Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en til kl. 8 í kvöld. Forseti ráðgerir að setja annan fund að loknum atkvæðagreiðslum til að gera 4. dagskrármálið að lögum.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs af því að ég vildi eiga orðaskipti við hv. þm. Helga Hjörvar, formann efnahags- og skattanefndar. Ástæðan er sú að ég er ekki algerlega sannfærður um að þingheimur viti hvaða mál við erum að afgreiða út úr þinginu. Þá er ég að vísa til þess hvaða umhverfi við erum að teikna fyrir íslenskt atvinnulíf. Umræðan hefur nær eingöngu farið í mjög mikilvæg mál eins og Icesave og er núna að fara yfir í umræðu um Evrópusambandið. En nú er verið að fara með miklum hraða, virðulegi forseti, með þrjú mál í gegnum þingið, þ.e. frumvarp um Bankasýslu ríkisins, frumvarp sem mun gefa möguleika á því að ríkisvæða sparisjóðina og frumvarp um stofnun opinbers hlutafélags til að stuðla að endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja. Grunnur að þessum málum öllum og sérstaklega bankasýslunni og því sem snýr að sparisjóðunum er eigendastefna sem þingið hefur aldrei fengið að sjá. En í örstuttu máli, virðulegi forseti, er þetta svona að við erum að setja nokkurn veginn allt íslenskt efnahagslíf, atvinnulíf undir eina stofnun, stofnun sem mun bera heitið Bankasýsla ríkisins. Ég endurtek, virðulegi forseti: Við erum nokkurn veginn að setja allt íslenskt atvinnulíf undir eina stofnun. Ég vil spyrja hv. þm. Helga Hjörvar: Telur hann að þetta sé leiðin okkar út úr kreppunni? Ég segi að það sé eins gott að forstjóri Bankasýslu ríkisins sem mun hafa í hendi sér nokkurn veginn allt atvinnulíf Íslands sé aðili sem taki réttar ákvarðanir. 

Virðulegur forseti. Fjármálakerfi Íslands hrundi og það hrundi í fangið á ríkissjóði Íslands. Það er því einfaldlega óhjákvæmilegt að hafa stofnanakerfi á vegum ríkisins sem getur tekist á við það risavaxna verkefni. Lögð er áhersla á það af hálfu ríkisstjórnarinnar að koma að rekstrarhæfum atvinnufyrirtækjum og endurskipuleggja þau og taka ekki yfir fyrirtæki í eigu ríkisins eða ríkisvæða til lengri tíma atvinnufyrirtæki í landinu. Þetta er tímabundið ástand og auðvitað deilum við áhyggjum hv. þingmanns af því að ríkið þurfi að hafa svo stórkostleg afskipti af fjármála- og atvinnulífinu í landinu. Auðvitað væri langbest að það hefði sjálft kunnað fótum sínum forráð og komist í gegnum fjármálakreppuna en úr því að við þurfum að hlutast til um það er mikilvægt að við setjum inn stofnanir sem geta tekið á málum. Við förum hér að ráðum alþjóðlegra sérfræðinga í því að fást við fjármálakreppur, við erum m.a. að fara að ráðum Mats Josefssons. Í umfjöllun nefnda þingsins hefur verið tekið ríkt tillit til þeirra ábendinga um hvað megi betur fara í lagafrumvörpunum og í því máli sem tekið er fyrir á eftir, um endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja, held ég að hafi tekist býsna góð sátt um flest þau atriði sem það mál hefur að geyma. Ég treysti því að það muni leiða til farsældar bæði í fjármálageiranum og atvinnulífinu almennt.

Virðulegi forseti. Mig langar að beina orðum mínum til hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, formanns fjárlaganefndar. Ég kem upp til að lýsa áhyggjum mínum af stöðu þingsins í þeirri orrahríð sem nú er og fram undan verður varðandi skiptingu fjármuna hjá ríkinu. Ég sé á upplýsingum sem ég hef fengið að þingið hefur virkilega tekið tillit til þeirra aðstæðna sem verið hafa í þjóðfélaginu, dregið saman seglin og sparað. Ef ég skil þessar upplýsingar rétt hafa ráðuneytin brugðist við með öðrum hætti og í sjálfu sér hafi ekki verið mikil raunlækkun á milli ára hjá ráðuneytunum 2008 og 2009. Ég vil heyra það frá hv. formanni fjárlaganefndar hvort hann sé sama sinnis og ég um það að við verðum að standa vörð um þingið, að framkvæmdarvaldið komi ekki hér og leggi fram tillögur um sparnað sem veikja muni þennan mikla þátt okkar samfélags og þjóðfélags og hvort hv. þingmaður muni beita sér fyrir því í fjárlaganefnd að standa vörð um þær fjárveitingar sem þingið fær. Það er ljóst að á þeim tímum sem við lifum í dag er óeðlilegt að framkvæmdarvaldið beiti sér fyrir því að draga úr vægi þingsins. Því er mjög mikilvægt og ég heiti í raun á alla þingmenn að standa vörð um þær fjárveitingar sem ætlaðar eru þinginu og láta það ekki gerast að dregið verði úr þeirri þjónustu, því vægi og þeim störfum sem við erum að sinna á þinginu. Við eigum ekki að láta framkvæmdarvaldið setja þingið niður með þeim hætti.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Það er augljóst að við erum að skoða í rauninni allar stofnanir samfélagsins með endurskoðun á fjárlögum. Að vísu er fjárlaganefnd ekki farin í þá vinnu í smáatriðum heldur koma í tengslum við bandorminn þau markmið sem sett voru varðandi niðurskurð á þessu ári og í framtíðinni. Það er auðvitað ánægjulegt að heyra að menn skuli bera hag Alþingis fyrir brjósti og auðvitað gerum við það öll. Eftir sem áður skiptir gríðarlega miklu máli að Alþingi sýni gott fordæmi og beiti ráðdeild og hagsýni í öllu sem þar er gert og það hefur verið gert. Það er kannski það sem hv. þingmaður er að vísa til að það liggur fyrir samanburður á því hvernig útgjöld hafa þróast á liðnum árum hjá einstöku ráðuneytum samanborið við Alþingi. Að sjálfsögðu mun fjárlaganefnd skoða þennan samanburð og reyna að meta hver aukningin hefur orðið. Því má þó ekki gleyma að Alþingi fékk verulegar viðbætur á sínum tíma, m.a. með aðstoðarmannakerfinu hvort sem var við formenn stjórnarandstöðuflokkanna eða landsbyggðarþingmennina. Þetta hefur verið dregið til baka að hluta og er hluti af þeim sparnaði sem þingið hefur farið í. Laun alþingismanna hafa líka verið lækkuð, það er búið að draga verulega úr öllum utanlandsferðum, dagpeningum og öðru slíku. Ég held að við verðum aldrei undan skilin og verðum alltaf að sýna gott fordæmi. Það er einnig verið að skoða hvernig haga eigi framkvæmdum á Alþingisreitnum samanborið við einhverjar aðrar framkvæmdir. Það hvílir auðvitað á okkur sú ábyrgð að sýna þarna gott fordæmi en auðvitað verðum við að gæta þess að það grundvallarhlutverk sem Alþingi hefur verði varðveitt í öllum þessum niðurskurði eins og hver önnur grunnþjónusta þannig að Alþingi setji ekki niður gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það þarf auðvitað að skoða öll ráðuneytin og það verður gert við fjárlagavinnuna, bæði við fjáraukann fyrir þetta ár og við fjárlög 2010.

