Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Benedikt Gröndal) : Virðulegi forseti. Frv. það, sem hér er tekið á dagskrá, fjallar um lög um 100 þús. kr. lágmarkslaun á mánuði. Það er flutt af þrem Alþfl.-mönnum í þessari hv. d. og kom frv. fram af okkar hálfu fyrir miðjan desembermánuð. Þessu frv. var og er ætlað að gilda, ef samþ. yrði, aðeins um mjög skamman tíma eða fram til næstu samninga verkalýðsfélaga, svo að það er í rauninni búið að rýra hugsanlegt gildi málsins verulega með því að það skyldi ekki komast á dagskrá fyrr og þurfa að bíða í þinghléi. Ekki treysti ég mér þó til þess að bera fram umkvörtun við hæstv. forseta vegna þess hve mikið var í desembermánuði af aðkallandi málum sem þingið varð að afgreiða. Ég skal verða fyrstur manna til að játa að það muni vafalaust koma flatt upp á alþm. og aðra að flutt er slíkt frv. um að sett verði lög um 100 þús. kr. lágmarkslaun á mánuði og að tíma- og vikukaup skuli reiknast eftir þeirri upphæð miðað við 40 stunda vinnuviku. En frv. þetta gegnir engu að síður hlutverki og fellur inn í kjarabaráttu verkalýðsfélaganna eins og hún er háð undir forustu Alþýðusambands Íslands. Upphafið að þessu máli er að finna á síðasta þingi Alþýðusambands Íslands sem haldið var í nóvembermánuði, en meðal afdráttarlausustu ályktana, sem þar voru gerðar, er að finna þessi orð: „Þingið telur að lágmarkslaun fyrir dagvinnu megi ekki vera lægri en 100 þús. kr. á mánuði og önnur laun hækki til samræmis við það, þannig að launabil haldist að krónutölu.“ Hér er sem sagt um að ræða mál sem samþ. hefur verið sem stefnumarkandi ályktun á fjölmennasta þingi, sem Alþýðusamband Íslands hefur haldið, að því er ég best veit samþ. einróma. Þingflokkur Alþfl. hefur tekið málið upp á Alþ. til þess að styðja með því kjarabaráttu alþýðusamtakanna og að koma því enn betur á framfæri, sem er skoðun þeirra, að fjölskyldur komist ekki af nú á dögum í þeirri verðbólgu, sem stöðugt fer vaxandi, nema launin séu 100 þús. kr. á mánuði eða meiri. Hér er um allmikla hækkun að ræða frá því kaupi sem gildir samkv. samningum fyrir venjulega dagvinnu, en engu að síður er óhjákvæmilegt fyrir þing og þjóð að horfast í augu við þá staðreynd, að með þróun kjaramála í óðaverðbólgu síðustu 2–3 ára er Ísland að verða láglaunaland. Það verður að gera átak til þess að stöðva þá þróun og snúa henni við ef það er ætlun þjóðarinnar og forustumanna hennar að ná því marki um almenna lífsafkomu og jöfnun kjara í landinu sem flestir játa í orði a. m. k. Hugmyndin með því að flytja frv. um slíkt mál er að sjálfsögðu mjög takmörkuð, það er stefna Alþfl., eins og það hefur alla tíð verið stefna launþegasamtakanna, að að jafnaði skuli alls ekki ákveða kaup og kjör með lagasetningu, heldur með samningum. Hins vegar getur staðið svo á að lagasetning sé talin réttlætanleg, og mun það hafa verið orðað svo á öðrum stað í samþykkt síðasta Alþýðusambandsþings, að samtökin geti því aðeins sætt sig við lagaákvörðun kaups og kjara að þau séu hlynnt þeim ákvæðum. M. ö. o.: samtökin sætta sig ekki við nauðungarlagasetningu um kjör sem þau telja ekki viðunandi. Þetta frv. mundi, ef það væri samþykkt, falla inn á samningstímabil verkalýðsfélaganna vegna þess að 3. gr. þess kveður svo á að lögin muni falla úr gildi jafnóðum og hver starfsstétt gerir nýja kaup- og kjarasamninga. M. ö. o.: verkalýðsfélögin eru bundin við samninga til ákveðins tíma, en á þessum tíma verður slík óðaverðbólga sem enginn gat séð eða vildi sjá fyrir, og við teljum óhjákvæmilegt að gera bráðabirgðaráðstafanir til að tryggja með lögum viðbót við hin umsömdu kjör það sem eftir er af samningstímanum. Þegar samningar um kaup og kjör verða næst gerðir samkv. gildandi ákvæðum, þá koma þeir til framkvæmda eins og um verður samið. Það má því líta á þetta sem eins konar neyðarhjálp vegna óðaverðbólgu, og við teljum að það sé tvímælalaust réttlætanlegt að veita slíka neyðarhjálp með lagasetningu. Enda þótt tíminn hafi styst, þá gæti þetta frv. haft áhrif í tvo til þrjá mánuði engu að síður, og flm. telja að það mundi vera mikill áfangi, bæði vegna kjarabóta, sem í því mundu felast það tímabil, en þá ekki síður með þeirri viðurkenningu og þeim stuðningi sem samþykkt málsins mundi vera af hendi Alþingis. Í þessu sambandi vil ég minna á að hæstv. dómsmrh., sem er formaður annars stjórnarflokksins, lét orð falla í áramótahugleiðingu sinni í Tímanum í þá átt, að hann fengi ekki skilið hvernig alþýðufjölskyldur í landinu komast af með þeim dagvinnutekjum sem nú eru ríkjandi. Þegar annar forustumaður ríkisstj. lætur í ljós slíkar skoðanir við áramót er ekki hægt annað en taka það alvarlega, að kaupgjald alls þorra vinnandi manna hafi nú dregist svo mjög aftur úr verðgildi og framfærslukostnaði að ekki sé hægt að líta á það án þess að grípa til einhverra aðgerða. Ég geri fastlega ráð fyrir því að þessu frv. verði - ef einhverjir kæra sig um að svara því - mætt með hinum venjulegu röksemdum um að atvinnuvegir þjóðarinnar geti ekki borið slíka kauphækkun og það sé ábyrgðarleysi að tala um slíkt stökk sem hér mundi vera um að ræða. Þetta eru þær röksemdir sem alltaf hafa verið færðar fram gegn óskum um hærra kaupgjald til þeirra stétta sem hafa það lægst í landinu. Í því sambandi vil ég aftur minna á að Ísland er að verða láglaunaland, langt á eftir nágrannalöndum með laun fyrir eðlilegan vinnutíma, og að það getur valdið þjóðinni óbætanlegu tjóni ef vinnutími og vinnuálag verður í marga áratugi eins og það hefur verið nú hin síðustu ár. Þess