Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Fjármálaráðherra, utanríkisráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra.

Hæstv. forseti. Hæstv. efnahagsráðherra og formaður Vinstri grænna hefur lýst aðkomu ESB að Icesave-málinu sem fruntalegri. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra þriggja spurninga: 1. Hefur hæstv. ráðherra beitt sér fyrir því í ríkisstjórn að þessari fruntalegu framkomu verði mótmælt við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins? 2. Er ekki einsýnt, í ljósi stöðu Icesave-málsins og að ESB hafi ákveðið að blanda sér í tvíhliða deilu, að gera þarf hlé á viðræðum nú þegar meðan þessi mál eru óleyst? 3. Mun ráðherra beita sér fyrir því að slík umræða eigi sér tafarlaust stað á Alþingi og vilji þingsins verði kannaður til framhaldsaðildarviðræðna?

Frú forseti. Í fyrsta lagi vil ég láta það koma skýrt fram að ég er sammála því svari sem var sent til dómsforsetans, enda var það undirbyggt með samráði við málsvarnarteymi okkar og vel að því staðið. Þar var samstaða um að ekki væri skynsamlegt af Íslands hálfu að leggjast gegn þessari meðalgöngu Evrópusambandsins úr því að Evrópusambandið hafði á annað borð farið fram á það. Ég tel mikilvægt að varðveita samstöðuna á bak við það hvernig við stöndum að málum af okkar hálfu í þeim afdrifaríku málaferlum sem þar eru í vændum þannig að ég mæli frekar með því að allir hv. þingmenn hafi í huga að þetta tengist afar stóru, erfiðu og afdrifaríku máli fyrir Ísland. Kannski er æskilegt að menn reyni að halda aftur af sér í löngun sinni til að gera út á þetta sérstaklega pólitískt. Ég stend hins vegar við það sem ég hef sagt að þetta var ekki jákvætt innlegg í andrúmsloftið í samskiptum okkar við Evrópusambandið og það er hin pólitíska hlið á þessu máli. Ég er hins vegar ekki talsmaður þess að menn rjúki upp til handa og fóta út af þessu einstaka máli. Ég bendi á að við Íslendingar höfum sjálfir krafist þess að málum af þessu tagi væri haldið aðgreindum. Við höfum oft áður á undanförnum missirum lent í því að gætt hefur tilhneigingar til að draga deilumál okkar út af einstökum hlutum inn á óskyldan vettvang og nægir þar að minna á Icesave-deiluna og samstarf okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eða Icesave-deiluna og aðildarviðræður við Evrópusambandið, makríldeilu og aðildarviðræður við Evrópusambandið og nú þetta. Hið sama gildir hér að mínu mati. Við eigum að vera sjálfum okkur samkvæm og við eigum ekki að blanda óskyldum hlutum saman í þessum efnum. Við værum afar litlu nær ef við litum upp núna og frestuðum þessum viðræðum og settum þær á ís áður en farið væri að reyna á grundvallarhagsmuni okkar í þeim köflum viðræðnanna sem mestu máli skipta. Ég hef ekki skipt um skoðun í þeim efnum að það sem við eigum að leggja höfuðáherslu á núna og á næstunni er að krefjast 

Virðulegi forseti. Ég er að spyrja um pólitískar afleiðingar þessa máls, ekki að biðja um lagatæknileg svör eins og hæstv. ráðherra gaf áðan. Ég er að spyrja um pólitískar afleiðingar þess að Evrópusambandið ákveður að blanda sér í tvíhliða viðræður. Evrópusambandið ákvað að gera það. Þar með hefur þetta mál breyst. Þar með er komið tilefni til þess að Alþingi taki málið upp. Þar með er komin ástæða til þess að þingið velti fyrir sér hvort halda eigi áfram með þessar viðræður. Er hæstv. ráðherra virkilega þeirrar skoðunar að þetta hafi engin áhrif á aðildarviðræðurnar, er það virkilega svo? Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra: Hefur þetta mál verið rætt í ríkisstjórn? Var þetta formlega tekið upp í ríkisstjórn? Hver er afstaða ríkisstjórnarinnar? Við skulum hafa í huga að niðurstöður ríkisstjórnarfundar eru mjög til umræðu á öðrum vettvangi.

Jú, frú forseti. Það er pólitísk hlið á þessu máli. Ég hef tjáð mig um hana og hef engu við það að bæta. Ég hef tjáð mig alveg sæmilega skýrt á íslensku um hana. Ég tel að þetta sé ekki gott upp á andrúmsloftið í samskiptum okkar við Evrópusambandið en það snýr auðvitað almennt að þeim samskiptum. Heimurinn heldur áfram þrátt fyrir æsinginn hér á þingi og ef hv. þingmaður hefur bundið vonir við að hún togaði út úr mér svör um það að slíta ætti viðræðunum í hvelli, slíka ríkisstjórnarsamstarfinu og boða til kosninga á morgun þá verð ég að hryggja hv. þingmann. Hún fær engin slík svör. Ég tel að þetta sé ekki mál af því tagi að það gefi tilefni til slíkra upphlaupa eða slíks æsings. Málið hefur að sjálfsögðu verið rætt í ríkisstjórn og í ríkisstjórn voru menn sammála um greininguna á þessu að það bæri að hlíta ráðleggingum málsvarnateymisins og svara í samræmi við það. Það er það sem ég tel að við eigum að hafa í öndvegi. Það er að vanda okkur við framgöngu okkar í þessum mikilsverðu málum sem eru núna að sigla til dóms og getur varðað Ísland miklu hvernig tekst að halda á. Ég tel að það hafi verið undirbúið af kostgæfni og utanríkisráðherra hefur lagt sig fram um að hafa breiða samstöðu á bak við málsvarnarhópinn og skipa hann þannig og ég tel að við eigum að standa saman um þá samstöðu. Það gildir líka um stjórnarandstöðuna.

Virðulegur forseti. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra áðan, í fyrsta skipti held ég hljóti að vera, að beint sama sem merki er milli þess að slíta viðræðum við Evrópusambandið og að slíta þessu stjórnarsamstarfi. Það staðfesti hæstv. ráðherra áðan svo að nú þurfa menn ekki lengur að velkjast í vafa um hvað ræður afstöðu hæstv. ráðherra til þessarar umsóknar, þ.e. að styggja ekki samstarfsflokkinn um of. Það má sem sagt fórna öllu af stefnumálum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til að Samfylkingin skröltist áfram með Vinstri græna í ríkisstjórn. En þegar þessi ákvörðun var tekin á sínum tíma, um að sækja um aðild að Evrópusambandinu, lýsti hæstv. ráðherra því ítrekað yfir að á hvaða tímapunkti sem er kynni að vera ástæða til að endurskoða umsóknarferlið, hætta við það ef menn til að mynda sæju að ekki hefði náðst ásættanlegur árangur í viðræðunum. Nú velti ég fyrir mér hvað þurfi til að hæstv. ráðherra geti komist að þeirri niðurstöðu að árangur sé ekki nægilegur eða að umsóknin sé komin á einhvers konar endastöð. Við eigum í harðvítugri fiskveiðideilu við Evrópusambandið sem er ekki að fara að gefa okkur neinn afslátt af sjávarútvegsmálum og er í raun ekki í aðstöðu til að ræða sjávarútvegsmál á næstunni vegna þess að það er sjálft að endurskoða sjávarútvegsstefnu sína. Það er skollin á heil heimssöguleg krísa vegna evrunnar og hvernig haldið hefur verið á efnahagsmálum innan Evrópusambandsins og sér ekki fyrir endann á því. Nú er Evrópusambandið komið í málaferli við Ísland, vegur að íslenskum hagsmunum með fruntalegum hætti, eins og hæstv. ráðherra orðaði það eðlilega. Hvað telur hæstv. ráðherra eðlilegt að láta bjóða sér og þessari ríkisstjórn og landinu, þjóðinni, af hálfu Evrópusambandsins áður en hann kemst að því að það sé kannski kominn sá punktur sem hann nefndi, þegar hann talaði fyrir umsókn, að slíta beri eða að minnst kosti fresta viðræðum?

Herra forseti. Hv. þingmaður snýr út úr orðum mínum. Ég dró ekkert samasemmerki á milli stjórnarsamstarfsins og þessara hluta að öðru leyti. Ég lét það að vísu eftir mér að geta mér í hug hv. þm. Ólafar Nordal hvaða svör hún hefði helst viljað  Ég tel að það skipti mestu máli að við höfum þá það út úr þessum leiðangri, því nóg er hann svo sem búinn að kosta og næga orku er hann búinn að taka og hefur ekki endilega verið auðveldur öllum, að við Íslendingar verðum þá einhverju nær. Þetta eru grundvallarspurningar sem þrátt fyrir allt þarf að svara að lokum. Hvernig verður framtíðartengslum okkar við Evrópusambandið háttað? Sú spurning yfirgefur okkur ekki ef við fáum ekki einhvern botn í þetta mál. Mér fannst það satt að segja dálítið merkileg hugmynd að þetta leysist allt saman með því að setja málið á ís í nokkra mánuði. Verður þá Evrópusambandið aftur orðið gott eftir nokkra mánuði, ef það er sett á ís í nokkra mánuði? Það er ekki mikil lausn. Mér finnst heiðarlegra að menn segi bara af eða á. Annaðhvort á að hætta þessu og þetta er búið og það á aldrei að tala um þetta meira eða menn vilja halda áfram. Ég tel að mestu máli skipti að fara ekki út af sporinu og muna hvað þetta snýst um. Það er að láta reyna á grundvallarhagsmuni Íslands. Við þurfum að fá botn í það svo að við þurfum ekki að þvarga um það meir hvort í boði séu í samningum einhverjar þær sérlausnir og einhverjar þær útfærslur varðandi grundvallarhagsmuni Íslands að það teldist ásættanlegt eða ekki. Þegar búið er að reyna það þá þurfum við ekki að gera það oftar. Þá gætum við sett þetta mál niður til langrar framtíðar og það væri að sjálfsögðu betri útkoma en að setja þetta á ís í einhvern óráðinn tíma og vera engu nær. Þá fyrst væri þessi leiðangur orðinn til lítils að mínu mati. Ég tel að við eigum ekki að taka neinar skyndiákvarðanir, við eigum sem sagt ekki að fara á taugum. Við eigum bara að halda höfðinu köldu og hugsa um það hvað varðar Ísland í þessum málum. Það eru annars vegar málaferlin og gera ekki það sem getur veikt okkar stöðu í þeim og ræða hitt svo bara yfirvegað.

Virðulegur forseti. Þegar hæstv. ráðherra ræddi þennan möguleika á sínum tíma, að það kynni að koma sá tímapunktur að rétt væri að slíta viðræðum áður en þeim lyki, þá kom að minnsta kosti einn hv. þingmaður, hv. þm. Illugi Gunnarsson, auga á þá hættu sem yrði á því að menn legðu mjög ólíkt mat á það hvenær rétt væri að slíta viðræðum, hvenær þær væru komnar í öngstræti eða hvenær Evrópusambandið hefði gert eitthvað það sem réttlætti það af Íslands hálfu að láta staðar numið. Hæstv. ráðherra svaraði því þá til að það væri ekki vandamál vegna þess að Alþingi mundi einfaldlega ræða málið, það hlyti að koma til umræðu á þinginu þar sem þingmenn rökræddu það hvort kominn væri sá tímapunktur, hvort þeir hlutir hefðu gerst sem réttlættu afturköllun umsóknarinnar. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Er hann því mótfallinn að slík umræða fari fram í þinginu í samræmi við það sem hann gaf fyrirheit um þegar hann studdi umsókn um aðild að Evrópusambandinu og var sérstaklega spurður út í það hvernig ætti að bregðast við ef menn greindi á um hvort ætti að láta staðar numið eða ekki?

Frú forseti. Það er alveg rétt að þegar málið var til atkvæðagreiðslu á sínum tíma á vordögum 2009 þá áskildi ég, fyrir hönd okkar þingmanna Vinstri grænna, okkur að sjálfsögðu fyrirvara um það að endurmeta stöðu þessa máls ef nýjar breyttar forsendur kæmu upp. Við erum í þessum viðræðum á grundvelli leiðsagnar sem fyrst og fremst er fólgin í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar þar sem grundvallarhagsmunir Íslands eru skilgreindir. Það er í mínum huga alveg ljóst að ef upp er komin sú staða að þeim grundvallarhagsmunum er af einhverjum ástæðum stefnt í tvísýnu þá eru komnar upp slíkar aðstæður. Ég hef að sjálfsögðu ekki á móti því að Alþingi ræði þetta og við erum reyndar að því og kannski fæ ég þriðju fyrirspurnina um sama efni á eftir. Að sjálfsögðu gerum við það í viðkomandi þingnefnd o.s.frv. Það er eðlilegt að leggja mat á stöðuna, ég geri engar athugasemdir við það, bæði þá samningaviðræðurnar sjálfar og hvernig þær standa og þar snúa áhyggjur okkar fyrst og fremst að því að það hefur dregist um of að mikilvægir kaflar opnuðust. Við leggjum á það ríka áherslu að það gerist og þá má kannski velta fyrir sér pólitískum hliðum málsins. Ég sé ekki að í neinu tilviki hafi 

Frú forseti. Mig langar að beina spurningu til hæstv. utanríkisráðherra varðandi væntanlega heimsókn forsætisráðherra Kína sem er að koma hingað næstkomandi föstudag. Það eru mjög vaxandi áhyggjur af auknu ofbeldi og kúgun kínverskra yfirvalda gagnvart tíbesku þjóðinni, ofbeldi sem hefur meðal annars leitt til þess að 33 munkar og nunnur hafa kveikt í sér í örvæntingu síðan 2011. Það hefur gætt mjög vaxandi hörku gagnvart friðsömum mótmælum í Tíbet en í byrjun árs voru sex mótmælendur myrtir og yfir 60 særðir af öryggissveitum kínverskra yfirvalda. Kínversk yfirvöld ástunda endurmenntunarþvinganir á munkum og nunnum þar sem þau eru þvinguð til að fordæma andlegan leiðtoga sinn Dalai Lama og kínversk yfirvöld eru að þvinga tíbeskan almenning til aðlögunar við kínverska menningu með því meðal annars að gera kínversku að móðurmáli Tíbeta þar sem tíbesk börn eru þvinguð til að læra og tala kínversku í stað síns eigin móðurmáls. Hreyfingin mun leggja fram þingsályktunartillögu, sennilega á morgun, þar sem þinginu verður boðið upp á að álykta um þessa heimsókn en þangað til vil ég óska eftir því að utanríkisráðherra lýsi afstöðu sinni til kínverskra stjórnvalda varðandi þessi mál og hvort hann muni beita sér fyrir því, á þeim fundum sem hann og aðrir munu eiga með forsætisráðherra Kína, að lýsa yfir áhyggjum gagnvart þessum grófu mannréttindabrotum og þessum yfirgangi gagnvart þjóð sem er verið að meðhöndla með sama hætti og gert var við indíána Norður-Ameríku fyrir um 200 árum og við blökkumenn í Suður-Afríku fyrir um tveimur áratugum. Hver er afstaða hæstv. ráðherra til þessara mála og til þessa framferðis kínverskra stjórnvalda og mun hann með afgerandi hætti lýsa yfir andúð sinni á þessum aðferðum?

Frú forseti. Almennt um þetta mál er það að segja að íslensk stjórnvöld hafa margsinnis tekið upp mannréttindamál gagnvart alþýðulýðveldinu Kína í áranna rás. Ég minnist þess líka að ráðherrar sem hafa farið til Kína hafa sérstaklega rætt málefni Tíbets, ég hef gert það og segi alveg hreinskilnislega að ég veit ekki hvernig dagskrá minni með þeim ágætu gestum sem hingað koma síðar í þessari viku er háttað. Ég tel þó alveg víst að á einhverju stigi þess máls verði mannréttindamál rædd. Það höfum við alltaf gert. Þegar ég fór til Kína á síðasta ári sem utanríkisráðherra Íslands voru mannréttindi tekin upp og rædd þar. Mín reynsla af Kínverjum er sú að þeir eru ekki bangnir við að ræða mannréttindi. Að því er varðar Tíbet sérstaklega get ég ekki tekið afstöðu til þeirrar tillögu sem hv. þingmaður boðar að verði flutt. Ég hef ekki séð hana. Ég hef eftir föngum kynnt mér stöðu þessara tíbesku munka og nunna sem í vaxandi mæli hafa gripið til þess óyndisúrræðis í þröngri stöðu að taka líf sitt með þessum hræðilega hætti. Það gerði ég að ábendingu eins af hv. þingmönnum Hreyfingarinnar. Ég hef líka eftir föngum reynt að kynna mér með hvaða hætti til dæmis Dalai Lama hefur sett fram sínar kröfur gagnvart kínverska alþýðulýðveldinu og einnig hvaða mótrök hafa verið sett fram þar. Ég veit ekki betur en að staðan sé til dæmis þannig að hann geri í reynd ekki kröfu um sjálfstæði Tíbets. Það þótti mér merkilegt þegar ég komst að raun um það. Ég get hins vegar fullvissað hv. þingmann um að eins og hingað til er það einn af burðarásunum í stefnu íslenska ríkisins að berjast fyrir mannréttindum hvar sem er. Hv. þingmaður getur sums staðar séð þess stað í verkum mínum og ræðum. 
            

