Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á fundi þessarar hv. deildar 9. des. hreyfði hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, því utan dagskrár, hvort ekki væri eðlilegt að þm. fengju í hendur áfangaskýrslu sem svokölluð starfsskilyrðanefnd hefði samið. Ég var þá ekki hér staddur, var erlendis. Þetta mál er þannig vaxið, að í septemberlok skilaði starfsskilyrðanefnd svokallaðri áfangaskýrslu sem trúnaðarmáli til ríkisstj. Hún mun svo um leið hafa látið fulltrúum þriggja atvinnuvega,. þ. e. iðnaðar, sjávarútvegs og landbúnaðar, í té eintök af skýrslunni, en fulltrúar þessara samtaka höfðu aflað ýmissa upplýsinga fyrir nefndina. Hins vegar var gert ráð fyrir að nefndin héldi áfram störfum, og nú er gert ráð fyrir að hún ljúki störfum um áramót, að því er hún sjálf telur, og skili þá lokaskýrslu. En eins og hv. 1. þm. Vestf. skýrði hér frá hafa þessi gögn borist víðar og þess vegna alveg sjálfsagt að verða við þeim tilmælum, að þessi áfangaskýrsla sé látin þm. í té. Það þurfti að fjölfalda og útbúa nægilega mörg eintök af skýrslunni þannig að hún hefur ekki verið tilbúin fyrr en nú í dag, en verður nú afhent öllum hv. alþm.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Þar sem ég spurðist fyrir um þetta mál hér um daginn og lét í ljós aths. mínar í sambandi við það, að þessi skýrsla væri komin í hendur margra annarra, þá vil ég þakka það sem vel er gert og þakka fyrir það, að fljótt var brugðist við og skýrslan útbúin og send þm. Ég vona að þetta tilfelli verði einnig til þess, að stjórnvöld á hverjum tíma, ekkert frekar þessi ríkisstj. en aðrar, gangi ekki fram hjá þinginu með upplýsingar sem á þarf að halda. Ég endurtek þakkir mínar fyrir skjót viðbrögð við þessu máli.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 83 frá 1974, um verðjöfnunargjald af raforku, sbr. lög nr. 99/1979 og lög nr. 105/1980. Frv. þetta er komið frá hv. Ed. sem gerði ekki á því neinar efnislegar breytingar, og ríkti góð samstaða, að mér er best kunnugt, um afgreiðslu málsins þar í hv. deild. Í gildandi lögum um verðjöfnunargjald af raforku er ákveðið að lögin gildi til ársloka 1981. Með frv. þessu er lagt til að lögin verði framlengd um eitt ár og gildi til ársloka 1982. Verðjöfnunargjald af raforku er innheimt af allri raforkusölu í smásölu, sem kunnugt er, annarri en raforku til húshitunar. Nemur gjaldið 19% sem lögð eru á sama stofn og söluskattur er lagður á. Gjaldinu er varið til að styrkja fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða. Rafmagnsveiturnar fá 80% gjaldsins en Orkubúið 20% og hefur þetta gjald gert það kleift að halda í horfinu, ef svo má segja, og ná nokkrum árangri í sambandi við verðjöfnun á raforku til almennra heimilisnota. Lagt er til að upphæð gjaldsins verði áfram 19%. Hins vegar er sú breyting lögð til frá gildandi lögum, að verja skuli allt að 3% af gjaldinu til þess að greiða eftirstöðvar af kostnaði Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða sem þessi fyrirtæki voru knúin til að taka á sig vegna framleiðslu á raforku með dísilvélum á s. l. vetri. Mönnum er eflaust í fersku minni raforkuskorturinn sem þá varð í landskerfinu, er vatnsaflsstöðvar önnuðu engan veginn raforkuþörfinni. Heildarkostnaður við þær aðgerðir, sem þá þurfti að grípa til með olíukeyrslu, var talinn nema rúmum 24 millj. kr., auk þess sem Landsvirkjun varð fyrir tekjutapi með minnkandi sölu. Hluti þessa kostnaðar var greiddur með almennri verðhækkun á rafmagni um þriggja mánaða skeið. Það, sem upp á vantaði, var tekið að láni af Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúinu, en góð staða Laxárvirkjunar gerði henni kleift að komast hjá sérstakri lántöku. Aðrar rafveitur fengu útgjöld sín að fullu bætt með verðhækkunum, þ. á m. Rafmagnsveita Reykjavíkur og Rafmagnsveita Hafnarfjarðar. Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúinu var gefið fyrirheit um að lánin yrðu endurgreidd af verðjöfnunargjaldi næsta árs og þannig yrði þessi kostnaður, sem þjóðarbúið og landsmenn urðu fyrir vegna orkuskortsins í fyrravetur, jafnaður á raforkunotendur í landinu eftir því sem frekast er unnt og með eðlilegri sanngirni, eins og málið var lagt fyrir af hálfu ríkisstj. og stefna mörkuð um það af henni fyrr á þessu ári. Nú er lagt til að varið verði allt að 3% af verðjöfnunargjaldinu á næsta ári til að greiða niður lán þau sem tekin voru í umræddu skyni, en þau námu 6.1 millj. kr. hjá Rafmagnsveitum ríkisins og 4.7 millj. kr. hjá Orkubúi Vestfjarða. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1982 er gert ráð fyrir að verðjöfnunargjald af raforku nemi 90.2 millj. kr. 3% þar af eru 14.2 millj. kr. og ætti það að nægja til greiðslu á áðurnefndum lánum auk vaxtakostnaðar. Vegna raforkuskortsins á s. l. vetri og hins mikla kostnaðar, sem af honum leiddi, reyndist ekki unnt að nýta heimild þá sem er í gildandi lögum um að lækka verðjöfnunargjaldið út 19% í 16% frá 1. júní s. l. Fjárhagsstaða Rafmagnsveitnanna og Orkubúsins reyndist það erfið, þegar metið var hvort nýta ætti áðurnefnda heimild, að ekki þótti fært að skerða þennan tekjustofn. Verður fyrir lok næsta árs að endurmeta hvort fært þyki að hækka verðjöfnunargjaldið og þá í tengslum við úttekt á fjárhagsstöðu Rafmagnsveitnanna og Orkubúsins og ekki síður í sambandi við stefnumörkun um verðlagningu á raforku í landinu almennt. Það er knýjandi að fara betur ofan í þau mál en tekist hefur til þessa og þá bæði til þess að gera raforkuframleiðslufyrirtækjunum og dreififyrirtækjum raforkunnar kleift að standa undir skuldbindingum sínum og jafnframt að ná fram eðlilegum markmiðum í sambandi við verðjöfnun á raforku í landinu. Er það þó aðeins hluti af því stóra dæmi sem er verðjöfnun á orku milli fólk og atvinnufyrirtækja í landinu þar sem vinna þarf að endurbótum og breytingu til bóta frá því sem nú er. Önnur breyting frá gildandi lögum, sem lögð er til, er sú, að iðnrh. verði á árinu 1982 heimilt að fela Orkusjóði að endurgreiða Rafveitu Siglufjarðar verðjöfnunargjald af raforku sem nemi allt að þeirri upphæð sem innheimt verður af raforkusölu veitunnar. Fyrir þessu er talin gild rök. En skilyrði fyrir því, að þessi heimild verði notuð, er í fyrsta lagi að fyrir liggi úttekt á fjárhagsstöðu Rafveitu Siglufjarðar, ljósari en nú liggur fyrir, og að gjaldskrá hjá fyrirtækinu verði ekki lægri en hjá þeim rafveitum sem hvað hæsta gjaldskrá hafa, svo sem Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða. Í þriðja lagi er lagt til að gerð verði sú breyting á gildandi lögum, að dráttarvextir af því, sem ógreitt er, verði frá gjalddaga þeir sömu í sambandi við verðjöfnunargjaldið og hjá innlánsstofnunum samkv. ákvörðunum Seðlabanka Íslands á hverjum tíma. Er þetta gert til þess að tryggja eðlilega innheimtu og að ekki sé sótt í þetta fjármagn öðru fjármagni fremur. Tel ég það eðlilegt. Herra forseti. Þetta frv. og verðjöfnunarmál á raforku, sem því tengjast, eru það vel kunn hér á hv. Alþingi, þar sem mál þetta hefur verið rætt árlega, að ég sé ekki ástæðu til að hafa þessa framsögu lengri. Legg ég til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. iðnn.



