Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, 3. þm. Suðvest., um að hún verði í fæðingarorlofi næstu vikur og geti ekki sótt þingfundi á meðan. 1. varamaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Ólafur Þór Gunnarsson, tekur sæti á Alþingi í dag. Kjörbréf Ólafs Þórs Gunnarssonar hefur verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki tekið áður sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni samkvæmt 2. gr. þingskapa.

Ólafur Þór Gunnarsson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Um kl. 2 í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma, fer fram umræða utan dagskrár um aukningu aflaheimilda. Málshefjandi er hv. þm. Ásbjörn Óttarsson. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Það er kominn 10. nóvember. Mál málanna í stjórnmálum á Íslandi í dag eiga að snúast um efnahagsmál, leiðir til að loka fjárlagagatinu. Ég ber upp fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra og varaformanns Vinstri grænna: Er það virkilega svo að þessi ríkisstjórn sem hefur starfað hér síðan í febrúar, þessi ríkisstjórn sem fór í gegnum kosningar og fékk endurnýjað umboð til að stýra landinu og hefur núna lagt fram fjárlagafrumvarp sé enn þá að klóra sér í hausnum yfir því hvernig eigi að vinna að stærsta máli íslenskra stjórnmála í dag? Er það satt sem við heyrum í fjölmiðlunum að það standi til að rústa skattkerfið, taka upp þriggja þrepa skattkerfi og fara með skatta á einstaklinga upp í 50%,  Við sjálfstæðismenn höfum teflt fram skýrum tillögum sem eru valkostur við þessa aðferðafræði ríkisstjórnarinnar, hugmyndir um að hlífa atvinnulífinu og einstaklingum við þessum auknu skattálögum, einmitt þegar verst stendur á. Þessar tillögur hafa enga umræðu fengið á þinginu. Við krefjumst þess að ríkisstjórnin fari að gera hreint fyrir sínum dyrum, hætti þessu leynimakki úti í bæ, komi með skýr svör um það hvernig hún ætlar að leysa verkefnið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina sem mér fannst snúast fyrst og fremst um að hann kallaði eftir umræðu um fjárlögin - sem auðvitað voru rædd. Þau voru hér rædd í byrjun október og þá var einmitt farið yfir fyrstu drög að skattatillögum. Hins vegar er alveg rétt að enn er unnið að útfærslu skattatillagna, eins og hefur komið fram, og verða þær væntanlega líka til umræðu enda enn þá talsverður tími til 2. umr. fjárlaga. Mér finnst samt sem áður dálítið merkilegt að hér sitjum við uppi með ákveðna stöðu sem hv. þingmanni er auðvitað vel kunn, sem er þessi 170 milljarða króna halli á ríkiskassanum. Vissulega töluðum við um blandaða leið. Við töluðum um blöndu þess að skera niður í ríkisútgjöldum, og þykir þó nógu mörgum ansi hart fram gengið í þeim efnum, eða ekki skorið á réttum stöðum því að ávallt má finna eitthvað til að gagnrýna í þeim efnum, og aukinnar skattheimtu. Þetta kallar hv. þingmaður brjálaða leið sem mér finnst dálítið merkilegt þegar við erum að ræða hér breytingar á skattkerfi sem miða að þrepaskiptu skattkerfi eins og hin „brjáluðu Norðurlönd“ hafa t.d. valið í skattkerfi sínu. Ég skil ekki alveg hvernig hægt er að fordæma hugsun um þrepaskipt skattkerfi sem miðar að því að dreifa þessum byrðum á réttlátari máta.

Það er …

Þessar breytingar miða að því að dreifa byrðum, sem vissulega eru þungar að bera, á réttlátari máta og hverfa frá þeirri furðulegu skattstefnu sem hér hefur lengi verið við lýði, að hafa flatan skatt sem gagnast síst þeim sem minnstar tekjurnar hafa. Sú var raunin og hefur í stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins verið sýnt fram á að sú leið skilaði þeim bestum árangri sem hæstar tekjurnar höfðu en hinum minni árangri. Hins vegar er alveg rétt hjá hv. þingmanni að enn þá er unnið að útfærslu og það er erfitt að svara fyrir um það hér og nú í þessum fyrirspurnatíma. Ég á von á því að þær aðgerðir hljóti að koma til umræðu á 

Virðulegi forseti. Brjálæðið í þessum hugmyndum liggur í því að það er ekki hægt að stórauka álögur á atvinnustarfsemi og einstaklinga þegar við erum í þessari kreppu, þegar við erum í þessum gríðarlega mikla samdrætti, þegar við höfum svona mikla þörf fyrir að fá tekjustofnana til að skila ríkinu að nýju tekjum í þvílíku brjálæði og auðvitað líka í því að ríkisstjórnin hefur verið gjörsamlega vanfær um að draga hingað heim nýja fjárfestingu sem liggur í áhugasömum aðilum sem vilja koma hingað og fjárfesta í orkufrekum iðnaði. Það eru lagðir til meiri skattar en prógrammið hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum gerir ráð fyrir. Hvað er að gerast á þessu ári? Ríkið skilar verri afkomu en lagt var upp með. Það er um það bil 30 milljarða verri afkoma á ríkissjóði en að var stefnt á þessu ári þannig að ríkisstjórnin klúðrar líka málum hvað varðar það að sýna aðhald og sparnað í sínum eigin rekstri. Hvað sagði ríkisendurskoðandi fyrir skemmstu? Jú, nýju skattarnir frá því í sumar skila ekki einu sinni tekjunum sem að var stefnt. 

Virðulegi forseti. Það má kalla það brjálæði að reyna að loka þessu gati með blandaðri leið. Ég kalla það ekki brjálæði. Hins vegar er að vissu leyti brjáluð staða að standa frammi fyrir því að heilt bankakerfi fari á hausinn, að Seðlabankinn fari á hausinn - og það gerðist ekki í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er alveg brjálæðislegt verkefni. Það þarf engum að koma á óvart að við förum þessa blönduðu leið, það lá fyrir eins og hv. þingmaður veit fyrir þessar kosningar þar sem ríkisstjórnin endurnýjaði umboð sitt. Þá lá það fyrir og það var talsvert rætt að sumir hefðu engu lofað nema lægri launum og hærri sköttum en það er bara þannig sem við þurfum að gera þetta. 

Frú forseti. Það er greinilegt að búið er að leka miklum og merkilegum upplýsingum um verulegar skattahækkanir. Þess vegna er nauðsynlegt að fá að draga það fram hvaða viðhorf hæstv. iðnaðarráðherra hefur til þeirra skattahækkana sem boðaðar eru. Það er mikilvægt að fá hér skýrt fram hvort hún hafi vitað af þeim. Er hún búin að samþykkja að orkuskatturinn verði 20 aurar á kílóvattstund eða er sú samsetning sem við heyrum núna í fjölmiðlum fantasíumatseðill iðnaðarráðherra eins og hún talaði um að ætti að setja fram þegar fjárlagafrumvarpið var kynnt? Er þetta fantasíumatseðill iðnaðarráðherra í þessu máli? Ég spyr hæstv. iðnaðarráðherra sem tók á sunnudaginn á móti kröfugerð Suðurnesjamanna sem vilja atvinnu, vilja skýr svör frá ríkisstjórninni: Er þetta svarið, eru þetta skilaboð ríkisstjórnarinnar til Suðurnesjamanna? 1.600 manns eru atvinnulausir á Suðurnesjum. Eru þetta skilaboðin til fjölskyldnanna, til fyrirtækjanna? Þessar skattahækkanir fara beint út í verðlagið og níðast þá um leið á buddum fjölskyldnanna í landinu. Ég spyr hæstv. iðnaðarráðherra sem er líka byggðaráðherra: Er þetta svarið til landsbyggðarinnar? Það er verið að níðast á sjávarútveginum, það er verið að níðast á landbúnaðinum með þessum leiðum, hvað þá ferðaþjónustunni. Þið vitið að hækkun á kolefnisgjaldinu mun til að mynda fara beint út í eldsneyti, m.a. á flugvélar sem þar af leiðandi hefur hækkanir í för með sér á farmiðum o.fl. Það þýðir ekki að setja einhverja fimmkalla í markaðssetningu á ferðaþjónustunni ef menn ætla síðan að koma í veg fyrir að ferðamenn geti ferðast um landið. Ég spyr hæstv. iðnaðarráðherra: Er þetta svar iðnaðarráðherra til Suðurnesjamanna? Er þetta svarið til atvinnulausra í landinu? Er þetta fantasíumatseðill hæstv. iðnaðarráðherra?

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fantasíukenndu spurningu sem fór ansi víða og væri áhugavert að ræða hana í nánari smáatriðum, ýmsa þætti sem hv. þingmaður kom inn á. Á föstudaginn var kom fram í máli forsætisráðherra að fjármálaráðuneytið býst við því að komin sé upp ný staða vegna minni samdráttar, minna atvinnuleysis, lægra framlags ríkisins til nýju bankanna og minni vaxtagjalda. Reiknað er með að aðlögunarþörf ríkissjóðs minnki um eina 20 milljarða kr. á næsta ári og verði þar af leiðandi, hvað skattana varðar, 52 milljarðar kr. í stað 72 milljarða kr. Þetta eru jákvæðar fréttir og þær þýða að ríkið getur dregið verulega úr nauðsynlegum skattahækkunum sem þessu nemur og það skiptir svo sannarlega máli fyrir heimili og atvinnulíf. Við búum við þann ískalda raunveruleika að við ætlum að loka fjárlagagatinu hratt og því hefur þessi ríkisstjórn lýst oftar en einu sinni - og þá þarf því miður að grípa til skattahækkana. Við erum að reyna að gera það eins mildilega og hægt er með því að koma með skatta sem eru lágir víða í stað þess að íþyngja einstaka atvinnugreinum eða einstaka hópum og stéttum. Það er verið að vinna þessar skattahugmyndir og enn er ekkert ákveðið. Eins og hv. þingmaður kom inn á var einhver leki í fjölmiðlum  Virðulegi forseti.  
            

Frú forseti. Ég skil hæstv. iðnaðarráðherra þannig að hún hafi loksins fengið að vera með í ráðum. Hún segir: 47% skattur er bara hóflegur skattur á fjölskyldurnar í landinu. En það er ágætt að fá það á hreint að iðnaðarráðherra var með í ráðum núna og það er nýbreytni. Það sem ég vil sérstaklega draga fram er að iðnaðarráðherra er líka ferðamálaráðherra. Hún leggur þessar álögur á landsbyggðina og á ferðaþjónustuna og fyrir hennar tilstuðlan eru þessar leiðir farnar. Ég vara sérstaklega við því að þessar skattahækkanir munu stuðla að því að við munum ekki komast fyrr út úr atvinnuleysinu, við munum ekki fara að byggja hér upp fyrr eins og til stóð og ég bendi sérstaklega á það að við sjálfstæðismenn höfum lagt fram tillögur um hvernig hægt er að leysa þetta. Við segjum: Við getum farið aðrar leiðir en skattahækkunarleiðir. Þess vegna segi ég: Þetta er alger uppgjöf af hálfu ríkisstjórnarinnar. 

Virðulegi forseti. Enn og aftur spyr ég um tilgang þessarar fyrirspurnar: Ætlar hv. þingmaður að reyna að draga það fram hvort ég sé með í ráðum eða ekki þegar verið er að taka ákvarðanir eður ei eða er hún að ræða málin efnislega? Auðvitað eru allir fagráðherrar með í ráðum þegar  Virðulegi forseti. Þegar kemur að umræðu um ferðaþjónustuna og landsbyggðina erum við að leggja í gríðarlegar fjárfestingar þegar kemur að nýfjárfestingu hér á landi  
            

Frú forseti. Mig langar að beina spurningu til hæstv. samgönguráðherra um samgönguáætlun. Spurningin er í sjálfu sér einföld, hún er bara: Hvar er hún? Það átti að leggja fram endurskoðaða samgönguáætlun á síðasta ári, fyrir ári sem sagt, á haustþinginu þá. Þá gerðist ýmislegt sem kannski kom í veg fyrir að það væri hægt. Margir höfðu skilning á því og þeirri atburðarás. Síðan kom fram í svari hæstv. ráðherra við fyrirspurn hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar í sumar að samgönguáætlun væri væntanleg á þessu haustþingi. Nú er það hálfnað og samgönguáætlun er ekki enn komin fram. Það hlýtur að vera eðlilegt að spyrja, og margir farnir að spyrja náttúrlega mjög víða: Hvar er áætlunin? Þetta er sérstaklega ankannalegt fyrir samgöngunefnd vegna þess að henni er ætlað að ræða þetta stefnumótandi plagg. Þetta er auðvitað plagg sem eyðir óvissu sem er um allt land í samgöngumálum vegna þess að það er ekkert fé til nýframkvæmda á næsta ári ef mér reiknast rétt til og þá er það auðvitað þetta plagg sem eyðir óvissunni sem blasir við. Verða yfirleitt einhverjar nýframkvæmdir á næstu árum? Samgönguáætlun er plaggið sem við þurfum til að geta tekið afstöðu til þeirrar spurningar. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er eitthvað að frétta af þessu?

Virðulegi forseti. Í fréttum er þetta helst: Samgönguáætlun er í vinnslu og mun birtast, en í fréttum er þetta líka helst að samgönguáætlun er í gildi ef hv. þingmaður gerir sér ekki grein fyrir því. Og það er unnið eftir þeirri áætlun sem er í gildi. Hún er nefnilega fyrir árin 2007–2010 og það er unnið eftir þeirri áætlun. Þetta er veigamikið atriði fyrir þá að hafa í huga sem ekki vita þá hvaða áætlun er í gildi og hvort ekki sé unnið eftir samgönguáætlun. Svo er. Hv. þingmaður talar um að eyða óvissu. Jú, sannarlega þarf að gera það vegna þess að við þurfum að sýna í hvaða verk við komumst næst í þeirri næstu stuttu áætlun sem við setjum fram. Hv. þingmaður talar um að ekkert fé sé til nýframkvæmda á næsta ári. Virðulegi forseti. Þetta er ekki rétt. Það eru 10 milljarðar til framkvæmda á næsta ári. Þau verk eru öll í gangi og verður unnið eftir þeim, að sjálfsögðu.  Þetta tekur sinn tíma og verk standa í langan tíma þannig að það er ekki rétt, virðulegi forseti, að ekkert sé í gangi. Það er mikið í gangi. Í ár er annað mesta framkvæmdaár Íslandssögunnar. Það mesta var í fyrra og við verðum með þessu tölu fyrir næsta ár 

Frú forseti. Ég ætla svo sem ekki að fara að deila um keisarans skegg, en ég átti náttúrlega við að þær framkvæmdir sem eru nú í gangi eru í mínum huga ekki nýframkvæmdir næsta árs. Ég átti við, eins og margoft hefur komið fram í störfum samgöngunefndar, að væntanlega yrðu engin ný útboð til nýframkvæmda á næsta ári en ef það er ekki rétt hjá mér eru það tíðindi og ég fagna þeim. Vissulega er samgönguáætlun í gangi en hana á að endurskoða á tveggja ára fresti samkvæmt lögum og sú endurskoðun átti samkvæmt mínum kokkabókum að fara fram fyrir ári. Gott og vel, menn sjá í gegnum fingur sér með það. Það var kannski erfitt að fara í þá áætlun fyrir ári vegna ýmislegs sem gerðist þá í októbermánuði og breytti forsendum áætlunarinnar. Núna er hins vegar kominn tími til að fara í þessa endurskoðun, mundi ég segja. Það stendur líka í lögum um samgönguáætlun að hæstv. samgönguráðherra eigi að gefa skýrslu um framkvæmd samgönguáætlunar á ári hverju og mér vitanlega hefur sú skýrsla ekki verið gefin Alþingi fyrir utan reyndar að það er búið að gefa út skýrslu í upphafi árs 

Virðulegi forseti. Varðandi það síðasta sem hv. þingmaður spurði um, skýrslu um framkvæmd samgönguáætlunar, þá er hún hér, vinnuútgáfa nr. 2 til yfirlestrar. Í henni eru nokkrar stafsetningarvillur og nokkrar feitletraðar áherslur vantar á verkin í Norðvesturkjördæmi þannig að það þarf bara að koma fram. Í fyrra var samþykktur á hinu háa Alþingi svokallaður viðauki við gildandi samgönguáætlun. Þar var farið í gegnum það sem þar var gert. En auðvitað er hárrétt sem hv. þingmaður sagði áðan, vitanlega setti efnahagshrunið síðasta haust strik í reikninginn eins og við sjáum í niðurskurði sem við höfum mátt þola og fá á okkur til framkvæmda. Þar af leiðandi hefur vinnu við endurskoðun samgönguáætlunar auðvitað seinkað hvað það varðar vegna þess að það þýðir ekki að fara að leggja fram einhverja draumaáætlun með einhverjum peningum sem við erum ekki viss um að fá. Það þarf að setja inn í ríkisfjármálin úr hverju við höfum að spila 

Frú forseti. Hv. þingmönnum barst á dögunum afrit af bréfi sem Amnesty International á Íslandi sendi hæstv. dóms- og mannréttindamálaráðherra. Þar vekur Amnesty athygli á skýrslu samtakanna sem kom út síðla á síðasta ári og er rannsóknarskýrsla á áhrifum þess að lögregla noti rafbyssur við störf sín. Ég býst við að flestir þingmenn hafi þetta bréf undir höndum. Ég vil, með leyfi frú forseta, vitna í bréfið. Þar segir: „Nokkur umræða hefur verið hér á landi að undanförnu um hugsanlega heimild sem íslensku lögreglunni væri veitt til þess að bera rafbyssur við störf sín. Í ljósi þeirra staðreynda sem fyrir liggja: hættu á misnotkun, fjölda dauðsfalla þar sem rafbyssur koma við sögu og þeirrar staðreyndar að þær valda miklum sársauka sem getur jafnast á við pyndingar, hefur Íslandsdeild Amnesty International lagt áherslu á að íslensk lögregluyfirvöld taki ekki upp rafbyssur hér á landi.“ Í bréfinu er farið ítarlega yfir það hvað skýrslan segir um fjölda dauðsfalla, m.a. í Bandaríkjunum og Kanada þar sem rafbyssur hafa verið leyfðar. Mig langar af þessu tilefni að inna hæstv. dómsmálaráðherra eftir því hvort þetta erindi hafi verið á hennar borði og hvort það hafi verið til umfjöllunar innan ráðuneytisins eða hvort hún viti hvort lögregluyfirvöld á Íslandi íhugi í alvöru að að biðja um að fá að nota rafbyssur.

Virðulegi forseti. Umræða um rafbyssur hefur átt sér stað um nokkra hríð og verið til skoðunar bæði í ráðuneytinu og hjá embætti ríkislögreglustjóra. Í ársskýrslu ríkislögreglustjóra fyrir árið 2008 kemur fram sú skoðun að veita eigi sérsveit heimild til að bera rafbyssur. Í sjálfu sér má segja að tæknilega sé þessi ákvörðun hjá embætti ríkislögreglustjóra, þ.e. að ákveða hvaða vopn lögregla eigi að bera. Ég tel hins vegar að taka þurfi ákvörðun um þetta mál með gegnsæjum hætti og jafnvel íhuga hvort birta eigi opinberlega reglur um hvaða valdbeitingartæki lögregla hefur. Tilvitnuð skýrsla Amnesty International er sem sagt í ráðuneytinu en þetta mál er í sjálfu sér ekki á því stigi að það sé beinlínis til umræðu í ráðuneytinu, heldur hefur það frekar verið til umræðu hjá ríkislögreglustjóra. Í þessu sambandi verður líka að íhuga almennt með þau vopn sem lögregla ber og beitir hvaða vopn það eru. Ef rafbyssur eru bornar saman við venjulegar byssum mundi þá sú skoðun vera uppi að rafbyssur væru vægara tæki. Vissulega má þó færa rök fyrir því að rafbyssur séu harðara tæki borin saman við kylfur og önnur tæki lögreglunnar. 
            

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég vek athygli þingmanna á því að rafbyssa getur gefið frá sér 50.000 volta rafstuð. Samkvæmt skýrslu Amnesty International frá síðasta ári létust 300 manns á átta ára tímabili í Bandaríkjunum og 20 í Kanada af völdum notkunar rafbyssu að því er Amnesty greinir frá. Ég hvet hæstv. dóms- og mannréttindamálaráðherra til að koma í veg fyrir að íslenska lögreglan verði vopnvædd með þessum hætti. 

Virðulegi forseti. Ég legg áherslu á að í fyrra svari mínu sagði ég að í sjálfu sér væri unnt að gera þetta án þess að til kæmi frekari umræða en hjá embætti ríkislögreglustjóra. Ég lagði jafnframt áherslu á að ég teldi að þessi ákvörðun yrði að vera tekin með upplýstum hætti og að það væri gert á þann hátt að almenningur hefði tækifæri til að kynna sér hana og hvaða gögn lægju til grundvallar. Þá er ég að tala almennt um það hvaða valdbeitingartæki lögregla hefur.

Virðulegi forseti. Það er með hálfum hug sem ég legg í það að vitna í þetta mikla feimnismál sem er sá kafli í greinargerðinni með fjárlagafrumvarpinu þar sem fjallað er um orku- og auðlindaskatta. Það er orðið svo viðkvæmt að fjalla um þetta mál að ég er dálítið tvístígandi. Engu að síður vil ég vekja athygli á því að í þessum feimnismálakafla fjárlagafrumvarpsins er fjallað um svokallaða skattlagningu á kolefnislosun og þar er sérstaklega vísað til möguleika á því að leggja skatta á bensín, þotueldsneyti og gasolíu. Nú hefur náttúrlega verið beðið með nokkurri eftirvæntingu eftir því hvernig þessi mál yrðu útfærð og í fréttum sjónvarpsins í gær var greint frá því að hæstv. ríkisstjórn væri að hugleiða að leggja á þessi kolefnisgjöld sem mundi leiða til þess að bensínlítrinn færi í sirka 200 kr. Þrátt fyrir að hæstv. ríkisstjórn hafi verið á harðaflótta undan þessum hugmyndum um kolefnis- og orkugjöld hef ég ekki heyrt neinn ráðherra hafna því að til standi að leggja á kolefnishluta þessara skattlagninga. Þess vegna verður að ætla það að nú sé verið að vinna að því að útfæra þessi mál. Að vísu hefur komið fram að þessi mál eru enn þá í hinum reykfylltu bakherbergjum ríkisstjórnarflokkanna þar sem verið er að véla um hvernig þessir skattar eiga að líta út. Þess vegna langar mig að heyra frá hæstv. samgönguráðherra hvort hann telji það koma til greina að leggja á kolefnisgjöld með þeim hætti sem greint var frá í fréttum í gær að mundu leiða til þess að bensínlítrinn færi í tvöhundruðkall. Það mundi bitna mjög harkalega á landsbyggðinni og þeim sem þurfa að fara um langan veg, það er líka álit framkvæmdastjóra FÍB. Í fyrra pólitíska lífi hæstv. ráðherra, þegar hann var stjórnarandstæðingur, var hann óþreytandi að minna okkur á mikilvægi þess að reyna að draga úr kostnaði og draga úr flutningskostnaði og létta gjöldum af umferðinni. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann muni 

Virðulegi forseti. Þegar ég fór síðast á bensínstöð þar sem bensínverðið var auglýst held ég að þar hafi komið fram að bensínlítrinn væri kominn í 192 eða 193 kr., ef ég man rétt,  
             Aðeins út frá því  Hvað er verið að gera með það núna? Jú, í þeim skattapakka öllum sem við Íslendingar þurfum að setja fram er verið að skoða þessa blönduðu leið, hvernig menn ætla að gera, eins og hér var rætt um áðan, og ljóst er að sitt sýnist hverjum hvað það varðar. Hér virðist vera flokkur sem vill ganga í hið opinbera kerfi og skera allt niður til að stoppa í það gat sem þar er.  Ég hef sem samgönguráðherra frá 2007 verið í ríkisstjórnum sem hafa gert þetta, þar á meðal ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, hún þurfti að fara í þessa vinnu. Það er engin skemmtun 

Virðulegi forseti. Ég hef lært það af reynslunni af þessari ríkisstjórn að það er skynsamlegast að reyna að leggja fram tiltölulega einfaldar spurningar í því skyni að reyna að fá svör.  Hæstv. ráðherra svaraði þessari spurningu ekki. Hann gaf okkur til kynna að það væri verið að ræða um aukna skattlagningu á umferðina og ég vil inna hæstv. ráðherra eftir þessu frekar. Það er nefnilega alveg rétt að það hefur oft verið rætt um að breyta skattlagningu á umferðinni, lækka bensíngjöldin, þungaskattana og það allt saman, og breyta þessu. Hingað til hafa menn verið að ræða það í því samhengi. Nú er hæstv. ráðherra greinilega að undirbúa sig undir að þurfa að kyngja því á sama tíma og hann leggur fram samgönguáætlun eða samþykkir fjárlagafrumvarp sem felur í sér engar nýjar nýframkvæmdir á næsta ári, 

Virðulegi forseti. Aðeins af því að hv. þingmaður vill tala um mitt fyrra pólitíska líf, sem væntanlega er þá 2007 og þar á undan. Þar alveg rétt að ég hef oft tekið til umræðu flutningskostnað og skatta á umferð, það er alveg hárrétt. Mér hefur hins vegar aldrei orðið ágengt fyrr en í þeirri ríkisstjórn sem starfar núna. Þessi ríkisstjórn er fyrsta ríkisstjórnin sem stigið hefur skref til að lækka flutningskostnað, það hefur aldrei gerst áður.  Þessi ríkisstjórn hefur þurft að fara þá leið í þeim breytingum og þeirri vinnu til þess að ná í meiri peninga til ríkissjóðs og eyða fjárlagahalla, að hækka hér skatta 

Virðulegi forseti. Ég vil koma hér upp í tilefni af þeirri umræðu sem farið hefur hátt í fjölmiðlum í dag og undanfarna daga, um áform ríkisstjórnarinnar í skattamálum. Ég er þeirrar skoðunar að það sé varla verjandi að halda áfram með þá dagskrá þingsins sem lagt er upp með hér í dag og vil beina því til forseta að … 
            

Þetta er ekki fundarstjórn. …


             Ég er hér að fjalla um dagskrána sem liggur frammi. Ég vil beina því til forseta að taka það til athugunar að við getum nú strax í dag með nýrri dagskrá tekið áform ríkisstjórnarinnar í skattahækkunarmálum til umfjöllunar hér á þinginu eða, ef forseti getur ekki fallist á þessa beiðni, að hæstv. forseti sjái til þess að við tökum þá umræðu hér við allra fyrsta tækifæri vegna þess að þetta eru málefni sem varða almenning í landinu svo miklu. Við höfum fjárlagafrumvarp sem svarar engum spurningum í þessu efni. Við hljótum að fara fram á það við forseta þingsins að hún gæti að virðingu Alþingis þannig að umræðan um þessi mál fari fram þar sem hún á heima, hér á þinginu. Hér eru engin gögn til þess 

Forseti mun ræða þessa athugasemd og tillögu við þingflokksformenn að lokinni umræðu utan dagskrár hér á eftir og kallar þá þingflokksformenn til fundar við sig á forsetaskrifstofu.

[Barið í borð.]  
             [Barið í borð.]  Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson tekur til máls um atkvæðagreiðsluna.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að skýra afstöðu okkar til þessa máls, en við sjálfstæðismenn höfum yfirgefið hér salinn vegna þess að við fáum ekki að taka þátt í umræðu um fundarstjórn forseta.

Það eru þingspjöll hvernig þið hagið ykkur.

Virðulegi forseti, ég legg því til að forseti leyfi þingmönnum Sjálfstæðisflokksins að nýta þann sjálfsagða rétt sem menn eiga sem kjörnir þingmenn að taka hér þátt í umræðu um fundarstjórn forseta.

Hér stendur yfir atkvæðagreiðsla.

Frú forseti. Hér hefur það gerst að margir þingmenn hafa ítrekað farið fram á að fá að ræða fundarstjórn forseta. Einn hv. þingmaður, Bjarni Benediktsson, fékk leyfi til að fara í pontu og lýsa þeim sjónarmiðum sem hann hafði varðandi fundarstjórn forseta. Fjöldi annarra hv. þingmanna bað um orðið til að ræða fundarstjórn forseta. Forseti komst að niðurstöðu hvað varðaði þann málflutning sem hv. þm. Bjarni Benediktsson hafði vegna stjórnar forseta. Forseta er algjörlega ómögulegt að vita hvað aðrir hv. þingmenn höfðu hér fram að færa varðandi liðinn fundarstjórn forseta. Nú kann að vera að frú forseti hafi gefið sér eða giskað á hvað aðrir þingmenn ætluðu að segja, það kann að vera, en það hlýtur að vera sú regla hér í þinginu, og hún verður að vera höfð í hávegum, að þeir þingmenn sem vilja koma með athugasemd um fundarstjórn forseta fái tækifæri til þess. Það er ekki hægt að stjórna þinginu með þessum hætti. Ég geri alvarlega athugasemd við þetta. Ég mun taka þetta mál upp á fundi formanna þingflokkanna. Þetta er eitthvað sem við getum ekki látið þróast hér í þingsal. Þegar hv. þingmenn biðja um orðið til að gera athugasemd  
            

Virðulegi forseti. Ég vil gera alvarlega athugasemd við þá fundarstjórn sem var hér viðhöfð áðan er forseti meinaði þingmönnum að taka til máls undir liðnum Um fundarstjórn. Ég vil koma því skýrt á framfæri við frú forseta að það getur ekki gengið. Ef frú forseti ætlar að beita sér með þeim hætti sem hún gerði hér þarf að ræða það sérstaklega, að mínu viti, því að þetta er ekki það sem við þurfum hér á Alþingi, að þingmönnum sé ekki hleypt upp undir þeim liðum sem þeir mega sannarlega taka til máls. Ég tek því undir það með hv. þingmanni að þetta þarf að taka upp á fundum þingflokksformanna með forseta og það munum við svo sannarlega gera. Ég skora á frú forseta að láta eitt yfir alla ganga hér í þingsal. 
            

Frú forseti. Þannig háttar til að ég sat í dag minn fyrsta fund sem starfandi þingflokksformaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og fyrsta fund í forsætisnefnd. Þar voru til umfjöllunar dagskrármál dagsins í dag, þinghaldið í dag. Það kom engin athugasemd fram um það frá hv. þingflokksformanninum, Illuga Gunnarssyni, að Sjálfstæðisflokkurinn ætlaði ekki að fallast á þá dagskrá sem hér lægi fyrir. Það þarf enginn að halda því fram eða telja okkur trú um að formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins hafi ekki verið það kunnugt á fundunum hér fyrr í dag  
            

Frú forseti. Þau tíðindi áttu sér stað, það kann að vera að þau hafi farið fram hjá hv. þingmanni sem hér síðast talaði, að fram kom í máli ráðherra hér áðan ýmsar þær upplýsingar sem varða stórkostlegt hagsmunamál fyrir fjölskyldurnar og heimilin í landinu sem snúa að skattheimtu. Og það var á grundvelli þeirra upplýsinga sem fram komu, bæði frá hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra, sem talin var ástæða af hálfu Sjálfstæðisflokksins að gera breytingar á þeirri dagskrá sem liggur hér fyrir, í það minnsta að koma fram skilaboðum til forseta um að nauðsynlegt væri að grípa til ráðstafana nú þegar til að knýja á að framkvæmdarvaldið komi hér inn í þingið og ræði skattamál. Það var það sem lá fyrir. Hvað varðar áhyggjur hv. þingmanns á stöðu minni sem þingflokksformanns get ég sagt honum að hann þarf engar slíkar áhyggjur að hafa. Þetta var einmitt það sem ég hafði lagt upp með í upphafi, að við mundum gera það úr því að svona fór í umræðunni, þegar þetta lá fyrir. Og hitt er líka rangt hjá hv. þingmanni að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi ekki tekið þátt í atkvæðagreiðslu, menn gengu hér út úr salnum til þess að ráða ráðum sínum, til að komast að niðurstöðu 

Frú forseti. Ég hef fullt traust á hv. þingmanni Illuga Gunnarssyni sem formanni þingflokksins. 

Virðulegi forseti. Nú er búið að snúa þessum hlutum dálítið mikið á hvolf þegar hv. þm. Árni Þór Sigurðsson talar um það sem sérstaka atlögu að þinginu þegar það gerist að reynt er að verja þann heilaga rétt þingmanna að fá að taka til máls. Fyrir liggur að fjöldi þingmanna óskaði eftir því að fá að ræða hér um fundarstjórn forseta og hæstv. forseti kom í veg fyrir það. Það er alveg rétt að hæstv. forseti sá að sér, hún skynjaði að umræðan áðan gaf fullt tilefni til þess að hæstv. forseti ætti fund með þingflokksformönnum til þess að fara yfir möguleikann á því að breyta dagskránni vegna þess að hún er ekki í samræmi við það tilefni sem fengist hefur í dag með þeim upplýsingum sem komið hafa fram varðandi skattamálin. Uppi eru áform um gífurlega skattlagningu, verið er að véla um þessi mál í reykfylltum bakherbergjum ríkisstjórnarinnar. Það má greinilega ekki neitt spyrjast út í þessum efnum. Það er verið að reyna að koma í veg fyrir að þessi mál fái eðlilega, efnislega meðhöndlun núna á þessu stigi. Það sem vakti fyrir okkur, þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, með því 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að virða tímamörk og ítrekar það að forseti brást strax við og var tilbúin að ræða um tillögu formanns Sjálfstæðisflokksins og er það enn. Forseti mun ræða það við þingflokksformenn að lokinni þeirri utandagskrárumræðu sem búið er að boða. Hæstv. forseti þurfti ekkert að hugsa sig um hvað það varðaði, fannst eðlilegt að það yrði rætt.

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að koma með vinsamlega ábendingu til virðulegs forseta, vegna þess að hæstv. forseti má ekki taka því persónulega þó svo að þingmenn hér slái í borðið og óski eftir að ræða fundarstjórn forseta. Það er ekkert persónulegt. Ég tók t.d. eftir því að frú forseti var of upptekin áðan þegar formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, var að tala, eflaust við það að reyna að leysa málið og ákveða að funda með þingflokksformönnum. En hún var tilbúin til þess að slá í bjölluna og stoppa þingmanninn af og skipa honum að ræða um fundarstjórn forseta þegar hún áttaði sig á því að þingmaðurinn var jú að ræða fundarstjórn forseta. Ég vil beina því í fullri vinsemd til hæstv. forseta að taka þessu ekki persónulega. Þetta er réttur okkar þingmanna. Við megum gera athugasemdir ef okkur finnst við hafa eitthvað við fundarstjórn forseta að athuga og 

Frú forseti. Ég ætla að blanda mér aðeins í umræður um fundarstjórn frú forseta. Ég tel einmitt að frú forseti hafi tekið mjög móðurlega og mildilega á þingmönnum þegar þeir óskuðu eftir því að taka til máls undir þessum lið, fundarstjórn forseta, og vísa því alfarið á bug sem einn af varaforsetum Alþingis að þeir forsetar sem sitja í forsetastóli hverju sinni taki athugasemdir eða ræður einstakra þingmanna eitthvað sérstaklega persónulega. Forsetar hafa einmitt sammælst um það í forsætisnefnd að reyna að gæta jafnræðis hér og beita sömu tilhögun við að stýra fundum. Hv. þingmenn verða hins vegar að virða það að sá forseti sem situr í forsetastóli hverju sinni stýrir fundum Alþingis, hvort sem þingmönnum líkar það betur eða verr. Ég lýsi yfir fullu trausti á fundarstjórn frú forseta. Og eins og frú forseti hefur sagt 

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða eðli máls samkvæmt fundarstjórn forseta og ég ætla að hrósa virðulegum forseta fyrir hvernig hún tók á málinu og var það bara til mikillar fyrirmyndar. Það er algjörlega fráleitt að vera með þá dagskrá eins og hún er í dag miðað við þær upplýsingar sem komið hafa fram. Ræður hæstv. ráðherra og þessi sérkennilegi fréttaflutningur eru þess eðlis að við þurfum að ræða það í þinginu. Við getum ekki látið eins og ekkert sé þegar menn tala hér um stórkostlegar skattahækkanir - stórkostlegar skattahækkanir - sem aldrei var talað um fyrir kosningar, hvað þá fyrir viku síðan eða mánuði síðan. En, virðulegi forseti. Hins vegar er það þannig að þrátt fyrir að virðulegur forseti sé mjög hæf og ég beri fyllsta traust til hennar, er virðulegur forseti ekki skyggn. Þegar hv. þingmenn biðja um að fá að ræða fundarstjórn forseta veit forseti ekki endilega hvað þar er á ferðinni. Við verðum þess vegna að halda þeim rétti að fá að tala undir fundarstjórn 

Virðulegi forseti. Ekki er mér kunnugt um skyggnigáfu frú forseta. Hins vegar er alveg ljóst að það mun verða kalt í neðra ef Bjarni Benediktsson er farinn að tala fyrir hönd framsóknarmanna eða annarra manna úr öðrum flokkum hér í þessum sal. Það er alveg ljóst. Sá sem hér stendur, 

Hæstv. forseti. Það var góð ákvörðun hjá hæstv. forseta að boða til fundar þingflokksformanna núna á eftir um dagskrána í dag, og hana ber að styðja. Hins vegar breytir það ekki því, eins og nefnt hefur verið hér í umræðunni, að þingmenn hafa rétt til þess að óska þess að koma upp og tala um fundarstjórn forseta og forseti getur ekki fyrir fram útilokað þá frá þeirri umræðu, það er skýrt. Það er réttur samkvæmt þingsköpum sem verður ekki frá þingmönnum tekinn. Hins vegar, eins og menn hafa nefnt, er þessi umræða ekki að tilefnislausu heldur vegna mjög óljósra frétta af gríðarlegum skattahækkunum nú þegar aðeins mánuður er þangað til við verðum að ljúka fjárlagafrumvarpinu. Og enn þá er tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins algjörlega í uppnámi og enginn veit hvaða skatta á að leggja á eða hvernig, það er bara vitað að þeir verða 

Frú forseti. Ég vildi bara koma hér aftur til að forðast allan misskilning vegna orða hv. þingmanns Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur. Ég var ekki að væna frú forseta eða þann forseta sem þá var í forsetastól um að gæta ekki jafnræðis í því að hún tæki því persónulega þegar þingmenn gerðu athugasemdir við fundarstjórn forseta. Þvert á móti held ég að frú forseti taki því jafnpersónulega af hálfu allra sem gera athugasemdir við fundarstjórn forseta. Ég vildi koma þessu hér á framfæri vegna þess að ég var ekki að væna frú forseta um að gæta ekki jafnræðis.

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra kom hér upp og jós úr sínum reynslubrunni. Ég ætla líka að gera það. Ég hef aldrei upplifað það áður að vera neitað um að fá að taka til máls undir liðnum fundarstjórn forseta. Þetta er í fyrsta sinn sem ég hef orðið fyrir því síðan 1999 og ég fór einfaldlega að athuga þingsöguna þegar ég fór úr salnum. Ég vil líka taka undir með hv. þingmanni Steinunni Valdísi Óskarsdóttur um að það á einmitt að gæta jafnræðis í meðferð þingskapa af hálfu forseta. Ég gat ekki betur séð áðan þegar ég horfði á hæstv. forseta, sem nú er reyndar orðinn annar en áðan en þetta er náttúrlega til á myndskeiði, en að hæstv. forseti kinkaði mjög ákaft kolli undir ræðu hæstv. utanríkisráðherra og tók þar með undir málflutning hæstv. utanríkisráðherra þegar hann var í raun að gæta hagsmuna forseta hér áðan. Ég tel að með því hafi hæstv. forseti ekki gætt jafnræðis gagnvart málflutningi allra þingmanna.

Frú forseti. Ég er nýr þingmaður á þessu þingi og verð að viðurkenna að síðasta hálftímann rúman hef ég verið mjög hugsi. Mér finnst þetta ekki sérstaklega skilvirk umræða. Ég held að við ættum öll að líta eilítið í eigin barm vegna þess að það er alveg með eindæmum að horfa upp á þetta. Hér greip forseti mjög snemma inn í og lýsti því yfir að hún ætlaði að fá fund með þingflokksformönnum til þess að ræða óskir þær sem fram komu. Við erum núna búin að eyða 35 mínútum í að mér finnst - 

Virðulegi forseti. Vegna orða síðasta ræðumanns get ég verið sammála því að margt mætti vera miklu skilvirkara hér. Eitt skulum við þó ekki afnema og það er að þingmenn fái að tala þegar þeir biðja um það og nýta sinn rétt. Við skulum ekki afnema það, virðulegi forseti. Ég ætla hv. þingmanni ekki að vera þeirrar skoðunar en það hefði mátt misskilja orð hans og ég veit það út af frammíköllum hans að hann var alls ekki að fara þar. Stóra málið er þetta: Það er fráleitt að hafa dagskrána eins og hún er í dag miðað við þær upplýsingar sem liggja fyrir og við þurfum að breyta henni. Svo því sé til haga haldið er ég hjartanlega sammála þeim fjölmörgu sem hér hafa komið fram og hrósa hæstv. forseta fyrir að bregðast svona skjótt við, það er til mikillar fyrirmyndar. Síðan skulum við sjá efndir málsins og ég trúi því og treysti að við ræðum það sem skiptir máli, með fullri virðingu fyrir þeim málum sem eru á dagskrá.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið vegna þess að það kom skýrt fram í máli hv. þm. Illuga Gunnarssonar, þingflokksformanns sjálfstæðismanna, hvert erindi þeirra var í þessa umræðu. Enginn þeirra sem hér hefur talað undir þessum lið hefur haft neitt annað fram að færa, þannig að strax var brugðist við því umræðuefni sem var tilefni þess að menn kváðu sér hljóðs. 

