sé rétt að minna, hæstv. forseti, með leyfi, á grein Gísla Pálssonar og Arnars Helgasonar sem var birt í Skírni árið 1999. Þar segir, með leyfi forseta, með tilvitnun í bandaríska mannfræðinginn Bonnie McCay að ,,mikilvægar auðlindir hafi safnast á fárra hendur og þorri fólks, sem hefur nýtt sér þær mann fram af manni, sitji uppi eigna- og réttindalaus.`` Þetta, virðulegi forseti, er það sem hefur verið að gerast á Íslandi. Mikilvægar auðlindir eru að safnast á fárra hendur og þorri fólks sem hefur nýtt sér auðlindirnar mann fram af manni situr uppi eigna- og réttindalaus. Þessi atburðarás er auðvitað svipuð og átti sér stað ef maður horfir til lénsveldis miðalda þar sem rétturinn til beitar og veiða í almenningi, ef ég kalla fiskimiðin almenning, þar sem þessi réttur var afnuminn og m.a. bændur á þeim tíma voru hraktir af jörðum sínum og gerðir að leiguliðum aðalsmanna. Svona var þetta og það horfir til þess á Íslandi að svona verði þetta og svo sannarlega verði núverandi stjórnvöld áfram og þau láti að kröfum þeirra sem vilja fá þessar veiðiheimildir á örfárra hendur, þá er hætt við að lítilla breytinga sé að vænta varðandi fiskveiðistjórnina. Ég tel að hinir svokölluðu sægreifar séu örfáir aðilar. Það eru örfáir aðilar sem hafa völdin. Það hefði átt að minna á að það eru ekki sægarparnir, það eru ekki skipstjórarnir, sem njóta auðlindanna. Þeir njóta ekki veiðiheimildanna. Þegar skipstjórinn kemur í land eftir að hafa dregið tugi þúsunda tonna fyrir útgerðarmanninn, þá á hann engan rétt. Hann á engan rétt þó að hann hafi aflað útgerðinni sem hann hefur starfað hjá þvílíkra auðæfa sem skipstjórinn og áhöfnin hefur gert með því að afla þúsunda tonna sem voru síðan notuð til viðmiðunar. Það er gjörsamlega gengið fram hjá því fólki. Það er gjörsamlega gengið fram hjá fólkinu sem vinnur við útgerð í landi. Það er gjörsamlega gengið fram hjá þeim sem vinna við netagerð, við fiskvinnslu, við heimilisstörf og bókhald. Íslenskt fiskveiðistjórnarkerfi lítur svo á að þessu fólki sem er að vinna við stoðgreinar sjávarútvegsins komi ekkert við hvað er að gerast. Þó eru öll þessi störf hluti af fiskveiðum. Það sýður í mér, virðulegi forseti, reiðin. Það sýður svo sannarlega í minni sál þegar ég er að rifja upp hugleiðingar mínar frá liðnum árum um þessi mál og ég tel að það sé eyðibyggðastefna sem ríkir á landinu undir stjórn þeirra aðila sem nú ráða og því til staðfestignar vitna ég í skýrslu slátraðrar Þjóðhagsstofnunar um stjórnkerfi fiskveiða og byggðaþróun sem sennilega er slátrað þó að sláturkostnaðurinn sé hár vegna þess að Þjóðhagsstofnun sýnir fram á með greinargerð sinni að veiðiheimildirnar eru að fara frá hinum smærri til hinna stærri, frá samdráttarstöðunum til vaxtarstaðanna. Virðulegi forseti. Það er fróðlegt að velta fyrir sér umsögnum hinna ýmsu aðila um frv. til laga um stjórn fiskveiða, veiðigjald og fleira. Það er fróðlegt að sjá það að stofnanir sem verið er að leita til eins og sú ágæta stofnun, Hafrannsóknastofnun, treystir sér ekki til að taka afstöðu í þessum málum. Það er ótrúlegt. Það er gaman að velta því fyrir sér Verslunarráðinu. Hvaða ráð er það? Er það ráðið sem er að hafna veðheimildinni upp á 20 milljarða? Verslunarráðið. Hverjir sitja þar? Hver er framkvæmdarstjóri Verslunarráðs, virðulegur forseti? Getur það verið sami maðurinn sem er búinn að taka afstöðu í Verslunarráði um að Verslunarráð telji að það sé óráðlegt að veita veðheimild en síðan sá sami maður í öðrum jakka samþykkir þegar komið er inn á þing? Verslunarráðið er á móti veiðigjaldsprósentu en gerir ekki efnislegar athugasemdir við frv. sem þeir þökkuðu svo kærlega fyrir að fá heimild til að veita umsögn um. Virðulegur forseti. Með leyfi vitna ég í umsögn Landssambands smábátaeigenda. Það telur að verði frv. óbreytt að lögum muni það engan veginn ná þeim markmiðum sem því er ætlað, þ.e. sátt um stjórn fiskveiða. Virðulegur forseti. Einhvern veginn finnst mér að þessi orð séu það sem ég hef margsinnis endurtekið, að það er engin sátt um stjórn fiskveiða fólgin í því frv. sem við erum að ræða. Með leyfi forseta, vitna ég áfram í orð Landssambands smábátaeigenda. ,,Þó vissulega hafi það verið krafa almennings að gjald skuli tekið af þeim aðilum sem falið hefur verið að nýta auðlindina og koma afrakstrinum í verðmæti eins og lagt er til í frumvarpinu hefur það aldrei verið krafa almennings að breyta lögunum í átt til einokunar.`` Virðulegi forseti. Einhvern veginn finnst mér að ég hafi verið að segja þessi orð áður. Þarna birtist afstaða Landssambands smábátaeigenda. Í umsögn Landssambands smábátaeigenda segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Það yrði óhugnanlegt að upplifa að t.d. tvö fyrirtæki hefðu yfirráðarétt yfir öllum veiðiheimildum í ýsu, tegund sem veidd er af öllum botnfiskútgerðarflokkum.`` Það er ekki mikið hlustað á svona athugasemdir, virðulegur forseti. Þessar athugasemdir eru látnar sem vindur um eyru þjóta þannig að þetta eru hlutir sem ég geri miklar athugasemdir við.

Forseti vill spyrja hv. þm. hvort hann eigi mikið eftir af ræðunni sinni.

Virðulegur forseti. Ég á eftir að fara yfir örfáar umsagnir og með því get ég í sjálfu sér lokið þessari umfjöllun. Hins vegar er ég með plagg sem heitir Útvegurinn sem væri ástæða til að fara yfir í mjög miklu máli, en ef það væri til að liðka fyrir störfum þingsins þá gæti ég lokið þessum umsögnum á kannski 20 mínútum.

Þá vill forseti biðja hv. þm. um að gera hlé á ræðu sinni þegar vel stendur á.

Það er alveg sjálfsagt að gera það hlé nú þegar, herra forseti. Ég get líka haldið áfram, virðulegi forseti, ef það hentar og ég get stoppað eftir 10 mínútur, sýnist mér.

Virðulegur forseti. Ég var kominn þar að í ræðu minni að ég var að fara yfir umsagnir um frv. til laga um stjórn fiskveiða, veiðigjald o.fl. frá hinum ýmsu aðilum í samfélaginu og ég tel að það sé kannski ástæðu til, af því að þessi virðulegur forseti er kominn í stól, rétt að nefna það að sá sem hér stendur er búinn að fara í nokkru máli yfir það sem hann telur vera afleiðingar af notkun dragnótar og ofnotkun, þ.e. allt of miklum skipafjölda sem leyft er að veiða með dragnót í Faxaflóa. Það vill svo til að ég veit að ég og hæstv. sitjandi forseti erum sammála um það að nauðsyn er að gera miklu meiri athuganir og rannsóknir á áhrifum veiðarfæra, svo sem dragnótar og slíkra veiðarfæra, á veiðislóðina ekki bara í Faxaflóa heldur á ýmsum stöðum á landinu. Ég var kominn þar að ég var að fara yfir álit nokkurra aðila og hafði nefnt Hafrannsóknastofnun, Verslunarráð Íslands og Lögmannafélag Íslands en hjá sumum þessara aðila er nánast engin umsögn eða mjög takmörkuð þar sem er ekki tekin afstaða til efnisinnihalds. Hér er, virðulegi forseti, með leyfi umsögn Gerðahrepps. Þar segir: ,,Hreppsnefnd Gerðahrepps mælir ekki með samþykkt frv. Hreppsnefnd Gerðahrepps lýsir andstöðu sinni við núverandi kvótakerfi í heild sinni. Því er óþarfi að gera breytingar á því heldur ber að afnema það.`` Herra forseti. Það vill svo til að þessari umsögn er ég algjörlega sammála. Það hefur komið fram í ræðu minni, en við verðum að sjálfsögðu að vita hvað það er sem við viljum fá í staðinn og við verðum auðvitað að gefa þeim útgerðarfyrirtækjum og þeirri starfsemi sem er í landinu sem er háð fiskveiðum tækifæri til að aðlaga sig að breytingum. Þess vegna er ekki hægt að stökkva til þessa máls og draga með einu pennastriki yfir það sem liðið er og hefja nýtt heldur verður að gera þetta með aðlögun og a.m.k. byrja á því að breyta og lagfæra þá alvarlegu ágalla sem eru á framkvæmd fiskveiðistjórnarkerfisins. Ég var að nokkru búinn að fara yfir álit eða umsögn Landssambands smábátaeigenda. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Auk þess sem áður er fram komið um nauðsyn þess að efla umhverfisvænar veiðar og auka atvinnu í hinum dreifðu byggðum mundi breytingin leiða til þess að aflasamsetning breyttist þar sem netaveiðimenn mundu telja þetta fýsilegan kost.`` Hvað eru netaveiðimenn að telja fýsilegan kost eða hvað telja menn fýsilegan kost? Jú, það er að auka vistvænar veiðar, þ.e. með línu og krókum. Það er verið að leggja til að 80% af línuafla dagróðrabáta teldist til aflamarks eða krókaaflamarks. Þessi ráðstöfun yrði trúlega sú fyrsta þar sem sjávarbyggðir yrðu beintengdar úthlutun aflamarks og krókaaflamarks með mjög einföldum hætti. Í umsögn Landssambands smábátaeigenda er verið að benda á leiðir sem eru færar til þess að bæta stöðu byggðanna, hinna dreifðu byggða, en samkvæmt greinargerð sem ég hef margvitnað í liggur fyrir að stjórnkerfi fiskveiða hefur bókstaflega leitt til þess að það eru til orðin hugtök eins og samdráttarstaðir og vaxtarstaðir, beint í tengslum við fiskveiðistjórnarkerfið. Samdráttarstaðir og vaxtarstaðir. Vaxtarstaðirnir eru þeir sem hafa náð til sín heimildunum. Samdráttarstaðirnir eru þeir sem hafa látið undan. Í umsögn Landssambands smábátaeigenda er líka getið um málefni sem ég gerði fyrr að umtalsefni í ræðu minni, þ.e. frystar afurðir, landað á höfn og síðan fluttar til útflutningshafnar, frá t.d. Ísafirði til Reykjavíkur, og síðan er verið að fjalla um fersk flök þar sem segir hér, með leyfi forseta: ,,Áður hefur fram komið gríðarlegur munur á útflutningsverðmæti ferskra ýsuflaka og sjófrystra.`` --- Það sem þeir eru að benda á er að með því að aðeins 80% af línuafla dagróðrabáta teldust til aflamarks, þá mundi það gefa margfaldar gjaldeyristekjur og gefa stjórnkerfinu jákvæða ímynd þess eðlis að sérstakt tillit yrði tekið til umhverfisvænna veiða við nýtingu fiskstofna við Ísland. Þetta eru hlutir sem er ákaflega nauðsynlegt að menn skoði, að auka vistvænar veiðar og að gera sem mest verðmæti úr þeim afla sem dreginn er úr sjónum. Það fór ég yfir áður í tengslum við möguleka fiskmarkaðanna til að ná sér í fisk. Það er skelfileg staðreynd, virðulegi forseti, að það skuli vera til í því að fiskur sem fluttur er á markað í Bretlandi sé seldur á 138--150 kr. kílóið á sama tíma og afli úr sama skipi á sama degi er seldur á 220 kr. kílóið á Íslandi. Þetta er óskiljanleg ráðstöfun og ég leyfi mér að segja það, virðulegi forseti. Ég hef sent hverjum einasta þingmanni Íslands bréf þar sem mjög rækilega er útskýrt að þetta sé óviðunandi fyrir fiskvinnsluna sem er án útgerðar, fiskvinnslu sem verður að kaupa allan afla á fiskmarkaði hér. Það er óviðunandi að fiskvinnslan fái ekki að bjóða í allan afla áður en hann er seldur á fiskmarkaði erlendis fyrir miklu lægra verð en gangverðið er heima. Þetta gengur ekki, virðulegi forseti, og þetta er það sem ég hef verið að gagnrýna og er ástæða til að gagnrýna aftur og aftur. Það er ástæða til að fara yfir þessi mál og það þyrfti, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, að koma því út til þjóðarinnar hvað það er sem er að. Það er þannig og ég er sannfærður um að meiri hluti þjóðarinnar veit ekki hvað verið er að fjalla um og hvað verið er að gera með því stjórnkerfi sem er við lýði. Það er verið að færa heimildirnar til sífellt færri aðila. Virðulegur forseti. Umsögn Alþýðusambands Íslands, með leyfi: ,,Að áliti Alþýðusambands Íslands er hvorki að finna í skýrslu nefndarinnar`` --- þ.e. nefndarinnar sem var að leggja til hvernig ætti að vinna að endurskoðun laga um stjórn fiskveiða --- ,,né í fyrirliggjandi frv. ráðherra um breytingu á lögunum um stjórn fiskveiðanna þau markmið sem vinna átti að með endurskoðuninni enda áttu hagsmunaaðilar enga aðkomu að þeirri umræðu sem þar fór fram.`` Virðulegur forseti. Þetta tel ég vera eina óhæfuna varðandi framgang þessara mála, að hagsmunaaðlar eins og Alþýðusamband Íslands fái enga aðild að þeirri aðgerð sem er verið að framkvæma með þeim breytingum sem við erum með í frumvarpsdrögum. ,,Meginefni frumvarpsins virðist vera að útfæra veiðigjald á sjávarútveginn sem koma á til framkvæmda 1. sept. 2004, sbr. 10. gr. Þess skal getið að fulltrúar Sjómannasambands Íslands hafa alfarið hafnað auðlindagjaldi á sjávarútveginn. Það hefur hins vegar verið skoðun Alþýðusambands Íslands að nauðsynlegt sé að taka upp auðlindagjald sem hægt væri að nota sem hagstjórnartæki til þess að jafna óhjákvæmlegar sveiflur í sjávarútvegi. Hefði það verið gert á undanförnum árum væru nú til staðar digrir sjóðir og því værum við betur í stakk búin til að mæta niðurskurði á aflaheimildum. ASÍ fær þó ekki séð með hvaða hætti þessi tillaga með upptöku veiðigjalds eykur sátt um kerfið eða bætir umgengnina um auðlindina. Auk þess hefur veiðileyfagjaldið ekkert með stjórn fiskveiðanna að gera og á því ekki heima í lögum um stjórn fiskveiða.`` Virðulegi forseti. Ég geri hlé á tilvitnun og hugleiðing mín er sú að þarna eigi hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson mikla samleið með Alþýðusambandi Íslands þar sem segir: ,,Auk þess hefur veiðileyfagjaldið ekkert með stjórn veiðanna að gera og á því ekki heima í lögunum um stjórn fiskveiða.`` Virðulegi forseti. Undir þetta get ég tekið, prýðilega. Það segir hér áfram, með leyfi forseta: ,,Það alvarlegasta varðandi frv. er að það er ekkert tekið á þeim vandamálum sem lúta að stjórn fiskveiðanna sjálfra. Ísland er eina landið í Evrópu sem ekki getur takmarkað stærð flotans og vegna frelsis útgerðarmanna til að framselja aflamark milli skipa hefur skipum fjölgað verulega á undanförnum árum án þess að nokkuð sé að gert. Vísindamenn Hafrannsóknastofnunar hafa margsinnis bent á að skark á miðum væri of mikið vegna of stórs fiskiskipaflota.`` --- Ég stoppa við tilvitnunina, virðulegi forseti, því að það vill svo til að sá sem hér stendur var að reyna að lýsa hugsun sinni um það hvernig fiskurinn hefur látið undan öllu því skarki og harki sem er á fiskimiðunum. Þess vegna er bullandi fiskur uppi í harðalandi inn á milli eyja á Breiðafirði, inni á Ísafjarðardjúpi þar sem menn eru að fá allt að 450 kg á bala á slóðinni sem fyrir 50 árum fengust undir 50 kg á. En það var vegna umhverfisástæðna. 1950 til 1954 voru menn að fá niður í 50 kg, reyndar á 385 króka bjóð á sísal-línu sem þá var notuð og verri veiðitæki, en það breytir ekki því að umhverfið er það sem menn hafa ekki heldur tekið nægjanlegt tillit til. Virðulegi forseti. Ég vitna aftur til umsagnar Alþýðusambands Íslands: ,,Það þarf því ekki að koma á óvart að hægt gangi að byggja upp okkar mikilvægustu fiskstofna. Brottkast hefur á undanförnum missirum verið fyrirferðamikið í umræðunni. Fiskistofa hefur lýst því yfir að brottkastið sé mest á kvótalausu skipunum. Þrátt fyrir framangreindar upplýsingar er engin viðleitni í frumvarpinu til að taka á þeim vandamálum er snúa beint að stjórn fiskveiða og bættri umgengni um auðlindina.`` Virðulegi forseti. Þetta eru ekki mín orð. Ég er að vitna í umsögn Alþýðusambands Íslands. Einhver hefði ugglaust getað talið þetta vera mín orð vegna þess að einhvers staðar hef ég talað í líkingu við þetta í ræðustúf mínum. Virðulegi forseti. Tilvitnun í umsögn Alþýðusambands Íslands, með leyfi forseta: ,,Í frumvarpinu er sem sagt ekki gerð hin minnsta tilraun til að taka á þeim raunverulegu vandamálum sem snúa að stjórn veiðanna og brýnt er að taka á. Alþýðusamband Íslands telur einsýnt að frumvarpið skapi ekki þá sátt sem þarf um stjórn fiskveiða. Með frumvarpinu ekkert tekið á þörfinni fyrir sveiflujöfnun. Frumvarpið tekur heldur ekki á mikilvægum þáttum sem snúa að hagsmunum byggðanna, sérstaklega atvinnuöryggi fiskverkafólks né heldur réttarstöðu sjómanna. Með samþykkt frumvarpsins er því ekki tekið á þeim mikilvægu þáttum sem nefndinni var falið að gera að öðru leyti en því að taka á hagsmunum útgerðarinnar með því að endurskilgreina þróunarsjóðsgjaldið og kalla það veiðigjald.`` Virðulegi forseti. Þessi orð eru ótrúlega nærri því sem stjórnarandstaðan sem hér hefur talað hefur látið frá sér fara. Ég vitna enn, virðulegur forseti, í greinargerð um stjórnkerfi fiskveiða og byggðaþróun frá Þjóðhagsstofnun sem sett var af með slátrunargjaldi upp á 52 millj. Sennilega er það allt of lág upphæð. Það kostar miklu meira að slátra stofnuninni. En kannski var það fyrir þau orð sem stofnunin hefur sett fram að hún var sett af. Ástæða er til þess að ræða í nokkru máli um þekkingu manna á hegðun fiskstofna. Óhætt er að rifja það upp að langt fram eftir öldum var þekking manna á lifnaðarháttum fiskstofnanna lítil sem engin. Það er hægt að minna á lifnaðarhætti síldarinnar. Ef maður nefnir þá t.d. þá héldu menn að síldin gengi geysilanga leið, allt frá norðurheimskauti suður til Frakklands og sömu leið til baka á hverju ári. Menn höfðu ýmsar skoðanir á orsökum þessa ferðalags. Sumir héldu að hvalir rækju síldina á undan sér. Aðrir héldu að þarna væri forsjón guðs að verki. Ýmsir veraldlegir menn álitu hins vegar að fæðuleysi norður við heimskautið ræki hana suður á bóginn. Það leið allt fram til loka 18. aldar að menn afsönnuðu þetta. Menn hafa komist að merkilegum hlutum. En ég held að þeir hlutir séu enn merkilegri sem menn hafa ekki komist að vegna þess að við höfum ekki lagt nógu mikið í að rannsaka það sem þjóðin lifir á að mestu leyti. Virðulegur forseti. Ég held að ástæða sé til þess undir lok ræðu minnar sem verður kannski í 10--15 mínútur til viðbótar --- ég þori þó ekki að segja um það. En vegna þeirra sem næstir eru á mælendaskrá er óhætt að láta aðeins vita um þann tíma sem eftir er --- að minnast aðeins á upphaf alvöruútgerðar á Íslandi í lok 18. aldar. Þá voru þeir sem höfðu ekki látið bugast við aflaleysið á hverju sem dundi, menn sem voru flestir tengdir sjávarútvegi. Þeim var í rauninni ljóst að allt sem horfði til nýsköpunar og framfara var bundið sjónum. Þessir menn áttu samherja og vitorðsmenn alls staðar meðal sjómanna, meðal bænda, meðal embættismanna. Þeir urðu í rauninni samnefnari þeirra afla og athafna sem fleyttu þjóðinni yfir fyrstu aldamótin á Íslandi sem í raun voru meira en aldamót því að þau voru nýtt líf. Þau voru nýr tími. Fram stigu nýir menn sem hugsuðu hátt og báru djarfar vonir í brjósti. Þeir voru ekki stakir hrópendur í eyðimörk. Andi ferskra viðhorfa lá í loftinu á þeim tíma. Þetta voru kappsfullir ósérhlífnir menn. Þeir réðust í mikilvægar og umfangsmiklar framkvæmdir í atvinnulífi og menntamálum. Sjávarútvegur var efldur, togaraútgerð, verslun varð innlend. Innlendir bankar voru stofnaðir og tryggingamál voru ný af nálinni. Farið var að byggja upp háskólann og nýtt skólakerfi. Þetta voru mennirnir sem réðust í upphaf útgerðar hér á landi. Enn þá eru örugglega margir frumkvöðlar til á Íslandi, en þeir eru færri sem komast að. Virðulegur forseti. Ég leyfi mér að vitna í Svartan sjó af síld eftir Birgi Sigurðsson þar sem segir örlítið um rómantík þeirra ára þegar síldin var veidd. Þetta er á bls. 115 þar sem er verið að fjalla um síldveiðar sem siðspillandi og stórhættulegan atvinnuveg. Það álitu auðvitað þeir sem héldu að eintómt sukk og svínarí ætti sér stað í síldarbæjunum sem kallaðir voru svo. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Sagnir um frjálst ástalíf og lausung voru bundnar fleiri síldarstöðvum en Siglufirði. Þær voru ekki alltaf andstyggilegar. Stundum ekki annað en skrýtlur.`` Þessi var þekkt og hana heyrði ég sjálfur þegar ég var ungur maður 1959, þá háseti á síld. Þá gekk þessi brandari: ,,Ungur maður spyr unga stúlku: Ertu gift? Stúlkan svarar: Nei, ég er ekki gift en ég hef verið í Hrísey.`` Þetta þótti gróður brandari í eina tíð. ,,Þetta hafa menn enn að viðkvæði í Hrísey. Þessi skrýtla hefur hins vegar heldur betur fengið þjóðlega meðferð eins og margar aðrar sagnir og ummæli úr síldinni: Heimildir herma að það hafi verið karlmaður en ekki stúlka sem spurður var og svaraði. En munnmælaskáldum hefur þótt fara betur á að eigna þessi ummæli stúlku, ... Síldin kom víða við. Stundum á svo afskekktum stöðum að þangað lágu engar leiðir nema þær væru á vegum síldarinnar. Þannig var um Djúpuvík í Reykjarfirði.`` Virðulegi forseti. Ég er að koma að lokaorðum og ég vil segja að þegar menn eru að velta fyrir sér síldinni, þegar menn eru að velta fyrir sér þorskinum, þegar menn eru að velta fyrir sér ýsunni, þegar menn eru að velta fyrir sér lúðunni, þegar menn eru að velta fyrir sér kolanum, þegar menn eru að velta fyrir sér ufsanum og öðrum tegundum sem við höfum verið að veiða og í sumum tilvikum að eyða þá eru í þessari bók lokaorð sem ekki er hægt að sleppa. Ég hef verið að vitna í þá ágætu bók, Svartan sjó af síld. Lokaorðin eru, með leyfi forseta: ,,Kemur hún aftur?`` Í þessum kafla birtist það sem sjómenn og þessi þjóð hefur lifað á, þ.e. að alltaf er von. ,,Jakob Jakobsson: ,,Vetursetustöðvar afkomenda '69 árgangsins hafa aðallega verið í djúpum fjörðum í Lófóten. Á hrygningartímanum gengur þessi síld út úr fjörðunum til hrygningarstöðvanna sem hafa einkum verið við Mæri. Síðan hefur reglan verið sú að síldin hefur gengið norður með norsku strandlengjunni og haldið til við Norður-Noreg á sumrin. Sigið síðan aftur inn á firði í Lófóten þegar fer að hausta. Þetta er auðvitað svo gjörólíkt göngumynstrinu þegar hún gekk til Íslands að ekki er unnt að bera það saman. Síldin er íhaldssamur fiskur. Hún heldur sig við sömu gönguleiðir þar til eitthvað gerist sem neyðir hana til að breyta um hegðun.`` Virðulegi forseti. Ég stoppa aðeins við. Ég er að ræða um síld. Hvað er að gerast með þorskinn við Ísland? Af hverju er hann svona tregur á djúpslóð? Af hverju er svona mikið af þorski komið upp á grunnslóð? Það er vegna þess að munstrið er að breytast. Getur það sama ekki átt við um þorskinn eins og síldina sem Jakob Jakobsson lýsir svo greinilega hvernig hegðaði sér? Áfram tilvitnun í þessi lokaorð: ,,Norsk-íslenska síldin heldur sig sem sagt núna í norska strandsjónum. Ef stofninn stækkar verulega eyðist átan á þessu svæði og þá má búast við að síldin leggi út á hafið í ætisleit. Hún gerði það að nokkru leyti 1988. Þá fannst síld í talsverðum mæli miðja vegu milli Íslands og Noregs. En hún fór ekki lengra. Hefur sennilega haft nóga átu á þessu svæði.`` Virðulegi forseti. Það sem þessi vísindamaður okkar er að segja er að stofnarnir hegða sér eftir umhverfinu í hafinu. Þá er komið að því sem ég var að reyna að lýsa varðandi Ísafjarðardjúpið. Ég held áfram með tilvitnun: ,,En þegar þessi síld, sem hélt út á hafið milli Íslands og Færeyja í fyrra, [þ.e. kringum 1990] hafði dvalið á vetursetustöðvum sínum, gerðist mjög merkilegur atburður: Hún hrygndi miðja vegu milli Bergen og Stavanger, við Karmøy. Þar voru mjög frægar hrygningarstöðvar á fyrri hemingi þessarar aldar. Þegar síldargöngurnar voru hvað öflugastar til Íslands komu þær frá þessum hrygningarstöðvum við suðvestanverðan Noreg. Þetta er í fyrsta sinn í 30 ár sem síld hrygnir á þessum gömlu slóðum. Það kveikti von um að hún væri nú að taka upp sínar gömlu venjur. Það vorar snemma í sjónum þarna suður frá. Þegar átan kemur upp fylgir síldin henni út á hafið. Við vitum þó að stofninn stækkar ekkert næstu fjögur til fimm árin vegna lélegra árganga. En árgangurinn '83 var sterkur og hugsanlegt að hann fitji upp á því að koma hingað að Austur-Íslandsstraumnum. Betur að svo yrði. En þótt það gerðist geta Íslendingar ekki verið þekktir fyrir að hefja einhverjar veiðar að ráði úr þessum eina árangi. Við yrðum að bíða eftir að aðrir árgangar kæmust í gagnið og það tekur fjögur til fimm ár. Kröftugar göngur koma ekki fyrr en nokkrir árgangar eru komnir á legg.`` 

Það er ekki nýtt hjá þessum mönnum.

