Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þessu frv. hafa verið gerðar tvær breyt. frá því það fór héðan út úr deildinni tvær breyt. gerðar í hv. Nd. Önnur þeirra er aðeins formsbreyting, og hana er að finna í 8. gr. frv. Hún er um það, að l. skuli öðlast gildi 15. febr. í staðinn fyrir 1. febr., sem hafði verið áætlað hér. Það er aðeins formsbreyting. - Hin breyt. er efnisbreyting, og hún er við 2. gr. Sú breyt. er raunverulega við ákvæði, sem hafði verið samþ. hér fyrir áramótin, ekki þau ákvæði, sem var bætt inn í nýjum, og er um það, að lífeyrisgreiðslur til þeirra kvenna, sem hafa gifzt erlendum mönnum, sem hafa skilið við þær, farið frá þeim eða fallið frá, skuli ná aftur fyrir sig, en þó ekki lengra aftur í tímann en til 1. jan. 1951. Það liggja engar upplýsingar fyrir um það, um hve mikla upphæð muni hér vera að ræða, eða hve mörg börn. En þó hefur heyrzt nefnt, að um 20 börn muni vera að ræða. Það kom fram í n., að vafasamt væri í sjálfu sér að láta greiðslur sem þessar ná aftur fyrir sig fyrir liðið tímabil. En þar sem hér er um undantekningartilfelli að ræða og væntanlega mjög fáa aðila og þar sem vitað er, að hér eiga í hlut mæður, sem eru mjög illa staddar og hafa ekki hlotið á undanförnum árum neina fyrirgreiðslu, þá sá n. ekki ástæðu til að leggja til, að þessu yrði breytt, og leggur til, að frv. verði samþ. eins og það er komið frá hv. Nd.



Herra forseti. Þetta frv. hefur nú verið til einnar umr. í Nd. og tekið þar mjög miklum breyt. frá þeirri afgreiðslu, sem það hlaut hér í þessari hv. d. Út úr frv. hafa verið tekin ýmis mjög gagnleg og veigamikil ákvæði, sem sett voru inn í frv. hér í þessari d., og sett inn önnur í staðinn, sem ég tel að séu til hinnar mestu óþurftar. Sérstaklega verð ég að harma það, að Nd. skyldi hverfa að því ráði að fella í burtu bráðabirgðaákvæði það, sem þessi hv. d. samþ. aftan við frv. Undir meðferð málsins hér í þessari d. var gerð mjög ýtarleg grein fyrir nauðsyn þessa bráðabirgðaákvæðis og á það bent, að samþykkt þess, ef á annað borð ætti að afgreiða frv. í svipuðu formi og það var, væri með öllu óhjákvæmileg til þess að færa frv. í skaplegt form og reyna að sneiða hjá þeim vandræðum, sem af framkvæmd frv. mundi ella leiða. Ég sé ekki ástæðu til að fara að endurtaka þau rök hér strax, en mun síðar hverfa nánar að þessu bráðabirgðaákvæði. Þá er og rétt að vekja athygli á því, að í Nd. hefur verið horfið að því ráði að fresta gildistöku l. um ákveðinn tíma, þannig að þeim er ætlað að öðlast gildi 1. ágúst 1953. Ég tel að sjálfsögðu til nokkurra bóta að hafa þetta í frv., þó að ég að sjálfsögðu hefði kosið, að þessu hefði verið frestað enn þá lengur og bráðabirgðaákvæðið hefði staðið eitt, en þessi tímatakmörkun við 1. ágúst hefði ekki verið sett inn í frv. Þá hafa einnig verið felld úr frv. þau ákvæði, sem samþ. voru hér að tilhlutan hæstv. viðskmrh., og tel ég, að það sé heldur til óþurftar fyrir málið, einnig vegna þess, að eins og frá frv. var gengið í upphafi, þá var að því stefnt að gera framkvæmd laganna mjög flókna og kostnaðarsama. En þær brtt., sem hæstv. viðskmrh. kom með hér, miðuðu þó að því að gera framkvæmd