Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Virðulegi forseti. Þær einu breyt., sem voru gerðar á þessu frv. í hv. Ed., voru þær, að af vangá hafði fallið niður, að þeir, sem ættu fulltrúa í búnaðarfræðslunefndinni, skyldu kosta þá. Í öðru lagi gleymdist, að um ráðningu á slíkum starfsmönnum og húsnæði færi eftir lögum nr. 97/1974. Að öðru leyti er frv, óbreytt.



Virðulegi forseti. Frv. er endursent frá Ed., þar sem smámistök urðu í prentun á þskj., og er hér einvörðungu um leiðréttingu að ræða.



Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. hv. d. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á lögum nr. 12 frá 17. mars 1969, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Frv. þetta er komið frá Ed. og var samþ. þar samhljóða. Heilbr.- og trn. Nd. hefur rætt þetta frv. og mæla allir nm. einróma með samþykkt þess óbreytts.

Frsm. (Jón Skaftason) : Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. Nd. hefur fjallað um frv. þetta sem komið er frá Ed. og var þar afgreitt ágreiningslaust. Fyrir skemmstu beitti heilbr.- og trmrn. sér fyrir því, að gildandi lög um ónæmisaðgerðir, lög nr. 36 frá 1950, væru endurskoðuð, enda eru þau talin að verulegu leyti óraunhæf miðað við ástand þessara mála hjá okkur í dag. Frv. það, sem hér liggur frammi sem 234. mál, er ávöxtur þessa endurskoðunarstarfs. Með ákvæðum frv. er skipan þessara mála hér á landi komið í líkt horf og nú er í nágrannalöndum okkar. Heilbr.- og trn. Nd. mælir því einróma með samþykkt frv.

Frsm. (Jón Skaftason) : Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. Nd. hefur haft til athugunar frv. til laga um lyfjafræðinga, 235. mál þessa þings, en það er komið frá Ed. Hinn 9. mars 1973 skipaði heilbr.- og trmrh. 5 manna nefnd til þess að endurskoða gildandi lyfsölulög, sem eru frá árinu 1963. Niðurstaða af athugunum þessarar nefndar er sú, að heppilegast er talið að skipta efni lyfsölulaganna í þrjá nýja lagabálka. Í þeim fyrsta verður fjallað sérstaklega um lyfjafræðinga, í öðrum lagabálkinum um lyfjabúðir og í þeim þriðja verður fjallað um sjálf lyfin og framleiðslu þeirra. Þetta frv., sem ég nú mæli fyrir, fjallar þannig um réttindi og skyldur lyfjafræðinga og aðstoðarlyfjafræðinga. Heilbr.- og trn. Nd. mælir einróma með samþykkt frv.

Frsm. (Jón Skaftason) : Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. Nd. hefur haft til athugunar frv. til laga um manneldisráð, sem er 241. mál á þessu þingi. Frv. þetta er undirbúið af nefnd sem heilbr.- og trmrh. skipaði 6. júní s. l. til þess að endurskoða lög um manneldisráð, nr. 16 frá 24. jan. 1945. Helstu nýmæli í frv. frá gildandi lögum eru tvö. Í fyrra lagi er nýmæli um fræðslu á sviði manneldisfræði og í öðru lagi um leiðir til þess að efla samstarf á milli framleiðenda og neytenda matvæla. Heilbr.- og trn. Nd. mælir einróma með samþykkt frv.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) Hæstv. forseti. Á þskj. 605 er frv. til laga um eftirlit með framleiðslu á fóðurvörum, áburði og sáðvörum og verslun með þær. Þetta frv. felur í sér að sameinuð eru í einn lagabálk lög sem eru í þremur nú og enn fremur er eftirlit með áburðarframleiðslunni sameinuð þessu. Talið er að af þessu sé hvort tveggja í senn beinn og óbeinn fjárhagslegur hagnaður, þar sem nauðsyn ber til að hafa með þessu eftirlit vegna þess að veilur hafa komið upp í sambandi m. a. við áburð sem ekki er nú undir eftirliti. Enda þótt seint sé að staðið, enda barst mér þetta mál ekki í hendur fyrr en mjög seint, þá treysti ég því, að hv. d. treysti sér til að afgreiða þetta mál. Það var lagt fyrir hv. Ed. og urðu atlir á eitt sáttir þar um afgreiðslu þess. Ég vona að svo verði einnig hér. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Frsm. (Lárus Jónsson) : Hæstv. forseti. Þetta frv. felur í sér að þyngja viðurlög við vanskilum á söluskatti í samræmi við hækkun vaxta. Frv. felur ekki önnur ákvæði í sér. Það hefur verið til athugunar hjá fjh.- og viðskn. og er nál. hennar á þskj. 696. N. mælir með samþykkt frv., en fjarverandi afgreiðslu málsins var Lúðvík Jósepsson.

Frsm. (Ólafur G. Einarsson) : Hæstv. forseti. Þetta frv. var flutt snemma á þessu þingi og lagt fyrir hv. Ed., þar sem það hefur verið afgreitt. Fjh.- og viðskn. beggja d. unnu saman að athugun málsins og nutu aðstoðar Gylfa Knudsens deildarstjóra í viðskrn. Hér er um að ræða yfirgripsmikið mál. Gildandi lög um hlutafélög eru frá árinu 1921 og litlar breytingar hafa verið gerðar á þeim lögum allan þennan líma, í meira en hálfa öld. Lögin eru því að mörgu leyti orðin úrelt. Löggjöf sem þessi verður að sjálfsögðu að fullnægja þörfum atvinnu- og viðskiptalífsins á hverjum tíma, en á þessum tíma, sem liðinn er síðan lögin voru sett, hefur atvinnu- og viðskiptalíf tekið miklum breytingum og hlutafélögum að sjálfsögðu fjölgað mjög. Þess vegna er orðið tímabært að setja nýja hlutafélagalöggjöf. Á síðustu árum hefur verið sett ný löggjöf um hlutafélög á Norðurlöndum og nú er sem sagt komið hér nýtt frv. um hlutafélög. Við yfirferð á frv. eftir að það kom frá hv. Ed., þar sem gerðar voru margar breytingar, komu í ljós nokkur atriði sem nauðsynlegt er að leiðrétta. Þar er einkum um að ræða prentvillur, rangar tilvitnanir og minni háttar breytingar. Vegna þessa flytur fjh.- og viðskn. brtt. á sérstöku þskj., þ. e. á þskj. 691. Þessar breyt. eru allar smávægilegar og eins og ég sagði einkum um að ræða ritvillur og rangar tilvitnarnir. Ég sé því ekki ástæðu til að fara að telja þær sérstaklega upp. Það er ekki heldur sérstök ástæða til að rekja að öðru leyti breytingarnar sem gerðar voru í hv. Ed. á upphaflega frv. Það fylgir greinargott yfirlit eða umsögn um þær breyt. með nál. hv. fjh.- og viðskn. Ed. á þskj. 476 og vísa ég til þess. Ég vil taka sérstaklega fram varðandi 2. mgr. 1. gr. frv., sem segir að hlutafélag merki í lögum þessum félag þar sem enginn félagsmanna ber persónulega ábyrgð á heildarskuldbindingum félagsins, að með þessari skilgreiningu er ekki ætlunin að breyta skilgreiningunni eða breyta möguleikum til stofnunar annarra félaga en hlutafélaga með takmarkaðri ábyrgð, svo sem samlaga eða sölusamtaka. Þetta tek ég fram fyrir hönd n., vegna þess að um þetta hefur verið spurt, en n. þótti ekki ástæða til að breyta orðalagi greinarinnar þess vegna og telur það nægilega skýrt. Nál. er á þskj. 690 og þar kemur fram að n. mælir einróma með samþykkt frv.



Herra forseti. Frv. til laga um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1976 liggur hér fyrir á þskj. 622 og hefur frv. verið afgreitt frá hv. Ed. Þá hefur verið lagt fyrir þingið frv. til fjáraukalaga vegna sama árs. Eins og fram kemur í aths. með frv. er það samið eftir ríkisreikningi fyrir árið 1976. Reikningurinn, A-hluti hans, var afhentur yfirskoðunarmönnum til meðferðar og lagður óendurskoðaður fyrir Alþ. í maímánuði 1977 og B-hlutinn í nóv. sama ár. Nú er hann lagður fyrir Alþ. endurskoðaður með aths. og till. yfirskoðunarmanna og svörum ráðh. Við 1. umr. um fjárlagafrv. fyrir þetta ár gerði ég nokkra grein fyrir afkomu ríkissjóðs á árinu 1976 og ríkisreikningi. Í maímánuði 1977 lagði ég einnig fram skýrslu um afkomu ríkissjóðs á árinu 1976. Hinn 11. jan. það ár gaf fjmrn. út sérstaka tilkynningu um afkomu ríkissjóðs samkvæmt bráðabirgðatölum ríkisbókhalds. Skýrsla mín til Alþ. var síðan nánari grg. um afkomuna. Enda þótt niðurstöðutölur reikningsins séu aðrar en bráðabirgðatölur skýrslunnar m. a. vegna þess að hún var fyrst og fremst byggð á niðurstöðutölum greiðsluhreyfinga, en reikningurinn er gerður upp á rekstrargrunni, eru efnislegar breytingar óverulegar og mun ég því ekki gera nema örstutta grein fyrir ríkisreikningi nú, enda hafa hv. þm. haft hann til athugunar, eins og ég sagði, frá 1977. Yfirskoðunarmenn gerðu fyrirspurnir í 14 liðum og birtu auk þeirra yfirlit um viðskipti innheimtuembætta við ríkissjóð samkv. bókhaldi ríkisbókhaldsins fyrir árið 1976 með hliðstæðum hætti og áður hefur verið gert. Svör við fyrirspurnum sínum telja yfirskoðunarmenn ýmist fullnægjandi eða rétt að viðkomandi atriði verði til athugunar. Tillögum sínum skiluðu yfirskoðunarmenn í þessum mánuði og leyfi ég mér að vísa í ríkisreikninginn varðandi þær svo og sjálfar fyrirspurnir þeirra og svör við þeim. Tel ég ekki ástæðu til að gera nánari grein fyrir þeim að svo stöddu. Með frv. til fjáraukalaga fyrir 1976 gerði ég stutta grein fyrir helstu frávikum reiknings og fjárlaga þess árs og tel ekki ástæðu að þreyta hv. þm. með því að endurtaka þær tölur sem þar var getið. Heildarniðurstaða rekstrarreiknings A-hluta ríkisreikningsins fyrir 1976 var að gjöld námu 70 milljörðum 507 millj. 766 þús., en tekjur námu 71 milljarði 323 millj. 851 þús. kr. Afgangurinn á rekstrarreikningi var því 816 millj. 85 þús. kr. Greiðsluafkoma ríkissjóðs á árinu 1976 samkv. breytingum sjóðseignar, innistæðu og skuldaávísana á hlaupareikningi við Seðlabanka Íslands og við innlánsstofnanir ásamt breytingum lánareikninga við Seðlabankann var hins vegar óhagstæð á árinu 1976 um 518 millj. Lausafjárstaðan við aðra en Seðlabankann og innlánsstofnanir batnaði hins vegar um 2 milljarða 739 millj. kr. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frv. Ég vísa til þess, sem sagt var við framlagningu fjáraukalaga, og leyfi mér að leggja til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. Vildi ég mega vonast til að það tækist að afgreiða ríkisreikninginn áður en þinglausnir fara fram, svo fremi að Alþ. hafi samþykkt þau fjáraukalög sem nú liggja fyrir þinginu fyrir sama ár.

Menntmrh. (Vilhjálmur Hjálmarsson) : Herra forseti. Þetta frv. hefur verið til meðferðar á hv. Alþ. býsna lengi. Núna síðustu þingin hefur það verið flutt í Ed. og hefur legið þar. Nú hefur Ed. afgreitt þetta frv. eins og það var lagt þar fram, með lítils háttar breytingum þó sem enginn getur haft neitt við að athuga. Við 1. umr. málsins í hv. Ed. gerði ég nokkra grein fyrir efni frv. Sú ræða er þegar komin út í alþingistíðindum og liggur fyrir og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka hana hér, en leyfi mér að vísa til hennar og svo þeirra athugasemda sem þessu frv. fylgja. Í Ed. var nokkuð rætt um og nokkur ágreiningur um skipan þjóðleikhúsráðs. Í frv. er að mestu haldið fyrra formi um þetta atriði, nema hvað áður var kjörið í þetta ráð til óákveðins tíma, en nú er það gert um ákveðið árabil, eins og venja er um slíkar þingkjörnar stjórnir eða stjórnskipaðar nefndir og stjórnir af þessu tagi. Ég legg nú til fyrir mína parta, að frv. verði afgreitt óbreytt að þessu leyti og raunar í heild. En ég tel hins vegar að mjög komi til greina, t. d. með ákvæði í reglugerð, að gefa starfsfólki Þjóðleikhússins formlega kost á að fylgjast með og vinna að gerð árlegrar verkefnaskrár og fleiri atriðum varðandi skipulag starfa og verkstjórn í Þjóðleikhúsinu. Að sjálfsögðu verður ekki í reglugerð farið út fyrir ákvæði laga að þessu leyti, en ég mun beita mér fyrir því, að þetta verði gert að þessum lögum samþykktum. Mér finnst það mjög eðlileg meðferð máls að þessu leyti. Mér er ljóst að um þetta má að sjálfsögðu deila enda hefur það vissulega verið gert, - það hefur verið mikið rætt um skipan þessa ráðs og auðvitað fleiri slíkra ráða og stjórna. Ég vil svo aðeins leyfa mér að vekja athygli hv. þdm. á þeirri gífurlega miklu grósku sem verið hefur í starfi þessarar stofnunar síðustu árin. Mér er kunnugt um að gestum í Þjóðleikhúsinu, á sýningum Þjóðleikhússins yfir höfuð, hefur fjölgað mjög mikið. Gestafjöldinn var fyrir örfáum árum eitthvað um 80 þús. á ári, en hefur komist upp í samtals 134 þús. á ári - og hefur komist upp í 117 þús. á stóra sviðinu. Það, sem hefur svo hleypt tölunni enn þá meira upp, er að Þjóðleikhúsið hefur eignast sitt litla svið. Þá hefur verið sýnt í skólum meira en áður, farnar leikferðir um landið og einnig farið út fyrir pollinn eins og kunnugt er. Þetta er ánægjuleg þróun og hvetur til þess fremur en hitt, að þetta lagafrv. verði samþykkt. En það má segja það í einni setningu, að meginatriði þessa lagafrv. er annars vegar það, að viðurkenndir eru með lögum nokkrir þættir í starfsemi leikhússins, sem tekn9ir hafa verið upp frá því að lög voru sett fyrst og ekki er þar beinlínis gert ráð fyrir, og svo annars vegar að gefa aukið svigrúm til meiri umsvifa, enda þótt það sé háð fjárveitingum svo sem er um aðra starfsemi á vegum ríkisins. Ég held að það hljóti að vera hvatning til þess að afgreiða þetta mál nú, hversu til hefur tekist um rekstur Þjóðleikhússins mörg seinni árin. Einnig held ég að allir hljóti að sjá að það er ekki fyrr en að líkum lætur, að sett séu ný lög um Þjóðleikhúsið, þar sem lögum um það hefur lítið verið breytt frá því þau voru sett í upphafi um 1950. Ég vil einnig aðeins víkja að því, nefna það, að Þjóðleikhúsið er hugsað, hannað eða hvað við viljum kalla það fyrir 1930. Það er orðin hálf öld síðan húsið var hugsað og hannað og það má heita með ólíkindum, hversu miklu hefur verið hægt að afkasta í þessu húsi fram á þennan dag, svo gífurlegar breytingar sem orðið hafa á lífsvenjum og byggðinni hér í höfuðstaðnum og landinu yfirleitt. Það er hins vegar svo, að fyrirsjáanlegt er að húsnæðið eins og það er takmarkar nokkuð aukningu í starfi þessarar stofnunar. Það er t. d. erfitt að koma fyrir meiri tónlistarflutningi, meiri óperuflutningi innan veggja Þjóðleikhússins sjálfs, því það getur ekki orðið með öðru móti en því að ýta þá til hliðar að nokkru öðrum verkefnum og þá jafnvel að ónýttir yrðu starfskraftar úr hópi leikara. Það gefur því auga leið, að þegar við teljum okkur þess umkomna að efla starfsemi á borð við óperu, þá verðum við að snúa okkur að því að finna henni stað utan veggja leikhússins. Það er einnig orðið afar erfitt um geymslur o. fl. í þessu húsi, enda hefur verið hugað að því, að ríkið eignaðist nálægar lóðir sem eru um þessar mundir lausar og þá með gömlum húsum. En þetta er nú önnur saga og kemur ekki þessu máli við að öðru leyti en því, að ég minni á þetta í sambandi við flutning þessa frv., að þarna eru, eins og víðar á menningarsviðinu, stór verkefni framundan, mikið verk að vinna jafnskjótt og við verðum þess umkomin fjárhagslega að færa út kvíarnar að þessu leyti. Sannleikurinn er sá, að við eigum margt ágætra listamanna, t. d. söngvara, sem hafa tiltölulega takmörkuð verkefni og sumir mjög takmörkuð verkefni. E. t. v. er ekki gott við því að gera, því þjóðin er ekki fjölmennari en hún er, en að því verður þó að hyggja. Ég vil vænta þess, þó þetta frv. komi seint fyrir þessa hv. d., að hv. þdm. sjái möguleika á því að afgreiða það áður en þingi lýkur án þess að ég auðvitað geti gefið um það nokkur fyrirmæli. Legg ég svo til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til menntmn.



Herra forseti. Ég vil taka það fram strax í upphafi máls míns, að ég teldi mjög ánægjulegt ef frv. þetta gæti loks orðið að lögum. Við höfum fjallað um það áður á Alþ. og aldrei tekist að afgreiða það endanlega. Ég á sæti í þeirri n., sem fær þetta til meðferðar, og er kunnug frv. frá fyrri tíð. Ég tel að ýmislegt í þessu frv. sé til bóta frá fyrri gerð þess, en tel að það hafi ekki verið gengið nógu langt til móts við óskir starfsmanna leikhússins, sérstaklega varðandi stjórn leikhússins og skipun í Þjóðleikhúsráð. Í Ed. flutti hv. þm. Ragnar Arnalds brtt. m. a. við 5. gr., sem fjallar um þjóðleikhúsráð, og þessi brtt. hv. þm. Ragnars Arnalds er í samræmi við brtt. sem ég og aðrir þm. Alþb. höfum áður flutt. Ég tel mjög miður farið að afgreiðsla málsins í Ed. skyldi hafa farið svo, að haldið yrði í algjörlega úrelt fyrirkomulag, þ. e. a. s. að miða skipun í þjóðleikhúsráð við alþingiskosningar og gefa því þann pólitíska svip sem fólk, sem fæst við listir, hefur árum saman barist gegn. Það er í samræmi við tíðaranda og í samræmi við nútímavinnubrögð, að starfsfólk við leikhúsið fái meira að segja um innri málefni þess en það hefur nú. Ég vil einnig lýsa óánægju minni með afgreiðslu Ed. á brtt. hv. þm. Ragnars Arnalds við 12. gr. Í frv er kveðið svo á að Þjóðleikhúsinu sé heimilt, eftir því sem ástæður leyfa, að ráða til starfa leikritahöfund eða aðra höfunda til þriggja eða sex mánaða. Hv. þm. Ragnar Arnalds hefur tekið upp fyrri till. Alþb. um að heimildin verði gerð rýmri og að höfundur, leikritahöfundur eða tónskáld, verði ráðinn til eins árs í senn. Hvort tveggja er heimild. Í frv. er þó veikar kveðið að orði, þar sem sagt er: „eftir því sem ástæður leyfa“, en það er auðvitað ákaflega veikt. Ég er að gera þetta að umtalsefni hér vegna þess að mér virðist hv. þm. ekki gera sér alveg fyllilega ljóst, að hér getur það ráðið úrslitum fyrir leikhúsið, fyrir leikritahöfund og þá jafnframt fyrir áhorfendur, hvort þessi heimild nær til lengri tíma en aðeins sex mánaða. Ef heimildin nær til árs, þá er von til þess, að sá tími nægi höfundi til þess að skrifa verkið og fylgjast með uppfærslu. Hvort tveggja er nauðsynlegt. Þetta er ekki hægt að slíta í sundur. Þarna er því aðeins gefinn hálfur biti. Ef menn vilja halda þeirri grósku í leikritun og leiksýningum sem nú er, þá held ég að hv. þm. verði að gera sér það ljóst, að hálfur biti getur verið verri en enginn, ef þetta frv. verður að lögum, sem ég vona. Ég mun taka upp brtt. hv. þm. Ragnars Arnalds í menntmn. Nd, og vona að bæði nm. og hv. þm. athugi vandlega hvað hér er um að ræða.



Herra forseti. Hv. þm. Jónas Árnason hefur flutt frv. til l. um breyt. á l. nr. 33/1966, um fuglaveiðar og fuglafriðun, þar sem hann gerir ráð fyrir breytingu á 20. gr. þeirra laga Menntmn. hefur athugað þetta mál og fengið til viðtals Arnhór Garðarsson. Hann hefur veitt n. haldgóðar upplýsingar um þessi mál og þ. á m. upplýst n. um það, að nú liggi fyrir tillögur endurskoðunarnefndar hjá menntmrn., þar sem gerðar eru till. um breyt. á þessum lögum. Með hliðsjón af þessum upplýsingum þótti meiri hl. n. rétt að bíða með einstakar breyt. á lögunum og leggur því til að þessu máli sé vísað til ríkisstj. Hv. þm. Svava Jakobsdóttir mælir með því, að frv. sé samþ., og skilar séráliti.

Frsm. minni hl. (Svava Jakobsdóttir) : Herra forseti. Ég mæli með því, að frv. þetta verði samþ. Efni þessa frv. er í samræmi við Alþjóðasamþykkt um verndun fugla, sem Íslendingar gerðust aðilar að fyrir meira en 20 árum. Frv. gengur út á það að banna marghlaðnar eða sjálfhlaðnar byssur. Í rauninni er það svo, að allir eru sammála um að þetta verði gert og svo mun kveðið á um í drögum að frv. því sem hefur nýlega verið lagt inn í menntmrn., eins og hv. frsm. meiri hl. gat um. Efnislega virðist því enginn ágreiningur vera. Ágreiningurinn virðist vera um það, hvort hlífa eigi mönnunum sem eiga byssurnar, eða hvort það eigi að hlífa rjúpunni. Í drögum þeim að frv., sem liggja nú í rn., er gert ráð fyrir 10 ára aðlögunartíma og því borið við, að þessi skotvopn séu mjög dýr. Nú er það svo einnig, að við vitum ekkert hvort þetta frv. verður samþ. eða þá hvenær. Þessi 10 ár, sem eru í þeim frv.-drögum, geta því orðið að 15 ef ekki 20. Mér er tjáð af kunnugum, þeim sem þekkja byssur, - ég viðurkenni fúslega að ég veit ekkert um byssur, - að það sé hægt með mjög litlum tilkostnaði að breyta marghlöðnum eða sjálfhlöðnum byssum til samræmis við það sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Skoðun mín er sú, að það sé þeim mönnum, sem eiga þessar byssur, engin vorkunn að gangast undir alþjóðasamþykkt sem Íslendingar gerðust aðilar að fyrir meira en tveimur áratugum, þegar þar að auki er viðurkennt að slíkt sé nauðsynlegt til fuglaverndunar. - Ég legg því til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Þetta frv. er lagt fram af hv. þm. Jónasi Árnasyni og fetur í sér breyt. á lögum nr. 33/1966, um fuglaveiðar og fuglafriðun. Hann leggur til að e-liður 2. málsgr. 8. gr. laganna orðist svo: „Frá 15. nóv. til 22. jan.: rjúpa.“ Efnislega gengur frv, út á það að breyta veiðitíma á rjúpu, og samkv. grg. á það að stuðla að því, að ekki sé veitt eins mikið af rjúpu og nú er og þessi fugl verndaður að því leyti. Menntmn. hefur borist umsögn frá líffræðistofnun Háskólans, sem undirrituð er af Arnþóri Garðarssyni. Ég held að sé rétt að ég lesi hana til upplýsingar fyrir þingheim: „Í þessu frv. leggur Jónas Árnason til að veiðitíma rjúpu verði seinkað um einn mánuð og megi þá veiða rjúpu frá 15. nóv. til 22. jan, í stað 15. okt. til 22. des.“ Áður en lengra er haldið sé ég mig tilneyddan til að mótmæla eindregið orðalagi grg., er fylgir téðu frv. Þar er vísað til fyrri meðferðar þessa frv, og umfjöllunar menntmn. sem lagði til að frv. yrði vísað til ríkisstj. með hliðsjón af sérfræðilegri umsögn Finns Guðmundssonar. Þetta verður að teljast eftir atvikum eðlileg afgreiðsla. Hins vegar er það í hæsta máta óviðeigandi og beinlínis ruddalegt þegar Jónas Árnason afgreiðir umsögn Finns Guðmundssonar með persónulegum skætingi í grg. „Frv. sjálft gengur því miður í þveröfuga átt við yfirlýstan tilgang þess. Það miðar frekar í þá átt að auka áhrif veiða, sem eru þó lítil á rjúpnastofninn, og dregur auk þess úr hagkvæmri nýtingu hans. Þessu til nánari skýringar eru eftirfarandi atriði: 1. Íslenski rjúpnastofninn er mjög sveiflóttur. Á síðustu 100 árum hefur hann venjulega sveiflast með um 10 ára tíðni. Tvær undantekningar eru þó þekktar. 1900–1920 var stofninn stöðugt nærri hámarki, og kringum 1970 varð ekki verulegt lágmark og síðan hefur vöxtur verið mjög hægur. 2. Hliðstæðar sveiflur eru þekktar í rjúpnastofnum og skyldum tegundum hænsfugla af orraætt um öll norðlæg lönd. Þessar stofnsveiflur hafa verið mjög rannsakaðar án þess að nokkur endanleg skýring hafi enn hlotið almenna viðurkenningu sérfræðinga. Hins vegar er alveg víst að veiðar hafa hér engin áhrif. 3. Meðalaldur rjúpna er lágur, viðkoman er hröð og árleg afföll, sérstaklega ungfugla, mjög mikil. Ungar eru 2/3 af veiðinni þegar stofninn er í jafnvægi eða fækkun, en um 4/5 þegar stofninn er í hraðri fjölgun. Afföll unga eru hröðust fyrst á hausti, en síðan dregur úr þeim. Eftir því sem líður á veturinn verða hins vegar meiri líkur á því hver fugl lifi til vors. Til þess að nýta stofninn sem best er því heppilegast að byrja veiðar um leið og ungar hafa náð fullum vexti í september. Ef líkur þættu á að veiðar hefðu veruleg áhrif ætti á hinn þóginn að ljúka veiðitíma tiltölulega snemma vetrar. 4. Rjúpnastofninn, jafnvel þótt hann sé í minna lagi eins og nú, er samt langstærstur þeirra fuglastofna sem leyft er að veiða, ef frá eru taldir sjófuglar. Seinkun rjúpnaveiðitíma getur haft í för með sér aukna sókn í ýmsa stofna andfugla sem allir eru miklu minni en rjúpnastofninn. Reyndar er æskilegt að veiðitími rjúpna og andfugla hefjist á sama tíma að haustinu.“ - Undir þetta ritar Arnþór Garðarsson. Ég taldi ástæðu til að lesa þessa umsögn, þar sem þetta frv. er flutt nú í annað sinn. N. hefur með hliðsjón af þessum upplýsingum svo og af því, sem áður hefur komið fram, að þessi lög eru til endurskoðunar, mælt með því, að frv. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Það mun vera 92. mál, sem hér er til umr., en flm. þess er Jónas Árnason. Hann hefur fjarvistarleyfi nú og er ekki mættur. Mér þykir því eðlilegt að fara fram á það, að þessari umr. verði frestað nú, enda sé ég ekki neina þörf á því að ljúka henni á þessum fundi. Mér þykir eðlilegt að flm. fái tækifæri til að vera hér við afgreiðslu málsins við 2. umr. Ég fer því fram á að málið verði tekið af dagskrá og 2. umr. ekki lokið á þessum fundi.



