Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Björn Ólafsson) Frv. skylt þessu var lagt fyrir síðasta Alþ., en náði þá ekki fram að ganga, og er því þetta frv. lagt fram nú, en í því er lagt til, að þessi tvö fyrirtæki verði sameinuð, þegar fjmrh. telur það hagkvæmt. Sameining þessara fyrirtækja er hagkvæm af ýmsum ástæðum. Það er m. a. auðvelt að reka þau sameinuð með sömu stjórn og sama skrifstofuhaldi og nú er aðeins notað við annað þeirra. Það verður ekki hjá því komizt, áður en langt um líður, að byggja yfir bæði þessi fyrirtæki, en það, hvernig byggt verður, hlýtur að fara mjög eftir því, hvort þau verða sameinuð eða ekki. Þessar framkvæmdir eru mjög aðkallandi, því að það er með öllu óverjandi að hafa áfengisverzlun ríkisins lengur í sömu húsakynnum, og kemur þar bæði til greina eldhætta og annað. Ég mun svo ekki hafa fleiri orð um þetta, en legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) Herra forseti. - Frv. þetta lá fyrir síðasta Alþ., en náði þá ekki fram að ganga, enda þótt hv.þm. muni yfirleitt hafa verið því samþykkir, að þetta ákvæði kæmist inn í skattalögin. Það er sanngjarnt, að menn fái að ráðstafa einhverju af tekjum sínum til líknar- og menningarmála, án þess að þeir þurfi að greiða af því skatta. Þetta getur einnig komið í veg fyrir ýmsar undanþágur, sem geta farið út í öfgar, eins og nærtæk dæmi sýna. Ákvæði svipuð þessum tíðkast mjög meðal erlendra þjóða, en ekkert tilsvarandi er til í íslenzkum skattalögum. Ég mun ekki ræða meira um þetta að sinni, en legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn.

Bjarni Benediktsson Tilgangur þessarar till. er sá að tryggja betur en ella, að sú endurskoðun, sem fram á að fara á stjórnarskrá lýðveldisins, verði að gagni og í samræmi við óskir almennings í landinu. En mér virðist nokkur vafi á, að slíkum tilgangi verði náð með þeim hætti, sem till. gerir ráð fyrir. Og ég tel það sérstaklega mjög miklum vafa undirorpið, hvort hæstiréttur er til þess hæfari en Alþingi eða þá einhver almenningssamtök að tilnefna menn í slíka n., sem hér er ráð fyrir gert. Mér sýnist sannast að segja, að af öllum stofnunum í landinu sé hæstiréttur einna ólíklegasta stofnunin til þess að fela slíkt vald, sem till. gerir ráð fyrir. Af því mundi leiða óhjákvæmilega, að hæstiréttur yrði dreginn inn í deilur manna og ósamkomulag ýmiss konar, venjuleg starfsemi hans yrði trufluð og hann gerður tortryggilegur um skör fram, ef að líkum lætur um það, hvernig venjulegum stjórnarráðstöfunum er nú tekið hér á landi. Ég hef líka skilið það svo, að fyrir tillögumönnum væri það engan veginn neitt höfuðatriði, með hverjum hætti þessi aukna trygging fyrir happasælli endurskoðun stjskr. yrði fengin. Þeir bentu einungis á eina leið, en létu standa opið að taka til athugunar, hvort aðrar leiðir gætu ekki verið jafngóðar eða þá ef til vill enn þá heppilegri. Slíkar leiðir gætu verið annaðhvort að fela eða heimila einhverjum almenningssamtökum beinlínis að tilnefna menn í stjskrn., eða þá að heimila þeim að koma fram sem ráðgefandi aðili gagnvart n. Þessar tvær leiðir eru fyrir hendi. Mér sýnist sem þær báðar mundu verða heppilegri heldur en sú leið, sem hér er stungið upp á, og virðist mér þó vert að athuga þá leið í sambandi við aðrar leiðir, sem mönnum kynnu að koma í hug. Mér sýnist því eðlilegast, að málinu yrði að svo stöddu vísað í n. Þar sem hér er um að ræða sameinað þing og á þessu þingi er enn þá starfandi n., sem að vissu leyti fjallaði um stjskr.málið, bæði tiltekna hluta þess og í heild á fyrri hl. þings, sem sagt skilnaðarn., sem um leið var samvinnunefnd stjskrn. beggja deilda, þá vildi ég gera það að till. minni, að þáltill. yrði vísað til þessarar n. til íhugunar, og þar yrði reynt að leita að, með hverjum hætti samkomulag gæti orðið um, að betri árangur mætti verða af starfi mþn. heldur en a. m. k. tillögumenn telja nú líkur fyrir, samkv. skipun n. óbreyttrar.

