Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjútvmrh. (Emil Jónsson) Hæstv. forseti. Á undanförnum árum hefur það oltið á ýmsu, hvernig verð á ferskum fiski og síld upp úr sjó hefur verið ákveðið til vinnslustöðvanna. Þess má t.d. geta, að verðákvörðun á síld til bræðslu um undanfarinn langan tíma hefur venjulega verið ákveðin á þann hátt, að stjórn síldarverksmiðja ríkisins hefur gert sínar rekstraráætlanir fyrir síldarverksmiðjurnar og ákveðið síldarverðið út frá þeim eða réttara sagt lagt til við ráðuneytið eða leitað samþykkis ráðuneytisins á því verði, sem sú rekstraráætlun hefur gefið tilefni til. Ráðuneytið hefur þess vegna í raun og veru ákveðið verðið á bræðslusíldinni, því að einkaverksmiðjurnar hafa venjulega fylgt alveg því bræðslusíldarverði, sem ríkisverksmiðjurnar hafa ákveðið. Verðið á saltsíld hefur til skamms tíma verið þannig ákveðið, að síldarútvegsnefnd hefur ákveðið það fram á árið 1958 a.m.k. Um aðrar fiskafurðir hefur gilt sú regla, allt frá því að útflutningssjóður var stofnaður 1956, að ráðherra sá, sem fer með sjávarútvegsmál, hefur getað sett það að skilyrði fyrir greiðslu bóta úr útflutningssjóði, að hann væri samþykkur því verði, sem greitt væri fyrir fiskinn. Þannig hafa það kannske að mestu leyti fram til ársins 1960 verið opinberir aðilar, bæði ríkisstj. með síldarverksmiðjunum fyrir bræðslusíldina, síldarútvegsnefnd fyrir saltsíldina og ráðuneytið sjálft fyrir annan fisk, sem ákváðu verðið. Með lögunum um efnahagsmál frá því í ársbyrjun 1960 var út frá því gengið, að frjálsir samningar yrðu teknir upp í sambandi við fiskverð á milli þeirra, sem selja fiskinn, og hinna, sem kaupa hann. Þetta gekk þó ekki vel á árinu 1960, því að segja má, að liðið hafi verið nærri að vertíðarlokum, áður en samningar tókust um þetta fiskverð, og allt þangað til urðu menn að vera í óvissu um það, hvað verðið væri. Um s.l. áramót voru kjarasamningar útvegsmanna við sjómannasamtökin í landinu miðaðir við það, að sjómenn tækju sinn hlut með því verði, sem útgerðarmenn fengju fyrir fiskinn, en ekki samið um sérstakt skiptaverð fyrir sjómennina, eins og áður hafði verið gert, Í sambandi við þessa samninga kom þá í ljós, að sjómenn óskuðu, eins og eðlilegt var, þegar málið var komið á þennan grundvöll, eftir því að fá að vera með í ákvörðun fiskverðsins. Þegar svona er komið, er vitaskuld - og hefur raunar áður verið um síldarverðið - kaup sjómanna vissulega háð því, hvað fiskverðið er eða hvernig fiskverðið verður ákveðið, og þess vegna ekki óeðlilegt, að þeir vildu fá að taka þátt í þeim ákvörðunum, sem leiddu til ákvörðunar fiskverðsins. Í ár hefur gengið svo langt í þeim erfiðleikum, sem við hefur verið að stríða um ákvörðun fiskverðsins, að hér var fyrir nokkrum vikum boðað verkfall á síldveiðibátunum, vegna þess að ekki hafði þá tekizt að ákveða verðið á síldinni, og leit út fyrir þá, að ef ekki hefði náðst samkomulag, hefði komið til stöðvunar síldveiðiflotans. Það er þess vegna augljóst, að mikið veltur á því, að ákvörðun fiskverðsins geti gengið sem fljótast og snurðuminnst, þannig a.m.k. að dráttur á ákvörðun fiskverðsins þurfi ekki að verða til þess, að til stöðvunar á rekstri útvegsins þurfi að koma. Um þetta hefur verið rætt bæði í sjómannasamtökunum og sérstaklega í samtökum Landssambands ísl. útvegsmanna og þar komið fram óskir um það, að einhverjar reglur yrðu settar um þetta efni. Það var því af þessu gefna tilefni, að ég kvaddi til fundar fulltrúa frá öllum aðilum, sem hér eiga hlut að máli, sem ég gat fundið. Þar var kvaddur til fulltrúi frá Alþýðusambandi Íslands, frá Sjómannasambandi Íslands, frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, frá Sambandi ísl. samvinnufélaga, frá Samlagi skreiðarframleiðenda, frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, frá Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda og frá Landssambandi ísl. útvegsmanna til þess að ræða þetta mál. Þessi fundur fór fram nú fyrir skömmu. Þessir menn allir voru á því, að reglur þyrfti að setja um verðákvörðunina, og ég held, að ég geti sagt það alveg hiklaust, að þar var enginn undan skilinn. Þetta varð þess vegna til þess, að fulltrúar frá þessum aðilum öllum voru kvaddir í nefnd til þess að gera till. um, hvernig með þessi mál skuli fara. Einn fulltrúi frá hverjum þessara aðila, þ.e.a.s. 4 frá þeim, sem fiskinn selja og 4 frá hinum, sem fiskinn kaupa, gengu saman til þess að reyna að finna hér eitthvert form á, sem duga mætti til þess að tryggja örugglega verðákvörðun fisksins. Þessi nefnd tók síðan til starfa og skilaði áliti mjög fljótt, eða um mánaðamótin síðustu, og hafði þá ekki haft til starfa nema tiltölulega stuttan tíma. Hún var skipuð um miðjan nóvember og hafði þess vegna unnið að þessu verkefni í hálfan mánuð, þegar hún skilaði sínu áliti. Tillögur nefndarinnar, sem hér koma fram í frumvarpsformi, eru í stuttu máli þær, að sett verði á það sem þeir kalla verðlagsráð sjávarútvegsins, sem hafi á hendi það verkefni að ákveða verðlagið á fiskinum. Í þessu verðlagsráði eigi sæti hverju sinni 14 menn, 7 frá þeim, sem fiskinn selja, og aðrir 7 frá hinum, sem fiskinn kaupa, en nokkuð misjafnt þó af hálfu fiskkaupenda eftir því, um hvaða fisk er að ræða eða hvort um síld er að ræða, norðurlandssíld, suðurlandssíld eða þess háttar, þannig að fulltrúar fyrir kaupendurna verði nokkuð breytilegir eftir því, hvort um síld eða fisk, svo að maður noti þau orð, er að ræða, en ávallt 7 frá hvorum aðila og ávallt þeir sömu 7 frá fiskseljendunum. Síðan, þegar máli hefur verið til þessa verðlagsráðs vísað, taki það upp samninga sín á milli um verðið og leitist við að komast að niðurstöðu. Og ég legg áherzlu á, að það er til þess ætlazt, að það verði ekki gefizt upp við að reyna að ná fullu samkomulagi fyrr en í fulla hnefana og ekki fyrr en sýnilega er að komast í óefni, ef endanlegt verð verður ekki ákveðið. Fari þó svo, að samkomulag náist ekki í ráðinu, er gert ráð fyrir að vísa málinu til yfirnefndar, sem er skipuð 5 mönnum, þ.e.a.s. tveim frá fiskseljendum og tveim frá fiskkaupendum og oddamanni. Þá er fyrst gert ráð fyrir því, að þessir 4 menn, sem tilnefndir eru af aðilunum í yfirnefndina, reyni að koma sér saman um oddamanninn. Ef það tekst ekki, að samkomulag náist um hann, verði hæstiréttur beðinn að tilnefna hann, en þannig skipuð felli þessi yfirnefnd fullnaðarúrskurð um málið. Ég held, að þetta sé nægileg