Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í síðasta Heklugosi varð mikið tjón á gróðri á afréttum Flóa- og Skeiðamanna, Gnúpverja, Holtamanna og Landmanna. Mælingar sýndu að 210 km2 gróðurlendis höfðu farið undir ösku. Ingvi Þorsteinsson magister telur að þetta jafngildi 170 km2 algróins lands. Verst er ástandið á Gnúpverjaafrétti, þar sem aska eða gjóska þekur um 40% af heildargróðurlendi afréttarins. Á Landmannaafrétti þekur askan tæplega 40% af gróðurlendinu. Á hinum afréttunum urðu skemmdir minni, en þó umtalsverðar. Ingvi Þorsteinsson segir að hluti þess gróðurlendis, sem fór undir gjóskulag, sé ónýtur til frambúðar. Á þetta einkum við um Sölvahraun og Valafell á Landmannaafrétti. Á þessum afréttum skemmdist bæði hinn náttúrlegi gróður og svo nýgróður sem hefur orðið til við sáningu Landgræðslu ríkisins. Rýrnun á beitarþoti fyrrnefndra afrétta er frá 15–61%. Hlutfallslega er rýrnunin mest á Gnúpverjaafrétti. Gróðurlendi, sem þar eyðilagðist, hafði beitarþol fyrir um 8400 kindur, þ.e. fullorðið fé og lömb, í tvo og hálfan mánuð. Gróðurlendið á Landmannaafrétti hafði beitarþol fyrir um 3600 fjár, Flóa- og Skeiðamanna um 1900 fjár og Holtamanna um 1200 fjár. Þetta jafngildir því, að aska hefur fallið á gróðurlendi sem hafði beitarþol fyrir um 15 þús. kindur, ær og lömb. Ekki þarf að fara um það neinum orðum hvert áfall þetta er fyrir bændur og fyrir þá viðleitni manna að græða upp örfoka land. Þar eð engar spurnir hafa borist af fyrirhuguðum aðgerðum vegna þessa tjóns höfum við hv. þm. Magnús H. Magnússon leyft okkur að bera fram fsp. sem hljóðar svo: „Hefur landbrn., eða forustumenn landbúnaðarmála, gert einhverjar ráðstafanir til að kanna eða bæta úr því alvarlega tjóni sem varð á Landmanna-, Gnúpverja- og Holtamannaafréttum í síðasta Heklugosi og mun hafa umtalsverð áhrif á beitarþol beitilanda þeirra bænda sem reka fé á þessa afrétti?“



Herra forseti. Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Landgræðsla ríkisins hafa unnið að athugunum á afleiðingum Heklugossins 17. ágúst s.l. Þessar athuganir hafa verið gerðar fyrir hönd landbrn. Landbrn. hefur leitað til þessara stofnana um svar við þeirri fsp. sem hér er á dagskrá. Forstöðumenn beggja stofnana taka fram, að um bráðabirgðaniðurstöður sé að ræða og þurfi þess vegna að fylgjast með hvernig þessi mál þróast á næsta sumri. Í svari frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins segir svo: „Nokkrum dögum eftir að Heklugosinu s.l. sumar lauk lét Rannsóknastofnun landbúnaðarins gera könnun á því, hve mikið gróðurlendi hefði skemmst eða eyðilagst með öllu af völdum gossins. Tjón á gróðri af völdum hraungoss var lítið og nær eingöngu á mosa og eldri hraunum. Hins vegar olli öskufall miklu tjóni á gróðri. Um 210 km2 lands með gróðri fóru undir ösku eða sem svarar til um 170 km2 eða 17 000 hektarar algróins lands. Af því fóru um 47 km2 nær alveg í kaf undir misjafnlega þykkt öskulag, en um 127 km2 að auki huldust að verulegu eða miklu leyti. Gróðurskemmdir urðu á fjórum afréttum, Landmannaafrétti, Gnúpverjaafrétti, Flóa- og Skeiðamannaafrétti og Holtamannaafrétti. Í töflu hér fyrir neðan er sýnt, hve mikið gróðurlendi var þakið ösku að öllu eða miklu leyti á hverjum afrétti, hve mikill hluti það var af heildargróðurlendi afréttanna og hverja rýrnun á beitarþoll öskufallið hafði í för með sér. En auk þessa náttúrlega gróðurlendis huldi askan víðáttumikil svæði sem Landgræðsla ríkisins hafði grætt upp á Landmanna- og Gnúpverjaafréttum.“ Í töflu kemur fram, að á Flóa- og Skeiðamannaafrétti er hálfþakið ösku 17.5 km2, á Gnúpverjaafrétti alþakið ösku 9.3 km2 og hálfþakið ösku 81.6 km2, á Holtamannaafrétti hálfþakið ösku 13.6 km2 og á Landmannaafrétti alþakið ösku 37.6 km2 og hálfþakið ösku 10.4 km2. Alls eru þetta 170 km2 sem eru ýmist alþaktir ösku eða hálfþaktir ösku og ekki nákvæmlega eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda, þar sem hann gerði því skóna að þetta landssvæði allt væri alþakið ösku. Síðan segir: „Óhætt er að fullyrða, að mikill hluti þess gróðurlendis sem huldist atgerlega ösku, er ónýtt til frambúðar þótt askan eigi eftir að fjúka af hæstu hnúkum og eitthvað skolist burt með vatni. Hér er fyrst og fremst um að ræða gróðurlendi á Sölvahrauni og Valafelli á Landmannaafrétti og í hluta Sandafells á Gnúpverjaafrétti. Erfiðara er að segja til um örlög þess gróðurs sem huldist ösku að miklu, en ekki öllu leyti. Á því svæði er víða margra cm þykk aska í rót og gróður orðinn mjög gisinn. Væntanlega og vonandi nær þetta land sér að miklu leyti að nýju. Það getur tekið mörg ár og er háð árferði og meðferð á landinu. Þetta land er nú afar viðkvæmt og gróður þess þarf að fá tækifæri til endurnýjunar án beitar eins lengi og þörf krefur. Það þarf því að friða landið um skeið. Það gróðurlendi, sem huldist ösku að öllu eða miklu leyti á afréttunum, nægði sem beitiland fyrir 5370 ærgildi (en ærgildi er sama sem ein ær með 1.4 lömbum að meðaltali). Einn hektari af ábornum úthaga nægir að jafnaði fyrir tveimur ærgildum.“ Þessi umsögn Rannsóknastofnunar landbúnaðarins er undirskrifuð 28. nóv. s.l. af Ingva Þorsteinssyni magister. Í umsögn frá Landgræðslu ríkisins segir svo: „Starfsmenn Landgræðslu ríkisins fylgdust með síðasta Heklugosi alveg frá byrjun. Flogið var yfir öskufallssvæðin og myndir teknar af gróðurskemmdum. Undirritaðir eru í megin atriðum sammála niðurstöðum Rannsóknastofnunar landbúnaðarins um útbreiðslu vikur og öskufalls sem birtust í fjölmiðlum eftir gosið. Fjárlagafrv. fyrir árið 1981 gerir ekki ráð fyrir neinu fjármagni til þess að bæta þær miklu gróðurskemmdir sem urðu á s.l. hausti. Landgræðslan hefur ekki eins og er fjármagn til þess að kosta gróðurlendaaðgerðir. Haft hefur verið samband við sveitarstjórnir viðkomandi hreppa og ljóst er að draga þarf verulega úr upprekstri á þá afrétti sem harðast urðu úti, sér í lagi Landmannaafrétti. Auk þess er mikillar áburðardreifingar þörf, bæði á landgræðslusvæði sem fóru undir vikur og ösku og svo á heimalönd í viðkomandi hreppum, til þess að taka við auknu beitarálagi vegna fækkunar á afréttum.“ Undir þetta skrifar Sveinn Runólfsson landgræðslustjóri. Við þetta má svo bæta því, að við afgreiðslu fjárlaga við 3. umr. þarf að taka tillit til þessa máls og annarra í sambandi við afgreiðstu á fjárlagalið til landverndar- og gróðurverndaráætlunar. Er ekki um það neitt að segja á þessu stigi annað en þar er þörf að bæta úr þeim fjárlagatölum sem liggja fyrir í fjárlagafrv.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. hans ágætu svör og vil vekja á því athygli, sem hér hefur komið fram í ummætum hans, að það land, sem þarna varð fyrir skemmdum, verður að friða. Það jafngildir því að það verður að auka beitarþot heimahaga á þessum svæðum. Það liggur ekkert fjármagn fyrir eins og sakir standa til að dreifa áburði á þessa haga, sem eitt út af fyrir sig er nauðsynlegt að gera. Ég vænti þess þá, að við endanlega afgreiðslu fjárlaga við 3. umr. verði unnt að taka afstöðu til þessa svo mjög brýna verkefnis sem varðar hagi hundraða ef ekki þúsunda manna.



Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjendum fyrir að hafa komið þessu máli á dagskrá á hv. Alþingi, þó að ég sé í nokkrum vafa um hvort enn sé komið í ljós hvernig á að bregðast við þeim vanda sem þarna hefur komið upp. Það er að sjálfsögðu áríðandi að fylgjast með því, hvernig gróðri reiðir af með vorinu. Ég var þarna á ferð daginn eftir að gosið byrjaði og sá þær skemmdir sem eru að mínum dómi á mjög takmörkuðu svæði á mínum heimaafrétti, Gnúpverjaafrétti. En af þeirri reynslu, sem við höfum haft áður af vikurfalli í næsta nágrenni Heklu, þá hefur það reynst svo, að það verður varla séð hvernig þessar skemmdir muni verða fyrr en að vetri liðnum, þegar sést hvað verður um fok af þessum svæðum. Ég vænti þess, að það verði minna tjón af völdum gossins en menn hafa áætlað við fyrstu athuganir, en eigi að síður er ljóst að það verður að sjálfsögðu að kosta einhverju til ef á að halda jafngóðum gróðri og halda uppi því beitarþoli sem á þessu landi var. En eins og ég sagði áðan er það, eftir því sem ég veit best, sem betur fer mjög takmarkað svæði sem er illa farið af þessum sökum. Á mjög stóru svæði er aftur á móti nokkurt öskufall, sem þó hylur ekki nema hluta af gróðurlendinu, og það ætla ég að gæti orðið algerlega jafngott ef það fengi áburðarskammt þar sem gróður er fyrir hendi. Á þessu svæði er náttúrlega mjög mikið um hrein öræfi og örfoka land, sem ég geri ekki ráð fyrir að verði kostað til að fara að bera á að svo komnu máli. En ég tel að það sé mjög veigamikið að fylgjast með þessu frá upphafi og í raun og veru naumast hægt að ákveða fyrr en með vorinu hversu miklar þær aðgerðir þurfa að vera.



Herra forseti. Ég tek í raun og veru undir það sem hv. þm. Steinþór Gestsson sagði áðan og kemur nákvæmlega heim og saman við þann fyrirvara sem ég lét fylgja umsögnum þeirra stofnana sem hér eiga hlut að máli. En ég tel ástæðu til að það komi skýrar fram, að forstöðumenn beggja þessara stofnana lögðu á það áherslu, að hér væri um frumathuganir að ræða og þyrfti að fylgjast náið með framvindu þessara mála. Þetta tel ég nauðsynlegt að menn hafi í huga, og vonandi verður það tjón, sem hér hefur verið rakið, eigi jafnmikið og við horfir í fyrstu lotu. Það er kannske fulldjúpt í ár tekið hjá hv. þm. Árna Gunnarssyni að segja að ekkert fjármagn sé til að bregðast við þessum vanda. Hið rétta er, að ekkert nýtt fjármagn er í fjárlagafrv. til þess að bregðast við vanda af þessu lagi, en fjárlagafrv. felur þó í sér talsverðar fjárhæðir til Landgræðslu ríkisins til að vinna að gróðurbótum og landgræðslu, enda þótt ég telji, eins og ég sagði í fyrri svarræðu minni, að það þyrfti að bæta um við endanlega afgreiðslu fjárlaga nú.



Herra forseti. Í tengslum við þetta mál væri það hugleiðingarefni, hvort þarna væri ekki á ferðinni hlutverk Viðlagasjóðs, þ.e. hvort þetta gæti ekki heyrt beint undir þann verkefnalista sem Viðlagasjóður hefur, því að hann skal bæta tjón af völdum eldgosa m.a. - Ég vildi bara skjóta því inn í þessa umr.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 3. þm. Suðurl. leyft mér að flytja fsp. til hæstv. dómsmrh. um áfengisauglýsingar, á þskj. 159. Fsp. er stutt: „Hvernig er framfylgt því ákvæði áfengislaga, sem leggur bann við hvers konar auglýsingum um áfengi? Hvert er álit rn. á óbeinum auglýsingum, svo sem áfengiskynningum svokölluðum, sem bæði dagblöð og tímarit hafa gengist fyrir?“ Ég held að það fari ekki á milli mála að óbeinar auglýsingar eru orðnar býsna áberandi í blöðum sem tímaritum undir yfirskini alls konar kynninga. Það er óþarft að nefna dæmi um þetta, þau eiga að vera þekkt. Ég held að það þurfi að vera hér vel á verði, og ég treysti rn. til að gæta þess vel, að hér verði ekki misbrestur á. Ég ætla að minna á það, að þó menn telji það e.t.v. ekki hafa mikla þýðingu, hvort um áfengisauglýsingar er að ræða eða ekki, tók ég sérstaklega eftir því í viðtali sjónvarpsins fyrir skömmu við frægan knattspyrnumann erlendan, sem hafði sigrast á sinni áfengissýki sem var orðin mjög alvarleg, að hann lagði alveg sérstaka áherslu á hver áhrifamáttur áfengisauglýsinga væri. Hann sagði að það væri ein mesta váin gagnvart t.d. unga fólkinu þar í landi hvernig áfengið væri stöðugt auglýst. Við höfum sem betur fer tekið upp þá stefnu að banna slíkar auglýsingar, en þá þarf einnig að gæta þess, að ekki sé laumast inn bakdyramegin og einhverjir smakkarar og aðrir slíkir komi á vettvang í blöðum og tímaritum og kynni þetta með óbeinum hætti á þann hátt að í raun og veru er ekki hægt að segja um þessa smakkara annað en að þeir séu með beinar áfengisauglýsingar. Ég vil gjarnan vita hvert álit rn. væri á þessu, því að þetta veður nú uppi í æ ríkara mæli og full ástæða til að gæta þess, að menn komist ekki þannig inn bakdyramegin. Eflaust getur verið eitthvað óhreint í pokahorninu hjá þeim sömu aðilum, þó ég vilji ekki fullyrða um það hér.