laganna einfaldari, óbrotnari og kostnaðarminni, enda þótt því verði ekki neitað, að á þeim till. voru mjög verulegir gallar. En hjá því verður ekki komizt, ef það á að afgreiða frv. frá hv. Alþ. í grundvallaratriðum eitthvað svipað því, sem frá því hefur verið gengið í upphafi, að á því verði í heild meiri og minni ágallar, þó að ýmislegt, eins og þær till., sem hæstv. viðskmrh. kom með, miði að því að draga heldur úr þessum ágöllum. Á meðan frv. til meðferðar undir 2. umr. í þessari d., þá bárum við tveir nm. úr allshn. fram till. til rökstuddrar dagskrár. Það var hv. 8. þm. Reykv. og ég. Í grg. fyrir þessari rökstuddu dagskrá var það fyllilega viðurkennt, að á því væri nauðsyn, að gerðar væru ráðstafanir til þess að lækka olíuverð úti um land hjá þeim, sem eiga við hæst olíu- og benzínverð að búa núna, og að óhjákvæmilegt væri, að það mál yrði athugað rækilega og till. til úrbóta undirbúnar. Það stóð því ekki á okkur, sem að dagskránni stóðum, að viðurkenna nauðsyn á aðgerðum í þessum efnum, en við gátum ekki fallizt á, að frv. eins og það lá fyrir væri til þess fallið að samþ. það til úrbóta í málinu. Bentum við á, að bæði væri málið illa og losaralega undirbúið og kæmi auk þess á hinum óheppilegasta tíma. Sérstaklega var á það bent í hinni rökstuddu dagskrá, að ekki væri nema mjög skammur tími umliðinn síðan ein hin yfirgripsmesta vinnudeila, sem lengi hefur orðið í þessu landi, var leyst, m. a. á grundvelli þess, að verð á olíum og benzíni ætti að lækka um ákveðna upphæð. Það var á það bent, að þeir, sem að samþykkt á lausn deilunnar stóðu, hefðu treyst því, að þessi lækkun fengist og yrði raunveruleg. Ef frv. væri samþ. eins og það lá fyrir í upphafi og eins og það raunar liggur fyrir nú aftur, þá er alveg ljóst, að verðhækkun kemur meira en til jafns á móti þeirra lækkun, sem lofað var á sínum tíma. Það er ekki á því nokkur vafi, að fjöldinn allur af því fólki, sem að lausn vinnudeilunnar stóð og í henni átti, treystir því, að þessi verðlækkun, sem til lausnar á deilunni var lofað, fáist. Það er áreiðanlegt, að ef það kemur verðhækkun á þessar vörur við samþykkt þessa frv., þá telur þetta fólk, að ekki sé til fulls farið eftir því, sem það treysti að það mætti eiga von á. Ég fyrir mitt leyti vil taka það djúpt í árinni, þó að um það megi að sjálfsögðu deila, að ég vil fullyrða, að með samþykkt frv. eins og það lá fyrir í upphafi og eins og það liggur fyrir enn sé stefnt til hreinna vanefnda, sem hafi með sér allar þær afleiðingar, sem vanefndir í sambandi við samninga á annað borð hafa, þ. á m. þá afleiðingu, að hver aðili sem er getur lýst samkomulagið úr gildi fallið, getur gert skaðabótakröfur út af vanefndunum, að ég tali ekki um þá glötun á trausti, sem af þessu mundi leiða. Allar þessar röksemdir voru hér fyrir í upphafi, og þær eru enn til staðar. Það var líka á það bent, að þegar reiknað hefði verið út, hvaða verð bátaútvegurinn þyrfti að fá fyrir aflann til þess að tryggja afkomu hans, þá hafi verið við það miðað, að það verð væri á hans nauðsynjum, sem m. a. lausnin í vinnudeilunni gerði ráð fyrir, og að samþykkt frv. í því formi, sem það var í upphafi, og í því