Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég veit, að það er ekki vinsælt á síðasta degi þ. að lengja þingtímann, en mér finnst ég ekki geta látið þetta mál fram hjá mér fara án þess að gera grein fyrir því, hvers vegna ég mun greiða atkv. á móti þessu frv. Ég vil taka það fram í upphafi, að ég er mjög hlynntur hverjum raunhæfum aðgerðum til þess að draga úr reykingum. Ég hef aldrei reykt sjálfur og tel það hinn versta löst að reykja, en hins vegar sýnist mér, að með þessu frv. sé alls ekki stigið raunhæft skref í þessa átt. Mér sýnist með þessu frv. langtum fremur um yfirklór að ræða, sem geti jafnvel staðið í vegi fyrir raunhæfum aðgerðum. Ég er persónulega þeirrar skoðunar, að það hafi langtum meiri áhrif á reykingar unglinga en auglýsingar í dagblöðum að sýna í sjónvarpi t.d. myndir af hetjum eins og - hvað þeir heita nú - í „Fljúgandi furðuhlutum“ o.fl., sem var í gærkvöldi, að því er mig minnir. slíkar hetjur eru með sígarettu í munninum allan tímann og sífellt kveikjandi í, keðjureykjandi. Ég hefði kosið, að þessar auglýsingar væru takmarkaðar að efni til, þannig að þær mættu ekki hvetja til reykinga, en ég sé ekkert raunverulega skaðlegt við það, þó að þar sé einhver samkeppni á milli framleiðenda þessara eiturlyfja. Ég hefði viljað skattleggja þessar auglýsingar t.d. með 50% eða jafnvel 100% skatti, eins og jafnvel er gert í Bandaríkjunum, og nota þær tekjur til þess að koma á fræðslu m.a. í sjónvarpi, góðri fræðslu um skaðsemi reykinga. Ég tel sömuleiðis, að þessar tekjur, sem dagblöð hafa hlotið erlendis frá af þessum auglýsingum, séu þarfar fyrir dagblöðin og vafasamt að skerða þær. Ég vil einnig benda á það, að ef þetta frv. á raunverulega að koma til framkvæmda eða ákvæði þess, þá verður að koma í veg fyrir innflutning á erlendum ritum hingað til landsins. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, eru 17 þús. vikurit flutt inn vikulega hingað til landsins og dreift hér um landið allt, og það liggja frammi litmyndir glæsilegar af alls konar hetjum með sígarettu í munninum. Það er vitanlega sjálfsagt, þegar slíkt frv. hefur verið samþ., að næsta skrefið verði að banna innflutning á þessum heimilisritum, og þá má heita, að við séum að komast úr sambandi við umheiminn.

Frsm. Jón Árm. Héðinsson): Herra forseti. Það hefur nú atvikazt þannig í vetur, að það hafa orðið allmiklar umr. um tóbak og áhrif þess bæði í Sþ. og í báðum d. Tilefni þess, að málið er enn einu sinni tekið upp á hv. Alþ., er án efa barátta ýmissa manna sérstaklega úr læknastétt og svo einnig ýmissa áhugamanna fyrir því, að menn átti sig á því almennt, hversu hættuleg notkun á tóbaki er, þegar um vindlingareykingar er að ræða. Það er ómótmælanleg staðreynd, sem berst víða að úr heiminum og rennir stoðum undir það, að ofnotkun á þessu eða viss notkun er stórhættuleg mönnum og sú hætta eykst bæði hér á landi og annars staðar vegna sívaxandi reykinga alls staðar fyrir áhrif frá auglýsingum. Í Bandaríkjunum var bannað um s.l. áramót að auglýsa í sjónvarpi, og það er opinber staðreynd núna, að áhrif þess að hætta að auglýsa vindlinganotkun í sjónvarpi eru þau, að neyzla á sígarettum hefur hraðminnkað. Það má segja, að hér sé aðeins stigið fyrsta skrefið með því að gera þessar aðgerðir hér. Í Englandi, Noregi, Danmörku og Svíþjóð er undirbúningur að miklu, miklu viðtækari auglýsingabönnum en hér er lagt til, og það getur vel farið svo, að þessi tímarit, sem hv. ræðumaður benti á, komi hér innan skamms án nokkurra auglýsinga um glæsileika í sambandi við notkun á tóbaki. Það er miklu fremur heiður að því að vera á undan en á eftir í heilbrigðisráðstöfunum, og mér hefur skilizt að undanförnu á Alþ., að það væri mikill vilji á því, að heilbrigðisþjónusta á Íslandi teldist góð. Ef menn aðeins gætu komið í veg fyrir það, að tveir til þrír unglingar á ári féllu fyrir tóbaksnotkuninni, tel ég tilganginum náð með þessu frv., því að það er staðreynd, ómótmælanleg staðreynd, sem ég vefengi ekki og læknar hafa bent á, að 5–10 menn falla úr lungnakrabba hér árlega, því miður. Hér er líka stigið merkilegt skref í þá átt að í fyrsta skipti er varið ákveðnum hluta af brúttótekjum Áfengisverzlunar ríkisins til þess að auglýsa skaðsemi tóbaks. Þetta er virkilega athyglisvert skref, og ég vænti þess miðað við það, sem skeð hefur hér í hv. d. og einnig í Sþ., að það spyrjist ekki um hv. Alþ. nú í þinglok, að sú ákvörðun verði tekin þvert ofan í það, sem þegar hefur verið gert, að kaffæra svo merkilegt mál. Það yrði saga til næsta bæjar. Ég tel ekki, að of mikið hafi hér verið gert úr gildi auglýsinga fyrir íslenzku dagblöðin, en aumt er prentfrelsið á Íslandi, ef það stendur og fellur með því að lúta tóbaksauðveldinu eins lágt og það getur. Þá eru það litlir karlar, sem sitja hér á Alþ., að geta ekki treyst okkar prentfrelsi betur, ef þetta er staðreynd. Tekjur eru auðvitað nauðsynlegar, hvaðan sem þær koma til dagblaðanna, en ef dagblöð á Íslandi eiga að standa og falla með því að fá auglýsingatekjur upp á 5–6 millj. kr., þá mættu sumir hér ganga heim og láta ekki sjá sig framar.