Virðulegi forseti. Ég á aðeins eftir nokkur orð af tilvitnuninni: ,,Kröftugar göngur koma ekki fyrr en nokkrir árgangar eru komnir á legg. Þegar líður að aldamótum fara líkurnar á slíkum göngum mjög að aukast.```` Hún kemur sem sé aftur. Þar kem ég, virðulegur forseti, að voninni sem lifir sífellt í brjósti sjómannsins. Hún kemur sem sé aftur. Það er ótrúlega stutt í það. Fyrir aldamótin --- þessi bók er gefin út 1992 --- er þetta sagt. Fyrir aldamótin, í mesta lagi aðeins seinna, kannski aldamótaárið sjálft. Það var árið 2000. Hver veit. Ef hún kemur ekki þá kemur hún 2001. Ef ekki það sumar kemur hún 2002. Ef ekki þá hlýtur hún að koma. Hún kemur aftur. Virðulegur forseti. Ástæðan þess að ég vitna í þessa bók er sú að hún segir mikið frá hugsanagangi sjómannsins. Hún segir mikið frá rómantík sem var til í kringum sjómennsku. Rómantíkin hefur reyndað minnkað. En það hafa orðið framfarir, miklar framfarir, og síldin sem nefnd var silfur hafsins gerði menn á sínum tíma bæði að milljónerum og beiningamönnum. Sá tími kemur sennilega aldrei aftur að þannig verði unnið á Íslandi að menn  Virðulegur forseti. Í upphafi máls míns sagði ég að ég gæti ekki samþykkt þetta frv. Í hjarta mínu er ég gjörsamlega ósammála því fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum haft. Allt sem ég er alinn upp við, allt sem ég þekki til sjómennsku er andstætt því sem það fiskveiðistjórnarkerfi hefur skapað og dregið yfir Ísland. Þetta fiskveiðistjórnarkerfi hefur verið byggðaeyðandi. Það hefur dregið frá samdráttarbyggðunum, þ.e. Vestfjörðum og hluta smærri fiskiþorpa úti á landi, til hinna stærri. Þetta er andstætt uppeldi mínu. Þetta er andstætt hugsun minni. Þetta er andstætt sál minni. Þetta er andstætt geði mínu. Ég hafna þessu frv., virðulegur forseti. Með þessum orðum get ég látið máli mínu lokið, en þó, eins og ég sagði áður, væri ástæða til þess að fara yfir þetta blað hér, 

Herra forseti. Eins og ég hef tekið fram í umræðunni um frv. þetta í þingflokki mínum og eins og ég fór rækilega yfir við 1. umr. þessa máls mun ég greiða atkvæði gegn þessu frv. enda fjallar það fyrst og fremst um auðlindaskatt á sjávarútveg. Við höfum rætt flesta þætti þessa máls oft áður. Mönnum ætti að vera nokkuð kunnugt um skoðanir hvers annars á því. Hér á eftir mun ágætur þingmaður, eins og svo oft áður í vetur, hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, halda fræðsluerindi um niðurstöður auðlindanefndar. Hún hefur gert það nokkrum sinnum í vetur á ákaflega glöggan og ágætan hátt og ég býst við að fá slíkan fræðslufyrirlestur hér á eftir. Hins vegar liggur fyrir, herra forseti, að ég er sama sinnis og áður. Ég er sannfærður um að tillögur auðlindanefndar byggja á gríðarlegum misskilningi að öllu leyti. Að fara að þeim yrði mjög óheppilegt fyrir íslenskt efnahagslíf burt séð frá því hvort skattleggja á vatnsafl, sjávarútveg eða eitthvað annað. Það mun alltaf koma illa niður á samkeppnishæfni þeirra atvinnugreina sem um er að ræða. Við vitum að í sjávarútvegi, svo langt sem augað eygir, megum við búast við því að það verði seljendamarkaður á bolfisknum á fiskmörkuðum Íslands, það verði seljendamarkaður. Níðskattur með þessu nafni sem nú á að lögfesta formlega getur því aldrei verið greiddur öðruvísi en að skerða hæfni þeirra útflutningsfyrirtækja sem kaupa fiskinn, vinna hann og skerða hæfni þeirra til að borga kaup. Með þessari formlegu viðurkenningu erum við að vega í þann knérunn sem síst skyldi. Landsbyggðin sem byggir afkomu sínu og tilveru fyrst og fremst á sjávarþorpunum vítt og breitt um landið má síst við því að geta útflutningsfyrirtækjanna sé skert að þessu leyti. Þetta hefur samt verið niðurstaðan sem flutt er af ríkisstjórninni. Stjórnarandstaðan hefur í vetur tilkynnt sjónarmið sín. Þeir vilja ekki styðja þennan auðlindaskatt, segja þeir, heldur telja þeir rétt að fara svokallaða fyrningarleið. Hver er þessi fyrningarleið? Jú, ríkið ætti samkvæmt því að taka til sín ákveðinn hundraðshluta veiðiheimilda á hverju ári. Bíðum við. Við skulum ætla að útgerðinni sé gert kleift að afskrifa það. Hvort sem það er á 10, 20 eða 30 árum sem þetta á að skipta um eigendur, má ætla að útgerðin komi út á núlli. Hvað ætla menn svo að gera við veiðiheimildirnar? Þeir ætla að úthluta þeim aftur gegn einhverju gjaldi að mér skilst. Og hver er þá munurinn? Hver ætlar að borga það gjald og niður á hverjum kemur það? Það mun koma niður á greiðsluhæfni þessara sömu fyrirtækja, hæfni þeirra til að borga laun, fyrst og fremst fiskverkafólki. Það er sama hvernig við förum yfir þetta. Þetta getur ekki snúist um það. Það getur ekki verið að umræðan í dag varðandi fiskveiðarnar eigi að snúast um hvort við ætlum að hafa auðlindagald eða svokallaða fyrningarleið. Það er nákvæmlega sami hluturinn þegar upp er staðið og síst það sem sjávarútvegurinn má við í dag, að vera skattlagður aukalega. Ég hef gert það að umræðuefni hér, herra forseti, að í 18 ár höfum þóst vera að stjórna fiskveiðunum með aflakvótakerfinu. Þessi 18 ár sem við reyndum að stjórna til þess að byggja upp fiskveiðistofnana, til að hámarka arðinn á sjávarútveginum, hefur allt gengið aftur á bak miðað við það sem við ætluðum. Allra verst hefur þó gengið í þorskveiðunum. Það má segja, eins og ég hef sagt hér áður, að sumar aðrar veiðar hafi gengið miklu betur, en það er fyrst og fremst í þorskveiðunum sem þetta hefur gengið mjög illa og það er veruleg ástæða til að hafa áhyggjur af því að svo verði áfram. Haldi svo fram sem horfir er um að ræða hreinan þjóðarvoða. Segja má að samdrátturinn í þorskveiðum sé aðalbyggðavandi Íslands, þ.e. að okkur hafi ekki tekist að byggja upp þorskstofnana en þorskurinn hefur, eins og allir vita, um áratuga skeið verið meginstoðin í uppbyggingu Íslands. Það að við komumst úr fátækt til bjargálna í upphafi síðustu aldar er fyrst og fremst að þakka veiðum okkar á Íslandsmiðum. Þetta er allt saman byggt fyrir fisk. Verði ekki breyting á stefnum við í hreinan þjóðarvoða. Það er því ástæðulaust, algerlega tilhæfulaust og ekki hægt að fyrirgefa það ef niðurstaðan verður sú núna að þingheimur samþykki þessa tillögu. En þeir sem eru á móti, stjórnarandstaðan, er á móti vegna þess að þeir vilja heldur skattleggja sjávarútveginn með afskriftareglum en með auðlindagjaldi. Á því er enginn munur. Það er hörmulegt, herra forseti, að við skulum í þessari stöðu standa frammi fyrir því að enginn vilji ræða í nokkurri alvöru að þorskstofninn við Ísland fer stöðgut minnkandi, árangur okkar er enginn og verri en það. Við verðum að ræða það í fullri alvöru. Við höfum nýlega fengið, fyrir nokkrum dögum, fyrsta álit Hafrannsóknastofnunar eftir vorrallið. Það var ekki björgulegt. Það var reynt að halda því á loft að eitthvað væri jákvætt við það en mest af því var neikvætt. Eins árs fiskurinn finnst t.d. ekki og fiskur eldri en fimm ára finnst ekki heldur. Ég ætla ekki að leggja dóm á störf Hafrannsóknastofnunar nú frekar en áður en við erum samt alltaf að fara aftur á bak. Sjálfur veit ég ekki hverju ég á að trúa. Ég viðurkenni það fúslega. Ég ætla að svo sé um flesta þingmenn að þeir viti það bara alls ekki heldur. En eitthvað gerir það þó að verkum að við þorum ekki annað en halda áfram að minnka aflakvótana ár eftir ár. Ég get ekki séð annað en svo haldi áfram. Ég hef enga trú á því að þeir verði auknir miðað við þær skýrslur sem við höfum fengið. Fyrr í dag, herra forseti, gerði hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson að umtalsefni grein sem birtist í Morgunblaðinu á sunnudaginn eftir efnafræðinginn Jónas Bjarnason. Hann las m.a. upp úr verulegum hluta þeirrar greinar. Jónas hefur á undanförnum mánuðum verið að benda lesendum Morgunblaðsins á nýja vídd í þessu máli. Víddin sem hann er að benda á er kannski enn hryllilegri en aðrir hafa viljað tala um. Hún er það alvarleg, herra forseti, að við hljótum að spyrja: Er þetta hugsanlegt? Jónas bendir á að það fari saman að þorskstofninn sé að minnka og vöxtur hans hægist. Hvernig í veröldinni má vera að það fari saman, að stofninn bæði minnki og vöxtur hans hægist? Talið er að þorskstofninn sé nú 577 þús. tonn og hafi minnkað úr 2--2,5 millj. tonna lengst af síðustu öld. En vöxturinn hefur líka minnkað á fiski. Stuðullinn hefur farið úr 6--6,5 niður í það sem er í dag 1,7--1,8. Þessi fræðimaður dregur upp fyrir okkur hrikalega sýn. Í þessari grein bendir hann líka á að mjög mikil samsvörun sé milli þess sem er að gerast á Íslandsmiðum í dag og þess sem var að gerast á hinum gjöfulu miðum við Nýfundnaland og Kanada árinu áður en sá fiskstofn hrundi endanlega. Hann hafði lengi vel verið mældur um 1 millj. tonna. En þegar þeir hættu fyrir rúmum tíu árum reyndist hann allt í einu 50 þús. tonn. Það sem er enn þá verra er að hann virðist ekki ná sér þrátt fyrir veiðibann í nærri áratug. Ef eitthvað slíkt kæmi fyrir Ísland þá þyrft ekki um að binda. Það væri meiri hryllingur en við höfum ímyndunarafl til að tala um í dag, herra forseti. Ég vil gera að tillögu minni til hæstv. sjútvrh. að hann standi fyrir því nú í sumar að skipa milliþinganefnd þingmanna til að rannsaka þau sjónarmið og gögn sem dr. Jónas Bjarnason leggur til grundvallar þessum skrifum sínum. Við getum ekki skorast undan því, herra forseti, að skoða þessa hluti ofan í kjölinn. Við getum ekki staðið frammi fyrir því ef svo fer sem horfir áfram að hafa ekki reynt að rannsaka með öllum ráðum hvort svo megi vera. En inntakið í grein Jónasar gengur út á að þorskveiðarnar hafi alls staðar á öllum fiskimiðum farið niður. Hann telur einsýnt að einmitt stærðarveljandi veiðarfæri eigi mjög stóran þátt í því. Það er líka einsýnt af skrifum hans og ræðum að hann telur að aflakvótakerfið, sem bætist ofan á stærðarveljandi veiðarfæri sé eins og að skvetta olíu á eldinn. Aflavótakerfið hvetur menn þar að auki til þess að velja aflann, sækja í stærsta fiskinn. Þar ber allt að sama brunni. Við erum að veiða ofan af þessum stofni með þeim árangri að það er alltaf minni og minni vöxtur í honum. Seiðin sem lifa af hafa minnsta vaxtarmöguleika. Ég hef alla tíð, herra forseti, mjög efast um aflakvótakerfið í bolfiskveiðum og aldrei verið vissari um það en núna að við förum rangt að, enda liggur fyrir eftir 18 ára reynslu okkar að við höfum bara farið aftur á bak en aldrei áfram og við erum að gera það. Ég tel að allt bendi til þess að við eigum að hætta því --- því fyrr, því betra. Það er engin ástæða fyrir þessa þjóð til að halda áfram í ótíma því kerfi sem engu hefur skilað. Til þess er engin ástæða. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að það er alveg hægt að skipta um kerfi, rétt eins og Færeyingar gerðu. Það er hægt að umreikna veiðirétt manna alveg eins úr aflakerfi í sóknarkerfi. Það er mjög auðvelt og hefur verið gert. Forusta útgerðarinnar hefur staðið gegn öllum hugmyndum um að breyta þessu en hún verður að horfast í augu við að fari eins og í Kanada er engu að skipta. Þeir eiga allra hagsmuna að gæta ekki síður en aðrir Íslendingar í að við reynum til þrautar öll þau ráð sem mönnum detta í hug til þess að stoppa þennan ófögnuð. Ég er þess fullviss að við eigum ekki að halda áfram aflakvótakerfinu í bolfiskinum og minni á að höfundur nýliðunarmódelsins, Bermington sjálfur, varaði við því að nota þetta kerfi á bolfiskinn. Hann sagði sjálfur að helst væri hægt að nota það á uppsjávarfiskana og varaði við að nota það á þorskinn. Tvö meginatriði, herra forseti, tel ég þar að auki að við verðum að leggja áherslu á í dag sem skiptir öllu máli fyrir framtíð sjávarútvegsins. Stjórnvöld verða með öllu móti að einbeita sér að því verkefni að setja lög sem tryggi að við getum stjórnað stærð fiskiskipaflotans eins og aðrar þjóðir. Það er lykilatriði til að hér geti nokkurn tíma orðið nokkur framför. Í öðru lagi er ljóst, herra forseti, að einokun ríkisins á vísindum er hættulegasta einangrun sem komið getur fyrir nokkra þjóð. Okkur ber að sjá svo um að vísindin og rannsóknirnar verði frjálsar þannig að allir okkar bestu menn geti komið þar að borði, menn geti lagt sig alla fram, lagt saman þekkingu sína og af fremsta megni reynt að finna út hvernig í veröldinni við eigum að koma okkur út úr þeim ógöngum sem við erum komin í.