greinargerð fyrir því, sem í frv. felst. Þetta er ósköp einfalt og auðskilið mál. Kjarni málsins er sá, má segja, að náist ekki samkomulag um verðákvörðunina á milli aðilanna, þá er gert ráð fyrir úrskurðaraðila, sem annaðhvort yfirnefndin kemur sér saman um eða hæstiréttur tilnefnir, og úrskurður yfirnefndarinnar þannig skipaðrar er bindandi. Um þetta fyrirkomulag voru allir nefndarmennirnir 8, sem tilnefndir voru af aðilunum, sammála, nema einn, sem hefur skilað séráliti, sem prentað er sem sérstakt fylgiskjal með frv., eins og líka annað prentað fylgiskjal greinir frá yfirliti um störf nefndarinnar. Ágreiningsatriði þessa eina manns, fulltrúa Alþýðusambands Íslands, við hina nefndarmennina er um tvennt. Fyrra atriðið er, að hann vill láta skipa verðlagsráðið með nokkuð öðrum hætti en hér er lagt til, þ.e.a.s. fjölga nefndarmönnunum í verðlagsráðinu um einn, upp í 8 frá hvorum aðila, kaupendum og seljendum, í staðinn fyrir 7. Hitt ágreiningsatriðið er það, að hann leggur til, að í staðinn fyrir, að úrskurðaraðili komi til, náist ekki samkomulag, þá verði leitað til sáttasemjara og hann freisti að ná samkomulagi eins og í venjulegri vinnudeilu. En um það vil ég aðeins segja það, að þá eru litlu meiri líkur til, að samkomulag takist, heldur en verið hefur á milli aðilanna sáttasemjaralaust. Ég vil, að það komi fram hér, og vildi leggja á það nokkra áherzlu, að til þess er ætlazt, a.m.k. af minni hálfu, að sá maður, sem hér fær oddaaðstöðu til þess að skera úr, verði valinn á þann hátt, að hann sé hvort tveggja í senn dómbær um þessa hluti og algerlega hlutlaus. Kannske verður erfitt að fá slíkan mann, en vonandi verður það hægt, a.m.k. ætti ekki að vera erfiðara að sætta sig við úrskurð hans en þá verðákvörðun, sem átt hefur sér stað að undanförnu, annaðhvort af ráðherra, síldarútvegsnefnd, síldarverksmiðjustjórn eða öðrum aðilum, sem segja má að séu kannske ekkert meiri líkur til að séu hlutlausir í þessum málum en sá aðili, sem hæstiréttur tilnefnir eða aðilarnir koma sér saman um. En hér er ekki beint um neitt sáttasemjarasjónarmið að ræða, og það vildi ég líka leggja áherzlu á að kæmi fram, heldur eingöngu að finna það, sem réttast má telja, eftir þeim gögnum, sem fyrir liggja. Það var af hálfu nefndarinnar nokkuð rætt um það, hver skyldi greiða þann kostnað, sem óumflýjanlega leiðir af þessu, en það varð niðurstaðan hjá ráðuneytinu að leggja til, að fiskimálasjóður greiddi þennan kostnað, sem ætti ekki að verða mjög mikill. Ég skal svo ekki, að svo stöddu a.m.k., fara um þetta fleiri orðum. Ég tel, að í meginatriðum sé fullt samkomulag á milli flestra og eiginlega allra aðila, sem um þetta mál hafa fjallað. Þeir sjá allir nauðsynina á því, að þetta verði gert, og að finna form, sem samkomulag næst um betur en hér hefur orðið, efast ég um að verði auðvelt. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn., en ég vildi leggja á það mjög verulega áherzlu við hv. sjútvn. að reyna að hraða afgreiðslu þessa máls og helzt, að 2. umr. gæti farið fram strax eftir helgina, vegna þess að ég tel það mjög þýðingarmikið, að frv. Þetta geti orðið að lögum fyrir þinghlé, svo að takast megi að koma þessu kerfi í framkvæmd til þess að ákveða verðið fyrir næstu vertíð, sem byrjar um áramótin.



Herra forseti. Frv. því, sem hér liggur fyrir, var útbýtt hér fyrir stuttu, svo að ég geri varla ráð fyrir því, að þm. hafi gefizt kostur á því að lesa frv. allt yfir, og er því auðvitað varla von á því, að eðlilegar umr. geti farið fram um málið, eins og það liggur hér nú fyrir. Ég skil að vísu, að ríkisstj, vilt flýta fyrir afgreiðslu þessa frv., eins og ástatt er, en hins vegar má ekki flana að neinu í þessum efnum, því að hér er um stórt og mikið mál að ræða og býsna viðkvæmt, og það verður vitanlega að gefa mönnum fullan kost á því að vita, hvað hér er í raun og veru um að ræða. En ég þekki nokkuð til þessa máls, hef fylgzt nokkuð með því utan þings og veit því um meginatriði þess og verð að byggja á því, en tími hefur mér ekki gefizt til þess að lesa frv., síðan því var útbýtt hér í þd. það er rétt, sem kom fram hjá hæstv. sjútvmrh., að ég hygg, að flestir séu sammála um, að það þurfi að skipa þeim málum, sem frv. fjallar um, betur en þeim hefur verið skipað hjá okkur að undanförnu, þ.e.a.s. að hafa einhver föst ákvæði um það, hvaða aðilar skuli ákveða hráefnisverð á fiski upp úr veiðiskipum, bæði verð á síld og eins á öðrum fiski. En reglur um verðlagningu á aflanum hafa verið fram til þessa mjög óákveðnar, og af því hefur einnig það hlotizt, að oft og tíðum hefur það dregizt í algeran ótíma að ákveða verð á nýjum fiski. Þetta hefur verið svo slæmt nú síðustu vertíðir, t.d. vertíðina veturinn 1960, að þá fengu sjómenn og útgerðarmenn ekki að vita um það, hvaða verð þeir ættu að fá fyrir fiskinn, sem þeir öfluðu á vetrarvertíðinni, fyrr en í vetrarvertíðarlok. Og þá mátti segja, að í aðalatriðum væru það fiskkaupendur, sem hefðu tekið fiskinn á óákveðnu verði allan veturinn, sem ákváðu, hvað þeir ætluðu að greiða fyrir fiskinn, því að samkomulag varð þá ekki á milli aðila, fiskseljenda og fiskkaupenda. Þetta og ýmis önnur dæmi sýna, að ástandið í þessum efnum hefur í rauninni verið afleitt. En það er líka rétt, sem hér hefur komið fram, að ákvörðun á fiskverði grípur mjög inn í hin almennu launakjör sjómanna. Launakjör fiskimanna eru yfirleitt byggð þannig upp, að þeir hafa tiltekinn hundraðshluta af afla í sinn hlut, og þá er auðvitað gefið mál, að kaup þeirra fer eftir því, hvernig aflinn er verðlagður. Um nokkurra ára tímabil var það svo, að sjómannasamtökin töldu sér ekki annað fært en að gera sérstaka samninga um svonefnt skiptaverð á fiski, þ.e.a.s. Það verð, sem skyldi leggja til grundvallar við útreikning á aflahlut skipverja, en hundraðshlutur aflans var svo aftur ákveðinn í öðrum samningum. Þetta skiptaverð á fiskinum þurfti alls ekki að vera það verð, sem var almennt söluverð eða gangverð á fiskinum hér innanlands, og var það ekki. En svo varð sú breyting í samningum á milli sjómanna og útgerðarmanna um s.l. áramót, að skiptakjörunum var breytt að verulegu leyti frá því, sem áður var, hundraðshluti sjómanna úr aflanum var ákveðinn allt annar en hann hafði verið um nokkurra ára skeið, en því þá slegið föstu um leið, að sjómenn skyldu eftirleiðis fá sama verð fyrir sinn hluta af aflanum og útgerðarmenn fengju fyrir sinn, það skyldi eitt og