Virðulegi forseti. Ég vil fá að ræða aðeins um áherslur í samgöngumálum við hv. þm. Magnús Orra Schram, fulltrúa Samfylkingarinnar í samgöngunefnd þingsins. Þannig er mál með vexti að um langan tíma hafa íbúar höfuðborgarsvæðisins þurft að búa við það að fá miklu skertari framlög til allra samgöngubóta en almennt hefur verið á landinu og þó að heldur hafi ræst úr síðustu ár þekkjum við það öll sem þar búum og störfum að þar er óþolandi ástand á ákveðnum tímum dags, á álagstímum víða á svæðinu. Sérstaklega á þetta við á vetrartímanum þegar skólar eru komnir í gang og umferðarþunginn er mikill á ákveðnum tíma að morgni og síðdegis. Það eru ákveðnar stórframkvæmdir sem hafa verið í pípunum getum við sagt eða staðið til að fara í og búið að undirbúa útboð á og þegar eru reyndar komin í gang útboð. En nú sjáum við í áherslum hæstv. samgönguráðherra að það er verið að hætta við þessi útboð og fresta því að láta fara að vinna þessi verk. Um er að ræða Arnarnesveg í Kópavogi. Arnarnesvegur tengir saman nýjar byggðir, Álftanesveg sem er löngu tímabært að fara í. Svo erum við að tala um tvöföldun Vesturlandsvegar þar sem er mikill flöskuháls í umferðinni og umferðarhnútar myndast bæði inn og út frá höfuðborgarsvæðinu og eins fyrir íbúa í Mosfellsbæ. Ég vil því inna hv. þm. Magnús Orra Schram eftir áliti hans á þessari forgangsröðun samgönguráðherra og hvort við megum ekki treysta því, íbúar og þingmenn kjördæmisins sem hann kemur úr, 

Frú forseti. Þó við hv. þm. Jón Gunnarsson séum ekki alltaf sammála vil ég taka undir orð hans um mikilvægi samgöngubóta. Við verðum vissulega að hafa í huga þá stöðu sem ríkissjóður er í í dag og þá nauðsynlegu forgangsröðun sem þarf að hafa í huga. Ég skora á hann að taka þessi málefni upp á vettvangi samgöngunefndar og við getum þá verið sammála um hag kjördæmisins í þeim efnum. En það má ekki gleyma því, eins og hann minntist á, að það er álag á vegakerfi okkar og þess vegna ættum við kannski að horfa til góðs fordæmis hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem á undanförnum dögum, ég veit til þess, hefur hjólað í vinnuna ofan úr Grafarvogi og er það vel, enda hefur hann sjaldan verið sprækari í þingsal en einmitt undanfarna daga.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða við hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, formann viðskiptanefndar, um þá stöðu sem menn úti í virkilega lífinu standa frammi fyrir þegar þeir fara inn í bankana sína. Það er svo sem óþarfi að ræða það þegar allt viðskiptalífið hrundi hér og í fang ríkissjóðs eins og hv. þm. Helgi Hjörvar komst að orði fyrr í dag, að bankarnir og allt fjármálakerfið er komið í fang ríkisins undir stjórn eins eiganda. Við ræddum það í gær í umræðu um eignaumsýslufélagið og bankasýslu að það væri mjög mikilvægt að þar ríkti bæði gagnsæi og jafnræði. Því vil ég vekja athygli á og ræða um það við formann viðskiptanefndar hvort það sé réttlátt eða gagnsætt eða jafnræði þegar aðili sem rekur 4–5 manna fyrirtæki fer bankann sinn til að fara yfir lánamál, lán sem hann hafði þurft að taka upp á 16 millj. í erlendri mynt til að kaupa húsnæði yfir það fyrirtæki og er kannski komið í 35 millj. og ekkert óeðlilegt að fara þurfi í einhverja endurskoðun á því, að þá taki bankinn, í þessu tilviki Íslandsbanki og einn ríkisbankanna eftir því sem ég best veit, þannig í málaleitanina eftir talsverðan tíma að hnýta aftan í lánasamninginn breytingu sem er ákvæði til bráðabirgða á þá leið, með leyfi forseta, að sakir óvissu um fjármögnun áskilji bankinn sé einhliða rétt til endurskoðunar á vaxtakjörum lánsins til hækkunar, til breytingar á myntsamsetningu, t.d. að einhenda því yfir í íslenskar krónur og þar með í raun og veru kannski gera þetta litla fyrirtæki gjaldþrota. Mig langar að spyrja hv. þingmann, formann viðskiptanefndar, hvort hann telji þetta réttlátt, gagnsæi eða jafnræði og í ljósi þeirrar staðreyndar að allt kerfið er komið yfir til ríkisins hvaða réttlátari leiðir formaðurinn sjái á því hvernig við eigum að koma fram við þegna þessa lands og fyrirtæki.

