Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með frumvarpi þessu er farið fram á tvennt: í fyrsta lagi að framlengja enn um fimm ára skeið tímabil það, sem greiða skal svokallað flöskugjald til styrktar vangefnum, og í öðru lagi hækka gjaldið úr 10 aurum af flösku upp í 30 aura. Það þykir nauðsynlegt að stíga þetta skref vegna þess, hve seint gengur að búa vangefnum þá aðstoð, sem nauðsynleg er. Heilbr.- og félmn. mælir einróma með því, að Þetta frv. verði samþykkt.

Fjmrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Það er í sambandi við frv. um tekjustofna sveitarfélaga, sem flutt eru níu önnur frv. Það eru þau, sem eru á dagskránni í dag, 5.–13. dagskrármál, að báðum meðtöldum. í sambandi við ákvæði frv. um tekjustofna sveitarfélaga um landsútsvör, aðstöðugjald og fasteignaskatta þykir rétt að breyta einstökum iðgum, eins og þessi frv., 9 að tölu, fara fram á. Það eru í fyrsta lagi lög frá 1947 um innlenda endurtryggingu o.fl., en gert er ráð fyrir, að á þá stofnun megi leggja fasteignaskatt og aðstöðugjald. Þá er næst breyt. á l. frá 1936, um landssmiðju, og gert ráð fyrir, að hún skuli greiða bæði fasteignaskatt og landsútsvar. Í þriðja lagi lög frá 1947, um vátryggingarfélög fyrir fiskiskip, sem er gert ráð fyrir að greiði fasteignaskatt og aðstöðugjald. Þá er breyt. á I. frá 1948, um sementsverksmiðju, sem er gert ráð fyrir að greiði fasteignaskatt og landsútsvar. Þá er breyt. á I. frá 1949, um áburðarverksmiðju, sem ætlazt er til að greiði fasteignaskatt og landsútsvar. Þá er breyt. á l. frá 1938, um síldarverksmiðjur ríkisins, sem gert er ráð fyrir að greiði fasteignaskatt og landsútsvar. Þá er breyt. á l. frá 1934 um útvarpsrekstur ríkisins. Það fjallar um viðtækjaverzlunina, og gert ráð fyrir, að hún greiði fasteignaskatt og landsútsvar. Þá er breyt. á l. frá 1954, um brunatryggingar í Reykjavík, og gert ráð fyrir, að í sambandi við þá starfsemi skuli greiða fasteignaskatt og aðstöðugjald. Loks er breyt. á l. frá 1954, um brunatryggingar utan Reykjavíkur. Gert er ráð fyrir, að hlutaðeigandi félag eða félög greiði fasteignaskatt og aðstöðugjald. Ég vildi leyfa mér að óska þess í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir, og enn fremur dagskrármálin frá 6–13, að báðum meðtöldum, að þeim verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.

Fjmrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Fyrir síðustu alþingiskosningar höfðu báðir núv. stjórnarflokkar það á stefnuskrá sinni að láta endurskoða skattalögin sem fyrst, með það fyrir augum að lækka beina skatta. Það var því eðlilegt, þegar ríkisstj. var mynduð, að í stjórnarsáttmálann væri tekið ákvæði í þessa átt. Það er komizt svo að orði í stjórnarsamningnum, að til þess að tryggja, að þær heildarráðstafanir. sem gera þarf, verði sem réttlátastar gagnvart öllum almenningi, hafi ríkisstj. ákveðið m.a. að endurskoða skattakerfið. Skömmu eftir myndun ríkisstj. var því hafizt handa um allsherjarendurskoðun á skatta- og tollakerfinu. Sérstök nefnd fékk það verkefni að endurskoða tollskrána og tollakerfið allt. Það er geysimikið verk, og var í byrjun gert ráð fyrir því, að það mundi taka 2–3 ár. Því verki hefur miðað vel áfram, svo að gera má ráð fyrir, að frv. til nýrrar tollskrár verði lagt fyrir Alþ. næsta haust. Hins vegar hefur þegar verið gerð nokkur breyt. á tollalögunum með þeirri tollalækkun, sem Alþ. samþykkti í nóv. s.l. Annarri nefnd var falin endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaganna. Þegar á þinginu 1960 var fyrsta skref stigið í þeim efnum með bráðabirgðabreyt. á útsvarslögunum, og voru þær breyt., sem þá voru samþ., bæði í því fólgnar, að sveitarfélögunum var þá þegar fenginn nýr tekjustofn, hluti af söluskatti, og enn fremur, að í stað hinnar gömlu reglu að jafna niður eftir efnum og ástæðum voru nú ákveðnir og lögfestir útsvarsstigar, þrír að tölu. Nú hefur verið lagt fyrir þetta Alþ. frv. til heildarlöggjafar um tekjustofna sveitarfélaga, sem var til umr. í þessari hv. d. í gær. Í þriðja lagi var svo sérstökum mönnum falin endurskoðun l. um tekju- og eignarskatt, og áttu sæti í þeirri n. 6 menn. Formaður hennar var Björn Ólafsson fyrrum fjmrh., en auk hans áttu sæti í n. alþingismennirnir Gísli Jónsson, Jón Þorsteinsson, Ólafur Björnsson, Sigurður Ingimundarson og loks Svavar Pálsson endurskoðandi. En ráðuneytisstjórinn í fjmrn., Sigtryggur Klemenzson, tók sæti í nefndinni, Þegar fjallað var um þá þætti frv., sem varða framkvæmd skattamála. Nefnd þessi skilaði sínum fyrstu till. á öndverðu ári 1960, og var í samræmi við þær flutt strax á því þingi frv., sem náði afgreiðslu, um nokkrar breyt. á skattalögunum, fyrst og fremst þær að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum, þannig að skattfrjálsar skyldu hjá einstaklingum 50 þús. kr. tekjur, hjá hjónum 70 þús. kr. og síðan 10 þús. kr. fyrir hvert barn. Nokkrar breyt. voru gerðar fleiri, en n. hélt áfram störfum til þess að ljúka heildarendurskoðun skattalaganna; og það frv., sem hér liggur fyrir, byggist á till. n. með örfáum breytingum. Ég skal nú rekja í stórum dráttum þær helztu breyt., sem frv. felur í sér frá gildandi lögum. Þess er fyrst að geta, að núgildandi heildarskattalög eru frá 1954, en síðan hafa verið gerðar nokkrar breyt. á skattalögum, og þótti nauðsynlegt að fella þessar breyt. inn í lögin, semja sem sagt nýja heildarlöggjöf, en auk Þess felur frv. í sér allmiklar breyt. á formi skattalaganna. Efnisröðun gildandi l. var að ýmsu leyti orðin óskipuleg vegna þeirra breyt., sem gerðar höfðu verið undanfarin ár. Við þessa endurskoðun laganna í heild hefur verið byggt á þeim grundvallarsjónarmiðum, að sem gleggst væri til yfirlits, að saman væri skipað í kafla öllum ákvæðum laganna, sem varða skattskyldu og það, hverjir séu skattaðilar, og um það fjallar I. kafli frv. II. kaflinn fjallar um ákvæðin um skattskyldar tekjur og III. kaflinn um skattskyldar eignir. Í IV. kafla frv. koma síðan skattstigarnir, bæði tekjuskatts- og eignarskattsstiginn. V. kafli er um skattstjórnaryfirvöld, VI. kafli um framtöl tekna og eigna, fresti, úrskurði, innheimtu o.fl., í VII. kafla eru refsiákvæði og viðurlög og í VIII. kafla ýmis ákvæði. Samkv. þessu er efnisskipun frv., einkum I.–IV. kafla, með nokkuð ólíkum hætti því, sem er í gildandi lögum. Til þess að menn geti gert sér sem bezta grein fyrir þessum breyt. og eigi auðveldara um samanburð á ákvæðum þessa frv. og gildandi laga, þá hafa verið tekin saman yfirlit, sem birt eru sem fskj. með þessu frv. Það fyrra er á bls. 37 –34 í frv. Þar er fskj. A, sem sýnir, hvaðan úr gildandi skattalögum einstakar gr. frv. eru teknar og hverjar gr. eru nýmæli. Á bls. 34–35 er fskj. B með öðru yfirliti, sem sýnir, hvar einstökum ákvæðum gildandi skattalaga er skipað í frv. og hver ákvæði er gert ráð fyrir að verði felld niður. Ég vænti, að þessi yfirlit bæði verði hv. alþm. til glöggvunar við samanburð frv. við gildandi lög. Í 5. gr. frv., sem svarar til 3. gr. gildandi laga, er tekinn upp C-liður um skatt félaga með ótakmarkaðri persónulegri ábyrgð, en sá liður féll niður við skattalagabreytingu 1959, væntanlega af vangá, og ber því að skoða þetta sem leiðréttingu fyrst og fremst. Í 7. gr. frv., D-lið, er nýmæli um jöfnunarhlutabréf. Víðast hvar er nú heimilað, að hlutafélög geti gefið út jöfnunarhlutabréf til hluthafa, án þess að þau bréf eða sú hækkun, sem um er að ræða, sé talin skattskyld hjá félaginu eða hluthöfum. Þetta byggist á því, að um raunverulega leiðréttingu er að ræða vegna breytinga á gildi peninga, en með þessu er ekki verið að gefa hluthöfum nein ný verðmæti, heldur á sérhver hluthafi jafnmikinn hlut í fyrirtækinu eftir sem áður. Akvæðið er á þessa leið í 7. gr. D-lið, með leyfi hæstv. forseta: „Ekki telst þó til arðs úthlutun jöfnunarhlutabréfa, sem ekki hefur í för með sér breytta eignarhlutdeild hluthafa í hlutafélagi, og telst því ekki til skattskyldra tekna hluthafans, enda sé útgáfa bréfanna byggð á raunverulegum verðmætum í sjóðum, öðrum en skattfrjálsum varasjóði, eða öðrum eignum félagsins, er verið hafa í eigu þess minnst þrjú ár og sé samanlagt verð jöfnunarhlutabréfanna, miðað við hlutafé félagsins, ekki hærra en svarar til almennrar verðhækkunar frá stofnun félagsins eða frá innborgun hlutafjár.