Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá 8. þm. Norðvest., Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, um að hún geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í gær tók því sæti á Alþingi, eins og tilkynnt var á vef Alþingis, 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Lárus Ástmar Hannesson. Kjörbréf Lárusar Ástmars Hannessonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt, en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Lárus Ástmar Hannesson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Forseta hefur borist bréf um afturköllun munnlegrar fyrirspurnar. Svandís Svavarsdóttir kallar aftur fyrirspurn til munnlegs svars á þskj. 213, mál 207, um dýravernd.

Borist hafa 11 bréf frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við eftirfarandi fyrirspurnum: Fyrirspurn á þskj. 118, um nám og námsefni heyrnarlausra barna, frá Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur; fyrirspurn á þskj. 168, um fjölda nemenda í framhaldsskólum, frá Oddnýju G. Harðardóttur; fyrirspurn á þskj. 181, um framhaldsskóla, aldur o.fl., frá Árna Páli Árnasyni; fyrirspurn á þskj. 214, um ráðstöfun fjár til að efla símenntun og önnur námstækifæri fullorðinna, frá Svandísi Svavarsdóttur; fyrirspurn á þskj. 228, um tengsl mennta- og menningarmálaráðherra við Orku Energy, frá Birgittu Jónsdóttur; fyrirspurn á þskj. 261, um Menningarsjóð félagsheimila, frá Líneik Önnu Sævarsdóttur; fyrirspurn á þskj. 265, um ferð til Kína, frá Svandísi Svavarsdóttur; fyrirspurn á þskj. 300, um húsaleigukostnað framhaldsskóla, frá Silju Dögg Gunnarsdóttur; fyrirspurn á þskj. 311, um útgjöld vegna sérfræði-, ráðgjafar- og kynningarstarfa, frá Katrínu Jakobsdóttur; fyrirspurn á þskj. 322, um framtíð starfsemi Háskóla Íslands á Laugarvatni, frá Björgvini G. Sigurðssyni; og fyrirspurn á þskj. 326, um kennaramenntun og námsárangur, frá Vigdísi Hauksdóttur. Borist hefur bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 263, um rannsökuð mál hjá Samkeppniseftirlitinu, frá Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 301, um leigusamning við framhaldsskólann Keili, frá Silju Dögg Gunnarsdóttur. Borist hefur bréf frá velferðarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 247, um rekstur áfangaheimila, frá Heiðu Kristínu Helgadóttur. Borist hefur bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 331, um innsigli við framkvæmd kosninga, frá Birni Leví Gunnarssyni.

Virðulegi forseti. Mig langar til að gagnrýna skort á þingmálum frá ráðherrum. Fyrir vikið hafa margar nefndir lítið að gera og það setur þingstörfin í uppnám. Það er reyndar ekki nýtt að þingstörfin séu í uppnámi á hinu íslenska Alþingi, en það hlýtur að vera eitthvað sem við viljum breyta. Ég heyri að ráðuneytin hafa greinilega nóg að starfa miðað við þá frestun sem var verið að kalla eftir varðandi svör við skriflegum fyrirspurnum, en þetta gengur ekki svona. Við í Bjartri framtíð munum ekki samþykkja afbrigði á málum sem koma inn eftir mánaðamótin, vegna þess að ráðherrarnir og ráðuneytin verða að vinna þetta betur. Þetta er alls ekki nógu gott. Ég kalla eftir því að ráðherrar drífi sig með málin inn í þingið þannig að við getum unnið þau sómasamlega hér.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur og það vekur furðu verkleysi ríkisstjórnarinnar sem birtist í skorti á þingmálum. Það er líka með ólíkindum, og ég hafði svo sem í hyggju að gera um það sérstaka athugasemd, að í frestbeiðnum vegna fyrirspurna af hálfu menntamálaráðuneytisins er í annað sinn óskað eftir fresti til að svara fyrirspurn minni um forsendur þeirrar ákvörðunar menntamálaráðherra sem löngu er búið að taka að hætta að borga fyrir fólk yfir 25 ára aldri í framhaldsskólunum. Ég er að biðja um rökstuðning fyrir ákvörðun sem löngu er búið að taka. Ég er að biðja um þær efnislegu greiningar sem liggja fyrir og hljóta að hafa legið fyrir ef ákvörðunin var tekin á upplýstum forsendum. Það er ótrúlegt að í annað sinn skuli vera óskað eftir fresti til að svara jafn augljósri fyrirspurn.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með málshefjanda hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur. Mér finnst þetta einkennileg staða og ég held að engum líði vel með að vikurnar og dagarnir líði án þess að þingið hafi um einhver raunveruleg mál að ræða. Það hafa komið inn einstaka mál frá ríkisstjórnarflokkunum sem þingið hefur fengið að taka á. Þetta kemur ekki frá stað sem er vondur, vonsvikinn eða leiðinlegur. Ég segi bara: Hér er fullt af fólki sem er tilbúið að vinna og það er miður að málin komi svo inn í þingið eftir tvær til þrjár vikur og þá séu þau afgreidd á einhverju hundavaði. Þetta er eitthvað sem við verðum að taka alvarlega og breyta. Ég velti fyrir mér hvort það eigi að færa þessa dagsetningu sem ráðuneytin hafa eitthvað framar. Erum við búin að spara okkur til ógagns í ráðuneytunum? Hvað er að gerast? Ég skil þetta ekki sjálf. Mig langar til að við notum þetta sem hvatningu til okkar allra að hugsa um það hvernig við vinnum hér og hvernig við getum unnið enn þá betur vegna þess að það er engum til sóma að hafa svona marga þingmenn að gera ekki neitt, verð ég að segja, því miður.

Hæstv. forseti. Ég kem hingað til að taka undir orð hv. þm. Brynhildar Pétursdóttur. Í velferðarnefnd hafa, í þá tvo mánuði sem þing hefur verið að störfum, komið inn tvö þingmál frá ríkisstjórninni og þau eru rétt nýkomin til nefndarinnar. Við bíðum fjölda mála í húsnæðismálum sem nefndin þyrfti að komast í að vinna. Það er háalvarlegt ástand á húsnæðismarkaði. Þessi frumvörp hafa verið boðuð. Það eru tvö og hálft ár liðið af kjörtímabilinu og það er ekkert komið inn í nefndina. Það sem skiptir máli er að við fáum mál inn tímanlega svo að við getum vandað vinnu við þau þannig að lögin sem við setjum hér á Alþingi séu sem best úr garði gerð. Ég hvet forseta til að knýja á um það við ráðherrana að þeir hraði vinnu á þeim frumvörpum sem þeir hyggjast fá samþykkt fyrir jól þannig að við fáum þau hingað inn í þingið og gefist einhver tími til að vinna í þeim þannig að niðurstaðan verði ekki ólög fremur en lög.

Herra forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem hér hafa talað því að þrátt fyrir að ein eða tvær nefndir hafi haft eitthvað að gera þá dugar það ekki til þegar stór hluti þingmannahópsins situr hér og bíður eftir málum sem ríkisstjórnin vill fá afgreidd fyrir jól. Við ræddum það síðast á fundi menntamálanefndar í morgun að á þingmálaskránni eru 50 mál sem nefndinni er ætlað að vinna á þessum þingvetri og það er aldeilis ótækt að ætlast til þess af því að þar inni eru eins og víða annars staðar stór og þung mál sem við viljum ekki vinna í hraði þegar við þurfum þess ekki og eigum ekki að þurfa þess. Auðvitað veltir maður því fyrir sér hvað það er sem valdi því að ráðuneytin ráða ekki við það sem þau eru að gera. Þeirrar spurningar þarf að spyrja því að það er augljóst að það er eitthvað sem stoppar, hvort sem verið er að kostnaðarmeta það eða hvað sem verið er að gera. Ég tek undir með hv. þm. Árna Pál Árnasyni þegar hann kvartar yfir því að verið sé að biðja um frest í annað sinn frá menntamálaráðuneytinu. Ég er líka með fyrirspurn þar inni þar sem búið er að framkvæma hluti sem hefur ekki verið svarað hér, og er algerlega ótækt.

Virðulegi forseti. Nú eru búnir tveir mánuðir af þessu þingi og staðan er enn þannig að eftir því sem mér sýnist eru þrír ráðherrar sem enn hafa ekki skilað einu einasta þingmáli til þingsins. Það er þannig samkvæmt starfsáætlun að ný þingmál, sem eiga að koma á dagskrá fyrir jólahlé, þurfa að berast skrifstofu Alþingis fyrir lok nóvembermánaðar, þ.e. eftir 20 daga. Þetta er starfsáætlun sem við höfum hér samþykkt og byggjum starf okkar á. Ég vil hvetja ráðherra ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkana til að girða sig í brók og halda dampi. Ég velti því fyrir mér hvort um er að kenna almennum vandræðagangi eða hvort þetta snýst um skort á verkstjórn, af því að oft höfum við nú séð afurð þess að skortur er á verkstjórn og hver maður er að vinna í sínu horni. Það gengur ekki að Alþingi líði fyrir það að ekki sé verið að stýra hér verkefnum.

Forseti. Það væri mjög ánægjulegt ef þingmenn meiri hlutans mundu beita ríkisstjórn sína meiri þrýstingi. Ég legg til að við förum hreinlega í verkfall í nefndunum þar til við fáum mál hingað inn af því að við þekkjum alveg hvernig þetta er. Það er alveg sama hversu tímanlega við reynum að setja þeim mörk um hvenær þeir eigi að skila málum. Afbrigðin eru misnotuð. Ég hef gagnrýnt hvernig þinghaldið er með því að fara viðstöðulaust fram á að við afgreiðum mál blindandi. Við eigum ekki að láta framkvæmdarvaldið snúa og stjórna lagasetningu í landinu. En það eru hv. þingmenn meiri hlutans sem hafa hin raunverulegu völd til að gera eitthvað til að breyta þessu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka upp hanskann fyrir forseta. Mér sýnist þingmenn vera að lýsa miklu ástandi sem er á einhvern hátt réttlætanlegt því ég hef talað fyrir því og talaði um það víða að það voru algjör mistök að vera að flýta þingsetningu samkvæmt þingskapalögum. Það er búið að hræra svo mikið í þingskapalögum undanfarin fimm til tíu ár að þingið er vart starfhæft. Ég hef til dæmis aldrei skilið af hverju fallið var frá því að fyrsti þingdagur væri 1. október ár hvert. Ég bara skil það ekki, sem birtist svo í því að það eru ekki næg verkefni fyrir þingið. Eins vil ég minna á það, virðulegi forseti, að hér þýðir ekki fyrir þingmenn og koma upp og skammast út í það að ekki séu komin mál frá ráðherrunum. Hér liggja í bunkum óteljandi þingmannamál bæði frá stjórn og stjórnarandstöðu, en þau komast ekki á dagskrá þingsins þrátt fyrir það að það sé málefnaþurrð því þá er búið að taka upp eitthvert kvótakerfi í forsætisnefnd sem leiðir af sér að þingmenn koma ekki sínum málum á dagskrá. Hér vísa ég í 

Hæstv. forseti. Nú stýri ég allsherjar- og menntamálanefnd sem er sú nefnd sem var að minnsta kosti á síðasta þingvetri undir gríðarlegu vinnuálagi. Í þingmálaskrám ráðherra var boðað að 50 stjórnarfrumvörp ættu að koma inn í nefndina og nú þegar nóvember er að verða hálfnaður er eitt stjórnarfrumvarp komið inn og við í nefndinni erum að sjálfsögðu búin að afgreiða það. Við erum jafnframt búin að afgreiða eitt þingmannamál. Við í nefndinni tókum þessa stöðu mjög alvarlega, að við værum að fá þung mál inn í nefndina, og byrjuðum snemma í vetur að starfa og fara í heimsóknir þangað sem okkur langaði að fara. Þannig að við erum búin með þann kafla, en vegna þess að við vorum brýnd til að kvarta meira hefur sú sem hér stendur að mínu mati komið þeirri óánægju á framfæri. Þannig að pönkið lifir alveg í allsherjar- og menntamálanefnd þó að hún sé að sjálfsögðu mjög virðuleg í sínum störfum. En ég tek undir þá hvatningu til ráðherra að fara að koma fleiri málum hérna inn svo að við í þinginu getum tekið það hlutverk okkar alvarlega að vinna að málum vel. 
            

Forseti vill geta þess að hann hefur að sjálfsögðu hlustað með athygli á það sem þingmenn hafa sett hér fram undir liðnum um fundarstjórn forseta og mun koma þeim skilaboðum til forseta Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins fá að segja það sjálf að ég hef tekið þessa hvatningu til mín og mun halda áfram að reyna að vinna í því að koma málunum sem fyrst hingað inn.

Til svara eru: Umhverfis- og auðlindaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.

Virðulegi forseti. Nú er fram undan stór alþjóðleg ráðstefna í París, COP 21, þar sem fjalla á um bindandi viðmið fyrir þjóðir heims um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda vegna þeirrar miklu vár sem óbreytt ástand skapar fyrir mannkyn allt. Af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur komið fram að ríkisstjórnin hafi ákveðið að taka þátt, ásamt með Evrópusambandinu og Noregi, í skuldbindingum um að draga saman losun um 40%. Það er jákvætt að heyra það frumkvæði, sérstaklega í ljósi þess að við höfum nú hingað til fengið að heyra það frá hæstv. forsætisráðherra að í loftslagsbreytingum og þeim miklu hörmungum sem þær skapa fyrir þjóðir heims felist mikil tækifæri fyrir Íslendinga. Satt að segja var það mikið fagnaðarefni að heyra Frakklandsforseta, François Hollande, kveða mjög skýrt að orði í nýlegri heimsókn til Íslands um það að auðvitað er ekki hægt að líta svo á að loftlagsbreytingar feli í sér tækifæri fyrir nokkra þjóð eða nokkurn mann. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að svör hafa ekki verið auðfundin, hvernig eigi að mæta þessum metnaðarfullu markmiðum, sérstaklega í ljósi þess að í losunarbókhaldinu eins og það stendur í dag er ekki gert ráð fyrir auknum fjölda ferðamanna og þar er ekki heldur reiknað með þremur nýjum kísilverum sem eru nú í undirbúningi eða á teikniborðinu. Ef allt þetta verður að veruleika má búast við að við þurfum að draga saman um mun meira en 40% til að mæta markmiðunum fyrir 2030. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra hvað líði undirbúningi áætlunar að þessu leyti. Mun hún koma með hana inn í þingið og reyna að skapa um hana víðtæka samstöðu? Því það þarf á því að halda ef við ætlum að setja okkur metnaðarfull markmið sem eiga að nást eftir svo langan tíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ágætu fyrirspurn. Það er virkilega ánægjulegt að fá tækifæri til að skýra málin. Ég segi það hér að ég veit ekki betur en að tilkynnt hafi verið á fundi með þingflokksformönnum að ég hygðist vera með kynningu í næstu viku á þeim fyrirætlunum sem við höfum varðandi hinn mikla fund í París. Þjóðir heims eru náttúrlega að búa sig undir að uppfylla þar ákveðin skilyrði en ég lít þannig á að þjóðir heimsins komi þar jafnframt saman til að læra hver af annarri og taka höndum saman, því að lofthjúpurinn er okkar allra, sameiginlegur, og það sem hvert og eitt okkar gerir hjálpar öllum heiminum. Við erum bæði að gera tillögur og vinna að undirbúningi að því sem við á Íslandi getum gert í sérstökum aðgerðum sem og á alþjóðlega vísu. Ég get fullvissað hv. þingmanninn og þingmenn almennt um að unnið er hörðum höndum undir stjórn Huga Ólafssonar í umhverfisráðuneytinu, sem stýrir samvinnuhópi sex ráðuneyta til að skoða hugmyndir um hvað við getum gert sértækt til að uppfylla skilyrðin. Við erum metnaðarfull í því og ég er hér með drög að plaggi sem ég hef áhuga á að kynna til að fá umræðu um það og það skiptist í þrjár hugmyndir. Það er fyrst og fremst hvaða verkefni við ætlum að leggja áherslu á. Það eru síðan áherslur á alþjóðleg verkefni og hvað við vinnum þar með alþjóðaheiminum eða hnattrænt og svo er það styrking innviða innan lands, hvernig við styrkjum innviði okkar til að vera betur í stakk búin til að takast á við verkefni okkar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svarið og fagna því að von sé á því að við fáum að sjá metnaðarfulla áætlun. Ég vil hvetja hana til dáða í þeim efnum og segja henni að hún þarf ekkert að óttast því að við munum standa að baki henni í metnaðarfullum tillögum til að Ísland geti verið í fremstu röð í að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Við eigum mikið undir því sem þjóð að allar þjóðir heims leggi þar af mörkum. Ísland getur ekki skorast þar úr leik. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra sérstaklega út í það. Má ekki treysta því að í þeim tillögum sem von er á í næstu viku verði þá tekið utan um vandann eins og hann lítur út í heild sinni og umfang losunarinnar af Íslands hálfu eins og það lítur út í heild sinni og þar með reiknað með útblæstri frá þeim nýju verksmiðjum sem ég nefndi áðan og ekki hafa þegar tekið til starfa, þannig að við séum ekki að leggja fram tillögur um 40% samdrátt frá því sem er í dag heldur 40% samdrátt frá því sem verða mun á næstu árum?

Virðulegi forseti. Ég vil nú að bíða með að kynna hér í smáatriðum hvað ég ætla að leggja til því þetta er í vinnslu enn þá og ég vil fá þessa viku til að vinna úr þeim hugmyndum. Þó að vinnunni sé stýrt af umhverfisráðuneytinu þá gat ég um að sex ráðuneyti koma að þessu og vinna að þessu plaggi þannig að það er ekki eðlilegt að ég kynni það nú. Ég vil jafnframt geta þess að við höfum samið við Hagfræðistofnun Háskóla Íslands til að hjálpa okkur við útreikninga á þessu efnahagslega og hvernig þetta gæti komið út frá því sjónarhorni. Ég er ekki búin að fá þá skýrslu í hendur. Ég vona að þess verði ekki langt að bíða. Ég tek samt undir það með forsætisráðherra að í öllum ógnunum geta líka falist ákveðin tækifæri vegna þess að fólk fer að hugsa öðruvísi og mér finnst ég skynja það að fólk hugsar öðruvísi um loftslagsmál núna en það gerði fyrir tveimur, þremur árum. Við verðum kannski duglegri við að reyna að afla okkur nýrrar tækni eða þá að ganga betur um þau auðæfi eða auðlindir sem við eigum o.s.frv., þannig að þar eru tækifæri.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra. Tilefnið er fréttir og umræða í síðustu viku um ásakanir um kynferðisbrot á sumardvalarheimili fyrir fatlaða fyrir rúmu ári. Í þeirri umræðu kom fram að Landssamtökin Þroskahjálp hafa í 15 ár kallað eftir auknu eftirliti með sumardvalarheimilum og greint frá ásökunum um óviðeigandi framkomu gagnvart skjólstæðingum. Ég held að ég tali fyrir munn allra hér í þessu húsi, og tvímælalaust í samfélaginu miðað við umræðuna, að þolinmæði fyrir ofbeldi og slæmri framkomu, kynferðisofbeldi eða öðru ofbeldi, er ákaflega takmörkuð. Það hlýtur að vera á forræði framkvæmdarvalds að hafa yfirumsjón með sínum stofnunum, en sömuleiðis þeim úrræðum sem hægt er að segja að séu tengd opinberum aðilum. Ég kalla eftir og spyr hæstv. ráðherra hvort hún sé ekki sammála því að löngu tímabært sé að setja reglugerð um sumardvalarheimili og aðra þjónustu á vegum þriðja aðila til þeirra sem búa við fötlun og eiga sérstaklega undir högg að sækja. Í því samhengi minni ég auðvitað á, eins og við hjá Bjartri framtíð höfum gjarnan gert hérna, mikilvægi þess að Ísland fullgildi samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Ég geri mér grein fyrir að sá samningur er ekki á valdsviði hæstv. ráðherra en tel fullvíst að hún sé sammála mér um að fullgilding sé eitthvað sem þurfi að hraða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og tek undir með þingmönnum að ég held að við sem samfélag höfum verið slegin yfir fréttum af ofbeldi. Við töluðum um ofbeldi gegn fötluðum konum þar sem fallið var frá ákæru í málinu þrátt fyrir ítarlega rannsókn og vinnu réttindagæslu velferðarráðuneytisins. Eins hefur verið umfjöllun um möguleg kynferðisbrot í íbúð í Hlíðunum sem kærð hafa verið til lögreglu. Ég held að tilfinningin hjá okkur öllum sé sú að ofbeldi fá einfaldlega að viðgangast um of í samfélagi okkar. Það er ástæðan fyrir því að innanríkisráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra og ég undirrituðum samstarfsyfirlýsingu um landssamráð um aðgerðir gegn ofbeldi og afleiðingum þess. Við byggjum þá yfirlýsingu á því að við vitum að ákveðnir hópar í samfélaginu eru varnarlausari en aðrir. Þeir eru í meiri hættu að verða fyrir ofbeldi. Þess vegna viljum við að samstarfið nái einkum til ofbeldis gegn börnum, ofbeldis í nánum samböndum, kynferðislegs, andlegs og líkamlegs ofbeldis gegn fötluðu fólki og öðrum berskjölduðum hópum. Við tölum líka um hatursorðræðu. Fyrsti fundur þessa landssamráðs var haldinn þann 29. október síðastliðinn. Við gerum ráð fyrir að haldinn verði fundur fljótlega á ný og vinnunni hraðað eins og hægt er. Þess vegna hef ég líka undirritað nýja reglugerð gegn einelti, kynferðislegri áreitni og kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum sem gildir um alla vinnustaði. Það er engin undantekning frá þeirri reglugerð. Við höfum líka verið að auka framlög til ráðgjafar og meðferðar gegn ofbeldi með framlögum til geðdeildar Landspítalans, Sjúkrahússins á Akureyri, Stígamóta, Kvennaathvarfsins, Karla til ábyrgðar og útvíkkun á starfsemi Barnahúss. Ég mun á næstu dögum funda með hagsmunasamtökum fatlaðs fólks til að fara yfir stöðu skjólstæðinga þeirra og hvernig við eigum að standa að skipun starfshóps um orlofsmál fatlaðs fólks. Við verðum að halda áfram að vinna gegn ofbeldi. Við verðum að halda 

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svarið og fagna landssamráðinu sem hún segir frá. Það er mikilvægt að við tökum þá umræðu áfram. Bent hefur verið á varðandi mál Nýja bæjar, sem tengist þeim ásökunum sem voru í umræðunni í síðustu viku, að fullt tilefni væri til að setja af stað rannsókn þar. En það er ekki bara mikilvægt að lýsa yfir góðum hug heldur líka að vera praktísk. Samkvæmt lögum um málefni fatlaðs fólks er það ráðherra sem fer með yfirstjórn málefna fatlaðs fólks og ber að hafa eftirlit með framkvæmd laganna, þjónustu og starfsemi og rekstri sveitarfélaga og annars. Ég hvet því ráðherra til að setja reglugerð um þessi heimili og þessa þjónustu. Einnig vil ég hvetja okkur til að vera praktísk í því efni og setja meiri kraft í málefni NPA eða notendastýrða persónulega aðstoð, sem er þjónusta 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanni enn á ný fyrir hvatninguna og fyrirspurnina. Við þurfum í þessari vinnu að fara yfir hvað það er sem við getum gert innan núgildandi laga, hvort það sé eitthvað sem þurfi að skerpa á varðandi lagaumhverfið. Við þurfum að fara yfir það sem hv. þingmaður nefndi, hvernig áherslur okkar samrýmast sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, um rétt til lífs án aðgreiningar, rétt til sjálfstæðs lífs sem er undirliggjandi hugsun þar. Í grunninn þurfum við alltaf að íhuga þetta og horfast í augu við það að ofbeldi er til staðar í samfélaginu. Það eru, eins og ég nefndi í fyrra svari mínu, ákveðnir hópar, fatlað fólk, sem eru varnarlausari en aðrir, og við þurfum að íhuga hvernig við getum unnið gegn ofbeldi gagnvart þeim og öðrum berskjölduðum hópum með sem bestum hætti.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Tilefni fyrirspurnar minnar er sú breyting sem varð á fyrirkomulagi makrílveiða smábáta á síðasta fiskveiðiári. Þá var gerð sú breyting að í stað þess að hafa einn pott sem mátti veiða úr var aflanum skipt á báta og miðað við sex ára veiðireynslu. Þessi breyting hafði í för með sér að margir smábátasjómenn, sem höfðu útbúið báta sína með ærnum kostnaði, fengu litla sem enga úthlutun og stóðu veiðar ekki undir þeim tilkostnaði sem lagt hafði verið í. Niðurstaðan varð sú að margir sem ráðgert höfðu að halda til makrílveiða fóru ekki af stað og aðrir sem hugsanlega hefðu viljað reyna fyrir sér áttu þess ekki kost. Það voru því einungis veidd 3.176 tonn af 7.026 tonnum sem voru til úthlutunar. Makrílveiðar smábáta undanfarin ár hafa haft mikil jákvæð áhrif á mörg byggðarlög við sjávarsíðuna og skapað störf og tekjur bæði fyrir sjómenn og fólk í landi, fyrir utan það að hráefnið sem berst frá þessum bátum er eins gott og hráefni getur orðið. Það verður að sjálfsögðu að taka fram að makrílgöngur á grunnslóð voru með öðrum hætti í sumar en undanfarin ár og hafði það vissulega einhver áhrif á að minna veiddist auk þess sem verðið var lægra en undanfarin ár. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hyggist ekki endurskoða þetta fyrirkomulag í ljósi þessarar reynslu.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina frá hv. þingmanni. Ég held að þingmaðurinn hafi komist algjörlega rétt að orði þegar hann fór yfir ástæður þess að menn veiddu ekki makríl á smábátum á síðasta sumri. Það var fyrst og fremst vegna göngumynsturs makrílsins sem sýnir enn á ný að þótt stofninn hafi verið hér um allnokkurt skeið núna og satt best að segja vaxið í íslenskri lögsögu og styrkt stöðu sína, mælingar sýndu fram á að 37% af stofninum í Norður-Atlantshafi reyndust vera í íslenskri lögsögu, þá gekk hann ekki hérna upp á grunnslóðina í því magni sem hann hefur gert á liðnum árum. Það urðu því veruleg vonbrigði fyrir smábátaútgerðina, og auðvitað landið í heild sinni, að geta ekki nýtt sér þessa gjöfulu auðlind. Það spilar að sjálfsögðu fleira inn í eins og hv. þingmaður kom inn á. Það var líka lægra verð og það var kannski aðalástæðan fyrir því að menn lögðu ekki af stað í veiðarnar á meðan þeir höfðu meira upp úr því að stunda aðrar veiðar, til að mynda strandveiðar og einnig hafði grásleppan verið með betri hætti í ár en á undanförnum árum. Fyrirkomulagið var, eins og réttilega kom fram hjá hv. þingmanni, annars vegar úthlutun til bátanna til að þeir ættu þess kost að fá hámarksverð, því að það hefur sýnt sig að það er besta leiðin ef menn hafa fyrirsjáanleikann, vita hvenær á að veiða og þurfa ekki að fara í ólympískar veiðar á versta tíma þar sem fiskurinn er ódýrastur og lélegastur, heldur getur veitt hann þegar hann er dýrmætastur. Hins vegar var líka 2 þús. tonna pottur sem menn gátu sótt í og leigt sér heimildir en vegna verðsins, og auðvitað þess að það var enginn fiskur, þá forðuðust menn það líka og spöruðu sér þann kostnað. Fyrirkomulagið er ævinlega til skoðunar. Ég get ekki fullyrt hvort breytt verður frá þessu fyrirkomulagi en aðalatriðið er að ef við gætum tryggt að makríllinn hagaði 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör hans þótt þau væru að vísu frekar þunn, ég er engu nær um það hvort fyrirkomulaginu verði breytt. Það er mjög mikilvægt að það fari að koma í ljós þar sem smábátasjómenn víða um land þurfa að fara að leggja plön sín og undirbúa sig ef þeir telja að rétt sé og hagkvæmt að halda til makrílveiða. Ég stend því í nokkuð í sömu sporum og ég stóð þegar ég kom hingað upp, en takk fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka að til þess að fá hámarksafrakstur fyrir smábátasjómennina er besta leiðin að þeir viti hvað þeir geta veitt og geti tímasett það með því að kvótasetja aflahlutdeildirnar á báta. Það er besta fyrirkomulagið og þannig fá menn hæst verð, bæði þjóðhagslega og fyrir sjálfa sig. Það er hins vegar líka nauðsynlegt að koma til móts við þá sem höfðu ekki nægilega aflareynslu ef makríllinn hagar sér með einhverjum öðrum hætti en verið hefur. Þannig að ég held að það hafi verið skynsamleg leið að vera með pott sem menn gátu sótt í. Því miður var það ekki fullnægjandi á síðustu vertíð fyrst og fremst vegna þess að makríllinn gekk ekki á grunnslóð og einnig vegna þeirrar staðreyndar að verð á makríl, sérstaklega til smábáta, var allt of lágt og menn töldu hreinlega ekki rekstrargrundvöll fyrir veiðunum. Fyrirkomulagið verður að sjálfsögðu skoðað. Eins og menn þekkja var ekki hægt að fara með nokkurn skapaðan hlut hér í gegnum þingið síðastliðið sumar. Nú standa yfir dómsmál og framkvæmdarvaldið verður að fá einhverjar leiðbeiningar frá dómstólum um hvaða fyrirkomulag á að vera á þessu í framtíðinni þegar ekki er möguleiki að klára málið hér í þinginu.

Herra forseti. Eins og kannski lengi hefur verið fyrir séð er nú allt í uppnámi varðandi yfirfærslu málefna fatlaðs fólks frá ríki til sveitarfélaga og sérstaklega gengur illa með NPA-samstarfsverkefnið. Samband íslenskra sveitarfélaga mætir ekki á fundi um verkefnastjórn um NPA vegna deilna um kostnaðarskiptingu og bíður enn svars við erindi sínu til ráðherra frá því í ágúst sl. Lögum samkvæmt á að lögfesta NPA sem eitt meginform þjónustu við fatlað fólk. Alþingi er búið að taka ákvörðun um það og hefur falið framkvæmdarvaldinu að vinna að því. Þær deilur sem nú eru milli ríkis og sveitarfélaga snúast að sjálfsögðu um peninga. Á meðan þær deilur standa þurfa einstaklingar með NPA-samninga að minnka við sig þjónustu og jafnvel eru dæmi um fólk sem hefur þurft að minnka við sig vinnu þar sem NPA-þjónustan þeirra er forsenda atvinnuþátttöku. Þar að auki er mikið óöryggi hjá þeim sem eru með NPA-samninga því að þjónustan er forsenda þess að þau hafi frelsi til að stjórna eigin lífi. Enginn vill missa slíkt frelsi. Hvað hyggst hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra gera til að leysa þessa kostnaðardeilu við sveitarfélögin? Má fólk með NPA-samninga treysta því að það haldi frelsi sínu til að stjórna eigin lífi áframhaldandi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir fyrirspurnina. Við vorum að vonast til, varðandi heildarendurrmatið á yfirfærslu á málefnum fatlaðs fólks, að niðurstaða um tekjuskiptinguna milli ríkis og sveitarfélaga mundi liggja fyrir. Það liggur hins vegar fyrir að svo verður ekki þannig að ég mun á næstu dögum fá skýrsluna frá endurmatsnefndinni þar sem rammað verður af hver er hinn aukni kostnaður sem hefur raunverulega orðið á þessu tímabili frá því að málaflokkurinn fór yfir til sveitarfélaganna. Eins og hv. þingmaður nefndi í fyrirspurn sinni þá er NPA tilraunaverkefni og settir voru sérstakir fjármunir í það. Tilraunaverkefnið fór síðan hægar af stað en vonir stóðu til og þar af leiðandi tók þingið ákvörðun um að framlengja tilraunaverkefnið. Við vorum að vonast til þess að svigrúm væri innan fjárlaganna til að bæta við samningum, en hins vegar hefur komið fram krafa frá sveitarfélögunum um að auka hlutdeild ríkisins í tilraunaverkefninu. Nú hefur það verið þannig að ríkið hefur borgað 20% og komið hefur krafa um að sú kostnaðarþátttaka fari upp í 30%. Það hefur jafnframt verið talað um að það sé fyrir fram ákveðin upphæð, föst upphæð, sem sveitarfélögin setja inn í verkefnið, óháð því hvort fram undan séu launahækkanir til starfsmanna sem sinna þessum verkefnum. Ég á von á því á næstu dögum að setjast niður með Sambandi íslenskra sveitarfélaga og fara yfir þessi ágreiningsmál. Ég vil jafnframt minna á að fjárlagafrumvarpið er í meðferð 

Herra forseti. Ég er ánægð að heyra að hæstv. ráðherra sé að fara að setjast niður með sveitarfélögunum og ég vona að þar verði fundin viðunandi lausn. Ég endurtek að það er búið að taka ákvörðun um það á Alþingi Íslendinga að NPA verði eitt meginform þjónustu við fatlað fólk þannig að sú ákvörðun liggur fyrir og við fólum framkvæmdarvaldinu að tryggja að svo gæti orðið. Deilur sem þessar um fjármuni milli ríkis og sveitarfélaga eru algengar en í þessu tilviki er um frelsi 50 einstaklinga til að stjórna lífi sínu að ræða og það mál verður að leysa. Slíkt óöryggi er ekki hægt að bjóða fólki upp á. Þess vegna hvet ég ráðherra til að leggja sig alla fram um að eyða óvissu sem fyrst og lýsa yfir að fólki verði áfram tryggt frelsi yfir eigin lífi.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um mikilvægi NPA-þjónustunnar. Þetta er eitt af því sem Alþingi hefur lagt mikla áherslu á. Tilraunaverkefnið hefur gengið vel að meginefni til og ég ítreka það sem ég sagði að við fundum, stundum finnst manni daglega, með fulltrúum Sambands íslenskra sveitarfélaga og sveitarstjórnarmönnum. Ég var nýlega á fundi með félagsmálastjórum þar sem ég fór yfir þennan málaflokk. Við munum halda áfram að funda með þeim um þetta mál sem og önnur. Ég tek undir með hv. þingmanni um mikilvægi þess að við ljúkum þessu tilraunaverkefni og þetta verði hluti af því lagaumhverfi sem muni þá finnast í lögum um málefni fatlaðs fólks og hugsanlega þá innan félagsþjónustulaganna eins og verið er að vinna að.