Herra forseti. Til þess er ætlazt, að Ed. afgreiði hér raunar nýtt frv. við eina umr. um það mál, sem við höfum áður látið vilja okkar í ljósi um. Hér í þessari breyt., sem gerð hefur verið á frv., er gert ráð fyrir því, að álímingar á sígarettupakka, sem fela í sér viðvörun við reykingum, séu felldar niður. Ég var einn af flm. þess, að þessar álímingar væru teknar upp ásamt hv. þm. Pétri Benediktssyni o.fl. Okkur er sagt, að þessar álímingar hafi ekkert gildi haft, og raunar er framkvæmd þeirra þannig, að ætla má, að þær hafi litið gildi haft.

Ég vil aðeins vekja athygli hv. þm. á því, að eigi að verða miklar umr. um þetta mál, þá mun það ekki hljóta afgreiðslu hér í d., þar sem tíminn er mjög naumur.

Ég tek það svo, að mér sé þá fyrirmunað að halda hér ræðu, og ég skal taka það til greina að nokkru leyti, en ég vek athygli á því, að hér er um nýtt mál að ræða, sem ekki hefur verið rætt hér í Ed. áður. Það er að fella niður þá ákvörðun, sem við tókum fyrir tveimur árum, að líma viðvörun á sígarettupakka. Okkur er sagt, að þessi viðvörun hafi engan árangur borið, en skýrslur sýna, að sígarettusala hefur stórlega minnkað, síðan þetta ákvæði var tekið upp. Og menn geta náttúrlega leikið sér að því að útbúa skýringar á því, hvers vegna þetta sé, en ég leyfi mér að þakka það þessu ákvæði. Nú á að fella það niður, og ég harma það. Ég bendi á, að Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins ber einnig skylda til þess að mismuna tóbaki í verði eftir því, hvaða tegund er um að ræða. Hefur það verið gert? Það var lögfest fyrir tveimur árum, og ég ætlast til þess, að það sé gert. Ég skal svo ekki lengja umr., því að mér er ljóst, að þm. verða að komast heim fyrir páska.

Forseti (JR): Þetta verður síðasti fundur hér í hv. Ed. núna á yfirstandandi kjörtímabili. Ég vil leyfa mér að þakka öllum hv. þdm. fyrir alveg frábærlega gott samstarf undanfarandi 4 ár, og ég vil óska þeim og öllum venzlamönnum þeirra gæfu og gengis á komandi árum. Ég vil einnig þakka skrifstofustjóra Alþingis og öllu starfsfólki Alþingis fyrir gott samstarf og alveg sérstaklega mikinn velvilja í minn garð á þeim tíma, sem ég hef stýrt fundum hér í hv. Ed. Ég vil svo óska öllum utanbæjarmönnum góðrar heimferðar og góðrar heimkomu.



Herra forseti. Ég leyfi mér fyrir hönd okkar þdm. að þakka hæstv. forseta fyrir hans vinsamlegu orð og hlýju óskir í okkar garð. Um leið vil ég tjá honum þakkir okkar fyrir forsetastörf hans bæði á þessu þingi, sem nú er að ljúka, og öllum þeim árum, sem hann hefur gegnt þessari virðingarstöðu með alkunnum sóma, þar sem saman hefur farið einstök ljúfmennska, réttsýni og virðuleiki. Ég vil, og ég veit að ég mæli þar fyrir munn okkar allra, óska hæstv. forseta og fjölskyldu hans allrar farsældar og hamingju í framtíðinni og sé ástæðu til að leggja á þær óskir sérstaka áherzlu nú, þar sem svo stendur á, að hæstv. forseti hverfur að loknu þessu kjörtímabili af þingi í bili, þar sem hann hefur átt lengi sæti við góðan orðstír. Ég vil biðja hv. þdm. að rísa úr sætum og taka þannig undir orð mín. - Dm. risu úr sætum.

Forseti (JR): Ég vil þakka hv. 4. þm. Norðurl. e. fyrir hlýleg orð í minn garð og fjölskyldu minnar. Og þá er dagskrá þessa fundar tæmd, fundinum er slitið.