sama fiskverð gilda. En af þessu leiddi vitanlega, að sjómenn vildu verða beinir aðilar að því að ákveða, hvaða verð skyldi vera skráð á fiskinum hverju sinni, því að með þessu lagi var fiskverðið farið að verka stórkostlega á raunveruleg kjör þeirra. Enginn vafi er á því, að það er mikill vilji, bæði meðal útgerðarmanna og sjómanna, að reyna í aðalatriðum að halda hinum svonefndu kjarasamningum á milli sjómanna og útgerðarmanna sem stöðugustum, að breyta þeim ekki nema með löngu millibili, en í þeim er ákveðinn hundraðshluti sá, sem sjómenn skuli fá úr aflanum. En það er gefið mál, að þessi ósk þeirra getur ekki staðið, ef fiskverðið breytist og það á óeðlilegan hátt að annars hvors dómi. Ef sjómenn telja, að þeir fái raunverulega ekki fullt fiskverð eða eðlilegt fiskverð fyrir afla sinn, það sé skráð of lágt, þá segja þeir auðvitað upp kjarasamningunum og reyna að berjast fyrir breytingu á hlutaskiptakjörunum til þess á þann hátt að ná því kaupi, sem þeir vilja fá eða telja að þeir eigi að fá. Nú hefur verið gerð nokkur tilraun til þess að koma fastri skipan á þessi mál. Með þessu frv. er lagt til, að sérstakt verðlagsráð sjávarafurða skuli sett á stofn. Og meginuppbyggingin er sú, að frá hálfu sjómanna eða fiskseljenda eru ákveðnir 7 menn í nefndina, sem á að ákveða verðið, og frá hálfu fiskkaupenda í landinu eru ákveðnir aðrir 7, og þessi 14 manna nefnd á síðan að semja um fiskverðið í tæka tíð fyrir hverja vertíð. En með það í huga, sem ég hef sagt um mikilvægi þess, að fiskverðið sé að dómi þeirra, sem hér eiga hlut að máli, ákveðið rétt, skiptir það auðvitað grundvallarmáli, að þeir aðilar, sem hér eiga mestan hlut að, séu ásáttir um, hvernig þetta verðlagsráð er byggt upp, því að annars leysir það harla lítið af því, sem það átti að leysa. Nú kemur í ljós, að þeir aðilar, sem hér eiga mestan hlut að, eru ekki ásáttir um þá uppbyggingu, sem lögð er til í þessu frv. Það er í fyrsta lagi ágreiningur um, hvað skuli vera margir aðilar í þessu verðlagsráði af hálfu fiskseljenda. Fulltrúar sjómanna munu yfirleitt hafa verið á þeirri skoðun, að það væri eðlilegt, að í nefndinni væru jafnmargir útgerðarmenn sem fiskseljendur og sjómenn. En það hefur farið svo, að útgerðarmenn gerðu kröfu um, að þeir ættu í nefndinni 4 fulltrúa á móti 3 frá sjómönnum. Og sá aðilinn, sem vann að undirbúningi þessa máls, fulltrúi Alþýðusambandsins, sem hefur á bak við sig langsamlega flesta aðila, sem eiga hlut að þessu máli, er með ágreining út af þessu atriði, telur óeðlilegt, að útgerðarmenn eigi 4 menn í nefndinni, á sama tíma sem sjómenn eiga aðeins 3. Til þessa liggja ýmsar ástæður, m.a. sú ástæða, sem er í rauninni veigamest, að samtök útgerðarmanna, Landssamband ísl. útvegsmanna, sem á að fá rétt til þess að tilnefna 4 menn á móti aftur 3 frá sjómönnum, sú stofnun er þannig upp byggð, að þar innan veggja eru jöfnum höndum fiskseljendur og fiskkaupendur. Og það hefur einmitt þótt við brenna, að fiskkaupendurnir í Landssambandi ísl. útvegsmanna væru öllu sterkari innan þeirra veggja en nokkurn tíma fiskseljendurnir. Því er það, að innan Landssambands ísl. útvegsmanna hefur verið hörkuágreiningur á undanförnum árum um verðlagninguna á sjávarafla, einmitt vegna þess, að þeir útgerðarmenn innan samtakanna, sem eingöngu standa að því að selja afla sinn, en kaupa ekki aflann, hafa talið, að þeir væru þar í minni hluta, en hinir réðu þar mun meira, sem eru fiskkaupendur jafnhliða því að vera fiskseljendur innan samtakanna. Það er því veruleg hætta á því frá sjónarmiði sjómanna, að í hóp þeirra fulltrúa, sem eiga að gæta hagsmuna þeirra, sem selja fiskinn, þann 7 manna hóp, sem gert er ráð fyrir samkv. þessu frv. af því að þar eiga að vera 4 fulltrúar frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, en aðeins 3 frá samtökum sjómanna, kunni að slæðast inn a.m.k. einn, sem hafi verulega hagsmuni sem fiskkaupandi, að margfenginni reynslu, og þá þykir hinum eiginlegu fiskseljendum hagur sinn ekki ýkja traustur. Auk þess er svo það, að ekki sýnist nein ástæða til þess, að útgerðarmenn hafi hér stærri hluta en sjómenn, vegna þess að það er enginn vafi á því, að útgerðarmenn eiga yfirleitt ekki stærri hlut í aflanum en sjómenn. Á síldveiðunum eiga sjómenn tvímælalaust nokkru stærri hlut úr heildaraflanum en útgerðin. Á verulegum hluta af bátaflotanum, sem stundar þorskveiðar, eiga útgerðarmenn hins vegar heldur stærri hlut. En þegar það er haft í huga, að talsvert stór hluti fiskibátaflotans í landinu er smábátar, trillubátar eða minni mótorbátar, þá kemur í ljós, að sjómennirnir eiga þar mikinn meiri hluta, stundum yfir 3/4 af aflanum á móti útgerðarmanni, svo að ég hygg, að það sé enginn vafi á því, að sjómenn eigi raunverulega samkvæmt hinum almennu hlutaskiptakjörum, þegar litið er yfir þetta sem heild, a.m.k. jafnstóran hlut og útgerðarmenn og það hafi því verið fyllilega eðlilegt, að þeir ættu þarna jafnmarga menn og útgerðarmenn. Það hefði því verið nær réttu lagi að ákveða, að fulltrúar fiskseljenda í þessu ráði hefðu átt að vera þrír og þrír eða fjórir og fjórir. Einnig tel ég, að átt hefðu að vera alveg skýr ákvæði í lögunum um það, að fulltrúar Landssambands ísl. útvegsmanna, sem eiga hér að koma fram sem fulltrúar fiskseljenda, yrðu að vera eingöngu aðilar, sem selja fisk, útgerðarmenn, sem selja fisk, en mættu ekki vera úr hópi hinna fulltrúanna innan Landssambands ísl. útvegsmanna, sem kaupa fisk. En engin varúðarákvæði eru í þessu frv., sem koma í veg fyrir það, að úr hópi Landssambands ísl. útvegsmanna kynnu að slæðast inn menn, sem hafa í rauninni allt aðra hagsmuni en ætlazt er til að þessir aðilar hafi sem fulltrúar fiskseljenda. Þetta atriði vantar að mínum dómi í frv. þá kemur svo aftur hitt atriðið, sem þó skiptir miklu meira máli, að eins og frv. er byggt upp, þá eru ekki verulega miklar líkur til, að þessi 14 manna nefnd, 7 fulltrúar fiskseljenda og 7 fulltrúar fiskkaupenda, að það verði þeir, sem raunverulega ákveða það fiskverð, sem starfa á eftir. Það eru ekki miklar líkur til þess, vegna þess að í frv. er gert ráð fyrir því, að sérstök yfirnefnd skuli koma til, nái aðilar ekki samkomulagi. Í þessa yfirnefnd á að velja tvo fulltrúa frá fiskseljendum og tvo fulltrúa frá fiskkaupendum, og oddamaður í þessari yfirnefnd á síðan að vera skipaður af hæstarétti. Það eru allar líkur, sem benda til þess, að það verði einmitt þessi yfirnefnd, sem