Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þessa brtt. á þskj. 670. Mál þetta hefur verið til meðferðar í báðum d. þings, eins og l. gera ráð fyrir, og einnig til einnar umr. í hvorri d. Það er þess vegna orðið hv. þm. allljóst, hvað þeir vilja aðhyllast. Það, sem d. ber á milli, er aðallega ákvæði 5. gr. frv., og er það meira formsatriði. sem hv. Ed. vildi breyta og breytti. en hv. Nd. sýndist ekki fara betur og jafnvel lakar. Ég skal aðeins taka það fram, sem hv. Nd. lagði sérstaklega áherzlu á og orðið hefur ágreiningur um í 5. gr. Það er það, að með þeim skóla, sem þannig væri stofnaður, yrði lagt í mikinn stofnkostnað í sambandi við hann, húsnæðið mundi kosta út af fyrir sig mörg hundruð þús. kr., ef ekki millj. kr., svo og öll áhöld og tæki, sem mundu kosta mjög mikið fé. Og sjútvn. Nd. sýndist það vera of mikill tilkostnaður, ef menn ætla ekki að læra meira þarna en gert er ráð fyrir í frv., eins og hv. Ed. hefur gengið frá því, en það er verkefni þessa skóla að hafa eins vetrar námskeið fyrir matsveina á fiskiskipum og flutningaskipum. En eins og kunnugt er, þá sækja Íslendingar nú mjög mikið og með ærnum kostnaði ýmiss konar nám varðandi matreiðslu og framreiðslu til annarra landa, og þegar þessi skóli kemst upp á annað borð hér á landi, þá sýndist sjútvn. Nd., að þessi skólastofnun ætti að losa okkur Íslendinga við þörfina fyrir að vera að sækja nám í þessum greinum til annarra landa. Hv. d. féllst alveg á þessa skoðun n., að mig minnir ágreiningslaust. Hins vegar er mér ekki kunnugt um það, hvernig þetta hefur gengið í hv. Ed., en svo mikið er víst, að hv. Ed. breytti þessu frv. Okkur þótti eðlilegt, þegar svona ágreiningur er milli d., þá réði sú d., sem fjölmennari er. En ég ætla þó ekki að fara hér út í neinar kappræður út af þessu af þeim ástæðum, sem ég tók fram, að málið er orðið svo margrætt í báðum d., að þess gerist engin þörf. Ég skal taka það fram, að sjútvn. og d. öll féllst á breyt. hv. Ed. varðandi mötuneyti skólans, að heimila ríkisstj. að láta starfrækja mötuneyti við skólann, en áður hafði verið ætlazt til, að sami háttur væri hafður þarna eins og í fjölmörgum skólum úti um land, að nemendur hafi þar um félagsskap sinn. En það má segja, að það skipti öðru máli um þennan skóla, og má búast við, að þar fari fram veitingar, sem ekki eru viðkomandi nemendum hans, svo sem við ýmsar samkomur og mót. Og að athuguðu máli féllst n. á þessa breyt. á frv. Ég hef svo ekki annað um þetta að segja en að það er ósk okkar flm., sem erum allir í sjútvn., að þessi till. á þskj. 670, sem er alveg það sama og samþ. var af hv. Nd. án ágreinings, verði nú samþ. hér við meðferð málsins í Sþ.

Frsm. Ed-nefndar (Gísli Jónsson): Herra forseti. Ég vil leiðrétta þann misskilning, sem mér fannst koma fram hjá hv. 5. þm. Reykv. áðan. Það var í rauninni efnislegur ágreiningur um málið. og skal ég gera nokkra grein fyrir honum hér. Mér skildist, að þrátt fyrir það, þótt frsm. hafi haft þetta mál til meðferðar allan þingtímann, sé honum ekki kunnugt, að einmitt fyrir efnislegan ágreining í málinu hefur ekki tekizt að samþ. frv., eins og það liggur fyrir nú. Eins og málið liggur fyrir á þskj. 519 og Ed. gekk frá því, er gert ráð fyrir, að þetta sé matsveinaskóli fyrir nemendur. sem fara á fiskiskip, eins vetrar skóli, en hins vegar verði hægt að halda uppi námskeiðum fyrir aðra. En eins og málið liggur fyrir á þskj. 670, þá er gert ráð fyrir 3–4 ára skóla í sambandi við iðnlöggjöfina, sem er allt annað mál. Iðnlöggjöfin ákveður, að nemendur í þessum skóla skuli fá sitt nám samkv. iðnlöggjöfinni, og þeir eru ráðnir samkv. sérstökum samningum, og ríkissjóður hefur ekki tekið á sig neina sérstaka fjárhagslega skuldbindingu um að annast námið fyrir þá menn, sem starfa eftir iðnlöggjöfinni, frekar en ákveðið er í iðnlöggjöfinni sjálfri. Þess vegna er hér verið að blanda saman tveimur óskyldum málum, en það vill ekki Ed. viðurkenna að ástæða sé til að gera. Það er upplýst, eins og frsm. gat um. að kostnaður við þennan skóla verður mjög mikill, verði hann settur á stofn samkv. brtt. á þskj. 670. og hv. Ed. sér ekki ástæðu til þess að fara út í slíkan kostnað á þessu stigi málsins, og þess vegna leggur hún eindregið til, að frv. verði samþ. eins og gengið var frá því í hv. Ed., þar sem hvorki var ágreiningur um það í n. eða d. Vil ég því mjög vænta þess, að með tilliti til þess, sem ég hef sagt, séu þær brtt., sem eru á þskj. 670, felldar og málið samþ. eins og það kom frá hv. Ed.



