Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og nál. meiri hl. fjhn. á þskj. 103 ber með sér, hefur n. ekki að öllu leyti getað orðið samferða við afgreiðslu málsins. Við þrír, sem að meirihlutamál. stöndum, leggjum til, að það verði samþ. óbreytt, en tveir hv. nm., þeir 1. og 5. þm. Norðurl. e., hafa að vísu tjáð sig samþykka frv., svo langt sem það nái, en hafa áskilið sér rétt til þess að flytja við það brtt. og munu skila sérálitum. Vegna þeirrar ýtarlegu og skilmerkilegu framsöguræðu, sem hæstv. fjmrh. hafði fyrir þessu frv. við 1. umr. málsins, get ég orðið miklu stuttorðari en ella, en vil þó aðeins með nokkrum orðum gera grein fyrir ástæðunum til þess, að ég tel þetta frv. spor í rétta átt og það beri að samþykkja, og vænti ég þess, að þeir hv. nm. aðrir, sem að meirihlutaálitinu standa, muni einnig geta tekið undir mest af því, sem ég segi, þó að það sé ekki allt bindandi fyrir þá líka. Það sjónarmið hefur komið fram í sambandi við þetta frv., að rétt sé að vísu að lækka tollana, svo langt sem frv. nái, en þar sem um breytingar á tollskránni sé að ræða, sé það margt fleira, sem breyta þurfi. Þetta sjónarmið kom bæði fram í nefndinni og líka, eins og hv. þdm. er kunnugt, við 1. umr. málsins hér í deildinni. Varðandi þetta atriði er afstaða okkar, sem að meirihlutanál. stöndum, sú, að okkur er það vitanlega ljóst, að það er margt fleira í tollskránni, sem breyta þarf, en þar sem upplýst hefur verið, að tollskráin er nú til endurskoðunar, og gert er ráð fyrir því, að frv. til nýrra tollskrárlaga verði lagt fyrir næsta reglulegt Alþingi, þá teljum við eðlilegt, að frekari breytingar en þær, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, bíði þeirrar endurskoðunar, sem nú stendur yfir og gert er ráð fyrir að ljúki innan langs tíma. Eins og fram kom í framsöguræðu hæstv. fjmrh. fyrir frv., er megintilgangur þess sá að draga úr hinu stórfellda smygli, sem vitað er að hefur átt sér stað undanfarin ár. Og það getur varla farið á milli mála, að það eru auðvitað hin geysiháu aðflutningsgjöld, sem hafa gert smyglstarfsemina ábatavænlega, þannig að hún hlyti að hverfa, ef þessi gjöld væru lækkuð nægilega mikið. Hvort sú lækkun, sem frv. gerir ráð fyrir, muni hins vegar nægja í þessu skyni, verður auðvitað álitamál, og kem ég nánar að því á eftir. En ég get ekki látið hjá líða að vekja athygli á því, að hin feiknaháu aðflutningsgjöld hafa fleiri ókosti en þann einn að skapa jarðveg fyrir smygl, þannig að lækkun aðflutningsgjaldanna er af fleiri ástæðum æskileg en þessari einu. Að vísu getur varla verið ágreiningur um, að það er óhjákvæmilegt í okkar þjóðarbúskap, að aðflutningsgjöld séu mikilvægur þáttur í tekjuöflun ríkissjóðs. Sömuleiðis mun varla vera ágreiningur um það heldur, að slík aðflutningsgjöld eigi að vera misjafnlega há, þannig að miður þarfar vörur beri hærri aðflutningsgjöld en brýnar nauðsynjar. Um þetta hygg ég að allir séu út af fyrir sig sammála. Á hinu má þó engan veginn missa sjónar í þessu sambandi, að það er ekki til neinn algildur mælikvarði á það, hvað er þarfi og hvað sé óþarfi. Ef ég tek þann lista yfir vörur, sem gert er ráð fyrir að aðflutningsgjöld séu lækkuð á, þarf ekki annað en að nefna vissar vörutegundir á þessum lista því til sönnunar, að mikill ágreiningur hlýtur að vera um það, hve miklar nauðsynjavörur sé þar um að ræða og hvort þar sé um að ræða nauðsynjavörur. Ég býst t.d. við, að flestir hv. þdm. séu sammála um það, að vörutegundir eins og vörur úr kóralli, tilbúnar perlur og þess háttar sé óþarfi og sennilega sömuleiðis ýmsar þær snyrtivörur, sem gert er ráð fyrir að aðflutningsgjöld séu lækkuð á, eins og andlitsfarfi, naglalakk, augnabrúnalitur og ýmislegt fleira. Við erum sennilega flestir sammála um þetta, og þó er ég raunar ekki alveg viss um það. Það vill svo til hér í þessari hv. deild, að við eigum hér sæti 19 karlmenn, en aðeins ein kona. En ef það vært nú þannig, að það væru konur okkar 19, sem sætu hér í hv. deild í staðinn, þá er ég ekki alveg viss um, að sjónarmiðið yrði það sama, og hef ég þó valið þá vöruflokkana í þessu sambandi, þar sem ég býst við að víðtækast samkomulag væri um það, að hér væri um óþarfavarning að ræða. Hvað snertir flest annað, sem hér er nefnt, þá held ég, að sjónarmiðin yrðu enn skiptari. Ég man t.d., að hv. 9. þm. Reykv. nefndi reykjarpípur sem ótvírætt dæmi um óþarfavarning. Sá allstóri meiri hluti þingmanna, sem reykir ekki pípu, er honum sjálfsagt sammála, en aftur á móti minni hlutinn, sem ég tilheyri, lítur öðruvísi á þetta mál. Við teljum okkur jafnnauðsynlegt að eiga okkar pípu eins og margt annað, sem við notum. Nælonsokkar eru e.t.v. dæmi um slíka vörutegund, sem ágreiningur getur auðvitað verið um, hvort sé nauðsynjavara eða ekki. Ég býst nú við, hvað þá vörutegund snertir, að meiri hluti okkar líti þannig á, að hér sé ekki um óþarfavöru að ræða. En öðrum augum hefur verið litið á þetta fyrr. Þeir rosknu og ráðsettu menn, sem á sínum tíma hefur verið fengið það vandasama verkefni að finna leiðir til þess að afla ríkissjóði tekna, hafa litið svo á, að ungu stúlkunum og kvenfólkinu yfirleitt væri ekki vorkunn að því að ganga í ullarsokkum, eins og ömmur þeirra og langömmur, en ef þær þurfi að nota þetta erlenda hýjalín, þá séu þær ekki of góðar til þess að greiða um leið allháan skatt til almenningsþarfa. Þannig hefur verið á þetta litið. Nú veit maður, að notkun þessarar vöru er orðin svo algeng, að ég hugsa, að það séu fáir, sem líti þannig á, að hér sé um óþarfa að ræða. Þannig er ábyggilega með flestar þær vörutegundir, sem á þessum lista eru, að sjónarmiðin munu vera mjög skipt í því efni, hvort um óþarfa vöru sé að ræða eða ekki. Það er gert ráð fyrir lækkun aðflutningsgjalda á hljóðfærum. Hinum ómúsíkölsku finnst, að hér sé um óþarfa að ræða, en þeir, sem yndi hafa aftur á móti af sönglist, líta öðruvísi á þetta. En þetta eru nú aðeins dæmi um það, að ekki er til neinn algildur mælikvarði á það, hvaða vörutegundir séu þarfar og aðrar óþarfar. Meðan tollarnir eru þó innan skynsamlegra takmarka, gerir það ef til vill ekki svo mikið til, þó að þetta geti verið álitamál, en þegar þannig er komið, að tollarnir eru orðnir 300% eða meira, þá þýðir þetta í rauninni, að öllu efnalitlu fólki a.m.k. er meinað að nota þessar vörur. Og það getur varla verið álitamál, að hér er í rauninni um verulega skerðingu að ræða á frjálsu neyzluvali eða rétti borgaranna til þess að ráðstafa tekjum sínum á þann hátt, sem þeir óska sjálfir eftir, að stjórnarvöldin hafa fellt þann úrskurð, að vissar vörutegundir séu slíkur óþarfi, að allur almenningur í landinu eigi að neita sér um þær. En fyrir utan þetta atriði er það víst, að tollarnir hafa líka veruleg áhrif á uppbyggingu atvinnulífsins í landinu. Það má auðvitað lengi um það deila, hve mikillar tollverndar einstakar atvinnugreinar eiga að njóta. Eins og kunnugt er, getum við með tvennu móti aflað okkur þeirra nauðsynja, sem við notum. Við getum annaðhvort framleitt þessi gæði innanlands til eigin nota eða að við kaupum þau í skiptum fyrir vörur, sem við framleiðum til útflutnings. Ef við tökum einhverja tiltekna vörutegund sem dæmi, t.d. útvarpstæki, þá má segja, að tvær leiðir séu til þess að framleiða útvarpstæki hér á landi. Leiðin, sem farin er hvað þá vörutegund snertir, er sú, að við seljum fiskafurðir og notum þann gjaldeyri, sem við fáum fyrir þær, til þess að kaupa útvarpstæki. Hins vegar væri auðvitað sá möguleiki fyrir hendi að koma hér á fót verksmiðju, sem framleiddi útvarpstæki. Tæknilega séð væri ekkert því til fyrirstöðu. Hvað þessa vöru snertir er mér að vísu ekki kunnugt um það, að uppi hafi verið raddir um, að skynsamlegt væri að koma hér á fót útvarpstækjaverksmiðju. Menn hafa gert sér það ljóst, að hvað þessa framleiðsluvöru snertir mundi verða svo miklu dýrara að framleiða hana innanlands en kaupa hana erlendis frá, að slíkt mundi ekki borga sig. Það verður svo auðvitað að meta í hverju tilfelli, hvort ódýrara er að afla sér vörunnar á þann hátt að framleiða hana innanlands eða fá hana í skiptum fyrir útflutningsafurðir. Ef efnahagssjónarmið ein réðu í því sambandi, yrði niðurstaðan sú, að við kaupum vöruna erlendis frá, ef hún er svo miklu ódýrari sem nemur flutningskostnaði hingað. Nú vitum við, að þegar tollar eru ákveðnir, er það ekki út frá þessu sjónarmiði eingöngu. Atvinnusjónarmið og ýmislegt annað getur skapað því grundvöll í fjöldamörgum dæmum, að rétt þyki að láta hina innlendu framleiðslu njóta tollverndar, eins og það er kallað, þ.e.a.s. að leggja aðflutningstoll á erlendar vörur, sem geri það að verkum, að innlenda framleiðslan verður samkeppnisfær að því marki, sem tollurinn setur. Ég hugsa, að ekki sé ágreiningur um það, að þetta geti í