Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft mál þetta til meðferðar, en eins og kunnugt er, höfðu fjhn. beggja deilda unnið sameiginlega að málinu á sínum tíma. Niðurstaða n. er sú, eins og nál. þau, sem útbýtt hefur verið, bera með sér, að n. hefur ekki getað náð samstöðu í málinu, þannig að við fjórir, sem stöndum að nál. á þskj. 156, mælum með því, að frv. verði samþ. óbreytt, en aðrir hv. nm. hafa ekki talið sig geta fallizt á frv. nema með allróttækum breytingum og hafa skilað sérálitum. Það eru einkum tvær spurningar, sem ég tel eðlilegt, að ræddar séu í sambandi við frv. það, sem hér liggur fyrir. Í fyrsta lagi sú, hvort verðstöðvun sé skynsamleg ráðstöfun miðað við aðstæður í íslenzku efnahagslífi nú og í öðru lagi, hvort fórnum þeim, ef einhverjar eru, sem nauðsynlegt kynni að vera að færa í bili, ef tilgangur verðstöðvunarinnar eigi að nást, sé réttlátlega skipt. Fyrri spurningunni ætti að því leyti að vera óþarfi að svara í löngu máli, að allir þeir, sem tjáð hafa sig um frv. þetta hér á Alþ., virðast vera um það sammála, að verðstöðvun sé æskileg a. m. k., ef ekki nauðsynleg. Munurinn á þessu frv. og þeim till., sem fram hafa verið bornar af hv. stjórnarandstæðingum bæði í frv.-formi og sem brtt. við þetta frv., er hins vegar sá, að væri fallizt á þeirra till., yrði ekki um neina verðstöðvun að ræða nema þá að einhverjum hluta. Yrði slíkt því að mínum dómi kákið eitt og vafasamt, hvort slíkar ráðstafanir væru betri en aðgerðaleysi. Það er óraunhæft að segja eins og hv. framsóknarmenn: „Við erum að vísu hlynntir verðstöðvun, en við viljum ekki launaskatt, ekki, að bændur taki á sig verðhækkun á fóðurbæti og ekki, að kaupgjaldsvísitalan sé skert,“ og það án þess að benda á aðrar leiðir til þess að framkvæma verðstöðvunina. Það er að vísu satt, að verðstöðvun í þeirri mynd, sem hér er um að ræða, getur ekki verið annað en ráðstöfun til bráðabirgða. Enginn hefur haldið öðru fram. En spurningin er ekki um það, hvort með þessu sé hægt að leysa til frambúðar allan vanda í efnahagsmálum, heldur um hitt, hvort telja megi nægilegar líkur fyrir því, að afkoma íslenzkra atvinnuvega og almennings verði betri að loknu verðstöðvunartímabilinu, ef slíkar aðgerðir verða framkvæmdar en vera mundi án þess að til þeirra yrði gripið. Og ég fæ ekki komið auga á nein frambærileg rök fyrir því, að svo sé ekki. Þá vík ég að hinni spurningunni eða þeirri, hvort byrðum þeim, sem lagðar séu á með þessum ráðstöfunum, ef einhverjar eru, sé ranglátlega skipt. Mér finnst svo auðsær hagur atvinnurekenda, þar með talinn bænda, ef dæmið er gert upp í heild, en ekki einblint á launaskattinn og hækkun á fóðurbæti, sem bændur taka á sig, að ég geri það ekki að frekara umtalsefni. En ég vil halda mig að þeim ákvæðum frv., sem að launþegum snúa, enda hafa um þau staðið mestar deilur, svo sem kunnugt er. Hverju fórna launþegar og hvað fá þeir í aðra hönd? Þeir fórna því í fyrsta lagi, að ekki skal við útreikning kaupgjaldsvísitölu taka tillit til þeirrar hækkunar, sem verður á vísitölu framfærslukostnaðar vegna hækkunar á verði áfengis og tóbaks og hækkunar iðgjalda til almannatrygginga, sem að vísu kemur ekki til framkvæmda fyrr en eftir áramót. Þetta nemur 1.1% vísitölustigi miðað við maígrunn og það má auðvitað ekki blanda saman vísitölustigum miðað við grunn 1. jan. 1968, eins og nú er gert, og kaupgreiðsluvísitölustigi, sem miðað er við maígrunn, sem auðvitað er hærri en grunnurinn var 1. 1. 1968, svo að prósentuvísitölustigið verður þannig feitara en vísitölustigið. Þetta var fyrsta atriðið. Ennfremur fórna launþegar því, að kaupgreiðsluvísitöluna má skerða allt að 2%-stigum, en þó hefur nú eins og kunnugt er, verið ákveðið, að slíkt komi ekki til framkvæmda fyrstu 3 mánuði tímabils þess, sem um er að ræða. Sé litið yfir allt verðstöðvunartímabilið frá 1. nóv. s. l. til 31. ágúst næsta ár, og auðvitað ber að gera dæmið þannig upp, að miðað sé við tímabilið í heild, en ekki einstaka daga, þá nemur þessi skerðing 1.2%-stigum, og þá skyldi vera gengið út frá því, að skerðingin kæmi að fullu til framkvæmda frá 1. marz. En hvort svo verður, skal ég að öðru leyti ekki segja um. En samtals eru þetta 2.3%-stig. Þetta er það, sem launþegarnir fórna, sé dæmið sett þannig upp. En það, sem á móti þessu vegur, eru eftirtalin fjögur atriði: Í fyrsta lagi, að verðstöðvunin sparar launþegunum það tap, sem þeir hljóta að verða fyrir, þegar verðlag fer hækkandi, vegna þess að launahækkanir koma alltaf eftir á. Ég skal taka dæmi af handahófi til þess að skýra þetta. Segjum, að mánaðarleg verðhækkun sé 2%, eins og vísitölusamningarnir eru nú, þar sem kaupgreiðsluvísitalan miðast við vísitölu næsta mánaðar á undan þeirri, þegar kaupbreyting verður. Þá þýðir þetta, að í upphafi vísitölutímabils mundu launþegarnir vera orðnir 2% á eftir, þegar mánuður er liðinn af tímabilinu 4%, þegar tveir mánuðir eru liðnir 6%, og í lok tímabilsins mundu þeir vera 8% á eftir. Það þýðir, að að meðaltali fyrir allt tímabilið eru þeir 5% á eftir, þannig að tap það, sem þeir verða þannig fyrir, nemur 5% af kaupi. En þetta dæmi er auðvitað tekið af handahófi aðeins til skýringar því, hvað um er að ræða. Sem betur fer er verðbólguþróunin ekki svo ör hér á landi, að verðlagið hækki að jafnaði um 2% á mánuði, þannig að hið raunverulega tap, sem nú er um að ræða, er minna en þetta. Og samkv. athugun Efnahagsstofnunarinnar nemur tafatapið, sem hún kallar svo, 2.75 %-stigum miðað við allt árið frá maílokum þetta ár til maíloka næsta ár, en 2%-stigum fyrir tímabilið desember-febrúar. Nákvæmur útreikningur liggur að vísu ekki fyrir um allt verðstöðvunartímabilið út af fyrir sig, enda verður slíkt ekki reiknað með nákvæmni, þó að ekki sé lengra fram í tímann, en nærri lætur, að þetta eitt vegi nokkurn veginn á móti vísitöluskerðingunni, eftir því sem næst verður komizt. Annað atriðið, sem hér er um að ræða, þegar rætt er um hagnað launþeganna á framkvæmd verðstöðvunar er, að auðvitað er það óraunhæft að gera ráð fyrir því, að allar atvinnugreinar séu færar um að bera að fullu þær kauphækkanir, sem átt hafa sér stað. Vafalaust er það um sumar atvinnugreinar þannig, og má þar í fyrsta lagi nefna útflutningsframleiðsluna, bæði útgerð og fiskiðnað, að vegna hagstæðrar verðlagsþróunar erlendis má gera ráð fyrir því, að þessar atvinnugreinar geti nokkurn veginn borið þær kauphækkanir, sem um hefur verið samið. En ég hugsa, að launþegum sé það jafnljóst og öðrum, að það er óraunhæft að gera ráð fyrir því, að það eigi við um allar atvinnugreinar. Þar má nefna iðnaðinn sem dæmi, að það eru mjög litlar líkur á, að í þeim iðnaði, sem framleiðir fyrir innlenda markaðinn, sé um svo mikla afkastaaukningu að ræða, að hann geti staðið undir 20% kauphækkunum eða meira. Og annað nærtækt dæmi í þessu efni eru opinber fyrirtæki, sem selja ýmiss konar þjónustu, sem áður má gera ráð fyrir, að hafi verið verðlögð þannig, að tekjur og gjöld stæðu í járnum. Og auðsætt er, að slík þjónustufyrirtæki geta ekki tekið á sig neinar teljandi kauphækkanir, nema þær verði þá reknar með halla og í sjálfu sér fráleitt, að um hallarekstur sé að ræða hjá slíkum fyrirtækjum. Það er t. d. ósanngjarnt, að þeir borgarar þjóðfélagsins, sem ekki hafa síma, séu látnir borga með símanum til annarra þjóðfélagsborgara, sem gera má ráð fyrir, að séu einmitt betur efnum búnir. Rekstur slíkra þjónustufyrirtækja verður að standa undir sér, en ef hann hefur ekki gert betur en standa í járnum, þegar almennar kauphækkanir verða, þá gefur það augaleið, að verð á slíkri þjónustu hlýtur að hækka svo sem orðið hefur, þó að reynt hafi verið eftir föngum að halda því í skefjum. En ef við horfumst í augu við þessa augljósu staðreynd, að það er óhjákvæmilegt, ef ekki á að verða meiri eða minni samdráttur, að kauphækkanirnar veitist að einhverju meira eða minna leyti yfir í verðlagið, þá þýðir það, að verðhækkanirnar rýra auðvitað kaupmátt launanna. Séu þær ekki nægilega miklar til þess að skapa viðkomandi atvinnugreinum rekstursgrundvöll, þá verður þar samdráttur, sem bitnar á launþegunum í mynd atvinnuleysis, eða ef grípið er til þess að veita þessum atvinnugreinum styrki, til þess að þær geti staðið undir kauphækkunum, þá verða þeir fjármunir, sem það kostar, auðvitað ekki sóttir annað en í vasa skattborgaranna, launþega eins og annarra, þannig að til viðbótar því, sem launþegarnir hagnast á því, að víxlhækkanirnar eru stöðvaðar, þá kemur þetta. Þetta tvennt, sem ég nú hef nefnt, er það mikilvægasta í þessu sambandi, en auk þess má nefna niðurgreiðslurnar í nóvembermánuði, sem var nokkuð, sem launþegarnir auðvitað áttu ekki kröfu til samkv. kjarasamningum, þannig að það er fé, sem einmitt vegna þeirra ráðstafana, sem nú eru gerðar, rennur í þeirra vasa. Ég hef enga nákvæma tölu um það, hve miklu þetta nemur, en um a. m. k. 30–40 millj. má vera að ræða. Að síðustu má nefna það sem fjórða atriðið í þessu sambandi, að ef verðstöðvunin tekst, þá verður kaupmáttur þeirra tveggja vísitölustiga, sem geymd eru, meiri en hann mundi vera, ef ekki væri um verðstöðvun að ræða, svo að segja má, að launþegarnir fái þannig vexti af þeim peningum, sem geymdir hafa verið, en höfuðstólinn fá þeir auðvitað ekki endurgreiddan frá þeim tíma, sem skerðingin verður. Auðvitað er þetta atriði, sem ekki getur vegið þungt á metunum, en það má þó í þessu sambandi nefna. Nú er það svo, að í ræðu þeirri, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. flutti við 1. umr. málsins, þá kom það fram, að hann hafði skilning á því, að launþegar ættu hagsmuna að gæta í sambandi við það, að víxlhækkanirnar yrðu stöðvaðar. En sá skilningur hv. þm. hefur þó við önnur tækifæri verið skarpari en hann virtist vera við 1. umr. málsins, þó að það kæmi að vísu fram, að hann hefði á þessu skilning, en virtist þó vilja sem minnst úr þessu gera. Og ég skal rifja upp tvö málefni, sem áður fyrr hafa verið til umr., þessu til sönnunar. Það er í fyrsta lagi, þegar vísitöluskerðingin var framkvæmd með löggjöf haustið 1956. Þá var það borið fram sem höfuðröksemd fyrir því, að það borgaði sig fyrir launþegana að færa þessa fórn, bæði af hv. þm. og öðrum, sem þáv. ríkisstj. studdu, að með því að afsala sér þessum 6 vísitölustigum, væri komið í veg fyrir hækkun á verði búvöru, sem þá var yfirvofandi. Að vísu hefði það nú ekki bætt tjónið nema að nokkru leyti, en hafa ber þó hugfast, að búvaran var mikilvægari liður í vísitölugrundvellinum þá heldur en nú er. En þá kom fram á þessu fullur skilningur og var meira að segja nokkuð ýkt, hve hagnaður launþeganna væri mikill, því að eins og ég sagði bættist þessi skerðing ekki nema að nokkru leyti, vegna þess að búvöruhækkunin var minni. En ég man líka eftir öðru dæmi, sem gerðist hér á Alþ. fyrir u. þ. b. 6 árum, en það var í árslok 1964. Þá hafði hið svokallaða júní-samkomulag verið nýlega gert, þegar vísitölubætur á laun voru innleiddar að nýju. Óformlega mun þá hafa verið samið um það milli verkalýðssamtakanna og þáv. ríkisstj., að verðlaginu yrði haldið óbreyttu til áramóta með niðurgreiðslum og kemur strax fram í því, að launþegasamtökin gerðu slíka kröfu, og þau gerðu sér ljóst, að vísitölubætur út af fyrir sig tryggja ekki kaupmátt launa nema verðhækkunum sé haldið í skefjum. En skömmu fyrir áramótin 1964 eða fyrir árslok 1964 var svo ákveðið að hækka söluskatt frá byrjun næsta árs. Við ákvörðun á þeirri hækkun á söluskatti var gert ráð fyrir því, að hluta af honum yrði varið til þess að greiða hallann á ríkissjóði vegna niðurgreiðslu árið 1964. Þá man ég, að hv. 4. þm. Norðurl. e. hreyfði mótmælum við slíku og hélt því fram, að um það hefði verið samið að borga vísitöluna niður án þess að leggja á nýja skatta. Þetta samkomulag mun að vísu hafa verið óformlegt, svo að einhver ágreiningur varð nú um það, í hverju það hefði verið fólgið, en þáv. forsrh., Bjarni heitinn Benediktsson, tók þó af skarið í þeim efnum og sagðist ekki vilja liggja undir ámæli um það, að rofnir hefðu verið samningar við verkalýðshreyfinguna, svo að þetta gekk til baka. Nú var að vísu gert ráð fyrir því, að hækkun söluskattsins kæmi fram sem vísitöluuppbót síðar. En hv. þm. Norðurl. e. sagði þá og það var auðvitað alveg rétt: „Sú kauphækkun kemur ekki fyrr en eftir þrjá mánuði, þannig að það er ekki fullnægjandi bót.