Herra forseti. Þar sem ég á sæti í iðnn. þessarar hv. deildar mun ég ekki fara nákvæmlega út í þetta frv. nú. Ég vil þó strax lýsa því yfir, að ég er mjög sammála því jöfnunarsjónarmiði sem frv. gerir ráð fyrir. Ég tel hins vegar ekki rétt að beita prósentureglunni eins og þar er gert og eins og gert hefur verið með því móti greiða þeir hæst verðjöfnunargjald sem hæst raforkuverð þurfa að greiða í upphafi. Ég tel það ekki rétt. Ég tel að verðjöfnunargjaldið eigi að leggja sem ákveðið gjald á hverja selda orkueiningu, mismunandi eftir notkun að sjálfsögðu, en ekki eins og nú hefur verið gert, ekki hafa það þannig að þeir borgi mest sem þurfa að greiða hæst raforkugjald. Ég endurtek það, að verðjöfnunarsjónarmiði frv. og höfuðefni þess er ég sammála.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessa umr. mjög, en ég tel rétt strax við 1. umr. að segja örfá orð, ekki endilega eða fyrst og fremst vegna þess takmarkaða þáttar sem þetta frv. gerir ráð fyrir af heildardæminu sem þarna er um að ræða. Ég er út af fyrir sig sammála því, að það á að gera ráðstafanir til jöfnunar á þessu sviði, en ég tek undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að það er a. m. k. takmarkaður jöfnuður í því að leggja prósentugjald í þessu tilfelli á þá sem mest greiða fyrir og koma þá til með að greiða líka mest af hinum þættinum í verðjöfnuninni. Það er alveg rétt, sem hann hér benti á, að hin leiðin er miklu eðlilegri, að setja fast verð á notkunina. Út af þessu frv. og því, sem gerst hefur varðandi f. d. Orkubú Vestfjarða, þá er það löngu ljóst og hefur verið rætt hér oft áður, að Orkubú Vestfjarða hefur orðið fyrir talsverðum áföllum, ekki bara vegna þess sem gerðist á s. l. vetri, heldur líka þess sem gerðist í haust og óséð er fyrir hvort eða með hvaða hætti verður bætt Orkubúinu. Ég tel óréttlæti að ætlast til þess, að orkunotendur á orkuveitusvæði Orkubús Vestfjarða þurfi að borga enn hærra orkuverð vegna þessa orkuskorts og þess, hvernig með það mál var farið á síðasta vetri. En það er staðreynd að þeir gera verði haldið á málum eins og hér er gert ráð fyrir. Það hefði því verið eðlilegast að ríkissjóður hefði bæði borgað þann aukakostnað, sem Orkubú Vestfjarða varð fyrir vegna orkuskortsins á s. l. vetri, og einnig þær skemmdir og það tjón, sem Orkubúið varð fyrir á s. l. hausti vegna tjóns á línu og staurum og öðru slíku. Að ég best veit er ekki enn séð fyrir hversu miklum upphæðum það kann að nema. En þetta er aðeins hluti af þessu dæmi. Hæstv. ráðh. sagði réttilega áðan: Það þarf að gera meira í því að jafna orkuverð í landinu. Og ég vil koma því inn í þessar umr., að það er einmitt meginkrafan hjá því fólki, sem við þetta býr, að orkuverð í landinu verði jafnað þannig að einstaklingar, hvar sem þeir eru búsettir á landinu, búi við sem sambærilegust kjör að þessu leyti. Ég vil benda á það - eins og ég gerði raunar hér s. l. nótt í umr. um fjárlagafrv., hæstv. ráðh. var ekki viðstaddur og fæstir af hæstv. ráðh. - að ég tel víðs fjarri að um jöfnuð sé að ræða. Þar er um svo hróplegt ranglæti að ræða að t. d. íbúðareigandi vestur á fjörðum, sem býr við fjarvarmaveitu sem á þó að vera talin skárri en olíukyndingin, þarf að borga frá 900 og upp í 1600 kr. s. l. mánuð t. d., nóvembermánuð, þ. e. frá 90 og upp í 160 þús. gkr. fyrir einn mánuð vegna kostnaðar við upphitun á sínu íbúðarhúsnæði, sem er mjög venjulegt íbúðarhúsnæði. Þetta er svo hrikalegt dæmi að ég held að hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. og stjórnvöld í landinu verði að fara að opna augun fyrir því, að hér verður að breyta til. Ég