Herra forseti. Í 16. gr. áfengislaga, nr. 82 frá 1969, segir um áfengisauglýsingar: „Áfengisauglýsingar eru bannaðar. Nánari ákvæði skal setja í reglugerð.“ - Í 15. gr. reglugerðar um sölu og veitingar áfengis, nr. 118 frá 1954, segir: „Engum er heimilt að auglýsa áfengi eða einstakar áfengistegundir.“ Ákvæði áfengislaga um bann við áfengisauglýsingum er að rekja a.m.k. til áfengislaga frá árinu 1928. Ákvæði hefur fyrst og fremst verið skilið sem bann við hefðbundnum áfengisauglýsingum, þar sem auglýstar eru áfengistegundir eða hvatning er til neyslu áfengis. Lögreglustjórum og handhöfum ákæruvaldsins ber að fylgjast með því, að áfengislög og þar á meðal ákvæði laga um bann við áfengisauglýsingum séu ekki brotin, eins og þeim ber að fylgjast með framkvæmd annarra laga. Eigi eru fyrir hendi sérstök fyrirmæli um hvernig slíku eftirliti skuli haldið uppi að því er áfengisauglýsingar varðar. Þessum aðilum ber að hafa frumkvæði á þessu sviði, ef þeir verða varir við slík brot, auk þess sem þeim ber að taka við ábendingum sem fram koma. Telja verður að bannið við áfengisauglýsingum, eins og það hefur verið skilið, hafi verið virt í aðalatriðum og þar með komið í veg fyrir slíkar beinar auglýsingar. Einstök tilvik hafa þó komið upp og hafa leitt til ákæru og refsingar. Í sumum tilvikum hafa ábendingar eða athugasemdir lögregluyfirvalda verið teknar til greina. Önnur tilvik hafa leitt til ákæru eða refsingar. Hins vegar eru tilvik, sem vikið er að í síðari lið fsp., óbeinar auglýsingar eða áfengiskynningar, oft erfiðari viðfangs. Augljóst er að allt tal um áfengi eða áfengistegundir fellur ekki undir auglýsingu. Slík tilvik eru þannig augljóslega takmarkatilvik og er þá oft erfitt að festa hendur á því, að um sé að ræða auglýsingu. Mat á því, hvort um auglýsingu er að ræða, getur lent hjá ríkissaksóknara sem þá kveður á um málsmeðferð. Tilvik þau, sem að er vikið og birst hafa í blöðum og tímaritum, eru sum hver þannig að eigi hefur þótt af hálfu lögregluyfirvalda eða ákæruvalds unnt að festa þannig hendur á efni að talið hafi verið rétt að hefjast handa um aðgerðir. Nokkur slík mál eru þó nú til meðferðar við embætti lögreglustjórans í Reykjavík. Að því er varðar síðari spurninguna er það álit rn., að nauðsynlegt sé að fylgja eftir því meginatriði að áfengisauglýsingar séu óheimilar. Er nauðsynlegt að fá úr því skorið, hvort sú kynningarstarfsemi, sem um er að ræða, samrýmist gildandi ákvæðum. Ef svo er, kemur m.a. til álita hvort setja megi í reglugerð skýrari ákvæði, er taki af tvímæli, eða hvort rétt sé að kveða skýrar á um þetta efni í sjálfum áfengislögunum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. svör hans. Ég fagna því sérstaklega, að það er til athugunar að taka þessar kynningar betur fyrir og kanna á hvern hátt megi stemma þar stigu við. Ég veit að áfengisvarnaráð, sem er ráðgefandi aðili fyrir ríkisvaldið í þessum efnum, hefur miklar áhyggjur af þróun þessara mála. Verður í sífellt ríkari mæli ástæða til að taka undir það með hæstv. dómsmrh. að þessi atriði verði skoðuð annaðhvort með harðari reglugerðarákvæðum eða þá beinum lagabreytingum, sem að þessu lytu, svo að við gætum sem best og sem fyrst losnað við þann ófögnuð sem nú ríður húsum í ýmsum blöðum og tímaritum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 129 að leggja fram fsp. í fjórum liðum til hæstv. samgrh., yfirmanns póst- og símamála. Svo sem kunnugt er hefur póstþjónustan í Reykjavík búið við erfið skilyrði í húsnæðismálum mörg undanfarin ár. Aðalpósthúsið í Reykjavík var byggt árið 1914 og var þá talin glæsileg bygging í höfuðstaðnum og er það reyndar enn. Þörfin fyrir umbætur á þessu sviði er brýn og fer ört vaxandi, svo sem skiljanlegt er. Segja má að það veki athygli á sinn hátt, hvernig búið er að póstþjónustunni á höfuðborgarsvæðinu í samanburði við símaþjónustuna, sem verið hefur samstarfsaðili póstþjónustunnar í tugi ára. Á hinn bóginn fer ekki milli mála að úti á landsbyggðinni hefur póstþjónustan notið góðs af miklum byggingarframkvæmdum er fylgt hafa hinni öru þróun í símamálum. Hannibal Valdimarsson, sem var samgrh. 1973, virðist hafa talið úrbóta þörf í húsnæðismálum póstþjónustunnar og fylgdi því eftir með skipun sérstakrar nefndar er gera átti tillögur um skipan húsnæðismála póstþjónustunnar í Reykjavík „með tilliti til þess, að starfsemin svari kröfum tímans og verði framkvæmd á hagkvæman hátt fyrir landsmenn alla út frá þeirri miðstöð sem Reykjavík er í þessum málum fyrir landið í heild.“ Eftirtaldir menn voru skipaðir í nefndina á sínum tíma: Brynjólfur Ingólfsson ráðuneytisstjóri, sem var formaður hennar, Jón Skúlason póst- og símamálastjóri, Matthías Guðmundsson póstmeistari, Hörður Bjarnason húsameistari ríkisins og Tryggvi Haraldsson póstútibússtjóri, en hann var tilnefndur af Póstmannafélagi Íslands. Árið 1976 kom loforð frá Reykjavíkurborg um lóð í nýja miðbænum í Kringlumýri, en 1977, ári seinna, virðist hafa orðið stefnubreyting í þessum málum. 1979 er grunnur tekinn og talað um bráðabirgðalausn á málefnum póstþjónustunnar í Reykjavík, en sú bráðabirgðalausn er ekki í meiri augsýn en það, að gert er ráð fyrir að byggingunni verði lokið 1983, en þetta er tveggja hæða bygging og 3600 m2 hvor hæð. Því er ekki að leyna að innan póstþjónustunnar finnst ýmsum að hægt hefði verið að grípa til annarra aðgerða, eins og t.d. að leigja bráðabirgðahúsnæði og reyna að komast að niðurstöðu sem gæti orðið varanlegri en sú bráðabirgðaniðurstaða sem menn virðast hafa komið sér saman um. Málið er auðvitað brýnt. Pósturinn hefur ekki yfir öflugum byggingarsjóði að ráða. Þótt sá sjóður sé reyndar til hefur hann orðið fyrir barðinu á verðbólgunni eins og margir aðrir slíkir sjóðir. Þess vegna, herra forseti, hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. samgrh.: „1. Hvað líður störfum nefndar, sem skipuð var af samgrh. 1973 og falið var að gera tillögur um húsnæðismál póstþjónustunnar í Reykjavík? 2. Hvaða yfirvöld gáfu leyfi fyrir byggingu á vegum Póst- og símamálastofnunarinnar, sem verið er að hefja framkvæmdir við á lóð sem stofnunin hefur til afnota við Suðurlandsbraut? 3. Til hverra nota er þessi bygging ætluð í framtíðinni? 4. Hve mikið fjármagn hefur verið lagt fram til þessara tveggja framkvæmda, sem virðast vera af sama toga spunnar, þ.e. til afnota fyrir póstinn, og hverjar eru fjármála- og framkvæmdaáætlanir?“



Herra forseti. Ég skal svara eins og ég get og samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef, þeim fjórum liðum sem fram koma í fsp. hv. þm. 1. liðurinn varðar nefnd þá sem skipuð var af samgrn. 1973, og mun hafa verið skipuð 16. júlí. Verkefni hennar var, eins og sagði í skipunarbréfi, að gera tillögu um skipan húsnæðismála póstþjónustunnar í Reykjavík „með tilliti til þess, að starfsemin svari kröfum tímans og verði framkvæmd á hagkvæman hátt fyrir landsmenn alla út frá þeirri miðstöð sem Reykjavík er í þessum málum fyrir landið í heild.“ Í nefndina voru skipaðir: Brynjólfur Ingólfsson ráðuneytisstjóri, formaður, Jón Skúlason póst- og símamálastjóri, Matthías Guðmundsson póstmeistari, Hörður Bjarnason húsameistari ríkisins og Tryggvi Haraldsson útibússtjóri. Jafnframt störfuðu með nefndinni Halldór S. Kristjánsson deildarstjóri sem ritari hennar, Birgir Breiðdal deildararkitekt hjá embætti húsameistari ríkisins og síðasta árið núverandi húsameistari ríkisins, Garðar Halldórsson. Nefndin leit svo á hlutverk sitt, að henni bæri að ræða eða skoða frumhugmyndir í anda laganna um skipan opinberra framkvæmda, sbr. lög nr. 63/1970, þ.e. þessi framkvæmd yrði að falla innan ramma þeirra laga. Hún taldi að stefna bæri að því að starfsemi innan póstþjónustunnar, önnur en starfsemi hreinna útibúa, skyldi sameinuð í nýju húsnæði og húsrými miðast við áætlað umfang starfseminnar í lok þessarar aldar, en talið var að póstmagn mundi um það bil tvöfaldast til næstu aldamóta. Teikningar þær, sem nefndin stóð að og gerðar voru hjá embætti húsameistara ríkisins, voru byggðar á þessum forsendum. Enda þótt ekki sé beinlínis tekið fram í skipunarbréfi nefndarinnar að hún skyldi gera tillögur um staðsetningu nýs pósthúss í Reykjavík taldi nefndin þó að ekki væri unnt að leysa verkefni þau, sem henni voru falin, á annan hátt en byggt væri á tilteknum forsendum um staðarval. Urðu umræður um það atriði og bréfaskriftir og viðræður við hlutaðeigandi aðila hjá Reykjavíkurborg raktar í fundargerðum nefndarinnar. Þessi stefnumörkun nefndarinnar varð til þess, að hún leitaði strax á árinu 1973 eftir byggingarlóð fyrir fyrirhugað pósthús í Reykjavík. Var m.a. spurst fyrir um hvort lóð mundi fáanleg sunnan Miklubrautar í svonefndum Aldamótagörðum. Svar borgaryfirvalda var þannig, að gefinn var kostur á lóð fyrir aðalpósthús í svonefndum „miðbæjarkjarna,“ sem afmarkast af Miklubraut að norðan, framlengingu Bústaðavegar að sunnan, Kringlumýrarbraut að vestan og Háaleitisbraut að austan. Þetta svar var á því byggt, að því er síðar upplýstist, að engin lóð væri fáanleg á því svæði sem óskað var eftir, þ.e. í fyrrnefndum Aldamótagörðum, en staðsetningu á pósthúsinu þar taldi meiri hluti nefndarinnar sérlega heppilega vegna nálægðar við flutningamiðstöðvar póstsins, bæði með bifreiðum og flugleiðis. Síðan kom í ljós við endurskoðun á heildarskipulagi Reykjavíkurflugvallar í tengslum við athugun á byggingu innanlandsflugstöðva að möguleiki væri þar á heppilegri lóð fyrir pósthúsið. Nefndin lagði málið fyrir þáv. samgrh. og ritaði hann borgarstjóranum í Reykjavík bréf, dags. 18. okt. 1979, þar sem sótt var um lóð á Reykjavíkursvæðinu samkv. afstöðumynd sem þá lá fyrir. Jafnframt tók rn. fram, að ef svar borgaryfirvalda yrði jákvætt mundi rn. afsala sér öllum rétti til lóðar þeirrar á miðbæjarsvæðinu sem gefið var fyrirheit um 23. sept. 1974. Nefndin varð sammála um að telja verki sínu formlega lokið þegar lóðarmálið væri endanlega útkljáð og mundi hún þá formlega skila af sér. Svar borgaryfirvalda hefur enn ekki borist þrátt fyrir skriflega ítrekun 29. apríl þessa árs og munnlegar ítrekanir bæði fyrr og síðar. Þetta er, herra forseti, svar við 1. lið fsp. 2., 3. og 4. lið fsp. svara ég með því að vísa til upplýsinga sem ég hef aflað mér frá Póst- og símamálastofnuninni og leyfi mér að lesa, með leyfi forseta. Varðandi 2. tölulið fsp. segir svo: „Á fundi póst- og símamálastjóra með þáv. samgrh., Ragnari Arnalds, þann 17. júlí 1979 ákvað ráðh. að framkvæmdir skyldu hefjast sem fyrst við fyrirhugaða póstbyggingu við Suðurlandsbraut samkv. fjárfestingaráætlun 1979, en á fjárlögum þess árs voru veittar 70 millj. kr. til byggingarinnar. Framangreind ákvörðun var staðfest af Magnúsi H. Magnússyni sem tók við starfi samgrh. í okt. sama ár. Byggingarleyfi var samþykkt á fundi byggingarnefndar 13. sept. 1979 og framkvæmdir við jarðvinnu hófust í okt. 1979 að undangengnu opinberu útboði.“ Varðandi 3. tölulið fsp. segir svo, með leyfi forseta: „Byggingu þessari, sem alls er um 3600 m2, 18 þús. m3, er ætlað að hýsa starfsemi póstrekstrardeildar póststofunnar í Reykjavík samkv. gildandi skipulagi, þ.e. bögglapóststofu, tollpóststofu og bréfa- og blaðadeild, auk þess hverfispósthús R-8. Er mikil þörf fyrir pósthús í þessu stóra verslunar- og iðnaðarhverfi. Starfsemi póstrekstrardeildar fer nú fram á mörgum stöðum í þröngu og óhentugu húsnæði og er mjög erfitt að koma við hagræðingu í rekstri. Auk þess eru nær engin bílastæði tiltæk fyrir viðskiptamenn. Hefði þurft að leggja í umtalsverðan kostnað vegna lagfæringar á núverandi húsnæði toll- og bögglapóststofunnar, sem hefði þó verið ófullnægjandi. Byggingunni er ætlað að leysa aðkallandi vanda í húsnæðismálum deildarinnar, skapa starfsmönnum betri starfsaðstöðu og veita viðskiptavinunum betri þjónustu. Er þess vænst, að með því að færa þessa starfsemi á einn og sama stað verði hægt að koma við hagræðingu og ná fram sparnaði í rekstri. Einnig er þess vænst, að með byggingu þessa húss og viðeigandi tækjabúnaði verði hægt að bæta póstþjónustuna og mæta þörfum hennar í næstu framtíð.“ Varðandi 4. tölul. fsp. segir svo: „Eins og greint var undir 2. tölulið voru á fjárlögum fyrir 1979 veittar 70 millj. til byggingarinnar. Á fjárlögum þessa árs eru 208 millj. kr. veittar til hennar. Í fjártillögum fyrir 1981 eru ætlaðar 600 millj. kr. Á árinu 1979 námu útgjöld til byggingarinnar 56.2 millj., en á yfirstandandi ári hafa þegar verið bókfærð útgjöld fyrir rúmlega 100 millj. kr. Miðað við 600 millj. kr. fjárveitingu á næsta ári er ætlað að hægt verði að gera bygginguna fokhelda fyrir árslok 1981 og ef nauðsynleg fjárveiting fæst á árinu 1982 er áætlað að hægt verði að taka bygginguna í notkun fyrir lok þess árs. Byggingarkostnaður er áætlaður 1560 millj. kr. miðað við núgildandi byggingarvísitölu að viðbættum kostnaði við frágang lóðar. Auk þess er áætlaður kostnaður vegna tækjabúnaðar 150–180 millj. kr. miðað við núverandi verðlag.“ Ég vona þá að ég hafi svarað þeim tíðum sem fram koma í fsp. hv. þm. Ég vil segja það almennt um þetta mál, að ég tel mjög tímabært að þessu máli sé hreyft, og fagna því að athygli er vakin á störfum þeirrar nefndar sem sett var á laggirnar 1973. Hún hefur starfað alllengi. Að vísu kemur fram að starf hennar hefur tafist þar sem ekki hefur fengist sú lóð sem nefndin telur viðunandi fyrir framtíðarstarfsemi póstþjónustunnar, en ég vona að úr því fáist leyst mjög fljótlega. Ég tel jafnframt athyglisvert það sem fram kemur bæði í spurningum hv. þm. og því svari sem ég las frá Póst- og símamálastofnuninni um byggingu sem ráðist hefur verið í hér í Reykjavík. Þarna er augsýnilega um ákaflega mikla framkvæmd að ræða, sem ég verð að segja að mér sýnist ekki að hafi í undirbúningi verið áættuð eins og nauðsynlegt er að sjálfsögðu með allar slíkar framkvæmdir. Kostnaður þarna er ákaflega mikill og er eðlilegt að um það sé spurt, hvernig slík bygging, svo kostnaðarsöm sem hún er, falli inn í framtíðarhugmyndir um starfsemi Pósts og síma á höfuðborgarsvæðinu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir mjög góð og ítarleg svör við fsp. mínum. Það er athyglisvert, sem kemur fram í svari hans, að engin lóð skuli hafa fengist frá Reykjavíkurborg undir miðstöð fyrir póstþjónustuna á höfuðborgarsvæðinu. Það eru reyndar aðrar upplýsingar en ég taldi mig hafa fengið annars staðar frá. Ég á von á að það, sem kemur fram frá hæstv. ráðh., sé satt og rétt, en það þýðir að sú nefnd, sem skipuð var 1973, er enn að störfum. Það kemur enn fremur fram í svari hæstv. ráðh., sem er athyglisvert, að í þessu svokallaða bráðabirgðahúsnæði, sem er á milli Suðurlandsbrautar og Ármúla, er ekki um að ræða framtíðarmiðstöð fyrir póstþjónustuna, heldur aðeins húsnæði fyrir einstakar póstrekstrardeildir, en það er tekið út úr heildaráætlun sem miðaði að því að leysa húsnæðismál póstþjónustunnar með einni varanlegri lausn. Í þriðja lagi, og þar er ég alveg sammála því sem kom fram í svari hæstv. ráðh., virðist a.m.k. íhugunarefni hvernig staðið var að þessari byggingarframkvæmd í upphafi. Það er jafnframt athyglisvert hvernig fjármunum hefur verið varið miðað við áætlanir í fjárlögum. Því er ekki að leyna að ýmsir starfsmenn póstþjónustunnar eru uggandi um sinn hag þegar í ljós kemur að málið er leyst með bráðabirgðalausn, en á meðan því vindur fram er enn ekki séð fyrir þörfum póstmiðstöðvar í Reykjavík sem getur tekið við þeim miklu verkefnum sem pósturinn hlýtur að hafa með höndum í framtíðinni. Ég vil að lokum aðeins ítreka þakkir mínar til hæstv. ráðh. og vona það og vænti þess að hann muni í starfi sínu vinna að því máli, að nefndin frá 1973 fái lausn frá störfum eftir að hún hefur lokið starfi sínu með þeim hætti sem hún telur vera vænlegastan til árangurs.