Hæstv. forseti. Ég ætla að vera á svipuðum slóðum og hv. þm. Óttarr Proppé í fyrirspurn minni til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra. Ég held að allir séu mjög slegnir eftir umfjöllun Kastljóss í síðustu viku um ofbeldi sem konur með þroskahömlun voru beittar á sumardvalarstað fatlaðs fólks. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa séð til þess að komið hefur verið á landssamráði um aðgerðir gegn ofbeldi. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að leiða saman vinnu þessara þriggja hæstv. ráðherra; menntamálaráðherra, innanríkisráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra, um þessi mál. Erlendar rannsóknir sýna að fatlaðar konur eru líklegri til að vera beittar ofbeldi en aðrar konur og til eru nýjar íslenskar rannsóknir sem sýna að það sama á við hér á landi. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í tilefni af því að þessi mál eru nú komin til umræðu, bæði í samfélaginu og hér á þingi: Telur hún að næg þekking sé fyrir hendi hjá stofnunum um ofbeldi sem fatlað fólk, sérstaklega fatlaðar konur, á á hættu að verða beitt? Hvernig er hægt að auka þekkingu þeirra sem starfa með fötluðu fólki á þessum málum? Hyggst hæstv. ráðherra beita sér fyrir því að starfsfólk fái aukna fræðslu til þess að þekkja og koma auga á ofbeldi ef um það er að ræða, t.d. á stofnunum og öðrum stöðum þar sem fatlað fólk dvelur eða kemur saman?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir fyrirspurnina. Í samstarfsyfirlýsingunni sem ég nefndi, um landssamráð um aðgerðir gegn ofbeldi og afleiðingum þess, er einmitt talað um það mikilvæga atriði að við vinnum saman gegn ofbeldi í íslensku samfélagi. Rannsóknir hafa sýnt fram á niðurbrjótandi áhrif ofbeldis og teljum við mikilvægt að auka fræðslu og forvarnastarf um ofbeldi. Við teljum mikilvægt að bæta samvinnu og verklag við að draga úr ofbeldi og styrkja samstarf við rannsókn ofbeldismála. Ég tel að það sé að verða mikil vitundarvakning í samfélaginu hvað það varðar. Réttindagæslan, sem er tiltölulega nýlegt úrræði, var stórt skref fram á við. Ég heyri frá mínu fólki þar að það telur að mikil vitundarvakning hafi orðið í þeim efnum meðal þeirra sem vinna með og sinna fötluðu fólki, og eins hjá fötluðu fólki, aðstandendum þess og í samfélaginu í heild. Ég held að ég geti þó fullyrt að það er alls ekki næg þekking á þessum málum. Það hef ég til dæmis séð í erlendum rannsóknum sem ég hef verið að kynna mér. Þar er bent á að það sé alls ekki næg þekking á ofbeldi gagnvart fötluðu fólki, þannig að við þurfum aukna fræðslu. Ég vil líka benda á annað, sem ég held að hafi komið fram til dæmis hjá formanni allsherjar- og menntamálanefndar, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég held að það sé sem betur fer rétt að það sé að verða vitundarvakning um að fatlað fólk sé beitt ofbeldi og að það sé mikil hætta á því að fatlað fólk sé beitt ofbeldi hreinlega inni á stofnunum, þar meðtalið kynferðisofbeldi, en stundum hefur verið litið á fatlað fólk sem hálfkynlausar verur og þess vegna hefur hreinlega ekki verið gert ráð fyrir þeim möguleika að það sé beitt kynferðisofbeldi. Ég held því að umræðan um það sé til bóta. Ég held líka að það sé rétt að ekki sé næg þekking á þessum málum, þ.e. það er mikil fræðileg þekking fyrir hendi en ég held að það vanti að koma þeirri þekkingu til þeirra sem starfa með fötluðu fólki. Það mun kosta eitthvað að halda slík námskeið eða að standa fyrir slíkri fræðslu. 
             Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hyggst hún beita sér fyrir því að eyrnamerktir verði fjármunir til að hægt sé að fara af stað með svona fræðsluverkefni?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmann enn á ný fyrir ræðuna. Þetta er það sem ég hef talað um að við í samfélaginu séum sífellt að gera okkur betur grein fyrir. Eins og hv. þingmaður nefndi eru ákveðnir hópar, ekki síst fatlað fólk, berskjaldaðri og varnarlausari en aðrir. Menn hafa verið að ná betur utan um þau mál, en það skiptir verulega miklu máli að koma þeirri þekkingu inn í verkferla okkar, þ.e. hvernig við nálgumst rannsókn mála. Það er það sem réttindagæslan hefur verið að vinna mjög markvisst að. Við sjáum nú að teknir hafa verið upp breyttir verkferlar hjá lögreglunni á Suðurlandi varðandi rannsókn mála. Ég veit að það er mikill áhugi innan lögreglunnar á að taka upp þá verkferla út um allt land og læra af því. Við höfum líka verið að skoða það sem snýr að ofbeldi gagnvart fötluðum börnum og hvernig hægt er að tryggja það betur að Barnahús geti sinnt þeim 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra. Ég vil þakka ráðherra kærlega fyrir að koma til þessarar umræðu við mig með svo stuttum fyrirvara sem raun ber vitni. Við þingmenn vil ég segja að það eru margar ástæður fyrir okkur til að velta fyrir okkur gerð búvörusamninga. Þótt beinar greiðslur úr ríkissjóði til bænda vegna búvöruframleiðslunnar hafi farið mjög lækkandi sem hlutfall af landsframleiðslu, eða úr 5 í 1% á 20 árum, er samt sem áður um það að ræða að yfir 10 milljarðar af ríkisfé renna til bænda auk frekari kostnaðar sem ríkið verður fyrir vegna greinarinnar. Það er því skylda þingmanna að fylgjast vel með gerð nýrra búvörusamninga og hvernig að þeim verður best staðið. Það er ekki skynsamlegt að fela ráðherra og hagsmunasamtökunum einum að gera samning og koma svo með hann fullbúinn í þingið og fara þá að hafa skoðanir og taka til máls. Miklu betra er að fram fari umræða um málið þar sem það er rætt frá öllum hliðum, öll sjónarmið reifuð, allir hagsmunir eru uppi á borðum og reynsla okkar og eigin saga og annarra þjóða höfð til hliðsjónar. Meðal þeirra ótal sjónarmiða sem liggja til grundvallar er til dæmis neytendasjónarmið, að nægt framboð á ódýrri gæðavöru sé fyrir neytendur. Byggasjónarmið, að við uppbyggingu greinarinnar sé leitast við að efla byggð eða dreifa byggð með ákveðnum hætti, eða ekki. Ef landbúnaðurinn á ekki að koma nálægt byggðaþróun þarf að fjalla um það annars staðar og létta því af honum. Hámarkshagkvæmni, arðbær rekstur og góð lífskjör bænda, það er sjónarmið. Nýliðun, að það geti átt sér stað nýliðun og endurnýjun í stétt bænda. Fæðuöryggi, matvælaöryggi og gæðasjónarmið hvers konar. Dýravernd og umhyggja fyrir dýrum. Varðveisla og ræktun dýrastofna, að á Íslandi séu sérstakir dýrastofnar og taka þurfi sérstakt tillit til þeirra í samningagerð. Og hvaða lyf, hvaða fóður, hvaða aðkeypt aðföng við ætlum að leyfa að séu notuð í landbúnaði á Íslandi. Umhverfissjónarmið, landverndarsjónarmið, landnýtingarsjónarmið, allt eru þetta undirliggjandi þættir. Menningarbundin og félagsleg sjónarmið. Það heyrist að landbúnaðinum fylgi ákveðin menning, ákveðin félagsgerð sem beri að varðveita og huga að. Það má þá öllum vera ljóst að mörg þessara sjónarmiða eru ósamrýmanleg, þ.e. þau rekast illa saman í flokk. Ef við göngum mjög langt í hagkvæmnikröfunni, hvernig á þá að sinna öllum hinum kröfunum? Dýravelferð kostar til dæmis, það kostar að varðveita hreinleikann. Gæði, hreinleiki, dýravernd, byggðasjónarmið og landverndarsjónarmið rekast þannig illa með hagkvæmnissjónarmiðum. Eitt það fyrsta sem skynsamlegt kann að vera í umræðu sem þessari er að huga vandlega að því hvernig tekist hefur til hjá okkur, hvaða markmið hafi verið í gildandi samningum, hvernig hafi gengið að ná þeim. Þess vegna spyr ég í formlegri spurningu minni til ráðherra: Hefur það verið mælt með kerfisbundnum og vísindalegum hætti? Eigum við mikið af gögnum og skýrslum um það hvernig gengur að ná þessum markmiðum? Mér finnst nefnilega áberandi í umræðunni úti um land að þegar maður byrjar að tala um þetta fara menn alltaf að ræða um einstakar greiðsluútfærslur sem eru í gildi í dag eða hafa verið í gildi og ræða um breytingar á því, oft smávægilegar, í staðinn fyrir að horfa á heildarmyndina. Í núgildandi samningum má merkja töluverðan blæbrigðamun á annars vegar mjólkursamningi og hins vegar sauðfjársamningi. Í mjólkinni erum við meira að tala um bisness, hagkvæmni, enda hefur mikið gerst þar, búum hefur fækkað úr um 1.500 búum í innan við 700 á innan við 20 árum. Þannig virðist það ætla að ganga áfram. Sauðfjársamningurinn er með markmið um sjálfbærni, umhverfisvernd og byggðasjónarmið og sauðfjárræktin hefur þróast með ólíkum hætti þar sem fjölbreytni í búastærð er miklu meiri, tengsl við aðrar atvinnugreinar eru öðruvísi og meiri og miklu fleiri búendur vinna utan heimilis en kannski er í kúabúarekstri, sem hefur þróast þar sem stækkunaráhrifin ganga mjög hratt fram. Ég vil spyrja ráðherra um afstöðu til nýrra samninga: Verður frjáls sala greiðslumarks áfram við lýði? Nú þegar er talið að 30% af því sem borgað er sé farið út úr greininni. Það fer núna til bænda sem eru hættir búskap og fjármálastofnana. Viljum við að þær greiðslur sem við leggjum í þetta fari í auknum mæli til fjármálastofnana? Verður greitt fyrir svipaða þætti í dag eða munum við sjá breytingar, t.d. greitt út á ræktun lands,  Ég hef heyrt ráðherrann mæla fyrir því að breytingar verði gerðar. Ég vil hvetja ráðherra til að gera okkur í þinginu grein fyrir þeim breytingarhugmyndum sem hann hefur.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda fyrir þessa umræðu. Fyrst vil ég segja að þeir fjármunir sem fara til búvörusamninga eru til að tryggja neytendum aðgang að hollri gæðavöru á lægra verði. Varðandi spurninguna um markmiðin þá er hér um að ræða þrjá samninga; um mjólk, kindakjöt og garðyrkju. Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hefur að minni beiðni gert úttekt á mjólkurvöruframleiðslu frá 2004–2014. Í vor gerði Rannsóknamiðstöð Háskólans á Akureyri sambærilega úttekt á stöðu sauðfjárræktunarinnar til undirbúnings nýjum samningi og hvað garðyrkjuna varðar þá var nýleg skýrsla Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands frá 2013 unnin út frá samningnum frá 2002–2012. Varðandi mjólkursamninginn sjálfan þá eru markmið hans eins og fram kom hjá fyrirspyrjanda að almenn starfsskilyrði í framleiðslu og vinnslu og stuðningur ríkisins við greinina stuðli að áframhaldandi hagræðingu, bættri samkeppnishæfni og lægra vöruverði og einnig að stuðningurinn nýtist sem best við að lækka vöruverð neytenda og að viðhalda stöðugleika sem hefur náðst á milli framleiðslu og eftirspurnar innan lands, að greinin fái svigrúm til að búa sig undir aukna erlenda samkeppni og hún fái að þróast þannig að nauðsynleg kynslóðaskipti geti orðið. Einnig er markmið samningsins að unnt sé að endurnýja framleiðsluaðstöðu og að gætt sé sjónarmiða um dýravelferð og heilnæmi afurða. Það leikur enginn vafi ef maður vitnar til skýrslunnar frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands að umtalsverð hagræðing hefur orðið í mjólkurframleiðslu og -vinnslu á samningstímanum. Frá 2004–2014 fækkaði mjólkurframleiðendum úr 905 í tæplega 650 og á sama tíma jókst mjólkurframleiðslan úr 109 milljónum lítra í 145 milljónir á síðastliðnu ári. Stækkun á meðalbúi með greiðslumark hefur aukist um 80–90% eða úr 120 þúsund lítrum í um það bil 220 þúsund. Í þessu sambandi er mikilvægt að hafa í huga að á samningstímanum hafa opinber framlög lækkað verulega eða úr 65 kr. á lítra í 51 kr. á verðlagi 2013. Mjólkurverð til bænda hefur haldið í við verðbólgu á samningstímanum og aðeins umfram það en vegna minni styrkja hafa heildartekjur af lítra lækkað um rúmlega 5%. Heildsöluverð mjólkurafurða hefur lækkað umtalsvert á þessum tíma og sama gildir um smásöluverð mjólkurafurða, það hefur hækkað minna en neysluverðsvísitalan á samningstímanum. Að framangreindu má því vera ljóst að þau markmið sem lúta að því að auka hagkvæmni, stuðla að lægra vöruverði og því að stuðningur ríkisins nýtist sem best til að lækka vöruverð hafa náðst eða að minnsta kosti hefur miðað í rétta átt. Eins og ég gat um þá gætir svolítillar bjartsýni í kúabúskap og nokkur endurnýjun hefur átt sér stað. Ég legg áherslu á varðandi þann galla sem hv. málshefjandi kom inn á, þ.e. eigngeringu kvótans, að við endurnýjun á mjólkursamningnum nú verði stuðningsforminu breytt þannig að stuðningsgreiðslur eigngerist ekki með sama hætti þannig að auðveldara verði fyrir unga menn og konur að hefja búskap og það sama á reyndar við um sauðfjárræktina. Markmið sauðfjársamningsins eru að efla sauðfjárrækt sem atvinnugrein og bæta afkomu bænda, stuðla að nýliðun og að sauðfjárrækt sé stunduð í samræmi við umhverfisvernd, landkosti og sjálfbæra landnýtingu, örva markaðsvitund bænda og afurðastöðva og halda jafnvægi milli framleiðslu og eftirspurnar og stuðla að framþróun. Bág afkoma hefur löngum verið vandamál í sauðfjárrækt. Á hinn bóginn er það þannig að mikill minni hluti sauðfjárbænda byggir afkomu sína alfarið á sauðfjárbúskap enda er tiltölulega einfalt að stunda aðra vinnu með búskap ef slíka vinnu er hægt að hafa í skikkanlegri fjarlægð. Það er engu að síður staðreynd að umtalsverð nýliðun hefur átt sér stað í stétt sauðfjárbænda undanfarin ár, jafnvel meiri en í kúabúskap, sem gæti komið á óvart miðað við afkomuna. Nýliðunin er jafnframt meiri eftir því sem fjær dregur höfuðborginni sem trúlega skýrist af því að svæðin henta betur til sauðfjárframleiðslu sem fjær eru. Í samningnum eru reyndar notaðir nokkrir fjármunir í nýliðun og þeir hafa hugsanlega haft einhver áhrif líka til þessa. Hvað varðar markmið sjálfbærrar landnýtingar, þ.e. gæðastýrðrar framleiðslu, þá er ekki nokkur vafi í mínum huga að þessi vottun hefur skilað árangri og vitund bænda um hóflega nýtingu og uppgræðslu hefur vaxið mikið í seinni tíð. Varðandi garðyrkjusamninginn þá voru tollar felldir niður á tómötum, gúrkum og papriku árið 2002. Það urðu reyndar fleiri breytingar, bæði á tollum og síðan fóru menn inn í lýsingu þannig að þeir gátu stundað heils árs framleiðslu. Það hefur haft verulega breytingu í för með sér og beinn ávinningur til neytenda og skattgreiðenda er umtalsverður að mati Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Það ber þó að hafa í huga að innlend blómarækt hrundi við þessar breytingar og að paprikuframleiðslan er mun minni en hún var áður. Ég mun koma að áherslum í nýjum samningi og tengslum við byggðasjónarmið í lokaorðum mínum.

Virðulegi forseti. Hér eru til umræðu landbúnaðar- og búvörusamningar. Ég tel að þessi umræða sé þörf. Ég vil þá velta upp þeirri spurningu hvar möguleikar íslensks landbúnaðar liggi. Liggja þeir áfram í stækkun búa? Eða í þeim möguleikum sem bændur ef til vill hafa til að auka verðmæti framleiðslu sinnar? Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum mjög skýra sýn á þá möguleika sem landbúnaðurinn í þessu landi á. Þeir liggja fyrst og fremst í gæðum, rekjanleika, hreinleika, frumleika og beinum tengslum bænda við kaupendur; þar sem varan er framleidd með sjálfbærni og dýravelferð í fyrirrúmi. Ég skynja mikinn og aukinn áhuga hjá bændum á að feta sig í þessa átt. Víða eru komnar vinnslur sem hafa leyfi til að vinna og selja beint landbúnaðarvörur. Aukinn ferðamannaiðnaður eykur enn á þessa möguleika. Lítið sláturhús á Seglbúðum í Skaftafellssýslu hefur fengið leyfi til slátrunar, en það ferli sem fara þarf til að fá slíkt leyfi er of þungt og þarf að finna leiðir til að auðvelda áhugasömum að opna sláturhús. Ef fer sem horfir, að búin stækka og fjársterkir aðilar kaupa í auknum mæli jarðir og hefja mikla framleiðslu, fjarlægist landbúnaðurinn þann velvilja sem hann réttilega hefur átt með þjóðinni og er mjög verðmætur.

Virðulegur forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir áhugaverða umræðu um þetta mikilvæga mál. Ég hef nefnilega velt fyrir mér af hverju komi ekki mun stærri hópur að búvörusamningunum en einungis landbúnaðarráðuneytið fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og svo hagsmunasamtökin Bændasamtök Íslands. Ég get spurt: Hvar eru neytendur til dæmis í þessari umræðu og aðrir sem eiga hagsmuna að gæta? Núna þegar verið er að vinna nýja búvörusamninga fyndist mér lag að draga fleiri að borðinu. Ég vonast til að ráðherra svari því hérna á eftir hvort svo verði ekki. Búvörusamningarnir eru líka, eins og hefur verið komið inn á, nokkuð einhæfir. Ég mundi vilja sjá meiri fjölbreytni í íslenskum landbúnaði og að mönnum væri gert kleift að fara aðeins út fyrir kassann í framleiðslu sinni. Þetta er auðvitað hluti af byggðastefnu þar sem menn fá í rauninni greitt fyrir að sinna landinu, rækta það upp og sjá um það. Þannig er það í Evrópusambandinu. Það finnst mér vera eitthvað sem við ættum að skoða. Mér finnst líka svolítið áhyggjuefni, eins og ég hef upplifað það, að landbúnaðarstefnan sé einhvern veginn ígildi einhverrar byggðastefnu. Þetta hangir auðvitað saman en byggðastefna á Íslandi hefur verið mjög léleg og ómarkviss og tilviljanakenndar ákvarðanir hafa verið teknar til að reyna að bjarga hinu og þessu í staðinn fyrir að hafa eitthvert heildarplan. Ég velti fyrir mér hvort það sé af því að menn hafi alltaf litið á landbúnaðarstefnu sem hina eiginlegu byggðastefnu. Það er bara ekki nóg þó að hún sé auðvitað hluti af málinu. Ég þakka fyrir þessar umræður og hlakka til að hlusta áfram.

Herra forseti. Ég vil sömuleiðis þakka hv. þm. Herði Ríkharðssyni fyrir að hefja þessa umræðu og hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir hans svör. Hér koma fram þeir punktar, í umræðum um landbúnaðarmál á Íslandi, að við erum tilbúin að hafa á þeim mjög sterkar skoðanir og hlaða á landbúnaðinn mörgum hlutverkum og verkefnum eins og hv. þm. Hörður Ríkharðsson fór yfir. Það er verið að hlaða á landbúnaðinn ýmsum þáttum sem eiga illa samleið hver með öðrum. Hann dró það mjög vel fram í spurningu sinni, sem ég vil gera að umtalsefni, til hæstv. ráðherra og leitast við að ræða það út frá þeim staðreyndum. Höfum við náð markmiðum búvörusamninga seinni ára? Ég held að þær skýrslur sem hæstv. ráðherra vitnaði til, bæði Háskólans á Akureyri, sem kom út nýlega, og Hagfræðistofnunar háskólans, um mjólkursamninginn, hafi í aðalatriðum svarað því: Já, við höfum í aðalatriðum gert það. Við höfum náð að lækka verð til neytenda á mjólkurvörum með því að tryggja á sama tíma hlut bænda í endanlegu útsöluverði. Við höfum náð aðalatriðum í markmiðum í sauðfjársamningi og skýrsla Háskólans á Akureyri um sauðfjársamninginn er mjög athyglisverð að því leyti að þar er lögð fram með fræðilegum hætti greining á kjötmarkaðnum og sýnd áhrif annarra kjötgreina á afkomu sauðfjárbænda eða víxlverkun afkomu milli einstakra búgreina. Það sem ég sakna úr skýrslu Háskólans á Akureyri er að þeir rökstyðja mjög vel að sækja mætti 12,5% meira verð út á markaðinn fyrir lambakjöt í dag, samkvæmt þeirra greiningu, en koma svo sem ekki með neina analýsu á því hvernig hægt væri að gera það. Síðan er það byggðahlutverkið, sem hv. þingmaður fjallaði um, sem var næstur á undan mér. Þá getum við líka sagt að við höfum náð mörgum af þeim áföngum sem við höfum rætt á undanförnum árum. Ef við horfum allt aftur til ársins 1989, þar sem er upphaf búvörusamninga af þeirri gerð sem við höfum í dag, þá voru útgjöld til landbúnaðarmála, með einföldum beinum framreikningi, úr ríkissjóði 26 milljarðar króna en eru í dag rétt rúmir 10. 

Forseti. Ég fór að hugsa um það nýverið hvernig það er þegar maður kaupir lambakjöt eða einhverjar aðrar íslenskar búvörur. Það er niðurgreiðsla og stuðningur við bændur. Hvað kostar það fyrir skattgreiðendur á endanum? Við hljótum náttúrlega að borga með skattinum okkar fyrir stuðning við landbúnaðinn. Hvað kostar það þá samanlagt að fá eitt lambalæri eða einn skrokk af rollu eða lambi? Mér finnst einhvern veginn okkur skorta algerlega almennilega yfirsýn yfir þennan málaflokk. Ég verð að taka heils hugar undir með hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur því að það er eins með þetta kerfi og öll hin að alltaf er verið einhvern veginn að staga í göt og götin eru orðin þannig að ekki er hægt að vera með almennilega funkerandi kerfi af því að það er orðið svo stagbætt. Því vil ég skora á þá sem hafa áhuga á að búa í samfélagi þar sem kerfin þjóna öllum, að fara í þá nauðsynlegu vinnu þar sem við tökum og skoðum öll þessi kerfi okkar og skoðum kostnaðarliðina á heildrænan hátt, hvað er gott og gagnlegt fyrir samfélagið og mótum alvöru nútímalega stefnu um stjórnarhætti í landinu. Það á jafnt við um þennan málaflokk og alla aðra.

Virðulegi forseti. Nýverið var tilkynnt um niðurstöður úr samningaviðræðum, sem hafa staðið lengi yfir, við Evrópusambandið um tollfrelsi á viðskiptum með landbúnaðarafurðir. Það vekur athygli að bæði hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. landbúnaðarráðherra hafa hins vegar sagt að þeir samningar eigi ekki að koma til framkvæmda fyrr en búið verði að ganga frá búvörusamningum og með því gefinn ádráttur um að þeir séu með einhverjum hætti skiptimynt í þeim búvörusamningum sem fram undan eru. Ég velti því fyrir mér, í ljósi þess að við höfum ekki fengið að sjá hér á spil og heyrðum ekkert frá hæstv. ráðherra um samningsmarkmið ríkisins í þessum búvörusamningum, með hvaða hætti er verið að halda á samningum að þessu leyti. Hvaða hagsmuna er verið að gæta? Eru það hagsmunir bænda? Eru það hagsmunir af nýliðun, eða er það varðstaða um óbreytt ástand sem öllu ræður? Ég efast um að í nokkrum öðrum málaflokki væri það þannig að engin samningsmarkmið væru rædd opinberlega í stórum samningum sem fram undan væru af hálfu ríkisins. Ég bendi líka á að fyrir rúmu ári var óskað eftir tilnefningum fulltrúa allra flokka í nefnd um endurskoðun búvörulaga. Ég er þar fulltrúi Samfylkingarinnar tilnefndur. Sú nefnd hefur aldrei verið kölluð saman. Ég hlýt auðvitað að kalla eftir því að hæstv. ráðherra sýni á spilin hvað varðar framtíðarstefnu í landbúnaðarmálum og treysti sér til að ræða hana þvert á flokka. Stóra markmiðið núna ætti auðvitað að vera að auðvelda bændum að búa jafnt við afkomuöryggi, sem og aukið atvinnufrelsi, möguleika á að framleiða það sem þeir vilja og að sækja aukin verðmæti á opna markaði. Áhersla þjóðarinnar og ríkisins ætti að vera að opna landbúnaðinn upp með þeim hætti. En því miður virðist hann allt of fastur í varðstöðu um fámennar vel tengdar 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu sem hefur um margt verið mjög góð. Það er alveg augljóst að landbúnaður á Íslandi stendur á tímamótum, bæði hvað varðar hinn nýja samning við Evrópusambandið, sem mun taka gildi á næstu árum, og eins vegna endurnýjunar á búvörusamningi. Það er mjög mikilvægt að menn noti þau tækifæri sem gefast við þessi tímamót og meti áhrif beggja samninga á til dæmis byggðaþróun í landinu. Þá verður mér hugsað til hins mikla landbúnaðarhéraðs sem ég er fulltrúi fyrir á Alþingi, þ.e. Suðvesturkjördæmi, en stórhætta er á því ef menn vanda sig ekki að það verði nokkur héraðsbrestur út af tollabreytingunum. Ég vil líka segja að það eru út af fyrir sig vonbrigði að sú mikla hagræðing sem náðst hefur í landbúnaði, sérstaklega í mjólkuriðnaði, hafi ekki skilað sér að fullu til neytenda. Maður gerir sér ekki alveg grein fyrir því hvar þetta strandar en böndin berast að þeim sem ráða versluninni í landinu því að greinilegt er að hagræðingin, sem hér hefur verið farið mjög vel yfir, hefur ekki skilað sér. Það er hins vegar sem betur fer þannig á Íslandi að hér um bil hvert einasta mannsbarn getur gert sér grein fyrir því þegar það fer út í búð hversu mikil beingreiðsla er á hvern unnin lítra eða kíló vegna þess að ólíkt því sem er í Evrópusambandinu, þar sem landbúnaðarstyrkir eru mjög ógagnsæir og almennir og erfitt að henda reiður á þeim, er mjög auðvelt á Íslandi að gera sér grein fyrir því til dæmis hversu mikil beingreiðslan er á hvert kíló af lambakjöti. Að öðru leyti þurfum við líka að taka til í þessum umræðum, taka til aðfangakosti bænda, þ.e. orkukostnaðinn, orkuafhendinguna, og að sjálfsögðu þurfum við að aðgæta vel að hér séu aðföng 

Herra forseti. Ég fagna þessari umræðu og þó lengri væri. Það er þarft að taka hér fyrir stöðu innlendrar landbúnaðarframleiðslu. Ég er reyndar með fyrirspurn, sem ég lagði fram fyrir alllöngu um þetta mál, sem hefur dregist nokkuð að svara, en vonandi kemst nú að í næstu viku. Það er að mínu mati orðið mjög aðkallandi, og í sjálfu sér gagnrýnisvert, hversu stutt er orðið eftir í samningunum. Ef ég man rétt þá er garðyrkjusamningurinn í þann veginn að renna út, eitt ár er eftir af mjólkursamningnum og tvö af sauðfjársamningnum. Við bætist veruleg óvissa sem hefur fylgt í kjölfar þess að tveir ráðherrar Framsóknarflokksins gerðu samning við Evrópusambandið sem gerbreytir starfsumhverfi nokkurra greina og dregur verulega úr þeim stuðningi sem þær hafa haft af tollvernd, og hefur auðvitað afleidd áhrif á allar greinar íslensks landbúnaðar. Það er því mjög brýnt að það skýrist fyrr en seinna hvernig starfsumhverfi innlendrar landbúnaðarframleiðslu verði hagað næstu árin. Það þarf að vera fyrirsjáanleiki í þessu eins og öðru og þar á meðal hvers konar aðlögun eða stuðning þær greinar fá þá í nýjum búvörusamningi sem verða fyrir mestum áhrifum af tollasamningnum komi hann í gildi. Ég held í öðru lagi, varðandi fyrirkomulag stuðnings hér, að ekki verði undan því vikist að taka til skoðunar og svara spurningum um hversu mikla samþjöppun eða þróun í átt til verksmiðjubúskapar við viljum sjá í íslenskum landbúnaði, t.d. í mjólkurframleiðslu. Þeim spurningum er ekki seinna vænna að svara. Og það er hárrétt, sem hv. þm. Lárus Ástmar Hannesson nefndi, að menn skulu stíga varlega til jarðar gagnvart þeirri velvild sem innlend framleiðsla hefur notið meðal landsmanna, m.a. vegna þess að fjölskyldubúið hefur verið grunneiningin og þetta hefur um leið verið stuðningur við búsetu í sveitum. Það er ekki víst að sá velvilji verði til staðar ef framleiðslurétturinn með stuðningi ríkisins sópast saman í örfá verksmiðjubú. Ég held því að það sé ekki seinna vænna að reyna að svara þessum grundvallarspurningum í komandi samningum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka sérstaklega fyrir þessa umræðu, hún er mikilvæg, og ég vil taka sérstaklega undir með þeim þingmönnum sem hafa lagt á það áherslu að mikilvægt sé að taka opna umræðu og opna ferlið og það þurfi aðkomu fleiri, ekki síst neytenda. Ég er sjálfur mikill áhugamaður um landbúnað eða landbúnaðarafurðir og íslenskur landbúnaður er vissulega besti landbúnaður á Íslandi enda sá eini, en í heimssamhengi þá er hann afskaplega lítill. Ég vil meina að það séu bullandi möguleikar í íslenskum landbúnaði, ekki bara hér á landi heldur ekki síður í útflutningi en til þess þarf sérhæfingu. Tilhneigingin á Íslandi hefur verið sú að landbúnaðurinn er alltaf að verða einhæfari og einhæfari. Kannski er það að einhverju leyti vegna þess að hann er svona framleiðslumiðaður. Þetta er vissulega „trend“ sem við höfum séð í flestum löndum, t.d. öllum löndum á norðurhjaranum á Norðurlöndum, að búum fækkar en þau stækka og framleiðslan hefur tilhneigingu til að verða einhæfari. Við höfum séð þetta hér að ákveðnir aðilar í afurðastöðvum o.s.frv. hafa orðið gríðarlega sterkir. Við fundum það í þingflokki Bjartrar framtíðar þegar við heimsóttum mjólkurbúið Örnu í Bolungarvík um daginn að það er næstum því prómill af íslenskri landbúnaðarframleiðslu sem fer í fjölbreyttari afurðaframleiðslu, fer beint frá bændum o.s.frv. Jafnvel þeir sem eru mikilvirkastir í þeirri framleiðslu framleiða úr litlum hluta af sinni framleiðslu. Svo verð ég að minnast á það sem sérstakur áhugamaður um íslensku geitina að geitaafurðir virðast vera fyrir utan íslenska landbúnaðarkerfið að mörgu leyti. 

Virðulegur forseti. Ég þakka málshefjanda og hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir innganginn að þessari umræðu. Ég vil nefna í upphafi að sé vilji til þess að ríkið tryggi tilvist tiltekins landbúnaðar hér á landi óháð eftirspurn eða hagkvæmni, og ég hef mínar skoðanir á þeirri spurningu sem ekki gefst tækifæri til að ræða hér og nú, er rétt að gera það með beinum og gagnsæjum hætti, eins og t.d. með samningu stjórnvalda um millifærslu á fé með skattgreiðendum til bænda. Búvörusamningur eða samningar eru sem slíkir ágætir í þeim tilgangi. Það er hins vegar alveg ótækt að mínu viti að stuðningur við landbúnað, eða hvaða atvinnugrein sem er, sé einnig með óbeinum hætti eins og með aðgangshindrunum, þ.e. hindrunum inn á markaðinn fyrir erlendar samkeppnisvörur. Það skiptir þá engu máli að mínu áliti þótt önnur lönd svíni á sínum þegnum með þeim hætti. Og þótt ég telji farsælast og eðlilegast að Ísland sem fullvalda og sjálfstætt ríki taki einhliða ákvörðun um afnám tolla og annarra aðgangshindrana á íslenskum markaði og renni þannig stoðum undir þau mannréttindi sem felast í frjálsum viðskiptum, þá fagna ég nýgerðum samningi við Evrópusambandið um afnám tolla á landbúnaðarafurðum og aukningu á tollfrjálsum innflutningskvótum. Hins vegar hefur komið fram í máli hæstv. utanríkisráðherra að samningurinn verði ekki lagður fyrir Alþingi fyrr en nýr búvörusamningur hefur verið undirritaður og það má nokkuð taka undir þau sjónarmið sem þar liggja að baki, svo lengi sem ekki dregst úr hófi fram að ljúka gerð nýs búvörusamnings. Vinna við gerð nýs búvörusamnings eða samninga má ekki hindra þau skref sem ákveðið hefur verið að taka í átt að frjálsræði, í átt að meira frelsi í viðskiptum og þá má samningurinn við Evrópusambandið ekki heldur vera syndaaflausn stjórnvalda í þeim skilningi að frekar verði ekki aðhafast í þágu viðskiptafrelsis.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka öllum sem hafa tekið hér til máls. Það eru allir í spreng, þetta er enginn tími sem við höfum fyrir þetta. Það er alveg ljóst að við getum tekið langa umræðu um sauðfjársamninginn einn og sér, um mjólkina eina og sér, og ég nefndi ekki garðyrkjubændur. Það er ekki af virðingarleysi við þá, það er bara ekki tími til, við sjáum að þetta er enginn tími. Svo þurfum við sérstakan tíma fyrir byggðaumræðuna sem að sjálfsögðu er fléttuð inn í þetta sama. Þá er nú Steingrímur farinn úr salnum. Ég ætlaði að segja honum að mjólkin væri farin, hann þarf ekki að hugsa svo mikið um það. Hún er farin í bisnessinn, þar er ekki fjölskyldubúastærð lengur og fjármagnið er orðið stærsti þátturinn. Brynhildur veltir fyrir sér aðkomu neytenda og enn fremur byggðasjónarmiðum og þetta er umræða sem þarf að taka, sérstaklega um byggðasjónarmiðin. Á landbúnaðurinn að bera ábyrgð á byggðinni eða ætlum við að fást við byggðamálin sérstaklega? Haraldur veltir þarna upp … 
            

Ég bið hv. þingmann um að nefna hv. þingmenn með fullu nafni.

Fyrirgefðu. Hv. þm. Haraldur Benediktsson nefnir áhugaverðan punkt þegar hann veltir fyrir sér: Ef við vörðum 4% af landsframleiðslu í þetta áður, 1% núna, hvar eru þeir peningar? Ef á þeim tíma var litið á þá sem byggðaaðgerð til dæmis, þá höfum við stórlega dregið úr því án þess að hafa tekið um það meðvitaða ákvörðun, eða hvað? Við höfum ekki hugmynd um það. Þannig að það er fullt af þáttum sem þarf að ræða. Jarðalögin hafa ekki verið nefnd hérna. Ég studdi þau á sínum tíma. Við fórum í mjög frjálsleg jarðalög. Kannski gerðum við mistök þar. Kannski þurfum við að binda jarðirnar meira við búskap og landnotkun. Það er eitt sjónarmið sem við eigum algerlega eftir að ræða líka og þarf að taka mikinn tíma til. Ég vil að endingu segja að í nýútkominni skýrslu Háskólans á Akureyri er verið að velta fyrir sér útflutningi á sauðfjárafurðum. Ég er búinn að fylgjast með þeirri umræðu í tuttugu ár og mér finnst þeir svolítið djarfir í að ýta undir að þar sé bjart eina ferðina enn. Ég heyri það ekki á afurðastöðunum að þær séu að raka saman fé 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa umræðu. Ég ætla að reyna að ljúka því að fara yfir markmiðin en það er rétt að tíminn er nokkuð knappur. Í samræmi við minnisblað sem ég fór með fyrir ríkisstjórn á sínum tíma þá eru þau markmið sem við höfum sett í nokkrum atriðum. Gerður verði langtíma sóknarsamningur til tíu ára að minnsta kosti um starfsskilyrði bænda sem byggist á fjárstuðningi og tollvernd og ætlað er að efla samkeppnishæfni, auka fjölbreytni, stuðla að nýliðun og vera í sátt við umhverfið. Dregið verði úr vægi kvótakerfis í mjólk og það lagt af í áföngum, dregið enn frekar úr vægi núverandi greiðslumarks í sauðfé, þak verði sett á stuðning til einstakra framleiðenda til að tryggja fjölskylduvænan landbúnað og byggðasjónarmið og hugað að fjölbreyttara fyrirkomulagi á stuðningi. Gerðir verði gagnkvæmir samningar um aukin tollfrjáls viðskipti, stuðningur verði aukinn við lífræna framleiðslu, gæðastýringarkerfi þróuð og umhverfisgreiðslur teknar til skoðunar. Átak verði gert til að bæta ásýnd sveita, auka nýframkvæmdir og efla menntun og rannsóknir í landbúnaði. Geitfjárbændur verði hluti af búvörusamningi, skógarbændur verði jafnframt hluti af samningnum. Með verkefninu Matvælalandið Ísland verði átak gert í markaðssetningu á íslenskum matvælum í tengslum við ferðaþjónustuna. Með öðrum orðum er stefnt í átt til almennra stuðningsforma, óháð búgrein, til að opna möguleika á nýtingu nýrra tækifæra. Í því sambandi hefur verið rætt um nautgriparækt, geitfjárrækt, útiræktað grænmeti o.fl. Það er með öðrum orðum horft til þess hvað gagnast íslenskum landbúnaði til lengri tíma fremur en hagsmunum núverandi bænda án þess þó að kippt verði undan þeim fótunum. Með vísan til áherslna ríkisstjórnarinnar hefur verið unnið út frá því markmiði að efla búsetu í dreifðari byggðum landsins. Ákveðnar greinar landbúnaðarins sem við þekkjum gegna mikilvægu hlutverki til að tryggja byggðafestu hér á landi og í því sambandi er rétt að vísa til skýrslunnar um sauðfjárbúskapinn. Í stuttu máli sagt mun byggð um allt land eflast með eflingu innlendrar matvælaframleiðslu. Það er ótímabært að svara að hve miklu leyti byggðasjónarmið munu hafa áhrif í nýjum búvörusamningum en þau eru sannarlega höfð til hliðsjónar. En við munum geta eflt innlenda framleiðslu 

Herra forseti. Þegar sú ákvörðun var tekin á miðvikudagskvöldið að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra mundi mæla fyrir málinu og taka við andsvörum og umræður mundu halda áfram síðar þá áttaði ég mig ekki á því að hæstv. ráðherra væri ekki á landinu og gæti ekki verið með okkur hér í dag. Þetta var þingflokksformönnum hins vegar ljóst. Ég vil spyrja hvort staðgengill hæstv. ráðherra verði ekki örugglega hér í salnum til að 

Hæstv. menntamálaráðherra, staðgengill hæstv. fjármálaráðherra, er kominn í hús og er væntanlegur í salinn von bráðar og forseti gerir ráðstafanir þess vegna.