hef sagt áður og segi það enn, að ef þetta heldur áfram er þetta vísasti vegurinn til þess að hér eigi sér stað - ef ekki er þegar hafin - einhver mesta byggðaröskun sem um getur í landinu. Ég veit ekki hvort það þarf að flytja alla hæstv. ráðh. út á land og láta þá borga reikningana þar í nokkra mánuði eða nokkur ár, til þess að þeir ranki við sér vegna þessa máls, eða hvort það þarf að flytja alla eða meiri hluta alþm. út af þessu svæði til þess að þeir sjái hversu geigvænlegur munur er á lífskjörum fólks að þessu leyti eftir landshlutum. Og ég bið menn að athuga það alvarlega, að verði ekki veruleg breyting hér á næstunni, þá brestur á fólksflótti frá þessum svæðum sem ekki verður stöðvaður ef hann fer af stað. Það er þjóðfélaginu nauðsyn, það er þjóðhagsleg nauðsyn að hér verði jöfnuður fundinn. Ég heiti því á hæstv. iðnrh. að hann láti hendur standa fram úr ermum í hæstv. ríkisstj. og beiti sér fyrir því, að ráðstafanir verði gerðar til þess að jafna þetta nú þegar. Það er hægt að gera þetta. Það hefur verið lagt hér fram á Alþingi frv. af hv. þm. Sighvati Björgvinssyni og fleiri Alþfl.-þingmönnum sem jafnar þennan mun verulega. Það er hægt, ef vilji er fyrir hendi, að koma þessum jöfnuði á, létta þessum byrðum af því fólki, sem hér um ræðir, og gera því lífið að því leyti léttbærara. Hér er vissulega um kjaramál að ræða. Það er þess vegna sem t. d. Alþýðusamband Vestfjarða hefur tekið það upp í kröfugerð sína varðandi kjarasamninga og kjaramál, að hér verði jöfnuður gerður, og frá því verður ekki hvikað. Því fyrr sem stjórnvöld gera sér ljóst hversu stórt og mikið vandamál hér er á ferðinni, þeim mun betra og þeim mun fyrr verður hægt að leysa það.



Herra forseti. Eins og hæstv. iðnrh. gat um í sinni framsöguræðu er hér um að ræða gamlan kunningja sem kemur árlega á borð þm., en verðjöfnunargjald af raforku er framlengt með nýjum lögum frá ári til árs. Ég hef ávallt verið andvígur verðjöfnunargjaldinu í því formi sem það hefur verið lagt á. Ein rök gegn því, þau rök sem hér hafa verið flutt fram af hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni og Karvel Pálmasyni, eru þau, að það er ekki í samræmi við merkingu eða eðli þessa gjalds að kalla þetta verðjöfnunargjald því að það leggst með meiri þunga á þá sem hæstu verði greiða rafmagnið. Það er þó ekki aðalástæðan fyrir því, að ég hef verið andvígur þessu gjaldi, heldur sú ástæða, að skattlagning á raforku keyrir úr hófi fram hér á landi, bæði með verðjöfnunargjaldi og með söluskatti. Hvergi nokkurs staðar í okkar nágrannalöndum er að finna jafngífurlega skattlagningu á orku og hér á landi. Þetta veldur m. a. því, að íslenskur iðnaður, sem á í harðri samkeppni við iðnað annarra landa, m. a. okkar nágrannalanda, sætir miklu lakari kjörum að þessu leyti en sá iðnaður nýtur í heimalandi sínu, því að orkuverð hér er mun hærra vegna þessarar skattlagningar. Orkuverð er stór hluti af framleiðslukostnaði margs konar iðnaðarvara sem við ýmist viljum flytja út eða erum í samkeppni við á heimamarkaði okkar, og þess vegna ber brýna nauðsyn til að taka þetta verðlagningarkerfi til endurskoðunar. Það er annað atriði sem ég vil sérstaklega vara við í sambandi við verðjöfnunargjaldið. Það er sú staðreynd, að fjárhagur Rafmagnsveitna ríkisins hefur mjög batnað nú á allra síðustu árum, en verðjöfnunargjaldið var upphaflega fyrst og fremst lagt á til þess að vera tekjulind fyrir Rafmagnsveitur ríkisins sem reknar voru með mjög miklum halla. Ástæðan fyrir því, að Rafmagnsveiturnar hafa nú mun betri fjárhag en áður, er sú, að olíukeyrsla hefur mjög minnkað og ætti