Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herraforseti. Ríkisstj. samþykkti hinn 29. apríl s. l. fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1980. Áætlunin var lögð fram á Alþingi laugardaginn 3. maí. Mun ég gera hér nokkra grein fyrir efni þessarar áætlunar. Í lögum nr. 13 frá 1979, um stjórn efnahagsmála o. fl., segir að leggja skuli fyrir Alþingi fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn. Þá segir þar enn fremur, að með fjárfestingar- og lánsfjáráætlun skuli lagt fram frv. til l. um lántöku- og ábyrgðarheimildir og aðrar nauðsynlegar ráðstafanir til fjáröflunar vegna opinberra framkvæmda og fjárfestingarlánasjóða, að því marki sem slík ákvæði eru ekki í frv. til fjárl. eða fjárlögum. Í samræmi við þetta var frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1980 lagt fyrir Alþ. samtímis þessari skýrslu. Þingrofið í okt. 1979, alþingiskosningarnar í des. og hin langvinna stjórnarkreppa, sem fylgdi í kjölfarið, hafa á ýmsan hátt raskað eðlilegum gangi þingmála. Af þessum sökum var ekki kleift að leggja fjárfestingar- og lánsfjáráætlun í heild fyrir Alþ. samtímis fjárlagafrv. eins og lög um stjórn efnahagsmála gera ráð fyrir. En sérstakt fskj. ásamt grg. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir ríkisframkvæmdir á árinu 1980 var lagt fram fyrir 3. umr. um fjárlagafrv. Þessi skýrsla um áætlunina í heild fylgir nú svo fljótt á eftir samþykkt fjárlaga sem kostur hefur verið við þessar aðstæður. Í lögunum um stjórn efnahagsmála eru ákvæði um viðfangsefni fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar. Þar segir að í áætlunum þessum skuli m. a. eftirtalin atriði koma fram: 1. Heildaráætlun um opinberar framkvæmdir og fjármögnun þeirra með framlögum á fjárlögum, eigin fjármögnun opinberra fyrirtækja og lánsfé, enn fremur um framkvæmdir annarra aðila. 2. Framlög til framkvæmda atvinnuvega og einstaklinga. 3. Framlög til fjárfestingarlánasjóða. 4. Útlánaáætlanir fjárfestingarlánasjóða og fjármögnun þeirra. 5. Útlánareglur og lánskjör fjárfestingarlánasjóða. 6. Áætlun um erlendar lántökur opinberra aðila. Þá skal gera grein fyrir þróun og horfum um fjárfestingu í einstökum atvinnuvegum, fyrir áætlunum um þróun peninga- og lánamála og áætlun um erlendar lántökur. Enn fremur skal setja fram mat á atvinnuástandi og atvinnuhorfum svo og mannaflaþörf og umsvifum í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð sérstaklega. Allt frá árinu 1963 hafa verið samdar árlega framkvæmda- og fjáröflunaráætlanir vegna þeirra ríkisframkvæmda sem fjármagnaðar eru af lánsfé. Fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1980 er fimmta árlega heildaráætlun um lánastarfsemi og fjárfestingarmál, en hin fyrsta sem lögð er fyrir Alþingi eftir setningu lagaákvæða um gerð slíkra áætlana. Lagasetningin er í veigamiklum atriðum staðfesting og formbinding á starfsvenju, sem verið hefur í mótun um langt skeið í því skyni að Alþingi eigi þess kast að fjalla um fjárhagsmálefni hins opinbera og landsins alls á heildstæðan hátt. Að þessu sinni hafa atvikin ráðið því, að tímabil undirbúnings hefur ekki verið svo rúmt sem skyldi og því ekki reynst unnt að fjalla samtímis um fjárlög og lánsfjáráætlun að öllu leyti, eins og æskilegast er. Áætlunin er samin á vegum ríkisstj. og hafa Þjóðhagsstofnun, fjárlaga- og hagsýslustofnun, Seðlabanki Íslands og Framkvæmdastofnun ríkisins í samvinnu við einstök rn. annast undirbúning. Í stjórnarsáttmála ríkisstj. er mörkuð meginstefna í fjárfestingarmálum. Þar segir að heildarfjárfestingu á árunum 1980 og 1981 skuli haldið innan þeirra marka sem ákvarðast af eftirspurn, viðskiptajöfnuði og atvinnuöryggi og nemi fjárfestingin um fjórðungi af Þjóðarframleiðslu. Erlendar lántökur verði takmarkaðar eins og kostur er. Áhersla skuli lögð á framkvæmdir á sviði orkumála. Til þess að tryggja næga atvinnu og koma í veg fyrir ofþenslu á vinnumarkaði er félmrn. og Þjóðhagsstofnun ætlað að fylgjast náið með atvinnuástandi og horfum í öllum greinum atvinnulífs og opinberum framkvæmdum um allt land. Komi í ljós að hætta sé á atvinnuleysi eða ofþenstu í einhverri grein skal ríkisstj. gert aðvart til þess að unnt verði í tæka tíð að gera nauðsynlegar ráðstafanir með ákvörðun ríkisstj. og samkomulagi við aðra aðila. Þjóðhagsstofnun hefur lagt drög að nýrri þjóðhagsspá fyrir árið 1980. Niðurstaða hennar er að þjóðarframleiðslan verði um 1230 milljarðar og fjárfesting 327 milljarðar kr. Hlutfall fjárfestingar af þjóðarframleiðslu er því rúmlega fjórðungur eða um 26.5%. Ástæðan til þess, að farið er lítið eitt fram úr fjórðungsmarkinu, er hin brýna nauðsyn að efla innlenda orkuframleiðslu og dreifingarkerfi bæði rafveitna og hitaveitna. Í þjóðhagsspánni felst að þjóðarframleiðsla aukist um 1.5% á árinu 1980, en þjóðartekjur standi í stað vegna rýmandi viðskiptakjara. Utanríkisviðskiptin eru ákaflega snar þáttur í íslenskum þjóðarbúskap. Niðurstöðum þeirra er lýst með þrenns konar tölum. Fyrst er vöruskiptajöfnuður, en hann er jöfnuður útflutnings og innflutnings á vörum. Sé jöfnuðurinn hagstæður, þá er afgangur á vöruskiptunum við útlönd. Það merkir að við höfum flutt út meira af vörum en við höfum flutt inn. Sé jöfnuðurinn óhagstæður hefur meira verið flutt inn en út og þá er talað um halla á vöruskiptunum. Annar mælikvarði á utanríkisviðskiptin er þjónustujöfnuður, en hann er niðurstaðan af þeim reikningi sem sýnir annars vegar andvirði seldrar þjónustu til útlanda, en hins vegar útgjöld til kaupa á ýmiss konar þjónustu frá útlöndum. Af helstu þáttum þessara viðskipta má nefna tekjur og útgjöld af samgöngum við útlönd, sölu og kaup á vátryggingum til og frá útlöndum, vaxtatekjur og vaxtagjöld af erlendum viðskiptum og lánum, auk ýmissa annarra liða, eins og t. d. útgjöld ferðamanna. Séu þessir tveir reikningar, þ. e. vöruskiptajöfnuður og þjónustujöfnuður, dregnir saman, þá fáum við þriðja mælikvarðann, viðskiptajöfnuðinn, en hann sýnir heildarniðurstöðu utanríkisviðskiptanna, þ. e. andvirði seldrar vöru og þjónustu til útlanda, útflutningstekjur okkar - á móti andvirði aðkeyptrar vöru og þjónustu frá útlöndum. Sé afgangur af viðskiptajöfnuði, eða sé hann hagstæður m. ö. o., höfum við selt meira þaðan til útlanda af vörum og þjónustu en við höfum keypt þaðan, og sé jöfnuðurinn óhagstæður, m. ö. o. viðskiptahalli sé, þá þýðir það að útgjöld okkar til kaupa á innflutningi og erlendri þjónustu eru meiri en tekjurnar af sölu vöru og þjónustu til útlanda. Vöruskiptajöfnuður í ár er talinn verða hallalaus og jafnvel með nokkrum afgangi. Hins vegar er hætta á miklum halla á þjónustujöfnuði. Á undanförnum áratug hefur þjónustujöfnuður yfirleitt verið hallalaus, þar til í fyrra að halli varð um 16.5 milljarðar kr. Þessi halli stafar fyrst og fremst af þrennu: Mikilli hækkun vaxta af erlendum lánum, halla vegna erfiðleika í flugrekstri og auknum útgjöldum vegna ferðalaga erlendis. Á árinu 1980 eru horfur á að halli á þjónustujöfnuði verði ekki minni að raunverulegu verðgildi en á liðnu ári. Því er þess vegna spáð, að verulegur halli verði á viðskiptajöfnuði. Ríkisstj. mun vinna að því með öllum tiltækum ráðum að viðskiptahallinn fari minnkandi á næstu misserum. Niðurstaða lánsfjáráætlunar er að erlendar skuldir þjóðarinnar muni aukast um 39 milljarða á árinu 1980. Erlendar lántökur í heild verða um 85.5 milljarðar kr., en endurgreiðslur eldri lána alls um 46 milljarðar. Samkv. áætlun Seðlabankans verður greiðslubyrði af erlendum skuldum á þessu ári væntanlega rúmlega 16% af útflutningstekjum. Greiðslubyrðin í þessum skilningi ræðst af almennum lánskjörum, hæð vaxta á alþjóðalánamarkaði og útflutningstekjum. Vextir eru afar háir á lánamarkaði um þessar mundir og ætti að vera nokkur von til þess að þeir fari lækkandi á næstu árum. Útflutningshorfur á komandi árum virðast fremur vænlegar, ef vel tekst til um hagnýtingu fiskstofna og eflingu orkuframleiðslu. Ástæða er því til að ætla að greiðslubyrði fari ekki hækkandi úr hófi fram á næstu árum ef rétt er á haldið. Í þessu sambandi er rétt að benda á að greiðslubyrði á mælikvarða útflutningstekna er ekki alls kostar heppileg viðmiðun þegar um er að ræða erlendar skuldir sem stofnað er til vegna framkvæmda sem spara innflutning á eldsneyti. En um þessar mundir er einmitt miklu fé varið til slíkra framkvæmda. Hlutfall erlendra skulda af þjóðarframleiðslunni mun hins vegar haldast óbreytt. Áætlunin felur í sér rúmlega þriðjungsaukningu framkvæmda í orkumálum frá fyrra ári. Framkvæmdir við rafvirkjanir og rafveitur aukast um 46% og ber þar hæst Hrauneyjafossvirkjun. Framkvæmdir við hitaveitur aukast um 17%. Í heild verður hlutfall orkuframkvæmda af þjóðarframleiðslu tæp 6% og er það með því allra mesta á síðustu áratugum. Á næstu árum munu þessar framkvæmdir skila sér í auknum útflutningstekjum og innflutningssparnaði. Skráð atvinnuleysi á fyrsta fjórðungi 1980 er 0.4% að mannafla eða færri en 450 menn að meðaltali. Þetta eru lægstu atvinnuleysistölur í byrjun árs frá því heildarskráning hófst 1969. Nýlega hefur verið gert könnun á atvinnuástandi og horfum í byggingariðnaði. Niðurstöður hennar virðast í aðalatriðum þær, að í ársbyrjun 1980 muni atvinnuástand í byggingarstarfsemi hafa verið svipað og undanfarin ár, en horfur taldar nokkuð óvissar, ekki síst vegna þess að ákvarðanir um opinberar framkvæmdir og starfsemi fjárfestingarlánasjóða lágu ekki fyrir. Fjárfestingaráætlunin felur í sér aukningu á umsvifum í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð um 4–5% frá árinu 1979, en á því ári dróst þessi starfsemi saman um 2% . Að þessu athuguðu og með samanburði við fyrri ár er talið að atvinnuástand verði gott á árinu 1980 í þessari grein og yfirleitt í landinu. Þetta er þó vitaskuld háð því að atvinnuvegirnir gangi snurðulaust. Þegar lítið er yfir þau atriði, sem ég hef nú sérstaklega fjallað um, verður ekki annað sagt en fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin fyrir 1980 nái með viðunandi hætti fyrrgreindum markmiðum stjórnarsáttmálans. Í skýrslunni er gerð allítarleg grein fyrir efnahagshorfum þessa árs. Þess vegna ætla ég aðeins að stikla á helstu atriðum í þeirri þjóðhagsmynd sem nú blasir við. Ef svo fer sem horfir er útlit fyrir að þorskafli verði meiri á þessu ári en í fyrra, en loðnuaflinn hins vegar minni. Gangi þessar áætlanir eftir og sé jafnframt gert ráð fyrir að annar afli verði svipaður í ár og í fyrra, gæti framleiðsla sjávarafurða aukist um 2% á þessu ári. Stækkun álverksmiðjunnar lýkur á þessu ári og við það eykst afkastageta hennar um 13%. Framkvæmdum við síðari áfanga járnblendiverksmiðjunnar lýkur einnig seint á árinu og eykst afkastagetan þá úr 25 þús. tonnum í 50 þús. tonn. Ef næg raforka fengist fyrir verksmiðjurnar yrði framleiðsla álverksmiðjunnar um 7% meiri í ár en í fyrra og framleiðsla járnblendiverksmiðjunnar um tvöfalt meiri. Að undanförnu hefur dregið úr orkusölu til þessara fyrirtækja vegna vatnsskorts og útlit er fyrir að í haust verði aftur að skammta rafmagn til þessara fyrirtækja og e. t. v. fleiri stórra rafmagnsnotenda. Af þessum sökum eru horfur á að framleiðsla áls og járnblendis verði minni í ár en afkastageta verksmiðjanna leyfir. Önnur iðnaðarframleiðsla en til útflutnings gæti aukist nokkuð á árinu. Að öllu samanlögðu virðist mega gera ráð fyrir a. m. k. 4% aukningu útflutningsframleiðslunnar í heild á árinu. Útflutningsframleiðsla jókst hins vegar á síðasta ári um 13%, enda var aukning framleiðslu sjávarafurða þá um 14%. Útflutningsverðlag hækkaði á síðasta ári um 8% í erlendri mynt miðað við árið á undan, en undir lok ársins dró úr hækkuninni. Verðlag vöruinnflutnings hækkaði um 19% þannig að viðskiptakjör rýrnuðu um 9%. Viðskiptakjörin fóru versnandi eftir því sem á árið leið. Meginástæðan var hin gífurlega hækkun olíuverðs. Gengislækkun Bandaríkjadollars átti og nokkurn þátt í rýrnun viðskiptakjaranna í fyrra. Sé gert ráð fyrir að innflutningsverð á olíu verði á síðari hluta ársins líkt og verð á Rotterdammarkaði um miðjan apríl lætur nærri að innflutningsverð olíu á þessu ári verði að meðaltali um 25% hærra í erlendri mynt en í fyrra. Í þessum efnum er þó engin spá trygg. Annað innflutningsveð er talið munu hækka heldur meira en í fyrra eða um 10% í erlendri mynt. Útflutningsverðlag hækkar aftur á móti að líkindum líkt og á liðnu ári eða um 8% í erlendri mynt. Á þeim forsendum, sem nú hafa verið greindar, verða viðskiptakjörin í ár um 5% lakari en á síðasta ári, en þó heldur betri en þau voru á síðasta fjórðungi ársins 1979. Þessa spá um viðskiptakjör verður að telja óvissa og e. t. v. reista á nokkurri bjartsýni. Niðurstaða fjárfestingaráætlunar fyrir árið 1980 er sú, að heildarútgjöld til fjárfestingar aukist um 4.7% að raungildi frá fyrra ári. Fjármunamyndunarspáin er reist á þeirri forsendu, að byggingarkostnaður hækki að meðaltali um 45% milli áranna 1979 og 1980. Á þessum forsendum eru fjárfestingarútgjöldin í heild talin verða 327 milljarðar kr. eða, eins og getið var áður, um 26.5% af þjóðarframleiðslu. Samkv. bráðabirgðatölum fyrir árið 1979, sem eru að nokkru áætlaðar, námu heildarútgjöld til fjármunamyndunar á því ári röskum 217 milljörðum kr. eða um 26% af þjóðarframleiðslu. Sú aukning opinberra framkvæmda, sem fram kemur í þessari áætlun, stafar mest af aukinni áherslu á orkuframkvæmdir og einkum vega framkvæmdir við Hrauneyjafossvirkjun hér þungt, m. a. af því að þeim virkjunarframkvæmdum var frestað nokkuð á s. l. ári. Áætlað er að alls verði 31 milljarði kr. varið til framkvæmda við Hrauneyjafossvirkjun á þessu ári, en framkvæmdaáform miðast við að unnt verði að taka fyrsta áfanga virkjunarinnar í notkun haustið 1981. Fjárfestingarútgjöld atvinnuvega á árinu 1980 eru í heild talin verða 3.5% minni en á árinu 1979. Af einstökum greinum má nefna, að reiknað er með 10% samdrætti í fjárfestingu í landbúnaði. Í fiskiskipakaupum er í heild reiknað með 18% samdrætti. Innlend skipasmíði og endurbætur voru með mesta móti á s. Í. ári, og líklegt er að nýting afkastagetu skipasmíðastöðva, sem annast nýsmíði, hafi verið óvenjugóð. Innlend nýsmíði og endurbætur eru samtals metnar til yfir 10 milljarða kr. árið 1979, en á þessu ári eru horfur á að nýsmíði verði litlu minni. Ákveðið hefur verið að fjármagna innlenda skipasmíði beint með erlendum lánum, sem koma í stað smíðalána Fiskveiðasjóðs, en þessi lánstilhögun er ekki fullfrágengin og getur hún ráðið nokkru um framkvæmdahraða. Fjárfesting í fiskvinnslu jókst um fimmtung á árinu 1979. Enda þótt útlán fjárfestingarlánasjóðs til vinnslustöðva aukist verulega á þessu ári má gera ráð fyrir að erfið staða frystihúsanna í ársbyrjun haldi nokkuð aftur af framkvæmdum, en reiknað er þó með að framkvæmdir á árinu 1980 verði svipaðar og á s. l. ári. Framkvæmdir við álverksmiðju er áætlað að verði röskum fimmtungi meiri í ár en í fyrra. Stækkun verksmiðjunnar lýkur um mitt ár og jafnframt er unnið að uppsetningu hreinsitækja. Framkvæmdir við járnblendiverksmiðjuna verða heldur minni í ár en á s. l. ári, en byggingu verksmiðjunnar verður að mestu lokið á árinu. Fjárfesting í öðrum iðnaði jókst um 3% á árinu 1979 og stafaði sú aukning af fjárfestingu í vinnslustöðvum landbúnaðarins. Úr þeim framkvæmdum mun draga á þessu ári, en á hinn bóginn benda útlánaáætlanir lánasjóða iðnaðarins til nokkurrar aukningar að raungildi. Því þykir líklegast að iðnaðarfjárfestingin í heild aukist um 3–4%. Framkvæmdir við verslunar-, skrifstofu- og gistihús eru taldar hafa dregist saman um 18% á s. l. ári. Vitneskja um framkvæmdaáform 1980 er af skornum skammti, en spáð er 5% samdrætti frá fyrra ári. Bráðabirgðatölur fyrir árið 1979 benda til þess, að íbúðabyggingar hafi verið um 2% minni en árið áður. Íbúðabyggingar hafa í raun verið svipaðar að magni allt frá árinu 1974. Verkefni við smíði íbúðarhúsa í byrjun þessa árs eru talin hafa verið svipuð og árið áður. En víkjum nú aftur að fjárfestingu hins opinbera. Framkvæmdir við byggingar og mannvirki hins opinbera á árinu 1979 voru svipaðar og árið áður, en í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ársins var gert ráð fyrir 5% samdrætti. Talsverð aukning var í raforkuframkvæmdum, hitaveituframkvæmdir voru svipaðar og árið áður, en aðrar opinberar framkvæmdir voru minni. Í fjárfestingaráætlun ársins 1980 er gert ráð fyrir að 127 milljörðum kr. verði varið til opinberra framkvæmda. Þessi fjárhæð er tæplega 39% af heildarútgjöldum til fjármunamyndunar samkv. fjárfestingaráætlun, en var 33% á árinu 1979. Aukning opinberra framkvæmda stafar að langmestu leyti af framkvæmdum á sviði orkumála sem beinlínis eru forsenda aukinnar framleiðslu og athafna á vegum einstaklinga og samtaka þeirra. Hér á landi eru þessar framkvæmdir á vegum opinberra fyrirtækja, en í raun og veru má líta á þær margar hverjar sem hina arðvænlegustu atvinnuvegafjárfestingu. Raforkuframkvæmdir eru taldar aukast um 46% og er gert ráð fyrir að til þeirra verði varið um 50 milljörðum kr. á árinu. Framkvæmdir við hitaveitur hafa verið mjög miklar undangengin ár. Í þessari áætlun er gert ráð fyrir verulegum lánveitingum til hitaveitna sveitarfélaga og er áætlað að þessar framkvæmdir aukist að raungildi um 17% á árinu. Áætluð útgjöld vegna hitaveituframkvæmda á þessu ári nema rösklega 20 milljörðum kr. Stærstu verkefnin á því sviði eru Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar, Hitaveita Akureyrar, Hitaveita Suðurnesja og Hitaveita Reykjavíkur. Áformað er að leita heimildar til erlendrar lántöku fyrir bæjar- og sveitarfélög er nemi rösklega 6.5 milljörðum kr. Þar af renna 5 milljarðar til hitaveituframkvæmda, 1.1 milljarður til raforkuöflunar í Svartsengi og 1/2 milljarður til ýmissa annarra verkefna á þessu sviði. Síðar verður vikið að hitaveituframkvæmdum og mikilvægi þeirra fyrir þjóðarbúskapinn á tímum hinna miklu umhleypinga á olíumörkuðum erlendis sem orðið hafa á síðustu árum. Framkvæmdir við samgöngumannvirki hafa dregist saman nokkur undanfarin ár, en á þessu ári er gert ráð fyrir að þær verði auknar í heild um 5%. Vegaframkvæmdir aukast þó mun meira eða um þriðjung. Framkvæmdir við flugvelli aukast um fimmtung, en á hinn bóginn verður samdráttur í fjárfestingarútgjöldum Pósts og síma, enda er byggingu jarðstöðvar að mestu lokið. Samkv. fjárfestingaráætlun fyrir árið 1980 verður fjármunamyndunin 6.8% meiri að raungildi í ár en í fyrra. Niðurstaðan af spám er sú, að þjóðarútgjöld aukist um 1% eða svipað og á s. l. ári, að þjóðarframleiðsla vaxi um 1.5% í ár eða um 0.5% á mann, en vegna versnandi viðskiptakjara munu þjóðartekjur í heild standa í stað eða minnka um 1% á mann. Verði sjávarafli meiri en hér er reiknað með og komi ekki til frekari rafmagnsskömmtunar til stóriðju í haust gæti aukning þjóðarframleiðslu orðið nær 2%. Meiri takmarkanir á afla og minni framleiðsla stóriðjufyrirtækjanna en hér er gert ráð fyrir gætu aftur á móti falið í sér að aukning þjóðarframleiðslu yrði nær 1%. Forsendur fjárlaga um kauplags- og verðlagsbreytingar voru þær, að kauplag hækkaði um 42% að meðaltali milli áranna 1979 og 1980, vísitala byggingarkostnaðar um 45% og neysluverðlag um 47%. Þessar forsendur voru reistar á áætlun fyrir fyrri hluta ársins og markmiðum niðurtalningarstefnu ríkisstj. um hækkanir á síðari hluta ársins. Þetta fól í sér að hækkunin frá upphafi til loka árs 1980 yrði rúmlega 30%. Hins vegar horfir nú svo, að verðlag hækki meira á fyrri hluta ársins en gert var ráð fyrir við gerð fjárlagafrv. Nú er áætlað að hækkun framfærsluvísitölu frá febr. til maí verði vart undir 12–13% og gætu laun þá hækkað um 11–11.5% 1. júní, en í fjárlagaforsendum var gert ráð fyrir 8% hækkun. Markmið ríkisstj. er að halda verðbreytingum innan við 7% frá maí til ágúst og innan við 5% frá ágúst til nóv. Takist þetta yrði verðhækkun frá upphafi til loka árs innan við 40%, en meðalhækkun verðlags milli ára 1979 og 1980 væntanlega nálægt 50%. Verðhækkanir að undanförnu gera það að verkum, að nú er mjög brýnt að beita öllum tiltækum ráðum til þess að hamla gegn verðbólgu á síðari hluta ársins. Í þessu sambandi er mikilvægt að fjárhæðir fjárveitinga og lánveitinga til framkvæmda verði ekki rýmkaðar vegna þessara verðlagshækkana, og þess vegna er fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin í aðalatriðum miðuð við verðlagsforsendur fjárlaga óbreyttar. Ástæðan er einnig sú, að svo mikil tengsl eru milli fjárlaga og fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar að óhjákvæmilegt er að hvort tveggja sé á sama verðlagi. Þetta tryggir rétta samsvörun milli fjárlaga og lánsfjáráætlunar og auðveldar heildaryfirsýn yfir stefnumörkun ríkisstj. í opinberum fjármálum og lánsfjármálum. Á hinn bóginn eru verðlagsforsendurnar ein af meginviðmiðunum í peningamálum og nauðsynlegt að við ákvörðun þeirra sé tekið nokkurt tillit til breyttra verðlagshorfa. Ný útlán stofnlánasjóðanna eru áætluð 57.5 milljarðar kr. og er það tæplega 30% aukning frá fyrra ári. Þetta er töluvert minni aukning en svarar áætluðum verðbreytingum. Slíkt aðhald er óhjákvæmilegt vegna aukningar á raforku- og hitaveituframkvæmdum. Lán íbúðarlánasjóða munu þó aukast að raungildi, en á hinn bóginn verður nokkur samdráttur í útlánum atvinnuvegasjóða. Þrátt fyrir það er áætlað að útlán til einstakra mikilvægra málaflokka verði aukin. Má hér einkum nefna lán til iðnaðar og fiskiðnaðar. Fjár til útlánastarfsemi fjárfestingarlánasjóða er aflað með þrennum hætti: a) með eigin fé, b) opinberum framlögum og lögboðnum skatttekjum og c) með lántökum. Hluti lánsfjár í heildarútlánum sjóðanna var um helmingur á árinu 1978, fór í 60% á s. l. ári og verður svipaður á þessu ári. Fjárfestingarlánasjóðirnir gegna afar þýðingarmiklu hlutverki í fjármögnun fjárfestingar hér á landi. Það er skoðun ríkisstj., að nauðsynlegt sé að efla starfsemi sjóðanna og auka útlánagetu þeirra. Jafnframt verður að leggja á það ríka áherslu, að sjóðirnir styrki fjárhag sinn og þá jafnframt útlánagetu með raunsærri ávöxtun fjárins. Í þessum efnum hefur þegar náðst verulegur árangur þar eð verðtrygging nær nú til þorra nýrra útlána. Eldri óverðtryggð lánskjör vega þó enn þungt og veldur verðbólgan mikilli skerðingu þess fjár. Loks er nauðsynlegt að útlánakjör verði samræmd frekar en nú er og er að því unnið. Áætlað er að lífeyrissjóðir láni fjárfestingarlánakerfinu 15.5 milljarða kr. auk þess sem þeir verji 6 milljörðum til kaupa á skuldabréfum ríkissjóðs. Óhætt mun að fullyrða að kjör á þessum lánum lífeyrissjóðanna eru hin hagstæðustu sem völ er á. Sjóðunum er nauðsynlegt að tryggja sem besta ávöxtun lífeyrisiðgjalda og þar með lífeyrisgreiðslur þegar fram í sækir. Lán lífeyrissjóðanna skiptast á Byggingarsjóð og Framkvæmdasjóð, en aðrar lántökur Byggingarsjóðs ríkisins eru innkomið skyldusparnaðarfé og frá Atvinnuleysistryggingasjóði eins og verið hefur undanfarin ár. Gert er ráð fyrir að viðskiptabankarnir láni til Framkvæmdasjóðs 4% af innlánsaukningu ársins 1980 eins og á liðnu ári. Þessi viðskipti milli Framkvæmdasjóðs og bankanna hafa verið í föstum skorðum undanfarin 13 ár og allt fram til ársins 1978 var hér um að ræða 10% af innlánsaukningu bankanna. Á þennan veg taka bankarnir þátt í uppbyggingu atvinnuveganna með lánveitingum til langs tíma. Samkv. áætluninni mun Framkvæmdasjóður lána alls 18 050 millj. kr. á árinu 1980, þar af 17 050 millj. kr, til fjárfestingarlánasjóða atvinnuveganna. Er sú fjárhæð miðuð við að lágmarksútlánageta viðkomandi fjárfestingarlánasjóða sé tryggð. Til þess að ná því marki mun Framkvæmdasjóður þurfa að taka erlend lán er nemi 5050 millj. kr. Þá er og um að ræða erlend lán til Byggðasjóðs, 1500 millj. kr., og er það lán tekið með í áætlun um lánsfjáröflun ríkissjóðs. Auk þess og alveg utan síns reglubundna starfssviðs mun Framkvæmdasjóður annast útvegun 3000 millj. kr. láns til Framleiðsluráðs landbúnaðarins með ábyrgð ríkissjóðs og Byggðasjóðs. Sem fyrr sagði er í útlánaáætlun Framkvæmdasjóðs, sem ríkisstj. hefur fjallað um, gert ráð fyrir 5050 millj. kr. erlendum lántökum til endurlána til atvinnuvegasjóðanna. Ríkisstj. hefur samþykkt þessa útlánaáætlun Framkvæmdasjóðs með þeirri breytingu, að hinni erlendu lántöku verði skotið á frest að hálfu leyti til fyrstu mánaða ársins 1981. Þessari frestun verður síðan skipt niður á sjóðina eftir nánari ákvörðun stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins í samráði við ríkisstj. Ástæðan fyrir þessari frestun er auðvitað sú þörf sem á því er að halda erlendum lántökum í heild í skefjum, ekki síst þegar lánskjör á alþjóðlegum lánamarkaði eru jafnþung og nú er, en einnig má á það benda, að greiðslustaða fjárfestingarlánakerfisins var betri í upphafi árs 1980 en verið hefur undanfarin ár. Þær áætlanir um peningamál, sem fram eru settar í lánsfjáráætlun ársins 1980, eru eins og aðrar stærðir áætlunarinnar reistar á fjárlagaverðlagi. Ég hef þegar fjallað um verðlagshorfurnar og bent á að stefnt yrði að því að verðlagshækkun frá upphafi til loka þessa árs yrði ekki meiri en 40%. Í þessu mundi felast veruleg hjöðnun verðbólgunnar, því að vísitala framfærslukostnaðar hækkaði um 61% á árinu 1979. Á þessum verðlagsforsendum mundu nafnvextir vaxtaaukainnlána og útlána að líkindum haldast lítt breyttir á árinu, en gera verður ráð fyrir endurskoðun vaxta á öðrum tegundum innlána og útlána þannig að vaxtakerfið myndi skipulegri heild. Með hjöðnun verðbólgu verður þannig stefnt að verðtryggingarmarkinu. Slík þróun stuðlar að auknum peningalegum sparnaði einkaaðila og eykur möguleika á þátttöku innlánsstofnana í fjármögnun opinberra framkvæmda, sem annars krefjast erlends lánsfjár. Áformað er að semja við innlánsstofnanir um verðbréfakaup í þessu skyni, eins og áður var nefnt. Afstaða sparifjáreigenda til ávöxtunarkjara innlána ræður miklu um getu banka og sparisjóða til að veita langtímalán. Það er stefnt að því, að aukning almennra útlána innlánsstofnana fari ekki fram úr 37% á árinu. Standist jafnframt áætlanir um greiðsluafkomu ríkissjóðs og endurkaup afurðalána munu heildarútlán bankakerfisins aukast um 29% á árinu. Er þetta raunar sú hámarksútlánaaukning sem samrýmist settum markmiðum við gefnar forsendur. Breyttar forsendur, t. d. um innlánsaukningu, breyta að sjálfsögðu útlánagetu innlánsstofnana. Áætlað er að innlán á vaxtaaukareikningum og öðrum uppsagnarreikningum aukist um 49% eða um 10 prósentustigum meira en verðlag. Í samræmi við reynslu síðustu ára má hins vegar búast við nokkru hægari aukningu annarra innlána og er gert ráð fyrir 40% aukningu peningamagns í víðri merkingu, þ. e. samtölu heildarinnlána seðla og myntar í umferð. Þegar frá eru taldar innstæður á uppsagnarreikningum er áætlað að peningamagnið aukist um 35%. Í stjórnarsáttmála ríkisstj. segir að í peningamálum skuli mörkuð stefna er stuðli að hjöðnun verðbólgu. Eins og hér hefur verið lýst verður í þessu skyni beitt stjórntækjum sem í senn efla sparifjármyndun og koma í veg fyrir óhóflegt peningaútstreymi úr bankakerfinu. Í áætluninni er gert ráð fyrir að erlendar lántökur verði 85.5 milljarðar kr., en það er áætluð fjárþörf vegna fyrirhugaðra framkvæmda umfram það fé sem afla verður innanlands. Þetta er rösklega 13 milljörðum kr. hærri lánsfjárþörf en ef eingöngu væri litið til greiðslujafnaðarsjónarmiða. Til þess að skýra þetta nánar má minna á að þörf fyrir erlendar lántökur má annars vegar miða við þarfir fyrir erlendan gjaldeyri út frá greiðslujafnaðarhorfum og hins vegar þörf á að fjármagna nauðsynlegar og arðbærar framkvæmdir sem ekki reynist unnt að fjármagna með innlendum sparnaði. Frá greiðslujafnaðarsjónarmiði miðast þörfin fyrir erlendar lántökur á árinu 1980 við endurgreiðslu á eldri lánum að viðbættum halla á viðskiptajöfnuði, sem þjóðhagsspá áætlar um 16 milljarða kr., og því, sem telja má æskilegan bata á gjaldeyrisstöðu. Þörfin fyrir erlendar lántökur umfram það sem nauðsynlegt er til að halda viðunandi greiðslujöfnuði stafar að sjálfsögðu að mestu leyti af hinum umfangsmiklu orkuframkvæmdum. Á móti 85.5 milljarða kr. nýrri erlendri lántöku eru afborganir af löngum eldri lánum áætlaðar 46.3 milljarðar kr., nettóaukning þeirra þá 39.2 milljarðar. Er það 7% af áætluðum útflutningstekjum og 3.2% af áætlaðri þjóðarframleiðslu og er ívið hærra en samsvarandi hlutfall 1979, sem var 6.6% og 3%. Í heild er áætlað, að fjármagnsjöfnuður verði hagstæður um 30.4 milljarða kr., sem rynni til þess að jafna halla á viðskiptajöfnuði og bæta gjaldeyrisstöðuna um 14–15 milljarða kr. Erlendar langtímalántökur opinberra aðila eru áætlaðar 49.8 milljarðar kr., þar af vegna A- og B-hluta fjárlaga 11.3 milljarðar, fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs 30.4 milljarðar og er Landsvirkjun þar hæst með 28.7 milljarða. Auk þess er gert ráð fyrir að Landsvirkjun muni breyta um það bil 1.8 milljarða kr. skammtímalánum í lán til langs tíma. Loks eru lántökur á vegum bæjar- og sveitarfélaga áætlaðar 8 milljarðar kr. Löng erlend lán námu 334 milljörðum kr. í árslok 1979, og fært til meðalgengis er það um 35% af vergri þjóðarframleiðslu ársins. Að meðtöldum lántökum ársins 1980 er áætlað að hlutfallið haldist svipað og á s. l. ári. Benda má á að hlutfallið er háð því að afstöður verðlags og gengis standist samkvæmt spá. Greiðslubyrði vegna afborgana og vaxta af löngum erlendum lánum hefur þrjú s. l. ár verið sem hlutfall af útflutningstekjum sem hér segir: 1976 13.8%, 1977 13.7%, 1978 13.3%. Á árinu 1979 er áætlað, að hlutfallið verði um 14.2%, en á árinu 1980 er greiðslubyrðin áætluð rúmlega 16%. Þessi aukning á greiðslubyrðinni stafar bæði af hækkun lána og versnandi vaxtakjörum erlendis. Hér þarf svo auðvitað að hafa í huga, eins og ég nefndi áður, að greiðslubyrði mæld sem greiðslur afborgana og vaxta í hlutfalli við útflutningstekjur er ekki fullnægjandi mælikvarði þegar um er að ræða greiðslur af erlendum lánum sem tekin hafa verið til framkvæmda sem spara innflutning. Þetta kemur glöggt í ljós þegar bornar eru saman greiðslur af lánum til raforkuframkvæmda og hitaveituframkvæmda. Raforkuframkvæmdir skila sér fyrst og fremst í auknum útflutningstekjum og greiðslur af lánum til þeirra valda því ekki sömu hækkun á greiðslubyrði og lán til hitaveitna sem auka ekki útflutning, heldur spara innflutning og hafa því hagstæð áhrif á viðskiptajöfnuðinn á þann hátt. Til þess að sýna um hvaða stærðir hér er að ræða má geta þess, að sú breyting, sem orðið hefur á fjölda íbúa í olíukyntum húsum frá því á árinu 1970 svarar til þess, að 74 þús. manns færri búi á þessu ári við olíukyndingu en hefði verið ef við á þessu ári stæðum í sömu sporum með húsakyndingu og við gerðum á árinu 1970. Láta mun nærri að þetta jafngildi olíusparnaði að fjárhæð um 11 milljarða kr. fob. á árinu 1980, og er þá eingöngu metinn sá sparnaður sem stafar af breytingum á húsakyndingu heimila. En breytingin hefur einnig náð til fyrirtækja, og lauslega má áætla að sá innflutningssparnaður geti numið 4 milljörðum kr. á árinu 1980. Þessar tölur, 11 + 4 milljarðar kr., gefa hugmynd um hversu mikilvæg aukin innlend húshitun er á sviði gjaldeyrissparnaðar. Í ljósi þessara staðreynda leggur ríkisstj. kapp á framkvæmdir við hitaveitur og fjarvarmaveitur á þessu ári. Hæstv. fjmrh. mun gera grein fyrir því frv. til lánsfjárlaga, sem lagt hefur verið fram á Alþ., og fjalla þar nánar um fjáröflun til þeirra framkvæmda sem áætlunin tekur til. Ég vil hins vegar að lokum gera nokkra grein fyrir heildarstefnu ríkisstj. í fjárfestingar- og lánamálum eins og hún birtist í þessari áætlun. Kjarni stefnunnar í fjárfestingar- og lánamálum kemur fram í opinberri öflun lánsfjár innanlands og utan og ráðstöfun þess til opinberra framkvæmda og fjárfestingarlánasjóða. Þetta er að sjálfsögðu aðeins hluti af heildarfjármögnun framkvæmda í landinu. Við þetta bætast erlendar lántökur einkaaðila sem hið opinbera heimilar og hefur hliðsjón af við áætlunargerðina, enn fremur opinber framlög og löggiltir tekjustofnar fjárfestingarlánasjóðanna svo og þeirra eigið fé. Um almenn markmið þessarar áætlunargerðar hef ég þegar fjallað. Þó vil ég nefna að miklar og brýnar framkvæmdaþarfir, einkum í orkumálum, en einnig á öðrum sviðum, kalla á strangt aðhald að öðrum greinum framkvæmda. Hins vegar var naumur tími til áætlunarstarfsins, ýmsar ákvarðanir þegar teknar og því torveldara en ella að koma skipulegu aðhaldi við á þeim skamma tíma sem ríkisstj. hefur starfað. Þannig var sýnt að ef ekki kæmi til talsvert meiri innlend fjáröflun en áformuð var í fyrstu stefndu erlendar lántökur úr hófi fram. Þess vegna er lögð á það rík áhersla að auka innlenda fjáröflun, sem hefði tvennt í för með sér: annars vegar að draga úr erlendum lánum og þar með greiðslubyrði síðar meir og hins vegar, sem ekki er síður mikilvægt, að með því yrði spornað gegn þensluáhrifum innanlands sem óhjákvæmilega fylgja miklum framkvæmdum. Ríkisstj. hefur ákveðið að leita ekki heimildar til erlendrar lántöku á árinu 1980 í jafnríkum mæli og samþykkt framkvæmdaáform ýmissa fyrirtækja ríkissjóðs í B-hluta fjárlaga miðast við. Í þessu felst nokkur frestun framkvæmda. Þá er þess að geta, að útlánaáætlun Framkvæmdasjóðs fyrir árið 1980, sem ríkisstj. fjallar um, gerir ráð fyrir 5050 millj. kr. erlendum lántökum til endurlána til atvinnuvegasjóðanna. Ríkisstj. hefur samþ. þessa útlánaáætlun Framkvæmdasjóðs með þeirri breytingu, að hinni erlendu lántöku verði skotið á frest að hálfu leyti til fyrstu mánaða ársins 1981. Þessari frestun yrði síðan skipt niður á sjóðina eftir nánari ákvörðun stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins í samráði við ríkisstj. Ástæðan fyrir þessari frestun er auðvitað sú þörf sem er á því að halda erlendum lántökum í heild í skefjum, ekki síst þegar lánakjör á alþjóðlegum lánamarkaði eru jafnþung og nú er. En einnig má á það benda, að greiðslustaða fjárfestingarlánakerfisins, eins og ég gat um áðan, var betri í upphafi árs 1980 en verið hefur að undanförnu. Lánsfjáráætlunin, sem hér liggur fyrir, ber því merki um aðhaldsviðleitni, en þó er ljóst að það þarf að fylgja þessari stefnu fast eftir, ekki síst með því að efla enn innlendan sparnað. Til þess að það verði unnt er brýnt að haldið sé áfram á þeirri braut að verðtryggja sparifé landsmanna, en með því fæst aukinn innlendur sparnaður og þar með innlent lánsfé til framkvæmda. Fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin snertir flest svið efnahagsmála. Ríkisstj. hefur frá upphafi sett sér það mark að draga úr verðbólgu í áföngum. Verðbólgan er enn mesta vandamál íslenskra efnahagsmála og hún getur riðlað jafnvel traustustu áætlunum. Til þess að draga úr verðbólgu þarf verulegt átak. Um áramótin síðustu var verðlag í landinu þegar orðið 26% hærra en ársmeðaltalið 1979. Ríkisstj. hefur sett sér það markmið að halda verðbreytingum á síðari hluta ársins svo í skefjum að verðlagshækkanir frá upphafi til loka árs verði innan við 40%. Þótt þetta yrði vissulega að teljast skref í rétta átt miðað við fyrra ár, þegar verðlag hækkaði um meira en 60% frá upphafi til loka árs, þá er engu að síður ljóst að þetta er aðeins fyrsti áfanginn á þeirri braut að koma verðbólgunni niður á svipað stig og gengur og gerist í helstu viðskiptalöndum okkar. Mælt í meðaltölum milli ára yrði verðlagið samkv. þessu næstum 50% hærra 1980 en á árinu 1979. Skýringin á þessum mun er sú, að verðbólgan magnaðist mjög á síðari helmingi ársins 1979. Með hliðsjón af þessum verðlagshorfum og jafnframt til þess að unnt sé að ráðast í allar þær þjóðþrifaframkvæmdir, sem fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin gerir ráð fyrir, er nauðsynlegt að ríkisfjármálin séu tryggð og aðhalds gætt í ákvörðun kaupgjalds og verðlagsákvörðunum öllum. Í stjórnarsáttmálanum hefur ríkisstj. sett sér það meginmarkmið að treysta íslenskt efnahags- og atvinnulíf. Þessi fjárfestingaráætlun er liður í framkvæmd þeirrar stefnu. Ríkisstj. mun berjast gegn verðbólgu með aðhaldsaðgerðum er snerta verðlag, gengi, peningamál, fjárfestingarmál og ríkisfjármál. Á það verður lögð höfuðáhersla, að beitt sé samstilltum aðgerðum á öllum þessum sviðum og jafnan þannig að atvinnuöryggi sé tryggt. Varanlegur árangur í þessum efnum næst ekki með skyndilausnum, heldur þrotlausu starfi þar sem fylgt er ákveðinni og sanngjarnri aðhaldsstefnu samfellt um alllangt skeið.



