Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti Eins og sjá má af þskj. því, sem fyrir liggur, höfum við 3 þm. leyft okkur að bera fram þá till. til þál., sem um er að ræða, að gefnu tilefni. Það er kunnugt, að tundurduflalagnir stríðsaðila þess, sem fyrir þeim stendur hér við land, hafa haft þær afleiðingar um nokkuð langan tíma nú orðið, að duflin eru á reki á siglingaleiðum og fiskimiðum landsmanna og rekur jafnvel á fjörur. Það þarf ekki að fjölyrða um, að af þeim getur stafað hinn mesti voði. Fiskiveiðar eru hindraðar og jafnvel bannaðar á vissum svæðum. Er ekki að undra, þótt þær verði torveldar, þegar þess er gætt, hve þráfaldlega fiskiskip verða vör við þessa vágesti. Mér er sagt, að eigi alls fyrir löngu hafi eitt botnvörpuskip fengið í einu þrjú dufl í vörpuna, og er það vottur þess, hver ógrynni eru af þeim. Nýlega hefur verið um það rætt, að fyrir Austfjörðum hafi ekki verið talið tryggt að fara til fiskjar, og á sumum öðrum stöðum hefur legið nærri, að veiðar stöðvuðust. Bátar fyrir suðurströndinni hafa hikað við að fara heim að næturlagi. Við flm. erum ekki þeirrar skoðunar, að ekkert hafi verið aðhafzt til að eyða tundurduflum. Ríkisstj. hefur gert út skip í því skyni. Í fyrstu var Þór hafður við það starf, en síðan hefur hann verið tekinn til annars. Þau skip, sem upp á síðkastið hafa starfað að þessu, eru Óðinn og Sæbjörg. Hin varðskipin eru önnum kafin við að sinna flutningum á ýmsar hafnir, þar eð nær allar aðfluttar vörur eru settar á land í Rvík, en Eimskipafélagið og aðallega Skipaútgerð ríkisins verða að sjá fyrir skipakosti til flutninga út um land. Skipaútgerðin hefur því orðið að beina bæði Þór og Ægi þær leiðir. Það hefur samt ekki komið að fullu haldi, svo mikil er þörfin. Þess ber og að gæta, að skip eins og Ægir og Þór eru talin óþarflega stór og dýr til þess starfs eins að leita að tundurduflum. Til þess má vel nota smærri skip á borð við Óðin og Sæbjörgu. En það, sem á skortir, er; að þau tvö skip komast ekki yfir að fara eins oft um hættusvæðin og þörf væri til þess að öryggi fengist fyrir veiðiflotann og strandferðaskipin eftir því, sem frekast er kostur. Þess vegna er þörf á auknum skipastóli, og að þeirri aukningu er stefnt með till. okkar flm. Það er öllum þm. kunnugt, að svo að kalla daglega eru tilkynningar um siglingahættu við strendur landsins lesnar í útvarp. Má þó nærri geta, að menn rekast ekki á nema lítið eitt af duflunum. Þó að það kunni að koma fyrir, að um missýningar hafi verið að ræða, þegar menn hafa þótzt sjá dufl, eru þau samt ákaflega víða, enda er ljósasti votturinn um það, hve mörg dufl hefur rekið á land. Það er vorkunnarmál, að Skipaútgerðin eigi erfitt með að sinna öllu þessu til fulls. Í sambandi við þetta vil ég benda á, að nú stendur svo á, að siglingar til Bretlands hafa að miklu leyti stöðvazt, svo að mikill fjöldi skipa, t. d. skipa á borð við Óðin og Sæbjörgu, er laus. Mætti ætla, að hægt væri fyrir Skipaútgerðina að fá 2 slík skip leigð sanngjörnu verði. Þetta hefur komið til tals á milli okkar flm., og vil ég því benda sérstaklega á það. Ég vona, að hæstv. Alþ. vilji styðja að framkvæmdum þessa máls, en hér þarf að vinda bráðan bug að, því að daginn styttir óðum, en það er aðeins í dagsbirtu, sem hægt er að vinna að eyðingu tundurdufla. Ég vil mælast til þess við þá n., sem fær málið til meðferðar, að hún hafi það hugfast, að sem minnst þurfi að dragast, að úr framkvæmdum yrði. En fram eftir nóv. mætti ætla, ef tíðin er sæmileg, að hægt væri að vinna ötullega að þessu starfi birtunnar vegna. Ég sé, að fram er komin brtt. frá hv. þm. V.- Sk. um viðbót við þær ráðstafanir, sem hugsaðar eru í þáltill. okkar, sem sé að eyðileggja sem fyrst sjórekin dufl. Er það auðvitað nauðsynleg ráðstöfun. Ég vænti, að hæstv. Alþ. skilji nauðsyn þessa máls. Við flm. höfum haft samráð við þá menn, sem mundu hafa yfirstjórn um framkvæmdir í þessu efni, og till. okkar er sumpart borin fram í samráði við þá.