undir eðlilegum kringumstæðum nánast að vera óþörf. Sá gífurlegi kostnaður, sem því fylgdi fyrir Rafmagnsveitur ríkisins, hefur þar með fallið burt. Fjárhagur Rafmagnsveitnanna er þess vegna mjög batnandi og eru líkur á að hann geti orðið allgóður úr þessu og vonandi á næsta ári að öllu óbreyttu. Á sama tíma sem þetta gerist halda stjórnvöld niðri með valdboði rafmagnsverði hér í Reykjavík. Sannleikurinn er sá, að ef við lítum á útsöluverð rafmagns frá hinum einstöku rafveitum í landinu, þá skortir lítið á að jöfnuður sé kominn í rafmagnsverðið, a. m. k. frá stærstu rafveitunum víðs vegar um landið. Ég hef ekki tölur hér við höndina, en ég skoðaði þetta nýlega og það er ekki hægt að segja að það sé verulegur munur á rafmagnsverði eftir því hvar á landinu er. Hins vegar má verðjöfnunargjaldið ekki verða til þess að halda niðri rafmagnsverði hér í Reykjavík, að menn verði svo hræddir við vísitöluhækkanir, sem því fylgja, að menn haldi niðri rafmagnsverði hér í Reykjavík, og til þess þá jafnframt að rafveitur úti um land fái ekki hækkanir fái þær hins vegar uppi borinn sinn kostnað með verðjöfnunargjaldi þegar Rafmagnsveita Reykjavíkur er svelt og fær hvorki hækkun né verðjöfnunargjald. Ég vil sérstaklega vara við þessu. Mér er ekki grunlaust um að þegar sé farið að gæta nokkurrar tilhneigingar í þessa átt. Þess vegna held ég að það sé nauðsynlegt að taka þetta mál upp til rækilegrar endurskoðunar. Því hefur reyndar verið lofað hér ár eftir ár við afgreiðslu þessa máls, en ég held að nú sé kominn tími til þess, að það verði gert og fundið verði upp nýtt verðlagningarkerfi á raforku. Ég á sæti í þeirri nefnd, sem fjallar um þetta mál, og mun að sjálfsögðu fara nánar ofan í það þar, en ég vildi nú strax við 1. umr. láta þessar aths. koma fram.



Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm., sem hér hafa talað málefnalega um þessi efni, og skil vel þau hvatningarorð sem féllu hjá talsmönnum af landsbyggðinni í sambandi við verðjöfnunarmál á orku almennt. Sannarlega er áhyggjuefni fyrir alla landsmenn sá mikli mismunur sem þar er á ferðinni varðandi upphitunarkostnað sérstaklega. En ég ætla ekki að taka það mál upp hér til umræðu frekar að þessu sinni. En í sambandi við ábendingar frá hv. 5. þm. Suðurl. og fleirum, sem hér hafa talað varðandi prósentuálagninguna, þá er það alveg rétt, að það verkar undarlega í sambandi við álagningu gjalds sem þessa að þar skuli ekki vera komið við krónutöluálagningu. Þetta var auðvitað sérstaklega tilfinnanlegt á meðan verðmunurinn var langtum, langtum meiri en hann nú er, eða 80–90% fyrir þremur árum eða svo á almennum heimilistaxta. Þessi munur hefur nú minnkað svo að ekki munar meira en sem nemur 25% þar sem munur er mestur á þeim grunni sem verðjöfnunargjaldið er lagt á. Þessi prósentuálagning er því ekki jafntilfinnanleg og hún áður var. Þær athuganir, sem gerðar voru fyrir nokkru á vegum iðnrn. til að fá fram breytingu að þessu leyti, leiddu ekki til þess, að gerð yrði tillaga um krónutöluálagningu. Ástæðan var m. a. sú, að talið var af þeim aðilum, sem vel þekkja til gjaldskrármála, að það væri verulegum erfiðleikum bundið að koma slíkri fastri krónutöluálagningu við vegna taxtauppbyggingar, það leiddi fyrr en varði til breytinga milli taxta og væri erfitt að koma leiðréttingu við. Það varð sem sagt ekki úr að breyta þessu atriði. Varðandi það sem fram kom hjá hv. 6. þm. Reykv. um batnandi hag Rafmagnsveitna ríkisins, þá er það út af fyrir sig rétt, að verulega hefur ræst úr frá því sem áður var, þegar nánast varð ekki séð til botns í þeim erfiðleikum sem Rafmagnsveiturnar