vegna er óhjákvæmilegt að allir þeir, sem ráða fyrir atvinnufyrirtækjum og öðrum stofnunum, er hafa fólk í þjónustu sinni, geri sér ljóst að þessi fyrirtæki og þessar stofnanir verða að skila vinnandi fólki meira kaupgjaldi en þau hafa gert. Tilgangur allra slíkra stofnana er að okkar áliti að tryggja afkomu fólksins, og það verður að ganga á undan hlutum eins og arði í vasa eigenda eða öðrum gróða á rekstri. Það er ljóst að fá fyrirtæki muni geta hækkað kaupgjaldið með nokkrum pennastrikum án þess að það hafi alvarleg áhrif á rekstur þeirra og í mörgum tilfellum mundi e. t. v. valda þeim beinum taprekstri á skömmum tíma. Þetta er sjálfsagt að viðurkenna eins og aðstæður eru í dag. Þess vegna er það skoðun okkar að í fyrsta lagi þurfi í þessum efnum að verða algjör hugarfarsbreyting bæði hjá ráðamönnum þjóðarinnar og ráðamönnum atvinnufyrirtækja og stofnana, en síðan verði með sameiginlegu átaki ríkisvalds og þessara aðila að breyta aðstæðum þannig að fyrirtækin geti greitt verulega hærra kaup en þau hafa gert. Að nokkru leyti ætti að vera hægt að gera þetta með almennri hagræðingu 3 ýmsum sviðum. Ég tel þó líklegast að mest mundi muna um breytta stefnu í vaxtamálum, því það er nánast óheyrilegt hvað atvinnufyrirtæki á Íslandi verða að greiða stórar upphæðir í vexti vegna þess hve mörg þeirra hafa verið byggð upp fyrir lánsfé og með lítið eigið fé. Auðvitað hangir vaxtastefna saman við verðbólgumálin, en hún er orðin svo skaðvænleg eins og hún er í seinni tíð að það er ekki hægt að ganga fram hjá því máli. Ef það væri hægt að koma á verulegri breytingu hvað þetta eitt snertir, þá mundi geta atvinnufyrirtækjanna til þess að greiða fólki verulega hærra kaup batna til mikilla muna. Ég vil ítreka það, að verði þetta frv. gert að lögum og þar með ákveðið að það skuli greiða öllum þeim, sem 16 ára eru eða eldri og hafa mánaðar-, viku- eða tímakaup, fyrir dagvinnu ekki minna en 100 þús. kr. á mánuði, þá mundi það væntanlega taka gildi eins fljótt og hægt er eftir að lögin eru samþ., en mundi gilda samkv. 3. gr. laganna þar til hver og ein starfsgrein gerir nýja kjarasamninga. Þetta er að vísu ekki langur tími, en ég er sannfærður um að ef Alþ. tæki þetta skref til leiðréttingar vegna óðaverðbólgu á milli samninga án þess að snerta nokkra samninga eða skerða gildi þeirra, þá mundi það skref hafa mjög góð áhrif á vinnumarkaðinn og auka verulega líkur á því, að það reynist unnt að ná á næsta vori eða sumri, samningum sem allir aðilar gætu vel við unað. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég efast ekkert um að sú grundvallarmeining, sem stendur að baki þessu frv., er jákvæð, rétt, og síst skyldi ég verða til þess að mæla gegn því að launafólk á Íslandi á þessum tíma fengi leiðréttingu sinna mála. Ég held að ég geti tekið undir flest ef ekki allt sem fram kom í ræðu 1. flm. og frsm. þessa frv. sem hann mælti hér áðan. En ástæðan fyrir því, að ég kvaddi mér hér hljóðs og fannst rétt að segja örfá orð af þessu tilefni, er hvernig á það verður litið af hálfu verkalýðshreyfingarinnar í landinu ef löggjafinn ætlar að fara með þessum hætti að lögfesta laun. Hér er að vísu lagt til að hækka laun frá því sem er, en ég óttast fordæmið. Það er enginn vafi á því, að óvinveittar ríkisstj. í landinu finna flöt á því í framtíðinni að vísa til þessa fordæmis og vísa til þess að þjóðmálaástand hjá ríkinu sé með þeim hætti að nú sé nauðsynlegt og réttlætanlegt að grípa til lækkunar kaupgjalds með lögum. Það er þetta fordæmi sem ég óttast mjög að gefa óvinveittum valdhöfum í landinu - óvinveittum verkalýðshreyfingunni, óvinveittum launafólki í landinu - að grípa til þegar þeir telja sér henta og þeir telja sér stætt á að gera það. Það eru þessar efasemdir sem fyrst og fremst vakna í mínum huga þegar rætt er um að löggjafinn ákvarði kaupgjaldið með lögum frá Alþ. Það er á engan hátt það, að ég telji ekki réttlætanlegt, eins og mál hafa þróast og málum er nú komið, að hækka laun hjá launafólki. Í grg. þessa frv. er vísað til ályktunar Alþýðusambandsþings á s. l. hausti, þar sem er réttilega á það bent að lágmarkslaun fyrir dagvinnu megi ekki vera lægri en 100 þús. kr. á mánuði. Það er að vísu gert ráð fyrir því í þessu frv., yrði það að lögum, að þá gilti það ekki nema þar til næstu samningar tækjust. En ég vil sem sagt mjög vara við því að löggjafinn fari að ákvarða með löggjöf bindandi kaupgjald. Það hefur a. m. k. allt til þessa og ég efast ekki um að það sé enn skoðun verkalýðshreyfingarinnar í landinu að það sé hennar verkefni og vinnuveitenda að semja um kaup og kjör. A.m.k. þætti mér gaman að fá um það vitneskju hvort nokkur breyting í aðra átt hefur átt sér stað hjá forsvarsmönnum verkalýðshreyfingarinnar í landinu. Ég hef ekki orðið var við það. Og ég held satt að segja að það sé óbreytt afstaða verkalýðshreyfingarinnar, forustumanna í verkalýðshreyfingunni, að það eigi að vera vettvangur verkalýðshreyfingarinnar og vinnuveitenda að semja um kaup og kjör. Hitt þekkjum við, að ríkisvaldið hefur oft og tíðum gripið inn í samningsgerð og launamál, en ég er þeirrar skoðunar, að slíkt eigi alls ekki að gerast nema þá í neyðartilvíkum. Og það er þess vegna sem ég kaus að taka hér til máls og segja örfá orð, á engan hátt til að andmæla þeirri hugsun, sem ég held að standi á bak við þetta frv., þ. e. a. s. að bæta kjör launafólks í landinu. Það er einungis þetta, að ég óttast að slík lagasetning gefi fordæmi sem eigi e. t. v. í framtíðinni að verða verkalýðshreyfingunni örðugt í skauti.