“ Þetta er að mínu áliti ljóst dæmi um það, að bæði hv. þm. og forusta verkalýðshreyfingarinnar þá hefur gert sér fyllilega ljóst, að hér var um hagsmunamál hennar að ræða, og get ég þessa síður en svo þeim til ámælis. Ég vil vekja athygli á því, að eins og ég setti dæmið upp hér að framan, þá reiknaði ég að fullu þau vísitölustig, sem fórnað er, eða það vísitölustig er kannske réttara að segja, því að þetta er aðeins 1.1 %-stig að vísu, en ég reiknaði að fullu það sem fórnað er vegna hækkunar á verði áfengis og tóbaks og iðgjalda almannatrygginga. Nú má færa fram frambærileg rök fyrir því, að þetta megi fella niður, og þau hafa komið fram við umr. málsins, sbr. þau sjónarmið, sem fram komu í ræðum þeirra hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 6. þm. Sunnl., þegar þeir bentu á það, að vissulega gæti vísitölumælikvarðinn verið gallaður, en það hefði nú einu sinni verið samið á þeim grundvelli, þannig að verkalýðshreyfingin gæti ekki unað einhliða breytingu á vísitölugrundvellinum. Til þessa hef ég nú einmitt tekið tillit með því að reikna þetta að fullu. Ég vil sérstaklega varðandi hækkun iðgjalda til almannatrygginga benda á það, að óeðlilegt er, að það sé í vísitölugrundvellinum, vegna þess að hér er um beina skatta að ræða, og í rauninni og meira að segja um nefskatta að ræða, en meginreglan er sú, að beinir skattar ganga ekki inn í vísitölugrundvöllinn, svo að það er auðvitað óeðlilegt að reikna þetta með. Um áfengið og tóbakið getur verið meira álitamál, en hjá því verður nú ekki komizt að mínu áliti að reikna það með í verðlagsvísitölunni. Annað mundi vera bein fölsun, en kaupgreiðsluvísitalan þarf engan veginn að fylgja verðlagsvísitölu og gerir það ekki, þannig að margt mundi mæla með því, að það, sem almennt er talið óþarfi, eins og þetta, ætti ekki að vera þar með. Hins vegar get ég í sjálfu sér tekið undir það með hv. 6. þm. Sunnl., að hér er um eins konar eyrnamörkun að ræða, og af henni er ég ekki sérstaklega hrifinn, en ástæðan til þess, að þessi eyrnamörkun á sér stað, er nú samt sú, að þetta er talið ganga í fólkið, og þegar till. hafa verið bornar hér fram á undanförnum þingum um það, að leggja 10 aura gjald á coca cola til styrktar vangefnum o. s. frv., þá hafa hv. þm. yfirleitt sungið allir í einum kór og rétt upp höndina með slíkum till. Ef aftur á móti væri um það að ræða að afla fjár með því að hækka hina almennu tekjustofna ríkissjóðs, þá hefðu vafalaust orðið um það stórátök, en það er nú þetta, sem liggur að baki eyrnamerkingunni, að hún er talin vinsæl, og vafalaust eru margir, sem fallast á þau sjónarmið, að áfengi og þess háttar sé óþarfi og það verði að hækka kaup, þegar það verð hækki o. s. frv. Þess vegna hefur þetta nú verið gert, en ég get út af fyrir sig tekið undir það, að mér finnst þetta ekki alls kostar fullnægjandi, og þess vegna hef ég nú einmitt reiknað dæmið á þennan hátt, að reikna þessa hækkun að fullu. Þá kem ég að spurningu, sem í sjálfu sér er mikilvæg í þessu sambandi, og henni var hreyft af hv. 4. þm. Norðurl. e., en hún er þessi: Skaðast launþegarnir ekki raunverulega á auknum niðurgreiðslum? Er það ekki þannig, að það, sem fer bara í útgjöldin vegna niðurgreiðslnanna, sé að jafnaði miklu minni fjárhæð en sú, sem þeir tapa, vegna þess að kaupgjaldsvísitalan kemur til að lækka? Ég tel, að þessari spurningu megi svara játandi, a. m. k. ef litið er á launþegana í heild, þó að viðhorf í þessum efnum séu að vísu töluvert önnur nú en var fyrir 20 árum, þegar gamli vísitölugrundvöllurinn frá 1939 var í gildi, og það var hv. þm. líka fullkomlega ljóst. Þá var það reiknað út varðandi sumar ódýrustu niðurgreiðslurnar eins og niðurgreiðslur á saltfiski, að þetta borgaði sig fyrir ríkissjóð, eingöngu vegna þess, að kaup opinberra starfsmanna lækkaði um hærri fjárhæðir vegna niðurgreiðslunnar heldur en þurfti til þess að standa straum af henni, og þá er auðsætt, vegna þess að opinberir starfsmenn eru auðvitað ekki nema hluti af launþegunum í heild, hvernig dæmið hefði komið út fyrir þá aðila. Sem heild skaðast launþegarnir auðvitað á þessu. En dæmið kemur þó mismunandi út fyrir menn í mismunandi tekjuflokkum. Ég skal taka hér einfalt dæmi. Ef við hugsuðum okkur annars vegar embættismann, sem hefði 50 þúsund krónur í tekjur, og embættislaunin ein geta nú ekki numið því, jafnvel þótt um sé að ræða hæstu launaflokka, en auðvitað er gert ráð fyrir því, að viðkomandi hafi aukastörf, sem einnig eru greidd samkvæmt vísitölu, þá eru slík dæmi ábyggilega til. Hvernig kemur dæmið út fyrir þennan mann? Ef við reiknum með 4% hækkun á kaupgjaldsvísitölu frá 1. des., þá mundi hann í kaupi tapa 2000 kr. Það, sem mundi vega á móti þessu, er sparnaður hans til heimilisútgjalda. Ég hef lauslega reiknað þetta miðað við mitt heimili, og mér reiknast þannig, að sparnaður mundi vega af þeim niðurgreiðslum, sem þegar eru komnar til skjalanna, milli 700 og 800 kr. á mánuði, svo að það er auðsætt, að þessi maður tapar þá á niðurgreiðslunni 1200–1300 kr. Ef við hins vegar tökum lágt launaðan verkamann, sem ekki hefur nema 15000 kr. í mánaðartekjur, þá kemur dæmið töluvert öðruvísi út. Það, sem hann tapar í kaupi, mundi vera 600 kr., en ef framfærslubyrði hans er álíka og embættismannsins, þá fær hann meira þannig til baka, og auðvitað jafnast þetta í lengdina vegna tekjuskattsins. Enda er mergurinn málsins sá, að miðað við útgjöld vísitölufjölskyldunnar þá ætti þetta allt að standa í járnum, en vísitölugrundvöllurinn er, eins og kunnugt er, byggður á athugunum á neyzluvenjum láglaunafólks, og þess vegna kemur einmitt þessi munur fram, sem fyrir heildina getur numið allmiklu, þannig að tapið í kaupi verður meira en kostnaður við niðurgreiðsluna. En einmitt þetta dæmi, sem ég hef nú nefnt, sýnir, að það er óraunhæft, hvað sem öllu öðru liður, að blanda saman við þetta mál spurningunni um hugsanlega kjarasamninga við opinbera starfsmenn. Menn geta deilt um það, hvað opinberum starfsmönnum beri í laun, en þær ráðstafanir, sem hér er um að ræða, hvað sem öllu öðru liður, breyta kjörunum frekar þeim láglaunuðu í hag heldur en hið gagnstæða. Tapið, sem þarna verður um að ræða, vegna þess að niðurgreiðslan nemur ekki kaupskerðingunni, bitnar einmitt fyrst og fremst á hálaunamönnunum. Annars skal ég nú ekki gera hér að umtalsefni þá kjarasamninga við opinbera starfsmenn, sem framundan eru, enda liggja þeir ekki fyrir, en má aðeins á það benda, að í gildi eru lög, sem kveða svo á, að launakjör opinberra starfsmanna eigi að ákvarða í samræmi við það, sem er greitt fyrir samsvarandi störf á almennum vinnumarkaði, þannig að getgátum, sem hér hafa komið fram um það, að í uppsiglingu sé samsæri á milli Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og hæstv. ríkisstj. um það, að þessi lög verði brotin, trúi ég ekki, fyrr en það mál liggur fyrir. Hitt er annað mál, að opinberir starfsmenn eru orðnir töluvert á eftir í launagreiðslum, og þar má nefna sem dæmi, að vísitöluskerðingin, sem ákveðin var með launasamningum 1968, hefur stórkostlega breytt launahlutföllunum hjá opinberum starfsmönnum og sérstaklega þeim hærra launuðu í óhag. Á þessu var ekki ráðin bót, þótt þeir fengju 15% kauphækkun á s. l. ári. Þvert á móti mátti segja, að skerðingunni væri þá slegið fastri sem grunnlaunum. Í síðustu samningum, sem gerðir voru, þá var hins vegar sú regla tekin upp að afnema alla vísitöluskerðingu og þá eðlilegt á sínum tíma, að það sé látið ná til opinberra starfsmanna eins og annarra. Því hefur verið haldið fram, að þetta frv., ef samþ. verður, sé brot á þeim kjarasamningum, sem í gildi eru. Ef litið er á formshliðina eina, þá er ljóst, að fyrir því má færa nokkur rök, en hver er tilgangur vísitöluákvæða í kjarasamningum? Er hann ekki sá að tryggja kaupmátt launa og sá einn? Það er því ekki brot á samningunum efnislega a. m. k., ef gerðar eru aðrar ráðstafanir jafnframt þeirri skerðingu, sem um kann að vera að ræða, sem betur tryggja kaupmátt launa. Manni sýnist, að það sé þvert á móti. Hv. 11. þm. Reykv., sem talaði hér við 1. umr. málsins, upplýsti það, að hann hefði lýst eftir því við Hagstofuna, að hún gerði á því útreikning, hver kaupmáttur launa yrði 1. des. eftir þessar aðgerðir og hver hann mundi verða, ef ekkert hefði verið að gert. Nú vísaði Hagstofan þessu að vísu frá sér til Efnahagsstofnunarinnar, svo að þetta varð að nokkru ganga frá Heródesi til Pílatusar, en Efnahagsstofnunin lét þó fjhn.-mönnum í té yfirlit yfir þær breytingar, sem verða á kaupmætti launanna 1. des. vegna aðgerðanna, og hver hann hefði orðið án aðgerða. Ég hef þetta nú fyrir framan mig, og ef miðað er við 1. des., þá er það rétt, að hv. þm. hefur haft nokkuð upp úr krafsinu, því að samkv. þessum tölum Efnahagsstofnunarinnar hefði kaupmátturinn án aðgerða numið 18.7%, en með aðgerðunum 17%. Nú er það að vísu miðað við, að ekki væru gerðar þær ráðstafanir, sem nú hala verið boðaðar. Þetta eru eldri útreikningar, þannig að ef ekki hefði til þeirra komið, þá hefði hv. þm. hér haft nokkuð upp úr krafsinu, því að þetta er lækkun kaupmáttar um nærri því 2% og það er vissulega umtalsverður hlutur. En það er bara að mínu áliti ekki rétt að gera dæmið upp á þennan hátt að miða við einstaka daga. Ef í staðinn er miðað við 30. nóv., þá hefði þetta dæmi komið allt öðruvísi út. Svo til viðbótar þá hefur Efnahagsstofnunin hér gefið upplýsingar um kaupmáttinn miðað við allan des. Þá er þetta komið niður í 18.3% og fyrir allt tímabilið niður í 17.4%, sem hann hefði orðið án aðgerða. En miðað við fyrri till. í þessu efni, þá átti hann að vera 17% yfir allt tímabilið, des. til febr., svo þarna er um að ræða lækkun um 0.4%. Vegna þessara nýju aðgerða hefur þetta svo hækkað upp í 19% fyrir allt tímabilið, en nú skal ég vera svo heiðarlegur að viðurkenna, að það er dálítið af sömu skekkjunni í þessum 19%, eins og ef miðað er við daginn 1. des., þótt það sé ekki eins gróf skekkja. Það er rétt fyrir þetta tímabil des.-febr. En ef skerðingin kemur svo að fullu til framkvæmda 1. marz, sem ég skal að öðru leyti ekki segja um, þá mundi þetta fara niður í 17% fyrir þau tvö tímabil, sem eftir eru, svo að kaupmáttaraukningin verður ekki úr 17.4 upp í 19, heldur úr 17.4 upp í eitthvað 17.6 eða 17.7, sem telja má, að þýði í rauninni óbreyttan kaupmátt launa, þegar þannig er reiknað, því að við vitum, að þessir útreikningar eru ekki svo nákvæmir undir neinum kringumstæðum, að hér sé reiknað með broti úr prósenti. Þannig að ef tilgangur vísitöluákvæðanna er sá að halda óskertum kaupmætti launa, þá er auðsætt, að þær ráðstafanir, sem hér er um að gera, eru ekki brot á samningunum, heldur þvert á móti, og hv. 11. þm. Reykv. fór einmitt hörðum orðum um það, að nú yrði að gera átak til að tryggja kaupmátt launanna og vitnaði í því sambandi í skýrslu um þróun kaupmáttar launa á tímabilinu frá 1945 til 1960, sem hv. þdm. mun nú kunnug, en í henni kom fram sú dapurlega niðurstaða, að þrátt fyrir allar þær miklu kaupgjaldshækkanir, sem urðu þarna á tímabilinu, þá stóð kaupmáttur launanna í stað. Það er vissulega hægt að taka undir þetta með hv. þm., það er einmitt það, sem hér er verið að gera. Ef tilgangurinn með vísitöluákvæðunum er einhver allt annar en sá að tryggja kaupmátt launanna, ef það eru einhver formsatriði, sem verða þar höfuðatriði, þá skapar það alveg ný viðhorf í þessum efnum, því að það er alveg rétt hjá þeim hv. stjórnarandstæðingum, sem hér hafa talað, að vitanlega væri hægt að fara aðrar leiðir til verðstöðvunar en þá, sem farin hefur verið. Það væri t. d. hægt, og það leiðir einmitt af þessu, að niðurgreiðslan er minni en kaupskerðingin, kostnaður við niðurgreiðsluna er meiri en kaupskerðingin. Þarna er hægt að fara þá leið að hækka söluskattinn t. d. um 2%. Með því, sem þessi hækkun söluskattsins hefði gefið, hefði sennilega verið hægt að greiða vísitöluna niður um 3–4 stig. Það hefði þá enginn getað sagt, að þetta bryti í bág við þá samninga, sem gerðir hefðu verið. Í öðru lagi hefði verið hægt að fara þá leið, að afla fjár til niðurgreiðslnanna að einhverju meira eða minna leyti með hækkun á beinum sköttum, tekjuskatti eða leggja t. d. á nefskatta. Þá hefði enginn getað sagt, að þetta hefði brotið í bág við gerða samninga. En hefði þetta verið launþegunum í hag að gera þannig ráðstafanir til þess að sneiða hjá því, að formi samninganna væri breytt, sem allir vita, að mundi velta skattabyrðunum yfir á þá í ríkara mæli heldur en nú er? Ég trúi ekki öðru en að flestir skynsamir menn svari þessu neitandi, og ef það er skoðun leiðtoga verkalýðsins, að þessar leiðir hefði t. d. átt að fara, þá verður dæminu, eins og flestir líta á það, í rauninni snúið við, þannig að þá mundi það vera ríkisstj., sem færi fyrst og fremst að gæta hagsmuna launþeganna, en ekki þeir, sem til þess hafa verið valdir. Slíkar leiðir, sem ég nefndi, hefði verið hægt að fara, og það dæmi gengur þannig upp, skýrist á tvennan hátt, að með því móti mundum við nota út í æsar þann ágalla á vísitölunni, ef telja á það ágalla, sem við erum um að deila, að beinu skattarnir eru ekki teknir í hana, nema að mjög takmörkuðu leyti, og í öðru lagi væri það þá notað út í æsar, að það kostar minna að borga vöruna niður heldur en kaupskerðingunni nemur, en að slá á slíka strengi, hygg ég, að samrýmist ekki hagsmunum launafólks. Því hefur verið haldið fram, að hér sé aðeins um það að ræða að skjóta vanda efnahagsmálanna á frest og hann kunni að verða meiri síðar, þannig að þessu hefur verið líkt við stíflu í á, sem gætir um stundar sakir, en þýðir það, að þegar um hana verði losað, verði hætta á, að flóðstraumurinn verði þá meira eða minna óviðráðanlegur. En það má ekki loka augunum fyrir því, að þarna getur verið um hættu að ræða, og vissulega eðlilegt, að spurt sé um það, hvað þá eigi að taka við, og að mínu áliti er þetta þeim mun eðlilegra, sem ég tel, að þrengzt hafi mjög um úrræði til þess að leysa vanda efnahagsmálanna, vegna þess að þau tæki, sem að undanförnu hefur einkum verið beitt í þessu skyni, en þar hef ég í huga fyrst og fremst haftaleiðina og sömuleiðis gengislækkunarleiðina, sem farin hefur verið hvað eftir annað, eru ekki raunhæf lengur. Höftin ekki, hvað sem um það má segja að öðru leyti, vegna aðildar okkar að EFTA og aukinnar þátttöku í alþjóða samstarfi á sviði viðskiptamála. Ég tel einnig enga launung á því, að gengislækkunarleiðin hafi gengið sér til húðar vegna þess, að ef gripið yrði til frekari gengislækkana í næstu framtíð, þá mundi það rýra svo trú manna á