hverju sinni kemur til með að ákveða fiskverðið. Þegar maður svo athugar þetta betur, kemur í ljós, að það eiga að vera tveir fulltrúar frá hálfu fiskseljenda í þessari yfirnefnd. Annar þeirra á að vera fulltrúi frá Landssambandi ísl. útvegsmanna eða af hálfu útgerðarmanna, en hinn fulltrúinn á að koma frá sjómönnum. En nú er þannig gert ráð fyrir í þessu frv., að frá hálfu sjómanna er um að ræða þrjá aðila: Alþýðusamband Íslands, Sjómannasamband Íslands og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands fer með málefni yfirmannanna, skipstjóra og stýrimanna, vélstjóra í einstaka tilfellum, mjög fáum á fiskiskipaflotanum. Innan Sjómannasambands Íslands eru nokkur félög sjómanna á Suðvesturlandi, en innan Alþýðusambands Íslands er yfirgnæfandi meiri hluti þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, og þar er um mikinn meirihluta að ræða. Svo til öll sjómannasamtök úti um allt land, á Austur-, Norður- og Vesturlandi, eru einmitt innan Alþýðusambandsins, og það er Alþýðusambandið, sem verður að koma fram fyrir þeirra hönd. Ýmsar stærstu verstöðvarnar í landinu eiga þar hlut að máli, t.d. eru Vestmannaeyjar með í þeim hópi. Að undanförnu, þegar unnið hefur verið að samningum á vegum þessara aðila, hefur Alþýðusamband Íslands haft í samninganefndum 7 fulltrúa á móti 3 frá Sjómannasambandinu. Og það hefur verið fullt samkomulag um það að byggja nefndina upp á þeim grundvelli, enda auðvitað miklu nær réttu lagi. Nú gæti hæglega svo farið, að í þessa yfirnefnd, sem raunverulega, eins og ég segi, ákveður hið endanlega fiskverð, yrðu valdir fulltrúar frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, þ.e. úr hópi yfirmanna og frá Sjómannasambandi Íslands, en Alþýðusambandið, sem er hér langstærstur aðili, lægi gersamlega fyrir utan. Kemur nokkrum manni til hugar, ef svo tækist til, eins og vel má búast við, að öll þau sjómannafélög í landinu, sem þar eiga hlut að máli og hefðu raunverulega ekkert með verðákvörðun að gera, mundu láta málin liggja óhreyfð á eftir? Nei, þau mundu að sjálfsögðu, ef þau væru óánægð með verðákvörðunina, segja upp hlutaskiptakjörunum, kjarasamningunum, og deilan kæmi þar í gegn, eða m.ö.o.: það er veruleg hætta á því, að slík uppbygging eins og þessi leysi ekki þann vanda, sem hún átti að leysa. Ég álít, að uppbygging þessarar yfirnefndar innan verðlagsráðsins sé alröng. Ég fyrir mitt leyti aðhyllist miklu fremur í þessum efnum till. Þá, sem kemur fram hjá minni hl. í þessari undirbúningsnefnd, frá Tryggva Helgasyni frá Akureyri, en hann flutti einmitt till. um að hafa þessi ákvæði þannig, ef til ágreinings kæmi í meginnefndinni eða á milli aðila, fiskseljenda og fiskkaupenda, eins og hér segir, og ég skal nú lesa orðrétt upp till. hans. En till. hans var þessi: „Nú næst ekki samkomulag í verðlagsráðinu um verð á einstökum atriðum eða um verð á sjávarafla í heild 10 dögum áður en nýtt verðákvörðunartímabil skal hefjast. Ber þá ríkissáttasemjara að taka upp störf með verðlagsráðinu og vinna að því, að samkomulag geti tekizt um verðákvörðun. Hafi ekki náðst samkomulag um aflaverðið, þegar veiðitímabil skal hefjast, getur sáttasemjari borið fram miðlunartillögu um aflaverðið, er lögð verði fyrir félög kaupenda og seljenda, sem hlut eiga að máli. Áður en sáttasemjari ber fram miðlunartillögu, ber honum að ráðgast um það við verðlagsráðið m.a., hvenær og hvernig atkvæðagreiðsla um miðlunartillöguna skuli fara fram. Skal við framkvæmd atkvæðagreiðslu um miðlunartillöguna farið eftir því, sem við á að lögum um stéttarfélög og vinnudeilur, nr. 80 11. júní 1936.“ Með þessari tillögu er þannig gert ráð fyrir því, að ef aðilar fiskseljenda og fiskkaupenda geta ekki komið sér saman um verðákvörðun, skuli sáttasemjari vinna að því á meðal aðila að koma á sáttum, og honum eru fengin sömu völd í þessum efnum og hann hefur í almennum kjaradeilum. Hann getur lagt með sama rétti tillögur fyrir aðila til lausnar á deilunni, og tel ég, að með þessu sé lagður sá þungi á aðila að reyna að koma sér saman, sem yfirleitt hægt er að leggja á aðila, sem eiga að standa í slíkum samningum. En vitanlega þekkjum við það, að báðir aðilar finna mjög til þess, ef samningar um verðlagninguna dragast úr hófi. Ef til stöðvunar kemur, tapa vitanlega sjómenn verulega í kaupi. Þeir vita því, hvað þeir eru að gera. Það gera útgerðarmenn líka. Og það leikur sér enginn að slíku, nema þá atvik liggi til þess. En ef aðilar dæma málið þannig, að þeir telja, að þeir hafi ekki fengið að vera eðlilegir aðilar að verðákvörðuninni, þá grípa þeir bara til hins atriðisins, að þeir segja upp kjarasamningunum og deila hefst um það, lausnin hefur engin orðið með því að ákveða hráefnisverðið samkv. Þessum reglum. Ég held því, að það eigi að halda sér við það í sambandi við uppbygginguna á þessu verðlagsráði að halda öllum þunga og ábyrgð á þeim aðilum, sem hér eiga hlut að máli, með það að koma sér saman, og það eigi gjarnan að hafa aðstoð frá sáttasemjara til að reyna að finna leið til lausnar, því að hér er um beint kjaramál að ræða, og það sé einnig hægt að bera upp miðlunartill. í samtökum þeirra, sem hlut eiga að máli, til þess að reyna að leysa málin þannig, en það eigi ekki að grípa til gerðardóms eða úrskurðar yfirnefndar eða eins aðila um atriði eins og þetta, því að það getur leitt af sér miklu erfiðari lausn á málinu aftur síðar. Það kemur líka fram í þessari sérstöku grg., sem fylgir hér frá minni hlutanum í þessari undirbúningsnefnd, sem vann að undirbúningi málsins, frá fulltrúa Alþýðusambandsins, Tryggva Helgasyni, að hann einmitt bendir á það í sinni grg., að það sé veruleg hætta á því, að ef þessi skipan sé á höfð, þá verði, eins og hann segir, um að ræða tíðari og almennari uppsagnir á kjarasamningum sjómanna en annars. Og ég fullyrði, að hvorki útgerðarmenn né sjómenn óska út af fyrir sig eftir því að láta deiluna þurfa að standa um hlutaskiptakjörin. Það er miklu eðlilegra að koma sér saman um nokkur meginatriði varðandi hlutaskiptakjörin og semja þá fremur um verðákvörðunina, eftir því sem tök eru á hverju sinni, en standa ekki í kjarasamningum, því að það eru svo geysilega mörg atriði, sem þar geta gripið inn í, og oft og tíðum miklu erfiðara að leysa þann hnút en aftur hinn, sem snýr beint að verðlaginu. Ég vil því segja um þetta mál nú á þessu stigi, að það þarf að setja lög um það efni, sem frv. fjallar um. Og auðvitað á það