Eðvarð Sigurðsson Hæstv. forseti. Í tilefni af þessu frv. og þeim umr., sem hér hafa farið fram, vil ég aðeins segja það, að það hefur engin breyting orðið á afstöðu verkalýðshreyfingarinnar til þess, hvort þessum málum, þ. e. a. s. kjaramálum og kaupgjaldsmálum, eigi að skipa með lagasetningu frá Alþ. eða með frjálsum samningum. Það fer ekkert á milli mála að verkalýðshreyfingin byggir á því að samningar um kaupgjaldsmál skuli gerðir milli aðila á vinnumarkaðinum, eins og það heitir, þ. e. a. s. á milli samtaka verkafólks annars vegar og atvinnurekenda hins vegar. Ég lít ekki heldur svo á að það frv. sem hér er til umr., sé út af fyrir sig einhver breyting á þessari meginstefnu verkalýðshreyfingarinnar eða flutt í þeim tilgangi, heldur fyrst og fremst til þess að vekja athygli á alveg óþolandi ástandi í kaupgjaldsmálum verkafólks og þá einkum láglaunafólksins, og þá er spurning hvað á að kalla hér láglaunafólk og hvað ekki. Sú þróun, sem hefur orðið í kaupgjaldsmálunum nú hin síðari ár, er á þann veg að kaupmáttur launa hins almenna verkamanns er nú lakari en hann var á árinu 1971. Þetta eru staðreyndir málsins í dag. Þegar svona er komið er hreint ekki óeðlilegt að á Alþ. sé vakin athygli á þessum málum. Ég tel hins vegar að það séu ekki miklar líkur á því að Alþ., eins og það er nú skipað, fari að gera þetta frv. að lögum, enda þyrftu líka ýmsar umbætur að verða á frv. ef raunverulega væri hugsað að það yrði að lögum, og það gæti skapað ýmis vandamál sem yrði að athuga sérstaklega. En þó að það sé stefnumál verkalýðshreyfingarinnar að þessum málum eigi ekki að skina með lögum, þá geta verið þær aðstæður að slíkt sé réttlætanlegt. Þegar saman fara aðgerðir ríkisvaldsins og jafnvel löggjafarvaldsins, stefna ríkisvaldsins ekki bara í kaupgjaldsmálunum, heldur í efnahagsmálum yfirleitt, sem leiðir til þess að þær aðstæður skapast sem í raun og veru blasa nú við, þá getur verið sannarlega réttlætanlegt að löggjafarvaldið gripi inn í og bæti fyrir misgerðir sem hafa verið framdar. Ég vil því ekki segja að það sé algjörlega undantekningalaust að Alþ. eigi ekki að skipta sér af þessum málum. Það, sem fyrst og fremst hefur skapað það andrúmsloft í verkalýðshreyfingunni að löggjafarvaldið eigi ekki að hafa afskipti af þessum málum, er sú bitra reynsla að þau afskipti hafa yfirleitt verið á einn veg, þ. e. a. s. til skerðingar á kjörum fólksins. Það er það sem fyrst og fremst mótar afstöðuna. Við vitum auðvitað að það hafa ýmis góð mál líka verið afgreidd frá Alþ. sem snerta kjaramál og þá sérstaklega að því er varðar tryggingar og annað þess háttar sem verkalýðshreyfingin hefur þá gjarnan verið búin að knýja fram í samningum og síðan verið lögfest. Hv. frummælandi sagði hér áðan - orðaði það þannig - að Ísland væri að verða láglaunaland. Ég held að það sé tvímælalaust hægt að taka sterkara til orða en þetta. Það er orðið láglaunaland. Við erum að verða með upp undir helmingi lægra kaupgjald fyrir dagvinnu hér á landi heldur en í nágrannalöndum okkar. Þegar svo er komið, þá held ég að sé óhætt að segja að Ísland sé orðið láglaunaland. Það, sem hefur bjargað íslensku verkafólki, er að það hefur getað bætt sér upp lélegt kaupgjald með því að leggja á sig aukna vinnu. Við vitum að vinnutíminn hér er engan veginn til fyrirmyndar og þyrfti að breytast verulega. En nú horfa mál þannig að þessi möguleiki þrengist dag frá degi. Það er ekki aðeins verið að segja verkafólki upp og fólk að verða atvinnulaust, heldur einnig verið að takmarka vinnutímann, sem gerir það að verkum að þær tekjur, sem fólk hefur haft vegna langs vinnutíma, skerðast verulega í mörgum greinum. Ég ætla ekki að ræða þetta mál frekar, en tek það aðeins þannig að hér sé verið að vekja athygli á þessu óþolandi ástandi í kaupgjaldsmálunum. Það er sannarlega þess virði að alþm. hugleiði þessi mál og hvað þeir geti lagt af mörkum þegar nú eru, má segja alveg á næsta leiti, nýjar samningaviðræður og breytingar á samningum sem tvímælalaust verða í raun og veru að staðfesta það sem Alþýðusambandið gerði að kröfu sinni, að lágmarkslaun verði sæmilega lífvænleg fyrir hóflegan vinnutíma.