Herra forseti. Það er ekki vani minn að blanda mér í mál, þegar tveir menn deila um það. En mér skilst, að ágreiningurinn í þessu máli, eftir því sem hv. frsm. hafa upplýst, sé hér á milli hv. d. Og það er alltaf svo. að það fer eftir því, hvernig málið er túlkað fyrir dm., hvaða afstöðu þeir taka. Ég ætla að bæta hér ýmsu við það, sem form. sjútvn. Ed. gat um, og undirstrika það svo langt sem það nær. En mér þykir leitt, að málið skyldi snúast inn á þessa braut, jafnviðsjált eins og það er að ætla að koma upp matsveinaskóla í sjómannaskólanum og hefja allmikinn kostnað til þess að taka á móti nemendum í þann skóla. Deilan er um það, hvort þeir menn, sem ætla að nema matreiðslu fyrir farþegaskip og hótelrekstur í landinu, eigi að vera fastir nemendur í 3–4 ár á þessum skóla. Og misskilningurinn, eins og hv. form. sjútvn. Ed. skýrði frá, liggur í þessu. Þeir eiga að hafa sitt verklega nám, sumpart í hótelum, sumpart á skipum, og að öðru leyti verklegt nám í skólanum eftir því, sem hann getur látið það í té. Það er ekki ætlazt til þess, að þessi skóli geti lagt það af mörkum að staðaldri, sem krafizt er á l. fl. hóteli og fullkomnu farþegaskipi. Hins vegar er það opið í frv., að sú bóklega fræðsla. sem þessir menn eiga að hljóta, getur verið tekin upp við skólann, að svo miklu leyti sem þeir geta þá losnað við að stunda iðnskólanám, sem þeir eru nú skyldugir til samkv. l. Og það er, eins og ég sagði, opið vegna okkar till. að ráðuneytið haldi uppi þeirri bóklegu fræðslu, sem er mun meiri fyrir þessa matsveina en aðra matsveina. Meðal annars er þar um mikið tungumálanám að ræða, sem ekki er þörf fyrir þá að læra, sem aðeins eru á fiskiskipunum. svo sem franska. en slíkt er aftur talið nauðsynlegt á stórum farþegaskipum og hótelum, en það er ekki ætlazt til þess, að þessi skóli veiti svo fullkomna menntun. Um kostnaðarhliðina er það að segja, að vitanlega kostar það meira að reka skólann allt árið.

Ég vildi mælast til þess, að hv. þm. vildi reyna að stytta mál sitt.

Það er óviðeigandi, ef menn mega ekki ræða mál hér, og ég vil benda hæstv. forseta á, að ég hef ekki tafið fyrir honum fundi á þessu þingi. Ég vil enn fremur benda á, að það er gert ráð fyrir því, að veitingaþjónar eigi að koma til náms í skólann. Ég álít rétt að geta þess, að slíkur skóli hefur engin skilyrði til þess að fullnuma veitingaþjóna, því að þeirra starf liggur mikið í æfingu, sem þeir fá með því að bera fyrir gesti á hótelum og skipum og virðist vera óþarflega mikið að heimta 4 ára nám til þess, en þetta virðist nú orðinn siður, og skóli sem þessi hefur mjög takmörkuð skilyrði til að fullnuma menn í slíku starfi, því að það ber öllum saman um, sem eru lærðir í iðninni, að það sé æfing, sem sé bezti skólinn í þeim efnum. Að síðustu skal ég geta þess, að sjútvn. Ed. ræddi ýtarlega við stéttarfélag þessara manna hér í bæ, og þeir töldu það skynsamlega leið, sem n. vildi fara inn á í þessum efnum. Við ræddum einnig við bryta, sem lengi hefur verið á skipi eimskipafélagsins og er mjög æfður í iðn sinni, og hann taldi að um skynsamlega leið væri þarna að ræða hjá n. Ég skal verða við tilmælum hæstv. forseta að stytta mál mitt og vænti þess, að hv. þm. geti fallizt á sjónarmið okkar Ed-manna í þessu máli og felli brtt., sem fyrir liggur, því að það er nauðsynlegt, að málið gangi fram á þann viturlegasta hátt, sem hægt er að finna.

