Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[13:34] Herra forseti. Fsp. mín til hæstv. forsrh. er eftirfarandi: Hvað líður framkvæmd á því ákvæði stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar sem segir markmið hennar vera ,,að endurskoða eigi kosningalöggjöfina með það fyrir augum að hún verði einfaldari og tryggi jafnara vægi atkvæða milli kjördæma``? Stjórnmálaflokkar eru sammála um nauðsyn þess að breyta kosningalöggjöfinni eins og allir muna síðan í síðustu kosningabaráttu. Meðal ungs fólks í stjórnmálaflokkunum er einnig breið pólitísk samstaða um þá kröfu að kosningalöggjöfin verði endurskoðuð. Nýleg sameiginleg ályktun allra stjórnmálahreyfinga ungs fólks er mjög athyglisverð en þar segir, með leyfi forseta: ,,Núverandi misvægi atkvæða er óþolandi brot á grundvallarmannréttindum. Kosningalög eru hornsteinn lýðræðis í hverju landi og þar eiga allir sitja við sama borð. Ekki má þó horfa fram hjá þeirri staðreynd að landsmönnum er mismunað eftir búsetu innan stjórnkerfisins. Það ber að taka á því en þessi mismunun verður aldrei leiðrétt með misjöfnu vægi atkvæða. Krafa okkar er að kosningalög tryggi mannréttindi og lýðræði en ekki hagsmuni stjórnmálaflokka eða stjórnmálamanna eins og nú er.`` Svona sterkt hefur ungt fólk í stjórnmálaflokkunum tekið til orða sameiginlega. Að mínu mati er kosningalöggjöfin grundvöllur að öllum meiri háttar ákvarðanatökum í þjóðfélaginu. Það er því mjög brýnt að meingallað kosningalöggjafarkerfi okkar verði endurskoðað hið allra fyrsta. Ástæður þess eru aðallega þær að núverandi misvægi atkvæða er algerlega ólíðandi. Til að mynda náði þingmaður kjöri við síðustu kosningar á 648 atkvæðum en ekki frambjóðandi með 3.248 atkvæði á bak við sig. Einnig er löggjöfin svo flókin að kjósandi hefur í raun ekki hugmynd um hver hagnast á atkvæði hans í hvert sinn. Kjósandi kýs ákveðið framboð í kjördæmi sínu en vegna flókinna reiknireglna er ekki tryggt að það atkvæði nýtist í kjördæmi kjósandans heldur getur það nýst framboði í allt öðru kjördæmi, jafnvel frambjóðanda sem kjósandinn er andsnúinn. Ástæða þess að fyrirspurnin er lögð fram og þannig ýtt við ríkisstjórnarflokkunum, Sjálfstfl. og Framsfl., mínum eigin flokki, er sú reynsla sem við höfum á síðasta kjörtímabili. Þá var svipað ákveðið í hvítbók þáv. ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Alþfl. En hver varð árangurinn? Nánast enginn. Menn sváfu værum svefni þar til í desember 1994 eða rétt fyrir kosningar. Þá fyrst var sest niður og árangurinn varð eiginlega enginn og tímaskorti að sjálfsögðu um kennt. Þessi ferill má alls ekki endurtaka sig nú. Það er mjög brýnt að þessi vinna hefjist sem fyrst. Okkur veitir ekki af tímanum af því að flokkarnir eru með skiptar skoðanir, bæði á milli flokka og líka innan flokka. Við framsóknarmenn, t.d. sú sem hér stendur og hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson og hæstv. ráðherra Finnur Ingólfsson, höfum komið fram með hugmyndir um að gera landið að einu kjördæmi. Aðrir hafa ýmsar aðrar hugmyndir eins og okkar ágæti og hæstv. utanrrh., Halldór Ásgrímsson, um að kjósa helminginn af þingmönnum á landslista og hina úr kjördæmum. Meðan skoðanir eru svo skiptar er brýnt að hefjast handa sem fyrst og því spyr ég: Hvenær á að hefjast handa? Hvernig á að vinna málið? Á að undirbúa þetta mál í nefnd og hvernig á þá að skipa hana?

[13:38] Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. fyrirspyrjanda að þetta mál er mikilvægt og af þeim ástæðum er sérstaklega að því vikið í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, sem er að öðru leyti knappur, og ég hygg að það sé fullur vilji innan stjórnarflokkanna og reyndar í þinginu öllu að taka á því máli. Hv. fyrirspyrjandi ræddi allmarga þá annmarka sem eru á núverandi reikniverki kosningalaga, hversu flókið það er og hversu óaðgengilegt það er almenningi sem er alveg hárrétt hjá hv. þm. Það hlýtur að vera ein af forsendum í lýðræðisríki að slík grundvallarlög séu þess eðlis að menn fái skilið þau án sérstakrar sérþekkingar. Hv. þm. nefndi einnig að það var sett á laggirnar nefnd í lok síðasta kjörtímabils eða haustið 1994. Þó að sú nefnd hefði ekki rúman tíma hélt hún engu að síður 16 fundi um málið og þar fór fram heilmikil grundvallarvinna. Í nefndinni var m.a. fjallað um nokkur mjög mikilvæg atriði eins og þau að einfalda reiknireglur kosningalaganna, gera þær skýrari, um að breyta kjördæmamörkum. Það kom fram hugmynd um að fækka kjördæmum og stækka þau, einnig þær hugmyndir sem hv. þm. nefndi að gera landið að einu kjördæmi eða fjölga kjördæmum og minnka þau. Ýmsar breytingar á kjördæmamörkum voru viðraðar. Rætt var um að breyta fjölda þingsæta. Fram komu hugmyndir um að fækka þingsætum og einnig um að fjölga þeim. Þá var rætt um að breyta úthlutun jöfnunarsæta þannig að úthlutun þeirra væri ekki bundin kjördæmum en með því móti mundu fleiri jöfnunarsæti færast til höfuðborgarsvæðisins og þéttbýlisins hér. Þá var rætt um að setja hámark á misvægi atkvæða milli kjördæma þannig að ef misvægið fer yfir ákveðin mörk komi sjálfkrafa til leiðrétting. Þá var rætt um að auka valfrelsi kjósenda þannig að persónukjör geti að einhverju leyti farið fram á kjördegi. Það er hárrétt hjá hv. þm. að vegna þess skamma tíma sem var um að ræða voru ekki gerðar í raun aðrar breytingar að því sinni en að flytja flakkarann svokallaða á höfuðborgarsvæðið. Það var nokkur breyting þó að hún hafi ekki verið veigamikil. En það er kannski meginatriðið í sambandi við það sem hv. þm. spurði um að í greinargerðum um störf nefndarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Það er sameiginleg niðurstaða nefndarmanna að halda beri starfinu áfram og vinna að stjórnarskrárbreytingum að því er varðar kosningaskipan á næsta kjörtímabili þannig að þau atriði sem rætt hefur verið um innan nefndarinnar verði áfram til skoðunar.`` Ég lít þannig á að þessi nefnd sé enn til. Segja má að eðlilegt væri að huga að skipan hennar og skipun. Núverandi stjórnarflokkarnir munu hafa fjóra nefndarmenn í nefndinni meðan stjórnarandstaðan hefði helmingi fleiri. Út af fyrir sig gerir það ekkert til því að umræðan fór þannig fram innan nefndarinnar að það var unnið faglega og fræðilega. Síðan munu menn skiptast eftir öðrum línum þegar til ákvörðunar um einstaka þætti kemur. Ég tel rétt og hef rætt það við formann nefndarinnar, hæstv. fjmrh., að hann leiti eftir umræðum í nefndinni um það hvort hún starfi ekki með sama hætti áfram eða hvort æskilegt sé að fram fari breytingar í nefndinni. Ég tel að hún hafi farið vel af stað og það sé mikilvægt að hafa nána samvinnu þingsins alls um hina fræðilegu og faglegu úttekt þó ég geri mér grein fyrir því að þegar til loka málsins kemur má búast við að þingmenn skiptist eftir skoðunum, kannski ekki endilega eftir flokkum alfarið og ekki endilega eftir kjördæmum heldur muni koma fram einstaklingsbundin viðhorf og þá verður þingið að höggva á þann hnút. En sú vinna sem þarna er hafin er mjög mikils virði. Við verðum auðvitað að gæta að því eins og hv. þm. nefndi og ekki ástæða til að ætla annað en við getum losnað við að lenda í því tímahraki sem við lentum í síðast. Þá var nefndin mjög seint skipuð og þar bar sá sem hér stendur mesta ábyrgð á.

[13:43] Virðulegi forseti. Ég þakka þá fyrirspurn sem hér var lögð fram og eins þau svör sem gefin hafa verið af hálfu hæstv. forsrh. Ég tek undir þau meginsjónarmið sem komu fram hjá fyrirspyrjanda um það að hér erum við að ræða um grundvöll lýðræðisins, að við séum öll jöfn og að leikreglur meiri hluta og minni hluta séu að þessu leyti tryggðar eins og á öðrum sviðum eftir því sem mögulegt er. Ég hafna algerlega þeim röksemdum sem stundum hafa verið settar fram um það að jafna eigi aðstöðumun þegnanna eftir landshlutum eða hópum með því að breyta atkvæðavægi. Slíkt verður að leysa með öðrum hætti. Ég tek undir það að tíminn er naumur og við verðum að vinna vel að þessu verkefni og tek undir þau sjónarmið að þetta er að sjálfsögðu mál þingsins alls. Án góðrar samvinnu, góðs vilja allra alþingismanna ásamt ríkisstjórninni tekst þetta mál ekki en ég hvet eindregið þá sem hlut eiga að máli til að hraða þessari vinnu sem allra mest þannig að við lendum ekki í tímahraki með svo mikilsvert mál.