“ Eins miklar breytingar og hafa orðið á verðgildi peninga og verðlagi undanfarna áratugi hér á landi, þykir sjálfsögð leiðrétting að taka þetta ákvæði inn í skattalögin. Í 10. gr. frv., H-lið, er nýmæli um launagreiðslur erlendis frá fyrir störf í þágu alþjóðastofnana. Þar segir svo, að skattfrjálsar skuli beinar launagreiðslur erlendis frá fyrir störf í þágu þeirra alþjóðastofnana eða ríkjasamtaka, sem íslenzka ríkið er aðili að, enda njóti starfsmenn hlutaðeigandi stofnana skattfrelsis af launum fyrir hliðstæð störf. Ef íslenzkur maður gerist starfsmaður slíkra stofnana og er búsettur í bækistöðvum þeirra, en slítur heimilisfesti á Íslandi, þá er hann undanþeginn sköttum fyrir þau laun. Ef hann hins vegar heldur áfram búsetu hér á landi og vinnur hér heima þau störf, sem alþjóðastofnunin hefur falið honum og greiðir honum laun fyrir, þá verður hann hins vegar að greiða af því fulla skatta. Það þykir rétt að torvelda ekki möguleika manna hér búsettra til þess að taka að sér slík launuð störf fyrir alþjóðastofnanir, þó að þeir vinni störfin hér heima. Með því fyrirkomulagi, sem nú gildir, má segja, að menn mundu stundum í rauninni flæmdir af landi brott vegna þeirra skattákvæða, sem gilt hafa. Þetta nýmæli miðar að því að gera hér leiðréttingu á. Í 11: gr., B-lið, 2. mgr., er breytt nokkuð ákvæði um heimild til þess að flytja tap af atvinnurekstri milli ára. Þar segir svo: „Tap, sem verður á atvinnurekstri félaga eða einstaklinga, má flytja á milli ára um fimm áramót og draga frá skattskyldum tekjum, þar til það er að fullu greitt, enda hafi verið fullnægjandi grein gerð fyrir tapinu á framtali um tekju- og eignarskatt fyrir það ár, þegar tapið varð.“ Hér er gerð sú breyting, að heimilað er að flytja slíkt tap um fimm áramót í stað tveggja samkv. núgildandi lögum. Hér á landi er ýmis atvinnurekstur mjög áhættusamur. Útgerðarfyrirtæki t.d. kann að hafa ágæta afkomu eitt árið, verður fyrir miklu tapi annað árið vegna aflabrests, verðfalls eða annarra orsaka. Það er eðlilegt, að skattalögin taki tillit til þess, að atvinnurekstur hér á landi er að ýmsu leyti áhættusamari og meiri áraskipti um afkomu hans heldur en víða annars staðar í háþróuðum iðnaðarlöndum, þar sem afkoma iðnaðarfyrirtækja er að jafnaði, má segja, svipuð frá ári til árs. Í 12. gr., D-lið, er nýmæli, en þar segir, að frá tekjum skuli draga, áður en skattur er á lagður. einstakar gjafir til menningarmála, viðurkenndrar líknarstarfsemi og kirkjufélaga, þó ekki yfir 10% af skattskyldum tekjum gefanda, enda sé hver gjöf ekki undir 300 kr. Fjmrh. ákveður með reglugerð, hvaða málaflokkar og stofnanir koma til greina samkv. þessum staflið. Það mun hafa verið á árinu 1959 eða nánar tiltekið á þinginu 1958–1959, sem flutt var till. til þál. í Sþ. um stuðning við mannúðarog vísindastarfsemi. Flm. voru hæstv. núv. forseti þessarar deildar, Ragnhildur Helgadóttir, og Björn Ólafsson. Till. var á þá leið, að Alþ. ályktaði að fela ríkisstj. að athuga, hvort unnt sé að auka fjárhagsstuðning við mannúðar- og vísindastarfsemi á Íslandi með því að gera framlög fólks til þeirra mála frádráttarhæf við álagningu tekjuskatts og útsvars. Þessi till. var samþ., og á grundvelli hennar var málið rannsakað, og nefnd sú, sem fjallaði um það, skilaði áliti og tillögum, sem skattalaganefndin fékk svo til meðferðar, og byggist þetta ákvæði í D-lið í verulegum efnum á till. þeirrar nefndar, þó að nokkrar breyt. hafi verið á því gerðar, en að meginefni til svipað. Ég ætla, að það sé rétt stefnt að örva menn til framlaga og gjafa til menningar- og líknarmála og vísindastarfsemi með þeim hætti, að þeir megi draga það frá tekjum á því ári, sem gefið er. 12. gr. E er nýr liður, þar sem segir, að draga skuli frá tekjum, áður en skattur er á lagður, m.a. kostnað við öflun bóka, tímarita og áhalda til vísindalegra og sérfræðilegra starfa, og það skilyrði að sjálfsögðu sett, að þessi kostnaðarliður sé studdur fullnægjandi gögnum. í 13. gr., C-lið, er ákvæði um, að iðgjöld til stéttarfélaga, sjúkrasjóða, atvinnuleysissjóða skuli draga frá hreinum tekjum einstaklinga. Hér er bætt við ákvæði, að enn fremur sé heimilt að draga frá tekjum félagsgjöld til atvinnurekendafélaga, þó ekki umfram 5~o af veltu fyrirtækjanna. Í 13. gr. E-lið er það nýmæli, að draga skuli frá tekjum, áður en skattur er á lagður, námskostnað, sem stofnað er til eftir 20 ára aldur. Hann megi draga frá tekjum næstu fimm ár, eftir að námi er lokið, enda sé gerð fullnægjandi grein fyrir kostnaðinum. Hér er um nýmæli að ræða. Í frv. var upphaflega svo ákveðið, að afborganir námsskulda mætti draga frá tekjum með þessum hætti, en það varð að ráði í Ed. að breyta þessu þannig, sem ég ætla að sé til bóta, að miða við námskostnað í staðinn fyrir námsskuldir, eins og upphaflega stóð. Nú er ástandið þannig, að þeir, sem koma frá námi, oft skuldum hlaðnir eftir langt og dýrt nám, þeir hafa að sjálfsögðu heimild til þess að draga frá tekjum sínum vexti af námsskuldunum, en ekki námsskuldir eða námskostnað að öðru leyti. Slíkir námsmenn eiga oft, sérstaklega fyrstu árin eftir að þeir taka við starfi, fullerfitt með að standa undir vöxtum og afborgunum, og þykir sjálfsagt að létta þeim þá byrði með því að lögfesta þetta ákvæði. Í 15. gr. frv. er nýmælið um fyrningarafskriftir. Nú er svo ákveðið í lögum, að fyrningu véla, áhalda, atvinnutækja skuli reikna með ákveðinni hundraðstölu af upphaflegu kaupverði eða kostnaðarverði. Slíkt kaupverð eða kostnaðarverð er oft aðeins hluti, kannske fimmti eða jafnvel tíundi hluti af því, sem nýjar vélar og tæki kosta nú. Vegna hinnar öru verðbólgu, sem hér hefur verið um mörg ár, standa atvinnufyrirtæki, ekki sízt iðnaðarfyrirtæki, oft mjög illa að vígi vegna fyrningarreglnanna um vélar. Vélar, sem keyptar hafa verið t.d. fyrir 5 eða 10 árum, eiga nú að vera fyrndar að mestu eða öllu leyti. Þau þurfa að standa straum af endurnýjuðum vélakosti, en hið upphaflega kaupverð, sem afskriftirnar eru reiknaðar af, hefur sem sagt í mörgum tilfellum verið aðeins örlítill hluti af því, sem kostnaðurinn er nú við að endurnýja þessi tæki. Hér er gert ráð fyrir þeirri breytingu, að í stað Þess að miða fyrningarprósentuna við upphaflegt kaupverð, þá sé nú miðað við endurnýjunarverð, þ.e.a.s. við mat á því, hvað kostar að endurnýja sams konar tæki eða kaupa sams konar tæki nú. Í 22. gr. frv. eru svo nánari ákvæði um þetta, í H-lið Þeirrar greinar, sem stendur í sambandi við þetta nýmæli 15. gr. Þar segir: „Heimilt er atvinnufyrirtækjum á árunum 1962-63 að láta meta áætlað endurkaupsverð fastafjármuna sinna og breyta bókfærðu verði og eignum samkv. því, enda telst verðhækkunin ekki til skattskyldra tekna. Eignirnar skulu metnar til endurkaupsverðs að frádregnum þeim eignarhluta á nýja matverðinu, er svarar til þess árafjölda, sem liðinn er af áætluðum endingartíma, sbr. 15, gr.“ Á því er enginn vafi, að hér er um eðlilegt sanngirnismál að ræða, og þessi nýja regla mun vafalaust verða til þess að skapa atvinnufyrirtækjum meiri möguleika til þess að fylgjast með aukinni og nýrri tækni, endurnýja tæki sín fyrr en ella. Og vitanlega er það hagsmunamál Þjóðarinnar allrar, að atvinnureksturinn á hverjum tíma sé aukinn með sem fullkomnustum tækjum, en sé ekki að burðast með gömul og úrelt tæki, sem ekki afkasta því sama og ný tæki, eru e.t.v. dýrari í rekstri, en fyrirtækin hafa, m.a. vegna skattalaganna, ekki haft tök á eðlilegri og nauðsynlegri endurnýjun. Nú er svo ákveðið, að félög megi draga frá tekjum sínum útborgaðan arð, allt að 8%, áður en skattur er á lagður. Það er sem sagt hið gildandi ákvæði nú. Ef þau hins vegar borga meira en 8% í arð, þá kemur skattur bæði hjá félaginu og hjá félagsmanni, m.ö.o. um tvísköttun að ræða. Með þessu frv. er lagt til að hækka þennan hundraðshluta úr 8% upp í 10%. Þegar þess er gætt, að hæstu sparisjóðsvextir eru nú 9%, þ.e.a.s. af því fé, sem bundið er eitt ár, þá er ekki óeðlilegt, að slík skattfrjáls arðsútborgun hjá félögunum sé hækkuð upp í 10%, og má þó vera, að sumir telji eðlilegra, að þetta mark væri nokkru hærra, en út í það skal ekki farið hér. Hins vegar er slíkur arður að sjálfsögðu jafnan skattlagður hjá hluthöfunum sjálfum. Í 17. gr., 2. mgr., er svo ákveðið, að ef nokkuð af ársarði félaga er lagt í varasjóð, þá er sú upphæð undanþegin tekjuskatti og skal koma til frádráttar við ákvörðun skattskyldra tekna. í núgildandi lögum er þetta þó bundið við, að það sé ekki hærri fjárhæð en 1/5 hluti af hagnaði félagsins. Þessu er breytt þannig, að í stað 1/5, eða 20%, er heimilað að leggja með þessum hætti í varasjóð 25%, eða fjórðung af hagnaði félaganna. Tveir aðilar eru það, sem hafa haft nokkru rýmri varasjóðshlunnindi, en það eru samvinnufélög, sem mega leggja skattfrjálst þriðjung af tekjuafgangi sínum í varasjóð, og enn fremur félög, sem hafa sjávarútveg sem aðalatvinnurekstur, mega draga frá tekjum sínum varasjóðstillag, sem nemur af hreinum tekjum. En á þessi útgerðarfélög eru jafnframt lagðar sérstakar kvaðir, sem sagt þær, að 50% af því fé, sem þau leggja í varasjóð, skuli geymt á sérstökum reikningi í banka, og nefnist sá hluti varasjóðsins nýbyggingarsjóður. í öndverðu var þessum nýbyggingarsjóði ætlað það hlutverk