verðgildi peninganna, að líklegt væri, að það skapaði algert öngþveiti í efnahagsmálum. En hvað er þá til ráða? Ég hef ekki trú á lögþvingunarleið í kaupgjaldsmálum, skal taka það fram, en vil aðeins í þessu sambandi á það benda, að eitt af stærstu efnahagsvandamálunum hér hjá okkur hefur verið það, að tekjuþróunin hefur ekki verið í samræmi við hina almennu efnahagsþróun. Þetta þarf að samrýmast eftir einhverjum leiðum, og auðvitað væri langæskilegasta leiðin í því efni sú, að samkomulag gæti tekizt við launþegasamtökin um samræmi í þessum efnum. Sú leið kann að vera torveld, sérstaklega að skapa pólitísk skilyrði fyrir slíku. Það hefur ekki tekizt enn, það tókst ekki t. d. þegar vinstri stjórnin var við völd á sínum tíma, eins og öllum er kunnugt, en þetta er sú leiðin, sem að mínu áliti liggur beinast að markinu. Hér hefur í sambandi við þessar umr. borið á góma ályktun, sem gerð var af stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Ég vil aðeins um þetta segja það, að undir öllum kringumstæðum tel ég, að það beri mjög að virða, að slík samtök benda þó á ákveðnar leiðir til lausnar vandanum, en láta ekki sitja við neikvæð mótmæli ein. Það er ekki von, að nein samtök séu tekin alvarlega, þegar um slíkt er að ræða, að vanda ber að höndum, sem allir skyni bornir menn vita, að einhvern veginn þarf að leysa, þá sé aðeins mótmælt þeim leiðum, sem farnar hafa verið, án þess að bent sé á nokkuð annað. Það gefur augaleið, að jafnvel þótt stjórnvöld væru öll af vilja gerð til þess að fara eftir ráðum slíkra aðila, þá gætu þau það ekki, vegna þess að ekki er bent á aðrar leiðir, en stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja hefur hér haft annan hátt á, og það tel ég undir öllum kringumstæðum að beri mjög að virða. Hvað snertir sjálfa till. þá mundu vissulega verða mörg ljón á veginum í sambandi við framkvæmd einstakra atriða, sem þar eru nefnd, svo sem að hafa frjálst gengi, en slíkt mundi, eins og sakir standa, auðvitað eðlilega samrýmast aðild Íslands að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, þó að slíkt yrði auðvitað miður í slíkum ráðstöfunum, þar sem allt annað væri bundið vísitölunni, því að annars mundi útflutningurinn stöðvast. Það mun vera rétt hjá hæstv. fjmrh., sem gerði þessa till. stuttlega að umtalsefni á þriðjudaginn, að í heild mundu slíkar aðgerðir ekki hafa verið framkvæmdar í nágrannalöndum okkar a. m. k. En hins vegar er þetta að mínu áliti leið til þess að halda öllu í horfi, ef um allt þrotnar með verðtryggingu fjárskuldbindinga, sem þar er bent á, t. d. að mestu þeirri meginhættu, sem af verðbólguþróuninni stafar, nefnilega þeirri, að menn missi trú á gildi peninga sinna og grípi til þess óyndisúrræðis að taka út sparifé sitt í stórum stíl og ráðstafa því til kaupa á auvirðilegum verðmætum. Þegar þannig væri komið, yrði stórkostlegt öngþveiti og meira en nokkurn tíma hefur þekkzt, óumflýjanlegt, enda hafa hliðstæðar ráðstafanir þessum verið gerðar í sumum löndum, sem hafa átt við stöðuga verðbólgu og óstöðugt stjórnarfar að etja, svo sem í Frakklandi, og einnig mætti nefna hérna svo sem Finnland og Grikkland, sem dæmi um lönd, sem út á þessa braut hafa farið. Og ef þetta væri gert, þá yrði öllum ljóst, að það græðir enginn lengur á verðbólgunni, þannig að slík ráðstöfun ætti að geta knúið fram pólitíska samstöðu um að stöðva hana, en sú leið, sem ég áðan nefndi, að ná samkomulagi við launþegasamtökin um það að samræma tekjuþróunina öðrum staðreyndum efnahagslífsins, liggur þó auðvitað beinast að því marki að skapa sæmilegt jafnvægi í verðlags- og atvinnumálum. Og þótt ég telji það miklu máli skipta fyrir vandamál líðandi stundar, að framkvæmd verði verðstöðvun, þá má ekki missa sjónar á því, að hér er þó aðeins um bráðabirgðalausn að ræða. Það, sem máli skiptir fyrir framtíðina, er, að fundin verði lausn til að skapa grundvallarskilyrði fyrir hagstæðri þróun efnahagsmála, og er að mínu áliti þeim mun nauðsynlegra, að menn geri sér grein fyrir því vandamáli, sem leiðir þær, sem hingað til hafa verið farnar, eru ekki lengur færar, svo sem ég tel mig hafa leitt rök að. Og ekki má loka augunum fyrir þeirri hættu, að áður en langt um líður kunni að vera óhjákvæmilegt að grípa til róttækari ráðstafana í efnahagsmálum en nú er um að ræða. Við búum í dag við mjög hagstæð viðskiptakjör og það eru þau, sem hafa gert mögulega miklu stórfelldari aukningu kaupmáttar launa en átt hefur sér stað á jafnstuttum tíma nokkru sinni áður. En það er nú einu sinni svo, að hagstæð viðskiptakjör standa sjaldan til lengdar, og má í þessu sambandi benda á þá hættu, sem okkur kann að stafa af hinum stórauknu fiskveiðum þróunarlandanna, án þess að ég fari nú út í að spá nokkru í því efni. Að lokum vil ég vekja athygli á skilningi meiri hl. fjhn. á orðalagi 2. málsl. 1. málsgr. 5. gr. laganna, þar sem stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Verðlagsuppbót, sem svarar til tveggja stiga hækkunar kaupgreiðsluvísitölu, skal þó eigi koma til framkvæmda fyrr en 1. sept. 1971.“ Það er skilningur meiri hl., að hér sé auðvitað um hámark skerðingar að ræða, svo að það megi ekki leggja í það þann skilning, að alltaf skuli skerða um 2 %-stig. Og hér er heldur ekki um neitt lágmark að ræða í þeim skilningi, að ekki megi skerða, nema að munur á kaupgjaldsvísitölu samkv. kjarasamningum og því, sem frv. gerir ráð fyrir, nemi minna en þessum 2%-stigum. Ég álít rétt, að þessi skilningur meiri hl. komi fram, ef út af þessu kynni að verða einhver ágreiningur milli þeirra aðila, sem málið snertir. Herra forseti. Samkv. þessu leggur meiri hl. fjhn. til, að frv. verði samþ. óbreytt til 3. umr.



Herra forseti. Ég tel, að það hafi fátt nýtt komið fram í þessu máli frá því, að ég ræddi það hér við 1. umr. og lýsti skoðun minni á höfuðatriðum frv., og ég get þess vegna látið mér nægja að tala hér frekar stutt mál. Þó má segja, að nokkur ný atriði kæmu fram í ræðu hv. 10. þm. Reykv., sem hér talaði fyrir meiri hl. fjhn. Þótt hann undirstrikaði ýmislegt af því, sem bæði ég og aðrir höfðum áður sagt um málið og staðfesti mörg einstök atriði, þá var þó það nýtt í hans ræðu, sem ekki hefur verið sagt jafnberum orðum áður, að með þessu frv. þá sé fundin aðferð til að færa stórkostlegt fjármagn til í þjóðfélaginu, þannig að ekki komi við einn eða neinn. Í nál. meiri hl. fjhn. þá er okkur, sem í minni hl. voru, a. m. k. mér, gerð upp sú skoðun í 3. málsgr. nál., að við séum þeirrar skoðunar, að bæði atvinnurekendur og launþegar skaðist á þessu frv. Þar stendur orðrétt: „Meiri hl. fellst ekki á það sjónarmið andstæðinga frv., að samþykkt þess mundi rýra afkomu alls almennings í landinu, bæði atvinnurekenda og launþega.“ Þetta hef ég a. m. k. aldrei sagt og ekki heyrt heldur aðra, sem í minni hl. eru, halda neinu slíku fram. Aftur á móti er það rétt, að við höfum haldið því fram, eða a. m. k. ég, að frv. rýrði afkomu launþega. Á hitt hef ég aldrei dregið neina dul sem mína skoðun, að hér væri um stórkostlegan hag fyrir atvinnurekendur að ræða, og ég er alveg sammála því, sem hv. frsm. sagði, að hagur atvinnurekenda af þessu frv. væri auðsær. Þetta er auðvitað hverju orði sannara, þar sem frv. gerir ráð fyrir því, að atvinnurekendur séu firrtir þeirri samningsbundnu skyldu sinni að greiða fullar verðlagsbætur á laun. Þetta getur ekki farið milli mála. Þetta er ekki deiluatriði. Hitt er deiluatriði, hvernig launþegar fara út úr þessu, hvernig dæmið lítur út frá þeirra hálfu. Það mætti auðvitað margt um þetta segja, en furðu gegnir, að ekki skuli fyrr hafa verið gripið til slíkra úrræða, ef það er rétt, sem hv. frsm. sagði, að hér sé um aðferð að ræða til að færa til allt að því einn milljarð milli aðila í þjóðfélaginu, án þess að hann sé frá nokkrum tekinn. Ein fullyrðing varðandi þetta frv. gekk aftur í ræðu háttv. frsm., sem hér hafði líka verið lögð mjög þung áherzla á af hæstv. fjmrh., og hún var sú, að frv. breytti engu um þær launaákvarðanir, sem atvinnurekendur og launþegar hefðu tekið. Samningarnir stæðu óbreyttir, vísitölubæturnar, samningur um þær væri ekki ákvörðun um laun. Hið sanna er auðvitað, að ákvörðun samninganna um grunnkaup er einskis virði, ef ekki er tryggilega um þau ákvæði búið með ákvæðum um verðtryggingu. Lögin eru þess vegna ákvörðun um kaupgjald, eins og það á að vera, ekki ákvörðun um, að það skuli vera eftir því, sem samningar ákveða, heldur eftir því, sem stjórnarvöld telja hæfilegt. Það er ekki aðeins um það að ræða, að lögin breyti aðferð við verðtrygginguna, eins og haldið hefur verið fram. Þar er ekki eingöngu um formsatriði að ræða, heldur fyrst og fremst um raungildi kaupsins. Það er sagt, að við, sem andmælum skerðingarákvæðum frv., séum fyrst og fremst formþrælkunarmenn, held ég, að það hafi verið kallað af t. d. forstöðumanni Efnahagsstofnunarinnar, og önnur þvílík nöfn hafa afstöðu okkar verið gefin. Um það vil ég segja, að auðvitað hefur formhlutinn alltaf einhverja þýðingu. Það getur verið samningur ekki síður en annað, en framar öllu verður formið að vera samningsatriði, þegar það hefur einhver efnisleg áhrif, og ég held, að það fari ekkert á milli mála, að um það er hér að ræða. En jafnvel þótt svo væri ekki, þá ætti hér auðvitað að vera um samkomulagsatriði að ræða milli þeirra, sem um kaupgjald eiga að semja, og ef ekki væri hér nema aðeins um aðferðina að ræða, til þess að ná sama marki, þá held ég, að það hefði verið næsta auðvelt að ná samningum milli réttra aðila um það. Ég held, að það verði ekki sagt, að verkalýðshreyfingin á Íslandi hafi á undanförnum árum bundið sig svo í form, að við hana væri ekki ræðandi. Ég held því samt fram, að það sé ekki heldur hægt að breyta forminu, a. m. k. ekki meðan afleiðingar þess eru umdeilanlegar, nema leitað sé samþykkis réttra aðila þar um. Um vísitöluna er það að segja, að þegar um hana var samið í júnímánuði s. l., þá var bæði okkur, sem að samningsgerðinni stóðum fyrir verkalýðsfélögin, og öðrum ljóst, að hér var ekki um algerlega fullar vísitölubætur að ræða, þannig að það væri tryggt, að á hverju einstöku augnabliki væru laun í fullu samræmi við verðlag. Þar var fyrst að telja, að samkv. gamalli hefð og reglu, sem að jafnaði hefur ekki verið mjög umdeild í kjarasamningum, var fallizt á það af okkar hálfu, að sú hækkun á launum bóndans, sem stafar af kauphækkun verkamanna, kæmi ekki fram í verðlagsvísitölunni. Þetta var okkur frá upphafi ljóst og eins það, að það mundi safnast í þann poka, eftir því sem stundir liðu fram. Það er nú staðreynd, sem ekki kemur okkur neitt á óvart eða verkalýðshreyfingunni yfirleitt, að þessi skerðing á vísitölunni er nú orðin um 1.4%. Okkur var líka ljóst og hefur alltaf verið, að samningarnir um vísitölu voru þeim annmörkum háðir, að vísitala reiknaðist ekki út á hverjum mánuði, hverri viku eða hverjum degi, eins og vera þyrfti, ef þar ætti allt að koma til skila um verðhækkanir, heldur að vísitöluuppbætur yrðu greiddar á 3 mánaða fresti, og að þeim tíma yrði auðvitað nokkur verulegur skaði, a. m. k. meðan sá verðhækkunarferill, sem atvinnurekendur spáðu og þeir hafa fengið fram, að yrði, sem raun varð á, yrði að ganga fyrir sig. Hins vegar var ljóst, að þessi skaði af þessum ástæðum yrði því minni, eftir því sem jafnvægi nálgaðist, og yrði að lokum enginn, ef menn gerðu sér það, að einhvern tíma kæmi að því tímabili, að um stöðugt verðlag væri að ræða. Þessir tveir annmarkar á vísitölunni voru augljósir öllum, sem að samningunum stóðu, og ekkert við því að segja, þótt launþegar yrðu fyrir nokkrum skaða af þeim sökum. Hitt var svo augljóst, að með samningunum var raungildi launanna með fyrirvara um búvöruliðinn tryggt með þeim hætti, að á þriggja mánaða fresti skyldu menn fá fullar verðlagsbætur miðað við 1. mánaðardag næsta mánaðar á undan. Og til þess að við fáum einhvern raunhæfan samanburð við það, sem samningar ákveða, og við það, sem þessi lög ákveða, verður auðvitað að hafa þessa viðmiðun og enga aðra. Annars er um algerlega rangan og villandi samanburð að ræða. Við höfum nú athugað, hvernig hin samningsbundnu frávik frá fullri vísitölu voru við samningsgerðina, og það er enginn vandi, sýnist mér, að bera þau saman við frávikin, eins og þau eru núna. Í stuttu máli, eins og margrakið hefur verið, þá er um það að ræða, að vísitölugrundvöllurinn er skertur um 0.7% með því að taka verðhækkun á tóbaki og áfengi út úr vísitölunni, um a. m. k. 0.4 og sennilega allt upp í 0.7 eða 0.8 %-stig, vegna þess að tryggingaiðgjöldin eru tekin út úr vísitölunni eða hækkun á þeim, og svo loks felld 2 stig, sem gert er ráð fyrir í frv., að geti fallið að fullu og öllu niður. Var meiningin upphaflega og yfirlýst, að það ætti að ganga í gildi núna strax 1. des., en hefur síðan verið hörfað frá því, og það kemur inn síðar, og að því er manni virtist helzt á ræðu hæstv. fjmrh., á það að koma inn 1. marz n. k., þ. e. a. s. að frávikin eru, í staðinn fyrir að vera 1.4 áður samkv. samningum, nú orðin 4.5 til 4.7% frá því að vera rétt vísitala. Þetta er munurinn á samningunum, eins og þeir voru, og málinu, eins og það nú liggur fyrir, og um þetta verður ekki deilt. Þetta er viðurkennt af öllum, sem um það hafa fjallað, m. a. af hagstofustjóra, þótt hann af pólitískri tillitssemi hafi ekki viljað gefa það skriflegt til fjhn. Þegar frv. er svo athugað í samanburði við samningana og þann hátt, sem hefur verið hafður á framkvæmd þeirra að undanförnu, þá verður svo að bæta við því mati, sem menn hafa á því, hvaða áhrif aðrar aðgerðir frv., þ. e. a. s. auknar fjölskyldubætur og auknar niðurgreiðslur, hafi raunverulega á kaupmátt launa, og þar á ég ekki aðeins við þann mælikvarða, sem vísitalan leggur á þetta, heldur þá breytingu, sem hér er um að ræða í þessu efni. Það er auðvitað deginum ljósara og rétt hjá hv. talsmanni meiri hl. n., að þessar ráðstafanir koma mjög misjafnlega niður eftir neyzlu og neyzluvenjum t. d. hvers heimilis, og áhrifin eru þess vegna ekki eins kannske fyrir nein tvö heimili í landinu. En það er hins vegar engum blöðum um það að fletta, að það er rétt, sem ég hélt hér fram við 1. umr. málsins og staðfest var af háttv. 