[13:44] Herra forseti. Mér heyrist á svari hæstv. forsrh. að nánast ekkert sé búið að huga að þessu máli. Ég get ekki túlkað svar hans öðruvísi. Það er tekið undir það að ekki veiti af tímanum og klukkan tifar. Mér fannst þetta svar frekar óljóst. Það kom fram að gamla nefndin gæti starfað áfram en það kom líka fram að hugsanlega væri betra að skipa nýja. Ég átta mig ekki alveg á svarinu. Ég hefði viljað sjá vinnu fara í gang núna strax þar sem allar þessar leiðir væru skoðaðar sem hér hafa komið fram þó ég telji sjálf best að landið yrði gert að einu kjördæmi þar sem maður getur valið fólk af landslista og það væri einnig persónuval þannig að listanum væri ekki raðað upp. Hann væri þess vegna í stafrófsröð og síðan gæti kjósandinn sjálfur raðað upp listanum. Þetta mundi krefjast mjög mikils af frambjóðendum, þeir væru í prófkjöri allan tímann fram á kjördag, en ég tel að þetta yrði mjög gott val fyrir kjósandann. Hann þyrfti ekki að sætta sig við frambjóðanda sem væri ofarlega á lista sem honum líkaði ekki. Hann gæti sjálfur haft áhrif með atkvæði sínu. Mig langar að ítreka spurningu mína til hæstv. forsrh.: Hvenær á þessi vinna að hefjast? Er hægt að segja eitthvað aðeins nánar um það?

[13:46] Herra forseti. Ég tel það af hinu góða að stjórnarliðar haldi hæstv. forsrh. sínum við efnið. Ég hlýt að leyfa mér að vekja athygli á því að það er nokkuð afstætt með hvaða hætti hv. þingmenn Framsfl. túlka nauðsyn þess að efna kosningaloforð og fyrirheit. Þegar við höfum verið að gagnrýna framsóknarmenn fyrir að það gangi hægt og lítið að efna hin stórbrotnu kosningaloforð segja þeir gjarnan að það liggi ekki mikið á, allt kjörtímabilið sé eftir og nógur tími til stefnu. En þegar kemur að einhverjum sérstökum hugðarefnum einstakra hv. þingmanna stjórnarliðsins er tíminn afar naumur, lífið liggur á og hæstv. forsrh. er haldið við efnið. Ég vona að það flokkist ekki undir atriði utan dagskrár að vekja athygli á þessu, herra forseti.

[13:47] Herra forseti. Það má vel vera að ég hafi ekki talað nógu skýrt en það sem ég var að reyna að segja í svari mínu var að ég lít þannig á að starfið sé í gangi. Það þarf ekki að hefja starf á nýjan leik. Þessi nefnd var sett á laggirnar með þeim hætti að formenn eða talsmenn allra flokka sem sæti áttu á Alþingi komu saman og ákváðu með hvaða hætti ætti að vinna að þessu máli. Ég tel nauðsynlegt að það komi fram að menn reyndu að ná þokkalegri samstöðu, þótt ég kenni engum öðrum um en mér að þetta fór heldur seint af stað. Ég vakti athygli á þeim þáttum sem nefndin var þegar byrjuð að ræða og taka til umfjöllunar og safna gögnum um. Það má vel vera að sú hugmynd sem hv. þm. nefndi varðandi kosningar sé eftirsóknarverð. Ég get þó ímyndað mér að sú tillaga gæti reynst nokkuð flókin, þvælin og erfið. En sjálfsagt þarf líka að skoða þá hugmynd og menn kunna að hafa skiptar skoðanir um hana. Mér hefur þó lærst á nokkuð löngum tíma, það gekk nú kannski illa í fyrstu, að átta mig á því að við náum ekki neinu fram nema við leitum nokkuð sæmilegs samkomulags um slík atriði og þessi nefnd er til þess fallin til að gera það.

[13:49] Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli. Ég verð að segja að mér kemur svar forsrh. nokkuð á óvart. Ég stóð í þeirri meiningu að sú nefnd sem starfaði af miklum krafti síðastliðið haust og í kringum jólin og eitthvað fram yfir áramót hefði lokið sínu verki og skilað því af sér. Því miður náði hún ákaflega lítilli samstöðu um breytingar á kosningakerfinu og þess vegna vil ég biðja hæstv. forsrh. að íhuga hvort ekki sé nær að skipa nýja nefnd. Ég vil benda á að flokkum hefur fjölgað á Alþingi og mætti auðveldlega bæta þeim við. En ég tel þörf á að íhuga skipan þessarar nefndar og huga að leiðum sem færðu okkur nær einhverjum árangri. Ég vil koma því á framfæri að ef menn vilja fjölga konum á hinu háa Alþingi þá tel ég breytingu á kosningakerfinu og kjördæmaskipan nánast algjöra forsendu til að það takist.

[13:51] Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að fylgja úr hlaði fyrirspurn sem fram borin er af þeim er hér stendur ásamt hv. þm. Guðna Ágústssyni og hv. varaþm. Drífu Sigfúsdóttur, sem sat á þingi þegar fyrirspurnin var lögð fram. Raunar er eðlilegt að ég hefji mál mitt á þakklæti til náttúruaflanna fyrir hönd íslenskra skattgreiðenda. Ég tek svo til orða þar sem fyrirspurnin snýst um sjóvarnargarða á Suðurlandi og Reykjanesi sérstaklega. Herra forseti. Ég er ekki viss um að allir geri sér fulla grein fyrir því hættuástandi sem skapast hefur á þessum tveimur landsvæðum. Kemur þar tvennt til. Annars vegar er um að ræða jarðfræðilegar skýringar þar sem suðvesturhornið mun síga í sæ svo nemur allt að einhverjum millimetrum árlega. Má glöggt sjá merki þess t.d. á gömlum bryggjum sem fara að öllu leyti í kaf á háflóði. Þær bryggjur voru vitanlega ekki byggðar til að fara í kaf á flóði heldur að standa upp úr jafnt á flóði sem fjöru. Þá er landbrot víða farið að höggva ískyggilega í ýmis mannvirki. En þetta landsig er ekki eina orsökin. Í desember, janúar og fram eftir febrúarmánuði mun flóðhæð verða með hæsta móti. Ekki skal hér á skömmum tíma lagt í náttúruskýringar á því fyrirbrigði en lán okkar, og vísa ég þar enn til þakklætis til náttúruaflanna, var að veður hafa verið óvenjustillt síðustu mánuði. Hefðu hin dæmigerðu janúarveður brostið á er vitað að tjón á mannvirkjum og af völdum landeyðingar hefðu numið tugum ef ekki hundruðum milljóna króna. Ég nefni nokkur dæmi. Á Álftanesi sem og á Seltjarnarnesi munu íbúðarhús vera í beinni hættu. Í Hafnarfirði munu fyrirtækjaeigendur í miðbænum hafa verið uggandi um húsakynni sín á sjálfan jóladag af ótta við brim í miðbæ Hafnarfjarðar og er þá ekki átt við pólitískt brim í þeim bæ. Í októberfárinu sem gekk yfir kom skarð í hafnargarðinn við Voga á Vatnsleysuströnd. Í næsta áhlaupi er veruleg hætta á að garðurinn gefi sig endanlega og þá um leið fyllist höfnin. Kostnaður við að hreinsa úr höfninni er ómældur. Í Keflavík er ástandið svipað sem og í Sandgerði og þannig má áfram telja. Það má benda á hrikaleg landbrot við Vík í Mýrdal sem og flóðahættu við Stokkseyri og Eyrarbakka. Herra forseti. Við höfðum lánið með okkur síðustu mánuði. Ekki er víst að svo verði áfram. Veður eru hér válynd. Því spyr ég hæstv. samgrh. hvort hann hyggist grípa til sérstakra aðgerða til varnar mannvirkjum á þeim svæðum sem um ræðir. Aðgerðir eru nauðsynlegar en ég tel hyggilegra að ráðast í þær áður en frekari skemmdir verða og hindra þannig tjón upp á tugi milljóna króna úr vösum skattgreiðenda. Segja má að hæstv. ráðherra sé spurður um forvarnastarf á þessu sviði.

