Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það leyndi sér ekki í umræðunum í fyrradag að það er skammt til kosninga. - Ég hefði viljað hafa hv. 5. þm. Austurl., Hjörleif Guttormsson, hérna við umræðuna. Ég sagði í upphafi máls míns að það væri auðséð að stutt væri í kosningar. Hv. þm. lét sér það sæma að segja að ég væri á móti þriðja stjórnsýslustiginu. Ég vil í því sambandi lesa niðurlag ræðu minnar, sem ég hef hérna fyrir framan mig, með leyfi forseta. "Ég hef sagt það í mörg ár að ef Alþingi Íslendinga leysir ekki þessi mál er engin spurning að það verður uppstokkun í öllum stjórnmálaflokkum sem nú eru. Það er ekki spurningin hvort það verður, það er spurningin hvenær það verður ef ekki verður hlustað á þessi mál. Því er það áríðandi og er í sjálfu sér komið á elleftu stundu að hv. alþm. taki þessi málefni til yfirvegunar og athugunar, nema þeir vilji láta þessi mál þróast áfram eins og ég tel að þau séu að gerast í dag og taka þá afleiðingunum af því. Það er enginn vafi á því að menn sætta sig ekki við þá skiptingu, hvorki launamun né aðstöðumun, og þess vegna er ekki nóg að flytja svona mál. Ef Alþingi ætlar að hundsa þetta aftur, taka ekki hvert atriði eða a.m.k. mikilvægustu, þýðingarmestu atriðin til könnunar og yfirvegunar og athuga hvort það eru aðrar leiðir til að ná því markmiði sem þau samtök sem sömdu þetta, þ.e. samtökin um jafnrétti milli landshluta, settu sér, þá mun sú þróun verða sem ég hef hér komið inn á." Hvað segir þetta? Ég treysti mér ekki til að segja að eitt eða annað atriði sé það rétta í þessu efni. Ég vil ekki segja að það sé eina leiðin að stofna fylki. Það getur verið um annað að ræða í því sambandi, annað stjórnsýslustig sem e.t.v. kæmi að svipuðu gagni. En ef Alþingi athugar ekki þetta frv., og heyrist ekkert frá því nú, þá lít ég svo á að það sé enginn vilji fyrir því eða skilningur til að hlusta á þetta mál og þá mun ég alveg án umhugsunar leggjast á sveif með þeirri hugmynd, að vísu mun ég reyna að breyta einhverju sem felst í þessu frv., m.a.s. um fylkjaskipan ef við finnum ekki í sameiningu aðra leið til að ná þessu marki. Hv. 5. þm. Austurl. ræddi um þá landbúnaðarstefnu sem hefði ríkt hér síðustu ár, en hann minntist ekki á það sem gerðist í þeirri ríkisstjórn þar sem hann var ráðherra fyrir Alþb. og þá afstöðu sem hans flokkur tók í sambandi við málefni landbúnaðarins. Ég vil minna hann á t.d. mánaðamótin júlí og ágúst 1982 þegar það var skilyrt af hálfu Alþb. að ef tekið yrði á verðbólgumálunum þá yrði að draga úr útflutningsbótum til landbúnaðarins. Hvað hefði það þýtt ef fallist hefði verið á þetta miðað við þá miklu þörf sem var þá fyrir hendi í sambandi við uppbætur til að flytja út landbúnaðarafurðir? Í sambandi við lögin um Framleiðsluráð landbúnaðarins og fleira, sem við breyttum 1979, þá lagði ég það til við þáv. landbrh. að breyta jarðræktarlögunum á þann veg að það yrði tímabundið í fimm ár dregið úr styrk til ýmissa framkvæmda en að bændur héldu þessu fjármagni næstu fimm ár til þess að byggja upp eitthvað annað vegna þess að þá blasti við að draga yrði úr framleiðslu hinna hefðbundnu búgreina. Hvernig var svo staðið við þetta? Frv. var flutt. Það fór í gegnum þingið. Fyrsta árið var staðið við þetta. Hver var þá fjmrh. í þeirri ríkisstjórn? Það skyldi þó ekki hafa verið Alþýðubandalagsmaður? Þetta var sem sagt svikið og þess vegna var sá tími ekki notaður til þess að byggja upp eitthvað annað á þessum árum. Hv. þm. var ráðherra í þeirri ríkisstjórn og hefði getað haft áhrif á þessi mál. En niðurstaðan varð sú að við fengum ekki þetta fjármagn. Þetta var svikið og því fór sem fór. Þó það séu ekki miklir fjármunir, rúmar 100 milljónir eða eitthvað á annað hundrað milljónir, sem hefðu fengist með þessu, a.m.k. miðað við núgildandi verðlag, annars hef ég ekki upphæðina hér við hendina, voru þetta verulegir fjármunir þá og hefðu getað bjargað nokkuð miklu. Nú stendur þannig á að ekki náðist samkomulag um að draga úr framleiðslunni á lengri tíma eins og bent var á og barist var fyrir, þ.e. til ársloka 1990. Ég ætla ekki að fara að lesa upp hér og nú úr framsöguræðu minni um það mál, en þar kemur fram að ég óttaðist það sem nú er orðið að veruleika að bændur og þeir sem landbúnað stunda misstu svo miklar tekjur að það væri í raun verið að svelta þá út af jörðunum. Þetta er orðin staðreynd, því miður, og það er engin leið að bjarga þessu máli öðruvísi en að breyta til á þann veg að þetta taki lengri tíma og að eitthvað annað verði byggt upp, einhver önnur framleiðsla í strjálbýli, a.m.k. áður en lengra er gengið. Það er búið að ganga of langt að mínum dómi í að skerða þessa framleiðslu. Ég ætla ekki að fara út í þau mál frekar. Það gefst sjálfsagt tími til þess hér síðar. En það er rétt hjá hv. 5. þm. Austurl. að landsbyggðin stendur frammi fyrir miklum vanda og raunar þjóðin öll. Hitt vil ég að komi fram sem satt er að Alþýðubandalagsmenn eru ekki engilhreinir í þessu máli. Ég ætla ekki að fara út í þetta málefni frekar. Ég rakti nokkur atriði í fyrri ræðu minni sem ég vildi láta skoða betur og íhuga. Ég tek það aftur fram að ef nefnd sú sem fær þetta til umfjöllunar leggst á þetta frv., þá er það áreiðanlegt að ýmsir taka það svo að ekki sé áhugi á að leita annarra leiða í þessu efni og þá er búið að sýna sig að það er ekki vilji fyrir að fara aðrar leiðir eða ná þessu marki með öðrum hætti, og þá er ekki um annað að ræða en að styðja þetta frv. í meginatriðum og þar með fylkjaskipunina.