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja að ég hef engar athugasemdir við fundarstjórn forseta. Menn hafa farið mikinn og hér eru tveir pennar sem menn hafa gleymt en þeir hljóta að taka þá á eftir. Það sem ég vil ræða er einmitt leið til þess að við getum lokað fjárlagagatinu sem okkur öllum er mikið í mun að gera. Ég hef talað fyrir því í nokkrar vikur að við bætum við aflaheimildir. Ég vil samt í upphafi máls míns taka sérstaklega fram að ég er ekki að leggja fram neinar tillögur sem ég tel að muni hafa áhrif á uppbyggingu stofnanna, eingöngu það sem ég tel að sé raunhæft. Í þeim greinum sem hef skrifað og hugmyndum sem ég hef haldið fram hef ég lagt til að þorskkvótinn verði aukinn um 40.000 tonn á þessu fiskveiðiári. Það mun þýða, frú forseti, örlitla stækkun á veiðistofni og hafa óveruleg áhrif á hrygningarstofn. Ég tel því að það sé mjög varlega áætlað að fara í breytingar af þessu tagi. Einnig vil ég taka fram að hrygningarstofninn af þorskinum var 130.000 tonn árið 1983 en náði hámarki á árinu 2008 í 253.000 tonnum þannig að ég tel að með þessu sé ekki verið að gera neitt sem veldur því að við göngum óvarlega um þennan mikilvæga stofn okkar. Eins langar mig að benda á að í viðmiðunartölum fyrir árið 2008 var áætluð stofnstærð þorsks árið 2009 650.000 tonn en síðan kom fram í rallinu að hún væri 702.000 tonn sem er 8% aukning. Ég hef talað fyrir því og við sjálfstæðismenn að 7.000 tonnum verði bætt við ýsukvótann sem við teljum að sé mjög varlegt líka. Hann verði aukinn sem sagt úr 63.000 tonnum í 70.000 tonn og það eru mörg rök sem hníga að því. Mig langar að velta upp í sambandi við það sem er að gerast hjá Hafrannsóknastofnun, að á fjögurra ára tímabili frá 1999 til 2003 lagði Hafrannsóknastofnun til að heildaraflamark á þessum fjórum árum yrði 130.000 tonn en síðan voru veidd 171.000 tonn. Það var því farið 32% umfram ráðgjöfina. Hvað gerðist í kjölfar þess? Það var bætt við ráðgjöfina og hún aukin úr 30.000 tonnum í 55.000 tonn, þ.e. 83% aukning varð á ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar eftir að búið var að veiða 32% umfram hana í fjögur ár. Síðan langar mig líka að benda á í sambandi við ýsuna að fram kemur í skýrslu Hafrannsóknastofnunar að hjá fjögurra ára ýsu er meðalþyngdin í rallinu 862 gr en í veiðinni, sem er þá líka staðreynd, er meðalþyngdin á sama árgangi 1.235 gr. Ég tel því að það þurfi að skoða mjög vel hvað veldur því að þetta gerist og tel enga áhættu tekna með því að bæta 7.000 tonnum við ýsukvótann nú þegar. Þá komum við að ufsanum. Þar vildi ég að menn bættu við 15.000 tonnum vegna þess að undanfarið hefur verið mjög mikil og góð veiði á ufsa. Ufsinn er líka flökkufiskur og það er erfitt að henda reiður á honum. Þessu til áréttingar er einn netabátur á veiðum núna búinn að veiða 630 tonn af slægðum ufsa í 20 löndunum. Ef við gerðum þetta, og náttúrlega í heildina allt saman, mundum við að sjálfsögðu skapa mjög mikið af störfum, tekjum og gjaldeyri. Mig langar einnig að koma aðeins inn á grálúðuna. Ég tel ekki rétt að minnka grálúðukvótann úr 15.000 tonnum niður í 12.000 tonn vegna þess að þetta er deilistofn og við Íslendingar erum þeir einu sem minnkum veiðina. Hinir gera það ekki þannig að við erum einir að minnka hana og ég tel það ekki skynsamlegt. Við eigum að halda okkur við að veiða 15.000 tonn. Ég sé mér til mikillar ánægju að það var verið að dreifa nýju frumvarpi frá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þar kemur hann inn á það sem ég hef verið að tala um, að bæði megi bæta 2.000 tonnum við skötuselinn og einnig að það eigi að skylda menn til þess að veiða fisk til manneldis, þ.e. makrílinn. Þar erum við að henda fimm, sex milljörðum af verðmætum sem við gætum nýtt öðruvísi ef við bara nýttum hann til manneldis. Ég vona svo sannarlega, frú forseti, að við munum eiga málefnalegar umræður um einmitt þetta mál en ekki eitthvað annað í umræðu nú á eftir.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir að efna til þessarar umræðu um aflaheimildir. Ég vil þó undirstrika að það er grundvallaratriði fyrir okkar þjóð, sem svo sannarlega er í vanda stödd eftir röð mistaka sem leitt hafa yfir okkur meiri erfiðleika en þekkst hafa á lýðveldistímanum í efnahagsmálum, að hún gangi samt varlega um náttúruauðlindir sínar og af ábyrgð. Sjálfbær nýting auðlinda okkar hlýtur að vera hornsteinn framtíðar sem við viljum sjá rísa eftir áföllin miklu. Þetta varðar ekki síst auðlindir hafsins, fiskstofnana sem hér eru til umræðu, enda var hv. þingmaður einmitt á sömu skoðun og ég í máli sínu. Langtímanýtingarstefna er lykilorð í fiskveiðistefnu og í kjölfar ályktana á alþjóðavettvangi um sjálfbæra þróun hafa alþjóðastofnanir á sviði auðlindastjórnunar og vísindastofnanir þeim tengdar, auk vísindamanna einstakra þjóðlanda, unnið að þróun aðferðafræði sem stuðlar að árangri á þessu sviði. Það er líka ljóst að geti aðilar í sjávarútvegi sýnt fram á að afurðir þeirra komi úr sjálfbærum fiskveiðum hefur það verulegt markaðslegt forskot. Geti þeir það ekki er hætta á að verðmætir markaðir geti jafnvel tapast. Því er mikilvægt í dag að ná árangri á þessu sviði og geta sýnt fram á að gengið sé fram af ábyrgð við nýtingu auðlindarinnar. Á vettvangi Alþjóðahafrannsóknaráðsins hafa þessi mál einmitt verið á dagskrá og vinnureglur ráðgjafaráðsins byggja nú í grundvallaratriðum á því vinnulagi sem gerir ráð fyrir að tryggja að stofn haldist innan ákveðinnar fyrir fram skilgreindra viðmiðunarmarka og því marki sé náð með skilgreindri nýtingarstefnu, svo sem með ákvörðun hæfilegs fiskveiðidauða. Á slíkum grunni ákvað fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra árið 2007 að færa nýtingarhlutfall í þorskveiðum í 20% af viðmiðunarstofni svo stuðla mætti að betri nýliðun og meiri veiði á viðkomandi ári. Sú aðgerð var talin nauðsynleg til að styrkja hrygningarstofninn sem hafði verið í sögulegri lægð árin á undan. Þessa nýtingarstefnu festu fyrirrennarar mínir í ríkisstjórn í sessi til næstu fimm ára og hafa farið þess á leit á vettvangi Alþjóðahafrannsóknaráðsins að gerðar verði prófanir á þessari nýtingaráætlun svo að staðfesting fáist á því að hér sé um sjálfbærar og ábyrgar veiðar að ræða. Aflareglan getur síðan verið til endurskoðunar að því tímabili loknu. Ég vil geta þess, frú forseti, að okkur er mikilvægt að við stundum sjávarútveg okkar, fiskveiðar, á sjálfbæran hátt og getum sýnt fram á það þannig að alþjóðasamfélagið viðurkenni það. Ég vil samt leggja áherslu á varðandi áherslur hv. þingmanns hér áðan að ég hef þegar gripið til nokkurra aðgerða til að freista þess að ná fram hámarksnýtingu á þeim aflaheimildum sem veittar eru á yfirstandandi fiskveiðiári. Þar vil ég fyrst nefna að byggðakvóti er auglýstur miklu fyrr en áður og það þýðir vonandi að hann nýtist fyrr. Þá hef ég ákveðið í dag að gefa út reglugerð um síldveiðar þar sem upphafsaflamark er ákveðið 40.000 tonn, sem eru væntanlega miklar gleðifréttir fyrir þá sem í hlut eiga og þjóðfélagið allt. Í mínum huga liggur ljóst fyrir að sá makrílafli sem ákveðinn verður á næsta ári verði meiri en á þessu ári. Þeirrar ákvörðunar er að vænta alveg á næstunni. Verði frumvarp um breytingu á stjórn fiskveiða, sem dreift hefur verið hér í dag, að lögum munu tiltekin atriði í því hafa strax áhrif á þessu fiskveiðiári. Stórauknar veiðar á skötusel á þessu fiskveiðiári eru allt að 2.000 tonnum eins og hv. þingmaður minntist á. Tilfærsla milli ára verður aðeins 10% á þessu fiskveiðiári til að tryggja að sá afli eða þær aflaheimildir verði nýttar á árinu. Gerðar eru breytingar á flutningi aflamarks milli skipa og á grundvelli veiðigjalds sem án alls vafa ætti að vera hvetjandi t.d. til veiða á úthafsrækju. Þá eru gerðar breytingar á línuívilnun til þess að sú heimild verði nýtt að fullu. Að þessu gefnu sem ég hef sagt vil ég tiltaka að ég mun fylgjast náið með þróun mála og í samráði við Hafrannsóknastofnun og samtök sjómanna og útgerðarmanna taka þær ákvarðanir sem nauðsynlegar kunna að verða. Þetta þýðir að ég ætla alls ekki að slá út af borðinu að aflaheimildir verði auknar en fyrir því verða að liggja nægileg og sterk rök til þess að hægt sé að taka um það ákvörðun, frú forseti.

Virðulegi forseti. Nú á tímum erfiðs efnahagsástands verður að skoða allar leiðir til verðmætasköpunar, á tímum þar sem fólkið í landinu hrópar á aukna atvinnu og auknar tekjur, á tímum þar sem botnlaus skuldahít ríkissjóðs kallar á meiri gjaldeyristekjur, er freistandi að skoða allar leiðir til að auka vinnu, auka tekjur, og ekki síst gjaldeyristekjur. Við Íslendingar erum svo heppin að landið okkar og fólkið geymir ótal tækifæri í nýtingu auðlinda, jafnt í mannauði sem nýtingu náttúruauðlinda. Ríkisstjórninni hefur hins vegar gengið illa að nýta kraft fólksins, nýta auðlindirnar og þótt sumir ráðherrar og stjórnarþingmenn virðist vilja atvinnuuppbyggingu, ganga hvorki ríkisstjórnin né stjórnarliðar í takt. Þannig bregður hæstv. umhverfisráðherra ítrekað fæti fyrir nýtingu í orkugeiranum. Hæstv. fjármálaráðherra og hans aðstoðarfólk virðast finna upp á nýrri skattpíningu á fólk og atvinnufyrirtæki daglega, og Samfylkingin eins og hún leggur sig ræðst til atlögu gegn undirstöðuatvinnugrein landsbyggðarinnar og Íslands alls, sjávarútveginum, með glórulausri hugmynd að fyrningarleið, leið sem hefur nú þegar dregið allan mátt úr langtímaákvörðunum sjávarútvegsfyrirtækja. Aukning aflaheimilda, og þar með hærra nýtingarhlutfalls fiskstofna, verður að skoða af skynsemi og varúð. Þeim, sem nýta auðlindir og ætla að gera það um alla framtíð, er vel treystandi fyrir að varðveita auðlindina og nýta hana hóflega. Þannig skila menn mestum arði af auðlindinni. Sjómenn hafa bent á það undanfarin ár að þorskstofninn sé að vaxa og að meira veiðist af stórum þorski en mörg fyrri ár. Niðurstöður vísindamanna eru á sama veg: Við erum á réttri leið. Ég tek undir að það er skynsamlegt að auka aflaheimildir tímabundið til að örva atvinnulífið, til að afla meiri gjaldeyris. En það er líka nauðsynlegt að fara varlega í það og byggja á þeirri þekkingu sem við höfum. Við eigum að fara leið skynsemi og hófsemi í þessu máli sem og öllum öðrum.

Frú forseti. Þar sem ég hef mjög knappan tíma ætla ég nú ekki að endurtaka mikið af því sem hér hefur komið fram, en þakka fyrir þessa umræðu. Menn velta því náttúrlega mjög fyrir sér hvort hægt sé að auka aflaheimildir nú þegar að þrengir í samfélaginu og er skiljanlegt að menn skuli horfa til fiskveiðiauðlindarinnar í sjónum þegar kemur að því að reyna að afla meiri tekna í þjóðarbúið. Það er mjög skiljanlegt. Ég hef hins vegar sagt, og „presentera“ það sem mína persónulegu skoðun, að ef menn sjá ástæðu til þess að auka tímabundið aflaheimildir að verulegu marki, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson talar um, t.d. 40.000 tonn í þorski, verði það að vera eitthvað sem hafi þá annan tilgang meðfram. Ég hef kynnt þá tillögu að menn fari út í vísindaveiðar á þorski og reyni að nota aflaskipin við landið í rannsóknarskyni á sama tíma og við mundum hugsanlega auka aflaheimildir sem einhverju nemur og gefa jafnvel veiðarnar frjálsar tímabundið, á meðan verið væri að auka rannsóknarsvæði og sýnatökusvæði til þess að reyna að byggja á gleggri upplýsingar til framtíðar um hvað þessi auðlind gefur okkur í raun og veru og hverjir möguleikar hennar eru í framtíðinni. Það er náttúrlega mjög mikilvægt að við göngum vel um þessa auðlind og að við þekkjum hana vel. Við vitum að það er mikið brottkast. Við vitum líka að af þeim afla sem dreginn er úr sjó, t.d. á frystitogurum, fer mikið forgörðum, meira en helmingur jafnvel. Það eru allt atriði sem kalla á mjög ábyrga fiskveiðistjórnun og að menn stígi varlega til jarðar ef þeir ákveða aukningu aflaheimilda og reyni að nota þá tækifærið í vísindalegu skyni jafnhliða ef út í það verður farið.

Virðulegur forseti. Ég fagna þessari umræðu þótt deila megi um að hægt sé að auka aflaheimildir. Ég leyfi mér að benda á hvað gera má við þessar aflaheimildir ef þær verða veittar. Það liggur í hlutarins eðli miðað við skattstefnu ríkisstjórnarinnar að allar auknar aflaheimildir verði þá seldar gegn gjaldi til þess að afla tekna fyrir ríkissjóð. Í nýframkomnu frumvarpi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er verið að verðleggja kílóið af skötusel á 120 kr. Tillaga Hreyfingarinnar í efnahags- og skattanefnd er að allar aflaheimildir sem afhentar verða skuli seldar á 50 kr. kílóið, þeir sem ekki vilja taka við þeim gegn því gjaldi hafna þeim þá bara alfarið og öðrum verður leyft að bjóða í þær. Þetta gæti þýtt tekjur fyrir ríkið upp á um 25 milljarða og veitir ekki af. Við verðum að hafa í huga að leigugjald á hvert kíló af þorski í dag er 230 kr., þannig að 50 kr. á kíló þykir mér hóflegt gjald. Þetta mundi í framtíðinni leiða til eðlilegrar verðmyndunar á auðlindinni sem ekki er vanþörf á því að hér er verið að afhenda auðlindir og hefur verið gert áratugum saman endurgjaldslaust af hálfu pólitísks arms LÍÚ. Ég tel að brýn þörf sé á að þar verði breyting á. Það er eðlilegt, finnst mér, að Sjálfstæðisflokkurinn taki þessar hugmyndir inn í sína efnahagsstefnu, því að þarna er kjörin leið til þess að lækka skatta, eða alla vega að hækka þá minna en efni standa til.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni Ásbirni Óttarssyni fyrir þessa umræðu og fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli. Þingmaðurinn færði góð rök fyrir máli sínu og sýndi á sannfærandi hátt að með tillögunni væri ekki verið að ganga það nærri stofnunum að einhver hætta skapaðist af. Það hefði sem sagt ekki áhrif á uppbyggingu stofnanna. Þess vegna eru þetta skynsamlegar tillögur að mínu mati sem þingmaðurinn leggur hér fram, í púkkið, sem leið út úr því ástandi sem við eigum við að etja núna. Áhættan fyrir hagkerfið að gera þetta ekki er að mínu mati meiri en sú áhætta sem það hefði í för með sér að gera þetta. Kostirnir eru svo yfirgnæfandi og áhættan fyrir stofnana er lítil sem engin, eins og þingmaðurinn sýndi fram á. Verkefnið sem við stöndum frammi fyrir sem þjóð er að vinna okkur út úr þeim vanda sem við er að etja. Þess vegna ber okkur hreinlega skylda til þess að fara yfir alla möguleika, allar forsendur, velta við hverjum einasta steini til þess að auka verðmætasköpun í landinu, til þess að koma vinnufúsum höndum í vinnu, skapa störf og auka verðmæti. Þetta snýst einmitt um að skapa tekjur fyrir þjóðarbúið. Ef farið yrði að tillögum hv. þingmanns værum við að tala um auknar tekjur fyrir þjóðarbúið upp á í kringum 30 milljarða. 30 milljarðar í auknar gjaldeyristekjur fyrir þjóðarbú sem þarf svo sannarlega á þeim að halda. Ef við beitum nýtilkomnum skattatillögum, hvað svo sem til er í þeim, gætum við sagt að af 30 milljörðunum fari u.þ.b. 40% í laun, það eru um 12 milljarðar, og 47% skattur gæfi þá allt að því sex milljarða króna, ekki það að ég leggi það til. En þarna sjáum við að þetta eru tölur sem skipta máli, skipta máli fyrir samfélagið. Og okkur ber í rauninni skylda til þess að taka svona ákvarðanir, það er ekki eftir neinu að bíða, flotinn er klár, tækin eru til, 

Frú forseti. Ég held hér á riti Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem heitir Hafið bláa hafið, riti sem hefur að geyma áherslur og tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í sjávarútvegsmálum. Í þessa stefnumótunarvinnu hefur verið lögð ærin vinna af okkur félagsmönnum í VG og við höfum jafnframt kallað til fjölda sérfræðinga. Þessi vinna var unnin frá vori 2007 og lögð fram í mars 2009, fyrir kosningar, og samþykkt á landsfundi. Þarna förum við yfir stöðu fiskveiða á heimsvísu - Ísland og svæðasamvinna á Norðaustur-Atlantshafi - yfir sjálfbæra nýtingu, vistvænar veiðar, eflingu hafrannsókna, hafsbotnsrannsóknir, vistkerfisstjórnun, orkusparnað í sjávarútvegi og svo margt fleira sem við verðum að taka á heildstætt. Ég vona að sú nefnd sem er nú að störfum líti til þessa. Ég skora á hv. þingmenn að kynna sér þessa stefnu til hlítar og taka hana upp sem stefnumótun í sínum flokkum því að þessi stefna er endurnýjanleg auðlind fyrir alla. Aðalatriðið í fiskveiðistjórnarstefnunni frá A til Ö, og reyndar í allri landsmálastefnu, er að taka upp meginreglur umhverfisréttar, þ.e. um sjálfbæra þróun, taka ekki af höfuðstólnum, vinna ekki eins og við unnum í efnahagslífinu árin fyrir hrunið. Við eigum líka að taka upp meginreglu umhverfisréttar um varúð, að leyfa náttúrunni að njóta vafans. Umræðan er gagnleg, en förum varlega umfram allt, sígandi lukka er best. Við verðum að taka ákvarðanir um aukningu aflaheimilda út frá þeim meginreglum sem ég talaði um og við verðum líka að treysta á afar færa vísindamenn okkar hjá Hafrannsóknastofnun Íslands og þeir verða líka að vinna í nánu samráði við sjómenn. Á grundvelli þess sem ég hef sagt tökum við síðan ákvörðun um hugsanlega aukningu aflaheimilda.

Virðulegi forseti. Hvernig taka menn ákvörðun um fyrningarleið? Ég velti því upp í ljósi þeirrar ágætu ræðu sem hv. þm. Atli Gíslason flutti hér áðan, eða þann hluta sem ég heyrði af henni réttara sagt. Við þurfum að taka ákvarðanir af ábyrgð, það er rétt. Ég tel að það hafi ekki verið ábyrg framsetning sem gerð var varðandi hugmynd um fyrningarleið sem hæstv. ríkisstjórn setur nú fram. Ég held að þarna fari ekki alveg saman sú ákvörðun og sú ágæta ræða sem hv. þingmaður hélt hér áðan. Ef einhvern tímann eru rök fyrir því að auka við fiskveiðar, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, er það núna. Það er vegna þess að þjóðarbúið þarf á því að halda. Það er ljóst að það er mikið af fiski í sjónum, það segja okkur sjómenn, það segja okkur útgerðarmenn og það segja okkur líka vísindamenn í raun og veru. Við eigum að nota tækifærið núna og auka þessar veiðar því að þjóðarbúið þarf svo sannarlega á því að halda. Við verðum að taka ákvarðanir hratt og örugglega, það hefur verið sagt hér í þessum ræðustól oftar en einu sinni. Og núverandi ríkisstjórn ber ábyrgð á því að hér séu teknar ákvarðanir sem leiða til tekjuöflunar fyrir þjóðarbúið. Hér er ein aðferð sem hægt er að beita mjög hratt og örugglega, jafnvel þótt hún sé tímabundin. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra, því að ég veit að hann er mjög hugsandi yfir því hvernig við getum aflað tekna fyrir þjóðarbúið, að hann skoði það vandlega en ekki samt of lengi, að aukið verði við aflaheimildir til að þjóðarbúið geti hugsanlega fengið þá 30 milljarða sem hér er verið að ræða um. Svo vil ég að endingu velta einu upp í ljósi þess að það er nefnd að störfum, sem ríkir þokkaleg sátt í, enn þá alla vega, að endurskoða sjávarútvegskerfið. Er rétt að fyrningarleið hangi enn þá yfir okkur? Ég hef ekki kynnt mér það frumvarp sem nú hefur verið lagt fram, en er skynsamlegt að koma fram með frumvörp á sama tíma og þessi nefnd er að störfum? Það má kanna það sem er gott í þessu frumvarpi 

Virðulegur forseti. Mig langar til þess að nota minn takmarkaða tíma í þessari mjög svo þörfu umræðu til þess að rifja upp skýrslu sem tveir nemar, Þórður Már Jónsson og Finnbogi Vikar, við Háskólann á Bifröst birtu síðastliðið sumar. Hún sýndi að 50% heimild til að leigja frá sér aflaheimildir skapar mikla vannýtingu á vissum tegundum nytjastofna, þar sem það er innbyggður hvati í núverandi kerfi til að sitja á ódýrari tegundum í leigu og leigja frá sér hinar dýrari tegundir. Það verður til þess að mörg þúsund tonn falla niður ónýtt árlega, margir milljarðar tapast úr þjóðarframleiðslunni þar sem engin atvinna skapast vegna vannýtingar og byggðirnar í landinu líða fyrir þetta vegna hráefnisskorts til verksmiðja. Þá kom það jafnframt fram í þessari mjög svo vönduðu skýrslu þeirra félaga að geymsluréttur á aflamarki frá einu ári til þess næsta væri stórgalli á kerfinu þar sem leyfilegt hlutfall geymsluréttar er 33% af úthlutuðu aflamarki. Þetta gæfi m.a. útgerðaraðilum tækifæri á því að búa til skort á aflaheimildum á leigumarkaði og jafnframt hefði það áhrif á útflutningstekjur þjóðarinnar þar sem aflaheimildirnar eru ekki fullnýttar jafnvel þótt tækifæri séu til. Þar af leiðandi getur geymsluréttur orðið til þess að væntanlegar útflutningstekjur þjóðarbúsins skila sér ekki inn í landið á ársgrundvelli þegar aflaheimildir eru fluttar yfir á næsta ár. Ég vildi nota tækifærið til að koma þessu sjónarmiði að. Menn verða auðvitað að nýta þær aflaheimildir sem eru til staðar áður en farið er að ræða um aukningu þeirra. Öll aukning þeirra, þó að menn geti vissulega tekið undir að hún er eftirsóknarverð, verður að byggja á vísindalegum grunni. Hitt vil ég líka taka fram að það er nauðsynlegt að halda því til haga vegna minni samdráttar og minna atvinnuleysis, lægra framlags til nýju bankanna og lægri vaxtagjalda en reiknað var með, eins og fram kom hér í síðustu viku, að aðlögunarþörf ríkissjóðs minnkar um 20 milljarða á næsta ári, sem er fagnaðarefni fyrir heimilin í landinu og ekki síst fyrir atvinnulífið.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hafa átt sér stað þó að mér hafi fundist þær á köflum ekki vera mjög markvissar um málefni dagskrárinnar, þ.e. um aukningu aflaheimilda. Ég nefndi aldrei neitt fiskveiðistjórnarkerfi og margir hefðu getað tekið hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur sér til fyrirmyndar með að ræða eingöngu það sem er á dagskránni. Það sem ég vil segja er þetta: Þessar tillögur ganga út á, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að engin áhætta er tekin gagnvart stofnstærð enda mundi ég aldrei hafa neinn málflutning uppi um að leggja til aukningu á aflamarki sem ég teldi að stofnaði stofnunum í hættu. Þetta snýst fyrst og fremst um að það sem hefur oft verið rætt á sjómannadögum, þ.e. fiskifræði sjómannsins. Við upplifum allt annað ástand á miðunum en Hafrannsóknastofnun setur fram. Samt sem áður nota ég það ekki sem málflutning hér heldur bendi eingöngu á einfaldar staðreyndir um að ef 40.000 tonnum er bætt við þorskkvótann mun þorskstofninn stækka um 14.000 tonn og hrygningarstofninn vera sá sami. Ég geri ákall um að við þær aðstæður sem þjóðarbúið er í núna tökum við svona ákvarðanir. Við þurfum ekki að rexa og pexa því þetta er mjög einfalt mál. Við eigum bara að ýta á græna takkann og gera þetta strax til þess að gefa þessum byggðarlögum von í þeirri varnarbaráttu sem þau eru. Þetta mun líka skaffa fleiri hundruðum manna störf. Þetta mun þýða 30 milljarða útflutningstekjur sem þýðir 90 milljarða innspýtingu í hagkerfið. Frú forseti. Þeir sem telja að við þurfum þess ekki núna, það eru menn á villigötum. Við þurfum núna að fá innspýtingu í hagkerfið og með því að gera þetta sem ég legg til tökum við enga áhættu gagnvart stofnunum. Við eigum ekki að hika, við eigum að gera þetta strax.

Frú forseti. Í þessari umræðu kemur skýrt fram hjá öllum hv. þingmönnum sem hafa tekið til máls hversu mikilvægur sjávarútvegurinn er. Hann stendur nú undir líklega meira en 40% af útflutningstekjum þjóðarinnar. Hann er jafnframt sá grunnur sem við byggjum okkar samfélag á, þessi auðlind sem við eigum í hafinu. Það er því mikilvægt að við umgöngumst hana af ábyrgð og varkárni en einnig að við beitum öllum brögðum til þess að nýta hana sem best og virðisaukinn verði sem mestur. Ég vil nefna tvennt. Við þurfum að huga að þeim afla sem veiddur er, að virðisaukinn hér innan lands verði sem allra mestur og að þær aflaheimildir sem gefnar eru út innan ársins séu nýttar á þessu ári. Þessi atriði eru nú þegar í frumvarpsformi hér fyrir þinginu. Hitt er hvort fara eigi í að auka aflaheimildir eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson lagði áherslu á. Þá verðum við að huga að því í fyrsta lagi að við göngum ekki á stofninn og lútum bæði innlendri ráðgjöf í þeim efnum samkvæmt lögum en einnig alþjóðlegum samningum og stuðlum. Við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að ef við göngum meira á stofninn getum við búist við því að þurfa að minnka álagið á veiðarnar á næsta ári í viðkomandi stofni. Það er talað um að nú sé brýnna en nokkru sinni fyrr að veita meiri aflaheimildir í tiltekna fisktegund og ef við förum út í það verðum við líka að gera okkur grein fyrir því að það getur haft áhrif á næsta ári. Við megum aldrei ganga svo langt að við ógnum sjálfbærni fiskstofnsins. Ég þakka fyrir þessa umræðu, frú forseti, og það verður áfram unnið að þessu. Fljótlega kemur frumvarp fyrir hv. sjávarútvegsnefnd og Alþingi um sjávarútvegsmál þar sem 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þingskjali 184. Þar er um að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, með síðari breytingum. Með frumvarpi þessu er gerð tillaga um tvær minni háttar breytingar á lögum um lax- og silungsveiði. Annars vegar er lagt til að kveðið verði á um atkvæðisrétt eigenda eyðijarða á fundum veiðifélaga en fyrir mistök féll sá réttur niður við setningu gildandi lax- og silungsveiðilaga frá árinu 2006. Hins vegar er lagt til að kveðið verði á um refsingu vegna þeirrar háttsemi að hefja framkvæmdir í eða við veiðivatn sem geta haft áhrif á fiskgengd þess, afkomu fiskstofna eða aðstæður til veiði eða lífríki vatnsins að öðru leyti án þess að leyfis til framkvæmdar hafi verið aflað hjá Fiskistofu samkvæmt 1. mgr. 33. gr. laganna. Sjálfsagt er að slík framkoma verði látin varða refsingu. Þetta eru tvö einföld atriði, frú forseti, en þó er mjög mikilvægt að þau komist inn í lögin sem voru samþykkt árið 2006. Ég vil að öðru leyti vísa til þeirra athugasemda sem fylgja frumvarpinu og fylgiskjals með því sem hefur að geyma kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins. Þar segir að verði frumvarp þetta óbreytt að lögum verði ekki séð að það muni hafa í för með sér aukinn kostnað eða útgjöld fyrir ríkissjóð enda er fyrst og fremst um tilteknar leiðréttingar á gildandi lögum að ræða.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að frumvarpið sem við ræðum hér er í raun tilteknar leiðréttingar sem á þeim ágætu lax- og silungsveiðilögum sem tóku gildi um mitt ár 2006. Engu að síður er um að ræða mikilvægar leiðréttingar sem ástæða er til þess að gera á þessum lögum og ég tek undir það með hæstv. ráðherra. Ég tek líka undir með hæstv. ráðherra um að ástæða er til þess að vekja athygli á þeirri ágætu greinargerð eða athugasemdum sem fylgja frumvarpinu við einstakar greinar sem eru fróðlegar bæði í sögulegu tilliti og eins til að varpa ljósi á þennan lagabálk sem lax- og silungsveiðilögin eru. Mér finnst sérstök ástæða til þess að vekja athygli á 2. mgr. í athugasemdunum þar sem segir, með leyfi virðulegs forseta, og hefst nú skjallbandalag okkar hæstv. ráðherra: „Eigi er langt síðan lax- og silungsveiðilög, nr. 61 14. júní 2006, öðluðust gildi. Hin nýju lög voru lengi í smíðum og“ - og ég undirstrika - „þykja hið ágætasta lagaverk.“ Undir þetta vil ég eindregið taka og tel raunar að lax- og silungsveiðilögin hafi í meginatriðum reynst prýðilega og verið prýðilegur grundvöllur fyrir þá mikilvægu starfsemi sem lax- og silungsveiði er í landinu. Gleymum því ekki að lax- og silungsveiðin eru mjög mikil búdrýgindi, ekki bara fyrir einstaka bændur og einstök héruð heldur landið í heild. Við vitum að með skynsamlegri nýtingu á laxveiðiám og veiðivötnum og með ágætri uppbyggingu hefur tekist að auka mjög verðmæti þessarar atvinnugreinar. Í einstökum héruðum skiptir lax- og silungsveiði í ám og vötnum mjög miklu máli fyrir tekjur á þessum svæðum og hægt væri að taka mörg dæmi um það. Á sínum tíma lét Veiðimálastofnun útbúa sérstaka skýrslu eða athugun á því hvert verðmætið af þessum nytjum væri. Það voru ótrúlegar tölur sem ég þori ekki að fara með eftir minni en sýna hins vegar að þetta er gífurlega verðmæt og þýðingarmikil atvinnustarfsemi. Það er rétt að það var frekar fyrir mistök en nokkuð annað að þannig var gengið frá þessum lögum á sínum tíma að ákveðin óvissa varð um hvernig farið yrði með atkvæðisrétt eigenda svokallaðra eyðijarða sem áttu veiðirétt. Það er auðvitað eðlilegt að reynt sé að laga þetta. Mér er kunnugt um að unnið hefur verið að þessum málum í ágætri sátt við hlunnindabændur og aðra sem málið varðar og ég tel að um þetta mál ætti að geta tekist ágæt samstaða. Í öðru lagi er hér um að ræða ákvæði sem felur í sér að gera skuli skýrari reglur um ábyrgð þeirra sem hefja framkvæmdir í veiðivötnum án tilskilinna leyfa. Það má segja sem svo að þarna sé verið að árétta þann vilja að vitaskuld eigi menn sem hefja þessar framkvæmdir án þess að hafa aflað tilskilinna leyfa að bera fulla ábyrgð á því. Við vitum að þó að menn hefji þessar framkvæmdir kannski í athugunarleysi getur það verið afdrifaríkt og haft áhrif á búsvæði vatnafiska sem er nauðsynlegt fyrir okkur að fara mjög gætilega um. Þess vegna er eðlilegt að aflað sé nauðsynlegra heimilda hjá þeim sem málið varðar og þekkja til og hafa þekkingu til þess að skera úr um það áður en slíkar framkvæmdir hefjast. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp. Það er rétt að í þessu felast engar grundvallarbreytingar á lögunum sjálfum enda, svo ég ítreki það sem fram kemur í athugasemdunum, eru þau hið ágætasta lagaverk. Þó eru þau ekki gallalaus og þess vegna er nauðsynlegt að gera á þeim þessar breytingar sem hæstv. ráðherra hefur mælt fyrir.

Frú forseti. Ég þakka undirtektir hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar í þessu máli enda er honum málið skylt. Þannig er að þegar lög um lax- og silungsveiði voru sett árið 2006 var ég í þáverandi landbúnaðarnefnd sem hafði málið til umfjöllunar og hv. þingmaður var ráðherra. Ég tek undir að þessi lög hafi verið vel unnin og vil segja að vel hefur tekist til við að standa vörð um félagsskap veiðifélaga þannig að hann geti starfað og axlað ábyrgð á félagslegan hátt. Hart hefur verið sótt að þessum samtökum þegar aðilar sem höfðu keypt upp stóran hluta af ám og vötnum komu síðan og vildu fá hlutfallslegan atkvæðisrétt í þeim efnum. Það er mjög mikilvægt að um þessa dýrmætu náttúruauðlind okkar sem fólgin er í fiskiám og vötnum sé sem best sátt og sterk félagsleg umgjörð og ég tel að svo sé. Þökk sé þeim sem þar eiga hlut að máli. Að þessari umræðu lokinni óska ég eftir því að þetta mál gangi til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og fái þar greiða og góða umræðu og afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 185, en um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 54/1990 um innflutning á dýrum, með síðari breytingum. Með frumvarpi þessu eru áformaðar breytingar á lögum um innflutning á dýrum í því skyni að auðvelda og hraða erfðaframförum í svínarækt. Tildrög frumvarpsins eru að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið skipaði sérfræðinganefnd árið 2008 til þess að gera tillögur um leiðir til að efla og auka hagkvæmni í svínarækt, m.a. með tilliti til hugsanlegs innflutnings á erfðaefni, með það að leiðarljósi að búgreinin verði sem best arðbær og samkeppnisfær við aðrar greinar og matvælaöryggi og sjúkdómavarnir séu nægilega tryggð. Nefndin hefur gert að tillögu sinni að heimilað verði að flytja frosið svínasæði beint inn á bú hér á landi að uppfylltum nánar tilteknum kröfum um heilbrigði í útflutningslandi, útflutningsstöð og í því búi sem nýtir sæðið. Þá er einnig gert ráð fyrir einangrunartíma hér á landi svo ganga megi úr skugga um að viðsjárverðar breytingar hafi ekki orðið á svínum í útflutningslandi, þ.e. þaðan sem sæðið er fengið. Með frumvarpi þessu er farið að tillögu nefndarinnar. Þá felur frumvarpið í sér að ákvörðunarvald um hvort heimila skuli innflutning er lagt til Matvælastofnunar en þá ákvörðun má síðan bera undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti til úrskurðar. Ég vil að öðru leyti vísa til þeirra athugasemda sem fylgja frumvarpinu og fylgiskjals með því sem hefur m.a. að geyma kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins. Ég legg auk þess til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og 2. umr. Varðandi umsögn fjármálaráðuneytisins um kostnað, verði frumvarpið óbreytt að lögum, verður ekki séð að það muni hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Það er ljóst að þarna eru miklir hagsmunir í húfi fyrir svínabændur okkar og svínakjötsframleiðslu hér á landi og þess vegna er talið mikilvægt að þetta frumvarp sé flutt.

Virðulegi forseti. Þó að þetta frumvarp láti í sjálfu sér ekki mjög mikið yfir sér er engin spurning um að það getur haft talsverð áhrif og þetta mál varðar mjög mikla hagsmuni sem geta verið og eru hagsmunir svínaræktenda í landinu. Við skulum ekki gleyma því að svínaræktendur eru mjög mikilvægir framleiðendur á kjöti hér á landi og svínakjötsframleiðsla hefur jafnan farið vaxandi ár frá ári nú síðustu árin. Í athugasemdum við þetta frumvarp er vakin athygli á því að svín hafi verið hér haldin frá landnámstíð fram til ársins 1600, að því er talið er, og ég vil enn og aftur vekja athygli á þeim ágætu athugasemdum sem fylgja bæði þessu frumvarpi og því sem við ræddum áðan þar sem sagan er rakin ítarlega og varpað er ljósi á ýmsa hluti sem ég held að blasi kannski ekki við hverjum sem er við fyrstu sýn. Það mál sem hér um ræðir á sér talsvert langan aðdraganda. Eins og menn þekkja kannski er það svo að til þess að geta stundað eðlilega og nauðsynlega kynbótastarfsemi í svínarækt í landinu eru flutt hingað til lands lifandi dýr sem eru, að ég hygg, frá Noregi. Þau hafa verið flutt í einangrunarstöðina í Hrísey og geymd þar um nokkurn tíma til þess að tryggja eðlilegar búfjárvarnir og koma í veg fyrir sjúkdómahættu. Að því búnu eru svínin flutt til viðkomandi búa og svínabændur hafa vakið athygli á því að þetta fyrirkomulag sé þeim mjög dýrt. Þeir hafa talið að hægt væri, án þess að valda neinni smithættu, að koma að þessum málum með öðrum og hagfelldari hætti. Þess vegna ræddu svínabændur það við sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og mig sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Enn fremur komu þeir að máli við þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd með ósk um að gerðar yrðu breytingar á lögum um innflutning dýra til þess að auðvelda innflutning á erfðaefni til landsins svo draga mætti úr kostnaði án þess að það ylli neinni sjúkdómahættu. Þeirra upphaflega ósk var sú að heimilað yrði að flytja inn ófrosið sæði beint á býli. Valin yrðu út býli sem nytu trausts í þeim efnum þannig að alls öryggis væri gætt og auðvitað yrðu líka valdir þeir aðilar frá Noregi, sem um væri að ræða, af kostgæfni til að tryggja allt þetta og um leið að reyna að draga úr kostnaði. Þetta eru hins vegar auðvitað mjög viðkvæm mál eins og við þekkjum öll, við þekkjum umræðuna sem hefur verið um innflutning á nýjum stofnum, t.d. nýju kúakyni sem hefur verið oft til umræðu bæði hér í þinginu og utan þingsins. Við þekkjum að innflutningur af þessu tagi er afar viðkvæmt mál og ég tek undir að það þarf að fara af mjög mikilli gætni með þessa hluti. Þrátt fyrir að mér væri kunnugt um að í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd á sínum tíma væri mikill vilji til þess að bregðast jákvætt við þessari ábendingu svínaræktenda á þeim tíma varð það niðurstaða mín sem ráðherra að reyna að vinna þetta mál eins faglega og hægt væri. Þess vegna ákvað ég að setja á laggirnar nefnd sem skipuð var, eins og hér kemur fram, þremur mönnum, þeim Halldóri Runólfssyni yfirdýralækni, Vilhjálmi Svanssyni, dýralækni og sérfræðingi í veirufræði á Keldum, og Þorsteini Ólafssyni, dýralækni hjá Búnaðarsambandi Suðurlands, sem nú er sérgreinadýralæknir hjá Matvælastofnun, en allir þessir menn eru mjög fróðir á þessu sviði. Þeir fóru, eins og fram kemur í þessum athugasemdum, í ferð til Noregs til þess að kynna sér aðstæður og skoðuðu öll tiltæk gögn. Niðurstaða þeirra var sú, eins og fram kemur í þessum athugasemdum, að hægt væri að fara tvær leiðir sem eru tilgreindar hér í athugasemdunum og seinni leiðin er í raun og veru stofninn að því frumvarpi sem við ræðum hér. Ég tel að það sé engin spurning um að þetta er a.m.k. skref í þá átt sem svínabændur lögðu til að farin væri. Hér er greinilega verið að reyna að feta mjög varfærna slóð og ég geri ekki athugasemdir við það nema síður sé. Hins vegar er það alveg ljóst mál að miðað við þær upphaflegu óskir sem komu fram frá svínabændum sem ég nefndi hér áðan er ekki verið að ganga alveg til móts við þau sjónarmið sem þá voru uppi. Þessi mál voru líka rædd á þeim forsendum hvort skynsamlegt væri að flytja inn frosið svínasæði eða djúpfryst svínasæði, eins og hérna er gert ráð fyrir. Mig rekur minni til þess að svínabændur á þeim tíma höfðu nokkrar áhyggjur af því að sú leið gæti verið bæði torsótt og nokkuð dýr fyrir bændur. Því vildi ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvort kostnaður við þetta hafi verið metinn, ekki frá sjónarhóli ríkisins heldur fyrir bændur, hvort þetta muni leiða til þess að kostnaður við svínarækt muni minnka eða hvernig hann muni þróast að öðru leyti. Við þurfum líka að hafa tiltækar upplýsingar um hvernig að þessu máli verður staðið að öðru leyti, hvernig að því verður staðið gagnvart samskiptum okkar við Norðmenn. Í athugasemdunum er greinilega verið að tala um innflutning frá tiltekinni einangrunarsæðingarstöð í Noregi, Norsvin í Hamri, sem er sérstaklega nefnd hér í athugasemdunum. Við þurfum því að hafa nákvæmar upplýsingar um hvernig að þessu máli verður staðið og þær munum við væntanlega fá í meðhöndlun sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar þegar að því kemur. Að öðru leyti ætla ég ekki að hafa mörg orð um þetta. Við vitum að það skiptir mjög miklu máli í því erfiða rekstrarumhverfi sem núna er í kjötframleiðslu í landinu að við leitum allra leiða til að reyna að lækka kostnað. Ef það er þannig, eins og svínabændur nefndu, og ég hygg að þeir hafi gert það með fullgildum rökum, að hægt sé að lækka kostnað í svínarækt með því að geta stundað skipulagðari kynbótastarfsemi og gera þetta með ódýrari hætti, skiptir það mjög miklu máli. Auðvitað er enginn að tala um að gera það á kostnað þeirra sjúkdómavarna sem við viljum hafa í heiðri þegar kemur að landbúnaði okkar. Þarna geta verið heilmiklir hagsmunir á ferðinni sem við þurfum því að fara mjög rækilega yfir í nefndinni þegar að þessu kemur, þó að ég sé ekki að boða að það verði óþarfa tafir í þessum efnum, en þetta er mál af því tagi sem við þurfum að skilja sem allra best til þess að geta metið hvort sú leið sem sérfræðingarnir þrír hafa lagt til sé sú eina rétta, sem vel má vera. Við þurfum a.m.k. að reyna að leggja okkar sjálfstæða mat á það eftir föngum í nefndinni. Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál er komið fram. Ég tel mjög mikilvægt að hreyfa við þessu. Það voru mikil og gild rök sem svínabændur fluttu á sínum tíma með því að gera breytingar á því fyrirkomulagi sem hefur verið við lýði, þ.e. innflutning á lífdýrunum. Ég er sannfærður um að það var rétt mat á þeim tíma og er þess enn fullviss. Það má ekki fara í þessar breytingar nema að mjög vel yfirlögðu ráði og þá með því að leita til okkar færustu sérfræðinga sem ég hygg að hér hafi verið gert með þessum hætti. Þetta frumvarp er afraksturinn af því starfi.