mörgum dæmum verið réttmætt. Annað mál er það, hvort ekki beri að setja því einhver takmörk, hvað tollverndin má vera mikil. Það getur vel verið verjandi af atvinnuástæðum og öðrum að leggja á 20% verndartoll eða svo, sem þýðir það að vísu, að sú vara, sem við notum, verður sem þessu nemur dýrari en erlenda varan. Hitt hlýtur auðvitað að verða meira álitamál, hvort eðlilegt sé, að tollverndin sé 200 eða 300%, sem þýðir það, að við kaupum innlendu vöruna, þó að það sé þrisvar sinnum dýrara eða meira að framleiða hana hér innanlands. En hvað sem þessu líður, ætti varla að vera ágreiningur um, að það að leggja það sjónarmið til grundvallar tollverndinni, hversu þarfar þær vörur eru taldar, sem um er að ræða, sé ekki skynsamlegt. En þar sem tollskráin er fyrst og fremst sniðin með þetta fyrir augum, að metið er, hvort um þarfar eða óþarfar vörur sé að ræða, þá þýðir það það, að sé um óþarfavarning að ræða, þykir sjálfsagt, að tollverndin sé um 200 eða 300%, ef um nauðsynjavörur er að ræða, er tollverndin engin eða mjög lítil. Það að byggja tollskrána upp á þennan hátt skapar í rauninni tilhneigingu til þess, að iðnaðurinn hér í landinu verði byggður upp á þann hátt, að það verði fyrst og fremst arðvænlegt að framleiða óþarfavarning, því að eftir því sem vörurnar eru óþarfari, eftir því er tollverndin meiri. Að vísu er það nú svo, að þrátt fyrir þessa óskynsamlegu uppbyggingu tollskrárinnar frá þessu sjónarmiði hefur framleiðsla óþarfavarnings ekki aukizt svo sem ástæða væri til að öðru leyti. En að svo er, er ábyggilega ekki löggjafanum að þakka, heldur iðnaðarmannastéttinni, að hún hefur litið þannig á og gert sér ljóst, að þessir geysiháu tollar eru óskynsamlegir, það geti ekki verið um að ræða ástand, sem verði til frambúðar, og þess vegna hefur iðnaður á þessu sviði ekki risið upp í þeim mæli, sem annars hefði verið eðlilegt. Af þeim ástæðum, sem ég hef þegar gert grein fyrir, ætti það að vera ljóst, að þó að smyglið sé aðalástæðan til þess, að þessi ráðstöfun hefur verið gerð, er lækkun tollstiganna einnig af öðrum ástæðum æskileg, og tel ég, að ekki megi á því missa sjónar, þegar þetta frv. er rætt. Í því sambandi vaknar líka auðvitað spurningin um það, hvaða áhrif þetta muni hafa á hag almennings í landinu. Við meðferð málsins í fjhn. beindum við þeirri fyrirspurn til hagstofustjóra, hvaða áhrif mætti gera ráð fyrir að þessi tollalækkun hefði á vísitöluna. Hvað snertir hin beinu áhrif á vísitöluna eða þau, sem vitað er um, munu þau vera tiltölulega lítil. Hagstofustjóri gerði ráð fyrir, að það yrði ekki nema um það bil hálft stig, en upplýsti þó jafnframt, að óbein áhrif mundu koma fram á þann hátt, að hráefni til ýmiss konar iðnaðar koma til að lækka, og þá er það sérstaklega fatnaður, sem þar er um að ræða, en það eru stærstu liðirnir í þessu hvað innflutningsmagn snertir, en um það væri óvissa, hvað mikil áhrif sú lækkun hefði á vísitöluna. En í þessu sambandi má vekja athygli á því, að gera má ráð fyrir, að sá sparnaður í útgjöldum, sem af þessu leiðir fyrir almenning, sé raunverulega meiri en vísitalan gerir ráð fyrir. Stendur þetta auðvitað bæði í sambandi við það, að vísitöluútreikningurinn byggist yfirleitt á efnahag fólks, sem hefur mjög lágar tekjur og notar þess vegna tiltölulega lítið af þessum vörum, auk þess sem annað atriði hefur líka þýðingu í sambandi við þetta, og það er það, að gera má ráð fyrir því, að jafnvel þó að miðað sé við fjölskyldur, sem hafa svipaðan efnahag og vísitölufjölskyldan, þá má gera ráð fyrir því, að vísitalan vanmeti þann þátt, sem þessar vörur eiga í útgjöldum viðkomandi fjölskyldna, og það stafar blátt áfram af því, að þegar upplýsingum er safnað um neyzlu þessara aðila, þá má einmitt gera ráð fyrir því, að útgjöld til vörutegunda eins og þessara falli þar niður. Þegar fjölskyldurnar eru beðnar að halda búreikninga, eru skrifuð upp venjuleg heimilisútgjöld, en hins vegar þó að keypt sé jólatré eða jólatrésskraut, þá er það nokkuð, sem fellur niður, þannig að ekki er vafi á því, að vísitalan vanmetur þau áhrif til lækkunar útgjalda, sem sú tollalækkun, sem hér er um að ræða, mundi hafa. Aðalatriðið í sambandi við frv. þetta og áhrif þess er þó auðvitað spurningin um það, hvort þessi ráðstöfun muni ná tilgangi sínum og hvort ekki séu þá önnur úrræði fyrir hendi í þessu efni, sem e.t.v. gætu betur náð tilætluðum árangri. Hvað síðara atriðið snertir, hefur verið á það bent, að leiðin til þess að koma í veg fyrir smygl eigi ekki að vera sú að lækka aðflutningsgjöldin verulega. Það hefur jafnvel verið orðað þannig og var orðað þannig, ef ég man rétt, af einum hv. þdm. við 1. umr. málsins, að hér væri beinlínis um að ræða uppgjöf gagnvart smyglurunum, en leiðin til þess að draga úr smyglinu eigi að vera sú að herða á tollgæzlunni, en ekki að lækka tollana. Nú dreg ég það að vísu ekki í efa, að með stórauknu tolleftirliti væri vafalaust hægt að draga úr smyglinu. Með því að gera alla tollskoðun miklu strangari en hún áður hefur verið og fjölga þá tollgæzlumönnum tilhlýðilega mikið, þá er ekki vafi á því, að ná mætti meiri eða minni árangri í þessu efni. Spurningin er aðeins sú: Hvað kostar að fara þessa leið? Hvað kostar það bæði í útgjöldum fyrir ríkissjóð og í óþægindum fyrir þá, sem t.d. ferðast landa á milli o.s.frv.? Það væri hægt að ganga svo til verks að grandskoða hvern mann, karl og konu, sem fer á milli landa, og væri þó varla nóg einu sinni að gera það, þegar til landsins er komið, heldur líka, þegar viðkomandi fer úr landinu, því að fylgjast yrði þá með því, hvað viðkomandi hefur haft með sér. Þessa leið væri auðvitað hægt að fara. En spurningin er sú, hvað þetta kostar og hvor leiðin, sú að lækka tollstigana þannig, að þeir verði hóflegir, eða leggja í stóraukinn kostnað við aukið eftirlit, er almenningi hagkvæmari. Ég er ekki í neinum vafa um það, að sú leiðin, sem er ódýrari og minni óþægindum veldur, er að lækka tollstigana. Ég sá nú einhvern síðustu dagana í einu af dagblöðum bæjarins, að það var sagt sem svo: Á s.l. ári voru skattar lækkaðir vegna þess, að ekki væri hægt að hafa fullnægjandi eftirlit með skattsvikum, nú á að lækka tolla, til þess að koma í veg fyrir smygl. Og svo heldur blaðið áfram: Mundi þá ekki næsta skrefið vera það að afnema umferðarlögin, af því að þau eru brotin, og þá næst að afnema hegningarlögin, af því að vitað er, að meiri eða minni brot á þeim eiga sér stað? - En það, sem sést yfir, þegar slíkur samanburður er gerður, er þetta, að það er sá munur á tolla- og skattalögum annars vegar og umferðar- og hegningarlögunum hins vegar, að síðarnefndu lögin eru í samræmi við réttarmeðvitund almennings, en það verður ekki sagt, þegar skattstigar og tollstigar hafa farið fram úr vissu marki. Auðvitað er enginn ágreiningur um, að það eitt, að ákveðin lög séu brotin, réttlætir auðvitað ekki og skapar ekki grundvöll fyrir því, að þau verði afnumin. En það er ekki nóg að líta á það eitt, heldur verður líka að gera sér grein fyrir því, hvernig stendur á því, að lögin eru brotin. Hér er auðvitað mjög mikill eðlismunur á umferðarlögunum og hegningarlögunum annars vegar og þeirri löggjöf, sem hér er um að ræða, hins vegar. Af því að allur almenningur gerir sér ljósa nauðsyn umferðarlaga og hegningarlaga og slík löggjöf er í fullu samræmi við almenna réttarmeðvitund, þá er það að jafnaði þannig, að almenningur hjálpar löggæzlumönnum til þess að koma upp um brot, sem eiga sér stað hvað þessa löggjöf snertir. Ef einhver gerist ökuníðingur, telur almenningur sér skylt og telur sér hag í því að stuðla að því, að það komist upp, e.t.v. að undanteknum nákomnum venzlamönnum þess, er í hlut á. Allt öðru máli gegnir, ef um er að ræða brot á skatta- eða tollalögum. Ef ég verð var við það, að samferðamaður minn í flugvél eða á skipi stingur nokkrum viskýflöskum í handtösku sína og kemst fram hjá tollvörðunum með það, hvernig væri litið á það, ef ég gerði tollvörðunum aðvart í þessu efni? Allur þorri fólks mundi skoða það sem ódrengskap. Og ef ég einhvern tíma gerði þetta, þá væru það ábyggilega tiltölulega fáir, sem mundu túlka það þannig, að það væri vegna löghlýðni. Allur almenningur mundi líta þannig á, að mér væri illa við þennan mann og hefði á ódrengilegan hátt náð mér niðri á manninum með þessu. Það má nefna í þessu sambandi gjaldeyrislöggjöfina. Samkvæmt lögum ber öllum að skila þeim gjaldeyri, sem þeir hafa afgangs, til bankanna. En hver okkar ætli mundi nú gera það, ef við förum til útlanda og eigum eftir pundsseðil eða eitthvað þess háttar afgangs af ferðapeningunum, að labba með seðilinn í Landsbankann og skipta honum þar fyrir íslenzka peninga? Ég held, að það mundu fáir viðstaddra svara því játandi í fullri hreinskilni, að þeir mundu gera það, og