Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fram. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Málið hefir legið fyrir allshn., og eins og sjá má á nál. á þskj. 231, hefir n. komizt að þeirri niðurstöðu, að frv. beri að samþ. Mælir hún með, að frv. sé samþ. breytingarlaust.

*Jóhann Jósefsson: Ég hefi leyft mér að flytja brtt. við 1. gr. frv. Er hún shlj. brtt. frá hv. 1. þm. Reykv. og gengur út á að fella niður síðustu málsgr. 1. gr. En áður en ég geri þessa till. að umtalsefni, vil ég lítillega minnast á brtt. hæstv. fjmrh. á þskj. 223. Við meðferð þessa máls í Nd. var tekin í frv. heimild fyrir útvegsmenn til að fá að nota sjálfir gjaldeyri sinn fyrir vörur handa útgerðinni. Þessu hefir áður verið hreyft á þingi og hefir haft allmikið fylgi, þó að ekki hafi það orðið að l. Nú er það komið inn í þetta frv., en hæstv. fjmrh. vill kippa því þaðan á burt. Að vísu er slík heimild til handa útgerðarmönnum ekki alveg vandkvæðalaus, en hinsvegar er þetta svo mikil sanngirniskrafa, að þótt nokkurt eftirlit þyrfti að hafa með því af hálfu hins opinbera, þá tel ég það engan veginn ókleift, og eiga útgerðarmenn það skilið, að ríkisvaldið leggi á sig þetta litla ómak til að gera þeim þessa réttarbót. Annars er það einkennilegt, að till. um, að útgerðarmenn fái nokkru hægari aðstöðu um notkun gjaldeyris, skuli alltaf mæta andstöðu hæstv. ráðh. Þetta er því einkennilegra, sem vitað er að eitt stórt atvinnurekstrarfyrirtæki, S. Í. S., hefir óskoraðan umráðarétt yfir öllum þeim gjaldeyri, sem fæst fyrir vörur þær, er það flytur út fyrir sína félagsmenn. Ég geri þó ráð fyrir, að S. Í. S. verði að sækja um innflutningsleyfi fyrir þær vörur, er það flytur inn. Hvort því gengur greiðara en öðrum að fá þessi leyfi, um það get ég ekki dæmt, en um þetta fer ýmsum sögum. En hér er stór aðili, sem ekki þarf að standa reikningsskil af gjaldeyri, er hann fær fyrir útfluttar vörur. Þegar á þetta er litið, verða mótbárur hæstv. ráðh. harla léttvægar. Hvað mætti ekki segja um það leyfi, sem S. Í. S. hefir fengið til að ráðstafa sínum gjaldeyri, að það bryti niður þessar gjaldeyrisráðstafanir hæstv. ráðh., ef þetta á að vera svo mikið niðurbrot í þessum efnum? Nei, hæstv. ráðh. sættir sig við þá tilhugsun og raunar berst fyrir. henni -, að hér sé gert upp á milli tveggja aðilja í landinu, að aðrir séu settir skör lægra, en hinir þrepi hærra. Og þetta álít ég stórum átöluvert, að hæstv. ráðh. vili stilla þannig til, að setja útvegsmenn svo miklu lægra, að þeir megi yfir engum sínum gjaldeyri ráða frjálst, en hinn aðiljinn, sem aðallega hefir landbúnaðarvörur til umráða, ráði algerlega yfir sínum gjaldeyri. Nú er það vitað, að það eru ekki einungis landbúnaðarafurðir, sem Sambandið flytur út, því það hefir sótzt eftir að ná í sjávarafurðir og flytja þær út jafnframt. Og þetta er skiljanlegt og eðlilegt og á engan máta átöluvert fyrir stofnunina, þegar sér í lagi þannig er ástatt, að sá gjaldeyrir, sem hún getur aflað, er henni algerlega frjáls til meðferðar. Hv. 1. landsk. er hér með viðaukatill., þess efnis, að hann vill láta allan gjaldeyri útgerðarmannanna vera undir „kontrol“ bankanna, en gera þeim skylt að láta af hendi gjaldeyri til útgerðarmanna eftir þeirra þörfum. Ég álít, að það sé betra af illu tvennu, að láta frv. vera óbreytt í þeirri mynd, sem það er, heldur en taka þann kostinn að fylgja till. hv. 1. landsk., ef till. hæstv. ráðh. yrði samþ. En ég fæ ekki skilið, hvernig hæstv. ráðh. ætlar að halda áfram þessum hugsanagangi í gjaldeyrismálum, að traðka ávallt á útveginum. Ég get bent hæstv. ráðh. á það, þó að hann segi hér, sem ég efast ekki um að sé satt, að bankarnir telji sig leggja sig mjög í líma með að láta gjaldeyri til útgerðarmanna, þá er svo langt frá því, að þeir fái gjaldeyri fyrir sínum nauðþurftum. Það standa á útgerðarmönnum ýmsir víxlar, sem þeir eiga að greiða í erlendri valútu, en ómögulegt er að greiða, vegna þess að það vantar gjaldeyri. Fyrir nokkru átti ég tal við mann, sem útvegar segldúka. Sagði hann, að það þýddi ekki fyrir mig að panta, því í seinni tíð hefði verzlunin, sem lagði til dúkana, tjáð sér, að hún afgreiddi þá ekki lengur upp á þetta. Í gær barst mér bréf frá skipasmiðastöð Vestmannaeyja, þar sem kvartað er yfir hinu sama. Skal ég aðeins láta hv. þdm. heyra, hvernig þetta lítur út með sjávarútveginn. Í bréfinu segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ástandið er í stuttu máli það, að ég á nú tvo víxla, samtals kr. 3356,86 danskar, báða innifrosna, þótt ég hafi gjaldeyris- og innflutningsleyfi fyrir báðum. Þessir víxlar eru frá trjáviðarsambandi mínu í Kaupmannahöfn. Hefi ég pantað nokkuð af eikarefnivið, sérstaka tegund, sem mér er bráðnauðsynlegt að fá en verzlunarsamband mitt neitar algerlega að afgr. nokkra viðbótarpöntun fyrr en yfirfærð er sú upphæð, sem hér er minnzt á. Fáist þessu ekki kippt í lag tafarlaust, stöðvast viðgerð fleiri báta, en þeir eru enn margir, sem þurfa og verða að fá meiri og minni viðgerð fyrir komandi vertíð. Liggur í augum uppi, hvílík vandræði hljótast út af slíkri stöðvun. Sama ástandið viðvíkjandi járnvörusambandi mínu í Noregi. Eru hér innifrosnar kr. 2300,00 norskar, fyrir vörur, sem ég hefi fengið frá því firma, þótt einnig sé fyrirliggjandi gjaldeyris- og innflutningsleyfi fyrir þessari upphæð. Neitar einnig viðkomandi firma að afgreiða meira, fyrr en þessi upphæð er yfirfærð. Ástandinu, eins og því er lýst hér að framan, er svona varið. Og verði þessum sökum ekki kippt í lag án frekari tafa, horfir hér til vandræða í þessum efnum“. Ég gæti bent hv. þdm. og hæstv. ráðh. á mörg fleiri dæmi um það, að það er ekki að ófyrirsynju farið fram á, að útgerðarmenn fái að ráða yfir svo miklu af sínum gjaldeyri, að nægi fyrir hinum helztu nauðþurftum þeirra. Þessi dæmi eru langtum fleiri, en ég vil ekki þreyta hv. þdm. á því að vísa til þeirra. Það þarf ekki annað, að því er snertir þá menn, sem koma nálægt atvinnuvegunum núna, en þeir fari í sjálfs sín barm, því allir, sem fást við viðskipti, hafa sömu söguna að segja, allt er stopp með að afla efnis til þessarar framleiðslu. Við erum komnir í óálit og ónáð hjá þeim, sem hafa selt okkur vörur, fyrir það, að þeir víxlar, sem liggja í bönkunum og við eigum að greiða, fást ekki yfirfærðir, þótt við greiðum þá í íslenzkum peningum. Og í ofanálag er hægt að benda á dæmi til þess, að bankarnir hafi leyft sér að skrifa út, þegar yfirfærsluvandræði hafa verið fyrir höndum, að viðkomandi menn hafi ekki getað staðið við innlausn. Þannig er nú búið að þessum málum. Og útvegsmenn eru yfirleitt algerlega ráðþrota með afkomuna. Og hæstv. ráðh. mun hafa fengið síðustu dagana gögn í hendur, sem sýna og sanna út af fyrir sig, að útgerðin hefir unnið með stórtapi síðustu 6 árin, og er eiginlega ekki líf hugað með sama áframhaldi, m. a. vegna þess, að hæstv. ráðh., sem hefir tekið sér einræðisvald yfir gjaldeyrinum, lætur það viðgangast og lýsir blessun sinni yfir því, að gjaldeyririnn sé tekinn af útvegsmönnum fyrir lægra verð en rétt er og fenginn í hendur ýmsum öðrum þegnum þjóðfélagsins, sem hafa hæga aðstöðu til að græða - og í sumum tilfellum græða stórfé - á þessum sama gjaldeyri, sem tekinn hefir verið af fátækum útvegsmönnum. Ég vil nú spyrja þennan hæstv. ráðh., sem setur fyrir sig þá fyrirhöfn, sem það yrði fyrir stjórnarvöldin að hafa eftirlit með því, að útvegsmenn notuðu ekki of mikið sinn gjaldeyri fyrir útgerðarvörur, hvort honum finnist ekki tími til kominn að gegna þeirri kröfu útgerðarmanna, að þeir hafi sinn gjaldeyri frjálsan. Það virðist ekki liggja annað nær hér í þessu landi fyrir útgerðarmenn, þegar í fyrsta lagi bankarnir reynast ekki megnugir þess að hjálpa með útlenda valútu, þó menn hafi leyfi, og í öðru lagi, að ráðh., sem fer með þessi mál, sýnir ekki meiri sanngirni en svo, að hann setur fyrir sig dálitla fyrirhöfn fyrir bankana við framkvæmdina á því, að útvegsmenn fengju að nota einhvern part af sínum gjaldeyri, en krefjast þess, að þeir hafi sinn gjaldeyri allan frjálsan. Og ekki síður er þessi krafa studd með aðgerðum hæstv. ráðh. sjálfs, þegar það er vitað, að hann leyfir einu stærsta útflutningsfyrirtæki í landinu að fara að miklu leyti frjálst með sinn gjaldeyri. Það er enginn að halda því fram, að útvegsmenn þyrftu ekki eftir sem áður að fá innflutningsleyfi fyrir sinum vörum, þó að þeir hefðu frjálsan gjaldeyri til að borga þær með. Það yrði það sama uppi á teningnum og er hjá S. Í. S. Það þarf vitaskuld innflutningsleyfi fyrir vörum sínum, þó að það sé svo stórmiklu betur sett en aðrir, sem vörur flytja inn í landið, að hafa frjálsan gjaldeyri. Og allir vita, sem fengizt hafa við verzlun, - og ég geri ráð fyrir hinir líka -, að það er mikill munur á því að geta boðið þeim, sem maður kaupir af, frjálsan gjaldeyri í borgun þegar í stað, og eins og nú er, að eiga það undir ásjá komið, hvort yfir höfuð gjaldeyrir fæst fyrir vörurnar, eða þá að það dragist von úr viti, að hann sé greiddur, þannig að það komist langt fram yfir gjalddaga á þeim víxlum, sem varan er seld fyrir. Ef útvegurinn fengi að ráða yfir þeim gjaldeyri, sem hann þarf á að halda til sinna nauðþurfta, yrði aðstaðan stórum bætt frá því, sem nú er. En þetta vill hæstv. ráðh. hreint ekki gera. Hann vill horfa upp á það, í fyrsta lagi, að einn stærsti útflutningsaðilinn í landinu fari frjálst með sinn gjaldeyri, og hinsvegar, að allir útgerðarmenn séu ekki einungis skyldaðir til að láta allan sinn gjaldeyri af hendi við bankana, langt fyrir neðan sannvirði, heldur séu gerðir að vanskilamönnum og standi þannig höllum fæti og geti ekki fengið þær vörur, sem útgerðin þarf, heldur en ganga inn á, að þeir fái leyfi samkv. l., til að nota part af sínum gjaldeyri fyrir sínum eigin nauðþurftum. Það er heldur ömurleg mynd af réttlætiskennd hæstv. ráðh., sem sést í öllu þessu samandregnu. Ég vil nú mælast til þess, að hæstv. ráðh. endurskoðaði aðstöðu sína til þessa máls. Og ég vona, að hv. dm., - og þá ekki síður þeir, sem njóta þeirra kjara, að mega fara frjálst með sinn gjaldeyri, - fallist á þessa sanngjörnu till., sem kom inn í frv. í Nd., og láti þessa heimild standa óbreytta. Það er sannarlega ekki of mikið gert fyrir sjávarútveginn, þó að þetta fái að lafa í frv. Þá hefi ég flutt sjálfur till. um það, að fella niður síðustu málsgr. 1. gr. Þar er þessi heimild, sem talað var um hér á fundinum í gær, fyrir ríkisstj. til að ákveða með reglugerð, að allir, sem ferðast til útlanda, þurfi sérstakt skírteini frá gjaldeyrisnefnd og eigi að mæta fyrir lögreglustjóra o. s. frv. Hv. 1. þm. Reykv. lýsti alveg skýrlega, hverskonar atferli gagnvart borgurum þjóðfélagsins hér væri á ferðinni. Ég held, að það sé gengið svo nálægt persónufrelsi manna og farfrelsi, að þess séu engin dæmi neinstaðar hjá nokkurri þjóð, að þannig séu lagðar hömlur á frjálsa menn, eins og hér er ætlazt til, að ríkisstj. hafi heimild til að gera. Við vitum, að í öllum löndum eru nægileg höft á farfrelsi manna, að þeir, sem hafa gert eitthvað fyrir sér, eru ekki frjálsir ferða sinna úr landi. Undir sérstökum kringumstæðum, t. d. í ófriði, getur það einnig komið fyrir, að mönnum sé bannað að fara úr landi. En þó er það sannast að segja, að á ófriðartímum er ferðast inn í löndin og út úr þeim því nær eins og á friðartímum. En það, sem hæstv. ráðh. er hér að mæla með, er þá þetta, að menn sem eiga að heita frjálsir ferða sinna, í þjóðfélagi, sem á að heita síðað, megi ekki selja manni farmiða, nema hann hafi uppáskrift fyrir því, að hann sé frjáls ferða sinna úr landi. Þetta eru þau einstökustu siðmenningarleysisákvæði gagnvart frjálsum borgurum, sem hægt er að láta sér detta í hug. Fyrir utan allan kjánaskapinn í þessu, þá verður þetta ekki til neins annars en þess, að verka á svipaðan hátt og sum ákvæði áfengislaganna gerðu á sinum tíma, koma af stað allskonar yfirhylmingum og undanskotum í þessu efni, sem öllum mönnum hlýtur að vera ógeðfellt að hafa um hönd; fyrir utan það, að þetta ákvæði gefur auðvitað þeim mönnum vopn í hönd, sem vilja hindra Pétur eða Pál í því að komast áfram á einn eða annan hátt. Maður veit, að gjaldeyrisnefnd hefir oft verið borið það á brýn - og ég hygg nokkuð oft með réttu -, að hún gerði sér talsverðan mannamun við afgreiðslu innflutningsleyfa fyrir vörur. Ég held, að þetta gæti alveg orðið eins að því er snertir útflutningsleyfi á borgurum landsins. Það gæti orðið misfljót afgreiðslan á þeim beiðnum, sem sendar væru til gjaldeyrisnefndar, hjá þeim, sem annars þyrftu eða ætluðu að ferðast. Þegar hæstv. ráðh. var að tala fyrir þessu, þá vitnaði hann í það, að bankaráð Landsbankans hefði beðið um, að þetta yrði gert, og mér skildist, að hann væri að flytja þess erindi. Mér er í sjálfu sér sama, hvort þessi hugsun er runnin undan rifjum bankaráðsins eða ráðh. sjálfs; hún er jafnógeðfelld fyrir því. Og þeir góðu herrar, stj. og bankaráðið, mega alls ekki ætla, að allir menn, sem þurfa eða vilja fara til útlanda, fari með ófrjálsan gjaldeyri, ef þeir fá ekki gjaldeyrisleyfi hjá n. Það eru svo ákaflega margir möguleikar á því, að menn geti lifað nokkrar vikur erlendis, án þess að þurfa endilega á íslenzkum gjaldeyri að halda. Og það er hin mesta vitleysa, að allir, sem ekki fá leyfi, þurfi endilega að smygla út íslenzkum seðlum eða gera eitthvað ólöglegt.