Forseti (JPálm) : Ég vil mjög mælast til þess. að hv. þm. reyndu að stytta mál sitt, því að við höfum takmarkaðan fundartíma.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Það má segja, að þetta mál hafi verið mikið rætt, en þó kemst ég ekki hjá því að segja nokkur orð, eins og nú er komið. Það hefur farið svo, að d. hafa ekki getað orðið sammála um málið. Það hefur gengið á milli d., og Nd. hefur verið, kannske ekki alveg sammála öll, en mikill meiri hl. hennar hefur verið því fylgjandi, eins og það liggur fyrir með brtt. á þskj. 670, en hins vegar hefur hv. Ed. viljað takmarka mjög ákvæði frv. og mun, að því er mér virðist, ekki vera fáanleg til að færa málið aftur í það horf, sem það var í upphaflega. Þegar þetta mál var upphaflega flutt hér frá því ráðuneyti, sem ég veiti forstöðu, var það gert eftir samráði við stjórn farmanna- og fiskimannasambandsins og Landssambands ísl. útvegsmanna og ýmsa aðra málsmetandi menn, sem eru þessari stétt háðir, og var reynt að fara eftir ýmsum till. þeirra í því frv., sem hér hefur verið borið fram. Brtt. á þskj. 670 er svipuð því, sem frv. var í upphafi, áður en Ed. breytti því. Það, sem hér ber milli mála, er það, hvort eingöngu eigi að vera um lítinn kokkaskóla að ræða fyrir fiskiskip og flutningaskip, skóla þar sem menn gætu numið þessi fræði í 6–7. kannske 8 mánuði, og síðan yrði það ekki meira. Er þá hugsað, að því námi væri komið fyrir með námskeiðum, eftir því sem fé yrði til þess veitt í fjárl. M. ö. o. allt skipulag skólans væri í lausu lofti og færi eftir því, hvað Alþ. vildi á hverjum tíma til skólans veita. Það er meginmunurinn, sem er á þessum tveimur sjónarmiðum d. og n., sem hafa beitt sér fyrir málinu og verður hver að taka afstöðu til þess eftir því, sem hann vill gera upp við sig. Nú fá matsveinar og veitingaþjónar kennslu sína eins og aðrir iðnaðarmenn hjá meisturum. Um það þarf ekki að fjölyrða, hversu miklu fullkomnara er, að því sé hagað eins og frv. gerir ráð fyrir, að nokkur hluti kennslunnar yrði í skóla, en nokkur hlutinn meistarakennsla. Ég hygg, að það sé það form, sem bezt gefst erlendis, en einhliða meistaranám eða einhliða skólanám gefist ekki eins vel. Þetta er að vísu ekki útilokað, eins og frv. er nú, en það er allt í lausu lofti og yrði að fara eftir því, hvað veitt yrði til skólans í fjárl. hverju sinni. Ef það verður svona, sætti ég mig við það, að frv. verði afgr. eins og Ed. gekk frá því, en ég vil miklu heldur og tel miklu betra fyrir málið, að það verði afgr. eins og sjútvn. leggur nú til og eins og það var borið fram í upphafi. Ég tel ekki hægt að fá fast skipulag á þennan skóla, nema hann verði hafður eitthvað á svipaðan hátt og þar kemur fram, nema þá sem matsveinaskóla fyrir fiskiskip og minni háttar flutningaskip, þar sem ekki er um að ræða nema eins árs nám. Ég skal enn geta þess, að þegar málið var hjá mér í undirbúningi, þá ræddu við mig fulltrúar frá sambandi íslenzkra veitingahúseigenda, en þeir hafa stofnað með sér félag. Nú eru í landinu milli 60 og 70 veitingahús, að vísu mismunandi stór og mismunandi fullkomin, en þurfa þó öll á starfsfólki að halda, sem kann verk sín, m. a. þau, sem hér er veitt fræðsla í. Það má segja, að það sé ekki hlutverk sjómannaskólans að veita slíku fólki fræðslu, en hins vegar væri æskilegt, ef þessi fræðsla ætti sér stað í sjómannaskólanum, þá gætu þessir menn notið góðs þar af. Það var ósk þeirra, að ég ynni að og beitti mér fyrir, að svo yrði um hnútana búið, að hótelmenn gætu haft samflot með þeim, sem þessi skóli er sérstaklega ætlaður, því að matsveinsstarfið er mikið til það sama, hvort sem það fer fram á farþegaskipi eða á hóteli. Ég ætlaðist líka til þess, að hægt yrði að verða við þessum óskum með frv., eins og það var, og það er hægt, ef sú breyt. er samþ., sem hér liggur fyrir, en það er ekki hægt, ef gengið er frá frv. eins og það nú liggur fyrir. Ég þarf svo ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég ætla, að hv. alþm. hafi gert sér grein fyrir, hvað hér er um að ræða. Ég vil aðeins með þessum orðum lýsa yfir, að ég óska heldur annarrar lausnarinnar en hinnar, þó að ég eftir atvikum geti sætt mig við hina, ef sú fæst ekki, sem ég vil heldur. En það, sem ekki má koma fyrir, er að frv. sé fellt, því að það hefur verið gerður of mikill undirbúningur að byggingu sjómannaskólans til þess, að hann fari til ónýtis á þann hátt, að málinu sé drepið á dreif og ekki fæst að nota sér þá aðstöðu, sem er að verða þar fyrir hendi, því að með byggingu sjómannaskólans og þeim undirbúningi, sem þar hefur verið gerður, er hægt að hafa þessa starfsemi eins fullkomna og gert er ráð fyrir í frv., eins og það var og eins og brtt. fer fram á.