Herra forseti. S. l. laugardag voru lögð fram hér í Sþ. tvö þingmál, annars vegar fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1980, þ. e. skýrsla ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sem hæstv. forsrh. hefur nú mælt fyrir, hins vegar frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1980 sem er flutt í Nd. þar sem hér er um að ræða tvær hliðar á sama málinu, en síðara málið verður tekið til umr. í Nd. hér á eftir, þótti mér eðlilegra að það, sem ég segði um þessi mál, kæmi fram strax við þá umr. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlunina sem nú fer fram. Ég mun hins vegar láta mér nægja örfá orð til að fylgja lánsfjárlagafrv. úr hlaði þegar það kemur til umr. síðar í dag í hv. Nd. Síðan í haust hefur verið ljóst að framkvæmdaáform í landinu væru býsna stór í sniðum og þá einkum og sér í lagi í orkumálum. Þegar þessi ríkisstj. var mynduð var ljóst, að miðað við áform opinberra aðila um fjárfestingar stefndi í erlenda lántöku að upphæð um 110 milljarðar kr. Skuldahlutfall Íslendinga gagnvart öðrum þjóðum var í árslok seinasta árs um 34.9% ef miðað er við vergar þjóðartekjur. Og enginn vafi er á því, að varhugavert er að hækka verulega þetta hlutfall skulda miðað við heildartekjur þjóðarinnar. Vextir eru mjög háir á erlendum lánsfjármarkaði og því ljóst að gæta verður hófs í erlendum lántökum. Síðan ríkisstj. var mynduð hefur verið unnið að því jafnhliða fjárlagagerð að lækka þessar fjárhæðir með öllum tiltækum ráðum, annars vegar með röðun framkvæmda í forgangsröð með hliðsjón af því að hægt sé að fresta þeim að hluta til til næsta árs, hins vegar með því að auka innlent lánsfé. Niðurstaðan af þessu starfi liggur nú fyrir og felst í því, að erlend lántaka mun nema á þessu ári rúmum 85 milljörðum í staðinn fyrir þá 110 milljarða sem ég nefndi áðan. Heildarframkvæmdir í landinu eru áætlaðar 327 milljarðar kr., þ. e. fjármunamyndunin eins og hún nefnist á hagfræðingamáli. Þar af eru í atvinnuvegum áætlaðar framkvæmdir upp á 132 milljarða í íbúðarhúsnæði upp á 69 milljarða og í opinberum mannvirkjum upp á 126 milljarða, en þar af eru rúmir 70 milljarðar eða 56% í orkuframkvæmdum. Nú er áætluð þjóðarframleiðsla á árinu 1980 talin verða - að sjálfsögðu lauslega áætluð - um 1232 milljarðar. Er því ljóst að fjármunamyndunin, heildarfjárfestingin sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu, mun væntanlega verða nálægt 26.5%. Ýmsir munu verða til að halda því fram, að hér sé enn um of miklar framkvæmdir að ræða og of mikla skuldasöfnun. Ef framkvæmdaáformin eru hins vegar nánar skoðuð hygg ég að flestir muni komast að þeirri niðurstöðu, að hér sé almennt um brýnar og óhjákvæmilegar framkvæmdir að ræða sem ekki er auðvelt að skjóta til næsta árs. Framkvæmdir Landsvirkjunar við Hrauneyjafossvirkjun hafa verið takmarkaðar eins og kostur er, en nokkuð ljóst er að væru þær takmarkaðar enn frekar yrði veruleg hætta á orkuskorti annað haust, sem gæti haft geigvænlegar afleiðingar fyrir þjóðarbúið, ef þá orku, sem þá kynni að skorta, yrði alla að framleiða með dísilvélakeyrslu. Í haust var um það rætt, að erlendar lántökur mættu helst ekki fara fram úr 70 milljörðum kr. En það þarf tæpast að taka það fram, að þessi tala er löngu, löngu úrelt, ekki aðeins vegna nauðsynlegra framkvæmda eins og þeirra sem ég nú nefndi, heldur einnig vegna þess að verðlagsþróunin og gengisþróunin hefur gert þessa tölu úrelta fyrir mörgum mánuðum. Ég held að aðalatriði málsins sé það, að skuldahlutfallið, sem ég nefndi áðan, hlutfall langtímaskulda í erlendum gjaldeyri miðað við þjóðartekjur, hækki ekki. Það var í árslok 1979 34.9%, en miðað við erlenda lántöku upp á 85 milljarða er því spáð, að skuldahlutfallið verði um 34% nú í árslok. Þessar upplýsingar eru fengnar frá hagfræðideild Seðlabankans og niðurstaðan er sú, að lántakan er ekki meiri en svo að skuldahlutfallið lækkar á árinu, en hækkar ekki eins og það hefur gert á undanförnum árum. Endurgreiðsla af erlendum lánum mun á þessu ári væntanlega nema um 46 milljörðum kr. þannig að hrein aukning skulda gagnvart útlöndum verður um 39 milljarðar. En vegna þess að þjóðarframleiðslan stigur upp á við með hverju árinu, þá er gert ráð fyrir að þetta hlutfall standi nokkurn veginn í stað og lækki þó heldur. Að vísu skal það viðurkennt, að tölur af þessu tagi verða aldrei reiknaðar með ítrustu nákvæmni, en þó held ég að þessi staðreynd liggi nokkuð ljóst fyrir og verði að teljast viðunandi að hlutfallið skuli ekki hækka. Önnur viðmiðun í þessu sambandi getur verið sú, hvort greiðslubyrði af erlendum lánum í hlutfalli við útflutningstekjur þjóðarinnar hækkar úr hófi fram. Ég held að menn verði að viðurkenna það, að þessi viðmiðun er miklu hæpnari og óáreiðanlegri, í fyrsta lagi vegna þess að sveiflur í útflutningstekjum eru ærið miklar frá ári til árs og miklu meiri en sveiflur í þjóðarframleiðslu, og eins eru ekki síður miklar sveiflur í vaxtafjárhæðum, vaxtagreiðslum, sem gera það að verkum að þessi prósentutala, þetta hlutfall greiðslubyrðarinnar getur sveiflast ærið mikið frá ári til árs án þess að nein raunveruleg breyting hafi átt sér stað í skuldastöðu. Í stjórnarsáttmála ríkisstj. er þess getið, að hlutfall greiðslubyrðarinnar eigi ekki að fara yfir 15% og erlendar lántökur skuli við það miðaðar  Ég vil einnig minna á það hér, að hagfræðingar hafa hvað eftir annað reiknað það út á seinasta áratug að greiðslubyrði af erlendum lánum stefndi í 20% af útflutningstekjum. Ég minnist þess t. d. í fjmrh.-tíð hv. þm. Matthíasar Á. Mathiesen, að hagfræðingar töldu að þessi prósentutala stefndi í 20% á árunum 1975,1976 og 1977. En þessi spá rættist aldrei og hlutfall greiðslubyrðarinnar hélt áfram að vera nokkurn veginn það sama eða 13–14% lengst af, þar til nú skyndilega að það stekkur upp á við í 16%, en upplýsingar um þetta lágu því miður ekki fyrir fyrr en í marsmánuði, þ. e. einum mánuði eftir að núv. ríkisstj. var mynduð. Ég vil sem sagt ítreka það, að skuldahlutfallið er miklu eðlilegri viðmiðun í þessu sambandi og það ánægjulega er að það hækkar ekki á árinu þrátt fyrir þessa 85 milljarða lántöku. Seðlabankinn hefur nú til athugunar erlendar lántökur í þágu ríkissjóðs, en ljóst er að aðstæður eru erfiðar og óhagstæðar á erlendum lánsfjármörkuðum. Þegar frv. til lánsfjárlaga hefur verið samþ. er fyrirhugað að tekið verði 30 millj. dollara lán og lánstími verði fimm ár, en síðar á árinu yrði svo tekið það sem á vantar. Gert er ráð fyrir að þetta lán, sem tekið verður hjá breskum bönkum, verði endurgreitt í einu lagi að lánstíma liðnum, en heimilt verður að greiða það upp á lánstímanum og draga síðan á lánið að nýju þegar henta þykir. En þessum endurgreiðslumöguleikum fylgir aukinn sveigjanleiki sem er mikils virði nú á tímum mikillar óvissu á lánamörkuðum. Lánið er einnig sveigjanlegt að því leyti, að hægt er að fá það greitt í ýmsum gjaldmiðlum eftir nánari ákvörðunum lántakanda. Vextir eru áformaðir 3/8% yfir millibankavöxtum í London fyrstu tvö árin, en 1/2% yfir millibankavöxtum síðari þrjú árin. Lántökugjald er 7/16% af lánsupphæðinni og skuldbindingargjald 1/4% af þeim hluta lánsins sem er ónotaður á hverjum tíma, en árlegt umsjónargjald 1500 dollarar. Ég held að óhætt sé að fullyrða að þessi kjör, sem okkur bjóðast, séu í samræmi við það sem gerist best á erlendum lánamarkaði. Eins og ég hef þegar tekið fram hafa ráðstafanir verið gerðar til þess að efla innlendan sparnað í þágu fjárfestingarsjóða og framkvæmda opinberra aðila. Ég vil gera hér grein fyrir þessum ráðstöfunum, en þær eru í fyrsta lagi að gert verði ráð fyrir að lífeyrissjóðir kaupi skuldabréf af Framkvæmdasjóði, Byggingarsjóði ríkisins eða ríkissjóði sem nemur 40% af ráðstöfunarfé þeirra. Þetta er sama reglan og gilti á s. l. ári, með lítils háttar breytingu sem ég geri grein fyrir á eftir. Í fyrra áætlaði fjmrn. að þessi viðmiðunarregla gæfi 11 milljarða sparnað, en reyndin varð sú að lífeyrissjóðirnir keyptu skuldabréf fyrir hærri upphæð en þessu nam eða fyrir 12 milljarða kr. Ráðstöfunarfé þeirra reyndist líka meira en upphaflega var áætlað. Það var upphaflega áætlað 28 milljarðar, en varð í reynd um 34 milljarða, þannig að þegar öll kurl voru til grafar komin reyndust skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna nema um 36% af ráðstöfunarfé þeirra, en ekki 40% eins og áður hafði verið ráð fyrir gert. Nú er ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna áætlað 50 milljarðar kr. Má vel vera að það sé vanáætluð tala. Við höfum gert ráð fyrir í þessari lánsfjáráætlun, að reynt verði enn að tryggja að lífeyrissjóðirnir kaupi skuldabréf fyrir 40% af ráðstöfunarfé sínu, en þó er líklegt að á þessu ári eins og í fyrra kaupi margir þeirra skuldabréf fyrir hærri upphæð en nemur 40% af ráðstöfunarfé þeirra. Þess vegna er nú áætlað að skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna nemi um 21.5 milljörðum kr. Ákvæði um kaup lífeyrissjóða á skuldabréfum hafa verið í lögum um margra ára skeið, en þó með breytilegu efni og orðalagi. Orðalagið nú er í meginatriðum eins og það var á s. l. ári, en þó verður að játa að það er eilítið strangara að því leyti, að gert er ráð fyrir að sjóðirnir kaupi skuldabréf af Byggingarsjóði ríkisins, Framkvæmdasjóði og ríkissjóði, en þetta var ekki áskilið í frv. eins og það var lagt fram í fyrra. Nú er ljóst að stjórnendur sumra lífeyrissjóðanna eru ósáttir við það, að orðalag í þessum efnum sé strangara en var á s. l. ári, og þeir hafa þegar gert aths. við það í viðræðum sem átt hafa sér stað milli þeirra og fjmrn. Ég tel því sjálfsagt, að gerð verði tilraun til að ná samkomulagi um þessi mál, og vænti þess, að meðan frv. verður til meðferðar í hv. fjh.- og viðskn. Nd. verði reynt að komast að niðurstöðu í þessum efnum sem allir geti vel við unað. En mér virðist að hér geti varla verið mikið stórmál á ferðinni. Ég held að enn sem fyrr sé ríkur áhugi á því hjá stjórnendum og forstöðumönnum lífeyrissjóðanna að ávaxta fé þeirra með þessum hætti. Þetta er langbesta ávöxtunin sem þeir eiga kost á, og miðað við að sjóðirnir keyptu í fyrra fyrir talsvert hærri fjárhæð en þeim var ætlað, þá geri ég ráð fyrir að það eigi að vera unnt að ná samkomulagi um þessi efni sem öllum líki. Í öðru lagi vil ég upplýsa hér, að stefnt er að því, að 7% af innlánsaukningu banka og sparisjóða verði sparnaður í þágu framkvæmda á vegum ríkissjóðs og í þágu fjárfestingarlánakerfisins. Eins og menn vita hafa bankar lagt fram 4% af innlánsaukningu sinni í framkvæmdasjóðskerfið, en nú er sem sagt gert ráð fyrir að þessi prósentuupphæð verði hækkuð í 7% og að þessi kvöð verði ekki aðeins lögð á banka, heldur einnig á sparisjóði og hvers konar innlánsstofnanir. Ég vil í þessu sambandi láta þess getið, að ekki er þörf á sérstakri lagasetningu til að koma þessu fram, þar sem Seðlabanki Íslands hefur heimildir í 12. gr. seðlabankalaga til að leggja þessa kvöð á banka og sparisjóði. Ég hygg raunar að stjórnendur Seðlabankans ætli sér að ná þessum árangri með samkomulagi við banka og sparisjóði. Í þriðja lagi verður leitað eftir því við tryggingafélögin, að þau leggi fram nokkurn hluta af ráðstöfunarfé sínu til þess að efla innlendan sparnað og draga úr erlendum lántökum, en enn sem komið er er nokkuð óvíst hvað út úr þeirri fjáröflun fæst. Í fjórða lagi er ráðgert að gefa út skuldabréf í tengslum við ákveðnar stórframkvæmdir og gera tilraun til þess að selja þau á einstökum stöðum til að virkja áhuga almennings og stofnana á ákveðnum framkvæmdum. Á þetta einkum við þar sem stórfelldar hitaveituframkvæmdir eru nú í gangi. Ég vil hins vegar taka það fram, að tölur í lánsfjáráætlun eru ekki miðaðar við þessa skuldabréfasölu sérstaklega og ef vel tekst til í þeim efnum má gera ráð fyrir að framkvæmdir við einstakar hitaveitur yrðu meiri en hér er gert ráð fyrir, ef þessi lánsfjáröflunarleið skilar árangri. Innlend lánsfjármögnun er í heild áætluð 52.6 milljarðar kr., en til samanburðar var innlend lánsfjármögnun á s. l. ári rúmir 30 milljarðar. Hækkunin milli ára er 74%, og er því ljóst að ef þessi áform ganga fram eins og þau eru fyrirhuguð verður innlend lánsfjáröflun stóraukin frá því sem var á s. l. ári. Að öðru leyti vil ég upplýsa það, að tvenns konar almennar ráðstafanir hafa verið gerðar til að takmarka erlendar lántökur. Raunar kom þetta ljóslega fram í framsöguræðu hæstv. forsrh., en ég vil aðeins ítreka það hér, að í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að fjárfestingarsjóðir megi aðeins taka 7000 millj. kr. í erlend lán á þessu ári, en samkv. sjóðadæminu, eins og það liggur fyrir, eru erlendar lántökur fyrirhugaðar um 10.5 milljarðar kr. Stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins mun fjalla nánar um það, hvernig þessi frestun útlána skiptist á sjóðina, en um er að ræða að fresta 1/10 hluta útlána fjárfestingarsjóðanna, sem fá lánsfé frá Framkvæmdasjóði, yfir á fyrstu tvo mánuði næsta árs. Í öðru lagi hefur verið ákveðið með þessari lánsfjáráætlun að fresta 1/10 hluta af lánsfjármögnuðum framkvæmdum í B-hluta fjárlaga og eru lántökuheimildir lánsfjárlagafrv. miðaðar við þessar ráðstafanir.



Herra forseti. Hér hafa tveir hæstv. ráðh. gert grein fyrir lánsfjáráætlun ríkisstj. Þegar lánsfjáráætlun var fyrst samin 1975 fyrir árið 1976 og þá lögð fram við 3 umr. fjárl. kom strax gagnrýni fram af hálfu þeirra sem þá skipuðu stjórnarandstöðu. Þeir sögðu réttilega að lánsfjáráætlunin væri of seint á ferðinni og stefna þyrfti að því að lánsfjáráætlun yrði lögð fram með fjárlagafrv. Mér var þetta alveg ljóst og hugsaði að það gæti tekist þegar fram í sækti. Árið 1977 tókst að leggja lánsfjáráætlunina fram við 2. umr. fjárl. Það var þó örlítil bót, en einhvern veginn vannst þetta verk ekki nægjanlega vel, kannske vegna þess að hér var um nýsmíði að ræða fyrir árin 1976 og 1977 og menn voru að læra af reynslunni. En vitanlega hlaut það að verða markmið í framtíðinni að lánsfjáráætlun yrði lögð fram með fjárlagafrv. Ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar setti lög um stjórn efnahagsmála. Henni tókst ekki að koma þessum málum þannig fyrir að lánsfjáráætlun yrði lögð fram með fjárlagafrv. fyrir 1979, en þeim, sem þá sátu í ríkisstj., fannst ástæða til að lögfesta það að lánsfjáráætlun yrði lögð fram með fjárlagafrv. Hvorki tókst ríkisstj. Benedikts Gröndals né hefur núv. ríkisstj. að leggja fram lánsfjáráætlun með fjárlagafrv., og við erum í dag, örfáum dögum áður en Alþingi lýkur, að ræða þessi mál og gera okkur grein fyrir því, hvernig þessi þáttur efnahagsmálanna kemur til með að líta út. Ég verð að benda á það, að lánsfjáráætlunin eða lög þau, sem Alþ. samþykkir með lánsfjáráætlun, voru samþykkt á svipuðum tíma og fjárlög árið 1975, þ. e. fyrir fjárlög 1976, og fyrir árin 1977 og 1978, einfaldlega til þess að fá heildarstefnu í efnahags- og fjármálum ríkisins, en haga ekki málunum eins og síðasta ríkisstj., þ. e. ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, gerði og þessi ríkisstj. gerir, að koma með lánsfjáráætlun mörgum mánuðum eftir að fjárlög hafa verið afgreidd og inn í lánsfjáráætlun eru settir þeir pöntunarlistar ráðh. sem Alþ. féllst ekki á að afgreiða þegar fjárlög voru afgreidd. Það er einmitt til þess að fyrirbyggja slík vinnubrögð sem afgreiða þarf samtímis fjárlög og lánsfjáráætlun. Það skiptir kannske ekki höfuðmáli hvort lánsfjáráætlunin er lögð fram á sama degi og fjárlögin, þ. e. fyrsta degi þings, en hún þarf að sjálfsögðu að koma til umfjöllunar bæði á þingi og í fjvn. áður en meginstefna fjárlagafrv. er mótuð af fjvn. og Alþ., svo að samræmi sé á milli fjárlaga ríkisins og lánsfjáráætlunar. Afsökun fyrir því, að ekki hafi unnist tími til að leggja fram lánsfjáráætlun, er ekki að mínum dómi til þess að bera á borð. Við heyrðum hins vegar mjög skýrt í ræðu hæstv. fjmrh. í hverju það lá, að lánsfjáráætlunin kom ekki fyrr fram. Það var verið að skera niður. Mennirnir voru komnir töluvert á annað hundrað milljarða í erlendum lántökum, eins og hann réttilega kom fram með áðan, en hann gerði líka grein fyrir því, hvaða patentlausn þeir fundu svo að lokum til þess að koma sér saman og til þess að geta yfirleitt lagt lánsfjáráætlunina fram áður en þingi lauk. Það var ein allsherjar 10% niðurskurðarregla, þ. e. að framkvæmdirnar skulu eiga sér stað, en það skal bara dregið að greiða lánin fram yfir áramót, þannig að bókhaldslega séð verði það ekki fært undir árið 1980, heldur í jan. og febr. á árinu 1981. Þetta eru bókhaldsleikir, sem forustumenn þjóðfélagsins eru að leika þegar verið er að móta að hluta til efnahags- og fjármálastefnu þjóðarinnar. Ég sakna hæstv. fjmrh. úr salnum. Ég hafði ætlað að beina til hans spurningum varðandi ríkissjóð og afkomu hans 1979. Okkur er ljóst að verðbólgan varð meiri á árinu 1979 en nokkru sinni fyrr, eða tæp 62%. Alþ. hefur hins vegar ekki verið gerð grein fyrir stöðu ríkissjóðs um s. l. áramót. Sú venja hafði skapast, að fjmrh. gerði Alþingi grein fyrir stöðu ríkissjóðs í febrúar- eða marsmánuði samkv. bráðabirgðatölum ríkisbókhaldsins, en það hefur ekki verið gert enn þá. Sjálfsagt getur hæstv. fjmrh., áður en þingi lýkur, komið með einhverja slíka stutta grg., en ég hefði hins vegar átt von á því, að unnt hefði verið að halda þessari venju, enda þótt hún væri ekki lögfest, og menn virðast ekki heldur fara eftir því þó að þeir hafi staðið að lögfestingu um að leggja fram hitt og þetta hér á Alþ. til þess að gera þm. grein fyrir þessum málum. Ég minni á að um nokkuð langt skeið, allt frá 1965 að lögin um ríkisbókhald voru sett, hefur fjmrn. og þeir, sem veittu því forstöðu á þessu tímabili, reynt að starfa með þeim hætti að Alþ. fengi grg. um stöðu ríkissjóðs eins fljótt og mögulegt væri, og það tókst á árinu 1976 að leggja fram ríkisreikninginn fyrir alþm. áður en þeir fóru heim af þingi, ríkisreikning árið á undan. Þetta hafði ekki tekist áður, og það merkilega var, að þegar menn voru að semja fjárlög í fjmrn. voru ekki til ríkisreikningar næstliðins árs til þess að þeir gætu gert sér grein fyrir því, hvernig þessum málum væri yfirleitt háttað. Og ég spyr hæstv. fjmrh.: Eiga þm. von á því, að þeirri venju verði haldið að A-hluti ríkisreikningsins verði lagður fram á borð þm., að vísu að sjálfsögðu óendurskoðaður, en fullgerður frá ríkisbókhaldinu, áður en þeir fara af þingi? Þar sem ég veit að ráðh. mun segja nokkur orð með því frv., sem hér verður tekið fyrir í Nd., er það af minni hálfu ástæðulaust að hann geri annað en svara mér við þá umræðu. Hæstv. forsrh. vék að lögum um efnahagsmál og las upp úr þeim hvað í lánsfjáráætlun ætti að standa. En það er eitt sem mig langar til að spyrja hann að sérstaklega. Í II. kafla þessara laga er þess nefnilega getið, að haft skuli samráð við ákveðna hópa þjóðfélagsins þegar fjallað er um þjóðhags-, fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir, tekjustefnu og forsendur þeirra. Mig langar til þess að fá svar við því, hvort þetta hefur verið gert eða hvort hér er að gerast enn á ný það sama og gerst hefur áður á þingi, að hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram þýðingarmikil frv., en alls ekki farið að þeim lögum sem sett voru á síðasta þingi að miklu leyti sem starfsreglur fyrir ríkisstj. til að vinna eftir. Annars var það að vissu leyti nýmæli, að hæstv. forsrh. kom hér og mælti fyrir lánsfjáráætluninni, hvort sem hann þar með vildi ljúka af hluta stefnuræðu sinnar, sem ekki hefur enn verið haldin, eða hann treysti ekki hæstv. fjmrh. til þess að koma málum til skila, nema hvort tveggja hafi verið. Það er hans mál. En ég vek nú athygli á þessu, því að hér er um að ræða nýmæli í sambandi við meðferð þessa máls. Þegar við ræðum lánsfjáráætlunina er rétt að rifja upp nokkrar setningar úr þeirri bláu bók sem samin var þegar núv. ríkisstj. tók við völdum.

Er það áritaða eintakið?