Frú forseti. Ég get ekki tjáð mig um þann einstaka lánasamning sem hv. þingmaður nefndi hér en ég hlýt að taka það fram að ég geri mjög ríka kröfu til þess að jafnræði og gagnsæi ríki þegar ráðstafað er opinberu fé. Við erum að setja á bilinu 300–400 milljarða inn í bankana og sparisjóðina af skattfé landsmanna. Það er mjög mikilvægt að þegnarnir geti verið vissir um að því sé ráðstafað á jafnræðisgrunni, að þjónustan sem menn fá fari ekki eftir öðru en eðlilegum viðskiptaháttum. Í mínum huga erum við að ekki endurreisa gamla bankakerfið. Við erum með þessum fjármunum að endurreisa heilbrigt fjármálalíf á Íslandi og til þess þarf margt að breytast. Það þarf einmitt að tryggja jafnræðið sem ég nefndi, bankarnir þurfa að þjóna fyrst og fremst einstaklingum og heimilum og fyrirtækjum í landinu, stórum og smáum, en ekki vera áhættusæknir fjárfestar eins og þeir voru og hygla eigendum sínum og góðvinum þeirra. Slík starfsemi og slík stefna leiddi okkur einmitt í hrunið. Margir hafa áhyggjur af því að þegar eigendastefna sem á að taka til allra fjármálastofnana sem ríkið á hlut í lítur dagsins ljós muni samkeppni vera ógnað. Ég hlýt að segja að það er auðvitað vandrataður vegurinn á milli fulls jafnræðis í þessum efnum og samkeppnissjónarmiða en í mínum huga er jafnræðið mikilvægara og ég vonast til þess að eigendastefnan, þegar hún verður kynnt í þinginu, fylgi þeirri meginreglu.

Frú forseti. Ég hef miklar áhyggjur af því sleifarlagi sem einkennir núverandi ríkisstjórn, sérstaklega þegar kemur að endurskipulagningu íslensks fjármálalífs. Við ræddum hér í gær um málefni sparisjóðanna og það hefur nú opinberast að stjórnarmeirihlutinn hér á landi hefur í hyggju að ríkisvæða nokkra sparisjóði. Ég vil árétta það að hið opinbera hefur nú yfir 90% af fjármálamarkaðnum í hendi sér og nú á enn að auka afskipti hins opinbera af fjármálamarkaðnum. Við hljótum að velta því fyrir okkur í ljósi þess að níu mánuðir eða svo eru liðnir frá því að ríkið tók yfir bankana af hverju eigendastefnan hafi ekki enn litið dagsins ljós. Í raun og veru er þetta einkenni á öllum aðgerðum ríkisstjórnarinnar, öllu seinkar, það er ekki búið að endurskipuleggja bankana og við munum ekki lifa í eðlilegu umhverfi hér í samfélaginu fyrr en það hefur verið gert. Við hljótum að fara að kalla eftir því að sjá einhverjar raunverulegar aðgerðir hjá ríkisstjórninni í stað þess að þurfa að bíða og heyra það frá stjórnarflokkunum að eintómar frestanir séu í gangi. Íslenskt samfélag má ekki við því lengur að búa við það að ríkisstjórnin fresti erfiðum málum. Við horfum upp á það að við erum eitt skuldugasta samfélag í veröldinni, stórskuldug íslensk heimili og íslensk fyrirtæki búa við eina hæstu stýrivexti sem þekkjast og við komum ekki hjólum atvinnulífsins af stað nema við komum bankakerfinu í gang aftur. Það er því orðið þreytandi, frú forseti, að hlusta á það að verið sé að vinna að gerð áætlana, tillögugerða, við sjáum engar raunverulegar aðgerðir. Við köllum eftir því að ríkisstjórnin fari að taka sig saman í andlitinu og fari í einhverjar raunverulegar aðgerðir til hagsbóta fyrir heimilin og atvinnulífið því að mér sýnist ríkisstjórnin 

Virðulegi forseti. Ég held því miður að hv. þm. Helgi Hjörvar geti ekki alveg sloppið svona frá þessu mikilvæga máli og reyndar er það svo að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom með nýjan flöt inn í umræðuna hér. Ég hef aldrei heyrt í umfjöllun nefndarinnar að jafnræðissjónarmið og samkeppnissjónarmið muni stangast á. Það er kannski eitthvað sem menn hafa rætt innan stjórnarflokkanna en mér finnst mjög hæpið að menn komi ekki með það inn á vettvang þingsins. Hér kom skýrt fram hjá formanni viðskiptanefndar hennar pólitíski vilji að víkja frá samkeppnissjónarmiðum. Það er nákvæmlega það sem Samkeppniseftirlitið hefur varað sérstaklega við og sagt að allar þær þjóðir sem vinna sig út úr svona aðstæðum vilji ekki gera sömu mistök og gerð voru á þriðja áratug síðustu aldar þegar kreppan mikla varð. Menn telja að vegna þess að menn viku frá samkeppnissjónarmiðum hafi það dýpkað þá kreppu og tekið lengri tíma að vinna sig úr henni. Við erum að keyra hér í gegn bankasýsluna á miklum hraða, keyra í gegn ríkisvæðingu á sparisjóðunum. Og af því að hv. þingmaður sagði að þetta væri tímabundið vil ég upplýsa hv. þingmann um að það eru engar áætlanir um það að ríkið komi sér út úr ríkisvæðingu sparisjóðanna, nákvæmlega engar. Því miður er það ekki svo. Og erlendir sérfræðingar eru ekki Jesús Kristur á jörðu en menn hafa hins vegar ekki tekið tillit til þeirra athugasemda sem hafa komið t.d. frá Mats Josefsson varðandi bankasýsluna svo þeim upplýsingum sé til haga haldið. Virðulegi forseti. Ég held að nú sé tími til að staldra við áður en menn setja allt 