Því þá ekki að gera grein fyrir því?

. Þeir munu sannarlega gera grein fyrir því, þegar þeir verða yfirheyrðir fyrir rétti, og eiga þeir það þá undir geðþótta yfirvaldanna komið, hvað þau taka mikið tillit til þeirrar greinargerðar. En mig uggir, að allþröngt muni verða fyrir dyrum hjá sumum mönnum, sem þurfa út að fara, ef þeir eru ekki í náðinni hjá gjaldeyrisnefnd og lögreglustjóra. Hitt, að koma í veg fyrir, að menn fari með seðla úr landinu, ætti tollgæzlu landsins að vera auðvelt að framkvæma, enda er það gert annarsstaðar að sporna þannig við því, að menn flytji með sér fé úr landi. En í þeim sömu löndum, þar sem eftirlitið er strangast með þessu, þar dettur engum í hug að meina Pétri eða Páli að kaupa sér farseðil. Það hefir hvergi bólað á till. í þá átt, nema hér á Alþingi. Þessi till. kom fram, að því er mig minnir, á næstsíðasta þingi í Nd., og þá, að því er ég hygg, að undirlagi hæstv. fjmrh. Hún var felld. Þingið kunni ekki við að fara að stíga það spor aftur á bak, hvað snertir menningu, að leggja þessar hömlur á menn, sem þó eru frjálsir ferða sinna að öðru leyti. Ég álít, að svona ákvæði, verði þau lögfest, séu blettur, ekki einungis á löggjafarvaldinu, heldur á landinu. Það er settur skrælingjastimpill á þjóðina, þegar á að lögleiða það, að frjáls maður þurfi að fá sérstakt skírteini og mæti fyrir lögreglustjóra, áður en hann má kaupa farseðil út úr landinu. En það er þetta, sem hæstv. ráðh. er svo trúaður á, að muni bjarga gjaldeyrisástandi landsins. Það er ekki furða, þótt talað sé um einræði og einræðisráðstafanir og þær fordæmdar í flokksblöðum þeirra manna, sem standa að slíkri till: og hér er um að ræða. Ég veit ekki, hvernig er hægt að ganga nær borgurunum á óviðkunnanlegan hátt heldur en gera þá þannig alveg ófrjálsa ferða sinna. Annars veit ég, að það eru vissir þröngsýnir menn í þessu landi. Ég er þar ekki beinlínis að tala um hæstv. fjmrh., ég skal gefa honum „benefit of the doubt“, eins og Englendingar orða það. En það er viss þröngsýnisklíka hér á landi, sem er sí og æ að sýta yfir því, hvað margir sigli. Ég hefi heyrt þetta bæði í landi og líka á skipum, frá mönnum, sem einnig voru að sigla, en litu hornauga til sinna samferðamanna og töldu, að þeim væri engin þörf á þessu. Þessu er einkanlega beint til hinnar yngri kynslóðar. Það er talað um, að það sé óþarfi fyrir þessa stráka og þessar stelpur, eins og það er kallað, að vera að sigla til útlanda. Þó að það þurfi einhvern gjaldeyri handa þessu fólki, þá er engin vanþörf á því fyrir Íslendinga að víkka sinn sjóndeildarhring, því einangrunin er í alveg fullum mæli, þó ekki séu gerðar sérstakar lagaráðstafanir til þess að kyrrsetja þá menn hér heima, sem vilja leita út, og kæfa þannig útþrána hjá hinni uppvaxandi kynslóð, svo að ég tali um þá menn, sem sigla annaðhvort til þess að mennta sig eða kynna sér eitthvað, en ekki í beinum viðskipta- eða verzlunarerindum. Þessi þröngsýni hefir þó nokkuð gert vart við sig, þó ekki hafi verið skrifað mikið um hana í blöðin, en hennar hefir orðið vart á ýmsum sviðum, svo ég efast ekki um að fleiri en ég hafi heyrt þennan són. En mér er þetta persónulega andstætt. Ég álít, að við eigum ekki að draga úr því eða hefta það, að fólk kynni sér og sjái aðrar þjóðir, því einmitt kynni af öðrum þjóðum og það að sjá með eigin augum framfarir á ýmsum verklegum sviðum vekur hugsun hjá öllum þorra manna fyrir því að koma þessum framförum á í sínu eigin landi. Ég geri ráð fyrir, að það muni vera svo um flesta Íslendinga, sem ferðast um útlönd, að þegar þeir sjá eitthvað, sem þeim þykir sérstaklega merkilegt, þá verður það þeirra fyrsta kennd, að þeir óski þess, að það væri komið í þeirra heimkynni og föðurland. Það vaknar með öðrum orðum ástin til þeirra eigin lands, og hún verður þá jafnan sterkari en hún er hér heima. Þess vegna er það mjög misráðið, og það verður áreiðanlega ekki til þess að bjarga ættjörðinni, og ekki heldur gjaldeyrisvandræðunum, að leggja stein í götu þess fólks, sem þarf eða vill leita til útlanda. Það er stór hópur manna, sem af ýmsum ástæðum, heilbrigðislegum eða atvinnulegum, þarf nauðsynlega að fara í þessar ferðir. Þessa menn á nú að leiða fyrir dómarann og þeir eiga að setjast undir yfirheyrslu, hjá lögreglunni, áður en þeir fá að kaupa farseðil til útlanda. Ég skal svo ekki fjölyrða meir um þetta að sinni. Ég býst við, að hæstv. fjmrh. geri grein fyrir því, á hvern hátt hann ætlar að greiða úr fyrir sjávarútveginum, þar sem hann leggst á móti þessari litlu viðleitni til þess að hjálpa útvegsmönnum, sem er falin í því ákvæði frv., að útvegsmenn megi ráða sjálfir yfir nægum gjaldeyri til þess að kaupa til sjálfrar framleiðslunnar. Eg skora á hæstv. ráðh. að skýra frá því í heyranda hljóði, á hvern hátt hann getur réttlætt þá hlutdrægni, sem á sér stað að því er snertir meðferð á gjaldeyrinum, og hvernig hann hugsar sér, að útvegsmenn geti unað við þessa meðferð til lengdar.