Ég er ekki með áritaða eintakið, ég geymi það, því að það verður að sjálfsögðu ekki til þess að nota daglega. Í þessari bláu bók er sett fram með margs konar orðskrúði hvað ríkisstj. hyggst gera, stefna að, beita sér fyrir o. s. frv. En ég sagði við sessunaut minn áðan að sumt af þessu væri þannig samansett, að það hvarflaði að mér að það hefði verið leitað til hennar til að fá sumar setningarnar, þ. e. í síðari hlutanum, til þess að þurrka út það sem sagt var í fyrri hluta bókarinnar. En lítum á kaflann um verðlagsmál. Ég rifja þetta upp, því að innan tveggja daga á ríkisstj. þriggja mánaða afmæli og það er ekki úr vegi að menn átti sig á því, hvernig það, sem þar var prentað, hefur staðist, og sér í lagi beri það saman við þá lánsfjáráætlun sem við erum hér að fjalla um. Um verðlagsmálin segir í stjórnarsáttmálanum að 1. maí skuli efri mörkin vera 8%. Í peningamálunum er tekið fram sérstaklega, að peningamagn í umferð verði í samræmi við markmið í efnahagsmálum. Á eftir gæti verið setning þar sem hefði staðið: Í efnahagsmálum skal farið eftir því peningamagni sem er í umferð. Þegar kemur svo að fjárfestingarmálunum stendur þar: „Heildarfjárfestingu á árunum 1980–1981“ - allt er þetta nú lesið upp með leyfi hæstv. forseta - „verði haldið innan þeirra marka, sem ákvarðast af eftirspurn, viðskiptajöfnuði og atvinnuöryggi, og nemi fjárfestingin um fjórðungi af þjóðarframleiðslu.“ Svo kemur nr. 2: „Erlendar lántökur verði takmarkaðar eins og kostur er og að því stefnt, að greiðslubyrði af erlendum skuldum fari ekki fram úr um það bil 15% af útflutningstekjum þjóðarinnar á næstu árum. Efri mörk erlendrar lántöku verði þó ákveðin nánar með hliðsjón af eðli framkvæmda með tilliti til gjaldeyrissparnaðar og gjaldeyrisöflunar.“ Nú höfum við fengið upplýst að þessi 15% voru byggð á miklum misskilningi á milli ríkisstj. og hagfræðinganna. En það skiptir ekki máli hversu stórt hlutfall af útflutningsframleiðslunni fer til þess að greiða þessa hluti. Atriðið er: Var misskilningur eða var ekki misskilningur að dómi hæstv. fjmrh.? Ef menn hafa metið svo fyrir þremur mánuðum að 15% af útflutningstekjum þjóðarinnar væru hámark þessarar greiðslubyrðar, þá er það enn í dag. Það skiptir engu máli hvort um var að ræða misskilning eða ekki. Hér er verið að leggja mat á hlutina, en ekki verið að setja niður tölur vegna einhverra atriða sem áður höfðu gerst erlendis, þ. e. í sambandi við hækkun á vöxtum. En ég spyr: Hafi menn haldið að vaxtakjörin yrðu 1980 með þeim hætti, að 15% af útflutningstekjum dygðu til að greiða þetta, var þá ekki ástæða til að kippa að sér hendinni þegar menn gerðu sér grein fyrir að vextirnir höfðu hækkað? Á þá bara að afsaka þetta með því, að það hafi verið misskilningur milli hagfræðinga og ríkisstj., menn hafi reiknað vitlaust eða ekki spáð rétt um framtíðina? Ég veit að það var einhvers staðar sagt að það væri erfitt að vera spámaður, sér í lagi um framtíðina. Þegar þessi lánsfjáráætlun er hér til umr. hlýtur það að liggja í augum uppi, að fyrirheit ríkisstj. og það, sem í henni stendur, er borið saman. En áður en við höldum lengra skulum við virða fyrir okkur hver staða efnahagsmála okkar er í dag, áður en að sjálfri lánsfjáráætluninni er vikið. Og við skulum gera okkur grein fyrir því, að í þeim málum er allt annað en bjart um að lítast. Við getum látið formann Framsfl. ræða þessi efni. Í Tímanum 26. apríl gerir hann grein fyrir stöðu mála að sínum dómi. Það eru ekki hrakspár stjórnarandstöðunnar sem þar er um að ræða, heldur eru það ummæli formanns Framsfl. Hann segir að markmið niðurtalningarinnar, sem ríkisstj. setti sér 1. júní, náist ekki, mistakist. Það er rétt. Þjóðhagsstofnun hefur gert fjvn. grein fyrir því, hvernig þetta kemur út. Vísitala framfærslukostnaðar frá 1. febr. til 1. maí mun hækka um 13.18% að hennar dómi og er þó ekki allt þar með talið. Ef við tökum aðeins töluna 13, þá er það verðbólga upp á 63%. Ef við lítum hins vegar á þróun mála seinustu sex mánuði, þ. e. frá 1. nóv. til 1. maí, þá er hækkun framfærsluvísitölunnar 23.3% og þá er verðbólguhraðinn 52%. En ef við berum þetta saman við árið í fyrra, þá kemur í ljós að verðbólguhraðinn á sama tíma var miklu minni, hann var 38%. Vísitala framfærslukostnaðar hafði frá 1. nóv. til 1. maí hækkað um 17.7% á móti því að reiknað er með nú að hún hækki um 23.3%. En verðbólgan í fyrra frá upphafi árs til loka varð 61.8%. Hvað segir þetta okkur? Þetta segir okkur það, að verðbólguhraðinn er enn þá meiri nú en í fyrra og við þurfum enn þá betur að gæta að okkur. Ef við lítum á viðskiptajöfnuðinn, hvað segir formaður Framsfl. um hann? Hann getur þess, sem rétt er, að viðskiptajöfnuðurinn sé mjög neikvæður og hafi verið miklu neikvæðari fyrstu þrjá mánuði þessa árs en áður. Og það kemur í ljós, að vöruskiptajöfnuðurinn er neikvæður um 17.7 milljarða fyrstu þrjá mánuði ársins. Það mundi hins vegar ekki þýða 17.7 milljarða í viðskiptajöfnuði, það er alveg rétt. Það má draga frá þeirri upphæð sjálfsagt nærri helming. En hér er um að ræða breytingar til hins verra frá því í fyrra. Ef við lítum á peningamálin, þá kemur í ljós hver staðan er þar. Sparifjáraukningin í ár er í krónutölu nákvæmlega sú sama, að vísu 700 millj. minni en í fyrra fyrstu þrjá mánuðina. Hún var 19 milljarður 891 millj. í fyrra, hún er 19 milljarðar 135 millj, núna. Ef sparifjáraukningin hefði orðið sú hin sama að magni til árið 1980 og 1979, þá hefði hún átt að vera 32 milljarðar. Það skortir 13 milljarða á að sparifjáraukningin í ár sé hin sama og á s. l. ári. Ef við skoðum stöðu bankanna kemur í ljós að lausafjárstaða þeirra fyrstu þrjá mánuði ársins hefur versnað um 16 milljarða og þeir hafa til ráðstöfunar af sparifjáraukningunni frá upphafi ársins 6.7 milljarða í ár í staðinn fyrir 14 milljarða á s. l. ári. Þessar lýsingar, sem ég hef hér dregið fram, eru eftir ræðu formanns Framsfl., að vísu með útfyllingu á tölum frá þeim stofnunum sem um þessi mál fjalla. Þá er spurningin um vaxtastefnuna. Hver hefur hún verið? Það er tekið skýrt fram í efnahagslögunum hver hún eigi að vera. Hefur verið farið eftir henni? Það hefur ekki verið gert. Þá er spurt: Hvernig standa gjaldeyrismálin? Hér deildu menn um hvort það, sem gerðist, væri gengissig eða gengisfall. Þeir, sem vildu leysa málið, fundu út að þetta hefði verið gengissigfall, þar með var samkomulag um það. Spurningin er: Er breytingin á verði gjaldeyrisins í dag ekki orðin meiri en gert hafði verið ráð fyrir? Ég er hræddur um að þegar það er skoðað, þá sé staðan sú, að þar séum við líka komnir út fyrir þau mörk sem menn settu sér. Þannig lítur dæmið út hjá okkur, þegar hæstv. forsrh. og, hæstv. fjmrh. tala fyrir lánsfjáráætluninni fyrir 1980. En hvað segir þá það skjal okkur sem hér liggur fyrir? Gerir það grein fyrir því, að það sé bati fram undan? Það er siður en svo. Og þegar skoðað er það sem frá þessum stofnunum hefur komið, þá kemur í ljós að þjóðarframleiðsluspáin er reist á mjög veikum grunni. Þar stendur að niðurstaða þjóðhagsspár verði sá, að þjóðarframleiðsla vaxi um 1.5% í ár eða nm 0.5% á mann, en vegna versnandi viðskiptakjara muni þjóðartekjur í heild standa í stað og reyndar minnka um 1% á mann. Verði sjávarafli meiri en hér er reiknað með og komi ekki til frekari rafmagnsskömmtunar til stóriðju í haust gæti þjóðarframleiðsluaukningin orðið nær 2%. Meiri takmarkanir á afla og minni framleiðsla stóriðjufyrirtækjanna en hér er gert ráð fyrir gæti aftur á móti falið í sér að þjóðarframleiðsluaukningin yrði nær 1%, en ekki 1.5%. Þegar talað er um þjóðarframleiðsluna í þessari skýrslu er gert ráð fyrir að þorskveiðar fari þó nokkuð mikið fram úr því sem sérfræðingar hafa lagt til. Það er ljóst af þeim fjórum mánuðum, sem liðnir eru, að botnfisksaflinn er meiri en gert hafði verið ráð fyrir. Í þessari skýrslu er gert ráð fyrir 400 þús. tonnum, en vísindamenn höfðu lagt til töluvert lægri upphæð ef við á annað borð vildum byggja upp hrygningarstofninn á næstu tveimur árum. Það liggur því alveg ljóst fyrir að þjóðartekjur á árinu 1980 verða ekki með þeim hætti sem spáð hafði verið af núv. ríkisstj. Dæmið kemur öðruvísi út. En það á ekki að taka tillit til þess, heldur á að spenna bogann eins og mögulegt er, með þeim afleiðingum sem við öll vitum hverjar eru. Verðlagsþróunin samkv. þessari skýrslu verður ekki eins og ríkisstj. hefur sett sér. Ég vék að því áðan, að niðurtalningin, sem gert var ráð fyrir að yrði 8% 1. júní, verður töluvert miklu hærri. Það er enn fremur gert ráð fyrir því af Þjóðhagsstofnun, að verðlagsþróunin síðari hluta ársins verði öðruvísi og töluvert óhagstæðari en gert er ráð fyrir í sáttmála ríkisstj. En í skýrslunni segir: Takist þetta, þ. e. að halda niðurtalningunni sem ríkisstj. hefur sett á prent, verður verðhækkun frá upphafi til loka árs innan við 40%, en meðalhækkun verðlags milli 1979 og 1980 væntanlega 50% vegna mikillar verðhækkunar á síðari hluta ársins í fyrra. Ef við flettum upp á bls. 20, þá er örlítið varlegar farið í orðalagið og þar er sagt: „Miðað við fyrirsjáanlega hækkun framfærslukostnaðar til 1. maí og leyfðar verðhækkanir fram undan verður verðlagshækkun frá upphafi til loka árs naumast undir 40%. Þannig ber ekki saman því, sem sagt er í upphafi skýrslunnar og svo í henni miðri. Kannske eru hér ekki sömu pennarnir sem skrifa, kannske er hér um að ræða mismunandi sjónarmið tveggja stofnana. En ég held að það liggi alveg ljóst fyrir, að verðlagsþróunin á þessu ári frá upphafi árs til loka verður nær 50% en 30%. Það held ég að liggi alveg ljóst fyrir í dag. En fjárlögin gerðu ráð fyrir að verðlagsbreytingar frá upphafi árs til loka næmu um 30%. Og þegar við erum hér í maímánuði að ræða þjóðhagsspá vegna lánsfjáráætlunar, þá byggir þjóðhagsspáin á því sama og gert var á s. 1 ári í okt., nóv. og des., enda þótt mönnum sé ljóst að verðbólgan verður miklu meiri en þar var gert ráð fyrir. Í sambandi við þessa skýrslu og forsendur hennar er engin grein gerð fyrir gengismálum. Hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. væru kannske reiðubúnir til þess að upplýsa þingheim um það, hverjar væru forsendur gengismála á árinu 1980 fyrir þeirri lánsfjáráætlun sem verið er að fjalla um á Alþingi. Hvað er gert ráð fyrir mikilli hækkun á meðalgengi frá árinu 1979 til meðalgengis 1980? Einhver útreikningur hlýtur að hafa verið gerður í þeim efnum. Það hlýtur að vera ákveðin forsenda í sambandi við gengismálin. Ég vil bæta við spurningu varðandi vaxtamálin. Hvaða vaxtastefnu hyggst ríkisstj. hafa? Hún framfylgdi ekki lögunum um efnahagsmál 1. mars á þeim forsendum að niðurtalningin ætti að koma fram. Nú er það upplýst af formanni Framsfl., ekki af stjórnarandstöðunni, að niðurtalningarleiðin hefur ekki tekist fyrir 1. júní. Hvað hyggjast menn þá gera í sambandi við vaxtamálin? Ég vildi gjarnan að þessir tveir hæstv. ráðh. upplýstu Alþ. um það, hverjar væru forsendur í þessum efnum. Þá vil ég gjarnan spyrja: Hverjar eru launaforsendur, þ. e. grunnlaunaforsendur lánsfjáráætlunar? Liggur ljóst fyrir að þær séu hinar sömu og fjárlaga? Það er aðeins til undirstrikunar, því að annað kemur ekki fram en að launaforsendurnar séu þær hinar sömu og í fjárl. Ég held að þessi atriði þurfi að upplýsa fyrir Alþingi. Hver er svo spáin um viðskiptajöfnuðinn í lánsfjáráætluninni? Það liggur ljóst fyrir, að það er þegar farið að síga á ógæfuhliðina í þeim efnum. Viðskiptajöfnuðurinn reyndist neikvæður á árinu 1979 um 7 milljarða eða 0.9% af þjóðarframleiðslu og það er gert ráð fyrir að hallinn aukist á árinu 1980 og verði 60 milljarðar eða 1.3% af þjóðarframleiðslu. Jafnframt er bent á það hér í skýrslunni á bls. 4–5, að svo geti farið að hallinn ágerist síðar á árinu og kynni þá að reynast nauðsynlegt að draga úr framkvæmdum. Þegar kemur fram á árið kann að reynast nauðsynlegt að draga úr framkvæmdum. Ég hélt nú að aðalframkvæmdatíminn hjá okkur hér á Íslandi væri sumarið, þannig að þær framkvæmdir, sem við hygðumst fara í, væru þegar hafnar, og ég þekki það a. m. k. af reynslu minni í fjmrn., hversu erfitt er að ætla sér að stöðva framkvæmdir sem þegar eru hafnar, einfaldlega vegna þess að um þær hafa verið gerðir samningar sem ríkið verður að sjálfsögðu að standa við. Þær framkvæmdir, sem geta gengið fram eftir hausti og fram að áramótum, og þær framkvæmdir, sem menn vilja reyna að ljúka sem mest yfir sumartímann, eru þá auðvitað búnar. Ég get ekki séð annað en þessi lánsfjáráætlun sé öll með þeim hætti, að hún sé nú þegar orðin skjal sem ekki er marktækt. Hún byggir á röngum forsendum. Ég held að það hefði verið skynsamlegra að finna einhverja skýringu á lögunum um efnahagsmál eða þingsköpum til þess að gera mönnum grein fyrir því, að það hefði ekki verið nokkur möguleiki á því að spá fram í tímann núna og þess vegna hafi ríkisstj. þótt réttara að birta ekki lánsfjáráætlunina fyrr en í haust. Skjal eins og þetta er marklaust og það sem verra er: það stefnir í mun meiri vanda en við erum þó að glíma við í dag og er hann þó ærinn. Ríkisstj. hyggst ekki draga saman. Það eru gerðar kröfur til þess að einstaklingarnir og félagasamtök þeirra dragi saman þegar þjóðfélagið þarf á því að halda. En það er engin ástæða til þess að hið opinbera dragi saman, það er ekki einu sinni ástæða til þess að hafa framkvæmdirnar í sama magni á árinu 1980 og 1979. Á því ári, sem við erum með mesta verðbólgu, er talin ástæða til þess að auka framkvæmdir hins opinbera. Mér er ljóst að hér eru mörg verkefni sem bíða framkvæmdar. En einmitt vegna þess að við erum að afgreiða fjárlög á öðrum tíma en lánsfjáráætlun hafa menn ekki heildardæmið fyrir sér og geta valið og hafnað innan ákveðins ramma sem ríkisstj. telur að hún þurfi að setja sér til þess að ná fram þeim markmiðum sem a. m. k. voru prentuð í stjórnarsáttmálanum þegar ríkisstj. var mynduð. Við sáum þetta í fyrra. Við sáum meira að segja þá, að í lánsfjáráætlun voru - ég man ekki hvort það var í milljörðum - framkvæmdir sem fjvn. hafði hafnað. En ráðh. ákváðu að úr því að Alþ. hafnaði því, úr því að alþm. höfðu ekki vit á því að halda þessum framkvæmdum áfram eða koma þeim fram, þá skyldu þeir gera það með lánsfé. Ramminn var þá settur 25%, en hann var auðvitað sprengdur þegar til kom og lánsfjárlögin voru afgreidd og það urðu nærri tveir tugir milljarða sem lánsfjáráætlunin 1979 fór úrskeiðis fyrir. Nákvæmlega sömu vinnubrögðin eru endurtekin á þessu ári og svo er bætt við. Það er gert ráð fyrir að heildarfjárfestingin nemi 26.5% af þjóðarframleiðslu. Jú, það var talað um það í sáttmálanum, að hún skyldi verða um fjórðungur. Það getur auðvitað verið upp og niður um nokkuð mörg prósent þegar talað er um fjórðung, en ríkisstj. tókst ekki að koma sér betur saman en það, að fjórðungur, sem var þó viðmiðunarstærðin, þ. e. 25%, fer hér upp í 26.5% og er að magni til aukning upp á 21.3%. Það er ekki, eins og ég sagði áðan, aðeins sama magn og var í fyrra, mesta verðbólguárið sem við höfum lifað, heldur eykur ríkisstj. enn á opinberar framkvæmdir. Með hvaða hætti á svo að fjármagna opinberu framkvæmdirnar? Jú, það er aukin erlend lántaka. Samt sem áður segir í stjórnarsáttmálanum að dregið skuli úr og greiðslubyrðin skuli ekki fara fram úr 15%. En það hafði verið misskilningur á milli hagfræðinganna og ríkisstj., sagði hæstv. fjmrh. Hvort greiðslubyrðin var að verða 16, 17 eða 18% þegar ríkisstj. ræddi við hagfræðingana eða fulltrúa þingflokkanna þegar ríkisstj. var mynduð, það skiptir engu máli. Það er mat manna hvað greiðslubyrðin getur og má vera mikil. Og sú prósenta, sem hér var sett, hefur sjálfsagt verið það mat sem menn höfðu þá. Þó að allar tölur séu löngu orðnar úreltar, eins og hæstv. fjmrh. orðaði það, og allir hér inni eru sammála honum um það, - tölur frá því fyrir áramót, - þá er hlutfall af útflutningsframleiðslu í greiðslubyrði vegna erlendra lána dálítið annað en beinar tölur. Hlutfallið úreldist að vísu ef um verður að ræða mikla þjóðarframleiðsluaukningu, en hún sýnist ekki ætla að verða samkv. þeirri skýrslu sem hér er um að ræða. Hæstv. fjmrh. upplýsti að þeir hefðu verið með hugmyndir um erlenda lántöku eitthvað á annað hundrað milljarða, en fundu síðan patentregluna til þess að skera niður og færa á milli, eins og ég sagði áðan - hreinn bókhaldsleikur sem þar er um að ræða - til þess að ná meira fjármagni í þetta allt saman og auka ekki á erlendu skuldirnar meira en hér er þó lagt til. Frekar en að draga úr er áformað að þrengja á innlenda markaðinum, lánsfjármarkaðinum. það er ætlast til þess, að bankakerfið láti meira fjármagn í opinberar framkvæmdir á árinu 1980, og það á beinlínis að lögfesta hækkanir á skyldukaupum lífeyrissjóðanna úr 20% í 40%. Eins og málið er hugsað varðandi bankakerfið, með bindiskyldu bankanna, með kaupum á verðbréfum ríkissjóðs, byggt á 95 milljarða kr. sparifjáraukningu 1980, þá liggur ljóst fyrir að bankarnir munu hafa, þegar kemur fram á árið, miklu minna fé til að lána atvinnuvegunum heldur en þeir þurfa með tilliti til þeirrar verðbólgu sem er í landinu. Það er gert ráð fyrir útlánum bankakerfisins upp á 83 milljarða að frádreginni endursölu til Seðlabanka, 68 milljarða. Útlán bankanna eru í dag þegar orðin 40 milljarðar. Og það er ljóst að þeir hafa ekki fjármagn til að lána atvinnuvegunum það sem þeir þurfa til þeirrar starfrækslu sem okkur er nauðsynleg til að koma þó fram þeirri þjóðarframleiðslu sem við getum. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því í þessari lánsfjáráætlun og það staðfest í frv. til lánsfjárlaga, að lífeyrissjóðirnir skuli skuldbundnir til að kaupa fyrir a. m. k. 40% af ráðstöfunarfé sínu bréf af ríkissjóði. Allt frá 1970 hafa lífeyrissjóðirnir með samkomulagi keypt bréf af ríkissjóði, Framkvæmdasjóði eða Byggingarsjóði, og í lögum nr. 82/1977 var lífeyrissjóðunum gert skylt að ráðstafa 40% af ráðstöfunarfé sínu þannig að um væri að ræða verðtryggð lán. Um þetta mál urðu töluverðar umr. á Alþ. og sýndist þá sitt hverjum. Það lá ljóst fyrir, að sú krafa varð háværari að eftirlaun úr lífeyrissjóðum yrðu verðtryggð og með einum eða öðrum hætti varð að tryggja það að lífeyrissjóðirnir hefðu sín útlán verðtryggð, og í þessum lögum var fyrst og fremst verið að tryggja það, en vitaskuld var það ríkissjóður eða stofnanir hans með einum eða öðrum hætti sem höfðu slík bréf á boðstólum. Um þetta ákvæði laganna frá 1977 urðu töluverðar umr. hér. M. a. tók þátt í þeim umr. flokksbróðir hæstv. fjmrh., formaður Dagsbrúnar Eðvarð Sigurðsson. Hann sagði þá m. a., með leyfi forseta: „Af því, sem ég nú hef sagt, lýsi ég fyllstu andstöðu í fyrsta lagi við að það skuli vera fyrirhugað að lögbinda meðferð fjármagns lífeyrissjóðanna, en með því er ríkisstj. að sölsa undir sig yfirráð yfir stórum hluta þess fjármagns sem lífeyrissjóðirnir hafa til umráða. Þetta er grundvallarafstaða. Ég álít að Alþ. eigi alls ekki að setja löggjöf varðandi lífeyrissjóðina á þennan hátt.“ Hvað skyldi þessi hv. þm. segja í dag, ef hann sæti á Alþ., undir því að flokksbróðir hans, hæstv. fjmrh., leggur fram frv. - ekki um ráðstöfun, ekki um með hvaða hætti lífeyrissjóðirnir skuli ráðstafa fjármagninu, heldur af hverjum þeir skuli kaupa, um skyldu. Ég held að það ákvæði, sem var í lögum nr. 82/1977, eigi að gilda í þessum efnum. Þessu breytti fyrrv. ríkisstj., fór þá í 20%, og nú er það hækkað um 100, upp í 40%. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. hvort hann sé þessu sammála. Hann stóð að löggjöfinni frá 1977 með öðrum þeim ráðh. sem þá sátu í ríkisstj. Hann hefur skipt um skoðun ef hann samþykkir þessa tillögu. Ég vil lýsa því yfir, að við sjálfstæðismenn munum flytja brtt. við þessa grein, brtt. sem verður samhljóða þeirri grein sem var í lögum nr. 82 frá 1977. Við viljum fá að láta reyna á það, hverjir hafa skipt um skoðun í þessum málum. Það liggur ljóst fyrir, að þessi ákvæði verða að sjálfsögðu til þess að minnka getu lífeyrissjóðanna til að lána húsbyggjendum. Þetta á eftir að koma niður þar. Ég trúi því, að þessi brtt., sem við munum flytja, nái fram að ganga, því að hér er um að ræða eign þeirra manna sem til lífeyrissjóðanna hafa greitt, og það er þeirra að ráðstafa þessu. Það liggur ljóst fyrir, að hingað til hafa þeir a. m. k. gert samkomulag við ríkissjóð, við þær stofnanir sem eru á vegum ríkisstj., til þess að tryggja þarflegar framkvæmdir í landinu hvort heldur um er að ræða á vegum Byggingarsjóðs ríkisins eða á vegum Framkvæmdasjóðs ríkisins. Her-.a forseti. Ég vil að lokum segja þetta: Lánsfjár- og framkvæmdaáætlunin, sem hér er til umr., byggir á þjóðhagsspá sem gerð er á verðlagsforsendum fjárlaga. Það er hins vegar ljóst og kemur fram í grg. Þjóðhagsstofnunar til fjvn., að verðhækkanir frá upphafi árs til loka verða nær 50%, en ekki 30% eins og fjárlög gera ráð fyrir. Þjóðarframleiðsluspáin fyrir 1980 er reist á mjög ótraustum grunni, svo að ekki sé meira sagt. Efnahagsstaða okkar í dag er með þeim hætti, að ríkisstj. hefði þurft að semja og leggja fyrir Alþ. lánsfjár- og framkvæmdaáætlun þar sem aðhalds væri gætt. Þvert á móti hyggst ríkisstj. auka opinberar framkvæmdir, ekki aðeins í krónutölu, heldur að magni um 21.3%. Til þess að fjármagna þessa spennu eru erlendar lántökur auknar, þannig að greiðslubyrðin 1980 fer í 16–17% af útflutningsverðmæti, þrengt er mjög að lánamöguleikum atvinnuveganna hjá bönkum landsins og möguleikar einstaklinga til húsbyggingarlána hjá lífeyrissjóðunum eru stórlega skertir. Ríkisstj., sem nú hefur setið í um þrjá mánuði, hefur gersamlega gefist upp við að stjórna landinu. Hún hefur ekki mátt vera að því að gera til Alþingis tillögur til lausnar aðsteðjandi vanda, heldur horfir á viðskiptajöfnuð verða óhagstæðari, lánsfjárstöðu bankanna versna stórlega og stuðlar að aukinni þenslu í þjóðfélaginu. Allt veldur þetta áframhaldandi óðaverðbólgu, er teflir atvinnuvegunum í stórhættu og rýrir lífskjör fólksins í landinu.