Virðulegur forseti. Við ræðum mörg brýn og erfið mál á vettvangi þingsins þessa dagana en það er engu að síður þannig að efnahagsleg velferð okkar mun auðvitað fyrst og fremst hvíla á því hvort hjól verðmætasköpunarinnar komist aftur í gang. Þess vegna er mikilvægt að hér er verið að afgreiða mál sem lúta að endurskipulagningu fjármálakerfisins og að endurskipulagningu atvinnufyrirtækja í landinu til að greiða fyrir uppbyggingu efnahagslífsins á næstu mánuðum. Það er hins vegar nokkuð sérkennilegt að heyra fulltrúa stjórnarandstöðunnar hrópa um það í öðru orðinu að hér sé ekkert aðhafst en í hinu orðinu að verið sé að keyra í gegn hvert málið á fætur öðru í sama málaflokknum, því að hvort tveggja getur ekki verið. Annaðhvort hlýtur stjórnarmeirihlutinn að vera að draga lappirnar eða hann hlýtur að vera að keyra hér í gegn hvert málið á fætur öðru. Ég held að það sé út af fyrir sig rétt að hann er að keyra í gegn hvert málið á fætur öðru sem varðar það að koma hjólum atvinnulífsins aftur í gang sem betur fer og skárra væri það nú. Alþingi hefur fengið býsna langan tíma til að fjalla um það mál sem að efnahags- og skattanefnd snýr og er hér til afgreiðslu á eftir, 

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna þess að nú eru fimm vikur liðnar síðan ég lagði fram skriflega fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra. Í þingsköpum Alþingis segir, með leyfi forseta: „Ef óskað er skriflegs svars sendir ráðherra forseta það að jafnaði eigi síðar en tíu virkum dögum eftir að fyrirspurn var leyfð. Forseti sendir fyrirspyrjanda svarið og skal það prentað og útbýtt meðal þingmanna á fundi.“ Þessu skjali var útbýtt 4. júní, fyrir fimm vikum eins og ég sagði, og ég vil beina því til forseta hvort hér sé ekki klárlega verið að brjóta þingsköpin. Maður veltir því líka fyrir sér út af allri umræðunni um upplýsingaflæði framkvæmdarvaldsins til Alþingis hvort þetta sé enn ein niðurlægingin þar. Síðan vil ég jafnframt beina því til forseta að eftirfarandi lagaákvæði verði skoðað vegna þess að í lögum um samgönguáætlun stendur: „Fjögurra ára áætlun samgönguáætlunar skal endurskoðuð á tveggja ára fresti og þá unnin ný áætlun fyrir næstu fjögur ár og lögð fram á Alþingi ný þingsályktunartillaga um hana, þannig að ávallt sé í gildi samþykkt áætlun fyrir a.m.k. tvö ár í senn.“ Frú forseti. Ég óska eftir þessu af því að síðasta áætlun var samþykkt 17. mars 2007, þannig að samkvæmt þessu má skilja að það sé ekki einu sinni í gildi samgönguáætlun nema ef vera skyldi persónuleg samgönguáætlun hæstv. samgönguráðherra sjálfs. Ég ítreka spurningu mína til forseta um að hún gangi í að reka á eftir þessu og hvort minn skilningur sé réttur að hér sé klárlega verið að brjóta þingsköp Alþingis.

Forseti mun kanna hvar fyrirspurnin stendur og reka á eftir því að hún komi inn í þingið.

Virðulegur forseti. Ég tek til máls um störf þingsins eins og nokkrum sinnum áður. Ég hef tæpt á því úr þessum stóli að mér þykja ekki til fyrirmyndar vinnubrögðin á Alþingi, vinnulag og vinnureglur. Tók þó steininn úr í gær þegar verið var að afgreiða nefndarálit um ESB-málið. Ég verð að segja það að ég hef aldrei orðið vitni að öðru eins. Þetta eru stærstu mál Íslandssögunnar sem verið er að afgreiða og þau eru afgreidd á harðahlaupum yfir Austurvöllinn, inn og út um herbergi og á göngum nefndasviðs Alþingis. Ég var kallaður þrisvar sinnum út af nefndarfundi undanfarna tvo daga til að tékka á orðalagi sem átti að vera í þessu nefndaráliti. Vissulega var það gert af virðingu við sjónarmið okkar, Borgarahreyfingarinnar, sem koma fram í því nefndaráliti. Engu að síður eru þetta ekki eðlileg vinnubrögð. Nefndarálitið í gær var afgreitt með fyrirvara af hálfu fulltrúa Borgarahreyfingarinnar í utanríkismálanefnd vegna þess að henni var rétt nefndarálitið ólesið og hún var beðin um að vera með á því án þess að hafa lesið það. Vitaskuld sagði hv. þm. Birgitta Jónsdóttir: Nei, ég set ekki nafn mitt undir nefndarálit sem ég hef ekki lesið. Ég velti því fyrir mér hversu margir nefndarmenn skrifuðu undir þetta nefndarálit án þess að hafa lesið það. Það var ekki sest niður í utanríkismálanefnd og farið yfir álitið línu fyrir línu og það rætt í nefndinni. Slík eru vinnubrögðin í stærstu málum Íslandssögunnar og þau eru ekki til sóma. Troðið er á drengskaparheitum alþingismanna þegar þeir eiga að að vinna samkvæmt samvisku sinni, þeim er hótað og þeir eru kúgaðir. Virðulegi forseti. Þegar ég hef rangt fyrir mér skipti ég um skoðun. Það er greinilegt að fjölmargir þingmenn hafa komið inn á þing í vor með ákveðnar skoðanir og þegar það rennur upp fyrir þeim að þær eru kannski ekki alls kostar réttar miðað við gögn sem eru lögð fram í málum sem hér koma fram, 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að halda áfram með þá umræðu sem ég hóf áðan og beindi orðum mínum til hv. þm. Guðbjarts Hannessonar að það kemur fram í minnisblaði til fjárlaganefndar að árið 20009, með leyfi forseta, voru fjárveitingar til Alþingis lækkaðar um nálægt 10% að raungildi. Að teknu tilliti til verðlagsbreytinga var hækkun frá 2008 í krónutölu 4,2%. Síðan segir: „Lagt er til að fjárveitingar verði lækkaðar um 5% til viðbótar árið 2010 eða samtals 15% lækkun milli ára.“ Svo kemur skýring á því hvernig mæta eigi þessari lækkun. Það sem vekur athygli mína er að það kemur fram í þessu ágæta minnisblaði og er í rauninni ekki hrakið af hálfu ráðuneytanna - það er aðeins meiningarmunur á eða lítill munur þarna á útreikningum, í raun sáralítill - þar kemur fram: „Samkvæmt töflunni hér að neðan var raunlækkun aðalskrifstofu ráðuneyta frá árinu 2008 að meðaltali engin árið 2009.“ Þarna liggur hundurinn grafinn. Það er lögð mikil pressa á Alþingi að draga saman og spara meðan framkvæmdarvaldið virðist - ég ætla ekki að gera mönnum það núna að það verði þannig - virðist ætla að hanga eins og hundur á roði á þeim fjárveitingum sem framkvæmdarvaldið hefur og fær. Það er mjög óheppilegt ef það er þannig að þingið, lýðræðisarmur samfélagsins gagnvart stjórnvöldum, eigi að fara að taka á sig enn meiri sparnað og niðurskurð en það þegar hefur gert. Þingmenn verða að beita sér þannig að þingið geti haldið sjálfstæði sínu bæði fjárhagslega og ekki síst málefnalega gagnvart framkvæmdarvaldinu og lykilþáttur í því er að þingið hafi þau tækifæri sem það þarf að hafa til að afla sér upplýsinga, kaupa sérfræðinga og annað til að geta haldið hreinlega í við framkvæmdarvaldið.

