Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að gera hv. Alþingi grein fyrir nýju samkomulagi við Færeyinga um gagnkvæmar fiskveiðiheimildir sem undirritað var hér í Reykjavík s.l. mánudag, 12. des., en ríkisstj. hefur lagt fram till. til þál. um staðfestingu þess á þskj. 184. Hér er um að ræða sams konar samkomulag og gert var á s.l. ári, annars vegar um loðnuveiðar Færeyinga hér við land og hins vegar kolmunnaveiðar íslenskra skipa innan færeysku fiskveiðimarkanna. Magnið, sem leyfilegt er að veiða að þessu sinni, var ákveðið 35 þús. smálestir í stað 25 þús. í fyrra. Styðst ákvörðun um þetta við álit fiskifræðinga sem telja loðnustofninn það sterkan að veiðar þessar séu innan við mörk skynsamlegar nýtingar á honum. Veiðitíminn takmarkast við vetrarvertíð. Þess ber að geta, að Færeyingar hefðu kosið að geta veitt hér meira af loðnu, en sættu sig eftir atvikum við þessa niðurstöðu. Þrátt fyrir þessa breytingu á leyfilegu hámarksaflamagni var af okkar hálfu haldið við það, að skipafjöldi Færeyinga við loðnuveiðar yrði óbreyttur, þ.e. að af þeim 15 skipum, sem leyfi hafa, yrðu aldrei fleiri en 8 skip innan fiskveiðimarkanna í senn. Er með þessu komið í veg fyrir að óeðlilega þröngt verði um okkar eigin skip sem veiðar stunda á sömu slóðum. Eins og fyrr er færeysku skipunum gert skylt að hlíta öllum sömu reglum og íslensk skip við loðnuveiðar. Í samkomulaginu nú var lögð sérstök áhersla á reglurnar um lágmarksstærð og tekið inn ákvæði um að við löndun skuli sérstakt eftirlit haft með afla og lágmarksstærð. Aflamagn her að tilkynna, bæði áætlaðan afla og veiðistað, við brottför af miðum og staðfesta aflatölur eftir löndun. Gagnkvæmni samkomulagsins byggist sem fyrr á því, að Íslendingum er heimiluð veiði kolmunna innan fiskveiðimarka Færeyja, nú allt að 35 þús. smálestum. Er þar með skapaður grundvöllur fyrir áframhald og nokkra aukningu þeirra veiða, eftir því sem íslenskir útgerðarmenn vil ja notfæra sér þennan möguleika. Í hinu nýgerða samkomulagi er veiðitíminn lengdur og nær nú til alls ársins, en takmarkaðist áður við tímabilið marsbyrjun til júníloka. Þessi lenging tímabilsins hefur gildi þar sem kolmunnarannsóknir þykja benda til þess, að fiskurinn gangi á Færeyjasvæðinu lengur ársins en áður var talið. Í því skyni að greiða fyrir þessum veiðum var nú einnig ákveðið að halda áfram sameiginlegum rannsóknum og gera þær víðtækari en áður. Um þetta samkomulag vil ég almennt segja að bæði hér á hv. Alþ. og meðal þjóðarinnar hefur frá fornu fari verið sterkur vilji til náins og góðs sambands við Færeyinga vilji til þess að koma til móts við þarfir þeirra og óskir, eftir því sem hefur verið talið hægt. Ég leyfi mér því að vona að þessu samkomulagi verði vel tekið og að það hljóti staðfestingu. Það ber einnig að hafa í huga, að slíkt samkomulag er tvímælalaust til þess fallið að styrkja stöðu okkar í hinum alþjóðlegu umræðum um hafréttarmál. Drögin að hafréttarsáttmála, sem enn eru til meðferðar á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, gera beinlínis ráð