Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Þegar lög nr. 40 frá 1978, um tekjuskatt og eignarskatt, voru samþ. á Alþingi var ljóst að skattlagning og framkvæmd innheimtu beinna skatta á árinu 1980 gæti ekki átt sér stað nema til kæmi ný lagasetning af hálfu Alþingis. Ástæða þess var sú, að samhliða frv. því sem síðar varð að lögum nr. 40 frá 1978 var flutt frv. um staðgreiðslu opinberra gjalda. Voru ákvæði tekjuskattsfrv., sem síðar varð lög nr. 40 frá 1978, öll miðuð við það greiðslukerfi. Staðgreiðslufrv. náði ekki fram þá á þinginu og er nú fullljóst að ekki verður af staðgreiðslu opinberra gjalda á árinu 1980. Þegar af þessum ástæðum ber brýna nauðsyn til að breyta lögum nr. 40 frá 1978 og aðlaga ákvæði þeirra eftirágreiðslukerfi skatta. Slík aðlögun er annar meginþáttur í frv. því sem hér er til umr. Hinn meginþáttur frv. eru tillögur til endurbóta á þeim ákvæðum laga nr. 40 frá 1978 sem ætlað var að aðlaga skilgreiningu skattstofna verðbólgunni. Að því er þann þátt varðar má segja að í flestum efnum sé byggt á meginstefnumörkun þeirri sem fólst í lögum nr. 40 frá 1978, en þeirri hugsun, sem í þeim lögum fólst, er fundinn nýr farvegur að vissu leyti og sitthvað mótað á nokkuð annan hátt en þar var. Auk þessara tveggja meginefnisbreytinga hefur frv. að geyma allnokkuð af hreinum tæknilegum lagfæringum á texta laga nr. 40 frá 1978, eins og er reyndar augljóst hverjum þeim sem lítur yfir frv. það sem hér er til umr. Verulegur hluti frv. þessa lýtur að breytingum á ákvæðum um skattlagningu atvinnurekstrar. Í 43. og 44. gr. laga nr. 40 frá 1978 er kveðið á um tekjufærslu rekstraraðila vegna rýrnunar skulda í verðbólgu. Þar voru teknar annars vegar allar skuldir rekstraraðila, en hins vegar skattalega óverðtryggðar eignir hans. Væru skuldirnar hærri og aðilinn því að hagnast á verðbólgunni, þar sem rýrnun á höfuðstól skuldanna varð meiri en rýrnun á verðmæti peningaverðseigna, var kveðið á um að sá hagnaður aðila af verðbólgunni skyldi færður upp í sérstakan mótreikning fyrninga er síðan skyldi færður til takmörkunar á gjöldum með tilteknum hætti. Með 22. gr. frv. þess, er hér liggur fyrir, eru gerðar tillögur til nokkurra breytinga á þessum ákvæðum. Eru tillögur þessar tvíþættar. Lúta þær annars vegar að því að taka tillit til verðbólgunnar í báðar áttir, ef svo má segja. Eldri ákvæði tóku einungis tillit til verðbólgunnar að þessu leyti ef atvinnureksturinn var að hagnast á henni, þ.e.a.s. ef skuldir hans voru hærri en skattalega óverðtryggðar eignir. Með 22. gr. frv. þessa er gert ráð fyrir að einnig verði tekið tillit til verðbólgu í því tilviki er skattalegar eignir aðila, þ.e.a.s. peningaverðseignir hans, eru hærri en skuldir og hann því að tapa á verðbólgunni. Verður að telja eðlilegt að leiðrétting sem þessi eigi sér stað í báðar áttir. Hins vegar er gert ráð fyrir að mótreikningur fyrninga verði lagður niður og sá hagnaður, sem menn hafa af rýrnun höfuðstólsskulda í verðbólgunni, verði allur færður til tekna í einu lagi í stað þess að hlaða honum upp á mótreikning fyrninga. Á móti þessu er svo gert ráð fyrir annars konar gjaldfærslu fjármagnskostnaðar en lög nr. 40 frá 1978 gera ráð fyrir. Er gerð tillaga um að gengismunur og verðbætur verði allar færðar til gjalda á því ári sem gengisbreyting á sér stað eða vísitölubreyting, í stað þess að lög nr. 40 frá 1978 gera ráð fyrir að gjaldfærsla dreifist á afborgunartíma skuldarinnar, og er ákvæðum um tekjufærslu fjármagnstekna breytt á hliðstæðan hátt. Á móti beinni tekjufærslu á verðbólguhagnaði aðila af skuldarýrnuninni kemur þannig í mörgum tilvikum aukin gjaldfærsla fjármagnskostnaðar strax á því ári sem höfuðstóll viðkomandi skuldar breytist auk þess sem kveðið er á um heimild til sérstakra flýtifyrninga sem nemur 25% af tekjufærslunni. Ástæðan fyrir þessari heimild er sú, að bætt eignarstaða aðila, sem leiðir af rýrnun höfuðstóls skuldar í verðbólgu, þarf ekki nauðsynlega að skapa aukna greiðslugetu þegar á því ári sem rýrnun höfuðstólsins á sér stað. Þykir því nauðsynlegt að heimila vissa dreifingu á skattlagningunni yfir afborgunartíma skuldanna. Með þessari aðferð ætti að fást mun raunsannari mynd af raunverulegri afkomu fyrirtækja en fengist hefur með hefðbundnu uppgjöri eftir ákvæðum eldri skattalaga. Með þessu á hinn raunverulegi verðbólguhagnaður að koma til skattlagningar og ættu þessi breyttu ákvæði skattalaga að geta stuðlað að því að beina fjármagni í arðbæra fjárfestingu og hamla gegn fjárfestingu í steinsteypu og öðrum slíkum eignum sem gerð er eingöngu í því skyni að hagnast á verðbólgunni. Í skattalögum hefur um nokkurt skeið verið heimilt að færa matsverð vörubirgða niður um 30%. Grein þessari var ætlað að vega á móti verðbreytingum vörubirgða og erfiðleikum fyrirtækja við að endurnýja vörubirgðir í verðbólgu. Með þeim ákvæðum, sem nú var lýst um tekju- og gjaldfærslu vegna verðbreytinga, eru forsendur þessarar niðurfærsluheimildar að verulegu leyti breyttar. Er því gert ráð fyrir að niðurfærsluheimildin verði skert verulega. Þar sem nokkur kostnaður og áhætta fylgir þó ávallt geymslu og eignarhaldi vörubirgða er talið eðlilegt að heimila niðurfærslu allt að 10%, en gert er ráð fyrir að þessi skerðing á niðurfærsluheimildinni sé gerð í áföngum á 4 árum þannig að hámark niðurfærsluheimildarinnar lækki um 5% á hverju ári. Þá felast í frv. nokkur breytt ákvæði um fyrningar eigna í atvinnurekstri. Þeirri meginreglu að fyrna skuli að endurmetnu kostnaðarverði eða stofnverði er haldið. Hins vegar er kveðið á um skyldu til fyrninga, en samkv. núgildandi lögum er mönnum heimilt að velja fyrningarhlutföll allt að ákveðnu hámarki. Þykir eðlilegt að skattaðili geti ekki haft áhrif á endurmat eigna sinna með mismunandi vali fyrningarhlutfalla. Sérstaklega er hætta á að aðili velji að fyrna ekki ef rekstur gengur illa og um taprekstur er að ræða, en slík tilhneiging leiðir til þess að viðkomandi eignir verði ofmetnar og reikningsskilin gefi ranga mynd af hag fyrirtækjanna. Hér er kveðið á um skyldu til fyrninga, og eru þau fyrningarhlutföll, sem mönnum er skylt að beita, nokkru lægri samkv. frv. en hámark heimilaðra fyrningarhlutfalla var í lögum nr. 40 frá 1978. Að því er atvinnureksturinn varðar vil ég að lokum nefna þá breytingu sem felst í 35. gr. frv. og lýtur að því einsskiptisendurmati á fyrnanlegum eignum sem fara verður fram áður en hið árlega endurmat samkv. lögunum getur átt sér stað. Með þessari grein er ekki gerð tillaga um breytingu á endurmati á sjálfu stofnverði þeirra eigna sem aðilar hafa átt fyrir gildistöku laga nr. 40 frá 1978, en hins vegar er kveðið á um nokkuð breytta aðferð við endurmat á áður fengnum fyrningum. Í stað þess að framreikna raunverulega fengnar fyrningar með verðstuðli kaupárs eignanna er nú kveðið á um að þeim fyrningarhlutföllum, sem frv. fjallar um, sé raunverulega veitt á framreiknað verð eignanna og eftirstöðvar fyrningarverðs þannig fengnar út að vissu leyti án tillits til þeirra fyrninga sem raunverulega-hafa verið notaðar á liðnum árum. Með þessum hætti er sneitt hjá því ofmati á fengnum fyrningum sem fólst í eldri aðferð, og ætti þessi aðferð að leiða til þess að ákvörðun söluhagnaðar á eignum, sem notaðar hafa verið í atvinnurekstri fyrir gildistöku nýju tekjuskattslaganna, verði sanngjarnari. Þá leiðir reglan almennt til þess að ófyrndur hluti endurmetins stofnverðs hækkar frá því sem áður var. Þau vandamál, sem verðbólgan skapar varðandi skattlagningu atvinnurekstrar, eru að mörgu leyti hliðstæð að því er varðar einstaklinga. Með lögum nr. 40 frá 1978 er ekki tekið tillit til áhrifa verðbólgu hjá einstaklingum nema að litlu leyti. Fengnir vextir eru í mörgum tilvikum taldir til tekna og skattlagðir, en greiddir vextir aftur á móti almennt frádráttarbærir. Vaxtahlutföll hafa hin síðari ár farið síhækkandi til þess að vega upp á móti verðbólgunni. Afleiðingin af þessu hefur orðið sú, að eigendur fjárkrafna hafa orðið að sæta því að síhækkandi fjármagnstekjur þeirra hafa verið skattlagðar, enda þótt í reynd hafi bilið milli verðbólgustigs og vaxtatekna síst mjókkað og tap þeirra af því að eiga þessar kröfur því fremur aukist en hitt. Á sama hátt hafa skuldarar getað gjaldfært æ hærri vaxtafjárhæðir á sama tíma og hagnaður þeirra af lækkun höfuðstóls skuldanna hefur aukist í takt við vaxandi verðbólgu. Er