Hæstv. forseti. Áfram um stöðu Alþingi. Við getum verið sammála um að við viljum verja hagsmuni Alþingis. Aftur á móti vildi ég vekja athygli á því að gengið verður frá þessum breytingum í fjáraukalögum í haust. Þar er að vísu unnið eftir þeim römmum sem komu í bandorminum svokallaða sem hefur verið afgreiddur frá þinginu. Hins vegar er það Alþingi sem setur fjárlög fyrir árið 2010. Þar hafa verið settir ákveðnir rammar sem koma fram aðallega í skýrslunni sem lögð var fram ásamt því sem er í bandorminum. Þar er Alþingi gert að spara eins og ráðuneytunum og það er gengið svolítið stíft eftir því. Ég mun a.m.k. fylgja því eftir í fjárlaganefnd að þar sé ekki neinn felusparnaður heldur raunverulega verið að reyna að hagræða og draga saman og endurstokka ríkiskerfið miðað við minnkandi tekjur og fjárhagsgetu. Það var ákvörðun ríkisstjórnarinnar og tillaga sem lögð var fram í þinginu og hefur verið kynnt í skýrslu sem mun koma til afgreiðslu eins og ég sagði í fjárlögum. Það að reynt verði að beita sparnaðinum þannig að gætt verði jafnréttissjónarmiða og reynt að ráðast að stjórnsýslunni frekar en að grunnþjónustunni eins og málefnum fatlaðra eða heilbrigðisþjónustunni. Ég vona að hv. þingmaður og sá sem hér stendur séu sammála um að sú forgangsröðun eigi að haldast. Alþingi verður auðvitað að sæta sömu skoðun og aðrir, eins og ég sagði, og mun að sjálfsögðu sýna gott fordæmi. Alþingi hefur sýnt það hingað til og hefur tekið á sig, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, niðurskurð og mun gera það áfram til jafns við aðra. Það þýðir ekki að skerða þurfi vinnuaðstöðu þingmanna eða möguleika þeirra til að sinna störfum sínum en það getur þýtt að draga þurfi eitthvað úr utanlandsferðum og að einhverju leyti lækka kostnað í kringum okkar störf eins og hjá öllum öðrum í samfélaginu.

Virðulegi forseti. Þegar við gengum til atkvæða um þetta mál við 2. umr. þá leyndi það sér ekki að hjá ýmsum þingmönnum var óbragð í munni og heldur slakleg samviskan. Þá var vísað til þess að málið mundi sennilega batna þar sem því yrði vísað til meðhöndlunar viðskiptanefndar milli 2. og 3. umr. Það var haldreipið sem menn höfðu til að treysta sér til að greiða þessu frumvarpi atkvæði. Nú liggur breytingartillagan fyrir, haldreipið mikla sem hér átti öllu að bjarga og ekki síst vondri samvisku. Hv. formaður viðskiptanefndar hefur lýst þessari breytingartillögu alveg réttilega sem lagatæknilegri hreingerningu. Málið hefur með öðrum orðum ekki batnað. Þetta er út af fyrir sig ekki tillaga sem er ástæða til að leggjast gegn. Hins vegar bætir hún ekki málið og gerir engum kleift í rauninni að styðja það sem hafði vonda samvisku gagnvart því við 2. umr. málsins.

Frú forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um lög sem tryggja það að ríkið geti virkjað heimildina sem var sett inn í neyðarlögin síðastliðið haust og komið sparisjóðunum til aðstoðar. Sú litla breytingartillaga sem hér er til afgreiðslu kemur því stóra máli ekki við. Þetta er, eins og ég sagði í gær, lagatæknileg hreingerning ættuð af nefndasviði og er ekki efnisleg í þessu máli. Ég trúi hins vegar ekki fyrr en ég tek á því að hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson muni ekki styðja þann björgunarleiðangur sem nú verður hægt að fara í og lagt var upp með með neyðarlögunum síðastliðið haust. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Við sjálfstæðismenn höfum stutt það dyggilega enda gerðum við það með neyðarlögunum og með þeim reglum sem við settum þegar við sátum í ríkisstjórn að sparisjóðunum yrði komið til aðstoðar og þeir endurreistir. Því miður var það ekki áhersla meiri hlutans og þrátt fyrir fögur orð þar um að menn vildu koma virkilega að því verkefni og leggja sérstaka áherslu á það þá er það ekki niðurstaðan í þessu frumvarpi. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson benti réttilega á að þetta væri orðin einhver lenska að þegar menn lenda í vandræðum með mál að segja að þau fari til nefndar milli umræðna og taki breytingum. Það var því miður ekki við því orðið. Þrátt fyrir að við höfum lagt okkur alla fram um að reyna að ná sátt um nauðsynlegar björgunaraðgerðir fyrir sparisjóðina í þessu máli þá hefur meiri hlutinn ekki viljað vinna þannig að málum og við 