Herra forseti. Þetta frv. er hið merkasta mál og vert mikillar umhugsunar og umræðu. Því miður hefur staðið svo á þegar þetta mál hefur verið til umræðu áður hér í þinginu að ég hef verið vant við látin og nú síðast reyndar í forsetastóli svo ég hef ekki getað tjáð mig um það héðan úr ræðustóli. Hv. 5. þm. Reykv. Jón Baldvin Hannibalsson lýsti eftir stefnu Kvennalistans og afstöðu til frv. hér s.l. mánudag. Hann er nú því miður ekki viðstaddur til að hlýða á þá afstöðu. Hann ræddi m.a. mikið um þriðja stjórnsýslustigið, eins og reyndar ýmsir aðrir í þessum umræðum sem vonlegt er, og virðist ekki hafa tekið eftir svörum Kvennalistans sem birt eru í títtnefndri skýrslu byggðanefndar þingflokkanna sem kom út í júlí s.l. En aftarlega í þeirri skýrslu eru birt þessi bréfaskipti formanns byggðanefndar þingflokkanna og fulltrúa þingflokkanna. Þar er bréf frá Kvennalistanum, dagsett 2. maí 1985, eða ekki alllöngu eftir að bréf formanns barst þingflokknum, og hljóðar svo, með leyfi forseta: "Þingflokkur Kvennalistans hefur fjallað um þær fjórar meginspurningar sem mótast hafa í störfum byggðanefndar þingflokkanna, en er ekki tilbúinn til þess að svara þeim ákveðið og endanlega né leggja fram fastmótaðar tillögur. Aðalástæða þess er að Kvennalistinn er enn að skjóta öngum úti á landsbyggðinni, þaðan sem við viljum helst fá hugmyndir og ákveðnar tillögur um þróun byggðastefnu. Að þessum fyrirvara gefnum eru svör okkar á þessa leið: 1. Hvað eiga stjórnsýslustig í landinu að vera mörg? Svar: Sennilega er nauðsynlegt að þau verði þrjú, sérstaklega með tilliti til þess að illa hefur gengið að fá sveitarfélög til að sameinast og auka bolmagn til framkvæmda með því móti. Við teljum rétt að leggja áherslu á minnstu eininguna og erum eindregið andvígar því að valdbjóða breytingar á hreppamörkum sem eru ákaflega viðkvæm. Öðru máli gegnir með þjónustusvæði sem ekki þarf að taka mið af öðru en landfræðilegri hagkvæmni, svo og þeim fjölda sem þarf til að bera þjónustuna uppi. Þriðja stigið, eða öllu heldur miðstigið, er því nauðsynlegt til þess að taka við verkefnum frá ríkinu. Ekki er þó hægt að líta alveg fram hjá þeirri staðreynd að með tilkomu millistigs kann ákvarðanataka að reynast flóknari og erfiðari og rifrildið færast heim í hérað í stað þess að nú geta menn látið sér nægja að skamma þingmenn kjördæmisins fyrir að taka einn skóla fram yfir annan, þessa sveit fram yfir hina. 2. Við hvað eiga stærðarmörk neðstu stjórnsýslueiningarinnar að miðast? Svar: Samanber svarið við fyrstu spurningu teljum við hvorki rétt né fært að setja slík mörk. 3. Hvernig á að tryggja virkara lýðræði og aukna valddreifingu með skipulagi, verkefnum og kosningareglum fyrir miðstig stjórnsýslunnar? Svar: Miðstigið taki fremur mið af landfræðilegri hagkvæmni en núverandi sýsluskipan. Miðstigið taki við verkefnum af ríkinu, svo sem á sviði menntunar og menningarmála, heilsugæslu, samgangna, brunavarna og skipulagsmála. Til þessa stjórnsýslustigs verði kosið beinni lýðræðislegri kosningu án takmörkunar á kjörgengi. 4. Hvernig á að skipta tekjustofnum og fjárhagslegri ábyrgð milli sveitarstjórna, héraðsstjórna og ríkis? Svar: Með aukinni ábyrgð og auknu framkvæmdarvaldi verða heimastjórnir einnig að fá aukið vald til tekjuöflunar. Best væri ef þeim yrði treyst til þess að sjá um þann þátt sjálfar, auk þess sem ríkisvaldið hlýtur að verða að gefa eftir af sínum rétti til neysluskatta. Að auki hlýtur svo ríkið að veita fé beint til sérstakra framkvæmda sem eru stærri en svo að héruðin ráði við þau." Undir þetta ritar sú sem hér stendur því svo stóð á að þegar þessi bréfaskipti fóru fram var ég formaður þingflokks en auk þess átti ég sæti í þessari ágætu nefnd svo það má kannske segja að hér hafi ég verið að svara sjálfri mér, en allt var það nú í fullu samráði við stöllur mínar í þingflokknum. Ég vil svo aðeins benda á það að bréfið frá formanni byggðanefndar þingflokkanna var sent 27. febr. 1985. Svar þingflokks Alþfl. barst u.þ.b. mánuði síðar og svar þingflokks Kvennalistans stuttu þar á eftir eða 2. maí 1985. Svar þingflokks framsóknarmanna barst hins vegar ekki fyrr en rúmlega ári síðar svo eitthvað hefur svarið staðið í þeim. Að vísu virðist sá sem undirritar bréfið hafa talið það eitthvað nýrra, þ.e. bréf formanns byggðanefndar, því að í upphafi bréfsins talar hann um bréf byggðanefndar þingflokkanna frá því í febrúar 1986, en það var sent 1985. Sama er að segja um svar þingflokks sjálfstæðismanna sem svöruðu enn síðar en framsóknarmenn eða í júní 1986. Svar þingflokks Alþb. barst hins vegar aldrei.