Frú forseti. Eins og fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra veit hefur núverandi utanríkisráðherra um langan aldur verið áhugamaður um þá breytingu sem hér er loksins að sjá dagsins ljós. Ég tel að bæði núverandi ráðherra og fyrrverandi ráðherra hafi vandað þetta mál með þeim hætti og svo vel að það verði mjög erfitt og umhendis fyrir þingið að ætla að ganga gegn þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. Ég dreg að vísu ekki dul á það að ég veit að í nefndinni sitja margir sérfræðingar en ég dreg í efa að þeir hafi þekkingu og reynslu umfram þá þrjá sérfræðinga sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kvaddi til þess að meta þetta í ráðherratíð sinni. Ég er þeirrar skoðunar að þessi breyting geti, ef vel er á málum haldið og ég treysti svínabændum til þess, leitt til þess að framleiðni og samkeppnishæfni í þessari grein aukist verulega. Ég er ekki hræddur við frosið útlenskt svínasæði. Ég tel að sú tækni sem við búum yfir núna sé þess eðlis að það sé alveg nánast í gadda slegið að það eru ekki möguleikar á því að við munum fara yfir einhver mörk varðandi smitsjúkdóma eða dýraheilbrigði sem gætu verið óæskileg. Ég geri mér alveg grein fyrir því að hér er um prinsippmál að ræða og ber fulla virðingu fyrir skoðunum þeirra sem hafa fullan vara á sér gagnvart þessu, og vísa til yfirlýsinga sem frá mér komu þegar menn ræddu hér um innflutning á norsku kúakyni. Það sér á að núverandi utanríkisráðherra er alinn upp með góðum Mýramönnum, jafnvel framsóknarmönnum, í sveitinni, en ég tel samt sem áður að þetta sé heillaspor. Ég vil þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir dirfskuna sem hann sýnir með þessu og hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir frumkvæðið sem hann á að þessu máli. 
            

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. utanríkisráðherra hefur nú slegist í hópinn í því skjallbandalagi sem ég stofnaði til við hæstv. ráðherra í umræðum um fyrra mál. Ég hafði satt að segja búist við því að hæstv. utanríkisráðherra mundi taka til máls þegar við ræddum um lax- og silungsveiði. En annaðhvort er hæstv. ráðherra orðinn svona sporlatur að hann hafði sig ekki í það að taka til máls fyrr en við þetta mál eða þá að þetta er til marks um það, sem ég hygg frekar að sé skýringin, að hans áhugasvið er jafnvel enn þá víðtækara en hv. þingheimi hafði verið ljóst fram að þessu. Mér er hins vegar kunnugt um að hæstv. ráðherra var áhugasamur um þetta mál líkt og ég. Til þess að taka af öll tvímæli dettur mér ekki í hug að það frumvarp sem hér er verið að leggja fram fari á nokkurn hátt yfir varfærnismörk varðandi smitsjúkdóma. Ég var með almennar hugleiðingar í þessu sambandi. Það sem ég var frekar að velta fyrir mér var einfaldlega sú staðreynd að á sínum tíma hófu svínabændur þetta mál með hugmyndum eða tillögum um að gengið yrði enn þá lengra, að heimilað yrði að flytja inn ófrosið svínasæði til þess einmitt ná því sem hæstv. ráðherra nefndi, þ.e. aukinni framleiðni og að auka samkeppnishæfni greinarinnar. Ég var einfaldlega að velta því fyrir mér hvort það yrði þá eitthvað frekar en það sem hér er verið að tala um. Það er alveg rétt, þetta eru þeir sérfræðingar sem við völdum á sínum tíma til þessa starfa og gerðum það vegna þess að við höfum á þeim fullt traust, að sjálfsögðu. En það er hlutskipti nefndar eins og sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að fara yfir aðskiljanlega hluti, við verðum að hafa skoðun á mjög mörgum hlutum, hvort sem það er innflutningur á svínasæði eða furður íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins. Munum við þá auðvitað leita okkur sérfræðilegrar ráðgjafar og heyra sjónarmið m.a. svínabænda. Ég tel að nefndin muni gera það mjög vel undir ágætri verkstjórn hv. þm. Atla Gíslasonar.

Frú forseti. Ég tel rétt að upplýsa skjallbandalag landbúnaðarins sem er í þessum sal að núverandi utanríkisráðherra er afkvæmi gullmedalíuhafa í kynbótafræðum á sviði hænsnaræktar. Ég er sem sagt á milli tektar og tvítugs alinn upp í hænsnahúsi, ef svo má segja, og ég hef auðvitað séð það á eigin skinni og kannski á það part í því að ég komst að lokum til manns fyrir atbeina foreldra minna að kynbætur á því sviði og innflutningur á erfðaefni með þeim hætti sem hér er lagður til olli gerbyltingu á sviði hænsnaræktar. Hann hefur algerlega gerbylt afkomu þeirrar greinar landbúnaðarins. En svo þarf hv. þingmaður ekki að undrast það að ég komi og hafi skoðanir á þessu því að ég held að við höfum átt óformleg orðaskipti um þetta áður. Við erum alla daga að tala um efnahag og hagvöxt og stundum kalla menn það nú hin döpru vísindi. Ég nam hins vegar, eins og hv. þingmaður, veit á sínum tíma æxlunarfræði. Það kalla menn hin glöðu vísindi þannig að það er vel við hæfi að ég komi og blandi mér í þetta því að þetta er auðvitað æxlunartengt.

Virðulegi forseti. Það skýrir náttúrlega hversu hæstv. utanríkisráðherra er stundum glaðbeittur, hann nam hin glöðu vísindi í því ágæta landi Bretlandi. En ég var út af fyrir sig ekkert að furða mig á því að hann tæki til máls um þetta mál, ég fagna því þvert á móti að hann skyldi gera það. Ég var aðeins að velta því fyrir mér hvað hefði valdið því að hann gat staðist þá freistingu hér áðan að ræða um lax- og silungsveiði. Það held ég satt að segja að sé í fyrsta skipti í 18 ára þingsögu hæstv. ráðherra  Að öðru leyti vil ég segja að allt sem hæstv. ráðherra sagði um þetta mál, sem er auðvitað alvarlegt mál og mjög mikilvægt, eins og ég reyndi að undirstrika áðan, er rétt. Þetta mál lætur kannski ekki mikið yfir sér við fyrstu sýn en það er hins vegar þýðingarmikið. Það er á vissan hátt prinsippmál. Ég tel að það hafi verið mjög vel undirbúið. Við hæstv. ráðherra erum algerlega sammála um að hluti af framförum í íslenskum landbúnaði stafar af kynbótum og þar hefur verið staðið býsna vel að mjög mörgum málum. Við sjáum bara þær framfarir sem orðið hafa í búfjárrækt. Það mætti nefna fjölmargt í því sambandi. Ég ætla ekki að hætta mér út á þann hála ís að telja eitthvað upp þarna og gleyma því sem gæti skipt máli í þeirri upptalningu. Ég vil einfaldlega segja að við höfum náð framförum í landbúnaði með kynbótum með því að standa að þeim með skynsamlegum hætti. Svínaræktin er mjög gott dæmi um þegar menn hafa náð meiri kjötframleiðslu miðað við fóðureiningu en áður var og það byggir á þessum kynbótum. Fyrir svínabændum vakir auðvitað fyrst og fremst að auka þessar framfarir enn frekar með því að heimila þennan innflutning til að geta kynbætt stofninn og ná þannig meiri afrakstri út úr búum sínum til hagsbóta fyrir alla, þar með talið neytendur. Þetta er stórmál, það skiptir máli en þetta er líka mjög áhugavert og nauðsynlegt að menn velti því fyrir sér til að mynda í nefndinni með þeim sérfræðingum sem við getum kallað til á okkar fund til að komast til botns í þessu og skilja þetta mál til hlítar.

Frú forseti. Þetta er mjög góð umræða, bæði lærð og skemmtileg. Þetta er það sem við fjöllum um, heimild til að flytja inn undir sérstökum skilyrðum djúpfryst svínasæði til kynbóta og til að styrkja samkeppnishæfni svínastofnsins hér á landi. Ég vil einnig minna á að ég hef skipað starfshóp sem á að kanna hvort ekki sé hægt að auka hagkvæmni stofnsins enn frekar með að íslenskt kornfóður verði notað í auknum mæli til svínakjötsframleiðslu hér á landi. Að mörgu er að hyggja en það er eitt sem ég vildi vekja athygli á í þessum ágætu tillögum okkar. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson vísaði til forvinnu sinnar í þessu máli en ég veit ekki hvort hæstv. utanríkisráðherra tók eftir því sem stendur í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Nefndin gerir tvær tillögur um mögulegar aðferðir við innflutning á svínasæði. Tillaga nr. 1 felur í sér að heimild verði veitt fyrir innflutningi á fersku svínasæði frá Norsvin í Noregi sem fari eingöngu til notkunar á sérstöku einangrunarbúi (einangrunarstöð) sem rekið verði af Svínaræktarfélagi Íslands, eða öðrum þar til bærum aðila. Sú tillaga felur í sér að ekki þarf að breyta lögum enda yrði framkvæmdin, rétt eins og nú, innan heimilda 13. gr. laga um innflutning dýra. Tillaga nr. 2 felur í sér að heimild verði veitt fyrir innflutningi á frosnu svínasæði frá Norsvin í Noregi, sem geti farið beint inn á svínabú hér á landi …“ Ég vek athygli á að þarna er þetta algerlega bundið við Noreg og ég var spurður að því í meðhöndlun frumvarpsins hvers vegna ekki væri leyfður innflutningur á sæði frá öðrum löndum. Þá varð ég bara að svara því einu sem mér fundust vera nægileg rök fyrir, að Noregur er ekki í Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Ég hélt ekki að mín lítilfjörlega ræða hér áðan mundi vekja upp svona stórpólitísk mál í umræðunni eins og mér heyrist að sé að gerast hérna. Það er skaði að hæstv. utanríkisráðherra skuli ekki vera til andsvara en hann getur auðvitað kvatt sér hljóðs t.d. með því að fara á mælendaskrá. Ég trúi ekki öðru en hæstv. ráðherra láti það eftir sér þó að hann sé farin að standast ýmsar freistingar, eins og kom fram í umræðunni fyrr í dag. Að öðru leyti vil ég segja að ég tek undir og ítreka að þetta mál, sem lætur kannski ekki mjög mikið yfir sér við fyrstu sýn, er þýðingarmikið. Það er mikið hagsmunamál fyrir svínaræktendur að vel takist til í þessu og ég held þess vegna að við eigum að kosta kapps um að vinna þetta hratt og örugglega þannig að hægt sé að fara að nýta þær heimildir sem á að opna á þótt mér sé ljóst að ekki er gengið eins langt og svínabændur lögðu til á sínum tíma. Nú veit ég ekki hvert er sjónarmið svínaræktenda á þessu stigi, í dag, hvort þeir telja að hér sé nægilega langt gengið. Það væri fróðlegt að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra í þeim efnum. Ég geri ráð fyrir að hann hafi átt einhver samtöl við svínaræktendur áður en frumvarpið var lagt fram og væri gott að heyra upplýsingar frá hæstv. ráðherra um það hver séu viðbrögð svínaræktenda við þessu frumvarpi. Það er skref í þá átt sem svínaræktendur lögðu til en það er alls ekki jafnlangt gengið og þeir lögðu til á sínum tíma við þingnefndina, sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og við sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Hér er um að ræða heilmikið mál sem hefur verið vel undirbúið, eins og margoft hefur komið fram.

Frú forseti. Bara til að hafa það skýrt, Félag svínabænda er mjög sátt við þessa tilhögun og mér finnst líka fagnaðarefni að þetta verði gert á félagslegum grunni hvað þá varðar sem ræktendur. Það verður að sjálfsögðu að fara þarna að með mikilli varúð því að vissulega er verið að taka nokkra áhættu. En með því að gera það með þeim hætti, að bestu manna yfirsýn, að lágmarka sjúkdómahættuna, er þetta lagt til. Varðandi síðan innlegg hæstv. utanríkisráðherra get ég staðfest að innlegg hans á sviði landbúnaðar hefur nýst vel og ég þakka fyrir og get rifjað upp í bæði stuttu og löngu máli góðan stuðning hans við mörg góð landbúnaðarmál og er líka gott að heyra hann leggja þessu máli lið.

Á það við flokkinn hans?

Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson grípur fram í, flokkur hæstv. utanríkisráðherra er ágætur, en ég var fyrst og fremst að tala um hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson sem leggur oft, og það ég man best, mjög gott til landbúnaðarmála, svo því sé rækilega haldið til haga. 
            

Virðulegi forseti. Ekki ætla ég að koma upp og skemma stemninguna hjá hæstv. ráðherrum og fyrrverandi hæstv. ráðherrum sem hér hafa verið í ágætis samtali, að hluta til um efni frumvarpsins. Ég ætla jafnframt að taka undir það sem hv. þm. Einar Guðfinnsson sagði um greinargerðirnar með þessum frumvörpum. Þær eru ítarlegar, skemmtilegar og fróðlegar. Eins og fram kom hefst greinargerðin á því að svín hafi verið haldin hér allt frá landnámstíð, eins og við þekkjum á fjölmörgum örnefnum víðs vegar um land. Hér eru, eins og jafnframt hefur komið fram, gríðarlegar hagsmunir í húfi, ekki síst svínabænda en auðvitað líka neytenda, um það hvernig til tekst. Hér er um það „grundvallarprinsipp“ að ræða hvort við getum sleppt því að fara í gegnum sóttvarnastöð og farið að flytja svínasæði til kynbóta beint inn á bú. Um það hefur verið fjallað í þó nokkur ár og ég held að við í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd munum þurfa að fjalla um og taka til skoðunar álit dýralæknaráðs, eins þeirrar sérfræðinganefndar sem fjallaði þar um og auðvitað álit og skoðun svínabænda. Mig langar aðeins að vitna í greinargerðina, frú forseti: Sérfræðinganefndin taldi að ekki sé ásættanleg áhætta að heimila innflutning á fersku svínasæði frá einangrunarstöð í Noregi beint til kynbóta á býlum hér á landi. Ég tek undir það að þá væri fullóvarlega farið. Það eru tvær tillögur sem nefndar eru í greinargerðinni og væri svo sem gaman að heyra það frá ráðherranum, ef ekki hæstv. ráðherra þá í nefndinni, annars vegar um áhættumat á þessum tveimur tillögum og eins kostnaðarmat á þeim tveimur, hver munurinn er. Eins væri áhugavert að fjalla um hvort það sé í raun og veru túlkað þannig að með því að tilgreina Norsvin í Noregi sem aðilann sem menn ætla að kaupa erfðaefnið frá, sé í raun og veru verið að lögbinda það sem eina aðilann í greininni. Ég veit til þess að það hefur verið skoðað ákaflega vel og ekki er hægt að sækja erfðaefni hvert sem er. Við vitum líka, og það kom reyndar aðeins fram í ræðu hv. þm. Einars Guðfinnssonar, um nauðsyn þess fyrir svínabændur að fá inn nýtt erfðaefni. Það er nokkuð flókin aðferðafræði og krefst þess að það séu verulega mörg dýr á bak við erfðaframfarir. Og það sem meira er, það þarf að rækta upp sérstaka hreina stofna af mismunandi kynjum og blanda þeim síðan saman til að fá nægilega góðar afurðir að magni til en ekki síður að gæðum, eins hvað varðar heilbrigðisástand. Ég tel að það sé mjög mikilvægt verkefni, sem hlýtur að vera sameiginlegt verkefni svínabænda og þá líka yfirvalda, að viðhalda þeirri sérstöðu sem íslensk matvæli hafa hvað varðar hreinleika, heilbrigði og hollustu og að þessi aðgerð rýri á engan hátt þá möguleika sem þar eru. Þetta eru til þess að gera mjög einföld mál til umfjöllunar í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Ég tek undir það að við getum án efa lokið störfum fljótlega þar og fjallað um þetta. Það eru ekki það margir aðilar í raun sem hafa beina hagsmuni af þessu þó að hugsanlega leynist einhverjir sem hafa eitthvað við þetta að athuga og við þyrftum að heyra í. Ég ítreka í lokaorðum mínum að það væri gaman að fá annars vegar fram áhættumat og hins vegar kostnaðarmat á þessum tveimur tillögum sem tilgreindar eru í greinargerðinni þar sem önnur þeirra virðist hafa verið valin sem tillaga í frumvarp þetta.

Frú forseti. Hér er til umfjöllunar frumvarp til laga um að veita heimild til innflutnings á djúpfrystu svínasæði að uppfylltum skilyrðum. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta. Hér skiptir auðvitað mestu máli að einangrunarstöðin í Hrísey hefur verið lögð niður og svínarækt og kynbætur eru í nokkru uppnámi. Svínabændur, forvígismenn þeirra og félagsmenn, leggja þunga áherslu á að þetta mál verði afgreitt sem lög frá Alþingi sem allra fyrst og ég mun sem formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar beita mér fyrir því og vænti góðs samstarfs við aðra nefndarmenn, að þetta mál verði helst klárað fyrir þinghlé um jól. Aðalatriðið í mínum augum er að dýra-, heilbrigðis- og matvælaöryggi sé tryggt og það á að vera svo samkvæmt ákvæðum frumvarpsins. Við megum í þessum efnum og svo mörgum öðrum sem varða búfjárstofna á Íslandi, ekki taka neina áhættu. Reynslan sýnir það, sagan sýnir það einnig í svínaræktinni Ég vænti þess að þetta frumvarp geti orðið sem fyrst að lögum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um stofnun Íslandsstofu. Þetta frumvarp er að finna á þskj. 175 og er 158. mál þingsins. Eins og segir í 1. gr. frumvarpsins er tilgangur þess að efla ímynd og orðspor Íslands, styrkja samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs á erlendum mörkuðum og ekki síst að stuðla að því að fá til landsins sem flesta erlenda ferðamenn og fá hingað erlenda fjárfestingu. Íslandsstofu hinni nýju er ætlað að rísa á traustum grunni Útflutningsráðs Íslands sem verður, eins og segir í bráðabirgðaákvæði með frumvarpinu, lagt niður en Fjárfestingarstofa, markaðs- og kynningarstarf Ferðamálastofu erlendis, og annað markaðs- og kynningarstarf opinberra aðila á að renna inn í hina nýju stofnun sem verður reist á þessum grunni. Ég fagna því alveg sérstaklega að fá inn í þetta verk bæði þessa auknu samvinnu á sviði ferðamála en ekki síður að geta notið þeirrar þekkingar og þeirrar reynslu sem Útflutningsráð býr yfir. Ég hef sem utanríkisráðherra en líka sem fyrrverandi iðnaðar-, orkumála- og ferðamálaráðherra haft af því ákaflega góða reynslu að geta leitað til Útflutningsráðs til þess að koma íslenskum hugmyndum á framfæri. Ég nefni kannski ekki síst í því samhengi dæmið af gagnaverum, þar stóð Útflutningsráð sig algjörlega frábærlega. Það að hin nýja Íslandsstofa mun með þessum hætti rísa á grunni Útflutningsráðs þýðir því að hér er ekki gert ráð fyrir viðbótarríkisstofnun, heldur verður Íslandsstofa nýr samvinnuvettvangur atvinnulífs og stjórnvalda. Ég tel að þetta frumvarp eins og það er lagt upp endurspegli mjög ríkan vilja stjórnvalda til að hafa áfram mjög gott samstarf við fyrirtækin í landinu og atvinnulífið til að hnika áfram útflutningi, ferðaþjónustu og sókninni í erlenda fjárfestingu hingað til lands, og síðast en ekki síst kynningu á Íslandi erlendis. Ekki er gert ráð fyrir að útgjöld ríkisins aukist vegna Íslandsstofu því að eins og kemur fram í kostnaðarumsögn með frumvarpinu munu fjárveitingar til einstakra verkefna haldast óbreyttar. Það kemur skýrt fram í 5. gr. frumvarpsins úr hvaða áttum fjárveitingar til Íslandsstofu munu koma. Hins vegar er eitt höfuðmarkmiðið með hinni nýju stofnun að með hinu aukna samstarfi, sem sker þvert á ráðuneytin, reyni menn að fá meira út úr því fjármagni sem þeir hafa úr að spila, ná sem sagt auknum árangri á einstökum sviðum fyrir sama fé. Grunnhugmyndin að Íslandsstofu varð til í tíð ríkisstjórnar Geirs H. Haarde í framhaldi af umræðum sem fóru fram fyrst og fremst innan vébanda atvinnulífsins um nauðsyn þess að stilla saman þá krafta sem vinna að því að kynna Ísland á erlendri grundu. Frá því er skemmst að segja að ekki höfum við minni þörf fyrir það í dag eftir þau fjármálalegu áföll sem riðu yfir þjóðina þegar orðspor Íslands beið auðvitað töluverðan hnekki utan landamæra Íslands, og eitt af því sem Íslandsstofu er ætlað er að treysta og styrkja ímynd Íslands. Menn ætla sér með nánu samstarfi allra þeirra sem vinna að útflutningi og kynningar- og markaðsmálum fyrir Ísland að ná saman auknum samlegðaráhrifum sem eiga að miða að því að styrkja útflutning frá Íslandi og styðja og styrkja ímynd Íslands. Þeir sem hafa vélað um þetta frumvarp, og þeir eru ákaflega margir bæði í tíð núverandi og fyrrverandi ríkisstjórna, telja að með því að tengja saman og virkja þá þekkingu sem nú þegar er til á sviði útflutningsþjónustunnar, á sviði ferðamála- og menningarkynningar sé hægt að vera með sterkari samræmd skilaboð frá Íslandi en áður og eins og ég sagði ná auknum árangri fyrir sama fjármagn og er nú fyrir hendi í málaflokknum. Eitt af meginverkefnunum, eins og ég sagði, er sem sagt að hin nýja Íslandsstofa styrki og efli ímynd Íslands út á við. Ég lít svo á að stofnun Íslandsstofu sé mikilvægur hluti af viðbrögðum okkar Íslendinga við hruninu vegna þess að með henni er með tilteknum hætti brugðist við þeim bresti sem varð á ímynd Íslands. Þar höfum við Íslendingar verk að vinna og þess vegna er mikilvægara en nokkru sinni fyrr að stjórnvöld og atvinnulífið snúi bökum saman við að byggja upp og styrkja orðspor Íslands. Ef það er eitthvað sem við Íslendingar höfum hefð fyrir er það að segja sögu og það sem við þurfum að gera núna er með samhæfðum hætti að nýta þær stofnanir, þau tækifæri og þær leiðir sem við höfum til að segja sögu Íslands, segja söguna af því hvernig Ísland hefur brugðist við fjármálahruninu og hvernig Ísland, land og þjóð, er saman, allir sem einn, að vinna sig upp úr þeim erfiðleikum sem yfir okkur dundu því að það er það sem við erum að gera núna. Endurreisn er hafin og ég er þeirrar skoðunar að við munum ná okkur út úr þeim erfiðleikum sem við rötuðum í miklu fyrr en margir spáðu og það er partur af þeirri sögu sem við þurfum að segja. Það má í stuttu máli, frú forseti, skilgreina hlutverk hinnar nýju Íslandsstofu í fimm afmarkaða þætti. Í fyrsta lagi verður Íslandsstofa samstarfsvettvangur stjórnvalda og hagsmunaaðila þar sem verður mótuð samræmd stefna um uppbyggingu ímyndar og orðspors Íslands, en við vitum að jákvæð ímynd styrkir að öllu leyti möguleika okkar til að flytja út og til að fá hingað erlent fjármagn og ferðamenn. Í öðru lagi á Íslandsstofa að veita fyrirtækjum alhliða faglega aðstoð, fræðslu og ráðgjöf við að kynna og selja vörur og veita þá þekkingu sem hún hefur á erlendum mörkuðum. Eins og fram hefur komið er ekki sísta hlutverk hennar að fá hingað til lands erlenda ferðamenn. Í fjórða lagi á hún líka að stuðla að því að fá hingað erlent fjármagn og eins og kemur fram í 5. tölulið 5. gr. frumvarpsins á beinlínis að veita til þess 14% af þeim tekjum sem Íslandsstofa hefur. Og síðast en ekki síst í fimmta lagi á Íslandsstofa að stuðla að því að kynna íslenska menningu, íslenska arfleifð erlendis. Það er grunnstoðin sem annað hvílir á í þessu samhengi. Íslandsstofu er sem sagt ætlað að auka samstarf þvert á Stjórnarráðið og með atvinnulífinu. Ætlunin er að stórbæta þá þjónustu með því að gera hana í senn markvissari, samræmdari og skilvirkari og ég tel, eins og ég hef áður sagt, að það skipti ekki síst miklu máli á þeim örlagatímum sem við Íslendingar lifum núna. Nú sem aldrei fyrr þarf Ísland á auknum útflutningstekjum að halda til að geta betur starfað að því að ná að reisa Ísland úr þeim erfiðleikum sem það rataði í. Það má segja að Íslandsstofa eigi í reynd að verða sameiginlegt verkfæri stjórnvalda og atvinnulífsins til að ýta undir útflutning frá Íslandi og sömuleiðis ímynd og orðspor Íslands.  Frú forseti. Ég undirstrika alveg sérstaklega að gert er ráð fyrir því að þessi nýja stofnun muni sérstaklega nýtast markaðs- og kynningarstarfi ferðaþjónustunnar. Þetta er í dag að verða einhver mikilvægasta atvinnugreinin á Íslandi, þetta er orðinn einn af gróskumestu þáttunum í atvinnulífi okkar og rís sannarlega undir nafni. Þar gerast kraftaverk á hverjum einasta degi og ferðaþjónustan gegnir núna lykilhlutverki í öflun verðmæts gjaldeyris. Það mun ekki síst lenda á henni í framtíðinni á næstu árum að draga vagninn fyrir þjóðina. Þá skiptir það mjög miklu máli að stjórnvaldið, ríkisstjórnin, búi ferðaþjónustunni sem hagfelldast umhverfi. Með þessari stofnun sem við erum hér að kynna í formi frumvarps er gert ráð fyrir því að atgervi ríkisvaldsins í því að stuðla að ferðaþjónustu verði aukið. Það er gert ráð fyrir því samkvæmt frumvarpinu að markaðs- og kynningarstarf Ferðamálastofu erlendis muni færast yfir til Íslandsstofu sem mun þar af leiðandi þjónusta þau fjölmörgu fyrirtæki sem hafa unnið svona ákaflega gott starf á undanförnum árum við að byggja upp ferðaþjónustuna og skapa hér störf og tekjur. Það öfluga fólk sem starfar nú að markaðsmálum innan Ferðamálastofu mun flytjast til Íslandsstofu ásamt þeim fjármunum sem ætlaðir eru til þeirra starfa. Og líka verða gerðir sérstakir samningar á milli ferðamálaráðuneytisins og Íslandsstofu um fjármuni til markaðssóknar í ferðamálum. Við höfum alltaf lagt mikinn metnað í ferðamálin og þar, eins og ég hef sagt, er mikil  Frú forseti. Þetta er í grófum dráttum meginefni þess frumvarps sem ég mæli hér fyrir. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að því verði vísað til 2. umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Þetta er ágætt frumvarp eins langt og það nær og ástæða til að fagna því að á meðal allra þeirra stofa sem hafa verið stofnaðar á undanförnum árum sé loksins unnið að því að koma á Íslandsstofu, stofu allra stofa. Mig langar til að spyrja að tvennu: Stendur til að efla einhvern þátt þessa starfs eða er bara verið að reyna að nýta þá fjármuni sem þegar eru fyrir hendi? Ég er sérstaklega að fiska eftir svörum varðandi Fjárfestingarstofu, þar finnast mér ekki vinna margir miðað við umfang verkefnisins. Stendur til að samfara þessu verði einhver breyting á stefnumörkun hvað þetta varðar þannig að einhverjir þættir þessa mikilvæga starfs verði efldir? Ég er einkum og sér í lagi að velta því fyrir mér hvernig á að laða að erlenda fjárfestingu. Svo er ég með aðra spurningu sem ég ætla að geyma fyrir annan lið andsvara minna.

Frú forseti. Stefnt er að því að efla alla þá þætti sem ég nefndi í framsögu minni áðan. Sérstaklega bind ég vonir við að þessi skipulagsbreyting verði til að ýta undir ferðaþjónustuna. Verið er að svara ákveðnum óskum sem frá henni hafa komið. Þetta þýðir það t.d. í reynd að þeir starfsmenn sem hafa unnið að markaðs- og kynningarmálum erlendis koma til Íslandsstofu en samhliða því liggur alveg ljóst fyrir að ég, þessi ríkisstjórn og síðasta ríkisstjórn höfum jafnframt sagt að samfara því eigi utanríkisráðuneytið og sendiráðin að taka miklu fastar utan um ferðaþjónustuna. Þetta eru líka óskir frá þeim sem vinna við greinina sjálfa. Rétt er að greina frá því að ég er þeirrar skoðunar að hvert einasta sendiráð eigi í reynd að verða markaðsskrifstofa og við höfum þegar hafið undirbúning að því, t.d. með námskeiðum fyrir starfsmenn okkar í sendiráðunum, þannig að ég tel að þetta muni t.d. margefla þann þátt íslensks atvinnulífs.

Frú forseti. Seinni liður andsvars míns snýst um það hvaða inntak verður í rauninni í þessari stefnu. Þetta er náttúrlega mjög mikilvægur málaflokkur. Hér er verið að búa til form eða umgjörð utan um þennan málaflokk sem heitir Íslandsstofa en oft blasa við pólitískar spurningar eins og t.d.: Hvernig á að markaðssetja Ísland? Hvaða atvinnuvegi á að laða til Íslands? Hvaða fjárfestingaraðila á að laða til Íslands? Oft virðist mér niðurstaðan af því vera frekar tilviljanakennd og jafnvel ekkert endilega í samræmi við helstu styrkleika sem við búum yfir. Mig langar til að spyrja hvernig hæstv. ráðherra sér fyrir sér að þessari stofu verði stjórnað. Sér hann t.d. fyrir sér að á þessum vettvangi verði hægt að ræða um einhvers konar landkynningaráætlun eða áætlun um það hvernig eigi að laða að erlenda fjárfesta eða eitthvað slíkt? Hvernig verður glímt við þessar pólitísku spurningar? Á hvaða vettvangi? Og hvaða leiðsögn fær stjórn þessarar stofu hvað þetta varðar?

Frú forseti. Atvinnulífið hefur meiri hluta í stjórn Íslandsstofu samkvæmt þessu frumvarpi. Í frumvarpinu er líka gert ráð fyrir því að settar verði upp sérstakar verkefnisstjórnir fyrir einstakar greinar atvinnulífsins samkvæmt óskum þeirra sem þar starfa, þannig að bergmálið af óskum þeirra mun auðvitað koma býsna sterkt inn í þá stefnu sem framkvæmd verður af þessari Íslandsstofu. Einnig eru þarna fulltrúar ýmissa ráðuneyta þannig að samlegðaráhrifin af öllu þessu ættu að geta gert það að verkum að skilaboðin frá Íslandi sem eiga að miða að því að bæta ímynd landsins og orðspor verði miklu hnitmiðaðri, samhæfðari og sterkari. Þetta er það sem ég get sagt á einni mínútu.

Virðulegi forseti. Við fyrstu sýn sýnist mér þessi Íslandsstofa vera ný stofa en dálítið í gömlum búningi. Sú sem hér stendur vann sem viðskiptafulltrúi hjá Útflutningsráði Íslands í New York á sínum tíma, þangað til að viðskiptaskrifstofurnar voru færðar inn í utanríkisráðuneytið þannig að mér finnst þetta vera eins og harmóníka sem opnast og lokast, en það er nú önnur saga. Ég tek undir markmiðin með þessu. Mér finnast þetta góð markmið. Það er nauðsynlegt að stilla saman strengi og nýta fjárheimildir betur. Sem leiðir til spurningar minnar: Í kostnaðarmatinu á bls. 7, í næstsíðustu setningu, segir, með leyfi forseta: „Þá liggur ekki fyrir áætlun um hvaða fjárheimildir muni nákvæmlega falla undir þau verkefni sem munu vera á ábyrgð Íslandsstofu og er því ekki hægt að segja til um hver umsvif Íslandsstofu verða.“ Í síðustu setningunni segir hins vegar, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið óbreytt að lögum verður ekki séð að það hafi í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð þar sem að einungis er um að ræða breytta notkun og tilfærslur á fjárheimildum.“ Ég vil biðja hæstv. utanríkisráðherra 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir jákvætt viðhorf í garð frumvarpsins. Hv. þingmaður segist styðja meginmarkmið frumvarpsins. Það er auðvitað alveg ljóst að í þeirri stöðu sem við erum nú í verður ekki um það að ræða að fjárveitingar verði stórauknar til þessa málaflokks. En auðvitað er stefnt að því að þegar Ísland vinnur sig út úr þeim erfiðleikum sem það er í núna muni menn veita aukna fjármuni til þessa málaflokks í gegnum Íslandsstofu. Þegar hv. þingmaður spyr um það hvaða fjárheimildir muni nákvæmlega falla undir verkefnin sem kunna að silast inn fyrir vébönd Íslandsstofu, þá vil ég svara því með þeim hætti að ákveðin verkefni sem tengjast ýmsum þeim verkum sem hér eru undir í frumvarpinu eru enn hjá öðrum stofnunum og ætlunin er sú að gera sérstaka samninga um útfærslu þeirra og framkvæmd innan Íslandsstofu, hugsanlega, og m.a. við Ferðamálastofu. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Bara til að ítreka þá styð ég meginmarkmiðið, það að nauðsynlegt sé að stilla saman strengi. Ég ætla að áskilja mér rétt til að fara betur yfir frumvarpið áður en ég lýsi yfir miklum stuðningi við það en þetta markmið get ég heils hugar tekið undir. Varðandi spurningu mína og kannski það sem ég sagði áðan með harmóníkuna. Er þarna um að ræða fyrst og síðast að verið sé að færa til fólk og verkefni frá einni stofnun til annarrar, á milli ráðuneyta, þvert á ráðuneyti eða sameina á einn stað? Hvernig er þetta hugsað? Nú er ég t.d. að hugsa um allt starfsfólkið sem er að vinna í þessu úti um öll ráðuneyti. Færist það til? Á að fjölga í sendiráðum þegar lokað verður hjá Ferðamálastofu í Frankfurt og Kaupmannahöfn? Munu þeir starfsmenn sem nú eru hjá Ferðamálastofu færast inn í sendiráðin? Er þetta aukning í utanríkisþjónustunni? Það eru þessi atriði sem ég er að velta fyrir mér hvernig munu verða útfærð.

Frú forseti. Ætlunin er ekki sú að fjölga starfsmönnum utanríkisþjónustunnar. Ætlunin er hins vegar sú að nýta þá með öðrum hætti. Mér er fullkomin alvara, ég hef sagt áður úr þessum stól að eitt af helstu markmiðum utanríkisþjónustunnar eigi að vera efling útflutningsviðskipta. Ég er þeirrar skoðunar að sérhvert sendiráðanna eigi öðrum þræði að verða markaðsstofa fyrir Ísland, ekki síst fyrir ferðaþjónustuna. Hv. þingmaður spurði sérstaklega um þá starfsmenn sem hafa sinnt þeim geira íslensks atvinnulífs á erlendri grundu. Þeir munu færast til hinnar nýju Íslandsstofu. Það er þegar ákveðið og nokkuð síðan það var gert. En ég get ekki lofað hv. þingmanni því að þetta verði til þess að þeim starfsmönnum sem að þessu starfa fjölgi. Ég held að því miður sé staðan þannig í íslensku samfélagi að þau loforð væru gefin upp í ermina. Varðandi hins vegar það sem hv. þingmaður sagði um hið virðulega hljóðfæri harmóníkuna þá mundi ég frekar beina þeim spurningum til hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að leggja þetta frumvarp fram og tek undir að umgjörð málaflokksins er öll hin glæsilegasta og ræða hæstv. utanríkisráðherra um markmið starfseminnar líka glæst. Svo er spurning hvernig til tekst og hvernig innihaldið verður, hvort nægilegt fjármagn verður og slíkt. Einn þátturinn sem ráðherra nefndi er ferðaþjónustan og sóknin sem þar er nauðsynleg. Ég hef fengið núna á síðustu dögum verulegar athugasemdir um eitt og annað frá þeim sem starfa innan ferðaþjónustunnar um skattahækkanir sem lenda á ferðaþjónustunni núna. Ég velti fyrir mér hvort ráðherra vill deila með okkur sýn sinni á það hvernig sóknin innan Íslandsstofu er annars vegar glæsileg og svo hækkar hin hönd ríkisvaldsins bæði atvinnu- og tryggingagjald, 

Frú forseti. Það liggur fyrir í skriflegu svari við fyrirspurn sem lögð var fram undir lok síðasta kjörtímabils af þáverandi þingmanni Sturlu Böðvarssyni að aldrei hefur jafnmikið fjármagn verið lagt af hálfu hins opinbera til ferðaþjónustunnar eins og eftir árið 2007. Þetta liggur fyrir í þingskjölum og hefur ekki verið vefengt. Það er alveg ljóst að þessi ríkisstjórn og síðustu ríkisstjórnir hafa lagt mikið kapp á það að beina fjárveitingum til ferðaþjónustunnar. Við sjáum hvernig svörunin hefur verið. Á sama tíma og efnahagslægð hefur gengið yfir heiminn þá hefur nánast eins og hendi sé veifað ferðaþjónusta á ýmsum stöðum, eins og við Miðjarðarhafið, farið verulega niður. Hvað hefur gerst hér? Hér hefur hún verið í sögulegu hámarki þrátt fyrir kreppuna þannig að ég tel að það sé að verulegu leyti að þakka auðvitað frumkvæði og þrótti greinarinnar en ekki síður því að umgjörðin er orðin sterkari og betri heldur en hún var 

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hæstv. utanríkisráðherra að greinin hefur sannarlega notið sín og notið þróttar síns og möguleika m.a. vegna gengis íslensku krónunnar og þeirra aðstæðna sem greinin hefur haft upp á að bjóða í sumar. En það er einmitt það sem menn óttast því að ferðaþjónustan, eins og hæstv. utanríkisráðherra þekkir mjög vel, byggir markaðsstarf sitt, sem Íslandsstofa á að vinna að, eitt eða tvö ár fram í tímann. Hún gefur upp verð fyrir næsta ár ef ekki þarnæsta ár og ef allar þær ákvarðanir sem ríkisstjórnin tekur hugsanlega eða ræðir alla vega um, til að mynda hækkun á tryggingagjaldi, um hækkun á vitagjaldi en ekki síst um tvöföldun á virðisauka á gistingu þá er það gjald sem verður tekið úr vasa þeirra þróttmiklu einstaklinga sem reka ferðaþjónustuna beint. Það verður tekið beint úr vasa þeirra. Þá horfum við ekki á jafnglæsilega niðurstöðu næsta haust og við sjáum núna vegna árangurs ferðaþjónustunnar á sl. sumri. 
            

Frú forseti. Síðasta árið sem ég gegndi embætti ferðamálaráðherra kom forsvarsmenn greinarinnar til mín og báru mikinn kvíðboga fyrir komandi vetri. Ríkisstjórnin brást við með því að setja sérstaklega fé til markaðssóknar fyrir veturinn og vorið. Það bar árangur, það segja forsvarsmenn greinarinnar. Á þessu hausti komu þeir líka og báru eðlilega kvíðboga fyrir þeim vetri sem við erum nú að renna inn í og ríkisstjórnin brást við með nákvæmlega sama hætti.

Felldi gengið.

Ríkisstjórnin brást við með því að setja meiri pening í markaðssóknina. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að Ísland er að ganga í gegnum erfiðleika og það verða allir að axla þær byrðar með einhverjum hætti. Það má alveg segja að það sé djöfullegt fyrir ferðaþjónustufyrirtækin að þurfa t.d. að axla aukið tryggingagjald. Það þurfa líka öll önnur fyrirtæki í landinu að gera. Mér þykir það sárt og dapurt en ég get ekki breytt því, með einhverjum hætti þarf að gera þetta. Eigi að síður veit ég af þekkingu minni á ferðaþjónustunni 

Virðulegur forseti. Ég er ekki á því að við höfum sýnt nógu mikinn metnað í ferðamálunum. Ferðamálin hafa gengið vel en það er vegna þess að fyrirtækin hafa verið að vinna algert þrekvirki og ég get bara nefnt að það eru þrjár atvinnugreinar sem afla okkur gjaldeyris, það er sjávarútvegur stóriðja og ferðamál. Hvernig er þetta varðandi sjávarútveginn og stóriðjuna? Það eru heilu ráðuneytin sem meira eða minna einbeita sér að þeim málaflokkum og heilu rannsóknarstofnanirnar og stofnanir sem eru á áætlanagerð. En í ferðamálunum, hvað er þar? Einn starfsmaður í iðnaðarráðuneytinu. Reyndar er til Ferðamálastofa, en það er líka Hafrannsóknastofnun og Orkustofnun í hinum greinunum. Við erum með allt of veika umgjörð, virðulegi forseti. Það er það sem við eigum að einbeita okkur að varðandi metnaðinn. En það er rétt, við erum búin að setja af stað markaðsstarf og það er mjög gott en það þarf miklu, miklu meira. Virðulegur forseti. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra af því að það á að fara í ímyndarsókn og markaðssetningu og hér er talað um orkumál og fjárfestingar og ferðaþjónustuna, af hverju er ekkert um sjávarútveg? Það er ekki eitt einasta orð um sjávarútveg. Vildi sjávarútvegurinn ekki vera með?

Frú forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði áðan að við búum ekki nándar nærri nógu vel að ýmsum af þeim greinum sem maður getur kallað sólrisugreinar, t.d. ferðaþjónustu, ýmsu sem tengist hugbúnaðargerð og ýmsum öðrum nýjum greinum, sé miðað við þessar hefðbundnu greinar eins og sjávarútveg og landbúnað. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Á sínum tíma var talið upp í þinginu að landbúnaðurinn, sem er allra góðra gjalda verður, nyti þá þjónustu 14 rannsóknarstofnana. Það er engin rannsóknastofnun fyrir ferðaþjónustuna og það er mjög miður. Það eru að vísu fleiri starfsmenn en þessi eini sem hv. þingmaður taldi upp en þetta er eitt af því sem menn þurfa líka að taka á til framtíðar. Það skiptir máli. Varðandi það sem hv. þingmaður spurði um sjávarútveginn þá er svo að eitt hefur alltaf verið ankeri í sókn okkar erlendis og í því að bæta orðspor okkar og ímynd. Það er íslenskur sjávarútvegur og tærleiki hans og hann verður það áfram.