[13:54] Herra forseti. Á undanförnum árum hefur af hálfu Vita- og hafnamálastofnunar verið skipulega unnið að áætlunum og framkvæmdum við landbrots- og flóðavarnir. Athyglinni hefur sérstaklega verið beint að þeim tveim kjördæmum sem um getur í fyrirspurninni, þ.e. Suðurlandskjördæmi og Reykjaneskjördæmi, enda einna stærstu verkefnin þar. Í nóvember 1983 gaf Vita- og hafnamálastofnun út sérstaka skýrslu um landbrot og flóðahættu á Reykjanesi og í ágúst 1984 tilsvarandi skýrslu um Stokkseyri, Eyrarbakka, Þorlákshöfn og Selvog. Allar götur síðan hafa tillögur um fjárveitingar til sjóvarnargarða byggt á þessum skýrslum. Eftir mikið flóð sem varð í óveðri hinn 9. janúar 1990 voru skýrslurnar endurskoðaðar og gefin út ný skýrsla í ágúst 1990 sem náði til verkefna í báðum kjördæmunum. Í framhaldi af því var ráðist í stórframkvæmdir við endurbyggingu sjóvarnargarða á Eyrarbakka og Stokkseyri á árunum 1990 og 1991 og kostuðu þær framkvæmdir um 120 millj. kr. framreiknað til verðlags í dag. Á árinu 1993 hóf Vita- og hafnamálastofnun samstarf við Skipulag ríkisins og Viðlagatryggingu Íslands um úttekt á sjóvörnum og skipulags- og byggingaráðstöfunum á lágsvæðum. Í framhaldi af því kostuðu þessir þrír aðilar gerð tveggja skýrslna. Sú fyrri kom út í nóvember 1994 og fjallaði um Vík í Mýrdal en hin síðari kom út í ágúst 1995 og fjallaði á almennari hátt um málið en þó voru verkefni í nokkrum sveitarfélögum svo sem Eyrarbakka, Stokkseyri og Bessastaðahreppi tekin sérstaklega fyrir. Eftir að skýrslan um Vík í Mýrdal lá fyrir fékkst fjárveiting á fjáraukalögum 1994 til að byggja upp flóðvarnargarð framan við þorpið. Flóðvarnargarðurinn var byggður síðastliðinn vetur og kostaði um 12 millj. kr. Í ágúst 1995 gaf Vita- og hafnamálastofnun út yfirlitsskýrslu um sjóvarnir og náði hún til alls landsins. Í skýrslunni er gerð tilraun til að gefa innsýn í heildarframkvæmdaþörf við sjóvarnir á næstu 10 árum. Niðurstaða skýrslunnar er sú að verja þurfi 860--1.000 millj. kr. til sjóvarnargarða á tímabilinu eða 90--100 millj. að meðaltali á ári. Þá er átt við framlög til verkefna sem nú þegar eru þekkt, framlög til að bæta tjón vegna hugsanlegra áfalla í óveðrum og framlög til viðhalds sjóvarnargarða. Verkefni í Suðurlands- og Reykjaneskjördæmum vega þungt í þessum tölum, með um 60%. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 1996 er veitt 51 millj. kr. til sjóvarnargarða og tillaga samgrn. um skiptingu fjárhæðar byggir á umræddri skýrslu. Samgrn. mun jafnframt beita sér fyrir að farið verði eftir niðurstöðum skýrslunnar við fjárlagagerð á næstu árum. Nú vita bæði ég og hv. fyrirspyrjendur að kóngur vill sigla en byr hlýtur að ráða. Við höfum komið okkar saman um það í þessari ríkisstjórn sem nú situr og stuðningsmenn hennar á Alþingi að draga heldur úr framkvæmdum til samgöngumannvirkja og þess sér auðvitað stað þegar við tölum um sjóvarnargarða á Reykjanesi og sjóvarnargarða á Suðurlandi og raunar líka í öðrum kjördæmum landsins. Ég held að það sé rétt að tala um þetta í svo víðu samhengi að nái til landsins alls. Vissulega yrði ég þakklátur hv. þingmönnum ef þeir vildu reyna að standa með mér í næstu fjárlagagerð og okkur tækist í sameiningu að hnika upp þessum fjárveitingum sem eru til sjóvarnargarða.

[13:58] Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Hjálmari Árnasyni fyrir að hreyfa þessu þarfa máli. Það er rétt sem hann segir að það er víða sem þarf að taka á varðandi landbrotsvarnir. Ekki bara á þeim stöðum sem hann og hæstv. ráðherra nefndu heldur einnig á Vesturlandi, Norðurlandi og víðar þar sem bíða milljóna og tugmilljóna framkvæmdir á þessu sviði. Ég vildi aðeins minna á það í þessari umræðu að það gilda engin lög um sjóvarnir í dag og að hv. þm. Sturla Böðvarsson hefur ásamt fimm öðrum hv. þingmönnum flutt frv. til laga um sjóvarnir sem nú bíður 1. umr. hér á hv. Alþingi. Þar er gert ráð fyrir því að samgrh. skipi matsnefnd um sjóvarnir og að hún skuli starfa sem sjálfstæð ráðgjafarnefnd á vegum Hafnamálastofnunar. Umsóknir um framlög úr ríkissjóði til sjóvarna skulu sendar Hafnamálastofnun sem gerir áætlanir um sjóvarnir. Síðan fjallar matsnefnd um þessar áætlanir og metur styrki til þeirra. Gert er ráð fyrir að ríkissjóður greiði 7 / 8 hluta kostnaðar við undirbúning og framkvæmdir við sjóvarnir en landeigendur og sveitarfélög greiði það sem á vantar, þ.e. 1 / 8 . Ég vildi aðeins koma því að við þessa umræðu að hér er á ferðinni frumvarp sem ég vona að fái greiða leið í gegnum Alþingi í vetur og verði að lögum áður en þessu þingi lýkur.

[13:59] Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör sem og hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni fyrir hans innlegg í umræðuna. Þá vil ég sérstaklega fagna því sem hv. þm. Guðjón Guðmundsson minntist hér á, framkomið frumvarp um sjóvarnir, en fyrir tilviljun að því er virðist var því frumvarpi dreift hér í dag. En eins og fram kom í máli hv. þingmanns er mikil nauðsyn á að fá lög um sjóvarnir. Það er ekki óeðlilegt að Suðurland og Reykjanes skuli hafa um 60% af fjárveitingum til sjóvarna á þeim jarðfræðilegu rökum sem nefnd voru hér áður. En eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra er ekki nóg að gert í fjárveitingum þrátt fyrir ítarlegar skýrslur og úttektir á nauðsyn aðgerða. Ég tel því ekki óeðlilegt að þær séu enn endurskoðaðar, ekki síst í ljósi þeirra náttúruhamfara sem hér urðu í októbermánuði og kunna að hafa breytt forsendum verulega. Hins vegar mun ég ásamt örugglega öðrum þingmönnum taka frýjunarorðum ráðherra um stuðning við næstu fjárlagagerð þannig að konungur geti siglt þegar byrjar.

[14:01] Herra forseti. Að gefnu tilefni þegar talað var um það mikla tjón sem varð í októbermánuði bæði á hafnarmannvirkjum og sjóvarnargörðum er rétt að það komi fram að tekið var tillit til þess bæði um framlög til hafnargerðar og sjóvarnargarða.

[14:02] Virðulegi forseti. Ég ber fram fsp. til hæstv. samgrh.: ,,1. Hefur ríkissjóður á sl. fjórum árum tekið þátt í kaupum eða viðhaldi á eldri hafnar- eða upptökumannvirkjum?`` Í hafnalögum frá 1994, 26. gr., kemur skýrt fram að aðeins er ætlunin að greiða vegna stofnkostnaðar hvað hafnaframkvæmdir varðar en þar segir í 3. lið að ríkissjóður skuli greiða allt að 60% stofnkostnaðar við framkvæmdir, þar á meðal upptökumannvirki fyrir skip. ,,2. Hefur verið gerð greining á þörfum fyrir upptökumannvirki til skipaviðgerða? Liggur slík greining til grundvallar við núverandi forgangsröð og áætlanagerð um upptökumannvirki?`` Ég vil benda þar á 29. gr. hafnalaga frá 1994 en þar er skýrt kveðið á um að slík forgangsröðun framkvæmda skuli liggja til grundvallar þegar framkvæmdir í einstökum höfnum, landshlutum eða landinu öllu eru ákveðnar. ,,3. Hafa fjárveitingar ríkisins til upptökumannvirkja, til skipasmíða og skipaviðgerða á sl. fimm árum skekkt eðlilega samkeppnisstöðu fyrirtækja í skipaviðgerðum í landinu?`` Hér er komið inn á mjög mikilvægt mál um að gætt sé fyllstu arðsemi og ekki sé skapað neitt óhagræði innan skipasmíðaiðnaðarins umfram það sem nauðsynlegt er. En þær upplýsingar sem ég hef benda til þess að um umframfjárfestingu sé að ræða og að menn hafi ekki nýtt þá fjárfestingu sem fyrir hendi er svo sem hér í Reykjavík. ,,4. Hefur verið unnið í samræmi við niðurstöður skýrslu ráðgjafarfyrirtækisins A\&P Appledore International Ltd., sem var unnin fyrir iðnaðarráðuneytið 1989, en í þeirri skýrslu var varað við frekari fjárfestingum í upptökumannvirkjum í landinu? Gilda þær enn um hagkvæmni skipasmíðaiðnaðarins í landinu?`` Í þessari skýrslu sem ég nefni kemur fram að varað er við því að greiða upp uppsafnað tap í greininni og að skekkja samkeppnisstöðu fyrirtækjanna því slíkt muni koma niður á skipasmíðaiðnaðinum og útgerðinni þegar til lengri tíma er litið.

[14:05] Herra forseti. Spurt er: ,,Hefur ríkissjóður á sl. fjórum árum tekið þátt í kaupum eða viðhaldi á eldri hafnar- eða upptökumannvirkjum?`` Svar: Samgrn. veitti á grundvelli 24. og 26. gr. hafnalaga fé til kaupa á skipalyftu á Akranesi á sl. ári. Kaupverð skipalyftunnar var 40 millj. kr. Hlutur ríkisins nemur 40% eða 16 millj. kr. Aðrir styrkir hafa ekki verið veittir á síðustu fjórum árum til kaupa á eldri upptökumannvirkjum. Spurt er: ,,Hefur verið gerð greining á þörfum fyrir upptökumannvirki til skipaviðgerða? Liggur slík greining til grundvallar við núverandi forgangsröð og áætlanagerð um upptökumannvirki?`` Svar: Nei. slík heildargreining hefur ekki verið gerð á vegum samgrn. Spurt er: ,,Hafa fjárveitingar ríkisins til upptökumannvirkja, til skipasmíða og skipaviðgerða á sl. fimm árum skekkt eðlilega samkeppnisstöðu fyrirtækja í skipaviðgerðum í landinu?`` Svar: Leiða má að því líkur að styrkur til kaupa á skipalyftu á Akranesi hafi gert það að verkum að sú lyfta sé enn í notkun. Á vegum samgrn. hefur hins vegar engin fjárveiting runnið til skipasmíða og skipaviðgerða enda heyrir það undir iðnrn. Spurt er: ,,Hefur verið unnið í samræmi við niðurstöður skýrslu ráðgjafarfyrirtækisins A\&P Appledore International Ltd., sem var unnin fyrir iðnaðarráðuneytið 1989, en í þeirri skýrslu var varað við frekari fjárfestingum í upptökumannvirkjum í landinu? Gilda þær enn um hagkvæmni skipasmíðaiðnaðarins í landinu?`` Svar: Nei. Þessi skýrsla er úrelt og á ekki rétt á sér.