Herra forseti. Hér er enn um að ræða breyt. á lögum nr. 33/1966, um fuglaveiðar og fuglafriðun. Mál þetta er flutt af hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur, Jónasi Árnasyni og Gunnlaugi Finnssyni. Ég tel ástæðulaust að vera að tíunda hvað í þessu frv. felst, en vil aðeins vísa til þeirra raka og forsendna, sem ég hef haft uppi varðandi tvö síðustu mál, og upplýsa að eftir atvikum og með hliðsjón af því leggur n. til að þessu máli verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir álit menntmn. Nd. sem mælir með því að þessu máli verði vísað til ríkisstj. Það kann að þykja undarleg lítilþægni af 1. flm. að standa að slíku áliti, en ég tel að yfirveguðu máli að málið sé betur komið þannig í höndum ríkisstj. en að láta það sofna í n. eða hugsanlega verða fellt í hv. þd. Þetta frv. er borið fram í góðum tilgangi og vegna þess að flm. töldu fulla þörf á, vegna hagsmuna ákveðins hóps bænda í Breiðafjarðareyjum sem báru sig illa undan tjóni af völdum arnar. Hitt er svo annað mál, að þetta mál var hér í umr. afflutt. Það varð tilefni til þess, að ágætur félagsskapur hér í bæ, Fuglaverndarfélag Íslands, skrifaði flm. og að ég hygg fleiri þm. bréf, sem var raunar bæði ódagsett og nafnlaust þannig að það var varla marktækt, en í þessu bréfi fólst bæði ranghermi og ósæmilegar ásakanir og dylgjur í garð varpbænda við Breiðafjörð. Ég vil vegna þeirra, sem fengu þetta bréf í hendur, og ég held að það hafi verið allmargir þm., upplýsa það, að ég skrifaði Fuglaverndarfélagi Íslands til baka allharðort bréf, í fullri vinsemd þó, og síðan fékk ég mjög kurteist og elskulegt bréf frá fuglavini miklum hér í bæ sem stendur að Fuglaverndarfélagi Íslands, en var þó ekki höfundur bréfsins, og vorum við flm. beðnir afsökunar á þessu bréfi sem áður hefði verið skrifað nafnlaust og ódagsett. Það kom fram, sem ég hygg að sé tilfellið með fleiri, að þeir höfðu algjörlega misskilið tilgand og innihald frv. Þeir töldu að með þessu væri verið að gera atlögu til útrýmingar erni, sem var auðvitað á fullkomnum misskilningi byggt. Ég hef, eftir að umr. urðu hér í hv. d., kynnt mér málið nokkru nánar, og ég hef m. a. komist að því, sem er í alla staði gleðilegt, að erninum hefur stórfjölgað hér á landi undanfarin ár, þótt stundum sé hið gagnstæða látið veðri vaka. Þannig hef ég samkv. arnarskýrslum, sem fuglaverndarmenn hér góðfúslega lánuðu mér, komist að raun um að árið 1939 voru taldir 53 ernir á Íslandi, en árið 1977 eru þeir 100. Þetta eru vissulega ánægjulegar upplýsingar, er stinga nokkuð í stúf við ramakvein þeirra manna sem telja að síðasti örninn sé í dauðateygjunum einhvers staðar þar sem hann helst heldur sig. Ég vil einnig upplýsa, af því að mér fannst gæta í umr. þeirrar skoðunar að þetta mál væri ekki á rökum byggt og væri jafnvel dálítið móðursýkiskennt, að einmitt í skýrslum um örninn koma fram staðreyndir sem ég sem 1. flm. vísaði til í grg., m. a. það, að fæða arnar er eftir athugunum að dæma aðallega æðarfugl, ásamt með hrognkelsum og öðrum fuglum að vísu líka, eins og fýl og svartfugli, og það kemur fram, að á einni viku fundust árið 1960 16 dauðir æðarfuglar við eitt arnarhreiður. Fólk, sem á við alvarlegan ágang arnar að búa, fer því með rétt mál og það er aldeilis út í bláinn að bregða því um ýkjur og öfga og ofsóknarlöngun gegn erninum. Þetta er á fullum rökum reist. Nú veit ég að það er alveg rétt, sem fuglafræðingar segja, að það er alls ekki alltaf nærvera arnar í varplandi þýði eyðileggingu á varpinu. Það er alls ekki alltaf. Við vitum ekki hverju það veldur, að stundum, en stundum ekki verður þetta mikið tjón af erninum. Það er athugunarefni. Það er vitnað í að örn hafi orpið í varpi og lítið tjón hafi orðið af á varpinu. Þetta er rétt. En það koma upp þau tilvik að örn getur lagt æðavarp í rúst, og ég veit dæmi um það, að vísu ekki frá Breiðafirði, heldur frá Ísafjarðardjúpi. Þar eru 3–4 varpeyjar og í einni þeirra, Borgarey, inni við Vatnsfjörð, lagðist örn á varpið sumar eftir sumar og dúntekja hrundi úr allverulegu magni, frá allt að því 100 pundum af dún niður í nánast ekki neitt. Varpið hefur ekki náð sér síðan. Þetta vil ég aðeins benda á til þess að fólk skilji, að hér er um mál að ræða sem er ekkert hégómamál. Ég sætti mig við þessa málsmeðferð, að málinu verði vísað til ríkisstj. í von um að þessi umr. hafi þó vakið skilning á vandamálum bænda sem þarna eiga í hlut. Ég held raunar, af því að fuglaverndarmenn og alþm. eru ósveigjanlegir á því að slaka í nokkru til á friðunarákvæðum um örninn og ég er því persónulega hlynnt líka, að þá væri einna helst til ráða að gera fljótvirkari aðferð bænda til þess að fá einhverjar skaðabætur þegar í einstaka tilvikum, sem þetta mál miðast við, verður stórfellt sannanlegt tjón í æðavarpi af völdum arnarins. Ætti ég eftir að eiga hér lengri vist á Alþ., þá mundi ég reyna að huga að þessu máli í því formi síðar. En eins og ég gat um í framsögu á sínum tíma hefur það tekið varpbónda 15 ár að fá með hæstaréttardómi bætur fyrir tjón sem æðarvarp varð fyrir af völdum arnarins. Þarna þyrfti að gera einhverjar ráðstafanir í lögum til þess að gera einhverjar ráðstafanir í lögum til þess að gera þessa skaðabótaheimtu auðveldari en hún er nú.



Herra forseti. Ég fór nokkrum orðum um þetta frv., þegar það var hér til 1. umr., og þarf litlu við að bæta. Þetta er eitthvað alómerkilegasta frv. sem flutt hefur verið þau 7 ár sem ég hef átt sæti á hinu háa Alþ., ef menn ætla að fara að afgreiða einstök kvörtunarbréf, sem berast með póstinum, með lagafrv. hér á hinu háa Alþingi. Frú Sigurlaug, hv. þm., virtist hafa leitað sér nýrra viðbótarupplýsinga um örninn og það tjón sem hann kann að valda á æðarvarpi, en ég við leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta - úr því sem hv. frsm. n. las ekki upp þá umsögn sem hér hefur borist um þetta frv., að gera svo, en það er umsögn frá Arnþóri Garðarssyni til menntmn. Nd. Alþ. um þetta frv. til l., flutt af hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur, Jóhannesi Árnasyni og Gunnlaugi Finnssyni. Hann segir svo: „Frv. fjallar um aðgerðir til varnar æðarvarpi gegn ágangi arnar einkum með tilliti til Breiðafjarðareyja. Arnarstofninn er í mikilli hættu um svo til allt útbreiðslusvæði hans, sem nær frá Vestur-Grænlandi til Austur-Síberíu. Ísland er eina landið á þessu svæði þar sem arnarstofninn sýnir merki þess að vera í hægfara vexti, en íslenski stofninn er þó enn í hættu. Helstu ástæður fyrir því, að íslenski arnarstofninn virðist byrjaður að rétta við, eru sennilega: 1. Eitrun með strykníni hefur verið bönnuð um allt land og engin notkun eiturefna til þess að drepa vargfugl hefur verið leyfð um vestanvert landið, þ. e. innan núverandi varpútbreiðslusvæðis arnar. 2. Tekist hefur að draga úr truflunum af völdum umferðar við arnarhreiður, en eggin og sérstaklega litlir ungar eru afar viðkvæmir fyrir kælingu. Í þessu sambandi hefur starf fuglaverndunarfélags Íslands verið sérstaklega þýðingarmikið. Félagið hefur m. a. tekið varpsvæði arna á leigu og þannig komið í veg fyrir umferð.“ Rétt er að geta þess, að flest öll arnarhreiður, sem vitað er um hérlendis, eru innan um varplönd æðarfugls. Kvartanir um beint tjón á æðarvarpi af völdum arna heyra þó til undantekninga, en bréf og bréf slæðist í hendur hv. þm. Vestf. „Má geta þess, að dúntekja á því svæði, sem um ræðir í grg. með frv. þessu, virðist ekki hafa minnkað þrátt fyrir örninn. Með þessu frv. virðist stefnt að því að opna möguleika til þess að trufla erni við hreiður, þrátt fyrir ákvæði 27. gr. laga nr. 33/1966 og reglugerð samkv. þeirri grein. Verður að telja líklegt í fyrsta lagi, að slíkar aðgerðir geti reynst arnarstofninum hættulegar, og í öðru lagi, að þær auki fremur en dragi úr hugsanlegu tjóni af völdum arnar.“ Um fyrri hluta frv. má segja að hann sé meinlaus í sjálfu sér. Starf Fuglaverndunarfélags Íslands hefur m. a. beinst að því að kanna þetta atriði og finna viðunandi lausn í hverju tilviki, þó þannig að viðkoma arnarins sé tryggð. Reynslan hefur sýnt, að þetta starf hefur barið árangur, og leyfi ég mér að efast um gildi þess, að hið opinbera taki þetta hlutverk að sér. Loks er rétt að benda á, að telji einstakir varpbændur eða aðrir hagsmunaaðilar að þeir verði fyrir tekjumissi af völdum arna er sú leið opin fyrir þá að leita eftir rétti sínum fyrir dómstólum. Að öllu þessu athuguðu vil ég eindregið mælast til þess, að hv. Alþ. felli þetta frv„ sem er stefnt gegn viðgangi íslenska arnarstofnsins.“ Þetta er umsögn fengin að beiðni hv. menntmn. og hefði verið nærtækast a. m. k. að byrja á að vitna til þeirrar umsagnar, en ekki einhverra óræðinna upplýsinga, sem aðrir einstakir nm. hafa heyjað sér, þó ég sé út af fyrir sig ekki að lasta þær. Ég benti við 1. umr. málsins á þá sérkennilegu staðreynd, að æðarvarp og dúntekja hefur mjög minnkað þá áratugi sem við borð hefur legið að erninum yrði útrýmt. Þannig eru ekki orsakatengsl í milli, augljóslega ekki, enda kemur það skýrt fram í þessu bréfi, þar sem beinlínis er rætt um Breiðafjarðareyjar, þar sem allt þetta mál á að sjálfsögðu við, að undantekningum einum eða tveimur arnarhjónum sem annars staðar verpa, að þar þefur verið rannsakað, eftir að Fuglaverndunarfélagið hefur haft með því umsjón um árabil, að tilvist arnar þar hefur ekki valdið minnkun æðarvarps. Og ég leyfi mér að leggja trúnað á það sem vísindamenn okkar í þessum fræðum segja. Ég tek undir það með hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur og ég skal verða henni samferða í því að beita mér fyrir því, að bændur, sem telja sig eiga rétt og talið er að eigi rétt á bótum vegna ágangs arnar, eigi greiðari leið til þess eftir en áður, enda hef ég síðan þetta óbermi var flutt hér í frumvarpsformi velt því fyrir mér, með hvaða hætti væri hægt að ganga til móts við þá sem með einhverjum hætti telja sig verða fyrir áföllum af tilvist arnar, jafnvel þótt vægar sannanir séu fyrir hendi. Og raunar gæti ég vel hugsað mér að launa þá varpbændur sérstaklega, sem eru þannig í sveit settir, að örn verpir í nálægð, - launa þá sérstaklega til vonar og vara, ef svo skyldi vera, að þeir yrðu fyrir búsifjum af hálfu þessa konungs fuglanna og mesta djásns sem í fánu Íslands finnst. Ég sé ekki nokkra ástæða til þess, að þessu máli verði vísað til ríkisstj. Ég sé ekki neinar forsendur fyrir slíkri tillögugerð, enda ekki gerð tilraun til neinnar röksemdafærslu, hvers vegna eigi að vísa þessu til ríkisstj. Ég skil þá málsmeðferð með þeim hætti, að það geti verið eins konar meðmæli með því, að hæstv. ríkisstj. taki þetta mál, eins og það er úr garði gert, til einhverrar athugunar og þá til þess væntanlega að gera um það till. síðar, með hvaða hætti það í sjálfu sér yrði framkvæmt. Undir það tek ég með engu móti. Fyrir því er það, að ég legg til að frv. á þskj. 399 verði fellt.

Sigurlaug Bjarnadóttir; Herra forseti. Ég vil bara benda á það og undirstrika það einu sinni enn, að þessi undantekningartilvik, sem málið og frv. miðast við, eru dýrar undantekningar, og ég verð nú að segja að mér finnst málflutningur allur af hendi þessa ágæta vinar míns, hv. 3. þm. Austurl., Sverris Hermannssonar, bera vitni um undarlega fáfræði og skilningsleysi, sem ég tel að sé honum vart samboðið. Að sjálfsögðu er það svo ákvörðun hv. þd., hvort þdm. vilja fella þetta frv. eða hvort þeir geta fallist á þá ofurvenjulegu meðferð, sem í flestum tilfellum þýðir hægan og þægilegan dauðdaga, að vísa því til ríkisstj. án þess að til komi að það verði fellt.

Frsm. meiri hl. (Ólafur G. Einarsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv, til laga um tekju- og eignarskatt, N. hefur rætt þetta frv. nú að undanförnu á allmörgum fundum sínum og það voru í fyrstu sameiginlegir fundir með fjh.- og viðskn. Ed. Þessa fundi n. hafa einnig setið þeir Árni Kolbeinsson deildarstjóri í fjmrn., Ólafur Nilsson löggiltur endurskoðandi, svo og hafa komið á fund n. Sigurbjörn Þorbjörnsson ríkisskattstjóri og dr. Þorkell Helgason dósent. Þessir menn hafa veitt nefndunum margháttaðar upplýsingar varðandi frv. og útskýrt það, komið með reiknuð dæmi sem sýna breytta skattbyrði og önnur áhrif frv. Þetta frv. er að stofni til og efnisskipan byggt á því frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt sem lagt var fyrir síðasta þing, en varð þá eigi útrætt. Mörg efnisatriði þessa frv. eru óbreytt frá hinu fyrra. Eins og kunnugt er, var á síðasta þingi lögð mikil vinna í fjh.- og viðskn. þingsins í athugun þess frv. sem þá var til umr. N. héldu þá fjölmarga fundi um málið og áttu viðræður við fulltrúa flestra þeirra aðila og samtaka sem sendu umsagnir, en umsagnir bárust frá yfir 20 aðilum þá. Sú athugun, sem nú hefur farið fram á þessu frv., er þess vegna beint framhald þeirrar vinnu, sem innt var af hendi á síðasta þingi. Formenn fjh.- og viðskn. beggja þd. fóru á s. l. sumri ásamt sérfræðingum yfir allar umsagnirnar, sem bárust um fyrra frv., og þessir aðilar gerðu till. til fjmrh. um breyt. með hliðsjón af ýmsum atriðum, sem komið höfðu fram í umsögnum og á fundum fjh.- og viðskn., og einnig lögðu þeir þar til, að frv. yrði endursamið með tilliti til þess, að staðgreiðslukerfi skatta yrði komið á. Síðan hefur verið unnið að þessu máli í fjmrn. og frv, endursamið á grundvelli þessara aths. og tillagna. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera að rekja frv. nú, það gerði hæstv. fjmrh. þegar hann mælti fyrir því á sínum tíma, en mér þykir rétt vegna hinnar miklu umr., sem fram fór á s. l. ári um fyrra frv., að gera sérstaka grein fyrir þeim breytingum sem orðið hafa frá fyrra frv. Það er þá í fyrsta lagi um skattlagningu einstaklinga, en þar er lögð til gerbreyting á reglunum um skattlagningu hjóna. Í stað helmingaskiptareglu fyrra frv. er lögð til takmörkuð sérsköttun hjóna. Hvort hjóna um sig telur fram og er skattlagt af launatekjum sínum og atvinnurekstrartekjum. Eignartekjur beggja eru skattlagðar með tekjum þess hjóna er hærri hefur launatekjurnar. Hvort hjóna um sig hefur sama skattstiga og persónuafslátt og einstaklingar. Sá hluti persónuafsláttar, sem öðru hjóna nýtist ekki, færist yfir til hins hjóna. Barnabætur skiptast til helminga á milli hjónanna. Til eignarskatts eru eignir hjónanna lagðar saman og helmingur heildareignanna síðan skattlagður hjá hvoru um sig eftir sama eignarskattsstiga og gildir um einstaklinga. Þá er lagt til að launatekjur barna verði sérskattaðar hjá þeim með lágu föstu skatthlutfalli, 5% af tekjum, en börn njóta ekki persónuafsláttar. Í fyrra frv. var gert ráð fyrir algjörri samsköttun foreldra og barna. Þá er horfið frá afsláttarkerfi fyrra frv., en tekið upp frádráttarkerfi svipað ákvæðum gildandi laga. Frádráttarliðum er þó fækkað nokkuð og gjaldendum gefið val um að nota fastan frádrátt sem áikveðið hlutfall af launatekjum í stað þess að tíunda og njóta frádráttar vegna lífeyrisiðgjalda, stéttarfélagsiðgjalda, vaxtagjald og sérstakra gjafa til menningarmála. Er talið að um 75% af framteljendum - einstaklingum - muni notfæra sér þessa heimild í frv. Ýmsum öðrum atriðum er breytt, svo sem reglum um söluhagnað ófyrnanlegra fjármuna og reglum um söluhagnað íbúðarhúsnæðis, reglum um frádráttarbærni meðlaga, reglum um skattlagningu utanríkisþjónustumanna, tekjuuppgjör af útleigðu húsnæði o. s. frv. Um skattlagningu atvinnurekstrarins vil ég taka þetta fram. Reglum um fyrningar og söluhagnað er gjörbreytt. Í stað ákvæða fyrra frv. um fyrningu lausafjár af bókfærðu verði og fyrningu fasteigna að upphaflegu kostnaðarverði eru ákvæði um að fyrning skuli reiknuð af endurmetnu stofnverði fyrnanlegra eigna. Stofnverðið er framreiknað með verðbreytingastuðli sem miðast við breytingu á vísitölu byggingarkostnaðar milli ára, og árleg fyrning er reiknuð af hinu framreiknaða stofnverði. Fengnar fyrningar eru endurmetnar á sama hátt, þannig að fengin fyrning hvers árs er margfölduð með verðbreytingastuðli fyrningarársins. Fyrningahlutföll eru lækkuð frá því sem nú er. Kveðið er á um 10% niðurlagsverð mannvirkja og lausafjár. Í ákvæði til bráðabirgða eru sérstakar reglur um endurmat á stofnverði þeirra eigna, sem skattaðili hefur eignast fyrir gildistöku laganna, og um endurmat á fengnum fyrningum þeirra vegna. Söluhagnaður allra eigna annarra en íbúðarhúsnæðis innan vissra stærðarmarka í eigu manna er samkv. frv. skattskyldur án tillits til eignarhaldstíma. Hins vegar er ákvæðum um útreikning hans breytt frá fyrra frv. að því er lausafé varðar. Þannig er upphaflegt kaup- eða kostnaðarverð endurmetið miðað við byggingarvísitölu og söluhagnaðurinn telst munur söluverðs og þannig endurmetins stofnverðs, að teknu tilliti til endurmetinna fyrninga, ef um er að ræða sölu á fyrnanlegum eignum. Þá er heimiluð útgáfa jöfnunarhlutabréfa miðað við raunverulegt verðmæti hreinnar eignar hlutafélags í árslok 1978, en útgáfa jöfnunarhlutabréfa vegna eignabreytinga eftir það er bundin almennum verðhækkunum. Ákvæðum um frádráttarbærni þeirra fjárhæða, sem samvinnufélög greiða félagsmönnum sínum eða færa þeim til séreignar í stofnsjóð, er breytt frá fyrra frv. Eru þau nú líkari ákvæðum gildandi laga um þetta efni. Vaxtatekjur félaga af innstæðum í innlendum bönkum eru gerðar skattfrjálsar að vissum skilyrðum fullnægðum, en voru ávallt skattskyldar samkv. fyrra frv. Þá er heimiluð 5% niðurfærsla útistandandi viðskiptaskulda og er þar um nýmæli að ræða. Skilgreiningu á hugtakinu vörubirgðir er breytt, þannig að heimild til 30% niðurfærslu nær til fleiri hluta en samkv. fyrra frv. Ýmis önnur atriði hafa sætt breytingum. T. d. er skilgreiningu á rekstrarkostnaðarhugtökum breytt frá fyrra frv., þannig að orðið „nauðsynlegir“ er fellt út, dráttarvextir af opinberum gjöldum verða frádráttarbærir, ákvæði er til að forðast tvísköttun við úthlutun arðs milli félaga og fleira mætti telja. Um framkvæmdakaflann er það að segja, að innheimtukaflinn er tekinn út vegna staðgreiðslukerfisins og er hann að finna í frv. um staðgreiðslu skatta. Ákvæði um heimild til að leita fyrirframúrskurðar ríkisskattanefndar er fellt niður. Frumálagning á grundvelli hálfendurskoðaðra framtala nær samkv. frv. til allra einstaklinga, en náði samkv. fyrra frv. einungis til þeirra sem ekki stunduðu atvinnurekstur. Beiting álaga vegna vanrækslu á að skila framtali eða telja fram allar eignir og tekjur er ekki lengur skilyrðislaus skylda skattstjóra. Ýmis önnur atriði hafa tekið breytingum. Í frv. eru óbreytt ákvæði um skyldu þess er vinnur við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, að telja sér til tekna eigi lægra endurgjald fyrir starf sitt en hefði hann innt það af hendi fyrir óskyldan eða ótengdan aðila, sbr. 7. gr., 1. tölul., 2. mgr. Í 59. gr. frv. eru ákvæði um hvernig með skuli fara ef ætla má að viðkomandi telji sér lægri tekjur af starfinu en launatekjur hans hefðu orðið ef hann hefði unnið starfið hjá óskyldum aðila sem launþegi Þau ákvæði eru einnig óbreytt frá fyrra frv., en bætt hefur verið við ákvæðum sem varða viðmiðunartekjur þeirra er landbúnað stunda. Ríkisskattstjóri skal árlega setja skattstjórum viðmiðunarreglur til þessarar tekjuákvörðunar. Um þessi ákvæði hafa orðið nokkuð skiptar skoðanir. Því hefur verið haldið fram, að með framangreindum heimildum verði skattyfirvöldum gefnar of frjálsar hendur með álagningu skatta á hina ýmsu aðila sem stunda alls konar smáatvinnurekstur. Meiri hl. n. telur ekki ástæðu til að óttast ranglæti af hálfu skattyfirvalda á þessu sviði eða óréttmæta skattlagningu láglaunafólks í smáatvinnurekstri. Lýsir meiri hl. n. þeim skilningi sínum á 59. gr., að með henni sé lögð skilyrðislaus skylda á herðar skattyfirvalda að taka tillit til þeirra atriða sem upp eru talin í greininni og áhrif hafa á launaupphæðina sem skattþegn ákveður sér sjálfur. Einnig er bent í þessu sambandi á þá reynslu sem þegar er fyrir hendi um hliðstæðar viðmiðunarreglur ríkisskattstjóra að því er varðar grundvöll að ákvörðun launaskatts þessara aðila svo og lækkun vergra tekna til skatts til takmörkunar á nýtingu persónuafsláttar til greiðslu útsvars. Ríkisskattstjóri hefur lýst því yfir, að viðmiðunarreglur verði hliðstæðar vegna þessara launaákvarðana þótt grunnurinn kunni að verða endurskoðaður. Með þessari breytingu er stigið skref í þá átt að skattleggja allan atvinnurekstur með hliðstæðum hætti án tillits til þess, hvort hann er rekinn í félagsforn;i eða af einstaklingum. Meiri hl. n. telur að veigamestu áhrif breytinganna verði þau, að tap af atvinnurekstri í eigu einstaklinga verði ekki frádráttarbært frá öðrum tekjum eigendanna, svo sem launatekjum. Ákvæði 44. og 45. gr. frv. gera ráð fyrir því, að stofnverð eigna sé árlega endurmetið til fyrninga. Ekki hefur þótt rétt að heimila fulla fyrningu af endurmetnu stofnverði í þeim tilvikum sem fyrnanlegar eignir eru fjármagnaðar að einhverju eða öllu leyti með lánsfé, en frv. gerir ráð fyrir því, að fjármagnskostnaður, þar með taldar verðbætur og gengistap af lánum, sé gjaldfært óháð fyrningum. Ótakmarkaðar endurmatsfyrningar samhliða gjaldfærslu alls fjármagnskostnaðar mundi í reynd auka mismuninn milli þess atvinnurekstrar, sem fjármagnar fyrnanlegar eignir með eigin fé, og hins, sem fjármagnar þær með lánsfé. Í þessum greinum eru sett fram skerðingarákvæði til að draga úr þessari mismunun. Í þeim tilvikum, sem skuldir skattaðila í heild fara fram úr eignum hans að undanskildum fyrnanlegum eignum og eignarhlutum í félögum, er gert ráð fyrir því, að fyrnanlegar eignir séu að hluta til fjármagnaðar með lánsfé. Skerðing á fyrningum er síðan reiknuð út frá þessum mismun eigna og skulda. Reiknað er árlega tillag í sérstakan reikning, mótreikning fyrninga, sem er ákveðið hlutfall af þeirri fjárhæð sem skuldir eru umfram þessar tilteknu eignir. Hlutfallið miðast við sama verðstuðul og endurmat eigna, og er mótreikningurinn eða eftirstöðvar hans síðan framreiknaðar árlega með verðbreytingastuðli. Í lok hvers árs er síðan reiknuð fyrning á mótreikningum sem er tekjufærð á móti almennum fyrningum. Meiri hl. n. telur að frekari athugun þurfi að fara fram á áhrifum þessara ákvæða. Hér er um algjört nýmæli að ræða sem ekki hefur fengist reynsla af hér á landi eða meðal nágrannaþjóðanna þótt margir hafi íhugað sams konar vandamál. Er því nauðsynlegt að kanna áhrif þessara greina frekar á hinar ýmsu greinar atvinnurekstrar, en til þess gefst nægur tími áður en lögin koma til fullra framkvæmda. Eins og fram hefur komið miðast frv. þetta við að staðgreiðsla skatta verði lögfest og þess vegna er flutt frv. um það efni samhliða þessu. Ljóst er að staðgreiðslufrv. verður ekki afgreitt á þessu þingi, til þess er ekki nægur tími, enda er málið viðamikið og nýtt í augum þm., þrátt fyrir áratuga umr. í þjóðfélaginu um upptöku staðgreiðslukerfis. Fjh.- og viðskn, mun því ekki gefa út álit um það mál nú, en leggur áherslu á að frv. verði kynnt þeim sem best þekkja til innheimtu opinberra gjalda, þ. e. a. s. innheimtumönnum ríkissjóðs og innheimtum sveitarfélaga. Jafnframt verði óskað umsagnar þessara aðila um málið, þótt sveitarfélögin hafi oft tjáð sig meðmælt því, að staðgreiðsla yrði upp tekin. Þá mundi við það miðað, að frv. um staðgreiðslu yrði lagt fram þegar í upphafi næsta þings og stefnt að afgreiðslu þess fyrir áramót. Það hafa komið fram efasemdir um það, hvort raunhæft sé að ætla að staðgreiðsla komist á. 1. jan. 1979 eins og gert er ráð fyrir í þessum frv., en þótt sú skipulagsbreyt. komist ekki á fyrr en ári síðar, eða 1. jan. 1980, þá breytir það engu um gildistöku og önnur ákvæði þessa frv. um tekju- og eignarskatt. Í báðum tilvikum taka lögin samkv. þessu frv. gildi 1. jan. 1979, en álagning 1979 vegna tekna 1978 færi þá eftir núgildandi lögum. Meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til að þetta frv. verði samþ., en flytur allmargar brtt. sem eru á þskj. 764, og mun ég nú gera nokkra grein fyrir þeim brtt. Í fyrsta lagi eru hér brtt. við 13. og 14. gr. frv., en samkv. ákvæðum þeirra greina í frv. er með vissum skilyrðum heimilt að fresta skattlagningu söluhagnaðar um 2 ár frá söluári. Sá söluhagnaður sem frestað er að tekjufæra samkv. þessari heimild skal samkv. frv. hækka samkv. verðbreytingarstuðli frá söluári til tekjufærsluárs. Sé þessum skilyrðum ekki fullnægt innan tveggja ára skal söluhagnaðurinn teljast til skattskyldra tekna þannig upphækkaður að viðbættum 20% álagi. Meiri hl. n. telur óeðlilegt að vextir af þannig verðtryggðri frestun á tekjufærslu sé mun hærri en almennt gerist um vexti af verðtryggðum lánum, og þess vegna er lagt til að álagið lækki í 10%. Þetta á við bæði um 13. og 14. gr. frv. Þriðja brtt. er við 16. gr. frv., en þar eru lögð til breytt stærðarmörk til viðmiðunar. Það er álit meiri hl. n., að þau stærðarmörk íbúðar húsnæðis, sem hljóta skulu sérmeðferð umfram það sem eðlilegt getur talist um einkaeign til eigin nota skattþegns, séu of há. Þess vegna leggur n. til að þau séu lækkuð þannig að sérreglur 16. gr. gildi einungis um íbúðarhúsnæði undir 600 rúmmetrum í eigu einhleypings og 1200 rúmmetra í eigu hjóna. En þrátt fyrir þessa lækkun stærðarmarka má telja að sala íbúðarhúsnæðis í eigu einstaklinga muni almennt falla undir þessa sérreglu 16. gr. Fjórða brtt. er við 18. gr.: Í stað „65“ í 2. mgr. komi: 55%, en þessi breyting kemur til vegna breyttra reglna í 72. gr. um skatthlutfall lögaðila og þarfnast ekki nánari skýringa. Fimmta brtt. er svo við 27. gr. frv., en þar er breytt frá frv., þar sem segir í 27. gr.: „Nú selur skattaðili eign með skattskyldum söluhagnaði og helmingur söluandvirðis hennar eða meira er greiddur með skuldarviðurkenningum til 5 ára: ` Þessu er breytt þannig: „Nú selur skattaðili eign með skattskyldum söluhagnaði og hluti söluandvirðis hennar er greiddur með skuldarviðurkenningum til 3 ára“ o. s. frv. Með þessari brtt. er lagt til að almennt verði tekið tillit til hlutfalla milli lána og útborgana við sölu á eignum. Það er alkunna, að söluverð eigna ræðst almennt af hlutfalli útborgunar og lána í heildarfjárhæð söluverðs. Þess vegna verður að telja eðlilegt að tillit sé tekið til þessa atriðis með heimild til frestunar á skattlagningu þess hluta söluhagnaðar sem samsvarar hlutdeild skuldaviðurkenningar í heildarsöluverði eignarinnar. Hliðstæð regla þessari hefur hefur verið í norskum skattalögum um alllangt skeið, og má ætla að vegna sérreglna 16. gr. um sérmeðferð söluhagnaðar íbúðarhúsnæði s þurfi almennt ekki að koma til beitingar þess ákvæðis um söluhagnað af íbúðarhúsnæði því sem almenningur á og notar til eigin þarfa. Sjötta brtt. er svo við 30. gr., en hún gerir ráð fyrir að við d-lið gr. bætist nýr tölul., sem verði 3. tölul. og orðist svo: „Iðgjald af lífsábyrgð sem maður hefur keypt sér. Frádráttur þessi skal þó aldrei vera hærri en 40 þús. kr.“ Þrátt fyrir þá stefnu frv. að fækka frádráttarliðum, þá telur meiri hl n. ekki æskilegt að draga úr vilja almennings til kaupa á líftryggingum til tryggingar á fjárhagslegri afkomu sinni eða fjölskyldu sinnar, og þess vegna er lagt til að frádráttarbærni líftryggingariðgjalda verði áfram í lögum, en hámarkið hins vegar lækkað nokkuð. 7. brtt. er svo við 31. gr., 2. tölul., 1. mgr., en með þeirri breytingu eru tekin af tvímæli um að skattaðilum sé í sjálfsvald sett hvort þeir draga aðstöðugjöld eða landsútsvör frá tekjum þess rekstrarárs, þegar stofn gjaldanna myndaðist, eða tekjum næsta rekstrarárs á eftir. Greinina má skilja svo að skattaðili hafi þarna ekki val 8. brtt. er við 38. gr. frv. sem fjallar um fyrningarhlutföll, og þar er lögð til sú breyting á 1. tölul 38. gr. að hækka fyrningarhlutfall skipa og skipsbúnaðar úr 8% í 10% og á 3. tölul. að hækka fyrningarhlutfall véla og tækja til jarðvinnslu og mannvirkjagerðar, bifreiða og fleiri tækja úr 15% í 18%. Um þetta má segja, að með tilliti til hinnar öru tækniþróunar, jafnt í fiskveiðum sem iðnaði, telur meiri hl. n. að rétt sé að hækka þetta fyrningarhlutfall skipa og véla þannig að það sé í betra samræmi við raunverulegan endingartíma þessara eigna. Við leggjum áherslu á að endingartími eigna sem þessara ræðst ekki einungis af sliti þeirra, heldur hefur úrelding vegna tækninýjunga einnig veruleg áhrif á þann tíma sem nýting þeirra er hagkvæm. Þá kem ég að 9, brtt., sem er við 44. gr. frv., um takmörkun á fyrningum vegna skulda. Meginefni 44. gr. er haldið, en 1. mgr. er nokkuð breytt með þessari brtt. Færsla í mótreikning fyrninga fer ekki aðeins fram þegar heimildir til fyrninga eru notaðar, heldur skal færslan gerð þegar skattaðili getur notið fyrninga. Þessi breyting er gerð til að koma í veg fyrir frestun á myndun mótreiknings meðan skuldastaða er óhagstæð með því að fresta því að nota fyrningarheimildir. Þá eru eignarhlutar í félögum lagðir að jöfnu við fyrnanlegar eignir, þegar mótreikningur er myndaður. Síðustu mgr. greinarinnar er breytt, en meiri hl. n. telur eðlilegt að tillag í mótreikning fyrninga miðist við stöðu eigna og skulda í byrjun reikningaárs, en ekki í lok þess, en það er í samræmi við reglur 36. gr. um endurmat eigna. 10. brtt, er svo við 45. gr. Efnisbreyting felst í breytingu á hlutfalli því sem færa skal árlega af mótreikningi fyrninga, en það er hækkað úr 10% í 15%. Þessi neikvæða fyrning, ef svo má að orði komast, er reiknuð á bókfærðu verði mótreiknings, þ, e. nettóverði, en fyrningar eigna eru reiknaðar af framreiknuðu kostnaðarverði. Verður því að telja eðlilegt að hundraðshluti árlegrar færslu á mótreikningi sé nokkru hærri, svo að komist verði hjá óeðlilegri uppsöfnun mótreikningsins. 11. till. er við 56. gr. sem fjallar um sameiningu félaga. Þessi brtt., 11. till., felur ekki í sér efnisbreytingu, en 57. gr. frv, er gerð að 2. mgr. 56. gr. og nýrri gr. er bætt inn í sem verður 57. gr., og það er 17. brtt., en hún fjallar um sameignarfélög. Meiri hl. n. telur eðlilegt að sambærilegar heimildir sétt opnaðar fyrir sameignarfélög til sameiningar eða breytingar yfir í hlutafélög og frv. leggur til að gildi um samvinnufélög og hlutafélög, að það séu sambærilegar heimildir fyrir sameignarfélögin. Á undanförnum árum hefur það orðið æ algengara, að sameignarfélög, sem vaxið hafa upp úr því félagsformi, hafi lent í vandræðum þegar breyta hefur átt formi félagsins í hlutafélag. Brtt. gerir ráð fyrir því, að sameignarfélög geti sameinast, breyst í hlutafélög eða sameinast hlutafélögum án þess að slík breyting hafi í för með sér skattskyldu fyrir eignaraðila eða félagið sem slíkt. Heimild til slíkrar breytingar er því skilyrði bundin, að ekki verði um útborgun fjár að ræða úr félaginu og að hlutabréf eða eignarhlutdeild í hinu nýja félagi komi að fullu í stað eignarhluta í félagi því sem slitið er. Þá er 13. brtt. við 69. gr. Við leggjum til að áður en barnabætur komi til útborgunar verði frá þeim dregnar skuldir skattaðila við sveitarsjóði vegna útsvars eða aðstöðugjalds fyrri ára. Verður ekki séð hvaða rök liggja til að fara öðruvísi með gjöld til sveitarsjóðs að þessu leyti en gjöld til ríkissjóðs, og því er till. flutt. 14. till. er svo við 72. gr., en hún fjallar um það, að tekjuskattur lögaðila verði 45% í stað 48% samkv. frv. Vegna fyrirhugaðs staðgreiðslukerfis verður hundraðshluti skattsins að lækka vegna fyrirsjáanlegrar tekjubreytingar milli ára, ef skattbyrðin á ekki að þyngjast verulega. Með þessari breytingu verður svipað hlutfall milli hluta jaðarskatts einstaklinga og félagaskattsins í frv. og er í gildandi lögum. 15. till. er svo við 74. gr., 4. tölul., en þar eru tekin af tvímæli um að aðilum sé heimilt að draga allt að 30% frá vörubirgðum, en ekki skylt að nota þann hundraðshluta að fullu. Þetta er síðasti málsl. í 4. tölul. í frv.: „Þó skal heimilt að draga 30% . ..„ en breytingin er: Þó skal heimilt að draga allt að 30% ... 16. brtt. er við 91. gr. Við teljum nægilegt að stjórnir félaga undirriti ársreikninga þá sem fylgja skattframtölum, en ekki sé þörf á þeirri skyldu, að stjórnir félaga undirriti framtalið sjálft. Framtalsskyldan hvílir engu að síður á stjórnum félaganna þó að þær þurfi ekki að undirrita framtalið. 17. till. er svo við 94. gr., en þar er lagt til, að síðasta mgr. falli niður. Meiri hl. n. telur þessa mgr. óþarfa. Hún fjallar um skyldu lögreglu til að veita ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra nauðsynlega aðstoð í þágu rannsóknar skattamáls. Við teljum þessa grein óþarfa, en að sjálfsögðu ber lögreglu að veita eðlilega og nauðsynlega aðstoð í þágu rannsóknar skattamála. 18. brtt. er svo við 116, gr., en þar kemur viðbót sem leiðir af 6. brtt. sem ég hef hér gert grein fyrir og fjallar um að iðgjöld af líftryggingu verði frádráttarbær eins og þau eru í gildandi lögum. Það leiðir af þeirri breytingu að þessi till. kemur fram. 19. og síðasta brtt. er svo við ákvæði til bráðabirgða, 4. ákvæðið. Þar við bætist ný mgr. sem verði 9. mgr. Þessi breyting er nauðsynleg til að taka af tvímæli um það, hvaða verðbreytingarstuðul skuli nota á árinu 1979 við útreikning á tillagi í mótreikning fyrninga, en þetta er ekki nein efnisbreyting. Hæstv. forseti. Ég hef þá gert grein fyrir þeim brtt., sem meiri hl. fjh.- og viðskn. flytur, og gert frekari grein fyrir málinu. Ég þarf ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Ég ræði ekki á þessu stigi um þær brtt. sem þegar hafa komið fram, enda hefur ekki verið mælt fyrir þeim. En meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til að frv. verði samþykkt með þessum breytingum sem ég hef hér gert grein fyrir.