Virðulegur forseti. Það er gott að við erum sammála um að við þurfum að gera betur varðandi það að byggja betri og sterkari umgerð í kringum ferðaþjónustuna og það er við stjórnvöld að sakast í því algerlega. Það er ekkert við núverandi stjórnvöld að sakast. Það er við miklu fleiri aðila að sakast í gegnum árin. Við höfum verið alveg ótrúlega sofandi í þessum málaflokki. Varðandi sjávarútveginn erum við að selja fiskinn okkar svolítið mikið á sama grunni og við erum að selja okkur sem ferðamannaland, þ.e. náttúran, hreinleikinn og þessi sjálfbærni. Ég velti því fyrir mér, af hverju er þá ekki sjávarútvegurinn með í Íslandsstofunni, af hverju ekki? Var það ekki skoðað eða vildi sjávarútvegurinn ekki vera með í þessu og ekki heldur landbúnaðurinn? Við vorum með átak í gangi um tíma sem var reyndar umdeilt að vissu leyti, þegar verið var að selja íslenskar landbúnaðarafurðir erlendis en ég velti þessu fyrir mér, af hverju erum við að taka nokkrar greinar en skiljum eftir það sem er svolítið hrópandi að ætti að vera það líka?

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þegar við erum að tala um að styrkja og efla ímynd Íslands þá gerum við það ekki síst í krafti þess að Ísland hefur ósnortna náttúru, einstaka náttúru en það hefur líka einstakar auðlindir, t.d. hinar endurnýjanlegu auðlindir sjávar. Ég hugsa að ef maður horfir aftur í tímann megi halda því fram með giska sterkum rökum að það sé einmitt hinn íslenski fiskur sem hafi kannski fyrst komið Íslandi á kortið. Auðvitað skiptir það miklu máli að hafa hann með og að hafa landbúnaðinn með. Við eigum okkur framtíð sem framleiðsluland á sviði matvæla, það er alveg á tæru. En þessu hefur Útflutningsráð sinnt mjög vel. Þetta er eitt af því sem kemur inn í dæmið í þeim pakka. Eins og ég sagði áðan, Útflutningsráð verður lagt niður en Íslandsstofa tekur yfir allt það starf sem það ráð hefur sinnt svo vel. Til að svara spurningu hv. þingmanns þá er mér ekki kunnugt um að sjávarútvegur eða landbúnaður hafi ekki viljað vera með, mér er ekki kunnugt um það.

Virðulegur forseti. Ég verð að segja að ég er hlynnt þessu máli sem hér liggur á borði okkur, þ.e. að stofna Íslandsstofu. Ég held að þetta sé mjög gott mál. Að öllu öðru óbreyttu mun ég styðja það. Innihald þess er að það á að nýta fjármagn betur og skýra verkaskiptingu betur og efla samhæfingu og þjónustuna. Þetta hljómar því allt mjög vel. En það er ýmislegt sem ég velti fyrir mér varðandi þetta mál. Áðan tókum við hæstv. utanríkisráðherra smáumræðu um þær greinar sem eiga að falla undir frumvarpið. Eins og ég skil þetta á þetta að vera samstarfsvettvangur - það kemur fram í 2. gr. - fyrirtækja, hagsmunasamtaka, stofnana og stjórnvalda um stefnuaðgerðir til að efla ímynd og orðspor Íslands. Þetta er allt gott og vel. Það á að veita alþjóðaþjónustu ráðgjöf í því skyni að greiða fyrir útflutningi vöru og þjónustu. Þarna staldra ég strax við, virðulegur forseti, greiða fyrir útflutningi á vöru og þjónustu. Mér heyrðist á hæstv. utanríkisráðherra að sjávarútvegurinn væri þá þarna inni og landbúnaðurinn líka af því að þetta hefði tilheyrt Útflutningsráði og færðist þá bara yfir. Þess sér hvergi stað í málinu þegar maður les það, hvergi og ekki í greinargerðinni heldur. En gott og vel, þá er það þarna inni. Í c-lið kemur fram að það eigi að laða til landsins erlenda ferðamenn með samræmdu kynningar- og markaðsstarfi. Það á einnig að upplýsa erlenda fjárfesta um kosti Íslands. Ég held að það sé mjög brýnt mál í þeirri stöðu sem við erum í í dag. Í e-lið er talað um að styðja við kynningu á íslenskri menningu erlendis, menning erlendis er þarna tilgreind sérstaklega. Þegar maður les þetta finnst manni svo hrópandi að hvergi sé minnst á sjávarútveginn og landbúnaðinn. Í 3. gr. er fjallað um hverjir eigi að vera í stjórninni. Þá fer maður líka að velta fyrir sér hvar þessar stóru greinar séu í því sambandi, t.d. sjávarútvegurinn. Þarna á utanríkisráðherra að skipa fimm stjórnarmenn eftir tilnefningu, og hvaðan koma þeir? Jú, einn frá Samtökum atvinnulífsins, einn eftir tilnefningu forsætisráðherra, einn eftir tilnefningu iðnaðarráðherra, einn eftir tilnefningu mennta- og menningarmálaráðherra og einn án tilnefningar. Þarna kallar líka á mann aftur, af hverju er sjávarútvegurinn ekki þarna með? Ég velti þessari hrópandi fjarveru virkilega fyrir mér. Virðulegur forseti. Ég hef líka áhyggjur af sjávarútveginum vegna frétta sem bárust af málum í fyrra. Þá lentum við í því að íslenskur þorskur var tekinn úr hillum svissneskra stórmarkaða. Menn muna kannski eftir þessu. Það var m.a. fjallað um þetta í leiðara Morgunblaðsins man ég og þetta skeði bara eins og hendi væri veifað, eftir áralangt markaðsstarf. Þarna hvarf dýrmætur markaður. Í Sviss er borgað frekar vel fyrir fisk en þarna var íslenskum fiski hent út. Af hverju var það? Það var vegna þess að fiskurinn hafði enga vottun um að hann væri veiddur með sjálfbærum hætti og þetta íslenska sölufyrirtæki sem þarna hafði átt í hlut hafði reynt að þrýsta á íslensk stjórnvöld og hagsmunaaðila um árabil og fá vottun á vörunni en án árangurs. Það var sem sagt skýringin á þessu. Ég fór á sínum tíma að skoða aðeins þessi vottunarmál af því það að hafa vottaða vöru er ímyndarmál. Það er meiri og minni krafa um það. Þessu hefur sjávarútvegurinn á Íslandi gert sér grein fyrir. Við getum farið tvær leiðir í þessu. Við getum tekið upp alþjóðlega vottun sem önnur lönd hafa tekið upp, sum en ekki öll, sem er svokölluð MSC-vottun, þ.e. Marine Stewartship Council, það er líka til Friends of the Sea og það eru til ýmsar svona vottanir. Eða að við getum komið okkur upp okkar eigin vottun, íslenskri vottun, og það er í rauninni sú leið sem íslensk stjórnvöld ákváðu að fara í einhverju samráði við sjávarútveginn. Ég hef svolitlar efasemdir um þetta, virðulegi forseti. En ástæða þess að íslenski sjávarútvegurinn valdi þá leið var að m.a. að það voru vissar efasemdir um MSC-merkið af því að menn töldu að umhverfisverndarsamtök hefðu of mikil áhrif á það merki. Nú hefur verið útbúið íslenskt merki á íslenskan fisk til að geta haldið mörkuðum af því að menn eru hræddir um að í framtíðinni verði meiri þrýstingur á að fá vottaða vöru. Það er búið að kynna þetta merki, það var kynnt í Kópavoginum á stórri sjávarútvegsráðstefnu þar án þess að það væri komin nein vottun á bak við, það var bara útlitið sem var kynnt. Ég hafði reyndar miklar efasemdir um að það væri verið að kynna merki án þess að geta notað það. Ég vil draga þetta sérstaklega fram, virðulegur forseti, af því að kannski mun Íslandsstofa geta komið að þessu máli af því að einhvern veginn hef ég á tilfinningunni að þetta sé ekki í alveg nógu góðum farvegi. Það er búið að bíða mjög lengi eftir þessu íslenska merki og það er alveg hugsanlegt að það sé rangt hjá okkur að setja upp sérstakt íslenskt merki fyrir sjávarafurðir okkar sem við viljum selja erlendis. Þetta þori ég að segja þó að sjávarútvegurinn sjálfur hafi frekar verið á þeirri skoðun. Ég vil benda á að nágrannalönd okkar hafi farið aðra leið. Það eru fyrirtæki á Norðurlöndunum sem ákváðu að bæta samkeppnisstöðu sína með því að byggja ekki upp eigin vottun, eigið umhverfismerki, heldur hafa þau tekið upp MSC þannig að mér finnst þetta umhugsunarvert. Þess vegna er ég að höggva svolítið í þetta. Er sjávarútvegurinn með í Íslandsstofu af því að það á að skoða ímynd og kynningarstarf á vörum sem við viljum flytja út? Ég vil spyrja aðeins út í 4. gr. frumvarpsins. Þar stendur: „Framkvæmdastjóri annast daglega stjórn Íslandsstofu og ræður starfsfólk.“ Reyndar kemur hvergi fram hvað þetta á að vera margt starfsfólk en látum það nú vera og þar stendur einnig: „Stjórn Íslandsstofu ákveður gjaldskrá fyrir þjónustu. Þess skal gætt að útseld þjónusta standi að mestu leyti undir kostnaði við þau störf sem unnin eru samkvæmt beiðni einstakra aðila sem leita eftir þjónustu Íslandsstofu.“ Af hverju er þetta að mestu leyti? Á þetta ekki að standa alveg undir sér ef menn eru að selja út þjónustu? Svo langar mig líka að spyrja út í 5 gr., um tekjur Íslandsstofu. Þar eru fimm liðir, markaðsgjaldið 0,05%, framlag á fjárlögum o.s.frv. en í 5. lið kemur fram: „Sérstök framlög og aðrar tekjur. Íslandsstofu ber að stofna til samstarfs við þá aðila sem vinna að markaðssetningu á Íslandi fyrir erlenda fjárfesta og skal ráðstafa 14% af tekjum af markaðsgjaldi til verkefna af þeim toga.“ Ég staldra aðeins við þessa tölu, 14%. Þarna er eins og sé verið að eyrnamerkja algerlega fast hluta af markaðsgjaldinu, eins og ég skil það. Af hverju er þetta eyrnamerkt svona fast? Er einhver söguleg skýring á bak við það? Síðan vil ég líka grípa niður á bls. 3, í athugasemd við lagafrumvarpið. Þá kemur fram varðandi ferðamálin að það verður lögbundið hlutverk Íslandsstofu, það var ekki lítið hlutverk, að laða til landsins erlenda ferðamenn. Til að sinna verkefnum sínum skal Íslandsstofa byggja starf sitt á bestu fáanlegu fagþekkingu. Hér vil ég minna á að það liggur mál fyrir þinginu sem ég er 1. flutningsmaður að og flutningsmenn eru úr öllum flokkum, mál sem er um landnýtingaráætlun fyrir ferðamennsku á miðhálendinu. Ég held að það sé mjög brýnt að við aukum fagþekkingu okkar varðandi ferðaþjónustuna. Það vantar svo mikla stefnumótun varðandi ferðaþjónustuna að ég vona að landnýtingaráætlun fari í gang sem fyrst og Íslandsstofa geti þá notið góðs af henni og undirstriki það að við erum að selja Ísland. Það sem við höfum verið að reyna að selja núna um langt árabil í ferðaþjónustu er náttúra Íslands. Rannsóknir sýna að 76% þeirra sem koma hingað koma vegna náttúrunnar þannig að þessi markaðssetning hefur tekist. Við þurfum virkilega að vanda okkur í náttúruvernd og umhverfismálum á Íslandi til að halda dampi bæði varðandi ferðaþjónustuna og líka varðandi sölu á afurðum okkar á erlendum vettvangi, bæði sjávarútvegsafurðum og landbúnaðarafurðum. Að endingu vil ég líka spyrja út í 2. gr. en þar kemur fram að loka eigi skrifstofum ferðamála í Frankfurt og Kaupmannahöfn en ekki í New York. Ég velti fyrir mér, virðulegur forseti, hvort hæstv. utanríkisráðherra geti svarað því af hverju við lokum á tveimur stöðum en ekki öllum. Það má vera að það sé einhver eðlileg skýring á því en það kemur a.m.k. ekki fram í greinargerðinni. Að þessu sögðu er ég ánægð með þetta frumvarp og tel að það sé til bóta. Mér finnst vera ákveðin nýsköpun í því, það er verið að hugsa hlutina upp á nýtt, sameina kraftana. Ég vil undirstrika að við þurfum virkilega að vanda okkur í ferðaþjónustunni, greinin er að vaxa og það gengur vel en að mínu mati verða stjórnvöld að bæta sig varðandi allt utanumhald og allan stuðning gagnvart greininni og einnig þarf að bæta alla áætlanagerð varðandi hana. En ég lýsi mig samþykka þessu frumvarpi nema eitthvað mikið komi upp á sem breytir þeirri afstöðu en ég held að þetta sé gott mál, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Öndvert við síðasta ræðumann er ég ekki kominn í ræðustól til að lýsa fyrir fram stuðningi við þetta frumvarp. Ég er hingað kominn til að lýsa því yfir að frumvarpið vekur hjá mér fleiri spurningar en svör. Mér finnst eins og öllum öðrum það satt sem einu sinni var kveðið, að orðstír deyr aldregi hveim er sér góðan getur, og sjálfsagt verkefni allra Íslendinga er að bera orðstír þjóðar sinnar sem víðast. Til þess höfum við margar leiðir, til að mynda rekum við hér utanríkisþjónustu, sem ekki er beinlínis ódýrt fyrirtæki og á ekki aðeins að halda orðspori Íslands á lofti, heldur einnig hagsmunum landsins á erlendri grund og enn fremur að stuðla að aukningu ferðamanna, greiða fyrir viðskiptum o.s.frv. Ef marka má það sem kom fram í innblásinni framsöguræðu hæstv. utanríkisráðherra lítur nú út fyrir að til standi að taka það litla bíslag sem heitir Útflutningsráð, endurnýta efnið þaðan og smíða hátimbraða stofu, Íslandsstofu, með engum aukatilkostnaði, heldur verði þetta eins og í ævintýrunum, að efniviðurinn margfaldist og dugi til að reisa þessa hátimbruðu byggingu. Burt séð frá nafninu, það má svo sem einu gilda hvað nýjar stofnanir í okkar eigu heita, en þetta Íslandsstofu-nafn finnst mér einstaklega illa til fundið. Stolt Íslands hingað til hefur ekki verið stofur sem eru nýtilkomið fyrirbæri á vegum þeirrar millistéttar sem byrjaði að þróast hér á 20. öld. Íslenska stofan er náttúrlega baðstofa, en ekki stássstofa. En samkvæmt því sem ég heyrði hæstv. utanríkisráðherra lýsa á þessi stofa ekki að vera venjuleg stássstofa, þetta á að vera einhver mikilvirkasta spunavél í eigu ríkisins til að spinna nýja eða sterkari og fegurri og girnilegri ímynd en Ísland hefur nokkurn tímann séð. Ímynd Íslands er nokkuð sem ekki verður búið til í spunaverksmiðju, hversu vel hugsuð og hagkvæm sem hún kann að vera í rekstri. Ímynd Íslands er sú mynd sem þjóðin sjálf geislar frá sér, með menningu sinni, með þjóðfélagsgerð sinni, mannúð, réttlæti og með því að kunna að taka vel á móti gestum þannig að þeim líði vel og tali vel um land og þjóð þegar þeir eru komnir á nýjan leik til síns heima. Spunaverkstæði hafa í nútímanum aðallega þann tilgang að róa þann sem kaupir þjónustu þeirra, að sannfæra þann aðila um að hann sé að verja fé sínu vel og skynsamlega. Aðalframleiðsluvara spunastofanna er ljósprentaðir bæklingar og síðan fundir og ferðalög fyrir starfsmenn. Nú kann vel að vera að þetta nýjasta hugarfóstur okkar, Íslandsstofan, verði spunastofa af aldeilis nýrri tegund. En ég hef enga sannfæringu fyrir því að svo verði. Þetta á ekki að leiða til neins tilkostnaðar umfram þann kostnað sem þegar liggur í Útflutningsráði og öðrum verkefnum, en á að vera margfalt mikilvirkara. Ég er afskaplega vantrúaður á að ef boðið er upp á eitthvað sem ekki á að kosta nokkurn skapaðan hlut sé það þess virði að bera sig eftir því. Ég vona heitt og innilega að mér skjátlist í þessu tilviki og að ef þessi nýja Íslandsstofa fær að rísa í okkar þegar hátimbraða stjórnkerfi sanni hún tilverurétt sinn með tímanum. En ímyndarsköpunarauglýsingamennska mun ekki skila okkur fram á veginn í þeim greinum sem þurfa aðallega á stuðningi að halda. Þá á ég við ferðaþjónustuna sem þarf fyrst og fremst á skýrri stefnumörkun að halda og stuðningi til að framfylgja þeirri stefnumörkun. Hér á þinginu hefur komið til umræðu áætlun um hálendi landsins og hvernig það nýtist sem best til að taka á móti öllum þeim ferðamannafjölda sem hingað kemur væntanlega. Það er áætlanagerð af því tagi sem skiptir sköpum því að það er alveg sama hvað við setjum upp mikilvirk tæki til að auglýsa landið, ef landið og þjóðin rísa ekki undir þeim væntingum sem við viljum vekja og vekjum með öðrum bjargar auglýsingamennska okkur ekki frá afleiðingum þess. Ég mun fylgjast af miklum áhuga með því hvernig þetta frumvarp þróast í meðferð utanríkismálanefndar og þingsins og taka afstöðu til þess á seinni stigum málsins.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna því frumvarpi sem hér er fram komið um Íslandsstofu, sem er á margan hátt gott en þó eru í því ýmis atriði sem þarf að laga að mínu mati og skoða frekar. Ég ætla að fara yfir málið og það sem mér finnst betur mega fara og eins það sem gott er. Ég held að mjög mikilvægt sé núna þegar við erum að reisa landið við á ný úr rústum þeim sem skildar voru eftir í október í fyrra að það sé gert með fjölbreyttu atvinnulífi og Íslandsstofa mun gegna þar lykilhlutverki ef vel tekst til. Ég tel hins vegar að skerpa þurfi á ýmsum atriðum og að það sé ýmislegt í þessu frumvarpi sem mætti vera aðeins öðruvísi háttað. Mér finnst persónulega að ferðaþjónustunni sé ekki gert nægilega hátt undir höfði, auk þess sem ég rak augun í það sama og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir benti á áðan, að það vantar inn í það mun sterkari og ríkari tengingu við matvælaframleiðsluna og matvælaiðnaðinn á Íslandi og þá nefni ég landbúnaðinn og sjávarútveginn. Það vakti furðu mína að sjá að hvergi var minnst á sjávarútveg í 2. gr. Ég ætla því fara hér yfir 2. gr. þar sem talað er um hlutverk Íslandsstofu. Í fyrsta lagi þar sem er verið að samræma stefnu er tenging stjórnvalda við hagsmunaaðila. Þarna er um gott og gilt atriði að ræða og ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að tengingin þarna á milli sé góð og að kraftarnir á hinum endanum séu samhæfðir og tengdir meira saman. Í öðru lagi á Íslandsstofa að veita fyrirtækjum alhliða faglega aðstoð, fræðslu og ráðgjöf. Þarna er talað um að þeir sem undir Íslandsstofu falla geti leitað í þekkingar- og reynslubrunn, því að þar verður mikil reynsla og mikil þekking sem myndast sem þarf að miðla með réttum hætti. Ég vil nefna hérna lítið dæmi sem ég þekki ágætlega til og ég held að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hafi minnst á áðan og taldi vera umdeilt, sem er átak við útflutning á landbúnaðarvörum. Ég nefni þar verkefni í útflutningi á landbúnaðarafurðum til Whole Foods í Bandaríkjunum sem verið hefur í gangi í nokkur ár og var gagnrýnt töluvert, ekki hvað síst af framleiðendum. En eftir að hafa fylgst með þessu verkefni þó að það hafi farið hægt af stað, þá er mjög merkilegt að fylgjast með því. Þarna var byrjað á útflutningi á dilkakjöti. Það fór mjög hægt af stað en verðin voru góð. Fyrst var þessu komið inn í eina búð og menn voru alltaf að reka sig á sömu vandamálin aftur og aftur. Síðan fór þetta að þróast og nú er í rauninni minnsti hlutinn af því sem flutt er þarna í gegn dilkakjöt. Það er verið að flytja út skyr, smjör, það er komið smjör í allar verslanir Whole Foods, íslenskt smjör, bleikja er að fara þarna í gegn, þetta, íslensk bleikja er að fara í verslanir. Þarna er gott dæmi um það hvernig menn byrja í rauninni á útflutningi með því að flytja út einhverja ákveðna vöru en síðan þróast þetta yfir í aðrar vörur. Og það er einmitt svona verkefni sem er mikilvægt að Íslandsstofa haldi utan um því að þarna skapast mikil þekking og mikil reynsla og aðrir geta síðan gengið í þann reynslubrunn. Í þriðja lagi er hlutverk Íslandsstofu að laða til landsins erlenda ferðamenn með samræmdri stefnumiðaðri kynningu á Íslandi sem áfangastað. Þarna er fjallað um ferðaþjónustuna og ég held að það sem ferðamenn eru að sækja í þegar þeir koma hingað til lands sé matvælamenningin, sögulega menningin, sögutengingin, og svo náttúran. Ég sakna þess í frumvarpinu að sjá ekki meiri tengingu við umhverfismálin, að umhverfisráðherra geti skipað þarna fulltrúa og ég ætla að koma betur inn á það á eftir hvernig skipað er í stjórn Íslandsstofu. Mér finnst vanta verulega á að náttúrunni sé gert hærra undir höfði og að umhverfisráðuneytið og það sem tengist umhverfi og náttúruvernd komi sterkar inn í frumvarpið. Þarna kemur aftur að því sem ég nefndi áðan um matvælin, þarna vantar tenginguna við sjávarútveginn og landbúnaðinn, matarmenninguna, við verkefni eins og Beint frá býli , við ferðaþjónustuna. Að vísu er komið inn á menninguna í e-lið í kaflanum um hlutverk og því læt ég hana vera nú. Í fjórða lagi er það hlutverk Íslandsstofu að laða til landsins erlenda fjárfestingu, sem er vissulega mikilvægt, en áhyggjur mínar af frumvarpinu snúast um ferðaþjónustuna, fjölbreytileikann, og það sem ég hefði fyrst og fremst viljað sjá í frumvarpinu er þessi fjölbreytileiki og annað því tengt. Ég hef áhyggjur af að það muni að einhverju leyti lúta í lægra haldi fyrir því sem stendur í þessum lið um hlutverk Íslandsstofu, sem er að laða til landsins erlenda fjárfestingu. Ég hef áhyggjur af því að púðrið muni í of miklum mæli fara í það hjá Íslandsstofu að reyna að laða til landsins stórfyrirtæki á áliðnaði og öðru því um líku en minni kraftur verði settur í smærri fjölbreyttari atvinnugreinar sem styrkja byggðina mun betur úti um land og eru alla jafna mun arðbærari. Í fimmta lagi skal Íslandsstofa styðja við kynningu á íslenskri menningu erlendis sem tengingu við ferðaþjónustu. Þetta hefði ég viljað að væri bara einn af þrem liðum undir ferðaþjónustu og að matvælunum og náttúrunni yrði gert jafnhátt undir höfði og kæmu þarna sem tveir nýir liðir á eftir. Það er fleira sem ég hef ákveðnar athugasemdir við og ég bendi aftur á þann lið þar sem talað er um erlenda fjárfestingu. Ástæða þess að ég hef athugasemdir og áhyggjur af því að fjölbreytileikanum, ferðaþjónustunni og hreinni náttúru og þeim möguleikum sem í því er fólgið, verði ekki gert nægilega hátt undir höfði er einmitt hvernig skipað er í stjórn Íslandsstofu en stjórnina skipa níu menn, valdir til þriggja ára í senn. Utanríkisráðherra skipar fimm stjórnarmenn eftir tilnefningu frá Samtökum atvinnulífsins. Þrátt fyrir ágæti þeirra samtaka hafa þau að mínu viti ekki í málflutningi sínum lagt mjög ríka áherslu á fjölbreytileika, á náttúru landsins, á ferðaþjónustu úti í hinum dreifðu byggðum, á lítil sprotafyrirtæki, heldur lagt meiri áherslu á það sem fellur undir d-lið í hlutverkum Íslandsstofu. Þessu held ég að þurfi að gera hærra undir höfði og að umhverfisráðuneytið fái fulltrúa í stjórninni og landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið eða það ráðuneyti sem fer með umhverfismál og matvælamál eigi einnig fulltrúa og þessi stjórnarskipun verði skoðað vel. Það er alla vega ekki ásættanlegt í mínum huga að Samtök atvinnulífsins séu með fimm menn af níu í stjórn Íslandsstofu þrátt fyrir að utanríkisráðherra skipi þá stjórnarmenn. Ég held að utanríkismálanefnd þurfi að skoða þetta frumvarp vel og í mínum huga er þetta jákvætt. Ef vel tekst til getur þetta skilað gríðarlega miklu en ég held að gera þurfi ákveðnar breytingar á frumvarpinu og leggjast í það að reyna að tryggja eftir bestu getu að þarna verði fjölbreytileikinn hafður að leiðarljósi, ferðaþjónustunni verði gert hátt undir höfði svo og náttúru landsins. Þetta þarf að stórefla í Íslandsstofu og tengingu við umhverfismálin og þá held ég að þetta frumvarp geti orðið mjög gott. Ég segi aftur og enn að ég get stutt það en ég vil sjá á því ákveðnar breytingar sem ég hygg að utanríkismálanefnd muni taka til umfjöllunar.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um Íslandsstofu. Ég verð í upphafi, frú forseti, að segja að það setur að mér hroll, ekki vegna nafnsins Ísland eða Íslandsstofa heldur vegna þeirrar miðstýringaráráttu sem fram kemur í frumvarpinu, hún er eiginlega með ólíkindum. Það stendur hér, með leyfi forseta, á bls. 4: „Við undirbúning frumvarpsins fór fram náið samráð ráðuneyta iðnaðar- og utanríkismála, með aðkomu Ferðamálastofu og Útflutningsráðs Íslands, auk samráðs við forsætisráðuneyti og mennta- og menningarmálaráðuneyti.“ Ekki veit ég alveg hvernig á að skilja þessi orð, frú forseti. Það er ljóst að náið samstarf hefur verið á milli tveggja ráðuneyta, með aðkomu Ferðamálastofu og Útflutningsráðs, og svo hefur verið haft samráð við forsætisráðuneytið og mennta- og menningarmálaráðuneytið. Er ljóst að utanríkisráðherra, utanríkisráðuneytið og iðnaðarráðherra hafa verið með þetta í sínum höndum, enda held ég að það megi lesa það í gegn og það beri þess veruleg merki. Það kann vel að vera að það sé þarft að hafa vettvang þar sem þessir aðilar koma saman til að ræða sín mál og til að hægt sé, frú forseti, að samhæfa þau störf sem hér er áætlað að inna af hendi, en mér er stórlega til efs að það að stofna enn eina stofnunina til að vinna að slíkum málum bæti ástandið. Af hverju í veröldinni er ekki hægt að efla það sem fyrir er og standa betur að málum hvað það varðar? Af hverju þarf ríkið alltaf að koma að og ríkisvæða alla skapaða hluti? Það á meira að segja, frú forseti, að ríkisvæða ímyndarmál Íslands, hvernig í ósköpunum sem það á hins vegar að gera vegna þess að ímynd verður ekki til, svo ég taki undir með hv. þm. Þráni Bertelssyni, ímynd þjóðar verður ekki til á glansbæklingum eða frá spunameisturum einhverra ráðuneyta eða auglýsingastofa. Það er algjörlega ljóst að ímynd landsins kemur frá einhverju allt, allt öðru. Það breytir engu þó að núverandi ríkisstjórn hafi ekki setið í 18 ár eins og sumar aðrar ríkisstjórnir og skaðað þannig ímynd landsins eins og margoft hefur komið fram og verið rætt en það bara ekki á verksviði ríkisstofnana almennt að sinna slíku hlutverki. Og ef menn vilja gera það höfum við sendiráð, sendiráð þar sem greidd er leiga eða húsnæði er keypt, þar sem er fullt af fólki í vinnu sem ætti þá að sinna því að efla ímynd Íslands út á við, kynna menningu þjóðar, kynna landið sjálft, laða að ferðamenn. Ef það er ekki, frú forseti, verkefni sendiráða vítt og breitt um heiminn sem kosta okkur tugi milljóna á ári veit ég ekki hverra það ætti að vera. Það kann að vera að margur sendiherrann sé að vinna slík störf og það er vel, en það á einfaldlega í mínum huga að efla þann þátt í starfi sendiherra og sendiráða í stað þess að huga hér að enn einni stofnuninni, frú forseti. Við erum víst að tala hér um að draga saman. Í þessu frumvarpi er sagt að það muni ekki kosta neitt, frú forseti, að setja á stofn Íslandsstofu. Hvernig dettur fólki í hug að bera svona lagað á borð? Það mun að sjálfsögðu kosta og það mun að sjálfsögðu kosta meira en það sem Ferðamálastofa og Útflutningsráð Íslands eru nú að vinna að. Það gefur augaleið. Það hefur engin stofnun nokkurn tímann verið stofnuð utan um tvær eða fleiri öðruvísi en það hafi falið í sér aukinn kostnað og það mun verða nákvæmlega eins hér. Hins vegar er það eiginlega dálítið fyndið, verð ég að segja, frú forseti, sem stendur hér líka á bls. 4, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að hvetja erlenda aðila til að nýta sér mannauð og staðarkosti lands og þjóðar með fjárfestingum og starfsemi á Íslandi.“ Það er eitt af meginmarkmiðum Íslandsstofu að vinna að þessum þætti. Með fullri virðingu, frú forseti, ég hef ekki séð að núverandi ríkisstjórn hafi verið neitt sérstaklega ginnkeypt fyrir því að laða að erlenda fjárfesta eða að gefa þeim tækifæri til að nýta mannauð og staðarkosti Íslands eða lands og þjóðar. Ef eitthvað er, frú forseti, þá hefur þessi ríkisstjórn farið í þveröfuga átt og þá ekki bara í stóriðju, það er ekki það sem endilega hér á við, það dettur bara engum í huga að fjárfesta á Íslandi og mun ekkert frekar gera með tilkomu Íslandsstofu miðað við þá skattstefnu sem núverandi ríkisstjórn boðar. Með fullri virðingu fyrir frumvarpinu, frú forseti, og þeim sem unnu þetta mál þá er þetta eiginlega bara fyndið í ljósi aðstæðna að þetta eigi að vera eitt af meginmarkmiðum þessa frumvarps. Og ætti mönnum nú ekki að vera neitt sérstaklega hlátur í huga miðað við áætlanir ríkisstjórnar Íslands í skattamálum almennt. En, frú forseti, hér er líka talað um að setja eigi á svokallað markaðsgjald sem er lagt á gjaldstofn til greiðslu tryggingagjalds samkvæmt lögum nr. 113/1990. Það eiga að koma framlög á fjárlögum, það á að vera þóknun fyrir veitta þjónustu og það á að gera þjónustusamninga við samtök og stofnanir. Svo reyna menn að segja að þessir hlutir eigi ekki að kosta neitt. Ekki veit ég, frú forseti, hvernig menn finna það út, alla vega er mér það óskiljanlegt. Og ríkisvæðing ímyndar Íslands getur aldrei orðið landi og þjóð til framdráttar. Það er algjörlega kýrskýrt, frú forseti. En ég hef kannski eina spurningu fram að færa og hún er einföld: Hafa Ferðamálastofa og Útflutningsráð Íslands ekki staðið sig í stykkinu? Hafa sendiráð á erlendri grundu ekki staðið sig í stykkinu? Er það vegna þess að þessir þrír þættir hafa ekki virkað sem skyldi, frú forseti, sem hér þarf að búa til stofnun til að halda utan um þessi apparöt svo þau virki með einum eða öðrum hætti? Er það svo, frú forseti? Fyrst og síðar, frú forseti, og ég legg á það áherslu aftur, er það þessi miðstýringarárátta, að ríkið þurfi að koma að öllu, ríkið þurfi að vera með puttana á öllum vígstöðvum, ríkið þurfi að stýra og stjórna öllu sem lifir og hrærist í þessu landi, eins og virðist vera með aðkomu vinstri stjórna, það er það sem setur að mér hroll, frú forseti.

Atvinnulífið kallar eftir þessu.

Frú forseti. Ég ætla nú að byrja á að óska hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur til hamingju með það hvað hún er jákvæð í dag. Ég sé að hún hefur farið réttu megin fram úr rúminu í morgun. Þetta var alveg einstaklega málefnaleg og glaðlyndisleg ræða hjá hv. þingmanni. Hv. þingmaður talar um óskaplega miðstýringaráráttu, talar um að hér sé verið að ríkisvæða allt það sem lýtur að ímynd Íslands út á við. Ja, frú forseti, hver skyldi nú eiga bjórinn og slátrið af þessari skepnu? Þetta sem hér liggur fyrir var að uppistöðu til búið til af ríkisstjórn sem hv. þingmaður studdi, inni á skrifstofu forsætisráðherra, sem hv. þingmaður studdi sennilega líka á þeim tíma, þannig að hv. þingmaður er sennilega tveimur árum of seinn til að koma fram með þessa ótrúlega fordómafullu ræðu. Hv. þingmaður sá ekki neitt jákvætt við þetta. Ekkert, bara ekki neitt. En það vill svo til að þetta er að uppruna til sprottið úr ranni atvinnulífsins, síðan flutt í gegnum forsætisráðuneytið og þaðan kemur þetta. Hugmyndin að þessu varð sem sagt til á þingi hjá atvinnulífinu, gott ef það var ekki sjálft Viðskiptaráð sem á sínum tíma flutti inn sérstakan sérfræðing sem var gleyptur með húð og hári af flokki hv. þingmanns, líka mínum flokki, ég tek það nú alveg skýrt fram. Hv. þingmaður talar um að þetta kosti ekkert, það hefur enginn maður sagt að þetta kosti ekki neitt. Sennilega hefur hv. þingmaður misskilið ræðu hv. þm. Þráins Bertelssonar sem benti á að það ætti ekki að koma neitt til viðbótar við það sem nú þegar er og talar um það hér að markaðsgjald sem eigi að leggja á sé eitthvað hið svakalegasta sem hægt er að hugsa sér. Markaðsgjaldið er á núna. Hv. þingmaður ætti kannski að lesa frumvarpið.

Frú forseti. Í fyrsta lagi get ég nú ekki séð að hvernig ég fór fram úr í morgun geti haft áhrif á það hvað stendur í þessu frumvarpi, svo það sé nú sagt hér. Málefnalegt var þetta innlegg hæstv. utanríkisráðherra. Ég finn þessu frumvarpi allt til foráttu. Mér er slétt sama hvaðan það er runnið, hvort það er úr ranni atvinnulífsins eða fyrrverandi forsætisráðherra eða hvaðan það er komið. Mér er ekkert skylt, frú forseti, eins og virðist vera einhvers staðar annars staðar, að vera málinu sammála ef sjálfstæðismenn hafa komið að því einhvers staðar. Það er bara einfaldlega ekki þannig, frú forseti, og hvort sem hæstv. utanríkisráðherra finnst það vera betur eða verr er ég bara ósátt við frumvarpið og ég finn því allt til foráttu. Mér finnst þetta miðstýring og ég þoli ekki miðstýringu. Ég ítreka, frú forseti, að mér er slétt sama þótt sjálfstæðismenn hafi komið að gerð frumvarpsins. Það kemur fram núna og er til umræðu núna. Það var ekki til umræðu fyrir tveimur árum, frú forseti, það er til umræðu núna. Af því að hæstv. utanríkisráðherra er oftar en ekki svo málefnalegur að ýja að því að fólk lesi ekki það sem það er að tala um tek ég fram að ég hef lesið frumvarpið. Ég var eingöngu að vísa til þess, frú forseti, hvað stendur í 5. gr. um hvaða tekjur væru áætlaðar fyrir þessa stofu og þar stóð markaðsgjald. Ég tók líka fram framlög í fjárlögum, þóknun fyrir veitta þjónustu, þjónustusamning, stofnanir og samtök. Ég er ósátt við frumvarpið. Ég fór ekki í ræðu til að segja neitt jákvætt um það af því ég er ósátt við það. Og ef ég er ósátt við það tíunda ég það sem ég er ósátt við. Ég er bara ekki hlynnt neinu sem stendur hérna.

Frú forseti. Ef hv. þingmanni mislíkaði ræða mín má nefna að hún var í svipuðum stíl og ræðan sem hv. þingmaður flutti áðan. Ef henni finnst hún ekki málefnaleg er hún bara bergmál af því sem kom fram í ræðu hv. þingmanns áðan. Ég verð að viðurkenna að mér fannst hún óvanalega neikvæð og óvanalega fordómafull því að yfirleitt tekur þessi þingmaður með málefnalegum hætti á málum. Auðvitað hefur hv. þingmaður fullt frelsi til að vera á móti sínum eigin flokki eins og hún er á móti stefnu míns flokks, það er allt í lagi, hv. þingmaður, og það er gott að menn séu sjálfstæðir. En ég er einvörðungu að segja að þær hugmyndir sem hérna koma fram spruttu því miður ekki upp í mínu höfði. Það gerist því miður allt of sjaldan að þar komi nýjar hugmyndir, en þó gerist það af og til. Ég er hins vegar allra manna bestur í því að nýta annarra manna hugmyndir. Og þessum hugmyndum var a.m.k. ungað út á skrifstofu fyrrverandi forsætisráðherra með mínu samþykki, sannarlega. Þessar hugmyndir hafa verið ræddar af atvinnulífinu og þær komu í reynd fyrst fram hjá atvinnulífinu. Eftir því sem ég best veit var haft prýðilegt samráð við þá geira atvinnulífsins sem þetta mál varðar. Eins og hv. þingmaður getur lesið af því að hún kann þetta frumvarp greinilega miklu betur en ég taldi að mætti álykta af ræðu hennar er atvinnulífið með meiri hluta í stjórninni samkvæmt þessu frumvarpi. Það er ekki hægt að tala um að þetta sé einhver miðstýringarárátta af hálfu stjórnvaldsins. Það væri þá miklu frekar að það væri miðstýringarárátta af hálfu atvinnulífsins. En viljum við ekki einmitt að atvinnulífið sem á svo mikið undir þessu vegna útflutningsviðskipta ráði töluvert miklu um það hvernig þessum málum verður komið fyrir? Varðandi síðan þá tekjustofna sem koma fram í frumvarpinu veit ég ekki hversu gamlir þeir eru en sumir þeirra áttu a.m.k. uppruna sinn hjá 

Frú forseti. Svo að það sé sagt var aldrei af minni hálfu sagt hér að ég styddi ekki stefnu Sjálfstæðisflokksins. En það er nokkuð ljóst að ég styð ekki stefnu Samfylkingarinnar. Þó að sjálfstæðismenn komi að einhverju verki og vinni einhver verk er ekki þar með sagt að þó að ég sé sjálfstæðismaður og hlynnt stefnu Sjálfstæðisflokksins þurfi ég að gera þær skoðanir að mínum. Það er bara ekki þannig. Frú forseti. Fátt er mér fjær en að vilja draga úr eflingu atvinnulífs en ég tel ekki að það frumvarp sem hér liggur frammi eins og ég les það stuðli að eflingu atvinnulífs eins og við stöndum frammi fyrir akkúrat í augnablikinu.

En atvinnulífið telur það.

Kallar á það.

Frú forseti. Ég tala hvorki fyrir hönd atvinnulífsins né Samfylkingar né annarra sjálfstæðismanna, ég tala hér sem þingmaðurinn Ragnheiður Ríkharðsdóttir. Ég sé ekki hvernig þetta frumvarp hér og nú mun efla atvinnulífið. Ég sé það bara ekki. Það kann að vera að einhverjir aðrir sjái það. Ég hefði kosið að menn hefðu frekar eflt þær stöðvar sem til eru en að búa til eina nýja, eina stóra sem á síðan að stýra og stjórna. Það er bara í mínum huga, frú forseti, ekki rétta leiðin.

Virðulegi forseti. Ég heyri á máli hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur að hún hefur enn þá meiri efasemdir um þetta frumvarp en ég. Hún hefur svo svakalegar efasemdir um þetta að hæstv. utanríkisráðherra blöskrar og kallar hann þó sjálfsagt ekki allt ömmu sína. En í nafni almennrar jákvæðni vil ég beina þeirri fyrirspurn til hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur hvort hún geti ekki verið sammála mér um að miðað við stórmennskudrauma utanríkisráðuneytisins fyrir Íslands hönd sé þessi hugmynd miklu betri en t.d. að efla ímynd landsins með því að sækja öðru sinni um aðild að öryggisráði Sameinuðu þjóðanna.

Frú forseti. Af tvennu illu er þetta frumvarp betra og það er líka miklu ódýrara.

Virðulegi forseti. Hér erum við að ræða mál sem er í raun löngu búið að boða. Það snýr að því hvernig við höldum á kynningu landsins okkar út á við og erlendis. Ég held að margt sé jákvætt í þeirri hugsun sem hér er sett á blað. Ég reikna með að þetta frumvarp fari í iðnaðarnefnd til umfjöllunar þar sem iðnaðarnefnd sér um ferðamál og ágætt væri að fá að vita ef svo er ekki. Fer það e.t.v. til utanríkismálanefndar?

Iðnaðarnefnd getur kallað eftir því.