áttu við að stríða fjárhagslega. Auðvitað hefur þar komið til að olíukeyrsla hefur minnkað stórlega og er nánast úr sögunni nema þá sem varaafl. Þrátt fyrir þetta er fjárhagsstaða Rafmagnsveitnanna ekki betri en svo, að í ár er gert ráð fyrir um 20 millj. kr. rekstrarhalla hjá fyrirtækinu og 8 millj. kr. rekstrarhalla hjá Orkubúi Vestfjarða þrátt fyrir verðjöfnunargjaldið. Því miður eru þessi fyrirtæki ekki þannig stödd að fært sé að hverfa frá þessari skattlagningu enn sem komið er. En ég ítreka að það er mitt sjónarmið að það þurfi að fara ofan í verðlagningarmál raforkunnar skilmerkilega og það fyrr en seinna. Ég hef nýlega átt fund með stjórn Sambands ísl. rafveitna, SÍR, þar sem þessi mál voru rædd. Niðurstaðan af þeim viðræðum varð sú, að helstu raforkufyrirtækin í landinu ásamt stjórn SÍR legðu saman í að greina þá kostnaðarþætti sem liggja að baki framleiðslu raforku í landinu, reyndu að búa þar til sem heildstæðast módel, ef svo má að orði komast, þannig að tiltölulega auðvelt sé að sjá hvaða áhrif mismunandi aðgerðir hafa í þessu sambandi. Það er mjög knýjandi að fá slíkan grunn á að byggja til þess að geta leitað svara við mismunandi aðgerðum, þ. á m. varðandi skattlagningu á raforkuverð. Varðandi þá ábendingu, sem fram kom hjá hv. 6. þm. Reykv., að það væri ekki gott ef verðjöfnunargjaldið yrði til þess að stjórnvöld héldu svo niðri taxta einstakra rafveitna að þær væru í svelti, og vitnaði til Rafmagnsveitu Reykjavíkur í því sambandi, þá er ég honum alveg sammála um þetta atriði. Það gengur auðvitað ekki að ætla að kný ja rafveitur, sem eru með tiltölulega hagstæðan rekstur af ýmsum ástæðum, eins og ekki þarf að fjölyrða um hér í þéttbýlinu, þar sem markaðurinn er tiltölulega hagstæður, knýja þær til þess að fara að taka jafnvel erlend lán til þess að standa undir rekstrarþáttum með eðlilegu viðhaldi. Ég er síður en svo talsmaður þess, að þannig sé staðið að verðlagningarmálum á orku í landinu. Ég held að það sé kominn tími til að þessi mál séu tekin til athugunar og úrlausnar svo að hægt sé að fá fram tiltölulega róttækar breytingar til þess að raforkuiðnaðurinn og þau fyrirtæki, sem þar starfa og undir raforkuframleiðslu og dreifingunni standa, geti borið sig með viðunandi hætti, lagt eðlilegan hluta af eigin fjármagni í sínar framkvæmdir, og jafnhliða að sjálfsögðu að tryggð sé eðlileg jöfnun á milli þegna landsins um þessar grundvallarnauðsynjar í daglegu lífi og atvinnurekstri.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv til l. um breyt. á lögum nr. 120 frá 1976, um tollskrá o. fl. Sú meginregla er í sambandi við álagningu tolla hér á landi og víðar, að einn tollur er lagður á einn hlut, þ. e. samsettur hlutur er ekki flokkaður í marga tollflokka, heldur einungis samkv. einum tollflokki. Af þessari ástæðu getur tollflokkur fyrir ýmsar vörutegundir, sem notaðar eru við byggingu húsa, verið mismunandi eftir því hvort húsið er flutt í heilu lagi inn eða í sérgreindum pörtum. Þannig er ljóst að baðker, kranar, hitastillar, blöndunartæki, rafmagnsofnar, rafmagnsbúnaður, gólfteppi, veggflísar og margt annað, sem notað er við byggingu húsa, er flutt inn algerlega tollfrjálst ef hús er flutt inn í heilu lagi. Aftur á móti er töluvert mikill tollur og vörugjald á þessum vörum ef þær eru fluttar inn sér á parti. Með þessu frv. er fjmrn. veitt heimild til þess að leggja jöfnunarálag á tollverð mannvirkja. Þessu gjaldi er ætlað að mæta uppsöfnuðum aðflutningsgjöldum í verksmiðjuverði eða kostnaðarverði m. a. einingarhúsa sem framleidd eru hér á landi, þau sem ekki eru jafnframt innheimt við