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ágætlega greinargóð svör. Það væri ágætt að fá upplýst við fyrsta tækifæri hvaða ráðherrar og opinberir embættismenn hafa talað þessu máli við kínversk yfirvöld. Maður heyrir ávæning af því að það hafi verið gert og það er ekki hægt að draga það í efa, en mér finnst mjög mikilvægt að þessar línur liggi alveg á hreinu. Kínverski forsætisráðherrann kemur hingað á föstudaginn. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir er að fara til fundar við Dalai Lama í næstu viku. Það væri mjög verðugt verkefni fyrir Alþingi Íslendinga ef hún gæti haft með sér í farteskinu ályktun frá Alþingi Íslendinga um stuðning Alþingis við tíbesku þjóðina og einhvers konar fordæmingu á framferði Kínverja. Gæti ráðherrann hugsað sér að taka þátt í slíkri ályktun og styðja hana? Við munum leggja áherslu á að við fáum að minnsta kosti að mæla fyrir þingsályktunartillögu okkar á morgun eða hinn 

Eins og ég sagði í fyrra svari mínu hafa íslensk stjórnvöld komið sjónarmiðum sínum gagnvart mannréttindum í Kína á framfæri með ýmsum hætti og sjálfur tel ég að þegar litið er yfir allt dæmið séu mannréttindin að aukast þar hægt og bítandi. Ég tel að Kínverjar séu þó á réttri leið. Ég sagði áðan um þessa tillögu að ég þarf að sjá hana áður en ég get gefið um það sérstaka yfirlýsingu hvort ég styðji hana eða ekki. Á sínum tíma kom hér fram tillaga sem varðaði mannréttindi í Kína. Ég var líka spurður um stuðning við hana og ég vildi ekki gefa hann fyrir fram en hv. þingmaður getur séð hvernig atkvæðagreiðslur fóru um það tiltekna mál. Á sínum tíma fór einn af ráðherrum til Kína og áður en hann fór átti hann fund með Amnesty International þar sem rædd voru sérstaklega málefni Tíbets. Ég man ekki betur en að sá tiltekni ráðherra hafi átt 40 mínútna fund með kollega sínum í Kína þar sem þessi mál voru rædd.

Má Björgvin G. Sigurðsson eiga heiður fyrir það?

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða við hæstv. utanríkisráðherra um viðskiptasamninga. Það kann að skjóta skökku við eftir síðustu ræðu, en mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það standi til að ræða tvíhliða viðskiptasamninga eða fjárfestingarsamninga við Kínverja, sem hér voru nefndir áðan af öðrum óskemmtilegri sökum, að ræða þá vinnu sem var í gangi varðandi fríverslunarsamning við Kína. Ætlar ráðherrann sér að ræða slíka samninga við fulltrúa Kína þegar þeir koma hingað? Er það á dagskrá ráðherrans? Ég held að það sé mjög mikilvægt að við höldum því opnu að eiga góð samskipti á sviði viðskipta við sem flestar þjóðir. Nú er orðið ljóst að Evrópusambandið er að hóta Íslendingum viðskiptaþvingunum. Láti það hótanirnar ganga eftir, sem ég leyfi mér reyndar að efast um, er mjög mikilvægt fyrir Íslendinga að vera búnir að kanna hvernig gengur að selja vörur og þjónustu til annarra landa. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. utanríkisráðherra sé með mikla vinnu í gangi við að halda opnum leiðum fyrir viðskipti Íslendinga við önnur ríki láti Evrópusambandið verða af hótunum sínum. Það er ekki nóg með að það blandi sér inn í málarekstur gagnvart Íslandi og styðji þar með óréttmætar kröfur ESA heldur hefur það hótað viðskiptaþvingunum vegna svokallaðrar makríldeilu. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra hvort í gangi séu einhverjar viðræður um tvíhliða viðskiptasamninga milli Íslands og einhverra annarra ríkja, til að mynda Bandaríkjanna, sem við öll vitum að muni ekki verða ef við göngum í þetta Evrópusamband - sem verður vitanlega aldrei. Þá er mikilvægt að við sóum ekki tímanum í að ræða ekki við aðrar þjóðir. Þess vegna spyr ég hvort einhverjar slíkar viðræður séu í gangi og hvort viðskipti milli Kína 

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að fyrirgefa hv. þingmanni þann vísi að mismæli sem var í upphafi ræðu hans. Ég er viss um að hv. þingmaður, jafnglöggur og hann er og jafn vel og hann fylgist með störfum Alþingis, gerir sér grein fyrir því að það er ekki langt síðan að sá sem hér stendur lagði þrjá, jafnvel fjóra, fríverslunarsamninga fyrir þingið. Stöðugt er unnið að því. Eins og hv. þingmaður veit leggjum við áherslu okkar á viðskiptasamninga fyrst og fremst í gegnum EFTA sem hefur unnið feikilega vel að því máli. Hv. þingmaður spyr síðan hvort sú vinna sé ekki í gangi. Jú, það er aðaláhersla okkar í gegnum Fríverslunarsamtök Evrópu, EFTA, og það er það sem ég, sem viðtakandi formaður ráðherraráðsins þar, legg mesta áherslu á. Síðan spyr hv. þingmaður tveggja annarra spurninga. Hann spyr um áherslur okkar gagnvart fríverslunarsamningi við Bandaríkin. Mætur varaþingmaður Framsóknarflokksins lagði fram bæði tillögu og fyrirspurnir til mín á sínum tíma. Ég svaraði því mjög gagngert. Niðurstaða þess er að Bandaríkin hafa ekki áhuga á að fara í slíkar viðræður að svo stöddu út af tilteknum atriðum sem of langt mál er að rekja hér en varðar ekki síst fríverslun með landbúnaðarafurðir. Hv. þingmaður er líklega annarrar skoðunar en stjórnvöld í Bandaríkjunum um hvað ætti að vera í slíkum samningum. Varðandi þá spurningu sem hv. þingmaður beinir til mín um Kína er það svo að utanríkisviðskiptaráðherra Kína kemur samhliða heimsókn forsætisráðherrans, er ekki í föruneyti hans heldur kemur aðeins á undan. Það er verið að leggja drög að fundi mínum og hans sem yrði sérstakur fundur og þá hef ég óskað eftir því að staðan í fríverslunarviðræðunum við Kína verði rædd þar. Hins vegar er nauðsynlegt að taka fram að þær eru í gangi og ég gaf um það skýrslu til þingsins fyrir sennilega hálfu ári. Í fyrrahaust voru síðustu fundirnir um þær.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að heyra að hæstv. utanríkisráðherra ætlar að ræða þessi mál við utanríkisviðskiptaráðherra Kína þegar hann kemur til landsins. Ég held að það sé mjög mikilvægt að Íslendingar haldi áfram að ræða við þessa stórþjóð um viðskipti. Ég hvet hæstv. ráðherra til að reyna að ýta frekar við því að umræðurnar fari í þann farveg að leiði til einhvers konar niðurstöðu og lausnar. Ég hef haft grun um að það sé lítill áhugi í utanríkisráðuneytinu við að klára þennan samning vegna þessara viðræðna við Evrópusambandið. Það er gott ef það er rangt hjá mér. Hins vegar vil ég segja um viðræður við Bandaríkin að það er ágætt að hæstv. utanríkisráðherra geri þá einhvern tímann grein fyrir þeim viðræðum þannig að við getum fengið að vita svart á hvítu um hvað deilurnar hafa staðið milli landanna fyrst viðræðurnar hafa farið fram og ljóst að landbúnaðurinn stendur eitthvað í mönnum. Ég man ekki til þess, það getur verið að um sé að kenna misminni eða minnisleysi hreinlega, að fjallað 

Frú forseti. Það er misminni hjá hv. þingmanni að ekki hafi verið farið rækilega yfir atburðarásina sem tengist umræðu um hugsanlegan fríverslunarsamning milli Íslands og Bandaríkjanna. Það var gert þegar lögð var fram þingsályktunartillaga, mjög fín tillaga sem var lögð fram af varaþingmanni Framsóknarflokksins. Hún var meira að segja það góð að ég ritaði sérstaka grein í Morgunblaðið til að hrósa henni. Ég var ekki algjörlega sammála henni en ég dró það fram að það kynni að vera að hún birti mismunandi viðhorf innan Framsóknarflokksins til innflutnings á landbúnaðarafurðum. Það var algjörlega ljóst að ef keyra hefði átt áfram þá tilteknu samninga hefði þurft að verða við tilteknum kröfum um aukinn innflutning á landbúnaðarafurðum. Ég er sammála hv. þingmanni um að við eigum að kasta færum okkar sem víðast. Við eigum að reyna að leggja drög að svona samningum við stórþjóðirnar vegna þess að þótt það skipti ekki miklu máli nákvæmlega núna getur það skipt mjög miklu máli í framtíðinni að hafa slíkan samning, alveg eins og gjörólíkur samningur sem gerður var 1981 um olíu á Jan Mayen svæðinu er núna 

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra, Oddný G. Harðardóttir, kom inn á það í ræðu hér í þinginu að hún teldi eðlilegt að orkugeirinn greiddi sambærilega auðlindarentu og lagt er til að sjávarútvegurinn greiði í nýju kvótafrumvarpi. Hún ítrekaði þetta á ársfundi Landsvirkjunar fyrir helgi og sagði að það væri eðlilegt að gera sambærilegar kröfur til nýtingar náttúruauðlinda á landi, í lofti og sjó. Landsvirkjun greiðir á þessu ári um 1,8 milljarða í arð til íslenska ríkisins. Ef við skoðum hvaða áhrif það hefði að leggja til dæmis það frumvarp um auðlindagjald í sjávarútvegi á Landsvirkjun, forsendurnar yrðu þá eitthvað aðeins breyttar, það er eðlilegt og við getum öll verið sammála um að gera ekki sömu kröfu um ávöxtun eigin fjár í orkugeiranum og er í sjávarútvegi. En ef við mundum gera t.d. ávöxtunarkröfu í orkugeiranum upp á 5,5% yrði þetta gjald um 8 milljarðar á Landsvirkjun. Nú hefur ráðherra með bæði ríkiskassann og hlutabréf okkar í Landsvirkjun að gera. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort henni finnist ekki eðlilegt að gera þá kröfu til Landsvirkjunar á þessum tímamótum að greitt sé sama auðlindagjald eða svipað auðlindagjald til þjóðarinnar og farið er núna fram á að sjávarútvegurinn greiði, sem yrði þá kannski 7,5–8 milljarðar á þessu ári. Ég vil einnig fá viðbrögð hennar við því hvaða áhrif hún teldi þetta hafa á þá góðu stöðu sem kynnt var á ársfundinum hjá Landsvirkjun, þá góðu stöðu sem gerir Landsvirkjun kleift að greiða niður erlend lán og auka og bæta lánshæfismat sitt. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Fyrst af öllu vil ég segja að þegar við horfum á auðlindir þjóðarinnar finnst mér mikilvægt að við höldum svipaðri stefnu, hvort sem auðlindin er í sjó, landi eða lofti. Mér finnst mikilvægt, og ég hef lýst því úr þessum ræðustól og víðar, að sú auðlindarenta sem skapast af auðlind þjóðarinnar af þeim sem nýtir hana, af þeim sem hefur sérleyfi á nýtingu auðlinda þjóðarinnar, eigi að renna í ríkiskassann fyrir hönd þjóðarinnar sem síðan útdeilir auðlindarentunni til annarra verkefna. Hv. þingmaður talar um fyrirtækið Landsvirkjun sem er í ríkiseigu og er þannig samtvinnuð efnahag ríkisins að einhverju leyti. Staða Landsvirkjunar hefur batnað. Eiginfjárstaða Landsvirkjunar hefur vaxið. Ég hef ekki svör við því nákvæmlega, um þær prósentur sem hv. þingmaður nefnir hér. En ég vil leggja á það áherslu að við ættum að horfa til Norðmanna og þeirrar stefnu sem Norðmenn setja varðandi auðlindamál sín og greiðslu arðs af auðlindarentunni og finna út í sameiningu með okkar stefnu, m.a. í orku- og auðlindamálum, hvernig gjaldtakan fer fram af auðlindinni. Mér finnst hún eigi að vera samræmd. Það er ekki hægt að líkja stöðu sjávarútvegs og stöðu Landsvirkjunar saman á þessari stundu. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Það var ekki mikið innihald í þessum svörum. Ég vissi ekki á tímabili hvort maður átti að skilja hæstv. ráðherra svo, af því Landsvirkjun er ríkisfyrirtæki, að meðhöndla ætti það með öðrum hætti. Það er kannski stefnan að fara með sjávarútveginn í ríkisrekstur og þá eigi að gera kröfurnar öðruvísi. Staðreyndin er sú að það er margt sambærilegt með Landsvirkjun, rekstri þess fyrirtækis og íslensks sjávarútvegs í dag. Það er verið að greiða niður skuldir. Það er góð afkoma. Lánshæfismatið er að verða betra. En ef greiddir yrðu 7,5 milljarðar, þá reikna ég með 5,5% ávöxtunarkröfu vegna þess að forsendurnar eru öðruvísi í orkugeiranum eins og hæstv. ráðherra kom inn á, 7,5 milljarðar af 5 milljarða hagnaði, hver yrði þá staða þessa fyrirtækis?  Þetta er eitthvað sem ráðherrann verður að svara okkur hér en ekki fara eins og köttur í kringum heitan graut. Finnst henni koma til greina 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr mig út í nákvæmar tæknilegar tölur sem ég get ekki svarað á þessari stundu,  Aðalatriðið er þetta: Eins og kynnt hefur verið í drögum að orkustefnu fyrir Ísland á orkuauðlindin að skila þjóðinni auðlindarentu eins og aðrar auðlindir þjóðarinnar. 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að vera ekki með samtal við ræðumann.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forseta út í það hvort forseti hyggist grípa hér inn í líkt og hæstv. forseti gerði þegar forseti úrskurðaði svo að ákveðinn þingmaður hefði brotið þingsköp fyrir stuttu síðan. Nú er það þannig að a.m.k. einn ef ekki tveir aðrir þingmenn hafa trúlega brotið þingsköp með því að vitna beint í trúnaðarfundi utanríkismálanefndar. Hv. þm. Mörður Árnason lætur hafa eftir sér á mbl.is beina tilvitnun í fund nefndarinnar og ætla má að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson og hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson hafi gert það einnig í viðtölum á mbl.is, vísi.is og Smugunni. Því langar mig að spyrja hæstv. forseta hvort ekki verði tekið á þessum meintu brotum á þingsköpum með sama hætti og gert hefur verið.

Forseti hefur fengið þessar ábendingar og er með málið til athugunar og tekur þær ábendingar mjög alvarlega, er með þær til athugunar og mun upplýsa um niðurstöðurnar síðar.