*Magnús Jónsson: Það eru nokkur orð út af því, sem hæstv. fjmrh. svaraði mér við fyrri part umr. Hv. þm. Vestm. hefir nú gripið töluvert inn á þetta, enda er það eðlilegt, þar sem hann flytur eina brtt. alveg shlj. einni brtt. minni, um það, að fella niður 3. málsgr. 1. gr., og ræddi hann í því sambandi um, hvílík ófrelsislög það væru, að menn megi ekki fara úr landi öðruvísi en að ganga fyrir lögreglustjóra og fá vottorð hans um að mega fara. Ég skal því ekki fara eins langt út í það mál eins og ég annars myndi hafa gert. En það er náttúrlega óárennilegt, að menn skuli þurfa að fara með lögreglustimpil til útlanda, eins og maður, sem skyldugur er til þess að sýna sig lögreglunni svo og svo oft, til þess að tryggja það, að hann sé til staðar. Ef menn ætla að fá að fara úr landi, þá verða þeir að ganga fyrir lögreglustjóra og fá þennan stimpil, hver einasti borgari í landinu, til þess að mega fara úr landi. Ég er viss um, að þetta er gersamlega óþekkt fyrirbrigði annarsstaðar. Það er víða, að gjaldeyrisástandið er erfitt og mjög þröngt um utanferðir, svo menn fá litla peninga, t. d. fá mörk, sem þeir geta farið með úr landi, en þeir eru frjálsir ferða sinna. Félögin mega selja þeim farseðla því þeir eru ekki undir lögreglueftirliti, eins og öll þjóðin verður með þessu ákvæði. Þeir fá dálítinn gjaldeyri, enda ferðast margir þannig, að þeir standa aðeins örstatt við. En því er þannig háttað með okkar ferðalög, að við verðum að ferðast með skipum og menn verða að standa við í viku eða 10 daga. Menn þurfa meiri gjaldeyri, en mér finnst, að það mætti vel leysa . þetta með því að heimila mönnum litla upphæð, sem þeir megi fara með úr landi. Hæstv. ráðh. sagði, að menn gætu ekki heldur nú, þó þetta ákvæði væri ekki, farið úr landi nema með raunverulegu leyfi, því menn yrðu að fá gjaldeyrisleyfi til þess að fara, og það gætu menn ekki fengið nema hjá nefndinni. Þetta er rétt, því eftir 2. gr. getur enginn fengið gjaldeyri nema með leyfi nefndarinnar. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta ákvæði væri því aðeins til þess að banna þeim að fara, sem ætluðu sér að fá ólöglegan gjaldeyri til utanferða. Þetta gæti ef til vill virzt svo fljótt á litið. En það er alls ekki svo, því með þessu ákvæði er það alveg lagt í vald gjaldeyrisnefndar, hverjir fái að fara til útlanda og hverjir fái ekki að fara. Nefndin getur veitt þessum, en neitað hinum. Hún gæti, ef hún vildi vera ranglát, siktað úr ákveðna stétt manna og neitað henni um gjaldeyri. Hún gæti í verzlunarviðskiptum valið úr einn keppinautinn og leyft honum að fara til útlanda og tryggja sín sambönd, en neitað hinum að fara. Við skulum taka sem dæmi, að hún notaði aðstöðuna til þess að eyðileggja alla kaupfélagaverzlun með því að banna öllum fulltrúum S. Í. S. og fulltrúum kaupfélaganna að fara til útlanda, en kaupmönnum væri leyft að fara. Hún gæti gert þetta.

Við höfum ágæta legáta erlendis

. Ég veit ekki betur en ýmsir séu að fara utan vegna kaupfélaganna, þrátt fyrir þessa sérstöku legáta. Forstjóri S. Í. S. hefir stundum farið til útlanda. Ég hefi líka orðið var við, að kaupfélagsstjóri kaupfélags Eyfirðinga hefir farið utan. Ég býst ekki við, að það séu óþarfa ferðir. Við skulum segja, að nefndin bannaði þessum mönnum að fara, en leyfði kaupmönnum að fara. En það er ekki þetta, sem er aðalatriðið fyrir mér, heldur þessi siðleysis- og þrældómssvipur, sem þjóðin fær á sig við lagaákvæði eins og þetta. Sérstaklega finnst mér þetta mjög merkilegt, þar sem hæstv. ráðh. játaði, að þetta ákvæði væri í raun og veru alveg gagnslaust.

Það hefi ég aldrei sagt

. Það er það að mestu leyti, því allir sjá, að maður getur sagt t. d., að hann ætli að dvelja 5 daga í Kaupmannahöfn og til þess þurfi hann 100 kr. Hann fær svo 100 kr. gjaldeyrisleyfi, gengur fyrir lögreglustjóra og fær stimpil hans og kaupir síðan farseðil. Hann siglir svo til Hafnar með þetta 100 kr. gjaldeyrisleyfi. Hann getur svo aflað sér óleyfilegs gjaldeyris og verzlað fyrir tugi þúsunda króna, þegar hann er kominn til Hafnar. Þetta er þá ekkert annað en pappírsgagn, en verður aðeins til þess að setja þrælastimpil á þjóðina. Hæstv. ráðh. sagði, að það lægi fyrir bréf frá bankaráði Landsbankans, þar sem farið væri fram á, að ferðir til útlanda væru hindraðar á þennan hátt. Ég verð að segja, að ég minnist ekki þessarar ákvörðunar bankaráðsins, enda getur hún vel hafa verið tekin að mér fjarverandi. En það er alveg víst, að hefði ég verið á þeim fundi, þá hefði ég ekki verið með þessari ákvörðun frekar en því að setja þetta ákvæði í l. Ég verð að segja, að mér kemur þetta bréf bankaráðsins ekkert við í þessu efni. Ég get skilið, að bankinn út frá sínu sjónarmiði vilji gera allar ráðstafanir til þess að gjaldeyrinum sé ekki eytt. Hann lítur eingöngu á sína hagsmuni sem banki. Það er ekki hlutverk Landsbankans að gæta að því, hvort þjóðin er hneppt í einhver óeðlileg bönd, sem eru ósæmandi fyrir frjálsa þjóð. Það er Alþ., sem á að gæta að því. Það er öllum kunnugt, hvernig gjaldeyrisvandræðin mæða fyrst og fremst á Landsbankanum, svo ég get vel skilið, að hann stingi upp á ýmsu, sem Alþ. sér sér ekki fært að ganga að af ýmsum öðrum ástæðum. Ég held það væri eðlilegast í þessu sambandi að ákveða einhverja lága upphæð, sem menn hefðu frjálsa til umráða. Það er eins og mig minni, að í reglugerð, sem sett var í hitteðfyrra, hafi verið ákveðin upphæð, sem menn máttu hafa. Það var nokkuð rífleg upphæð, 400 kr. Þetta mun hafa verið tekið aftur, en mér finnst það eðlileg lausn, að menn fengju að hafa ákveðna upphæð. Hæstv. ráðh. sagðist ekki vera hræddur um óréttlæti í þessum efnum. Það kann að vera, að hann sé ekki hræddur um það. Ég verð að segja, að fáar nefndir munu hafa verið sakaðar eins um óréttlæti og hlutdrægni og gjaldeyrisnefndin. Ég vil ekki taka það allt sem góða og gilda vöru. En er sú nefnd, sem liggur svo undir ákærum manna, hinn rétti aðili til þess að ákveða um svo viðkvæman rétt manna eins og þann, hvort þeir megi hreyfa sig til? Það, að svipta menn frelsi, er í hegningarlögunum, eins og menn vita, hin stórkostlegasta refsing, næst dauðarefsingu. Allt annað, sem menn eru dæmdir í, er talið minna en það, að svipta menn frelsi, að mega ekki vera þar, sem menn vilja. Ísland er að vísu ekki eins þröngt og fangelsi, en mönnum finnst þeir vera sviptir athafnafrelsi og ferðafrelsi, þegar ein nefnd getur bannað sumum að fara, jafnframt því sem hún leyfir öðrum að fara, sem sýnast kannske ekki hafa meiri rétt til að hreyfa sig. Menn eru raunverulega með þessu settir í fangelsi, að vísu stórt og rúmt, þó þannig, að menn finna sárt til þess að vera sviptir frelsinu til þess að mega hreyfa sig út fyrir landsteinana, þegar þeim finnst þeir þurfa á því að halda. Þetta er í raun og veru ekki lítil refsing, sem sést bezt á því, að þegar maður er settur undir lögreglueftirlit vegna einhvers verks, sem hann hefir framið, þá má hann ekki hreyfa sig nema með leyfi yfirvaldsins. En nú á að leggja þetta á alla þjóðina. Enginn maður má fara úr landi nema ganga fyrst fyrir lögreglustjóra. Og hann getur ekki fengið að fara fyrir lögreglustjóra fyrr en hann er búinn að fá leyfi gjaldeyrisnefndar. Þá er það viðvíkjandi 3. brtt. minni. Ég tek þær í þeirri röð, sem hæstv. ráðh. tök þær. Ég fer þar fram á, að samþykki bankanna þurfi, í stað þess að í frv. stendur „að fengnum tillögum bankanna“. Hæstv. ráðh. játaði, að samkomulag þyrfti að vera um þetta, og erum við sammála um það. Það þýðir ekkert að setja þær ráðstafanir, sem bankarnir, sem ráða yfir gjaldeyrinum, eru ekki sammála um. Ég veit þá ekki, hvers vegna það er ekki rétt að setja það hreinskilnislega í l., að bankarnir skuli samþykkja það, heldur en eiga á hættu að fá þær deilur og þann árekstur, sem af því myndi hljótast, ef settar væru reglur, sem bankarnir, sem yfir gjaldeyrinum ráða, eru á móti og telja sér ekki fært að ganga að. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri óþarft, að t. d. annar bankinn, sem væri á móti einhverri ráðstöfun í gjaldeyrismálum, geti komið í veg fyrir einhverja ráðstöfun með því að neita. Það er ekki lítill aðili, þar sem aðeins er um 2 banka að ræða, sem yfir gjaldeyrinum ráða. Ef Landsbankinn t. d. setur sig á móti einhverri ráðstöfun, þá er það ekki lítið strik í reikninginn. Ég er sannfærður um, að ráðh., hvort sem það væri sá núv. eða einhver annar, myndi taplega sjá sér fært að gera ráðstafanir, sem Landsbankinn setti sig á móti. Hæstv. ráðh. sagði, að lítils háttar ágreiningur gæti ekki valdið miklu. Það er auðvitað, ef hann er lítils háttar, og þá fæst samþykki bankanna, ef um eitthvað lítilfjörlegt er að ræða. En ég á við ágreining, sem er svo stór, að hann kemur til kasta bankanna, eins og þegar bankastj. ein skuldbindur bankann. Það er sá ágreiningur, sem hér er um að ræða, og sá ágreiningur, sem enginn getur leyst nema bankastj. núv. eða önnur, sem þá væri sett í staðinn. Hæstv. ráðh. sagði, að bankarnir hefðu vald sitt frá Alþ.