Herra forseti. Fyrir utan þau athyglisverðu tíðindi, sem gerðust aðfaranótt 1. maí, að leiðir skildu milli Alþb. og láglaunahreyfingarinnar í landinu með eftirminnilegum hætti með fjarveru Guðmundar J. Guðmundssonar og neitun hans á því að taka þátt í að afgreiða það skattstigafrv. sem þá fór í gegn á atkv. sjálfstæðismanna, hefur helst verið merkileg í stjórnmálasögu síðustu vikna sú stökkbreyting sem skyndilega hefur orðið á afstöðu Alþb. og forustumanna þess. Um langan aldur hefur Alþb. haft talsverða sérstöðu í pólitík, sem hefur greint það frá öðrum flokkum og gert það að verkum, að oft hefur verið erfitt að ræða með skynsamlegum hætti við Alþb.-menn um efnahagsmál. Þeir Alþb.-menn kölluðu sérstöðu sína ýmsum fínum nöfnum, sem voru til þess fallin að gabba einfaldar sálir, en í stórum dráttum var þessi sérstaða Alþb. fólgin í því að viðurkenna ekki ýmis mjög einföld lögmál í efnahagslífi, eins og við þekkjum hér á Vesturlöndum. Það má segja að þessi sérstaða Alþb. hafi verið fólgin í því að viðurkenna ekki ýmis undirstöðuatriði sem þeir mundu kalla borgaralega vestræna hagfræði. Þeir vildu ekki viðurkenna jafneinfaldar staðreyndir í efnahagslífi og þær í hinu daglega lífi, að dagur kemur á eftir nótt, og við slíka menn var tilgangslítið að ræða. Það var eins og að ræða um stærðfræði við mann sem neitar að viðurkenna tilvist margföldunartöflunnar. En nú hafa orðið snögg umskipti, svo snögg umskipti í afstöðu Alþb. að miklum tíðindum sætir, og þeir hafa, forustumenn Alþb., hin nýja stétt, pappírstigrarnir, ekkert hálfverk þar á. Þeir eru nú orðnir borgaralegastir allra þeirra borgaralegu eins og sjá má af því, að forseti borgarstjórnar Reykjavíkur með sinn gróssérasígar og sínar rosabullur mundi hvergi geta sómt sér betur en á forsíðu amerísks bisnestímarits um fiskveiðar og hæstv. iðnrh. Hjörleifur Guttormsson er hin ameríska ímynd „The young executive“, eins og kallað mundi vera, og eðlilegt er að innrætið dragi nokkurn dám af útlitinu. Hér í eina tíð var það t. d. eitt af boðorðum Alþb., að aldrei bæri að viðurkenna gengisbreytingu sem tæki til hagstjórnar. En hvað hafa þeir nú gert? Nú hafa þeir beitt þessu tæki sínu og ákveðið með öðrum ráðh. í ríkisstj. að fella gengi í einu vetfangi um 8% og gera það jafnvel án þess að bóka neina sérstöðu, eins og þeir þó voru að myndast við að gera áður og fyrri þegar þeir áttu aðild að ríkisstj. sem til slíkra úrræða greip. Það er ekki lengra síðan en í fyrra að átök mikil urðu á Alþ. og í stjórnarliðinu vegna þess að það átti að gera tilraun til þess að þáv. ríkisstj. hefði einhverja stefnu í launamálum sem væri þess eðlis að fjárlagafrv., sem hún lagði fram, yrði byggt á þess konar stefnu. Alþb. harðneitaði því, sagði að það væri siðlaust að ríkisvald hefði launamálastefnu. Og í desembermánuði í fyrra varð að rjúka til og umreikna hverja einustu tölu í fjárlagafrv. þáv. ríkisstj. til verðlags á desembergrundvelli vegna þess að í orðabók Alþb. var neitað að viðurkenna jafnaugljósa staðreynd og þá, að ef menn ætluðu sér að ná árangri í ríkisbúskap, þá yrðu menn að gefa sér einhverja launaforsendu til þess að styðjast við. Nú er þessi afstaða ekki lengur fyrir hendi. Nú hefur fjárlagafrv. verið lagt fram með ákveðinni launamálastefnu. Og hver er sú launamálastefna? Jú, hún byggist á því, að kaup hækki á árinu 1980 um 4.5% minna en verðlag. Þetta stendur orðrétt sem aðalforsenda fjárlagafrv. Alþb.-mannsins Ragnars Arnalds. Þetta er hin nýja leið hinnar nýju stéttar. Það var líka skoðun Alþb. og margfaldlega haldið fram, m. a. af hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni, að launaákvarðanir í landinu hefðu ekkert með verðbólgumál að gera, laun og launaákvarðanir annars vegar og verðbólguþróun hins vegar væru gersamlega óskyld mál sem ekkert kæmu hvort öðru við. En hvað segir hæstv. fjmrh. nú um þessi mál? Hann segir að ef eigi að ná árangri í verðbólguslag, þá sé ekki á það hættandi að grunnkaupshækkanir verði í landinu á árinu 1980 vegna þess að það muni hafa stórkostleg áhrif til hvatningar verðbólgunni. Er þetta ekki ný lína, hæstv. forseti, sem manni kemur nokkuð á óvart að heyra frá Alþb. núna? Einu sinni sögðu þeir Alþb.-menn, að ástæðan til þess, að ekki væri samið við launafólk, þegar kjarasamningar eru lausir og margar vikur hafa liðið án þess að nokkuð hafi hreyfst í launasamningaátt, ástæðan til þess væri bara illvilji atvinnurekenda. Nú er fyrrverandi formaður Alþb. stærsti atvinnurekandi á Íslandi, hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds. Hann fer alfarið með samningsvaldið fyrir öflugasta atvinnurekenda í íslensku þjóðlífi, sjálft ríkisvaldið. Maður skyldi ætlað að hann sýndi nú viljann í verki og gerði það sem hið vonda íhald í atvinnurekendasamtökunum vill ekki gera, nú brytist hann fram, þessi baráttuglaði og tápmikli baráttumaður láglaunafólks, og hyggi á hnútinn og semdi við sína starfsmenn svo að aðrir gætu komið á eftir. En hvað segir hæstv. ráðh. núna? Hann segir: Mér er ekki óhætt einu sinni að hafa skoðun á þessum málum. Ég ætla að bíða eftir því, hvað íhaldinu í atvinnurekendasamtökunum þóknast að segja, og síðan ætla ég að bjóða mínu starfsfólki það sama og íhaldið í atvinnurekendasamtökunum býður fólkinu hans Guðmundar J. við samningaborðið. Kemur hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni þessi afstaða ekkert á óvart? Er hann ekkert hissa á þessu, hv. þm.? Ég sagði við hv. þm. áðan að hann skyldi gæta vandlega að því, hvort fært væri til Stykkishólms vegna aurbleytu, því að aldrei er að vita hvenær menn þurfa að hafa hraðar hendur þegar menn heyra röksemdafærslur eins og þær sem nú koma úr munni þeirra ágætu Alþb.-manna. Hvað sögðu þeir í fyrra um samráðið við launþegahreyfinguna? Þeir stóðu hér í slag dögum saman til þess að ákveða með svokölluðum Ólafslögum, hvaða hátt þeir vildu hafa á þessu samráði, og sá háttur var samþykktur. En hæstv. félmrh., Svavar Gestsson, kom af fjöllum, þegar honum var bent á það í vetur, að lög væru í landinu um að slíkt samráð skyldi viðhaft, því að honum hafði ekki komið til hugar að lesa þessi lög sem hann samþykkti fyrir einu ári og tæplega það, hvað þá að fara eftir þeim. Þetta er hin nýja skoðun hinnar nýju stéttar, mannanna með stórsígarinn og rosabullurnar, mannanna sem eru ímynd hinnar amerísku hugmyndar að „the young executive“ og ráða nú ferðinni í Alþb. Það er von að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson þurfi af og til að bregða sér afbæjar, þegar hann er búinn að fá nóg af samverunni við þessa nýju stétt hér uppi í Hlaðbúð, og sennilegt að hann þurfi oft á næstu dögum og vikum að skreppa til Stykkishólms og jafnvel miklu, miklu lengra, jafnvel alla leið austur á Norðfjörð. Það væri kannske helst að hann fyndi þar enn þá einhverjar taugar, einkanlega í gömlum mönnum. Þessi þróun heldur síðan áfram, þessi sinnaskipti Alþb., þessi myndbreyting þessa flokks sem einu sinni var róttækastur allra stjórnmálaflokka á Íslandi, en er nú orðinn uppvakningur og varðhundur kerfisins. Þessi sinnaskipti birtast hér í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir 1980, því að þetta er fjárfestingar- og lánsfjáráætlun hæstv. fjmrh. þó svo að hæstv. forsrh. hafi hlaupið í skarðið fyrir hann og flutt hér framsögu fyrir þessari áætlun áðan, vegna þess að hæstv. forsrh. er farinn að finna til þess, að hann hefur ekkert verkefni í þessari ágætu ríkisstj. annað en að mynda hana. En þetta er eitt af meginviðfangsefnum hæstv. fjmrh., annað af tveimur, að leggja fram fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, og auðvitað hans verk og hans stefna sem hér kemur fram. Hvaða stefnubreytingu ber þessi áætlun með sér? Á bls. 21 í áætlun hæstv. fjmrh. stendur, að ein forsendan fyrir því, að hann fái það fé frá bankakerfinu sem hann ætlar sér að fá inn í ríkissjóð til þess að fjármagna þau útgjöld sem hann hefur ráðgert, sé að vaxtakerfið myndi skipulega heild. „Að framangreindum forsendum gefnum,“ segir hæstv. fjmrh., „mundu nafnvextir vaxtaaukainnlána og útlána að líkindum haldast lítt breyttir á árinu. . . . Með lækkandi verðbólgu væri þannig stefnt að verðtryggingarmarki efnahagslaganna.“ M. ö. o. er það allt í einu orðin stefna hæstv. fjmrh. að halda nafnvöxtum óbreyttum á meðan hann ætlar að lækka verðbólguna, og hann lýsir yfir að þetta sé hvorki meira né minna en forsenda þess, að aðgerðir hans í efnahagsmálum gangi upp. Kemur þetta mönnum ekkert á á óvart, sem hafa heyrt hæstv. ráðh. og flokksbræður hans þenja sig hér fyrir ári út af hinni vitlausu raunvaxtastefnu Alþfl.? Nú er það helsta forsendan fyrir þessari lánsfjáráætlun að nafnvöxtum verði haldið óbreyttum á sama tíma og verðbólgan sé þvinguð niður, svo að náð verði verðtryggingarmarkmiði efnahagslaganna. Þetta segir hæstv. ráðh. að sé forsenda fyrir fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Kemur þá allt í einu hæstv. fjmrh. að vestan í bókstaflegum skilningi eftir að vera búinn að vera alla sína tíð hér á þingi á háaustan? Og þá er bara ein lítil spurning eftir: Hvað ætlar þá hæstv. ráðh. að gera ef verðbólgan næst ekki niður? Ég hefði áhuga á að fá að vita það ef hann væri hér viðstaddur. Ef hæstv. fjmrh. ætlar að halda sig við þær forsendur, sem hann boðar hér, og það tekst ekki vegna þess að hann nær ekki verðbólgunni niður, þá hlýtur hæstv. fjmrh. að sjálfsögðu að láta hækka nafnvextina til þess að verðtryggingarmarkmiði efnahagslaganna verði náð. Öðruvísi gengur þessi stefna hans ekki upp. Og ef svo er, eins og hlýtur að vera ef nokkuð er að marka það sem stendur í þessari skýrslu, þá er hæstv. ráðh. kominn á þveröfuga skoðun í vaxtamálum við það sem hann var fyrir einu ári. Þá er heldur betur hægt að fara að tala við hæstv. ráðh. með tveimur hrútshornum, þegar hann er kominn í hálfhring í afstöðu sinni og öll stóryrðin, sem hann lét falla í garð vaxtastefnu Alþfl., eru fokin og farin fyrir bí á einni nóttu. Hann segir meira, hæstv. fjmrh., í þessari skýrslu sinni. Hann segir um bindiskyldu fjár innlánsstofnana hjá Seðlabanka Íslands: „Er nú áætlað að bilið minnki enn á þessu ári, þ. e. að endurkaup aukist um 15 milljarða kr.“ Síðan segir hæstv. ráðh.: „Frekari ráðstafanir þurfa þó til að koma ef endurheimta á svigrúm til að beita bindiskyldunni til þess að hafa áhrif á útlán bankanna.“ Hæstv. ráðh. er kominn á skoðun á Alþfl. um að beita og auka bindiskyldu hjá innlánsstofnunum og Seðlabankanum til þess að ná árangri í efnahagsmálum. Öðruvísi mér áður brá. Ég verð nú að segja eins og er, að þegar hæstv. fjmrh. nú opnar munninn, þá er það ekki lengur Alþb.-maður sem talar út um þann munn. Nei, það eru efnahagssérfræðingarnir í Þjóðhagsstofnun og fjmrn. Hæstv. fjmrh. talar aðeins fyrir hönd þeirra. Skoðun hans er orðin þveröfug við þá skoðun sem hann hafði í fyrra. Hann er orðinn sammála Alþfl. í vaxtastefnunni og hann er orðinn sammála Alþfl. í því, að auka beri svigrúm Seðlabankans til að binda innistæður lánastofnana til þess að ná megi árangri í aðhaldsátt, til þess að ná árangri í verðbólgumálum.  Hér í eina tíð - ég held að það hafi verið árið 1969 - lagði þáv. ríkisstj. fram frv. til l. um nýsköpun á húsnæðismálakerfinu í landinu. Þessi nýsköpun miðaði að því, að stórauknar yrðu félagslegar framkvæmdir við byggingu íbúðarhúsnæðis. Gert var ráð fyrir að hluti af fjármagni til þessara nýmæla kæmi frá lífeyrissjóðunum í landinu, með því að lífeyrissjóðirnir yrðu skikkaðir til að verja 25% af ráðstöfunarfé sínu til þess að kaupa verðtryggð skuldabréf af Byggingarsjóði ríkisins. Þá var Alþb. á allt annarri skoðun en það er í dag. Sá vel gerði maður, hv. þm. Stefán Valgeirsson, hafði þá orð fyrir Alþb. og Framsfl. eins og hann gerir nú yfirleitt í mörgum málum. Þá sagði hv. þm. orðrétt um þessar aðgerðir í þingræðu 9. apríl 1970, með leyfi forseta: „Er ekki verið að fara út á hæpna braut í þessu efni að hefja eignaupptöku einkasjóða ýmissa félaga á þennan hátt? Er ekki á sama hátt hægt að seilast í fleiri sjóði ýmissa félaga, verði farið út á þá braut á annað borð að taka umráðarétt af eigendum einkasjóða, þótt eigendur þeirra þurfi á þeim að halda til eigin nota? Hvers virði er þá í raun og veru eignarrétturinn? Er ekki búið að ganga nógu langt í því á undanförnum árum að rýra framkvæmdamátt þessara sjóða vegna þeirrar verðbólgustefnu og stjórnleysis, sem ríkt hefur í landinu síðustu árin, þótt þetta sé ekki kórónað með því að taka líka af eigendunum umráðaréttinn?“ Það er nú ekki oft sem ég vitna í Stefán Valgeirsson, það verð ég að segja. En þetta var skoðun hans fyrir 10 árum og þar talaði hann fyrir sína hönd og annarra vandamanna, fyrir hönd sína og Alþb. Ég man hins vegar eftir því, því, að ég tók sjálfur þátt í þeim umr. þegar íhaldsstjórn Geirs Hallgrímssonar og Ólafs Jóhannessonar gerði tilraun til þess að koma fram 40% lögþvingun á lífeyrissjóðina í nákvæmlega eins frv. og hæstv. fjmrh., fyrrv. formaður Alþb., leggur nú fram. Þá stóðum við saman, Alþfl.-menn og Alþb.-menn, að andæfa þeirri ráðagerð eins og flestu því sem sú íhaldsstjórn gerði og núv. íhaldsstjórn hefur tekið upp. Það er mjög athyglisvert, að hæstv. fjmrh., Ragnar Arnalds, leggur nú út á nákvæmlega sömu braut og þáv. fjmrh. í íhaldsstjórninni árið 1977 gerði við sömu aðstæður og í dag. Hvað sögðu Alþb.-menn þá um þennan meginkjarna lánsfjárlaga hæstv. fjmrh.? Eðvarð Sigurðsson sagði í ræðu á Alþingi 15. des. 1977, með leyfi forseta: „Af því, sem ég nú hef sagt, lýsi ég fyllstu andstöðu í fyrsta lagi við að það skuli vera fyrirhugað að lögbinda meðferð fjármagns lífeyrissjóðanna, en með því er ríkisstj. að sölsa undir sig yfirráð yfir stórum hluta þess fjármagns sem lífeyrissjóðirnir hafa til umráða. Þetta er grundvallarafstaða. Ég vil enn fremur taka það fram,“ sagði hv. þm., „að þetta ákvæði, sem er í þessu frv. varðandi lífeyrissjóðina, er sett án samráðs við lífeyrissjóðina“ - nákvæmlega eins og núna - „það eru engir samningar við lífeyrissjóðina“, - það er ekki heldur í dag - „að baki þessu ákvæði í því frv. sem hér liggur fyrir.“ Lúðvík Jósepsson, þáv. formaður þingflokks Alþb., en núverandi starfsmaður hans, mælti 19. des. fyrir nál. sem þeir fluttu saman, hann sem fulltrúi Alþb. í fjh.- og viðskn. og hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason sem fulltrúi Alþfl. í sömu n. Nál. var á þá leið, að samkv. eindregnum tilmælum lífeyrissjóðanna og verkalýðshreyfingarinnar yrði þessari atlögu hrundið, atlögu íhaldsstjórnarinnar, með því að fella þetta lykilákvæði laganna um lögþvingun á lífeyrissjóðina. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson sagði þá, með leyfi forseta: „Í þriðja lagi er svo um það að ræða, að frv. gerir ráð fyrir því, að lífeyrissjóðir, sem viðurkenndir hafa verið af fjmrn., skuli skyldaðir til að verja 40% af ráðstöfunarfé sínu á næsta ári til skuldabréfakaupa með fullri verðtryggingu. Það er sérstaklega þetta ákvæði frv. sem er í 3. gr. þess,“ - nákvæmlega sömu grein og nú, hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds hermir nákvæmlega eftir fjmrh. íhaldsstjórnarinnar á árinu 1977. - „Það er sérstaklega þetta ákvæði frv., sem er í 3. gr. þess, um skyldu sem lögð er á lífeyrissjóðina, sem hefur valdið ágreiningi,“ segir hv. þm. Lúðvík Jósepsson. „Ég tel því að þetta mál snúi þannig við,“ segir hv. þm. áfram, „ að það, sem eðlilegast væri að gera af hálfu stjórnvalda, væri að fara sömu leið og áður og leita eftir samningum“ - en ekki lögþvingun. „Ég tel hins vegar mjög óhyggilegt að halda þannig á málinu af hálfu ríkisstj. að byrja fyrst á því að setja lög um málið, sem ganga mjög á móti vilja lífeyrissjóðanna, og ætla síðan að ná einhverjum árangri með samkomulagi. Ég held að slík vinnubrögð séu mjög óheppileg og muni ekki skila árangri. Af því er það, sem við í minni hl., ég og hv. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, leggjum til að 3. gr. frv. verði einfaldlega felld niður.“ Nú er hv. þm. Lúðvík Jósepsson fjarri góðu gamni. En það eru fleiri sem töldu ástæðu til þess að láta frá sér fara ýmis ummæli um þessar fyrirætlanir íhaldsstjórnarinnar sem núv. íhaldsstjórn ætlar að endurtaka. Hv. þm. Eðvarð Sigurðsson sagði í ræðu í Nd. 19. des. 1977, með leyfi forseta: „Það er allt annað að ganga til samninga á frjálsum jafnréttisgrundvelli heldur en hitt, að fá á sig þvingunarlög. Og svo mikið í sálarfræði veit ég að allir hæstv. ráðh. kunna, að mannleg viðbrögð fara að sjálfsögðu eftir því, hvernig fram er komið við menn.“ Hv. þm. Eðvarð Sigurðsson ætlaðist til þess að ráðh. íhaldsstjórnarinnar skildu þessi sannindi, þeir kynnu það mikið í sálarfræði að þeir vissu að mannleg viðbrögð færu eftir því, hvernig fram er komið við menn. En flokksbróðir hans, þáv. formaður þingflokks hans, fyrrv. formaður flokks hans, núv. fjmrh. hans, kann ekki svona mikið í sálarfræði, vegna þess að hann leggur það nú til í umboði flokks síns sem flokkur hans krafðist að fellt yrði fyrir tveimur árum. Það voru fleiri, sem höfðu sitthvað um þetta að segja. Ég vitna aftur í hv, þm. Lúðvík Jósepsson. Hann sagði um íhaldsstjórnina út af þessu máli í þingræðu 19. des.: „Það er ekki ein báran stök hjá hæstv. ríkisstj. í þessum efnum. Það virðist vera, að hún velji í öllum greinum þá leiðina sem er vitlausust.“ Þetta sagði hv. þm. Lúðvík Jósepsson um ríkisstj. íhaldsflokkanna árið 1977, þegar hún lagði það til sem fjmrh. og ráðh. Alþb. leggja nú til í umboði síns flokks. Þá sagði formaður þingflokks Alþb.: „Það er ekki ein báran stök hjá hæstv. ríkisstj. Það virðist vera, að hún velji í öllum greinum þá leiðina sem er vitlausust.“ Hv. þm., núv. hæstv. fjmrh., Ragnar Arnalds, hafði líka skoðun á þessum málum þá. Hann var frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. í Ed. Alþingis og lagði þar til ásamt fulltrúa Alþfl. í fjh.- og viðskn. að þetta ákvæði um 40% lögþvingun á lífeyrissjóðina yrði fellt. Hv. þm. hafði sjálfur framsögu fyrir þessu nál., hvorki meira né minna. Hvað sagði hv. þm. Ragnar Arnalds þá um þá aðgerð sem hann nú ber fram í nafni flokks síns? Hann sagði, með leyfi forseta: „Það er hinn þáttur málsins sem er okkur fyrst og fremst þyrnir í augum, að hér er verið að taka fjármagn lífeyrissjóðanna traustataki með löggjöf og ráðstafa því á ákveðinn hátt. Þetta fjármagn og þessir sjóðir eru að nokkru leyti bein eign verkalýðshreyfingarinnar og að nokkru leyti óbein eign. Verkalýðshreyfingin fékk því framgengt, að þessir sjóðir tóku til starfa og hafa verið byggðir upp, og hún varð á sínum tíma að kosta því til að slá nokkuð af launakröfum sínum, fórna nokkru til þess að þetta spor yrði stigið . . . . . En hitt er jafnljóst, að verkalýðshreyfingin lætur sig miklu skipta hvað verður um þetta fjármagn og það er ekki eðlilegt að þetta fjármagn sé af henni tekið nema að undangengnum frjálsum samningum við þá sem raunverulega eiga þetta fjármagn og hafa ráðstöfunarrétt á því lögum samkvæmt. Lágmark væri að þeir samningar gengju út á það, til hvaða þarfa þetta fjármagn verði notað.“ Þetta sagði hv. þm. Ragnar Arnalds, núv. hæstv. ráðh., á Alþingi 20. des. árið 1977, þegar hann hafði forustu um það í nafni síns flokks að heimta að felld yrði sú lögþvingun sem hann nú í nafni síns flokks krefst að Alþ. samþykki á lífeyrissjóðina umræðu- og samningalaust. Þetta er sú stórkostlega myndbreyting sem orðið hefur á Alþb. Hvert dæmið á fætur öðru. Þetta er skoðun og stefna hinnar nýju stéttar, hinna ungu framkvæmdamanna, pappirstígranna, hlaupastrákanna úr Framsfl., gáfumannafélagsins, sem hrakið hefur hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson á vergang til Stykkishólms og haft þau áhrif á hv. þm. Garðar Sigurðsson, að hann kannast ekki einu sinni við orð flokksbræðra sinna sem prentuð eru í þinggögnum Alþingis. Ég tel það út af fyrir sig að verja vel peningum að gera Alþb. mælandi máli varðandi það sem Alþb.-menn mundu kalla borgaralega vestræna hagspeki með því að borga þremur alþm. ráðherralaun. Hins vegar datt mér aldrei í hug að þeir mundu kokgleypa svo þessa svokölluðu borgaralegu vestrænu hagfræði að þeir væru eiginlega þeir málsvarar þeirra kenninga efnahagssérfræðinganna í fjmrn. og Þjóðhagsstofnun sem lengst gengju á Íslandi í dag í því að berjast fyrir kenningum þeirra um hvaða úrræðum eigi að beita til þess að ná árangri í stjórn peningamála, í sambandi við úrræði í vaxtamálum, í sambandi við framkomuna gagnvart verkalýðshreyfingunni og í sambandi við afskipti ríkisstj. og löggjafarvaldsins af lífeyrissjóðum hinna frjálsu verkalýðsfélaga í þessu landi. En það koma nýir siðir með nýjum herrum. Herra forseti. Í því ágæta plaggi, sem við höfum hér á borðunum fyrir framan okkur og kallað er stjórnarsáttmáli ríkisstj. Gunnars Thoroddsens og minnir mann helst á boðorðin - ekki vegna þess hvað ákvæði sáttmálans séu merkileg, heldur vegna þess hve oft þau eru brotin - stendur ýmislegt mjög skýrum stöfum um tilgang ríkisstj , hvað hún ætli að gera við sitt fyrsta tækifæri í fjárlagagerð, í lánsfjáráætlunargerð o. s. frv. Þar stendur m. a. orðrétt á bls. 6 að „heildarfjárfestingu á árunum 1980 og 1981 verði haldið innan þeirra marka, sem ákvarðast af eftirspurn, viðskiptajöfnuði og atvinnuöryggi, og nemi fjárfestingin um fjórðungi af þjóðarframleiðslu.“ Þetta var upphaflega stefnan. Hvað er fjárfesting, sem nemur fjórðungi af þjóðarframleiðslu, 25% af vergri þjóðarframleiðslu? Það er fjárfesting sem mundi standa undir erlendum lántökum er næmu um það bil 70 milljörðum kr., en það var talið hámark þess, sem óhætt væri að taka að láni erlendis frá, í bréfi sem Seðlabanki Íslands sendi frá sér um s. l. áramót. Hæstv. ríkisstj. hefur hins vegar lagt fram plagg, lánsfjáráætlun sína, sem gerir ráð fyrir að fjárfestingin, sem hún boðaði í málefnasáttmálanum að ætti að vera um 25%, verði 26.5%. 1.5% í sláturtíðinni, manni finnst það ekki muna miklu. En hvað er þetta 1.5% í peningum? Það er um það bil 16 milljarðar kr. M. ö. o.: þarna fer hæstv. ríkisstj. í fjárfestingu um það bil 16 milljörðum kr. fram úr því marki, sem hún sjálft setti sér í málefnasamningi sínum, og það er keppur í sláturtíð sem um munar, hæstv. forsrh., vegna þess að sá keppur er kostaður með erlendu lánsfé, verðtryggðu erlendu lánsfé, sem ég veit að hæstv. forsrh. þarf ekki að svara spurningum um hvernig eigi að borga. Það mun koma á þá sem sitja hér á Alþingi Íslendinga eftir næstu kosningar. Í málefnasamningnum er einnig talað um að erlendar lántökur verði takmarkaðar eins og kostur er og að því stefnt, að greiðslubyrði af erlendum skuldum fari ekki fram úr um það bil 15% af útflutningstekjum þjóðarinnar. Þetta var sú tala, sem Framsfl. hamraði sýknt og heilagt á í haust í stjórnarmyndunarviðræðunum og var nokkurs konar heilög tala í hans augum. Hver er niðurstaðan? Hvað eru erlendu lántökurnar miklar, hvað þýða þær mikla greiðslubyrði á árinu 1980? 15% og ekki meir, sagði Framsókn í haust. Á bls. 5 í lánsfjáráætluninni segir orðrétt, að á árinu í ár verði greiðslubyrðin rúm 16%. Á bls 22 í lánsfjáráætluninni segir að greiðslubyrðin á árinu 1980 verði 16–17%. Hún er hærri á bls. 22 í áætluninni en á bls. 5. Hún hefur hækkað frá bls. 5 úr 16% til bls 22 í 16–17%, og það er ekki annað en fyrirboði um hvað koma skal, því að á næsta ári, ef hæstv. ríkisstj. sendir þá frá sér sína hvítu bók, mun greiðslubyrðin að öllu óbreyttu verða um 18% og hefur aldrei meiri verið í sögu lýðveldisins. Árið 1968, þegar íslenska þjóðin varð af 40% af gjaldeyristekjum sínum vegna verðhruns á útflutningsafurðum Íslendinga á erlendum mörkuðum og aflabrests við sjávarsíðuna, á einni nóttu missti íslenska þjóðin 40% af gjaldeyristekjum sínum svo að segja, þá var greiðslubyrðin af erlendum skuldum rétt um 16%. Núna, í einhverju blómlegasta árferði sem um getur, þegar að eigin sögn ríkisstj. er stefnt í þá átt að auka þorskafla á árinu upp í 380–400 þús. lestir, þá er greiðslubyrði af erlendum skuldum samkv. bls 22 í lánsfjáráætluninni 16–17%, meiri en hún var á mestu erfiðleikatímabilum í sögu íslenska lýðveldisins. Og hvernig halda menn þá að muni fara ef eitthvað bjátar á, annað hvort í verðlagi á útflutningsafurðum okkar eða í aflabrögðum? Hvar halda menn þá að það muni enda? Þeir hafa áhyggjur af því, sem hafa áhyggjur af framtíðinni, hæstv. forsrh. Þeir hafa minni áhyggjur af því sem hugsa aðallega um fortíðina. Hvað segir síðan í þessari ágætu bók? Það mætti halda að sumir kaflar þessarar bókar hefðu verið skrifaðir vestur í Reykholti, þeir eru slíkur samsetningur. Ég hef ekki séð annað eins, eins og ég skal vitna í nú á eftir á nokkrum stöðum. Það er eins og þeir, sem þetta skrifuðu, hafi annaðhvort verið að gera grín að sjálfum sér eða lesendunum. Annaðhvort eru þeir menn, sem þessa bók hafa skrifað, heimskir eða þeir ætla að þeir, sem lesa bókina, hljóti að vera heimskir. Á bls. 5. segir, með leyfi forseta, í þessari ágætu skýrslu: „Útflutningshorfur á komandi árum virðast fremur vænlegar ef vel tekst til um hagnýtingu fiskstofna.“ Það er allt í lagi að taka áhættu um að greiðslubyrði í ár verði 16–17% og á næsta ári 18%, vegna þess að útflutningshorfur virðast fremur vænlegar á næstu árum ef vel tekst til um hagnýtingu fiskstofna. En hvað segir hér nokkrum setningum neðar? Jú, þar er sagt að í ár verði þorskaflinn 380–400 þús. tonn, þó að fiskifræðingar hafi lýst því yfir, að ef hann verður svo mikill muni stórlega draga úr þorskafla á næstu árum. Þannig rekst hvað á annars horn. Annaðhvort eru þeir menn, sem þessar tvær setningar skrifa, hreinlega heimskir eða þeir halda að þeir sem þetta lesa, séu svo heimskir, að þeir muni ekki hvað á miðri síðunni stendur þegar þeir eru komnir niður síðuna. Lánsfjáráætlunin gerir ráð fyrir að farið verði langt fram yfir það mark í ár, sem fiskifræðingar telja óhætt til þess að standa undir fjárfestingaræði ríkisstj., vitandi að þar með taka þeir þá áhættu að þorskafli landsmanna muni stórkostlega minnka á næstu árum. Og svo segja þeir í sömu setningunni svo til að engin ástæða sé til að óttast neitt, þetta geti allt verið í stakasta lagi ef rétt verði á haldið. Og nákvæmlega sama segja þeir í áframhaldinu: „Ástæða er því til að ætla að greiðslubyrði fari ekki hækkandi úr hófi fram á næstu árum, ef rétt er á haldið.“ Er nú hæstv. ríkisstj. að gera grín að sjálfri sér? Eða er hún að gera grín að okkur sem lesum þetta „pródúkt“? Í stjórnarsáttmálanum segir að eitt af meginatriðum í efnahagsstefnu ríkisstj. sé að spyrna gegn ofþenslu. Nú þenur hún svo út framkvæmdir í landinu með þessari lánsfjár- og framkvæmdaáætlun sinni að framkvæmdastig hefur aldrei verið hærra í sögu landsins nema eitt ár, árið 1973, þegar við vorum í mikilli uppsveiflu, - aldrei verið hærra. Þetta gerir hún á sama tíma og mikil þensla er á vinnumarkaðinum. Hvaða áhættu halda menn að hæstv. ríkisstj. sé að taka með slíkri stefnu? Hvaða áhrif halda menn að það muni hafa á þensluástand í íslenskum efnahagsmálum að ákveða nú á þessari stundu að framkvæmdastig á Íslandi skuli vera með því hæsta sem nokkurn tíma hefur orðið og kostað með erlendu lánsfé? Þá lýsti hæstv. forsrh. því í mörgum og fögrum orðum, að það væri meginstefna ríkisstj. að tryggja hallalaus viðskipti við útlönd. Í þessari bók er því spáð, að viðskiptahallinn við útlönd verði a..m. k. 16 milljarðar kr. Menn skyldu halda að ríkisstj. væri það ljóst, að sérstök ástæða væri til að fara varlega í sambandi við erlendar lántökur í slíku árferði. En það er ekki aldeilis gert, heldur stendur hér: „ Ríkisstj. mun vinna að því með öllum tiltækum ráðum að viðskiptahallinn fari minnkandi á næstu misserum.“ M. ö. o.; ríkisstj. lýsir því yfir, að hún ætli sér ekki að takast á við þetta vandamál að þessu sinni, ekki í ár. En hún sé alveg staðráðin í því, hæstv. ríkisstj., að takast mjög alvarlega á við vandann, kannske á næsta ári, alla vega á næstu misserum, en í ár, nei, það sé of fljótt. Þetta er eins og niðurtalningin hjá Framsfl. Það er alls ekki hægt að byrja á henni á þessu þriggja mánaða tímabili. Nei, það er ekki hægt. En þeir eru að hugsa um að gera það á næsta þriggja mánaða tímabili og enn frekar þriðja og síðasta þriggja mánaða tímabili ársins. Þetta er eins og félagsmálapakkarnir sem hæstv. forsrh. fékk verkalýðshreyfingunni. Þegar hann var spurður að því í sjónvarpi rétt eftir að hann var kominn til valda hvernig hann ætlaði að kosta það, þá sagði hann: Ja, það er nú ekki endilega víst að það þurfi að standa við loforðið á þessu ári. En kannske næsta ári eða allténd fyrir lok kjörtímabilsins.  Og svo kemur hér stórkostleg setning á bls. 27, sem er einhver merkilegasta útlistun, sem ég hef séð í nokkru þskj. á því, hvernig hægt er að koma saman þeirri stefnu, sem hæstv. forsrh. boðaði fyrir kosningar, og því plaggi sem hann leggur fram hér eftir kosningar. Eins og menn muna eftir, þá er það og hefur verið þangað til nú loforð hæstv. forsrh. og flokks hans, Sjálfstfl., að það ætti að draga úr opinberum umsvifum, draga úr notkun hins opinbera á því fé sem til ráðstöfunar er í landinu, til þess að framtak einstaklinganna, eins og þeir kalla það geti notið sín. Þetta hefur verið helsta boðorð Sjálfstfl. og hæstv. forsrh. Nú er náttúrlega farið alveg öfugt að. Ef við flettum upp á bls. 29 kemur í ljós, að á sama tíma og atvinnuvegirnir eiga að fjármagna framkvæmdir sínar með eigin fé upp á 54% af framkvæmdakostnaði ætlar ríkið að fjármagna framkvæmdir sínar með 60% lánsfé. Til þess að þetta sé hægt verður ríkisvaldið, samkv. töflu sem fram kemur á bls. 19, að taka til sín 6 milljarða kr. frá lífeyrissjóðum í landinu - sem ríkissjóður fékk ekki eina krónu frá í fyrra, heldur runnu þeir peningar út til atvinnulífsins - og 3.9 milljarða úr bankakerfinu - sem ekki lagði ríkissjóði eina krónu til í fyrra, heldur varði sínu fé til atvinnulífsins, til framtaks einstaklinganna, hæstv. forsrh. Og á bls. 40 og 41 í þessari dæmalausu skýrslu kemur það einnig fram, að til þess að þetta sé hægt að framkvæma, til þess að ríkissjóður geti dregið sér þetta fé lífeyrissjóðanna, þá verða hinir frjálsu lífeyrissjóðir í landinu að fella niður fjármögnun til Iðnlánasjóðs, sem í fyrra var 348 millj., til Verslunarlánasjóðs, sem í fyrra var 738 millj., til Stofnlánadeildar samvinnufélaga, sem í fyrra var 940 millj., og til veðdeildar Iðnaðarbankans, sem í fyrra var 231 millj. Allt þetta fé tekur ríkissjóður núna til sín og skilar út í atvinnulífið nákvæmlega engu á móti. Hvernig skyldi hæstv. forsrh. koma þessari pólitík heim og saman við þá stefnu sem hann hefur þóst vera að boða? Sú stórkostlega setning kemur á bls. 27. Það ætti að gera þessa setningu ódauðlega í þingtíðindum, það ætti að hafa þetta sem einkunnarorð fyrir hæstv. forsrh. og málaliða hans í þessari ríkisstj. Hvað stendur þarna? Með leyfi hæstv. forseta stendur orðrétt: „Í sambandi við aukningu opinberra framkvæmda 1980 er rétt að benda á að hún stafar að langmestu leyti af framkvæmdum á sviði orkumála, sem beinlínis eru forsenda aukinnar framleiðslu og athafna á vegum einstaklinga og samtaka þeirra. Ýmsar aðstæður hafa orðið þess valdandi, að hér á landi eru þessar framkvæmdir á vegum opinberra fyrirtækja, en í raun og veru má líta á þær margar hverjar sem hina arðvænlegustu atvinnuvegafjárfestingu.“ Ég hef aldrei á minni lífsfæddri ævi heyrt annað eins bull og vitleysu. Hæstv. forsrh. er með þessu að rökstyðja það, að aukin opinber umsvif séu í raun og veru ekki aukin opinber umsvif, heldur til þess að leggja grundvöllinn að auknum umsvifum einstaklinganna, hins frjálsa einkaframtaks í landinu. Þeim mun meiri sem aukning opinberu umsvifanna er, þeim mun blómlegra hlýtur þá að verða fyrir einkaatvinnureksturinn. Ég hef aldrei á minni lífsfæddri ævi séð aðra eins röksemdafærslu. Við skulum taka eitt mjög einfalt dæmi á mæltu máli. M. ö. o.: það er forsenda fyrir blómlegum rekstri hjá Bílaleigu Akureyrar á árinu 1980 að hið opinbera stórauki arðlaus umsvif sín við Kröflu. Ef Bílaleiga Akureyrar ætlar að koma út með gott ár á árinu 1980, þá verður það ekki gert með öðrum hætti en þeim, að hið opinbera stórauki fjárfestingu sína við arðlausa Kröfluvirkjun. Þetta er röksemdafærslan hjá hæstv. forsrh. Hún er stórkostleg og makalaus og ég hef aldrei á minni lífsfæddri ævi í svona skýrslu séð jafnrakalausa vitleysu og þessa. Þegar hæstv. forsrh. ætlar að sanna það, að með því að draga fjármagn frá bönkunum, sem áður rann til atvinnulífsins, frá lífeyrissjóðunum, sem áður rann til atvinnulífsins, til þess að auka umsvif hins opinbera, en draga að sama skapi úr umsvifum einkaframtaksins, þá sé það ekki gert til þess að auka opinber umsvif, síður en svo. Það er verið að gera þetta til þess að auka umsvif hins frjálsa framtaks í landinu. Það er hvorki meira né minna en meiri háttar pólitísk uppgötvun, sem hlýtur að sæta stórtíðindum, og ætti hæstv. forsrh. með þessari setningu sinni að komast í sögu vísinda á Íslandi, ekki síst þar sem æðsti maður allra vísindarannsókna í landinu er hvorki meira né minna en fyrrv. varaformaður Kröflunefndar, hæstv. menntmrh. Ingvar Gíslason. Það fer ekki illa á því, að á sama tíma sem varaformaður Kröflunefndar er orðinn æðsti yfirmaður allra vísindarannsókna á Íslandi, þá finni hæstv. forsrh., Kröflunefndarráðherrann, upp slík hagfræðivísindi sem hér er gerð grein fyrir. Ég held að hæstv. forsrh. ætti að vera svo vinsamlegur að gefa okkur þessar setningar áritaðar. Þær verða sjálfsagt verðmætar þegar tímar líða fram. Þá er einnig mjög athyglisvert að gefa því gaum, sem stendur á bls. 26. Það lýsir vinnubrögðunum við gerð þessarar skýrslu. Á bls. 26 í lánsfjáráætluninni stendur að í fiskiskipakaupum sé reiknað með 18% samdrætti. Í forsendum fyrir þessari lánsfjáráætlun og erlendri lánsfjáröflun er þannig reiknað með innflutningi þriggja togara sem ákvarðanir hafa verið teknar um, en ekki reiknað með frekari kaupum fiskiskipa á árinu. Hvaða þrír togarar eru þetta? Jú, þetta eru Portúgalstogararnir þrír. Hæstv. ríkisstj. er fyrir allnokkru búin að taka ákvörðun um að fleiri togarar komi til landsins á þessu ári. Hún bara lætur í þessari skýrslu eins og sú ákvörðun hafi alls ekki verið tekin. Það er eins og hún kannist ekki nokkurn skapaðan hlut við eigin samþykktir. Þetta sýnir tvískinnungsháttinn sem ræður ríkjum hjá þessari hæstv. ríkisstj. Það er ekki vinsælt að beita sér gegn frekar innflutningi fiskiskipa erlendis frá á sama tíma og fiskiskipaflotinn er talinn þriðjungi of stór, og hæstv. ríkisstj., sem enga viðspyrnu hefur gegn þrýstihópum, er bæði kjarklaus, viljalaus og getulaus, hún auðvitað gerir það sem vandaminnst er, hún heimilar slíkan innflutning. Slíkur innflutningur byggist á erlendum lántökum fyrir hluta af kaupverði skipanna. Það er ekki gott í lánsfjáráætluninni að gera ráð fyrir því að erlendar lántökur stóraukist vegna þessarar afstöðu ríkisstj. Hvað gerir hún þá? Þá lætur hún eins og hún hafi ekki tekið þessa ákvörðun. Þannig er hægt að starfa eftir þeirri gullvægu reglu að láta aldrei hægri höndina víta hvað sú vinstri gerir. Gagnvart útgerðarmönnum og þeim, sem hafa áhuga á því að flytja inn fiskiskip frá útlöndum, hefur ríkisstj. ákveðið sig. Jú, við ætlum að heimila frekari innflutning skuttogskipa frá útlöndum en gert hefur verið ráð fyrir. Í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, sem er viðkvæm fyrir slíkum ráðstöfunum, segir ríkisstj.: Það er ekki reiknað með frekari innflutningi á fiskiskipum frá útlöndum. - Þannig rekur sig eitt á annars horn. Þegar hæstv. ríkisstj. talar við útgerðarmenn, þá segir hún já, já, vegna þess að þar er óvinsælt að standa gegn þrýstingi frá þeim. Þegar hún talar um erlenda lánsfjáráætlun við Alþ., þá segir hún nei, nei, vegna þess að hún vill ekki sýna í verki hvaða áhrif ákvörðun hennar um að auka innflutning á fiskiskipum hefur á erlendar lántökur. Svona blekkingavef er þyrlað upp í þessari lánsfjáráætlun. Hún byggist öll á svona blekkingavef, svona gagnsæjum blekkingavef þar sem ekkert af því, sem áætlunin er byggð á, er í samræmi við raunveruleikann, - ekki neitt. Þetta er eitt dæmið af mörgum og ég skal rekja þau hvert á fætur öðru, nákvæmlega svona augljósar gagnsæjar blekkingar, nákvæmlega svona barnaleg og forheimskuleg töfrabrögð sem hvert barn sér í gegnum. Ég hef þegar rætt um flest atriði í sambandi við forsendurnar sem þessi lánsfjáráætlun er byggð á. Ég er búinn að benda á viðskiptahallann. Ég er búinn að benda á það, að þeir gera ráð fyrir að auka þorskveiðar úr 300 þús. lestum í 380–400 þús. lestir, en vinna það síðan bara upp með því að vera ákveðnari næst. Á bls. 6 í þessari skýrslu stendur orðrétt, sem er ein af mörgum forsendum, að gert sé ráð fyrir að innflutningsverð á olíu verði á síðari hluta ársins líkt og verð á Rotterdammarkaði um miðjan apríl s. l. Verðið, sem við borguðum fyrir innflutta olíu um miðjan apríl s. l., er fyrir löngu orðið úrelt. Við borgum miklu hærra olíuverð núna en við borguðum um miðjan apríl. En það er ekki gott fyrir lánsfjáráætlun að geta um það. Þess vegna reiknar hæstv. ríkisstj. með því í forsendum áætlunarinnar, að í árslok, eftir verðbólgu sem í umheiminum er um 10–15%, muni olíuverðið lækka frá því sem er í dag. Hún lætur eins og ekkert hafi gerst í sambandi við olíuviðskipti landsins síðan um miðjan aprílmánuð s. l., vitandi þó að olíuverðið hefur stórhækkað á þeim tíma. Ég vildi gjarnan óska eftir því, hæstv. forseti, að fjmrh. yrði sóttur, því að ég hef ákveðið að leggja fyrir hann eina tiltekna spurningu sem ég óska eftir að fá svar við. - Ekki nægir þetta, hæstv. forseti, þó að ánægjulegt sé að sjá flokksbróður hæstv. fjmrh. Ég skal ekki ónáða hæstv. fjmrh. lengi, heldur hef ég ákveðna spurningu til hans að gera. Meðal forsendna framkvæmda- og lánsfjáráætlunar, sem fram koma á bls. 7, er að gengið er út frá því í áætluninni, að verðlagsforsendur séu hinar sömu og lagðar voru til grundvallar fjárlagagerð, sem gengið var frá eða fram voru lagðar, eins og menn vita, fyrir allmörgum vikum, þegar ekki lá jafnljóst fyrir og nú hver raunveruleg verðlagsþróun mundi verða á árinu. Nú er vitað að verðlagsforsendur fjárlagafrv. og verðlagsforsendur fjárlaga- og lánsfjáráætlunar, sem eru hinar sömu, standast ekki. Okkur er þetta öllum ljóst, það reynir enginn að bera á móti þessu, vegna þess að þegar er auðséð að verðlagshækkun verður allmiklu meiri á árinu 1980 heldur en forsendur fjárlaga gengu út frá og heldur en forsendur fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar ganga út frá. Hæstv. fjmrh. hefur þegar viðurkennt þetta. Þetta er staðreynd sem öllum er ljós og enginn mótmælir. Það er því út í hött að gera ráð fyrir því, að verðlagsforsendur lánsfjáráætlunar séu aðrar en öllum er ljóst að þær eru í raun, nema eitt komi til, og það er út af fyrir sig virðingarverð tilraun af hálfu hæstv. fjmrh. og ríkisstj. ef það er það sem fyrir þeim vakir. Tilraunin er virðingarverð, að halda sér við þessar ákveðnu forsendur fjárlagagerðar, sem öllum er ljóst að eiga ekki við rök að styðjast lengur, ef ríkisstj. ætlar að framkvæma þá stefnu að þær fjárhæðir, sem fram koma í lánsfjáráætlun og fjárlögum, séu fastar tölur sem ekki verði breytt þó að verðlagsforsendur breytist. Sé það ætlun ríkisstj., þá er það virðingarverð tilraun og ákveðin til þess að reyna að halda í við verðlagsþróunina í landinu þó hún verði óhagstæðari en fjárlög og lánsfjáráætlun gera ráð fyrir. En það er líka erfið ákvörðun, því það kostar kjark og vilja til þess að segja nei við þrýstihópa eins og hæstv. iðnrh, á sínum tíma. Og þá spyr ég hæstv. fjmrh.: Án tillits til þess hver raunveruleg verðbólga verður í landinu, án tillits til þess, hve miklu meiri hún verður en forsendur fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar miðast við mun hann þá geta ábyrgst það hér og er hann reiðubúinn til þess að þær tölur, sem í lánsfjáráætlun eru um framkvæmdir og annað slíkt, séu fastar krónutölur sem ekki verði breytt þó að verðbólga verði meiri en forsendurnar benda til? Ef hæstv. ráðh. svarar þessu játandi, þá er það virðingarverð tilraun af hans hálfu og hæstv. ríkisstj. til þess að reyna að beita aðhaldi, og það skal ég vera fyrstur manna til að viðurkenna. Ef svar hæstv. fjmrh. er hins vegar loðið þannig að það liggi ekki ljóst fyrir hvað hann hyggist fyrir, þá er það gersamlega út í hött að vera að miða við verðlagsforsendur sem ekki eru lengur raunhæfar. Og þá ætti það að vera sjálfsögð krafa, að lánsfjáráætlun yrði ekki afgreidd fyrr en fyrir lægi við hvaða forsendur í raun ríkisstj. ætlar að miða. Það þýðir ekki að leggja fram svona plagg, með forsendum sem ekki standast, öðruvísi en að menn séu þá staðráðnir í því að láta þær upphæðir, sem hér er rætt um, vera fasta krónutölu, en ekki hækka með aukinni verðbólgu eins og oftast hefur verið gert á umliðnum árum. Ég vænti þess, að hæstv. fjmrh. geti svarað þessari einföldu spurningu afdráttarlaust, en ég vek athygli á því, að ef hann svarar henni afdráttarlaust játandi, þá verður hann að svara afdráttarlaust neitandi hæstv. ráðh. og þrýstihóp, Hjörleifi Guttormssyni, eftir örfáar vikur.  Fleira þarf ég ekki að spyrja fjmrh. beinlínis um á þessu stigi málsins, svo að þess vegna þarf hæstv. fjmrh., ef hann er vant við látinn, ekki að dvelja hér lengur að sinni. En ég vildi ekki sleppa því tækifæri að koma þessari spurningu á framfæri við hæstv. ráðh. Það eru aðeins örfá atriði, sem ég á eftir að víkja að í þessari umr. og þá fyrst að benda á að hæstv. ráðh. hefur sjálfur sagt að framkvæmdaáform ríkisstj., sem hæstv. ríkisstj. var að vinna með áður en hún afgreiddi þær till. sínar sem í þessari áætlun felast, hefðu ígilt um 100 milljarða erlendum lántökum. Þetta er rétt. Mér reiknast til að raunverulegar erlendar lántökur, sem samkv. þessari lánsfjáráætlun eru sagðar vera 85.5 milljarðar kr., séu milli 99 og 100 milljarða kr. erlendri lántöku, - það, sem gert hefur verið af hæstv. ríkisstj. þegar frammi á borðum hæstv. ráðh. lá sú staðreynd, að framkvæmdaáform ríkisstj. gátu ekki gengið upp við þær aðstæður, sem þá voru, nema með 100 milljarða kr. erlendri lántöku, - það, sem hefur gerst, er ekki að hæstv. ríkisstj. hafi skorið niður framkvæmdaáform sín til að ná þessari tölu niður í 85.5 milljarða. Nei, hæstv. ríkisstj. hefur gripið til fjögurra tiltekinna sjónhverfinga. Eitt blekkinganetið enn, einn blekkingavefurinn enn til þess að færa raunverulega lántökuþörf úr 100 milljörðum kr. niður í 85.5 milljarða. Ég skal rekja þessi töfrabrögð. Þau koma fram í þessari skýrslu, eitt af öðru. Í fyrsta lagi kemur það fram á töflu á bls. 19 í þessari lánsfjáráætlun, að gert er ráð fyrir að ríkissjóður sæki sér 6 milljarða kr. til lífeyrissjóðanna með skyldukvöð á hendur sjóðunum um kaup á verðtryggðum spariskírteinum ríkissjóðs, þar sem lífeyrissjóðirnir lögðu ekkert til á s. l. ári. Þetta er fyrsta bragðið, að gera ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir, sem ekki lögðu neitt til ríkissjóðs á síðasta ári, leggi til 6 milljarða kr. á árinu 1980, og þeir 6 milljarðar kr. lækka pappírstölu erlendrar lántöku um jafnmikla upphæð. Af hverju er þetta gervilausn? Vegna þess að í þessari sömu áætlun, í annarri töflu, kemur fram að gert er ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir fjármagni á sama tíma fjárfestingarlánasjóðina um allmiklu hærri upphæð en þeir gerðu í fyrra. Það er sem sé fyrst gengið út frá því, að lífeyrissjóðirnir auki fjárstreymi sitt til fjárfestingarlánasjóðanna svo að dæmið gangi upp hjá fjárfestingarlánasjóðunum eins og engin breyting hefði verið gerð síðan í fyrra. Síðan eru teknir 6 milljarðar til viðbótar frá lífeyrissjóðunum til þess að fjármagna ríkissjóð. Slík ráðstöfun gengur ekki upp, lífeyrissjóðirnir geta ekki á sama tíma byrjað að fjármagna ríkissjóð upp á 6 milljarða kr. og aukið jafnharðan fjármögnun lífeyrissjóðakerfisins um 3 milljarða. Annaðhvort hlýtur undan að láta. Það, sem undan lætur, er auðvitað pappírslausnin, sú lausn að lífeyrissjóðirnir verði skyldaðir til að kaupa skuldabréf af ríkissjóði fyrir þessa fjárhæð. Ég er sannfærður um að hæstv. fjmrh., Ragnar Arnalds, neyðist til að breyta 3. gr. í lánsfjárlögunum um skyldukaup lífeyrissjóða. Þetta var fyrsta bragðið. Annað bragðið hjá hæstv. ríkisstj. kemur fram með svipuðum samanburði. Hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir því, að á sama tíma og stórkostlega hefur dregið úr innlánum í innlánsstofnunum auki innlánsstofnanirnar fyrst fjármögnun til fjárfestingarlánasjóðakerfisins úr 2.1 milljarði, eins og innlánsstofnanir fjármögnuðu fjárfestingarlánasjóðakerfið í fyrra upp í 2.8 milljarða eða 700 millj. kr., og leggi þar að auki fram 3.9 milljarða í ríkissjóð, en lögðu ekkert til hans í fyrra. Hæstv. ríkisstj. gengur sem sé út frá því, að það sé hægt að nota sömu krónurnar tvisvar, það sé fyrst hægt að nota peninga lífeyrissjóðanna til að auka fjármögnun fjárfestingarlánasjóðanna og síðan að taka þessar sömu krónur til að færa niður erlendar lántökur hjá ríkissjóði með því að nota þetta sama fé til að kaupa verðtryggð skuldabréf af ríkissjóði og ríkisstj. ætlar sér að nota til þess að auka fjármögnun fjárfestingarlánasjóðanna. Nákvæmlega sama aðferð er notuð gagnvart bankakerfinu. Fyrst er ákveðið að eðlileg aukning verði á fjármögnun bankakerfisins á fjárfestingarlánasjóðunum með því að 2.1 milljarðs fjármögnun frá bönkunum í fjárfestingarkerfið verði hækkuð í 2.8 og síðan kaupi bankarnir til víðbótar 3.9 milljarða kr. af verðtryggðum skírteinum frá ríkissjóði. Þetta á að gerast á sama tíma og vaxtastefna ríkisstj. hefur haft þau áhrif, að innlánsfé bankastofnana hefur stórlega rýrnað, en útlán þeirra aukast og allir bankar í landinu, e. t. v. að Alþýðubankanum einum undanskildum, mér er það ekki alveg fyllilega ljóst, allir aðrir viðskiptabankar í landinu eru nú stórskuldugir við Seðlabanka Íslands. Þetta var bragð nr. 2, sjónhverfing nr. 2. Sjónhverfing nr. 3 kemur fram á bls. 9 í þessari lánsfjáráætlun. Þar segir á bls. 9, í kaflanum um ráðstöfun lánsfjár, að ríkisstj. hafi ákveðið að leita ekki heimildar til erlendrar lántöku á árinu 1980 í jafnríkum mæli og samþykkt framkvæmdaáform ýmissa B-hlutafyrirtækja ríkissjóðs miðast við. Hvað þýðir það? Þetta þýðir að fyrir örfáum vikum samþykktum við hér á Alþ. fjárlög þar sem m. a. var gert ráð fyrir tilteknum framkvæmdum hjá B-hlutastofnunum sem Alþ. og fjvn. höfðu fallist á og afgreitt lið fyrir lið. Nú nokkrum vikum síðar kemur hæstv. ríkisstj., bregður töfrasprota sínum á loft og segir: Til þess að færa niður erlendar lántökur á pappírnum höfum við ákveðið að framkvæma ekki það sem Alþ. var að samþykkja fyrir örfáum vikum við afgreiðslu fjárlaga að framkvæma skuli. - Á bls. 10 kemur síðan í ljós hvað þetta töfrabragð skilar stórri lausn á pappírnum. Samtals skilar það niðurfærslu á framkvæmdum B-hlutastofnana upp á 1662 millj. kr. og minnkar erlenda lántökuþörf á pappírnum um sömu upphæð. En hæstv. ráðh., hvað er á bak við þessa tölu? Alþ. hefur ákveðið tilteknar framkvæmdir. Nú segist ríkisvaldið ekki ætla að afla lánsfjár eins og ráð var fyrir gert við fjárlagaafgreiðslu til þess að framkvæma það sem Alþ. samþykkti fyrir nokkrum vikum. Í þessari töflu á bls. 10 er þannig gert ráð fyrir því, að ekki verði framkvæmt við Ríkisútvarpið nema fyrir 270 millj. af 300 millj. sem Alþ. samþykkti, ekki verði unnið að framkvæmd hjá þjóðarbókhlöðu fyrir nema 360 millj. af þeim 400 millj. sem Alþ. samþykkti, ekki verði framkvæmt hjá RARIK nema fyrir 4.2 milljarða af þeim 4.7 milljörðum sem Alþ. samþykkti o. s. frv., o. s. frv. Hvað er á bak við þetta? Hvaða framkvæmdir eru það, sem þið eruð að tala um í hæstv. ríkisstj. að ekki verði unnar, af þeim framkvæmdum sem Alþ. samþykkti að beiðni ykkar fyrir nokkrum vikum? Ef ekki kemur svar við því, þá er auðvitað augljóst að þetta er ekki annað en þriðja gervilausnin til þess að færa á pappírnum erlenda lántökuþörf niður úr því 100 milljarðamarki sem hæstv. ríkisstj. sjálf hefur viðurkennt að framkvæmdaáform hennar stendur í hvað varðar erlendar lántökur. Og fjórða bragðið, fjórða broslega töfrabragðið í þessum leikfimiæfingum hæstv. ríkisstj., er á bls. 16. Þar kemur fram sú skemmtilega hókus-pókus-lausn til þess að flytja nú lántöku okkar erlenda á pappírnum enn neðar, að ríkisstj. segist þar hafa samþykkt útlánaáætlun Framkvæmdasjóðs með þeirri breytingu, að hinni erlendu lántöku verði skotið á frest að hálfu leyti fram yfir næstu áramót. Þannig ætlar hæstv. ríkisstj. að fresta lántökum, erlendum lántökum Framkvæmdasjóðs sem þegar hafa verið samþykktar, um nákvæmlega helming, um 2525 millj. kr., fram yfir áramótin. En þá skyldi maður nú ætla að hæstv. ríkisstj. gerði ráð fyrir því, að sú frestun kæmi einhvers staðar fram á árinu 1980. Einhvers staðar hlýtur þess að sjá stað, að útvega eigi minni peninga í erlendar lántökur Framkvæmdasjóðs en hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir. Hvað er Framkvæmdasjóður? Hann er banki annarra fjárfestingarlánasjóða. Í töflunum aftast í lánsfjáráætluninni er gert ráð fyrir að skipta upp þeim erlendu lánum, sem Framkvæmdasjóður á að taka, til hinna einstöku sjóða á árinu 1980. Og þar skiptir hæstv. ríkisstj. allri fjárhæðinni. Hún skiptir allri fjárhæðinni, 5050 millj. kr., hjá Framkvæmdasjóði niður á hina einstöku fjárfestingarsjóði á árinu 1980, en segir svo á öðrum stað í þessu sama plaggi að helmingurinn af þessari lántöku eigi að frestast fram yfir áramótin. Hvernig er hægt í einni og sömu andránni að útdeila peningum á árinu 1980, útdeila 5050 millj. kr. á árinu 1980, afhenda þá til tiltekinna sjóða til að ráðast í tilteknar framkvæmdir sem ríkisstj. hefur ákveðið, en svo á ekki að útvega peningana í þessa áætlun fyrr en árið 1981? Hvaða peningum ætlar hæstv. ríkisstj. að útdeila? Hvernig stendur á því, að þess sér ekki stað í þessari áætlun að þeir peningar, sem rætt er um að fresta lántöku á fram yfir áramótin séu ekki til í ár? Hvernig getur hæstv. fjmrh., Ragnar Arnalds, afhent fjárfestingarlánasjóðum peninga á árinu 1980 sem hann ætlar ekki að útvega fyrr en á árinu 1981? Auðvitað er það ekki þannig. Auðvitað sjá allir menn að þetta er dæmigerð gervilausn í anda Lúðvískunnar og Alþb. að segja á einni blaðsíðunni að það eigi að framkvæma fyrir sem nemur 5050 millj. kr. til tiltekinna þarfa á árinu 1980, en segja svo þrem, fjórum blaðsíðum framar að það eigi að fresta að afla helmings þessa fjár þangað til eftir áramótin 1980–1981. Annaðhvort hlýtur að gerast, að hæstv. ríkisstj. standi við frestunina, og þá verður hún auðvitað að skera niður við sjóðina, og eftir hverju er verið að bíða með það, af hverju er ekki skorið niður í þessum upplýsingum hæstv. ríkisstj.? - annaðhvort verður það að gerast ellegar þá hitt, að hæstv. ráðh. stendur við framkvæmd sína. Og hvað þýðir það að fresta tiltekinni lánsfjáröflun, sem á að eyða í ár, fram til næsta árs? Það hlýtur auðvitað að þýða það, að vandinn í sambandi við erlenda lántöku hlýtur að verða þeim mun meiri á næsta ári - ekki satt? Og það er skammgóður vermir í þessu sambandi að pissa með þeim hætti í skóinn sinn. En það er nú eins og víðar í þessari lánsfjáráætlun, að hæstv. ríkisstj. segir: Ég ætla ekki að takast á við vandann á þessu ári. En næsta ár, alla vega næstu misseri, skuluð þið fá að sjá hvar Davíð keypti ölið. Með þessum hætti, með þessum töfrabrögðum hefur hæstv. ríkisstj. falið raunverulega lántökuþörf í þessari fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sem er 99.5 milljarðar. Hæstv. ríkisstj. hefur falið þessa lántökuþörf með því í fyrsta lagi að gera ráð fyrir fé frá lífeyrissjóðunum sem líka á að nota til þess að fjármagna fjárfestingarlánasjóðakerfið. Það á að nota þessar sömu krónur tvisvar, bæði fyrir fjárfestingarlánakerfið og ríkissjóð. Þar eru 6 milljarðar. Í öðru lagi með því að nota hluta af ráðstöfunarfé bankanna, sem stöðugt fer minnkandi vegna vaxtastefnu ríkisstj., með sama hætti tvisvar. Með því að nota fyrst um 3 milljarða króna af þessu fé til að auka fjármögnun bankakerfisins á fjárfestingarlánasjóðunum, og það er talsverð aukning frá því í fyrra, og nota svo sömu peningana aftur til þess að kaupa ríkisskuldabréf af ríkissjóði. Bakhliðin á krónunni á að renna til ríkissjóðs, en framhliðin á að renna til fjárfestingar lánasjóðanna. Þannig býr hæstv. fjmrh. til tvær krónur úr einni. Samtals nemur þetta gerviniðurfærslu á erlendum lántökum upp á 9.9 milljarða. Þriðja töfrabragðið er síðan að fresta ótiltekið framkvæmdum, sem Alþ. er búið að samþykkja hjá B-hluta stofnunum og engar skýringar hafa verið gefnar á hverjar eru, um 1662 millj. kr., sem auðvitað er pappírslausn út í loftið því þetta verður ekki gert, það veit hver maður. Og í fjórða lagi að fresta lántöku hjá Framkvæmdasjóði um 2.5 milljarða fram yfir áramótin, en skipta fénu upp á árinu 1980, útdeila fé sem ekki er til. Slík eru nú kraftaverkin í efnahagsstjórninni á þessu landi. Ég vil aðeins, til að árétta það að hér er um tvítalningu að ræða, benda á að samkv. töflu í þessari fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, aftarlega í áætluninni, á bls. 42, kemur fram að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna eykst úr 34 milljörðum á árinu 1979 í 50 milljarða á árinu 1980, eða um 16 milljarða kr. Miðað við það, að 40% af þessari aukningu væru til ráðstöfunar fyrir hæstv. ríkisstj. til þess annaðhvort að verja því til ríkissjóðs ellegar til fjárfestingarlánasjóðanna, mundi aukningin samsvara því að ríkisstj. gæti ráðstafað um 6 milljörðum kr. vegna aukningar á ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna. En þessu fjármagni, sem ríkisstj. hefur til ráðstöfunar vegna aukins ráðstöfunarfjár lífeyrissjóðanna, ætlar ríkisvaldið, eins og ég sagði áðan, að ráðstafa tvisvar. Hún ætlar bæði að nota þetta fé til að kaupa ríkisskuldabréf af ríkissjóði og til að kaupa verðtryggð skuldabréf af lífeyrissjóðunum. Öðruvísi gengur talan ekki upp. Öðruvísi gengur það ekki upp sem hæstv. ríkisstj. upplýsir Alþ. um í þessari lánsfjáráætlun, að vísu tveim, þremur blaðsíðum aftar en hún telur upp þessar hókus-pókus-aðgerðir sínar. Það er eins og hæstv. ríkisstj. og hæstv. fjmrh. hafi ekki lesið til enda eigin fjárfestingar- og lánsfjárskýrslu. Ég held ég hafi þessi orð ekki miklu fleiri. Ég er búinn að gera nokkuð ítarlega grein fyrir áliti okkar Alþfl.manna á þessari merkilegu bók, sem hæstv. forsrh. mælti fyrir til þess að sýnast hafa eitthvað að gera, þó þetta sé raunverulega pródúkt hæstv. fjmrh. og annar af tveimur mikilsverðustu þáttum í starfi hans. Vænti ég þess, þó að hæstv. fjmrh. lofi forsrh. að mæla fyrir þessu í þetta skipti, að hann sé ekki þar með að afhenda honum helminginn af umsvifum síns rn., heldur reyni að finna fyrir hann eitthvert annað verkefni næst, svo að hæstv. forsrh. sé ekki verkefnalaus. Hitt er algerlega ljóst, að hér er áfram haldið þeirri sömu stjórnarstefnu sem sett hefur svip sinn á þann áratug sem nefndur hefur verið framsóknaráratugurinn. Hér er áfram haldið þeirri stefnu að láta allt vaða á súðum. Og síðasta athvarfið hjá hæstv. ríkisstj. nú er að þyrla upp blekkingamoldviðri og spinna blekkingavef til þess að reyna með einhverjum hætti að fela það gjaldþrot sem fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin fyrir 1980 sýnir og sannar að þessi framsóknarstefna þessa framsóknaráratugs hefur valdið. Mér er mætavel ljóst eins og ég ætla að það sé flestum ljóst, þeim þm. a. m. k. sem hafa fylgst með tíðindum íslensks efnahagslífs á undanförnum árum, og þess er ekki langt að bíða að hæstv. fjrmh. verði það einnig ljóst - ætli það verði ekki í septembermánuði eins og í fyrra - að hann skortir um 6–10 milljarða kr. í ríkiskassann til þess að endar nái saman. Og hvað ætlar hæstv. fjmrh. að gera þá? Íslenskt verkafólk borgar núna um 67 kr. í skatt af hverjum 100 kr. sem það þénar í nætur- og helgidagavinnu. Treystir nokkur stjórnmálamaður sér til þess, jafnvel hæstv. ráðh., jafnvel hv. þm. Guðrún Helgadóttir, að auka þessa skattbyrði á nætur- og helgidagavinnutekjur láglaunafólksins í september í ár? Við borgum núna næstum því fjórðu hverja krónu, sem við réttum yfir búðarborðið fyrir ýmsar nauðsynjar, í söluskatt til ríkisins, 23.5%. Treystir hæstv. fjmrh. sér til þess, þegar stjórnarstefnan verður komin í fjárhagslegt þrot í endaðan sept., byrjaðan okt., að auka það hlutfall? Hæstv. fjmrh. hefur þegar sagt að hann muni ekki svara þessum vanda með því að skipa Seðlabankanum að prenta verðlausa seðla. En hvenær verður mönnum það ljóst í stjórnarliðinu, að sú stefna sem fylgt hefur verið, hefur skilað þeim árangri, ef árangur skyldi kalla, að söluskattur hefur á tíu árum hækkað úr 7% í 23.5%, skattbyrði á láglaunafólki hefur hækkað úr 11.4% af tekjum greiðsluárs í 15.5% á sama tímabili, verðbólga hefur vaxið úr 8–10% að meðaltali, eins og hún var á sjöunda áratugnum, í 40–50%, eins og hún er að meðaltali á þeim áttunda, og virðist ætla að fara í 50–60% í upphafi þess níunda, að á þessum tíu árum hefur kaupmáttur verkafólks orðið 10% minni? Þrátt fyrir það allt, sem ríkisstj. og stjórnarflokkarnir, Alþb. og Framsfl., hafa þóst vera að gera, hefur kaupmátturinn orðið 10% minni en hann hefði orðið ef hinni vondu og oft með réttu gagnrýndu viðreisnarstefnu hefði verið fylgt. Það er mjög stuttur tími þangað til þessa stjórnarstefnu rekur upp á sker, vegna þess að menn geta ekki haldið svona verðbólgubáli lengur við með því að pumpa á eldinn sífellt meiri olíu sem sótt er í launaumslög launafólksins í þessu landi. Það getur vel verið að þeir Alþb.-menn geri sér þessar staðreyndir ekki ljósar. En þeim er alveg óhætt að trúa því, að almenningur á Íslandi er farinn að sjá í gegnum þann blekkingavef sem þessi flokkur hefur ofið á undanförnum áratug í samvinnu við Framsfl. Og það er ógæfa Alþb. að einmitt núna þegar einhver von var e. t. v. til þess að flokkurinn og ríkisstj., sem hann á aðild að, mundi vitkast, þá er hrokinn svo mikill að Alþb. og þm. þess að einum undanteknum velja sér aðfaranótt 1. maí til þess að svara hógværum tilmælum Verkamannasambands Íslands um að nema staðar á þessari óheillabraut. Það gerðu hv. þm. Guðrún Helgadóttir, hæstv. ráðh. Ragnar. Arnalds og hæstv. ráðh. Hjörleifur Guttormsson og fleiri Alþb.-menn hér fyrir nokkrum kvöldum. Það er ógæfa Alþb. - en e. t. v. verður það gæfa ýmissa annarra - að hin nýja stétt ráðamannanna þar skuli vera slegin slíkri pólitískri blindu að það er ekki nóg með það, að hinir nýju ráðamenn Alþb. og flokkurinn séu að selja hugsjónir sínar, hafi látið þær í skiptum fyrir ráðherrastóla, heldur er verið að kveðja það fólk sem lengst og best hefur fylgt flokknum gegnum tíðina. Það voru merkilegustu tíðindin 1. maí árið 1980, þegar skildi á milli Alþb. og láglaunahreyfingar í þessu landi.