fullljóst að ákvæði skattalaga hafa þannig verið verulegur þrándur í götu við framkvæmd þeirrar nýju vaxtastefnu sem verið er að innleiða í áföngum í þjóðfélaginu. Með frv. þessu er lagt til að veruleg breyting verði gerð hér á. Fela tillögurnar í sér að vaxtatekjur verði ekki skattlagðar og að vaxtagjöld verði almennt ekki frádráttarbær. Frá þessari meginreglu um skerðingu frádráttarbærni vaxtagjalda einstaklinga er þó gerð sú mikilvæga undantekning, að vextir allt að 3 millj. kr. á ári af lánum sem tengd eru öflun íbúðarhúsnæðis til eigin nota með tilteknum hætti, hvort sem kostnaðurinn er í formi vaxtagjalda, verðbóta eða gengistaps. Ákvæði þessi, ef að lögum verða, hafa í för með sér nokkra breytingu á skattbyrði sparifjáreigendum til hagsbóta og skuldurum til íþyngingar. Ekki þarf að efast um réttmæti slíkrar breytingar við þær aðstæður sem við búum nú við. Varhugavert þykir hins vegar að gera breytingar á þessum þáttum þegar við skattlagningu á árinu 1980, þar sem vera kann að gjaldendur hafi að einhverju leyti tekið mið af gildandi ákvæðum laga nr. 40 frá 1978 um þetta efni við ákvarðanatöku um fjármál nú á þessu ári. Er því lagt til í 40. gr. frv., að ákvæði a-, b- og d-liðar 10. gr. og ákvæði 32. gr. frv. um breytta meðferð á vaxtatekjum og gjöldum komi ekki til framkvæmda fyrr en einu ári síðar, þ.e.a.s. við skattlagningu 1981. Þannig veitist mönnum nokkur aðlögunartími að hinum breyttu reglum í þessu efni. Af þessu leiðir að vegna álagningar skatta á árinu 1980 vegna tekna ársins 1979 og eigna í lok þess árs skuli gilda ákvæði 32. gr. og 78. gr. laga nr. 40 frá 1978, eins og þau hljóða nú. Þá er að geta þess, að ákvæði 2. mgr. 6. gr. frv. fela í sér breytingar á gildandi reglum um skattlagningu söluhagnaðar manna af sölu lausafjár sem ekki er notað í atvinnurekstri eða í sjálfstæðri starfsemi. Ég vil taka það fram í sambandi við frestun á gildistöku þeirra ákvæða, sem frv. gerir ráð fyrir að beitt verði við meðferð vaxtatekna og vaxtagjalda, að þó svo að lagt sé til að þessi meðferð komi ekki til framkvæmda fyrr en við skattlagningu 1981, m.a. til þess að menn geti betur skoðað áhrif hennar, legg ég mjög mikla áherslu á að út á þessa braut verði farið. Það mun m.a. hafa þau æskilegu áhrif á fasteignaviðskipti í þessu landi að mönnum yrði þá óhætt að láta það vera, sem nú er mjög gert, að krefjast mjög hárrar útborgunar við sölu á íbúðarhúsnæði til þess að tryggja sér að sleppa skaðlaust í verðbólgu. Miðað við þá breyttu skattmeðferð, sem frv. gerir ráð fyrir í þeim búningi sem það er nú að taki gildi við skattlagningu 1981, er sú þörf að krefjast mjög hárrar útborgunar í fasteignaviðskiptum til þess að tryggja raungildi andvirðisins ekki lengur fyrir hendi, þar sem verðbótaþátturinn í fasteignaveðunum, sem menn fá greidd, er ekki skattlagður sem tekjur, heldur kemur í stað þess að menn þurfi að krefjast mjög hárrar útborgunar. Slík breyting á meðferð vaxtaskattlagningar mundi mjög fljótlega hafa í för með sér mjög æskilegar og þarfar breytingar á fasteignamarkaði og mundi án efa auðvelda mörgum stórkostlega að komast yfir eigið húsnæði. Ég legg því mikla áherslu á að þó svo að lagt sé til að þetta ákvæði komi ekki til framkvæmda fyrr en við skattlagningu 1981 náist samstaða um það í þinginu að svo verði, vegna þess að þar yrði ekki aðeins um að ræða skatttæknilegt mál, sem ástæða er til að gera breytingar á, heldur ekki síður mikilvægt félagslegt mál sem mundi hafa í för með sér mjög heillavænleg áhrif á fasteignaviðskipti í landinu. Samkv. 15. gr. laga nr. 40 frá 1978 er söluhagnaður af sölu lausafjár, sem eigi er heimilt að fyrna, ávallt skattskyldur án tillits til eignarhaldstíma. Þar sem söluhagnaðurinn telst mismunur á söluverði og kaupverði upphækkuðu eftir verðbreytingarstuðli er hins vegar ljóst að sjaldnast verður um söluhagnað að ræða við sölu á eignum sem hafa tiltölulega skamman endingartíma. Afleiðingin af því að hafa þessa reglu almenna yrði því sú, að á almenning og skattyfirvöld yrði lögð allveruleg vinna, t.d. fyrir uppgjör og yfirferð vegna sölu einkabíla, án þess að um skattskyldan söluhagnað yrði að ræða nema í undantekningartilvikum. Slík skriffinnska án verulegs tilgangs er að sjálfsögðu óæskileg. Er því lagt til í 2. mgr. 6. gr. frv. að söluhagnaður manna af lausafé, sem ekki er notað í atvinnurekstri, sé skattfrjáls, nema sala þessara eigna falli undir atvinnurekstur skattaðila eða eignanna hafi verið aflað til að selja þær aftur með hagnaði. Er sönnunarbyrðin látin hvíla á gjaldanda, enda hætt við að reynt verði að misnota þessa hagræðingarreglu. Ljóst er að skattyfirvöld geta ekki gert mjög strangar kröfur til þessarar sönnunar, en atriði, sem hafa mundu veruleg áhrif á sönnunarmatið, væru t.d. fjöldi þeirra lausafjármuna, t.d. bifreiða, sem viðkomandi gjaldandi hefði selt á skattárinu og hinum næstu á undan, aðstæður við kaup og sölu þessara lausafjármuna, þau not sem gjaldandi hefði haft af hlutnum á eignarhaldstímanum o.s.frv. Með lögum nr. 40 frá 1978 var gerð veruleg breyting á skipan ríkisskattanefndar, en samkv. þeim er gert ráð fyrir að í nefndinni eigi sæti þrír menn sem hafi það starf að aðalstarfi. Núgildandi skipan er sú, að í nefndinni eiga sæti þrír menn og þrír til vara. Ekki er gerð sú krafa að þeir hafi starfiðað aðalstarfi. Frv. er farið milli leið. Gerð er sú krafa, að tveir menn hafi starfið að aðalstarfi, en fjórir ekki. Með því er tryggt að fleiri aðilar en hinir fastráðnu nm. komi sjónarmiðum á framfæri, og gætu slíkir menn komið í stað meðdómara sem oft eru kallaðir til hjá dómstólum. Breytingin gerir einnig ráð fyrir að nefndin geti starfað í tvennu lagi, sem tryggir hraðari afgreiðslu mála. Eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar áðan skortir ákvæði um innheimtu skatta og ábyrgð á þeim í lög nr. 40 frá 1978. Skýringin á því er sú, eins og áður sagði, að samhliða frv. því, sem síðar varð að lögum nr. 40 frá 1978, var flutt frv. til l. um staðgreiðslu opinberra gjalda og voru innheimtuákvæði um tekju- og eignarskatt í því frv. Staðgreiðslufrv. dagaði uppi í meðförum þingsins, eins og kunnugt er, og því skortir í lögum nr. 40 1978 ákvæði um innheimtu skatta og skyld efni. Í frv. þessu er lagt til að úr þeirri vöntun verði bætt með því að bæta nýjum kafla inn í lögin sem fjallar um innheimtu skatta og skyld efni, sbr. 34. gr. frv. Sá kafli felur í raun ekki í sér neinar stórvægilegar breytingar á núverandi skipan þessara mála. Ég vil þó geta helstu breytinga sem kaflinn felur í sér. Samkv. ákvæðum 110. gr. í hinum nýja kafla, sbr. 34. gr. frv., er lagt til að formi fyrirframinnheimtu verði breytt frá því sem nú er, en slík breyting er nauðsynleg vegna þeirrar breyttu álagningarframkvæmdar sem lög nr. 40 frá 1978 kveða á um. Í stað þess að ákveða fyrirframgreiðslu í heild sem tiltekinn hundraðshluta álagðra gjalda síðasta árs og skipta þeirri upphæð á fimm gjalddaga er gert ráð fyrir að fyrirframgreiðsla á hverjum gjalddaga fram að álagningu verði ákveðinn hundraðshluti af gjöldum fyrra árs. Að öðru leyti felast ekki í greininni verulegar breytingar á gildandi reglum, en ýmsar af þeim reglum, sem lagt er til í frv. að lögfestar verði, eru nú í reglugerð. Þá er lagt til samkv. 