10. þm. Reykv. núna áðan, að launþegar í heild fá mjög greinilega minna magn af vöru og þjónustu með þeirri nýju aðferð, sem nú er tekin upp. Á því er enginn vafi. Og í raun og veru er allur galdurinn við þetta frv. og þær ráðstafanir, sem það hefur að færa, í þessu fólginn. Þær eru fólgnar í því að nota sér röng gildi í vísitölunni til þess að lækka launin. Þetta er ósköp einfalt mál, og þarna er fundin aðferðin við það að geta breytt vatni í vín, eins og hæstv. ríkisstj. þykist gera. Það er enginn vafi á því og getur ekki verið umdeilt, að launaskattur, sem nemur 1½%, lækkar launin um rétt 2%. Og það er heldur enginn vafi á því, að fjölskyldubæturnar, sem eftir réttu gildi fjölskyldubótanna í vísitölunni ættu að lækka laun um 1%, lækka þau um 1.55. Þannig er með þessum tveimur ráðstöfunum, annars vegar fjölskyldubótunum og hins vegar launaskattinum, raungildi heildarlaunanna rýrt um rösklega 1 stig. Það breytir svo auðvitað ekki þessu máli, að þetta kemur misjafnt niður, eins og ég sagði, og það er ekki umdeilt, og þetta út af fyrir sig mundi kannske ekki sæta ámæli af hálfu verkalýðshreyfingarinnar eða annarra, ef ekki kæmi neitt fleira til, því að eftir sem áður fengju menn þó sín laun samkv. bókstaf samninganna. Það er svo hægt að draga upp myndina af því, hvaða aðferð þetta er, með því að stækka svolítið myndina, t. d. af launaskattinum og gera t. d. ráð fyrir því, að við hefðum lagt á 15% launaskatt í staðinn fyrir 1.5. Við hefðum tífaldað með þessari einföldu aðferð, og þá hefðu laun lækkað um 5%, þ. e. a. s. að allur sá vandi, sem við var að glíma, hefði þá verið leystur. En ég held, að ef myndin hefði verið þannig svolítið stækkuð, þá hefði ekki lengur verið haldið uppi neinni þrætubók, að það væri verið að taka þessi 5% beint af launþegunum í stað þess, að atvinnurekendur væru látnir greiða samkv. gerðum og gildum samningum. Ég ætla ekki hér að fara út í neina talnaleiki að fordæmi þeirra, sem hér hafa talað fyrir þessu máli, en ég segi, að sá talnaleikur er ekki meira rangur heldur en hver annar, að það sé ekki aðeins um það að ræða, að frávikin frá réttri vísitölu séu nú 4.5 til 4.7%-stig, heldur megi þar bæta við rösku stigi vegna þeirrar röskunar á heildarlaunum, sem niðurgreiðsluaðferðirnar hafa í för með sér, þannig að raungildislækkun heildarlaunanna í landinu víki nú a. m. k. 4–5% frá því að vera rétt og frá þeim hætti, sem áður hefur verið hafður á. Það er rétt, að biðtíminn, sem skaðar launþega allverulega, er ekki meðreiknaður í þessu, en ég tel í raun og veru alveg óséð, hvort hann verður nokkru léttbærari eftir en áður. Við fáum núna niðurgreiðslur í staðinn fyrir kaup samkv. samningum, og það er enginn kominn til með að segja það, hvernig framkvæmdin á þeim greiðslum verður. Það getur allt eins verið og á því eru a. m. k. fullir möguleikar fyrir hæstv. ríkisstj. að haga niðurgreiðslum svo, að skaðinn af dýrtíðinni verði alveg eins mikill og hann áður var. En það hefur sýnt sig m. a. af útreikningum, sem við gátum þrælað út úr Efnahagsstofnuninni núna fjhn.-menn, að þessi skaði fer sífellt minnkandi. Hann hefur verið tilfinnanlegur á tímabilinu frá því í septemberbyrjun og þangað til 1. des., en síðan fara verðhækkanir að hægja á sér, þannig að þessi biðtími veldur launþegum minna tjóni en áður, og þetta er augljóst af þeirri töflu, sem ég hef fyrir framan mig frá Efnahagsstofnuninni. Þar er að vísu spáð um hækkun vísitalna verðlags og kauplags miðað við óbreyttar aðstæður, en þar kemur í ljós, að kaupmáttarvísitala einstakra mánaða, sem gefur mynd af biðtímaskaðanum, er lægst í nóv., en fer síðan hækkandi allt til ársloka 1971 og verður á næsta ári mjög óveruleg. Þá er þess að geta í sambandi við 1. des. og allar þær viðmiðanir, sem þar hafa komið fram, að eftir samningunum, ekki aðeins bókstaf þeirra heldur öllu eðli þeirra, átti að greiða kaup samkv. verðlaginu 1. nóv. Þetta verðlag er nú staðreynd, þó að okkur hafi ekki tekizt í fjhn. að fá upplýsingar um það, hvert það verð hefur verið, þannig að það væri hægt að bera saman með réttum aðferðum, hver kaupmáttarrýrnun verður samkv. frv. og miðað við samningana, en það er augljóst, að þessi hækkun verður miðað við staðreyndir málsins um 4 stig eða rúmlega það, og það geta engar niðurgreiðslur, sem hafnar eru eftir 1. nóv. haft nokkur áhrif á þá skyldu atvinnurekanda að greiða kaup samkv. verðlaginu 1. nóv. Það átti ekki að koma inn samkv. gildandi samningum fyrr en 1. marz, og miðað við það, að launþegar hafa almennt skaðazt á þessum biðtíma, þá get ég ekki betur séð en það hefði verið sanngjarnt og eðlilegt og í samræmi við allt, sem um var samið, að þeir hefðu haft nokkurn hag af því einu sinni, þegar verð lækkar, því að í því tilfelli er hér auðvitað um hag launþegans að ræða, og þess á hann vissulega að njóta, þá sjaldan að það kemur fyrir, að verð á vörum og þjónustu lækkar. Í öllum þessum viðmiðunum, sem notaðar eru í talnaleik þeirra ríkisstj.-manna, þá er miðað við maígrunn og sagt, að kaupmáttur hafi svo og svo mikið hækkað miðað við kaup í maí. Þetta er billegur leikur, vegna þess að í maí stóð svo á, að launþegar áttu inni rúmlega 3% fyrir verðhækkanir, sem þá höfðu orðið á undanfarandi tímabili, og þær bætur áttu að koma fram í vísitölunni 1. júní, þannig að í öllum þessum leik þeirra verður að sjálfsögðu, ef hann á að vera eitthvað nærri sannleikanum, að draga 3% frá. Það var það raunverulega kaup, sem launþegar áttu þá rétt á, þótt greiðslan væri ekki fallin í gjalddaga fyrr en 1. júní. Viðmiðun við 1. des. verður þess vegna að miða, ef skoðað er út frá ákvæðum samninganna, við 1. júní. Það eru grunnkaupshækkanirnar, sem urðu eftir frávikin, sem síðar hafa orðið, og ef það er gert, þá kemur auðvitað allt annað út úr þeim dæmum, sem ríkisstj.-menn leika sér að setja hérna upp. Ég vil þá aðeins víkja að einstökum gr. frv. og þeim brtt., sem ég flyt við frv. Ef 1. gr. frv. er athuguð, þá kemur það greinilega í ljós, að þar er ekki um neina bókstaflega verðstöðvun að ræða, enda er frv. ekki einu sinni látið bera það nafn, að það heiti verðstöðvunarfrv. eins og maður hefði þó getað ætlað. Ég er út af fyrir sig ekki að sakfella neinn fyrir það, þótt ekki sé gert ráð fyrir bókstaflegri verðstöðvun, því að ég tel hana naumast raunhæfa, og slík verðstöðvun gæti hæglega á ýmsum sviðum leitt til stöðnunar og jafnvel atvinnuleysis, þannig að ég segi þetta ekki til að sakfella einn eða neinn út af fyrir sig, aðeins til að draga það rétta fram. En ég tel, að ákvæði 1. gr. mættu þó alveg að ósekju og gætu verið miklu nær því að geta kallazt verðstöðvunarákvæði heldur en þau ákvæði eru, eins og þau eru í frv. Þar er fyrst að víkja að því, að í frv. er gert ráð fyrir, að öll erlend vara geti hækkað alveg viðstöðulaust án nokkurra hamla, ef innkaupsverð á vöru hækkar. Og í 2. málsgr. gr. er gert ráð fyrir því, að hið sama gildi um álagninguna, að hún megi haldast í prósentutali. Nú er það staðreynd, að við búum við tímabil, sem gera má ráð fyrir, að yfirleitt sé um að ræða verðhækkunartilhneigingu á erlendum vörum og nærri víst, að þar verður frekar um hækkanir að ræða en lækkanir, en við það, að slíkt verður, þá gerist það samkv. 2. málsgr. frv., að kaupsýslustéttin hefur af því verulegan hagnað, að verðlag fari hækkandi og færir það viðstöðulaust inn í sína álagningarprósentu. Nú er það á hinn bóginn svo, að kostnaður við að dreifa vöru breytist afar lítið við það, að vara hækki í verði. Þar er að vísu um svolítinn hluta kostnaðar að ræða, en hann er algerlega hverfandi, þ. e. a. s. fjármagnskostnað og fyrningu, sem þar er fyrst og fremst um að ræða, en þegar á heildina er litið, er ekki um kostnaðarauka verzlunarinnar af þessum sökum að ræða. Ég tel það þess vegna alveg óhæft, að svo sé ákveðið í frv., að kaupsýslan sé beinlínis verðlaunuð fyrir þær verðhækkanir, sem verða á erlendri vöru og geti hirt í sinn vasa aukinn gróða á tímabili, sem á að kallast verðstöðvunartími. Þetta álít ég þeim mun ósanngjarnara, sem það er augljóst, að verzlunin hefur að undanförnu notið stórkostlegs hagnaðar vegna hækkunar á erlendum vörum, vegna vöruverðshækkunar yfirleitt. Álagningargrunnur verzlunarinnar hefur verið að stórhækka, og það er hald ýmissa þeirra, sem bera vel skyn á verzlunarmál og verðlagsmál, að þessi hagnaður sé orðinn svo mikill á þessu ári, að hann hefði að fullu og öllu getað staðið undir þeirri kostnaðaraukningu, sem kaupsýslan varð fyrir vegna hækkaðra launa verzlunarfólks. Ofan á þetta tel ég algerlega óhæfu að bæta í þessu svokallaða verðstöðvunarfrv. einhverjum verðlaunum til verzlunarinnar, ef hún getur keypt dýrar inn en áður. Ég tel þá ágalla varðandi álagningartakmarkanir, sem eru í okkar verðlagsákvörðunum, vera nógu mikla, þótt þessu sé ekki bætt við á slíku tímabili sem því, sem nú er að fara í hönd. Í samræmi við þetta þá flyt ég brtt. um það, að álagning í krónutölu megi ekki hækka frá því, sem krónutalan var 1. nóv. s. l. Að undanförnu hafa ýmsar vörur og ýmisleg þjónusta verið frjálsar undan öllum verðlagsákvæðum. Það er í fyrsta lagi sitthvað af þjónustu, sem hefur verið leyst undan verðlagsákvæðum til reynslu af hálfu verðlagsnefndar, og hefur það gefið mjög misjafna raun eins og t. d. ýmisleg viðgerðarþjónusta, bílaverkstæði, varahlutaverzlun bifreiðaumboða o. s. frv., og þar er einnig um að ræða yfirleitt alla íslenzka iðnaðarframleiðslu, sem býr við erlenda samkeppni, hún heyrir ekki undir verðlagsnefnd, heldur hefur verið gefin frjáls og við fulltrúar Alþýðusambandsins og B. S. R. B. í verðlagsnefnd studdum þessar aðgerðir á sínum tíma, vegna þess að við töldum, að í aðalatriðum veitti erlenda varan það harða samkeppni, að það væri rétt, og líka út frá atvinnuástandinu, eins og það þá var, að hafa þessar vörur frjálsar að verði frá verksmiðju, en yrðu hins vegar að lúta venjulegum álagningarreglum að öðru leyti í meðförum verzlunarinnar. Nú hefur það komið mjög greinilega í ljós, frá því að kjarasamningarnir voru gerðir á s. l. sumri, að þrátt fyrir það, að maður hefði getað ætlað, að EFTA-aðildin yki frekar á samkeppnina við þessa innlendu iðnaðarframleiðslu, að þá hefur það komið í ljós, að iðnrekendur hafa verið mjög djarfir að hækka þessar vörur, og vafalaust í mörgum tilfellum gert töluvert meira en að bæta kaupgjaldinu við verðlagið, þó að fyrir liggi ekki neinar fullkomnar upplýsingar um það. En hitt er augljóst, að þeir hala verið mjög djarfir í hækkunum, og miðað við það, að samkv. lögunum, eins og þau eru núna, eru þessar vörur raunverulega komnar undir verðlagsákvæði, vegna þess að þær mega ekki hækka samkv. lögunum, nema að hráefnisverð hækki eða eitthvað því um líkt eftir 1. nóv., þá virðist vera fullkomlega réttmætt miðað við reynsluna að undanförnu að taka þessa framleiðslu alla og verðlagningu á henni til endurskoðunar, og hygg ég, að sú endurskoðun mundi leiða í ljós, að vel væri hægt að færa nokkuð niður verðlag á ýmsum mikilvægum vörutegundum íslenzkrar iðnaðarframleiðslu frá því, sem nú er. Ekki á þetta síður við um þá þætti verðlagsins, sem hafa verið gefnir frjálsir að öðru leyti. Ég held, að þar hafi menn yfirleitt verið djarfir í hækkunum og hafi gengið yfirleitt lengra en ástæður voru til. Um þetta sagði hæstv. fjmrh. við 1. umr. málsins, að það væri sjálfsagt að endurskoða verðlagninguna á þessum vörum, og fagna ég þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðh., en ætlast þá líka til þess, að hann stuðli að því, að ákvæði um slíka endurskoðun verði beinlínis sett inn í 1. gr. l. Það mundi allt vera tryggara og augljósara, hvernig vald hæstv. ríkisstj. í verðlagsnefnd, oddaaðstaða hennar, yrði notuð í sambandi við þennan þátt verðlagningarmálanna. Eins og ég sagði áðan, kemur hér svo fleira til, eins og t. d. bílavarahlutir, sem ég nefni, húsgögn, viðgerðarþjónusta og ýmislegt fleira. Loks er svo það atriði, sem ég vil, að sett verði sem ný ákvæði í 1. gr. Það er nokkuð auðsætt, að mjög stórfelldar niðurgreiðslur munu hafa áhrif á framleiðslukostnað vissra vara og þjónustu, og við getum að vísu kannske ekki á þessu augnabliki nákvæmlega fullyrt um, hvaða vöru eða þjónustu þar væri helzt um að ræða, vegna þess að við höfum ekki fyrir okkur alveg ætlanir ríkisstj. um það, hvaða vörutegundir verða greiddar niður. En verði t. d. um mjög miklar niðurgreiðslur að ræða; sem eiginlega auðsætt virðist, á landbúnaðarvörum, þá þykir mér sýnt, að t. d. öll þjónusta matsöluhúsa og veitingastaða muni eiga að lækka í verði, ef þessir aðilar eiga ekki að fara með mjög verulegan gróða frá verðstöðvunarákvæðunum. Og varðandi matsöluhúsin mætti kannske hafa það ofurlítið í huga, að verðlag á þeim eru ákaflega ríkir