[14:06] Herra forseti. Varðandi 3. lið fsp.: ,,Hafa fjárveitingar ríkisins til upptökumannvirkja, til skipasmíða og skipaviðgerða á sl. fimm árum skekkt eðlilega samkeppnisstöðu ...`` o.s.frv., þá vil ég aðeins segja að þetta er ekkert sem hefur verið að gerast á sl. fimm árum. Þetta hefur verið að gerast á undanförnum áratugum. Þegar stálskipasmíðaiðnaðurinn var byggður upp á Íslandi með nýjum og myndarlegum skipasmíðastöðvum keyptu hafnarsjóðirnir upptökumannvirkin eða byggðu og fengu til þess styrk frá ríkinu, að ég held alls staðar nema á Akranesi. Þannig að sú leiðrétting sem nú hefur verið gerð með því að hafnarsjóður Akraness kaupir upptökumannvirkin þar og fær til þess sama styrk frá ríkissjóði og önnur upptökumannvirki hafa fengið er aðeins leiðrétting á eðlilegri samkeppnisstöðu. Það er ekki verið að skekkja hana.

[14:07] Herra forseti. Það má vera sökum þess að ég er tekinn að hníga að aldri og heyrn mín e.t.v. tekin að skerðast að ég náði ekki nema u.þ.b. 10% af því sem hæstv. samgrh. las í örskjótu svari sínu. En ég þakka hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni fyrir að drepa á þetta mál. Staðreyndin er sú að Reykjavíkurhöfn er umfangsmesta höfn landsins. Hún hefur mikla möguleika á að draga aukinn gjaldeyri til Íslands en hún hefur hins vegar verið afskipt. Það er alveg ljóst að þegar verið er að styrkja byggðarlög út á landi til að kaupa upptökumannvirki og til að gera ýmislegt fleira sem lýtur að starfsemi sem því tengist er auðvitað um að ræða beina aðstoð til fyrirtækja á því svæði. Við sem erum mjög skeleggir kjördæmisþingmenn, ég og hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, hljótum auðvitað að setja spurningarmerki við þetta. Samkvæmt hafnalögum styrkir ríkissjóður nýframkvæmdir í hafnargerð. Reykjavíkurhöfn er eina höfnin á Íslandi sem nýtur þeirra ekki. Yfirvöld í Reykjavík hafa lengi vel ekki gert neinar athugasemdir við þetta en það er hins vegar alveg ljóst að framhald slíkra styrkja mun skekkja samkeppnisstöðu þeirra fyrirtækja sem hér eru í Reykjavík.

[14:09] Hæstv. forseti. Ég vildi gjarnan þakka hæstv. samgrh. þau svör sem hann gaf hér. Heyrn hef ég góða en verð að viðurkenna að svo fljótmæltur var hæstv. samgrh. að það var illt að greina öll þau atriði hin merku sem hann lagði fram. Meginatriði málsins er að sjálfsögðu það að við getum ekki ætlað skipasmíðaiðnaðinum að búa við þau skilyrði að samkeppnisstaðan sé skekkt. En ég tel að samkeppnisstaðan hafi svo sannarlega verið skekkt þegar ekki er horft til þess að hér í Reykjavík hefur verið full afkastageta til að ráða við langstærstan hluta skipaviðgerða í landinu. Þær viðbætur sem hafa verið gerðar á öðrum stöðum hefði svo sannarlega mátt gera hér í Reykjavík. Ég vil vekja athygli á því að gerðar eru fyllstu arðsemiskröfur til skipasmíðastöðvarinnar sem er í Reykjavík, þeirrar stærstu, Stálsmiðjunnar, þegar aðrar skipasmíðastöðvar búa við það að greiða mun lægri leigu og ekki eru gerðar sömu arðsemiskröfur til fjárfestinga sem þar eru til staðar. Það er líka meginatriði þessa máls ef svo er að bæjarfélög fari langt fram úr því sem fjárveitingar til hafna frá Alþingi og fjárveitingavaldinu gefa tilefni til og skapi þar með vissan þrýsting á fjárveitingavaldið um fjárveitingar. Þetta tel ég að sé varhugaverð þróun, ekki aðeins í hafnamálum heldur einnig á öðrum sviðum. Hér í Reykjavík eru um 1.000 manns sem vinna við skipasmíði og þjónustu og atvinnu tengda skipasmíðum. Það er ekki hægt að sætta sig við það að byggðamál séu leyst með því að skekkja þennan samkeppnisgrundvöll sem hefur verið nefndur. Ef styrkja á byggðirnar þarf að gera það með beinum hætti en ekki að grípa inn í atvinnuvegina og valda þar með því óhagræði sem ég tel að hafi orðið í skipasmíðaiðnaðinum að undanförnu.

[14:11] Virðulegi forseti. 4. tölulið fsp. um niðurstöður skýrslu ráðgjafarfyrirtækisins A\&P Appledore International Ltd. er ekki beint til rétts ráðherra því þetta mál er á forræði hæstv. iðnrh. Mér er ekki kunnugt um annað en að í iðnrn. og hjá samtökum skipasmíðaiðnaðarins sé svo á litið að niðurstöður þessarar ráðgjafar standi fyllilega fyrir sínu. Síðast árið 1993 var það endurtekið og ítrekað af samtökum skipasmíðastöðvanna sjálfra. Mér er því forvitni á að vita hjá hæstv. iðnrh. hvort hann sé sömu skoðunar og hæstv. samgrn. sem þetta mál heyrir ekki undir, að aðstæður í skipasmíðaiðnaðinum séu nú aðrar en þær voru á árinu 1993 þegar ítrekað var að skýrslan sem hér um ræðir væri enn það sem byggja ætti á í sambandi við uppbyggingu skipasmíðaiðnaðarins.

[14:12] Herra forseti. Út af þeirri spurningu sem var beint til mín varðandi aðstæðurnar í skipasmíðaiðnaðinum þá hefur nýlega verið gerð könnun á vegum samtaka iðnaðarins á því hverjar þessar aðstæður eru. Það eru gjörbreyttar aðstæður. Í fáum orðum sagt eru flestallar skipasmíðastöðvar reknar með hagnaði um þessar mundir. Verkefnastaða skipasmíðastöðvanna er miklu betri en á sama tíma fyrir ári sem segir auðvitað mikið um þær breytingar sem átt hafa sér stað og eru að eiga sér stað, þannig að við getum fagnað því að aðstæðurnar eru betri, hagnaðurinn meiri og þar af leiðandi bjartara fram undan í atvinnugreininni sem slíkri.

[14:13] Herra forseti. Það kom mér kannski ekki á óvart að Framsfl. væri kominn á mölina. En það heyrðist mér á hv. fyrirspyrjanda, þingmanni Framsfl. í Reykjavík, að afkastagetan í skipasmíðaiðnaðinum í Reykjavík væri svo mikil að réttast væri bara að leggja þessa atvinnugrein niður annars staðar á landinu. Ég hélt nú að flestum væri kunnugt að Slippstöðin á Akureyri hefur löngum verið öflugasta fyrirtæki bæði í skipasmíðum, skipaþjónustu og skipaviðgerðum hér á landi. Þetta er raunar í fyrsta skipti sem ég hef heyrt við því amast að reynt sé að halda við þeirri tækniþekkingu sem er þar nyrðra og talað um að ástæðulaust sé að styrkja undirstöður greinarinnar þar fyrir norðan sem í sumum árum hefur verið sá staður sem hefur haldið uppi járnsmíðum hér á landi. Stundum hafa járnsmíðar og plötusmíðar ekki verið kenndar í Reykjavík sökum þess að skort hefur nemendur en hins vegar kennt fyrir norðan. Ég man ekki betur en að ég hafi séð það í Degi nú nýlega að hin nýja flotkví fyrir norðan væri sérstakt afkvæmi Framsfl. og hann stæði heill og óstuddur á bak við þessa miklu og nýju fjárfestingu í skipasmíðaiðnaðinum norður þar. Og að ég auminginn væri að fljúga á stolnum fjöðrum þegar ég væri að minnast á þetta mikla ágæti þeirra framsóknarmanna norður þar. En eins og ég sagði áðan þá virðist Framsfl. kominn á mölina. Auðvitað er það svo að allt breytist. Skipasmíðaiðnaðurinn hefur verið í öldudal og hann hefur átt sína toppa. Nú er ástandið þannig að hin mikla og nýja fjárfesting t.d. fyrir norðan hefur skilað sínu. Það eru mikil umsvif í Slippstöðinni á Akureyri. Þangað vantar járnsmiði, plötusmiði og aðra kunnáttumenn. Við fáum til landsins viðskipti sem án flotkvíarinnar hefðu verið óhugsandi. Að þessu leyti er skýrslan auðvitað úrelt. Hún á ekki við og það er gagnslaust að vera að tala um hana héðan af, best að gleyma henni.