Frsm. 1. minni hl. (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Það hefur áður komið fram í umr. um þetta mál, að það þætti nokkuð seint á ferðinni hér og að hæpið væri að það gæti fengið þá afgreiðslu sem í rauninni er þörf á um jafnveigamikið mál eins og hér er um að ræða, enda hefur það nú komið í ljós að mínum dómi, að afgreiðsla málsins í þeirri n., sem hefur haft með það að gera, hefur ekki orðið á þann hátt sem ég tel að hefði verið nauðsynlegt. Það hefur að vísu verið í það vitnað, að frv, um sama efni hafi legið fyrir hv. Alþ. fyrir rétt rúmu ári og það hafi hlotið hér allrækilega meðferð og ekki í rauninni aðeins innan þings, heldar einnig utan þings, og það er rétt. Um það mál urðu miklar umr., og eins og kom fram hjá hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., þá bárust í það skipti til n. umsagnir frá hvorki meira né minna en 20 aðilum og höfðu flestir býsna margt við það frv. að athuga. Nú hins vegar bregður svo við, að það liggja ekki fyrir neinar umsagnir, Enginn af þessum 20 aðilum hefur nú getað gefið sig fram, engar umsagnir liggja fyrir og þarf í rauninni engan að undra það, því að menn hafa hreinlega ekki haft tíma til þess að vinna í þessu flókna máli og gera sér grein fyrir því og koma þannig á framfæri aths. Nú er því ekki þannig varið, að hér sé um að ræða sama frv. og menn voru búnir að gera aths. við fyrir ári. Hér er á ferðinni allt annað frv. Það er í grundvallaratriðum breytt frá fyrra frv. Hér koma inn að mínum dómi veigamestu breytingarnar á gildandi skattalögum sem er að finna í þessu frv. og eru í rauninni nýjar og voru ekki ræddar nema þá að mjög litlu leyti í sambandi við fyrra frv. Ég tel því að það hafi ekki verið unnið að afgreiðslu þessa máls á æskilegan hátt, og ég er satt að segja afar hræddur um að það eigi eftir að fara með þetta frv. eða þessi lög, þegar þetta verður að lögum, ekki ósvipað og gerst hefur stundum áður hjá okkur, að lög verða sett, þau taka ekki gildi strax, því að þessum lögum er ekki ætlað að taka gildi strax, og þykir þá þurfa að taka málið upp aftur og breyta því og jafnvel fer svo, að lög, sem hafa verið sett varðandi skattamál, komi aldrei til framkvæmda. Þetta eru auðvitað ekki æskileg vinnubrögð. Slíkt hefur gerst hjá okkur áður. Ég verð að játa að eftir að hafa tekið þátt í umr. í n. um málið og átt þar kost á að ræða þetta mál eða einstök atriði þess við þá sérfræðinga sem sömdu frv., þá eru mjög veigamikil atriði þess enn þá óljós fyrir mér, og ég verð að leggja á það áherslu, að svör sérfræðinganna um hin þýðingarmestu atriði frv. voru þannig, að það væri ekki hægt að svara því, hvað út úr slíkum breytingum kæmi, og vík ég kannske nokkru nánar að því síðar. Hér er um að ræða endurskoðun á okkar tekju- og eignarskattslöggjöf, og hér er um að ræða breytingar sem eru í ýmsum atriðum grundvallarbreytingar á löggjöfinni. Það er ekki aðeins að verið sé að breyta nokkuð eða fylla upp í fyrri ákvæði og gera þau skýrari og halda sig þar við þær grundvallarreglur sem þar giltu, heldur er hér verið að fara inn á nýja braut. Það er verið að taka upp alveg nýjan skattahátt í ýmsum greinum og af þeim ástæðum hefði auðvitað þurft að fjalla um þetta mál á lengri tíma, þurft hefði að gefast rýmri tími. En mér sýnist að það sé ákveðið af hæstv. ríkisstj. að koma frv. fram, gera það að lögum, þó að það sé út af fyrir sig ekki aðkallandi nauðsyn, því að það er eitt meginatriðið í frv., að ekki er gert ráð fyrir að lögin taki gildi fyrr en 1. jan. 1979 og þó þannig, að þau eigi í rauninni ekki að koma til framkvæmda sem skattlagningargrundvöllur fyrr en með árinu 1980. Því tel ég að það hafi verið með öllu óþarfi, eins og málin liggja nú fyrir, að rasa að þessari lagasetningu og það hefði að skaðlausu mátt bíða. Það er í rauninni aðeins í einu tilviki sem það hefði getað haft praktíska þýðingu að gera þetta frv. að lögum nú á þessu þingi. Það er ef menn gerðu ráð fyrir að framkvæmd á staðgreiðslu skatta tæki gildi um næstu áramót. En nú er augljóst að ríkisstj. ætlar sér ekki að leiða í lög frv. sem lagt hefur verið fram um staðgreiðslu skatta, það á að bíða, enda sjá allir að það frv. er lítið unnið, og það þarf að ræða við marga aðila, eins og t. d. sveitarstjórnarmenn sem koma inn í þá skattheimtu. Það verður þá að takast að gera það að lögum og ná samkomulagi við alla aðila, sem þar eiga hlut að máli, á tímabilinu frá næsta hausti, væntanlega frá októbermánuði, og fram að jólum, á þeim stutta tíma sem fjárlagaafgreiðsla stendur hér yfir. Ég held að það verði að teljast sáralitlar líkur til þess, að lög um staðgreiðslu skatta verði sett á næsta hausti, það vinnist tími til þess, þannig að þau ættu að geta komið til framkvæmda strax í ársbyrjun 1979. Af þessum ástæðum sýnist mér, að það hefði verið full ástæða til þess að láta þetta frv. liggja og fá ekki afgreiðslu nú á þessu þingi, láta það fá eðlilegri skoðun og betri undirbúning og síðan hefði það þá verið gert að lögum á næsta hausti eða næsta vetri. Sá háttur, sem hæstv. ríkisstj. vill hafa á þessum málum, leiðir til þess, að hér verða að mínum dómi sett lög sem hafa ekki fengið æskilega athugun. En ég skal svo víkja nokkru nánar að þeim breytingum sem ég tel vera mikilvægastar og segja í sjálfu sér mest og flest í þessu frv. Ég hef gert grein fyrir því í því nál. sem ég skila um frv. og er að finna á þskj. 765, að ég tel að það séu fimm atriði sem megi telja stærst og þýðingarmest í breytingum á gildandi skattalögum og felast í þessu frv. Það eru auðvitað margar aðrar minni háttar breytingar að finna í frv. frá gildandi skattalögum, en það eru fyrst og fremst fimm atriði sem að mínum dómi gnæfa hér upp úr. Í fyrsta lagi er í þessu frv. að finna ákvæði um skattlagningu á söluhagnaði eigna. Hér er um nýtt skattlagningarform að ræða, gjörbreytingu á því sem áður hefur hér gilt. Nú vil ég strax lýsa því yfir, að ég er ekki alfarið á móti því að taka upp skattlagningu á þeim hagnaði sem fram kemur í sambandi við sölu á eignum. Ég tel að skattlagningin á slíkum hagnaði komi fyllilega til greina og geti verið réttmætur. En ég geri mér grein fyrir því, að þar er mjög misjafnlega ástatt, og ég hélt satt að segja að þegar Alþ. ákveður að leiða í lög ákvæði um þetta nýja skattsvið, þá vildu menn gjarnan vita hvað í þessum reglum felst, hvernig þetta kemur út í reyndinni og þá til breytinga frá því sem verið hefur. En við vitum, að meginreglurnar í skattalögum okkar hafa verið þær, að sala á eignum hefur ekki verið talin gefa af sér tekjur til skattlagningar hafi eignin verið í eigu viðkomandi aðila einhvern tiltekinn tíma. Þetta hefur verið meginatriði sem löggjöf okkar hefur byggst á. Nú á hins vegar að taka upp reglu sem segir fortakslaust: Allur söluhagnaður, sem fram kemur við sölu á eignum, telst til tekna á því ári sem salan fer fram. Það skal vera meginregla. Og þó eru sett í kringum þetta mjög flókin atriði. En segja má þó, eftir því sem ég sé þarna helst og hef gert mér grein fyrir í sambandi við þessi mál, að meginreglan sé sú, að eign er fyrst tekin á því stofnverði sem hún hefur verið á, kostnaðarverði hennar eða upphaflegu verði eignarinnar. Síðan skal framreikna þetta stofnverð til nýs verðlags með verðlagsvísitölu eða byggingarvísitölu frá upphaflega verðtímanum og til þess tíma að eignin er seld. Hún skal hækka eftir verðstuðli. Það sama skal einnig gera í sambandi við fyrningar sem átt hafa sér stað á eigninni, sé um fyrnanlega eign að ræða, að fyrningarnar skulu einnig færðar upp eftir verðstuðli. Sá mismunur, sem síðan kemur fram á söluverði eignarinnar og þeim mismun, sem er á milli þessa tvenns, stofnverðs og afskriftaverðs, telst söluhagnaður, nema í þeim tilfeilum þar sem viðbótarákvæði koma inn sem geta breytt þessu, eins og getur komið til í vissum tilvikum. Þegar um það er spurt, hvort þeir, sem samið hafa þetta frv., hafi gert sér grein fyrir því eða skattayfirvöld hafi gert sér grein fyrir því, hvað telja megi líklegan skatt sem gæti fallið til samkv. þessum reglum, þá er svarið einfaldlega það, að þeir, sem samið hafa frv., og skattayfirvöld landsins segja: Við treystum okkur ekki til að segja neitt til um það. Hér er því verið að setja upp dæmi sem menn vita í rauninni alls ekki hvað kemur út úr. Mér þykir þó alveg einsýnt að í þessum dæmum kemur það út, að í ýmsum tilfellum geti hér orðið um mjög verulega skattlagningu að ræða. Að vísu er það svo, að það eru nokkrir möguleikar fyrir aðila til þess að fresta þessari skattgreiðslu. Ég nefni aðeins sem dæmi til skýringar í þessum efnum, að ef við hugsum okkur að aðili, sem á skip og selur skipið eftir nokkurra ára eigu og þá kemur fram samkvæmt þessari meginreglu, sem ég hef verið að tala um, verulegur hagnaður, gæti verið jafnvel nokkur hundruð millj. kr., eins og eru mörg dæmi til um í sambandi við sölu á skipum, þá á þessi aðili kost á því að draga þennan mismun, sem fram kemur og telst þarna vera söluhagnaður, frá nýju stofnverði ef hann kaupir annað skip, en þá lækkar um leið fyrningargrunnur hinnar nýju eignar og aðilinn fær þá ekki að fyrna þá eign af réttu stofnverði. Í rauninni má segja að í þessu tilfelli fái þessi aðili aðeins tækifæri til þess með þessum hætti að fresta skattgreiðslu af þessum söluhagnaði, því að það er augljóst mál, að auk þess sem þetta mundi draga úr fyrningarmöguleikum hans, þá kemur þarna fram enn aukinn gróði í því tilfelli þegar þessi eign yrði seld. Ég hef nefnt þetta sem dæmi aðeins til þess að vekja athygli á því, að samkv. þessum kafla, samkv. þessu meginatriði, sem er að finna í þessu nýja skattafrv., er verið að fara inn á nýtt skattasvið sem alls ekki liggur skýrt fyrir hvernig muni koma út í framkvæmd í mörgum tilvíkum, því að undir þetta falla allar eignarsölur, ekki aðeins á skipum og mannvirkjum, heldur á hvers konar eignum sem ganga til sölu, hversu tengi sem aðili er búinn að eiga eignina, að söluhagnaður samkv. þessum reglum er skattskyldur, t. d. í því tilviki að skattaðili hefur átt vél eða tæki, er búinn að eiga þessa vél eða tæki í 5 eða 6 ár, þá ber að færa verð þessarar vélar eða tækis upp sem nemur hækkun byggingarvísitölu á þessum 5 eða 6 árum, og einnig verður reiknaður út söluhagnaður samkv. því af þessari seldu eign. Ég segi það, að ég get vel fallist á að það geti verið réttmætt í mörgum tilvikum að taka upp þessa skattlagningu. Ég þykist þekkja dæmi þess, að aðilar geti farið með myndarlegan hagnað út úr eignasölu sem ég get ekki séð annað en þeir mættu gjarnan borga skatt af eins og öðru. En það, sem ég vil vekja athygli á í þessum efnum, er það, að það liggur engan veginn ljóst fyrir hér, ekki fyrir þeim sem hafa unnið í n, ekki a. m. k. fyrir mér, og hef ég reynt að leggja mig í framkróka um það að átta mig á þessum reglum, - það liggur ekki ljóst fyrir mér, hvernig þetta kæmi út í reynd í ýmsum breytilegum tilvikum, nema mér er þó ljóst að hér hlýtur að verða um að ræða allverulega skattlagningu í ýmsum tilfellum, og eins og ég segi: skattayfirvöld og sérfræðingar þeir, sem standa að frv., treysta sér ekki til að gera neina áætlun um það, hvað þessi nýja skattlagning mundi gefa á ári. Það hefur verið það svar sem ég hef fengið. En ég mun ekki fyrir mitt leyti greiða heldur atkv. gegn þessu. En vegna þess að mér þykir málið ekki upplýst nægilega vel, þá treysti ég mér ekki heldur til þess að greiða atkv. með þessu ákvæði frv. fremur en ýmsum öðrum sem ég tel ekki nægilega upplýst. Þá vík ég að öðru atriði sem þetta frv. fjallar um og þar sem komið er inn á grundvallarbreytingu frá því sem hefur verið í gildandi lögum, og það eru nýjar fyrningarreglur. Samkv. frv. á að gerbylta þeim reglum sem í gildi hafa verið varðandi fyrningar eigna. Við vitum að það hafa staðið alllengi og allverulegar deilur um það, hvort þær fyrningarreglur, sem í gildi hafa verið, væru sanngjarnar eða ekki. Þegar á heildina er litið, þá tel ég að þær reglur, sem í gildi hafa verið, hafi yfirleitt verið mjög rúmar og veitt aðilum drjúgan rétt til undanskots á skattgreiðslu vegna þess að fyrningarnar hafa verið tiltölulega háar. Þó er mér ljóst, að þessar fyrningarreglur hafa komið mjög misjafnlega út. Sennilega er hægt að nefna ýmis atriði þar sem leyfðar fyrningar geta ekki talist of háar, en í öðrum tilvikum er, held ég, auðvelt að sýna fram á það, að heimilaðar fyrningar hafa verið hærri en þörf hefur verið á. En við þessar meginreglur varðandi fyrningar höfum við búið í langan tíma í okkar skattalögum. Þar hefur aðeins verið um að ræða að breyta fyrningarupphæðinni eða prósentunni nokkuð frá tíma til tíma. En nú er lagt til í þessu frv. að taka upp algerlega nýja reglu og gerbreyta fyrningarprósentum. Nú er gert ráð fyrir því, að fyrning verði jafnan miðuð við uppfærsluverð á eignum þegar búið er að framreikna verð á eigninni til nútímaverðs, þ. e. a. s. að hækka gamla stofnverðið sem nemur byggingarvísitöluhækkun frá því að eignin varð til, og síðan skuli beita þeim fyrningarreglum sem rætt er um í þessu frv. Mér sýnist líka augljóst að þessar fyrningarreglur séu svo gerbreyttar frá því sem verið hefur, að afar erfitt verði að segja um það, hvort í frv. felist auknar fyrningar, þegar litið er á atvinnureksturinn sem heild, eða minnkandi fyrningar. Við þessu hafa ekki heldur fengist nein svör. Sérfræðingarnir, sem unnið hafa að þessu frv., og skattayfirvöld svara því þannig, að þau treysti sér ekki til að svara þessu, hér sé um slíka grundvallarbreytingu að ræða, að það sé ekki hægt að segja til um það, hvort hér kynni að vera um aukna fyrningarmöguleika að ræða hjá einstökum aðilum eða um minni hjá öðrum. Mér þykir þó alveg sýnt að sumir aðilar munu fá möguleika til þess að fyrna eignir sínar eitthvað meira en verið hefur, en aðrir líka mun minna. Það sýnist mér alveg augljóst. Þær fyrningarreglur, sem settar eru upp í þessu frv., verða að teljast afar flóknar, og ég held að þeir, sem búið hafa þær til, viðurkenni sjálfir að þær séu svo flóknar að það þurfi býsna lærða og leikna menn til þess að fylgjast með því, að fyrningar fari fram með réttum hætti samkv. þessum nýju reglum. En hér er ekki aðeins um það að ræða, að fyrningin eigi að reiknast af nýju framreiknuðu verði, heldur á einnig að taka tillit til þess, hvort lán hvíli á eigninni, og hefur það þá sín áhrif á fyrninguna. Til þess að gera þetta aðeins ljósara, ef ég gæti gert það, þá vel ég það atriði sem ég þekki best og hef þó fengið hvað skástar upplýsingar um, þá vil ég tilnefna reglur um fyrningar á fiskiskipi. Við vitum að fiskiskip hafa lengi haft rétt til þess í okkar skattalögum að njóta mikilla fyrningarafskrifta eins og öll skip. Fyrningarafskriftir hafa þar verið um og yfir 20%, þegar allir fyrningarmöguleikar eru notaðir. Það er auðvitað enginn vafi á því, að þessar háu fyrningar afskriftir af skipum hafa verið ákveðin skattafríðindi til þeirra sem þarna áttu hlut að máli, og um það mátti að sjálfsögðu deila, hvort ætti að leyfa svona háar fyrningarafskriftir til þessara aðila, hvort þær ætti að lækka eða ekki. En það hefði einnig mátt deila um það í ýmsum öðrum greinum varðandi annan rekstur eða aðrar eignir, hvort fyrningarreglur þar væru ekki óþarflega rúmar. En við skulum virða aðeins fyrir okkur hvernig þetta mundi koma út, t. d. með fyrningar af fiskiskipi. Þar gildir þessi regla, að stofnverðið, upphaflegt kaupverð, er lagt til grundvallar. Síðan á að framreikna verð skipsins eftir aldri og hækka það í verði samkv. byggingarvísitölu, ekki neinni byggingarvísitölu skipa, heldur byggingarvísitölu okkar í sambandi við mannvirki. Þá vísitölu á að nota í sambandi við uppfærslu á verði skipsins. Og síðan verður beitt afskriftum samkv. frv. á eignina þannig uppfærða, þó með ákveðnum aths. eða frádrætti sem þarna kemur inn samkv. viðbótarákvæðum í frv. En þá er þessi afskrift t. d. af skipi ekki lengur 20% eða yfir 20%, eins og hún er nú, þá er hún færð samkv. tillögum meiri hl. n. í 10%, - er í frv. sjálfu 8%, en er nú lagt til að fara með fyrninguna af þessu uppfærða verði í 10%. En svo getur komið til ákveðin lækkun á þessari fyrningu samkv. ákvæðum í frv., samkv. 44. gr. frv. Þar er kafli sem heitir: Takmörkun á fyrningum vegna skulda. Og þar eru settar upp mjög flóknar reglur, sem leiða þó greinilega til lækkunar á fyrningum frá þessari grunnfyrningu sem hér er rætt um, þ. e. 10% af uppfærðu stofnverði. Og raunverulega er það svo, að sá mótreikningur fyrninga, sem rætt er um í 41. gr., fer í sífellu vaxandi í verðlagsþróun eins og þeirri sem við höfum búið við, og það kemur að því tiltölulega fljótlega í flestum tilfellum, að sá mótreikningur verður eins hár eða hærri en fyrningunni nemur, og þá á að taka þann mismun og færa hann upp sem tekjur hjá viðkomandi aðilum. Ég tel að það sé enginn vafi á því, að þessar nýju reglur varðandi fyrningarrétt mundu koma þannig út hjá mjög mörgum og ég hygg öllum þeim sem hafa með skiparekstur að gera, að hér væri um minnkandi fyrningar að ræða frá því sem verið hefur og það svo að verulegu skipti, og þó sérstaklega mundi þetta verða í vissum tilvikum eftir því hvernig stendur á hjá viðkomandi aðila. Ég tel fyrir mitt leyti að það sé ekki heldur viðunandi að taka upp breytingu eins og þessa, jafnvel þó að það kunni að vera í henni viss sanngirni, að taka upp svona breytta reglu, án þess að það liggi miklu skýrar fyrir en nú liggur fyrir, hvað þessi breyting þýðir í reyndinni. Ég tel t. d. fyrir mitt leyti mjög mikilvægt, þegar er verið að ræða um skattamálin í heild, að vita um það, hvort líklegt megi telja að þær nýju fyrningarreglur, sem á að taka upp þýði að það eigi að hækka fyrningarnar almennt séð eða hvort stefnt er að lækkun þeirra. Ég tel að það hefði þurft að stefna að því að lækka fyrningarnar þegar á heildina er lítið, en kannske nokkuð breytilega á milli aðila, en mér býður í grun að þessar reglur mundu þýða frekar hækkun á fyrningum hjá fjöldamörgum aðilum, en þær mundu sennilega þýða allverulega fyrningarskerðingu t. d. hjá fiskiskipum. Ég held að það sé enginn vafi á því. Ég vil segja svipað um þetta atriði, um hinar nýju fyrningarreglur, eins og varðandi skattlagningu á söluhagnaði á eignum. Ég treysti mér ekki til þess að standa gegn því, að þessar nýju reglur séu teknar upp. Ég hef ekki aðstöðu til þess að dæma þær, þannig að ég vilji segja að ég sé andvígur þeirri meginstefnu sem í reglunni felst. En ég treysti mér ekki heldur til að samþykkja þessar nýju reglur með þeim upplýsingum sem fyrir liggja. Ég tel að þetta þurfi að liggja fyrir í dæmum miklu skýrar en fyrir liggur. Ég er hræddur um það, að þegar þessar reglur kæmu út í lífið og yrði farið að framkvæma fyrningar samkv. þessum nýju lögum, þá rækju ýmsir aðilar sig á miklar breytingar sem þeir hefðu ekki gert sér grein fyrir. Af því er afstaða mín til þessa meginatriðis í frv. sú sama og ég greindi áðan í sambandi við skattlagningu á söluhagnaði. Þessar nýju fyrningarreglur eru svo flóknar að þær verða að teljast mjög óaðgengilegar, og satt að segja verður fyrirkvíðanlegt fyrir menn að eiga í því að þurfa að halda bókhald í framtíðinni yfir slíkar fyrningarreglur. Ég hygg að þeir, sem þurfa að nota þessar reglur í framtíðinni, þurfi flestir að ráða til sín sérfræðing í þessum lögum til þess að ráða við þessar nýju fyrningarreglur, ef þeir eiga að komast út úr því með skaplegum hætti. Af þessum ástæðum tek ég sem sagt ekki afstöðu til þessara nýju ákvæða. Ég mun ekki greiða atkv. um þennan kafla, hvorki með né móti. Ég hefði talið eðlilegast að málið biði frekari athugunar. Ég hef þá vikið að tveimur grundvallarbreytingum sem er að finna í þessu frv., og ég skal þá víkja að þriðju breytingunni sem ég tel vera nokkuð stóra, en hún snertir skattlagningu á eignum. Mér sýnist líka að skattlagning á eignum muni breytast mjög verulega frá því sem verið hefur og líklega leiða breytingarnar til nokkurrar hækkunar á eignarskatti. Ég er því út af fyrir sig samþykkur, að eignarskatturinn sé hækkaður. Ég tel að það sé rétt stefna út af fyrir sig að hækka hann nokkuð. En það má segja svipað um þetta atriði og hin, að það liggur auðvitað ekki heldur ljóst fyrir hvernig fer með þennan eignarskatt eftir allan þann framreikning og tilbakareikning sem settur er upp í þessu frv. varðandi eignir. En þó sýnist mér allt benda til þess, að eignarskattur mundi hækka frá því sem hann hefur verið almennt séð eða hjá þeim sem eiga einhverjar teljandi eignir. Þá er fjórða meginbreytingin sem er að finna í þessu frv. Hún snertir sérsköttun hjóna. Þetta atriði hefur verið allmikið rætt og var sérstaklega mikið rætt í sambandi við fyrra frv. sem var hér á ferðinni fyrir rúmu ári. Ég tel að ákvæði um þetta atriði séu til bóta. Ég álít, að það sé stefnt í rétta átt með því sem ákveðið er í frv. varðandi þessar sérsköttunarreglur. En hitt vil ég líka að komi skýrt fram, af því að mér hefur fundist að það lægi nokkuð í láginni, að ég held að það sé enginn vafi á því, að þessar nýju reglur, sem hér eru settar upp varðandi skattlagningu hjóna, munu þýða það að allur þorrinn af konum, sem unnið hafa fyrir sjálfstæðum tekjum og eru í nokkurn veginn fullkomnum störfum, skattur á þeim konum og slíkum hjónum, þar sem svo hefur staðið á, mun hækka frá því sem verið hefur um leið og 50% reglan er afnumin. Það hafa verið lagðar fram nokkrar upplýsingar um þetta atriði, og það er ekkert auðvelt heldur að átta sig á því í skyndi. Ég skal nefna hér aðeins nokkur dæmi af þeim sem fram hafa komið, og geta þá hv. alþm. kannske áttað sig á því sjálfir. Við höfum fengið samanburð á skattlagningu hjóna, barnlausra hjóna, þar sem gert er ráð fyrir því að tekjur eiginkonunnar séu 1 millj. kr. miðað við árið 1978, miðað við yfirstandandi ár, og tekjur eiginmannsins 2.5 millj., og þá er sagt að heildargjaldagreiðsla þessara hjóna mundi vera samkv. frv. 351 þús. kr. eða rétt rúmlega 10%, en samkv. gildandi lögum mundi skattlagning þessara hjóna samanlagt vera í kringum 350 þús. eða nokkurn veginn sú sama. Þetta sem sagt er í því tilfelli þegar eiginkonan hafði í kringum eina millj. í tekjur og naut 50% afsláttarins á slíkri upphæð og eiginmaðurinn hafði 2.5 millj, í tekjur. Ef dæmið er aftur skoðað þannig, hvað gerist í þessu tilfelli ef eiginkonan hefði 1.5 millj. kr. í tekjur og eiginmaðurinn 2.5 millj. í tekjur á árinu 1978, miðað við það verðlag, þá kemur í ljós að heildarskattlagning hjónanna yrði nokkru hærri samkv. þessu frv. en samkv. gildandi lögum, eða 475 þús. á móti 422 þús. M. ö. o.: í slíku almennu tilfelli eins og því, ef eiginkonan hefur haft tekjur upp á 1.5 millj. á þessu árí, árinu 1978, og eiginmaðurinn 2.5 millj., þá er strax komið í skattahækkun og það gerir auðvitað afnám 50% reglunnar. Nú hygg ég að eins og þátttaka kvenna er orðin mikil í atvinnulífinu, þá verði að telja að í mjög mörgum tilfetlum séu tekjur eiginkonu orðnar, miðað við verðlag á þessu ári, komnar yfir 1.5 millj. - þykir ekki mjög hátt. Og þó að maður áætli þá að eiginmaðurinn hafi, miðað við að konan sé í lægri launaskala, í kringum 2.5 millj., þá sýnist það ekki heldur mikið miðað við verðlag þessa árs, og þá er eins og ég segi komið í nokkra skattahækkun. Ég vil því vekja athygli á því, að þessi sérsköttunarregla, sem hér er verið að taka upp og ég fellst á að meginstefnu, ég tel að þar sé stefnt inn á rétta braut og það eigi að taka hana upp, en eins og frv. er að gerð, þá mun þetta þýða í reynd, að þar sem eiginkonan hefur unnið nokkurn veginn heilt starf úti, þá verði hér um skattahækkun hjónanna að ræða í langflestum tilvikum. Ég hef sagt það nokkrum sinnum í umr. um þetta mál að ég tel að það hefði verið eðlilegra að leggja niður 50% regluna - frádráttarregluna í áföngum, t. d. í tveimur til þremur áföngum, en slá því hins vegar föstu í lagasetningu, að reglan eigi að falla út. En til þess að þarna myndist ekki óeðlilegt þrep til skattahækkunar, sem gæti haft áhrif á það að giftar konur tækju minni þátt í tekjuöflun en þær hafa gert, þá tel ég að það hefði verið eðlilegra að hverfa að því að fella hana niður í áföngum, og ekki í einu lagi. Ég hef ekki flutt um þetta brtt., en gert hins vegar ráð fyrir því í mínum till. að breyta nokkuð skattstiga og vissum frádráttarliðum, þannig að það kæmi þarna eitthvað á móti, En ég tel eðlilegt að vakin sé athygli á þessu, þannig að það sé ekki farið aftan að neinum með það, að um leið og þessi sérsköttun er tekin upp, sem er að finna í frv., þá er tvímælalaust verið að fara inn á þá braut að hækka sameiginlega skattgreiðslu hjóna þegar konan vinnur fyrir nokkurn veginn fullkomnum tekjum. Fimmta meginatriðið, sem ég tel að felist í breytingum í þessu frv., eru reglur um skattlagningu launa við eigin atvinnurekstur. Það á að gera tilraun til þess að skilja á milli persónutekna þeirra einstaklinga, sem hafa með höndum atvinnurekstur og reka hann undir eigin nafni, og rekstrartekna og rekstrargjalda atvinnurekstrarins sem einstaklingurinn hefur með höndum. Við vitum að það hefur verið mikið fundið að þeim reglum sem gilda hjá okkur nú í skattalögum varðandi þetta atriði. Ýmsir einstaklingar, sem hafa með þöndum atvinnurekstur og reka hann í eigin nafni, koma út á skattskýrslum með litlar eða engar persónutekjur af því að persónutekjurnar hafa horfið í afskriftir fyrirtækisins eða hallarekstur fyrirtækisins. Ég er fyrir mitt leyti samþykkur þeirri stefnu sem fram kemur í frv. varðandi þetta atriði. Ég álit að það eigi að reyna að skilja þarna á milli, þó að um einstaklingsrekstur sé að ræða, alveg eins og gert er þegar um er að ræða félagsrekstur, t. d. hlutafélagsrekstur, þá hefur afkoma hlutafélagsins ekki bein áhrif á persónutekjur þeirra aðila sem eiga hlutafélagið. Ég álít að í frv. sé stefnt í rétta átt varðandi þetta atriði, en hef alltaf viðurkennt og viðurkenni enn, að þetta atriði er mjög erfitt í framkvæmd. Það verður erfitt að setja reglur varðandi þessar persónutekjur, þannig að ekki verði miklar deilur um. En ég held samt sem áður að það eigi að setja ákvæði í skattalög svipuð þeim sem er að finna í þessu frv. varðandi þetta atriði og skattayfirvöld verði að finna eðlilega leið til þess að skilja þarna á milli og áætla hinum ýmsu aðilum eðlilegar persónutekjur, hvað sem líður afkomu þess fyrirtækis eða þess rekstrar sem þeir hafa haft með höndum. Ég hef talið þetta fimmtu meginbreytinguna sem ég tel vera að finna í þessu frv. Þessar breytingar, sem ég hef nú gert grein fyrir, eru að mínum dómi aðalbreytingarnar sem er að finna í þessu frv. Vissulega er hér um aðrar breytingar að ræða sem ýmsir munu reka sig á þegar til framkvæmdanna kemur, eins og breytingar varðandi framtalsskyldu á sparifé sem yfirleitt hefur ekki verið talið framtalsskylt, og svo eru felldir niður margvíslegir frádráttarliðir sem ýmsir aðilar hafa notið - þeir eru felldir niður í því formi sem þeir hafa verið. Ég tel að þessar breytingar verði að telja minni háttar, og hef ekki miklar aths. við þær að gera. Þá er í þessu frv. gert ráð fyrir því, að arður af hlutafjáreign sé frádráttarbær til skatts. Þarna er um að ræða nýtt atriði í okkar skattalögum, - atriði sem hefur komið til umr. alloft áður, en ekki fengist tekið í skattalög. Ég er alveg á móti skattfríðindum í sambandi við þann hagnað sem til fellur á þennan hátt. Ég tel það ekki réttmætt. Það er mín skoðun, að þeir sem fá arð af því að þeir eiga hlutabréf í hlutafélögum, fá arð af þeim hlutabréfum, það sé jafnréttmætt að þeir greiði einhvern skatt af þessum tekjum sem svona eru til komnar, eins og það þykir sjálfsagt að greiða skatt af launatekjum sem menn hafa fengið frá þessu fyrirtæki. Ég tel mjög óeðlilegt, að arður af hlutafé sé dreginn frá skattskyldum tekjum, og legg því til að það ákvæði í frv. verði fellt niður. Ég kannast vel við það, að því hefur verið haldið fram, að vegna þess að arður af sparifé, þ. e. a. s. vextir af sparifé, er ekki skattskyldur í flestum tilvikum, þá er því haldið fram, að réttmætt sé að arður af hlutabréfum hljóti sömu meðferð. Ég geri stóran mun á þessu. Ástæðurnar fyrir því, að vextir af sparifé voru undanþegnir skattskyldu, voru þær, að það þótti skynsamlegt að reyna að örva menn til sparifjármyndunar. En það að aðili leggur inn sparifé á löggiltar peningastofnanir þýðir að stjórnvöld og þeir, sem ráða málum í þjóðfélaginu, fá vissa möguleika til þess að ráðstafa þessum fjármunum til þess sem þeir telja hagkvæmt og eðlilegt í sambandi við lánveitingar í efnahagskerfinu. En engu slíku er til að dreifa í sambandi við það fé sem menn kunna að festa í hlutafélögum. Þar eru menn aðeins að leggja fram fjármuni vegna þess að þeir ætla að hagnast á þeim. Hugsunin er auðvitað sú, að þeir ætla að hagnast á þessum peningum sem þeir leggja inn í atvinnureksturinn, og skili þessir peningar hagnaði, þá álít ég að þessi hagnaður eigi að teljast með tekjum eins og annar hagnaður sem fellur viðkomandi aðila til. Ég er því algerlega á móti þessu atriði. En þetta atriði er að mínum dómi líka minni háttar breyting í sambandi við þær breytingar sem hér er um að ræða varðandi endurskoðun skattalaga. Einnig eru reglur settar varðandi meðferð á söluhagnaði sem getur fallið til í sambandi við sölu á íbúðarhúsnæði þegar það er yfir ákveðnu marki. Þetta eru líka minni háttar atriði sem ég tel ekki skipta neinu höfuðmáli. Og hægt er að nefna margar aðrar breytingar sem ég tel allar minni háttar og geri hér ekki frekar að umræðuefni. Af þessum ástæðum, sem ég hef hér greint frá, er meginafstaða mín til þessa frv. sú, að ég vil ekki standa gegn því, að frv. verði samþykkt. Ég tel mig varla hafa aðstöðu til þess að greiða atkv. gegn hvorki reglunum um söluhagnað né breyttum fyrningarreglum, eins og ég hef sagt áður. En ég treysti mér ekki til þess að samþykkja þessar reglur heldur. Ég mun því sitja hjá við atkvgr. um frv. sem heild. Ég hef fundið mjög að málsmeðferð, tel hana óeðlilega og í rauninni Alþ. ekki sæmandi, og mér þætti mjög sennilegt að afleiðingarnar yrðu þær, að það yrði að taka upp þessa löggjöf áður en hún kemur til framkvæmda. Ég vil ekki eiga neinn hlut að því, að t. d. hinum almennu fyrningarreglum verði breytt þannig að fyrningarmöguleikar atvinnurekstrar séu auknir frá því sem verið hefur. En ég er hræddur um að það mundi verða í allmörgum tilvikum. Ég hef leyft mér að flytja hér nokkrar brtt. við frv. Þær eru tiltölulega einfaldar. Þær er að finna á þskj. 766. 1. brtt. mín er um það, að sá liður í 30. gr. frv., sem fjallar um skattfrelsi arðs af hlutabréfum, sú grein verði felld niður, eins og ég hef þegar lýst. 2. till. mín er um að breyta nokkuð skattstiganum sem er að finna í 67. gr. frv. Þar legg ég til, að skattprósentan á lægstu tekjum verði lækkuð úr 18% í 15%. Ég vil sem sagt skattleggja nokkuð vægar en gert er ráð fyrir í frv. lægstu tekjur. Ég legg einnig til að skattprósentan verði á sama hátt hækkuð lítils háttar á hæstu tekjum eða úr 34% í 36%, þannig að skattstiginn verði hækkaður á hærri tekjum. 3. brtt. mín fjallar um það að hækka persónuafslátt, sem ákveðinn er í frv. 250 þús. á einstakling, upp í 300 þús. Ég legg til að persónuafslátturinn verði nokkuð hækkaður og á þann hátt verði skattleysismörkunum lyfi: nokkuð frá því sem er að finna í frv. 1. brtt. mín er við 69. gr., og þar legg ég til að barnabætur, sem koma til frádráttar á álögðum gjöldum samkv. 69. gr., verði hækkaðar nokkuð frá því sem gert er ráð fyrir í frv., þ. e. a. s. varðandi barnabætur með fyrsta. barni, að í stað 65 þús. komi 85 þús. kr. og síðan með hverju barni eftir það verði barnabætur hækkaðar úr 100 þús. kr. í 120 þús. kr. Það þarf ekki að skýra þessar till. fyrir neinum hv. alþm. Þá er 5. till. mín. Hún snertir skattvísitölu þá sem ákveðin er í 116. gr. frv. Ákvæðin þar um skattvísitölu eru í aðalatriðum þau sömu og eru í gildandi skattalögum, þ. e. a. s. þar er ákvæði um að skattvísitalan skuli ákveðin í fjárl. ár hvert og í fyrsta sinn í fjárl. fyrir árið 1980, eins og segir í 116. gr. Ég legg til að þetta verði orðað á nokkuð annan veg. Í minni till. segir að þetta skuli orðast þannig: „í samræmi við skattvísitölu sem ákveðin skal í fjárl. ár hvert, í fyrsta sinn í fjárl. fyrir árið 1980“ í staðinn fyrir þetta komi: „í samræmi við skattvísitölu sem miðuð sé við breytingu á launatekjum milli ára samkv. mati Hagstofu Íslands.“ Um þetta atriði hefur oft verið þráttað hér á hv. Alþ. Fyrst var miðað við það, að skattvísitalan hreyfðist með framfærsluvísitölu á milli ára. En síðan var sú regla tekin upp, að yfirleitt skyldi miðað við breytingar á launatekjum á milli ára, og ég hygg að það hafi verið það sjónarmið sem flestir hafi viðurkennt, en þó er þetta svo, að þetta er opið fyrir Alþ. við afgreiðslu fjárl., að breyta þessum reglum, en það tel ég óeðlilegt. Ég tel að ef Alþ. vill hækka skattana, þá eigi Alþ. að breyta þeim skattstigum sem gengið er út frá í viðkomandi skattalögum, og ef meiningin er að lækka skatta, þá eigi einnig að hreyfa við skattstiga laganna, en ekki að rjúka í þennan almenna mæli sem á að gilda um mörg ákvæði í lögunum. Ég tel alrangt að hafa þann hátt á að svíkja þennan mæli eða lesa allt annað út úr honum en rétt er og því eigi að slá föstu, hvernig þessi skattvísitala skuli reiknuð út, og það eigi að trúa Hagstofunni fyrir því að reikna út þessa skattvísitölu og hún eigi að vera föst. Í þessu tel ég ákveðna tryggingu, en auðvitað, eins og ég sagði áðan, hefur Alþ. alltaf í sínum höndum að breyta skattalögum þannig, að skattstiganum sé breytt til hækkunar eða lækkunar, ef talin er nauðsyn á því að hækka eða lækka skatta. En ég er á móti því, að þetta sé gert í gegnum skattvísitölu. Við höfum einmitt dæmi um það, að skattvísitalan hafi verið notuð á þennan hátt, og því vil ég við þessa endurskoðun taka upp þetta ákvæði, að skattvísitalan skuli vera bundin þessari meginreglu, hún skuli fylgja breytingum á launatekjum á milli ára samkv. mati Hagstofu Íslands. Við þetta miðast 5. brtt. mín. Ég hef ekki enn flutt fleiri brtt. en þessar við 2. umr. málsins og tel mig hafa gert grein fyrir minni almennu afstöðu til málsins í því sem ég hef sagt. En ég hef verið beðinn um að mæla hér einnig fyrir brtt. sem Svava Jakobsdóttir flytur á þskj. 760, af því að hún gat ekki verið viðstödd þessa umr. Í þessari brtt. er gert ráð fyrir því að breyta nokkuð 30. gr. frv. eða á þann hátt sem segir í till., með leyfi hæstv. forseta, að 5. liður í e-lið 30. gr. skuli hljóða svo: „Samanlagt leigugjald fyrir íbúðarhúsnæði, þó aldrei hærri fjárhæð en 300 þús. kr. á ári fyrir einstakling.“ Hér er gert ráð fyrir því, að heimilaður verði frádráttur frá tekjum sem nemur húsaleigu. Þetta er gamalt atriði sem flestir þekkja vel. Ég hygg að það hafi mjög verið viðurkennt, að leigjendur húsnæðis hafi staðið lakar að vígi gagnvart skattalögum en þeir sem eiga húsnæði sjálfir. Þó að nú sé gert ráð fyrir í þessu frv. að felld verði niður þau ákvæði að reikna tekjur af eigin húsnæði og þá fella líka niður heimildir til þess að draga frá ýmsan kostnað sem fylgir eigin íbúð, eins og viðhald á íbúð, - þó að þessi ákvæði séu felld niður, þá stendur það þó áfram, að sá aðili, sem á íbúð, hefur leyfi til þess að draga frá tekjum sínum gjöld af öllum þeim skuldum sem kunna að hvíla á íbúðinni. Leigjandinn verður hins vegar að borga sína háu leigu, eins og allir kannast við að nú er orðið, og ég tel fyrir mitt leyti að það sé réttlætismál að taka upp ákvæði um að heimila nokkurn frádrátt vegna húsaleigu. Það getur auðvitað verið álitamál, hvar eigi að setja mörkin í sambandi við þennan frádrátt. Hér er gert ráð fyrir að hámarkið sé við 300 þús. kr. á ári fyrir einstakling. Það yrði þá að sjálfsögðu fyrir hjón 600 þús. Ég hygg að það þurfi ekki að tala langt mál fyrir þessari till. E. t. v. tekur flm. till. til máls síðar í umr. hér um málið og getur þá skýrt till. betur. En ég vildi mæla þó fyrir henni hér við 2. umr., vegna þess að hún mun koma til atkvgr. strax við 2. umr. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja það frekar sem ég hef að segja hér um málið við 2. umr., en legg áherslu á það, að ég tel, að þetta mál sé ekki - ja, ég vil ekki beint segja: ekki eins vel undirbúið, því að ég hygg, að málið hafi verið vandlega unnið af þeim sérfræðingum sem hafa samið frv., en Alþ. hefur ekki gefist sá tími sem nauðsynlegur er til þess að skoða þetta margþætta og stóra mál, og af því er það að ég hef gert þær aths. sem ég hef gert við þau vinnubrögð sem hér hafa verið viðhöfð.



Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 763, þá gerði ég fyrirvara á fylgi mínu við það. Eins og fram kemur í nál. fjh.- og viðskn. er þarna um að ræða fyrst og fremst ákvæði 59. gr. frv., sem mínu fyrirvari á rætur að rekja til, þar sem kveðið er á um heimild fyrir skattstjóra að áætla einstaklingum með eigin atvinnurekstur tekjur. Það er að mínu mati óeðlilegt, að skattyfirvöldum séu veittar víðtækar heimildir til áætlunar tekna og skattlagningar á slíkar tekjur, jafnvel þótt hægt væri að sanna að viðkomandi atvinnurekstur hefði ekki skilað þeim tekjum. Þetta ákvæði frv. er einkum rökstutt með því, að ná þurfi til tekna sem dregnar hafa verið undan skatti á undanförnum árum á löglegan hátt, eins og það er gjarnan orðað. Ekki skal því neitað, að eitthvað geti verið um slíkt, en í umræðum þeirra, sem best þekkja til á þessu sviði, hefur það jafnan komið fram, að aðalorsök þessa hafi verið fyrningarreglur þær sem í gildi hafa verið og gefið hafa ýmsum aðilum færi á að spila á reglur þessar til að forðast skattlagningu og jafnvel til að draga fé út úr fyrirtækjunum í formi skattfrjáls söluhagnaðar, hafi menn átt viðkomandi eignir tiltekinn tíma. Það eru því fyrst og fremst þessi atriði skattalaganna sem þurftu endurskoðunar við með tilliti til þess að hamla gegn slíkum undandrætti tekna, og mér sýnast ákvæði þess frv., sem hér er til umr., varðandi fyrningar og söluhagnað vera mjög til bóta. Í 59. gr. frv. segir að ríkisskattstjóri skuli árlega setja skattstjórum viðmiðunarreglur til ákvörðunar tekna einstaklinga í atvinnurekstri. Síðan eru talin upp ýmis atriði sem skattstjórum beri að taka tillit til við slíka ákvörðun tekna. Sú breyting er þar gerð frá fyrra skattafrv.. sem til umr. var á hv. Alþ. 1976–1977, að settar eru ákveðnari reglur um ákvörðun fyrir þá sem landbúnað stunda, og verður það að vísu að teljast heldur til bóta En á það skal þó minnt, að Stéttarsamband bænda gerði eftir sem áður aths. við þessi ákvæði sem send voru til fjh.- og viðskn. Til viðbótar þessu telur formaður fjh.- og viðskn., hv, 5. þm. Reykn., sig vera búinn að ganga svo frá í nál. varðandi þann skilning sem meiri hl, nm. leggur í umrætt ákvæði, að embættismenn skattyfirvalda komist ekki upp með neinn ójöfnuð. Nú ætla ég ekki að gera því skóna, að umræddir embættismenn hafi til að hera meiri mannvonsku en gengur og gerist. En hitt er ég hræddur um, að skattstjórar og starfsmenn þeirra, sem kæmu til með að ákvarða um tekjur manna samkv. umræddri grein frv., hafi oft mjög takmarkaða þekkingu og aðstöðu til að meta þau tilvik, sem upp koma í þessu sambandi, og stundum jafnvel takmarkaðan áhuga á því. Og það vita þeir sem reynt hafa hvernig gengur að reka réttar síns gegn hinu opinbera kerfi lands vors. Það, sem ég óttast þarna mest, er að þeir, sem verða fyrir barðinu á þessu verði ýmsir sem reka sjálfstæða starfsemi í smáum stíl, og það er alla vega ekki á minni stefnuskrá að leggja stein í götu slíkrar starfsemi. Því er haldið fram, að vegna þess að rekstrartap sé færanlegt milli ára sé þetta ekki hættulegt umræddum atvinnurekstri. En því er til að svara, að slíkar upphæðir, sem færðar eru milli ára, eru því miður ekki marktækar í okkar verðbólguþjóðfélagi vegna verðbreytinga milli ára og réttlæta því ekki slíka fyrir fram skattlagningu á hugsanlegum hagnaði seinni ára. En nú er spurningin hvort þetta nær tilgangi sínum gagnvart þeim stóru eins og það er gjarnan kallað, og þá verður að athuga viðmiðunarreglur ríkisskattstjóra við ákvörðun á launaskatti, sem mér skilst að sé stefnumarkandi í þessu efni. Ég hef hér í höndunum frá ríkisskattstjóra þessar reglur, sem sagt er að séu meðaltals viðmiðunarreglur til mats á vinnu við eigin atvinnurekstur eða aðra sjálfstæða starfsemi vegna takmörkunar og nýtingu persónuafsláttar og greiðslu útsvars o. fl. Hér eru tilgreindir læknar, lögfræðingar og aðrir sem vinna störf sem háskólamenntun þarf til, og stundum hefur maður heyrt þá nefnda sem þó nokkra karla í þessu efni. Þeim eru ætluð heils árs laun hér 3 millj. 405 þús. kr., og gæti ég best trúað að þeir brostu bara í kampinn að þessari áætlun og teldu sig sleppa vel með það. Þá koma kaupmenn og framkvæmdastjórar með heils árs laun 2 millj, 140 þús. kr. Og ef við lítum á næsta blað eru bændum þar ætlaðar 2 millj. 273 þús. og 900 kr., og verð ég að segja að ekki yrði það bændum til framdráttar að taka kaupmenn og framkvæmdastjóra í hóp viðmiðunarstétta landbúnaðar. Þá koma hér ófaglærðir menn, sem vinna við fiskverkun, með heils árs laun 2 milli. kr. Ég skal nú ekki ræða um þetta. en mér skilst að það eigi einkum við ýmsa aðila sem stunda fiskverkun, en þó er hér um að ræða menn sem þetta gæti snert, ef þeir vinna ýmis aukastörf og fá þessa áætlun ofan á sínar launatekjur, væntanlega í hæsta skattþrepi. Síðan koma bifreiðastjórar. Ekki skal ég nú segja um hvort þeir séu taldir einhverjir stórkarlar, en þeim eru ætluð laun 1 millj. 210 þús. kr. Við skulum sleppa heim. Það er rétt um það bil hálfur bóndi. Þetta eru illa baldnir menn. (Gripið fram i.) Já, eftir þessum viðmiðunarreglum að tekjum til. Eftir því, sem kemur fram, þá virðist þetta ekki þjóna miklum tilgangi við að ná til einhverra stórtekna sem dregnar séu undan skatti. Hins vegar getur þetta verið býsna óþægilegt þeim sem fá einhverjar áætlunartekjur, sem mjög er á huldu hvernig eru metnar gagnvart vinnutíma fyrst og fremst ofan á aðrar þær tekjur sem fyrir hendi ern. Á síðasta blaði þessa yfirlits eru ýmsar tölur um gjaldendur tekjuskatts álagningarárið 1977. og þar kemur fram að tekjuskattsgreiðendur séu alls 58110, en skattlausir 49765. Þarna er úrtak atvinnurekenda og bar eru tekjuskattsgreiðendur. - þetta er óglöggt, en mér skilst að þeir séu 7394, en skattlausir 5116. Og við sjáum hér að tekjuskatt greiða 12.72% af heildarfjölda tekjuskattsgreiðenda. En tekjuskattur er hins vegar 16,9% eða tæp 17% af álögðum tekjuskatti. Mér sýnist þetta benda til þess. að atvinnurekendur beri ekki minni tekjuskatt,þegar á heildina er litið. heldur en hverjir aðrir. Það kom fram hjá einhverjum þeirra, sem ræddu og útskýrðu frv. þetta fyrir okkur í fjh.- og viðskn., að ætlunin væri að ná fram skattalögum þar sem þegnarnir væru jafnir fyrir lögunum, og það er vissulega falleg hugsun og nauðsynleg, hafi það verið öðruvísi áður, auk þess sem hv. 5. þm. Reykn. þykist vera búinn að tryggja þetta fullkomlega í sínu snjalla nál. Skyldi maður því ætla að þetta sé harla gott allt saman. En nú verður að athuga hvað stendur 1 aths. með frv., og ég veit ekki betur en það standi þar óbreytt enn. Þar segir á bls. 42, efst, um einstaklinga í atvinnurekstri, að engar heimildir séu í gildandi lögum til ákvörðunar launa af eigin atvinnurekstri manns eða sjálfstæðri starfsemi umfram þær sem almennt gerist um einstaklinga. Og það er að skilja, að þetta þyki hvergi nærri nógu gott. Í aths. við 59. gr. segir síðan í niðurlagi aths. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Með þessum hætti er hverjum atvinnurekanda og þeim, sem stunda sjálfstæða starfsemi, ætlað að greiða til hinna sameiginlegu þarfa, jafnvel þótt rekstur hans skili ekki hagnaði.“ Hér verður ekki betur séð en það sé stefnan að leggja einhvers konar refsiskatta á þá sem sjálfstæðan rekstur stunda, ef rekstur þeirra skilar ekki tilteknum tekjum. Sýnist mér þá að menn séu ekki lengur jafnir fyrir lögunum, því að allir vita að hafi menn launatekjur miðað við gildandi lög undir tilteknu marki, þá greiða þeir enga skatta. Þess munu mörg dæmi, þegar fólk er að stofna einhverja sjálfstæða starfsemi að miklu leyti í aukavinnu fari það, sem hugsanlega mætti kalla launatekjur af rekstrinum, að miklu eða jafnvel öllu leyti í það að byggja viðkomandi starfsemi upp. Og ég get ekki séð neina sanngirni eða skynsemi í því að skattleggja slíkt eigið fé sérstaklega, eins og ætlunin virðist með umræddu ákvæði 59. gr. Ég gat hér áðan um þá stefnu sem mér virðist koma fram í aths. við 59. gr. frv., og það er sú stefna sem ég er smeykur um að verði ráðandi við framkvæmd nefndra ákvæða ef samþykkt verða. hvað sem líður öllum saumaskap í nál. og ræðum manna, og slíkt get ég ekki fellt mig við. Nú kann einhver að segja að þetta, sem ég nú hef sagt, sé allt á misskilningi byggt og ég hafi ekkert vit á þessu og sé nú sveitamanninum best að vera ekkert að rífa sig yfir því. En því er til að svara, að rætt hef ég málið m. a. við aðila sem starfa við framkvæmd skattalaga, og það var álit þeirra aðila, að ákvæði þetta væri tæplega hægt að framkvæma þannig að nokkurt vit yrði í. Auk þess segir í nál. hv. 2. þm. Austurl.. að framkvæmd reglunnar muni þó verða erfið, og mun það sjálfsagt ekki ofmælt fyrst sá hv. þm. lætur þess getið. Held ég að verði að taka nokkurt mark á þessu, þó að ég sé ekki að öðru leyti að taka neitt sérstakt mark á því sem hv. 2. þm. Austurl. segir. Sýnist mér samkv. álitum manna, sem ég hef aflað mér, flestum stoðum kippt undan þessu áætlunarákvæði. Þess má geta í lokin. að önnur ákvæði þessu tengd verða að teljast eðlileg, eins og t. d. ef atvinnurekandi telur maka sínum eða börnum hærri tekjur en eðlilegt getur talist, og sömuleiðis er eðlilegt að setja skorður við því, að tap af rekstri sé frádráttarbært frá öðrum óskyldum tekjum, svo sem launatekjum. En það kemur ekki beinlínis við þessu áætlunarákvæði og mætti gjarnan vera í lögunum að því slepptu. Það er innan þessara marka og lagfæringa á reglum um fyrningar og söluhagnað sem vinna ber gegn því, að einstakir aðilar geti skotið tekjum undan skatti, en ekki með óraunhæfum og jafnvel skaðlegum lagaákvæðum um áætlun tekna, að maður segi ekki jafnvel vitlausum ákvæðum. Að öðru leyti verð ég að segja það, að að þessu atriði frátöldu sé frv. í heild til bóta, og læt ég að sjálfsögðu við það sitja að greiða atkv. gegn þessari tilteknu grein, þ. e. 59. gr. frv., og óskast hún því borin sérstaklega undir atkv. við atkvgr.