fyrir því, að strandríkin veiti öðrum bjóðum hlutdeild í veiðum fiskstofna sem þau fullnýta ekki sjálf, en svo er nú ástatt um loðnustofninn. Í viðræðum þeim við Færeyinga, sem fram fóru í vikunni, féllust þeir einnig á að hlutfall þorsks í samanlögðum 17 þús. smálesta handfæra- linu- og togveiðiafla þeirra hér við land minnki um 1 þús. smálestir, úr 8 þús. í 7 þús. smálestir, á árinu. Um þessar veiðar gildir áfram samkomulagið frá 20 mars 1976, sem samþ. var á Alþ. 18. maí í fyrra. Var nú undirrituð sérstök bókun varðandi framkvæmd þess þar sem kveðið er á um umrædda lækkun þorskaflans. Í bókuninni er einnig slegið fastri skyldu færeyskra skipa til að hlíta hvers konar veiðibanni eða öðrum veiðitakmörkunum sem íslensk stjórnvöld ákveða. En algjört veiðibann var sem kunnugt er ekki komið til sögunnar þegar áður nefnt samkomulag frá í mars í fyrra var gert. Ég þarf að sjálfsögðu ekki að útskýra hér fyrir hv. alþm. að umrædd minnkun á þorskafla Færeyinga hentar vel núverandi aðstæðum. Að síðustu vil ég svo skýra frá því, að í viðræðunum við Færeyinga urðu aðilar sammála um að hafa nána samvinnu sín á milli og við önnur hlutaðeigandi lönd um síldarrannsóknir á Norður-Atlantshafi, einkum með tilliti til svæðisins milli Íslands og Færeyja og þar í grennd m.a. innan vébanda Alþjóðahafrannsóknaráðsins. Var undirrituð um þetta sérstök yfirlýsing. Bókunin varðandi minnkun þorskaflans og yfirlýsingin um hinar sameiginlegu síldarrannsóknir eru að mínu mati ekki þess eðlis að þær krefjist formlegrar staðfestingar Alþingis og eru því ekki lagðar hér fyrir, aðeins frá þeim skýrt. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, leggja til að þáltill. verði vísað til hv. utanrmn. að lokinni umr.



Herra forseti. Ég hyggst að þessu sinni ekki gera að umtalsefni einstök ákvæði þess samkomulags við Færeyinga sem hér er lagt fyrir Alþingi. En mér finnst ástæða til að fara örfáum orðum um einn þátt þessa máls, sem mér hefur fundist liggja um of í láginni í þeim umr. sem farið hafa fram um samskiptin í fiskveiðimálum við Færeyinga, bæði hér á Alþ. nokkrum sinnum og ekki síður á opinberum vettvangi utan þings. Mér þykja þessi orðaskipti bera of mikinn keim af því, að allt of margir liti svo á að fiskveiðiheimildir Færeyingum til handa, miklar eða litlar, séu einhvers konar góðgerðastarfsemi af okkar hálfu. Þeim, sem svo hugsa, skjátlast algerlega að mínum dómi. Eins og hæstv. utanrrh. vék að og ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða um hér þá er enginn vafi á því, að skipti okkar við Færeyinga varðandi fiskveiðimál hafa áhrif á aðstöðu okkar á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna og hafa áhrif á það, hver aðstaða okkar er til þess að koma þar fram okkar sjónarmiðum sem strandríki sem í yfirgnæfandi mæli er háð fiskveiðum. En það er einnig önnur hlið á þessu máli sem varðar alþjóðleg samskipti, milliríkjasamskipti í fiskveiðum á norðanverðu Atlantshafi, eins og málum er nú komið. Þegar hvert og eitt strandríki við hafið norðanvert hefur tekið sér 200 mílna