Ég velti því bara upp, a.m.k. óska ég eftir því að iðnaðarnefnd fái málið til umsagnar og umfjöllunar því að stór hluti þess snýr að ferðamálunum sem heyrir undir þá nefnd. Ég ætla svo sem ekki að hafa neitt sérstaklega langt mál um efnisinnihald þessa frumvarps. Ég tel rétt að farið verði yfir það í nefndum og kallaðir til þeir aðilar sem það snertir, bæði opinberir aðilar og einkaaðilar, þar á meðal Samtök ferðaþjónustunnar og Samtök atvinnulífsins. Þegar verið er að gera breytingar sem þessar er alltaf spurning hvort þær séu til góðs og hvort við munum þá nýta betur þá fjármuni sem eru í pottinum hverju sinni. Ég hef áhyggjur af því að Íslandsstofa geti hugsanlega tekið meiri fjármuni af þeim litlu fjármunum sem við höfum í rekstur í stað þess að þeir séu veittir í verkefni eins og markaðssókn og eitthvað slíkt. Það þarf þó ekki að vera, það er mjög mikilvægt að fara yfir þetta í nefndarvinnunni fram undan. Það er hins vegar alveg ljóst að ef stofnun sem þessi tekur fé í rekstur og minnkar þar með það sem við höfum t.d. til markaðssóknar er það ekki ásættanlegt. Það er í rauninni mjög sérstakt að við skulum ekki vera að skrapa hér í þinginu fyrir stórauknum fjármunum til markaðssetningar landsins erlendis. Meðan öll þessi tækifæri sem við eigum til að markaðssetja Ísland og selja erlendis eru fyrir hendi eigum við að vera með miklu meiri fjármuni í þeim potti en við erum með í dag. Ég legg til að fyrir næsta ár verði horft sérstaklega til þess að þeir fjármunir sem eru til markaðssóknar fyrir ferðamennsku erlendis fyrir Ísland verði stórauknir. Það hefur margsinnis komið hér fram og margsýnt sig að sú króna skilar sér margfalt til baka sem sett er í markaðsmál.

Eflum Kvikmyndasjóð.

Til dæmis, hv. þm. Þráinn Bertelsson kemur hér með ágætt inngrip varðandi Kvikmyndasjóð. Við höfum margar leiðir til þess að efla ímynd okkar erlendis. Ég vil í framhaldi af því taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni með að við þurfum að horfa á landbúnaðar- og sjávarútvegshlutann, ekki síst það merkilega markaðsátak sem við höfum haft varðandi lambakjötið. Ég held að það sé mjög mikilvægt að átakið fari í þennan farveg líka ef svo er ekki. Síðan verð ég aðeins að koma inn á annað sem er þessu beintengt. Ég hef verulegar áhyggjur af því að á sama tíma og við erum hér að fjalla um mál sem þetta, við erum að tala um sókn erlendis fyrir ferðamennskuna og að auglýsa Ísland, séum við að ræða um stóraukna skattheimtu á marga hluti sem koma ferðaþjónustunni við. Auðvitað vitum við ekki í dag hvort þeir munu allir ná fram að ganga, en ef við ætlum að stórauka skatt, sem ég hafði reyndar aldrei heyrt talað um áður, á skemmtiferðaskip þegar þau koma til landsins, taka upp einhver komugjöld eða skatta á þá ferðamenn sem koma til landsins, skattleggja gistingu enn þá meira með því að fara með virðisaukaskattinn úr 7% í 14%, leggja á kolefnisskatt, sem leggjast mun á flugvélar, rútur og bílaleigubíla, erum við ekki komin út á svolítið hálan ís gagnvart skattlagningu á ferðaþjónustuna? Ég vara mjög við því að vaðið verði í að hækka svo mikið skatta á þessa atvinnugrein að það snúist upp í andhverfu sína. Ég held að það sé veruleg hætta á því. Eflaust má færa fyrir því rök að hægt sé að auka hér skatta mikið og um leið að taka þá hluta af þeim og setja í bætt aðgengi og markaðssókn og annað en ég held að það geti eins og ég sagði áðan snúist upp í andhverfu sína ef menn ganga of langt í því. Ég vildi koma því á framfæri hér að ég hef miklar áhyggjur af þeirri vegferð ríkisstjórnarinnar að fara í þá miklu skattheimtu sem virðist vofa yfir ferðamennskunni. Ég held að við hljótum að taka þá umræðu samhliða þessari umræðu um Íslandsstofu í þeim nefndum sem þetta frumvarp fer til svo við getum glöggvað okkur á heildarmyndinni. Það er ekki snjallt hjá ríkisvaldinu hverju sinni að gefa með annarri hendinni en taka með hinni því að það endar með því að menn elta einfaldlega skottið á sjálfum sér. Ég fagna því í þessu frumvarpi að meiri hluti þeirrar stjórnar sem þarna á að vera skuli koma frá aðilum í greininni. Ég held að það sé mjög jákvætt og mun því nálgast þetta verkefni eins og öll önnur með jákvæðum huga í þeirri nefnd sem ég sit í og fær þetta vonandi til umfjöllunar, en ég vara mjög við, eins og ég nefndi áðan, þeirri gjaldtöku sem horft er til.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu sem hefur mestmegnis verið mjög jákvæð. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir að hafa lagt hér gott til málanna og ég vil líka þakka þeim hinum sem hafa bent á það sem hugsanlega mætti betur fara. Af þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar í dag fannst mér kannski merkilegast að hlusta á margt sem hv. þm. Þráinn Bertelsson sagði. Hann virtist álíta, sem bendir til þess að mér hafi mistekist í framsögu minni, að ég væri hér fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að leggja til að búin yrði til einhvers konar auglýsingaskrifstofa eða spunabatterí fyrir Ísland út á við. Ég tel ekki hægt að leggja það út af því frumvarpi sem hér liggur fyrir eða heldur orðum mínum. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það að hvorki er hægt að búa til ímynd Íslands né annarra á auglýsingastofum. Það er hugsanlega hægt að búa til skammvinna ímynd stjórnmálamanns eða stjórnmálaflokks á spunastofu en ef grunnurinn er ekki fyrir hendi verður slíkur spuni alltaf mjög skammvinnur. Ekki er hægt að búa til ímynd um Ísland sem byggist á spuna, hvorki af stjórnvöldum né atvinnulífi. Ímyndin þarf að vera sönn og ég tel reyndar að það sé æskilegt fyrir Ísland að hún sé ekki einsleit, en ég tel að hún þurfi samt að vera nokkuð samhljóma ef við erum að vinna að því að ná tilteknu sameiginlegu marki. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það að orðsporið verður ekki gripið úr lausu lofti, það er birtingarmynd þess sem við erum og þess sem við gerum. En ég held því fram að ímynd og orðspor verði til í hvert eitt sinn sem við eigum samskipti eða viðskipti og ég held að sterk ímynd skapist fyrst og fremst þegar upplifun þeirra sem skipta við okkur er jákvæð og endurspeglar kjarna þess sem kannski gerir okkur að þjóð. En mér fannst nefnilega margt í máli hv. þingmanns tengjast þessari skoðun minni, hv. þingmaður gerði t.d. nokkuð að umræðuefni menningararfleifðina og menningu Íslendinga. Ég er honum algjörlega sammála um það, og ég sagði það reyndar í framsögu minni, að það væri grunnstoðin. Ég held að sá veruleiki sem við höfum búið okkur til sem sjálfstæð þjóð með sjálfstæða menningu, með einstaka menningu, með einstakt mál, sé grunnstoðin undir allri okkar sókn að því að skapa og breyta eða setja upp jákvæðari ímynd. Og hvers vegna viljum við gera það? Jú, vegna þess að við teljum að orðspor Íslands hafi beðið hnekki og kannski sérstaklega núna, eða einungis að sjálfsögðu, í kjölfar þeirra miklu tíðinda sem urðu þegar fjármálakerfið hrundi. Þá hefur það verið almenn útbreidd skoðun að það hafi orðið til þess að verulegir brestir komust í ímynd okkar sem við höfðum byggt upp á grundvelli menningar, náttúru og hreinnar vöru um áratugaskeið. Þess vegna komust menn að þeirri niðurstöðu að það væri mjög nauðsynlegt við þessar aðstæður að samhæfa þó það atgervi sem er að finna í ýmsum stofnunum í atvinnulífinu, í sameiginlegum stofnunum atvinnulífs og stjórnvalda, eins og Útflutningsráð hefur t.d. verið, til þess að reyna að fá sem mest út úr því fjármagni sem menn geta í gegnum ýmsa farvegi veitt í þetta. Það er þess vegna sem menn fara þessa leið. Ekki er um það að ræða að menn ætli að fara að kosta eða kaupa einhvern dýran spuna innan lands eða útlendis. Þá hefðu menn einfaldlega farið þá leið að ráða einhverja góða auglýsingastofu og láta hana sjá um það. Svo einfalt er það. En auglýsingastofan sem auglýsir Ísland er hvergi til en hún er þó til í mörgum hlutum hér út um allt samfélagið. Hv. þingmaður kallaði hér fram í „kvikmyndir“. Kvikmyndir eru eitt af því sem hefur borið hróður Íslands mjög vítt um heimsbyggðina. Bókmenntir okkar - af því hv. þingmaður hefur núna og reyndar oft áður lýst ákveðnum efasemdum um það að utanríkisþjónustan standi undir þeim skyldum sem það fjármagn sem til hennar er varið kallar eftir, þá get ég þess t.d., sem ég hugsa að komi hv. þingmanni á óvart, og mér á óvart þegar ég komst að raun um það, að utanríkisráðuneytið kemur með einhverjum hætti að hundruðum menningarkynninga erlendis á hverju einasta ári. Þetta er allt partur í púsluspilinu og hver lítil flís býr að lokum til heillega mynd. Þetta vildi ég segja af því ég var hv. þingmanni ekki sammála. En ég skildi hvað lá að baki og er hv. þingmanni þakklátur fyrir að hann skildi frumvarpið að því marki að hann tók ekki svo til orða að menn væru að búa til eitthvað með engu fjármagni, heldur orðaði hann þannig að ekki væri verið að kosta meiru fé til heildarmálaflokksins. Það er rétt hjá hv. þingmanni. Þó er það þannig að ég tel að Útflutningsráð hafi staðið sig mjög vel. Mín reynsla af samstarfi við það sem iðnaðarráðherra var á köflum frábær. Þeim var t.d., eins og ég nefndi hér í framsögu minni, falið það verkefni að koma Íslandi á framfæri sem heppilegum stað til þess að reisa gagnaver. Ég er sannfærður um það að sú vinna sem þeir unnu ákaflega faglega muni leiða til þess að innan áratugar þá verði hér nokkur gagnaver. Og ég er líka sannfærður um að það verður að nokkuð gildum þætti í atvinnulífi Íslendinga. Ég gæti nefnt fleira. Hv. þingmaður nefndi kvikmyndir hér í frammíkalli áðan. Þegar ég var iðnaðarráðherra lagði ég fram frumvarp sem jók styrki til kvikmyndagerðar töluvert. Frumkvæðið að því, af því ég hef viðurkennt það hér fyrr í dag, ég fæ mjög sjaldan mjög góðar hugmyndir, en er flestum mönnum fremri að nýta annarra manna hugmyndir, þrýstingurinn á það kom frá greininni sjálfri, en uppleggið sem ég fékk sem leiddi til þess að mér tókst að sannfæra ríkisstjórnina, það var ekki auðunnið verk, kom frá Útflutningsráði. Þeir lögðu gögnin upp í hendurnar á mér og sýndu mér fram á hvernig þetta var í öðrum löndum, hvernig væri að breytast þar og þar með samkeppnisstaða okkar. Ég mundi telja bara svona hérna „på stående fod“, eins og maður segir á góðri íslensku, að þau verkefni sem núna eru í deiglu sem mætti kalla umtalsverðar erlendar fjárfestingar í nýiðnaði, sem eru í deiglu og biðstöðu vegna efnahagsástandsins, megi rekja til Útflutningsráðs. Því segi ég þetta til þess að sýna fram á það eða freista þess að innan þeirrar stofnunar, sem er eins konar blanda af ríkisstofnun og á vegum atvinnulífsins, þar er til mikil reynsla. Þar er til mikil þekking á því hvernig á að koma málstað atvinnugreina eða Íslands á framfæri. Og ég dyl engan þess að það sem ég sé eftirsóknarverðast við frumvarpið, er sá háttur sem við gætum hugsanlega í gegnum það notað til þess að beita þessu atgervi, þessari þekkingu og reynslu Útflutningsráðs líka yfir á ferðaþjónustuna, vegna þess að ég er sannfærður um það að fátt er mikilvægara í íslensku atvinnulífi nú en að reyna að nýta vaxtarbroddana þar til þess að búa til gjaldeyri og til þess að búa til störf, m.a. vegna þess að það er engin atvinnugrein á Íslandi þar sem fjárfesting að baki hvers starfs er jafnlítil og í ferðaþjónustu. Við þurfum á þessu að halda. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir spurði mig ýmissa spurninga, m.a. hún og ýmsir aðrir sem hér tóku til máls töldu að ekki væri nægjanleg áhersla á sjávarútveg og landbúnað í frumvarpinu. Nú segi ég það sem ég segi um öll þingmál sem ég flyt, nú er það komið frá mér til þingsins, þingið getur breytt því. Að því sögðu vil ég benda á það að ég held að hv. þingmaður hafi misskilið, eða mér heyrðist það, hvernig stjórnin er samsett. Mér heyrðist hún segja að það væri einn frá Samtökum atvinnulífsins, þeir eru fimm. Og Samtök atvinnulífsins geta sett hvern þann inn í stjórnina sem þau vilja og ég hugsa, án þess ég viti það og ég fyrirskipa ekki, að það verði kannski tveir frá Samtökum ferðaþjónustunnar, frá landbúnaði, frá sjávarútvegi til dæmis. Þannig að þessir gildu atvinnuvegir munu allir verða þarna inni. Það sem er kannski gagnrýnisvert og er töluvert nýmæli er sú áhersla sem er á menningarkynningu í frumvarpinu. Mennta- og menningarmálaráðherra á þarna fulltrúa. Það er ekkert sjálfgefið að ég skipi það. Ég held að það sé rétt, vegna þess að ég held að menning og menningarkynning sé mjög vanmetinn þáttur í því hvernig við byggjum upp orðspor Íslands. Hefur það orðspor Íslands brotnað mélinu smærra? Hefur það beðið verulegan hnekki? Ég held að það hafi beðið verulegan hnekki á fjármálasviðinu. Ef ég hins vegar lít t.d. á ferðaþjónustuna, nú vísa ég bara til þess sem sterkir og öflugir ferðamógúlar erlendir sem eru að flytja menn til Íslands segja mér - þeir kölluðu hrunið eins og einn sagði á ráðstefnu sem ferðamálaráðuneytið hélt The Million Pound Campaign. Sá maður sagði það við fullan sal íslenskra ferðamálafrömuða. Í hvert skipti sem kæmi mynd eða frétt í bresku sjónvarpi af hrunadansi íslensku bankanna væru birt þrjú til fimm myndskeið af íslenskri náttúru sem hann hefði ekki efni á að birta. Hann sagði að eftirspurn eftir ferðum til Íslands hefði, þetta var þegar fjórir mánuðir voru liðnir frá hruni, aldrei verið jafnmikil. Þannig að það eru tvær hliðar á öllum málum. Ég held að þessar alvarlegu afleiðingar sem við búum við út af þeim orðsporshnekki sem lýtur að fjármálahruninu, það sé hægt að byggja það upp. Það verðum við að gera með því að slá heldur fastar undir nára á þeim gæðingum sem við höfum til þess að fara í þá útrás og það eru menningin ekki síst, það er kynning á landinu sjálfu, það er kynning á því hver við erum, segja söguna. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir spurði mig nokkurra afmarkaðra spurninga fyrir utan þessa. Hún velti því t.d. fyrir sér af hverju það væri svona rígneglt niður að 14% af tekjum af markaðsgjaldi sem rennur til Íslandsstofu ættu að fara til þess að kynna möguleika til fjárfestinga fyrir erlendum aðilum. Það er nú einfalt svar og kannski ekkert hugmyndaríkt, en þetta er fyrir hendi í samningi sem var gerður í desember 2004. Þar fyrir utan hafa einstök ráðuneyti síðan látið Fjárfestingarstofu í té aukið fjármagn, ekki mjög mikið. Mig minnir að á mínum tíma sem iðnaðarráðherra hafi Fjárfestingarstofan þar fyrir utan fengið 15 milljónir árlega til þess að standa straum af ýmsum verkefnum sem við báðum hana að gera sérstaklega, eins og t.d. þá miklu vinnu sem við lögðum í gagnavinnsluna. Hv. þingmaður spurði líka hvað ylli þessu orðalagi, að útseld þjónusta skyldi standa að mestu leyti undir kostnaði. Arfur liðins tíma. Þetta er svona í lögum núna og Útflutningsráð er að selja tiltekna stuðningsþjónustu gagnvart einstökum fyrirtækjum og menn hafa haldið þessu orðalagi. Og svona er þetta sennilega líka í praxís. Þá held ég að ég hafi svarað þeim spurningum sem hv. þingmaður beindi beinlínis til mín. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason taldi að ferðaþjónustunni væri ekki gert nógu hátt undir höfði. Ja, herra trúr, þetta frumvarp er meira og minna teiknað í kringum ferðaþjónustuna. Þannig að þær vonir sem ég bind við þetta frumvarp er einmitt að Íslandsstofa verði ferðaþjónustunni veruleg lyftistöng. Þá kemur kannski að því, hvaðan koma hinir nýju peningar inn í þetta? Ja, það var ósk ferðaþjónustunnar, sem var á sínum tíma komið á framfæri við mig, að markaðsskrifstofurnar erlendis yrðu lagðar niður, starfsmennirnir fluttir yfir í Íslandsstofu, sem þá hafði reyndar ekki hlotið nafn, og fjárveitingarnar til skrifstofurnar yrðu frekar nýttar til beinnar markaðssóknar. Samtök ferðaþjónustunnar, alveg eins og ég og fleiri, eins og komið hefur fram í dag, hafa tröllatrú á því að það skipti mjög miklu máli að geta búið til fjármagn til þess að kynna Ísland og sækja erlenda ferðamenn. Það kostar peninga. Ég er þessu sammála. Ég held að hver króna sem í það er eytt skili sér margfalt til baka. Við höfum af því svolitla reynslu. Með þessu er verið að búa til peninga sem eru nýttir með öðrum hætti í kerfinu og ferðaþjónustan og sá sem flytur þetta frumvarp fyrir hönd ríkisstjórnarinnar er þeirrar skoðunar að peningarnir nýtist miklu betur með þessum hætti. Menn stefna síðan auðvitað að því, eins og ég hef sagt hér fyrr í dag, að þegar tímar líða og menn hafa meiru úr að spila muni meira fjármagn koma undir þeim lið sem kemur fram hér í tekjuákvæði frumvarpsins, sem heitir fjárveitingar á fjárlögum. Ég tel að það skipti máli fyrir okkur að við verjum fé til þess að sækja ferðamenn. Því miður er staðan þannig að það er ekki auðhlaupið að því að afla þess fjár á meðan ríkissjóður er 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þau svör sem ég fékk. Það er reyndar ein spurning sem ég sakna svars við og það er um skrifstofu ferðamálastofu í New York. Það á að loka í Kaupmannahöfn og það á að loka í Frankfurt, en ekki í New York. Og eins og ég skil þetta mál þá er þetta frumvarp meira eða minna byggt á niðurstöðum nefndar sem Geir H. Haarde, þáverandi hæstv. forsætisráðherra, setti niður 2007. Svafa Grönfeldt var formaður í þeirri nefnd og það var margt gott fólk í nefndinni. Nefndin kom með skýrslu upp á 88 síður, sem er mjög fróðleg lesning. Þar er undirstrikað og helstu niðurstöður nefndarinnar voru þær að ímynd Íslands væri almennt jákvæð en veikburða og smá erlendis og byggi fyrst og fremst á upplifun af náttúru en ekki af þjóð, menningu eða atvinnustarfsemi. Nefndin lagði til að ímyndaruppbygging Íslands miðaði að því að skapa jákvæða og sterka ímynd, ekki bara af náttúrunni sem er það sem við höfum lagt svo mikla áherslu á, heldur einnig af fólki, atvinnulífi og menningu. Og af því þetta var svo óskýrt og óskilvirkt þá átti að stofna það sem nefndin kallaði Promote Iceland sem hefur verið þýtt í Íslandsstofa. Þetta er því byggt að verulegu leyti á þessu, útvíkkað að einhverju leyti. Ég vona að það sé rétt sem hæstv. utanríkisráðherra segir að sjávarútvegur og landbúnaður séu þarna inni og að fulltrúar Samtaka atvinnulífsins verði með og væntanlega verða þá inni í þessu áform um átak í landbúnaði. Í skýrslunni sjálfri, hinni 88 síðna löngu skýrslu, er lagt til að allar skrifstofurnar verði lagðar niður, líka í New York, en það skilar sér ekki í frumvarpið. Ég vil bara inna eftir ástæðunum fyrir því, ekki þar með sagt 

Frú forseti. Sem ferðamálaráðherra tók ég ákvörðun um að leggja niður þær tvær skrifstofur sem hv. þingmaður nefndi. Ég tók ekki ákvörðun varðandi New York. Hv. þingmaður gæti auðvitað innt hæstv. ferðamálaráðherra eftir því hvað ætlað er. Ég komst hins vegar að þeirri niðurstöðu að starfið sem lyti að Bandaríkjunum væri frábærlega unnið í samvinnu þeirra sem þar eru og verkefnisins Iceland Naturally. Það er verkefni sem að því er varðar Bandaríkin hefur gengið ákaflega vel. Við höfum mælingar á því. Það hófst líka fyrr. Og eins og hv. þingmenn vita er varið til þess töluverðum peningum á hverju ári. Ég velti þessu máli fyrir mér á sínum tíma en ég komst ekki að þeirri niðurstöðu sem m.a. kom fram í skýrslunni um Promote Iceland. En það er líka rétt að það er margt í þeirri skýrslu sem ég var ósammála og ég vek eftirtekt á því að sú skýrsla kallaði t.d. á andmæli af hálfu Háskóla Íslands vegna þess að menn töldu að greiningin á því með hvaða hætti Íslendingar upplifðu sjálfa sig og hvernig ímynd landsins væri út á við byggði á nokkuð gamaldags skoðunum. Það var niðurstaða Háskóla Íslands og merkilegs prófessors í sagnfræði sem skrifaði um þetta lærðar greinar og ég verð að taka það fram að eftir að hafa farið í gegnum þá röksemdafærslu var ég honum bara algjörlega sammála. Hitt er rétt hjá hv. þingmanni að uppruni þessa máls, eins og ég tel að ég hafi getið nokkrum sinnum hér í dag, er úr þessari vinnu sem á sínum tíma var nefnd hinu engilsaxneska heiti Promote Iceland. Á vegferðinni frá þeim upprunastað hefur þetta breyst nokkuð en meginkjarni hugmyndarinnar er þaðan.

Virðulegur forseti. Ég tel að þetta sé eitthvað sem utanríkismálanefnd verði að skoða af því hugmyndafræðin í niðurstöðum nefndar hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra var að það yrði að endurskipuleggja og einfalda. Það væri hægt að einfalda til þess að nýta fjármagnið betur og ná þessum skilaboðum betur í gegn. Þess vegna átti að leggja niður Frankfurt, Kaupmannahöfn og New York, plús allar hinar breytingarnar. Iceland Naturally, jú, það er flott verkefni, en Frankfurt og Kaupmannahöfn hafa örugglega verið að gera góða hluti líka, þannig að mér finnst þetta ekki vera nógu mikil samfella. Mér finnst að annaðhvort eigum við að ganga alla leið og einfalda þetta almennilega og þá gæti Iceland Naturally fallið undir Íslandsstofu. Af hverju er það ekki hægt? Af hverju er verið að láta það verkefni vera utan við þetta? Mér finnst að það eigi að ganga alla leið í þessari hugmyndafræði, einfalda, halda þessu öllu á sama stað, þó að eitt verkefni sé í Bandaríkjunum, mér finnst það ekki skipta neinu máli. Ég bara vil beina því til utanríkisnefndar að þetta verði skoðað sérstaklega. Og það er ekki sagt hér af því að ég hafi einhverja ótrú á því verkefni, alls ekki, ég held að þetta sé mjög gott verkefni. En mér finnst að ganga eigi alla leið, annaðhvort erum við að einfalda strúktúrinn og koma hlutunum í skikk, eða ekki, við eigum að ganga alla leið í því.

Frú forseti. Þingmaðurinn hefur algjörlega hárrétt fyrir sér. Það er ekkert sem mælir því í móti að það verði gert og að þær fjárveitingar sem fara með þessum hætti sérstaklega og eru á sérstökum fjárlagalið undir iðnaðarráðuneytinu og fara til verkefnisins í Bandaríkjunum verði teknar undir verkefnið. Það eru reyndar í gangi viðræður um það, nákvæmlega þessa dagana. Mér finnst sjálfsagt að hv. utanríkismálanefnd fjalli um það. Af því ég gleymdi nú að svara hér hv. þingmanni, formanni þingflokks Framsóknarflokksins, þá ætla ég að syndga upp á náð forseta og segja: Ég legg til að þetta frumvarp fari til utanríkismálanefndar, málaflokkurinn fellur undir það, en ég tel hins vegar algjörlega sjálfsagt að það verði líka sent til þeirrar nefndar sem fer með ferðaþjónustumálin, því að betur sjá augu en auga.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um samningsveð, nr. 75/1997. Samkvæmt frumvarpinu bætast við tvær nýjar málsgreinar við 19. gr. laganna og hljóða þær í stuttu máli þannig: Lánveitanda, sem veitir lántaka lán gegn veði í fasteign sem er ætluð til búsetu, er ekki heimilt að leita fullnustu fyrir kröfu sinni í öðrum verðmætum lántaka en veðinu nema krafa hafi orðið til vegna saknæmra athafna eða meintra brota lántaka á lánareglum. Krafa lánveitanda á lántaka skal falla niður ef andvirði veðsins sem fæst við nauðungarsölu nægir ekki til greiðslu hennar. Í 2. mgr. er lagt til að lögin verði afturvirk. Staða margra íslenskra heimila hefur versnað til muna í kjölfar bankahrunsins sem haft hefur í för með sér hækkun skulda, rýrnun eigna, minni tekjur og skertan lánsfjáraðgang margra heimila. Fasteignaveðlán vega almennt þyngst í skuldum heimilanna. Við núverandi aðstæður er hætta á að kröfuhafar sækist eftir auknum tryggingum eða geri fjárnám í óveðsettum eignum sem ekki getur talist sanngjarnt þar sem mörg heimili hefðu staðið við skuldbindingar sínar við eðlilegri kringumstæður. Í frumvarpinu er lagt til að fasteignaveðlán geti ekki orðið grundvöllur aðfarar í öðrum eignum lántaka en þeim sem veðréttindin taka til en í því felst frávik frá þeirri meginreglu íslensks kröfuréttar að skuldari ábyrgist efndir fjárkröfu með öllum eignum sínum. Jafnframt á lántaki að vera laus undan persónulegri ábyrgð á greiðslu lánsins ef veðið hrekkur ekki til greiðslu þess. Ekki skiptir máli hvort veðsali er lántaki eða þriðji maður. Þar sem frumvarpið mælir fyrir um frávik frá umræddri meginreglu kröfuréttar er ekki um eiginlega afskrift að ræða sem leiðir til skattskyldu. Frumvarpið tekur til lána sem veitt eru með hvers konar veði í fasteign ætlaðri til búsetu og óháð því hvernig andvirði lánsins er ráðstafað. Eins og áður segir er frumvarpið lagt fram til að styrkja stöðu skuldara sem hafa í kjölfar bankahrunsins orðið fyrir verulega neikvæðum áhrifum gengis og verðtryggingar. Markmiðum frumvarpsins verður ekki náð nema það verði látið taka til samninga sem gerðir hafa verið fyrir gildistöku laganna og óháð því hvort lánastofnun lýtur eignarhaldi hins opinbera eða einkaaðila. Með hliðsjón af lögum nr. 125/2008, er tóku gildi 7. október í fyrra, er ekki gert ráð fyrir að frumvarpið sé í andstöðu við eignarréttarákvæði stjórnarskrár þar sem stærstu lánastofnanirnar hafa verið á forræði ríkisins síðan bankahrunið varð auk þess sem umrædd lög heimila Íbúðalánasjóði að yfirtaka skuldabréf fjármálafyrirtækja sem tryggð eru með veði í íbúðarhúsnæði. Frumvarpið gerir eins og áður segir ráð fyrir að krafa lánveitanda sem glatað hefur veðtryggingu við nauðungarsölu falli niður. Til lengri tíma litið á frumvarpið að stuðla að vandaðri lánastarfsemi og hvetja til þess að lánveitingar taki mið af greiðslugetu lántaka. Aðrir flutningsmenn á frumvarpinu eru Ásmundur Einar Daðason, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Þór Saari, Birgitta Jónsdóttir, Þráinn Bertelsson og Eygló Harðardóttir. Frú forseti. Ég vil ítreka að frumvarpið felur í sér tvenns konar réttarbót fyrir skuldara. Í fyrsta lagi ábyrgist samkvæmt þessu frumvarpi skuldari ekki endurfjárkröfu með öllum eignum sínum. Í öðru lagi er skuldari samkvæmt þessu frumvarpi laus undan eftirstöðvum skuldar ef söluvirði eignarinnar við nauðungarsölu dugar ekki fyrir skuldinni. Þetta frumvarp var flutt í fyrsta sinn á sumarþingi og vakti töluverða athygli í fjölmiðlum og á meðal almennings. Ég held ég geti fullyrt að margir bíði þess óþreyjufullir að frumvarpið verði samþykkt og að Alþingi sýni þannig í verki að ætlunin sé að bæta réttarstöðu skuldara gagnvart kröfuhöfum. Frú forseti. Reynsla annarra þjóða sýnir að þeir sem helst nýta sér þann rétt sem frumvarpið veitir skuldurum eru þeir sem hafa lítið sem ekkert greitt inn á höfuðstól lánsins. Það er fólk sem hefur nýlega tekið lán með veði í fasteign. Með öðrum orðum mun frumvarpið fyrst og fremst gagnast ungu fólki sem tók lán á síðustu árum og veðsetti sig þannig að um var að ræða 100% lán fyrir fasteigninni. Aðrir hafa yfirleitt ekki beinan hag af því að reyna að nýta sér þetta úrræði. Þeir sem hafa greitt í einhvern tíma af fasteignalánum sínum og þannig safnað upp ákveðnum höfuðstól hafa meiri hag af því að leita annarra úrræða, t.d. að skoða hvort ekki sé betra að fara í gegnum almenna greiðslujöfnun eða að sækja um sérstaka skuldaaðlögun. Frú forseti. Það er afar mikilvægt að þetta frumvarp verði afgreitt sem lög frá Alþingi, ekki síst í ljósi þess að almenna greiðslujöfnunin mun leiða til þess að margir skuldarar sitja uppi með yfirveðsettar eignir eða eignir sem eru með skuldir langt umfram raunvirði þeirra. Frumvarpið mun því gefa þessu fólki val þegar fram í sækir að hætta að greiða af skuldunum og skila lyklunum til viðkomandi lánastofnunar. Sértæk skuldaaðlögun gerir ráð fyrir að skuldir verði aðlagaðar að raunvirði eigna og greiðslugetu. Í sértækri skuldaaðlögun er skuldari ekki spurður hvort hann eða hún vilji halda áfram að greiða af skuldunum heldur eru skuldirnar bara aðlagaðar að bæði raunvirði eigna og greiðslugetu. Þetta frumvarp mun hins vegar gera skuldurum kleift á að velja milli þess að fara í greiðsluaðlögun eða að skila inn lyklunum og byrja nýtt líf með hreint borð. Frú forseti. Frumvarpið styður við almenna greiðslujöfnun og sérstaka greiðsluaðlögun með því að bæta réttarstöðu skuldara, ekki síst þeirra sem komu nýir út á fasteignamarkaðinn á undanförnum árum. Það er að mínu mati sanngjarnt að aðstoða ungt fólk við að losna undan skuldabyrði sem það ræður ekki við. Ég hvet því til þess að þetta frumvarp fái vandaða umfjöllun hjá allsherjarnefnd.

Virðulegur forseti. Mig langar að biðja forláts fyrir fram, ég á örugglega eftir að segja „frú forseti“ nokkrum sinnum því að ég er orðinn svo vanur því, en það er ágætt að vita til þess að nú höfum við herra í forsetastóli í fyrsta skipti síðan ég hóf störf á þingi. Það er ágætistilbreyting. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir hjá Vinstri grænum var að mæla fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um samningsveð. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál og mikilvægt að það fái framgang hér á þinginu og í þeirri nefnd sem um það fjallar, að það nái hér í gegn og helst eins fljótt og kostur er. Við búum við fordæmalausar aðstæður í íslensku efnahagslífi þar sem hús fólks eru orðin miklu verðminni en þau lán sem hvíla á þeim og fólk losnar ekki frá þeim. Þetta frumvarp gerir það að verkum að eingöngu verður hægt að gera kröfu í það sem lagt er að veði. Það verður ekki lengur hægt að gera kröfu að auki í barnarúmið, hjónarúmið, málverkin, brauðristina og lausamunina eins og reglurnar eru í dag, það verður eingöngu hægt að gera kröfu í veðið en ekki í manneskjuna sjálfa. Kerfið sem við búum við í dag er mannskemmandi, það er vont kerfi og það þarf að leita allra leiða til að lagfæra það. Þetta frumvarp er einfaldlega hluti af þeirri leið sem verið er að fara með ýmsum úrræðum til hagsbóta fyrir almenning, þótt að mínu mati séu margar hverjar ekki mikils virði skipta þær samt einhverju máli. Það sem skiptir líka mjög miklu máli hér, herra forseti, er að ekki er lengur hægt að elta fólk út yfir gröf og dauða með einhverjar kröfur sem það átti ekki fyrir. Ég hitti fólk reglulega sem talar við mig um að verið sé að endurvekja á það kröfur, það hefur kannski tapað öllu sínu og skuldar og er komið á vanskilaskrá og eftir 3–4 ár heldur það að kannski sé séns fyrir það að ná sér á strik aftur og fær sér þá kannski vinnu sem er ekki lengur svört vinna en þá eru kröfurnar á það endurvaktar, það lendir á sama stað og á sér ekki viðreisnar von. Þetta er ömurlegt kerfi. Almenningur býr við það fyrirkomulag að geta ekki skipt um kennitölu eins og braskararnir gera, þeir setja allar sínar eignir undir nýjar kennitölur og skipta þeim svo út og suður eftir því sem þeim hentar, halda eignunum, láta skuldirnar sitja eftir og lifa kóngalífi á meðan venjulegt fólk sem vinnur almenna launavinnu, reynir að koma sér þaki yfir höfuðið og á varla til hnífs og skeiðar lendir á skuldaklafa jafnvel hálfa ævina. Þetta er úrræði fyrir fólk sem margt er búið að gera sitt besta, fólk sem þarf að fá raunverulegt tækifæri til að byrja upp á nýtt. Eftir það sem á undan er gengið í íslensku samfélagi undanfarið ár veitir ekki af stórfelldum aðgerðum til að gera fólki kleift að byrja upp á nýtt.

Heyr, heyr.

Það eru tveir klukkutímar síðan ég talaði við fasteignasala - það er búið að vera frekar lítið að gera hjá honum - sem sagði í mín eyru að miðað við óbreytt ástand muni tugþúsundir fjölskyldna verða gjaldþrota á næsta ári og að hér verði kreppa af þvílíkum kalíber að samfélagið muni að öllum líkindum aldrei ná sér upp úr henni vegna þess að fólk sem stendur frammi fyrir því að missa allt sitt og vera elt árum saman með einhverjar kröfur sem það á ekki fyrir mun einfaldlega fara. Það mun fara í stórum stíl og það verður blóðtaka sem verður ekki hægt að bæta. Þetta frumvarp býður upp á þann valmöguleika sem er brýn þörf á, að fólk sem vill einfaldlega losna og byrja upp á nýtt, fólk sem passar ekki vel inn í greiðslujöfnun, passar ekki vel inn í sértæka skuldaaðlögun, passar ekki vel inn í öll þau úrræði sem til eru eða kýs einfaldlega að standa ekki lengur í því basli sem það er að koma sér þaki yfir höfuðið á Íslandi og vill byrja upp á nýtt á einhverjum öðrum forsendum fær val um það. Þetta er hluti af því sem margir kalla frelsi einstaklingsins, að menn fá þá séns til að byrja upp á nýtt. Þetta ætti að hugnast þeim sem aðhyllast slíkt frelsi. Hér eru ekki margir þingmenn úr öðrum flokkum, einn úr Sjálfstæðisflokki og enginn úr Samfylkingunni. Ég vona að - jú, það er einn úr Framsóknarflokki líka - það sé ekki til merkis um áhugaleysið gagnvart þessu frumvarpi því að þetta er um margt miklu mikilvægara en mörg þau úrræði sem hafa verið flutt á þessu þingi hingað til hvað varðar heimilin, mörg hver sem ég tel að séu kannski fyrst og fremst einhvers konar sýndarmennska þó að þau geri eitthvert gagn. Þetta frumvarp hv. þm. Lilju Mósesdóttur gerir miklu meira gagn en svo. Ég vona sannarlega að meiri hluti þingmanna taki undir þetta og ýti vel á eftir því að þessu verði fylgt í gegnum þingið.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi sérstaklega. Hér á Íslandi hefur því verið þannig háttað að réttur skuldara hefur verið nánast enginn og þeir verið algjörlega upp á lánardrottna sína komnir. Gjaldþrota menn hafa nánast haft stöðu útlaga og ekki getað tekið fullan þátt í samfélaginu, jafnvel ævina á enda. Í hruni eins og því sem nýlega dundi yfir okkur felast mörg og mikil tækifæri til endursköpunar samfélagsins. Ég óttast að við séum að láta mörg þeirra renna okkur úr greipum þessa dagana. Verði ekkert að gert stefnir í að fólk verði hér gjaldþrota í stórum stíl, t.d. vegna stökkbreyttra bílalána eða húsnæðislána þar sem algjör forsendubrestur hefur orðið. Fyrir mér eru það sjálfsögð mannréttindi að ekki sé hægt að ganga lengra í innheimtu krafna en að hinu veðsetta. Þá eru ótaldir þeir sem lenda í vandræðum vegna ættingja sinna eða vina vegna ábyrgða. Víða geta menn skilað lyklunum að húsnæði sínu hafi þeir gefist upp á að greiða af húsnæðislánum og verið lausir allra mála. Áhættunni af fjárfestingunni er því skipt á milli lánþega og lánveitanda. Herra forseti. Nú verðum við að fara að hugsa um það í alvöru í hvernig þjóðfélagi við viljum búa og við hljótum að geta verið sammála um að samfélagið eigi að vera fyrir fólk en ekki fjármálafyrirtæki. 
            

Virðulegi forseti. Ég óska forseta til hamingju með að vera sestur þarna, ég man ekki eftir að hafa séð hann fyrr á þessu þingi í þessu sæti. Það frumvarp sem hér er lagt fram og hv. þm. Lilja Mósesdóttir mælti fyrir er mjög þarft og gott að fá til umræðu í þinginu. Vonandi munum við hraða umræðu um það og vanda til verka því að það er kominn tími til að Alþingi sendi skuldurum, sem ég held að séu flestir Íslendingar í dag sem eiga fasteignalán, skilaboð um að það sé nú ekki - ja, það er best að gæta orða sinna núna, það þurfi ekki að vera dómsdagur þó að menn taki lán fyrir húsnæði og forsendubrestur verði, að ekki verði gengið að öllum mögulegum eignum manna, heldur verði einhver áhætta eftir hjá þeim sem veitir lánið. Ég held að það sé stóra málið í þessu. Hingað til hafa lánveitendur verið með, eins og oft hefur verið sagt, belti og axlabönd á öllu sem þeir gera, nú er tími til kominn að horfa öðruvísi á þessa þætti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram hjá öðrum þingmönnum, þetta er ekki síðra og jafnvel enn þá þarfara mál en mörg sem lögð hafa verið fram á hinu háa Alþingi. Ég hef sjálfur haft ákveðnar efasemdir um hið nýsamþykkta frumvarp um aðgerðir í þágu skuldsettra heimila sem hér var samþykkt í miklum flýti. Þetta er jákvætt, það er rétt, en það þarf svo miklu meira til. Þetta er eitt skref í þá átt að koma á sanngjarnan hátt til móts við skuldara, færa áhættuna að einhverju leyti yfir til þeirra sem veita lánin. Ég tel að það sé löngu kominn tími til þess og vona að málið fái vandaða og hraða meðferð í þinginu.

Herra forseti. Velkominn í forsetastól. Ég segi eins og hv. þm. Þór Saari: Ég vona að þú fyrirgefir mér, hæstv. forseti, ef ég segi óvart frú, það er búið að temja mann svo vel. Þetta frumvarp er stórt skref í því að tryggja almenn réttindi skuldara. Ætli við eigum ekki enn eitt heimsmetið þegar kemur að bágri stöðu lántakenda. Sú staða verður að einhverju leyti lagfærð ef frumvarpið nær fram að ganga. Sumir hafa kallað það lyklafrumvarpið því ef það nær fram að ganga geta þeir sem ekki geta lengur greitt af lánum sínum einfaldlega skilað lyklunum sínum og fjármagnseigendur geta ekki gert neina kröfu í annað sem skuldarinn á en húsið, þ.e. veðið í húsinu, og hitt atriðið er að ef húsið dugar ekki fyrir allri kröfunni þá fellur krafan niður. Næsta réttlætismál á dagskrá er að komið verði á fót embætti umboðsmanns skuldara til að tryggja réttindi þeirra sem skulda sem er sennilega nánast hver einasti landsmaður. Aldrei hafa skuldamál verið eins flókin og í núverandi ástandi. Almennt er fólk ringlað og rækilega hefur verið tryggt að hver einasti blóðdropi peninga er mjólkaður úr löngu tæmdum sjóðum. Ég skora á allan þingheim að tryggja að þetta frumvarp verði að lögum. Það er kominn tími til að réttarstaða þeirra sem skulda sé lagfærð. Frumvarpið var flutt í sumar en það var svæft í nefnd og við megum til með að láta það verða að veruleika núna því að oft var þörf en nú er nauðsyn. Það hryggir mig að sjá - nú er mikið rætt um það að þingræðið sé veikt - svo fáa þingmenn í þessum sal, sem eru nákvæmlega 7, þegar verið að ræða um málefni sem nánast allir hv. þingmenn hafa talað um að skipti gríðarlega miklu máli. Ég spyr bara: Hvar er hæstv. ríkisstjórn? Hvar eru hv. þingmenn Samfylkingarinnar? Hafa þeir enga skoðun á þessu máli?