hagsmunir þess hóps manna í þjóðfélaginu, sem teljast einhleypir og sem sáralítið gagn hafa af þeim jákvæðu hliðum, sem eru á þeim aðgerðum, sem nú eru fyrirhugaðar. Þeir fá ekki fjölskyldubætur, þeir njóta ekki beinlínis niðurfærslu á einstökum vörutegundum, nema því aðeins að þar sem þeim eru seldar þær vörur gegnum aðra þjónustu, þá verði hún einnig lækkuð. Fleira gæti komið til greina eins og t. d. unnar kjötvörur, ef auknar verða niðurgreiðslur á kjöti og kannske sitthvað fleira, sem ég tel ekki ástæðu til að nefna og kem kannske ekki að öllu leyti auga á í þessu sambandi. En alla vega virðist það vera sanngirnismál, að þegar um umtalsverða lækkun á framleiðslukostnaði er að ræða vegna niðurgreiðslnanna, þá verði þar einnig um verðlækkun að ræða, ekki aðeins um það, að varan standi í stað. Við 3. gr. geri ég þá brtt., að hún verði felld niður og sömuleiðis 4. og 5. gr. 3. gr. fjallar um launaskattinn, og hef ég gert hann að umtalsefni, hversu eiginlega fáránlegt það sé, að ríkiskerfið taki að sér að greiða hluta af laununum fyrir atvinnurekendur, og það sé miklu eðlilegra, að kaupið sé þeim mun hærra, sem þessu svarar. Og ég hef ennfremur bent á það, að með þessu er verið raunverulega að hafa af launastéttunum sem heild mjög verulegar upphæðir og lækka heildarlaunin meira en ágóðanum nemur. Ennfremur er þess að gæta, að það er sama um þetta að segja eins og t. d. fjölskyldubæturnar, að þessi ráðstöfun kemur mjög misjafnlega niður. Því er t. d. lýst í bréfi frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, að launaskatturinn muni nema meiri kostnaðarauka fyrir útveginn en allar skuldbindingar samkv. samningunum. Atvinnurekendur aðrir hagnast auðvitað á þessu. En ég hélt nú t. d., að það væri kannske sízt útvegurinn, sem ætti að verða fyrir barðinu á slíkum lögum, sú atvinnugreinin, sem hefur orðið að bera allar kostnaðarhækkanir bótalaust að öðru en því, sem við höfum engu um ráðið, að verðlag á erlendum mörkuðum hefur hækkað. Þá sýnist mér líka, að þessi launaskattur hafi það í för með sér, að einyrkjar í ýmiss konar atvinnurekstri verði illa úti og þeir séu raunverulega krafðir um hluta af launum sínum til þess að greiða launin niður. Þar í eru t. d. smáútvegsmenn, sjálfseignarbílstjórar og margir fleiri, sem verða að borga þennan skatt beint af launum sínum. Það er ekki um það að ræða, að atvinnurekendur borgi hann, heldur fólk, sem er í raun og veru bara launamenn. Ég er af þessum ástæðum því eindregið fylgjandi, að kaupið sé þess hærra, sem þessu nemur, og tel, að það sé hagkvæmara fyrir launamenn, þegar á heildina er litið. 4. gr. fjallar um breyttan viðmiðunartíma, sem ég hef vikið að, um það, að tóbak og áfengi sé tekið út úr vísitölunni og tryggingarnar. Því hefur verið haldið fram um tryggingaiðgjöldin, eins og hæstv. fjmrh. hefur sagt hér í hv. d., að það sé fráleitt að hafa þetta inni í vísitölu, vegna þess að því fé, sem með þessu iðgjaldi er aflað, sé varið til velferðarmála. Sannleikurinn er auðvitað sá, að hér er um eina allra tilfinnanlegustu skattheimtu, sem um getur, og í mörgum tilfellum einhverja ósanngjörnustu skattheimtu, sem við höfum í öllu okkar þokkalega skattkerfi. Þetta gjald verða menn að borga án alls tillits til tekna og möguleika til þess að greiða það. Og í ákaflega mörgum tilvikum, t. d. þeim, þar sem mörg börn eru í framhaldsskólum, þá er þetta skattur, sem heimill í landinu eiga mjög erfitt með að greiða. Hér er heldur ekki um það að ræða, eins og við skattlagningu á vörum eða þjónustu, að menn eigi neitt val. Þetta verða menn að greiða, hvort sem menn hafa til þess möguleika eða ekki. Í þeim tilvikum, að einstaka vörutegundir séu hækkaðar, þá er þó alltaf hægt að benda á það, að menn eiga þar visst val, og geta þannig þeir, sem minnst efnin hafa, e. t. v. breytt eitthvað neyzluvenjum sínum, án þess að stórir hlutir gerist. En hér er ekki um neina miskunn að ræða, jafnvel félausir námsmenn eru eltir uppi af gjaldheimtustofnunum og þeim hótað gjaldþrotaskiptum, ef þessi gjöld eru ekki greidd á réttum tíma. Afstaða mín til þessa nefskatts vegna trygginganna er sú, að ég álít, að hann ætti að hverfa með öllu og það ætti að afla þessara tekna meira eftir efnum og ástæðum eftir öðrum leiðum skattalaga, en meðan það er ekki, tel ég algert lágmark, að það sé tekið fullt tillit til þess við verðlagsuppbætur á laun, hver þessi skattaþungi er. Ég mótmæli því eindregið skoðunum hæstv. fjmrh. og annarra á því, að það sé fráleitt að hafa þessi gjöld inni í vísitölunni, og skiptir þar engu, þó að þessi skattur sé eyrnamarkaður til velferðarmála. Það er hægt að afla hans öðruvísi og það er staðreynd, að þessi iðgjöld hvíla mjög þungt á tekjulágu fólki. Í 5. gr., sem ég legg til, að verði felld niður, eru ákvæðin um 2 vísitölustigin, sem mest hefur verið rætt um, og það tel ég sjálfsagt, að þau ákvæði og önnur í sömu gr. falli niður. Ég er þeirrar skoðunar, að það kunni nú svo að fara, að hér verði ekki aðeins um þriggja mánaða undanhald hæstv. ríkisstj. að ræða í því efni að ræna þessum stigum af launamönnum. Mér þykir býsna sennilegt, að undanhaldið haldi áfram og þau verði kannske aldrei tekin. En ef það er hugmyndin, þá er auðvitað rétt að ganga hreinlega til verks og taka þetta ákvæði þegar út úr lögunum. Ef það er aftur hugmyndin, að það eigi að taka þessi vísitölustig síðar á þessu svokallaða verðstöðvunartímabili, þá er það sjálfsögð krafa hv. þdm. til þeirra, sem að frv. standa, að gera þeirri spurningu full skil, hvenær þetta eigi að koma inn, þannig að menn viti hér í þessari hv. þd. og hv. Alþ., hvað menn eru að samþykkja, en eigi þar ekki allt undir tilviljunum og duttlungum þeirra, sem með framkvæmdina fara síðar. Það skal alveg viðurkennt af minni hálfu, að miðað við þær breytingar, sem ég legg til, að gerðar verði á frv., ná endar ekki fullkomlega saman um eyðingu þeirra 7.5 vísitölustiga, sem um var að ræða. Varðandi launaskattinn í því efni vil ég segja það, að ég sé ekki, að það skipti neinu höfuðmáli, hvort kaupið er þessu 1½% hærra eða hvort ríkisstj. gerist milligöngumaður um það að koma þeirri upphæð til skila til launþega. Það er þess vegna auðsætt, að yrðu þessar till. mínar, sem að miklu leyti falla saman við till. hv. 2. minni hl. fjhn., samþykktar, þyrftu að koma til meiri niðurgreiðslur eða niðurfærsla verðlags í einhverju formi, en ég tel, að á því ættu að vera fullir möguleikar í fyrsta lagi gegnum endurskoðun verðlagsákvæða, þar sem áreiðanlega er akur, sem má slá svolítið nær rótinni en gert hefur verið með sparnaði í ríkisrekstri og samsvarandi niðurfærslu verðlags, með niðurgreiðslum á vöruverði eða öðrum beinum ráðstöfunum til verðlagslækkana. Í þriðja lagi með kerfisbreytingum, t. d. með samningum við bændastéttina, sem ég tel, að miðað við það stórkostlega fjármagn, sem til landbúnaðarins er veitt með beinum og óbeinum hætti, væri það a. m. k. líklegt og í öllu falli reynandi að semja við bændur um lækkun á búvöruverði með því að þeir fengju milliliðalaust verulegan hluta eða mestan hluta af því fé, sem til landbúnaðarins er varið með margvíslegum hætti. Ég er sannfærður um það, að slíkir samningar mundu ekki verða mjög torveldir, og veit, að mikill hluti bændastéttarinnar er slíkri kerfisbreytingu fylgjandi. Þá er loks að minnast á þá varatill., sem ég flyt við þetta frv. Hún byggist á því, að það er mín skoðun, að það sé bæði óréttlátt og raunar fráleitt miðað við allar aðstæður í þjóðfélaginu, eins og það er nú, að lækka kaup lægst launuðu stéttanna. En þó sé enn örlagaríkara atriði þess máls, sem hér ræðir um, að ráðizt er gegn frjálsum samningsrétti verkalýðssamtakanna og rétt gerðir og lögmætir samningar gerðir að engu í veigamiklum atriðum, í grundvallaratriðum. Ég fullyrði það, að öllum, sem stóðu að samningunum s. l. vor, gæti verið það eiður sær, hvar sem væri og hvenær sem væri, að þeir samningar hefðu aldrei verið gerðir, ef sú skerðing á vísitöluákvæðunum, sem hér á að gera, hefði þá blasað við eða verið augljós þeim, sem undirrituðu samningana. Ég fullyrði, að það hefði aldrei komið til mála að gera samninga til nær 1½ árs, sem var alger breyting frá venjum verkalýðshreyfingarinnar, sem yfirleitt hefur aldrei samið lengur en til ársins nema með þeim tryggingum fullgildum, sem fólust í ákvæðunum um verðlagsbætur, og þeim tryggingum, ekki einhvern veginn, heldur eins og þær voru ákveðnar þar í samningunum. Ég skora á hæstv. fjmrh. og hv. 10. þm. Reykv. að svara því skýrt og skilmerkilega, hvort ég muni fara hér með rétt mál eða ekki. Ég veit, að í raun og veru vita þeir þetta jafn vel og ég, að samningarnir hefðu aldrei verið gerðir eins og þeir voru gerðir, hvorki að efni eða til jafnlangs tíma og þeir voru gerðir, nema þetta væri talið fulltryggt, að ákvæðin um vísitöluna og verðlagsbæturnar stæðu, eins og um var samið. Ef það er viðurkennt, að þessi fullyrðing mín sé rétt, þá er þar með líka viðurkennt, að einmitt þetta var grundvöllur samninganna og þar með, að þeim grundvelli sé kippt á brott með ákvæðum þessa frv., ef það verður að lögum. En hvað sem því líður, þá er skilningur og afstaða verkalýðshreyfingarinnar nú í þessu máli staðreynd, sem ekki verður gengið fram hjá og hlýtur að hafa sínar afleiðingar, bæði fyrr og síðar, og hlýtur að marka viðbrögð og stefnu hreyfingarinnar í kjaramálum á næstu tímum. Alþýðusambandið hefur fyrir hönd verkalýðshreyfingarinnar slegið því föstu, að kaupgjaldsákvæði samninganna séu með frv. þessu, ef að lögum verður, upphafin og verkalýðsfélögin séu óbundin af þeim og um þetta ætti raunverulega ekki að þurfa að deila, svo augljóst sem þetta er í raun og veru. Ég held, að það sé öllum, og ég undanskil ekki hæstv. ríkisstj. frá því, fyrir beztu, að þetta sé strax viðurkennt, að ef þau ákvæði frv., sem lúta að breytingum og skerðingu á grundvelli samninganna, verði samþ. hér, þá séu allir samningar í landinu lausir, þá séu samningarnir, sem fyrir þessum ákvæðum gerðu ráð, lausir. Og ég endurtek það, sem ég sagði hér við 1. umr., að ég tel það algert lágmarkssiðgæði í samskiptum ríkisvalds við verkalýðshreyfinguna að viðurkenna þetta og fækka þar með þeim deilumálum, sem út af þessu frv. og þeim ákvæðum, sem það hefur inni að halda um mikilsverð atriði, hafa risið. Mér virðist auðsætt, að þetta frv. boði hættu, sem hæstv. ríkisstj. ber alla ábyrgð á, ábyrgð á því, að deilur magnist á tímabilinu fram að 1. okt. n. k., þ. e. a. s. á fyrirhuguðum samningstíma og jafnvel síðar, og það væri farsælast, að slíkar deilur yrðu settar niður með samningum, þar sem frjálsir aðilar semdu, en annar aðilinn hefði ekki lagavöndinn yfir höfði sér. Ég held, að það að viðurkenna ekki þessa staðreynd, að grundvelli samninganna hefur verið kippt brott og þeir eru því raunverulega upphafnir, mundi auka á viðsjár, magna deilur og torvelda lausn þeirra mála, sem nú blasir við, að menn þurfi að geta samið um. Og ég vil enn í þessu sambandi minna á reynsluna af farmannadeilunni, sem nú er nýafstaðin. Ég vil svo aðeins segja það að lokum, að ég vil varla trúa öðru en því, að þeir, sem að þessu frv. standa, muni að athuguðu máli, og eins og það nú liggur fyrir, eftir að afstaða verkalýðshreyfingarinnar til þess er orðin augljós, fallast á að viðurkenna með þeim hætti, sem till. mín gerir ráð fyrir, að samningsaðilar hafi fullan rétt til þess að segja upp samningunum frá 19. júní s. l. og freista nýrrar samningsgerðar með þeim hætti, sem rétt lög og venjur ákveða. Ég held, að með þeim hætti væri þrátt fyrir allt líklegra, að friður gæti tekizt á vinnumarkaðinum, eins og til var stofnað og grundvöllur lagður að með samningunum s. l. sumar. Fyrir slíkri viðurkenningu höfum við fordæmi frá því í des. 1966, þegar grundvelli sjómannakjaranna hafði verið rift með gengisfellingarlögunum, að skynsamir menn komu þá vitinu fyrir hæstv. ríkisstj. í því efni, að hún setti það ákvæði inn í lögin, að samningarnir skyldu vera lausir. Það er alrangt, sem hæstv. fjmrh. hefur haldið hér fram, að þetta hafi eingöngu stafað af því, að ríkisstj. hafi séð í hendi sér, að þar sem samningar yfirmanna voru að einhverju leyti lausir, en ekki samningar sjómanna almennt, þá hafi hún talið það sjálfsagt, að allir samningar yrðu lausir. Ástæðan var ekki þessi. Mér er vel kunnugt um það, að þetta ákvæði var tekið inn samkv. kröfu sjómannasamtakanna og m. a. vegna þess, að útvegsmenn voru í þessu tilviki það sanngjarnir, að þeir viðurkenndu það, áður en þetta lagaákvæði var sett inn, að þeim væri ekki stætt á öðru en að viðurkenna það, að það bæri að gera nýja samninga, þegar öllum samningsgrundvellinum hafði verið rift og aðstæður höfðu gerbreytzt frá því, að samningarnir voru gerðir. Hér er í raun og veru um nákvæmlega sams konar mál að ræða, og var það í raun og veru viðurkennt af hæstv. fjmrh., þó að niðurstaða hans væri sú um bæði tilfellin, að hvorki hefði samningunum verið raskað við sjómennina 1968, þó að 27% væru tekin af óskiptum aflahlut, m. a. af aflahlut þeirra, og ekki heldur núna, þegar vísitölugrundvellinum er gerbreytt. Ég vil þó taka fram, að hér er aðeins um varatillögu að ræða. Aðaltillaga mín er sú, að skerðingarákvæði frv. verði felld niður og það þannig gert að jákvæðu verðstöðvunarfrv. eða eitthvað í átt við það, og það er auðvitað bezta lausn málsins, en sú næstbezta væri þó sú, að menn viðurkenndu hér staðreyndir, en hættu að lemja höfðinu við steininn.