2. mgr. 112. gr. í hinum nýja innheimtukafla frv., að skyldur ríkissjóðs til vaxtagreiðslna í þeim tilvikum, að skattar hafi verið ofgreiddir eða ofinnheimtir, verði verulega auknar. Í 46. gr. laga nr. 68 frá 1971, sbr. 8. gr. laga nr. 60 frá 1973, er ákvæði þess efnis, að komi í ljós við álagningu að gjaldandi hafi með fyrirframgreiðslu sinni greitt meira en nemur heildarupphæð álagðra skatta skuli hann eiga rétt á 1/2% mánaðarvöxtum af ofgreiðslunni. Ákvæði um skyldu ríkissjóðs til greiðslu vaxta af ofborguðum sköttum er ekki að finna í eldri lögum. Hefur framkvæmdin verið sú, að vaxtakröfum hefur alfarið verið neitað ef upphafleg álagning er lækkuð eftir að greiðsla á sér stað. Með þessari grein í frv. er hins vegar lagt til að ríkissjóði verði nú gert skylt að greiða vexti af ofgreiddum sköttum án tillits til þess, hvort of há fyrirframgreiðsla eða röng frumálagning hefur orsakað ofgreiðsluna. Er kveðið á um að vextirnir skuli vera hinir sömu og eru af innstæðum á almennum sparisjóðsbókum á hverjum tíma, en það eru hinir almennu vextir sem gilda í þjóðfélaginu. Í 114. gr. í innheimtukafla frv. er kveðið á um ábyrgð á skattgreiðslum. Grein þessi er að mestu leyti efnislega óbreytt frá dreifðum ákvæðum í gildandi lögum. Í 1. málslið 1. mgr. er lagt til að hjón beri ábyrgð á sköttum hvors annars og geti innheimtumaður gengið að hvoru hjóna til greiðslu á sköttum þeirra beggja. Þykir ekki verða komist hjá sameiginlegri ábyrgð hjóna þrátt fyrir takmarkaða sérsköttun. Eru ástæður þess bæði efnislegar og framkvæmdalegar. Sérsköttun samkv. lögum nr. 40 frá 1978 er aðeins takmörkuð. Tekjur af eignum eru alltaf skattlagðar hjá því hjóna sem hærri hefur launatekjur eða skyldar tekjur, án tillits til þess hvort hjóna á þær eignir sem tekjurnar gefa. Slíkar tekjur geta því hæglega verið skattlagðar hjá því hjóna sem ekki á eignirnar, og væri það ótæk niðurstaða að innheimtumaður geti ekki gengið að hinum raunverulega eiganda til greiðslu þessara skatta. Hið sama á við um eignarskattinn, en hann skiptist jafnt milli hjóna án tillits til þess, hvaða eignir hvort hjóna um sig telst eiga. Gagnkvæm ábyrgð hjóna ætti einnig að geta minnkað kostnað við innheimtu og einfaldað framkvæmdina mjög verulega. Í 2. málsl. er kveðið á um rétt þess hjóna, er skattgreiðslu annast, eða erfingja þess til endurgreiðslu úr hendi hins hjóna eða erfingja þess. Í ákvæðinu felst, að sín á milli skulu hjónin skipta tekjuskattsgreiðslum í hlutfalli milli skattskyldra tekna hvors um sig. Að því er eignarskattinn varðar skiptir ekki máli við þetta uppgjör hvort um hjúskapareign eða séreign er að ræða. Í síðasta málsl. 2. mgr. er svo lagt til að stjórnarmenn ýmissa félaga, sjóða og stofnana séu ábyrgir fyrir skattgreiðslum þessara lögaðila. Í 3. mgr. eru ákvæði um ábyrgð á skattgreiðslum af launum til erlendra aðila, en lög nr. 22 frá 1956 voru felld úr gildi með lögum nr. 40 frá 1978. Þar eru einnig ákvæði um ábyrgð á ýmsum greiðslum sem greiddar eru til aðila sem skattskyldir eru samkv. 3. gr. laga nr. 40 frá 1978. Þá vil ég einnig geta þess, að frv. hefur ekki að geyma tillögur um breytingar á ákvæðum laga nr. 40 frá 1978 um skattstiga, persónuafslætti og barnabætur. Ástæðan fyrir því er auðvitað fyrst og fremst sú, að á þeim skamma tíma, sem verið hefur til stefnu, hefur ekki verið unnt að ná samkomulagi um þessi atriði milli stjórnmálaflokkanna þrátt fyrir tilraunir þar að lútandi. Má e.t.v. segja að eðlilegt sé að þetta hafi ekki tekist, þar sem hér er um mjög viðkvæmt pólitískt mál að ræða, sem ekki er ástæða til að ætla að flokkar þingsins geti orðið sammála um að hægt sé að afgreiða á þeim stutta tíma sem eftir lifir af starfstíma Alþingis nú fyrir jólin. Ég tel því ekki unnt að afgreiða þetta mjög mikilvæga mál á þeim skamma tíma sem er til stefnu fyrir jólaleyfi þm., þ.e.a.s. ákvæði um skattstiga, persónuafslætti og barnabætur. Í raun og veru kemur ekki mjög verulega að sök þó að afgreiðsla þessara atriða dragist eitthvað fram yfir áramótin, því í lögum nr. 40 frá 1978 eru ákvæði um þau efni sem vissulega er hægt að nota við álagningu gjaldársgjalda nú í janúar. Þessar tölur þarf hins vegar engu að síður að endurskoða sem allra fyrst og breyta í samræmi við almenna verðlagsþróun. Því er mjög brýnt að þegar í þingbyrjun eftir áramót verði gengið endanlega frá þessum atriðum. Þeir aðilar, sem þarna yrðu skattlagðir um gjaldársgjöld á fyrstu vikum næsta árs samkv. þeim reglum sem gilda í lögum nr. 40 frá 1978, eru ekki ýkjamargir. Ég gæti trúað að þeir væru ekki mikið fram yfir 2–3 tugi. Sú álagning gæti komið einhverjum spánskt fyrir sjónir, þannig að það gæti verið einkennileg skipting á milli aðila, en það ætti þó ekki út af fyrir sig að þurfa að koma í veg fyrir að hægt væri að nota áður nefnda álagningarstiga til að leggja á gjaldársgjöld um mjög skamman tíma í upphafi næsta árs. Hitt er hins vegar alveg ljóst, að áður en margar vikur líða af árinu 1980 er nauðsynlegt að gera þær breytingar um ákvörðun skattstiga, persónuafsláttar og barnabóta sem ég hef rætt um hér áður. Því er brýnt að þegar í þingbyrjun eftir áramótin verði a.m.k. tillögur gerðar um slíka ákvörðun og helst gengið endanlega frá. Ég mun í því sambandi annaðhvort fyrir þingfrestun nú um jólin eða strax að loknu jólaleyfi, ef þá verður ekki búið að mynda nýja ríkisstj., leggja fram tillögur í þessum efnum sem Alþ. fær þá til umfjöllunar. Ég vil að lokum láta þess getið, að frv. það, sem hér er lagt fram, hafði verið fullunnið í fjmrn. þegar ég tók þar við embætti nú á haustdögum. Fyrrv. fjmrh, hafði falið tilteknum mönnum að vinna þetta frv. og var lokið við það að öllu eða mestu leyti. Frv. hafði hins vegar ekki verið rætt, hvorki í þáv. ríkisstj. né heldur í þingflokkum þáv. ríkisstj., þar með talinn þingflokkur hæstv. fyrrv. fjmrh. Hér var því aðeins um að ræða tæknilega vinnu sem innt hafði verið af hendi að tilhlutan hæstv. ráðh., en enginn, hvorki þáv. ríkisstj., neinn þingflokkur hennar né heldur hæstv. fyrrv. fjmrh. sjálfur, var búinn að binda sig alfarið við. Ég hafði þann hátt á eftir kosningar að senda umrætt frv. til allra þingflokka og óska eftir að þeir yfirfæru frv., kynntu sér efni þess og reynt yrði að ná samkomulagi hér í þinginu um að afgreiða a.m.k. þá þætti frv. sem mönnum þætti einsýnt að ekki yrði hjá komist að afgreiða. Þingflokkarnir hafa skoðað þetta frv. nú senn hvað líður í hálfan mánuð og notið til þess aðstoðar starfsmanna fjmrn. og þeirra manna úr eigin röðum sem hafa sérhæft sig í þessum málum. Það, sem ég hef næst komist um álit þingflokkanna við fyrstu sýn, er að þeir séu út af fyrir sig reiðubúnir í fyrsta lagi til þess að afgreiða það sem nauðsynlega þarf að afgreiða, t.d. svo að hægt sé að innheimta fyrirframgreiðslu tekjuskatts og eignarskatts á næsta ári, a.m.k. vonast maður til þess, en það er því sem næst innheimtukafli þessa frv. Í annan stað vona ég að þingflokkar geti orðið sammála um að afgreiða einnig þau atriði í þessu frv., sem eru til beinnar leiðréttingar á augljóslegum pennaglöpum í gildandi lögum, og einnig þau atriði í þessu frv., sem augsýnilega eru til þess að taka af tvímæli um fyrirmæli þeirra laga sem nú gilda. Ég vona einnig að þingflokkarnir nái samstöðu um að afgreiða þau efnisatriði í þessu frv. sem skerpa meiningu gildandi laga um að beita skattalögum sem tæki í baráttu gegn verðbólgunni, þar sem m.a. sé tekið tillit til þeirra atriða og þeirra áhrifa sem skattalög geta haft í því efni. Það verður hins vegar að sjálfsögðu að una því að gera um það samkomulag í hv. fjh.- og viðskn. á eins skömmum tíma og hægt er að afgreiða þaðan aðeins þau mál sem samkomulag getur orðið um og samstaða að ganga frá á þeim stutta tíma sem eftir lifir af þingstörfum. Að lokum vil ég leggja áherslu á nauðsyn þess að frv. þetta, sem hér er fram lagt, fái skjóta afgreiðslu. Eins og ég hef lýst og frv. ber með sér felur það fyrst og fremst í sér nauðsynleg ákvæði um innheimtu skatta á næsta ári og ýmsar tæknilegar lagfæringar og úrbætur á lögum nr. 40 frá 1978. Lagasetning um þessi efni er mjög brýn nú fyrir áramótin af ýmsum ástæðum, og skal ég nefna nokkrar. Í fyrsta lagi hefst þegar í byrjun næsta árs undirbúningur að innheimtu opinberra gjalda og engan tíma má missa ef innheimtan á ekki öll úr skorðum að ganga. Í öðru lagi þarf að senda skattframtöl og önnur skattgögn til gjaldenda strax í byrjun næsta árs og þá er nauðsynlegt að öll ákvæði um skattstofnana sjálfa, sem eru ákvarðandi um gerð og form framtalseyðublaða, liggi fyrir. Í þriðja lagi er reikningsárinu 1979 nú að verða lokið og uppgjörstími atvinnurekstrarins hefst. Ljóst er að lög nr. 40 frá 1978 hafa mjög verulegar breytingar í för með sér á allri reikningsskilagerð atvinnurekstrarins. Gert er ráð fyrir að endurmat fyrnanlegra eigna geti farið fram á árinu 1979 og er afar mikilvægt að allar reglur um þetta efni og önnur þau atriði, sem snúa að uppgjöri atvinnurekstrarins, liggi fyrir sem allra fyrst. Og eins og ég sagði áðan hefur mál þetta þegar verið kynnt fulltrúum frá öllum þingflokkunum að undanförnu, þannig að nokkur tími hefur gefist til skoðunar þess, þó mismikill sé. Herra forseti. Ég læt þá máli mínu lokið og legg til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. Það er ósk mín, að n. beggja deilda hafi með sér samráð við afgreiðslu frv. og áhersla verði lögð á að afgreiðsla þeirra atriða þess, sem samkomulag getur náðst um, tefjist ekki.