Hæstvirtur forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár vegna þingmáls, frv. sem var vísað til landbn. þessarar hv. deildar í desembermánuði s. l. Þetta frv. var flutt ásamt mér af hv. þm. Magnúsi Torfa Ólafssyni og Eyjólfi Sigurðssyni, sem þá sat á þingi fyrir Alþfl., og var þess efnis að Mjólkursamsölunni skyldi skylt að reka áfram a. m. k. 10 mjólkurbúðir í Reykjavík næstu 5 árin, svo fremi að nægilega margar afgreiðslustúlkur, sem nú starfa á vegum Samsölunnar, óskuðu að starfa þar áfram. Svo sem hv. þm. sjá, þá var eðli málsins samkvæmt nauðsynlegt að Alþ. tæki afstöðu til þessa frv. fyrir 1. febr. Nú er hins vegar síðasti dagur janúarmánaðar og nál. því miður ekki fram komið. Við umr. þessa máls tók formaður landbn. mjög vel í það að hraða afgreiðslunni og lofaði því af sinni hálfu að n. gerði allt sem hugsanlegt væri til þess að afgreiða málið og hraða afgreiðslu þess. Ég hef ekki ástæðu til þess að efa að hv. formaður n. hefur gert það. En sakir þess að nál. er ekki fram komið sé ég mig knúna til að fara þess á leit við hæstv. forseta að hann hlutist til um að það verði upplýst hér, hvað n. hefur gert í málinu, og fari þess á leit við n. að hún skili áliti. Nú er raunar svo komið að það fer að verða og er kannske orðið of seint að gera nokkuð í þessu máli þótt allir virðist sammála um óhagræði þess að Mjólkursamsalan skyldi leggja niður allar búðir sínar. Ég minni á að enn eru eitthvað um 50 stúlkur óráðnar í önnur störf og verða atvinnulausar frá og með morgundeginum að telja. Hér er því um ákaflega mikið alvörumál að ræða, og ég tel fyllstu ástæðu til þess að Alþ. sé gerð grein fyrir hvað út úr nefndarstarfi hefur komið.



Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi minna á það, að þessu frv. var útbýtt 8. des., það kom til umr. í hv. d. 9. des. og var vísað til landbn. 10. des. Vegna þess, hvað hv. þm. Svava Jakobsdóttir sagði áðan, vil ég að það komi fram sem ég sagði um þetta mál í ræðu minni 9. des, s. l. Það var aðeins þetta, með leyfi forseta: „Ég sem formaður landbn. mun strax halda fund í landbn. og kalla þessa aðila fyrir n. og athuga hvernig hefur verið staðið að þessum samningum.“ Og enn fremur sagði ég í lok ræðu minnar, að ég teldi að það væri ákaflega hæpið að það væri hægt að skylda bændastéttina til þess að hafa opnar búðir, þetta mál væri flókið og ég teldi tormerki á því að það væri hægt að samþykkja þetta frv. Það var ekki hægt að ná saman fundi í landbn. af ýmsum ástæðum fyrr en miðvikudaginn 15. des. Þá voru kallaðir fyrir hv. landbn. Nd. í fyrsta lagi fulltrúar frá Félagi starfsstúlkna í brauða- og mjólkurbúðum. Þær, sem komu frá því félagi, voru Sigfrið Sigurjónsdóttir, Lilja Kristjánsdóttir og Hallveig Einarsdóttir. N. spurði þær um þetta mál, eins og það lá fyrir frá þeirra sjónarmiði, og ég sé ekki beinlínis ástæðu til að ræða það mikið því að í þeim upplýsingum, sem koma hér fram á eftir, kemur í sjálfu sér málið allt fram. En það var athyglisvert að í þessum viðræðum, kom fram að þessum starfsstúlkum hefði líkað svo vel við þetta fyrirtæki, Mjólkursamsöluna, að þær vildu engan veginn fara frá Mjólkursamsölunni til annarra atvinnurekenda. Í öðru lagi var Guðlaugur Björgvinsson fulltrúi hjá Mjólkursamsölunni kallaður þar næst, og helstu upplýsingarnar í hans máli voru þær, að Samsalan hefði þá lokað 9 mjólkurbúðum og í þeim voru 18 starfsstúlkur. 11 stúlkur hafa sótt um starf hjá Kaupmannasamtökunum, þar af 5 ráðnar. Kunnugt er að í 8–9 tilvikum hafa stúlkur neitað atvinnutilboðum frá Kaupmannasamtökunum. Það kom fram í máli hans að Mjólkursamsalan rak 59 búðir í Reykjavík, Kópavogi og Hafnarfirði og 7 utan þess svæðis, alls 66 búðir. Af þessum 66 búðum voru 13 í leiguhúsnæði, þá eru eftir 53. Bindandi samkomulag var þá um sölu á 33 búðum til kaupmanna, þá voru eftir 20 búðir. Af þeim eru þegar seldar 4 búðir eða voru 15. des. Eftir voru þá 16 búðir og af þeim 9 utan Reykjavíkur. Staðan var sem sagt sú, þegar Guðlaugur Björgvinsson kom fyrir hv. landbn., að þá voru aðeins 7 búðir óseldar, þannig að ef hefði átt að samþykkja þetta frv., sem ég tel að mundi vera einsdæmi í löggjöf, að skylda menn til þess að halda uppi atvinnurekstri þannig, þá var þetta a. m. k. seint fram komið. Nm. gerðu mjög miklar fyrirspurnir sérstaklega um vanda eldri starfsstúlkna, og þá var margítrekað hvort Samsalan gæti ekki hugsað sér að reka áfram eitthvað af mjólkurbúðunum til að leysa mál þessara stúlkna. En sem sagt, þá voru eftir aðeins 7 búðir, sumt af þeim búðir sem var erfitt að reka, og vitað var að mjólk mundi koma í nágrenni flestra þeirra 1. febr. eða um það leyti. Síðan komu fulltrúar frá