Frsm. 2. minni hl. (Gylfi Þ. Gíslason) : Hæstv. forseti. Á mörgum undanförnum þingum hefur þingflokkur Alþfl. flutt till. um gagngerar breytingar á skattkerfi Íslendinga. Hann hefur bent á það, að þau skattalög, sem sett voru 1972 og hafa verið í framkvæmd til þessa dags, hafa verið og séu mjög ranglát, hafi fyrst og fremst í raun og veru jafngilt því, að ríkissjóður tæki tekjuskattinn fyrst og fremst af launamönnum, en í reynd hefur atvinnurekstur sloppið ótrúlega undan greiðslu tekjuskatts til ríkissjóðs. Það er gegn þessum annmörkum á gildandi kerfi sem till. Alþfl. á mörgum undanförnum þingum hafa beinst. Nú þegar loksins í lok fjögurra ára kjörtímabils virðist vera ætlun hæstv. ríkisstj. að beita sér fyrir því, að ný skattalög verði sett, og líkur virðast vera á, að þær breytingar nái fram að ganga, sem ég út af fyrir sig fagna og styð í grundvallaratriðum, þá er sannarlega ekki ástæðulaust að athuga, hvað hefur falist í till, þingflokks Alþfl. á undanförnum þingum, og bera það saman við ýmis grundvallaratriði þeirra nýju skattalaga sem nú má gera ráð fyrir að verði sett af hinu háa Alþ. í lok kjörtímabilsins. Ég endurtek: Eftir að undan því hefur verið vikist í 4 ár að efna skýlaust ákvæði stjórnarsáttmála um setningu nýrra laga um tekjuskatt og eignarskatt og eftir að annar núv. stjórnarflokkur hafði áður í 3 ár gagnrýnt gildandi skattalög mjög harðlega ásamt Alþfl. En það liðna að þessu leyti má gjarnan vera gleymt af minni hálfu þegar loksins sér til þess að sett verði skattalög sem eru mun réttlátari og skynsamlegri heldur en þau sem gilt hafa síðan 1962. En þitt tel ég gagnlegt og raunar nauðsynlegt vegna allrar sögu málsins, að rekja það, hverjar hafa verið till. þingflokks Alþfl. á undanförnum þingum, og athuga, hvað af þeim kynni að hafa komist inn í till. hæstv. ríkisstj. Það er nefnilega meira en men skyldu halda að óathuguðu máli. Við fluttum á síðasta þingi í byrjun eða fljótlega á síðasta þingi till. til þál. um afnám tekjuskatts af launatekjum. Hún var í 10 liðum. Sumpart var um endurtekningu á fyrri till. að ræða, sumpart um nýjar hugmyndir, og skal ég láta þess getið, um leið og ég rek þennan tillöguflutning sem er rúmlega árs gamall. Tillagan var flutt áður en hæstv. ríkisstj. flutti skattalagafrv. sitt á s. l. ári, það skattalagafrv., sem ekki hlaut afgreiðslu þá, sem betur fer, vegna ágreinings innan stjórnarflokkann um afgreiðslu málsins, en ekki vegna þess að stjórnarandstaðan legði stein í götu afgreiðslu þess. Fyrsti liðurinn í skattatillögu Alþfl. frá því í fyrra hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Greint skal milli þess, hvort skattgreiðandi er launþegi eða hefur tekjur af atvinnurekstri hvort sem atvinnureksturinn er stundaður af einstaklingum, sameignarfélögum, hlutafélögum, samvinnufélögum eða opinberum aðilum. Þetta er endurflutningur á hugmynd sem Alþfl. flutti inn á Alþ. fyrstur flokka. Því hafði aldrei verið hreyft áður á Alþ., þegar Alþfl. hafði það í einu sínum fyrstu tekjuskattstillögum, að greina skuli milli þess, hvort skattgreiðandi sé launþegi eða hefur tekjur af atvinnurekstri, hvort sem atvinnureksturinn er stundaður af einstaklingum, sameignarfélögum, hlutafélögum, samvinnufélögum eða opinberum aðilum. Þessari hugmynd að láta atvinnurekanda greiða tekjuskatt af áætluðum tekjum, samsvarandi tekjum og gera mætti ráð fyrir að annar maður í svipaðri stöðu ynni sér fyrir, þó fyrirtæki hans væri rekið með tapi, - þessari hugmynd var fyrst hreyft af þingflokki Alþfl. hér á hinu háa Alþingi. Þessi hugmynd komst inn í frv. ríkisstj. á sl. l. ári, en hún olli stórkostlegum deilum í stjórnarflokknum og var ein af mörgum ástæðum þess, - það vitum við vel sem eigum sæti í fjh.- og viðskn. beggja þd., - var ein af ástæðum þess, að frv. í fyrra náði ekki fram að ganga. En sem betur fer er ákvæði um þetta í þessu frv. nú, og nú virðist stjórnin, ég segi enn : sem betur fer, - það er ekki svo oft sem maður getur sagt: sem betur fer, þegar maður ber sér ríkisstj. í munn, - en sem betur fer er þetta ákvæði í þessu tekjuskattsfrv. líka. En ég vek athygli á því, að það erum við í þingflokki Alþfl. sem fyrst vöktum máls á þessari hugmynd. Þá var henni ekki aðeins mótmælt, heldur um hana farið hæðnisorðum og væri lítill vandi að lesa þau upp þeim til lítils sóma sem þau viðhöfðu. En það fer sem betur fer oft þannig, að réttur málstaður og góður sigrar, og það hefur átt sér stað í þessu tilfelli. Og það er ástæða til að færa ríkisstj. serstakar þakkir fyrir að hún skuli hafa gert þessa hugmynd þingflokks Alþfl. - þessa 5 ára gömlu hugmynd þingflokks Alþfl. að sinni hugmynd, og ég vona að þetta ákvæði er langt frá því að vera óumdeilanlegt. En það hefur alla tíð verið skoðun okkar þm. Alþfl., að hér væri um miklar endurbætur að ræða, hér væri ýmsum aðilum, sem eyða miklu fé og búa við góð lífskjör, gert að greiða sinn hluta af skattbyrði þjóðfélagsins, en komast ekki undan því í skjóli þess, að fyrirtæki þeirra er gert upp með tapi. Þetta var raunar skýrt nánar í 2. lið með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Við ákvörðun á skattskyldum tekjum einstaklinga af eigin atvinnurekstri skulu laun hans áætluð eins og telja má eðlilegt miðað við vinnuframlag hans í þágu fyrirtækisins sem og stöðu hans og vera hliðstæð tekjum fyrir samskonar störf í atvinnurekstri. Þetta er nákvæmlega sama efnisinnihald og er í hliðstæðum ákvæðum frv. í fyrra og þessa frv., sem nú má vænta að verði að lögum. Þá segir í 3. lið, með leyfi hæstv. forseta, - ég vona að ég fái leyfi einu sinni fyrir allt til þess að mega vitna í þessa till. okkar: „Af atvinnurekstri, hvort sem hann er stundaður af einstaklingum, sameignarfélögum, hlutafélögum eða opinberum aðilum, skal greiddur stighækkandi tekjuskattur. Til þessa hefur hæstv. ríkisstj. ekki tekið tillit. Það er ekki gert ráð fyrir stighækkandi tekjuskatti af félögum. Í 4. lið till, okkar segir: „Reglur um afskriftir eigna skulu við það miðaðar, að afskriftirnar svari til eðlilegrar verðmætarýrnunar miðað við verðmæti eignarinnar þegar afskrift fer fram. En að jafnaði sé miðað við mat á upphaflegum endingartíma eignarinnar, þ. e. að kaupandi eignar afskrifi hana með sama hætti og seljandi hennar hefði orðið að gera, þannig að sama eign verði aldrei afskrifuð oftar en einu sinni.“ Hér er í öllum grundvallaratriðum um að ræða sömu hugsun og felst í ákvæðum þessa frv. um afskriftir og söluhagnað af eignum. Þegar við settum þessar hugmyndir fram fyrst á sínum tíma var þeim ekki ansað. Það hefur ekki heldur náð eyrum hæstv. fjmrh. eða embættismanna hans í fyrra, vegna þess að þær afskriftarreglur og söluhagnaðarreglur, sem voru í frv. í fyrra, voru ekki byggðar á þeim hugsunarhætti sem lýst er í þessum 4. lið till. okkar frá því í fyrra sem ég var að enda við að lesa. En grundvallarhugmyndin í ákvæðum frv, núna um afskriftir og söluhagnað er hin sama í frv. og lýst var í 4. lið till. þingflokks Alþfl. frá því í fyrrahaust. Við sögðum í 5. lið: „Reglur um heimild til þess að draga vexti af skuldum frá tekjum verði við það miðaðar, að um hafi verið að ræða nauðsynlega lánsfjáröflun í þágu atvinnurekstrarins.“ Það er ekki tekið að fullu tillit til hugsunarinnar sem í þessum 5. lið felst. En sumpart er það þó gert í bráðabirgðaákvæðum frv., þar sem gert er ráð fyrir sérstökum verðjöfnunarsjóðum sem lúta þar sérstökum reglum. Að hluta til er því um sömu hugsun að ræða. Og það er mikil endurbót á núv. frv. miðað við frv. í fyrra. Við sögðum í 6. lið: „Hagnaður af sölu eigna verði skattlagður að svo miklu leyti sem hann á ekki rót sína að rekja til rýrnunar á verðgildi peninga.“ Til þessa sjónarmiðs var ekki tekið tillit í fyrra, en það er í grundvallaratriðum í frv. núna. Þetta er einn af meginkostum frv. núna miðað við frv. í fyrra. En þessi hugmynd er eldri. Hún er orðin 5 ára gömul í till. þingflokks Alþfl. 7. liðurinn lýtur að ákvæðum um framtal, og ég geri það ekki frekar að umtalsefni. 8. liðurinn er um endurskoðun á útlánakerfi ríkisins. En svo kemur 9, liðurinn og hann fjallar um sérsköttun hjóna. Við höfum hreyft því í þingflokki Alþfl. í mörg ár, að nauðsynlegt væri að taka upp sérsköttun hjóna. Við höfum í mörg ár talað fyrir daufum eyrum. Meira að segja í fyrra var ríkisstj. ekki á þeim buxunum að stinga upp á sérsköttun hjóna. Samt sem áður var ríkisstj. komin það langt í áttina að réttlæti í þessu efni - ég ætti kannske heldur að segja það langt frá ríkjandi og gömlu ranglæti í þessu efni - að hún lagði til sérstaka reglu um skattgreiðslu hjóna, þ. e. a. s., eins og allir hv. þm. muna, helmingaskiptaregluna, það skyldi skipta tekjum hjóna til helminga. Það höldum við og teljum enn vera mjög ranglátt. Við lögðum fram brtt. við tekjuskattsfrv. í fyrra sem ekki hlaut afgreiðslu frekar en frv. sjálft, en hún hljóðaði þannig, enn með leyfi hæstv. forseta: „Hjón eru hvort um sig sjálfstæðir skattaðilar og skal þeim reiknaður tekju- og eignarskattur hvort í sínu lagi. Launatekjur og tekjur af séreign hvors hjóna skulu skattlagðar: hjá því hjóna sem þeirra aflar. Tekjur hjóna af hjúskapareign og aðrar sameiginlegar tekjur skulu skattlagðar hjá því hjóna sem hærri sértekjur hefur. Sá hluti persónuafsláttar annars hjóna, sem enn er óráðstafað, skal notaður til hækkunar á skatti hins hjóna eða til greiðslu útsvars fyrir það skattárið. Sá hluti persónuafsláttar, sem það á enn óráðstafað, fellur niður.“ Hér er um að ræða nákvæmlega sams konar ákvæði og er í þessu frv. Þetta vildi hæstv. ríkisstj. í fyrra ekki fallast á, meðan það var 5 ára gömul tillaga Alþfl., og auðvitað ekki þegar henni var hreyft fyrst, látum það vera, ekki enn í fyrra. Þá hélt hæstv. ríkisstj. sig enn við helmingaskiptaregluna og tók ekki undir þessa till. En síðan í fyrra hefur hún tekið þeim framförum, að nú flytur hún, nú er í frv. grein um sérsköttun hjóna sem er að efni til alveg eins, bókstaflega alveg eins og brtt. sem við fluttum við frv. í fyrra. Það er því enginn vafi á því, hvaða aðili það er sem leitt hefur hæstv, ríkisstj. í allan sannleika varðandi skattamál hjóna, að það er þingflokkur Alþfl.  Ég læt þetta nægja til þess, að það sé svart á hvítu, til að það komi alveg skýrt fram, að það helsta, sem er til bóta í þessu frv., eru sömu atriðin og Alþfl. hefur vakið máls á hér þing eftir þing, síðast fyrir áramót á s. l. þingi. Ég segi þetta hæstv. fjmrh, til hróss, að hann skuli þó hafa tileinkað sér þau sjónarmið sem við í þingflokki Alþfl. höfum verið talsmenn fyrir á undanförnum árum. Og þetta er auðvitað meginástæðan til þess, að þegar við í þingflokki Alþfl. sáum frv., lýstum við því yfir, að við mundum stuðla að því, að það næði fram að ganga. Við létum hjá líða við 1. umr. að rekja það, hvernig á því stæði, en þegar við fyrsta lestur varð mér það ljóst, að margt í þessu frv., flestar breytingarnar frá því fyrra, mætti í raun og veru rekja til þeirra hugmynda um skattamál sem við í þingflokki Alþfl. höfum verið að setja fram á undanförnum þingum. Það, sem finna má þessu frv. enn fyrst og fremst til foráttu, þó margt sé í því til bóta, er að það gengur ekki til móts við eina grundvallarhugmynd okkar í þingflokki Alþfl. á undanförnum árum, þá hugmynd að lækka mjög verulega tekjuskatt á einstaklingum, en til þess ber brýna nauðsyn. Það var eitt af meginatriðum í efnahagsáætlun viðreisnarstjórnarinnar svokölluðu þegar hún tók við völdum í árslok 1959, að lækka stórlega tekjuskatt á einstaklingum og gera í reynd venjulegar launatekjur tekjuskattsfrjálsar. Síðar, þegar leið á áratuginn, seig mjög á hina verri hlið í þessum efnum og tekjuskattur á launafólki fór sífellt hækkandi í hlutfalli við skatt á atvinnurekstri, og þetta keyrir um þverbak eftir lagasetninguna 1972, þannig að áberandi ósamræmi hefur verið í skattbyrði einstaklinga annars vegar og atvinnurekstrar hins vegar á undanförnum 6 árum. Það hefur verið svo margrakið, að ég eyði ekki tíma hv. d. í að benda á þær staðreyndir enn. En það, sem við þm. Alþfl. höfum fyrst og fremst við þetta frv. að athuga, er að enn er haldið óhæfilega þungri skattbyrði á launamönnum, meira að segja á lágtekjufólki, og við viljum freista þess að fá breytingar á þessu. Þess vegna hef ég fyrir hönd þingflokks Alþfl. flutt sérstakar brtt. í þessa átt á þskj. 788, þ. e. sérstakar brtt, í þá átt að lækka tekjuskatt á almennum launatekjum og þó fyrst og fremst á lágum launum. Till. okkar um þetta efni eru þær, að gert er ráð fyrir því, að frá útreiknuðum tekjuskatti, en ekki útsvari, skuli draga sérstakan viðauka við persónufrádrátt sem nemi 50 þús. kr. hjá hverjum manni, en hann geti færst milli hjóna. Og þá er enn fremur gert ráð fyrir því, að 10% frádráttarheimildin í 30. gr., sem menn eiga kost á í stað þess að draga frá tiltekna frádráttarliði, - þessi frádráttarheimild hækki úr 10% í 12%. Þessi breyting leiðir til þess, að mun fleiri gjaldendum verður hagstætt að nota heimildina til fasts frádráttar, og þar með ætti að sparast vinna við framtalsgerð hjá fjölda gjaldenda, bað, sem um er að ræða, er að í stað þess að tíunda lífeyrissjóðsgjöld, stéttarfélagsgjöld, vaxtagjöld, sem hafa langmesta þýðingu, og gjafir til menningarmála, þá eigi menn þess kost að draga samkv. till. hæstv. ríkisstj. 10% af tekjum sínum frá, en við leggjum til að sú hlutfallstala verði hækkuð upp í 12%. Þessi hækkun mundi eflaust valda því, að miklu fleiri gjaldendur en ella notuðu þessa heimild, og eins og ég sagði áðan, ætti að spara vinnu við framtalsgerð hjá fjölda framteljenda og jafnframt auðvelda skattstofum yfirferð framtala. Með henni ætti enn fremur að nást aukin nákvæmni í staðgreiðslu opinberra gjalda þegar staðgreiðslukerfið kemur til framkvæmda, auk þess að horfa þannig til einföldunar. Leiðir það einnig til réttlátari dreifingar á skattbyrðinni, vegna þess að frádrátturinn kemur þeim að auknum notum sem hafa ekki notið verulegs frádráttar vegna vaxtagjalda - og þetta skiptir meginmáli - t. d. þeim sem búa í leiguhúsnæði og hafa þess vegna engan vaxtafrádrátt. Hér er hækkun úr 10% upp í 12%. Með þeirri hækkun er komið verulega til móts við þær ábendingar af hálfu leigjenda, að þeim sé íþyngt með gildandi kerfi miðað við íbúðareigendur. Nú er eðlilegt að sú spurning vakni: Hvaða áhrif mundu þessar brtt. hafa, ef samþykktar yrðu, þessar tvær, annars vegar 50 þús. kr. viðbótin við persónuafsláttinn og svo hækkun fastafrádráttarins úr 10% í 12% hins vegar? Skal ég nú leyfa mér að gera grein fyrir því ítarlega, en þó á grundvelli einfaldra dæma. Þetta mundi hafa þau áhrif á einstaklinga, að skattfrelsismörk einhleypinga mundu hækka úr 1 millj. 550 þús. kr. í 1 millj. 870 þús. kr., og þessar tölur eiga einnig við um hjón. M. ö. o.: skattskyldar lágmarkstekjur hækka frá því, sem frv. gerir ráð fyrir, úr 1 millj. 550 þús. kr. í í millj. 870 þús. kr., bæði hjá einstaklingum og hjónum. Þetta lýtur eingöngu að hækkun skattfrelsismarkanna. En hvaða áhrif mundi þetta hafa á einstaklinga og hjón sem greiða skatt? Tökum einhleypingana fyrst. Einhleypingur er skattfrjáls samkv. ákvæðum frv. ef hann hefur 1 millj. 542 þús. kr. í tekjur nákvæmlega. En ef brtt. yrðu samþykktar, þá yrði hann skattfrjáls með 1 millj. 893 þús. kr. tekjur, en þá ætti hann að greiða samkv. frv. 57 þús. kr. í tekjuskatt. M. ö. o.: einstaklingur, sem hefur 1 millj. 893 þús. kr. tekjur, á samkv. frv. að greiða 57 þús. kr. í tekjuskatt, en samkv. brtt, sparar hann þessar 57 þús. kr., þ, e. a. s. skattgreiðsla hans fellur niður. Hjón, þar sem aðeins annað aflar tekna, eru skattfrjáls samkv. ákvæðum frv. við 2 millj. 820 þú s. kr. tekjur, en yrðu skattfrjáls við 3 millj. 322 þús. kr. tekjur samkv. till., en þá ættu þau að greiða samkv. frv. 117 þús. kr. í tekjuskatt. Ég endurtek: Hjón með 3 millj. 322 þús. kr. tekjur ættu samkv. frv. að greiða 117 þús. kr. í tekjuskatt, en yrðu skattlaus samkv. tillögunni. Einhleypingi, sem hefur 2.5 millj. kr. í tekjur, ber að greiða samkv. frv. 175 þús. kr. í tekjuskatt. Samkv. brtt. mundi tekjuskattur hans vera 112 þús. kr. Lækkun einhleypings með 2.5 millj. kr. í tekjur nemur þannig 63 þús. kr. Ef menn spyrja hve slíkir einstaklingar séu margir, sem hafa 2.5 millj. kr. í tekjur - þetta er allt miðað við verðlag ársins í ár, þá eru þeir um 10 þús. að tölu. Þessi lækkunartillaga varðandi einhleypinga með 2.5 millj. kr. í tekjur mundi taka til 10 þús. einhleypinga. Hjón, þar sem aðeins annað hjóna aflar 3.5 millj. kr. tekna, en hitt engra tekna, greiða samkv. frv. 159 þús. kr. í tekjuskatt, en samkv. brtt. 41 þús. kr. Lækkunin er 118 þús. kr. hjá hjónum með 3.5 millj. kr. tekjur, þar sem annað hjónanna aflar teknanna. Þetta dæmi er mjög nálægt meðaltali áætlaðra tekna slíkra hjóna, þar sem annað aflar allra teknanna, á árinu 1978. Skattlækkun slíkra hjóna með 3.5 millj. kr. tekjur yrði 118 þús. kr. Ef menn spyrja: Hvað eru þetta mörg hjón, sem hafa 3.5 millj. kr. tekjur sem annað hjónanna aflar? - þá er ekki um að ræða nema um 3000 hjón. Um 3000 hjón með 3.5 millj. kr. tekjur, sem annað hjónanna aflar, mundu njóta 118 þús. kr. skattlækkunar samkv. þessum tillögum. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja, að það er algengt að bæði hjónin afli teknauna, og þá er langalgengast að annað hjónanna afli um 3/4 hluta teknanna. Þetta sýnir athugun á skattframtölum að er algengast, og það er algengast að slík hjón hafi 4 millj. kr. í tekjur, þar sem annar aðilinn aflar 3 millj. og hinn aðilinn aflar einnar millj. Þetta dæmi er mjög nálægt meðaltali áætlaðra tekna slíkra hjóna á árinu 1978. Hvernig færi með skattgreiðslu þessara hjóna? Samkv. frv. ættu þau að greiða 263 þús. kr. í tekjuskatt, samkv. till. 144 þús. Lækkun á þessum stóra hópi hjóna nemur 119 þús. kr. Og ef menn spyrja hvað slík hjón séu mörg, þá kemur í ljós að þau eru 6000. Það eru m. ö. o. helmingi fleiri hjón, þar sem bæði afla teknanna, heldur en þar sem aðeins annað aflar teknanna. Hjónin þar sem annað aflar teknanna eru um 3000, hjónin þar sem bæði afla teknanna eru um 4000, og hlutfallið er þannig, að tekjurnar eru samtals 4 millj. og algengast að annað afli 3 millj. og hitt afli einnar millj. Þetta eru áhrif 50 þú s. kr. aukningar persónuafsláttarins sem gert er ráð fyrir í tillögunum. Ef við nú athugum hver áhrif hækkun 10% frádráttarins í 12% hefur, þá er hlutfallslegur fjöldi þeirra, sem hefðu fremur hag af föstum frádrætti, fastri prósentu, en sundurliðuðum frádrætti, þannig: Samkv. frv. er hlutfallslegur fjöldi hjóna, sem hagnast á þessu, 65%. Við hækkunina má gera ráð fyrir að þetta hlutfall ankist í 73%, það mundu verða 73% hjóna sem högnuðust á föstum hlutfallslegum frádrætti miðað við það að draga frá vextina, stéttarfélagsgjöldin og þetta sem ég nefndi áðan. Varðandi einstaklinga er talið að 94% einstaklinga hefðu hag af því að nota 10%-regluna miðað við fasta frádráttinn. Þetta hlutfall eykst upp í 93% ef frádrátturinn er aukinn upp í 12%. Ef skoðaðir eru sérstaklega einstæðir foreldrar, sem er hópur sem þessi regla er mikil hagsbót fyrir, þá má samkv. frv. gera ráð fyrir að um 75% einstæðra foreldra hafi hag af 14% frádrættinum miðað við einstöku frádráttarliðina. Ef frádráttur er hækkaður upp í 12%, þá hækkar þessi hlutfallstala upp í 80% af einstæðum foreldrum. Og ef teknir eru allir framteljendur, þá má telja að um 75% framteljenda mundu nota sér 10% frádráttarheimild frv. En verði hún hækkuð upp í 12%, er talið að um 80% framteljenda mundu nota sér þá reglu frekar en vaxtafrádráttarregluna. Hér er nefnilega um að ræða mjög mikilvægan aðstöðujöfnuð milli þeirra, sem hagnast á frádráttarliðunum, annars vegar og almennra launþega hins vegar. Einnig ber að leggja á það sérstaka áherslu, eins og ég gerði áðan, að þetta jafnar aðstöðu leigjenda og íbúðareigenda, auk þess sem það er mikil einföldun á skattkerfinu í heild. Það fer því ekki á milli mála, að launafólki yrði mikil hagsbót að því, ef þessar brtt., sem ég flyt á þskj. 788, yrðu samþykktar, enda gefur það auga leið, ef höfð er hliðsjón af þeim dæmum um skattlækkun á algengum launamannahópum sem ég gat um áðan. En þá er eðlilegt, fullkomlega eðlilegt, að menn spyrji: Er þetta hægt? Er það framkvæmanlegt? Hvað kostar þetta? Á því hef ég gert rækilega athugun og niðurstaðan er sú, að samþykkt þessara brtt. mundi lækka tekjur ríkissjóðs um 5.5 milljarða. En til þess að menn geri sér grein fyrir því, hvað 5.5 milljarðar raunverulega eru nú á dögum, þá ber að hafa það í huga, að fjárlög líðandi árs eru 140 milljarðar kr. Hér er m. ö. o. um það að ræða, að ríkið afsali sér 3.5–4% af tekjum sínum. Þá vaknar auðvitað spurningin: Getur það það? Getur ríkið misst af 3.5% eða 4% af tekjum sínum? Áður en ég svara þessu í einstökum atriðum eða áður en ég geri grein fyrir því, að það er skoðun mín, að þetta sé hægt ef vilji er fyrir hendi, þá leyfi ég mér að minna á þær till. eða þá valkosti sem Þjóðhagsstofnun lagði fyrir verðbólgunefndina svokölluðu nú fyrir skömmu, fyrir fáeinum mánuðum, í febrúar þessa árs, í febrúar 1978. Það hefur áður verið rætt hér á Alþ., að Þjóðhagsstofnunin lagði fyrir verðbólgunefndina fimm valkosti til þess að velja á milli. Af þessum valkostum, eftir að þeim till. hafði verið hafnað sem við stóðum að, fulltrúar Alþfl., Alþb., Samtakanna og Alþýðusambandsins, í verðbólgunefndinni, taldi ég dæmi 2, svo sem er kallað, valkost 2, vera aðgengilegastan og skynsamlegastan frá öllum sjónarmiðum, og enginn vafi getur talist á því, að Þjóðhagsstofnunin hefði ekki sett þennan valkost frekar en aðra ef hún hefði talið hann vera óframkvæmanlegan. En einmitt í valkosti 2 var gert ráð fyrir 5 milljarða lækkun á fjárl., þ. e. á framkvæmdum samkv. fjárl. og framkvæmdum samkv. lánsfjáráætlun. M. ö. o.: það liggur fyrir í ekki tveggja mánaða gömlu plaggi yfirlýsing um það frá Þjóðhagsstofnuninni, að það sé hægt að lækka fjárlög þessa árs um 5 milljarða kr. Með hliðsjón af þessu, - ég bendi á það sem dæmi, - getur nokkur leyft sér að segja að það sé goðgá eða ábyrgðarleysi að nefna þann möguleika í sambandi við afgreiðslu á tekjuskattsfrv., að hægt sé að lækka 140 milljarða útgjöld um 5.5 milljarða, þegar Þjóðhagsstofnunin sjálf hefur talið að hægt væri og jafnvel nauðsynlegt að lækka framkvæmdaútgjöld ríkisins um 5 milljarða. Í valkosti 3, dæmi 3, var gert ráð fyrir eins milljarðs lækkun á fjárfestingarútgjöldum ríkisins. Í dæmi 4 var gert ráð fyrir 3 milljarða lækkun á útgjöldum ríkisins. Í dæmi 5 var gert ráð fyrir 2 milljarða lækkun á útgjöldum ríkisins. Það var aðeins í fyrsta valkostinum, sem enginn tók undir og í raun og veru var ekki í alvörn mælt með af Þjóðhagsstofnuninni, að ekki var gert ráð fyrir neinni lækkun á útgjöldum ríkisins, enda var þar um að ræða sérstaka kosti sem í raun og veru voru aldrei sérstaklega ræddir. En í valkostum nr. 2, 3, 4 og 5 var alls staðar gert ráð fyrir mjög verulegum niðurskurði á framkvæmdum ríkisins, frá 1 milljarði og upp í 6 milljarða. Fulltrúar stjórnarflokkanna í ríkisstj, mæltu með dæmi 5, með valkosti 5. Þeir mæltu með því fyrir tveim mánuðum, að hann skyldi valinn, og þar er gert ráð fyrir 2 milljarða lækkun á framkvæmdafé ríkissjóðs. Sjálfir stjórnarflokkarnir, fulltrúar þeirra, mætir menn í verðbólgunefndinni, töldu þá fært að lækka framkvæmdafé ríkisins um 2 milljarða. Ég nefni þetta aðeins sem varnaðarorð til þeirra sem kynnu að taka upp á því síðar í þessum umr. að segja að till. Alþfl. um 5.5 milljarða lækkun á fjárl. miðað við núgildandi verðlag sé einhver fjarstæða. Það er ekki hægt að kalla slíkt fjarstæðu, miðað við þær till. sem Þjóðhagsstofnun setti fram í verðbólgunefndinni og miðað við afstöðu sem fulltrúar sjálfra stjórnarflokkanna studdu þá. Þegar það er haft í huga, að fjárfestingarútgjöld ríkisins, miðað við verðlag ársins í ár, eru 35–40 milljarðar kr., og þegar það er haft í huga, að bein rekstrarútgjöld ríkisins eru 15–20 milljarðar kr., þá sést glögglega um hvaða stærðargráðu hér er að ræða. Þó að fjárfestingarútgjöld ríkisins væru ekki lækkuð nema um 10%, bara um 10%, svo að maður taki meðaltal, þá sparar það um 3.5–4 milljarða. Og þó að rekstrarútgjöld ríkisins væru ekki lækkuð nema um 10%, þá spöruðust við það 1.5–2 milljarðar. M. ö, o.: með því að lækka fjárfestingarútgjöldin í heild og rekstrarútgjöldin í heild um aðeins 10% fengjust 5–6 milljarðar, einmitt sú tala sem útreikningar sýna að er nauðsynleg til þess að geta komið fram þeirri stórkostlegu lækkun og réttmætu lækkun á tekjuskattsgreiðslum launþega, einhleypinga og hjóna, sem hér er gerð till. um. Auðvitað kostar öll útgjaldalækkun hjá ríkinu átök og auðvitað kemur það einhvers staðar niður, það er augljóst mál. Það er ekki hægt að minnka framkvæmdir án þess að einhver sakni þeirra framkvæmda sem lagðar eru niður. Og það er ekki hægt að spara í rekstrarútgjöldum nema því aðeins að það komi við einhverja skrifstofuna, einhvern skrifstofustjórann, einhvern forstjórann, sem verður að sætta sig við það að hafa minna fé að eyða í rekstur sinn heldur en hann hefði ella haft. En ef við berum þennan sársauka, ef ég má nota það orð, þennan sársauka þeirra, sem verða fyrir lækkun á framkvæmdafé um 10%, og forstjóranna og skrifstofustjóranna, sem verða að draga saman rekstrarkostnað stofnana sinna um 10%, - ef við berum þann sársauka, sem þetta veldur, saman við réttlætið sem felst í því að lækka tekjuskattinn hjá einhleypingum og hjónum um þær upphæðir sem ég nefndi áðan, þá ættu menn ekki að vera í vafa um hvort ætti að gera. Ég sagði áðan að 10 þús. einstaklingar mundu njóta skattalækkunar samkv. till., að 3000 hjón með 3.5 millj. kr. tekjur mundu njóta góðs af till. og að 6000 hjón með 4 millj. kr. tekjur mundu njóta góðs af þeim. Ef við berum saman hagsmuni þessara 19 þús. skattgreiðenda, sem mundu njóta góðs af þessu, berum hagræði þeirra, réttlætiskröfu þeirra til þess að vera ekki íþyngt með óhóflegum tekjusköttum, saman við þann sársauka sem þeir mundu verða fyrir sem verða að sætta sig við 10% lækkun á framkvæmdum og 10% niðurskurð á rekstrarfé, þá hygg ég, ef menn þora að hugsa upphátt, að ekki sé mikill vafi á því, hver orðun þeirrar hugsunar yrði. Nú er það að vísu svo, að hér nefni ég meðaltalstölur, og það er auðvitað engan veginn rétt, að þó að hægt væri að skera fjárfestingar að meðaltali niður um 10%, þá ætti að gera það. Fjárfestingarliðirnir eru mjög ólíkir og þola mjög misjafnan niðurskurð og að sjálfsögðu ætti að hafa hliðsjón af því. Sama er um stofnanirnar. Sumar eru vel reknar og gætu eflaust ekki framkvæmt 10% niðurskurð á sínum rekstrarkostnaði. Í öðrum er sukk - vitanlega og viðurkennt sukk, þar sem ætti að láta stofnanirnar draga saman um miklu meira en 10% , 20%, 25%. Að því er varðar framkvæmdaféð vil ég vekja alveg sérstaka athygli á því, að fjárveitingar til opinberra framkvæmda og framlög til fjárfestingarsjóða, sem hafa farið mjög vaxandi á allra síðustu árum og hæpið er að ríkissjóður og skatthorgarar eigi að leggja fé til með þeim hætti, sem nú á sér stað, þ. e. a. s. með beinum fjárveitingum á fjárl., beinni skattheimtu á sama ári, - þessar fjárveitingar nema nú milli 25 og 30 milljarða kr. Það er búið að koma inn á sjálf fjárl, framkvæmdafé sem í raun og veru ætti samkv. öllum eðlilegum efnahagslögmálum að fjármagna með lánum. En vegna þess hve lánstraustið hefur verið hagnýtt út í æsar hefur verið farið inn á þá leið að leggja skatt á skattborgarana, tekjuskatt og söluskatt og aðra skatta til þess að afla fjár. Það er ekki heilbrigð efnahagsstefna, það er ekki heilbrigð fjármálastefna að fjármagna lán, lánveitingar til langs tíma, með tekjuöflun á fjárl. Það er að leggja óeðlilega þunga byrði á samtímann, á nútímann, á þá einstaklinga og félög, sem nú greiða skatt sem framtiðin á að njóta góðs af. Í þessum efnum höfum við farið út á mjög háskalegar brautir, og það er kominn tími til þess að hverfa af þessum röngu brautum. Þessar fjárveitingar mætti skera niður um miklu meira en 10%. Ég hika ekki við að nefna 15–20%, sem mundi auðvitað geta þýtt það, að hægt væri að halda óbreyttum fjárveitingum til margra annarra framkvæmda, t. d. vega, svo að ég nefni eitt dæmi. Ég segi það því með fyllsta þunga, að það er engin goðgá að ræða í alvöru um lækkun á 140 milljarða kr. fjárl. um 5.5 milljarða, miðað við verðlag núgildandi árs. Það er hægt að gera þetta ef vilji er fyrir hendi, og þeir mörgu skattgreiðendur, sem nú eiga að greiða tiltölulega háan tekjuskatt til ríkisins af tekjum sínum, en við leggjum til að tekjuskattur sé lækkaður á, þeir munu taka eftir því, hvort vilji er fyrir því, að ríkissjóður dragi saman seglin sem svara 5.5 milljörðum til þess að geta dregið úr ranglæti sem felst í núgildandi skattheimtu á þessa tekjuaðila. Ég skal ljúka máli mínu með því að leggja áherslu á að hér er ekki um neinar óraunhæfar till. að ræða. Hér er ekki um neins konar yfirboð að ræða gagnvart till. ríkisstj. að ræða. Hér er um að ræða raunhæfar till. sem eru framkvæmanlegar ef vilji er fyrir hendi, og eftir því mun verða tekið, hverja athugun þessar till. fá hjá hæstv. ríkisstj. og þeim n. sem áfram munu eflaust fjalla um þetta mál. Það hefur verið of algengt undanfarið og er raunar enn, að í slíkum málum sem þessum sé varpað fram óraunsæjum yfirboðstillögum, tillögum sem þýða tekjumissi fyrir ríkissjóð, án þess að sinna því nokkurn skapaðan hlut, hvernig bæta eigi upp tekjumegin. Þannig högum við þm. Alþfl. ekki tillöguflutningi okkar. Við gerum till. um lækkun á tekjuskatti hjá hópum launþega sem eiga skilið, sem eiga í raun og veru nánast kröfu á því, að tekjuskattur þeirra sé lækkaður. Við reiknum út nákvæmlega hvað þetta mundi þýða mikla tekjulækkun fyrir ríkissjóð, og við teljum okkur í aðalatriðum benda á hvernig hægt væri að gera þetta ef vilji væri fyrir hendi. Og að sjálfsögðu erum við reiðubúnir til þess að taka þátt í starfi sem miðaði að því að leiða í ljós hvernig hægt væri að ná fram 5.5 milljarða kr. sparnaði með útgjaldalækkun á 140 milljarða kr. fjárl. Við lýsum okkur reiðubúna til að taka þátt í ítarlegri og alvarlegri vinnu að þessum efnum og mundum þá í einstökum atriðum sýna fram á hvernig við teldum þetta vera hægt. En það er auðvitað ekki ástæða til að fara lengra út í einstök atriði í þessum efnum ef hugmyndin sjálf fær engan hljómgrunn hjá hæstv. ríkisstj. Um leið og gefið er í skyn, að grundvallarhugmyndin sem hér er um að ræða, lækkun tekjuskatts á almennum launþegum með því móti að draga úr fjárfestingarútgjöldum og auka sparnað í rekstri ríkisins, - um leið og því yrði lýst yfir af hálfu hæstv. ríkisstj., að hún sé reiðubúin til viðræðna um þessa athugun, þá munum við taka þátt í henni og sýna fram á það í einstökum atriðum, hvernig við teljum að þetta muni vera framkvæmanlegt. Ég lýk máli mínu með því að benda á, að ég held að hæstv. ríkisstj. ætti að taka þessar till. alvarlega. Hún hefði satt að segja betur fyrr tekið alvarlegar hugmyndir Alþfl. um að greina á milli atvinnurekstrar og tekna einstaklinga, þ. e. a. s. gera atvinnurekanda skattskyldan þó að fyrirtæki hans sé gert upp með tapi. Hæstv. ríkisstj. hefði fyrr átt að hlusta á hugmyndir Alþfl. um þetta efni, þó að ég sé síst að vanþakka það, að nú sé hún komin á þessa skoðun. Sömuleiðis hefði hæstv. ríkisstj. fyrr átt að hlusta á hugmyndir þingflokks Alþfl. um sérsköttun hjóna. Það hefur tekið hana langan tíma að komast að þeirri réttu niðurstöðu, sem við þó bentum á fyrir mörgum árum. Ég tel hæstv. ríkisstj. gera rétt í því að hlusta eftir þessum till., en bíða ekki eftir því, að þær séu endurfluttar, áður en ríkisstj. sannfærist um að hér er um réttar og sanngjarnar hugmyndir að ræða.