að tryggja endurnýjun skipastóls útgerðarinnar. Þessum tilgangi var aldrei náð, og það er talið af kunnugustu mönnum, að lögin um nýbyggingarsjóði hafi að mestu verið dauður bókstafur, þannig að þetta sérákvæði um heimild útgerðarfélaganna til að leggja þriðjung af hreinum tekjum í varasjóð skattfrjálst hafi aldrei komið að neinu verulegu gagni, og því hafi það litla sem enga raunhæfa þýðingu að halda þessu ákvæði áfram. Er því lagt til, að varðandi þessi félög skuli gilda almenna reglan um önnur félög, 25% skattfrjálst í varasjóð. Varðandi samvinnufélögin, þá snertir þetta í rauninni í framkvæmd svo að segja eingöngu viðskipti samvinnufélaganna við utanfélagsmenn, og það er erfitt að sjá, hvaða rök eru fyrir því, að varðandi viðskipti við utanfélagsmenn skuli samvinnufélögin eiga að njóta forréttinda fram yfir aðra atvinnurekendur, sem stunda verzlun eða annan atvinnurekstur. Það þykja því öll rök hníga að því að fá hér algert samræmi milli félaga, þannig að um þau öll gildi 25% varasjóðsfrádrátturinn, Í 17. gr., 3. mgr., er nokkur breyt. gerð frá gildandi l. Þar segir, að kaupfélög, pöntunarfélög og önnur samvinnufélög megi draga frá tekjum sínum það, sem þau greiða félagsmönnum í árslok eða færa þeim til séreignar í stofnsjóði, og telst það ekki til skattskyldra tekna hjá félaginu. Þetta ákvæði, sem er í gildandi lögum, er sem sagt látið haldast, en við það er bætt samkv. þessu frv.: „Á sama hátt mega félög, sem aðeins vinna úr eða selja afurðir félagsmanna, draga frá það, sem þau úthluta félagsmönnum sínum í hlutfalli við framlög þeirra af afurðum. Upphæðir þær, sem þannig er úthlutað, teljast fram til skatts sem tekjur hinna einstöku félagsmanna.“ Þau rök eru fyrir þessari breyt., að það hefur þótt orka tvímælis í framkvæmd, hvaða félög féllu þarna undir, og hafði verið talið óljóst um ýmis félög önnur en samvinnufélög, og þykir því réttara að taka af öll tvimæli um önnur félög en samvinnufélögin. Þá er gerð sú breyt. á tekjuskattsstiga félaga, að skattur þeirra skuli vera 20% af skattskyldum tekjum í stað 25%, sem nú gildir. í frv. um tekjustofna sveitarfélaga er gert ráð fyrir, að útsvar félaga sé 20% á lægri tekjur, ég held allt að 75 þús., en 30% á hagnað, sem þar er yfir. Ef þessi frumvörp verða bæði samþ., þá er sem sagt tekjuútsvar og tekjuskattur af félögum yfirleitt samtals 50% eða helmingur af hagnaði félaganna, en auk þess kemur svo aðstöðugjaldið til. Þá er það ákvæði í 25. gr. B, sem fjallar um eignarskattstigann, að skattfrjáls eign, sem samkv. gildandi l. er 30 þús., skuli nú verða 100 þús. kr. hjá hverjum manni. Auk þess er eignarskattstiginn gerður einfaldari. í stað þess, að í gildandi I. eru 9 mismunandi prósentur, þá verða Þær aðeins 3 eftir Þessu frv. Í 42. gr. segir, að þegar maður kærir skatt sinn til ríkisskattanefndar, þá skuli skattþegni eða umboðsmanni hans heimilt að flytja mál sitt fyrir nefndinni, og einnig er svo ákveðið, að úrskurðir ríkisskattanefndar skuli vera rökstuddir. í framkvæmd hefur það verið svo að undanförnu, að kærendur hafa oft og tíðum ekki fengið með úrskurðinum rökstuðning fyrir honum, og þykir rétt að gera þetta að almennri reglu, að úrskurðirnir skuli rökstuddir, og kærandi á þá heimtingu á því að fá að sjá þann rökstuðning. Ég kem þá að þeirri breytingu, sem má segja að sé altviðamikil og ein af þeim þýðingarmestu, sem gerð er með þessu frv., og það eru hinar víðtæku breyt. á skattstjórn og framkvæmd skattamála. Þessum málum er háttað í stórum dráttum á þessa lund nú: Undirskattanefndir eru 219 að tölu og 3 menn í hverri nefnd, eða samtals 657 menn í undirskattanefndum. Þessar nefndir leggja á þinggjöld og endurskoða framtöl, en leggja einnig á söluskatt. Sums staðar eru skattstjórar starfandi, og eru þeir nú 10 að tölu. Skattstjórarnir eru á þessum stöðum: Reykjavík, Kópavogi, Hafnarfirði, Keflavík, Vestmannaeyjum, Neskaupstað, Akureyri, Siglufirði, Ísafirði, Akranesi. Skattstjórarnir, sem hafa stjórn skattstofu með höndum, vinna sömu verk og undirskattanefndir, þ.e. álagningu þinggjalda og söluskatts. Þeir hafa skattaeftirlit og endurskoðun framtala. Síðan koma yfirskattanefndir, sem eru 24 að tölu, 3 menn í hverri nefnd, eða samtals 72 menn. Verkefni yfirskattanefnda er að úrskurða skatta- og útsvarskærur, hafa eftirlit með störfum skattstjóra og skattanefnda, framkvæma ýmis hlunnindamöt, fara yfir skattaframtöl o.fl. Ríkisskattanefnd er svo æðsta stigið og yfirstjórnandi skattstjóra, skattanefnda og yfirskattanefnda. Í nefndinni eiga sæti þrír nefndarmenn. Ríkisskattanefndin er sem sagt æðsta kærustig í skatta- og útsvarsmálum, endurskoðar framtöl af öllu landinu, úrskurðar beiðnir um eftirgjafir o.s.frv. Kostnaður við framkvæmd skattamálanna, þar með talin laun og kostnaður við undirskattanefndir, skattstofur, yfirskattanefndir. ríkisskattanefnd, - þessi kostnaður var árið 1960 9.6 millj. kr. Á árinu 1962 varð hann 10.7 millj. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir gagngerum og róttækum breytingum á þessu skipulagi. Undirskattanefndir og yfirskattanefndir verða afnumdar samkv. þessu frv., landinu í þess stað skipt í nokkur skattaumdæmi. 2 frv. var upphaflega gert ráð fyrir, að þau umdæmi féllu saman við kjördæmi við alþingiskosningar og yrðu 8 að tölu. í hv. Ed. Þótti við athugun réttara að bæta þar við einu skattaumdæmi, Vestmannaeyjum, vegna algerrar sérstöðu þeirra, þannig að í frv. nú er gert ráð fyrir 9 skattaumdæmum og 9 skattstjórum. Fyrir hverju skattaumdæmi er skattstjóri, sem ákvarðar skatta og úrskurðar kærur út af skattaákvörðunum, en þeim úrskurðum má skjóta beint til ríkisskattanefndar eftir frv., í stað þess fyrirkomulags, sem nú er, að kærur fara fyrst til undirskattanefndar eða skattstjórans, síðan til yfirskattanefndar og loks til ríkisskattanefndar. M.ö.o.: hér er fækkað um eitt stig. Gert er ráð fyrir því, að skattstjóri hafi umboðsmenn í hverju sveitarfélagi og bæjarfélagi utan aðseturs síns. Gert er ráð fyrir, að ríkisskattanefndin starfi áfram og að skipaður skuli ríkisskattstjóri, sem verði formaður nefndarinnar. Í frv. er gert ráð fyrir, að ýmsar þekkingar- og hæfnikröfur séu gerðar til skattstjóranna. Skattstjóri skal auk hinna almennu skilyrða, segir í 29. gr., hafa lokið prófi í lögfræði eða viðskiptafræði, vera löggiltur endurskoðandi eða hafa aflað sér sérmenntunar í skattalöggjöf og framkvæmd hennar. Víkja má þó frá þessu, ef maður hefur áður gegnt skattstjórastarfi. Með þessum ákvæðum eru gerðar strangari kröfur en hingað til hefur verið um undirbúningsmenntun skattstjóra. Er ætlunin sú að koma á þeirri skipan, að á skattstofunum starfi menn, sem eru menntaðir og þaulvanir þessum málum, skattamálum, og með þessu komist á meira samræmi, betra eftirlit, heldur en hingað til hefur verið. 
             Nú er það svo, að enginn einn embættismaður hefur yfirstjórn skattamálanna í landinu, að undanteknu að sjálfsögðu því, að skattamálin öll heyra undir fjmrn. En hver skattstjóri hefur sitt umdæmi, og það er talið nauðsynlegt að koma á þeirri skipan, að hér verði einn maður, sem hefur yfirsýn, umsjón og yfirstjórn á þessum efnum, og því mælir 31. gr. svo fyrir, að skipaður skuli ríkisskattstjóri. Hann skal fullnægja sömu skilyrðum og ákveðin eru í 29. gr. um embættisgengi skattstjóranna. Og ríkisskattstjórinn, sem verður formaður ríkisskattanefndar, á að hafa viðtækt eftirlit, leiðbeiningar og rannsóknarvald í skattamálum. Með þessari breyt. á framkvæmd skattamála er gert ráð fyrir því, að vinnist margt. í fyrsta lagi er talið, að þessi skipan muni verða miklum mun ódýrari heldur en sú, sem nú hefur verið um langan aldur, þannig að með þessari nýju skipun sparist verulegt fé. En í öðru lagi er gert ráð fyrir því, að meira samræmi og betra og strangara eftirlit komist á í þessum efnum heldur en verið hefur. Ég hef nú rakið í stórum dráttum hinar helztu breyt., sem gerðar eru með þessu frv. frá gildandi lögum. Að sjálfsögðu eru breyt. miklu fleiri, og vísa ég um það til grg, frv. Þótt hér sé um mjög veigamiklar endurbætur að ræða í skattamálum, má þetta ekki skiljast svo, að ýmsar fleiri breyt. en þessar væru ekki æskilegar. Ég tel, að það sé margt í okkar skattalöggjöf, sem enn þurfi að breyta, en skal nú ekki fara út í það atriði frekar hér. Ef þetta frv. verður að lögum, þá verður að sjálfsögðu haldið áfram endurskoðun skattalaganna, ekki með þeim hætti að gera ráð fyrir sérstakri nefnd, sem hafi það með höndum, heldur verður það fyrst og fremst að vera í höndum ríkisskattstjórans að benda á þær breyt., sem hann telur að verði til bóta, og annað það, sem æskilegt væri að breyta, eftir því sem reynslan sýnir okkur á hverjum tíma. Ég legg svo til, að Þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.