Kaupmannasamtökunum: Magnús Finnsson framkvæmdastjóri og Guðni Þorgeirsson. Þessi mál voru rædd við þá fram og aftur og var sérstaklega spurt hvaða möguleikar væru á að leysa vanda þessara 36 kvenna sem komnar væru yfir sextugt, þar af 18 yfir 65 ára aldur. Var því svarað að Kaupmannasamtökin hefðu fullan skilning á þessu máli, enda væru hinar eldri stúlkur í mörgum tilfellum eftirsóttur starfskraftur, eins og þeir komust að orði. Við sögðum öllum þessum aðilum að við mundum fylgjast með hvernig yrði staðið að þessum málum, og það hef ég sem formaður n. gert. Ég hef hér í höndum bréf frá Mjólkursamsölunni sem er dagsett 28. jan. og fyrst og fremst um hvernig þetta snýr að starfsstúlkunum. Í þessu bréfi kemur fram að á Reykjavíkursvæðinu voru í okt. 1976 í starfi hjá Mjólkursamsölunni 153 stúlkur. Þegar hættar eða ráðnar til annarra 96. Eftir eru þá 57 stúlkur. Fyrir liggja atvinnumöguleikar í matvörubúðum fyrir 27, þá eru eftir 30. Ekki eru til upplýsingar um hvað margar af áðurnefndum 57 stúlkum vilja aðra vinnu. Aldursskiptingin á þessum 57 stúlkum er eins og hér greinir: Yngri en 60 ára 28, 60-64 ára 11 og 65–70 18. Stjórn Mjólkursamsölunnar hefur ákveðið að greiða stúlkunum, sem verða 65 ára á þessu ári eða eru eldri, lífeyri þar til lífeyrissjóður tekur við þeim við 70 ára aldur. Þessar lífeyrisgreiðslur ná til 18 stúlkna. Greiðslum verður þannig háttað : Ákveðin eru viðmiðunarlaun, hin sömu fyrir allar stúlkurnar. Gengið er út frá því að viðmiðunarlaunin séu laun búðarstúlku í dag með fyllstu aldurshækkunum. Launin eru síðan tengd við ákveðinn launaflokk Verslunarmannafélags Reykjavíkur og fylgja því kaupgjaldsbreytingum. Hver aldursflokkur þessara 18 stúlkna fær ákveðinn hundraðshluta af viðmiðunarlaununum eins og þau eru á hverjum tíma, sem sagt þær, sem eru 64 ára og til og með 66 fá 30%, 67 ára 40%, 68 ára 50% og 69 ára 60% af þessum launum. M. ö. o. fá stúlkur, sem verða 65 ára á þessu ári, 30% af viðmiðunarlaunum til 70 ára aldurs eða þar til lífeyrissjóður tekur við. Stúlkur, sem verða 66 og 67 ára á þessu ári, fá sama hundraðshluta, og stúlkur, sem verða 68 ára, fá 40% o. s. frv. Ellilífeyrir frá Tryggingastofnun ríkisins er nálega 20-25% af viðmiðunarlaunum, þannig að reikna má með að lífeyrir frá Mjólkursamsölunni og ellilífeyrir frá Tryggingastofnuninni geri samanlagt 50–85% af fullum launum búðarstúlkna. Ákveðið er að Mjólkursamsalan hafi áfram búðina að Laugavegi 162, og þar starfa 2–3 heildagsstúlkur og þar að auki 2–3 um helgar. Reiknað er með að 2 búðarstúlkur reki áfram mjólkurbúð í húsnæði að Njálsgötu 65 sem Mjólkursamsalan hafði á leigu. Búðarstúlka keypti húsnæði Mjólkursamsölunnar að Háteigsvegi 2 og rekur þar áfram mjólkurbúð ásamt starfssystur sinni. Kaupmaður með byggingavöruverslun keypti húsnæði Mjólkursamsölunnar á Réttarholtsvegi 3, en leigir húsnæðið búðarstúlku undir mjólkurbúð. Auk þess má geta þess að þær stúlkur, sem voru hjá Samsölunni í Vestmannaeyjum, hafa allar fengið aðra vinnu, á Snæfellsnesi 3 af 4 og á Akranesi 7 af 10. Það er líka rétt að það komi fram, að síðan við héldum fund í landbn. hinn 15. des. s. l. hafa þegar verið seldar 3 búðir: á Brekkulæk 1, Freyjugötu 27 og Langholtsvegi 174. Þá eru eftir 4 búðir sem sjálfsagt verða lagðar niður. Þær eru á Laugarásvegi 1, Mávahlíð 25, Hrísateigi 19 og Blönduhlíð 2. Allar hafa þessar búðir verið með lakari sölubúðum Mjólkursamsölunnar. En eftir 1. febr. verður mjólk til sölu í kaupmannabúðum er liggja að þessum 4 mjólkurbúðum, þannig að fullvíst er að ekki verður minnsti grundvöllur fyrir áframhaldandi rekstur þeirra. Vegna þess að töluverðar umr, fóru fram í fyrra, þegar frv. var samþ. um hvernig þessi mál stæðu frá heilbrigðislegu sjónarmiði, hafði ég samband við skrifstofu borgarlæknis og fékk eftirfarandi upplýsingar þar um ástand í þessum málum: Fyrir breytinguna, þ. e. a. s. hér í Reykjavík: Mjólkursamsalan 47 búðir. Aðrar brauða- og mjólkurbúðir 7. Kjöt- og nýlenduvöruverslanir með mjólkursölu 29. Samtals 83. Eftir breytinguna: Mjólkursamsalan 1 búð. Mjólkurbúðir reknar af starfsstúlkum 2. Kjöt- og nýlenduvöruverslanir samþykktar eða uppdrættir samþykktir 80, þar 37 með mánaðarfrest til að ljúka endurbótum varðandi aðstöðu til sölu á mjólk og mjólkurvörum. Verulegur hluti þessara verslana mun nú um helgina hafa lokið nauðsynlegum breytingum. Brauða- og mjólkurbúðir með bráðabirgðaleyfi í einn mánuð 4. Kjöt- og nýlenduvöruverslanir, nýir staðir, uppdrættir samþykktir, óákveðið hvenær þær hefja sölu, 4. Sölustaðir með mánaðar undanþágu 3. Samtals 94 búðir. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þessi mál frekar nema tilefni gefist til þess.