Herra forseti. Þegar þetta mál var til 1. umr. hér í hv. d., hélt ég um það dálitla ræðu, þar sem ég lýsti afstöðu minni til einstakra gr. og ákvæða frv. Fjhn. hefur ekki getað orðið sammála um afgreiðslu frv. Við, ég og hv. 3. þm. Vestf., stöndum að nál., sem prentað er á þskj. 160. Þar eða öllu heldur á sérstöku þskj. öðru leggjum við til þrjár breyt. á frv., sem eru svo mikilvægar að okkar dómi, að afstaða okkar til málsins veltur á afgreiðslu þeirra. Í því frv., sem hér er til umr., má segja, að séu í höfuðatriðum sex atriði, þrjú gömul, þrjú ný. Í tilefni af því, að menn ætla sér að setja á verðstöðvun, sem svo er kölluð, hafa þrjú eldri lagafyrirmæli verið dregin fram og hresst upp á sum þeirra. Það eru lög nr. 54 frá 1960, sem eru notuð til þess að banna verðhækkanir að því leyti, sem verðlagsnefnd um það fjallar. Það eru lög nr. 4 frá 1960, en 28. gr. þeirra veitir ríkisstj. heimild til að verja fé úr ríkissjóði til að halda niðri verði á vöru og þjónustu. Þessi lög á að nota í ríkari mæli en gert hefur verið um skeið. Og það eru í þriðja lagi lög frá 1963 um fjölskyldubætur, sem einnig á að auka. Nýmæli frv. eru hins vegar þrjú. Það er í fyrsta lagi það ákvæði 2. gr. að leggja á til loka verðstöðvunartímabilsins launaskatt, sem á að nema 1½% og leggjast á sama stofn og lög um launaskatt, sem nú eru í gildi, taka til. Um þennan launaskatt vil ég segja það, sem ég raunar minntist á hér, að ég held við 1. umr. málsins, að andstaða okkar framsóknarmanna við hann byggist ekki á því, að við teljum ósanngjarnt, að atvinnuvegirnir taki á sig hluta af þeim byrðum, sem hér er verið að jafna á þjóðina. Við höfum fært rök að því og byggjum það á útreikningum í aths. með frv., að með samþykkt þessa frv. muni atvinnuvegirnir losna við að greiða vísitöluuppbætur, sem nema einhvers staðar á milli 1000 og 1100 millj. kr. á tímabilinu, og það er ekki hægt að segja það, að það sé of óvægilega í sakir farið, þó að þessum sömu aðilum sé gert að greiða 250 millj. af þessu á tímabilinu. Ástæðan fyrir andstöðu okkar við launaskattinn er heldur ekki þessi. Hún er sú, að við erum á móti sérstakri skattheimtu núna, meðan fjárlagadæmið fyrir árið 1971 hefur ekki verið gert upp. Við teljum launaskattinn óheppilega innheimtuaðferð, sem komi misjafnlega niður, eins og hér hefur raunar verið lýst í umr. núna og ég benti á við 1. umr. málsins. Við erum mótfallnir því, að það sé haldið áfram á þeirri braut að tiltaka ákveðna skattheimtu til tiltekinna verkefna, eins og hér hefur verið minnzt á og ég kem kannske aðeins að síðar, og fleira höfum við á móti þessum skatti. Þess vegna leggjum við það til, að ákvæði 2. gr. frv. verði fellt. Skv. 4. gr., það er annað nýmælið, er ákveðið, að við útreikning kaupgreiðsluvísitölu skuli ekki taka tillit til verðhækkana á tveimur liðum, sem nú eru í vísitölugrundvellinum, þ. e. iðgjaldi til almannatrygginga og útsöluverði á áfengi og tóbaki. Ennfremur er í þessari gr. ráðgert að fresta útreikningi kaupgjaldsvísitölu um einn mánuð frá því, sem nú er ákveðið, og taka við þann útreikning tillit til niðurgreiðslna eða verðbreytinga, sem verða eftir á. Um þessar breyt. 4. gr. hafa talsverðar umr. þegar orðið. Ég skal engu við þær bæta. Ég undirstrika það, sem ég sagði hér við 1. umr. um þetta. Ég tel það fráleitt, að annar aðilinn, hvort sem hann heitir ríkisstj. eða eitthvað annað, geti tekið það upp á sitt eindæmi að breyta þeirri viðmiðun sem samið hefur verið um fram að þessu og það skiptir engu máli, hvað þeir liðir vísitölunnar heita, sem þannig eru teknir. Grundvellinum er raskað, og það er rangt. Vísitölugrundvöllurinn er hugsaður sem mælitæki, sem á að tryggja launþegum það, að verðlagsuppbótin samsvari framfærslukostnaðinum á hverjum tíma, og kjarasamningarnir frá 19. júní og síðar voru gerðir í trausti þess, að fyrir hverja verðhækkun, sem grundvöllurinn tók til, kæmi full verðlagsuppbót. Þessu hefur verið margsinnis yfirlýst hér á hv. Alþ. af þeim mönnum, sem fremstir stóðu við samningsgerðina og ég segi fyrir mitt leyti, að ég rengi ekki vitnisburð þeirra. Ég hef heldur ekki heyrt honum mótmælt. Þess vegna leggjum við til, að 4. gr. frv. verði felld. Þriðja nýmælið í þessum lögum og það lakasta líklega, þó að þetta sé nú nokkuð slæmt, sem ég var að gera hér grein fyrir, lýtur að því, að ekki skuli kom til útborgunar 2 vísitölustig, þ. e. a. s. launþegar skuli taka á sig skerðingu frá samningunum í vor, sem 2 vísitölustigum nemur, án þess nokkuð komi í staðinn. Þetta ákvæði er litið svo alvarlegum augum af t. d. miðstjórn A. S. Í. og fleiri launþegasamtökum, að þeirri skoðun er lýst, að grundvelli kjarasamninganna sé kippt brott og þeir úr gildi fallnir, hvað öll kaupgjaldsákvæði áhrærir, ef þessi ákvæði frv., sem hér um ræðir, verða lögfest. Það er skylt að geta þess, að við meðferð málsins, eða síðan málið kom hér til meðferðar í hv. Ed., hefur nokkurt undanhald átt sér stað hjá hæstv. ríkisstj. Það er ráðgert nú, að þessi skerðing komi ekki til framkvæmda, a. m. k. ekki fyrir 1. marz 1971. Engu að síður eru fyrirmæli l. ótvíræð. Ríkisstj. hefur þessa heimild, og það er ekki breytt ákvæðum frv. Það er talið, að þess þurfi ekki, ég skal ekki leggja dóm á það, hvort þess þarf eða ekki. En þetta byggist þó allt saman á því, að niðurgreiðslurnar, sem raunar eru þó ekki lögfestar með þessu frv., verði framkvæmdar. Ég er ekki að hafa uppi neinar getsakir í garð hæstv. ríkisstj., að þessu verði ekki framfylgt. En mér finnst þessi ákvæði nokkuð einkennileg, ég verð að segja það. Ég hefði fellt mig miklu betur við það, að frv. væri breytt í þá átt, sem til stendur að framkvæma, t. d. að segja hér, að heimild væri fyrir ríkisstj. til þess að skipa svo málum, að tvö vísitölustig kæmu ekki til útborgunar eftir 1. marz n. k. En ég skal ekki gera þetta að neinu sáluhjálparatriði, enda leggjum við til hvort eð er, að gr. falli að öllu leyti niður. Og það er það, sem við leggjum áherzlu á. Hv. frsm. meiri hl., 10. þm. Reykv., sagði það um þessar till. okkar, að þær þýddu enga verðstöðvun. Hann sagði, að það væri óraunhæft að lögfesta ekki launaskatt, að lögfesta ekki vísitöluskerðingu, og hann minntist á einhvern fóðurbætisskatt svona í framhjáhlaupi, en ég hef nú ekki fundið ákvæðin um hann í frv. enn. Hitt er rétt, að það er getið um fóðurbætisskatt, sem bændur eiga að bera bótalaust, í aths. frv., en þær eru nú víst ekki hér til atkvgr. eða afgreiðslu. Ég segi, að það sé rangt, að við séum með þessu að leggjast gegn verðstöðvun, og ég held, að það sé ómögulegt að fá það út úr till. okkar hér. Við segjum, að við viljum fallast á með hæstv. ríkisstj., að fjölskyldubætur verði hækkaðar og að niðurgreiðslur verði auknar og að til þess sé varið því fjármagni, sem samkv. upplýsingum í aths. með frv. er handbært hjá ríkissjóði, annars vegar vegna útgjaldaliða, sem sparast vegna þessara framkvæmda, hins vegar vegna þess, að fundizt hafa auknar tekjur frá því að fjárlagafrv. var lagt fram. Jafnframt segjum við, að þau vísitölustig, sem tekin eru af launþegum, skuli atvinnureksturinn greiða. Ég get ekki séð annað en þetta sé fullkomlega skýrt. Atvinnureksturinn á að greiða samkv. vísitölu þau stig, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að falli niður, bæði með beinni niðurfellingu og með reikningskúnstum. Við segjum, að það sé skrípaleikur, að atvinnurekendur greiði ríkissjóði launaskatt til þess að ríkissjóður greiði launþegum verðlagsuppbót eða niðurgreiðslur, sem eigi að koma í stað verðlagsuppbóta. Og við viljum losna við þessa milligöngu ríkissjóðs út úr þessu dæmi. Hæstv. ríkisstj. vill endilega hafa þetta fyrirkomulag. Ég skal ekki segja hvers vegna. Þó gæti verið, að það væri vegna þess, að það er ódýrara, eins og hér hefur verið lýst. Það er nefnilega ódýrara að eyða vísitölustigunum heldur en að greiða verðlagsuppbótina á laun Hv. 10. þm. Reykv. flutti hér mjög sanngjarna ræðu, og hann féllst á margt af því, sem við höfum verið að segja hér um þetta mál, eins og t. d. það, að það væri ekki rétt að taka út úr vísitölugrundvellinum liði eins og almannatryggingar og áfengi og tóbak í þessu sambandi, þ. e. þá hækkun, sem verður á því. Við höfum heyrt áður aðra skýringu á þessu. Við heyrðum hana t. d. hér við 1. umr. málsins. Þá var þetta talinn sjálfsagður hlutur og einskis metinn til kauprýrnunar launþeganna. En ég virði það við hv. 10. þm. Reykv., að hann fór rétt með þessar staðreyndir. Hann sagði það, að vegna hækkunar á áfengi og tóbaki fengju launþegar ekki uppi borin 0.7 %-stig, og vegna hækkunar á iðgjaldi til almannatrygginga fengju launþegar ekki uppi borin 0.4%-stig, þegar sú hækkun kemur til framkvæmda í jan. n. k. Þetta er það rétta og það er bezt að hafa það, sem réttara reynist. Hann talaði um það, að launþegar fórnuðu þessu. Það er vissulega rétt. Launþegar fórna þessu. Til viðbótar eiga launþegar að fórna því, að tvö vísitölustig komi ekki til útborgunar 1. marz og það, sem eftir er af tímabilinu. Annað verður nú ekki lesið út úr þessu, þar sem hæstv. ríkisstj. vill umfram allt halda þeim ákvæðum frv., sem heimila henni þetta. Hv. 10. þm. Reykv. vildi svo aftur tína það til, sem launþegar græddu á þessum ráðstöfunum, og vék að því vísitölutapi, sem launþegar verða fyrir vegna útreikningsins eftir á, en verðhækkanirnar koma fyrr til. Það tap er vafalaust eitthvert. Ég neita því ekki. En í fyrsta lagi hygg ég, að það minnki eftir því, sem lengra liður frá kauphækkunarstökkunum. Sú hefur reynslan verið, og í öðru lagi er þess að gæta, að verðhækkanir stöðvast ekki, þó að þetta frv. verði lögfest. Það verða margs konar verðhækkanir á þessu tímabili þrátt fyrir ákvæði 1. gr. Það verða þær verðhækkanir til að mynda, sem hæstv. fjmrh. minnti okkur á, að hlytu að verða á næstu mánuðum vegna fyrirsjáanlegrar verðhækkunar á erlendri vöru, vegna aukinna álaga til að standa undir vegaframkvæmdum, ef ég man rétt, og eitthvað var það fleira, sem hann minntist á í þessu sambandi, sem vissulega er alveg ástæðulaust að loka augunum fyrir. Það verða verðhækkanir á tímabilinu, og þær koma vafalaust ekki síður til óhagræðis fyrir launþegana en þær verðhækkanir, sem hingað til hafa verið, vegna þess að nú eiga launþegar það undir því, hvenær ríkisstj. lækkar vöruverðið, hversu mikið biðtapið verður. Og ég hef ekki trú á því, að það verði minna með því fyrirkomulagi en miðað við það fyrirkomulag, sem nú er, að verðhækkanirnar koma án opinberra afskipta að miklu leyti. Hv. 10. þm. Reykv. taldi ennfremur, að með þessum ráðstöfunum væru auknar líkur til þess, að atvinnureksturinn í landinu gæti haldið áfram að starfa. Það er augljóst mál, að þegar laun eru lækkuð með valdboði, hjálpar það atvinnurekstrinum. Það er ennfremur augljóst mál, að þegar tekið er af almannafé til þess að spara atvinnurekstrinum vísitölugreiðslur, þá náttúrlega hjálpar það honum. En ég held þó, að við megum ekki setja dæmið þannig upp, að eina von íslenzkra atvinnuvega sé lágt kaupgjald. Ég held, að við verðum að hugsa örlítið hærra en það og verðum að reyna að gera ráðstafanir, sem mættu duga til þess að atvinnureksturinn gæti starfað, þó að kaupmáttur launanna héldist frá því, sem hann var ákveðinn við kjarasamningana í vor. Og skoðun mín er sú, að við verðum að leggja höfuðáherzlu á að fara í þann enda þess dæmis, en ekki bara alltaf að segja: „Það er kaupið, sem er of hátt. Atvinnureksturinn getur fyrirsjáanlega ekki greitt það“, og segja svo: „Eina lausnin er að lækka kaupið.