Eysteinn Jónsson Hæstv. forseti. í þessu frv. til nýrra tekju- og eignarskattslaga, sem hæstv. ráðh. hefur talað fyrir, eru þó nokkrar breyt. frá gildandi lögum, eins og hann hefur minnzt á. Ég mun fara nokkrum orðum um suma meginþætti málsins. Það má segja, að ein veigamesta breytingin sé sú að lækka skattinn á hreinum tekjum félaga úr 25%, sem hann er núna, í 20% og Þó raunar nokkru meira, því að jafnframt er gert ráð fyrir, að varasjóðsfrádráttur megi framvegis hjá almennum hlutafélögum vera 25% í staðinn fyrir 20% áður. Oftast mun það hafa verið svo vegna varasjóðsfrádráttarins, að almenn hlutafélög hafa í reyndinni greitt 20%, Þ.e.a.s. þau hafa notfært sér heimildina til varasjóðsfrádráttarins, sem þýðir, að þau hafa borgað í reyndinni 20%, en mér skilst, að framvegis muni þá flest félög borga 16%. Ég vil ekki mæla með þessari lækkun á skatti á hreinum tekjum félaganna og vil færa fyrir Þeirri afstöðu nokkrar ástæður. Það er fyrst, að ég beitti mér fyrir því 1958, að skattar á félögum voru lækkaðir stórkostlega, og stighækkandi skattar á félögunum voru þá numdir úr lögum. Þessi lækkun þá var mjög mikil, en mismunandi náttúrlega nokkuð eftir því, hvað félögin höfðu haft miklar tekjur. En þá var innleidd ein skattaprósenta á félög, 25%. Ég fullyrði, að siðan þessi löggjöf var sett, 1958, hafa skattgreiðslur félaga yfirleitt til ríkisins ekki verið neitt vandamál fyrir atvinnureksturinn. öðru máli hefur á hinn bóginn gegnt um útsvarsgreiðslur, vegna veltuútsvaranna alræmdu, sem hafa verið félögum og atvinnurekstri mjög þung í skauti. En skattgreiðslur til ríkisins hafa ekki verið verulegt vandamál félaga, eftir að nýju lögin um skatt félaganna voru sett 1958, líka vegna þess, að ákvæði hér á landi um leyfilegar fyrningarafskriftir af ýmsum þýðingarmiklum eignum til atvinnurekstrar hafa verið mjög frjálsleg, ef svo mætti segja, þ.e.a.s. þau hafa leyft mjög hraðar afskriftir. Þar af leiðandi hafa félög í mörgum greinum atvinnurekstrarins getað haft mjög mikinn ágóða án þess að greiða þunga skatta til ríkisins. Ef skattalögin frá 1958, ákvæði þeirra um skattgjald félaga, eru borin saman við það, sem tíðkast í öðrum löndum, og um það hafa komið fram allgóðar upplýsingar núna í sambandi við þessi nýju skattalög, kemur það einnig í ljós, að félög hér á landi greiða nú yfirleitt mun lægri skatta til ríkisins en gerist í nágrannalöndunum. Eins og ég sagði áðan, eiga þau yfir höfuð að greiða 25% af skattskyldum tekjum, en hafa heimild fyrir 20% varasjóðsfrádrætti. Í Noregi t.d. er félögum ætlað að greiða 30% til ríkisins og enginn varasjóðsfrádráttur leyfður. í Danmörku er þeim ætlað að greiða 44%, og er hálfur tekjuskatturinn frádráttarbær, en engin varasjóðshlunnindi. En þetta þýðir, að einnig í Danmörku er tekjuskattur til ríkisins af félagahagnaði hærri en hér. í Svíþjóð er skatturinn 44% og útsvarsálögur frádráttarbærar, áður en skattskyldar tekjur eru fundnar, og er því erfiðara að bera skattgreiðslur þar í landi saman við það, sem hér tíðkast. En þar er heldur ekkert skattfrjálst varasjóðstillag. Ég býst því við, að skattur til ríkisins á tekjum félaga í Svíþjóð sé raunverulega hærri en hér. í Bretlandi er skatturinn á félögum til ríkisins 38.75% og enginn varasjóðsfrádráttur leyfður. Á þessu sést mjög greinilega, að ef varasjóðshlunnindin eru tekin til greina, er skattur til ríkisins hér á gróða hlutafélaga og annarra félaga miklu lægri en tíðkast í nálægum löndum. Á hinn bóginn eru aðrar álögur hér yfirleitt sízt lægri og álögur á almenning áreiðanlega hér miklu hærri en eiga sér stað í þessum löndum, þegar allt er tekið með í reikninginn: Þá vil ég í þessu sambandi leyfa mér að benda á, að í lögunum, sem sett voru 1960 um tekjuskatt einstaklinga, er gert ráð fyrir því, að einstaklingar greiði 30% af skattskyldum tekjum, þegar skattskyldar tekjur eru 90 þús. kr. eða hærri. Ég held, að mig misminni það ekki. Og einstaklingar hafa enga möguleika til varasjóðsfrádráttar. Mér sýnist því ekki vera samræmi í því að ætla einstaklingum slíkar skattgreiðslur, en gera ráð fyrir mikilli lækkun á skattgreiðslum af hreinum gróða eða hreinum hagnaði félaga, þar sem það er nokkurn veginn augljóst mál, að jafnvel eins og lögin eru núna, þá borga félögin minna en einstaklingarnir, eftir að tekjurnar eru orðnar verulegar. Skattaprósenta einstaklinganna kemst upp í 30% á það, sem fram yfir er, þegar tekjurnar verða nokkuð að ráði eða a.m.k. sambærilegar við það, sem þyrfti að vera í atvinnurekstri, en félögin borga aðeins 25%, eftir að hafa lagt hluta af hreinum tekjum í varasjóð. Mér sýnist því ekki vera samræmi í því að lækka þessa skattaprósentu á félögunum. Það væri ekki óeðlilegt, að skattar á félögum væru lækkaðir, ef nú væri verið að lækka yfirleitt skattaálögur í landinu og álögur á landsmenn. Þá mætti segja, að það væri eðlilegt, að skattur á hreinum félagagróða fylgdi þar með. En það er nú öðru nær en svo sé, því að jafnhliða því, sem hæstv. ríkisstj. stingur upp á þessari breyt., þá beitir hún sér fyrir, eða hefur beitt sér fyrir nú á síðustu missirum, svo taumlausum tolla- og skattaálögum, að ekkert slíkt hefur áður þekkzt. í því sambandi má t.d. benda á, að skatta- og tolltekjur eru ráðgerðar 1431 millj. á þessu ári, en 1958 voru þær tæpar 700 millj., þannig að álögurnar á þessu tímabili hafa meira en tvöfaldazt, eða vaxið um meira en 700 millj. Þetta liggur í því m.a., að nýir söluskattar hafa verið innleiddir, sem eiga að sópa inn mörg hundruðum millj. kr., og aðrir skattar og tollar hækkaðir stórlega. Afleiðingarnar af þessu hafa orðið þær, að dýrtíðin í landinu hefur magnazt, eins og hverju mannsbarni er kunnugt, og t.d. hafa erlendar vörur yfirleitt hækkað frá 50–90% á tveimur árum. Til viðbótar þessum gífurlegu álögum til ríkissjóðsins beint beitir hæstv. ríkisstj. sér svo fyrir öðrum hliðstæðum ráðstöfunum, skattlagningu á höfuðatvinnuvegina alveg sérstaklega, sem ekki eru taldar með í þessu dæmi, sem ég gat um áðan. T.d. setti hæstv. ríkisstj, stórkostlegt nýtt útflutningsgjald á sjávarafurðir með brbl. s.l. sumar og ætlaðist til, að það gjald rynni í lánasjóði sjávarútvegsins. En samtök útvegsmanna risu svo rösklega gegn þessum álögum hæstv. ríkisstj., að hún neyddist til þess í vetur að semja við Landssamband ísl. útvegsmanna um að skila þessum álögum aftur inn í rekstur bátaflotans og fiskiskipaflotans 1961 og 1962 á þann hátt að nota féð til að greiða vátryggingariðgjöld báta- og skipaflotans. Þannig var svo snarplega tekið á móti þessari tilraun hæstv. ríkisstj. til að draga þannig fé út úr rekstri sjávarútvegsins, að hún varð að láta undan síga í bili a.m.k. Á hinn bóginn hef ég heyrt, að ríkisstj. hugsi sér að reyna að koma því ákvæði fram á Alþ., að þessi nýju útflutningsgjöld verði framvegis innheimt og tekin út úr rekstri skipanna og bátanna og lögð inn í lánasjóði sjávarútvegsins. Þá ákvað ríkisstj. með brbl. í sumar að hækka stórkostlega álögur á bátaútveginn og sjávarútveginn í heild til hlutatryggingasjóðs, og er nú komið fram, að þessar álögur eru hugsaðar sem tilraun til þess að láta bátaflotann bera uppi töp togaranna, og kemur það greinilega í ljós af því frv. um aðstoð við togarana, sem nú hefur verið lagt fram. Loks hefur svo hæstv. ríkisstj. lagt fram eitt skattafrv. enn, og það er í þetta sinn sérstakur tekjuskattur á bændur, sem á að renna inn í lánasjóði landbúnaðarins til að standa undir gengistöpum, sem þeir sjóðir hafa orðið fyrir vegna tvennra gengisfellinga af hendi hæstv. ríkisstj., og svo að því er virðist að einhverju leyti líka til þess að standa undir halla á vaxtareikningi í þeim sjóðum. Þessi skattur hvorki meira né minna en samsvarar 2% kauplækkun hjá meðalbónda í landinu. Auk þess er í sama máli lagt til að innleiða sérstakan toll á landbúnaðarafurðir. M.