Svava Jakobsdóttir Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð til þess að þakka hv. formanni landbn. fyrir þessar ítarlegu upplýsingar. Það er svo sem ástæðulaust að ræða frekar þær upplýsingar sem þar komu fram. Tölur af þessu tagi um fjölda búða eða fjölda starfsstúlkna segja náttúrlega ákaflega lítið um afleiðingar þessara breytinga. Þær eiga sjálfsagt eftir að koma betur í ljós og öðruvísi en í eintómum tölum. Ég vil þó gera athugasemd við málflutning formannsins að einu leyti. Mér virtist, jafnvel þó að hann hafi unnið vel í málinu sem nefndarformaður, hann eiginlega taka afstöðu gegn frv. Hann taldi hæpið að samþ. frv. og taldi, ef svo yrði gert, að þá hlyti það að vera einsdæmi í löggjöf. Það má vera að það sé einsdæmi í löggjöf. Ég er ekki það fróð í þingsögunni að ég ætli mér að bera neitt á móti því. En ég ætla að minna á að þetta er afleiðing af óeðlilegu ástandi. Þetta er afleiðing af því að það skuli vera hægt að haga málunum svo að heil starfsstétt sé lögð niður. Og það er ekki óeðlilegt þó að svona frv. komi fram þegar réttur verkafólks er ekki meiri en við höfum nú orðið vitni að, og það er alvarlegt íhugunarefni.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., en ég get ekki annað en minnt á það, að þegar þessi lög voru hér til umr. á síðasta þingi og samþykkt, þá verð ég að segja að það kom ákaflega lítið fram frá starfsstúlkunum og öðrum um þessi mál. Ég verð líka að minna á það, að ég held að hv. landbn. hafi öll lítið svo á að málið væri komið á það stig að það væri ekki hægt annað en að samþykkja þetta frv. Hins vegar kom það fram bæði í mínu máli hér um daginn og eins í umr. um þetta mál þegar þessi lög voru lögfest, að ég harmaði þessa þróun. Mjólkursamsalan var búin að reyna að fá lóðir í nýju hverfunum og reyna að halda þessari sölu í sínum höndum, en hún fékk þær ekki. Hún var búin að tapa málinu þegar þetta frv. kom hér inn. Það er kjarni málsins. Og það er auðvitað ekki hægt, eins og ég hef margtekið fram, að skylda bændastéttina til þess að reka búðir sem engan veginn standa undir sér. Bændur hafa ekki náð viðmiðunarkaupi sínu - aldrei, ekki eitt einasta ár - og með því móti hlytu þeir að fjarlægjast það mark að ná slíkum launum. Sem sagt, ég viðurkenni að ég var á móti þessari þróun, en ég beygði mig fyrir henni eins og ýmsir aðrir í hv. landbn. þegar við fjölluðum um þetta mál. Málið var tapað. Það var ekki hægt annað en gera þessar breytingar.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í efnisumr. um málið því að skýringar hafa nú verið gefnar allmiklar, en það er aðeins af því að ég heyrði á máli hv. 3. þm. Norðurl. e. að hann taldi að tiltekin mjólkurbúð yrði lögð niður eða hefði verið lögð niður (á Hrísateigi 19), en eftir þeim upplýsingum, sem ég fékk af tilviljun í gær, var mér tjáð að kaupmaður þar í nágrenninu hefði keypt þá mjólkurbúð og yrði hún rekin a. m. k. fyrst um sinn með óbreyttu fyrirkomulagi og verið hefur lengi.



Hæstvirtur forseti. Ég get því miður ekki lofað því að snerta ekkert efnisatriði málsins. En fyrst vil ég segja það, að hv. þm. Stefán Valgeirsson, formaður landbn., tók þessi mál, held ég, eins fljótt fyrir og mögulegt var, eftir að frv. hafði verið afgreitt héðan úr þessari hv. d., og á þann veg sem hann lýsti áðan. Ég held að það sé ekki undan neinu að kvarta sem hann gerði í þessum efnum. Og e. t. v. er hægt að segja að það sé nokkuð rétt sem hann sagði, að það sé ekki mikið í þessum málum að gera, málið sé tapað. Og hvers vegna? Það er ekki vegna lagasetningarinnar hér í fyrra, það er alveg rétt. Málin voru þá komin á það stig að það var eðlileg ráðstöfun að afnema úr lögunum þann einkarétt sem Samsalan og mjólkurbúin höfðu á smásölu mjólkur. Það var ekkert annað en að viðurkenna staðreyndir vegna þess að hér í Reykjavík t. d. var líklega fullur helmingur mjólkursölunnar þegar kominn í hendur kaupmanna þegar frv. var samþykkt. Þetta er ekki mergurinn málsins, heldur hitt, að þegar farið var að skoða þessi mál einmitt í sambandi við frv. í fyrra, þá kom í ljós að Mjólkursamsalan og Kaupmannasamtökin voru búin að gera með sér samning, þ. e. a. s. á árinu 1974, um að kaupmenn yfirtaki alla mjólkursölu á sölusvæði Mjólkursamsölunnar. Það er þetta sem er horfst núna í augu við. Þannig liggur málið fyrir. Og ég verð að segja það, að þegar stórt fyrirtæki eins og Mjólkursamsalan getur gert svona samning að starfsfólki gjörsamlega óspurðu, þá leiðir það í ljós slíkt réttleysi, slíkt öryggisleysi verkafólks sem er hreint ekki viðunandi. Og ég verð að segja það, að ég tel að hér sé um að ræða í raun og veru ljótan blett á annars ágætri þjónustu Mjólkursamsölunnar hér á sínu sölusvæði, bæði hvað varðar þjónustu við neytendurna og samskipti við starfsfólk hennar sem hafa yfirleitt verið með ágætum. Þetta er í raun og veru þungamiðja málsins. Það kom fram í máli hv. þm. Stefáns Valgeirssonar að Mjólkursamsalan hefði ákveðið, eins og hann nú sagði, að greiða þeim konum, sem eru eða verða 65 ára á þessu ári, lífeyri fram til sjötugsaldurs þegar lífeyrissjóður tekur við. Ég hef ekki litið svo á að þetta væri enn þá alveg afgert mál. En það er sem sagt tilboð Mjólkursamsölunnar sem hér liggur fyrir og trúi ég enn til athugunar hjá stéttarfélagi stúlknanna í mjólkurbúðunum. Það skal síst vanþakkað sem tilboð Samsölunnar felur í sér, en án þess að fara að ræða það hér út af fyrir sig, enda ekki vettvangur til þess, þá hefur það hins vegar í för með sér ákaflega tilfinnanleg dæmi um í raun og veru mjög mikið misrétti. Stúlkurnar höfðu gert áður till. um lífeyri á annan veg sem hefði ekki kostað miklu meira fé, en komið jafnar niður. Sem sagt, ég ætla ekki að fara út í þetta atriði nánar. En það, sem ég held að allir verði að horfast í augu við núna þegar málið er endanlega tapað, eins og hv. þm. sagði hér áðan, þ. e. a. s. búið er að leggja niður allar mjólkurbúðir Samsölunnar eða svo til, aðeins ein eftir, þá sem sagt blasir það við hvaða öryggisleysi verkafólk getur átt við að búa þegar það þjónar atvinnurekendum.