Herra forseti. Ég vil ekki tefja þingstörf með því að fara að fjalla í löngu máli um efnisatriði þessa frv. Ég vildi segja að þetta frv., sem nú er komið fram, er mjög aðkallandi að því leyti, að nú er að hefjast undirbúningur að álagningu skatta á næsta ári og þess vegna er mikilvægt að þær breytingar, sem kunna að verða gerðar á þeim grundvelli sem lagt er á eftir, liggi sem fyrst fyrir. Þetta vissu menn mjög vel þegar þing var rofið og efnt til nýrra kosninga. Þetta var eitt af þeim málum sem vitað var um að var knýjandi nauðsyn að taka á, og þetta er mál sem Alþ. hefði þurft að hafa til meðferðar um nokkurt skeið. En nú er ljóst að stuttur tími er til umfjöllunar á þessu máli og er það miður. Í sjálfu sér er nauðsynlegt að hæstv. ríkisstj. fari að gera sér glögga grein fyrir hvaða mál það eru sem alger nauðsyn er á að verði lokið fyrir jól, þannig að hægt sé að beina kröftunum fyrst og fremst að þeim málum, en þau þá látin bíða fram yfir áramót sem hægt er að láta bíða. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé nauðsynlegt, ef hægt væri, að afgreiða þetta frv. En hins vegar verð ég var við að enn er verið að flytja hér ýmis frv. og m.a. er eitt frv. komið á borð þm. sem snertir að nokkru þetta mál og ákvæði í lögum um tekjuskatt og eignarskatt, en það er frv. til l. um skattadóm og rannsókn skattsvikamála, sem fjallað er um að nokkru leyti í lögum um tekjuskatt og eignarskatt, eða nánar tilgreint í 108. gr. Mér er fullkomlega ljóst að það er ýmsum erfiðleikum háð fyrir Alþ. að ljúka þessu máli nú fyrir jól, en ef það reynist ekki unnt er nauðsynlegt að það verði gert strax eftir áramót. Margt bendir til að slíkt væri mögulegt, þó að það sé náttúrlega ekki æskilegt fyrir þá sem þurfa að styðjast við þessi lög við framtöl sín og undirbúning sinna mála. Það má segja að frv. það, sem hér kemur fram, sé beint framhald af lögum nr. 40/1978. Um þau lög var veruleg samstaða hér á Alþingi, þ.e.a.s. þann grundvöll sem þar lá fyrir, skilgreiningu á tekjuhugtakinu og skilgreiningu á eignarhugtakinu. Mönnum var ljóst að gera þyrfti ýmsar lagfæringar. Ég vil aðeins vitna til þess sem m.a. ég sagði við framsögu meiri hl. fjh.- og viðskn. í Ed. Þar sagði ég m.a.: „En ég vil aðeins ítreka það, að ég tel nauðsynlegt að tíminn verði vel notaður í sumar til þess að fullkanna þessi atriði og athuga fleiri leiðir í þessum efnum“ - þ.e.a.s. meðferð á svokölluðum mótreikningi sem fjallað er um í 44. og 45. gr. laganna. Að þessu hefur verið unnið síðan, og má segja að meginhluti þessa frv. séu þær niðurstöður sem komu út úr þeim athugunum og menn töldu nauðsynlegt að breyta þannig að sæmileg skynsemi væri í. En það er rétt að menn athugi að hér er verið að fara út á brautir sem ekki hafa verið farnar í öðrum löndum, og því þarf ekki að koma á óvart þó að það taki tíma að finna bestu leiðir í þessum efnum, þ.e.a.s. hvernig eigi að aðlaga skattkerfið að okkar verðbólgutímum, hvernig eigi að aðlaga tekjuhugtakið og eignarhugtakið þeirri stöðu sem komin er upp í þjóðfélaginu þannig að öllu réttlæti sé fylgt, því að við vitum að það er fyrst og fremst verðbólgan sem hefur orðið þess valdandi að misrétti ríkir í skattamálum. Í öðru lagi lá það fyrir vorið 1978 að ekki mundi verða unnt að koma á staðgreiðslukerfi skatta jafnvel þótt lögin um tekjuskatt og eignarskatt gerðu ráð fyrir því. Og ég vil einnig vitna til þess er ég sagði þá, en ég sagði m.a.: „Í mínum huga er ljóst að ekki er raunhæft að stefna að því að taka upp slíkt kerfi“ - þ.e.a.s. staðgreiðslukerfi skatta - „um næstu áramót, en þetta frv. heldur alveg gildi sínu þótt svo verði ekki, ef auðnast má að taka upp slíkt kerfi 1. jan. 1980.“ Ég held að það hafi verið mistök, að gert skuli hafa verið ráð fyrir því í lögum nr. 40/1978 að staðgreiðslukerfi skatta væri komið á 1. jan. 1979. Við vissum þá að það var óraunhæft markmið. Ég held að hyggilegra sé að setja sér raunhæf markmið og vinna því harðar að því að koma þeim fram. Um það frv., sem lagt var fram vorið 1978, sem kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. að hafði dagað uppi hér á Alþ., - ég held að ekkí sé rétt að segja að það hafi dagað hér uppi því að það var flutt á síðustu dögum þingsins og komst, að því er mig minnir, rétt til n., - um það hafði ekkert verið fjallað hjá hinum ýmsu hagsmunaaðilum í þjóðfélaginu. Alþ. verður því vart kennt um þótt það frv. hafi ekki verið lögfest. En síðan má segja að lítið hafi gerst í þeim málum og lítið hafi verið unnið að því að koma á staðgreiðslukerfi skatta, sem allir stjórnmálaflokkar hafa þó lýst yfir að stefna beri að. Væri því æskilegt að menn settu sér í þessum efnum sem öðrum nokkuð raunhæf markmið þannig að við gætum komið þeim fram á skynsamlegum tíma. En ég held að það megi vera fullljóst að jafnvel þótt ákvörðun um staðgreiðslukerfi skatta yrði tekin í dag væri þess vart að vænta að slíkt væri hægt fyrr en svona 1. jan. 1982. Það er mikið mál að framkvæma slíka breytingu. Aðrar þjóðir hafa farið út í slíka breytingu án mikils undirbúnings og út úr því hefur komið veruleg óreiða og vandræði í viðkomandi þjóðfélögum. Það frv., sem hér er, er því að mínu mati eðlilegt framhald af því sem gert var og lögfest var vorið 1978. Þarf því fyrst og fremst að skoða það í því ljósi að hér er um lagfæringar að ræða á grundvelli, skattstofnum, sem verulegt samkomulag var um hér á Alþingi. Hitt er svo annað mál, að hér er á engan hátt fjallað um skattstiga og skattprósentu, en það var aftur á móti allverulegt deilumál vorið 1978, hvernig þau skatthlutföll skyldu vera, og eðlilegt að mismunandi sjónarmið ríki um það. Er að öllu leyti eðlilegt að slíkt bíði nýrrar ríkisstjórnar. Það kemur fram í þessu frv. að þær breytingar, sem gert er ráð fyrir að verði á meðferð vaxtagjalda og vaxtatekna, komi ekki til framkvæmda fyrr en við álagningu 1981, þ.e.a.s. fyrir tekjuárið 1980. Þetta hefur í för með sér að ekki þarf að gera breytingar á skattframtali einstaklinga sem búið er að gera uppkast að og tilbúið er til prentunar, þannig að jafnvel þótt ekki mundi nást að lögfesta þetta frv. fyrir áramót mundi það ekki hafa áhrif á skatteyðublað einstaklinga. Hins vegar kemur frv. til með að hafa mjög mikil áhrif á framtal atvinnurekstrarins, á endurmat eigna í atvinnurekstri og ýmislegt fleira er hann varðar. Ég tel því út af fyrir sig mögulegt að Alþ. fái heldur lengri tíma til meðferðar á þessu máli, en það er að vísu háð því að samstaða sé um það á Alþ. að þingið komi saman hið fyrsta eftir áramót. Ef það stendur ekki til, og það stendur e.t.v. til að Alþ. komi ekki saman fyrr en seinni hluta janúarmánaðar, er algerlega nauðsynlegt að lögfesta þær breytingar sem hér er gert ráð fyrir. En þegar um svo viðamikið mál sem þetta er að ræða tel ég mjög eðlilegt að Alþ. vilji taka sér nokkra daga til að skoða slíkt mál. Það er óneitanlega ekki góður svipur á því að afgreiða svo stórt mál með skjótum hætti því nú líður óðum að jólaleyfi. Vissulega væri því kostur að geta tekið sér aðeins lengri tíma til þess. En við hljótum að standa frammi fyrir því á ýmsum sviðum þjóðlífsins, að þegar Alþ. starfar ekki að neinu leyti á haustmánuðum hefur það ýmsar afleiðingar í þjóðfélaginu. Menn hljóta að hafa gert sér grein fyrir því, þegar slík ákvörðun var tekin, hvaða afleiðingar það mundi hafa. Við stöndum m.a. frammi fyrir þeim í þessu máli. Ég er ekki að segja að það séu nein rök fyrir því að málinu eigi að fresta, en hins vegar, þó að ég sé fyrir mitt leyti tilbúinn að standa að afgreiðslu þessa máls fyrir jólaleyfi, hef ég verið -  Ég vil aðeins ítreka það, að ég vil ekki tefja þingstörf með því að fjalla í löngu máli um efnisatriði þessa máls og mun gera það síðar, þegar málið hefur hlotið meðferð í fjh.- og viðskn. Nd.