Virðulegur forseti. Svo sem kunnugt er er í ráðuneyti efnahags- og viðskiptamála bæði fengist við efnahagsmálin og eins fjármálakerfið og hefur verið nóg að sýsla í hvoru tveggja um margra missira skeið, en þar eru sömuleiðis vistuð málefni vátryggingafélaganna og vátryggingamálin. Ég vil því fá að nota þetta tækifæri til þess að beina aðeins sjónum að þeim og eftirliti með þeim, þá sérstaklega þeim leiðum sem neytendur hafa til þess að áfrýja ákvörðunum vátryggingafélaga. Það er auðvitað ekki síst nauðsynlegt í kjölfar þeirra hremminga sem hér hafa orðið og þeirrar hættu sem skapast á því að neitað sé fleiri kröfum en áður var og að nauðsynlegt sé að skýr leið sé fyrir neytendur til að sækja rétt sinn. Ef við skoðum með hvaða hætti því er fyrir komið er sannarlega farvegur fyrir neytendur til að sækja sín mál og þeir geta áfrýjað til sérstakrar áfrýjunarnefndar sem er skipuð þremur fulltrúum, einum tilnefndum af ráðherra, einum af vátryggingafélögum og einum af Neytendasamtökunum. Þegar við skoðum þann málafjölda sem þangað hefur borist síðustu tæpa tvo áratugi eða svo, eða frá 1994, hefur fjölgað talsvert málum sem þangað er skotið, eða úr um 250 og í rúmlega 400, kannski fyrst og fremst vegna þess að fólk er sér meðvitaðra um þennan rétt en áður var. Á sama tíma virðist af tölfræðinni mega ráða að hlutfallslega séu umtalsvert færri úrskurðir sem falla neytendunum í vil en áður var. Þannig var í byrjun þessa tímabils liðlega helmingur úrskurðanna neytendunum í hag, eða 53%, en mér sýnist nú á seinni árum sé hann orðinn undir 30% mála, kannski 28% held ég að við höfum dæmi um frá því í hittiðfyrra. Ég vildi þessa vegna spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort hann telji eitthvert tilefni til þess að endurskoða fyrirkomulagið á þessum áfrýjunum, og hvort einhver ástæða sé til þess að hafa áhyggjur af því að það halli eitthvað á rétt neytenda í ljósi þess að færri úrskurðir falla þeim í vil en áður var eða hvaða skýringar kunni að vera á þessu.

Frú forseti. Það er kannski rétt að gera örstutta grein fyrir störfum úrskurðarnefndar í vátryggingamálum áður en fyrirspurninni sem slíkri er svarað beint. Nefnd þessi starfar samkvæmt samkomulagi milli efnahags- og viðskiptaráðuneytis, Neytendasamtakanna og Samtaka fjármálafyrirtækja, þar sem áður var Samband íslenskra tryggingafélaga í stað. Nefndin tók til starfa 1994 og hefur starfað óslitið síðan þannig að komin er nokkur reynsla á störf hennar. Þarna sitja þrír fulltrúar eins og fyrirspyrjandi nefndi og jafnmargir til vara, sem sagt fulltrúar aðila samkomulagsins og skulu þeir vera löglærðir og valdir til tveggja ára í senn. Samþykktir fyrir þessa nefnd voru birtar með auglýsingu í Stjórnartíðindum á árinu 2005. Þar er kveðið á um störf nefndarinnar. Nefndin úrskurðar um ágreining varðandi bótaskyldu, þar með talið sök og sakarskiptingu milli málskotsaðila og vátryggingafélags sem hefur starfsleyfi hér á landi. Jafnframt úrskurðar nefndin um ágreining sem varðar ákvæði laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga. Nefndin úrskurðar um bótafjárhæðir að fengnu sérstöku samþykki allra málsaðila ef slíku er til að dreifa. Málskotsaðili getur verið vátryggingartaki, vátryggður, þar á meðal meðvátryggður, rétthafi bóta, tjónþoli og hver sá annar er telur sig eiga rétt til bóta úr vátryggingu eða á annarra hagsmuna að gæta vegna vátryggingarsamnings samkvæmt lögum um vátryggingarsamninga. Rétt er að taka fram að fjöldi málskota fyrir úrskurðarnefnd hefur aukist mjög mikið. Það verður að hafa í huga þegar hlutföll eru rædd. Ástæður þess má væntanlega rekja meðal annars til aukinnar þekkingar á rétti aðila til þess að skjóta málum fyrir nefndina. Með öðrum orðum, starfsemi hennar er nú betur þekkt og aðilum kunn. Þetta stafar meðal annars frá því að unnið hefur verið talsvert kynningarstarf á tilvist nefndarinnar hjá vátryggingafélögum, samtökum neytenda og lögmenn eru betur upplýstir um þennan valkost en áður var. Þá ber þess að geta að vátryggingafélög hafa nú nýlega tekið upp það verklag að í svarbréfum þar sem bótagreiðslum er hafnað kemur fram staðlaður texti sem vísar til þess að lögum samkvæmt sé unnt að vísa málum til nefndarinnar, samanber ákvæði laga um vátryggingarsamninga. Þannig að öllum sem ekki fá samþykki eða jákvæða úrlausn sinna mála þegar þeir snúa sér til tryggingafélags síns er bent sérstaklega á þennan kost. Það á án nokkurs vafa þátt í því að mun fleiri hafa nú nýtt sér hann en áður. Þá má einnig geta þess að þær breytingar sem voru gerðar á samþykktum tjónanefndar vátryggingafélaganna hafa væntanlega talsverð áhrif á fjölda málskota. Haustið 2008 hætti tjónanefndin að taka önnur mál en þau sem snúa að bifreiðatjónum og fjölgaði þar með talsvert málum sem skotið var til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Það er hins vegar rétt sem hér kom fram hvað varðar hlutfall þeirra mála þar sem niðurstaða er málskotsaðila í vil, að þar hefur orðið umtalsverð fækkun á frá því að vera yfir 43% tilvika árið 1995 í um 27,7% tilvika árið 2010. Þá er spurningin um skýringar á þessu. Það er nærtækt að vísa til þess sem áður sagði um aukna vitund um rétt til málskots, þannig að það séu ekki aðeins aðilar sem telja beinlínis á sér brotið eða eru vissir um að þeir eru ekki að fá sanngjarna úrlausn sinna mála, heldur einnig þeir sem telja jafnvel að það komi ekki að sök að láta nefndina glíma við málið. Rétt er að hafa í huga að málskotsgjaldið er einungis 6 þús. kr. þannig að ekki er miklu til kostað að láta nefndina taka málin fyrir. Það má einnig velta fyrir sér í því ljósi hvort það hafi í vaxandi mæli verið svo að málskotsaðilar hafi ekki lagt mikla vinnu í rökstuðning sinn af þessum sökum, heldur sent málin með tiltölulega einföldu hætti til nefndarinnar til að fá þar niðurstöðu. Það dregur að sjálfsögðu aftur úr líkunum á því að niðurstaðan falli þeim í vil ef málin eru send inn með tiltölulega einföldum eða jafnvel minni háttar rökstuðningi. Að þessu öllu metnu er það niðurstaða efnahags- og viðskiptaráðuneytisins að í aðalatriðum hafi fyrirkomulag úrskurðarnefndarinnar reynst vel. Málskot fyrir nefndinni er ódýrt og fljótlegt úrræði fyrir aðila til að fá úr ágreiningi sínum skorið. Af þeim sökum er það mat okkar, að svo stöddu að minnsta kosti, að 

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að vekja athygli á þessu máli. Ég er ekki alveg viss um að röksemdir hæstv. ráðherra standist, að draga þá ályktun að óskoðuðu máli að ástæðan sé sú að aðilar sem sendi inn umkvartanir hafi ekki lagt nógu mikið í rökstuðninginn og þar hafi kannski orðið einhver breyting frá því sem áður var. Þetta eru stór og flókin mál og jafnvel þótt kostnaðurinn við að skjóta málinu til viðkomandi úrskurðarnefndar sé ekki mikill getur verið mjög mikill kostnaður á bak við það þegar menn leggja fram svona kærur. Ég held að málið sé þess eðlis að það væri vel þess virði að leggjast aðeins yfir það og ég hvet hæstv. ráðherra til að skoða það betur, en ég hef ekki tíma til að fara nánar í það á þessari einu mínútu sem ég hef, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og sömuleiðis hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir innlegg hans. Ég held að ýmislegt megi fram færa sem geti skýrt að hluta til að minnsta kosti þá þróun sem orðið hefur, til að mynda þá breytingu sem hæstv. ráðherra vísaði til með tjónanefndirnar. Ég fagna því sérstaklega að í synjunarbréfum tryggingafélaganna sé nú skýrt tekið fram til neytenda að þeir hafi rétt á því að leita þessa úrræðis. Ég vil hins vegar taka undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að málið getur þarfnast frekari skoðunar vegna þess að við getum auðvitað ekki horft fram hjá því að í þessari atvinnugrein eins og mörgum öðrum hafa félög þurft að glíma við mikla rekstrarerfiðleika og fjárhagslega endurskipulagningu. Slíkar grundvallarbreytingar í rekstri félaga geta kallað á aðra meðferð í bótamálum og önnur viðbrögð við kröfum og full ástæða til þess að aðgát sé höfð. Ég hvet hæstv. ráðherra kannski fyrst og fremst til að leitað verði eftir því við Neytendasamtökin, sem eiga fulltrúa í nefndinni og eru auðvitað helsti hagsmunagæsluaðili neytendanna í málinu, að skoða málið þannig að góð sátt sé um fyrirkomulagið gagnvart þeim aðilum.

Herra forseti. Svo það sé skýrt þá var ég alls ekki að draga fram einhverja eina skýringu heldur fór ég yfir nokkur atriði sem að okkar dómi í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu eru líkleg til að skýra hvernig þessi hlutföll hafa breyst og hvers vegna hlutfall þeirra mála sem skotið er til nefndarinnar sem ganga málskotsaðila í vil hefur farið lækkandi. Það getur verið í samhengi við hinn mikla fjölda mála, að þetta er tiltölulega einfalt úrræði og að nú er hvatt til þess og miklu meiri upplýsingum komið á framfæri um þennan möguleika. Sömuleiðis má benda á breytingar á tjónanefnd eins og ég sagði áður og jafnvel mætti nefna fleiri atriði. Langlíklegast er því að um margar samverkandi ástæður sé að ræða. Svarið var að sjálfsögðu ekki gefið að óathuguðu máli. Farið var yfir þetta í ráðuneytinu áður, til undirbúnings þessu svari. Ég tek hins vegar undir með hv. þingmönnum sem hér hafa talað, fyrirspyrjanda og hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, að það er að sjálfsögðu ástæða til að fylgjast vel með þessum málum eins og öðrum sem snúa að neytendavernd og stöðu viðskiptavina vátryggingafélaganna eða tryggingafélaga. Það tengist öðru máli sem þarf að koma í betri farveg en það er neytendavernd almennt á sviði fjármálaþjónustu og á fjármálamarkaði og vátryggingamarkaði þar með töldum. Það er því full ástæða til að fara yfir það eins og endranær en það má vel til sanns vegar færa að aðstæður geta verið viðkvæmar eins og nú háttar til og hefur gert undanfarin missiri eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi. Þannig að ráðuneytið er sér vel meðvitað um að það er mikilvægt að fylgjast grannt með þessum málum og eiga um þau gott samstarf við þá aðila sem samkomulagið tekur til, Neytendasamtökin og Samtök fjármálafyrirtækjanna. Þetta er samstarfsverkefni sem er mikilvægt þannig að til staðar sé greiður og skjótvirkur úrskurðarfarvegur fyrir ágreiningsmál af þessu tagi sem má ekki vera of íþyngjandi eða flókinn að nálgast. Ég geri þeirri skýringu ekki endilega hátt undir höfði umfram aðrar 

Virðulegi forseti. Ég vil taka fram að það er alveg sársaukalaust af minni hálfu þó að virðulegi forseti setji einhvern annan hæstv. ráðherra hér til svara, bara að því gefnu að svar komi. Ég geri engar athugasemdir við að fyrirspurn minni sé beint til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Ástæðan fyrir því að ég kem fram með þessar spurningar er sú að ég spurði hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um þróun á innlánum einstaklinga í fjármálastofnunum. Svarið kom mér mjög á óvart en innlán heimila hafa lækkað gríðarlega á undanförnum árum. Þau hafa lækkað um 142 milljarða frá árinu 2008 til 2011. Þrátt fyrir að fjármagnstekjuskattur hafi hækkað mjög mikið, og kannski miklu frekar vegna þess, hafa tekjur ríkisins vegna fjármagnstekjuskatts af innlánum heimila lækkað um 3 milljarða á þessum tíma. Virðulegi forseti. Nú er það ekki þannig að fólk sem á einhverja fjármuni hafi marga möguleika núna, í það minnsta hefur þeim möguleikum fækkað nokkuð eftir bankahrunið þar sem hér var áður nokkuð stór hlutabréfamarkaður. Ég vil þess vegna inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann telji ekki skynsamlegt að endurskoða þessa skattstefnu því að ýmislegt bendir til þess að hækkun á fjármagnstekjuskatti og sömuleiðis nýupptekinn eignarskattur leiði til þess að við fáum lægri skatttekjur þrátt fyrir að skattprósenta hafi hækkað, og að sú þróun sé miklu hraðari en maður hefði kannski trúað. Ég spyr þess vegna hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra tveggja spurninga: 1. Hver eru viðbrögð ráðherra við lækkandi innlánum heimilanna? 2. Telur ráðherra ástæðu til þess að endurskoða stefnu ríkisstjórnar hvað varðar skatt á fjármagnstekjur?

Herra forseti. Nei, ég sé ekki sterkar ástæður til þess að bregðast við af hálfu stjórnvalda vegna lækkunar á innlánum heimilanna, enda mundi þá vakna spurningin hvernig menn hygðust bregðast sérstaklega við því nema það snúi að skattahliðinni sem hv. þingmaður spyr jafnframt um. Veruleikinn er einfaldlega sá að búast mátti við því að innlán heimilanna mundu lækka umtalsvert eftir fjármálahrunið. Á því eru margar nærtækar skýringar. Ugglaust er þar á ferðinni sambland af ýmsum þáttum, svo sem eins og þeim að kaupmáttur ráðstöfunartekna dróst verulega saman fyrst eftir hrunið þó að hann hafi vaxið á nýjan leik. Það var ekkert óeðlilegt við slíkar aðstæður að fólk gengi á sparnað sinn í einhverjum mæli til að bregðast við því ástandi. Í öðru lagi hafa raunvextir lækkað mjög umtalsvert. Vextir eru lágir á bankainnstæðum og hvati fyrir fólk til að ávaxta fé sitt þannig er því lítill. Þar af leiðandi, í þriðja lagi, kjósa margir sjálfsagt að leita annarra leiða svo sem eins og að greiða niður skuldir, sem skýrir þetta að einhverju marki, miðað við vísbendingar sem þó hefur kannski ekki farið fram ítarleg greining á um að menn hafi í einhverjum mæli greitt niður skuldir. Samhliða lækkun innstæðna lækkuðu yfirdráttarlán á alllöngu tímabili, sem getur einfaldlega verið vegna þess að þegar ávöxtunin var orðin mjög lítil á innstæðum á bankareikningum hafi verið hagstætt fyrir fólk að grípa til þess sparnaðar og ráðstafa honum í slíka hluti. Varðandi skattlagninguna tel ég að ekki sé ástæða til nema síður sé út frá þessum sjónarmiðum að endurskoða fyrirkomulag á skattlagningu fjármagnstekna. Þær breytingar voru gerðar sem liður í almennum skattbreytingum og þjónuðu vissulega margþættum tilgangi í sínu stóra samhengi svo sem eins og þeim að bregðast við tekjufalli ríkisins og endurreisa efnahagslífið og fjárhag hins opinbera, að dreifa byrðunum af þeirri tekjuöflun með félagslega réttlátum og sanngjörnum hætti og jafna þannig áfallinu út innan samfélagsins eins vel og kostur var. Í upphafi árs 2010 voru sett frítekjumörk með breytingu á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, sem þýða að hver einstaklingur greiðir ekki fjármagnstekjuskatt af fyrstu 100 þús. kr. í vaxtatekjur. Þetta hefur haft umtalsverð áhrif sem ég geri ráð fyrir að hv. fyrirspyrjandi hafi kynnt sér, til dæmis greiddu 46.700 einstaklingar á árinu 2011 fjármagnstekjuskatt fyrir tekjuárið 2010, en árið áður fyrir tekjuárið 2009 greiddu 135.900 einstaklingar slíkan skatt samkvæmt álagningarskrá ríkisskattstjóra. Þannig fækkaði þeim sem greiddu fjármagnstekjuskatt við þessa breytingu um tæp 75%. Með öðrum orðum ber stór hluti almenns sparnaðar og minni fjárhæða á bankareikningum ekki fjármagnstekjuskatt. Það verkar að sjálfsögðu hvetjandi á þann þátt en öðru máli gegnir auðvitað þegar um háar fjárhæðir er að ræða. Þannig að frítekjumarkið hefur að minnsta kosti þann kost að það er ívilnandi fyrir almennan sparnað upp að vissu marki. Þannig að svarið við báðum spurningunum er þetta: Ég sé ekki að það séu endilega efni til að bregðast með sérstökum hætti af hálfu stjórnvalda við stöðu innlána heimilanna, enda hefur það færst í meira jafnvægi hin síðari missiri eftir umtalsverðar sveiflur fyrst í kjölfar hrunsins, og í öðru lagi tel ég að í það heila tekið séum við með betra fyrirkomulag skattlagningar á fjármagnstekjur en það sem fyrir var.