væri ástæðan e.t.v. í sjálfu sér ekki sú, að menn teldu það verulegu máli skipta eða óskuðu að gera sig lögbrjóta fyrir svo lítið, heldur mundu menn ekki gera þetta, þótt ekki væri af annarri ástæðu en þeirri, að þeir mundu vita, að það yrði hlegið að þeim, ef þeir kæmu í bankann með þessa peninga. Það er þessi eðlismunur, sem er á löggjöf, sem er í fullu samræmi við réttarmeðvitund almennings, og það er fordæmt, ef hún er brotin, og þeirri löggjöf, sem er það ekki, þannig að það er varla nokkur borgari, sem gerir sér samvizku af því, þó að hann brjóti þessi lög, og það er talinn ódrengskapur af óviðkomandi að koma upp um það. Ef þannig háttar um, þá þýðir ekki að mínu áliti að herða á löggæzlunni. Af slíku verður árangur ekki nema takmarkaður, og hann verður gífurlega dýr. Í þessu efni er að mínu áliti aðeins ein leið fær, nefnilega sú að samræma þessa löggjöf hinni almennu réttarmeðvitund. Þá fyrst þegar því skilyrði er fullnægt, verður hún með góðu móti framkvæmd og með viðráðanlegum kostnaði. Þá vil ég aðeins drepa á það atriði, sem eðlilega hefur þegar verið rætt varðandi þetta frv. og sennilega kemur til að verða rætt við framhald umr., en það er spurningin um það, hvort sú ráðstöfun, sem hér er um að ræða, muni ná tilgangi sínum og hvort þetta muni ekki þýða meira eða minna tekjutap fyrir ríkissjóð. Hvað síðara atriðið snertir hvort ríkissjóður muni hér tapa í tekjum, þá verður auðvitað ekki neitt sagt með neinni vissu í því efni. Hæstv. fjmrh. gat þess í framsöguræðu sinni, að gerð hefði verið á því athugun, eftir því sem föng eru á, hvað mikil mætti ætla að notkunin á þessum vörum væri og hve mikill væri innflutningurinn hins vegar. Niðurstöður þeirrar athugunar voru þær, sem allir vita í rauninni að hvað snertir fjöldamargar af þessum vörutegundum, þá eru líkur á því, að mjög verulegt smygl eigi sér stað, og hvað sumar vörutegundirnar snertir, þá sé það ekki nema lítill hluti af því magni, sem notað er, sem flutt er inn á löglegan hátt. Við meðferð málsins í nefndinni var þeirri fsp. beint til hagstofustjóra, að hann var beðinn að gera sér grein fyrir því, hvað mikið innflutningurinn þyrfti að aukast, til þess að tolltekjur ríkissjóðs af þessum börum yrðu þær sömu og áður voru þrátt fyrir tollalækkunina. Hagstofustjóri lét gera þá athugun, og niðurstaðan varð sú, að innflutningsmagnið þyrfti að jafnaði að aukast um 58%, til þess að tolltekjurnar héldust óbreyttar. Með tilliti til þess, hvað innflutningur er lítill af mörgum þessum vörutegundum, mundi ég telja, að allar skynsamlegar líkur bentu til þess að hér yrði ekki um tilfinnanlegt tekjutap að ræða fyrir ríkissjóð og jafnvel hið gagnstæða, en því efni verður auðvitað ekki neitt fullyrt. Það sjónarmið kom fram við 1. umr. þessa máls, að þó að hér væri að vísu um verulega tollalækkun að ræða, kæmist maður ekki fram hjá því, að eftir sem áður yrði þó arðvænlegt að smygla þessum vörum, og látinn var í ljós ótti um það, að smyglið mundi halda áfram þrátt fyrir þessa tollalækkun, því að hún væri ófullnægjandi. Ég tel, að í þessu efni gæti e.t.v. meiri svartsýni en efni eru til, og skal í örstuttu máli færa nokkur rök að því. Þess ber þar í fyrsta lagi að gæta, að það er auðvitað síður en svo nauðsynlegt að lækka tollana ofan í ekki neitt til þess að fyrirbyggja smygl. Þetta stendur auðvitað bæði í sambandi við það, að allir vita þó, að áhætta fylgir smyglinu, þó að hún sé mismunandi mikil, og eftir því sem smyglið er arðvænlegra, eftir því verður auðvitað meira freistandi að leggja í þessa áhættu. Það liggur í augum uppi, að við þessa tollalækkun verður það minna arðvænlegt en ella að selja hina smygluðu vöru, svo að það reikningsdæmi, hvort það borgi sig að leggja í þá áhættu, sem smyglið hefur í för með sér, hlýtur undir öllum kringumstæðum að breytast Þannig, að líkurnar á hagnaði verða minni en þær áður voru, þannig að draga ætti undir öllum kringumstæðum úr smyglinu. Hvað mikið það verður, hlýtur auðvitað óvissa að ríkja um. En öðru atriði má líka vekja athygli á í þessu sambandi, og það er það, að gera má ráð fyrir því, að allverulegur hluti af hinum smyglaða varningi er keyptur á smásöluverði. Vörur, sem fluttar eru hins vegar almennt hingað til landsins, eru keyptar á verksmiðjuverði, eins og kunnugt er, og verðmismunurinn hér á milli er vitanlega allmikill, þó að það sé mismunandi fyrir mismunandi vörutegundir. En í ekki fáum dæmum má gera ráð fyrir því, að smásöluverðið sé allt að því helmingi hærra - og jafnvel meira - heldur en verksmiðjuverðið. Þetta gerir það að verkum, að ekki er hægt að selja smyglaðan varning, sem keyptur er á smásöluverði, með hagnaði, jafnvel þó að um verulega tolla sé að ræða. Þessi atriði ber auðvitað að hafa hugföst í þessu sambandi. Þá vil ég aðeins víkja að einu atriði, sem hér hefur komið fram, nefnilega því, að það hefur verið spurt sem svo: Hvaða trygging er fyrir því, að sú verðlækkun, sem tollalækkunin gerir mögulega, komi neytendunum til góða í lækkuðu vöruverði, en komi ekki fram sem hærri álagning á þær vörutegundir, sem hér er um að ræða? Og vegna brtt., sem ég sé að hv. 5. þm. Norðurl. e. hefur flutt einmitt varðandi Þetta atriði, þá er sérstakt tilefni til þess að ræða þetta lítils háttar. Í þessu efni hefur verið bent á það, að samkvæmt ákvörðunum verðlagsyfirvalda á s.l. sumri hafi verið sleppt verðlagsákvæðum í bili á margar þær vörutegundir, sem hér er um að ræða. Varðandi spurningu, sem hér var borin fram við fyrri umr. málsins af sama hv. þm., hvort gert hefði verið ráð fyrir því, að allar þessar vörur yrðu undanþegnar verðlagsákvæðum og jafnvel samið um það við verzlunarstéttina, þá get ég aðeins upplýst, að mér, sem á einmitt eins og stendur sæti í verðlagsnefndinni, sem á þó að hafa æðsta vald í þessum málum, er algerlega ókunnugt um, að um neitt slíkt samkomulag sé að ræða, og undir öllum kringumstæðum er verðlagsnefndin ekki aðili að slíku samkomulagi. Hitt er ekki óeðlilegt, að það séu að nokkru leyti einmitt sömu vörurnar, sem á s.l. sumri voru undanþegnar þessum ákvæðum, og þær, sem tollarnir eru nú lækkaðir á, án þess að þarna sé nokkurt beint samband á milli. Sú eðlilega ástæða til þess er sú, að eins og kunnugt er, þá eru hæstu tollarnir á þeim vörutegundum, sem taldar eru miður nauðsynlegar. Þegar ekki þótti annað fært af ástæðum, sem ég sé ekki ástæðu til þess að rekja hér nánar, á s.l. hausti en að koma að nokkru til móts við kröfur frá verzlunarstéttinni, bæði kaupmönnum og kaupfélögum, um það, að slakað yrði á álagningarákvæðum, þá var það auðvitað ekki óeðlilegt, að í því skyni yrðu líka valdar vörutegundir, sem teldust ekki til brýnna nauðsynja, svo að þannig er sameiginleg ástæða til þess, að háir tollar eru á vörunum og að það eru einmitt þessar vörutegundir, sem voru valdar, þegar gerð var þessi tilslökun á verðlagsákvæðunum. Hitt er rétt að upplýsa, því að það er það, sem mestu máli skiptir í sambandi við það, sem hér er um að ræða, að bæði er það svo, að þetta afnám verðlagsákvæðanna er tímabundið, það gildir aðeins til 1. sept. n.k., og í öðru lagi væri það á algerum misskilningi byggt, að þetta þýði það, að þessar vörur séu nú undanþegnar öllu verðlagseftirliti. Það er eftir sem áður eftirlit með verðlagningu þessara vara, og verðlagsskrifstofan mun fylgjast með því eins og áður, hvað á þær er lagt. Ég tel ekki líklegt, bæði með tilliti til þess, að þetta afnám ákvæðanna er tímabundið og fylgzt er vitanlega með því, hvað á þessar vörur er lagt, að verzlunarstéttin mundi yfirleitt sjá sér hag í því að hækka mjög álagningu á slíkum vörum. Það mundi draga úr líkunum fyrir því, að þeirri tilraun, sem í litlum stíl hefur verið gerð til þess að slaka á verðlagsákvæðum, yrði haldið áfram. Ég tel mjög ólíklegt, þótt ekki sé nema aðeins frá hagsmunasjónarmiði verzlunarstéttarinnar séð, að hún mundi telja sér hag í því að misnota hvað þessar vörutegundir snertir það frelsi, sem hún hefur fengið. Jafnvel þó að svo yrði að einhverju leyti, sem ég tel ekki líklegt, þá má þó í þessu sambandi benda á, að ef það ætti að verða almennt, að lækkun tollanna kæmi fram í hærri álagningu, þá yrðu kaupfélögin líka að vera aðilar að slíku. En ég hygg, að þeir, sem mestan efa hafa látið í ljós um árangur þessara ráðstafana, mundu sízt væna kaupfélögin um aðild að slíku samsæri gegn neytendunum. Mér er það ljóst, að því fylgir auðvitað áhætta að gera þá tilraun, sem hér er um að ræða. En ég tel samt sem áður sjálfsagt að gera hana, bæði vegna þess, að skynsamleg von er til þess, að draga megi á þennan hátt úr smygli, án þess að ríkissjóður þurfi að tapa í tekjum, og vegna þess, að lækkun tolla hefur einnig, svo sem ég hef gert grein fyrir, í ýmsu öðru tilliti hagstæð áhrif á þjóðarbúskapinn.