Flm. (Stefán Jóh. Stefánsson) Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 6. þm. Reykv. og sérstaklega því, sem fram hefur komið um athugun á till. í n. Ég sé í raun og veru ekki ástæðu til að fara út í þær hugleiðingar hv. 6. þm. Reykv., sem hann lét almennt falla um það, að hann teldi hæstarétt ólíklegustu stofnunina til að tilnefna hæfa menn til að starfa í slíkri n. eins og stjskrn. Og mér kom það dálítið einkennilega fyrir sjónir, að slíkt skyldi frá honum koma sem gömlum varadómara í hæstarétti, sem mjög gott skyn ber á þessi efni. Og ég ætla, að þegar á að tilnefna hæfa og óvilhalla menn, þá höfum við vart aðra stofnun í þjóðfélaginu, sem eigi betur að treysta í því efni heldur en einmitt hæstarétt. En eins og hv.þm. réttilega tók fram, þá er vikið að því í grg. okkar flm., að við værum reiðubúnir að athuga aðrar till., sem fram kynnu að koma um skipun n., og sé ég því ekki ástæðu til að ræða það frekar á þessu stigi. En út af því, sem fram hefur komið um athugun á till. í n., verð ég að segja, að mér finnst varla geta komið til mála að vísa þessari till. til skilnaðarn. Að sjálfsögðu ekki til stjskrn., því að þær eru tvær og deildanefndir, en hér er um að ræða mál Sþ. Skilnaðarn. var að vísu skipuð sömu mönnum og deildan. um stjskr.málið, sem að gömlum sið unnu saman við athugun málsins. En þó að skilnaðarn. sé n. í Sþ., er hún skipuð í þeim eina tilgangi, eins og nafnið bendir beinlínis til, að athuga fram komnar till. um skilnað Íslands og Danmerkur. Og ég sé ekki, að þetta mál eigi þar heima undir nokkrum kringumstæðum, þó að sú n. sé prýðilega vel skipuð. Vil ég fyrir mitt leyti halda mig við þá till., sem ég gat um í framsöguræðu minni, að till. verði vísað til allshn.Sþ. Ég ætla, að hún sé þannig skipuð, að henni sé fullkomlega treystandi til að fjalla um þetta mál. En mér finnst alveg óformlegt og óeðlilegt að vísa málinu til. n., sem kosin var í annað sérstakt mál og hefur nú þegar lokið þessum takmörkuðu störfum. Mér virðist ekki nema tvennt til: Ef menn treysta ekki allshn.Sþ., þá að kjósa nýja n. Ég álít þess ekki þörf. En ég get ekki fallizt á að vísa málinu til skilnaðarn., svo ankannalegt sem mér finnst það og óeðlilegt að formi og efni til.

Bjarni Benediktsson Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvort frá formsins sjónarmiði sé á nokkurn hátt varhugavert að vísa þessu máli til skilnaðarn. Ef svo yrði talið, dettur mér ekki í hug að halda fast við þá till. En ég hef litið svo til, að það sé í alla staði heimilt. Ég mun að sjálfsögðu lúta úrskurði hæstv. forseta og beinlínis afturkalla mína till., ef hann teldi nokkuð varhugavert við þetta frá formsins sjónarmiði. Hins vegar sýnist mér þetta mál í beinu framhaldi af þeim störfum, sem þeir sömu menn, sem skilnaðarn. skipuðu, höfðu með höndum á fyrri hluta þessa þings. Og ég vil vekja athygli á því, að einmitt þeir, sem skilnaðarn. skipa, höfðu stjskr. til rækilegrar meðferðar, íhuguðu ýmsa kafla hennar og þá ekki sízt þá, sem sérstaklega eru nú líklegir til að koma til nýrrar endurskoðunar. Þess vegna má telja, að þeir menn séu manna líklegastir til að gera sér skynsamlega grein fyrir, með hverjum hætti endurskoðun stjskr. yrði bezt fyrir komið. Annars getur þetta ekki verið neinum manni kappsmál. En ég stend þó við mína till., nema hæstv. forseti telji hana ekki formlega. Varðandi aths. hv.flm. um það, að hann undraðist mjög, að ég skyldi telja hæstarétt einna sízta stofnun í landinu til að taka slíka ákvörðun sem í till. er ráðgert, þá er það að vísu rétt, að ef ætlunin væri sú ein að tilnefna óhlutdræga menn og hæfa í þetta starf, þá mætti vel fá hæstarétti þetta. En ég hélt nú um svo - já, æfðan stjórnmálamann, eða er það ekki það, sem það er kallað? - 

Forseti (GSv): Ég skal þegar víkja að þeim orðum, sem hv. 6. þm. Reykv. beindi til forseta, um álit á fram kominni till. að forminu til, um að skipa n. í málið eða vísa til n.Hv. 4. þm. Reykv. bar fram í sinni frumræðu þá till., að þessari till. yrði vísað til allshn. Nú hefur komið fram brtt. við hina till. frá hv. 6. þm. Reykv., að máli þessu verði vísað til n. þeirrar í Sþ., sem á öndverðu þingi var skipuð til að fjalla um sambandsslit við Danmörku. Það er nýlegt til að vitna í, að í hv.Nd. var málinu vísað til hv. stjórnarskrárn. þeirrar d., sem skipuð var til að athuga lýðveldisstjórnarskrána. Að formi til er því ekki neitt því til fyrirstöðu, að slíkri n. sem þessari sé falið að fjalla um þetta mál.

Eysteinn Jónsson Herra forseti. - Það var aðeins eitt atriði, sem ég vildi taka fram. Það er sjálfsagt, að þetta mál fari til n. og verði þar ýtarlega athugað, en ég sé ekki ástæðu til að viðhafa umr. um, til hvaða n. málið eigi að fara. Þó finnst mér eðlilegt að koma því þannig fyrir, að skilnaðarn., sem kosin var í sumar, fjalli ekki um fleiri mál en þau, sem hún nú hefur með höndum, því að hún var kosin til þess, og yrði þá þessu máli vísað til allshn. eða sérstök n. kosin til að athuga, hvernig framkvæma skuli gagngerða endurskoðun. Mér finnst eðlilegt, að ekki verði fleiru vísað til skilnaðarn. Hún er nú með sitt starf.