Herra forseti. Þetta frv. er komið til umr. með allsérkennilegum hætti, og við það óvenjulega, sem allir þekkja, bætist það nú að hæstv. fjmrh. er ekki viðstaddur umr.  En kjarni þessa máls er auðvitað sá, án þess að ég fari að ræða það efnislega í einstökum atriðum nú, að hér er afar viðamikið frv. á ferðinni og er útilokað að ætlast til að Alþ. afgreiði þetta mál á þeim sólarhringum sem nú lifa eftir af störfum þingsins til jóla. Það er með öllu fráleitt að ætlast til þess að afgreiða þetta frv. í heild eins og það liggur fyrir. Ég hef lýst þeirri skoðun minni í viðræðum við hæstv. fjmrh. að ég telji að það sé út af fyrir sig nauðsynlegt að glöggva sig á hvaða tæknileg atriði það eru sem óhjákvæmilegt er að afgreiða á þeim dögum sem eftir eru til jólaleyfis. Þau tæknilegu atriði þarf að taka út úr og fjalla um þau sérstaklega. Nauðsynlegt er að hv. fjh.- og viðskn. fari mjög rækilega ofan í það, hvaða atriði er brýn nauðsyn að afgreiða af tæknilegum ástæðum. En með öllu er fráleitt að ætlast til þess, að Alþ. geti á þeim skamma tíma, sem nú er eftir til jóla, afgreitt þetta frv. eins og það er í heild. Og ég vil bæta því við, að í þessu frv. eru auðvitað ekki bara pennaglöp, leiðréttingar eða tæknilegar lagfæringar. Það sjá allir, að í þessu frv., eins og það liggur hér fyrir, eru pólitísk ákvörðunaratriði sem útilokað er að afgreiða með léttvægum hætti. Það verður sem sagt að fjalla ítarlega um þetta og verður að leita samráðs, og alþm. er skylt að kanna til hlítar hvaða afleiðingar einstakar greinar frv. hafa á það flókna kerfi hér í landinu sem kallað er skattakerfi. Ég veit að þeim mönnum er engin vorkunn að taka afstöðu til þessa máls sem hafa verið að ræða um þetta alllengi, eins og hv. síðasti ræðumaður, en okkur, sem komum nokkuð nýir að þessum þætti málanna, verður að gefast nokkur tími til að ræða um málið og fjalla um það. Ég vil í þessu sambandi aðeins minna á að meðan síðasta ríkisstj. var að störfum setti hún á laggirnar skattanefnd. Í henni voru fulltrúar frá öllum þáverandi ríkisstj.-flokkum. Ég vil láta það koma fram hér að ítrekað fór ég þess á leit við fyrrv, hæstv. fjmrh., Tómas Árnason, að þessi nefnd yrði látin starfa áfram og af krafti eftir síðustu áramót. Það var ekki gert og m.a. vegna þeirrar neitunar er upp komin sú tímapressa, sem hér er um að ræða, og auðvitað líka vegna þess að flokkur hæstv. núv. ríkisstj. sá ástæðu til að rjúfa þingið á haustdögum, þegar þetta mál var óklárt eins og fjöldamörg önnur. Frammi fyrir þessum vanda stöndum við og afleiðingum hans. Auðvitað skulum við reyna að gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að gera gott úr hlutunum, það er okkur skylt að gera. En ég legg á það áherslu, að með öllu er fráleitt að ætlast til þess að við afgreiðum mál af þessu tagi á þeim fáu sólarhringum sem eftir eru fram að jólaleyfi Alþingis.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér inn í heimiliserjur vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar. Hv. 2. þm. Reykv. gerði grein fyrir því, hvernig vinnubrögð þeirra voru í sambandi við skattamálin. Ég get tekið undir það sem hv. 3. þm. Austurl. sagði varðandi frv. sem hér er fram komið sem framhald af lögum nr. 40/1978. Öllum var ljóst að það yrði að gera athugun á þeim lögum og koma fram lagfæringum og leiðréttingum, auk þess sem það frv., sem þá var flutt um staðgreiðslu, hefur enn ekki orðið að lögum og því skortir innheimtukafla í löggjöfina varðandi tekju- og eignarskatt. Á okkur sjálfstæðismönnum mun ekki standa að liðka fyrir framgangi þessa máls, og við munum að sjálfsögðu athuga það með öðrum nm. Ég vildi láta koma hér skýrt fram, að ekki mun standa á okkur að hægt verði að koma við þeirri afgreiðslu á þessu máli sem þarf til þess að skattalög verði þannig úr garði gerð sem ætlast er til.



Herra forseti. Ég vil þakka þeim þm., sem hér hafa talað, fyrir góðar undirtektir við málaleitan minni. Ég geri mér fyllilega ljóst, að menn hafa fengið mislangan tíma til að kynna sér málið, og held að það hafi verið rétt sem hv. þm. Svavar Gestsson sagði áðan, að mönnum er nokkur vandi á höndum. Þó er tíminn að sjálfsögðu mismikill, því sumir, sem um fjalla, hafa fengið nokkuð góðan tíma til að skoða frv. og sumir hafa raunar átt hlut að því að semja það. Hins vegar vil ég láta koma fram, að auðvitað er umdeilanlegt hvað af því, sem hér er lagt fram, er talin tæknileg nauðsyn á að afgreiða. Sumir gætu verið þeirrar skoðunar að raunar sé tæknileg nauðsyn á að afgreiða frv. allt, en um það verður að nást samstaða í hv. fjh.- og viðskn. Ég treysti því að samstaða náist þar um hvað menn telja óhjákvæmilegt að afgreiða af þessu frv. Meginatriði málsins er að þarna er ekki stefnt að neinni kerfisbreytingu frá gildandi skattalögum sem koma eiga til framkvæmda nú um næstu áramót, heldur er fyrst og fremst, eins og tekið hefur verið hér fram, verið að styrkja þá framkvæmd sem mikil samstaða var um hér á þinginu þegar skattalög nr. 40 frá 1978 voru samþ. Tilgangur þess frv., sem hér er flutt, er fyrst og fremst að styrkja þá framkvæmd gildandi laga sem mikill stuðningur var víð í þinginu þegar þau lög voru afgreidd á sínum tíma. Ég ítreka svo þakkir mínar til þeirra þdm., sem hér hafa talað, og óska eindregið eftir því, að menn reyni að afgreiða fyrir áramótin það sem þeir sjálfir telja og samstaða verður áreiðanlega um í n. að sé eðlilegt og nauðsynlegt að afgreiða, bæði tæknilega og eins að svo miklu leyti sem menn eru reiðubúnir að afgreiða önnur atriði sem styrkja þá framkvæmd núgildandi skattalaga sem almenn samstaða er um.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um verðjöfnunargjald af raforku. Frv. þetta felur í sér framlengingu um eitt ár á gildistíma laga um verðjöfnunargjald af raforku og að gjaldinu sé skipt á sama hátt og ákveðið var í lögum nr. 6/1979 milli Rafmagnsveitna ríkisins, sem fá 80%, og Orkubús Vestfjarða, sem fær 20%. Gjaldið er nauðsynlegt til þess að bæta úr fjárhagsörðugleikum fyrirtækjanna og til þess að hamla gegn hinum mikla mun á raforkuverði í landinu sem bitnar mest á viðskiptavinum Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða. Rétt er að taka fram, að við framlengingu laganna í fyrra var verðjöfnunargjaldið hækkað úr 13% í 19% og er lagt til í frv. þessu að jöfnunargjaldið sé óbreytt frá líðandi ári. Verðjöfnunargjald af raforku hefur verið í lögum frá árinu 1974. Hafa lögin jafnan verið framlengd til eins árs í senn og er það, eins og fyrr sagði, enn lagt til. Árið 1977 voru gerðar þær breytingar á lögunum að verðjöfnunargjaldinu var skipt milli Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða, þannig, eins og ég sagði áðan, að Rafmagnsveiturnar fengu 80% gjaldsins og Orkubúið 20%, en Orkubúið tók til starfa 1. jan. 1978. Eins og alkunna er hafa Rafmagnsveitur ríkisins átt við stöðuga fjárhagsörðugleika að stríða. Verðjöfnunargjaldið hefur ekki nægt til þess að standa undir rekstrarhalla þeirra. Rafmagnsveiturnar hafa því einnig orðið að taka mjög óhagstæð lán og viðskiptavinir Rafmagnsveitnanna hafa orðið að standa undir þeim með gjaldskrárhækkunum fram yfir eðlilegar kostnaðarhækkanir. Þrátt fyrir verðjöfnunargjaldið hefur ríkissjóður orðið að leggja fram til Rafmagnsveitnanna 600 millj. kr. framlag á þessu ári. Á þessu ári er gert ráð fyrir að rekstrarhalli RARIK verði 1400 millj. kr. þrátt fyrir verðjöfnunargjaldið, en það nemur á árinu um 2600 millj., þar af til RARIK 2100 millj. kr. Á næsta ári er ráð fyrir gert að raforkuvinnsla í dísilrafstöðvum á orkuveitusvæði RARIK verði um 5% af heildarraforkuöflun. Á árinu 1980 er gjaldið áætlað 3400 millj. kr., þar af 2700 millj. kr. til RARIK. Fjárhagsafkoma Orkubús Vestfjarða er einnig mjög slæm. Þannig er gert ráð fyrir 500 millj. kr. rekstrarhalla árið 1980 þrátt fyrir verðjöfnunargjaldið. Hér má geta þess, að á næsta ári er gert ráð fyrir að Orkubúið þurfi að framleiða 38% af orkunni með dísilvélum, með öllum þeim hækkunum sem því fylgja. Svo sem greinilegt er af framansögðu er óhjákvæmilegt enn einu sinni að framlengja lögin um verðjöfnunargjaldið, og leyfi ég mér að leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn. Ég vil í lokin geta þess, að ástæðan fyrir því, að við leggjum mikla áherslu á að hv. Alþ. geti afgreitt þetta mál nú fyrir jólafrí, er sú, að gjaldið fellur niður nú um áramótin og verði það ekki endurnýjað fyrir áramót er gjaldheimtan ekki fyrir hendi. Hv. Ed. afgreiddi málið í dag, iðnn. hélt fund í morgun og deildin afgreiddi það síðan í tveimur umr. í dag. Ég leyfi mér að vænta þess, að hv. Nd. geti orðið sammála um að hafa slíkan hraða á að málið fáist afgreitt fyrir jólafríið, eins og ég sagði áðan.