Virðulegi forseti. Ég hef ekki í hyggju að flytja mjög langt mál að þessu sinni, þótt kannski geti eitthvað teygst úr því, enda verður það að teljast fremur illa gert að tefja um of tíma hv. Alþingis sem nú er önnum kafið við á síðustu stundu í lok kjörtímabils að afgreiða mjög viðamikla málaflokka sem ætla hefði mátt að þyrftu við langrar athugunar og krefðust mikilla umr. og tækju jafnvel verulegum breytingum í meðförum þingsins áður en þau væru endanlega samþykkt og afgreidd. En ég hef hins vegar skrifað undir nál. eða kannske eftir atvikum verið gert að skrifa fyrirvaralaust undir nál. hv. fjh.- og viðskn. á þskj. 763 um frv. það um tekjuskatt og eignarskatt á þskj. 600, sem hér er nú til umr. Það ber eiginlega að líta svo á, að fyrirvari minn hafi niður fallið af óviðráðanlegum tæknilegum ástæðum. Ástæðurnar fyrir undirskrift minni undir nál. eru einkum tvær : Hin fyrri er sú, að frv. þetta um tekjuskatt og eignarskatt er að mínu mati verulega til bóta um margt frá gildandi lögum um þessi efni. Það varðar m. a. breytt ákvæði um fyrningar, tekjur af eigin atvinnurekstri, og þá með tilliti til þess, að bókhaldslegt rekstrartap hafi ekki áhrif á einkatekjur af hinum sama rekstri. Nefna má einnig sérsköttun hjóna og það, að áætlaðar eru tekjur í einkarekstri, þótt segja megi um þetta hvort tveggja, að á því séu einnig nokkrir gallar, eins og ég mun víkja að síðar. Þá er einnig um vissa einföldun að ræða, bæði um gerð framtala og álagningu, og er það vissulega til úrbóta, þótt þetta hefði mátt vera og þurft að vera enn meiri einföldun er raun ber vitni. Þetta er höfuðástæðan til þess, að ég mun leggja þessu frv. til atkv. mitt í öllum meginatriðum. Hin ástæðan fyrir undirskrift minni er raunar sú, að það er alveg fyrirsjáanlegt, að frv. þetta skal afgreitt á þessu þingi og engum meiri háttar breytingum mun ég einn fram koma, a. m. k. ekki úr þessu og vafalaust ekki yfirleitt. En það ber vægast sagt að harma að frv. sem þetta skuli koma svo seint fram og svo knúið á um afgreiðslu þess, að jafnvel nefndarathugun getur tæplega orðið neitt annað en leit að prentvillum. Í heild hefði þurft að athuga þetta frv. miklu betur og gefa nægjanlegt tímalegt svigrúm til breytinga á því og jafnvel mikilla breytinga. En þó situr auðvitað síst á mér að gagnrýna störf hv. fjh.- og viðskn. að þessu frv., því hún hefur unnið af öllum þeim krafti og notað allan þann tíma sem hún hefur haft möguleika á eins og nú stendur. Ég kem þá að þeim atriðum sem ég vildi þrátt fyrir undirskrift mína leyfa mér að hafa á um nokkurn fyrirvara, og ég vil vænta þess, að þessi atriði verði enn tekin upp milli umr. og áður en frv. þetta verður endanlega afgreitt frá hv. Alþingi. Við getum þá fyrst spurt: Af hverju er verið að breyta gildandi lögum um tekjuskatt og eignarskatt? Og við kunnum öll svar við því. Gildandi lög um tekjuskatt og eignarskatt hafa a. m. k. í framkvæmdinni reynst hafa að geyma ákvæði er orðið hafa til þess að skapa umtalsvert óréttlæti hvað varðar framlag þegnanna í formi greiðslu tekjuskatts og eignarskatts. Um þetta hygg ég að allir geti verið sammála. Tilgangurinn með þessu frv. er að reyna að sníða af þá vankanta, sem reynst hafa verið í gildandi lögum, og stuðla þannig að meira réttlæti en nú er. Um þetta held ég að menn deili ekki. Það er auðvitað hægt að gera skattalög beinlínis þannig úr garði, að þau skapi einum forréttindi umfram aðra. En mér virðist ekki vera ríkjandi meðal hv. þm. almennt þessi hugsunarháttur, að skattalög eigi beinlínis að vera þannig úr garði gerð, þótt ekki viti ég hvort því veldur fremur kjarkleysi eða gott innræti, heldur munu hv. alþm. almennt líta svo á, að þannig skuli frá þessum lögum gengið, að hver þjóðfélagsþegn beri sem réttlátastar samfélagslegar byrðar í formi tekjuskatts og eignarskatts, eftir því sem efni hans og ástæður leyfa. Þetta tel ég vissulega vera mjög svo heilbrigt sjónarmið. Nú er það ekki umdeilt mál, að einmitt fyrningarreglur gildandi laga og það atriði í gildandi lögum, að hægt sé að draga bókhaldslegt rekstrartap þannig frá tekjum, stundum verulegum og ríflegum tekjum til einkaneyslu, að enginn tekjuskattur sé af þeim greiddur, sem og framtalslegt tekjuleysi í atvinnurekstri, - þetta þrennt öðru fremur hefur skapað það óréttlæti sem er um byrðar manna hvað varðar greiðslu til ríkissjóðs í formi tekjuskatts og eignarskatts. Þetta skal reynt að lagfæra samkv. ákvæðum þess frv. sem hér er til umr. En þá hlýtur að vakna sú stóra spurning: Hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að gera það strax? Við erum búin að horfa upp á það óréttlæti, sem af þessu hefur leitt, ár eftir ár, en enn skal talið fram eftir gildandi lögum bæði í ár og einnig næsta ár, jafnvel þótt þetta frv, verði afgreitt sem lög nú á þessu þingi. Þetta getur ekki verið nauðsynlegt, og það getur ekki verið, að hv. Alþ. ætli beinlínis, eftir að hafa tekið þessi mál til meðferðar með þessum hætti á annað borð, að láta þetta augljóslega óréttlæti halda enn áfram um tveggja ára skeið. Ég get ekkert séð því til fyrirstöðu, að þau ákvæði frv., sem varða þessi atriði, geti komið til framkvæmda strax nú í sumar og þannig sé strax lokað fyrir þetta óréttlæti. Mér finnst að þetta beri að gera, og ég segi það sem mína skoðun, að ég get ekki lagt það á nokkurn hv. alþm. að gera hv. Alþ. þá skömm að leiðrétts ekki strax það hrópandi óréttlæti, sem leiðir af ákvæðum gildandi laga, eftir að hafa viðurkennt það með þeirri breytingu sem ákvæði þessa frv. segja um. Þetta er að auki alger óþarfi, svo að ég noti ekki um það stærri orð. Annað atriði, sem auðvitað er stór galli á frv„ er það, að enn eru allt of margar smugur til þess að skjóta því, sem ætti að vera skattskylt fé og skattskyldar eignir, undan slíkum greiðslum. En það þarf miklu meiri tíma en þann sem hér er gefinn til þess að fjalla um þau atriði og ganga frá þeim betur en er í þessu frv, Því segir mér svo hugur um eins og fleirum, að svo kunni að fara að ýmsar breytingar eigi eftir að gera á þessu frv. og þá raunar á því sem lögum, býst ég við, áður en það kemur endanlega til framkvæmda. Og mér finnst að vinnubrögð af því tagi orki a. m. k. tvímælis og sér tæpast til þess fallin að auka á virðingu hv. Alþingis. Loks er svo það atriði sem við ættum að gera okkur mjög svo glögga grein fyrir. Það er nú einu sinni svo, að mikill hluti fjármuna og eigna fer svo milli manna með ýmsu móti að sleppur fram hjá skattakerfinu. Þetta vitum við öll mætavel. Það er auðvitað gott og blessað og það er auðvitað nauðsynlegt, að skattaeftirlit sé strangt og það sé virkt og það sé mikið, en jafnvel það getur ekki ráðið við þetta. Þetta er staðreynd. Það ræður ekki við þetta nema að takmörkuðu leyti, og ætti að vera eitthvað umfram það, þá getur það aðeins gerst með því móti að ganga svo inn á einkamál eða einkalíf fólks að mjög getur orkað tvímælis hvort slíkt sé æskilegt. Þegar við höfum þessar staðreyndir í huga og jafnframt auðvitað það, að það er fyrst og fremst það fólk, sem þiggur laun og fær þau upp gefin sem greiðslu, sem greiðir hin opinberu gjöld, þá ætti það að vera alger lágmarkskrafa, þegar skattalög eru endurskoðuð, að alls ekki sé gert ráð fyrir aukinni skattbyrði, það sé ekki gert ráð fyrir hækkun á þessari tekjuöflunarleið hins opinbera. Það hefði því hiklaust átt að stefna að því, að í engu launaþrepi væri um hækkun opinberra gjalda að ræða frá því sem er í gildandi lögum, og það hefði hreinlega orðið að ráðast hverju hefði munað í heildartekjuöflun ríkissjóðs. Það er ekki hægt að heimta meiri álögur eftir kerfi sem er þess eðlis að það nær aldrei til alls þess sem gjalda skal af. Menn verða nefnilega að gæta þess, að þrátt fyrir vandlega útreikninga sem fylgt hafa þessu frv. og okkur nm. hafa verið sýndir, þá þýðir þetta frv. í raun hækkun þessara gjalda hjá flestum, m. a. vegna þeirrar breytingar sem nú verður á skattlagningu hjóna. Því er það svo, að enda þótt fagna beri sérsköttun hjóna út af fyrir sig, þá er staðreyndin sú, að eftir því sem konan aflar meiri tekna hækka að öllu jöfnu skattar á því heimili. Þó hljóta menn að gera sér það ljóst, að konur munu í vaxandi mæli sækja út á vinnumarkaðinn, enda þeirra full þörf þar, og koma væntanlega til að afla enn meiri tekna en þær hafa gert hingað til. Það er því galli í sambandi við sérsköttun hjóna, að þessa skuli ekki hafa verið betur gætt í sambandi v ið álagningarhlutföllin. Það kemur fram í nál. hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, að hækka megi álagningarprósentuna á háar tekjur. Í sjálfu sér er ég honum alveg sammála um þetta, og það er raunar algert grundvallaratriði í mínum huga og hefur alltaf verið, og auðvitað gerir hv. þm. sér góða grein fyrir því, að þetta lætur afar vel í eyrum og þykir lýsa heldur góðu og göfugu hugarfari og góðu þeli til nábúans, að leggja nógu mikið á þá sem hafa miklar tekjur. Ég hygg að þetta muni hljóma alveg sérstaklega vel á þeim mánuðum sem nú fara í hönd, og ég held að sá mundi eiga lítið upp á pallborðið með þjóðinni almennt sem færi að mæla með því, að einhver skattaleg hlífð skyldi sýnd háum tekjum. Ég legg ekki slíkt til, enda hef ég alltaf fylgt því grundvallaratriði, að því meira sem menn bera úr býtum, því betur séu þeir auðvitað í stakk búnir til þess að greiða ríflegri hlut til sameiginlegra þarfa og skuli gera það. En hitt er eins og bæði hv. þm. og margir aðrir geti ekki skilið eða vilji ekki skilja, að það er heildarsjónarmiðið sem hér skiptir mestu máli, og þar er að finna réttlætið í þessum efnum. Það er þetta, hvernig til tekst með framkvæmdina á góðum ásetningi. Eins og háttar í dag eru háu tekjurnar á framtölum fyrst og fremst tekjur launafólks þrátt fyrir allt, rétt eins og allar aðrar tekjur sem til skatts koma. Auðvitað er þessi hái launamannahópur mjög svo fámennur, og hv. þm. og við öll hljótum að gera okkur grein fyrir því, að slíkar tekjur verða yfirleitt aðeins til með mjög óeðlilegum hætti, bæði óhóflegu, óæskilegu og óheilbrigðu álagi, a. m. k. til lengdar. Í þessum hópí kunna t. d. að vera fengsælir skipstjórnarmenn, og víst eru í þessum hópi ýmsir úr minni stétt, a. m. k, þeir sem þurfa að vera til taks allan sólarhringinn allan ársins hring. Það er þessi óhjákvæmilega vinnukvöð, sem skapar þessum aðilum og vafalaust einhverjum fleiri háar tekjur. Það er því auðvitað svo, að við, sem í þessum hópi erum, berum meira en aðrir, greiðum meira en aðrir, og við teljum ekkert óréttlátt að gera það. En ég sé ekki ástæðu til að það sé bætt á þetta meira en er samkv. gildandi lögum. En samkv. ákvæðum þess frv., sem hér er til umr., er alveg ljóst að álögur á okkur munu hækka nokkuð. Það er því, held ég, alveg ástæðulaust að vera að auka hlutfall þessa hóps umfram það sem ákvæði þessa frv. gera ráð fyrir, því hinir raunverulegu hátekjumenn sleppa að miklu leyti undan skattgreiðslunum, einnig samkv. ákvæðum gildandi laga, þegar öllu er á botninn hvolft, því að þótt þeim séu áætlaðar tekjur og þótt það ákvæði út af fyrir sig bitni kannske óréttlátt á einhverjum, þá kemur það þó létt niður á miklum meiri hluta þeirra sem hafa raunverulegar hátekjur, því að áætlun um laun þeirra nær ekki til nema hluta af því sem þeir hafa raunverulega handa á milli. Þetta kemur aftur inn á það, sem ég vek að áðan, hvað viðkemur framkvæmdinni og eftirliti með góðum ásetningi. Ég tel að þetta verði að liggja til grundvallar og þá það, að meðan við teljum okkur ekki geta lagt alveg niður beina skatta, þá sé þess gætt, að þeir séu ekki hækkaðir umfram það sem nú er og tekjuöfluninni þá haldið innan þessara marka að heildarfjármagni. Þetta er einnig nauðsynlegt þegar það er haft í huga að framtalið verður einnig stofn að ýmsum öðrum álögum, og þannig er jafnvel um það að ræða að visst óréttlæti geti margfaldast. Auðvitað þarf ríkissjóður mikla peninga. En hann mun alltaf finna þörf fyrir það fé sem hann kemst yfir, rétt eins og hugsanlegt er að komist yrði að þeirri niðurstöðu, að þótt eitthvað minna kæmi inn, þá mætti kannske gera flest það gagnlega, en kannske sleppa hinu, því að það er vel þekkt lögmál, að menn áætla og eyða sem næst því sem þeir hyggja að þeim muni til leggjast. Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins koma þessum aths. á framfæri. Ég legg höfuðáherslu á hið fyrst talda, að hinir augljósu vankantar gildandi skattalaga verði afnumdir nú þegar, hvað sem líður gildistöku laganna í heild. Og ég vænti þess enn, að um þetta verði fjallað í n. á milli umr. og áður en til endanlegrar afgreiðslu þessa frv. kemur.