Vald sitt yfir gjaldeyrinum

. Já, eins og annað vald sitt. Það er vitanlegt, en ég held það geti ekki verið betur búið um það vald heldur en með því móti, að Alþ. veiti þeim það. Það er væntanlega ekki meining hæstv. ráðh., að Alþ. fari að skipta sér af einstökum ráðstöfunum bankanna með gjaldeyrinn. Alþ. hefir fengið bönkunum í hendur valdið yfir gjaldeyrinum. Það hefir skyldað alla til þess að afhenda þessum 2 bönkum gjaldeyrinn, og samtímis útbúið vald bankanna þannig, að enginn getur skuldbundið þá nema bankastjórnin með sinni undirskrift. Með þessu hefir Alþ. gersamlega fengið bönkunum þetta vald í hendur, þangað til það verður tekið af þeim. Ég sé því ekki, að þeir geti haft þetta vald sitt sterkara. Alþ. getur náttúrlega tekið þetta vald af bönkunum og fengið einhverjum öðrum það í hendur. Það gæti látið gjaldeyrisnefnd fá allan gjaldeyrinn og annast yfirfærsluna og viðskiptin við útlönd. Gjaldeyrisnefnd væri þá orðin nýr banki, og þá væri líka sjálfsagt að setja í gjaldeyrislögin, að allar ráðstafanir þyrftu að vera gerðar með samþykki þeirrar nefndar. Sá aðili, sem hefir gjaldeyrinn í höndum, verður að samþ. þær ráðstafanir, sem eru gerðar. Ég sé ekki, hvers vegna ekki má setja í l. það, sem hæstv. ráðh. játaði og allir sjá, að hlýtur að vera. Um 1. brtt. get ég verið mjög fáorður, því hæstv. ráðh. féllst á hana í raun og veru. En hún er um það, að útgerðarmenn hefðu frjálsan gjaldeyri til endurtryggingar iðgjalda. Ég verð að segja; að þessi frjálsi gjaldeyrir er mjög auðveldur í framkvæmd, því það er hægt að gera skrá yfir, hvað borga þarf, svo það er ekki hægt að fara í kringum það. Félögin greiða svo og svo mikið af endurtryggingariðgjöldum, og gjaldeyrisnefnd veit það og getur því látið þessi félög fá þann frjálsa gjaldeyri, og ekki eitt pund fram yfir. Það er alveg sjálfsagt, ef útgerðarmenn eiga á annað borð að fá nokkurn frjálsan gjaldeyri, að þeir fái hann frjálsan til þess að greiða endurtryggingariðgjöld. Það forðar frá óþarfa skriffinnsku og afhendingu á gjaldeyrinum. Mér er líka tjáð, að það verði skundum að ganga það lengi eftir því að fá þennan gjaldeyri, að það liggi við borð, að víxlarnir séu fallnir, þegar hægt er að greiða þá. Þetta er ákaflega leiðinlegt, og meira en það. Það er lánstraustsspillandi, ef það er svo með svona sjálfsögð gjöld, að þeim er rétt aðeins lokið í síðustu forvöðum, eða það þarf kannske að fara fram á framlengingu á þeim. Það væri miklu betra, að þau væru greidd þegar í stað af frjálsum gjaldeyri. Ég kem svo að aðalatriðinu í þessu sambandi, en það er till. hæstv. fjmrh., sem vill ekki láta útgerðarmenn hafa neinn frjálsan gjaldeyri. Ég get verið mjög fáorður um hana, vegna þess að hv. þm. Vestm. hefir gengið svo rækilega frá því máli, að ég hygg, að engum blandist hugur um,hvílík sanngirni er í því fólgin að hafa þetta ákvæði í frv. Án þess að ég vilji gera hv. þm. upp nokkrar ófagrar hvatir, þá verð ég að segja, að minn skilningur getur vart rúmað það, að menn geti séð sanngirni í því að neita útvegsmönnum um þessar óskir þeirra, þegar það er jafnlítil fyrirhöfn eins og það nú er, að sjá um að ekki verði á neinn hátt farið í kringum þetta ákvæði. Hæstv. ráðh. sagði, að það ynnist svo lítið við þetta, því bankarnir reyndu alltaf að láta útgerðarmenn ganga fyrir gjaldeyrinum, og sjálfur hefði hann beitt áhrifum sínum í þá átt. En reynslan er ekki þessi. Það er ákaflega algengt, bæði um vörur til útgerðar og aðrar vörur, að gjaldeyris- og innflutningsleyfi eru veitt, en alltaf með þeirri aths., að það sé veitt, ef gjaldeyrir er fyrir hendi. Þó gjaldeyris- og innflutningsleyfi sé veitt, þá getur liðið langur tími þangað til fé fæst til að greiða vöruna. Það er alkunnugt, að Íslendingar eru illa séðir vegna vanskila. Um íslenzka sjómenn í erlendum höfnum er það vitað, að þeir eru oft búnir að roðna út undir eyru af því, að sjómennirnir í kringum þá eru að hælast yfir því, að Íslendingar fái ekki kolin eins greiðlega eins og t. d. Norðmenn. Það verður oft greiðslufall vegna þess, að gjaldeyririnn fæst ekki, þó peningarnir séu til. Englendingar eru liprir og góðir í viðskiptum á meðan staðið er við gerða samninga, en erfiðir, ef ekki er staðið við þá. Þetta gerir það að verkum, að útgerðarmenn vilja heldur fá sinn gjaldeyri, svo þeir geti sjálfir borgað þær vörur, sem þeir þurfa, af þeim gjaldeyri, sem þeir afla sér sjálfir. Þeir geta oft fengið betri kjör, ef varan er greidd strax, eða þeir geta sagt með vissu, að varan verði greidd á fyrsta gjalddaga, ef hún á að greiðast gegn víxli. Þetta er stórvægilegt atriði að því er snertir þau kjör, sem útgerðarmenn geta fengið á vörum sínum. Hv. þm. Vestm. er búinn að taka fram, hversu lítilfjörleg ástæðan er, sem hæstv. ráðh. hefir á móti þessu, þar sem hann hafði ekkert á móti því annað en að það gerði framkvæmdina erfiðari. Hann játaði, að það verði að yfirfæra fyrir þessa vöru, og það hefir líka verið játað, að það væri lakara fyrir útgerðarmenn að þurfa að sækja til nefndarinnar. En hann telur eftir örðugleikana, sem séu á því að brjóta nokkrar skorur í þennan múr. Ég vil geta þess, sem hv. þm. Vestm. hefir dregið fram, að það mun ekki vera óalgengt, að n. láti útflytjendur fá eitthvað af gjaldeyri, sem þeir svo ráðstafi án þess að n. fylgist í einstökum atriðum með, til hvers hann er notaður. Það er fyrst og fremst S. Í. S., sem sagt, er, að hafi sinn gjaldeyri yfirleitt frjálsan. Eg hefi ennfremur heyrt, að það væru fleiri, sem fengju að hafa þann gjaldeyri, sem þeir afla, frjálsan. Hvers vegna á þá útvegurinn, sem aflar svo að segja alls gjaldeyrisins og verður að afhenda hann fyrir miklu lægra verð en hann gæti fengið, ef hann hefði hann frjálsan, ekki að fá frjálsan þennan litla part, sem hann þarf til þess að atvinnuvegurinn geti haldið áfram? Ég verð að segja, að nú, þegar verið er að gera ýmsar ráðstafanir til viðreisnar sjávarútveginum, þá skýtur það dálítið skökku við, ef þessi till. fær ekki samþykki. Nú liggur fyrir þinginu frv. um afnám útflutningsgjalds af saltfiski, þó að því fylgi stórkostlegt tekjutap fyrir ríkissjóð. Það eru till. um að leggja fram 400 þús. kr. til fiskimálasjóðs, sem einnig á að verða sjávarútveginum til hjálpar; það á að leggja fram fé til frystihúsa, og ýmislegt fleira á að gera þessum atvinnuvegi til viðreisnar. Er þá ekki undarlegt, þegar við hliðina á öllum þessum ráðstöfunum, sem kosta hundruð þúsunda og jafnvel fleiri millj., er ekki undarlegt, þegar við hliðina á þeirri viðurkenningu á nauðsyn sjávarútvegsins, sem liggur í öllum þessum ráðstöfunum, megi ekki gera fyrir útgerðina eins litla bón og þessa, öllum að meinfangalausu á allan hátt, og greiða þannig fyrir því, að útgerðin haldi sinu góða viðskiptaorði í útlöndum og þurfi ekki um svona sjálfsagðan hlut undir högg að sækja það, sem þeir þurfa til sinna þarfa? Ég verð að segja, að ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að þessi d. sé svo ólíkt skipuð hinni d., sem setti þetta ákvæði inn í frv., að hún taki þetta aftur og hreki þannig frv. á milli d.