Herra forseti. Ég get sparað mér svo að segja allt, sem ég ætlaði að segja, því að hæstv. samgmrh. hefur nú þegar tekið það fram, og get ég því að mestu látið nægja að vísa til þess. Ég ætlaði að rekja gang málsins, en hann hefur gert það og þarf ég ekki frekar út í það að fara. En ég vil þó, af því að ég stóð upp, leiðrétta það, sem hv. þm. Barð. sagði, að ég hefði sagt, að um þetta mál hefði verið togstreita, án þess að nokkuð bæri á milli. Ég sagði einmitt, að það hefði verið nokkur ágreiningur um málið, nefndi ekki togstreitu, en efnislegur ágreiningur hefði verið aðallega um 5. gr., og skýrði frá, hvað það væri, og það hefur hæstv. ráðh. nú undirstrikað. Að öðru leyti þarf ég ekki neitt um þetta mál að ræða við hv. þm., en endurtek það, að málið er orðið svo kunnugt, að ekki ætti lengur að þurfa að deila um það. Ég vil þó skýra frá því, að hv. 1. landsk. sagði, að í þessum skóla gætu nemendur ekki, eins og hann komst að orði, haft nein skilyrði til að fullkomna sig, ef þar væri meira en eins vetrar nám, af því að þetta væri iðnskóli, en þeir gætu ekki fengið það verklega nám nema á hótelum eða farþegaskipum. Ég vil benda á, að það er ætlazt til, að þessi skóli hafi verulega starfrækslu í þessum efnum, bæði matreiðslu og framreiðslu, því að þarna verður eflaust fullkomið mötuneyti, og þarna verður eflaust haldið uppi veitingum mjög fullkomnum fyrir ýmiss konar samkomur og mót, og eins og hæstv. ráðh. tók fram, einhvers staðar verður þó það bóklega nám að fara fram, sem á að veita þessum mönnum rétt til að ganga undir próf í þeim greinum. Hv. 1. landsk. heldur fram, að matsveinafélagið og brytar á skipum hafi undirbúið þetta og þeir vilji heldur það form, sem Ed. hefur samþ. Ég vil benda á, að það, sem hæstv. ráðh. hefur gert í málinu, er það, að hann hefur rætt undirbúning þess við þessa aðila, svo að það er ólíklegt, að þeir, sem hafa unnið að þessum málum svo að árum skiptir, vilji ekki það, sem felst í þessari tillögu.

Forseti (JPálm) : Ég vil nú mjög mælast til þess, að hv. þm. fari að verða stuttorðir.