“ Þá vil ég víkja örlítið að þeirri Pílatusargöngu minni, sem hv. 10. þm. Reykv. gerði hér að umtalsefni og sem vissulega verður ekki gefið annað nafn, sem lýsir henni betur. Ég gekk raunverulega frá Heródesi til Pílatusar, en ég gerði það nú ekki til þess að hafa eitthvað upp úr krafsinu, þó að hv. 10. þm. Reykv. vilji bera mér það á brýn. Mér fannst, þegar þetta atriði bar á góma, t. d. í hv. Nd. í umr. um þetta frv. þar, að þá vildu talsmenn hæstv. ríkisstj. halda því mjög eindregið fram, að kaupmáttur launanna lækkaði ekki. Ég get ekki hér og nú vitnað í tiltekinn ræðumann og tiltekna ræðu, en ég hygg, að það muni nú sannast, að málflutningurinn hafi hnigið mjög á þessa lund. Og ég gat ekki skilið það, hvernig það mátti verða, að 2 vísitölustig, sem eiga að falla niður, og l.1 stig, sem á að fresta, og reikna vísitöluna mánuði síðar en áður hafði verið gert, en þó átti það að geta haldið kaupmættinum óbreyttum, skulum við segja, þegar frá því er skýrt í aths. frv., að niðurgreiðslurnar eru nákvæmlega útreiknaðar til þess að eyða tilteknum vísitölustigum. Og ég hygg, að fólk hafi almennt ekki skilið þetta, hvernig á því gæti staðið, að kaupmátturinn héldist þrátt fyrir þessa skerðingu. Þess vegna fannst mér það vera nauðsynlegt, ekki bara fyrir mig, heldur fyrir alla hv. þm. hér í Ed. a. m. k., sem áttu eftir að fjalla um frv., að það lægi fyrir opinber útreikningur á því, hvort þetta væri rétt, hvort þessar ráðstafanir væru virkilega svona snjallar, að það væri hægt að taka burt 3.1 vísitölustig af kaupinu og samt gætu menn haldið fullum kaupmætti, þegar niðurgreiðslur eiga rétt að vera til að mæta öðrum vísitölustigum. Og þess vegna tók ég mig fram um það að skrifa bréf til Hagstofunnar, sem ég hélt, að gæti reiknað þetta eins og svo margt annað. Og ég greindi frá þessu bréfi hér á mánudaginn við 1. umr. Hagstofustjóri talaði við mig, þegar hann fékk þetta bréf, og hann taldi þá eða mér fannst það, að hann gæti reiknað þetta, þegar vísitala 1. nóv. lægi fyrir, sem mundi verða strax eftir helgina. Þegar við komum svo á fund í fjhn. á mánudagsmorgun, þá liggur það fyrir, að hagstofustjóri getur ekki reiknað þetta og segir, að það sé mál Efnahagsstofnunarinnar að reikna út kaupmátt launa, það hafi alltaf verið það og það verði að vera það, eftir því sem mér skildist. Þar með fór ég þá frá Heródesi, skulum við segja, og til Pílatusar með aðstoð vinar míns og formanns fjhn., hv. 10. þm. Reykv. Þar fengum við að því leyti til miklu betri viðtökur, að forstöðumaður þeirrar stofnunar taldi sér ekkert að vanbúnaði að reikna þetta og hann skilaði okkur útreikningi, sem hv. 10. þm. Reykv. vitnaði nú í og ég ætla að leyfa mér að vitna ofurlítið í líka.  Fundarhlé. Herra forseti. Þegar fundinum var frestað áðan, held ég, að ég hafi verið að ræða um upplýsingar, sem seint og um síðir tókst að fá hjá Efnahagsstofnuninni um kaupmátt launa, þ. e. a. s. hvernig hann breyttist við þær aðgerðir, sem fyrirhugaðar eru, frá því, sem hann mundi hafa verið, ef þær hefðu ekki verið gerðar. Ég hygg, að mönnum, sem ekki eru hagfræðilærðir og þeim mun meira hagfræðilærðir, hafi þótt það eðlilegt, að kaupmáttur hefði lækkað við þær ráðstafanir, sem hér eru gerðar, og þeirri lækkun hefði valdið breyting á reikningi vegna vinnulaunaliðar bónda um 1.4% og það, að hækkun á áfengi og tóbaki var sleppt úr vísitölureikningi, sem gerir 0.7%-stig, þannig að lækkun hefði þá átt að vera 2.l%-stig miðað við það, sem áður hefði verið. En í bréfi frá Efnahagsstofnuninni er greint frá því, að kaupmáttur án aðgerða verði aðeins metinn eftir fyrirframáætlun, þ. e. a. s. það sé ekki hægt að meta kaupmátt launanna, eins og hann hefði orðið 1. des. Á þetta get ég ekki fallizt. Skýring forstöðumanns Efnahagsstofnunarinnar á þessu er sú, að afgreiðsla umsókna, væntanlega hjá verðlagsnefnd, þó að það komi nú ekki fram hér, tímasetning og þess háttar, hafi að undanförnu mótazt af fyrirhuguðum aðgerðum. Þróunin hefur þá þrátt fyrir allt og þrátt fyrir allar þær yfirlýsingar, sem hér er búið að gefa um það, að tilkynning um verðstöðvun hafi engin áhrif, þá hefur hún þó þrátt fyrir allt haft þessi áhrif, að hún hefur flýtt fyrir verðhækkunum. Það er vegna þess að yfirlýsingin um verðstöðvun hefur, hvað sem menn segja, flýtt fyrir verðhækkunum, sem forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar treystir sér ekki til að reikna. Þetta tel ég alveg fráleitt, alveg út í loftið. Auðvitað er hægt að reikna kaupmátt launa miðað við 1. des. eftir eldri aðferðinni. Það segir sig sjálft. Það er svo sérmál, sem e. t. v. væri ástæða til að . . .  Ég skal nú ekki vera að orðlengja um þetta frv. frekar að marki. Það er bágt til þess að vita, að svo skuli vera komið í röðum stjórnarliða, að þar eru öll úrræði gengin sér til húðar, eins og hér var lýst. Höft getum við ekki notað, vegna þess að EFTA-þjóðirnar meina okkur það. Gengisfellingu getum við aldrei gert framar, vegna þess að trú manna á verðgildi peninganna er þegar orðin svo rýrð, að sú leið hefur verið farin til hins ýtrasta og hætta á því, að öngþveiti taki við, eins og hér var áðan lýst, og ég held, að þetta sé bara ekkert ofmælt, þetta sé bara alveg rétt hjá hv. 10. þm. Reykv., að þessar leiðir séu ekki lengur færar. Þær eru allar að lokast, og þar með eru þá leiðir hæstv. ríkisstj., sem búið er að notast við í undanfarin 11–12 ár, gengnar sér til húðar. 



Herra forseti. Ég kveð mér ekki hljóðs til þess að blanda mér í þessar umr. hér í hv. Ed. og ennþá síður til þess að lengja þær, heldur til þess eins að segja örfá orð um brtt. á þskj. 155 frá hv. þm. Birni Jónssyni, þá brtt., að í lögin skuli bætt ákvæðum um, að hlutaðeigandi verðlagsyfirvöldum sé skylt að endurskoða til lækkunar verð á öllum vörum og þjónustu, þar sem auknar niðurgreiðslur á vöruverði frá 1. nóv. 1970 hafa að einhverju leyti áhrif á framleiðslukostnað, svo sem verðlag á matsöluhúsum. Ég vil aðeins láta það koma fram, að ég tel verðlagsnefndinni skylt að framkvæma slíkar ráðstafanir og mun hlutast til um að ræða það við formann n., sem er ráðuneytisstjóri viðskmrn., að n. geri það, sem í þessari setningu, sem ég las upp, felst.



Herra forseti. Það er nú svo mikið búið að ræða þetta frv., sem liggur hér fyrir til afgreiðslu, að það má segja, að það sé að bera í bakkafullan lækinn að fara að bæta þar við ræðu. En þó finnst mér nú rétt að gera það. Það var viðurkennt af öllum eða a. m. k. af öllum sanngjörnum mönnum, að kauphækkunin, sem samið var um í sumar, hefði verið réttmæt og verkamenn og aðrir launþegar hefðu þar ekki farið fram úr því, sem þeim bar miðað við aðstæður í þjóðfélaginu. En í kjölfar þeirra samninga hljóp samt af stað ein gífurlegasta verðhækkunarskriða á neyzluvörum og þjónustu, sem þekkzt hefur hingað til. Fóru þær verðhækkanir langt fram úr því, sem hægt hefði þó verið að réttlæta með kauphækkuninni, sem aðeins nam 15–18%, þar sem verðhækkanirnar aftur á móti munu vera komnar um og yfir 30% í mörgum greinum. Ég ætla ekki að fara að telja þær verðhækkanir hér upp í einstökum liðum, því að það hefur verið gert hér margoft við umr. um þetta frv. En ég get ekki látið hjá líða að víta það aðgerðaleysi ríkisstj., að hún skyldi ekki reyna að stöðva þessar verðhækkanir með því að fyrirskipa verðstöðvun án fyrirvara, á meðan rannsókn færi fram á því, sem gera þyrfti til lagfæringar. Ríkisstj. fór öðruvísi að. Hún beinlínis auglýsti eftir verðhækkunum, og þegar þær verðhækkanir voru komnar fram samkv. þeirri auglýsingu, þá kom verðstöðvunin. Aðgerðir ríkisstj. hafa því aðeins miðazt við það að setja skorður við því, að kaupgjald hinna lægst launuðu hækkaði samkv. samningum. Ríkisstj. hefur ekki reynt að stöðva verðbólguna á raunhæfan hátt, á þann hátt, sem ætla mætti, að hefði átt á sér fullkominn rétt, þ. e. að tryggja launamönnum samningsbundin laun, sem þó hefði verið hægt að gera við þær aðstæður, sem hér hafa orðið, þar sem saman hafa farið mikill sjávarafli og stórkostlegar verðhækkanir á útflutningsafurðum, sem valdið hafa stórauknum þjóðartekjum. Nei, hér er ekki stefnt að því, heldur öfugt, vegna þess að hér er stjórnað samkv. íhaldsog afturhaldsstefnu fyrir braskara og skuldakónga, fyrir okrara og afætur í þjóðfélaginu, stjórnað samkv. stefnu, sem því aðeins er hægt að framkvæma, að Alþfl. láni til þess þm. sína og ráðh. að knýja slík frv. í gegn. Þm. Alþfl. og ráðh. hefur á liðnum áratugum verið óspart att fram til að afsaka árásir á gerða kjarasamninga. Á sama tíma hafa aftur á móti kjósendur þessara þm., menn í verkalýðs- og launþegafélögum og öðrum samtökum launamanna, staðið með annarra flokka mönnum til að mótmæla þeim árásum. En þessum þm. hefur verið att fram til fleiri verka en að afsaka árásirnar. Þeim hefur einnig verið beitt fyrir árásarplóginn. Má í því sambandi nefna árásir á gerða kjarasamninga sjómanna á undanförnum árum eða a. m. k, á liðnum áratug. Í samstarfstíð núv. ríkisstj.-flokka hefur Alþfl. farið óslitið með sjávarútvegsmál. Aðgerðir þeirra ráðh., sem farið hafa með þau mál, hafa einkennzt af lögþvingunum og gerðardómum og gerðardómslögum. Æ ofan í æ hafa þeir skellt á brbl. eða lögþvingunum í einhverri mynd, sem allar hafa einkennzt af því að rýra kjör sjómannastéttarinnar og beinlínis breytt kjarasamningum þeirra, sem í gildi voru á hverjum tíma. Kjarasamningum þeirra við útvegsmenn hefur verið breytt með brbl., og þeir hafa verið dæmdir til að falla frá samningaviðræðum um kjör sín með lagaboði, með gerðardómi. Hér skal aðeins bent á nokkur dæmi af þó allmörgum. Brbl. voru sett 24. júní 1962. Þessi lög fólu það í sér, að gerðardómur skyldi ákveða kjör síldveiðisjómanna, ef samningar tækjust ekki. Gerðardómsúrskurðurinn kom svo daginn eftir. En til hvers voru þessi lög sett? Þau voru sett til þess m. a. að færa atvinnurekendum, þ. e. útvegsmönnum, álitlegan hluta af umsömdu skiptaverði, sem gilt hafði í mörg ár milli þessara samningsaðila, færa þeim hluta af umsömdu skiptaverði til þess að greiða tækjakaup og annan kostnað, sem til útgerðarinnar þurfti. Þá var einnig tekið með í leiðinni í þessum brbl., að sérstakur skattur var lagður á sjómenn. Síðan hafa dunið yfir sífelldar lagasetningar, sem miðast við það, að svo og svo mikið skuli tekið af fiskverðinu, áður en skiptaverð er ákveðið. Í rauninni hefur hér oft og tíðum gilt margs konar fiskverð. Í júnímánuði árið 1965 sigldi allur síldveiðiflotinn í höfn, allir síldarsjómenn komu í land, ekki til að setjast að veizluborði, heldur til að mótmæla of lágu síldarverði og jafnframt til að mótmæla brbl., sem þá voru sett um sérstakan skatt, stóran skatt, sem kallaður var því fína nafni verðjöfnunarskattur. Skattur þessi var, að mig minnir, eða átti að vera, 15 kr. af hverju bræðslusíldarmáli. Þennan skatt átti að nota til þess að standa straum af tilraunum með síldarflutninga til Norðurlandshafna. Það var m. a. til þess að mótmæla þessum skatti, að sjómennirnir sigldu í höfn. Ég skal ekki ræða hér meira um tildrög heimsiglingar flotans að sinni, en tek þó fram, að ég geri mér fulla grein fyrir því, að hér lá einnig meira á bak við. Sjómenn voru hér að mótmæla sífelldum árásum undangengin ár og vildu, að lát yrði á þeim árásum. Í des. 1968 voru sett lög um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar gengis íslenzkrar krónu. Það hefur nokkuð verið minnzt á þessi lög við umr. að undanförnu, nú síðast í sjónvarpsþætti í gærkvöldi, og get ég þess vegna ekki látið hjá líða að minnast aðeins á þau. Með þessum lögum var ráðizt svo harkalega á gildandi kjarasamninga fiskimanna, að annað eins hafði ekki áður gerzt og hefur jafnvel ekki gerzt síðan, þótt margt ljótt hafi komið fyrir í þessum efnum. Með þessum ráðstöfunum einum var kippt út úr umsömdu skiptaverði álitlegri fúlgu, 17%, til greiðslu upp í útgerðarkostnað, 10–20% eftir tegundum afla, til greiðslu í stofnfjársjóð fiskiskipa, þegar landað væri hér heima, og 22% til sama stofnfjársjóðs, þegar landað væri erlendis. Samtals voru þetta 27–37%, sem útvegsmönnum var rétt þarna á silfurfati, sem tekið var beint af umsömdu skiptaverði. Þetta var nokkuð stórt stökk í einu, og það var vægast sagt vogunarstökk hjá ríkisstj. að leyfa sér þetta. Hún var minnug þess, sem gerðist sumarið 1965, eins og ég gat um áðan, þegar síldveiðiflotinn sigldi í höfn. Og hún kærði sig ekki um slíkt ástand aftur. Þess vegna var 9. gr. sett í þessi lög, en hún er ekki í lagafrv. í upphafi, heldur kom hún inn í lögin samkv. sterkum áskorunum og beiðnum utan frá, og leyfi ég mér að minnast hér aðeins á tildrög þess, að þessi 9. gr. kom hér inn í. Það stendur hér í nál., sem var lagt fram af minni hl. sjútvn. við umr. um þessi nefndu lög, með leyfi hæstv. forseta: „Eftir að frv. var lagt fram, hafa sjómannaráðstefna Sjómannafélags Íslands, haldin 8. þ. m., [þ. e. des. 1968] og stjórn Farmanna- og fiskimannasambands Íslands mótmælt harðlega þeirri skerðingu á kjörum sjómanna, sem ráðgerð er í umræddu frv., eins og fram hefur komið í fréttum. Í samþykkt þessara samtaka er jafnframt lögð áherzla á, að réttur sjómanna verði tryggður með öðrum ráðum, ef Alþ. samþykki frv.