Forseti (EÁrna) : Útbýtt hefir verið í d. brtt. við þetta frv. á þskj. 253. Þarf afbrigði til þess að hún megi komast hér að.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég hefi leyft mér að flytja brtt. á þskj. 253, og ég hefi heyrt, að hv. þdm. eru forvitnir eftir að vita, hvað í henni felst, og kem ég nú að því. Það er vitnað í l. nr. 41 19. maí 1930, og 19. gr. þeirra l. Ég vil þá, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp þessa gr. Hún hljóðar svo: „Greiðslu á kaupi getur skipverji einungis krafizt, þegar skipið er í höfn, og aðeins einu sinni á viku. Kaupið greiðist í peningum, hafi skipverji ekki óskað að fá það greitt með ávísun á útgerðina. Greiðslu má krefjast í mynt þeirri, sem gjaldgeng er á greiðslustaðnum, með því gengi, sem bankar þar þá greiða fyrir mynt þá, sem kaupið er talið í í samningnum. Ef íslenzkur skipverji, sem staddur er erlendis, óskar að senda kaup sitt heim til Íslands, eru íslenzkir ræðismenn skyldir að veita honum aðstoð til þess ókeypis. Ríkissjóður ábyrgist peningasendingar þessar. Atvinnu- og samgöngumálaráðuneytið setur nánari reglur um peningasendingar skipverja.“ En eins og nú er ástatt um okkar gjaldeyrismál, þá hefir viljað verða nokkur misbrestur á, að þessu ákvæði siglingalaganna væri fylgt. Ég skal játa, að í frv. eins og það liggur fyrir er ekki veruleg orðabreyt. í 2. gr. En andi frv. eins og það liggur fyrir er sá, að herða mjög á leyfum um gjaldeyri. Það má því búast við, að upphafin verði eidri ákvæði í sjómannal., ef frv. verður samþ. Þrátt fyrir þetta orðalag hefir fengizt nokkur gjaldeyrir, en mér er kunnugt um, að allmargir útgerðarmenn hafa borið fyrir sig sem vörn í því að láta þennan gjaldeyri af hendi, að gjaldeyrisn. þurfi að leyfa það, og það er ekki lengra síðan en í gær, að slíkt dæmi barst mér í hendur, að skipshöfn, sem var að fara til útlanda, hefði viljað fá meiri gjaldeyri en útgerðin hefði viljað heimila henni, og viðkomandi útgerðarmaður sagði, að gjaldeyrisn. mundi ekki leyfa meira. Ég vil því fá úr skorið, hvort upphefja eigi 19. gr. sjómannalaganna með þessum nýju gjaldeyrislögum. Ég skal bæta því við, að að svo miklu leyti sem ég þekki til, - og ég hefi reynt að kynna mér l. og reglur, sem gilda um þetta í Evrópuríkjunum, og enda víðar -, þá veit ég engin dæmi hliðstæð þessu, að réttur sjómannanna sé að þessu leyti skertur, þó að hjá þessum þjóðum séu l. um gjaldeyrisverzlun. Þar er litið svo á, að farmaðurinn þurfi, þegar hann kemur í höfn erlendis, óumflýjanlega að halda á þeim gjaldeyri, sem þar gildir, til þess að kaupa brýnustu nauðsynjar. Ég skal geta þess, að meðfram af því að nokkur tregða hefir verið um úthlutun gjaldeyris til farmanna, hefir það orðið að samkomulagi við þau útgerðarfélög, sem að staðaldri eiga skip á erlendum höfnum, að vissum hluta af kaupi hvers manns yrði úthlutað mánaðarlega, og hefir þetta samkomulag staðið um þriggja ára skeið, og yfirleitt eru menn ánægðir með þá ráðstöfun. En ég lít svo á, að stjórnarvöldin og þeir, sem ráða yfir gjaldeyrinum, geti fyllilega sett skorður við því með þessum nýju l., að þessi gjaldeyrir skuli einnig numinn burt eða takmarkaður svo mjög, að hann komi ekki að tilætluðum notum fyrir þá, sem sigla um höfin. Ég hygg, að með þeim reglum, sem hafa skapazt meðal íslenzkra farmanna um gjaldeyrisúthlutun, sé engin hætta á, að um misnotkun sé að ræða, svo lengi sem þeirri reglu er fylgt, að farmönnum sé heimilt að fá í erlendum gjaldeyri ¼ af mánaðartekjum sínum, og því sé óhætt að samþ. mína brtt. sem eina af undantekningarreglunum, sem ekki þurfi að sækja um til gjaldeyrisnefndar. Þetta er meginefnið í minni brtt., og ég vænti sérstaklega að fá að heyra skýrt og ákveðið álit hæstv. fjmrh. á því, hvort ekki sé nauðsynlegt, að farmönnum sé tryggður þessi gjaldeyrir, sem þeir hafa fengið í velflestum tilfellum fram að þessu. Ég ætla ekki að blanda mér inn í umr. um aðrar till., en mun láta skoðun mína í ljós við atkvgr. á sínum tíma, en svo þegar málið kemur til 3. umr., þá er hugsanlegt, að ég láti skoðun mína í ljós um þau atriði, sem nú er svo mjög um deilt.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég ætla fyrst að minnast á brtt., sem síðast var talað fyrir á þskj. 253. Það er misskilningur hjá hv. flm., að þetta frv. breyti nokkuð ákvæðunum hvað þetta snertir frá gildandi l., því að þar er ákvæði um, að allur gjaldeyrir skuli renna til bankanna, eins og stendur í frv. Það er ekki stórt atriði, þetta, hvort það skuli tekið fram í l. sjálfum, - ég hefi ekki áttað mig á, hvort ástæða er til þess, en þó kann ég yfirleitt illa við, að þm. fari að setja fleiri og fleiri greiðslur undir undantekningarákvæði l. Það er óeðlileg tortryggni að ætla þeim, sem fara með þessi l., að þeir veiti ekki gjaldeyrisleyfi til að inna af hendi óhjákvæmilegar greiðslur, enda hygg ég, að sjómenn hafi fengið ákveðinn hluta af kaupi sínu greiddan í erlendum gjaldeyri. Gr., sem hv. þm. vísaði til í sjómannal., er um það, að greiðslu á kaupi geti skipverjar krafizt, þegar skip er í höfn, og aðeins einu sinni í viku. Ef aðeins væri um vikukaup að ræða á hverju skipi, mundi þetta sennilega ekki valda neinum árekstri, en þegar skip koma í höfn eftir að hafa verið lengi úti, svo að sjómenn ættu t. d. ógreitt mánaðarkaup, þá gæti það orðið óeðlilega mikið, sem greitt yrði í erlendum gjaldeyri. Ég vil skjóta því til hv. flm., að hann taki aftur þessa till. til 3. umr., svo að n. geti tekið til athugunar í samráði við mig og hann, hvort ekki væri hægt að fá samkomulag um þetta atriði, svo að ekki þyrfti undantekningu í 1. Annars býst ég ekki við, að þetta sé stórt atriði, en öll gjaldeyrismál eru vandasöm, og má því ekki flana að að bera till. undir atkv., heldur verðar að taka þær til athugunar af n. fyrst. Hv. þm. Vestm. og hv. 1. þm. Reykv. hafa talað hér um tvö atriði l., annarsvegar um það atsiði 1. gr., að menn þurfi að gefa um það skýrslu hjá lögreglustjóra, hvernig þeir hafa aflað sér gjaldeyris. Fóru þeir mörgum ófögrum orðum um; að þetta væri skráning á persónufrelsi manna og blettur á þjóðinni. Mér þykja þessar umr. broslegar, og ég verð að segja, að ég skil ekki þennan óstjórnlega ótta, sem grípur þessa hv. þm., aðeins út af því, að þeir skuli þurfa að mæta á lögreglustöðinni, áður en þeir fara af landi burt. Ég vil benda þeim á, að eins og nú er háttað, þurfa menn, áður en þeir fara til útlanda, að koma á lögreglustöðina til þess að fá sér vegabréf, svo að alt þetta tal um, að menn verði að mæta fyrir rétti, er át í bláinn. Menn verða að fara á lögreglustöðina til þess að fá sér vegabréf, og hér er aðeins farið fram á, að þeir um leið útfylli skýrslu um það, hvernig þeir hafi aflað sér erlends gjaldeyris, til þess að sjá um, að menn fari ekki til útlanda og greiði þar fyrir sig með ólöglegum gjaldeyri. Það má þá alveg eins segja, að óviðkunnanlegt sé, að menn skuli þurfa að mæta á lögreglustöðinni til þess að fá sér vegabréf.

Þetta er útúrsnúningur

. Nei, það er ekki útúrsnúningur; það var aðalatriðið hjá þeim, að þeir þyrftu að mæta fyrir rétti, og þá má alveg eins segja, að menn verði að mæta fyrir rétti, þegar þeir fara á lögreglustöðina til þess að fá sér vegabréf. Er það að mæta fyrir rétti, að útfylla skýrslu um gjaldeyri og hvernig hans hefir verið aflað og ef þeir hafa ekki aflað gjaldeyris, hjá hverjum þeir ætli að dvelja, svo að ekki verði kostnaður að? Þetta er aðeins nauðsynlegt „kontrol“ með gjaldeyrisverzluninni. Það er nú öll þjóðarsmánin. Viðvíkjandi því, að hér sé verið að meina mönnum að fara til útlanda, þá er það að segja, að þó að einhverjir kunni að verða að setjast aftur vegna vöntunar á gjaldeyri, þá held ég, að þar sé enginn þjóðarskaði skeður um ýmsa, sem ekki hafa getað farið, og þeir, sem settir hafa verið aftur, það eru þeir, sem hafa viljað afla sér gjaldeyris á ólöglegan hátt, og það, sem vakir fyrir þessum hv. þm., er, að þeir, sem að undanförnu hafa getað farið utan með ólöglegum gjaldeyri, geti gert það áfram. Það virðist aðaláhugamálið, en hér er aðeins farið fram á, að gefnar séu skýrslur til þess að koma í veg fyrir ólöglega notkun gjaldeyris í sambandi við utanferðir.

Þó að hæstv. ráðh. sé kannske ekki þungur, þá er hann þó nógu þungur til að fljóta ekki á þessu hálmstrái

. Ég skil ekki, hvað hv. þm. á við, hann er farinn að nota dulmál.