Frsm. Ed-nefndar (Gísli Jónsson) : Ég vil í tilefni af ræðu hæstv. ráðh. og hv. 5. þm. Reykv. leyfa mér, þar sem þeir hafa fullyrt, að þetta mál sé undirbúið í samvinnu við Matsveina- og veitingaþjónafélag Íslands, að lesa kafla úr bréfi frá félaginu til sjútvn. Nd. 21. nóv. 1946. Það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við erum alveg á móti því, að Farmanna- og fiskimannasamband Íslands hafi nokkur afskipti af þessum skóla, þar sem við teljum þennan skóla eiga að koma í stað iðnskóla fyrir þá, sem vilja læra þessar iðngreinar.“ Svo leyfa þeir sér að segja, að fullt samkomulag sé við þessa aðila. M. ö. o. það er togstreita um það. að veitingaþjónar og félag þeirra vill fá skóla fyrir sig sem iðnskóla. Nemendur hjá meisturum fá laun fyrir að nema í fjögur ár í stað þess að læra í skóla. Hvernig hefur hæstv. ráðh. hugsað sér að koma þessu fyrir? Ætlast hann til þess; að nemendur, sem ríkið kostar þennan skóla fyrir. haldi áfram að taka laun hjá meisturum? Ég er ekki viss um, að þetta sé eins djúpt hugsað og fram kom í ræðu hans. Það er verið að rjúfa iðnlöggjöfina með þessu. Hæstv. ráðh. er hér að beita sér fyrir sams konar breyt. og hann hefur áður beitt sér á móti, m. a. sveitaiðnskólunum.

Fjarri því.

Nei, hann notar bara rökin svona. þegar þau styðja hans mál, þó að það sé þvert á móti því, hvernig hann hefur notað sams konar rök daginn áður, eftir því sem honum býður við að horfa. Ég vil í þessu sambandi benda á, að ekkert er um það sagt, hvaða rétt þessir menn eigi að hafa á öðrum sviðum. Hæstv. ráðh. vill hér blanda saman námi við sjómannaskólann fyrir matsveina á fiskiskipum og námi fyrir matsveina á hótelum í landi, sem eiga að taka nám eftir allt öðrum l. Til þess ætlar hann að verja hundruðum þúsunda króna, eins og þessi skóli kemur til með að kosta, ef ekki er spyrnt fótum við. Ég hygg, að ef hæstv. ráðh. vill tryggja málið hér, þá væri eðlilegast fyrir hann að fá málið tekið nú af dagskrá og reyna að bæta fyrir það, sem hann hefur alveg vanrækt, að fá samkomulag um það milli d. Hann hefur ekki fengizt til að ræða málið við Ed. Hann ætti að reyna að sjá til, hvort ekki er hægt að koma í veg fyrir, að frv. falli, bjarga því. sem bjarga þarf. Verði þessi brtt. samþ., þá hleypur hann þá áhættu, að málið nái ekki fram að ganga, því a.ð þótt till. þurfi ekki nema einfaldan meiri hl., þá þarf málið sjálft 2/3. Hann hefur ekkert öryggi fyrir, að þetta góða mál verði ekki drepið fyrir honum. Ég vil því mjög mælast til þess, að hann fallist á, að málið sé nú tekið af dagskrá og reynt að fá samkomulag um málið milli deildanna.