Virðulegi forseti. Við ræðum um breytingu á lögum um samningsveð, frumvarp sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir er fyrsti flutningsmaður að. Ég fagna frumvarpinu. Það felur í sér að ekki er hægt að ganga í önnur veð en fasteignir þegar um er að ræða lán vegna fasteignakaupa. Eftir hrunið í október hefur mikið verið fjallað um það að fjármagnseigendum hafi verið bjargað. Fjármagnseigendur fengu mjög mjúka og góða meðferð af þáverandi stjórnvöldum og þeir sem skuldirnar hafa, þeir sem skulda, bagginn hefur verið fluttur yfir á þessa aðila. Það er alþekkt þegar svona gerist að fjármagnið sér um sig sjálft en þeir sem minna mega sín, þeir sem hafa skuldirnar, það eru færri sem hugsa um þá. Þetta frumvarp var lagt fram á síðasta þingi og var rætt án þess að það næði fram að ganga og er því mælt fyrir því aftur. Þá var mikið talað um að frumvarpið væri of róttækt og hefði það í för með sér að krafist yrði aukinna veða og krafist yrði ábyrgðarmanna og lánareglur og annað yrðu hertar. Ég held að það muni ekki verða. Ég held að frumvarpið sé einmitt það sem þurfi. Þetta er frumvarp sem margar fjölskyldur bíða eftir því að ástandið er mjög víða orðið mjög alvarlegt og það þarf róttækar aðgerðir í þágu skuldsettra heimila. Verði ekkert að gert í þeim efnum kann illa að fara fyrir mjög mörgum heimilum og fjölskyldum í landinu. Þetta mál á rætur sínar að rekja til landsfundar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þar sem starfaði nefnd sem fór yfir skuldamálin. Sú nefnd var undir forustu hv. þm. Lilju Mósesdóttur. Sá hópur sem þar var hittist síðan í framhaldinu og hittist nokkrum sinnum og frumvarpið er sem sagt lagt fram í framhaldi af þeirri vinnu sem þar fór fram. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir á heiður skilið fyrir þá vinnu sem hún hefur lagt í frumvarpið, bæði á landsfundinum, eftir landsfundinn og við gerð frumvarpsins. Ég vonast svo innilega til þess að þegar þetta fer í nefnd nái þessar breytingar fram að ganga og það fari ekki fyrir þessu þingmannamáli eins og svo mörgum þingmannamálum að mælt er fyrir þeim aftur og aftur á hverju þingi og síðan sofna þau í nefnd. Ég vonast til þess að þetta mál nái fram að ganga og þingmeirihluti verði fyrir því hér á þingi. Það vekur samt furðu mína og mig langaði að beina smá - kannski 1. flutningsmaður tillögunnar, hv. þm. Lilja Mósesdóttir, geti komið inn á það, að að þessu frumvarpi standa þingmenn frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, frá Hreyfingunni, frá Framsóknarflokknum auk Þráins Bertelssonar, sem er óháður. Mig langaði að spyrja hv. þingmann að því hvort ekki hafi verið rætt við þingmenn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar um að taka þátt í að flytja frumvarpið, og hún kemur kannski inn á það á eftir, hún endar á að tala áður en þessu verður vísað til nefndar. Ég styð frumvarpið og finnst það gott, finnst það tímabært. Ég vonast til að það fái skjóta meðferð í þinginu. Það er mjög mikilvægt að þegar nauðungarsölum verður hætt á nýju ári verði þetta frumvarp komið í gegnum þingið og orðið að lögum.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um samningsveð. Flutningsmenn eru, eins og fram kom hjá síðasta ræðumanni, þingmenn úr nokkrum flokkum, öllum utan Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Í upphafi vil ég segja þingmanninum frá minni hlið. Mér vitandi hefur ekki verið leitað til mín um þetta. Það getur þó vel verið að í öllu tölvupóstsflóði og pappírsflóði hafi komið inn beiðni og ég biðst forláts á því ef henni hefur ekki verið svarað. En ég get alla vega fullyrt að það eru ekki pólitísk samantekin ráð okkar sjálfstæðismanna að vera ekki á frumvarpinu. Ég ætla svo sem ekki að ræða frumvarpið mikið efnislega, aðrir hafa gert það á undan. Ég vil hins vegar þakka flutningsmönnum fyrir þetta framtak, frumkvæði, og ég vona að frumvarpið fái góða og þinglega meðferð. Ég tel að við séum í þeirri stöðu núna sem þjóð að við megum ekki útiloka eina eða neina hugmynd. Við eigum að skoða þessi mál með opnum huga. Það getur vel verið, eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sagði á undan, að þetta þyki fullróttækt í einhverjum kreðsum en það verður þá bara að vera svo. Ég er sammála honum í því að það eru róttækir tímar og við þurfum róttækar aðgerðir. Við getum ekki staðið hér og horft upp á það að fólk fari í fjöldagjaldþrot, heimilin í landinu fái ekki þau úrræði sem kallað er eftir. En ég skal hins vegar algerlega viðurkenna vanmátt minn og þekkingarleysi varðandi þetta ágæta frumvarp, ég veit ekki og get ekki staðið hér og sagt að þetta sé leiðin sem við eigum að fara. Ég vil hins vegar að við þingmenn tökum höndum saman og skoðum það með kostum og göllum hvort þetta sé leiðin eða hvort einhver önnur leið sé betri. Eitt veit ég og eitt er ég fullviss um, að eitthvað þarf að gera. Við þurfum að taka fastar á þessum málum vegna þess að núverandi ástand er algerlega óviðunandi. Þetta vildi ég koma og segja við 1. umr. - ég treysti því að frumvarpið fái góða meðferð í allsherjarnefnd og mun fylgjast með framvindu þess í þinginu.

Virðulegi forseti. Athugasemd minni áðan var alls ekki beint til hv. þingmanns. Það vakti bara furðu mína að ekki stæðu að þessu þingmenn frá Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu. Mig langaði að beina fyrirspurn til hv. þingmanns sem tengist þessu máli, hvort þá megi líta svo á að hv. þingmaður muni styðja þetta mál í nefnd og hér á þingi og beita sér fyrir því að það nái fram að ganga og verði að lögum áður en nauðungaruppboð byrja aftur á nýju ári.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að láta mig vita að þessu var ekki beint til mín persónulega, enda hafði ég svo sem ekki af því miklar áhyggjur. Eins og ég sagði í ræðu minni mun ég beita mér fyrir því, og ég get gefið þingmanninum mitt orð fyrir því, að þetta mál fái góða skoðun í þinginu. Ég treysti mér ekki til að gefa afdráttarlaust út þá yfirlýsingu að ég styðji málið til enda en eins og ég sagði áðan, ég tel að okkur beri skylda til að skoða þessa hugmynd sem og aðrar til lausnar þeim vanda sem heimilin í landinu standa frammi fyrir. Okkur ber skylda til þess.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Mig langar að breyta aðeins og umorða spurningu mína því að reynsla mín hefur verið sú af mörgum sjálfstæðismönnum að þeir taki almennt frekar stöðu með fjármálafyrirtækjum og með fjármagninu en skuldsettum einstaklingum. Mig langar þá að breyta spurningu minni og spyrja hv. þingmann að því hvort hann sé tilbúinn til að taka stöðu í málum sem þessum með skuldsettum einstaklingum og skuldsettum fjölskyldum þrátt fyrir að það muni með einhverjum hætti bitna á fjármagnseigendum og fjármálastofnunum.

Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á því að gera athugasemd við þann málflutning eða þá fullyrðingu sem hv. þingmaður hafði hér í frammi. Reynsluheimur þingmannsins er greinilega ekki sá sami og minn. Ég umgengst kannski fleiri sjálfstæðismenn en hv. þingmaður og ég get ekki fullyrt að allir sjálfstæðismenn taki yfirleitt stöðu með fjármagni gegn heimilum, ég vil algerlega vísa þeim málflutningi út í hafsauga. Ef hv. þingmaður mundi t.d. skoða tillögur okkar sjálfstæðismanna í efnahagsmálum, sem við lögðum fram 

Virðulegi forseti. Velkominn til starfa. Það er alveg stórmerkilegt að íslenskt fjármálalíf skuli hafa þurft að hrynja í rúst til að yfirleitt væri farið að huga að því misrétti sem viðgengist hefur áratugum saman - og kannski öldum saman, ég hef ekki sagnfræðilega þekkingu til að segja til um það - því óréttlæti sem hefur a.m.k. ríkt í mjög langan tíma og því misræmi milli stöðu fyrirtækja sem taka fjármuni að láni og þeirra einstaklinga sem þurfa að taka fé að láni. Við búum eins og kunnugt er í þjóðfélagi sem gerir ráð fyrir því að allir eða allflestir einstaklingar þurfi a.m.k. einu sinni á ævinni að taka að láni upphæð sem samsvarar mörgum brúttóárslaunum þeirra til að tryggja sér og sínum þak yfir höfuðið. Þegar fyrirtæki sem hefur tekið lán og keypt sér fasteign lendir í greiðsluvanda gengur fasteignin væntanlega upp í að borga það af skuldinni sem hún dugir fyrir. Svo er málinu lokið, fyrirtækið skiptir um kennitölu og þær persónur sem standa á bak við það róa á ný mið. Ef fólk sem neyðist til að taka lán, án þess að hafa sérstaka fjármálaþekkingu eða sérstakan áhuga á fjármálum yfirleitt, til að koma sér upp húsnæði og lendir í vandræðum og greiðsluþroti er ástandið þannig að hægt er að ofsækja þetta fólk og sitja um allar tekjur þess árum saman, án allrar miskunnar, án alls réttlætis og án alls jafnræðis við þau fyrirtæki sem sérhæfa sig í fjármálum og sérhæfa sig þar með í að taka áhættu. Mér finnst í raun og veru furðulegt að frumvarp í þessum anda skuli ekki hafa séð dagsins ljós fyrir löngu, fyrir mögrum áratugum og verið samþykkt fyrir löngu. En það er betra seint en aldrei og ég óska Lilju Mósesdóttur til hamingju með þetta frumvarp. Ég mun styðja það eftir mætti.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka öllum þeim sem tóku til máls og lýstu yfir stuðningi við þetta frumvarp. Ég fylltist reyndar bjartsýni við að hlusta á félaga mína ræða það, en því miður eru ekki margir hér í salnum þannig að þetta er kannski ekki marktækt úrtak. Ég verð að viðurkenna að það hryggir mig að mér hafi ekki tekist að fá nokkra sjálfstæðismenn og nokkra úr hópi Samfylkingar til stuðnings við þetta frumvarp. Ég reyndi og hafði samband við einstaklinga og mun að sjálfsögðu næst hafa samband við hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur sem sýnir áhuga. Þeir þingmenn sem ég hafði samband við í báðum þessum flokkum höfðu áhyggjur af eignarréttinum og voru þar af leiðandi ekki tilbúnir til að vera meðflytjendur á frumvarpinu. Það fékk mig aðeins til að velta fyrir mér hvers konar samfélag þetta væri. Samfélag sem setti ofar öllu eignarrétt kröfuhafa í stað þess að tryggja í meira mæli einstaklingsfrelsi eða val skuldara til að velja hvernig farið er með skuldir þeirra þegar þeir ráða ekki lengur við þær. Við erum ekki að tala um að hver og einn sem hefur tekið lán með veði í fasteign sjái sér einhvern hag í því að skila inn lyklum. Þetta er fyrst og fremst ákveðinn hópur skuldara sem mun nýta sér þetta, aðrir hafa ekki hag af því. Allir þeir sem hafa greitt eitthvað niður af fasteignaláni sínu hafa hag af því að reyna að halda áfram að greiða af láninu, annars tapast það sem búið er að greiða af höfuðstólnum. Ég held að andstöðuna við þetta frumvarp sem m.a. birtist í allsherjarnefnd í sumar í formi umsagna frá lánastofnunum og mörgum löglærðum fulltrúum megi rekja til þess að sambærileg löggjöf hefur ekki verið innleidd á Norðurlöndunum. Sambærileg löggjöf hefur verið innleidd á Spáni og í Bandaríkjunum. Íslensk löggjöf er að stórum hluta til dönsk og því þykir mjög róttækt að innleiða eitthvað sem Danir hafa ekki innleitt nú þegar, hversu jákvætt sem það kann nú að vera. Ég tel að það sé bara ákveðin hræðsla á bak við þessa andstöðu við frumvarpið og hvet fólk, sérstaklega nefndarmenn í allsherjarnefnd, til að vera eins og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir talaði um, og fleiri sem hér mæltu, róttækt í því að koma til móts við þarfir fólksins í landinu. Ég ítreka að mjög margir skuldarar hafa haft samband við mig, bæði í sumar og svo á undanförnum vikum. Um leið og þetta frumvarp kom á dagskrá Alþingis byrjaði síminn að hringja og fólk að spyrja mig hvort það væri einhver von til þess að frumvarpið færi í gegnum þingið því að það sæi enga aðra leið út úr skuldavanda sínum. Þetta var ekki bara spurning um að sjá einhverja leið út úr skuldavandanum, heldur vildi þetta fólk fá val. Það vill fá að velja hvort það heldur áfram að reyna að borga af fasteign sem það keypti á bóluverði og fékk til þess eins mikið af lánum og bankinn gat hugsað sér að dæla í þessi fasteignakaup, bankanum var jú nokk sama hvort viðkomandi gæti borgað eða ekki, hann vissi að hann gæti hvort eð er gengið að öllum eignum, ekki bara húsinu, heldur innstæðunum í bankanum, bílnum og flestu öðru sem má búa til einhver verðmæti úr. Þetta fólk, fólkið í landinu, vill fá að velja, hafa eitthvað um það að segja hvers konar úrræði það fer í gegnum. Því finnst líka mjög mikilvægt að hafa val um það hvort það haldi áfram að reyna að eignast fasteign og taka þátt í þessari séreignarstefnu sem hefur verið við lýði hér, a.m.k. svo lengi sem ég man eftir, eða hvort það fari einfaldlega á leigumarkaðinn. Margir vilja breyta um stefnu í lífinu og vilja í stað þess að streða fyrir einhverri fasteign leigja og njóta lífsins. Frumvarpið mun gefa þessu fólki eitthvert val. Það er svolítið skrýtið að tilheyra flokki sem einstaklingar kenna oft við mikil ríkisafskipti og vera sjálf í þeirri stöðu að leggja fram frumvarp sem gengur út á það að veita einstaklingnum frelsi til að ákveða hvort hann heldur áfram að greiða af skuldum sínum eða ekki. Ég sé að eini sjálfstæðismaðurinn hér í salnum tekur undir og fagnar  Að lokum ítreka ég að það er mikil krafa úti í samfélaginu um að þetta frumvarp fari í gegn og ég vona að áhugaleysið sem birtist m.a. í því að mjög fáir þingmenn eru í salnum sé ekki skilaboð um að þetta frumvarp muni stranda eða daga uppi í nefnd, eins og það er kallað á þingi.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um hagsmuni Íslands í loftslagsmálum. Það eru 24 hv. þingmenn sem flytja þessa tillögu, þ.e. allir þingmenn Framsóknarflokksins nema einn og allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Þetta mál er ekki flutt hér í fyrsta sinn, þetta er flutt núna í þriðja skipti. Við fluttum það líka á 136. og 137. þingi, sem var sumarþing, og það hefur fengið nokkra vinnslu í þinginu síðan það var flutt hér í fyrsta sinn. Innihald þingsályktunartillögunnar er á þá leið að Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gæta ýtrustu hagsmuna Íslands í samningaviðræðum sem nú fara fram á vegum rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar en það er einmitt stefnt að því að ljúka 15. aðildarríkjaþingi samningsins í Kaupmannahöfn í desember á þessu ári, svokallað COP15. Það kemur fram í tillögugreininni að það eigi sérstaklega tryggja að efni og tilgangur ákvörðunar 7. aðildarríkjaþingsins, svokallað ákvæði nr. 14/CP.7 í rammasamningnum þar, um áhrif einstakra verkefna á útstreymi á skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar haldi gildi sínu við samningsgerðina, þ.e. hið svokallaða íslenska ákvæði, og að svigrúm Íslands til frekari nýtingar sjálfbærra orkuauðlinda á grundvelli íslenska ákvæðisins verði viðurkennt. Þetta er svona innihald ályktunarinnar og síðan er greinargerð sem færir rök fyrir þessu máli. Ef við lítum aðeins til baka er alveg ljóst að á sínum tíma þegar samið var í Kyoto fékk Ísland +10% og það þýðir að á fyrsta skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar sem er 2008–2012 og stendur enn, máttu Íslendingar losa 10% meira af gróðurhúsalofttegundum en þeir losuðu árið 1990, sem er grunnár, og þetta er grunnár sem gildir fyrir ríkin sem voru aðilar að Kyoto-bókuninni sem eru iðnríkin, þ.e. iðnríkin tóku á sig tölusett tímasett markmið. Þróunarríkin gerðu það ekki, einungis iðnríkin. Það var talið eðlilegt að iðnríkin tækju á sig skuldbindingar en ekki þróunarríkin af því að þróunarríkin sögðu sem rétt var að iðnríkin hefðu mengað og nýtt kol og olíu til þess og náð hagvexti með því og ekki væri hægt að banna núna þróunarríkjum að gera slíkt hið sama til að ná hagvexti hjá sér. Þar eru stór ríki undir, eins og Kína og Indland og fleiri ríki sem eru geysilega fjölmenn og fátæk, þau vilja auðvitað efla sinn hagvöxt, efla velferðina hjá þegnum sínum, og vilja auðvitað geta notað þá orkugjafa sem eru helst í gangi í heiminum í dag og það eru kol og olía. Það er bara ekkert flóknara en það. Af þessu hafa menn haft nokkrar áhyggjur og núna er vaxandi vilji til þess að þróunarríkin taki líka á sig skuldbindingar og er líklegt að þau komi inn í þessar skuldbindingar, annaðhvort núna í tengslum við Kaupmannahafnarfundinn eða í framhaldinu. Það verður auðvitað ekki hægt að finna neina lausn til framtíðar nema þessir stóru þróunarríki komi inn líka sem nota mjög mikið af kolum og olíu. Eitt iðnríki hefur skorið sig svolítið úr og það eru Bandaríkjamenn. Þeir hafa ekki viljað vera mikið með í þessum málum, því miður, en þeir hafa þann vafasama heiður að menga geysilega mikið, en það verður kannski að segja þeim til varnar að þeir hafa ekki mjög mikið af endurnýjanlegum orkugjöfum eins og við Íslendingar höfum. Á sínum tíma þegar við fengum þessi +10% í Kyoto var það ekki mjög vísindalega reiknað út. Því hefur verið lýst þannig fyrir mér að íslenska samninganefndin hafi bara beðið við lyftudyr og svo opnuðust þær og út kom maður með miða og þar stóð +10% á miðanum. Þannig komust skilaboðin einhvern veginn til skila skilst mér. Sumir töldu að þetta hefði verið frábær niðurstaða að fá að menga rúmlega 10% meira en árið 1990 af því flest ríki voru að taka á sig mínustölur, þ.e. samdrátt miðað við 1990 grunnárið, viðmiðunarárið, á þessu fyrsta skuldbindingartímabili. Það var nú ekki þannig, það að Ísland fékk +10% var ekki neitt neitt vegna þess, og þetta er algjör sérstaða sem Ísland hefur, að fyrir 1990 var búið að, við getum orðað það svo, hreinsa upp á Íslandi. Það var búið að hitaveituvæða landið meira eða minna, við vorum hætt að nota kol og olíur til að hita upp hús, við vorum að nota hlutfallslega mjög lítið jarðefnaeldsneyti, við vorum búin að taka til í því sem hægt var að taka til má segja. Auðvitað erum við með fiskiskipaflota sem nýtir olíu en það er ekki öðrum orkugjöfum til að dreifa, það eru engir aðrir orkugjafar hentugir þar og eins er með bílaflotann okkar, við notum auðvitað bensín á bílana og olíu, það eru ekki aðrir mjög samkeppnishæfir orkugjafar á því sviði. Þau +10% sem við fengum í Kyoto voru svona rétt til að koma á móti fjölgun í bílaflotanum og því sem var fyrirsjáanlegt að yrði hér á landi. Þess vegna skildu flestir umhverfisráðherrar, og ekki bara flestir heldur að lokum alls heimsins að Ísland yrði að fá einhverja sérmeðhöndlun til að halda réttinum og svigrúminu til að geta nýtt sínar endurnýjanlegu orkuauðlindir, þ.e. jarðvarma og vatnsafl, í m.a. stóriðju. Þess vegna kom íslenska ákvæðið til sem felur í sér, ef ég man rétt, 1,6 milljónir tonna af koltvíoxíð. Það var ákveðið box, íslenskt box, eins og maður hefur stundum viljað útskýra það, og þetta box rúmar þá stóriðju sem síðan hefur verið byggð á síðustu árum. En núna er spurning, hvað gerist næst? Þá lítum við til Kaupmannahafnarfundarins sem verður núna bráðlega og ég vil sérstaklega koma því á framfæri hér og nýta tækifærið, virðulegur forseti, að mér þykir hálfleitt að þingið skuli ekki sjá sér fært að senda einn þingmann frá hverjum stjórnmálaflokki á þessa ráðstefnu, ég kem því bara að í framhjáhlaupi. Mér skilst að það fari einn frá stjórn og einn frá stjórnarandstöðu og síðan eigi að fara nokkrir embættismenn og auðvitað samninganefndin og einhverjir aðilar frá hagsmunasamtökum, en mér finnst þetta rýrt í roðinu að við getum bara sent tvo þingmenn frá Alþingi. Þetta er stórmál, þetta er mjög mikið mál á Norðurlöndunum, þetta er stórmál fyrir okkur líka og þingið þarf að fjalla um þetta líklega að lokum. Mér finnst ankannalegt að við skulum ekki geta sent einn frá hverjum stjórnmálaflokki á svona mikilvægan fund sem er nú bara haldinn hér við bæjardyrnar, í Kaupmannahöfn. Því miður hafa staðið nokkrar deilur um íslenska ákvæðið. Hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinn sagði að íslenska ákvæðið yrði nú bara hlegið út af borðinu og mundi aldrei nást. En það náðist fyrir mjög mikið harðfylgi, bæði stjórnmálamanna og embættismanna, og var eiginlega stórsigur að ná því í gegn, að geta útskýrt hlutina þannig að aðrir skildu og viðurkenndu þessa sérstöðu Íslands. Núna er samninganefnd að huga að því hvernig halda eigi á þessum málum í Kaupmannahöfn. Hæstv. umhverfisráðherra Svandís Svavarsdóttir tjáði sig um þessi mál, loftslagsmálin, um daginn í utandagskrárumræðu sem hv. þm. Illugi Gunnarsson átti frumkvæði að. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að ég var svolítið hissa á þeirri orðræðu sem þar fór fram. Þar sagði hæstv. umhverfisráðherra að Ísland væri ekki þjóð sem óskaði eftir undanþágum. Hún sagði líka eitthvað á þá leið að hverfa ætti frá undanþáguákvæðinu íslenska. Ég ætla að vitna núna beint í hæstv. umhverfisráðherra, með leyfi forseta: „Undanþágur eru ekki hluti af rödd framtíðarinnar. Það er því einlægt markmið okkar að losna undan slíku. Ég bið þingmenn stjórnarandstöðunnar að verða okkur samferða inn í nýja tíma og segja skilið við úrelta hugsun og gamaldags nálgun í loftslagsmálum.“ Þetta hefur verið orðræðan hjá þeim sem eru á móti þessu íslenska ákvæði. Gott og vel. Menn geta verið á móti því, reyndar er mótbyrinn á algjörlega fölskum forsendum af því að það vita allir sem hafa kynnt sér þessi mál að það að framleiða ál á Íslandi í stóriðjunni okkar er sex til átta sinnum betra fyrir lofthjúpinn en að framleiða ál með kolum og olíu sem er gert mjög víða. Andstaðan er ekki vegna loftslagsmálanna, þá eru menn rosalega hlynntir þessu, andstaðan er vegna allt annarra hluta, hún er vegna lóna og virkjana. Andstaðan hefur því verið á röngum forsendum að mínu mati. Íslenska ákvæðið er umhverfisvænt í eðli sínu, það sjá allir sem skoða þetta og meira að segja hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon viðurkenndi þetta einu sinni hér í pontu sem mér þótti frekar vænt um. En alla vega segir hæstv. umhverfisráðherra núna að íslenska ákvæðið eigi bara að gufa upp og það sé ómögulegt o.s.frv. Á sama tíma berast fréttir af því að íslenska samninganefndin sé ekki alveg búin sleppa hendinni af íslenska ákvæðinu heldur sé með það líka á borðinu. Við erum því að fara inn í samningaviðræður þar sem við erum með þetta á borðinu líka, það er ekki búið að henda því alveg burt, alls ekki. Ég held að það sé snjöll taktík hjá samninganefndinni að vilja hafa íslenska ákvæðið í bakhöndinni líka af því að við vitum ekki hvernig Kaupmannahafnarfundurinn fer. Við stefnum inn í kvótakerfi Evrópusambandsins með okkar losun, svokallað ETS-kerfi, og mér skilst að þar eigi kvótinn eða heimildirnar að vera ókeypis í byrjun. Síðan fara menn að greiða fyrir þær og þá munum við Íslendingar standa frekar vel að vígi af því að við erum með það hreina framleiðslu að það ætti þá að verða okkur frekar ódýrt. Svo skilst mér líka, að vísu hef ég kannski ekki alveg nógu góðar upplýsingar um þetta en mér skilst að í þessu nýja ETS-kerfi, kvótakerfi Evrópusambandsins, sem við höfum ákveðið að fara í, verði 5% úthlutunarheimilda til iðnaðarverkefna, þ.e. til nýrra verkefna. Ég held að hægt sé að færa rök fyrir því og það væri kannski gaman að heyra frá hæstv. umhverfisráðherra, sem er komin í salinn, hvort þau 5% sem koma til úthlutunar geti ekki einmitt verið tækifæri fyrir okkur Íslendinga varðandi stóriðju, a.m.k. hef ég skilið það svo. Á sama tíma og hæstv. umhverfisráðherra talar svolítið harkalega gegn íslenska ákvæðinu er það ekki alveg dottið út af borðinu og umræðan hefur þess vegna verið að verulegu leyti á villigötum. Það væri því mjög æskilegt að samninganefndin kæmi og kynnti fyrir þingnefndum það sem hæstv. umhverfisráðherra kom að í umræðu um loftslagsmál á sínum tíma, utandagskrárumræðu fyrir ekki svo löngu síðan. Ég held að það sé full þörf á því, af því að eins og ég skil þetta, eftir að hafa reynt að afla mér upplýsinga héðan og þaðan, eru málin hvorki eins og ég hef haldið né eins og hæstv. umhverfisráðherra hefur beinlínis haldið fram. Staðan er ekki eins einföld og orðræðan hefur verið, ég skil þetta svo að íslenska ákvæði sé enn á borðinu hjá samninganefndinni sem mér finnst sniðug taktík að hafa það tilbúið ef niðurstaðan í Kaupmannahöfn verður óljós eða engin eða hvernig sem það verkast. Mér finnst að við eigum að taka heiðarlega umræðu hérna og tala ekki niður mál sem eru enn á borðinu. Sú sem hér stendur ætlar að gefa kvótakerfi Evrópusambandsins tækifæri, við erum búin að ákveða að fara inn í það og ég held að það sé alveg hægt að færa rök fyrir því að hugsanlega getum við, ef íslenska ákvæðið fellur frá, samt alveg varið hagsmuni fyrirtækja okkar og sótt fram með iðnaðinn.

Hæstv. forseti. Ég ætla til að byrja með að þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, fyrrverandi umhverfisráðherra, og öðrum flutningsmönnum fyrir framlagningu þingsályktunartillögunnar sem snýst í meginatriðum um það, ef ég skil hana rétt, að gæta ýtrustu hagsmuna Íslands í samningaviðræðunum sem nú fara fram. Ég tek undir þau sjónarmið sem koma fram í þessari tillögu og tel að hún eigi að fá málefnalega og greinandi umræðu í umhverfisnefnd og tel engar hömlur þar á. Það er rétt sem þingmaðurinn nefnir í ræðu sinni að umræðan hefur kannski verið fulleinföld miðað við það hversu flókið málið er. Ég hef reynt að gera grein fyrr því í umræðum áður, bæði í utandagskrárumræðu og í fyrirspurnatíma, að þetta er langt í frá einfalt mál - ég hef reynt að gera grein fyrir því - að því leytinu til að við erum að fara inn í hið svokallaða ETS-kerfi, þ.e. viðskiptakerfi með losunarheimildir. Það er eitthvað sem er ekki val í sjálfu sér frá okkar hendi heldur er í samræmi við skuldbindingar Íslands í EES-samningnum og breytist í ársbyrjun 2013. Þá verða þessi stóriðjufyrirtæki hluti af samevrópsku kerfi og þeim verður úthlutað losunarheimildum úr hinum sameiginlega evrópska potti. Núgildandi íslensk lög um losun gróðurhúsalofttegunda renna út í árslok 2012 og það er eðlilegt að stefna að því að þá verði einhvers konar kerfisbreyting, þannig að þetta evrópska kerfi taki við en fyrirtækin búi ekki við tvöfalt kerfi. Þetta þýðir í raun og veru að íslenska ákvæðið verður óþarft því að fyrirtæki sækja þá sér um heimildir í samevrópskan pott en ekki í heimildir Íslands samkvæmt Kyoto-bókuninni og þar með 14/CP.7, eða íslenska ákvæðið. Þetta hljómar ekki beint einfalt eins og þetta er sett fram en ég vil fullvissa þingmanninn um það, og hún kom líka aðeins inn á það í ræðu sinni, að íslenska ákvæðinu verður í raun og veru til haga haldið þar til í ljós kemur hvernig losunarheimildum Íslands verður fyrir komið að því er varðar stóriðjuna, það er alveg á hreinu. Ég hef alltaf sagt að það væri í sjálfu sér glannaskapur að taka áhættuna á því að losunarheimildir færu einhvers konar blindgötu á enda þegar við kæmum að þessum skiptum. Hitt er annað að mér finnst svo sem og að mörgu leyti eðlilegt að mönnum hafi kannski brugðið við yfirbragð umræðunnar, þ.e. þegar ég hef orðað það sem svo, til að mynda á umhverfisþingi og víðar, að við séum komin út úr því umhverfi að óska eftir undanþágu. Það er kannski orðfæri sem mönnum hefur þótt fullhástemmt miðað við tilefnið en á sér í raun og veru kannski tvenns konar skýringar, annars vegar eindreginn vilja til að komast út úr því samhengi að þurfa að óska eftir undanþágum og vilja vera í einhvers konar svona heildrænu kerfi og hins vegar sú staðreynd sem samninganefnd Íslands hefur upplýst mig um eftir því sem umræðunni hefur undið fram, að við erum að öllum líkindum að fara út úr því að menn sækist eftir undanþágum yfir höfuð. Eins og hv. þm. ræddi líka í framsögu sinni kann svo að verða að árangurinn af Kaupmannahafnarráðstefnunni verði ekki eins mikill og að var stefnt á tímabili og við gætum verið að lenda í því að þar verði ekki í raun og veru um að ræða nýjan samning sambærilegan við Kyoto, heldur einhvers konar þó lagalega bindandi samkomulag sem síðan leiðir til áframhaldandi vinnu og það er auðvitað það sem við mundum öll helst vilja sjá. En vegna heildarumræðunnar yfir höfuð og þeirrar staðreyndar að þetta er að verða umræða sem tekur sífellt meira rými í alþjóðlegri pólitískri umræðu, sérstaklega núna í aðdraganda Kaupmannahafnarfundarins og maður finnur það þá fyrst og fremst kannski á Norðurlöndunum að það eru miklar væntingar og svona væntingar til þess að Bandaríkin geti komið að borðinu, dvínandi væntingar þó og spurningin: hvað gerir Kína? o.s.frv., þetta eru nánast má segja fréttir á hverjum degi. Ég vil geta þess hér, eftir að hafa fengið um það afar gagnlega ábendingu frá hv. málshefjanda, Siv Friðleifsdóttur, að ég hef komið því í kring að sérfræðingar umhverfisráðuneytisins munu koma á fund eða bjóða fram að koma á fund allra þingflokka til að fara ítarlega yfir þessi mál. Ég þakka sérstaklega fyrir þá gagnlegu ábendingu því að þetta er það snúið mál að maður þarf að hafa ráðrúm til að fara í gegnum það og ekki bara í viðkomandi þingnefnd, það dugar í raun og veru ekki að fara í gegnum það í umhverfisnefnd eða í umræðu eins og við erum í hér, því að þetta er að mörgu leyti umræða sem hefur verið fulltæknileg, kannski bara á færi fárra þingmanna og hefur fyrir vikið kannski orðið of yfirborðsleg. Það er einlægur ásetningur minn að opna umræðuna eins vel og hægt er og þá með sérfræðingum úr umhverfisráðuneytinu sem báðir eru fulltrúar í samninganefndinni og geta þá upplýst um framgang umræðunnar eins og nokkurs er kostur og þessara samningaviðræðna og væntanlega líka um þá sýn sem við stöndum frammi fyrir ef ekki verður fæst niðurstaða eins og margt bendir nú til. Ég vil bara fullvissa þingmenn um að meginatriðum þingsályktunartillögunnar er vel til haga haldið, þ.e. gæta ýtrustu hagsmuna Íslands í samningaviðræðunum og stendur ekkert annað til og ég lýsi miklum vilja mínum til að gera það sem ég get lagt af mörkum til að hafa umræðuna eins upplýsta og nokkurs er kostur.

Virðulegur forseti. Ég fagna því sérstaklega sem hæstv. umhverfisráðherra segir hér sem mér þykir skynsamlegt, því að megininnihaldið eins og ég skil það er að þessu íslenska ákvæði verður haldið til haga þangað til hagsmunir Íslands verða skýrari. Þetta er eðlileg nálgun og kannski betri orðræða en sú sem fór fram hér um daginn í utandagskrárumræðunni. Það væri glannalegt að henda því bara frá sér án þess að vita hvað tæki við. Ég er alveg sammála því sem hér kom fram, auðvitað væri langþægilegast að þurfa ekki að vera með neinar svokallaðar undanþágur eða svokallað íslenskt ákvæði eða eitthvert sérákvæði. Auðvitað er það langbest, en þá verða menn að vita í hvað er verið að fara. Eins og ég skil þetta förum við inn í þetta kvótakerfi ESB, fáum þarna úr sameiginlegum potti og 5% verður líka endurúthlutað. 5% eru svolítið mikið í heildarsamningi í Evrópu. Ég veit ekki hvort hæstv. umhverfisráðherra þorir að tjá sig mikið um það, en er sú er hér stendur á villigötum með því að segja að þar sé tækifæri ef við viljum fara í einhverja uppbyggingu hér í framtíðinni á stóriðju, hvort sem það er álver eða eitthvað annað, og vegna okkar hreinu orku, sem er jarðvarmi og vatnsafl, og mikillar tækni almennt? Við erum að benda á það að álverin okkar eru miklu tæknilegri en flest önnur, þannig að þau menga hlutfallslega mjög lítið óháð orkugjafanum. Stöndum við þá ekki frekar sterk að vígi þar? Er hægt að færa rök fyrir því að þetta nýja kerfi sem við erum hugsanlega að fara inn í sé bara allt í stakasta lagi gagnvart hugsanlegri stóriðju í framtíðinni?

Hæstv. forseti. Rétt eins og hv. þingmaður orðar það er niðurstaðan langbest fyrir okkur ef við þurfum ekki á íslenska ákvæðinu að halda, en við þurfum að vita út í hvað við erum að fara. Það er eiginlega kjarni málsins. Hvað varðar þessa 5%-umræðu tjái ég mig ekki um hana að svo stöddu, en hins vegar sitja íslensk stóriðja og íslensk stóriðjufyrirtæki við algjörlega sama borð og öll önnur stóriðjufyrirtæki í Evrópu þegar þessari kerfisbreytingu verður lokið. Þá gerum við ráð fyrir því að til að byrja með fái menn heimildir án endurgjalds, en síðan fari sá kostnaður vaxandi eftir því sem líður á tímabilið en sé þó minnstur fyrir þau fyrirtæki sem minnst losa. Ég vildi bara örstutt nefna það, forseti, þar sem ég hef örfáar sekúndur í viðbót að við vinnum líka að því hörðum höndum að Ísland taki á sig sameiginlegar skuldbindingar með ESB-ríkjunum í nýju samkomulagi. Sú vinna gengur vel og samninganefnd Íslands hefur skoðað þessa leið. Við höfum sent bréf til forustumanna ESB í loftslagsmálum og þetta er alveg óháð afstöðu okkar til Evrópusambandsins að öðru leyti, en mundi gera alla þessa aðkomu skýrari og líka að því er varðar ETS-kerfið.

Virðulegur forseti. Mér líkar mjög vel það sem hæstv. umhverfisráðherra er að segja hér og hef ekkert út á það að setja, alls ekki. Ég lýsi mig sammála því að það eigi að halda íslenska ákvæðinu til haga þangað til við vitum í hvað við erum að fara. Það er skynsamlegt. Ég er svolítið spennt fyrir að vita aðeins meira um 5% en ég heyri að hæstv. umhverfisráðherra vill ekki tjá sig um þau hér og geri enga athugasemd við það. Ég heyri að hæstv. umhverfisráðherra ætlar að bjóða þingflokkunum upp á hitta okkar helstu sérfræðinga í þessum mjög svo tæknilegu málum og fara yfir þá samningsstöðu sem við erum í af því að þetta er allt að bresta á og ég fagna því þó að ég hafi miklar efasemdir og óttist að það verði of lítill árangur af Kaupmannahafnarfundinum. Mér heyrist á allri orðræðu á Norðurlöndunum og í Evrópu að svo verði. Obama ætlar ekki einu sinni að mæta, mér skilst að hann hafi ætlað að mæta en finnist nóg að fara einu sinni til norrænnar höfuðborgar. Forseti Bandaríkjanna tekur á móti friðarverðlaunum Nóbels þannig að það er víst ferðin og mér skilst að hann muni ekki koma á þennan Kaupmannahafnarfund, því miður. Það hefði verið frábært ef Bandaríkjamenn hefðu sýnt þessu virkilegan áhuga. En látum það vera, vonandi sýna þeir þessu samt mikinn áhuga þó að hann mæti ekki. En ég hefði þá gjarnan viljað að samninganefndin undirbyggi sig fyrir þessa umræðu um 5% þegar hún hittir þingflokkana og að við fengjum svolítið skýr svör um það hvaða tækifæri þessi 5% skapa fyrir okkur í framtíðinni.

Herra forseti. Ég verð að taka undir með öðrum sem hér hafa talað í dag og óska virðulegum forseta til hamingju með nýju stöðuna. Við verðum að vanda okkur við að kalla ekki herrann „frú“ eins og við erum orðin vön. Við ræðum hér afar mikilvægt mál, tillögu til þingsályktunar um hagsmuni Íslands í loftslagsmálum. 1. flutningsmaður, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, gerði ágætlega grein fyrir þessari tillögu í framsögu sinni áðan og gat þess að meðflutningsmenn værum við, allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins og velflestir framsóknarmenn. Það er alveg rétt sem hæstv. umhverfisráðherra sagði, það er svolítil tilhneiging í þessari umræðu til að gera ofboðslega flókið mál einfalt, en einhvern veginn náum við samt að flækja það enn þá meira í þeirri viðleitni að gera það einfalt. Ég ætla ekkert að taka sjálfa mig út úr því dæmi, en þó ætla ég að segja að þessi tillaga er í sjálfu sér mjög einföld. Hún snýst um það, sem á að vera augljóst, að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að gæta ýtrustu hagsmuna Íslands eins og maður skyldi ætla að ríkisstjórn á hverjum tíma geri alltaf. Það gladdi mig að heyra hæstv. umhverfisráðherra segja að það væri ætlun hennar og trúi ég því alveg ágætlega. Það var samt ýmislegt í máli hennar sem ég hafði meiri áhyggjur af. Áður en ég kem að því vil ég líka taka undir með 1. flutningsmanni, hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, um að ég tel að Alþingi Íslendinga ætti að senda fulltrúa frá hverjum flokki á þessa mikilvægu ráðstefnu. Þetta er ekki eitthvert smámál og jafnvel þótt hér sjáist klárlega á lista flutningsmanna á þessu máli að skoðanir stjórnarandstöðunnar, í þessu tilfelli Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, virðist fara ágætlega saman held ég að það væri betri bragur á því að hver flokkur fengi að hafa þarna sinn formlega fulltrúa. Auðvitað geta allir farið eins og þeir vilja í sínu eigin hlutverki en Alþingi Íslendinga ætti að senda þangað fullt lið. Það hefur oft verið minna tilefni. Ég fagna því líka að hæstv. umhverfisráðherra ætli að senda embættismenn sína í þingflokka stjórnmálaflokkanna. Ég held að það sé mjög mikilvægt og hvet ráðherrann til að gera það hið fyrsta og ég vona að hæstv. ráðherra muni þá taka til greina þær athugasemdir sem væntanlega koma fram í þeirri yfirferð. Ég veit að a.m.k. í mínum þingflokki eru miklar skoðanir á þessu máli en margir þar innan borðs gátu því miður ekki verið við umræðuna í dag vegna fundarhalda á vegum flokksins annars staðar. Og nú fer að verða áliðið kvölds. Margir í mínum flokki hefðu gjarnan viljað taka þátt í umræðunni hér í dag og hefðu þá væntanlega mikið til málanna að leggja í þeirri yfirferð og munu þá embættismennirnir væntanlega koma þeim góðu skilaboðum til ráðherrans. Það sem ég er hrædd við í máli ráðherrans er ákveðin spéhræðsla, ef ég má nota það orð. Ég er ekki sammála því sem fór hér fram í andsvörum á milli þeirra tveggja áðan, að það væri langbest ef við þyrftum ekki undanþágu. Ég er bara alls ekkert feimin við að játa það að Ísland hefur í þessu tilfelli mikla sérstöðu og ef við höfum sérstöðu, hvort sem er í þessu máli eða öðru en sérstaklega ef við höfum sérstöðu sem kemur heiminum vel, eigum við að vera allsendis ófeimin við ekki bara að biðja um heldur fara fram á og krefjast undanþágna, eins og var gert við Kyoto-bókunina þar sem alþjóðasamfélagið viðurkenndi og sá sérstöðu Íslands í þessum efnum. Ég held að heimurinn hefði ekkert veitt litla Íslandi einhverja undanþágu ef heimurinn hefði ekki séð að þetta kæmi honum sjálfum vel. Þetta mál er ekki bara mikilvægt út frá hagsmunum Íslands, við höfum rætt þetta hérna oft og ítrekað og ég segi það eina ferðina enn: Þetta mál er mikilvægt ef við horfum á það hnattrænt. Þess vegna væri best að segja ekki í einhverri spéhræðslu að við þyrftum ekki á undanþágum að halda, við eigum að standa algjörlega keik og segja: Sérstaða okkar er algjör í þessum efnum. Það er ekki af því við að höfum mengað svo mikið eða séum svo ómöguleg, nei, það er vegna þess að við höfum náð miklum árangri. Hvort sem okkur líkar það betur eða verr er verið að framleiða ýmislegt í heiminum sem þarfnast mikillar orku. Við tókum þá umræðu hér fyrir skömmu þegar við ræddum annað mál á forræði hæstv. umhverfisráðherra, Suðvesturlínu. Og í orkumálum erum við Íslendingar ákaflega samkeppnisfær, bæði innan lands og líka ef við horfum á þetta hnattrænt með tilliti til umhverfisins. Við megum ekki gleyma eðli þessara undanþágna sem við fengum í Kyoto sem er þannig að hér eru betri aðstæður en annars staðar til að framleiða með hreinni orku, framleiða með betri og hreinni hætti en gerist víðast annars staðar. Við eigum að vera stolt af því. Við fengum góðan gest sem mikið hefur verið vitnað í hér, formann loftslagsnefndar Sameinuðu þjóðanna, sem sá einmitt þetta. Og ég vona að við festumst ekki í því hvort þetta eigi að snúast um álver eða ekki álver. Þetta snýst ekkert um það. Þetta snýst um það að íslenskt atvinnulíf hafi alla möguleika og íslensk stjórnvöld berjist fyrir íslensku atvinnulífi og íslensku samfélagi með öllum ráðum og allri dáð, fyrir því að hafa hér samkeppnisfærar og bestu aðstæður til að stunda atvinnulíf í sátt og samlyndi við umhverfið. Það er markmið okkar allra. Þess vegna eigum við að berjast af öllum krafti til að halda þessum undanþágum, ef það er það sem þarf. Ef það er einhver leið til þess að leysa það mál, þá fínt, þá skulum við gera það. Ég er ekkert að hengja mig í það að við þurfum endilega að vera með undanþágu. Hæstv. ráðherra sagði að það gætti ákveðins misskilnings varðandi það að við þyrftum að halda ákvæðinu vegna þess að við værum að fara inn í evrópska viðskiptakerfið. Þá leyfi ég mér að vitna í mér fróðari menn í þessum efnum. Samtök atvinnulífsins rekja það einmitt á heimasíðu sinni þann 2. júní að misskilningurinn virðist vera ráðherrans í þessu efni. Þeir segja það beint út að einmitt sé þörf á því að halda við íslenska ákvæðinu og færa fyrir því margvísleg rök sem ég efast ekki um að ráðherrann þekki. Um það eru þrjár reglur og sú þriðja er að gert er ráð fyrir því að iðnaður sem er í alþjóðlegri samkeppni fái allar sínar heimildir án endurgjalds miðað við frammistöðu þeirra sem ná bestum árangri í álfunni í Evrópu. Þetta er einmitt gert til þess að við framleiðum á þeim svæðum þar sem það er hagkvæmast með tilliti til umhverfisins og þar sem miklar kröfur eru gerðar. Þeir segja hér, með leyfi forseta: „Enginn vafi er á að orkufrekur iðnaður á Íslandi muni falla undir þessi ákvæði og þurfi því ekki að kaupa sínar heimildir á markaði nema að því leyti sem fyrirtæki hér á landi standi sig verr en þau sem fremst standa.“ Þarna er í rauninni, virðulegi forseti, verið að gera hærri gæðakröfu, að ef við stöndum okkur betur en aðrir verðum við verðlaunuð. En þessi umræða er komin langt fram á kvöldið og ég held að þetta sé orðið ágætt. Ég ítreka skilaboð mín til hæstv. ráðherra um að gera það sem ætti ekki að þurfa að segja ráðherranum, að gæta hagsmuna Íslands til hins ýtrasta í Kaupmannahöfn.