Herra forseti. Hv. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson, lauk máli sínu fyrir kvöldmatarhlé. Hann lauk máli sínu með því að lýsa stjórnleysi því sem honum fannst vera á efnahagsmálum, lausatökum á ríkisfjármálum, skattafári og að ríkisstj. hefði ekki tilburði til þess á neinu sviði efnahagsmála að stemma stigu við þeirri miklu verðbólgu sem er í landinu. Ég var honum alveg sammála þegar hann var að ræða þetta. En ég var honum ekki sammála þegar hann sagði í öðru samhengi, að við völd sæti nú íhaldsstjórn, og var þá að tala um lögfestingu á vissu atriði í frv. sem fylgir þeirri skýrslu, sem hér er til umr., lögfestingu á því að taka ráðstöfunarfé lífeyrissjóða til að lána ríkissjóði, Byggingarsjóði ríkisins og Framkvæmdasjóði. Hv. þm. margendurtók það, eins og honum er stundum lagið, að hér væri um nákvæmlega hið sama að ræða og gert hefði verið í tíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar. Þá hefði verið beitt þessum bolabrögðum að taka fjármagn lífeyrissjóða traustataki, eins og hæstv. núv. fjmrh. orðaði það, með löggjöf og því væri ráðstafað á ákveðinn hátt. Hér er mjög ólíku saman að jafna. Ég vil vekja athygli á því, að í lögunum frá 1978 um ráðstafanir vegna lánsfjáráætlunar var gert ráð fyrir að fá heimild til - eða raunar að skylda lífeyrissjóðina til að verðtryggja að hluta sitt ráðstöfunarfé, en hér segir í lagagreininni: „Þá skal og öðrum stofnlána- og fjárfestingarsjóðum heimilt að gefa út og selja lífeyrissjóðum skuldabréf er fullnægja verðtryggingarákvæðum 1. mgr. að mati Seðlabanka Íslands.“ Hér er sem sagt skýrt tekið fram að lífeyrissjóðunum sé í sjálfsvald sett hvaða verðtryggð skuldabréf þeir kaupa. Þetta er þess vegna allt annað, hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, - ég sé að þú ert kominn hér, - heldur en gert er ráð fyrir í því frv. til lánsfjárlaga sem fylgir þeirri skýrslu sem hér er til umr. Í lögunum 1978 var lífeyrissjóðunum ekki gert skylt að ráðstafa fé sínu til ríkissjóðs, til Byggingarsjóðs ríkisins eða til Framkvæmdasjóðs, heldur var þeim gert skylt að kaupa verðtryggð skuldabréf hjá hvaða sjóði sem var.

Tilteknum sjóði.

Ekki tilteknum sjóði.

Sem skráður var í Seðlabanka Íslands og viðurkenndur.

Nei, ég var að lesa þetta upp hér: „Þá skal og öðrum stofnlána- og fjárfestingarsjóðum heimilt að gefa út og selja lífeyrissjóðum skuldabréf er fullnægja verðtryggingarákvæðum 1. mgr. að mati Seðlabanka Íslands.“ Þarna er um allt annað að ræða, því lífeyrissjóðunum er ekki svo þröngur stakkur skorinn og í rauninni ekki skorinn neinn stakkur. Þeim er bara gert skylt að verðtryggja fé sitt að 40%, en þeir geta gert það að eigin vild hjá þeim aðilum sem þeir vilja verðtryggja sitt fé hjá. Hér er um gífurlegan grundvallarmun að ræða. Það, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., er að lögþvinga lífeyrissjóðina til að kaupa verðbréf af ákveðnum sjóðum, af ríkissjóði, af Framkvæmdasjóði, af Byggingarsjóði ríkisins. Hér er því farið út á allt aðra braut en í lögunum 1978, og fyrir þá þm. Alþb. og Alþfl., sem voru á móti þeim lögum, er miklu meiri ástæða til að vera á móti þeirri lögþvingun sem gert er ráð fyrir í frv. sem liggur nú fyrir frá hæstv. ríkisstj. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því, að þessi skýrsla er rædd hér í Sþ. Ég held að það hljóti að vera grundvallaratriði, að fjárlagafrv. og frv. til lánsfjárlaga fái sömu þinglegu meðferð. Og ég held að það sé í rauninni mjög aðfinnsluvert, sem núna er í þingsköpum, að um fjárlög sé fjallað í Sþ. og í fjvn., en aftur á móti um löggjöf, sem varðar lánsfjáráætlun og fjárfestingaráætlun, sé fjallað í deildum og í fjh.- og viðskn. beggja deilda. Þarna er um að ræða þingmál sem eru svo nátengd, að í raun er ótækt að þau skuli vera sitt á hvorum tímanum á ferðinni, eins og hér hefur oft komið fram. Að vísu eru sérstakar aðstæður nú og það hefur kannske ekki verið auðvelt að koma því svo fyrir að þessi mál gætu gengið fram á sama tíma. En það hefur sýnt sig bæði í fyrra og ekki síst nú hvað hér er um fráleit vinnubrögð að ræða, annars vegar að taka þessi mál sitt í hvoru lagi til meðferðar á Alþ., lánsfjárlög miklu síðar en fjárlög, og hins vegar að fjárlög skuli rædd á allt annan hátt í þinginu en lánsfjárlög. Það er hins vegar nokkur nýlunda að hæstv. forsrh. skuli mæla fyrir þessari skýrslu. Það hefur venjulega verið hæstv. fjmrh. Kannske á maður von á því, að hæstv. forsrh. mæli fyrir næsta frv. til fjárlaga, það væri svipað að mínu mati. En við skulum láta það liggja milli hluta. Aðalatriðið er, að ég tel að það sé rétt þingleg meðferð að frv. til lánsfjárlaga og skýrsla um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun séu til meðhöndlunar í Sþ. og ætti að vera til meðhöndlunar í sömu n. og frv. til fjárlaga. Ég vil láta í ljós þá skoðun mína, að þetta mál eigi að takast fyrir og ræðast í fjvn., þó að sú n. muni að sjálfsögðu ekki skila nál. um það vegna þess hvað þingsköp mæla fyrir um að gert verði. Ég held að það væri mjög til bóta að samræma þinglega meðferð þessara mála. Ég vil fara við þessa umr. nokkrum orðum um meginatriði þessarar lánsfjáráætlunar. Ég vona að ég verði ekki mjög langorður, þarf þess raunar ekki, því að hv. 1. þm. Reykn., Matthías Á. Mathiesen, hafði farið orðum um þessa áætlun fyrr við þessa umr. Engu að síður vil ég nefna hér nokkur atriði. Þessi skýrsla um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun og það frv., sem fylgir henni, eru í rökréttu samhengi og rökréttu framhaldi af þeim eyðslufjárlögum, sem afgreidd voru á Alþingi fyrir páska fyrir forgöngu þeirra sem fylgja núv. hæstv. ríkisstj. að málum hér á hinu háa Alþingi. Þessi skýrsla og þetta frv. fela í sér margvíslegar ráðstafanir sem verða til þess að auka enn á þensluna í landinu og þrengja enn að einkaaðilum og atvinnuvegunum á sviði lánsfjármarkaðarins. Gert er ráð fyrir að fjárfesting í heild verði 327 milljarðar kr. eða 26.5% af þjóðarframleiðslu. Þetta er magnaukning frá fyrra ári um 4.7%, en þá var heildarfjárfesting tæplega 26% af þjóðarframleiðslu. Ég held að allir geti orðið sammála um það, að við slíkar aðstæður sem nú eru í efnahagsmálum þjóðarinnar sé það í sjálfu sér afskaplega alvarleg stefna að auka á framkvæmdir og þar með þenslu í þjóðfélaginu með slíkum ráðum. En það er vert að taka eftir því, að það er ekki öll fjárfesting í landinu sem á að auka með þessum ráðstöfunum. Opinber fjárfesting er sú eina sem eykst að einhverju verulegu marki. Í skýrslunni, sem hér er til umr., segir á bls. 26 um þessa stefnu lánsfjáráætlunarinnar: „Um spána fyrir 1980 má í stórum dráttum segja, að í heild er reiknað með lítt breyttri fjárfestingu atvinnuveganna.“ Og síðan segir: „Gert er ráð fyrir nokkurri minnkun íbúðabygginga, en mikilli aukningu opinberra framkvæmda.“ Þannig er stefna þessarar áætlunar, að þar er fyrst og fremst gert ráð fyrir stórauknum opinberum fjárfestingum, en fjárfesting atvinnuveganna stendur í stað. Og á mörgum sviðum atvinnulífsins er gert ráð fyrir verulegum samdrætti. Einnig er gert ráð fyrir samdrætti í íbúðarbyggingum á vegum einkaaðila. Það er kannske enn þá athyglisverðara við þessa stefnu um auknar opinberar framkvæmdir, að það er miklum mun meira lánsfé ætlað í þessar framkvæmdir en áður fyrr. Nú er gert ráð fyrir að rúml. 23.6 milljörðum kr. af innlendu fé verði varið til þess að fjármagna þessar framkvæmdir. Í fyrra var gert ráð fyrir að þetta fjármagn yrði 11.5 milljarðar kr. Það er því gert ráð fyrir auknum lántökum á lánsfjármarkaði innanlands um hvorki meira né minna en 12 milljarða kr. á sama verðlagi eða rúmlega 100% aukningu á lántökum til opinberra framkvæmda á fjármagnsmarkaði innanlands milli þessara tveggja ára. Og um erlenda fjáröflun er það að segja, að þó að við afgreiðslu fjárlaga hafi verið fallið frá þeim áformum, sem voru enn þá svakalegri, þá er enn gert ráð fyrir því að erlendar lántökur aukist um tæpa 4 milljarða kr. og þá miða ég við sama verðlag bæði árin 1980 og 1979. Heildarlántökur til opinberra framkvæmda, bæði í A- og B-hluta, eru því auknar að raungildi um 16 milljarða kr. Ástæðan fyrir þessu er sú, að þrátt fyrir gífurlegar skattahækkanir var séð fyrir miklu minna fé af samtímatekjum ríkissjóðs til framkvæmda en áður. Málum var ýtt á undan sér við fjárlagaafgreiðslu. Það mátti ekki ganga í það að skera niður, raða framkvæmdum, taka þær framkvæmdir fram yfir, sem þóttu nauðsynlegastar, og fresta hinum miðað við aðstæður, heldur var þessu ýtt á undan og lánsfjáráætlun 1980. 2400 sér. Ríkissjóður lagði fram minna fé af samtímatekjum þrátt fyrir gífurlega aukna skatta og ýtti því til lánsfjáráætlunar að ráða fram úr vandanum. Niðurstaðan er þessi, að til framkvæmda í A- og B-hluta, sem eru - taki menn eftir því - svipaðar að magni til og í fyrra, verður að taka 16 milljörðum kr. meira fjármagn að láni ofan á alla þá skatta sem búið er að leggja á menn til að afla fjár í ríkissjóð. Það er athyglisvert hvernig ætlunin er að afla þessa fjár, þessara auknu innlendu lána til þessarar opinberu fjárfestingar. Það er gert ráð fyrir því, eins og ég sagði áðan, að skylda lífeyrissjóðina með lögum til þess að kaupa 6 milljörðum kr. meira af verðtryggðum skuldabréfum nú og leggja það fé til ríkissjóðs, sem er algert nýmæli. Áður hafa lífeyrissjóðirnir aldrei lánað ríkissjóði. Og það er líka ætlunin að fara inn í bankakerfið og fá þar 3.9 millj arða kr. fram yfir það sem áður hefur verið gert. Hér er að sjálfsögðu um rauntölur að ræða. Afleiðingin af þessu innbroti, sem maður gæti orðað svo, ríkissjóðs í bankakerfið og lífeyrissjóðina er alveg augljós. Hún hlýtur að vera hverjum manni augljós. Ef hún nær fram að ganga, þá verður þetta til þess að draga úr því að atvinnuvegirnir og einkaaðilar geti fengið fjármagn í bankakerfinu og lífeyrissjóðunum. Það er alveg óumflýjanlegt. Þess vegna er þetta nákvæmlega sama stefna og kemur fram í fjárlagaafgreiðslunni, að þrengja að heimilunum og atvinnuvegunum, en auka umsvif ríkisins og hins opinbera. Í fjárlögunum er þetta gert með stóraukinni skattheimtu, en niðurskurði jafnframt á framlögum til atvinnuvega og ýmsum öðrum niðurskurði. Þetta dregur auðvitað úr ráðstöfunarfé heimilanna og atvinnuveganna. Og í þeim lánsfjárlögum, sem hér eru til umfjöllunar, er haldið áfram á þessari braut með því að þrengja að atvinnuvegunum með lánsfjármagn. Enda er það svo, að á bls. 15 í þessari ágætu skýrslu er þessa setningu að finna: „Lánveitingar atvinnuvegasjóðanna eru áætlaðar 34.1 milljarður kr. eða 59.3% af heildinni og hafa lækkað hlutfallslega úr 67% 1978.“ Þetta er stefnan. Hið opinbera er að þrengja þannig að hinu frjálsa atvinnulífi að nú eru lánveitingar atvinnuvegasjóða áætlaðar 59%, en 1978 67%. Það er dálítið merkilegt að gera sér grein fyrir því, að hæstv. ríkisstj. stefnir að þessum stórauknu lántökum til opinberra framkvæmda á innlendum markaði án þess að gera nokkurn skapaðan hrærandi hlut til þess að þetta fjármagn fari vaxandi. Hún segir að vísu, hæstv. ríkisstj., í skýrslunni: „Meginskilyrðið fyrir verulegu átaki í innlendri fjármögnun er því, að tryggð verði stigvaxandi verðtrygging fjármagns, svo að stofn lánsfjármagns rýrni ekki frekar en orðið er og almennt traust sé vakið á því að hafa peningaeign undir höndum jafnt sem efnislegar eignir.“ En hæstv. ríkisstj. hefur ekki gert neinar ráðstafanir í þessa átt. Á bls. 21 í þessari skýrslu segir: „Með lækkandi verðbólgu væri þannig stefnt að verðtryggingarmarki efnahagslaganna. Slík þróun mundi stuðla að auknum peningalegum sparnaði einkaaðila og auka möguleika á þátttöku innlánsstofnana í fjármögnun opinberra framkvæmda sem annars krefjast erlends lánsfjár.“ Auðvitað er þetta allt saman satt. En hér er einfaldlega treyst á það, að niðurtalningin takist, að hægt sé að telja verðlag niður af þeim vaxtafæti sem ríkir í landinu, eða þeim reglum, sem ríkja um verðtryggingu. Ég vona að hæstv. ráðh. geri sér grein fyrir því, að þarna er um hreina firru að ræða. Það er engin von til þess, að hægt sé að telja niður verðlag við þær aðstæður, sem nú eru, og ná þannig upp raunvöxtum eða verðtryggingu sparifjár í þjóðfélaginu. Eina leiðin, sem þeir hafa núna, eftir að vera búnir að afgreiða þessi eyðslufjárlög og stefna í að afgreiða þá þenslulánsfjáráætlun sem hér er, er að taka upp verðtryggingu sparifjár að verulegu leyti. Það er eini möguleikinn sem þeir hafa. Hæstv. forsrh. - ég sé að hann er því miður ekki við - ýjaði að því, að þetta kæmi kannske til greina. Hér yrði náttúrlega um meiri háttar stefnubreytingu að ræða ef þetta yrði gert, og það væri mjög æskilegt að fá því svarað, hvort þessi stefnubreyting sé á döfinni og hvenær hún verði þá gerð heyrinkunn. Það er engu líkara en hæstv. ríkisstj. hafi í sambandi við afgreiðslu þessarar lánsfjáráætlunar tekið sér að einkunnarorði hið gamla orðtak: Frestur er á illu bestur, því að það er með þessa lánsfjáráætlun eins og afgreiðslu fjárlaga að erfiðum málum er hreinlega skotið á frest. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson vakti athygli á þeirri dæmalausu setningu, að fjárfestingarsjóðirnir eigi að fá að taka 5 milljarða kr. að láni erlendis til þess að lána til annarra sjóða, en jafnframt tók ríkisstj. ákvörðun um að helmingsins af því yrði ekki aflað fyrr en án næsta ári. Þessu var sem sagt frestað: Eins er beinlínis broslegt, þegar vikið er frá nýsettum fjárlögum um öflun lánsfjár til B-hlutafyrirtækja og það er ákveðið með einu pennastriki að 10% af því lánsfé, sem ákveðið var í fjárlögum, greiðist ekki fyrr en á næsta ári og þess vegna reiknast það ekki með núna í þessari áætlun. Það er svo barnalegt að haga sér svona í slíku máli sem þessu að tekur ekki nokkru tali. En það er eitt, sem hæstv. ríkisstj. sker niður, aðeins eitt, og það er lánsfjáröflun til Byggðasjóðs. Hún er beinlínis skorin niður. Ég sé að form. stjórnar Framkvæmdastofnunar er hér staddur. Ég veit ekki hvort þetta hefur verið gert með vilja þeirra í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar, en þetta er það eina sem er skorið niður frá því að ákvörðun var tekin um þessi mál með fjárlagaafgreiðslunni, að Byggðasjóður er skorinn niður um 1 milljarð, sem þýðir að ráðstöfunarfé hans á þessu ári verður nokkurn veginn 1.4% af útgjöldum fjárlaga, en lög segja að Byggðasjóður skuli hafa til ráðstöfunar ár hvert 2% af útgjaldaupphæð fjárlaga. Mér er spurn, hvort þetta sé kannske ný byggðastefna í framkvæmd, í kjölfar niðurskurðarins á gildandi vegáætlun. Ég vona að fleiri spyrji en ég um þetta atriði. Það er búið að fjalla hér mikið um erlendar lántökur og sýna fram á það, að í raun og veru eru þær áformaðar miklu meiri en fram kemur í þessari skýrslu. Ég lenti í nokkrum orðaskiptum við hæstv. forsrh. fyrir nokkrum dögum um erlendar lántökur og greiðslubyrði erlendra lána. Ég skal ekki endurtaka mikið af því sem þá fór á milli okkar, en þó að hann legði eið út á það, að stefnt væri að minna en 90 milljarða auknum erlendum lántökum, þó að hér standi í áætluninni að það eigi að taka 85.5 milljarða kr. að láni, er alveg ljóst að það stenst ekki. Það er svo margt sem rökstyður það. Í fyrsta íagi þessi frestun á lántöku fram yfir áramót. Þar er í rauninni um bókhaldsatriði að ræða. Það er búið að taka ákvörðun um að taka þessi lán og þau verða sennilega tekin á þessu ári, en því frestað til næsta árs að bóka þau. Eins er með áformin um innlendar lántökur. Ef ríkisstj. heldur fast við það að taka innlend lán með þeim hætti sem hún ætlar að gera til opinberra framkvæmda, þá er ekkert úrræði til fyrir atvinnulífið í landinu annað en afla sér erlends fjármagns, ef atvinnulífið á ekki að stöðvast. Þegar ríkisstj. ætlar að draga úr erlendum lántökum um 10 milljarða með einu pennastriki og auka innlendar lántökur sem því nemur umfram það, sem áður hefur verið gert, og þrengja þannig að atvinnulífinu, þá er það náttúrlega ekkert annað en bókhaldsatriði, þannig að hér er náttúrlega stefnt í miklu meiri erlendar lántökur en um er fjallað í þessari skýrslu. Hæstv. fjmrh. sagði efnislega að hann væri ánægður með þessa niðurstöðu um erlendar lántökur, því að á þessu ári ættu erlend lán ekki að aukast í hlutfalli af þjóðartekjum. Hann sagði að þau mundu heldur minnka. Það er alls ekki rétt samkv. þeirri skýrslu sem hann og hæstv. forsrh. hafa hér lagt fram. Í þessari skýrslu segir: „Löng erlend lán námu 335 milljörðum kr. í árslok 1979, en fært til meðalgengis er það um 35% af vergri þjóðarframleiðslu ársins, en þetta hlutfall var árin þrjú næst á undan 32–34%. Að meðtöldum lántökum ársins 1980 er áætlað að hlutfallið haldist óbreytt.“ Hér er alveg fast til orða tekið, að miðað við þessa bókhaldstölu, 85.5 milljarða, er ekki um að ræða að þetta hlutfall minnki eins og hæstv. fjmrh. vildi vera láta, heldur er sagt að það haldist óbreytt, og er þá eftir að taka með í reikninginn það bókhaldsdæmi, þær bókhaldskúnstir sem hæstv. ríkisstj. hefur viðhaft við samningu þessarar áætlunar. Greiðslubyrðin hækkar út 13.3% árið 1978 í 16–17% á þessu ári. En ég hef hér í höndunum skriflega grg. um það frá Seðlabanka, að jafnvel þótt þessi bókhaldstala hæstv. ríkisstj. sé lögð til grundvallar um lántökuna á þessu ári, þá hækkar þessi greiðslubyrði í yfir 18% á næsta ári og hefur aldrei verið hærri í sögu þjóðarinnar, þrátt fyrir áföll 1968, en þá brugðust bæði markaðir og afli og viðskiptakjör okkar hröpuðu um að mig minnir 30–40% á einu ári. Samt fór greiðslubyrði okkar ekki yfir 18%. Það er svo dálítið broslegt þegar bæði er um það rætt í þessari skýrslu og hæstv. ráðh. eru að tala um það, að eiginlega sé miklu eðlilegri víðmiðun að miða greiðslubyrði þjóðarinnar af erlendum lánum við þjóðartekjur. Ég hef alltaf vanist því, að það væri nokkurt vit í því að miða greiðslubyrði við eigin ráðstöfunartekjur. Þjóðin hefur ekki aðrar tekjur til ráðstöfunar til að borga erlend lán en þær sem hún á eða hefur í erlendum gjaldeyri. Með því t. d. að koma upp hitaveitum og spara fær hún að vísu tekjur, meiri tekjur, en það breytir ekki því, að hún getur aðeins notað þann gjaldeyri sem hún á hverju sinni til þess að borga af erlendum lánum vexti og afborganir, þannig að mér sýnist að það saki ekki að hafa þessa viðmiðun líka. Það eru ekki nema þrír mánuðir síðan skrifað var undir málefnasamning hæstv. ríkisstj., og þar er greiðslubyrðin miðuð við útflutningstekjur, talað um 15%, að hún fari ekki fram úr 15% nema alveg sérstaklega standi á. Þar er hvergi minnst á viðmiðun greiðslubyrðar erlendra lána við þjóðartekjur, og menn hljóta að hafa verið sammála um að þetta væri eðlileg viðmiðun þá, þegar þeir skrifuðu undir þennan málefnasamning. Mér finnst þetta því heldur hlálegt þó að sjálfsagt sé að hafa þetta hvort tveggja. Mér finnst heldur búmannlegt að gera sér grein fyrir því í fyrsta lagi, hvað þarf að greiða af erlendum lánum af útflutningstekjum sem eru til ráðstöfunar, og svo í öðru lagi, hvað þessi greiðslubyrði er þung miðað við þjóðartekjur hverju sinni. En það er alveg ljóst, hvor viðmiðunin sem við er höfð, að erlend lántaka á þessu ári stefnir langt úr hófi fram og alveg sérstaklega ef það er haft í huga, að ef erlendu fjármagni er dælt inn í landið þegar verðbólga er jafnmikil og núna, þá hlýtur það náttúrlega að verka eins og olía á eld. Skiptir þá ekki máli hvort menn eru að tala um framkvæmdir sem eru alls góðs maklegar og eru arðbærar, eins og orkuframkvæmdir, vegaframkvæmdir eða eitthvað slíkt. Erlend lántaka hefur alveg sömu áhrif á þessu ári til hvaða framkvæmda sem hún er ætluð. Það má kannske líka geta þess, að undanfarin ár hefur ekki tekist að halda erlendum lántökum innan marka lánsfjáráætlana. Árið 1978 fóru þær 13 milljörðum fram úr áætlun og 1979 tæpum 15 milljörðum, erlendar lántökur í raun. Og þegar staðið er að lánsfjáráætlun eins og hér er gert og ég hef lítillega rakið, þá má nærri geta hvað gerist núna á þessu ári. Þá vil ég vekja hér athygli á einu máli sem ég hafði að vísu nokkuð fjallað um við afgreiðslu fjárlaga, en komið er nú fram mjög skýrt hvernig ríkisstj. hefur hugsað sér að standa að. Það er skerðing á framlagi ríkissjóðs til einstakra sjóða. Það er t. d. gert ráð fyrir því að skerða tekjur Byggingarsjóðs ríkisins af launaskatti o. fl., og í þessu frv. - ég vil sérstaklega vekja athygli á því, þetta mál kom mjög til umræðu við afgreiðslu lánsfjáráætlunar í fyrra - er svo til orða tekið: „skulu tekjur Byggingasjóðs ríkisins ekki fara fram úr 7 milljörðum 100 millj. 500 þús. kr.“ Og þetta er að sjálfsögðu miðað við áætlun fjárlaga, þar sem gert er ráð fyrir 30% verðbólgu frá ársbyrjun til ársloka. Aukning á launaskatti fer að sjálfsögðu eftir því, hvað verðbólgan hækkar mikið frá ársbyrjun til ársloka, en örugglega verða tekjur af launaskatti milljörðum meiri en fjárlög gera ráð fyrir samkv. þeirri áætlun sem nú liggur fyrir, sem miðuð er bara við 30% verðbólgu frá ársbyrjun til ársloka. Og allt á þetta þá að ganga í ríkissjóð, því að Byggingarsjóður ríkisins fær bara krónutöluna eins og hún er áætluð núna. Hitt á allt að fara í ríkissjóð. Þá er kannske ekki úr vegi að gera einu sinni enn, í tveimur eða þremur setningum, aths. við það, að Bjargráðasjóður, Erfðafjársjóður, Framkvæmdasjóður þroskaheftra, Byggðasjóður og aðrir slíkir sjóðir, sem eiga að sinna félagslegum málefnum og verða að lána sínum lánþegum fé á betri kjörum en aðrir sjóðir,-það er beinlínis tilgangur þeirra t. d. Bjargráðasjóðs, - þeir eru skornir niður nákvæmlega eins og atvinnuvegasjóðirnir sem eiga að geta ávaxtað fé sitt á eðlilegan hátt. Þarna er náttúrlega um að ræða alveg furðulega meðferð á þessum sjóðum. Svo maður taki Bjargráðasjóðinn enn einu sinni sem dæmi, þá var formaður stjórnar hans á fundi með fjh.- og viðskn. Ed. um daginn. Hann sagði að uppi væru raddir um að lána bændum vegna þess tjóns, sem þeir hafa orðið fyrir núna undanfarið, fé með alveg ákveðnum kjörum, sem væru mjög góð, óverðtryggð lán með frekar lágum vöxtum til fimm ára. Þetta þarf að gera því að það segir sig náttúrlega sjálft að það er ekki hægt að koma til aðstoðar mönnum, sem hafa orðið fyrir slíku tjóni, með því að lána þeim fé með okurkjörum. Hann sagði að því miður fengjust engin svör um það, hvernig þetta ætti að gera, því á sama tíma og verið væri að taka ákvarðanir um að veita þessi lán á þessum kjörum væri framlag ríkissjóðs til Bjargráðasjóðs skorið niður. En að lokum vil ég leggja á það megináherslu í sambandi við sjóðina, að það er út af fyrir sig rétt stefna, tel ég, að láta atvinnuvegasjóðina ávaxta sig sjálfa og að ríkissjóður leggi þeim ekki sýknt og heilagt til fé til þess að greiða niður vexti. En það er algerlega rangt að taka þessa sjóði alla í sömu púlíunni, og það er líka furðuleg regla, sem er óþolandi að mínu mati, að skera sjóðina niður með þeim hætti að láta þá hafa bara krónutöluna og láta þá svo eiga sig í óðaverðbólgunni, en að ríkissjóður fái allt sitt á þurru, taki allan tekjuaukann t. d. af Byggingarsjóði ríkisins, en hann verði að eiga sig í þeirri óðaverðbólgu sem ríkir í landinu. Það er búið að tala mikið um þjóðhagslegan grundvöll þessarar áætlunar, þjóðhagsforsendur, og ég skal ekki bæta miklu við þær umræður. Ég vil þó aðeins minna á að enn þá erum við að miða við að meðalbreytingar á verðlagi milli ára séu 46.5%, þó að í þessu plaggi sé viðurkennt að þær séu yfir 50%. Enn erum við að miða við að innflutningsverð í erlendri mynt hækki um 8% frá árinu í fyrra og að innflutningsverð í krónum hækki um 38%, þó að við vitum allir að þessar stærðir hafa snarruglast og eru allt aðrar en hér kemur fram. Herra forseti. Þessi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. fjallar um mörg verkefni sem eru til þjóðnytja, t. d. í orku- og vegamálum. Á hinn bóginn er ekkert gert til að skapa svigrúm til þessara þörfu framkvæmda með frestun á öðrum sem minni þýðingu hafa. Þessi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun mun því valda vaxandi þenslu og verðbólgu á sama hátt og mestu eyðslufjárlög í sögunni sem afgreidd voru nú fyrir páska. Höfuðmein íslenskra efnahags- og þjóðmála, verðbólgan, fer því fremur vaxandi en hitt, svo sem staðfest er í opinberum gögnum, þótt hæstv. ríkisstj. vilji afneita þeim staðreyndum. Þessi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun er í rökréttu samhengi við gildandi eyðslufjárlög. Þau skerða ráðstöfunarfé heimilanna og atvinnuveganna með gífurlegum skattahækkunum, en auka eyðslu og umsvif ríkisins. Þessi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun stefni að stórauknum framkvæmdum hins opinbera með því að minnka aðgang atvinnufyrirtækja og einkaaðila að innlendu fjármagni. Þetta er ómenguð vinstri stefna í ríkisfjármálum og peningamálum. Í þessari áætlun felst síðast en ekki síst eins konar innbyggð svikamylla sem magnar verðbólguna. Óraunsæjar áætlanir eru uppi um að niðurtalning verðlags eigi að þrýsta verðbólgunni niður í þá vexti og verðtryggingu sem er á boðstólum. Það virðist ekki ætlun ríkisstj. að hreyfa við vöxtum og verðtryggingu. Þegar sparifjáreigendur finna verðbólguna vaxa í stað þess að minnka er eðlilegt að þeir dragi úr innlánum í peningastofnanir, en það eykur verðbólguna. Það er staðreynd að þetta hefur gerst núna á undanförnum vikum og mánuðum, innlán hafa stórlega minnkað. Þannig er í þessari lánsfjáráætlun, ofan á þá þenslu sem hún skapar með auknum fjárfestingum, innbyggð svikamylla sem magnar verðbólguna. Að lokum vildi ég beina örfáum orðum til hæstv. forsrh. af því að hann er kominn hér. Hann talaði um það í sinni framsöguræðu, eða mér fannst hann láta að því liggja, að það væru kannske á döfinni breytingar á vöxtum eða verðtryggingu sparifjár, og því vildi ég inna hann eftir því, hvort það sé rétt skilið hjá mér að þetta sé á döfinni og hvenær og hvernig það verði þá framkvæmt.