Magnús T. Ólafsson Hæstv. forseti. Ég þakka formanni fjh.- og viðskn. hve vel hann brást við tilmælum hæstv. ráðh. og gaf mér tækifæri til að fylgjast með meðferð þessa máls á sameiginlegum fundum fjh.- og viðskn. beggja deilda. Sú nána vitneskja, sem þar fékkst, staðfesti í mínum huga þá skoðun sem ég lét í ljós við 1. umr. þessa máls, að efnislega væri, þegar á allt er litið, fengur að frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt á þskj. 600. Annað mál er að það, hvenær og hvernig þetta mál ber að og ýmislegt í aðdraganda þess, er vissulega aðfinnsluvert eins og ég kem að síðar. En hitt vil ég enga dul draga á, að ég tel frv., þegar á heildina er litið, virðingarvert átak hæstv. fjmrh. til að koma til móts við ýmsar helstu aðfinnslur við ríkjandi skattalög. Þar er þó sá galli á gjöf Njarðar að mínum dómi, að í þýðingarmiklum greinum tel ég ekki nógu ljóst á þessu stigi meðferðar málsins, að náð verði tilgangi sem ég tel í rauninni lofsverðan. Ekki fer milli mála að það, sem gert hefur gildandi skattalög óvinsæl og þannig metin af fjölda skattgreiðenda, af miklum meiri hluta skattgreiðenda, vil ég segja, að þau séu óviðunandi, er sú staðreynd, sem legið hefur fyrir og allir hafa kynnst meira eða minna úr sínu umhverfl, að í þjóðfélaginn hefur verið stór hópur skattleysingja enda þótt þeir aðilar, bæði einstaklingar og fyrirtæki, hefðu miklar og jafnvel stórmiklar tekjur. Brýnasta verkefni við endurskoðun laga um tekjuskatt og eignarskatt hefur verið að loka þeim augljósu götum sem allir hafa vitað að eru á gildandi skattalögunt. Þetta var vitað fyrir svo löngu, að ríkisstj., sem nú er að skila af sér í lok síðasta þings á kjörtímabilinu, tók það á stefnuskrá sína strax í upphafi að ráða bót á þessu með því að undirbúa ný skattalög. Það starf hefur ekki farið betur úr hendi en svo, að það er loks nú á síðustu víkum síðasta þings kjörtímabilsins að v:ð erum að fjalla um niðurstöðuna af þessu starfi. Það hefur verið rætt mjög um það, bæði þegar fyrra skattalagafrv. ríkisstj. lá fyrir á síðasta þingi og nú síðan þetta sá dagsins ljós, hversu með skyldi fara ákvæði um áætlun tekna sem vantaldar væru hjá þeim sem í rauninni eiga það undir sjálfum sér, hvaða tölur þeir setja á skattframtal sitt. Þar þarf að hvoru tveggja að gæta, að ekki sleppi þeir við skattlagningu sem vissulega hafa tekjur á við margan þann sem skatta greiðir viðstöðulaust, vegna þess að óháðrar vitneskju verður við komið til að ákvarða tekjustig hans, og að ekki sé skattur lagður með þessari áætlunarreglu á þá sem engar tekjur hafa til að standa undir slíkum skatti. Undir það skal tekið, að hér er vandratað meðalhófið. En þessi ágalli núgildandi skattkerfis er svo augljós og svo almennur og hefur slík áhrif á skattasiðferðið í landinu, viðhorf manna til gjalda til opinberra aðila, að ekki er verjandi að gera ekki úrbót á. En ég vil eindregið taka undir það, sem segir í áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. um skilning á 53. gr. frv., að í ákvæðum þeirrar greinar felist skilyrðislaus skylda skattyfirvalda að taka tillit til atriðanna sem rakin eru í greininni og hafa áhrif á launaupphæð skattþegns. Hér væri farið úr öskunni í eldinn ef með þjösnalegri framkvæmd þeirra ákvæða, sem um er að ræða, væri búið til nýtt óréttlæti í stað þess sem ég er viss um að allir, sem að málinu standa, vilja leiðrétta. Þá er það sjálfsagt atriði, að tap á rekstri er ekki frádráttarbæri frá tekjum rekstraraðila af allt annarri starfsemi, svo sem af launuðum störfum. Það ákvæði frv., sem flesta varðar og mest athygli beinist að, er tvímælalaust ákvæðið um sérsköttun hjóna. Þar hefur verið horfið frá tillögugerð í frv. í fyrra sem olli miklum úlfaþyt. Það, sem gerðist með hinni nýju reglu um sérsköttunina, er að minna er íþyngt þeim heimilum, þar sem eiginkona hefur verulegar tekjur, heldur en gerst hefði, hefði helmingaskiptareglan verið tekin upp, og ætti þetta tvímælalaust að auðvelda breytinguna frá 50% frádrættinum af atvinnutekjum eiginkonu til þess fyrirkomulags sem gerir minni greinarmun á því, hvort fyrirvinna heimilisins er ein eða þær eru tvær. Ég tel að þýðingarmesta atriðið að öllu samanlögðu, sem að því miðar að leiðrétta misrétti sem viðgengst af skattheimtu samkv. gildandi lögum séu ákvæðin um skattskyldu söluhagnaðar. Það er enginn vafi á því, að þær upphæðir, sem þar hafa sloppið undan skatti, eru langtum meiri en til að mynda þær sem menn ætla sér að ná til með áætlunarákvæðunum um einstaklinga sem hafa sjálfstæðan rekstur. Og næst þýðingarmestar eru reglurnar um fyrningar sem miðist við verðmæti á hverjum tíma. Þar er í rauninni sett rökstudd fyrningarregla í stað þess handahófs sem átt hefur sér stað með þeim margþættu fyrningarreglum sem undanfarið hafa verið í gildi. Hins vegar er það tvímælalaust vert meiri skoðunar en hér hefur verið unnt að veita málinu, hvort byggingarvísitala er að öllu samanlögðu fullnægjandi mælikvarði á verðbreytingar sem fyrningar eiga að miðast við. Byggingarvísitala er þess eðlis, að í henni er afar stór hluti af launum, svo að hún hreyfist að mjög miklu leyti eftir breytingum á launakostnaði á hverjum tíma. En launakostnaður er mjög misjafnlega stór hluti af verðmæti fyrningarlegra eigna. Niðurstaðan af notkun byggingarvísitölu sem algildrar reglu til viðmiðunar um uppfærslu fyrnanlegra verðmæta til núvirðis á hverjum tíma verður því til þess, að þær eignir, þeir hlutir, þar sem vinnukostnaðurinn er stór hluti, álíka og í byggingum, ættu að breytast að verðmæti mjög nærri réttu lagi, en aftur þær eignir, sem eru þess eðlis, að vinnukostnaður er tiltölulega lítill hluti í myndun verðmætis þeirra, þær fá hagstæðari meðferð heldur en hinir, þar sem vinnulaunakostnaðurinn er stór hluti. Það liggur ekkert fyrir um það í rauninni með dæmum, hver áhrif þessi skekkja getur haft. En þar eins og í fleiri greinum er ástæðan sú, að það hefur ekki unnist sá tími sem æskilegur hefði verið bæði til að undirbúa þetta mál í hendur þm. eins og það er nú lagt fyrir og fyrir þn. að kanna það niður í kjölinn. Ég vil sérstaklega víkja að einni af brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn., sem sé till. um að breyta fyrningarhlutfalli á vélum og tækjum og ýmiss konar lausafé, svo sem ökutækjum, úr 15% í 18%. Þarna eru vissulega í þessum flokki tæki með mjög mismunandi notkunartíma, og það er vandmeðfarið að finna tölu, sem fari nærri réttu meðaltali. Ég er þeirrar skoðunar, að með því að breyta þessari hundraðstölu úr 15 í 18% sé of í lagt, þar sé farið nær þeim tegundum tækja, sem undir liðinn heyra, sem skemmstan endingartíma hafa og því þeim ívilnað sem eiga tæki sem endast mun lengur en þessi tala gerir ráð fyrir. Sömuleiðis skortir mig satt að segja rök fyrir því, að lækkun skattprósentu lögaðila í 14. brtt. sé réttmæt, því að þótt því sé haldið fram, að þar sé um að ræða breytingu til þess að hliðstæð verði skattlagningin á lögaðila og jaðarskatturinn á einstaklinga, þá hef ég ekki komist að raun um að þar sé réttari talan, sem í brtt. felst, heldur en sú sem í frv. stendur, og ég tel að þar hljóti að hafa verið sett að athuguðu máli. En heildarmeðferð máls þessa af hálfu ríkisstj. er sannarlega aðfinnsluverð. Það er beðið fram á lokadaga síðasta þings kjörtímabilsins að bera fram frv. sem nýtur stuðnings í stjórnarflokkunum að von sé um afgreiðslu. Frv., sem lagt var fram í fyrra, var ekki athugað betur í stjórnarflokkunum en svo, að í ljós kom, að innan þeirra var enginn meiri hl. fyrir afgreiðslu þess þegar á reyndi. Afleiðing þessa fjögurra ára dráttar á að efna loforðið um ný skattalög er að þær breytingar til batnaðar, sem ég fyrir mitt leyti tel að í frv. felist, koma ekki í gagnið til þess að gera skattkerfið réttlátara fyrr en við álagningu 1980, þegar næsta kjörtímabil er nær hálfnað. Staðgreiðslukerfið, sem frv. er lagt fram um og þetta frv. til tekju- og eignarskattslaga er miðað við, er þar að auki svo snöggsoðið, að það eru engin tök talin á að taka það til athugunar, hvað þá afgreiðslu, á þessu þingi. Ég vil benda á það, að breytingarnar á þessu frv. frá frv., sem lagt var fram í fyrra, voru ekki á vitorði okkar í stjórnarandstöðunni fyrr en degi áður en frv. kom fram. Veigamiklir kaflar í þessu frv., margir hinir veigamestu, eru gersamlega endursamdir frá því sem sýnt var á síðasta þingi. Þar má nefna skattamál hjóna og fyrningarreglurnar, svo að stærstu atriðin séu nefnd. Skattlagning hjóna, eins og hún er sett upp í þessu frv., var skýrð á fundum fjh.- og viðskn. beggja d. með ítarlegum dæmum og sýnt glögglega fram á hver áhrifin yrðu miðað við reynslu af gildandi skattalögum. En þýðingarmestu atriðin um lögaðilana, um fyrirtækin, svo sem skattlagning söluhagnaðar og hinar nýju fyrningarreglur, hafa ekki verið útfærð á nokkurn hátt sem að gagni kemur, þannig að ljóst sé þeim sem um hafa fjallað hvernig þessar nýju reglur og gerbreyttu reglur koma niður, hvort þar sé náð þeim tilgangi sem lýst er yfir t. a. m. með hinum nýju fyrningarreglum, að skattstaða fyrirtækja fari að verulegu leyti eftir stundarstöðu þeirra, að þeir, sem hafa undir höndum og hafa í sínum rekstri eigið fé að öllu eða mestu leyti, séu léttar skattaðir af hagnaði, sérstaklega söluhagnaði, heldur en þeir sem hafa fyrst og fremst eða eingöngu undir höndum lánsfé. Þetta er mjög holl regla og ætti að hafa æskilegar afleiðingar fyrir viðskiptlíf. En því miður hefur ekki unnist tími til að gera þann tímafreka samanburð sem vissulega þarf til þess að sýna, hver munurinn yrði á framkvæmdinni eftir þessu frv., ef það verður að lögum, miðað við gildandi reglur. Ég tel þetta bera þess ljósan vott, að þær niðurstöður, sem liggja fyrir í þessu frv., hafi orðið svo seint til hjá hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkunum að það hafi hreinlega ekki unnist tími til nauðsynlegrar undirbúningsvinnu til að ganga frá skýringarefni og dæmum sem dygðu til þess að leiða mönnum fyrir sjónir hvernig þessi ákvæði koma út í reynd. Meiri hl. fjh.- og viðskn. vísar til þess, að unnt sé að reikna þessa hluti út með nákvæmni áður en frv., ef að lögum verður, tekur gildi. Þetta sýnir að mínum dómi að það, sem fyrir hæstv. ríkisstj. vakir og þeim meiri hl., sem hana styður, er í rauninni að koma nafninu á setningu nýrra skattalaga, enda þótt að sumu leyti sé enginn botn fundinn sem óyggjandi sé í þýðingarmiklum efnisatriðum þess máls sem við erum að fjalla um. Það er rennt blint í sjóinn með sum afdrifaríkustu ákvæði þess lagafrv. sem fyrir liggur, sérstaklega hvað varðar skattlagningu lögaðila og meðferð sölugróða. Í mínum augum eru ákvæðin um skattlagningu einstaklinga ljós og í heild til bóta miðað við þau lög sem nú gilda. Aftur á móti eru önnur atriði sem ekki hafa verið upplýst á fullnægjandi hátt að mínum dómi, og því tel ég að stjórnarflokkarnir verði að hafa veg og vanda af að ráða þeim til lykta. Ég get stutt ýmis ákvæði þessa frv. eindregið, en á málinu í heild get ég ekki tekið ábyrgð með atkv. mínu.



Virðulegi forseti. Það er við hæfi að þm. tjái sig eitthvað um jafnviðamikið mál og hér er til umr. Ég vil þó segja það strax í byrjun, að það er ekki rétt þegar stjórnarandstæðingar eru að deila á hæstv. fjmrh. fyrir það, að hér sé siðbúið mál á ferðinni. Við minnumst þess, að þetta sama mál var lagt fyrir síðasta þing og fékk þar töluverðar umræður og var síðan sent til umsagnar fjölda aðila, þannig að hv. alþm. máttu búast við því, að þetta frv. yrði lagt fram á yfirstandandi þingi með þeim hætti sem gert hefur verið. Það er að sjálfsögðu svo með þetta mál, að menn eru aldrei á eitt sáttir um öll ákvæði skattalaga, og er svo með mig. En ég vil þó segja það, að í meginatriðum finnst mér þetta frv, til l. um tekjuskatt og eignarskatt stefna í rétta átt, og er því þakkarvert að hæstv. fjmrh. hefur staðið við þau fyrirheit að leggja fram frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt sem felur í sér jafnveigamiklar breytingar til hins betra og mörg ákvæði frv. bera með sér. Þá finnst mér einnig ástæða til þess að þakka hv. formanni fjh.- og viðskn. sem hefur leitt þetta mál áfram með mikilli sæmd, bæði innan n. og hér í d., og væri betur að fleiri þm. og mætir tækju bann sér til fyrirmyndar um vinnubrögð. En ástæðan fyrir því, að ég stend hér upp, er sem sagt sú, að þótt ég sé stuðningsmaður frv. í heild og fylgjandi þeirri meginstefnu sem birtist í frv., þá eru örfá atriði sem ég vildi gera hér að umtalsefni og jafnframt leyfa mér að koma fram með ákveðnar brtt. sem eru að vísu nokkuð síðbúnar. Þar er fyrst til að taka það sem segir í frv. um söluhagnað af íbúðarhúsnæði, 16. gr. Í 2. málsl. 1. mgr. segir, með leyfi forseta: „Ákvæði þessarar greinar gilda aðeins um sölu íbúðarhúsnæðis, sem eru í eigu manna og aðeins að því marki sem heildarrúmmál íbúðarhúsnæðis seljanda fer ekki fram úr 750 m2 á söludegi ef um einstakling er að ræða, en 1500 m3 ef hjón, sbr. 63. gr., eiga í hlut.“ Í brtt. frá meiri hl. fjh.- og viðskn., 3. tölul., segir við 16. gr.: „Í stað „750 m3 og 1:500m3“ í 1. og 5. mgr. gr. komi: 600 m3 og 1200 m3.“ Mér er það óskiljanlegt, hvers vegna verið er að þrengja þau mörk sem gert er ráð fyrir í upprunalega frv., og ég er þess vegna 2. móti þessum tölul. í brtt, meiri hl. fjh.- og viðskn. og mun því greiða atkv. gegn þessum tölul. og legg áherslu á það, að greinin í sínu upprunalega formi verði samþykkt, þó ég verði að segja það, að mér finnst hún ekki að öllu leyti góð og langt frá því að vera nægjanleg. En það er annað atriði í þessari 16. gr. sem hv. þm. hafa e. t. v. ekki tekið eftir, og kannske er það svo, að þeir meti það þannig að það skipti engu máli. En 3. málsl. 1. mgr. 16. gr. segir: „Stærðarmörk þau, sem gilda fyrir hjón, gilda einnig um sölu eftirlifandi maka á íbúðarhúsnæði sem var í eigu hjónanna, enda fari salan fram innan þriggja ára frá andláti þess skammlífara.“ Mér finnst mjög óeðlilegt að setja þessi tímamörk inn í frv., vegna þess m. a. að ástæður geta verið mjög margbreytilegar við fráfall maka, þannig að kringumstæður leyfi það ekki, að sú breyting verði á högum sem hér er gert ráð fyrir, þ. e. að maki skuli selja sína eign innan þriggja ára ef hann vill njóta þeirra ákvæða sem greinin gerir ráð fyrir samkv. 2. málslið. Mér finnst að það eigi að vera frjálst, það eigi ekki að ýta á eða knýja á um það, að maki skuli selja íbúð sem er innan þeirra marka sem hjónum er leyft, sem er samkv. frv. 1500 m3. En það getur vel verið, eins og ég sagði áðan, að sumum finnist þetta aukaatriði. Það er kannske vegna þess, að fæstir, sem hér eru á hv. þingi, hafa lifað það að standa frammi fyrir þessu. En það er nú svo, að mikill fjöldi manns býr nú við þetta, að búa í húsnæði sem þessi mörk ná til, og það hendir okkur flest örugglega fyrr eða síðar að standa frammi fyrir sama vandamáli. Ég er þess vegna með brtt., skriflega brtt., sem er seint fram komin, varðandi þetta atriði, sem ég verð að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða um í sambandi við afgreiðslu, en brtt. er svo hljóðandi: „Við 16. gr. 3. málsl. 1. mgr. orðist svo: Stærðarmörk þau, sem sem gilda fyrir hjón, gilda einnig um sölu eftirlifandi maka á íbúðarhúsnæði sem var í eigu hjónanna.“ Það er sem sagt numið á brott þar sem gert er ráð fyrir því, að sala skuli fara fram innan þriggja ára frá andláti þess skammlífara. Um 59. gr., sem lýtur að ákvörðun launa við eigin atvinnurekstur, vil ég segja það, að á þessari grein hefur að vísu orðið veigamikil breyting frá því frv. sem var lagt fram á síðasta þingi. Það er mun ákveðnara varðandi það, með hvaða hætti skattstjórar skuli ákveða tekjur, og þar er gert ráð fyrir ákveðnum viðmiðunarreglum, þar sem á að gæta aðstöðu viðkomandi aðila, aldurs hans, heilsu, starfstíma, umfangs starfsins o. s. frv., og er þetta allt ágætt og góðra gjalda vert. En ég verð að segja það, eins og hv. þm. Ólafur Óskarsson sagði hér fyrr í sinni ræðu, að heldur finnst mér það ógeðfellt, að áætlunarákvæði í þessum efnum skuli eiga að vera í skattalögunum. Ég leyfi mér að minna á það, að á sínum tíma var það ákvæði í gömlu útsvarslögunum, að unnt væri að leggja á eftir efnum og ástæðum, og ef ég man rétt, þá var það eitt af aðalstefnuskráratriðum fyrstu viðreisnarstjórnar að nema þetta brott úr útsvarslögunum, að hægt væri að leggja á menn útsvar eftir efnum og ástæðum. Það var strax stórt spor í áttina þegar þetta var numið úr útsvarslögunum. Hér er þetta ákvæði að vissu leyti afturgengið, en þó í annarri mynd. Þó ég sé ekki gamall að árum, þá minnist ég þess, hvernig þetta ákvæði í gömlu útsvarslögunum var notað af óprúttnum stjórnmálamönnum á sínum tíma til þess að reyna að klekkja á sjálfstæðum atvinnurekendum í ákveðnum byggðarlögum, og skal ég ekki tilgreina þau nánar hér, en hæstv. fjmrh. veit örugglega við hvaða byggðarlag ég á, það er ekki langt hér frá. Þá voru þessar nefndir svo til einhliða í höndum rauðliða og þeir notuðu þessi ákvæði óspart til þess að reyna að klekkja á sjálfstæðum atvinnurekendum í því byggðarlagi sem ég er nú að vitna til. Auk þess kom það fyrir og voru þess dæmi, að þetta - að leggja á eftir efnum og ástæðum - væri notað gegn einstaklingum af hálfu þeirra manna, sem sátu í þessum n., til þess m. a. að gera þessu fólki erfiðara um vík. Þess vegna var það réttlætismál á sínum tíma og sjálfsagt að nema það úr útsvarslögunum. Ég hef ekki trú á þessari leið. Þeir, sem eru aðalhöfundar þessa skattalagafrv., hafa gert sér grein fyrir því eins og við allir, að það er auðvitað nauðsynlegt að gera einhverjar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að menn geti vikið sér undan því að greiða skatta og skyldur, en að því hafa því miður verið allt of mikil brögð og auðvitað nauðsynlegt að sporna við því með einhverjum hætti. Í mínum huga var um tvær meginleiðir að ræða í þeim efnum. Það var í fyrsta lagi um þá leið að ræða að herða allt skatteftirlit, setja strangari viðurlög og koma á öflugra eftirliti um það að menn teldu fram. Það eru dæmi þess frá nágrannaríkjum okkar, ég nefni t. d. Bandaríkin, að ef það kemur í ljós að einhverjir, hvort sem það eru fyrirtæki eða einstaklingar, virðast lifa um efni fram eða alla vega hafa meira umleikis en skattaframtöl gefa tilefni til, þá er þar í landi skattalögregla sem getur gengið inn í viðkomandi fyrirtæki og framkvæmt mjög stranga skattrannsókn, jafnvel eins og um sakarannsókn væri að ræða, án þess að sakir væru beint sannaðar, en ef líkur væru til að þar væri um skattsvik að ræða. Hið sama gildir um einstaklinga. Í því ríki hefur sú leið verið valin að nota frekar stranga skattalögreglu, sem hefur mjög mikið frelsi varðandi allt sitt rannsóknasvið, heldur en fara inn á þá leið sem hér er gert, sem er hin leiðin, þ. e. að fara áætlunar- og ákvæðisleiðina.  Það er sem sagt greinilegt, að menn hafa ekki trú á því, að það að fara hina hertu skattaeftirlitsleið henti þótt það sé nú gert í öðrum ríkjum. En ég ætla ekki að fjölyrða frekar um það. Ég hef ekki trú á þessari leið. Það er framkvæmd hennar sem ræður náttúrlega úrslitum um það, hvernig hún reynist, og ég verð að segja það, þó að ég treysti mörgum embættismönnum, að ég treysti ekki öllum embættismönnum og ég treysti því ekki, að einhverjir embættismenn kunni ekki í framtíðinni að falla fyrir freistingunni og reyna að misnota það vald sem þetta ákvæði leggur þeim í hendur. Ég mun því greiða atkv. gegn þessari grein. En því miður er ég ekki undir það búinn að vera með í minni brtt. leið sem lyti að því, að inn í skattafrv. kæmi ákvæði um strangara skatteftirlit og þá betri möguleika fyrir skattalögreglu að fjalla um það. Þá er það varðandi 67. gr. sem sumir þm. hafa fjallað hér um í ítarlegu máli. Það er sú grein sem fjallar um skattstíga manna. Ég er satt að segja ekki alveg ánægður með þá skattprósentu sem gert er ráð fyrir í þessari grein, en í 2. mgr. segir, að af fyrstu 2 millj. kr. af tekjuskattsstofni skuli reiknast 18%, af næstu 2 millj. kr. af tekjuskattsstofni skuli reiknast 26%, en af tekjuskattsstofni yfir 4 millj. skuli reiknast 34%. Fljótt á lítið finnst mér ekki stefnt í rétta átt með þessum prósentutölum. Ég tel að þær prósentur, sem hefðu átt að vera hér, ættu að vera lægri, til þess að lág- og meðaltekjur færu enn betur út úr þessu frv. heldur en þær raunverulega gera. Ég viðurkenni það, að þessar prósentur eru í stórum dráttum til hóta fyrir bæði lágar tekjur og meðaltekjur, þannig að hér er um matsatriði að ræða. Ég hef talið, að það ætti að lækka þessar prósentur við álagningu enn frekar, og leyfi mér að gera till. til breytingar varðandi prósenturnar, þannig, við 67. gr., að í stað 18, 26 og 34% í 2. mgr. komi: 16%, 24% og 36%, þ. e. a. s. 18% lækki niður í 16%, 26% niður í 24%, en hins vegar hækki 39%, sem eru á háu tekjunum, upp í 36%. Því er ekki að leyna, að þessi till. mín felur í sér ákveðinn tekjumissi fyrir ríkissjóð. En að sjálfsögðu yrðu fjvn. og hv. Alþ. að taka tillit til þess, ef þessi brtt. mín yrði samþykkt, við gerð fjárl. þegar þar að kemur. Æskilegast væri að í reynd yrðu áhrif þessara breytinga, ef brtt. mín yrði samþ., þau, að samdráttur yrði í ríkisumsvifum sem næmi þessum tekjumissi hjá ríkissjóði. Nú kunna sumir að segja að þetta sé erfitt, jafnvel útilokað. En ég vil fullyrða að það sé framkvæmanlegt, og þá skulum við setja okkur dálítið í stöðu þeirra sem bera ábyrgð t. d. á atvinnurekstri úti í atvinnulífinu. Er nokkur munur á því að gera kröfur til hins opinbera um það, að þar eigi sér stað ákveðinn samdráttur sem nemi 2–4 milljörðum. Það er ekki meira en sem nemur 2–3% ef miðað er við útgjöld á fjárl. 1978. Það er minna en sá sparnaður nemur hjá atvinnurekstrinum, ef maður miðar við þær kröfur sem nú eru gerðar af hálfu stjórnvalda, banka og lánastofnana til þessara aðila í sambandi við hagræðingu í rekstri og þess háttar. Það er alkunna og það þekkja allir, sem eitthvað koma nálægt atvinnurekstri, að þær kröfur, sem eru gerðar til atvinnurekstrar í dag á Íslandi um aukinn sparnað, nema miklu hærri prósentum raunverulega heldur en þessum 2–3% sem ég áætla að það hefði í för með sér ef till. mínar um lækkun skattprósentu samkv. 67. gr. væru samþykktar. Satt að segja finnst mér tími til kominn að hv. Alþ. hætti að móta skattheimtu sína út frá því sjónarmiði, að ríkið þurfi fyrst og fremst að fá sitt, óháð því og án tillits til þess, hvert er greiðsluþol skattgreiðenda, bæði fyrirtækja og einstaklinga. Í stað þess finnst mér tími til kominn og full ástæða til að hv. alþm. spyrji sjálfa sig: Hvað þolir gjaldstofninn? Hvað þola skattgreiðendur? Hvað þolir atvinnureksturinn? Og hvað þola einstaklingar? Á þingi 1974–1975 flutti ég ræðu í sambandi við þáttill. þar sem ég gerði till. um að ríkisstj. kannaði hvort hægt væri að breyta fjárlagaári. Í þeirri ræðu minni gat ég þess, að heildarskattheimta hins opinbera, þ. e. a. s. ríkis og sveitarfélaga, væri komin í um það bil 42–45%. Ég geri ráð fyrir því, að hún sé komin yfir 50% núna, og með tekjutilfærslum gæti ég ímyndað mér að hún sé komin upp í ca. 60%. En með tekjutilfærslum er átt við það sem fer í gegnum tryggingakerfið, óháð því sem er í fjárl, og utan við fjárl. Í vestrænum ríkjum er það metið þannig, að þegar skattheimta og tekjutilfærsla hins opinbera er komin yfir 50% þá sé að skapast hættulegt ástand í viðkomandi þjóðfélögum, þá sé byrðin orðin of mikil á þeim stofnum sem standa raunverulega undir opinberu kjörunum, þ. e. a. s. atvinnulífinu. Ég vek máls á þessu atriði hér í tengslum við þetta atriði til þess að undirstrika þörfina á því að lækka skattprósentuna samkv. 67. gr. Ég er ekki með brtt. við fleiri gr., en það hefði e. t. v. verið full ástæða til þess að fjalla hér um fleiri greinar á þessu stigi. En eins og fram hefur komið ætti að vera nægilegt svigrúm til þess að fjalla um það á þingi í haust eða næsta þingi komi fram einhverjir ákveðnir meinbugir í sambandi við ákveðnar greinar, sem fljótt á lítið koma ekki í ljós, en vitað er að kynnu að leynast í frv. Þá geri ég ráð fyrir að þing, sem þá situr, muni gera þær leiðréttingar og breytingar sem þörf krefur. Í því sambandi væri e. t. v. rétt að vekja athygli á því, að í frv. eru ákveðin ákvæði sem varða hlutafélög og skatt af arði sem án nokkurs vafa þarf að taka til gaumgæfilegrar athugunar. Það er í 31. gr., 1. tölul. og 8. og 9. tölul., og vil ég vekja athygli á því við þessa umr. Ég vil, virðulegi forseti, leyfa mér að leggja hér fram skriflega till., eins og ég hef kynnt. Till. er seint fram komin og ég vil leyfa mér að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða um tillöguna.



Herra forseti. Það er fjarri mér að fara út í það að ræða þetta frv. í heild, enda styð ég það í megindráttum og tel ekki ástæðu til að fjölyrða um það nema í einstökum atriðum. Sá er þó háttur minn, þegar ég er í þeirri aðstöðu að vera stuðningsmaður ríkisstj. sem með völd fer á hv. Alþ., að láta þess getið í umr. ef ég get ekki fallist á einstakar greinar eða einstaka þætti í þeim frv. sem hún ber fram. Ég vil segja það strax, að ég hef orðið fyrir verulegum vonbrigðum með það, að í þeirri endurbættu útgáfu af frv. til skattalaga, sem hér liggur fyrir, skuli sú grein, sem nú er 59. gr., vera efnislega að mestu óbreytt. þessari grein er ég andvígur og tel að hún geti leitt af sér ranglæti sem stangast á við mínar grundvallarhugsjónir. Ég vil í þessu efni taka undir og þakka ræðu hv. 4. þm. Norðurl. v., Ólafs Óskarssonar, áðan og einnig það er fram kom í ræðu hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar um þetta efni hér síðast. Í þessari grein er, eins og fram hefur komið, ákvæði þess efnis, að skattstjórar skuli reikna tekjur þeim mönnum, sem starfa að eigin atvinnurekstri og eigi hafa talið sér tekjur af þessu starfi til samræmis við það sem verið hefði ef þeir hefðu unnið starfið hjá öðrum óskyldum aðila, - þá skuli þeim reiknaðar tekjur til samræmis við það, að þeir hefðu unnið hjá öðrum. Inn í greinina hafa komið nokkrir fyrirvarar sem eru e, t. v. til einhverra bóta, en þó þannig að það er ekki hægt að festa á þeim hendur að neinu marki eða sjá til hvers þeir muni leiða. Þar segir m. a., að skattstjóri skuli ákveða tekjur þessar með hliðsjón af viðmiðunarreglum, og skal þá gætt aðstöðu viðkomandi aðila, aldurs hans, heilsu og starfstíma, umfangs starfsins og annarra atriða er máli skipta. Þetta er góðra gjalda vert. En það er ekki unnt að sjá fyrir fram hvernig framkvæmd slíkra viðmiðunarreglna verður. Enn segir, að viðmiðunarreglur þeirra, er landbúnað stunda, skuli miðast við launaþátt í verðlagsgrundvelli landbúnaðarvara að teknu tilliti til aðstæðna hverju sinni, þá á m. til afurðaverðs, árferðis og annarra atriða er máli skipta. Ég tel að þessi ákvæði, sem þarna eru í 59. gr., taki fyrst og fremst til þeirra, sem stunda smáatvinnurekstur, og taki lítt til stærri atvinnurekstrar, enda eingöngu stefnt að því að ná til einkaatvinnurekenda.. Þetta veldur því, að þeir aðilar, sem að þessu starfa og minnst bera úr býtum, eiga mest á hættu. Þeir, sem reka sín fyrirtæki með litlum eða engum hagnaði, gefa lítið af sér í hlut eigandans, en vilja samt vinna að þeim atvinnurekstri til þess að vera sjálfstæðir og starfa að framleiðslu eða þjónustu í þágu annarra með þeim hætti, þeir eiga á hættu að vera hundeltir af skattyfirvöldum og þeim reiknaðar tekjur til skatts sem erfitt er að sjá fyrir hvað verða miklar. Með þessum hætti er mikil hætta á því, að mörg slík smáfyrirtæki neyddust til þess að leggja upp laupana og mikil hætta eða nærri því vissa fyrir því, að einstaklingar mundu fráfælast að stofna til nýrra fyrirtækja, því að mér er nokkur spurn, hvaða smáfyrirtæki það eru í atvinnurekstri hér á landi í dag sem geta skilað arði fyrstu árin. Ég hygg að þau séu næsta fá. Og það segir sig sjálft, hve erfitt það verður, ef það bætist við að skattalagaákvæði eru þannig úr garði gerð, að þeim mönnum, sem vildu samt sem áður freista þess að koma á fót slíkum fyrirtækjum og reka þau, væru reiknaðar tekjur og skattlagðir hvernig svo sem reksturinn gengur. Þetta er algerlega andstætt mínum hugmyndum og ég get ekki fylgt slíkum ákvæðum. Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason fagnaði mjög þessum ákvæðum í ræðu sinni áðan og hrósaði sér og Alþfl. fyrir að hafa hreyft þessum hugmyndum á hv. Alþ. Hann sagði: Við Alþfl.-menn eigum heiðurinn af því, að þetta er komið inn í frv. hæstv. ríkisstj. Hann taldi að þarna hefði Alþfl. barist fyrir réttum og góðum málstað og væri sýnilega á leið með að sigra í þeirri góðu baráttu. Hann taldi enn fremur að það væri til hróss fyrir hæstv. fjmrh. að hafa tekið þessi ákvæði um þetta efni inn í það frv. sem hér liggur fyrir. Ég get sagt það út af þessum orðum hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar, að það þarf í sjálfu sér engum að koma á óvart þó að hann telji að þetta séu góð og gild ákvæði, hann telji þetta til hróss fyrir Alþfl., vegna þess að þessi hv. þm. og sjálfsagt að verulegu leyti hans flokkur hafa ekki reynst málsvarar þeirra einstaklinga í þessu þjóðfélagi sem smæstir eru á sviði atvinnurekstrar. Það hafa verið flokksmenn annarra flokka sem hingað til hafa staðið vörð um þessa aðila í þjóðfélaginu. Því miður virðist vera brostinn flótti í það lið, og ég get ekki tekið undir það, að það sé til hróss fyrir hæstv. fjmrh. að hafa gengið í lið með þeim sem vilja koma þessum skattalagaákvæðum fram. Þessi skattalagaákvæði fela það í sér, að allir landsmenn skuli skattlagðir sem launþegar án tillits til þess, hvaða stöðu þeir bera að öðru leyti, og án tillits til þess, hvort atvinnurekstur einkaaðila, smáfyrirtæki, skilar arði eða ekki, og jafnvel þótt það sé óyggjandi sannað með bókhaldi, að fyrirtækið sé rekið með halla. Það var vitnað til þess áðan af hv. þm. Ólafi Óskarssyni, að þetta ákvæði í frv. hefði verið skýrt með því m. a., að það væri gert til þess að allir væru jafnir fyrir lögunum. Ég tek undir það með hv. þm., að þetta sýnist mér í hæsta máta vafasamt og ganga jafnvel í þveröfuga átt. Ef það ætti með svona ákvæðum að gera alla jafna fyrir lögunum, þá ætti vitaskuld einnig að vera ákvæði í þessu frv. þess efnis, að þá skyldi reikna öllum launþegum tekjur til samræmis við eitthvað ákveðið mark, hvort sem þeir hefðu unnið eða unnið ekki. Þá væru allir gerðir jafnir fyrir lögunum, bæði eiginlegir launþegar og smáatvinnurekendur sem eftir þessu frv.-ákvæði eiga að undirgangast slíkar reglur. Þetta væri auðvitað ranglæti og ekki mælti ég með því, að það verði tekið upp. En það væri samræmi í slíku ranglæti, en það er ekki með þessum ákvæðum verið að gera menn jafna fyrir lögunum. Nú er það svo og það skal viðurkennt, að ýmsir einstaklingar. sem starfa að sjálfstæðum rekstri, munu hafa komist í þær álnir að tekjur þeirra séu ekki réttlátlega metnar til skatts. En það er ekki að finna í þessari frvgr. eða aths. við hana né heldur gat ég heyrt það í framsöguræðu hv. þm. Ólafs G. Einarssonar, frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., að það yrði tekið nokkurt tillit til þess, hverjir væru lífshættir þeirra manna sem þessi ákvæði væru lálin ná yfir. Væri þó nær að undirgangast slíkt, ef fyrirvari væri um að t. d. sveitarstjórnir eða umboðsmenn skattstjóra gætu gefið upplýsingar um, að lífshættir þeirra atvinnurekenda, sem gætu fallið undir þessa grein, væru með óeðlilegum hætti miðað við þær tekjur sem þeir telja fram, og þá skyldi slíkum ákvæðum beitt. Það væri miklu nær. Enn fremur tel ég að strax væri tekið skref nokkuð í rétta átt ef ákvæði þessa efnis giltu ekki allmörg fyrstu ár sem slíkur atvinnurekstur væri rekinn, því eins og ég sagði áður: hver treystir sér til þess á Íslandi í dag að stofna fyrirtæki og láta það skila arði fyrstu árin þannig að það gæti orðið stofn til skattlagningar? Mér þætti gaman að sjá hv. þm. Gylfa Þ. Gíslason eða aðra þá hv. þm., sem hafa fagnað því ákvæði frv, sem er að finna í 59. gr. þess, sýna landsmönnum að þeir væru færir um að setja á stofn einkarekstur sem fyrstu árin skilaði hagnaði þannig að réttmætt væri til skattlagningar. Engin slík ákvæði er að finna í aths. með frv, eða í þeim aths., sem hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. lét falla í ræðu sinni í dag, og ég fæ ekki séð að þeir fyrirvarar, sem er þó að finna í frvgr., séu marktækir og á engan hátt hægt að átta sig á því, hvernig þeir muni verka í framkvæmd. Mun sönnu nær að þar sé allt í hinni mestu óvissu. Nú hefur hér verið vitnað til þess, að ríkisskattstjóri skuli birta viðmiðunarreglur til skattstjóra um framkvæmd þessa ákvæðis. Hér var í dag vitnað til slíkra viðmiðunarreglna sem gilda skyldu fyrir gjaldárið 1978 sem samanburður um það, hvernig með slík mál yrði farið. Þær viðmiðunarreglur voru næsta hlálegar og gefa ekki góð fyrirheit um hvernig með mundi farið, þegar kæmi til kasta Teits og Siggu. Ég vil leyfa mér að rifja þessar reglur upp, þó að það hafi verið gert hér í dag. Þar er í fyrsta lagi gert ráð fyrir að læknar og lögfræðingar og aðrir, sem vinna störf sem háskólamenntun þarf til, svo og löggiltir endurskoðendur, hafi heilsárslaun 3 millj. 405 þús. kr., kaupmenn og framkvæmdastjórar 2 millj. 140 þús., iðnaðarmenn, hljómlistarmenn, matreiðslumenn og þjónar heilsárslaun 2 millj. 180 þús. kr., kr., ófaglærðir menn og þeir sem vinna að fiskverkun 2 millj. kr., bifreiðastjórar, heilsárslaun 1 millj. 210 þús. kr., bændur 2 373 900 kr. Svo eru nokkur fleiri ákvæði, þ. á. m. ef gengið sé út frá því að þeir, sem taldir eru upp í stafliðum b, c og d, þ. e. kaupmenn, iðnaðarmenn, ófaglærðir o. s. frv., hafi í þjónustu sinni eigi færri en 3 menn, og sé það ekki, þá megi lækka þessar tölur allt niður í 70%. Nú er dálítið forvitnilegt að sjá hvernig þessar viðmiðunartölur koma heim við tekjur þessara starfshópa á árinn 1976, en þær er að finna í októberhefti Hagtíðinda frá Hagstofu Íslands. Það eru að vísu ekki nákvæmlega allir þessir starfshópar, en það gefur þó bendingar um þvílíkt samræmi hér er um að ræða. Árið 1976 voru brúttótekjur t. d. lækna og tannlækna 4 millj. 829 þús., í viðmiðunarreglum ríkisskattstjóra fyrir árið 1978 var gert ráð fyrir 3 millj. 405 þús. Bifreiðastjórar, brúttótekjur 1976 2 millj. 184 þús., í viðmiðunarreglum skattstjóra 1210 þús. eða gert ráð fyrir nærri helmingi lægri tekjum 1978 en 1976. Forstjórar eru með 3 millj. 8 þús. kr. tekjur 1976, en í viðmiðunarreglum 2 millj. 140 þús., faglærðir iðnaðarmenn og þess háttar með tekjur 1976 2 millj. 430 þús., í viðmiðunarreglum fyrir 1978 2 millj. og bændur, brúttótekjur 1976 1558 þús., en í viðmiðunarreglum 2 millj. 373 þús. Þarna kemur það fram, að í viðmiðunarreglum eru það aðeins bændur sem eiga að sæta því að vera reiknaðar hærri og það verulega hærri, nálega 50% hærri tekjur heldur en tekjur þeirra voru 1976. Allir aðrir starfshópar, sem hér eru taldir upp, eru miklu lægri í viðmiðunarreglum 1978 heldur en tekjur þeirra voru 1976. Þetta er ég ekki að tala um neitt sérstaklega vegna þess að hér eiga bændur í hlut, heldur vegna hins, að þetta sýnir þegar í stað að viðmiðunarreglur af þessu tagi eru markleysa og hrein vitleysa og ekki til þess lagaðar að auka traust á því, hvernig fer um framkvæmd slíkra mála þegar til kastanna kemur. Ég hef hér gert grein fyrir því, að ég er þessari grein frv. andvígur. Ég endurtek að hún stangast á við mínar réttlætishugmyndir mínar grundvallarskoðanir um það, hvað sé rétt í álagningu opinberra gjalda, að það geti aldrei verið rétt að leggja skatt á tekjur sem ekki eru til. Fyrir nokkrum árum var fundið upp á því við breytingu á skattalögum að borga fólki skatt fyrir það að borga ekki skatt, eins og hv. fyrrv. þm. Björn Pálsson orðaði það. Það var í mínum augum einnig vitleysa. En það er þó hálfu verra og það er fyrst og fremst ranglæti að heimta skatta af fólki fyrir tekjur sem það hefur ekki. Og ég hygg að það verði ýmsum þeim, sem er smælingi á þessum vettvangi, erfið spor að eiga allt undir náð og miskunn skattyfirvalda, hversu háar tekjur þeim verði reiknaðar og hvort og hversu mikinn skatt þeir skuli af slíkum tekjum greiða. Ég vænti þess, að það finnist fleiri í þessari hv. d. en við hér, sem höfum látið þessar skoðanir í ljós, sem eru svipaðrar skoðunar. Ég skal svo ekki lengja þetta. Það mætti lengi um þetta tala, en ég skal ekki tefja tímann lengur. Ég mun greiða atkv. gegn þessari grein frv., og ég tel að það kynni að vera ástæða til þess að freista þess milli umr., ef þessi grein verður ekki felld við þessa umr., að koma fram á henni breytingum sem gætu fært hana til réttari áttar. Ella mun þess verða freistað áður en þessi lög koma til fullra framkvæmda, að fá þar breytt um til betri vegar.