Herra forseti. Ég mun ekki hafa uppi mjög langar orðræður um þetta mál. Ég vísa til þess sem áheyrnarfulltrúi okkar í sjútvn., Árni Steinar Jóhannsson, hefur þegar sagt. Hann hefur gert grein fyrir afstöðu okkar og tillögum og þarf ekki að endurtaka það. Það er ekki hægt annað, herra forseti, en að harma það sem ýmsir telja að séu að verða einhver málalok í þessu langa ströggli um endurskoðun fiskveiðilöggjafarinnar sem staðið hefur nú um nokkurt árabil með væntingum, a.m.k. framan af, um að í sjónmáli væru breytingar á löggjöfinni um stjórn fiskveiða og fyrirkomulaginu sem mundu laða fram betri sátt í þjóðfélaginu um þennan grundvallaratvinnuveg og málefni hans og þær leikreglur sem hann starfar eftir. Það er öllum ljóst sem fylgst hafa með umræðum bæði á Alþingi og annars staðar í þjóðfélaginu síðustu vikur og mánuði að þetta hefur mistekist. Þetta hefur mistekist svoleiðis með öllu að í raun og veru eru menn kannski að sumu leyti fjær því að í sjónmáli sé einhver skikkanlegur friður um þessa hluti en menn voru áður en allt þetta starf fór af stað, skipun auðlindanefndar og endurskoðunarnefndar og öll sú orka sem í það hefur farið. Ég segi fjær vegna þess að það er orðin mjög mikil og almenn tortryggni ríkjandi í þjóðfélaginu gagnvart því að það muni nokkurn tíma takast að breyta frá því kerfi sem við erum frosin föst í einfaldlega vegna þess að þau hagsmunaöfl séu svo voldug og þau hafi valdað svo vel stöðu sína, a.m.k. í tveimur stjórnmálaflokkum, að þar verði engu um hnikað. Á hinn bóginn mætti segja að þessi vinna hafi að sumu leyti fært menn nær mögulegri niðurstöðu sem að mjög margra mati gæti haft í för með sér miklu skárri samstöðu um þessi mál, einhvers konar blandaða leið þar sem menn mundu a.m.k. að hluta til ef ekki að öllu leyti, losa réttinn út úr núverandi kerfi þó svo það tæki nokkurn tíma og endurráðstafa honum eða endurútdeila honum með einhvern veginn þannig aðferðum, kannski blöndu af leigu, byggðatengingu og afnotum af samningum við útgerðir sem þýddu að þó að enginn fengi kannski fram sína óskalausn þá ætti að felast í slíku miklu betri málamiðlun ólíkra sjónarmiða, ólíkra hagsmuna en nú eru í boði því að það er engin málamiðlun í boði. Það er keyrt áfram eftir hagsmunum eins aðila í þessu dæmi, þ.e. útgerðarinnar, það er alveg ljóst. Það er gefið með sama hætti í þessu spili eins og gert var árið 1983. Útgerðinni eru færð öll háspilin á hendur eða nær er að segja núverandi handhafar veiðiheimildanna sem annaðhvort á grundvelli gamallar veiðireynslu eða viðskipta í sjávarútvegi hafa náð þeim í sínar hendur. Þess vegna held ég, herra forseti, að í raun og veru þurfi ekkert endilega að setja á langar ræður um þessa svokölluðu niðurstöðu sem hér er í sjónmáli vegna þess að þetta er engin niðurstaða og þessi svokölluðu málalok eru engin málalok. Ég held það hljóti að vera hverju einasta mannsbarni ljóst að þetta er ósköp einfaldlega ávísun á það að átökin halda áfram og barátta manna fyrir því að breyta þessu kerfi heldur áfram. Hún er dæmd til að gera það vegna þess að maður hefur enga trú á að þetta sætti á nokkurn hátt þannig andstæðurnar sem uppi eru í málinu milli útgerðar, milli byggða, fiskvinnslu, landverkafólks, sjómanna og í raun og veru þjóðarinnar, að það verði mikið hlé á þessari baráttu. Kannski eru menn þreyttir og það eru vissulega ýmsir orðnir sem eru búnir að lemjast um í þessu árum svo ekki sé sagt áratugum saman. Þeir eru orðnir svolítið slitnir í umræðunni og það er erfitt að láta sér detta mikið nýtt í hug. Það skal fúslega viðurkennt að ræðumaður er í þeim hópi, hafandi verið í þessu í 19 ár því að nú styttist mjög í að það séu 19 ár síðan svarta skýrslan kom út á vordögum 1983 sem var undanfari kvótakerfisins sem skellt var á rétt fyrir árslok 1983. En aðrir verða þá til þess að taka upp merkið og það er algjörlega ljóst að leitin að betri sátt um þessa hluti heldur áfram. Jafnvel þó það kæmi ekki til ætla ég að leyfa mér að gerast sá spámaður að þjóðin muni á næstu árum bera gæfu til þess að gera breytingar á þessu kerfi vegna þess að ég er algerlega sannfærður um að það þarf hún að gera. Annars stefnir hér illa. Ég held að eitt það hættulegasta og vitlausasta sem gæti gerst í íslenskum sjávarútvegi væri að svo til allar veiðiheimildir í bolfiski á Íslandsmiðum færðust á hendur þriggja, fimm eða þó þær væru sjö eða níu, fyrirtækja með tiltölulega mjög einhæfan rekstur, með tiltölulega einhæfa útgerðarþætti takandi aflann kannski að mestu eða svo til öllu leyti í eitt og sama veiðarfærið og með því álagi á tiltekin mið við landið sem því mundi fylgja. Eitt er víst og það er að með slíkum breytingum hlytu menn að vera að taka mikla áhættu. Við höfum vissa reynslu af því hvernig blandaður sjávarútvegur þar sem saman voru togarar, vertíðarbátar, dagróðrabátar og grunnslóðafloti og trillur með allri þeirri blöndu af veiðarfærum sem hér var notuð um margra áratuga skeið í íslenskum sjávarútvegi, í raun og veru eftir að togveiðarfæri urðu útbreidd í flotanum, við höfum vissa reynslu af því hvernig sú samsetning gafst. Aflatölur t.d. frá stærstum hluta síðustu aldar eru að stofni til upprunnar í slíku mjög blönduðu kerfi og það er dálítið athyglisvert að fara í gegnum hlutföllin. Þau haldast tiltölulega stöðug á löngum árabilum, að vísu svolítið háð endurnýjun í flotanum þegar koma inn endurnýjunartímabil eins og í togaraflotanum. Í kannski þremur til fjórum megingusum á 20. öldinni verður þarna ákveðin breyting á en þó minni en maður skyldi ætla vegna þess að það varð líka uppbygging í bátaflotanum og síðan tengdist þetta útfærslu landhelginnar og því að við tókum síaukinn hlut sjálfir og að lokum allan í okkar þágu. En nú bjóða menn upp á kerfi sem er þannig saman sett að þetta gæti tekið og tekur mjög miklum breytingum. Hver eru vísindin á bak við það að í því sé ekki fólgin einhver áhætta? Eru menn ekkert orðnir þreyttir á kenningunum um að það skipti engu máli hvaða þorskur er tekinn og hvernig hann er tekinn upp í þessi tonn sem menn telja að megi veiða hverju sinni? Er ekki alltaf að verða veikara og veikara undir þeim faglega? Þetta ýtir til hliðar öllum kenningum um að það skipti máli hvernig veiðiálagið leggst á stofninn. Þetta horfir algerlega fram hjá því að þorskstofninn við landið kann að vera að hluta til staðbundnari en menn hafa hingað til viðurkennt o.s.frv. Ég held að menn hljóti að verða að horfast í augu við þetta og viðurkenna. En kerfið er keyrt áfram algerlega blint og kraftarnir á bak við það eru fyrst og fremst hagsmunir fjármagnsins sem liggur núna bundið í greininni og þeirra sem hafa arð af rekstrinum í óbreyttri mynd sinni dag frá degi um þessar mundir. Þetta er ekkert flóknara en það. Og á meðan menn láta algerlega undan kröfum og þrýstingi þessara aðila, þá koma menn engum öðrum sjónarmiðum að, engum öðrum mögulegum hagsmunum við svo sem eins og hagsmunum þjóðarinnar til lengri tíma litið af uppbyggingu og skynsamlegri og hófstilltri nýtingu þessara stofna, svo ekki sé talað um alla aðra hluti eins og umhverfissjónarmið og þróun greinarinnar í átt til sjálfbærra og vistvænna nýtingarhátta, byggðasjónarmið, atvinnuöryggi eða annað slíkt. Þess vegna, herra forseti, er það samt sem áður dapurlegt þó að maður trúi því að hér sé ekki verið að festa í sessi niðurstöðu sem muni standa lengi óbreytt eða a.m.k. verði örugglega gerðar tilraunir til að hagga henni, þá er það á vissan hátt dapurlegt að hér skuli nakin málalok vera þau að þegar upp var staðið reyndist enginn vilji til þess að gera neinar þær breytingar á því kerfi sem máli skipta. Hann bara gufaði upp og hvarf til himna með öllu sáttahjalinu eða hvort það fór hina leiðina. Það er alla vega þagnað í dag. Það er sennilega rétt sem hv. þm. Sverrir Hermannsson hefur verið hvað drýgstur við að segja og fyrstur manna að það hafi kannski ekki verið miklar innstæður á bak við það. Þetta hafi að stærstum hluta til verið sviðsetning og leikrit sem menn settu á fyrir síðustu alþingiskosningar af því að þá höfðu menn hitann í haldinu og fundu að það var mikill þrýstingur úti í þjóðfélaginu. Þetta er skurðpunktur málsins að mínu mati, þ.e. spurningin um átökin á milli þeirra sem leynt og ljóst og þó með einhverjum slaufum sé vilja keyra þetta kerfi óbreytt áfram og svo allra hinna sem væru fyrir sitt leyti tilbúnir til að gera á því einhverjar breytingar. Um það eru vissulega uppi ýmis sjónarmið, í hvaða átt þær ættu að ganga og hversu róttækar þær ættu að vera, allt frá því að það heyrast raddir eins og sú sem hér talaði síðast frá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, sem margendurtekið hefur velt upp þeim hugmyndum að leggja eigi aflamarskskerfið sem slíkt til hliðar af því að það sé í raun ónothæft og skili okkur ekki neinum árangri, og má til sanns vegar færa, yfir í hitt að menn eru að tala um einhverjar blandaðar leiðir þar sem kannski yrði áfram stuðst að verulegu leyti eða jafnvel alfarið við aflamarkskerfið en réttindin yrðu meðhöndluð með öðrum hætti, þeim yrði endurráðstafað eða þau innleyst og þeim síðan endurráðstafað. Þá geta að sjálfsögðu komið ýmsir möguleikar og ýmsar blöndur leiða til greina. Það skyldi nú ekki vera svo eins og oft vill verða að líklegast væri að sæmilegur friður gæti skapast um einhverja blandaða leið sem fæli í sér að eftir því sem mögulegt væri væri tekið tillit til þessara samsettu hagsmuna sem eru í þessari grein. En ef viljann skortir í grunninn til þess að breyta nokkrum sköpuðum hlut þá keyra menn þetta svona áfram. Það sem ég held að sé alvarlegast við stöðuna í dag, herra forseti, er náttúrlega í fyrsta lagi það sem hv. síðasti ræðumaður nefndi einnig að kerfið hefur ekki skilað okkur árangri. Ég man vel ræðuhöldin um það að þetta mundi byggja stofnana upp á tilteknu árabili og reyndar er það svo dapurlegt þegar það er rifjað upp að fyrirmyndin sem notuð var til þess að selja mönnum kerfið hér 1983 var Kanada. Það var sagt að ef við innleiddum kvótakerfið mundum við geta farið svipaða leið og Kanadamenn til að byggja upp þorskstofninn og fletti menn þessu upp ef þeir trúa því ekki. Hvernig er ástandið í Kanada í dag? Það hefur farið öðruvísi. Þorskveiðarnar undan austurströnd Kanada eru ekki miklar. Þar hefur þorskurinn verið alfriðaður á annan áratug og bólar lítið á því að hann sé að rétta úr kútnum þannig að við skulum ganga hægt um þessar gleðinnar dyr og hafa það í huga að það geta orðið katastrófur í lífríkinu. Sagan geymir dæmi um margar slíkar ef menn fara fram af brúninni. Stofnar geta farið svo illa, jafnvel þó að stórir og sterkir hafi verið eins og þessi gjöfulu mið við austurströnd Kanada voru auðvitað um áratuga skeið áður en gegndarlaus rányrkja þarlendra og erlendra flota fór þannig með hann að hann hrundi gjörsamlega og í ljós kemur að hann virðist ætla að taka áratugi að jafna sig. Staðan er nákvæmlega eins og hún er og menn vita. Það er í rauninni mjög alvarlegt að ekki skuli vera meiri umræða um þennan þátt málsins, að kerfið hefur ekki skilað þessum árangri. Ætti það ekki að vera réttlæting þess að viðhalda því, í raun og veru eina réttlæting þess, að það væri að ná tilgangi sínum? Þetta kerfi var sett á til bráðabirgða í eitt ár undir svardögum um að síðan yrði því breytt af því að menn hefðu ekkert annað betra í höndunum og það ynnist ekki tími til þess að útfæra aðrar friðunaraðgerðir þannig að skárri sátt gæti orðið um en að skella þessum niðurskurði veiðiheimilda á menn í gegnum kvótakerfi sem las veiðireynsluna þrjú ár aftur á bak og síðan var veiðin frá fyrra ári skorin niður um um 20%. Í öðru lagi held ég, herra forseti, að fyrir utan þetta, sem er náttúrlega langalvarlegast með ástand stofnanna, sé samþjöppunin í greininni hættulegust. Ég held að hún sé til lengri tíma litið varasömust, ekki vegna þess að það sé ekki gott fyrir íslenskan sjávarútveg að í bland séu þar stór og sterk fyrirtæki. Það er fínt. Menn verða væntanlega að setja því einhverjar skorður hversu yfirgnæfandi stór þau verða. En ég segi það alveg eins og er að út af fyrir sig mætti t.d. eitt fyrirtæki verða býsna stórt mín vegna. Það skapar ýmis vandamál og getur haft bæði landfræðilega og félagslega erfiða hluti í för með sér. En ef það væri bara eitt og síðan héldist fjölbreytnin í greininni að öðru leyti og hér væri gróskumikill bátafloti af mismunandi stærðum sem notaði mismunandi veiðarfæri og grunnslóðafloti, dagróðrafloti og trillur og áfram héldist sú fjölbreytni og sá kraftur í greininni sem ég held að séu lífsnauðsynleg og eigi að vera þar. En ef stóru fyrirtækin verða þrjú eða fimm og með svo til allar veiðiheimildirnar í landinu í sínum höndum, þá versnar í því. Þá hefði ég áhyggjur af ástandinu. Það getur að vísu vel verið að þetta mundi leita út í eitthvert leiguliðakerfi og einhverjir undirverktakar fengju að lifa í skjóli af risunum eins og þetta hefur sumpart þróast að undanförnu. En þá verða menn líka að svara því hvort þeir vilji það fyrirkomulag. Vilja menn höfuðból og hjáleigur á nýjan leik í einni af undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar? Því að það er nákvæmlega það kerfi sem í raun og veru er að koma upp, ótrúlega líkt hjáleigukerfinu þar sem bændur á kotunum í kringum prestssetrin og höfuðbólin fóðruðu nokkrar kindur ókeypis fyrir prestinn sem svo bara kom á haustin og hirti þær og hafði af þeim öll gögn og öll gæði. Það er ekki mikill munur á því og sumu leiguliðafyrirkomulaginu sem manni er sagt af. Ég held að þessi samþjöppun sé í fyrsta lagi hættuleg vegna þeirrar einhæfni í útgerðinni sem hún augljóslega stefnir í. Það hefur farið skelfilega sums staðar erlendis þar sem sambærilegir hlutir hafa gerst, þar sem fáein stórfyrirtæki, oft byggð upp með opinberum tilstyrk þess vegna, hafa verið sjávarútvegur landa og sópað upp miðum með ofveiði á stórum og öflugum skipum, nú eða þá erlendir flotar. Þegar maður fer um heiminn og skoðar sögu fiskveiða þá er það alveg ótrúlega sláandi hversu víða allt hefur endað með ósköpum þar sem menn hafa farið út í einhæfa útgerð stórra skipa með þessi afkastamiklu veiðarfæri og hefðbundin samsetning flota hefur glatast. Ég veit ekki hvort virðuleg sjútvn. hefur haft aðeins fyrir því að kynna sér stöðu fiskveiða niður með ströndum Afríku núna. Vita menn hvar hinn verkefnalausi Evrópusambandsfloti er að bera niður núna í stórum stíl? Hafa menn farið yfir það, bæði við vestur- og austurströnd Afríku hvernig ástandið er að verða þar? Ég held að það væri fróðlegt fyrir menn að gera það. Þangað hafa í stórum stíl farið tugir og hundruð öflugustu togskipa t.d. úr úthafsveiðiflota Spánar og Portúgals og það eru ekki par fallegar sögur sem maður heyrir af ýmsu sem þar gerist núna þar sem hefðbundnar fiskveiðar láta undan síga. Sums staðar er það vegna þess að spillt stjórnvöld selja hinum erlendu flotum aðgang að miðunum á kostnað hefðbundinna nytja, kannski þeirra veikburða nytja sem fyrir voru, og afleiðingarnar láta oftast ekki á sér standa því að eftir nokkurra ára eða í besta falli áratuga veiðar er þar meira og minna sviðin jörð eftir. Ég held að þessir hlutir, herra forseti, séu stórvarasamir og það sé mikil eftirsjá í því ef þessi eiginleiki íslenska sjávarútvegsins sem lýsti sér í mikilli fjölbreytni, bæði í útgerðarformum, rekstrarformum, þetta voru hlutafélög eða félög á félagslegum grunni í einstökum byggðarlögum og einyrkjar, allt í bland og það held ég að hafi verið hið eina rétta og góða fyrirkomulag. Í gegnum þetta bjó sjávarútvegurinn yfir mikilli aðlögunarhæfni. Það var alltaf eitthvað nýtt að gerast og má segja að ákveðin innbyrðis samkeppni hafi þannig verið til staðar. Og öfugt við það sem menn halda stundum að tækni, framfarir og hagræðing hljóti alltaf að byggja á stækkun þá held ég að það hafi sýnt sig að sum afkastamestu og tæknivæddustu og langöflugustu fiskiskip flotans núna eru trillur. Ef maður tekur það að einir tveir, þrír menn, eða þó þeir séu sex eða sjö í allt ef beitningamenn og aðrir eru taldir með, eru að taka kannski upp undir 1.000 tonn á 6 tonna trillu, það er ekki lélegur árangur við fiskveiðar. Ef maður reiknar saman allan þann kostnað sem þar er á bak við þá held ég að hljóti að teljast bærilegur árangur borið saman við stóru togskipin eða stóru vertíðarbátana o.s.frv. Í þriðja lagi, herra forseti, held ég að áhyggjuefnin séu tengd þeirri röskun sem þetta markaðsvædda kerfi uppkaupa á veiðiréttindum í sjávarútveginum án nokkurra hólfa eða girðinga leiðir af sér í stórum stíl, stórfellda röskun á því atvinnu- og búsetumunstri sem var inngróinn hluti af sjávarútvegi landsmanna á grundvelli þeirra leikreglna sem hann hafði þróast á og byggst upp um áratuga skeið, mér liggur við að segja um alda skeið. Það var enginn stórkostlegur brestur í því fyrr en eftir að þetta kerfi kom til sögunnar. Auðvitað er alltaf einhver þróun í gangi og einhver staðbundin áföll að verða en menn gátu risið upp á nýjan leik og menn voru ekki útilokaðir með þeim afgerandi hætti frá því að byrja upp á nýtt eða koma undir sig fótunum eins og kerfið gerir í dag og allir vita. Smátt og smátt verður það ekki á færi annarra en þeirra sem hafa aðgang að gríðarlegu fjármagni að komast þarna inn. Það er nánast ógerningur nema ganga þvílík svipugöng fyrir menn án verulegs fjármagns að komast inn í greinina í dag að það þarf ekki að ræða það. Þetta er ekki bara vandamál í sjávarútveginum sem slíkum. Þetta er ekki bara eitthvað sem snýr að ungum duglegum sjómönnum eða ungum mönnum sem vilja spreyta sig í útgerð, sjávarútvegsfræðingum eða skipstjórnar- eða vélstjórnarmenntuðum mönnum eða hverjum sem það nú væri. Látum það vera. Þetta er líka vandamál allra þeirra sem í gegnum tíðina hafa deilt örlögum í byggðunum með sjávarútveginum. Þetta er líka vandamál þjónustunnar í viðkomandi byggðarlögum. Þetta er líka vandamál þeirra sem eiga sitt íbúðarhús í viðkomandi sjávarplássi því það hangir allt á þessari spýtu í byggðarlögum sem hafa byggst upp á sjávarútvegi og þar sem hann hefur verið hinn stóri mótor á bak við allt saman. Ég held að sú óvissa, herra forseti, sem þetta kerfi hefur í för með sér, sé kannski einn alvarlegasti hluturinn og það sem er t.d. í stórum stíl byggð við sjávarsíðuna á Íslandi í dag hættulegast því að jafnvel þó að menn búi í byggðarlagi sem enn hefur ekki orðið fyrir einhverjum náttúruhamförum eða stóráföllum í þessum efnum og þar sem enn er haldið uppi einhverri drift, þá er nagandi óvissan viðvarandi veruleiki. Það lesa sennilega engir blöðin og upplýsingar af Verðbréfaþinginu með jafnmikilli áfergju og þeir sem eiga allt sitt undir því t.d. að fyrirtæki þeirra hverfi ekki úr tölu lifenda eða verði gleypt af einhverjum á næstu dögum. Ég held, herra forseti, að í fjórða lagi sé náttúrlega sú staðreynd að þetta fyrirkomulag, þetta fiskverndunarkerfi --- það er kannski allt í lagi að muna eftir að það á að heita að svo sé þó að það hafi ekki skilað miklum árangri þar --- það hefur opnað leið fyrir einstaka aðila til þess að hirða gríðarleg verðmæti út úr þessari atvinnugrein. Það hefur eðlilega valdið miklum deilum. Mönnum finnst það sérkennilegt að einstakir aðilar geti selt öðrum aðgang að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar fyrir stórkostlegar fjárhæðir og hirt þann gróða allan með sér hvert sem þeir svo vilja fara með hann. Það hefur reynst alveg ótrúlegt viljaleysi til þess að reyna á einn eða annan hátt að taka á þessu máli. Sá sem hér talar var lengi að reyna að þræða einhverjar leiðir í því að það væri a.m.k. hægt að ná aftur þessum hagnaði til ríkisins með skattalegum aðferðum af því að það væri ekki beinlínis ætlunin að einhver tiltekinn hópur í samfélaginu gæti gert sér að féþúfu með þessum hætti í einkagróðaskyni eitthvað sem væri sameign þjóðarinnar. Það gæti bara ekki verið. En ekki einu sinni það hefur fengist tekið til neinnar alvöruskoðunar og menn hafa yfirleitt drepið þær hugmyndir eins og margar fleiri í þessari umræðu með því að sjá á þeim einhverja annmarka, einhverja erfiðleika í sambandi við framkvæmd. Og þá allt í einu ber svo við að kjarkleysið er algjört og menn leggja ekki í það af því að það gæti reynst snúið í framkvæmd að einhverju leyti. Ég hélt að almennt væru býsna snúin í framkvæmd ýmis álitamál við að innheimta skatta. En menn hafa þó ekki hætt við það, ekki enn þá, þó að ýmsir vildu það sjálfsagt helst og hefðu þannig fullgilda ástæðu til þess að leggja ríkið niður. Ég veit ekki hvað hv. þm. Pétur Blöndal mundi vilja skilja mikið eftir af því ef hann fengi að ráða en það er ekki mikið. Það þyrfi ekki merkilega skatta á Íslandi til að reka þau ríkisumsvif sem hann væri talsmaður fyrir. Í fimmta lagi, herra forseti, held ég að það sé líka áhyggjuefni að þó að umgengnin um auðlindina hafi vissulega að ýmsu leyti batnað, því vil ég halda til haga að það er langt í frá að það eigi að draga upp einhliða svarta mynd af því, þá finnst mér að það hefði átt að miða miklu hraðar í þeim efnum. Ég tel t.d. að það hafi verið hið mesta áfall fyrir Alþingi að gefast algjörlega upp fyrir því að menn kæmu almennt með þessi verðmæti að landi einfaldlega vegna þess að það gæti kostað útgerðina eitthvert óhagræði og hún hefði ekki mikið út úr því eða jafnvel bara tapaði einhverju á því t.d. að hirða hausa og annað slíkt og koma með það í land. Þá var bara gefist upp við það og menn slógu af á miðju sumri lög sem sjávarútvegurinn var búinn að hafa mörg ár til þess að aðlaga sig að. Nú tek ég eftir því að einhverjir, ég held flokksbræður hæstv. sjútvrh., eru komnir með tillögu á nýjan leik um að setja þetta inn aftur og mér finnst það góðra gjalda vert og í raun og veru sjálfsagt að gera það en það verður þá væntanlega að fara í þann leiðangur á nýjan leik því ekki er hægt að skella slíku á fyrirvaralaust. Það verður að gefa mönnum einhverja aðlögun að því að uppfylla það og ætli það mál gæti þá ekki farið í nýjan hring? Það skyldi nú ekki vera. En það hefur satt best að segja, herra forseti, ósköp lítið verið uppi í umræðunni og lítil meðvitund verið í gangi gagnvart því að reyna eitthvað að taka á þeim umhverfislegu þáttum sem tengjast greininni. Hún er ekki að þróast á einn eða neinn hátt þannig að hægt sé að segja að það sé í vistvæna átt nema síður sé. Orkunotkun í flotanum er t.d. alveg óheft og óstýrð. Það er ekki nein viðleitni til þess að hafa þar einhverja stýringu í gangi, hvetja til orkusparnaðar eða ívilna þeim veiðarfærum sem hafa minni orkunotkun í för með sér eða t.d. velta því fyrir sér hvort réttlætanlegt væri að leggja eitthvert álag á vinnslu aflans úti á sjó í umhverfislegu tilliti af því að þar eru menn að nota innflutt jarðefnaeldsneyti í staðinn fyrir raforku í landi sem yfirleitt er framleidd úr vatnsafli o.s.frv., herra forseti. Hvað á að reyna að gera? Er eitthvað hægt að gera eða á bara að gefast upp og láta kylfu ráða kasti og láta þetta keyra svona áfram næstu 5--10 árin og sjá til? Það er það sem menn vilja. Það er það sem núverandi stjórnvöld vilja. Ég er ekki viss um að það sé vegna þess að menn telji að það sé einhver stórfelld óvissa fólgin í því hvað því verði samfara. Ég held kannski að það sé vegna þess að ýmsir hafi tiltölulega mótaðar hugmyndir um hvert íslenskur sjávarútvegur eigi að þróast, það séu nefnilega mjög áhrifamiklir aðilar hér sem telja að hann eigi að enda í þremur til fimm fyrirtækjum og af og til missa talsmenn þessara sjónarmiða setningu út úr sér hér og aðra þar þar sem þeir segja sem svo að það þurfi náttúrlega að hraða sameiningu og stækkun fyrirtækjanna, það þurfi að fækka fiskimjölsverksmiðjunum um helming. Það eigi ekki verið nema svona tíu eftir í landinu o.s.frv. Þá eru menn greinilega komnir býsna langt í hugsun sinni um að endurskipuleggja greinina eins og þeir telja að eigi að gera að þeirra eigin vilja og þá ætla menn bara að móta þetta eins og leir í höndum sínum. Ég held að það mætti með ráðstöfunum sem þyrftu ekki að teljast neinar stórkostlegar kollsteypur, ekki einu sinni á núverandi kerfi til að róa þá sem er það algjört hjartans mál að ekki verði raskað of mikið við því, eins og t.d. það að hefja að innleysa réttinn þó ekki væri nema að einhverjum hluta til, að endurráðstafa honum að hluta til með byggðatengdum aðferðum, bara strax einhver grunnur sem kæmi til sögunnar til byggðanna mundi breyta þarna miklu. Ég held að flokkun flotans þó seint sé, því það er auðvitað sorglega seint að fara út í einhverjar aðferðir af því tagi en það er þó enn hægt að gera mikið í þeim efnum, gæti bjargað miklu í þessum efnum. Það er reyndar umhugsunarefni að ég held að Íslendingar séu eiginlega eina þjóðin sem er með fiskveiðitakmarkanir hvort heldur það er aflamarks- eða kvótakerfi eða sóknartakmarkandi kerfi sem ekki byggir það á einhverri flokkun flotans. Ég held að Íslendingar séu nánast einir um það að keyra þetta allt í einu óhólfuðu kerfi. Ég held að upptaka einhvers konar nýtingarstuðla, þar sem menn reyndu á faglegum og skynsamlegum grundvelli að lesa nýtinguna út frá því hvernig veiðiálagið kæmi við stofninn og líka út frá þeim verðmætum sem kílóin sem í land koma, ef menn eru með magntakmarkandi kerfi, aflamark, væru verðflokkuð, gæti breytt miklu. Ég held að það væri t.d. langbeittasta aðferðin í sambandi við brottkastið og það mundi væntanlega geta skipt mjög miklu máli í þeirri þróun þar sem við sjáum handhafa veiðiheimildanna nánast fá fiskinn á því verði til sín án tillits til eiginlegs verðmætis á markaði sem þeim hentar, eins og ég hygg að nefnd hafi verið dæmi um fyrr í umræðunni, að menn eru að láta veiða fyrir sig. Af því að þeir eiga kvótann eru þeir að láta veiða fyrir sig stóran fisk, 5--7 kg fisk kannski, sem fer á 240 kr. á kílóið á markaði en þeir borga 50 eða 70 kr. fyrir hann sjálfir af því að þeir eiga kvótann. Ég held t.d. að hlutir eins og að stórauka rannsóknar- og þróunarstarf og standa miklu betur að ýmsum faglegum málefnum þessarar greinar gæti hjálpað mikið til upp á framtíðina. Það er ekki beint glæsilegt ástandið í menntunarmálum og faggreinamálum sjávarútvegsins, er það? Hafa menn engar áhyggjur af þeim hlutum? Það er hluti af þessum vanda. Greinin er greinilega ekki meira aðlaðandi en svo að það er dvínandi aðsókn að öllu fagnámi, tómir skólar, niðurlægðir og stefnir í hreint óefni hvað varðar fagmenntun í sjávarútvegi fyrr en varir. Hvar eru áhyggjur manna af þessu og í hverju sér þess stað? Hvar eru þeir forustumenn um sjávarútvegsmál í stjórnarflokkunum sem eru að reyna að gera eitthvað í þessum efnum? Ég verð lítið var við þá, ég verð að segja það alveg eins og er. Það er kannski hægara sagt en gert að reyna eitthvað að hamla gegn þeim straumi en ég held að það sé ekki mjög björgulegt ef við verðum algjörlega ofurseld erlendu vinnuafli í þessari grein því að með sama áframhaldi styttist í að það þurfi að manna flotann líka með útlendingum. Menn skulu átta sig á því. Það skyldi ekki vera að útgerðarmenn væru búnir að átta sig á þessu sjálfir og vilji þess vegna fá meira olnbogarými til að skrá skipin þar sem þeim sýnist og ráða á þau þeirra þjóða sjómenn sem þeim sýnist? Væntanlega til þess að geta borgað þeim eitthvað lægra kaup og rekið þetta á þeim forsendum. Ég hefði gjarnan viljað sjá að eitthvað af þessu væri uppi á borðum líka. Því er oft haldið fram, herra forseti, og rökin sem smátt og smátt hafa tekið við í margra munni fyrir þessu kerfi eru hagrænu rökin. Það eru fáir sem reyna að færa fram þau rök fyrir kvótakerfinu að það hafi skilað svo glæstum árangri í sambandi við fiskvernd og uppbyggingu stofna að það réttlæti áframhald þess en þá koma hagrænu rökin í staðinn og það er sagt að þetta kerfi hafi reynst svo gríðarlega hagkvæmt. Sömu rök færa menn fyrir því að þess vegna eigi líka að leyfa því að halda áfram að þróast. Það eigi jafnvel að létta af þeim þökum sem eru gagnvart stærð fyrirtækja í dag. Nú veit ég vel að það er ekki lagt til í þessu frv. og reyndar brtt. meiri hlutans sem betur fer heldur í hina áttina, en þessi umræða er uppi, og hver veit hvenær næsta áhlaup verður gert í þeim efnum, og þá eru menn að reyna að segja okkur að það liggi alveg á borðinu að þetta sé svo hagkvæmt. Hver eru vísindin á bak við það? Hvar eru þær greiningar og sú úttekt t.d. hvað varðar hagkvæmni þess að sækja fiskinn á mismunandi vegu sem liggur því til grundvallar? Eru þau togaraútgerðarfyrirtæki og stórfyrirtæki í sjávarútvegi, sem virðast ekki ráða við nema svona 70--80 kr. á kíló fiskverð, eru það sérstaklega rök fyrir því að þau sé svo hagkvæm að þau ein eigi að hafa veiðiheimildarnar notaðar á þann máta sem þau eru að gera? Ég spyr. Ég hef ekki séð þessi vísindi. Það hefur enginn sannfært mig um þetta. Ég held að það sé þvert á móti öfugt. Að minnsta kosti er stórhættulegt að trúa þessu. Staðreyndin er sú að það eru ekki markaðskraftarnir sem slíkir sem ráða þessu. Þetta er nefnilega mjög sérkennileg markaðsvæðing sem átt hefur sér stað vegna þess að hún byggir á þessu forskoti og þessari fyrir fram gefnu forsendu sem lögð var til grundvallar í byrjun. Og þó svo væri, herra forseti, að að bestu manna yfirsýn væri þetta þannig að þróunin hefði verið í átt til stórkostlega aukins hagræðis að þessu leytinu til, og ég neita því ekki að auðvitað hefur aukin verkaskipting og sérhæfing í sjávarútvegi og margt sem gerst hefur á undanförnum árum sumpart tengt fiskveiðistjórnarkerfinu og annað algerlega óháð því, víða skilað hagræðingu. Það er alveg ljóst mál. En það sannar ekki að stefnan þurfi og eigi að vera öll í eina átt, í átt til stækkunar fyrirtækja og útgerðar stærri skipa. Ef allir kepptu á jafnræðisgrundvelli þá væri mjög ósýnt um það, held ég, hver þróunin væri í íslenskum sjávarútvegi í dag, ef allar veiðiheimildir væru leigðar út. Auðvitað tækju breytingar tíma því að menn hafa forskot í gegnum þau tæki og tól og þá uppbyggingu sem þeir hafa í höndum, en það væri miklu nær því að vera einhver mælikvarði á raunverulega framleiðni eða raunverulega hagkvæmni mismunandi útgerðar- og vinnsluforma heldur en núverandi ástand. Það held ég að öllum hljóti að vera ljóst. Síðan er það auðvitað þannig, herra forseti, að við sem ekki trúum á óskeikulleika markaðarins og að hann sé herra lífs okkar, teljum að ýmis önnur sjónarmið séu jafnrétthá og í raun og veru rétthærri, t.d. manneskjan. Því til hvers er verið að standa í þessum þorskveiðum? Er það af því að mönnum sé illa við þorskinn og vilji hann feigan? Nei. Svo er ekki. Það er vegna þess að verið er að afla verðmæta og stunda atvinnustarfsemi til þess að draga björg í bú og gera mannlífið gott í landinu. Og megum við þá nokkuð gleyma þessu sama mannlífi þegar að því kemur að leggja niður leikreglurnar fyrir okkur í landinu hvað varðar þessa atvinnugrein? Ég held ekki. Hver skrifar upp á það að einhver eyðibýlastefna sé réttlætanleg og þess þá heldur óumflýjanleg ef það er afleiðingin, ef það er það sem er að gerast í gegnum þetta óbreytta kerfi? Á þá ekki að setja því einhverjar skorður? Á ekki að temja þennan fola sem menn eru þarna að ríða, þennan markað? Ég hefði haldið það. Umhverfið og sú skylda okkar að umgangast miðin og auðlindirnar með siðuðum hætti og skila þeim af okkur í skikkanlegu ástandi er líka fullgild ástæða ein og sér til þess að grípa þarna í taumana ef okkur sýnist þess þörf og setja leikreglur sem við teljum að tryggi það betur en núverandi ástand að þetta verði ekki sviðin jörð þegar við sem nú erum á dögum höfum samsamast forfeðrum okkar. Þá ætla vonandi einhverjir að halda áfram að búa í þessu landi, einhverjir að sækja sjó og hafa af því tekjur og störf og draga verðmæti í bú fyrir þjóðina. En það er þá líka nauðsynlegt að þar sé eitthvað að hafa. Ég held, herra forseti, að við eigum ekki að láta þvinga þessa umræðu og setja okkur í bóndabeygju eða út í horn eða stilla okkur upp að vegg í þessum efnum með slíkum rökum. Fiskverndarrökin draga lítið og hagrænu rökin eru algerlega háð þeim forsendum sem menn gefa sér þegar þeir taka að beita þeim og í hvaða samhengi þau eru við aðra mikilvæga hluti í landinu. Við skulum bara fjalla um þetta eins og það er. Að síðustu er það þannig, herra forseti, að ég held að nýting lífrænna auðlinda og umgengni við umhverfi og náttúru sé kannski það svið sem hvað fjærst liggur því að markaðurinn, hin hráu græðgislögmál markaðarins megi ganga laus, leika lausum hala. Það er munur á hvers eðlis viðskiptin eða atvinnustarfsemin er og á hverju hún grundvallast. Það er það. Það er alveg klárlega eðlismunur. Við viðurkennum þetta með ýmsum hætti og setjum mismunandi leikreglur eftir því hvað í hlut á. Við leyfum mönnum ekki sambærilega hluti gagnvart helgustu hlutum mannlífsins, mannréttindum, lífi og heilsu og öðru slíku eins og við gerum kannski sums staðar annars staðar lengra í burtu úti á velli viðskiptanna. Það gildir að verulegu leyti það sama um hinar lifandi auðlindir. Þessu hafa menn áttað sig á jafnvel í hákapítalískum löndum eins og Bandaríkjunum. Þar er löggjöf sem setur rammann um nýtingu t.d. náttúruauðlinda á landi talsvert ströng og stórfyrirtæki og aðilar á þeim markaði þurfa að uppfylla ýmis skilyrði og taka á sig kvaðir og skyldur sem eru ekki til staðar t.d. úti á markaðnum þar sem menn eru að sýsla með peninga og eitthvað því um líkt. Þetta þekkja menn og við getum tekið dæmi úr bandarískum olíuiðnaði eða hvar það nú væri. Ég held að við eigum líka að muna það, herra forseti, að við erum með viðkvæmt fjöregg í höndunum þar sem eru hinar lífrænu auðlindir þjóðarinnar, auðlindir sjávarins, og það hvílir mikil skylda og mikil ábyrgð á okkar herðum að vanda okkur í þessum efnum. Ég ætti þess vegna ekki í miklum vandræðum, nema síður sé, að taka undir þá tillögu sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson flutti úr ræðustólnum áðan að það verði farið í rækilegt starf þar sem t.d. nefnd þingmanna, milliþinganefnd, færi í það verkefni að fara mjög rækilega ofan í fiskverndunar- og lífræðilega þætti málsins og reyna að glöggva sig á nýjan leik á þeim hvort sem menn leggja þar til grundvallar skrif eins manns frekar en annarra. Það eru ýmsar hugmyndir uppi, bæði fræðimanna á þessu sviði og manna sem eru menntaðir og víðlesnir í þessari grein og leikmanna, sjómanna og annarra sem þekkja vel til í greininni sem draga meira á sjóði reynslu sinnar. Ég held að það gæti allt saman verið gagnlegt, að fara yfir það. Það hafa verið gerð smááhlaup að þessu á köflum á undanförnum árum en slíkt starf hefur kannski aldrei komist á þann skrið sem vert væri. Við vitum líka að hinn faglegi og vísindalegi grundvöllur er veikur. Við fórum t.d. sorglega seint af stað með fjölstofnarannsóknir, rannsóknir á hrygningu og á hrygningarslóðinni og öðru slíku sem við mundum örugglega njóta góðs af nú ef við ættum áratuga langar mælingar og rannsóknir að baki. Jafnvel einfaldur hlutur eins og fiskmerkingar duttu niður við Ísland um áratuga skeið. Hér var varla merktur tittur áratugum saman þannig að hið merka starf brautryðjendanna sem við bjuggum lengi að hefur ekki nýst sem skyldi af því að það komu göt í seríurnar og áratugum saman sinntu menn ekki eða höfðu ekki bolmagn til að sinna slíkum hlutum hér sem hlýtur að mega flokka undir algjör grundvallaratriði í þessum vísindum. En það vantar ekki, herra forseti, að það væri að mörgu að hyggja og margt sem þyrfti að taka á ef menn vilja þá reyna að byrja að efna sér á nýjan leik í einhvern grunn að framtíðarstefnumótun og ákvarðanatöku um þessi mál, og ég held að öllum hljóti að vera ljóst að það bíður okkar. Það er ekki verið að reisa hér eitthvert hús á bjargi hvað varðar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem sé líklegt til að standa óhaggað um ókomin ár. Ég held að ekki einn einasti maður hafi mikla trú á því nema ef vera skyldi sjútvrh. Ég veit ekki hvað hann spáir þessum breytingum eða þessu fyrirkomulagi langra lífdaga en það kæmi mér mjög á óvart ef hann reiknaði ekki með því að það yrði eitthvað hjólað í þetta, a.m.k. strax á næsta kjörtímabili. Kannski lifir það af næsta vetur. Herra forseti. Þetta vildi ég sagt hafa. Ég lít svo á að hér sé í raun og veru að verða algjör magalending á allan hátt hvað varðar þessa endurskoðun laganna um stjórn fiskveiða. Um þetta mál, þessa niðurstöðu getur því miður engin sátt orðið enda ekki upp á slíkt boðið og umræðan og baráttan fyrir því að ná þarna betri árangri hljóti því að halda áfram.