Herra forseti. Það er leitt að sjá enn og aftur að hlutverk fjáraukalaganna er hunsað. Það virðist vera orðin lenska að skauta fram hjá fjárreiðulögunum þar sem hlutverk fjáraukalaga er tíundað. Í hlutverki og efni fjáraukalaganna felst að allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir komi fram í fjárlögum en í fjáraukalögum innan fjárhagsársins verði leitað eftir heimildum fyrir þeim fjárráðstöfunum sem ekki er hægt að sjá fyrir við afgreiðslu mála. Í inngangi með skýringum með frumvarpinu sem við ræðum er þetta tekið fram með skýrum hætti, en síðan koma tillögur um mörg mál sem voru algjörlega fyrirséð og reyndar ekki aðeins fyrirséð af hv. þingmönnum heldur hlaut það að vera öllum ljóst að meira þyrfti til dæmis að setja í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, því að í frumvarpi til fjárlaga og í fjárlögum sem samþykkt voru var gert ráð fyrir að í Framkvæmdasjóð ferðamanna færu aðeins 145,8 millj. kr., rétt tæpar 146 millj. kr. Herra forseti. Menn mega vera ansi slappir í stærðfræði til að átta sig ekki á því að bregðast verður við og hefði þurft að bregðast við og byrja strax í byrjun þessa árs og þótt fyrr hefði verið því að sami leikur var leikinn við fjáraukann 2014. Þetta var ítrekað í umræðum, við bjuggumst við því í minni hlutanum að það kæmi viðbót á milli 2. og 3. umr. frá hæstv. ríkisstjórn um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða til að bregðast við þessum vanda sem augljóslega blasti við, en svo var ekki. Tillögur frá minni hlutanum þar um voru felldar af hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans. Það var því tekin meðvituð ákvörðun um að setja aðeins 145,8 millj. kr. í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða fyrir árið 2015. Núna er í fjáraukalögunum hið augljósa sett fram, að það þarf aukna fjármuni og lagt til að við samþykkjum 850 millj. kr. til að bregðast við þeim vanda sem uppi er á ferðamannastöðunum. Auðvitað erum við algjörlega sammála því að bregðast þarf við þessu en ég gagnrýni það, herra forseti, að hér er verið að nota fjáraukalögin til þess að setja undir handvömm hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. ráðherra ferðamála. Við erum fengin til þess að taka þátt í því og ekki nóg með það heldur er í fjárlagafrumvarpinu, sem búið er að mæla fyrir og er núna í vinnslu í hv. fjárlaganefnd, gert ráð fyrir að í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða á árinu 2016 verði settar aðeins 149 millj. kr., þannig að það á að leika leikinn enn og aftur. Hverjum dettur það í hug að nóg sé að setja 145 millj. kr. í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og hækka hann um 3,2 millj. kr. frá því ástandi sem nú er verið að bregðast við upp á 850 millj. kr.? Ég vil gagnrýna þetta harðlega, herra forseti. Hið sama má segja um Vegagerðina. Þar er nákvæmlega sama leið farin. Ég vil vitna í álit 1. minni hluta við 2. umr. fjárlaga fyrir árið 2015. Þar segir um samgöngur, með leyfi forseta: „Mikið álag er á vegakerfinu vegna fjölgunar ferðamanna og nauðsynlegt vegna umferðaröryggis að sinna viðhaldi vega og til þess þarf auknar fjárveitingar.“ Við settum síðan fram breytingartillögur sem stjórnarmeirihlutinn felldi. Það er algjörlega ljóst og þarf ekki fleiri vitnanna við, öllum var ljóst að verið var að samþykkja fjárlög með upphæðum sem engan veginn gátu brugðist við þeim vanda sem þar var uppi. Í fjáraukalögunum er gert ráð fyrir framlagi upp á 1,1 milljarð til Sjúkratrygginga vegna samninga við sérgreinalækna. Í fjárlagafrumvarpinu er alveg sama sagan og með vegaframkvæmdir og framlög í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Minni hluti þingsins áttaði sig vel á því að það gæti ekki gengið upp að kostnaði vegna samnings við sérgreinalækna yrði velt yfir á sjúklingana, nóg er greiðslubyrði einstaklinga í heilbrigðiskerfinu samt. Við gerðum tillögu um að þetta yrði ekki með þeim hætti sem hæstv. ríkisstjórn lagði upp með og stjórnarmeirihlutinn felldi þá tillögu. En nú kemur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra með tillögu sem stjórnarmeirihlutinn er búinn að fella. Ég fagna því. Ég fagna þeim sinnaskiptum hjá hæstv. ríkisstjórn en ég gagnrýni lélega áætlunargerð og að fjárlögin standi ekki undir nafni og að koma þurfi með svona lagað inn í fjáraukalögin. Annað sem ég vil nefna á þeim stutta tíma sem ég hef er barnabætur og vaxtabætur. Nú er í fjáraukalagafrumvarpinu gert ráð fyrir að barnabætur og vaxtabætur lækki, barnabætur um 600 millj. kr. og vaxtabætur um 200 millj. kr. Þarna eru 800 millj. kr. sem hv. þingmenn samþykktu að ættu að fara til að jafna stöðu barnafólks og þeirra sem skulda í íbúðarhúsnæði. En það gengur ekki út vegna þess að báðar þessar upphæðir eru tekjutengdar og viðmiðin eru svo lág. Peningurinn sem þingið samþykkir að eigi að fara til að jafna stöðu barnafólks og þeirra sem greiða háa vexti af húsnæðislánum gengur ekki út, enda er það svo til dæmis með barnabæturnar að þær byrja að skerðast við 200 þús. kr. mánaðarlaun. Ég vil hvetja til þess að þegar við tökum til við að ræða þá liði fyrir fjárlagaárið 2016 látum við ekki segja okkur að um sé að ræða einhverja heildarupphæð og menn séu glaðir yfir einhverri mikilli heildarupphæð þegar stór hluti hennar rennur síðan aftur til ríkissjóðs vegna þess að viðmiðin eru svo lág. Við þurfum að horfa á viðmiðin og fara rækilega í gegnum það hvernig áætlunin er reiknuð út. Í fjáraukalagafrumvarpinu er líka gert ráð fyrir rúmlega 2 milljarða kr. lækkun vegna veiðigjalda. Það gefur okkur tilefni til, herra forseti, að rifja upp hvernig farið hefur verið með veiðigjöldin frá fjárlögum 2013. Þær upphæðir hafa farið lækkandi með hverju árinu. Ef við tökum þessa 2 milljarða, 2.020 millj. kr. sem lækkunin er í þessum fjáraukalögum, en þau eru vegna breytingar á innheimtu á veiðigjöldunum og leggjast þá á á næsta ári, ef við tökum þau bara frá þá er veiðigjaldið búið að lækka frá fjárlögum 2013 um 6.170 millj. kr. Uppsafnað er þetta 14.590 millj. kr. Hvað hefðum við ekki getað gert fyrir þá peninga, ef við tökum bara 6.170 millj. kr.? Við gætum grafið göng, við gætum lagað vegi, brýnt verkefni sem er fjársvelt þessa dagana. Við hefðum getað lækkað tryggingagjaldið sem mundi nýtast öllum öðrum atvinnugreinum í landinu, svo dæmi sé tekið, og látið jafnvel hluta þessa gjalds renna til sveitarfélaganna. Lækkunin er 46% sem er nú ansi góður díll fyrir útgerðina í landinu sem sjaldan hefur staðið betur og þá er ég aðeins að tala um upphæð á verðlagi hvers árs. Ef við færum í það að reikna verðbólgu inn í hlutina yrði reikningurinn öðruvísi og allur á kostnað ríkissjóðs. Virðulegur forseti. Við höfum kallað eftir því í fjárlaganefnd að fá inn gesti til að útskýra fyrir okkur hvaða ávinningur það er fyrir okkur skattgreiðendur að ríkissjóður gerist stofnaðili að Innviðafjárfestingabanka Asíu. Þetta framlag er metið, að mér skilst, á 2,3 milljarða kr. þó að það greiðist ekki allt út í einu. Mér finnst mikilvægt að við förum gaumgæfilega yfir það af hverju við þurfum að eiga hlut í einum bankanum í viðbót. Við eigum hlut í Norræna fjárfestingarbankanum sem fjárfestir ekki bara í innviðum á Norðurlöndum heldur hefur hann líka farið með fjárfestingar sínar annað. Sama er að segja um þróunarbanka Evrópu. Af hverju þurfum við að bæta þessu við og hvaða viðbót er þar sem skiptir okkur svona miklu máli að við séum stofnaðili að þessum stóra Asíubanka? Við fáum væntanlega svar við því þegar þar að kemur en það er ekki komið núna. Að lokum, herra forseti, vil ég gagnrýna áætlunargerð á tekjuhliðinni. Það er eins með hina liðina sem ég hef nefnt hér, og ekki í fyrsta skipti sem það gerist, að arðgreiðslur eru áætlaðar af Bankasýslunni með ákveðnum hætti. Fyrir þeim eru færð rök í fjárlaganefnd að óvarlegt sé að reikna með hærri arðgreiðslum úr fjármálafyrirtækjum og síðan tveimur mánuðum seinna hafa aðalfundir þeirra stofnana samþykkt mun hærri arðgreiðslur, eins og sést á frumvarpinu sem er jákvætt núna á tekjuhliðinni um 17 milljarða kr. og stærsti hlutinn þar er vegna arðgreiðslu úr Landsbankanum. Eigandi Landsbankans áætlar arðgreiðslur upp á örfáa milljarða í lok desember 2015 og innan við tveimur mánuðum eftir það er komin ný arðgreiðsla, samþykkt, sem er algjörlega úr takti við það sem áætlað var. Herra forseti. Ég á mjög erfitt með að átta mig á þessum leik. Þetta lítur út eins og blekkingaleikur, svona allt í plati. Við eigum ekki nóga peninga til að grafa göng og byggja vegi en síðan kemur í fjáraukalögunum: Heyrðu, nei, nei, þetta er nú ekki alveg svona, við eigum nokkra milljarða. En umræðan um notkun þeirra er þá ekki í takt við það sem ætti að vera í fjárlögum hvers árs. Nú er tími minn búinn, herra forseti, og ég lýk máli mínu.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til fjáraukalaga fyrir yfirstandandi ár. Eins og var rakið mælti ráðherra fyrir málinu fyrir helgi og samkomulag var um að umræðan færi fram síðar, enda kannski ekki mál sem á að ræða inn í myrkrið, inn í nóttina. Ég féllst því á að það yrði gert þótt auðvitað sé aldrei heppilegt að láta tíma líða og hafa ekki viðeigandi ráðherra viðstaddan sem þekkir málin út og inn, þó að ég ætli ekki að gera lítið úr því að hér sé sá sem gegnir hlutverki fjármálaráðherra í dag. Ég ætla að fara í gegnum þetta frumvarp eins og það kemur fyrir og velta upp hugleiðingum mínum sem það varða. Auðvitað getur maður ekki annað sagt en að þetta frumvarp þjóni ekki þeim tilgangi sínum sem lagt er upp með og kemur fram í inngangi og heitir hlutverk fjáraukalaga. Það er ófyrirséður kostnaður og ófyrirséð útgjöld sem eiga að fara hérna inn en því miður hefur okkur ekki auðnast það í gegnum tíðina, sem er svo sem ekki nýtt af nálinni, ég ætla ekki að halda því fram. Okkur hefur ekki auðnast að brúka það sem slíkt heldur er gjarnan komið inn með málefni sem að við vitum að eru ekki ófyrirséð. Þetta frumvarp er svo sannarlega ekki undanskilið og kannski vel bætt í ef eitthvað er. Þetta eru full stór fjáraukalög svo ekki sé meira sagt. Það kemur fram í upphafi um forsendur þessa frumvarps að ákveðið hafi verið að taka ekki inn tillögur vegna slitabúanna og fjármuna og eigna sem færast til ríkisins miðað við það frumvarp sem var samþykkt fyrir helgi. Það er kannski skiljanlegt að ekki sé sett inn eitthvað sem ekki er búið að ganga frá eða samþykkja og maður skilur það, sérstaklega þegar um er að ræða slíkar fjárhæðir. En það er alveg ljóst að það verður með einhverjum öðrum hætti en við gerðum ráð fyrir, þ.e. fjárhæðir eru allt aðrar en margur hefur búist við af þeim gjörningi. Ég hef gert athugasemdir við að áhrifin af kjarasamningunum séu ekki metin hér inn nema að hluta til. Mér finnst skrýtið að í frumvarpi sem er svona seint fram komið skuli ekki vera hægt að áætla betur. Okkur er tíðrætt um áætlanagerð. Það er það sem skiptir höfuðmáli í þessu. Og verandi að fjalla um frumvarp um opinber fjármál þar sem allt á að byggjast á góðri áætlanagerð og þau snúast fyrst og síðast um að áætlanagerð sé almennileg og að hún haldi þá ber þetta ekki merki þess, ekki frekar en fjárlögin sem við erum líka farin að fjalla um. Gerðardómur í máli BHM og Fíh liggur fyrir í ágúst. Þess vegna tel ég að það hefði átt að vera hægt að taka eitthvert mat á því inn í þetta frumvarp. En það er ekki gert og er þá væntanlega eitt af því sem bætist við á þá fjárhæð sem fyrir liggur í fjáraukalagafrumvarpi núna milli umræðna. Það er talað um að stærsti hluti bættrar afkomu af fjárlögum skýrist að mestu leyti af arðgreiðslum úr fjármálastofnunum. Það er eitt af því sem okkur þykir einkennilegt. Ef hægt er yfir höfuð að áætla einhverjar arðgreiðslur, af hverju ætti ekki að vera hægt að áætla þær sem næst raunveruleikanum? Svörin sem koma frá ráðuneytinu finnst mér ekki nægjanleg. Ég tel að ef hægt er að áætla 15 milljarða eða 12 eða 20 sé hægt að áætla sig nær, af því að tveimur mánuðum seinna gerist ekkert svo stórkostlegt að ekki sé hægt að áætla það. Því höfum við í minnihlutanum haldið mjög sterkt á lofti, vegna þess að þetta er að gerast í að minnsta kosti annað sinn ef ekki í þriðja sinn, svona mikil frávik. Það er hins vegar vert að skoða að ef viðbótararðgreiðslurnar eru undanskildar versnar frumjöfnuður þessara fjárlaga frá áætlunum um u.þ.b. 3 milljarða. Það er eitthvað sem við þurfum að vera mjög meðvituð um. Þegar horft er á talnagrunninn og reksturinn, útstreymi og innstreymi í ríkissjóð skoðað þá er búið að taka Landsbankann út, eða 15% söluhlut í honum. Það er ekki er gert ráð fyrir honum lengur í fjáraukalögunum heldur er gert ráð fyrir helmingi meira, þ.e. að 30% af sölunni fari öll fram í því fjárlagafrumvarpi sem við erum með til umfjöllunar fyrir næsta ár. Aðrar breytingar eru á tekjuhlið. Eitt af því sem við Vinstri græn og minni hlutinn höfum staðið nokkuð þétt saman í að gagnrýna er tekjumissirinn eða sú leið sem ríkisstjórnin velur að fara, sem er m.a. að lækka veiðigjaldið um 2 milljarða þrátt fyrir að við sjáum mjög góða afkomu útgerðarinnar ár eftir ár. Það hefur ekki enn þá breyst til þeirra muna, að mínu mati, að lækka þurfi gjaldið á þennan hátt. Samfélagið er ekki komið í þá stöðu að við getum leyft okkur að afsala okkur tekjum og brauðmolahagfræðin virkar ekki. Það hefur verið sýnt fram á að það er ekki eitthvað sem skilar samfélaginu því sem að sjálfstæðismenn vilja helst halda fram. Það var ekki útskýrð 3 milljarða kr. lægri arðgreiðsla frá Seðlabanka Íslands og öðrum aðilum. Það var bara samkvæmt einhverjum reglum og við óskum eftir að fá betri útskýringu á því. Ég vona að það komi til okkar á milli umræðna. Mig langar líka að fara í útgjaldabreytingarnar, stikla þar á stóru. Við gagnrýndum það mjög í vor eða sumar þegar lagt var fram einskiptisframlag upp á tæpa 2 milljarða til vegagerðar, bæði framkvæmda og viðhalds, ekki vegna þess að ekki ætti að gera þá hluti heldur vegna þess hvernig það var gert. Það var farið fram hjá öllum hefðbundnum leiðum og gert í gegnum ákvörðun ríkisstjórnar. Samgönguráð og aðrir voru ekki spurðir. Svo erum við með vanfjármagnaða samgönguáætlun eins og hún var lögð fram síðasta vor, án þess að hún fengi neina afgreiðslu. Það er ekki gott að vinna þetta á þann hátt sem hefur verið gert, eins og við höfum ítrekað rakið og bent á. Ég er alveg sannfærð um það að flestir fulltrúar í fjárlaganefnd eru afar ósáttir við að svo mikið af fyrirsjáanlegum útgjöldum komi hér inn. Ég held að það sé ekki neinn sérstakur ágreiningur um það á milli flokka. En viljinn til að gera betur er það sem við höfum að vopni og við þurfum að reyna að koma því að í þingsal að framkvæmdarvaldið leyfi sér ekki svona áætlanagerð, eða réttara sagt enga áætlanagerð eða litla, og að gera hlutina á þennan hátt. Þess vegna held ég að við getum staðið nokkuð saman að breytingum á því hvernig hlutirnir eru settir fram. Það er einn áhugaverður punktur á bls. 51 í fjáraukalögunum sem er skattar á vöru og þjónustu. Þar lækkar virðisaukaskattur um 2,4 milljarða og tekjur af sköttum á vöru og þjónustu lækka í heildina um tæpan milljarð. Aðrir eru um það bil í þeirri áætlun sem gert var ráð fyrir. Það sem vekur mann til umhugsunar er að virðisaukaskatti sé síður skilað, eins og hér stendur, til ríkissjóðs þegar fyrirtæki eru í rekstrarvanda og að breytingar á hegðun séu treglegri til baka en veltan á skattstofninn. Maður hugsar með sér að það sé hálfpartinn viðurkennt að fyrirtæki leyfi sér að skila ekki þessum skatti. Það er ekki gott. Einn stór póstur í þessu er sjúkratryggingarnar. Það er eitt af því sem við höfum rætt ítrekað - þegar ég segi „við“ á ég við bæði okkur í Vinstri grænum og okkur í minni hlutanum - og teljum að þurfi að girða fyrir og mikilvægt að girt sé fyrir í nýjum opinberum fjármálum þ.e. að ekki sé hægt að áætla of lítið og láta svo fella það niður um áramótin heldur þurfi Sjúkratryggingar sem og aðrir að áætla af einhverju viti. Hér er líka verið að tala um reglugerðina um sérfræðilækna sem við erum búin að benda á að minnsta kosti tvisvar sinnum við fjármálaumræðu. Það var búið að búa til reglugerð. Hún var ekki látin taka gildi, ég vil segja sem betur fer og það er vel. Ég hrósa ríkisstjórninni fyrir að hafa ekki látið þá reglugerð taka gildi því að það hefði þýtt aukinn kostnað fyrir sjúklinga. En það breytir því ekki að þetta hefur legið fyrir í ansi langan tíma og hefði átt að vera við gerð fjárlaga fyrir árið 2015 en ekki fjáraukalögin núna, það hefði átt að setja þetta inn í þau fjárlög. Að öðru leyti, virðulegi forseti, er hægt að tína út eitt og annað sem er alls ekki fjáraukamál. Það er leitt þegar búið er að margbenda á hvernig þetta er. Ég hef til dæmis bent á bæði sérstakan saksóknara og héraðssaksóknara. Hér lá fyrir að mál yrði ekki samþykkt sem gerði þá breytingu að veruleika að héraðssaksóknari tæki til starfa 1. júlí. Það hefði þurft að áætla fyrir því. Það er líka rætt um innanlandsflugið, þ.e. flugið sem við höfum stundum kallað styrkta flugið, samningar sem hafa verið gerðir, með of stuttan tíma að mínu viti, til Bíldudals, Gjögurs, Hornafjarðar, Grímseyjar, Vopnafjarðar og Þórshafnar. Það er verið að gera það kleift að klára fjárhagsárið og fljúga á þá staði. Ég vona svo sannarlega að við semjum til lengri tíma þannig að hægt verði að byggja þetta flug upp af einhverju viti. Tíminn er fljótur að fara og ýmislegt sem hægt er að ræða. Ég held að stærstu póstarnir sem ég vildi koma inn á sé komnir fram fyrir utan það að ég tek undir það sem sagt var um bæði barna- og vaxtabætur. Ég hefði viljað sjá viðmiðin hreyfð til fremur en að gert væri ráð fyrir því að þessir fjármunir færu aftur í ríkissjóð því að það er ekki það sem þingmenn voru að samþykkja, tel ég. Ég tek undir þá gagnrýni. Ég held að fyrst og síðast snúist þetta um að ríkisstjórn hverju sinni vandi áætlanagerðina betur þannig að ekki sé komið inn með mál sem ekki eiga heima hérna. Það verður reyndar ekki fyrr en á næsta kjörtímabili úr því sem komið er sem þessi nýju opinberu fjármál taka gildi, því að þau eru umfangsmikil og þurfa tíma í kerfinu. Þá ætti að þrengja að alls konar svona og fjáraukalögin ættu ekki að vera eins og þau eru hér. Ég vona svo sannarlega að við getum samhent tekið þetta út fyrir 

Virðulegi forseti. Mér finnst að ég gæti að mörgu leyti endurtekið það sem ég sagði í fyrra í umræðunni þá um fjáraukalög. Við fáum nú aftur fjáraukalög þar sem ótal liðir eiga ekki heima þar sem þeir eru ekki ófyrirséðir, óvæntir. Þegar við hófum 1. umr. sagði hæstv. fjármálaráðherra í andsvörum við mig að málið væri komið til þingsins sem tæki síðan ákvörðun. Ég upplifði þetta svolítið eins og hér væru ýmsir liðir sem menn létu reyna á en síðan væri það Alþingi, löggjafarvaldið, sem tæki ákvörðun. Ég vona að það standi í lappirnar í þessu máli því að mér finnst ekki hægt að tala um aga og ábyrgð í einu orði og samþykkja síðan til dæmis fjárveitingu til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða í hinu. Það eru ekki ásættanleg vinnubrögð. Allt tal um ábyrgð og slíkt í tengslum við fjármál verður bara hjóm eitt. Það er eins og stjórnvöld vanáætli allt of oft fjárveitingar. Þá er ég ekki bara að tala um núverandi stjórnvöld því að þetta hefur viðgengist í gegnum tíðina þó að það hafi minnkað mikið eftir hrun, að einhverju leyti vegna þess að það voru hreinlega ekki til peningar. Þetta vekur upp spurningar og er áhyggjuefni vegna þess að við erum að vinna lög um opinber fjármál sem miða einmitt að því að vera með góða áætlanagerð og plana fram í tímann. Ef við getum ekki einu sinni planað hálft ár fram í tímann á lið eins og Framkvæmdasjóð ferðamannastaða er okkur eiginlega ekki viðbjargandi. Ég vil benda staðgengli hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. menntamálaráðherra, á að lesa nefndarálit minni hlutans frá því í fyrra og hittiðfyrra og taka mark á því sem við erum að segja því að við hittum greinilega naglann á höfuðið. Hvað sjáum við í fjárlögum ársins 2016? Voru ekki tæpar 150 milljónir settar í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða? Þetta er eins og lélegur brandari. Afsakið að ég skuli vera hneyksluð hérna en mér finnst þetta ekki boðlegt. Hér eru ýmsir liðir sem eru skiljanlegir. Það varð eldgos og eitt og annað hefur gerst sem ekki var hægt að sjá fyrir. En það eru allt of margir liðir sem eiga ekkert erindi í fjáraukalög. Ég bíð spennt eftir atkvæðagreiðslunni þar sem ég ætla að sjá hvort meiri hlutinn stendur í lappirnar í þessu máli og hvort hann mun t.d. samþykkja liðinn sem snýr að Framkvæmdasjóði ferðamannastaða. Það verður fróðlegt að sjá það. Það eru tveir liðir sem vekja athygli mína, sem eru Læknavaktin og heilsugæslustöðin í Salahverfi í Kópavogi þar sem er verið að bæta við fjármunum vegna þess að einhver viðmið í þjónustusamningi stóðust ekki, það komu fleiri sjúklingar en gert hafði verið ráð fyrir í fjárlögum. Það vekur upp spurningar um heilsugæslustöðina á Akureyri sem var líka með þjónustusamning við ríkið en Akureyrarbær greiddi með heilsugæslunni á hverju ári og fékk ekki neinar viðbætur. Þetta er eitthvað sem ég ætla að skoða nánar. Þetta er bara 1. umr. og við eigum eftir að kalla inn gesti. Það er einnig liður sem er lækniskostnaður sem við höfum gagnrýnt að hafi ekki verið gert ráð fyrir í fjárlögum. Þetta var milljarður í fyrra og er 1,1 milljarður í ár. Í fjárlögum var talað um að setja reglugerð. Síðan hefur verið einhver pólitísk ákvörðun að gera það ekki og þá vantar milljarð upp á. Í fjárlögum fyrir árið 2016 er held ég búið að kippa þessu í liðinn en tvö ár í röð eru þessi vinnubrögð viðhöfð. Mér finnst óvenjumargir liðir vera hjá innanríkisráðuneytinu. Þar eru vissulega margir málaflokkar flóknir og kannski ekki alltaf hægt að sjá fyrir með góðu móti. Mér finnst þetta líka vera vísbending um að við séum að vanáætla. Kannski er alltaf hugmyndin að reyna að hafa fjárlögin sem lægst til að geta sýnt fram á hallalaus fjárlög þegar þau eru lögð fram og bæta svo við eftir á þegar menn sjá að kannski gengur betur en menn ætluðu. Ég held að það væri betra ef menn mundu frekar áætla aðeins of mikið í stað þess að vera alltaf að bæta við eftir á. Við hljótum að spyrja okkur hvort við höfum einfaldlega ekki tækin til þess að áætla nógu vel eða upplýsingarnar sem við þurfum eða hvað sé í gangi. Þetta er ekki nógu gott svo að það sé sagt. Ég ætla ekki að fara að tína til einstaka liði. Ég geri ráð fyrir að 2. umr. verði aðeins viðameiri og við verðum þá komin með svör við ýmsum spurningum. Ég held að ég ætli ekki að lengja þessa umræðu. Þetta eru gamlir draugar sem mér finnst við enn og aftur vera að ræða. Mér finnst það sorglegt.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2015. Því ber að fagna að heildarjöfnuður ríkissjóðs verður samkvæmt því 17,1 milljarði betri en áætlað var í fjárlögum ársins. Meginskýringin á þessari bættu afkomu felst í 15 milljarða hærri arðgreiðslum í ríkissjóð, einkum frá Landsbanka Íslands. Þetta er reyndar ekki í fyrsta sinn sem arðgreiðslur eru stórlega vanmetnar í fjárlögum og því miður ekki það síðasta. Í frumvarpi að fjárlögum fyrir árið 2016 er augljóst að arður af Landsbanka hefur aftur verið töluvert vanmetinn. Hagnaður Landsbankans fyrstu níu mánuði ársins var orðinn 24,4 milljarðar og því ekki ólíklegt að hann nái 30 milljörðum á þessu ári. Í fjárlögum fyrir næsta ár er hins vegar gert ráð fyrir að ríkissjóður fái aðeins 7,1 milljarð í arð af Landsbankanum en nú er líklegra að stefni í að sú tala verði að minnsta kosti 20 milljörðum hærri. Einnig vil ég benda á að eiginfjárhlutfall Landsbankans er tæp 30% sem er átta prósentustigum hærra en lágmarkskröfur Fjármálaeftirlitsins hljóða upp á. Það þýðir í raun að Landsbankinn gæti á næsta ári greitt sérstakan viðbótararð í ríkissjóð sem næmi hátt í 8% af 252 milljarða eigin fé. Það er þá nærri því að vera 20 milljarðar til viðbótar þeim 20 milljörðum sem komu til viðbótar. Við erum því að tala um að í stað þess að arður ríkissjóðs af Landsbanka verði á næsta ári 7 milljarðar eins og stendur í fjárlögum fyrir 2016 gæti hann orðið hátt í 40 milljarðar. Vanmatið gæti því numið 33 milljörðum og er mikilvægt að við þingmenn séum upplýstir um þessa líklegu skekkju í fjárlögunum fyrir árið 2016. Eðlilegast væri að ráðuneytið kæmi á framfæri leiðréttingu á þessu áður en fjárlögin verða tekin til umfjöllunar í þinginu. Virðulegi forseti. Ég vík nú aftur að fjáraukalagafrumvarpinu vegna ársins 2015 sem er hér til umræðu. Þar vil ég nefna tvö atriði, annars vegar heimild til kaupa á hlut Innviðafjárfestingabanka Asíu og hins vegar áform um að selja 30% eignarhlut ríkisins í Landsbankanum á næsta ári. Byrjum á áformunum um sölu á hlut ríkisins í Landsbankanum. Í ljósi aðstæðna virðist alls ekki tímabært fyrir ríkissjóð að selja 30% hlut ríkisins á næsta ári ef tilgangurinn er að fá hæsta mögulegt verð fyrir hlutinn. Um þessar mundir er slitabú Kaupþings að leita að kaupendum að Arion banka og allt stefnir í að ríkissjóður eignist Íslandsbanka að fullu á næstunni. Líklega er skynsamlegra að selja Íslandsbanka á undan Landsbankanum, en það er ljóst að söluverð Arion banka og Íslandsbanka samanlagt mun nema hundruðum milljarða. Ef hlutur ríkisins í Landsbanka bætist þar við, þessi 30% hlutur, erum við kannski að tala um 400 milljarða sem er verið að selja af hlutabréfum í bönkum á afar skömmum tíma. Til að setja þessa tölu í samhengi vil ég nefna að heildarvelta á hlutabréfamarkaði á síðasta ári, árið 2014, var um 300 milljarðar, heildarvelta ársins. Það sem af er þessu ári, fyrstu 10 mánuði þessa árs, er veltan orðin 321 milljarður. Í fljótu bragði virðist algerlega óraunhæft að ætla að hlutabréfamarkaðurinn geti tekið við öllu þessu framboði á hlutabréfum í bönkum alveg á næstunni. Ef ætlunin er að fá gott verð fyrir eignarhlut ríkissjóðs í Landsbankanum væri því líklega skynsamlegra að bíða með áform um að selja 30% í honum. Hæstv. fjármálaráðherra hefur upplýst að Bankasýslan vinni að skýrslu um mögulega sölu á hlut í Landsbankanum og að sú skýrsla verði tilbúin snemma á næsta ári. Landsbankinn hefur skilað mjög góðum arði í ríkissjóð. Á meðan bankakerfið er enn óbreytt og bankar í aðstöðu til að skammta sér hagnað úr hagkerfi landsins í skjóli fákeppni er fátt sem bendir til annars en að þeir muni áfram skila mjög góðum arði. Er þá ekki skárra að þessi mikli arður renni í ríkissjóð þar sem hann nýtist öllum landsmönnum en í vasa þröngs hóps einkaeigenda? Annars hefur sá sem hér stendur og Framsóknarflokkurinn og fleiri flokkar lýst því yfir að skynsamlegt gæti verið að breyta eigandastefnu Landsbankans þannig að bankinn hefði fleiri markmið en þau að hámarka arð eigandans. Landsbankinn gæti haft það að markmiði að efla samkeppni á bankamarkaði með því að bjóða betri lánakjör og lægri þjónustugjöld en við því yrðu aðrir bankar að bregðast með því að lækka einnig sín gjöld og álögur. Þótt slík eigandastefna mundi hugsanlega lækka arð ríkissjóðs af Landsbankanum eitthvað yrði ávinningur landsmanna af aukinni samkeppni í bankaþjónustu margfalt hærri fjárhæð. Samkvæmt bls. 45 í fjáraukalagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að sala á 30% eignarhlut í Landsbanka fari fram á árinu 2016 en þau áform eru að mínu mati algjörlega ótímabær, m.a. af þeim ástæðum sem ég hef rakið hér. Virðulegi forseti. Þá víkur sögunni að V. kafla frumvarpsins þar sem fjallað er um heimildir. Þar er meðal annars óskað eftir heimild Alþingis til að binda 2,5 milljarða í erlendum gjaldmiðli í Innviðafjárfestingabanka Asíu eins og kemur fram á bls. 63. Þar koma ekki fram röksemdir sem réttlæta að ríkissjóður leggi allt að 17,6 milljónir dollara að veði í rekstur banka sem mun ekki starfa að uppbyggingu hérlendis. Ekki kemur heldur fram hver rekstrarkostnaður ríkisins verður af því að taka þátt í fundum og ferðalögum vegna aðkomu ríkissjóðs að bankanum. Hins vegar kemur fram að atkvæðavægi Íslands verði innan við 0,3% og áhrif okkar í bankanum því engin, eða því sem næst. Þess má geta að Ísland er aðili að evrópska innviðabankanum sem tapaði miklum peningum á síðasta ári. Eftir framsögu málsins innti ég hæstv. fjármálaráðherra eftir því hver væri væntur ávinningur ríkissjóðs af þátttöku í þessum asíska innviðafjárfestingabanka. Hæstv. fjármálaráðherra svaraði því efnislega til að þetta væri fjárfesting sem reikna mætti með að mundi aukast að verðgildi en einnig að aðild að bankanum væri til þess fallin að greiða götu íslenskra fyrirtækja til þátttöku í verkefnum bankans á starfssvæði hans, sem sagt í Asíu og Eyjaálfu. En er það hlutverk ríkissjóðs að veðja á hækkun hlutabréfa í erlendum bönkum? Á ríkissjóður að festa peninga skattgreiðenda í slíkri hlutaveltu? Á ríkissjóður að taka á sig kostnað til að greiða götu íslenskra verkfræðifyrirtækja? Geta þessi verkfræðifyrirtæki ekki greitt þann kostnað sjálf af sinni útrás? Er ekki næg eftirspurn eftir íslensku hugviti erlendis þó að við látum vera að binda fé skattgreiðenda í Asíubankanum? Og væru þessi útflutningsfyrirtæki fús til að greiða sjálf þennan herkostnað við sína eigin útrás? Þess má geta að Bandaríkin og Japanir hafa ákveðið að vera ekki aðilar að þessum asíska innviðafjárfestingabanka og ýmis umhverfissamtök hafa lýst áhyggjum af því að bankinn muni ekki gæta nægilega að umhverfismálum í sínum verkefnum. Því virðist skjóta skökku við að vilja festa gjaldeyri ríkisins í erlendum banka sem hefur enga starfsemi hér á landi og mjög óljóst um ávinning af fjárfestingunni fyrir ríkissjóð en í sömu andrá að vilja selja hlut ríkisins í banka sem sinnir hér mikilvægri starfsemi og skilar mjög miklum arði í ríkissjóð. Virðulegi forseti. Ég tel mjög erfitt að réttlæta fjárfestingu ríkissjóðs í Innviðafjárfestingabanka Asíu og legg til við Alþingi að heimildin verði ekki veitt.

Virðulegi forseti. Ég hlustaði á ræðu hv. þingmanns þar sem hann fór yfir ýmislegt sem kom fram í fjáraukalagafrumvarpinu en fór hins vegar aftur í að ræða hugmynd hans um hinn svokallaða samfélagsbanka. Ég verð að viðurkenna að mér finnst sú hugmynd vægast sagt skrýtin þó svo að ásetningurinn sé örugglega góður. Þetta snýst um það að ríkið eigi að eiga banka sem eigi að vera betri en allir hinir bankarnir og veita virka samkeppni. Það eru nokkrar spurningar sem vakna af því að ég hef ekki haft tækifæri til að spyrja hv. þingmann. Í fyrsta lagi spyr ég: Hefur hv. þingmaður kannað hvort það standist samkeppnislög að ganga fram með þessum hætti? Í öðru lagi: Ef ég man rétt þá er þetta hugmyndin með Íbúðalánasjóði sem hefur kostað okkur skattgreiðendur sem samsvarar einum nýjum Landspítala í beinum útlögðum kostnaði. Vonandi sjáum við fyrir endann á því en það er ekki alveg sjálfgefið. Þá er spurning númer tvö hvort hv. þingmaður telji ekki að þau spor hræði. Og í þriðja lagi: Ég segi fyrir sjálfan mig að það er margt sem mér fyndist að mætti vera betra á Íslandi þegar kemur að atvinnustarfsemi, samkeppni mætti vissulega vera meiri og einnig ýmis þjónusta sem er okkur lífsnauðsynleg. Telur hv. þingmaður að við ættum að fara í ríkisrekstur á fleiri sviðum til að veita virka samkeppni en bara í bankastarfsemi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar ágætu spurningar sem eru mjög góðar. Það er gott að fá tækifæri til að svara þeim hér. Tel ég að samfélagsbanki væri brot á samkeppnislögum eða hugsanlega einhverjum lögum um ólögmæta ríkisaðstoð, til dæmis? Það fer alveg eftir því hvernig þetta væri útfært. Ef það væri rangt útfært má sjá fyrir sér að það gæti á einhvern hátt stangast á við lög um ríkisaðstoð, ef menn ætla til dæmis að fara að dæla fé úr ríkissjóði til þess að fjármagna rekstur slíks banka í samkeppni við aðra banka, en það er að sjálfsögðu ekki það sem við erum að leggja til. Það er verið að leggja til að í stað þess að Landsbankinn hafi það markmið að hámarka arð sinn komi hann sér upp fleiri og samfélagsmiðaðri markmiðum. Að sjálfsögðu er ekki verið að leggja til að hann sé rekinn með tapi, það væri einmitt brot á lögum um ríkisstyrki. Hugmyndin er sú að fjölga markmiðunum, láta hann taka forustu í að draga úr kostnaði sínum, draga úr kostnaði sem hann leggur á viðskiptavini sína í formi alls konar þjónustugjalda og þá fylgja aðrir bankar eftir. Það er ekki verið að leggja til að hann verði rekinn með tapi. Íbúðalánasjóður tapaði vissulega peningum. Hann var í ríkiseigu. Getum við þá ályktað að allir bankar í ríkiseigu muni tapa peningum? Ég er ekki sannfærður um það. Hérna voru margir bankar einkavæddir. Þeir töpuðu miklu meiri peningum en Íbúðalánasjóður og tjón samfélagsins var margfalt meira. Eigum við þá að álykta að allir einkavæddir bankar tapi peningum? Ég held ekki. Ég held að þetta sé allt of mikil einföldun. Ég held að í raun sé það þannig að eignarformið skiptir ekki endilega máli um það. Þriðja spurningin: Hvort ég sé þeirrar skoðunar að ríkisvæða eigi önnur stór fyrirtæki en bankana. Svar mitt við því er nei.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Hann talaði um að þetta verði að vera rétt útfært og að ekki eigi að leggja bankanum til fé. En það er það sem ríkissjóður er búinn að gera, það er búið að leggja bankanum til fé. Eitt af verkefnunum hvað varðar Íbúðalánasjóð snýr að því að ekki má ganga þannig fram að samkeppnislög séu brotin. Það er því ekki svo gott að hægt sé að segja að það eigi bara að útfæra hlutina á réttan hátt. Það var markmið Íbúðalánasjóðs að veita hagstæðari íbúðalán en bankarnir gætu gert. Niðurstaðan varð sú sem við þekkjum. Síðan er bankahrunið og fasteignahrunið alveg sérumræða. Við mátum áhættuna ekki rétt þar og erum svo sem ekkert voðalega mikið að gera það núna. En ef við erum mjög stórtæk á bankamarkaðinum erum við með tvöfalda áhættu, annars vegar kerfisáhættu og síðan eru það fjármunir skattgreiðenda sem við höfum sett inn í bankana. Þetta hefur verið reynt hvað eftir annað og ekki bara á þessu sviði - sem betur fer er maður fljótur að gleyma. Hér var ríkisprentsmiðja, Gutenberg, hún átti að sjá til þess að landsmenn fengju prentverkið á betra verði en annars en af einhverjum ástæðum hafa vestræn ríki metið það sem svo, eftir mikil áföll, að áhætturekstur fari ríkinu ekki vel. Og ég held að það hafi ekkert breyst núna. Það sem við þurfum að gera, af því að hv. þingmaður nefndi einkabanka, er að huga að því hvernig við eigum að lágmarka áhættu skattgreiðenda af bankarekstri. Það getur vel verið að ég og hv. þingmaður séum sammála um ýmislegt hvað það varðar, en ég held að það vanti aðallega samkeppni á þessum markaði en ekki aukinn ríkisrekstur. Ég hef aldrei nokkurn tímann séð hann virka til að ná þeim markmiðum.