að byggjast upp á þann hátt, sem hæstv. sjútvmrh. hefur reynt að byggja frv. upp á, þ.e. að leita til þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, og reyna að fá samkomulag þeirra. Það hefur hins vegar á þessum skamma tíma ekki tekizt að ná fullu samkomulagi á milli aðila um fyrirkomulagið. Í rauninni er kannske ekkert undarlegt, þó að þessir aðilar séu ekki fyllilega sammála um það. En ég held, að það sé nauðsynlegt, að Alþingi athugi vel, hvað hér er raunverulega um að ræða, og þá ekki sízt hæstv. ríkisstj. og hæstv. sjútvmrh. athugi vel, hvaða vanda er hér verið að leysa og hvaða líkur eru til þess, að t.d. frv., eins og það er, leysi þann raunverulega vanda, sem við er að glíma, þ.e. að koma í veg fyrir sífelldar vinnustöðvanir og deilur í upphafi hverrar vertíðar, sem annaðhvort snúast um hin almennu skiptakjör eða þá um verðlagninguna á aflanum. Ég veit, að það er hægt að segja, eins og hæstv. sjútvmrh. sagði, að auðvitað er þessi skipan, sem hér er lögð til, þó að um yfirdóm sé að ræða og úrskurð frá fulltrúa frá hæstarétti, ekki verri en það skipulag, sem hefur verið. Sjómenn hafa t.d. ekkert haft með það að gera á undanförnum árum að ákveða hráefnisverðið á síld til bræðslu og lítið haft um að segja verðið á síld til söltunar. En þó hefur verið við þá talað oftast nær þar. Og þeir hafa haft tiltölulega lítið vald í sambandi við ákvörðunina á verði á öðrum fiski. En þeir hafa þó getað sagt upp sínum almennu samningum og farið í deilur, stöðvað reksturinn til þess að knýja fram sín sjónarmið. Ég held, að þetta fyrirkomulag, eins og það er hér formað, kalli á almennar uppsagnir á sjálfum kjarasamningunum, og ég vil vara við því. Ég veit, að það er ekki meining hæstv. ríkisstj, að efna til slíks, og hún er einmitt að reyna að leita eftir einhverju formi til þess að komast fram hjá þessum deilum. En ég er hræddur um, að hún gæti fengið út úr þessu miklu alvarlegri og erfiðari deilur til lausnar en þörf er í rauninni á, ef reynt væri meira að ná samkomulagi, bæði um skipun verðlagsráðsins og eins um fyrirkomulagið um yfirnefndina og þennan oddaaðila. Það er að vísu svo, að það getur verið hægt að grípa til þess, þar sem engin ákvæði eru til, eins og hefur verið um verðlagningu á nýjum fiski, í einu sérstöku tilfelli að láta einhvern aðila ákveða um verðið, en það er ekki hægt að búa við slíkt skipulag til lengdar. Ég hygg, að þetta hafi líka komið fram á öðrum sviðum, að slíkar yfirnefndir og sérstakur oddamaður frá hæstarétti eða hagstofunni leysir mjög takmarkað vandann. Þetta mál fer nú til athugunar í nefnd, og gefst kostur á að koma fram með brtt. í sambandi við það. En ég vil vænta þess, að hæstv. ráðh. taki þessar ábendingar mínar til greina og íhugi þær og athugi, hvaða möguleikar eru á að finna einhverja þá lausn, sem mætti leysa vandann betur en gert er ráð fyrir í þessu frv., og að sjútvn. athugi einmitt þessi atriði sérstaklega, sem ég hef gert að umtalsefni.

Eysteinn Jónsson Hæstv. forseti. Ég get vel skilið, að hugsunin sé að hraða heldur þessu máli, vegna þess að gert mun ráð fyrir að reyna að koma á þessum nýju verðlagningarreglum, áður en jólahlé verður í þinginu, og farið verði eftir þeim nú í vetur. Þetta get ég skilið. Á hinn bóginn finnst mér ekki gott, að þetta frv., sem er um mjög veigamikið mál, sé til 1. umr. með svo miklum skyndingi, að maður hefur ekki getað lesið frv. og grg., áður en 1. umr. hefst. Ég hef verið að reyna að kíkja í þetta, jafnframt því sem ég hef hlustað á ræður þeirra, sem talað hafa. Það leiðir því af líkum, að ég get ekki gert þessu máli ýtarleg skil við þessa 1. umr., enda fer það að sjálfsögðu í nefnd, eins og hæstv. ráðh. hefur gert uppástungu um. Ég mun því verða stuttorður. Í fyrravetur var tekin upp ný skipun á þessum málum, og hún átti að vera fólgin í því, að það opinbera hefði engin afskipti af verðlagsmyndun á sjávarafurðum. Verðlagningin skyldi verða frjáls og eiga sér stað með samningum. Í því sambandi var æði mikið vikið að því, að það fyrirkomulag, sem verið hefði á þessum málum, hefði ekki verið heppilegt. Nú hefur komið í ljós, eins og raunar hefur verið tekið fram, að þessi nýja skipan hefur reynzt afar illa. Hún hefur haft í för með sér miklar deilur um fiskverðið og framleiðslustöðvanir. Orðið af þessu mikið tjón fyrir alla, bæði sjávarútveginn og þjóðina í heild. Í raun réttri eru þessi mál nú alveg komin í strand. Þessi nýja stefna um verðlagninguna, að hún verði algerlega frjáls, sem tekin var upp í fyrravetur, er alveg strönduð. Menn treysta sér ekki til að ganga lengra á þeirri braut í þessum málum, og það get ég vel skilið. Nú hafa þeir, sem hér eiga mest í húfi, borið saman bækur sínar, og niðurstaða þeirrar athugunar liggur fyrir, að því er mér skilst, í aðalatriðum í þessu frv. Og mér virðist, eftir því sem ég hef getað horft í málið, að það sé allvíðtækt samkomulag um frv. meðal fiskseljenda og fiskkaupenda og a.m.k. samkomulag um þá meginstefnu frv. að koma upp sameiginlegri stofnun þessara aðila til þess að leysa málið. Mér skilst, að um þá meginstefnu frv. sé algert samkomulag fiskseljenda og fiskkaupenda. Ég vil lýsa yfir því, að þessa meginstefnu frv. vil ég styðja, ekki sízt og kannske fyrst og fremst fyrir það, hvað samkomulag um þessa grundvallarhugsun er víðtækt. Mér finnst það mjög eðlilegt, að löggjafarvaldið hjálpi til að koma þeim reglum í lög varðandi þessi mál, sem víðtækt samkomulag er um meðal þeirra, sem hér eiga hlut að máli. Ég lýsi mig því samþykkan þessari meginstefnu frv., en á hinn bóginn hef ég ekki getað skoðað þetta mál þannig, að ég treysti mér til að ræða einstök atriði þess nú við þessa umr.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður. Það er ekki ástæða til þess. Það eru aðeins örfá atriði, sem ég vil minnast á, sem að nokkru leyti hafa komið fram hjá hv. 4. þm. Austf. Það er þá í fyrsta lagi, að það eiga að vera fulltrúar frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, en það er ekkert talað um, hvort á að velja þá úr hópi þeirra manna, sem selja fiskafurðir eða kaupa. En það er um það bil 80% af fiskaflanum, sem er nýtt í eigin fiskvinnslustöðvum, þannig að ef engin ákvæði eiga að vera um þetta í lögunum og L.Í.