Virðulegi forseti. Þetta mál sem hér er verið að fjalla um er lagt fram af góðum hug og aldrei hefur nokkur maður dregið í efa að tilgangur þessa frumvarps sé sá að reyna að greiða fyrir því að bjarga sparisjóðakerfinu í landinu. Ýmislegt í þessu frumvarpi er auðvitað í þá áttina. Hins vegar eru ákvæði í frumvarpinu sem stefna í raun til gagnstæðrar áttar og þess vegna er ekki hægt að styðja frumvarp sem hefur yfirlýstan tilgang í eina áttina en vinnur svo í aðra áttina. Það sem þetta frumvarp mun meðal annars hafa í för með sér er að það stefnir í mjög mikla lækkun á stofnfé sparisjóða út um allt land. Það mun hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir heimilin á þessum svæðum. Það mun hafa mjög alvarleg áhrif og afleiðingar fyrir sveitarfélögin á þessum svæðum. En umfram allt, og það er alvarlegast, það mun koma í veg fyrir að hægt verði að tryggja aukið stofnfé frá almenningi á þessum svæðum inn í sparisjóðina sem mikil þörf er á. Þess vegna 

Frú forseti. Í frumvarpi því sem við hér erum að afgreiða sem lög er ýmislegt gott en annað verra. Það sem ég sakna mest er að það vantar alla framtíðarsýn. Hvernig verður sparisjóðakerfið eftir þrjú, fjögur eða fimm ár svo ég tali ekki um fimmtán ár? Hvað svo, spurði ég í gær, hvað svo? Menn ætla sér að láta ríkið koma inn í sparisjóðina og eignast þá að miklum hluta. Hvað er eiginlega ríkissparisjóður? Hvers lags fyrirbæri er það? Er því stýrt úr Reykjavík? Eru í sparisjóðsstjórninni einhverjir embættismenn úr Reykjavík eða hvernig sjá menn þetta fyrir sér? Ég sé enga lausn, enga framtíðarsýn og ég get ekki stutt svona frumvarp og sit hjá.

Virðulegi forseti. Meiningin er góð. Málsmeðferðin er lítilsvirðing við fjármálakerfi landsbyggðarinnar, sparisjóðina, árás á fjármálakerfi landsbyggðarinnar. Þess vegna segi ég nei.

Virðulegi forseti. Þetta mál hefur góð markmið eins og hér hefur komið fram en þau markmið dreg ég mikið í efa að náist með þessu frumvarpi sem nú er að verða að lögum. Það er vanbúið og það skortir framtíðarsýn og á því eru miklir ágallar, ágallar sem við í minni hlutanum höfum bent ítrekað á og höfum unnið af heilum hug að því að reyna að koma þessu máli til bjargar. Við höfum ekki haft erindi sem erfiði og því miður stefnir því hér í að við verðum með ríkisvædda sparisjóði sem gengur gegn markmiðum sparisjóðakerfisins. Það hefur ekki verið hlustað á tillögur um að bjarga stofnfjárkerfinu með því að setja einhvers konar gólf. Það hefur ekki verið hugsað fyrir útgöngu ríkisins. Ég get því ekki stutt þetta frumvarp. En þar sem stjórnvöld telja þetta nauðsynlegt til að geta komið með eigið fé inn í sparisjóðina þá vil ég ekki standa í vegi fyrir þeim gjörningi og því greiði ég ekki atkvæði.

Frú forseti. Ég er ósammála megininntaki þessa frumvarps og þá sérstaklega hvað varðar 7. gr. Ég er heldur ekki sammála þeirri túlkun meiri hlutans að þetta sé forsenda þess að koma með stofnfjárframlag inn í sparisjóðina. Ég tel að þegar sé til staðar lagaumhverfi til að gera það og að ekkert í neyðarlögunum komi í veg fyrir að hægt sé að leggja þetta stofnfjárframlag fram. Ég tek líka undir orð annarra þingmanna sem hafa komið upp um að algjör skortur á framtíðarsýn sé í þessu frumvarpi. Það er alger skortur á skilningi gagnvart hugmyndafræði sparisjóðanna og hugmyndafræði Samvinnuhreyfingarinnar og þess vegna segi ég nei.

Frú forseti. Það er mjög mikilvægt að þessi lagarammi um þá aðstoð sem sparisjóðunum stendur til boða til að endurskipuleggja sig komist á og verði skýr. Það er mikill misskilningur sem hér kemur fram að það sé markmið í sjálfu sér að ríkið gerist þátttakandi í rekstri sparisjóða í landinu. Það er ekki tilgangur þessa frumvarps heldur að setja skýrar lagareglur um það á hvaða grunni sú aðstoð standi sparisjóðunum til boða sem þeir geta sótt um ef þeir svo kjósa - og það hafa þeir reyndar flestir gert - til að reyna að endurskipuleggja rekstur sinn. Um framtíðarsýn í þessum efnum vilja sparisjóðirnir væntanlega sjálfir eftir atvikum hafa einhver áhrif á það hvernig það landslag lítur út en ekki bara að það verði ákveðið ofan frá hér á Alþingi. Aðstoð verður ekki neydd upp á einn eða neinn heldur stendur hún til boða á þessum forsendum fyrir þá sem hana vilja nýta sér. Framtíðarsýnin er mjög einföld. Hún er sú að heilbrigð sparisjóðakeðja verði hluti af okkar fjármálaþjónustu til framtíðar, vonandi sjálfstæð og á eigin forsendum og að aðkoma ríkisins að því til lengri tíma litið geti 

Forseti. Mér finnst hreint með endemum að þeir flokkar sem hafa staðið vakt í þessu þjóðfélagi undanfarin ár skuli nú setja sig á móti þeim mikilvægu björgunaraðgerðum sem við erum að reyna að festa í lög. Allar þær lagabreytingar sem eru samþykktar á Alþingi, vonandi nú á eftir, lúta að mikilvægum björgunaraðgerðum til varnar sparisjóðakerfinu og þar skiptir hver dagur máli. Þess vegna segi ég já.