Herra forseti. Ég er sammála því sjónarmiði hv. þm. að hér er ekki verið að festa í sessi eitthvert fyrirkomulag í eitt skipti fyrir öll. Sú breyting sem hér er lögð til er háð sínum annmörkum. Hún er ekki líkleg til þess að verða sú síðasta sem við gerum í þessum efnum og hún er heldur ekki líkleg til þess að vera óumdeild og vara að eilífu. Þess vegna held ég að sumar ræður sem hér hafa verið fluttar, byggðar á því sjónarmiði að með þeirri breytingu sem að væri stefnt í þessu væru menn búnir að stíga yfir einhver mörk sem þýddi að ekki yrði aftur snúið og engu breytt héðan í frá, séu á misskilningi byggðar. Ég er sammála því sjónarmiði að menn eru ekki að binda hendur sínar til áframhaldandi þróunar kerfisins þrátt fyrir þær breytingar sem nú er áformað að lögfesta. Ég held hins vegar að það starf sem staðið hefur yfir undanfarin ár um endurskoðun þessarar löggjafar í tengslum við auðlindanýtingu hafi skilað miklum árangri. Það hefur skilað því að mönnum er miklu betur ljóst núna en áður hversu miklir fjármunir eru í spilinu í þessu kerfi, hversu mikið fé menn greiða nú þegar fyrir veiðiheimildir og að öll rök hníga að því að svo muni halda áfram þannig að deilurnar snúast um hverjir eiga að fá þessa peninga. Þau sjónarmið hafa verið mjög sterk uppi um að ríkið ætti að fá a.m.k. hluta þeirra vegna þess að þetta væru auðlindir í þjóðareign og með þessu frv. er það fest í lög að hluti af tekjunum renni til ríkisins án þess að vera eyrnamerkt tilteknum verkefnum tímabundið eins og verið hefur. Það er út af fyrir sig allnokkur árangur.

Herra forseti. Ég sagði það og stend við það að þetta er ekki líklegt til þess að sætta menn og þar af leiðandi til að standa lengi. Hitt er jafnskiljanlegt, vonbrigði þeirra sem bundu vonir við að það nokkurra ára starf sem nú er að baki mundi skila einhverjum efnislegum niðurstöðum. Ég held að það sé þá miklu frekar óbeint sem eftir liggi ákveðinn afrakstur sem mögulega geti nýst mönnum á síðari stigum. En hann birtist mönnum ekki í formi niðurstöðu hér, í formi breytinga á lögunum eða fyrirkomulaginu. Það gerir það ekki því þetta festir í aðalatriðum í sessi óbreytt kerfi. Varðandi hinn þátt málsins, þ.e. gjaldtökuna, þá fer það allt eftir því hversu mikla áherslu menn lögðu á þann þátt málsins. Til eru þeir eins og Morgunblaðið sem fyrst og fremst ræddu alltaf um það og gerðu gjaldtökuna sem slíka að aðalatriði málsins en ekki kerfið sem hún væri í. Ég hef aldrei verið í þeim hópi og hef alltaf reynt að hafa fókusinn meira á kerfinu og afleiðingum þess fyrir greinina, fyrir byggðina o.s.frv., og hef sett gjaldtökuna í annað sæti í minni nálgun. Ég spái því að það mál muni þoka með einhverjum hætti til hliðar, enda ekki verið að festa hér í sessi stórtíðindi í þeim efnum nema þá bara að því leytinu til að ríkið taki til sín einhverjar tekjur sem séu ekki beilínis eyrnamerktar eins og áður var. En þá erum við líka að segja að gjaldtakan gjaldtökunnar vegna sé aðalatriðið, ekki einu sinni upphæðin, og það fyndist mér dálítið skrýtin niðurstaða ef svo væri, að það væri bara nóg að leggja einn eyri á tonn og þá væri réttlætinu fullnægt af því að það hefði verið grundvallarprinsippið, gjaldeyristakan sem slík, sem væri aðalatriði málsins en ekki hin efnislega verkun. Ég get ekki stutt slíka nálgun því að það má færa mikil rök bæði með og á móti því að það sé skynsamlegt að fara í að taka verulega fjármuni út úr greininni sem auðvitað koma ekki af himnum ofan heldur koma einhvers staðar frá.

Herra forseti. Annað sem liggur nokkuð ljóst fyrir eftir það starf sem í gangi hefur verið er að til þess að atvinnugrein þróist með þeim hætti að líklegast sé að hæfustu og bestu mennirnir stundi útgerð, þá þurfa menn að starfa á jafnréttisgrundvelli. Menn þurfa að starfa á þeim grundvelli að þeir sitji við sama borð í öflun veiðiheimilda. Núverandi kerfi leiðir til þess að sumir þurfa ekkert borga og aðrir þurfa mikið að borga fyrir þennan þátt í sinni útgerð og það verndar óhagkvæma útgerð. Að mínu viti hefur það t.d. verndað togaraútgerð á síðustu árum fyrir mjög hagkvæmri smábátaútgerð. Ef engar hömlur hefðu verið að þessu leytinu til, þá er ég alveg viss um að miklu meiri afli hefði verið veiddur á Íslandsmiðum af þessum hagkvæmu útgerðum þar sem er tiltölulega lítil stofnfjárfesting og fáir sem standa að útgerðinni borið saman við þessi stóru skip þar sem mikið fé er bundið í tækjunum og kostnaður við sóknina er mun meiri. Það er mín trú og ég hef út af fyrir sig tölur sem renna stoðum undir slíkar fullyrðingar. En vegna þess að þeir sem standa að togaraútgerð búa við að afla veiðiheimildanna án þess að greiða neitt fyrir þær að ráði, þá verður þessi óhagkvæmari útgerð hagkvæmari þegar tekið er tillit til þess munar sem liggur í kostnaðinum að þessu leytinu til. Og til þess að atvinnugreinin sé í framtíðinni líkleg til að skila þjóðinni í heild sem mestum verðmætum þá verður að vinna bug á þessum mun. Við erum að stíga skref í þá áttina með þessu frv.

Herra forseti. Ég held að sú gjaldtaka sem hér er að koma til sögunnar dragi ákaflega skammt hvað það varðar að vega upp þennan mun. Ef við notum sem mælikvarða á hann þann mun á verði sem við sjáum annars vegar í leiguliðakerfinu o.s.frv., þegar menn eru að láta veiða veiðiheimildirnar fyrir sig, og hins vegar það verð sem gengur á markaði, þá er stundum svoleiðis himinn og haf þar á milli að maður á erfitt með að skilja það og á auðvitað erfitt með að skilja hvernig í ósköpunum menn komast af þeir sem veiða fiskinn og fá fyrir hann fjórðung af því sem þeir gætu ef þeir ættu veiðiheimildirnar sjálfir og fengju að selja hann frjálst á markaði. Já, á jafnræðisgrundvelli. Auðvitað er það best að menn keppi, það sé ekki stórkostlegur aðstöðumunur fyrir fram fólginn í einhverju kerfi af því tagi að sumir hafi verðmæt réttindi ókeypis en aðrir þurfi að borga þau dýrum dómum. Það eru ekki sanngjörn samkeppnisskilyrði. Það er augljóst mál. Slíkt kerfi getur verndað óhagkvæmni og eru svo sem mörg dæmi þess. Það má heimfæra þetta upp á styrkja- og millifærslukerfi og segja að þetta sé næsti bær t.d. við þær miklu millifærslur og styrki sem vinir okkar Færeyingar festust í um áralangt bil í sínum sjávarútvegi með skelfilegum afleiðingum. Það er stutt bæjarleið þarna á milli, það er alveg rétt. Ég tek það svo að við hv. þm. séum að mörgu leyti sammála um það. Til að laða þarna fram hagkvæmni eru að mínu mati kannski aðallega tvær leiðir færar og önnur er sú að horfa á hagkvæmni heildarinnar, að við horfum ekki bara á einn þátt, veiðarnar, heldur leyfum okkur þá hina gömlu hugsun að horfa á samþættar veiðar og vinnslu og séum að skoða hvað skilar mestum hámarksverðmætum fyrir þjóðarbúið. Hin leiðin er að skilja þarna á milli og láta vera markað á milli. Þetta eru í aðalatriðum þær aðferðir sem ég sæi þá færar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. vék aðeins að spurningunni um líffræðina á bak við þetta allt saman sem ég er alveg sammála um að skiptir langmestu máli í þessu sambandi. En þá hlýt ég að vekja aðeins athygli á því að ég held að í annan tíma hafi ekki verið meiri og skipulegri umræður um þessi mál heldur en á undanförnum missirum. Hæstv. sjútvrh. hefur einmitt beitt sér fyrir því að farið skyldi mjög skipulega ofan í þessi mál, kallað til erlendra sérfræðinga og það sem stendur kannski upp úr í hinni almennu umræðu er það ágæta fyrirspurnaþing sem var haldið á sl. vetri og að mínu mati var mikilvægt vegna þess að þar gafst tækifæri til þess að hlýða á mjög andstæð sjónarmið í þessum efnum. Aðalmálið er þó það hvað varðar þetta frv. að vekja athygli hv. þm. á því að í nefndaráliti okkar í meiri hluta sjávarútvegsnefndar er einmitt vikið að þeim atriðum sem hv. þm. gerði að umtalsefni þegar við segjum svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Samkvæmt frumvarpinu er álagning veiðigjaldsins byggð á mælingu á þorskígildum. Í meðferð nefndarinnar kom fram gagnrýni á þessa mælieiningu. Var meðal annars bent á að hún gæti hvatt til veiða á stærri fiski og að ójafnræði kynni að hljótast af milli einstakra veiðarfæra og landshluta. Meiri hluti nefndarinnar telur að endurskoða þurfi þessar reglur svo og reglur um slægingarstuðul og kvótanotkun og að taka þurfi á spurningunni um undir- og yfirstuðul vegna stærðar fisks. Meiri hlutinn álítur nauðsynlegt að endurskoðun verði lokið í tæka tíð, svo að nýjar reglur geti tekið gildi við upphaf fiskveiðiársins 2003/2004.`` Það er ljóst að þetta er býsna flókið mál. Þetta er ekki mál sem menn hrista fram úr erminni. Þess vegna var það okkar niðurstaða að mæla svo fyrir um í nefndarálitinu að þessi endurskoðun skyldi fara af stað, menn skyldu setja sér ákveðinn tímaramma því það er ljóst að mikill hluti af þessu verður að taka gildi við kvótaáramót. Það er óraunhæft að það geti tekist við næstu kvótaáramót og þess vegna finnst mér það vera metnaðarfullt markmið af okkar hálfu að reyna að ganga þannig frá þessum reglum að þær geti tekið gildi við kvótaáramótin þar á eftir.

Herra forseti. Ég þakka formanni sjútvn. fyrir þessar upplýsingar. Ég geri ekki lítið úr þeim. Ég fagna því að menn vilji fara ofan í saumana á þessum málum. Fróðlegt væri þá að vita hvort menn hafa komist eitthvað lengra áleiðis og hvort einhverjar hugmyndir liggi fyrir um hvernig að þessu starfi verður unnið. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson nefndi milliþinganefnd þingmanna, og ég teldi það vissulega jákvæða viðleitni ef hjá meiri hlutanum væri fyrir hendi vilji til að fara í slíkt starf. Það er sjálfsagt rétt að það er óraunhæft að slíkt gæti komið til framkvæmda fyrr en þá að einu eða einu og hálfu fiskveiðiári liðnu, þessu og næsta eða eitthvað svoleiðis. Það er þó góðra gjalda vert að fara eitthvað af stað. Varðandi svo líffræðina og það sem hv. þm. nefndi um viðleitni núv. sjútvrh. í því að kalla til erlenda sérfræðinga og hafa þetta fyrirspurnaþing er það allt saman gott svo langt sem það nær. Orð eru til alls fyrst en einhvern veginn segir mér svo hugur að meira þurfi til og þar á meðal að stórefla hér ýmsa upplýsingasöfnun og rannsóknir. Það er dapurlegt að heyra fréttir af því t.d. að nýja og stóra rannsóknaskipið okkar skuli vera bundið við bryggju drjúgan hluta ársins af því að ekki eru til fjármunir til að gera það út. Þegar loksins þetta glæsilega tæki er komið í landið næstum ári seinna en til stóð er svo hart á dalnum að ekki er hægt að beita því af öllu afli til að framkvæma brýnar rannsóknir. Ég held því að miklu betur þurfi að taka á í þessum efnum. Síðan væri náttúrlega hægt að bæta því við sem við þurfum að haska okkur í í sambandi við eldi sjávartegunda og annað í þeim dúr af því að ýmsir hlutir eru að breytast í umhverfi þessarar greinar. Ef við Íslendingar ætlum að tryggja okkur velferðarsamfélag í landinu munum við þurfa að treysta á sjávarútveginn í verulegum mæli á komandi árum og þess vegna má ekki kasta til höndunum.

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér ekki mikill ágreiningur okkar í milli um þetta mál. Ég held hins vegar að líka sé nauðsynlegt að vekja athygli á öðru atriði sem fram kemur raunar í brtt. meiri hluta sjútvn. þar sem við opnum á þann möguleika að fleiri aðilar en Hafrannsóknastofnun ein geti fengið aflaheimildir til að geta stundað fiskirannsóknir og veitt fisk í því skyni án þess að hafa til þess veiðiheimildir. Þetta er auðvitað gríðarlega þýðingarmikið. Menn hafa bent á, þar á meðal ég, að ein forsendan fyrir því að hægt sé að ná góðum árangri í þessum efnum sé að kalla eftir fleiri sjónarmiðum. Við vitum auðvitað að það er ágreiningur um aðferðafræði og við leysum ekki úr honum nema við köllum eftir fleiri sjónarmiðum í þessum efnum. Ég held þess vegna að þessi breyting út af fyrir sig sem lætur kannski ekki mikið yfir sér við fyrstu sýn geti skipt miklu máli. Annað í þessu samhengi sem maður hlýtur að árétta er að 1. febrúar sl. tóku gildi ný lög sem fólu það í sér að menn geta landað allt að 5% af afla sínum utan kvóta, og gert það þannig að 80% aflaverðmætisins fari til Hafrannsóknastofnunar. Þær upplýsingar sem ég hef um málið eftir fyrstu tvo mánuðina eru þær að þetta hafi tekið við sér fremur hægt eins og gengur í fyrsta mánuðinum en í öðrum mánuðinum hafi þetta þegar farið að skila álitlegum summum til Hafrannsóknastofnunar sem ætti út af fyrir sig þá að leiða til þess að styrkja fjárhagslegan grundvöll þessarar stofnunar og styrkja þar með vísindalegar rannsóknir hennar.

Herra forseti. Ég á sæti í sjútvn. og skrifa undir nál. sem hv. þm. Jóhann Ársælsson mælti fyrir í morgun. Sjálf hefði ég gjarnan viljað fá að ræða það nál. fyrr á þessari dagskrá en af því gat ekki orðið sakir þess að ég var ekki stödd hér á laugardaginn þegar þingfundur var, þó ekki samkvæmt starfsáætlun Alþingis, og málið var tekið á dagskrá án þess í rauninni að mér væri kunnugt um það. Það er hins vegar ákvörðun forseta að röð ræðumanna yrði sú sem hún varð og þar af leiðandi sit ég uppi með það að tala um þetta mál nú þegar klukkan er að verða tíu.

Ég vil taka fram af þessu tilefni að þingmenn hafa tekið til máls í þeirri röð sem þeir báðu um orðið.