ö.o.: það er ekki aðeins, að hæstv. ríkisstj. hafi beitt sér fyrir því að meira en tvöfalda skatta- og tollaálögurnar til ríkissjóðs síðan 1958, heldur virðist hún haldin hreinu skattæði, ef svo mætti segja, og leggur fram hvert frv. af öðru aukalega um að skattleggja höfuðatvinnuvegi landsins. Hugsunin virðist helzt vera sú, að það lánsfé, sem til fellur í landinu, bæði nýr sparnaður og það fé, sem t.d. er fengið að láni erlendis, skuli hvorki renna til sjávarútvegs né landbúnaðar, en í staðinn skuli innleiða nýja skattlagningu, bæði á sjávarútveg og landbúnað, og þessir atvinnuvegir sjálfir leggja til lánsfé handa sjálfum sér. Hugsunin virðist sú, að af sameiginlegu fé landsmanna eigi þessir atvinnuvegir ekki að fá fé til að mæta sinni lánaþörf. Ég undrast því, að hæstv. ríkisstj. skuli hafa sig í að leggja fram till. um að lækka stórkostlega skattaprósentuna á hreinum gróða félaganna í landinu, þegar á það er litið, hvað hún er að aðhafast í skattamálunum og varðandi álögur á þjóðina yfir höfuð. Ég hefði getað skilið, eins og ég sagði áðan, að hæstv. ríkisstj. hefði gert gangskör að þessu, ef hún hefði yfirleitt verið á þeim buxunum að lækka álögur, að lækka skatta og tolla. En það er nú öðru nær en svo sé. Af þeim ástæðum, sem ég hef greint, finnst mér óeðlilegt að lækka skattaprósentuna, sem verður að sjálfsögðu að álíta eitt aðalatriði þessa máls. Ég færi sem sagt fram þessi aðalrök: 1958 var skattur á félögum lækkaður stórkostlega, og skattur félaga til ríkisins hefur ekkert vandamál verið í atvinnurekstrinum siðan, þ6 að útsvörin hafi verið það. Með þeirri löggjöf er félögum hér gert að greiða til ríkisbúsins miklu minna en tíðkast í nágrannalöndum okkar, þótt álögur á almenning hér séu vafalaust miklu hærri en þar. í þriðja lagi sýnist mér þessi lækkun ekki samrýmast þeim skatti, sem einstaklingum er ætlað að greiða. í fjórða lagi finnst mér þessi breyt, ekki koma til mála, þegar haft er í huga, að núverandi ríkisstj. hefur beitt sér fyrir taumlausari tolla- og skattaálögum á almenning í landinu en nokkru sinn hafa áður þekkzt. Þá kem ég að öðrum meginþáttum málsins. Það eru fyrningarreglurnar. Að sama skapi sem mér sýnist með öllu óeðlilegt að lækka sjálfa skattprósentuna, sýnist mér eðlilegt að endurskoða Þau möt, sem fyrningarafskriftirnar eru byggðar á. Núverandi ríkisstj. hefur beitt sér fyrir algerri verðbyltingu í landinu á tveimur árum. Hún hefur framkvæmt tvær gengislækkanir og mokað á sölusköttum og nýjum tollum, þannig að verðlagið í landinu hefur tekið gjörbyltingu á tveimur árum. Og þótt ekkert hefði komið annað til heldur en þetta, hefði verið eðlilegt að endurskoða matið á eignum til fyrningarafskrifta. Nú hafði átt sér stað talsvert veruleg verðhækkunarþróun áður, eins og kunnugt er, og kemur það til viðbótar. Sýnist mér því alveg eðlilegt, að endurmat fari fram á þeim eignum, sem ekki hafa enn þá verið afskrifaðar til fulls. Reglurnar um þetta í frv. eru að vísu dálítið óljósar, en ég skal ekki fara út í það hér. En ég er fylgjandi þeirri meginstefnu, sem þar kemur fram, því að ég tel það mjög þýðingarmikið atriði, að hvorki félög né einstaklingar greiði skatta af öðru en raunverulega hreinum tekjum. Þess vegna er ég fylgjandi því, að reynt sé að koma þessu þannig fyrir, að bæði félög og einstaklingar geti dregið frá tekjum sínum það, sem segja má að sé raunverulegur kostnaður, þar með taldar fyrningar og afskriftir. Og þá náttúrlega verður að játa, að það er ekki fullnægjandi að draga frá fyrningarafskriftir af gömlu, gjörsamlega úreltu verði á eignum, en æskilegt að draga frá fyrningarafskriftir af því verði eigna, sem nærri er sanni. Það er mjög erfitt að koma slíku fyrir, þar sem verðbólguþróun er og verðlagsbreytingar verða miklar. En mér sýnist rétt, að þetta endurmat fari fram núna, vegna þeirrar verðlagsbyltingar, sem orðið hefur ofan á þær verðbreytingar, sem áður höfðu átt sér stað. Þá er gert ráð fyrir því í þessu frv. að draga úr varasjóðsfrádrætti útgerðarfélaga og samvinnufélaga. Þessu er ég algerlega mótfallinn. Varðandi útgerðarfélögin vil ég segja, að Það verður tæplega um það deilt, að útvegur er áhættumesti atvinnuvegurinn. Það er þess vegna alveg eðlilegt, að sérreglur gildi um útgerðarfélögin að þessu leyti, að þau hafi möguleika til að draga meira frá, leggja meira í varasjóð en önnur félög. - Varðandi samvinnufélögin er það að segja, að þau eru ekki sambærileg við nein önnur félög að þessu leyti. Varasjóðir hlutafélaganna eru eign hluthafanna - persónuleg eign hluthafanna, og ef félag er leyst upp t.d., eins og verður nú miklu auðveldara að gera, eftir að búið er að innieiða nýjar lagareglur um fríhlutabréf og þvílíkt, geta eigendurnir fengið eignir félaganna, þar með varasjóðina, til einkaafnota og frjálsrar ráðstöfunar. En eignir og varasjóðir samvinnufélaganna eru allt annars eðlis, því að þessar eignir geta aldrei orðið persónulegar eignir félagsmannanna. Félagsmennirnir geta aldrei fengið varasjóði félaganna til neinnar ráðstöfunar. Ef samvinnufélag er lagt niður, er alls ekki leyfilegt að skipta varasjóðnum upp, heldur verður að geyma varasjóðinn og leggja hann til nýs samvinnufélags, sem hefði sams konar verkefni og það, sem niður var lagt. M.ö.o.: Þær eignir, sem safnast í varasjóði samvinnufélaganna, eru hreinlega eins konar stofnfé, sem leggst fyrir í því byggðarlagi, sem félögin starfa í. Og þetta fjármagn getur aldrei orðið einstaklingseign og aldrei til persónulegrar ráðstöfunar fyrir neinn. Af Þessum ástæðum hafa verið höfð sérákvæði um varasjóði samvinnufélaganna. Og það er auðvitað alveg óeðlilegt, að Það gildi nákvæmlega sama um þessa sjóði, sem eru myndaðir þannig í almenningsþágu í byggðarlögunum, og um einkagróða, sem menn geta fengið til persónulegrar ráðstöfunar, ef þeim svo býður við að horfa. En það er svo að sjá, að hæstv. ríkisstj. hafi alls ekki áttað sig á þeirri sérstöðu, sem samvinnufélögin hafa að þessu leyti. Ég vil því mæla á móti því, að dregið verði úr varasjóðshlunnindum samvinnufélaganna. Það er annars ástæða til að benda á það hér, að í þeim upplýsingum, sem fram eru komnar um skattamál annars staðar, kemur það í ljós, að samvinnufélög borga yfirleitt miklu lægri skatta til ríkisins í nágrannalöndum okkar en Þau gera hér og hafa miklu meiri sérstöðu í skattamálum en þau hafa hér, því að nú hafa þau í raun og veru eftir þær lagabreytingar, sem orðið hafa undanfarið, nær enga sérstöðu hér. Það er að komast í það horf, að þau eru skattlögð hér alveg eins og venjuleg gróðafélög - félög, sem eru rekin í ágóðaskyni. þótt þau séu rekin alveg sem þjónustufyrirtæki fyrir fólkið og byggðarlögin og eignir Þeirra geti aldrei orðið til ráðstöfunar fyrir einstaklingana. Það virðist ríkja mikill skilningur í nágrannalöndunum varðandi sérstöðu samvinnufélaganna og skattaákvæðum hagað samkv. því, þannig að þau greiða yfirleitt lægri skatta annars staðar en Þeim nú er ætlað að gera hér. Ég nefni Þetta í leiðinni. En nú er um það að ræða, hvort það eigi að minnka varasjóðsfrádráttinn fyrir samvinnufélögin, og vildi ég mæla þessi orð gegn þeirri breyt., alveg eins og ég áðan mælti gegn því að minnka varasjóðshlunnindi útgerðarfélaganna. Loks er svo einn þáttur í þessu, sem ég vildi minnast aðeins á nú við 1. umr. Það er breytingin á álagningarkerfinu. Það á að leggja niður skattanefndir og yfirskattanefndir, en ætla skattstjórum og umboðsmönnum skattstjóra í einstökum hreppum og kauptúnum að leggja skattinn á. Ég er mjög dauftrúaður á, að þetta verði til sparnaðar. Ég held, að það sé mikil hætta á, að þetta verði til þess, þegar fram líða stundir, að gera kerfið miklu dýrara en það hefur verið. Það má vera, að allra fyrst kynni að koma fram af þessu einhver sparnaður. Ég held þó, að það mundi fljótt sækja í það horf, að þetta verði miklu dýrara. Við skulum bara gera okkur grein fyrir því, að mjög fljótlega verður þetta þannig, að fyrir utan þessa nýju skattstjóra, sem hæstv. ráðh. vill lögfesta, þá verða undirskattstjórar í öllum kauptúnum landsins, sem mættu alveg eins heita því nafni. Og það er alveg áreiðanlegt, að þegar þessir menn verða komnir í þau störf að vera umboðsmenn skattstjórans, eða undirskattstjórar, þá koma upp skrifstofur á vegum þessara manna, alveg áreiðanlega. Og síðan kemur aðstoðarlið, og verður vafalaust blómlegur vöxtur kringum þetta, þegar fram líða stundir. Ég efast ekkert um það, að þannig verður Þetta, þó að það kunni fyrst að koma fram eitt eða tvö ár einhver sparnaður í sambandi við þetta, á meðan hinir nýju aðilar eru að sækja í sig veðrið, ef svo mætti segja. Þegar fram líða stundir, hefur þetta fyrirkomulag í för með sér útþenslu á skrifstofuverki við skattaálagningu. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að undirskattstjórarnir, t.d. í stærri kauptúnunum og sumum kaupstöðunum, verða fljótlega dýrari í rekstri en skattanefndirnar, sem fram að þessu hafa unnið þessi störf. Ég skal náttúrlega ekkert um það segja, hvort þetta veitir meira öryggi fyrir réttum framtölum. Ég dreg mjög í efa, að þetta hafi nokkur áhrif í þá átt, en ég skal ekkert um það fullyrða. Það sýnir væntanlega reynslan, að einhverju leyti, að svo miklu leyti sem hægt er að sjá slíkt. En það er alveg ljóst, að í þessu frv. eru á hinn bóginn engin ákvæði, sem gera skattstjórum eða skattstarfsmönnum léttara að knýja fram rétt framtöl en áður hefur verið. Ég hef ekki komið auga á þau, nema síður sé. Það er fremur dregið úr aðstöðu til þess. En ég skal ekki fara út í Það. Ég vildi láta í ljós þá skoðun mína, að ég held því fari fjarri, að hér verði raunverulega stefnt til ódýrari starfsrækslu á skattakerfínu en verið hefur fram að þessu. Í þessu sambandi vil ég líka aðeins drepa á, að í útsvarslagafrv. nýja, sem hér hefur komið fram og vísað héfur verið til nefndar í þessari hv. d., er gert ráð fyrir því að setja á fót framtalsnefndir í sambandi við útsvarsálagninguna í hverju byggðarlagi, sem koma með óbeinum hætti, að því er segja má, í staðinn fyrir skattanefndirnar. Ég skal svo láta þessu máli mínu lokið, því að ég vildi aðeins drepa á meginþættina. Það eru auðvitað ýmis fleiri atriði, sem ástæða væri til að ræða, en það tel ég ekki að eigi að gera við 1. umr., og verður þetta allt vafalaust skoðað í nefndinni.