Frú forseti. Breytingartillagan hljóðar svo, með leyfi frú forseta: „Fjármálaráðherra er heimilt að framselja eignarhlutinn til Bankasýslu ríkisins.“ Hvað er nú það? Það var á dagskrá í gær frumvarp um Bankasýslu ríkisins en ekki í dag og það er hvorki búið að samþykkja eitt né neitt um Bankasýslu ríkisins þannig að ég get ekki verið með breytingartillögunni af þessari ástæðu. En ég greiði líka atkvæði gegn henni vegna þess að Bankasýslu ríkisins er skipuð stjórn og það er stjórn hennar sem fer svo með forræði yfir þessu fyrirtæki sem við eru hér að ræða um, um endurskipulagningu rekstrarhæfra atvinnufyrirtækja, og mér finnst mjög dapurlegt að þar með er ábyrgðin komin yfir á stjórnina frá ráðherranum. Hvernig í ósköpunum á Alþingi að tryggja að lög séu haldin? Hver er aðili að máli ef menn telja að lög séu brotin hjá þessari Bankasýslu? Ég segi nei við þessari tillögu.

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal hvað varðar afstöðu hans til þessarar breytingartillögu. Ég hefði kosið að við hefðum verið búin að komast að niðurstöðu í umræðu um Bankasýsluna þannig að það væri gerlegt fyrir þingmenn að taka afstöðu til þessa máls. Verði þessi tillaga samþykkt erum við að veita fjármálaráðherra opinn tékka til að fara með þetta félag inn í þessa Bankasýslu. Á meðan við höfum ekki gert okkur fullkomlega grein fyrir því hvernig Bankasýslan muni líta út er ógjörningur að mínu mati að greiða atkvæði með þessari tillögu og verði hún samþykkt þá með frumvarpinu öllu. Ég mun því sitja hjá.

Virðulegur forseti. Hér er verið að innleiða heimild sem var fyrir hendi mun víðtækari í upphaflegri útgáfu málsins sem laut að því að fjármálaráðherra væri heimilt að framselja eignarhlutinn til óskilgreinds félags. Það er út af fyrir sig ánægjuefni að þetta sé í raun helsta álitaefnið sem eftir er í málinu og það hefur tekist góð samstaða um aðra þætti en um skipan stjórnarinnar. En ég vek athygli á því að hér er verið að fara að tillögum alþjóðlegra sérfræðinga sem komu okkur til ráðgjafar í okkar miklu erfiðleikum og sömuleiðis verið að fara að tilmælum Seðlabankans um að til sé einmitt aðili sem sé á milli hins pólitíska valds og þessa félags, sem sé Bankasýslan, og tryggi þannig það sem kallað er armslengd frá hinu pólitíska valdi.

Frú forseti. Eins og hv. þm. Helgi Hjörvar rakti var ágæt samvinna í þessu máli framan af en leiðir skilur í þessari atkvæðagreiðslu því við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að það sé mikilvægt að faglega verði staðið að skipun stjórnar þessa opinbera félags eins og allra annarra. Hér erum við að greiða atkvæði um breytingartillögu sem hljóðar þannig að fjármálaráðherra sé heimilt að framselja eignarhlut til Bankasýslu ríkisins. Ég velti fyrir mér tilganginum með þessari breytingartillögu því eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal rakti áðan þá er í raun, ef fjármálaráðherra nýtir sér þessa heimild, verið að fjarlægja ábyrgð hæstv. ráðherra af starfsemi þessa félags og það er þvert gegn því sem við höfum talað fyrir á undanförnum vikum og mánuðum um pólitíska ábyrgð. Þess vegna get ég ekki greitt þessari breytingartillögu atkvæði mitt og er á móti henni.

Virðulegi forseti. Ég styð þetta frumvarp í heild sinni en ég get ekki stutt þetta ákvæði. Ég er á móti því og það stafar fyrst og fremst af því að við vitum ekki hvað þessi Bankasýsla er og miðað við þann ramma sem okkur hefur verið sýndur í frumvarpi þá er það afleit hugmynd eins og hún er sett fram. Það þarf miklar breytingar þar á til þess að hægt sé að sætta sig við að gefa þeirri stofnun það vald sem felst í frumvarpinu. Ég get því ekki annað en verið á móti þessu ákvæði og segi nei.

Virðulegi forseti. Ég er kominn til að gera grein fyrir atkvæði mínu og ég tek undir með þeim sem hér hafa talað og vil hvetja þingmenn stjórnarmeirihlutans til að vakna og átta sig á því á hvaða vegferð menn eru. Þessi breytingartillaga gengur út á það að við ætlum að setja þetta félag - og ég tek undir það sem hér hefur verið sagt að þetta frumvarp hefur verið unnið betur heldur en önnur sem þessu tengjast og eins og hefur komið fram í umræðunni er það búið að taka miklum breytingum. Það sama á ekki við um þau frumvörp sem þessu máli tengjast, Bankasýsluna og frumvarpið um sparisjóðina. En við erum á þeirri vegferð að við ætlum að setja íslenskt efnahagslíf nokkurn veginn undir eina ríkisstofnun. Ég hvet hv. þingmenn meiri hlutans til að draga andann djúpt og fara aðeins yfir það mál.