Herra forseti! Eins og sést á brtt. minni á þskj. 2, er hún viðbót við þáltill., um að einnig verði séð um eyðingu tundurdufla, sem rekið hefur á land. Þetta mál er þannig vaxið, að strandlengjan sunnanlands, t. d. í báðum Skaftafellssýslunum, er þakin tundurduflum, og menn vita ekki, hvort þau eru óskaðleg eða lífshættuleg. Það er því skylt að gæta allrar varúðar, en hins vegar hefur yfirstjórn setuliðsins ekki viljað, að Íslendingar fengjust við eyðingu duflanna, en lofað því, og jafnvel krafizt þess, að þeirra menn ynnu að þessu. Á þessu hefur orðið mikill misbrestur eins og á ýmsu fleiru, og ekkert hefur verið gert í marga mánuði. Duflin liggja á fjörum almennings, svo að menn geta ekki sótt verðmæti á fjörurnar né farið þangað nauðsynlegra erinda. Ég hef vikulega gert kröfur um leiðréttingu á þessu, en til einskis. Ég hef haft samráð við forstjóra skipaútgerðarinnar og veit, að hann hefur jafnharðan tilkynnt stjórn brezka setuliðsins um málið. Mér er kunnugt um, að hann hefur átt tal um þetta bæði við brezka setuliðið og ríkisstj. og einnig skrifað um málið og stungið upp á þeirri aðferð, að setuliðið veiti Íslendingum tafarlaust tilsögn um eyðingu duflanna. Þó að margir Íslendingar telji vel gerlegt að framkvæma þetta, má ekki flana að neinu. Setuliðið hefur og tekið vel í þetta, og má vera, að málið sé komið á góðan rekspöl, en ég vildi þó láta till. mína koma fram, ef það kynni að flýta framkvæmdum. Ég skal geta þess, að nú rekur á fjörur ýmiss konar verðmæti, t. d. trjávið, og það er ekki lítilsvert að vera við til að bjarga því, en ég hef ekki viljað taka ábyrgð á því að láta menn fara fjöruferðir vegna hættunnar af sjóreknum tundurduflum. Það var borið fram í fyrstu, að sjórekin tundurdufl væru óskaðleg, en nú vita menn, að þau springa stundum í lendingu, og fjöldi þeirra er þannig, að menn geta ekki áttað sig á, hvort þau eru skaðleg eða ekki. Það er því mikil nauðsyn til að gera einhverjar ráðstafanir í þessu efni, sem að haldi mega koma.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Þessi till., bæði aðaltill. og eins viðaukatill., er staðfesting á því, sem stj. hefur þegar gert, og er gott, að fram komi á Alþ. og verði samþ. sú till., sem hér liggur fyrir. Það hefur verið upplýst í framsögu og röksemdum fyrir þessari till., hvað gert hefur verið í þessu máli. Það hafa aðallega verið notuð 3 skip í þessu skyni, en Þór, sem unnið hefur að eyðingu duflanna, hefur orðið að taka til strandferða, sérstaklega til Vestmannaeyja, og var það gert af brýnni nauðsyn. En síðan hefur Sæbjörg, til viðbótar því, sem varðskipin hafa séð um þessa eyðingu eftir föngum, verið leigð til þess að vinna einnig að því að eyðileggja duflin, og hefur sá samningur verið framlengdur fyrir stuttu síðan. Hins vegar er gott, að fyrir liggi frá Alþ. samþykkt, þar sem stj. séu heimiluð mikil fjárframlög í þessu skyni, sem verður gert, ef þessi till. verður samþ. Þá leggur hv. þm. V.