Herra forseti. Hv. þm. Ágúst Einarsson leyfði sér að bera fram á þskj. 169 fsp. til hæstv. samgrh. um smíði brúar á Ölfusá. Fsp. var borin fram í samráði við mig og fylgi ég henni því eftir. Fyrri hluti fsp. er svo hljóðandi: „Hvernig miðar hönnun brúar á Ölfusá við Óseyrarnes, sem gert er ráð fyrir í núgildandi vegáætlun?“ Um þennan lið vil ég taka fram, að óskað er upplýsinga um þá undirbúningsvinnu sem hefur verið unnin. Reyndar er ekki gert ráð fyrir að hönnunin sjálf hefjist fyrr en á næsta ári samkv. vegáætlun, en fróðlegt væri að fá fregnir af því hjá hæstv. ráðh., hvernig þessu máli líður í áætlun, sérstaklega könnun á hinum mikilvæga félagslega þætti brúarsmíðarinnar. Seinni liður fsp. er svo hljóðandi: „Er ráðh. reiðubúinn að lýsa yfir vilja sínum, að hafist verði handa við smíði brúarinnar strax að lokinni hönnun?“ Um þennan mikilvæga lið fsp. óska ég að benda á eftirfarandi: Í fyrsta lagi er atger einhugur allra Sunnlendinga um að brúin verði smíðuð. Á það jafnt við um þá hreppa og þá menn sem búa efst uppi í landinu, og þá sem búa niður við ströndina. Í öðru lagi er það lífsspursmál fyrir Eyrarbakka og Stokkseyri, sjávarþorp sem hafa verið svipt höfnum sínum, að brúin rísi. Um mörg undanfarin ár hefur þessum plássum verið neitað um fé til endurbóta á höfnum sínum vegna þess að til standi að smíða umrædda brú, en ekkert hefur enn þá, því miður, bólað á þeirri smíði. Í þriðja lagi er hætt á að gamla brúin við Selfoss laskist verulega í næstu meiri háttar jarðhræringum, en nýja brúarstæðið er utan jarðskjálftasvæða. Eins og allir vita er gert ráð fyrir Suðurlandsskjálftum, sem koma venjulega á einnar aldar millibili, hvenær sem er úr þessu. Brúin stendur á sjálfri sprungunni og gæti laskast alvarlega og farið af undirstöðum sínum að áliti sérfróðra manna. Í fjórða lagi mun brúin gera svæðið frá Þorlákshöfn að Selfossi yfir Eyrarbakka og Stokkseyri að einni atvinnulegri og félagslegri heild með öruggum samgöngum. Í fimmta lagi eru valkostirnir í reynd einungis tveir: Annaðhvort að byggja brúna eða leggja niður byggð í sjávarþorpunum, sem væri ólíkt dýrara fyrir þjóðarbúið. Hér er um að ræða eitt mesta réttlætismál í framkvæmdum hérlendis og þess vegna er spurt um skoðun hæstv. ráðh.



Herra forseti. Ég hef samkv. fsp. hv. þm. leitað mér upplýsinga um hvernig þessi mál standa svo að ég geti upplýst fyrst og fremst 1. lið fsp. Ég minni á að gert var ráð fyrir að þessi athugun yrði bæði kostnaðarathugun, þ.e. eins konar frumhönnun á brú, og einnig athugun á félagslegu mikilvægi slíkrar brúargerðar yfir Ölfusárósa. Um fyrra atriðið hefur Vegagerð ríkisins upplýst það sem hér segir, með leyfi forseta: „Við gerð gildandi vegáætlunar var gert ráð fyrir að fé til hönnunar brúarinnar yrði veitt á árunum 1981 og 1982. Með hliðsjón af því hefur verið gert ráð fyrir, að hönnun hefjist eftir næstu áramót með gerð frumáætlunar, en verði að fullu lokið veturinn 1982 – 1983. Í samræmi við þetta hefur að undanförnu verið unnið að gagnasöfnun vegna hönnunarinnar. Aðaláhersla hefur verið lögð á vatnafræðilega könnun með tilliti til hugsanlegra breytinga á rennsli og mælingar vegna hennar. Einnig hefur verið gerð könnun á yfirborðshæð bergs við ósinn. M.ö.o., eins og fram kemur í gögnum Vegagerðarinnar er verkið þegar hafið með þeim nauðsynlegu rannsóknum sem gera verður áður en unnt er að ráðast í frumhönnun á svo miklu mannvirki sem hér er um að ræða. En Vegagerðin gerir ráð fyrir að hönnunarverkið geti hafist strax eftir áramótin ef á vegáætlun sem verður til endurskoðunar, er fé til hennar veitt, sem ég geri fastlega ráð fyrir. Um athugun á hinum félagslega þætti vil ég upplýsa að Framkvæmdastofnun ríkisins var falin forsjá þess máls og í því skyni að vinna að því máli var skipuð samstarfsnefnd. Í þeirri samstarfsnefnd eiga sæti fyrir hönd samgrn. Ólafur S. Valdimarsson skrifstofustjóri, fyrir hönd Vegagerðar ríkisins Helgi Hallgrímsson forstjóri tæknideildar, fyrir hönd Samtaka sveitarfélaga í Suðurlandskjördæmi Hjörtur Þórarinsson framkvæmdastjóri, Þór Hagalín sveitarstjóri og Helgi Bjarnason verkfræðingur, fyrir hönd áætlanadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins Gunnar Haraldsson hagfræðingur og Tómas H. Sveinsson viðskiptafræðingur. Á fundi sínum hinn 27. maí 1980 samþykkti stjórn Framkvæmdastofnunar að fela áætlanadeild að gera athugun á félagslegum áhrifum brúar yfir Ölfusá við Óseyrarnes. Skyldi höfð samvinna við samgrn., Vegagerð ríkisins og Samtök sveitarfélaga á Suðurlandi. Einnig er í samþykktinni gert ráð fyrir að haft sé samráð við Transportökonomisk institut í Noregi, en sú stofnun hefur einna mesta reynslu í slíkum athugunum á Norðurlöndum. Samstarfsnefndin, sem skipuð var eftir þessa samþykkt, hóf formlega störf sín 6. ágúst s.l. og hefur síðan komið saman reglulega. Áður höfðu verið haldnir nokkrir óformlegir fundir framangreindra aðila. Athugunin mun skiptast í eftirfarandi þrjá höfuðþætti: 1. Almenna haglýsingu. 2. Vettvangskönnun og mat haglýsingar. 3. Niðurstöður og ályktanir. Kaflinn um atmenna haglýsingu er nú tilbúinn í handriti. Leitað hefur verið aðstoðar og upplýsinga, er fengist hafa, frá Transportökonomisk institut, sem fyrr var nefnd, varðandi fyrirhugaða vettvangskönnun. Gert er ráð fyrir að niðurstöður vettvangskönnunar liggi fyrir upp úr miðjum vetri og niðurstöður og ályktanir með vorinu. Haft verður náið samband um mál þetta allt við fyrrnefnda norska stofnun. Rétt er að vekja athygli á því, að þetta er í fyrsta sinn sem hér á landi er gerð skipuleg athugun á félagslegum áhrifum samgöngumannvirkja. Í raun lýkur þeirri athugun ekki fyrr en nokkrum árum eftir að gerð brúarinnar lýkur. Hins vegar er nú að því stefnt að afla öruggra upplýsinga áður en hönnun getur hafist, en síðan verður fylgst með áhrifum brúarinnar og er það út af fyrir sig ákaflega lærdómsríkt fyrir framtíðarathuganir af þessu tagi. Ég vona að 1. lið sé þannig svarað. Mér sýnist að undirbúningur undir hönnun að þessu mjög mikla verki sé í fullum gangi. Sumum kann að þykja það ganga nokkuð seint, en ég vil leggja áherslu á að til þess að slík hönnun megi fara vel úr hendi er mjög nauðsynlegt að allir þættir séu vel rannsakaðir. Til þess þarf að sjálfsögðu að hafa fjármagn. Vegagerðin hefur hafið undirbúning nú þegar þótt fjárveiting til hönnunarinnar sé ekki væntanleg fyrr en á árunum 1981 og 1982. Ég á í meiri erfiðleikum með að svara 2. lið fsp. Ég er ófús til að gefa yfirlýsingu um vilja minn fyrr en ég sé a.m.k. niðurstöður af þeirri félagslegu athugun sem þarna fer fram. Ég teldi reyndar ekki sæmandi að gefa slíka yfirlýsingu áður en frumhugmyndir um kostnað við þessa brúarsmíði liggja fyrir. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram, að ég tel að brúarsmíðin yfir Ölfusárósa sé ákaflega mikilvæg framkvæmd fyrir þetta svæði, tengi það að öllu leyti atvinnulega og félagslega miklu betur saman en nú er. Hún getur t.d. haft mjög mikil áhrif á útgerð a.m.k. stærri fiskiskipa á þessu svæði, sem er núna erfiðleikum bundin vegna þeirrar fjarlægðar sem er frá nánast eina löndunarstaðnum, í Þorlákshöfn, til svæða austan árinnar, eins og menn þekkja. Ég er af þessum ástæðum mjög hlynntur þessari framkvæmd. Ég ítreka vilja minn, ég er sannfærður um að brúin kemur einhvern tíma, en hvenær unnt verður að ráðast í þessa brú treysti ég mér ekki til að segja um fyrr en ég sé niðurstöður af þeim athugunum sem ég hef lýst.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir ágætt svar. Fyrri liðnum var algerlega og mjög vel svarað. Ég tek mjög undir með honum þegar hann talar um mikilvægi félagslegrar könnunar, könnunar á félagslegum ávinningi, og eins það, hversu mikilvægt er að fá einmitt Transportökonomisk til að kanna þetta mál. Þeir hafa unnið fyrir norsk stjórnvöld einmitt að átíka mati um allan Norður-Noreg, meta hvort eigi að leggja vegi, byggja brýr eða nota ferjur í samgöngur og annað því um líkt út um eyjar og yfir firði. Ég vonast til þess, að sú rannsókn sýni að brúin verði hagkvæm þegar allt er tekið inn í dæmið. Það er ekki hægt að ætlast til þess af hæstv. ráðh., að hann lýsi fortakslaust yfir því, að brúin verði smíðuð á ákveðnum tíma. Ég ætlast ekki til þess. En ég þóttist geta lesið úr svari hans að hann væri málinu mjög velviljaður og að svo fremi þessar niðurstöður verði hagrænt og félagslega jákvæðar ef þær, eins og ég er öruggur um, sýni góðan og jákvæðan árangur, þá muni ekki á honum standa að styðja þetta verk. Ég þakka ráðh. fyrir góð svör.



Herra forseti. Ég kem upp í ræðustólinn til að leggja á það áherslu og ítreka það, sem kom fram í máli hv. 5. þm. Suðurl., að almennur áhugi er á því að þessi brú verði reist yfir Ölfusá við Óseyrarnes. Hins vegar kemur mér nokkuð á óvart sú tregða sem er hjá hæstv. samgrh. að gefa yfirlýsingar um að hafist verði handa að lokinni hönnun þessarar brúar, sérstaklega vegna þess að ráðherrar í tveimur síðustu ríkisstjórnum hafa gefið yfirlýsingar um að það sé rétt komið að því að byggja þessa brú og í báðum þeim ríkisstjórnum hefur hæstv. samgrh. átt sæti. Ég vil minna á að þegar hv. 5. þm. Suðurl. var samgrh. gat hann þess á „Beinni línu“ í útvarpinu, að það hefði verið bundið í stjórnarsamning að þessi brú skyldi gerð, „eitt stykki brú,“ eins og hann orðaði það, og það væri alveg að því komið að hún yrði byggð. Ugglaust stendur málið þetta illa núna af því að hv. 5. þm. Suðurl. var ekki lengur samgrh. En í haust, 22. okt., var hæstv. forsrh. á „Beinni línu“ í útvarpinu og þá var það einn af áhugamönnum um smíði brúarinnar sem hafði um það framtak að spyrja hann hvenær yrði hafist handa um Ölfusárbrú. Hann svaraði því til, að það væri snarplega að því unnið af ýmsum aðilum að hún kæmist á, og upplýsti að Ölfusárbrúin hjá Óseyrarnesi yrði til meðferðar í sambandi við meðferð fjárlaga og þó alveg sérstaklega í sambandi við lánsfjáráætlun. Ég held þá að ég verði að setja allt mitt traust á lánsfjáráætlunina. Fjárlögin er ég búinn að sjá, en lánsfjáráætlunin er ekki komin fram nema í brotum. Ég vona að Ölfusárbrúin liggi í því brotinu sem ekki er komið upp á yfirborðið.



Herra forseti. Ég verð að leiðrétta hv. 2. þm. Suðurl. Ég viðurkenni ekki að hafa átt sæti í tveimur ríkisstj. sem hafi gefið slíkar yfirlýsingar. Það getur ekki verið nema ein því að núv. ríkisstj. hefur ekki gert það. Ég kannast ekki við neina samþykkt frá núv. ríkisstj. varðandi Ölfusárbrú.

Hvað segir forsrh. um það?

Ég verð að segja það. Ég kannast ekki við slíka samþykkt. Hitt er svo annað mál, að ég vil endurtaka að ég er mjög velviljaður þessari framkvæmd, tel hana mikilvæga. En vita hv. þm. hvað hún kostar? Ég veit það ekki. Ég hef aldrei lagt í vana minn að gefa slík loforð áður en ég þekki staðreyndir málsins. Mér dettur það ekki í hug. Ég endurtek það, að fyrst verður að ljúka þessari rannsókn. Ég tel hana vera á góðri leið. Það er unnið að henni eins og fjárveitingar leyfa. Ég vil jafnframt vekja athygli á því, að hv. þm. Suðurl. hafa það mjög á sínu valdi í sambandi við gerð vegaáætlunar að ráðstafa fjármagni til slíkra rannsókna og auka það. Ég skal fyrir mitt leyti fyrst og fremst í höndum hv. þm. Ég endurtek því að ég er velviljaður framkvæmdinni en áskil mér allan rétt til að skoða málið þegar niðurstöður af frumathugun liggja fyrir.