Virðulegi forseti. Ríkið lagði Landsbankanum að sjálfsögðu til fé, bæði lán og eigið fé, og ég veit ekki betur en að á þessum lánum hafi verið vextir, markaðsvextir, og að af hlutafénu hafi verið greiddur arður. Það er því ekki neinn ríkisstyrkur í því. Varðandi Íbúðalánasjóð þá er vandamálið, eins og hv. þingmanni er kunnugt um, að hann þáði ráð einkafyrirtækja um hvernig hann ætti að fjármagna sig. Þau ráðlögðu honum að gefa út óuppgreiðanleg skuldabréf og hann þáði það ráð. Þannig gæti hann jafnvel fengið ódýrari fjármögnun. Þetta er stóra vandamálið, þetta er vandamál Íbúðalánasjóðs í hnotskurn, að hann getur ekki greitt upp sína fjármögnun þegar viðskiptavinir hans kjósa að greiða upp lánin sem þeir fengu hjá honum. Þar hefur lítið að segja að Íbúðalánasjóður skuli vera ríkisfyrirtæki. Síðan er það spurningin: Hvað gerir bankana öðruvísi en önnur fyrirtæki? Hvers vegna er ég hér að tala um að kannski sé skynsamlegt að eiga einn stóran banka? Bankaumhverfið á Íslandi er þannig að hér eru þrír bankar sem eru of stórir til að falla. Landsbankinn er einn af þeim og stærstur þeirra allra, og óhjákvæmilega er ríkið í bakábyrgð fyrir þessum banka. Samfélagið okkar mundi ekki þola að þessi banki hætti starfsemi. Það þolir það hins vegar að einhver prentsmiðja hætti starfsemi, hún fer bara í hendur nýrra eigenda. Það sama á við um olíufélag eða annað slíkt, jafnvel þó að það sé stórfyrirtæki getur einkamarkaðurinn brugðist við því. En þegar banki fer á hausinn eða lendir í vanda þá stoppar kannski peningakerfið okkar. Þá getum við ekki lengur átt viðskipti í öllum hinum fyrirtækjunum. Við getum ekki keypt og selt vörur eða jafnvel farið út í apótek að kaupa lyf. Þess vegna mun ríkið alltaf koma inn og bjarga bönkunum, hvort sem þeir eru einkareknir eða í ríkiseigu. Með því að einkavæða banka þá erum við að einkavæða hagnaðinn og ríkisvæða tapið nema menn gæti sín þeim mun betur.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður hefur talað um samfélagsbanka og borið upp tillögur í stjórnmálaflokki sínum hvað það varðar. Mér finnst það áhugavert en ég er ekki viss um að ég skilji alveg hvað hv. þingmaður á við nákvæmlega þegar hann talar um samfélagsbanka. Nú má vera að það sé flókið mál að útskýra það en ég vil biðja hv. þingmann um að gera tilraun til að fara yfir það með mér hvað það þýðir. Ætti til dæmis slíkur samfélagsbanki að hafa eitthvert félagslegt hlutverk eins og litið hefur verið á að Íbúðalánasjóður hafi, þ.e. að lána t.d. til húsnæðiskaupa úti á landi þar sem ljóst er að söluverð húsnæðisins nær aldrei upp í byggingarkostnaðinn, svo dæmi sé tekið? Bankarnir hafa ekki verið hrifnir af því að lána til húsnæðisbygginga, íbúðabygginga úti á landi einmitt út af þessu því að ef sá sem tekur lánið stendur ekki í skilum stendur veðið ekki undir kostnaði bankans. Er hv. þingmaður að tala um eitthvert slíkt hlutverk eða blandað hlutverk eða á hv. þingmaður við að slíkur banki tæki þátt í menningarstarfsemi í nærumhverfi sínu eða uppbyggingu sprotafyrirtækja eða hvað? Gæti hv. þingmaður farið yfir það með mér í stuttu máli hvað hann á við með samfélagsbanka?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Ég held mér takist ekki að útskýra það til fulls í stuttu andsvari, en í mjög stuttu máli og einfaldaðri mynd er hægt að segja að samfélagsbankar eins og þeir sem eru að ryðja sér til rúms víða í heiminum, líti á það sem hlutverk sitt að styðja við uppbyggingu raunhagkerfisins fremur en að vera í fjármálavafstri og fjárfestingabixi sem hefur mjög litla tengingu við raunverulega atvinnu- eða verðmætasköpun. Það er gríðarlega mikill munur á því tvennu. Mjög mikið af þeirri bankastarfsemi sem við höfum séð þróast á undanförnum áratugum í heiminum lýtur ekki að því að fjárfesta í störfum og búa til ný verðmæti, heldur að kaupa og selja verðmæti sem þegar eru til, á sífellt hærra verði, eða að gerningum sem eru veðmál um það hvernig verð á einhverjum öðrum gerningum þróast. Það er bankastarfsemi sem tengist engan veginn því að bæta lífskjör okkar eða sem býr til störf eða mat eða nokkuð annað sem gagnlegt er, heldur eru þessir bankar orðin einhvers konar peningaspilavíti. Samfélagsbanki tekur ekki þátt í slíku peningaspilavíti. Hann horfir í kringum sig á nærsamfélag sitt, sem er þá Ísland, og segir: Hvernig get ég komið að uppbyggingu innviða þessa samfélags? Við þurfum banka til þess. Við þurfum að taka lán í bönkum til að byggja hús, skóla, verksmiðjur, eða til að stuðla að nýsköpun af öllu tagi. Þar þarf alltaf einhverja aðkomu banka og að sparifjáreigendur leggi fram peninga og kannski vil ég hafa skoðun á því í hverju þeir fjárfesta. Þeir vilja ekki lengur vera blindir á það í hvað peningarnir fara og hvers konar starfsemi fjárfest er í. Þótt furðulegt megi virðast hafa þessir samfélagsbankar skilað betri arðsemi til lengdar en spákaupmennskubankarnir sem sífellt eru að tútna út og hrynja. Það er rannsóknarefni út af fyrir sig því að raunhagkerfi nefnilega er nokkuð traustur 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mér finnst þetta afar áhugavert. Ef Ísland er nú að fara að eignast einn banka til þá tökum við umræðu um hvernig við viljum hafa bankakerfið á Íslandi og þá finnst mér afar líklegt að hugmyndir hv. þingmanns verði skoðaðar og við lítum þá til nágrannalanda, t.d. Norðurlanda þar sem slíkir bankar eru starfræktir með ágætum árangri, að mér skilst. Hv. þingmaður nefnir hér tölu banka og hefur gagnrýnt að við ætlum að selja hluti í Landsbankanum. Ef ég man rétt er í fjárlagafrumvarpinu gert ráð fyrir 35 milljörðum sem ættu að koma inn til að greiða niður skuldir ríkissjóðs við sölu á hlut - ég man ekki hversu stór hluturinn var. Telur hv. þingmaður að það séu einhverjar líkur á því að sá hlutur sem áætlað var að selja í Landsbankanum seljist á nafnvirði, eins og áætlað var í fjárlögum? Er hv. þingmanni kunnugt um á hvað hlutir í bönkum fara? Mér skilst að bankar séu bara undir nafnvirði í löndunum í kringum okkur. Eru einhverjar líkur á því að hlutir í íslenskum bönkum séu líklegir til að fara á hærra verði eða telur hv. þingmaður að við gætum hugsanlega kastað inn einhverjum söluhagnaði af hlut í bönkum nú um stundir?

Virðulegi forseti. Ég treysti mér ekki til að leggja mat á hvort hlutir í bönkum á Íslandi seljist undir eða yfir nafnvirði. Ég treysti mér ekki til að fara út í þá umræðu og held að það sé fyrir utan mitt svið að fara að ræða það eða vera með vangaveltur um það. Mér er kunnugt um það gangvirði sem er erlendis. Hins vegar eru það bara framboð og eftirspurn sem ráða þegar upp er staðið; hvað vilja kaupendur kaupa á og hvað vilja seljendur selja á? Oft er það nú það sem ræður. Það er ekki mjög virkur markaður með banka á Íslandi og kannski ekki heldur í útlöndum. En af því að hv. þingmaður nefndi umræður um hvernig við viljum haga bankakerfinu í framtíðinni vil ég leggja orð í belg um það. Ég held að það sé tækifæri fyrir okkur núna sem þjóðar að endurskipuleggja bankakerfið þannig að það nýtist samfélagi okkar betur til frambúðar. Það eru allir sammála um að bankakerfið er allt of stórt fyrir samfélag okkar. Við erum komin með risastóra banka sem eru of stórir til að falla og eru með hálfgert fjárkúgunarvald gagnvart ríkissjóði og skattgreiðendum. Það er ekki hægt að una við slíkt ástand til frambúðar. Við verðum að nota tækifærið til að skipta hugsanlega bönkunum upp í grunneiningar sem eru þá smærri, í viðskiptabankaeiningu, fjárfestingarbankaeiningar, íbúðalánasjóðseiningar. Síðan held ég að það væri til bóta að bönkum væri ekki falið að starfrækja peningakerfið í landinu. Við ættum ekki að vera með einkavædda krónu eins og við höfum verið með heldur eigum við að færa það til Seðlabankans að annast bæði seðlaútgáfu og útgáfu á þeim innstæðum sem við höfum til þess að nota í öllum viðskiptum. Með því gætum við búið til minni einingar, einingar sem væru í meiri samkeppni sín á milli, og hver um sig væri ekki hættuleg samfélaginu ef hún færi illa að ráði sínu í rekstri. Það ætti sem sé að skipta bönkunum upp í viðskiptabanka, fjárfestingarbanka og íbúðalánasjóði og taka peningavaldið af bönkunum. Með því væri mjög stórt skref stigið í átt að því að gera hérna öruggara og eðlilegra umhverfi í bankamálum sem þjónaði samfélaginu en skapaði ekki hættu.

Virðulegi forseti. Umræðan er oft svolítið sérstök hér. Í umræðu um fjáraukann duttum við eiginlega í umræðu um samfélagsbanka. Ég verð að viðurkenna að mér finnst, virðulegi forseti, ég vona að ég fái ekki miklar ávirðingar, þetta vera svolítið eins og Groundhog Day sem ég kann ekki þýðinguna á. Ef menn lesa skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um Íbúðalánasjóð geta þeir séð mjög svipaðar umræður. Ég var þá ásakaður um að taka upp málefni Íbúðalánasjóðs hvað eftir annað. Það var ásökunin. Ég varaði við ýmsu sem varðaði Íbúðalánasjóð og barðist fyrir því og var skammaður blóðugum skömmum fyrir að voga mér að ræða sjálfan Íbúðalánasjóð vegna þess að Íbúðalánasjóður væri samfélagsbanki, hann væri enginn venjulegur banki og það skyldu menn bara skilja. Þá mátti ekki gagnrýna hann neitt sérstaklega. Þess vegna var hann t.d. undanskilinn eftirliti Fjármálaeftirlitsins. Það er mjög mikil einföldun hjá hv. þm. Frosta Sigurjónssyni að vera með þessa kenningu um Íbúðalánasjóð. Hann var undanskilinn ýmsu eftirliti hjá Fjármálaeftirlitinu vegna þess að hann var samfélagsbanki, hann var miklu betri.

Ekki samfélagsbanki heldur ríkisbanki.

- Heyrðu, hv. þingmaður, nú er það þannig, með fullri virðingu, að þú ert nýmættur á svæðið en ég er búinn að vera hérna í smátíma.  Ég ætla að leyfa mér að fara með sömu varnaðarorð og áður þegar menn ætla að fara af stað með hugmyndir um nýjan samfélagsbanka. Það var farið út í hærra lánshlutfall. Það var farið í samkeppni við einkabankana á íbúðalánamarkaði. Það var sérstakt markmið að halda markaðshlutdeildinni. Íbúðalánasjóður var með algera sérstöðu miðað við þá banka sem við berum okkur saman við í öðrum löndum, til dæmis annars staðar á Norðurlöndum. Menn geta lesið þingræður mínar um það. Þegar ég skoðaði það á sínum tíma reyndu menn að taka ákveðna þætti, eins og köldu svæðin í þeim löndum sem við berum okkur saman við, og sjá til þess að ríkisvaldið gripi inn í fyrir það fólk sem var að byggja sér hús eða keypti sér hús og fékk ekki lán vegna þess að það var markaðsbrestur og bankar voru ekki tilbúnir til að lána. Við gerðum það öðruvísi hér með afleiðingum sem við þekkjum. Ég held að því miður hafi ekki þurft að pína Íbúðalánasjóð til að lána síðan öðrum bönkum til að lána áfram. Varðandi áhættu bankakerfisins almennt - hana ættum við að ræða meira - þá er í grófum dráttum mikil kerfisáhætta hjá þessum bönkum, eins og hv. þingmaður kom inn á. Við getum sagt að þetta sé vandamál í vestrænum löndum. Bandaríkjamenn hafa minna umfang í bankastarfseminni, sem er gott, en við í Evrópu höfum regluverk frá Evrópusambandinu sem gengur í rauninni út á tvennt, annars vegar innstæðutryggingakerfi sem er orðið mjög bólgið í Evrópusambandinu og komin ríkisábyrgð á þvert á það sem áður var og hins vegar erum við með kerfisáhættu sem gerði að verkum að eigendum bankanna, eins og komið hefur í ljós í Evrópusambandsríkjunum, var í rauninni öllum bjargað. Jú, einhverjir bankar fóru á hausinn en mörgum var bjargað. Bandaríkjamenn sem gerðu það. Ef við skoðum heildarmyndina: Til þess að lágmarka freistnivanda eigenda bankanna, því að þeir vita að þeim verður bjargað, erum við með flókið eftirlitskerfi sem á að koma í veg fyrir bankahrun. Það hefur ekki gengið eftir. Eftir síðasta bankahrun, 2008, voru ýmsar reglur meira að segja hertar verulega en það breytti því ekki að bankar fóru á hausinn eftir að nýju reglurnar komu. Til dæmis fór stór hollenskur banki, Fortis, á hausinn nokkrum vikum eftir að hann stóðst nýja, flotta álagsprófið. Þetta er nokkuð sem við ættum að ræða því að þetta eru stóru málin. Það er alveg ljóst að þó svo menn láti ríkið eiga og standa í samkeppnisrekstri og bankastarfsemi þá eru þeir ekki að lágmarka áhættuna heldur að auka hana enn frekar. Þrátt fyrir allt tóku eigendur bankanna og kröfuhafarnir, þeir sem fjármögnuðu bankana, stærsta kostnaðinn af íslenska bankahruninu. Þeir stóðu uppi með stærsta reikninginn. Mér fannst það vera sanngjarnt því að þeir tóku áhættuna. Ef við hefðum farið leiðir eins og ýmsar aðrar þjóðir í Evrópu gerðu og Bandaríkin þá hefði miklu stærri reikningur farið á skattgreiðendur. Við erum að ræða fjáraukann. Fjáraukinn á að koma til vegna óvæntra útgjalda, t.d. náttúruhamfara og annars slíks. Það er ýmislegt hér sem er með þeim hætti. Það er líka margt ánægjulegt sem ég held að ekki hefði verið hægt að áætla. Við hljótum að gleðjast yfir og hrósa hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherra fyrir að sjá vaxtagjöldin lækka um 5.700 millj. kr. Það hlýtur að vera afskaplega gleðilegt. Stóra myndin er mjög góð. Hins vegar er ýmislegt, eins og kom t.d. fram hjá hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur, sem við hefðum átt að gera ráð fyrir. Ég er að vísu ekki sammála því öllu. Ég nefndi áðan að við gátum ekki séð fyrir náttúruhamfarir sem ekki þarf að fjölyrða um. Þess vegna hafa fjárframlög hækkað eftir því sem mér skilst til Vatnajökulsþjóðgarðs, Umhverfisstofnunar, Mannvirkjastofnunar og Veðurstofunnar. Ég held að það sé ánægjulegt en ekki vandamál að barnabætur og vaxtabætur séu að lækka. Það getur ekki verið markmið að fólk fái bætur. Í draumaþjóðfélagi væru allir með það há laun að þeir hefðu ekki rétt á barnabótum og vaxtabótum. Það væri ótrúlega gott mál. Við getum ekki nálgast þetta þannig að fólk verði að fá bætur með öllum mögulegum og ómögulegum ráðum. Ég skil þess vegna ekki þá gagnrýni. Hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir minntist á Heilsugæsluna Salahverfi í Kópavogi og lagði að jöfnu við heilsugæsluna á Akureyri. Þar er ólíku saman að jafna vegna þess að það er ákveðið módel í Salahverfinu, sem var gert fyrir mörgum árum og hefur reynst vel fyrir skattgreiðendur og þá sem fá þjónustuna. Kannanir hafa ítrekað sýnt það. Ég held að við ættum að taka það módel upp í auknum mæli. Þannig módel er ekki á Akureyri eftir því sem ég best veit. Síðan geta menn réttilega bent á að áætlanagerðin mætti vera betri þó að þarna sé einungis um 20 milljónir að ræða. Sama má segja um sjúkratryggingarnar eins og hér hefur komið fram. Gengið var til samninga við sérfræðilækna svo að menn hafi það alveg á hreinu. Áður en gengið var til samninga við sérfræðilækna var kostnaðarhlutdeild sjúklinga mjög há. Þá var ekki hægt að hafa neina stjórn á því. Meðan sérfræðilæknar eða aðrar slíkar stéttir eru án samninga geta þær sett þau verð sem þær vilja. Þær eru ekki bundnar af neinum samningum. Þær eru með ákveðna upphæð frá ríkinu og sjúklingurinn greiðir mismuninn. Það voru gerðir samningar til að lækka kostnaðarhlutdeild sjúklinga verulega. Hins vegar gerði ríkisstjórnin meira og lækkaði kostnaðarhlutdeild sjúklinganna enn meira og breytti ekki reglugerðinni eins og lagt var upp með. Úr því að menn gerðu það hefðu þeir auðvitað átt að sjá það strax og gera það. Ef menn gagnrýna að gerðir séu samningar við sérfræðilækna þá eru þeir að tala um að við eigum að breyta verulega frá því kerfi sem við erum með núna og hafa þá tvöfalt heilbrigðiskerfi, ekkert ósvipað því kerfi sem var hjá tannlæknum fyrir ekki löngu síðan þar til síðasta ríkisstjórn, undir forustu fyrrverandi ráðherra, Guðbjarts Hannessonar, samdi við tannlækna. Það voru mjög dýrir samningar en ég held að við séum flest mjög ánægð með að tannlækningar hafi komist undir þá samninga. Ef menn vilja ekki að gerðir séu samningar við sérfræðinga, sama hvort það eru tannlæknar eða aðrir, þá eru þeir að tala um verulega kerfisbreytingu, svo að menn séu algerlega meðvitaðir um það. Þá eru menn að tala um einhliða gjaldskrá frá ríkisvaldinu og að sjúklingarnir borgi mismuninn, sama hver hann er. Samningar gera það aftur á móti að verkum að viðkomandi sérfræðingur er bundinn af því að hafa kostnaðinn ekki meiri en sem nemur ákveðinni upphæð og þar af leiðandi er kostnaðarhlutdeild sjúklings fest. Virðulegi forseti. Hér eru líka gamlir draugar. Það er fullkomlega óskiljanlegt að okkur Íslendingum, sem erum jú partur af mannkyninu sem fór fyrst til tunglsins árið 1968, hafi ekki enn tekist að búa til sveiflusjóð þegar kemur að snjómokstri á Íslandi. Ég held að það verkefni sé ekki svo stórt að ekki sé hægt að áætla fyrir því. Ég vona að við sjáum þetta aldrei aftur í fjáraukalögum. Það er alveg öruggt að það mun snjóa á Íslandi, stundum mikið og stundum lítið. Það ætti ekki að vera flókið að áætla yfir eitthvert tímabil þannig að þegar snjóar lítið geti menn fært það á milli ára en þegar snjóar mikið megi nýta snjóléttu árin. Utanríkisráðuneytið er með 250 milljónir til mannúðarmála, sem ég held að sé ófyrirséð. Ég held að menn hafi ekki getað séð flóttamannastrauminn fyrir. Síðan eru hér fleiri gamlir draugar, t.d. útsendingar til sjómanna. Það er eitthvað sem við ætlum að gera og Ríkisútvarpið á að sjá um það. Ríkisútvarpið fær 45 milljónir á fjáraukanum og gott betur en það. Sömuleiðis er RÚV heimilt, samkvæmt lið 7.11, að ganga til samninga við Reykjavíkurborg um skipulag og sölu á lóðarréttindum við Efstaleiti 1 í Reykjavík enda verði andvirði hlutar RÚV ohf. nýtt til að lækka skuldir félagsins. Hér erum við að tala um verulegar fjárhæðir. Það verður að segjast eins og er að núverandi hæstv. ríkisstjórn hefur svo sannarlega forgangsraðað í þágu Ríkisútvarpsins, eins og skýrslan sem tekin var saman varðandi Ríkisútvarpið sýnir augljóslega. Það verður ekki séð enn sem komið er að uppfyllt hafi verið þau skilyrði sem sett voru í síðustu fjárlögum varðandi viðbótarframlag upp á 181,9 millj. kr. til Ríkisútvarpsins en þau skilyrði átti ráðherranefnd um ríkisfjármál að samþykkja í lok mars 2015. Ég veit ekki til þess að það hafi verið gert, en ég veit að þær upplýsingar sem við fengum í fjárlaganefnd frá forustumönnum Ríkisútvarpsins, eins og ég hef minnst á áður, voru ekki réttar. Því verður ekki breytt, virðulegi forseti. Það er hins vegar mikilvægt að við tökum saman núna það sem snýr að Ríkisútvarpinu og vinnum það sameiginlega bæði í fjáraukanum og fjárlögunum. Það verður ekki annað séð en að það að selja lóðarréttindi og nýta til að greiða niður skuldir Ríkisútvarpsins muni bæta hag Ríkisútvarpsins verulega. Það er auðvitað í eigu skattgreiðenda og eignir þess verða ekki seldar nema hv. Alþingi ákveði það fyrir hönd þeirra. Við erum að tala um verulegar fjárhæðir sem munu auðvitað létta enn frekar á rekstri Ríkisútvarpsins. Burt séð frá því hvað mönnum finnst um einstaka stofnanir, sama hverjar þær eru, þá skiptir máli að við göngum þannig frá málum að reksturinn verði sjálfbær og standist. Hið sama verður að gilda fyrir allar stofnanir. Hér hefur verið rætt um að við eigum að vera með aga í ríkisfjármálum og gera áætlanir til lengri tíma, en þá verðum við að láta það gilda yfir allar stofnanir. Sömu reglur verða að gilda fyrir þær allar. Ég get að vísu séð ýmislegt í fjárlögunum sem mætti missa sín en allt er gert af góðum ásetningi. Ég held að okkur finnist flest af því sem peningar eru lagðir í þar nauðsynlegt og gott. Það breytir því ekki að ef við ætlum að koma okkur á þann stað þar sem lífskjörin eru best í heiminum þá gerum við það ekki án þess að vera með aga á ríkisfjármálunum. Það er forsenda stöðugleika. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er svo sem af ýmsu að taka til að spyrja hann út í. Hv. þingmaður sagði í upphafi ræðu sinnar að þetta væri eins og Groundhog day. Ég verð að segja að tilfinning mín er einmitt sú þegar ég les fjáraukalagafrumvarpið, því að þarna eru bara gamlir draugar og enn er verið að nýta fjáraukalögin til að stofna til nýrra verkefna, verkefna sem öllum var ljóst að þyrfti að setja peninga í. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um slíka áætlanagerð svo að ég taki bara beint dæmi, áætlun í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, sem verið er að bregðast við með 850 millj. kr. framlagi. Hvað finnst hv. þingmanni um slíka áætlanagerð og að hún endurtaki sig aftur og aftur? Telur hv. þingmaður að það sé eitthvað líklegra að hæstv. ríkisstjórn fari eftir nýjum lögum um opinber fjármál fyrst hún getur ekki farið eftir þessum lögum um fjárreiður?

Virðulegi forseti. Þegar ég nefndi Groundhog Day var ég að vísu að ræða um Íbúðalánasjóð og samfélagsbankaumræðuna því að mér finnst ég vera að taka nákvæmlega sömu umræðu núna um hugmyndir um samfélagsbanka og við tókum um Íbúðalánasjóð á síðustu kjörtímabilum. Það breytir því ekki að ræða mín fór síðan í að gagnrýna það að þarna væru nokkrir hlutir sem ekki væru ófyrirséðir og hefði átt að áætla fyrir, og ég ætla ekki að bæta neinu við það. Ég fór yfir mjög marga þætti hvað það varðaði því að það skiptir engu máli hvaða ríkisstjórn er við völd, við eigum að vera gagnrýnin á hennar störf. Stóra myndin er mjög góð og margt hefur verið gert mjög gott þannig að við erum án nokkurs vafa á réttri leið. Stutta svarið við seinni spurningunni, hvort ég telji líkur á að þetta batni enn frekar, er: Já.

Herra forseti. Ég er ekki jafn áhyggjulaus og hv. þingmaður. Ég hef áhyggjur af því að ef menn geta ekki farið eftir þessum fjárreiðulögum þá fari þeir ekkert frekar eftir nýjum fjárreiðulögum. Hv. þingmaður talaði hér um barnabætur og hvað það væri mikið gleðiefni að þær skuli lækka. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji það réttlætanlegt - eins og ástandið er hér á landi og kannanir hafa sýnt, t.d. með upplýsingum um fátækt barna og stöðu sumra barnafjölskyldna hér á landi - að barnabætur byrji að skerðast við 200 þús. kr. mánaðarlaun hjá einstaklingi og við 400 þús. kr. mánaðarlaun hjá hjónum. Finnst hv. þingmanni það sæmandi, við þær aðstæður sem greiningar sýna að margar barnafjölskyldur búa við, að við séum með þannig viðmið? Ég spyr hvort hann sé ekki sammála mér í því að við þurfum að taka þau upp og breyta þeim.

Virðulegi forseti. Svo að menn séu alveg með prinsippin varðandi bæturnar á hreinu: Ástæðan fyrir því að þær eru að lækka er sú að laun eru hærri en gert var ráð fyrir. Við hljótum að gleðjast yfir því. Ef kaupmáttur eykst hjá barnafjölskyldum og öðrum, hljótum við að gleðjast yfir því. Ef laun hefðu hækkað hjá öllum þannig að enginn væri með þau laun sem eru hvað lægst núna - eðli málsins samkvæmt eru alltaf einhverjir með lægstu launin, en markmiðið er að þau hækki - þá mundu bæturnar lækka verulega. Það er kjarni máls. Það skiptir öllu máli. Ég skil ekki áhersluna á það að reyna að halda bótum bótanna vegna. Vilja menn ekki frekar að kaupmáttur fólks hækki sem allra mest? Er það ekki markmiðið? Það er að minnsta kosti það markmið sem ég vildi sjá. Í þessu fjárlagafrumvarpi er líka farið í ýmislegt sem hjálpar barnafjölskyldum. Það er búið að leggja af vörugjöld 

Frú forseti. Ég vil gera athugasemdir við ummæli hv. þingmanns varðandi Íbúðalánasjóð. Í mínum huga á hann ekkert skylt við þá samfélagsbankahugmynd sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson og fleiri hafa rætt. Íbúðalánasjóður var og er opinber húsnæðislánasjóður sem hefur skyldur gagnvart öllum landsmönnum án tillits til þess hvar þeir búa. Kostnaður sem ríkið hefur haft af Íbúðalánasjóði undanfarin ár er að stórum hluta til vegna mistaka í fortíðinni þegar lán sjóðsins voru gerð uppgreiðanleg án álags en fjármögnunin var föst. Þetta var gert í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og sama má segja um 90% lán, að því marki sem það hefur haft áhrif á Íbúðalánasjóð, þá var það sömuleiðis gert í stjórnarsamstarfi sömu flokka. Loks finnst mér ósanngjarnt að fjalla um Íbúðalánasjóð þannig að menn taki ekki að einhverju leyti tillit til þess að annað gat varla gerst en að hann fengi eitthvert högg á sig eftir hrunið eins og aðrar fjármálastofnanir. Mér finnst það dálítið ódýrt að afgreiða ekki bara Íbúðalánasjóð 

Virðulegi forseti. Það getur vel verið að hv. þingmanni finnist hitt og þetta, það breytir engu að þetta er nákvæmlega það sama sem menn eru að ræða, ég þekki það ágætlega því að ég tók þá umræðu á sínum tíma. Ég þekki líka ágætlega afstöðu hv. stjórnarandstöðu á þeim tíma þegar Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn fóru í þær breytingar sem hv. þingmaður nefndi réttilega. Og betra hefði verið að gagnrýnni hugsun hefði verið á rekstur Íbúðalánasjóðs á þeim tíma því að nákvæmlega sömu hugmyndir eru á ferðinni, það eru nákvæmlega sömu góðu markmiðin sem menn höfðu. Þegar menn voru að fara í breytingarnar á þeim tíma, sem ekki margir vöruðu við, þá var það svo sannarlega ekki hv. stjórnarandstaða á þeim tíma sem var með varnaðarorðin. Reyndar var það hv. stjórnarandstaða sem skammaði þann sem hér stendur hvað eftir annað fyrir það að voga sér að ræða með gagnrýnum hætti um Íbúðalánasjóð. Ástæðan fyrir því að þetta 

Frú forseti. Ég ætla ekki að afgreiða hv. þingmann eins og hann afgreiddi hv. þm. Frosta Sigurjónsson með því að hann hefði setið svo stutt á Alþingi að hann þyrfti að skoða þessi mál betur. Ég gæti auðvitað sagt við hv. þingmann: Ég er búinn að vera enn þá lengur á þingi en hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson 

Virðulegi forseti. Það er algjörlega óumdeilt að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er búinn að vera mun lengur hér á svæðinu en ég. Það skal fúslega viðurkennt. Ég held að það hafi verið svart/hvítt sjónvarp þegar hv. þingmaður var fyrst kosinn, í það minnsta man ég eftir hv. þingmanni í svart/hvítu sjónvarpi í íþróttunum í gamla daga. Hvað sem því líður, deilan sem var tekin um Íbúðalánasjóð var þessi. Sú leið var farin því miður að Íbúðalánasjóður átti að vera alls staðar, ekki bara þar sem voru markaðsbrestir. Á Norðurlöndunum einbeittu menn sér að því að taka sérstaklega á því þar sem var markaðsbrestur. Við fórum því miður ekki þá leið. Menn vildu halda af einhverjum ástæðum markaðshlutdeild ríkissjóðs með sömu rökum og hér eru til að veita mönnum betri kjör o.s.frv. Þetta er alveg sama tal, en menn ætluðu bara að gera þetta einhvern veginn öðruvísi. Þess vegna mátti Fjármálaeftirlitið ekki hafa eftirlit með starfsemi Íbúðalánasjóðs. Ég þekki þessa umræðu mjög vel því að ég tók hana á þeim tíma. 

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í þá liði sem við erum væntanlega sammála um að eru ekki ófyrirséðir og ættu ekki að vera í þessu frumvarpi ef hlutirnir væru eins og við viljum hafa þá; með meiri ábyrgð og áætlunargerð fram í tímann og þar fram eftir götunum. En þegar kemur að því að greiða atkvæði eru þingmenn samt alltaf sammála sínum ráðherrum, nema kannski í einu tilfelli sem ég man eftir. Er hv. þingmaður sammála mér um að rétt sé að þingið setji niður fótinn hér, t.d. varðandi Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, æpandi dæmi sem átti að sjá fyrir? Það líður ekki nema hálft ár frá því að fjárlög voru samþykkt og þangað til búið er að ákveða þessa aukafjárveitingu. Er hv. þingmaður sammála mér um að þetta sé liður sem við í þingsal eigum að sjálfsögðu ekki 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir góðan punkt, þó svo að mér finnist ekkert þægilegt að fá hann. Þetta er nákvæmlega málið, hvað vill hv. Alþingi gera? Við erum búin að reyna ýmislegt. Við höfum til dæmis sett fyrirvara á ákveðnar stofnanir vegna þess að þær hafa ekki verið með sjálfbæran rekstur, svo dæmi sé tekið. Við höfum tekið ýmislegt út úr fjáraukanum við litlar vinsældir og mikil slagsmál. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur staðið fyrir því og fengið litlar þakkir fyrir, en það er svo sem ekki markmið þarna að fá þakkir hjá einhverjum. En þetta er auðvitað spurning því að við erum öll í orði kveðnu sammála um markmiðin, en síðan vantar nokkuð upp á að við stöndum við þau þegar til stykkisins kemur. Ég þarf ekki annað en að leggja út frá þessu hér vegna þess að við eigum eftir að fara yfir þessi mál og það munum við gera, til þess er nú nefndarstarfið.

Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Það er rétt, við munum kalla eftir frekari upplýsingum. En við erum auðvitað í þeirri stöðu að það er búið að eyða þessum peningum, í flestum tilfellum er búið að eyða þeim án þess að Alþingi hafi samþykkt það, þannig að okkur er stillt upp við vegg. En á hinn bóginn finnst mér að þingið verði að senda skýr skilaboð og það gerir það ekkert öðruvísi en að segja: Heyrðu, nei, við sögðum þetta í fyrra, hittiðfyrra og núna. Ef þið hafið ekki lesið nefndarálitið eða hlustað á ræðurnar okkar er það bara ykkar vandamál. En svona vinnubrögð ganga ekki. Mér fyndist það í anda fjárlaganefndar þar sem mér finnst við hafa verið að vinna að því að auka aga öll saman og talað fyrir því. Við höfum unnið vel saman varðandi opinberu fjármálin og erum sammála um mikilvægi þeirra. Við eigum að stappa niður fæti og segja: Nei, fyrirgefið, þetta gengur ekki svona. En mér finnst eins og ráðherrarnir séu 

Virðulegi forseti. Ég er ekki alveg sammála lokaorðunum, að hæstv. ráðherrar taki þarna bakföll af hlátri. Mér finnst okkur miða í rétta átt, ég held að það sé enginn vafi á því. Mér finnst samt sem áður skilaboðin frá meiri hluta þingmanna ekki alveg vera skýr þegar kemur að aga í ríkisrekstri. Mér finnst það vera svolítið þannig að þegar hv. stjórnarandstæðingar, ég ætla ekki að nefna nein nöfn, ég vona að mér fyrirgefist það - að þegar vinsælt er að tala upp í ákveðnar stofnanir eða ákveðna aðila þá er það gert. Mér finnst því skorta svolítið á samstöðuna gagnvart þeim markmiðum sem hv. þingmaður nefndi hér. En við munum ekki breyta því nema með mjög breiðri pólitískri samstöðu, eins og við sáum, ég og hv. þingmaður, þegar við fórum til Svíþjóðar og kynntum okkur þessi mál í tengslum við opinber fjármál. Þar er þverpólitísk samstaða um aga í ríkisfjármálum. Hér er það ekki svo. Það er í orði en ekki á borði. Hv. stjórnarandstæðingar þurfa líka að líta aðeins í eigin barm, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu. Ég hef eina spurningu sem er tæknilegs eðlis af því að í ræðu minni hér fyrr í dag benti ég á skekkju upp á 15 milljarða sem blasir við að gæti verið, þ.e. vanmat á arði Landsbankans upp á 15 milljarða í fjárlögum fyrir 2015 sem við erum að leiðrétta núna í fjáraukalögum 2015. Nú er fyrirsjáanlegt að í fjárlögum fyrir 2016 er skekkjan enn meiri, hugsanlega 20 og jafnvel 30 milljarðar. Það er fyrirsjáanlegt áður en við tökum fjárlögin til umræðu. Hvað vill hv. varaformaður fjárlaganefndar gera? Hvað er yfirleitt gert í svona málum hér á þinginu? Ég vil bara fræðast um það.

Virðulegi forseti. Ég verð alltaf svo hreinskilinn þegar ég tala við hv. þm. Frosta Sigurjónsson eins og menn kannski tóku eftir áðan.