fiskveiðilögsögu, þá hefur það gerst, eins og menn vita, að Efnahagsbandalagsríkin, hin öfluga samsteypa í Vestur-Evrópu, hafa sameinað sitt lögsögusvæði í eina heildarlögsögu sem er undir stjórn yfirstjórnar Efnahagsbandalagsins í Brüssel. Færeyingum stóð til boða að ganga í Efnahagsbandalagið og fella fiskveiðilögsögn sína, sem liggur að okkar lögsögu, inn í hina sameiginlegu fiskveiðilögsögu bandalagsins. Þeir afréðu að gera þetta ekki, heldur leitast við eins og fyrr að halda uppi sjálfstæðri nýtingu, sjálfstæðu atvinnulífi sem að yfirgnæfandi hluta er byggt á fiskveiðum, því Færeyingar eru sú þjóð sem er enn háðari fiskveiðum en við Íslendingar, og er þá mikið sagt. Annað, sem greinir aðstöðu þeirra nokkuð frá okkar, er hversu mjög þeir hafa sótt afla sinn á fjarlæg fiskimið, þ. á m. að verulegu leyti á mið sem lent hafa innan sameiginlegrar fiskveiðilögsögu Efnahagsbandalagsins, sér í lagi við Grænland og í Norðursjó. Nú hafa mál þróast þannig, að ljóst er að Efnahagsbandalagið hyggst beita ýtrasta þrýstingi á Færeyinga til þess að leitast við að knýja þá frá sinni sjálfstæðu afstöðu, að reyna að knýja þá til að breyta ákvörðuninni um að halda fiskveiðilögsögu sinni utan hinnar sameiginlegu lögsögu Efnahagsbandalagsins og fá þá inn í þetta stóra svæði. Þetta er alveg ljóst af því sem fram kom í viðræðum sem fóru fram, ef ég man rétt, nálægt síðustu mánaðamótum í Brüssel. Þá voru t.d. Færeyingum settir þeir kostir að skera niður fiskveiðikvóta þeirra á ákveðinni tegund við Grænland rækjunni sem þeir veiddu þar fyrstir manna og veiddu einir árum saman, að skera þar,n kvóta niður í 1/12 hluta frá því sem verið hefur, og sjá menn auðvitað í hendi sér hvaða þýðingu slíkt hefur fyrir útgerð Færeyinga. Því hljótum við Íslendingar að mínum dómi að líta mjög til þess, hver staða okkar yrði ef Efnahagsbandalaginu tækist að þvinga Færeyinga með aðferðum slíkum sem þessum til að ganga inn í það, til þess að fella sína sérstöku fiskveiðilögsögu, sem nú er, inn í hina sameiginlegu fiskveiðilögsögu Efnahagsbandalagsins. Þá er kominn stór fleygur milli fiskveiðilögsögu Íslands og fiskveiðilögsögu Noregs. Ef efnahagsbandalagið hefur sitt mál fram gegn Færeyingum er það tvímælalaust komið í mun sterkari aðstöðu bæði gagnvart Íslendingum og gagnvart Norðmönnum en það er nú, þegar Færeyingar hafa sína eigin fiskveiðilögsögu og þar með aðstöðu til að reka sjálfstæða fiskveiðistefnu, eins og hefur verið eindreginn ásetningur þeirra eins og okkar og Norðmanna. Ég álít að þessi sjónarmið hafi legið um of í láginni, en til þeirra beri að taka verulegt tillit þegar við ræðum um það, hver skuli vera afstaða okkar til gagnkvæms fiskveiðisamkomulags við Færeyinga. Ekki stafa þau af tilfinningasemi né frændrækni þau rök sem með því mæla fastast. Rökin eru fyrst og fremst þau, að Íslendingar og Færeyingar hafa, þegar á heildina er litið, sameiginlegra hagsmuna að gæta í öllum langtímasjónarmiðum gagnvart fiskveiðiaðstöðu og fiskveiðistefnu á því hafsvæði sem fiskveiðilögsaga okkar beggja liggur á.