Hæstv. herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Ég tel mikilvægt að við áttum okkur á því að hagsmunir Íslands eru númer eitt, tvö og þrjú það sem samninganefndin er nestuð með. Það þjónar engum hagsmunum, og allra síst hagsmunum Íslands, að við förum að hnútukastast um tæknileg útfærslumál í þingsal. Við komum til með að sitja við sama borð og önnur ríki innan EES frá og með 2013 og þá gilda sömu skilyrði um íslensk fyrirtæki eins og fyrirtæki annars staðar á svæðinu. Uppleggið sem samninganefndin byggir sína nálgun á er upplegg sem varð til í tíð fyrri ríkisstjórna og er ekki eitthvað sem núverandi ríkisstjórn hefur fundið upp. Þetta snýst allt saman um það - það er misskilningur að halda að íslenska ákvæðið geti farið hönd í hönd með því að fara inn í viðskiptakerfið, það þarf að finna út úr því hvernig sú breyting kemur til með að eiga sér stað. Varðandi Samtök atvinnulífsins þá hafa þau verið með fulltrúa með samninganefndinni á öllum fundum og ég óskaði sérstaklega eftir, vegna þessarar yfirlýsingar frá 2. júní, fundi með fulltrúa SA í samninganefndinni og þeirrar forustu. Ég verð að segja að okkur auðnaðist að stilla saman strengi sem meira verður sagt um samskipti umhverfisráðherra við SA núna alveg á síðustu dögum.

Virðulegi forseti. Það er gott að vita að menn ná að stilla saman strengi og ég hvet hæstv. umhverfisráðherra til að eiga fleiri fundi til að ná þeim árangri, vegna þess að það eru nokkur mál þarna suður með sjó sem við þyrftum að fara að klára í sameiningu á nokkrum fundum. Ég skal mæta með ráðherranum á fundi hvenær sem er ef ég get greitt fyrir þeim málum, en það var útúrdúr. Ég er alveg sammála því að það þjónar engum hagsmunum að vera að hnútukastast eins og ég held að hæstv. ráðherra hafi orðað það. Við eigum og okkur ber einfaldlega skylda til þess að berjast fyrir íslenskum hagsmunum og ekki bara að setja þá fram og segja það kurteislega, við eigum að berjast fyrir íslenskum hagsmunum. Það er það sem ég vona að hæstv. ráðherra hafi nestað samninganefnd sína með, vegna þess að ég get upplýst hæstv. ráðherra um það að allar aðrar þjóðir eru að berjast fyrir hagsmunum sínum. Og ef það verður þannig að eitthvert fyrirtæki geti ekki byggt hvers konar orkufrekan iðnað sem til stendur að byggja hér vegna þess að losunarheimildir skortir eða það borgi sig ekki, þá get ég alveg upplýst hæstv. ráðherra um að það verður væntanlega ekki vandkvæðum bundið að byggja eins og eitt álver, eða eitthvað annað, í Kína þar sem notað er miklu minni umhverfisvænn orkugjafi, þá þurfum við aftur að líta til þess að við búum jú öll hér í einum heimi. Allir eru að berjast fyrir sínu og við þurfum að standa klár á því að það er enginn sem mun berjast fyrir okkur nema við sjálf. Við þekkjum það af þeim ýmsu deilum sem við höfum átt hér að undanförnu að við þurfum sjálf að standa í lappirnar til þess að ná fram hagsmunum okkar. En ég var reyndar mjög ánægð þegar ég las svör Íslands til Evrópusambandsins um daginn, vegna þess að þá sá ég að hæstv. umhverfisráðherra hafði ekki alveg gefið frá sér íslenska ákvæðið. Það kom nú reyndar fram aðeins í umræðunum áðan og ég hvet hæstv. ráðherra til að berjast fyrir því áfram.

Hæstv. forseti. Ég ætla til að byrja með að láta þingmanninn vita af því að ég hef nú þegar átt tvo ágæta fundi í Reykjanesbæ, í fyrsta lagi opinn pólitískan fund þar sem ekki var mikið um sjálfstæðismenn og átti síðan ánægjulegt síðdegi þar sem ég kynnti mér atvinnulífið í Reykjanesbæ í dag. Þannig að það stendur ekki á þeirri sem hér stendur að hitta fólk, enda væri það mikill ósiður af stjórnmálamanni að taka upp slíkar aðferðir. Ég vil líka fullvissa þingmanninn um það að við gætum hagsmuna Íslands í hvívetna. Það felst í því að tryggja að hagsmunum íslenskra fyrirtækja sé borgið, en það felst líka í því að tryggja það að Ísland skipi sér í fremstu röð í hópi þeirra metnaðarfyllstu þjóða í heiminum sem axla ábyrgð þeirra ríkja sem bera ábyrgð á loftslagsvandanum og ætla sér að taka þátt í því. Af þeim sökum viljum við stilla okkur upp með Evrópusambandsríkjunum og þeim ríkjum sem eru tilbúnust til að horfast í augu við þessa miklu ógn sem steðjar að mannkyninu. Það er auðvitað mikilvægasta nestið. Þetta er mikill línudans. Þetta fer vonandi allt saman en ég vil líka fullvissa þingmanninn um það að ég vænti þess að mínir góðu sérfræðingar muni vera tilbúnir að ræða málið út í hörgul með þingflokki sjálfstæðismanna eins og öðrum þingflokkum og koma þeim skilaboðum sem þar kunna að koma upp inn á borð til mín eftir atvikum.

Virðulegur forseti. Ég er afar ánægð að heyra að hæstv. ráðherra hafi gert sér ferð til Reykjanesbæjar í dag, ég er á leiðinni þangað sjálf, er örugglega að verða of sein út af þessum umræðum hérna. En það er gott að ráðherrann hafi farið þangað og kynnt sér málin. Ég er viss um að hún er margs vísari. Varðandi opna pólitíska fundinn í Reykjanesbæ, sem hæstv. ráðherra minntist á, þá get ég útskýrt fjarveru sjálfstæðismanna þar. Þeir voru á fundi með mér annars staðar í bænum. Við vorum að hugsa það hvort við ættum að storma öll á ykkar fund, en það var svo mikið um að ræða hjá okkur að við ákváðum að halda okkar fundi til streitu, þannig að það útskýrir það. En varðandi það að við viljum að Ísland skipi sér í fremstu röð. Ég vil bara segja það við hæstv. ráðherra að Ísland er í fremstu röð í þessum málum og þar eigum við heima og hvergi annars staðar. Þar erum við sammála. Ég held að við eigum einmitt að leggja áherslu á okkar góðu sérstöðu og hvað við erum framúrskarandi í þessu máli. Ég ætla bara að leyfa mér að vera grobbinn Íslendingur, sem við höfum kannski ekki verið síðastliðið ár, en þarna eigum við að halda merki okkar á lofti, hátt, snjallt og algjörlega laus við alla minnimáttarkennd. Ég hlakka til að fá fulltrúa umhverfisráðuneytisins á fund okkar sjálfstæðismanna og vona að við eigum eftir að eiga í framhaldinu góð skoðanaskipti um þessi mál.

Virðulegi forseti. Hér er um gott mál að ræða eins og segja má um mörg önnur mál sem við ræðum. Málið snýr að því að halda áfram að vera í fremstu röð þegar kemur að því að huga að gróðurhúsalofttegundum og hvernig við nýtum og skilum best til heimsins okkar hlutverki og hlut í því að fara með þessi mál af skynsemi. Það er alveg ljóst að merkasta framlag Íslands - eða eitt af merkari, best að taka ekki of stórt upp í sig, framlögum Íslands til umhverfismála er þessi hreina orka sem við eigum í dag. Ég vil leyfa mér að fullyrða að ef við stöndum ekki fremst allra Evrópuþjóða í því að nýta hreina orku og draga úr þeirri mengun sem hlýst af iðnaðarframleiðslu og öðru slíku, þá erum við með þeim fremri, ef við erum ekki fremst. Það er alveg ljóst að við þurfum að halda öllu því sem við getum verið með varðandi þetta mál, við þurfum að halda því öllu áfram, vegna þess að við Íslendingar getum ekki látið það um okkur spyrjast að við gefum eftir helsta framlag okkar til loftslagsmála með því að fara ekki fram á ýtrustu kröfur sem við getum farið fram á hvað varðar losun gróðurhúsalofttegunda. Ég fagna orðum ráðherra hér áðan. Ég skil orð hennar á þann veg að því verði haldið til haga, verði í sjálfu sér haldið til streitu, að hámarka hlut Íslands í þessu. Við getum ekki annað, við getum ekki horft framan í umheiminn og sagt: „Ja, við teljum að það sé betra að nýta orku sem mengar meira en okkar til þess að sjá heiminum fyrir nauðsynlegri vöru og þjónustu og öðru slíku.“ Því er mjög mikilvægt að heyra það frá ráðherra að ýtrustu hagsmunum okkar verði haldið til haga. Það kann vel að vera að rétt sé að falla frá undanþágum eins og þeirri sem m.a. er nefnd í þessari þingsályktunartillögu, en það þarf þá að vera þannig að sá varanleiki sem kemur í staðinn dekki þá undanþágu sem veitt hefur verið. Ég tek undir það að við eigum að skoða það af fullri alvöru að ef varanleikinn er slíkur þá þurfum við e.t.v. ekki að halda undanþáguákvæðinu til streitu. Ég vil taka skýrt fram að hann verður þá að vera alveg augljós. Það hefur vakið athygli, og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir vakti máls á því hér áðan, að hér kom formaður loftslagsnefndar Sameinuðu þjóðanna og hældi Íslendingum mjög fyrir hvernig staðið hefur verið að málum. Við eigum að byggja á því. Við eigum að láta þjóðir heims og heiminn vita af því að við stöndum okkur vel. Við eigum ekki að tala þannig, og nú er ég alls ekki að saka neinn sem er í þingsal í dag um að tala þannig, en við eigum ekki að láta eins og eitthvað sé upp á okkur að klaga varðandi þessi loftslagsmál eða varðandi umhverfismál. Íslendingar eru víða fremstir í flokki þegar kemur að þessum málaflokki. Við eigum að sjálfsögðu að vera það áfram. Ég er þeirrar skoðunar að ef við getum nýtt þá hreinu orku sem við eigum til þess að framleiða vöru eða til þess að auka lífsgæði þjóðarinnar, eða jafnvel annarra þjóða, þá eigum við að gera það eins mikið og við getum. Þá er ég ekki að segja að við eigum að setja alla orkuna í einhvern einn ákveðinn farveg, alls ekki. Við eigum að nýta þær auðlindir sem við höfum til þess að bæta samfélag okkar og til þess að bæta heiminn eins og við höfum alltaf gert. Við megum ekki kasta því á glæ og megum ekki gefa það eftir. Ég treysti því eftir ræðu hæstv. ráðherra hér áðan að það verði gert áfram, að hagsmunum Íslands verði haldið ítarlega á lofti.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir skynsamleg orð og þann skilning sem fólst í orðum hans, þ.e. að það kann að vera rétt að falla frá undanþágu að því gefnu að við áttum okkur á því hvað við höfum í hendi að því loknu. Mig langar þó til að nefna eitt atriði vegna þess að við tölum alla jafna um að við stöndum okkur svo vel í umhverfismálum en það stafar auðvitað af þeim miklu forréttindum okkar að þurfa minna að nota jarðefnaeldsneyti til húshitunar og raforkuframleiðslu. Staðreyndin er samt sú að einkabílaeign á Íslandi er upp úr öllu valdi. Við þurfum að hugsa um það og í raun og veru er það stóra verkefnið sem fram undan er, eftir að við höfum komist að niðurstöðu um hversu mikið við ætlum að draga úr losun. Hvernig náum við þeim markmiðum? Hvernig ætlum við að ná markmiðum í sjávarútvegi, landbúnaði, samgöngum, neyslu, innkaupum og hegðun almennings til að við getum dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda um 30 eða 35% miðað við árið 1990? Það þýðir mjög miklar breytingar á hegðun og daglegu lífi þjóðarinnar. Þetta verkefni verðum við að vinna þvert á stjórnmálaflokka því annars náum við einfaldlega ekki þessum markmiðum. Þetta verkefni er það stórt og mikilvægt. Þess vegna hef ég lagt mikla áherslu til að mynda á það er varðar aðgerðir og undirbúningshóp sem er að búa til aðgerðaáætlun til þess að ná þessum markmiðum, að þar sé aðkoma sveitarfélaga mjög sterk vegna þess að það er grundvallaratriði að sveitarfélögin séu við borðið þegar við förum yfir með hvaða hætti verði dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir orð hennar. Ég tek undir með henni að við þurfum að fara mjög vísindalega í gegnum það hvernig við getum minnkað útblástur frá bílum, skipum og öðru slíku. Það er mjög skemmtilegt að vita til þess að víða í okkar samfélagi eru ýmiss konar sprotaverkefni þar sem einmitt er hugað að þessu, hvernig við getum t.d. framleitt etanól eða bætiefni sem hægt er að setja út í eldsneyti til þess að nýta það betur og til þess að það mengi minna. Við þurfum að gera það sem við getum til að ýta undir þessa starfsemi. Ég veit t.d. af hugmyndum um að kanna hvort hægt sé að taka t.d. fitu sem kemur frá sláturhúsum, setja hana í gegnum sérstakt apparat og framleiða úr því lífdísil, svo dæmi sé tekið. Við eigum að reyna að ýta undir allar slíkar tilraunir. Hæstv. ráðherra minntist á sveitarfélögin og þau leika stórt hlutverk í þessu. Þegar við tölum um umhverfismál, ekki endilega bara útblástur, er ýmislegt sem snýr að sveitarfélögunum sem við þurfum að endurskoða eða hafa hugann við. Það eru t.d. reglur varðandi, ég man ekki orðið, það sem kemur frá sveitarfélögunum og fer út í sjóinn, hvað kallast það aftur? 

Herra forseti. Ég vil hrósa þingmanninum fyrir að reka ekki í vörðurnar þótt hann muni ekki orðið. „Það sem kemur frá sveitarfélögum og fer út í sjóinn“, mér finnst þetta ágætlega að orði komist. Mig langar til þess að nefna eitt atriði af því að það er gríðarlega mikilvægt hvað þetta varðar og það er ábyrgð hvers og eins í losunarmálum. Ég vil vekja athygli þingmanna á því að Íslendingar eiga 200.000 bíla – við eigum 200.000 bíla – sem þýðir að á næstu tveimur til fimm árum stöndum við frammi fyrir 200.000 nýjum ákvörðunum. Einstaklingar á Íslandi standa frammi fyrri 200.000 nýjum ákvörðunum, þ.e. hvað ætla ég að gera í staðinn fyrir að nota þennan bíl? Ætla ég að kaupa mér annan sem er minni og eyðir minna? Ætla ég að leggja honum og nota strætó? Ef bara þessi ákvörðun væri í þágu þeirra loftslagsmarkmiða að við förum niður um 35% værum við komin býsna áleiðis að því er varðar samgönguhlutann. Þarna vek ég athygli á því hvað ynnist ef okkur tækist að ná upp þessari stemningu í samfélaginu, ábyrgð hvers og eins á því hvernig hann velur að breyta úr þessum bíl í næsta kost getur skipt miklu máli. Þá er ég ekki að tala um róttækar ákvarðanir eins og að skipta úr bensínbíl yfir í rafbíl heldur einfaldlega að skipta yfir í bíl sem eyðir minna. Þarna eigum við gríðarleg sóknarfæri hvert og eitt fyrir sig og það skiptir máli að allir Íslendingar líti á það sem sóknarfæri að taka þátt í því að draga úr losun.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni málefnalega og skemmtilega ræðu, sem og öðrum þátttakendum í þessari umræðu. Það er samt nokkuð sem truflar mig við ræðu hv. þingmanns sem og annarra sem hér hafa talað og það er þessi hugsun - þetta er í rauninni kannski smá stærðfræði sem um er að ræða - að hrein orka á Íslandi jafngildi hreinum iðnaði í heiminum. Jafnvel þótt iðnaðurinn í grunninn sé mengandi verði hann minna mengandi þar sem við staðsetjum hann hér og notum okkar hreinu orku í hann. Ég vil samt benda á að við eigum náttúrlega ekki endalaust af þessari hreinu orku í fyrsta lagi og verðum að velja hvernig við ákveðum að ráðstafa henni. Við höfum nú þegar ráðstafað miklu af henni í að menga mjög mikið á haus á Íslandi, svo því sé haldið til haga. Höldum áfram með jöfnuna. Við erum með Ísland, hreina orku og setjum hana í mengandi iðnað því það er betra fyrir heiminn. Á móti notum við mengandi orku í útlöndum í hreinan iðnað af því við gerum ráð fyrir því að fólk annars staðar í heiminum vilji byggja upp atvinnustarfsemi. Hvernig kemur þetta út? Mig langar að heyra aðeins frá hv. þingmanni um þetta. Eru þetta fastar stærðir í heiminum þegar um er að ræða uppbyggingu atvinnulífs? Hv. þingmaður talaði um að við værum fremst í flokki, sem að mörgu leyti er rétt, þ.e. hvað varðar endurnýjanlega orkugjafa. Eins og hæstv. ráðherra hefur komið inn á er þó sannarlega ekki hægt að segja að ekkert sé upp á okkur að klaga í þessum efnum. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Eigum við ekki bara að taka forustuna alla leið? Eigum við ekki að muna að þetta eru ekki fastar stærðir, að við höfum ýmislegt til málanna að leggja og við getum tekið þetta miklu lengra og gert miklu flottari hluti 

Virðulegi forseti. Jöfnurnar í þessu þurfa ekki að vera mjög flóknar, alla vega er eins og ég legg þetta dæmi upp einfaldlega betra að framleiða vöru á Íslandi með hreinni endurnýjanlegri orku en að framleiða hana með kolum eða olíu einhvers staðar annars staðar. Hins vegar kemur það ekki í veg fyrir að við getum nýtt orkuna í eitthvað annað en framleiðslu sem mengar. Við eigum að sjálfsögðu að leita allra leiða til þess að koma hér upp atvinnuvegum sem gefa virðisauka en eru ekki mengandi. Ég vil reyndar leyfa mér að fullyrða að fá lönd, án þess að ég hafi tölur fyrir framan mig, skili í rauninni jafnmiklu til heimsins og Ísland gerir. Auðvitað getum við reiknað dæmið, eins og okkur er gjarnt, á haus og hvert tonn af einhverri framleiðslu. Við getum alltaf leikið okkur að slíku en ég held að stóra myndin sé þessi: Orkan sem við eigum hérna á Íslandi er hrein og endurnýjanleg. Hún er ekki óþrjótandi, það er alveg klárt mál, en enn er töluvert af henni ónýtt. Við eigum að vera stolt af því að nýta hana, hvort sem er til að framleiða vöru, koma af stað þjónustu eða annað slíkt, ef það verður til þess að minnka mengun í heiminum í heild. Við eigum ekki að gera lítið úr því en það réttlætir samt engan veginn að við horfum fram hjá öðrum atvinnugreinum sem menga ekki. Við eigum þvert á móti að ýta undir að auka þá starfsemi.

Takk, herra forseti. Ég er ánægð að heyra að við hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson séum sammála um að leita uppi atvinnu sem ekki mengar. Þetta samræmist náttúrlega stefnu ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna og ég er ánægð með það. Hins vegar finnst mér hv. þingmaður ekki hafa náð að útskýra sig fram hjá því sem ég stillti hérna upp, að þetta eru ekki fastar stærðir í atvinnuuppbyggingu í heiminum. Það er ekki einhver X-mengandi iðnaður þarna úti sem við þurfum að taka inn á okkur í staðinn fyrir t.d. beita okkur fyrir því að í framleiðslu í heiminum öllum sé meira horft til umhverfissjónarmiða og dregið úr neyslu að því leyti sem hún er umhverfisskaðandi. Þarna held ég að við Íslendingar ættum að beita okkur í alþjóðasamskiptum í staðinn fyrir að grenja um undanþágu til þess að fá að menga meira. Nú þegar mengum við mjög mikið á haus, svo ég haldi áfram í hausatalningum af því þær eru bara nokkuð markverðar. Við erum komin afskaplega hátt eftir að álverið í Reyðarfirði komst í gang og ef tvö álver rísa í viðbót veit ég ekki hvort við verðum jafnvel komin fram úr þeim sem mest menga í heiminum, Bandaríkjunum og Ástralíu, sem ekki hafa viljað skrifa undir Kyoto-samninginn m.a. af þeim orsökum. Mér finnst að hv. þingmaður megi svara því hvort Íslendingar eigi ekki að beita sér þannig að dregið sé úr mengandi framleiðslu á vörum í heiminum í stað þess að grenja út undanþágur.

Virðulegi forseti. Auðvitað eiga Íslendingar að beita sér fyrir því að framleiðsla mengandi vöru dragist saman eins og ég held að við höfum alltaf gert. Það þýðir hins vegar ekki að við eigum að -  Ég tek hins vegar undir það sem kom fram hjá hæstv. ráðherra, við þurfum að vanda okkur vel og skipuleggja framtíðina í því hvernig við drögum úr gróðurhúsalofttegundum og annarri mengun. Ísland er að mínu viti meðal fremstu þjóða í heimi, á að vera það áfram og við eigum að sjálfsögðu að vera fremst. Við eigum að taka af skarið ef við getum, en ég átta mig ekki alveg á því hvort þingmaðurinn er að kalla fram einhverja ákveðna skoðun sem ég hef ekki. Ef svo er  Ég vil samt halda til haga að ég held að stjórnmálamenn fyrri ára, sem ekki sitja hér í dag, hafi flestir haft það að sjónarmiði að nýta þau tækifæri sem Ísland hefur til að styrkja atvinnu, byggð, búsetu og þjóðlífið allt án þess að fórna til þess náttúrunni og umhverfinu eins og mér finnst margir tala. Ég held að menn hafi gert það af góðum hug einum og það munum við sem sitjum á þingi vonandi gera áfram.

Virðulegi forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu sem lögð hefur verið fram í tvígang áður. Upphaf hennar hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gæta ýtrustu hagsmuna Íslands í samningaviðræðum sem nú fara fram á vegum rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar og stefnt er að því að ljúki á 15. aðildarríkjaþingi samningsins í Kaupmannahöfn í desember á þessu ári. Jafnframt fjallar þingsályktunartillagan um svokallaða Kyoto-bókun eða íslenska ákvæðið á þeirri loftslagsráðstefnu. Ég tel að það sé ákaflega mikilsvert að þessi þingsályktunartillaga hafi verið lögð fram í þetta sinnið líka. Ég tel jafnframt og vil koma því að að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir á hrós skilið fyrir að hafa haft frumkvæði að því að leggja fram þessa þingsályktunartillögu. Ég tel nefnilega að hún hafi haft árangur sem kannski gerist ekki alltaf með þingmannamál, að þó að hún hafi komist ekki í gegnum viðkomandi þing náði hún eyrum hæstv. ríkisstjórnar og mér fannst t.d. í ræðu hæstv. umhverfisráðherra áðan miklu jákvæðari tónn í garð þessa íslenska ákvæðis en til að mynda í ræðu hæstv. ráðherra á sumarþingi sem ég hlustaði jafnframt á. Ég fagna og gleðst yfir því að það skuli hafa komið fram í umræðunni hjá hæstv. ráðherra að það sem hún sagði fyrr í sumar, um að rétt væri að koma sér út úr því ástandi að óska eftir undanþágu, hefði kannski verið óheppilegt orðfæri eins og hæstv. ráðherra komst að orði. Ég held að það sé alveg rétt og líka að nauðsynlegt sé að halda til haga hinu íslenska ákvæði. Það er líka merkilegt fyrir okkur í þessari umræðu að rifja aðeins upp hvaða mikilvægustu hlutir liggja til grundvallar því að upphaflega var sóst eftir þessu íslenska ákvæði um undanþágu. Það er auðvitað augljóst og er talið upp í greinargerðinni í einum fimm liðum. Þar eru tveir liðir þó mikilvægastir og ég ætla að nefna þá aðeins. Það er augljóst að sú sérstaða sem Ísland býr við, að hér skuli vera gnótt endurnýjanlegra orkulinda og að við skulum nýta þær í þeim mæli sem við höfum gert - ég man ekki prósentutöluna af því sem við erum komin með í hlutfalli við aðrar þjóðir, talan 86% situr einhvers staðar í höfðinu á mér - gerir það að verkum að við erum þar langt framar öllum öðrum þjóðum. Mig minnir að Norðurlöndin komi þar eitthvað á eftir okkur, Svíar eða Norðmenn, líklega Svíar, með 40% þannig að við erum svo langfremst þjóða í að nýta endurnýjanlega orkugjafa til góðra hluta, m.a. í stóriðju sem eins og komið hefur fram í umræðunni mengar mun minna fyrir vikið, sex eða átta sinnum, en ef viðkomandi stóriðja væri til að mynda í Evrópu þar sem menn byggja kolaver enn þann dag í dag. Eins og áður hefur komið fram í máli mínu í þessum ræðustól er í Rotterdam-höfninni verið að byggja orkuver sem er tvöföld megavattastærð Kárahnjúkavirkjunar og það brennir kolum til að gefa orku til ýmissa þátta í Evrópu, örugglega þar með talið iðnaðar. Hitt mikilvæga atriðið sem kemur fram í greinargerðinni er sú sérstaða að á árinu 1990 menguðu Íslendingar kannski miklu minna en þjóðir sem við berum okkur saman við í dag og teljast til þessara iðnaðarþjóða. Þó má halda því fram að ef viðmiðunarárið væri til að mynda 2008 væri kvóti Íslands í þessari loftslagsmengun mun stærri og við þyrftum hugsanlega ekki að sækja okkur þessar undanþágur eða óska eftir sérákvæðum þrátt fyrir þá staðreynd að við værum með stóran hluta orku okkar í endurnýtanlegri og endurnýjanlegri orku. Það er augljóst að þessir tveir hlutir gera það að verkum að sérstaða Íslands er gríðarleg og ég held að við eigum að gæta allrar varúðar og reyna að berjast fyrir okkar ýtrustu hagsmunum í samningaviðræðunum og á öllum vettvangi vegna þess að þetta er sannanleg sérstaða sem aðrar þjóðir hafa ekki. Ég ætla að taka aðeins undir það sem hér kom fram hjá öðrum hv. þingmönnum. Ég tel það eiginlega þinginu til vansa að við skulum ekki senda breiða sendisveit úr þinginu til Kaupmannahafnar til að mæta á þessa loftslagsráðstefnu því að þetta er svo sannarlega hagsmunamál á Íslandi og hlýtur að vera áhugaefni allra þingflokka að koma þar að og fylgjast með. Hér hefur aðeins verið til umræðu sú staðreynd að á síðustu árum höfum við byggt upp talsverða stóriðju og þar af leiðandi höfum við mengað talsvert þegar menn telja á haus. Hér hefur því jafnvel verið velt upp að við leggjum lítið til alheimsins í umhverfismálum og stöndum okkur ekki nægilega vel. Auðvitað getum við staðið okkur mun betur. Við getum til að mynda alveg klárlega tekið upp betri hætti í sambandi við bifreiðaeign og eldsneyti á bifreiðar eins og hér hefur komið fram, bæði í máli hæstv. ráðherra og eins nokkurra hv. þingmanna. Ég veit ekki betur en að að því sé unnið með til að mynda svokallaðri endurnýtingu á kolefni í Svartsengi, „carbon recycle“ verksmiðjunni þar sem meiningin er að vinna metanól úr m.a. kolefni til að setja á bensín til að minnka kolefnis- eða koltvísýrlingsútstreymismengun frá bifreiðum. Á sama hátt er unnið að kolefnisbindingu hjá Orkuveitu Reykjavíkur á Hellisheiði og fleiri slík verkefni mætti telja upp. Kannski er mikilvægasta verkefnið okkar til alheimsins og það sem við höfum gert hvað best sú staðreynd að við nýtum jarðvarmann í stórum stíl til upphitunar húsa á Íslandi og spörum þar af leiðandi verulega mengun til alheimsloftslagsmengunarinnar og jafnframt höfum við flutt út þekkingu á jarðvarmaleit og jarðvarmavirkjunum til alheimsins. Það er kannski einna mikilvægasta verkefnið okkar til að hjálpa til við að minnka mengun í alheiminum fyrir utan það, eins og réttilega hefur komið fram, að stóriðja á Íslandi mengar auðvitað mun minna en væri hún til að mynda á Rotterdam-svæðinu og notaði kolaver sem orkugjafa. Því held ég að okkur sé nauðsynlegt að rifja það upp öðru hvoru að við erum rúmlega 300.000 manna þjóð og þau verkefni sem við erum að vinna að á þessu sviði, þ.e. jarðvarmaþekkingunni sem við erum að breiða út frá okkar landi sem við höfum náttúrlega öðlast í gegnum virkjanir og orkuleit í áratugi, eru gríðarlega stór og merkileg verkefni sem við eigum að vera stolt af. Jafnframt eigum við að vera gríðarlega stolt af því að við höfum getað byggt upp þessa endurnýjanlegu orkugjafa og nýtt orkuna til að framleiða m.a. ál og aðra hluti á hagkvæmari og minna mengandi hátt en annars staðar er gert. Við eigum bara að muna það. Við erum 300.000 manna þjóð. Við getum vissulega lagt okkar til og ég held að við gerum það allvel. Ég ætla að ljúka máli mínu með því að ítreka það sem stendur í upphafi þingsályktunartillögunnar og rifja það upp sem ég sagði áðan um að hvetja ráðherra og þá sem munu fara fyrir Íslands hönd í samningaviðræðurnar og á þessa loftslagsráðstefnu, sem við vitum auðvitað ekki hvort skilar ásættanlegum eða neinum árangri, til að þar verði okkar ýtrustu hagsmuna gætt.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir ræðuna. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram í umræðunni að þessi þingsályktunartillaga er gagnleg vegna þess að hún hefur vakið upp umræðuna og sýnir okkur að það þarf að ræða þetta oft vegna þess hversu snúið það er tæknilega að mörgu leyti. Einn hv. þingmaður framsóknarmanna, Guðmundur Steingrímsson, er ekki á þingsályktunartillögunni og mér finnst það umhugsunarefni, sérstaklega í ljósi þess að í umræðunum hefur það komið fram og verið ítrekað af nokkrum sem telja sig til flutningsmanna að mikilvægast sé að gæta ýtrustu hagsmuna Íslands í samningaviðræðunum þó að það kunni að fela í sér að íslenska ákvæðið verði fyrir bí vegna þess að okkur auðnist að koma þeim hagsmunum fyrir með öðrum hætti. Ég verð að segja að mér finnst það vera niðurstaða umræðunnar að allra mestu leyti, mér finnst það liggja í loftinu, en vil árétta við hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson að til þess að þessi kerfisbreyting 2013 gangi snurðulaust fyrir sig verðum við að tryggja að loftslagssamningurinn stangist ekki á við þetta nýja kerfi. Þetta gerist ekki hjá ESB-ríkjunum vegna þess að þau taka á sig sameiginlega skuldbindingu eins og þau gerðu í Kyoto-bókuninni og þá er bara viðskiptakerfið hluti af þessari innri framkvæmd en Ísland tekur á sig sjálfstæðar skuldbindingar hingað til í loftslagssamningnum og þess vegna er snúið að vera með sjálfstæða skuldbindingu annars vegar og vera hins vegar partur af þessu viðskiptakerfi. Þess vegna hefur tæknilega verið býsna snúið að vinda ofan af þessu og ég hef miklar væntingar til þess að umræður í þingflokkunum við sérfræðinga umhverfisráðuneytisins hvað varðar einstaka tæknilega útfærsluþætti í þessu geti skilað þeim árangri að menn geti talað sig inn í einn straum og einn skilning á því sem hér er á ferðinni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir að koma upp og spyrja út í nokkra hluti í ræðu minni eða velta þeim aðeins upp. Mér finnst sérstaða Íslands vera þess eðlis að við eigum að berjast fyrir okkar ýtrustu hagsmunum kinnroðalaust hvað þetta varðar. Ég heyrði á máli hæstv. ráðherra áðan að Ísland mundi sitja við sama borð og önnur EES-ríki frá 2013. Mér finnst mjög mikilvægt að þar sem umræðan getur orðið dálítið tæknileg og flókin, eins og hæstv. ráðherra kom réttilega inn á, að barist sé opinberlega, eins og þessi þingsályktun hvetur til, fyrir ýtrustu hagsmunum Íslands á öllum sviðum þangað til ljóst er hvaða kerfi tekur við og þangað til ljóst er að okkar hagsmunum er borgið, vegna þess að okkar hagsmunir í þessu máli eru miklir. Ég held að umræðan í dag, bæði hjá hv. þingmönnum og hæstv. ráðherra, hafi sýnt að við erum kannski ekki svo ofsalega ósammála um þann þáttinn, þ.e. að gæta ýtrustu hagsmuna Íslands í loftslagsmálum, þótt inn í þetta virðist blandast hugmyndir manna um hvað á að nota hina endurnýjanlegu orku á Íslandi til, sem mér finnst vera minna atriði í þessu sambandi.

Herra forseti. Ef maður væri viðkvæmari en maður er þá mundi maður kannski hugsa sem svo: Hélt fólk eitthvað annað en við mundum gæta ýtrustu hagsmuna Íslands? Datt einhverjum eitthvað annað í hug? Hélt einhver að við ætluðum kannski að gæta hagsmuna Breta og Hollendinga í loftslagsmálum, svo ég vitni í fyrri ræður undir öðrum liðum? Ég vil árétta það við hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson að þegar þessi kerfisbreyting hefur gengið yfir, sem við þurfum að undirgangast einfaldlega vegna aðildar okkar að Evrópska efnahagssvæðinu, er í raun og veru um einn pott að ræða og þar með er sérstaðan úti, eðli málsins samkvæmt. Þá erum við komin með tvö kerfi sem tala ekki saman. Það er það sem er í raun viðfangsefni, útfærsluatriði, sem samninganefndin verður að fá botn í. Ég vona að það náist þótt það verði þá ekki nema í lagalega bindandi gjörningi en ekki í fullnaðarniðurstöðu, eins og menn höfðu væntingar um lengst af.

Virðulegi forseti. Ég held kannski að hæstv. ráðherra hafi komið inn á mál sem hún lumar, að menn vilji vera 100% vissir að verið sé að gæta að hagsmunum Íslands en ekki einhverra annarra. Ég skildi það ekki sem svo að hæstv. ráðherra væri að berjast fyrir hagsmunum Breta og Hollendinga, ég á kannski síður von á því í loftslagsmálum. En kannski er nauðsynlegt, ekki síst í ljósi öfgafullrar umræðu í allar áttir þegar fjallað hefur verið um orkumál á síðustu árum, að svona þingsályktunartillaga komi fram og að hún sé rædd á þinginu þar sem hinn raunverulegi vilji þjóðarinnar og þingsins kemur fram, hvernig á að standa að því að gæta ýtrustu hagsmuna Íslands. Það er auðvitað einhver skoðanamunur um það og við höfum kannski týnst svolítið í kerfisbreytingum í dag sem menn geta alveg tapað sér í, af því að við vitum ekki hvað tekur við fyrr en samningaviðræðunum er lokið. En mikilvægast hlýtur að vera að viðurkenna að sérstaða Íslands er gríðarlega mikil, hagsmunir okkar eru líka miklir á þessu sviði og við þurfum að gæta allrar varúðar í samningum við aðrar þjóðir. Eins og við þekkjum mætavel á öðrum vettvangi eru þær mjög grimmar við að gæta sinna hagsmuna og við þurfum svo sannarlega að verja okkur og hagsmuni okkar á hverjum tíma.

Herra forseti. Það gleður mig að heyra að við, ég og hv. þm. Sigurður Ingi, erum sammála um að vilja minnka mengun í alheiminum, eins og fram kom í máli þingmannsins. Við eigum auðvitað að halda áfram okkar góða starfi, t.d. í þróunarmálunum - Jarðhitaskóla Sameinuðu þjóðanna o.s.frv. Allir eru sammála um það og það er vissulega rétt hjá hv. þingmanni að við erum langfremst þjóða í nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa, sem er frábært. Sérstaða Íslands er gríðarleg að þessu leyti, eins og fram hefur komið. Ég vil þá segja: Notum þessa sérstöðu, verum fremst í flokki í vernd umhverfisins á heimsvísu, mætum til Kaupmannahafnar og stöndum vörð um ýtrustu hagsmuni allrar heimsbyggðarinnar með því að þrýsta á um að þar verði komist að samkomulagi sem tryggir t.d. að Maldíveyjar sökkvi ekki í sæ einhvern tíma á allra næstu áratugum. Það er reyndar dálítið vandræðalegt ef við ætlum að taka okkur þessa stöðu hvað við erum nú þegar farin að menga mikið á haus, svo því sé haldið til haga. Ég vil spyrja hv. þingmann fyrst við erum komin til Kaupmannahafnar í huganum: Hvað vill hann segja við t.d. íbúa frá Bangladess sem þar er staddur þegar að við vitum að mengun á hvern íbúa í tonnum á ári frá Bangladess er innan við eitt tonn meðan Ísland er kannski komið í 17? Ég verð reyndar að viðurkenna að ég er ekki með þessar tölur alveg nákvæmlega á hreinu. Aðeins fyrir ofan okkur eru t.d. Bandaríkin og Ástralía. Hvað vill hv. þingmaður segja við fólk frá svona löndum þegar hann fer fram á að við Íslendingar fáum undanþágu til að geta mengað og mengað meira? Það er það sem þessi þingsályktunartillaga snýst um.

Forseti vill minna þingmenn á að ávarpa aðra þingmenn fullu nafni.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Anna Pála Sverrisdóttir hafi á einhvern hátt misskilið þingsályktunartillöguna ef hún telur að í henni felist ósk okkar um að menga sem mest því að það er klárlega ekki innihald þingsályktunartillögunnar. Þingsályktunartillagan snýst um að gæta ýtrustu hagsmuna Íslands við að nýta þessa afar góðu orku sem við hv. þingmaður erum sammála um að við Íslendingar geymum og getum nýtt og nýtum nú þegar. Við hv. þingmaður erum líka sammála um að okkur hefur tekist það mætavel, ekki síst á sviði jarðvarmaleitar, virkjunar, Jarðhitaskóla Sameinuðu þjóðanna og á fleiri slíkum sviðum í þessu máli. Satt best að segja, af því að hv. þingmaður velti fyrir sér hvernig staða okkar væri á haus, erum við langfremst í þessu tilliti, framar öllum. Varðandi það hvernig ég mundi svara íbúa frá Bangladess um af hverju við megum menga svona mikið og Bangladess íbúar lítið, er það einfaldlega hin endurnýjanlega orka okkar enn og aftur sem skapar okkur þessa sérstöðu. Við framleiðum alls kyns vörur með okkar góðu orku sem mengar þar af leiðandi miklum mun minna en aðrir orkugjafar. Ég þekki svo sem ekki nákvæmlega hvernig ástandið er í Bangladess en minnist þess þó að hafa séð sjónvarpsþátt með hörmulegum umhverfisslysum á ströndum Bangladess þar sem íbúar þess fátæka lands rifu niður skip og aðra hluti með berum höndum. Umhverfismengun Bangladess, á ströndum þess lands og meðal íbúanna, er því miður hörmung og ég held að það sé verkefni sem við Íslendingar og alheimurinn þurfum að snúa okkur að.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir svarið. Mér fannst þetta athyglisvert, mér fannst ég hlusta þarna á talsmann ríkra Vesturlandabúa tjá sig gagnvart þróunarlöndunum. Loftslagsumræðan öll snýst auðvitað það að mjög miklu leyti, ef við förum aðeins út fyrir þrönga hagsmuni Íslands af því að menga meira, sem þessi þingsályktunartillaga snýst vissulega um. Ef ekki það, þá hvað? Þessi umræða snýst að mjög miklu leyti um Vesturlönd með iðnríkjunum, sem Ísland tilheyrir, gagnvart þróunarlöndunum. Það er „absúrd“ mikill munur á því hvað við mengum á íbúa miðað við t.d. íbúa í Bangladess, svo eitt tilviljanakennt dæmi sé tekið, það er ekki afsakanlegt að ætlast til þess að við getum mengað meira til að halda íbúum Bangladess frá því að byggja upp ríki sitt. Það er aðeins fleira sem mig langar til að spyrja hv. þingmann um fyrst við ræðum um að Ísland fái að bæta við sig heimildum til að menga heiminn meira: Fyndist hv. þingmanni í lagi að Íslendingar mundu menga mest þjóða á íbúa á grunni einhverrar slíkrar undanþágu? Væri æskileg staða fyrir okkur að verða heimsmeistarar í mengun miðað við höfðatölu, af því að nú er staðan sú að við mengum svo mikið? Það er ekkert ofboðslega langt í það og ég verð að segja að það er ekki titill sem ég væri stolt af að bera.