Lúðvík Jósepsson Hæstv. forseti. Það er, eins og hér hefur réttilega verið fram tekið, nokkuð langt síðan þetta mál var hér síðast til umr. og síðan ég kvaddi mér hljóðs í málinu. En aðaltilefni þess, að ég hafði kvatt mér hljóðs, var ýmislegt af því sem þá hafði komið fram í umr. um málið, og það verður að játa að það er nokkuð erfitt að taka upp þráðinn á viðunandi hátt þegar svona stendur á. Sú þáltill., sem hér er um að ræða, gerir ráð fyrir því að Nd. Alþ. álykti að kjósa 5 manna rannsóknarnefnd samkvæmt ákvæðum í 39. gr. stjórnarskrárinnar, en þar er gert ráð fyrir að þingdeildir Alþ. geti brugðist þannig við málum að setja á fót sérstakar rannsóknarnefndir með miklu rannsóknarvaldi til þess að fá upplýsingar um mál sem Alþ. telur af þeirri gerð að það sé ástæða til að efna til slíkrar rannsóknar. Það hefur að vísu komið nokkrum sinnum fyrir að þessi heimild í stjórnarskránni hefur verið notuð og n. af þessu tagi hafi verið skipaðar, en það er ekki oft. Það hefur sem sagt verið miklu minna um það hér hjá okkur að notfæra okkur vinnubrögð af þessu tagi en viða annars staðar þar sem rannsóknarnefndir á vegum þjóðþinga eru býsna algengar. Í þessari till. var gert ráð fyrir að rannsóknin skyldi beinast í fyrsta lagi að því, „hvort innkaup á vörum til landsins séu með eðlilegum hætti og í samræmi við þjóðarhagsmuni eða hvort brögð séu að því að vörur séu keyptar til landsins á óhagkvæmu verði sem leiðir til hærra vöruverðs í landinu en ætti að vera,“ eins og segir í þessari till. Og í öðru lagi, að n. rannsaki „sérstaklega áhrif umboðslauna í vöruverði, gjaldeyrisskil á umboðslaunum og hversu öruggt eftirlit sé nú með gjaldeyrisnotkun til vörukaupa.“ Það lá fyrir að ástæðan til þess, að þessi till. var flutt, var að verðlagsstjóri hafði gefið upplýsingar um að athugun hans hefði leitt í ljós að innkaupsverð á allmörgum vörum til landsins virtist vera æðihátt og jafnvel hærra en útsöluverð á viðkomandi vörutegundum væri í smásölu í London. Um þessar upplýsingar urðu allmiklar umr. hér, bæði í blöðum og öðrum fjölmiðlum. Bæði var það af hálfu verðlagsstjóra og eins brugðust síðan samtök innflytjenda við og létu frá sér heyra um þetta mál. Og það varð eins og jafnan áður í slíkum tilfellum, að sitt sýndist hverjum. En eins og fram kemur í grg. með þessari till. vakti það mjög mikla athygli í sambandi við þessar umr. að ýmsir af forsvarsmönnum innflytjenda margítrekuðu það í málflutningi sínum, að þeir hefðu oftsinnis áður varað við því kerfi, sem hér hefur verið í gildi lögum samkv. um alllangan tíma, að miða álagningarþóknun til innflytjenda við hundraðshluta af innflutningsverðinu. Þeir sögðu beinlínis að þeir hefðu á það bent að þetta fyrirkomulag hvetti siður en svo til hagkvæmra innkaupa. Með þessu var verið að vissu leyti að gefa í skyn eða láta orð að því liggja a. m. k., að vegna þess að þóknun innflytjenda væri reiknuð sem hundraðshluti af innflutningsverði vöru, þá gæti til þess komið að innflytjendur hylltust til þess að kaupa fremur dýrt inn og fá þannig meira í sinn hlut, heldur en þeir legðu á sig að kaupa inn á hagkvæman hátt eða á lágu verði og fá þá lægri þóknun sér til handa. Innflytjendur hafa að nokkru leyti viljað nota þennan málflutning, má segja, til þess að fá þessu fyrirkomulagi breytt og hafa viljað fá álagninguna með öðrum hætti, þannig að álagningin gæti verið allmiklu meiri en þessar reglur leyfðu. Aðrir hafa hins vegar bent á að það sé í eðli sínu ótrúlegt að þeir, sem hafa með höndum að selja vörur eða varning sjái ekki vissan hagnað í því að geta selt vöruna á lægra verði en keppinautar þeirra og ná þannig í umtalsvert meiri umsetningu í gegnum slíka samkeppni. Eigi að síður kom það mjög greinilega í ljós í þessum umr., m.a. í sjónvarpsþætti, að fulltrúar innflytjenda lögðu á þetta áherslu, að þeir hefðu margsinnis bent á þessa ágalla og þeir væru á móti þessum reglum og þessar reglur væru síður en svo hvetjandi til hagkvæmra innkaupa. Vegna upplýsinganna, sem lágu fyrir frá verðlagsstjóraembættinu, og reyndar álits margra annarra, sem þóttust hafa orðið varir við svipað, og þessara ummæla af hálfu innflytjenda, þá var það að við í Alþb. töldum að það væri fyllsta ástæða til þess að um jafnþýðingarmikið mál og hér var um að ræða að nú yrði brugðið við og notuð þessi heimild sem er að finna í stjórnarskránni sjálfri til þess að Alþ. sjálft léti fara fram allítarlega rannsókn í þessu efni, hvort það gæti verið svo, að um það væri að ræða að einhverju verulegu ráði að vöruflutningur til landsins væri gerður með óhagkvæmum hætti og hér væri haldið uppi hærra verðlagi en þörf væri á. Þegar þetta mál var rætt hér fyrr á þinginu tók ég eftir að hæstv. viðskrh., Ólafur Jóhannesson, taldi að vísu sjálfsagt að það færi fram athugun á þessu máli öllu, en hann hikaði mjög við að mæla með því að þessi till. yrði samþ. og að Alþ. færi í rannsóknina skv. þeim víðtæku rannsóknarheimildum sem það getur fengið miðað við ákvæði stjórnarskrárinnar. Hann vildi helst að Verðlagsskrifstofan héldi rannsókn sinni áfram ef hún mætti leiða til þess að varpa frekar ljósi á málið. Ég er hæstv. viðskrh. í þessum efnum algjörlega ósammála. Ég álít að hér sé einmitt