Hvað sagði hv. þm.?

Svar þingflokks Alþýðubandalagsmanna barst aldrei.

Aldrei?

Nei, aldrei. Það er a.m.k. ekki prentað í skýrslu byggðanefndar þingflokkanna og veit ég ekki um ástæður þess að þetta svar barst aldrei. En það breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd, eins og við hv. þm. Karvel Pálmason vitum, að þingflokkur Alþb. átti hinn ágætasta fulltrúa í nefndinni. Í þessu svari sem ég las hér áðan frá þingflokki Kvennalistans kemur sem sagt fram hugur okkar Kvennalistakvenna í sambandi við þær hugmyndir um breytingar á stjórnskipun sem til umfjöllunar voru í byggðanefnd þingflokkanna. Það þykir e.t.v. ekki nógu skorinort, mér fannst það ekki sjálfri, en eins og tekið er fram í svarinu, þá fannst okkur þetta mál ekki hafa fengið næga umfjöllun og ekki nógu víðtæka umfjöllun innan okkar raða. Þetta frv. sem hér er til umfjöllunar er að mínu mati stórmerkilegt mál. Það er ekki síst merkilegt fyrir þá staðreynd að það er samið af embættismönnum kerfisins, það er ekki samið af ráðherraskipaðri nefnd, heldur af fólkinu sjálfu, ef svo má taka til orða, þ.e. af því fólki sem má reyna allar aðstæður á eigin skinni. Það væri nú skárra ef Kvennalistinn tæki ekki mark á hugmyndum slíks hóps og væri meira en til í að ræða þær. Ekki síst þar sem ein þeirra, sem sæti á í stjórnarskrárnefnd Samtaka um jafnrétti milli landshluta, er engin önnur en fyrsta varaþingkona okkar landskjörinna Kvennalistakvenna, Málmfríður Sigurðardóttir, sem er þm. kunn eftir að hafa setið tvisvar á þingi á þessu kjörtímabili. Landsbyggðin hefur vissulega farið halloka fyrir Reykjavíkurveldinu á síðari árum og eru sannarlega virðingarverðar allar tilraunir landsbyggðarfólks til að snúa vörn í sókn. Öflugasta aðgerðin á því sviði eru Samtök um jafnrétti milli landshluta sem starfað hafa af krafti og komið miklu róti á umræður um þessi mál. Slíkar aðgerðir, sprottnar af þörf fólks til þess að hafa áhrif á líf sitt og umhverfi, eru mjög af hinu góða. Ástandið í byggðaþróun hér á landi er þannig að árin 1984-1985 fækkaði fólki á landsbyggðinni í beinum tölum reiknað en slíkt hefur ekki gerst síðan á árunum 1945-1946, þar eð náttúrleg fjölgun hefur vegið upp fækkun vegna flutninga. Þessi þróun á rætur í þeim erfiðleikum sem sjávarútvegur og landbúnaður eiga nú við að etja og þeim stórfelldu breytingum og endurskipulagningu sem þessar atvinnugreinar ganga nú í gegnum. Þetta er auðvitað að mörgu leyti eðlileg þróun, eðlileg afleiðing þeirrar tæknibyltingar sem veldur því að nú þurfum við mörgum sinnum færra fólk til þess að afla og framleiða margfalt meira magn afurða í þessum undirstöðugreinum okkar. En erfiðleikar landsbyggðarinnar eru einnig afleiðing af samdráttarstefnunni í ríkisfjármálum sem hefur bitnað harkalega á landsbyggðinni. Og fækkun fólks á landsbyggðinni á einnig rætur í breyttum og vaxandi kröfum fólks til félagslegrar og menningarlegrar þjónustu og fjölbreytts mannlífs á alla lund. Síauknar kröfur um menntun og sérhæfingu á öllum sviðum, breytingar á fyrirvinnuhlutverkinu, síaukin þátttaka kvenna í atvinnulífinu samhliða breyttri stöðu þeirra í þjóðfélaginu, allt eru þetta þættir sem hafa áhrif á þróunina. Af kynnum mínum og samtölum við konur alls staðar á landinu virðist mér tvennt liggja þeim þyngst á hjarta hvar sem þær eru búsettar. Það er einhæfni atvinnulífsins og erfiðar aðstæður til menntunar. Það er fyrst og fremst þetta tvennt sem þarf að breyta. Kvennalistinn hefur gert ýmsar tillögur um að bæta aðstöðuna í skóla- og menntunarmálum, svo sem um námsgagnamiðstöðvar í öllum fræðsluumdæmum, um fjölgun skólaselja svo að engin börn undir 10 ára aldri þurfi að dveljast í heimavist. Þá hefur Kvennalistinn hvatt til eflingar fullorðinsfræðslu og lagt fram frv. til laga um fjarnám sem mundi gjörbreyta að okkar mati aðstöðu fólks um allt land til náms og símenntunar. Miðstöðvar fjarnáms gætu m.a. verið í hinum myndarlegu byggingum víða um landið sem hafa hýst héraðs- og húsmæðraskóla sem nú standa á nokkrum tímamótum. Það skiptir ekki minna máli hvernig til tekst með atvinnuþróun á landsbyggðinni. Fjölgun starfa hefur á síðustu árum orðið fyrst og fremst í þjónustugreinum