tollafgreiðslu sambærilegra innfluttra einingahúsa. Hér er sem sagt á ferðinni mál sem lýtur að því að skapa íslenskum iðnaði jafnréttisaðstöðu gagnvart innfluttum tilbúnum eða tilhöggnum húsum. Er ljóst að eins og málið er í dag er í raun og veru um að ræða - við getum sagt: neikvæða tollvernd. Það er minna en engin tollvernd á þessu sviði vegna þess að innfluttu húsin hafa forgang í tolli. Ég verð að segja alveg eins og er, að mér kom mjög á óvart þegar ég frétti af því að tollalöggjöf á Íslandi væri jafnvitlaus og raun ber vitni og þessi lýsing mín ætti að sanna mönnum. Ég vissi ekki af þessu fyrr en í sumar, að á það var bent að hafinn væri mikill innflutningur húsa og að það tíðkaðist að flytja inn með húsunum ekki bara mikilvægar vörur eins og eldhúsinnréttingar og hreinlætistæki - og að þetta væri meira eða minna tollfrjálst ef það kæmi eftir þeirri leiðinni - heldur væru jafnframt dæmi þess, að fluttir væru inn ísskápar, þvottavélar, innbyggð sjónvarpstæki og ýmsar aðrar vörur í tengslum við þessi hús. Við í fjmrn. töldum okkur hafa fulla heimild til þess að fyrirskipa að sá hluti húsa, sem ekki væri múr- og naglfastur, eins og t. d. þvottavélar eða sjónvarpstæki, yrði tollaður sér á parti þó að keypt væru hús í heilu lagi, og sú framkvæmd hefur verið á þessu nú í seinni tíð. En á hinn bóginn er ljóst að þegar svona hús eru flutt inn er margt fleira sem skapar þennan tollamismun en þær vörur sem ég áðan nefndi. Mér er kunnugt um það, að komin er af stað allveruleg skriða innflutnings á tilhöggnum einingahúsum, og ég tel að það sé alveg óhjákvæmilegt að Alþingi grípi tafarlaust í taumana og komi í veg fyrir það svo að þessi mikla mismunun gagnvart innlendum byggingariðnaði og innlendum framleiðsluiðnaði einingahúsa sé stöðvuð. Þess vegna legg ég mjög ríka áherslu á að þetta mál verði afgreitt nú fyrir jól því að ef það verður ekki geta liðið alltaf einir tveir mánuðir þangað til frv. verður að lögum. Ég tel að svo óeðlilegt ástand sé ríkjandi á þessu sviði að alls ekki megi láta dragast stundinni lengur að kippa þessu í lag. Það er rétt sem fram hefur komið, að þegar lýst var þeim málum, sem ná þyrftu fram fyrir jól, í viðræðum við stjórnarandstöðu mun þetta mál vegna mistaka ekki hafa verið með á listanum. En vegna þess að ég hef grun um að það sé býsna mikil samstaða hér á Alþingi um afgreiðslu þessa máls vil ég eindregið vænta þess, að menn sjái í gegnum fingur við ríkisstj. vegna þessara mistaka og láti málið ekki stranda hér fyrir jólin, heldur taki það til meðferðar í þingnefnd nú og þm. sjái til þess, að málið verði afgreitt fyrir jól. Ég vil að vísu taka það fram, að komið hefur fram aths. við 4. mgr. þar sem segir: „Ráðh. skal heimilt að leggja jöfnunarálag á aðra innflutta vöruflokka til þess að vega upp á móti uppsöfnuðum aðflutningsgjöldum í verksmiðjuverði“ o. s. frv. Þar er heimildinni ekki aðeins beint að innfluttu húsunum eða innfluttu mannvirkjunum, heldur er einnig veitt heimild til þess að rétta þetta af í öðrum sambærilegum tilvikum. Það getur átt við í sambandi við húsgögn og ýmsa aðra hluti sem eru fluttir til landsins. Ég hef heyrt, að sumum þyki þetta fullvíðtæk heimild, og ég tel að ekkert væri því til fyrirstöðu að nefnd gerði breytingu á þessu atriði. Mín vegna mætti fella heimildina niður ef það gæti orðið til samkomulags, en einnig mætti breyta henni þannig að það væri þá eitthvað þrengra skilgreint til hvers heimildin nái. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um það nauðsynjamál sem gerð er grein fyrir í aths. við frv. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.