Hefur svo góð áhrif á þig.

Já, hv. þingmaður hefur góð áhrif á mig. Ég er mjög hreinskilinn þegar ég segi að uppáhaldsskekkjurnar mínar eru þegar við fáum bara miklu meira í ríkissjóð en við ætluðum. Ef ég skil aðferðafræðina rétt, hæstv. ráðherra hefur farið yfir hana hér, er það þannig að Bankasýslan kemur með sitt mat áður en ákvörðun er tekin og það er sett inn í fjárlögin. Auðvitað er þetta mikil skekkja en mér finnst betra þegar menn eru varfærnir í þessu en hitt. Ég skal alveg viðurkenna að af öllum þeim liðum sem eru skekkjur í, sem eru því miður of margir, truflar þessi mig minnst. Ég veit ekki hvort við eigum að breyta þessari aðferðafræði. Úr því að við erum með Bankasýslu veit ég ekki hverjir 

Virðulegur forseti. Takk fyrir þetta. Ég er ekki alveg sáttur við þessa áætlunargerð. Ég held að við eigum að reyna að hafa þetta eins gott og við mögulega getum. Ef Bankasýslunni hefur ár eftir ár mistekist að komast að skynsamlegri niðurstöðu þarf ráðuneytið að sjálfsögðu að gera eitthvað í málinu, yfirfara þetta eða fá annað álit. Það blasir alveg við óbreyttum þingmanni að þetta er allt rangt og er búið að vera lengi. Ég held að við ættum að leiðrétta þetta áður en við samþykkjum fjárlögin. Síðan er spurningin um Innviðafjárfestingabanka Asíu. Ég skildi ræðu þingmannsins svo að hann væri alveg andvígur öllum ríkisrekstri á bönkum og teldi alls ekki neitt vit í því að vera með samfélagsbanka. Er hann þá ekki líka á móti því að ríkið sé að vasast í því að reka einhvern innviðafjárfestingabanka í Asíu? Hann er sannarlega ríkisbanki, það eru bara ríkissjóðir sem eiga í honum. Eini munurinn á þessu tvennu er að samfélagsbanki hérna heima yrði að miklu gagni fyrir allan almenning á Íslandi en þessi 

Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni vil ég vekja athygli á því að hér var hv. þm. Frosti Sigurjónsson að gagnrýna Bankasýsluna og ég að verja hana þannig að það sé alveg sett í þingtíðindi að það kom að því. Úr því við erum með Bankasýsluna held ég að við verðum að treysta henni til að koma með þessar áætlanir. Varðandi hins vegar Asíubankann er hann til kominn vegna þess að hann á að vera mótvægi við Bretton Woods stofnanirnar sem voru settar upp í lok síðasta stríðs. Það var Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og þróunarsjóðurinn og GATT sem síðan varð Alþjóðaviðskiptastofnunin. Ég held að öll Evrópusambandsríkin séu inni í þessu. Bandaríkjamenn og Japanir hafa hins vegar ekki viljað það og lögðu upp með það að við ættum ekki að taka þátt í þessum banka. Ef ég skil þetta rétt erum við með Evrópusambandinu hvað þetta varðar og það má alveg hafa allar 

Virðulegur forseti. Fjáraukalög og hvernig þau hafa verið notuð hefur oftsinnis sætt gagnrýni. Með setningu laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, og í greinargerð með því frumvarpi markaði Alþingi skýra stefnu um hlutverk og efni fjáraukalaga. Í því felst að gert er ráð fyrir að allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir komi fram í fjárlögum en að í fjáraukalögum innan fjárlagaársins verði leitað eftir heimildum fyrir þeim fjárráðstöfunum sem ekki var hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Samkvæmt fjárreiðulögunum er slíkum fjárráðstöfunum í fjáraukalögum fyrst og fremst ætlað að taka til óhjákvæmilegra málefna, einkum til ófyrirséðra atvika, áhrifa nýrra kjarasamninga eða nýrrar löggjafar á árinu, en ekki til áforma um ný verkefni, aukins umfangs starfsemi eða til dæmis rekstrarhalla einstakra ríkisstofnana umfram setta útgjaldaramma, enda er mælt fyrir um það í lögunum að vísa beri slíkum tillögum um breytingar á fjárheimildum til umfjöllunar um fjárlög fyrir næsta fjárlagaár. Því miður hafa menn oft freistast til að fara út fyrir þann ramma sem myndaður hefur verið um fjáraukalög og bætt inn alls kyns viðfangsefnum sem eiga frekar heima í fjárlögum en ekki fjáraukalögum. Það er brýnt að breyta þessu og koma nauðsynlegum aga á alla fjárlagagerð. Í fjárlögum ársins 2015 var annað árið í röð stefnt að því að skila afgangi á heildarjöfnuði ríkissjóðs eða sem svaraði til 3,5 milljörðum kr. Áætlun um afkomu ríkissjóðs á þessu ári hefur nú verið endurskoðuð með hliðsjón af vinnuspá Hagstofu Íslands um efnahagshorfur í júní síðastliðnum og í ljósi nýrra upplýsinga um þróun tekjustofna og útgjalda helstu málaflokka á fyrri hluta ársins. Að óbreyttu er útlit fyrir að afkoma ríkissjóðs verði talsvert betri en gengið var út frá í gildandi fjárlögum. Frumvarpið gerir þannig ráð fyrir að heildartekjur aukist um 26,4 milljarða kr. frá áætlun fjárlaga og að heildarfjárheimildir vegna útgjalda hækki um 9,4 milljarða kr. Þannig er áætlað að afgangur á heildarjöfnuði verði 20,6 milljarðar kr. á árinu 2015 eða 17,1 milljarði kr. betri á rekstrargrunni en samkvæmt fjárlögum. Stærsti hluti bættrar afkomu frá fjárlögum skýrist af um það bil 15 milljarða kr. hærri arðgreiðslum frá fjármálastofnunum en reiknað hafði verið með í forsendum fjárlaga, einkum frá Landsbanka Íslands. Sótt er um þrjár heimildir í 4. gr. frumvarps til fjáraukalaga, oft kallaðar 6. gr. heimildir. Heimildirnar skiptast þannig að ein er til kaupa eða leigu á fasteignum og tvær falla undir ýmsar heimildir. Þannig er óskað eftir heimild til að kaupa eða leigja hentugt húsnæði fyrir embætti ríkissaksóknara og héraðssaksóknara. Embætti ríkissaksóknara hefur verið sagt upp húsnæði sínu að Hverfisgötu 6 í Reykjavík og er því brýnt að finna stofnuninni annað hentugt húsnæði á árinu. Embætti héraðssaksóknara hefur verið sett á laggirnar í kjölfar lögbundinna breytinga á skipan mála er varða saksóknaraembætti í landinu. Brýnt er að hefja undirbúning að skoðun húsnæðismála hins nýja embættis og geri ég ekki athugasemdir við það. Þá er óskað eftir heimild sem tengist stofnframlagi vegna aðildar Íslands að Innviðafjárfestingabanka Asíu, sem var rætt um hér áðan, sem samþykkt var á fundi stofnríkja bankans í Peking hinn 30. júní síðastliðinn. Bankinn er fjárfestingarbanki sem að mörgu leyti er sambærilegur Endurreisnar- og þróunarbanka Evrópu og starfar á viðskiptalegum grunni. Fjármála- og efnahagsráðuneytið annast málefni alþjóðlegra fjármálafyrirtækja af þessu tagi samkvæmt forsetaúrskurði um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Gert er ráð fyrir að hlutur Íslands verði 17,6 milljónir bandaríkjadala eða 0,01% af stofnfé sem samsvarar um 2,3 milljörðum kr. Atkvæðavægi Íslands verður 0,2778% sem er ríflega 15-falt miðað við stofnfjárhlut Íslands. Fimmtungur stofnfjárins verður innborgaður en 4/5 hlutar stofnfjárins er innkallanlegt stofnfé. Sá hluti stofnfjárins sem er innborgaður greiðist með fimm jöfnum greiðslum. Sú fyrsta fer fram 30 dögum eftir að bankinn tekur til starfa, næst greiðsluári síðar og það sem eftir stendur verður greitt árlega eftir það. Í fjárlögum fyrir 2016 er því sótt um heimild fyrir greiðslu á 100 millj. kr. og er gert ráð fyrir að sama fjárhæð verði greidd árlega næstu fjögur ár þar á eftir. Nú má vel vera að þessi asíski fjárfestingarbanki geti reynst okkur vel og þar með íslenskum útflutningsfyrirtækjum. Ég hef í sjálfu sér ekki séð neitt um það. Þá er rétt að benda á að völd okkar eða áhrif innan þessa banka verða engin eða nánast engin, auk þess sem starfsemi hans virðist aðallega miðast við að styrkja innviði ríkja í Asíu. Þegar við deilum út fjármagni verðum við ætíð að spyrja okkur spurninga. Hvar er fjármunum ríkisins best varið? Kannski er það í þeim banka. Ég hef bara ekki hugmynd um það og ég held að fæstir hér innan dyra hafi hugmynd um það hvort þetta framlag okkar muni skila okkur einhverju. Í fjáraukanum er óskað eftir heimild sem tengist sölu RÚV ohf. á byggingarréttindum á lóð félagsins. Ávinningur sölunnar í heild fyrir RÚV ohf. er áætlaður um 1,5 milljarðar kr. en hann ræðst af endanlegu staðfestu deiliskipulagi svæðisins. Með heimildinni er lagt til að andvirði hlutar RÚV ohf. vegna samningsins gangi til að lækka skuldir félagsins til hagsbóta fyrir félagið og ríkið sem eiganda þess og ábyrgðaraðila. Það er vissulega brýnt að lækka skuldir Ríkisútvarpsins og endurskipuleggja reksturinn frá grunni. Því miður hefur umræðan gjarnan snúist upp í dægurþras um einstakar deildir félagsins, og er það miður. Það þolir enga bið að taka eiginlega umræðu um framtíð RÚV, umræðu með þátttöku þjóðarinnar. Það skiptir nefnilega máli hvað þjóðin vill í þessu sambandi. Óskað er eftir 60 millj. kr. viðbótarframlagi vegna uppsafnaðs rekstrarvanda nokkurra tónlistarskóla í Reykjavík. Það mál má rekja til ársins 2009 þegar Reykjavíkurborg boðaði mikinn niðurskurð á fjárveitingum til tónlistarnáms og til að koma til móts við óskir sveitarfélaganna um fjárstuðning til tónlistarfræðslu gerðu ríkið og sveitarfélögin í kjölfarið með sér samkomulag um eflingu tónlistarnáms í maí 2011. Samkvæmt því veitti ríkið 480 millj. kr. á ársgrundvelli sem styrk á móti kennslukostnaði í hljóðfæranámi á framhaldsstigi og söngnáms á mið- og framhaldsstigi. Á móti skuldbundu sveitarfélögin sig til að taka yfir ný verkefni frá ríkinu að jafnvirði 230 millj. kr. á ári. Þær 480 milljónir frá ríkinu á ársgrundvelli dugðu ekki til, meðal annars vegna þess að fleiri nemendur voru teknir inn í tónlistarnámið. Fljótlega eftir að samkomulagið var gert kom í ljós að kennslukostnaður nokkurra tónlistarskóla var orðinn hærri en gert hafði verið ráð fyrir og var þá brugðist við með því að bæta 40 milljónum við í fjáraukalögum árið 2013. Aukinn kostnaður stafaði meðal annars af því að fleiri nemendur höfðu verið teknir inn í tónlistarskólana, lengri starfstíma og meiri launahækkunum en gert hafði verið ráð fyrir. Féllst ríkið á að veita framlög í þetta og hefur ríkið sem sagt bætt við aukaframlagi árlega síðan þá í fjárauka þannig að framlag til þessara skóla nemur nú um 520 millj. kr. á ári. Samkomulagið um eflingu tónlistarnáms var upphaflega gert til tveggja ára en hefur verið framlengt tvisvar sinnum með viðauka og rann síðasti viðauki út í árslok 2014. Nýtt samkomulag hefur ekki verið gert og verður að telja að fjármögnun tónlistarnáms sé alfarið á ábyrgð sveitarfélaga. Eins og kom fram í ræðu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar er lagt til að veitt verði 45 millj. kr. framlag til að greiða fyrir þjónustu norska fjarskiptafyrirtækisins Telenor út árið 2015 og að hluta fyrir árið 2014 vegna stafrænna hljóðvarps- og sjónvarpsútsendinga Ríkisútvarpsins um gervihnött. Notendur þeirrar þjónustu eru sjófarendur á miðunum við Ísland, heimili í dreifbýli utan hefðbundins dreifikerfis RÚV og Íslendingar búsettir á Norðurlöndunum. Nú hafa þeir samningar við Telenor endað í fjárauka síðustu ár. Gera átti breytingar núna með þjónustugjöldum en enn og aftur er þetta komið inn í fjáraukalög og æskilegt væri að fá það á hreint hvernig þessari þjónustu verður háttað í framtíðinni. Lagt er til að fjárheimild utanríkisráðuneytisins verði aukin um 247 millj. kr. og munar þar mestu um framlag vegna þróunarmála og alþjóðlegrar hjálparstarfsemi. Um er að ræða framlag til fjárstuðnings við alþjóðastofnanir og hjálparsamtök sem vinna með flóttafólki erlendis, svo sem Flóttamannastofnun, Barnahjálp, Neyðarsjóð og Matvælaaðstoð Sameinuðu þjóðanna. Fé verður meðal annars varið til kaupa á mat, lyfjum og hjálpartækjum og til stuðnings við verkefnið „heilsugæsla á hjólum“ sem Rauði kross Íslands hefur staðið að. Það eru jákvæð skref og ástæða er til að hrósa ríkisstjórninni fyrir hversu vel hún hefur tekið á þessum málaflokki. Lagt er til að veitt verði 850 millj. kr. viðbótarframlag til brýnnar uppbyggingar og verndaraðgerða á ferðamannastöðum sem eru í eigu eða umsjón ríkisins. Framkvæmdir á þeim stöðum snúa fyrst og fremst að gerð göngustíga, útsýnispalla, bílastæða og salernisaðstöðu. Með auknum ferðamannafjölda hefur þörfin fyrir uppbyggingu og viðhaldi innviða á ferðamannastöðum orðið aðkallandi enda margir staðir sem liggja undir skemmdum. Í ljósi þess að vinnu við fyrirkomulag á fjármögnun framkvæmda á ferðamannastöðum hefur seinkað þarf að bregðast við þessari þörf á yfirstandandi ári með almennum framlögum úr ríkissjóði. En það gengur ekki lengur svona, eins og við erum að gera þetta. Hvað eigum við að bíða lengi eftir að framtíðarskipan þessara mála liggi fyrir? Það er orðið til skammar fyrir okkur, þingmenn og Alþingi Íslendinga í heild sinni, að ekki sé hægt að ná samkomulagi um fjármögnun ferðamannastaða. Fjöldi ferðamanna er að margfaldast og við gerum nákvæmlega ekki neitt. Það er engin framtíðarsýn, bara skammtímareddingar. Ég ætla aðeins að minnast á málskostnað í opinberum málum. Samtals er lögð til 705 millj. kr. hækkun á þeim lið. Annars vegar er lögð til 407 millj. kr. hækkun á framlagi í samræmi við útkomu ársins og hins vegar tæplega 300 millj. kr. hækkun vegna ákvörðunar dómstólaráðs um verulega hækkun á málsvarnarlaunum. Málskostnaður í opinberum málum er allur kostnaður sem lögreglustjórar, héraðsdómstólar og ríkissaksóknari greiða öðrum en starfsmönnum viðkomandi embættis vegna rannsókna og rekstrar opinberra mála. Sakarkostnaður er sá hluti málskostnaðar sem annars vegar sakborningi er gert að greiða samkvæmt sektargerð lögreglustjóra og hins vegar sem dómþola er gert að greiða samkvæmt dómi eða viðurlagaákvörðun dómara. Útgjöld þessa liðar voru verulega umfram fjárheimildir fjárlaga á árunum 2012 til 2014. Lögfræðikostnaður er stærsti einstaki kostnaðarliðurinn og vegur um 50% af heildarkostnaðinum en lögfræðikostnaður hefur hækkað verulega á síðustu árum meðal annars vegna mála tengdum fjármálahruninu. Á milli áranna 2011 og 2014 hefur þessi kostnaðarliður hækkað um 126% eða úr 260 millj. kr. í 590 millj. kr. Loks vil ég minnast aðeins á Vegagerðina og Sjúkratryggingar. Tillaga er gerð um 1.139 millj. kr. viðbótarframlag til að standa straum af uppsöfnuðum halla þjónustuliðar Vegagerðarinnar. Verulegur halli hefur verið á þessum lið undanfarin ár sem skýrist fyrst og fremst af hallarekstri vetrarþjónustu, en hallinn var um 1.139 millj. kr. í ársbyrjun 2015. Á síðustu árum hefur þurft að verja umtalsverðum fjármunum til að koma til móts við kostnað við vetrarþjónustu Vegagerðarinnar umfram fjárheimildir. Í fjáraukalögum ársins 2013 var 700 millj. kr. fjárheimild veitt í þennan lið, auk þess sem fluttar voru 500 millj. kr. af framkvæmdalið eða samtals 1.200 millj. kr. Engu að síður var niðurstaðan sú að í árslok stóðu eftir 900 millj. kr. umfram gjöld. Þá má nefna að í fjáraukalögum 2012 var veitt 420 millj. kr. framlag vegna halla á vetrarþjónustunni það ár. Í fjáraukalögum 2014 voru síðan samtals 1.150 millj. kr. viðbótarframlög veitt vegna vetrarþjónustunnar. Í frumvarpi til fjárlaga 2016 er jafnframt gert ráð fyrir 800 millj. kr. hækkun á framlagi vegna þeirrar þjónustu. Verið er að endurskoða fyrirkomulag snjómoksturs og umfang þjónustustigsins þannig að sú 800 millj. kr. viðbótarfjárveiting sem þar um ræðir nægi til að halda þjónustulið Vegagerðarinnar innan fjárlaga. Nú er það svo að erfitt getur verið að leggja mat á nauðsynleg framlög til snjómoksturs og annars slíks en sífelld framúrkeyrsla kallar á að þessi mál verði endurskoðuð og að fjárlögin sjálf verði nær raunveruleikanum. Reynsla undanfarinna ára kennir okkur að við höfum vanáætlað nauðsynleg framlög í þann málaflokk. Loks vil ég nefna að fjárheimild Sjúkratrygginga hækkar alls um 2.137 millj. kr. og skýrist það af tvennu. Annars vegar er gert ráð fyrir að útgjöld liðarins verði 1.172 millj. kr. umfram fjárheimildir vegna samnings við sérfræðilækna og hins vegar er gert ráð fyrir að útgjöld liðarins aukist um 965 millj. kr. vegna endurmats 

Hæstv. forseti. Við erum að ræða frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2015. Hæstv. fjármálaráðherra fór í framsögu sinni ágætlega yfir tilgang þess. Margir hv. þingmenn hafa jafnframt farið yfir helstu liði sem bæði hafa áhrif á fjárlögin og ríkisfjármálin þetta árið og þau álitamál sem vissulega verða alltaf uppi þegar kemur að óvæntum liðum sem taka þarf tillit til. Það verður alltaf að rýna í fjáraukalögin undir þeim formerkjum hvað í þeim felst, þ.e. að um óvænta liði sé að ræða, eða eins og það er orðað í lögunum um fjárreiður ríkisins, að í fjáraukalögum innan fjárhagsársins verði leitað eftir heimildum fyrir þeim fjárráðstöfunum sem ekki var hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga, að slíkar ráðstafanir nái sannarlega til óhjákvæmilegra málefna, ófyrirséðra atvika eins og sannarlega eru dæmi um - má nefna áhrif kjarasamninga í því tilliti - en um leið að slíkar ráðstafanir nái ekki til nýrra áforma eða nýrra verkefna eða séu einhvers konar uppgjör á rekstrarhalla einstakra stofnana. Það er mikilvægt að slík mál komi þá inn í fjárlagaumræðu fyrir næsta ár sem er þá 2016. Það er örugglega ýmislegt sem hefði mátt áætla og sjá fyrir í þessu frumvarpi, þar á meðal útgjaldaliðir sem hafa komið fram í umræðunni. Ég ætla ekki í þessari ræðu hér að fara ítarlega í einstaka liði. Ég treysti á það að í kjölfar umfjöllunar hv. fjárlaganefndar fyrir 2. umr. verði hægt að fá meiri og betri útskýringar á því og draga fram hvaða rök búa að baki frávikum í áætlanagerð. Það er mjög mikilvægt að það komi skýrt fram. Hér hafa verið nefnd atriði eins og tekjumegin arðurinn af sérstaklega Landsbankanum sem útskýrir helminginn af þeim tekjuauka sem fram kemur í frumvarpinu og svo hefur verið talað um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Af tvennu illu er varfærni á tekjuhliðinni illskárri og á móti raunsæi á gjaldahliðinni. Því raunsærri sem áætlunin er, þeim mun betra er það og saman fer agi og raunsæi í þeim efnum. Að efni til verða þær forsendur að vera til staðar að um endurskoðaða tekjuáætlun sé að ræða og tillögur um breytingar á fjárheimildum ýmissa fjárlagaliða og það sé þá í fullu samræmi við það sem getið er um í frumvarpinu. Hér verður að taka tillit til endurmetinnar þjóðhagsspár sem er að vænta í nóvember, að þá þurfi mögulega að gera viðeigandi breytingar á tekjuhlið frumvarpsins. Eins og við rýnum frumvarpið hér byggir það á þjóðhagsspá Hagstofunnar sem unnin var í júní síðastliðnum. Þá er um leið mikilvægt að hafa í huga þegar rýnt er í forsendur frumvarpsins og þær breytingar sem koma fram á tekju- og gjaldahlið að fjárhagsáhrifin á ríkissjóð í tengslum við losun hafta eru ekki tekin með í reikninginn. Án þess að ég ætli að fjölyrða neitt um það hér og nú má ætla, miðað við það sem þegar liggur fyrir og hvert stefnir, að fjárhagsleg áhrif á stöðu ríkissjóðs af þeim ráðstöfunum verði töluverð og birtist, ef allt fer að óskum, í fjárlögum fyrir árið 2016. Framkvæmdin er ekki í garð gengin í þessum töluðu orðum og því ætla ég ekkert, eins og ég segi, að fjölyrða um það. Það er ljóst að áhrifin verða veruleg þó að mál kunni að þróast þannig, þótt ólíklegt sé úr þessu að það gerist að einhverju marki á þessu ári. Þá er þess jafnframt getið að endurmeta þurfi hækkanir á launakostnaði þeirra ríkisaðila sem fjármagnaðir eru úr ríkissjóði með tilliti til gerðardóms í málum Fíh og BHM frá því í ágúst, ásamt þeim kjarasamningum sem við getum sagt að hafi fallið til á seinni hluta þessa árs. Eðli máls samkvæmt þarf að taka tillit til þeirra sem munu þá koma til útgjaldaauka frá því sem kemur fram í þessu frumvarpi. Ég ætla aðeins að rýna í þær tölur sem koma fram á tekjuhlið og heildarsamhengi stærðanna og staldra við það sem stingur fyrst í augu þegar maður rennir yfir yfirlitið og helstu stærðir. Það er mjög jákvætt að sjá í tekjuyfirliti A-hluta ríkissjóðs að tekjur aukast um 26,4 milljarða frá því sem var lagt upp með í gildandi fjárlögum. Þar munar mest um skatta á tekjur og hagnað, það er aukning um 15,8 milljarða frá gildandi tekjuáætlun fjárlaga. Sú tala er jákvæð að því marki sem hún snýr að hagstæðri framvindu efnahagsmála þar sem betur gengur í atvinnulífinu sem kemur fram í því að bæði lögaðilar og einstaklingar greiða meira en ráð var fyrir gert. Þá er ég ekki að tala bara um þann arð sem varð verulega meiri af bönkunum, aðallega Landsbankanum. Hér má vissulega sjá vísbendingu um að skattstefna ríkisstjórnarinnar sé að skila sér í heilbrigðara atvinnulífi og háu atvinnustigi. Það hlýtur að vera markmið hverrar ríkisstjórnar að halda uppi fullri atvinnu, að allir hafi möguleika á atvinnu og geti séð fyrir sér og sínum. Það má meðal annars lesa úr þessum tölum sem er jákvætt þegar litið er til markmiða og stefnu í efnahags- og skattamálum. Þessi hagþróun útskýrir stóran hluta af þessum tölum en fyrst og fremst er þó um að ræða af heildarstærðinni auknar arðgreiðslur af starfsemi bankanna, fyrst og fremst Landsbankans. Hér hefur orðið þó nokkur umræða um samfélagsbanka. Ég ætla ekki að ræða það mál frekar í þessari ræðu. Hins vegar finnst mér sú umræða oft og tíðum án fullrar skilgreiningar. Þó var hér fyrr í dag ágætisumræða sem fór nærri skilgreiningu á því hvað samfélagsleg ábyrgð í raun og veru þýðir í slíkum rekstri. Ég get nefnt í því tilliti að auðvitað voru sparisjóðirnir samfélagsbanki í því tilliti þar sem lagt var í sérstakan sjóð sem hafði beint það markmið að vinna með nærsamfélaginu og til samfélagslegra verkefna. Hingað til hef ég aðallega rætt tekjuhliðina og stöðuna í atvinnulífinu þar sem augljóslega gengur betur sem birtist í auknum tekjum en það er athyglisvert að sjá að sú þróun kemur ekki fram í virðisaukaskattinum. Það er vissulega áhyggjuefni og auðvitað ástæða til að skoða og rannsaka frekar. Í frumvarpinu er nánar farið yfir þennan lið á bls. 51 þar sem fjallað er um skatta á vöru og þjónustu. Þar kemur meðal annars fram að tekjur af virðisaukaskatti lækka um 2,4 milljarða og er hann því augljóslega ekki að skila sér í neinum takti við aukin umsvif á meðan aðrir skattar eru í samræmi við það sem áætlað var. Frá þessu er greint og helst tekið til að þetta er þróun sem þekkist víðar og fleiri lönd hafa upplifað. Það er athyglisvert að þetta frávik með virðisaukaskattinn á sér hvorki skýringar í fráviki frá efnahagslegum forsendum né öðrum augljósum orsökum og er því dæmi þar sem tiltekið er um endurgreiðslur virðisaukaskatts. Þær eru fyllilega í samræmi við áætlunina þannig að skýringuna er ekki að finna þar. Sú skýring sem dregin er fram og vitnað til af reynslu annarra þjóða og rannsókna er að virðisaukaskatturinn hafi þann eiginleika að næmnin gagnvart hagsveiflunni sé mikil og ósamhverf, sé meiri í niðursveiflu en uppsveiflu, og gerist þannig að tekjurnar lækki hratt í niðursveiflu en aukist hægar í uppsveiflunni, að hegðunarmynstrið sé tregbreytanlegt til baka frá því sem var frá samdráttar- og kreppuskeiði. Svo má auðvitað velta fyrir sér hvað veldur í raun. Auðvitað eiga allir að fara að lögum og skila sköttum. Ég tel ástæðu fyrir nefndina til að kalla eftir því hvort ekki verði leitað frekari skýringa á þessari þróun. Á útgjaldahlið eru tillögur að breytingum heimilda frá því sem áætlað var til þess að mæta breyttum forsendum og ófyrirséðum útgjöldum. Í frumvarpinu er aukning fjárheimilda um 9,4 milljarða nettó sem svarar til 1,4% hækkunar frá heildarútgjöldum gildandi fjárlaga. Sundurliðun þessara útgjalda til hækkunar og lækkunar er að finna í töflu á bls. 55 og þar vegur þyngst til aukningar endurmat útgjalda sjúkratrygginga, einkum lækniskostnaðar. Þar er hækkun sem nemur 2,1 milljarði. Þetta dreifist á nokkra liði. Ég vil þó vekja athygli á töflu á bls. 46 sem sýnir athyglisverðan árangur í raun og veru frá 2009 þar sem frávik - sem er mikilvægt þegar við erum að ræða fjáraukann og hefur komið fram í ræðum, að agi í ríkisfjármálum er mikilvægur og nákvæmni og raunsæi í áætlanagerð fylgir þar með. Það er athyglisvert að sjá þessa mynd vegna þess að í raun hefur verið ágætisárangur hér frá 2009 þar sem oftast er erfitt að eiga við frávikin sem við sjáum að eru vegna breyttra forsendna, verðlagsbreytinga, kjarasamninga og þá mögulega lífeyrisskuldbindinga sem fylgja. Fram að árinu 2009, viðmiðunarárið 2008 er oft til umræðu, eru frávikin sýnu meiri í mikilli uppsveiflu og góðæri. Það er í hagsögulegu tilliti mjög athyglisvert og vert frekari umræðu. Það er reyndar ekki úr háum söðli að detta á því tímabili og ég held að við viljum ekki fara þangað aftur. Hér hefur verið rætt um frumvarp til laga um opinber fjármál. Ég tek undir að margt í því frumvarpi stefnir til bóta og er þverpólitísk samstaða um að margt í því ágæta frumvarpi gæti hjálpað til til framtíðar með aga og raunsærri áætlanagerð. Hér hefur verið komið inn á breytingar á heimildum. Ég ætla að nýta þann stutta tíma sem ég á eftir af ræðu minni til að koma inn á þessar heimildir. Fyrst er að nefna það sem kemur fram í breytingum á 6. gr. fjárlaga þar sem er viðbótarheimild um að ríkið greiði fyrir stofnfé í Innviðafjárfestingabanka Asíu. Ég skal viðurkenna það, virðulegi forseti, að ég þekki starfsemi þessa banka ekki til hlítar. Þetta er drjúg fjárhæð og útskýrð frekar á bls. 63 í frumvarpinu en ég sakna þó frekari rökstuðnings. Ég kem því bara á framfæri beiðni um frekari rökstuðnings fyrir þessari heimild verði leitað hjá hv. fjárlaganefnd. Það sem ég sé þó jákvætt í þessu er ef þetta verður til þess að aðstoða verktakafyrirtæki í auknum verkefnum á erlendri grundu þar sem við getum nýtt þekkingu okkar, bæði fyrir fyrirtæki og vinnuafl. Auðvitað er mjög mikilvægt að skoða það. Ég get síðan ekkert mat lagt á það hversu mikilvægt það er 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir, að hv. þingmaður hafi sagt að það sýndi sig í þessum niðurstöðutölum í fjáraukalagafrumvarpinu að skattstefna ríkisstjórnarinnar skilaði sér vel. Ég bið hv. þingmann að leiðrétta mig ef ég tók ekki rétt eftir. Þegar líða tók á ræðuna hjá hv. þingmanni dró hann fram þann vanda sem virðist vera við innheimtu virðisaukaskatts þar sem hann innheimtist ekki jafn vel og áætlað var. Breytingarnar sem hæstv. ríkisstjórn gerði á sköttum á árinu 2015 voru fyrst og fremst á virðisaukaskattskerfinu og að taka vörugjöldin niður. Árið 2014 hækkaði hæstv. ríkisstjórn hins vegar umtalsvert gjöld á þá sem þurfa á hjálpartækjum og heilbrigðisþjónustu að halda. Ég spyr því hv. þingmann: Hvað er það nákvæmlega í breyttu skattumhverfi á árinu 2015 sem gefur tilefni til að draga þá ályktun að það sé skattstefnu hæstv. ríkisstjórnarinnar að þakka að vel gengur? Er það ekki einmitt merki um hið andstæða þegar skoðað er hvernig virðisaukaskatturinn innheimtist þar sem neðra þrepið var hækkað upp í 11% á árinu 2015 en það efra lækkað niður í 24%? Þar virðist eitthvað hafa farið úrskeiðis ef marka má 

Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir spurningu sem snýr að virðisaukaskattskerfinu og samhengi við það sem ég fullyrti áðan, að skattstefna ríkisstjórnarinnar væri að skila sér. Þegar ég tala um það er ég að tala um það meginmarkmið sem öll stjórnvöld hafa í raun og veru, markmið um fulla atvinnu. Eftirspurn eftir vinnuafli er afleidd eftirspurn, þ.e. hún er háð eftirspurn eftir vöru og þjónustu almennt. Hér erum við sannarlega komin á þann stað að við erum að fullnýta þann framleiðsluþátt sem er vinnuafl. Atvinnuleysi er skráð um 3% sem fer nærri því sem hagfræðingar mundu telja að væri náttúrubundið atvinnuleysi. Á sama tíma er þess vegna athyglisvert að horfa til þess að virðisaukaskatturinn sem tekjur skilar sér ekki í sama mæli. Í frumvarpinu er ágætlega farið yfir að það virðist vera hagsveiflutengt. Ég tók þetta upp í ræðu minni vegna þess að svo virðist sem að á samdráttarskeiði og í kreppu skili virðisaukaskatturinn sér síður en það sé tregbreytanlegt í uppsveiflu, að það hegðunarmynstur á skattskilum ef við getum kallað það þannig komi ekki til baka. Þó að þetta komi fram hjá öðrum þjóðum, það er talað um það í frumvarpinu, tel ég alveg rannsóknarefni af hverju hann skilar sér ekki miðað við þær breytingar sem við höfum sannarlega gert á kerfinu og ég tel að hefðu átt að vera til bóta.

Frú forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni, það er sannarlega rannsóknarefni. Það er kannski erfitt að draga ályktanir af því sem gerist eftir kreppu í útlöndum ef ríkin hafa ekki öll breytt virðisaukaskattskerfinu í millitíðinni. Það má vera að hérna sé um séríslenskar aðstæður að ræða. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hugsanlega geti verið á ferðinni vandamál sem er tengt samsetningu á vinnumarkaðnum. Við eigum í vandræðum með framleiðni sem er ekki nægilega mikil hér á landi til að standa undir þeim kauphækkunum sem búið er að semja um, eins og hagfræðingar hafa talað um og bent á. Nýju störfin sem eru að verða til hér á landi eru langflest í ferðaþjónustu og virðisauki af störfum og fjármagni í þeirri grein er ekki mikill. Framleiðnin af nýju störfunum bætir ekkert úr þeim framleiðnivanda sem þjóðin stendur frammi fyrir. Ég spyr hv. þingmann hvort einhverju geti hugsanlega verið ábótavant í atvinnustefnu hæstv. ríkisstjórnar. Er ekki kominn tími til að skoða atvinnustefnuna sérstaklega og ræða hana hér á þingi þegar svona miklar breytingar verða í þessu umhverfi og ein atvinnugrein stækkar með svo miklum hraða eins og raunin er með ferðaþjónustuna? Vissulega skiptir miklu máli fyrir efnahaginn, atvinnuleysistölurnar og gjaldeyrisstöðuna að ferðaþjónustan stækki, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur seinna andsvar. Það snýr að atvinnustefnu, ferðaþjónustunni, skilvirkni virðisaukaskattskerfisins og því hugtaki sem heitir framleiðni. Ég er sammála hv. þingmanni með megininntakið í spurningunni, það sem lýtur að ferðaþjónustunni. Það er hárrétt, það hefur löngum verið vitað að framleiðni í ferðaþjónustu er lág. En hvað er framleiðni í ferðaþjónustu? Það getur verið ansi snúið að reikna út framleiðni í ferðaþjónustu. Hún snýr að nýtingu vegna þess að við erum fyrst og fremst að tala um þjónustu eins og orðið bendir til. Það verður oft og tíðum mjög teygjanlegur mælikvarði, það hvað við afköstum mörgum einingum á þá framleiðsluþætti sem við nýtum í ferðaþjónustu. Ferðaþjónusta er byggð upp af mjög mörgum atvinnugreinum. Þess vegna verða til mjög margir framleiðnimælikvarðar. Sá helsti er afköst. Öll tekjustýring helstu ferðaþjónustufyrirtækja sem við skoðum í því tilliti er að því meiri sem nýtingin er, hvort sem það er í formi flugsæta eða gistingar, þeim mun meiri mælist framleiðni. Það hefur hins vegar alltaf fylgt ferðaþjónustu, þó að hún sé vinnuaflsfrek og að því leytinu til jákvæð, að laun eru lág. Það er heimsþekkt. Þess vegna verðum við að taka mið af öllum þessum þáttum. Það jákvæða við ferðaþjónustuna í þeim hremmingum sem við vorum að vinna okkur út úr er að hún er vinnuaflsfrek og hefur þá hjálpað okkur í tvennu, þ.e. að afla gjaldeyristekna og skapa hér fulla atvinnu.