og að flestra áliti mun svo verða áfram í náinni framtíð. Það veltur því á miklu hvar á landinu þessi störf verða til. Landsbyggðin þarf að fá aukna hlutdeild í þeirri atvinnusköpun sem á sér stað í þjónustugreinunum. En líkurnar til þess að svo megi verða eru að miklu leyti háðar því hvort okkur auðnast að gera umtalsverðar breytingar á stjórnkerfi landsins sem færi landsbyggðinni aukna sjálfsstjórn og forræði um eigin málefni og aflafé. Kvennalistinn hefur frá upphafi lagt áherslu á nauðsyn þess að færa ábyrgð og verkefni nær fólkinu sjálfu og tryggja rétt þess til þess að hafa áhrif á eigið líf og aðstæður. Og ég sé ekki betur en að það frv. sem hér er til umræðu sé að mörgu leyti í samræmi við hugmyndir okkar í þessa veru. Ég játa það nú hreinskilnislega að ég hef ekki lagst í meiri háttar vangaveltur og rannsóknir á einstökum greinum eða orðalagi, en tel mig geta fullyrt að hér er um tillögur að ræða sem Kvennalistakonur geta í meginatriðum fellt sig við og vilja gjarnan skoða betur. Í sumum greinum höfum við jafnvel viljað ganga lengra og flutt um það tillögu. Þar á ég m.a. við 92. gr. þessa frv. Á þskj. 92 er till. til þál. um þjóðaratkvæði. Fyrsti flm. er þar María Jóhanna Lárusdóttir sem sat í stað Sigríðar Dúnu Kristmundsdóttur um tíma á haustþingi. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að stefnt skuli að því að tíundi hluti kosningabærra manna eða þriðjungur þingmanna geti farið fram á ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um einstök mál. Komi fram slík krafa um mál, sem er til meðferðar á þingi, skal fresta endanlegri afgreiðslu þess þar til þjóðaratkvæðagreiðslan hefur farið fram. Kjósendum skal gefinn eðlilegur tími til að kynna sér það mál er kjósa á um, en niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar skal þó liggja fyrir eigi síðar en 12 vikum eftir að hennar er óskað." Þannig hljóðar þessi till. og gengur þannig töluvert lengra en till. sú sem borin er fram í þessu frv. til stjórnarskipunarlaga sem hér er á dagskrá. María Jóhanna Lárusdóttir flutti einnig frv. sem er á þskj. 85, til breytinga á lögum um sveitarstjórnir sem felur í sér aukinn rétt almennra borgara til umfjöllunar um einstök sveitarstjórnarmálefni og til þess að krefjast atkvæðagreiðslu um einstök mál. Þessi þingmál sýna hug Kvennalistakvenna í þessum málum og kannske ekki miklu við þetta að bæta. En það er eitt atriði sem mér finnst þurfa að gaumgæfa vel og það varðar rétt okkar til áhrifa á landsstjórnina. Ég hef lýst því yfir að ég og margar aðrar Kvennalistakonur teljum nauðsynlegt að koma á þriðja stjórnsýslustiginu til þess að tryggja valddreifingu og auka möguleika fólks til þess að stjórna sínum málum sjálft. Hugmyndir Samtaka um jafnrétti milli landshluta um fylkjaskipan er þeirra útfærsla á hugmyndum um þriðja stjórnsýslustigið og mér virðast þær nokkuð aðlaðandi. Hins vegar vilja menn hér breyta nokkuð um skipan Alþingis og m.a. fækka þingmönnum. Slíkar hugmyndir njóta töluverðs fylgis og oft heyrast raddir um nauðsyn þess að fækka þingmönnum og með fylgja gjarnan nokkrar athugasemdir um óþarfa nudd þeirra og nagg og lítil afköst. Ég sé í þessum hugmyndum, ef að veruleika yrðu, þá hættu að með því yrðu takmarkaðir verulega möguleikar nýrra stjórnmálasamtaka og flokka, sem oft eru smáir í sniðum, a.m.k. í fyrstu, til að fá fulltrúa á þing og ná þar fótfestu. Þetta þarf að athuga og ræða og má nú vera að fulltrúar hinna fjóru stóru hafi ekki jafnmikinn áhuga á slíku og við fulltrúar Kvennalistans. Á móti má svo segja að með því að færa stjórnsýslu meira heim í héruðin skapist auknir möguleikar kvenna til að hasla sér völl í stjórnmálum og hafa þar áhrif því að þær eru nú einu sinni bundnari heimilum sínum en karlar og víla það oft fyrir sér að stefna til alþingisstarfa. Fylkisþing er kannske yfirstíganlegra hvað konur varðar. Ég vil svo aðeins að lokum þakka hv. flm. frumkvæðið í þessu máli, en jafnframt hlýt ég að lýsa því að það vakti nokkra undrun mína þegar það fyrst kom fram með tilliti til þess hvernig þetta mál var kynnt í upphafi af fulltrúum Samtaka um jafnrétti milli landshluta. Ég hélt það meiningu þeirra sem standa að samtökunum