Við 1. umr. um þetta mál gerði ég það nokkuð að umtalsefni, að stofninn í vöruvalinu í þessu frv. væru þær vörutegundir, sem með ákvörðun verðlagsnefndar frá 31. ágúst s.l. voru undanþegnar verðlagsákvæðum. Ég sagði þá, að mér virtist svo við fljóta yfirsýn og án þess að um nákvæma athugun væri að ræða, að þá kæmu svo til allar þær vörur, sem taldar eru upp í þessari tilkynningu verðlagsnefndar, til skila í þessu frv. Við nákvæma athugun, sem ég hef síðar gert á þessu, hef ég komizt að raun um, að af 62 tollskrárnúmerum, sem tiltekin eru og undanþegin eru verðlagsákvæðum með ákvörðun verðlagsnefndar, eru 47 af þeim, sem nú á að lækka gjöldin á og koma til skila að því leyti í þessu frv. En 15 tollskrárnúmer samtals, sem þá voru felld undan verðlagsákvæðum, hafa hins vegar ekki hlotið lækkun á aðflutningsgjöldunum. Í þessum 15 vörutegundum, sem álagning hefur verið gefin frjáls á, en hins vegar hafa ekki verið lækkuð aðflutningsgjöld á, er aðallega um að ræða búsáhöld, hvers konar búsáhöld úr leir og gleri, niðursuðuglös, hitaflöskur og fleiri glervörur og skrifstofuvélar, einnig rafmagnsþræðir einangraðir og eitthvað fleira. Mér finnst það strax vera nokkuð einkennandi fyrir valið á þeim vörum, sem á að lækka aðflutningsgjöldin á, að búsáhöldin skuli þar algerlega hafa verið skilin eftir. Þau eru þó sannarlega nokkuð hátolluð vara, og í þessum tilvikum, sem ég nefndi sérstaklega, með búsáhöldin úr leir og gleri, þá er um að ræða, að þær vörur bera yfir 100% aðflutningsgjöld samtals og hærri en ýmsar af þeim vörum, sem hugmyndin er að lækka gjöldin á. Mér virðist því, að það hefði átt að koma mjög til greina, fyrst á annað borð var farið að breyta aðflutningsgjöldum á hátollavörum til lækkunar, að taka þessar vörutegundir með, og ég fæ ekki betur séð en að það að taka nokkurn hluta og það verulegan hluta af búsáhöldum undan verðlagsákvæðum án þess að lækka nokkuð aðflutningsgjöldin á þeim hafi það í för með sér, að þessar brýnu nauðsynjar, vil ég segja, þó að þær séu hátollaðar, muni, hækka í verði og það jafnvel stórlega umfram það, sem gengisfellingar og aðrar slíkar ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. hefur staðið fyrir, gefa beint tilefni til. Það er ekki heldur um það að ræða, að aðflutningsgjöld á öðrum heimilistækjum en þessum, sem ég nefndi hér og voru undanþegin verðlagsákvæðum í lok ágústmánaðar s.l., hafi verið tekin inn í þetta frv., þó að þau tæki séu í tiltölulega háum tollflokkum og séu nú orðin það dýr, að mjög mörg heimili í landinu verði að neita sér um að kaupa þau. Það mætti nefna ýmsar fleiri hátollavörur, sem telja má til almenns varnings og jafnvel nauðsynja, sem hefði ekki verið síður ástæða til að lækka aðflutningsgjöldin á og jafnvel enn þá ríkari en á ýmsum þeim vörum, sem hér hefur verið gert og í þessu frv. er að finna, eins og t.d. rafeldavélar, þvottavélar, ísskápar, viðtæki og önnur rafknúin heimilistæki. Það mætti nefna ýmis bökunarefni, sápur og ýmsa smærri hluti t.d. til bygginga, bifreiðavarahluti og varahluti í aðrar vélar. Allt saman eru þetta hátt tollaðar vörur og um leið vörur, sem almenningur verður að neita sér um að meira eða minna leyti og hefðu að mínu áliti ekki átt minni rétt til þess að vera lækkaðar í verði en þær vörur, sem fundið hafa náð fyrir augum þeirra, sem standa að þessu frv., heldur að af því hefði leitt meiri hagsbætur í ýmsum tilfellum fyrir almenning, ef tollalækkanirnar á annað borð kynnu að skila sér að einhverju leyti í því endanlega verði, sem neytandinn að síðustu greiðir fyrir þær. En ég nefni þessi dæmi fyrst og fremst til þess að sýna, að það sjónarmið að lækka aðflutningsgjöldin sérstaklega til hagsbóta fyrir neytendur hefur ekki ráðið þeirri tillögugerð, sem hér er á ferðinni, jafnvel ekki innan þess ramma, sem það markaði frv., að halda sig við hátollavörurnar. En að sjálfsögðu hafa lækkanir á gjöldum af brýnustu nauðsynjum aldrei komið til greina í þessu sambandi af hálfu hæstv. ríkisstj. Um þetta stendur ekki í sjálfu sér mikil deila, vegna þess að það hefur í raun og veru verið viðurkennt, t.d. af hæstv. fjmrh., að þetta sjónarmið hefði ekki ráðið, heldur hitt sérstaklega, að tilgangurinn væri sá að reyna að hefta eða draga úr smyglinu. En það sjónarmið hefur þó sýnilega ekki heldur ráðið algerlega, því að inn í þetta frv. hafa verið teknar ýmsar vörur, sem jafnvel er algerlega útilokað að reynt sé að flytja inn á ólögmætan hátt, og aðrar, sem hafa ekki, svo að vitað sé, komið við sögu smyglmálanna. Það mætti t.d. nefna baðker og fleira þess háttar, hljóðfæri, jafnvel upp í stór hljóðfæri, ljósakrónur, jólatré, blómlauka, gólfábreiður og sitthvað fleira, þar sem smygl kemur alls ekki til greina. Ég spurði þá menn, sem skipuðu tollskrárnefndina og hafa undirbúið þetta frv. með hæstv. ríkisstj. eða fyrir hana, hvers vegna þessar vörur hefðu verið valdar, ef það hefði verið eini tilgangurinn eða aðaltilgangurinn að miða frv. við það, að komið yrði í veg fyrir smygl, og þeir nefndu sem helztu ástæðuna fyrir þessu, að það hefði verið leitazt við, jafnframt því sem þessu sjónarmiði væri þjónað, að lækka verð á nokkrum öðrum vörum en þarna er um að ræða með tilliti til þess, að sem flestar greinar verzlunarinnar fengju einhverjar lækkanir á aðflutningsgjöldum. Þetta svar þeirra manna, sem bezt mega hér um vita, styður að mínu áliti það, sem ég sagði hér við 1. umr. málsins, að ein höfuðástæðan fyrir frv. væri sú, að innflytjendur ættu fyrst og fremst að njóta góðs af þessum aðgerðum. En að öðru leyti gefur þetta svar og raunar allar staðreyndir málsins um vöruvalið jafnframt fulla ástæðu til þess að taka til athugunar um gjaldalækkanir á öðrum hátollavörum en frv. fjallar um. Með tilliti til þessa hef ég leyft mér að flytja brtt. um, að teknar verði upp í frv. nokkrar hátollaðar vörur, sem ég tel að veruleg hagsbót væri fyrir allan almenning að væru lækkaðar í verði, og ég hef gert það í því trausti, að hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar hér í hv. d. vilji ekki aðeins sýna innflytjendum velvilja sinn og greiðasemi, heldur vilji líka hugsa ofur lítið um hagsmuni þeirra, sem kaupa vörurnar og skapa verzlunarstéttinni hagnað með vörukaupum sínum, og gera það með því að gera ráðstafanir til þess að lækka verð á nokkrum þeim vörum, sem sérstaklega koma til greina í þessu sambandi. Þessar brtt. mínar eru á þskj. 111, og þær vörur, sem þar er aðallega fjallað um, eru eftir þeirri röð, sem þær eru tilgreindar á þskj., og í samræmi við röðina í tollskránni. Það er í fyrsta lagi rís og aðrar korntegundir í 19. kafla, en það eru ýmis matvæli, sem flutt eru til landsins og eru úr korni, tilreidd. Þetta eru vörur, sem eru notaðar á hverju heimili meira eða minna og bera nú milli 90 og 100% heildaraðflutningsgjöld. Þá legg ég til, að handsápur og raksápur í 32. kafla verði einnig lækkaðar, lækkuð aðflutningsgjöld af þeim, en heildaraðflutningsgjöldin af þeim eru nú 107.9%. Þá legg ég til, að inn í þetta verði tekin búsáhöld úr leir og búsáhöld úr gleri, en eins og ég sagði áður, bera þessar vörur nú 108% heildaraðflutningsgjöld, og mér finnst sérstök ástæða til þess að taka þessar vörur inn í, af því að þær hafa verið undanþegnar öllum verðlagsákvæðum og því allar líkur á, að þær mundu hækka í verði til neytenda, ef aðflutningsgjöldin yrðu ekki eitthvað lækkuð á þeim. Þá er í till. mínum einnig um, að gjöld verði lækkuð á olíukyndingartækjum og enn fremur, sem er einn af stærri liðunum í mínum till., að heimilistæki í 73. kafla, þ.e.a.s. rafknúin heimilistæki, og útvarpsviðtæki verði lækkuð niður í verðtoll 30% og undanskilin öðrum aðflutningsgjöldum á sama hátt og þær vörur, sem hér eru í frv. Þetta eru vörur, sem bera nú almennt frá 84 og upp í 100% aðflutningsgjöld, flest þó um 84%. Og þá legg ég loks til, að bifreiðavarahlutir í 75. kafla verði lækkaðir nokkuð í aðflutningsgjöldum. Þessar vörur bera nú 77% heildaraðflutningsgjöld, en samkvæmt mínum till. mundu þau verða rösk 50%, þannig að aðflutningsgjöldin mundu lækka um 17%, sem mundi sennilega geta þýtt það, að ef álagningu er ekki breytt á þeim, þá mundu þær geta lækkað í verði í kringum 10%. En almennt mundu till. mínar, ef samþ. yrðu, geta haft í för með sér milli 10 og 20% verðlækkun á þeim vörum, sem þær fjalla um. Þessir vöruflokkar, sem ég hef tekið, eru alls upp á kringum 90 millj., en lækkanirnar eru yfirleitt minni en gert er ráð fyrir í frv. á þeim vörum, sem þar er um að ræða, þannig að heildartekjutap af þessum sökum fyrir ríkissjóð gæti lauslega áætlað að vísu ekki orðið meira en kringum 25 millj. kr. En ég vil þó taka það fram, að vegna þess að lítill tími hefur verið til þess að ganga nákvæmlega úr skugga um svona atriði, sem krefjast töluverðra útreikninga, þá eru þessar tölur ekki nákvæmar, en þær munu ekki vera fjarri sanni. Hæstv. fjmrh. gat þess í frumræðu sinni fyrir þessu frv., að hér væri um að ræða vörur, sem vegna þess að þær hefðu haft há aðflutningsgjöld, hefðu yfirleitt borið lága álagningu. Hér kom hæstv. ráðh. inn á mjög mikilsvert atriði í málinu, sem hann gerði þó ekki frekari skil, en ég tel að bendi alveg í ákveðna átt og ég tel einnig að geti í raun og veru skoðazt sem eitt aðalatriði í þessu máli. Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég hef áður tekið fram, að það sé alveg útilokað að meta þetta frv, alveg einangrað og til þess að rétt mynd fáist af því, hvert stefnt er með því, þá verði að skoða einnig þær aðgerðir í verðlagsmálunum, sem gerðar hafa verið alveg nýverið og ég hef minnzt á, og einnig hugsanlegar breytingar í sömu átt. Það, sem hér liggur fyrir með þessu frv., er, að það á að lækka aðflutningsgjöld á tilteknum hátollavörum um 46 millj. kr. og e.t.v. rýra tekjur ríkissjóðs um þá upphæð eða hluta af þeirri upphæð, því að það er vissulega rétt, sem hv. 11. þm. Reykv. (ÓB) sagði hér áðan, að hér er um tilraun að ræða, og það kom greinilega fram í þeim viðræðum, sem fjhn. átti við þá, sem höfðu samið frv., að þeir voru ekki jafnbjartsýnir og hæstv. fjmrh. á það, að þetta hefði engan tekjumissi í för með sér fyrir ríkissjóð, og tóku það skýrt fram, að þar væri um algert vafaatriði að ræða, sem fengist ekki úr skorið á neinn hátt annan en með reynslunni. Þetta er kannske ekki stór upphæð, ef hún er borin saman við fjárl. og ekki ef hún er borin saman við þær stórfelldu gjaldahækkanir, sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur framkvæmt, og að sjálfsögðu er hér aðeins um örsmátt brot að ræða af öllum þeim gífurlegu verðhækkunum, sem ríkisstj. hefur leitt yfir með aðgerðum sínum. Vísitala vöru og þjónustu hefur nú hækkað yfir 30 stig, frá því að viðreisnin tók gildi, eða um milli eitt og tvö stig á hverjum mánuði að meðaltali, þannig að þótt hér komi frv., sem felur það í sér, að vísitalan lækki aftur um ca. ½ stig, - útreikningar hagstofunnar eru upp á 0.4, - þá virðist það ekki duga nema til þess að svara á móti hálfs mánaðar verðhækkunum hjá hæstv. ríkisstj., eins og þær hafa verið að meðaltali, frá því að hún tók við völdum. Þegar þetta er skoðað í því ljósi, þá er ekki um stóra hluti hér að ræða. En þetta er þó á hinn bóginn samt svo stór upphæð, að menn hljóta að spyrja: Hvert fara þessar 46 millj.? Lenda þær hjá innflytjendum eða öðrum kaupsýslumönnum að miklu eða öllu leyti eða skila þær sér til neytendanna í landinu með lækkuðu vöruverði? Eða er það tryggt, - og um það hefur verið spurt hér af öðrum þm. en mér og ekki fengizt enn nein svör við því, - er það þá tryggt, að ekki verði lagðar á nýjar álögur í einhverju formi í staðinn fyrir þær, sem nú er af létt? Vill hæstv. ríkisstj. gefa yfirlýsingar um það? Þetta eru allt saman spurningar, sem skipta miklu máli, þegar þetta mál allt saman er metið. Það er alkunnugt, að ákvörðun verðlagsnefndar, sem gerð var 31. ágúst, var gerð að tilhlutan ríkisstj. og eftir kröfum verzlunarstéttarinnar. En þær kröfur, sem verzlunarstéttin bar þá fram í sambandi við þær viðræður, voru víðtækari en að fá álagninguna frjálsa á ákveðnum vörutegundum. Krafan var einnig um það, að aðflutningsgjöldin yrðu lækkuð, vegna þess að þessar vörur væru orðnar svo dýrar, að það væri útilokað, að verzlunarstéttinni væri nokkur hagur að því að fá frelsi til álagningar, ef vörurnar yrðu ekki eitthvað lækkaðar í innkaupsverði um leið. Ég veit það, að þessari staðhæfingu minni muni ekki verða neitað, vegna þess að hún er rétt. Og það hefur verið gengið að báðum þessum kröfum verzlunarstéttarinnar nú þegar varðandi meiri hlutann af þeim vörum, sem hér er rætt um. Um það er ekkert að villast. En þá kann að vakna sú spurning: Hvað um þær vörur, sem enn þá eru undir verðlagsákvæðum? Eru engar líkur á því, að svo kunni að fara, að þær verði að einhverju eða öllu leyti teknar undan verðlagsákvæðum og verzlunarstéttinni gefið fullt frelsi til þess að leggja einnig á þær eftir vild sinni? Hv. frsm. meiri hl. fjhn. sagði, að sér væri kunnugt sem nm. í verðlagsnefnd, að engar slíkar ákvarðanir hefðu verið teknar og engar ætlanir væru uppi um slíkt. En ég vil þá í sambandi við þetta, sem ég efast reyndar ekki um að sé út af fyrir sig rétt, spyrja þennan hv. þm. um það, hvort honum sé einnig ókunnugt um það, að slíkar kröfur séu uppi hjá verzlunarstéttinni. Og þegar við nú höfum fyrir okkur þá undanlátssemi, sem innflytjendum hefur verið sýnd af hæstv. ríkisstj. og af verðlagsnefndinni, þá verður maður tæplega borinn þungum sökum, þó að hjá manni vakni verulegar grunsemdir um það, að síðar kunni að verða horfið að þessu ráði. Hv. þm. sagði það líka, sem er út af fyrir sig alveg rétt, á sama hátt og hin fullyrðing hans, að ákvörðun verðlagsnefndar hefði ekki verið tekin varanlega, heldur aðeins í bili, þ.e.a.s. til 1. sept. n.k., og það yrði fylgzt með álagningunni. Þetta er alveg rétt, að skylda kaupsýslumanna til þess að skila verðútreikningum hefur ekki verið numin úr gildi, og vitanlega er alltaf möguleiki fyrir því, að gerðum ákvörðunum sé breytt í þessu efni. En telur hv. þm., að einhverjar líkur séu á því, að þetta verði gert? Í sambandi við þetta vil ég bæta því við, að ef það væri trú þessa hv. þm. og raunar enn frekar ef það væri trú ríkisstj., að verzlunarstéttin hefði alls ekki sótzt eftir álagningarfrelsinu til þess að hækka álagninguna, heldur mundi hún sízt fara hækkandi, eftir hverju var þá sótzt? En ef þetta væri samt sem áður rétt, þá væri það með öllu útlátalaust að samþ. þá till., sem ég flyt á öðru þskj., á þskj. 106, um það, að verðlagsnefnd skuli ákveða hámark álagningar í heildsölu og smásölu á allar þær vörutegundir, sem lög þessi taka til, og eftir þeirri meginreglu, að álagningin verði ekki hærri en hún hefur verið að undanförnu og ekki hærri en hún var við síðustu verðlagsákvarðanir í þeim tilvikum, sem álagningin hefur nú verið gefin frjáls. Ef allt er hér í þessum efnum eins og þessir hv. þm. vilja halda fram, hvers vegna má þá ekki setja þessi ákvæði til frekari tryggingar, til þess að taka af allan vafa um, að hér sé allt sem þeir vilja vera láta? Það er líka vert að benda á það, að hér hefur verið t.d. af hæstv. fjmrh. farið með tölur um það, hvað þessar aðflutningsgjaldalækkanir hefðu miklar lækkanir á vöruverði í för með sér, og ég hygg, - og það verður þá leiðrétt, ef það er rangt hjá mér, - að í öllum þeim útreikningum hafi hann gengið út frá því, að álagningin lækkaði að hundraðstölu á sama hátt og varan komin til landsins lækkaði, að gjöldunum meðtöldum. En hvernig ætlar nú hæstv. ráðh. að fullyrða það, eftir að öðrum aðila hefur verið gefið fullt frelsi - og án þess að stjórnarvöld fái þar nokkru um ráðið - til þess að ráða því raunverulega verði, sem neytendur kaupa vöruna fyrir, - hvernig ætlar hann að heimfæra það við þessa staðhæfingu sína? Hvernig getur hann fullyrt slíkt, þegar hann er búinn að afhenda öðrum aðila valdið til þess að ákveða, hvað varan kosti? Hvernig getur hann þá staðhæft það, að verðlækkunin muni verða slík, sem hann segir og byggir á því, að álagningin verði algerlega óbreytt? Ég held, að hæstv. ráðh. verði því að endurskoða þessar staðhæfingar sínar eða a.m.k. að setja það stóra „ef“ við þær, ef verzlunarstéttin notfærir sér ekki það frelsi, sem hann hefur beitt sér fyrir að veita henni í þessum efnum. Og ég verð að segja það, að ég fyrir mitt leyti tel það alls ekki láandi fyrir verzlunarstéttina, eftir að hún er búin að sækjast eftir því að fá álagninguna hækkaða í þeim tilgangi auðvitað að bæta hag sinn og hefur fengið til þess fullt leyfi stjórnarvalda, þó að hún notfæri sér það til þess að auka sinn hagnað. Ég varpaði hér áðan fram þeim spurningum, og ég vil enn þá endurtaka þær, hvort hæstv. ráðh, vilji gefa yfirlýsingu um það, að engar nýjar álögur verði lagðar á í stað þeirra, sem hér hefur verið létt af, og í öðru lagi, hvort hann vilji gefa yfirlýsingu um það, að ríkisstj. muni hindra það, að nokkrar breytingar á verðlagsákvæðum í hækkunarátt verði gerðar á þeim vörutegundum, sem eru að vísu minni hlutinn af þeim vörum, sem hér er um að ræða, - að nokkrar ráðstafanir af hálfu verðlagsyfirvalda eða ríkisstj. verði gerðar í þá átt að auka álagningarfrelsi varðandi þær vörur. Ég tel, að með þessum spurningum sé í raun og veru komið að kjarna þessa máls, því aðalatriði, hvort þessar lækkanir eigi að verða til hagsbóta almenningi, sem hefur þolað þyngstar búsifjar af verðhækkunarstefnu hæstv. ríkisstj., eða hvort það eigi að einskorðast að mestu eða öllu leyti við innflytjendur, sem er sú stétt manna, sem mest hefur bætt aðstöðu sína í skjóli stjórnarstefnunnar og þó alveg sérstaklega nú á síðustu mánuðum. Eins og ég sagði áður, er meginbrtt. mín við frv. þess efnis, að bætt verði inn í það ákvæðum um, að allar vörur, sem gjöld hafa verið lækkuð á, verði eftirleiðis háðar verðlagsákvæðum, sem fylgi þeirri meginreglu, að álagningin standi að hundraðstölu óbreytt frá því, sem verið hefur að undanförnu. Ef þessi till. mín yrði samþ., væri staðfest, að fullyrðingar hæstv. fjmrh. um verðlækkanirnar hefðu við full rök að styðjast, og líka væri með samþykkt hennar girt fyrir það, að slakað yrði á verðlagshömlum á þeim vörum, sem nú eru undir verðlagsákvæðum, og þá væri þeirri vafalausu kröfu alls almennings, að þessir milljónatugir, þó að þeir séu ekki fleiri en fjórir, sem lækkanirnar nema, kæmu fram í lækkuðu verðlagi og yrðu til ótvíræðra hagsbóta fyrir hann. Ef svo þessu til viðbótar kæmi ótvíræð yfirlýsing um það, að ekki yrðu hækkuð önnur gjöld í stað þeirra, sem lækkuð hafa verið, þá teldi ég að væri um tvímælalaust batamerki að ræða hjá hæstv. ríkisstj. og hæstv. fjmrh. sérstaklega. En mæti þessi meginbrtt. mín hins vegar fullri andstöðu hv. stjórnarþingmanna, hlýtur hins vegar að staðfestast sá grunur, sem ég lét strax í ljós viðkomandi þessu máli, að hér fylgi lítill hugur í verðlækkunarátt máli, heldur sé sýndarmennskan og þjónustan við innflytjendastéttina það, sem fyrst og fremst ræður fyrirhuguðum aðgerðum, en ekki umhyggja fyrir hagsbótum almenningi til handa. Og með því að samþ. þessa brtt. mína væru líka auknar líkur fyrir því, að þeim tilgangi að hefta ólögmætan innflutning yrði náð, því að eins og ég hef áður rakið og reyndar fleiri, þá veltur allt á í því efni, að gjaldalækkanirnar leiði af sér verðlækkanir, sem eitthvað dregur um, og að samkeppnisaðstaða lögmæts innflutnings á þessum vörum batni þannig verulega á markaðnum, því að annars hlýtur að bregðast með öllu sú von, að frv. hafi nokkur áhrif í þessa átt. Eins og þróunin hefur verið í tíð hæstv. ríkisstj. í verðlagsmálum, hljóta auðvitað allir að telja hverja þá ráðstöfun, sem felur í sér einhvern lækkunarsnefil, til bóta fremur en hitt, og af þeirri ástæðu hef ég lýst mig fylgjandi þessu frv., svo langt sem það nær. En hitt verða svo hv. aðstandendur frv. að afsaka, þó að bæði ég og áreiðanlega margir aðrir falli ekki beinlínis í stafi yfir því, eins og það er að heiman búið og með hliðsjón af forsögu þess, og þó enn þá síður ef svo færi, að vísu á móti veikri von minni, að engar tryggingar verði settar fyrir því, að þetta hugsanlega hálfa vísitölustig til lækkunar reyndist eitthvað meira en orðin tóm, þegar til reyndarinnar kemur.