Til þess að spara umr. vil ég eindregið taka undir það, sem form. sjútvn. Ed. lagði til, að málið sé nú tekið af dagskrá. Það er ekki eins einfalt og hæstv. ráðh. vill vera láta. Það virðist, að sá misskilningur hafi komizt inn í málið, að þar sé farið eftir till. manna, sem hafa ekki hugsað málið svo vel sem vera ber.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég er mjög fús á að taka til athugunar ósk hv. 1. landsk. í þessu efni. Hins vegar hef ég sjaldan fengið neitt samkomulag út úr því að verða við óskum hv. þm. Barð. um samkomulag, því að það samkomulag, sem hann vill komast að í málum, er sjaldan annað en það, að hans sjónarmið fái að ráða. Málið er búið að dragast svo lengi, að ég efast um. að það verði afgr. frá þessu þingi, ef það er tekið út nú. Hins vegar vil ég ekki standa á móti því, að málið sé tekið af dagskrá. ef trygging er fyrir, að það verði tekið til afgreiðslu, áður en þingi lýkur. Ég get þó ekki stillt mig um að mótmæla fáu einu af þeim firrum, sem hv. þm. Barð. lét sér um munn fara. Hann líkti þessum skóla við sveitaiðnskóla, sem er mesta fjarstæða, sem hugsast má. Ég hef aldrei verið á móti því, að menn fari í iðnskóla og njóti þar verulegrar kennslu, en frv. um iðnskóla í sveitum var byggt á því. að menn lærðu á stuttum tíma 5–6 iðngreinar, og að segja, að þetta séu svipuð mál, er herfilegasta fjarstæða og sýnir, hvað hv. þm. Barð. hefur lítið sett sig inn í bæði málin. Hvað viðvíkur því, að ég tali í dag gagnstætt því, sem ég gerði í gær, þá verður það að standa á reikning hv. þm. Ég kannast ekki við það, og ég er vanur að fara eftir rökum, sem berast mér. Hv. þm. verður að sanna þessa fullyrðingu sína betur, ef hann ætlast til, að þm. trúi henni. Það er einnig rangt, að hér sé verið að rjúfa iðnlögin, því að það er gert ráð fyrir, að menn verði á launum hjá meisturum eins og nemendur yfirleitt, meðan þeir eru í meistaranámi. en á venjulegum skólabekk, meðan þeir eru í skóla, án þess að fá laun. Það hefur hvergi komið fram nema hjá hv. þm. Barð., að menn eigi að fá laun, meðan þeir eru í skóla, eða hvar hefur komið fram, að það ætti svo að vera? Það hefur engum dottið í hug. Hins vegar tíðkast það víða erlendis, þar sem þessum málum er bezt skipað, að menn séu í verklegu námi hjá meisturum nokkurn tíma og síðan í skóla til að fá það teoretiska nám betur en þeir geta fengið í meistarakennslu. Hér er reynt að taka það bezta úr báðum, og því trúir enginn, að hv. þm. Barð. sé fróðari um þessa hluti en reyndustu menn í öðrum löndum, þar sem þetta hefur gefizt bezt. Í Sviss, þar sem hótelþjónusta er í því bezta lagi, sem hægt er að hugsa sér, eru menn venjulega 6 mánuði í skóla, 6 mánuði á hóteli, svo í skóla, svo á hóteli og þannig á víxl. Þeir þykjast ekki of góðir til að láta skólanámið og verklega námið haldast í hendur. Það er sama, þó að þar sé hótelþjónusta, en hér á skipum, því að matsveinsstaða á farþegaskipum er á margan hátt svo lík því, sem gerist á hótelum, en það er eins og oft kemur fyrir með hv. þm. Barð., að ef hann grípur eitthvað í sig, þá þoka honum engin rök.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Hv. Ed. hefur gert lítils háttar breyt. við frv. frá því, sem það var afgr. héðan. Breyt. eru við 8. og 9. gr. frv., og er hvorug þeirra efnisbreyting á ákvæðum frv. Hygg ég, að mér sé óhætt að lýsa því yfir fyrir hönd landbn., þótt þar hafi ekki verið haldinn fundur um málið nú, að hún geti fyrir sitt leyti fallizt á þessar brtt. Mælir hún með því, að frv. verði endanlega samþ. eins og það liggur fyrir á þskj. 905.



Herra forseti. Ég held, að þetta mál sé svo einfalt, að ég þurfi ekki að tefja fundinn lengi með framsögu. Eins og tekið er fram í nál. á þskj. 886, þá er það ætlun hreppsins að koma upp frystihúsi og fiskiðjuveri á Flatey, og er áætlað, að það fyrirtæki kosti um 600 þús. kr. Og eins og segir í grg. þáltill., þá hafa Flateyjarbúar allmiklar framkvæmdir með höndum, og er hreppurinn þar stærsti þátttakandinn, og verður hreppurinn að standa, að mig minnir, að hálfu á móti ríkissjóði með hafnargerðina. Þar eru einnig vegagerðir á ferðinni, og auk þess mun hann styrkja útgerðina, sem er undirstaðan undir atvinnu hreppsbúa. Þar hefur hreppurinn einnig lagt með hreppsbúum í dýra útgerð. En svo illa ,hefur nú tekizt til, að bátur, sem kom til hreppsins í fyrra, að mig minnir, varð að athafna sig í Stykkishólmi, vegna þess að ekki var aðstaða til þess að hagnýta aflann þarna á staðnum. Nú er vitanlegt, að þetta fyrirtæki á rétt til þess að fá lán úr stofnlánadeildinni, og ég hef orðið var við, að það þykir nokkuð einkennilegt að safna hlutum í þetta fyrirtæki, sem mundi kosta 600 þús. kr., fyrir 350 þús. kr. En það sýnir einmitt þann mikla áhuga og fórnarvilja einstaklinganna fyrir slíku fyrirtæki, sem á að verða til framdráttar fyrir byggðarlagið. Og ég vil þess vegna segja, að mjög er virðingarverður hugsunarháttur íbúanna og einnig hreppsins og kaupfélagsins, sem er stærsti þátttakandinn, sem hafa lofað og þegar greitt að verulegu leyti um 200 þús. kr., eða 1/3 af áætluðum stofnkostnaði. Það er eðlilegt, að hreppurinn vilji vera nokkuð stór þátttakandi í þessu, og þess vegna hefur hann áformað að leggja fram 450 þús. kr. í þetta. Nú vitum við, að hann hefur lagt í mikinn kostnað við þátttöku í útgerð og líka við hafnargerð, sem er byrjuð, og þarf hann því að fá þetta fé að láni. Nú er það víst, að þetta fyrirtæki mundi fá sitt fé úr stofnlánasjóðnum, ef hreppurinn væri þar ekki með sem hluthafi. En það er frá sjónarmiði hreppsbúa heilbrigt og rétt, að hreppurinn hafi þar hlutdeild í sjálfur. Og það er þá alveg á valdi stjórnar stofnlánasjóðsins að lána þeim mun lægri hundraðshluta af því, sem fyrirtækið kostar, sem fjárframlagið frá hreppnum er hærra. Nú vitum við, að ríkið ber ábyrgð á stofnlánum, og þess vegna get ég ekki séð og heldur ekki meðnm. mínir, að það sé að neinu leyti kostnaður fyrir ríkissjóð, þó að þessi ábyrgð sé veitt, því að það mun verða þeim mun minna lán, sem leggja þarf fram úr stofnlánadeildinni. N. hefur óskað eftir, að gerð verði lítils háttar orðabreyting á þáltill. og er hún á þskj. 886, og óskar n. eftir, að málið verði samþ. með þeirri breytingu.