að tryggja þverpólitíska samstöðu og ég minnist samtals við forustumann í þessum samtökum þegar hugmyndir þeirra höfðu nýlega verið kynntar. Það var einmitt í miðjum vorönnum hér á þingi og hann spurði um afstöðu Kvennalistans til þessara tillagna. Mig minnir nú reyndar og ég reikna með því að ég hafi verið fremur varkár í yfirlýsingum um afstöðu Kvennalistans til þessara tillagna, enda við rétt búnar að líta yfir þessar tillögur og nánast ekkert um þær fjallað sameiginlega. En hann lagði áherslu á að þetta mætti ekki verða flokkspólitískt mál og spurði einmitt um líkindi á því að fulltrúar allra þingflokka gætu sameinast um flutning máls af þessu tagi. Ég held ég muni það rétt að ég hafi svarað honum því til að mér þætti ekki ólíklegt að slík samstaða væri fáanleg, en benti honum á það að við værum í miðjum vorönnum og varla tími til að leita eftir samstöðu, rétt að láta sumarið líða og gefa mönnum tíma til að skoða þessar tillögur og kynna þær á sem breiðustum grundvelli í sínum samtökum og flokkum. Þess vegna varð ég nokkuð undrandi þegar þetta frv. birtist hér á borðum okkar á síðasta þingi. Það breytir þó hreint engu um þá skoðun mína að hér er um merkar tillögur að ræða.



Herra forseti. Ég vil þakka þær miklu efnislegu umræður sem hafa átt sér stað um þetta frv. Ég held að það sé hárrétt sem kemur fram hjá seinasta ræðumanni, hv. 7. landsk. þm., að þverpólitísk samstaða þarf að sjálfsögðu að verða um mál eins og þetta þó það sé pólitískt á vissan hátt í eðli sínu. Ég leit svo á í upphafi, þegar ég ákvað að leita eftir því að fá hreina afstöðu Samtakanna um jafnrétti milli landshluta um það efni hvort þeir vildu að ég flytti þetta mál eða ekki, að þá hefði ekki verið grundvöllur til þess að ná slíku fram. En mér sýnist að við séum komin í dag mörgum skrefum lengra en menn voru þá í umræðum. Og það verður að segjast eins og er að í þeirri byggðanefnd sem ég átti sæti í fyrir Framsfl. var mér það mikið gleðiefni að kynnast m.a. afstöðu Kvennalistakvenna í þessu máli þar sem þær sýndu meiri víðsýni til landsbyggðarinnar en ég hafði hreinskilnislega búist við þar sem þar var um að ræða þm. úr Reykjavík. En það segir nú ekki allt um afstöðu manna hvar þeir eru kosnir. Það vitum við í svo mörgum málum. Hér er verið að tala um hluti sem munu vissulega móta stefnu í okkar þjóðfélagi á marga vegu. Verði frv. samþykkt þýðir það það að stjórnunin færist að verulegu leyti nær fólkinu í héruðin sjálf og ég er sannfærður um að það yrði til þess að mjög margir einstaklingar nýir kæmu fram á sjónarsviðið og hefðu afskipti af gangi mála í stjórnmálaflokkunum. Ég valdi þann kostinn að flytja þetta frv. óbreytt og geri það enn. Ég tel engu að síður og hef ávallt talið að fyrir liggi að það séu ýmis atriði sem sjálfsagt væri að reyna að leita samkomulags um hvort ekki væri hægt að fá breiðari samstöðu og ná þeim fram með því að breyta einu og öðru sem í frv. er. Viss meginatriði verða þó ekki sett út úr frv. Ég lít svo á að það sé sjálfsagður hlutur að kosið sé beinni kosningu til fylkisþinga og tel að það orðalag sem er í frv., að það sé hægt að hafa misjafnan fjölda eftir sveitarfélögum, útiloki alls ekki að kosið sé beinni kosningu, en ég spyr samt sjálfan mig að því hvort það þurfi að líta svo á að fjöldi sveitarfélaganna komi því máli yfir höfuð nokkuð við. Ég er ekki viss um að það sé rökrétt að líta svo á að fjöldi sveitarfélaganna eigi að koma því máli við því það er verið að tala um sjálfstætt millistig. Það er ekki verið að tala um fulltrúa um millistig fyrir sveitarfélögin, heldur sjálfstætt millistig. Og það er einmitt þetta atriði sem hefur staðið alveg í sveitarstjórnarmönnum og valdið gífurlegum misskilningi. Þegar skýrsla byggðanefndar kemur út þá brjótast ýmsir aðilar fram á ritvöllinn og það eru gefnar út yfirlýsingar sem taka afstöðu til þeirrar niðurstöðu sem þar birtist. M.a. lýsir hæstv. forsrh. því yfir eftir að hafa lesið skýrsluna að hann sé hlynntur þriðja stjórnsýslustiginu. Kveðjurnar sem komu aftur á móti frá samtökum sveitarfélaga voru á annan veg og lýsa verulegum misskilningi með það sem verið er að gera. Það er eins og þeir hafi litið svo á að