Herra forseti. Ég tel sjálfsagt að taka frv. þessu vel og mæla með samþykkt þess, þó að það sé ekki eins og ég hefði óskað. Ég tel, að í frv. felist vottur þess, að um afturhvarf sé að ræða hjá hæstv. ríkisstj., og ég tel mig ekki taka frv. illa, þó að ég geri við það nokkrar athugasemdir og flytji við það nokkrar brtt., sem ég tel að séu til mikilla bóta og í raun og veru felist stjórnarstuðningur í, stuðningur til fyllra afturhvarfs. Raunar má telja, að þetta afturhvarfsfrv. sé nokkuð seint á ferð, vegna þess að ég man ekki betur en hæstv. fjmrh. léti nokkuð snemma á sínu stjórnartímabili í það skína, að tollalöggjöfin mundi verða löguð til lækkunar. Og það var af fullum ástæðum, að hæstv. ráðh. gerði þetta, því að með efnahagslöggjöfinni 20. febr. 1960 og gengisfellingunni, sem í henni fólst, var gerð stökkbreyting að því er aðflutningsgjöld snerti til hækkunar. Útflutningssjóðurinn var lagður niður, gengisfellingin átti að fullnægja því verkefni, sem hann hafði haft, að bæta upp útfluttar afurðir, en tekjuöflun sú, er fyrir hann hafði verið gerð til að fullnægja því verkefni, var samt ekki lögð niður að sama skapi, heldur var henni ráðstafað til ríkissjóðs, og þetta þýðir vitanlega auknar álögur almennings frá því, sem þær áður voru. Í sumar var svo tollagrundvöllurinn hækkaður enn um 13%, og verðlagið tók þá stökk til hækkunar. Höfuðgalli þessa frv. er, að mér virðist, sá, að það léttir ekki sem skyldi bagga þess fólks, sem erfiðastar byrðar ber, - byrðar, sem viðreisnin hefur bundið því. Hátollavörur, en það eru þær einar, sem frv. inniheldur, eru að meira leyti vörur, sem það fólk kaupir ekki, sem á við erfiðan fjárhag að búa. Það kaupir lífsnauðsynjarnar einar. Þegar að þessu var vikið við 1. umr. og þegar að þessu var vikið í fjhn., þá voru svörin á þá leið, að tollalöggjöfin í heild væri í endurskoðun. Það er sjálfsagt rétt. En þó að svo sé, tel ég enga tryggingu fyrir, að sú endurskoðun komi nógu fljótt til úrbóta, því að þannig er ástatt, að aðgerðir í þessum efnum þyrftu að koma strax. Hinn samvizkusami frsm. meiri hl. fjhn. sagði líka aðeins, að tillögur um frekari breytingar á tollalöggjöfinni mundu koma fram „innan langs tíma“. Þetta sagði hinn samvizkusami maður. Hann sagði ekki: innan skamms, nei, „innan langs tíma“. Og það er nokkuð teygjanlegt og það gefur þeirri hugsun undir fótinn, að ekki séu þarna hröð verk á ferð og skjótar úrbætur í nánd. Málflutningurinn í athugasemdum frv. og í munnlegum greinargerðum um það er töluvert annarlegur. Það er aðallega talað um, að frv. sé flutt til þess að ráða bót á því mikla smygli, sem eigi sér stað og geri það að verkum, að hátollarnir nýtist ekki sem skyldi. Hvers vegna er áherzla lögð á þetta? Er hæstv. ríkisstj. það máske feimnismál, að dýrtíðin, sem viðreisnin hefur skapað, er lítt bærileg og verður að lækka. álögurnar þarf að lækka vegna almennings og atvinnurekstrarins í landinu, sem er undirstaða allrar afkomu þjóðarinnar. Á þetta er ekki minnzt í málflutningnum, svo að teljandi sé. Hitt er meginatriðið, eins og ég tók fram áðan, - hv. frsm. meiri hl. kallaði það líka aðalatriði, - að tollsvikin eru orðin að sögn svo mikil, að ekki verður rönd við reist. Og það á að laga með því að minnka ávinninginn, sem ólöglegur innflutningur hefur í för með sér fyrir þann, sem framkvæmir hann. Ég álít, að varlega skyldi því treyst, að þjóð okkar, sem er því miður ólöghlýðin þjóð og hefur tamið sér undanbrögð frá lagaboðum, láti sér segjast, þó að ávinningur lækki. Óknyttir fara oft og einatt ekki eftir ávinningi, og sá, sem hefur tamið sér að leita sér ávinnings á þennan hátt, hann er fundvís á nýjar leiðir, þó að aðrar séu gerðar ógreiðfærar, sem hann hefur áður komizt. Ég álít, að manndómlegra væri að efla tollgæzlu mjög sterklega og enn fremur sjálfsagður hlutur að efla vöruskoðun við tollafgreiðslu, sem fullyrt er að sé mjög lélega framkvæmd. Mér skilst og skildist það á þeim mönnum, sem komu til fjhn. til að upplýsa hana um þessi mál, að einmitt allmiklar líkur væru til, að það ætti sér stað í stórum stíl, að fluttar væru inn vörur undir fölskum merkjum, og þetta gæti átt sér stað af því, að vöruskoðun hefði ekki verið framkvæmd. Að leggja ekki á nauðsynlega tolla, til þess að enginn smygli, er heldur annarleg hagfræði. Það er hagfræði umrenningsins gamla, Hannesar stutta, sem sagðist aldrei hafa átt úr um dagana, til þess að enginn gæti stolið því frá sér. Skyldi ekki hæstv. ríkisstj. hafa smyglið sem tylliástæðu eins og Hannes stutti hafði þjófhræðsluna sem yfirbreiðslu þess, að hann hafði aldrei átt peninga til að kaupa sér vasaúr? Skyldi ekki hátollavaran vera að bregðast í innflutningnum af því, að viðreisnin dregur svo skarplega úr kaupgetunni? Skyldu ekki kaup á henni hafa minnkað af þeim sökum ískyggilega fyrir ríkissjóðinn? Er ekki frv. um tollalækkun á þessum vörum, sem það inniheldur, en ekki brýnni nauðsynjum, einmitt af þeim ástæðum gert, að það á að örva kaupin á þessum varningi með þessari þó takmörkuðu lækkun, sem þar er á ferð? Í sumar sá ég þess getið í Morgunblaðinu, að hæstv. fjmrh. hefði boðið lækkun hátolla á samkomu einni, en aftur á móti gert ráð fyrir hækkun almennra söluskatta í staðinn. Er það sú stefna, sem er þarna með skýlu fyrir andlitinu á ferðinni? Um þetta var spurt við 1. umr. af hv. 3. þm. Norðurl. v., um það, hvort búast mætti við hækkun slíkri í kjölfarið, en engu var svarað. Þetta út af fyrir sig skiptir vitanlega mjög miklu máli í sambandi við þetta frv. Efnahagsástandið er þannig hjá þjóðinni á þessu tímabili, sem við nú lifum, tímabili viðreisnarinnar, að almenningur þarf á tollalækkun að halda og atvinnuvegirnir líka og það strax, eins og ég sagði áðan. Ég flyt þess vegna á sérstöku þskj. tillögur, sem ganga einmitt í þá átt. Þær eru sumar um meiri lækkun á innflutningsgjöldum á vörum, sem eru í frv., aðrar um, að teknir séu inn í frv. nýir vöruflokkar, og skal ég nú gera grein fyrir þessum tillögum hverri fyrir sig. Tillögurnar eru á þskj. 109. Þær eru allar við 2. gr. frv. 1. till. er, að í kafla nr. 40 komi til viðbótar skíði og skíðastafir í nr. 55 og verði álag 30%. Enn fremur kastkringlur og kastspjót í nr. 65a með sama tolli. Þetta snertir íþróttamenn. Í frv. eru á tveimur stöðum ívilnanir í tollum frá því, sem nú er, á hlutum, sem íþróttamenn þurfa á að halda. Annað er á fatnaði, sem að vísu er ekki eins brýnt að létta tollum af eins og ýmsu öðru, sem íþróttamennirnir þurfa til sín, vegna þess að framleiðsla er innanlands á þeim vörum. Hitt er á áhöldum sambærilegum við þau, sem hér eru upp tekin. Ég tel, að það sé ákaflega þýðingarmikið fyrir þjóðina, að íþróttalífið geti dafnað, og það sé eitt af mikilsverðustu atriðunum til uppeldis að gera íþróttamönnunum sem léttast fyrir og örva þá sem mest til þess að nota frístundir sínar til þess að iðka íþróttir, sem geta eflt þá andlega og líkamlega. Þegar vinnutíminn hefur verið styttur, eins og nú er orðið, frá því, sem var í gamla daga, og þegar vélarnar eru farnar að létta erfiðinu af fólkinu, svo að það þarf ekki á þeim átökum að halda, sem styrkja líkamann og efla hreysti hans, Þá þarf íþróttalíf að koma í staðinn. Það þarf að koma, bæði til þess að menn verði líkamlega hraustir og þeir noti tómstundirnar ekki til ónytja, sem er svo hætt við að bjóði æskunni heim. Ég álít, að þegar farið er að lækka tolla, þá eigum við að taka tillit til þessa. Það er að vísu gagnstætt því að veita fararleyfi á Keflavíkurflugvöll til að taka þar þátt í dansleikjum, en ég álít, að það sé gagnstætt því eins og á að vera. 2. till. er, að kafli nr. 46B breytist svo, að vefnaður úr gerviþráðum í nr. 6, 12a og 12c verði með 50% álagi. Að öðru leyti er þessi kafli óbreyttur frá því, sem er í frv., aðeins tekin upp umorðun, sem leiddi af því, að þessi brtt. er borin fram og sleit sundur samsetninguna í kaflanum. Hér er um það að ræða að lækka úr 62% niður í 50% gerviþræði og vefnað, sem almenningur notar mjög mikið, og ég hygg, að þetta geti komið sér vel fyrir margan og sé sjálfsagt að gera, úr því að tök eru á því og farið er að lækka tolla, og segja má þá, að eftir svona breytingu, yrði hún samþykkt, sé tekið tillit til í þessu efni þarfar, sem er almenn. 3. tillagan er, að í stað 62 í kafla 47 komi 50, þ.e.a.s. lækkað verði á sama hátt það, sem sá kafli hefur inni að halda í nr. 47, en það er mjög hliðstætt efni og er í kafla 46 B. Með þessu er ekki farið niður fyrir það lágmark, sem höfundar frv. virðast aðallega hafa bundið sig við, að tollarnir samtals verði 50%, en ekki minna. Hins vegar sé ég enga ástæðu til þess að binda sig við þessa reglu, af því að ég vil gefa frv. fyllra innihald og gera það líka ávinning fyrir almenning, sem þarf að kaupa, en ekki aðeins miða við smyglarana. Ég hef ekki heldur séð ástæðu til þess með tillögum mínum að binda mig við lækkun á tollum aðeins á vörum, sem hafa verið í 100% tollum samanlögðum eða meira. Ég tel, að það verði að fara eftir því, hvers konar vörur það eru, er meta skal, hvort tollar séu of háir eða of lágir. 