Frú forseti. Hér hafa þingmenn farið um víðan völl og drepið á mörg atriði og það hefur verið mjög fróðlegt og lærdómsríkt að fylgjast með umræðunni. Mig langar að gera að umtalsefni og leggja út af orðum hæstv. fjármálaráðherra frá því þegar hann mælti fyrir fjáraukalögum en þá sagði ráðherrann meðal annars, með leyfi forseta: „Þar vísa ég til þess að í vetrarþjónustu, eins og annars staðar í stofnanakerfinu, er ekki hægt að útiloka að menn þurfi að aðlaga þjónustustigið að þeim veruleika sem mönnum er búinn við fjárlagagerðina. Það er hinn kaldi veruleiki svo margra stofnana í ríkiskerfinu og hlýtur að eiga við í Vegagerðinni.“ - Þarna fjallar fjármálaráðherra um framúrakstur í vetrarþjónustunni og um Vegagerðina. Hingað hafa komið þingmenn og nefnt að þetta sé búið að vera allt of lengi svo að ekki takist að áætla fyrir vetrarþjónustu, búa til sveiflujöfnunarsjóði eða grípa til annarra ráðstafanna sem nauðsynlegar eru til þess að þessi mjög svo mikilvægi málaflokkur sé í eðlilegum farvegi. Ég held að af því tilefni sé ástæða til að drepa á nokkur atriði sem varða þetta mál efnislega. Um hvað snýst þessi vetrarþjónusta? Hefur eðli hennar eitthvað breyst? Erum við og stofnanir ríkisins kannski ekki alveg með á nótunum um það hversu mikilvæg sú þjónusta er orðin? Það er nefnilega margt sem hefur breyst og kallar á aukna umferð að vetrarlagi. Eitt er fiskflutningar. Útflutningur á ferskum fiski hefur stóreflst og þar eru það klukkustundir og dagar sem skipta öllu máli með afhendingu og þá verða menn að komast á leiðarenda. Margs konar hagræðing og samdráttur hefur leitt til þess að við íbúar á landsbyggðinni sækjum nú vinnu, menntun, heilbrigðisþjónustu og alls konar hluti á milli byggðarlaga, sem við gerðum ekki fyrir fáeinum árum síðan. Þegar maður er búinn að taka sér frí í vinnu, stofna til fundar við einhvern þjónustuaðila, lækni, tannlækni eða annað, verður það að standa og þá gengur ekki að vegirnir séu lokaðir. Skólaakstur með grunnskólanema. Í tíu ár eyða nemendur ótrúlega stórum hluta dagsins í bíl. Það er lágmark að vegirnir séu öruggir og greiðir yfirferðar svo að það geti átt sér stað, bæði kvölds og morgna og í og úr skóla. Stóraukinn ferðamannastraumur innlendra og erlendra ferðamanna, talað er um að það sé orðið stærsta gjaldeyrissköpunin. Þetta er stærsti atvinnuvegurinn. Þetta er það sem á að bjarga landsbyggðinni. Þetta er nýja byggðastefnan. Það er ferðaþjónustan. Hvernig á hún að geta spjarað sig ef vegirnir eru ekki færir? Menn verða að horfa á þetta. Þegar allir vegir voru holóttir og hálfófærir malarvegir þurfti annars konar þjónustu við þá en við þurfum við vegina sem eru með bundnu slitlagi. Það fór enginn þá hálfófæru, holóttu vegi nema af illri nauðsyn. En þegar vegirnir eru orðnir greiðfærari, eins og þeir eru með bundnu slitlagi, þá stóreykst umferðin. Þess vegna eykst vetrarþjónustuþörfin þegar vegir eru lagðir bundnu slitlagi og það er veruleiki sem verður að horfa á. Auk þess eykst hraðinn og þá verður hálkueyðing miklu brýnni en á gömlu vegunum. Nú við höfum við lengt vegakerfið og það þarf að þjónusta nýju vegina án þess að gömlu vegirnir leggist af. Dæmi um það er Þverárfjallsvegur sem er að minnsta kosti 40 km. Þar bætist þá við 80 km akstur fram og til baka því að ekki var Vatnsskarðinu lokað þótt þessi hliðstæði vegur væri opnaður. Þá eykst vetrarþjónustuþörfin. Siglufjarðargöng. Við lokuðum ekki veginum hinum megin til Siglufjarðar. Þannig eykst vetrarþjónustuþörfin. Starfsmenn Vegagerðarinnar og þeir sem vinna í vetrarþjónustunni, verktakarnir hjá Vegagerðinni, eru undir gífurlegum þrýstingi frá almenningi og fyrirtækjum um að halda vegunum opnum. Um leið og einn fer út af eða eitthvað fer úrskeiðis, og er ég þá ekki að tala um að það sé beinlínis ófært heldur hálka sem kemur í veg fyrir að menn geti keyrt á því sem þeir kalla eðlilegum hraða eða á milli staða, þá byrjar síminn og það er alveg gríðarlegur þrýstingur og oft óþolinmæði og dónaskapur sem þessir aðilar verða fyrir í kröfum fyrirtækja og almennings um að vegir séu ýmist opnaðir eða gerðir greiðfærir. Þessir aðilar þurfa á stuðningi og fjármunum að halda til að sinna starfi sínu. Nútímasamfélag krefst þess að vegirnir séu opnir og við eigum ekki að vera að leggja vegi bundnu slitlagi og bæta úr samgöngum ef hugmyndin er ekki að þeir séu opnir og mönnum greiðir þegar á þarf að halda. Hér hefur verið rætt um samfélagsbanka og Asíubanka og nefndir voru sparisjóðir og menn að veltu því fyrir sér hvort sparisjóðirnir hafi haft samfélagslegt hlutverk. Hafi þeir haft það er spurning: Fóru þeir út af því spori? Er það eitthvað til þess að læra af ef menn ætla að taka umræðu um samfélagsbanka, koma á laggirnar samfélagsbanka, gera samfélagsbanka kleift að reka sig á þeim forsendum sem hér voru raktar, sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson kallaði í raunhagkerfinu? Voru sparisjóðirnir okkar þar? Fóru þeir út af því spori? Fóru þeir að taka þátt í svokölluðu fjármálabixi, eins og það var kallað áðan? Fóru þeir út af sporinu þegar uppgötvaðist að á vettvangi þeirra var fé án hirðis? Ég velti þessu upp af því að fólk hefur velt fyrir sér samfélagsbankaumræðunni. Hafi þeir verið samfélagsbankar í einhverri mynd, sem ég ætla ekkert að fullyrða um, þarf að læra af því hvort og hvar og hvernig þeir fóru út af því spori og hófu þátttöku í starfsemi sem er meira á sviði fjárfestinga eða áhættusækinna fjármálafyrirtækja, sem er væntanlega hugmyndin að þeir séu ekki. Á umliðnum átta vikum sem ég hef tekið þátt í störfum þingsins og í starfi nefnda hefur maður ýmist farið í heimsóknir eða fengið heimsóknir á vettvang nefndanna frá aðilum víða að úr ríkiskerfinu þar sem virkilega vantar fé. Maður hittir eða er heimsóttur af starfsmönnum ríkisstofnana og starfsemi af öllu tagi þar sem slæmt ástand ríkir vegna þess að fólk telur sig ekki geta uppfyllt lagaskyldur um það hvernig eigi að reka þessa starfsemi. Ég ætla að nefna þrjú dæmi vegna þess að ég hef kynnt mér þau og við höfum fengið áhrifaríkar heimsóknir frá aðilum í því og maður hefur skoðað það betur. Þetta á örugglega við í fleiri tilfellum. Fangelsin. Menn sem hafa starfað þar í áratugi segja að ástandið hafi aldrei verið eins og núna. Fangelsin geti ekki haldið uppi lágmarksöryggi og uppfyllt lagaskyldur sínar. Ég mundi hreinlega vilja sjá meira fé þangað í fjáraukanum. Sjúkratryggingar vegna hjálpartækja. Til dæmis mega foreldrar, aðstandendur langveikra fatlaðra barna bíða svo vikum og mánuðum skiptir eftir hjálpartækjum sem óumdeilt er að þau eigi lagalegan og reglulega skýran rétt á. Starfsfólkið á þeim vettvangi er miður sín að geta ekki sinnt sjálfsögðum réttindum þessara aðila. Þarna verður að bæta í. Og lögreglan. Lögreglan hefur ekki eftir hrun fengið það fjármagn sem hún þarf til þess að ná fyrri stöðu. Lögreglan hefur ekki heldur fengið viðurkenningu á öllum þeim nýju verkefnum sem bæst hafa við á vettvangi hennar og eru afleiðing samfélagsbreytinga, alþjóðasamninga og þjóðfélagsþróunar sem ekki var fyrirséð. Ég vil nefna þessi þrjú dæmi þannig að þegar stjórnarliðar fagna því að hafa lækkað skatta, af því að það er það sem þeir vildu gera, afnema tolla, vörugjöld, lækka skatta, þá finnst mér þeir ekki axla þá ábyrgð sem fylgir rekstri samfélagsins. Íslenskt samfélag er bæði gott og dýrt. Það er það bara. Þá verður að afla tekna til þess og menn verða að sýna þá ábyrgð að geta rekið þá málaflokka og þá starfsemi sem þeir hafa stofnað til með lögum og stofnunum. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Mér fannst hv. þingmaður fara ágætlega yfir mikilvægi snjómoksturs og nefndi nokkra þætti sem taka þarf tillit til en hefur ekki verið gert áður, t.d. fiskflutningana og ekki síður ferðaþjónustuna. Ferðaþjónustan þýðir það, ef við ætlum að halda úti ferðaþjónustu og það er markmið okkar og hlýtur að vera það, að dreifa þarf ferðaþjónustunni sem víðast um landið. Þess vegna eru menn að opna fleiri leiðir inn í landið eins og á Egilsstöðum og Akureyri með beinu flugi þangað. Vonandi tekst sú tilraun vel. En þótt svo verði ekki þá þurfum við samt sem áður, ef við ætlum að halda úti ferðaþjónustu, að gera það kleift að alltaf sé hægt að komast þangað allt árið. Við sem höfum verið að gagnrýna þetta höfum bent á að þetta eru forsendurnar sem liggja fyrir og vanda þarf áætlunargerðina. Síðan er það auðvitað þannig, eins og hv. þingmaður sem býr norður í landi þekkir betur en margur hér inni, að mjög misjafnt er hversu mikil snjóþyngsli eru á hverju ári. En þetta er samt sem áður ekki þannig að menn geti ekki gert áætlanir til lengri tíma og verið með sveiflujöfnun í því. Fjáraukalög ættu að vera algjörlega óþörf nema þegar eitthvað sérstakt kemur til eins og náttúruhamfarir og annað slíkt. Síðan nefndi hv. þingmaður dæmi um sparisjóðina í tengslum við samfélagsbankana. Það er hins vegar gott að hafa í huga, þegar við ætlum að skammast yfir forsvarsmönnum sparisjóðanna, að fyrir bankahrunið þegar gekk hvað best í fjármálastarfseminni þá náðu menn samt sem áður ekki endum saman í hefðbundnum rekstri sparisjóðanna. Jafn skrýtið og það nú var. Þetta voru of litlar einingar til að geta skilað hagnaði. Þess vegna fóru menn væntanlega út í aðra starfsemi sem var áhættusöm og á endanum fór hún illa. Í lokin fannst mér hv. þingmaður fara ágætlega yfir að það skiptir nefnilega máli að forgangsraða í ríkisfjármálunum til þeirrar þjónustu sem við erum sammála um að veita.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hann dró fram og skerpti enn frekar allt það sem ég vildi leggja áherslu á í máli mínu. Ef Vegagerðin er með einhverja heildarfjárveitingu og nær ekki tökum á áætlunargerð sinni gæti hluti af skýringunni verið sá að Vegagerðin er undir gríðarlegu álagi um að gera alls konar hluti. Það er ofboðslegur þrýstingur á Vegagerðina alls staðar. Það er alveg sama á hvaða framkvæmd hún byrjar, þá eru heimamenn og verktakar mættir, sem vilja gera þetta svona og hinsegin og fara lengra og gera meira. Þegar koma tvö, þrjú góð ár í röð freistast menn kannski til að taka sveiflusjóðinn úr vetrarþjónustunni og fara með hann yfir í slíkar framkvæmdir, allar bráðnauðsynlegar. Þeir eru stanslaust skammaðir fyrir að hefla ekki að sumrinu, að ekki sé almennilega fært um malarvegina en þeir reyna að gera vel. Tvö, þrjú góð ár og þeir freistast til að taka þetta fé og fá síðan tvo, þrjá erfiða vetur ofan í kaupið. Við verðum þá með einhverjum hætti að hjálpa þeim og taka meiri pólitíska ábyrgð og segja úti um allt land og alls staðar að við ætlum ekki að gera meira í samgöngum en við erum að gera og taka einhvern veginn af þeim álagið og bakka þá upp í að hafa þennan sjóð ef við ætlum ekki að setja meiri fjármuni í málaflokkinn. Mér þykir forvitnilegt að heyra það sem hv. þingmaður hafði fram að færa um sparisjóðina og stöðu þeirra í hefðbundnum rekstri fyrir hrun og að hugsanlega hafi þeir freistast í svokallað fjármálabix til að reyna að rétta af hefðbundnu starfsemina. Það er fróðlegt að heyra það.

Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður höldum áfram að vera sammála um alla vega þessa þætti. Það er án nokkurs vafa mikið álag á Vegagerðinni og miklar kröfur gerðar. En þannig er það á mjög mörgum sviðum og þá reynir á okkur og þá aðila sem fara með þessi mál að setja einhverjar reglur sem standast. Stundum þarf örugglega að segja nei í einhverjum tilfellum. Eða þá hitt að við setjum meiri fjármuni í málaflokkinn. Hins vegar verður það örugglega aldrei nóg. Ég held að við komumst aldrei á þann stað að það verði nóg. Ekki frekar en í heilbrigðismálunum. Það verður aldrei nóg þar. Aldrei í löggæslumálunum og ekki í menntamálum heldur. Það á við um flesta málaflokka. Við erum að reyna að koma okkur á betri stað, og þá erum við að bera okkur saman við þau lönd þar sem gengur best. Áætlunargerðin er betri þar. Þetta er tvenns konar, annars vegar eftirfylgnin og síðan áætlunargerðin. Þó svo okkur miði í rétta átt erum við augljóslega ekki komin á réttan stað úr því að við erum með gamla drauga, eins og þá sem við vorum að vísa í í fjáraukalögunum. Menn þurfa auðvitað að horfast í augu við raunveruleikann og hv. þingmaður nefndi nokkur dæmi um samgöngubætur, sem eru ekki bara samgöngubætur. Það hlýtur að kalla líka á snjómokstur þegar svo ber undir. Ef þú opnar nýja leið til Siglufjarðar þá þýðir það að þú þarft að vera með meiri snjómokstur en þú varst með áður, svo eitt dæmi sé tekið. Fiskflutningarnir eru annað gott dæmi. Ég held að stóra málið hljóti að vera það, og við verðum að taka mið af því í áætlunum okkar, að ef við ætlum að byggja upp ferðaþjónustu um allt land, sem ég tel að sé algjör grundvallarforsenda, þá þurfum við að taka mið af því. Svo þurfum við líka að spyrja hvernig við ætlum að ná í fjármuni til að fjármagna það allt saman. Ég næ ekki að fara yfir það á þeim síðustu sex sekúndum sem ég hef hér, virðulegi forseti.

Ég þakka hv. þingmanni enn á ný fyrir andsvarið. Ég er búinn að segja að fyrir mitt leyti er ég til í meiri skatta og að fara hægar í skattalækkanir, sérstaklega í þeirri stöðu sem við höfum verið eftir hrun. Menn hefðu ekki átt að fara svona bratt í að minnka tekjur ríkisins. Af því að hv. þingmaður er mjög sanngjarn og málefnalegur þá ætla ég að vera það líka og ætla að slá af því sem ég hef verið að segja. En af því að hann er varaformaður fjárlaganefndar, og hv. formaður fjárlaganefndar situr þarna frammi líka, horfið þá á fangelsin og hjálpartækin.

Frú forseti. Þetta hefur verið ágæt umræða og ýmislegt áhugavert borið á góma, sem tengist fjármálum ríkisins og stefnumótun á því sviði þó að það sé ekki allt kannski efni þessa fjáraukalagafrumvarps. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson flutti hér athyglisverða ræðu. Hann er því miður ekki í salnum en kannski skammt undan. Hann benti meðal annars á það, sem er rétt, að arðgreiðslur frá fjármálastofnunum hafa reynst stórlega vanmetnar í tveimur síðustu fjárlögum og stefna í að verða það þriðja árið í röð miðað við fjárlagafrumvarpið, t.d. ef horft er til afkomu Landsbankans. Það er umhugsunarefni að menn skuli ekki reyna að færa tekjur ársins sem í hönd fer nær því sem liggur eiginlega fyrir í góðri afkomu fyrirtækja í eigu ríkisins, eins og Landsbankans. Annað er athyglisvert við arðinn frá fjármálastofnunum sem hefur verið umtalsverður, yfir 20 milljarðar núna tvö ár í röð frá Landsbankanum og nokkuð frá Seðlabankanum og víðar, og það er að með honum er endanlega sannað nú árið 2015 að fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar reyndist fullfjármögnuð og vel það. Þeir stjórnarliðar sem töluðu hana niður og skáru hana niður við trog á síðari hluta árs 2013 og höfundar greinargerðar fjárlagafrumvarpsins það ár ættu nú að hugsa sinn gang. Það hafa ekki reynst neinar innstæður fyrir þeim fullyrðingum að tekjur bærust ekki í samræmi við það sem fjárfestingaráætlun gerði ráð fyrir. Ergo: Það hefði verið hægt að halda fullum dampi í þeim fjárfestingum í innviðum sem lagt var upp með á árinu 2012 og 2013 en núverandi ríkisstjórn skar því miður niður. Þetta er staðreynd þó að ríkisstjórnin hafi lækkað verulega tekjur ríkisins af veiðigjöldum. Þar hefur orðið umtalsvert tekjufall eins kom fram í gögnum frá Fiskistofu í dag eða gær, þar sem ágæt samantekt er á endanlega greiddum veiðigjöldum fiskveiðiáranna 2012/2013 þegar þau voru 12,8 milljarðar, 2013/2014 þegar tekjurnar féllu niður í 9,2 milljarða og á síðasta fiskveiðiári, 2014/2015, sem lauk 1. september síðastliðinn, eru tekjurnar komnar niður í 7,7 milljarða. Þetta eru 8,7 milljarðar sem þarna eru farnir út miðað við óbreytt veiðigjöld ársins 2012/2013. Hefur afkoma sjávarútvegsins versnað? Er ástæða til að ætla að nauðsynlegt hafi verið að fara í svo mikla lækkun veiðigjalda til að hlífa til dæmis stærri fyrirtækjum í sjávarútvegi? Nei, ekki aldeilis. Hið mikla góðæri hefur haldið áfram í greininni með miklum fjárfestingum, uppbyggingu, stórauknu eigin fé og gríðarlegum arðgreiðslun undanfarin missiri til eigenda fyrirtækja. Þó að núverandi ríkisstjórn hefði afsalað þessum tekjum hefði fjárfestingaráætlunin samt verið fullfjármögnuð vegna arðgreiðslna sem komu frá fjármálastofnunum. Þannig var um það búið að annars vegar mundu arðgreiðslur og/eða söluhagnaður hluta í eigu ríkisins í fjármálastofnunum bera uppi kostnað við fjárfestingaráætlunina og hins vegar auknar tekjur af veiðigjöldum í gegnum sérstakt veiðigjald. Ég harma það til dæmis að þær auknu framkvæmdir í vegamálum sem hefðu fylgt óskertri fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar á þriggja ára tímabili skuli hafa orðið mun minni en lagt var upp með. Núna munu menn fara að nota þau rök gegn því að bæta í að það sé varhugavert vegna þenslu í hagkerfinu. Við þekkjum þennan vítahring. Er þá aldrei hægt að efla fjárfestingar í innviðum samfélagsins, í fjarskiptum, í vegum, flugvöllum, höfnum, menntakerfinu, heilbrigðiskerfinu o.s.frv.? Veruleikinn er sá að einu umtalsverðu framkvæmdirnar sem eru í gangi núna og eru fjármagnaðar með venjulegum hætti samkvæmt vegáætlun eru stórframkvæmdirnar sem settar voru af stað á grundvelli fjárfestingaráætlunar fyrri ríkisstjórnar, eins og Norðfjarðargöng, framkvæmdir við hafnir og nokkra vegi. Í öðru lagi um sölu Landsbankans, sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson kom einnig inn á, þá bað ég eiginlega um orðið til að koma upp og taka undir með honum þegar hann varaði við einhverju óðagoti í þeim efnum. Það er auðvitað athyglisvert að þrátt fyrir að söluáformin um Landsbankann hafi ekki gengið eftir á þessu ári, og áætlaðar tekjur upp á 35,5 milljarða vegna sölu á 15% hlut í Landsbankanum hafi verið teknar út úr fjáraukalagafrumvarpinu, skuli áfram vera gert ráð fyrir því að selja 30% í bankanum og þá í einu lagi á árinu 2016. Í ofanálag stefnir nú að líkindum í að ríkið fái Íslandsbanka í sínar hendur. Er mikil skynsemi í þessu? Úti á markaðnum eru aðilar að keppast um að safna liði til að kaupa Arion banka, gera sér væntanlega vonir um að fá hann fyrir lítið. Er þá hyggilegt að ríkið haldi til streitu áformum um sölu á Landsbankanum? Auk þess er sú athyglisverða umræða komin upp og við það virðist vera þó nokkur þverpólitískur stuðningur að horfa til þess að ríkið eigi slíkan banka en leggi aðrar áherslur með starfsemi hans, hvort sem við köllum það samfélagsbanka, þjóðarbanka eða eitthvað annað. Ég held að það sé ekki um annað að ræða en að fara að efna til almennilegrar stefnumótandi umræðu um það hér á þingi þó að hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni finnist það eitthvað sem hann kallar upp á útlensku en ég mundi þá bara stinga upp á íslenskunni: Endurtekið efni. Það getur vel verið að það sé endurtekið efni að ræða um það hvort ríkið geti í gegnum eignarhald sitt á mikilvægum þjónustustofnunum, sem ég lít svo á að bankar eigi að vera, lagt tilteknar áherslur í þágu alls samfélagsins. Hvað með það? Auðvitað er það hægt. Það er ekki endilega spurningin að þær stofnanir séu verr reknar eða öðruvísi reknar en aðrar og það ragi eitthvað upp á samkeppnislög. Segjum sem svo að á þjóðarbanka af tagi Landsbankans, sem hefur nú gleypt stærstan hluta þess sem eftir var af sparisjóðum og er þar af leiðandi eina fjármálastofnunin á stórum svæðum á landinu,  Veruleikinn er sá að sparisjóðir voru reknir hér á landi um áratugaskeið. Þeir veittu góða þjónustu, nærþjónustu, studdu við atvinnulífið og samfélögin á sínum svæðum og lögðu árlega talsverðan rekstrarafgang í styrki til alls konar menningar- og félagsstarfs á svæðunum. Í sögu sparisjóðanna, þó að hún hafi verið köflótt og brotakennd og endað illa að stærstum hluta, eru líka dæmi um áratuga vel heppnað fyrirkomulag af þessu tagi þar sem markmiðið var ekki gróði til einhvers eiganda heldur samfélagslegt og ábati af starfseminni var látinn renna til samfélagsins sem í hlut átti. Ég vil ekki endilega lýsa mig sammála hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, svo ég haldi nú áfram að byggja ræðu mína á viðbrögðum við ræðu hans, um að það væru klárlega mistök ef Ísland gerðist stofnaðili að Innviðafjárfestingabanka Asíu. Ég hefði alveg eins spurt: Af hverju skyldi Ísland ekki fylgja fordæmi flestra annarra Evrópuríkja og vera með þar sem rísandi banki í Asíu er að taka sér mjög mikilvægt svæðisbundið hlutverk og mun án efa verða til góðs fyrir uppbyggingu og þróun þróunarríkjanna á því svæði, enda honum ætlað það hlutverk? Tregða Bandaríkjamanna og tilraunir til að spilla fyrir þessu eru nú ekki rök fyrir mér til þess að vera ekki þarna með. Allir vita auðvitað, sem hafa kynnt sér eitthvað alþjóðastjórnmálin hér á bak við, hvað veldur tregðu Bandaríkjamanna. Þeir tregðast við að viðurkenna rísandi hlutverk Asíu í efnahagsmálum heimsins og gráta yfir því að missa smátt og smátt það drottnunarvald sem þeir höfðu yfir fjölþjóðastofnunum, þar á meðal Alþjóðabankanum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þeir sjá það núna færast til, sjá þyngdarpunktinn í hagkerfunum færast til. Á Ísland ekki alveg eins að vera með í því sem þróað ríki eins og önnur? Ég held það. Varðandi efni frumvarpsins að öðru leyti þá er auðvitað hægt að gera eins og stjórnarliðar hafa gert, að gleðjast yfir því að afgangurinn verði meiri á fjárlögum þessa árs en í fyrra. Það er alltaf gott en við skulum þá rýna ofan í það hvernig hann er til kominn. Hann er því miður að uppistöðu til kominn vegna vanáætlunar á arðgreiðslu frá Landsbankanum, þ.e. 17,1 milljarði sem afkoman batnar um. Ef frá því eru dregnar 15 milljarða meiri tekjur í arð frá Landsbankanum þá stendur eftir 2,1 milljarður. Það er þá það sem grunnafkoma ríkisins batnar um. Það er athyglisverð setning sem hefur kannski farið fram hjá einhverjum á bls. 44 þar sem kemur fram að ef horft sé fram hjá þessum auknu arðgreiðslum þá versni frumjöfnuðurinn um liðlega 3 milljarða frá áætlun fjárlaga. Ég hef horft dálítið á frumjöfnuðinn undanfarin ár. Það var ekki vinsælt hér á síðasta kjörtímabili þegar ég sem fjármálaráðherra talaði stundum um frumjöfnuðinn. Menn töldu jafnvel að ég hefði fundið upp þetta hugtak til að villa um fyrir þeim. En veruleikinn er sá að frumjöfnuðurinn er raunhæfasti mælikvarðinn á undirliggjandi rekstur ríkisins. Það er annaðhvort að nota frumjöfnuðinn eða taka til hliðar óreglulega liði og þá sjáum við hvernig afkoman er í grunninn. Það er auðvitað ekki gott að frumjöfnuðurinn hefur ekki batnað eins og hann hefði þurft að gera. Veruleikinn er sá að ríkisstjórnin hefur sleppt fyrir borð skatttekjum upp á 35–40 milljarða kr. Útgjöldin hafa aukist nokkuð og þess vegna er undirliggjandi afkoma ríkisins ekki beysnari en þetta og batnar kannski um 2 milljarða frá fjárlögum. Þá má spyrja eins og var reyndar komið ágætlega inn á í ræðu áðan: Hvar værum við ef ekki væri hagsveiflan sem skilar þó einhverjum tekjuauka inn í stóran hluta hinna almennu tekjustofna? Það er á henni sem núverandi ríkisstjórn flýtur með jákvæða afkomu ríkissjóðs, vegna þess hvað hún hefur sleppt út miklum tekjum á móti og engu öðru. Með öðrum orðum, frú forseti, ef við tækjum hagsveifluleiðréttan mælikvarða á þetta þá er undirliggjandi afkoma ríkisins að versna. Það er auðvitað það sem þarf að gera. Það þarf að horfa í gegnum hagsveifluna líka og reyna að sjá fyrir sér hvernig undirliggjandi rekstur þróast. Hann er að veikjast vegna þess að menn hafa sleppt út miklu meiri tekjum en þeir hafa dregið úr útgjöldum á móti. Það er einfalt dæmi. Menn lifa ekki endalaust á þenslutekjum. Þær geta gufað upp eins og dögg fyrir sólu og eftir stendur veikari tekjugrunnur ríkisins, byggður á hinum traustu tekjustofnum. Þetta er að gerast. Það er eins gott fyrir núverandi ríkisstjórn að ekki slái í bakseglin að ráði í efnahagsmálum fyrir kosningar til þess að hún geti hælst um af heimsmetum og öllu slíku. Svo kom mantran um það að nú væri ávinningurinn af skattstefnu ríkisstjórnarinnar farinn að skila sér. Við heyrðum hana frá hv. þm. Willum Þór Þórssyni, að þetta væri allt því að þakka að ríkisstjórnin hefði lækkað skatta og tekjurnar væntanlega aukist vegna þess. Heyr á endemi! Það sem hér er auðvitað að gerast er það, það er gott svo langt sem það nær, að áframhaldandi bati í hagkerfinu frá síðari hluta árs 2010 er jafnt og þétt að létta okkur róðurinn. Það er vel og við gleðjumst á hverjum degi yfir því á meðan áfram gengur vel. Við skulum samt rýna í undirliggjandi staðreyndir mála, ekki falla í freistni þess að ræða þetta í pólitískum frösum eins og þeim að hér séu nú ávextirnir að falla af trjánum vegna gáfulegrar skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Hún er ekki gáfuleg. Hún er ekki mjög ábyrg. Við höfum séð þetta áður. Við höfum séð menn halda því fram áður að hægt sé að lækna allt með skattalækkunum. Hvernig fór það svo þegar hagkerfið 

Virðulegi forseti. Það væri af nógu að taka ef maður ætlaði að fara í það að gera athugasemdir við allt það sem kom fram hjá hv. þingmanni. Ég ætla aðeins að staldra við nokkra hluti. Í fyrsta lagi við Asíusjóðinn sem ég heyrði að hv. þingmaður hefur mikinn áhuga á. Það er þannig að þetta snýr ekki aðeins að Asíu heldur eru forusturíkin í sjóðnum Kínverjar og Rússar.

Okkar menn.

- Hv. þm. Össur Skarphéðinsson kallar okkar menn, það eru ykkar menn.

Þið ætlið að fá … en ekki ég.

Mér finnst áhugavert að hv. þingmaður skyldi ekki nefna það í ræðu sinni, en látum það liggja á milli hluta. Það sem vakti athygli mína var að hv. þingmaður skautaði svolítið létt yfir aðkomu þessarar ríkisstjórnar en talaði um að búið hefði verið að fjármagna innviðauppbyggingu og ýmsar fjárfestingar, m.a. með sölu á hlut ríkisins í fjármálafyrirtækjunum. Hv. þingmaður talaði síðan gegn því að seldir yrðu hlutir í fjármálafyrirtækjum. Er það ekki rétt hjá mér að þegar hv. þingmaður var í ríkisstjórn hafi verið sett inn í fjárlögin að selja hlut ríkisins í fjármálafyrirtækjunum? Bara svo að við séum á sama stað hvað það varðar. Síðan talaði hv. þingmaður mjög mikið um sparisjóðina og hvað þeir gerðu. Hv. þingmaður veit að fyrir bankahrunið var afkoma sparisjóðanna, þ.e. hefðbundin viðskiptastarfsemi, ekki góð, þeir náðu ekki endum saman hvað það varðaði. Af því að hv. þingmaður talaði mjög eins og það módel hefði gengið mjög vel upp þá mætti hann fara aðeins nánar í það, vegna þess að það sem hélt uppi afkomu sparisjóðanna var nokkuð sem síðan fór illa og það var fjárfestingarstarfsemin. 

Frú forseti. Það skilur kannski einnig á milli okkar í þessu að ég var að horfa yfir sögu sparisjóðanna áratugi aftur í tímann. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að afkoma flestra þeirra var ekki beysin á grunnrekstri síðustu árin fyrir hrun. Þeir áttu erfitt uppdráttar í samkeppni við stóru útblásnu bankana sem gátu í raun og veru látið afkomuna af innlendum hlutum starfsemi sinnar mæta afgangi. Og þeir byggðu því miður of mikið á uppgangi bréfa og eigna tengdum sparisjóðunum og það fór illa, það er rétt. En litið lengra til baka voru reknir í landinu sparisjóðir um áratugaskeið með alveg viðunandi afkomu, sem veittu góða þjónustu og voru mikilvægar stofnanir í sínu samfélagi og sínum byggðum. Það þekki ég mjög vel af eigin raun og get farið yfir það við tækifæri með hv. þingmanni ef svo vill til. Það sem ég sagði um fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar var einfaldlega að nú liggur það fyrir og eru staðreyndir í frumvörpum og greinargerðum frá stjórnarflokkunum sjálfum að allt sem þeir sögðu um það að fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar væri ófjármögnuð reyndist bull. Hún hefur reynst fullfjármögnuð og rúmlega það þau þrjú ár sem hún var sett upp fyrir í byrjun. Það var orðað þannig að þetta væru arðgreiðslur frá fjármálastofnunum og/eða mögulegur söluhagnaður af einhverjum eignarhlutum. Á þeim tíma horfðu menn aðallega til þess að upp gætu komið þær aðstæður að eignarhlutir ríkisins í Arion banka eða Íslandsbanka mundu sjálfkrafa seljast vegna þess að meirihlutaeigendur bankanna mundu selja þá og ríkið fengi þann hlut. Það er að vísu rétt að það var líka tekin inn í lögin heimild til þess að selja allt að 30% í Landsbankanum, en fyrri ríkisstjórn hafði enga ákvörðun tekið um að nýta þá heimild. Það var reyndar, svo að það sé upplýst, ekkert endilega óumdeilt í okkar röðum hvort yfir höfuð ætti að hrófla við eignarhlutnum í Landsbankanum. Varðandi fjárfestingabanka Asíu er ég ekki að segja að ég sé einhver sérstakur áhugamaður um það að við séum í honum, en ég er heldur ekki 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýr svör. Hann staðfesti að það var heimild í fjárlagafrumvörpum til að selja 30% í Landsbankanum og sömuleiðis til að selja hlutinn í Arion banka og Íslandsbanka. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir, þetta er afskaplega skýrt. Þetta var í fjárlagafrumvörpum síðustu ríkisstjórnar og mig minnti það, þess vegna fannst mér svolítið sérstakt að hv. þingmaður skyldi tala við mig eins og það væri fullkomlega ábyrgðarlaust að hafa þetta áfram, því að þetta var svo sannarlega komið fram í tíð ríkisstjórnar hans. Hins vegar veit ég ekki til þess að það sé nein deila um það að þegar kemur að því að selja þessa hluti skiptir máli að tímasetja það vel og fara ekki hratt í það. Ég vona að það verði áfram samstaða um það. Mér finnst svolítið, þó svo að hv. þingmaður hafi ekki gert það í þessu andsvari, hann talaði ekki hart gegn þeirri stefnu sem hann markaði í rauninni sjálfur þegar kom að sölu á þessum hlutum. Varðandi sparisjóðina og það að líta áratugi aftur tímann þá er ekki mjög gott að gera það. Ég var viðskiptavinur sparisjóðanna, byrjaði mín fyrstu bankaviðskipti þar og var ansi lengi þar. Ég held að við getum ekki, jafnvel þótt við dettum í skemmtilega nostalgíu, farið aftur til þeirra tíma. Ég man alveg eftir Sparisjóði Akureyrar þegar þar var einn gjaldkeri og maður beið í einfaldri biðröð eftir að taka út fjármuni. Þeir tímar eru liðnir. Vandinn við sparisjóðina var náttúrlega sá að þegar kom að stærri verkefnunum var erfitt að sinna þeim. Ég held að mjög mikilvægt sé að við lágmörkum áhættuna af bankastarfseminni og að það sé algjört markmið, en við verðum að horfa raunhæft á hlutina. Því miður dugar ekki 

Frú forseti. Það þarf að sjálfsögðu ekki að þakka mér fyrir að gangast við staðreyndum sem eru meðal annars þær að það voru sett hér lög um það hvernig, ef til kæmi, skyldi staðið að sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálastofnunum, hvort sem það væri þá í sparisjóðum, minnihlutahluturinn í Arion banka eða Íslandsbanka eða eitthvað af eignarhlutnum í Landsbankanum. Fyrri ríkisstjórn tók hins vegar aldrei inn í forsendur fjárlagafrumvarpa sinna neinn áætlaðan söluhagnað af hlutabréfum og fyrst og fremst var horft til arðgreiðslnanna, enda lá fyrir að þær mundu stóraukast á næstu árum þegar fjárfestingaráætlunin var sett upp. Síðan hefur umræðan þróast. Nú er í gangi sú athyglisverða umræða sem ég blandaði mér aðeins inn í um einhvers konar samfélagsbanka, sem við fögnum að sjálfsögðu að samstarfsflokkur hv. þingmanns í ríkisstjórn, Framsóknarflokkurinn, a.m.k. hluti hans, skuli vera áhugasamur um að ræða og þróa þær hugmyndir. Við erum meira en til í það. Hv. þingmaður verður að víkka sjóndeildarhringinn. Það er ekki skynsamlegt að segja að það þýði ekkert að horfa til vel heppnaðrar sögu sparisjóðanna lengra aftur í tímann. Hver segir að slíkar stofnanir geti ekki aftur átt grundvöll og tilverurétt, sem skilgreina sig á réttan hátt og eru ekkert að reyna að vera annað en þær voru? Sparisjóðirnir sem stóðu af sér hrunið voru þeir sem voru bara sparisjóðir og fóru ekki í rugl. Sparisjóður eins og Sparisjóður Þingeyinga, Sparisjóður Strandamanna á Hólmavík og Höfðhverfingar. Aðrir fóru því miður flatt á því að elta hina út í vitleysuna og hrundu. Í löndunum í kringum okkur eru öflugir sparisjóðir.

Það eru risastórir …

Í Noregi, öflugir sparisjóðir.

Þýskaland …

Í Þýskalandi, að sjálfsögðu.

Þetta eru risa …

Við getum líka tekið 

Hæstv. forseti. Ég hef fylgst nokkuð með þessari umræðu í dag, að hluta til úr fjarlægð. Ég er ekki alveg frá því að það hafi orðið kaflaskil í þingsögunni og að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafi slegið ákveðið met, met í óskammfeilni.

Láttu hann heyra það.

Í hverju liggur þetta met? Jú, það kom fram í umræðu hér um samfélagsbanka. Hv. þingmaður vildi vita tvennt, annars vegar hvort hv. þm. Frosti Sigurjónsson hefði ekki hugleitt það að samfélagsbanki stæðist ekki samkeppnislög - með öðrum orðum, að banki sem þjónaði viðskiptamönnum sínum fremur en eigendum sem vildu hirða út úr honum arð stæðist ekki íslensk samkeppnislög. Hitt atriðið, sem var kannski hið eiginlega met sem hv. þingmaður sló, var þegar hann spurði um hugsanlegan samfélagsbanka og hvort þingmaðurinn hefði ekki hugleitt hvort sporin hræddu ekki og var þá greinilega hugsað til Landsbankans og Búnaðarbankans sem voru í eigu og á forræði ríkisins á sínum tíma en voru síðan hlutafélagavæddir og einkavæddir, þ.e. seldir, og þá hófst fjörið. Þeir fóru á hausinn og tóku íslenska þjóðarbúið með sér í fallinu. Hv. þingmaður spyr ekki um það. Hann spyr hvort sporin frá fyrri tímum hræði ekki, væntanlega frá 9. og 10. áratugnum, frá því að þessir bankar voru samfélagseign. En veruleikinn er sá … 

Víst.