formi, sem það er enn, mundi algerlega brjóta í bága við þann grundvöll. Þá var einnig á það bent með sterkum rökum, að framkvæmd frv. mundi verða mjög erfið, kostnaðarsöm og óþjál í alla staði, og um það atriði held ég að verði ekki deilt, að framkvæmd frv. eins og það nú liggur fyrir er hinum mestu erfiðleikum háð í alla staði. Það er ekki nokkur vafi á því, að upp mundi þurfa að koma mjög stóru skrifstofubákni til þess að framkvæma l., það mundi þurfa að taka marga menn í vinnu og verja miklu fé til framkvæmda l.  Öll þessi rök voru til staðar, þegar við lögðum okkar rökstuddu dagskrá fram hér í þessari hv. d., þegar málið var til 2. umr. Og nú, eftir að málið hefur verið til meðferðar í Nd., eru þessi rök enn til staðar, og við þau hefur bætzt enn ein mjög veigamikil röksemd. Hv. Nd. hefur horfið að því ráði að láta l. ekki öðlast gildi fyrr en 1. ágúst 1953. Nú er það vitað, að reglulegt Alþ. kemur saman ekki siðar en 1. okt., getur hæglega orðið fyrr, ef ástæða þykir til. Af þessu er ljóst, að l. er ætlað að koma til framkvæmda réttum 60 dögum áður en hv. Alþ. kemur saman, og alls ekki á a. m. k. að líða lengri tími þar á milli. Það er því spursmál um það hér, hvort heppilegra sé að láta l. koma til framkvæmda eins og þau eru 60 dögum áður en næsta Alþ. kemur saman eða fresta að afgreiða málið þangað til Alþ. kemur saman aftur og gefa mönnum þá tóm til að athuga þetta mál betur og undirbúa það betur, en gert hefur verið. Ég fyrir mitt leyti er persónulega sannfærður um það, að í sambandi við þýðingu málsins fyrir þá, sem eiga von á verðlækkuninni á benzíni og olíum, skipta þessir 60 dagar og sá tími til viðbótar, sem næsta hv. Alþ. þyrfti á að halda til að afgreiða málið aftur, ekki neinu afgerandi máli, þannig að fyrir þá og í þeirra augum ætti þetta ekki að vera svo veigamikið atriði. Hitt er langtum þýðingarmeira, að ef málið verður afgr. svona núna og ekki látið bíða næsta Alþ., þá má telja það alveg gefið, að við svo búið verði látið standa og að ekki verði gerðar nægilega viðtækar og gagnlegar tilraunir til þess að skipa þessum málum á þann veg, sem allir mega við una. Það hefur líka komið fram hér undir umr., að til eru ýmsar leiðir, sem vel er hugsanlegt að fara megi til þess að lækka verð á olíum og benzíni úti um land, án þess að það þurfi endilega að gerast í því formi, sem þetta frv. leggur til, og án þess að það þurfi endilega að gerast með þeim hætti, að verðið á þessum vörum sé hækkað hjá þeim, sem bezta hafa aðstöðuna um flutningana. Það hefur verið á það bent hvað eftir annað undir þessum umr., að sá möguleiki er til staðar að athuga um ódýrari og hagkvæmari dreifingaraðferðir á bæði benzíni og olíum heldur en verið hefur, - dreifingaraðferðir, sem áreiðanlega mundu leiða til þess að lækka dreifingarkostnaðinn að stórum mun. Þessar leiðir þarf vissulega að athuga mjög rækilega, og það þarf að reyna að beina málunum inn á þá braut að, að þeim verði horfið miklu meir en verið hefur. Og einasta leiðin til þess að ýta undir það, svo að nokkru gagni sé, er að láta afgreiðslu málsins bíða til næsta þings, en vera ekki endilega að leysa það núna, til þess þar með að