þetta þriðja stjórnsýslustig væri úthugsað til þess að taka af þeim verkefni og minnka þeirra valdsvið. Hugsunin á bak við þriðja stjórnsýslustigið er fyrst og fremst sú að færa verkefni frá ríkinu en ekki sú að minnka verkefni sveitarfélaga frá því sem nú er. Það er athyglisvert að jafnvel félmrh. er með vissar vangaveltur um það í þeirri umræðu að menn séu e.t.v. að rjúfa það að hér sé ein þjóð í einu landi ef þetta verði gert, og skyldi nú engan undra þó að menn snerust gegn frv. ef þeir litu svo á að það væri verið að stefna að því að í þessu landi byggju kannske fimm þjóðir. Ég segi fyrir mig að auðvitað mundi ég greiða atkvæði gegn hvaða frv. sem ég teldi að hefði það markmið að það ættu að búa í landinu fimm þjóðir og ég trúi ekki öðru en svo sé með þm. alla. En slíkar hugmyndir eru náttúrlega fyrst og fremst á misskilningi byggðar. Á fjórðungsþingi Norðlendinga, sem Dagur segir frá 2. sept. 1986, var rætt um þriðja stjórnsýslustigið og það er orðað svo í þeirra ályktun, með leyfi forseta: "Þingið telur brýnt að sett verði löggjöf um millistjórnsýslustig sem sæki vald sitt til kjósenda í beinum kosningum. Þetta stjórnsýslustig fái sjálfstæða tekjustofna og hafi umsjón með þorra þeirra verkefna sem nú eru í höndum ríkisvaldsins og eðlilegt að fela lýðræðiskjörinni heimastjórn." Þarna er kveðið hreint á um að það er ekki af þeirra hendi verið að tala um að færa eigi verkefnin frá sveitarfélögunum til þriðja stjórnsýslustigsins og það er heldur ekki hugsun þeirra sem standa að samningu þessa frv. að það sé tilgangurinn. Það kemur aftur á móti fram að sjálfstæðismenn hafa sumir hverjir lagst gegn þriðja stjórnsýslustiginu og það kemur einnig fram að framsóknarmenn hafa sumir hverjir einnig lagst gegn þriðja stjórnsýslustiginu. Það er alveg ástæðulaust að leyna þessu. Þetta eru þær staðreyndir sem blasa við. Ég tel þó að í báðum þessum flokkum sé vaxandi skilningur á því að sé þeirri stefnu fram haldið óbreytt sem nú er, þá styrkist miðstjórnarkerfið jafnt og þétt með þeim afleiðingum sem við höfum orðið vitni að, að þegar um 90% nýrra starfa verða til í þjónustu og jafnhátt hlutfall hennar er á vegum ríkisins, þá er ríkisvaldið fyrst og fremst að segja við þá menntuðu æsku sem er að koma inn á vinnumarkaðinn: Gott og vel, við skulum ráða ykkur í vinnu ef þið starfið hér á þessu svæði. Sumir hafa litið svo á, og enn vil ég undirstrika það, að höfuðborgarsvæðið sem slíkt hefði ekki þörf fyrir þriðja stjórnsýslustigið. Hér er um gífurlegan misskilning að ræða. Á þessu svæði er þörf á yfirstjórn. Mistökin sem blasa við í skipulagsmálum vegna þess hvernig sveitarfélögin skipta upp þessu landsvæði á milli sín sem er í nágrenni við Reykjavík, mistökin sem blasa við í skipulagsmálum eru svo stór að það dylst engum sem kynnir sér það að hluti af umferðarvandamálum þessa svæðis eru beinlínis tilkomin vegna þess að það hefur ekki verið til þriðja stjórnsýslustigið sem hefur tryggt það að samgöngukerfið tæki nægilega mikið tillit til staðreynda. Ég verð að segja það einnig að umræðan sem átti sér stað um Borgarspítalann var alveg táknræn fyrir þetta efni. Þar kemur það fram að Reykjavíkurborg er búin að byggja upp þjónustu. Ríkisvaldið tekur þá köldu og ég mundi segja ófyrirleitnu ákvörðun að ákveða að viðkomandi spítali skuli rekinn með hundraða milljóna kr. halla. Þegar slíkir hlutir gerast, þá hljóta stjórnendur Reykjavíkurborgar að spyrja: Hvers vegna á Kópavogur ekki að taka þátt í þessum rekstri? Hvers vegna á Seltjarnarnes ekki að taka þátt í þessum rekstri? Hvers vegna á Garðabær ekki að taka þátt í þessum rekstri? Þ.e. nágrannasveitarfélögin og Mosfellssveitin. Auðvitað þarf þarna að koma til þriðja stjórnsýslustigið og tryggja að það séu ekki ákveðin sveitarfélög sem raunverulega spili á það kerfi að höfuðborgin þarf að byggja upp fyrir sína þegna. Mér finnst að menn gleymi því í umræðunni um þessi mál að við okkur blasir sem staðreynd svo stórkostleg byggðaröskun vegna þess kerfis sem við búum við og höfum komið upp, svo stórkostleg byggðaröskun að það er hægt að setja það upp í línurit hvenær sum svæði Íslands munu tæmast af fólki, svæði sem aftur á móti er hægt að sanna