[14:16] Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að fylgja úr hlaði fyrirspurn til hæstv. samgrh. um flutning svokallaðs ferjuflugs til Keflavíkurflugvallar. Fyrirspurnin er fram borin af þeim sem hér stendur ásamt hv. þm. Drífu Sigfúsdóttur, en hún sat á þingi þegar fyrirspurninni var dreift. Almennt er viðurkennt að ferjuflug, þ.e. flug lítilla flugvéla milli Evrópu og Ameríku, sé áhættusamt flug enda flugvélakosturinn að öllu jöfnu ekki ætlaður til langflugs í misjöfnum veðrum. Við höfum líka mýmörg dæmi um óhöpp og slys sem orðið hafa á þessum vettvangi á liðnum árum. Í skýrslu sem tekin var saman á vegum samgrn. árið 1991 kemur m.a. fram að samkvæmt mati Alþjóðaflugmálastofnunar fullnægir Reykjavíkurflugvöllur ekki ákvæðum um öryggisatriði vegna ferjuflugs. Þetta mun vera staðfest í nýútkominni skýrslu frá Almennu verkfræðistofunni hf. þar sem kveðið er á um að engin flugbraut Reykjavíkurflugvallar muni uppfylla þessi tilmæli Alþjóðaflugmálastofnunar. Kemur þar fyrst til nálægð vallarins og aðflugsreina hans við byggð. Íbúum höfuðborgarinnar er með öðrum orðum hætta búin af hinum tíðu lendingum og flugtökum ferjuflugs í Reykjavík. Þá er kunnara en frá þurfi að segja að hið bágborna ástand brautanna á Reykjavíkurflugvelli eykur enn frekar á áhættuna. Í raun þyrfti ekki fleiri rök í málinu. Öryggisþáttur hlýtur ávallt að vega þyngst í öllu mati. Hér er ekki bara um að ræða öryggi flugmanna heldur og öryggi íbúa Reykjavíkur og jafnvel Kópavogs. Af þeirri ástæðu er rökrétt að spyrja hvort hæstv. ráðherra sé ekki reiðubúinn til að beita sér fyrir flutningi ferjuflugs frá Reykjavík. Þá er eðlilegt að spurt sé hvert flytja ætti þessa flugstarfsemi. Þar kemur aðeins til greina af sömu rökum Keflavíkurflugvöllur. Rökin eru þessi: 1. Öryggisbúnaður þar er mun fullkomnari en í Reykjavík. 2. Keflavíkurflugvöllur er ekki aðþrengdur af byggð. 3. Ástand vallarins, einkum flugbrautanna, er sérlega gott. 4. Sá flugvöllur stenst kröfur Alþjóðaflugmálastofnunar um ferjuflug. 5. Eftirliti þar er til muna betur hagað en á Reykjavíkurflugvelli enda um afmarkað og lokað svæði að ræða. Benda má á að Keflavíkurflugvöllur er á lokuðu svæði en í Reykjavík er almenn umferð mikil nærri flugvélunum. Má í þessu sambandi benda á öryggi með vélunum sem eignum og þá ekki síður möguleika á fíkniefnasmygli, vopnasmygli o.s.frv. Aðstæður allar til að sinna slíku eftirliti eru margfalt betri í Keflavík. 6. Það er almennt mat íslenskra flugrekstraraðila að ferjuflugið sé betur sett í Keflavík en í Reykjavík. Hér hafa rök verið nefnd og því er hæstv. samgrh. spurður hvort hann hyggist beita sér í krafti embættis síns fyrir flutningi ferjuflugs frá Reykjavíkurflugvelli til Keflavíkurflugvallar.

[14:20] Herra forseti. Flugmálastjórn hefur ekki talið fært að beina umferð ferjuflugvéla sérstaklega til Keflavíkurflugvallar umfram það sem þegar hefur verið gert með hækkun lendingargjalda á Reykjavíkurflugvelli í millilandaflugi. Reykjavíkurflugvöllur er alþjóðlegur flugvöllur og því ýmis vandkvæði á að takmarka umferð um hann á öðrum en tæknilegum forsendum. Öryggisbúnaður á Reykjavíkurflugvelli er meira en fullnægjandi fyrir þá alþjóðlegu umferð sem um flugvöllinn fer og því engin ástæða til að beina alþjóðlegri umferð frá flugvellinum vegna skorts á búnaði eða þeirri þjónustu sem þar er veitt og ég kannast ekki við að skemmdarverkamenn hafi unnið þar á flugvélum eða að fíkniefnasalar eigi þar greiðari umferð eða aðgang en annars staðar á landinu. En vissulega eru fíkniefni vandamál hér á landi. Af framansögðu er ljóst að eðlilegt er að flugmönnum sé í sjálfsvald sett hvorn flugvöllinn þeir nota ef engar tæknilegar ástæður eru í veginum. Ég vil svo taka fram að aðstaða til þjónustu við ferjuflugvélar og einkaflugvélar í millilandaflugi hefur til skamms tíma verið ófullnægjandi á Keflavíkurflugvelli. Nú er það að færast í betra horf og af þeim sökum er sá þrýstingur uppi sem fram kemur m.a. í þeirri fyrirspurn sem hér var varpað fram.

[14:22] Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svörin þó ekki sé ég að öllu leyti sáttur við þau. Hæstv. ráðherra nefndi hér þjónustumiðstöð sem upp er að rísa á Keflavíkurflugvelli einmitt til þess að þjóna hinum minni flugvélum. Ég minntist ekki á þá þjónustumiðstöð í ræðu minni og er hún ekki ástæða fyrirspurnar minnar heldur fyrst og fremst þau öryggisatriði og þau rök sem nefnd voru og tengjast öryggisþáttum. Að því leytinu til eru það mér vonbrigði að ekki skuli standa til að flytja þetta flug til Keflavíkur og ég minni enn á að það mun vera mat Alþjóðaflugmálastofnunar að Reykjavíkurflugvöllur, vegna nálægðar við byggð, uppfylli ekki tilmæli hennar um öryggisþætti. Þá hafa ferjuflugmenn þeir sem hingað koma kvartað undan eftirliti, eða öllu frekar skorti á eftirliti. Þá má líka nefna að í aðflugi að Reykjavíkurflugvelli eru nú hvorki meira né minna en aðaleldsneytisgeymslur höfuðborgarsvæðis, eins og eitt stykki ráðhús, Alþingishús, helstu bankastofnanir og mikilvægar stjórnsýslubyggingar sem eru í rauninni í hættu því að hætta í flugi mun vera mest í aðflugi og flugtaki. Þess vegna lýsi ég vonbrigðum mínum með þau svör að ekki standi til að flytja ferjuflugið til Keflavíkur af öryggisástæðum.

[14:23] Herra forseti. Ég hef ekki heyrt um það fyrr að Alþjóðaflugmálastofnunin hafi gert athugasemdir við Reykjavíkurflugvöll af öryggisástæðum og veit satt að segja ekki hvað hv. þm. er að tala um þar. En það er sjálfsagt að kynna sér málið og reyna að fá upplýsingar um það hvað þingmaðurinn er að fara í þeim efnum. Ég kannast ekki við slíkt álit. Ég vil jafnframt segja að sú hugsun hefur annað slagið skotið upp kollinum að leggja Reykjavíkurflugvöll niður, eins og mér heyrðist á hv. þm. að hann væri að gera skóna, ef nauðsynlegt er að hætta flugi um flugvöllinn vegna ráðhúss, Alþingishúss og annars slíks og að við séum í mikilli hættu í þessum sal. Þá á það auðvitað einnig við um innanlandsflug, flug áhugamanna og annað þvílíkt. Eina rökrétta ályktunin sem dregin verður af orðum hv. þingmanns er þá sú að hann mun í öðru skrefi ætlast til þess að innanlandsflugið færist til Keflavíkurflugvallar sem ég held að sé miklu flóknara mál og alveg sýnilegt að sumar áætlunarleiðir munu þá leggjast niður. Sauðárkrókur liggur beint við. Ég skal ekki segja um Akureyri, en ætli það yrði ekki áfram flogið til Egilsstaða, hv. 2. þm. Austurl.?

Hann er ekki viss um það.

Hann er ekki viss um það. Það má svo sem velta mörgu fyrir sér í þessu sambandi. En ég kannast ekki við að Alþjóðaflugmálastofnunin hafi gert athugasemdir við öryggismálin á Reykjavíkurflugvelli.

[14:26] Herra forseti. Það var lengi svo að í íslenskri löggjöf var ekki að finna nein ákvæði um málefni auglýsinga eða auglýsenda. En fyrir allmörgum árum samþykkti Alþingi þáltill. frá þeim sem hér talar um að setja skyldi slíka löggjöf með sérstöku tilliti til þess að veita börnum og unglingum vernd fyrir innrætandi eða óhollum áhrifum af auglýsingum. Hæstv. þáv. viðskrh. Jón Sigurðsson brást vel við og samdi frv. til laga um auglýsingamál. Það var lagt fram á þingi í tvígang en náði ekki fram að ganga. Þegar frv. til samkeppnislaga var í vinnslu varð að ráði að fella inn í þau lög ákvæði um augýsingar og sér þess stað í VI. kafla laganna um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum. Þar er sérstök lagagrein, 22. gr., um auglýsingar. Þar er sérstaklega vikið að því að auglýsingar skuli við það miðast að börn sjái þær og heyri og megi þar á engan hátt misbjóða þeim. Í auglýsingum verði að sýna sérstaka varkárni vegna trúgirni barna og unglinga og áhrifa á þau. Enn fremur segir að komi börn fram í auglýsingum skuli þess gætt að sýna hvorki né lýsa hættulegu atferli eða atvikum er leitt geti til þess að þau eða önnur börn komist í hættu eða geri það sem óheimilt er. Nú er það hins vegar svo að það viðgengst bæði í sjónvarpi og í kvikmyndahúsum og jafnvel víðar að auglýsingar með atriðum úr bönnuðum ofbeldismyndum eru sýndar. Mér skilst að bæði tilmæli Samkeppnisstofnunar og eins viðleitni umboðsmanns barna til að fá úr þessu bætt hafi komið fyrir ekki. A.m.k. fæ ég ekki betur séð en enn séu af og til að birtast á sjónvarpsstöðvum auglýsingar af þessu tagi, jafnvel á þeim tíma kvölds eða dags sem þess er ekki síst að vænta að börn séu framan við sjónvarpsskjáinn. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að í því felist skýlaust lögbrot að sýna ofbeldiskennd atriði úr kvikmyndum, sem eru bannaðar börnum að mati Kvikmyndaeftirlits, í sjónvarpsdagskrá þegar við því er að búast að börn sjái þau. Og ég vitna aftur til þess að auglýsingar skuli miðast við það samkvæmt lögum að börn sjái þær og heyri og mega þær á engan hátt misbjóða þeim. Af þessum sökum vil ég spyrja hæstv. ráðherra: ,,Telur ráðherra að kvikmyndaauglýsingar í sjónvarpi, þar sem sýnd eru ofbeldisatriði úr kvikmyndum sem bannaðar eru börnum, samrýmist ákvæðum samkeppnislaga, sbr. sérstaklega 22. gr.? Ef svo er ekki, hvað hyggst ráðherra aðhafast í málinu?`` Auðvitað mætti einnig vísa þessu máli víðar, svo sem eins og til þeirra yfirvalda sem fara með barnaverndarmál. Ég hef einnig á dagskrá síðar fyrirspurn til hæstv. menntmrh. hvað varðar þátt þessa máls í fjölmiðlum. Þetta eru spurningar mínar, herra forseti, til hæstv. viðskrh.