Ég á við þetta með vegabréfin

. Hv. 1. þm. Reykv. segist ekki kannast við, að samþ. hafi verið neitt í þessa átt í bankaráði Landsbankans. Ég tók fram, að ég hefði fengið tilmæli frá bankaráðinu um að flytja till. í þessa átt. Þar var ekki getið um, að neinn hefði verið fjarverandi eða á móti till., svo að ég leit svo á, að hún hefði haft einróma samþykki bankaráðsins; en það er ekki höfuðatriðið í þessu sambandi. Ég skil ekki þennan mikla mótþróa gegn þessu meinlausa ákvæði l. Ég sé ekki annað en að núv. ástand sé ákaflegu óviðkunnanlegt, þar sem menn geta farið og fara utan eftir að gjaldeyrisnefnd hefir neitað þeim um gjaldeyrisleyfi. Eins og nú standa sakir, er ekki hægt að rannsaka þetta, nema mennirnir séu kærðir fyrir meint brot á gjaldeyrislögunum, en þá er betra að láta menn gefa skýrsla, svo að ekki þurfi að fara nánar út í það, nema sérstakt tilefni gefist til, og við þetta vinnst þó alltaf það, að fullt yfirlit fæst um utanfarir og þær ástæður, sem fólk gefur upp, sem hefir ekki keypt gjaldeyri í bönkunum, og það er strax mikils virði. Hv. 1. þm. Reykv. og hv. þm. Vestm. fóru um það mörgum orðum, hvað siglingarnar væru þarfar. Það er rétt, menn sigla oft í þörfum erindum, en menn sigla líka oft erindisleysu, og mættu eins sitja heima í þeim gjaldeyrisvandræðum, sem nú eru. Heldur hv. þm. Vestm. ekki, að það væri eins gott að borga segldúkinn, sem hann var að tala um að hefði ekki verið greiddur, eins og að láta hina og aðra fara út um öll lönd og eyða þar gjaldeyri að þarflausu? Það er ekkert við því að segja út af fyrir sig, þó að menn sigli, en þegar menn þurfa að takmarka innflutninginn og erfiðleikar eru á að greiða nauðsynjavörur, þá er fyllsta ástæða að reyna að takmarka óþarfa siglingar. Þá kem ég að þeirri till. minni, að taka burt úr frv. heimild fyrir útgerðarmenn til að ráðstafa þeim gjaldeyri, sem þeir fá fyrir útgerðarvörur sínar, að því leyti sem þeir þurfa hann til útgerðarinnar. Hv. þm. Vestm. var harðorður út af þessari till. og viðhafði þar um hin verstu orð. Hann sagði, að það væri undarlegt af mér að beita mér á móti þessu ákvæði, þar sem ég hefði kveðið svo á, að Samband íslenzkra samvinnufélaga skyldi fá gjaldeyri sinn til þess að greiða með sínar vörur. Ég vil fyrst spyrja hv. þm., hvar það standi í þessu frv., að S. Í. S. skuli hafa þennan rétt, og hann mun svara, að það standi hvergi. Hverjir hafa þá veitt þennan rétt til að greiða kröfur S. Í. S. með þeim gjaldeyri, sem það hefir undir höndum? Ég skal svara því, að það er ekki ég. Það er gjaldeyrisnefnd, sem hefir heimilað það með samþykki bankanna, en ég hefi ekki verið spurður að því, því að það hefir ekki verið undir mig lagt. Það eru þessir aðiljar, sem hafa samþ. þetta, og það hefir verið samþ. vegna þess, að þeir hafa talið það eðlilegt, og við höfum oft rætt um það áður hér á þingi og verið færð fram rök fyrir því, hvers vegna það er eðlilegt en það er vegna þess, að S. Í.S. hefir verið sjálfstæður aðili erlendis og fengið þar lán hjá bönkum til þess að greiða fyrir inniflutningsvörur sínar, og greitt síðan lánin með útflutningsvörum sínum síðar á árinu. Það er m. a. til þess að halda við því lánstrausti, sem S. Í. S. hefir haft, og hefir hjálpað bönkunum mikið í gjaldeyrisvandræðunum, að þetta hefir verið samþ. En þetta, að samþ. hefir verið að hafa það svo með S. Í. S., sýnir, að hægt er að fara þessa leið samkv. gildandi l. og frv„ þó að brtt. mín verði samþ., en það liggur þá aðeins undir ákvörðun gjaldeyrisn. og bankanna, hvort þeir telji rétt að fara þessa leið, og þar komum við að aðalatriði málsins. Ég tel, að það eigi að vera á valdi þessara aðilja, bankanna og gjaldeyrisnefndar, að hversu miklu leyti eigi að gefa slíka heimild, en þingið eigi ekki að setja sérákvæði um sérstaka aðilja. Ég skal taka það fram, að þessum aðilja hefir einnig verið veitt svipað leyfi í ýmsum öðrum tilfellum. T. d. man ég eftir einu útgerðarfyrirtæki, sem hafði keypt verksmiðju og fékk leyfi til þess að halda eftir til þess að greiða fyrir hana, og fleiri dæmi svipuð eru til. En til þess að bankar og gjaldeyrisnefnd geti haft þessi mál sem bezt d valdi sína, þá á ekki að gera undantekningarnar í l., heldur á að leggja það undir vald gjaldeyrisnefndar og bankanna, hvað rétt sé að gera á hverjum tíma, og ég efast ekki um, að þessir aðiljar séu sammála um að reyna að gera það, sem eðlilegt er, en takmarka þó þær undanþágur, svo að ekki skapist óviðráðanlegur glundroði í framkvæmd gjaldeyrismálanna. Ég vil algerlega vísa á bug öllum svigurmælum hv. þm. til mín fyrir fjandskap í garð sjávarútvegsins. Ég hefi ekki heldur haldið neinar hrókaræður um það, sem ég hafi gert fyrir sjávarútveginn, en ég get vísað til alls þess, sem hv. 1. þm. Reykv. taldi upp í ræðu sinni áðan, sem gert væri fyrir þann atvinnuveg, og eins og hv. þm. Vestm. veit, hefi ég staðið að öllum þeim ráðstöfunum, og ég get sagt það, að ég hefði viljað gera miklu meira, ef fjárhagur ríkissjóðs leyfði það. Ég sé því ekki ástæðu fyrir hv. þm. Vestm. að vera með neinn skæting til mín út af brtt. minni; hún er ekki fram komin til að vera steinn í götu sjávarútvegsins, heldur vil ég, að bankarnir og gjaldeyrisn. hafi valdið yfir gjaldeyrinum, eins og verið hefir, af því það er bæði eðlilegt og nauðsynlegt. Ég ætla ekki að fara langt út í það að ræða um gjaldeyrisástandið yfirleitt. Mér er vel kunnugt um þau vandræði, sem oft eru á því að greiða allar þær upphæðir, sem þarf að greiða til útlanda fyrir sjávarátveginn, og hinsvegar hvernig bankarnir hafa lagt sig í líma til þess að greiða þær, enda hefir það tekizt svo, að ekki hefir þurft að hefta eða stöðva framleiðsluna fyrir það, að útgerðarvörur hafi skort. Þrátt fyrir alla þá erfiðleika, sem eru með erlendan gjaldeyri, tókst á síðastl. sumri að gera út þann stærsta síldarflota, sem nokkurn tíma hefir farið að veiðum. Auðvitað var þetta aðeins hægt með hjálp bankanna, og mér er ekki kunnugt um, að nokkur hafi setið heima, sem ætlaði sér að gera út á síldveiðar. Ég skal nefna tvær ástæður af mörgum, sem eru fyrir þeim gjaldeyriserfiðleikum, sem nú eru. Önnur er sú, að meiri hl. hinnar miklu framleiðslu síldarafurða frá síðastl. sumri er enn óseldur, en á þá framleiðslu var vitanlega treyst, þegar ýms kaup voru gerð í útlöndum. Hin ástæðan er samskonar. Það liggur gríðarstór vöruforði óseldur af gærum, sem nánast hefir reynzt ómögulegt að selja nema í Þýskalandi, og það inn á „clearing“-reikning, sem verður til þess, að innieign í Þýzkalandi um áramót verður mjög há. Ef hægt hefði verið að selja þessu vöru fyrir frjálsan gjaldeyri, þá mundu erfiðleikarnir hafa verið miklu minni en þeir eru nú. Þetta kemur nú í sjálfu sér ekki við því atriði í frv., sem við erum að ræða um, en ég tek þetta fram vegna orða, sem hér hafa fallið. Nú er ég ekki viss um það, þó útgerðarmönnum væri leyfður frjáls hluti gjaldeyrisins, eins og um er talað, að öll þeirra vandræði væru þar með leyst, og að þeir ættu þá alltaf létt með þessar greiðslur. Það hefir átt sér stað, og það mjög áberandi, að sala hefir dregizt þannig, að gjaldeyri fyrir framleiðsluvörurnar hefir ekki verið hægt að nota til að greiða útgerðarkostnaðinn. Ætli útgerðarmenn þyrftu þá ekki að koma til bankanna og biðja um gjaldeyri, þó vörurnar væru áseldar? Skyldi það ekki vera svo, að bezt færi á því, að lausn þessara mála á hverjum tíma yrði bezt með samvinnu allra þessara þriggja aðilja, útgerðarmanna, bankanna og gjaldeyrisnefndar? Ég held, að svo sé, og þess vegna sé ekki rétt að gera neina undantekningu með vissan hóp manna. Það fer áreiðanlega bezt á því, að þetta verði eftirleiðis svo sem verið hefir í l. og að útgerðarmenn eins og aðrir uni við þá samninga, sem þeir geta fengið við gjaldeyrisnefnd og bankana á hverjum tíma. Þá flytur hv. 1. landsk. brtt. við þá brtt. sína, sem áður var fram komin, sem virðist eiga að skylda gjaldeyrisnefnd til að veita hverjum útvegsmanni innflutningsleyfi á þeim vörum, er hann telur sig þurfa til útgerðarinnar. Svo erfitt sem það yrði að framkvæma ákvæði frv. eins og það nú er, þá yrði þetta þó hálfu verra, ef þessi brtt. yrði samþ. Samþykkt brtt. mundi leiða það af sér, að hver bóndi ætti að fá leyfi til að selja sinn gjaldeyri og kaupa vörur fyrir erlendis. Mundi þetta því skapa slíkan glundroða, að ekki yrði við neitt ráðið. Ég vil því alvarlega ráða hv. þdm. frá því að samþ. þessa brtt. Það getur vel verið, að hv. 1. landsk., eins og hv. þm. Vestm., geri mér upp fjendskap við sjávarútveginn fyrir það, að ég get ekki fallizt á þessa till. hans, en ég veit, að hv. þdm. skilja, að svo er ekki, heldur er ég Á móti brtt. vegna þess, að ég vil koma í veg fyrir óviðráðanlegan glundroða í þessu efni. Til staðfestingar því, að þetta er ekki sprottið af fjandskap frá minni hálfu, heldur þvert á móti, vil ég benda á það, að þar, sem útvegsmenn hafa stofnað með sér innkaupssamtök til þess að fá vörur með lægra verði, hefi ég verið starfsemi þeirra hlynntur og stutt hana, t. d. olíuinnkaup o. fl., svo ég vil algerlega vísa á bug öllum aðdróttunum í minn garð um fjandskap til þessara manna. Ég vil svo benda á það, hvort ekki væri eðlilegt, eins og mér hefir heyrzt á einum hv. þm. í fjhn., að annaðhvort væru allar brtt. teknar aftur til 3. umr. eða þessari umr. frestað. Helzt vildi ég þó, að þær yrðu teknar aftur til 3. umr., svo fjhn. gefist kostur á að taka þær til nýrrar athugunar. Ég fyrir mitt leyti get tekið mína brtt. aftur til 3. umr.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Ég gat um það í upphafi þessarar umr., að fjhn. hefði ekki getað athugað þær brtt. allar, sem komnar voru fram í byrjun umr., og síðan hafa tvær brtt. bætzt við. Ég get því tekið undir það, sem hæstv. fjmrh. benti á síðast í ræðu sinni, að ekki væri óeðlilegt, þó allar brtt. yrðu teknar aftur til 3. umr., svo n. ætti kost á því að taka þær til athugunar. Skýt ég þessu til hv. flm. tillagnanna, þó ekki svo að skilja, að ég sé að biðja þá að taka till. aftur eða að í orðum mínum felist nokkurt fyrirheit um, að n. fallist á brtt. - Ég hefi svo ekki annað um þetta að segja,fyrr en ég heyri, hversu þessari uppástungu er tekið.