Herra forseti. Það er mjög auðvelt fyrir mig að taka tillit til óska forseta um að tefja ekki málið, því að ég get í einu og öllu vísað til nál. fjvn. og tekið fram, að n. hefur orðið sammála um að leggja til, að þáltill. á þskj. 705 verði samþ. með þeirri breyt., sem hér er á þskj. 881. Breyt. er í fyrsta lagi fólgin í því, að í stað orðanna „að fela ríkisstjórninni“ komi: að heimila ríkisstjórninni, - sem þýðir hér um bil það sama, en er nú í betra formi, og að bætt sé við till.: gegn tryggingu, sem ríkisstjórnin metur gilda. - Vil ég svo fyrir hönd n. óska þess, að till. verði samþ. óbreytt.



Ég skal ekki tefja umr. um þetta mál, en vil aðeins þakka hv. nm. fyrir skilning þeirra og afgreiðslu málsins. Ég vil lýsa yfir því, að ég get fyllilega sætt mig við þær breyt., sem n. leggur til, því að þar er ekki um neina ef misbreyt. að ræða.



Herra forseti. Þriðja málið á dagskránni í dag er till. til þál. um héraðabönn. Ég hef fengið upplýsingar um það hjá skrifstofu þingsins, að málið hefur sætt þeirri meðferð, að því er útbýtt 22. nóv. í haust. Það fer til n. 5. des. Það velktist í n, út þann mánuð, janúarmánuð, febrúarmánuð og fram í miðjan marz. Það kemur 14. marz úr n. Þá líður hálfur mánuður, þar til 28. marz, að það kemur á dagskrá, og þá er það tekið af dagskrá. Kemur á dagskrá 8. maí og er tekið af dagskrá. Kemur á dagskrá nú 21. maí, og verður samkvæmt því, sem hæstv. forseti hefur tjáð mér, tekið af dagskrá. Enginn flm. hefur nokkru sinni óskað þess, að málið væri tekið af dagskrá. Nú mun það hins vegar hafa verið þannig afgr. í n., að samkomulag var um, að þessi till. um bindindismál næði fram að ganga og málið yrði afgr. á þessu þingi. Ég veit ekki, hver hefur óskað eftir því, að málið sé tekið af dagskrá, en hæstv. forseti hefur tekið það fram, að þess hafi verið óskað. Ég læt í ljós undrun mína yfir þessum drætti, sem er brot á gerðu samkomulagi, og ég vil fara fram á það við hæstv. forseta, að hann sjái sér fært að taka þetta mál á dagskrá, næst þegar fundur verður í Sþ., og verði það þá afgr.

Forseti (JPálm): Það eru mjög margar þáltill., sem hafa beðið, og síðast þegar þessi þáltill. var til meðferðar, voru 2 þm. á mælendaskrá, þegar fundartími var búinn. Þessi till. hefur verið tekin af dagskrá eftir ósk manna, sem hafa viljað vera við umr. Nú er ég búinn að halda þennan fund lengur en heimild var til, og nú er hér 6. málið eftir, sem þarf að taka fyrir á þessum fundi, en líkur fyrir, að um. það verði ekki miklar umr., því að þar horfir öðruvísi við en um það mál, sem hv. 3. landsk. talar um, sem er stórt deilumál. En það skal verða á dagskrá á hverjum fundi í Sþ. hér eftir, sem haldinn verður, þar til það verður afgr.