[14:29] Herra forseti. Á þskj. 318 hefur hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon beint til mín tveimur fyrirspurnum vegna kvikmyndaauglýsinga í sjónvarpi. Hin fyrri hljóðar svo: ,,Telur ráðherra að kvikmyndaauglýsingar í sjónvarpi, þar sem sýnd eru ofbeldisatriði úr kvikmyndum sem bannaðar eru börnum, samrýmist ákvæðum samkeppnislaga, sbr. sérstaklega 22. gr.?`` Nei. Ég tel að margar þessara auglýsinga samræmist ekki 22. gr. samkeppnislaga, en þar segir m.a. eins og hv. þm. hefur rifjað upp: ,,Auglýsingar skulu miðast við að börn sjái þær og heyri og mega þær á engan hátt misbjóða þeim. Í auglýsingum verður að sýna sérstaka varkárni vegna trúgirni barna og unglinga og áhrifa á þau.`` Þeir sem hafa horft á þessar auglýsingar hljóta að geta verið sammála um að í fjölda þeirra eru ofbeldisatriði sem alls ekki eru við hæfi að barna. Síðari spurningin hljóðar svo: ,,Ef svo er ekki, hvað hyggst ráðherra aðhafast í málinu?`` Í tilefni þessara fyrirspurna hef ég aflað mér upplýsinga hjá Samkeppnisstofnun um hvað samkeppnisyfirvöld hafi aðhafst í málinu. Á fundi ráðgjafarnefndar samkeppnisráðs, þ.e. auglýsinganefndar, þann 21. mars 1995 var fjallað um auglýsingar frá kvikmyndahúsunum í sjónvarpi þar sem sýnd eru kvikmyndaatriði sem ekki hæfa börnum. Í framhaldi af fundinum sendi Samkeppnisstofnun bréf til Ríkisútvarpsins og kvikmyndahúsanna í Reykjavík þar sem þeim tilmælum var beint til þeirra að virða ákvæði 22. gr. samkeppnislaganna. Tilmælin báru árangur sl. vor en að undanförnu hafa auglýsingar með kvikmyndaatriðum sem ekki hæfa börnum tekið að birtast aftur og nú einnig frá myndbandaleigum. Því var ákveðið á fundi auglýsinganefndar Samkeppnisstofnunar 11. des. 1995 að ítreka fyrri tilmæli. Samkeppnisstofnun sendi síðan tilmæli um að virða 22. gr. samkeppnislaga til allra sjónvarpsstöðva, kvikmyndahúsa í Reykjavík og samtaka myndbandaleiga þar sem jafnframt var bent á þau viðurlög sem unnt er að beita til að framfylgja lögunum. Viðurlögin eru að samkeppnisráð getur bannað athafnir sem brjóta í bága við ákvæði 22. gr. samkeppnislaga og fylgt banninu eftir með dagsektum. Skömmu eftir að hin ítrekuðu tilmæli voru send fyrrgreindum aðilum barst samkeppnisráði bréf frá umboðsmanni barna, dags. 17. jan. Í bréfinu er m.a. bent á þau skaðlegu áhrif sem ofbeldi í kvikmyndahúsum getur haft á börn og telur umboðsmaður því brýnt að samkeppnisráð grípi til þeirra úrræða sem því eru tiltæk til þess að banna auglýsingar af þessu tagi. Í framhaldi af bréfi umboðsmanns barna kom auglýsinganefnd saman og mér er kunnugt um að hún hefur í undirbúningi tillögur sem ræddar verða á fundi samkeppnisráðs sem verður haldinn í byrjun næstu viku. Niðurstöðu þess fundar vil ég bíða. Ég tel brýnt að reynt verði að ná samkomulagi um það milli þeirra aðila sem að þessu standa að stemma stigu við þessu án þess að þurfa að beita þeim ákvæðum sem hægt er að beita á grundvelli samkeppnislaganna til þess að stöðva þetta, þ.e. banninu og dagsektunum. Áður en það verði gert tel ég rétt að það reyni á hvort ekki sé hægt að ná samkomulagi eins og tókst í upphafi síðasta árs. Takist það hins vegar ekki eru auðvitað engin önnur úrræði til en að beita ákvæðum samkeppnislaga sem þar eru heimiluð.

[14:33] Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli og jafnframt fagna ég því að hæstv. viðskrh. hefur þegar beitt sér í málinu sem og umboðsmaður barna. Ég tek undir það með fyrirspyrjanda að það hefur verið yfirgengilegt að fylgjast með auglýsingum í sjónvarpi nú um alllangt skeið. Það eru ekki aðeins börn sem eru viðkvæm fyrir atriðum af því tagi sem verið er að sýna, þar er ekki síst gamalt fólk. Þetta efni á ekkert erindi inn í sjónvarp allra landsmanna eða hvaða sjónvarpsstöð sem er á þeim tíma þegar fólk horfir almennt á sjónvarp. Hæstv. forseti. Ég minni á að það eru í gildi lög um skoðun kvikmynda og bann við ofbeldiskvikmyndum þar sem segir m.a., með leyfi forseta: ,,Bannað er að framleiða hér á landi eða flytja til landsins ofbeldiskvikmyndir.`` Jafnframt segir í 1. gr.: ,,Ofbeldiskvikmynd í skilningi laga þessara er kvikmynd þar sem sérstaklega er sóst eftir að sýna hvers kyns misþyrmingar eða hrottalegar drápsaðferðir á mönnum og dýrum.`` Ég tel að þessi lög hafi verið gróflega brotin og það vekur þá spurningu hvernig þeim er framfylgt. Þau heyra undir hæstv. menntmrh.

[14:34] Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svörin og enn fremur það sem hæstv. ráðherra hefur aðhafst í málinu. Ég er að sjálfsögðu ánægður með að bæði Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð og auglýsinganefnd, sem starfar á vegum þess, hafa sinnt þessu máli. Sömuleiðis hefur umboðsmaður barna látið það til sín taka. Ég sætti mig einnig prýðilega við að reynt sé að ná fram úrbótum með góðu, ef svo má að orði komast, að reynt sé með fortölum og með því að benda mönnum á gildandi lög að bæta ráð sitt. Því miður læðist að manni sá grunur að hér þurfi að taka nokkuð fast á málum. Þetta á sér þann aðdraganda að vakin var athygli á þessu fyrir ári og það hafði einhver tímabundin áhrif en síðan sótti strax í sama farið ef ekki í hið verra. Ég segi það hiklaust sem skoðun mína að ef ekki fæst á þessu tafarlaus úrbót og þessar ofbeldisauglýsingar hverfa þá á að beita mjög hörðu gagnvart framferði af þessu tagi. Það er ekki á svo mörgum stöðum þar sem er þó til að dreifa ótvíræðum lagaákvæðum til þess að verja sig með gagnvart þeirri ofbeldisdýrkun og ofbeldisöldu sem ríður yfir þjóðfélögin. En það er í þessu tilviki. Það eru skýlaus lagaákvæði sem eiga að vernda börn og ungmenni fyrir þessum hlutum og þeim á þá að beita. Gagnvart ýmsum öðrum þáttum þessa vandamáls sem auðvitað er margslungið og kemur víða við, og á ég þá við þessa ofbeldisdýrkun og ofbeldisöldu sem yfir gengur, er hins vegar úr vöndu að ráða. En í þessu tilviki á það ekki að aftra mönnum að taka fast á málum að það er við ótvíræð lagaákvæði að styðjast. Ég skora á hæstv. ráðherra að fylgja málinu eftir með sama hætti og hann hefur hafið það. Dugi ekki annað til á hann að vera ófeiminn við að beita hörðu á grundvelli þeirra heimilda sem hann hefur samkvæmt lögum.

