Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Samkomulag er milli þingflokka um að ræða 1. og 2. dagskrármálin saman og að ræðutími í umræðunni verði 20 mínútur á þingflokk. Umferðir verða tvær. Þar með verða ekki andsvör.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um endurskoðaða áætlun í jafnréttismálum til fjögurra ára á þskj. 1021, 670. mál. Í dag, 8. mars, er alþjóðlegur baráttudagur kvenna og það er afar vel við hæfi að hv. alþingismenn ræði jafnréttismálin á þeim merka degi. Ég leyfi mér hér með að leggja til að dagarnir 8. mars og 24. október, sem hefur markað sérstöðu hér á landi sem kvennafrídagur og vakið athygli um heim allan, verði á hverju ári helgaðir umræðu um jafnréttismál á Alþingi, annar hvor dagurinn eða báðir. Það gefur þingheimi og stjórnvöldum tækifæri til að taka stöðuna reglulega. Mér sýnist ekki veita af ef við ætlum að ná markmiðum okkar. En ég vík nú að því máli sem hér er til umræðu í dag. Í 9. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 96/2000, er kveðið á um að félagsmálaráðherra leggi fram, eigi síðar en ári eftir alþingiskosningar, tillögu til þingsályktunar um áætlun í jafnréttismálum til fjögurra ára í senn. Sú áætlun var lögð fram árið 2004 og gildir til maíloka árið 2008. Hér er lögð fram endurskoðun á þeirri áætlun. Áætlunin er byggð á gildandi áætlun og eru áherslur endurskoðunarinnar þær sömu og í fyrri áætlun. Felst hún að mestu leyti í að fylgja eftir og meta stöðu verkefna sem þegar hafa verið unnin. Verkefni sem er lokið hafa verið tekin út og nýjum verkefnum bætt inn þar sem við á. Einnig hefur tímaáætlunum einstakra verkefna verið breytt. Ítarlegar upplýsingar um einstök verkefni og stöðu þeirra koma fram í skýrslu um stöðu og þróun jafnréttismála sem lögð er fram samhliða þingsályktunartillögunni á þskj. 1022. Hæstv. forseti. Áður en ég fjalla um einstök atriði í þingsályktunartillögunni mun ég fjalla almennt um stöðu jafnréttismála hér á landi. Jafnrétti kynjanna hefur verið í stöðugri þróun frá upphafi 20. aldar og þar unnu hetjur eins og Bríet Bjarnhéðinsdóttir gríðarlegt frumkvöðlastarf. Enda þótt ekki sé unnt að fullyrða að jafnrétti kvenna og karla hafi náðst á Íslandi getum við verið stolt af mörgum skrefum sem við höfum stigið í jafnréttisátt. Ég er nýkominn af fundi kvennanefndar Sameinuðu þjóðanna í New York en Ísland skipar nú í fyrsta sinn sæti Norðurlandanna í nefndinni og ég var þar m.a. í góðum félagsskap nokkurra alþingiskvenna. Íslendingar hafa aldrei verið jafnáberandi á fundum  Þá vorum við jafnframt í forgrunni í sameiginlegri málstofu með Norðmönnum og Dönum þar sem fjallað var um fæðingarorlof feðra. Sérstaka athygli vakti yfir 90% þátttaka íslenskra feðra í fæðingarorlofi en frændþjóðir okkar á Norðurlöndum búa enn við mun minni þátttöku en við hér á landi. Virðulegur forseti. Ég óska eftir að gera örstutt hlé á ræðu minni.

Þingfundi er frestað í 10 mínútur.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um skipan nefndar til að kanna starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn. Aðdragandi þessa máls er þingmönnum væntanlega vel kunnur. Mikil umræða hefur verið í þjóðfélaginu undanfarnar vikur um aðbúnað barna á árum áður á vist- og meðferðarheimilum á vegum ríkisins. Fram hafa komið ákveðnar vísbendingar um að ríkisvaldið kunni að hafa brugðist þeirri frumskyldu sinni að standa vörð um velferð barna og ungmenna. Telur ríkisstjórnin því að henni sé skylt að hlutast til um ítarlega rannsókn á því sem átti sér stað á tilteknum vistheimilum á árum áður með það fyrir augum fyrst og fremst að leiða hið sanna í ljós. Ríkisstjórnin ákvað því á fundi sínum 13. febrúar sl. að láta fara fram rannsókn á því hvernig rekstri vistheimilisins Breiðavíkur var háttað á árabilinu 1950–1980, og eftir atvikum hliðstæðra stofnana og sérskóla þar sem börn dvöldu. Jafnframt var ákveðið að veita þeim sem þess óska sérfræðilega aðstoð við að takast á við minningar um þungbæra reynslu af dvöl á slíkum heimilum. Frumvarp þetta er lagt fram til að skapa nauðsynlega lagalega umgjörð um rannsókn þá sem ákveðið hefur verið að fari fram. Er það nauðsynlegt til að tryggja þeirri nefnd sem ætlunin er að setja á fót aðgang að upplýsingum og varðveita nauðsynlegan trúnað um störf hennar. Samkvæmt frumvarpinu eru markmið rannsóknarinnar að lýsa starfsemi viðkomandi stofnunar, leitast við að staðreyna hvort börn sem þar voru vistuð hafi sætt illri meðferð eða jafnvel ofbeldi, lýsa því hvernig opinberu eftirliti með viðkomandi starfsemi var háttað og leggja grundvöll að tillögum til stjórnvalda um frekari viðbrögð ef ástæða þykir til. Verði frumvarpið að lögum mun forsætisráðherra skipa nefndina og setja henni erindisbréf þar sem afmarkað verður nánar til hvaða stofnana rannsókn mun taka og það tímabil sem til skoðunar er. Áformað er að fyrst um sinn verði nefndinni eingöngu falið að kanna starfsemi vistheimilisins Breiðavíkur. Gert er ráð fyrir að þeirri könnun ljúki fyrir næstu áramót. Lagaramminn sem lagður er til er þó það almennur að ef ástæða þykir til verður hægt að fela nefnd sem skipuð er á grundvelli laganna rannsókn á öðrum vist- og meðferðarheimilum sem störfuðu á árum áður. Sérstaklega er tekið fram að heimild til að skipa slíka nefnd taki ekki til stofnana sem starfandi eru við gildistöku laganna. Frú forseti. Þetta mál er flutt að gefnu dapurlegu tilefni eins og við þekkjum öll. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um frumvarpið að sinni en ég hygg að það njóti velvildar í öllum þingflokkum. Ég legg til að svo mæltu, virðulegi forseti, að frumvarpi þessu verði vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar að lokinni umræðunni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir þessa kynningu á málinu og málið sjálft, en vegna umfjöllunar síðustu daga vil ég spyrja hann um þá þjónustu sem fórnarlömbum Byrgisins og Breiðavíkur átti að standa til boða. Hæstv. forsætisráðherra gaf nokkuð eindregnar yfirlýsingar um þann stuðning sem í boði yrði fyrir þá sem þurftu að líða fyrir dvöl í Breiðavík og í Byrginu en síðustu daga hefur komið fram hjá Geðhjálp, m.a. framkvæmdastjóra þeirra samtaka, Sveini Magnússyni, að talsverður hópur þessara fyrrverandi skjólstæðinga í Breiðavík og Byrginu fái ekki aðstoð eða þjónustu. Það er full ástæða til að hlusta eftir því. Við vitum það sem hér erum að þeir sem fengu inni í Byrginu voru þeir sem var vísað út úr öllum öðrum stofnunum og fengu hvergi neina þjónustu þannig að það er full ástæða til að hafa áhyggjur af því að það geti endurtekið sig. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann hafi gengið eftir því að fyrirheit hans um stuðning við það fólk sem um sárt á að binda eftir Breiðavík og Byrgið sé í raun og veru til fyrir þetta fólk og það fái stuðning og aðstoð.

Virðulegi forseti. Frumvarpið sem ég hef nú lagt fram vísar til rannsóknar á liðnum tíma. Hv. þingmaður spyr um ástandið eins og það snýr við fyrrverandi skjólstæðingum tveggja stofnana sem hér hafa verið mjög til umræðu og það er sjálfsagt að svara þeirri spurningu eftir bestu getu. Ríkisstjórnin ákvað að setja á laggirnar sérstök teymi sérfræðinga, tvö teymi sérfræðinga til að annast umrædda skjólstæðinga, eitt teymi fyrir skjólstæðinga Byrgisins og annað fyrir fyrrverandi vistmenn á Breiðavíkurheimilinu. Mér er kunnugt um að í þessa vinnuhópa réðust mjög færir sérfræðingar sem hafa lagt fullan faglegan metnað sinn í þessi viðkvæmu og erfiðu mál. Mér hefur komið fullkomlega á óvart að heyra þær umkvartanir sem borist hafa frá Geðhjálp og ég hef auðvitað líka tekið eftir því að þeir sem ábyrgð bera á þessum málum innan heilbrigðiskerfisins og hjá landlækni kannast ekki við þessar ásakanir og bera þær af sér.  Nú er það samt þannig að einstakir ráðherrar, hvorki ég né heilbrigðis- eða félagsmálaráðherra höfum aðstöðu til eða eigum að fylgjast með því hvernig einstakir sjúklingar eða aðilar sem leita til heilbrigðiskerfisins fái þjónustu og við getum ekki blandað okkur í málefni einstaklinganna með þeim hætti. Það held ég að öllum hljóti að vera ljóst en það er alveg skýrt að eftir því sem við best vitum þá er þessi þjónusta í fullum gangi, hún á að vera af besta tagi, besta þjónusta sem völ er á hér á landi hvað þetta varðar og ég vona svo sannarlega að allir þeir sem þurfa á henni að halda gefi sig fram við rétta aðila.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin sem eru gefin eftir því sem hann best getur við þessar aðstæður og auðvitað er ekki til þess ætlast að hæstv. forsætisráðherra fari ofan í málefni einstaklinga. Það er mikilvægt þegar forsætisráðherra hefur fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og í þessu tilfelli í raun og veru fyrir hönd þjóðarinnar gefið út um það afdráttarlausa yfirlýsingu að hér sé um að ræða hóp fólks sem samfélagið vilji tryggja að fái þá bestu þjónustu sem völ er á, og þegar hagsmunasamtök þessa fólks, Geðhjálp, og virtur framkvæmdastjóri þeirra, Sveinn Magnússon, gefa út yfirlýsingar um að það sé ekki verið að efna það, þá tel ég að full ástæða sé til þess fyrir hæstv. forsætisráðherra að ganga sérstaklega eftir því að hans eigin yfirlýsingar séu efndar í þessu. Það sem kannski er ástæða til að hafa áhyggjur af er að Geðhjálp vísar til þess að heilbrigðiskerfið, heilbrigðisþjónustan sé ekki það eina sem þetta fólk þurfi á að halda. Sumir þurfi líka annars konar stuðning vegna þess að vandamál þeirra sé ekki heilbrigðisvandamál og ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann telji koma til greina að víkka þennan stuðning við þetta fólk. Við eigum að hafa ástæðu til að hafa áhyggjur af því að Geðhjálp hafi á réttu að standa vegna þess að allir vita ástæðuna fyrir því að þetta fólk fór í Byrgið, hún er sú að þetta voru óhreinu börnin hennar Evu sem enginn vildi hafa og fengu hvergi þjónustu og var alls staðar vísað á dyr. Við eigum því auðvitað að hafa af því verulegar áhyggjur ef Geðhjálp telur að sú saga sé að endurtaka sig og það sé ekki verið að veita þessu fólki þann stuðning sem því var lofað.

Virðulegi forseti. Sú þjónusta sem gerð hefur verið að umtalsefni hér og ríkisstjórnin beitti sér fyrir byggðist á því að geðdeild Landspítalans yrði fyrsti viðkomustaður þessara einstaklinga í kerfinu, þ.e. eins konar gátt þar sem vandamál viðkomandi yrðu greind. Það liggur líka fyrir að geðdeildin hefur ekki yfir alls kyns félagslegum úrræðum að ráða, t.d. húsnæði og þess háttar. Það er líka vitað að þeir góðu starfsmenn sem þar eru geta ekki leyst slík vandamál upp á eigin spýtur. Þá reynir á að kerfið finni lausnir og aðilar innan þess vinni saman til þess að finna þá lausn sem hverjum og einum hentar. Ég treysti því að þannig sé unnið og allt sé gert til að hjálpa því fólki sem þarna á um sárt að binda eða á við mikil vandamál að stríða. Íslenska heilbrigðiskerfið eða félagsmálakerfið er þannig uppbyggt að það getur leyst svona vandamál og fagfólkið sem við höfum í okkar þjónustu ræður við það. Þess vegna leyfi ég mér að vona að enginn verði út undan í þessu en auðvitað er það mikilvægt að einstaklingarnir sem eiga hlut að máli eða aðstandendur þeirra eftir atvikum, sjái til þess að þeir leiti sér þeirrar aðstoðar sem þeir þurfa.

Frú forseti. Hugsanlega tók ég ekki nægilega vel eftir þegar hæstv. ráðherra var að flytja mál sitt áðan. Ég gat ekki betur á honum heyrt en rannsóknin sem hrinda á af stað samkvæmt því frumvarpi sem hér er lagt fram til umræðu eigi fyrst um sinn einungis að beinast að einni stofnun, Breiðavík. Ég tel hins vegar að rannsókn af þessu tagi eigi ekki að einskorðast við stofnanir sem eingöngu höfðu börn og unglinga innan sinna vébanda. Það hefur komið fram að allt bendir til þess að einstaklingar sem voru undir lögaldri þ.e. ungar konur hafi sætt harðræði og illri meðferð í Byrginu. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það sé ekki alveg sjálfsagt að einstaklingar sem einnig voru börn meðan þær dvöldu þar séu teknar undir þessa rannsókn og þar af leiðandi að Byrgið verði rannsakað líka. En aðallega kom ég hér upp vegna þess að í ræðu hæstv. forsætisráðherra kom hvergi fram, að því er ég heyrði og ég finn það heldur ekki í frumvarpinu, einstökum greinum þess eða greinargerð, að það eigi að kanna málefni Heyrnleysingjaskólans. Við þingmenn fengum þó á dögunum rækilega ræðu hjá einum hv. þingmanni sem greindi okkur frá því hversu skelfileg líðan barna hefði verið í Heyrnleysingjaskólanum á meðan hann var við lýði og hversu hræðilegt það var fyrir þau að upplifa bæði einelti, ofbeldi og kynferðislega misnotkun sem síðar var reyndar leidd í ljós og dæmt fyrir. Það mál hefur aldrei verið hreinsað. Það olli mikilli sorg og vanlíðan og ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Eiga málefni Heyrnleysingjaskólans ekki að falla undir þessa rannsókn? Af hverju talar hann bara um Breiðavík? Ég held að málefni Heyrnleysingjaskólans séu miklu verri.

Frú forseti. Hv. þingmaður lét þess réttilega getið að hann hefði kannski ekki tekið vel eftir. Ég sagði í framsöguræðu minni, með leyfi forseta, að það ætti að láta fara fram rannsókn á því hvernig rekstri vistheimilisins Breiðavíkur var háttað á árabilinu 1950–1980 og eftir atvikum hliðstæðra stofnana og sérskóla þar sem börn dvöldu. Hins vegar er mikilvægt, frú forseti, að þetta mál sé tekið skipulegum tökum, að það sé farið skipulega í hvert mál fyrir sig og það verði byrjað á Breiðavíkurmálinu sem er upphaf þessa máls, hvað varðar vist á meðferðarheimili. Síðan verða menn í ljósi reynslunnar sem af því fæst að meta hvort það þjónar skynsamlegum tilgangi að halda áfram með fleiri stofnanir. Vissulega er Heyrnleysingjaskólinn eitt slíkt mál sem mér finnst fyllilega koma til greina að rannsaka og það sem fram hefur komið um það er auðvitað mjög dapurlegt og íslenska ríkinu til vanvirðingar ef rétt er, allar þær ásakanir sem fram hafa komið í sambandi við þá stofnun. En það er mikilvægt að þetta sé vel gert, þetta sé rétt gert, að hugað sé að réttindum allra þeirra sem að þessu máli koma og að þessu vinni fagmenn sem kunna til verka. Þess vegna er m.a. gert að skilyrði að formaður nefndarinnar uppfylli starfgengisskilyrði héraðsdómara og það er ekkert launungarmál og hefur komið fram af minni hálfu að ég hef falast eftir starfskröftum Róberts Spanós, prófessors í lögum, að hann taki að sér formennsku í nefndinni. Hvað varðar síðan Byrgið og þá sem þar eru þá er þetta mál sem hér er til meðferðar ekki sérstaklega hugsað vegna Byrgisins, það liggur alveg fyrir. Hvort hægt er að útvíkka það í þá átt er önnur saga en þau atriði sem hv. þingmaður var að vísa til varðandi Byrgið eru nú í sérstakri lögreglurannsókn og eru sakamál.

Herra forseti. Má ég minna hæstv. forsætisráðherra á að málin sem komu upp í Heyrnleysingjaskólanum urðu sakamál og það er búið að dæma í þeim málum. Sá sögusveimur sem þar var á ferli lengi um misnotkun á börnum reyndist vera réttur en hann hafði verið mjög lengi á sveimi og það var ekki ráðist í það mál fyrr en allt of seint og það hefur aldrei verið hreinsað upp. Við þingmenn hlustuðum á átakanlega ræðu hv. þm. Sigurlínar Margrétar Sigurðardóttur fyrir nokkrum dögum sem flutt var á táknmáli þar sem hún lýsti með mjög grafískum hætti þeim hörmungum sem heyrnarlaus börn lentu í í Heyrnleysingjaskólanum. Þau voru einangruð, fengu ekki einu sinni að læra málið til þess að geta tjáð sig og enginn trúði þeim og það kom í ljós að allt sem þau sögðu var rétt. Þetta reyndist vera svo a.m.k. í fjórum tilvikum, en sá kvittur er enn þá uppi í þessum hópi að þetta hafi verið miklu útbreiddara og auðvitað verður að rannsaka það. Annað kemur ekki til greina finnst mér og mér finnst að þetta mál sé mjög vanhugsað af hálfu hæstv. forsætisráðherra. Þau í ríkisstjórninni hlaupa hérna til, til þess að láta rannsaka Breiðavík af því að það mál hefur verið mikið í fjölmiðlum en málefni Heyrnleysingjaskólans hafa ekki verið í fjölmiðlum og þá er það látið mæta afgangi eða eins og hæstv. forsætisráðherra sagði hérna áðan, fyrst um sinn á að rannsaka Breiðavík. Hérna er um að ræða alvarleg mál og það á ekki að láta mál af þessu tagi bíða. Það á að taka þau fyrir og ef þarf meiri mannafla þá á að útvega hann. Þetta fólk er enn í sorg, það er enn í vanlíðan og þeim sem sættu þessu og tengdust þessu tiltekna dómsmáli var boðið upp á ákveðna meðferð en það eru fleiri eins og hér kom fram sem þurfa á umönnun að halda. Kerfið er með þessum hætti raunverulega að setja þau í biðstöðu og það er ekki ásættanlegt.

Frú forseti. Alveg er það dæmigert fyrir hv. þingmann að hann skuli tala með þessum hætti um þessi alvarlegu mál og gera þannig lítið úr því verkefni sem hér á að ráðast í og sem jaðrar við að kenna ríkisstjórninni um eitthvað sem gerðist fyrir áratugum síðan, 

Þetta er tóm vitleysa hjá forsætisráðherra.

Svo er það náttúrlega þannig að í fyrirsögn þessa frumvarps og alls staðar annars staðar í því er talað um vistheimili í fleirtölu. Ég taldi mig hafa útskýrt það býsna vel, bæði í framsögu minni og í svari við andsvari hv. þingmanns hvað hér er á ferðinni. 

Virðulegi forseti. Ég vil fagna því frumvarpi sem hér er lagt fram um skipan nefndar til að kanna starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn um leið og ég harma að það skuli svona seint fram komið eins og raun ber vitni þegar lítill tími lifir af þessu þingi. Eins og hæstv. ráðherra heyrði eru ákveðnar athugasemdir við málið þannig að þetta þarf auðvitað skoðunar í nefnd og hefði þurft að fara til umsagnar ýmissa aðila. Þess vegna ber auðvitað að harma það að frumvarpið skuli ekki koma fram fyrr. Tilgangur frumvarpsins er að fá fram nauðsynlegar lagaheimildir til stofnunar sérstakrar nefndar til að kanna starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn og einnig er mælt fyrir um stöðu nefndarinnar og valdheimildir sem ég vildi líka fara aðeins inn á í máli mínu. Markmið könnunarinnar er að staðreyna eins og kostur er hvort þau börn sem vistuð voru á árum áður í opinberum vist- eða meðferðarheimilum hafi sætt illri meðferð meðan á dvöl þeirra stóð. Það er auðvitað mergurinn málsins að ofan í þetta mál þarf að fara með skipulegum hætti og rannsaka hvað þarna átti sér stað. Ég held að það sé alveg ljóst að við stöndum frammi fyrir því að þau börn sem þarna dvöldu sættu illri meðferð og þjóðfélagið skuldar þeim sem þarna voru og sættu illri meðferð að hér verði allt sett upp á borðið og málið metið í heild sinni, m.a. út frá skaðabótakröfum þessara einstaklinga og annarri aðstoð sem þjóðfélagið gæti hugsanlega veitt þeim að því er varðar félagsleg úrræði eða meðferðarúrræði. Ég velti fyrir mér, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem kom í andsvar, gildissviði þessa frumvarps vegna þess að það verður að vera mjög skýrt. Hæstv. forsætisráðherra hefur skýrt það að hér sé aðallega verið að tala um Breiðavíkurheimilið en eftir atvikum hliðstæðar stofnanir og sérskóla þar sem börn dvöldu. Ég held að það sé mikilvægt að nefndin fái mjög frjálsar heimildir til að skoða þessi heimili öll, ekki bara Breiðavíkurheimilið. Ég sé að forsætisráðherra sem ákveður skipan nefndarinnar á að setja henni erindisbréf og það hefði verið mjög æskilegt að slíkt erindisbréf hefði fylgt með frumvarpinu eða a.m.k. að nefndin sem fær málið til meðferðar, hv. allsherjarnefnd, fái að sjá þetta erindisbréf og hversu víðtækar heimildir ráðherrann ætlar að gefa nefndinni. Ég vil mælast til þess við hæstv. ráðherra að slíkt erindisbréf verði lagt fyrir hv. allsherjarnefnd. Í 5. gr. frumvarpsins er talað um að forsætisráðherra ákveði skipan nefndarinnar. Ég hefði viljað að nánar verið hefði sagt um hvernig skipan nefndarinnar á að vera, hvaða aðilar með hvaða sérþekkingu og annað eigi að vera í slíkri nefnd. Ég hefði t.d. talið mikilvægt að þeir sem vinna að barnaverndarmálum, þetta kemur í hugann bara meðan ég stend hérna, eins og formaður Barnaverndarstofu ætti sæti í slíkri nefnd en við rennum alveg blint í sjóinn hvernig hæstv. ráðherra ætlar að skipa hana. Ég fékk það mál til skoðunar í morgun þannig að ég sé ekki einu sinni hvort sagt er eitthvað til um það hve margir eiga að sitja í nefndinni þannig að ég geri ákveðnar athugasemdir við það. Varðandi Byrgið upplýsir ráðherra að það sæti lögreglurannsókn og manni fannst á hæstv. ráðherra að það væri óþarfi að Byrgið færi undir í þessari skoðun. Nú er það svo að manni finnst að nánast sé verið að loka fyrir það í frumvarpinu eins og það er lagt fram vegna þess að í fyrsta lagi er talað um vist- og meðferðarheimili fyrir börn og í annað stað er talað um ákveðið tímabil að því er varðar Breiðavík og síðan er undirstrikað að heimild þessi taki ekki til þeirra stofnana sem starfandi eru við gildistöku laga þessara. Byrgið er að vísu ekki starfandi núna, en það voru ekki börn þar, það voru fullorðnir einstaklingar þannig að mér finnst takmörkunin í frumvarpinu útiloka það að jafnvel þó að nefndin vildi taka á málefni Byrgisins, þá nær gildissviðið bara til barna og þar með er verið að útiloka það. Ég spyr því hæstv. ráðherra um það ef nefndinni svo sýnist, getur hún þá ekki tekið Byrgismálið til skoðunar? Ég hef litið svo á að jafnvel þó að Byrgið sé í lögreglurannsókn þá beinist lögreglurannsóknin fyrst og fremst að fjármálaóreiðunni þar en ekki hvaða meðferð þeir einstaklingar sem þar voru sættu. Ég spyr ráðherrann að því: Er það ekki skýrt að lögreglurannsóknin snúi fyrst og fremst að saknæmu athæfi varðandi fjármálaóreiðu en ekki að illri meðferð á þeim einstaklingum eða misnotkun á þeim einstaklingum sem þar dvöldu sé skoðuð? Þá vil ég víkja að því sem hv. þm. Helgi Hjörvar kom að, það sem fram hefur komið á síðustu dögum varðandi það sem Geðhjálp hefur haldið fram, að þeir einstaklingar sem voru í Byrginu og Breiðavík hafi ekki fengið þá meðferð sem stjórnarflokkarnir lofuðu. Málið bar þannig að að félagsmálanefnd sem ég á sæti í beindi því til hæstv. ríkisstjórnar að þeir einstaklingar sem á þyrftu að halda áfallahjálp eða sérfræðiaðstoð eða meðferð mundu fá hana tafarlaust. Nú er komið upp að Geðhjálp telur að svo hafi ekki verið og mér fannst svör hæstv. ráðherra ekki fullnægjandi áðan og ég tel málið í þeirri stöðu að félagsmálanefnd verði að taka þetta mál upp aftur til þess að fara yfir hvað er rétt og rangt í því. Ég hef lesið það sem landlæknisembættið hefur sagt um þetta en þær skoðanir sem Geðhjálp hefur sett fram í málinu kalla á það að ef ríkisstjórnin gengur ekki eftir þessum málum með skipulegum hætti að þau loforð sem ríkisstjórnin stóð að séu uppfyllt, þá sé ég ekki annað en hv. félagsmálanefnd verði að láta málið til sín taka aftur til að fá hið rétta og sanna fram í því. Það er auðvitað ekki hægt að búa við það ef þær upplýsingar sem komið hafa fram eru réttar að sumt af því fólki sem leitar á geðsvið Landspítalans fái ekki þá meðferð sem það þarf á að halda og sé jafnvel vísað frá. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra er tilbúinn að tjá sig eitthvað frekar um það sem mundi þá geta haft áhrif á það hvort ég mun fylgja því eftir að kalla saman félagsmálanefnd til að fara yfir stöðu þessara mála eða hvort ríkisstjórnin sjálf mun gera einhverja atlögu að því að beita sér fyrir því að þetta verði skoðað, t.d. bæði af heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytinu, og það verði staðreynt hvað er rétt og rangt í þessu máli. Út af fyrir sig er kannski ekki ástæða til að fara nánar ofan í þetta nema ég hef áhyggjur af hvernig gildissviðið er skilgreint þarna og endurtek spurningu mína til hæstv. ráðherra um hvort orðalagið taki þá fyrir það, því hér er verið að tala um vist- og meðferðarheimili fyrir börn, að Byrgið geti verið undir í slíkri rannsókn. Ég tek undir það með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það er auðvitað ekki hægt að ganga fram hjá því að það verður að fara í skoðun á því sem fram hefur komið varðandi Heyrnleysingjaskólann og að þar hafi farið fram misnotkun á börnum eins og haldið hefur verið haldið fram og jafnvel á fleiri heimilum. Jafnvel þó að rannsókn nefndarinnar beinist fyrst og fremst að Breiðavíkurmálinu sem hún á að skila niðurstöðum um fyrir 1. janúar 2008, þá tel ég mikilvægt að önnur heimili séu einnig skoðuð. Ég spyr líka hvað verði gert, virðulegi forseti, þegar talað er um að nefndin eigi að fjalla um hvaða lærdóm megi draga af niðurstöðum könnunarinnar og gera tillögur til að koma í veg fyrir að brotinn verði réttur á börnum í opinberri forsjá. Er verið að gera eitthvað annað en þetta? Þá er ég að tala um hvort stjórnvöld og framkvæmdarvaldið séu að vinna eitthvað að því að auka eftirlit með starfandi meðferðarstofnunum fyrir börn og unglinga og fullorðna einstaklinga. Er verið að gera eitthvað til þess að skoða eftirlit með þeim sem fá fjárframlög, til aðila sem eru utan ríkiskerfisins? Ég kallaði eftir því að fá frá hæstv. fjármálaráðherra svör við ýmsum spurningum að því er varðar m.a. eftirlitsþáttinn hjá þeim aðilum sem eru utan ríkiskerfisins og hvaða eftirlit er með fjárframlögum sem þeir aðilar fá og hvernig eftirliti ráðuneytanna er háttað með slíkum framlögum. Ég veit ekki hvort ég fæ þau svör áður en þingi lýkur en ég legg auðvitað mikla áherslu á þau og spyr ráðherra líka að því hvort verið sé að vinna að því að koma á einhverjum samræmdum verklagsreglum og eftirliti með slíkum stofnunum sem eru starfandi. Ég held að það sé afar mikilvægt að fá þetta fram. Ég tel mikilvægt og ítreka það að nefndin hafi frjálsar hendur um hvernig hún gengur í þetta mál. Ég tel að það þurfi að koma nánar fram hvernig við ætlum að skipa nefndina, hvað hún verður fjölmenn og hvaða sérfræðingar muni eiga sæti þar og ég legg áherslu á að allsherjarnefnd fái erindisbréf nefndarinnar til skoðunar. Að öðru leyti munum við styðja framgang þessa máls, auðvitað að teknu tilliti til þess að tekið verði tillit til þeirra sjónarmiða og skoðana sem við höfum sett fram í málinu. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra um eitt. Í frumvarpinu stendur að nefndinni sé heimilt að taka skýrslur af fyrrverandi vistmönnum og hverjum þeim öðrum sem nefndin telur að búi yfir vitneskju sem komi að notum í starfi hennar enda veiti þeir samþykki sitt til þess. Ég vil því spyrja: Er eitthvað tekið á því í þessu frumvarpi og er ástæða til að skoða það að ef þeir sem verða kallaðir fyrir nefndina - við erum að tala um 30–40 ára gömul mál - verða uppvísir að því þegar nefndin skoðar þetta mál að þeir hafi brugðið af vegi laganna, gerst brotlegir með einhverjum hætti við lög á þessu tímabili, eiga þeir þá á hættu að verða refsað fyrir þann verknað sem þeir hugsanlega frömdu, aftur í tímann sem kæmi í ljós í starfi nefndarinnar? Ég spyr hvort að því hafi verið hugað. Í frumvarpinu stendur: „Þeim sem gefur skýrslu fyrir nefndinni er heimilt að skorast undan því að svara spurningu ef ætla má að í svari hans geti falist játning eða bending um að hann hafi framið refsiverðan verknað eða að það gæti orðið honum til mannorðsspjalla.“ Þetta er þá ákveðinn hemill á starfi nefndarinnar. Mér sýnist að þarna komi fram að þeir sem búi yfir einhverri vitneskju sem hugsanlega hafi gengið gegn lögum á sínum tíma gætu þá hugsanlega verið sóttir til saka sem torveldar að fá upp réttu og sönnu myndina í þessu máli sem er megintilgangurinn með þessu frumvarpi. Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þetta frekar. Á þeim tíma sem liðinn er frá því að þetta Breiðavíkurmál kom upp höfum við öll heyrt mjög sorgleg dæmi, átakanleg dæmi um það sem hefur verið að gerast í fortíðinni. Síðast í gær lásu örugglega mörg okkar átakanlega sögu eldri konu sem bar yfirskriftina „Aftaka fjölskyldu í Hafnarfirði“ þar sem hún lýsir með átakanlegum hætti, sem hlýtur að hafa snortið hvern þann sem las það hvernig sonur hennar, eitt af fimm börnum, 10 ára drengur er tekinn af henni fyrir einhverja smáuppátektarsemi, greinilega af því að hún var fátæk. En eins og hún segir þá var ekkert gert með önnur börn sem höfðu lent í því sama af því að foreldrar þeirra voru betur stæð. Hún lýsir þessu með átakanlegum hætti og eins og við öll þekkjum sem höfum orðið vitni að þeim fjölmörgu sögum sem hafa komið fram í kjölfar uppljóstrunarinnar um Breiðavíkurdæmið þá eru margir einstaklingar sem eiga um sárt að binda í fortíðinni í þessu máli. Og hvernig stjórnvöld hafa brugðist þeim á margan hátt, sem kannski má með einhverjum hætti skrifa á tíðarandann sem þá var þá er samt ekki hægt að afsaka málið þannig. Það liggur einfaldlega fyrir að stjórnvöld hafa brugðist í þessu máli. Við eigum þeim fjölmörgu einstaklingum sem í þessu lentu skuld að gjalda og þess vegna verðum við að reyna að sameinast um þetta mál, að það verði tekið á því með skipulegum hætti og allt verði upplýst, ekki bara gagnvart þessu heimili heldur öðrum og þeim sem eru nær okkur í nútímanum eins og Byrgið. Síðan verðum við að gera eins og kostur er til að bæta þessum einstaklingum það sem samfélagið hefur gert þeim, bæði með því að bjóða þeim upp á meðferð, félagslega aðstoð og eftir atvikum skaðabætur. Umfram allt legg ég þó áherslu á að þótt stutt lifi af þessu þingi þá getum við sameinast um að það frumvarp sem hér er komið fram verði þannig úr garði gert að við getum vænst þess að það skili þeim árangri sem að er stefnt með framlagningu þess.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þau ummæli sem hv. þingmaður hafði í lokin og lýsa sömu tilfinningum gagnvart því máli sem rakið var í blöðum í gær og hún gerði. Þar komu skelfilegar lýsingar fram og því miður ekki þær einu sem sést hafa. Umgjörð þessara mála hefur mikið breyst á síðustu 40–50 árum frá því að atburðir þeir sem þar eru raktir áttu sér stað. Skipulag barnaverndarmála er með allt öðrum og vonandi miklu betri hætti nú en þá var. Barnaverndarmál voru á vettvangi menntamálaráðuneytisins ásamt fjölmörgum öðrum málum. Því skipulagi hefur öllu verið hnikað til og er nú mun betur að málum staðið. Ég held að ég geti fullyrt það og þingmenn eru vonandi allir sammála um það. Ég vildi svara einu atriði sem hv. þingmaður nefndi og það er spurningin um refsiverðan verknað. Ég hef áður sagt í þessum ræðustóli að áreiðanlega er ekki um neinn refsiverðan verknað að ræða í þessu máli sem er ófyrndur. Svo langt er um liðið að allt slíkt athæfi er að mínum dómi fyrnt að lögum. Nú vil ég hafa alla fyrirvara á þessu gagnvart starfi nefndarinnar en ég geri ekki ráð fyrir að menn þurfi að óttast refsingar með þeim hætti. Hins vegar er mönnum ekki endilega skylt að svara öllum spurningum sem til þeirra er beint og tekið er af skarið með það hérna. Ef menn telja að þeir geti skaðast af því, m.a. vegna mannorðsspjalla, er þeim heimilt að neita að svara spurningum alveg eins og hver annar einstaklingur getur gert við ýmsar aðstæður í þjóðfélaginu. Þetta er réttarfarslegt atriði, ætlunin er að standa mjög vel að rannsókninni þannig að öll slík atriði og öll meðferð máls sé hafin yfir vafa.

Virðulegi forseti. Hægt er að taka undir það með hæstv. forsætisráðherra að barnaverndarmálum er öðruvísi fyrir komið nú en var fyrir 40–50 árum. Samt lesum við í blöðum að forstjóri Barnaverndarstofu gagnrýnir það mjög hvernig skipulag þessara mála er. Hann telur að setja þurfi í málaflokkinn meira fjármagn og lýsir ýmiss konar brotalöm í starfsemi barnaverndarmála hér á landi. Ég vil spyrja hvort hæstv. ráðherra hafi tekið eftir því og hvort ekki sé ástæða til að skoða það. Ég held að á margan hátt sé miklu minna fjármagn sett til málefna barna hér á landi en gert er annars staðar. Ég vil minnast þess að ríkisstjórnin er að heykjast á því að framfylgja stefnu Alþingis um að móta heildarstefnu í málefnum barna og unglinga sem samþykkt var árið 1991. Ég vil rifja það upp sem rætt var í sölum Alþingis fyrir tveimur til þremur árum, og líka af því að hæstv. landbúnaðarráðherra er hér, en þá var það tekið sem dæmi um að gera þyrfti betur í málefnum barna og unglinga að umboðsmaður hersins fékk 50 millj. kr. í framlag á sama tíma og umboðsmaður barna fékk 10 millj. Það þarf greinilega ýmislegt að skoða í þessu máli. Ég saknaði þess að hæstv. ráðherra svaraði ekki ýmsum þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra ætlar að gera það í lok umræðunnar. Ég spyr hann hvort framsetning frumvarpsins útiloki að hægt sé að skoða Byrgið, fyrst og fremst er verið að tala um að rannsaka meðferðarheimili fyrir börn. Það er mjög mikilvægt að fyrir liggi hvort hægt er að útiloka það og ég spyr hæstv. ráðherra líka varðandi Byrgið: Beinist lögreglurannsókn ekki fyrst og fremst að fjármálaóreiðunni en ekki illri meðferð sem börn hafa sætt? Þetta þarf að koma upp á yfirborðið. Ég spyr líka um 1. gr. um skipan nefndarinnar sem mér finnst mjög óljós. Ég vil helst ekki setja þetta alfarið í hendur forsætisráðherra og skilja hann eftir með það alveg opið hverjir muni skipa þessa nefnd.

Virðulegi forseti. Hvað skipun nefndarinnar varðar þá er þetta rétt að það er nokkuð opið og það er sett í vald forsætisráðherra að ákveða t.d. fjölda nefndarmanna. En ég get alveg upplýst að hugmynd mín er sú, og það hef ég rætt við ýmsa sem eru sérfróðir um þessi mál, að nefndin eigi ekki að vera fjölmenn, kannski þriggja manna nefnd en hún þarf að hafa starfskraft. Forsætisráðuneytið mun leggja til aðstöðu í þeim efnum, bæði vinnuaðstöðu og starfsmann eftir því sem þurfa þykir. Hv. þingmaður spurði að því áðan hvers konar bakgrunn nefndarmenn þyrftu að hafa. Það liggur fyrir að væntanlega verður lagaprófessor í formennsku en ég sé fyrir mér að sérfræðingar af öðrum toga vinni með honum í nefndinni, hugsanlega læknir, sálfræðingur, félagsráðgjafi eða menn með reynslu og bakgrunn í þessum efnum. Það er ekki aðalatriðið hver hin formlega menntun er. Aðalatriðið er að þarna séu menn sem þekkja vel til þessara mála og hafa traustan bakgrunn til að vinna í þessu. Hvorki er búið að ákveða einstaka nefndarmenn né hvaðan þeir eiga að koma. Varðandi Byrgið þá er þetta frumvarp um skipun nefndar til að kanna starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn. Byrgið var í eðli sínu ekki vist- og meðferðarheimili fyrir börn þó að þar kunni að hafa verið einstaklingar undir 18 ára aldri. Eins og frumvarpið er úr garði gert er ekki gert ráð fyrir því að Byrgið falli undir þessa rannsókn. Ef það á að gerast þarf annaðhvort að útvíkka frumvarpið, framlengja það með einhverjum hætti þegar þessum rannsóknum er lokið eða setja á laggirnar annars konar rannsókn með sérstökum hætti á málefnum Byrgisins. Sakamálarannsókn er í gangi, ég þekki ekki nákvæmlega um hvað hún snýst. Mér hefur skilist að hún sé bæði fjárhagslegs eðlis en líka einkamálaeðlis, þ.e. til komin vegna kærumála einstaklinga. Að öðru leyti hef ég ekki upplýsingar um það frekar en eðlilegt er. Það er ekki hægt að ætlast til þess.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessar upplýsingar. Það hefur þá komið skýrt fram af hálfu hæstv. ráðherra að jafnvel þó að nefndin teldi æskilegt að skoða Byrgið hefur hún ekki lagalega heimild til þess eins og frumvarpið er úr garði gert. Mér þykir það afar miður. Málinu er vísað í lögreglurannsókn vegna niðurstöðunnar sem kom fram hjá Ríkisendurskoðun þar sem fyrst og fremst var verið að tala um fjármálaóreiðuna þannig að það hlýtur fyrst og fremst að vera fjármálahliðin sem verið er að skoða. Ég tel mikilvægt að víkka út gildissvið nefndarinnar þannig að hún hafi heimild til að skoða Byrgið. Ég hvet nefndarmenn í allsherjarnefnd að skoða hvort ekki sé ástæða til þess að gera það. Varðandi skipan nefndarinnar í 5. gr., sem hæstv. forsætisráðherra fór inn á, þá skýrði hann nánar skipan nefndarinnar. Hann nefndi ekki hvað þetta ætti að vera fjölmenn nefnd en taldi að hún ætti að vera fámenn. En það er mjög óvenjulegt að ekki sé sett í frumvarp af þessu tagi, þegar á að fara að skipa nefndir í mikilvægum málum, frekari leiðsögn í lagafyrirmælum en hér kemur fram. Það er vísað á erindisbréfið og ég tel mikilvægt að sjá hvernig það er úr garði gert. Eins og ég nefndi áðan hefði ég viljað fá fram hjá hæstv. ráðherra hvort erindisbréfið verði lagt fyrir nefndina til skoðunar þannig að hún geti glöggvað sig betur á því hvernig starfi nefndarinnar verður háttað. Ég vil líka spyrja, af því að hæstv. ráðherra kom ekki inn á það sem ég nefndi: Hvað verður gert til að auka eftirlit með meðferðarheimilum barna og unglinga sem nú eru starfandi? Er verið að vinna eitthvað að því? Það er mikilvægt að við lærum af reynslunni núna en ekki einhvern tíma síðar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að fagna því að þetta frumvarp skuli komið fram. Þar er kveðið á um að könnuð verði starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn fyrr á tíð. Í máli hæstv. forsætisráðherra kom fram að rannsóknin mundi hefjast á meðferðarheimilinu að Breiðavík en jafnframt kom fram í máli hæstv. ráðherra að rannsóknin yrði síðan útvíkkuð. Vil ég taka undir það með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að mikilvægt sé að rannsóknin taki einnig til Heyrnleysingjaskólans og annarra stofnana þar sem ásakanir hafa komið fram um ofbeldi gegn börnum og unglingum sem þar voru. Hæstv. forsætisráðherra tók reyndar undir þetta, lagði áherslu á skipuleg vinnubrögð, einhvers staðar þyrfti að byrja og ég fagna því að þessi rannsókn skuli nú hafin. Varla líður sá dagur að við fáum ekki í fjölmiðlum frásagnir af hrikalegum atburðum sem áttu sér stað á meðferðar- eða upptökuheimilum, vistheimilum fyrir börn og unglinga frá fyrri tíð. Það er mjög mikilvægt gagnvart þeim einstaklingum sem beittir voru ofbeldi að hið sanna verði leitt í ljós hið fyrsta og að allir þeir sem eiga um sárt að binda fái aðstoð hjá hinu opinbera. Ég fagna því að skref skuli hafa verið stigin í þá átt. Við eigum að sjálfsögðu að taka alvarlega allar athugasemdir frá aðilum á borð við Geðhjálp ef þörf er á að endurskoða þá aðstoð sem er í boði. Það er fyrst og fremst vegna þess fólks sem varð fyrir ofbeldi sem rannsókn af þessu tagi þarf að fara fram. En ég vek einnig athygli á annarri hlið og það er gagnvart því fólki sem starfaði við umræddar stofnanir og heimili og er sjálft saklaust. Einnig vegna þessa fólks þarf að varpa ljósi á hið sanna í málinu. Þetta er hlutur sem við eigum ekki að taka léttilega. Ég hef grun um að mörgum þeim sem hafa starfað við þessar stofnanir og eru alsaklausir af ásökunum sem komið hafa fram gegn öðrum starfsmönnum líði ekkert allt of vel þessa dagana. Fyrir hönd allra sem tengjast þessum heimilum er mjög mikilvægt að leiða hið rétta í ljós. Við höfum fengið upplýsingar og varpað hefur verið ljósi á þessi mál frá ýmsum hliðum. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vakti máls á grein sem birtist í gær í blöðum frá fátækri móður sem svipt var barni sínu. Aftaka fjölskyldu í Hafnarfirði, var fyrirsögn þeirrar greinar sem mun hafa birst í Morgunblaðinu og það er þetta sem á að verða okkur að umhugsunarefni núna. Er eitthvað í þessum málum sem við getum skilað inn í samtímann og til framtíðar? Getum við lært af því sem gerst hefur, dregið af því ályktanir og gripið til aðgerða? Að sjálfsögðu mun sú vitundarvakning sem fylgt hefur þeim uppljóstrunum og þeim upplýsingum sem eru að koma fram í samfélaginu hafa áhrif. Þetta verður að verða til þess að eftirlit og aðhald verði stóreflt á stofnunum sem vista börn og ungmenni. Það er annað líka. Við þurfum að huga að því hvað við eigum við með ofbeldi. Erum við einvörðungu að tala um ofbeldi af kynferðislegum toga eða eigum við að horfa á þessi mál í víðara samhengi? Ég held að við eigum að gera það. Hér hefur verið vitnað til umræðu sem fram fór í þinginu fyrir nokkrum dögum að frumkvæði hv. varaþingmanns, Sigurlínar Margrétar Sigurðardóttur, um málefni heyrnarlausra. Það var mjög góð umræða. Ég veit ekki hvort þingmenn almennt hafa lesið grein sem birtist í Morgunblaðinu sl. mánudag undir fyrirsögninni Reynslusaga heyrnarlausrar konu. Greinin er eftir Önnu Jónu Lárusdóttur. Þar segir frá veru hennar í Heyrnleysingjaskólanum. Hún fjallar ekki um ofbeldi af því tagi sem við höfum verið að tala um í tengslum við þessa umræðu heldur ofbeldi af öðrum toga. Hún segir almennt frá hlutskipti sínu í lífinu sem heyrnarlaus kona. Hún segir frá námi sínu í Heyrnleysingjaskólanum þar sem hún fékk ekki þá kennslu sem skyldi, ekki þá menntun eða þá kennslu sem henni hafi borið. Seinna þegar hún var orðin fullorðin kona fékk hún vinnu í Heyrnleysingjaskólanum við kennslu táknmáls. En henni var síðan sagt upp störfum vegna þess að hún hafði ekki öðlast næga menntun, hún var ekki með kennarapróf. Hún segir orðrétt, með leyfi forseta: „Þá fannst mér sem ríkið og skólakerfið hefðu svikið mig tvisvar.“ Ég ætla að lesa fáeinar setningar úr greininni, með leyfi forseta: „Mig langar að segja ykkur sögu af sjálfri mér og frá minningum mínum úr Heyrnleysingjaskólanum. Ég man að ég sat inni í skólastofu, bara fjögurra ára gömul, með hinum nemendunum. Við vorum á mismunandi aldri og þau elstu um 5 árum eldri en ég. Kennarinn lét mig fyrst teikna og ég fylgdist bara með hvernig hann kenndi hinum nemendunum. Ég skildi bara ekki hvað hann var að segja - ekki neitt. Ég man líka eftir því að vera að læra að lesa og skrifa. Ég kunni öll orðin og vissi hvernig átti að skrifa þau en mörg orðin skildi ég ekki hvað þýddu. Svo var ég líka í talkennslu. Það var notaður spegill við talkennsluna og mér var alltaf aftur kennt að tala sömu hljóðin. Ég var orðin svo þreytt á að æfa mig að tala.“ Síðar segir, með leyfi forseta: „Þegar ég var búin að vera nokkra mánuði í skólanum man ég að kennarinn lét mig fá verkefni til að læra að skrifa og lesa. Ég skildi ekkert hvað hann var að segja - ekki eitt orð. Hann notaði ekkert táknmál eða fingrastöfun. Þegar ég var orðin svona um 6–8 ára gömul fékk ég bók til að æfa mig að lesa og skrifa. Kennarinn skrifaði á töfluna og reyndi að útskýra fyrir mér orðin. Ég skildi bara mjög lítið. Oft var orðinu sleppt ef ég skildi það ekki. Ég fékk alltaf sömu verkefnin aftur á hverju ári. Ég náði mjög lélegum árangri í stærðfræði og lærði einnig mjög lítið um heilsufræði og mjög lítið í náttúrufræði. Ég lærði ekki neitt í dönsku og ensku. Þegar ég sat með hinum nemendunum og ef ég talaði við þá táknmál þá barði kennarinn á hönd mína.“ Síðar segir, með leyfi forseta: „Þegar ég útskrifaðist úr skóla var ég bara með barnaskólanám en ég fékk enga einkunn á prófi. Ég fékk ekkert prófskírteini. Ég hef oft hugsað til baka um hvað ég hef þurft að þola. Nú í dag hef ég verið að kenna í skóla og guð minn góður, hvað það er mikill munur á kennslunni í dag. Nú er börnunum kennt á táknmáli og það er notaður túlkur og fleira. Þegar ég var ung fékk ég vinnu sem verkakona þangað til ég gifti mig. Ég eignaðist þrjú börn sem ég hef alið upp. Nú eru þau uppkomin og ég á fjögur barnabörn. Ég hef verið búsett erlendis í 11 ár og hef lært ensku ágætlega. Þegar við svo fluttum heim fékk ég vinnu í Heyrnleysingjaskólanum sem leiðbeinandi. Ég kenndi táknmál og um menningu og sögu heyrnarlausra. Í kennslunni ræddum við um hvað táknmál er og við skoðuðum og sömdum ljóð á táknmáli.“ Síðar segir, með leyfi forseta: „Ég kenndi þarna í 15 ár þangað til Heyrnleysingjaskólanum var lokað og hann þurfti að flytja í Hlíðaskóla. Þar var hann gerður að táknmálssviði. Ég vann á táknmálssviðinu í tvö ár en var þá sagt upp. Ástæða uppsagnarinnar var að ég hef ekki menntun. Þannig missti ég þá vinnu. Þegar þetta gerðist fannst mér ríkið hafa svikið mig tvisvar. Í fyrsta lagi var mér veitt léleg grunnmenntun og hafði engan aðgang að framhaldsmenntun og svo er mér sagt upp vegna menntunarskorts. Þar sveik ríkið mig aftur. Nú í dag vinn ég í leikskóla. Ég hef reynt að tala við Kennaraháskólann. Það gerði ég í fyrra. Ég ætlaði að reyna að fá menntun sem leikskólakennari. Þar var mér sagt að því miður væri ég ekki með grunnskólapróf og ekki heldur stúdentspróf. Ég er orðin 56 ára gömul og mig langar að njóta lífsins með fjölskyldu minni og barnabörnunum mínum. Ég á yndislega fjölskyldu. En ég vil ekki þola meiri útilokun. Mér finnst vera kominn tími til þess fyrir mig að fá tækifæri í lífinu og fá að njóta þeirra tækifæra sem mér finnst ríkið hafa svikið mig um.“ Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að vitna meira í þessa grein eftir Önnu Jónu Lárusdóttur en minni á að fyrir þinginu liggur frumvarp um táknmál, um að það verði viðurkennt sem fyrsta mál þeirra sem ekki heyra. Ég ræði þetta í samhengi við það hvað við getum lært af fortíðinni og hvað við getum gert núna til að bæta hlut þeirra sem misrétti voru beittir. Við ræðum nú annars konar misrétti, misrétti sem tengist hrikalegu ofbeldi, misnotkun á börnum og unglingum. Það frumvarp sem við ræðum hér fjallar um það. Ég fagna því að rannsókn skuli hafin á Breiðavík. Ég tek undir ábendingar og áskoranir um að ekkert megi til spara í mannafla og fjármunum til að útvíkka rannsóknina þannig að hún taki til ofbeldis sem fram fór víðar, sögusagna um meira ofbeldi en þegar hefur verið dæmt í í Heyrnleysingjaskólanum og öðrum stofnunum sem hér hefur verið vikið að. Ég segi líka, hæstv. forseti. Við eigum að horfa á misréttið í víðara samhengi en þetta og þar vísa ég m.a. í reynslusögu heyrnarlausrar konu, Önnu Jónu Lárusdóttur, sem aldrei fékk þá menntun sem henni bar og hefur nú verið svipt atvinnu sinni af þeim sökum.