Herra forseti. Það hafa farið fram hér í dag ítarlegar umræður um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1980 og reyndar í tengslum við frv. til lánsfjárlaga, þótt það hafi ekki komið til formlegrar meðferðar enn, þar sem það er lagt fram og mælt verður fyrir því í Nd. En þessi mál eru svo samtengd að þau verða ekki sundur skilin í umr. Það er eðlilegt að um þetta sé ítarlega rætt, því að auk fjárlaga eru fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin og ákvarðanirnar um lánsfé eitt af mikilvægustu hagstjórnartækjum sem Alþ. fær til umræðu og meðferðar. Ákvarðanir, sem í þessu felast, bæði þær, sem þarf að taka á hv. Alþ., og þær ákvarðanir, sem boðaðar eru af ríkisstj. innan ramma gildandi laga, ráða mjög miklu um þróun efnahagsmála á þessu ári og í náinni framtíð, m. a. um gang verðbólgunnar sem er sannarlega eitt af okkar verstu meinum. Ég hef ekki hugsað mér að ræða almennt um þessa áætlun, en vildi drepa á örfá atriði og þá ekki síst atriði sem mér finnst hafa grundvallarþýðingu í tengslum við þetta mál. Þær miklu fjármagnstilfærslur, sem hér er gert ráð fyrir, ráða að sjálfsögðu mjög miklu um gang allra okkar efnahagsmála, en vandi efnahagslífsins hér á landi er æðimikill. Hann hefur verið mikill lengi, og raunar er það svo, að sú mikla verðbólga, sem hér hefur ríkt nú um langt skeið, er undrunarefni ýmissa sérfræðinga víða um heim og þá ekki síst undrunarefni fyrir það, að atvinnulífið og fyrirtækin í landinu skuli þó enn skrimta við þessar aðstæður. Auðvitað kemur verðbólgan þungt niður á öllum, en ég held að hún komi hvergi þyngra niður en á atvinnulífinu, og reyndar sjást þess þegar ýmis merki að það er uppdráttarsýki í okkar efnahags- og atvinnulífi. Því veldur verðbólgan fyrst og fremst og þess vegna hlýtur það að vera mikið áhyggjuefni að aðgerðir ríkisstj., bæði í fjárlagagerð og í þessari fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, eru verðbólguhvetjandi. Ríkið dregur hvergi úr, þvert á móti eykur það umsvif sín og kyndir undir aukna þenslu. Hve alvarlegar afleiðingar verðbólgan hefur þegar haft kemur m. a. fram í kaflanum um markmið og þjóðhagshorfur. Þar segir reyndar að þjóðarframleiðsla muni aukast um 7.5% á árinu, en þó með fyrirvörum um að þessi aukning geti þó allt eins orðið 1% ef vissar forsendur, sem menn gefa sér þegar rætt er um 1.5%, muni ekki standast. Hins vegar kemur fram að þjóðartekjur muni standa í stað eða reyndar minnka um 1% á mann, eins og stendur efst á bls. 7 í þessari áætlun. Þetta þýðir að sjálfsögðu stöðnun í íslensku efnahagslífi. Og við vitum að þegar stöðnun er fyrir hendi, þá er stutt í afturför og hnignun, og eins og ég sagði áðan eru viss merki hnignunar komin í ljós. Það kemur fram í skýrslunni á bls. 5, og menn segja með nokkru stolti, m. a. kom það fram hjá hæstv. forsrh. í ræðu hans hér í dag, að atvinnuástand sé mjög gott og skráð atvinnuleysi sé minna en það hafi verið frá því að heildarskráning hófst árið 1969. Því miður segja þessar tölur ekki nema hálfa söguna, því að sannleikurinn er sá - og það held ég að við hér á hv. Alþ. verðum að horfast í augu við - að fólk er farið að flytjast úr landi í stórum stíl. Hér er dulið atvinnuleysi, sem kemur fram í því að fólk flyst úr landi. Samkv. upplýsingum Hagstofunnar hefur þessi fólksflutningur verið nokkuð stöðugur og jafn undanfarin fjögur ár. Árið 1976 fluttust 2104 Íslendingar úr landi, árið 1977 2367, árið 1978 2233 og árið 1979 2373, eða samtals á fjórum árum 9077 manns. Við skulum skoða þessar tölur betur og reyna að glöggva okkur á þeim frekar og setja þær í þekktar stærðir til viðmiðunar. Í Keflavík búa um 6600 manns og þetta dæmi um brottflutning sýnir að fólksfjöldi sem samsvarar öllum íbúum Keflavíkur hafi flutt brott á s.1. þremur árum. Þetta sýnir líka sama mannfjölda og að allir íbúar Mosfellshrepps hafi flust úr landi á einu ári eða að á s. l. fjórum árum hafi flust úr landi íbúar sem svara til nánast allra íbúa í Njarðvíkum, Grindavík, Neskaupstað, Borgarnesi, Höfn í Hornafirði og Dalvík. Þetta eru mjög alvarlegar staðreyndir og staðreyndir sem við verðum að hafa í huga og horfast í augu við, og því segi ég það enn, að þær tölur um atvinnuleysi eða um atvinnuástand, sem hér eru nefndar, eru ekki réttar vegna þess dulda atvinnuleysis sem felst í því að fólk hreinlega flyst brott af landinu. Nú segi ég þetta ekki til þess að ásaka einn eða neinn. Þetta tímabil sem ég hér nefni nær til þriggja ríkisstj., eða reyndar fjögurra ef við tökum starfsstjórn Alþfl. með. En þær sýna þó að það verður að breyta um stefnu í efnahagsmálum. Þá uppdráttarsýki, sem felst í þessu, verður að koma í veg fyrir, og ég held að það gerist ekki á annan veg en þann að auka verðmætasköpunina í þjóðfélaginu. Það þarf að efla atvinnulífið og það þarf að auka framleiðsluna. Ég held að það sé vissulega kominn tími til þess, að sú lamandi hönd ríkisafskipta, sem hefur verið ríkjandi stefna í efnahagsmálum í s. l. 10 ár, hverfi og reynt verði að taka upp aðra stefnu, stefnu sem örvi til aukins atvinnulífs, til aukinnar framleiðslu og verðmætasköpunar í þjóðfélaginu. Það hlýtur að verða eitt af meginmarkmiðum í íslenskum efnahagsmálum nú og í nánustu framtíð. Þess vegna hlýtur sú spurning að vakna þegar þessi áætlun, sem hér er til umr., er skoðuð, hvernig þessi lánsfjáráætlun uppfyllir þessi sjónarmið, hvernig sé unnið að þessum markmiðum í þessari lánsfjáráætlun. Í stuttu máli sagt gengur þessi lánsfjáráætlun þvert á þessi markmið. Hún stefnir að því að draga frá atvinnulífinu afl þeirra hluta sem gera skal, þ. e. að draga fjármagnið frá atvinnulífinu í ríkishítina. Þetta kemur fram á ýmsum stöðum í þessari áætlun. Það kemur m. a. fram á bls. 6 þar sem segir: „Að svo stöddu verður gert ráð fyrir 2% aukningu samneyslunnar í heild á árinu.“ Það þýðir að samneysla eigi að aukast um 2% á þessu ári. Það þýðir auknar tekjur til ríkisins, auknar tekjur til hins opinbera og að sama skapi aukin ríkisútgjöld og þar með minnkandi fjárráð einstaklinga og fyrirtækja í landinu. Þetta kemur líka fram á öðrum stöðum í þessari skýrslu, m. a. á bls. 27, en þar kemur fram eftirfarandi: „Í fjárfestingaráætlun ársins 1980 er gert ráð fyrir að opinberar framkvæmdir aukist um 21% frá s. l. ári, en alls er áætlað að 126.6 milljörðum kr. verði varið til opinberra framkvæmda á árinu. Þessi fjárhæð er tæplega 39% af heildarútgjöldum til fjármunamyndunar samkv. fjárfestingaráætlun samanborið við 33% á árinu 1979.“ Af þessu má sjá að hlutfall opinberra framkvæmda í heildarútgjöldum til fjárfestingar eykst verulega á þessu ári. En það kemur líka fram á öðrum stað í þessari áætlun, í töflu sem birt er á bls. 25, að fjármunamyndun í atvinnuvegunum eigi að minnka um 3.6% á þessu ári frá því sem var á s.1. ári. Það er sem sagt gengið þvert á þá stefnu sem ég held að allir hugsandi menn telji eitt grundvallaratriði í efnahagsmálum, að auka arðbæra fjármunamyndun í íslensku atvinnulífi. Það er ekki aðeins að hún eigi ekki að aukast, heldur á hún að minnka frá því sem var á s. l. ári. Það er enn fremur athyglisvert að athuga fyrirætlanir um lánveitingar úr þeim fjárfestingarlánasjóðum sem lána eiga til atvinnuveganna. Á bls. 15 í þessari skýrslu kemur fram að lánveitingar atvinnuvegasjóðanna séu áætlaðar 34.1 milljarður eða um 59.3% af heildinni og hafi lækkað hlutfallslega úr 67% árið 1978. Hér er sem sagt um hlutfallslega lækkun að ræða á milli áranna. Og það kemur fram, að vísu ber ekki tölum saman um það í þessari skýrslu, að útlán atvinnuvegasjóðanna muni hækka tiltölulega mjög lítið, - ég segi mjög lítið og þá á ég við miðað við verðbólguna á milli ára. Um þetta ber tölum ekki saman, en ef ég vitna til þess sem fram kemur í töflu á bls. 39, þá er þar gert ráð fyrir 16.1% aukningu á lánsfé atvinnuvegasjóðanna, sem er að sjálfsögðu veruleg magnminnkun frá því sem var á s. l. ári. Á öðrum stað í þessari skýrslu er reyndar talað um 22.2% og hef ég ekki getað með samanburði á þeim tölum fundið út skýringu á þessum mismun, en það er í töflunni á bls. 17. Þarna hefur eitthvað farið á milli mála, en ljóst er þó, ef önnur hvor þessara talna er rétt, að hækkunin er einungis á bilinu 16.1%–22.2%, sem þýðir, eins og ég sagði áðan, verulega magnminnkun í útlánum til atvinnuveganna á milli ára. Af þeim tölum, sem ég hef rakið, má glöggt sjá að það er eitt megineinkenni þessarar fjárfestingar og lánsfjáráætlunar að draga fjármagn frá atvinnuvegunum, frá atvinnulífi landsmanna, frá hinum frjálsa atvinnurekstri til ríkisins og þeirra miklu útgjalda sem að er stefnt á vegum hins opinbera á þessu ári. Gert er ráð fyrir því, að innlend lánsfjáröflun verði stóraukin. Við deilum oft um hversu langt eigi að ganga í erlendum lántökum, og ég skal segja það sem mína skoðun, að ég tel að ef um er að ræða sannanlega arðbærar framkvæmdir, t. d. framkvæmdir í orkumálum, bæði í raforkumálum og hitaveitum, þá sé óhætt að taka að verulegum hluta erlend lán til slíkra fyrirtækja. En að sjálfsögðu verður að haga rekstri þeirra fyrirtækja og verðlagningu þeirrar þjónustu á þann veg að þessi fyrirtæki geti sjálf staðið undir afborgunum og vöxtum af slíkum lánum. Hins vegar finnst mér of mikið að því gert af hálfu ríkisins, bæði í þessari lánsfjáráætlun og reyndar á undanförnum árum, að taka erlend lán til ýmissa óarðbærra framkvæmda og jafnvel erlend lán til hreinna rekstrarútgjalda, eins og dæmi eru um. Hin innlenda aukning lánsfjár kemur fyrst og fremst niður í tveimur atriðum, sem reyndar hafa verið gerð að umtalsefni hér af öðrum, en ég vil þó sérstaklega undirstrika frekar. Hin innlenda lánsfjáraukning kemur úr bankakerfinu og úr lífeyrissjóðunum. Ég hef áður sýnt fram á hvað gert er ráð fyrir að fjárfestingarlánasjóðir atvinnuveganna muni draga sínar lánveitingar saman á þessu ári. Að fjárfestingarlánasjóðunum frátöldum eiga fyrirtækin í landinu yfirleitt ekki í önnur hús að venda varðandi fjármagnsútvegun en í bankakerfið. En nú er gert ráð fyrir að möguleikar bankakerfisins til þess að sinna atvinnulífinu í landinu verði stórlega skertir, því að eins og fram kemur í þessari áætlun er gert ráð fyrir að innlánsaukning verði bundin í mun ríkari mæli en verið hefur undanfarin ár, þ. e. úr 4% ð s.1. ári í 7% á þessu ári. Þetta þýðir í raun og veru það eitt, að bankakerfið er mun verr í stakk búið en ella til þess að sinna atvinnulífinu. Og þegar það bætist ofan á minnkandi fjármagn fjárfestingarlánasjóða atvinnulífsins, þá sjá allir að þessi lánsfjáráætlun er ekki samin með hagsmuni atvinnulífsins í huga. Í annan stað er gert ráð fyrir að hin innlenda lánsfjáraukning komi frá lífeyrissjóðunum. Nú er það svo, að í lögum hefur í nokkur ár sú skylda verið lögð á herðar lífeyrissjóðanna að þeir verðtryggi ráðstöfunarfé sitt að einhverjum hluta. Árið 1977 voru sett lög um að það skyldi vera 40% af ráðstöfunarfé þeirra sem skyldi verðtryggt. Hins vegar voru lífeyrissjóðunum gefnar frjálsar hendur í mjög ríkum mæli um það, hvernig þeir verðu þessu fjármagni, og það er alveg öruggt og fyrir því gögn að mjög margir lífeyrissjóðir vörðu fjármagni til þess að kaupa skuldabréf frá fjárfestingarlánasjóðum atvinnuveganna. Og þá var það gjarnan á þann veg, að þeir lífeyrissjóðir keyptu skuldabréf frá þeim sjóðum sem tengdir voru þeirri atvinnugrein sem lífeyrissjóðirnir aðallega störfuðu í. Ég vil nefna sem dæmi að Lífeyrissjóður verslunarmanna keypti bréf frá Stofnlánasjóði verslunarinnar, Lífeyrissjóður Iðju keypti skuldabréf frá þeim sjóðum sem lána til iðnaðar í landinu og þar fram eftir götunum. Þannig komu lífeyrissjóðirnir mjög til móts við fjármagnsþörf atvinnuveganna. Með þessari lánsfjáráætlun er algjörlega snúið við blaðinu að þessu leyti, því að nú er gert ráð fyrir að öll þau 40%, sem lífeyrissjóðirnir eiga að nota til að verðtryggja sitt ráðstöfunarfé, fari í ákveðna sjóði sem ríkið hefur yfir að ráða. Það er nánast tekið fyrir það með þessu frv. að lífeyrissjóðirnir geti keypt skuldabréf af hinum ýmsu stofnlánasjóðum atvinnuveganna. Ég segi: tekið fyrir það, vegna þess að ég býst við að það séu mjög fáir sjóðir í landinu, sem geti - eins og fjármálum þeirra er háttað - keypt bréf sem nemur hærra hlutfalli en 40% af þeirra ráðstöfunarfé. Um þetta atriði hefur oft verið deilt hér á hv.. Alþ., þ. e. hvort það ætti að leggja slíkar lögbundnar skyldur á lífeyrissjóðina. Þær umr. hafa verið rifjaðar upp af öðrum ræðumönnum hér í dag. Það hefur m. a. verið rifjað upp hve Eðvarð Sigurðsson, formaður Dagsbrúnar, brást hart við þegar þetta var til umr. hér á Alþ. 1977 og hve Lúðvík Jósepsson brást mjög hart við. Og ég verð að segja að mig rak í rogastans þegar ég var að lesa umr. um þetta mál á Alþ. frá því í des. 1977, þegar ég las ummæli hæstv. núv. fjmrh. um þetta, sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson rifjaði reyndar upp í ræðu sinni í dag. Ég held að það sé ágætt, ekki síst hæstv. fjmrh. sjálfs vegna, að rifja upp aftur fyrir honum hér og gera það gleggra fyrir okkur aðra þm., hversu geysileg sinnaskipti hafa orðið hjá þessum hæstv. ráðh. Hann sagði um þetta mál, með leyfi hæstv. forseta: „Það er hinn þáttur málsins sem er okkur fyrst og fremst þyrnir í augum, að hér er verið að taka fjármagn lífeyrissjóðanna traustataki með löggjöf og ráðstafa því á ákveðinn hátt. Þetta fjármagn og þessir sjóðir eru að nokkru leyti bein eign verkalýðshreyfingarinnar og að nokkru leyti óbein eign. Verkalýðshreyfingin fékk því framgengt, að þessir sjóðir tóku til starfa og hafa verið byggðir upp, og hún varð á sínum tíma að kosta því til að slá nokkuð af launakröfum sínum, fórna nokkru, til þess að þetta spor yrði stigið.“ Þetta voru orð hæstv. fjmrh. fyrir einungis rúmum tveimur árum þegar mál svipaðs eðlis var til umr. hér í hv. Alþ., en þó var ráð fyrir því gert í því frv. sem þá var til umr., að lífeyrissjóðirnir hefðu mun rýmri hendur um ráðstöfun á því fjármagni, sem verðtryggja skyldi, heldur en gert er ráð fyrir í því frv. sem hér liggur fyrir, þar sem hér er alveg klippt og skorið lögð sú skylda á lífeyrissjóðina að þeir eigi að verja 40% af ráðstöfunarfé sínu til að kaupa af ríkissjóði, Byggingarsjóði ríkisins og Framkvæmdasjóði Íslands. Það eru engir aðrir sjóðir tilgreindir í þessu lagafrv. og því liggur það ljóst fyrir, að sú heimild sem áður var, að lífeyrissjóðirnir gætu keypt af stofnlánasjóðum atvinnuveganna, er felld niður með þessu lagafrv. eins og það liggur hér fyrir. Lífeyrissjóðunum eru sem sagt settar miklu þrengri skorður, miklu strangari ákvæði í þessu frv. heldur en var fyrir tveimur árum, þegar þetta frv. var til meðferðar. Og það eru furðuleg sinnaskipti sem orðið hafa hjá hæstv. fjmrh. í þessu efni nú á þessum tiltölulega stutta tíma. En þetta atriði með lífeyrissjóðina, að nú skuli vera afnumin heimildin til þess að kaupa megi skuldabréf frá stofnlánasjóðum atvinnuveganna, er enn eitt dæmi af mörgum, sem ég hef áður tilgreint í minni ræðu, um það, að verið er að taka fjármagn frá atvinnuvegunum og færa það til ríkisins, og enn eitt dæmi um það, að þessi lánsfjáráætlun og frv. til lánsfjárlaga ganga þvert á þá stefnu sem ég held að allir hugsandi menn hljóti að vera sammála um, að brýnasta verkefni í efnahagsmálum þessarar þjóðar sé að auka verðmætasköpunina í landinu, gera atvinnuvegunum kleift að auka framleiðslu sína og efla þar með grundvöll aukinnar velmegunar fyrir borgara þessa lands.