Virðulegur forseti. Fjárhagsleg endurskipulagning skuldsettra atvinnufyrirtækja er eitthvert brýnasta hagsmunamál sem fyrir okkur liggur núna vegna þess að það eru fyrirtækin og fólkið í þeim sem á að standa undir þeirri verðmætasköpun sem á að gera okkur kleift að ráða við þær miklu skuldbindingar sem við nú göngumst undir og eiga að standa hér undir velsæld í allri framtíð. Þetta mál númer eitt á þessu þingi er til þess fallið að hraða þeirri endurskipulagningu og styðja bankana og fjármálafyrirtækin í því starfi sínu. Ég þakka hv. nefndarmönnum mínum fyrir gott samstarf í málinu og minni á að enn er frumvarpið um Bankasýslu hér til umfjöllunar og ekki er loku fyrir það skotið að það geti tekist sátt um skipan stjórnar þessa félags eins og um alla aðra liði málsins.

Frú forseti. Mál hliðstætt þessu var lagt fram af minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna á vormánuðum sem við framsóknarmenn vörðum vantrausti á þingi. En við vorum algerlega andvígir því frumvarpi sem þá var lagt fram og þess vegna náði það ekki fram að ganga. Ég held að allir séu sammála því að það frumvarp sem við ræðum hér sé mun betra í alla staði heldur en hið fyrra frumvarp þannig að sú andstaða sem við framsóknarmenn beittum okkur fyrir hefur þar af leiðandi skilað sér í því að við ræðum mun betri löggjöf en þá sem við ræddum þá og hefði verið samþykkt ef við hefðum stutt hana. Eins og ég sagði áðan, frú forseti, þá höfum við lagt áherslu á að faglega verði skipað í stjórn þessa félags. Meiri hlutinn hefur ekki sæst á þá hugmynd okkar meðal annars að setja á fót valnefnd sem mundi tilnefna í þessa stjórn eða að fleiri en einn aðili mundi tilnefna í stjórn þessa félags. Þar af leiðandi getum við ekki greitt þessu frumvarpi atkvæði okkar og sitjum hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Mér er vandi á höndum. Þannig er að það náðist fram mjög mikil breyting á þessu frumvarpi í meðförum efnahags- og skattanefndar og ég er búinn að mæra hv. formann vegna þess. 

Forseti vill árétta að menn virði ræðutíma.

Frú forseti. Þetta er mikilvægt mál. Þetta er það fyrsta mál sem ég hef fjallað um sem nýr þingmaður í þingnefnd og starf nefndarinnar var til mikillar fyrirmyndar og framganga formanns nefndarinnar var til fyrirmyndar í alla staði. Það var ánægjulegt að vinna að þessu máli. Það var ánægjulegt að sjá samvinnu nefndarinnar við hæstv. fjármálaráðherra og fjármálaráðuneytið því að frumvarpið tók miklum breytingum í meðförum nefndarinnar og samvinnan við framkvæmdarvaldið var alveg hreint með ágætum. Ég hafði uppi efasemdir um skipan stjórnar þessa félags vegna þess að þar er fjármálaráðherra falið mjög mikið vald. Við í meiri hlutanum treystum því að hann fari vel með það vald en með hliðsjón af fram komnu frumvarpi um Bankasýslu ríkisins og breytingartillöguna í þessu frumvarpi þá vil ég brýna fyrir þingi að fylgjast vel með því með hvaða hætti starfsemi þessara nýju félaga eða stofnana verði til að það sé tryggt að þeim verði stýrt á faglegum forsendum en ekki pólitískum eða byggðalegum forsendum.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni afar mikilvægt mál. Þetta mál snýst annars vegar um það að hjálpa til við endurskipulagningu fyrirtækja sem eru rekstrarhæf en hafa orðið illa úti með efnahagsreikning sinn í hruninu. En þetta mál snýst líka um að endurnýja og undirbyggja það traust sem þarf í íslensku efnahagslífi og sérstaklega fjármálalífi. Mér finnst eins og stjórnarliðar sumir hverjir skilji ekki þennan tilgang. Þetta kemur mjög vel fram í Bankasýslunni sem er framhald af þessu máli þar sem menn skilja einfaldlega ekki út af hverju verið sé að setja upp Bankasýsluna. Þetta er þekkt módel erlendis frá og menn ætla að sérsníða það að einhverjum íslenskum hugmyndum. 

Frú forseti. Hér er á ferðinni frumvarp sem hefur þann tilgang að fylgja eftir þeim lögum sem Alþingi hefur sett um gjaldeyrishöft. Við sjálfstæðismenn höfum ákveðið að veita frumvarpinu allan framgang í þinginu og styðja það að málið fari hratt í gegn. En að sjálfsögðu er þetta frumvarp birtingarmynd þess vanda sem við stöndum nú frammi fyrir, að þingið hefur sett lög um gjaldeyrishöft, það er vandinn. Því miður er það svo að allar líkur eru á því að þeir sem frumvarpinu er ætlað að ná til muni halda áfram ýmiss konar starfsemi sem við teljum það óæskilega á grundvelli þessara laga að það verði erfiðara og erfiðara að fást við þetta og við munum þurfa að setja erfiðari og harðari lög eftir því sem tíminn líður. Því fyrr sem við náum að afnema gjaldeyrishöftin þeim mun fyrr komumst við í eðlilegt efnahagsástand 

Frú forseti. Ég skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara og fyrirvarar mínir snúa fyrst og fremst að því að við skulum þurfa að hafa þessi gjaldeyrishöft. Þeir snúa líka að þeim einkennilegu umsögnum sem við fengum með frumvarpinu þar sem umsagnaraðilar bentu á að þeir teldu mjög líklegt að við mundum þurfa að halda áfram með gjaldeyrishöft fram yfir sólarlagsákvæðið sem er í nóvember 2010. Síðan var bætt við að áfram yrðu glufur í gjaldeyrishöftunum, það yrðu alltaf klárir menn sem gætu fundið leiðir til að fara fram hjá þeim. Þeir sem fylgdu málinu eftir töldu að þetta mundi hafa lítil sem engin áhrif á gengi krónunnar. Þarna er hins vegar talað um refsiákvæði og mér finnst mjög eðlilegt að einhvern veginn sé hægt að koma í veg fyrir að fólk brjóti þessi lög ef við erum með lög í landinu. Gerð voru ákveðin mistök í fyrri lagasetningu þannig að ég get ekki staðið gegn þessari breytingu en hef miklar áhyggjur af því hvert við stefnum.