[14:37] Herra forseti. Ég hef einnig leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. menntmrh. sem er almenns eðlis og varðar umfang ofbeldisefnis eða ofbeldistengds efnis af ýmsu tagi í fjölmiðlum. Er þá sérstaklega átt við ljósvakamiðla og útvarp og sjónvarp sem áhrifamestu fjölmiðlana að þessu leyti en þó fyrst og fremst sjónvarpsstöðvarnar. Það er kunnara en frá þurfi að segja að víða um lönd fer fram mikil umræða um áhrif þess að ofbeldisefni er jafnumfangsmikið og útbreitt og jafnvíða í boði og raun ber vitni. Rætt er um og jafnvel deilt um tengsl þessa mikla framboðs af ofbeldisefni og þeirrar ofbeldistilhneigingar sem gætir í samfélögunum, alvarlegra árása á börn og unglinga og ofbeldistilhneiginga almennt. Um þetta er að sjálfsögðu margt hægt að segja og engin ein lína viðtekin í því að þarna sé beint samhengi sem auðvelt sé að sanna eða sýna fram á. Almennt vex þeirri skoðun þó fiskur um hrygg að þarna sé samhengi á milli og ganga ýmsir fræðimenn býsna langt í að fullyrða í þeim efnum. Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. menntmrh., sem fer með málefni fjölmiðla og sem jafnframt hefur á sinni könnu mikilvæg svið sem varða uppeldis- og menntunarmál í landinu, hvort hæstv. ráðherra telji þörf á sérstökum aðgerðum til að draga úr ofbeldisefni í dagskrá fjölmiðla eða hvort þurfi að breyta tilhögun dagskrár fjölmiðlanna til þess að slíkt efni komi síður fyrir augu barna og annarra sem eru viðkvæmir fyrir slíku efni. Það getur bæði snúið að því að færa til slíka dagskrárliði í dagskránni með tilliti til útsendingartíma að gera enn frekar gangskör að því að við ústendingu slíks efnis sé varað o.s.frv. Ég tek fram að ég er hér að sjálfsögðu ekki að tala aðeins um auglýsingar, samanber þá fyrirspurn sem hér var á dagskrá á undan og rædd var. Mér er ljóst að ákvæði útvarpslaga hvað snertir auglýsingar sérstaklega eru fátækleg og gefa hæstv. ráðherra ekki mikið vald í þeim efnum. En efnið almennt og dreifing þess hlýtur að vera mál sem varðar yfirvöld þessara mála og því hef ég lagt þessa fyrirspurn fram fyrir hæstv. menntmh.

[14:40] Herra forseti. Samkvæmt útvarpslögum, nr. 68/1985, með síðari breytingum, bera sjónvarpsstöðvar fulla ábyrgð á eigin útsendingum. Hins vegar hafa stjórnvöld á síðustu árum unnið að því að setja reglur sem hafa það að markmiði að stemma stigu við vaxandi ofbeldi í fjölmiðlum. Ísland er aðili að barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og ný lög um skoðun kvikmynda og bann við ofbeldiskvikmyndum, nr. 47/1995, sem voru samþykkt á Alþingi sl. vor hafa tekið gildi. Með þeirri lagasetningu voru felld saman í heildstæða löggjöf ákvæði um bann við ofbeldiskvikmyndum og ákvæði um skoðun kvikmynda til að meta sýningarhæfni þeirra fyrir börn. Í 1. gr. laganna segir að bannað sé að framleiða hér á landi eða flytja til landsins ofbeldiskvikmyndir. Enn fremur er bönnuð sýning, dreifing og sala slíkra mynda. Ofbeldiskvikmynd í skilningi laga þessara er kvikmynd þar sem sérstaklega er sóst eftir að sýna hvers kyns misþyrmingar eða hrottalegar drápsaðferðir á mönnum og dýrum. Hin nýju lög við bann við ofbeldiskvikmyndum eiga að sjálfsögðu einnig við um fjölmiðla. Hin íslenska löggjöf um þessi efni verður að teljast harla ströng miðað við það sem gerist í nágrannalöndum okkar og hæpið að lengra verði komist eftir þeim leiðum. Stjórnvöldum ber að sjálfsögðu að sjá til þess eftir fremsta megni að gildandi lagaákvæðum sé framfylgt en meginatriði er að fjölmiðlar og ekki síst foreldrar og aðrir forráðamenn barna finni til þerrar ábyrgðar sem hvílir á þeim í þessum efnum. Samvinna allra þessara aðila er forsenda þess að árangri verði náð. Að því er sjónvarpsstöðvar varðar gera lög ráð fyrir ákveðnu samráði milli þeirra og kvikmyndaskoðunar þótt stöðvarnar beri sjálfar ábyrgð á dagskrárefni sínu eins og áður var sagt. Kvikmyndaskoðun hefur í ábendingum sínum til sjónvarpsstöðva einkum lagt áherslu á eftirfarandi atriði: 1. Að efni séð raðað í dagskrá með tilliti til áhorfstíma barna og ofbeldiskenndu efni valin staður sem seinast á dagskrá. 2. Að viðvaranir um dagskrárefni séu samræmdar og fylgi allri dagskrárkynningu. Að mati kvikmyndaskoðunar hefur skort nokkuð á að þessara atriða sé nógu vel gætt ekki síst hjá Ríkisútvarpinu. Árangursríkast til að draga úr grófu ofbeldisefni í fjölmiðlum væri vafalaust ef takast mætti að efla með ungu kynslóðinni það viðhorf að slíkt efni sé ómerkilegt og ekki þess virði að eyða í það tíma frá öðrum áhugaverðari viðfangsefnum. Þar reynir enn á hlutverk og fordæmi foreldra. Einnig kann að þurfa að huga að því hvort efla beri fræðslu í skólum sem geti stuðlað að þessu markmiði og auðveldað börnum að átta sig betur á því myndmáli sem ber fyrir augu þeirra í fjölmiðlum og annars staðar.

[14:43] Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda spurninguna og hæstv. mennmrh. fyrir svörin. Mér er kunnugt um að hjá Ríkisútvarpinu er unnið eftir ákveðinni hugmyndafræði í þessu efni þar sem vandlega skuli þess gætt í öllum tilvikum að í sjónvarpsefni sérstaklega ætluðu börnum og unglingum sé ekkert það sem kunni augljóslega að efla ofbeldishneigð eða veikja almenna siðferðisvitund. Við vitum auðvitað að börn sjá fleira í sjónvarpi en barnaefni og líka fleira en foreldrarnir vilja. EBU, sem eru samtök evrópskra sjónvarpsstöðva, hafa gefið út viðmiðunarreglur þar sem kemur fram að ekki megi á nokkurn hátt upphefja ofbeldi né hvetja til þess. Það er aftur annað mál að það er vissulega gert á köflum og það hlýtur að vera ætlast til þess að sjónvarpsstöðvar fari betur eftir mælikvörðum og viðmiðunum varðandi slík efni. Almennt talað er nauðsynlegt að taka útvarpslögin öll til umræðu og það frv. sem kynnt hefur verið en ekki hefur fengist lagt fram á hv. Alþingi.

[14:45] Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda spurninguna en vek um leið athygli á því sjónarmiði að þótt vissulega sé ástæða til að stemma stigu við ofbeldisefni fjölmiðla þá er það að öllum líkindum mikil einföldun að ofbeldiskennd barna og unglinga eigi fyrst og fremst rætur að rekja til fjölmiðla. Að mínu mati spila þar mjög margir þættir saman, ekki síst sú staðreynd að vinnuálag á foreldra hefur verið mjög mikið hér á landi á undanförnum árum og losaralega löggjöf varðandi börn, t.d. það að miða sjálfræðisaldur við 16 ár. Ég tel því að það beri vissulega að taka þetta mál, fjölmiðla og ofbeldi í fjölmiðlum, föstum tökum. En til þess að ráðast gegn sjálfu meininu, ofbeldiskennd barna og unglinga, verður að líta á málið í mun víðara samhengi.

[14:46] Herra forseti. Vegna þessara síðustu orða vil ég taka fram að ég hef ekkert fullyrt um það að vaxandi ofbeldi og ofbeldisglæpir í samfélögunum hér sem annars staðar í kringum okkur séu sérstaklega eða fyrst og fremst ofbeldi í fjölmiðlum að kenna þótt vissulega hafi flestir fræðimenn þá skoðun að það eigi þar hlut að máli, jafnvel verulegan. Um það má deila. Samfélagslegar ástæður af ýmsu tagi gegna þar einnig án efa miklu hlutverk og kannski mest. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, þau voru ágæt svo langt sem þau náðu. Það er ljóst að í a.m.k. sumum lögum eru ströng ákvæði sem á að vera hægt að beita í þessum efnum, annars staðar síður. Ég er þeirrar skoðunar að útvarpslögin sjálf séu of fátækleg hvað varðar nauðsynleg ákvæði til að tryggja vernd barna og ungmenna í þessu sambandi, þótt lög um ofbeldiskvikmyndir og lög um vernd barna og ungmenna og ýmis fleiri lög séu ágæt. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að gera almennt átak til að stemma stigu við ofbeldi sem veður uppi í þjóðfélaginu á öllum stigum. Það þarf að reyna að fá ráðuneyti, fjölmiðla, fræðsluyfirvöld, foreldrasamtök, skóla o.s.frv. í samræmt átak í þessum efnum. Þegar farið er yfir málið er vaxandi ofbeldi í boði nánast á öllum vígstöðvum í samfélaginu. Það er í fjölmiðlum, það er í kvikmyndahúsum, það er á myndböndum, það er í tölvum og leiktækjum ýmiss konar, það er jafnvel í útgáfuefni, teiknimyndablöðum o.s.frv. Auk þess er það nánast dýrkað í samfélaginu með ýmsum hætti. Öfugt við það sem kom fram áðan um að alþjóðlegir sáttmálar og lög kveði svo á um að ofbeldi skuli hvergi leyft, er samfélagsverkanin því miður að mörgu leyti gagnstæð. Gegn þessu verður að berjast og ég vil að lokum hvetja hæstv. menntmrh. til að beita sér í þessu efni, en að sjálfsögðu kemur hann að þessu máli á mjög mörgum vígstöðvum, m.a. sem yfirmaður fræðslu- og menntamála og fjölmiðla.