Herra forseti. Það var ekki ætlun mín að taka þátt í þessum umr., en ég gat ekki á mér setið eftir að hafa hlýtt á hæstv. ráðh. Ég vara eindregið við því, að þm. ákveðinna kjördæma sé gefið það vald að geta ýtt til fjármunum í kjördæmum sínum þannig að til framkvæmda sé stofnað áður en þær hafa verið rannsakaðar fullkomlega af þar til hæfum aðilum sem fara með þessi mál hér í landinu. Hitt er svo annað mál, að það er áreiðanlega alveg rétt, sem hefur komið fram í þessum umr., að þessi brú, sem mun sjálfsagt kosta 4 – 5 milljarða, er ekkert sérstaklega dýr í samanburði við einn togara. Af því að hæstv. samgrh. er einnig hæstv. sjútvrh. gat ég ekki á mér setið að koma í ræðustól og segja: Mikið skelfing hefði ég frekar viljað sjá togað úr einum togara þannig að hann næði yfir Ölfusá í stað þess að koma honum niður í Norðurlandskjördæmi eystra í Þórshöfn og Raufarhöfn og svæðinu þar í kring. Það kemur áreiðanlega til með að gera mjög mikinn skaða. Þetta vildi ég láta koma fram vegna þess að komið hefur í ljós að ríkisstj. hefur ráðstafað einum togara þarna fyrir norðan og það hefur þurft að toga þær upplýsingar út úr hæstv. ríkisstj., en á sama tíma er fyrirstaða við brúna yfir Ölfusá af skiljanlegum ástæðum. Ég bendi á þetta því að þessi brú kostar eitt togaraverð.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna þess að til tals kom samstarfsyfirlýsing stjórnar Ólafs Jóhannessonar, en það stendur, með leyfi forseta: „Áhersla verður lögð á að leysa samgönguerfiðleika staða sem eiga af þeim sökum við vanda að glíma í framleiðslu svo og í félagslegum samskiptum.“ Þetta fengum við Alþfl.-menn sett inn í þá samstarfsyfirlýsingu og það var Lúðvík Jósepsson, þáv. hv. þm., sem sagði: „Þetta þýðir víst eitt stykki brú.“ En ég vil bæta því við, að Halldór E. Sigurðsson, fyrrv. samgrh., lýsti því yfir að þessi brú yrði byggð og hún yrði byggð í beinu framhaldi af Borgarfjarðarbrúnni. Það komu fram hugleiðingar um hve mikið brúin mundi kosta. Síðasta áætlun, að vísu lausleg, sem ég veit um, - hún er nú líklega orðin hálfs árs gömul eða þar um bil, - var 3000 millj. kr. og þá var meðtalinn upphleyptur og malbikaður vegur frá brúnni alveg að Eyrarbakka og að Þrengslavegi hinum megin.



Herra forseti. Því miður var ég fjarstaddur þegar þessar umr. hófust og tapaði af þeim, en ég fagna því, að minnst er á þetta mál, og þakka hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni fyrir að vekja máls á því. Því er ekki að leyna að þetta brúarmál er lengi búið að vera á döfinni og um áhuga Sunnlendinga allra fyrir þessu máli þarf ekkert að efast. Hann er mikill og við hefðum sannarlega viljað að þessum málum hefði meira þokað, þar á meðal í ráðherratíð hv. fyrirspyrjanda, sem gaf stórar yfirlýsingar um brúarmálið, en því miður varð minna úr framkvæmdum á þeim tíma sem og síðan. Það hefur verið vakin hér athygli á orðum forsrh. Um þau ætla ég ekki að segja annað en það, að ég held að hæstv. ráðh. hljóti að hafa átt við vegáætlun þegar hann mælti þessi orð. Ég vildi mega vænta þess, að algjör samstaða verði meðal þm. Sunnlendinga um að á vegáætlun í hönd komandi, þegar verður tekið til hennar, verði að sjálfsögðu veitt nægt fjármagn til að undirbúningi öllum og allri hönnun geti lokið þannig að alþm. og ríkisstj. geti síðan hið allra fyrsta tekið fullnaðarákvörðun um að í þessa brúargerð verði ráðist.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. við það sem kom fram hjá hv. þm. Friðrik Sophussyni. Augsýnilega misskildi hv. þm. þau orð mín, að þau gætu haft áhrif á fjárveitingu í þessu skyni. Það heyrist mér hins vegar ekki hv. síðasti ræðumaður gera. Þm. hafa áhrif á hvernig því fjármagni, sem varið er til einstakra kjördæma, er skipt. Þarna er náttúrlega um að ræða að veita þá eitthvað meira til rannsóknarinnar. Hins vegar verð ég að taka mjög undir það, sem kom fram hjá hv. þm., að áður en í framkvæmdina er ráðist verður vitanlega að skoða vandlega hagkvæmni slíkrar framkvæmdar, eins og við höfum rakið hér áður. Þarna er því ekki um að ræða að veita fé á næsta ári til framkvæmdar við brúarsmíðina. Hins vegar vil ég vekja athygli á því, að þegar er nú hér á dagskrá Þórshafnartogari. Við getum rætt hann undir öðrum lið.



Herra forseti. Um þessar mundir er margur maðurinn mjög hugsandi út af húsnæðismálum og sérstaklega með tilliti til lánamála húsbyggjenda. Það er nú ekki nýtt að vísu. Húsnæðismálin eru allajafna mjög á dagskrá og þau eru fyrst og fremst á dagskrá vegna þess að það skortir fjármagn til að sinna þeim miklu og nauðsynlegu verkefnum sem eru fyrir hendi. En þó að þetta sé ekki nýtt mál liggur það núna fyrir með nokkuð óvenjulegum hætti. Aldrei hafa menn verið jafnhugsandi út af þessum málum og séð jafnmikla vá fyrir dyrum í þessum efnum og nú. En það er dálítið sérstætt tilefni til þessa, vegna þess að því veldur ný löggjöf um Húsnæðismálastofnun ríkisins og yfirlýstur vilji hæstv. ríkisstj. í sambandi við fjármögnun Byggingarsjóðs ríkisins. Það, sem skeði með setningu hinna nýju laga um Húsnæðisstofnun ríkisins, þ.e. lögum nr. 51/1980, var að skertir voru tekjustofnar Byggingarsjóðs ríkisins. Alltaf þegar þessi lög hafa verið endurskoðuð hefur verið leitast við að stíga spor í þveröfuga átt, þ.e. að auka og styrkja tekjustofna Byggingarsjóðs ríkisins. Það hefur ekki verið að ófyrirsynju vegna þess að Byggingarsjóður ríkisins hefur fjármagnað um 90 eða yfir 90% af öllum íbúðarhúsabyggingum í landinu á undanförnum árum og áratugum þannig að það hefur verið mest um vert í þessum efnum að efla Byggingarsjóð ríkisins. Þegar ég tala um að tekjustofnar hafi verið skertir á ég við þá fyrirætlun núv. ríkisstj. að leggja ekki 2% af launaskattinum til Byggingarsjóðs ríkisins, sem gera núna a.m.k. 15 milljarða. Samkv. fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að veita af þessu fé aðeins 2.7 milljarða kr. Um leið og hæstv. ríkisstj. stendur fyrir þessum aðgerðum er hún ábyrg fyrir þeirri breytingu á lögunum um Húsnæðisstofnun ríkisins, að verkefni Byggingarsjóðs ríkisins eru stórlega aukin frá því, sem áður var, um leið og tekjustofninn er skertur. Það er þess vegna ekki von á góðu. Og það blasa við margs konar erfiðleikar í ýmsum samböndum vegna þessa máls. Með tilliti til þessa hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. félmrh. á þskj. 152. Fsp. er í fimm liðum. Í fyrsta lagi er spurt að því, hvaðan Byggingarsjóði ríkisins verði útvegaðar 1200 millj. kr. til að leysa vanda sjóðsins fram til næstu áramóta. Þetta vandamál kom upp snemma í síðasta mánuði og var þá blaðamál m.a. og mikið áhyggjuefni stjórnarmanna í Húsnæðisstofnun ríkisins og því er spurt að þessu. Í öðru lagi er spurt að því, hvort aflað hafi verið aukins fjár í Byggingarsjóð ríkisins á árinu 1980 til að mæta þörfum nýrra útlánaflokka sjóðsins án þess að dregið sé úr fjárstreymi til almennra íbúðalána. Í þriðja lagi er spurt að því, hvað sé áætlað að hámarksupphæð almennra íbúðalána hækki mikið á árinu 1981 í hlutfalli við byggingarkostnað. Þetta er spurningin um hvað er áætlað að okkur miði áfram í þessum efnum, því að það er grundvallaratriði hvað mikið er lánað í hlutfalli við byggingarkostnað. Í fjórða lagi er spurt um hvernig Byggingarsjóði ríkisins verði tryggt fjármagn til að mæta þeim tekjustofni sem sjóðurinn er sviptur af launaskatti. Ekki þarf að efast um mikilvægi þessa þáttar. Að lokum er spurt að því, hvernig ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs ríkisins verði skipt milli útlánaflokka á árinu 1981. Það er sérstök ástæða til að spyrja að þessu með tilliti til hinna auknu verkefna sem Byggingarsjóði ríkisins eru falin með hinum nýju lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins.



Herra forseti. Ég ætla að halda mig við þá fsp. sem hv. þm. hefur borið hér fram, þó margt mætti segja um inngangsaths. hans sem styðjast við fátt annað en óskhyggju stjórnarandstöðunnar sem oft kemur fram í garð núv. ríkisstj. en rætist seint, a.m.k. ekki enn. Fyrst er spurt, hvaðan Byggingarsjóði ríkisins verði útvegaðar 1200 millj. kr. til að leysa vanda sjóðsins fram til næstu áramóta. Svar: Fjárhæð sú, sem nefnd er í 1. lið fsp., bendir til þess, að spurt sé í tilefni af blaðafregn í Morgunblaðinu um að Byggingarsjóð ríkisins vanti 1200 millj. kr. frá lífeyrissjóðunum fyrir áramót til að geta staðið við venjubundnar lánveitingar á þessu ári. Svarið er því, að umrædd fjárhæð kemur frá lífeyrissjóðunum. Meira en helmingur fjárhæðarinnar var kominn 28. nóv. s.l. Í öðru lagi er spurt: Hefur verið aflað aukins fjár í Byggingarsjóð ríkisins á árinu 1980 til að mæta þörfum nýrra útlánaflokka sjóðsins án þess að dregið sé úr fjárstreymi til almennra íbúðalána? Svar: Með fjárveitingum á fjárlögum þessa árs og á lánsfjáráætlun var allvel séð fyrir fjármagnsþörf Byggingarsjóðs ríkisins á þessu ári, enda hefur húsnæðismálastjórn þegar veitt lán til umsækjenda í hinum hefðbundnu lánaflokkum með sama hætti og gert hefur verið á síðustu árum og vantar þar ekkert á. Til þess að mæta þörfum nýrra útlánaflokka var áætlaður 1 milljarður kr. á útlánaáætlun sjóðsins fyrir þetta ár. Ekki hefur þeirri fjárhæð allri verið varið til nýrra lánaflokka, enda voru reglugerðir um þá ekki gegnar út fyrr en í okt. s.l. Þrír nýir lánaflokkar hafa þó verið opnaðir til útlána á þessu ári, en það er til hjúkrunarheimila og dagvistarstofnana, til útrýmingar á heilsuspillandi íbúðum og til orkusparandi endurbóta á eldra húsnæði. Samkv. yfirliti um Byggingarsjóð ríkisins frá 18. nóv. s.l. og samþykktum húsnæðismálastjórnar sama dag verða útlán sjóðsins, sem koma til greina á þessu ári, sem hér segir: Leigu- og söluíbúðir sveitarfélaga 4062 millj. kr., leiguíbúðir fyrir aldraða og öryrkja 207 millj. kr., verkamannabústaðir 1041 millj. kr., ýmsir framkvæmdaaðilar 1395 millj., framkvæmdanefndaríbúðir 322 millj., nýbyggingarlán, þ.e. F-lán, 1., 2. og 3. hluti, 9321 millj., lán til kaupa á eldri íbúðum 5034 millj., lán til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis185 millj., vistheimili og dagvistarstofnanir 200 millj., til orkusparandi endurbóta á eldra húsnæði 70 millj. Samtals er hér um að ræða útlán upp á 22 milljarða kr. 3. spurning: Hvað er áætlað að hámarksupphæð almennra íbúðalána hækki mikið á árinu 1981 í hlutfalli við byggingarkostnað? Svar: Samkv. hækkun byggingarvísitölunnar og venju undanfarinna ára ættu lán til íbúða að hækka um næstu áramót úr 8 millj. á hverja nýja íbúð í 12.1 millj. Um næstu áramót kemur hins vegar til framkvæmda veruleg breyting á þessu ákvæði. Frá þeim tíma eiga lánin að vera visst hlutfall af byggingarkostnaði svonefndrar staðalíbúðar samkv. hinum nýju lögum, nr. 51/1980, sem sett voru á síðasta Alþingi. Auk þess eru í þeim lögum ákvæði um að lánin skuli hækka fjórum sinnum á ári samkv. breytingum sem verða á vísitölu byggingarkostnaðar í landinu. Þá kemur einnig til framkvæmda um áramótin það ákvæði, að lánin verða miðuð við fjölskyldustærð umsækjenda. Verða því margvíslegar breytingar á fjárhæð lána til nýrra íbúða samkv. hinum nýju lögum. Tillögur um framkvæmd þessara ákvæða eru nú í mótun hjá húsnæðismálastjórn og koma til ákvörðunar í félmrn. fyrir áramótin. 4. spurning: Hvernig verður Byggingarsjóði ríkisins tryggt fjármagn til að mæta þeim tekjustofni, sem sjóðurinn er sviptur af launaskatti? Svar við þessari spurningu: Í frv. til fjárl. fyrir árið 1981 er framlagríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins áætlað 4.3 milljarðar kr. Eigið fé sjóðsins er áætlað 9.2 milljarðar og eigið fjármagn því alls 13.5 milljarðar kr. Þá hefur sjóðurinn fjármagnað skyldusparnaðinn, sem áætlað er að nemi 3.4 milljörðum kr. Atvinnuleysistryggingasjóður hefur jafnan keypt skuldabréf af Byggingarsjóði ríkisins fyrir fjárhæð sem nemur framlagi ríkisins til trygginganna. Er það áætlað 3.6 milljarðar kr. á næsta ári. Til viðbótar þessum tekjustofnum sjóðsins er treyst á skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna, en þeir hafa heitið því í samningum að kaupa skuldabréf af Byggingarsjóði ríkisins fyrir 20% af ráðstöfunarfé sjóðanna árlega. Hafa flestir sjóðanna staðið við þá samninga, þó að nokkuð vanti á að allir lífeyrissjóðir hafi staðið við skyldu sína í þessum efnum. Í skýringum með fjárlagafrv. ríkisstj., sem nú er til meðferðar á hv. Alþingi, er gert ráð fyrir að Byggingarsjóður ríkisins hafi á árinu 1981 30 milljarða til ráðstöfunar í útlán og á það að vera viðunandi þegar haft er í huga að með hinum nýju lögum eru nokkur verkefni færð yfir til Byggingarsjóðs verkamanna, en hann fær verulega auknar tekjur á næsta ári. Alls verður varið um 40 milljörðum kr. til húsnæðislána á næsta ári úr báðum húsnæðislánasjóðunum, en í ár er upphæðin 24 milljarðar kr. Á næsta ári er gert ráð fyrir að Byggingarsjóður verkamanna hafi um 10 milljarða kr. í framlag úr ríkissjóði af launaskatti, en á þessu ári nam framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs verkamanna um 500 millj. kr. Hér er því um að ræða verulegt stökk. Orðalag fsp. um að Byggingarsjóður ríkisins hafi verið sviptur tekjustofnum er viljandi vegna þess að hluti af þessum tekjustofnum var fluttur yfir til Byggingarsjóðs verkamanna þar sem lögð er veruleg áhersla á að stórauka framkvæmdir við félagslegar íbúðabyggingar í landinu. 5. spurning: Hvernig verður ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs ríkisins skipt milli útlánaflokka á árinu 1981? Svar: Vinna er ekki hafin við gerð útlánaáætlunar fyrir Byggingarsjóð ríkisins á næsta ári. Það hefur ekki þótt tímabært á meðan ekki liggur endanlega fyrir hve mikið fjármagn sjóðurinn hefur til ráðstöfunar á næsta ári, en það liggur fyrir alveg á næstunni, og þegar það liggur fyrir mun húsnæðismálastjórn gera tillögur til félmrh. um skiptingu þess fjármagns á lánaflokka sem þarna er um að ræða, þ.e. 30 milljarða kr. Þeirri spurningu, sem hv. þm. lagði megináherslu á, nr. 3, í sambandi við hlutfallið af byggingarkostnaði, er einfaldlega ekki hægt að svara núna vegna þess, að reglugerð um staðalíbúðir hefur ekki verið sett, og líka vegna þess, að nú á að miða við fjölskyldustærð í öllum tilvikum þannig að sums staðar getur orðið um að ræða mun hærra hlutfall af byggingarkostnaði en nú er þegar um er að ræða mjög litlar fjölskyldur. Ég treysti mér þess vegna ekki til að svara þessari spurningu í einstökum atriðum, en vænti þess, að hv. þm. taki svör mín og skýringar gild. Annað get ég ekki sagt um málið á þessu stigi.