Landsbankinn gerði það um skeið rétt upp úr 1990 og hver einasta króna var greidd til baka. Þessir bankar voru ekki byrði á íslensku þjóðarbúi.

Við erum að ræða fjáraukalög 2015.

- Við erum að ræða fjáraukalög, já, við erum vissulega að því. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hvetur til þess að við höldum okkur við fjáraukalögin.

Ekki stoppa …

Ég bendi þá á bls. 45 þar sem fjallað er um Landsbankann og þá tillögu ríkisstjórnarinnar að 30% í Landsbankanum verði seld á næsta ári. Það hafði staðið til að selja 15% á þessu ári og 15% á komandi ári, en hér stendur  Annars vil ég taka undir það með hv. þm. Frosta Sigurjónssyni að hvetja ríkisstjórnina og stjórnarmeirihlutann til að hverfa frá þessum áformum, að við einhendum okkur frekar í að gera Landsbankann að samfélagsbanka og að við samþykkjum frumvarp sem liggur fyrir um aðskilnað viðskiptabanka og fjárfestingarsjóða. Það frumvarp hefur verið kynnt í þinginu. Síðan reynum við að gera Landsbankann að samfélagsbanka. Hvað þýðir það? Það þýðir það að bankinn verði rekinn í þágu viðskiptavina sinna fremur en eigenda sinna. Hver er munurinn á þessu? Sami munur og kom fram í máli fyrrverandi forstjóra Pósts og síma og þess sem fór með forræðið eftir að sú stofnun var gerð að hlutafélagi og síðan sett á markað. Þeir voru báðir spurðir að því einu sinni hvert þeirra markmið væri, hvað þeir sæju vera sitt markmið sem forstjóri. Sá fyrri sagði: Það er að veita landsmönnum góða, ódýra og hagkvæma þjónustu. Það tókst. Landssíminn rak hér símaþjónustu sem var ódýrust á byggðu bóli í gervöllum heiminum. Á sama tíma skilaði þessi stofnun 2–3 milljörðum í ríkissjóð á hverju einasta ári. - Nú lítur hv. methafi til himins.  Þetta er ólík nálgun sem skiptir miklu máli og menn eru farnir að horfa til mjög víða um heiminn. Í Bandaríkjunum hafa mörg sveitarfélög ráðist í eða íhugað að setja á fót samfélagsbanka í sveitarfélaginu. Þau eru orðin þreytt á gambli fjárfesta og sveiflum á  Þegar við horfum heildstætt á þessi mál þá þykir mér, hvernig sem við nálgumst málið, vera mikilvægt að halda Landsbankanum í samfélagseign. Í fyrsta lagi bendi ég á þessi hagrænu rök og þá er óráð að ráðast í þessa sölu á komandi ári. Ég tel það vera óráð í ljósi aðstæðna. Í annan stað spyr ég hvort menn vilji verða af þeim hagnaði sem er af þessari stofnun. Á fyrstu níu mánuðum ársins var hagnaðurinn 24,4 milljarðar af Landsbankanum og ekki ótrúlegt að hann gæti orðið 30 milljarðar á árinu í heild sinni. Ég tek hins vegar undir með þeim sem tala fyrir samfélagsbanka að ávinningurinn af því að reka slíkan banka eigi ekki að liggja í þessum hagnaði. Hann á að liggja í ódýrri, hagkvæmri þjónustu. Þar á hagnaðurinn að liggja. Í því á hinn samfélagslegi ávinningur af því að reka samfélagsbanka að vera fólginn. Hér á árunum fyrir hrun horfðu allir upp á við jafnan og reyndu að finna leiðir til að auka hagnaðinn, hækka vextina o.s.frv. Nú eigum við að hugsa á annan veg, á hófstilltari hátt.

… seðlabankastjóra.

- Það er alveg rétt. Ég er mjög andvígur því sem er að gerast í Seðlabankanum varðandi stýrivextina og tel það vera mjög slæman kost sem þar er valinn enn eina ferðina. Enn eitt sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi var Íbúðalánasjóður. Það var samfélagsbankinn sem hann staðnæmdist fyrst og fremst við. Ég get ekki tekið undir tal um Íbúðalánasjóð, að hann hafi verið sú ófreskja sem margir vilja mála hann í þessum þingsal og hafa iðulega gert. Hann varð eitt af fórnarlömbum hrunsins líka. Ég tek ekki undir með þeim sem telja að það hafi verið goðgá á sínum tíma að fara með lán upp í 90%. Mér finnst það í rauninni alveg stórhlægileg umræða að jafnvel þeir sem dásama það sem þeir kalla Evrópuvexti, sem eru lágir vextir, og vilja öllu til kosta að fá vextina sem allra lægsta skömmuðust út í þá 

Já.

Þetta er bara veruleikinn. Síðan er Íbúðalánasjóður allt í einu orðinn blóraböggullinn. Að sjálfsögðu varð hann fyrir skakkaföllum eins og allt fjármálakerfið, lífeyrissjóðirnir, sveitarsjóðirnir, ríkissjóður, allt kerfið sem bankarnir hér settu á hliðina. Að sjálfsögðu gerðist það. Síðan finnst mér eitt vera mótsagnakennt og ég vil fá skýringar á því. Það væri fróðlegt ef hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem hefur tekið mjög hressilega þátt í þessari umræðu og er það vel, það er gott, gæti komið með alla vega sínar skýringar á því. Það væri fróðlegt að heyra hans viðhorf. Það er þessi Asíubanki. Þeir sem ekki mega sjá eignarhlut ríkisins í bönkum á Íslandi vilja setja 2,3 milljarða í innviðabanka í Asíu. Þetta á að vísu ekki að koma í einum skammti heldur í 100 millj. kr. skömmtum og síðan innkallanlegt fé. Ríkið á að taka þátt í því vegna þess að þar er svo mikil uppbygging. Er ekki einhver mótsögn á ferðinni hérna? 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson fór mikinn, eins og stundum áður, og sagði að ég hefði sett met í óskammfeilni. Úr því við erum á þeim stað þá hefur hv. þm. Ögmundur Jónasson væntanlega sett met í misheppnuðum málflutningi vegna þess að hann hlustaði einfaldlega ekki á ræðu mína. Hann leggur út af því að ég hafi verið að tala um Landsbankann og Búnaðarbankann á níunda áratugnum; ekki eitt orð, ég nefndi ekki eitt orð um það. Hv. þingmaður kemur hér bandbrjálaður upp og húðskammar mig fyrir ræðu sem ég hélt ekki. Hvaða rugl er þetta, virðulegi forseti? Er óeðlilegt, þegar við erum að ræða samfélagsbanka, að spyrja hvernig menn ætla að láta hann uppfylla samkeppnisskilyrði? Er það óeðlilegt? Er óeðlilegt að líta á Íbúðalánasjóð, sem átti að vera samfélagsbanki þess tíma? Ég og hv. þingmaður tókum þessa umræðu á sínum tíma um Íbúðalánasjóð. Gallinn við Íbúðalánasjóð, sem fór á hausinn eins og sparisjóðirnir og eins og einkabankarnir og ýmislegt annað, var sá að við sátum uppi með allt tapið. Af hverju? Af því að menn ætluðu að ná markmiðum um samfélagsbanka. Hann var út um allt og hv. þm. Ögmundur Jónasson vildi svo sannarlega sjá það markmið að hann héldi markaðshlutdeild sinni. Það þýddi, vegna þess að það varð ofan á, að íslenskir skattgreiðendur töpuðu meira en þeir þurftu. Ég ætla að spyrja hv. þingmann: Var hann virkilega að tala um að hann vildi að ríkið ætti Landssímann? Er hv. þingmaður virkilega að halda því fram að við værum í betri stöðu ef íslenska ríkið ætti Landssímann enn þá?

Hæstv. forseti. Það er ljúft og skylt að svara þessari spurningu. Já, ég held að við værum betur stödd ef við ættum enn Landssímann og ef aldrei hefði verið braskað með hlutina í Landssímanum. Ég minnist þess á fyrsta eða öðru ári eftir að Landssíminn var seldur - ég held hann hafi þá tapað hálfum milljarði í áhættufjárfestingum í Bandaríkjunum. Á kostnað hverra? Á kostnað þeirra sem njóta þjónustu þessarar stofnunar. Við erum síðan að sjá brask í tengslum við Landssímann, nú síðustu daga. Já, ég hika ekki við að segja að ég tel að við hefðum verið betur sett með því að búa að Landssímanum sem þjóðin átti. Það var reyndar ágætt fyrirkomulag, samkrull Landssímans og Póstsins, sem gagnaðist landsmönnum vel. Gleymum því ekki að Landssíminn skilaði okkur ódýrasta kerfi í heimi og hann skilaði okkur líka umtalsverðum tekjum í ríkissjóð á hverju einasta ári. Þetta er skrýtið. Þetta gengur ekki upp við kredduhugsun hv. þingmanns. Varðandi það að ég hafi misskilið hann í einu og öllu. Ég er tilbúinn að 

Virðulegi forseti. Þegar kemur að Íbúðalánasjóði, sem á að vera samfélagsbanki, þá hafa verið mikil vandræði út af samkeppnislöggjöfinni. Við erum sömuleiðis í vanda varðandi Ríkisútvarpið, svo að dæmi sé tekið. Þetta veit hv. þingmaður og hann hlustaði ekki á ræðu mína, annars hefði hann ekki lagt út af því að ég hefði verið að tala um Landsbankann og Búnaðarbankann á níunda áratugnum. Ég var aldrei að því, ég var að tala um Íbúðalánasjóð. Það er ótrúlega góð regla, hv. þm. Ögmundur Jónasson, að hlusta á ræðu og fara síðan í andsvar en ekki þvælast frammi á gangi, ryðjast í andsvar og halda að einhver hafi sagt einhverja hluti sem hann hefur aldrei sagt. Ég skal ræða við hv. þingmann um bankamál hvar og hvenær sem er, en bið hann um að koma ekki í andsvar við ræðu sem ég hef ekki haldið. Og ef einhver er methafi í misheppnuðum málflutningi þá er það hv. þm. Ögmundur Jónasson af þeirri einföldu ástæðu að hann nennir ekki að hlusta á ræður þeirra sem hann vill eiga orðaskipti við. Ég vek athygli á því að hann taldi að það væri frábært ef við ættum Landssímann. Við erum með bullandi samkeppni á símamarkaði. Þessi nostalgía sem hann og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon eru haldnir - þeir voru svo stórkostlegir sparisjóðirnir fyrir nokkrum áratugum, við eigum að fara aftur þangað. Kæru vinir, hv. þingmenn, það er bara ekki hægt að leika sér í tímavél, það er bara ekki þannig, við erum í nútímanum. Það dugar ekki að halda mærðarræður um hve allt var stórkostlegt þegar Landssíminn var með Póstinum og að við ættum að stefna þangað aftur. Það er ekki hægt. Við erum í nútímanum og framtíðin kemur fyrr en seinna. Nú er alveg sjálfsagt og eðlilegt að ræða það, og ég skal fara yfir það, hvernig við getum lágmarkað ábyrgð skattgreiðenda og hvernig við getum bætt hag heimilanna, en það dugar ekki að vera í nostalgíu og það dugar ekki að koma hér í ræðustól og í andsvör við ímyndaðar ræður þeirra sem hér halda ræður, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég neita því ekki að það gladdi hjarta mitt að hv. þingmaður skyldi afneita sjálfum sér í þessu afsvari og í þeim málflutningi sem hann viðhafði hér í dag, en við erum öll vitni að því sem hér var sagt og að sjálfsögðu má líka finna það í þingtíðindum. Það var verið að ræða um eignarform á bönkum, fyrirkomulag á fjármálastofnunum. Þar sagði hv. þingmaður að sporin hræddu. Ég fór þá í eignarform, samfélagslegt eignarform, á fjármálafyrirtækjum. Ég ræddi um Íbúðalánasjóð og ég ræddi um ríkisbankana á sínum tíma. Í því ljósi skoðaði ég þessi ummæli um að sporin hræddu. 

Alveg skýrt.

Nú erum við að ræða um það hvort heimila eigi ríkinu að selja 30% hlut í Landsbankanum og það er grafalvarleg umræða. Hv. þingmaður vísar hér í mig og hv. þm. Steingrím J. Sigfússon og við erum með langa reynslu í þessari umræðu. Þegar bankarnir 

Sjóvá …

Þau voru alveg skýr.

Þú varst í ríkisstjórn sem vildi selja bankana.


             Ég er að tala fyrir því að við rekum og eigum 

Forseti biður þingmenn að gefa ræðumönnum hljóð. Hann er umburðarlyndur fyrir vel heppnuðum frammíköllum, en ekki þegar margir kalla fram í í einu þá missir það marks.

Forseti. Það er ákaflega forvitnilegt að vera viðstaddur þessa umræðu í dag, en ég kem hingað nýr inn á nýjan vinnustað. Mig langar sérstaklega að tína út nokkra punkta sem mér hafa þótt áhugaverðari en aðrir. Í fyrsta lagi er það sú regla sem virðist vera að vanáætla tekjur inn í fjárlög vegna arðgreiðslna fjármálastofnana. Það er svolítið sérstakt að telja það ekki fram þegar allir vita að þetta muni koma. Ég velti fyrir mér að ef þetta væri svona hjá okkur í sveitarfélögunum þá mundum við væntanlega fá bréf frá eftirlitsnefnd sveitarfélaga um fjármálin. Þessu þarf að breyta og þarf að sjálfsögðu að setja inn í áætlunargerðina ef það er klárlega vitað að tekjurnar munu koma. Alveg sama þó að þær aukatekjur gleðji hjarta hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar þegar þær koma, þá er það bara þannig að þetta á að sjálfsögðu að vera inni. Það hefur líka verið svolítið skemmtilegt að fylgjast með hvernig menn hafa talað hvor í sína áttina þó að þeir séu hluti af ríkisstjórninni, annars vegar hv. þm. Frosti Sigurjónsson og hins vegar hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Þeir tala algjörlega hvor í sína áttina hvað varðar samfélagsbanka og það er svolítið sérstakt fyrir mig svona nýkominn hingað inn að hlusta á það. Hver niðurstaðan verður veit ég ekki, en þetta er vissulega ruglingslegt. Ég vil taka annan punkt fram, þ.e. þær arðgreiðslur sem virðast vera að skila sér til eigandans, til ríkisins, og þessi flýtir að verða þá að selja. Af hverju er verið að flýta sér að selja? Ég vil einnig taka fram enn annan punkt sem var í umræðunni um Íbúðalánasjóð. Nefnt var hugtak sem kallast markaðsbrestur. Ég lærði það hugtak þegar ég var í stjórn Strætó/Almenningssamgöngur á vegum Sambands sveitarfélaga á Vesturlandi. Þá var það markaðsbrestur að vera með einkaleyfi á leiðum sem ef til vill gætu skilað hagnaði. Í því samhengi var talað um markaðsbrest varðandi Íbúðalánasjóð. Hann hefði bara átt að lána peninga á staði þar sem fasteignaverð væri mun lægra en markaðsverð. Þetta tvennt er í rauninni skilgreining á því að einkavæða hagnað en ríkisvæða kostnaðinn. Þess vegna hrekk ég svolítið við þegar ég heyri þetta hugtak og kann ekkert rosalega vel við það. Ég vil líka koma aðeins að orðum hv. þm. Karls Garðarssonar. Í fjáraukalagafrumvarpinu er talað um 850 milljónir í uppbyggingu ferðamannastaða. Hann vill brýna hæstv. iðnaðarráðherra að kippa þessu í liðinn, og þing allt. Ég er alveg hjartanlega sammála honum og mér finnst ótrúlegt hversu langan tíma það hefur tekið að koma þessum málum í einhvern farveg. Á meðan eru ferðamannastaðir eins og Stykkishólmur, þaðan sem ég kem frá, og Snæfellsnes allt og Vestfirðir og fleiri staðir komnir í vandræði með uppbyggingu á ferðamannastöðum til að taka við þeirri gleðilegu aukningu á ferðamönnum. Af því að við erum eyja er þetta í sjálfu sér ekkert flókið. Það þarf bara að taka ákvörðun. Menn voru ekki lengi að taka ákvörðun um að lækka veiðigjöld. Menn voru heldur ekki lengi að taka ákvörðun um að lækka sykurskatt eða hækka matarskatt. En þetta vefst alveg ótrúlega fyrir þingheimi, þá ekki síst hæstv. iðnaðarráðherra. Ég hafði líka svolítið gaman af að heyra umræðuna um Landssímann. Við sem búum úti á landi þekkjum þá sögu og þingmenn landsbyggðarinnar þekkja þá sögu. Sagt var að ekki væri hægt að taka dreifikerfið út úr Landssímanum og var það selt með. Það var samt selt út úr Landssímanum áður en ár var liðið. Þessu eru hinar dreifðu byggðir að súpa seyðið af í dag. Ég þekki það mjög vel því að nágrannasveitarfélag Stykkishólms, Helgafellssveit, lagði í tugi milljóna kostnað við að leggja ljósleiðara því að enginn hafði pólitísk tök á því að krefjast jafnrar þjónustu. Það eru talsverðir peningar fyrir sveitarfélag sem telur 53 eða 56 einstaklinga. Menn töluðu um það rétt áðan varðandi Landssímann að það hefði verið ólánskerfi að samnýta Landssímann með póstinum. Ég held nefnilega að það hafi verið talsvert sniðugt. Ég horfi á það til dæmis í Stykkishólmi að rúta kemur um nótt sunnan úr Reykjavík með póst. Önnur rúta kemur um morguninn með farþega. Í millitíðinni hefur bíll komið með Moggann. Nú er það ekki þannig að ég ætli að hafa áhyggjur af því að Mogginn komist í Stykkishólm. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann ræddi nokkuð minn málflutning þannig að það er sjálfsagt og eðlilegt að fara aðeins yfir það. Arðgreiðslurnar - áætlunin er unnin hjá þessari stofnun sem fer með eignarhlutinn, hennar tillaga er tekin. Ef menn eru að gagnrýna þá stofnun þá er það sjálfsagt, það má gagnrýna alla hluti. En þannig er þetta til komið. Hvað er verið að flýta sér að selja? Það var í síðustu ríkisstjórn sem var ákveðið að setja inn í fjárlögin að selja Landsbankann, 30% og eignarhlutinn, og það hefur ekki enn verið gert. Þannig að það er augljóslega ekki neinn gríðarlegur hraði á því. Markaðsbrestur þegar talað er um Íbúðalánasjóð; það er talað um að einkavæða hagnaðinn og ríkisvæða kostnað. Sú leið var farin að taka ekki sérstaklega á veiku svæðunum, köldu svæðunum, heldur fara í allt saman, og kostnaðurinn hefur verið gríðarlegur fyrir skattgreiðendur. Sú leið sem var farin var ekki sú að taka það út þar sem var markaðsbrestur heldur vera í öllu saman og niðurstaðan er á þann veg að skattgreiðendur hefðu ekki getað tapað meira á þessu. Það er ekki nokkur einasta leið. Það tók því miður of langan tíma að samræma vaskinn, en talandi um ferðaþjónustu þá held ég að við séum öll sammála um að við ættum að samræma hann enn frekar. Veiðileyfagjöldin voru tekin sérstaklega af smærri og meðalstórum fyrirtækjum sem hv. þingmaður þekkir vel úr sínu kjördæmi. Kannski hefðum við átt að ganga fram þannig að enn meiri samruni yrði á því sviði en ég held að það sé eitthvað sem mönnum fyndist ekki mjög gott. Varðandi ljósleiðarana þá var til dæmis sett hér í Reykjavík opinbert fyrirtæki sem fór á hausinn, Lína.Net, sem átti að ljósleiðaravæða. Þannig að það er ekki bara hagnaðarvon í því dæmi og langur vegur frá því. Ég vil síðan spyrja hv. þingmann af því nú er ekkert sem mælir gegn því að Morgunblaðið og rúta með farþega og rúta með póstinn nái saman um ferðir ef þeir vilja: Telur hv. þingmaður að stjórnmálamenn eigi að skipuleggja þessa hluti? Telur hann að ástandið væri betra ef að við mundum nú bara reyna að skipuleggja þetta héðan frá Alþingi eða af framkvæmdarvaldinu?

Forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir hans innlegg hér og spurningu. Vissulega má segja að það hafi verið samþykkt í síðustu ríkisstjórn að selja hlut í banka. Ekki er þar með sagt endilega að það sé rétt að gera það. Það þýðir ekkert að hanga í því haldreipi. Ef það er orðið rangt í dag þá verða menn bara að taka þá umræðu. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði hér oft áðan: Við erum í núinu. Og við skulum bara vera þar áfram líka varðandi þetta mál. Varðandi það hvort að stjórnmálamenn eigi að vera að vasast í málefnum er snúa að, ef ég skildi það rétt, póst- og fjarskiptamálum, þá er ég alveg á því að við eigum klárlega að gera það. Ef það þjónar hagsmunum hinna dreifðu byggða þá eigum við að gera það og hafa kjark til þess.

Virðulegi forseti. Aðeins vegna bankanna. Hv. þingmaður fullyrti að það væri verið að flýta sér að selja. Ég var að benda hv. þingmanni á að heimild til að selja þessa eignarhluta hefur verið í fjárlögum ansi lengi. Þannig að sú fullyrðing stenst ekki að menn hafi í sérstöku hraði verið að gera það. Hér tala menn og setja hlutina þannig upp að við séum annars vegar með hinar dreifðu byggðir: Þjónustan er ekki eins góð og við vildum hafa hana, það væri stórkostlegt að fara til baka. Hv. þm. Ögmundur Jónasson talaði meira að segja í fullri alvöru um það að við værum betur sett ef ríkið ætti Landssímann og Póstinn - við eigum að vísu Póstinn - og myndum setja það inn í eitt félag, þá væri þjónustan miklu betri. Ég gat ekki skilið það á annan hátt, og hv. þingmaður leiðrétti mig ef ég er hef túlkað orð hans rangt, en að hann væri ánægður með það fyrirkomulag, að hann hefði viljað sjá Landssímann; Póstur og sími eins og þetta var. Það sem ég er að benda mönnum á er að á þessum tíma - ég man þennan tíma alveg ágætlega. Gott ef Póstur og sími átti ekki á einhverjum tímapunkti öll símtækin á landinu. Ég held að við höfum fengið þau á leigu en það má vera rangt. Þá voru menn með snúrusíma, ekki farsíma. Það var ekkert internet og ekki þessi ótrúlega hraða þróun og fjölbreytni og samkeppni sem er á þessum markaði. Við fengum gríðarlega mikla fjármuni fyrir Landssímann þegar hann var einkavæddur á sínum tíma. Tapið sem varð af fjárfestingum Landssímans fór á eigendur Landssímans og þá sem lánuðu Landssímanum - eða réttara sagt Símanum, þetta heitir víst ekki Landssíminn lengur. Ef menn trúa því að í þessu umhverfi væri algerlega stórkostlegt að við ættum ríkisfyrirtæki inni á þessum markaði, þessum gríðarlega samkeppnismarkaði, þá væri ástandið betra, þá er það bara skoðun hv. þingmanna og það er gott að hún komi hér fram. Ég vil bara segja eins og er að ég er algerlega ósammála henni og hafði ekki hugmynd um að til væri svona vinstri sinnað fólk á Íslandi. Það er bara gott að það komi mjög skýrt fram í þessari umræðu og er staðfest hér.

Forseti. Hv. þingmaður fjallar mikið um vinstri sinnaða stjórnmálamenn og ég er klárlega í þeim hópi og er stoltur af því, sérstaklega þegar kemur að umræðu eins og þessari um dreifikerfi Símans. Hér inni sitja þingmenn af landsbyggðinni og þekkja þá umræðu sem er tekin á hverjum einasta fundi þar sem stjórnmálamenn frá Alþingi hitta sveitarstjórnarmenn. Það er sú mismunun sem á sér stað varðandi þjónustu. Hv. þingmaður talaði hér um hratt netsamband og annað slíkt. Það búa ekki allir við það, það er nú heila málið. Um það snýst þetta. Ég ætla svo sem ekkert að fara lengra í þetta, en ég vil bara ítreka að ég held að við værum mun betur stödd ef við ættum þó ekki væri nema dreifikerfi Símans þannig að við gætum gert þá kröfu að íbúar þessa lands sætu við sama borð.

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið ágætisumræða, hefur farið kannski á svolítið annan stað en við höfðum ætlað. Mér hefði fundist að grundvallarspurningarnar í málinu væru um það hvað ætti heima í fjáraukanum vegna þess að það er ákveðin skilgreining á því. Sumt er ófyrirséð sem menn geta ekki vitað af og þurfa því að bregðast við með þessum hætti. Þetta er svona ákveðið neyðarúrræði. Mér hefur fundist vera ákveðinn samhljómur hjá mörgum um að breyta því vinnulagi og það voru ákveðnir hv. stjórnarandstæðingar sem ræddu það, en mér sýnist samt sem áður að okkur vanti nokkuð á að ná pólitískri samstöðu um raunverulegan aga í ríkisfjármálunum. Þó svo að hæstv. ríkisstjórn hafi án nokkurs vafa stigið gríðarlega stór skref í þá áttina og ánægjulegt að sjá bætta afkomu ríkissjóðs og niðurgreiðslu skulda, sem er gríðarlega stórt mál, þá vantar enn upp á þverpólitíska samstöðu um aga í ríkisrekstri. Hér hafa verið rædd ýmis mál, kannski meira en maður hafði átt von á, en sem nauðsynlegt er að ræða og kom ýmislegt fram sem kom mér á óvart. Ég vil vegna orða síðasta hv. þingmanns út af dreifikerfinu - ég get ekki álasað hv. þingmanni fyrir það, þetta snýst ekki um það, hann kemur inn nýr og með ágætisinnkomu, málefnalegar og góðar ræður - nefna að það hefur verið eitt helsta markmið meiri hluta fjárlaganefndar og hæstv. ríkisstjórnar að styrkja dreifikerfið um landið og hafa verið settir sérstakir fjármunir í það af þeim ástæðum sem hv. þingmaður vísaði sérstaklega í. Hv. þm. Haraldur Benediktsson og hv. þm. Páll Jóhann Pálsson hafa lagt upp áætlun, sem ég tel vera mjög góða, í samvinnu við hæstv. innanríkisráðherra og ég vonast til að þverpólitísk samstaða náist um að fylgja henni eftir. En ég átti hins vegar ekki von á því í lokaræðunni að vara við hugmyndum um stórkostlegan ríkisrekstur á miklum samkeppnismörkuðum, en ég held að full ástæða sé til að gera það. Menn fóru hér að ræða hluti sem hafa verið reyndir áður, þ.e. samfélagsbanki, sem við höfum verið að greiða og taka kostnaðinn af beint úr vösum skattgreiðenda. Ég held að við þurfum að hugsa þá hluti vel. En bætt var í því að menn vildu að ríkið kæmi af fullum þunga inn í samkeppnisrekstur á fjarskiptamarkaði og það eru nú ekki síður stórhættulegar hugmyndir. Síðan er stóra málið sem ég hef vakið oft athygli á og tel að það ætti að vera lærdómur okkar af alþjóðlega bankahruninu, þ.e. að við eigum að ganga þannig fram að við séum að lágmarka áhættu skattgreiðenda af fjármálarekstri. Það er alþjóðlegt vandamál. Við komum sem betur fer tiltölulega vel út úr því þrátt fyrir að vera í erfiðari stöðu en margar og kannski flestar þjóðir, vegna þess að við nýttum ekki peninga skattgreiðenda nema að litlu leyti miðað við aðrar þjóðir í að bjarga bankakerfinu. En ég er algerlega sannfærður um það, því miður, og veit það, þó að ég viti ekki hvenær og vonandi verður það í sem fjærstri framtíð, að það gerist aftur að bankar munu fara á hausinn. Við munum aftur sjá bankahrun. Þá er lykilatriði að við höfum búið þannig um hnútana að tap skattgreiðenda verði sem allra minnst. Mér finnst ekki að við Íslendingar eða þær þjóðir sem við berum okkur saman við séum komin á þann stað að vera búin að lágmarka þá áhættu. Þetta er í rauninni nokkuð sem er gríðarlega stórt mál, og eins og með mörg stór mál þá eru þau allt of lítið rædd. Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Mér hefur hún fundist vera alveg prýðileg. Ef hún var ekki beinlínis um efni máls, sem var um fjáraukalögin, þá var hún alla vega mjög skemmtileg. Ég skal alveg gangast við því að ég hafði gaman af henni og margt kom mér á óvart, sérstaklega sjónarmið vinstri sinnaðra stjórnmálamanna hér inni og maður getur alla vega sagt frá því að ýmsar hugmyndir, sem maður hélt að væru algerlega farnar út af borðinu, eru sprelllifandi í sölum þingsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands, nr. 13/1973, lögum um happdrætti fyrir Samband íslenskra berkla- og brjóstholssjúklinga, nr. 18/1959, lögum um happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna, nr. 16/1973, og lögum um talnagetraunir, nr. 26/1986, öll með síðari breytingum. Í frumvarpinu er gerð tillaga að framlengingu starfsleyfa þessara happdrætta um 15 ár, eða til 1. janúar 2034, en starfsleyfin sem þeim hefur verið veitt með sérlögum um hvert happdrætti fyrir sig renna öll út um áramótin 2018/2019. Með framangreindum lögum er Háskóla Íslands og tilteknum félagasamtökum veitt heimild til að starfrækja happdrætti og talnagetraunir til styrktar mikilvægum málum. Happdrætti Háskóla Íslands, sem hefur haft leyfi frá árinu 1934, hefur staðið undir öllum byggingarframkvæmdum og tækjakaupum fyrir Háskóla Íslands og þannig verið honum ómetanleg lyftistöng og jafnframt sparað ríkissjóði útgjöld. Ágóða af Happdrætti SÍBS, sem hefur haft leyfi til að starfrækja happdrætti frá árinu 1949, skal varið til að greiða stofnkostnað við byggingarframkvæmdir Reykjalundar, endurhæfingarmiðstöðvar, til byggingar vinnustofu fyrir öryrkja og til annarrar félagsmálastarfsemi Sambands íslenskra berkla- og brjóstholssjúklinga. Sjómannadagssamtökin í Reykjavík og í Hafnarfirði hafa staðið að rekstri Happdrættis DAS frá upphafi, eða frá árinu 1954. Ágóði af happdrættinu rennur til byggingarframkvæmda fyrir aldraða á vegum samtakanna. Íþróttasamband Íslands, ÍSÍ, og Ungmennafélag Íslands, UMFÍ, auk Öryrkjabandalags Íslands, hafa haft leyfi til að starfrækja saman talna- og bókstafagetraunir frá árinu 1986 og er starfsemi þeirra rekin í nafni Íslenskrar getspár. Ágóða af starfseminni skal varið til eflingar íþrótta- og ungmennastarfi í landinu og til að greiða stofnkostnað við íbúðarhúsnæði fyrir öryrkja eða til að standa undir annarri starfsemi Öryrkjabandalagsins í þágu öryrkja. Hefur reksturinn haft mikla fjárhagslega þýðingu fyrir eigendurna. Hæstv. forseti. Vegna skipulagningar og rekstraröryggis getur verið nauðsynlegt að framlengja heimildir til happdrættisrekstrar tímanlega. Það auðveldar þeim sem starfrækja happdrætti að horfa til lengri tíma og er til hagræðingar, svo sem við gerð viðskipta- og rekstraráætlana. Hefur Íslensk getspá meðal annars bent á mikilvægi þess að endurnýja starfsleyfi félagsins tímanlega vegna fjárfestinga við endurnýjun sölu- og upplýsingakerfa. Þar sem starfsleyfi allra þessara happdrætta og Íslenskrar getspár renna út á sama tíma er það talið til hagræðingar að starfsleyfi þeirra verði framlengd á sama tíma. Virðulegi forseti. Ég vil taka fram að þetta frumvarp lýtur einvörðungu að þessum þætti mála. Hér eru ekki nein ákvæði um það hvort gera eigi breytingar á umhverfi happdrættismála í landinu. Ég vil hins vegar að það komi fram að sú umræða verður háværari að litið sé til happdrætta á netinu, svo að dæmi sé tekið. Þeir aðilar sem ég hef hér nefnt hafa til dæmis haft þau sjónarmið uppi við ráðuneytið að nauðsynlegt sé að líta til þeirra hluta þessa málaflokks. Ég tek undir það, það þarf að gera það. Þetta frumvarp kemur ekki í veg fyrir að það sé gert, það er sjálfstætt mál að fara í slíka vinnu. Þegar þeirri vinnu er lokið, sem ég á von á að við munum snúa okkur að bráðlega í ráðuneytinu - það eru dálítið mörg mál sem bíða eftir að koma til þings frá innanríkisráðuneytinu og álag á starfsfólk vegna þess. Ekki hefur því verið hægt að hefja grundvallarvinnu í tengslum við þetta mál, en ég held að óumflýjanlegt sé að það verði gert. Minn vilji stendur til þess. Ég vil bara ítreka að með þessu frumvarpi er á engan hátt verið að þrengja að þeim fyrirætlunum. Mér finnst mikilvægt að það sjónarmið komi fram af minni hálfu til nefndarmanna í allsherjar- og menntamálanefnd sem mun núna fjalla um þetta mál í framhaldinu. Ég veit að nefndin mun fara rækilega yfir það en ég legg áherslu á þennan þátt málsins. Því vil ég, virðulegur forseti, við lok þessarar framsögu óska eftir því að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar til þóknanlegrar meðferðar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 4/1995, um tekjustofna sveitarfélaga. Um er að ræða tillögu um bráðabirgðaákvæði við lögin um sérstakt framlag úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Frumvarpið er unnið í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga og er efni þess í samræmi við samþykkt stjórnar sambandsins frá 27. júní 2014. Samkvæmt lögum um tekjustofna sveitarfélaga er hluti tekna Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga framlag úr ríkissjóði sem nemur 2,12% af innheimtum skatttekjum ríkissjóðs. Auknar tekjur ríkissjóðs vegna álagningar sérstaks skatts á fjármálafyrirtæki samkvæmt lögum nr. 155/2010 skila því auknum tekjum í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem nemur þessu hlutfalli af tekjum vegna skattsins. Áætlað er að á fyrri hluta framangreinds tímabils, frá miðju ári 2014 og út árið 1015, nemi þær tæpum 1,1 milljarði króna en nokkur óvissa er hins vegar um hve mikil tekjuaukningin verður á næstu tveimur árum. Að óbreyttu verður þessum auknu tekjum jöfnunarsjóðs ráðstafað til sveitarfélaganna eftir almennum reglum tekjustofnalaganna um úthlutanir úr sjóðnum. Frumvarpið felur hins vegar í sér að frá miðju ári 2014 og út árið 2017 verður þessum tekjum skipt milli sveitarfélaganna í réttu hlutfalli við hlutdeild þeirra í álögðu heildarútsvari á landsvísu. Er tilgangur þess að koma til móts við tímabundin tekjulækkandi áhrif laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar, nr. 40/2014, en eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpi þeirra laga leiða þau til tímabundinnar lækkunar á útsvarstekjum sveitarfélaganna vegna meiri sparnaðar í formi séreignar og skattfrelsisiðgjalda. Það þarf að taka það fram sérstaklega að frumvarpið hefur ekki áhrif á heildarframlög jöfnunarsjóðs til sveitarfélaganna heldur eingöngu skiptingu þessara tekjuauka sjóðsins milli sveitarfélaganna. Hæstv. forseti. Sambærilegt ákvæði var í frumvarpi innanríkisráðherra um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaganna haustið 2014 en var þá fellt á brott að tillögu umhverfis- og samgöngunefndar þingsins. Taldi nefndin að ákvæðið þarfnaðist nánari skoðunar í ljósi athugasemda sem henni hefðu borist og þess skamma fyrirvara sem hún hafði til meðferðar málsins. Í kjölfar þess var ákvæðið yfirfarið af hálfu ráðuneytisins í samstarfi við Samband íslenskra sveitarfélaga. Niðurstaða þeirrar yfirferðar var sú að ekkert væri komið fram sem kallaði á breytingar á ákvæðinu, en þó til að tryggja enn betur sanngjarna skiptingu þessa sérstaka framlags milli sveitarfélaganna var ákveðið að við skiptingu þess skyldi horft til hlutdeildar sveitarfélaga í álögðu heildarútsvari í stað hlutdeildar þeirra í heildarútsvarsstofni. Ákvarðanir einstakra sveitarfélaga um álagningarhlutfall útsvars skipti þannig máli við ákvörðun hlutdeildar viðkomandi sveitarfélags í þessu sérstaka framlagi. Sveitarfélög sem fullnýta ekki heimildir til útsvarsálagningar fá þar með framlag í samræmi við þá nýtingu en í fyrri útfærslu hefðu þau fengið úthlutað eins og þau væru að fullnýta útsvarsheimildir. Þetta er því sanngjarnari leið sem nú er hér lögð til. Þar sem úthlutun sérstaks framlags jöfnunarsjóðs vegna tímabilsins frá miðju ári 2014 til áramóta 2014/2015 fer nú ekki fram fyrr en á þessu ári, verði frumvarpið að lögum, er nú jafnframt kveðið sérstaklega á um hvernig staðið skuli að úthlutun þess. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins og legg til að að lokinni þessari umræðu verði því vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hennar framsögu í þessu máli. Við í umhverfis- og samgöngunefnd fengum þetta mál til umfjöllunar á síðasta þingi og eins og hún gat sér réttilega til var lítill tími til að vinna það. Það átti að klárast á nokkrum dögum. Ég hef spurt sveitarfélögin, sérstaklega þau minni úti á landi, hvað þeim finnist um frumvarpið og þau virtust ekki hafa heyrt af þessu. Mig langar því að spyrja ráðherrann - fyrirgefðu hæstv. forseti, er ég í andsvari eða ræðu?