Þingmenn hafa tekið til máls í þessari umræðu í þeirri röð sem þeir báðu um orðið, herra forseti, það er rétt. Ég hef hins vegar aldrei fyrr orðið fyrir því sem nefndarmanneskja að mér væri meinað að skipta um stað í röð ræðumanna við annan samflokksmann minn, ekki fyrr en í dag. Því geri ég þetta að umræðuefni vegna þess að þetta hefur skákað mér með þann hlut sem ég tel mig eiga hér sem nefndarmann og sem aðila að nefndaráliti aftur til klukkan að verða tíu. Mér finnst full ástæða til að nefna það í upphafi máls míns. Herra forseti. Þegar þetta frv. hæstv. sjútvrh. var fyrst kynnt voru það fyrstu viðbrögð mín að vekja á því athygli að hér væri svo sem ekki mikið að gerast hvað varðaði veiðigjald, auðlindagjald eða hvað svo sem menn vildu nefna það, það væri ekki mikið að gerast umfram það að menn væru að skipta um nafn á gjöldum sem sjávarútvegurinn greiddi. Í staðinn fyrir þróunarsjóðsgjald og gjald fyrir veiðieftirlit átti að koma eitt gjald sem héti veiðigjald, það átti síðan að skiptast á Fiskistofu og Hafrannsóknastofnun. Í góðu ári yrði kannski eitthvað aðeins umfram það og átti nú að skilgreinast sem greiðsla fyrir aðgang að auðlindinni. Það verður þá að segja, herra forseti, og vegna þess að menn hafa jánkað því og staðfest í sjútvn. meðan á vinnslu málsins hefur staðið að menn eru tilbúnir til þess að viðurkenna að menn líta svo á, útvegsmenn líta þannig á að þeir séu að greiða fyrir aðgang að auðlindinni og mér finnst að sú viðurkenning skipti máli vegna þess að í henni felst viðurkenning á því að útvegsmenn eru ekki eigendur þessarar auðlindar. Útgerðin í landinu á ekki þá auðlind heldur felst í þessu viðurkenning á því sem segir í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða að það er íslenska þjóðin sem er eigandi þessarar auðlindar eins og svo margra annarra mikilvægra náttúruauðlinda. Það liggur fyrir núna en jafnframt liggur fyrir og er ástæða til að halda því líka til haga vegna þess að eftir því var sérstaklega spurt með sérstöku spurningablaði sem sent var Lagastofnun Háskólans og Sigurður Líndal kom á fund nefndarinnar og reyndi eftir föngum að svara, að menn telja ekki að þetta frv. breyti í sjálfu sér réttarstöðu manna með nokkrum hætti. Að minnsta kosti gátum við ekki fengið nein þau svör sem sannfærðu okkur eða sögðu okkur að svo væri. Niðurstaðan er því þessi, herra forseti, að það er óbreytt ástand. Það stendur sem við sögðum strax þegar frv. kom fram. Fyrstu viðbrögð standa. Hér er ekkert að gerast utan það að verið er að breyta um heiti á gjöldum sem sjávarútvegurinn borgar. Hitt er þó rétt að nefna og halda einnig til haga að sú aðferð sem menn beita við innheimtu þeirra gjalda er kannski dálítið sérkennileg miðað við það hve í rauninni ómerkileg aðgerð þetta er. Menn hafa bent á að í dálítið mikið sé ráðist að vera að reikna út hvernig afkoman var árið á undan til þess að nýta sem álagningarstofn vegna ársins á eftir og það hefur jafnframt truflað bæði mig og aðra að stjórnarliðar virðast ekki alveg hafa verið vissir um það hvað þeir voru að gera, þ.e. þeim virðist ekki hafa verið ljós tilgangur þessa nema þá að hver bjó til sinn tilgang og síðan töluðu menn má segja út og suður. Sumir litu á málið sem skatt og menn geta þá velt því fyrir sér af hverju þeir sem líta á þetta sem skatt samþykkja að skattleggja með þessum hætti. Af hverju var ekki farin hin almenna skattlagningarleið ef þeim aðilum fannst ástæða til að skattleggja sjávarútveginn umfram aðrar atvinnugreinar og halda þá áfram að innheimta þau kostnaðargjöld? Aðrir litu öðruvísi á þetta og það endaði með því að fenginn var skattasérfræðingur frá ríkisskattstjóra til þess að fara yfir það hvort þetta gjald gæti kallast skattur eða ekki. Niðurstaðan varð sú að það gæti í sjálfu sér verið skilgreiningaratriði og hvað menn kölluðu gjöld eins og þetta gæti út af fyrir sig farið eftir því hvorum megin borðsins menn stæðu, en hins vegar að þó að gjaldið hefði að mörgu leyti karakter skatta, af því að það væri skilgreint til hvers gjaldið ætti að renna, þá fengi það kannski síður þetta skattayfirbragð. Að minnsta kosti, herra forseti, hefur farið fram í sjútvn. ágæt umræða um þetta gjald þó að mér fyndist að menn hefðu mátt gefa sér betri tíma og má kannski segja að önnur stór atriði sem frv. inniheldur hafi farið nokkuð forgörðum eða ekki fengið þá athygli sem þeir verðskulduðu af því að menn voru svo uppteknir af þessari nafnabreytingu og hvaða hugsanlegu áhrif hún hefði. Til að undirstrika hversu lítið mál er á ferð þegar veiðigjaldið er annars vegar er við hæfi að halda því til haga að formaður endurskoðunarnefndarinnar sálugu kom á fund nefndarinnar. Þar var gengið nokkuð á hann með skoðun á uppbyggingu þessa gjalds og hvort það dýpkaði ekki ákveðna mismunun sem væri fyrir í kerfinu og hér hefur verið gerð að umtalsefni, ekki síst af hálfu hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar, en hann hélt því beinlínis fram að menn mundu varla finna fyrir þessari breytingu því að þetta væri svo lítið. Herra forseti. Þetta fannst mér vera gleggsti vitnisburðurinn um það á hvaða vegferð menn voru og hversu burðug þessi meinta sáttargjörð ríkisstjórnarflokkanna er. Ég tók eftir því í umræðunni fyrr í kvöld að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson taldi sig mega vænta þess að hann fengi fræðilegan fyrirlestur um auðlindanefnd og hvað hún hefði lagt til. Ég vil ekki valda honum vonbrigðum með því að nefna það ekki í ræðu minni --- að því mun koma --- en ég vil að gefnu tilefni rifja það upp fyrir hv. þm. Einar Odd Kristjánsson að líklega hefur hann á sínum tíma samþykkt að auðlindanefnd yrði til. Það gerði sú sem hér stendur hins vegar aldrei. Ég sat hjá eins og aðrir jafnaðarmenn þegar hér var ákveðið að setja auðlindanefnd á koppinn. Mín tilfinning var strax í upphafi sú að þarna væri verið að hleypa af stokkunum ákveðnu leikriti, ákveðinni töf. Ég vil minna á að þetta var ári eftir að hæstv. forsrh. taldi að ef menn vildu fara út í veiðileyfagjald væri það lítið mál ef menn væru tilbúnir að hafa það svo sem eins og 1 milljarð. Það væri eins og lítils háttar skattbreyting, vel innan skekkjumarka --- sem sé kannski sú niðurstaða sem við sitjum uppi með í dag. Ég hafði a.m.k. á tilfinningunni á þessum tíma að hér væri rétt einn loddaraleikurinn að fara í gang þannig að ég sat hjá við afgreiðslu þessa máls ásamt ýmsum fleiri þingmönnum en ríkisstjórnarflokkarnir höfðu stokkið á málið og fannst að þarna væri komin ágæt lausn til að setja þetta mikla deilumál, deiluna um hvort útgerðin ætti að greiða fyrir aðgang að sameiginlegri auðlind, bara í nefnd og salta það þar fram yfir kosningar. Þetta var vorið 1998. Það stóð enda að nefndin hafði engu skilað af sér vorið 1999 þegar komnar voru alþingiskosningar. Þá hafði ýmislegt gerst sem hafði haft áhrif á störf þessarar nefndar sem ég vil taka fram að var af hálfu stjórnarflokkanna prýðilega skipuð mönnum sem var mjög ánægjulegt og gefandi að vinna með. Ýmislegt hafði samt gerst í ferlinu sem hafði áhrif á viðhorf manna, ekki bara til þess hvort útgerðin ætti að greiða fyrir aðgang að auðlindum eða hvort þeir sem fengju að nýta náttúruauðlindir okkar Íslendinga ættu að greiða fyrir það heldur líka hvernig. Það var hinn svokallaði Valdimarsdómur sem féll haustið 1998 og gerði mönnum ljóst að jafnræðisregla stjórnarskrárinnar var farin að virka inn í dóma með öðrum hætti en reiknað hafði verið með. Hún varð þess vegna að mörgu leyti það leiðarljós sem menn höfðu kannski ekki gert ráð fyrir í upphafi nefndarstarfsins. Í framhaldi af niðurstöðu Hæstaréttar var lögunum um stjórn fiskveiða síðan breytt. Þing var kallað saman fljótlega eftir áramótin 1998/1999 og lögunum um stjórn fiskveiða var þá breytt. Þar kom inn þetta ákvæði um endurskoðun laganna. Ákvæðið kom inn þá vegna þess að bæði ég og ýmsir fleiri töldu að svo mikið væri búið að krukka út og suður í lögin og sumt í svo miklu hasti að tímabært væri að menn færu yfir löggjöfina og skoðuðu hvort hlutir stæðust innbyrðis. Svona virka þeir hver á móti öðrum. Þetta bráðabirgðaákvæði í lögunum varð stjórnarflokkunum hins vegar tilefni til þess að lofa sáttum í málinu, að sú nefnd sem yrði skipuð á grundvelli þessa bráðabirgðaákvæðis yrði nefndin sem kæmi í kjölfar auðlindanefndarinnar með hina einu sönnu niðurstöðu. Eftir henni er enn beðið. Þessi nefnd skilaði nokkrum álitum og miðað við forsögu málsins er afskaplega hæpið að tengja þetta frv. sjútvrh. og þau atriði sem þar eru inni við þá vinnu sem á undan hafði verið unnin. Það er hægt með góðum vilja og nokkru ímyndunarafli vegna þess að mér sýnist, herra forseti, eins og ég sagði áðan að hér séum við kannski að gera það sem hæstv. forsrh. sagði 1997, við erum að fara í minni háttar skattbreytingu innan skekkjumarka. Í leiðinni eru menn svo að fikta í einu og öðru sem þeir geta fundið stað í tillögum nefnda en þó jafnan í öðru samhengi. Ég vildi aðeins nefna þetta áður en ég færi inn í minn fræðilega fyrirlestur um niðurstöður auðlindanefndar fyrir hv. þm. Einar Odd Kristjánsson. En ég vil líka, herra forseti, áður en lengra er haldið tala svolítið um sértækar aðgerðir í atvinnumálum. Núna, þegar fyrir liggur að hæstv. ríkisstjórn vill koma með 20 milljarða kr. ríkisábyrgð fyrir fyrirtæki sem ætlar að vera með nýjungar í atvinnulífi eða eftirsóknarverðar breytingar, hafa menn hrokkið upp við það að einhvern tíma snemma á ferli sínum mun hæstv. forsrh. hafa sagt að héðan í frá væri öllum sértækum aðgerðum í atvinnulífinu lokið. Þetta var þegar menn voru rétt að byrja að uppskera eftir þjóðarsáttarsamninga. Þjóðarsátt og EES-samningar voru að byrja að skila og ríkisstjórnin reið bylgju velgengni í efnahagsmálum. Þá var svo auðvelt að vera billegur og segja slíka hluti, að nú væri tíma sértækra aðgerða í atvinnulífinu lokið. Menn trúðu þessu, það er svo skrýtið vegna þess að síðan hafa menn stöðugt verið á kafi í sértækum aðgerðum í atvinnulífinu. Þetta frv. sem hér liggur fyrir er alveg ótrúlega sértæk aðgerð í atvinnulífinu að ýmsu leyti. Við sem sitjum í sjútvn. erum búin að sjá þau nokkur á þessum árum. Við höfum líka tekið þátt í að vinna frv. sem hafa orðið að lögum um stækkanir á álverum eða ný álver þar sem allt morar í ,,þrátt-fyrir``-ákvæðum vegna þess að þessi fyrirtæki hafa ekki getað lotið íslenskum skattareglum og hafa þurft að fá ýmis sérákvæði. Auðvitað hafa líka verið veittar ríkisábyrgðir og menn hafa verið tilbúnir til þess vegna þess að ef menn hafa viljað fá erlenda fjárfestingu inn í landið --- sem okkur finnst ýmsum eftirsóknarverð ---- virðist hún ekki geta komið í nokkrum mæli inn á markað nema með sértækum aðgerðum, ríkisábyrgð og ýmiss konar þrátt-fyrir-ákvæðum vegna skattalaga okkar þannig að þetta með sértæku aðgerðirnar í atvinnulífinu hefur hreint ekki stoppað. Ég hef satt að segja verið dálítið undrandi þegar ég hef séð menn sem ég hef talið að fylgdust bærilega með, jafnvel athafnamenn sem hafa tekið sig til og komið sér fyrir í Sjálfstfl., sitja jafnvel á Alþingi fyrir Sjálfstfl., koma í ræðustól og tala eins og þeir hafi bara ekki orðið varir við sértækar aðgerðir í atvinnulífinu fyrr en allt í einu núna að þeir virðast hafa afgreitt það út úr þingflokkum sínum að fara í 20 milljarða kr. ríkisábyrgð fyrir fyrirtæki úti í bæ. Þetta er smáinngangur að því sem mig langar til að fjalla um líka, herra forseti, sem hluta af því máli sem hér er verið að fjalla um en það er markaðsvæðing atvinnulífsins. Menn halda nefnilega líka að þeir hafi verið að markaðsvæða atvinnulífið, jafnvel tala menn dálítið um að hér hafi verið einkavætt eitthvað að gagni enda þótt sú skýrsla sem tekin var saman um breytingar á eignarhaldi og samkeppni í atvinnulífinu hafi leitt hið öndverða í ljós, þ.e. að á sama tíma og hið almenna atvinnulíf í landinu hefur stækkað um þriðjung hefur umfang ríkisins vaxið mun meira á tilteknu árabili á undanförnum árum. Niðurstaðan er sú að mikil ríkisvæðing hefur átt sér stað á Íslandi á þessum tíma. Það hve mikið menn hafa talað um einkavæðingu hefur kannski blekkt og menn halda að hér hafi einhver býsn verið einkavædd en þegar málið er skoðað kemur í ljós að þetta er misskilningur. Þetta er líka ein af þessum sérkennilegu niðurstöðum þegar menn skoða hvernig íslenski markaðurinn er. Þó að menn hafi verið að háeffa fyrirtæki, og hafi jafnvel ekki tekist að selja þó að þeir hafi ætlað sér með háeffinu, hafa menn varast það eins og heitan eldinn að skapa þær aðstæður að hér gæti orðið samkeppni á markaði. Við erum með fyrirtæki og heilu atvinnuvegina sem bera ákveðin sameiginleg einkenni, og útgerðin er hluti af þessu umhverfi. Þetta eru fyrirtæki þar sem lánin hafa verið með ríkisábyrgð, fjárfestingarnar hafa verið ábyrgðar, ekki kannski bara með ríkisábyrgð heldur líka með bæjarábyrgðum. Þetta eru fyrirtæki eða heilu atvinnuvegasviðin þar sem opinberir styrkir og fjárframlög hafa verið alfa og omega. Varðandi útgerðina vil ég nefna að ágætir hagfræðingar sem hér er stundum vitnað til, t.d. bandaríski hagfræðingurinn Gary Becker og sá íslenski, Benjamín Eiríksson, hafa verið sammála um að úthlutun veiðiheimilda án þess að menn greiddu fyrir þær væri ekkert annað en ríkisstyrkur. Þær atvinnugreinar eða fyrirtæki hafa haft ákveðna einokun, og menn vita að einokun hefur ákveðið peningavirði. Þessi fyrirtæki hafa verið ríkisbankarnir eins og menn þekkja, Landssíminn, orkufyrirtækin og útgerðin. Þau hafa öll þessi einkenni. Þegar menn fóru í það að leita eftir heimild til að selja Landssímann var alveg ljóst að menn ætluðu að selja einokunina. Menn ætluðu ekki að búa fyrirtækið þannig úr garði eða selja það með þeim hætti að hér gæti orðið til alvörusamkeppni á markaði, fjarri því. Sama er með ríkisbankana. Í rauninni var mjög merkilegt að upplifa það að mönnum datt helst í hug að byrja á því að sameina ríkisbankana áður en þeir yrðu seldir til að fullkomna einokunarstöðu þeirra. Varðandi orkufyrirtækin sýnist mér, miðað við það frv. sem liggur fyrir til nýrra raforkulaga og það hvernig menn ættu að fara í þá hluti, að þar standi ekki til að breyta neinu í þeirri stöðu sem uppi er. Ens og menn þekkja eru stór fyrirtæki eins og Landsvirkjun með alla bestu virkjanakostina og síðan eru önnur fyrirtæki sem eru meira og minna ráðandi í dreifingu og sölu á orku til neytenda. Það er sem sagt ákveðin verkaskipting þar á markaðnum og einokun. Jafnvel þó að menn séu að tala um samkeppni sýnist mér að ekki eigi að skapa þá stöðu að hún geti orðið nema að mjög takmökuðu leyti. Þegar við komum svo að útgerðinni sýnist mér að menn forðist það ekki síst eins og heitan eldinn að þar geti átt sér stað samkeppni. Í Morgunblaðinu á laugardaginn var grein eftir Guðmund Örn Jónsson verkfræðing sem spyr þessarar spennandi spurningar: Hvernig verða Íslendingar ríkasta þjóð í heimi? Hugmyndir hans eru ekki að gera Ísland að vettvangi auðhringa eða eins konar Las Vegas norðursins eins og menn hafa heyrt frá sumum hugmyndafræðingum ríkisstjórnarinnar. Nei, hann bendir á að þjóðir sem hafa náð miklu forskoti byggi á ákveðinni sérhæfingu og ákveðinni þekkingu umfram aðrar. Það má kannski segja að við höfum það að ákveðnu leyti þegar sjávarútvegur er annars vegar. Hann getur þess að það hafi tekið þær þjóðir langan tíma að byggja upp forskot sitt og það forskot byggist á aðgengi að nauðsynlegum framleiðsluþáttum, bæði hráefni og þekkingu. Með því að leggja áherslu á það sem þjóðirnar eru bestar í gætu þær náð ákveðnu forskoti. Menn næðu því ekki með því að gera eins og aðrir heldur öðruvísi. Þetta er svipað og við erum að upplifa hvað listamenn okkar varðar. Þeir sem ná árangri eru þeir sem gera hlutina öðruvísi. Síðan getur hann þess að eitt sé sameiginlegt með þeim öllum og það er öflug samkeppni á innanlandsmarkaði sem einkennist af leikreglum sem stuðla að nýliðun. Þetta er mjög athyglisvert. Inngangur þessa pistahöfundar Morgunblaðsins er einmitt byggður á því að hann er að velta fyrir sér hvaða fyrirkomulag menn leggja til varðandi útgerð á Íslandsmiðum. Hann getur þess að trygging árangurs í viðskiptum með sérleyfum í stað samkeppni takmarki þjóðarauðinn vegna þess að það hindri nýliðun og þar með framfarir. Hann bendir líka á að takmarkanir á nýliðun hafi áhrif á áhuga fólks á því að mennta sig í tilteknum greinum. Ég tók eftir því áðan, herra forseti, að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vildi gjarnan nefna menntamálin í tengslum við sjávarútvegsmál. Það er eðlilegt að menn hafi áhyggjur af því hvernig sú þróun hefur verið, hvernig áhugi ungs fólks hefur dvínað á því að mennta sig til starfa í sjávarútvegi. Er þá sama hvort um er að ræða útgerð eða fiskvinnslu. Í þessari grein er getum leitt að því að þegar menn átti sig á því að möguleikar á nýliðun séu takmarkaðir þá dvíni áhugi þeirra einfaldlega á því að mennta sig í viðkomandi grein vegna þess að menn fara hvorki að eyða tíma né peningum í að mennta sig inn á svið sem þeir síðan komast kannski aldrei að við. Þessi maður, Guðmundur Örn Jónsson, endar á því að benda á að fyrningarleiðin gæti verið leið okkar til þess að hafa hér jákvæðari áhrif og spyr hvort verið geti að skortur á nýjum mönnum með nýjar hugmyndir sé farinn að hafa áhrif á útgerðina í þá veru að afkoman sé lakari en hún þyrfti að vera. Herra forseti. Mér finnast þessar spurningar og hugleiðingar allar vera mjög gildar inn í þá umræðu sem hér fer fram. Ég fór yfir þá þætti sem lúta að samkeppnis- og markaðsvæðingu vegna þess að mér fundust þeir vera í mjög góðu samhengi við það sem hér er leitt til þeirrar niðurstöðu að ef menn ætla að stunda hér arðbæran sjávarútveg, ef menn ætla þessari atvinnugrein að vera áfram sá burðarás sem hún hefur verið í efnahagslífi þjóðarinnar þá þurfi þeir að vera menn til þess að innleiða þá samkeppni sem nauðsynleg er til þess að við séum með þá við vinnuna sem hæfastir eru hverju sinni og að einhverjir vilji mennta sig fyrir greinina. Ég kann að koma að þessu síðar, herra forseti. En nú ætla ég að víkja aðeins að umfjöllun um byggðaþróun og byggðamál í tengslum við sjávarútvegsmál. Eitt af því sem menn hafa mjög mikið rætt og notað sem rök fyrir skoðunum sínum þegar þeir fjalla um þær á Alþingi og víðar er staða byggðarlaganna vegna stjórnkerfis fiskveiða. Ég er sammála því að kvótakerfið hefur haft ákveðin mjög sársaukafull félagsleg áhrif á ýmsar byggðir í landinu. Atvinnuháttabreytingar hafa tilhneigingu til þess að taka mjög á. Það er afskaplega erfitt að þurfa að upplifa það þegar staðir þurfa félagslega að raða sér upp á nýjan leik. Hér var í dag talað um litla og stóra sægreifa eða kvótakónga og það er alveg ljóst að þessir litlu taka ekki minna í en þeir stóru þegar um það er að ræða að fólki finnist óeðlilegt hvernig fjármunir skiptast, hvernig völd í framhaldi af því skiptast, hverjir hafa vald á lífi þess og framtíð, hverjir hafa það í hendi sér í rauninni að svipta það aleigunni sem gjarnan liggur í húseign vegna þess að við vitum það auðvitað að húseignir hafa tilhneigingu til þess að lækka í verði og jafnvel verða verðlausar þar sem atvinnan er lítil og stefnir í að verða jafnvel engin. Því segi ég að það er alveg ljóst að kvótakerfið hefur haft mjög erfiðar félagslegar afleiðingar og efnahagslegar afleiðingar fyrir þá sem fyrir því hafa orðið að staðurinn sem þeir treystu á og ákváðu að setja sig niður á reyndist ekki lengur sú miðstöð atvinnu sem vænst hafði verið. Ég vil hins vegar andmæla þeim sem telja að eitthvað sem heitir byggðakvóti geti verið lausn á þessu máli. Ég held að sú aðferð að reyna að líkja sem mest eftir því ástandi sem var áður en kvótakerfið komst á sé í rauninni eina aðferðin sem er boðleg. Hvað er ég þá að tala um? Jú, þá er ég að tala um að allir greiði fyrir veiðiheimildirnar, að við viðurkennum það sem allir verða að viðurkenna og engin leið er fram hjá. Þó að menn reyni að tala eins og hér sé enn opinn aðgangur að auðlindinni og allir geti veitt og haft það eins og þeim sýnist þá skulum við viðurkenna það í þessari umræðu að veiðiheimildir, veiðirétturinn er kominn með ákveðið verðgildi. Ég hefði alla vega gaman af að heyra rökstuðning fyrir því að frá því yrði bakkað. Það held ég að verði ekki gert, herra forseti. Ef við viljum leyfa byggðum landsins að njóta nálægðar við auðug fiskimið, auk þess að njóta þeirrar þekkingar og getu sem er heima fyrir, sem hefur alltaf verið grundvöllurinn fyrir því að byggð gæti orðið til á Íslandi, byggðin við ströndina, þá þurfum við að bæta þessum þætti inn, þ.e. þeim þætti að viðurkenna að fyrir veiðirétt þarf að borga. Því er sú aðferð að bjóða veiðiréttinn út í raun eina aðferðin sem brúkleg er, nothæf. Öðruvísi getur þetta ekki gerst. Allar aðrar aðgerðir eru alltaf með eitthvað sértækt í farteskinu, stundum meira að segja eitthvað mjög sértækt, eins og byggðakvóta og endalausar breytingar á smábátakerfi, þ.e. það sem við höfum verið að takast á við á undanförnum árum. Þjóðhagsstofnun skilaði skýrslu til endurskoðunarnefndarinnar um stjórnkerfi fiskveiða og byggðaþróun. Þessi skýrsla er ekki mikil að vöxtum. Þær hafa margar sést stærri sem fjalla um þessi mál. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að mönnum hefur ekki gengið neitt óskaplega vel að sanna að kvótakerfið eitt og sér hafi hin afgerandi áhrif á færslu veiðiheimildanna. Áður en það kom til skjalanna voru menn að kaupa og selja skip og það var kannski mannauðurinn þá eins og nú sem endanlega réði, þ.e. hvað menn höfðu mikinn kjark og getu. Ég ætla á eftir að vitna í Guðna Einarsson frá Súgandafirði svona rétt til þess að undirstrika það vegna þess að mér finnst athyglisvert það sem hann er að segja. Menn hafa alla vega í leit sinni að samkvæmni í kvótakerfi annars vegar og breytingum á byggðunum hins vegar þurft að horfa til þess að þetta samband er miklu flóknara en svo að eingöngu sé hægt að kenna stjórnkerfi fiskveiða um. Menn verða auðvitað að horfa til þess að byggðin í landinu, byggðin við ströndina, tók á sig þá mynd sem hún gróft byggir á enn í upphafi síðustu aldar. Kannski má segja að ártalið 1902 sé það ártal sem skiptir máli, en þá var, eins og menn þekkja vel, sett vél í fyrsta bátinn vestur á Ísafirði. Segja má að byggðin í landinu hafi síðan þróast með tilliti til þess hvaðan best var að gera út á vélbátum. Auðvitað hefur ýmislegt gerst á þessari vegferð. Menn hafa m.a. gjarnan viljað horfa til þess hvaða breytingar voru gerðar um 1970 sem urðu til þess að menn hættu að fara á vertíð og farið var að taka fiskinn allt í kringum landið í meira mæli en áður hafði verið. Öld skuttogara gekk í garð. Alla vega er alveg ljóst að tæknin hefur ráðið því að stórum hluta hvaðan hefur verið gert út og hvaðan ekki hefur þurft að gera út lengur. Þær eru ýmsar verstöðvarnar sem menn notuðu áður en vélar voru settar í báta sem eru löngu komnar í eyði sakir þess að menn þurftu ekki að notfæra sér þá aðstöðu sem í því fólst að gera út frá þeim tilteknu stöðum af því að hægt var að gera það betur frá öðrum stað eftir að tæknin hafði komið manninum til aðstoðar. Þannig mun þetta verða áfram. Það er alveg ljóst að sókn mannsins eftir betri lífskjörum ræður því hvernig byggðin þróast. Við getum út af fyrir sig reynt að hafa áhrif á það tímabundið en ég er nokkuð viss um það, herra forseti, að það er fyrst og fremst töf sem við erum að setja inn en ekki breyting. Þessu snúum við ekki til baka. Ýmsir aðrir hlutir skipta mun meira máli og ég mun koma að þeim á eftir. En a.m.k. er ástæða til að fara yfir helstu niðurstöður Þjóðhagsstofnunar. Nú fer að verða hver síðastur að vitna til hennar, trúi ég, a.m.k. hvað varðar nýrri plögg, en helstu niðurstöður Þjóðhagsstofnunar, sem eins og ég sagði skrifaði greinargerð fyrir endurskoðunarnefndina, eru þær að samband búsetuþróunar og fiskveiðistjórnarkerfis sé afar flókið. Að öðru leyti eru helstu niðurstöður þessar, með leyfi forseta: ,,Hlutdeild samdráttarstaðanna í veiðiheimildum í þorski hefur minnkað verulega á undanförnum árum en hlutdeild vaxtarstaðanna hefur aukist á sama tíma.`` Á mannamáli þýðir þetta að það eru staðir á Íslandi sem hafa þróast á þann hátt að þar hefur útgerð verið að dragast saman af ýmsum ástæðum og hins vegar eru aðrir staðir þar sem útgerð hefur verið að aukast. Við getum velt því fyrir okkur hvort þetta hefði ekki gerst ef kvótakerfið hefði ekki komið til. Hefðu menn þá ekki keypt og selt skip? Hefði það ekki þróast þannig að sumir staðir hefðu ekki getað ráðið við í rauninni það sem þeir voru búnir að takast á hendur? Við vitum að hin mikla togara- og frystihúsavæðing gerðist auðvitað með þeim hætti að staðir sem höfðu ekki nokkurt afl til þess að takast á við það voru skyndilega komnir með tvo togara og stærðarinnar frystihús, höfðu aldrei hvorki mannskap, þekkingu né fjármagn til þess að ráða við slík verkefni. Ég endurtek spurninguna: Hefði þetta ekki getað gerst nema af því að kvótakerfið kom til sögunnar? Það er einn ágætur hagfræðingur, Ásgeir Jónsson, sem vinnur á Hagfræðistofnun sem hefur skrifað greinar um byggðaþróun þar sem hann leiðir að því getum að það sem sé að gerast núna sé kannski fyrst og fremst það að menn eru að hoppa aftur fyrir hinar miklu fjárfestingar sem urðu við togara- og frystihúsavæðinguna eftir 1970, þær miklu fjárfestingar sem því miður var takmörkuð innstæða fyrir einfaldlega vegna þess að miðin voru takmörkuð. Sú mikla fjárfesting varð meiri en þeir staðir réðu við þó þeir séu nú á síðari árum beinlínis að aðlagast þeirri getu sem er þeim svona náttúrleg, bæði hvað varðar þekkingu, mannfjölda og möguleika á fjármögnun. Það sé hins vegar eins og við vitum afskaplega sárt að þurfa að aðlagast með þessum hætti. En á þeim stöðum sem hafi fyrstir gengið í gegnum þessa aðlögun og séu búnir að ná nýjum tökum á því hvernig sérstaða þeirra nýtist sé ástandið e.t.v. best. Annars staðar, þar sem þetta er að ganga yfir núna, sé ástandið mun erfiðara. Hvort sem þessi kenning Ásgeirs Jónssonar er rétt eða ekki er full ástæða til að nefna hana. Ég hef sjálf lengi haft það á tilfinningunni að þarna hafi verið farið fram með miklu offorsi, allt of miklu. Í rauninni hafi verið allt of mikið á marga litla staði lagt, staði sem höfðu kannski 300 íbúa, að ætla þeim að reka bæði tæknivæddan togara og tæknivædda fiskvinnslu, kannski tvo togara til þess að jafna hráefnisöflunina. Þetta var fyrir tíma fiskmarkaðanna og sums staðar má segja að þetta ævintýri hafi algerlega rústað þeirri menningu sem var á þessum stöðum. Ég er þó ekki að álasa þeim sem ákváðu að fara í þennan leiðangur á sínum tíma, menn héldu að sjálfsögðu að þetta væri það sem gæti dugað til lengri tíma. Þarna voru menn líka vanir því að vera með ríkisábyrgðir, jafnvel meira en 100%, og menn gátu tekið kannski stærri áhættu að ýmsu leyti en þeir mundu gera í dag. Þarna voru menn líka dálítið duglegir við að handstýra genginu eftir því hvernig á stóð og hið opinbera tók ábyrgð á fiskverði og þar með á bæði útgerð og fiskvinnslu. En svo ég víki aftur að helstu niðurstöðum Þjóðhagsstofnunar, þá er það næsta sem hér er sett fram, með leyfi forseta: ,,Samband milli úthlutaðra og raunverulegra veiðiheimilda er margslungið, m.a. vegna þess hversu algengt er að útgerðarmenn breyti þeim með leigu og flutningi milli skipa sem geta verið gerð út frá mismunandi stöðum.