Herra forseti. Ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar samþykkti að tillögu minni stefnumótun í húsnæðismálum og í húsnæðislánamálum sem byggðist á nokkrum einföldum undirstöðuatriðum. Í fyrsta lagi var áætlað að byggja þyrfti 2000 íbúðir á ári fyrstu 5 árin en síðan 2100 íbúðir á ári. Í öðru lagi var reiknað með að mjög fljótlega yrði því marki náð, að þriðjungur allra íbúðabygginga í landinu yrði á félagslegum grundvelli. Í þriðja lagi var ákveðið að til félagslegu íbúðabygginganna yrði strax lánað 90% af byggingarkostnaði. Í fjórða lagi var ákveðið að önnur nýbyggingarlán og reyndar fleiri lán hækkuðu í fyrirframákveðnum áföngum um ekki minna en 5% á ári í 80% byggingarkostnaðar ekki síðar en á árinu 1990. Þetta er sú stefnumótun sem sú ágæta ríkisstj. samþykkti og allir flokkar sem að henni stóðu. Við þetta hefur verið staðið í stórum dráttum í því frv. sem endanlega var samþykkt. Aftur á móti kostar þetta peninga og ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar samþykkti þann þátt þannig: 1. Að halda óskertum núverandi mörkuðum tekjustofnum Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna. Þetta hefur ekki verið gert. Það vantar a.m.k. 5 milljarða í fjárlögum fyrir næsta ár upp á að þetta sé gert. 2. Að auka framlög ríkissjóðs og sveitarfélaga um 7.5% fyrsta árið, hækkandi í 50% á tíunda ári, en gæti eftir það farið ört lækkandi. Í krónum talið væri aukningin á fyrsta ári 0.8 milljarður og á tíunda ári 8 milljarðar, og er þá miðað við áætlað meðalverð ársins 1980. 3. Að auka lántökur til kerfisins frá því, sem verið hefur undanfarin ár, um 30% á fyrsta ári, vaxandi í 80% á tíunda ári. Í krónum talið var þetta 4 milljarðar fyrsta árið, 13.6 milljarðar tíunda árið. Ég hef því miður ekki tíma til að skýra þetta nánar, en í stórum dráttum er þetta þannig, að það vantar 12.1 milljarð í fjárlagafrv. upp á að Byggingarsjóði ríkisins sé séð fyrir þeim tekjum sem honum voru ætlaðar og a.m.k. 5 milljarða vantar þegar heildin er tekin, báðir sjóðirnir, Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna. Þessu er bjargað núna með lántöku. Næsta ári er bjargað með lántökum, þannig að 25% markið næst, - ekki 35% markið eins og upphaflega var gert ráð fyrir í mínu frv., heldur 25%. En hvað þýða þessar lántökur? Það eru tekin lán með hærri vöxtum til styttri tíma en síðan er lánað út. Það þýðir að ef á að ná því marki, sem stefnumótunin byggði á og þó að við séum tveimur árum á eftir, þ.e. allt að 10% á eftir, þá vantar á fyrstu 10 árunum 217 milljarða kr. og ef við tökum 20 ár eru það 490 milljarðar sem vantar í auknum lántökum. Og tuttugasta árið, þegar sjóðurinn ætti samkv. upphaflegum áætlunum að standa undir sér og þyrfti ekkert framlag, þarf hann að bæta við sig 98 milljörðum í lántökum umfram það sem nú er og nálgast greiðsluþurrð í staðinn fyrir að verða svo öflugur að geta staðið sjálfur undir öllum nauðsynlegum lánveitingum.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni fyrir að leggja fram þessar fsp. ekki veitir af að ræða um húsnæðismálin. Því miður er tíminn stuttur. En það er alveg sama hvernig þetta mál snýr. Það er fjárvöntun í húsbyggingarsjóð ríkisins. Og það er alveg sama hvað ráðh. segir um þetta efni. Það er staðreynd málsins að ríkissjóður hefur ekki staðið við sitt. Það eru engin lög í landinu sem heimila skerðingu á launaskattinum. Það hefur hæstv. fjmrh. viðurkennt. Dæmið stendur þannig, að þó að við leggjum báða sjóðina saman vantar a.m.k. 4.6 milljarða. Þá tölu fæ ég með því að taka Byggingarsjóð ríkisins ásamt verkamannasjóðnum. Í fjárl. er gert ráð fyrir 4.3 milljörðum í framlag. Hins vegar eiga samkv. lögum að fara í þann hluta þessa kerfis 7.5 milljarðar, sem er 1 prósentustig, sumir segja 15 milljarðar sem er reyndar samkv. lögum. Þá er það byggingarsjóðsgjald, sem eru tæpar 1400 millj. En hvar er heimild í lögum til að leggja það á? Sú heimild hvarf úr lögum með gömlu húsnæðismálalögunum. Þetta er sem samt löglaust á a.m.k. tveimur stöðum og það vantar í allra minnsta lagi fjárframlag úr ríkissjóði upp á 4.6 milljarða. Það er talað um 40 milljarða og gumað af því, eins og hæstv. ráðh. gerði áðan, en lánið, sem er verið að taka úr lífeyrissjóðunum, er líklega um 19 milljarðar. - Ætli það sé ekki einhvers staðar í kringum það úr sjóðunum á talsvert hærri vöxtum en útlánin segja til um. - Þetta þýðir, og það er staðfest og hefur komið frá Húsnæðisstofnuninni sjálfri, að samkv. þeirri stefnu, sem hæstv. ráðh. hefur markað, verður tryggingarsjóðurinn gjaldþrota innan skamms tíma. Þetta verða menn að hafa í huga. Þar að auki er algerlega óvíst hvort þessir sjóðir geta útvegað svo mikið fjármaga, enda er farið út fyrir rammann sem samið var um við Alþýðusamband Íslands og þá lífeyrissjóði á sínum tíma. Þess vegna er út í bláinn að tala um aukið framlag til þessara sjóða. Það stendur og það er staðreynd, að það er aðeins froða sem kemur úr munni ráðh. þegar hann talar um að hann og hæstv. ríkisstj. hafi gert eitthvað af viti í húsnæðismálunum.

Af hverju ertu svona reiður, hv. þm.?

Ég er ekkert reiður. Ég er einungis að tala við þig á þínu máli.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. er eitthvað taugaóstyrkur í þessu máli. Ef menn ræða það efnislega heldur hæstv. ráðh. að menn séu reiðir. Hæstv. ráðh. sagði að inngangsorð mín varðandi þetta mál styddust við fátt annað en óskhyggju. Hann er að gera því skóna að það, sem mér gangi til, sé að óska þess, að fram undan séu í húnæðismálunum þeir erfiðleikar sem ég lýsti. Ég vil mótmæla ummælum sem þessum. Ég tel, hver sem ráðh. er, að ráðh., sem lætur annað eins út úr sér og þetta í jafnalvarlegu máli, sé ekki hæfur til að ræða þessi mál á málefnalegum grundvelli. Hæstv. ráðh. sagði um fyrstu spurningu mína að hún væri til komin vegna þess að frétt um þetta mál, um erfiðleika Byggingarsjóðs ríkisins, hefði komið í Morgunblaðinu. Ég las þessa frétt í Þjóðviljanum. Það var viðtal við formann Húsnæðisstofnunar ríkisins og formaðurinn sagði að ráðh. eða rn. hans hefði lofað að leysa úr þessum málum. Það kann að vera að þetta hafi líka verið í Morgunblaðinu. Og ég er ekki að áfellast hæstv. ráðh. fyrir að taka til þessara ráðstafana einungis vegna þess að hann hafi séð þessa frétt í Morgunblaðinu. Honum er ekki alls varnað fyrst hann tekur þetta tillit til Morgunblaðsins. Um aðra spurninguna sagði hæstv. ráðh. að það væri allvel séð fyrir fjármagnsþörfum Byggingarsjóðs ríkisins. Ég efast um að nokkur maður á Íslandi, sem hefur nokkra nasasjón af ástandi þessara mála, mundi leyfa sér að taka svo til orða nema hæstv. félmrh. Ég hef ekki tíma til að fara út í þetta mál nákvæmlega, en það hefur líka komið fram í máli annarra þm. hvernig ástand málanna er. Hæstv. ráðh. var í þessu sambandi að hafa orð á útlánum til orkusparandi aðgerða og það væri allvel séð fyrir þeim. Þeir, sem hafa komist næst í þeim efnum, álíta að það verði búið að ná viðunandi árangri í þeim málum eins og það er nú þýðingarmikið, eftir ca. 100 ár með vinnubrögðum hæstv. ríkisstj. Þá sagði hæstv. ráðh. að það væri ekki hægt að svara því, hvað væri áætlað að hámarksupphæð almennra íbúðalána hækkaði mikið á árinu 1981 í hlutfalli við byggingarkostnað. Hann sagði að það væri ekki hægt að svara þessu og var að tala í því sambandi um staðalíbúðir og nýjar reglur. Allt eru þetta tátalæti. Auðvitað er hægt að svara þessu. En sannleikurinn er sá, að hæstv. ráðh. kærir sig ekki um að svara því, vegna þess að í þeim efnum blasir við það sem verst er. Ég sagði í máli mínu áðan að við hefðum verið að reyna að stefna fram á við í þessum efnum. Fyrir 1960 og þegar Húsnæðisstofnun ríkisins tók fyrst til starfa voru þessi lán um eða yfir 20% af byggingarkostnaði. Um 1960 voru þau komin upp í um 30% af byggingarkostnaði og í lok næsta áratugs, um 1970, í rösk 40%. En núna eru þau komin niður í 30% og halda áfram að hraðfalla með sömu stefnu og núv. ríkisstj. hefur í þessum málum. Það er von að hæstv. ráðh. segi að það sé ekki hægt að svara spurningu um þetta efni. Hæstv. ráðh. sagði að það væri blekking hjá mér þegar ég segði að Byggingarsjóður ríkisins væri sviptur tekjustofnum. Það eru lífeyrissjóðirnir sem koma til sagði ráðh. En á ég að trúa því, að hæstv. félmrh., æðsti maður húsnæðismála í landinu, geri ekki greinarmun á því, hvort aðalbyggingarsjóður landsmanna fær óafturkræft framlag, eins og launaskatturinn gefur, eða hvort hann á að taka lán með vöxtum sem eru miklu hærri en útlánsvextir sjóðsins og beinlínis stefna að því að leggja sjóðinn í rúst? Ég skal ekki gera það að ádeiluefni þó að hæstv. ráðh. gæti ekki svarað fimmtu og síðustu spurningunni, þ.e. um það hvernig verði skipt milli lánaflokka útlánum sjóðsins á næsta ári. Þó hefði ekkert verið óeðlilegt að það lægi fyrir ef allt væri ekki á hverfanda hveli í fjármögnun sjóðsins. Að því leyti skil ég að hæstv. ráðh. á erfitt með að svara þessari spurningu. En það, sem verst er við svör hæstv. ráðh., er að þau lýsa betur en mín orð hvert ástand þessara mála er og það er hörmulegt. Ég vil svo - mér mun hafa láðst það í upphafi - leyfa mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans við fsp.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni, Friðrik Sophussyni og Magnúsi H. Magnússyni fyrir áhuga þeirra á húsnæðismálum og það innlegg sem þeir hafa komið hér með í þau mál þrátt fyrir knappan ræðutíma. Ég skil vel að erfitt sé að koma við málefnalegum aths. á þeim 2–4 mínútum sem menn eiga kost á því að ræða svona mál hér. Þannig er í sjálfu sér eðlilegt að það sé erfitt fyrir þá að fara út í þessi mál í smáatriðum. Ég held að við ættum að efna hér til almennrar umræðu um húsnæðismál síðar, en það er mjög erfitt að gera það í fsp.-tíma vegna þess að málið er viðurhlutamikið og stórt. Ég vil þó engan veginn víkjast undan því að taka þátt í umr. um þessi mál, vegna þess að ég er algerlega sannfærður um að þessi mál eru á réttri leið, gersamlega sannfærður um að ákvörðunin um hið félagslega íbúðabyggingakerfi er rétt. Nú eru til í landinu 3500–3700 íbúðir byggðar á félagslegum grundvelli frá árinu 1929 þegar lögin um verkamannabústaði voru sett fyrst. Núna gerum við ráð fyrir að svo mikið fjármagn verði veitt í þetta að þetta magn íbúða tvöfaldist á næstu 5–7 árum. Ég er sannfærður um að eftir 10 ár eða svo, þegar byggðar hafa verið 500–600 íbúðir á ári á þessum grundvelli, muni þessar íbúðabyggingar gerbreyta húsnæðismarkaðnum í landinu og samsetningu hans. Ég ætla ekki að fara út í þetta í smáatriðum vegna þess að ég veit að þm. vildu svara mér mörgu og hafa ekki ástæður til þess í þessum knappa fsp.-tíma. Ég vil þó aðeins segja það út af orðum hv. þm. Magnúsar H. Magnússonar, að talið um 100 milljarða kr. vöntun á hverju ári er algerlega út í hött að mínu mati. Ég spyr hv. þm., og við skulum ræða það einhvern tíma seinna nákvæmlega: Hvenær hefði ríkissjóður, hvenær hefði lánsfjárkerfið - ég spyr í hreinskilni - bolmagn til þess að trygg ja 100 milljarða á einu ári inn í húsnæðislánakerfið? Hvenær væri það mögulegt? Þessi uppsetning, eins og hún kemur þarna fram, stenst ekki í þessum efnum. Það er verið að tala um að þarna vanti 100 milljarða á einu ári. Það er auðvitað algerlega fráleitt og stenst ekki. En ég vil segja það út af orðum hv. þm. um lífeyrissjóðina og kjörin á lánum þeirra, að þau eru ekki nógu góð og það verður að fara í það núna að ná nýjum og hagstæðari samningum við lífeyrissjóðina en nú er um að ræða. Ég skal taka það aftur að hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson sé svo illa innrættur að hann óski eftir því, að allt húsnæðislánakerfið fari á annan endann og vá verði fyrir dyrum hjá húsbyggjendum í landinu. En einhvers staðar stendur það, að „falin er í illspá hverri ósk um hrakför sýnu verri,“og stundum finnst mér að þessir hlutir séu settir þannig upp að menn beinlínis geri ráð fyrir að þetta húsnæðismálakerfi gangi ekki upp og það geri menn á þeim forsendum að menn slá striki yfir Byggingarsjóð verkamanna og það sem þar er að gerast. Það er ekki hægt. Það verður að horfa á þessa heild og hvaða breytingu hún hefur í för með sér. Ég ætla ekki að tala hérna lengur. Ég vona að við höfum tækifæri til að spjalla um þessi mál nánar og ítarlegar hér á Alþingi síðar.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég er auðvitað sammála hæstv. félmrh. um að kjörin á lífeyrissjóðslánunum eru ekki nógu góð, því að það getur enginn sjóður lifað á því að taka lán með hærri vöxtum og til styttri tíma en hann lánar út. Það hlýtur að tæma sjóðinn, eins og reynsla er fyrir. Ég hef aldrei talað um 100 milljarða á ári. Aftur á móti talaði ég um samtals 217 milljarða á næstu 10 árum og 490 milljarða á næstu 20 árum. Þetta er þannig. Það er fjárvöntunin og hún er reiknuð út af Þjóðhagsstofnun fyrir Húsnæðisstofnun ríkisins. Hæstv. félmrh. getur varla vefengt þær tölur. Vöntunin er, miðað við fjárlögin eins og þau eru núna sett upp og miðað við þær áætlanir sem gerðar hafa verið, verandi þó tveimur árum á eftir upphaflega frv., 25% á næsta ári, síðan 30%, 35% o.s.frv. Samt er viðbótarfjárvöntunin á hverju ári, þ.e. lántökuþörfin, á árinu 1982 5.9 milljarðar, verður 25.5 á tíunda ári, árinu 1990, og á árinu 2000 er vöntunin á einu ári 81.4 milljarðar á núverandi verðlagi. Ég er algerlega sammála hæstv. ráðh. um að það þýðir ekki að tala svona. Þetta er tóm vitleysa. M.ö.o.: kerfið er tóm vitleysa með þessari fjármálalegu uppsetningu.