[15:01] Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. fjmrh.: ,,Hyggst ráðherra beita sér fyrir breytingum á lögum þannig að íslenskir listamenn, eins og Björk Guðmundsdóttir og Kristján Jóhannsson, sem njóta heimsathygli og hafa veruleg fjármálaleg umsvif, geti verið með starfsemi sína í íslensku skattaumhverfi?`` Tilefni þessarar fyrirspurnar eru fréttir fyrir áramót um að þessir listamenn hafi kosið að vera með skattalegan þátt starfsemi sinnar erlendis. Þetta er mikilvægt mál en það ber að skoða það í víðara samhengi. Ég, ásamt öðrum Íslendingum, er mjög stoltur af þessum listamönnum sem hafa öðlast heimsfrægð. Þeir njóta vinsælda og virðingar ekki einungis erlendis heldur einnig hérlendis. Hins vegar starfa þau í atvinnugrein sem er ein sú stærsta í heimi. Það felst ótrúlega mikil verðmætasköpun m.a. í plötuútgáfum, upptökum, myndböndum, miðlunum, geisladiskum, hljómleikum og kvikmyndum svo fátt eitt sé nefnt. Björk Guðmundsdóttir og Kristján Jóhannsson eru ekki einungis einstaklingar heldur einnig fyrirtæki með umsvifamikinn atvinnurekstur alveg eins og frystihús eða álver og þau veita fjölda manns atvinnu. Ég tel að það eigi að breyta skattalögum þannig eða skoða þau þannig að þessi starfsemi gæti komið hér til skatta og verið í íslensku efnahagsumhverfi. Ég vil laða þessa starfsemi að Íslandi ásamt annarri sem við getum bæði haft atvinnu og tekjur af. Má þar nefna t.d. alþjóðlega fjármálastarfsemi. Við notum skattamál í viðræðum við álver svo tekið sé nýlegt dæmi. Við eigum að brjótast út úr þeim hugsunarhætti að hugsa aðeins um fiskstofna og rafmagn þegar við erum að tala um alþjóðaviðskipti. Við getum litið á þessa listamenn, Björk og Kristján, sem vannýtta fiskstofna ef mönnum líður betur við þá samlíkingu. Landkynning þessara einstaklinga er stórkostleg og milljónir manna vita það eitt um Ísland að Björk Guðmundsdóttir kemur þaðan. Vinsemd þeirra og óþreytandi áhugi á að koma landinu að á alþjóðlegum vettvangi lýsir því kannski einna best að hér er um okkar bestu sendiherra að ræða. Þessi fyrirspurn snýst ekki um að hækka eða lækka persónulega skatta Bjarkar Guðmundsdóttur eða Kristjáns Jóhannssonar heldur að þau og þeirra starfslið geti starfað hér í okkar umhverfi. Við eigum að styðja þessa starfsemi og það ber að efla hana. Í ljósi þess er fyrirspurnin fram komin og hún er tilefni til að skoða þessi mál í víðara samhengi.

[15:04] Virðulegi forseti. Í íslenskum skattalögum er ekki farið í manngreinarálit og eru allir menn skattlagðir með sama hætti með hliðsjón af tekjum þeirra og eignum án tillits til mannkosta, mannvirðinga, þjóðfélagsstöðu og þess háttar ef frá er talinn forseti Íslands sem er skattfrjáls samkvæmt sérstökum lögum um laun forseta. Ég tel ekki ráðlegt að víkja frá þessari meginreglu og skattleggja menn eingöngu eftir efnum og aðstæðum. Reyndar kom það fram hjá hv. fyrirspyrjanda að hann er sömu skoðunar hvað það snertir. Skattareglur einstaklinga hér á landi, hvort sem um er að ræða listamenn eða aðra, eru fyllilega sambærilegar við þær sem almennt gerist í löndum umhverfis okkur. Skattstofninn er sambærilegur og hæstu jaðarskattar yfirleitt lægri hér á landi. Velji menn að koma list sinni á framfæri með milligöngu lögaðila, t.d. hlutafélaga, er skattalegt umhverfi slíkra aðila ekki síðra en það sem best gerist annars staðar. Íslenskir listamenn sem starfa erlendis eiga þess yfirleitt ekki kost að ákveða hvar þeir eru skattskyldir sem einstaklingar. Samkvæmt viðurkenndum reglum milli ríkja sem m. a. koma fram í tvísköttunarsamningum er réttur til fullrar skattlagningar hjá því ríki þar sem einstaklingurinn hefur dvalið í meira en 183 daga á sama ári. Réttur til skattlagningar tekur þá til allra tekna viðkomandi einstaklings hvar sem þeirra tekna er aflað. Með gerð tvísköttunarsamninga er verið að tryggja að tekjur manna verði ekki skattlagðar í tveimur löndum samtímis, þ.e. í því landi þar sem einstaklingurinn er búsettur og er skattskyldur og í því landi þar sem teknanna er aflað ef um annað land er að ræða. Íslensk stjórnvöld hafa gert tvísköttunarsamninga við allmörg lönd og í gangi er sérstakt átak til að fjölga þeim. Í tvísköttunarsamningum er m.a. fjallað um skattlagningu á þóknun listamanna og greiðslum fyrir höfundarrétt. Eru meginreglurnar þær að slíkar greiðslur eru skattlagðar með 0--10% skatti í því landi þar sem þær eru upprunnar og kemur sá skattur til frádráttar við skattlagningu í búsetulandinu. Skattlagning íslenskra listamanna sem vegna starfsemi sinnar eru búsettir erlendis ræðst því yfirleitt ekki af íslenskum skattalögum heldur lögum þess lands þar sem þeir hafa aðsetur. Til þess að komast hjá skattlagningu aðseturslandsins kjósa þessir aðilar þó oft að skrá starfsstöð sína utan þess lands og leita þá til skattavinja svo sem Mónakó eða Bahamaeyja sem beitt hafa skattívilnunum og tekist með því að beina til sín fjármagni af ýmsum uppruna. Á hitt er sjaldnar minnst að þeir sem eru í aðstöðu til að nýta sér þessar ívilnanir njóta þar með ekki þeirra félagslegu réttinda sem skattgreiðslur í heimalandinu standa undir. Eru þess ófá dæmi að þegar á bjátar leiti þeir til heimalandsins eftir slíkri þjónustu, bæði heilbrigðisþjónustu og tryggingum. Vestur-Evrópulönd og önnur sambærileg lönd hafa ekki talið rétt að sporna við þessu með því að beita sambærilegum ívilnunum en hafa gert aðrar ráðstafanir til að takmarka áhrif þessara skattavinja m.a. með því að útiloka að tekjur frá þeim njóti ívilnana samkvæmt tvísköttunarsamningum eða með sérstakri löggjöf sem oft eru í gildi í löndum hér í kringum okkur. Hvað varðar þessa tvo ágætu Íslendinga sem nefndir eru í fyrirspurninni er ekki vitað til þess að þeir eða aðrir einstaklingar í þeirra sporum njóti sérstakra skattfríðinda sem einstaklingar í aðseturslöndum þeirra. Líklegt er þó að þeir eins og margir aðrir listamenn nýti sér hlutafélagaformið í rekstri sínum en slík félög er hægt að starfrækja í ýmsum löndum. Ekki hafa verið í gildi sérstakar skattareglur fyrir listamenn hér á landi ef talið er frá skattfrelsi bókmennta- og tónlistarverðlauna Norðurlandaráðs og annarra sambærilegra norrænna menningarverðlauna. Eins og hér hefur komið fram og reyndar margoft áður höfum við breytt íslenskum skattalögum þannig að þau eru fyllilega sambærileg þeim lögum sem gilda annars staðar, ekki síst þegar um er að ræða hlutafélög en þar hefur skatthlutfallið lækkað mjög mikið á undanförnum árum. Ég tel þess vegna ekki ástæðu til þess að gera frekari breytingar á skattalögum að þessu leyti.

[15:09] Herra forseti. Ég varð fyrir vonbrigðum með svar hæstv. fjmrh. Vitaskuld er ekki verið að tala um persónur. Það er ekki verið að ræða um að fara í manngreinarálit. Ég dró fram skýrt bæði í framsögu minni og í fyrirspurninni að við erum að tala um starfsemi þessara einstaklinga. Vitaskuld eru mismunandi skattareglur gagnvart fyrirtækjum hér á landi alveg eins og dæmið sem ég tók til um álverið sannar. Ég bendi á að umsvif Bjarkar Guðmundsdóttur nema líklega milljörðum króna í plötusölu, framleiðslu, tónleikum og öðru slíku. Surningin er hvernig við getum verið með hluta af þessum viðskiptum hér í okkar umhverfi. Það er það sem málið snýst um. Ég sakna þess að hæstv. fjmrh. notaði ekki þetta tilefni með þessa ágætu einstaklinga til að hafa frumkvæði að því að gera íslensk skattalög og skattaumhverfi þannig úr garði að við getum laðað að starfsemi í þessari mikilvægu atvinnugrein. Það eru margir þættir sem tengjast henni. Það er ekki bara söngur, það eru kvikmyndir og fleiri þættir sem fjöldinn allur af þjóðum hefur skapað skattalega umgjörð um til að styðja slíkan atvinnurekstur. Fyrirspurnin gaf hæstv. fjmrh. tilefni til að sýna frumkvæði í endurskoðun á skattalögum varðandi þetta efni. Hann gerði það ekki við þetta tækifæri en ég er þess fullviss að þegar hann hugleiðir málið betur sér hann að tilefni er til frekari skoðunar.

[15:11] Virðulegi forseti. Ég vissi það svo sem að hv. þm. var ekki að hugsa um lítilmagnann þegar hann var að spyrja um skattfrelsi þessara ágætu Íslendinga sem vill svo til að ég þekki báða allvel, annars vegar stórsöngvarann okkar sem er ágætur kunningi minn og hins vegar frænku mína, Björk Guðmundsdóttir. Það hvarflaði kannski að einhverjum að verið væri að hugsa um þetta fólk persónulega en auðvitað er hv. þm. fyrst og fremst að hugsa um það hvernig hann geti náð í skattfé af fjármunum og umsvifum þessara einstaklinga.