með tölfræðilegum rökum, efnahagslegum rökum að skila miklum fjármunum til samfélagsins. Ég trúi því ekki að menn álíti það einhvern fjandskap við höfuðborgarsvæðið þegar menn líta svo á að það sé þjóðhagslega óhagkvæmt, beinlínis efnahagslega hættulegt fyrir þjóðina ef hún stendur þannig að hlutunum að þessi svæði haldi áfram að tapa sínu fólki. Þegar ákveðið var að fara út í ný kosningalög var því lýst yfir af formönnum stjórnmálaflokkanna að þeir væru reiðubúnir að taka á þessum vanda. Þeir skipuðu nefnd sem hefur skilað samhljóða áliti þar sem það er undirstrikað að verði ekki snúist gegn miðstýringunni þá verði þessu ekki breytt. Það kemur mjög vel fram í þeirri nefnd að sé farið að búa til þau risasveitarfélög sem þyrfti að gera á landfræðilega vísu, þá erum við að brjóta niður lýðræðið í reynd, þá erum við að skapa þá firringu að við erum fjær því að hafa valdið hjá fólkinu en í dag. Þess vegna á að fara í það að sameina sveitarfélögin þar sem þau sjálf eru reiðubúin til þess og þar sem landfræðilegar forsendur eru fyrir slíkum hlutum. En til þess að taka á þeim stóru verkefnum sem þarf að taka á úti á landi til að skapa möguleikana á að koma þar upp þeim þjónustukjörnum og þeim þjónustustörfum sem við þurfum að koma út á landsbyggðina, þá verðum við að koma á þriðja stjórnsýslustiginu. Allt annað er misskilningur. En ef formenn stjórnmálaflokkanna sameinuðust nú um þá skoðun sína að þetta væri bara vitleysa sem nefndin hefði lagt til, þá hljóta þeir sjálfir að verða að koma með tillögur um hvað eigi að gera. Það vill svo til að grunnhugmyndir Samtaka um jafnrétti milli landshluta og niðurstöður þeirra manna sem settir voru í byggðanefndina eru nákvæmlega sömu niðurstöðurnar. Þess vegna verð ég að segja það að mér finnst það ákaflega leiðinlegt, svo ekki sé meira sagt, þegar ég les það í Tímanum að hæstv. félmrh. hikar svo mjög í þessu máli, og þar er sett upp sem fyrirsögn: "Okkur mun því aðeins vegna vel að hér búi ein þjóð í einu landi". Það er bara ekkert á dagskrá að stuðla að því að það búi fleiri þjóðir í landinu en ein - og verður ekki á dagskrá mér vitanlega. Hér er um grundvallarmisskilning að ræða. Og það er líka um grundvallarmisskilning að ræða ef menn telja að það séu sveitarstjórnir eða Samband ísl. sveitarfélaga sem eigi að vera grunnaðilinn í því að taka afstöðu til þess hvort hér eigi að vera tvö stjórnsýslustig eða þrjú. Það er verið að tala um að færa verkefnin frá ríkinu. Það er ekki verið að tala um að færa verkefnin frá sveitarfélögunum. Það er verið að tala um að reyna að styrkja sveitarstjórnarstigið það mikið að það ráði við þau verkefni í öllum aðalatriðum sem því hafa verið afhent. Ég segi fyrir mig, ég tel að það eigi að stefna að því að þriðja stjórnsýslustigið taki yfir sjúkrahúsareksturinn í landinu t.d. Hvers vegna ekki? Hvers vegna á þriðja stjórnsýslustigið ekki líka að taka yfir grunnskólana í landinu? Hvaðan kemur mönnum sú kenning að hægt sé að stjórna þeim betur héðan á Norðurlandi heldur en að það sé gert á Norðurlandi? Og hvaðan kemur mönnum sú kenning að það svæði sem hér er og kýs sína fulltrúa þurfi aðstoð frá þm. utan af landi til þess að segja fyrir um það hvernig eigi að stjórna grunnskólum í Reykjavík? Þetta er eins og hver önnur vitleysa! Að ég tali nú ekki um þegar atkvæðagreiðslur hafa gengið um það að ríkisvaldið eigi að segja fyrir um það hvað þjónustustofnanir sveitarfélaganna eigi að taka í gjald fyrir ýmsa þjónustu sem þær eru með og hafa frjálsar og af fúsum vilja komið sér upp, þá er eins og Alþingi eigi að vera einhver verndari fyrir almenna borgara til þess að snarvitlaus sveitarstjórn, sem fólkið hefur sjálft kosið yfir sig ráðist ekki á fólkið! Hvers lags vitleysa er þetta? Auðvitað hlýtur sveitarstjórnin að vera einfær um að taka ákvarðanir um sína gjaldskrá. Auðvitað hlýtur hún að gera það í þágu fólksins alveg eins og hún kom viðkomandi þjónustu af stað í þágu fólksins. Og auðvitað hlýtur það að vera grundvallaratriði í því sambandi að gera sér grein fyrir því að við komum ekki valdinu til fólksins nema við förum í það að færa eitthvað af því sem Alþingi hefur undir höndum í dag.  Umræðu frestað.