Herra forseti. Raunvextir eru neikvæðir og þeir eru skattlagðir. Afleiðingin er sú að frjáls sparnaður heimilanna lækkar um 160 millj. kr. á dag að raungildi, 5 milljarða á mánuði og 60 milljarða á ári, bæði vegna bruna, sköttunar og úttekta. Sparnaður er núna svipaður og í janúar 2006. Ég vil spyrja hæstv. efnahagsráðherra hvar hann sjái fé myndast í landinu til útlána til einstaklinga og fyrirtækja ef innlán halda áfram að rýrna með þessum hraða áfram. Svo vil ég spyrja hvort hann telji eðlilegt og réttlátt að skattleggja neikvæðar tekjur. Svo er ég með spurningu í framhaldi af því hvort hann sé sammála hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundi Jónassyni, um að eignarrétturinn sé tímaskekkja.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að hrósa hæstv. ráðherra fyrir eitt; svör hans voru mjög skýr. Ég man bara ekki eftir jafnskýrum svörum í annan tíma frá hæstv. ráðherra. En svörin voru nei og meira nei. Það veldur mér áhyggjum. Ég vil aðeins fara yfir röksemdir hæstv. ráðherra. Hann nefnir að lítill hvati sé til þess að leggja fyrir vegna lágra vaxta. Ekki eykst hvatinn með því að hækka skattana. Það segir sig sjálft. Ef hvatinn er lítill vegna lágra vaxta gerir hæstv. ráðherra illt verra með skattstefnu sinni. Hæstv. ráðherra sagði að yfirdráttarlán hefðu verið greidd niður. Ég vek athygli á nýlegum fréttum um að yfirdráttarlán hafa náð sömu hæðum og þau voru í frá því að þau voru mest. Síðan nefnir hæstv. ráðherra að þessari stefnu sé fylgt til að styrkja ríkissjóð. Vandinn er sá, virðulegi forseti, að ef skattar eru of háir hafa sérstaklega þeir aðilar sem eiga meiri fjármunir möguleika á að koma sér undan þeim, m.a. með því að flytja til annarra landa. Það kom til dæmis fram í hv. efnahags- og viðskiptanefnd þegar við fjölluðum um eignarskattinn, sem kallaður er auðlegðarskattur. Þar komu fulltrúar frá öllum endurskoðunarskrifstofunum og sögðu frá því að þeir væru að aðstoða fólk sem vildi flytja úr landi út af þeim skatti. Hvað þýðir það? Það þýðir að við fáum engar tekjur. Engar tekjur. Það er alveg sama þótt við getum lokað ýmsa fjármuni inni með gjaldeyrishöftunum, það eru sérstaklega þeir sem hafa mest á milli handanna sem hafa mesta möguleika á að fara til annarra landa. Það þýðir að ríkissjóður, þeir sem hér búa, fá ekki þær tekjur heldur einhver annar 

Herra forseti. Það ætti ekki að þurfa að minna hv. þingmann á, allra síst þingmenn Sjálfstæðisflokksins, að hér varð eitt stykki efnahagshrun. Samanburður við fjárhæðir í fjármálakerfinu fyrir hrun er ekki endilega mjög skynsamlegur eða raunsær að öllu leyti. Ég held að við verðum að horfast í augu við það efnahagsástand og þær aðstæður í samfélagi okkar sem við höfum verið að berja okkur í gegnum undanfarin þrjú, þrjú og hálft ár. Og án nokkurs vafa er þar að leita skýringanna á því að verulegu leyti hver þróunin hefur verið hvað þetta varðar. 
             Ég fór yfir það að þegar ráðstöfunartekjur dragast saman, atvinna minnkar og fótum er kippt undan mörgum hvað varðar afkomu, er ekkert skrýtið við að það hafi þau áhrif að fólk verði að grípa til sparnaðar síns í einhverjum mæli. Þannig að það á sér augljósar skýringar. Mér virðast hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins alltaf taka útgangspunkt í því sem hinu eðlilega ástandi sem var fyrir hrunið og gleyma svo hruninu sjálfu og eru alveg standandi hissa á því að veruleikinn líti eitthvað aðeins öðruvísi út í dag en hann gerði þá, eða ætti að gera að þeirra mati miðað við að allt hafi verið svona dásamlegt 2007, 2008. Það er bara ekki þannig. Það er raunheimurinn, raunveruleikinn, sem ræður för. Hans sér stað í ýmsum greinum og þetta er bara ein birtingarmynd þess. Það er reyndar alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, yfirdráttarlán hafa aukist á nýjan leik. Það er áhyggjuefni. Ég fylgist með þeirri þróun og deili áhyggjum af því. En ég vísaði til þess sem virtist vera að gerast um tíma, að þá fór nokkuð saman að innstæður lækkuðu í bankakerfinu og yfirdrættir voru að greiðast niður. Það var góð þróun og maður hefði gjarnan viljað sjá hana halda áfram þó að auðvitað geti margt fleira spilað þar inn í eins og afskriftir lána og annað í þeim dúr. Í það heila tekið held ég að ekki sé hægt að segja að hér sé eitthvað sérstakt á ferðinni sem kalli á óhefðbundin viðbrögð. 

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu hefur átt sér nokkurn aðdraganda. Fyrir tæpu ári, sumarið 2011, stóð embætti ríkisskattstjóra með fulltingi fjármálaráðuneytis að sérstöku tímabundnu átaksverkefni til að sporna við svartri atvinnustarfsemi undir yfirskriftinni „Leggur þú þitt af mörkum?“ Þetta átak var unnið í nánu samstarfi við aðila vinnumarkaðarins, Alþýðusambandið og Samtök atvinnulífsins. Ég lagði fram fyrirspurn um miðjan október sl. þar sem ég spurði meðal annars út í helstu niðurstöður átaksins, áætlaðan tekjuauka ríkissjóðs og hvort framhald yrði á verkefninu og öðrum samræmdum aðgerðum gegn skattsvikum. Svar ráðherra barst um miðjan nóvember. Helstu niðurstöður voru þær að samfélagið í heild yrði árlega af nærri 14 milljörðum kr. í tekjur vegna svartrar atvinnustarfsemi, þar af má áætla liðlega 6 milljarða sem færu annars í ríkissjóð. Hér er eingöngu miðað við skattsvik rekstraraðila sem eru með undir 1 milljarði í veltu, en ef litið er á alla rekstraraðila er áætlað tap ríkissjóðs allt að 10 milljarðar á ári. Virðulegi forseti. Þetta eru stórar fjárhæðir. Varðandi framhald málsins voru svörin nokkuð óljósari, en þó kom fram skýr vilji ráðherra til að beina þeim tilmælum til ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra að þeir ynnu enn frekar saman í samræmdum aðgerðum á þessu sviði. Til að fylgja þessu máli enn frekar eftir, m.a. í framhaldi af upplýsingum sem fram hafa komið um skort á heimildum fyrir einföld og skýr úrræði í skatteftirlitsmálum, lagði ég í byrjun febrúar sl. fram frekari fyrirspurnir um þessi mál. Frá því að ég lagði þær fyrirspurnir fram hefur orðið nokkur umræða um þau í fjölmiðlum og í framhaldi af því lagði hv. þm. Skúli Helgason með fleiri þingmönnum, þar á meðal mér, fram tillögu til þingsályktunar um bætt skattskil þar sem tekið er á þeim málum sem fyrirspurnir mínar beinast meðal annars að, þ.e. að Alþingi feli fjármálaráðherra að leggja fram aðgerðaáætlun um bætt skattskil og kannað verði hvort gera þurfi lagabreytingar til að draga úr og vinna gegn undanskotum. Í framhaldi af framansögðu spyr ég hæstv. fjármálaráðherra eftirfarandi spurninga um frekari aðgerðir gegn svartri atvinnustarfsemi: Er vinna hafin við gerð frumvarps til að innleiða virk og einföld eftirlitsúrræði til að taka á og koma í veg fyrir brot á formreglum skattskila og skila á öðrum gjöldum, eins og lagt er til í skýrslu um sameiginlegt átaksverkefni á vegum ríkisskattstjóra, Alþýðusambandsins og Samtaka atvinnulífsins gegn svartri atvinnustarfsemi? Hvenær má vænta að frumvarp í þessa veru verði lagt fyrir Alþingi? Eru í undirbúningi eða fyrirhugaðar frekari aðgerðir af hálfu ríkisskattstjóra til að sporna við svartri atvinnustarfsemi? Verður leitað samstarfs við aðila vinnumarkaðarins í slíkum aðgerðum, líkt og gert var með góðum árangri á síðasta ári?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli. Varðandi fyrstu spurninguna, þ.e. hvort vinna sé hafin við gerð frumvarps sem byggir á skýrslu um sameiginlegt átak, er því til að svara að í almennum eftirlitsaðgerðum á undanförnum árum hefur þess æ oftar orðið vart að skattyfirvöld hafa ekki skjótvirk úrræði ef aðilar fara ekki að tilmælum um lagfæringar. Í eftirlitsátakinu „Leggur þú þitt af mörkum?“ sem hófst 14. júní 2011 og lauk fyrir fáum vikum kom skýrar í ljós en áður hversu mjög skattyfirvöld vantar slík úrræði. Ástæða þess að það hefur orðið meira áberandi er að í fyrrasumar var farið í 2 þús. heimsóknir í fyrirtæki. Athugasemdir voru gerðar við nokkur hundruð aðila, einkum um formbrot, frágang gagna og hvernig staðið var að skilum ýmissa gjalda, svo sem lífeyrissjóðsgjalda, staðgreiðslu og stéttarfélagsgjalda. Flestir rekstraraðilar fóru að tilmælum ríkisskattstjóra um úrbætur, en nokkrir tugir aðila hafa engu svarað. Oftast er um að ræða það sem kalla má minni háttar brot sem ekki er líklegt að mundu sæta ákæru ef vísað yrði til lögreglumeðferðar. Við þær aðstæður vantar úrræði og er það mjög til vansa. Úrræðin gætu verið einhvers konar dagsektir, lokun starfsstöðva eða svipting möguleika á að stunda atvinnurekstur, svo sem að fella aðila af virðisaukaskattsskrá. Ríkisskattstjóri hefur falið hópi starfsmanna að yfirfara þau álitamál sem upp kunna að rísa við úrræði af þeim toga sem fyrr er lýst, þar með talið hvort hætta sé á að dagsektir hindri refsingu á síðari stigum. Spurt er hvort vænta megi frumvarps í þessa veru á Alþingi fljótlega. Athugun ríkisskattstjóra verður lögð fyrir fjármálaráðuneytið þegar því verki lýkur, en þess er ekki að vænta að svo geti orðið fyrr en næsta haust og frumvarp getur því ekki orðið tilbúið á þessu þingi. Varðandi það hvort í undirbúningi séu eða fyrirhugaðar frekari aðgerðir af hálfu ríkisskattstjóra til að sporna við svartri atvinnustarfsemi er því til að svara að ríkisskattstjóri rekur tæplega 40 manna eftirlitseiningu sem hefur virkt eftirlit með skattskilum af margvíslegum toga. Eftirlitsaðgerðir á árinu 2011 skiluðu 6 milljarða tekjuauka í ríkissjóð. Eftirlitsaðgerðir eru reglulegar, en átakið „Leggur þú þitt af mörkum?“ er annars vegar hugsað sem áróðursherferð fyrir bættum skattskilum og hins vegar leið til að bæta atvinnuhætti í landinu. Nýtt átak mun hefjast á næstu vikum. Ríkisskattstjóri mun hrinda af stað viðamiklu eftirliti með virðisaukaskattsskilum. Reynslan hefur sýnt að samhliða virðisaukaskattssvikum eru önnur skattskil oft og tíðum athugunarverð, svo sem að ekki er staðið skil á staðgreiðslu opinberra gjalda þar sem starfsmenn eru á duldum launum. Slíkt er dæmigerð svört atvinnustarfsemi. Átakið í virðisaukaskattseftirlitinu hefur krafist nokkurs undirbúnings sem hefur staðið yfir frá því snemma á þessu ári og er reiknað með að eftirlitsaðgerðir hefjist um næstu mánaðamót, apríl/maí. Þá hefur ríkisskattstjóri kynnt fyrir fjármálaráðuneytinu hugmyndir að auglýsingaherferð í því skyni að bæta skattskil. Slík herferð kostar nokkurt fé og það er í athugun hjá ráðuneytinu hvernig brúa megi það bil. Verður leitað samstarfs við aðila vinnumarkaðarins í slíkum aðgerðum, líkt og gert var með góðum árangri á síðasta ári? spyr hv. þingmaður. Svarið er að átakið sem til er vitnað með Samtökum atvinnulífsins og ASÍ var hugsað sem tímabundið átak við ákveðnar formathuganir sem fyrr er lýst. Samkvæmt lögum eru athuganir á beinum skattskilum á forræði skattyfirvalda en ekki aðila vinnumarkaðarins. Athuganir á bókhaldi með tilliti til þess hvort skattskil séu rétt, m.a. virðisaukaskattsskil, geta skattyfirvöld ekki framselt í hendur aðila sem ekki eru til þess bærir lögum samkvæmt að sinna því eftirliti. Engar ákvarðanir hafa verið teknar um hvort framhald verði á samstarfi við ASÍ og SA en það kemur vel til greina, enda er reynslan af slíku í aðalatriðum góð. Við þær aðstæður er þó mikilvægt að þess sé gætt að slíkar aðgerðir rúmist innan laga og bitni ekki á þeim eftirlitsaðgerðum sem lögum samkvæmt eiga að miða að því að ganga úr skugga um réttmæti skattskila og að tryggja endurákvörðun opinberra gjalda, svo sem almennu skatteftirliti er ætlað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mér þykir skipta miklu og fagna því að það sé vilji til þess af hálfu ráðherra og ráðuneytisins í samvinnu við skatteftirlit og skattrannsóknarstjóra að fylgja þessum málum eftir. Það hefur lengi verið umræða í samfélaginu um nauðsyn þess að uppræta skattsvik. Einn liður í þeim þáttum sem hafa verið til skoðunar er svokölluð svört atvinnustarfsemi. Hún lýtur ekki eingöngu að því að ríkið, hið opinbera og sveitarfélögin, lífeyrissjóðirnir og starfsfólkið sjálft verði af stórfelldum réttindum og tekjum til að standa undir eigin framfærslu eða rekstri samfélagsins, ég tala nú ekki um á tímum eins og núna þegar við þurfum á hverri einustu krónu að halda til að halda úti velferðarþjónustu okkar, heldur líka hinu að það er verið að tryggja jafnræði og jafnrétti á vinnumarkaði milli atvinnufyrirtækja þannig að atvinnulíf í landinu sé heilbrigt. Þess vegna hefur mér fundist það skipta verulega miklu máli að þeir aðilar sem tengjast þessum þáttum í réttindasamfélagi okkar, bæði Alþýðusambandið gagnvart réttindum launþega og Samtök atvinnulífsins gagnvart réttindum þeirra sem eru að bjóða hér upp á og halda úti atvinnustarfsemi, séu þátttakendur og sýni þar með alvöru þessa máls, að það skiptir öllu að hér séu menn í sama rétti og það sé tryggt að þær fjárhæðir sem þarna eru undir borðum skili sér inn í samfélagið. 10 milljarðar, eins og áðan var nefnt, eru engar smáfjárhæðir. Það hefði verið kostur að hafa þá peninga til að tryggja ýmislegt í okkar velferðarþjónustu og jafnvel hefðu þær upphæðir getað komið í veg fyrir að við þyrftum að fara hér fram með niðurskurð í heilbrigðisþjónustu 

Virðulegi forseti. Skattsvik valda ekki bara tjóni ríkissjóðs heldur valda þau einnig siðrofi í samfélaginu. Þess vegna tek ég undir með hv. þingmanni þegar hann telur æskilegt að sem flestir taki þátt í slíkum aðgerðum sem hér er um rætt, svo sem Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands. Eftir því sem rafrænum viðskiptum vex meiri fiskur um hrygg minnka möguleikar á svartri atvinnustarfsemi enda er eftirlitið auðveldara með rafrænum viðskiptum. Þannig munu tækniframfarirnar blessunarlega gera svarta atvinnustarfsemi erfiðari í framkvæmd í framtíðinni, en þannig er það samt að frá hruni hafa seðlar og mynt í umferð aukist frá því að vera um 13 milljarðar í um það bil 30 milljarða. Það vekur mann óneitanlega til umhugsunar og ég tel að hið opinbera ætti frekar að stuðla að því að auka rafræn viðskipti en ekki auðvelda viðskipti með reiðufé. Við ættum að líta til Norðmanna sem hafa frá því snemma á árinu 2011 unnið eftir löggjöf sem gengur út á það að gera kaupanda að þjónustu meðsekan um skattsvik vegna viðskipta með reiðufé, þ.e. ef upp kemst að um skattsvik hafi verið að ræða. Þetta finnst mér mikilvægt, að fylgjast með og athuga hver árangurinn er af þessu. Þarna getum við lært af Norðmönnum en hins vegar er mikilvægt, ásamt þessu og þeim hliðarráðstöfunum sem hafa verið ræddar í þessari umræðu, að halda uppi reglubundnu og venjubundnu eftirliti og að ekki sé slakað þar á. Reglubundið og öflugt skatteftirlit er eina leiðin til að tryggja að skattskilum hraki ekki.