Forseti (JPálm): Þar sem það er upplýst, að n. muni taka till. til athugunar, verður umr. um málið frestað og það tekið af dagskrá.



Það kann svo að vera, að sumum, sem fylgja framkvæmd þeirri, er hér um ræðir, blandist hugur um, hvort flutningur þessarar till. sé nauðsynlegur, af þeirri ástæðu, að allt, sem að framkvæmdunum lýtur, sé svo lögskorðað og ákveðið, að ekki þurfi frekar vitna við og það verði ekki frá því hvikað, sem l. ákveða. Og ég skal viðurkenna, að þessi skoðun hefur við mikið að styðjast, því að þegar litið er á öll lagaákvæði, sem lúta að vegaframkvæmdum á landinu, hefur þessi framkvæmd um aðgerðir í sambandi við Austurveg sérstöðu, þar sem hún er gerð samkv. nýrri lagasetningu frá s.l. ári, lögbundin á sérstakan hátt með ákveðinni vel undirbúinni áætlun frá þingskipaðri mþn. af öllum stjórnmálaflokkum, þar sem flestir nm. í ofanálag voru verkfróðir menn. Þessi n. skilaði áliti sínu ágreiningslaust og lagði til í öllum meginatriðum það, sem síðar var ákveðið með I. En þrátt fyrir þetta, að l. séu sérstök í sinni röð og ákveði það allt, sem gera skal, og ég hafi enga ástæðu til að ætla annað en ríkisstj. ætli sér að framfylgja því, þá er allur varinn góður á þessum tímum mikilla hreyfinga, um hvað gera skuli og hvernig opinberum aðgerðum skuli hagað í landi voru, og í því skyni er þessi till. borin fram sem hvatningar- og örvunartill. af okkur 12 þm. Við þm. Árn. fórum þess raunar á leit við fjvn., að hún veitti hlutfallslegt framlag til byrjunaraðgerða, en fjvn. treysti sér ekki til þess að verða við því, þar sem hún hefur í mörg horn að líta, og var þá ekki í annað hús að venda en að miða við lántökuheimild til handa ríkisstj., og er það áminning um það, að það eru ákveðin l., sem fylgt er á eftir á þennan hátt. Það verður ekki sagt, að síður sé ástæða til að fylgja þessu eftir og byrjunaraðgerðum í sambandi við Austurveg vegna þess, að svo mikið annað sé að gera og ekki megi taka mannafla frá atvinnuvegunum, því að sú lagasetning, sem orðið hefur á þessu þingi, fyrst og fremst fjárlagasetningin, eykur að miklum mun framlög til slíkra aðgerða annars staðar á landinu, svo að það sýnir ekki neina úrdráttarstarfsemi. Og það er áreiðanlegt, að til þess að landbúnaðurinn hér á aðallandbúnaðarsvæðinu geti notið sín og fólkið í höfuðstaðnum, sem fer mjög fjölgandi, geti haft nægilegt viðurværi af þeirri vöru, sem framleidd er, - að þá er vegasambandið ekki aukaatriði, heldur aðalatriðið, undirstöðuatriði þess, að framleiðslan njóti sín á þann veg, sem vera þarf. Það var talað um það hér fyrir fáum dögum, hvernig koma eigi mjólkinni úr nærsveitunum, til þess að hún sé góð vara. En hvernig geta menn búizt við, að bætt verði úr aðalmjólkurneyzlunni, sem bærinn þarf með, á fullkominn hátt öðruvísi en bæta og tryggja um leið samgöngurnar?

Þetta áttu að vera aðeins örfá orð.

Ég skal þá ljúka máli mínu með því að taka fram, að þótt ég álíti ekki nauðsynlegt, að málið fari í n., með tilliti til þess, hvað áliðið er þingtímann, mundi ég þó ekki spyrna móti broddunum, og yrði það þá helzt fjvn. En það er aðeins í trausti þess, að n. bregðist fljótt við, þannig að till. gæti fengið afgreiðslu áður en þessu þingi lýkur.



Herra forseti. Ég ætla ekki, vegna þess hvað tíminn er naumur, að segja annað en það, að ég vildi leggja til, að málinu yrði vísað til n., og get ég þá gefið n. upplýsingar um það, sem í málinu hefur gerzt, og vil svo síðar leggja fyrir þingið þær niðurstöður, sem hún kemst að.