girða nokkurn veginn fyrir það, að nægilega gagnlegar ráðstafanir verði gerðar til úrlausnar í þessum efnum. Það er líka mjög þýðingarmikið og bráðnauðsynlegt, áður en þetta frv. verði samþ. eða frv., sem er í eitthvað svipuðum anda og þetta frv. hér, að ýtarlegar ráðstafanir verði gerðar til þess að athuga, undirbúa og skipuleggja, með hverjum hætti hægt er að koma þessu fyrirkomulagi á, á ódýrari og umsvifaminni hátt en frv. sjálft byggir á. Það mundi vissulega verða öllum til hinna mestu hagsbóta, og það er einmitt sú lausn í málinu, sem allir þrá og bíða eftir og vænta að valin verði. Ég fyrir mitt leyti vil eftir þeim umræðum, sem hér hafa fram farið um málið, og eftir þeim þingvilja, sem hefur komið í ljós að því er varðar afstöðuna til málsins í báðum deildum, vænta, að ég mætti treysta því, að það yrði til þess, ef málinu væri nú frestað og það ekki afgreitt, að hæstv. ríkisstj. gerði ýtarlegar, róttækar ráðstafanir til að undirbúa þetta mál fyrir næsta þing og færa það þá í það form, að hægt sé að lækka verðið á benzíni og olíum úti á landi, án þess að þurfi að velta þeirri lækkun yfir á þá, sem búa á þeim stöðum, þar sem dreifingin er ódýrari. Af þessum ástæðum vil ég leyfa mér að bera hér fram ásamt hv. 8. þm. Reykv., 11. landsk. þm. og 7. landsk. þm. till. um, að frv. verði afgr. með svo hljóðandi rökst. dagskrá: „Þar sem samþykkt frv. mundi geta haft í för með sér verulega röskun á því samkomulagi, sem náðist hinn 19. des. s. l. milll ríkisstj. og atvinnurekenda og launþega til lausnar vinnudeilunni, og þar sem hætta er á, að samþykkt frv. mundi leiða til ágreinings við þá, sem í vinnudeilunni áttu, og hafa áhrif á vinnufriðinn í landinu, þar eð öll verðhækkunin vegna verðjöfnunarinnar lendir með fullum þunga á neytendum, án þess að ráðstafanir séu gerðar til að halda niðri verði á olíu og benzíni, og þar sem loks gildistöku laganna hefur verið frestað til 1. ágúst 1953, en næsta reglulegt Alþingi kemur saman eigi síðar en 1. okt., telur deildin rétt að fresta afgreiðslu frv. nú, og í trausti þess, að unnið verði að nýrri skipan þessara mála, þannig að létt verði undir með þeim, sem við óhagstæðast verð eiga að búa á benzíni og olíu, þegar á þessu vori, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þessa rökst. dagskrá, sem við þessir 4 dm. berum hér fram, vil ég leyfa mér að afhenda forseta nú þegar.  Ég þykist ekki þurfa að ræða mjög ýtarlega um ákvæðið til bráðabirgða, sem samþ. var hér við 2. umr. Fyrir því var gerð mjög ýtarleg grein þá. Aðstæðurnar hafa á engan hátt breytzt frá mínum bæjardyrum séð, eftir að málið hefur fengið meðferð í Nd., og eiga því öll þau rök, sem ég benti hér á við 2. og reyndar 3. umr. málsins líka, að því er bráðabirgðaákvæðið varðar, einnig við nú. En ég vil leyfa mér til bráðabirgða að afhenda hæstv. forseta þetta skriflegt, eins og ég tók fram.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi till. til rökst. dagskrár frá Guðmundi Í. Guðmundssyni, Rannveigu Þorsteinsdóttur, Þorsteini Þorsteinssyni, Finnboga R. Valdimarssyni: [Sjá þskj. 787]. Þá hefur mér borizt brtt. frá Guðmundi Í. Guðmundssyni, svo hljóðandi: [Sjá þskj. 778]. Þessi brtt. er of seint fram komin og verður að teljast skrifleg, þó að hún sé nú máske prentuð. Þarf því tvöföld afbrigði.