*Brynjólfur Bjarnason: Herra forseti! Þar sem hæstv. fjmrh. hélt því fram sérstaklega í ræðu sinni hér í gær, að útgerðarmenn fengju yfirleitt gjaldeyri fyrir þeim vörum, sem þeir þyrftu að kaupa til útgerðar sinnar, þá stangast það allóþyrmilega við þær sögur, sem útgerðarmennirnir sjálfir hafa af þessu að segja. Væri þetta hinsvegar rétt hjá hæstv. fjmrh., þá verður enn óskiljanlegra, að hann skuli vera á móti brtt. minni, því hún yrði þá ekki annað en lagaleg staðfesting á því, sem hann telur, að viðgengizt hafi í þessu efni.

Hv. þm. hefir hlotið að misskilja mína ræðu

. Hæstv. ráðh. hefir þá meint annað en hann sagði. Enda er langt frá því, að útvegsmenn hafi svo rúmar hendur. Vegna gjaldeyrísskorts eru þeir, svo maður taki eitt dæmi, nauðbeygðir til að kaupa veiðarfæri af innlendum veiðarfæraverzlunum við okurverði, samanborið við það verð, sem þeir gætu fengið með því að kaupa þessar vörur utanlands, ef þeir hefðu gjaldeyri til þess. Með því að kaupa þessar vörur úti gætu þeir hagnazt um 20–25% miðað við innlenda verðið. Það vill svo vel til, að ég hefi hér samanburð á verði á veiðarfærum hér og í Noregi í tilboðum frá tveimur stærstu veiðarfæraverzlunum í Reykjavík og tveimur veiðarfæraverzlunum í Noregi. Þessi tilboð hafa verið gefin Samvinnufélagi Ísfirðinga, og er verðið cif. verð. Af þessum tilboðum sést, að 5 pd. lína tjörguð kostar pr. dúsín hjá Veiðarfæragerðinni kr. 115,75, hjá Ellingsen kr. 112,95, en hjá öðru norska firmanu kr. 94,54 og hinu 95,66. Á sama hátt kostar 8 pd. lína pr. dúsín kr. 178,42 hjá Veiðarfæragerðinni, kr. 177,65 hjá Ellingsen, kr. 149,26 og kr. 148,09 hjá norsku firmunum. Öngultaumar 1000 stk. kosta hjá Veiðarfæragerðinni kr. 6,75, hjá Ellingsen kr. 6,85, en hjá norsku firmunum kr. 6,36 og kr. 5,62. Þetta er enginn smáræðis blóðskattur fyrir útgerðina, sem stafar af því, að henni er synjað um nægilegan gjaldeyri til þess að kaupa sínar nauðsynjar á frjálsum markaði. Þetta er vafalaust ein af stærstu ástæðunum fyrir því, hve útgerðin ber sig illa. Að vísu mundi til þess þurfa allmikinn gjaldeyri, ef útgerðarmenn ættu að fá öll sín veiðarfæri frá útlöndum, en þá er það spurning, hvort það á hinn bóginn væri nokkur skaði fyrir gjaldeyrisjöfnuð landsins, þar sem sjávarútvegurinn mundi þá veita meiri gjaldeyri, vegna þess að hann bæri sig betur, því ég efast ekki um, að með þessu væri þungum bagga létt af útgerðinni. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri ekki nóg fyrir útgerðarmenn að fá gjaldeyrisleyfi fyrir vörum til útgerðarinnar; þeir þyrftu líka að fá innflutningsleyfi fyrir þeim. Ég get þakkað hæstv. ráðh. fyrir hans bendingar, en viðbótartill. mín fer í þá átt að tryggja útgerðinni innflutningsleyfi. - Þá er önnur brtt. mín um að fella niður gjöld fyrir leyfin. Hæstv. ráðh. sagði, að það ætti að vera meginregla, að kostnaður af hverri n. ætti að vera borinn uppi af þeirri atvinnugrein, sem n. væri stofnuð og starfaði fyrir. Nú er víst óhætt að fullyrða, að verzlunarstéttin telur ekki, að gjaldeyrisnefnd sé stofnuð fyrir sig, enda mun hún ekki bera kostnaðinn, heldur almenningur með hækkuðu vöruverði. Ég er andvígur tollum á nauðsynjavörum; þess vegna er ég líka andvígur þessu gjaldi, sem ekki er annað en dulbúinn tollur á nauðsynjum almennings. Viðvíkjandi tilmælum hv. 1. þm. Eyf. um að taka allar brtt. aftur til 3. umr., þá get ég fyrir mitt leyti fallizt á það

*Jóhann Jósefsson: Herra forseti! Ég sé nú varla nokkurn hv. þdm., en það, sem ég ætlaði að segja, var nokkurt svar til hæstv. fjmrh., sem ekki er hér staddur. - Hæstv. fjmrh. gerði lítilfjörlega tilraun til að bera í bætifláka fyrir sig gegn því, sem ég hélt fram með fullri einurð í ræðu minni, að hæstv. ráðh. færi fram með óréttlæti í garð sjávarútvegsins. Hæstv ráðh. var að tala um, að ég hefði verið með skæting í sinn garð. Ég kannast ekki við, að það sé rétt, a. m. k. var það ekki gert að yfirlögðu ráði.

Það hefir máske verið óviljandi

. En hæstv. ráðh. verður að skilja það, að þegar hann annaðhvort vísvitandi eða óafvitandi ber fram og beitir sér fyrir lagaákvæðum, sem auðsjáanlega stofna til misréttis meðal þegnanna, þá verður að velja þeirri framkomu hans þau orð, sem verðskulduð eru. Það er kannske af því, að ég er meiri skapmaður en hæstv. ráðh., að ég get ekki að því gert, að mér hleypur kapp í kinn við að horfa á það þing eftir þing, að hlutur útvegsmanna er fyrir borð borinn og neitað er um lítilfjörlegustu ákvæði til að greiða fyrir útgerðinni, og sjá og heyra hæstv. fjmrh. standa fremstan í flokki gegn hagsmunum útvegsins. Hann hélt því fram, að þau miklu fríðindi, sem eitt fyrirtæki í landinu, Samband ísl. samvinnufélaga, hefir, þar sem það hefir óskorað vald yfir meiri hluta af öllum sínum gjaldeyri, væru ekki gefin fyrirtækinu frá honum, heldur væru það bankarnir og gjaldeyrisn., sem hefðu úthlutað S. Í. S. þessum fríðindum. En þessar stofnanir, bankarnir og gjaldeyrisnefnd, eru fyrst og fremst undir yfirstjórn hæstv. fjmrh., og ef hann hefði ekki lagt sitt samþykki á þessa ráðstöfun, þá hefðu bankar og gjaldeyrisn. ekki veitt S. Í. S. þessa undanþágu upp á sitt eindæmi. Ég er ekki að sakast um það, þó S. Í. S. fái þessi fríðindi; hitt vil ég ásaka hæstv. ráðh. fyrir, að hann skuli standa í vegi fyrir því, að önnur fyrirtæki, sem eins stendur á fyrir og S. Í. S., fái samskonar réttindi.

Hvar er ég með brtt. mínum að fara fram á það, að S. Í. S. fái nokkur sérréttindi?