Frú forseti. Það er engin ástæða fyrir hæstv. forsætisráðherra að reiðast því, afbaka og aflaga orð manna þó að hann sé gagnrýndur fyrir að leggja fram mál sem að mínu viti er allt of þröngt. Það er hægt að gagnrýna hæstv. ráðherra fyrir að fylgjast ekki nægilega vel með þessum málum. Það kom skýrt fram í máli hans að ríkisstjórnin hefur greinilega ekkert kynnt sér málefni Heyrnleysingjaskólans eins og eðlilegt hefði verið í þeirri umræðu sem fram hefur farið. Það er hins vegar af og frá, frú forseti, að hægt sé að túlka orð mín eins og hæstv. forsætisráðherra gerði, að ég væri að kenna honum eða ríkisstjórninni um þessi mál. Það er með miklum ólíkindum. Bara til að það sé algjörlega skýrt vil ég segja að ég tel ég ekki að þessi ríkisstjórn beri neina sök á því sem hefur gerst í fortíðinni varðandi bæði Heyrnleysingjaskólann og Breiðavík. Ég held að það sé mjög erfitt að ásaka einhver stjórnvöld sérstaklega fyrir það. Á Norðurlöndunum og í Evrópu þar sem svipaðar stofnanir hafa verið settar upp til að ala önn fyrir börnum sem einhverra hluta vegna hafa þótt erfið eða ekki getað verið heima hjá sér hafa sambærilegir atburðir gerst. Því miður er það sem gerðist í Heyrnleysingjaskólanum ekki einskorðað við slíka stofnun hér á landi, heldur hefur þetta gerst í Noregi, Svíþjóð, mjög víða á Vesturlöndum. Þetta er því miður alþjóðlegt fyrirbæri. Þess heldur hefði þá ríkisstjórnin átt að geta dregið upp úr sjóðum reynslu annarra þjóða. Þetta vil ég segja alveg skýrt í upphafi máls míns. Ég tel sjálfsagt að stofna nefnd til að rannsaka mál af þessu tagi. Það er sjálfsagt að setja nefnd í það að rannsaka málið sem tengist Breiðavík og það er sjálfsagt að þessi ríkisstjórn hysji upp um sig brækurnar og geri reka að því að bæta þeim sem undir ábyrgð stjórnvalda á þeim tímum sættu miska. Það hafa aðrar þjóðir gert. Það getur vel verið að þessi ríkisstjórn sé með einhverjum hætti að ráðslaga um slíkt en ég hef ekki orðið var við að ríkisstjórnin ætli að greiða mönnum fé fyrir það sem gerðist á þessum stofnunum og var á ábyrgð ríkisins þótt ekki sé hægt að kenna neinu tilteknu stjórnvaldi eða tilteknum einstaklingum sem fóru með framkvæmdarvaldið um það. Hitt liggur fyrir að svo virðist sem mörg líf hafi lent á rangri braut eftir að menn voru þarna langtímum saman. Hugsanlega er hægt að rekja mikla ógæfu til þessa. Ef stjórnvald hefur með ákvörðunum sínum, eftirlitsleysi eða þekkingarleysi á einhverjum tíma bakað mönnum þann miska kemur að sjálfsögðu til álita að bæta þeim hann með einhverjum hætti. Það hefur komið upp í umræðunni um Byrgið. Þá hlýtur út frá sjónarmiðum jafnræðis hið sama að gilda um þá sem voru í Breiðavík. Sömuleiðis hljóta menn að skoða það sem gerðist í Heyrnleysingjaskólanum og beita nákvæmlega sömu bótahugmyndum og bótareglum gagnvart þeim. Svo einfalt er það. Sá sem ber ábyrgð á miska skal líka sæta ábyrgð varðandi bætur til að reyna að leggja líkn við þraut. Ég sagði, frú forseti, að ég teldi þessa tillögu allt of þrönga. Hæstv. forsætisráðherra tók það illa upp þegar ég tók upp málefni Heyrnleysingjaskólans og þeirra sem þar voru, spurði hvort ég heyrði illa sjálfur og hvort ég hefði ekki heyrt þegar hann sagði að hér ætti að taka skipulega málefni Breiðavíkur og „annað eftir atvikum“. Aldrei í framsögu hæstv. ráðherra var minnst á Heyrnleysingjaskólann, sem sýnir bara að sá skóli og það sem þar gerðist hefur verið fyrir utan sjóndeildarhring ríkisstjórnarinnar. Hún hefur ekki gefið því máli gaum og þó ættu að hafa verið ærnar ástæður til þess. Helsta ástæðan er auðvitað sú merkilega ræða sem hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir flutti hér á dögunum og snart alla þá sem hlustuðu á, og sáu. Hv. þingmaður reifaði þá það skelfilega mál sem kom upp fyrir nokkru í sambandi við Heyrnleysingjaskólann. Hún rifjaði upp hvernig börnin sem þar voru á heimavist fengu ekki að læra táknmálið, gátu ekki tjáð sig, voru girt og læst af innan múra málleysisins. Þau gátu ekki komið á framfæri reynslu sinni. Hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir sem þekkir þetta betur en nokkur annar sem nokkru sinni hefur stigið inn í þessa sali greindi okkur frá því að árum saman hefði verið kvittur um það í samfélagi heyrnarlausra að börn á heimavist Heyrnleysingjaskólans hefðu sætt einelti, líkamlegu ofbeldi og kynferðislegri misnotkun. Það var ekki fyrr en löngu seinna, árið 1998, sem það braust fram með ákveðnum hætti og það leiddi til kæru í málinu. Í ljós kom að þær kringumstæður sem börnin sögðu frá, nákvæmlega hver hafði verið valdur að því og við hvaða aðstæður það hefði gerst var allt saman satt og rétt og þetta leiddi til sakfellingar. Það kom í ljós samkvæmt dómi að fjögur börn höfðu verið misnotuð með þessum hætti. Síðan gerist það aftur, og af því hefði hæstv. ríkisstjórn náttúrlega átt að vita. Fyrir þremur árum kom upp sakamál á Suðurnesjum sem var töluvert mikið í fjölmiðlum. Við rannsókn þess máls kom í ljós að einn aðili sem því tengdist hafði sætt grófu kynferðislegu ofbeldi á heimavist Heyrnleysingjaskólans á sínum tíma. Dómarinn sagði þá, og það hefði átt að ná eyrum framkvæmdarvaldsins, að það væri hneyksli að málið hefði ekki verið rannsakað. Það hefur ekkert verið rannsakað síðan. Framkvæmdarvaldið hlítti ekki þeirri áskorun sem birtist í orðum dómarans út af þessu. Hins vegar var gerð rannsókn á þessu máli og muni ég rétt fór sú rannsókn fram í formi opinberrar eða óopinberrar skýrslu fyrir nokkrum mánuðum. Hver var meginniðurstaðan í rannsókninni? Jú, frú forseti, meginniðurstaðan var sú að 30–40% þeirra barna sem spurð voru og höfðu verið á heimavist Heyrnleysingjaskólans höfðu sætt ofbeldi af því tagi sem ég var að lýsa hér. Til hvaða ráða hafa þá stjórnvöld gripið í framhaldinu? Það mál komst ekki í fjölmiðla með svipuðum hætti og mál Breiðavíkur, sem af sérstökum ástæðum komst vel í fjölmiðla, og mér er ekki kunnugt um að ríkisstjórnin hafi gert reka að því að kanna nákvæmlega hvað þarna gerðist og hversu útbreitt þetta var, hverjir það voru, og bjóða þá þeim sem sættu þessu ofbeldi upp á sams konar ráðgjöf og þeim hefur verið boðin sem voru í Breiðavík. Þetta tel ég ámælisvert. Mér hitnaði auðvitað í hamsi í orðaskiptum mínum við hæstv. ráðherra áðan vegna þess að það kom skýrt fram að þetta var utan við sjónsvið ríkisstjórnarinnar. Hún virtist enga grein gera sér fyrir þessu þó að fyrir lægi skýrsla, nokkurra mánaða gömul, þó að fyrir lægi yfirlýsing dómara við rannsókn sakamáls sem leiddi til sakfellingar árið 2004 um að það væri hneyksli að þetta hefði ekki verið rannsakað. Svona einfalt er nú þetta. Það er þess vegna sem ég segi að þessi rannsókn sé of þröng. Þá miða ég við að það er bersýnilegt að sú leiðsögn sem rannsakendum, nefndinni sem verður falin rannsóknin samkvæmt þessu frumvarpi, er ekki beint sérstaklega t.d. að Heyrnleysingjaskólanum. Hæstv. forsætisráðherra segir að það sé auðvitað hægt síðar, það þurfi að taka þetta skipulega, Breiðavík komi fyrst og síðan hugsanlega þetta, eða eins og hæstv. ráðherra orðaði það, „eftir atvikum“. Það er ekki nóg fyrir mig. Sömuleiðis vil ég segja, frú forseti, að ég er ekki sáttur við það með hvaða hætti hæstv. forsætisráðherra nálgast Byrgismálið hér. Þegar hann var spurður um þetta áðan, m.a. af mér í andsvari, kom hann býsna rogginn og sagði: Veit hv. þingmaður ekki að þetta er lögreglumál? Það er í rannsókn. Svo kemur hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og spyr hann: Ja, alltsvo, hæstv. forsætisráðherra, er þetta ekki lögreglurannsókn sem beinist fyrst og fremst að fjármálaóreiðu? Þá svarar hæstv. forsætisráðherra með svofelldum hætti: Jú, hún beinist að fjármálaóreiðu en hún beinist líka að einkamálum sem reist hafa verið vegna einstaklinga sem þar telja sig hafa sætt ofbeldi. Svo bætir hann við: En ég veit það ekki, og það er ekki hægt að ætlast til þess. Það getur vel verið að það sé ekki hægt að ætlast til þess. Þá er heldur ekki hægt að gera ráð fyrir því að forsætisráðherra vísi röksemdum okkar frá með því að segja varðandi Byrgið: Já, en það er í lögreglurannsókn. Svo kemur í ljós að hann veit ekkert um hvað hún snýst og segir meira að segja að ekki sé hægt að ætlast til þess að hann viti neitt um það. Herra trúr, hvers konar málflutningur er þetta? Þarna stangast á staðhæfingar og öll röksemdafærslan er í tætlum. Það er allt í lagi frá mínum sjónarhóli, herra forseti, ef málið sjálft verður gott og lætur gott af sér leiða. Ég dreg engan efa á það. Hins vegar finnst mér óhæfa að þetta mál verði ekki látið ná til Byrgisins líka. Þar var um að ræða einstaklinga sem voru börn samkvæmt þeirri skilgreiningu sem hæstv. forsætisráðherra hefur sjálfur beitt sér fyrir í lagafrumvörpum sem við greiddum atkvæði með fyrir nokkrum árum. Þarna voru börn undir 18 ára aldri og við, fulltrúar samfélagsins, berum ábyrgð á þeim. Ef það kemur í ljós að einhver einstaklingur hefur verið beittur ofbeldi, andlegu, líkamlegu eða sætt einhvers konar kynferðislegri misnotkun af þeim mönnum sem þar réðu fyrir, og miðað við alla þá málavöxtu sem við þekkjum í dag kallar það á rannsókn stjórnvalda á því hvort fleiri einstaklingar, fleiri stúlkur, hafi orðið fyrir slíku ofbeldi. Þá dugar ekkert að vísa til rannsóknar lögreglunnar. Sýslumaðurinn á Selfossi vísaði því frá sér að gera almenna rannsókn á þessu máli. Hann sagði: Það þarf kæru einstaklings sem verður að vera andlag slíkrar rannsóknar. Þegar einkamál eru reist varða þau eðli máls samkvæmt þann einstaklingi sem hefur verið brotið á, þann sem brýtur og brotið í heild sinni, ekki aðra. Með öðrum orðum leikur grunur á því að í Byrginu hafi börn allt niður í 15 ára verið misnotuð og það þýðir ekkert fyrir ríkisstjórnina að segja: Við skulum rannsaka málið í Breiðavík en ekki í Byrginu. Hvers eiga þeir að gjalda sem voru börn og voru í Byrginu undir eftirlitsleysi stjórnvalda þar sem alls konar hlutir viðgengust af því að stjórnvöld brugðust? Af hverju er ríkisstjórnin svona hrædd við þetta mál, af hverju má ekki ræða það, af hverju má ekki rannsaka það? Það skyldi þó aldrei vera að menn væru hræddir við að niðurstaðan yrði sú að eftirlitsleysi, skortur á aðhaldi og og skortur á því að fara að tilmælum vinnunefndar þriggja ráðuneytisstjóra ættu sinn þátt í því að upp komu þessar aðstæður? Samfélagið ber ábyrgð á þessu, og ríkisstjórnin ber ábyrgð vegna þess að hún hélt verndarhendi yfir þessari starfsemi, eins og þingið allt eins og hér hefur komið fram, og við í þinginu berum þess vegna ábyrgð á því að þetta verði skoðað niður í kjölinn. Það eru tvær ástæður fyrir því, ekki bara til að reyna að kanna þann miska sem menn kunna að hafa orðið þarna fyrir og reyna að greiða úr honum með einhvers konar aðstoð og áfallahjálp, fjárhagslegri eftir atvikum, heldur líka til að læra af því. Byrgið er mál sem stjórnsýslan þarf að læra af. Heyrnleysingjaskólinn er mál sem stjórnsýslan þarf að læra af. Þá þýðir ekkert að vera forsætisráðherra, koma hingað og segja: Ja, það verður rannsakað skipulega eftir atvikum. Það verður að koma hér alveg skýrt fram að þessi mál verði rannsökuð og ekkert undan dregið. Ég tek það ekki í mál að taka þátt í því enn einu sinni að Byrginu verði sópað undir teppið. Þessi ríkisstjórn á bara að hafa kjark til að horfast í augu við þá ábyrgð sem á henni hvílir. Hér skulum við taka höndum saman um að gera þessi mál upp. Það er eitt af því sem þessi ríkisstjórn vill ekki, hvort heldur er varðandi hleranir eða annað, hún er alltaf hrædd við uppgjör. Þessi mál eiga að vera þess eðlis að það séu engin leyndarmál. Það er skylda okkar sem förum hér með vald sem kjörnir fulltrúar og þeirra sem er trúað fyrir framkvæmdarvaldinu að láta rannsaka þessi mál og kanna hvað gerðist. Það á ekki að einskorðast við þær stofnanir sem í fyrndinni störfuðu, það á líka að ná yfir þær stofnanir sem eru að störfum í dag. Það hefur komið fram hjá einum af æðstu embættismönnum ríkisins, þeim sem er trúað fyrir barnaverndarmálum, forstjóra Barnaverndarstofu, að barnaverndarmál á Íslandi eru í nokkrum ólestri. Það vantar skýra stefnu í barnaverndarmálum, stöðugildum fjölgar ekki, fjárveitingar eru heldur að lækka á sama tíma og barnaverndarmálum stórfjölgar. Frá 1999 til ársins í fyrra fjölgaði þeim um 60%, í fyrra voru 7 þús. mál sem með þessum hætti komu til kasta barnaverndaryfirvalda, sem var vísað til þeirra. Stöðugildum hefur samt ekki fjölgað. Fjárframlög hafa ekki aukist, þau hafa heldur minnkað. Menn verða að taka alvarlega á þessu máli en það finnst mér ekki vera gert. Þetta vildi ég segja, frú forseti, og ítreka það sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði hér fyrir hönd Samfylkingarinnar, við viljum styðja þetta mál en það kemur ekki annað til mála en að það verði útvíkkað og það verði alveg skýrt í því þingskjali sem fylgir lokasamþykkt þessa frumvarps að það muni ná yfir Heyrnleysingjaskólann og skýr fyrirmæli komi fram þar um. Ég tel það óhæfu af þinginu að láta það ekki ná líka til rannsóknar á kjörum og hugsanlegrar rangrar breytni gagnvart þeim börnum sem dvöldust í Byrginu.

Frú forseti. Enn og aftur eru það fjölmiðlarnir sem vekja ríkisvaldið til aðgerða. Ég vil í upphafi leyfa mér að velta því fyrir mér þegar ég fékk um daginn svar við fyrirspurn um það hversu margir hefðu látist af völdum sjálfsvígs, upplýsingar frá landlæknisembætti. Á síðustu 25 árum eru skráðir 409 karlar sem hafa látist vegna sjálfsvíga. Ég get ekki annað en velt því fyrir mér hér við þessar aðstæður hvort þar á meðal séu svokallaðir Breiðavíkurdrengir, menn sem hafa alist upp við erfiðar aðstæður á Breiðavíkurheimili, eins og hér hefur komið fram. Varðandi það frumvarp til laga um skipan nefndar til að kanna starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn ber að sjálfsögðu að fagna því. Hér hafa komið ýmsar athugasemdir við það og ástæða er til að velta fyrir sér hvort þetta gangi nógu langt. Strax í 1. gr. segir, með leyfi forseta: „Forsætisráðherra er heimilt að setja á fót nefnd til að kanna starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn. Heimild þessi tekur ekki til þeirra stofnana sem starfandi eru við gildistöku laga þessara.“ Þó að sumir vilji kannski bíða eftir niðurstöðu þeirrar nefndar sem á að vinna samkvæmt þessu frumvarpi getur maður samt ekki annað en velt fyrir sér hvernig staðan sé í dag og hvort ekki sé ástæða til að skoða hana alveg sérstaklega. Þrátt fyrir að ég geri mér grein fyrir því að þetta frumvarp snúi fyrst og fremst að málefnum Breiðavíkur og hugmyndin sé að læra af þeim niðurstöðum sem hérna koma fram getur maður samt ekki annað en velt því fyrir sér, frú forseti, hvort ekki sé ástæða til að grípa strax til aðgerða og skoða þær stofnanir sem eru í gangi. Það segir jafnframt í c-lið 1. gr. varðandi markmið könnunarinnar og nefndarinnar: „Að lýsa því hvernig opinberu eftirliti með viðkomandi starfsemi var háttað.“ Við munum að sjálfsögðu læra af þeim niðurstöðum sem þarna munu koma fram, en hvaða eftirlit er í raun og veru í dag? Hverjir standa að eftirliti, hvaða vistheimili eru starfandi? Þau eru væntanlega færri og smærri og þá jafnvel í þeim mæli að einstaklingar séu í umsjá á sveitaheimilum. Óneitanlega leiðir maður hugann að því hvernig eftirlitið sé í dag og þá ekki einungis á vistheimilum fyrir ófatlaða, heldur og fyrir fatlaða og börn með geðraskanir, börn sem t.d. hafa dvalið á BUGL og verið síðan send áfram. Allt þetta leiðir hugann að því hvernig eftirlitið er í dag og jafnframt spyr maður sig enn og aftur um samvinnu milli ráðuneyta, t.d. félagsmálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis. Það kemur mjög oft fram á hinu háa Alþingi að ekki virðist vera næg samvinna á milli ráðuneyta. Það leiðir því miður af sér ýmislegt neikvætt og ég held að það sé ástæða til að skoða það sérstaklega í framtíðinni. Þá erum við kannski enn og aftur komin að þeim hugleiðingum hvort ekki eigi hreinlega að sameina þessi tvö ráðuneyti í eitt velferðarráðuneyti. 3. gr. fjallar um þagnarskyldu og hverjir eigi að veita nefndinni upplýsingar. Allt gott um það en þá komum við líka enn og aftur að þessari spurningu: Hvernig hefur þetta gengið fyrir sig? Okkur hafa borist þær upplýsingar að ekki hafi verið næg samvinna í gangi eins og varðandi Byrgið sem títt hefur verið nefnt og ekki ástæða til að rekja alveg í þaula en þar hefur t.d. geðlæknir upplýst að hann hafi komið með ábendingar til landlæknisembættis sem einhverra hluta vegna ekki var hlustað á. Ég leyfi mér jafnframt að upplýsa hér að varðandi Byrgið komu líka ábendingar frá ráðgjöfum SÁÁ sem fengu til umönnunar og meðferðar ýmsa þá einstaklinga sem höfðu dvalist í Byrginu. Þessir ráðgjafar lýstu áhyggjum eftir þær upplýsingar sem þeir fengu, t.d. af þeim konum sem höfðu dvalist þar. Enn og aftur leiðir maður því hugann að samvinnu, upplýsingaflæði innan heilbrigðiskerfisins alls og milli heilbrigðiskerfisins og félagsmálakerfisins eða ráðuneytanna tveggja. Ég held að það sé hreinlega spurning eins og með nefndina, að hún taki sérstaklega á því að skoða þetta ferli, samvinnu milli þessara tveggja ráðuneyta og jafnframt við landlækni sjálfan. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að nefndin skuli fjalla um hvaða lærdóm megi draga af niðurstöðum könnunarinnar og gera tillögur um úrbætur til að koma í veg fyrir brot á börnum í opinberri forsjá. Það stingur mig síðan hér í athugasemdum, með leyfi forseta: „Þá skal nefndin leggja á það mat hvort og þá hvernig skuli brugðist við af hálfu stjórnvalda gagnvart þeim sem kunna að hafa í reynd sætt illri meðferð, ef könnunin leiðir slíkt í ljós.“ Ég verð að viðurkenna, frú forseti, að ég skil ekki alveg hvers vegna það eru einhverjar efasemdir um „hvort“ eigi að bregðast við af hálfu stjórnvalda. Ég held að það hljóti að vera skylda stjórnvalda að bregðast við ef það kemur í ljós að þessir drengir hafi verið beittir þessu ofbeldi sem komið hefur m.a. fram í fjölmiðlum og í viðtölum við marga þeirra og foreldra þeirra. Í mínum huga er ekki nein efasemd um „hvort“ eigi að bregðast við, vangaveltan er einungis hvernig. Mér finnst mjög ámælisvert, frú forseti, að það skuli koma fyrir þetta blessaða orð hérna, „hvort“. Það þarf líka að bregðast við á þann hátt að hafa samband við aðstandendur drengjanna. Það þarf að skoða alveg sérstaklega lífshlaup þessara drengja sem eru orðnir fullorðnir menn í dag. Ég minntist hér áðan á dökka skýrslu um fjölda sjálfsvíga og síðan er líka spurning hvort þessir menn hafi leiðst út í afbrot, glæpi, kynferðisafbrot og þá erum við komin enn og aftur að því sem kemur m.a. fram í bók Thelmu Ásdísardóttur, Myndinni af pabba, þar sem hún og fleiri konur á Stígamótum gera athugasemdir við fyrningarfrest í kynferðisbrotamálum. Staðreyndin er sú að flest mál uppgötvast það seint, kynferðisbrot gagnvart börnum, eins og t.d. það sem hér um ræðir varðandi Breiðavík, að þegar það loksins uppgötvast er málið fyrnt og svartasti hlutinn af því er sú staðreynd að viðkomandi barnaníðingur er þá jafnvel farinn að brjóta á næstu kynslóð. Ég held að eitt það versta sem þessi nefnd gæti komist að væri að Breiðavík hafi mögulega búið til ofbeldismenn. Það segir hér í athugasemdum með 5. gr. að könnunin skuli „í fyrstu taka til starfsemi vistheimilisins Breiðavíkur … og eftir atvikum hliðstæðra stofnana og sérskóla“. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að það verði framhald á þessu. Það má vera að það sé rétt hjá forsætisráðherra að klára þetta mál fyrst og læra af því hvernig eigi þá að vinna með önnur hliðstæð mál, en ég tel ekki síður varðandi framhaldið að menn þurfi að skoða stofnanir sem eru starfandi í dag. Í ræðu áðan var minnst á grein sem birtist í Morgunblaðinu í gær eftir Ásu Hjálmarsdóttur sem er móðir eins drengs sem dvaldist í Breiðavík. Þar talar hún um ástæðuna fyrir því hvers vegna barnaverndarnefnd hafi tekið drenginn af henni. Sökin var fráskilin og fátæk fimm barna móðir. Þetta leiðir hugann að skýrslunni um fátækt sem við ræddum hér nokkuð vel á Alþingi um daginn, en þar kom m.a. fram að í mestri hættu á að lenda í fátækt á Íslandi, fátækt sem vissulega er staðreynd, eru einmitt einstæðar mæður. Enn og aftur sannast þær bágu þjóðfélagsaðstæður sem þær búa við. Varðandi frekari viðbrögð og framhaldið, frú forseti, tel ég nauðsynlegt, eins og ég nefndi áðan, að kanna lífshlaup þeirra manna sem voru drengir og dvöldust í Breiðavík. Að sjálfsögðu er algjörlega tvímælalaust að þeim eigi að veita aðstoð, meðferð og skaðabætur ef þörf þykir. Enn og aftur velti ég því upp að það eru líkur á því að þessir menn hafi lært þarna ofbeldi og mögulega stunda það einhverjir í dag og þess vegna er afskaplega þýðingarmikið að veita þeim meðferð og að sjálfsögðu á að vera algjörlega skilyrðislaust að ríkið ætli sér það.

Hæstv. forseti. Um þetta frumvarp til laga um skipan nefndar til að kanna starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn væri hægt að hafa mörg orð því að tilefnið er alvarlegt en ég vil byrja á því, hæstv. forseti, að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að bregðast svo fljótt sem raun ber vitni við þeim alvarlegu ásökunum sem fram hafa komið varðandi meðferð barna á meðferðarheimilinu Breiðavík. Eins og alþjóð varð ljóst þegar fjölmiðlar tóku upp mál nokkurra einstaklinga, fullorðinna manna, sem voru tilbúnir til að miðla af sinni bitru reynslu og lýsa æsku sem var eyðilögð og í rauninni fullorðinsævi sem líka var eyðilögð, brennimerktir af þeirri reynslu bernskunnar, er ærin ástæða til að bregðast við. Ég tel, hæstv. forseti, að frásagnir þessara einstaklinga, sem má kalla hetjur fyrir að koma fram undir nafni eða brjótast út úr þögninni og segja frá, lýsi því vel hversu alvarlegur glæpur kynferðislegt ofbeldi er. Það er sama hvort það snýr að drengjum eða stúlkum - staðreyndin er þó sú að það beinist miklu oftar gegn stúlkum og konum - þetta er alltaf mannskemmandi og athæfi sem hefur ekki eingöngu áhrif á líðandi stund heldur brennimerkir viðkomandi alla ævi. Það held ég að sé það sem við þurfum fyrst og fremst að horfa til, þ.e. alvarleika atburðanna og síðan, eins og þessari nefnd er ætlað að gera, að skoða sérstaklega meðferðarheimilið Breiðavík og þær alvarlegu ásakanir sem hafa komið upp gagnvart meðferðinni þar. En ég les textann í 1. gr. þannig að þá séu önnur vistheimili og meðferðarheimili fyrir börn sem nefndin geti skoðað. Því tel ég einboðið að án þess að víkka starfsemi nefndarinnar út allt of mikið verði málefni Heyrnleysingjaskólans á því tímabili sem hann var vistheimili þessara barna skoðuð meðfram. Þar hafa komið fram jafnalvarlegar ásakanir og upplýst er um með Breiðavíkurheimilið þannig að ég tel að frumvarpið nái líka yfir Heyrnleysingjaskólann. Þó svo að þessari nefnd verði ekki gert að rannsaka þau meðferðarheimili sem í dag eru starfandi tel ég alveg einboðið að hið opinbera, ríki og sveitarfélög, sem hafa með vistun barna að gera skoði þær reglur og þann ramma sem vistun barna er sett í í dag og þá líti bara hver og einn í eigin rann til að fara yfir þau mál og það verði ekki látið bíða þó að það sé ekki verkefni þessarar nefndar. Það þarf að fara yfir það hvernig eftirliti og aðhaldi er háttað. Það sem skiptir mestu máli er að ef vandamál koma upp innan fjölskyldna og ef vandamálin verða svo mikil að þau komi til kasta barnaverndaryfirvalda á að vera fortakslaus krafa að fyrst og fremst sé horft á stuðning við fjölskylduna þannig að hún geti haldið saman, börnin geti verið inni á heimilum sínum og að fjölskyldan fái stuðning til þess. Auðvitað koma því miður upp þær aðstæður að það er metið sem svo að börnunum sé fyrir bestu að fara út af ofbeldisheimilum eða þar sem er svo sjúklegt ástand að börnunum sé fyrir bestu að vera ekki inni á heimilinu. Það þarf mikið til, bæði fagþekkingu og fjármagn, til að halda mjög sjúkum fjölskyldum saman þannig að þær geti þroskast til betra lífs og verið börnunum meiri stuðningur en það tel ég að við eigum að gera, leggja fyrst og fremst áherslu á það. Ég veit að það hefur breyst, þessi skilningur er til staðar en þar sem það kostar sérfræðinga, sérfræðiþekkingu, kunnáttu og peninga er hugsanlega í dag gripið til vistunarúrræða fyrr en á þyrfti að halda. Hvað varðar aðstoð við þá einstaklinga sem hafa sem börn lent í kynferðislegu ofbeldi þá verður hún að vera til staðar, það sýna upphringingar til Rauða krossins í dag að þessi umræða hefur ýft upp gömul sár hjá miklu fleirum en voru á þessum heimilum. Ég skora á hæstv. forsætisráðherra að fylgja orðum sínum eftir og loforðum ríkisstjórnarinnar og sjá til þess að þeim einstaklingum sem voru á Breiðavíkurheimilinu, og ég vil bæta við Heyrnleysingjaskólanum, og fjölskyldum þeirra sé tryggður sá stuðningur sem þau þurfa á að halda í dag og í nánustu framtíð til að vinna úr sínum málum. Ég vil benda hæstv. forseta og hæstv. forsætisráðherra á að þessi umræða og það að kafa svona í fortíðina - það er auðveldara að draga skömmina úr fortíðinni fram í dagsljósið, það er þægilegra að tala um af því að það er liðið - minnir á það sem er að gerast í samfélagi okkar í dag. Umræðan snertir mjög marga og ég tel að huga þurfi að því að efla geðþjónustu, sálfræðiþjónustu við miklu stærri hóp en var inni á Breiðavíkurheimilinu. Þetta á eftir að ýfa upp sár og koma við svo marga að við eigum að gera ráð fyrir því að fleiri þurfi að leita sér aðstoðar og ég tel að þurfi að sjá til þess að sú aðstoð sé til staðar. Hvað varðar Stígamót er þar sérfræðiþjónusta og hjálp að fá sem margir hafa nýtt sér. Á álagstímum eins og þessi mál hafa skapað tel ég að hugsa þurfi til þess að Stígamót fái þann fjárstuðning sem á þarf að halda til að geta sinnt þessu mikilvæga verkefni. Ég ætla ekki að fara neitt frekar yfir frumvarpið. Því hafa verið gerð hér góð skil. Eins og ég segi má þakka fyrir að það skuli koma fram. Ég hefði viljað að í greinargerðinni hefði verið bætt við Heyrnleysingjaskólanum, þar er Breiðavíkurheimilið nefnt sem takmarkar þar af leiðandi hugsanlega rannsóknina. Þar sem ekki kemur fram í 1. gr. hverjir eiga að sitja í nefndinni eða hversu margir hvet ég hæstv. ráðherra til að velja í nefndina sérfræðinga og sérfróða aðila, ekki eingöngu úr lögfræðistétt heldur geðlækna og sálfræðinga og leita til þeirrar reynslu sem er hjá Stígamótum sem ég tel að séu okkar sérfræðingar á þessu sviði. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri en óska þess að frumvarpið nái hér fram að ganga þó að stuttur tími sé til stefnu. Ég óska þess að verðandi nefnd komi til með að njóta góðrar aðstoðar og að störf hennar muni nýtast okkur inn í framtíðina.

Frú forseti. Ég hef setið og hlustað á þessa umræðu með athygli og af nokkrum áhuga vegna þess að þetta er angi af máli sem hefur verið mjög á dagskrá í samfélagi okkar undanfarnar vikur og ekki að ástæðulausu. Í umræðunni hefur verið farið dálítið um víðan völl og ekkert við því að segja og eðlilegt vegna þess að þetta mál er sprottið af atburðum og frásögnum af meðferð á meðferðarheimilum hjá börnum sem fullorðnum. Að gefnu tilefni vegna ummæla fyrr í þessari umræðu tel ég mér skylt að geta þess og upplýsa hæstv. forsætisráðherra um það að þó að hann viti ekki betur en að málefni og umönnun þeirra sem þarna hafa orðið fórnardýr séu í góðum farvegi veit ég fyrir víst eftir kynni af því og fræðslu að því miður er það ekki svo. Alveg fram á síðustu daga hafa fórnarlömbin frá Byrginu búið við þær aðstæður að eiga hvergi höfði sínu að halla og leitað aðstoðar eins og að hefur vonandi verið stefnt. Ég held að það sé full ástæða fyrir stjórnvöld að kippa því í lag og taka utan um það mál. Ég þarf ekki að hafa svo sem langa ræðu um málið en vildi bara koma að þeim sjónarmiðum mínum að þetta frumvarp er ágætt svo langt sem það nær og er áreiðanlega af góðum huga flutt en gengur of stutt, er of þröngt og gengur of stutt. Það er tvennt sem ég staldra við, annars vegar að það snýr aðeins að börnum. Ég held að þetta mál sé miklu umfangsmeira eins og við öll vitum en svo að það sé einskorðað við vandamál barna sem lenda á meðferðarheimilum. Þetta vandamál sem við blasir gildir líka um fullorðið fólk. Mér finnst ótækt og óviðunandi að hér sé gripið til lagasmíðar um skipan nefndar til að kanna starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn, það á að vera víðtækara og hafa punkt á eftir „starfsemi vist- og meðferðarheimila“. Hitt atriðið sem ég geri athugasemd við er að sú heimild sem lögin eiga að veita tekur ekki til þeirra stofnana sem starfandi eru við gildistöku þessara laga. Það er svo sem allt gott um það að segja að við leggjumst í vinnu við að grafa upp gamlar beinagrindur og reyna að fá niðurstöður í mál sem áttu sér stað fyrir jafnvel áratugum síðan en auðvitað eru vandamálin miklu nærtækari og þau eru viðvarandi. Það er alveg ljóst held ég af öllum staðreyndum málsins og frásögnum að hér þarf að gera mikla bragarbót á skipulagi og starfsemi meðferðarheimila almennt. Það eru mjög miklar brotalamir á skipulaginu og ég held að viðfangsefnið sé náttúrlega að upplýsa það sem ábótavant hefur verið í fortíðinni en fyrst og fremst að finna út hver hugmyndafræðin á að vera á bak við starfsemi eins og þessa. Hver er tilgangurinn með meðferðarheimilunum og hvað þarf til svo að þau beri einhvern árangur? Ég held að það sé hægt að segja með sanni að það hafi komið í ljós í umræðunni um Byrgið, svo að ég nefni það, að þar skorti ekki bara á fjármálalegt eftirlit heldur líka faglegt skipulag og eftirlit. Þarf ekki að lýsa því frekar nema eftir því sé spurt. Hugsunin á bak við þetta frumvarp er eins og fyrr segir virðingarverð og þjónar áreiðanlega ákveðnum tilgangi en ef stjórnvöld hafa af þessu áhyggjur, sem eðlilegt er og gefur augaleið, þurfa þau auðvitað að bregðast við með því að reyna að skapa sér og móta þá hugmyndafræði sem býr að baki því að þurfa að senda fólk á slík meðferðarheimili. Þegar sett er á stofn nefnd af þessu tagi finnst mér að hún eigi fyrst og fremst að hafa það hlutverk að finna út og leggja drög að því hvernig eigi að framkvæma rétta meðferð. Hér er verið að tala um að rannsaka mál þar sem hægt er að finna út að börn hafi fengið illa meðferð, eins og segir hér í b-lið 1. gr., með leyfi forseta: „Að leitast við að staðreyna eins og kostur er hvort og þá í hvaða mæli börn sem vistuð voru á stofnuninni hafi sætt illri meðferð eða ofbeldi meðan á dvölinni stóð.“ Þetta er auðvitað nauðsynlegt og sjálfsagt en hvað framtíðina varðar þurfum við að finna út hver hin rétta meðferð eigi að vera. Þetta leyfi ég mér að segja vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að meðferð og starfsemi og skipulag meðferðarheimila sem nú eru starfandi sé á villigötum. Það er ekkert skipulag, ekkert eftirlit og engin fagleg þekking sem býr að baki þessari meðferð, því miður. Ég vil ekki alhæfa en ég held að þau mál sem hafa verið hér til umræðu hafi sýnt fram á þessa staðreynd. Ég held, frú forseti, að þetta mál þurfi að fá framgang þó að lítill tími sé til stefnu en ég held að það þurfi að víkka það mjög út vegna þess að í þeim búningi sem það er í núna er það máttlaust og nær engan veginn yfir það vandamál sem við höfum horfst í augu við á undanförnum vikum.

Forseti vill geta þess að umræða um fyrstu tvö dagskrármálin heldur áfram klukkan fjögur í dag.

Virðulegi forseti. Við höldum hér áfram umræðum um frumvarp til laga um skipan nefndar til að kanna starfsemi vist- og meðferðarheimila fyrir börn sem hæstv. forsætisráðherra mælti fyrir fyrr í dag. Mig langar til að spyrja hæstv. forseta hvort forsætisráðherra verði ekki viðstaddur umræðuna til enda. Ég ætlaði að bæta nokkrum atriðum við þá umræðu sem fór fram í morgun sem ég tel ástæðu til að forsætisráðherra, sem er með þetta mál í sinni forsjá, fái að heyra. Ég sé að hann er ekki mættur hér.

Forseti vill geta þess að hæstv. forsætisráðherra er vant við látinn og getur ekki verið við lok umræðunnar.

Mig langar að spyrja hæstv. forseta hvort hún viti hvort ráðherra hafi tök á því að koma síðar í dag til að klára þessa umræðu. Hvernig hefur hann hugsað sér að ljúka umræðunni, ætlaði hann ekki að taka til máls að nýju?

Forseti veit að hæstv. forsætisráðherra getur ekki verið við þessa umræðu þó að það sé síðar á þessum degi. Forseti mælist til þess við hv. þingmann að hún haldi engu að síður áfram máli sínu þannig að hægt sé að ljúka þessu máli. Það er brýnt að koma því til nefndar. Forseti mun koma þeim tilmælum til forsætisráðherra að hann verði þá viðstaddur 2. umr. þannig að hv. þingmaður geti átt orðaskipti við ráðherrann þegar málið kemur aftur til 2. umr.