Frsm. meiri hl. (Ólafur G. Einarsson) : Hæstv. forseti. Það eru örfá atriði sem mig langar til að koma inn á í tiletni af þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar um þetta mál. Það má segja að frv. hafi yfirleitt verið vel tekið af þeim hv. þm. sem hér hafa talað. Einstaka atriði eru þó að sjálfsögðu ágreiningsmál, en helst sýnist mér þó fundið að vinnubrögðum. Það er gert nokkuð mikið úr því, að of skammur tími hafi verið til stefnu. Jafnframt er talað um að ríkisstj. hafi ekkert gert í þessu máli í 4 ár. Um þetta vil ég aðeins segja það, að þegar á árinu 1972 skipaði hæstv. fjmrh. ýmsar vinnunefndir til þess að vinna að endurskoðun skattalaga, og má segja að það hafi verið unnið að undirbúningi þessa máls alveg samfellt síðan snemma á árinu 1972. Ég get ekki heldur fallist á að það hafi verið mjög skammur tími til meðferðar þessa máls, þótt ekki sé langur tími síðan þetta frv. var lagt fyrir þingið. Eins og ég sagði í ræðu minni í dag er vinnan við þetta frv. hér í þinginu beint framhald af þeirri vinnu sem innt var af hendi á síðasta þingi vegna frv., sem þá var til meðferðar. Í ræðu hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar kom líka fram, að afgreiðslan væri ekki sem skyldi í fjh.- og viðskn., engar umsagnir lægju fyrir um þetta frv., og þá lagði þm. áherslu á að hér væri um allt annað frv. að ræða heldur en umsagnir komu um í fyrra. Það er vissulega rétt, að hér er um allt annað frv. að ræða heldur en var til meðferðar í þinginu í fyrra, en umsagnir komu um það eins og hefur greinilega komið fram, þá er þetta frv., sem nú er til meðferðar, samið með hliðsjón af þeim aths. sem fram komu, bæði innan þings og utan. Þess vegna var engin ástæða til að senda þetta frv. til umsagnar nú. Þá er talað um að engin aðkallandi nauðsyn sé að samþykkja þetta frv. núna, það megi eins bíða til haustsins vegna gildistökuákvæðanna. Ég bendi á í því sambandi, að nú er snúið við af þeirri braut, sem ætíð hefur verið gengin í sambandi við breytingu skattalaga, að þau hafa ævinlega haft afturvirk áhrif. Nú á að breyta til, sem hefði átt að vera búið að gera fyrir lifandi löngu, því að breytingar á skattalögum eiga ekki að hafa afturvirk áhrif og svo verður ekki með þetta frv. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson ræddi allmikið um ákvæði frv. um söluhagnað og fyrningar. Hann taldi að fyrningarreglurnar hefðu verið rúmar og í mörgum tilfellum umfram þörf í gildandi lögum. Við höfum búið við þær í langan tíma. Það er að vísu ekki svo langur tími, því að núgildandi skattalög voru sett af vinstri stjórninni árið 1972 og mun hv. þm. Lúðvík Jósepsson hafa haft nokkur áhrif á þær fyrningarreglur sem nú eru í gildi og honum þykja nokkuð rúmar. Hann taldi að stefna hefði átt að lækkun fyrninga almennt. En einhvern veginn fannst mér að hann fyndi þó að því, að um minni fyrningar yrði að ræða hjá sumum aðilum, og nefndi þar sérstaklega þá sem eiga skip. Það er rétt hjá hv. þm., að það eru minni fyrningar, a. m. k. fyrstu árin eftir að skipakaup hafa átt sér stað. En það, sem verið er að gera í sambandi við fyrningarákvæðin í þessu frv., er fyrst og fremst að það er verið að gera fyrningarreglurnar rökréttari en þær eru í gildandi lögum. En það er rétt hjá hv. þm., að það hefur ekki verið hægt að gefa óyggjandi svör við því, hver áhrifin verða á skattlagningu einstakra fyrirtækja af þessum breyttu reglum, og á það verðum við að hætta, ef við viljum á annað borð gera reglurnar rökréttar. Og það er það sem við erum að gera. Um söluhagnaðinn vil ég fara örfáum orðum til viðbótar og segja það, að skattlagning söluhagnaðar kemur varla til greina nema í þeim tilvikum sem eignir hækka í verði meira en nemur almennum verðbreytingum, ef fyrning hefur verið hraðari en slit eða úrelding segir til um. Í atvinnurekstri er alltaf hægt að nota skattskyldan söluhagnað til að fyrna nýjar eignir eða þá gamlar fyrnanlegar eignir. Sérregla um íbúðarhúsnæði leiðir til þess, að varla kemur til skattlagning á söluhagnaði íbúðarhúsnæðis í eigu einstaklinga. Það er ekki reiknað með að tekjur ríkissjóðs breytist verulega með þessum breyttu reglum. Hér er fyrst og fremst um að ræða breytingar sem leiða ættu til eðlilegrar meðferðar á söluhagnaði. Það er komist hjá að skattleggja söluhagnað sem stafar af verðhækkunum eigna vegna verðbólgu, sem oft gerist samkv. gildandi lögum. Hins vegar er einnig komið í veg fyrir það, að hægt sé að selja eignir milli fyrirtækja, eins og nú er hægt, með verulegum skattfrjálsum söluhagnaði og draga þannig sömu eignina kannske oft frá tekjum í formi fyrninga. Við þessu er séð í þessu frv. Hv. þm. ræddi hér nokkuð um sérsköttun hjóna og taldi ákvæði frv. vera til bóta, en hafði nokkrar áhyggjur af því, að koma mundi til hækkunar á sköttum þeirra hjóna þar sem konan vinnur fyrir einhverjum tekjum að ráði, eða yfir 1.5 millj. kr. Það er vissulega rétt, að það verður nokkur breyting á skattbyrðinni og á sumum heimilum hækka skattar við það að 50% reglan er afnumin. En ég held að allir hafi gert sér grein fyrir því, að þegar komist yrði út úr þessari reglu, sem mér skilst að allir séu sammála um að hafi verið kominn tími til að breyta, þá yrði um breytingu á skattbyrði að ræða. Ég held hins vegar að það sé gert of mikið úr þessu, og ég bendi sérstaklega á í því sambandi, að með skattstiganum eins og hann er í frv. þá lenda tekjur, sem eru innan við 2 millj., í 18% skattstiganum, en hámarkið í stiganum er svo 34%. Það má því segja að þær konur, sem hafa ekki yfir 2 millj. í tekjur, njóti svipaðra hlunninda og 50% reglan gefur, þannig að það er farið eins mildilega í þessa breytingu og unnt er og engin ástæða til að taka þetta í þrepum eins og hv. þm. nefndi. Ég vil sérstaklega í þessu sambandi nefna ályktun sem Kvenréttindafélag Íslands hefur gert. Mér var að berast í dag erindi frá Kvenréttindafélaginu, en þar segir svo m. a. á einum stað, með leyfi hæstv. forseta: „Samkv. þessu frv. er ljóst að dreifing tekjuöflunar innan fjölskyldu, þ. e. ef fleiri en einn afla teknanna, minnkar skattbyrði heimilanna verulega. Telur stjórn Kvenréttindafélags Ísland að í þessu felist hvatning til virkari þátttöku í atvinnulífi þjóðarinnar og jafnari ábyrgð innan fjölskyldu.“ Það er ástæða til að þetta komi hér fram. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson flytur hér nokkrar brtt. sem ég skal nú ekki fara mörgum orðum um. Þessar till. eru snotrar á pappírnum og sjálfsagt líklegar til að auka kjörfylgi tillögumanns, a. m. k. sumar, við fljótan yfirlestur. En ég veit ekki hvort hv. þm. gerir sér grein fyrir hvað þessar till. þýða. Hann fann að því í ræðu sinni að hann fengi ekki nákvæm svör við ýmsum ákvæðum frv., hvernig þau kæmu við hina ýmsu aðila, og eins má ég þá finna að því við hv. þm., að hann skuli ekki kanna það betur, hvað þessi tillöguflutningur hans þýðir. Ég hef grun um að hann viti það ekki. En það vill svo til að ég veit það og ætla að upplýsa hann um það. Sú till. þm. að breyta skattstigunum, lækka neðsta þrepið úr 18% í 15%, er talin kosta 3 milljarða, sú till. að hækka barnabæturnar kostar 1.5 milljarða og sú till. að breyta persónufrádrættinum úr 250 þús. í 300 þús. kr. kostar 6 milljarða. Þarna eru komnir 10.5 milljarðar. Og þá er spurningin þessi, hvort það sé ekki betra að hætta þessu öllu saman og leggja tekjuskattinn endanlega niður. En eina till. er hv. þm. með til hækkunar og þar átti nú heldur betur að ná sér niðri á breiðu bökunum, skilst mér, að hækka sem sagt efsta þrepið úr 34% í 36%, og upp úr því krafsi hafast hvorki meira né minna en 300 millj., það er ekkert annað, þannig að allur pakkinn hjá hv. þm. kostar samkv. þessu 10.2 milljarða. Það er ekki ónýtt að geta farið með þetta í nestið í kosningabaráttuna í vor, að hafa ætlað að gera landsmönnum þetta viðvik á síðustu dögum þingsins. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða þessar till., mér sýnist þær engan veginn raunhæfar. Um till. hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar get ég verið stuttorður. Mér sýnist sá munur þar á, að þm. hefur gert sér grein fyrir hvað þær kostuðu, 5.5 milljarða. Það væri vissulega gaman að taka þátt í því með hv. þm. að draga úr ríkisútgjöldunum. En við gerum það ekki þetta árið með því að samþykkja þessar till. þm., vegna þess að þær hafa engin áhrif á álagningu skatta á þessu ári. Um till. hv. þm. Svövu Jakobsdóttur, sem hv. þm. Lúðvík Jósepsson mælti fyrir í dag, get ég verið fáorður. Mér sýnist sú till. byggjast á algerum misskilningi. Hún fjallar um það, að draga megi frá tekjum leigugjald fyrir íbúðarhúsnæði, þó aldrei hærri fjárhæð en 300 þús. kr. á ári fyrir einstakling. Þessi till. byggist á misskilningi, sýnist mér, vegna þess að þeir aðilar, sem ekki eiga húsnæði, skulda í flestum tilfellum lítið, þeir eru með fáa frádráttarliði á framtali og þeir mundu undantekningarlítið notfæra sér 10% frádráttarregluna sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Sú regla kemur fyrst og fremst þessum aðilum til góða. Ef við tökum einstakling sem er í leiguíbúð og borgar 300 þús. kr. á ári fyrir hana, en hefur 4 millj. kr. í árstekjur, þá fær hann samkv. þessari reglu dregnar frá 400 þús. kr. sem hann ekki getur náð með núv. reglum. 59. gr. frv. hefur verið hér talsvert til umr. og um hana ætla ég ekki að fara mörgum orðum. Ég taldi mig gera nokkuð glögga grein fyrir viðhorfum meiri hl. n. til þess máls í ræðu minni í dag, og þess vegna er ekki ástæða til að ræða sérstaklega um hana. Mér finnst þó einhvern veginn gleymast að aðalreglan er í 7. gr., sem kveður á um að menn skuli sjálfir reikna sér tekjur, þannig að það þurfi ekki að koma til þess, að þeir fái aðstoð hjá skattstofunum til þess. Þeir eiga ekki að þurfa þess, þeir eiga að geta gert þetta sjálfir samkv. 7. gr. frv. En um þetta er grundvallarágreiningur. Þessi ágreiningur felst í því, hvort aðgreina eigi persónutekjur í framtali frá atvinnurekstrinum. Þessi ágreiningur felst í því, hvort menn fallist á þá till. eða ekki, að maður, sem atvinnurekstur stundar í eigin nafni eða sjálfstæða starfsemi, sitji við sama borð og eigandi félags af starfslaunum sínum frá félaginu. Málflutningur um það, að verið sé með þessu ákvæði að skattleggja tekjur sem aldrei hafi komið í hendur skattþegns, er ekkert annað en útúrsnúningur sem varla er svara verður. Hér er ekki um að ræða neinn refsiskatt á þá sem sjálfstæðan atvinnurekstur stunda, eins og kom fram í ræðu eins hv. þm. í dag. Hér er um það að ræða, að vinnandi menn í eigin atvinnurekstri greiði skatta eins og aðrir. Það er málið. Það er reynt að gera þessa grein tortryggilega með því að klífa sífellt á því, að menn verði hundeltir af skattyfirvöldum verði þessi regla lögfest. Ég verð nú að segja, að ef mikið er af mönnum með slíku hugarfari á skattstofnum, þá þurfa þeir ekki þessa reglu til þess að iðka sína iðju. Þeir hafa nóg tækifæri til þess að hundelta menn ef þeir endilega vilja. Ég held að þessi regla breyti þar ekki nokkrum sköpuðum hlut. Þvert á móti held ég að þessi regla einmitt sé það ítarlega orðuð, að skattyfirvöld komist ekki upp með það að vera að hundelta menn að þessu leyti. Annars held ég, að andmælendur þessarar greinar séu kannske í hjarta sínu ekki svo mjög ósammála þessu ákvæði. Ég held að þeir viðurkenni í raun að það vantar ákvæði í skattalögin sem heimila það að ætla tekjur mönnum sem greiða ekki neina skatta, en hafa sannanlega úr verulegum tekjum að spila. Þessir gagnrýnendur óttast hins vegar yfirgang skattyfirvalda, og þar held ég að of mikið sé gert úr. Núgildandi reglur gera mögulegt slíkt ranglæti, að það er ekki viðunandi lengur. Ég held að það sé vitað mál, að með þessum reglum er boðið upp á það, að menn fari að skipta fyrirtækjum sínum til þess að geta valsað með þetta eins og þeim sýnist og taka þetta í einkareksturinn. Nóg um þetta. Það hefur einnig verið gert hér talsvert mál úr viðmiðunarreglunum. Við erum búnir að heyra þær lesnar unn tvisvar í dag, svo leiðinlegar sem þær eru. Þær eru að vísu ekki fullkomnar. Því fer víðs fjarri, að þessar viðmiðunarreglur ríkisskattstjóra séu fullkomnar. En þær sýna okkur þó það, að engin ástæða er fyrir menn í smáatvinnurekstri að óttast stórfellda skattlagningu ef farið verður eftir þessum reglum. Meira var það ekki. hæstv. forseti, sem ég sé ástæðu til að ræða hér um.

Frsm. 7. minni hl. (Lúðvík Jósepsson) : Hæstv. forseti. Það eru aðeins nokkrar aths. við það sem hv. síðasti ræðumaður sagði varðandi þær till. sem ég hafði flutt. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir því, að till. mínar væru svona góðar eins og hann lýsti, en þykir nú mjög vænt um að heyra það, að þær skuli þó draga þetta hátt. Hins vegar þykir mér rétt að taka fram, að hann skýrði nokkuð hlutdrægt frá því, hversu góðar þessar till. væru. Hann gerði grein fyrir því, að sú till. mín að lækka lægsta skattþrepið úr 18% í 15% eða um 3% næmi 3 milljörðum kr. Hann hefði gjarnan mátt geta þess, að þessi 18%, sem um er að ræða af þessum skattstiga, eiga þá að gefa 18 milljarða í tekjur eftir sömu reglu.

Þetta er vitlaust reiknað.

Jú, þetta er rétt reiknað, af því að hér er um brúttóálagningu að ræða. Þetta er sama skekkjan hjá hv. þm. eins og þegar hann reiknar hækkunina á persónufrádrætti. Með því að hækka persónufrádráttinn úr 250 þús. kr. á persónu upp í 300 þús. á persónu eða um 50 þús. og ef það á að gefa 6 milljarða, þá gefur vitanlega persónufrádrátturinn allur sex sinnum meira, eða eins og hann er í frv. 5 sinnum meira, 30 milljarða. Hér er aðeins um það að ræða að hækka þennan persónufrádrátt að tiltölu úr 250 þús. upp í 300 þús. og að lækka lítillega þessa prósentu. Út af fyrir sig sæi ég ekkert eftir því, þó að hér yrði um lækkun á þessari heildarskattlagningu að ræða á þann hátt sem hv. þm. gerði hér grein fyrir. Aðalatriðið er það, að ég tel að það sé ekki sanngjarnt, að þeir, sem hafa ekki hærri tekjur en þarna ræðir um, þ. e. a. s. upp í 2 millj. kr, eigi að skattleggjast hærra en sem nemur 15% af þessum tekjum. Raunverulega mundi þetta þýða það á einstakling, að sá., sem hefði 2 millj. í tekjur og félli undir 15% skattlagninguna, eins og ég legg til, mundi bera 300 þús. kr. í skatt, en frá honum yrði síðan dreginn 300 þús. kr. persónufrádráttur. M. ö. o.: 2 millj. kr. yrðu skattfrjálsar. Það er allt og sumt sem felst í minni tillögu. Mín tillaga miðast við það, að tekjur einstaklings upp í 2 milli. kr. verði skattfrjálsar. Ég hef ekki mikinn áhuga á því að leggja mikla skatta á tekjur sem eru undir því marki. Það er að því sem tillaga mín stefnir. Mér fannst líka að aths. hv. þm. við það, sem ég hafði gert hér grein fyrir varðandi niðurfellingu á 50% reglunni. stæðust ekki á neinn hátt. Breyttur skattstigi breytir því ekki, að þeir útreikningar, sem lagðir hafa verið fyrir n. og miðaðir eru við skattstiga hins nýja frv., sýna að ef tekjur eiginkonu sem vinnur fyrir sjálfstæðum tekjum, eru í kringum 1.5 millj. þá verður þegar um skattahækkun að ræða, svo að þó að þarna hafi orðið breyting á skattþrepunum, þá vitanlega breytir það ekki þessum útreikningum sem eru miðaðir við þau skattþrep sem gert er ráð fyrir í frv. Það er því fullkomlega rétt sem ég sagði, að ef tekjur eiginkonu fara yfir 1.5 millj. og eiginmaðurinn hefur í kringum 2–2.5 millj. þá verður um skattahækkun að ræða samkv. þeim útreikningum sem fyrir liggja. Og það er þessi staðreynd sem ber að taka tillit til. En ég hef ekki flutt brtt. varðandi þennan lið. Hins vegar vildi ég láta koma skýrt fram, að svona er þessu farið, og ég álít að ekki eigi að dylja neinn þess, að þetta felst í frv. Og það er ekki hægt að skýra þetta út með því, að breytt sé um skattstiga, því að þetta er útkoman samkv. þeim skattstigum sem tilgreindir eru í frv. Hv. þm. Ólafur G. Einarsson minntist á skattalögin frá 1971 og vildi kalla þau skattalög vinstri stjórnarinnar, sem ég gerði mikið úr að leyfðu of rúmar fyrningarreglur almennt. Auðvitað eru fyrningarreglurnar, sem eru í gildandi skattalögum, ekki reglur vinstri stjórnarinnar, vegna þess að breytingin, sem hún gerði á fyrningarreglum með skattalögunum,varaðstórdraga úr fyrningarreglum frá því sem ákveðið hafði verið af viðreisnarstjórninni áður. Ein meginbreytingin, sem gerð var í tíð vinstri stjórnarinnar, var einmitt að stórminnka fyrningarmöguleika frá þeim skattalögum sem viðreisnarstjórnin hafði sett. Hitt er rétt, að það var ekki samkomulag um það í vinstri stjórninni að draga þarna enn meira úr, eins og við Alþb.-menn vildum. Þetta varð niðurstaðan og eftir sátu hér fyrningarreglur sem voru að okkar dómi enn þá of háar. En meginstofn fyrningarreglnanna er auðvitað miklu eldri. Ég get ekki fallist á þá skoðun hv. frsm. meiri hl., að það hafi ekki verið ástæða núna við afgreiðslu þessa máls að senda málið til umsagnar. Það hefði fyllilega verið ástæða til þess, vegna þess að þetta frv. tekur slíkum stórbreytingum frá frv, sem hér var til meðferðar fyrir rúmu ári. En um það þýðir ekki að deila. Eflaust fer það svo, eins og ég hef sagt áður, að frv. verður að lögum eins og meiri hl. fjh. leggur til, og þannig standa lögin ónotuð a. m. k. í eitt eða tvö ár, af því að þeim er ekki ætlað að taka gildi fyrr en eftir þann tíma, og mér þykir mjög sennilegt, að áður en þau koma til framkvæmda verði gerðar breytingar á þessum lögum, vegna þess að menn hafa þá áttað sig á því, að málið hafi ekki verið fyllilega skoðað sem skyldi og hér er verið að ganga frá ýmsum atriðum sem fá varla staðist. Ég óttast það og af því treysti ég mér ekki til að fylgja ýmsum þeim ákvæðum frv. þar sem farið er inn á nýjar brautir, því að þær till. hafa ekki verið skýrðar nægilega vel. Ég skal svo ekki lengja umr. frekar um þetta mál, en tel að þær till., sem ég hef flutt um lækkun á skattstiga, séu fullkomlega eðlilegar. Satt að segja hefðu þetta ekki þótt mjög róttækar till. borið saman við þær sem fulltrúar Sjálfstfl. fluttu hér fyrir nokkrum árum. Þessar lækkunartillögur mínar eru aðeins svipur hjá sjón borið saman við þær lækkanir sem þá voru fluttar hér till. um. Þær þóttu ekki of stórar þá, svo að þeir, sem að þeim stóðu. eins og hv. þm., formaður fjh.- og viðskn., ættu ekki að láta sér blöskra þó að nú séu fluttar till. sem eru aðeins brot af því sem Sjálfstfl. flutti hér fyrir nokkrum árum um sama efni.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Virðulegi forseti Það eru örfá orð við lok þessarar umr. Varðandi það, sem hv. þm. Lúðvík Jósepsson sagði um gildistöku þessa frv., ef að lögum verður, þá liggur ljóst fyrir að það tekur gildi frá 1. jan. 1979, við álagningu skatta frá og með þeim degi. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka hv. fjh.- og viðskn, fyrir hennar störf og það að vel hefur verið unnið að þessu frv. Ég gerði mér auðvitað grein fyrir því, eins og ég sagði við 1. umr. máls, að æskilegra hefði verið að frv. hefði verið fyrr á borðum þm. En sú mikla vinna og sú mikla umr., sem fram fór á s. l. þingi um skattamálin, hefur að sjálfsögðu verið nú til halds og trausts fyrir þá sem að þessum málum hafa unnið. Ég er fyllilega samþykkur þeim till. sem meiri hl. fjh.- og viðskn. flytur við frv. Hv. 5. þm. Reykn., formaður fjh.- og viðskn., gerði grein fyrir kostnaði við till. þær, sem minni hlutarnir flytja, og benti réttilega á að ekki hefði nógu nákvæmlega verið reiknað út hvað slíkt kostaði og kannske flutningurinn ekki í þeim tilgangi að þær næðu fram að ganga, heldur að hægt væri að veifa þeim sem þskj. síðar.

Tómas Árnason Hæstv. forseti. Þessari gr. frv. er ætlað að tryggja það, að þeir, sem stunda eiga atvinnurekstur, greiði skatta á borð við aðra skattborgara, og í öðru lagi ætla ég að greininni sé einnig ætlað að tryggja það, að mönnum verði aldrei gert að greiða skatt af tekjum sem þeir ekki hafa. Í því trausti, að þessi skilningur minn sé réttur, segi ég já.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Þrátt fyrir ákvæði 7. gr. er skattyfirvöldum með þessari grein gefið mikið vald. Því tel ég nauðsynlegt að sett verði nánari ákvæði í reglugerð um framkvæmd þessarar greinar sbr. heimild í 114. gr., og segi já.