Herra forseti. Mér sýnist, að Þetta frv. feli fyrst og fremst í sér tvær höfuðbreytingar frá gildandi lagaákvæðum. Að vísu koma hér inn í mörg smærri atriði, en fyrst og fremst sýnist mér, að hér sé stefnt að Því að koma fram tveimur meginbreytingum. Hin fyrri er sú að lækka skatta á félögum í landinu, og til þess eru svo ákveðnar ýmsar ráðstafanir að koma þessu meginatriði fram. Og hitt meginatriðið, sem frv. felur í sér, er að umsteypa framkvæmdakerfinu varðandi framkvæmd skattamála, Þ.e.a.s. Því kerfi, sem byggt hefur verið upp varðandi álagningu á sköttum til ríkisins og að nokkru leyti innheimtu Þeirra. Þetta eru tvö meginatriðin, sem mér sýnist að felist í þessum nýja lagabálki. Ég vil víkja nú við 1. umr. málsins að nokkrum meginatriðum, sem snerta þessar tvær aðalbreytingar. Það er þá fyrst viðvíkjandi lækkun skatta á félögum. Lækkun skatta á félögum á að ná með þessum hætti, að skattgjald félaga á að lækka úr 25%, sem verið hefur, í 20%, þannig að skattstiginn, sem beita á á tekjur félaga, á að lækka nokkuð. En vitanlega sjá menn, að þessi lækkun á skattstiganum gagnvart félögum mundi skammt draga, og því er vitanlega betur að gert til þess að koma fram því meginatriði í frv. að vinna að skattalækkun félaga. Og til þess er síðan ákveðið að gerbreyta fyrningarreglum frá því, sem nú hefur verið um langan tíma. Samkv. hinum nýju ákvæðum munu mörg félög í landinu fá aðstöðu til þess að draga frá tekjum sínum mjög verulega auknar fúlgur í formi nýrra fyrningarafskrifta, þar sem fyrningarnar eru raunverulega stórkostlega hækkaðar vegna nýs verðgildis, sem talað er um að sé komið á þau tæki eða þær eignir, sem fyrna á hjá félögunum. í þriðja lagi er svo gert ráð fyrir því, að félög í landinu megi borga út eða draga frá skattskyldum tekjum sínum útborgaðan arð, sem nemur 10%, í staðinn fyrir 8% áður. Þetta miðar auðvitað líka að því að lækka skatt félaga. Og í fjórða lagi er svo um það að ræða, að félög megi nú gefa út svonefnd jöfnunarhlutabréf, en mér sýnist, að slíkt leiði til þess, að félögin geti á þann hátt borgað út miklu meiri arð til hluthafa en áður hefur verið og þannig lækkað sínar skattskyldu tekjur með þessari leið. Þá er í fimmta lagi lagt til, að færa megi töp á milli ára yfir 5 ára tímabil í stað 2 ára tímabils, sem verið hefur áður. Öll þessi atriði miða að því, að félög í landinu greiði minni skatta til ríkisins af samsvarandi tekjum heldur en verið hefur. Þetta er vitanlega eitt meginatriðið, sem Þetta frv. byggist á, þ.e. að lækka skatta félaganna. Þá er að víkja að því, hversu réttmætt sé að lækka skatta almennra félaga í landinu frá því, sem verið hefur. Það hefði vissulega verið fróðlegt að fá upplýsingar um það hér við þessar umr., hvað félögin í landinu, sem nú á að lækka tekju- og eignarskatt hjá, hafa greitt til ríkisins á undanförnum árum í skatta. Hvað er hér um mikla upphæð að ræða, sem á þessum rekstri hefur hvílt? Og hefur sem sagt hlutdeild Þessara félaga í skattgreiðslum til ríkisins verið með þeim hætti, að bein ástæða sé til þess að lækka greiðslur þeirra til ríkisins frá því, sem verið hefur? Mér skilst, að allar skattgreiðslur, þ.e. tekjuskattur og eignarskattur, félaga í landinu muni hafa numið nú síðustu árin í kringum 40–50 millj. kr. Samkv. upplýsingum, sem ég hef fengið um það, hvernig skattgreiðslur félaga hafa verið hér í Reykjavík, en Þar skiptir það mestu máli, - um sundurliðun annars staðar á landinu er ekki að ræða samkv. því, sem skattayfirvöldin segja, - Þá eru þessar tölur þannig, að árið 1960 var álagður tekju- og eignarskattur í Reykjavík þannig, að einstaklingar báru Þá 28.9 millj. kr., en félög 26.2 millj, kr. Þetta voru þeir skattar, sem þessir aðilar áttu að bera til ríkisins fyrir tekjuárið 1959, en var lagt á á árinu 1960. Á árinu 1961 báru þessir sömu aðilar þessa skatta, það var sem sagt fyrir tekjur árið 1960: Tekju- og eignarskattur einstaklinga var þá í Reykjavík 32.4 millj., en tekju- og eignarskattur félaga var pá í Reykjavík 29.4 millj. kr. Þessar tölur eru að ýmsu leyti mjög athyglisverðar, sýnist mér, vegna þess að það átti að vera nokkur skilsmunur á milli áranna 1959 og 1960 í skattamálum eða í skattinnheimtu. Árið 1959 giltu hin eldri skattalagaákvæði, en um tekjur ársins 1960 giltu nýju ákvæðin, sem mörkuð voru af núv. ríkisstj. M.ö.o.: umskiptin urðu þessi hjá einstaklingum, sem átti nú að lækka verulega tekju- og eignarskattinn hjá, að fyrir árið 1959 urðu einstaklingar í Reykjavík að borga 28.9 millj. kr., en fyrir árið 1960 urðu þeir hinir sömu að borga 32.4 millj. kr., eða þar er hækkun um 3.5 millj. kr. þrátt fyrir allmikla skattalækkun, sem pá átti að verða hjá einstaklingum og varð nokkur. En hjá félögum voru þessar tölur aftur á móti þannig, að fyrir árið 1959 borguðu félögin 26.2 millj. kr., en fyrir árið 1960 29.4 millj, kr., eða hækkunin hjá félögunum var 3.2 millj, kr., svo að hlutfallið virðist ekki hafa breytzt ýkja mikið. Þessar tölur sýna það líka, að hlutdeild félaga í skattgreiðslum til ríkisins er harla lítil, og það virðist vera, sem menn reyndar Þekkja mætavel, að félögin hafi haft fullan möguleika á Því, þó að skattstigum hafi ekki verið breytt hjá þeim á milli áranna 1959 og 1960, að breyta skattinum hjá sér sjálf, þó að ekki væri breytt skattstigum, og mun ég koma að því nokkru nánar síðar, hvaða möguleika félög hafa einmitt til þess fram yfir alla aðra, sem borga skatta til ríkisins, eða flesta aðra. Ég ætla, að þessar tölur sýni það, að hlutdeild félaga í landinu í skattgreiðslum til ríkisins sé ekki réttlát og að það hafi verið margt annað, sem var eðlilegra að gera í skattamálum okkar, eins og málin liggja þar, heldur en að fara að ívilna enn þá félögum í landinu frá skattgreiðslum. Það hefur verið bent á það hvað eftir annað af ýmsum aðilum, úr flestum flokkum ætla ég, að mestu annmarkarnir á okkar skattalöggjöf væru einmitt þeir, að ýmiss konar rekstur í landinu, og Þá alveg sérstaklega rekstur í höndum félaga, hefði þá sérstöðu, eins og okkar skattakerfi væri uppbyggt og þó sérstaklega okkar skattaeftirlit allt, að geta smeygt undan verulegum fjárfúlgum af sínum raunverulegu tekjum, þannig að þær kæmu ekki fram til skattskyldra tekna. Við vitum, að t.d. verzlunarfyrirtæki hafa einkar góða aðstöðu með Þetta, að telja ekki fram raunverulega allar sínar tekjur. Það er mjög svipað að segja um ýmiss konar iðnrekstur, hótelrekstur, verktaka, útgerðarfélög og önnur félög, sem hafa lítið aðhald varðandi sitt bókhald og eru undir mjög litlu eftirliti með framtal sitt af hálfu skattayfirvalda í landinu. Til dæmis um það, að ég er ekki einn um þessa skoðun, vil ég benda á, að fyrir stuttu bárust okkar þm. hér á borðin til okkar upplýsingar um sérstaka endurskoðun, sem sænskur prófessor hafði gert hér fyrir Iðnaðarmátastofnunina á skattgreiðslum íslenzkra fyrirtækja, en þessa endurskoðun framkvæmdi þessi sænski prófessor árið 1958. í þessari skýrslu segir m. a. prófessorinn á þessa leið, einmitt um þetta atriði, sem ég er nú að tala um, hinn sænski prófessor segir: „Ólafur Björnsson prófessor gaf þær upplýsingar í umræðum á Alþ. um frv., sem nefnt er í kafla f,“ - og hann er búinn að tala um áður í skýrslunni, -„að 20–25% af skattskyldum tekjum muni sennilega hafa verið dregið undan skatti. Skerpt framtalseftirlit ætti að líkindum að geta minnkað þennan undandrátt um a.m.k. helming,“ segir hinn sænski prófessor. Þau útgjöld, sem skerpt framtalseftirlit hefði í för með sér, ættu, hvernig sem á allt er litið, að vera vel ráðstafað fé. Prófessor Ólafur Björnsson, sem ég hygg, að hæstv. ríkisstj. vilji taka fullt tillit til í þessum efnum, hefur sem sagt slegið Því fram í umr. um skattamál á Alþ., að hann teldi, að 20–25% af raunverulega skattskyldum tekjum í landinu kæmi aldrei til framtals og væri aldrei skattlagt. Ég minnist þess líka að hafa heyrt það hér í umr. á Alþ., að menn, jafnvel í hópi núv. ráðh. og dyggustu stuðningsmanna ríkisstj., hafi talað um, að samkv. ágizkun talnaglöggra manna mundi vera skotið undan af tekjum frá framtölum 500–600 millj. kr. á ári. Það vita allir, að þessi undanskot eiga sér stað í ríkara mæli í atvinnurekstrinum, í ýmiss konar rekstri, heldur en hjá launatekjumönnum í landinu. Það er Þannig frá málum gengið í okkar skattalöggjöf og varðandi okkar skattaeftirlit, að það má segja, að almennar launatekjur komi tiltölulega vel fram og þar sé ekki miklu undan skotið, þannig að skattstigunum er í öllum aðalatriðum að fullu beitt gagnvart launatekjumönnum. En bilunin í okkar skattakerfi hefur einmitt verið gagnvart rekstrinum. Það er vitað mál, að reksturinn hefur búið við þau sérhlunnindi, að þar hafa eigendur fyrirtækjanna verið svo að segja