Virðulegi forseti. Það eru hér fimm spurningar sem mig langar að beina til hæstv. iðnaðarráðherra. Ástæðan fyrir því að þessar spurningar eru settar fram eru meðal annars athugasemdir, tölvupóstar og ýmislegt annað sem við þingmenn höfum fengið frá fyrirtækjum sem hafa verið í viðskiptum við eða fengið lán hjá Byggðastofnun í gegnum árin. Fyrsta spurningin er: Hvað veitti Byggðastofnun mörgum fyrirtækjum erlend lán árin 2000–2008 og hvar á landinu eru þau fyrirtæki? Hér er verið að óska eftir einhvers konar greiningu á því hvernig þessi lán hafa dreifst. Önnur spurningin hljóðar svo: Hvað margir af þessum lánasamningum hafa verið endurreiknaðir vegna ólöglegs samningsforms? Hér er vitanlega verið að kalla eftir því hvort samningar Byggðastofnunar hafi verið með sama hætti og þeir samningar er aðrar lánastofnanir gáfu út. Í þriðja lagi er spurt: Hefur höfuðstóll einhverra erlendra lána Byggðastofnunar verið lækkaður þrátt fyrir að samningar um lánin séu löglegir? Hér er verið að óska eftir því að fá upplýsingar um það hvort lánum sem teljast lögleg hafi verið breytt með einhverjum hætti. Í fjórða lagi er spurt: Telur ráðherra að jafnræðis sé gætt meðal fyrirtækja, t.d. sprotafyrirtækja sem mörg hver höfðu þann eina kost að fjármagna sig í gegnum Byggðastofnun meðan sambærileg sprotafyrirtæki í Reykjavík fjármögnuðu sig í bönkum og þá oft með erlendum lánum? Hér er um að ræða spurningu sem lýtur vitanlega að því að starfsaðstæður þeirra sem reka fyrirtæki, hvort sem það eru sprotafyrirtæki eða önnur, eru mjög misjafnar á Íslandi. Það er vel þekkt að bankarnir, fjármálafyrirtækin, voru mjög tregir til að lána fyrirtækjum úti á landi, fyrir utan höfuðborgarsvæðið, vegna þess að þeir töldu jafnvel að veð væru ekki nógu góð og eitthvað slíkt. Byggðastofnun spilaði því geysimikilvægt hlutverk í því að greiða þessum fyrirtækjum götuna. Í fimmta lagi: Hyggst ráðherra bregðast við með einhverjum hætti ef samningar sem Byggðastofnun gerði eru allir löglegir og ljóst að staða þeirra sem tóku lán hjá stofnuninni og hafa ekki fengið endurútreikning er verri en þeirra sem fengið hafa endurútreikning? Hér er í raun verið að spyrja um afstöðu til jafnræðis. Við þingmenn höfum fengið ábendingar um að fyrirtæki hafi jafnvel verið búin að fá lausnir á sínum fjárhagsvanda eða sínum málum hjá fjármálastofnununum en síðan hafi komið að hlut Byggðastofnunar í þeim fjármögnunarpakka sem var í gangi og þar hafi ekki verið hægt að leysa málin þar sem stofnunin hafði ekki þau tæki og tól, þær heimildir, sem þurfti til að bregðast við. Þar af leiðandi hafi fyrirtæki, og það er vitað um fyrirtæki sem það á við um, farið í þrot vegna þessa.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnirnar. Spurt er: Hvað veitti Byggðastofnun mörgum fyrirtækjum erlend lán árin 2000–2008 og hvar á landinu eru þau fyrirtæki? Því er til að svara að 452 fyrirtæki og einstaklingar í atvinnurekstri hafa fengið erlend lán á tímabilinu; 64 á Austurlandi, 87 á Norðurlandi eystra, 63 á Norðurlandi vestra, 11 á Suðurnesjum, 46 á Suðurlandi, 132 á Vestfjörðum og 49 á Vesturlandi. Spurt er: Hvað hafa margir af þessum lánasamningum verið endurreiknaðir vegna ólöglegs samningsforms? Svarið er: Enginn af þessum lánasamningum hefur verið endurreiknaður vegna ólöglegs samningsforms. Það er mat Byggðastofnunar að um sé að ræða lögmæt erlend lán. Síðan er það spurning er varðar jafnræði. Þar er sérstaklega spurt um sprotafyrirtæki sem mörg hver höfðu þann eina kost að fjármagna sig í gegnum Byggðastofnun. Því er til að svara að hefðbundin sprotafyrirtæki eru mjög lítill hluti viðskiptavina stofnunarinnar. Heimildir Byggðastofnunar til lækkunar á höfuðstóli lána skuldara stofnunarinnar takmarkast af 16. gr. reglugerðar um Byggðastofnun, nr. 347/2000, en samkvæmt ákvæðinu er óheimilt að gefa eftir veitt lán í heild eða að hluta. Frá þeirri meginreglu er þó heimiluð undantekning í því tilviki þegar lán eru án haldbærra trygginga. Slíkt er fátítt en eftir fall krónunnar eru nokkur dæmi þess að lán hafi fallið út af veðrétti, einkum þegar um er að ræða erlend lán. Þá er þess að geta að Byggðastofnun hefur tekið þátt í úrvinnslu skuldamála fyrirtækja á grundvelli Beinu brautarinnar en samkomulag um það verkefni gerðu efnahags- og viðskiptaráðuneytið, Félag atvinnurekenda, fjármálaráðuneytið, Samtök atvinnulífsins, Samtök fjármálafyrirtækja og Viðskiptaráð í árslok 2010. Samkvæmt samkomulaginu er miðað við að heildarskuldsetning fyrirtækis að lokinni úrvinnslu fari ekki fram úr endurmetnu eignar- eða rekstrarvirði þess, hvort sem er hærra, að viðbættu virði annarra trygginga og ábyrgðar fyrir skuldum viðkomandi fyrirtækis. Í 12. lið samkomulagsins er þess getið að stjórnvöld muni leitast við að tryggja að opinberar lánastofnanir, svo sem Byggðastofnun, taki þátt í úrvinnslu skuldamála fyrirtækja á grundvelli samkomulagsins. Byggðastofnun yfirfór allt lánasafn sitt með hliðsjón af viðmiðum Beinu brautarinnar og hafa tólf fyrirtæki nú þegar fengið lækkun á höfuðstóli sinna lána á þeim forsendum. Enn eru fáein slík mál í afgreiðsluferli. Byggðastofnun hefur frá hruni að öðru leyti beitt sambærilegum eða sömu úrræðum og aðrar lánastofnanir þegar kemur að skuldavanda fyrirtækja vegna hækkunar erlendra lána með það að markmiði að laga greiðslubyrði viðkomandi skuldara að greiðslugetu hans. Það má nefna lengingu lána, svonefnd teygjulán o.fl. Það verður því að telja að viðskiptavinir Byggðastofnunar hafi setið við sama borð og viðskiptavinir annarra lánastofnana sem tekið hafa erlend lán að þessu leyti. Hyggst ráðherra bregðast við með einhverjum hætti ef samningar sem Byggðastofnun gerði eru allir löglegir o.s.frv.? Það er 4. spurning frá hv. þingmanni og því er til að svara að ekki verður annað séð en að Byggðastofnun hafi staðið rétt að málum og fylgt þeim úrræðum sem tiltæk hafa verið og gilt hafa um aðrar lánastofnanir. Staða viðskiptavina Byggðastofnunar ætti því að vera sambærileg við stöðu viðskiptavina annarra fjármálastofnana. Vanda hvers og eins skuldara, sem stafar af hækkun erlendra lána vegna gengisfalls krónunnar, verður mætt með einstaklingsbundnum úrræðum eins og ég hef þegar lýst hér í máli mínu.

Virðulegi forseti. Það kann að hafa farið fram hjá mér en ég veit ekki til þess að ráðherra hafi svarað spurningu nr. 3, hvort höfuðstóll einhverra erlendra lána Byggðastofnunar hafi lækkað þrátt fyrir að samningar láns séu löglegir. Það kann að vera að það hafi farið fram hjá mér en þetta var 3. spurningin, það væri ágætt að fá endurtekið svar við því ef þetta hefur farið fram hjá mér. Það kemur ítrekað fram hér í svörum að beitt hafi verið svipuðum eða sömu aðferðum og fjármálastofnanir hafi beitt. Ég efast ekki um að þetta sé allt satt og rétt. Hins vegar er ekki hægt að víkja frá því að Byggðastofnun í þessu tilfelli telur vitanlega að samningar sínir séu allir löglegir og ég veit ekki til þess að á það hafi verið látið reyna með einhverjum hætti. Það er hins vegar þannig að mörg fyrirtæki áttu einskis annars kost en að leita til Byggðastofnunar eftir lánafyrirgreiðslu og fengu þar af leiðandi erlent lán eins og margir fengu á sínum tíma og var jafnvel beint inn í þann farveg þó að ég viti svo sem ekki hvort það hafi endilega verið hjá Byggðastofnun. Þeir aðilar sem tóku þessi lán hafa því ekki notið þeirrar fyrirgreiðslu sem felst í því að lán þeirra séu endurreiknuð og þau leiðrétt miðað við þann forsendubrest sem klárlega varð á þessum lánum. Hér er vitanlega verið að spyrja um það hvort stofnunin eða ríkissjóður, ríkisvaldið, ætli að veita Byggðastofnun þær heimildir sem þurfa þá að vera til staðar til að lækka þessi erlendu lán með sömu hlutföllum og sömu aðgerðum og þeir sem tóku erlent lán hjá fjármálastofnununum hafa notið. Af svörum ráðherra má ráða að ekki standi til að veita Byggðastofnun slíkar heimildir og þykir mér þar um að ræða ákveðna mismunun milli aðila vegna þess að mörg hver þeirra 452 fyrirtækja sem hér um ræðir áttu einskis annars kost en að taka lán hjá Byggðastofnun. Hinar hefðbundnu fjármálastofnanirnar treystu sér ekki til þess að lána þessum fyrirtækjum. Að mínu viti er því ekki verið að koma til móts við þessi fyrirtæki með nógu afgerandi hætti.

Virðulegur forseti. Eins og kom fram í máli mínu hér áðan verður vanda hvers og eins skuldara sem stafar af hækkun erlendra lána vegna gengisfalls krónunnar mætt með einstaklingsbundnum hætti. Þannig er að hið opinbera getur ekki mismunað lántakendum sem gerðu lögmæta samninga við sínar lánastofnanir eftir því hjá hvaða stofnun þeir tóku lánin. Reynist það rétt að allir samningar Byggðastofnunar séu í samræmi við íslensk lög ber auðvitað að fagna því, en það er alltaf dómstóla að skera úr um það. Mér er kunnugt um að að minnsta kosti eitt dómsmál hafi verið höfðað til ógildingar slíkum lánasamningi hjá Byggðastofnun. Byggðastofnun bárust nýverið, eins og öllum fjármálafyrirtækjum í landinu, fyrirmæli um athugun á þýðingu þess ef dómsmál af því tagi færu á versta veg eða lán þeirra féllu undir nýlega dóma Hæstaréttar. Unnið er að verkefninu í samráði við Fjármálaeftirlitið og er niðurstöðu að vænta innan skamms. Það er mat lögfræðinga Byggðastofnunar að litlar líkur séu á því að slíkt mál tapist en engir dómar hafa hingað til fallið sem veitt gætu vísbendingu um að stofnunin yrði af þeim sökum að endurreikna erlend lán sín. Virðulegi forseti. Sú leið sem stjórnvöld beittu sér fyrir til að leysa fjárhagsvanda fyrirtækjanna var Beina brautin og eftir henni hefur Byggðastofnun farið og horft á vanda hvers og eins skuldara út frá hans sérstöku stöðu og við það mun Byggðastofnun halda sig. En það að Byggðastofnun skuli hafa gert löglega samninga og farið eftir leikreglunum getur ekki verið annað en gleðiefni.

Virðulegi forseti. Hinn íþyngjandi húshitunarkostnaður sem íbúar sums staðar á landinu hafa glímt við hefur oft verið ræddur í ræðustól Alþingis. Hér er um að ræða mikinn vanda sem hjá um 10% þjóðarinnar, 30–35 þús. manns, sem glíma við þennan mikla húshitunarkostnað. Stundum hefur okkur gengið betur og stundum miðast verr við það að reyna að stemma stigu við þessum mikla kostnaði og því miður hefur þróunin orðið sú undanfarin ár að slegið hefur í bakseglin. Húshitunarkostnaður á þeim svæðum sem oft eru kölluð köld svæði hefur hækkað ár frá ári að raungildi á sama tíma og kjör fólks hafa versnað eins og allir vita. Þetta hefur auðvitað þýtt að þessi þáttur framfærslunnar hjá fjölmörgum á þessum svæðum er orðinn mjög sligandi, sérstaklega ef við skoðum dreifbýlið sjálft, þ.e. svæðið þar sem búa innan við 200 manns. Þess vegna var það fagnaðarefni að ríkisstjórnin ákvað á fundi sínum á Ísafirði 5. apríl í fyrra að unnið yrði að því með Samtökum sveitarfélaga á köldum svæðum að leita leiða til að lækka og jafna húshitunarkostnaðinn. Í framhaldi af því var settur á fót starfshópur þar sem í áttu sæti meðal annars fulltrúar þessara svæða auk fulltrúa ríkisstjórnarinnar. Þessi starfshópur skilaði mjög góðu verki, lagði fram greinargóða skýrslu sem birtist á vef iðnaðarráðuneytisins í desember síðastliðnum. Þar gat að líta tillögur til að lækka húshitunarkostnaðinn. Samkvæmt þeim tölum sem ég hef undir höndum og birtast í skýrslunni sýnast mér að þær tillögur sem nefndin leggur til í skýrslunni feli í sér lækkun á húshitunarkostnaði um þriðjung, 32% eða þar um bil. Þá er ég að vísa til niðurgreiddra veitna í þéttbýli og dreifbýli. Tillögurnar fela í sér þrenns konar aðgerðir. Í fyrsta lagi er lagt til að grundvallarbreyting verði gerð á niðurgreiðslukerfinu þannig að flutningur og dreifing á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis verði niðurgreidd að fullu. Í öðru lagi er gerð tillaga að breyttri fjármögnun á niðurgreiðslum. Það hefur auðvitað verið vandamál hingað til. Við höfum eins og ég sagði áðan stundum náð verulegum fjármunum í þetta en þegar hefur slegið í bakseglin eða verr gengið hefur fjárhæðin lækkað. Hópurinn leggur til að sett verði jöfnunargjald á hverja framleidda kílóvattstund sem næmi þeim kostnaði sem er nauðsynlegur á hverjum tíma til að niðurgreiða flutning og dreifingu á raforku til upphitunar á íbúðarhúsnæði. Hér er um að ræða mjög lítils háttar gjaldtöku sem mundi hins vegar hafa mjög mikil áhrif á hag þeirra 30–35 þús. manna sem búa á þessum svæðum. Í þriðja lagi leggur hópurinn fram nokkrar tillögur sem snúa að frekari jarðvarmaveituuppbyggingu og bættri orkunýtingu. Þar ber hæst að starfshópurinn leggur til að jöfnunargjald verði lagt á hitaveitur, svipað og á raforkuframleiðslu, sem geti ávallt tryggt viðgang og vöxt jarðvarmaveitna. Hann leggur enn fremur til að heimilt verði að lengja stofnstyrkjaframlagið sem nú er veitt til 12 ára ef þörf krefur. Það mundi gera að verkum að hagkvæmara yrði fyrir þá sem vilja fara í hitaveituframkvæmdir að gera slíkt vegna þess að þá yrðu þessir niðurgreiðslupeningar veittir eða stofnstyrkurinn veittur í allt að 12 ár til að lækka fjármagnskostnaðinn, stofnkostnaðinn, við þær framkvæmdir. Þetta getur verið gríðarlegt hagsmunamál,  Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra hver sé afstaða hennar til þeirra tillagna sem koma fram í skýrslu starfshópsins og hvort þess megi vænta að lagt verði fram frumvarp á þessu þingi til að hrinda í framkvæmd þessum tillögum eða öðrum um lækkun húshitunarkostnaðar.