Já, ég mun fara yfir þessi atriði hér og treysta því að ráðherra kynni sér hvað hefur farið fram í umræðunni eftir að hann hvarf úr þingsal. Virðulegi forseti. Mig langaði að taka undir nokkur atriði sem hafa komið hér fram og sem snúa að gagnrýni á þetta frumvarp. Menn hafa gagnrýnt að það eigi einungis við eitt heimili, Breiðavík, en það er full ástæða til að skoða þetta mun víðar. Einnig hefur verið gagnrýnt að þetta snúi aðeins að börnum. Aðalástæðan fyrir því að ég kem hérna upp er að ég er sammála þeirri gagnrýni. Nýverið átti ég úr þessum stóli orðastað við hæstv. félagsmálaráðherra vegna fatlaðra. Við vitum að fatlaðir eru margir hverjir alltaf börn, þeir sem þroskast ekki eða þeir sem eiga við þannig fötlun að stríða eru alltaf eins og börn þó að þeir verði fullorðnir. Við verðum að skoða heimili sem fatlaðir eru sendir til, t.d. til sumardvalar. Ég hef fengið athugasemdir frá aðstandendum fatlaðra barna sem telja að eftirlitið sé ekki nógu mikið, ekki sama eftirlitið með slíkum stofnunum og öðrum stofnunum sem eru fyrir heilbrigð börn. Það var líka bent á að ekki væru sömu kröfur gerðar til þeirra sem taka fötluð börn í vist og þeirra sem taka heilbrigð börn. Þetta mál verður að fara yfir. Það þarf að skoða. Það er ekki boðlegt að ekki séu gerðar sömu kröfur til leyfa til að setja á laggirnar slíka vist. Ég vonast til þess að hæstv. forsætisráðherra og hv. allsherjarnefnd skoði þetta í umfjöllun um málið í nefndinni. Það er einnig mjög mikilvægt að gerðir verði þjónustusamningar vegna allra slíkra heimila, að gæðaeftirlit fari fram og annað eftirlit með að þjónustusamningarnir séu uppfylltir. Í þessu máli er verið að líta til baka og skoða það sem hefur farið úrskeiðis en við verðum líka að horfa fram á við og tryggja að hlutir eins og þeir sem hafa verið hér til umræðu í samfélaginu, Breiðavíkurmálið, Heyrnleysingjaskólinn og Byrgið, endurtaki sig ekki, sérstaklega ekki þegar fatlaðir eiga í hlut því að það er sá hópur sem er hvað varnarminnstur. Hann er varnarlaus gagnvart alls kyns ofbeldi eins og hefur sýnt sig í umræðunni um Heyrnleysingjaskólann. Mig langar líka að nefna í þessari umræðu að það er ljóst að fara þarf mjög gaumgæfilega yfir þessa þætti og samskipti Barndaverndarstofu og sveitarfélaganna vegna þess hvernig málum er háttað. Mig langar til að vísa í viðtal við Braga Guðbrandsson, ég held að það hafi verið í Blaðinu um helgina, þar sem hann nefnir ýmsa vankanta á kerfinu í dag sem við þurfum að taka á til að svona hlutir endurtaki sig ekki. Það kom mér á óvart þegar hann lýsti því hvernig háttað væri vist fyrir börn sem barnaverndaryfirvöld væru að finna heimili fyrir. Hann sagði að þá væri nánast eins og uppboð á því hverjir gætu tekið börnin að sér fyrir sem lægst verð. Það minnti svolítið á uppboð hreppsómaganna á árum áður þó að ég ætli ekki alveg að bera það saman. Ég hef áhyggjur af því hvernig þessum málum er háttað í dag og það er full ástæða til að fara yfir þessa þætti, hvort sem það eru vistheimili fyrir börn, fyrir fatlaða sem eru jafnvel orðnir fullorðnir, stuðningsforeldra o.s.frv. Auðvitað veit maður að flestir hugsa vel um þessi börn en til að koma í veg fyrir að einhverjir svona hlutir gerist á að vera eftirlit, það eiga að vera samræmd skilyrði fyrir því hverjir fá heimildir til að vista börn og annast þau. Svo langar mig til að nefna annað viðtal við Braga Guðbrandsson í Morgunblaðinu í morgun þar sem hann vitnar í grein Ásu Hjálmarsdóttur í Morgunblaðinu í gær. Sú grein var mjög átakanleg lesning og sýnir hvað það er brýnt að þetta mál komist í gegn, að það verði skoðað, a.m.k. með Breiðavík, þannig að þeir foreldrar og þær mæður sem voru í sporum Ásu, börnin tekin af þeim og send í þessa hroðalegu vist, fái skýringar á því hvernig stóð á þessari framkomu við þær. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég er alveg sammála því að þetta er mjög brýnt mál sem þarf að fara til nefndar og ég vonast til þess að allsherjarnefnd taki þannig á málinu að þetta verði víkkað svo að fleiri heimili verði skoðuð og það verði til þess að félagsmálayfirvöld samræmi kröfur og auki eftirlit með þeim sem taka að sér börn annarra til vistunar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga, um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, nr. 99/1993, með síðari breytingum. Frumvarpið er að finna á þskj. 1020 sem er 669. mál þessa þings. Frumvarp þetta er samið í samráði við Bændasamtök Íslands. Tilgangur frumvarpsins er að lögfesta nauðsynlegar breytingar á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, vegna ákvæða í samningi um starfsskilyrði sauðfjárræktar milli landbúnaðarráðherra og fjármálaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands og Bændasamtaka Íslands sem undirritaður var 25. janúar 2007. Samningurinn er byggður á eldri samningi um framleiðslu sauðfjárafurða frá 11. mars 2000, en þó töluvert einfaldaður og breyttur. Samningurinn sem nú liggur fyrir nær yfir tímabilið frá 1. janúar 2008 til 31. desember 2013. Um efni hans vísast til fylgiskjals I með frumvarpi þessu. Ekki er í samningnum um grundvallarstefnubreytingu af hálfu ríkisins að ræða hvað varðar stuðningsfyrirkomulag við sauðfjárrækt. Þó felur samningurinn og frumvarp þetta í sér nokkrar breytingar sem nánar er gerð grein fyrir í athugasemdum við einstakar greinar frumvarpsins. Helstu efnisatriði frumvarpsins eru eftirfarandi: Í 1. gr. frumvarpsins er fjallað um breytingar á 2. gr. búvörulaga þar sem skilgreiningar á hugtökum er að finna. Hugtakið jöfnunargreiðslur er m.a. fellt brott þar sem hætt verður að greiða slíkar greiðslur ef frumvarp þetta verður að lögum og munu jöfnunargreiðslur verða felldar inn í beingreiðslur. Í 2. gr. frumvarpsins er kveðið á um brottfall 3., 4., 5. og 6. mgr. 29. gr. laganna sem allar eiga það sameiginlegt að fjalla með einum eða öðrum hætti um útflutning á kindakjöti og skyldu sláturleyfishafa og sauðfjárframleiðenda til að taka þátt í slíkum útflutningi. Í samningi ríkisins og Bændasamtaka Íslands, um starfsskilyrði sauðfjárræktar, frá 25. janúar sl. er kveðið á um afnám útflutningsskyldunnar í ákveðnum skrefum og verður skyldan að fullu afnumin 1. júní 2009. Ákvæði um útflutningsskyldu falla því brott úr lögunum eftir nánari fyrirmælum gildistökuákvæðis laganna. Í 3. gr. frumvarpsins er fjallað um breytingu á ákvæðum 36. gr. búvörulaga. Með tilkomu nýs samnings um starfsskilyrði sauðfjárræktar var markmiðum samningsaðila lítillega breytt og þau umorðuð án þess þó að um neina grundvallarbreytingu á markmiðum sé að ræða. Með frumvarpinu er lögð áhersla, samanber b-lið, á að styrkja búsetu í dreifbýli. Í samræmi við þetta markmið renna tilteknar greiðslur til ákveðinna lögbýla á svæðum þar sem sauðfjárrækt er sérstaklega mikilvæg fyrir viðkomandi byggð. Í dag rennur svipuð fjárhæð til viðkomandi byggða í formi styrks í gegnum svonefnd 7.500 ærgildi, en með nýjum sauðfjársamningi var sérstaklega samið um þennan styrk sem úthluta á til þeirra aðila sem nú njóta greiðslna á grundvelli 7.500 ærgildanna. Í nýju samkomulagi um starfsskilyrði sauðfjárræktar er ekki lengur gert ráð fyrir svonefndum jöfnunargreiðslum. Því er gert ráð fyrir því í 4. gr. frumvarpsins að jöfnunargreiðslur renni inn í heildargreiðslumark sauðfjár á samningstímabilinu. Með hliðsjón af því er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að 40. gr. gildandi laga falli brott og til verði ný 37. gr. búvörulaga þar sem m.a. verði fjallað um og taldir upp þeir flokkar greiðslna sem gert er ráð fyrir í samningnum frá 25. janúar 2007. Í 1. mgr. 4. gr. frumvarpsins koma fyrir þeir flokkar greiðslna sem stuðningi ríkisins er veitt í, þ.e. beingreiðslur, sem samkvæmt samningnum eru á ári út samningstímann 1.716 millj. kr., gæðastýringargreiðslur 898 millj. kr. út samningstímann, ullarnýtingargreiðslur 300 millj. kr. út samningstímann, greiðslur vegna markaðsstarfs og birgðahalds, sem í upphafi samningstímans eru 311 millj. kr. en lækka á hverju ári og eru í lok samningstímans um 160 millj. kr., svæðisbundinn stuðningur 43 millj. kr. út samningstímann og að lokum greiðslur vegna nýliðunar og átaksverkefna 80 millj. kr. út samningstímann. Heildarfjárhæð greiðslna á ári út samningstímann fer úr 3.348 millj. kr. í upphafi lækkandi ár frá ári og eru á lokaári samningsins 3.197 millj. kr. Tekið skal fram að allar ofangreindar fjárhæðir eru miðaðar við verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs 1. janúar 2007 sem var 266,2 stig og taka þær mánaðarlegum breytingum þaðan í frá. Í 2. mgr. 4. gr. frumvarpsins er að finna frekari breytingar er leiða af undirritun nýs samnings um starfsskilyrði sauðfjárræktar. Í greininni er að finna upplýsingar um heildargreiðslumark í sauðfé sem í gildi verður frá og með 1. janúar 2008, þ.e. 368.457 ærgildi. Einnig er kveðið á um hvert verði heildarbeingreiðslumark sauðfjárafurða, þ.e. 1.716 millj. kr. á ári, og um skiptingu þess hlutfallslega á milli lögbýla. Kveðið er á um sömu skiptingu beingreiðslna og farið var eftir árið 2007. Í 5. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að gildandi 4. mgr. 38. gr. falli brott. Í dag er greininni ætlað að uppfylla ákveðna samningsskuldbindingu ríkisins samkvæmt núverandi sauðfjársamningi sem fellur úr gildi 1. janúar 2008. Eftir þann tíma á greinin ekki lengur við. Í nýjum sauðfjársamningi er hins vegar að finna ákvæði sem kallar á breytingu á lögum þar sem kveða þarf á um tiltekinn lögvarinn rétt ábúenda eða leigutaka lögbýlis til að kaupa eða skrá greiðslumark á viðkomandi býli. Í greininni er jafnframt ítrekuð heimild leiguliðans til að framselja slíkt greiðslumark án samþykkis jarðeiganda. Hæstv. forseti. Ekki er þörf á að fjalla um efni 6. gr. Þar sem ekki er gert ráð fyrir að jöfnunargreiðslur verði áfram greiddar til framleiðenda með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í 40. gr. gildandi búvörulaga er í 7. gr. fjallað um hvernig jöfnunargreiðslur eru teknar inn í heildargreiðslumark lögbýla frá og með 1. janúar 2008. Um þá framkvæmd er vísað til nýs bráðabirgðaákvæðis, Ú, við lögin. Í 8. gr. frumvarpsins er fjallað um þær breytingar sem gert er ráð fyrir að verði á 41. gr. laganna. Gert er ráð fyrir að 1. mgr. gildandi 41. gr. falli brott í heild þar sem hún, ef frumvarp þetta verður að lögum, á þá ekki lengur við. Almennt má segja um greinina að í henni er fjallað um svokallaðar gæðastýringargreiðslur í sauðfjárrækt. Með því er átt við sérstakar greiðslur sem greiddar eru úr ríkissjóði samkvæmt ákvæði í samningi um starfsskilyrði í sauðfjárrækt frá 25. janúar 2007. Greiðslurnar skulu fara til þeirra bænda sem uppfylla skilyrði lagagreinarinnar og reglugerðar sem sett er um heimild í þeim. Með þeirri breytingu sem lögð er til á 41. gr. er lagatextinn gerður einfaldari og gert ráð fyrir að almenn efnisákvæði og nánari skilyrði fyrir gæðastýringargreiðslum verði útfærð í reglugerð sem ráðherra setur í samráði við Bændasamtök Íslands. Í 9. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að 42. gr. núverandi laga falli brott. Í núverandi 42. gr. er fjallað um hlutverk framkvæmdanefndar búvörusamninga við framkvæmd og eftirlit með gæðastýrðri sauðfjárframleiðslu. Gert er ráð fyrir því að hætt verði með lögum að fela framkvæmdanefndinni verkefni vegna gæðastýringar. Einn annmarki þess kerfis sem nú er í gæðastýringu er hversu mörg stjórnvöld koma að þeim málum sem þar er fjallað um. Með því að hætta að fela framkvæmdanefndinni ákveðin stjórnsýsluverkefni vegna gæðastýringarinnar verður þessum aðilum fækkað. Gert er ráð fyrir því að ráðherra feli í reglugerð Landbúnaðarstofnun að sinna því hlutverki sem framkvæmdanefndinni er nú falið í lögum. Ekki er sérstök þörf á að fjalla um 10., 11. og 12. gr. frumvarpsins en um athugasemdir við þær er vísað til framlagðrar greinargerðar með frumvarpinu á þskj. 1020. Í 13. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að nefnd sú sem komið er á fót í 46. gr. gildandi laga, og fjallar um ágreining um það hvort einstakir framleiðendur uppfylla skilyrði um gæðastýrða sauðfjárframleiðslu eða ekki, verði lögð niður. Í raun hefur það verið svo að fá mál hafa ratað á borð umræddrar nefndar. Samhliða því að ákvæði er varða úrskurðarnefndina eru felld brott eru tilvísanir í búvörulögunum þar sem fjallað er um úrskurðarnefndirnar felldar brott, þ.e. úr 1. mgr. 56. gr. og 1. mgr. 61. gr. Nánar um rökstuðning fyrir ákvæði greinar er vísað til umfjöllunar í greinargerð með frumvarpi þessu. Í 14. gr. er gert ráð fyrir því að 47. gr. núverandi laga falli brott og þar með að framkvæmdanefnd búvörusamninga hætti að hafa yfirumsjón með gæðastýrðri sauðfjárframleiðslu. Í 15. gr. er gert ráð fyrir því að 48. gr. núverandi laga falli brott. Ákvæði hennar hafa nú að mestu verið færð í 41. gr. Í 16. gr. er gert ráð fyrir því að 49. gr. núverandi laga falli brott. Í 49. gr. núverandi laga er fjallað um úrskurðarnefnd vegna ágreinings um greiðslumark og skipan hennar. Úrskurðarnefnd samkvæmt búvörulögum um ágreining um greiðslumark fékk þrjú mál til meðferðar 2001, ellefu mál árið 2002, þrjú mál árið 2003, fjögur mál 2004 og tvö mál 2005. Með ofangreindri breytingu verður það svo að þær ákvarðanir sem gera má ráð fyrir að Landbúnaðarstofnun felli verði kæranlegar til ráðherra sem æðra stjórnvalds, sbr. 26. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993. Í 56. gr. í X. kafla um framleiðslu- og greiðslumark mjólkur 1998–2005 er kveðið á um að 49. gr. gildi um ágreining vegna ákvarðana á greiðslumarki lögbýla samkvæmt þeim kafla. Í 61. gr. í XI. kafla um framleiðslu- og verðmyndun garð- og gróðurhúsaafurða 2002–2011 er kveðið á um að 49. gr. gildi um ágreining samkvæmt þeim kafla. Í samræmi við það að úrskurðarnefndin er lögð niður eru ofangreindar tvær tilvitnanir í 49. gr. felldar brott úr viðeigandi lagagreinum. 17. gr. frumvarpsins þarfnast ekki skýringar. Um 18. gr. er ekki þörf að fjölyrða en um hana eiga við þær athugasemdir sem þegar hafa verið raktar um 5. gr. Í 19. og 20. gr. eru felldar úr lögunum tilvitnanir til úrskurðarnefnda sem gert er ráð fyrir að verði aflagðar ef frumvarp þetta verður að lögum. Í 21. gr. er fjallað um breytingu á 74. gr. núverandi laga. Í tengslum við afnám útflutningsskyldu á sauðfjárafurðum í áföngum og að fullu 1. júní 2009 er gert ráð fyrir því að 74. gr. falli brott. Í frumvarpi þessu er gert ráð fyrir að landbúnaðarráðherra hætti að hafa afskipti af samningum milli Bændasamtaka Íslands og sláturleyfishafa um verkaskiptingu vegna slátrunar og verkunar sauðfjár- og stórgripaafurða til sölu á erlendan markað. Slík samningsskylda er nú felld brott úr lögunum. Þessir aðilar geta eftir sem áður haft ákveðið samstarf og þá innan ramma samkeppnislaga, nr. 44/2005. Sérstaklega á það við um samstarf vegna útflutnings á erlendan markað enda hafi það ekki áhrif á samkeppni innan lands. Í 22. gr. er gert ráð fyrir því að ákvæði 1., 2. og 3. mgr. 75. gr. falli brott þar sem þau hafa ekki lengur þýðingu. Í greininni er jafnframt kveðið á um breytingu á 4. mgr. gildandi 75. gr. í þá veru að sérstakur sjóður, svokallaður Garðávaxtasjóður sem starfræktur hefur verið og úthlutað hefur styrkjum til stofnræktar garðávaxta, rannsókna og tilrauna með ræktun og meðferð garðávaxta og vöruþróun á þessu sviði, sbr. reglugerð nr. 180/1992, verði sameinaður Framleiðnisjóði landbúnaðarins. Stjórn Framleiðnisjóðs annast nú vörslu og úthlutun fjár úr sjóðnum. Eignir Garðávaxtasjóðs í árslok 2005 voru 53,6 millj. kr. Úthlutun úr sjóðnum árið 2005 samkvæmt ársskýrslu sjóðsins nam 1,7 millj. kr. (vöxtum af höfuðstól) til fastaverkefnis Landbúnaðarháskóla Íslands og útsæðisnefndar sem varðar viðhald heilbrigðra kartöflustofna. Þar sem fjárþörf verkefnisins var meiri en nam árstekjum Garðávaxtasjóðs árið 2005 var mismuninum mætt með viðbótarframlagi úr Framleiðnisjóði. Er talið að með því að sameina sjóðinn Framleiðnisjóði landbúnaðarins sé hægt að gera hann að öflugri og einfalda stjórnsýslu með þeim verkefnum sem sjóðnum er ætlað að sinna. Þeim verkefnum sem sjóðnum er ætlað að styrkja eru nú jafnframt styrkfær úr Framleiðnisjóði, samanber lög um Framleiðnisjóð landbúnaðarins, nr. 89/1966, ásamt síðari breytingum, og 3. gr. búnaðarlaga, nr. 70/1998, og er æskilegt að áhersla verði á að áfram fáist jafnmikið og helst meira fé til þessara rannsókna eftir sameiningu sjóðanna. Í 23. gr. er að finna breytingar á ákvæðum til bráðabirgða við búvörulögin, ákvæði P, R og S eiga ekki lengur við og eru því felld brott. Í nýju ákvæði T er sambærilegt ákvæði og nú er að finna í búvörulögunum en ákvæðið er aðlagað nýjum samningi um starfsskilyrði sauðfjárræktar. Ákvæðið veitir landbúnaðarráðherra áframhaldandi heimild til að gera samning við bændur sem hafa náð 64 ára aldri um að eiga hvorki né halda sauðfé til og með 30. desember 2013 en halda óskertum beingreiðslum á sama tíma. Ákvæði U tekur á afnámi útflutningsskyldu í áföngum og kveður á um þær reglur sem um það gilda. Í ákvæði Ú er fjallað um það hvernig réttur þeirra sem samkvæmt núverandi lögum fá jöfnunargreiðslur breytist í greiðslumark. Í 24. gr., sem fjallar um gildistöku laganna, kemur fram að þeim er ætlað að taka gildi þann 1. janúar 2008 en ákvæði 2. og 21. gr. koma þó ekki til framkvæmda fyrr en 1. júní 2009. Hæstv. forseti. Þá hef ég farið yfir helstu efnisatriði frumvarpsins og samningsins. Þess má geta að bændur hafa fjallað um þennan samning og greitt um hann atkvæði og samþykkt hann með um 90% greiddra atkvæða. Ég trúi því að þessi samningur sé sauðfjárbúskapnum mjög mikilvægur. Ríkið styður með þessu búgreinina til að eflast og þróast og búa sig undir þær framtíðarhorfur sem t.d. WTO-samningar boða. Öflugri og sterkari bændur eru mikilvægari en áður og þeir verða þá betur í stakk búnir til að mæta lægri tollum og breyttum stuðningi innan lands eins og alþjóðasamningar boða. Sveitin og öflug bú og bændur skipta miklu máli í okkar stóra og strjálbýla landi. Þessi samningur hefur bæði þýðingu fyrir fjölskyldur sauðfjárbænda og neytendur á Íslandi, sem fá lambakjöt á lægra verði á diskinn sinn vegna þessa stuðningsforms við búgreinina. Sauðfjárræktin hefur í mínum huga gríðarlega þýðingu fyrir íslenskan landbúnað og hinar dreifðu byggðir. Lambakjötið er einstök afurð sem vekur athygli um víða veröld fyrir gæði eins og oft hefur verið minnst á úr þessum ræðustól, og er einstaklega hátt metið af íslenskum neytendum. Ullin hefur vissulega bjargað lífi okkar í gegnum aldirnar. Landbúnaðurinn er almennt í mjög örri þróun. Ný tækifæri blasa við í sveitunum sem aldrei fyrr, hvort sem það er ferðaþjónustan eða þau verkefni sem bændur hafa tekið að sér í skógrækt eða landgræðslu svo ekki sé talað um þá miklu þróun og þann mikla uppgang sem verið hefur í hestamennskunni. Hrossabúgarðarnir vitna um það og það duglega fólk. Það var gleðilegt við upphaf búnaðarþings eftir miklar umræður um landbúnaðinn, og oft og tíðum ekki maklegar eins og þær eru settar fram, að heyra að Íslendingar standa með landbúnaðinum og virða hann mikils. Það kom t.d. fram í Gallup-könnun að 75% Íslendinga telja að íslenskur landbúnaður sé að skaffa á sitt borð meiri gæði en gerist og gengur og sýnir hve samstaðan er mikil. 94% Íslendinga telja mjög mikilvægt að landbúnaður sé stundaður í landinu og sé öflugur. 80% Íslendinga telja mjög mikilvægt að Ísland verði ekki háð öðrum þjóðum hvað matvælaöryggi og matvælaframleiðslu varðar. Þessi skoðanakönnun vitnar um styrk og sókn íslenskra bænda á síðustu árum við þá öru þróun, við þá gæðastýrðu búvöruframleiðslu og þann kraft sem einkennt hefur sveitirnar og uppgang síðustu árin. Það var mikið fagnaðarefni að heyra af þessari könnun sem staðfesti reyndar það sem ég vissi að íslenskir bændur er mikils metnir, ekki bara af fólki á landsbyggðinni heldur af Íslendingum almennt. Á höfuðborgarsvæðinu eins og á öðrum stórum þéttbýlisstöðum er margt fólk sem virðir störf bændanna, telur landbúnaðinn mikilvægan fyrir þjóðina og vill sjá hann eflast. Því trúi ég, hæstv. forseti, að sá samningur sem hér hefur verið gerður, og er nú lagður fram á þinginu til afgreiðslu, verði sauðfjárframleiðslunni og landbúnaðinum í heild að miklu gagni horft til framtíðar. Með þeim orðum lýk ég ræðu minni og legg til að að þessari umræðu lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbúnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Pólitískt markmið um að halda byggð um Ísland allt kallar á stuðning við atvinnulíf og nýsköpun í sveitum. Um það er engin spurning í mínum huga og þann stuðning á að efla, ef eitthvað er. En þessi samningur og vangaveltur um fyrirkomulag stuðningsins kalla á umræður um markmið slíks stuðnings og aðferðir til að koma honum út til dreifbýlisins í sveitirnar. Þess vegna hlýtur sú spurning að vakna sem ég beini til hæstv. landbúnaðarráðherra: Hvaða árangri telur hann að síðasti samningur hafi skilað? Og hvaða ávinning má hafa af þessum samningi, sérstaklega með tilliti til þess að einungis um 20% af útsöluverði á lambakjöti skilar sér til bænda? 300 kr. fær bóndinn fyrir framleiðslu sína frá sláturhúsunum sem er 20% af meðalútsöluverði. Hvað verður um mismuninn? hljótum við að spyrja hæstv. ráðherra. Við hljótum að spyrja hann um ástandið á greininni og hverju þessi samningur breyti. Hin pólitíska spurningin sem vaknar við yfirferð á samningnum snýr að útflutningsskyldunni. Nú er útflutningsskyldan leið til að markaðsstýra. Segja má að hún tryggi bændunum hærra verð fyrir vöruna og minna framboð á markaði. Það er eitt af því sem útflutningsskyldan hefur í för með sér og hefur markaðsstýrandi áhrif. Þess vegna hlýtur það að vera spurning til hæstv. landbúnaðarráðherra hvort hann hafi metið áhrifin af afnámi skyldunnar og hvort ekki hafi komið til umræðu að halda inni möguleikanum á útflutningsskyldu ef mál þróuðust þannig. Hvaða áhrif telur hann að útflutningsskylduafnámið árið 2009 hafi á greinina og stöðu hennar, sem er nú býsna veik í sjálfu sér?

Hæstv. forseti. Ég tel að útflutningsskyldan hafi verið barn síns tíma og að hennar tími sé í raun liðinn, af mörgum ástæðum. Í fyrsta lagi ber atvinnugreininni sjálfri að bera ábyrgð á markaðsmálum sínum. Útflutningsskyldan getur haft margt í för með sér. Hún hefur haft í för með sér að lambakjötið víkur meira af markaði og fer út þegar samkeppni harðnar. Lambakjötið missir hlutdeild á markaði af þessum ástæðum þannig að ég hygg að horft til framtíðar muni þessi niðurstaða styrkja sauðfjárframleiðsluna og færa bændurna nær markaðnum sem er gríðarlega þýðingarmikið að mínu viti. Ég tel að þessi samningur, eins og sá síðasti, hafi mikla þýðingu. Samningurinn sem við gerðum árið 2000 hafði gríðarlega þýðingu. Við sjáum það í sauðfjárbúskapnum að margt það sama er að gerast og í mjólkurframleiðslunni. Menn eru að byrja að stækka og efla bú sín, tæknivæða þau og gera fjölskyldum sínum kleift að hafa lífvænlegar tekjur af framleiðslunni. Ég trúi því að þessi samningur muni efla sauðfjárræktina mjög næstu sjö árin.

Frú forseti. Vonandi verður samningurinn, verði hann samþykktur hér, til þess að efla sauðfjárræktina. Ekki veitir af því að árangur hæstv. landbúnaðarráðherra í að efla hag sauðfjárbænda er að sjálfsögðu afskaplega dapurlegur. Þetta er ein fátækasta stétt landsins og hægt að fullyrða að hæstv. landbúnaðarráðherra og ríkisstjórninni hafi mistekist hvað þetta varðar. Ég spyr því enn hæstv. landbúnaðarráðherra: Hver verða áhrifin af afnámi útflutningsskyldunnar á hag sauðfjárbænda, þar sem afnám hennar verður til að lækka verð á lambakjöti? Það getur verið markmið í sjálfu sér og þess vegna getur vel borgað sig að afnema útflutningsskylduna. En hæstv. ráðherra verður að svara því hver áhrifin verða á greinina. Þau eru augljóslega umtalsverð en hann getur ekki vikið frá umræðu um þennan samning án þess að útskýra þau fyrir Alþingi, áhrif afnáms útflutningsskyldunnar á þá sem framleiða kjötið og fá svo lítið sem 20% af útsöluverði fyrir. Það er náttúrlega skammarlegt og hlýtur að kalla á rannsókn. Af hverju er svo skakkt og vitlaust gefið?

Hæstv. forseti. Bændur og afurðastöðvar fara með markaðsmál sín. Það kann að vera að bændur fái of lítið og það verða þeir auðvitað að fara yfir í sínum ranni. Yfir það verður farið. Við vorum að lækka matarskatt 1. mars. Hv. þingmaður verður sér nú enn einu sinni til skammar þegar hann fer að tala um fátækt bænda og sauðfjárbænda. Hagur þeirra hefur eflst á síðustu árum. Hér voru fyrir síðasta búvörusamning eilífar umræður um fátækt bænda … 

Gefið ræðumanni hljóð.


             Þú vilt brjóta lögin. Þú hefur ekki rétt, samkvæmt þingsköpum. Ég vil bara segja að sem betur fer hefur hagur sauðfjárbænda verið að batna og hagur bænda almennt hefur verið að batna. Tækifæri þeirra hafa aukist og sauðfjárbóndinn sækir tekjur sínar í margar áttir. Hann er útivinnandi, er með auðlindir í sínu landi, hann er kúabóndi, hann er ferðaþjónustubóndi, hann sinnir mjög mörgu. Eins og hjá landsmönnum öllum hefur hagur bænda eins og allra stétta og allra Íslendinga verið að batna. En þessi samningur mun tryggja að hann batni enn frekar. Og bið ég hv. þm. Björgvin Sigurðsson að spara stóru orðin við þessa umræðu.

Ráðherrann er bændum til skammar.

Virðulegur forseti. Að gefnu tilefni verð ég að vísa á bug stóryrðum hæstv. landbúnaðarráðherra um að þingmenn Samfylkingarinnar í salnum þurfi að skammast sín. Ástæðan fyrir því að hæstv. landbúnaðarráðherra hefur uppi stór orð og mikinn hita af litlu tilefni er sú að hann hefur sjálfur nokkuð að skammast sín fyrir. Hann hefur staðið þannig að málefnum sauðfjárbænda að það skilar þeim hvorki lífskjörum sem duga og hægt er að bjóða upp á árið 2007 né neytendum því matvöruverði sem hægt er að bjóða upp á árið 2007. Ég kom hingað upp, virðulegur forseti, til að spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra hvernig hann liti á þessa skuldbindingu gagnvart fjárlögum komandi ára. Ég spyr hvort hann sé með samningi þessum að binda Alþingi til sex ára, fram yfir allt næsta kjörtímabil, um liðlega 20 milljarða fjárveitingar eða hvort ný ríkisstjórn sem tekur við í maí næstkomandi sé frjáls að því að gera þær breytingar í samningum við bændur sem hún telur þurfa eða veita það fé sem sú stjórn telur þurfa á næsta kjörtímabili. Hefur hæstv. landbúnaðarráðherra í þessu frumvarpi til breytinga á fyrri lögum enga fyrirvara um gerð fjárlaga á ári hverju?

Hæstv. forseti. Hvað skuldbindingar varðar þá get ég sagt hv. þingmanni að margir slíkir samningar hafa verið gerðir gegnum tíðina og hafa staðið. Ætli það hafi ekki verið Alþýðuflokkurinn sálugi, forveri Samfylkingarinnar, sem gerði fyrstur slíkan sauðfjársamning um 1991. Ég trúi því. Þessir samningar hafa staðist. Ég vil segja við hv. þingmenn að 90% sauðfjárbænda voru að samþykkja þennan sauðfjársamning, af þeim sem greiddu atkvæði. Hér er ekkert til þess að skammast sín fyrir. Bændur vita að þeir fá tæki og öryggi og geta horft bjartsýnum augum til framtíðar. Hins vegar var það Samfylkingin sem varð sér til skammar í sumar og hefur ekki beðið þess bætur enn þá, bæði gagnvart íslenskum bændum eins og Alþýðuflokkurinn forðum og ekkert síður gagnvart fólkinu sem vinnur í afurðastöðvum og við úrvinnslu landbúnaðarafurða. Þau ætluðu með einu pennastriki að leggja til að íslenskur landbúnaður yrði lagður af. Ég minni á það hér við þessa umræðu. Það er Samfylkingin sem varð sér til skammar en ekki sá sem hér stendur.

Virðulegur forseti. Það gefst tækifæri til þess síðar að fjalla nokkuð í ræðu um afstöðuna til fjárlaga og skuldbindinga fyrir komandi kjörtímabil, sem lýsir sér í ræðu hæstv. landbúnaðarráðherra. Ég held að það eigi að vera öllum mikið umhugsunarefni að ríkisstjórnir á hverjum tíma telji sig þess umkomnar að gera samninga og skuldbinda að verulegu leyti fyrir næstu kjörtímabil þær ríkisstjórnir sem eiga eftir að taka við sem er í raun fyrir tímabil sem umboð þeirra nær ekki til. Ég held að það sé almennt ástæða til að gjalda varhuga við því. Um málstað hæstv. landbúnaðarráðherra við þessa umræðu vitnar hans eigin hiti og reiði best. Eftir stendur sem fyrr að stefna hans hefur hvorki dugað sauðfjárbændum til að búa við sæmileg lífskjör né neytendum til að fá matvælaverð sem við gerum kröfu um í dag. Það er sá bautasteinn sem Guðni Ágústsson skilur eftir í landbúnaðarráðuneytinu og er sannarlega tilefni til að taka þar til í vor.

Hæstv. forseti. Það vill svo til að stór hluti Samfylkingarinnar hefur fyrir rest samþykkt þá samninga sem ég hef komið með fyrir þingið. Þeir hafa hátt í ræðustólnum en hafa svo greitt þeim atkvæði af því að hluti þeirra er auðvitað ábyrgir menn og hafa góðan hug, eins og hv. þm. Einar Már Sigurðarson sem hér stendur. Ég vil svo segja að auðvitað erum við skuldbundnir, bæði af samningum og lagagerð á mörgum sviðum. Við höfum sett lög um félagslegar aðgerðir. Ég hef t.d. nefnt það. Þessi upphæð sem fer á ári í að efla þennan atvinnuveg og greiða niður matvælaverð á disk neytenda er ekki hærri en svo að hún er álíka há og nýupptekin félagshyggja sem snýr að feðraorlofi, með svipaðri upphæð á ári og fer í styrk til svokallaðs feðraorlofs. En þetta er félagsleg aðgerð, þetta er byggðaaðgerð. Þetta mun efla sauðfjárrækt, þennan atvinnuveg sem er mjög mikilvægur fyrir okkur Íslendinga.

Frú forseti. Það ánægjulegasta sem hefur gerst þessa dagana er einmitt staðfesting á vilja og afstöðu þjóðarinnar til íslensks landbúnaðar í þeirri skoðanakönnun sem var birt við setningu búnaðarþings þar sem 98% svarenda leggja áherslu á og treysta gæðum íslenskrar landbúnaðarframleiðslu. 94% aðspurðra finnst skipta miklu máli að öflugur landbúnaður sé stundaður hér á landi. Um 80% aðspurðra leggja áherslu á að Íslendingar séu ekki öðrum háðir um þær landbúnaðarvörur sem hægt er framleiða hér á landi. Þetta er gríðarlegur stuðningur sem hinn almenni neytandi, almenni borgari, sýnir landbúnaðinum. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Hvers vegna tekur hann þá áhættu að fella út úr gildandi samningi ákvæði sem lýtur að útflutningsskyldunni, sem hefur verið nýtt sem stýritæki til að tryggja innlenda sauðfjárframleiðslu gagnvart öryggi neytenda og framleiðenda? Gagnvirknin hefur skapað visst öryggi í þeirri umgjörð sem þessi búgrein hefur stuðst við og samningsaðilar bænda töldu að væri inni í samningnum. Þeir töldu að það væri ekki afnumið með frumvarpinu sem hérna er verið að kynna og þeir telja meira að segja að ekki hafi verið efnt það sem þeim hafði verið lofað í þeim efnum, þ.e. að áfram væri heimild til að grípa inn í útflutningsskylduna og hún yrði ekki afnumin úr lögum eins og hér er lagt til.

Hæstv. forseti. Eins og ég rakti hef ég sannfæringu fyrir því að í fyrsta lagi muni útflutningsskyldan ekki standast horft til framtíðar út af alþjóðasamningum. Í öðru lagi er hún truflandi hvað samkeppnislög varðar. Í þriðja lagi hef ég þá reynslu að þegar útflutningsskylda var hér orðin hátt í 40% fór ég eitt árið, árið 2002, ekki að tillögu Bændasamtakanna og markaði þar 26 eða 27% útflutningsskyldu. Það var eins og við manninn mælt, lambið fór að seljast á nýjan leik af miklu meiri þrótti. Það varð að takast á við hvíta kjötið á markaðnum. Þessum breytingum er mætt í þessum samningum þannig að það er komið til móts við bændur í þeim efnum. Ég trúi því, hv. þingmaður, að þetta verði eingöngu til þess að styrkja þessa mikilvægu atvinnugrein, efla hag hennar og tryggja að lambið standist samkeppni heima og víki ekki af markaðnum. Mörg rök mæla sem sagt með því fyrir utan hitt að ef menn hugsa að landbúnaðarráðherra hafi þá skyldu að vera nokkurs konar frystihússtjóri fyrir eina búgrein hvað þetta varðar held ég að það gangi ekki upp í samtímanum. Nú fá menn aðlögun til þess að þetta breytist og útflutningsskyldan verður farin út að fullu hinn 1. júní 2009. Bændurnir sýndu það í verki í atkvæðagreiðslunni, þeir studdu samninginn 90%, að þeir eru sáttir við þessa niðurstöðu. Hvenær á að gera slíkar breytingar ef á að gera þær? Akkúrat á þessum tímapunkti þegar útflutningsskyldan er sú lægsta sem hún hefur verið í áratugi vegna neyslu innan lands, undir 10% eins og hún var hér í haust, allt niður í 4%.

Frú forseti. Ég er ekki að mæla með eða leggja hér til að það eigi að vera brýn nauðsyn og staðan eigi að vera þannig að grípa þurfi til þeirra ákvæða sem útflutningsskyldan hafði. Eins og hæstv. ráðherra nefnir sýnir útflutningsskylda upp á 40% ekkert góða stöðu greinarinnar, alls ekki. Hins vegar gefur sú heimild sem hún ber í sér bæði atvinnugreininni og neytendum tryggingu fyrir framleiðslu og framboði vörunnar. Svo er hitt líka, ég er hérna með undirskrifað af fulltrúum bænda sem voru í samninganefndinni og ég mun gera nánar grein fyrir í ræðu minni á eftir, að bændur telja að ríkisvaldið hafi ekki staðið við þau loforð og þau fyrirheit sem voru hluti af samningnum sem þýddur var meðal bænda úti um landið. Það er mjög alvarlegt mál að standa ekki við þau fyrirheit sem eru hluti af samningnum.

Hæstv. forseti. Þarna fer hv. þm. Jón Bjarnason með mjög rangt mál og rangar fullyrðingar. Það er staðið við allt sem í þessum samningi stóð. Það var rætt um að lögin féllu út á þessum tímapunkti og þau gera það. Hins vegar koma þau hér inn í sólarlagsákvæðum sem þóttu eðlileg vinnubrögð og eru ekki sérstaklega tekin upp. Bændur voru sammála þessari niðurstöðu, þau færu út með þessum hætti og við erum að standa við það. Þau fara út nákvæmlega á þeim tímapunktum sem um var talað. Ég bið þess vegna hv. þm. Jón Bjarnason að fara með rétt mál í ræðustóli Alþingis og hætta öllum útúrsnúningum.

Virðulegi forseti. Það eru miklir fjármunir í spilinu þar sem þessi sauðfjársamningur er. Þess vegna er svo ákaflega mikilvægt að hann nýtist bændum og íslenskum neytendum vel og skapi framþróun í greininni. Það er megináhersluatriði Samfylkingarinnar. Það er sorglegt að horfa upp á hvernig búseta hefur dregist saman í sveitum því að hún er einmitt uppistaðan í samfellu byggðar og á henni byggist þjónusta og iðnaður í þéttbýlinu. Stjórnvöld bera ábyrgð í þessu efni og því hefur hvorki verið leitað allra leiða til að efla atvinnulífið né styrkja undirstöður. Til dæmis tekur Ísland ekki þátt í byggðaþróunaráætlun Evrópusambandsins en Norðmenn t.d. hafa borgað sig inn í þá áætlun. Hún er ekki hluti af samningum EES við Evrópusambandið. Byggðaaðgerðir Norðmanna eru markvissar og margvíslegar. Yfirlýst stefna Samfylkingarinnar er að við viljum styðja íslenskan landbúnað og búsetu í sveitum landsins. Jafnframt leggjum við þunga áherslu á lækkun matarverðs til íslenskra neytenda eins og málflutningur Samfylkingarinnar og barátta í fjölda ára færir sönnur á. Við höfum sagt, og formaður okkar margítrekað, að við teljum nauðsynlegt að styðja íslenskan landbúnað en jafnframt að matvælaverð lækki. Formaður okkar hefur jafnframt sagt að vel gæti verið að stuðningur við landbúnað þurfi að hækka tímabundið meðan breytingaferlið stendur yfir. Allar aðgerðir verði gerðar í samráði við bændur, hvort heldur er lækkun á tollum eða aðrar aðgerðir. Það kom skýrt fram í tillögum okkar til lækkunar matarverðs í haust að við ætlum að framkvæma í samráði við bændur og ætlum að efla samkeppnis- og verðlagseftirlit. Hvorugt þessara atriði setti ríkisstjórnin á oddinn. Varðandi stuðning við búsetu í dreifbýli og atvinnugreinar þar erum við ekkert öðruvísi en nágrannaþjóðir okkar og þjóðir Evrópusambandsins sem styðja búsetu í dreifbýli undir ýmsum formerkjum, m.a. með stuðningi við landbúnað ýmiss konar. Hér eru aðgerðir hins vegar mjög fábreyttar og gefa viðkomandi svæðum og einstaklingum ekki nægilegt olnbogarými til þróunar og búháttabreytinga auk þess sem undirstöðuþættir, svo sem samgöngur, hafa verið vanræktir gróflega sem kemur niður á þróun landsbyggðarinnar og stendur í vegi fyrir að hún eflist. Varðandi búfjársamninga gagnrýnum við að verið er að binda hendur tveggja næstu ríkisstjórna og það tæpu ári áður en núverandi samningur rennur út. Það er sem sagt nægur tími fyrir næstu ríkisstjórn til að ganga frá samningi. Eðlilegt væri að drög lægju fyrir og að gengið yrði frá samningi að lokinni myndun næstu ríkisstjórnar. En það er hluti af aðferðafræði Framsóknarflokksins sérstaklega að koma fram með svona samninga á síðustu stundu og gefa í skyn að samningsgerð væri í hættu ef ekki verði lokið við málin á þeim örskamma tíma sem er til þingloka. Það á við nú og það átti við þegar mjólkursamningurinn var gerður. Staðreynd málsins er hins vegar sú að það er enginn þingflokkur á Alþingi sem ekki hefur fullan skilning á mikilvægi þessara undirstöðugreina fyrir byggð landsins. Það hvarflar ekki að einum einasta þingmanni að setja íslenskan landbúnað í hættu. En það þjónar hagsmunum Framsóknarflokksins að hræða bændur og þá fjölmennu hópa sem vinna tengt landbúnaði með þessum hætti.

Þetta er kjaftæði.

Það er illa gert en tilgangurinn helgar meðalið. Þannig telja þeir sig tryggja sér pólitískan stuðning. Þetta er sem sagt pólitískur hráskinnaleikur sem á ekkert skylt við málefnalega umfjöllun. Þrátt fyrir mikla fjármuni sem í þessum samningi felast eru bændur kvíðafullir og telja samninginn gallaðan vegna niðurfellingar útflutningsskyldu. Það er merkilegt og umhugsunarefni þar sem vitað er að bændur fá mjög lágt verð í sinn hlut fyrir útflutt kjöt, svo lágt að það nægir stundum rétt fyrir breytilegum kostnaði við framleiðsluna. Það er að sjálfsögðu allsendis óviðunandi og þýðir að bændur leggja fram alla sína vinnu án þess að fá nokkuð fyrir sinn snúð. Hver er þá skýringin á því að bændur vilja flytja út þessar afurðir? Jú, hún er sú að of mikið kjöt er framleitt fyrir íslenskan markað og stuðningur við bændur er framleiðslutengdur. Þeim er greitt fyrir að framleiða of mikið magn á íslenskan markað í stað þess að styðja búsetu í sveitum óháð framleiðslu. Það er hægt að gera samninga við bændur um annað en að framleiða kjöt eins og dæmin frá Evrópusambandinu sanna. Bændur óttast að ef lambakjötið færi á innlendan markað mundi verð lækka. Það er vissulega ástæða til að halda það vegna þess að sláturleyfishafar hafa öll tök á að ráða verðinu til bænda. Sauðfjárbændur mundu bera skaðann eins og þeir gera alltaf. Þeir eru alltaf þeir sem fá það sem út af stendur þegar allir aðrir hafa hirt sitt. Þetta er skiljanlegt og þekkt en þá hlýtur næsta spurning að vera hvort útflutningur kjöts sé eina ráðið, útflutningur sem auk þess kostar ríkissjóð umtalsverða fjármuni á ári hverju og hefur gert um árabil. Væri ekki nær að koma til móts við bændur með öðrum hætti, að halda t.d. stuðningi við þá en aflétta framleiðsluskyldunni, a.m.k. að hluta, og gera samninga um annars konar atvinnustarfsemi, samanber stefnumótun Evrópusambandsins í málefnum dreifbýlisins? Allt sem Evrópusambandið gerir megum við gera. Við getum sótt margar góðar fyrirmyndir þangað til hagsbóta fyrir bændur og landsbyggðina enda sé ég svo sem ýmislegt í þessum samningi núna sem er sótt beint til Evrópusambandsins, t.d. þegar talað er um að auðvelda nýliðun. Það kemur beint úr samningum við Evrópusambandið. Eitthvað fleira rakst ég á áðan sem ég man ekki rétt í bili. Með þessu móti sem við sjáum núna eru bændur háðir ríkisvaldinu og þeir eru líka háðir sláturleyfishöfum. Það sem verst er  Markmiðin í þessum samningi eru í rauninni mjög góð hvert um sig. Það er hins vegar vandséð hvernig þau standast miðað við það sem ég hef verið að segja um að það er verið að framleiða of mikið kjöt fyrir íslenskan markað. Ég ætla t.d. að benda á annað: Hvernig stenst það að það eigi að örva markaðsvitund bænda og afurðastöðva á sama tíma og það á að efla sauðfjárræktina? Þýðir kannski það að efla sauðfjárræktina eitthvað annað en ég held? Ég legg þann skilning í eflingu sauðfjárrækt að það eigi að gera afurðina betri, söluvænlegri og allt það en nýliðunin meðtalin hlýtur að þýða að það eigi að efla bústofninn, fjölga sauðfé. Ég get ekki séð hvernig þetta fær staðist, því miður. Sérstaklega tel ég ástæðu til að skilja þetta svona því að seinasti markmiðsliðurinn hljóðar upp á að stuðla að framþróun í sauðfjárrækt og það hlýtur þá fyrst og fremst að þýða að það eigi að bæta afurðirnar eða eitthvað í þá veruna. Það að efla greinina sem atvinnugrein hlýtur að þýða að það eigi að stækka bú eða eitthvað slíkt. Að bæta afkomu sauðfjárbænda, á því er vissulega mikil þörf en því miður er ég ekki viss um að þessi samningur tryggi það, heldur þvert á móti. Samfylkingin vill auka stuðning við sauðfjárbændur og dreifbýlið en útfærslan á því hlýtur að vera í samvinnu við bændur, í samvinnu við þá sem búa úti á landsbyggðinni. Jafnvel þó að bændur hafi samþykkt þennan samning með miklum meiri hluta er mér tjáð að þeir hafi verið settir í þá stöðu á síðustu stundu að annaðhvort samþykktu þeir samninginn eða höfnuðu honum þrátt fyrir að þá hafi verið búið að gera á honum breytingar frá því sem hann hljómaði þegar hann var kynntur fyrir þeim á fundum um allt land. Það var atriðið varðandi útflutningsskylduna sem þeir töldu sig hafa tryggingu fyrir að yrði ekki afnumin. Ég vil taka það fram af þessu tilefni að ég tel nauðsynlegt að fella niður útflutningsskyldu en ég tel hins vegar líka nauðsynlegt að tryggja bændum afkomu. Það er ekki gert í þessum samningi. Það þarf að fara í gegnum þá hluti með bændum hvernig hægt er að tryggja afkomu þeirra. Veita þeim meira frjálsræði til framþróunar og til eflingar mismunandi atvinnustarfsemi í sveitum. En útflutningsskyldan er vitlaus. Hún verður að fara af. Ég ætla að rifja það upp til gamans að maður sem kom í heimsókn að tilstuðlan Bændasamtaka Íslands frá Nýja-Sjálandi í haust, að gefnu tilefni, tilefni sem ég gaf víst, kvað það vera arfavitlaust af Íslendingum að láta sér detta í hug að flytja út lambakjöt. Hann nefndi sem dæmi verðið sem Nýsjálendingar fá fyrir sitt kíló í útflutningi sem er eitthvað um 200 kr. Ég veit að íslenskt lambakjöt selst fyrir háar fjárhæðir í búðum í Ameríku en ég veit líka að bændurnir fá ekki nóg í sinn hlut fyrir það sem þarna er selt. Það eru allir aðrir sem hirða ágóðann af því sem þar er selt. Hvað varðar afkomu bænda er markaðssetning á lambakjöti í búðum erlendis misheppnuð. Hún er hins vegar ágætislandkynning því að það er auðvitað verið er að selja afbragðsafurðir. En það hefur ekkert með afkomu bænda að gera nema að það er verið að grynnka á markaðnum hér heima og það hefur áhrif á það sem bændur fá í sinn hlut. Mín skoðun er sú að við getum ekki tryggt lækkun matarverðs á Íslandi til neytenda nema með því að það komist jafnvægi á framleiðsluna og eftirspurnina hér heima. Það er reyndar það sem ein markmiðsgreinin hlýtur að hljóða upp á, þ.e. að örva markaðsvitund bænda. Það ætti a.m.k. að þýða það að þeir ættu að haga magni framleiðslunnar eitthvað í átt til þess sem markaðurinn sækist eftir, jafnframt því sem þeir þurfa auðvitað að þróa sína vöru eins og þeir hafa verið að gera með miklum ágætum undanfarin ár. Þessi samningur er sem sagt að mínu mati með góðum markmiðum, með miklum fjármunum. Hann bindur næstu tvær ríkisstjórnir Íslendinga en hann tryggir eftir sem áður ekki afkomu bænda.

Hæstv. forseti. Ég get verið sammála um margt í ræðu hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur áðan en þó ekki að öllu leyti, t.d. tel ég mjög mikilvægt að samningurinn nái fram að ganga núna, að það eigi ekki að draga það fram yfir kosningar og bændur leggja mjög mikla áherslu á að það verði gert. Hún nefndi að hún vildi auka stuðning við sauðfjárbændur en hún vildi ekki hafa það með eins gegnsæjum og beinum hætti og gert er í dag heldur ætti það að vera eins og hjá Evrópusambandinu þar sem allur stuðningur við bændur er mjög ógagnsær. Þar er ég henni ekki sammála. Ég tel einmitt að sú leið sem við höfum farið á Íslandi, að vera með beingreiðslur og beinan stuðning við bændur hafi í rauninni verið það besta sem við gerðum. Áður fyrr var það þannig að stuðningurinn fór til milliliðanna en ekki til bændanna. Með beingreiðslum fer stuðningurinn beint til bóndans þar sem hann getur þá hagrætt hjá sér en ekki í milliliðina þar sem stuðningurinn kemur ekki við bóndann. Ég er algjörlega ósammála Evrópusambandinu með styrki út á landsbyggðina þar sem ekki er nokkurt gegnsæi í. Ég tel að þessi búvörusamningur sé mjög góður að mörgu leyti og mjög mikilvæg undirstaða fyrir dreifbýlið. Það er því miður oft talað þannig hér í þingsölum að það hafi bara akkúrat ekkert gerst í landbúnaði. Það hefur orðið gríðarleg þróun, sauðfjárbúin eru í mikilli þróun, þau eru stækkandi og að vera að tala alltaf um fátækt bænda, það er bara liðin tíð.

Virðulegi forseti. Ég gleðst yfir því að heyra að hv. formaður landbúnaðarnefndar var giska ánægður með ræðu mína áðan. Hún fjallaði m.a. í andsvari sínu um þá áherslu sem bændur leggja á að samningurinn verði samþykktur núna. Ég hef heyrt það líka og ég skil af hverju og ég var einmitt að fjalla um það m.a. í ræðu minni áðan. Það er vegna þess að það er búið að hræða bændur og það er illa gert. Það er nefnilega þannig að hér á Alþingi Íslendinga njóta bændur víðtæks stuðnings og skilningur ríkir á aðstæðum þeirra um allt land og mikilvægi þess sem þeir eru að gera. Það er því illa gert að hræða bændur en það hefur tekist, því miður. Við vitum alveg hverjir það voru sem þar fóru fremstir í flokki og hver ástæðan var fyrir því að svo var gengið fram. Formaður landbúnaðarnefndar talaði líka um framleiðslutengda styrki og taldi þá mjög góða. Það er tegund af styrkjum sem eru á undanhaldi og slíkir styrkir munu verða bannaðir í framtíðinni. Það er því eitthvað sem við ættum að vera að hopa frá en efla þess í stað fjölbreyttar atvinnugreinar í sveitum. Það gerir Evrópusambandið með mörgum mismunandi samningum og styrktilboðum og það tel ég til fyrirmyndar.

Hæstv. forseti. Mig langar líka að koma að öðrum athugasemdum hér varðandi markaðinn og söluna á lambakjöti. Ég held t.d. að aukning á sölu á búvörum hafi ekki síst verið að þakka því aukna vinnuafli sem er á landinu í dag. Hvað haldið þið að það sé notað mikið af lambakjöti bara hjá Bechtel á Reyðarfirði í allri þeirri uppbyggingu sem þar er eða á Kárahnjúkum? Það er ekkert lítið magn sem þar hefur farið í gegn af lambakjöti, smjöri og mjólk. Þar eru allir svangir allan sólarhringinn, borða mörgum sinnum á dag þannig að þetta hefur líka sett sitt mark á söluna á lambakjöti. Ég hvet því hæstv. landbúnaðarráðherra til þess að koma til móts við bændur, því nú munu þeir verða fyrir því að kjöt mun lækka, það er alveg á hreinu. Með niðurfellingu tollanna sem er verið að gera núna mun verð á kjöti lækka. Það mun verða aukin samkeppni og því hvet ég landbúnaðarráðherra til að koma með frumvarp um að fella niður fóðurtollana, fella niður tolla á fóðri til að koma til móts við bændur til að lækka kostnað þeirra við landbúnað. Ég held að það verði líka …  Ég tel að við eigum að klára þennan samning en ekki láta bændur vera í óvissu um þetta. Það er ekkert verið að hræða þá en þeir vita hverjir það eru sem standa með þeim.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að gleðjast yfir orðum hv. þm. Drífu Hjartardóttur. Hún er einmitt að mæla fyrir því sem Samfylkingin hefur gert ítrekað í þingsölum, að tollar á aðföngum til landbúnaðarframleiðslu verði felldir niður. Við höfum reyndar jafnframt ítrekað rætt um hækkun á raforkuverði til bænda sem hefur mikil áhrif á framleiðslukostnað þeirra. Ég verð að segja að ég gleðst mjög yfir því að fá stuðning hv. þm. Drífu Hjartardóttur við þennan málflutning okkar samfylkingarmanna og ég veit að við munum snúa bökum saman í baráttunni fyrir þessu.

Frú forseti. Við erum hér að ræða sauðfjársamning. Mér finnst að nokkuð hafi skort á þekkingu á eðli sauðfjárræktar sem atvinnugreinar í málflutningi margra þingmanna. Sauðfjárræktin er nefnilega allt annars konar atvinnugrein og lýtur öðrum lögmálum en framleiðsla í ýmsum öðrum landbúnaðargreinum. Mér finnst margt í málflutningi manna hafa verið með þeim hætti að þeir skilji það ekki. Það er afar mikilvægt að menn skilji grunnforsendurnar áður en farið er að álykta. Hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir segir að hún vilji ekki samninginn í gegnum þing fyrir kosningar. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort það sé rétt skilið að hún vilji ekki afgreiða samninginn núna. Sé svo þýðir það óvissu fyrir bændur, algjörlega ljóst, það er mikil óvissa og hvað vill hv. þingmaður þá í staðinn ef ekki á að samþykkja þennan samning á þessu þingi? Mig langar jafnframt að spyrja hv. þingmann, sem mér fannst tala með útflutningsskyldu í fyrri parti ræðunnar þar sem hv. þingmaður talaði um of mikla kjötframleiðslu. Hvað er of mikið af framleiðslu í tonnum talið? Mig langar gjarnan að vita það. Hvað er of mikið? Síðan er það spurningin sem þarf að ræða frekar um samkeppni innbyrðis innan kjötgreinanna. Hvað finnst hv. þingmanni? Mér fannst að hv. þingmaður gerði sér ekki grein fyrir því að þetta er einn kjötmarkaður og á honum þurfum við að lifa og vinna og þess vegna þurfum við að átta okkur á því hvaða áhrif útflutningsskyldan hefur. Mig langar að vita í lokin, hæstv. forseti: Er það ekki rétt skilið að í lok 

Virðulegi forseti. Varðandi það hvort ég vilji samþykkja þennan samning eða ekki þá kemur það auðvitað í ljós. Þetta er 1. umr. og við eigum eftir að sjá hvernig málinu vindur fram. Ég fór hins vegar yfir það í ræðu minni áðan, eins og ég vænti að hv. þingmaður hafi heyrt og ég raunar ítrekaði áðan, að að öllu óbreyttu þætti ekki ástæða til að vera að samþykkja þennan samning svo löngu áður en hann gengur í gildi. Það kann að vera rétt hjá hv. þingmanni að það sé nauðsynlegt til að bændur haldi sálarró sinni af því að búið er að hræða þá svo mikið. Þeim hefur verið talin trú um að þeir njóti ekki stuðnings á Alþingi og þar hefur t.d. hæstv. landbúnaðarráðherra gengið fram í því að hræða þá á Samfylkingunni og  Hv. þm. Kjartan Ólafsson spurði líka hvað ég teldi hæfilega mikið af lambakjöti fyrir íslenskan markað og ég held að hann hafi næstum því ætlast til að ég tæki það fram í kílóum og jafnvel grömmum. Það stendur í markmiðsgreinum samningsins að örva eigi markaðsvitund bænda og afurðastöðva. Ég tel það þýða að bændur og markaðsstöðvar eigi að koma sér saman um hvað sé hæfilegt magn á íslenskan markað, þ.e. hvað framleiða þurfi mikið fyrir íslenskan markað, hvað telja þeir sig geta selt mikið.

Frú forseti. Ég fékk ekki svar við þeirri spurningu sem ég spurði vegna þess að í fyrstu ræðu sinni sagði hv. þingmaður að of mikið kjöt væri á þessum markaði. Þá vil ég auðvitað eðli málsins samkvæmt spyrja, ekki í neinum grömmum heldur í tonnum talið: Hvað er of mikið? Segir ekki markaðslögmálið til um það hvar þessi markaður og framleiðsla eru í jafnvægi? Þannig er það bara með aðrar landbúnaðarvörur í landinu. Þess vegna vil ég fá að vita hvernig hv. þingmaður ætlar að snúa sér í þessu máli og ég vil líka spyrja hv. þingmann um útflutningsskylduna, hvað hún á við í raun. Við heyrðum það hér í þingsal að hv. þingmaður vill skoða það í umfjöllun þingsins hvort ekki sé rétt að samþykkja samninginn. Það er bara af hinu góða að menn vilji horfa opnum augum á það starf sem við eigum að vinna á Alþingi og ég er ánægður með að heyra það. En ég vildi fá að heyra um útflutningsskylduna og um fullyrðinguna of mikið kjöt og hvernig á að koma því máli fyrir.