`` Hér er á mannamáli verið að segja það sem oft hefur verið rætt, að atvinna á einstöku stað fer ekki endilega eftir því hversu mikill kvóti er eyrnamerktur staðnum vegna þess að menn hafa aðrar leiðir nú en þeir höfðu áður til þess að afla sér hráefnis til vinnslu og menn landa víðar en þeir gerðu. Þó er e.t.v. of mikil alhæfing fólgin í því að segja að menn landi víðar en þeir gerðu vegna þess að ef við förum aftur fyrir 1970, þá fóru menn mjög mikið á vertíð og lönduðu annars staðar og aflinn var unninn annars staðar. Það væri fróðlegt í rauninni að gera samanburð á því ástandi og ástandinu sem er núna, 30 árum síðar. En a.m.k. er alveg ljóst að samhengið á milli atvinnu í landi og þess hvort kvóti er vistaður á staðnum er tiltölulega flókið og oft óljóst. Menn eru kannski tilbúnir til að rifja það upp hversu mikið írafár var þegar fyrsta byggðakvótanum var úthlutað og í ljós kom að á stað eins og Ólafsfirði, þar sem fiskvinnsla í landi stóð mjög höllum fæti, fékk engan byggðakvóta og á því var vakin rækileg athygli, er vistaður mjög mikill kvóti, líklega kvóti einna fimm frystitogara. Þar hefur hins vegar verið tekin sú ákvörðun að sá afli væri unninn úti á sjó. Þetta samband er því ekki alveg einfalt. Það næsta sem segir í helstu niðurstöðum Þjóðhagsstofnunar, með leyfi forseta, er: ,,Ráðstöfun afla hefur breyst verulega á undanförnum árum. Á mesta samdráttartímanum lagðist útflutningur á óunnum afla nær alveg af. Útgerð verksmiðjuskipa hefur breytt ráðstöfun afla, en á þeim stöðum sem hér eru til athugunar er sú breyting ekki umtalsverð. Mesta breytingin er á því hversu miklu meiri afli fer til vinnslu utan heimahafnar skips.`` Hér er, herra forseti, áfram fjallað um það sem ég reifaði á undan, þ.e. hversu ráðstöfun afla hefur breyst kannski innan þessara 30 ára frá 1970 og sömuleiðis þær breytingar sem hafa orðið varðandi siglingar með fisk. Reyndar hefur ýmislegt verið gert til þess að hamla því að miklar siglingar væru með fisk en alltaf er þó tilhneiging til þess og hv. þm. Gísli S. Einarsson vakti á því athygli í ræðu sinni að það væri kannski ekkert sem væri hægt að kalla markaðslögmál sem réði því hvort útgerðarmenn kysu að flytja fiskinn á erlenda markaði eða selja hann á innlendum mörkuðum vegna þess að enda þótt verðið hér heima væri til muna hærra væri eigi að síður siglt með fiskinn. Hann hefur verið að kalla eftir upplýsingum um af hverju. Ég hef sjálf tekið þá umræðu upp áður og finnst full ástæða til að halda henni við og finnst gott að hv. þm. Gísli S. Einarsson skuli ganga af slíkri ákveðni fram í málinu því að sannarlega er eitthvað á ferðinni sem þarfnast frekari útskýringa. Í fjórða lagi eru helstu niðurstöður Þjóðhagsstofnunar, með leyfi forseta: ,,Störfum í sjávarútvegi hefur fækkað á samdráttarstöðunum en fjölgað á vaxtarstöðunum. Samdrátturinn í sjávarútvegi virðist þó vera hluti af almennum samdrætti á samdráttarstöðunum enda er fækkun sjávarútvegsstarfa 38% af heildarfækkun starfa. Á vaxtarstöðunum hefur störfum í öðrum greinum ekki fjölgað þótt sjávarútvegurinn hafi eflst. Skýringanna er að einhverju leyti að leita í því að framleiðsluatvinnugreinar hafa dregist saman.`` Herra forseti. Það er ekki bara að aðrar framleiðsluatvinnugreinar hafi dregist saman heldur hafa þau störf sem unnin eru í sjávarútvegi einfaldlega dregist saman. Það er mikill munur á því hversu marga þarf til þess að afla og vinna við útgerð eða fiskveiðar nú eða fyrir 25--30 árum. Þarna hefur tæknin að mörgu leyti leyst mannshöndina af hólmi og enda þótt minna sé flutt út af fiski og meira sé unnið í landinu, þá eru mun færri sem þarf til þeirrar vinnslu þrátt fyrir að mjög stór hluti af því hráefni sem nú er unninn er fullunninn. Sá draumur hefur ræst mjög víða að aflinn er unninn nánast á disk neytandans. En af því að tæknin hefur svo víða komið inn hefur því fólki fækkað sem þarf beinlínis til þess að vinna við úrlausnina. Á sama tíma hefur öðrum störfum auðvitað fjölgað, ýmsum þjónustustörfum í kringum þetta, tæknistörfum, því að öll þessi tækni þarf auðvitað sérhæfða starfsmenn til þess að viðhalda og vinna, og störfum í ýmiss konar rannsóknum hefur líka fjölgað. Þau störf hafa því miður ekki orðið til á sjávarútvegsstöðunum, a.m.k. ekki á þeim minni. Þau voru til á stærri stöðunum, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu. En Ísland hefur eins og menn vita haft ákveðna forustu á ýmsum sviðum hvað varðar þróun ýmiss búnaðar í sjávarútvegi sem síðan hefur verið yfirfærður í aðrar atvinnugreinar. Ég nefni fyrirtæki eins og Marel og Sæplast sem byrja heima vegna þess að heimamarkaðurinn er stór og góður og selja nú vörur sínar ekkert síður í annan matvælaiðnað. Ég vil líka nefna, herra forseti, að á Ísafirði hefur jafnan verið unnið mjög merkilegt þróunarstarf hvað varðar tækni í sjávarútvegi, tækni til þess að leysa mannshöndina af hólmi í fiskvinnslu. Þannig gerist þetta einfaldlega. Þeim störfum sem unnin eru með höndunum hefur fækkað, en þeim störfum hefur fjölgað þar sem þekking og tækni hafa tekið við. Þar af leiðandi hefur orðið samdráttur á ýmsum þeim stöðum þar sem fólkið hefur ekki haft annað að hverfa til, ég tala ekki um þegar á sama tíma hefur gerst að landbúnaður hefur verið í umtalsverðum breytingum einnig og samdrætti. Herra forseti. Ég undirstrika að þetta samband á milli fiskveiðistjórnarkerfis og byggðaþróunar er afskaplega flókið, en ég endurtek það sem liggur algerlega ljóst fyrir að mínu mati en það eru hin erfiðu félagslegu áhrif sem sannarlega hafa grafið undan tiltrú fólks á möguleikum þess að það gæti átt framtíð á tilteknum stöðum þar sem óöryggi er meira en víða annars staðar, þar sem ekki er að neinu öðru að hverfa ef sjávarútvegurinn lætur undan síga. Menn hafa að sjálfsögðu vikið að upphafi kvótakerfisins og talað um að kvótakerfið hafi brugðist af því að fiskverndarloforðin hafi ekki ræst. Ég veit ekki hvort þeir aðilar sem svona tala hlustuðu aldrei á sömu ræðurnar og ég eða hafa ekki lesið sömu pistlana eða sömu þingræðurnar, en sannarlega var það svo, herra forseti, að þeir voru býsna margir sem gerðu sér algerlega grein fyrir því hvers konar kerfi þetta var þegar verið var að koma því á. Það voru til menn sem voru beinlínis búnir að tala fyrir þessu kerfi af því að þeir gerðu sér mætavel grein fyrir hinum efnahagslegu afleiðingum þess. Þeir vissu að það var ákveðin markaðsvæðing sem fólst í þessu kerfi og það er hún sem var verið að leita eftir. Hitt var svo alveg rétt að þær aðstæður voru nýttar til að koma kerfinu á þegar hægt var að benda mönnum á það að þetta væri á heldur erfiðri siglingu hjá okkur, þetta með að byggja fiskstofnana upp eða halda þeim í góðu jafnvægi. Svartar skýrslur höfðu sést og fiskifræðingar vöruðu við ofveiði. Svo létu menn segja sér það ár eftir ár að nú væri þetta bara ár í senn, og það var farið yfir í sóknarmark í leiðinni. Smám saman, með eins konar teskeiðaraðferð eða kannski bara súpuskeiðaraðferð vegna þess að skammtarnir voru stundum stórir, var kerfið fest í sessi. Mat mitt er það að frv. sem liggur fyrir og á að ræða um á eftir, um breytingar á lögunum um fiskveiðar utan lögsögu, sé eiginlega staðfesting ríkisstjórnarinnar og þá þeirra sem samþykkja það á því að þetta kerfi hafi haft nokkurn sigur. Kannski allt of stóran sigur vegna þess að þar er, þrátt fyrir að meiri hluti sjútvn. hafi á sínum tíma verið með sérstakan fyrirvara í nál. sínu um að veiðireynslan skapaði ekki forsendur fyrir úthlutun aflahlutdeildar í síldinni, verið að festa það í sessi. Ég fæ ekki betur séð en að þeir aðilar sem voru með varnaðarorðin fyrir nokkrum árum skrifi allir upp á nál. núna þar sem þeir samþykkja málið óbreytt á þeim forsendum að sjútvrh. sé búinn að kvótasetja. Norsk-íslenski síldarstofninn er nú, frá þeim tíma sem búið er að afgreiða það mál, kvótasettur miðað við tilteknar forsendur og enginn sér svo sem fyrir hvernig það muni verða, hversu stór þessi gjöf er, en sumir hafa talað í þingsalnum um gjöf aldarinnar. Ég veit ekki hvort það kom fram í umræðunum á laugardaginn. Það kann að vera. Menn hafa bundið vonir við það að norsk-íslenski síldarstofninn ætti eftir að verða stærri og ganga í ríkara mæli inn í lögsöguna. Það kann að gerast ef það gengur eftir að sjór haldi áfram að hlýna og þessi kalda tunga sem menn hafa talað um að væri eins og veggur á milli Íslands og Noregs léti undan síga og síldin gæti gengið betur inn í lögsögu okkar. Þá eru menn ekki tala um neitt smáræði. Eins og ég segi, herra forseti, finnst mér einhvern veginn að það mál sé kannski miklu meiri kóróna á það sköpunarverk en hitt málið sem við erum að ræða núna sem er í sjálfu sér bara eitthvert mál ,,lagfæringar`` því að ég verð að segja að mér finnst það sem hér er verið að gera ekki vera til bóta yfirleitt heldur miklu frekar til vansa. Ég ætla þá, herra forseti, að víkja aðeins að byggðakvótum. Það er alveg ljóst að í þinginu hafa menn mjög gjarnan, þegar þeir hafa viljað sýna hvað þeir eru góðir við landsbyggðina, talað um byggðakvóta og hvað þeir væru mikilvægir. Þeir hafa talað eins og að byggðin sem varð til kannski um aldamótin 1900 væri eftirsóknarverð, menn skyldu líta meira aftur en fram og reyna að halda í þetta eins og það var, þ.e. lemja höfðinu við steininn og neita að horfast í augu við það að byggðaþróunin er ekki alveg svona einföld. Það eru ýmsir fleiri þættir sem spila inn í. Eins og ég gat um áðan eru menn að reyna að tefja fyrir tiltekinni þróun og ég virði út af fyrir sig að menn reyni það þó að mér finnist hins vegar fyrir neðan allar hellur að menn skuli þá ekki reyna að gera hlutina almennilega og fara í það kerfi sem eitt gæti gert ástandið þannig að hinar vænlegri byggðir fengju að njóta nálægðarinnar eins og þær fengu áður en kvótakerfið var sett á með því að veiðirétturinn væri boðinn út. Menn hafa frekar viljað viðhalda þessu einokunarkerfi en hafa síðan dregið undan hluta af veiðiheimildunum og þeim hefur verið úthlutað eftir ýmiss konar reglum undir ýmiss konar fororði. Fyrsti byggðakvótinn sem var settur á var 500 lesta kvóti sem var úthlutað líklega fyrir kosningar 1999. Nei, nú misminnir mig, herra forseti, sá kvóti var kominn fyrr. Hinn nýi byggðakvóti kemur síðar. Látum kyrrt liggja, menn eru búnir að taka þetta í nokkrum þrepum. Framkvæmdin hefur verið með þeim hætti að orðið ,,byggðakvóti`` er að fá á sig heldur neikvæðan blæ. Auðvitað kemur í ljós að handvirk aðferð eftir þeim leiðum sem þar hafa verið reyndar mælist ekki betur fyrir en sú aðferð sem kvótakerfið almennt byggir á, þ.e. einhvers konar veiðireynslu í flestum tilfellum. Stundum er þó öðrum aðferðum beitt og mig undrar satt best að segja að menn skuli ætla að halda áfram á þessari vegferð eins og gert er í þessu frv. Mig undrar það vegna þess að ég hélt í sannleika sagt að eitthvað væri að marka það sem hæstv. sjútvrh. hefur sagt um þessi mál, og ég hélt að hann fengi einhverju ráðið. Ég hélt líka að ýmsir þeir sem hafa talað, ekki úr þessum ræðustóli heldur kannski meira annars staðar, mundu beita sér til að þessi þróun héldi ekki áfram með þeim hætti sem nú er. En með þessu frv., ef það verður að lögum, og þeim brtt. sem nú liggja fyrir frá meiri hlutanum sýnist mér að ef virt er til peninga, og það eigum við að gera vegna þess að veiðirétturinn hefur orðið verðgildi, séum við komin með á bilinu 6--7 milljarða sem Alþingi er að ákveða að beita með þessum hætti. Ég spyr sjálfa mig þessarar spurningar: Ef Alþingi hefði 6--7 milljarða kr. til ráðstöfunar og vildi nota þá til að reyna að snúa byggðaþróuninni við, mundum við þá gera það svona? Mundum við kaupa varanlega kvóta og úthluta þeim með þessum tiltekna hætti? Mundi okkur finnast það vera leiðin og lausnin? Það getur vel verið að hér sé einhver hópur sem álítur það og það virðist vera meiri hluti fyrir því að rétt sé að verja 6--7 milljörðum kr. til þess. Ég hefði ekki valið þessa leið. Ég hefði horft á þessi mál frá allt öðrum sjónarhóli. Ég hefði reynt að horfa fram ekki síður en aftur. Ég hefði velt því fyrir mér, herra forseti, hvaða möguleikar, m.a. til atvinnuuppbyggingar, eru líklegir til að gagnast fólki til framtíðar, líklegir til að laða ungt fólk að, líklegir til þess að halda byggðamunstrinu í landinu þannig að við getum viðhaldið ákveðinni byggð með menningu, ekki bara sem safngrip heldur sem lifandi samfélögum fólks sem tækist á við veruleikann núna og í framtíðinni. Að einhverju leyti yrði það að sjálfsögðu tengt sjávarútvegi en ef við hefðum þessa peninga gætum við t.d. sett meiri fjármuni til menntamála, í ferðamál, í menningartengda ferðaþjónustu og í ýmislegt fleira sem menn telja svo mikilvægt. Sé horft til framtíðar hugsa ég að við gætum náð býsna góðum árangri, a.m.k. mjög víða. Ég gat þess áðan að athyglisvert væri að lesa það sem Guðni Einarsson á Suðureyri segir og fjallað er um í DV í dag. Guðni þessi er býsna kraftmikill maður, býr á Suðureyri og hefur undanfarin ár rekið hausaþurrkunarfyrirtækið Klofning. Hann biður nú Súgfirðinga afsökunar á því að hafa reynt að bjarga sér á eigin spýtur í kvótakerfinu. Hann biðst afsökunar á því að vera svo öflugur að vera sjálfbjarga, að hafa sannað það að á Suðureyri er hægt að gera hlutina. Hvað er maðurinn að meina? Jú, af því að þar voru aðilar, á Suðueyri, sem gátu bjargað sér í þessu kerfi --- eins og sem betur fer gerist víða --- fékk Suðureyri engan byggðakvóta. Hvað er hér verið að segja? Guðni segir í samtali við DV að hann sé mjög ósáttur við að það sem hann er að reyna að gera sé látið bitna á öðrum. Herra forseti. Mér finnst í rauninni það sem þarna kemur fram vera einhver stærsti dómur sem felldur hefur verið yfir þessum handstýrðu reddingum sem eru í gangi, harðasti dómur vegna þess að hér er beinlínis verið að tala um það sem hefur svo sem verið nefnt áður en menn virðast ekki hafa áhuga á að taka mark á, að þessi handstýrða aðferð við hliðina á hinni skekkir allar samkeppnisforsendur. Hún breytir í rauninni viðhorfum manna að ýmsu leyti. Hún gerir það að verkum að þeir sem hafa verið að beita þekkingu sinni og hugviti til að gera hlutina enn þá betur til hagsbóta fyrir samfélagið allt þurfa kannski ekki að gera það. Eða hver eru skilaboðin? Hver eru skilaboðin í þessu kerfi sem við erum með? Mér finnst, herra forseti, full ástæða til að menn velti þessu mjög alvarlega fyrir sér. Af því að Guðni er frá Suðureyri sem er einn af þessum stöðum fyrir vestan sem fengu hina miklu togara- og frystihúsalausn á sínum tíma en hafa nú náð sér á strik á sínum forsendum er líka ástæða til að fara aðeins yfir það hvaða þátt ýmsir þingmenn Vestfirðinga hafa átt í ýmsum breytingum á lögunum um stjórn fiskveiða á undanförnum árum. Einn þeirra sagði áðan að þetta væri alls ekki komið á enda. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson orðaði það svo hér fyrr í kvöld að menn skyldu ekki halda að frv. sem hér væri verið að fjalla um væri eitthvað endanlegt í þessum efnum. Áfram yrði haldið við að breyta og laga og taka til hendinni. Ég á heldur ekki von á því að þetta verði síðasta breytingin vegna þess að mér hefur fundist að þingmenn Vestfirðinga sem hafa verið í stjórnarmeirihlutanum hafi allan tímann gengið þannig fram að lýsa yfir mikilli óánægju með ríkjandi kerfi og skapa nokkra spennu í kringum það. Síðan hafa hrossakaupin orðið og þeir hafa náð nokkrum árangri fyrir tiltölulega þröngan hóp. Ég veit ekki hvort hægt er að nefna alla með nafni sem stundum hafa notið þessa en a.m.k. hefur aðferðin verið þessi. Síðan er skilin eftir smáglufa sem hægt er að víkka aðeins út og halda áfram að þróa kerfið með tilteknum hætti og svo hefst sami leikurinn upp á nýtt. Alltaf koma ný frv. og alltaf koma nýjar breytingar og enn kemur frv. og áfram verða boðaðar breytingar. Herra forseti. Þetta er það sem ég hef kallað söguna endalausu. Þarna eiga sér stað afskaplega sértækar aðgerðir í atvinnulífinu og þetta hefur haft þær afleiðingar að við erum býsna mörg með hálfgert óbragð í munninum þegar fjallað er um sjávarútvegsmál í þinginu. Þetta hefur jafnframt haft þær afleiðingar að okkur finnst kannski ekki mikil ástæða til að taka mikið mark á þessum mönnum þegar þeir eru að lýsa yfir andstöðu sinni við kerfið eða skoðunum sínum á þessum hlutum yfirleitt einfaldlega vegna þess að þegar til stykkisins kemur skrifa allir upp á meirihlutaálit, samanber síldina. Allir eru tilbúnir til þess að selja og kaupa. Það hefur eitthvað með veruleikann að gera, heyrðist okkur áðan á hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni sem var að svara öðrum þingmanni Vestfirðinga sem vildi aðeins hreinni línur í málið. En niðurstaðan er þessi, herra forseti: Allir virðast þeir tiltölulega sáttir við kerfið hvað svo sem þeir segja. Þeir hafa hins vegar notfært sér ímyndaða meinta andstöðu sína til þess að ná fram endalausum breytingum á því umhverfi sem ákveðnar tegundir fiskiskipa og báta hafa þurft að búa við. Þar á enginn endir að vera á. Það stendur ekki til að þessi atvinnugrein fái það umhverfi sem hún á skilið og ekki stendur til að þessi atvinnugrein búi við samkeppni eða eðlilega viðskiptahætti. Það stendur ekki til að þessi atvinnugrein fái öruggt starfsumhverfi. Hér verður haldið áfram að versla. Hér munu hrossakaupin áfram eiga sér stað. Hér hefur ekkert breyst. Byggðakvótar eru síðan alfa og omega í þessum kaupskap öllum saman og nú eru þeir að verða varanlegir og smákóngar öðlast enn meiri völd en þeir höfðu áður. Til þess var jú leikurinn gerður, eða hvað? Nei, herra forseti. Það er heldur ógeðfellt í rauninni að taka þátt í umfjöllun um þessi mál eins og þau hafa þróast og ótrúlegt hvað menn leyfa sér þegar um er að ræða jafnmikilvæga atvinnugrein og íslenskan sjávarútveg. Ég ætla að víkja að frv. sem hér liggur fyrir með beinni hætti en ég hef gert. Ég hef frekar verið að fjalla um umgjörðina. En ég ætla að víkja að frv. sjálfu og fara yfir greinar þess að svo miklu leyti sem ástæða er til að fjalla um þær sérstaklega. Sumar eru tiltölulega einfaldar. Snúast kannski fyrst og fremst um að fella eigi niður tilteknar greinar tæknilegs eðlis. Alla vega finnst mér ástæða til að dvelja strax við 1. gr. frv. þar sem lagt er til að afli sem veiddur er í rannsóknarskyni á vegum Hafrannsóknastofnunar falli ekki undir ákvæði laganna. Það þýðir á mannamáli að Hafrannsóknastofnun þarf ekki að eiga kvóta til þess stunda rannsóknir. Þetta ákvæði hefur valdið þó nokkrum umræðum í sjútvn. Menn urðu að mínu mati flestir tiltölulega snemma sammála um að þetta ákvæði væri, eins og ég hefði viljað orða það, gamaldags ríkisafskiptaákvæði, þ.e. þetta er ákvæði sem gerir ráð fyrir því að einungis ein stofnun í landinu geti haft vit á því hvernig og hvort rannsóknir eru stundaðar og hvaða niðurstaða er þá löggilt. Nú hafa menn mikið fjallað um hinar líffræðilegu forsendur og harma það að ekki hafi tekist betur til en svo að þorskafli á Íslandsmiðum hefur farið niður ár frá ári. Menn eru hættir að trúa því þegar vísindamenn Hafrannsóknastofnunar segja okkur að nú sé botninum náð vegna þess að við höfum haldið að við værum að botna ár eftir ár undanfarið. Menn hafa orðið áhugasamari um það á síðari árum en nokkru sinni fyrr að við fengjum það sem er kallað ,,second opinion`` eða annað álit. Þess vegna var fyrirspurnaþingið í haust sem hæstv. sjútvrh. efndi til til hreinnar fyrirmyndar. Þar voru menn kallaðir til, gátu að viðrað skoðanir og hlýtt hver öðrum yfir. Menn voru fengnir til þess að skrifa álit og það eru góð vinnubrögð. Hins vegar finnst mér niðurstaðan sem 1. gr. gerir ráð fyrir --- og ekki hefur hún batnað við brtt. meiri hlutans --- skref sem ekki hefði átt að stíga vegna þess að það er alveg rétt sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði áðan. Rannsóknirnar verða að vera frjálsar. Þegar menn eru komnir með Hafrannsóknastofnun sem hliðvörð, þ.e. að bara Hafrannsóknastofnun getur stundað rannsóknir fyrir ókeypis kvóta --- við skulum kalla hann ókeypis --- og svo þeir sem Hafrannsóknastofnun samþykkir þá finnst mér að við séum býsna stutt á veg komin. Af hverju á Hafrannsóknastofnun að vera sá sem samþykkir eða synjar þegar hér kemur einhver sem telur sig hafa eitthvað nýtt fram að færa og þarf að fá að stunda rannsóknir á Íslandsmiðum? Eru menn virkilega á því að Hafrannsóknastofnun, sem er kannski sú stofnun sem menn vilja fá annað álit gagnvart, sé rétti aðilinn til að meta hvort viðkomandi nýliði, aðkomurannsakandi, eigi að fá þessa heimild líka? Ég segi nei. Mér finnst þetta í rauninni fáránlegt og fráleitt. Hér er í raun engu verið að breyta frá því sem var, kannski jafnvel að sumu leyti verið að gera hlutina verri vegna þess að formlega er verið að færa Hafrannsóknastofnun það vald í hendur að hún geti undir ákveðnum kringumstæðum ráðið því hverjir fái að rannsaka og hverjir ekki. Hér finnst mér, herra forseti, að menn séu að hjakka í sama farinu og að umræðan sem átti sér stað í nefndinni og var afar góð að mörgu leyti hvað varðar þetta ákvæði hafi ekki skilað neinu. Hér er því eitt þeirra ákvæða sem mér finnst, herra forseti, heldur vera af lakara taginu, heldur til vansa. Um 2. gr. og 3. gr. er svo sem ekki mikið að segja. Reyndar er meiri hlutinn með brtt. við 2. gr. En þarna eru ekki á ferðinni stórmál þannig að ég ætla að víkja að 4. gr. Þar er verið að fjalla um Byggðastofnun og byggðakvóta. Ég ætla að vekja á því athygli, herra forseti, af því að ég er búin að tala almennt um byggðakvótana og þá pólitík sem í þeim er, að það er svolítið merkilegt að menn skuli alltaf vera að gera tilraunir með mismunandi orðalagi þegar kemur að þessum byggðakvótum. Ýmist er verið að heimila ráðherra að höfðu samráði við Byggðastofnun að ráðstafa svo og svo miklu til skipa sem gerð eru út frá byggðarlögum sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi, til að styðja byggðarlög eða til að treysta betur stöðu þeirra byggðarlaga. Maður veltir því fyrir sér, af því að ekki gafst færi á umfjöllun í nefndinni um brtt. meiri hlutans, hvort þetta mismunandi orðalag hafi einhverja dýpri merkingu, hvort hér sé bara stílbragð á ferðinni eða hvort menn sé að hnika málum til svo að einhverju nemi. Geta menn bundið vonir við að þarna sé eitthvað nýtt að gerast? Ég held reyndar ekki. Það á sjálfsagt eftir að verða skemmtilegt að heyra frekari umfjöllun meiri hlutans um það af hverju menn séu alltaf að breyta um orðalag. Svo ætla menn að koma með nýja 5. gr. Sú grein fjallar um stækkun krókaaflahámarksbátana. Það er svo merkilegt, herra forseti, að frv. virðist vera sett fram með þessari stækkun án þess að það hafi verið rætt við hagsmunaaðila. Nú er ég ekki endilega alltaf talsmaður þess að menn séu fyrir fram að ræða við hagsmunaaðila og endilega hlaupa eftir því sem þeir vilja eða segja. En í þessu tilfelli hefði mér ekki fundist óeðlilegt að ræða við landssambandið um að þessi breyting stæði fyrir dyrum, ekki síst vegna þess að, að mínu mati, hefur hún alls ekki fengið nægilega umfjöllun. Af því að frv. var frekar á hraðferð og menn voru með athyglina meira á öðru þá er mér a.m.k. ekki nægilega ljóst hvernig þetta getur gerst. Núna er verið að reyna að lappa upp á og breyta. Hér er frv., líklega þriðja mál á dagskrá, sem tengist þessu með ákveðnum hætti. Þar er verið að bjarga í horn því sem þarf að bjarga og ugglaust fleiru sem á eftir að koma. Við erum, eins og hér hefur komið fram, bara stödd einhvers staðar á þessari löngu leið við að breyta lögunum um stjórn fiskveiða. Landssamband smábátaeigenda er sem sé á móti þessari breytingu eins og hún er lögð til í frv. og leggur til að þessu verði breytt þannig að miðað verði við 10 brúttólestir. Ástæður þeirra eru, með leyfi forseta: ,,1. Tilkoma aflamarks á alla báta 6 brl. að 10 brl. 1. janúar 1991 varð til þess að veiðiheimildir þessara báta fluttust í verulegum mæli á stærri skip. Bátunum fækkaði um nokkur hundruð og eru nú aðeins 130. Veiðiheimildir þessara báta eru frá því að vera nánast engar upp í að vera viðunandi. Óveruleg nýsmíði hefur átt sér stað í þessum hópi enda veiðiheimildir ekki gefið tækifæri til endurnýjunar. Með breytingartillögu LS`` --- þ.e. að ekki yrði farið í 15 brúttólestir eða brúttótonn, eins og gert er ráð fyrir í frv. úr 10, --- ,,væri þessum aðilum gefið tækifæri á að komast inn í krókaaflamarkið með meiri veiðiheimildir en þeir hafa í dag. Það er mat undirritaðs`` --- sem er framkvæmdastjóri Landssambands smábátaeigenda --- ,,að lækkun úr 15 brt. í 10 brl. muni ekki leiða til stórfelldrar verðlækkunar báta í krókaaflamarki eins og veruleg hætta er á ef miðað væri við 15 brt. Einkum er það vegna mikils mismunar á aflaheimildum báta milli 6 og 10 og 10 og 15, afkastagetu bátana, endurbóta sem hefur verið talsverð á bátum milli 10 og 15, en eins og áður sagði nánast engin á bátunum milli 6 og 10. 2. Við framkvæmd laga um kvótasetningu krókabáta lækkaði verðmæti bátanna um hundruð milljóna. Dæmi um verðlækkun einstakra báta 15 milljónir niður í 10 milljónir. Ástæður þessa var skerðing á veiðiréttindum og að veiðum þeirra var ekki lengur stjórnað með fjöldatakmörkunum. Afleiðingar þessa eru m.a. þær að eigendur bátanna hafa nánast engin veð til að sýna við lántöku sem ætluð er í að kaupa sér hluta af þeim aflaheimildum sem kvótasetningin hafði í för með sér. Með því að heimila stækkun upp að 15 brúttótonnum mundi verðmæti bátanna enn minnka þar sem allir bátar sem nú eru á stærðarbilinu 6--15 brúttólestir hefðu heimild til að fá veiðileyfi í krókaaflamarki. Tillaga um stækkun upp í 15 brúttótonn yrði ekki til að auðvelda aðlögun að gjörbreyttu starfsumhverfi. 3. Við smíði og breytingar þorksaflahámarksbáta var beitt ýmsum æfingum við mælingar. Við skoðun hefur komið í ljós að allir bátarnir eru óumdeilanlega minni en 10 brúttólestir. Stærðarmörkin 10 brúttólestir segði því betur til um stærð bátanna en 6 brúttólestir eða 6 brúttótonn og gæfi mönnum tækifæri til að útbúa bátana eins og þeir höfðu ráðgert án þess að fá endalausar athugasemdir frá Siglingastofnun.