4. tillagan er, að í stað 70% í kafla 51, í síðasta lið, komi 62%. Hér er um að ræða það, sem heitir „aðrir sokkar úr gerviþráðum“, er færast í nýtt tollskrárnúmer, 8b, í þessum kafla. Næsti liður á undan eru heilsokkar kvenna úr gerviþráðum, er færast í nýtt tollskrárnúmer, 8a, í sama kafla, og þá er tollur færður niður í 30%, og það er víst eini staðurinn, þar sem út af er brugðið, þannig að farið er niður fyrir 50%, - nei, það eru tveir eða þrír, - ég bið afsökunar, þessi regla hefur ekki verið eins bindandi og ég sagði áðan við samningu frv. Þarna er um kvensokka að ræða, sem færðir eru niður í 30%. Ég tel rétt að færa niður aðra sokka einnig úr gerviþráðum, en legg þó ekki til, að farið sé neðar með þá en í 62 úr 70, og miða þá við það, að framleiðslan á þessari vöru innanlands er dálítið fullkomnari en á kvensokkunum og þar af leiðandi ekki rétt vegna iðnaðarins innanlands að fara eins langt niður með þá og kvensokkana, en hins vegar ekki rétt að mínu viti að hafa tollana hærri en 62%, eins og er á fatnaði yfirleitt samkvæmt frv. Í kafla nr. 63 koma í viðbót skautar í nr. 82, fari niður í 30%. og kastkúlur til íþróttaiðkana, skíðabindingar og skíðastafir í nr. 104a færist niður í 30%. Þetta eru áhöld, sem íþróttafólkið þarf til sín og er erfitt að fá innanlands, þarf að kaupa erlendis frá, og fyrir því eru sömu rök og ég flutti í sambandi við fyrstu tillöguna um að færa tollana á þessum vörum niður. Þá er ég kominn að 6. till. Hún er um það, að á eftir kafla 71 komi kafli nr. 72, vélar og áhöld til landbúnaðar og landbúnaðarframleiðslu í tollskrárnr. 10, 11, 12a, 12b, 13a, 13b, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 21a, 21b, 21c, verði tollfrjálst allt. Þessar vörur eru: plógar, vörumagnstollur á þeim er nú 8.8 og verðtollur 3.6%, herfi, vörumagnstollur 8.8 aurar og 3.6% verðtollur, hjóladráttarvélar, vörumagnstollur 8.8 aurar og verðtollur 14.4%, og hlutar til dráttarvéla, 8.8 vörumagnstollur og 14.4% verðtollur. Þá eru það líka sláttuvélar, rakstrarvélar, snúningsvélar, mjaltavélar, strokkar, skilvindur, sáðvélar, ostapressur, áburðardreifarar, kartöfluupptökuvélar o. fl. Á öllum þessum tegundum véla eru 8.8 aura vörumagnstollur og 3.6% verðtollur. Þetta eru allt saman áhöld, sem landbúnaðarmaðurinn notar, og svo er nú komið búskaparháttum, að þessi áhöld mega teljast til lífsnauðsynja við búskapinn. Það verður að segja um bóndann, að engin stétt hefur, að því er virðist, orðið harðar úti undir viðreisnarráðstöfunum hæstv. ríkisstj. heldur en hans stétt. Og það hefur farið svo, að dráttarvélarnar, sem eru óhjákvæmilegur búshlutur, ef landbúnaðarstörf eiga að geta gengið nokkuð og búskapur blessazt, þær hafa orðið svo dýrar, að bændur treysta sér alls ekki til þess að kaupa þær, en kaupa yfirleitt gamlar vélar, sem erlendir menn hafa fleygt frá sér. Þetta er sönnun þess, hvernig ástæður bændanna eru. Ég geri ráð fyrir því, að hv. þdm. séu misjafnlega kunnugir högum bænda, í raun og veru ókunnugir sumir, en ég vænti þess, að þó að hv. stjórnarliðar kunni máske að hlusta á mig með tortryggni, þegar ég tala um þessi mál, þá muni þeir taka gildan vitnisburð hv. 10. landsk. þm., sem hann flutti hér við 1. umr. Ég vitna til þess vitnisburðar í þessu sambandi. Ég legg til, að þessi áhöld verði skattfrjáls í innflutningi, en vil benda á, að á þeim hvílir auðvitað söluskatturinn óhreyfður, þó að þessi till. verði samþykkt, svo að hann borgar nokkuð fyrir sig, þrátt fyrir það. Þá er 7. till., að í kafla nr. 73 bætist við: vélar og áhöld, einkum til heimilisnotkunar, í nr. 37, 38b–45. Ég legg til, að tollar á þessum vörum verði lækkaðir niður í 30%. Þessar vörur eru rafmagnstæki alls konar, eldavélar og þess háttar, hitunar- og suðutæki, strauvélar, þvottavélar, hrærivélar, eldhúsvélar og önnur áhöld, kæliskápar, bónvélar, ryksugur. Á þessum varningi eru nú tollar þannig, að á eldavélum og bökunarofnum er 8.8 aura vörumagnstollur, en 14.4% verðtollur og svo innflutningsgjald 68.2%. Og sams konar tollar eru á þessum vörum öllum, nema 45, lið, það eru önnur áhöld, þar er 8.8 aura vörumagnstollur og 27% verðtollur, en eins og á hinum vörunum 68.2% innflutningsgjald. Hér er því um háa tollun að ræða, og ég legg til, að hún verði færð niður í 30%. Þetta eru hlutir, sem almenningur þarf á að halda og heimili, þar sem rafmagn er á annað borð, geta naumast neitað sér um og verða þess vegna að teljast til lífsnauðsynja, eins og komið er. Þá eru í 6. till. bifvélar (mótorar) og hlutar til þeirra, ótaldir annars staðar, í kafla nr. 30, verði tollfrjálst. Þetta eru bátavélar og hlutar til þeirra. Á þeim hvílir nú 8.8 aura vörumagnstollur og 3.6% verðtollur, ekkert innflutningsgjald. En sú undantekning er með bátavélar, sem fluttar eru inn vegna nýsmíðis, að heimilt er að fella niður af þeim verðtollinn, og það hefur verið gert. Enn fremur eru engir tollar á þeim vélum, sem fluttar eru inn í bátum, sem smíðaðir eru erlendis. Ég tel fyrir mitt leyti, að engin ástæða sé til þess að tolla þær vélar, sem fluttar eru inn til að setja í eldri báta, þar sem eru orðnar útslitnar vélar. Ég tel, að það eigi eins að létta tollum af vélum til þess, engin ástæða að vera að hvetja menn til að brenna skip sín strax og vél er ónothæf og fara heldur yfir í það að láta smíða nýjan bát. Ég held þess vegna, að þessi breyting geri ekki það aðeins að lyfta undir, létta þeim, sem sjóinn sækja, tilkostnað í stofnkostnaði, heldur líka blátt áfram hvetji til þess að hagnýta þær eignir, sem til eru. Þegar ég talaði um landbúnaðarvélarnar áðan, benti ég ekki á það, sem ég vil leyfa mér að benda á nú, að úr því að veittur er afsláttur á tollum, eins og nú er, að því er snertir bátavélar, þá er alveg sambærilegt að veita líka afslátt á tollum að því er snertir vélar til landbúnaðarins. Hjóladráttarvélar eru í raun og veru bátur bóndans. Loks er þá í þessum till. mínum 8. till., við kafla nr. 47, við hann bætist: radartæki, dýptarmælar, fisksjár í nr. 16a og verði tollfrjálst. Radartæki, dýptarmælar og fisksjár eru nú tollaðar að því er vörumagnstoll snertir með 30.8 aurum og að því er verðtoll snertir með 14.4%. Þessi tæki eru nú orðin lífsnauðsynjatæki þeirra, sem veiðiskap stunda á sjónum, og nútíðarveiðitæknin er það, sem lyftir aflabrögðunum á seinustu árum. Þetta eru dýr tæki, og ég held, að það sé óviðeigandi, þegar farið er að lækka tolla á annað borð og þykir ára til þess, að létta ekki tollum af þessum dýru og merkilegu og arðgæfu tækjum sjómannanna. Ég hef nú minnzt á þessar tillögur hverja og eina, og ég leyfi mér að vænta þess, að þeim verði vel tekið. Þær eru allar til að gera frv. miklu frambærilegra og því í raun og veru, eins og ég tók fram áðan, stuðningur við hæstv. ríkisstj. Í þeim er tekið tillit til almennings, sem vantar í frv., og tillit til atvinnuveganna, bæði til lands og sjávar, sem líka vantar í frv. Ég trúi ekki að óreyndu öðru en hv. þdm. vilji laga frv. með því að samþykkja inn í það till. mínar. Um till. hv. 1. minni hl., get ég sagt það, að ég er þeim yfirleitt fylgjandi, sumar koma nokkuð inn á það svið, sem ég hafði í till. mínum. Um sértillögu hans og aðaltillögu, að því er snertir verðlagsákvörðun, verð ég að segja það, að ég legg ekki mikið upp úr nauðsyn þeirra ákvæða, vegna þess að ég treysti samvinnufélögunum til þess að stilla í hóf álagningu og hafa þar fordæmi um, sem að gagni kemur fyrir alla.



Herra forseti. Ég vil þakka meiri hl. fjhn. fyrir skjóta og góða afgreiðslu á þessu máli, og að sjálfsögðu verð ég einnig að þakka hv. 1. þm. Norðurl. e., sem hefur nú lýst yfir ákveðnum stuðningi við stjórnina í vissu máli, sem sagt stuðningi við hana í því að fylgja og framkvæma þetta frv., þó að hann vilji bæta þar að vísu nokkuð við. Það er ekki að undra, þótt þessi hv. þm. taki velviljaða afstöðu til frv., því að ég les það í blaði hans í gær, að það beri að fagna þessum árangri af baráttu framsóknarmanna, sem sagt, þetta frv., sem hér liggur fyrir, er beinn árangur af baráttu þess ágæta flokks. Það eru nokkrar fyrirspurnir, sem ég vildi byrja á því að svara. Það hefur verið spurt um, hvort ég vilji gefa yfirlýsingu um, að engar nýjar álögur verði lagðar á í stað þeirrar lækkunar, sem þetta frv. feli í sér, og því er fljótsvarað, að stjórnin hefur ekki gert ráð fyrir því, að neinar álögur yrðu á lagðar í stað þess. í rauninni kom þetta fram í minni framsöguræðu, því að ég skýrði þar svo frá, að það væru vonir ríkisstj., að þessar lagfæringar og lækkanir mundu leiða til þess, að innflutningur þeirra vara, sem frv. fjallar um, mundi færast miklu meir inn á löglegar brautir og draga úr smyglinu og tekjur ríkissjóðs mundu aukast við það og vega upp að mestu eða öllu leyti það tekjutap, sem ella mundi verða. Í öðru lagi var spurt um það við 1. umr. af hv. 3. þm. Norðurl. v., hvort ég vilji gefa almennt yfirlýsingar um það, að engar nýjar skatta- eða tollaálögur yrðu á lagðar á þessu þingi. Ég vil taka það fram út af þeirri fyrirspurn, að fjárlagafrv., sem ríkisstj. lagði fyrir Alþingi, byggist á því, að engar nýjar álögur verði á lagðar. Nú hef ég auðvitað enga heimild til þess að gefa yfirlýsingar um það, hver verður niðurstaða hjá hv. fjvn. og hv. Alþingi í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Ef fjárlögin verða afgr. í meginatriðum eins og fjárlagafrv. byggist á, þá er ekki gert ráð fyrir neinum nýjum álögum. Ef Alþingi hins vegar teldi nauðsynlegt eða ákvæði að hækka gjöld fjárlaganna að einhverju verulegu marki, skapast að sjálfsögðu nýtt viðhorf. Þá var fyrirspurn um það, hvort ríkisstj. mundi koma í veg fyrir það, að aukið yrði álagningarfrelsi á vörutegundum, m.