Virðulegi forseti. Eftir því sem ég man best er tiltekið ákveðið hlutfall af framleiðslu lambakjöts sem greinin á að flytja út. Ég tek það sem vísbendingu um það að það sé mat þeirra sem að samningnum standa að þetta hlutfall sé umframframleiðsla fyrir íslenskan markað. Ég get ekki skilið það öðruvísi.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér sauðfjársamninginn. Ég ætla að byrja á því að fagna honum, það var mjög brýnt að gera þennan samning. Sauðfjárræktin hefur grundvallarþýðingu í þeim landshlutum sem veikast standa. Þær sveitir Íslands þar sem byggðin er veikust byggja fyrst og fremst á sauðfjárrækt. Fari hún í upplausn og standist hún ekki blasir það við að mjög stór héruð, mjög stórar sveitir eiga engra annarra kosta völ en að fara í eyði. Það er í sauðfjárrækt sem ræturnar standa dýpst sem halda þessum byggðum sem er lífsnauðsynlegt fyrir okkur að gera. Ég held að menn séu mjög oft að oftúlka það og segja miklum ofsögum af því hve miklum peningum Íslendingar verja til landbúnaðarins í heild. Það er rangt sem haldið er fram að við séum að setja í hann óskaplega mikla peninga. 3,2 milljarðar til sauðfjárræktar eru ekki stórir peningar. Þetta er okkar stærsta og langmesta byggðaaðgerð og við erum að verja þessum peningum mjög vel. Ég veit um mjög marga góða menn sem trúa því að ef við minnkuðum framlög til landbúnaðarins mundi hagur ríkissjóðs batna. Ég er alveg viss um að það er öfugt. Ef íslenskur landbúnaður flosnar upp þá mun hagur ríkissjóðs versna vegna þess að hinn óhemjulegi kostnaður sem á okkur mun dynja vegna alls kyns félagslegra vandræða og upplausnar mun verða margfalt hærri en þeir peningar sem við verjum til landbúnaðar í dag. Það er líka mjög rangt, virðulegur forseti, sem haldið er fram í síbylju að íslenskur landbúnaður standi þannig að hann sé hinn mikli myllusteinn um háls neytenda sem haldi uppi verði á matvöru. Íslensk landbúnaðarframleiðsla er samkvæmt tölum Hagstofunnar rúm 5% af útgjöldum heimilanna, rétt rúm 5%. Það er eitthvað svipað eða rúmlega það sem við flytjum inn og matvaran er því um 11%. Þetta hlutfall hefur lækkað mjög mikið á undanförnum árum og áratugum og er núna allt annað hlutfall en það var áður. Ég vil líka fara í gegnum það og vekja athygli á því sem er kannski aðalatriði í þessum samningi sem er kostnaðurinn við útfluttar afurðir. Þegar verið er að reikna styrk til landbúnaðar á Íslandi er útflutningsskyldan svokallaða, sem er algjörlega án útgjalda af hálfu ríkisins - það var rangt sem var sagt áðan að hún hefði mikil útgjöld í för með sér fyrir ríkið, hún er reiknuð sem styrkur til landbúnaðarins - um 1.600–1.800 milljónir á ári. Ég vek athygli manna á þessari reiknisaðferð sem WTO notar og bendi mönnum á það til samanburðar: Hverjir eru það sem stjórna WTO? Það eru hinar ríku vestrænu þjóðir, Vestur-Evrópa og Norður-Ameríka. Ef við tökum Bandaríkin þá eru þau með mjög mikið kerfi í gangi, svokallað Export Finance, sem er heill frumskógur af alls kyns styrkjum. Hvernig haldið þið að það sé reiknað hjá WTO? Núll, ekki eitt sent, ekki einn dollar, af því að það passar ekki Bandaríkjamönnum. Hvernig haldið þið að þetta sé hjá Evrópubandalaginu? Evrópubandalagið er með gríðarlegt kerfi þar sem menn kaupa upp afurðir í stórkostlegum stíl, hundruð þúsunda tonna af alls konar afurðum þegar verðið fer niður fyrir eitthvert ákveðið lágmark sem þeir telja, fara svo og rugla allan kjötmarkað, allan afurðamarkað heimsins, rugla alla verslun þriðja heimsins með niðurgreiðslum og gjafavöru. Hvernig haldið þið að það sé reiknað hjá WTO? Núll, ekki ein einasta evra, af því að það passar ekki Evrópumönnum. Svo þessir miklu styrkir og þessar miklu umræður um að menn séu að ná samkomulagi hjá WTO, það er rifrildi milli þessara tveggja stórvelda um það hvernig eigi að reikna þetta. Við erum ákaflega feimin við þetta og ég hef grun um það, virðulegi forseti, að sú mikla áhersla sem menn leggja á það í þessum samningi að við hverfum frá útflutningsskyldunni sé meira og minna sprottin af því að íslenskum embættismönnum þyki heldur hvimleitt að þurfa að standa fyrir því niðri í Genf eða hvar sem það er að svona háar fjárhæðir séu reiknaðar inn í íslenskan landbúnað. Það kann að vera rétt sem sumir halda fram að það hafi jákvæð áhrif á markaðsvitund bænda og á markaðssetningu afurðanna ef útflutningsskyldan er ekki virk. Það kann að vera rétt. En ég fullyrði að enginn maður í dag, árið 2007, geti fullyrt um það hvað gerist árið 2010, ekki einu sinni hæstv. landbúnaðarráðherra. Hann hefur ekki hugmynd um það, ekki frekar en nokkur annar dauðlegur maður getur séð svo langt fram í tímann. 
             Þess vegna segi ég, með fullri virðingu fyrir viðleitni manna til að reyna að ná jafnvægi á kjötmarkaðnum, að ég skil ekki alveg af hverju samninganefnd ríkisins gat ekki komið og tekið undir þá beiðni og þær kröfur og þá ósk samninganefndar Bændasamtakanna að setja a.m.k. varnagla, öryggisventil í þennan samning, þann öryggisventil að ef svo stæði árin 2009 og 2010 að við sæjum fram á mjög mikið fall á kjötafurðunum þá væri a.m.k. heimild til handa ráðherranum, ef Bændasamtökin æsktu þess, til að grípa til þeirra neyðarráðstafana. Ég er alveg sannfærður um að það er hreinn glannaskapur, virðulegur forseti, að fara svoleiðis inn í framtíðina, hreinn glannaskapur. Við skulum taka þær veiku sveitir sem ég var að benda á áðan, stórar sveitir sem eiga allt sitt undir sauðfjárræktinni. Hvað ætla stjórnvöld að gera ef svo illa fer, sem sumir markaðsfræðingar eru að spá þegar aukinn innflutningur er kominn, þegar útflutningsskyldan er farin, að kjötverðið geti kannski hrunið um 40, 50, 60%? Hvað ætla íslensk stjórnvöld að gera þá? Ég held, virðulegi forseti, að við getum ekki unnið svona, okkur beri a.m.k. að slá varnagla þannig að stjórnvöld eigi þá kost á því að grípa til aðgerða ef til þess kemur. Það vill nú svo til, virðulegur forseti, að ég sé ekki heldur framtíðina frekar en hæstv. landbúnaðarráðherra, við getum ekkert rifist um þetta, við vitum þetta hvorugur. Við skulum þess vegna ganga þannig frá þessum samningi. Ég ætla mér að flytja breytingartillögu um þetta, eða biðja hv. landbúnaðarnefnd að gera það, í þá veru að setja þarna inn þennan varnagla. Það reynir þá á það í framtíðinni. Kannski er engin þörf á því en þá er heldur enginn skaði, ekki nokkur skaði og enginn getur kvartað yfir því. Í umræðunni um sauðfjárræktina og landbúnaðinn er ákaflega nauðsynlegt að menn geri sér ljósa grein fyrir því að þetta er hluti af því við ætlum að byggja Ísland. Við höfum heyrt hér dálítið skrýtnar ræður og það þarf djúpsálarpælingar til að átta sig á viðhorfum sumra þegar er verið að ræða um hvernig þeir vilja styrkja þennan landbúnað. Haldin var ræða áðan þar sem sagt var að þetta væru miklir peningar en þó ekki nægjanlegir. Þegar ég var búinn að hlusta í nokkrar mínútur og skildi ekki neitt kom lausnarorðið, lausnarorðið frá Brussel, gamla lausnarorðið að grípa til þeirra góðu ráða að hafa ekki styrkina til bænda framleiðslutengda. Skyldi það nú ekki hafa heyrst úr þessum ræðustóli einhvern tíma áður, virðulegi forseti, að hafa ekki styrkina til bænda framleiðslutengda? Það er nefnilega þannig, virðulegi forseti, að þetta þjóðráð frá Brussel, að hafa ekki styrki til landbúnaðarins framleiðslutengda, hefur sýnt sig í framkvæmd að gengur ekki upp. Það er alveg pottþétt að hafi menn ekki styrkina til landbúnaðarins framleiðslutengda þá gerist það að landbúnaðurinn deyr, hann deyr á öllum stöðum. Ef menn eiga ekki að gera annað en að halda til haga einhverjum geldum horrollum má treysta því að landbúnaðurinn deyr. Þetta hafa þeir í Brussel margsannað með gerðum sínum og þetta er pottþétt aðferð. Okkur sem búum á landsbyggðinni, alla vega mér og ég held öllum sem ég þekki, er ákaflega erfitt að skilja hvernig það má vera að það sé til styrktar því mannlífi sem þar er og til framdráttar að þar sé til fólk sem fær borgað fyrir ég veit ekki hvað, fyrir að góna upp í tunglið eða að horfa á naflann á sér eða hvaðeina, því sé borgað fyrir að vera staðsett á þessum steini en ekki öðrum.  Evrópubandalagið, af sumum hér er talin mikil blessun ef eitthvað er Evrópubandalagslegt, hefur ekki tekið þetta út úr sínu kerfi. Þar eru styrkir leyfilegir, beintengdir styrkir og með sérstakri áherslu á, t.d. ef ég tek samning Evrópubandalagsins við Svíþjóð og Finnland þar var tekið fram að heimilt væri að hafa sérstaka styrki til norðurslóðarinnar. Svíum og Finnum var sérstaklega leyft að styrkja beint framleiðslu á norðurslóðinni. Og hvað er norðurslóðin hjá Finnum og Svíum? Jú, í þeim samningi var miðað við 62. breiddargráðu. Við munum vonandi öll að við erum á 65. hérna þannig að það fari ekki á milli mála. Þess vegna verða menn að muna það og gera sér grein fyrir því í umræðu um landbúnaðinn að við erum á norðurslóðinni og munum alltaf vera það. Allir styrkir til landbúnaðar hér eru eðlilegir og sjálfsagðir svo lengi sem við erum í hópi ríkustu þjóða heimsins, svo lengi sem við erum í þeim hópi. Við erum það og erum farsællega búin að tryggja okkur þar stöðu. Þó að við notum þessa dularfullu reikninga frá WTO um það hvernig landbúnaður er styrktur, ég veit ekki hvort menn nenna að hlusta á mig skýra það út en það er sett inn í ímyndað kerfi á frjálsum markaði þar sem reynt er að reikna út hver sé hlutinn af launum bænda sem kemur frá markaðnum og hvað kemur annars staðar frá. Þannig er reynt að setja þetta upp og er ekki vitlausari aðferðafræði en hver önnur, þó að viðmiðin séu náttúrlega oft og tíðum hrapalleg, samanber þegar verið er að segja frá því hvað nýmjólkin mundi kosta á Íslandi ef við legðum niður allt kerfið og færum að flytja inn mjólk. Hvaða mjólk skyldi það vera sem þá er verið að miða við? Jú, það er sú nýmjólk sem við köllum það þegar við hrærum saman undanrennuduft og smjör. Það er viðmiðunin þannig að við sjáum nú hver sanngirnin er í þessu.  Það er líka rangt sem hér hefur komið fram þegar menn segja að slíkir samningar séu óeðlilegir miðað við fjárreiðulög. Það er ekkert óeðlilegt miðað við fjárreiðulög að ríkið á hverjum tíma geri samninga fram í tímann með samþykki Alþingis. Það er bara eðlilegt og gengið út frá því í öllum slíkum tilfellum, enda erum við að gera mikinn fjölda slíkra samninga sem eiga við um mjög marga þætti alls ríkisrekstrarins Hins vegar geta menn svo breytt samningum ef þeir vilja. Það er mjög nauðsynlegt og grundvallaratriði fyrir landbúnaðinn líka og fyrir hvaða atvinnugrein sem er að hún sjái fram í tímann, viti hvað bíður hennar, hún geti treyst því hvað er á næstu árum. Þess vegna er ekki óeðlilegt að þessi samningur sé gerður núna, undirritaður núna og staðfestur af þinginu núna, sem ég vona að verði ágreiningslítið vegna þess að þannig tala allir hér að stuðningur við íslenska framleiðslu sé þeirra hjartans mál og við skulum vona að það sé rétt og það sé ekkert ofmælt í því. Ég treysti því líka að sú skoðanakönnun sem hér var sagt frá fyrir nokkrum dögum um stuðning almennings við íslenskan landbúnað sé rétt og ég vil treysta því og trúa að Íslendingar séu þannig meðvitaðir um þann grundvöll sem við leggjum byggðinni með því að stunda landbúnað hér á landi og ekki móttækilegir fyrir ótrúlegum áróðri og ótrúlegu níði sem íslenskur landbúnaður hefur mátt þola árum og missirum saman.

Virðulegi forseti. Þetta var mikil ræða hjá hv. þingmanni og stuttur tími til andsvara. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði að það er lífsnauðsynlegt fyrir byggðirnar að styrkja þær með myndarlegum hætti og þessi samningur er að sjálfsögðu ein stærsta byggðaaðgerðin í krónum talið og ég tel að það þyrfti jafnvel að koma meira til en minna til að efla byggðirnar. Það er alveg á hreinu. En það er alveg með ólíkindum hvernig hv. þingmaðurinn brást við umræðum hér um breytingar eða þróun á stuðningskerfi við bændur og dreifbýli og sú heimsendaspá sem þingmaðurinn hrasaði í þegar orðaðar voru einhverjar breytingar eða þróun á því kerfi, það var eiginlega með algjörum ólíkindum og þingmaðurinn hlýtur að hafa misskilið þetta allhressilega. Ég vildi spyrja hann um títtnefnda útflutningsskyldu. Er ekki hæstv. landbúnaðarráðherra að gera alvarleg mistök með því að fella útflutningsskylduna algjörlega út og slá ekki þann varnagla sem hv. þingmaður gat hér um þannig að ráðherrann hefði heimild til að taka skylduna 

Virðulegur forseti. Það er rétt, ég tel það mjög óvarlega farið að taka allar þessar heimildir út og hafa ekki þann varnagla sem ég var að skýra hér áðan vegna þess að enginn maður getur vitað hvað bíður okkar á næstu þrem árum. Við verðum að vera viðbúin því þegar flestar spár ganga allar út á að menn reikna með því að kjötverð muni lækka hér verulega, þá er mikil nauðsyn á því að hafa slíkan varnagla. Ég hef hins vegar enga heimsendaspá verið með varðandi breytingar á styrkjum. Ég fór aðeins yfir það sem eru staðreyndir þessa máls og menn mega vita hver niðurstaðan hefur alltaf orðið þegar þessi aðferð frá Brussel er notuð, að taka þannig jaðarbyggðirnar beint úr sambandi, hafa ekki framleiðslutengt, þá hefur það alltaf undir öllum kringumstæðum gengið upp að byggðirnar hafa dáið.

Frú forseti. Breytingaótti hv. þingmanns er með nokkrum ólíkindum, kannski tengist það eitthvað komandi kosningum og útkomu Sjálfstæðisflokksins í þeim. En það er engin ástæða til að óttast umræður um þróun og breytingar á stuðningskerfinu, það er alveg á hreinu. Hæstv. landbúnaðarráðherra talaði um það áðan að hann vildi ekki verða eins og einhver frystihússtjóri yfir einni atvinnugrein. Það væri nú verra ef hann stæði svo uppi sem einhvers konar útfararstjóri yfir einni atvinnugrein af því að það var ekki nægjanlega vel að málum staðið og einhver glappaskot gerð eins og það að afnema útflutningsskylduna algjörlega án þess að slá þann varnagla sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson nefnir hér. Þess vegna hlýtur hæstv. ráðherra og hv. landbúnaðarnefnd að skoða það sérstaklega hvort glannaskapur hæstv. landbúnaðarráðherra keyri hér úr algjöru hófi fram og tefli jafnvel að einhverju leyti afkomu greinarinnar og sauðfjárbændanna, sem mega nú ekki við miklum tekjumissi, í voða. Að því hefur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson fært ágætisrök og hæstv. ráðherra, jafnskapillur og hann nú er hér á bekkjunum hlýtur að taka það til greina.

Virðulegi forseti. Ég vona að það komi þá til þess að menn taki efnislega afstöðu til breytingartillögunnar sem ég hef boðað og kannski menn greiði þá atkvæði fram og til baka, þverpólitískt. Ég á von á að menn geri sér grein fyrir því að hér er um öryggismál að ræða fyrir framtíðina og ég vonast til þess að tillagan fái sem víðtækastan stuðning. Ég vil líka taka það fram að ég hef - og vil minna hv. þingmann á það - staðið fyrir þingsályktunartillögu um breytingar á stuðningi við landbúnaðinn, við sauðfjárræktina. Sérstaklega minnist ég þess að hafa staðið fyrir því að fá hér samþykkta tillögu um að styrkja sauðfjárræktina á jaðarbyggðunum, sem er mjög þýðingarmikið, að þora að standa með í jaðrinum, standa með honum í tíma, treysta hann áður en komið er í óefni.

Virðulegur forseti. Það eru nú ekki Evrópa og Ameríka einar sem leika sér að skilgreiningum í WTO. Ég minni hv. þingmann á að við skilgreinum okkar eigin framleiðslustyrki sem grænar greiðslur. En ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli okkar á því hversu rúmar heimildir eru til þess innan Evrópusambandsins að beita ríkulegum stuðningi við bændur og byggðir á norðursvæðum eins og okkar en vísa því algerlega á bug að byggðir Evrópu á norðursvæðunum séu einhver auðn eftir þá stefnu. Það hryggir mig hins vegar að heyra frá fjárlaganefndarmanninum Einari Oddi Kristjánssyni afstöðu hans til langtímasamninga vegna þess að auðvitað er út af fyrir sig hægt að gera einn og einn samning fram í tímann en hér er orðið um það að ræða að í heilum málaflokki, landbúnaðarmálum, hafa verið gerðir tveir stórir samningar sem binda fjárveitingavald Alþingis til sjö ára og gera það að verkum að í landbúnaðarmálaflokknum hefur næsta ríkisstjórn 2007–2011 ekkert fjárstýringarvald, hvorki hvað varðar mjólkuriðnað né 

Virðulegi forseti. Mér er spurn: Hvað er það í fjárreiðulögunum sem bannar slíkt? Hvar kemur það fram? Ég minnist þess ekki að hafa séð nokkurn stafkrók um það. Og hverjir eru það sem eru hér að ganga til atkvæða um samning, hverjir eru það? Það er Alþingi sjálft sem er að ganga til atkvæða um samning. Það er enginn að taka fram fyrir hendurnar á Alþingi og hvað er Alþingi að gera alla daga, hvað er verið að gera hér? Þó að fjárlögin séu alltaf miðuð við almanaksár þá gerum við samninga t.d. við öryrkja, við sjúka o.s.frv. Eru þetta ekki samningar? Er einhver að gera athugasemdir við að þeir séu í uppnámi í hvert skipti sem skipt er um ríkisstjórn að við séum þar með að binda hendur næstkomandi ríkisstjórnar vegna þess að við sömdum við öryrkja? Nei. Þetta er hinn eðlilegi framgangsmáti, að Alþingi á hverjum tíma geri samninga og menn geta treyst því að þeir standi. Auðvitað hefur Alþingi framtíðarinnar alltaf 

Virðulegur forseti. Ég kalla þá eftir því að hv. þingmaður lýsi því hvaða vald Alþingi hafi til að breyta slíku eftir á. Ég geri ráð fyrir að sá samningur sem við erum að fjalla um sé skuldbindandi fyrir ríkissjóð til þessara sjö ára og bið hv. þingmann að leiðrétta mig ef svo er ekki. En ef hann er ekki skuldbindandi til sjö ára þá veit ég svo sem ekki til hvers við ættum að fjalla um hann. Eftir röksemdafærslu hv. þingmanns þá væri þingmeirihluta á einu kjörtímabili heimilt að gera samninga um meiri hluta fjárútgjalda í öllum málaflokkum út yfir kjörtímabilið eftir að umboði hans er lokið, þ.e. taka allar ákvarðanir fyrir framtíðina, fyrir kjörtímabil sem sá meiri hluti er ekki kjörinn til að fara með stjórn landsins. Ég tel að jafnvel þótt það kynni ekki að stríða gegn fjárreiðulögum þá sé slíkt algerlega ótækt við stjórn á ríkisfjármálum og að menn í þessum málaflokki geri svo stóra og víðtæka samninga til svo langs tíma sé ekki boðlegt.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður sé að snúa út úr viljandi. Alþingi er á hverjum tíma að gera samninga. Eðli málsins samkvæmt geta þeir verið mismunandi. Eðli málsins samkvæmt þurfa þeir að vera til lengri tíma. Það er mjög skiljanlegt ef menn t.d. semja við eina atvinnugrein eins og þessa, að auðvitað þarf landbúnaðurinn að geta séð fram í tímann einhver ár og það er svo með fjöldamargt annað. Það er alls ekki verið að segja annað en það sé hið siðlega að við stöndum við gerða samninga. Ég held að enginn þingmaður í neinum flokki mundi nokkurn tíma hafa aðra afstöðu en að það væri siðlegt að standa við það. Það má hins vegar halda því fram að löggjafinn hafi vald til þess. Ég held að menn megi samt treysta því, nákvæmlega sama hvaða flokkur er, þeir menn munu ekki rifta slíku, því geta menn treyst. En þarna er um ákaflega litla fjármuni að ræða.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni fyrir ágæta ræðu áðan um sauðfjársamninginn. Fram kom hjá hv. þingmanni að hann hafði ákveðnar áhyggjur af svokallaðri útflutningsskyldu, þar sem landbúnaðarráðherra hefur verið heimilt að ákveða hversu há prósenta skuli fara á erlendan markað. Hv. þingmaður boðaði það að hann mundi kynna breytingartillögu hvað þetta frumvarp varðar. Nú langar mig að spyrja hv. þm. Einar Odd Kristjánsson hvort sú leið kæmi ekki til greina að annaðhvort Bændasamtökin eða Landssamband sauðfjárbænda fengju þennan rétt þannig að ríkið væri ekki að taka ákvarðanir fyrir eina starfsgrein í landbúnaðinum þannig að starfsgreinin sjálf geti tekið þær ákvarðanir. Þeim rétti yrði því með þessum samningi og lögum vísað til samtaka bænda.

Virðulegi forseti. Nei, ég held að svarið sé nei. Ég held að það sé ekki sæmandi að við förum að framvísa valdi ráðherrans til einhverra hagsmunasamtaka. Hins vegar hef ég alltaf litið þannig á að ef við settum slíka heimild inn, og þannig hef ég hugsað mér breytingartillöguna, fyrir ráðherrann, þ.e. að hann gæti gert þetta, að fengnu samþykki eða áskorun Bændasamtakanna. Ég ætlast alls ekki til þess að það verði nokkurn tíma gert án vilja þeirra, vitundar og beiðni en það væri alltaf framkvæmdarvaldið sem mundi annast það, ekki hagsmunasamtökin.

Frú forseti. Mér er alveg ómögulegt að koma heim og saman hinum ýmsu skoðunum hv. þingmanns. Ef honum er svona umhugað um sauðfjárræktina ráðlegg ég honum að taka upp baráttuna með mér fyrir inngöngu í Evrópusambandið því fram hefur komið í skýrslunni Landbúnaður á norðurslóð, sem er ekki mjög gömul og hv. þingmaður hefur lesið, að sauðfjárrækt mun að öllum líkindum reiða betur af og afkoma hennar betur tryggð innan Evrópusambandsins en utan. Í annan stað geysist hv. þingmaður gegn óframleiðslutengdum styrkjum. Mætti nú ekki ætla að ef innflutningur ykist og verðið lækkaði, eins og hv. þingmaður gerði skóna að, þá mætti ætla að óframleiðslutengdir styrkir mundu gagnast þeim betur? Svo langar mig til að spyrja hv. þingmann: Hefur hann ekki greitt atkvæði mörgum sinnum með því að styrkir til sauðfjárbænda séu einmitt óframleiðslutengdir að hluta?

Virðulegi forseti. Andstaða mín til Evrópusambandsins eða inngöngu Íslands í það hefur ekki á umliðnum árum mótast af viðhorfi til sauðfjárræktar, það eru allt aðrir og stærri hlutir sem þar eru. Fyrst og fremst hefur það verið vegna þess að ég m.a. hef haft áhyggjur af ríkissjóði sem þyrfti að borga um 15–17 þús. milljónir á ári í jöfnunarstyrkina til hinna fátæku þjóða í Austur-Evrópu og er skammarlegt að segja frá þessu en þetta er svona samt. Ég hef margsinnis greitt atkvæði með sauðfjársamningum sem eru ekki framleiðslutengdir nema að hluta. Það er alveg hárrétt. Í þeim samningi sem núna liggur fyrir er heilmikið af greiðslum sem ekki eru framleiðslutengdir. Ég mun greiða honum atkvæði. Þannig hefur verið samið og ég hef staðið að því sem stjórnarþingmaður að styðja það.

Frú forseti. Hv. þingmaður notar obbann af ræðu sinni til að ráðast gegn óframleiðslutengdum styrkjum. Samt er staðreyndin sú að hann hefur greitt atkvæði með sauðfjársamningum og er að fara að greiða atkvæði með sauðfjársamningi þar sem 40% af beingreiðslum eru óframleiðslutengdar. Þetta er þverstæða. Mig langar síðan til að spyrja hv. þingmann af hverju hann talar um að hugsanlega innan nokkurra ára muni verð á afurðum innlendra bænda lækka um 40–60% vegna aukins innflutnings. Hvað er það sem hann telur að leiði til þess? Eru það samningar Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar sem hann heldur að valdi því? Að síðustu langar mig til að spyrja hann um annað. Þeir útreikningar sem hann rakti hér annars vegar á því hvernig talin eru ýmis uppkaup í Evrópusambandinu og ýmiss konar styrkir og fjármögnun í Bandaríkjunum og hins vegar hér á landi. Er ástæðan fyrir því að farið er öðruvísi með þetta hér á landi sú að við höfum vonda samningamenn? Og hvort á hann þá við að það séu embættismenn landbúnaðarráðuneytisins eða utanríkisráðuneytisins sem hafa staðið sig svona illa?

Virðulegi forseti. Auðvitað eru þeir ekki vondir samningamenn heldur það að Ísland er pínulítil þjóð, svo lítil þjóð að hún sést ekki nema í smásjá. Þess vegna höfum við ekki áhrif eins og eðlilegt er. Það liggur alveg fyrir og ég hef margsinnis haldið því fram í umræðunni að ég teldi þeim mun betur staðið að hlutum því hærra sem hlutfallið væri framleiðslutengt. Ég hef margsinnis sagt það, ég er þeirrar skoðunar enn og mun halda áfram að segja það. Hins vegar er rétt sem menn skulu átta sig á að í samningum Evrópusambandsins við Norðurlöndin er heimildin sem miðuð er við norðurslóðina bundin við viðkomandi þjóðland, t.d. er Finnum og Svíum heimilt að styrkja sjálfir. Menn skulu átta sig vel á þessu því þetta er náttúrlega það sem um er að ræða. Við höfum þannig heimildina til þess ef við gengjum í þetta Evrópusamband sem ég held að sé ekki á dagskrá núna.

Frú forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, þ.e. sauðfjársamningur, samningur milli ríkisins og sauðfjárbænda um umgjörð sauðfjárræktarinnar næstu árin. Markmið samningsins eru, með leyfi forseta: „a. að efla sauðfjárrækt sem atvinnugrein og bæta afkomu sauðfjárbænda, b. að stuðla að nýliðun í hópi sauðfjárbænda og styrkja búsetu í dreifbýli, c. að sauðfjárrækt sé stunduð í samræmi við umhverfisvernd, landkosti og sjálfbæra landnýtingu, d. að örva markaðsvitund bænda og afurðastöðva og halda jafnvægi milli framleiðslu og eftirspurnar, e. að stuðla að framþróun í sauðfjárrækt.“ Markmiðin eru öll góðra gjalda verð og verið er að setja samninginn um þau. Ég held að rétt sé og skylt að við áréttum viðhorf íslensku þjóðarinnar til landbúnaðar af því að því hefur oft verið blandað inn í umræðuna um landbúnaðinn að hann geti að einhverju leyti verið óþarfur, að hægt væri að leysa matarþörf fólks, íbúanna, með því að flytja inn mat og jafnvel væri hægt að bjóða hann á lægra verði. Þetta má allt saman vera mögulegt, en það er nú svo að þjóðin hefur á þessu skoðun og heldur sterka, um að íslenskur landbúnaður sé í raun ein af kjölfestum íslensks samfélags, búsetu, menningarlífs og hvað varðar fæðu, mat og hollustu. Það að borða góðan mat er, eins og hæstv. landbúnaðarráðherra hefur oft sagt, líka munaður. Þegar við viljum gera okkur glaðan dag og eiga góða stund er það gjarnan gert með því að borða góðan mat. Ég býst við að í tilfellunum hér á landi viljum við oftar að maturinn sé íslensk framleiðsla. Landbúnaðurinn og matvælaframleiðslan er því óaðskiljanlegur hluti íslensks samfélags, íslenskrar þjóðarvitundar, eins og kemur svo rækilega fram í þeirri skoðanakönnun sem ég vitnaði til í upphafi máls míns þar sem gerð hafði verið skoðanakönnun um viðhorf þjóðarinnar til íslensks landbúnaðar sem kynnt var á búnaðarþingi nýverið. Ég vil vekja athygli á þeim spurningum sem lagðar voru fram. Í fyrsta lagi: Telur þú gæði íslenskra landbúnaðarvara vera meiri, minni eða þau sömu og gæði innfluttra landbúnaðarvara? Nærri því 98% af svarendum segjast telja innlendar landbúnaðarvörur vera meiri að gæðum en innfluttar. Þetta er tilfinning þeirra og tilfinning og vitund skipta gríðarlegu máli í þessu sambandi. Eins var spurt: Hversu miklu eða litlu máli finnst þér skipta að landbúnaður verði stundaður hér á landi til framtíðar? Mörgum okkar finnst furðulegt að spyrja þurfi að þessu af því að það sé svo sjálfsagt að hér verði stundaður öflugur landbúnaður til framtíðar. Þessari spurningu er svarað þannig að 94% svarenda styðja afdráttarlaust að hér sé stundaður öflugur landbúnaður til framtíðar. Þegar spurt er: Hversu miklu eða litlu máli finnst þér skipta að Íslendingar séu ekki háðir öðrum um landbúnaðarafurðir? Þá er náttúrlega verið að horfa til þeirra vara sem við flokkum undir þeim merkjum, þ.e. kjöt- og mjólkurvörur og þær vörur sem eru framleiddar hér. Um 80% þjóðarinnar telja mikilvægt að við séum sjálfbjarga og sjálfum okkur næg hvað þetta varðar. Þetta undirstrikar því hversu ríkan og sterkan sess landbúnaðarframleiðslan hefur í þjóðarvitundinni, nokkuð sem ber að fagna en kallar líka á ábyrgð af hálfu stjórnvalda að um þá vitund standi menn vörð. Þá kem ég að því, frú forseti, hvernig sauðfjársamningurinn er einmitt liður í því og hvar veiku hliðar hans eru. Ég las í upphafi þau markmið sem sett eru með samningnum þar sem rakin eru markmið sauðfjárræktar sem atvinnugreinar, afkoma sauðfjárbænda, nýliðun, umhverfisvernd, landkostir og sjálfbær landnýting og þar með sjálfbær búskapur. Þessi atriði eru held ég öll mjög mikilvæg og full sátt er um þau en mér finnst að í samninginn vanti afstöðu til neytenda. Þegar ríkið gerir svona tvíhliða samning við sauðfjárbændur um framleiðslu undir ákveðnum skilyrðum erum við líka og ekki hvað síst að gæta að hagsmunum neytenda og hinn almenni neytandi, ég og þú, er sá sem við erum líka að semja fyrir. Þess vegna tel ég að í samninginn hefðu átt að koma skýrari markmið eða þau markmið undirstrikuð sem eru með landbúnaðarframleiðslu hér á landi, þ.e. framleiðsla á hollum og góðum landbúnaðarvörum og að geta tryggt þær með sem mestum gæðum gagnvart neytandanum. Það er það sem okkur ber skylda til að tryggja, ekki bara til eins árs heldur til næstu ára. Samningurinn á einmitt að vera liður í því að undirstrika hagsmuni neytandans, hins almenna Íslendings, hins almenna borgara sem neytir íslensks matar, að hann eigi möguleika á að fá holla og góða matvöru. Mér finnst að þetta ætti að vera þungamiðjan í slíkum samningi sem verið er að gera milli ríkisins og sauðfjárbænda. Um önnur þau atriði sem samningurinn tekur á þá hefur komið fram og verið rakið hér að hann er að stórum hluta framleiðslutengdur. Þó eru nýmæli í samningnum sem ég hefði viljað að hefðu fengið stærri sess, þ.e. lagt er til að veitt verði fjármagn til nýliðunar- og átaksverkefna, en ég held að ein mesta ógn sem steðjar að íslenskum landbúnaði og íslensku samfélagi hvað landbúnaðarframleiðslu varðar, sé hve torveld nýliðunin er með hækkandi verði á jörðum, með því að framleiðslurétturinn gengur kaupum og sölum og er verðlagður býsna hátt þannig að þeir sem vilja koma nýir í greinina þurfa að fjárfesta bæði í jörð, mannvirkjum og framleiðslurétti, og það er ekkert grín, það er ekkert spaug. Þess vegna er takmörkun á nýliðun ein mesta ógn við íslenskan landbúnað og íslenskt samfélag sem vill hafa öflugan landbúnað, eins og niðurstöður skoðanakönnunarinnar sem ég vitnaði í gefa til kynna. Ég hefði viljað að þetta hefði einmitt verið dregið enn sterkar í samninginn því við erum að gera samning um að tryggja atvinnugreinina ekki bara til fimm eða sjö ára eða hvað menn eru að gera hér samning um, heldur til lengri tíma. Eins og réttilega var komið inn á í umræðum fyrr í dag er framleiðslustigið í landbúnaðinum, sauðfjárræktin, ekkert sem tekin er ákvörðun um í einu vetfangi. Þetta er langt ferli. Í sauðfjárræktinni tekur það nokkur ár frá því að kind hefur verið keypt, lamb fæðist og síðan áfram. Umgjörðin þarf því að vera nokkuð örugg til fleiri ára. Við viljum búa íslenskri sauðfjárrækt mjög góð ytri skilyrði. Einn helsti vandi hennar í dag er, eins og ég sagði áðan, hve erfitt er að komast í greinina. Ég tel og er enn þeirrar skoðunar að það hafi verið óheillaverk að leggja Lánasjóð landbúnaðarins niður. Lánasjóðurinn hafði það hlutverk að veita stuðning til nýrra bænda sem voru að koma í greinina, kaupa jarðir, bústofn o.s.frv. Hægt hefði verið að breyta Lánasjóði landbúnaðarins í sjóð til stuðnings nýliðun í sveitum og til tengdra átaksverkefna. Þó að hér sé lagt til að veita 80 millj. kr. á ári hvað þetta varðar finnst mér að það hefði mátt vera meira. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram tillögu á Alþingi sem miðar að því að treysta byggð í sveitum, gera nýliðun auðveldari, gera nýjum bændum auðveldara að koma í greinina og ég harma það að núverandi landbúnaðarráðherra hafi ekki haft þá framtíðarsýn fyrir íslenskan landbúnað sem skyldi. Víkjum aðeins að sauðfjársamningnum. Eitt atriði á undanförnum árum var mikilvægur þáttur í að skapa öryggi í kringum sauðfjárframleiðsluna, taka af markaðssveiflur, árssveiflur sem geta orðið hvað framleiðsluna varðar, og það var útflutningsskyldan. Ráðherra gat því haft frumkvæði að slíkri félagslegri aðgerð sem hún var, að skylda alla bændur til að taka þátt í útflutningi upp að vissu marki til að jafna þá sveiflu bæði fyrir greinina og gagnvart neytendum. Nú er lagt til að hún verði afnumin, bara svona í einu vetfangi,  Útflutningsskyldan var mjög mikilvæg. Hægt er að deila um hvort hún hefði verið æskileg en hún var samt staðreynd og nauðsynlegur þáttur í þeirri umgjörð sem gerð var. Ég tel að það sé áhættuspil að vera að afnema hana með þeim hætti sem hér er lagt til. Það sem er enn þá alvarlegra er að hún virðist vera afnumin án þess að bændur og samningamenn þeirra hafi samþykkt það og á vissan hátt er komið aftan að þeim í þeim efnum. Ég vil, með leyfi forseta, lesa upp erindi sem okkur í landbúnaðarnefnd barst frá meiri hluta samninganefndar bænda: „Til landbúnaðarnefndar Alþingis, Drífa Hjartardóttir. Við undirrituð sem störfuðum í samninganefnd bænda um nýgerðan sauðfjársamning gerum eftirfarandi athugasemdir við frumvarp til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Við mótmælum harðlega þeirri breytingu sem kemur fram í 23. gr. frumvarpsins, en þar segir: „Frá og með 1. júní 2009 fellur útflutningsskylda kindakjöts skv. 29. gr. laga nr. 99/1993 brott.““ Áfram segir í bréfinu frá samninganefndinni, með leyfi forseta: „Eftir að samninganefnd bænda hafði fallist á að útflutningsskylda kindakjöts skyldi falla niður frá og með 1. júní 2009 var alltaf samkomulag um að lagabreyting sem staðfesti þetta yrði lögð fram á haustþingi 2008 en ekki nú. Framan af var þetta ákvæði inni í samningstextanum en var fellt niður í lokin eftir að lögfræðingur landbúnaðarráðuneytisins taldi það betra og mundi engu breyta þar sem fullt samkomulag væri um að þetta kæmi ekki fram fyrr en 2008. Nú bregður svo við að þetta er sett inn í lagatextann.“ - Segir í bréfi fulltrúa samninganefndar bænda. Áfram segir, með leyfi forseta: „Í öllu kynningarferlinu var bændum greint frá þessu. Á þessum fundum voru annars vegar fulltrúar bænda og hins vegar stundum landbúnaðarráðherra eða aðstoðarmaður hans og tóku undir þetta sjónarmið eða mótmæltu ekki.“ Í lok bréfsins segja fulltrúar í samninganefnd bænda, með leyfi forseta: „Við undirrituð mótmælum þessu harðlega og skorum á landbúnaðarnefnd Alþingis að sjá til þess að við áðurnefnt fyrirheit verði staðið.“ Undir þetta rita Gunnar Sæmundsson, Jóhanna Pálmadóttir og Fanney Ólöf Lárusdóttir, sem voru í samninganefndinni. Ég tel þetta mjög alvarlegt. Rætt hefur verið um að þetta hafi komið frá embættismönnum. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson vildi kenna því um að embættismenn hefðu komið breytingunum inn með einhverjum hætti eða að embættismenn væru að ganga erinda einhverrar alþjóðaviðskiptastofnunar og vildu koma ákvæðunum inn með þessum hætti. Ég tek slíkt ekki gilt. Embættismenn hlýða einungis fyrirmælum ráðherra, hinna stjórnskipuðu yfirmanna sinna, og það er ráðherra sem ber ábyrgð á því ef samningnum hefði verið breytt eða þeim vilyrðum sem gefin voru í tengslum við hann. Talað hefur verið um Alþjóðaviðskiptastofnunina (WTO) og að það þurfi að aðlaga sig henni. Ég er sammála hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni þegar hann sagði að í WTO væru hin auðugu ríki sem eru að reyna að gera samning um að skipta á milli sín markaðssvæðum heimsins. Ekki er þar alltaf verið að bera hag einstaklinga, fátækra þjóða eða hagsmuna almennings í hinum ýmsu löndum fyrir brjósti. Enginn veit heldur hvert WTO-viðræðurnar leiða. Við vitum að þær hafa stjórnast mjög á undanförnum árum af áhrifum Bush-ríkisstjórnarinnar í Bandaríkjunum sem hefur barist fyrir rétti auðhringa um allan heim, hvort sem það eru olíulindir í Írak eða aðgengi að hinum ýmsu mörkuðum. Bandaríkjamenn eru þekktir fyrir að styrkja og vernda landbúnað sinn jafnvel umfram önnur lönd. Hvað gerist í WTO-viðræðunum veit enginn. Sjálfsagt er síðan að taka mið af skynsamlegri umræðu sem þar getur verið á ferðinni en það er fjarri því að hún eigi að leiða eitthvað sem við vitum ekki hvað verður. Þess vegna ber okkur fyrst og fremst að standa vörð um náttúruna, hagsmuni íslensks landbúnaðar, hagsmuni almennings, hagsmuni bænda og þeirra sem þann atvinnuveg stunda, iðnaðinn sem honum tengist og framleiða hér holla og góða vöru samkvæmt lögmálum og á grundvelli sjálfbærrar þróunar. Það er framlag okkur bæði til þess samfélags sem við búum í og líka til samfélags heimsins. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvers vegna var ákvæðunum breytt í samningnum eða þeim vilyrðum sem gefin voru og 

Frú forseti. Hv. þingmaður kvartar undan því gagnvart hæstv. ráðherra að ekki sé tekið nægilega vel á málefnum neytenda í þessum samningi. Ég er sammála honum um það. Mig langar í ljósi þess að fá frekari skýringar hjá hv. þingmanni á skoðunum hans varðandi útflutningskvöðina sem á sauðfjárbændum er. Eins og ég skil þá kvöð felur hún í sér skyldu á bændur til að flytja út framleiðslu sína á tímum þegar markaðsaðstæður eru þannig að ef útflutningurinn væri ekki til staðar væri aukið framboð innan lands og bændur fengju hugsanlega lægra verð. Það er þó alveg ljóst að það mundi leiða til þess að neytendur greiddu lægra verð fyrir þá hágæðavöru sem íslenskt lambakjöt er. Því spyr ég hv. þingmann: Ef honum er svona umhugað um neytendur, af hverju er þá ekki í lagi að útflutningsskyldan sé afnumin með þeim hætti sem hana er að finna þarna? Ég geri mér grein fyrir því að hugsanlega er hægt að færa rök fyrir því að það sé töluvert bratt í þetta farið eins og hv. þingmaður reyndi að leiða rök að en eins og ég les þennan samning fæ ég ekki betur séð en að það sé sérstök upphæð, 300 millj. kr., sem er sett til að mæta því. Það er þó bara aukaatriði í mínum huga. Ég þarf að fá frá hv. þingmanni betri útskýringar á því af hverju hann er ekki ánægður fyrir hönd okkar neytenda og jafnvel bænda líka með að þessi útflutningskvöð sé afnumin. Hún mundi leiða til lægra verðs á sumum tímum innan lands og bændur mundu sennilega ekkert koma miklu verr út úr því, í sumum tilvikum betur finnst mér.

Frú forseti. Ég tek alveg undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni um að hagsmunir neytenda eiga hér m.a. að vera í fyrirrúmi, ekki bara skammtímahagsmunir heldur líka langtímahagsmunir. Við viljum að neytendur hafi aðgang að hollum og góðum landbúnaðarvörum og þá er okkur mikilvægt að búa þessari grein þá umgjörð að svo verði. Sauðfjárræktin á nokkuð langan framleiðsluferil, nokkur ár frá því að menn fjárfesta í greininni og þangað til hún skilar afurðum á borð neytenda. Þær sveiflur sem eru í dag og við þurfum að bregðast við geta leitt til vöruskorts eftir þrjú eða fimm ár. Það eru þessar sveiflur sem við þurfum að reyna að komast hjá. Við viljum standa vörð um þessa framleiðslu. Við viljum standa vörð um það að við séum sjálfum okkur nóg um landbúnaðarframleiðsluna eins og þessi skoðanakönnun sem ég vitnaði til sýnir. Það sem bændur hafa lagt til í þessu er að áfram verði heimild fyrir ráðherra til að beita þessu stýritæki sem nauðsynlegt er til að tryggja hvoru tveggja hagsmunina, tryggja hagsmuni neytenda um öryggi í framboði vörunnar til langs tíma og einnig öryggi framleiðendanna um að taka að sér sameiginlega sveiflur sem geta orðið í framleiðslu- og markaðsmálum. Menn mega velta fyrir sér þessu stýritæki en við erum með samningunum í heild sinni að búa nú til umgjörð í formi samnings milli ríkisins og atvinnugreinarinnar. Þá er einmitt þetta matvælaöryggi gagnvart neytendum einn mikilvægasti þátturinn í því sem 

Frú forseti. Grundvallarágreiningur minn og hv. þingmanns í þessum efnum er sá að ég tel að lögmál markaðarins eigi að fá að gilda eins og hægt er á þessum markaði eins og öðrum. Ég skil hv. þingmann þannig að hann óttist að ef kæmi sveifla niður í verði til framleiðenda mundi það leiða til þess að þeir drægju úr framleiðslunni sem aftur mundi leiða til skorts lengra inn í framtíðina. Ég er að hugsa um hagsmuni neytenda og mér finnast þeir, eins og hv. þingmanni, fyrir borð bornir í þessum samningi. Það er að vísu rétt að eitt markmiða samningsins er að tryggja hágæðavöru og það sem hv. þingmaður kallar matvælaöryggi og ekki skal ég draga úr því. Menn eiga fyrst og fremst að hafa val. Við neytendur eigum að hafa val um það að geta keypt hágæðavöru af þessum toga. Mér virðist sú útflutningsskylda sem við höfum í dag vera til þess fallin að draga úr því að aukið framboð leiði til lækkunar á verði vörunnar til okkar neytenda. Þess vegna finnst mér þetta gagnrýnisvert og þurfi að skoða mjög vel hvort eigi að viðhalda þessu eins og mér sýnist hv. þingmaður vilja. Hins vegar vek ég athygli hans á þessu orði og hvað í því felst, útflutningsskylda. Það felur í sér kvöð til allra um að flytja út tiltekið hlutfall af framleiðslu sinni. Margir bændur eru hundfúlir yfir þessu vegna þess að þeir telja að þeir geti selt framleiðslu sína innan lands en jafnvel þó að svo væri verða þeir eigi að síður að undirgangast þessa skyldu. Ég er mjög efins um það, vek hins vegar eftirtekt hv. þingmanns á því að jafnvel þótt skyldan verði afnumin hafa þeir áfram frelsi til þess að selja til útlanda. Það er enginn sem bannar þeim það. Samningurinn gerir það ekki eins og ég 

Frú forseti. Verð til bænda hefur ekki stýrt svo mjög verðlagi á landbúnaðarvörum út úr búð til neytenda. Mér sýnist frekar að aðgerðir ríkisstjórnarinnar á undanförnum árum í því að innleiða svokallaða samkeppni í matvöruverslun hafi leitt til allt annars, fákeppni og alveg við það að vera einokun í matvöruverslun. Ég held að það sé miklu stærra mál í verðmyndun á vörunni til neytenda. Það sem hér er verið að tala um er að verið er að skapa traustari umgjörð um framboð og framleiðslu á þessari vöru til íslenskra neytenda. Skoðanakönnunin sem ég las upp áðan og vitnaði til sýnir að neytendur vilja það. Þeir vilja hafa öryggi í því að þessi vara sé á boðstólum og standa líka vörð um öryggi íslensks landbúnaðar. Það er ekki hægt að fórna öðru og taka bara hitt. Við verðum að horfa á þetta í heild sinni. Það er verið að rýmka heimildir á innflutningi á landbúnaðarvörum. Við eigum eftir að sjá til hvers það leiðir en þjóðarviljinn er afdráttarlaus um að við skulum vera sjálfum okkur nóg með þær landbúnaðarvörur sem við getum framleitt hér. Það er afdráttarlaus þjóðarvilji um að staðinn sé vörður um þau gæði landbúnaðarframleiðslunnar sem við höfum og þá ber okkur líka að taka tillit til þess í þeirri umgjörð sem sett er um þessa búgrein. Ég tel allt of bratt farið, enda hafa bændur sagt það. Bændur sem hafa tekið á sig miklar skuldbindingar og ábyrgðir í því að halda niðri vöruverði 

Forseti vill geta þess að umræðum um 1. og 2. dagskrármálið verður áfram frestað og verður þá áfram haldið í umræðum um 4. dagskrármálið sem er framleiðsla, verðlagning og sala á búvörum.