Ú. setur ekki nein ákvæði um þetta, getur svo farið, að engir af þeim, sem selja fiskafurðir, komist í þessa fjögurra manna nefnd, það verði eingöngu þeir, sem eiga fiskvinnslustöðvar eða síldarsöltunarstöðvar og kaupa aflann. En þegar sjómennirnir fá sitt kaup af brúttóverði aflans, er það hagur fyrir þá útgerðarmenn, sem vinna úr aflanum, að verðið sé sem lægst, þannig að á þennan hátt er hægt að gera sjómenn og þá útgerðarmenn, sem selja aflann, algerlega réttlausa. Ég er ekki að segja, að þetta verði gert, en það eru engin ákvæði í frv., sem fyrirbyggja, að hægt sé að gera þetta. Þarna er um stórt atriði að ræða fyrir útgerðarmennina, sem vinna úr eigin afla. Eftir því sem aflinn er metinn lægra til skipta við sjómannasamtökin, eftir því græða þeir meira. Ég er ekkert hissa á því, þó að sjómennirnir verði ekki ánægðir með, að þetta sé ekki tryggt. Þetta er höfuðatriði málsins. Það er óþolandi fyrir þá menn, sem afla fisksins og síldarinnar, að vera ekki tryggir að eiga annan fulltrúann af þeim tveimur fulltrúum, sem valdir eru í 5 manna nefndina. Einnig álít ég, að það þyrfti að setja ákvæði um, að það yrði fulltrúi frá Alþýðusambandinu, sem mætti fyrir hönd sjómannanna, því að það eru vitanlega fyrst og fremst þeir, sem draga fiskinn úr sjónum, sem hafa hagsmuna þarna að gæta. Það eru þessi tvö atriði, sem ég vildi alveg sérstaklega vekja eftirtekt á. Ég er ekki í sjútvn. og vil þess vegna vekja sérstaka athygli á þessu, að ef frv. er samþ. óbreytt, getur svo farið, að sjómennirnir, sem draga fiskinn úr sjónum, hafi engan fulltrúa í þeirri endanlegu nefnd, sem sennilega í mörgum tilfellum kemur til með að ákveða þetta. Það þarf einnig að tryggja, að þeir menn, sem verða að selja síld og fisk, en eiga ekki sínar sérstöku fiskvinnslustöðvar eða síldarbræðslustöðvar, eigi sína fulltrúa. Það er engin trygging, að hlutur þessara manna verði ekki algerlega fyrir borð borinn, og þetta er höfuðatriði. Viðvíkjandi því, að þarna sé í raun og veru samningsréttur að nokkru leyti tekinn af sjómönnunum og geti kostað vinnustöðvanir og deilur, aukadeilur, eins og kom fram hjá hv. 4. þm. Austf., þá má það vel vera. En þessi aðferð er nú notuð gagnvart bændunum, og ég hygg, að það stefni allt að því, að það verði farið að nota þetta í okkar þjóðfélagi almennt, þetta verði tekið næst upp gagnvart verkalýðsfélögunum og öllu kerfinu, hugmyndin verði að nokkru leyti sótt til Rússlands, að banna algerlega verkföll og vinnudeilur. Það er slæmt fyrir þjóðfélagið, þó að við göngum náttúrlega ekki eins langt í því og það verði aldrei eins mikill munur á kaupi og hjá Stalín. Hann tók upp nýtt kerfi viðvíkjandi því, sem var nokkurs konar ákvæðisvinna. En mér virðist allt stefna að því hjá þessari hæstv. ríkisstj., að hún vilji ráða hlutunum og þá verði þetta allt saman ákveðið með nokkurs konar gerðardómum, bæði kaupupphæð og önnur atriði í okkar þjóðfélagi, og skal ég ekki fara út í það. Þetta hefur sína kosti og vafalaust sína galla líka. En við, sem stundum landbúnaðinn, höfum orðið að búa við þessa verðlagsákvörðun. Og satt að segja get ég alveg eins sætt mig við það gagnvart sjávarafurðum og gagnvart landbúnaðarafurðum, en út í það skal ég ekki fara. Mér virðist stefna að því, að þetta muni ganga í gegn gagnvart öllum launakjörum í landinu fyrr og síðar, þetta sé bara einn liður í kerfi, sem á að koma. Það verður þá að deila um það allt í heild. En hitt álít ég að sé óhyggilegt, að taka það ekki fram nú þegar, að það sé ekki hægt að bera hlut þeirra útgerðarmanna fyrir borð, sem þurfa að selja sjávaraflann, og sjómannanna. Það þarf að tryggja, að þeir hafi sinn rétt. Ef það er ekki gert strax, þá getur það kostað deilur síðar, og þær hefjast e.t.v. mjög fljótlega. Við eigum að unna þeim jafnréttis, tryggja það, að þeir hafi sinn rétt jafnt og þeir, sem kaupa sjávarafurðirnar. Það er ekki viturlegt að gera það ekki, og þess vegna hef ég viljað benda á þetta atriði.



Herra forseti. Ég hefði nú satt að segja haldið, að það væri ómögulegt að læða inn í þessar umr. umræðum um líkið af Stalín, en þar sannast hið fornkveðna, að vini mínum, hv. 4. þm. Norðurl. v. (BP), er ekkert ómögulegt í ræðustól hér á hv. Alþingi. Þau fáu orð, sem ég ætlaði að segja um þetta frv., ganga út á það fyrst og fremst að taka undir fyrri hluta ræðu hv. 4. þm. Austf. (LJós), sem hann hafði hér áðan yfir. Ég tek undir það með honum, að það er ástæðulaust að vera að stofna til óþarfa tortryggni í sambandi við þetta ráð strax á byrjunarstigi með því að hafa það ráð skipað á þann veg, að þarna séu 4 útgerðarmenn, sem eigi sína fulltrúa annars vegar ásamt 3 fulltrúum sjómanna, því að það hefur verið lengi viðurkennt af útgerðarmönnum, a.m.k. Þegar þeir kvarta yfir því, hvað sjómenn hafa mikið í sinn hlut, að þeir taki milli 50 og 60% af brúttóafla skipanna til sín. Hins vegar má að vísu fallast á þá skoðun útgerðarmanna, að þeirra er ábyrgðin. Þeir standa að baki útgerðinni með fé sitt og eigur og bera ábyrgð á því, að vel gangi, þannig að ég teldi rétt að koma þarna að nokkru leyti á móti þessari skoðun þeirra, og tel þess vegna, að þeim væri full sæmd í því að eiga jafnmarga fulltrúa og sjómenn eða við hlið þeirra annars vegar við þetta samningaborð. En út af hinu atriðinu, sem hv. 4. þm. Austf. minntist á, en það er till. Tryggva Helgasonar um skipun yfirnefndarinnar og breytingu á því, sem segir í þessu lagafrv., þá fæ ég ekki séð annað en að ef sú till. yrði samþykkt, þá sé komið út í sömu ófæruna og er verið að reyna að forðast með þessum lögum. Þá er komið út í nákvæmlega sama stríðið og verið hefur undanfarin ár, sem orsakar það, að fiskimenn allt í kringum landið fá kannske ekki að vita, upp á hvaða hlut þeir rói til fiskjar, fyrr en komið er að lokum veiðitímabilsins, og það tel ég alveg ófært. Tilgangur þessara laga er m.a. sá að losna við þann mikla vanda. Um hitt atriðið, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. kom reyndar inn á ásamt hv. 4. þm. Austf., um skipan þeirra fulltrúa, sem eiga sæti í þessu væntanlega ráði fyrir hönd sjómanna, vil ég aðeins benda hv. þdm. á það, þegar verið er að tala um fulltrúa Alþýðusambandsins og fulltrúa Sjómannasambandsins annars vegar, að Sjómannasambandið er fullgildur aðili innan Alþýðusambands Íslands, þannig að þarna kæmi aldrei til greina annað en þessir tveir fulltrúar, sem sagt tveir fulltrúar Alþýðusambandsins, gætu ráðið því og haft hönd í bagga um það, að annar hvor þeirra færi inn í yfirnefndina. Af þessu er alveg óþarfi að hafa nokkurn ótta um það, að Alþýðusambandið mundi ekki alltaf eiga sinn fulltrúa þar. Ég vil ekki hafa fleiri orð um þetta við 1. umr., enda get ég tekið undir með öðrum ræðumönnum, sem hér hafa tekið til máls, að það er stutt síðan þetta mál hefur verið lagt fyrir þd. og fáir hafa getað kynnt sér það til hlítar, þó að ég hins vegar ásamt 4. þm. Austf. að því er virðist höfum haft nokkurt tækifæri til þess að kynna okkur þetta. En að sjálfsögðu verður þetta athugað í nefnd og ég mun þar að öllum líkindum gera ráðstafanir til þess að flytja brtt. við 1. gr. um skipunina í ráðið.