komið að því, að það sé eðlilegt að Alþ. notfæri sér þau ákvæði, sem þarna er um að ræða, og skipi rannsóknarnefnd sem geri ítarlega úttekt á þessu máli og geri síðan landsmönnum öllum grein fyrir því að hvaða niðurstöðu rannsóknarnefndin hefur komist. Þetta á ekki að verða eingöngu hliðarverk hjá,verðlagsstjóra eða Verðlagsskrifstofunni. Verðlagsstjóri og hans skrifstofa hafa miklu verki að sinna, og það er engin ástæða til þess að sú skrifstofa taki þetta verkefni að sér að fullu og öllu. Það gefur auðvitað auga leið, að ef Alþ. færi þá leið, sem lagt er til í þessari till., að skipa sérstaka rannsóknarnefnd, þá mundi sú rannsóknarnefnd eðlilega hafa samráð og samstarf við verðlagsstjóra og njóta aðstoðar hans við rannsóknina. En það víðtæka og sterka vald, sem rannsóknarnefnd Alþ. hefur, nær langt út fyrir þær heimildir sem er að finna í lögum fyrir verðlagsstjóra nú. Ég álít líka að í þessum viðbrögðum hæstv. viðskrh. komi sumpart fram það sama sem hér hefur komið fram æðioft áður þegar till. hefur verið gerð um að Alþingi eða þd. Alþingis settu rannsóknarnefndir af þessu tagi. Það er sú neikvæða afstaða að standa gegn því að tiltekið stórmál sé tekið til rannsóknar. Það er engu líkara en að mönnum finnist, um leið og ákveðið er að setja slíka rannsókn af stað, að með því að stofna til slíkrar rannsóknar sé verið að kveða upp dóm yfir þeim aðila sem eigi að rannsaka. Þetta verður auðvitað til þess að Alþ. notfærir sér þessa heimild sína til rannsókna á þýðingarmiklum málum svo til aldrei. Það er alltaf lítið á till. í þessa átt sem tortryggni og jafnvel ósæmilega tortryggni og beri því að vísa slíkum till. frá. Þetta er gert með ýmsum hætti, eins og t. d. þessum hætti, að segja: Ja, verðlagsstjóri er nú þarna til og hann hefur nú þegar orðið var við eitthvað skrýtið í málinu, er ekki sjálfsagt að hann haldi þessu áfram? En eins og ég hef bent á hefur hann mjög takmarkað lagalegt vald til að annast rannsókn af þessu tagi og yfirheyra aðila - mjög takmarkað og engan veginn það vald sem rannsóknarnefndum þd. er veitt í stjórnarskránni, og sem sagt, allur styrkur verðlagsstjóra og hans skrifstofu gæti notast við rannsókn Alþ. eigi að síður. Hér er aðeins spurningin um það hvort Alþ. líti þannig á þetta mál, að þegar upplýsingar eru gefnar af opinberri stofnun um að hér virðist vera maðkar í mysunni eða eitthvað óhreint, - hvort Alþ. líti þannig á það mál, sem um er að ræða, að það sé þess virði að það sé upplýst að fullu eða hvort það eigi aðeins að láta nægja að glamra rétt lauslega, eins og verið hefur í mörgum tilfellum. Ég er á því að hér sé um svo gífurlega stórt og þýðingarmikið mál að ræða að það eigi að samþ. þessa till., og þeir, sem víkja sér undan því, hafi annað hvort ekki áttað sig á þýðingu þessa máls eða þá að þeir kæri sig ekkert um að það sé varpað ljósi á málið. Við vitum að innflytjendur okkar, þeir sem standa að innflutningi á vörum, eru býsna margir og af margs konar sauðahúsi. Þeir vinna eflaust ekki allir jafnvel og hafa ekki allir jafnhreint mál fram að færa. Ég tel því að þingleg rannsókn á þessu efni gæti sagt okkur allþýðingarmikla hluti og gæti kannske orðið til þess að við breyttum eitthvað um skipulag í þessum efnum. Það var alveg sérstaklega þetta atriði sem hafði gert það að verkum að ég kvaddi mér hljóðs í málinu. Það höfðu farið hér fram allítarlegar umr. um málið á breiðum grundvelli. En það voru þessi viðbrögð, sem komu fram hjá hæstv. viðskrh., sem gerðu það að verkum að ég kvaddi mér hljóðs. Ég vildi undirstrika þetta sjónarmið sem ég hef nú látið koma hér fram, að ég tel einmitt að það sé rannsókn af því tagi, sem þessi till. gerir ráð fyrir, sem eigi að fara fram í jafnþýðingarmiklu máli og hér um ræðir, en alls ekki sú lauslega athugun sem hefur farið framhjá verðlagsstjóra og á kannske eftir að fara fram á hans vegum. Þetta mál hefur komið upp aftur. Nú fengum við fréttir um það fyrir ekki löngu að aðilar, sem ekki hafa nema að litlu leyti a. m. k. fengist við innflutning á tiltekinni vörutegund, þ. e. a. s. bakarameistarar, hafi tekið sig saman og gert könnun á því hvort þeir gætu ekki flutt inn til landsins ódýrara hveiti en þeir höfðu orðið að kaupa frá innflytjendum áður. Og það kom í ljós að þeir gátu lækkað innflutningsverðið um 20%. Það er mín skoðun að dæmi eins og þessi, sem upplýst voru áður af verðlagsstjóra og þarna hafa nú verið upplýst af enn öðrum aðilum, þau sýni að það þarf að fara fram rannsókn á þessum málum og það er í rauninni ekki sæmandi af Alþ. að ætla að víkja sér undan því að það liti eftir þessum málum. Vitanlega á Alþ. eftir rannsóknina að draga ályktanir af málunum, hvort það telur ekki þörf á því að breyta gildandi reglum og lögum til þess að ná því þýðingarmikla marki að tryggja sæmilega rétt innflutningsverð á varningi til landsins og taka þannig vitanlega virkan þátt í því að halda niðri verðlagi eða gera verðlag hér sambærilegt við það sem er í okkar nágrannalöndum. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta, en ég fyrir mitt leyti legg eindregið til að þessi till. nái fram að ganga. Ég tel að þessi rannsókn þurfi nauðsynlega að fara fram og einmitt á þann hátt sem lagt er til í till.