Herra forseti. Ég er því samþykkur að frv. það, sem hér liggur fyrir og er til 1. umr., um verðjöfnunargjald af raforku, nái fram að ganga fyrir jól og verði lögfest þannig að tekjur af þessu gjaldi verði óskertar á næsta ári eins og til stendur og lagt er til í þessu frv. Það er sannarlega afar brýnt að jafna þann mikla mun sem er á raforkuverði í landinu. Frv. þetta og lög um verðjöfnunargjald af raforku hafa miðast við að það væri kleift. Hins vegar hefur skort nokkuð á að lögin hafi náð tilgangi sínum á þeim árum sem þau hafa verið í gildi og framlengd frá ári til árs. Verðmunur á raforku á almennum taxta Rafmagnsveitnanna og Rafmagnsveitu Reykjavíkur hins vegar er nú eitthvað milli 53 og 54%. Það er að sjálfsögðu miklu meiri munur en svo, að við það sé unandi, þó að nokkuð hafi dregið úr þessum verðmun frá því sem var á árinu 1978. Þessi verðmunur á raforku er þó hreinir smámunir hjá þeim gífurlega verðmun sem er á upphitunarkostnaði í landinu, annars vegar á hinum svokölluðu olíusvæðum, þar sem menn þurfa að kynda hús sín með hinni dýru olíu, og hins vegar á hitaveitusvæðum, en þessi munur er a.m.k. fimmfaldur og það þótt tekið sé tillit til olíustyrks sem síðasta ríkisstj. hækkaði að raungildi nærri tvöfalt. Um verðjöfnunargjald af raforku urðu miklar umr. hér í þinginu á síðasta vetri, ekki síst vegna þess að þá var lagt til að gjaldið yrði hækkað um 6%, eða úr 13% í 19%. Það var þá skilyrt að tekjur af þeirri viðbót færu alfarið í að draga úr verðmun á almennum töxtum, en gengju ekki í almennan rekstur Ratmagnsveitnanna, þar sem óvissa kynni að rík ja um að gjaldið yrði notað til þess að draga úr verðmun. Þessi hækkun verðjöfnunargjaldsins var liður í viðleitni síðustu ríkisstj. til að jafna raforkuverð, eins og tilskilið var í stjórnarsáttmála, en sú ríkisstj. hafði ýmis önnur áform til þess að ná fram því verðjöfnunarmarkmiði og þ. á m. að ná fram stofnun á einu raforkuöflunarfyrirtæki, nýrri landsvirkjun. Einnig var þá lagt til, og lá fyrir þegar frv. var flutt um verðjöfnunargjald af raforku í des. 1978, að sá háttur yrði upp tekinn að ríkissjóður legði Rafmagnsveitunum til eigið fjárframlag, en það hafði ekki gerst þá um langt árabil. Þegar ég mælti fyrir sams konar frv. í des. 1978 treysti ég því, að till. um 600 millj. kr. framlag úr ríkissjóði til Rafmagnsveitnanna næði fram að ganga. Upp kom í þáv. ríkisstj. nokkur ágreiningur um þetta mál, þar sem fram kom andstaða hjá þáv. fjmrh. við að taka þetta framlag inn að fullu á því ári, og það var ekki fyrr en við afgreiðslu lánsfjáráætlunar hér í þinginu, þegar komið var fram undir vor, að samþykkt var með meiri hl. atkv. að svo skyldi gert. Þetta ásamt hækkun verðjöfnunargjaldsins varð til þess að unnt var að draga úr þeim verðmun, sem ég gat um áðan, og lækka hann úr 88% í 53.5%. Ástæðurnar fyrir bágri fjárhagsstöðu Rafmagnsveitnanna eru fleiri en ein. Hæstv. iðnrh. hefur hér getið um meginástæðuna, sem er sú, að Rafmagnsveitunum hefur á umliðnum árum verið gert að ráðast í óarðbærar framkvæmdir í stórum stíl og að fjármagna þær nær einvörðungu með óhagstæðum lánum. Ef ég man rétt, er gert ráð fyrir að vextir og afborganir af lánum Rafmagnsveitnanna nemi um 11/2 milljarði kr. á næsta ári, og því hafa Rafmagnsveiturnar verið neyddar til þess af eiganda sínum, ríkissjóði, að afla tekna að hluta til með óhóflega háum gjaldskrám, auk árvissra erfiðleika varðandi fjármögnun þeirra framkvæmda sem þeim hefur af Alþ. verið gert að ráðast í. Auk þeirrar byrði, sem lögð er á viðskiptavini Rafmagnsveitnanna, hefur þetta leitt til að framkvæmdir, sem Rafmagnsveiturnar hafa staðið fyrir, hafa verið í óvissu. Þær hafa orðið kostnaðarsamari fyrir bragðið og af því leitt margháttað óhagræði. Af hálfu Alþb. var í síðustu ríkisstj. lögð á það rík áhersla að snúið yrði við blaðinu varðandi fjármögnun Rafmagnsveitnanna. Tókst um það samkomulag í síðustu ríkisstj. við undirbúning fjárlaga á síðasta hausti að þarna yrði breytt verulega og róttækt um stefnu á þann hátt að ríkissjóður stæði frá og með árinu 1980 að fullu undir félagslegum framkvæmdum sem Alþ. ákvæði hverju sinni að Rafmagnsveiturnar skyldu ráðast í. Það var mat stjórnar Rafmagnsveitnanna að af þeim framkvæmdum, sem hún gerði till. um á s.l. vori að Rafmagnsveiturnar tækju að sér, væru um 60% félagslegs eðlis og mundi ekki skila arði. Þetta hefði þýtt, ef þessi stefna hefði náð fram að ganga, sem ég raunar vona að verði þrátt fyrir óvissu sem nú ríkir, að þá hefði ríkissjóður þurft að leggja Rafmagnsveitum ríkisins til um 21/2 milljarð kr. af þeim 4000 millj. sem gert var ráð fyrir að varið yrði til framkvæmda á vegum Rafmagnsveitnanna. Um það tókst sem sagt samkomulag í síðustu ríkisstj. að ríkissjóður tæki þetta á sig, en í fjárlagafrv. þáv. fjmrh., Tómasar Árnasonar, var þó aðeins gert ráð fyrir 1000 millj. kr. framlagi í þessu skyni, en jafnframt gert ráð fyrir að starfshópur fjárlaga- og hagsýslustofnunar, iðnrn. og Rafmagnsveitnanna færi yfir málin og legði mat á þetta nánar og gerði sínar till. til fjvn. og Alþ. til að framfylgja þessari stefnumörkun, sem ég gat um, og að hún endurspeglaðist í endanlegri fjárlagagerð fyrir árið 1980. Ég vænti þess, að við þessa stefnumörkun verði staðið þegar um fjárlög verður fjallað og þau afgreidd. Öðruvísi er ekki hægt að snúa frá~þeirri óheillaþróun, sem verið hefur í þessum málum, og tryggja viðskiptavinum Rafmagnsveitnanna sanngjarnt raforkuverð sem þeir eiga heimtingu á. Það eru mér vonbrigði, að ég sé ekki betur en í því fjárlagafrv., sem hér var lagt á borð hv. þdm. fyrir nokkrum dögum. hafi framlag ríkissjóðs til Rafmagnsveitanna verði lækkað úr 1000 millj. kr. í 400 millj. kr. Ég les þetta út úr fjárlagafrv. og vænti að það verði leiðrétt ef þarna er rangt með farið, því að þetta væri sannarlega veruleg öfugþróun. Og ég vil spyrja hæstv. iðnrh. hvort ekki megi treysta því, að núv. ríkisstj. standi fast við þá stefnumörkun sem ráðh. Alþfl. stóðu að á s.l. hausti að fram skyldi ganga varðandi fjármögnun framkvæmda Rafmagnsveitnanna. En í ljósi þeirrar óvissu, sem nú ríkir um þetta mál og ekki verður skorið úr fyrr en af nýrri ríkisstj. eða Alþ. með afgreiðslu fjárlagafrv., finnst mér að orðalag það, sem er í fyrirliggjandi frv., sé ekki nægilega skýrt þar sem talað er um, með leyfi hæstv. forseta, það sem segir í 1. gr.: „Verðjöfnunargjaldinu skal varið til að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða.“ Ég tel að hér sé um of óljóst orðalag að ræða og þurfi að kveða skýrt á um að þetta gjald verði notað einvörðungu í því skyni að jafna þann verðmun sem er á almennum töxtum hjá RARIK og raunar einnig hjá Orkubúi Vestfjarða. Ég hef ekki í máli mínu fjallað sérstaklega um vanda Orkubús Vestfjarða. Hann er á margan hátt hliðstæður vanda RARIKs og ég get vísað til orða minna um erfiðleika þeirra varðandi þann vanda sem Orkubú Vestfjarða á nú við að etja. Hann er m.a. til kominn vegna þeirrar miklu framleiðslu á raforku með olíu sem þar fer fram og mun fara vaxandi uns tekist hefur að tengja Vesturlinu, tengja orkuveitusvæðið á Vestfjörðum við landskerfið. Er augljóst að Orkubú Vestfjarða á við vaxandi erfiðleika að etja. Ég geri ráð fyrir að flytja í iðnn. þessarar hv. þd. brtt. um orðalagið í þessu frv. til að tekin verði af tvímæli um nýtingu á þessu verðjöfnunargjaldi. Ég treysti því, að það þurfi ekki að verða til að tefja framgang málsins í þessari d. né heldur afgreiðslu þess fyrir jól, vegna þess að það ætti að vera nokkuð sjálfsagt mál að þessu gjaldi yrði varið í því skyni að draga úr verðmismun. Ekki er þó hægt að treysta því á meðan ekki liggur ljóst fyrir hvaða stefna verður ofan á varðandi fjármögnun framkvæmda Rafmagnsveitnanna og úrlausn á þeim mikla vanda sem þær eiga við að etja, þeim mikla fjárhagsvanda sem þar blasir við og hæstv. iðnrh. mun þekkja mörgum öðrum betur.