“ Eftir að þessi mótmæli komu fram, var þetta tekið inn í frv., eins og kemur hér fram í brtt. á þskj. 151 frá meiri hl. sjútvn., þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: „Á eftir 8. gr. komi ný gr., sem verði 9. gr.: „Kjarasamningum milli útvegsmanna og sjómanna, sem samkv. ákvæðum þeirra var ætlað að gilda til ársloka 1969, er heimilt að segja upp án fyrirvara eftir gildistöku þessara laga.“ Hæstv. fjmrh. sagði hér í umr., að þetta ákvæði hefði verið sett inn af þeirri einu ástæðu, að nokkur hluti sjómannastéttarinnar hefði verið með lausa samninga, og það hefði þess vegna verið talið rétt, að þeir sætu allir við sama borð og gætu setzt að samningum um sín kjör á eftir. Það má vel vera, að hann hafi nokkuð rétt fyrir sér í því, þegar hann segir þetta, því að mig minnir nú, að samtök yfirmanna hafi verið með lausa samninga, en undirmennirnir voru aftur á móti ekki búnir að segja upp. Ég vil minna hæstv. ráðh. á það og fleiri, sem hér eru staddir, að ég álít, að þetta ákvæði hafi verið sett inn einnig af annarri ástæðu og ekki síður af þeirri ástæðu, að ríkisstj. var þess minnug, að sjómannastéttin lét ekki bjóða sér alla hluti umyrðalaust. Og ég álít, að hún hafi einmitt hræðzt það í þessu tilfelli, að sjómannasamtökin beindu spjótum sínum gegn henni sjálfri til þess að ná einhverju aftur af því, sem af stéttinni var tekið með þessu lagaboði. En með því að leyfa þeim að hafa lausa samninga, þá leiddi ríkisstj. málið að samningaborði við útvegsmenn. Hitt var annað mál, að hún hafði aftur í bakhöndinni að hjálpa til við þá samningagerð, eins og kom í ljós síðar. Þannig er háttað með samninga fiskimanna og hefur verið í langa tíð, að þeim þarf að segja upp með tveggja mánaða fyrirvara miðað við, að þeir renni út eða falli úr gildi um hver áramót, annars framlengjast þeir um eitt ár í senn. Nú höfðu, eins og ég gat um áðan, ekki öll félögin sagt upp þessum samningum sínum, og þau tóku því það tækifæri eða því tilboði að setjast að samningaborði og reyndu að ná aftur hluta þess, sem af þeim var tekið með lögunum. En auðvitað reyndu útvegsmenn, sem ég lái þeim ekkert, og sennilega láir þeim það enginn, að halda því, sem var búið að rétta þeim á silfurdiski, eins og ég nefndi áðan. Og þeir sátu við sinn keip og gáfu ekkert eftir. En þá kom til kasta ríkisstj. aftur að kippa í spottann. Og það var kippt í spottann 18. febr. 1969. Þá voru sett lög hér á Alþ. um lausn kjaradeilunnar. Það var deilt mikið um þá lagasetningu hér á þingi, þegar frv. var til umr. Ég hlustaði á allar þær umr. og vil nú minna hv. þm. suma hverja á það, að þeir ættu að rifja það upp, sem þeir létu út úr sér í sambandi við þær umr., hér á hv. Alþ. Það hefur breytzt viðhorfið hjá sumum þeirra síðan, a. m. k. ofurlítið. Ég tel það rétt að geta þess hér í leiðinni, að í sumar voru sett brbl., sem bönnuðu farmönnum að leysa mál sín við samningaborðið. Raunar voru þetta endurtekningarlög, sem sett voru á þennan starfshóp, sem leiddi til þess, að hver einasti maður sagði starfi sínu lausu, og voru það hrein neyðarúrræði af þeirra hálfu. Þeir áttu ekki annarra kosta völ. En þessi mál hafa verið rædd allmikið hér á þingi ekki fyrir ýkja löngu, svo að ég ætla ekki að rifja þau frekar upp hér. En hlut að þessum aðgerðum átti raunar ráðh., sem kennir sig og stefnu sína við annað en alþýðuna, svo að af honum var ekki eins mikils vænzt í þessum efnum. En það gegnir öðru máli með þá ráðh. og þm., sem kenna sig við alþýðuna, þ. e. Alþfl.-þm. Það er full ástæða fyrir þm. Alþfl. að endurskoða afstöðu sína til frv., sem hér liggur fyrir hv. d. Ástæða til þess fyrir þá að athuga afstöðu sína til umbjóðenda sinna, láta ekki alltaf hafa sig til þess að svíkja á þeim kosningaloforð. Ef þeir gera það ekki, er full ástæða fyrir óbreytta liðsmenn þeirra að skoða og meta afstöðu sína til þeirra. Það má kalla meira en litla kokhreysti af frammámönnum Alþfl., að samtímis því, sem þeir eru að berja í gegn frv., sem aðallega er gert til að eyða vísitölustigum til að rifta umsömdum grundvelli samninga, þá eru þeir að reyna að auglýsa fyrir sínum óánægðu flokksbræðrum viðræður um vinstra samstarf. Það sjá raunar allir, sem ekki sáu það strax í upphafi, að slíkt marklaust snakk um vinstra samstarf á þessum tíma var til annars ætlað. Það var ætlað til þess að friða óánægða Alþfl.-menn, sem knúðu á um breytta stefnu Alþfl.-þm. og ráðh. Svo getur líka raunar verið, að þetta hafi verið sett á svið af einhverjum öðrum annarlegum ástæðum. Frv. það, sem hér liggur fyrir, vegur ekki beint eða eingöngu að sjómönnum eða sjómannastéttinni. Það vegur að kjarasamningum yfirleitt, að samningsréttinum, að gildi kjarasamninga. Að vísu hefur ríkisstj. hopað örlítið, slegið aðeins af, þar sem lofað er, að 2 vísitölustigin, sem áttu að hverfa alveg bótalaust, skuli verða greidd niður næsta vísitölutímabil eða kaupgjaldstímabil. Þetta sýnir, að hún hefur hræðzt undirtektir launþegasamtakanna víðs vegar um landið, sem fordæmt hafa þessar ráðstafanir harðlega. Efnahagsráðstafanir þessara stjórnarflokka bæði nú og fyrr, hvað sem þær heita, hvort sem þær heita gengisfelling, ráðstafanir í sjávarútvegi eða ráðstafanir til stöðugs verðlags, hafa allar miðað að því að þyngja bagga þeirra, sem mest bera á herðum sér, gera þá ríku ríkari og fátæku fátækari. Mér dettur í hug í þessu sambandi sagan af manninum, sem flutti búferlum og hafði ekki annað til að flytja búslóðina á en hest sinn. Þegar kom að eldavélinni, sem var þyngsti hluturinn í búslóðinni, var hún ein orðin eftir. Hann hengdi hana upp á hestinn öðrum megin og setti stóran stein hinum megin. Nú var sá steinn of þungur. Brá hann þá við og jafnaði baggana með því að setja stein ofan á eldavélina. Þetta var einföld ráðstöfun af hans hendi og handhæg fyrir hann, en ekki að sama skapi fyrir hestinn, sem bar allt saman. En maðurinn gerði ekki nema eina ferð að því að jafna baggana. Þessu er öðruvísi farið með ríkisstj., þegar hún er að jafna baggana. En í því dæmi er alþýðan klárinn, sem ber byrðarnar. Þá verða steinarnir ætíð of þungir, svo að það þarf alla tíð að vera að jafna metin, enda er það óspart gert. Ríkisstj. notar gjarnan til þeirra hluta sprenglærða efnahagsráðunauta og hagfræðinga og alls konar fræðinga, sem ég kann ekki nöfn á, en þeim tekst ekki betur til en þetta. Ég vildi nú beina því til hæstv. ríkisstj. eða ráðh., að það væri ekkert verra fyrir þá að leita ráða hjá minna lærðum mönnum í þessum fræðum, ef þeir á annað borð þurfa á aðstoð að halda í þeim efnum. Ég held, að það hljóti að vera til sjálfmenntaðir hagfræðingar meðal alþýðumanna, verkamanna og annarra láglaunamanna, sem hafa getað náð saman endum með laununum sínum undanfarin ár. Ég held það hljóti að vera miklu meiri hagfræðispeki, sem liggur á bak við það afrek, en sú, sem lýsir sér í frv. þessu, sem hér liggur fyrir. „Efnahagsaðgerðir ríkisstj. eru stöðugt þrátefli,“ varð einhverjum þm. að orði við umr. hér áður. M ig minnir, að það hafi verið í hv. Nd., og það má segja, að það sé nokkurt sannmæli. Hún teflir sífellt sama leiknum aftur og aftur. Verkamenn léku sínum leik í sumar og höfðu þá aðeins skárri stöðu, aðeins betri taflstöðu en þeir höfðu haft áður. En nú hefur ríkisstj. leikið sínum þráteflisleik enn einu sinni. Ég tel, að það sé verkamanna og launþega að leika næst, og þeir þurfa að hafa það í huga, að næsti leikur getur haft úrslitaáhrif á endataflið. Ég tel, að þeir geti haft stærst úrslitaáhrif á endataflið, ef þeir leika sínum leik rétt í næstu kosningum.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð vegna ræðu hæstv. viðskmrh. hér áðan, þar sem hann tók undir aðra brtt. mína við 1. gr. þessa frv., þ. e. að við gr. bættist það, að hlutaðeigandi verðlagsyfirvöldum væri skylt að endurskoða til lækkunar verð á öllum vörum og þjónustu, þar sem auknar niðurgreiðslur á vöruverði frá 1. nóv. 1970 ættu að einhverju leyti að hafa áhrif á framleiðslukostnað svo sem verðlag matsöluhúsa. Það er nú ekki svo oft, að hæstv. ráðh. komi hér upp í stólinn til þess að taka undir till., sem stjórnarandstæðingar flytja, að ég tel sjálfsagt að lýsa ánægju minni yfir þessari yfirlýsingu hæstv. ráðh. svo langt, sem hún nær, en bendi þó á, að hæstv. ráðh. hætti lestrinum, þar sem byrjaði endirinn á greininni, en þar segir: „Ennfremur er sömu yfirvöldum skylt að endurskoða verðlag á vörum og þjónustu, sem að undanförnu hefur ekki verið háð verðlagsákvæðum.“ Þetta er að sjálfsögðu langþýðingarmesti hluti þessarar brtt. Nú vill að vísu svo vel til, að hæstv. fjmrh. hefur efnislega lýst sig fylgjandi einmitt þessu atriði í minni till. og liggja þá fyrir meðmæli frá þessum hæstv. ráðh. báðum um allt efni þessarar brtt. Nú vil ég gera ráð fyrir því, að hæstv. ráðh. hafi ekki stigið upp í stólinn og gefið þessa yfirlýsingu í þeim tilgangi að fella till., þar sem hann var að mæla með efni hennar, og væri þá við hæfi að mér finnst, að hv. þd. staðfesti þær yfirlýsingar, sem hér hafa verið gefnar af ráðh. og gerði hreint fyrir sínum dyrum með því að samþykkja þessa till.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til þess vegná fréttar í einu dagblaða okkar í morgun að gefa eftirfarandi upplýsingar: Svo sem kunnugt er, hefur verið mikið af smáfiski á fyrsta ári í rækjuafla Ísafjarðarbáta að undanförnu. Hefur verið um það fjallað í umræðum blaða og annarra og á öðrum samkomum undanfarnar vikur. Af þeim sökum lét Hafrannsóknastofnunin fara,fram athugun á þessu, og voru tveir starfsmenn hennar með rækjubát daglega síðari hluta fyrra mánaðar eða nánara tiltekið frá 20. okt. Auk þess var rannsóknarskipið Hafþór við athuganir á þessu í Ísafjarðardjúpi um líkt leyti. Enn fremur hafa tveir starfsmenn Hafrannsóknastofnunarinnar verið vestra í þessum mánuði og eru nú þar með rækjubátum til þess að kanna samsetningu aflans. Mælingar í bátunum hafa sýnt, að um mikið smáseiðadráp hefur verið að ræða og hefur það stundum orðið allt að 40% af aflanum. Meðalstærð þorsksins hefur verið um 10 cm, en ýsunnar tæpir 13 cm, og er þetta fiskur, sem fæddur er í ár. Samkv. mælingum starfsmanna Hafrannsóknastofnunarinnar voru af þorskinum um 95 í hverju kg, en 60 af ýsunni. Þetta samsvarar því, að á klukkutíma hafi veiðzt rúm 8 kg af þroski og 21/2 kg af ýsu og á hinn bóginn var meðalafli af rækju 126 kg. Auk þorsks og ýsu fengust ýmsar aðrar tegundir fisks á fyrsta ári, svo sem lýsa, spærlingur, loðna, síld, karfi o.fl. Talsverðar sveiflur voru í magni af þorskseiðum frá einum tíma til annars og eins eftir dýpi og virðist mest grynnst. Hafrannsóknastofnunin taldi, að héldi veiðin áfram á líkan hátt, mundi það geta haft neikvæð áhrif á framtíð þessa þorskárgangs í Ísafjarðardjúpi og af þeim sökum lagði hún til, að rækjuveiði yrði bönnuð í Seyðisfirði, Hestfirði og Skötufirði við Ísafjarðardjúp, þ.e.a.s. innan línu frá Kambsnesi um nyrzta enda Vigur og þaðan í Ögurnes. Fiskifélag Íslands mælti einnig eindregið með því, að þessar ráðstafanir yrðu gerðar. Enn fremur barst áskorun sama efnis frá aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, sem haldinn var 5.–7. nóv. eða hálfum mánuði eftir að fyrstu rannsóknir hófust á þessum miðum. Þessar ráðstafanir voru gerðar eftir að ítarlegar athuganir höfðu verið framkvæmdar og leiddu í ljós, að seiðadrápið hélt áfram, þ.e.a.s. það var ekki, að því er virtist, skammtímafyrirbrigði, en að því lutu rannsóknirnar, að komast að því, hvort hér væri um skammtímafyrirbrigði að ræða, en svo reyndist ekki. Var einnig kannað rækilega, hvaða ráðstafanir væru heppilegastar, og varð niðurstaðan sú, sem áður greinir. Þetta taldi ég nauðsynlegt, vegna umræddrar fréttar, að upplýst yrði á hv. Alþ. nú þegar.