Framreikningar Alþfl. eru tóm vitleysa.

Þetta er reiknað út fyrir húsnæðismálastjórn ríkisins af Þjóðhagsstofnun og miðað við verðlag í dag. Ef hæstv. ráðh. telur að hann geti bætt við 81.4 milljarði á hverju ári á núverandi verðlagi inn í kerfið, þegar að þessu kemur, fer hann villur vegar og þess vegna - einmitt þess vegna - stenst kerfið ekki. Útlánareglurnar eru ágætar, en það er ekki séð fyrir fjármögnun kerfisins.



Herra forseti. Ég verð að lýsa furðu minni á ummælum hæstv. ráðh., sem kemur hér upp og ætlar að róa þm. með því að það sé hægt að tala um húsnæðismálin síðar. Fyrir örfáum dögum var 2. umr. fjárlaga. A.m.k. þrír, ef ekki fjórir hv. þm. fjölluðu mjög ítarlega um húsnæðismálin og lýstu áhyggjum sínum. Hæstv. fjmrh. kom, þótt seint væri, til fundar um kvöldið, en hæstv. félmrh. lét hvergi sjá sig í þingsölum. Svo kemur hann upp, þegar hann er spurður, og segir: Við getum rætt þetta einhvern tíma síðar. - Slík framkoma á ekki að geta átt sér stað. Og það er hart að þurfa á fimm sinnum styttri tíma en hæstv. ráðh. hefur að etja kappi við hann í þessum umr. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að upplýsingarnar, hrakspárnar, eru frá efnahagsstofnun sjálfrar ríkisstj., Þjóðhagsstofnun. Þær sendi Þjóðhagsstofnun Húsnæðisstofnun og þaðan bárust þær félmn. Nd. hv. Alþingis. Þetta eru staðreyndir sem þar liggja fyrir, viðurkenndar af öllum mönnum sem geta viðurkennt hvað sé satt og hvað sé rétt. Hins vegar er varla hægt að sjá að hæstv. ráðh. sé í þeim hópi. Annað mál eru vextirnir. Ég get tekið undir það með hæstv. ráðh. sem hann sagði í sambandi við þá. Það er auðvitað sama fjármagnið sem er tekið úr lífeyrissjóðunum og fært yfir í húsnæðislánakerfið með þessum hætti. Og það er eitt að lokum. Það á enga stoð í lögum að taka fjármuni, sem um var samið á sínum tíma og er lögbundið 2% ofan á laun á Íslandi til að setja í húsnæðislánakerfið, og nota þá til allt, allt annars, eins og núv. hæstv. ríkisstj. leyfir sér að gera. Þessu verður að koma á framfæri við þjóðina, og þetta verður fyrr eða síðar að komast inn í höfuðið á hæstv. ráðh.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. sagði að ég hefði skotið mér undan því að minnast á Byggingarsjóð verkamanna. Þetta er alveg rétt. Ég minntist ekki á hann. Fsp. víkur einungis að Byggingarsjóði ríkisins. En það væri tilefni til að ræða um Byggingarsjóð verkamanna, því að svo illa sem hæstv. ríkisstj. fer með Byggingarsjóð ríkisins, þá sýnist hún vera enn þá beinskeyttari í þeirri stefnu sinni að leggja Byggingarsjóð verkamanna í rúst. Þetta er vegna þess að samkv. lögum hæstv. ríkisstj. er tekið fram að það skuli fjármagna með framlagi úr ríkissjóði af launaskatti eða á annan hátt allt að 30% af ráðstöfunarfé sjóðsins. Sveitarfélögin leggja til 10%. Þetta eru samtals 40%. Hvernig á að fjármagna 60%? Samkv. beinum ákvæðum laganna er það með lántökum þar sem vextir eru 3.25% í besta lagi, en á að lána út með 0.5% vöxtum. Þetta er í fyrsta sinn í hinni merku og löngu sögu verkamannabústaðanna að vikið er frá þeirri meginstefnu að ríkið leggi fram allt ráðstöfunarfé til sjóðsins sem óafturkræft framlag. Það er vegna þess að kjör þessa sjóðs verða samkv. eðli málsins að vera svo góð sem gert er ráð fyrir og hefur alltaf verið gert ráð fyrir, að það verður ekki staðið undir því nema á þann veg sem búið er að gera s.l. 50 ár, þ.e. með beinum framlögum 100% úr ríkissjóði.



Herra forseti. Þessi fsp. er borin fram af hv. þm. Ágúst Einarssyni og ég flyt hana áfram. Hann leyfði sér á þskj. 159 að bera fram fsp. til hæstv. sjútvrh. um kaup á togara til Þórshafnar og Raufarhafnar. Þar sem þetta mál hefur orðið nokkurt hitamál í fjölmiðlum tel ég rétt að upplýst verði um ýmis atriði þess þannig að staðreyndir liggi fyrir, en ekki getgátur einar. Fsp. er svohljóðandi: „1. Hvert er kaupverð togarans? 2. Hve hár er breytingakostnaður við skipið eftir kaup? 3. Hvaða opinberir sjóðir lána til kaupanna, hve mikið og eftir hverra ákvörðun? 4. Hvað er framlag væntanlegra eigenda mikið? 5. Hefur verið lánað til útgerðarfélagsins vegna hlutafjárframlags? 6. Hve háa fjárhæð þarf að greiða árlega í vexti og afborganir af togaranum og hve mikið er áætlað árlegt aflaverðmæti togarans?“ Mig langar í framhaldi af fsp. að varpa fram tveimur eða þremur atriðum í sambanúi við þetta mál. Það er samdóma álit allra sem vilja vita, að togaraflotinn er of stór nú þegar og sérhver nýr togari gerir ekkert annað en rýra lífskjör sjómanna og fiskvinnslufólks. Það er einnig mikið vafamál, hvort atvinnumál á Þórshöfn og Raufarhöfn séu leyst til nokkurrar frambúðar þótt togari komi þangað. Menn minnast útgerðar Fonts frá Þórshöfn sem gekk mjög illa, en útgerð þess sama skips hefur síðar gengið vel frá öðru byggðarlagi. Ég minni á að togaraútgerð er mjög mismunandi eftir því frá hvaða stað hún er rekin. Dæmi um þetta er uppgangsstaðurinn Hornafjörður, en ekki er vilji til að gera út togara þaðan. Það hefði því væntanlega verið hægt að leysa vandamálið með öðru en togara. Einnig er vert að spyrjast fyrir um hvort aðrir staðir, sem búa ekki síður við öryggisleysi um atvinnu en Þórshöfn og Raufarhöfn, mega eiga von á togurum með svipaðri fyrirgreiðslu. Og í framhaldi af því væri fróðlegt að vita hvort eitthvað sé hæft í þeim fréttum, að aðilar í kjördæmi sjútvrh. séu um þessar mundir að huga að kaupum á togara í Frakklandi.



Herra forseti. Segja má að þetta togaramál Þórshafnar og Raufarhafnar sé nú svo mikið rætt í fjölmiðlum að það sé að bera í bakkafullan lækinn að ræða það nú, en ég skal engu að síður reyna að svara fsp. eins og ég frekast get. Ég vil þó taka fram að það er vafamál hvaða ráðh. á að svara slíkri fsp., raunar eru kaupin sem slík viðskiptamál, en ég hef þó leitast við að afla þeirra upplýsinga sem beðið er um. Áður en ég kem að spurningunni vil ég segja örfá orð um Þórshöfn og Raufarhöfn og það ástand sem þar hefur ríkt, sem að sjálfsögðu er grundvöllur.að þeirri ákvörðun sem tekin hefur verið. Ég vek athygli á því, að á árunum frá 1970–1976 var í samræmi við hraðfrystihúsaáætlun þá, sem Framkvæmdastofnun gerði, byggt nýtt frystihús á Þórshöfn og var þá miðað við þann afla sem eðlilegt var talið að gæti borist þarna á land með eðlilegri eflingu þeirrar bátaútgerðar sem þar hafði verið stunduð um langt skeið. En um það leyti sem húsið tók til starfa brást afli á heimamiðum Þórshafnar og einnig voru settar óvenjulega strangar reglur um fiskveiðar fyrir Norðausturlandi. Leiddi þetta til þess, að Fontur var keyptur til Þórshafnar. Eins og kunnugt er, var saga þeirrar útgerðar ein keðja óhappa og lauk henni með gjaldþroti Útgerðarfélags Þórshafnar hf. Síðan Fontur hætti að landa á Þórshöfn hefur ekki borist nóg hráefni á land til að tryggja sæmilega nýtingu frystihússins né jafna atvinnu. Sem dæmi um þetta má nefna að atvinnuleysisdagar á Þórshöfn voru alls 3147 s.l. ár. Hvað hráefnisöflun varðar er ljóst að bátaflotinn getur ekki staðið undir stöðugri atvinnu yfir vetrarmánuðina. Aðeins um 12–13% bátaaflans berast á land á hinum sex mánuðum frá nóv. til aprílloka. En það má einnig nefna að mikill samdráttur hefur verið í bátaútgerðinni á Þórshöfn. 1979 var samanlagður tonnafjöldi báta stærri en 7 tonn 238 tonn, en í ársbyrjun 1980 aðeins 117 tonn. Atvinnuleysið hefur leitt til versnandi afkomu sveitarsjóðs, sem aftur dregur úr framkvæmdagetu hans, og þá eru einnig ábyrgðarskuldir vegna gjaldþrots Útgerðarfélagsins þungur baggi. Við þetta má svo bæta að reynslan hefur sýnt að þegar atvinnuástand er gott fjölgar íbúum. Hins vegar er einnig ljóst að atvinnuleysi og lækkun tekna leiðir fljótt til brottflutnings fólks, eins og á Þórshöfn s.l. tvö ár þar sem fólki hefur fækkað um 4.5%. Norðausturland er strjálbýll landshluti og þar má enginn hlekkur bresta. Hnignun eins staðar mun óumflýjanlega hafa áhrif á aðra staði og síðan á landshlutann í heild. Með þessar staðreyndir í huga er ljóst að til að tryggja fulla atvinnu og jafnframt afkomu frystihússins og sveitarfélagsins er ákaflega eðlileg lausn að auka útgerð frá svæðinu. Í þeirri leið, sem ákveðið var að fara og ég mun lýsa nánar með lestri bréfa frá Framkvæmdastofnun, er ákveðið að togarinn skuli rekinn sameiginlega af aðilum á Þórshöfn og Raufarhöfn. Það er skuttogari fyrir - Rauðinúpur - á Raufarhöfn og hefur hann séð frystihúsinu þar fyrir hráefni. Samkv. áætlun byggðadeildar Framkvæmdastofnunar er aflaþörf beggja húsanna, miðað við jafna vinnu allt árið, um 10 500 tonn og vantar þá um 3300–3500 tonn til að því magni verði náð. Nýi togarinn ætti að geta brúað það bil. Þetta mál hefur annars þróast þannig, að 12. maí s.l. fóru sex þm. Norðurl. e. úr öllum flokkum þess á leit við ríkisstj. að hún gerði ráðstafanir til að kaupa einn skuttogara erlendis frá til svæðisins. Með bréfi 6. júní s.l. óskaði forsrn. eftir umsögn Framkvæmdastofnunar ríkisins um bréf þm. Umsögn Framkvæmdastofnunar ríkisins barst 8. júlí s.l. og er þar lagt til, að útvegaður verði sameiginlegur viðbótartogari fyrir Raufarhöfn og Þórshöfn, og mælt eindregið með því, að ráðstafanir verði gerðar til þess hið fyrsta. Ályktun Framkvæmdastofnunar er frá 4. júlí. Ég tel rétt, með leyfi forseta, að lesa þá ályktun. Í þeirri ályktun segir svo: „Stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins bendir á, að jafnt fyrri sem síðari athuganir á vegum stofnunarinnar á atvinnumálum Þórshafnar leiði í ljós að nauðsynlegt sé að gera ráðstafanir til að auka og jafna fiskafla á staðnum. Með því móti einu verður full atvinna tryggð á Þórshöfn og jafnframt góð afkoma frystihússins og sveitarfélagsins. Stjórnin telur að líkleg leið til að ná þessu markmiði, miðað við ríkjandi aðstæður, sé að fenginn verði togari nægilega stór til þess að geta náð til fiskimiða allt frá Vestfjörðum til Suðausturlands. Sá togari verði rekinn sameiginlega af aðilum á Raufarhöfn og á Þórshöfn, eins og gert er ráð fyrir í sérstöku samkomulagi. Jafnframt verði lögð áhersla á samræmingu rekstrar og náið samstarf fiskvinnslustöðvanna í þessum plássum. Mun Framkvæmdastofnunin bjóða fram aðstoð við skipulagningu þessa samstarfs og skipulag rekstrar fiskvinnslustöðvanna og togaraútgerðar.“ Síðan er fjallað nokkuð um vegabætur, sem ég ætla ekki að lesa. - Jafnframt segir í fyrrnefndu bréfi frá 8. júlí, sem undirskrifað er af Sverri Hermannssyni forstjóra, með leyfi forseta: „Eins og mál horfa í dag verður ekki annað séð en eina leiðin til að ná þeim árangri, sem stefnt er að, sé að útvegaður verði sameiginlegur viðbótartogari fyrir Raufarhöfn og Þórshöfn, og mæli ég eindregið með að gerðar verði ráðstafanir til þess hið fyrsta. Eru starfsmenn Framkvæmdastofnunar ríkisins tilbúnir til að taka þátt í undirbúningi þess máls.“ Þetta mál var síðan rætt, bæði á fundi með fulltrúum stofnunarinnar og þm. úr kjördæminu, og eftir athugun á málinu þótti ljóst að ekki væri unnt að útvega þennan viðbótartogara innanlands nema þá með nýsmíði, sem augljóst var að þessir staðir mundu alls ekki ráða við. Ég hygg að ég þurfi ekki að fara út í það. Nýsmíðaður togari hér innanlands á þessum tíma, eins og t.d. togari sá sem verið er að smíða fyrir Bæjarútgerð Reykjavíkur, kostar einhvers staðar á milti 4.5–5 milljarða kr. Niðurstaðan varð því sú, að ríkisstj. samþykkti fyrir sitt leyti leyfi til að flytja inn togara og fól Framkvæmdastofnun ríkisins að hafa alla forgöngu og forsjá í málinu. Hinir væntanlegu kaupendur festu þá kaup á norska togaranum Inge Iversen, sem var smíðaður á síðasta ári í Noregi. Þetta er mjög nýlegur togari. Togarinn er 49.5 metrar á lengd, 10.60 á breidd og mælist því 496 brúttólestir. Hann var sérstaklega styrktur til veiða í ís og í alla staði mjög vel útbúið skip. Væntanlegur skipstjóri, Ólafur Aðalbjörnsson, var í hálfan mánuð á skipinu á svæðinu milli Grænlands og Íslands og var hann mjög ánægður með eiginleika togarans. Að sögn væntanlegra eigenda hafa þeir ekki rekist á skip sem uppfyllir betur kröfur við íslenskar aðstæður. Sem svar við einstökum spurningum í fsp. við ég upplýsa eftirfarandi: Kaupverð togarans - það er 1. fsp. - samkv. kaupsamningi er 21 millj. norskra kr., sem samsvarar rúmlega 2400 millj. ísl. kr. á gengi 5. des. s.l. 2. Hve hár er breytingakostnaður við skipið eftir kaup? Samkv. áætlun væntanlegra eigenda mun breytingakostnaður nema um það bil 6 millj. norskra kr., sem samsvarar tæplega 700 millj. ísl. kr. Hér er aðallega um að ræða kaup á spilum, uppsetningu spilkerfis, breytingar á millidekki svo og breytingu til að nota megi svartolíu. 3. Hvaða opinberir sjóðir lána til kaupanna, hve mikið og eftir hverra ákvörðun? Í samræmi við lög nr. 28 frá 12. maí 1972 gengst ríkisstj. í ábyrgð fyrir 80% af kaupverði togarans, eins og fram kemur í bréfi fjmrn. til Framkvæmdasjóðs Íslands, dags. 6. okt. s.l. Þegar hefur verið sótt um lán í norskum banka fyrir þeim hluta, sem ríkisábyrgð fæst fyrir. Þau 20%, sem á vantar, lánar Byggðasjóður. Þar af mun helmingurinn vera erlent lánsfé og hinn helmingurinn Byggðasjóðsfé. Er þessi lánsfjármögnun í samræmi við samþykkt ríkisstj. 1. ágúst s.l., þar sem veitt er leyfi til að flytja inn skip til Raufarhafnar og Þórshafnar og Framkvæmdastofnun ríkisins jafnframt falið að hafa alla forgöngu í málinu. Það vil ég hins vegar taka fram, að í þeirri samþykkt er ekkert um það sagt, hve mikil þessi lánsútvegun frá Framkvæmdastofnun eigi að vera, heldur lagt í mat þeirrar stofnunar hvernig þetta mál yrði leyst. Á fundi stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins 14. okt. s.l. var samþ. að útvega þessi 20%. 4. Hvað er framlag væntanlegra eigenda mikið? S.l. sumar var stofnað hlutafélag af þeim aðilum sem koma til með að reka togarann. Það hlutafé var ákveðið 100 millj. kr. og heimild gefin til að innkalla 50% þess fyrir áramót. Ætlunin er að nota þetta fjármagn sem veltufé. Hlutafjárskiptingin er þannig, að aðilar í Þórshöfn, Svalbarðs- og Sauðaneshreppi eiga sameiginlega 60% hlutafjárins og aðilar í Raufarhafnarhreppi eiga 40%. Heimahöfn, útgerðarstaður, afgreiðsla og þjónusta við skipið eru á Þórshöfn. Skiptingu aflans verður þannig háttað, að Raufarhöfn fær 25%, en Þórshöfn 75%. 5. Hefur verið lánað til útgerðarfélagsins vegna hlutafjárframlagsins? Ekki hefur verið lánað til útgerðarfélagsins í þessu skyni. 6. Hve háa fjárhæð þarf að greiða árlega í vexti og afborganir af togaranum og hve mikið er áætlað árlegt aflaverðmæti togarans? Þar sem lán hafa ekkí enn verið samþykkt og því hvorki vitað um lánstíma né vaxtakjör er erfitt að áætla árlegar greiðslur varðandi vexti og afborganir. Ef gengið er út frá að umsókn væntanlegra eigenda í þeim norska banka, sem þeir hafa sótt um lán til, verði samþykkt lætur nærri að fjármagnskostnaður, þ.e. afborganir og vextir, nemi um það bil 650–700 millj. íslenskra króna á næsta ári, en fari síðan minnkandi. Gengið er þá út frá núverandi verðlagi. Árlegt aflaverðmæti togarans er einnig erfitt að áætla, en full ástæða er þó til að halda að togarinn komi til með að skapa mikil verðmæti því að hér mun verða um að ræða eitt fullkomnasta skip íslenska togaraflotans. Ef miðað er við að togarinn fiskaði 4000 lestir, sem er kannske aðeins hærra en meðaltalið, mundi sá afli væntanlega leggja sig á ekki minna en 1000–1100 millj. kr. Það mun vera tæplega nóg fyrir öllum kostnaði fyrsta árið, en þó vera langleiðina í það.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. svörin. Ég held að hérna höfum við notað afskaplega dýra aðferð til að leysa miklu minna vandamál. Það er sagt að það vanti svo og svo mikið af fiski. Það er rétt. En það vantar ekki fisk nema hluta úr ári, þannig að verulegan hluta ársins verður þessi togari gerður út með siglingar eða eitthvað því um líkt í huga. Það verður ekki hægt að taka á móti afla skipsins nema hluta úr ári á þessum stað. Þarna er verið að kaupa rækjutogara og eytt í það hundruðum millj. kr. að breyta honum í venjulegan togara á sama tíma og við erum að breyta venjulegum togara hérna heima í rækjuskip. Það virðist ekki mikil skynsemi liggja þar á bak við. Ólíkt hefði verið ódýrara að leysa þetta með bátum en með togarakaupum. Þarna virðist í reynd hver einasta króna lánuð og áhætta eiganda í reynd engin. Mitt mat er að það eigi engin skip að kaupa til landsins um einhvern tíma, t.d. í 5 ár eða svo. Aftur á móti er ekki hægt að líta fram hjá þeirri staðreynd, að bátaflotinn er orðinn gamall og úreltur, t.d. á Suðurlandssvæðinu. Í Vestmannaeyjum hefur bátum t.d. fækkað um 14 núna á tiltölulega stuttum tíma. Ég held því að við eigum að nota afkastagetu íslenskra skipasmíðastöðva til að endurnýja bátaflotann, ekki togaraflotann heldur bátaflotann, og leggja þeim skipum sem eru úrelt og óboðleg sjómönnum nú á tímum, gömul og úrelt og þyrftu mikinn viðgerðarkostnað. Ef við hefðum þetta þannig mundi flotinn fara minnkandi þrátt fyrir að skipasmíðastöðvarnar framleiddu skip, þ.e. bátana. Það er hugsanlegt líka, af því að það er alltaf verið að skamma okkur fyrir að við stöndum okkur illa í þróunaraðstoð, að eitthvað af þeim skipum sem eru okkur úrelt geti komið a,ð notum einhverjum vanþróuðum þjóðum úti í heimi. Ég skal ekkert um það fullyrða, en það mætti vel athuga það mál. Úreldingarsjóð þarf aftur á móti að efla og við þurfum að endurnýja bátaflota okkar, sem er orðinn margra áratuga gamall að meðaltali. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svarið, en ég tel að þarna hafi verið mjög illa að málum staðið. Fjöldinn allur af sjávarplássum vill kaupa togara, en staðreyndin er sú, að togarar eru of margir í landinu. Auðvitað verður einhver að hafa yfirstjórn. Það verður einhver að hugsa um heill alþjóðar, en ekki bara einstakra byggðarlaga.