. Það stendur hvergi neitt um það í frv., en þessi fríðindi eru veitt í „praksis“, eins og hæstv. ráðh. veit. Það, sem hæstv. ráðh. vill, er, að S. Í. S. sé hafið yfir lög og rétt, og ef nokkur dirfist að átelja þetta ranglæti, þá er hann bara sakaður um óviðurkvæmilegt orðfæri. Hæstv. ráðh. var að tala um það með miklum fjálgleik, að valdið ætti að vera í höndum bankanna og gjaldeyrisn. framvegis, og vildi hann þvo hendur sínar af gerðum þessara stofnana, sem eru óskeikular í hans augum, og var sannfæring hans um óskeikulleik bankanna aldrei sterkari en í síðustu ræðu. En hvað segir svo það frv., sem hér liggur fyrir? Í 2. gr. frv. er einmitt verið að draga þetta vald úr höndum bankanna og gjaldeyrisn. og flytja það í hendur ráðh. Það, sem áður þurfti samþykki bankanna til þess að fá gildi, getur nú orðið gildandi að fengnum till. bankanna. Allir, sem komnir eru til vits og ára, skilja að, hver munur er á samþykki og tillögum. Þetta skýtur nokkuð skökku við hjá hæstv. fjmrh., að reyna að skjóta fyrir sig sem skildi þeim stofnunum, sem verið er að draga valdið frá. Þá sagði hæstv. ráðh., að vald það, er S. Í. S. hefir yfir sinum gjaldeyri, væri svipað því, sem aðrar stofnanir hefðu fengið eftir ráðstöfun gjaldeyrisn. Þetta er algerlega rangt. Það er ekki hægt að kalla það neitt svipað, þó einstök félög eða fyrirtæki hafi fengið leyfi á litlum ákveðnum hluta af sínum gjaldeyri í einstökum tilfellum. Slíkt er ekkert hliðstætt réttindum S. Í. S., sem hefir frían gjaldeyri til að kaupa fyrir það, sem því sýnist, hvort sem það er korn, nýlenduvörur, vefnaðarvörur eða annað. Því það er engin stofnun í landinu, sem hefir rétt til svo mikið sem að spyrja S. Í. S., til hvers það noti sinn frjálsa gjaldeyri, hvað þá að gera nokkrar aths. um það, hvernig hann sé notaður. Enginn annar þegn í þjóðfélaginu á við slík skilyrði að búa. Hæstv. ráðh. stóð hér á Alþingi fyrir 2 árum í sömu sporum með sömu röksemdir og nú, og ég sýndi honum fram á þá, að hann hefði algerlega rangt fyrir sér, en hann hefir ekkert lært síðan. Nei. Það stendur hvergi í l., að S. Í. S. eigi að hafa undanþágu með sinn gjaldeyri, en ég fullyrði, að sú undanþága er engu að síður veitt með vilja og leyfi hæstv ráðh., þess sama ráðh., sem vill útiloka það, að nokkur annar, útgerðarmaður eða aðrir, fái frjálsan gjaldeyri til allra nauðsynlegustu hluta. Þetta skarð, sem hann er að tala um, að við viljum höggva í gjaldeyri landsins, er ekkert nýtt skarð, því hvort sem það væri nú hæstv. ráðh., bankarnir eða gjaldeyrisn., sem veitt hefir S. Í. S. yfirráð yfir meiri hl. af sinum gjaldeyri, þá er þar komið þetta skarð, sem hann er að tala um. Það er því ekkert nýtt skarð, sem við erum að gera með okkar till. Ég skal játa, að þetta út af fyrir sig getur verið rétt hjá hæstv. ráðh., að sem gjaldeyrismúrveggur séu l. traustust án undanþágu. En það er undarlegt, að hæstv. ráðherra heldur þessu fram um leið og hann liður slíka framkvæmd á lögunum sem ég hefi lýst. Við, sem vitum, við hvaða kjör útvegsmenn eiga að búa, gerum okkur ekki ánægða með löggjöfina, þó að hæstv. ráðh. sé ánægður með hana. Þess vegna viljum við reyna að fá löggjafann sjálfan til að unna útvegsmönnum einhvers hluta af þeirri sanngirni, sem þeir eiga óskoraðan rétt á. Hæstv. ráðh. getur með fjálgleik vísað á bug öllum ádeilum í þessu efni, en það verður harla haldlítið, þegar verkin sjálf tala. Út af þeim sérstöku ummælum hæstv. ráðh., sem snerta þau afrek, sem Alþ. væri nú búið að vinna í þágu útvegsins, verð ég að segja, að þó að það sé út af fyrir sig þakkarvert, að útflutningsgjaldi var létt af saltfiski, eru svo margir aðrir nýir skattar lagðir á sömu mennina, að ég er viss um, að þeirra Hagur batnar ekki, þegar á allt er litið. Það kostar ríkissjóð 220 þús. kr. að gefa eftir útflutningsgjald af saltfiski, en hinir nýju skattar nema á 2. millj. kr. Ekki lítill hluti af því kemur niður á útvegsmönnum. Með þessu frv. er enn vegið í sama knérunn, þar sem lögð eru 2 0/00 á öll leyfi, þannig að þegar útgerðarmaður fær 1000 kr. leyfi fyrir hlutum til útgerðarinnar, á hann að gjalda 2 kr. Það er rétt að viðurkenna þá tilraun að létta undir með útgerðinni með því að létta útflutningsgjaldi af saltfiski, en þegar litið er á hitt, hvað við bætist í sköttum, er sú hjálp ekki þung á metunum. Hæstv. ráðh. minntist á ádeilur frá hv. 1. þm. Reykv. og mér vegna skilyrðisins um lögreglyfirheyrslu áður en menn taka sér ferð á hendur til útlanda. Hæstv. ráðh. fannst ekki mikið að þessu, að mæta hjá lögreglustjóra í þessu erindi, og gerði samanburð á því og að fá sér vegabréf. Það er nú tvennt ólíkt enda var það ekki það, sem fyrir mér vakti, að menn væru hræddir við að „sjá framan í sýslumanninn“, heldur er það niðurlæging fyrir landsfólkið að eiga að gera lögreglunni grein fyrir hverju smáatriði, hvar þeir ætli að búa erlendis og hver hjálpi þeim um peninga til fararinnar. Allt þess háttar er fullkomið einkamál, þar sem um frjálsa þjóðfélagsborgara er að ræða. Hæstv. ráðh. talar um þetta eins . og maður, sem lítið hefir ferðazt og lítið vit hefir á þessum hlutum. Vegabréf eru sjálfsögð í öllum löndum. Maður á það ekki undir neitt yfirvald að sækja að fá vegabréf. Hitt ákvæðið er allt annars eðlis. Það er lagt undir úrskurð og duttlunga gjaldeyrisn. og lögreglustjóra, hvort þeir aðiljar láta sér nægja þær upplýsingar, sem borgararnir gefa. Það getur verið, að framkvæmdin á þessu verði meinlaus, en það er jafnóviturlega til hennar stofnað eigi að síður. Vegabréf eru hálmstrá hjá hæstv. ráðh. Það er hvarvetna sjálfsagt, að menn, sem ferðast landa á milli, hafi vegabréf til þess að geta sýnt, hverjir þeir eru, og lögregluyfirvöldunum er skylt að láta þau af hendi, ef þau eiga ekkert útistandandi við manninn. Hitt er nýmæli í löggjöf þjóðanna, að frjálsir borgarar eigi það undir lögreglunni, hvort þeir megi ferðast til annars lands. Hæstv. ráðh. segir, að þeir séu nokkuð margir, sem fari ónýtisferðir og erindisleysur. En það er ekki hægt að vita fyrirfram. Það er eins og hver annar sleggjudómur, að enginn hafi neitt að gera til útlanda nema t. d. kaupmenn eða bankastjárar. Það er eins og hv. 1. þm. Reykv. tók fram, einkamál hvers borgara, hvort hann tekur sér ferð á hendur lengri eða skemmri tíma, og eins er það einkamál, við hvaða menn hann ætlar að skipta og hvað hann ætlar að hafa sér til uppihalds. Ég gæti trúað, að það yrði almennt, að menn vildu alls ekki lúta þessu, heldur ferðuðust með togurum og flutningaskipum, en þá gæti Eimskipafél. misst mikils í af fargjöldum. Ég held, að ég hafi þá nokkurnveginn gert mótbárum hæstv. ráðh. skil og sýnt fram á, að lítið hald er í hans vörn, enda er þess ekki að vænta, þar sem hann er að berjast við að lögfesta nýmæli, sem hefir í för með sér óeðlilega þvingun og setur á þjóðina stimpil menningarleysis, en hitt, sem hæstv. ráðh. er að reyna að verja, er, að haldið sé áfram að sitja á hlut útvegsmanna með gjaldeyrisráðstöfunum, um leið og vitanlegt er, að aðrir aðiljar, sem selja vörur til útflutnings, fá að græða stórfé á því að hafa sinn gjaldeyri frjálsan. Ég öfunda ráðh. ekki af málstað hans. Og þó að hann fyrir flokksfylgi fái hrundið viðleitninni til þess að beina þessum málum á réttan veg, tel ég hann ekki öfundsverðan af þeim sigri. Ég mun gangast inn á að taka aftur brtt. minar til 3. umr., en ég vænti, að hv. n., sem fær brtt. til meðferðar, geri einhverja yfirbót, sem viðunandi sé.



Ég vil aðeins lýsa yfir því, út af þeim tilmælum, sem fram hafa komið, að ég mun taka aftur brtt. minar til 3. umr., ef allir, sem brtt. eiga, fallast á hið sama.



Ég er fús til að taka aftur mínar brtt.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) : Mér skilst, að samkomulag sé orðið um að taka aftur allar brtt. til 3. umr. Hv. þm. Vestm. sagði, að ég væri að reyna að koma því til leiðar, að þegnar þjóðfél. væru beyttir misrétti. Það er ekki rétt, því að mínar till. eru einmitt á þann veg, að engum sérstökum aðilja er veittur sérstakur réttur. Í frv. eru engum veitt sérréttindi, en gjaldeyrisn. og bankarnir geta úrskurðað, hvort undanþágur á að veita eða ekki. Það er því engin ástæða fyrir hv. þm. að rjúka upp á nef sér og væna mig um hlutdrægni og óvináttu í garð sjávarútvegsins. Ef veittar væru undanþágur fyrir eina stétt, gæti það leitt af sér erfiðleika í framkvæmd gjaldeyrislaganna. Þá mundu koma fram kröfur frá öðrum aðiljum um sömu réttindi. Hv. þm. Vestm. segir, að ég vilji, að S. Í. S. standi utan við lög og rétt. Ætlar hann að halda því fram, að Sambandið hafi fengið sinn rétt ólöglega? Nei, það er heimild til þess í þessum l., og eins til að veita útgerðarmönnum undanþágu, ef bankarnir og gjaldeyrisn. álíta það mögulegt. Það er rangt hjá hv. þm., að aðrir hafi ekki samskonar undanþágur og Sambandið. Það er úr lausu lofti gripið, og það veit hv. þm. vel, því að það er samskonar undanþága, þegar síldarútvegsmenn, sem fá leyfi til að flytja inn tunnur, mega halda eftir af verði útflutningssíldar til þess að greiða innflutningsvöruna með. Sambandinu er skylt að nota sinn gjaldeyri eingöngu til greiðslu á vörum, sem það fær innflutningsleyfi fyrir, og það verður eins og aðrir að gefa sínar skýrslur, þegar þess er krafizt. Ég benti á það um ferðamennina, að það er ekki meira, þó að þeir fylli út eyðublað um, hvernig stendur á þeirra ferðum, en þó að þeir fái sér vegabréf. Ég geri ráð fyrir, að flestir hafi gjaldeyrisleyfi, og ég býst ekki við, að framkvæmdin verði svo naglaleg, að hún komi neinum illa. Ég skil því ekki, hvað andmælendurnir gera mikið úr þessu ákvæði. Ég mun taka aftur brtt. mína um að fella niður undanþáguheimildina, og fer fram á það, að n. eigi viðtöl við form. gjaldeyrisn. og fulltrúa frá bönkunum. En það er þó áríðandi, að málið tefjist ekki mjög.