ö.o. að verzlunin fengi frjálsa álagningu á fleiri vörutegundir. Um þetta atriði liggur ekkert fyrir. Það er verkefni verðlagsnefndarinnar samkvæmt lögum að ákveða, á hvaða vörum skuli vera verðlagsákvæði og á hverjum ekki. Sami hv. þm., sem var frsm. 1. minni hl. fjhn., spurði, hvernig ég gæti fullyrt, hver yrði verðlækkunin á hinum einstöku vörutegundum. Nú er að vísu töluverður skoðanamunur, veit ég, milli okkar tveggja um þýðingu verðlagsákvæða. Þessi hv. þm. virðist telja, að verðlagsákvæði séu ákaflega gagnleg vörn fyrir almenning. Ég er ekki eins trúaður og hann á gildi verðlagsákvæða, og þó að þau geti stundum átt rétt á sér undir vissum skilyrðum og m.a. ef vöruskortur er í landinu, innflutningshöft o.s.frv., er hitt líka ljóst, að í ýmsum tilfellum og á ýmsa lund hafa verðlagsákvæði orðið beinlínis til skaða, orðið til tjóns fyrir þjóðfélagið í heild og almenning. Við vitum, að þessi verðlagsákvæði, sem hér hefur verið haldið uppi mjög lengi, eru yfirleitt miðuð við prósentálagningu, þ.e.a.s. að innflytjandinn og svo smásalinn má leggja ákveðinn hundraðshluta á verð vörunnar að viðbættum opinberum gjöldum. Á þessu skipulagi eru ákaflega margir annmarkar, m.a. sá meginannmarki, að í þessu felst engin hvatning til innflytjandans til að ná sem hagkvæmustum innkaupum, heldur þvert á móti. Hans hagur verður þeim mun meiri í álagningu sem hann kaupir dýrar og óhagkvæmar inn. Nú mætti segja, að ef innflutningur væri frjáls á vörunni og heilbrigð samkeppni, þá ætti þetta ekki að koma að sök. En á undanförnum árum, þegar höft hafa verið og vöruskortur og takmarkanir á innflutningi ýmissa vörutegunda, hefur þetta auðvitað verið hin mesta meinsemd, að hafa slíkt skipulag, að innflytjendur hefðu ekki hvatningu, heldur þvert á móti, til hagstæðra innkaupa. M.ö.o.: það er ýmislegt í þessum verðlagsákvæðum og verðlagseftirliti, sem er meingallað og leiðir til tjóns fyrir þjóðfélagið. Eins og ég gat um, getur verðlagseftirlit að sjálfsögðu oft átt rétt á sér, einkum þegar um vöruskort er að ræða, höft eða annað þess háttar, en að það sé einhver allsherjar lífselixír fyrir alþýðu manna, það er alger misskilningur, þannig að á því er enginn vafi, að í sumum tilfellum verður vöruverð hagstæðara með bæði innflutningsfrelsi og álagningarfrelsi heldur en með þeim höftum, bæði um innflutning og álagningu, sem þessi hv. þm. trúir svo mjög á. Varðandi svo áhrif þessara tollalækkana á verð varanna, virðist það koma glögglega fram hjá þessum hv. þm., 5. þm. Norðurl. e., og málgagni hans, sem slær því mjög upp, að í rauninni sé alveg óvíst og ekkert öryggi fyrir því, að um nokkra verðlækkun verði að ræða, vegna þess að verzlunin muni gleypa þessar tollalækkanir á þeim vörutegundum, þar sem ekki eru hámarksákvæði. Nú býst ég við, að hv. þm. dragi þessa ályktun aðallega af því verzlunarviðskiptasvæði, þar sem hann er kunnugastur og þar sem hann er búsettur, sem er Akureyri. Þar er verzlunin, m.a. smásöluverzlunin, náttúrlega að mjög miklu og mestu leyti í höndum Kaupfélags Eyfirðinga. Ég veit ekki, hvort kynni hv. þm. eða reynsla hans af þessu mikla verzlunarfyrirtæki er með þeim hætti, að hann telji það nokkuð öruggt, að það muni gleypa þessa tollalækkun varðandi þær vörur, sem nú er frjáls álagning á. Ég vil alls ekki taka undir þann dóm eða þær ályktanir hv. þm., því að ég held þvert á móti, að bæði kaupfélög og kaupmenn muni reyna að stilla álagningu sinni í hóf, þar sem álagningin hefur verið gefin frjáls. Að því er varðar þær upplýsingar, sem ég gaf hér í framsöguræðu um lækkun á smásöluverði á mörgum vörutegundum, var sú skýrsla byggð á upplýsingum og áætlunum frá tvennum samtökum kaupsýslumanna hér, þ.e. Kaupmannasamtökum Íslands og Félagi ísl. stórkaupmanna. Ég tel enga ástæðu til að telja, að þær áætlanir og útreikningar, sem þessi félög gerðu, séu rangar, og ég tel öruggt, að þessi félög muni beita sér fyrir því af alefli við sína félagsmenn, að álagningin verði ekki meiri en í þessum útreikningum er gert ráð fyrir, þó að einstakir innflytjendur og kaupmenn hafi frjálsar hendur. Á þessum upplýsingum eru byggðar þær verðlækkanir í smásölu, sem ég skýrði hv. deild frá s.l. mánudag. Hugleiðingar hv. þm. um það, að kaupfélögin og kaupmennirnir muni stinga allri þessari tollalækkun í sinn eigin vasa, - mér finnst þetta ekki byggt á nokkurri skynsemi eða viti þessir aðilar vita það ósköp vel, að sú ákvörðun um mánaðamótin ágúst-september að afnema hámarksákvæði á nokkrum vörum er gerð í tilraunaskyni, og ég hef ekki heyrt, að á þeim rúmum tveim mánuðum, sem síðan eru liðnir, hafi orðið neinar sérstakar hækkanir á þessum vörum eða að þessi verzlunarfyrirtæki hafi misnotað þetta álagningarfrelsi. Það er auðvitað líka ljóst, að ef þessir aðilar misnota þetta frelsi, hefur verðlagsnefnd og verðlagsstjóri hvenær sem er í hendi sér að breyta þessu og taka upp aftur verðlagsákvæði og verðlagseftirlit. Ég býst við, að bæði forráðamenn kaupfélaga og kaupmanna séu ekki svo skyni skroppnir, að þeim dytti það í hug í sambandi við tollalækkanir að ætla að fara að hrifsa til sín í álagningu meginhlutann af þessu, því að þeim er það auðvitað ljóst sjálfum, hverjar afleiðingar hlytu af því að verða. Þær hlytu auðvitað að verða þær, að þetta yrði sett undir verðlagseftirlit að nýju. Í öðru lagi ætla ég, að það sé orðin svo mikil samkeppni í smásölunni hér á Íslandi, að m.a. mundi hún útiloka slíkar aðgerðir. Þá var fsp. um það frá hv. 9. þm. Reykv. við 1. umr. málsins, hvort ég gæti gefið upplýsingar um, hversu miklu væri smyglað af áfengi til landsins. Því miður get ég ekki svarað því og efast um, að það séu aðrir, sem um það geta gefið upplýsingar. Hann spurði í öðru lagi um það, hvort ég gæti gefið sams konar upplýsingar um smygl á tóbaki, og í þriðja lagi um smygl á eiturlyfjum. Mér er þetta því miður ókunnugt allt saman og get engar upplýsingar um það gefið.  Þá kom það fram í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e., að hann lét þau orð falla, sem ég get ekki látið hér ómótmælt, að í grg. þessa frv. séu áhafnir flugvéla og skipa stimplaðar sem smyglarar og það í stórum stíl. Hv. þm. vitnaði í því sambandi í grg. þessa frv., 7. bls., og vildi ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp það, sem segir um þetta mál í grg., sem sýnir, að þetta er á algerum misskilningi og rangtúlkun byggt hjá hv. þm. þar segir svo: „Þegar litið er til þess, að árlega munu koma til landsins um 30–40 þús. farþegar og áhafnarmeðlimir, verður hér um verulegt magn að ræða í heild, og stafar það ekki sízt af því, að ýmsar vörur, sem almennt eru í farangri manna, svo sem fatnaður, hefur verið mun hagkvæmara að kaupa erlendis en hér á landi. Má búast við, að eitthvað dragi úr þessum kaupum vegna þeirrar verðlækkunar, sem leiðir af þessu frumvarpi.“ Það, sem hér er sagt, er það, að hinn mikli innflutningur ferðamanna, sem tekið er fram í mgr. næst á undan að sé með leyfi tollgæzlunnar og átölulaust af hennar hendi, að úr honum muni draga við það, að sams konar vörur lækka í verði hér vegna tollalækkunar. Sami hv. þm. lét þau orð falla, að það virtist vera skoðun ríkisstj. og mín, að eina leiðin til að vinna bug á þessum ósóma, þ.e. smyglinu, sé að draga úr ágóðavon smyglarans. Það sama ætla ég að hafi komið hér fram hjá einhverjum öðrum þingmönnum, en mér þykir ákaflega leitt, ef sá kafli framsöguræðu minnar hefur alveg farið fram hjá þeim, sem fjallaði einmitt um það, að brýn nauðsyn væri samhliða tollalækkuninni að endurskipuleggja og herða tolleftirlit og tollskoðun. Það var allýtarlega út í það farið í minni framsöguræðu, og þykir mér furðulegt, ef það hefur farið fram hjá báðum framsögumönnum minni hlutanna. En ræðumenn hér, hver eftir annan, stagast á því, að það eigi eingöngu að lækka tollana og ekki hugsa neitt um annað. Það er þó rétt í sambandi við ummæli hv. 5. þm. Norðurl. e. um það, að í grg. sé veitzt að áhöfnum flugvéla og skipa um smygl, að flokksbróðir hans, hv. 9. þm. Reykv., lét þessi orð falla hér í sinni ræðu: „Áhafnir flugvéla og skipa fá hluta af launum sínum greiddan í erlendum gjaldeyri. Ég tel vafalaust, að orsakir til smyglunar smávarnings inn í landið eigi að nokkru leyti rætur sínar að rekja til þessa fyrirkomulags í launagreiðslum.“ Þetta eru ummæli hv. 9. þm. Reykv. Og hann heldur áfram: „Mér dettur í hug, hvort ekki væri rétt, að hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir breytingu á launakjörum áhafna flugvéla og skipa, beitti sér fyrir að koma þeim launakjörum í það horf, að það væri ekki beinlínis ætlazt til þess, að hluti launanna fengist með smyglstarfsemi.“ Ég býst við, að hv. 5. þm. Norðurl. e. hafi alveg ruglazt í þessu, hann hafi haldið, að ég hafi sagt þau orð, sem flokksbróðir hans lét um þessi mál falla. Ég ætla, að það séu ekki mörg atriði önnur, sem ég þarf að gera að umtalsefni hér. En þó er rétt að benda á þann furðulega misskilning, sem raunar er ekki nýr, sem kemur fram hjá hv. 5. þm. Norðurl. e., að vegna þess að þetta frv. mundi aðeins lækka vísitöluna um hálft stig, þá sé það í rauninni harla lítils virði. Hér gægist fram enn það gamla sjónarmið, að það sé vísitalan, sem sé eini rétti mælikvarðinn á lífskjör fólksins. Þetta kom alveg greinilega fram, þegar hann og hans flokksbræður voru að hefja starfsemi sína í vinstri stjórninni, því að í des. 1956 hækkuðu þeir stórkostlega aðflutningsgjöld á ýmsum vörum, - það var kallað innflutningsgjald, - og það var alveg nákvæmlega vinzað úr þannig, að vísitöluvörurnar skyldu ekki lenda undir því, heldur aðrar vörur. M.ö.o.: þarna var verið að skekkja vísitöluna sem mælikvarða á lífskjör fólksins, skekkja hana verulega. Vitanlega er fjölmargt, sem er ekki reiknað með í vísitölunni, sem hefur áhrif á lífskjör fólksins, eins og hv. frsm. meiri hl. rakti hér greinilega í sinni framsöguræðu.  Varðandi svo þau ummæli hv. 1. þm. Norðurl. e., sem hér talaði síðast, þar sem hann gefur í skyn, að það sé eiginlega eingöngu vegna viðreisnarinnar, sem dregið hafi úr löglegum innflutningi og smyglið færzt í aukana, og þess vegna sé stjórnin að glíma við afleiðingar af viðreisninni, vildi ég benda þessum hv. þm. aðeins á það, að eftir athugun á þessu máli er það komið greinilega í ljós, að þó að hér hafi vafalaust verið meira og minna smygl um langan aldur, þá færist það fyrst í aukana, eftir að vinstri stjórnin kemur til og hækkar innflutningsgjöldin gífurlega á ýmsum vörum í desember 1956, þannig að strax á árinu 1957 dregur stórlega úr löglegum innflutningi margra hátollavara, sem vafalaust er bein afleiðing af þessum miklu álögum. Ég tel þá eru þær að sjálfsögðu allar til athugunar í sambandi við endurskoðun tollskrárinnar, sem unnið er að.