Herra forseti. Í tilefni af því frv., sem hér liggur fyrir, langar mig til að segja örfá orð og lýsa afstöðu minni til verðjöfnunargjaldsins. Hér er gert ráð fyrir að sú hækkun verðjöfnunargjalds, sem samþykkt var á næstsíðasta Alþ., úr 13% í 19%, haldi áfram og gildi fyrir árið 1980. Þessi hækkun verðjöfnunargjalds var mikið deilumál og reyndar tvísýnt um úrslit þó að hún hafi á endanum verið samþykkt. Gjald þetta var upphaflega - og er reyndar enn - sett til að standa undir halla á RARIK og hefur farið smáhækkandi eftir því sem fjárhagsvandi RARIK hefur aukist. Þó hefur alltaf verið litið á þetta verðjöfnunargjald sem bráðabirgðaskatt. Hann hefur verið framlengdur frá ári til árs og oft a.m.k., ég segi ekki alltaf, hafa fylgt því yfirlýsingar um að nú eigi að taka fjárhag RARIK til endurskoðunar þannig að ekki sé lengur nauðsyn á að leggja sérstakan skatt á almenna raforkusölu í landinu til að standa undir þessum hallarekstri. Ég læt það koma hér fram, að ég er andvígur þessu verðjöfnunargjaldi eins og það er byggt upp. Sú andstaða byggist á þeirri skoðun, að fjárhagsvanda RARIK eigi að leysa á annan hátt en með almennri skattlagningu á raforkusölu. Ég met mikils það hlutverk RARIK að dreifa orku um hinar dreifðu byggðir landsins. En við gerum okkur allir grein fyrir því, að vegna strjálbýlis og landshátta er vonlaust að margar þær framkvæmdir, sem RARIK leggur út í, geti staðið undir sér. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að undir þeim framkvæmdum, sem RARIK leggur í og flokkast til félagslegra framkvæmda, þ.e.a.s. eru ekki arðbærar, eigi að standa með óafturkræfum framlögum úr ríkissjóði til RARIK. Það er óeðlilegt að halda áfram stöðugum lántökum til óarðbærra framkvæmda og hlaða þannig skuldum á skuldir ofan hjá RARIK. Ég tel að fjárhagsvanda RARIK eigi að leysa með því að greiða sundur hinar miklu skuldir fyrirtækisins, gera mun á skuldum vegna óarðbærra framkvæmda, þær skuldir eigi ríkissjóður að taka á sig, en RARIK síðan að standa undir öðrum skuldum og reka síðan fyrirtækið á þann hátt að það geti staðið undir sér, eins og ég tel að hljóti að vera markmið með öllum þeim fyrirtækjum sem eru eign ríkisins og hafa sjálfstæðan fjárhag og sjálfstæðar tekjur. Ég hef trú á því, að með slíkri aðferð sé hægt að ná tiltölulega jöfnu raforkuverði um land allt og ekki síst þegar að því kemur, sem nú er skammt undan vegna samtengingar raforkukerfisins, að framleiðsla raforku með olíu muni nær hverfa nema í neyðartilvikum. Það er mjög margt sem mælir gegn slíku gjaldi eins og verðjöfnunargjaldið er. Í fyrsta lagi er orðið verðjöfnunargjald öfugmæli, því að þeir neytendur, sem hæst raforkuverð greiða fyrir, greiða hæst verðjöfnunargjald, vegna þess að það er lagt sem prósenttala ofan á raforkuverðið. En að vísu má segja á móti að þær tekjur, sem gjaldið gefur, komi þá í veg fyrir frekari hækkanir hjá þeim sem hæstu gjöldin bera. Í öðru lagi, og það tel ég kannske mikilvægasta þátt þessa máls, er skattheimta á raforkusölu hér á landi komin fram úr öllu hófi. Það er greiddur 22% söluskattur af raforkusölu og nú 19% verðjöfnunargjald, og slík skattlagning á raforkusölu þekkist hvergi annars staðar, a.m.k. ekki í þeim löndum sem ég hef aflað mér upplýsinga um. Slíkt gjald kemur mjög illa við atvinnuvegi þjóðarinnar, einkum iðnaðinn. Raforkukostnaður er mikill þáttur í rekstrarkostnaði margra iðnfyrirtækja, en slík skattlagning skerðir að sjálfsögðu samkeppnisaðstöðu iðnaðar okkar gagnvart iðnaði annarra landa sem íslenskur iðnaður þarf að keppa við. Í þriðja lagi er hér um algeran neysluskatt að ræða. Allir þurfa rafmagn, bæði til heimilishalds og til annarra þarfa, og hann kemur því niður á öllum landsmönnum. Ég tel að það séu einnig rök gegn slíku gjaldi. Í fjórða lagi vil ég benda á að okkur hér í Reykjavík hefur fundist einkennilegt, að í mjög mörg ár hafa verðlagsyfirvöld, sama raunar hvaða ríkisstjórnir hafa átt hlut að máli, reynt að halda niðri verðlagi á raforku hér í Reykjavík, synjað árum saman, hvað eftir annað eðlilegum hækkunarbeiðnum frá Rafmagnsveitu Reykjavíkur með þeim afleiðingum að Rafmagnsveita Reykjavíkur hefur verið knúin til að taka erlend lán sem aftur hafa leitt til þess að nú hvíla á því fyrirtæki þungir vextir og þungar afborganir af erlendum lánum og í rauninni er rafmagnsverð nú hér í Reykjavík hærra en vera þyrfti ef á hverjum tíma hefði verið farið eftir óskum Rafmagnsveitu Reykjavíkur um eðlilegar hækkanir. En okkur hefur fundist það einkennilegt, að á sama tíma sem verðlagi á raforku hefur verið haldið niðri á þennan hátt skuli hafa verið talið eðlilegt að leggja sérstakan skatt á þetta rafmagnsverð til þess að jafna, eins og það er kallað, verðlagningu á raforku nm landið. Ég vil líka benda á að Samband ísl, rafveitna, en það eru samtök allra rafveitna sem starfa á landinu, hefur lýst sig algjörlega andvígt slíkri skattlagningu og sent um það mörg erindi til hv. Alþ. þegar þessi mál hafa verið hér til umræðu. Og ég vil enn fremur geta þess, að borgarstjórn Reykjavíkur og borgarráð hafa mjög eindregið lýst andstöðu sinni gegn þessu gjaldi og hafa þar allir borgarfulltrúar sameinast, hvar í flokki sem þeir standa. Þó að þetta gjald hafi verið lagt á sem bráðabirgðaskattur frá ári til árs hafa málefni RARIK ekki verið tekin neinum tökum og menn alltaf staðið frammi fyrir því ár eftir ár, í lok hvers árs, að nauðsynlegt væri að framlengja gjaldið og jafnvel hækka til þess að leysa málefni RARIK. Ég ítreka því það sem ég sagði áðan, að ég er andvígur verðjöfnunargjaldi eins og þessu og get því ekki samþykkt það þegar það kemur til atkvgr. í þessari hv. d. Ég mun gera nánari grein fyrir afstöðu minni í iðnn. Ég geri mér grein fyrir því, að það er viss ábyrgðarhluti að ætla sér að stöðva framgang þessa máls hér á hv. Alþ. nú í lok ársins, vegna þess að allt hefur verið látið reka á reiðanum, eins og ég gat um, varðandi málefni RARIK. Og hið sérkennilega pólitíska ástand sem hér ríkir, m.a. með þeim afleiðingum að engin fjárlög eru nú til afgreiðslu, gerir nokkuð viðurhlutamikið að þetta mál fái ekki einhverja afgreiðslu hér í þinginu. Ég minni á að fyrir ári, þegar þetta gjald var hér til umræðu, buðust allmargir þm. til að leysa málið á þann hátt að þær tekjur, sem hækkun verðjöfnunargjaldsins úr 13% í 19% mundi gefa, yrðu teknar af fjárlögum og samvinna tekin upp við þáv. hæstv. ríkisstj. um niðurskurð á fjárlögum á móti. En því boði var ekki tekið. Ég vildi láta þessar aths. koma fram strax við 1. umr. um þetta mál, en mun nánar gera grein fyrir afstöðu minni í iðnn. þessarar hv. d. þegar málið kemur þangað.



Herra forseti. Frv. um verðjöfnunargjald af raforku er árlegur viðburður hér á Alþ. eins og jólin og páskarnir, og þá hafa sumir farið af stað og lýst yfir að þeir séu mjög andvígir þessu gjaldi. Mér fannst vænt um það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, hv. 6. þm. Reykv., að það gæti verið vafasamt hvort fyrirsögn þessa frv. væri rétt, þar sem rætt er um verðjöfnunargjald af raforku, því að auðvitað borga þeir, sem hæst rafmagnsverð borga, tiltölulega hærra verðjöfnunargjald. Að því leyti er þessi fyrirsögn frv. röng. Hins vegar njóta þau byggðarlög þess þar sem verðjöfnunargjaldið rennur til raforkuframkvæmda á vegum RARIK og Orkubús Vestfjarða, sem er tiltölulega ung stofnun, en var áður að verulegu leyti undir RARIK, auk sjálfstæðra rafmagnsveitna á Vestfjörðum. Ég get alveg tekið undir að mjög æskilegt væri að taka upp nýjan hátt á því, hvernig eigi að gera þessum orkufyrirtækjum rekstur og framkvæmdir eðlilegar. En það hefur vafist fyrir allmörgum ríkisstj. að gera það, og með allri virðingu fyrir þeirri ríkisstj., sem nú situr og kölluð er starfsstjórn, held ég að þm. almennt geti ekki búist við því að núv. hæstv. iðnrh. hafi í því umróti öllu, sem verið hefur í landsmálum undanfarna mánuði, getað gert tillögur um gerbreytingu á þessum málum. Menn tala um arðbærar og óarðbærar framkvæmdir. Það má að mínum dómi líta á það með ýmsu móti. Það má segja að lagning sveitalínu til örfárra bæja geti ekki talist arðbær framkvæmd í þröngri merkingu. En ef við höfum merkinguna viðtækari held ég að frá þjóðhagslegu sjónarmiði sé arðbært og eðlilegt fyrir þjóðfélagið að halda uppi byggð sem víðast um landið. Þess vegna tel ég að fyrirtæki eins og RARIK og Orkubú Vestfjarða geti ekki lagt það á notendur sína eina að standa undir slíkum framkvæmdum. Það er algerlega útilokað. Og ef það er skylda samfélagsins að láta sem flesta landsmenn njóta sem jafnastra og bestra kjara og umbóta hlýtur það að vera samfélagsins alls að standa undir þeim félagslegu umbótum sem slíkt hefur í för með sér. Það er gert með þessu verðjöfnunargjaldi. Það verður aldrei hægt að reka RARIK eða Orkubú Vestfjarða hallalaust, ef á að leggja á þessa aðila eina eða notendur rafmagns á þessum svæðum eina að standa undir öðrum félagslegum umbótum í sambandi við lagningu rafmagnslínu, því að það hlýtur alltaf að verða hlutverk og verkefni samfélagsins í heild. Því má auðvitað segja - og ég get að vissu leyti tekið undir orð hv. 6. þm. Reykv. - að á margan hátt sé eðlilegra að leysa þennan hluta þessa vanda með öðrum hætti, með beinum fjárframlögum á fjárlögum, en því sem snertir reksturinn, eðlilegan rekstur. verða auðvitað notendur á þessum svæðum að standa undir að verulegu leyti. Ég kom í ræðustólinn til að lýsa yfir stuðningi mínum við þetta frv., eins og ég hef gert áður. Á s.l. ári riðluðust flokkafylkingar í sambandi við svipað frv. um verðjöfnunargjald af raforku. Ég fyrir mitt leyti tel að þetta frv. sé ekki nema lítill hluti af þeim stóra og mikla vanda sem fram undan er, því að minnka þarf þann mikla aðstöðumun sem er á því að lifa lífinu í þessu landi. Þá minni ég á þann mikla aðstöðumun sem er varðandi kyndingarkostnað víða um land, annars vegar á hitaveitusvæðunum og hins vegar á þeim stöðum þar sem verður að kynda með olíu sem hefur margfaldast í verði, eins og allir vita, af ástæðum sem við ráðum ekki við og vitum um. Ég segi fyrir mitt leyti að ég tel ekki réttlátt að búa við allt að sexfaldan kostnað víða á landinu til þess að hita upp híbýli sín samanborið við minnstan kostnað. Það er ekki vansalaust fyrir þessa virðulegu stofnun, Alþingi, að taka þau mál ekki föstum tökum. - Það virðist fátt vera tekið föstum tökum í þessari virðulegu stofnun nú þessa daga og haustdaga alla. En ég held fyrir mitt leyti að mál sé að linni þeim ósköpum og tekið verði til hendinni og leiðrétt jafnauðfundið og auðskilið ranglæti og ég hef hér nefnt.