Hæstv. forseti. Samningurinn um starfsskilyrði sauðfjárræktar er athyglisverður fyrir margra hluta sakir. Menn geta svo sem velt fyrir sér gildi hans, hann á í raun og veru að gilda næstu sjö árin og er athyglisvert að ríkisstjórnin skuli ganga frá þeim samningi núna. Það bendir til þess að það sé eins með ríkisstjórnina eins og suma sem vilja hafa áhrif á framvindu mála eftir að þeir eru liðnir lífs af dögum. En það er auðvitað í sjálfu sér kannski bara til marks um það hvernig mönnum líður á þeim bænum þessa dagana. Það er hins vegar þannig að þegar hið opinbera hefur gert slíkan samning sem þennan og það á við þótt um sé að ræða ríkisstjórn sem ég styð ekki, þá eru í honum fólgin loforð til viðkomandi aðila sem stjórnvöld í landinu hljóta að taka tillit til í framtíðinni. Þess vegna lít ég þannig á hvort sem þessi samningur hlýtur samþykki Alþingis eða ekki á þessu þingi - sem enginn veit vegna þess að ýmislegt vill fara forgörðum á lokadögum Alþingis, að maður tali ekki um þegar kosningar eru á næstu grösum - þá tel ég að í samningnum sé ýmislegt ágætt. Sumt er að vísu jafnvont og það hefur verið lengi en það sem erfiðast er að sætta sig við er það sem er ekki í þessum samningi. Þar á ég við einhverja stefnumörkun til framtíðar um það með hvaða hætti menn ætli að standa að því að styðja landbúnað í landinu. Ég hef sagt það áður að það er mín skoðun að stuðningskerfi landbúnaðarins og þá er ég að tala um mjólkurframleiðsluna og sauðfjárræktina líka, að bæði þau kerfi séu úr sér gengin og ónýt og það þarf ekki langan tíma til að rökstyðja það. Það er þannig í mjólkurframleiðslunni að nú þegar eru bændur farnir að framleiða mjólk fyrir utan greiðslumark og nýir bændur eru jafnvel að ákveða að fara í að byggja upp ný mjólkurbú án þess að kaupa kvóta, og hvers vegna? Vegna þess að markaðsverð á kvóta er svo hátt að það er farið að reikna það út sem stuðning frá ríkinu og menn finna bara út hvað það kostar og menn geta selt mjólkina sína án þess að hafa kvótann og þá hljóta allir menn að sjá að þegar farið er að versla með stuðning ríkisins á þennan hátt og þegar verðið á honum er komið upp í þær hæðir sem ég er hér að lýsa, þá er þetta stuðningskerfi komið að fótum fram. Þetta er eins í sauðfjárræktinni. Þar er farið að framleiða töluvert magn fyrir utan greiðslumarkið og það er orðið þannig að nú um stundir styrkir ríkið suma bændur allt að þrefalt hærra miðað við framleitt kíló en þá sem mest framleiða fram yfir greiðslumark. Slíkt fyrirkomulag getur alls ekki gengið til framtíðar og þess vegna hefðu þurft að vera skref inn í einhvers konar nýja framtíð í þessum samningi. Síðan hljóta hagsmunir neytenda að koma til umræðu þegar verið er að ræða um þennan samning og ég get ekki annað en verið pínulítið hneykslaður á því að menn skuli vera uppi með mótmæli og lýsandi yfir því að þeir ætli að flytja breytingartillögu við eina ákvæðið sem er kannski hægt að segja að sé svolítið skref í átt til þess að ganga til móts við neytendur, þ.e. að afnema útflutningsskylduna. Því afnám útflutningsskyldunnar er í raun og veru viðurkenning á því að slíkt inngrip í eina atvinnugrein geti ekki gengið. Hvernig virkar síðan útflutningsskyldan? Hún virkar þannig að atvinnurekendur í búfjárrækt á Íslandi eru hver og einn skyldaðir til að flytja út tiltekið magn. Jafnvel þó að þeir geti selt sjálfir alla sína framleiðslu á innanlandsmarkaði þá er bara sagt við viðkomandi bændur: „Nei kallinn minn, þú skalt sko ekki selja þínar vörur á innanlandsmarkaði, þú skalt sko flytja út.“ Og ég er ekki hissa á því þó hæstv. landbúnaðarráðherra vilji afnema þetta. Mér finnst það virðingarvert og er sannarlega tilbúinn til að hæla honum þegar hann á það skilið. Þetta mundu menn aldrei láta yfir sig ganga, að Alþingi samþykkti svona fyrirkomulag fyrir aðrar atvinnugreinar. Ég held að menn þurfi að velta því fyrir sér pínulitla stund hvort atvinnugreinar sem lenda í offramleiðslu á íslenskum markaði geti bara komið hlaupandi til Alþingis og beðið um að settar verði reglur um útflutningsskyldu til þess að draga úr framboði á markaðnum. Ég held að það yrði ekki hlustað á slíkar beiðnir en þetta hafa menn samþykkt fyrir landbúnaðinn. Svo tala menn um að þetta sé svo óskaplega nauðsynlegt. Hv. þm. Jón Bjarnason hélt langa ræðu um að þetta tryggði framboð á dilkakjöti á íslenska markaðinn. Ja, heyr á endemi, segi ég. Það er engum bændum bannað að flytja út þó svo að útflutningsskyldan sé afnumin. Auðvitað munu íslenskir bændur framleiða það kjöt sem þeir geta selt hér á markaðnum áfram þó að þeir séu ekki persónulega hver og einn skyldaðir til þess að flytja út. En þeir aðilar sem verða undir í kapphlaupinu að losna við sínar vörur á innanlandsmarkaði munu þá flytja út þær vörur sem þeir geta ekki selt og menn geta ekki talað í öðru orðinu um að íslenskir bændur eigi að ná meira og meira sambandi við neytendurna beint og selja til þeirra og í hinu orðinu að leggja eigi á þá hömlur og kvaðir af þessu tagi. Bóndi sem nær því að vera með mjög góða framleiðsluvöru sem allir sækjast eftir, á að setja hann upp að vegg og segja honum að nú skuli hann bara flytja út 40% af framleiðslu sinni þótt hann geti selt hana innan lands? Því þetta er sú regla sem hefur gilt. Og ég er ekki hissa þótt hún sé þá afnumin með þeim tillögum sem hér eru. Ég get og sjálfsagt geta flestir samþykkt þær markmiðsgreinar sem eru í 1. gr. samningsins, þ.e. að menn leitist við að bæta afkomu sauðfjárbænda og efla sauðfjárræktina sem atvinnugrein. Ég er hins vegar á þeirri skoðun að sú atvinnugrein sem við erum að tala um verði að horfast í augu við það að við erum fyrst og fremst að styðja hana svo ríkulega sem gert er vegna þess að við viljum tryggja okkur þessar vörur á innanlandsmarkað. En við Íslendingar erum ekki tilbúnir til að greiða niður kjöt sem er flutt til annarra þjóða og greiða þannig niður matvöru fyrir aðrar þjóðir. Það erum við ekki tilbúnir að gera. Bændur verða að horfast í augu við það að ef þeir ætla að standa í útflutningi þá verður það að vera útflutningur sem stendur undir sér og þannig hefur það ekki verið á undanförnum árum. Bændur hafa fengið eða munu fá samkvæmt þessum samningi stuðning, ef við horfum bara á ærgildin og meðaltalsframleiðslu miðað við ærgildi þá er ríkið að styðja bændur sem svarar hátt í 500 kr. á kg. Ef við hins vegar að horfum á framleiðsluna sjálfa þá erum við að styðja bændur sem svarar svona 370 kr. á kg. Bændur fá lægri skerf frá sláturhúsunum í sinn hlut en þeir fá úr ríkissjóði samkvæmt þessu, miðað við síðustu tölur. Á 11 mánuðum síðasta árs fengu bændur að meðaltali 302 kr. fyrir kílóið sem þeir fluttu út. Haldi menn því svo fram að ríkið hafi ekki með óbeinum hætti stutt þá útflutningsframleiðslu þá geta þeir svo sem gert það. Ég held því hins vegar fram að bændur sem flytja kjöt út geri það í krafti þess að þeir fái stuðning frá ríkinu því ég á ekki von á því að þeir geti framleitt kjöt og selt með hagnaði ef um er að ræða að fá verð sem svarar til 302 kr. á kg. Þá vantar gersamlega viðbótina. Það er sambærilegt við það ef tekinn væri af þeim allur stuðningur frá ríkinu. Ég tel að það sé þess vegna ástæða til að menn tali í hreinskilni um þennan útflutning og hvort við séum tilbúin að styðja hann með þeim stuðningi sem kemur úr ríkissjóði. Ég tel ekki að draga eigi úr stuðningi við íslenska bændur og það kann vel að vera að það þurfi að bæta í hann á þeim tímum sem menn fara í gegnum breytingar á stuðningskerfinu en það er ekki í vændum vegna þess að nú er verið að fara í gegnum Alþingi með samning sem á að halda í þann árafjölda sem fram hefur komið. Síðan varð ég alveg undrandi á ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Hann hélt mikla ræðu um að hann væri á móti óframleiðslutengdum styrkjum, það væri bara til að leggja byggðir í eyði. En þessi samningur er eins og hann hefur verið undanfarin ár, 40% af beinu greiðslunum til bændanna eru óframleiðslutengdar og síðan koma aðrir styrkir líka inn, þannig að einhvers staðar á milli 40 og 50% af því sem ríkið er að leggja landbúnaðinum til í sauðfjárræktinni er óframleiðslutengt. Þess vegna held ég að menn eigi ekki að tala eins og þeir gera því ef taka ætti fullt mark á þeirri ræðu þá hefur hv. þingmaður verið að standa að því að leggja allt í eyði í sveitum landsins með því að vera með óframleiðslutengda styrki en það er ekki þannig. Það er hægt að hafa þá líka og auðvitað er nauðsynlegt að menn horfi yfir þetta allt saman með það fyrir augum að búa til stuðningskerfi sem dugir til framtíðar. Ég tel að þessi samningur muni ekki taka breytingum í þinginu og er svo sem ekkert endilega viss um að menn muni klára umfjöllun um hann núna. Að mínu viti skiptir ekki öllu máli hvort umfjöllun um hann verður kláruð á þessu þingi eða ekki. Bændur hafa með þessum samningi tryggt sér þann stuðning frá ríkinu sem í honum felst. Það munu menn þurfa að horfast í augu við og það geri ég. Ég tel að það sé þannig. Ég er búinn að fjalla um útflutningsskylduna og ég er ekki hissa á því sem hæstv. landbúnaðarráðherra sagði, að hann kærði sig ekki um að vera einhvers konar frystihússtjóri hér varðandi það hvort kjöt færi á innanlandsmarkað eða erlendis og ætla að láta lokið því sem ég vil segja um þetta. Ég vil ljúka máli mínu á því að segja að ég tel að það sé mikil nauðsyn á því að þrátt fyrir hversu langur þessi samningur er þá fari menn að huga að því að leita að leiðum til þess að breyta stuðningskerfunum við bæði mjólkurbændur og sauðfjárbændur, einfaldlega vegna þess að ef að líkum lætur eins og verið hefur á undanförnum árum þá breytist ekkert nema menn hafi tímann fyrir sér til þess að ræða þær leiðir sem til greina koma. Auðvitað mun Alþingi ekki í meðhöndlun sinni um þennan samning fjalla um hugsanlegar aðrar leiðir sem koma þar til greina. Þetta verður auðvitað að gerast á grundvelli stjórnvalda í samræðum við bændur og menn þurfa að leita lausna sem eru þá hugsaðar til langrar framtíðar. Ég er á þeirri skoðun að allir flokkar sem hafa þingmenn á Alþingi séu tilbúnir til að standa að slíkri stefnumörkun og það væri miklu nær að menn leituðu samkomulags um þessa hluti en að menn standi í því stríði sem hefur orðið á hverjum tíma. Það er ekki þolandi og verður ekki þolað til framtíðar að verðlag á vörum hér á markaði sé sprengt upp vegna fyrirkomulags á stuðningi við landbúnað, það er ekki þolandi. Menn verða að finna leiðir frá því. Við vorum að ræða um tollkvótana fyrir nokkrum dögum. Það liggur fyrir að þó að búið sé að útvíkka þá þá munu þeir verða boðnir upp. Þar með er varan sem er flutt til landsins í þessum tollkvótum búin að taka mið af verðlaginu sem er á markaðinum innan lands. Einhverjar gyllivonir um það að sú vara verði á eitthvað óskaplega lágu verði eru þess vegna bara gyllivonir. Það getur ekkert verið þannig því að verslunarmenn sem eru í samkeppni sín á milli munu auðvitað keppa um þessa tollkvóta og það spennir upp verðið. Á síðasta ári var tollkvóti á innfluttum kjúklingum 713 kr. á kg. Það er ekkert ólíklegt að ríkissjóður fái hátt í hálfan milljarð vegna uppboðs á þeim tollkvótum sem verða til ráðstöfunar á því ári sem er fram undan þannig að ríkissjóður fær þá þessa peninga. Það er svo sem allt gott um það að ríkissjóður fái peninga en þetta hefur þá ekki þau áhrif sem sumir hafa haldið á vöruverðið í landinu á þeim vörum sem eru fluttar inn. Ég er búinn að lýsa skoðunum mínum á þessum samningi og ætla að segja það að lokum að mér finnst að bændaforustan í landinu og ýmsir aðrir sem hafa tekið þátt í umræðum að undanförnu um matarverð og stuðning við bændur í landinu hafi verið á afar röngum brautum í áherslum sínum, haldandi því fram að þeir sem vilji taka á þessum matarverðsmálum séu með aðför að bændum í landinu. Það er af og frá. Við höfum sagt þetta margoft, við erum tilbúin að styðja við landbúnað á Íslandi en það á ekki að kosta það að hér sé haldið uppi vöruverði sem er langt fyrir ofan það sem eðlilegt er. Menn verða að fara aðrar leiðir til að styðja landbúnað á Íslandi og það skulu vera mín lokaorð.

Herra forseti. Hér er til umræðu samningur um starfsskilyrði sauðfjárræktar. Það er eðlilegt að menn fari víða í slíkri umræðu enda um að ræða hluta af byggðaaðgerðum. Það er líka eðlilegt að gerðar séu athugasemdir við að byggðaaðgerðir séu ekki skoðaðar í heild. Hér erum við með einn þátt sem snýr að sauðfjárræktinni, vissulega mikilvægan þátt, en það verður að segjast að hugmyndaflugið hefur ekki ráðið för við meðhöndlun þess fjár sem hér er um að ræða. Það væri hægt að leita víða fanga, víða um lönd þar glímt hefur verið við álíka vandamál, þ.e. að tryggja fjölbreytni í landbúnaði, fjölbreytni í búsetu og í atvinnulífi í dreifbýli. Hér hafa menn fest sig í ákveðnum farvegi og virðast eiga erfitt með að komast úr honum. Það er eðlilegt að taka fram, eins og hér hefur komið fram hjá flestum ef ekki öllum ræðumönnum sem hér hafa talað, a.m.k. frá flokkssystkinum mínum sem hér hafa haldið ræðu, hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur og Jóhanni Ársælssyni, að enginn þingflokkur á þingi vill ekki halda áfram stuðningi við landbúnað. Spurningin er um hvernig að verki er staðið. Það er auðvitað eðlilegt að vakin sé athygli á því að þrátt fyrir það sem gert hefur verið undanfarin ár, sem byggir á svipuðum þáttum og sá samningur sem hér er til umfjöllunar, er eðlilegt að velta fyrir sér árangrinum. Hæstv. landbúnaðarráðherra fullyrti að staða sauðfjárræktarinnar hefði eflst og batnað mjög. Vissulega er ýmislegt til í því. Það er t.d. ljóst að dregið hefur úr framleiðslu lambakjöts í landinu. Það var full ástæða til þess. Það var offramleiðsla sem kom engum til góða.

Neyslan hefur aukist.

Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að um leið og dregið hefur úr framleiðslunni hefur neyslan aukist og hefur ýmislegt orðið til þess. Hluti af því sem menn hljóta að horfa til er að gera ýmislegt með markaðssetningu og við höfum auðvitað séð ýmsar breytingar á því sem eru til bóta. En þrátt fyrir þetta hljóta menn að velta fyrir sér árangrinum af því að hann er ekki bara, það er ekki bara hægt að horfa á að einhverjir sauðfjárbændur hafi það örlítið betra nú en fyrir einhverjum árum. Mér fannst hins vegar skorta að hæstv ráðherra kæmi fram með tölur um hve mikið hagur sauðfjárbænda lagast miðað við aðra. Ég er því miður hræddur um að árangurinn hafi ekki verið eins mikill og hæstv. ráðherra lét í skína. Það hlýtur að vera umhugsunarefni ef hann hefur ekki verið nægjanlegur hvort það sé verið að fara rétta leið. Þá kem ég að hinu, sem hlýtur að skipta miklu máli líka. Hverju hefur þetta skilað okkur í verði til neytenda eða er það ekki hluti af þessari mynd að lagfæra þá stöðu? Ég hélt að við værum öll á því að matarverð þyrfti að lækka. Hæstv. ráðherra minnti á að gerð hefði verið tilraun til þess um síðustu mánaðamót og á auðvitað eftir að koma í ljós hvernig það skilar sér. En við hljótum líka að velta því fyrir okkur, þegar við erum að vinna að slíkum samningi, að sá endi skili líka árangri, þ.e. að hægt sé að lækka matarverðið, það sé hægt að lækka verðið á þessari vöru því það er að sjálfsögðu hluti af tilgangi slíks samnings þó það sé ekki nefnt í markmiðunum og ýmsir hafa bent á að það vanti auðvitað inn í að hagsmunir neytenda séu þarna með. Þetta fjármagn er líka hugsað til að lækka eða tryggja að verð á þessum vörum sé þannig að neytendur geti notið þeirra. Það er eðlilegt og ætti að gera árangursmat á þessum þáttum. Þá komum við að því sérkennilega vinnulagi hæstv. ráðherra, sem ég trúi að hann geri meðvitað, að koma með jafnstórt mál og þetta inn í þingið rétt fyrir þinglok. Það kallar auðvitað á að það vinnst ekki eins góður tími og ella til að fara yfir málið. Eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson benti á er auk þess búið að gera samning við bændurna, búið að undirrita samning af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þannig að í raun og veru stendur þingið frammi fyrir gerðum hlut. Það er búið að ganga frá þessu og skuldbinda næstu stjórn til að standa við þetta. Bændur eru búnir að greiða atkvæði um samninginn, búnir að samþykkja hann miðað við útreikninga hæstv. ráðherra með 90% fylgi. Það er greinilega ánægja með samninginn af hálfu bænda. Þess vegna kemur á óvart að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson leggi sérstaka áherslu á að útflutningsskyldan verði af tekin. Maður hefði búist við því að bændur hefðu átt að vekja sérstaka athygli á því, ef þeir væru á móti því að taka hana af, en með 90% stuðningi við samninginn er vonlaust að lesa það úr atkvæðagreiðslunni. Það ber auðvitað að halda því til haga sem maður telur jákvætt. Ég held að þar sé verið að stíga jákvætt skref vegna þess að það er auðvitað ekki hlutverk okkar að greiða niður lambakjöt fyrir fólk í öðrum löndum, nema það væri hluti af þróunaraðstoð sem vissulega gæti komið til greina. En þá væri eðlilegt að fjármagna það með öðrum hætti. Það er hins vegar allt annar hlutur að við greiðum niður kjötið fyrir okkur. Það kemur neytendum til góða og er eðlilegt. Ég sagði áðan að ég hefði viljað önnur vinnubrögð við þetta. Ég vil tína örlítið fleira til í þeim efnum vegna þess að ég held að það sé hluti af okkar vanda gagnvart landsbyggðinni, það er þessi bútasaumur í byggðamálum. Hér er sem sagt einn búturinn sem er sérstaklega tekinn út úr, einn hópur bænda, sauðfjárbændur. Í gildi er annar samningur við mjólkurframleiðendur. Byggðastofnun er síðan með ýmislegt í gangi og það eru gerðir vaxtarsamningar hér og vaxtarsamningar. En það er engin heildarstefna, engin samræming hv. þm. Halldór Blöndal. Það skortir hjá hæstv. ríkisstjórn sem hv. þingmaður hefur stutt nokkuð lengi og fer trúlega að verða nokkur leiður á.

Það var öðruvísi þegar ég var landbúnaðarráðherra. Þá var ákveðin stefna.

Hér kemur frá hv. þingmanni nokkuð kröftug ádeila á hæstv. núverandi landbúnaðarráðherra því hv. þingmaður bendir á að nú sé stefnuleysi allsráðandi í landbúnaðarráðuneytinu en það hafi verið annað í tíð hv. þingmanns  Stefnuleysið er ekki eingöngu bundið við landbúnaðarráðuneytið og enn síður við hæstv. landbúnaðarráðherra. Ég er að tala um heildarstefnumörkun ríkisstjórnarinnar í málefnum landsbyggðarinnar. Þar skortir á og ég hef áður bent á það. Ég tel eðlilegt að sá málaflokkur verði eins og áður var undir forsætisráðuneytinu. Það er hlutverk forsætisráðuneytisins að samræma hluti og það væri eðlilegra að forsætisráðuneytið hefði með málaflokkinn að gera. Byggðamál koma jú við sögu í nær öllum ráðuneytum. Landbúnaðarráðuneytið tengist því að sjálfsögðu en nú fer iðnaðarráðuneytið með byggðamál. Það er afar sérkennilegt að eitt fagráðuneyti sé með slíkan málaflokk og svo víðfeðman. Fagráðuneyti vinnur ekki samræmt við öll hin ráðuneytin og ég tel þetta hluta af vandanum. Það er alltaf verið að bútasauma hlutina gagnvart landsbyggðinni. Ég sagði áðan að í landbúnaðarmálum, samningsmálum og styrkjamálum væri víða leitað fanga. Í byggðamálum eru jú víða í Evrópu slík kerfi. Við þurfum ekki að fara lengra en til Noregs, sem er í svipaðri stöðu og við og ekki í Evrópusambandinu. Þeir hafa farið í kistu Evrópusambandsins og tekið ýmislegt af þeirra stefnumálum til að bæta stöðu landsbyggðarinnar og til að bæta stöðu landbúnaðarins. En hér er eins og það ríki trúarbrögð um að hér þurfi menn alltaf að finna hjólið upp sjálfir. Varðandi það að hafa ekki nægjanlegt árangursmat á þeim hlutum sem gerðir hafa verið þá tel ég einkennilegt hve litlar breytingar eru gerðar á þessum samningi. Þess vegna hafa menn auðvitað bent á að ýmislegt megi betur fara. Það er líka rétt að vekja athygli á því að í samningnum er fyrirvari vegna samningaviðræðna sem í gangi eru á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Auðvitað er eðlilegt að menn hafi slíkan fyrirvara vegna þess að þar mun á samningstímabilinu trúlega verða gengið frá samningum sem væntanlega setja okkur í það hlutverk að þurfa að gera breytingar á þessu. Þess vegna hefði verið æskilegt að stíga einhver skref í þá átt sem væntanlega hefðu getað auðveldað aðlögunina. Auðvitað þarf að skoða alla þessa þætti í samhengi og það er eðlilegt að menn velti líka fyrir sér verndartollunum sem koma verulega við sögu. Þá blasir við, þegar heildarmyndin er skoðuð og það hefur komið mörgum á óvart, að sauðfjárræktin lendir í þeirri stöðu að fá hvað minnstan stuðning. Það er oft talað eins og sauðfjárræktin fái mesta stuðninginn innan landbúnaðarins, en þegar þetta er borið saman í heild, verndartollar og annað tekið og það reiknað í samanburðarfræðum sem notuð eru víða um heim til að bera saman, þá kemur sauðfjárræktin neðst, þ.e. með minnstan stuðninginn. Hvíta kjötið, ef ég man þetta nú rétt og hæstv. landbúnaðarráðherra leiðréttir mig ef ég er eitthvað farinn að ruglast í því ég hef ekki skoðað þetta um skeið. Hvað hefur mestan stuðning? Kjúklingakjötið, kjúklingaframleiðslan var með hvað mestan stuðning þegar verndin er skoðuð og síðan svínakjötið. Því næst var það sauðfjárræktin, sem var þá neðst í þessum skala. Það er eðlilegt að við skoðum þetta í samhengi. Herra forseti. Ég sagði áðan að enginn þingflokkur á Alþingi teldi ekki að styðja ætti íslenskan landbúnað og það er yfirlýst stefna okkar flokks að styðja eigi íslenskan landbúnað og búsetu í sveitum. En við leggjum ekkert síður þunga áherslu á lækkun matarverðs til íslenskra neytenda. Þetta hefur auðvitað einkennt málflutning okkar þrátt fyrir að sumir hafi reynt að snúa út úr honum og lagt mikla áherslu á að það að matarverð lækki sé einhver árás á bændastéttina. Það er auðvitað af og frá. Það eru sameiginlegir hagsmunir íslenskra neytenda og íslenskra bænda að við getum haldið matarverði sem lægstu. Allir íslenskir neytendur vita það um íslenskar afurðir að gæðin eru það mikil að ég held að íslensk framleiðsla þurfi ekki að óttast aukna samkeppni í þessum þáttum. Ég held að gæðin muni tryggja stöðu íslenskra matvæla. Þess vegna er eðlilegt að við reynum að lækka matarverðið. Það mun að ýmsu leyti auka neyslu á íslenskum landbúnaðarafurðum. Ég trúi því að hæstv. ráðherra sé mér fyllilega sammála um það. Hæstv. ráðherra hefur lagt mikla áherslu á gæði hinnar íslensku framleiðslu og ég held að hann hafi lög að mæla í þeim efnum. Það er auðvitað eðlilegt að við reynum að koma þessari ágætu framleiðslu á markað erlendis. Þá eigum við auðvitað að einbeita okkur að því að það sé gert á markvissan hátt og kjötið selt sem vara í hæsta gæðaflokki, selja það verslunum sem einbeita sér að slíku hráefni. Hér eru auðvitað miklir möguleikar sem við eigum að einbeita okkur að en herra forseti. Ég vil endurtaka að ég tel að það eigi að reyna að haga vinnubrögðum með öðrum hætti gagnvart slíkri samningagerð. Í fyrsta lagi eigum við að reyna að horfa heildstætt á hlutina. Í öðru lagi væri eðlilegt að finna ferli þar sem fleiri kæmu að slíkri samningagerð en eingöngu fulltrúar ríkisvaldsins. Það er ekki eðlilegt að við gerð stórra samninga sem eru gerðir til langs tíma séu eingöngu aðilar í þeirri ríkisstjórn sem situr við völd þegar slíkir samningar eru gerðir. Það er eðlilegt að reyna að finna stærri samnefnara þegar ríkisstjórn er á sínum síðustu metrum. Undanfarna daga hefur jafnvel litið út fyrir að hún væri á sínum síðustu klukkustundum. Er eðlilegt að binda ríkisstjórnir, jafnvel tvær næstu ríkisstjórnir eins og þessi samningur gerir, með samningum? Þá er auðvitað eðlilegt að fleiri komi að borðinu.

Hverjir?

Hæstv. ráðherra spyr: Hverjir? Hæstv. ráðherra, við vitum að það eru nokkrir þingflokkar á Alþingi. Það er ekkert óeðlilegt að t.d. sé undirnefnd við samninganefndina sem mynduð væri þverpólitískt þannig að upplýsingastreymið væri til staðar. En ég veit það að hæstv. ráðherra skilur ekki slíkt og veit að það yrði flóknara og erfiðara. Hæstv. ráðherra hefur setið nokkuð lengi sem landbúnaðarráðherra, svo lengi að hann man ekki einu sinni eftir því að nokkrir aðrir landbúnaðarráðherrar hafa verið. Það er auðvitað miklu eðlilegra að hæstv. ráðherra ákveði þessa hluti sjálfur. En það er óeðlilegt að gera slíka samninga upp á slíkar upphæðir til svo langs tíma án aðkomu Alþingis að málinu á annan hátt en að standa frammi fyrir gerðum hlut. Það er í raun engu hægt að breyta. Þá væri verið að svíkja samninga sem búið er að skrifa undir og við vitum auðvitað að það verður ekki leyft. Ríkisstjórnarmeirihlutinn er auðvitað, þrátt fyrir það að þetta standist lög og hefðir, á gráu svæði og ekki með vinnubrögð í hæsta gæðaflokki. Það væri eðlilegt að finna einhvern flöt á þessu en þetta er því miður hluti af þróun á ýmsum sviðum. Það er einkenni ríkisstjórna sem setið hafa oft og lengi og hafa náð að baða sig í völdunum að gleyma því gjarnan að Alþingi er á bak við þær og lýðræðið kallar oft á annað en einföldustu leiðina Við höfum fengið að sjá þetta áður. Við þekkjum þetta t.d. mjög vel í fjárlaganefndinni. Nefndin stendur fyrir orðnum hlut í nær öllum málum. Þingflokkar ríkisstjórnarinnar hafa í raun og veru verið tamdir þannig að þeir hafa misst nær öll völd. Ríkisstjórnarræðið er algert og trekk í trekk koma fréttir af því að það hafi jafnvel verið sett lög á ríkisstjórnarfundum. Ráðherrar koma af ríkisstjórnarfundum og hefja miklar kynningar á málum sem þeir hafa fengið samþykkt í ríkisstjórninni og tala sumir hæstv. ráðherrar oft og tíðum eins og það sé búið að samþykkja hlutina, það sé ekkert eftir. Það sé einn þröskuldur í því, þ.e. að koma málum í gegnum ríkisstjórn. Ég held, herra forseti, að slíkir hæstv. ráðherrar þurfi á því að halda að fá verulega aðvörun þann 12. maí næstkomandi.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með margt sem fram kom í ræðu hv. þingmanns. Það kom mér á óvart t.d. að hann vill setja - svona búvörusamningur er mjög flókið ferli og þingflokkar eiga að gera hann með ríkisstjórn. Hvað með launþega landsins? Eru ekki gerðir samningar við þá? Ekki eru þingflokkar kallaðir að því ferli. Það er samninganefnd frá þeim sem kemur að því, það er gert við ríkisvaldið þess vegna og atvinnulífið. Mér finnst þetta óvirðing, og tómt tal af manni sem kemur úr landsbyggðarkjördæmi að tala með þessum hætti. Síðan verð ég að segja fyrir mig að hér kemur þessi hv. þingmaður Samfylkingar enn og aftur og reynir að halda því fram að íslenskur landbúnaður beri ábyrgð á háu matvælaverði á Íslandi.  Nú fór fram skoðanakönnun í Gallup. Þar kemur fram að íslenska þjóðin, 70% neytenda, segir að íslenskir bændur beri ekki ábyrgð á háu matvælaverði á Íslandi. Innlendar búvörur eru 56% af útgjöldum fjölskyldunnar, matvæli 13–14%. Það liggur alveg kristaltært fyrir að innfluttar landbúnaðarvörur sem hækka í hafi eru hlutfallslega jafnmiklu dýrari hér en í Evrópu. Hér er hátt verðlag af ýmsum ástæðum sem búið er að rekja. Ríkisstjórnin hefur lækkað það með ýmsum hætti þannig að þar er að verða breyting á. Svo vil ég bara minna hv. þingmann á að útflutningsuppbætur á Íslandi voru lagðar af árið 1991. Evrópusambandið, hið fyrirheitna land Samfylkingarinnar, er enn með milljarða í útflutningsbætur til sinna bænda. Ísland gerði þetta 1991 þannig að það á ekki að bera það út að við séum að flytja út ríkisstyrkt 

Herra forseti. Ég get ekki mikið að því gert þótt hæstv. ráðherra heyri illa og misskilji yfirleitt allt sem sagt er. Mér þykir þó fulllangt gengið þegar hæstv. ráðherra kemur hér strax í kjölfar ræðu minnar. Ég hefði skilið það ef hæstv. ráðherra hefði komið eftir mánuð eða þrjá eða í haust einhvern tímann og misminnt eitthvað af því sem ég sagði á þessari stundu.  Ég sagði hins vegar að það væri sameiginlegt hagsmunamál okkar að lækka matarverðið og að þegar við gerðum svona samning þyrftum við að velta fyrir okkur árangrinum í báðum endum. Það að nokkrum manni detti í hug að bændur fái of mikið fyrir afurðir sínar - hæstv. ráðherra veit mætavel að bændur fá ekki það verð fyrir lambakjötið sem neytendur borga fyrir það í verslun. Því fer víðs fjarri. Það er örlítið brot sem bændur fá,  Ég átta mig ekki heldur á því hvar ég kom að því að ég héldi því fram að það væru einhverjar útflutningsbætur. Þetta er bara einhver allt önnur ræða sem hæstv. ráðherra er að svara. Ég kem áfram í andsvör við hæstv. ráðherra þó svo að hann sé að veita andsvör við einhverri allt annarri ræðu en ég hélt hér.

Hæstv. forseti. Ég vil til upplýsingar upplýsa hæstv. forseta um það að ég var að hlusta á ræðu hv. 7. þm. Norðaust., Einars Más Sigurðarsonar. Ég var að fara yfir þá áróðurstækni sem hann er að reyna að beita, alltaf að tengja umræðuna um landbúnaðinn við hátt matvælaverð. Allt verðlag á Íslandi er hátt. Lífskjör á Íslandi eru góð. Landbúnaðurinn ber ekki ábyrgð á því eins og íslenskir neytendur, yfir 70%, segja hiklaust í skoðanakönnun. Þetta vil ég hafa á hreinu. Ég tek undir með honum að auðvitað er það sameiginlegt verkefni að lækka verðlag, verðlag á matvælum. Ríkisstjórnin steig þar stórt skref núna 1. mars. Í kreppu ríkisstjórnar sem ég man eftir og studdi, þar sem Jón Baldvin Hannibalsson var fjármálaráðherra, urðu menn að taka upp matarskattinn af því að ríkið hafði ekki tekjur. Þrátt fyrir það urðu menn að skera niður allt til öryrkja og sjúklinga og voru í standandi vandræðum í íslensku samfélagi. Nú er ríkissjóður þannig staddur að hann er nánast skuldlaus og við getum verið að gera hluti eins og að gefa eftir 6–7 milljarða af matarskattinum og láta neytendur njóta þess að ég vona, og eins vörugjöld o.fl. Hér er verið að stíga skref í þeim efnum sem ég veit að munu hafa ágæt áhrif. Ég hlustaði með opnum huga á ræðu hv. þingmanns og ég er ekki viss um að hv. þingmaður skilji sína eigin ræðu.

Herra forseti. Nú er aldeilis að verða fjör í kolli hæstv. ráðherra. Nú gefur hæstv. ráðherra það í skyn að hann skilji ræður mínar betur en ég sjálfur. Það er auðvitað merkur áfangi hjá hæstv. ráðherra og verð ég þá væntanlega að taka til baka það sem ég sagði áðan um drykkinn fyrir norðan vegna þess að greinilegt er að hæstv. ráðherra hefur þá fengið sér miklu meira af þeim drykk en ég hélt.

Hvaða drykkur var þetta?

Þetta var merkur drykkur, hæstv. ráðherra sem ég skal rifja upp fyrir þér á eftir.

Var það ekki berjasaft?

Það var berjasafi, já, sem þú varst að smakka og taldir hann hafa mikil og góð áhrif á heilabúið. Þetta hefur væntanlega verið þannig en ég verð að segja það við hæstv. ráðherra að ég treysti mér til að skilja ræður mínar a.m.k. ekki síður en hæstv. ráðherra. Það var þó allt annað að heyra í hæstv. ráðherra nú en í fyrra andsvarinu. Nú var þetta skýrt þannig að hæstv. ráðherra hefði lært það, væntanlega í einhverjum stjórnmálaskóla í sínum flokki, að það væri áróðurstækni af hálfu Samfylkingarinnar að tala um að lækka þurfi matarverð og menn tali bara um það þegar verið er að tala um íslenskan landbúnað. Ég get alveg glatt hæstv. ráðherra með því að við tölum miklu oftar um nauðsyn þess að lækka matarverð þó að við tölum ekki um landbúnaðinn um leið. Við reynum yfirleitt að koma þessu að þegar einhver möguleiki er á vegna þess að við teljum þetta afar brýnt. Ég sagði líka áðan að það ætti eftir að koma í ljós hversu mikið allir þeir milljarðar sem hæstv. ráðherra talaði um að hefðu verið notaðir til að lækka matarverðið, lækka það. Það er hins vegar ekki komið í ljós og ýmsir óttast reyndar að það lækki ekki nægjanlega mikið. Við skulum auðvitað vona að það skili sér. Það verður einnig að segja hæstv. ráðherra það en hann hefur ekki tekið mikið undir það að það er eðlilegt að vekja athygli á því að skattahækkanir af ýmsum gerðum og tegundum hafa, þrátt fyrir að hæstv. ráðherra haldi að hann hafi eingöngu verið að lækka skatta, að hluta til skilað sér þannig 

Virðulegi forseti. Það er búið að vera fróðlegt að fylgjast með umræðunum í dag sem hafa að mörgu leyti snúist um landbúnað og byggðamál almennt, að sjálfsögðu. Hér er um að ræða stórt mál, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði, þetta er ein stærsta byggðaaðgerðin sem við ráðumst í, stjórnmálamenn, þ.e. samningurinn við sauðfjárbændur. Hún er um leið mjög undarleg minnimáttarkenndin sem einkennir alla framgöngu hæstv. landbúnaðarráðherra í dag. Hann rýkur upp, hvefsinn mjög, og ber mönnum á brýn að hér séu annarleg sjónarmið um að verið sé að kenna bændum og landbúnaði um hátt matvælaverð. Margoft hefur komið fram og síðast í könnun um liðna helgi að útgjöld meðalheimilis til matvælakaupa á landbúnaðarvörum séu um 5% af reikningnum. Það er ekki mikið og ég held að íslenskar landbúnaðarvörur eigi í raun afskaplega lítinn þátt í því lífskjaraokri sem er hér á landi. Það er hátt verð á peningum, það eru okurvextir, það er heimóttarskapur hjá stjórnvöldum hvað varðar Evrópumál o.fl. sem gera það að verkum. Það eru glórulausar framkvæmdir í stóriðju, gríðarleg þensla á fáum árum, verðbólga og verðtrygging, allt þetta hristir heimilin sundur og saman og gera það að verkum að þúsundir Íslendinga eru með yfirveðsettar fasteignir eftir 90–100% fasteignalán o.s.frv. Það vita allir. Matvælaverðið og íslenskar landbúnaðarvörur eru í sjálfu sér afskaplega lítill þáttur í því öllu saman en að sjálfsögðu á að ræða um neytendamál og landbúnaðarmál um leið. Það skiptir mjög miklu máli að um þetta sem hv. þingmaður sjálfstæðismanna kallaði eina stærstu byggðaaðgerð sem við ráðumst í, sé þokkaleg sátt á milli þeirra sem búa í dreifbýlinu og þeirra sem búa á höfuðborgarsvæðinu. Það hlýtur að vera keppikefli okkar stjórnmálamanna að ná og viðhalda slíkri sátt. Þess vegna er sjálfsagt að ræða það út frá öllum hliðum hvaða ávinning við höfum af slíkum byggðastuðningi og hvaða mikilvægi hann ber með sér, af því það er alveg augljóst mál að mínu mati að við þurfum að halda úti myndarlegum byggðastuðningi sé það pólitískt markmið að tryggja og viðhalda byggð um allt Ísland. Áhrifin eru svo mikil og þess vegna er líka sjálfsagt að ræða um breytingar og þróun á stuðningskerfinu við landbúnaðinn. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson talaði eins og það væri algjörlega fráleitt að hafa til hliðar eða meðfram einhvers konar óframleiðslutengdan stuðning. Svo kom fram í andsvörum við hann og frekari umræðum að töluvert stór hluti af stuðningi við bændur og sauðfjárbændur sérstaklega er óframleiðslutengdur og hefur frekar verið að aukast heldur en hitt. Það vita allir, eins og umræðan hefur verið hér um ærgildið og 0,6% framleiðsluna o.s.frv. Auðvitað er því stór hluti af þessu orðinn óframleiðslutengdur. Ég held að það sé jákvæð þróun. Að sjálfsögðu er það algjör útúrsnúningur að halda því fram að hætta eigi algjörlega að framleiðslutengja og senda mönnum bara ávísun fyrir að gera ekki neitt. Það er fráleitur útúrsnúningur. Auðvitað yrði það alltaf bundið við nýsköpun og atvinnuuppbyggingu til sveitanna, hvort sem það væri í sambandi við skógrækt, ferðaþjónustu, hrossarækt eða hvaðeina annað sem nýsköpun í atvinnulífi til sveita felur í sér. Við eigum að kappkosta að styðja við bakið á nýsköpun í atvinnulífi í dreifbýli og þess vegna eigum við frekar að auka stuðninginn í heild sinni en að draga úr honum, en að sjálfsögðu að þróa hann og ræða það í þinginu án þess að hæstv. landbúnaðarráðherra þjóti upp til handa og fóta og saki menn um að ætla að leggja landbúnaðinn í rúst og ganga að honum dauðum af því að þeir vilja ræða hugsanlegar breytingar á stuðningskerfinu og stuðningsfyrirkomulaginu.  Við höfum verið að ræða um lífskjarabata margra Íslendinga frá því að þjóðarsáttarsamningurinn var gerður í lok þarsíðasta áratugar og EES-samningurinn í framhaldi af því. Þessir tveir atburðir í íslenskri stjórnmálasögu skópu grunninn að því að hér hefur verið velmegun á mörgum sviðum og þensla en ríkisstjórn síðustu ára, sem á engan þátt í þessu, sérstaklega ekki Framsóknarflokkurinn, hefur hins vegar með mjög groddalegum hætti að mörgu leyti verið að glutra niður ávinningi af EES-samningi og ávinningi af þjóðarsáttarsamningum. Það er komin þörf fyrir nýja þjóðarsátt og að sjálfsögðu nýja ríkisstjórn en sú stétt sem líklega hefur minnst notið ábatans af lífskjarabótinni sem EES-samningurinn og þjóðarsáttarsamningarnir höfðu í för með sér eru einmitt sauðfjárbændur. Ætli þeir séu ekki sú stétt sem setið hefur hvað harkalegast eftir í hagsveiflum undanfarinna ára og ætli hagvöxturinn, mældur á þeim landsvæðum sem sauðfjárræktin er stunduð hvað mest og aðrar búgreinar minnst, t.d. á svæðum á Norðvesturlandi, mælist ekki mínus 20% á meðan hann er verulegur á suðvesturhorninu og á mörgum svæðum þar í kring. Við hljótum að ræða þetta og eins hvað verður um verðið á vörunni. Fram hefur komið að bóndinn fær um 20% af útsöluverði lambakjöts, um 300 kr. Ætli meðalverðið á kílóinu sé ekki um 1.500 kr., eitthvað svoleiðis, ég ímynda mér það. Alla vega ber bóndinn um 20% úr býtum þannig að hann fær ákaflega lítið af því sem neytandinn greiðir fyrir vöruna úti í búð. Vilji menn lækka matvælaverð á íslenskum afurðum ætli þá þurfi ekki einmitt að glíma fyrst og fremst við milliliðina áður en gengið er að því sem bóndinn fær í sinn hlut. Ég vil taka það aftur skýrt fram og ætli það sýni ekki pólitískan metnað Samfylkingarinnar til að efla íslenskan landbúnað og efla mannlífið í sveitunum að hér taka margir þingmenn flokksins þátt í umræðunum í dag og vilja ræða með metnaðarfullum hætti um framtíð atvinnuhátta út um allar byggðir Íslands. Það er fráleitt að reyna að snúa því upp í að það sé aðför að landbúnaðinum séu orðaðar breytingar og þróun á stuðningnum, að hér eigi bara að leggja allt í rúst af því að það eigi að þróa sig í áttina að því að framleiðslutengja ekki hluta af stuðningnum sem er í rauninni löngu byrjað að gera og hefur komið mjög skýrt í ljós í umræðunum í dag. Umræðurnar hafa verið mjög jákvæðar að mörgu leyti og margt athyglisvert komið út úr þeim. En það skiptir miklu máli og ég vil ítreka það hér að þegar við gerum svo stóra samninga má að sjálfsögðu gagnrýna það hvernig staðið er að samningsgerðinni og til hve langs tíma hann nær. Það er að sjálfsögðu gagnrýnisvert að þetta er einhliða ákvörðun unnin hjá ráðherra og aðkoma annarra stjórnmálaflokka og þingsins að henni er engin fyrr en samningurinn kemur inn hér núna, fjórum virkum þingdögum áður en þingið hættir og gengið er til nýrra alþingiskosninga. Auðvitað eru það mjög dapurleg vinnubrögð af hálfu hæstv. landbúnaðarráðherra að hann skuli bíða með að koma með samninginn þangað til þingið er svo gott sem búið og tíminn til að fjalla um hann í landbúnaðarnefnd og í þinginu nánast enginn. Auðvitað má setja spurningarmerki við hvað sé réttlætanlegt að gera slíkan samning til langs tíma og að sjálfsögðu eru það hlutir sem eru ræddir í umræðunni í dag. Þessi byggðastuðningur, þessi stærsta byggðaaðgerð sem við ráðumst í með beinum hætti eins og staðan er núna, á að sjálfsögðu að skila sér í sterkara mannlífi og sterkara atvinnulífi á landsbyggðinni úti í byggðunum öllum. Þess vegna verður hæstv. ráðherra og á að að hafa pólitískan metnað til að gera grein fyrir beinum markmiðum með slíkum samningi og ávinningi af þeim síðasta. Það skiptir verulega miklu máli af því að við eigum að ná sátt um samninginn á milli neytenda í þéttbýli og þeirra sem búa úti á landi og njóta ávinnings af samningnum með beinum hætti þó svo að segja megi að eitt af markmiðunum sé að allir njóti þess í lægra vöruverði sem er þó erfitt að sjá að komi fram út af því hve milliliðirnir taka gífurlega mikið til sín af því verði sem neytandinn greiðir fyrir vöruna úti í búð þar sem, eins og ég sagði, framleiðandinn, bóndinn, fær ekki nema rétt um 20% af útsöluverði kjötsins út úr búð. Það er náttúrlega alveg fráleit staða og þess vegna hefði verið fróðlegt að heyra hæstv. ráðherra landbúnaðarmála kynna hér hugmyndir og umræður um þróun íslensks landbúnaðar í þá veru að fullvinnsla afurðanna og framleiðslan aukist á hverjum stað fyrir sig og það verði styttra á milli bóndans og neytandans að mörgu leyti. Pólitísk markmið samningsins hljóta annars vegar að vera þau að ná fram lægra verði á vörunni sem skilar sér í því að bóndinn fær hana beingreidda að hluta og hins vegar þau að framleiða fyrsta flokks vöru og efla mannlíf og atvinnulíf úti á landi. Þess vegna er svo mikilvægt að skýra frá því hver markmiðin eru með samningnum af því að allir vita að sauðfjárræktin er orðin að aukabúgrein. Hæstv. landbúnaðarráðherra sagði í andsvörum fyrr í dag þegar hann var spurður að því hvort að það væri ekki sár á hans pólitísku samvisku að sauðfjárbændur væru ein fátækasta stétt landsins að þetta væri aukabúgrein og að fólk ynni við hitt og þetta meðfram. Vissulega er það svo en það er ekki alls staðar kostur á því, þar sem sauðfjárræktin er stunduð hvað mest, að stunda aðra vinnu og hlýtur það ekki að vera markmið að fólk geti lifað á því, bændur sem kjósa að stunda sauðfjárrækt, að stunda hana eina og saman og þurfa ekki að vera í tveimur öðrum störfum til að ná endum saman? Það gefur augaleið að það hljóta að vera pólitísk vonbrigði fyrir hæstv. landbúnaðarráðherra eftir 12 ára ríkisstjórnarsamstarf við Sjálfstæðisflokkinn hver staðan er hjá íslenskum sauðfjárbændum þegar lífskjör þeirra eru borin saman við lífskjör annarra stétta. Það hljóta að vera mikil vonbrigði fyrir hæstv. landbúnaðarráðherra, enda þýtur hann upp, skömmóttur og illur, í hvert sinn sem þessi mál eru rædd við hann í þinginu í staðinn fyrir að taka málefnalega umræðu um framtíð íslensks landbúnaðar og framtíð opinbers stuðnings við greinina. Við eigum að sjálfsögðu að kappkosta að viðhalda sátt um stuðninginn og gera skýra grein fyrir markmiðssetningu með slíkum stuðningi af því að þessi samningur skiptir verulega miklu máli og er stór aðgerð í þá veru, ef vel til tekst, að styrkja byggðir landsins. Ég spurði hæstv. ráðherra sérstaklega um útflutningsskylduna sem ég held að sé mjög jákvætt að afnema fyrir greinina. Ég vildi fá viðhorf hæstv. ráðherra til þess og hvort það hefði verið skoðað að slá þann varnagla að hafa heimild til að taka hana upp aftur síðar þó að ég efist ekki á neinn hátt um að það sé gott að taka hana af, hvort áhrifin af afnámi útflutningsskyldunnar á framleiðendur hafi verið metin til fulls. Getur það t.d. komið mjög harkalega niður á rekstri þeirra? Þá verður það að liggja fyrir þó svo að pólitísk sátt sé um að afnema útflutningsskylduna sem þátt í því að þróa greinina áfram.

Hæstv. forseti. Landbúnaðarráðherra kippir sér ekki upp við frýjunarorð. Ég hygg að hann sé ekki þekktur fyrir skapvonsku og menn viti að hann hefur létta lund 

Glaðan, kátan.

Nú gerðist það hér í útflutningsskyldunni að leiðtogi lífs hv. þingmanns, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, áttaði sig gjörsamlega á hvað var að gerast. Í fyrsta lagi stæðist það ekki WTO-samninga framtíðarinnar. Það væri mikilvægt fyrir atvinnugreinina að bera ábyrgð á sínum málum sjálf án þess að landbúnaðarráðherra væri að grípa inn í það, og að samningurinn býr bændur undir það með fjármagni inn í samninginn. Þetta kom fram í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Hann er nánast eini þingmaður Samfylkingarinnar sem - jú, hér hélt ágæta ræðu hv. þm. Jóhann Ársælsson sem skildi þetta mál alveg. Það er mjög mikilvægt að bændur búi sig undir að þeir fá þarna aðlögunartíma, þeir hafa útflutningsskylduna næstu tvö ár og verða svo að mæta hinu nema ef til alþjóðlegra samninga kemur þá getur það breyst. Á þeim tíma sem ég hef verið landbúnaðarráðherra hefur efnahagur bænda vaxið mjög að verðleikum. Jarðarverð hefur hækkað, eignir hafa hækkað, menn eru í allt annarri stöðu. Atvinnutækifærum hefur fjölgað. En það sem glæsilegast er, hv. þingmaður, er að þessi samningur og sá síðasti stuðla að sömu þróun í sauðfjárbúskapnum og í mjólkinni, að menn sérhæfa sig. Það er mikið af fjárhúsum í byggingu í dag, enginn var í því áður. Ungt, glæsilegt fólk ætlar að gera þetta að atvinnu sinni, aðalatvinnu og kannski einu atvinnu, þannig að sama þróunin er í gangi undir þessum samningum að fleiri og fleiri sjá tækifæri til að hafa sauðfjárræktina fyrir aðalatvinnuveg sem var ekki fyrir átta árum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að ég held að það sé mikilvægt að þróunin sé í þá veru að þeir sem hafa áhuga á því og kjósa að stunda sauðfjárræktina geti haft hana að aðalatvinnuvegi. Sem betur fer eru margir yngri bændur að stækka bú sín og auka við annaðhvort framleiðsluréttinn eða framleiða fyrir utan hann, ég gæti nefnt mörg dæmi um það. Ég var um daginn með opinn fund á Flúðum og þar voru tveir sauðfjárbændur, ungir menn sem voru fullir af metnaði til að ráðast í þessa atvinnugrein og gera hana að aðalatvinnugrein og fara að framleiða mikið magn. Hæstv. landbúnaðarráðherra nefndi annað mál sem skiptir sauðfjárbændur miklu máli, sérstaklega kannski nýliðun í greininni og þá sem vilja hefja framleiðslu, það er jarðarverðið. Það hefur hækkað gífurlega á umliðnum árum og tengist að mörgu leyti annarri samfélagsþróun. Að sjálfsögðu er það að mörgu leyti mjög jákvætt að bændur geti innleyst jarðir sínar o.s.frv. og eignamyndun hefur verið mikil. Um leið er það ógnun við þá sem vilja hefja búskap. Þeir segja fullum fetum að nánast sé útilokað fyrir félítinn mann að kaupa jörð fyrir kannski hundruð milljóna, síðan framleiðsluréttinn og skepnurnar og bæta hús o.s.frv., þannig að jarðarverð ógnar um leið hinum hefðbundnu búgreinum og ekki síst sauðfjárræktinni. Það segja bændur sjálfir, það liggur fyrir. Ég hef átt þessar samræður áður við hæstv. landbúnaðarráðherra í þinginu. Hann gaf til kynna í fyrra að til greina kæmi að setja reglur sem spornuðu t.d. við raðkaupum auðmanna á bújörðum þannig að verð á bújörðum færi ekki upp yfir öll þök og ryddi burt hefðbundnu greinunum. Ég vil nota tækifærið og spyrja hvort hæstv. ráðherra hafi náð einhverri niðurstöðu í jarðarverðsmálið 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að núna - miðað við það sem hv. þingmaður sagði fyrr - er hann þó allt í einu farinn að lýsa því að kannski eru góðir hlutir að gerast. Þrætti fyrir það fyrir tveimur klukkustundum, allt var á vonarvöl. Nú er hann þó búinn að hitta unga bændur sem eru að fara að byggja upp, sjá þetta sem framtíðaratvinnumöguleika og viðurkennir marga góða hluti. Ég segi bara: Þakka þér fyrir það, hv. þingmaður. Jarðarverðið getur vissulega verið ógnun en ég er líka klár á því að af mörgum ástæðum hafa bændur getað bætt stöðu sína mikið. Jarðir hafa verið stórar, þeir hafa getað fest í jörðum sínum einhvern hluta, fólk eignast heilsárshús, sumarbústaði, selt jafnvel úr jörðinni og bætt fjárhag sinn, land sem var lítils virði til búskapar fyrir þá kannski. Þeir eru miklu betur settir. Þetta er að gerast, þetta er þróun sem er að stórbæta stöðu bænda. Ég hef ekki treyst mér til að ganga í það frekar en í húsnæðismálum á höfuðborgarsvæðinu að heimta að bændur gefi eftir hlut af jörðum sínum, þær verði bara lækkaðar í verði með lögum. Hins vegar eru Bændasamtökin að fara að skila af sér könnun um þróunina sem mjög náið er fylgst með af okkur í landbúnaðarráðuneytinu. Þar kemur t.d. fram, gagnstætt allri umræðu hér, að ekki er samþjöppun í eignum á jörðum eins og haldið var fram. Hins vegar hefur jarðareigendum á Íslandi fjölgað gríðarlega. Það er vegna þess að þéttbýlisbúar elska sína sveit, þeir eru að kaupa jarðir, þeir eru að flytja út í sveitirnar. Í haust kom hingað glæsilegur maður, Íslendingur sem býr á Nýja-Sjálandi, Valdimar Daðason. Hann fór um landið og sagði að íslensk sauðfjárframleiðsla ætti gríðarlega framtíð fyrir sér. Hann sagði að á tíu árum sæi hann gríðarlegar breytingar í rétta átt. Hann var gestur í landinu sem hann þekkti og sá þá þróun sem hefur orðið í sauðfjárræktinni síðustu árin. Hann taldi Ísland eitt af tíu bestu sauðfjárræktarlöndum 

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu er mjög margt gott að gerast í sveitunum  Hæstv. ráðherra kvað hér upp nokkur tíðindi. Fyrir ári sagði hann að vel kæmi til greina að setja einhvers konar reglur eða skorður við uppkaupum eða raðkaupum á bújörðum. Fjöldamörg dæmi eru um mjög harðar reglur, eins og ábúðarskyldur og fleira, ef við förum til nágrannalandanna, sem ég held reyndar að engin ástæða sé til að taka upp hér. Líka liggur það fyrir, og það segja ungir menn sem vilja kaupa sig inn í búrekstur og hafa ekki að neinum jörðum að ganga, að hið háa jarðarverð kemur í veg fyrir nýliðun í greininni og þvælist fyrir þeim sem vilja hefja hinar hefðbundnu greinar. Gott og vel, það er ekkert einboðið að grípa eigi inn í en það þarf að ræða það. Hæstv. landbúnaðarráðherra virðist kominn að þeirri niðurstöðu að nú komi alls ekki til greina að setja, eins og hann orðaði það, lög sem lækka jarðarverð. Það eru þá tíðindi í sjálfu sér. Fyrir ári sagði hann að vel kæmi til greina að setja einhvers konar skorður við uppkaupum á jörðum eða raðkaupum á jörðum sem leiddu til þess að fáir eignuðust margar jarðir og verðið færi upp úr öllu valdi. Það er hins vegar mikið umhugsunarefni hvort ganga eigi þannig fram og ekkert sjálfsagt að svo verði gert en mestu skiptir að fylgjast með þróuninni. Hún er um margt mjög jákvæð. Það þarf hins vegar að gæta vel að þessum málum. En það eru tíðindi að hæstv. ráðherra hefur þó komist að þeirri niðurstöðu að ekki eigi að grípa til neinna aðgerða.