-Sk. til í viðaukatill. sinni. að stj. hlutist einnig til um, að eyðilögð verði tundurdufl, sem rekur á land. Hingað til hefur það verið svo, að stjórn brezka flotans hér á landi hefur verið tilkynnt um tundurdufl, sem þurfti að eyðileggja, en það er alveg satt, að mjög seint hefur gengið að eyðileggja þau, og það svo mjög, að til vandræða hefur horft. Þess vegna var tekið til þess ráðs fyrir nokkru síðan að ítreka mjög alvarlega þá beiðni til brezku herstjórnarinnar, að Íslendingum yrði kennt að eyðileggja tundurdufl, til þess að ekki þyrfti að leita til brezku herstjórnarinnar um þessi mál. Í því skyni hefur Skipaútgerð ríkisins verið heimilað að verja fjármunum. Af þessum ástæðum get ég vel fallizt á, að þarft sé að samþ. þessa till. Hún er staðfesting í því, sem stj. hefur verið að vinna að, og stj. mundi líka líta á það sem heimild til frekari aðgerða en gerðar hafa verið, enda hefur sýnt sig, að þess er þörf.



Eftir að Bretar höfðu lagt tundurduflum fyrir Austfjörðum, hefur það sýnt sig, að þau lágu ekki kyrr, en því hefur verið haldið fram af hálfu herstjórnarinnar, að þau væru óskaðleg, ef þau slitnuðu upp. Að vísu hafa ekki orsakazt af þeim slys hér við land, svo að menn viti. Hins vegar er vitað, að mjög mörg af þeim hefur rekið, og hafa sum sprungið í lendingu. Brezka herstjórnin hefur átt að sjá um, að þau tundurdufl, sem ræki á land, væru eyðilögð, en á því hafa verið misbrestir. Því var það, að ég bar fram þá áskorun á fundi Slysavarnarfélagsins, að Þór yrði settur í tundurduflaveiðar um síðustu áramót. Það var gert, og hefur sýnt sig, að þess var mikil þörf, og eftir því sem lengra líður, hefur það sýnt sig, að ekki er nóg að hafa til þess eitt skip. Ég vil því mjög mæla með þessari till., en jafnframt vil ég spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ríkisstj., hvort athugað hafi verið, hvort Bretar fengjust til að greiða a. m. k. eitthvað af þessum kostnaði, því að það er kunnugt, að þeir hafa lagt tundurduflum á fiskimið okkar, og meginhlutinn af þessum duflum, sem eru hér á reki á siglingaleiðum og fiskimiðum, er brezkur. - Sýnist ekki ósanngjarnt, að Bretar legðu fram fé í þessu skyni, enda þótt það kunni að vera í samræmi við alþjóðalög, að á stríðstímum sé tundurduflum lagt á vissum svæðum utan landhelgi. Það er vitað, að mikinn kostnað hlýtur að leiða af því fyrir ríkissjóð að gera miðin nokkurn veginn fær skipum og eins að hreinsa strendur landsins af þessum ófögnuði. Ég vil því spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ríkisstj., hvort leitað hafi verið eftir því hjá Bretum, að þeir tækju þátt í þessum kostnaði, án þess að ég vilji á nokkurn hátt láta það standa í vegi fyrir frekari framkvæmdum, því að aðalatriðið er að fá hér bót á ráðna.