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið í umr., er þetta frv., sem hér er til umr., undirbúið af nefnd, sem ríkisstj. kvaddi til starfa, og var hún skipuð fulltrúum fiskkaupenda og fiskseljenda. Fulltrúar fiskseljendanna voru bæði útgerðarmenn og fulltrúar frá stéttasamtökum sjómanna. Þessi nefnd var kvödd til starfa, eftir því sem ég held að sé rétt, þann 13. nóv. og átti að skila tillögum um þetta mikilsverða mál sjómannastéttarinnar fyrir mánaðamót nóvember og desember, eða var ætlaður aðeins um það bil hálfur mánuður til starfa. Nefndin færðist þetta mikla verkefni í fang, þó að tíminn væri svona naumur, sem henni var ætlaður, hélt á þessum tíma um 10 fundi og skilaði tillögum til ríkisstj. Að vísu fór það svo, að nefndin varð ekki ásátt um málið í öllum atriðum, og af því er það, að þessu frv. fylgir fskj., þar sem minni hl. eða nánar tiltekið fulltrúi Alþýðusambands Íslands, Tryggvi Helgason, gerir grein fyrir afstöðu sinni og sínum tillögum, sem felldar voru í nefndinni. Það var von fulltrúa Alþýðusambandsins, að frv. mundi verða athugað nákvæmlega af hæstv. sjútvmrh., og vonir stóðu til þess, að e. t. v. féllist hann á þau rök, sem fulltrúi Alþýðusambandsins bar fram, og kynni e.t.v. að gera þær breytingar á frv., sem að einhverju leyti kæmu til móts við þessar óskir Alþýðusambandsfulltrúans. Það hefur ekki orðið. Hæstv. ráðh. hefur lagt frv. fram, eins og meiri hl. n. lagði til að það yrði, og gert það eitt að birta tillögur minni hl. sem fskj. með frv. það hefur komið skýrt fram í umr. í dag, að höfuðágreiningurinn er í fyrsta lagi um skipun verðlagsráðs sjávarútvegsins. Þar lagði meiri hl. n. til og þar er lagt til í frv., að fulltrúar útvegsmanna hafi hreinan meiri hluta í verðlagsráðinu, 4 af 7. Þetta taldi fulltrúi Alþýðusambandsins óviðunandi, og ég átti þess sannast að segja ekki von, að hæstv. sjútvmrh. flytti málið í því formi, að hann féllist ekki á það sem sjálfsagt sjónarmið, að sjómennirnir yrðu að eiga jafnan rétt á við útgerðarmennina, þegar um verðákvörðun fisksins þeirra væri að ræða, því að það er fyllilega vitað og upplýst hér í grg. minni hl., að sjómennirnir eiga a.m.k. helming aflans og í sumum tilfellum langtum meira. Þeir eru því eigendur að þessum verðmætum, sem þarna er um að ræða að verðleggja, að hálfu eða jafnvel meira og hljóta því að óska þess, að ríkisvaldið tryggi, að þegar búinn er til aðili, sem á að ráða verðlagningu sjávaraflans, þá séu sjómennirnir a.m.k. Þannig settir, að þeir njóti jafnréttis við hinn aðilann, sem á helminginn á móti þeim. Auk þess fer ákaflega illa á því, að nefnd, sem á að skila tillögum til yfirnefndar eða yfirdóms, sé ekki þannig skipuð, að báðir aðilarnir séu jafnt „representeraðir“, það verð ég að segja, tel ákaflega óeðlilegt, að slík nefnd, sem á endanlega ákvörðun yfir höfði sér frá yfirdómi, sé skipuð hreinum meiri hluta annars aðilans. Ég sé ekki neinn tilgang í því nema þann, að þetta gæti orðið hættulegt og orðið til þess að valda tortryggni og deilum að óþörfu. Það er alveg hárrétt, sem hér hefur komið fram hjá tveimur hv. þm., hv. 5. Þm. Norðurl. v. og hv. 12. þm. Reykv., að þetta eru megingallar á frv. Það er í fyrsta lagi mjög athugavert við skipun verðlagsráðsins, að útgerðarmennirnir eigi þar hreinan meiri hluta, og í öðru lagi, að í þeim meiri hluta geti verið að einhverju leyti eða kannske að öllu leyti fulltrúar fiskkaupenda, því að þeir eru að yfirgnæfandi meiri hluta í Landssambandi ísl. útvegsmanna, sem á að ráða meiri hluta í verðlagsráðinu. Ég tek því fyllilega undir það, að þarna yrði að gera þá leiðréttingu á í fyrsta lagi að takmarka það, að fulltrúar útvegsmanna megi eingöngu vera úr röðum þeirra útgerðarmanna, sem séu ekki jafnframt fiskkaupendur. Jafnræði milli útgerðarmanna og sjómanna mætti fullnægja annaðhvort með því, að fulltrúar útvegsmanna yrðu aðeins 3 og fulltrúar sjómannanna 3 og verðlagsdómurinn væri þannig skipaður 6 fulltrúum, ellegar þá, eins og minni hl. n. leggur til, að fulltrúar sjómannanna verði einnig 4. Rökstuðningur hans fyrir því, að sjómennirnir þurfi að eiga a.m.k. 4 fulltrúa til jafns við útgerðarmennina, er sá, að fiskimennirnir með ströndum landsins eru dreifðir víðs vegar. Þeir hafa miklu verri aðstöðu en útgerðarmennirnir til að fylgjast með verðinu á heimsmarkaðinum, og þess vegna reið öllu meira á að tryggja mjög vel þeirra aðstöðu í verðlagsráðinu heldur en útgerðarmannanna, sem að öllu leyti hafa betri aðstöðu í þessum efnum. Hér er um að ræða 6–7 þús. sjómanna, sem eiga hagsmuna að gæta í þessum efnum. Ef sú leiðin væri ekki farin að fækka fulltrúum útgerðarmannanna um einn, þ.e.a.s. úr 4 í 3, og skapa þannig jafnrétti á milli aðilanna, þá er hin leiðin fyrir hendi, að fjölga fulltrúum sjómanna um einn. Mér er að vísu ógeðfellt að deila um það, hvernig þessir fulltrúar eiga að vera valdir, hvort þeir eiga að vera valdir að meira eða minna leyti af Sjómannasambandi Íslands eða af Alþýðusambandinu. Það er rétt, sem hv. 12. þm. Reykv. sagði hér áðan, Sjómannasambandið er aðili að Alþýðusambandinu, og fulltrúi Sjómannasambandsins er þannig í þeim skilningi einnig fulltrúi Alþýðusambandsins. En hjá því verður þó ekki komizt, úr því að frv. er sett fram eins og það er, að þar er gert ráð fyrir einum fulltrúa frá Alþýðusambandinu og einum frá Sjómannasambandinu og einum frá Farmanna- og fiskimannasambandinu, að ef leiðrétting er gerð á þann hátt að telja, að fulltrúar sjómanna verði 4, þá mæla öll rök með því, að Alþýðusambandið hefði þar 2 fulltrúa, Sjómannasambandið 1 og Farmanna- og fiskimannasambandið 1. Þetta er af þeim ástæðum, að Sjómannasambandið er minni aðili fyrir hönd sjómanna en Alþýðusambandið, því að í Sjómannasambandinu eru fiskimennirnir í Sjómannafélagi Reykjavíkur, fiskimennirnir í Sjómannafélagi Hafnarfjarðar, fiskimennirnir í sjómannadeild Verkalýðsfélags Keflavíkur og fiskimennirnir í sjómannadeild Verkalýðsfélags Akraness. Það eru þessir meðlimir, sem eru í Sjómannasambandinu. En í Alþýðusambandinu eru sjómennirnir í Vestmannaeyjum, sjómennirnir á Eyrarbakka og Stokkseyri, sjómennirnir í Þorlákshöfn, Sandgerði, Garði og Vogum, þ.e. á Suðvesturlandinu, og frá þessum stöðum eru á milli 160 og 170 fiskibátar, stærri vertíðarbátar, og auk þess hefur svo Alþýðusambandið umboð fyrir alla fiskimenn á Austfjörðum, á Norðurlandi, á Vestfjörðum og á Snæfellsnesinu og öllum Breiðafjarðarhöfnunum. Ég veit líka, að þeir í Sjómannasambandi Íslands teldu sig ekki neinum rangindum beitta með því, að Alþýðusambandið hefði 2 fulltrúa á móti einum fulltrúa þeirra í sjómannaaðildinni í verðlagsráði sjávarútvegsins, því að með góðu samkomulagi hefur það verið þannig, að þegar nefndir hafa verið settar á laggir á undanförnum árum til þess að semja við L.