Herra forseti. Þá heyrir maður hvernig hv. þm. Magnús H. Magnússon ætlar sér að leysa brýna þörf þeirra Vestmanneyinga fyrir ný fiskiskip nýja línuveiðara, nýja línu- og netabáta sem koma þurfa í staðinn fyrir úrelt skip í Vestmannaeyjum - með hvaða hætti hann ætlar sér að halda við þeim skipastofni, sem við höfum á landinu í dag og höfum brýna þörf fyrir ný fullkomin skip vegna þess að þróun í fiskiskipasmíði heldur áfram. Ég vona að úrræði hv. þm. Magnúsar Magnússonar bitni ekki á öðrum en Sunnlendingum því að hráefnis verður ekki aflað til frystihússins á Þórshöfn með þeim hætti að selja þó sennilega það nýtilegasta og skásta úr íslenska bátaflotanum til vanþróaðra þjóða. Það er alveg rétt, að útgerðin á Fontinum brást á Þórshöfn af ákaflega skiljanlegum ástæðum. Selt var skip nýkomið úr klössun, svikinni klössun, ónýtt skip.  (Gripið frem í: Það var sokkið.)  Það hafði sokkið. Að vísu þó ekki tvisvar eins og okkar hv. þm. Árna Gunnarssyni var einu sinni sagt. Það hafði sokkið einu sinni, var keypt í braski til Suðurnesja á sínum tíma, batnaði ekki í hirðuleysinu þar, en var síðan selt fyrir milligöngu ríkisstj. og banka 1977 til Þórshafnar. Það kann að orka nokkuð tvímælis hvort kaup á þessum norska togara séu rétta úrræðið til hráefnisöflunar fyrir þá Þórshafnarbúa í frystihúsið sitt. Við höfum rökstudda ástæðu til að ætla að kannske hefði mátt afla ódýrara togskips en þess arna. En þeir verða að fá skip sem dugir til þess að bæta 3 þús. tonnum af bolfiski við ársaflann ef þetta pláss skal blífa. Það er ábyggilegt.



Herra forseti. Það var mjög ánægjulegt að heyra hv. þm. Stefán Jónsson segja að það orkaði mjög tvímælis hvort þetta væru rétt kaup. Ég held að það sé augljóst að á þessum kaupum eru ýmsir vankantar. Ég held að það geri meira en orka tvímælis. Ég held að þetta sé rangt. Sannleikurinn er sá, eins og kom fram áðan í ræðu hjá hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni, að þetta er mjög dýr aðferð. Það kom reyndar fram í ræðu ráðh. að yrði fjárþörf upp á um það bil 500 millj. kr. eða hálfan milljarð kr. á næsta ári vegna þessara skipakaupa. Það dæmi er auðvelt að reikna. Tekjurnar eru taldar um 1000 millj., - kannske 1100 ef menn eru sérlega bjartsýnir, en útgerðin hefur ekki gengið allt of vel á þessu landshorni, - en afborganir af lánum eru um 700 millj. kr. Það kostar um 750–850 millj. kr. að reka skip að öðru leyti, fyrir utan fjármagnskostnað. Heildarútgjöldin eru því áreiðanlega í kringum 1500 millj. kr. á útgerð þessa skips á næsta ári og tekjurnar um 1000 millj. kr. Menn skulu því vera við því búnir að þarna verði fjárþörf upp á hálfan milljarð á núverandi verðlagi til að halda þessu skipi gangandi. Ég held að það sé nokkuð þungur baggi fyrir Þórshöfn og Raufarhöfn að bera. Má mikið vera ef ekki fer eins og einhvern tíma áður, að undir þann bagga þurfi að hlaupa. En það er annað sem er mjög alvarlegt í þessu máli. Ráðh. setti eigin reglur um það, að ef skip væri flutt inn til landsins skyldi annað flutt út í staðinn. Þessar reglur hafa nú verið þverbrotnar. Því hefur verið haldið fram, að með því móti að svona væri að málum staðið, að skip væri flutt út í staðinn, stækkaði skipastóllinn ekki. Þetta er rangt meðan við höfum skipasmíðastöðvar í landinu og ætlum að láta þær sinna einhverjum skipasmíðum, vegna þess að þá koma bara viðbótarverkefni til skipasmíðastöðvanna. Hér er því með tvennum hætti verið að stækka skipastólinn, bæði með því að leyfa yfirleitt innflutning við þessar aðstæður og í annan stað með því að fara ekki eftir eigin reglum. Og það hörmulegasta við þetta allt saman er það, að eins og ástatt er með fiskistofnana hjá okkur þýðir þetta ekkert annað en aukin útgjöld fyrir þjóðarbúið og rýrari afkomu sjómanna, útgerðar og landsins í heild. Togari, sem kostar 3 milljarða kr. og 850 millj. kr.- ja, við skulum bara segja 750 millj. kr. - að reka á hverju ári, kostar okkur 7 milljarða kr. í auknum útgjöldum á fjórum fyrstu árum sínum, - milljarða kr. sem hefur verið kastað á glæ.



Herra forseti. Röksemdin fyrir því, að þessi lausn var fundin, er sú, að það vantaði afla á þá tvo staði sem eiga að fá aflann frá þessum togara. Ég held að við verðum að hafa það í huga, að það er miklu verra við að eiga þann skort, sem er á fiski í sjónum hér í kringum landið, heldur en í frystihúsunum á þessum ákveðna stað. Ég er hræddur um að þessi röksemd sé harla veigalítil þegar menn skoða hana ofan í kjölinn og kanna með sama hætti hvernig fara mundi ef við notuðum þessa röksemd alls staðar á landinu þar sem hægt er að koma við auknu atvinnulífi. Það hefur komið fram, að sú lífsskerðingarstefna, sem lýsir sér í þessum togarakaupum þýðir ekkert annað en það, að aðrir togarar á landinu þurfa að draga saman milli 4 og 6 daga á þorskveiðum hjá sér. Ofan á þetta bætist síðan það, að nú er vitað mál og búið að vera um nokkurn tíma að loðnuflotanum verður beitt á þorskveiðarnar upp úr áramótunum, þannig að það leggst allt á eitt í þessu máli, sem sýnir fram á hve vitlaus áhætta þetta er ofan á allt fjármálahneykslið. En það, sem er kannske merkilegast í þessu sambandi, er hvernig Framkvæmdastofnunin kastar í fjölmiðlunum boltanum til ríkisstj. og ríkisstj. aftur til Framkvæmdastofnunarinnar. Ég held að þetta skólabókardæmi þurfi að gera upp við þjóðina. Ég sjálfur vona það virkilega, að útgerðin á þessum stað verði heimamönnum til góðs úr því sem komið er, og ég vona að þetta skip afli vel og að byggð aukist á þessum stöðum. En þetta mál er þannig vaxið, að það hefur ekki bara áhrif á þessum stöðum, heldur um land allt, til skerðingar á lífskjörum fólks. Ég vil þess vegna skora á hæstv. ráðh. - af því að hann hefur öll gögn í höndum- að láta birta opinberlega í blöðum öll bréf, öll skjöl, allar bréfaskriftir, sem hafa farið á milli hæstv. ríkisstj. og Framkvæmdastofnunar ríkisins, og yfirlýsingar og ákvarðanir um niðurstöður í þeim málum. Ef það væri gert væri kannske möguleiki að þetta mál gæti orðið okkur sú kenning, sem við þurfum á að halda.



Herra forseti. Ég er sannfærður um að hér er á ferðinni eitt mesta fjármálahneyksli sem átt hefur sér stað í langan tíma. Rætt hefur verið um það hér, að Framkvæmdastofnun hafi átt stóran hlut að því, að þessi ákvörðun var tekin. Það má vel vera að menn beri það fyrir sig. Hins vegar vil ég greina frá því, að innan Framkvæmdastofnunar var verulegur ágreiningur um það, hvað skyldi samþykkja í þessum efnum, og þegar lögð var fyrir umsögn byggðadeildar um þetta mál, þá létum við í ljós, bæði ég og Ólafur G. Einarsson, að við teldum algerlega órannsakað hvort ekki væri hægt að leysa atvinnumál þessara byggða, sem vissulega eiga við vandamál að etja, á annan og hagkvæmari hátt. Við sögðumst vera andvígir þessari ályktun og greiddum henni ekki atkv. Ég held að hvorugur okkar hafi gert ráð fyrir því, að þessi umsögn yrði síðan notuð sem aðalröksemd fyrir því, að þessi kaup eru gerð, en svo er reyndar gert. Á fundi í Framkvæmdastofnun síðar, þegar ljóst var að ríkisstj. hafði ákveðið að kaupa togarann og leitað var eftir fyrirgreiðslu Framkvæmdastofnunar, þá lét ég bóka sérstaklega að ég væri þessum kaupum andvígur, sérstaklega vegna þess að það væri vitað mál að fjölgun togara hefði einungis í för með sér rýrnandi kjör fyrir sjómenn og útveginn allan. Það segir sig sjálft, að til þess er ætlast að Framkvæmdastofnun láni 20% af kaupverði, en síðan taki ríkissjóður að sér að fjármagna hinn hlutann, þ.e. 80%. Tíminn er því miður útrunninn svo að varla er hægt að fara í þetta að nokkru gagni, en ég vildi að þetta kæmi fram til þess að menn áttuðu sig á því, að það var alls engin eining um það í Framkvæmdastofnuninni að útkljá málin eins og gert var. Ég tel að ályktun byggðadeildar hafi ekki verið ígrunduð sem skyldi. Það hefði verið hægt að fara aðrar leiðir.