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja menn með löngum ræðuhöldum. Eftir hina ágætu og rökföstu ræðu hy. 6. landsk. þm. og eftir það, sem ég hef áður sagt um málið, er ástæðulaust að fjölyrða um það, og er fjarri mér að tefja fyrir afgreiðslunni, ef vilji er fyrir því, þó að ekki hafi verið komizt hjá því að benda á, hvilíkt vandræðafrv., svo að vægt orð sé notað, þetta frv. er. Ég skal þess vegna stytta mál mitt núna, aðeins lýsa því, að þó að frv. sé og hafi verið mikill óskapnaður, þá var þó mjög bætt úr því hér við 3. umr. í þessari hv. d. með samþykkt tillagna hæstv. viðskmrh. Þá voru gerðar ráðstafanir til þess a. m. k. að draga úr því stórkostlega skrifstofufargani, sem frv. hlýtur að verða samfara. En nú skilst mér, að hv. Nd. hafi bætt þessu inn í frv. aftur, ekki með nokkru móti getað misst af því skrifstofufargani og bitlingahjörð, sem auðsjáanlega er ætlunin að knýja fram. En mér finnst, að frv. verði miklu betra, ef það er fært í það horf, sem það var í, þegar það var samþ. í þessari hv. d., og mér skilst, að enn hafi enginn komið með brtt. um það, svo að ég vil leyfa mér að leggja til, að 2. gr. verði orðuð eins og gert var við 3. umr. hér í d. og 3. og 4. gr. falli niður og greinatalan breytist samkv. því. Það verður að leggja þetta fram sem skriflega brtt. - ég vil afhenda það hæstv. forseta.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi skrifleg brtt. frá Bjarna Benediktssyni: „1) 2. gr. orðist svo: „Til þess að framkvæma ákvæði 1. gr. er innflytjendum heimilt að leggja verðjöfnunargjald á olíu og benzín, sem keypt er til landsins, og sé upphæð þess við það miðuð, að gjaldið nægi til að greiða flutningskostnað á því magni, sem flytja þarf frá innflutningsstöðum til annarra sölustaða á landinu. Gjaldið skal greitt í sjóð, er sé í vörzlu innflytjenda. Ráðherra setur í reglugerð fyrirmæli um framkvæmd verðjöfnunarinnar og meðferð verðjöfnunarsjóðs. 2) 3. og 4. gr. falli niður.“ Þessi till. er of seint fram komin, og verður að líta á hana sem skriflega, þó að hún sé nú reyndar sama till. og hér var borin fram áður. Þarf því tvöföld afbrigði.



Herra forseti. Ég vil gjarnan minna hæstv. forseta á, að fyrir alllöngu var hér samþ. dagskrá, sem hæstv. forseti lýsti yfir að varla gæti komið til mála að bera upp, vegna þess að hún væri ekki sannleikanum samkvæm. Nú er hæstv. forseta kunnugt um, að af því, að sú dagskrá var samþ. hér, hafa orðið ýmiss konar vandræði í þjóðfélaginu, eins og alltaf verður, þegar menn segja ekki satt. Nú vildi ég spyrja hæstv. forseta að því, hvort ekki sé tvöföld ástæða til þess að víkja frá þeirri dagskrá, sem hér liggur fyrir. Annars vegar felst í henni mikið af ósannindum, og hins vegar hefur verið gerð tilraun til þess að visa þessu máli frá með rökst. dagskrá, sem var felld hér, og þessi dagskrá hér felur raunverulega ekkert í sér annað en tilraun til þess að vísa málinu frá á þennan hátt. - Vildi ég óska eftir að heyra álit forseta um það, hvort ekki sé réttara að vísa dagskrártill. frá.