Í.Ú. um fiskverðið, eins og gert var í mörg ár, þá var það með bezta samkomulagi ákveðið, að fulltrúar Alþýðusambandsins væru 7 og fulltrúar Sjómannasambandsins 3 og þessir 10 fulltrúar gengju hlið við hlið, eins og úr einum hópi væri, til síns verks við að semja um fiskverðið gagnvart útgerðarmönnunum. Þetta er hinn möguleikinn til leiðréttingar á skipun verðlagsráðsins, þ.e. að fulltrúar sjómannanna yrðu 4 eins og fulltrúar útgerðarmannanna, og væri þá næst lagi, að ég tel, að fulltrúar Alþýðusambandsins yrðu 2, og ég treysti því enn, að hæstv. sjútvmrh. fallist á þessi sjónarmið, sem nú hafa komið fram frá mörgum þm. og eru réttmæt, að þarna verði jöfnuður gerður á um aðild sjómanna á móti útgerðarmönnum um skipun verðlagsráðsins, annaðhvort með því að fækka útgerðarmannafulltrúunum um einn og þeir verði þannig 3, ellegar þá að fjölga sjómannafulltrúunum um einn, svo að þeir verði 4, eins og nú stendur í frv. um tölu útgerðarmannanna. Þá er hitt ágreiningsatriðið, það er um það, hvað skuli gera, ef ekki fæst samkomulag um verðákvörðun fisksins í verðlagsráði, og þar eru uppi tvær tillögur. Tillögur meiri hl. n. eru í þessu frv. teknar upp og eru á þá leið, að ef ágreiningur verði, skuli hæstiréttur tilnefna oddamann, það er vafalaust rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að það ætti ekki að vera verra en það fyrirkomulag, sem ríkt hefur, og engin ástæða til þess að væna hæstarétt um það, að hann gerði sér far um að tilnefna hlutdrægan fulltrúa. En þarna yrði að tilnefna mann með fullkominni þekkingu á þessum málum og í annan stað að velja hann með tilliti til þess, að hann væri hvorki hlutdrægur aðili í garð sjómanna né útgerðarmanna. Og vonandi er, eins og ráðh. sagði, að hæstiréttur finni slíkan mann. Hins vegar er það oft svo, að hvort sem það er hæstiréttur eða aðrir aðilar, sem eiga að tilnefna slíkan aðila, að það er stundum höfð hönd í bagga um tilnefninguna af hæstv. ríkisstj., og getur þess vegna að nokkru leyti farið um val slíks manns að vilja ríkisstjórnarinnar, og öllum ríkisstjórnum er ekki jafntreystandi fyrir hönd sjómanna, það verð ég að leyfa mér að fullyrða. Við hefðum því heldur kosið í verkalýðssamtökunum, að sá, sem ætti að skakka leikinn og úrskurða um verð, ef um það væri að ræða, þegar ekki hefur náðst samkomulag um það í verðlagsráði sjávarútvegsins, hefði orðið sáttasemjari ríkisins, og að staða hans þarna væri ekki staða dómarans, heldur þess, sem leiddi málin til lykta eftir sáttaleiðum. Þetta er till. Tryggva Helgasonar, fulltrúa Alþýðusambandsins, að oddamaðurinn, sem þarna skeri úr, verði ekki tilnefndur af hæstarétti, heldur verði það sáttasemjari ríkisins og komi með miðlunartillögur, sem bornar séu undir atkvæði beggja aðila. Það er hárrétt, sem hér var tekið fram áðan, að báðir aðilar eiga ærið í húfi, ef þeir hafna sanngjörnum tillögum og taka þannig á sig tjón af stöðvun útgerðarinnar. Ætti því, þegar búið er að þrautræða þessi mál og sýna fram á, hvernig grundvöllurinn lægi í verðákvörðuninni, varla að bregðast, að þessir aðilar samþykktu tillögu sáttasemjara um verðákvörðun endanlega, sem væri eitthvað nærri réttu eftir markaðsverðinu og öllum aðstæðum. Og þessi leið tel ég að vekti sízt af öllu tortryggni og tryggði því eins mikinn frið um þessi mál og hægt væri. Hins vegar er í þeirri leið, sem í frv. felst, um að ræða gerðardóm. Og það er leið, sem ég veit ekki til að Alþfl. hafi verið fylgjandi fram að þessu, og hefði þess vegna viljað treysta, að hæstv. ráðherra við nánari athugun legði sitt lóð á vogarskál um, að sú leið -gerðardómsleið - yrði ekki farin í þessu máli. Ég held, að hún sé ekki líkleg til friðsamlegrar úrlausnar á þessum ágreinings- og vandamálum, og mér líkar illa, að hún skuli vera farin. Nógu illt er, að ein stétt í landinu bændastéttin - verði að lúta gerðardómsúrskurði um sín launamál gegnum verðákvörðun landbúnaðarvara, og hefði heldur að mínu áliti átt að hverfa frá þeirri leið en að skella gerðardómi á fleiri stéttir. En það má vera, eins og hv. 5. þm. Norðurl. vék hér að áðan, að það sé sú leið, sem núv. ríkisstj. sé að færa yfir á allar stéttir, fremur en fara hina öfugu leið, að afnema gerðardóminn sem úrskurðarvald gagnvart einni af framleiðslustéttum þjóðarinnar, sem ég hefði heldur kosið að yrði farin. Málið er nú til 1. umr. og fer svo til sjútvn. Ég veit, að eins og þingheimur hefur haft óforsvaranlega skamman tíma til þess að athuga málið, hefur hæstv. ráðh. líka haft skamman tíma til þess að kryfja þetta mál til mergjar, því að svo skammur tími er liðinn síðan nefndin skilaði áliti, og getur þó enginn sakað hana um að hafa legið á málinu, því að hún hafði skamman starfstíma. Því hefur lítið tóm gefizt hjá ráðuneytinu til þess að athuga málið gaumgæfilega og það orðið úr að leggja fram till. meiri hl. og birta sem fskj. álit minni hl., alveg eins og þetta kom frá nefndinni. Þar er afsökunin sú ein, að tíminn er naumur til jólaleyfis þingsins og full ástæða til að koma þessari breytingu, sem hér er fyrirhuguð, í lagaform fyrir n. k. áramót. En nú verður sjútvn. einnig að hafa hraðan á að vinna að þessu máli, og ekki virðist vera vonlaust um, að nokkrar lagfæringar fáist á málinu í meðferð hennar. Einkum treysti ég þó á það, að hæstv. ráðherra styðji að því, að nefndin athugi hvort tveggja atriðið, bæði um skipun verðlagsdómsins og eins um það, að horfið verði frá gerðardómsleiðinni - og ekki sízt það - og að hæstv. ráðherra leggi hönd að verki um það, að allar aðrar leiðir verði fremur athugaðar.