`` Herra forseti. Það kemur sem sagt í ljós að Landssamband smábátaeigenda er af ýmsum ástæðum alfarið á móti því að það verði farið upp í 15 brúttótonn eins og hér er lagt til og auðvitað er það að hluta til vegna þess að málið var ekki við þá rætt. Sú aðlögun sem þeir telja að þurfi að vera er ekki með þeim hætti að þeir hafi tekið þátt í að móta hana og eins og ég sagði finnst mér dálítið merkilegt hvernig hefur verið farið í þetta mál af hálfu ráðuneytisins og meiri hlutans vegna þess að þarna er um býsna stóra breytingu að ræða, ekki síst vegna þess að þarna er í rauninni skorið inn í þann bátaflokk sem Landssamband smábátaeigenda er í forsvari fyrir og sömuleiðis er þarna skorið inn í þann bátahóp sem annars vegar býr við kjarasamninga sem Landssamband ísl. útvegsmanna hefur haft með höndum fyrir 12 tonna báta og stærri og svo hina sem eru minni þannig að það má segja það, herra forseti, að hér sé farið dálítið óvenjulega að og þess vegna ekki að undra að menn hrökkvi kannski við þegar þetta ákvæði er skyndilega komið inn í frv. frá ríkisstjórninni. Rökin eru hins vegar þau að hér sé um að ræða aðgerð til þess að auka öryggi manna þegar menn eru komnir á aflamarksskip eins og krókaaflamarksbátarnir eru auðvitað orðnir og geta sótt allt árið, þá þurfi menn að eiga þá möguleika að geta útbúið skip sín betur heldur en þeir hafa gert undir þeim stærðartakmörkunum sem þeir hafa haft. Það er að sjálfsögðu hægt að hafa samúð með því sjónarmiði, enda hefur Samfylkingin í sínum tillögum horft til þess að það væri eðlilegt að hafa þessa skilgreiningu á öðrum stað en hún hefur verið og hefur viljað sjá svokallaða smábáta verða stærri til þess einmitt að það væri hægt að útbúa þá betur og að þeir væru þá þannig að slysahætta væri minni. Hins vegar er það svo staðreynd að það eru ekkert endilega þessir bátar sem lenda í verstu slysunum en auðvitað eiga menn alveg án tillits til þess að reyna á hverjum tíma að ganga þannig frá málum að slysahætta sé eins lítil og nokkur möguleiki er til. Þá erum við komin að 6. gr. Það er kannski sú grein sem mest og líkust andstaða var við frá flestum aðilum. En það er rétt að nefna það að eitt af því sem landsmenn hafa haft áhyggjur af og hefur margoft komið fram er að veiðiheimildir færðust á fárra hendur, þ.e. að hér yrðu til örfá fyrirtæki sem hefðu vald á veiðunum við Ísland. Til þess að slá á þennan ótta var lögunum um stjórn fiskveiða breytt fyrir nokkrum árum og sett á það sem kallað hefur verið kvótaþak. Var bæði um það að ræða að það var heildarþak, þ.e. fyrirtækin máttu ekki vera handhafar nema tiltekins hlutfalls af aflaheimildum í heildina og svo einnig í einstaka tegundum. Í þessu frv. var ákveðið að stíga býsna stórt skref til breytinga á þessu. Það var sem sé bæði ákveðið að þau skilyrði sem einstök fyrirtæki þurftu að hafa til þess að geta verið handhafar 12% heildaraflaheimilda yrðu rýmkuð og það er kannski ekki ástæða til að hafa stórar áhyggjur af því, herra forseti, vegna þess að þessi 12% mörk voru fyrir og það er ekkert fyrirtæki enn farið að reka sig upp í þau mörk. Þau eru í rauninni það rýmileg og breytingin er kannski ekki neitt til að hafa áhyggjur af en menn hrukku svolítið við þegar þeir sáu hugmyndir ríkisstjórnarinnar um að breyta kvótaþakinu í ýsunni og sömuleiðis í ufsa, karfa og grálúðu, þannig að í stað þess að kvótaþakið væri 20%, þá var það fært upp í 50%, þ.e. það var tæknilega mögulegt að tvö fyrirtæki gætu haft ráð á öllum ýsukvótanum, öllum ufsakvótanum, öllum karfakvótanum og öllum grálúðukvótanum. Þegar eftir því var spurt hvort það væri mikill þrýstingur á þessar breytingar, hvort hér væri verið að gefa eftir vegna þrýstings fyrirtækjanna, þá kom í ljós að svo var ekki. Það var enginn farinn að reka sig alvarlega upp í neitt þak og menn geta svo sem velt því fyrir sér af hverju var verið að setja þetta þak fyrir nokkrum árum síðan ef það átti bara að lyfta því jafnharðan og einhver fyrirtæki rækju sig upp í það. En það var sem sé ekki einu sinni sú ástæða fyrir þessari breytingu og af því að menn hafa verið að tala um sættir og sátt í málum, þá var þessi nálgun satt að segja einhver sú geggjaðasta sem hægt var að hugsa sér. Að ætla að bjóða upp á það sem sátt í máli sem ekkert er eins og ég sagði áðan, það eina sem út úr því kemur fyrir utan nafnabreytingu á gjöldum sé það að kvótaþakið sé tekið og því lyft með afgerandi hætti í nokkrum tegundum, að reikna með því að það sé fallið til sátta í samfélagi sem einkennist kannski miklu frekar af ótta við það að veiðiheimildirnar séu að þjappast á of fáar hendur, það var merkileg niðurstaða. Enda hefur það orðið niðurstaða meiri hlutans eftir umfjöllun um málið að hverfa til baka að nokkrum hluta og stíga skrefið þannig að hér verður ekki um umtalsverða breytingu að ræða nema í karfanum þar sem farið er upp í 35% úr 20%. Líklega er það, herra forseti, að gerast vegna þess að fram kom að fyrirtæki eins og Grandi er að nálgast það að reka sig upp í 20%, þá gerist það sem menn áttu kannski aldrei von á, og þó, að um leið og eitthvert fyrirtæki er farið að reka sig í, þá er lögunum breytt og þá spyr ég aftur: Af hverju var verið að setja þetta hámarksaflahlutdeildarákvæði inn ef ekki stendur til að láta það stýra neinu heldur eigi að gefa eftir í hvert skipti sem eitthvert fyrirtæki rekur sig utan í hámarkið? Ugglaust er það svo, herra forseti, að einhver fyrirtækjanna taka nú tillit til þess hvernig þetta liggur vegna þess að það verður að segja það íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum til hróss að þau hafa sýnt afburða aðlögunarhæfni og hafa í rauninni getað gert ótrúlega góða hluti við erfiðar aðstæður oft og tíðum þrátt fyrir allar þær neikvæðu hliðar sem hægt er að finna á löggjöfinni og á starfsumhverfinu og á því hvernig ríkisvaldið hefur ætlast til þess á hverjum tíma að þessir hlutir gætu gengið upp. En það var merkilegt að sjá það gerast að menn teldu að það væri fallið til sátta meðal þjóðar sem hefur af því einhverjar stærstar áhyggjur að veiðiheimildir séu að þjappast á of fáar hendur að það ætti að viðhalda einokunarkerfinu en bara leyfa fyrirtækjunum að eignast ,,stærri hlutdeild í kvótanum``. Herra forseti. Með brtt. meiri hlutans er gengið nokkuð til baka og ég held að það sé skynsamlegt í ljósi þess í hvaða stöðu þetta mál er en í leiðinni er líka hægt að segja: Hér er ekki mikið að gerast. Hér eru ekki stórir hlutir á ferðinni. Það stærsta sem hér er á ferðinni er auðvitað það að einhverjir héldu að þetta væri frumvarpið með ákveðnum greini, en eins og fram hefur komið, bæði hvað varðar frv. efnislega og sömuleiðis hefur það komið fram hjá t.d. hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, þá stendur það ekki til. Þetta er bara eitt af mörgum frumvörpum í langri röð frumvarpa og breytinga, sem þessi stjórnarmeirihluti hefur gert og ætlar sér að gera ef hann fær að ráða hér, á lögunum um stjórn fiskveiða. Það stendur ekki til að skapa hér neinn stöðugleika í starfsumhverfinu, það verður haldið áfram á þessari braut. Hvað varðar 7. gr. frv. þá er þar líka um að ræða ákveðna breytingu af hálfu meiri hlutans sem ég ætla ekki að gera að umræðuefni en ætla hins vegar að nefna það að hér er komin brtt. sem lýtur að 10. gr., þ.e. það kemur inn ný 9. gr. og síðan kemur þó nokkur breyting á 10. gr. Sú breyting, herra forseti, lýtur m.a. að því að breyta þeim tölum sem voru komnar inn varðandi þau atriði sem eiga að vera til frádráttar áður en veiðigjaldið er lagt á, þ.e. það er verið að lækka gjaldið með fínlegum hætti þarna og sömuleiðis tekur hún á kaflauppsetningu og tæknilegum uppsetningaratriðum. Síðan komum við að 11. gr. þar sem verið er að fella út þau ákvæði til bráðabirgða sem hafa lotið m.a. að byggðakvótum til þess að gera þá varanlega og til þess að auka heimildir ráðherra til að úthluta byggðakvótum til viðbótar þegar á þessu ári. Eins og ég gat um áðan, herra forseti, virðist sem byggðakvótar séu orðnir stuðningur við tilteknar byggðir upp á 6--7 milljarða og ég óska eftir því að menn velti því svolítið fyrir sér hvort það sé endilega svo að ef menn hafa þessa 6--7 milljarða til ráðstöfunar, sem þeir hafa þegar búið er að taka þessar heimildir frá því að það er gangverð þeirra á markaði, það væri hægt að selja þær fyrir þessa peninga, hvort menn mundu þá endilega verja þeim með þessum hætti, og eins og ég gat um áðan, dreg ég það í efa. Ég ætla að víkja aftur, herra forseti, að greininni sem snýr að veiðigjaldinu vegna þess að þó svo að hér séu ekki stórir hlutir á ferðinni þá er full ástæða til að fara svolítið inn í þá umfjöllun sem hefur verið undanfarin ár og áratugi um aðgang að auðlindinni, um nýtingu náttúruauðlinda og með hvaða hætti væri rétt og eðlilegt að þeim aðgangi yrði háttað, hvernig farið yrði í þá hluti. Ég hef lengi verið í hópi þeirra sem hafa talið að menn ættu að greiða fyrir aðgang að auðlindinni. Í mínum gamla flokki, Alþýðubandalaginu, var þó nokkuð tekist á um þessi mál þegar upp úr 1990 og skiptust menn þar í harðar fylkingar með og á móti. Ég verð að segja að það gleður mig að upplifa það hér á þessu kvöldi, eins og ég hef reyndar upplifað nokkrum sinnum áður í vetur að sumir af þeim sem voru harðir andstæðingar tala nú orðið um fyrningarleiðir og greiðslu eins og ekkert sé sjálfsagðara, eins og þeir hafi alltaf verið nokkurn veginn á þeirri skoðun. Þetta segir manni hvað umræðan hefur í rauninni þróast og hvað menn hafa smám saman áttað sig á þegar auðlind er takmörkuð, ég tala nú ekki um þegar hún er í þjóðareign, hvað það er þá í rauninni sjálfsagðara en hitt að þeir sem fá að nota þessa auðlind, greiði fyrir. Það er nefnilega þannig, herra forseti, með auðlindir eins og önnur gæði sem eru takmörkuð að aðgangurinn eða nýtingin, rétturinn til nýtingar fær ákveðið verðgildi. Áður en menn kannski átta sig á því er markaðurinn búinn að verðleggja og þá kemur kannski í ljós hversu mikils virði aðgangurinn er og þar geta menn einmitt líka séð hver arðurinn er, hver rentan er sem alltaf er verið að leita eftir og sumir hv. þm. auglýsa eftir reglulega í þessari umræðu af því þeir segjast aldrei hafa skilið hana. Það vafðist hins vegar ekki fyrir fulltrúum Seðlabanka og Þjóðhagsstofnunar á fundum sjútvn. Þeir bentu á að það væri hægt að sjá það af því hvað menn væru tilbúnir til að greiða fyrir veiðiheimildirnar hver rentan væri, og að þeirra mati væri mun eðlilegra ef menn ætluðu að taka veiðigjald með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frv. að menn miðuðu þá við verð veiðiheimilda á markaði frekar en að menn væru að tala um verð á afla með þeim frádráttarliðum sem hér liggja fyrir. Það væri eðlilegra að grunnurinn að þessu gjaldi væri verð veiðiheimilda ef menn ætluðu sér að leita eftir rentunni. Sömuleiðis væri auðvitað eðlilegra að það væri litið til mismunandi útgerðarflokka og hver rentan væri heldur en að menn væru hér að vinna úr meðaltalstölum sem kæmi auðvitað mismunandi niður á mönnum þó að það væri jafnframt tekið fram að hér væri um svo lágt gjald að ræða að það mundi kannski ekki breyta mjög miklu. En það er nú einu sinni svo, herra forseti, að þegar menn hafa ákveðið að láta stjórnmálamenn ákveða gjaldið í staðinn fyrir að markaðurinn geri það þá eru kannski meiri líkur en hitt að þetta gjald hækki. Þess vegna skil ég ekki af hverju útgerðarmenn og þeir stjórnmálamenn sem þykjast bera hag hennar fyrir brjósti, ég segi þykjast og undirstrika það, vilja endilega að stjórnmálamenn ákveði upphæðina en það er annað mál og þeirra að útskýra. En mér finnst alltaf svolítið merkilegt þegar menn sem segjast vera markaðshyggjumenn, telja síðan þegar til stykkisins kemur að það sé rétt að stjórnmálamenn ákveði upphæðir og ákveði fyrirkomulag af því að markaðnum sé þegar allt kemur til alls ekki alveg treystandi og það sé betra að stjórnmálamennirnir ákveði þetta. Það er sá veruleiki sem við stöndum frammi fyrir í dag. Herra forseti. Samfylkingin lagði í haust fram mál þar sem liggur fyrir hvaða leið við teljum að heppilegast sé að fara, bæði til þess að innheimta auðlindarentuna og til þess að breyta þessu kerfi. Ég hef óbeint vikið að þessari aðferð annað veifið í ræðu minni en í stuttu máli er tillaga okkar sú að veiðiheimildir verði innkallaðar, þ.e. úthlutun aflahlutdeilda án endurgjalds verði afnumin í jöfnum áföngum en útgerðum fiskiskipa þess í stað gefinn kostur á aflahlutdeildarsamningi og útgerðirnar geti keypt veiðiréttinn á markaði þar sem öllum útgerðum sambærilegra fiskiskipa verði fenginn jafn réttur. Þetta er grundvallarhugmyndin, herra forseti. Ég vitnaði fyrr kvöld í grein Guðmundar Arnar Jónssonar í Morgunblaðinu frá því á laugardaginn þar sem hann mælir með þessari leið af ýmsum ástæðum, m.a. þeirri að trygging árangurs í viðskiptum með sérleyfum í stað samkeppni takmarki þjóðarauðinn, hindri nýliðun og þar með framfarir. Og af því að menn taka sig alltaf til annað veifið og vorkenna útgerðinni og þeir eru einna duglegastir við það sjálfir að birta tölur um það hvað þetta gangi allt böksulega hjá þeim, þá spyr Guðmundur þessi, sem er titlaður verkfræðingur, með leyfi forseta: ,,Getur verið að skortur á nýjum mönnum með nýjar hugmyndir sé þegar farinn að hafa áhrif, og hafi leitt til verri afkomu?`` Þetta er auðvitað spurning sem menn hafa spurt með ýmsum hætti á undanförnum árum. Þegar menn eru að tala um það að kerfið okkar sé besta kerfi í heimi, það sé hagfræðilega svo straumlínulagað og gefi svo góðan árangur, þá hafa menn stundum spurt rétt eins og barnið um keisarann forðum: En hvernig stendur þá á því að þetta gengur ekki betur? Af hverju borga þeir ekki skatt nema í undantekningartilfellum? Það er sérstök frétt á Íslandi þegar útgerðarfyrirtæki borgar skatt. Af hverju sýna þeir ekki betri afkomu ef þetta er allt svona pottþétt og glæsilegt kerfi og kerfi sem hægt er að flytja út og stæra sig af meðal annarra þjóða? Auðvitað er það þessi spurning, herra forseti, sem þá vakir undir: Getur það verið? Sömuleiðis þetta varðandi menntunina þar sem hér er sett fram sú tilgáta að takmarkanir á nýliðun hafi óbein áhrif á það hvort fólk sækist eftir menntun í viðkomandi grein eða ekki. Mér finnst ástæða til þess að geta fleiri hagfræðinga sem hafa verið að skrifa um þessa hluti, sem hafa verið að skrifa um uppboð veiðiheimilda, um möguleika þess. Einn af þeim er Jón Steinsson, ungur hagfræðingur sem er í framhaldsnámi í Bandaríkjunum og hefur tekið þátt í þessari umræðu og bent á þá möguleika sem eru í stöðunni en hann er sérfræðingur í uppboðum. Hann hefur skrifað margar greinar þar sem hann hefur rakið þá möguleika sem þar liggja af mikilli þekkingu. Hann segir í grein í Morgunblaðinu 5. mars sl. ,,Sjávarútvegsráðherra velur verri kostinn`` skömmu eftir að frv. ráðherra er komið fram, og hann skorar á þingmenn að hafna frv. sjútvrh. Það gerir hann með þeim rökum að það sé einfaldlega verið að fara verri leiðina, þ.e. leið sem hefur alla þá ókosti sem þessi sömu stjórnvöld hafa alla tíð notað sem rök gegn álögum á sjávarútveginn en, með leyfi forseta, segir Jón Steinsson í þessari grein: ,,Andstaða Sjálfstæðisflokksins og annarra við auðlindagjaldi í sjávarútvegi byggðist lengst af á hagkvæmnirökum. Talið var að innheimta auðlindagjalds myndi draga úr hagkvæmni í sjávarútvegi. Á síðustu árum hefur hins vegar komið í ljós að unnt er að útfæra slíka gjaldtöku þannig að komist er hjá óhagkvæmni. Raunar hafa verið færð fram rök sem hníga að því að fyrning aflaheimilda myndi ef eitthvað er auka hagkvæmni í sjávarútvegi. Aukin hagkvæmni kemur til af því að fyrning aflaheimilda myndi skapa virkari markað með slíkar heimildir og myndi því leiða til þess að aflaheimildir leituðu hraðar en ella til þeirra sem best gætu nýtt þær.`` Þarna, herra forseti, falla hugmyndir Jóns Steinssonar og kenningar saman við það sem ég var að vitna í áðan í grein Guðmundar Jónssonar. En Jón Steinsson heldur áfram, með leyfi forseta: ,,Það er því einkennilegt að stjórnvöld velji nú að hafna fyrningu aflaheimilda og leggja þess í stað á veiðigjald sem hefur alla þá ókosti sem þau hafa alla tíð notað sem rök gegn álögum á sjávarútveginn. Veiðigjaldið sem sjávarútvegsráðherra leggur til er eins og fyrr segir afkomutengt og hefur því sams konar óhagkvæmni í för með sér og aðrir tekjuskattar. Þar að auki er veiðigjald ekki markaðslausn og því hefur það ekki sömu kosti og fyrningarleiðin hvað hagkvæmni snertir. Í þessu máli er sú undarlega staða komin upp að ríkisstjórn undir forsæti Sjálfstæðisflokksins berst af öllu afli gegn markaðslausn sem allir vinstri flokkar landsins hafa fallist á að sé skynsamlegasta lausn málsins.`` Þetta er nauðsynlegt, herra forseti, að nefna hér um leið og ég er að víkja að frumvarpi okkar í Samfylkingunni. Það frv. er í rauninni framhald annarra samkynja frv. sem hafa verið flutt á þessu kjörtímabili og eðlileg þróun þeirra frv. sem jafnaðarmenn hafa áður flutt og í fullu samræmi við þau frv. sem jafnaðarmenn hafa einnig flutt, síðast á síðasta þingi um það hvernig ætti að fara með norsk-íslenska síldarstofninn, þ.e. að menn ættu að bjóða út veiðiheimildir. Við höfum kappkostað, herra forseti, að vera sjálfum okkur samkvæm í þessum efnum og höfum verið það vegna þess að við gerum okkur í fyrsta lagi ljóst að sjávarútvegurinn er það mikilvæg atvinnugrein að hann þarf að hafa þá umgjörð að afrakstur geti verið sem mestur. Í öðru lagi erum við nokkuð viss um það að markaðslausn hentar hér best, ekki bara til að kalla það fram heldur einnig til þess að bæði byggðir og einstaklingar og fyrirtæki fái notið, þegar um byggðirnar er að ræða, nálægðar við auðlindina og sömuleiðis fyrirtækin og að þeir sem best kunna til verka geti þá fengið að njóta þekkingar sinnar og hæfileika. Með sama hætti, herra forseti, hefur það verið liður í sjávarútvegsstefnu Samfylkingarinnar að afla veiddum á Íslandsmiðum væri landað á fiskmarkaði þannig að þar ætti sér líka stað ákveðin samkeppni sem leiddi til þess að þeir sem væru hæfastir til þess að vera við fiskverkun á hverjum tíma, þeir sem væru með bestu hugmyndirnar, gætu selt á dýrustu markaðina, væru framsæknastir, þeir hefðu möguleika á því að afla sér hráefnis fyrir sína vinnslu. Ég vil nefna það, herra forseti, að þó svo að íslensk stjórnvöld hafi kosið að fara hér þá leið að víkjast undan markaðslausnum og viðhalda einokun, þá eigum við hagfræðinga eins og Jón Steinsson og ýmsa fleiri sem hafa komið auga á það hve fyrningarleiðin er í rauninni góður kostur og mun vænlegri kostur. Mín spá er sú að það muni verða endirinn á að sú sátt sem næst um íslenskan sjávarútveg og þá stefnu sem þar er muni á endanum byggja á slíkri leið enda, eins og hér hefur margoft komið fram, ekki verið að fjalla um sáttaleið með þessu frv. heldur fyrst og fremst verið að skipta um nöfn á gjöldum og setja inn ýmsar breytingar sem fæstar eru til bóta. Jón Steinsson og ýmsir fleiri hafa líka fjallað um réttláta skiptingu arðs af aflaheimildum og þá vil ég, herra forseti, víkja að því sem skiptir ekki minnstu máli og er þá komið að fræðsluerindinu sem haldið verður sérstaklega fyrir hv. þm. Einar Odd Kristjánsson.  Og kemur þá að því sem skiptir mestu máli þegar við fjöllum um það mál sem hæstv. sjútvrh. lagði fram undir því fororði að nú ætti loksins að fara að taka gjald fyrir afnot af auðlindinni. Það er auðlindastefna ríkisstjórnarinnar. Ég ætla að rifja það upp að auðlindanefndin skilaði af sér tveimur skýrslum, tveimur bókum með ýmsum samantektum og greinargerðum sem voru unnar fyrir nefndina auk þess að skila áliti sínu. Þar var reynt að móta stefnu sem gæti átt við þegar um er að ræða nýtingu náttúruauðlinda sem væru annaðhvort í þjóðareign eða þjóðarforsjá. Þetta að vera í þjóðarforsjá átti kannski fyrst og fremst við um þær rafsegulbylgjur sem nýttar eru til fjarskipta en þeim er eins og menn vita úthlutað á alþjóðlega vísu, þ.e. við getum ekki sjálf tekið ein og sér ákvörðun um hvernig þeir hlutir gerast. Það þarf að vera um það fjölþjóðlegt samkomulag, en það er klárlega um takmörkuð gæði að ræða sem eru í þjóðarforsjá. Það er athyglisvert að fara yfir þau lög og þau lagafrumvörp sem við höfum aðgang að og eigum í fórum okkar, og getum sótt á netið, og bera saman hvernig nálgun manna á þessu hefur verið. Það var t.d. afar athyglisvert að skömmu eftir að hæstv. sjútvrh. lagði fram frv. sitt til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða með því fororði að nú ætti að fara að breyta nafninu á gjöldunum af því að nú ætti það að heita að þetta væri fyrir aðgang að auðlindinni en ekki bara fyrir kostnaði, lagði hann fram frv. sem fjallaði um eldi nytjastofna sjávar. Þar átti hins vegar ekkert að greiða fyrir veitingu leyfis og ekkert fyrir nýtingu sameiginlegrar auðlindar og þannig afgreiddi meiri hluti Alþingis það mál. Þannig varð það að lögum. Þó má segja að þegar kemur að lögunum um stjórn fiskveiða eru menn látnir greiða fyrir veiðileyfin, þó ekki sé um háar upphæðir að ræða. Menn greiða fyrir veiðieftirlitið en reyndar átti að borga eitthvert eftirlitsgjald í hinum tilfellunum líka. En ekki heyrir allt upp á sama daginn hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég verð þó að segja, herra forseti, að mér sýnist á þeim frv. og þeim lögum sem síðan hafa verið samþykkt sem komu úr iðnrn. örli æ meira á einhverju því sem hægt er að kalla auðlindastefnu, en það er löngu tímabært að menn taki þessi lög fyrir og reyni að samræma með einhverjum hætti hvernig menn vilja sjá þessa hluti gerast. Í fyrsta lagi að menn skilgreini hvaða auðlindir það eru sem hér eru í þjóðareign eða þjóðarforsjá. Tillaga auðlindanefndar var sú að ákvæði yrði sett í stjórnarskrá til nánari ákvörðunar um meðferð slíkra auðlinda og til þess að skilgreina réttindi bæði eigandans og þeirra sem fá að nýta slíkar auðlindir. Ég vil nefna það nú í umræðunni að í svari við fyrirspurn sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir flutti á Alþingi og ég var með á, gaf hæstv. forsrh. mjög þétt undir fótinn með það að á næsta vetri mundi ríkisstjórnin leggja fram frv. til stjórnarskipunarlaga þar sem horft yrði til þess hvaða tillögur auðlindanefnd lagði til varðandi meðferð þessara mála og að í tengslum við næstu kosningar yrði gert ráð fyrir breytingum á stjórnarskránni í þá veru. Ég vil halda þessu til haga í umræðunni og í þeirri umfjöllun minni um auðlindamálin til þess að undirstrika það að mál eru örlítið að þokast þó að okkur finnist sumum að það gerist hægt og það þurfi að tala bæði oft, mikið og lengi um þessi mál til að fá áheyrn hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég ætla að hlaupa á þeim lögum, herra forseti, sem koma til álita þegar verið er að tala um náttúruauðlindir. Þau eru nokkur að vöxtum vegna þess að Íslendingar eru þjóð sem byggir tilveru sína og efnahagslegan grundvöll að stórum hluta og langstærstum hluta á nýtingu náttúruauðlinda. Auðvitað hefur sú nýting orðið eins hagkvæm þjóðinni og raun ber vitni vegna þess að menn hafa nýtt sér ýmiss konar þekkingu til þess að gera hlutina enn betur og enn hagkvæmar til að fá enn þá meira út úr þeim. Auðvitað er það svo að allar atvinnugreinar í dag sem taka máli eru orðnar þekkingaratvinnugreinar, þar á meðal sjávarútvegur, orkuvinnsla og allt slíkt en grunnurinn er náttúruauðlindir. Segja má að vatnalögin frá 1923 séu ákveðin grundvallarlög. Í þeim hafa menn ekki miklar áhyggjur af því að verið sé að greiða fyrir afnot af auðlindum nema hvað þar eru ákveðnar ákvarðanir um með hvaða hætti sveitarfélög geta látið neytendur greiða fyrir vatn. En auðlindapólitík sem snýr að skilgreiningu eigenda auðlinda er þar lítil umfram það sem er staðfest í lögum sem ganga undir heitinu auðlindalög oft og tíðum en eru fyrst og fremst lög um rannsóknir og eignarhald á auðlindum í jörðu, ganga fyrst og fremst út frá einkaeignarrétti á landi og hver réttindi þess eru sem á land og er þá kannski fyrst og fremst verið að hugsa um einstaklinga eða lögaðila í því tilfelli. Síðan eru við með orkulög frá árinu 1967 sem munu breytast mjög ef af því verður að Alþingi samþykki breytingar á lögum um orkumarkaðinn, ef ný raforkulög verða samþykkt. Við erum með sérstök lög um raforkuver og sérstök lög um Landsvirkjun sem sömuleiðis munu taka breytingum í takt við það en eru lög sem fjalla um nýtingu náttúruauðlinda. Við erum með þessi lög um rannsóknir á nýtingu auðlinda í jörðu eins og ég gat um áðan frá 1998. Þar er tekið fram að áður en nýtingarleyfishafi hefji vinnslu í eignarlandi þurfi hann að hafa náð samkomulagi við landeiganda og þá gildir kannski einu, herra forseti, hvort landeigandi er þjóðin samkvæmt þjóðlendulögum eða einkaaðili en á sama tíma voru einmitt lögin um þjóðlendur sett. Þau lög hafa auðvitað ef viðkomandi ráðherra vill mikil áhrif á það hvernig þessi mál þróast vegna þess að með því að beita ákvæðum þjóðlendulaga sem eru í þá veru að hægt er að láta menn greiða fyrir afnot af þjóðlendum, þar er auðvitað hægt að setja ákveðin fordæmi sem menn geta síðan nýtt sér og þar er auðvitað um ákveðna grundvallarlöggjöf að ræða, herra forseti, vegna þess að óhjákvæmilegt er að nefna það í þessari umfjöllun um náttúruauðlindir og þjóðareign að á grundvelli þjóðlendulaganna hefur auðvitað óbyggðanefndin verið að störfum og verið að úrskurða og hefur núna m.a. úrskurðað um að vatnsréttindi á Þjórsársvæðinu sem menn héldu að væru eign Landsvirkjunar og þjóðin gæti þá fyrst leyst til sín ef Landsvirkjun yrði seld, þau reynast vera allt annars eðlis en var hald manna. Í ljós kemur að þau réttindi sem Gnúpverjar á sínum tíma voru að selja Einari Benediktssyni og síðan Titanfélaginu reyndust ekki vera í eigu Gnúpverja heldur þjóðarinnar þannig að það sem selt var var aldrei til staðar. Menn höfðu grun um að þetta væri á þennan veg en hafa nú fengið það staðfest þannig að það liggur ljóst fyrir að þau réttindi sem byrjuðu að ganga kaupum og sölum í upphafi síðustu aldar voru í rauninni aldrei söluvara heldur eign þjóðarinnar sem nú hefur verið úrskurðað. Þá er vont, herra forseti, að eiga enga löggjöf sem tekur heildstætt á auðlindamálum. Hvað ætla menn nú að gera í því efni? Ætla menn að hugsa málið upp að nýju og gera eins og Norðmenn, setja auðlindalöggjöf sem snýr að orkufyrirtækjunum og láta menn borga fyrir vatnsréttindin, borga fyrir nýtingarréttinn? Eða hvernig ætla menn að fara inn í samkeppnisumhverfi á orkumarkaði ef sum fyrirtæki eiga án þess að nokkuð sé að gert að njóta ríkisábyrgðar fortíðar og nútíðar og opinberra framlaga þegar þannig stóð á og einokunarréttar, hvernig á samkeppnisstaða nýrra fyrirtækja gagnvart þessum fyrirtækjum að vera? Þetta er auðvitað mál sem við munum ræða þegar frv. til nýrra raforkulaga verður til umfjöllunar á Alþingi sem væntanlega verður á næsta þingi en nýlega hafa verið sett lög um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis sem snúa að leit og nýtingu á olíu eða gasi ef slíkt fyndist. Liður í því að gera það mögulegt er auðvitað sú vinna sem nú fer fram varðandi skilgreiningu á landgrunni Íslands og kröfugerð í samræmi við það. Það er eitt af stóru verkefnunum sem nú eru í gangi til þess að staðfesta réttindi okkar hvað varðar auðlindanýtingu. Við erum líka með lög frá 1990 um eignarrétt íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins. Þar er heimild til þess að taka endurgjald eða leigu fyrir töku eða nýtingu og þar á að verja tekjum til rannsókna á hafsbotni eða landgrunni þannig að menn eru aðeins komnir áleiðis þar með þá hugsun að eðlilegt þyki að menn greiði fyrir rannsóknir. Það er reyndar rétt að taka það fram að orkufyrirtækin hafa jafnfan greitt stærstan hluta þeirra rannsókna sem farið hefur verið í vegna þeirra eða vegna orkunýtingar. Lögin um stjórn fiskveiða eru, eins og margoft hefur komið fram, einn af þessum stóru lagabálkum um nýtingu náttúruauðlinda; þjóðlendulögin, eins og ég gat um áðan, eldi nytjastofna sjávar. Frv. um líftækniiðnað sem nú liggur fyrir er eitt af þessum málum og svo frv. til nýrra raforkulaga. Alltaf reglulega hefur Alþingi síðan verið að samþykkja frv. sem verða þá að lögum um virkjanir og þannig nýtingu einstakra virkjunarkosta eða möguleika á orkusviðinu. Þetta var smáyfirferð yfir þá lagabálka og þau frv. sem lúta að náttúruauðlindum og auðlindastefnu sem ég hef, herra forseti, oft saknað vegna þess að margt væri einfaldara í þeirri löggjöf sem Alþingi þarf að takast á við ef stefnan hefði verið mörkuð en ekki látið ráðast í raun hverju sinni hvernig niðurstaðan verður. Ég og minn flokkur, Samfylkingin, hefur gert sitt besta til þess að reyna að hafa línu í þessu máli og eins og ég sagði þá virðist mér sem svo ...