Herra forseti. Ég vil að sjálfsögðu taka undir það, að þau mál, sem hér eru til umræðu, þarfnast ítarlegri umræðu og meira átaks en ætlast er til í þessu frv. Ég vil líka að það komi hér fram, að ég er algjörlega sammála um það, að vissir þættir í rafvæðingu landsins eru félagslegs efnis og það er að minni hyggju sjálfsagt að ríkisvaldið taki þar til höndunum að verulegu leyti. En ástæðan til þess, að ég mælist aftur eindregið til að hv. þd. láti þetta frv. fara nú í gegn án breytinga, er sá vandi sem er fram undan og tími hefur ekki unnist til að skoða á annan hátt, að verði þetta frv. ekki samþykkt nú fyrir áramótin er þetta gjald ekki til eftir áramót og RARIK kemst þá í nýjan og meiri vanda en það er statt í nú. Varðandi þá brtt., sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson boðaði hér, vil ég benda hv. þm. á að frv. er að öllu leyti eins og frv. sem fyrrv. iðnrh., sem þá var hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, flutti í fyrra - að öllu leyti eins nema að ártalinu. Þá var talið nægilegt að kæmi fram í grg. til hvers gjaldið skyldi notað: „Gjaldið er nauðsynlegt til þess að bæta úr fjárhagsörðugleikum fyrirtækjanna og til þess að hamla gegn hinum mikla mun á raforkuverði í landinu, sem bitnar mest á viðskiptavinum RARIK og Orkubús Vestfjarða.“ Eftir þessari grein, sem er að vísu í aths., hefur verið farið, og ég get lofað því, að á meðan ég sit í þeim stól, sem ég sit nú í, skuli þar verða hagað eins framkvæmdum með þetta gjald og var á s.l. ári. En fyrir eftirkornanda minn get ég náttúrlega ekki lofað þessu. Ég hygg að það megi þó treysta því, að ekki verði breytt um framkvæmd á málinu hver sem í iðnaðarráðherrastóli situr, því að þetta er fyrst og fremst komið undir framkvæmdum hjá RARIK. Ég vil líka geta þess, að hv. þm. Stefán Jónsson hafði uppi ráðagerðir um að flytja svipaða brtt. við þetta frv. í Ed., en hætti við það eftir að hann var búinn að hlusta á röksemdir rafmagnsstjóra, Kristjáns Jónssonar, um að mikil nauðsyn væri að þetta mál gengi fram nú fyrir þinghlé. Ég leyfi mér að vænta þess, að við umhugsun geri nú hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hið sama. Út af spurningum sem hann nefndi hér varðandi fjárlagafrv., bæði Tómasar Árnasonar og Sighvats Björgvinssonar, sem ég leyfi mér að kenna við þá fjmrh. fyrst og fremst, að framlagið hafi verið lækkað í síðara frv., þá held ég að ég megi fullyrða, þó ég taki þann vara á að ég get ekki staðfest það, en ég held ég megi fullyrða að þarna sé færsla á milli fjárlaga og lánsfjáráætlunar, það sé ekki hugsað að láta minna í þetta en var í fjárlagafrv. Tómasar Árnasonar, en fjármagna það á annan hátt að hluta. Síðan kemur það að sjálfsögðu til skoðunar fjvn., hvort hún vill taka þarna meira inn í, og síst af öllu vildi ég hafa á móti því. En það skulu vera mín lokaorð að ég mælist mjög eindregið til þess, eins og staðan er með þetta frv., að hv. þd. gæti séð sér fært að afgreiða það óbreytt fyrir þinghlé.



Virðulegi forseti. Það hefur verið mikið talað, ekki bara á Alþ., heldur víða um landið, um þann mismun sem er á olíuverði til upphitunar annars vegar og orkukostnaði úti um land, og hins vegar orkukostnaði hitaveitu og rafmagns hér á þéttbýlissvæðinu í Reykjavík, á Reykjanesi og á Suðurlandi. En af hverju er þessi mikli mismunur? Það er út af fyrir sig ljót saga. Olíuhækkanir erlendis eiga að sjálfsögðu að koma á útsöluverð olíu og eldsneytis, en ríkissjóður á ekki að gera vandann sjálfan að tekjulind. Við erlendar hækkanir heldur prósentuálagning við innflutning og verðlagningu eldsneytisins eða orkunnar áfram, og ef olía eða innflutt orka hækkar um 10% bætast ekki 10% af innkaupsverðinu á útsöluverðið, heldur margfaldast það. Að skattleggja vandann, að gera vandann sjálfan að tekjulind fyrir ríkissjóð er eitt af því ljótasta sem ég þekki til í ríkisrekstrinum og eru þó margar tekjuöflunarleiðir ríkissjóðs sem ég get illa sætt mig við. Svo þegar ríkisstj. hefur margfaldað þennan vanda með slíkri prósentuálagningu við innflutning á orkunni leggur hún á verðjöfnunargjald til að standa undir þeim kvöðum sem hún leggur sjálf á þá íbúa þessa lands sem þurfa á olíunni að halda. Það er þetta sem ég vil benda á að er bæði rangt og mér liggur við að segja lögboðinn þjófnaður, því að á sama tíma sem ríkið leyfir sér að seilast á þennan hátt í vasa þjóðfélagsþegnanna setur það önnur lög fyrir aðra innflytjendur, hina svokölluðu 30% reglu. Þá erum við komin að því, að löggjafinn er með sérlög fyrir sjálfan sig og önnur lög fyrir þegnana. Ef þetta er ekki umhugsunarefni fyrir hv. Alþingi, þá er mér brugðið. Ég vil taka undir það, sem hefur komið hér fram, að auðvitað þarf að koma í veg fyrir hinn mikla aðstöðumun landshluta í orkumálum, en það þarf að gera á annan hátt en gert er. Þar þarf ríkið sjálft að ganga á undan og átta sig á því, hvað það er að fara með þeirri gríðarlegu álagningu sem það hefur leyft sér á innflutta orku eftir að hún hækkar kannske um 100–150% í innkaupi. Samt sem áður er haldið áfram að nota sömu prósentutölu við innflutning og álagningu og er það eitt af því ljótasta sem ég veit um í þessu olíumáli öllu saman. Ég ætla að biðja menn að hugsa vel um þennan þátt í olíuvandamáli og orkuvandamáli dreifbýlisins.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í sambandi við þetta mál, sem er oft búið að bera á góma á hv. Alþingi. Auðvitað getum við tekið undir að þetta verðjöfnunargjald ætti að vera í annarri mynd til þess að það mætti kalla raunverulegt verðjöfnunargjald. Ég get vel tekið undir það, einmitt vegna þess að við, sem búum við það að borga hæsta raforkuverð í landinu, þ.e.a.s. notendur á orkusöluverði RARIK, greiðum vitanlega stærsta skerfinn af þessu verðjöfnunargjaldi, því miður. Ég vil benda á að það er alveg rétt ábending, sem hér kom fram hjá hv. 5. þm. Austurl., að það er örlítið annað í 1. gr. núna eins og hún kemur fyrir en var þegar Alþ. gekk frá verðjöfnunargjaldinu á s.l. vori. Það vantar inn í 1. gr. heimild til þess að nota gjaldið til meiri jöfnunar á raforkuverði en kemur fram í greininni. Það stendur hins vegar í aths. með lagafrv. Má e.t.v. segja að þar komi tilgangurinn fram umfram það sem kemur fram í greininni. Ég vil taka undir það, sem kom áðan fram hjá hv. 1. þm. Vestf., að við hv, þm. þurfum auðvitað að taka til höndum til að lagfæra eitt stærsta búsetuvandamál hér á landi, þ.e.a.s. þennan mikla aðstöðumun sem fólk býr nú við sem þarf að nota olíu til húsahitunar við þær aðstæður sem eru í landinu nú. Þetta er heilög skylda okkar að leiðrétta, og við erum kjörnir á Alþ. til þess að leiðrétta það. Ég vona að okkur takist það á því þingi sem nú er hafið. Ég ætla að segja ykkur lítið dæmi um þetta. Ég greiddi fyrir stuttu hitaveitureikning af fjögurra herbergja íbúð sem ég hef hér í Reykjavík. Reikningurinn var fyrir þrjátíu og þriggja daga notkun. Hann var 4517 kr. Þegar ég kom nokkrum dögum síðar heim til Ólafsvíkur lá á gólfinu hjá mér olíunóta frá Olíufélaginu fyrir 40 daga áfyllingu að upphæð 147 000 kr. Þetta er aðeins dæmi um hvað hér er um hrikalegt byggðavandamál að ræða fyrir þá íbúa landsins sem búa við lakari aðstöðu. Ég vildi aðeins nota tækifærið til að koma þessu hér að, einmitt vegna þess að þetta var nefnt áðan og er vissulega umhugsunarefni þegar við hv. þm. erum að ræða um mál eins og jöfnun á orkuverði. Þess vegna er nauðsynlegt að menn hugsi málið djúpt. Og ég tek undir það, sem hér hefur komið fram, að þetta mál verður að fá rétta meðferð hér á hv. Alþ., þó að við getum fallist á að eftir aðstæðum verðum við að framlengja það verðjöfnunargjald sem hér liggur fyrir frv. um framlengingu á.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð við þessa umræðu. Ég hrökk allt í einu upp við það að vera kominn á framboðsfund í Vesturlandskjördæmi. Þessa sögu fengum við að heyra næstum því á hverjum fundi í síðustu kosningum. Það má vel vera að hún sé dagsönn. Ég skal ekki á þessum vettvangi draga það í efa. Þetta sýnir okkur vitanlega, þó að við drögum eitthvað frá, að hér er vandi á ferðum. Ég hygg að í þessum efnum séum við allir, hv. alþm., nokkuð miklir jafnaðarmenn - þ.e.a.s. við viljum jafna húshitunarkostnaðinn og viðurkennum að þetta er mikið byggðamál. Hitt er annað mál, að það eru kannske ekki allir sammála um hvernig á að lagfæra þetta. Það er hægt að gera með ýmsu móti. Þegar vitnað er í afstöðu manna til þessara mála verður hún ekki eingöngu skýrð mönnum í hag eða óhag eftir því hvernig atkv. féllu hér á næstsíðasta Alþ. um þessi efni. Þetta er miklu stærra mál en svo. Ég ætla ekki að orðlengja frekar á þessu stigi. Ljóst er að þessi mál eru öll mjög íhugunarverð. Ég dreg ekki í efa að við séum allir, hvar sem við erum búsettir á landinu, það miklir jafnaðarmenn að við viljum kryfja þessi mál rækilega til mergjar og finna á þeim þá lausn sem flestir geta við unað.