Herra forseti. Hér hafa nú farið fram miklar umr. um þá áætlun sem hér liggur fyrir, fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1980. Það er eðlilegt að menn þurfi að ræða ítarlega slíkt plagg sem þetta er. Ég hafði hugsað mér að ræða nokkuð almennt um stefnuna eða stefnuleysið sem fram kemur hjá hæstv. ríkisstj. í þessari fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, en nú hafa þrír samflokksmenn mínir þegar rætt þessa áætlun almennt og sýnt fram á fánýti hennar og haldleysi í stjórn ríkisfjármálanna. Ég held því að ég vendi mínu kvæði í kross og ræði þetta frá nokkru öðru sjónarmiði, á þann veg að taka til meðferðar tvö atriði, tvo þætti, annars vegar þátt sem varðar orkumálin og hins vegar þátt sem varðar húsnæðismálin. En þó takmarka ég mjög þetta viðfangsefni mitt og freista þess að gera það þeim mun ljósara sem ég vildi segja. En ég ætla að þessi tvö dæmi gefi hugboð um það, hvernig vinnubrögð hæstv. ríkisstj. eru almennt í sambandi við þessa fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Ég vænti þess, að ég verði ekki vændur um að ráðast þar að sem garðurinn er lægstur. Við höfum það auðvitað öll í huga að ríkisstj. lýsti yfir að orkumálin skyldu hafa forgang, það skyldi verða lögð sérstök áhersla á þau, m. a. - eins og fram er tekið í stjórnarsáttmálanum - með það að markmiði, að innlendir orkugjafar komi sem fyrst í stað innfluttrar orku og að unnt verði með viðunandi öryggi að tryggja afhendingu orkunnar til notenda. Ég held að fróðlegt væri að athuga hvað skeður í þessum efnum og hvað þessi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun boðar hvað þetta varðar. Og með því að ég ætla að leggja áherslu á og takmarka umræðuefni mitt um orkumálin við þennan þátt, þá mun ég sérstaklega ræða fjármögnun Orkusjóðs og fjóra þætti í starfsemi hans. Það er í fyrsta lagi það sem viðkemur styrkingu rafdreifikerfa í sveitum. Það er í öðru lagi jarðhitaleit. Það eru í þriðja lagi hitaveituframkvæmdir. Og það er í fjórða lagi sveitarafvæðingin, hin eiginlega sveitarafvæðing. Í júní 1979 gerði orkuráð till. til fjárlagagerðar um þessi efni. Samkv. till. orkuráðs var lagt til að varið skyldi til þessara fjögurra þátta 5.4 milljörðum kr. Ég ætla ekki að fara út í sundurgreiningu á þessu, frekar kjósa að stytta mál mitt, en þetta voru 5.4 milljarðar kr. samtals. Í fjárlagafrv. Tómasar Árnasonar var gert ráð fyrir að til þessara fjögurra verkefna færu 2.3 milljarðar. Og ekki tók betra við þegar fjárlagafrv. Sighvats Björgvinssonar leit dagsins ljós. Þá var gert ráð fyrir að til þessara framkvæmda gengju 2 milljarðar. Þetta þóttu orkuráði heldur slæm tíðindi og það var að vonum. Orkuráð hafði lagt til 5.4 milljarða, en í fjárlagafrv. í des. eru lagðir til 2 milljarðar. Þó er þess að gæta, að ef átt hefði að halda framkvæmdamætti þess, sem lagt var til í júní 1979, hefði vafalaust þurft að hækka þá upphæð um 50% a. m. k. Þegar svo var málum komið leitaðist orkuráð við að gera allt sem í þess valdi stæði til að fá leiðréttingu þessara mála. M. a. skrifaði það núv. hæstv. iðnrh. eða iðnrn. bréf 14. febr. s.1. Ég vil leyfa mér að geta þess, að á fundi orkuráðs 7. febr. samþykkti ráðið einróma eftirfarandi till. í málinu, sem send er ráðh. og hljóðar svo með leyfi hæstv. forseta: „Orkuráð samþykkir að beina því til hæstv. iðnrh., að hann beiti sér fyrir því, að till. þær um fjárframlög í Orkusjóð á árinu 1980, sem fram hafa komið í fjárlagafrv. í október 1979 og í desember 1979, verði teknar til endurskoðunar og þeim breytt í samræmi við till. orkuráðs á fundi þess 1. júní 1979, sem sendar voru hinu háa ráðuneyti með bréfi dags. 19. júní 1979.“ Með þessu bréfi til hæstv. iðnrh. fylgdi ítarleg grg. varðandi þessi mál. Þar segir í formála m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Orkuráð vill leggja ríka áherslu á þessar athugasemdir og á nauðsyn þess, að þær verði að fullu teknar til greina við afgreiðslu fjárlaga fyrir 1980. Ráðinu er vel ljós nauðsyn þess að halda ríkisútgjöldum innan hóflegra marka, en minnir á að meginhluti fjárlagatillagna þess varðar ráðstafanir til að losna við hitun húsrýmis með olíu sem nú kostar notendur um 13 milljarða kr. árlega, þannig að það er mjög dýrkeyptur sparnaður í ríkisútgjöldum að draga slíkar ráðstafanir á langinn vegna fjárskorts. Orkuráð vill því eindregið leggja til að till. þess frá vorinu 1979 verði lagðar til grundvallar fjárveitingu til Orkusjóðs við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1980.“ Í þessari grg. er ítarlega rætt um styrkingu dreifikerfis í sveitum. Og til að stytta mál mitt mun ég aðeins vitna í kafla, með leyfi hæstv. forseta, sem er á þessa leið „Í grg. þeirri, sem fylgdi átta ára áætlun orkuráðs, var á það bent, að styrking dreifiketfis í sveitum væri forsenda þess að unnt væri að dreifa raforku þar er nægði til fullrar hitunar, svo leggja mætti niður hitun með olíu. Hvarvetna í þéttbýli eru hitaveituframkvæmdir í gangi eða undirbúningi, þar sem jarðhiti er á annað borð fáanlegur, en annars staðar ýmist fjarvarmaveitur eða efling dreifikerfisins fyrir raforku sem gerir rafhitun mögulega. Átta ára áætlunin er hliðstæð framkvæmd í strjálbýlinu og augljóst er að olíuhitun verður við lýði þar löngu eftir að henni er hætt í þéttbýlinu ef einungis á að verja 700 millj. kr. til þessara mála á ári. Að mati Orkuráðs voru átta ár í rauninni hámark þess tíma sem ætla mætti í að styrkja rafdreifikerfi sveitanna. Niðurskurður úr 1700 í 700 millj. kr. á ári táknar að öðru jöfnu að framkvæmdatími lengist úr átta árum í nítján ár. Að mati orkuráðs verður ekki hjá því komist að ljúka verki þessu það snemma að strjálbýli þurfi ekki að búa við olíuhitun löngu eftir að þéttbýli hefur tekið innlenda orku í notkun til hitunar. Það væri með öllu óviðunandi. Ráðið leggur því áherslu á að till. þess um 1700 millj. kr. var í raun lágmark í þessu skyni.“ Til skýringar skal ég aðeins geta þess, að orkuráð gerði samþykkt í byrjun mars 1979 um átta ára áætlun um endurnýjun rafdreifikerfis í sveitum landsins. Samkv. þessari átta ára áætlun var nauðsynlegt að verja á ári 1700 millj. kr. - Þetta var um dreifingu rafkerfisins í sveitum. Hér er einnig langur kafli sem snýr að jarðhitaleit. Ég skal ekki lesa hann allan upp, en ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa kafla úr honum. Þar segir: „Það er skoðun orkuráðs, að við núverandi horfur í verðlagsmálum olíu sé nánast þjóðhagsleg fásinna að láta fjármagn vera flöskuháls í leit að jarðhita til húshitunar. Þarf ekki að rökstyðja slíkt með mörgum orðum. Því eru till. um jarðhitaleit 1980 við það miðaðar, að unnt sé að sinna öllum þeim verkefnum sem borarnir komast yfir. Í samræmi við þetta sjónarmið lagði ráðið til að á árinu 1980 væri 900 millj. kr. varið til jarðhitaleitar. Af þessum 900 millj. kr. var gert ráð fyrir að 150 millj. kr. færu til að bora rannsóknarholur á norðanverðu Snæfellsnesi, í grennd við Ísafjörð og Súðavík og víðar um vestanvert landið. Talið er aðkallandi að leita af sér allan grun um nýtanlegan jarðhita á þessum slóðum, áður en endanleg stefna er mörkuð í húshitunarmálum þéttbýlisstaðanna þarna. Líkur eru taldar svo litlar á að þessar boranir leiði til hitaveitna, að ekki þykir eðlilegt að ætla sveitarfélögum að kosta leitina, svo sem annars er reglan þar sem líkur á árangri teljast nægjanlegar. Er því gert ráð fyrir að boranir þessar verði kostaðar af framlögum, svo sem tíðkast hefur um hitastigulsholur og almenna jarðhitaleit.“ Ein setning til viðbótar síðar úr þessum kafla, með leyfi hæstv. forseta: „Orkuráð leggur því áherslu á upphaflegar till. sínar um 900 millj. kr. til jarðhitaleitar í ár“ - þ. e. 1980. „Það verður, eins og fyrr segir, að teljast fjarstæða við núverandi ástand og horfur í olíumálum að láta fjárskort hamla jarðhitaleit og nýtingu jarðhita í stað olíu. Kostnaður landsmanna við olíuhitun húsnæðis hér á landi nú nemur um 13 milljörðum kr. á ári á núverandi verði á olíu, þannig að til mikils er að vinna.“ Í þessari skýrslu er einnig rætt ítarlega um það sem varðar hitaveituframkvæmdir. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa nokkrar setningar úr þeim kafla. Þar segir: „Í fjárlagafrv. eru Orkusjóði ætlaðar 500 millj. kr. í þessu skyni. Ekki verður af frv. ráðið að ætlunin sé að afla meira fjár til þessara framkvæmda á væntanlegri lánsfjáráætlun fyrir 1980. En augljóst er að 500 millj. kr. er allt of lítið. Orkuráð vill ítreka þau rök sem að framan voru talin og fram koma í grg. með fjárlagatillögum þess fyrir 1980. Gildir hið sama um hitaveituframkvæmdir og áður er rakið varðandi jarðhitaleitina, að það væri meiri háttar þjóðhagslegt glappaskot að láta fjárskort tefja það að þjóðin losni við 13 milljarða útgjöld á ári hverju. Ráðið leggur því þunga áherslu á að ekki má ætla minna fé í þessu skyni í ár en 2 milljarða kr.“ Að lokum ætla ég í sambandi við þessa skýrslu að víkja nokkrum orðum að því sem sagt er í henni um sveitarafvæðinguna, hina eiginlegu sveitarafvæðingu. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Orkuráð er þeirrar skoðunar, að ekki megi dragast lengur að tengja samveitu þau fáu býli sem eftir eru og talið er rétt að tengja á annað borð. Bið þess fólks, sem þar býr, eftir rafmagni er orðin æðilöng. Í fjárlagafrv. eru 215 millj. kr. ætlaðar í sveitarafvæðingu í heild, sem rétt nægir fyrir viðbótum við eldri veitur. Þær viðbætur þola ekki bið. Táknar þetta í reynd að ekki verður um neinar nýlagningar að ræða í ár. Lengist þá enn bið fólks eftir rafmagni. Orkuráð telur að slíkt sé fólki þessu ekki bjóðandi. Átakið, sem eftir er í rafvæðingu sveitanna, er svo lítið; að ekki er áhorfsmál að ljúka því á einu ári. Ráðið ítrekar því eindregið fyrri tillögu sína um 600 millj. kr. í þessu skyni í ár. Þegar þessi 37 býli hafa veríð tengd þarf að taka til sérstakrar athugunar rafmagnsmál 38 býla, sem eru svo afskekkt að tenging við samveitur er mjög erfið eða óraunhæf.“ Skal ég svo ekki vitna frekar í þessa grg. En rétt er að taka það fram, svo að ekki valdi misskilningi, að þessi grg. er samin áður en fjárlagafrv. núv. ríkisstj. kom fram. En af því, sem ég mun segja hér á eftir, munu menn sjá að það skiptir ekki sköpum í þessu efni. Eftir þessar aðgerðir orkuráðs, sem samþykktar voru einróma, - fulltrúar úr öllum flokkum voru sammála um þetta, væntu menn þess, að hlustað væri á þau rök sem þarna koma fram. Menn væntu þess. Og menn bjuggust við að nú mundi skipta um þegar fram kæmi fjárlagafrv. núv. hæstv. ríkisstj. En hvað fólst í því varðandi þessa fjóra framkvæmdaflokka sem ég er hér að gera að umræðuefni? Það fólst í því að gert var ráð fyrir samkv. fjárlagafrv. að til þessara mála gengju 2.3 milljarðar, 300 millj. meira en frv. Sighvats Björgvinssonar gerði ráð fyrir og ekki eyri meira en frv. Tómasar Árnasonar gerði ráð fyrir. En þegar ég segi að í fjárlagafrv. hafi verið gert ráð fyrir 2.3 milljörðum til þessara mála, þá bið ég menn að hafa það í huga, að samkv. fjárlagafrv. var ekki gert ráð fyrir að þessi fjárhæð væri veitt úr ríkissjóði, nei. Ég ræddi það mál ítarlega við umr. um fjárlögin. Sýndi ég fram á þá óhæfu sem væri verið að framkvæma með slíkum ráðagerðum, að gera ráð fyrir því að Orkusjóður tæki að láni svo til allt þetta fjármagn með þeim vöxtum, sem nú eru á lánsfé, og væri gert skylt að afhenda það sem óafturkræft framlag til þessara verkefna að mestu leyti. Ég lagði líka við afgreiðslu fjárlaga áherslu á að það yrði að gera betur í þessu efni. Því mótmælti enginn. En það var látið að því liggja - ég held ég megi segja að því hafi verið lofað af hálfu hæstv. ríkisstj., að þetta yrði betrumbætt, hér væri einungis um að ræða frv. til fjárlaga, en við ættum eftir að sjá fjárfestingar- og lánsfjáráætlun og þar yrði bætt um margt sem aflaga færi í till. þeim sem lýst var við afgreiðslu fjárlaga. Að óreyndu hlutum við að taka eitthvert mark á þessum fullyrðingum og loforðum. Nú höfum við fengið í hendur þessa fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Og þegar við förum að gá að efndum í þessu efni, sem ég er að ræða um, hvað sjáum við þá? Við sjáum þá að það er gert ráð fyrir að til þessara framkvæmdaþátta í orkumálunum fari - hvað haldið þið? 2.7 milljarðar kr. Kannske hefur það verið reiknað nákvæmlega, því það er nákvæmlega 50% af þeirri upphæð sem orkuráð lagði til í júní 1979, 5.4 milljarðar. Og það er 400 millj. meira en gert var ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Þetta er á allt og sumt sem kemur út úr þessum yfirlýsingum og loforðum, 400 millj. En er það nú svo mikið? Ekki er sopið kálið þó í ausuna sé komið. Það sannast hér, því samkv. þessari áætlun eru þessar 400 millj. kr. skornar niður um 200 millj. kr. rúmar. Hvernig má þetta vera? Hvers konar fíflaskapur er þetta? Þetta er ótrúlegt í raun og veru. En vegna þess að það er ótrúlegt, þá skulum við athuga nánar hvernig þetta er gert. Ég bið menn að fletta upp í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun á bls. 13. Þar er gerð grein fyrir þessum niðurskurði. Þar segir varðandi dreifikerfi í sveitum að til styrkingar dreifikerfa í sveitum hafi verið áformað að verja alls 1086 millj. kr. og að verkefni þetta sé fjármagnað með lántöku, en það komi ekki til afgreiðslu á árinu nema 978 millj. kr. M. ö. o.: þarna eru skornar niður 108 millj. Tökum sveitarafvæðinguna, hvað segir þar á sömu bls.? Áætluð var 415 millj. kr. lántaka í fjárlögum vegna sveitarafvæðingar, en þar af verði afgreiddar 373 millj. á árinu. Af sveitarafvæðingunni á að skera niður 42 millj. Hvað segir um hitaveitulán á sömu bls.? Þar segir að til hitaveitulána sé Orkusjóði ætlað lánsfjármagn í fjárlögum til endurlána, alls 500 millj. kr., en afgreiðsla þess fjármagns sé bundin við 450 millj. árið 1980. Þessi upphæð er skorin niður um 50 millj. kr. Er furða þó að menn séu undrandi? Hvað segir á sömu síðu um jarðhitaleitina? Þar segir að framlag úr A-hluta til Orkusjóðs vegna jarðhitaleitar nemi alls 600 millj. kr. En það er tekið fram, að áformað hafi verið að auka lánagetu sjóðsins með því að afla 150 millj. kr. lánsfjár samkv. fjárlögum, þannig að 750 millj. kr. yrðu til ráðstöfunar til þessa verkefnis? Afgreiðsla lánsfjárins, sem er 150 millj., verður þó hæst 135 millj. kr. árið 1980. Á þessum lið er skorið niður um 15 millj. Þetta eru ekki stórar upphæðir. Ég er ekki að rekja þetta þess vegna. Ég er að rekja þetta til að sýna vinnubrögðin. Í orði á svo að heita, að með þessari fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sé aukið framlag til þessara þátta orkumála, sem ég er að ræða um, um 400 millj., en á borði er það ekki nema 200 millj. aukning. Þetta er í málaflokki sem ríkisstj. hefur lýst yfir að hún leggi sérstaka áherslu á, alveg sérstaka áherslu á. Þetta er varðandi framkvæmdir sem ráða mestu í bráð um það, hve vel tekst að leysa olíuna af hólmi sem orkugjafa til húshitunar. Allir eru að tala um vilja sinn í því efni að losa okkur við olíuna og hagnýta innlenda orkugjafa til húshitunar. Það hefur ekkert staðið á hæstv. ríkisstj. eða einstökum ráðherrum hennar að lýsa þessu yfir. Ég sagði að orkuráð hefði skrifað bréf 14. febr. s. l. til iðnrn., til hæstv. iðnrh. Ég tel mig standa í þeirri meiningu, að hæstv. iðnrh. hafi lagt til í ríkisstj. að það yrði orðið við óskum og tillögum orkuráðs. Ég veit ekki betur. Og ég þykist vita að hæstv. ráðh. hafi raunar áhuga á þessu. En hvernig má það vera, að slíkt mál sem þetta nái ekki fram að ganga undir þessum kringumstæðum? Mikil má andstaðan vera í hæstv. ríkisstj. fyrst þetta mál fær ekki betri afgreiðslu. Alþingi á heimtingu á að vita hvað veldur, hvaða öfl í ríkisstj. það eru sem standa gegn þessu máli. Það vantar svör við því. Ég sagði í upphafi máls míns að ég mundi leitast við að takmarka mig við ákveðin viðfangsefni í orkumálunum, það sem ég hef nú þegar rætt. En ég get ekki látið hjá líða að vekja athygli á því sem stendur á bls. 13 í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni varðandi framkvæmdir við dreifikerfi rafmagns í sveitum. Þar er tekið fram að framkvæmdir í þessu efni verði á vegum RARIK. Ég vek athygli á því, að starfsemi RARIK nær ekki yfir allt landið. Það er eitt kjördæmi, Vestfjarðakjördæmi, sem RARIK hefur ekki með að gera. Og þar eru eins og annars staðar í sveitum landsins verkefni að vinna í þessu efni. Þess vegna fer illa á því að orða þetta svo. Ég vil leyfa mér að vona að hér sé einungis um gáleysi að ræða. Og eitt er víst, að það verður ekkert ákveðið í þessu efni eftir því hvað stendur í þessari skýrslu. Samkv. landslögum er það orkuráð sem á að fjalla um ráðstöfun fjármagns sem þessa. Því verður ekki breytt nema með lögum. Þessi skýrsla hefur auðvitað ekkert lagagildi. En það er annað viðvíkjandi Orkubúi Vestfjarða sem ég kemst ekki hjá að víkja að. Ég bið menn að líta á töflu á bls. 32 í skýrslunni. Þar er um að ræða skrá yfir hitaveituframkvæmdir og þar er gert ráð fyrir að Orkubú Vestfjarða fái lánsfé að upphæð 500 millj. kr. til hitaveituframkvæmda. Orkubú Vestfjarða fót fram á miklu hærri upphæð, margfalda upphæð á við þetta, til ákveðinna framkvæmda, framkvæmda á Ísafirði, Bolungarvík og Patreksfirði. En hér er gert ráð fyrir að Orkubúið fái 500 millj. Í þessari sömu töflu eru fleiri upplýsingar. Vestfirðir hafa nokkra sérstöðu í þessum efnum og Austfirðir vegna þess að þar er minnst um hagnýtanlegan jarðvarma. Það er ekki óeðlilegt að bera þessi kjördæmi saman. Hvaða upplýsingar er að hafa um það í þessari skýrslu? Það er gert ráð fyrir að til fjarvarmaveitu á Höfn í Hornafirði verði varið 750 millj., til Egilsstaða 600 millj., til Seyðisfjarðar 450 millj., samtals 1800 millj., en 500 millj. til Orkubús Vestfjarða. Ég vil, áður en lengra er haldið, taka það skýrt fram, að ég er ekki að tala hér á móti því, að þessir austfirsku bæir fái þá fyrirgreiðslu sem hér er gert ráð fyrir. Ég vil mæla sérstaklega með því. Mér er kunnugt um þessar framkvæmdir, ég hef haft aðstöðu til að setja mig inn í þessar framkvæmdir og undirbúning þeirra. Ég hef á þeim vettvangi, þar sem ég hef komið því við, lagt mitt lóð á vogarskálarnar til að styðja þessar framkvæmdir. Hér er um þrjá staði að ræða á Austfjörðum. Orkubú Vestfjarða bað um fyrirgreiðslu vegna þriggja staða. Menn verða að hafa í huga að Orkubú Vestfjarða er ekki orkufyrirtæki eins staðar. Það er orkufyrirtæki heils kjördæmis allra þéttbýlisstaða og strjálbýlis á Vestfjörðum. Er undarlegt þó að ég spyrji: Hver er ástæðan fyrir því, að Orkubú Vestfjarða fær ekki hliðstæða afgreiðslu í þessum efnum og þessir þrír staðir á Austfjörðum? Ég sé ekki annað en þetta sé alveg hliðstætt. Og eins og þörfin er mikil fyrir austan og ég lagði áherslu á áðan, þá er hún ekkert minni fyrir vestan. Ég óska eftir að fá skýringar á þessu. Ég get ekki neitað því, að mér hefur komið ýmislegt í hug. T. d. hefur mér komið í hug hvort þetta gæti farið eitthvað eftir styrkleika kjördæmanna í ríkisstj. Ég ætlast ekki til þess, að hæstv. iðnrh. svari þessu, en ég hefði mjög gjarnan viljað spyrja hæstv. sjútvrh. að þessu. En kannske ætti ég fyrst og fremst að spyrja hæstv. forsrh. Ég minnti á að á Vestfjörðum, fyrir Vestfjarðakjördæmi, er eitt orkufyrirtæki. Það á sina sögu, eins og margir munu kannast við. Hæstv. forsrh. var iðnrh. og fór með orkumál í stjórn Geirs Hallgrímssonar 1974–1978. Hæstv. forsrh. sem iðnrh. hélt fram ákveðinni stefnu um skipulag orkumála. Stefnan var sú, að það bæri að vinna að því að mynda svokölluð landshlutafyrirtæki í orkumálum fyrir hvert kjördæmi. Það var ekki látið sitja við orðin tóm. Það voru skipaðar sérstakar undirbúningsnefndir í öllum kjördæmum landsins af hæstv. núv. forsrh., þáv. iðnrh., til að vinna að framgangi þessarar stefnu. Hver er árangurinn? Hann er ekki áþreifanlegur nema í einu kjördæmi, í Vestfjarðakjördæmi, þar sem Orkubú Vestfjarða var stofnað. Nú vil ég spyrja hæstv, forsrh. hvort hann hafi, miðað við þessa forsögu málanna, ekki neitt við það að athuga að það fólk, sem var reiðubúið að ganga til samtaka og hrinda stefnu hans í framkvæmd í sínum landshluta, skuli ekki njóta sama réttar og fólk í öðrum kjördæmum sem fór ekki að ráðum hans eða hefur ekki farið enn. Hér er um stórmál að ræða hvernig sem á það er litið. Það er stórt hagsmunamál byggðanna á Vestfjörðum og það er mikið réttlætismál að Vestfirðingar verði ekki látnir gjalda þess, að þeir fóru að ráðum hæstv. núv. forsrh. og þáv. iðnrh. og stofnuðu heildarsamtök í orkumálum fyrir allt kjördæmið. Ég segi að Vestfirðingar megi ekki gjalda þess. Það segi ég vegna þess að það eru allar sömu ástæður til að veita þrem þéttbýlisstöðum á Vestfjörðum fyrirgreiðslu eins og það eru ástæður til að veita þrem stöðum á Austfjörðum slíka fyrirgreiðslu. Ég sagði í upphafi ræðu minnar að ég ætlaði aðeins að víkja að tveim þáttum og það lítillega. Hinn þátturinn var húsnæðismálin. Nú er það svo, að samkv. stjórnarsáttmálanum ætlar hæstv. ríkisstj. ekki að vera aðgerðalaus í húsnæðismálunum. En við höfum orðið fyrir vonbrigðum í þeim efnum eins og mörgu öðru og það jafnvel þó menn hafi ekki í upphafi gert sér miklar vonir um þessa hæstv. ríkisstj. Við afgreiðslu fjárlaga kom strax í ljós áhugi hæstv. ríkisstj. á að efla veðlánakerfi til húsbygginga. Ríkisstj. féll fyrir þeirri freistni þá að rýra tekjustofna Byggingarsjóðs ríkisins, rýra það framlag sem átti að ganga til Byggingarsjóðsins frá ríkissjóði. Þetta voru slæmar fréttir og þeir, sem ábyrgð bera á framkvæmd þessara mála, leituðust við að spyrna við fæti, reyna að fá þetta leiðrétt. Þannig var það, að 18. mars var samþykkt í húsnæðismálastjórn till. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Samkv. frv. til fjárlaga fyrir árið 1980, sem nú er til meðferðar í hv. Alþingi, er gert ráð fyrir verulegri skerðingu á lögbundnum tekjustofnum til húsnæðismála, sem markaðir eru í lögum Húsnæðismálastofnunar ríkisins frá 1970. Þarna er um að ræða tekjustofna sem ákveðnir voru í samráði við aðila vinnumarkaðarins til eflingar íbúðarhúsabygginga, m. a. á félagslegum grundvelli. Sú skerðing á mörkuðum tekjustofnum, sem fram kemur í fjárlagafrv., nemur um 35% eða 3.8 milljörðum kr. Ljóst er að ef af þessari skerðingu verður getur það haft mjög alvarleg áhrif á stöðu Byggingarsjóðs ríkisins, því að þessir tekjustofnar hafa stóraukið eigið fé sjóðsins og gert honum mögulegt að halda uppi lögbundinni lánastarfsemi til hinna ýmsu þátta húsnæðismála. Húsnæðismálastjórn væntir þess, að hæstv. ríkisstj. og Alþingi íhugi vandlega þetta mál áður en endanleg ákvörðun verði tekin um stórfelldan niðurskurð á mörkuðum tekjustofnum Byggingarsjóðs, sérstaklega þegar til þess er litið, að stöðugt er verið að bæta nýjum verkefnum á sjóðinn á sviði lánveitinga.“ Þessi till. var samþykkt samhljóða í húsnæðismálastjórn. Þar eru, eins og kunnugt er, menn úr öllum stjórnmálaflokkum. Allir sáu hvílík óhæfa hér var að gerast og framin var með afgreiðslu fjárlaganna. Nú er að finna nokkur orð um fjármögnun Byggingarsjóðs ríkisins í þessari fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Þar er gert ráð fyrir að Byggingarsjóður ríkisins fái 7.3 milljarða kr. af sölu verðbréfa, skyldusparnaðarfé sé 8.5 milljarðar og lántaka hjá Atvinnuleysistryggingasjóði sé 2.2 milljarðar. Og þar segir að með þessu sé gert ráð fyrir að heildarútlán sjóðsins séu 22.3 milljarðar á þessu ári og hækkunin nemi 45.3% frá árinu 1979. Mér er ekki ljóst hvernig þessi tala, 22.3 milljarðar, er fengin, ef það er ekki prentvilla eða annað slíkt, því þetta er ekki rétt tala miðað við áætlun þá sem húsnæðismálastjórn hefur gert um útlán ársins í ár og gerði 21. febr. s.1. Þar er gert ráð fyrir-að það þurfi 23.2 milljarða. En látum þetta vera. Hér er gert ráð fyrir að í stað þess að veðlánakerfið haldi óafturkræfum framlögum úr ríkissjóði, þá sé því gert að afla fjár í staðinn á hinum almenna lánamarkaði með þeim kjörum sem þar eru. En sagan er ekki öll sögð með þessu. Hún er ekki nema hálfsögð. Fyrir þinginu liggur frv. um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir að verkefni Byggingarsjóðsins sé stóraukið frá því sem nú er. Í grg. með frv., sem ekki verða bornar brigður á, er gert ráð fyrir að þessi aukning kosti, þegar til framkvæmda er komin, um 10 milljarða kr. á ársgrundvelli á verðlagi ársins 1979. Nú er það augljóst mál, að það er tómt skrum og verra en skrum að ætla að samþykkja þessi auknu verkefni fyrir íbúðalánakerfið nema því sé séð fyrir tekjustofnum á móti. Það er ekki gert í þessu frv. Síðustu fréttir af þessu máli eru þær, að ríkisstj. sé búin að ákveða að fá þetta frv. afgreitt á þessu þingi. Að undirlagi ríkisstj. voru afhentar hátt í 100, eða 80 brtt. við þetta frv. í hv. félmn. Ed. í morgun. En ég hygg að mér sé óhætt að segja hér að þar finnist engin raunhæf tillaga um fjáröflun fyrir kerfið. Ég ætla ekki að ræða þetta mál frekar. Því minnist ég á það, að ég hygg að það sé á sama veg og sá þáttur orkumálanna, sem ég reifaði hér áðan, gott dæmi um vinnubrögð hæstv. ríkisstj. og gott dæmi um það, hvers virði fjöldamargt er í þessari skýrslu sem við nú ræðum. Því miður, það verður að segjast eins og er, er það léttvægt fundið.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Vestf. gerði það hér að umræðuefni, hvort ekki hefði meira fjármagn fengist í hitaveitumál á Vestfjörðum ef styrkleiki þm. úr því kjördæmi væri meiri í ríkisstj. Þetta veit ég að er ekki til komið af hans hendi sem vantraust á þá sem styðja stjórnina, heldur hitt, hvort ekki sé rétt að taka það til alvarlegrar íhugunar að bæta við liðsauka úr kjördæminu og taka upp samvinnu við hæstv. forsrh., en ég veit að á milli þeirra hefur löngum verið mikill vinskapur, eins og menn muna gjarnan frá þeim tíma þegar Orkubú Vestfjarða var í fæðingunni. Það hefði samt mátt gera þennan samanburð á öllu sanngjarnari hátt með því að bera saman þær fjárveitingar sem fara til hitaveituframkvæmda og raforkuframkvæmda á þessum svæðum, og óneitanlega hefði hlutur Vestfjarða komið mun betur út úr þeim samanburði, ef þar hefði verið litið á hinar miklu framkvæmdir sem eiga sér stað með lagningu byggðalínunnar. Ég vil samt undirstrika það, að óneitanlega fannst mér hans málflutningur allur stórum málefnalegri en þegar ég hlustaði á hv. 3. þm. Vestf. vera hvað skotglaðastan hér í ræðustól í dag. Það var ekki nóg með að flestar tölur í þessu frv. væru gagntýndar, heldur gerði hann mjög lítið úr rithæfni þeirra manna, sem gengið hefðu frá þessu plaggi, og lét í það skína, að þeir væru heimskir. Nú er það svo, að það er ekki undarlegt þó að hv. þm. hugleiði ritleiknina. Hann glímdi við það dálítinn tíma sinnar ævi að vera ritstjóri dagblaðs og bæði blaðið og hann áttu þá allt undir því, hvaða hæfileikar væru til, hvort rithæfni hans væri slík að lesendahópurinn stækkaði og blaðið efldist. Eitthvað virðist það hafa farið á annan veg, því niðurstaðan varð sú að blaðið hafði ekki efni á því að njóta hans hæfileika. Og satt best að segja er óvíst að blaðið væri til hefði verið haldið áfram á sömu braut. Í ræðuflutningi manna hér í kvöld hefur verið þó nokkuð drepið á verðbólguna, og vissulega er eðlilegt að um hana sé rætt þegar lánsfjáráætlun liggur fyrir. Það kom fram í ræðu hæstv. forsrh., að hann vill standa við fyrirheit um verðtryggingu sparifjár, og það tel ég vel. En ég vil koma því hér á framfæri, að ég held að útreikningur eftir svokallaðri lánskjaravísitölu sé ekki gæfuleg leið í þeim efnum. Það sé of flókin leið og bankakerfið gæti legið undir grun um að þeir útreikningar séu ekki réttir. Ég tel miklu eðlilegra að miða þá útreikninga við gengi algengustu gjaldmiðla viðskiptaþjóða okkar. Með því móti væri hægt að hafa þá útreikninga miklu auðveldari, þannig að meira traust skapaðist á milli þeirra, sem leggja fjármagn inn í bankana, og bankakerfisins. Hitt atriðið, sem ég tel að sé algjört grundvallaratriði ef draga á úr verðbólgunni, er rétt gengisskráning á hverjum tíma. Ef gengið er rangt skráð leiðir það til þess, að kaupæði skapast í landinu. Ég tel að hvað sem gert er til þess að draga úr kaupæði með öðrum aðgerðum beri ekki árangur ef gengið er rangt skráð. Jafnframt blasir það við, að ekkert er hættulegra hinum dreifðu byggðum þessa lands en röng gengisskráning. Þar eru framleiðslusvæðin, og ef gengið er rangt skráð leiðir það til þess, að það er verið að afhenda verðmæti framleiðslusvæðanna til þjónustusvæðanna á röngu verði. Sú fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, sem hér liggur frammi, gerir ráð fyrir að harkalegum aðgerðum verði beitt til að taka fjármagn úr umferð úr hinu almenna bankakerfi. Vissulega er það hluti af þeirri víðleitni að draga úr verðbólgunni. Ég held að í beinu framhaldi af því sé rétt að hugleiða umr. þær sem átt hafa sér stað um greiðslubyrðina vegna erlendra skulda. Að mínu viti skiptir höfuðmáli í hvað því fjármagni er varið sem við tökum að láni erlendis. Ef því fjármagni er varið til gjaldeyrisskapandi framkvæmda eða til gjaldeyrissparandi framkvæmda tel ég að það sé hægt að taka mikið af erlendum lánum. Aftur á móti er það svo, að sumir hlutir eiga ekki heima í þeirri lánsfjáráætlun sem hér er þótt þeir séu þar, og flokkast ekki undir þetta. En ég vil taka undir það, að það er mun skynsamlegra og eðlilegra að tala um greiðslubyrðina sem hlutfall af þjóðartekjum heldur en sem hlutfall af útflutningsverðmætum. Það er réttara að leggja saman þann kostnað, sem þjóðin hefur, annars vegar, greiðslubyrðina, og hins vegar það sem sparast vegna aðgerða í orkumálum, lækkar sem sagt greiðslur vegna olíukaupa, - leggja þessa tvo þætti saman og skoða í hvaða átt þróunin er, heldur en að horfa aðeins á greiðslubyrðina sem hlutfall af útflutningsverðmætunum. Í þeirri áætlun, sem hér liggur fyrir, kemur berlega fram á bls. 31, að það er fyrst og fremst til eins málaflokks sem um aukningu er að ræða. Það er til þessa málaflokks sem varið er svo miklu fjármagni, að lánsfjáráætlunin er spennt til hins ýtrasta, þ. e. til orkuframkvæmda. Ef við rennum augunum yfir þá liði, sem þar eru upp taldir á bls. 31, komumst við fljótlega að því, að sennilega væri hægt að finna marga einstaklinga hér í þinginu sem mundu vilja bæta við þær upphæðir sem fyrir eru. Ég get fullkomlega tekið undir margt í ræðu hv. 4. þm. Vestf. sem hann sagði um það. En alveg eins og ég er samþykkur þeim ákvörðunum, sem þar liggja fyrir, alveg eins þykir mér erfitt að standa frammi fyrir því að vera stillt upp við vegg og sagt að það sé búið að taka vissa hluti að láni og þess vegna verði ekki aftur snúið með þær ákvarðanir á þessu ári. Þar á ég t. d. við ákvörðun um að fjárfesta í málmblendiverksmiðjunni á Grundartanga upp á 8 milljarða á þessu ári. Það er gert ráð fyrir að með þeim fjárfestingaráformum verði hægt að taka annan ofninn í notkun í september í haust. En það vill einmitt svo til, að á þeim tíma er vetur að ganga í garð og þá verður ekkert rafmagn til að nota við bræðslu í þessum ofni. Þetta leiðir hugann að því, hvort röðun framkvæmdanna er ekki röng. Það hefði verið eðlilegt að seinka þessum framkvæmdum um hálft ár og sjá til þess að ofninn kæmi í gagnið næsta vor þegar vetur væri liðinn og raforkuframleiðsla væri farin að aukast. Þessi framkvæmd er snarvitlaust tímasett. Í sjónvarpi urðu þeir um það ásáttir, formaður fjvn., hv. 5. þm. Vesturl., og forstjóri málmblendiverksmiðjunnar, að það skipti miklu máli að raða framkvæmdum rétt, í rétta röð. Ég vildi gjarnan að upplýst yrði hér hvernig á því stendur, að þessi ákvörðun er tekin um 8 milljarða til að byggja á þessu ári ofn sem fær ekkert rafmagn fyrr en næsta vor. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri hér. Ég sé að hæstv. forseti Nd. er farinn að verða órólegur og hefur hug á að hafa sætaskipti sem fyrst.



Herra forseti. Það er kannske ekki úr vegi að ég mæli nokkur orð hér við þessa umr. sem væntanlega er senn á enda. Ég skal reyna að hafa þau færri en ég gjarnan vildi vegna þess hvernig háttað er þingstörfum. Mönnum er ætlað að sitja á deildarfundi að loknum fundi hér í Sþ. Það hafa sumir látið að því liggja, bæði í umr. hér og utan hennar, að mitt ráðuneyti ætti eitthvað í þeim króga sem hér er til umr., fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir 1980, og þykir sumum krógi þessi helst til stór og hlutur iðnaðar og orkumála í honum, en öðrum þykir hann helst til lítill og næstsíðasti ræðumaður kom einmitt að því máli. Ég á raunar sem iðnrh. nú sem fyrr fremur auðveldan leik að koma hér upp í ræðustól eftir að hv. 4. þm. Vestf. hefur talað, a. m. k. þykir mér gott að hafa hann nærri þegar ýta þarf á um skynsamlegar framkvæmdir á svíði orkumála. Hann hefur oft tekið til máls hér síðan ég kom hingað til þings og lagt orð í belg mjög í þá átt sem ég gjarnan tala ýmist í þingi eða utan. Ég get gert mörg af hans orðum að mínum í sambandi við nauðsyn þeirra framkvæmdaþátta sem hann gerði sérstaklega að umræðuefni. Það var einn orðhagur og hógvær maður sem vék að því í dag í umr., hv. formaður þingflokks Alþfl., að það færi nú ekki minna fyrir mér en svo, að ég væri heill þrýstihópur. En ekki hefur það nægt til að koma öllum áhugamálum okkar hv. 4. þm. Vestf. fram, og þykir mér ágætt að hafa hann þar við hlið í þrýstihópi, einnig þó hann sé í stjórnarandstöðu. En raunar finnst mér margt í hans máli benda til þess, að hann sé nokkuð milli vita, eins og hv. síðasti ræðumaður vék hér að, miðað við þær kröfur og það traust sem hann að mörgu leyti ber til þeirrar ríkisstj. sem nú situr, og ekki þarf ég að kvarta undan verkum hans í sambandi við fyrirgreiðslu mála sem koma til iðnn. í hv. Ed. Ég vil þó, áður en ég vík nokkrum orðum að nokkrum megindráttum í sambandi við orku- og iðnaðarmál sem tengjast þessari fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, gera örfáar athugasemdir við mál hv. 4. þm. Vestf., þar sem hann var með samanburð á till. orkuráðs og þeim niðurstöðum eða þeim till. sem liggja fyrir í þessari fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Hann lét að því liggja, að af 5.4 milljörðum, sem orkuráð hefði gert till. um til tiltekinna fjögurra liða á þessari áætlun, styrkingar rafdreifikerfa í sveitum, til jarðhitaleitar, til hitaveitna og sveitarafvæðingar, væru aðeins 2.7 milljarðar hér inni eða sem svaraði helmingi af þessari upphæð, raunar tæplega það ef tekið væri tillit til að ekki ætti að greiða allt út á þessu ári. Hér er um nokkuð villandi upplýsingar að ræða, því hv. þm. tekur hér inn 2 milljarða í hitaveitulánum sem orkuráð óskaði eftir að rynnu í gegnum Orkusjóð. Það var spurningin að velja á milli þess, að fjármagn til hitaveitulána umfram það, sem er á lánsfjáráætlun sem erlent lánsfjármagn, rynni í gegnum Orkusjóð eða í gegnum Lánasjóð sveitarfélaga. Ég hef verið svipaðrar skoðunar og hv. 4. þm. Vestf., að að mörgu leyti væri skynsamlegt að sameina þessar fjárveitingar úr innlendum sjóðum og hef ég einmitt haft Orkusjóð þar í huga. Þetta hefur ekki enn orðið að ráði, en þarf að athuga. En Lánasjóður sveitarfélaga hefur, eftir því sem ég best veit, nær 2.5 milljarða kr. til að ráðstafa til hitaveitulána. Þar af eru 2 milljarðar eyrnamerktir, ef svo má orða, í þessari fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Þetta vil ég benda á, en margt fleira mætti segja um það sem hv. þm. vék að. Ég vil aðeins nefna það sem hann talaði um sveitarafvæðingu, að í því frv., sem lagt var hér fram á jólaföstunni til fjárlaga, var sú upphæð aðeins 200 millj. kr. eða þar um bil, en var síðan lyft eða tvöfölduð frá því marki, en er þó engan veginn í því horfi sem ég hefði kosið. Vil ég þá víkja í framhaldi af þessu nokkrum orðum að þætti orku- og iðnaðarmála í þessari áætlun. Ég held að þegar á hana er litið sem heild komi talsvert annað út úr dæminu og blasi önnur mynd við en sú sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson var að draga hér upp, og hafa raunar ýmsir undan því kvartað að hækkanir til þessara málaflokka væru meiri en æskilegt væri og erlend lántökuþörf af þeim sökum meiri. Ég vil í þessu sambandi benda á að hlutur orkuframkvæmda mun vera um 56% af því lánsfjármagni, sem gert er ráð fyrri að afla, og til iðnaðarframkvæmda er varið umtalsverðum hlut, þannig að samanlagt er hlutur þessara tveggja þátta trúlega nálægt 70% eða þar um bil af lánsfjármagni og hef ég þó ekki reiknað það nákvæmlega út. Varðandi raforkuframkvæmdir liggur það fyrir, að hér er gerð till. um aukningu á framkvæmdum að magni til milli ára um 46% til raforkuframkvæmda. Þetta eru ofur eðlileg viðbrögð við þeim atburðum sem urðu á síðasta ári í orkumálum með hinni gífurlegu verðhækkun á innfluttri orku og endurspeglast einnig í fjárveitingum til hitaveituframkvæmda, þar sem magnaukningin er metin vera 17%. Ég ætla ekki að fara út í einstaka þætti af því, sem á bak við þessar tölur býr, eða heildarupphæðir til þessara málaflokka, þó að margt mætti um það segja. Þarna vegur vissulega hlutur Landsvirkjunar og þeirra þýðingarmiklu framkvæmda, sem hún stendur fyrir, þyngst í raforkuframkvæmdunum, en einnig er gert meira átak á sviði almennra framkvæmda á vegum Rafmagnsveitna ríkisins, Orkubús Vestfjarða og ríkissjóðs, þar sem eru byggðalínur, heldur en áður hefur verið. Sama gildir raunar um dreifikerfi í sveitum, þó að engan veginn sé þar jafnmikið að gert og ástæða væri til að mínu mati. Ég vil upplýsa það hér, að ráðuneyti mitt gerði till. sem voru umfram þetta, eftir að hafa metið gagnrýnt þær óskir sem fyrir lágu, og þarna munaði í þeim till., sem til meðferðar voru á síðustu stigum þessa máls, um 5 milljörðum eða svo vegna raforkuframkvæmda, sem til álita komu, og 2.5 milljörðum vegna hitaveituframkvæmda. En ég er engan veginn þar með að kvarta undan því hér, að ekki hafi verið á víðunandi hátt leyst úr þessum málum miðað við það mismunandi mat sem menn hafa innan ríkisstj. á því, hvað sé réttmætt og æskilegt að ráðast í mikið og færast mikið í fang, alveg á sama hátt og skoðanir munu vera skiptar um það í herbúðum stjórnarandstöðu, eins og glögglega hefur komið fram hér í umr. Ég geri ekki lítið úr því, að hér eru álitamál á ferðinni. En þó held ég að það sé sameinaður hugur þm., langflestra a. m. k., að orkuframkvæmdir séu forgangsmálaflokkur við þær aðstæður sem við búum nú við og því sé ekki ágreiningur um að þar hafi borið að herða mjög á frá því sem áður var. Við undirbúning þessa máls lét ég gera sérstaka athugun á því, hvort reikna mætti með að nú væri einhver sérstakur toppur, einhver sérstakur öldufaldur í sambandi við þessar framkvæmdir, miðað við horfur á allra næstu árum. Sú athugun leiddi í ljós að svo er ekki. Ýmsir lögðu eðlilega fram slíkar spurningar: Er það ekki svo, að það dragi verulega úr fjárfestingarþörf á sviði orkumála og iðnaðarmála á næstu 1–2 árum, m. a. vegna þess að fjárveitingar til Hrauneyjafossvirkjunar hafa þrefaldast að krónutali milli ára 1979–1980? Umrædd athugun leiddi í ljós að þörfin, sýnileg þörf til fjárfestingar á þessum sviðum, er síst minni á næsta ári, raunar heldur meiri en minni, og ámóta á árinu 1982. Þetta tel ég mikilvægt að hafa með í myndinni. Það var því ekki um það að ræða að hægt væri að ýta þarna miklu út af í von um að það væri mun meira rými til að bregðast við þessari framkvæmdaþörf á næsta ári, nema síður væri, og í samræmi við það reyndi ég og aðrir stuðningsmenn þessara mála að fá lyktir að því er það varðaði við undirbúning þessa máls. Svo aðeins varðandi iðnaðarmálin. Þar tel ég að á mörgu hafi verið bót ráðin, margt hafi áunnist, þó að sjaldan sé fullnóg að mati þeirra sem áhuga hafa á víðkomandi málaflokki, að nokkuð hafi áunnist í fjárveitingum til iðnaðarmála, bæði í sambandi við fjárlagagerð og fjárlögin og eins í sambandi við þessa fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Ég vil aðeins víkja hér að liðum sem eru bundnir og voru bundnir þegar undirbúningur hófst að þessu máli og síðasti ræðumaður raunar vék að, en það er fjárfesting til stóriðjuframkvæmda eða orkufrekra iðnaðarfyrirtækja sem ákvarðanir höfðu verið teknar um fyrir allnokkru. Vegna þess að spurt var sérstaklega um járnblendiverksmiðjuna og 8 milljarða fjárfestingu á hennar vegum í ár vil ég aðeins rifja það upp, að veturinn 1978–1979, við undirbúning fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar þá, beitti ég mér fyrir því sérstaklega að fá endurskoðaðan samning um uppbyggingu þessa fyrirtækis varðandi 2. áfanga sem verið var að taka þá ákvarðanir um að gera bindandi pantanir varðandi bræðsluofn 2 hjá þessu fyrirtæki. Mér sýndist að það væri, eins og getið var um hér áðan, ekki rétt tímasetning á þessari framkvæmd sem lögfest hafði verið. Það var leitað eftir því með samþykki ríkisstj. þá að fresta 2. áfanga þessarar framkvæmdar um 6–9 mánuði, þannig að þessi 2. bræðsluofn verksmiðjunnar tæki ekki til starfa fyrr en vorið 1981. Það var látið á það reyna af fyllsta þunga gagnvart fyrirtækinu og hinum erlenda samstarfsaðila hvort hægt væri að ná þessu fram, en það gekk ekki. Það reyndist ekki unnt að ná samkomulagi um þessa tilfærslu. Þegar óskað var upplýsinga frá raforkusalanum á þeim tíma um það, hvort raforka yrði tryggð á þessum vetri vegna þessa ofns, þá fengum við það svar í iðnrn. að á því léki vart vafi að raforka væri til. Þetta sýnir mönnum að á skömmum tíma hafa skipast veður að því er mat snertir að þessu leyti, því að allir vita hvernig horfur eru nú í sambandi við orkukerfi landsmanna, framboð á raforku á komandi vetri, og raunar þurfti að grípa til skömmtunar á síðasta vetri. Ég vil aðeins nefna það hér, að á þessari áætlun nú eru 250 millj. kr. til nýiðnaðarverkefna. Þar er um að ræða að vísu helst til lága upphæð að mínu mati, en þó smávegis fjármagn vegna undirbúnings iðnaðarkosta sem nú eru allnokkuð á veg komnir og væntanlega verður hægt að taka ákvarðanir um á þessu ári. Þarna er um að ræða saltverksmiðju á Reykjanesi, 1. áfanga hennar fram yfir þann tilraunarekstur sem hefur verið í gangi, steinullarverksmiðju, sykurverksmiðju, sem svo er kölluð, og e. t. v. stálbræðslu. Þetta eru iðnaðarkostir sem kalla á fjárfestingu upp á 7–10 eða 12 milljarða hver eða svo, og gæti á það reynt við lánsfjáráætlun komandi árs að veita fjármagn til þeirra, en þá hefur létt á fjárfestingarþörf vegna stóriðjuframkvæmda sem nú eru í gangi við járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga og skapast væntanlega möguleikar til að ráðast í þessi fyrirtæki ef niðurstöður reynast jákvæðar við nánari athugun. Stjórnarandstæðingar hafa við umr. undan því kvartað, að atvinnuvegirnir séu sérstaklega afskiptir í sambandi við þessa fjárfestingar- og lánsfjáráætlun og atvinnuvegasjóðirnir búi við skarðan hlut. Ég vil ekki gera lítið úr því, að eflaust hefðu margir kosið að sjá ríflegri upphæðir til vissra þátta á þessu sviði. En þegar menn eru að bera saman milli ára og líta aftur til ársins 1979 í þeim samanburði, þá er rétt að haft sé í huga að frá þeim tíma hefur ávöxtun á fjármagni þessara fjárfestingarlánasjóða atvinnuveganna breyst nokkuð til batnaðar, og raunar reið þar á vaðið aðalstofnlánasjóður iðnaðarins, Iðnlánasjóður, sem leggur til með eigin fjármögnun 1.5 milljarða kr. sem hann hefur til ráðstöfunar, en aðrir lánasjóðir atvinnuveganna eru því miður enn sem komið er ekki með sams konar rekstur að þessu leyti, en það stefnir væntanlega í rétta átt. Og ef litið er til þessa stofnlánasjóðs iðnaðarins miðað við árið á undan, þá kemur fram í þessari áætlun að þar er um að ræða aukningu á lánsfjármagni eða ráðstöfunarfé um 97% eða þar um bil, þannig að um verulega aukningu á ráðstöfunarfé á að vera að ræða. Ástæða væri til að víkja hér að mörgum öðrum þáttum. Ég vil nefna í lokin tvennt sem er mjög haft í umræðu, þegar rætt er um þessa fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, af þeim sem telja að hér sé í of mikið ráðist, við séum að binda okkur of þunga bagga í erlendum lántökum og hefðum átt að hafa þar verulega annan hátt á. Ég heyri þó í þessari umr. að þar eru stjórnatandstæðingar engan veginn á einu máli, eins og glöggt hefur fram komið í þeirra málflutningi. Ég taldi mér skylt og mitt rn. við undirbúning fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar að leitast við á stuttum tíma, sem til ráðstöfunar var, að fá einhver svör við spurningum sem margir bera fram í þessu sambandi: Hver eru líkleg verðbólguáhrif af auknum erlendum lántökum? Margir gera því skóna að þau séu stórfelld og af þeim sökum sé hið mesta óráð að bæta þarna við umfram það lágmark sem sett var af Seðlabanka Íslands á s. l. hausti. Því spurði ég auk Seðlabankans einnig Þjóðhagsstofnun og auk þess nokkra vísa hagfræðinga sem ég ætla ekki að fara að vitna hér í. Ég vil aðeins vitna til Þjóðhagsstofnunar sem var spurð: Hvað teljið þið líklegt að verðbólguáhrif verði vegna viðbótar í erlendum lántökum til orku- og iðnaðarmála miðað við tiltekna skiptingu á innlendum og erlendum kostnaði og viðbót frá 10 og upp í 40 milljarða umfram 70 milljarða sem um var rætt á s. l. hausti? Úr svari Þjóðhagsstofnunar vil ég taka eftirfarandi tilvitnun, en það barst rn. 15. apríl. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Taka mætti dæmi um 10–40 milljarða viðbótarlántöku erlendis, það er víðbótarlántaka við þessa 70 milljarða. Ef gert er ráð fyrir að 60% fjárins sé varið beint til kaupa á erlendum aðföngum veldur þessi viðbótarlántaka 4–16 milljarða kr. aukningu peningaframboðs innanlands og verðlagsáhrifin yrðu eftir ofangreindum reikningum á bilinu 1–5%. Ætla má að þau áhrif verði að mestu komin fram á tveimur árum, en hraðast fyrst. Að sjálfsögðu er hér aðeins um grófa ágiskun að ræða því að óvissuþættirnir eru margir, ekki aðeins hvað snertir verðbreytingarnar sjálfar, heldur einnig hvað varðar tímasetningu áhrifanna.“ Og í lokin segir í þessu áliti: „Forsenda allra þessara dæma er að full atvinna sé fyrir í hagkerfinu þegar lánsféð er aukið og að ekki verði breyting á innlendri lánastarfsemi eða ríkisbúskap til mótvægis erlendri lántöku.“ Þarna er sem sagt ekki gert ráð fyrir neinum sérstökum ráðstöfunum til mótvægis þessu. Ég held að ef þessar upplýsingar eru réttar - ég vil ekki leggja mat á það, en þær falla saman við álit sem ég hef fengið frá öðrum aðilum um þetta efni - þá fari menn býsna mikið villtir vegar þegar verið er að tala um að þessar erlendu lántökur til skynsamlegra framkvæmda á sviði orkumála og iðnaðarmála og til annarrar skynsamlegrar fjárfestingar í landinu séu stórvægilegar. Hér er ekki verið að tala um 40 milljarða, sem valdið gætu 5% verðlagsáhrifum á tveimur árum eða þar um bil, heldur 15 milljarða samkv. fyrir liggjandi lánsfjáráætlun, áformum um töku erlendra lána til viðbótar umræddum 70 milljörðum, og geta menn þá með hlutfallareikningi séð hver áhrifin yrðu væntanlega af þessu á tveimur árum eða þar um bil. Við þetta er að bæta, að ég held að aukning á framleiðni innan atvinnuvega, gjaldeyrissparnaður vegna orkuframkvæmda, komi til baka sem verðbólguminnkandi þáttur, ef rétt er á málum haldið, þannig að þarna þurfi ekki að vera um teljandi verðbólguáhrif að ræða ef rétt er valið um fjárfestingu. Annað atriði, sem ég vil að lokum nefna, eru þensluáhrifin. Menn segja: Þetta er skelfilegt, það er þegar þensla í þjóðfélaginu víða og ekki er á hana bætandi. - Og ég taldi skylt að leita einhverra svara við þessu og lagði spurningar um þetta fyrir Framkvæmdastofnun ríkisins sem leitaðist á mjög skömmum tíma við að veita nokkur svör og gerði vissulega fyrirvara um nákvæmni á þeim niðurstöðum. En ég leyfi mér að vitna í svar Framkvæmdastofnunar um þetta, dags. 28. apríl, þar sem segir: „Almennt um stöðu á vinnumarkaði í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð má segja að allt bendir til þess, að byggingarframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu verði í minna lagi í sumar, sbr. meðfylgjandi skýrslu um atvinnuhorfur í byggingariðnaði á höfuðborgarsvæðinu. Utan höfuðborgarsvæðisins eru hins vegar víða miklar byggingarframkvæmdir í gangi. Þær framkvæmdir í orkumálum, sem helst vekja óttann um þensluáhrif á vinnumarkaði, eru Hrauneyjafossvirkjun og hitaveituframkvæmdir í Borgarfirði (þar sem einnig standa yfir framkvæmdir við Borgarfjarðarbrú). Reynslan sýnir þó að vinnuafl í þessari atvinnugrein er hreyfanlegt, a. m. k. til skamms tíma, og fjarlægð þessara staða frá höfuðborgarsvæðinu er tiltölulega lítil.“ Meginniðurstaða í þessu áliti Framkvæmdastofnunar er það, að ekki sé ástæða til að óttast verulega ofþenslu á vinnumarkaði vegna þessara framkvæmdaáforma, sem raunar voru allnokkru meiri en hér liggja fyrir till. um á sviði iðnaðar- og orkumála, og frekar minni framkvæmdir í byggingariðnaði hér á þéttbýlissvæðinu, sem við erum stödd á, vegi upp á móti eftirspurn eftir vinnuafli ekki langt utan þessa svæðis við stórframkvæmdir. Þetta tel ég rétt að hér komi fram um þessi atriði og mætti þó fjölmargt meira um þau segja. Ég vil, herra forseti, ekki taka meiri tíma frá þingstörfum til að skýra mál mitt þó að mjög mörgu væri við að bæta og mjög mörgu sé ósvarað. Við undirbúning till. í þeim þýðingamiklu málum, sem ég ber ábyrgð á innan ríkisstj., hef ég leitast við að horfa til landsins alls. Ég vænti þess, að þess sjáist ekki sérstök merki að þar hafi einn öðrum fremur orðið út undan. Vafalaust telja menn að halli á ef grannt er skoðað og aðeins horft á tölur varðandi einstaka landshluta. En það er ekki vegna þess að það hafi verið mismunað í till. iðnrn. þar að lútandi. Og ég held að hv. 4. þm. Vestf. geti fengið það staðfest ef hann leitar eftir því hjá mönnum sem glöggt vita, að leitast hafi verið við að gera hlut Orkubús Vestfjarða viðunandi í sambandi við afgreiðslu þessara þýðingarmiklu mála sem hér eru, og hefði ég þó kosið að hlutur þess svæðis væri betri en hér kemur fram. En takmörk verða að liggja fyrir í þessu máli sem öðrum, og þó að ég hefði sitthvað á annan veg kosið ef ég hefði einn mátt ráða í sambandi við þetta mál, þá uni ég þeirri niðurstöðu allvel sem hér liggur fyrir að þessu leyti. Miklu skiptir að þeir fjármunir, sem hér eiga að koma til þýðingarmikilla verka, nýtist á skynsamlegan hátt. Vissulega er allnokkuð á árið liðið þegar við erum að fjalla um þetta, og það endurtekur sig vonandi ekki á komandi ári að það sé komið fram á vor þegar verið er að ganga frá jafnþýðingarmiklum áætlunum og hér er um að ræða. Ábyrgð á því ber ekki núv. ríkisstj. að svo er. Þar er orsakanna til annarra að leita, en ég ætla ekki að fara hér í sagnfræðilega upprifjun. Ég er sammála því sem hér hefur komið fram, m. a. frá talsmönnum stjórnarandstöðunnar, þ. á m. hjá hv. 6. þm. Reykv., að það skiptir miklu í lausn þeirra efnahagsmála sem við erum að glíma við, að reynt verði að ráðstafa fjármagni þjóðarinnar skynsamlega og til þess að efla atvinnustarfsemi okkar og auka það sem til skiptanna er. Þetta er jafnmikilvægt og að halda vel á því fjármagni sem við ráðstöfum til einstakra framkvæmdaþátta. Og eftir að þessar áætlanir, fjárlög og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, hafa verið samþykktar, þá er það næsta verkefni stjórnvalda að reyna að tryggja að skynsamlega og vel verði ráðstafað því fjármagni sem hv. Alþ. ætlar til framkvæmda og hinna ýmsu brýnu þátta í okkar þjóðlífi.