Ég vil spyrja hv. þm. hvort mikið sé eftir af ræðu hennar.

Nei, svo vill til, herra forseti, að ég er að koma að lokaorðum í ræðu minni.

Mundu það vera tíu mínútur eða kannski bara tvær, þrjár mínútur?

Það mundi vera svona fjórar, fimm mínútur, trúi ég, ekki meira.

Það kemur til greina að gera hlé á fundinum til að ræða við þingflokksformenn um framhald fundarins.

Ég hygg að betra sé að ég ljúki ræðu minni áður en það hlé er gert. En ef forseti telur mjög brýnt að fresta fundinum núna þá mun ég líka fallast á það. 
            

Gera hlé.

En ef hv. þm. treystir sér til að ljúka ræðunni á næstu fjórum, fimm mínútum þá er best að hv. þm. haldi áfram.) Ég hefði jafnvel verið búin núna ef þessi truflun hefði ekki komið. Herra forseti. Ég var einmitt að ljúka ræðu minni á umfjöllun um mikilvægi þess að Alþingi kæmi á samræmdri auðlindastefnu þannig að ljóst væri á hverjum tíma þegar við erum að fjalla um frv. sem lúta að náttúruauðlindum hvaða reglur eigi þá að gilda, hver réttindi manna séu, hver réttindi eigendanna séu og að skilgreint væri hvaða náttúruauðlindir við litum á sem þjóðareign eða að séu í þjóðarforsjá og að menn leituðust eftir því að vera með samræmda stefnu gagnvart þessum auðlindum. Ísland er það land sem byggir að hvað stærstum hluta á nýtingu náttúruauðlinda og á þess vegna að vinna í þessum málum markvissar en gert hefur verið. Ég er nokkuð viss um það, herra forseti, að á næsta kjörtímabili þegar ný ríkisstjórn verður komin hér til valda mun þar verða breyting á. Þá munum við ekki þurfa að takast á við frv. um breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða sem kemur svo skáhallt inn, ef svo á að orði komast, gagnvart öðrum málum eða hugmyndum sem hér eru uppi. En frv. sem nú er til 2. umr. breytir e.t.v. ekki miklu og miðað við það sem farið var yfir í nefndinni virðist það ekki munu hafa mjög mikil áhrif. Í öllu falli er nokkuð ljóst að hér er ekki um sáttafrv. að ræða. Hér er ekki um neinn lokapunkt að ræða á langri vegferð. Hér erum við enn þá stödd í miðju breytingaferlinu. Það má ráða bæði af efni frv. og þeim ummælum og þeirri umfjöllun sem það hefur fengið. Herra forseti. Ég ætla nú að ljúka ræðu minni en mun víkja að þeim atriðum sem ég hef ekki tíma til núna í ræðu sem ég mun annaðhvort flytja í þessari umræðu eða í 3. umr. um málið. (Forseti (HBl): Nú verður gert hlé á fundinum til þess að hægt sé að ræða við þingflokksformenn um meðferð málsins og það samkomulag sem gert hafði verið um fundarhald á þessum degi.

Herra forseti. Fyrst er óhjákvæmilegt að víkja nokkrum orðum að því að í upphafi ræðu sinnar áðan vék hv. 4. þm. Norðurl. e., Svanfríður Jónasdóttir, að því að henni hafi verið sýnd ósanngirni með því að henni var gefið orðið á þeim tíma og á þeim stað sem hv. þm. hafði beðið um orðið. Nú er eðlilegt að þingmenn taki til máls í þeirri röð sem þeir biðja um orðið þó að forseta sé að vísu heimilt að víkja nokkuð röð þingmanna ef hann kýs að leggja áherslu á það eða gefa tækifæri til þess að eðlileg skoðanaskipti geti átt sér stað. Á hinn bóginn hygg ég að hið almenna sé að þingmenn tali í þeirri röð sem þeir biðja um orðið. Ljóst er þegar hér eru næturfundir og kvöldfundir að þeir menn sem þá kveðja sér hljóðs eiga að sjálfsögðu rétt á því að fá að halda sínum stað í röðinni þó málið sé tekið fyrir að nýju daginn eftir, ég tala nú ekki um þegar samkomulag er um að ljúka málinu á þeim degi. Nú háttar svo til um það mál sem við erum að ræða að á laugardagskvöld óskaði formaður Samfylkingarinnar, hv. 7. þm. Reykv., Össur Skarphéðinsson, eftir því að hlé yrði gert á fundinum og leitað samkomulags milli þingflokkanna um það hvernig umræðu um það frv. sem hér um ræðir yrði háttað. Hann talaði sérstaklega um að það færi illa með fjölskyldu- og heimilislíf ef fundum yrði fram haldið á kvöldin og fram eftir nóttu, þingmenn ættu rétt á því að fá að sofa á nóttunni. Nú þótti mér þetta að sjálfsögðu góð ræða hjá hv. þingmanni og af þeim sökum boðaði ég formenn þingflokka á minn fund. Þá varð það að samkomulagi að þau þrjú mál sem enn eru á dagskrá fundarins skyldu rædd á þessum degi, í dag, og umræðum lokið um þau þannig að þau mættu koma til atkvæða á þriðjudagsmorgni. Þessi fundur hófst kl. 10 í morgun. Það hittist svo á að tveir hv. þm. hafa talað í nær fimm tíma. Þegar samkomulag er milli þingflokka um að ljúka málum á ákveðnum tíma hefur venjulega verið tekið tillit til þess svo að þingmenn úr fleiri flokkum en einum eða tveim hafi tækifæri til að láta í ljósi skoðun sína. Þegar um það er rætt að ljúka umræðum um mál á tilteknum degi og talað um kvöldfund er ekki gengið út frá því að fundur standi fram á nótt. Nú er klukkan orðin 12 á miðnætti á þessum degi og mál standa þannig að jafnvel er boðað að til enn frekari ræðuhalda kunni að koma sem geti tekið langan tíma, ekki til þess að koma nýjum sjónarmiðum á framfæri heldur virðist það vera til þess að brjóta samkomulagið sem gert var á laugardaginn. Af þessum sökum ætla ég ekki að hafa langt mál að þessu sinni um það frv. sem hér liggur fyrir. Ég vil einungis leggja áherslu á eitt atriði og það er að þau sterku sjávarútvegsfyrirtæki sem hér hafa risið og treyst stöðu sína á síðustu missirum og árum eru nú farin að leggja æ þyngri áherslu á það að verja peningum til fiskeldis og byggja upp, t.d. laxeldi út af Austfjörðum. Nú um helgina komu fréttir af því að stefnt sé að framleiðslu 10 millj. þorskseiða á ári í þorskeldi í Eyjafirði. Þetta sýnir okkur auðvitað að sjávarútvegurinn er að komast inn á nýtt stig og ég ætlaði einungis að láta í ljósi þá von mína að sú mikla þekking sem við höfum á verkun, vinnslu og sölu sjávarafurða muni hjálpa okkur til að byggja hér upp sterkt fiskeldi í þorski, laxi og fleiri tegundum sem geti orðið drjúgt, bæði til að afla okkur, Íslendingum, gjaldeyris sem er auðvitað forsendan fyrir því að við getum bætt lífskjör okkar og einnig til að treysta byggð víðs vegar um landið í þeim sjávarplássum sem nú líða fyrir það að ekki er nægilegur fiskur í sjónum til að allir staðir geti vaxið og dafnað samhliða. Við sjáum hvað er að gerast í Neskaupstað. Þar er stefnt að því að vinna þann lax sem er í eldi í Mjóafirði og það er von mín að svo geti orðið á fleiri stöðum.