Forseti verður að benda hv. þingmanni og hæstv. starfandi ráðherra á að klukkan virkar ekki í augnablikinu þannig að forseti mun gefa hæstv. starfandi iðnaðarráðherra, Oddnýju G. Harðardóttur, merki þegar 30 sekúndur eru eftir af hennar ræðutíma.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og einnig það að vekja athygli á þessu málefni sem eru aðgerðir til lækkunar á húshitunarkostnaði. Hv. þingmaður spyr í fyrsta lagi um afstöðu ráðherra til þeirra tillagna sem fram koma í skýrslu starfshóps um breytingar á niðurgreiðslum til húshitunar sem lögð var fram í desember síðastliðnum. Ég kýs að svara þessu þannig að markmið með niðurgreiðslum húshitunarkostnaðar er að ná fram jöfnuði í landinu vegna hitunar húsnæðis þar sem þeim forréttindum að hafa aðgang að tiltölulega ódýrum jarðhita til húshitunar er ekki jafndreift. Það er göfugt markmið og skynsamlegt að jafna þennan kostnað en þó er mikilvægt að byggja kerfið þannig upp að tryggt verði að skynsamlega sé farið með orkuna og að hvatar verði fyrir orkusparnað. Einnig þarf kerfið að bjóða upp á möguleika til að styrkja nýjar lausnir varðandi húshitun, svo sem varmadælur og viðarkyndingu. Nokkra þessara möguleika er að finna í núverandi niðurgreiðslukerfi en þó má margt þar bæta. Þegar núverandi kerfi var komið á laggirnar var greitt að fullu fyrir dreifingu raforku vegna húshitunar en nú er svo komið að þetta hlutfall er komið niður í 67%. Í núgildandi lögum og reglum eru ekki sett föst viðmið um hversu hátt hlutfall dreifikostnaðar skuli niðurgreiða og kerfið er flókið og algerlega háð fjárveitingavaldinu á hverjum tíma. Mikilvægt er að ná sem mestum jöfnuði í kerfinu og gera það einfaldara og skilvirkara. Hvernig sá jöfnuður verður síðan fjármagnaður er annað mál. Starfshópur iðnaðarráðherra sem falið var að koma með tillögur til úrbóta varðandi niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar skilaði skýrslu sinni í desember síðastliðnum eins og fram hefur komið og voru þær tillögur kynntar í ríkisstjórn þann 16. desember 2011. Þar var ákveðið að skýrslan skyldi kynnt fyrir viðeigandi nefndum Alþingis áður en tekin yrði formleg afstaða til tillagnanna. Þann 5. janúar 2012 var skýrsla starfshópsins send til þeirra nefnda Alþingis sem málið varðar, þ.e. til hv. atvinnuveganefndar, hv. fjárlaganefndar og hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Í kjölfarið kynnti formaður starfshópsins tillögurnar í hv. atvinnuveganefnd þann 19. janúar síðastliðinn og í hv. fjárlaganefnd þann 14. febrúar síðastliðinn. Efni skýrslunnar er enn til umfjöllunar í þingnefndunum. Ég hef sett af stað vinnu í ráðuneytinu við að fara nánar yfir tillögur starfshópsins og stefnt er að því að næsta haust liggi fyrir tillögur um breytt fyrirkomulag sem verða kynntar fyrir þinginu. Hv. þingmaður spyr hvort gera megi ráð fyrir að lagt verði fram frumvarp á þessu þingi til að hrinda í framkvæmd þessum tillögum eða öðrum um lækkun húshitunarkostnaðar og sé svo, hvenær sé stefnt að því að slíkar ráðstafanir taki gildi. Í samræmi við tillögur starfshópsins mun ég á næstu dögum mæla fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 78/2002, um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar. Um er að ræða breytingu á 12. gr. þeirra laga en í henni er fjallað um fjárhæð og útreikning styrkja vegna stofnunar nýrra hitaveitna. Í lokamálslið 1. mgr. 12. gr. kemur fram að frá styrkfjárhæðinni skuli dreginn annar beinn eða óbeinn fjárhagslegur stuðningur ríkisins, stofnana þess eða sjóða til viðkomandi hitaveitu eða byggingar hennar. Með frumvarpinu er lagt til að framangreindur lokamálsliður 1. mgr. 12. gr. laganna falli brott en sú tillaga er í samræmi við tillögur í skýrslu starfshópsins um breytingar á niðurgreiðslum til húshitunar sem skilað var til iðnaðarráðherra í desember síðastliðnum og í greinargerð með frumvarpinu er vísað til skýrslunnar. Í skýrslu starfshópsins eru þau rök færð fyrir brottfalli ákvæðisins að kostnaður við jarðhitaleit og boranir sé svipaður hvort sem leitað er að heitu vatni fyrir þúsund manna eða hundrað manna byggð og það sé verulega íþyngjandi fyrir smærri jarðhitaverkefni ef allur stofnstyrkur þurrkast út vegna þess opinbera fjármagns sem lagt er í jarðhitaleitina. Dæmi eru um að Alþingi veiti framlag til byggingar minni hitaveitna og ef það framlag kemur til frádráttar á þeim styrk sem kveðið er á um í 12. gr. laga nr. 78/2002 getur það leitt til þess að forsendur fyrir byggingu hitaveitu bresta. Virðulegur forseti. Tillögur starfshópsins eru eins og áður sagði til umfjöllunar hjá þingnefndum og verið er að vinna að nánari greiningu þeirra í iðnaðarráðuneytinu. Að hluta til koma tillögurnar til framkvæmda ef frumvarpið sem ég talaði um síðast verður samþykkt á þessu þingi en að öðru leyti á því næsta, þ.e. ég geri ráð fyrir að iðnaðarráðherra mæli fyrir breytingunum á næsta þingi næsta haust.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu máli og ráðherra fyrir þau svör sem hér hafa komið fram. Þetta er að sjálfsögðu eitt stærsta hagsmunamál þeirra sem búa á svokölluðum köldu svæðum og þeirra sem búa ekki við þann lúxus og þá miklu auðlind sem felst í heita vatninu. Þar af leiðandi er það eðlileg krafa að komið sé til móts við þá aðila með því að jafna húshitunarkostnaðinn svo hann verði sem næstur því sem hann er til dæmis á höfuðborgarsvæðið eða við meðaldýrar hitaveitur svo farinn sé einhver viðmiðunarleið. Ég hef svolitlar áhyggjur af því reyndar, ef ég hef skilið orð ráðherra rétt fyrr í morgun, að sama fyrirkomulag geti gilt um skattheimtu á orkuauðlindir og með sjávarútveginn. Það muni þá leiða til enn frekari hækkunar á orkuverði til íbúa úti á landi sem þurfa að kaupa raforku til húshitunar því einhvers staðar munu orkufyrirtækin ná þessum aukakostnaði inn. Við framsóknarmenn nefndum það í tillögum okkar um sókn í atvinnumálum í haust að eitt af mikilvægum atriðum sem þyrfti að skoða væri mismunur á hitunarkostnaði og lögðum 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svörin og þá umræðu sem hér hefur farið fram en ég verð að játa að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með svör hæstv. ráðherra engu að síður. Ég hafði vænst þess að hæstv. ráðherra mundi láta koma fram skoðun sína og afstöðu sína til þeirra tillagna sem hér liggja fyrir. Meginefni þeirra er að flutningskostnaður og dreifingarkostnaður vegna rafmagnsins verði að fullu greiddur niður. Sú er megintillagan. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra um afstöðu hennar til þeirrar hugmyndar. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að nú væri þessi dreifikostnaður bara greiddur niður að 2/3 en að öðru leyti væri hann borinn uppi af þeim sem kaupa rafmagnið og veldur auðvitað þar með miklu hærra raforkuverði. Þetta er grundvallarspurningin. Skýrslan var lögð fram í desember. Hún var kynnt í ríkisstjórn um miðjan janúar og við höfum ekki fengið enn þá nein svör um það hvert framhaldið verður að öðru leyti en því að málið er komið í nefnd. Þingnefndunum sem fengu málið til kynningar var ekki uppálagt að segja sérstaklega afstöðu sína til málsins. Ég sit í atvinnuveganefnd. Þar var þessu máli ákaflega vel tekið og menn höfðu mikinn áhuga á að því yrði hrint í framkvæmd. Ég verð þess vegna að lýsa miklum vonbrigðum mínum með að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki hafa skilað af sér inn í þingið afurð sem fæli í sér að hrinda í framkvæmd að minnsta kosti þeim markmiðum sem tillögur starfshópsins fela í sér. Ég vek athygli á því að ríkisstjórnin átti aðild að starfshópnum og hlýtur þess vegna að hafa tekið einhverja afstöðu til þeirra tillagna sem hér er um að ræða, a.m.k. markmiðin, og í öðru lagi er það eina sem við höfum síðan heyrt frá hæstv. ríkisstjórn áform sem hæstv. ráðherra kynnti í svari við fyrirspurn minni fyrr á þessum vetri um að hækka orkukostnaðinn í landinu um 50% á næstu 20 árum. Það er eina konkret svarið sem við höfum fengið. Þess vegna 

Virðulegur forseti. Eins og ég sagði áðan er markmiðið með niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar að ná fram jöfnuði í landinu vegna hitunar húsnæðis þar sem þeim forréttindum að hafa aðgang að tiltölulega ódýrum jarðhita til húshitunar er ekki jafnt dreift og það er skynsamlegt að jafna þann kostnað. Þetta sagði ég í upphafi máls míns og jafnframt að þegar lög um niðurgreiðslu voru sett árið 2002 nægðu heimildirnar til að niðurgreiða flutningana að fullu. Undanfarin ár hefur það hlutfall farið lækkandi og var 67% árið 2011. Helstu ástæðurnar fyrir því eru að fjárheimildirnar hafa ekki haldið í við hækkun á vísitölu neysluverðs né tekið mið af hækkunum sem orðið hafa á gjaldskrám dreififyrirtækjanna. Heildarkostnaður við að niðurgreiða allan flutning og dreifingu raforku til rafhitunar mundi nema um 1.700 millj. kr. á ári en til samanburðar voru heimildir fjárlaga 2011 1.143 millj. kr. Ef við ætlum að jafna dreifi- og flutningskostnað að fullu mundi það kosta ríkissjóð um 550 millj. kr. aukalega og það þarf að finna út hvernig við náum þeim sparnaði annars staðar í kerfinu til að setja 550 millj. kr. í flutningskostnaðinn. Eins og kom fram í máli mínu áðan er verið að yfirfara þessar tillögur í iðnaðarráðuneytinu en auk þess hefur verið óskað eftir því að Orkustofnun vinni að úttekt á fyrirkomulagi niðurgreiðslna. Stefnt er að því að sú greining og úttekt liggi fyrir næsta haust enda er talið að þetta sé flókið kerfi og ekki aðeins þurfi að jafna greiðslurnar heldur einnig að einfalda kerfið. Varðandi hækkun á orkukostnaði til almennings þá hefur sú sem hér stendur einmitt sagt að til að koma í veg fyrir að slíkt verði 

Virðulegi forseti. Það ríkti sannkallaður hátíðarbragur á Alþingi þegar við á sínum tíma ákváðum að stofnuð yrði sérstök prófessorsstaða sem tengd yrði nafni Jóns Sigurðssonar. Þetta var gert í tilefni af 200 ára fæðingarafmæli þjóðhetju okkar. Fram kom í ályktunartextanum að þessi prófessorsstaða ætti að vera við Háskóla Íslands en starfsskyldur þess sem henni gegndi ættu m.a. að vera við Rannsóknasetur Háskóla Íslands á Vestfjörðum og í samstarfi við Háskólasetur Vestfjarða. Þetta var nánar tilgreint og útskýrt í greinargerð sem fylgdi þingsályktunartillögunni. Þar segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „Vel þykir fara á því að starfsstöð prófessorsins verði á heimaslóðum Jóns Sigurðssonar því höfuðviðfangsefni prófessorsins verða rannsóknir og kennsla á þeim sviðum sem tengjast lífi og starfi Jóns. Æskilegt er að prófessorinn hafi búsetu nálægt starfsstöð sinni, sú er reynslan af þátttöku vísindamanna í starfi háskólasetranna, en aðstæður vísindamanna og mat hæfnisnefndar verður þó að ráða niðurstöðu um það atriði hverju sinni.“ Hæstv. forsætisráðherra kom síðan vestur á Hrafnseyri 17. júní í fyrra í tilefni af fæðingarafmæli Jóns Sigurðssonar og áréttaði þessi sjónarmið og sagði þá, með leyfi forseta: „Sá sem gegna mun stöðunni skal hafa fasta búsetu á Ísafirði eða nágrenni og hafa um kennslu og rannsóknir starfsskyldur og samstarf við Rannsóknasetur Háskóla Íslands á Vestfjörðum og Háskólasetur Vestfjarða.“ Það olli okkur síðan miklum vonbrigðum þegar Háskóli Íslands í blóra við vilja Alþingis og yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra auglýsti stöðu prófessorsins til umsóknar og gerði ráð fyrir að starfsstöð yrði á tveimur stöðum, Hrafnseyri við Arnarfjörð og við Háskóla Íslands, en nefndi ekkert búsetuna. Að mínu mati voru þetta mikil brigð af Háskóla Íslands og ég tók þessi mál upp á sínum tíma í óundirbúinni fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra 17. október sl. til að inna hæstv. ráðherra eftir viðbrögðum hennar vegna þess arna. Hæstv. ráðherra tók því vel, tók undir þá lýsingu sem ég hafði gefið á þessu máli og taldi að nauðsynlegt væri að afla skýringa á hvað þarna væri á seyði. Nú hefur ágætur maður, mjög fær vísindamaður á sínu sviði, verið ráðinn til starfa á grundvelli auglýsingarinnar og er í því sambandi algerlega sniðgenginn vilji hæstv. forsætisráðherra og að ég tel andi þingsályktunartillögunnar jafnframt. Þess vegna hef ég leyft mér, virðulegi forseti, að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ráðherrann telji auglýsingu og ráðningarferli nýs prófessors sem tengdur er nafni Jóns Sigurðssonar forseta, svo og undirbúningur málsins og fyrirætlanir Háskóla Íslands, samanber nýlega fréttatilkynningu þar um, vera í samræmi við orð hæstv. ráðherra á Hrafnseyri 17. júní 2011 um að sá sem gegna muni stöðunni hafi fasta búsetu á Ísafirði eða nágrenni.