Ræðu.

Ég er í ræðu. Allt í lagi. Ég hélt ég væri í andsvari. Þá hefur ráðherrann kannski tækifæri til að svara þessu á eftir. Minni sveitarfélögin virtust mörg hver ekki vita af þessu. Kannski að ráðherrann geti komið inn á það hvort þetta hafi verið kynnt fleiri sveitarfélögum eða hvort þau séu meðvituð um að svokallaður bankaskattur af séreignarleið sé að fara fram hjá jöfnunarsjóði, frá minni sveitarfélögum til hinna stærri. Stærri sveitarfélögin eru með fleiri íbúa sem nýta séreignarsparnaðinn og verða því af tekjum. Ég velti líka fyrir mér hvort þetta sé þá í andstöðu við markmið laganna um jöfnunarsjóð, um að koma til móts við þau sveitarfélög sem hafa lægri tekjur og hafa minna bolmagn en sveitarfélög eins og Reykjavíkurborg. Ég ætla að kasta fram einni tölu sem kannski er óábyrgt af mér, en heildarútsvar Reykjavíkurborgar af öllu útsvari á Íslandi var 36%. Ég las það einhvers staðar og það þýðir að Reykjavíkurborg fengi 36% af þessum bankaskatti á kostnað minni sveitarfélaga. Ég velti fyrir mér hvort það sé það sem þingið vill gera. Ég velti líka fyrir mér hvaða leið þetta hefur komið hér inn í þingið. Mig minnir að þetta mál hafi komið í gegnum Reykjavíkurborg, þaðan til Sambands íslenskra sveitarfélaga og þaðan inn í ráðuneytið. Það skýrir það kannski að hluta til af hverju minni sveitarfélög virðast ekki meðvituð um þetta mál. Ég er alla vega á þeirri skoðun núna þar til annað kemur í ljós í umsögnum við málið. Ég vona að minni sveitarfélög sérstaklega - ekki bara Reykjavíkurborg og Hafnarfjörður, sem skiluðu umsögn um málið síðast - skili umsögnum um þetta mál. Hér er verið að tala um mjög háar fjárhæðir sem fara fram hjá jöfnunarsjóði og þeim útdeilingum og þeim reglum sem við höfum sett okkur. Hér áðan var einnig rætt um að aðgerðin hefði tekjulækkandi áhrif fyrir sveitarfélögin en eins og ég les frumvarpið er ekki svo heldur er bankaskattur viðbót við þann tekjustofn sem fer inn í jöfnunarsjóð núna. Þess vegna eru þetta viðbótartekjur sem fara í jöfnunarsjóðinn sem mér sýnist að eigi að útdeila til stærri sveitarfélaga. Ég velti því fyrir mér hvort þetta sé sanngjörn skipting. Ég er ekki alveg búinn að átta mig á breytingunni í þessu frumvarpi, að álagningarhlutfallið fari eftir útsvari en ekki heildarhlutdeild viðkomandi sveitarfélags sem ráðherra sagði að væri sanngjarnari leið. Ég tek því sem góðu og gildu en velti fyrir mér hvort þetta sé almennt sanngjarnt gagnvart sveitarfélögum sem berjast í bökkum og þurfa virkilega á þessum peningum að halda. Við vitum af sveitarfélögum sem eru í fjárhagsörðugleikum. Þetta gæti líka nýst vel fyrir þau sveitarfélög sem eru að hugsa um að sameinast eða annað í þeim dúr. Annars hlakka ég bara til að fá að glíma við þetta frumvarp í umhverfis- og samgöngunefnd. Við sjáum hvað setur þar.

Herra forseti. Það er alltaf flókið um að tala þegar maður fer yfir það hvað er sanngjarnast að gera í hvert skipti. Það skiptir máli í þessu sambandi að það er ekki verið að taka úr sambandi Jöfnunarsjóð sveitarfélaga almennt. Sú löggjöf stendur fyrir sínu og er alveg skýr og þær reglur eru alveg skýrar. Hér er verið að tala um afmarkað tilvik vegna sérstakra ástæðna út af álagningu bankaskatts og líka vegna stöðu viðkomandi sveitarfélaga sem verða af tekjum vegna séreignarsparnaðarins. Það er verið að koma til móts við þau sveitarfélög af því að höggið sem lenti á þeim var þyngra. Er það sanngjarnt? Menn geta spurt sig að því og haft á því ólíka skoðun. Það vill svo til að stærri sveitarfélögin urðu fyrir þessu tekjutapi. Það skiptir gríðarlega miklu máli í þessu sambandi að átta sig á því að hér er verið að víkja frá meginreglu. Það er ekki verið að búa til nýja meginreglu, það er verið að víkja frá meginreglu í afmörkuðum tilvikum. Það er rétt að Samband íslenskra sveitarfélaga hafði áhuga vegna aðstöðumunar sveitarfélaganna og benti á þann ágalla sem fólst í jöfnunarregluverkinu vegna þessa máls því að það ber ábyrgð á því að vera í sambandi við sveitarfélög á landinu. Hv. þingmaður þekkir það frá starfi sínu í umhverfis- og samgöngunefnd að haustið 2014 urðu minni sveitarfélögin óánægð, mörg hver, sérstaklega þau minnstu, með það að regluverk jöfnunarsjóðsins veitti þeim frekari hlutdeild en þetta gerir. Þetta er bara sjónarmið sem menn verða að vega og meta. Það er þá hlutverk nefndarinnar núna að gera það. Menn verða að gera það með heildarhagsmunina að leiðarljósi, hagsmuni allra sveitarfélaga í landinu og líta líka til þeirrar sérstöku stöðu sem er um að tefla þegar við erum að tala um álagningu sérstaks skatts og hvernig hann kemur niður á einstökum sveitarfélögum. Það skiptir máli fyrir okkur að líta heildstætt á málið, eins og ég sagði, og meta hvað menn vilja gera í þessu sambandi. Það er alveg ljóst að á þessu máli, eins og mörgum öðrum málum, eru tvær hliðar, sérstaklega þegar verið er að víkja örlítið frá því sem venjan er. Ég ítreka það og legg þunga áherslu á að það er ekki verið að hagga grundvallarregluverki Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga með þessari lagasetningu heldur einungis mæta þessu tiltekna máli.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir nánast hvert orð sem ráðherrann sagði. Við þurfum að fara vel yfir þetta og líta til beggja sjónarmiða. Ég ætlaði alls ekki að tala með þeim hætti að það væri verið að taka í sundur Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Ég vona að það hafi ekki skilist þannig. Það sem okkur ráðherra greinir á um er að ég lít ekki svo á að stærri sveitarfélög verði fyrir einhverju tekjutapi þó að fólk nýti sér séreignarsparnaðinn. Þau verða ekki fyrir neinu höggi af því að þetta eru framtíðartekjur. Segjum að ungur maður eins og ég nýtti sér séreignarsparnaðinn, þá væri sveitarfélagið mitt að tapa tekjum sem ég tæki kannski út eftir 50 ár. Þess vegna lít ég ekki á að þetta sé eitthvert tekjutap hjá sveitarfélögunum í dag og ekki neitt högg, heldur er verið að útdeila framtíðartekjustofni sem við höfum ákveðið að fólk fái að nýta sér núna. Okkur greinir kannski helst á um að bæta sveitarfélögum það upp.

Virðulegi forseti. Mig langaði alls ekki að lengja þetta meira en þarft er en mér fannst ástæða til að koma hingað upp og taka undir það með hæstv. ráðherra að ekki sé verið að hrófla við hlutverki Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, eins og ég skil málið, um að jafna aðstöðumun og tekjur og annað sem minni sveitarfélög hafa gagnvart þeim stærri, heldur sé um sérákvæði að ræða og sérstakar aðstæður því að stærri sveitarfélög hafa raunverulega orðið af tekjum vegna þessarar skattundanþágu. Mér finnst mjög mikilvægt að horft sé til þess svo að við förum ekki ofan í einhverjar aldagamlar grafir um muninn á milli stærri og minni sveitarfélaga því að mér finnst það einfaldlega ekki eiga við í þessu tiltekna máli. Ég held að hér hafi verið farið í sanngjarna lausn á flóknu máli.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Heiðu Kristínu Helgadóttur fyrir hennar stuttu en skýru ræðu. Hún talaði um sérstakar aðstæður og það er vissulega rétt. Hér er verið að leggja til að þetta gildi fyrir árin 2014–2017 á meðan séreignarsparnaðarleiðin er í gildi. Mig langar að spyrja hana hvort afstaða hennar til þessa máls og þessara sérstöku aðstæðna mundi eitthvað breytast ef við mundum gera séreignarsparnaðarleiðina varanlega.

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum spurninguna. Ég þekki það ekki nógu vel til að geta tjáð mig um það. Mér finnst það þá vera umræða sem þyrfti að fara fram innan Sambands íslenskra sveitarfélaga og annars staðar ef þessi leið yrði gerð að varanlegum möguleikum fyrir fólk. Ég bara veit það ekki.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 52/2006, um Landhelgisgæslu Íslands, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er kveðið á um að Landhelgisgæslunni sé heimilt að fengnu samþykki ráðherra að taka þátt í samstarfsverkefni erlendis, enda verði slíkt verkefni ekki það umsvifamikið að stofnunin fái ekki sinnt lögbundnu hlutverki sínu samkvæmt lögunum. Landhelgisgæslan gerir ráðherra grein fyrir verkefninu og umfangi þess ásamt hættumati. Þannig verði skýrt kveðið á um í lögum heimild Landhelgisgæslu Íslands til að taka að sér samstarfsverkefni erlendis að fengnu samþykki ráðherra að fullnægðum tilgreindum skilyrðum. Í gildandi lögum er vissulega kveðið á um heimild stofnunarinnar til að gera þjónustusamninga við einstök viðfangsefni á verksviði hennar en ekki er minnst sérstaklega á erlend verkefni og er frumvarpi þessu ætlað að taka af öll tvímæli um að sú lagaheimild sé fyrir hendi. Frumvarpið er í samræmi við ábendingar Ríkisendurskoðunar um að kveða þurfi skýrar á um slíka lagaheimild og tryggja þurfi markvissara eftirlit innanríkisráðuneytisins með því að erlend verkefni stofnunarinnar verði ekki það umsvifamikil að stofnunin geti ekki sinnt hlutverki sínu hér við land með ásættanlegum hætti. Landhelgisgæslan hefur sinnt verkefnum erlendis frá árinu 2010 með það fyrir augum að afla tekna svo halda megi varðskipum, þyrlum og flugvél í rekstri á aðhaldstímum í ríkisfjármálum. Verkefnin hafa gert stofnuninni kleift að þjálfa starfsfólk, þróa þekkingu þess og afla fjár til að sinna viðhaldi á flugvél, þyrlum og varðskipum. Landhelgisgæslan hefur meðal annars unnið mikilvægt starf fyrir Landamærastofnun Evrópusambandsins (Frontex) og Fiskveiðieftirlitsstofnun Evrópusambandsins (EFCA), í Miðjarðarhafi og við strendur Vestur-Afríku. Þá skal tekið fram að nú er unnið í samvinnu við Landhelgisgæslu Íslands að áætlunargerð fyrir Gæsluna til lengri tíma þar sem komi fram hvaða þjónustustigi skuli að lágmarki haldið uppi hér við land, skilgreind verði lykilmarkmið og árangursmælikvarðar. Frumvarpið miðar að því að auðvelda kerfisbundið eftirlit með starfsemi Landhelgisgæslu Íslands. Gera má ráð fyrir að Gæslan taki áfram þátt í erlendum verkefnum og er því skýr lagagrundvöllur mikilvægur. Stofnunin hefur lagt áherslu á að þessi verkefni hafi ekki áhrif á þá grunnþjónustu sem henni ber að veita við löggæslu og öryggi við Ísland. Að sama skapi hafa þau verið nauðsynleg til að styðja við þessa grunnþjónustu þegar Gæslan hefur þurft að hagræða í rekstri. Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir aðalatriðum frumvarpsins og legg til að málinu verði vísað til allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Fram kom í máli hæstv. ráðherra að áherslan sé á það að verkefni erlendis verði ekki svo umfangsmikil að þau hafi áhrif á verkefni hér innan lands og einnig kom fram að tilgangurinn með frumvarpinu væri að skýra betur þátttöku okkar, að koma lagastoð inn í lögin um þátttöku okkar í verkefnum erlendis. Í mínum huga er þetta ákvæði ansi opið. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra í ljósi þess að Ísland er herlaus þjóð en á mjög oft í samstarfi við heri erlendis í verkefnum, hvort það sé ekki alveg tryggt að hér sé ekki verið að opna á einhvern hátt fyrir þátttöku í hernaðarlegum aðgerðum eða þátttöku Landhelgisgæslunnar í hernaðarlegum æfingum á erlendri grundu, hvort það sé ekki alveg skýrt að það fylgir ekki með í frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Frumvarpið ber ekkert slíkt með sér. Hér er fyrst og fremst verið að þétta undir erlendum verkefnum eins og við höfum séð þróast undanfarin ár og ég nefndi þau verkefni sem Gæslan hefur verið í. Ég held að það sé bara rétt að þær ábendingar Ríkisendurskoðunar eru réttar að við eigum að gæta að því að lagagrundvöllur okkar sé skýr. Það er ekkert annað sem felst í þessu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör. Ég er gríðarlega ánægð með að heyra að engar hernaðarlegar æfingar hanga á spýtunni þarna því að ég er alveg sammála því sem að öðru leyti kemur fram um að mikilvægt sé að hafa lagastoð fyrir þeim verkefnum sem við erum nú þegar að sinna. Ég hef lesið skýrslu Ríkisendurskoðunar og er sammála hæstv. ráðherra um að þær ábendingar sem þar koma fram eru réttmætar og það er gott að tekið sé á því. En það er ekki alveg út í loftið sem ég lagði þessar spurningar fram því að nú þegar er það til dæmis þannig að þyrlubjörgunarsveit Landhelgisgæslunnar gegnir mikilvægu hlutverki þegar kemur að loftrýmisgæslu hér á landi. Þess vegna þótti mér mikilvægt að fá það fram í umræðunni að með frumvarpinu, sem er eins og ég segi dálítið opið í orðalagi, sé ekki meiningin að opna á hernaðarlega þátttöku okkar Íslendinga.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um brottfall laga um þriðju kynslóð farsíma, nr. 8/2005. Í frumvarpinu er lagt til að lögin um þriðju kynslóð farsíma falli úr gildi. Þó er kveðið á um það í bráðabirgðaákvæði að tíðniheimildir sem hafa verið gefnar út á grundvelli laganna haldi gildi sínu til lokagildistíma heimildanna svo að enginn vafi leiki á því að réttindi núverandi rétthafa séu tryggð. Með því að fella úr gildi lög nr. 8/2005 falla úr gildi kvaðir um að tíðnisviðið skuli eingöngu notað fyrir 3G farsímaþjónustu og verði þá hægt að nota tíðnisviðið fyrir nýja tækni. Með þessari ráðstöfun eru umrædd tíðnisvið ekki lengur bundin við 3G farsímaþjónustu heldur verður umrætt tíðnisvið tæknilega hlutlaust. Það felur í sér að tíðnisviðin sem um ræðir verða ekki bundin tiltekinni tækni eða stöðlun. Þessar breytingar fela í sér að þegar lögin hafa fallið úr gildi munu almennar reglur um tíðniúthlutanir gilda um þetta tíðnisvið en þær reglur er að finna í fjarskiptalögum nr. 81/2003. Með þessum breytingum er unnið við að fylgja eftir hinni sömu tækniþróun sem og alþjóðlegri þróun varðandi nýtingu tæknitíðnisviða og um leið útbúa sem hagkvæmustu aðstæður fyrir atvinnulífið til nýtingar tíðna. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efnisatriðum frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar til þóknanlegrar meðferðar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um mannréttindasáttmála Evrópu, nr. 62/1994, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að XV. viðauki við mannréttindasáttmálann verði lögfestur en ráðherranefnd Evrópuráðsins samþykkti hann þann 16. maí 2013. Vegna hins mikla málafjölda hjá Mannréttindadómstól Evrópu hefur endurskoðun á því regluverki sem liggur til grundvallar eftirlitshlutverki dómstólsins staðið yfir um nokkurra ára skeið. Ráðstafanir hafa verið gerðar til að leysa þennan vanda, bæði á vettvangi aðildarríkjanna og Evrópuráðsins en einnig innan dómstólsins. Teknar hafa verið upp nýjar verklagsreglur fyrir dómstólinn, breytingar hafa verið gerðar á mannréttindasáttmálanum og aðildarríkin hafa reynt að auka þekkingu og fræðslu um sáttmálann og eftirlitskerfi Evrópuráðsins. Þá hefur verið lögð áhersla á að aðildarríkin leitist við að koma í veg fyrir að þær aðstæður skapist sem leiða til þess að einstaklingar telji sig þurfa að bera mál undir dómstólinn. Á síðastliðnum árum hafa verið haldnar ráðstefnur um framtíð Mannréttindadómstólsins, m.a. Interlaken 2010, í Izmir árið 2011 og í Brighton árið 2012. Á síðastnefndu ráðstefnunni var gefin út hin svonefnda Brighton-yfirlýsing sem leggur meðal annars til ákveðnar umbætur á mannréttindasáttmálanum. Í samræmi við Brighton-yfirlýsinguna ítrekar viðauki XV ábyrgð aðildarríkjanna á að vernda og tryggja mannréttindi og að besta leiðin til að minnka hinn mikla málafjölda hjá dómstólnum sé að tryggja að vernd mannréttinda sé þannig heima að ekki þurfi að leita til dómstólsins. Viðauki XV felur fyrst og fremst í sér ákveðnar túlkunarreglur sem eru teknar upp í formála hans. Skilyrðum um aldur dómara er breytt og kærufrestur er styttur. Þá eru gerðar ákveðnar breytingar á skilyrðum fyrir því að deild eftirláti yfirdeild lögsögu sem og heimild dómstólsins til að vísa frá máli sem ekki hefur valdið kæranda umtalsverðu óhagræði er rýmkuð. Markmið með aldursskilyrðum dómara er að gefa hæfum dómurum kleift að starfa allt kjörtímabilið, þ.e. 9 ár, og efla þannig stöðugleika innan dómstólsins. Þá eru breytingar á kærufresti, úr sex mánuðum í fjóra mánuði, í samræmi við kærufresti í aðildarríkjunum. Jafnframt er talið að vegna þeirrar þróunar sem hefur orðið í samskiptatækni, þar á meðal aukins hraða í samskiptum, muni þessi breyting hafa lítil áhrif á möguleika einstaklinga til að leggja fram kæru fyrir dómstólnum. Breytingar á málsmeðferð dómsins eru til þess fallnar að tryggja samræmi í framkvæmd og stytta málsmeðferð. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar. Líkt og forseti hefur kynnt verður í einu nefndaráliti gerð grein fyrir tveimur frumvörpum sem ég mun þá kynna hér. Markmið frumvarpanna er að sameina Hafrannsóknastofnun og Veiðimálastofnun í eina stofnun er beri heitið Haf- og vatnarannsóknir. Annars vegar er um að ræða frumvarp til laga um nýja rannsókn á ráðgjafarstofnun þar sem kveðið er á um ráðgjafarnefnd forstjóra, hlutverk stofnunarinnar, samstarf við háskóla o.fl. og hins vegar frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna sameiningar stofnana. Meiri hluti atvinnuveganefndar lagði fram breytingartillögur við frumvörpin á síðasta þingi og eru þær nú endurfluttar af meiri hlutanum. Eru þær á þskj. 328 og 329. Annars vegar er um að ræða nokkrar lagfæringar á frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna sameiningar Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar. Hins vegar er lagt til að við frumvarp til laga um Haf- og vatnarannsóknir bætist ákvæði í þá veru að starfsmenn haldi kjarasamningsbundnum réttindum sem lúta að endurmenntunarleyfi og lengdum uppsagnarfresti eftir samfellt starf hjá sömu stofnun. Í ákvæði til bráðabirgða við frumvarp til laga um Haf- og vatnarannsóknir er kveðið á um að unnt verði að skipa forstjóra við hina nýju stofnun við gildistöku laganna verði frumvarpið að lögum. Þar sem kveðið er á um gildistöku laganna 1. janúar 2016 mun forstjóri hinnar nýju stofnunar hafa tíma til að undirbúa skipulag og starfsemi hennar. Við umfjöllun um málin voru gerðar athugasemdir við niðurlagningu starfa stofnananna. Meiri hlutinn telur mikilvægt að forstjóri hinnar nýju stofnunar hafi svigrúm til að skipuleggja starfsemi hennar og vonar að vel takist til við það verkefni. Þá bindur meiri hlutinn vonir við að sem minnst röskun verði á högum starfsmanna og mælist til þess að samráð verði haft við þá eftir því sem mögulegt er. Meiri hlutinn telur líka brýnt að tilfallandi kostnaður vegna sameiningar stofnananna bitni ekki á starfsemi þeirra heldur verði þeim kostnaði mætt með sérstökum fjárheimildum til að standa straum af honum. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. formaður atvinnuveganefndar, Jón Gunnarsson, Ásmundur Friðriksson, Haraldur Benediktsson, Erna Indriðadóttir, Páll Jóhann Pálsson og Þorsteinn Sæmundsson.

Frú forseti. Mig langar að blanda mér lítillega í umræður um þetta mál. Það mætti ætla af asanum við þetta að hér væri á ferð smámál sem verðskuldaði ekki umræðu. Frumvörpin eru rædd hér saman sem er óvenjulegt við 2. umr., kannski ekki alveg fordæmalaust, en það hefur þó ekki verið venjan að þótt fallist sé á að mælt sé fyrir frumvörpum við 1. umr. styttu menn sér leið við afgreiðslu þeirra með því að sameina 2. umr. og væntanlega 3. umr. ef svo ber undir. Það er samt ekki hægt að greiða atkvæði um þau í einu lagi, forseti. Lögin takmarka það. Það eru tveir þættir þessa máls sem ég vil aðeins gera að umtalsefni. Sá fyrri snýr að aðferðinni sem hér á að viðhafa við að sameina tvær ríkisstofnanir. Þær eru ekki alveg nýmæli en núverandi ríkisstjórn virðist vera að þróa það verklag hjá sér að leggja niður störf og endurráða inn á nýja stofnun í staðinn fyrir að menn færist þá til og haldi störfum sínum. Jafnvel þótt kveðið sé á um að öllum séu boðin störf, eins og hér er gert í ákvæði til bráðabirgða, breytir það ekki því að það hefur réttaráhrif að segja mönnum upp eða leggja niður störf þeirra með lögum og endurráða þá. Mér sýnist að nefndin hafi rekið sig á það, samanber þá breytingartillögu sem hún flytur hér til að tryggja að tiltekin réttindi sem eru tengd ráðningarsambandi starfsmanna við sína fyrrverandi eða enn verandi stofnun glatist ekki við yfirfærsluna. Á þetta hafa samtök starfsmanna bent, að þetta sé varhugavert við þessa aðferð af því að mönnum kunni að yfirsjást í því að einhver réttindi gætu glatast ef menn ryfu ráðningarsambandið og endurréðu menn. Hér er sérstaklega saumað í göt sem ég geri ráð fyrir að menn hafi uppgötvað við meðferð málsins, þ.e. að starfsmenn sem verða ráðnir haldi réttindum sem þeir hafa áunnið sér til námsleyfis og um lengdan uppsagnarfrest samkvæmt kjarasamningi Félags íslenskra náttúrufræðinga og fjármálaráðherra sem miðast við samfellt starf hjá sömu stofnun. Nú vona ég sannarlega að menn hafi róið fyrir hverja vík í þessum efnum og séu fullvissir um að engin önnur réttindi kunni að vera á ferðinni sem eitthvað geti orkað tvímælis um og fari þá forgörðum við þessa aðferð. Ég er ekki í aðstöðu til að fullyrða neitt um það en veit þó að minnsta kosti svo mikið að margs konar réttindaávinnsla er tengd starfstíma og lengd í starfi. Fyrir utan önnur sjónarmið sem tengjast framgangi manna á vinnustað geta hlutir eins og orlofsréttur, eftirlaunatökuréttur, jafnvel veikindaréttur og margt fleira átt þar aðild að. Síðan er sömuleiðis farið inn á þá braut að heimila ráðningu forstjóra hinnar nýju stofnunar sérstaklega frá og með gildistöku laganna þó að hin nýja stofnun geti eðli málsins samkvæmt ekki tekið til starfa samstundis. Ég viðurkenni fúslega að kannski hefur ekki verið nægjanleg festa og nægjanlega fastmótað verklag um þessa hluti þegar breytingar af þessu tagi eiga sér stað. Það rákumst við vissulega á á síðasta kjörtímabili þegar talsvert var verið að endurskipuleggja rekstur og stofnanagerð hins opinbera. Það var mismunandi menning, ef svo má að orði komast, innan mismunandi ráðuneyta þannig að frumvörp sem komu undirbúin frá mismunandi ráðuneytum voru ekki endilega alltaf sambærileg. Ég man að félag forstöðumanna vakti athygli okkar á því einhvern tímann á miðju síðasta kjörtímabili að þarna þyrfti að samræma hlutina þannig að ekki væri verið að gera þetta með mismunandi hætti í hverju og einu tilviki. Það væri auðvitað eðlilegast að ríkið mótaði eitt verklag um þetta sem væri almenns eðlis. Kannski er núverandi ríkisstjórn komin inn á þessa braut sem hér er boðuð og hefur víst áður séð dagsins ljós, í stofnun Menntastofnunar hygg ég vera. Þá er það auðvitað á hennar pólitísku ábyrgð en ég held að það breyti ekki skyldu okkar hinna til að velta fyrir okkur hvort þetta sé endilega rétta og skynsamlegasta verklagið. Ef það eitt gengur mönnum til að ná fram samlegðaráhrifum með sameiningu stofnana og það er alls ekki ætlunin að það verði á einn eða neinn hátt á kostnað réttinda starfsmanna og það er ekki heldur í kortunum að fækka starfsmönnum enda verkefnin væntanlega áfram til staðar er að mínu mati ekkert sérstakt sem mælir með þessu verklagi. Í raun og veru væri eðlilegast að finna leið til að ráðningarsambandið héldist órofið inn á hina nýju stofnun. Að sjálfsögðu er hægt að ganga frá því með einföldum hætti í ákvæði til bráðabirgða ef svo ber undir, að menn héldu einfaldlega starfi sínu og teldust frá og með einhverjum tilteknum tímapunkti starfsmenn hinna nýju stofnana. Við höfum haft fyrirvara á um þennan þátt málsins og ég hygg að það sé komið í ljós að það var ástæða til að fara betur yfir þennan hlut starfsmanna. Fulltrúi okkar í atvinnuveganefnd, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, skilaði sérnefndaráliti um þetta á Alþingi í vor sem leið og vakti þá athygli á því sem sneri að starfsmönnum ekki síst og að ekki hefði verið haft fullnægjandi samráð við starfsmenn og stéttarfélög þeirra til að tryggja þannig að hafið væri yfir vafa að kjör starfsmanna skertust ekki. Það má líka ýmislegt segja um aðdragandann að þessu þó að ekki hafi legið fyrir beinlínis fagleg úttekt á ávinningi þessarar sameiningar, en það er gert ráð fyrir því í því verklagi sem ríkið hefur reynt að móta sér. Nú vitna ég í skýrslu fjármálaráðuneytisins frá árinu 2008 um að það eigi að ganga út frá því að „ætlunin sé að byggja nýja stofnun á mannauði þeirra stofnana sem verða sameinaðar“ og að það þurfi „að hugleiða vandlega á öllum stigum ferlisins hvaða áhrif sameiningin hefur á starfsmenn og hvað þeir bera úr býtum“. Það er ekki nóg að skoða eingöngu og þröngt hverju breytingarnar eiga að skila hlutaðeigandi stofnun, ríkissjóði eða notendum þó að það sé að sjálfsögðu allt mikilvægt. Þá aðeins að seinna atriðinu sem ég vildi gera að umtalsefni, faglegum rökum fyrir þessari sameiningu. Kannski getur framsögumaður nefndarinnar upplýst okkur betur um það, ef hann vildi bregðast við, hvaða gögn nefndin hafði um það hvernig var komist að þeirri niðurstöðu hjá hæstv. ríkisstjórn að sameina nú Veiðimálastofnun og Hafrannsóknastofnun, fyrir utan að ég er ekkert upprifinn yfir þessu nafni sem á að reyna að setja á hana, Haf- og vatnarannsóknir. Ég get frekar séð fyrir mér að við Íslendingar, sjávarútvegsþjóðin, ættum okkar Hafrannsóknastofnun áfram, Hafró, að hún sem miklu stærri hluti af þessum verkefnum og stofnunum hefði alveg verðskuldað að halda nafninu án þess að ég sé að gera lítið úr hlutverki Veiðimálastofnunar á nokkurn hátt sem er hin merkasta stofnun og hefur unnið gott starf í rannsóknum á lífríki og vistkerfum áa og vatna í landinu. Hér að baki er ákveðin forsaga sem mér finnst ástæða til að rifja upp og hún tengist uppstokkun í Stjórnarráðinu á síðasta kjörtímabili þegar verið var að byggja upp annars vegar atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið, sameina málefni allra atvinnuvega í vonandi einu burðugu ráðuneyti og færa þar sömuleiðis málefni nýsköpunar undir sem ég tel að hafi verið mikið framfaraskref og eigi ekki að fara að bakka með þótt segja megi að það sé að hluta til gert nú þegar með því að skipta að hluta til ráðuneytinu í tvennt og setja það undir tvo ráðherra. Þá komu upp ýmis álitamál sem þurfti að fara vel yfir og eitt af þeim var hvar Veiðimálastofnun ætti að vistast í þessu nýja landslagi þegar til yrðu annars vegar atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti og hins vegar umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Þessi tvö ráðuneyti og ráðherrarnir sem unnu að þessari sameiningu þurftu að fara vel yfir ýmis álitamál í þeim efnum og það gerðum við hv. þm. Svandís Svavarsdóttir, þáverandi umhverfisráðherra. Ein af þeim stofnunum sem kannski var ekki ljóst hvar ætti að vistast var Veiðimálastofnun. Ýmsir sáu eftir því að hún færðist undan hatti atvinnuveganna og töldu að hún ætti áfram að vera til hjá hinu nýja atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Satt best að segja blönduðust hugmyndir um sameiningu stofnunarinnar við eitthvað annað ekki mikið inn í þetta mál. Niðurstaðan varð sú í góðu samkomulagi ráðuneytanna að setja óháða, faglega greinargerð um það hvar væri eðlilegast í hinu nýja landslagi Stjórnarráðsins að vista Veiðimálastofnun. Það var gert, fengnir voru aðilar til að gera úttekt á starfseminni, eðli starfanna sem þarna voru unnin, og reyna að lesa úr því inn í hið nýja samhengi. Niðurstaðan varð sú að rökin mæltu með staðsetningu í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu af því að þarna væri að uppistöðu til unnið grunnrannsóknarstarf, vissulega ákveðið þjónustustarf líka við veiðifélögin, en eðli starfseminnar og tilgangur ætti miklu meira skylt með hugsuninni um grunnrannsóknir í þágu sjálfbærrar auðlindanýtingar en beinlínis um hagnýtar nýtingarrannsóknir, eða stjórnun nýtingar eins og að sjálfsögðu Hafrannsóknastofnun vinnur upp í hendurnar á ráðherra varðandi ákvörðun um afla og annað í þeim dúr. Í raun og veru var hið nýja landslag, og er vonandi að einhverju leyti enn, hugsað á þeim grunni að við værum með tvö ráðuneyti sem auðvitað ynnu mjög náið saman þar sem annars vegar væri auðlindanálgunin, að rannsaka, kortleggja og passa upp á auðlindina og leggja viðmið um sjálfbæra nýtingu, og hins vegar væri ráðuneyti sem stýrði nýtingunni, tæki ákvarðanir um afla og stjórnaði nýtingunni, veitti þá einstökum aðilum leyfi til til nýtingar o.s.frv. Nú sýnist mér núverandi ríkisstjórn vera að hverfa frá þessu að einhverju leyti og spóla til baka. Ég hef ekki heyrt nein ný rök eða í reynd nein sérstök rök færð fyrir þessu nema þá kannski þau að þetta eigi bara að fara til baka til atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins. Ég veit ekki til að það hafi háð stofnuninni á neinn hátt að vera vistuð hjá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu þó að ég hafi haft skilning á báðum sjónarmiðum. Ég lét sannfæra mig áður en ég, sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra og starfandi iðnaðarráðherra á þeim tíma, féllst á þær niðurstöður sem menn komust að með faglegri nálgun, að Veiðimálastofnun tilheyrði betur og ætti meira skylt með hugsuninni sem var lagt upp með í stofnunum umhverfis- og auðlindaráðuneytisins. Ég verð því miður að hafa á þessu allan fyrirvara. Ég hef enga bjargfasta sannfæringu fyrir því að það sé rétt að fara þarna aftur til baka og það er almennt ekki góður kostur að stofnanir þurfi að búa við það að þær séu færðar fram og til baka innan Stjórnarráðsins með þessum hætti. Í stofnun eins og Veiðimálastofnun sem er ekkert mjög stór, með tæplega 20 starfsmenn giska ég á, reyndar að hluta til störf sem eru dreifð um landið sem er gott af því að verkefnin liggja þar, geta vissulega verið samlegðaráhrif í því að sameina hana stærri einingu. En þá kemur spurningin um hvar hún væri þá best komin, í sambúð við hvaða verkefni. Er endilega víst að það sé Hafrannsóknastofnun? Fljótt á litið kunna menn að halda að þetta eigi mjög vel saman, þarna vinni fiskifræðimenntaðir menn á báðum stöðum, en þegar betur er að gáð er þarna unnið í dálítið aðskildum heimum að aðskildum verkefnum. Í reynd mælir margt alveg eins með sameiningu Veiðimálastofnunar við Umhverfisstofnun eða Náttúrufræðistofnun Íslands eins og við Hafrannsóknastofnun. Þetta hefði ég gjarnan viljað sjá að menn væru búnir að fara vel í gegnum aftur ef menn ætla að fara í ferðalag á nýjan leik með þessa stofnun. Ég hef heldur ekki heyrt í sjálfu sér að það væru nein sérstök vandkvæði við að starfrækja hana ósköp einfaldlega áfram sem sjálfstæða stofnun. Það hefur líka sína kosti að hún er sjálfstæð eining, ekki stórt bákn og hefur verið sveigjanleg í starfsemi sinni. Ég held að almennt hafi verið ágætisandrúmsloft í sambúð hennar og samskiptum við aðila eins og veiðifélögin og bændur og þá aðra sem eðli málsins samkvæmt hafa haft með starfsemi hennar að gera eða tengst henni, notað sér niðurstöður rannsókna hennar og vinnu. Mín afstaða er sú sama og fulltrúi okkar í atvinnuveganefnd hafði á síðasta kjörtímabili, að ekki hafi verið færð fullnægjandi rök fyrir þessari breytingu, að standa hefði mátt betur að þessu máli hvað varðar réttindi og hagsmuni starfsmanna og þó að nefndin hafi greinilega reynt að bæta úr því að hluta til með breytingartillögum hef ég enga aðstöðu til að kveða upp úr um það eða hafa sterkar skoðanir á því hvort það sé gert með fullnægjandi hætti. Þetta voru þau sjónarmið, frú forseti, sem ég vildi láta koma hér fram.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu frá allsherjar- og menntamálanefnd um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum til undirbúnings fullgildingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þorstein Gunnarsson og Bryndísi Helgadóttur frá innanríkisráðuneytinu. Frumvarpið var lagt fram á 144. löggjafarþingi, var þá 466. mál, en varð ekki afgreitt. Frumvarpið er lagt fram á ný í óbreyttri mynd og studdist nefndin við umsagnir frá síðasta þingi við afgreiðslu málsins. Markmið frumvarpsins er að breyta hugtakanotkun í ýmsum lögum í samræmi við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks sem unnið er að fullgildingu á hér á landi. Jafnframt er lagt til að felld verði úr gildi lög nr. 25/1962, um aðstoð til fatlaðra, og 3. gr. tilskipunar um vald til biskupa til að veita undanþágu frá fermingartilskipunum. Nefndin bendir á að frumvarpið er hluti af þeim lagaúrbótum sem ráðast þarf í til þess að Ísland geti fullgilt samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, líkt og Alþingi hefur nú þegar ákveðið að gert verði. Nefndin áréttar mikilvægi þess að vinnu við nauðsynlegar úrbætur verði hraðað eins og kostur er. Í umsögn Rannsóknaseturs í fötlunarfræðum er bent á að ágallar væru á núverandi þýðingu á samningnum. Nefndin ræddi þetta nokkuð og telur brýnt að innanríkisráðuneytið skoði samninginn í heild með hliðsjón af þeim ábendingum sem fram hafa komið varðandi þýðingu eða orðanotkun. Nefndin leggur til eina breytingu lagatæknilegs eðlis. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 17. gr. orðist svo: Í stað orðsins „fatlaðra“ í m-lið 1. töluliðar 4. gr. laganna koma orðin: fatlaðs fólks. Undir nefndarálitið rita Unnur Brá Konráðsdóttir formaður, Jóhanna María Sigmundsdóttir framsögumaður, Líneik Anna Sævarsdóttir, Karl Garðarsson, Hörður Ríkharðsson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Guðmundur Steingrímsson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Vilhjálmur Árnason.