Herra forseti. Þar sem er nú orðið svo áliðið fundar skal ég reyna að stytta mál mitt sem mest ég get, enda er það mál sem ég nú mæli fyrir tiltölulega einfalt og skiljanlegt. En ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 67/1971, með síðari breytingum og samflytjendur mínir eru hv. þm. Svavar Gestsson og hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir. Frv. þetta liggur hér frammi á þskj. 506 og er 279. mál þingsins. Efni þessa frv. er einfaldlega hækkun á sjúkradagpeningum. Ef maður veikist og verður óvinnufær svo að allar vinnutekjur hans falla niður greiðir sjúkrasamlag hans honum sjúkradagpeninga meðan hann er undir læknishendi. Vari veikindin lengur en 52 vikur tekur Tryggingastofnun ríkisins að jafnaði við greiðslum samkvæmt örorkumati nema annað sé ákveðið. En hverjar eru svo þessar greiðslur sem hinum sjúka er ætlað að framfleyta sér og sínum á í veikindunum? Við getum hugsað okkur fjölskyldumann eða konu sem veikist og missir allar vinnutekjur um skeið. Frá 1. des. 1986 fær þessi manneskja 9252 kr. á mánuði, 308,40 kr. á dag. Fyrir hvert barn undir 18 ára aldri fær hann auk þess greiddar 83,69 kr., nákvæmt skal það vera, á dag eða 2510,70 kr. á mánuði. Það þarf því ekki mikið hugmyndaflug til að gera sér í hugarlund hvernig staða fjölskyldumanns er í slíku tilviki og satt að segja með ólíkindum að fólki skuli boðið upp á þessi lífskjör. Greiðslur sem þessar eru auðvitað hvorki til að lifa eða deyja af og þegar litið er til þeirra fjárskuldbindinga sem venjulegt fjölskyldufólk hefur á herðunum í okkar þjóðfélagi, þá verða þessar greiðslur hreinn skrípaleikur. Mér er vel kunnugt um að starfsfólki sjúkrasamlaganna er satt að segja sárasta raun að afgreiða bætur á borð við þetta. Frv. það sem ég er að mæla fyrir inniheldur það að greiðslum sjúkrasamlaga í veikindatilvikum verður einfaldlega komið fyrir á sama hátt og greiðslum Atvinnuleysistryggingasjóðs, enda sýnist mér skipta litlu máli hvort manneskja missir tekjur vegna atvinnuleysis eða vegna sjúkdóms hvað varðar þörf fyrir brýnustu lífsnauðsynjar. Atvinnuleysistryggingasjóður greiðir núna frá 1. des. lágmarkslaun ófaglærðs verkafólks fyrir 8 stunda vinnudag, þ.e. 26 500 kr. eins og síðustu kjarasamningar gera ráð fyrir, og auk þess 4% af framangreindum launum fyrir hvert barn undir 18 ára aldri. Ef frv. mitt yrði að lögum þá verður veruleg lækkun á greiðslum fyrir börn, það skal tekið fram. Ástæðan fyrir því er einfaldlega sú að þegar atvinnuleysistryggingalögin voru samin var við það miðað, eins og er í allri tryggingalöggjöfinni, að launþegi hækki ekki í launum, ef til bótagreiðslna kemur, frá venjulegum vinnutekjum. En þetta hefur auðvitað ekki áhrif á það að bótaþeginn er allt öðruvísi settur með þessu fyrirkomulagi heldur en eins og nú er. Mig minnir að ég hafi reiknað það út að greiðslurnar með börnum, sem nú eru 83,69 kr., lækki um allt að því helming en það hefur sáralítil áhrif á heildarupphæðina miðað við þá hækkun sem hér er gert ráð fyrir. Hv. þm. til upplýsingar skal upplýst að árið 1985 voru sjúkradagpeningar í landinu alls, sem greiddir voru frá Tryggingastofnun ríkisins, 94 493 614 kr. Það er alveg ljóst að þetta frv. mundi hafa í för með sér hækkun á útgjöldum almannatrygginga um allt að 150 millj. kr. miðað við þá tölu. Og menn gætu spurt: Hvernig dettur hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur í hug að menn samþykki slíka útgjaldaaukningu eins og það heitir venjulega hér í þingsölum? Svarið er ofur einfalt. Við höfum þessa peninga, við eigum þessa peninga. Það væri verðugt verkefni fyrir Alþingi að nýta hluta af þeim milljörðum sem sjómenn og verkafólk þessa lands hefur þrælað fyrir á árinu sem var að líða, nota örlítið brot af þeim til að tryggja kjör þeirra ef þeir veikjast. En það má svo sem vel vera að þessi tekjuviðbót okkar sé þegar meira og minna nýtt og farin ýmist í klær okrara eða til að borga óreiðuskuldir óvandaðs fólks í þjóðfélaginu. 150 millj. eru töluverð upphæð í eyrum okkar hv. alþm., þær eru það vissulega, en það er kannske af því að við heyrum sjaldnar talað um þær gífurlegu upphæðir sem verkafólk í þessu landi vinnur fyrir ár hvert. Ég skal ekki, herra forseti, vegna þess hve áliðið er fara nánar út í þetta frv. Það skýrir sig sjálft, og greinargerðin að ég held harla skýr. Ég skora á hv. Alþingi að þvo þennan smánarblett af almannatryggingakerfinu. Það er ekki boðlegt að bjóða nokkurri manneskju 9500 kr. á mánuði til að lifa af. Ég leyfi mér, herra forseti, að vísa þessu frv. til hv. heilbr.- og trn. og veit að hv. þm. munu taka því vinsamlega og ég treysti því að þeir veiti því brautargengi. Umræðu frestað.