Herra forseti. Síðasti hv. ræðumaður sagði að þetta mundi vera eitt mesta fjármálahneyksli sem hefði skeð. Ég vil bara benda hv. þm. á að líta sér nær.

Hvað áttu við?

Það er nú ekki tími til þess að ræða það mál.

Hvað áttu við?

Ég á við útgerðarfyrirtæki í Keflavík.

Hvað er það?

Hv. þm. Kjartan Jóhannsson sagði áðan að það hefði verið hægt að leysa þetta á annan veg. Ég vil bara minna hann á það, að önnur var afstaða hans þegar verið var að kaupa togara til Hafnarfjarðar. Það, sem hefur ekki komið fram í þessu máli, er það, að fyrir Norðausturlandi er stórt svæði sem er algerlega bannað að toga á og þar af leiðandi verður að sæk ja á mið sem eru langt, langt frá. Af þessari ástæðu einni er eðlilegt að eitthvað sé gert fyrir þetta byggðarlag. Svo er líka önnur saga á bak við þessi kaup, nefnilega sú, að íbúar þessara byggðarlaga voru næstir í röðinni að fá leyfi fyrir togara og þá voru þeir neyddir til að kaupa annaðhvort ekkert skip eða kaupa skipið sem þeir keyptu, Suðurnes, sem var skírt Fontur. Því miður er enginn tími til að ræða þessi mál hér. En ég sé ástæðu til að þakka ríkisstj. og Framkvæmdastofnun fyrir þátt þeirra í að leysa þetta mál. Ég vona að sú stund renni ekki upp, að þm. Norðurl. e. geti ekki horft kinnroðalaust framan í hvern sem er - hvort sem hann er á Reykjanesi eða annars staðar - vegna þessara kaupa. Við höfum allir staðið að þessu máli, hinir kjörnu þm. í Norðurlandskjördæmi eystra.



Herra forseti. Stjórn Framkvæmdastofnunar hefur sent frá sér fréttatilkynningu um þetta mál, sem birtist í blöðunum fyrir skemmstu, og ég vil vísa til hennar. En því til áréttingar vil ég segja að fyrir nokkrum árum samþykkti stjórn Framkvæmdastofnunarinnar að ósk þáv. ríkisstj. að lána ekki út á innflutt skip. Þessari ákvörðun hefur stjórn stofnunarinnar ekki breytt. Eins og hv. þm. Friðrik Sophusson minntist á áðan, þá á ekki að þurfa í þessu máli að velta því á milli sín, hver átti forgöngu um þessi kaup. Að sjálfsögðu komu þau frá ríkisstjórnarborði. Það liggur í hlutarins eðli af öllum upplýsingum sem fyrir liggja í málinu. Ákvörðunin um skipið kom þaðan og ósk til stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar um að greiða fyrir þessum 20%. Ríkisstj. er yfirstjórn Framkvæmdastofnunar og þá skoðast afstaða stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar í ljósi þess. En ég vil taka þetta fram: Að sjálfsögðu er það hlutverk Framkvæmdastofnunarinnar að greiða fyrir atvinnuuppbyggingu um allt land, og viðræður norðanmanna við stjórn Framkvæmdastofnunar voru vinsamlegar. En í þeim viðræðum kom fram að kaupverð togarans væri miklum mun lægra heldur en nú liggur á borðinu. Þar var aðeins talað um á annan milljarð, í hæsta lagi tvo. En það eru allt aðrar tölur sem liggja fyrir í dag. Og ég vil vísa til þess í því sambandi, að stjórn Framkvæmdastofnunar var nú nýverið að greiða fyrir togarakaupum innbyrðis á Reykjanesi. Ágætu skipi, sem fyrir lá að færi af svæðinu, var haldið þar kyrru með stuðningi Framkvæmdastofnunar, og þar var aðeins um að ræða liðlega milljarð. Ég endurtek: Að sjálfsögðu hlýtur hlutverk Framkvæmdastofnunar alls staðar að vera að greiða fyrir atvinnumálum. En við skulum ekki vera að deila um hver átti frumkvæðið að þessum kaupum. Það er ríkisstj. sjálf. Síðan skulum við hugleiða að það er komið að því að afgreiða fjárlög og staða Byggðasjóðs er nú slík, ef ekki fæst leiðrétting við 3. umr. fjárlaga á fjármagni til sjóðsins, að hann er á næsta ári algerlega vanmegnugur að sinna sínu hlutverki.



Herra forseti. Við þurfum nýja fiskveiðistefnu, þar sem landshlutunum er ætlað visst aflahlutfall í þeim þorski sem berst á land. Það er fráleit stefna að halda því fram, að vissum sjávarþorpum á Íslandi eigi ekki að vera frjáls aðgangur að hafinu. Hún gengur ekki upp. Hv. 5. þm. Suðurl. mætti hugsa til útgerðar frá Selfossi í dag á togara. Ég vil bæta þessu við það sem hér hefur verið sagt um innflutning á skipum: Eru menn reiðubúnir að leggja þann skatt á sjávarútveginn, að hann þurfi að borga aukalega einn milljarð með hverjum togara vegna þess að hann er byggður innanlands? Eru menn reiðubúnir að leggja þann skatt á sjávarútveginn og ef menn eru ekki reiðubúnir að leggja þann skatt á sjávarútveginn, eru menn þá reiðubúnir að taka þann milljarð úr ríkissjóði og borga hann með þeirri innlendu skipasmíði, sem hér á sér stað? Þessu verða menn að svara, því að ákvörðun um það að banna innflutning á skipum er ákvörðun um að neyða íslenska útgerðarmenn til að kaupa skip á miklu hærra verði en þeir eiga kost á með öðru móti.



Herra forseti. Ég endurtek að ég tel að hér sé á ferðinni eitt meiri háttar fjármálahneyksli sem ríkisstj. er frumkvöðull að. Framkvæmdastofnun á ekki hlut þar að máli, það er alveg ljóst, eins og kom fram hjá formanni stofnunarinnar. Og þar er annað sem væri gott að fá upplýst og hvíslað er hér manna á milli. Er það rétt, að borist hafi tilboð um togara sem kostaði einum milljarði minna en sá togari sem nú er verið að kaupa? Ég vil geta þess í sambandi við þau orð formanns Framkvæmdastofnunar, að á síðasta fundi hafi verið greitt fyrir togarakaupum á Reykjanesi, að þar var Framkvæmdastofnun fyrst og fremst að hugsa um eigið fyrirtæki sem keypti 1/4 af þeim togara til þess að halda fyrirtæki gangandi sem Framkvæmdastofnun sjálf á. Annað skeði ekki þar. Ég endurtek að ég er mjög andvígur þessum kaupum. Ég held að þessi kaup séu ekki til góðs fyrir þau byggðarlög nyrðra sem eiga við atvinnuvandamál að stríða. Það mun sagan segja okkur seinna. Og það sem verra er, með þessu er verið að ráðast á lífskjör sjómannastéttarinnar í landinu á svívirðilegasta hátt. Það er verið að rýra þau yfir heildina, því að það er útreiknanlegt, að því fleiri togarar, því fleiri skrapdagar fyrir hina sem eftir eru.1565



Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. 6. þm. Suðurl., sem er formaður stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar, það sem hann minnti þm. á hvernig ástand og horfur eru með framkvæmda- eða útlánafé Framkvæmdastofnunarinnar á næsta ári. Í fjárlagafrv. þrengir ríkisstj. verulega þetta ráðstöfunarfé með því að draga úr lögbundnum framlögum. Þróunin hefur orðið sú, að í staðinn fyrir að greiða 2% af gjaldahlið fjárlaga, sem var 1977, er þetta komið núna niður í 0.7% í fjárlagafrv. fyrir þetta ár og sömuleiðis í fyrra. Þrepin hafa verið þessi: frá 2 niður 1.5, síðan í 1.2 og þar næst í 1.6. Það eru líka uppi áform frá ríkisstj. í fjárlagafrv. um að gera Byggðasjóði skylt að taka 3150 millj. að láni erlendis. Síðan á að lána slíkt fjármagn til togarakaupa. Þegar vitað er að Fiskveiðasjóður er að hækka kröfu sína um að tekið sé allt að 20% af brúttóafla þessara togara, þá getur hver maður séð að þau útlán, sem eiga sé stað til togara, það fjármagn fæst aldrei til baka. Það sjáum við og vitum fyrir fram. Ef á að halda uppi innlendri skipasmíði í landinu verður auðvitað að breyta hér um stefnu, en ekki með þessu hætti. Ég vil líka að það komi fram, að átta togarar, sem smíðaðir hafa verið innanlands á undanförnum árum, eru núna í vanskilum við Byggðasjóð einan upp á 1026 millj. í afborgunum og vöxtum fyrir utan dráttarvexti. Þessi þróun heldur áfram og hér verður vitaskuld að sporna við fæti og breyta um stefnu. Ef á að halda þessari innlendu skipasmíði áfram verður auðvitað að fá henni fjármagn beint, sem kemur þá til lækkunar á þeim skipum sem smíðuð eru innanlands, en ekki breyta því á þennan hátt og láta sjóðina brenna upp með þessum hætti, eins og núv. hæstv. ríkisstj. hefur verið að gera og er að gera með þessu fjárlagafrv. En tækifæri gefst í lok þessarar viku fyrir þm. að standa trúan vörð um Byggðasjóð, og þá sjáum við hverjir eru með honum og hverjir eru á móti.



Herra forseti. Ég vil fyrst taka undir það sem kom fram hjá ýmsum sem hér hafa talað og m.a. hv. fyrirspyrjanda, að togaraflotinn er of stór fyrir þann þorskafla eða botnfiskafla sem við getum leyft. Þetta er alveg rétt. Ég vil hins vegar leggja á það ríka áherslu, að það ber að stuðla að því að togaraflotann megi endurnýja á eðlilegan hátt. Ég vil þó lýsa undrun minni á því, að þegar menn tala um, að togaraflotinn sé of stór, og hneykslast á því, að togari skuli koma á þetta svæði, þá minnist enginn á þá sex togara sem eru í smíðum innanlands. Þeir eru allir viðbætur við flotann, - allir, hver einasti. Það var upplýst á mjög athyglisverðri ráðstefnu skipasmíðastöðvanna s.l. föstudag, að togari sá, sem verið er að smíða fyrir Bæjarútgerð Reykjavíkur, muni kosta um 5 milljarða. Og ég vil alveg sérstaklega taka undir það sem kom fram hjá hv. 1. þm. Vestf., að ef smíða á skipin innanlands - sem ég tek undir að er ákaflega æskilegt - þá er útilokað að færa það iðnaðarvandamál yfir á útgerðina. Það er útilokað mál. Ég vil hins vegar að það komi fram, að fulltrúar skipsmíðastöðvanna halda því fram að þessi samanburður sé ekki réttur, og hafa fært ýmis rök að því, að skipasmíði innanlands sé ekki að ráði a.m.k. dýrari en erlendis. Hins vegar get ég upplýst það, að ágætir útgerðarmenn úr Vestmannaeyjum, sem ég veit að hv. fyrirspyrjandi þekkir vel, hafa verið hjá mér oftar en einu sinni og sækja það mjög stíft að fá að láta smíða þrjá báta erlendis. Þeir halda því fram mjög ákveðið, að verð á þessum bátum hér innanlands sé um 80–90% hærra en þeir fá erlendis. Ég hef óskað eftir því, að þeir láti fara fram samkeppnistilboð svo að menn geti séð í raun og veru hver þessi verðmunur er. Reynt hefur verið að gera verðsamanburð en það er ákaflega erfitt á grundvelli þeirra lýsinga sem liggja fyrir. Ég hef gaman af að vita hvort hv. fyrirspyrjandi mæli með því, að þessir ágætu útgerðarmenn kaupi sín skip innanlands ef kostnaðarmunurinn er svona mikill. Þeir tjá mér að þeir treysti sér alls ekki til þess. Ég efast um að rétt sé að þvinga þá til slíks. En ég vil leggja á það áherslu, að hvort sem togari kemur erlendis frá, ef enginn fer í staðinn, eða hann er smíðaður innanlands, þá er það viðbót við flotann. Smíðin innanlands hefur farið fram eftir nánast sjálfvirkum reglum. Menn hafa komið með 15% kostnaðarins sem eigið fé. Þannig voru þrír togarar samþykktir í fyrra og þrír samþykktir nú. Hv. fyrirspyrjandi spurði hvort mér væri kunnugt um togara sem ætti að kaupa frá Frakklandi til Vestfjarða. Það er mér ekki, ég hef ekki heyrt á hann minnst. Hins vegar virðist vera alveg endalaus áhugi á því að kaupa togara, því að það er stöðugur straumur slíkra málaleitana og menn hafa varla við að hafna alls konar hugmyndum um togarakaup. Er það furðulegt þegar maður heyrir um rekstrarafkomu togaranna, eins og kom fram hjá hv. 1. þm. Vestf. áðan og ég get reyndar rakið fjölmörg önnur dæmi um. Ég verð nú að segja það, að ég er dálítið undrandi á því, að hv. þm. Kjartan Jóhannsson skuli halda áfram að kasta grjóti úr sínu stóra glerhúsi. Í hans stjórnartíð samþykkti Fiskveiðasjóður þrjá togara til smíði innanlands, og hv. þm. samþykkti að togari, sem búið var að selja úr landi, yrði fluttur inn til Keflavíkur. Ég efast ekki um að hv. þm. hefur gert það vegna þess að hann taldi skort á hráefni til þess svæðis. Ég veit það reyndar, því að um þetta var mikið rætt í ríkisstj. og hann taldi þörfina mjög mikla fyrir aukið hráefni til Keflavíkur. Og ég dreg enga dul á það, að ég féllst á það með hv. þm. þegar hann var sjútvrh. Það er dálítið skrýtið að heyra hv. þm., sem sitja í stjórn Framkvæmdastofnunar, sverja af sér alla aðild að þessu máli. Satt að segja hélt ég að Framkvæmdastofnun hefði haldið nokkuð vel á þessu máli.  Ég ætla ekki að segja hverjum er hér um að kenna, eins og menn tala um. Kannske gætu þeir sagt: Hverjum er hér að þakka? Einhverjir mundu e.t.v. segja það. Hver á upphafið? Þm. fara fram á að þetta sé keypt, Framkvæmdastofnun vinnur þetta mjög vel. Ríkisstj. fellst á tillögur Framkvæmdastofnunar. Ég kannast hins vegar ekki við það, að í samþykkt ríkisstj. hafi neitt verið sagt um að lána 100%. Framkvæmdastofnun var falin forsjá málsins. Það má vel vera - ég efast ekki um að það sé rétt hjá hv. 6. þm. Suðurl. - að þeir hafi skilið málið svo. En ekkert var um það sagt í samþykkt Framkvæmdastofnunar. Ég vil að lokum taka undir það, og það er einlæg von mín, að útgerð þessa togara gangi vel og verði byggðarlaginu til vaxtar og eflingar. En ég get vel játað að ég hef vissar áhyggjur af því máli. Ég hef áhyggjur af því, að mér þykir togarinn orðinn nokkru dýrari en ég hefði talið æskilegt að hann væri. Hins vegar skal ég viðurkenna það, að ég hef ekki fylgst svo náið með hvernig þessi togari hefur aukist í verði, t.d. við þær breytingar sem á honum eru ráðgerðar. En ég endurtek að það er von mín að þetta gangi vel hjá þeim á Norðausturlandi.