Herra forseti. Ég mun svara nokkrum atriðum og fsp., sem beint hefur verið til mín, og skýra og leiðrétta fáein atriði, sem fram hafa komið, og skal reyna að lengja þessar umræður ekki um of. Tveir hv. þm. spurðu hvers vegna forsrh. talaði fyrir fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, en ekki fjmrh. því er til að svara, að í lögum um stjórn efnahagsmála er svo ákveðið, að ríkisstj. skuli leggja fyrir Alþingi fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir, að þessar áætlanir skuli undirbúnar á vegum ríkisstj. og fleiri ákvæði í þá átt. Hins vegar er það auðvitað ljóst, að frv. um heimildir til lántöku innanlands og utan og ríkisábyrgðir, eða frv. til lánsfjárlaga eins og það er nú kallað, er að sjálfsögðu borið fram af fjmrh. Það var álit ríkisstj., að miðað við ákvæði laganna og eðli málsins væri eðlilegast að forsrh. fylgdi þessari skýrslu úr hlaði. Lögin um stjórn efnahagsmála, þar sem þetta er einn kaflinn, voru einnig flutt af forsrh. á sínum tíma og undirrituð til staðfestingar af forsrh. Þá var um það spurt, hvort haft hefði verið samráð samkv. þessum sömu lögum við ýmsa aðila vinnumarkaðarins, eins og gert er ráð fyrir. Þá er því fyrst til að svara, að það er engin skylda í lögum að bera fjárfestingar- og lánsfjáráætlun undir þessa aðila, sem samráðsákvæðin fjalla um, áður en lagt er fyrir Alþingi. Hins vegar vil ég út af þessari fsp. taka það fram, að ákvæði laganna um samráð stjórnvalda við samtök launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda hafa ekki enn komið til framkvæmda. Á s. l. hausti mun hafa verið sett reglugerð um framkvæmd þessa samstarfs, en ríkisstj. Alþfl., sem sat í fjóra mánuði, efndi ekki til þessa samráðs og núv. ríkisstj. hefur ekki gert það enn, en það er að sjálfsögðu haft í huga og í undirbúningi. Annars vil ég minna hv. fyrirspyrjanda, 1. þm. Reykn., Matthías Á. Mathiesen, á það, að hann stóð að löggjöf á sinum tíma, ég held 1966, um hagráð, þar sem átti að vera samstarfsvettvangur og hvorki meira né minna en ég ætla 20 aðilar, félög og félagasamtök áttu þar að tilnefna fulltrúa. En þau 5 eða 6 ár, sem þau lög voru í gildi, mun þetta hagráð aldrei hafa verið kallað saman til fundar. Þá var á það minnst af einum eða fleiri þm., að brotið væri það ákvæði í stjórnarsáttmálanum að fjárfesting skyldi nema fjórðungi af þjóðarframleiðslu, en fjárfestingin væri samkv. þessari áætlun 26.5%. Nú vil ég minna á það, að það stendur ekki í stjórnarsáttmálanum að fjárfestingin skuli vera fjórðungur, heldur um fjórðungur. Vitanlega þurfti að hafa hér nokkurt svigrúm því að við töldum heldur óeðlilegt og í rauninni óframkvæmanlegt að hafa hér ákveðna prósentu um fjárfestingu miðaða við spá um þjóðarframleiðslu, ég tala nú ekki um að hafa það t. d. eins og einhverjir hv. Alþfl.-menn vildu á sínum tíma og lögðu til, að fjárfestingin ætti að vera 24.5% af þjóðarframleiðslunni. Við höfðum hér vaðið fyrir neðan okkur og nefndum sem stefnumark um fjórðung. Ef menn spyrja nánar hvað það þýði, þá skal ég ekki tiltaka neinar prósentur, en þó minna á að í íslenskum lögum eru skýringar í vissum samböndum á því t. d. hvernig eigi að túlka orðin „um það bil“ þar sem svigrúm er ákveðið 5–10%. Ég held að það sé ekki hægt að halda því fram með nokkrum rökum, þó að miðað sé við þær spár, sem nú liggja fyrir um fjárfestingu og þjóðarframleiðslu, sé fjárfestingin áætluð 26%, að það sé brot á stjórnarsáttmálanum, sem nefnir „um fjórðung.“ Þá hefur hv. þm. orðið tíðrætt um greiðslubyrði erlendra skulda, en í stjórnarsáttmálanum er svo komist að orði, að stefnt skuli að því að greiðslubyrði af erlendum skuldum fari ekki fram úr u. þ. b. 15% af útflutningstekjum þjóðarinnar næsta ár. Hér segir „u. þ. b. 15%.“ Auk þess vil ég minna á það, sem sumir hv. þm. sleppa alltaf eða oftast, að það stendur skýrum stöfum að efri mörk erlendra lántaka verði þó ákveðin nánar með hliðsjón af eðli framkvæmda með tilliti til gjaldeyrissparnaðar og gjaldeyrisöflunar. Vitanlega var það haft í huga, að hér væri unnt að víkja frá og stofna til meiri lántaka vegna framkvæmda sem sérstaklega væru gjaldeyrisaflandi eða gjaldeyrissparandi. Það er einmitt þetta sem nú hefur gerst. Vegna hinna óvenjumiklu framkvæmda við rafvirkjanir og hitaveitur hefur þótt rétt, þar sem um er að ræða gjaldeyrisöflun og gjaldeyrissparnað, að fara nokkuð fram úr þessu ákvæði eins og beinlínis er gert ráð fyrir í stjórnarsáttmálanum. Það er ekki heiðarlegur málflutningur að taka aðeins þessa einu tölu þarna út úr, en sleppa skýringunum. Í annan stað er þess að gæta, að eins og komið hefur fram að undanförnu, bæði í skýrslum Seðlabanka og Þjóðhagsstofnunar, eru menn komnir að þeirri niðurstöðu að önnur viðmiðun erlendra skulda sé skynsamlegri og réttari en hlutfall greiðslubyrðar af útflutningstekjum. Það hefur verið skýrt hér og þarf ég í rauninni ekki að endurtaka það. Sannleikurinn er sá og kannske sjá menn það gleggst af því, að vegna þess að erlendir vextir hafa hækkað mundi greiðslubyrði okkar nú í ár væntanlega hækka frá síðasta ári í prósentu þó að engin ný lán verði tekin, þó að skuldir landsins hækkuðu ekki. Sú viðmiðun, sem þarna er gerð, hefur verið lengi í gildi og viðurkennd sem sú heppilegasta. En eins og ég tók fram hafa þær stofnanir, sem ég nefndi, nú upp á síðkastið talið að æskilegra væri að miða við skuldaupphæðina í heild og þjóðarframleiðslu, og miðað við það mark yrðu skuldirnar nú í ár svipaðar og á s.1. ári eða kannske ívið lægri. Hér hefur einnig komið fram önnur aths. við þessa viðmiðun skuldabyrðarinnar við útflutningsframleiðsluna, sem er sú, að þar kemur ekki fram sá hagnaður sem er t. d. af lántökum vegna hitaveitna, af því að hann kemur ekki fram í okkar útflutningstekjum, heldur í minnkuðum innflutningi eða sparnaði á útgjöldum vegna olíukaupa. Þá var því hreyft hér, að mörkin fyrir verðhækkunum í stjórnarsáttmálanum væru ákveðin nú fyrir maí og júní 8% og þar sem framfærsluvísitalan mundi hækka um 12–13% væri ekki staðið við þessi fyrirheit og stefna ríkisstj, í rauninni hrunin. Þetta er líka málflutningur sem ekki er sæmandi hér í þingi, vegna þess að það kemur skýrt fram í þessum ákvæðum hvað við er átt. Það er átt við að stefnt skuli að því, að verðhækkanir almennt skuli ekki leyfðar hærri en 8% á þessu tímabili frá febrúar til maí. Hins vegar segir skýrum stöfum í þessum kafla um verðlagsmál, að fyrir maí-júní 1980 skuli afgreiddar sérstaklega hækkunarbeiðnir fyrirtækja og stofnana sem nauðsynlegar kunna að teljast til þess að verðbreytingar slíkra aðila geti síðan fallið innan þess ramma sem framangreind mörk setja. Það var öllum ljóst þegar stjórnin var mynduð, að ýmiss konar verðhækkunarþarfir sem varð að leysa, höfðu safnast fyrir. Ég held að þetta hafi komið mjög skýrt fram í stjórnarmyndunarviðræðum sem fóru fram í tvo mánuði. A. m, k. var oft skýrt frá því, að þarna væri um uppsafnaðan eða geymdan vanda að ræða sem þyrfti að leysa. Þetta er sérstaklega tekið fram í stjórnarsáttmálanum. Það hefur þurft af þessum ástæðum að hleypa í gegn margvíslegum verðhækkunum, óhjákvæmilegum, sem voru meiri en 8%. Þess vegna var líka ljóst frá byrjun að framfærsluvísitalan mundi hækka meira nú í maímánuði en þessi 8% viðmiðunarmörk gerðu ráð fyrir. Þess vegna er alrangt þegar því er haldið fram, að sú vísitala, sem við höfum nú, með 12–13% hækkun, þýði það að stefnumörkun ríkisstj. í þessum málum hafi gengið úr skorðum. Það mun stefnt áfram hiklaust að því marki sem þarna er sett, þ. e. 7% og 5% síðar á árinu. Það er rétt að nefna það aftur í sambandi við greiðslubyrðina 15%, að einn hv. þm. - mig minnir að það hafi verið hv. þm. Sighvatur Björgvinsson - sagði að þessi 15% hefðu gengið svo úr lagi hjá okkur að í skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun væru nefndar tvær mismunandi tölur á tveim stöðum sem sýndu miklu hærri greiðslubyrði. Hann sagði að á einum stað stæði 16% og öðrum stað 16–17. Honum fannst þetta ákaflega alvarlegt ósamræmi í skýrslunni. Ósamræmið er ekki í skýrslunni, heldur í hv. þm. sjálfum. Það stendur á bls. 5 í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni að það sé áætlun Seðlabankans að greiðslubyrðin verði á þessu ári rúm 16%. Hv. þm. sleppti orðinu „rúm“ 16%. Á bls. 22 er gert ráð fyrir að hún verði 16–17%. Ég veit ekki betur en rúm 16% séu á milli 16 og 17%. Ég sé því ekki að hér sé um ósamræmi að ræða í skýrslunni. Það hefur auðvitað komið hér glögglega fram, að þeir, sem talað hafa frá, stjórnarandstöðunni og gagnrýnt lánsfjáráætlunina, eru sitt á hvoru máli innbyrðis. Stangast þar ákaflega margt á, þar sem sumir telja að hér sé um allt of miklar lántökur og óhæfilega skuldasöfnun að ræða, en aðrir hamast við í löngum ræðum og af miklum þrótti að gagnrýna það, hvað allt of litlu fé sé varið til ýmissa framkvæmda og þurfi því að fá miklu meiri lántökur til þeirra. Þetta er kannske mannlegt og ekkert um það að segja. En vegna gagnrýni í þá átt, að í ýmsum greinum sé áætlað allt of lítið fé til raforkuframkvæmda vil ég þó minna á að raforkuframkvæmdir samkv. þessari áætlun aukast um 46% frá síðasta ári og hitaveituframkvæmdir aukast um 17% frá síðasta ári. Einn hv. þm., Birgir Ísl. Gunnarsson, gagnrýndi það að hlutfall opinberra framkvæmda aukist verulega samkv. þessari fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Hann orðaði það þannig, að með þessari áætlun væri verið að draga fjármagn í ríkishítina, hún væri ekki samin með hagsmuni atvinnulífsins í huga. Nú vill svo til að þessi hv. þm. á sæti í stjórn Landsvirkjunar og langsamlegasta stærsta fjárhæðin í þessari lánsfjáráætlun, 31 milljarður, er ætluð til framkvæmda Landsvirkjunar, Hrauneyjafossvirkjunar. Mér þykir harla undarlegt ef stjórnarmaður í Landsvirkjun telur að með því sé gengið á hagsmuni atvinnulífsins eða atvinnuveganna. Ég hélt sannast sagna að hver einasti maður vissi að einmitt Hrauneyjafossvirkjun og þessar orkuframkvæmdir eru grundvöllur atvinnulífsins í landinu. Það er heldur undarlegur málflutningur að nota þann orðaleik, að opinberar framkvæmdir aukist stórkostlega á kostnað atvinnulífsins, þegar málum er svo háttað hér í okkar landi að einmitt virkjunarframkvæmdir, sem eru undirstaða atvinnuveganna, eru á vegum hins opinbera. A. m. k. situr það síst á manni úr stjórn Landsvirkjunar, sem hefur þar auðvitað samþykkt og sótt fast að sjálfsögðu, eins og líka nauðsynlegt var, að fá nægilegt fé til Hrauneyjafossvirkjunar, sem er hvorki meira né minna en framkvæmd upp á 31 milljarð á þessu ári. Þessi sami hv. þm., Birgir Ísl. Gunnarsson, taldi að þessi fjárfestingar- og lárisfjáráætlun væri áframhald af því sem gerst hefði að undanförnu, því að lamandi hönd opinberra afskipta á atvinnumálum hefði ráðið ríkjum í síðustu 10 ár hér á landi. Nú vill svo einkennilega til, að á þessum 10 síðustu árum hefur Sjálfstfl. haft forustu í ríkisstj. meira en helming þess tímabils, eða í 5'Is úr ári. Ég held því að hv. þm. ætti fremur að beina þessari aths. sinni til formanns Sjálfstfl.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs vegna þess að ég vildi ekki sitja undir því sem hæstv. iðnrh. sagði í ræðu sinni áðan, að ég hefði gefið, eins og hann orðaði það, víllandi upplýsingar um þau mál sem ég ræddi og voru aðallega um fjármögnun Orkusjóðs. Það hefði verið villandi sem ég hefði sagt um það fjármagn sem veitt væri Orkusjóði til hitaveituframkvæmda, vegna þess að það væri líka gert ráð fyrir því að Lánasjóður sveitarfélaga veitti lán til hitaveituframkvæmda. Þetta breytir í engu því sem ég sagði. Ég vísa því heim til föðurhúsanna að það séu nokkrar villandi upplýsingar í því efni. Ég sagði nákvæmlega það sem rétt er. Ég vissi - og það vita allir sem eitthvað vita um þessi mál - að Lánasjóður sveitarfélaga hefur á undanförnum árum veitt lán til hitaveituframkvæmda. Hann gerir það líka í ár, þannig að það breytir engu í því efni sem ég ræddi um. Hæstv, iðnrh. fór lofsamlegum orðum um áhuga minn á orkumálum og ég kann að sjálfsögðu að meta það. En honum varð dálítið á í messunni þegar hann ruglaði því saman að hafa áhuga á orkumálum og vera á milli vita. Hann vildi telja að ég væri milli vita vegna þess að ég hefði áhuga á orkumálum. Það er mikill misskilningur hjá hæstv. ráðh. og ég vil nú leyfa mér að vona að hann vari sig sjálfur á þessum misskilningi og verði ekki milli vita í orkumálunum. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, 5. þm. Vestf. - fyrst ég er staðinn upp ætla ég að víkja einu orði að honum hann sagði að það hefði verið ósanngjarn samanburður sem ég hefði gert á Vestfjörðum og öðrum byggðarlögum varðandi orkuframkvæmdir, því að ég hefði ekki haft í huga Vesturlínuna og þau miklu fjárframlög sem til hennar ganga. Auðvitað hafði ég ekki gleymt Vesturlínunni. En mér kom aldrei til hugar að blanda henni inn í mál mitt þegar ég var að gera samanburð. Ég hef aldrei vitað til þess, að nokkur landshluti, sem hefur fengið byggðalínu, hafi verið látinn gjalda þess í öðrum orkuframkvæmdum. Það hefur verið talið sjálfsagt mál. Og þessu má enginn halda fram og allra síst þm. Vestf. 
             Hæstv. forsrh. -  Hæstv. forsrh. talaði - mér liggur við að segja: ákaflega drýgindalega um að framlög til orkumála, sem eiga að hafa forgang samkv. stjórnarsáttmálanum, hafi aldeilis aukist. Hann nefndi um 45%.

46.

46, ég bið afsökunar, það er einu prósenti meira, 46. Og hæstv. forsrh. leyfir sér að bera á borð fyrir okkur að þetta sé einhver sönnun fyrir því, að vel hafi verið gert í orkumálunum. Ég bara minni í þessu sambandi á þær upplýsingar sem hafa legið fyrir okkur síðan við fengum í hendur fjárlagafrv. Þar er m. a. skýrsla um það, hvað hinir einstöku útgjaldaliðir ríkisins hafa aukist frá fjárlögum síðasta árs. Launin hafa aukist um 77.3%, önnur rekstrargjöld um 53.3%, viðhald um 54.4%, almannatryggingar um 80.6%, hreinar ríkisframkvæmdir um 77.9%. Ég gæti haldið áfram. Allar þessar upplýsingar sýna að aukningin í orkuframkvæmdunum heldur ekki í við aukninguna í heild, því að samkv. þessum upplýsingum hækka rekstrarliðir og rekstrartilfærslur um 70.5% og framkvæmdaframlög í heild um 65.3%. Svo stendur hæstv. forsrh. upp og gumar af því, að orkuframkvæmdir hafi hækkað um 46%. Nei, þetta er ekki hægt. Svo er eitt sem hæstv. forsrh. gerði mikið úr, og það var að það stæðist allt sem segði í stjórnarsáttmálanum. Hann taldi upp ótal dæmi og alltaf stóðst það. En það var náttúrlega mikið hagræði fyrir hann að gera sér þá reglu, að það mætti kannske muna 5–10% hvort það stæðist eða ekki. En alltaf stóðst það. Þegar ég var að hlusta á hæstv. forsrh. var hann búinn að telja upp svo mörg ákvæði stjórnarsáttmálans að ég fór að hugsa um þau sem hann hefði ekki talið upp. Og þá datt mér í hug þegar hann var að kenna mér og öðrum fræðin í lögfræðideild Háskólans, að ég man ekki betur -  Samkv. reglunni um gagnályktun hefur ekki verið staðið við þetta frekar en annað sem hann hefur ekki tekið fram.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að svara fyrir hæstv. forsrh. En vegna þess sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson sagði hér rétt í lokin varðandi vegáætlunina, þá hefur samkv. skýringum hæstv. forsrh. verið staðið við þetta líka, því að samkvæmt orðalagi hans áðan er ætlun ríkisstj. að standa við stjórnarsáttmálann „um það bil“ - þetta eins og annað - þannig að það verði 5–10% frávik frá því sem þar er sagt. Ég ímynda mér að í sambandi við vegáætlunina sé frávikið „um það bil“. Þannig held ég að það, sem hæstv. ríkisstj. kemur til með að hafa á prjónunum, verði allt „um það bil“ og samkv. skýringum hæstv. forsrh. verði frávikið 5–10%. Honum finnst það ekki mikið.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. gerði í lok ræðu sinnar áðan að umtalsefni tvö atriði sem komu fram í minni ræðu: Annars vegar að ég gagnrýndi að hlutur opinberra framkvæmda í heildarfjármagnsmyndun á þessu ári yxi mjög verulega á kostnað fjármunamyndunar í atvinnuvegunum. Það er rétt að þessa gagnrýni hafði ég uppi. En hæstv. forsrh. vildi svara því á þann veg, að stærsti hluti af hinum opinberu framkvæmdum væru orkuframkvæmdir og þá á vegum Landsvirkjunar, en ég á sæti í stjórn þess fyrirtækis, og ég hefði vissulega átt þátt í að efna til þeirra framkvæmda. Ég fagna því, að svo stór hluti fjármagns til hinna opinberu framkvæmda skuli fara til virkjana. Ég tók það sérstaklega fram í ræðu minni áðan, að ég gagnrýndi ekki þann þátt í erlendum lántökum sem færi til jafnarðbærra framkvæmda og virkjanir eru. En ég legg áherslu á það, að auðvitað verður eitthvað að draga úr á móti þegar virkjunarframkvæmdir eru jafnríkur þáttur í framkvæmdum hins opinbera og raun ber vitni. Þá er ekki hægt að gera allt í einu og verður að draga þar eitthvað úr á móti, en ekki halda alls staðar áfram á fullri ferð. Það má ekki heldur draga fjármagn af innlendum lánsfjármarkaði til ríkisins, eins og gert er ráð fyrir í þessari lánsfjáráætlun. Hitt atriðið, sem hæstv. forsrh. gerði að umtalsefni, var að ég orðaði það einhvern veginn á þá leið í minni ræðu, að ég telji að nú verði að víkja af þeirri braut ríkisafskipta sem einkennt hefði stjórn efnahagsmála síðustu 10 ár. Ég skal ítreka þau ummæli og endurtaka þau, þrátt fyrir það að mér sé fullljóst að Sjálfstfl. hafi átt þátt í ríkisstj. á þessu tímabili, ekki síst á árunum 1974–1978. En við sjálfstæðismenn höfum haldið því fram - og ég hygg meira að segja að hæstv. forsrh. hafi stundum sameinast okkur hinum í þeirri skoðun, að ástæðan fyrir því, að ekki tókst á árunum 1974–1978 að snúa af þeirri braut ríkisafskipta sem vinstri stjórnin 1971–1974 markaði, hafi verið sú, að Framsfl. sýndi mikinn óvilja í þá átt að fara af þeirri braut. Það var eðlilegt út af fyrir sig þegar haft er í huga að forsrh. þeirrar stjórnar, Ólafur Jóhannesson, hæstv. utanrrh., tók þátt í stjórninni 1974–1978. Við höfum haldið því fram, sjálfstæðismenn, að hann hafi verið mjög ófús að hverfa frá þeirri ríkisafskiptabraut sem hann markaði með fyrri vinstri stjórninni. En satt að segja efast ég núna um að sú skoðun okkar haldi, að það hafi verið framsóknarmenn, sem hafi einir staðið þarna á móti. Þegar ég sé og heyri nú skoðanir hæstv. forsrh. á ríkisafskiptum og ríkisumsvifum, eins og hann kynnir þær hér, þá hygg ég að það hafi verið fleiri en framsóknarmenn í ríkisstj. 1974 –78 sem ekki hafi viljað snúa af þeirri braut.



Herra forseti. Ekki ætla ég að bæta á innbyrðis erjur þeirra sjálfstæðismanna. En mig langar til að beina einni spurningu til hæstv. forsrh., af því að hann er hér í salnum, vegna sérkennilegs orðalags eða orðaskýringa sem hann kom með áðan. Hann gat þess, að um fjórðungur gæti jafngilt 26.5%. Og skilgreiningin á orðunum „um það bil“ og „ca.“ gæti verið á bilinu 5–10%. Hæstv. forsrh. hefur á undanförnum dögum margendurtekið það í viðtölum við fjölmiðla, að verðbólgan á þessu ári yrði um 40% eða u. þ. b. 40%. Ber þá að skilja það svo, að verðbólgan á þessu ári verði 45 eða 50% samkvæmt þessum orðaskýringum?



Herra forseti. Það er lagaákvæði í kaupalögunum þar sem gert er ráð fyrir að orðið „ca.“ geti þýtt 5–10%, sem hefur orðið uppistaðan í ræðum hv. ræðumanna. Það, sem ég var að benda á, var í fyrsta lagi að varðandi fjárfestingu segir í stjórnarsáttmálanum: um fjórðungur. Ég vil halda því fram, að þau þurfi ekki að þýða nákvæmlega 25%. Það held ég að hver maður geti gert sér í hugarlund. Öðru máli gegndi ef við hefðum verið á sömu skoðun og Alþfl., nefnt t. d. 24.5 eða 25.5%. Nei, við sögðum einmitt af ásettu ráði: „um fjórðungur,“ til þess að væri nokkurt svigrúm. Þetta er augljóst mál. Hv. 1. þm. Reykn. spurði mig hvort ætti að skilja það svo, að þetta 5–10% frávik ætti við um stjórnarsáttmálann í heild. Ég held að þegar litið er yfir störf ríkisstjórna á undanförnum áratugum mættu flestar ríkisstj. hrósa happi ef þeim hefði tekist á sínum starfstíma að framkvæma 90–95% af öllu sem þær hafa óskað eftir og sett í stjórnarsáttmála. Ég held t. d. að sú stjórn, sem við hv. 1. þm. Reykn. sátum saman í 1974 1978, hefði verið ákaflega ánægð ef hún hefði getað skilað fullum efndum á t. d. 95% af því sem í stjórnarsáttmálanum okkar stóð. Og ég held að við hefðum þá farið betur út úr kosningunum en raun varð á. Varðandi vegáætlunina var spurt hvað orðalagið þýddi, að staðið yrði við vegáætlunina. Ég vil aðeins minna á það sem þá lá fyrir, að ríkisstj. Alþfl. hafði lagt fram fjárlagafrv. þar sem gert var ráð fyrir verulegum niðurskurði á þeirri vegáætlun sem samþ. var í fyrra til fjögurra ára, - verulegum niðurskurði í krónutölu frá því sem ákveðið var fyrir árið 1980. Þessi orð í stjórnarsáttmálanum eiga fyrst og fremst við þetta, að staðið yrði við vegáætlunina. Það var gert betur. Tveim milljörðum var bætt þar við. Ég vil annars segja út af gagnályktun hv. þm. Þorvalds Garðars, að mér þykir ákaflega leitt þegar menn láta pólitíkina rugla svo heilbrigða dómgreind sína að kennaranum finnst að hann hafi lítinn sóma af lærisveininum.



Herra forseti. Það skal aldrei verða að ég tefji þessar umr., enda hef ég fleiri störfum að gegna. En þær skýringar, sem hæstv. forsrh. hefur gefið á þeim brigðum sem þegar eru orðin á stjórnarsáttmálanum, eru fáheyrðasti útúrsnúningur sem ég hef heyrt í samanlagðri þingsetu minni, sér í lagi sú síðasta, þar sem stendur - ég man það orði til orðs: „Staðið verði við þá vegáætlun sem samþ. var fyrir árin 1980–1982 og afgreidd hér í þingi í fyrra.“ Svo á að skjóta sér á bak við það, að þáv. hæstv. fjmrh., hv. þm., Sighvatur Björgvinsson, hafi lagt eitthvað til í starfsstjórn Alþfl. Það kemur þessu orðalagi ekkert við. Ég nenni ekki og hef engan tíma til að elta ólar við aðrar skýringar í þessu sambandi, sem margar koma manni í opna skjöldu og kann vel að vera að ýmsar bakdyr séu hálfopnar til að smjúga út um af þeim sem sulluðu þessu hrófatildri .upp á sínum tíma sem heitir stjórnarsáttmáli. En það tekur steininn úr varðandi þetta orðalag, sem er svo tvímælalaust sem nokkurt orðalag getur verið. Við höfum vegáætlun samþykkta á síðasta þingi, þinginu fyrir ári. Það er sú vegáætlun sem gildir fyrir árin 1980–1982. Og það er tvímælalaus, bein yfirlýsing án nokkurra undanbragða á öftustu síðu í stjórnarsáttmálanum um að staðið verði við hana. 



Það, sem hér hefur verið borið á ríkisstj í þessum umr., að hún hafi ekki staðið við stjórnarsáttmálann, það er í fyrsta lagi að greiðslubyrði af erlendum skuldum verði hærri en þau 15% sem nefnd eru í stjórnarsáttmálanum. Þetta hefur verið hrakið og bent á að þeir góðu menn, sem nota þessar röksemdir, sleppa alltaf af ásettu ráði þeim skýra fyrirvara, að frá þessum efri mörkum skuli þó vikið ef nauðsynlegt er vegna gjaldeyrissparandi eða gjaldeyrisaflandi framkvæmda, eins og raforkuframkvæmdir og hitaveituframkvæmdir eru. Þessi ádeila er því röng. Önnur ádeilan er sú, að þar sem fjárfesting muni væntanlega fara í 26 eða 26.5%, sem enginn getur fullyrt upp á 1/2 eða 1%, þar sem bæði fjárfestingin og þjóðarframleiðslan byggjast á spám, þá sé ekki staðið við stjórnarsáttmálann. En í stjórnarsáttmálanum segir að miðað skuli við að fjárfestingin verði um fjórðung. Því er þessi ádeila líka röng og tilhæfulaus. Þegar hv. þm. Birgir Ísleifur hélt því hér blákalt fram, að opinberar framkvæmdir hefðu stóraukist á kostnað atvinnuveganna, þá hef ég bent á að hann sjálfur er í stjórn Landsvirkjunar þar sem um langsamlega stærstu framkvæmdir er að ræða við rafvirkjun, Hrauneyjafossvirkjun, sem er fyrst og fremst gerð vegna atvinnuveganna. Þess vegna er rangfærsla á staðreyndum að ætla að telja t. d. Hrauneyjafossvirkjunina sérstaklega til aukningar á hinum opinbera geira, vegna þess að hv. þm. sleppti því í ræðu sinni áðan að þetta er fyrst og fremst vegna atvinnuveganna og að sjálfsögðu almennings í landinu. Þegar því er svo haldið fram, að ekki sé staðið við stjórnarsáttmálann vegna þess að lofað hafi verið að staðið yrði við vegáætlunina, þá finna þessir menn það út, eins og síðasti hv. ræðumaður, að þetta loforð sé svikið, væntanlega þá út af því að lofað hafi verið að raungildi framkvæmda skyldi fylgja. Ég veit ekki til að það standi eitt einasta orð í vegáætlun um það. Ég veit ekki til að þessi hv. þm. hafi flutt till. um það, þegar vegáætlunin var hér til meðferðar. Ég get skýrt hvers vegna þetta ákvæði er komið inn. Það er vegna þess að fyrir lá þá í fjárlagafrv. lækkun í krónutölu. Við ekki aðeins stóðum við það að halda sömu krónutölu í vegáætlun, heldur bættum við 2 milljörðum. Allar þessar ádeilur, að ekki sé staðið við stjórnarsáttmálann, eru því staðlausir stafir.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. sagði að hann hefði ekki sóma af sínum lærisveini og honum var mikið niðri fyrir út af því. Ég undrast að hann skyldi láta sér detta í hug að ég gæti tekið þátt í þessum umr. í dag á þann veg að hann hefði nokkurn sóma af. Ég vil segja við hæstv. forsrh., að hann skal ekki hafa neinar áhyggjur af mér í þessu efni. En ég hygg að hann megi gæta að því, hvern sóma hann hefur haft af þessum umr., hvern sóma hann hefur haft af þeim málum, sem við höfum verið að ræða í dag, og hvern sóma hann hefur haft og umfram allt á eftir að hafa af þeirri ríkisstj. sem hann hefur myndað.



Herra forseti. Hæstv, forsrh. vék að því áðan, þegar hann var að gefa skýringar á orðunum „um það bil“, að kannske hefðum við farið betur út úr kosningunum 1978, ef okkur hefði tekist um það bil að framkvæma það sem við hefðum gjarnan viljað gera í þeirri ríkisstj. Ég er sannfærður um að við hefðum farið betur út úr kosningunum 1978 ef okkur hefði ekki tekist að framkvæma um það bil allt sem við framkvæmdum í orkumálunum.