einir um að segja, hvað tekjurnar hafi verið miklar og hver útgjöldin hafi verið í hverju atriði fyrir sig, en eftirlit í því, hversu rétt hefur verið frá skýrt á framtölum þessara aðila, hefur verið fádæmlega lítið. Og ein ástæðan til þess einmitt, að gripið hefur verið til veltuútsvaranna, hefur einmitt verið Þetta, að reksturinn hefur komið þannig út á framtölum ár eftir ár, að þeir, sem þó hafa virzt geta haft allmikil umsvif, allmikinn rekstur með höndum; og virðast, þegar ákveðin uppgjör hafa farið fram, t.d. varðandi eignatalningu með vissu millibili í landinu, þá hefur komið í ljós, að þrátt fyrir sífelldan taprekstur þessara aðila á skattaframtölum frá ári til árs hafa þeir þrátt fyrir allt eignazt allálitlegar fjárfúlgur. Ég held, að þegar menn vita, að svona stendur á, þá sé það ekki hið brýna verkefni að lækka frá því, sem í gildi hefur verið, reglurnar um skattlagningu félaga eða hins almenna rekstrar. Hitt hefði verið sönnu nær, að gera sérstakar ráðstafanir til þess, að skattayfirvöldin í landinu tækju nú öðrum tökum á framtölum þeirra, sem rekstur hafa með höndum. Ég vitnaði hér fyrr í minni ræðu í þessa skýrslu hins sænska prófessors frá árinu 1958. En í þessari skýrslu hans segir hann einnig einmitt um þetta atriði á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Skattayfirvöldin þurfa að fá aðstöðu til víðtækari rannsókna en nú er unnt að framkvæma á bókhaldi atvinnurekenda og bókhaldsfylgiskjölum. Þetta á einnig við um smáfyrirtæki og frjálsa atvinnurekendur, sem æskilegt er að fengju víðtækari bókhaldsskyldu.“ Hinn sænski prófessor segir enn fremur í þessari skýrslu: „Ársreikningar hlutafélaga ættu, eins og í mörgum öðrum löndum, að vera opinber gögn, og setja ber í lögin um hlutafélög ákvæði um, hvernig gera skuli upp reikninga. Setja ber lagafyrfrmæli a.m.k. um stórfyrirtæki, að einn endurskoðenda skuli vera löggiltur endurskoðandi.“ Ekkert um þessi atriði er að finna í því skattalagafrv., sem hér liggur fyrir. Þar er gert ráð fyrir því, að framkvæmdin verði í öllum aðalatriðum í sams konar formi og hún hefur verið, enda vita allir, að sé á þessum málum tekið á réttan hátt, þá mundu skatttekjur ríkisins af ýmiss konar atvinnurekstri í landinu, stórlega hækka frá því, sem nú er. Ég álít, að miklu fremur hefði komið til mála að samþykkja sum þeirra ákvæða a.m.k., sem þetta frv. gerir ráð fyrir, ef jafnframt hefði verið ákveðið og það skýrt fram tekið hér í l. að taka upp þetta aukna eftirlit með framtölum, sérstaklega hjá Þeim, sem búa við sérstöðu nú og eru svo að segja einir til frásagnar um tekjur sínar og gjöld. Það er enginn vafi á því, að það er hægt að setja ýmsar reglur um það, að þeir, sem telja fram útgjöld hjá sér, eigi jafnframt að geta um Það í upplýsingum sínum til skattayfirvalda, til hvaða aðila þessi útgjöld hafa farið, og yrði þá hægt að rekja upphæðirnar áfram og sanna það, að tekjur ýmissa eru meiri en þeir hafa fram talið. Núna er þessu beitt gagnvart launþegum í landinu. Allir atvinnurekendur eiga að gefa upp nákvæmlega allt það kaup, sem þeir hafa greitt launþegum, og þannig er hægt að hafa eftirlit með því, hversu rétt framtal launþeganna er um tekjur þeirra. En það er hægt að koma þessu sama við í ýmsum greinum varðandi ýmiss konar rekstur í landinu, ef vilji er fyrir hendi. Hefðu verið gerðar ráðstafanir til þess að bæta úr þessu, þá hefði ég talið lítils um vert, þó að skattprósentan hjá félögum hefði verið lækkuð úr 25% niður í 20%. Þá skipti það ekki verulega miklu máli, ef það var búið að tryggja það áður með sérstakri endurskoðun með a.m.k. vissu millibili á bókhaldi ýmissa fyrirtækja í landinu, að framtal þeirra væri rétt. Þá var allt annað að slaka hér nokkuð til. En að veita þær tilslakanir til þessara félaga, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að óbreyttum ástæðum, það tel ég alveg fráleitt, því að á því er enginn vafi, að þau félög, sem hér um ræðir, bera tiltölulega minni hluta af skattbyrðinni hér á landi en í flestum öðrum löndum. En þó að gert sé ráð fyrir nokkurri skattlækkun hjá félögum samkv. þessu frv., þá er, eins og hér hefur verið bent á af öðrum, þó ekki stefnt að því að lækka skatta almennt í landinu. Á því leikur auðvitað enginn vafi, að það, sem er að gerast í þessum efnum hjá okkur, bæði sem afleiðing af þessu frv., sem hér liggur fyrir, og fleirum, sem hér hafa verið á döfinni að undanförnu, er það, að verið er að breyta nokkuð til um skattinnheimtuna. Það er ekki verið að minnka heildarskattinnheimtuna af hálfu ríkisins, síður en svo, hún fer raunverulega sífellt vaxandi. En það er verið að innheimta skattana af öðrum en áður var gert, það er verið að flytja skattana til. Það er mergurinn málsins. Það er að vísu rétt, að skattar einstaklinga hafa verið lækkaðir nokkuð. En sú skattalækkun einstaklinga, sem framkvæmd hefur verið, hefur í aðalatriðum verið þannig, að mjög lágir skattar á almennum launatekjum voru í mörgum tilfellum felldir niður með öllu.  Fundarhlé. Herra forseti. Ég hafði komið að því í ræðu minni, að þó að eitt aðalmarkmið þeirra breyt. á skattalöggjöfinni, sem hér liggja fyrir, væri að koma fram skattalækkun hjá félögum, þá væri samt sem áður ekki um að ræða almenna lækkun á sköttum, sem landsmenn almennt fengju að njóta, heldur þvert á móti, að raunverulega er það svo, að skattheimtan hefur farið hækkandi - og það mjög hækkandi. Þegar hér er því stefnt að lækkun á sköttum félaga, þá er fyrst og fremst um að ræða tilfærslu á sköttum. Það er létt á einum, en gert hins vegar ráð fyrir því að innheimta skattana af öðrum. Ég hafði minnzt á það, að núv. ríkisstj. hafði að vísu komið fram nokkurri lækkun á beinum sköttum einstaklinga. Sú skattalækkun, sem þá var samþ. hér, var að vísu nokkur, og hún var, eins og ég sagði, í aðalatriðum þannig, að tiltölulega mjög lágir skattar á almennum launatekjum voru felldir niður, og svo, að allháir skattar hjá tekjuháum einstaklingum voru stórlækkaðir, eða m.ö.o., að sú skattalækkun, sem átti sér stað með breyt. á skattalögunum 1960, fól það raunverulega í sér að lækka fyrst og fremst beina skatta, tekjuskatt hjá alltekjuháum einstaklingum. Hjá almennum launatekjumönnum skipti þessi skattalækkun tiltölulega litlu máli. En nú er sem sagt komið að því, að nú er ætlazt til þess að lækka allverulega skatta ýmiss konar félaga, sem hafa, eins og ég hafði sýnt hér fram á áður í minni ræðu, þó sannarlega ekki borgað mjög háa skatta til ríkisins, þegar á heildina er litið, því að þeir hafa búið við sérstakar aðstæður varðandi framtöl og hafa í rauninni mjög getað ráðið því sjálfir, hvaða skatta þeir greiddu ríkinu, vegna Þess að skattaeftirlitið á framtölum þeirra hefur verið heldur lítið. Ég býst við því, að þetta frv. leiði til nokkurrar lækkunar á þessum skattgreiðslum félaga til ríkisins. Kannske þær 40–50 millj., sem félögin í landinu greiða nú árlega í tekju- og eignarskatt til ríkisins, kannske tekst að lækka þessa upphæð um helming eða um 20–25 millj. kr. með þeim ráðstöfunum, sem þetta frv. felur í sér. En það skiptir þó í mínum augum ekki aðalmáli. Hitt skiptir miklu máli, ef áfram á að halda því skipulagi, sem verið hefur um það, að atvinnureksturinn hafi þannig að verulegu leyti sjálfdæmi um, hvað hann greiðir í skatta, vegna lélegs skattaeftirlits. En þó auðvitað dregur það nokkuð, ef þessi félög þurfa nú að greiða 20–25 millj, kr. minna en áður hefur verið með þeim nýju reglum, sem hér á að taka upp. En það er sýnilegt, að hæstv. ríkisstj. ætlar að gera meira fyrir þessa aðila en að lækka á þeim skattinn til ríkisins. Hún er líka með öðru frv., sem er mjög skylt þessu, en það er um tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga, þar er hún einnig að vinna að því að létta veltuútsvörunum að verulegu leyti af ýmsum félögum í landinu, þeim félögum, sem hafa aðstöðu til þess að veita af sér hinu nýja gjaldi, aðstöðugjaldinu, sem á að koma í staðinn fyrir veltuútsvarið, og gera það gjald að raunverulegum söluskatti. Og afleiðing þess yrði auðvitað sú, að slík félög hafa losnað undan verulegum sköttum til bæjar- og sveitarfélaga og einnig fengið nokkra lækkun samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, á sköttum sínum til ríkissjóðs. Allt þetta sem sagt stefnir að því að lækka skatta almennra félaga frá því, sem verið hefur, þó að skattar Þeirra hafi verið tiltölulega lágir. Það er greinilegt, að það er stefna hæstv. ríkisstj. að minnka sem mest hlutdeild beinu skattanna í heildarskattheimtunni í landinu og hækka að sama skapi hina óbeinu skatta. Þannig munu beinu skattarnir hafa breytzt frá árinu 1959 og nú til ársins 1962 þannig, að árið 1959 munu beinir skattar hafa verið um 20.7% af heildarskattheimtu