Hæstv. forseti. Í umræðu um þingsályktunartillögu um prófessorsstöðu tengda nafni Jóns Sigurðssonar sl. sumar hér á Alþingi kom fram að því væri fagnað að staðsetning prófessorsstöðunnar væri tengd Vestfjörðum og er því eðlilegt að vísað sé til þeirrar umræðu þegar fjallað er um þetta mál í sölum þingsins nú. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni kemur fram að æskilegt sé að prófessorinn hafi búsetu nálægt starfsstöð sinni á heimaslóðum Jóns Sigurðssonar. Forsætisráðuneytið hefur í ljósi þessa orðalags talið mikilvægt að prófessorinn og samstarfsfólk hans starfi á Vestfjörðum, ekki einungis í orði kveðnu heldur einnig í raun. Málið heyrir hins vegar stjórnskipulega undir mennta- og menningarmálaráðuneytið og Háskóla Íslands og hefur forsætisráðuneytið því enga stjórnskipulega aðkomu að því. Framkvæmd þingsályktunartillögunnar hefur í samræmi við það alfarið verið í höndum mennta- og menningarmálaráðuneytisins og Háskóla Íslands og auglýsingin um starfið og orðalag hennar var því ekki borið undir forsætisráðuneytið. Í auglýsingu prófessorsembættis sagði m.a.: „Prófessorsstarfinu fylgir rannsókna- og kennsluskylda við Háskóla Íslands auk þess sem starfsskyldur verða við Rannsóknasetur Háskóla Íslands á Vestfjörðum og í samstarfi við Háskólasetur Vestfjarða. Gert er ráð fyrir starfsstöð á tveimur stöðum, þ.e. að Hrafnseyri við Arnarfjörð og við Háskóla Íslands. Eitt verkefna prófessorsins verður að halda árlegar ráðstefnur og námskeið í sumarháskóla á Hrafnseyri með innlendum og erlendum kennurum og fræðimönnum.“ Þótt ekki segi í auglýsingunni að prófessorinn skuli hafa fasta búsetu á Ísafirði eða nágrenni er ekki hægt að lesa út úr auglýsingunni að staðsetning hennar sé tilgreind í Reykjavík eins og haldið hefur verið fram. Ekkert í auglýsingunni kemur í veg fyrir að prófessorinn starfi og dveljist á Vestfjörðum, enda fór prófessorinn ásamt fleirum til Vestfjarða fyrir nokkrum dögum til að funda með heimamönnum og leggja drög að því að útvega og leigja húsnæði fyrir prófessorinn og samstarfsmenn hans fyrir vestan. Forsætisráðuneytið hefur bæði verið í sambandi við mennta- og menningarmálaráðuneytið og Háskóla Íslands og fylgst með þróun mála og í svari rektors Háskóla Íslands um fyrirspurn forsætisráðuneytisins um stöðu þessara mála í aðdraganda skipunar í embættið sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Prófessornum er þannig ætlað að standa fyrir vísinda- og fræðastarfi á Vestfjörðum við Rannsóknasetur Háskóla Íslands og í samstarfi við Háskólasetur Vestfjarða og aðra heimamenn og stofnanir. Við það mun hann njóta stuðnings háskólans og það bakland sem þar er að finna og gera verður ráð fyrir því að prófessorinn hafi auk starfsstöðvar fast aðsetur á Vestfjörðum.“ Jafnframt sagði í svari rektors, með leyfi forseta: „Reynsla Háskóla Íslands af uppbyggingu rannsóknasetra skólans um land allt hefur verið að bestur árangur náist í rannsóknum og þróun með því að ráða öfluga vísindamenn sem tengja og byggja brýr á milli þekkingar og mannauðs skólans á landsvísu annars vegar og stofnana og heimamanna á starfssvæði rannsóknasetranna hins vegar. Öflugir vísindamenn eru mjög líklegir til að afla styrkja úr innlendum og erlendum samkeppnissjóðum og nýta að jafnaði styrkina til greiðslu launa vegna rannsóknarvinnu doktors- og meistaranema sinna á viðkomandi stað. Það hefur því ítrekað komið fram að það er einlægur vilji Háskóla Íslands að stofnun prófessorsstöðu Jóns Sigurðssonar megi verða til að efla enn frekari rannsóknir og kennslu á Vestfjörðum í samvinnu við Rannsóknasetur Háskóla Íslands í Bolungarvík og Háskólasetur Vestfjarða og að Háskóla Íslands er mikið í mun að með aukinni starfsemi skólans á svæðinu opnist fleiri samstarfsmöguleikar og tækifæri til uppbyggingar háskólastarfsemi og rannsókna á Vestfjörðum svo sem á sviði orkumála og sjávarútvegsmála.“ Hinn nýskipaði prófessor ásamt fleirum fundaði ítrekað með hagsmunaaðilum og heimamönnum og ýmsir samstarfsfletir komu upp á fundinum á Vestfjörðum í síðustu viku. Jafnframt hefur verið fundað með forstjóra Orkubús Vestfjarða vegna samstarfs í orkunámi við Háskóla Íslands og er ætlunin að fara með Háskóla unga fólksins sérstaklega til Ísafjarðar í vor þar sem rektor Háskóla Íslands hyggst m.a. kenna um nytjaplöntur jarðar og sjávar. Það er því ljóst af þessu, virðulegi forseti, að menn ætla sér mikið hvað varðar þetta prófessorsembætti. Eins og ég sagði var farið vestur fyrir nokkrum dögum til að útvega og leigja húsnæði fyrir hinn nýskipaða prófessor og starfsfólk hans. Ég mun áfram fylgjast með framgangi þessa máls og því hvernig það þróast því að mikilvægt er að vilji Alþingis verði virtur í þessu efni og að gott samstarf verði haft við Vestfirðinga í þeirri uppbyggingu sem fram undan er.

Virðulegi forseti. Ég þakka svör hæstv. ráðherra en ég ítreka spurninguna. Hún var hvort hæstv. ráðherra teldi að auglýsing og ráðningarferli hins nýja prófessors væri í samræmi við orð hæstv. ráðherra frá Hrafnseyri 17. júní 2011 um að sá sem mundi gegna stöðunni hefði fasta búsetu á Ísafirði eða nágrenni. Mér finnst svarið blasa algerlega við. Þessi framgangsmáti Háskóla Íslands er ekki í samræmi við yfirlýsingu hæstv. ráðherra á Hrafnseyri. Sú yfirlýsing vakti með Vestfirðingum gríðarlega miklar væntingar. Henni var almennt fagnað, það var eftir henni tekið og um hana fjallað í fjölmiðlum á svæðinu. Menn töldu að upp væri að renna nýr tími. Síðan fann Háskóli Íslands greinilega krókaleiðir fram hjá yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra og krókaleiðir fram hjá samþykkt Alþingis eða þess anda samþykktar Alþingis sem kemur greinilega fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni. Það finnst mér hraklegt. Mér finnst ekki samboðið Háskóla Íslands að vinna með þessum hætti. Þetta er bara aðferð til að plata okkur dálítið, komast fram hjá þessu án þess að nokkur geti sagt að beinlínis hafi verið brotið gegn samþykkt Alþingis. Það er enginn vafi á því eins og málinu er stillt upp af háskólanum að algerlega er farið á svig við þær yfirlýsingar sem hæstv. forsætisráðherra gaf og þær væntingar sem þessar yfirlýsingar síðan vöktu. Ég efast ekkert um að úr því sem komið er verður reynt að gera eins gott úr þessu eins og hægt er. Það er út af fyrir sig kannski fagnaðarefni að til standi að leigja hús þannig að þessi prófessor þurfi ekki að búa á hóteli. Það er jafnvel það eina sem er orðið naglfast núna. Hitt er líka áhugavert, að það eigi að koma með einhver námskeið vestur, en það er ekki það sem að var stefnt. Menn ætluðust til að þarna yrði staðsettur prófessor sem starfaði á vettvangi Háskóla Íslands, hefði starfsstöð og búsetu á Ísafirði, 

Virðulegi forseti. Ég hef lýst því hvernig að þessu hefur verið staðið af hálfu háskólans og menntamálaráðuneytisins sem hefur stjórnskipulega aðkomu að þessu máli. Mér finnst hv. þingmaður gera heldur mikið úr búsetunni sem slíkri því að hér er verið að tala um, eins og fram kom í máli mínu, fast aðsetur á Ísafirði og í greinargerð með þingsályktuninni er talað um að æskilegt sé að prófessorinn hafi búsetu nálægt starfsstöð sinni á heimaslóðum Jóns Sigurðssonar. Ég geri ekki mikinn greinarmun 

Virðulegur forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. velferðarráðherra varðandi áframhaldandi þróun félagsvísa. Félagsvísar, sem höfum við innleitt í nokkrum mæli á síðustu missirum eftir ágæta vinnu á vegum velferðarráðuneytisins og í tengslum við velferðarvaktina, sækja fyrirmynd sína í það sem unnið hefur verið á vettvangi Efnahags- og framfarastofnunarinnar og gengur á ensku undir heitinu „Society at a Glance“. Félagsvísar eru til þess ætlaðir að gefa okkur nokkuð glögga innsýn í stöðu fólks, hina félagslegu stöðu og heilsufarslegu stöðu og aðra þætti er lúta að velferð borgaranna, með svipuðum hætti og hagvísarnir sem við þekkjum frá Seðlabanka Íslands gefa okkur skýra og góða innsýn í stöðu efnahagsmálanna eins og hún er á hverjum tíma. Þetta er þróunarstarf, að þróa félagsvísa af þessu tagi, og fylgir þeirri þróun sem verið hefur að leita að fleiri og fjölþættari mælikvörðum á þróun í samfélagi og á lífsgæði en til að mynda bara verga þjóðarframleiðslu eða aðra slíka fjárhagslega mælikvarða. Ég held að þau skref sem stigin hafa verið á vegum velferðarvaktarinnar hafi sannarlega verið fram á við í þessu efni en augljóst af skýrslu hópsins að þessari vinnu þarf að halda áfram. Ég hef þess vegna beint þeim fyrirspurnum til hæstv. ráðherra, í fyrsta lagi hvernig hann sjái fyrir sér að haldið verði áfram að þróa félagsvísana hér á landi og hvað hann sé tilbúinn til að setja í það starf. Í öðru lagi hvernig megi bæta hina tölfræðilegu upplýsingar sem við þurfum að hafa fyrirliggjandi til að geta unnið félagsvísana betur en okkur hefur í fyrstu skrefum tekist að gera. Í þriðja lagi hvar eigi að vista þetta í stjórnkerfinu, hvar félagsvísarnir eigi að eiga heima í Stjórnarráðinu og á hvers ábyrgð þeir og þróun þeirra og upplýsingagjöf eigi að vera.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar hefur beint til mín fyrirspurn um áframhaldandi þróun félagsvísa og ég fagna því að vakin er athygli á þeirri vinnu. Þó að henni sé ekki lokið og mun sjálfsagt aldrei ljúka skiptir mjög miklu máli að við náum tökum á slíkri upplýsingasöfnun og upplýsingamiðlun eins og þarna hefur verið unnið að. Fyrsta spurningin sem hv. þingmaður beindi til mín hljóðar svo: „Hvernig hyggst ráðherra tryggja áframhaldandi þróun og vinnu við gerð félagsvísa?“ Það mál sem hér er verið að ræða um - ég vil aðeins koma inn á það í svari mínu - hefur verið í undirbúningi síðustu þrjú ár eða allt frá því að ríkisstjórnin setti velferðarvaktina á laggirnar. Velferðarvaktin lagði fram sína fyrstu skýrslu í mars 2009 með margvíslegum ábendingum og tillögum. Ein tillagan var að fengnir yrðu sérfræðingar til að setja saman íslenska félagsvísa og tók ríkisstjórnin á þeim tíma undir þá tillögu. Velferðarvaktin skipaði sérstakan vinnuhóp til að halda utan um verkefnið og með honum hafa starfað sérfræðingar um 20 stofnana víða úr samfélaginu. Allir forstöðumenn þeirra stofnana sem leitað var til veittu góðfúslega leyfi sitt til að sérfræðingar þeirra leggðu sitt af mörkum og náðist afar gott samstarf um þetta flókna og brýna verkefni. Án þessa framlags hefðu félagsvísarnir ekki orðið að veruleika. Í febrúar 2012 afhenti velferðarvaktin mér verkið í formi skýrslu sem er að finna á heimasíðu ráðuneytisins en að baki henni liggja margir gagnagrunnar sem nauðsynlegt er að setja saman í einn. Ég kynnti verkefnið í ríkisstjórn þann 17. febrúar sl. og var því vel tekið. Ég hef í framhaldi af því falið sérfræðingum í ráðuneytinu að taka upp viðræður við Hagstofu Íslands um að taka að sér að fylgja þessu verkefni eftir. Ég óskaði sérstaklega eftir því að í samningnum kæmi fram lýsing á verkefninu og að magn og umfang þess verði skilgreint ásamt kostnaðaráætlun. Þær viðræður eru hafnar og hefur Hagstofa Íslands tekið vel í að taka að sér verkefnið, a.m.k. þá þætti sem falla best að starfssviði Hagstofunnar. Ráðuneytið væntir þess að innan skamms berist formleg viðbrögð frá Hagstofunni um fyrirkomulag og áætlaðan kostnað, en auðvitað þarf að gera ráð fyrir að þetta kosti eitthvað og að það þurfi að fjármagna það. Þannig er svarið við því hvernig við ætlum að tryggja áframhaldandi þróun, þ.e. að áfram verður unnið í samráði við Hagstofuna og með þeim aðilum sem unnu að þessu. Önnur spurningin er: „Hvernig hyggst ráðherra mæta skorti á nauðsynlegum tölulegum upplýsingum til þess að félagsvísarnir nýtist sem skyldi?“ Rétt er að benda á að þó mikil vinna sé að baki við að koma félagsvísunum á laggirnar og fyrir liggi skýrsla um verkefnið er því engan veginn lokið, eins og ég sagði í byrjun, og verður kannski seint eða aldrei lokið. Halda þarf áfram að þróa félagsvísana, safna nýjum upplýsingum og greina þær sem fyrir liggja enn betur. Sem dæmi má nefna að fyrir liggur að eftir er að greina allar upplýsingar eftir landshlutum og þar sem því hefur ekki enn verið við komið þarf að greina upplýsingarnar líka eftir kyni. Það er meðal annars nauðsynlegt ef við ætlum að taka upp og fylgja betur eftir kynjaðri hagstjórn. Því hefur verið ákveðið að stofna sérstakan sérfræðihóp sem starfa mun náið með Hagstofunni og að í hópnum verði fulltrúar ráðuneyta, stofnana, hagsmunasamtaka og háskólasamfélagsins sem haldi utan um stefnumörkunina og þróun félagsvísanna og undirbúi hvernig miðla skuli upplýsingunum þannig að félagsvísarnir nýtist sem best öllum, jafnt stjórnvöldum, einstaklingum og samfélaginu öllu. Hópurinn mun taka ákvarðanir um frekari greiningar um nýja vísa, hverjum megi sleppa eða fella út. Þá er ekki síst verkefni hópsins að fjalla um hvaða félagsvísa stjórnvöld þurfi að hafa tiltæka og hversu oft þeir verði uppfærðir, en það getur verið mismunandi bæði hvað er mögulegt og hvað er brýnast að vita á hverjum tíma. Eitt af viðamiklum verkefnum stjórnvalda er að gefa skýr skilaboð um að stofnanir samfélagsins skrái og skili upplýsingum til Hagstofunnar svo unnt sé að hafa tiltæka félagsvísa sem gagnist sem best. Þriðja spurningin er: „Hvaða stofnun eða ráðuneyti mun fara með umsjón og vistun félagsvísanna?“ Ég hef áður svarað því að við gerum ráð fyrir að vista félagsvísana hjá Hagstofu Íslands. Við gerðum ráð fyrir því í hugmyndunum að hún mundi taka að sér allt verkefnið. Það kom hins vegar fljótt í ljós í viðræðum við forsvarsmenn Hagstofunnar að skynsamlegast væri að skipta verkefninu í tvennt. Annars vegar tæki Hagstofan að sér að sjá um söfnun upplýsinga, gagnavinnslu og að halda utan um félagsvísana á hverjum tíma. Hins vegar yrði, eins og ég vék að áðan, stofnaður stýrihópur um stefnumörkun og þróun félagsvísanna ásamt því að sjá um miðlun þeirra. Þetta verkefni verður undir stjórn velferðarráðuneytisins en með aðkomu annarra ráðuneyta og stofnana eins áður sagði. Taka má fram að allar þær stofnanir sem hafa lagt vinnu af mörkun við þetta hafa að sjálfsögðu gert það sem hluta af vinnuskyldu sinni og án sérstaks kostnaðar, en það er óhjákvæmilegt að einhver kostnaður hljótist af því að koma þessu verkefni fyrir í daglegum verkum Hagstofunnar.