Herra forseti. Ég fylgdist með ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar um sauðfjársamninginn. Í nokkrum tilfellum fór hann efnislega inn á samninginn og mig langaði aðeins að fara yfir þau mál. Ég gat ekki betur heyrt og skilið en að hv. þingmaður vildi að útflutningsskyldan yrði tekin af og ég er honum sammála í því og fagna að hafa heyrt -  Þá heyrði ég að hv. þingmaður vill samþykkja samninginn. Ég fæ ekki annað séð en að hann vilji að núverandi þing samþykki samninginn þó svo að það sé á skjön við það sem hv. þm. Anna K. Gunnarsdóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, sagði. Hún vildi ekki binda ríkissjóð fram í tímann með því að afgreiða samninginn hér og nú. Við þessu vildi ég gjarnan fá svör. Svo er það hitt, sem kom fram hjá þingmanninum, að skilaverð til bænda væri u.þ.b. 20% af útsöluverði. Ég ætla ekki að deila um það hvort munar einhverjum prósentustigum til eða frá, það breytir ekki öllu. En mig langaði að spyrja hvort hv. þingmaður hefur einhver úrræði þar, sér hv. þingmaður eitthvað sem mætti hugsanlega bæta hvað þann þátt varðar. Það skiptir afskaplega miklu máli ef við sjáum einhverja birtu að við segjum þá frá því, ef það mætti koma einhverjum slíkum úrræðum inn í samninginn.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði nokkurra spurninga. Fyrir það fyrsta styð ég það að útflutningsskyldan sé tekin af. Ég velti því hins vegar upp við hæstv. ráðherra hvort skilja ætti eftir heimild til að taka hana upp síðar ef stefndi í eitthvert ástand sem kallaði á slíkt. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hélt því fram að slíkt ætti að koma til greina. Ég velti því upp hvort slá ætti slíkan varnagla Ég hef ekki gert upp hug minn hvað varðar samninginn sjálfan. Það fer eftir því hvernig mál þróast í meðförum þingsins og landbúnaðarnefndar hvernig við greiðum atkvæði um hann að lokum. Við viljum hafa aðkomu að slíkum samningi og erum til viðræðu um það, það kemur bara í ljós. Hvað varðar verðið á vörunni verð ég að harma það að einungis 20% fari til bóndans. Við þyrftum að sjálfsögðu að fara í gegnum verðmyndunina og sjá hvað veldur því að svo lítið fer til bóndans á meðan neytandinn greiðir það verð sem hann greiðir. Það þarf að liggja ljóst fyrir að bóndinn tekur svo lítinn hluta af útsöluverðinu til sín og að það er neikvætt fyrir bæði bóndann og neytandann. Það yrði mikill ávinningur, bæði fyrir neytandann og bóndann, í því að varan yrði ódýrari og bóndinn fengi hærra hlutfall af verðinu. Við þurfum því að fara yfir verðmyndun á vörunni til að greina hvernig bregðast megi við og ná fram ávinningi fyrir báða hópana.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svör hans. Ég skildi þá ræðu hans upphaflega rétt og er sáttur við það. Hins vegar er skilaverðið til alveg skilgreint hjá Bændasamtökunum hvernig neytendakrónan skiptist hvað sauðfjárafurðirnar varðar. Við vitum að vinnslukostnaðurinn er hár, kostnaður frá bónda til borðs í búð er hár og það skapast m.a. af háum launum hér á landi og ýmsum kröfum sem við gerum til slíkrar vinnslu sem þar er um að ræða. Við þekkjum það hjá nágrönnum okkar í Færeyjum þar sem ekki eru til nokkur einustu sláturhús að þar eru lömbin seld á fæti og þeim er einfaldlega slátrað á hlaðinu eða einhvers staðar. Það er eina úrræðið sem við sjáum til að minnka þennan milliliðakostnað en við ætlum auðvitað ekki að innleiða það hér í þeim mæli sem Færeyingar gera eða ekkert í þeim mæli, það er bara alfarið sláturhefð þeirra og þannig verður millibilið milli neytandans og bóndans minna. Þessi kostnaður er hár hér á landi. Miklar kröfur eru gerðar á öllum stigum til þessarar vinnslu og það er jafnframt sérkenni þessarar framleiðslu að sláturtíð er einungis einu sinni á ári. Það er dýrara að slátra gripum þar sem framleiðslan byggir á því heldur en kjúklingum og svínum sem eru í verksmiðjuframleiðslu allt árið um kring. Það er ýmislegt, eins og ég hef sagt áður í andsvari, sem er sérstakt og sértækt við sauðfjárframleiðsluna sem gerir það að verkum að hún verður dýrari en önnur framleiðsla.

Virðulegur forseti. Það hefur verið eftirtektarvert að fylgjast með þessari umræðu og kannski ekki síst sumum innleggjum frá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, ekki síst þeim Drífu Hjartardóttur og Einari Oddi Kristjánssyni, sem hafa leitt okkur fyrir sjónir hversu miklu betri landbúnaðarráðherrar þeir væru og hversu miklu þarfari tillögur þeir hafa hér fram að flytja um stjórnarstefnuna í landbúnaðarmálum en þær sem hæstv. landbúnaðarráðherra Guðni Ágústsson flytur. Í því efni fór hv. þm. Drífa Hjartardóttir yfir nauðsyn þess að hér yrði gengið fram í að lækka hinar óhóflegu álögur á bændur landsins sem við í Samfylkingunni höfum út af fyrir sig ítrekað tekið til umfjöllunar, m.a. fóðurtollana. Hér er það augljóslega, af orðum stjórnarþingmannsins að dæma, hæstv. landbúnaðarráðherra Guðni Ágústsson sem stendur í veginum fyrir því að þessir skeleggu talsmenn Sjálfstæðisflokksins fái komið fram sínum góðu áformum eða ekki verður annað af þeirri umræðu skilið. Við hljótum að inna hæstv. landbúnaðarráðherra Guðna Ágústsson eftir því hvers vegna Framsóknarflokkurinn stendur í veginum fyrir því og hann sjálfur sem ráðherra að svo góð áform eins og hv. formaður landbúnaðarnefndar hefur kynnt hér nái ekki fram að ganga. Þá heyrðum við þau sjónarmið frá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að hann hygðist flytja eða fá landbúnaðarnefnd til að flytja mikilvægar breytingartillögur við frumvarpið. Varð ekki betur skilið af orðum hv. þingmanns en að það væri í raun og veru alger lífsnauðsyn til að koma í veg fyrir uppnám í sveitum landsins sem fylgt gæti gríðarlegu hrapi á afurðaverði, hann nefndi tölur eins og 30, 40, 50%, vegna þess hversu óhönduglega til hefði tekist hjá hæstv. landbúnaðarráðherra við frumvarpsgerðina. Það hlýtur að vera ástæða til að leita eftir sjónarmiði hæstv. landbúnaðarráðherra um þetta efni þó að ég haldi að orð hans um það að hann hafi ekki hug á því að vera hér einhver frystihússtjóri séu út af fyrir sig nægilega efnisleg afstaða til málsins. Það er ótrúlegt að heyra þingmann Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, koma árið 2007 úr stjórnmálaflokki sem gefur sig út fyrir að vera talsmenn frjálsra viðskipta og atvinnufrelsis og tala fyrir 17. aldar ákvæðum eins og ég held að réttast væri að kalla útflutningsskylduna, kvöðum af því tagi sem auðvitað eiga að heyra til liðnum tíma. Full ástæða er til að hrósa hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir það að við sjáum þó í þessum nýja samningi að hún er að leggjast af en því miður eru þá upp taldar að mestu þær framfarir sem heita má að í þeim samningi felist. Samningurinn er í raun og veru ekkert annað en framlenging á því ástandi sem nú er og getur ekki varað inn í framtíðina því að það er ekkert framtíðarskipulag eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson gerði svo ágætlega grein fyrir í ræðu sinni. Þar er ekkert framtíðarskipulag af svo mörgum ástæðum. Ein þeirra er auðvitað það innra ósamræmi, bæði í mjólkurframleiðslunni og í sauðfjárræktinni, sem stuðningskerfin eru farin að valda að menn eru annars vegar innan kerfis og hins vegar utan kerfis, að einn framleiðandi er að fá allt að þrefalt meiri styrki á kíló en annar framleiðandi og alls kyns slíkar innri mótsagnir sem hver maður sér að mun á tiltölulega skömmum tíma leiða til þess að taka verður kerfin algerlega upp. Það sem er auðvitað ástæða til að vera óánægður með er að hér sé ekki tekist á við einmitt það verkefni að skapa okkur stuðningskerfi við sauðfjárræktina sem skilar okkur árangri og er í samræmi við þær kröfur sem við gerum í dag. Komið hefur fram í máli allra sem um málið hafa rætt að menn deila ekki um það að leggja eigi til 3 milljarða í byggðastyrki og stuðning við sauðfjárræktina. Enginn sér eftir þeim fjármunum í stuðning við byggðir landsins eða sauðfjárbændur í þessu tilfelli sem hér er verið að leggja til. Það sem skiptir hins vegar máli er að sá stuðningur skili árangri og það er auðvitað mergurinn málsins að sá árangur sést ekki. Sauðfjárræktin er meira og meira að verða aukabúgrein því að það er ekki hægt að framfleyta sér af þessu fyrirkomulagi og ríkisstjórninni nægir ekki þessi stuðningur til að skila okkur neinu því matvælaverði sem er bjóðandi árið 2007. Ríkisstjórnin er auðvitað mesta ógnin við landbúnaðinn í því hversu fullkomlega henni hefur mistekist að fást við landbúnaðarverðið í landinu, því að meðan það er svo að matvælaverð hér á landi er liðlega helmingi hærra en í Evrópusambandsríkjunum verða neytendur auðvitað aldrei við það sáttir og það verður sífellt kallað á að gripið verði til aðgerða í þeim efnum. Auðvitað er það verkefni sem við öll þurfum fyrst og fremst að einhenda okkur í að takast á við til að bæta lífskjör alls almennings í landinu. Ef til vill er ekki ástæða til að gera mikið úr þessum viðbótarloforðum meðstjórnarmanna hæstv. landbúnaðarráðherra því að það er auðvitað þannig að nú þegar við sitjum í þessum sal eru að nálgast kosningar og það er kannski hóflega mikið mark takandi á ýmsu sem sagt er í þessum ræðustóli, ekki síst frá stjórnarflokkunum en það er líka ástæðan fyrir því að við eigum ekki að vera að fjalla um þennan samning hér og nú. Það er ekki boðlegt að rétt nokkrum vikum fyrir kosningar komi ríkisstjórn sem er að fara að skila umboði sínu og geri stefnumarkandi samning um stóra atvinnugrein og ákaflega mikilvæga í landinu sem ekki er bara til nokkurra ára heldur nær langt fram á þarnæsta kjörtímabil. Alveg óháð því hversu verðug atvinnugreinin er og hversu mikilvægur stuðningurinn er þá eru það ekki vinnubrögð sem eru boðleg í þinginu. Það hlýtur að vera hið eðlilega að álíta að hver ríkisstjórn á hverju kjörtímabili eigi að hafa færi á því að hafa áhrif á stefnumótun í grundvallaratvinnuvegum þjóðarinnar og að hendur hennar séu ekki bundnar af samningum af þessu tagi í óhóflega langan tíma korteri fyrir kosningar. Ég hef í andsvörum mínum í dag gert athugasemd við það. Ég tel að verið sé að draga óhóflega úr fjárstýringarvaldi Alþingis og það sé sömuleiðis verið að draga úr möguleikum nýrrar ríkisstjórnar til að breyta áherslum í þessum stuðningi, því að eins og margoft hefur komið fram í dag þá er ekki ágreiningur um stuðninginn sem slíkan eða fjárhæðirnar sem um er að ræða heldur hvernig þær eru veittar, þ.e. að þær séu í allt of ríkum mæli framleiðslutengdar og þar með framleiðsluhvetjandi í stað þess að vera styrkir til þess sem menn vilja styrkja sem er byggðin í landinu, þ.e. styrkir beint til bænda en ekki framleiðslutengdir styrkir. Þeim aðferðum hafa menn beitt víða annars staðar með ágætum árangri og ég vísa algerlega á bug yfirlýsingum hv. þingmanns fyrr í umræðunni um að það hafi lagt byggðir í rúst hvar sem það hefur verið reynt. Ég tel að þær yfirlýsingar séu algerlega tilhæfulausar og að hv. þingmaður verði að finna þeim orðum sínum stað og lýsa þeim byggðum sem af þeim sökum hafa verið yfirgefnar einhvers staðar í veröldinni.

Herra forseti. Við ræðum um frumvarp um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum, sem er einfaldlega kallað sauðfjársamningur milli ríkisstjórnar Íslands og Bændasamtakanna. Sú umræða sem hér hefur átt sér stað hefur um margt verið merkileg og sitt sýnist hverjum. Sumir hafa gagnrýnt gildistíma samningsins og hvenær hann er gerður, á síðustu dögum hæstv. ríkisstjórnar. Menn gagnrýna að þetta sé gert svona seint og að þetta ætti frekar að vera verkefni nýrrar ríkisstjórnar, að gera samning til starfstíma síns, þ.e. fjögurra ára. Fram hefur komið að þetta gildir ekki aðeins allt næsta kjörtímabil, eftir kosningarnar 12. maí heldur einnig helminginn af þarnæsta tímabili. Ég tek undir þessa gagnrýni en ég tek það skýrt fram að það á ekki endilega við um samninginn sem hér um ræðir. Þetta snýst um önnur stór mál sem eru skuldbindandi langt fram í tímann. Ég ætla ekki að eyða meira af tíma mínum í að fjalla um það en ég vona að ég tali nógu skýrt hvað það varðar að gagnrýnin snýst ekki eingöngu um þennan samning. Mikið hefur verið rætt um stöðu sauðfjárbænda í dag, afkomu þeirra og annað. Í því sambandi vil ég, virðulegi forseti, segja að ég er þeirrar skoðunar og hef alla tíð verið, að afkoma sauðfjárbænda sé ekki góð og að afurðaverð til þeirra lágt. Verð fyrir lambakjötið út úr búð á Íslandi, sem menn vilja margir hverjir segja að sé hátt og okkur finnst það hátt, er 1.500–1.700 kr. að meðaltali fyrir mismunandi hluta af skrokknum. Í athugun minni frá því síðastliðið sumar og í blaðagrein sem ég skrifaði í framhaldi af því komst ég að þeirri niðurstöðu að þetta háa verð er alls ekki bóndanum að kenna. Blessaður bóndinn fær ekki nema um 310 kr. fyrir framlag sitt eða kíló af lambakjöti. Í raun standa íslenskir neytendur í mikilli þakkarskuld við sauðfjárbændur fyrir að búa til þetta frábæra kjöt og taka ekki meira fyrir það en raun ber vitni. Fyrir vikið er ljóst að aðrir aðilar en sauðfjárbóndinn maka krókinn á vegferðinni frá haga til maga, svo vitnað sé í orð sem hér hafa fallið. Því ber auðvitað líka að halda til haga, virðulegi forseti, að bóndinn fær beingreiðslur. Athugun mín í sumar leiddi í ljós að bóndinn fær um 275 kr. á hvert á kíló ef beingreiðslunum er deilt niður á heildarþunga dilkakjöts en er í raun 247 kr. á hvert kíló ef kindakjötsframleiðslan öll er tekin inn. Það sem út úr þessari óformlegu könnun minni kom var eins og ég sagði að bóndinn fær 310 kr. fyrir hvert kíló eða um 4.700 kr. fyrir hvern 15 kg skrokk. Þegar ég skoðaði þetta þá trúði ég því vart. Síðan koma beingreiðslurnar eins og ég hef getið um. Könnun mín leiddi í ljós að ófrosinn og niðursagaður 15 kg skrokkur gat kostað rétt í kringum 23 þús. kr. úr búð. Verðgildi framleiðslu bóndans hafði sem sagt aukist um rúmar 18 þús. kr. eða rúmlega 400% sem þýddi það að bóndinn fékk aðeins 20% af útsöluverði. Virðulegi forseti. Þetta litla dæmi sýnir og staðfestir það sem ég var að segja áðan, að hátt verð er ekki bóndanum að kenna. Ég spurði í greininni: Hver fær mismuninn? Ég hvatti til þess í lok greinarinnar að einhver svaraði því. Ég fékk svar frá einum í blaðagrein. Það var fyrrverandi formaður Bændasamtakanna, Ari Teitsson, sem skrifaði. Hann gagnrýndi helst hvernig ég skipti niður lambsskrokknum. Ég hugsaði því með mér að eingöngu væri bitamunur á greinunum, í orðsins fyllstu merkingu. Ég tók dæmi af bónda sem legði inn 300 lömb að hausti eða í kringum 4.500 kg af kjöti. Bóndinn fengi 1,4 millj. kr. fyrir innleggið og 1,2 millj. kr. í beingreiðslum, eða samtals 2,6 millj. kr. í heildartekjur. Það átti sem sagt að duga bóndanum og fjölskyldu hans til lífsviðurværis, rekstrar og viðhalds húsakosts og tækja. Ég spurði hvort þetta hljómaði freistandi og hvort einhver vildi taka yfir slíkan rekstur, hvort hætta væri á yfirtöku, annaðhvort vinveittri eða óvinveittri. En það var nú ekki. Virðulegur forseti. Hér kemur fram svart á hvítu, miðað við þetta dæmi, að það er ekki við bóndann að sakast. Ég fékk líka upplýsingar um að sláturhúsið tók 160 kr. fyrir kílóið. Þá er þetta komið í um 470 kr. Þá stendur eftir mismunurinn upp í 1.500–1.700 kr., þ.e. úrvinnslan og smásalan fær mismuninn. Spurningunni um hvort álagningin hafi aukist eða minnkað get ég ekki svarað þó að ég hafi ákveðnar grunsemdir um það. Mér til mikillar undrunar sá ég, eftir að hafa ritað þessa grein, að verð á þessum afurðum úr sömu búð er í dag, níu mánuðum eftir slátrun og eftir lækkun á matarskatti, ekki mikið lægra. Ég held að það hafi ekki skilað sér allt of vel til neytandans. Ég sé a.m.k. nokkrar tegundir af lambakjöti sem standa í stað eða hafa nánast ekki lækkað sem nemur matarskattslækkun. Nokkrir vöruflokkar í frosinni vöru hafa hækkað sem ef til vill má skýra með því að á hana hafi lagst geymslukostnaður. Virðulegi forseti. Þetta vildi ég sagt hafa hvað samninginn sem hér er varðar. Í honum liggja vissulega, eins og talað er um, miklar peningar og hann er stuðningur við þessa atvinnugrein. Hún hefur þurft á stuðningi að halda sem fer á ýmis veikustu svæða landsins. Má í þeim efnum tala um þetta sem nokkurs konar byggðastyrki. Ég hef tekið eftir því að hæstv. landbúnaðarráðherra hefur nokkrum sinnum farið í andsvör við ágæta flokksbræður mína í þingsal sem hafa komið í umræðuna í dag vegna þess að umræðunni hefur fyrst og fremst verið haldið uppi af þingmönnum jafnaðarmanna. Aðrir hafa varla tekið til máls en þó einn eða tveir úr stjórnarliðinu. Þá hefur mönnum verið tíðrætt, m.a. hæstv. landbúnaðarráðherra um að við teljum að það sé bóndanum að kenna hve hátt vöruverðið er. Svo er ekki. Sennilega er kerfinu í heild sinni um að kenna og í raun er erfitt að sjá hvernig þeir fjármunir sem ríkið veitir í greinina eru notaðir, hvort þeir eru notaðir skynsamlega eða óskynsamlega frá haga til maga. Í þessu sambandi vil ég, virðulegi forseti, taka það skýrt fram að samningurinn hefur mikið verið ræddur og flokkaður undir byggðastyrk, sem styrk til greinar sem hefur þurft að styrkja í fjölmörg ár. En þar á móti kemur að ýmislegt sem ákveðið er á hinu háa Alþingi íþyngir mjög atvinnurekstrinum. Ég vil líta á þetta sem atvinnurekstur, þegar maður skoðar stöðu sauðfjárbænda, að bændurnir verði flestallir að sækja sér aðra vinnu. Þetta er hálfgert hobbí sem verður að sjálfsögðu að þakka bændum fyrir, að búa til þetta heimsins besta lambakjöt og taka nánast ekkert fyrir það, eins og ég sagði áðan. Þeir sækja sér vinnu annað, jafnvel um langan veg eða eftir vegleysum vegna þess að ríkið hefur ekki byggt upp almennilega vegi í sveitum þeirra. Þannig þurfa sauðfjárbændur að ná sér í aðrar tekjur til að hafa í sig og á og sjá fyrir fjölskyldu sinni. Af því að hæstv. landbúnaðarráðherra er hér, framsóknarmaðurinn sjálfur og varaformaður Framsóknarflokksins, get ég ekki látið hjá líða að nefna að hann tók þátt í því á hinu háa Alþingi að innleiða nýja tilskipun frá Evrópusambandinu og breyta raforkulögum ekki alls fyrir löngu, sem m.a. hefur haft í för með sér, samkvæmt svari hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formanns Framsóknarflokksins, Jóns Sigurðssonar, að 25% raforkunotenda hefðu fengið á sig hækkun á raforkuverði eftir að raforkulögunum var breytt. Hver skyldu það vera, virðulegi forseti, þessi 25% sem lentu í verstu hækkuninni? Jú, bændur og fólk í dreifbýli. Ég skil vel að hæstv. landbúnaðarráðherra gangi úr salnum undir þessum hluta ræðu minnar. Ég hefði talið æskilegt að hæstv. landbúnaðarráðherra og varaformaður Framsóknarflokksins hlustaði einnig á þennan hluta ræðu minnar. Það er kannski talandi dæmi, virðulegi forseti, að varaformaður Framsóknarflokksins gangi úr salnum þegar að umræðu um þetta kemur og ber þó að virða það ef hæstv. landbúnaðarráðherra skammast sín fyrir þær aðgerðir.  Virðulegi forseti. Ég hef áður sagt það og ætla að segja það einu sinni enn að versta dæmið sem ég veit um er frá aðila úti á landi sem hefur sent mér reikninga sem sýna svart á hvítu að orðið hafi 60% hækkun á raforkuverði. Ég hef sagt það áður að Alþingi var blekkt viljandi eða óviljandi hvað varðar raforkutilskipunina með gögnum sem komu til iðnaðarnefndar. Ekki alls fyrir löngu hitti ég mann sem gaf mér upplýsingar um, ég segi það alveg hiklaust, að blekkingin sem fólgin var í breytingunni hafi ekki verði óviljandi, hún var viljandi. Það eru stór orð en ég get staðið við þau hvar sem er. Jafnframt má geta þess, virðulegi forseti, að hæstv. ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir breytingu á þungaskatti yfir í olíugjald. Bændur fengu afslátt af þungaskatti áður en hafa ekki fengið afslátt af olíugjaldinu. Rétt er að geta þess að stjórnarmeirihlutinn hefur fellt breytingartillögu frá jafnaðarmönnum um að bændur fái til baka það sem nemur því sem þeir höfðu í afslátt af þungaskattinum. En ríkisstjórnin hefur fellt þá tillögu. Varðandi vegaframkvæmdir, sem ég nefndi áðan, þá eru tengivegir, sveitavegir, margir hverjir ófærir stóran hluta ársins. Fólk hreinlega kemst ekki frá heimili sínu til að sækja sér vinnu. Áfram má halda. Bændur vilja eðli málsins samkvæmt senda unglinga sína í skóla til framhaldsnáms. Þar hefur svokallaður jöfnunarstyrkur til náms, sem stundum er kallaður því ónefni sem ég vil helst ekki nota: dreifbýlisstyrkur, verið veittur mörg ár og hefur minnkað að verðgildi. Það hefur líka íþyngt bændum. Þeir hafa ekki fengið hækkun í því sambandi, virðulegi forseti, til stuðnings fyrir börn bænda þegar þau fara í skóla. Virðulegi forseti. Ég hef farið í gegnum ýmislegt sem komið hefur upp í umræðunni. Ég tek skýrt fram að niðurstaða mín frá því í sumar, í umræðum um hátt matvælaverð, var sú að það er alls ekki sauðfjárbóndanum að kenna hvað varðar þennan þátt landbúnaðar heldur öðrum aðilum. Það tel ég mér bæði rétt og skylt að segja í umræðu um þennan samning. Það gefst ekki svo oft tækifæri til að ræða þessi mál en ég ítreka það sem ég hef áður sagt: Ég held að íslensk þjóð sé í mikilli þakkarskuld fyrir að fá þetta frábæra íslenska lambakjöt. Bóndinn fær, eins og ég sagði áður, 310 kr. fyrir kíló af sínu innleggi og það eru aðrir sem búa til það háa matvælaverð sem sannarlega er á Íslandi. Þetta sjáum við þegar við kaupum þetta yndislega og góða kjöt í matinn.

Hæstv. forseti. Margt kom athyglisvert fram í ræðu hv. þingmanns. Hann lagði fram glöggt dæmi. Hann talaði um verðlag á landbúnaðarvörum og um hvað bóndinn fengi lítið í sinn hlut, allt of lítið. Hann nefndi t.d. 15 kg lambskrokk sem hann hefði kannað sjálfur, að af því að búið væri að selja hann í pörtum út úr smásöluverslun væri hann kominn í 23 þús. kr., ef ég tók rétt eftir, en bóndinn fengi aðeins 4.700 kr. Ég hef oft hugsað um að hið gamla lag var oft það að menn áttu sér frystikistu. Ef neytandinn og bændurnir færu á haustin, t.d. í sláturtíð, og vildu selja kjötið beint til neytenda, saga það niður og í kistuna hjá þeim mundi sennilega neytandinn fá svona skrokk sem kostar út úr smásöluverslun 23 þús. kr. á um 7–8 þús. kr. Þar væru tvö læri, hryggir, framhryggjarsneiðar, súpukjöt. Þar væri gríðarlega mikið og ég held að þar hljóti að vera lag fyrir neytendur að lækka matvælareikning heimilisins. Nú er hv. þingmaður reikningsgleggri en ég. Það væri gaman að heyra hvort hann hefur reiknað þetta dæmi þegar kjöt er markaðssett beint út úr afurðastöð þannig að neytandinn fái þetta heim til sín og eigi þarna birgðir. Það ætti nánast að vera í lögum að hvern einasta sunnudag í hádeginu borði fjölskyldan saman, stórfjölskyldan íslenska, annaðhvort lambalæri eða lambahrygg. Allir koma saman og þannig er líka höfð í frammi eftirlitsskylda innan fjölskyldunnar, allir séu heilir yfir helgina, hafi það gott og fari svo saman til kirkju á eftir.

Virðulegi forseti. Ég hef aldrei tekið eftir því áður hvað það hefði sæmt hæstv. landbúnaðarráðherra vel, ef hann hefði ekki farið í pólitíkina, að vera prestur, messað á sunnudögum eftir hádegismat og flutt boðskap sinn í kirkjunni, kristna trú og annað slíkt, sem ég er nokkuð viss um að hann mundi gera ágætlega, færi það sennilega betur en að boða boðskap hæstv. ríkisstjórnar sem oft og tíðum er þannig að ég hygg að hæstv. landbúnaðarráðherra fái vont bragð í munninn af. Hann ræðir um frystikistur og hvað neytendur geta gert á haustin, safnað kjöti í kistur o.s.frv., gamansamur maður. Við vorum nýlega á fundi fyrir norðan þar sem verið var að kynna hið stórkostlega átak Beint frá býli, og allt það. Hann ræddi um það, en ég verð að hryggja hæstv. landbúnaðarráðherra með því að segja að verð á hinu frosna kjöti, sem hann gerði að umtalsefni, hefur hækkað í þeirri athugun sem ég hef gert. Það er hærra í dag en það var síðasta haust. Hann nefndi lambalæri eða -hrygg sem menn ættu að hafa í matinn á sunnudögum, sem vafalaust margir gera, en þrátt fyrir virðisaukaskattslækkun hefur sú vara hækkað. Nú veit ég ekki hvort hæstv. landbúnaðarráðherra hefur skoðað það eða hvers vegna það er. Ég veit ekki hvers vegna það er en tek fram að þetta er óformleg könnun, en ég hygg að ég þurfi ekki í þessu stutta andsvari við hæstv. landbúnaðarráðherra að fara meira út í þetta vegna þess að við erum sammála um hvað lambakjötið er gott og við erum vonandi sammála um að bóndinn fær mjög lítið fyrir sinn hlut og að einhverjir aðrir taki mismuninn.

Hæstv. forseti. Við megum heldur ekki gera kannski of mikið úr verðlagi. Ég segi fyrir mig, mér finnst það mjög flottur og ódýr matur. Ég fer út í Melabúð eða Nóatúnsbúðina mína á Selfossi og kaupi eina lærissneið handa mér og aðra handa konunni og svo er þeim velt upp úr raspi og eggi. Þetta er ódýr og góður matur, 700–800 kr. samanlagt, það er því hægt að gera ýmislegt. En ég var að biðja hv. þingmann að reikna fyrir mig, af því að hann er reikningsmeistari, en hann vildi ekki verða við því. Ef bóndinn fær 4.700 kr. fyrir skrokkinn hjá sláturleyfishafanum, hvað getur neytandinn grætt á því að versla beint við sláturleyfishafann í staðinn fyrir að sækja þetta allt í smásöluverslunina og fara í þá aðferð sem ég var að segja, gömlu frystikistuna og eiga matinn heima hjá sér? Ég verð að segja fyrir mig að boðskapur núverandi ríkisstjórnar hefur verið góður. Við vekjum athygli um allan heim fyrir batnandi og einhver bestu lífskjör sem einni þjóð eru búin og við sjáum það í þeim lifnaðarháttum Íslendinga að hér eru góð lífskjör. Við sjáum það almennt, við fylgjumst með börnum okkar sem eru að koma sér fyrir og við sjáum hvernig menn eru athafnasamir og eiga margir mjög gott líf. Baráttan fyrir þá sem eiga erfiðara og standa höllum fæti er eilíf og verður alltaf. En vandamálin eru miklu færri en þau voru fyrir 10 eða 12 árum. Svo vil ég auðvitað taka undir það með hv. þingmanni að salan beint frá býli auðgar landbúnaðinn, færir neytandann nær bóndanum, gefur bóndanum frelsi til að þróa afurðir, gamla góða íslenska matinn, framleiða úr náttúru sinni, gera hina og þessa hluti. Þar eru góðir hlutir að gerast í dag og hafa verið að gerast núna á síðustu árum. Bændurnir hafa opnað augun fyrir þessu og ég hef stutt þá í því.

Frú forseti. Þetta andsvar hæstv. ráðherra við mig er kannski meira út frá lífskjörum fólks. Hæstv. landbúnaðarráðherra hefur áður lýst því að það komi þannig út að allir hafi það gott á Íslandi. Það er sennilega rétt að margir hafa það gott, en ég vona að við séum sammála um það, ég og hæstv. landbúnaðarráðherra, að það er allt of stór hluti fólks hér á landi sem hefur það ekki gott. Lífskjör þeirra sem verst hafa það hafa versnað í tíð núverandi ríkisstjórnar. Fátækt hefur aukist, 

Hæstv. forseti. Ég hafði hugsað mér að halda nokkuð yfirgripsmikla ræðu en ég sé að vegna áríðandi fundar mun hún ekki verða löng. Þess vegna ætla ég að taka upp þráðinn þar sem þeir skildu við hann, hv. þm. Kristján Möller og hæstv. landbúnaðarráðherra, um það hvernig skattbyrði hefði þróast, m.a. á lágtekjufólk hér á landi. Til skamms tíma hafa sauðfjárbændur ekki verið hátekjufólk í þjóðfélaginu þó að vissulega hafi hagur þeirra kannski eitthvað vænkast á undanförnum árum og ég fagna því. Það er einfaldlega þannig, til að upplýsa hæstv. landbúnaðarráðherra, að um það bil 20 þúsund Íslendingar greiða tekjuskatt af árstekjum sem eru á bilinu 1,5–2 millj. kr. Því miður hafa margir sauðfjárbændur á undanförnum árum verið með þær rauntekjur eftir að búið er að reikna kostnað við búið og búreksturinn. Vegna þróunar persónuafsláttarins hafa fleiri í lágtekjuhópunum farið að greiða skatta. Um þetta held ég að sé ekki deilt. Menn geta deilt um hversu mikill persónuafslátturinn hefur þá hækkað og þar af leiðandi skattleysismörkin en ég held að ekki sé deilt um að skattgreiðendum hefur fjölgað, hæstv. forseti, í lágtekjuhópunum. Ekki var á það bætandi að slík þróun yrði hér á landi, enda vilja forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar ekki kannast við að slík þróun hafi átt sér stað, en það er samt sem áður staðreynd og má lesa það út úr tölum, m.a. þeim tölum sem fjármálaráðuneytið dreifði fyrir síðustu áramót þegar við vorum að fara yfir fjárlögin og breytingar á skattastefnunni. Nóg um það í bili, hæstv. forseti. Ég ætla í örstuttu máli að víkja að frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Gengur yfirleitt undir nafninu búvörusamningurinn og sem snýr að því að bændur eigi rétt á að fá ákveðnar greiðslur, svokallaðar beingreiðslur, m.a. frá ríkinu. Reyndar hefur á seinni árum þó nokkur hluti þess styrks sem ríkið hefur greitt til sauðfjárbænda og framleiðslu þeirra farið yfir í það að færast yfir í hluta af grænum greiðslum, yfir í gæðastýringarátak o.s.frv. Ég held að flestir hafi verið jákvæðir fyrir þeirri þróun að binda ekki allar greiðslurnar beinlínis við það að bændur framleiði ákveðið magn eða kíló af sauðfjárafurðum þó að það sé samt meginleiðin í gegnum heildarbeingreiðslumarkið til sauðfjárbænda. Almennt um þetta mál vil ég segja, hæstv. forseti, að ég tel það mikils virði fyrir íslensku þjóðina, ekki bara fyrir bændur heldur fyrir íslensku þjóðina að halda landinu í byggð, og að það verði mikils virði í framtíðinni að landið verði sem víðast byggt, m.a. með tilliti til þess að væntanlega mun ferðamönnum halda áfram að fjölga á komandi árum og áratugum og ekki ólíklegt að innan ekki mjög margra ára muni jafnvel ein milljón ferðamanna koma á hverju einasta ári, hæstv. forseti. Þeir vilja að sjálfsögðu sjá lífið í landinu, þar með landnýtingu okkar. Náttúrusjónarmiðunum vex fiskur um hrygg og bændur hafa í gegnum árin verið framarlega í því að nýta landið og viðhalda því. Ég tel að það sé mjög jákvætt fyrir framtíðina að byggðin haldi velli sem víðast og menn nýti landið og framleiði á því góða og heilnæma vöru, sem sauðfjárbændur gera vissulega. Framleiðsla á kindakjöti á undanförnum árum hefur notið markaðshylli landsmanna þrátt fyrir að menn hafi deilt um það að verðið á kindakjötinu væri hátt. En það er ekkert endilega hátt til bænda, þ.e. það hlutfall sem bændur fá af framleiðslunni. Það fer mikið í svokallaða milliliði, bæði í sláturkostnað og dreifingarkostnað og einnig fer mikið af verðmynduninni fram við álagningu verslana á afurðir bænda við smásöluna. Bændur eru því ekki of haldnir af sínu, eins og ég gat um í upphafi máls míns, hæstv. forseti. Þess vegna er það svo að við teljum í Frjálslynda flokknum að viðhalda eigi greiðslum til bænda, m.a. með þeim aðferðum sem hér eru lagðar til og að reyna eigi að treysta og viðhalda byggð í landinu. Hæstv. forseti. Í Norðvestur- og Norðausturkjördæmunum, hinum stóru landsbyggðarkjördæmum, er framleitt 75% af allri framleiðslu kindakjöts. Þetta skiptir mjög miklu máli fyrir hinar dreifðu byggðir og að viðhalda því að byggðin haldi velli í landinu. Þetta vildi ég sagt hafa, hæstv. forseti. Ég tel að mikið sé á okkur leggjandi, íslensku þjóðina, fyrir framtíðina að viðhalda byggðinni og treysta það að við nýtum landið og framleiðum af landinu því að innan einhverra áratuga, hæstv. forseti, mun eðlilega koma upp krafan um það að ef við nýtum ekki landið okkar sjálf muni aðrir nýta það. Við fáum ekki ein og sér að búa hér í landinu og nýta ekki kosti landsins. Þetta held ég að allir viti og ég tel að hæstv. landbúnaðarráðherra sé algerlega sammála mér um þetta, að til þessa verðum við að horfa inn í framtíðina og ég tel að það sé ekki stórum fjármunum fórnað til að viðhalda byggð í landinu og treysta þá framleiðslu sem við viljum hafa í landinu, þ.e. góða og heilbrigða vöru til framtíðar, ásamt því að halda landinu í byggð, sem mun gera landið mun verðmætara í framtíðinni bæði sem ferðamannaland og land til að búa í. Þess vegna er það svo, hæstv. forseti, að við styðjum frumvarp það sem hér er og væntum þess að í því felist nokkur festa fyrir bændur. Það segir auðvitað ekki að við viljum ekki stuðla að lægra matarverði til neytenda, en það þarf að gera allt í skynsamlegum skrefum og vinna þau mál fram á við í sátt við bændur og í sátt við neytendur og einkum í sátt við það að viðhalda landinu í byggð, sem ég tel að sé langmesta málið fyrir framtíðina.

Frú forseti. Við ræðum hér enn einn búvörusamninginn og ég hef verið á móti þeim öllum hingað til og það hefur ekkert breyst. Í Sovétríkjunum gömlu voru tíðkaðar fimm ára áætlanir um alla skapaða hluti. Allt atvinnulíf var njörvað niður í fimm ára áætlunum sem embættismenn við skrifborðin sömdu og framkvæmdu. Hér er um að ræða sex ára áætlun. Ekki veit ég hvort það er meira sovét eða minna. En auðvitað er þetta ekkert annað en sovét. Ég hef lengi lagt til að beingreiðslurnar yrðu lækkaðar um 1% á ári til þess að bændur fengju einhvers konar merki um að þetta hætti einhvern tíma, þá innan hundrað ára. En það merki hefur ekki komið þannig að þetta er eilíft kerfi. Þó hafa orðið nokkrar breytingar undanfarið, t.d. var framsal ekki leyft einu sinni, það er leyft núna. En áfram skal vera framleiðslukvöð. Það skal vera sett á 0,6 kind fyrir hvert ærgildi sem þýðir að í landinu öllu eru settar á 210 þús. kindur minnst, samkvæmt þessum samningi.

Það er lágmark.

Það er lágmark. Það er sem sagt framleiðsluhvati og nauð í þessu frumvarpi. Bændur skulu framleiða til að fá beingreiðslurnar. Ég hefði talið eðlilegt að þeir fengju bara beingreiðslurnar sisvona og þyrftu ekkert að framleiða. Þá gætu aðrir bændur sem hefðu hug á því að framleiða og gætu framleitt ódýrt, framleitt meira. Á landinu eru 1.800 sauðfjárbú og ef við deilum kostnaðinum sem þessi samningur veldur þá eru það um 155 þús. kr. á mánuði á hvern bónda. Og þá eru eftir tekjur af búinu sem sýnir það, af því að bændur eru ekki tekjuhæsta stéttin í landinu, að hugsanlega framleiða þeir minna en ekki neitt. Þvílík er staðan. Frú forseti. Það eru viss teikn á lofti sem vekja vonir. Það er t.d. sú staða að í mjólkuriðnaðinum er búið að stofna Mjólku, sem er ákveðin uppreisn gegn þessu staðnaða kerfi sem hefur haldið landbúnaðinum í heljargreipum í hálfa öld, a.m.k., ef ekki nánast í heila öld. Þar er ákveðin uppreisn í gangi og ég vonast til og bíð eftir því að svipuð uppreisn verði hjá sauðfjárbændum, að þeir fari að framleiða og segi að þeir vilji ekki falla undir þetta kerfi. Ég hef nefnilega mikla trú á bændum. Mjög mikla trú á þeim. Ég held að þeir gætu alveg staðið sig í samkeppni og án svona niðurnjörvandi kerfis. Það er kerfið sem skaðar bændur. Og hvað gerðist, frú forseti, þegar við lögðum niður Lánasjóð landbúnaðarins? Þá lækkuðu vextir til bænda. Þeir lækkuðu og þeir fengu nóg af lánum. Og jarðarverðið stórhækkaði.  Svo getur maður velt því fyrir sér hvort svona samningur og svona lagasetning sé ekki í rauninni fjárlög til langs tíma og það sé tekið fram fyrir hendurnar á væntanlegum þingum varðandi fjárveitingar. Því þeir geta varla bakkað út úr þessu. Frú forseti. Ég hef mjög margar efasemdir um þennan samning. Ég held að hann sé slæmur fyrir bændur vegna þess hvað hann er niðurnjörvandi og hamlandi. Ég held að hann sé slæmur fyrir skattgreiðendur vegna þess að þeir þurfa að borga mikið fé fyrir hann og ég held að hann sé slæmur fyrir neytendur vegna þess að þeir borga allt of hátt verð vegna þess að það er engin samkeppni í landbúnaði og bændur eru ekki hvattir til að stunda hagkvæman rekstur.

Hæstv. forseti. Ég vil við lok þessarar umræðu þakka fyrir mikla umræðu og á margan hátt ágæta. Margar góðar ræður hafa verið fluttar og ég sé að það hefur verið góð samstaða um þennan samning í þinginu. Ég held að flestir sjái hann í því ljósi að hann muni skipta sauðfjárræktina miklu, ekki síst landsvæði þar sem sauðfjárræktin er sterkust og eðlilegt að ríkið komi þar inn í. Sauðfjárræktin er náttúrlega okkar aldni atvinnuvegur og Ísland er talið mjög gott sauðfjárræktarland. Við erum að gera hér svipaðan hlut í stuðningi við landbúnaðinn og kannski í minna mæli en margar aðrar þjóðir sem búa þess vegna við betri veðurskilyrði og betri aðstæður að sumu leyti. Þannig að ég fagna því að samningurinn fær hér allgóðar undirtektir og verður afgreiddur héðan. Hér talaði síðastur hv. þm. Pétur Blöndal. Auðvitað er það nú svo, hæstv. forseti, að íslenskir bændur upp til hópa reka hagkvæman landbúnað, eru miklir og ágætir rekstrarmenn og þarf ekkert að vera að snýta þeim upp úr því sem ekki er rétt. Þeir eru frjálsir. Þeir búa við mikið frelsi. Það er enginn að stýra þeim ofan frá. Þeir gera hér samninga og þeir fara með þá samninga sjálfir og þeir eru frjálsir innan þeirra. Hv. þingmaður minnist t.d. á Mjólku sem er ágætisfyrirtæki. Prýðilegt fyrirtæki og er utan við sameign bændanna um mjólkurafurðirnar. En það er í nákvæmlega sams konar stöðu má segja sem er að nýta sér annan markað til að auðga hann. Það eru bændur með alveg sömu kjör og aðrir. Bændur sem eru með beingreiðslur alveg eins og hinum megin leggja mjólk inn í Mjólku. MS, sú mikla mjólkurstöð, fær ekki neinn einasta ríkisstyrk. Þannig að það má heldur ekki láta liggja hér að röngum hlutum. Ég veit að hv. þm. Pétur Blöndal vill að sannleikurinn sé uppi við. Þess vegna vil ég bara skýra frá því að þetta er alveg klárt mál. Þessar afurðastöðvar búa við sömu aðstæður hvað þetta varðar. Enginn mismunur þar á. En ég trúi því að Mjólka muni auðga markaðinn og hún hefur sitt frelsi í þessu frjálsa landi til þess að framleiða. Þannig að ég óska henni velgengni. Kerfið skaðar ekki bændur í dag og þeir eru á margan hátt frjálsir hvað það varðar og hafa frelsi til að framleiða og frelsi til að selja vörur sínar eða fara í sölu beint frá býli. Þannig að landbúnaðurinn er að auðgast og eflast. Það er hárrétt sem hv. þingmaður sagði með Lánasjóð landbúnaðarins. Við ákváðum að selja hann af því að þróunin á bankamarkaðnum hefur verið með þeim hætti. Það var ástæðulaust að ríkið ætti þennan sjóð og væri að reka hann. Enda er það rétt sem hv. þingmaður sagði, að sú gjörð hefur haft mikið í för með sér. Sjálfsagt hefur jarðarverð hækkað. Bændurnir eru frjálsir. Lánasjóður landbúnaðarins var fastur á fyrsta veðrétt sem varð heilmikið vandamál. Frelsi í bönkunum og þróun bankanna með glæsilegum hætti hefur síðan gert það að verkum að bændur búa við samkeppni og ég hygg að það sé rétt að þeir fengu bæði lægri vexti og lán til lengri tíma og eru betur settir á eftir. Það er oft furðulegt að hlusta á þingmenn stjórnarandstöðunnar sem skammast út í bankakerfið lon og don og láta jafnvel að því liggja að það væri best að það færi úr landi. Bankarnir skila okkur miklum tekjum, svoleiðis að um munar í íslensku samfélagi í dag. Ég óska þeim því velfarnaðar og bændunum einnig. Í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar kom fram að bréf hefði borist til landbúnaðarnefndar frá Gunnari Sæmundssyni, Jóhönnu Pálmadóttur og Fanneyju Ólöfu Lárusdóttur, en þau eru hluti af samninganefndinni fyrir bændurna. Í bréfinu gerðu þau athugasemdir um að það skyldu vera sólarlagsákvæði og útflutningsskyldan skyldi vera inni í frumvarpinu. Nú kann það vel að vera svo, ef það var verið að semja um að hún færi út, sem varð auðvitað ágreiningur um og töluverð umræða og sitt sýndist hverjum. Ég hygg að meiri hluti bænda hafi skilið að sá tími var kominn að útflutningsskyldan gat ekki verið áfram og er auðvitað langbest að bændurnir sjálfir búi sig undir þá framtíð sem er óhjákvæmileg. Eða það var mín skoðun. En þetta ágæta fólk skrifaði bréf sem ég ætla svo sem ekkert að gera athugasemdir við en þau segja: „Við undirrituð mótmælum þessu harðlega og skorum á landbúnaðarnefnd Alþingis að sjá til þess að við áðurnefnd fyrirheit verði staðið.“ Við fyrirheitin er algerlega staðið að því leyti að lagabreytingin á sér stað í áföngum og er alfarið farin út 1. júní 2009, eins og um var samið. En þetta var sett inn í heildarpakkann til þess að þurfa ekki að taka samninginn upp aftur haustið 2008. Svo er það auðvitað lagatæknilegt atriði að hafa öll þessi atriði sem um var samið og ákveðin voru af samninganefnd bænda og ríkisins inni í samningnum. Það kann vel að vera að það hafi komið fram á fundum að við hefðum talað um að sérstakt frumvarp yrði flutt haustið 2008. En það á ekkert að breyta því að þessi samningur var gerður og ég veit að menn vilja standa við hann. Þetta þótti svona einfaldari leið og þess vegna heiðarlegri af beggja hálfu. Það er þá bara komið fram og menn eru þá ekki að vænta einhvers, að þessu verði aldrei breytt og búa sig þá ekki undir þann tíma. Því bændurnir, eins og kom fram í fyrri ræðu minni, þurfa auðvitað að búa sig undir þessa breytingu sjálfir með sínum afurðastöðvum, hvernig þeir mæta því. Það er bara þeirra stóra verkefni. Ég ætla þá ekki að hafa þetta lengra en þakka þá ágætu umræðu sem farið hefur fram um þennan samning við sauðfjárbændur um landbúnaðinn í heild.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um íslenska alþjóðlega skipaskrá. Frumvarpið er samið af starfsmönnum samgönguráðuneytisins og Siglingastofnunar Íslands. Því er ætlað að setja lagaramma um íslenska alþjóðlega skipaskrá. Á þá skipaskrá verður hægt að skrá kaupskip í millilandasiglingum og farmflutningum innan lands en nú er staðan sú að engin kaupskip eru skráð á Íslandi. Samhliða frumvarpinu leggur fjármálaráðherra fram frumvarp til laga um skattlagningu kaupskipaútgerðar og er þar fjallað um þau skattalegu og rekstrarlegu atriði sem nauðsynleg eru til að íslensk alþjóðleg skipaskrá verði virk. Hæstv. fjármálaráðherra hefur nú þegar mælt fyrir því frumvarpi. Allnokkuð er síðan umræður hófust um stofnun íslenskrar alþjóðlegrar skipaskrár og má rekja það allt aftur til upphafs tíunda áratugar síðustu aldar. Mikið hefur verið fjallað um þetta og hafa skoðanir verið margar og misjafnar á því hvort heppilegt væri að koma slíkri skipaskrá á fót hér á landi. Skráðum kaupskipum hefur fækkað stöðugt og er nú svo komið að engin kaupskip eru skráð á Íslandi. Samhliða þeirri þróun hefur þeim röddum óðum fækkað sem eru á móti slíkri skipaskrá. Má segja að frekar hafi verið þrýst á það að kannað yrði hvað þyrfti að koma til svo að kaupskipaútgerðirnar íslensku vildu skrá kaupskip sín hér á landi. Það er þó ekki fyrr en nú að samstaða virðist hafa náðst um að íslenskri alþjóðlegri skipaskrá verði komið á fót og stefna eigi að því að hún verði fyllilega samkeppnishæf þeim bestu sem fyrirfinnast annars staðar. Meginmarkmið með stofnun slíkrar skipaskrár er að fá íslenskar kaupskipaútgerðir til þess að skrá kaupskip sín hér á landi en einnig er stefnt að því að erlendar kaupskipaútgerðir sjái sér hag í því að skrá kaupskip sín hér. Þau kaupskip sem skráð verða á íslenska alþjóðlega skipaskrá verða íslensk. Þau munu sigla undir íslenskum fána. Um þau gilda íslensk lög og lögsaga auk þess sem skoðun og eftirlit verður á íslenskum höndum. Ég tel rétt að fara yfir helstu efnisatriði frumvarpsins, en eins og áður sagði felst í frumvarpinu sá rammi sem þarf að vera um íslenska alþjóðlega skipaskrá. Þar er fyrst að nefna það markmið frumvarpsins að stuðla að skráningu kaupskipa á Íslandi. Þá er kveðið á um hvaða kaupskip er hægt að skrá á skipaskrána, en það eru kaupskip sem eru 100 brúttótonn eða stærri, eru í millilandasiglingum með farm og/eða farþega, eru í innanlandssiglingum með farm eða í svokölluðum strandsiglingum. Í frumvarpinu er ákveðið hverjir það eru sem geta skráð kaupskip á skrána. Gert er ráð fyrir að heimild einstaklinga til að skrá kaupskip sé bundin við ákveðið ríkisfang, bæði íslenskt og tiltekið erlent, en í því tilviki skal erlendur ríkisborgari hafa íslenskan umboðsaðila. Að öðru leyti er heimild til skráningar bundin við íslenskan lögaðila. Þurrleiguskráning kaupskipa er heimil eins og nú á aðalskipaskrá Íslands og gilda sömu reglur, það á við bæði þegar skip eru skráð annars staðar en þurrleigð hingað og skráð hér og þurrleigð annað. Frumvarpið gerir ráð fyrir að skráin verði haldin hjá Siglingastofnun Íslands og þar fari fram skráning og öll framkvæmd málsins. Undanskilin er þó réttindaskráning sem skal vera hjá sýslumanninum í Reykjavík enda er gert ráð fyrir að heimahöfn skipa sem skráð verða í skránni sé þar. Varðandi skráninguna sjálfa er gert ráð fyrir að áfram gildi svipaðar reglur og nú og reglur séu í samræmi við þær alþjóðlegu kröfur og reglur sem Ísland er skuldbundið til að framfylgja enda er umhverfi þetta allt mjög alþjóðlegt. Rétt er að taka fram að ekki er gert ráð fyrir að á neinn hátt verði slakað á kröfum sem gerðar eru vegna skráningar skipa hér á landi eða hvað varðar eftirlit eða skoðanir. Það er mjög mikilvægt að þessir þættir séu í lagi og í samræmi við alþjóðlegar reglur hverju sinni, eigi íslensk alþjóðleg skipaskrá að njóta viðurkenningar og vera þekkt fyrir gæði. Mikilvæg ákvæði eru um þjóðerni áhafnar kaupskipa sem kjósa skipaskrána og eru engar sérstakar kröfur gerðar nema hvað varðar skipstjórann. Almennt er gert ráð fyrir að hann sé íslenskur eða ríkisborgari ákveðinna tilgreindra ríkja. Þó ekki sé gerð krafa um þjóðerni áhafna er ætlast til að áhafnir uppfylli lágmarkskröfur alþjóðasamþykktar um viðmiðanir að því er varðar menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður sjómanna, svokallaðar STCW-reglur, auk þess sem gæta skal reglna um öryggismönnun. Hvað kjör varðar er almennt lagt til að skipverjar njóti þeirra kjara sem samið hefur verið um af stéttarfélögum þeirra í heimalandinu. Frumvarpið hefur einnig að geyma ákvæði um hvenær ber að afskrá kaupskip af skránni og hvernig tilkynna beri eigendaskipti. Þá er til áréttingar kveðið á um að tiltekin skjöl skuli undanþegin stimpilgjaldi en kveðið er á um það í lögum um stimpilgjald. Náist markmið frumvarpsins, að búa til samkeppnishæfa alþjóðlega skipaskrá, að gera íslenska alþjóðlega skipaskrá aðlaðandi kost fyrir kaupskipaútgerðir, bæði íslenskar og erlendar, má búast við að ýmiss konar hliðarstarfsemi fylgi vegna skráningar skipanna. Jafnvel má búast við að einhverjar erlendar útgerðir komi sér upp aðstöðu hér á landi sem mun hafa jákvæð áhrif á atvinnulífið. Mikilvægt er að vel takist til. Að allir leggist á eitt, stjórnvöld og hagsmunaaðilar, og standi að stofnun íslenskrar alþjóðlegrar skipaskrár með myndarbrag þannig að markmið frumvarpsins nái fram að ganga. Til þess er samvinna mjög mikilvæg milli allra sem að verki koma. Einnig má sjá fyrir sér að þetta geti hleypt nýju lífi í menntunarmál farmannastéttarinnar og því vert fyrir menntamálayfirvöld að fylgja þessu vel eftir með átaki í menntun og þjálfun og eflingu þeirra menntastofnana sem sjá um menntun farmanna. Samkeppnin er hörð og kaupskipaútgerðir leita þangað sem bestu kjörin eru og besta þjónustan fæst í tengslum við útgerðina. Vanda þarf til verka þannig að útgerðin sjái sér hag í að flytja skráningu kaupskipa sinna til Íslands. Því má ekki gleyma að staðan er sú í dag að engin kaupskip eru skráð hér á landi sem þýðir að engin íslensk kaupskip eru til, engar tekjur eru af slíkum skipum eða tengdri starfsemi, hvorki í formi skatta né á annan hátt. Það er engu að tapa heldur allt að vinna með því að koma á fót íslenskri alþjóðlegri skipaskrá sem gæti leitt til aukinna tekna. Hæstv. forseti. Ég hef í stuttu máli gert grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins og þeirri framtíðarsýn sem kann að bíða okkar verði frumvarp þetta að lögum. Ég ætla ekki að hafa þau orð fleiri en legg áherslu á að um mikilvæga löggjöf er að ræða sem kann að hafa veruleg áhrif hér á landi verði þeim tilgangi og markmiðum sem lagt er upp með í frumvarpinu náð. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hæstv. samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hæstv. samgönguráðherra hefur flutt mætti kannski hafa yfirskriftina: Allt að vinna, engu að tapa. Það er vegna þess að ríkisstjórnin kemur allt of seint fram með þessi frumvörp, og er ég þá ekki að tala um á þessu þingi heldur allt of seint í árum talið. Eins og hæstv. ráðherra gat um eru nú engin kaupskip skráð á Íslandi. Við erum búin að missa þau öll í burtu vegna þess hve seint er gripið inn í. Nú er gripið inn í með því frumvarpi sem hæstv. ráðherra flytur hér og með frumvarpi sem fjármálaráðherra flutti um daginn um skattlagningu kaupskipaútgerðar. Ég gat því miður ekki tekið þátt í þeim umræðum vegna þess að ég var úti á landi. Virðulegi forseti. Betra er seint en aldrei. Ég tók þátt í umræðum við hæstv. fjármálaráðherra á seinasta þingi um þetta mál. Þá var rætt um það hvort ríkisstjórnin ætlaði ekki að leggja fram frumvarp til þess að kippa í þessa spotta, búa til íslenska alþjóðlega skipaskrá og freista þess að fá kaupskipin aftur hingað heim, með þeim skattaívilnunum sem fjallað hefur verið um í frumvarpi fjármálaráðherra. Miðað við lýsingu í athugasemdum með frumvarpinu var umræðan farin af stað árið 1998 en þá er ekki lagt fram frumvarp vegna þess að í ljós kom andstaða o.s.frv., það er talað um andstöðu. Var það andstaða hæstv. fjármálaráðherra, núverandi og fyrrverandi, við að breyta skattalöggjöfinni sem kom í veg fyrir að hægt væri að gera það sem hér er boðað? Ég tek skýrt fram að ég er hlynntur þessu máli án þess að hafa lesið þetta allt spjaldanna á milli eða rætt það í nefnd. Ég tel einungis að frumvarpið komi allt of seint fram. En var andstaðan hjá hæstv. fjármálaráðherrum, núverandi og fyrrverandi?