Herra forseti. Mér finnst hv. þingmaður vera svolítið ýtin við að halda því fram að við séum mjög mengandi þjóð og komum illa fram við þróunarlöndin og annað slíkt. Við erum auðvitað ein af ríku Vesturlöndunum eða vorum það til skamms tíma. Ég hef trú á að við verðum það fljótlega aftur þegar við rísum úr öskustó skulda og Icesave-vandræða, svo það sé nefnt í ræðustóli í dag til tilbreytingar. 
             Hv. þingmaður spurði mig hvernig mér fyndist ef Íslendingar menguðu allra þjóða mest og tiltók að við mundum þá væntanlega byggja upp mengandi stóriðju eða eitthvað slíkt. Í máli mínu kom ég aðeins inn á að í gangi eru verkefni þar sem unnið er að því að binda kolefni í jörðu og að framleiða metanól til að setja á bifreiðar. Það hefur komið fram í máli annarra hv. þingmanna að hér er stefnt að því að framleiða lífdísil og annað og að við gætum horft fram á þá tíma að við værum lausir við allt jarðeldsneyti úr skipa- og bílaflota okkar. Ef við næðum því ótrúlega marki að ná 100% endurnýjanlegri orku mundum við leggja mjög mikið til alheimsins með því að hér yrði framleitt það ál og mengandi hlutir, því miður, sem heimurinn þarf á að halda í stað þess að þeir séu framleiddir í Rotterdam með kolum. Þá mundi ég ekki skammast mín fyrir það í samhengi loftslags alheimsins. Aftur á móti finnst mér það ekkert sérstakt eftirsóknarvert atriði og ég held að við eigum að stefna að mun fjölbreyttara atvinnulífi með minna mengandi iðnaðarvörum.

Jess!

Virðulegi forseti. Mig langaði við lok umræðunnar að þakka fyrir mjög málefnalegar umræður. Það er alveg ljóst að þessi umræða er á allt öðrum nótum en utandagskrárumræðan sem var hér fyrir stuttu um sama mál. Ég fagna því. Mér sýnist eins og þingmenn almennt hafi núna kannski meiri upplýsingar og átti sig aðeins betur á stöðunni. Ég held að það sé ekki eins langt á milli aðila og fyrri umræða gaf til kynna. Það hefur komið fram hjá hæstv. umhverfisráðherra að íslenska ákvæðið er á borðinu og því verður haldið til haga þangað til menn vita hvað annað er í boði. Það er ósköp eðlilegt. Sú er hér stendur og líka fulltrúi Sjálfstæðisflokksins sem tók þátt í þessari umræðu áðan hafa sagt að það þurfi ekkert endilega að ríghalda í íslenskt ákvæði ef við fáum eitthvað annað í staðinn sem er í lagi. Það er ekkert svo langt á milli aðila í þessari umræðu, virðulegi forseti. Hins vegar verður maður að taka tillit til þess að þegar íslenska ákvæðið var fengið á sínum tíma sneið það okkur svo þröngan stakk, þessi 10% sem við fengum í Kyoto, að það varð að fá íslenska ákvæðið til að geta nýtt orkuna okkar í ákveðin verkefni sem menguðu. Álver mengar, það mengar hér, það mengar annars staðar, það mengar reyndar miklu minna hér út af orkunni sem álverið notar hér. Sumir hafa kosið að tala um að við höfum verið að grenja út undanþáguákvæði og hvað eigum við að segja við aðrar þjóðir sem eru að sökkva o.s.frv. Ef einhver heldur að þetta séu þröngir hagsmunir Íslands er það rangt. Ef þetta íslenska ákvæði hefði verið þröngir hagsmunir Íslands hefðu umhverfisráðherrar annarra ríkja ekki fallist á það. Af hverju féllust þeir á þetta ákvæði, umhverfisráðherrar annarra ríkja? Vegna þess að það var vit í því, það var skynsamlegt fyrir lofthjúpinn. Þessi umræða um að menga per haus er rosalega villandi og að mínu mati er hún einungis sett fram til að reyna að koma samviskubiti inn á þessa þjóð sem þjóðin á ekki að bera. Ég vil nefna nokkur dæmi varðandi mengun á íbúa. Hér eru eiginlega þrír geirar sem menga, samgöngur, fiskiskipaflotinn og iðnaðurinn. Þetta er sú mengun sem við búum við í dag af því að við erum búin að hreinsa upp upphitun á húsum með endurnýjanlegri orku, aðallega hitaveitu. Tökum fiskiskipaflotann. Við mengum mjög mikið á mann þar. Og af hverju? Af því að við erum fiskveiðiþjóð. Við erum fá, við erum með öflug skip og veiðum mikið. Af hverju erum við að veiða mikið? Sérstaða okkar er sú að við erum með mikið landgrunn hér sem gefur af sér mikinn fisk þannig að við erum að menga mikið á mann í fiskveiðum. Eigum við að vera alltaf að ota því að þjóðinni að það sé mjög slæmt? Þetta er bara eðli málsins samkvæmt. Við mengum hér líka alveg ótrúlega mikið á íbúa í flugvélakosti, í samgöngum í flugi. Skamm skamm. Af hverju eru við að gera það? Vegna þess að við erum fjarri öðrum löndum. Við getum ekki tekið lest til næstu landa, við getum ekki keyrt til næstu landa. Við gætum siglt en það tekur mjög langan tíma þannig að fólk er ekki mikið í því. Fólk tekur flugið. Við erum staðsett frekar langt úti í hafi þannig að það þarf að fljúga langar leiðir. Við erum líka með fyrirtæki hér sem heitir Icelandair sem vegna staðsetningarinnar er með sitt kerfi uppbyggt þannig að það er flogið til Ameríku, til Íslands, til Evrópu, til Íslands o.s.frv. Ísland er miðpunkturinn. Flugvélarnar eru stöðugt að. Við erum með ótrúlega mörg flugtök á Íslandi, miklu fleiri en 300.000 manns þurfa á að halda. Það er af því að fólk er flutt milli heimsálfa, Ameríku og Evrópu. Þetta íslenska fyrirtæki veldur því að Íslendingar menga ótrúlega mikið á mann í flugi. Þannig er það. Við erum líka með marga bíla og að mínu mati óþarflega marga bíla. Við erum með mikla mengun per haus þar. Svo erum við með álver og þau valda því líka að við mengum mikið per haus. En af því að þau eru hér, þessi fáu eða mörgu eftir því hvernig menn líta á það, þessi þrjú álver sem hér eru, lendum við í því að menga mikið per haus út af því að við erum svo ótrúlega fá en við erum að minnka mengun per haus alþjóðlega. Hv. þingmaður má ekki gleyma því þegar talað er um mengun per haus. Við erum að minnka hana alþjóðlega. Þess vegna fengum við þetta ákvæði. Það var ekki út af neinu öðru, bara af því að það er gott fyrir lofthjúpinn. Ég vil draga mjög skýrt fram, virðulegur forseti, að Íslendingar eiga ekki að hafa samviskubit yfir því að þeir menga mikið á mann almennt séð. Það eru skýringar á því. Við eigum hins vegar að gera betur, eins og við mögulega getum. Við þurfum að fara meira út í rafmagnsbíla, helst lestasamgöngur að einhverju leyti. Ég vil draga það fram að hæstv. forseti er 1. flutningsmaður að því máli að skoða lestasamgöngur og ég er á því líka. Mér finnst það mjög spennandi. Þó erum við fá. Við eigum mikið rafmagn. Það þarf að reyna að fasa olíuna út í fiskiskipaflotanum eins og hægt er og það eru margar nýjungar í því að reyna að spara olíu á fiskiskipaflotann o.s.frv. Það þarf lífsstílsbreytingu hjá almenningi og fyrirtækjum til að menga minna. En það er ekki þar með sagt að við eigum ekki að nýta okkar endurnýjanlegu orku, það er lykillinn í þessu. Virðulegi forseti. Við verðum stundum ansi grobbin af því hvað við erum miklir heimsmeistarar í að nýta endurnýjanlega orku. Það er rétt en við erum líka ofboðslega heppin. Við erum svo heppin að Ísland er þar sem það er og við erum hér og þess vegna er þessi staða. Það er svokallaður heitur reitur undir Íslandi og jarðfræðilega er auðvitað stórkostlegt að hafa allan jarðvarmann út af því. Jarðskorpan er mjög þunn, 10 sinnum þynnri en í öðrum ríkjum, 10 km jarðskorpa hér, 100 km í öðrum ríkjum almennt þannig að við erum geysilega heppin. Við megum ekki verða of sjálfhælin í því hvað við erum miklir heimsmeistarar í nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa, og allt vatnsaflið er auðvitað út af jöklunum okkar. Hins vegar eru önnur ríki sem hafa líka möguleika á að nýta endurnýjanlega orku en þau hafa ekki tæknigetuna til þess, því miður, og við höfum reynt að aðstoða þau. Við höfum getað byggt hér upp mannauð þannig að við getum tæknilega nýtt bæði jarðvarmann og vatnsaflið. Virðulegur forseti. Ég vil að lokum þakka fyrir mjög málefnalega umræðu. Ég held að við séum ekki eins klofin á milli stjórnar og stjórnarandstöðu og fyrri umræða gaf til kynna og ég fagna því sérstaklega að umhverfisráðherra hefur skýrt betur en fyrr stöðu mála. Þótt enn vanti meiri upplýsingar er íslenska ákvæðið á borðinu og það verður þar þangað til við vitum í hvaða nýja kerfi við förum endanlega. Það getur vel verið að við séum að fara í þannig kerfi að sérstaða okkar nýtist án þess að við höfum endilega þetta íslenska ákvæði þar á bak við. Segjum að koldíoxíðskattar komi á almennt í Evrópu og í heiminum sem er mjög líklegt. Þá þurfa þessi íslensku fyrirtæki, ef við tökum álver sem dæmi, ekki að borga koldíoxíðskatt á orkuna sem þau nota af því að þau nota ekki kol og olíu. Þá sleppa þau við skattinn. En það yrði þá meiri skattur á fyrirtæki sem þurfa að nota kol og olíu þannig að það er þá betri samkeppnisstaða fyrir okkar fyrirtæki. Þetta er það sem ég vildi segja að lokum, virðulegur forseti. Ég þakka fyrir mjög góða og málefnalega umræðu.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum. Um er að ræða breytingu á 12. gr. laga nr. 45/1998 og fjallar greinin um fjölda fulltrúa í sveitarstjórn. Flytjendur þessa máls eru þingmenn Hreyfingarinnar auk hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar úr Framsóknarflokki. Sveitarstjórnir og það lýðræðisfyrirkomulag sem þær búa við hefur ekki verið mikið til umræðu hér á landi og hefur hingað til ekki þótt ástæða til að velta mikið vöngum yfir því með hvaða hætti lýðræði á sveitarstjórnarstiginu fer fram. Kosið er til sveitarstjórna á fjögurra ára fresti, oftar en ekki listakosningu en þó tíðkast enn, a.m.k. að einhverju leyti, að einstaklingar séu kosnir. Fjöldi sveitarstjórnarmanna og aðkoma almennings að málefnum sveitarfélaga sinna hefur heldur ekki verið mikið til umræðu. Fámennið víða á eflaust sinn þátt í því en aðgengi íbúa að kjörnum fulltrúum í sveitarstjórnum er án efa mjög víða ágætt. Undanfarin ár hefur þó orðið eðlisbreyting á þessum málum þar sem verkefni sveitarfélaga hafa stóraukist, sérstaklega með yfirtöku þeirra á grunnskólastiginu og miðað við umræðuna má gera ráð fyrir að sveitarstjórnarstigið muni taka að sér enn fleiri verkefni á næstu árum. Í því efni hefur verið rætt um heilsugæsluna, málefni fatlaðra og jafnvel framhaldsskóla. Eins hefur töluvert verið um sameiningar sveitarfélaga undanfarin ár og uppi eru hugmyndir um enn stórfelldari sameiningar, jafnvel með lögum, en hingað til hafa slíkar sameiningar verið mál íbúanna á staðnum. Eins hafa einstök sveitarfélög stækkað gríðarlega undanfarin ár hvað íbúatölu varðar án þess að fjölgun hafi orðið á fulltrúum almennings í þeim sveitarstjórnum. Þetta stafar af þeirri séríslensku reglu, takið eftir því, að kveðið er skýrt á um hámarksfjölda sveitarstjórnarmanna í þeirri grein núverandi sveitarstjórnarlaga sem fjallar um fjölda fulltrúa í sveitarstjórn. Þetta hefur m.a. leitt til þess að borgarfulltrúum í Reykjavík hefur ekki fjölgað um einn einasta frá árinu 1908, í 101 ár. Mér telst til að þetta sé einsdæmi í Evrópu því að yfirleitt er rætt um að vera þurfi lágmarksfjöldi sveitarstjórnarmanna miðað við ákveðinn íbúafjölda en ekki hámarksfjöldi. Því er mælst til þess að eftirfarandi breyting verði gerð á 12. gr. sveitarstjórnarlaga og hún hljóði svo, með leyfi forseta: „a. 1. mgr. orðast svo: Í sveitarstjórn skal fjöldi sveitarstjórnarmanna standa á oddatölu og vera að lágmarki sá sem hér greinir: a. þar sem íbúar eru innan við 1.000: 7 aðalmenn, b. þar sem íbúar eru 1.000–4.999: 11 aðalmenn, c. þar sem íbúar eru 5.000–24.999: 17 aðalmenn, d. þar sem íbúar eru 25.000–49.999: 31 aðalmaður, e. þar sem íbúar eru 50.000–99.999: 47 aðalmenn, f. þar sem íbúar eru 100.000–199.999: 61 aðalmaður, g. þar sem íbúar eru 200.000–399.999: 71 aðalmaður. b. Í stað orðanna „í átta ár“ í 2. mgr. kemur: í tvö ár. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Í greinargerð frumvarpsins segir svo, með leyfi forseta: „Markmið frumvarps þessa er að viðmið um fjölda sveitarstjórnarfulltrúa á Íslandi verði færð til samræmis við það sem þekkist í nágrannalöndunum. Ákvæði 12. gr. sveitarstjórnarlaga um hámarksfjölda kjörinna fulltrúa í sveitarstjórnum eiga sér hvergi hliðstæðu í Evrópu að því best er vitað. Til að mynda má benda á ákvæði í sænskum sveitarstjórnarlögum þar sem kveðið er á um lágmarksfjölda kjörinna fulltrúa í bæjar- og borgarstjórnum (sjá fylgiskjal). Ákvæði um lágmarksfjölda eru eins eða svipuð annars staðar á Norðurlöndum og í Evrópu  (sjá vef Evrópuráðsins: www.coe.int)  . Í janúar 1908 var bæjarfulltrúum í Reykjavík fjölgað í 15. Hundrað og einu ári síðar eru kjörnir fulltrúar í borgarstjórn Reykjavíkur enn 15 að tölu þótt fjöldi íbúa hafi fimmtánfaldast á heilli öld. Frá 1908 hefur landsframleiðsla á hvern íbúa einnig fimmtánfaldast og því má fullyrða að efnahagsleg umsvif í Reykjavík hafi a.m.k. 225-faldast á einni öld. Frambjóðandi til borgarstjórnar í Reykjavík nú til dags þarf að fá um 7% atkvæða til að ná kjöri og eru engin fordæmi um jafnfáa kjörna fulltrúa og jafnháan lýðræðisþröskuld í ámóta fjölmennu sveitarfélagi í nágrannalöndum okkar. Samkvæmt lögum annars staðar á Norðurlöndum, í Evrópu og víðar ættu borgarfulltrúar í Reykjavík því að vera 43–61 hið minnsta. Hér er um að ræða lýðræðisskerðingu sem stríðir gegn anda Evrópusáttmálans, mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem og Ríó-sáttmálans um Staðardagskrá 21 sem er heildaráætlun ríkja Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun samfélaga fram á 21. öldina í samráði við íbúana á hverjum stað og með þátttöku atvinnulífs og félagasamtaka. Þessi skerðing er alvarlegt mannréttindabrot. Hún er andstæð viðhorfum og venjum annars staðar á Norðurlöndum, í Evrópu og víðar þar sem lýðræði er í hávegum haft, þar sem meginmarkmiðið er ekki að torvelda heldur auðvelda þátttöku borgaranna í ákvarðanatöku um eigin mál og mótun samfélagsins til framtíðar. Nærri útilokað er fyrir einstaklinga og samtök utan hefðbundinna stjórnmálasamtaka að komast til áhrifa í sveitarstjórnum og ríkir því fákeppni í sveitarstjórnarmálum og fáveldi í stjórnunarháttum sveitarstjórna (oligarkí, einhvers staðar á milli einræðis og lýðræðis). Í borgarstjórn Reykjavíkur og öðrum fámennum íslenskum sveitarstjórnum er fáveldið auk þess undirstrikað enn frekar með ranghugmyndinni um þörf á „starfhæfum meiri hluta“, sem veldur því að 8–9 borgarfulltrúar hlaða á sig völdum og vegtyllum á meðan minni hlutinn situr hjá verklítill. Fjöldi aðalmanna í þessari tillögu er fenginn með því að miða við helmingsmun á ákvæðum í sænskum og norskum sveitarstjórnarlögum,“ samanber myndina á bls. 2 í frumvarpinu. Frekari samanburður við nágrannalöndin leiðir í ljós íbúafjölda og meðaltal fjölda sveitarstjórnarmanna annars staðar á Norðurlöndunum eins og sjá má í töflunni á bls. 2. Þá eru að meðaltali 28,2 sveitarstjórnarmenn í sveitarstjórnum í Finnlandi, 25,7 í sveitarstjórnum í Danmörku, 30 í sveitarstjórnum í Noregi, 44 sveitarstjórnarmenn að meðaltali í sveitarstjórnum í Svíþjóð en einungis 6,6 sveitarstjórnarmenn að meðaltali í sveitarstjórnum á Íslandi miðað við íbúafjölda. Taflan á bls. 3 leiðir svo enn frekar í ljós hvernig staðan er í nokkrum einstökum sveitarfélögum á Norðurlöndunum hvað varðar fjölda sveitarstjórnarmanna. Eins og segir í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Greinilegt er að miðað við nágrannalöndin er mikill lýðræðishalli hér á landi hvað varðar þátttöku og möguleika almennings til áhrifa í sveitarstjórnum og slíkar fámennisstjórnir sem hér hafa tíðkast eru einsdæmi. Vissulega má gefa sér að þetta fyrirkomulag sé einfaldlega barn síns tíma en með gjörbreyttu og stórlega auknu hlutverki sveitarstjórna sem stjórnsýslustigs verður að gera þá kröfu að almenningur og smærri samtök fái að hafa meiri áhrif á framgang mála. Með fjölgun sveitarstjórnarmanna má einnig gera ráð fyrir að nefndir og ráð sveitarstjórna yrðu skipuð kjörnum fulltrúum en ekki varamönnum eða öðrum liðsmönnum þeirra flokka sem sæti eiga í sveitarstjórninni. Slíkt mundi gera allt ferlið við ákvarðanatöku markvissara og ábyrgð kjörinna fulltrúa yrði einnig skýrari. Eins má gera ráð fyrir að krafa um stærri og öflugri sveitarstjórnir mundi enn frekar ýta undir sjálfviljuga sameiningu sveitarfélaga sem nú eru 77 talsins þrátt fyrir umtalsverða fækkun á liðnum árum. Sveitarfélögin hafa öll sömu stöðu og sömu skyldum að gegna samkvæmt lögum þrátt fyrir að vera ólík og misjöfn að landfræðilegri stærð og íbúafjölda. Hlutverk sveitarfélaga hefur tekið breytingum síðustu ár og verkefnin aukist umtalsvert og þörfin fyrir öflugar sveitarstjórnir og aðkomu fleiri að þeim hefur því farið vaxandi.“ Herra forseti. Þessi breyting er mikilvæg frá því sjónarmiði að lýðræði sé að miklu leyti valddreifing og þegar það er haft í huga liggur beint við að fjölga í sveitarstjórnum þegar þau sameinast öðrum til að gefa íbúum hinna mismunandi sameinuðu eininga færi á að hafa bein áhrif á starfsemi sveitarfélagsins. Þetta er mikilvægt, ekki síst þegar höfð er í huga þörfin á sameiningu sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Ein helsta fyrirstaðan við sameiningar þar er að Reykjavík mundi ná yfirburðum en með fjölgun borgarfulltrúa yrði pláss fyrir alla. Þannig gætu einnig félagasamtök og grasrótarhópar tekið beinan þátt í störfum sveitarfélaganna og hugtakið þátttökulýðræði yrði fyrir alvöru virkt. Breytingartillögur þessar snúa því fyrst og fremst um valddreifingu og aukið lýðræði, möguleika almennings til að hafa meiri áhrif á umhverfi sitt og að byggja sér líf og umhverfi sem hann er sáttari við. Réttmætara og eðlilegra getur það ekki orðið. Vonandi fær frumvarpið góðar viðtökur í allsherjarnefnd, en þangað mun það fara, og meðal allra annarra þingmanna sem skilja mikilvægi þess þegar þeir hafa kynnt sér málið.

Herra forseti. Ég fagna þessu frumvarpi Hreyfingarinnar þar sem bent er á mikilvægan lýðræðishalla sem farið hefur fram hjá mörgum í allt of langan tíma. Fjöldi kjörinna fulltrúa á sveitarstjórnarstiginu virðist vera í litlu samræmi við íbúafjölda. Frumvarpið var rætt meðal kjörinna fulltrúa Vinstri grænna, bæði á sveitarstjórnarstiginu og hér á Alþingi. Okkur fannst nokkuð hratt farið í fjölgun sveitarstjórnarmanna í þessu frumvarpi þar sem við efumst um að stjórnsýslan á sveitarstjórnarstiginu ráði við svo mikla fjölgun á einu bretti. Því langar mig til þess að spyrja hv. þm. Þór Saari hvort hann geti sætt sig við að farið verði í þessa breytingu í nokkrum áföngum, t.d. í tvennum til fernum kosningum?

Herra forseti. Vissulega er þetta mikil breyting. Samkvæmt því sem fram kemur hér, að borgarfulltrúum í Reykjavík yrði fjölgað í 61, sé ég fyrir mér að KR-ingar ættu fulltrúa í borgarstjórn, Fylkismenn ættu fulltrúa í borgarstjórn og alls konar fólk ætti fulltrúa í borgarstjórn sem er mjög mikilvægt. Vissulega er þó það sjónarmið sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir viðraði þess virði að skoða og að sjálfsögðu má gera ráð fyrir að það verði skoðað að taka þetta í áföngum, sérstaklega þegar komið er upp í svona háa tölu eins og 47 eða 61 aðalmann. Ég mundi ekki setja mig á móti því svo lengi sem aukningin til að byrja með yrði umtalsverð þannig að það sæist greinilega að verið væri að taka stórt skref í lýðræðisátt. Ég á erfitt með að sjá að sveitarfélög með innan við þúsund íbúa hafi færri en sjö aðalmenn. Mér finnst valdið vera komið á allt of fárra hendur ef þeir eru færri en sjö. Þá eru kannski fjórir í meiri hluta og fjórir sem ráða öllu í heilu sveitarfélagi er ekki sérlega há tala. Vissulega er ég þó meira en tilbúinn til þess að setjast niður með þingmönnum Vinstri grænna og allra sem það vilja til þess að fara yfir þessar tölur og reyna að finna út sameiginlegan flöt á að þoka þessu mikilvæga máli áfram.

Herra forseti. Framkomið frumvarp til breytinga á sveitarstjórnarlögum er um margt athyglisvert. Hér er gert ráð fyrir að leiðrétta þann lýðræðishalla sem sannarlega er víða á sveitarstjórnarstiginu og mér þykir að hér sé ágætismál á ferðinni en nokkuð bratt farið. Til að mynda er gert ráð fyrir að fjöldi borgarfulltrúa í Reykjavík verði fjórfaldaður á einu bretti. Í sveitarfélögum eins og Kópavogi og Hafnarfirði er gert ráð fyrir að þrefalda fulltrúafjöldann, eða því sem næst, og fleira mætti telja. Á hinn bóginn er löngu tímabært að taka á þeim vanda sem er t.d. í Reykjavík þar sem fleiri atkvæði þarf til að kjósa fulltrúa í borgarstjórn en þingmann á Alþingi. Hér finnst mér hins vegar vanta allar vangaveltur um kostnað sem þessu fylgir en vafalítið verður það rætt í nefnd. Ætla má að kostnaðarauki sveitarfélaganna verði verulegur og beinist þá ekki eingöngu að fjölgun kjörinna fulltrúa heldur einnig að fjölgun nefndarmanna í einhverjum tilvikum og vafalítið að einhverju leyti að uppbyggingu aðstöðu fyrir þessa fulltrúa. Sem dæmi má nefna að sá salur sem borgarstjórn Reykjavíkur notast við núna rúmar tæplega 61 fulltrúa með góðu móti, alla vega ekki án verulegra breytinga á húsnæðinu. Til þess að það fari nú ekki á milli mála tel ég hins vegar að slík atriði megi ekki þvælast fyrir okkur þegar við ræðum um að efla og auka lýðræðið en það gæti þýtt að við færum ekki eins bratt í hlutina. Hv. þm. Þór Saari hefur raunar nú þegar komið inn á að það gæti komið til greina að fara rólegar í sakirnar en hér er talað um. Ég tel að vel megi vinna með það frumvarp sem hér liggur fyrir en að umfang fjölgunarinnar og kostnaðarauka verði að athuga vandlega.

Virðulegi forseti. Í kvöld mælir Hreyfingin fyrir máli sem lýtur að lýðræðisumbótum og nái það fram að ganga mun það auka verulega möguleika fólks til þess að hafa bein áhrif á nærsamfélag sitt. Í dag er kveðið á um ákveðinn hámarksfjölda sveitarstjórnarmanna en í löndunum í kringum okkur er kveðið á um lágmarksfjölda. Lýðræðið hér á landi er því lágmarkað en ekki hámarkað. Fyrir 200 árum var gerð bylting á Íslandi. Hingað komu sápukaupmenn og í för með þeim var Jørgen nokkur Jørgensen sem við höfum kallað Jörund hundadagakonung. Jörundur og félagar hans byltu Íslandi með því að hengja upp tvær tilkynningar. Sú fyrri var í 11 liðum sem kváðu meðal annars á um að allur danskur myndugleiki skyldi vera upphafinn á Íslandi og að Danir héldu sig innan dyra. Sú seinni var aðeins lengri og tjáði íbúum þessa lands að Ísland væri laust og liðugt frá Danmerkur ríkisráðum og að títtnefndur Jörundur væri forsvarsmaður landsins þar til regluleg landstjórn er ákvörðuð, eins og það er orðað í tilkynningunni. Þetta gekk upp, reyndar bara í tvo mánuði, vegna þess að Íslendingar voru ekki vanir því að geta haft áhrif á stjórnun landsins og umhverfisins. Þegar Danir náðu aftur völdum hreyfðu íslenskir borgarar heldur hvorki legg né lið til að halda nýfengnu frelsi. Nú 200 árum síðar hefur mikið vatn runnið til sjávar. Lýðveldið Ísland var stofnað árið 1944 og margt hefur færst í átt til virkara og víðtækara lýðræðis. Þó er margur akurinn óplægður enn. Herra forseti. Ég er nýkomin úr minni fyrstu kjördæmaferð með þingmönnum Suðurlands. Það er mikill munur að kynnast sveitarstjórnarmönnum á landsbyggðinni þar sem lýðræðishallinn er mun minni en hér á höfuðborgarsvæðinu. Í sveitarstjórnum á landsbyggðinni eru í flestum tilfellum mun færri atkvæði á bak við hvern sveitarstjórnarmann en á höfuðborgarsvæðinu. Mér virðast sveitarstjórnir í minni samfélögum endurspegla þau samfélög sem þær eru sprottnar úr og eiga að þjóna mun betur. Fólkið þar er mun raunverulegra og minna „fótósjoppað“ en frambjóðendur í stærri byggðarlögum þar sem baráttan um örfá sæti er mun harðari og kostnaðarsamari fyrir frambjóðendur. Við sameiningu sveitarfélaga er veruleg hætta á að íbúar minni sveitarfélaga glati bæði rödd sinni og áhrifum vegna þess hve sveitarstjórnarmenn eru fáir. Nærtækt dæmi um þetta er sameining Reykjavíkur og Kjalarness, eða ættum við kannski að segja yfirtaka Reykjavíkur á Kjalarnesi? Við þá sameiningu misstu íbúar Kjalarness öll áhrif sín. Kjalarnes er ekki venjulegt hverfi í Reykjavík, það hefur mikla sérstöðu og þarfir íbúanna eru að mörgu leyti aðrar en annarra Reykvíkinga. Þeir hafa hins vegar enga rödd í stjórn borgarinnar eða raunveruleg áhrif. Mér finnst það spennandi hugmynd, herra forseti, að gefa fólki frekara tækifæri til þess að hafa áhrif á sitt nánasta umhverfi. Ég held að okkur sé hollt að heyra fleiri raddir frá fleiri aðilum en bara hefðbundnum stjórnmálaflokkum. Mér þætti bæði gaman og viðeigandi að íbúasamtök, t.d. Breiðhyltinga eða Árbæinga, gætu tekið sig saman og boðið fram til borgarstjórnar eða ýmis hagsmunasamtök sem vilja gera bragarbót í málefnum sínum, t.d. samtök um bíllausan lífstíl eða félag hundaeigenda, sem hefur reyndar enn ekki verið stofnað mér vitanlega en væri örugglega ágætisfélag sem gæti haft góð áhrif á sveitarfélagið sitt. Í því bæjarfélagi sem ég bý í hafa sömu flokkarnir verið einráðir í næstum 20 ár og sá stærri haft öll tögl og hagldir, lengst af undir stjórn manns sem nýlega sagði af sér vegna ásakana um spillingu. Í allan þann tíma hefur minni hlutinn verið nánast áhrifalaus. Bæjarfulltrúar eru 11 og það hefur verið viðtekin venja að fimm þeirra séu hunsaðir. Það eru því einungis sex bæjarfulltrúar í þessu tæplega 30.000 manna bæjarfélagi sem ráða nánast öllu. Það er því einn sem hefur völd á hverja 5.000 íbúa. Þetta látum við viðgangast, einungis vegna þess að það er hefð fyrir því, rétt eins og Jörundi tókst að hertaka heilt land með litlu meira en tveimur tilkynningum og Dönum tókst að ná því aftur án nokkurrar andstöðu Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þingmönnum Hreyfingarinnar að hafa hreyft við þessu máli og að leggja fram frumvarp til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum er fyrst og fremst varðar fjölda sveitarstjórnarmanna í mismunandi stórum sveitarfélögum. Ég þáði það að vera meðflutningsmaður á frumvarpinu með þingmönnum Hreyfingarinnar þar sem mér fannst áhugavert að opna á þá umræðu sem þau hafa komið inn á, hv. þingmenn Margrét Tryggvadóttir og Þór Saari. Ekki er þar með sagt að ég mundi skrifa nákvæmlega upp á tæknilega útfærslu á því hversu margir aðalmenn eigi að vera á bak við hvern tug þúsunda eða hundrað þúsund íbúa, það er kannski útfærsla tæknilegs eðlis sem væri eðlilegt að færi fram í viðeigandi þingnefnd. Það er hins vegar sláandi að velta því fyrir sér, eins kom fram í greinargerðinni og ágætri yfirferð hv. þm. Þórs Saaris, að fyrir 100 árum voru bæjarfulltrúar í Reykjavík jafnmargir og þeir eru í dag þrátt fyrir að íbúafjöldinn hafi fimmtánfaldast. Það segir okkur að menn hafa ekki hugsað til hlítar hvaða þróun hefur átt sér stað á sveitarstjórnarstiginu hvað varðar fulltrúa í bæjum eða sveitum eða borg. Ég átti þess kost fyrir nokkrum árum að fara með hópi sveitarstjórnarmanna í ferð til Norðurlanda þar sem við kynntum okkur fyrst og fremst skipulagsmál en í leiðinni ræddum við auðvitað sveitarstjórnarmál við þá aðila sem við hittum í þremur löndum. Það kom mér nokkuð á óvart þó að ég hefði þá verið í sveitarstjórn í 12 eða 14 ár með hvaða hætti sveitarstjórnarstigið virkaði á Norðurlöndum og þessi gríðarlegi fjöldi sveitarstjórnarmanna. Hugsun mín var fyrst og sem ég hef heyrt hjá mörgum þingmönnum eða almenningi og þau viðbrögð sem þetta frumvarp fékk þegar það birtist fyrst almenningi að menn veltu því fyrir sér að hér væri galin hugmynd um að auka kostnað á sveitarstjórnarstiginu og fjölga pólitískum smákóngum á sveitarstjórnarstiginu hingað og þangað. Það er svo langt í frá. Í þeim sveitarfélögum á Norðurlöndunum þar sem við ræddum við menn kom það einmitt í ljós að sveitarstjórnarmenn voru alls ekki „sveitarstjórnarkommisserar“ í sínu byggðarlagi, langt í frá. Þeir voru kjörnir fulltrúar sem komu fyrst og fremst að stefnumótun en voru hvergi í hinum daglega rekstri. Hinum daglega rekstri var stjórnað af þar til kjörnum yfirmanni, oddvita, eða „ordfører“ eins og það heitir gjarnan á Norðurlöndunum, og síðan af ráðnum framkvæmdastjóra og embættismönnum viðkomandi sviðs. Aftur á móti voru hinir kjörnu fulltrúar þátttakendur í stefnumótuninni og þeir voru líka þátttakendur í nefndum. Þeir voru hins vegar ekki í fullu starfi sem kjörnir fulltrúar að vasast í daglegum rekstri. Að því leytinu fannst mér áhugavert að taka þátt í framlagningu á þessu frumvarpi og gera tilraun til þess á tímum sem við þurfum virkilega að ræða það að skapa nýtt Ísland og öðruvísi samfélag að á sveitarstjórnarstiginu væri áhugavert að reyna að taka pólitíkina út úr daglegum rekstri og láta sveitarstjórnarfulltrúana sjá um stefnumótun fyrst og fremst.

Herra forseti. Ég þakka þær viðtökur sem málið hefur fengið þó að ekki hafi verið margir í þingsalnum. Það kemur auðvitað mörgum á óvart að það skuli þurfa að ræða lýðræðið í sveitarstjórnum en ekki hefur verið hefð fyrir því. Mig langaði að tæpa á tveimur atriðum frá hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni. Annars vegar um fjölda sveitarstjórnarfulltrúa í nágrannasveitarfélögum Reykjavíkur og það er minn draumur, hafandi búið í Reykjavík og búandi núna úti á Álftanesi, að þessi sveitarfélög sameinist, alla vega að stórum hluta. Það væri skipulagslega séð fráleitt að gera það ekki, við sjáum bara hvernig málin eru í dag og með fleira fólki í þeirri sveitarstjórn sem þar yrði í kjölfarið gæfist fólki í öllum þessum nágrannasveitarfélögum einmitt færi á að taka beinan þátt í stjórnun þess sveitarfélags. Hitt var mál sem sneri að kostnaði. Ég held að það sé rangt að gera því skóna að kostnaður við borgarstjórn Reykjavíkur mundi margfaldast í hlutfalli við fjölda borgarfulltrúa, ég held að hann mundi ekki gera það. Vissulega mundi einhver kostnaður hljótast af og einhver húsnæðiskostnaður að auki líka en við megum ekki láta einhvern ákveðinn skort á fermetrum ráða því hversu mikið lýðræði við höfum, lýðræðið er dýrmætara en það. Ég sé ekki betur af því sem ég sé af sal borgarstjórnar Reykjavíkur en að þar rúmist vel fleiri en þeir 15 sem þar sitja og svona reyna að dreifa úr sér yfir allt gólfið eins og þeir mögulega geta. Ég fagna þessari umræðu og eftir því sem mér hefur verið tjáð á meðan á umræðunni stendur fer þetta mál til samgöngunefndar en ekki til allsherjarnefndar og við munum bara reyna að fylgja því eftir þar inni með öllum tiltækum ráðum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um reglur um skilaskyldu á ferskum matvörum. Meðflutningsmenn ásamt mér eru 11 þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Tillögugreinin er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela efnahags- og viðskiptaráðherra að móta reglur um skilaskyldu á ferskum matvörum í verslunum, til þess að tryggja eðlilegt og sanngjarnt samkeppnisumhverfi innlendrar matvælaframleiðslu.“ Þessi tillaga var flutt á 136. löggjafarþingi en fékk þá ekki afgreiðslu og er því endurflutt núna. Mikil umræða hefur átt sér stað um svokallaða skilaskyldu á ferskum matvörum. Skilaskyldan felur í sér að kjósi verslunareigandi svo, getur hann sér að kostnaðarlausu krafist þess að framleiðandi taki til baka framleiðsluvörur sem eru að nálgast síðasta söludag. Þetta á við um íslenskar matvörur en ekki þær erlendu. Margir íslenskir matvælaframleiðendur telja að þetta fyrirkomulag skapi mikla skekkju í samkeppnisumhverfinu. Innlendir framleiðendur þurfi að bera kostnað af þeirri rýrnun sem hlýst af því að vöru er skilað en sá sem flytur inn matvörur geti komið ábyrgðinni og kostnaðinum af sér yfir á herðar kaupmannsins. Þetta fyrirkomulag leiði síðan til þess að það skapist hvatning fyrir seljanda vörunnar að halda fremur fram þeirri vöru sem ekki er með skilaskyldu, til þess að tryggja að kostnaðurinn af rýrnun falli ekki á hann. Þau sjónarmið hafa á hinn bóginn heyrst af hálfu seljenda að í skilaskyldu felist trygging fyrir því að ekki verði óeðlileg birgðasöfnun í verslun, með tilheyrandi kostnaði og rýrnun sem að lokum falli á neytendur í hærra vöruverði. Þess ber þó að geta að margir birgjar sjá sjálfir um að fylla á í búðunum og stýra magni, að minnsta kosti að mestu leyti. Mjög mikilvægt er að um þessi mál gildi sanngjarnar leikreglur sem tryggi samkeppnisstöðu innlendrar matvælaframleiðslu. Þetta er ekki síst mikilvægt í ljósi hinnar gríðarlegu samþjöppunar í matvöruverslun sem hefur orðið hér á landi, þar sem tvær verslunarkeðjur ráða drýgstum hluta markaðarins.“ Eins og við vitum fer fram mikil umræða einmitt um stöðu smásöluverslunarinnar og stöðu þess stærsta á þeim markaði og það finnst mér líka vera tilefni til þess að þessi mál séu borin hérna sérstaklega upp. Það eru auðvitað sífellt vakandi spurningar um samkeppni í landinu og það er mjög óeðlilegt eins og þessi mál hafa þróast til að mynda á smásölumarkaðnum þar sem tvær keðjur nánast ráða þessum markaði og sú þriðja kemur þar í kjölfarið og ræður síðan stórum hluta af því sem eftir er. Þetta er alvarlegt og vont ástand og getur haft í för með sér markaðslega misnotkun. Undan því kvarta mjög margir, birgjar, framleiðendur, bændur, afurðasölufyrirtæki o.s.frv. Það er hins vegar þannig að fá þeirra þora að segja þetta upphátt vegna þess að þau eiga allt undir því að geta selt vörur sínar greiðlega til þessara stóru smásölukeðja. Þess vegna er mikilvægt að hafa um þetta skýrar leikreglur. Sú tillaga sem hér er lögð fram sem kannski lætur ekki mikið yfir sér við fyrstu sýn, er tilraun til að setja slíkar sanngjarnar leikreglur sem gera það að verkum að íslenskir framleiðendur, íslenskir birgjar, íslenskar afurðasölustöðvar svo dæmi séu tekin, hafi sanngjarnan grundvöll til að keppa á en séu ekki sett í þá stöðu að þurfa að lúta í öllu vilja þeirra sem kaupa af þeim vöruna, í ljósi þess og í krafti þess að þarna er um að ræða risa sem þeir eru fást við sem þeir eiga allt sitt undir og þurfa þess vegna að sitja og standa eins og sá sem öllu ræður í þeim efnum, segir og skipar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, 1. flutningsmanni og reyndar flutningsmönnum öllum, fyrir að leggja fram þessa tillögu til þingsályktunar um afar mikilvægt mál, að reyna að finna einhverjar sanngjarnar reglur sem gera það að verkum að innlendir framleiðendur og birgjar sitji við sama eða sambærilegt borð og erlendir framleiðendur eða erlendar vörur í íslenskum verslunum. Ég vil um leið nota tækifærið og taka undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að það er afar lítil samkeppni á Íslandi eða á íslenskum smásölumarkaði þar sem tvær keðjur ráða markaðnum algerlega, ráða í raun og veru yfir birgjum og þar af leiðandi innlendum framleiðendum, þó svo að menn séu kannski, eins og fram kom í máli hv. 1. flutningsmanns, feimnir við að stíga fram og tala um það. Ég ætlaði bara að koma upp og reyndar fagna þessari þingsályktunartillögu og tel hana afar mikilvægt skref í því að hér á landi gildi eðlilegt samkeppnisumhverfi í smásöluverslun.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær góðu undirtektir sem málið hefur fengið. Ég trúi því að skapast geti um það pólitísk samstaða að setja á laggirnar nefnd af þessu taginu. Ég trúi því ekki að þrátt fyrir að tillaga þessi sé flutt af þingmönnum úr stjórnarandstöðu láti menn það bögglast fyrir sér við afgreiðslu þessa máls. Þetta er sanngirnismál, þetta er réttlætismál, þetta er mál sem mun styðja við bakið á íslenskum framleiðsluiðnaði og ég trúi ekki öðru en takast muni pólitísk samstaða um að afgreiða þetta mál og fela hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að móta reglur um skilaskylduna sem er svo mikið hagsmunamál fyrir framleiðendur og ekki síður fyrir neytendur í landinu.