ríkisins, en nú eru þeir áætlaðir aðeins 6.7% af heildarskattheimtunni. Þetta er í rauninni mjög athyglisvert, þegar það er borið saman við skattheimtuna í nálægum löndum, en þá kemur í ljós, að beinir skattar eru í nálægum löndum yfirleitt 25–35% af heildartekjum ríkissjóða þeirra landa, en hjá okkur er svo komið, að beinu skattarnir eru komnir niður í 6.7%. En sem sagt, á sama tíma og þetta gerist, þá vaxa neyzluskattarnir, eins og hér hefur verið rakið, bæði af mér og öðrum í þessum umr. Þá er annað meginatriði þessa frv., sem ég átti eftir að ræða um, en það er sú breyt. á framkvæmd skattamálanna, sem gert er ráð fyrir í frv. Nú er gert ráð fyrir því að leggja niður hinar almennu skattanefndir, yfir- og undirskattanefndir, en skipta landinu í níu skattstjóraumdæmi. Og ég tók eftir því, að hæstv. fjmrh. tilfærði einkum tvennt, sem mælti með þessari breyt. Annað var það, að þessi breyt. mundi hafa í för með sér nokkurn sparnað, og hitt var, að meira samræmi mundi verða í framkvæmd skattamála en verið hefur. Ég verð nú að segja, að ég hef sjaldan heyrt minnzt á það, þegar skattamál hafa verið rædd á undanförnum árum, að menn kvörtuðu sérstaklega undan því sem stóru eða miklu vandamáli, að skattlagningin færi mjög misjafnlega fram á hinum einstöku stöðum á landinu, varðandi framkvæmd skattalaganna eða skattinnheimtunnar til ríkisins, að hvort heldur um væri að ræða einstaklinga eða félög, þá greiddu þau ekki skatta nokkuð með svipuðum hætti, hvort sem skatturinn hefði verið lagður á austur á landi eða hér í Reykjavík, skattur til ríkisins. Ég minnist þess ekki að hafa heyrt fyrr kvartað um það, að mikið misræmi væri í framkvæmdinni að þessu leyti. Ég held því, að það sé miklu fremur uppfundin afsökun að koma fram með þetta sem ástæðu fyrir því, að þessi gerbreyting á nú að taka gildi. Nei, ég held, að það hafi ekki verið það, sem einkum hefur verið að, að hinar einstöku skattanefndir hafi framkvæmt skattalögin og reglugerðir þær, sem fylgt hafa skattalögunum, svo mjög mismunandi, enda hafa auðvitað verið yfirnefndir yfir skattanefndunum og síðan ríkisskattanefnd til að gæta að hinni almennu samræmingu. Um sparnaðinn verður auðvitað erfitt að segja, hvernig það fer. Reynslan verður að skera úr í þeim efnum. En ég segi það sem mína skoðun, að ég hef enga trú á því, að sparnaður verði að þessu nýja kerfi, heldur Þveröfugt. Ég held, að hér verði um stóraukinn kostnað að ræða frá því, sem verið hefur, og það verði ekki hægt að komast hjá því með því að taka upp Þetta, nýja kerfi. Það er nú einu sinni svo, að viðast hvar á landinu verður nú líklega, eins og málum er háttað hjá okkur, að vinna að framkvæmd skattamála á tiltölulega stuttum tíma af árinu. Við miðum allt við ársuppgjör um áramót. Framtalið á að berast hinum opinberu aðilum rétt upp úr áramótum. Þá verður unnið í framtölum, þá verður reiknaður út skattur. Það er því venjulega nokkur annatimi upp úr áramótunum hjá þeim, sem hafa með framkvæmd þessara mála að gera. En hins vegar koma svo eyður í þetta starf, Þegar líður fram á sumar og haust, og þá er venjulega lítið að gera. En hvernig fer svo þetta, þegar búið er að ráða mikinn hóp af starfsmönnum ríkisins til þess að framkvæma bessa vinnu, auðvitað fastráðnum mönnum, hjá því verður varla komizt? Þá hygg ég, að ríkið kunni að sitja uppi með allmikið starfslið í allmarga mánuði á hverju ári, sem tiltölulega lítið verður fyrir að gera, nema þá að það eigi að færa út verksvið Þeirra verulega frá því, sem verið hefur. En hins vegar hefur skattanefndaformið verið þannig, að hægt hefur verið með þeim hætti að láta ýmsa menn heima í sveitarfélögunum annast þau störf til viðbótar við önnur störf fyrir mjög takmarkaða greiðslu, og þeir hefðu aldrei talið skattanefndarstörfin sem neitt fullnaðar- og fulllaunað starf af sinni hálfu. Meira að segja hefur þetta orðið reyndin með skattstjórana, sem hafa verið settir nú á síðustu árum á ýmsum stöðum á landinu. Þeir hafa auðvitað haft nokkuð mikið að gera í nokkra mánuði. Svo höfum við séð það, sem höfum búið í nánd við þá, að þeir höfðu ekki meira að gera, þótt þeir væru fastlaunaðir menn hjá ríkinu, en svo, að þeir gátu verið í mörgum fulllaunuðum embættum öðrum á staðnum jafnframt. Og auðvitað hefur ekki orðið neinn sparnaður að því á ýmsum stöðum, þar sem sett hafa verið á stofn skattstjóraembætti nú á síðustu árum, frá Því, sem áður var. Ég hygg, þegar nú á að stækka þetta kerfi til mikilla muna, að reynslan verði líka sú, að hér verði ekki um sparnað að ræða, heldur miklu fremur hitt, að hér verði um að ræða uppbyggingu á nýju starfsmannakerfi á vegum ríkisins, sem fljótlega muni verða æði dýrt. Það, sem ég tel því vera höfuðatriðið eða vil segja sem aðalatriði við 1. umr. um Þetta frv., er þetta: Ég er andvígur því meginatriði í frv. að lækka skatta á almennum félögum. Ég tel, að þannig hafi verið haldið á framkvæmd skattamála gagnvart þeim hingað til, að Þau hafi borgað miklu minna en Þeim bar að borga í skatta til ríkisins, velflest, borið saman við aðra landsmenn eða aðra aðila í landinu. Og ég er á móti hinu aðalatriðinu í frv., sem er að setja á fót nýtt embættiskerfi eða breyta um framkvæmd skattalaganna. Þetta tel ég líka síður en svo til bóta og að þetta muni hafa stóraukinn kostnað í för með sér. Og svo er hitt, að ég tel, að það vanti alveg sérstaklega í frv. ákvæði um það, sem nauðsynlegast var af öllu að koma inn í okkar skattalög og framfylgja síðan vel á eftir. Ég tel, að Það vanti ákvæði í frv. um það að skerpa stórlega eftirlit með framtölum atvinnurekstrarins í landinu. Þetta er það, sem vantar í frv. Þetta er það, sem átti vitanlega að koma þar, Því að það liggur fyrir á þann hátt, sem varla verður um deilt, viðurkennt, eins og ég hef sagt hér áður í umr., af framámönnum í öllum flokkum, að það séu miklar tekjur á hverju ári, sem ekki komi til skatts, vegna Þess að framkvæmd skattamálanna er léleg og eftirlit með framtölum, einmitt félaga og atvinnurekstrar, er fádæma lélegt. Þessi atriði vantar í frv. En hinum tveimur aðalatriðunum, sem frv. hefur að geyma, er ég andvígur. En auðvitað er það svo, að telja má upp ýmis atriði, sem fram koma í frv., öll minni háttar, sem eru til bóta og eru leiðrétting á því, sem áður var. En ég sé ekki ástæðu til að fara sérstaklega út í það nú við 1. umr. málsins.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt að ósk borgarráðs Reykjavíkur. Með því er stefnt að því að suðvelda framkvæmd samþykkta heilbrigðisnefnda. M.a. eru sektir verulega hækkaðar og einnig leyfðar allháar dagsektir, ef samþykktum er ekki hlýtt eða þær brotnar. Heilbr.- og félmn. d. mælir einróma með því, að frv. verði samþykkt.

Frsm. (Benedikt Gröndal) Hæstv. forseti. Frv. þetta er þess efnis, að þegar fleira en eitt sveitarfélag standa saman að heimavistarbarnaskóla, skuli ríkissjóður greiða jafnóðum ársfjórðungslega áætlað rekstrarframlag sitt. Á síðustu árum hafa verið reistir fyrstu heimavistarbarnaskólar í landinu, þar sem margir hreppar sameinast um einn skóla, og eru allir sammála um, að í því felist mikil framför. Komið hafa í ljós í nokkrum slíkum skólum í Vesturlandskjördæmi erfiðleikar fyrir fjárhaldsmenn skólanna, vegna þess að þeir þurfa að sækja undir mörg sveitarfélög. Þar að auki er venjulega um að ræða litla hreppa, sem hafa þröng fjárráð og eiga erfitt með að leggja út kostnaðarhluta ríkisins af rekstri skólanna, en venjan er sú, að ríkið borgi sinn hluta af kostnaðinum eftir reikningi eftir á. Samkvæmt óskum frá skólastjórum, sem við þessa erfiðleika hafa átt að stríða, og frá námsstjóra þeirra á Vesturlandi komu þm. Vesturl. saman á fund og buðu þangað fjármálaeftirlitsmanni skóla til að ræða þetta. Upp úr þeim fundi var frv. þetta samið og er flutt af 3 þm. úr þremur flokkum þessa kjördæmis, sem hér í deild eiga sæti. Fjármálaeftirlitsmaður skóla hefur látið í ljós álit á málinu, enda þótt hann væri aðspurður fyrir fram og hefði verið í ráðum um samningu frv. í álitsgerðinni, sem hann hefur sent menntmn. í gær, mælir hann með því, að frv. verði samþ., og telur það nauðsynlegt, en segir í lok grg. sinnar: „Ég tel sérstöðu þessara skóla nægilega afmarkaða með því, að hér er um að ræða heimavistarbarnaskóla, sem fleiri en eitt sveitarfélag stendur að: Hann leggur eðlilega áherzlu á, að hér sé ekki skapað almennt fordæmi. Ætti að taka upp þessa greiðsluaðferð við alla skóla í landinu, væri það mjög umfangsmikið og alvarlegt mál fyrir ríkissjóð. En hér er um fáa skóla að ræða, sem hafa algera sérstöðu og hafa lent í allmiklum erfiðleikum með rekstur sinn af þessum sökum. Menntmn. hefur rætt þetta frv. og mælir einróma með samþykkt þess, eins og fram kemur á nál. á þskj. 350.