Virðulegi forseti. Nei. Það réð ekki úrslitum að andstaða var við breytingar á skattalögum í fjármálaráðuneytinu. Raunveruleikinn er sá að á vettvangi hagsmunaaðila var deilt um þetta. Það verður að segja hverja sögu eins og hún er. Það var ágreiningur á milli stéttarfélaganna vegna þessara hugmynda. En síðan lá það jafnframt ljóst fyrir að mikið var rætt um sjómannaafslátt lengi vel o.fl. Ýmsir töldu að ekki væri skynsamlegt að koma með nýja tegund af sjómannaafslætti inn í skattkerfið. Það var, svo öll sagan sé sögð, liður í þeim deilum sem um þetta mál stóðu. Niðurstaðan varð sú að stéttarfélögin náðu saman. Ekki er ágreiningur við þau lengur. Nú hefur náðst gott samkomulag á milli samgönguráðuneytis og fjármálaráðuneytis um þessar leiðir. Eins og hv. þingmenn þekkja höfum við staðið fyrir verulega miklum breytingum á skattkerfinu. Við höfum verið að lækka tekjuskatt. Það má kannski segja að þessi aðgerð sé að hluta til liður í því. Hins vegar er það ekki eingöngu, aðalatriðið er það að við erum, m.a. með ívilnun í skattlagningu, að leita leiða til þess að ná þessari skráningu inn í landið og með skipulagi um þjónustu sem 

Virðulegi forseti. Í umræðum við hæstv. núv. fjármálaráðherra á síðasta þingi, ég man ekki hvort það var óundirbúin fyrirspurn eða ekki, spurðist ég einmitt fyrir um þetta. Þá tók ég eftir því að hæstv. fjármálaráðherra var tregur í taumi, dýralæknirinn sjálfur, til þess að stíga skref á þeirri vegferð sem nú er loks hafin. Ég fagna, þó seint sé, þeim frumvörpum sem lögð hafa verið fram, annars vegar frumvarpi frá fjármálaráðherra og hins vegar frumvarpi frá samgönguráðherra. Ég fagna með þeim fyrirvara að ég á eftir að lesa þetta nákvæmlega yfir og vinna í viðkomandi nefnd. En betra er seint en aldrei. Virðulegi forseti. Eins og segir í lagafrumvarpi hæstv. fjármálaráðherra er lögð til sambærileg skattlagning kaupskipaútgerðar og í ýmsum nágrannalöndum okkar, sem er skattafsláttur eða skattaívilnun til þess að freista þess að halda skipunum í þeim skrám sem þar eru. Þegar síðasta kaupskipið, Keilir, fór í færeyska skipaskrá, var þetta gert. Ég fagna því að verið sé að búa til skattaívilnun til þess að fá kaupskipin heim til Íslands í íslenska skipaskrá. Spurning mín til hæstv. samgönguráðherra er þessi: Getum við farið þessa leið eða getum við notað fordæmið um skattalega ívilnun til að taka upp strandsiglingar á Íslandi á ný? Að gera þær aftur hagkvæmar og fýsilegar af skipafélögunum til að hefja strandsiglingar með eða án ríkisstyrkja eftir útboð? Telur hæstv. samgönguráðherra að það fordæmi sem hér er gefið getum við notað til að taka upp strandsiglingar að nýju á Íslandi?

Virðulegur forseti. Þetta frumvarp og framkvæmd þeirrar löggjafar sem hér er verið að leggja drög að gæti leitt til þess og gæti auðveldað skipafélögunum að stunda svokallaðar strandsiglingar. Það fer ekkert á milli mála. Það er m.a. þess vegna sem við viljum fara þessa leið til að hvetja og ýta undir siglingar með ströndum og milli landa að sjálfsögðu og gera það hagkvæmara. Það er rétt athugað hjá hv. þingmanni að þessi löggjöf gæti leitt til þess að fleiri skipafélög legðu áherslu á siglingar við ströndina eða réttara sagt að þau tækju þær upp með öðrum hætti en er í dag. Það er á margt að líta í þessu efni. Ég tel að það sé af hinu góða að ýta undir þessa starfsemi, skipaútgerð af hálfu Íslendinga. Það kveður stundum við svolítið sérstakan tón þegar Samtök verslunar og þjónustu sem vinna fyrir kaupskipaútgerðina leita eftir samstarfi og samvinnu við samgönguráðuneytið vegna málefna sem lúta að skipaútgerð og það er gert fyrir fyrirtæki sem eiga engin skip. Strangt til tekið hefur því ekki verið um neitt slíkt að ræða milli samgönguráðuneytisins og Samtaka verslunar og þjónustu vegna þess að íslensk kaupskipaútgerð er ekki til. En þetta frumvarp er til þess gert að ýta undir starfsemi á vegum íslenskra fyrirtækja á vettvangi kaupskipaútgerðar og ég er alveg sannfærður um að ef vel tekst til með framkvæmdina mun það ýta undir kaupskipaútgerð frá Íslandi.

Frú forseti. Það frumvarp sem hæstv. samgönguráðherra hefur nú lagt fram um íslenska alþjóðlega skipaskrá og lýtur að skráningu kaupskipa á Íslandi og að reyna að færa þau aftur til landsins kemur fram vonum seinna. Þetta er mál sem við höfum verið að fjalla um í þinginu á undanförnum árum. Hvað eftir annað hefur þetta mál verið tekið upp á Alþingi, bæði í fyrirspurnum og með tillöguflutningi. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hefur m.a. ásamt öðrum góðum þingmönnum beitt sér fyrir því að málefni kaupskipa væru tekin upp á Alþingi. Sú alvarlega staða er uppi, sem var fyrirsjáanleg, að nú er bara eitt lítið fragtskip, sem flytur olíu á milli nokkurra staða innan lands, skráð hér á landi. Önnur eru ekki skráð hér. Meira að segja óskabarn þjóðarinnar, Eimskip, valdi það um tíma að breyta um nafn en kaus svo að skipta aftur í sitt forna nafn, Eimskip, óskabarn þjóðarinnar sem var m.a. stofnað til þess að efla og styrkja atvinnulíf og búsetu um allt land og var liður í því að íbúarnir gætu stundað sjálfstætt atvinnulíf, sjálfstæða verslun og flutning á eigin vegum. Allir lögðu sitt af mörkum til að stofna Eimskipafélagið á sínum tíma. Ég minnist þess sem ungur piltur að litið var á það sem skyldu alls fullorðins fólks út um sveitir landsins að kaupa hlutabréf í Eimskipafélaginu, ekki til þess að hafa einhvern persónulegan peningalegan arð af því heldur til að tryggja vöxt og eflingu íslensks atvinnulífs og sjálfstæði þjóðarinnar hvað flutninga varðaði. Þessi hugmyndafræði, þessi félagshyggja og samfélagshugsjón er því miður á hverfanda hveli. Sama átti við um Samskip eða flutningafyrirtæki samvinnufélaganna á sínum tíma, það var einnig byggt upp á þessari hugsjón. Síðan hefur komið önnur ríkisstjórn, ríkisstjórn markaðshyggjunnar þar sem allt skal metið til fjár. Arðurinn af peningunum og fjármununum og fjárfestingunum skal fyrst og fremst renna til einstaklinga, til fyrirtækja, til einkaaðila. Hagsmunir þjóðarinnar eða samfélagshagsmunir eru þar ekki ofarlega á borði. Sú ríkisstjórn sem nú situr, ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, hefur náttúrlega stutt dyggilega við þessa þróun og svo gerðist það fyrir nokkrum árum síðan að öll kaupskip voru orðin skráð erlendis. Ísland, eyland sem byggir alla sína aðdrætti eða stóran hluta af aðdráttum sínum á siglingum, á flutningum með skipum, átti ekkert kaupskip skráð á Íslandi. Það virtist ekki vera neitt áhyggjuefni hjá ríkisstjórninni. Málið hefur ítrekað verið tekið upp á Alþingi, svörin verið útúrsnúningar eða þau að ekki mætti grípa inn í til að tryggja samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs. Þetta ætti að vera frjálst, það ætti að leyfa mönnum að fara með skipin úr landi því það væri liður í að efla starf þeirra á alþjóðavettvangi. Íslenskir hagsmunir voru ekki hafðir þar að leiðarljósi. Við höfum oft tekið þetta mál upp í samgöngunefnd. Þar var líka hvatt til þess að það væri skoðað hvernig tryggja mætti að kaupskipin ættu hér heimahöfn en það hefur ávallt verið talað fyrir daufum eyrum í því sambandi. Þegar svo hefur verið um nokkra hríð að öll kaupskip eru skráð erlendis, kemur loksins á síðustu dögum þings, á síðustu dögum þessarar ríkisstjórnar, á síðustu dögum hæstv. samgönguráðherra í ráðherrastóli, fram frumvarp sem lýtur að þessu máli og það er að vísu fagnaðarefni. Það markmið að reyna að koma kaupskipunum aftur í íslenska lögsögu, bæði að skipin verði skráð hér á landi og sjómennirnir sem starfa um borð í skipunum verði skráðir hér, er náttúrlega gríðarlegt hagsmunamál fyrir þjóðina, bæði sjálfstæðismál og gríðarlegt hagsmunamál efnahagslega líka að hafa þau skráð hér. Því ber að fagna frumvarpinu hvað þessi atriði varðar þó að það komi seint fram og ráðherra geri greinilega ekki ráð fyrir að það verði að lögum áður en hann fer úr ráðherrastóli því það munu ekki vera meira en tveir eða þrír dagar eftir af raunverulegum starfsdögum þingsins. Þetta er svona viðleitni sem kemur fram á síðustu stundu. Ef við lítum aðeins á ýmsa efnisþætti frumvarpsins þá vil ég staldra við þau atriði sem tekist hefur verið á um á undanförnum árum og sem talið hefur að skertu samkeppnisstöðu kaupskipaútgerðanna vegna þess að þær gætu ekki ef þær væru undir íslenskri lögsögu m.a. boðið starfsmönnum sínum kaup og kjör eftir eigin geðþótta. Þær töldu að ef þær yrðu að fara eftir íslenskum kjarasamningum, íslenskum áunnum réttindum og réttindum sem íslenskir starfsmenn hafa samkvæmt samningum hér á landi, væru þær ekki samkeppnishæfar. Þess vegna hafa þær m.a. leitað erlendis til þess að geta ráðið fólk á lakari kjörum. Ég tel í fyrsta lagi að það hafi verið misskilningur og í öðru lagi að þá hefði bara átt að taka á þannig að samkeppnishæfnin væri fyrir hendi. Það er alveg sama hversu mjög við viljum breyta lögum í þá veru að skipin komi hingað aftur og verði skráð hér, við megum samt undir engum kringumstæðum setja hér lög sem mismuna starfsmönnum, sjómönnum á þessum skipum, miðað við íslenska kjarasamninga og réttindi starfsmanna sem starfa hér samkvæmt íslenskum lögum. Þess vegna set ég stórt spurningarmerki m.a. við 11. gr. sem fjallar um mönnun og kjaramál en þar er sagt að áhafnir kaupskipa sem skráð eru á íslenska alþjóðlega skipaskrá skuli uppfylla lágmarkskröfur alþjóðasamþykktar um viðmiðanir að því er varðar menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður sjómanna og gætt skuli reglna um öryggismönnun. Síðan segir: „Um kjör skipverja í áhöfn kaupskips fer eftir þeim kjarasamningum sem gerðir hafa verið við stéttarfélög viðkomandi ríkja þar sem skipverji á lögheimili. Kjarasamningur gildir einungis fyrir félaga í því stéttarfélagi og ríkisborgara þess ríkis sem stéttarfélag á lögheimili í, enda eru þeir ekki í öðrum stéttarfélögum sem gerður hefur verið kjarasamningur við.“ Nú er ég ekki svo kunnugur því hvernig þessu er háttað almennt í kjarasamningum en ég man ekki betur en að einmitt hafi verið lögð áhersla á að standa ætti vörð um það að þeir starfsmenn sem kæmu til starfa undir íslenskri forsjá, undir íslenskri lögsögu, hvort heldur á sjó eða landi, fengju kaup og kjör samkvæmt íslenskum lögum og íslenskum kjarasamningum. Þarna er aftur á móti verið að segja að hægt sé að vera með 20 manns á skipi og þó að skipið sé skráð hér geti skipverjarnir verið á 20 ólíkum kjarasamningum í 20 mismunandi löndum þess vegna. Markmiðið sem við höfum sett og barist fyrir, að fólk sem vinnur hlið við hlið undir íslenskri lögsögu búi við sömu kjör, er ekki tryggt og er meira að segja verið að opna á það í þessum lögum að það sé ekki gert. Ég spyr ráðherra: Samræmist þetta íslenskum lögum? Hefur hæstv. ráðherra rætt t.d. við hæstv. félagsmálaráðherra, sem ég held að hafi verið að mæla fyrir lögum um réttindi og skyldur og atvinnuréttindi erlendra ríkisborgara sem hér starfa? Þegar skip er komið undir íslenskan fána, sem við höfum að markmiði og ég styð, hlýtur það að heyra undir íslensk lög hvað fólk varðar, hvað réttindi og skyldur varðar, hvað kjarasamninga varðar. Ef fara á út á aðra braut með það tel ég okkur vera komin á mjög hættulega braut. Þegar maður les athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins og það sem fjallað er um í 11. gr. þar sem verið er að opna á þá heimild að skip geti verið með starfsmenn, sjómenn, á mismunandi kjörum eftir því frá hvaða landi þeir koma, þá sjáum við að það er ekki nóg með það heldur segir líka í athugasemdum við 11. gr., með leyfi forseta: „Um kjör skipverja gerir frumvarpið ráð fyrir að fari eftir kjarasamningi þess lands sem viðkomandi skipverji á lögheimili í og gilda því íslenskir kjarasamningar einungis um íslenska skipverja í áhöfn kaupskipa.“ Takið eftir hvað ég er að segja. Enda þótt skipið eigi að sigla undir fána Íslands og heyra þar af leiðandi að mínu mati undir íslensk lög þá eiga íslenskir kjarasamningar einungis að gilda um þá sem eru íslenskir ríkisborgarar. Um hina fer eftir kjarasamningum þess lands sem þeir koma frá. Ekki er nóg með þetta heldur segir áfram í athugasemdum við 11. gr., frú forseti: „Miðað er við að kjarasamningur gildi einungis fyrir þá sem eru í því stéttarfélagi sem gerði samninginn og hefur það þá þýðingu að ef skipverji er ekki í stéttarfélagi í sínu heimalandi eða annars staðar er útgerð kaupskipsins heimilt að semja sérstaklega við hann um kaup og kjör.“ Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi ekki verið lærdómsríkt fyrir hann að fylgjast með skipinu sem kom að Grundartanga og var stöðvað þar af samtökum sjómanna hér á landi vegna þess að ekki hafði verið gert upp við skipverjana. Þeir bjuggu ekki við þann aðbúnað sem alþjóðasamþykktir kveða á um og höfðu vond kjör. Hvað óttuðust þeir og hvers vegna ætluðu þeir ekki að þora að tala við neinn? Það var að ef þeir mundu opna munninn yrðu þeir reknir heim, sagt upp störfum og þeir reknir heim. Er það ástand sem hæstv. ráðherra vill innleiða á kaupskipum undir íslenskum fána? Þannig ætti þetta hvergi að vera. Hv. þm. Pétur H. Blöndal talar um hentiskip og hentifána. Ég er ekki hlynntur því að íslenski fáninn verði neinn hentifáni til þess að lækka eða bjóða út kjör sjómanna. En eftir orðanna hljóðan gætu sjómenn unnið á ólíkum kjarasamningum hlið við hlið á íslensku skipi, undir íslenskum fána, eftir því frá hvaða landi þeir koma eða því stéttarfélagi sem þeir eru aðilar að. Séu þeir ekki aðilar að stéttarfélagi þá hefur útgerðin frjálsar heimildir til að semja eða að skaffa eða til að ákveða launin. Einn sjómaður án samningsfélags hefur enga samningsstöðu eins og við vitum. Við þekkjum þann þrýsting sem vinnuveitendur geta beitt starfsmenn í slíkum tilfellum og þar með væri innleitt fullkomið réttleysi, ef þetta yrði raunin. Frú forseti, ég vara afdráttarlaust við þeirri nálgun sem hér er verið að innleiða á íslensku atvinnusvæði og í íslenskri lögsögu, eins mikið og ég er fylgjandi því að útgerðirnar og skipin komi og heyri undir íslenska lögsögu. Þetta er eitt af þeim atriðum sem maður heggur sérstaklega eftir og finnst með ólíkindum að finna í frumvarpi sem íslenskur ráðherra flytur. Það væri ástæða til að spyrja um fleira. Ætli það séu ekki eitt og hálft eða tvö ár síðan hingað komu fulltrúar frá sænskum verkalýðssamtökum sem sjómenn á flutningaskipum eiga aðild að. Mig minnir að þeir legðu til annað kerfi heldur en hér er gert ráð fyrir. Þar var lögð áhersla á, ef ég man rétt, að allir sjómenn væru á sænskum kjarasamningum, nytu lífeyrisréttinda og allra þeirra starfsréttinda sem sænskir launþegar njóta. En síðan var einhvers konar endurgreiðslukerfi við lýði sem jafnaði aðstöðu skipafélaga og sjómanna þannig að þau voru samkeppnishæf við aðrar þjóðir. Ég sé ekki að hinu sænska kerfi hafi verið gerð skil. Það er nefnt á bls. 29 í greinargerð að í Noregi og Svíþjóð séu siglingar blómstrandi útflutningsatvinnuvegur og í öðru og þriðja sæti hvað varðar gjaldeyristekjur. Þessi yfirlýsing segir okkur hversu gríðarlegt hagsmunamál þetta er, að kaupskipin komi heim. En eftir því sem ég man best þá var einmitt lögð rík áhersla á það í þessum löndum að réttindi sjómanna, starfsmanna á skipunum, væru að fullu virt og þeir lytu sænskum lögum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann vildi kanna þessa sænsku leið. Í lokin vil ég nefna strandflutningana. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum undanfarin ár ítrekað flutt frumvörp um að strandsiglingar verði teknar upp að nýju. Ég held að það hafi verið ein af döprustu aðgerðum ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins á sínum tíma að hætta strandsiglingum með því að leggja niður stuðning við þær. Finna hefði mátt aðra leið til að halda þeim uppi. Við fáum stöðugar áskoranir frá byggðarlögum, m.a. Vestfjörðum og víðar um land, þar sem samkeppnisstaða þessara byggðarlaga skertist þegar strandsiglingar voru aflagðar. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum ítrekað lagt áherslu á að strandsiglingar verði teknar upp, þótt ríkið þyrfti að styðja við þær. Það væri bara sjálfsagt. Þetta er flutningskerfi sem er partur af grunnþjónustu við atvinnulíf og búsetu um allt land. Ríkið styður við hafnir sem er gott. Ríkið byggir vegi og á vegina og þess vegna er jafnmikilvægt að siglingar meðfram ströndum landsins séu studdar þannig að sá flutningsmáti geti orðið samkeppnishæfur. Þau rök sem oft hafa verið flutt hér, að það sé ekki hægt vegna einhverra reglna í Evrópusambandinu, eru náttúrlega fáránleg. Alltaf þegar ráðherrar hafa komist í rökþrot þá segja þeir að þannig séu ESB-reglur og þegar þeir eru beðnir um að skilgreina það nánar verður fátt um svör. Það er einmitt svo varðandi siglingarnar, flutninga sjóleiðina, að Evrópusambandið hvetur til ríkisstyrkja í því sambandi eins og segir í greinargerðinni. Leiðbeiningar ESB um ríkisstyrki til sjóflutninga heimila að fella megi niður skatta og gjöld af sjómönnum á þessum skipum. Það á við á styttri og lengri sjóleiðum, eins og stendur þarna í greinargerðinni. Það hefur ekki vantað heimildir og hefði ekki þurft að brjóta nein lög. Við höfum staðið frammi fyrir fullkomnu aðgerða- og sinnuleysi stjórnvalda í þessum málum hvað varðar sjóflutninga. Það er virðingarvert að þetta frumvarp skuli komið fram. Markmiðið er að kaupskip verði aftur íslensk, sem annast flutninga til og frá landinu og hringinn í kringum landið. Þau geti verið skráð á Íslandi undir íslenskum fána samkvæmt íslenskum lögum og þá eiga starfsmennirnir líka að njóta réttinda sem slíkir samkvæmt íslenskum kjarasamningum og við verðum að haga lagasetningunni eftir því.

Frú forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason kom víða við í sinni ræðu sem er ekki óeðlilegt. Oft höfum við tekist á um þessi mál og rætt í þinginu. Ég vildi í upphafi lýsa yfir ánægju minni með að komin skuli fram frumvörp, bæði frá hæstv. fjármálaráðherra og samgönguráðherra, um alþjóðlega skipaskrá sem mjög hefur verið óskað eftir af hálfu samtaka stéttarfélaga sjómanna og útgerðar. Ég mun á eftir koma betur að þessu máli og fjalla ítarlega um hver þróunin hefur verið og stöðuna í dag. En varðandi það sem hv. þm. Jón Bjarnason talaði um, 11. gr. um mönnun skipa, þar sem hann vitnaði til átaka milli stéttarfélaga sjómanna og útgerðar á tilteknu skipi í Grundartangahöfn þá er það svo að orðalag skýringarinnar við 11. gr laganna er aðeins annað en orðanna hljóðan í lagatexta sömu greinar. Þar er talað um að útgerðinni sé heimilt að semja sérstaklega við viðkomandi sjómenn um kaup og kjör. Nú er það svo að Alþjóðaflutningaverkamannasambandið ITF hefur fylgst mjög vel með skipum og skipaferðum í Evrópu. Það sendi fulltrúa sína þar um borð til að fylgjast með því að lágmarksgreiðsla væri innt af hendi og samningar gerðir á milli útgerðar og sjómanna sem kveða á um að meðallaun sjómanna í Evrópu sé notaður til grundvallar þess launataxta sem Alþjóðaflutningaverkamannasambandið miðar við. Það er mál sem kannski þyrfti að standa hér frekar en útgerðin geri samninga við sjómenn. Ef útgerð ætlar sér að reyna að greiða lægri laun heldur en Alþjóðaflutningaverkamannasambandið hefur gengið frá þá fær það skip og útgerð þess hvergi frið í höfnum í Evrópu.

Frú forseti. Ég játast undir það að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson þekkir þessi mál enn betur en ég og einmitt það sem hv. þingmaður nefndi, að Alþjóðaflutningaverkamannasambandið hefur kappkostað að reyna að fylgja því eftir að ekki verði brotið á sjómönnum með þessum hætti, að eingöngu séu kjarasamningar á milli útgerðar og starfsmanna í gildi, og þegar ekki væru í gildi kjarasamningar milli stéttarfélaga þá kæmi Alþjóðaflutningaverkamannasambandið að. Ég vil bara spyrja hv. þingmann: Er nokkur ástæða fyrir því að hafa þetta inni? Eigum við að bjóða svona deilumáli heim með því að hafa það inni að útgerðirnar geti samið beint? Er það ekki bara lögbrot í sjálfu sér? Er það ekki brot á lögum Alþjóðaflutningaverkamannasambandsins að útgerðin geti samið beint við starfsmenn? Við þekkjum húsbóndavald útgerðanna. Það er ekki sterk réttarstaða sem sjómaður hefur ef hann hefur hvorki stéttarfélag né önnur samtök á bak við sig varðandi ráðningarsamning. Þá er náttúrlega hægt að láta hann hlíta afarkostum. Hann hefur ekki tök á að mótmæla því þá verður hann bara sviptur starfinu.

Frú forseti. Til að skýra þetta mál þá er það svo að samtök kaupskipaútgerða í Evrópu gera kjarasamning við Alþjóðaflutningaverkamannasambandið. Þar er lágmarkssamningur í gildi. Einstaka útgerðir og einstaka útgerðarmenn, eins og dæmið er um frá Grundartanga, sem reyna að komast undan þeim samningi og greiða mönnum lág laun og kjörin og jafnvel aðbúnaður um borð í skipum í samræmi við það. Þetta eru skip sem eru á mörkum þess að teljast hæf til siglinga. Enn er nokkuð til af þeim en með hertum reglum og alþjóðasamstarfi Siglingamálastofnunar og IMO þá fækkar þeim. Varðandi kaup og kjör þessara aðila (ITF) held ég að stéttarfélög og samtök sjómanna séu sátt og þeim er mjög í mun að frumvörpin tvö, sem bæði fjármálaráðherra og hæstv. samgönguráðherra hafa lagt fram, nái fram að ganga. Auðvitað mun samgöngunefndin fara yfir þessa þætti og boða þessa aðila til sín, bæði fulltrúa sjómanna og útgerðar til að fara yfir og smíða þann texta svo falli að umhverfinu og því sem er að gerast á hinum Norðurlöndunum til að skapa starfskjör fyrir kaupskipaútgerðir undir alþjóðaskrá, íslenskum fána. Við skulum ekki gleyma því að það er dapurt ástand í eyríkinu Íslandi að ekkert kaupskip skuli vera skráð hér. Þess vegna þurfum við öll að leggja okkur öll fram í þinginu um að koma þessu frumvarpi áfram svo við förum að sjá kaupskip sigla undir íslenskum fána að og frá landinu en auðvitað að uppfylltum kröfum um öryggi sjómanna og launakjör.

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar að sjálfsagt er að reyna að hraða þessu máli í gegn og þó þannig að það uppfylli öll lög og réttindi og skyldur þannig að allir séu sáttir enda getur það ekki verið kappsmál okkar að koma í gegn lögum sem ekki eru réttlát. Það er alveg rétt að í umsögnum aðila í samtökum sjómanna og annarra um frumvarpið er hvatt til þess, hvað markmiðin varðar og það höfum við vitað að hefur legið fyrir að samtök sjómanna og annarra hagsmunaaðila hafa alltaf hvatt til þess að gert væri átak til þess að koma kaupskipunum aftur heim, en ég sé hvergi nefnt að þeir vilji gera það á kostnað réttinda sjómanna og það er ábyggilega ekki svo. Ég held því að það sé mjög mikilvægt að við stöndum vörðinn um það. Enda minnist ég þess, og við hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, og reyndar fulltrúar bæði samgöngunefndar og frá fjármálaráðuneytinu, vorum saman á fundi með fulltrúum sænskra aðila sem lýstu fyrir okkur kerfi í Svíþjóð þar sem lagt var kapp á að allir væru við sömu kjör um borð í skipunum og væru í sænskum kjarasamningum. Síðan var einhver tegund af endurgreiðsluleið farin til þess að allt væri samkeppnishæft, kaupskipin, útgerðirnar og sjómennirnir. Ég vil spyrja hv. þingmann, af því að hann kemur hér í ræðustól á eftir, hvort það sé sanngjarnt að vera með áhöfn þar sem einn sjómaður er á einum kjörum og annar á einhverjum öðrum kjörum og þriðji á einhverjum þriðju kjörum 

Virðulegur forseti. Það kom svo sem ekki á óvart að hlusta á hv. þm. Jón Bjarnason hér áðan, fullyrðingar hans voru ein allsherjar sleggjudómafroða satt að segja, lítt rökstuddar fullyrðingar um neikvæða afstöðu stjórnvalda til siglinga o.s.frv. Það er mjög erfitt að fara ofan í og svara slíkum málflutningi og ég mun þess vegna takmarka mig mjög við það að vekja hins vegar athygli á því varðandi það frumvarp sem hér er til umfjöllunar að það er leitast við að sníða það að þeim reglum sem eru í nágrannalöndum okkar, bæði hvað varðar hluti sem koma fram í 11. gr. og öðrum greinum, í þeim tilgangi að við náum því að hafa reglurnar sem íslenskastar, að sjálfsögðu, en jafnframt að við höfum þær ekki með þeim hætti að hér verði ekkert skip skráð. Við þurfum að tryggja að við notum svipaða aðferðafræði og nágrannalöndin hafa haft og leggja ríka áherslu á að eftirlitið sé gott, umbúnaður og öryggismál séu í góðu lagi og það sé farið í einu og öllu eftir alþjóðlegum reglum sem við erum aðilar að. Ef við ætlum hins vegar að búa til löggjöf um þessa íslensku alþjóðlegu skipaskrá sem stangast að verulegu leyti á við það sem er hjá öðrum þjóðum í nágrenninu þá er kannski ekki líklegt að mikið verði úr þessu. Þess vegna þurfum við að gæta okkar á því að umturna þessu frumvarpi ekki 

Frú forseti. Ráðherra hefur ekki hlustað á þegar ég var að hæla ráðherranum fyrir að koma fram með frumvarpið. Við erum búin að bíða eftir frumvarpi í þessa veru allt þetta kjörtímabil eins og hæstv. ráðherra veit og málið hefur ítrekað verið tekið hér upp á Alþingi og spurt hvar það stæði og alltaf verið fátt um svör. Það hefur ítrekað verið flutt þingsályktunartillaga um strandsiglingar og þá hefur líka verið fátt um svör. Þess vegna er það fagnaðarefni, eins og ég sagði í ræðu minni, að þetta frumvarp skuli komið fram og ég hef meira að segja verið að hæla ráðherra fyrir það og mun gera það og sérstaklega ef þessu frumvarpi verður nú breytt eða sniðnir af því þeir agnúar sem mér sýnist að þurfi að gera. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Eru það ekki mistök að hafa sett þetta inn í textann að útgerðin geti samið beint við starfsmenn? Það kom fram í máli hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar að það er þá Alþjóðaflutningaverkamannasambandið sem gerir líka samninga en er ekki hlynnt því að þetta sé með þeim hætti að gerðir séu einhliða samningar á milli útgerðar og einstaklings. Eins varpa ég því fram hvernig það hafi verið með sænsku leiðina sem var nefnd hér eða írsku leiðina. Ég man eftir að við áttum fund saman, fulltrúar samgönguráðuneytisins, fulltrúar fjármálaráðuneytisins og samgöngunefnd um möguleika á að taka upp eins konar alþjóðlega skipaskrá þar sem leið Svía var notuð, en það kemur fram að þeir hafi náð mjög góðum árangri, þar var einmitt lögð áhersla á að sjómennirnir væru undir einum kjarasamningi og nytu réttinda sem slíkir, en hins vegar var endurgreiðsluform eða einhverjar aðrar leiðir til þess að tryggja samkeppnisstöðu útgerðarinnar. 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mig rak bara alveg í rogastans þegar ég sá þetta frumvarp og gladdist mjög því að hér er loksins að koma í ljós frumvarp um málefni sem staðið hefur um áralöng barátta bæði samtaka sjómanna og eins þingmanna Samfylkingarinnar og reyndar fleiri hér í þingsal Alþingis og í samgöngunefnd. Alþjóðleg skipaskrá var lengst af ekki hluti af mínum hversdagsveruleika, frú forseti, en strax og ég tók sæti í samgöngunefnd fyrir tveim árum fór þetta mál að skjóta upp kollinum og í hvert sinn sem sjómenn eða talsmenn sjómanna komu á fund nefndarinnar bar þetta mál á góma, því eins og komið hefur fram í máli manna er þetta ákaflega mikilvægt málefni fyrir okkur. Það er dapurlegt að málum skuli hafa verið komið þannig að ekkert eða hugsanlega eitt skip hafi verið skráð undir íslenskum fána, öll skip skuli vera komin í skráningu hjá nágrannalöndum okkar sem hafa fyrir mörgum árum gengið í það verk sem loksins er verið að ganga í hér. Og það er svo seint á starfsdögum þingsins að ég efast um að það geti náð fram að ganga, því miður, virðulegi forseti, því að ég get ekki séð að það sé tími til að senda þetta mál út til umsagnar. Hugsanlega vinnst tími til að fá menn á fund nefndarinnar með umsagnir en þetta er auðvitað allt of seint á ferðinni eins og reyndar ýmislegt fleira sem kemur frá ríkisstjórninni þessa dagana. Í máli gesta sem komið hafa á fund samgöngunefndar hafa komið fram ýmsir vankantar sem fylgja því að skip eru ekki skráð á Íslandi, skip sem eru í eigu Íslendinga, með íslenskri áhöfn að hluta til í flestum tilfellum og yfirstjórnendur yfirleitt alltaf Íslendingar. Til dæmis greiða viðkomandi að sjálfsögðu ekki skatt til Íslands en fjölskyldurnar eru eftir sem áður hér, börn í skóla o.s.frv., sem þýðir að það þarf að ganga í ýmsar erfiðar samningaviðræður til að koma þeim málum á hreint. Síðan er það auðvitað hluti af sjálfsmynd þjóðar, ekki satt, að hafa bæði flugvélar og skip undir okkar eigin þjóðfána, þau skip sem Íslendingar eiga, eins og ég sagði áðan, en hafa ekki treyst sér til að skrá hér vegna þess að hér hafa þeim verið boðin svo miklu verri kjör en annars staðar tíðkast. Það vill svo til, frú forseti, að um síðustu páska var ég stödd á Kúbu ásamt manni mínum og dóttur og við fórum að skoða gamlan kastala sem er við innsiglinguna á Kúbu.

Morro kastali.

Já, og þar kölluðu hafnarverðirnir á okkur og fóru að sýna okkur aðstöðu sína sem var fróðleg. Þar drógu þeir fram úr pússi sínu íslenskan fána sem hafði aldrei verið notaður vegna þess að þeir flagga fánum viðkomandi þjóðlanda þegar skip siglir inn en það hafði aldrei komið íslenskt skip undir íslenskum fána skráð á Íslandi í höfn á Kúbu. Ég sagði við mennina að ég vonaðist til að það gerðist fyrr en síðar, áttaði mig svo á því þegar við höfðum kvaðst - og hefði nú örugglega ekki sagt þeim frá því þótt ég hefði áttað mig á því nógu snemma, því að mér fannst það nú og finnst skammarlegt, að við þurfum að skrá skipin okkar annars staðar, að það var ekki til að tjalda neinum skipum sem sigldu undir íslenskum fána þannig að það var ekki von að þau hefðu komið í höfn á Kúbu. Nú hillir undir það, frú forseti, að íslensk skip geti siglt undir íslenskum fána og það finnst mér virkilega ánægjulegt því eins og ég sagði áðan fylgja því ýmsir vankantar að hafa skipin ekki skráð hér. Ég gleymdi að telja upp eitt sem er mjög ofarlega í hugum þeirra sjómanna sem hafa komið á fund samgöngunefndar en það eru einmitt menntunarmál sjómanna. Þeir telja að með því að hér væru ekki skráð skip væri mjög líklegt að menntunarmálum sjómanna mundi hraka. Það væri ekki eins mikil hvatning fyrir sjómenn að mennta sig til starfa á íslenskum farskipum ef þau gætu ekki verið skráð hér og starfsmenn þar með heimilisfesti á Íslandi. Þetta er fagnaðarefni og aðeins vont að þetta skuli ekki hafa komið fyrr fram þannig að við hefðum getað unnið að málinu vel og vandlega, en ég á frekar erfitt með að sjá að það sé hægt úr þessu, frú forseti, en vona þó hið besta.

Frú forseti. Ég tek undir það sem hæstv. samgönguráðherra kom að áðan að hér er um mikilvæga löggjöf að ræða í ljósi þess að engin íslensk skip eru á íslenskri skipaskrá og færri sækja um að mennta sig í Stýrimannaskólanum og Vélskólanum, þ.e. þeir sem síðan ætla að leggja það starf fyrir sig að stunda farmennsku. Það eru mikið breyttir tímar frá því sem áður var þegar jafnvel voru allt upp undir 60 kaupskip skráð á íslenskri skipaskrá en margt hefur gerst síðan. Það er nauðsynlegt að rifja aðeins upp hvers konar aðferðir voru notaðar á árum áður þegar rými í skipum var nýtt nánast 100% og allt var híft um borð í stroffum og í land með sama hætti. Síðan varð þróunin mjög hröð og það er líklega komið á þriðja áratug síðan gámaflutningar hófu innreið sína í landið og urðu alls ráðandi, jafnvel þótt menn hefðu ekki mikla trú á þeim. Það þýddi að flutningahraði skipanna varð miklu meiri, viðdvöl í höfn varð miklu styttri, losun og lestun varð fljótari, og þá fóru menn líka að horfa til þess hvernig þjóðfélagið var samsett og hvernig flutningarnir voru. Þeir gátu verið miklir á einum árstíma og minni á öðrum og jafnvel gat það varað í tvö, þrjú ár að flutningar voru litlir en síðan jukust þeir og tóku þá jafnvel mið af kaupgetu almennings. Kaupskipaútgerðir áttu í nokkrum erfiðleikum með að bregðast við þessu. Þá var orðið mjög algengt erlendis að aðilar sem stunduðu kaupskipaútgerð og voru okkur fremri voru farnir að taka upp svokallaða þurrleiguskráningu, þ.e. félög sem áttu mikið af kaupskipum leigðu þau út bæði í svokallaðri þurrleigu og tímaleigu og þar er munurinn sá að í þurrleigu var skipið leigt án áhafnar en í tímaleigu með áhöfn. Það gerðist í vaxandi mæli að þessi skip voru leigð til Íslands og þá fór íslenski kaupskipastóllinn að breytast mjög og ekkert óeðlilegt við það. Á Norðurlöndunum brugðust menn þannig við vegna fækkunar í kaupskipaflotanum að þeir lækkuðu skatta og skyldur á útgerð. Það var vegna hinnar miklu samkeppni margra aðila sem áttu kaupskip og leigðu þau jafnvel í tímaleigu og voru með fólk frá þriðja heiminum um borð og borguðu miklu lakari laun en almennt gerðist og voru þar af leiðandi í miklu betri samkeppnisstöðu en t.d. íslenskar útgerðir og eins var þetta annars staðar á Norðurlöndunum. Þau þróuðu þó fljótlega skipaskrá sína í þá veru sem við erum að ræða um hér og það leiddi til þess að við fækkun í kaupskipastól í Noregi, Svíþjóð og Danmörku brugðust löndin þannig við að þau gátu eflt skipastól sinn. Þá fór að bera á því að skipin urðu verr úr garði gerð, aðbúnaður áhafnar lélegur og kaup og kjör manna mjög léleg. Um það leyti og nokkru áður hafði starfsemi Alþjóðaflutningaverkamannasambandsins, sem fylgdist mjög náið með aðbúnaði, launum og kjörum þessa fólks, eflst og fór svo að sambandið gerði kjarasamning við samtök kaupskipaútgerða í Evrópu um lágmarkslaun. Það var mikið gæfuspor og tók þetta þá nokkrum breytingum en það merkilega er kannski að þróunin varðandi eftirlit með þessum skipum af hálfu Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar og siglingastofnana annarra þjóða varð ekki öflugt fyrr en fyrir u.þ.b. tveimur áratugum síðan. Nú hafa þessar siglingastofnanir annarra Evrópuþjóða tekið upp samstarf þannig að nú er gerð sérstök skoðun um borð í 25% allra þeirra erlendu skipa sem koma í íslenskar hafnir, bæði á aðbúnaði og öryggismálum, þannig að eftirlit er orðið miklu hertara með erlendum skipum nú en áður var. Það sem hefur gerst líka varðandi þessa eflingu skipaskrár á Norðurlöndunum og annars staðar í Evrópu - t.d. er athyglisvert hve skipum hefur fjölgað á Írlandi vegna þess skattalega umhverfis sem þar er - er að störfum í landi hefur fjölgað vegna kaupskipaútgerða. Menn hafa sagt að það láti nærri eða það sé þumalputtaregla að fyrir nær hvert eitt starf á sjó skapist annað starf í landi og það er auðvitað mjög athyglisvert. Ég tel að þetta frumvarp til laga um íslenska alþjóðlega skipaskrá sé mjög þarft og brýnt að það komi fram nú í ljósi þess að í mörg ár voru stéttarfélögin ósammála um hvaða aðferð skyldi nota til að efla íslenska alþjóðlega skipaskrá. Mönnum sýndist sitt hvað um það en árið 2004 barst samgöngunefnd bréf frá þessum aðilum þar sem þeir óskuðu eftir þessu í ljósi þess að þeir væru nú á einu máli um hvernig standa skyldi að málinu og væru tilbúnir til þess samstarfs sem hér hefur séð dagsins ljós. Virðulegi forseti. Ég tel að þetta sé hið besta mál og vona að samgöngunefnd gangi vel til verka varðandi þetta frumvarp, kalli aðila á sinn fund, bæði frá kaupskipaútgerð og sjómannasamtökum, og sjái hvort ekki sé möguleiki á því að fylgja þessu verki áfram þannig að frumvarpið megi verða að lögum áður en þingi lýkur. Virðulegi forseti. Ég vildi að lokum geta þess út af orðum hv. þingmanns sem talaði áðan, Önnu Kristínar Gunnarsdóttur, sem hafði farið til Kúbu með fjölskyldu sinni og komið í þann kastala sem ég kallaði fram í og rifjaði upp fyrir hana að heitir Morro Castle. Hún talaði um að ekkert íslenskt skip hefði komið til Kúbu og það væri dapurt. Ég vil hins vegar upplýsa þingmanninn um það að ég var háseti á íslensku kaupskipi sem kom til Havana á Kúbu 1959 og 1960 og upplifði þann darraðardans þegar Kastró tók völdin af Batista, þannig að víða hafa íslensk kaupskip komið við þó að þeir sem í nútíðinni lifa muni ekki fortíðina og eru kannski með fullyrðingar sem eiga ekki alltaf við rök að styðjast. Þessar stundir mínar á Kúbu eru ógleymanlegar en það er önnur saga.

Frú forseti. Ég tek afdráttarlaust undir þau orð hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar um hversu brýnt er að við getum komið á viðunandi kerfi þannig að kaupskipin sjái sér hag í að eiga heimili á Íslandi og að íslenskt kaupskip sigli á ný undir íslenskum fána þó að þau hafi hrakist burt eða talið sér betur borgið annars staðar. Ég minni á, eins og stendur í umsögn sem ég vitnaði í áðan, að í öðrum löndum, t.d. Noregi, Danmörku og Svíþjóð, eru siglingar blómstrandi útflutningsatvinnuvegur og eru í tveimur þeirra í öðru og þriðja sæti hvað varðar gjaldeyristekjur. Það eru því gríðarlegir hagsmunir sem þarna eru í húfi. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé tilvinnandi að setja þannig lagagrunn hér á landi að sjómenn sem starfa á þessum skipum séu bæði með laun samkvæmt íslenskum kjarasamningum og njóti réttinda sem íslenskir kjarasamningar veita, lífeyrissjóðsréttindi og önnur veikinda- og starfsmannaréttindi sem hefur verið baráttumál á undanförnum áratugum og eru í rauninni grunnur íslensks velferðarkerfis, kjarabarátta sem hefur skilað sér í launajafnrétti og launakjörum, en að fundin verði einhver önnur leið til að greiða fyrir þessu, einhver jöfnunarleið, einhver niðurgreiðsluleið eins og bent er hér á. Til dæmis er bent á það í umsögn Vélstjórafélagsins að niðurgreiða síðan laun sjómanna til útgerðarinnar þannig að hún verði samkeppnishæf en að sjómennirnir sem slíkir njóti réttindanna og kjaranna

Frú forseti. Það er þannig með þau skip sem gerð eru út frá Færeyjum af hálfu íslenskra kaupskipaútgerða, Samskips, Kaupskips og Olíudreifingar, að það er nokkuð mismunandi hvernig þar hefur verið staðið að málum en ég veit að hjá Samskip og Eimskip eru þau skip sem eru í reglubundnum siglingum til og frá Íslandi jafnvel undir fleiri þjóðfánum en einum, Panama og fleiri, og ekki öll skráð í Færeyjum sem slík heldur er áhafnaskráningin þar. Sjómenn eru á íslenskum kjörum, njóta trygginga og greiða í lífeyrissjóði hér. Það eina sem stendur út undan hjá annarri útgerðinni eru sérstakar greiðslur til Tryggingastofnunar vegna feðraorlofs. Ég óttast það ekki, virðulegi forseti, og deili ekki þeim áhyggjum með hv. þingmanni því að með þessari alþjóðaskipaskrá munum við væntanlega ná því að íslensk farmannastétt deyr ekki út. Hún er mjög eftirsótt vegna þekkingar og reynslu sem þarf að hafa hvað góða sjómennsku áhrærir. Og vegna vályndra veðra, sjólags og vinda sem eru hér í Norður-Atlantshafinu er mjög mikilvægt að sjómenn hafi kunnáttu, þekkingu og getu til að sjóbúa farm svo tjón á farmi verði sem minnst. Það hefur sýnt sig, því miður, að þegar skip hafa verið tekin á tímaleigu með erlendum sjómönnum að þar hefur oft orðið miklu meira tjón en á skipum sem eru mönnuð íslenskum farmönnum.