Ég vil aðeins mótmæla því hjá hv. þm. Barð., að það felist nokkur ósannindi í þeirri dagskrá, sem ég hef borið hér fram. Þar er sagt frá staðreyndum, sem allar hafa verið rökstuddar, enda hefur hv. þm. Barð. ekki gert tilraun til að mótmæla einu einasta atriði, sem í dagskránni stendur. Hann hefur ekki andmælt dagskránni með einu orði, svo að þetta eru bara fullyrðingar hjá honum út í loftið. - Þessu vildi ég aðeins mótmæla.

Forseti (BSt): Út af því, sem hv. þm. Barð. sagði, þá er þess að gæta, að ég bar sem forseti upp þá till. til rökstuddrar dagskrár, sem ég sem þm. taldi og tel enn að í fælust ósannindi að vísu. Það er deildarinnar að sjálfsögðu að skera úr því, hvort hún vill samþykkja ósannindi eða ekki, ef um ósannindi er að ræða. Það er ekki, að mér skilst, forsetans beint að ráða fyrir því, og er ekki yfirleitt gert ráð fyrir því í þingsköpum, að ósannindi séu samþykkt í Alþingi, og þar af leiðandi ekkert um það sagt, hvernig með skuli fara, ef till. um slíkt kemur fram. Ég tel því rétt að bera þessa dagskrártill. upp, en að sjálfsögðu meta hv. þdm. það, hvort þeir telja, að í henni felist ósannindi, og getur það þá haft áhrif á þeirra atkvæði.



Herra forseti. Í trausti þess, að ríkisstj. geri ráðstafanir til þess, að þrátt fyrir samþykkt þessa frv. verði ekki hvikað frá þeim skuldbindingum um verðlækkun á olíu og benzíni, sem felast í samningi um lausn vinnudeilunnar í des. s. l., segi ég já.

forseti (BSt): Þetta verður að öllum líkindum síðasti fundur hv. d. á þessu þingi. Það getur að sjálfsögðu komið fyrir, að d. verði enn kölluð saman á fund. - Ég vil þá í fyrsta lagi biðja um umboð til þess að undirskrifa gerðabók fyrir þennan fund, það mun ekki vera um fleiri að ræða - skoða það samþykkt, ef enginn mælir í gegn. Í öðru lagi vil ég leyfa mér að þakka öllum hv. þdm. fyrir samveruna á þessu þingi og góða samvinnu við mig sem forseta, og vil ég þá alveg sérstaklega þakka starfsmönnum d., hv. varaforsetum fyrir það, þegar þeir hafa hlaupið í skarðið fyrir mig, og skrifurum d. fyrir alveg sérstaklega mikla skyldurækni og góð störf og aðstoð við mig. Það standa kosningar fyrir dyrum. Það er þar af leiðandi óvíst, hverjir okkar sitja hér saman oftar, og vil ég því einnig nota tækifærið til þess að þakka öllum hv. þdm. án undantekningar fyrir góða viðkynningu fyrr og síðar.



Herra forseti. Ég veit, að ég mæli fyrir hönd allra deildarmanna, þegar ég flyt forseta þakkir fyrir hans árnaðaróskir nú, jafnframt því, sem ég þakka honum fyrir ágæta og röggsama fundarstjórn hér og ágætt samstarf í heild sinni hér í d. Ég vil leyfa mér að óska honum góðrar heimferðar og heillar heimkomu og enn á ný í nafni deildarmanna þakka honum fyrir samstarfið og liðinn tíma. Ég vænti, að hv. deildarmenn taki undir orð mín með því að rísa úr sætum. - Deildarmenn risu úr sætum.

Forseti (BSt): Ég þakka hv. 4. þm. Reykv. hlý orð í minn garð og hv. þm. fyrir undirtektirnar. Endurtek ég óskir mínar þeim til handa og segi svo þessum fundi slitið.