Ég ætla ekki að rekja, hvernig það er til komið, að byrjað var á þessum tundurduflaeyðingum, en það er sennilega rétt hjá hv. þm. Ísaf., að þessi till. hefur verið komin fram af hans hálfu, áður en málið var rætt við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins. En það er rétt, að það komi hér fram, að dráttur varð nokkur á framkvæmd þessa máls hjá stj., af því að henni var send, af brezku herstjórninni hér, skýrsla um það, að tundurdufl, sem slitnuðu upp, væru óskaðleg. En það hefur sýnt sig, að sum þeirra hafi sprungið í miklu brimi, bæði á Norðausturlandi og eins í Skagafirði. Þá var samhliða því á það bent, að þó að þessi skýrsla lægi fyrir, þá mundi þessu ekki vera trúað af sjófarendum, og í sama mund staðfesti reynslan það með þeim dæmum, sem ég benti á, þegar tundurduflin sprungu við Norðurland. Þess vegna var ráðizt í að gera út skip til þess að eyðileggja tundurduflin. Hitt man ég ekki svo, að ég þori að fullyrða það, en mig minnir þó, að forstjóra Skipaútgerðar ríkisins hafi verið falið að ræða um það við brezku hernaðaryfirvöldin, að þau tækju þátt í kostnaðinum við að eyðileggja tundurduflin, en það liggur ekki skýrsla fyrir um, hver árangur hafi orðið af því samtali. hað er ekki nema eðlilegt að fara fram á þetta, en hins vegar vil ég taka fram, eins og hv. þm. Ísaf., að það má ekki verða til að hamla nauðsynlegum ráðstöfunum í þessu efni.



Ég hef litlu við að bæta þann rökstuðning, sem fram hefur komið við þessa till., en vil aðeins undirstrika það, sem hv. frsm. sagði um nauðsyn þess að hraða þessu máli. Hann benti á það, sem nú er kunnugt, að mikið af tundurduflum er á reki umhverfis landið. Hauststormarnir hafa leyst þau úr tengslum, eins og við mátti búast. Það er tvímælalaust, að þeim aðferðum, sem nú eru hafðar við tundurduflaveiðar, er aðeins hægt að beita á björtum degi. Það fer þannig fram, að reynt er að skjóta þau í kaf. Getur það oft tekið alllangan tíma, og fer það að sjálfsögðu mikið eftir því, hversu öruggir menn eru að hitta í mark. Á það hefur verið bent, að ófullnægjandi sé að hafa aðeins tvö skip við þetta starf. Eftir því sem ég veit bezt, hefur öðrum bátnum verið ætlað takmarkað svæði við Suðurland, en hinn hefur að mestu leyti verið við Austurland. Ég vil enn fremur benda á, að tundurduflarekið hefur ekki verið hvað minnst við Norðurland, Húnaflóa og Skagafjörð og alla leið austur að Langanesi, og efast ég um, þegar svo stuttur er dagur sem nú er orðinn, að einn bátur til viðbótar fullnægi þessari þörf, meðan tundurduflarekið er svo mikið sem það er nú. Þetta vildi ég, að hv. n. kynnti sér hjá þeim aðilum, sem gerst eiga að vita um þessi mál, en það er náttúrlega í fyrsta lagi forstjóri Skipaútgerðar ríkisins og svo þeir aðrir, sem þar koma til greina, eins og brezka sjóliðsstjórnin. Og eins og hv. þm. V.-Sk. rökstuddi svo vel, þá er hættan af tundurduflum, sem rekið hefur, sízt minni, og má sennilega vænta þar skjótra aðgerða, að þau verði eyðilögð, jafnóðum og þau verða landföst. Ég vil að síðustu undirstrika það, sem kom ekki nægilega skýrt fram í umr., að svo mikil hætta sem fiskiveiðunum stafar af rekduflunum, þá stafar siglingunum engu minni hætta af þeim, hvort sem er um að ræða strandferða skipin eða önnur skip, sem þurfa að sigla um þessi svæði. Og þótt menn geri lítið úr þeirri hættu, sem stafar af rekduflunum, sbr. skýrslu brezkra sérfræðinga, þá eru um það skiptar skoðanir manna, sem telja sig hafa vit á þessu. Ég játa mína fáfræði í þessu, en ég hef lesið grein eftir danskan sérfræðing, sem hann gaf át til leiðbeiningar fyrir dönsku þjóðina í byrjun stríðsins. Hann sagði, að gera mætti ráð fyrir 10% hættu af rekduflum. Ég vildi láta þessi orð falla, aðallega til þess að leggja áherzlu á, að málinu yrði hraðað, svo að hægt yrði nú þegar að auka skipakost í þessu augnamiði, meðan dagur er þetta langur og eins mikið af rekduflum og nú er. Vænti ég að n., sem fær málið, sýni því í fullan skilning og velvild.