Frú forseti. Til að fyrirbyggja allan misskilning ætla ég ekki fyrir fram að væna skipafélög sem koma til með að skrá skip sín hér á landi um að fara ekki eftir bestu kjarasamningum og skaffa sjómönnum sínum bestu kjör. Það væri engan veginn sanngjarnt að segja slíkt fyrir fram. Ég vona og trúi að skipafélög hafi þann metnað að þau búi starfsmönnum sínum sem best kjör, enda er það ljóst að starfsmenn sem búa við atvinnuöryggi og við góð kjör eru líka þeir starfsmenn sem skila bestum afköstum í starfi og hægt er að treysta þegar á reynir, eins og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson kom inn á. Mér finnst bara tónninn í frumvarpinu um samkeppnisstöðuna snúa of mikið að kjörum sjómanna, að þau séu akkillesarhællinn í samkeppnisstöðunni. Ég kann ekki við hann, mér finnst hann bera þann keim. Mér finnst alveg sjálfsagt að skoða afslætti á sköttum á sjómönnum og útgerðum til íslenska ríkisins. Margfeldisáhrifin af því að kaupskipin séu skráð hér eru svo gríðarlega mikil þó að útgerðirnar fái að njóta skattaívilnana og gjaldaívilnana þannig að þær verði samkeppnishæfar og það verði tryggt að sjómennirnir búi við bestu starfskjör, réttindi og öryggi. Mér finnst það eiga að vera í fyrirrúmi í svona lagasetningu en ekki hvernig veikja megi réttarstöðu þeirra og þenja hana til ystu randa, frú forseti.

Hæstv. forseti. Við ræðum mjög tímabært mál, mál sem ástæða hefði verið til að hefði komið inn á þing fyrir einhverjum árum. Þetta er fylgifrumvarp þess frumvarps sem lagt var fram af fjármálaráðherra fyrir nokkrum dögum, um að búa til svokallað skattleysi, tekjuskattsleysi, og taka upp tonnagjald, sem er það gjald sem er tekið í alþjóðlegum skipaskrám sem hafa verið settar á fót á undanförnum árum. Má nefna dæmi frá Írlandi og Færeyjum. Við Íslendingar höfum verið ákaflega lengi að ná sátt um að leggja til alþjóðlega íslenska skipaskrá. Nú er sú sátt fyrir hendi og samtök útgerðarmanna og sjómanna hafa mælt með því að þetta verði fest í lög. Getið er um það í minnisblaðinu um skipan starfshóps. Þar segir, með leyfi forseta: „Í júlí sama ár barst samgönguráðherra, fjármálaráðherra og formanni samgöngunefndar Alþingis bréf frá Samtökum atvinnulífsins, Félagi skipstjórnarmanna, Vélstjórafélagi Íslands og Sjómannafélagi Reykjavíkur þar sem enn er skorað á stjórnvöld að grípa til aðgerða …“ Einnig segir: „Til þess að sporna við þróuninni hafa nágrannalönd okkar gripið til margvíslegra aðgerða til þess að skapa kaupskipaútgerð þeirra hagstæðari rekstrarskilyrði og sporna þannig við því að þekking og störf flytjist úr landi. Aðgerðir nágrannalanda okkar snúa í grundvallaratriðum að því að bæta rekstrarskilyrði útgerða með rýmri löggjöf og skattalegum ívilnunum.“ - Það var það frumvarp sem hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir í síðustu viku og við tókum undir mörg hver sem lausn í þessu máli. Síðan segir áfram, með leyfi forseta: „Í ágúst afhentu Samtök íslenskra kaupskipaútgerða starfshópnum yfirlýsingu sama efnis.“ Þar sagði m.a., með leyfi forseta: „Eigi kaupskipaútgerð að þrífast og dafna á Íslandi, þurfa íslensk stjórnvöld að tryggja að rekstrarumhverfi þeirra fyrirtækja sem starfa í greininni sé samkeppnishæft við rekstrarumhverfi það sem samkeppnisaðilarnir búa við.“ Undir þessi sjónarmið er upplagt að taka. Vissulega hefði verið tilefni til þess að bregðast við fyrr, eins og ég sagði í inngangi máls míns, að við værum ekki fyrst að bregðast við þegar við ættum ekkert kaupskip skráð í íslenska skipaskrá. Ég held að síðasta skipið sem var tekið af íslenskri skipaskrá hafi verið Keilir sem var fært á skipaskrá í Færeyjum. Hvað um það, hæstv. forseti, betra er seint en aldrei. Ég vonast vissulega til þess að þetta geti orðið til þess að rekstraraðilar kaupskipa, einkum íslenskir eða fyrirtæki sem hafa starfað í tengslum við íslensk fyrirtæki, sjái sér hag í því að skrá kaupskip hér á landi í hina alþjóðlegu skipaskrá og að rekstur útgerðarfélaganna falli þá undir samstæð kjör og hafa verið tekin upp í nágrannalöndum okkar að því er varðar skattgreiðslur þannig að útgerðir verði samkeppnishæfar á íslenskri skipaskrá. Það er til mikils að vinna ef hægt er að snúa þróuninni við. Við gerum okkur vonir um að það sé hægt, það hefur m.a. tekist í Færeyjum og á Írlandi þar sem verulega hefur fjölgað í kaupskipaflotanum. Það eru sennilega þau ríki í nágrenni við okkur sem nýlegast hafa tekið upp það fyrirkomulag sem við erum að fara í gang með. Þetta vildi ég segja almennt, hæstv. forseti, um þetta. Við þurfum samt að huga vel að einu atriði og það er í 11. gr. frumvarpsins þar sem talað er um mönnun og kjaramál. Þar segir, með leyfi forseta: „Um kjör skipverja í áhöfn kaupskips fer eftir þeim kjarasamningum sem gerðir hafa verið við stéttarfélög viðkomandi ríkja þar sem skipverji á lögheimili. Kjarasamningur gildir einungis fyrir félaga í því stéttarfélagi og ríkisborgara þess ríkis sem stéttarfélag á lögheimili í, enda eru þeir ekki í öðrum stéttarfélögum sem gerður hefur verið kjarasamningur við.“ Síðan segir, hæstv. forseti, í umsögn um 11. grein, um kjör skipverja, með leyfi forseta: „Um kjör skipverja gerir frumvarpið ráð fyrir að fari eftir kjarasamningi þess lands sem viðkomandi skipverji á lögheimili í og gilda því íslenskir kjarasamningar einungis um íslenska skipverja í áhöfn kaupskipa. Miðað er við að kjarasamningur gildi einungis fyrir þá sem eru í því stéttarfélagi sem gerði samninginn og hefur það þá þýðingu að ef skipverji er ekki í stéttarfélagi í sínu heimalandi eða annars staðar er útgerð kaupskipsins heimilt að semja sérstaklega við hann um kaup og kjör.“ Hæstv. forseti. Ég vildi vara við þessum ákvæðum. Í fyrsta lagi: Til þess að menn hafi frið um slíka útgerð kaupskipa í alþjóðlegri skipaskrá, eins og hér er lagt til, þurfa menn að passa sig á því að fylgja ákveðnum lágmarksreglum. Þær lágmarksreglur eru einfaldlega á þann veg að menn geti ekki miðað við lægri kjör en kveðið er á um í kjörum Alþjóðaflutningaverkamannasambandsins fyrir flutningastarfsemi og störf á kaupskipum, svokallaða ITF-samninga þar sem kveðið er á um lágmarkskjör þeirra manna sem starfa á kaupskipum og eru í siglingum. Það er algjörlega nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því að útgerðir sem skrá sig á íslensku alþjóðlegu skipaskrána fá engan starfsfrið ef þær reyna að fara niður fyrir þau lágmarkskjör. Þá lenda menn bara í endalausri vöktun, einelti og stöðvunum. Það er lágmarksskilyrði að menn hugsi til þessara lágmarkskjara en það stangast aftur á við það ákvæði sem nú síðast var vikið að, að útgerð kaupskips sé heimilt að semja sérstaklega við mann um kaup og kjör. Það verður þá a.m.k. að taka mið af því að menn fari ekki neðar en lágmarkskjörin sem kveðið er á um alþjóðlega til að tryggja starfsfrið. Ákveðið eftirlit fer fram með þessum skipum, að kjarasamningar séu haldnir, víða um heim og menn lenda einfaldlega uppi á skeri rekstrarlega ef þeir hafa ekki starfsfrið. Á þessu vildi ég vekja sérstaka athygli, hæstv. forseti. Ég vil einnig minna á að við vorum nýlega með frumvarp í þinginu þar sem rætt var um starfskjör erlendra manna á Íslandi sem vinna hjá íslenskum fyrirtækjum. Manna sem eru hér annaðhvort á eigin vegum eða eru starfsmenn svokallaðrar kaupleigu, þ.e. þegar vinnumiðlanir leigja frá sér starfskraft til fyrirtækis til ákveðins tíma. Í því frumvarpi var kveðið á um að það skyldi tryggt að allir þeir erlendu starfsmenn sem hér ynnu störfuðu samkvæmt íslenskum kjarasamningum og væru ekki á lakari kjörum en innlendir starfsmenn og hefðu að öllu leyti sömu réttindi. Við vorum m.a. að tala um tryggingar, við vorum að tala um sjúkrarétt, við vorum að tala um orlofsrétt, slysarétt o.s.frv. Þar sem við erum nýbúin að ræða þessi mál í tengslum við það frumvarp held ég að við þurfum að horfa til þess hvað við erum að gera í þeim lögum og fara alls ekki út úr því fari að tryggja hin alþjóðlegu lágmarkskjör. Um það gæti ekki orðið neinn starfsfriður almennt fyrir útgerðir. Þar að auki held ég að ákveðið ósamræmi geti verið í því ef við erum að tryggja kjör allra erlendra manna sem vinna í landinu, þar með talið manna sem koma frá vinnumiðlunum og starfa hér tímabundið, en erum svo að festa eitthvert allt annað umhverfi í sessi að því er varðar kaupskipaútgerðina. Ég ráðlegg því eindregið að horft verði mjög stíft til þess að við förum ekki niður fyrir alþjóðleg lágmarkskjör og höldum okkur við það. Við þurfum líka að horfa til þess hvaða tryggingar þessir menn hafa varðandi slysatryggingar og orlofsrétt og ýmislegt fleira. Við getum varla verið með mjög ólík lög að því er varðar erlenda starfsmenn íslenskra fyrirtækja þó að við séum vissulega hér með alþjóðlega kaupskipaskrá sem m.a. Evrópusambandið hefur viðurkennt að megi vera með ýmsum hætti, megi jafnvel þiggja styrki frá ríkinu o.s.frv., og gera megi sérstakar ráðstafanir til þess að viðhalda kaupskipaútgerð innan Evrópusambandsins og á Evrópska efnahagssvæðinu sem við erum aðilar að. Þetta vildi ég nú sagt hafa, hæstv. forseti. Ég vænti þess að málið verði skoðað gaumgæfilega í hv. samgöngunefnd og farið verði yfir þetta. Við eigum að passa okkur á því að ganga svo um gleðinnar dyr, við fögnum því jú vissulega að frumvarpið er komið fram, að við förum ekki niður fyrir viðmið sem teljast alþjóðleg og standast eðlileg kaup og kjör á vinnumarkaði á okkar heimssvæði þar sem við höfum gengist undir ýmis réttindi eins og mannréttindasáttmála, félagslega sáttmála o.s.frv. Það er því að mörgu að hyggja í þessu.

Frú forseti. Það frumvarp sem við erum hér að ræða um er frumvarp til laga um íslenska alþjóðlega skipaskrá sem hæstv. samgönguráðherra flytur. Áður hefur hæstv. fjármálaráðherra flutt í raun og veru sams konar frumvarp sem snýr þá að skattalögunum. Ég sagði í stuttu andsvari áðan að auðvitað fagnaði ég því að þessi frumvörp skuli vera komin fram og sagði að betra væri seint en aldrei. En ég ætla, virðulegi forseti, að sjálfsögðu að áskilja mér allan rétt við vinnu í samgöngunefnd sem ég á sæti í hvað þetta varðar og hvað kemur út úr vinnunni hjá efnahags- og viðskiptanefnd gagnvart skattaþættinum, ég ætla að hafa þann fyrirvara og lýsa honum hér en ég segi jafnframt og ítreka það sem ég hef áður sagt að ég fagna því að þetta sé komið fram. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra út í þetta á síðasta þingi. Þá var þegar farið að flytja skip frá íslenskri skipaskrá og út, við vorum að missa skip í burtu og þar af leiðandi skatttekjur og þá hvatti ég til þess að gengið yrði í þessa vinnu sem er hér að koma fram í frumvarpsformi. Eins og ég segi, betra er seint en aldrei. Eins og komið hefur fram hjá báðum hæstv. ráðherrunum þá hefur því verið lýst að ekki er eitt einasta íslenskt kaupskip í íslenskri skipaskrá í dag. Þau eru öll farin út og síðasta skipið, Kyndill, fór í færeyska skipaskrá. Og eins og við sögðum þá voru siglingar með olíu um strendur Íslands í raun og veru niðurgreiddar af færeyska ríkinu. Það ber auðvitað að þakka frændum okkar Færeyingum kærlega fyrir að það skuli hafa verið gert og það voru þá einu styrktu strandsiglingarnar sem áttu sér stað og eiga sér stað við Íslandsstrendur en þær voru sem sagt ekki styrktar af íslenska ríkinu, okkur sjálfum og okkar eigin ríkissjóði heldur úr landssjóði Færeyinga og hafi Færeyingar kærar þakkir fyrir það sem þeir hafa lagt til íslensks efnahags á undanförnum missirum við það að Kyndill sigldi hér um ströndina til að færa okkur olíu, ef til vill eitthvað smániðurgreidda af flutningsjöfnunarsjóðnum sem vafalaust er orðinn hálfbjagaður og slitinn. Þetta er, virðulegi forseti, raunveruleikinn á Íslandi í dag og að því leytinu til tek ég enn einu sinni fram að ég fagna því að þetta skuli vera komið fram með þeim fyrirvörum sem ég hef lýst og vona að hér sé ekki verið að ganga á rétt sjómanna, það á alls ekki að vera tilgangurinn. En það sem kemur fram í þessu og kom fram í flutningsræðu hæstv. fjármálaráðherra er að það er verið er að búa til skattaívilnun, það er verið að laga skattkerfið að því að reyna að ná skipunum aftur heim þar sem skatttekjur af sjómanni sem voru áætlaðar meðaltekjur 4 millj. 320 þúsund, skatttekjur til íslenska ríkisins hefðu átt að vera 772 þús. ef ég man rétt. Ég er að vísu ekki með þetta frumvarp við höndina en það eiga sem sagt 90% af því að fara í endurgreiðslu til Skipaútgerðarinnar sem framlag, sem styrkur, sem skattaívilnun til þess að freista þess að fá skipin aftur heim í íslenska skipaskrá og þau 10% sem verða eftir eða 72 þús. eiga að skiptast jafnt milli ríkis og sveitarfélaga, þ.e. 37 þúsund í hlut ríkisins og 37 þúsund í hlut viðkomandi sveitarfélags á mann, á mánuði.

Og við hefðum getað gert betur …

Já, það er rétt hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni sem mælir manna heilastur ýmislegt í þessum efnum. En ég vil segja að ég fagna því að hæstv. ríkisstjórn, að fjármálaráðherra hafi í raun og veru verið barinn til hlýðni við að koma með þessi frumvörp, koma með þessar aðgerðir í skattamálum vegna þess að hér er komið fordæmi sem ég fagna, skattaívilnun til atvinnurekstrar, til þess að fá atvinnureksturinn aftur heim, að beita skattakerfinu til þess að svona rekstur eigi sér stað á Íslandi og þá segi ég, virðulegur forseti, sem ég hef oft barist fyrir, að ég held að það sé hægt að nota skattkerfið til að jafna lífskjör fólks, til þess að jafna rekstrarskilyrði fyrirtækja eftir því hvort þau eru á landsbyggð eða höfuðborgarsvæði eða jafnvel á einhverjum svæðum á Íslandi sem eiga mjög í vök að verjast, hér erum við komin með fordæmi. Við erum komin með fordæmi sem við sækjum m.a. til Evrópusambandsins sem hefur samþykkt svona aðgerð vegna þess að annars var verið að missa alla atvinnustarfsemina út úr Evrópu til Asíuþjóða og menn vildu ekki vera eingöngu háðir Asíuþjóðum í skipaflutningum til Evrópu. Þökk sé Evrópusambandinu þó að það sé ekki alltaf hægt að þakka þeim fyrir allt, en þökk fyrir þetta. Í stuttu andsvari áðan og í spurningu til hæstv. samgönguráðherra sem hann játaði spurði ég hvort við værum komin með aðgerð til að taka upp strandsiglingar aftur á Íslandi, fraktflutninga við strendur landsins. Húrra fyrir því ef það er komið, vegna þess að það hefur verið baráttumál mitt lengi að strandsiglingar yrðu teknar upp á ný og þær vörur sem er hagkvæmt að flytja með skipi yrðu fluttar þannig og aðrir flutningar yrðu uppi á þjóðvegunum. Að sjálfsögðu verður Cheerios-ið og sulturnar og kjötið og hvað þetta allt saman heitir áfram flutt með flutningabílum, dagvaran, en ég hef sagt það hér áður að ég held að toppurinn á vitleysunni hafi komið fram þegar átti að flytja til landsins stálþil til að ramma niður í hafnargerð á Akureyri og það átti að skipa því upp í Reykjavík og keyra þeim í bíl norður til Akureyrar. Ég held að vitleysan hafi ekki getað náð lengra í flutningamálum okkar Íslendinga. Og þá kemur upp í huga minn viðtal sem var í útvarpi ekki alls fyrir löngu, kannski einn eða tveir dagar síðan, við rekstrarstjóra Samherja á Dalvík vegna þeirra stórkostlegu áforma Samherja að byggja fullkomnasta fiskiðjuver í heimi á Dalvík á næstu missirum. Það kom fram í viðtalinu við þennan ágæta rekstrarstjóra, hann var að tala um flutningskostnað og samkeppnishæfni íslensks fiskiðnaðar við erlend fyrirtæki, sérstaklega við Kína, mig minnir að hann hafi sýnt fram á að flutningskostnaður innan lands væri álíka hár og frá Kína til Evrópu. Ef svo er, virðulegur forseti, ef þetta er rétt munað hjá mér, þá held ég að það hafi aldrei komið fram eins sterk rök, ekki meðmæli heldur sterk rök fyrir því og staðfesting á því hvað flutningskostnaðurinn er orðinn óheyrilega hár á Íslandi vegna skattlagningar hæstv. ríkisstjórnar, m.a. vegna breytinga á þungaskattskerfi yfir í olíuna þar sem heildartekjum ríkissjóðs af þungaskatti á tilteknu ári var deilt ofan í ímyndaða selda lítra af olíu og þannig var fengið út mjög hátt olíugjald. Það gjald var svo lækkað en í staðinn haldið í þungaskattinn á tæki 10 tonn eða stærri og síðan hefur komið í ljós að sá lítrafjöldi sem reiknað var með í olíusölu á Íslandi var 50 millj. lítra of lítill þegar þetta var reiknað út. Salan var sem sagt 50 millj. lítra meiri en reiknað var út og það hefur aldrei komið fram eins góð sönnun fyrir því hvað gert var með olíugjaldinu á þungaskattinn. Ég nefni þetta í sömu andrá og ég er að tala um flutningskostnaðinn, virðulegi forseti, vegna þess að þetta er auðvitað liður í hinum háa flutningskostnaði. En ég segi það aftur, virðulegi forseti, að það frumvarp sem hér er lagt fram og frumvarpið sem hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir fyrir nokkrum dögum, þ.e. skattalega hliðin á því að taka upp íslenska alþjóðlega skipaskrá, því fagna ég vegna þess að hér er komin skattaívilnunarleið til að örva atvinnustarfsemi á Íslandi til þess að reyna að fá atvinnustarfsemina aftur inn í landið sem er farin vegna slóðaháttar hæstv. ríkisstjórnar, hve seint var brugðist við þessu máli. En hér er komin forskrift til að nota að ýmsum öðrum atvinnurekstri sem við þurfum ekki að ná í frá útlöndum til Íslands heldur í raun og veru bara reyna að halda í og halda gangandi á Íslandi yfir höfuð, að sú atvinnustarfsemi leggist ekki af vegna hás kostnaðar og vegna þess að samkeppnishæfnin er röng og hún er ekki til staðar m.a. eins og ég hef hér gert að umtalsefni, þann svimandi háa flutningskostnað sem er í landinu sem að stórum hluta er íslensk skattheimta ríkissjóðs, hinir verstu landsbyggðarskattar sem til eru. Virðulegi forseti. Þetta vil ég leggja inn í umræðuna um íslenska alþjóðlega skipaskrá um leið og ég segi að ég fagna því að þetta skuli koma fram með þeim fyrirvara sem á eftir að fara í gegnum í hv. samgöngunefnd, ég var næstum því búinn að segja á komandi vikum eða komandi mánuðum en það er víst ekki hægt að segja það, virðulegi forseti. Ég held því miður að ég verði að segja á komandi klukkustundum og það er kannski það sem má gagnrýna líka, hvað þetta kemur seint fram og verður þá lítill tími til að vinna almennilega og fara í gegnum en það er auðvitað mikilvægt að fara í gegnum þetta atriði, sérstaklega með tilliti til þess að ekki sé verið að svína á sjómönnum vegna þess að tilgangurinn á ekki að vera sá að svína á sjómönnum, hvorki íslenskum né erlendum sem koma til með að verða skráðir á þessi skip sem vonandi koma inn í íslenska alþjóðlega skipaskrá. En ég vona það, virðulegi forseti, að þetta frumvarp, ef það verður að lögum, hafi ekki komið það seint fram að það muni ekki virka og þau íslensku kaupskip sem hafa verið skráð erlendis muni ekki vera færð heim. Ef svo verður mun það eingöngu skrifast á slóðahátt hæstv. ríkisstjórnar og sennilega einna helst á núverandi og fyrrverandi fjármálaráðherra sem hafa þvælst allt of lengi fyrir þessu máli og það erum við sennilega að blæða fyrir í dag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á hafnalögum, nr. 61/2003, frá samgöngunefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölda gesta. Frumvarp þetta var samið af endurskoðunarnefnd skipaðri af samgönguráðherra í samræmi við ákvæði til bráðabirgða IV í gildandi hafnalögum, nr. 61/2003. Í frumvarpinu er lagt til að hafnarstjórn geri tillögu um skipulag hafnarsvæðis til skipulagsnefndar eða sveitarstjórna til samræmis við þá framkvæmd sem nú tíðkast. Einnig er lagt til að höfnum verði skylt að birta gjaldskrár með skýrum og aðgengilegum hætti og að hafnir í opinberum rekstri hafi jafnframt heimild til að birta gjaldskrár í B-deild Stjórnartíðinda. Þá er lagt til að gerðar séu breytingar á gjaldtökuheimildum 17. gr. hafnalaga, nr. 61/2003, til samræmis við meginreglur um opinber þjónustugjöld. Í því sambandi er lagt til að notendur hafna geti krafið hafnarstjórn um upplýsingar um kostnað sem almennt hlýst af því að veita þá þjónustu sem gjaldinu er ætlað að standa undir. Enn fremur er lagt til að höfnum í einkarekstri verði gert kleift að gera ákveðnar arðsemiskröfur við gjaldtöku. Í frumvarpinu er jafnframt mælt fyrir um skyldu svokallaðra neyðarhafna til að taka á móti skipum í sjávarháska eftir því sem mælt er fyrir um í áætlun um að liðsinna nauðstöddum skipum á hafsvæðum í lögsögu Íslands. Með þessu er leitast við að uppfylla tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2002/59/EB frá 27. júní 2002 um stofnun eftirlits- og upplýsingakerfis bandalagsins fyrir umferð á sjó. Að lokum er í frumvarpinu lagt til að ný endurskoðunarnefnd verði skipuð ekki síðar en árið 2010 til að fara yfir reynsluna af lögunum. Auk ýmissa orðalagsbreytinga leggur nefndin til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Lagt er til að í 3. gr. frumvarpsins verði kveðið á um hverjir séu greiðendur þeirra gjalda sem talin eru upp í 1. tölul. a-liðar 3. gr. frumvarpsins. Í sameiginlegri gjaldskrá, sem samgönguráðherra gaf út á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða I í gildandi hafnalögum, nr. 61/2003, og gilti fyrir allar hafnir fram til 1. júlí 2004, var sérstaklega tekið fram hverjir væru greiðendur hafnargjalda. Í gjaldskránni kom fram að skipstjóri og eigandi skips væru greiðendur þeirra gjalda sem greiða bæri vegna skipanna, t.d. skipagjalda og hafnsögugjalda, en móttakandi og sendandi vöru væru greiðendur vörugjalda. Í ljósi þess að höfnum er nú gert að setja sjálfum sér gjaldskrár er ekki sjálfgefið að þar komi fram hver sé greiðandi hafnargjalda. Með hliðsjón af framangreindu þykir rétt að lögfesta það sérstaklega hverjir séu greiðendur hafnargjalda. 2. Lagt er til að í 5. gr. frumvarpsins verði kveðið á um úrræði hafna vegna vanskila á gjöldum sem greiða skal vegna skipa og einnig hvernig bregðast má við svokölluðum óreiðuskipum eða öðrum hlutum sem eru skildir eftir í hirðuleysi á hafnarsvæðum. Með óreiðuskipi er átt við skip sem enginn hirðir um, liggur undir skemmdum og hætta stafar af, þar með talin mengunarhætta. Sama getur gilt um aðra hluti sem eru á hafnarsvæði, svo sem báta, flutningstæki eða annan búnað. Í gildandi hafnalögum, nr. 61/2003, er kveðið á um að tiltekin hafnargjöld, svokölluð skipagjöld, njóti lögveðsréttar. Ekki er hins vegar kveðið á um beina nauðungarsöluheimild í lögunum og hefur það í för með sér að aðgerðir til að innheimta gjöldin dragast á langinn og á meðan aukast vanskilin. Þá er lögveðsrétturinn tímabundinn í tvö ár. Til að bæta úr þessu er lagt til að í frumvarpinu verði mælt fyrir um beina nauðungarsöluheimild þannig að höfnum verði heimilað að krefjast nauðungarsölu án undangengins dóms, sáttar eða fjárnáms. Einnig er lagt til að nauðungarsala geti farið fram án þess að eiganda sé birt áskorun samkvæmt lögum um nauðungarsölu. Ástæða þessa er sú að eigandi er oft óþekktur eða hann finnst ekki en í slíkum tilvikum er það úrræði að krefjast nauðungarsölu í raun ónothæft. Þykir ótækt að sú staðreynd að eigandi sé óþekktur eða ófundinn geti stöðvað innheimtu þessara gjalda sem ástæða þykir til að njóti lögveðsréttar. Með þessum hætti er hægt að koma í veg fyrir að fyrir safnist ógreidd hafnargjöld árum saman. Auk framangreinds er lagt til að eigandi eða umráðamaður skips, báts, flutningstækja á landi eða annars búnaðar á hafnarsvæði beri alltaf ábyrgð á að viðkomandi eign sé í lagi og valdi ekki óþrifnaði og/eða hættu á hafnarsvæðinu. Verði um slíkt að ræða, að mati hafnar, getur hún fyrirskipað að úrbætur skuli gerðar innan ákveðins frests. Í þessu sambandi þykir rétt að árétta að það er alfarið lagt í hendur hafnarinnar að meta hvort um óþrifnað eða hættu á hafnarsvæðinu sé að ræða. Sinni eigandi eða umráðamaður ekki slíkum fyrirmælum geta hafnir valið milli tveggja úrræða. Annars vegar geta hafnir fjarlægt hlutinn á kostnað og ábyrgð eiganda eða umráðamanns og fært hann í vörslur viðkomandi en þetta úrræði byggist á því að eigandi eða umráðamaður sé þekktur og að auðvelt sé að flytja hlut milli staða. Hins vegar geta hafnir selt hlut á nauðungaruppboði án þess að þörf sé á undangenginni áskorun til eiganda eða umráðamanns. Er hér um að ræða sérstaka beina nauðungarsöluheimild og undantekningu frá þeirri meginreglu að nauðsynlegur undanfari nauðungarsölu sé áskorun sem birt er eiganda með tryggilegum hætti. Þá er ekki nauðsynlegt að á undan fari dómur, sátt eða fjárnám enda ekki um að ræða nauðungarsölu sem fer fram til fullnustu peningakröfu. Þykir nauðsynlegt að kveða á um framangreinda heimild í ljósi þess að í mörgum tilvikum er eigandi eða umráðamaður óþekktur eða ófundinn en í slíkum tilvikum duga úrræði gildandi hafnalaga, nr. 61/2003, í raun skammt. Þegar svo háttar til geta hafnir setið uppi með óreiðuskip og aðra óreiðuhluti svo árum skiptir. Með framangreindu ákvæði vill nefndin bregðast við þeim vanda sem margar hafnir hafa glímt við vegna skipa sem liggja langtímum saman í höfn. Þau eru oft gömul og jafnvel ónýt en taka viðlegurými frá öðrum skipum sem koma með afla eða vörur að landi. Í slíkum tilvikum verða jafnframt oft vanskil á skipa- og hafnargjöldum. Í frumvarpinu er enn fremur lagt til að höfn skuli birta auglýsingu um uppboð með mest fjögurra vikna og minnst viku fyrirvara í dagblaði eða á annan samsvarandi hátt í því tilviki þegar höfn ákveður að selja hlut á nauðungaruppboði þegar fyrir liggur að skip, bátur, flutningstæki á landi eða annar búnaður veldur óþrifnaði eða hættu og eigandi eða umráðamaður hefur ekki sinnt kröfum hafnar um úrbætur. Jafnframt skal höfn tilkynna eiganda eða umráðamanni bréflega um fyrirhugað uppboð og hvar og hvenær það fer fram. Hins vegar er lagt til að það standi ekki í vegi fyrir nauðungarsölu þótt tilkynningu verði ekki við komið vegna þess að eigandi eða umráðamaður er óþekktur eða ófundinn. Auk þessa er lagt til að hafnargjöld sem njóta lögveðsréttar skuli greiðast af söluandvirði með forgangsrétti næst á eftir kostnaði við nauðungarsölu og að um úthlutun söluandvirðis og framkvæmd nauðungarsölu fari eftir ákvæðum laga um nauðungarsölu eftir því sem við eigi. Með vísun til laga um nauðungarsölu eru tekin af öll tvímæli um að framkvæmd nauðungarsölu er í höndum sýslumanns og með því er gætt réttar annarra veðhafa skips eða hlutar til að lýsa kröfum og fá úthlutað söluandvirði. Þá er lagt til að kveðið verði á um heimild hafnar til að láta farga hlut á kostnað eiganda eða umráðamanns sjái höfn ekki ástæðu til að selja hlut á nauðungarsölu vegna ástands hans. Gildir þetta þegar eigandi eða umráðamaður er þekktur og hann hefur ekki sinnt áskorun um úrbætur. Förgun hlutarins kann að hafa í för með sér að greiðsla komi fyrir hann, svo sem ef hlutur er seldur í brotajárn og er því lagt til að verðmæti sem kann að fást fyrir hlut með þessum hætti sé ráðstafað til greiðslu kostnaðar hafnar við geymslu og ráðstöfun hlutarins, og greiðslu hafnargjalda sem tryggð eru með lögveði í viðkomandi hlut. Að lokum er lagt til að í 5. gr. frumvarpsins verði mælt fyrir um hvernig fara skuli með þann hluta söluandvirðis sem fæst við uppboð og er eftir þegar allir rétthafar hafa fengið greitt. Slíkar eftirstöðvar eiga að renna til uppboðsþola en lagt er til að fjármagnið renni í ríkissjóð hafi uppboðsþoli ekki vitjað þess innan árs. Nefndin vekur athygli á því að framangreindar breytingar fá stoð í skyldu hafna til móttöku skipa, sbr. 21. gr. gildandi hafnalaga, nr. 61/2003. Höfnum eru settar mjög takmarkaðar heimildir til að neita skipum um aðgang að höfnum á meðan rými og aðstaða leyfir. Móttökuskylda hafna gerir það að verkum að sérhæfðar hafnir eins og t.d. stóriðjuhafnir geta ekki komið í veg fyrir aðgang skipa sem flytja hráefni eða fullunna vöru til eða frá viðkomandi stóriðjuhöfn. Sama gildir um einstakar sérhæfðar bryggjur, t.d. loðnubryggjur eða bryggjur fyrir framan farmstöð. Þó er hægt að neita skipi um aðgang að höfn ef ekki er laust rými og ef engin aðstaða er til þess að taka á móti því. Hið sama gildir ef mönnum og umhverfi er talin stafa hætta af komu þess til hafnar, sbr. 2. málsl. 1. mgr. 21. gr. gildandi hafnalaga, nr. 61/2003. Í síðarnefnda tilvikinu er hins vegar einkum um að ræða tímabundna synjun svo að svigrúm gefist til þess að undirbúa komu skips í höfn eða grípa til nauðsynlegra varúðarráðstafana. Við eðlilegar aðstæður á tilkynning um komu skips með hættulegan farm að hafa borist höfninni með góðum fyrirvara. 3. Lagt er til að bætt verði við frumvarpið nýrri grein, þ.e. 7. gr. þar sem mælt verði fyrir um heimild hafnabótasjóðs til að bæta tjón á upptökumannvirkjum. Fyrir liggur að ríkissjóður hefur styrkt gerð margra upptökumannvirkja. Hingað til hefur hins vegar ekki verið til staðar heimild til þess að bæta tjón upptökumannvirkja líkt og er gagnvart öðrum hafnarmannvirkjum sem notið hafa styrkja. Þykir eðlilegt að samræmis sé gætt að þessu leyti. Nefndin áréttar að hér er eingöngu veitt heimild til að bæta tjón á upptökumannvirkjum í eigu opinberra aðila eða sveitarfélaga. Heimildin tekur því einungis til þess að bæta tjón á upptökumannvirkjum sem hafa verið byggð með ríkisstyrk. Í þessu sambandi ber að taka fram að miðað er við að bætur geti einungis tekið mið af endurbyggingarverði þess mannvirkis sem fyrir hendi var áður en tjónið varð. Með vísan til þessa er ekki heimilt að veita bætur til endurbyggingar mannvirkis sem er afkastameira en það sem fyrir var. 4. Í 1. málsl. 3. mgr. 18. gr. gildandi hafnalaga nr. 61/2003 er kveðið á um að rekstrarformi hafnar skuli breytt í höfn í eigu sveitarfélags án sérstakrar hafnarstjórnar þegar hún hefur haft neikvæðan rekstrarafgang í þrjú ár í röð að teknu tilliti til vaxta, en fyrir afskriftir. Lagt er til að við frumvarpið bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða þar sem kveðið verði á um að 1. málsl. 3. mgr. 18. gr. laganna komi til framkvæmda 1. janúar 2012. Þykir eðlilegt að þeim höfnum sem falla undir framangreint ákvæði verði gefin lengri aðlögunartími áður en gripið verði til aðgerða á grundvelli ákvæðisins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir og Sigurrós Þorgrímsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Jón Bjarnason sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og gerir fyrirvara við álit þetta. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, með fyrirvara, Anna Kristín Gunnarsdóttir, með fyrirvara, Kristján L. Möller, með fyrirvara, Guðjón Hjörleifsson, Jón Kristjánsson og Guðjón Arnar Kristjánsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa frá samgöngunefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölda gesta. Frumvarp þetta var lagt fram á síðasta löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga og er nú lagt fram með nokkrum breytingum. Helstu breytingar frá fyrra frumvarpi eru á orðalagi og uppsetningu auk breytinga á ákvæðum um atvinnuréttindi skipstjórnar- og vélstjórnarmanna sem gerðar hafa verið að tillögu hagsmunaaðila. Með frumvarpinu er verið að laga íslenska löggjöf að alþjóðasamþykkt um menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður áhafnar fiskiskips (STCW-F) sem samþykkt var á fundi Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar (IMO) árið 1995. Þá felur frumvarpið í sér heildarendurskoðun á lögum um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum, nr. 112/1984, með síðari breytingum, og lögum um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum, nr. 113/1984, með síðari breytingum. Meginmarkmið frumvarpsins er að tryggja öryggi íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtiskipa og annarra skipa sem ekki teljast farþegaskip eða flutningaskip og áhafna þeirra. Í frumvarpinu er leitast við að ná þessu markmiði, m.a. með því að gera tilteknar kröfur um lágmarksfjölda manna í áhöfn skipa og um menntun, þjálfun, aldur, siglingatíma, heilbrigði, sjón og heyrn þeirra sem starfa um borð og tryggja með því faglega hæfni áhafna þeirra skipa sem lögin taka til. Auk ýmissa orðalagsbreytinga leggur nefndin til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Lagt er til að skilgreiningu á hugtakinu „önnur skip“ í 30. tölul. 3. gr. frumvarpsins verði breytt þannig að fellt verði út það skilyrði að slík skip séu notuð í atvinnuskyni. Með þessari breytingu vill nefndin árétta að lögin gildi einnig um áhafnir björgunarskipa. Eðlilegt þykir að sömu kröfur séu gerðar til áhafna björgunarskipa og áhafna annarra skipa. 2. Lagt er til að í 1. mgr. 11. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um heimild Siglingastofnunar Íslands til að afturkalla skírteini, að uppfylltum tilteknum skilyrðum, verði tiltekið að við afturköllun skírteinis skuli fara eftir ákvæðum stjórnsýslulaga. Þykir rétt að taka af öll tvímæli um að afturköllun skírteinis sé stjórnvaldsákvörðun sem falli undir gildissvið stjórnsýslulaga, nr. 37/1993. 3. Lagt er til að í 12. gr. frumvarpsins verði mælt fyrir um að á skipi sem er styttra en 12 metrar að skráningarlengd megi skipstjóri vera hinn sami og vélavörður sé hann eini réttindamaðurinn í áhöfn, enda taki vinnu- og hvíldartími mið af 64. gr. sjómannalaga. Jafnframt er lagt til að í 1. tölul. a-liðar 3. mgr. 12. gr. frumvarpsins verði kveðið á um að á skipi sem er styttra en 12 metrar að skráningarlengd megi vélavörður vera hinn sami og skipstjóri sé hann eini réttindamaðurinn í áhöfn, enda taki vinnu- og hvíldartími mið af 64. gr. sjómannalaga. Þykir eðlilegt að í framangreindum tilvikum sé gætt samræmis við 64. gr. sjómannalaga. Mér þykir rétt, virðulegi forseti, að geta þess hér að nefndin fjallaði um það og telur eðlilegt að þeir sem áður voru nefndir vélgæslumenn hafi hin svokölluðu vélavarðaréttindi. 4. Samkvæmt 21. gr. frumvarpsins munu lögin öðlast gildi 1. maí 2007. Lagt er til að gildistökunni verði frestað til 1. janúar 2008 til að gefa þeim aðilum er lögin munu taka til og ekki hafa aflað sér tiltekinna réttinda (skírteina) möguleika á að hefja nám í Fjöltækniskóla Íslands enda taki skólinn mið af lagasetningu þessari við upphaf skólaárs í ágúst næstkomandi. Virðulegi forseti. Mér þykir rétt að geta þess sérstaklega að nefndin tekur þá ákvörðun að fresta gildistöku laganna með tilliti til þeirra aðila sem ekki hafa áskilin réttindi eða ekki náð sér í tilskilin réttindi og þar með að gefa þeim möguleika á að afla sér réttinda og skírteinis fyrir áramót. Það eru meginrökin fyrir því að ákvæðinu er frestað og í trausti þess að þeir aðilar taki sig á og hefji nám í Fjöltækniskólanum að hausti komanda. 5. Lagt er til að í 4. mgr. ákvæðis til bráðabirgða og í töflu í viðauka verði sérstaklega tiltekið að þeir sem þegar hafa öðlast 30 brúttórúmlesta atvinnuréttindi haldi þeim réttindum. Með þessari breytingu vill nefndin árétta að þeir sem hafa á annað borð öðlast tiltekin réttindi skuli halda þeim réttindum óskertum, sbr. 1. mgr. ákvæðis til bráðabirgða. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir, Hjálmar Árnason og Kristján L. Möller voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, Guðjón Hjörleifsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Jón Kristjánsson, Guðjón A. Kristjánsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um sameignarfélög frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur fengið á sinn fund gesti og leitað eftir umsögnum eins og getið er um í nefndaráliti sem er að finna á þskj. 949. Í 3. gr. frumvarpsins er kveðið á um að ákvæði III. kafla frumvarpsins um stjórnkerfi og réttarstöðu félagsmanna séu frávíkjanleg en önnur ákvæði verða ófrávíkjanleg, nema annað komi fram. Með öðrum orðum er meginregla frumvarpsins sú að reglur um innra skipulag og innbyrðis réttarsamband félagsmanna eru frávíkjanlegar. Mikið samningsfrelsi hefur ríkt um innri málefni sameignarfélaga og er eitt af markmiðum frumvarpsins að tryggja það áfram auk þess sveigjanleika sem félagsformið býr yfir. Þau ákvæði sem einkum eru ófrávíkjanleg eru þau sem kveða á um réttarsamband félagsins og félagsmanna út á við. Í frumvarpinu er gerður greinarmunur á skráðum og óskráðum sameignarfélögum. Gert er ráð fyrir nýjum reglum um skráningu sameignarfélaga og verði frumvarpið samþykkt verður skylt að skrá í firmaskrá þau sameignarfélög sem stunda atvinnurekstur eða eru alfarið í eigu lögaðila. Einnig verður heimilt að óska skráningar þótt það sé ekki skylt. Í 2. mgr. 21. gr. frumvarpsins er kveðið á um þá frávíkjanlegu meginreglu að hagnaði og tapi skuli skipt milli félagsmanna eftir eignarhlutföllum en ef þau verða ekki ráðin af félagssamningi skuli hagnaði og tapi skipt jafnt á milli félagsmanna. Sama regla gildir um skiptingu endurgreiðslu félagsmanna til félagsmanns sem þurft hefur að greiða félagsskuld og kostnað sem af því leiðir skv. 2. mgr. 22. gr. Um skiptingu endurgreiðslukröfunnar gildir regla 21. gr. um skiptingu hagnaðar og taps, þ.e. endurgreiðslunni skal skipt milli félagsmanna eftir eignarhlutföllum ef þau verða ráðin af félagssamningi en annars jafnt. Ranglega segir því í lok athugasemda við 22. gr. frumvarpsins að greiðslan skiptist skv. 21. gr. jafnt á milli félagsmanna sé ekki um annað samið í félagssamningi. Ákvæði 31. gr. um að félagsaðild erfist ekki leiðir af því hve persónulegt samstarfið er eins og fram kemur í athugasemdum við greinina. Að jafnaði eru það einstaklingsbundnar forsendur sem ráða hverjir veljast saman til samstarfs í sameignarfélagi og því er ekki talið rétt að félagsréttindi erfist almennt með svipuðum hætti og m.a. hlutabréf. Þetta þekkist t.d. úr samvinnufélagalöggjöfinni, sbr. 17. gr. samvinnufélagalaga þar sem kveðið er á um að félagsréttindi séu hvorki framseljanleg né erfist. Í athugasemdum við 31. gr., þar sem segir að með tilliti til hagsmuna félagsmanna sé reglan sú að án sérstakrar heimildar í félagssamningi geti „eignarhluti“ í sameignarfélagi ekki gengið að erfðum til annars aðila, hefði e.t.v. verið skýrara að tala um félagsréttindi, enda eiga erfingjar rétt til greiðslu nettóeignarhluta hins látna í félaginu, sbr. 2. mgr. 31. gr. Reglan er hins vegar frávíkjanleg eins og fram kemur í 3. mgr. 31. gr. Regla 31. gr. er einnig í samræmi við ólögfestar reglur dansks réttar en samkvæmt þeim gengur dánarbú ekki inn sem félagsmaður og getur ekki krafist slita félagsins. Aðrir félagsmenn gætu hins vegar mögulega krafist félagsslita, sbr. b-lið 1. mgr. 38. gr. frumvarpsins. Helstu athugasemdir í umsögnum til nefndarinnar lutu annars vegar að því að ekki væru gerðar breytingar á því fyrirkomulagi að sameignarfélög séu skráð í firmaskrá og hins vegar að því að ekki væru ákvæði um samlagsfélög í frumvarpinu. Nefndin tekur undir þá skoðun að æskilegt sé að gerðar verði breytingar í þá veru að skráning sameignarfélaga verði flutt til ríkisskattstjóra í eina miðlæga skrá fyrir landið þrátt fyrir að umfang skráningar sé mjög lítið. Til að það sé unnt verður hins vegar að skoða ákvæði annarra laga, svo sem laga um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð, nr. 42/1903, og líklega fella þau lög brott. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt að þessu leyti en mælist til þess að sem fyrst verði farið yfir þær breytingar sem þarf að gera í þessu skyni enda hlýtur hagræði að vera fólgið í því að hafa eina miðlæga skrá fyrir þessa tegund félaga líkt og er um t.d. hlutafélög. Þá getur nefndin einnig tekið undir þau sjónarmið að heppilegt væri að setja reglur um samlagsfélög í sama lagabálk og sameignarfélög svo sem dæmi eru um frá nálægum ríkjum. Í íslenskri löggjöf má sjá þess stað að samlagsfélagaformið sé til og viðurkennt, sbr. lög um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð, nr. 42/1903. Þar er hugtakið samlagsfélag skilgreint í a-lið 33. gr., auk þess sem í 3. mgr. 9. gr. er kveðið á um að firma samlagsfélags skuli hið minnsta vera nafn eins félagsmanns sem hafi ótakmarkaða ábyrgð með viðauka sem bendi á félagsskap eða gefi til kynna að félagið sé samlagshlutafélag, ef tillög samlagsmanna eru í hlutabréfum. Þar sem sameignarfélög og samlagsfélög eru þó ekki það eðlislík að með einföldum hætti væri unnt að fella þau undir það frumvarp sem hér er til meðferðar telur nefndin að aðeins þurfi að doka við og skoða vel lagatæknilega hvernig væri best að fella ákvæði um samlagsfélög inn í íslenska löggjöf. Í nefndarálitinu koma fram nokkrar breytingar á frumvarpinu sem nefndin leggur til og ætla ég ekki að lesa það en vísa í nefndarálitið. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þingmenn Jóhanna Sigurðardóttir og Ágúst Ólafur Ágústsson skrifa undir álitið með fyrirvara. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Ólafur Níels Eiríksson, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, með fyrirvara, Ásta Möller, Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson.

Virðulegi forseti. Um þetta mál sem hér er á dagskrá var allgóð sátt í efnahags- og viðskiptanefnd en með frumvarpinu er stefnt að setningu fyrstu heildarlöggjafar um sameignarfélög. Ég skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara ásamt hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni. Ég kem hér upp til að undirstrika þá fyrirvara og reyndar hefur nefndin í heild tekið undir þá, en þeir snúa annars vegar að því að ekki verði breytingar á því fyrirkomulagi að sameignarfélög eru skráð í firmaskrá og hins vegar því að ekki væri ákvæði um samlagsfélög í frumvarpinu. Með fyrirvara okkar erum við að undirstrika að hæstv. viðskiptaráðherra bregðist við þeim athugasemdum sem nefndarmenn setja inn í frumvarpið. Vil ég vitna til þess að ríkisskattstjóri hefur í ítarlegri umsögn sinni sett fram mjög sterk rök fyrir því að við þessu verði brugðist og gerðar verði breytingar í þá átt, bæði að því er varðar samlagsfélög og eins að sameignarfélög séu skráð í firmaskrá. Vil ég aðeins fara örfáum orðum um það, virðulegi forseti, en ríkisskattstjóri segir í umsögn sinni: „Frumvarp þetta fjallar eingöngu um sameignarfélög en full ástæða er til að taka samlagsfélög einnig með inn í þetta frumvarp þar sem eðlismunur þessara félagsforma er í reynd aðeins sá að einn eða fleiri félagsaðilar geta borið takmarkaða ábyrgð á skuldbindingum félagsins meðan a.m.k. einn félagsaðili ber ótakmarkaða ábyrgð á skuldbindingum félagsins. Að öðru leyti er enginn lagatæknilegur mismunur á félögunum og leggur ríkisskattstjóri til að ákvæði verði bætt inn í frumvarpið sem geri það kleift að það fjalli jöfnum höndum um sameignarfélög og samlagsfélög.“ Mér finnst að þessi rök séu alveg fullnægjandi og er reyndar óskiljanlegt af hverju hæstv. viðskiptaráðherra hafi ekki skoðað þetta mál í leiðinni og eru athugasemdir nefndarinnar þar að lútandi settar nefndarálitið. Varðandi skráninguna segir ríkisskattstjóri í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Enn fremur leggur ríkisskattstjóri til að skráning sameignarfélaga og samlagsfélaga verði færð til ríkisskattstjóra. Með lögum 17/2003 var fyrirtækjaskrá færð frá Hagstofu Íslands ásamt öllum félagaskrám sem voru hjá Hagstofunni á þeim tíma. Hér er um að ræða hlutafélagaskrá með skráningu hlutafélaga, einkahlutafélaga og samlagshlutafélaga, samvinnufélagaskrá með skráningu samvinnufélaga og sjálfseignarstofnanaskrá með skráningu sjálfseignarstofnana sem stunda atvinnurekstur. Auk þess færðist til fyrirtækjaskrár skráning annarra félaga, félagasamtaka, sjóða og stofnana sem rétt er að skrá á fyrirtækjaskrá. Samhliða skráningu er félögunum úthlutuð kennitala. Þá var skráning einstaklinga með atvinnurekstur færð á hendur fyrirtækjaskrár og er sú skráning tengd við skráningu einstaklinga á launagreiðendaskrá og virðisaukaskattsskrá skattyfirvalda eftir því sem við á. Það er aðeins skráning sameignarfélaga og samlagsfélaga sem ekki fer fram hjá félagaskráningu ríkisskattstjóra. Við þessa lagabreytingu varð félagaskráning markvissari en verið hafði og veruleg samlegðaráhrif fólust í samhæfingu skránna og færslu þeirra frá ríkisskattstjóra. Þessar skrár mynda nú eitt gagnasafn og er mikið hagræði fólgið í því að stjórnvöld og opinber kerfi geti unnið með eina samhæfða skrá, sem er opinber og aðgengileg til eftirlits. Um það efni og frekari rökstuðning fyrir færslu þessa gagnasafns og opinberrar skráningar fyrirtækja og félaga vísast til ítarlegrar greinargerðar með frumvarpi til laga um fyrirtækjaskrá.“ Á nokkrum blaðsíðum í viðbót, virðulegi forseti, rökstyður ríkisskattstjóri enn frekar þessar tillögur sínar, bæði varðandi skráninguna og að taka samlagsfélög einnig inn í frumvarpið. Ég tel ekki ástæðu til að fara yfir þau rök, þau liggja fyrir í þessari umsögn og að hluta til er þetta líka tekið með inn í athugasemdirnar hjá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Ég undirstrika það enn og aftur að öll nefndin mælir með því að þessar breytingar verði gerðar og fyrirvarar okkar, sem ég var að lýsa, lúta aðallega að því að undirstrika rækilega mikilvægi þess og þýðingu að viðskiptaráðherra bregðist við þeim athugasemdum sem koma fram í nefndarálitinu.