Frú forseti. Skynsamlegt er að skyggnast um áður en menn hyggjast fara í ferð eða leiðangur og félagsvísar eru hluti af því að gá til allra hliða hvort einhvers staðar sé vantrygging eða oftrygging. Staða heimilanna er sömuleiðis ákveðið vandamál, búið er að setja núna tugi eða hundruð milljarða í að laga stöðu heimilanna og samt hefur ekki verið kannað hver staðan er. Ný könnun Seðlabankans byggir að meginstofni til á upplýsingum frá árinu 2007, fimm ára gömlum upplýsingum. Frumvörp um slíka könnun daga uppi í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, sem hv. fyrirspyrjandi stýrir, og ég vildi gjarnan fá að vita hvernig þeir félagsvísar stæðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir athugasemdina. Því er fljótsvarað út af fyrir sig, það liggja fyrir tiltölulega ítarlegar upplýsingar um fjárhagsstöðu heimilanna í skattframtölum fyrir hvert ár og þarf ekki að fara fimm ár aftur í tímann til að afla þeirra. Ég fagna því að hæstv. ráðherra hefur greinilega sett af stað skipulega vinnu við að fylgja eftir því góða starfi sem unnið var, brautryðjendastarfi við að koma á félagsvísum hér og þróun þeirra og þeirri skýrslu sem kynnt var hér fyrr á þessu ári. Við höfum í hagfræðinni og á fjármálamörkuðum og öðrum slíkum þróuðum geirum samfélagsins komið okkur upp tækjum til að fylgjast með þróun og gera okkur aðvart um ef illa gengur á einhverju tilteknu sviði eða ef hætta er á ferðum og eins ef sérlega vel gengur. Þó að talsvert mikið skrifræði sé í kringum það að koma á sambærilegum mælikvörðum í félagsmálunum, í heilbrigðismálunum, í velferðarþjónustunni, er það gríðarlega mikilvægt við að nýta sem best þau stjórntæki sem við höfum til að átta okkur sem allra fyrst á því hvenær þurfi að grípa til ráðstafana eða aðgerða á einstökum sviðum eða í einstökum landshlutum eða gagnvart einstökum hópum í samfélaginu. Ég held að það sé vel til fundið að Hagstofan sinni hinum tölfræðilega þætti málsins því að hún hefur mikla sérþekkingu á því sviði og mikið af gögnum að byggja á, en ég fagna því að velferðarráðuneytið mun eftir sem áður fara faglega fyrir málinu og hafa sérfræðihóp og gott samráð við þær fjölmörgu stofnanir í íslensku samfélagi sem geta lagt mikilvægar upplýsingar af mörkum inn í félagsvísana til að við áttum okkur glögglega á því ef taka þarf á á tilteknum sviðum í samfélaginu.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari umræðu eins og ég sagði áður og vil vekja athygli á því hversu umfangsmikil söfnun á upplýsingum hefur þegar farið fram á félagsvísum þar sem komin er út skýrsla upp á rúmlega 100 blaðsíður, sennilega nálægt 105 blaðsíður. Hún skiptist í kafla, m.a. um lýðfræði, þ.e. mannfjölda og hvernig hann skiptist, fæðingar, frjósemi o.s.frv. Þarna er kafli um jöfnuð, tekjur heimila, ráðstöfunartekjur, húsnæðisstöðu, skuldir heimilanna o.fl. - að vísu nær það til 2010. Sjálfbærni, þ.e. um börn í leikskóla, skólasókn og annað, heilsufarskafli þar sem fylgt er nákvæmum vísum um þá þætti. Síðan kafli sem nefnist Samheldni þar sem mæld er ánægja og væntingar fólks í samfélaginu, traust fólks til stofnana og stjórnmálaflokka o.s.frv. Hér er gríðarlegt magn af upplýsingum sem ég hvet fólk til að nýta sér og ekki hvað síst þingmenn þannig að við getum tekið umræðuna á góðum og gagnlegum grunni. Varðandi það að greina vanda heimilanna, af því að hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi það, þá er rétt hjá honum að ekki liggja alltaf fyrir á hverjum tíma nýjustu og bestu upplýsingar. En við höfum skattframtölin, þar er verið að vinna núna og er komin greinargerð sem þarf að kynna fljótlega. Hún er einmitt um stöðuna um síðustu áramót þar sem verið er að greina nákvæmlega hvar þarf að grípa inn í til að ná utan um þann hóp sem er í hvað verstum greiðsluvanda. Þetta er nákvæmlega vandamálið sem hefur verið á undanförnum árum og maður sér þegar maður sest inn á Alþingi eða verður ráðherra að það er verið að taka margar ákvarðanir, og þannig hefur það greinilega verið á undanförnum árum, án þess að hafa nýjar tölfræðilegar upplýsingar. Þær eru til í OECD-skýrslum sem koma frá ráðuneytum og stofnunum en þær eru gjarnan eins og tveggja ára gamlar og það er erfitt að stýra málaflokkum eða ráðuneyti ef maður veit ekki nákvæmlega hver staðan er á hverjum tíma. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að spyrja hæstv. velferðarráðherra um kostnaðarhlutdeild ríkisins í sjúkratryggingum, nánar tiltekið í sjúkraþjálfun. Við þekkjum að greiðsluþátttökukerfi í heilbrigðisþjónustunni er mjög flókið, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Þegar við sjálfstæðismenn vorum í ríkisstjórn með Samfylkingunni var eitt af því sem við lögðum áherslu á að endurskoða greiðsluþátttökukerfið í heilbrigðisþjónustunni með það að markmiði að halda kostnaði notenda hennar niðri og setja þak á kostnaðinn til að létta undir með þeim sem mest þurfa á þjónustunni að halda. Sá sem stýrði þeirri vinnu með miklum myndarbrag var hv. þm. Pétur Blöndal. Lítið hefur frést af málinu frá því að hann sleppti hendinni af því og tel ég það vera miður en ég ætla ekki að ræða það sérstaklega hér. Það vekur athygli þegar við horfum á breytingarnar sem gerðar voru um síðustu áramót að þeir sem fá mestu hækkunina, bæði hlutfallslega og mér sýnist líka í krónum, eru aldraðir og lífeyrisþegar með óskerta tekjutengingu og síðan börn og unglingar. Almennir sjúklingar og aldraðir fá minni hækkun, lífeyrisþegar án tekjutryggingar fá ekki neina hækkun og stundum fá almennir sjúklingar ekki neina hækkun, núll. Nú gæti einhver sagt að þetta séu ekki háar upphæðir en þetta eru háar upphæðir fyrir króníska sjúklinga sem þurfa að fara einu sinni eða jafnvel oftar í viku í sjúkraþjálfun. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á hvað er á ferðinni. Hvers vegna er mesta hækkunin hjá þeim lífeyrisþegum sem eru með óskerta tekjutryggingu og hafa minnstar tekjur annars staðar frá, aldraðir og börn og unglinga? Af hverju eru það þeir sem fá mestu hækkunina? Af hverju er öðrum, eins og til dæmis almennum sjúklingum, sleppt sem þurfa oft og tíðum þjónustu í kannski mjög skamman tíma og þurfa minna á þjónustunni að halda, þótt ég geri ekki lítið úr því? Þess vegna eru þessar spurningar lagðar fram, virðulegi forseti: 1. Hvaða ástæður búa að baki hækkun kostnaðarhlutdeildar lífeyrisþega, öryrkja og barna vegna sjúkraþjálfunar umfram verðlagshækkanir, samanber reglugerð nr. 1186/2011 um breytingu á reglugerð nr. 721/2009 um þjálfun sem sjúkratryggingar taka til og hlutdeild sjúkratrygginga í kostnaði við þjálfun? 2. Hvers vegna er hlutfallshækkun greiðslna lífeyrisþega, öryrkja og barna hærri en annarra samkvæmt þessum breytingum?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur beint til mín munnlegri fyrirspurn um hækkun á kostnaðarhlutdeild til lífeyrisþega og fullyrðir raunar í byrjun að kostnaðarhlutdeildin hafi verið umfram verðlagshækkanir og sé mest gagnvart börnum og ellilífeyrisþegum. Ef um er að ræða hækkun þá sem varð um síðustu áramót var hún 131 kr. og það var föst krónutöluhækkun. Það er rétt að ef maður tekur hlutfallshækkunina er hún hærri þar hjá þeim sem borguðu minna fyrir en hjá öðrum, en krónutalan var upp á 131 kr. Ástæðan fyrir hækkun kostnaðarhlutdeildar sjúkratryggðra er sú að í gildandi fjárlögum er gerð krafa um 50 millj. kr. lækkun á útgjöldum vegna sjúkraþjálfunar. Til að ná þeirri lækkun var ákveðið að hækka hlutdeild sjúkratryggðra, þ.e. almennra notenda og lífeyrisþega, þar með talið öryrkja og barna, fyrir hverja komu til sjúkraþjálfara um 131 kr. eða sem jafngildir þremur prósentustigum fyrir 30 meðferðarskipti. Þannig var það reiknað út. Þannig greiða lífeyrisþegar með tekjutryggingu, börn undir 18 ára og einstaklingar með umönnunarkort nú 23% af umsömdu heildargjaldi fyrir komu til sjúkraþjálfara í stað 20% áður. Lífeyrisþegar án tekjutryggingar greiða núna 33% í stað 30% áður, almennur notandi borgar 73% í stað 70% áður og heildarkomugjaldið er 4.359 kr. Svo er prósentan sem ég nefndi mismunandi eftir því hver hópurinn er. Engar breytingar voru gerðar á gjaldi fyrir komu til sjúkraþjálfara eftir að 30 skiptum er náð, þ.e. eftir að komið er að afsláttarmörkum á komugjaldinu. Eftir að afsláttarmarki er náð greiða lífeyrisþegar með óskerta tekjutryggingu, börn undir 18 ára og einstaklingar með umönnunarkort, ekkert komugjald. Lífeyrisþegar með skerta tekjutryggingu greiða 10%, lífeyrisþegar án tekjutryggingar 20% og almennur notandi 40%. Það er sem sagt óbreytt fyrir þá sem nota þjónustuna hvað mest. Benda má á að lífeyrisþegar eiga rétt á uppbót á lífeyri vegna sjúkra- og lyfjakostnaðar að uppfylltum tilteknum skilyrðum sem léttir vissulega undir útgjöldum vegna heilbrigðisþjónustu, en þar er átt við reglugerð nr. 1052/2009, um heimilisuppbætur og uppbætur á lífeyri. Varðandi seinni spurninguna, hvers vegna hlutfallshækkunin er hærri gagnvart sumum samkvæmt þessum breytingum er eins og áður sagði miðað við breytingarnar á kostnaðarhlutdeild sjúkratryggðra 1. janúar síðastliðinn að því að bæta hagræðingarkröfu fjárlaga. Ákvörðun var tekin um sömu krónutöluhækkun þannig að krónutalan vegur þyngra hjá þeim sem borga minna og hjá öllum hópum hvort heldur um er að ræða lífeyrisþega, börn, einstaklinga með umönnunarkort eða almenna notendur. Það liggur í hlutarins eðli að sama krónutöluhækkun á misháar fjárhæðir hefur í för með sér hlutfallslega meiri hækkun á lægri fjárhæðir en hærri. Eins og þegar hefur komið fram greiddi hinn almenni borgari 1. janúar síðastliðinn 73% af heildarkomugjaldi til sjúkraþjálfara. Það jafngildir 3.182 kr. fyrir hverja komu. Á sama tíma greiða lífeyrisþegi með tekjutryggingu og barn undir 18 ára aldri rúmar 1.052 kr. fyrir komuna eða sem nemur 23% af heildarkomugjaldinu, en eins og áður sagði var heildarkomugjaldið 4.359 kr. hjá báðum aðilum. Þrátt fyrir hlutfallslega meiri hækkun gjalda hjá lífeyrisþegum og börnum var krónutöluhækkunin hin sama, svo það sé ítrekað, og hún var sem betur fer ekki hærri en þetta. Hlutdeild almennra notenda í heildarkostnaði við meðferð er engu að síður kringum 67% að meðaltali á sama tíma og hlutdeild lífeyrisþegabarna er að jafnaði 15–20% í heildarkostnaði við hverja meðferð. Þá fer almennur notandi að jafnaði 11 sinnum til sjúkraþjálfara á ári og greiddi fyrir það tæplega 31 þús. kr. árið 2011. Til samanburðar greiddu börn á aldursbilinu 12–17 ára að jafnaði rúmlega 8 þús. kr. fyrir sama skiptafjölda og lífeyrisþegar með tekjutryggingu sem fara að jafnaði 22 sinnum til sjúkraþjálfara greiddu fyrir það rúmlega 14 þús. kr. 2011. Í upphafi máls síns benti hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson á að menn hefðu rætt um endurskoðun á greiðslukerfi í heilbrigðiskerfinu í heild. Það er full ástæða til að ítreka að sú vinna þarf að eiga sér stað. Þeirri vinnu var skipt upp í lyfjakostnað annars vegar og hins vegar greiðslu fyrir heilbrigðisþjónustu almennt. Það er mikilvægt að fara í þá vinnu. En kostnaður af endurhæfingu hefur vaxið eftir hrun og er ekki hluti af því sem skorið hefur verið verulega niður en vegna aukningarinnar þurfti engu að síður að mæta því í gjaldskránni að hluta svo vöxturinn yrði ekki meiri en 

Frú forseti. Hinn almenni borgari, bótaþegar, börn og fleiri nota sama heilbrigðiskerfið og borga fyrir rannsóknir, myndatökur, tannlækningakostnað, lyf, læknisheimsóknir, flutninga, aðgerðir og svo sjúkraþjálfun. Það er að mínu mati mjög rangt að líta ekki heildstætt á allt kerfið frá sjónarhorni sjúklingsins og vernda hann fyrir útgjöldum á hinum ýmsu stigum. Sú tilraun sem nú er verið að gera í hv. velferðarnefnd að frumkvæði hæstv. ráðherra, að taka bara þátt í útgjöldum vegna lyfja, mun ekki leysa þennan vanda því að eftir stendur nánast allt heilbrigðiskerfið fyrir utan lyfin þar sem menn þurfa að borga hitt og þetta. Menn verða að fara að horfa heildstætt á málið. Það er miklu skynsamlegra að mínu mati að taka þetta allt í einum rykk og líta á málið frá sjónarhorni borgarans og tryggja hann almennilega fyrir þessum útgjöldum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og hv. þm. Pétri Blöndal fyrir innlegg hans. Ég er sammála öllu því sem kom fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal. Fram kemur í svari hæstv. ráðherra að hér er um flata krónutöluhækkun að ræða, alla vega sums staðar. Ég er hér með töfluna frá Sjúkratryggingum þar eru ýmsar aðrar tölur, þar er hækkun upp á 131 kr., svo sé ég 60 kr., 68 kr. og stundum er engin hækkun, en hlutfallslega er þetta meiri hækkun fyrir þá sem mest þurfa á þjónustunni að halda og hafa minnstar tekjurnar. Það vakti athygli mína. Ef ég tók rétt eftir sagði hæstv. ráðherra að lífeyrisþegar með óskerta tekjutengingu væru að jafnaði með 22 heimsóknir til sjúkraþjálfara, það er akkúrat að jafnaði. Það er alveg 100% víst að einhverjir fara oftar. Það er vandinn í þessu kerfi að þar er hver einstaklingur með sínar þarfir. Það vekur athygli að hækkunin er hlutfallslega hærra hjá þeim mest þurfa á þjónustu að halda og hafa minnstar tekjurnar. Þetta er enn eitt dæmið um að það er mikilvægt að líta heildstætt á málið, það er afskaplega mikilvægt. Það eru svo mismunandi þarfir og jafnvel þótt við niðurgreiðum lyf stendur eftir allra handa önnur þjónusta. Þetta er gott dæmi um góða heilbrigðisþjónustu sem er nauðsynleg og sem verður þá ekki undir ef við tökum lyfin út. Það er alveg sama hvað við tökum út, það er alltaf eitthvað sem stendur út af hjá viðkomandi sjúklingi þannig að ég hvet hæstv. ráðherra til að endurskoða hvernig farið verður í þá vinnu. 

Hæstv. forseti. Það er ágætt að fá umræðu um heildstæðar lausnir og við getum verið sammála um að það er markmið sem við stefnum að. En varðandi eina af grundvallarspurningunum sem ekki var svarað á sínum tíma og ekki hefur verið svarað fyllilega og þarf að taka afstöðu til þegar við ræðum læknakostnaðinn er: Ætlum við að taka upp komugjöld á sjúkrahúsum? Ætlum við að jafna kostnaðinn þannig að þeir sem koma á sjúkrahús fái alla þjónustu ókeypis, að allt verði greitt? Hv. þm. Pétur H. Blöndal nikkar og gefur til kynna að það sé óhjákvæmilegt til að ná þessum jöfnuði, ef ég skil hann rétt. Um það hefur verið mikill ágreiningur og menn eru ekki tilbúnir að taka það skref enn sem komið er. Varðandi þá hækkun sem hér varð held ég að þær tölur sem ég las upp hafi sýnt að í rauninni hafi hækkunin verið mjög hófleg. Það varð 3% almenn hækkun á gjaldskránni með 131 kr. á hverja komu en verðlagshækkun í fjárlögunum var 5,32%. Það er ekki nóg að taka meðaltal, það er hárrétt hjá hv. þingmanni og fyrirspyrjanda Guðlaugi Þór Þórðarsyni, það verður að horfa á útkomuna hjá hverjum einstaklingi. Í þessari gjaldskrá er einmitt reynt að taka mið af því, til dæmis varðandi þá sem þurfa að nýta þjónustuna oftar en 30 sinnum á ári, gjaldið fyrir þá einstaklinga hækkaði ekki um áramótin. Reynt er að skapa jafnvægi og verja þá sem koma oftar og nýta þjónustuna meira. Við glímum við það í heilbrigðiskerfinu öllu að hér hefur verið einkarekstur í ákveðnum málaflokkum. Menn hafa verið á samningum og síðan dottið út úr samningum og á meðan þeir eru ekki í samningsstöðu er ákveðinn leki í kerfinu þar sem þeir geta hækkað gjaldskrá, sem er auðvitað afleitt og bitnar á notendum. Það er því að mörgu að hyggja hvað varðar þessa þætti og vonandi reynum við saman að finna sem allra bestar lausnir.