Herra forseti. vil þakka hv. 3. landsk. þm. fyrir ræðu hans hér og þann skilning sem hann leggur í þessi mál, sem er réttur, að það er ekki síður fyrir okkur gert en okkar nágranna varðandi það að sýna hvað við höfum sjálfir meint með þeirri baráttu sem við höfum háð á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Með því að afgreiða mál með þessum hætti erum við auðvitað að sýna bæði strandríkjum heims og öðrum, að við kunnum að fara með það vald sem okkur er veitt samanborið við þau frv. sem fyrir liggja að nýjum hafréttarsáttmála. Hitt er svo annað mál og er í öðru lagi, að það er auðvitað okkur skylt eð skilja enn frekar vanda og erfiðleika smáþjóðar og grannaþjóðar, eins og er gert bæði með þessum samningi og eins og Færeyingar gera af fúsum og frjálsum vilja með því að breyta þeim samningi sem er í gildi á milli okkar og þeirra varðandi fiskveiðar. Um leið og við minntumst á það við þá að lækka þorskveiðikvótann um 1000 tonn vegna þeirra aðgerða, sem við erum að gera gagnvart íslenskum sjómönnum og útgerðarmönnum, sögðust þeir skilja til hlítar hvernig staða okkar væri í þessum efnum. Þeirra staða er nú mjög erfið vegna mikilla erfiðleika í samningum sérstaklega við Efnahagsbandalagið, en fiskveiðipólitík Efnahagsbandalagsins er að mörgu leyti mjög óljós enn þá og ekki samræmd innan bandalagsins. Því er staða Færeyinga mjög veik um þessar mundir. Það, sem ég legg aftur mikla áherslu á og kom raunar fram í framsögu hæstv. utanrrh., er að þetta eru gagnkvæmir samningar. Þó að við höfum ekki notað nema um 30% af þeim aflakvóta, sem er í gildi, á þessu ári erum við þó flestir nokkuð bjartsýnir á að sá kvóti, sem verður samkv. þessum samningi sem væntanlega verður staðfestur, verði notaður hlutfallslega betur. En það, sem mestu máli skiptir, er að í framtíðinni geta okkar nótaveiðiskip notað að fullu og öllu þennan kvóta af kolmunna við Færeyjar. Eins og menn vita er loðnuveiðum á vetrarvertíð lokið í marslok eða um það bil sem kolmunninn er innan lögsögu Færeyja, svo að með þessu gæti útgerð skipa okkar orðið samfelld. Síðan, þegar líða tekur, á sumarið, kemur kolmunninn að Austurlandi og sömuleiðis á Dohrnbanka, mjög mikið magn. Það er líka mjög mikils virði við þessar umr. að treysta enn betur böndin um rannsóknir á þessu sviði, bæði hvað kolmunnann snertir og ekki síður síldarstofninn, sem við höfum kallað norsk-íslenska síldarstofninn, en Færeyingar vilja kalla aftur Norður-Atlantshafssíldarstofninn, sem er sennilega miklu réttara orð, því að síldin þarf að fara þessa leið og koma við á umráðasvæði Færeyinga sem og á alþjóðlegu umráðasvæði. Þess vegna er mjög mikils virði að auka og efla samstöðu þessara þriggja þjóða, Færeyinga, Norðmanna og Íslendinga, og svo sömuleiðis Ráðstjórnarríkjanna þegar lengra er komið í þessari rannsókn. Mér fannst rétt að þetta kæmi nokkru skýrar fram, og ég endurtek þakkir mínar til hv. 3. landsk. að hafa bent á þetta mikilvæga atriði.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja nokkur orð um þennan samning. Ég vil strax lýsa því yfir, að varðandi loðnuveiðar Færeyinga hér í okkar lögsögu og varðandi það magn, sem þessi samningur gerir ráð fyrir, get ég fallist á það. En ég vil einnig lýsa yfir í leiðinni, að ég harma það mjög að ekki kom skýrt fram að hverju stefnir með þorskveiðikvótann eða þorskveiðimagnið handa Færeyingum. Þrátt fyrir það að jákvætt sé fyrir okkur, sbr. 61. gr. og 62, gr. í því uppkasti sem nú liggur fyrir frá Hafréttarráðstefnunni, þá er það ótvírætt að þegar um þann fiskstofn er að ræða, eins og gildir um allt varðandi þorsk hér, þá getum við algjörlega rólegir gagnvart öllu því, sem er áður gert, hagnýtt okkur þorskstofninn fyrir okkur sjálfa. Hins vegar segir á bls. 45, í þriðju línu, á ensku með leyfi forseta: „The Costal state shall give other states“ o.s.frv. aðgang að því sem það getur ekki sjálft fullnýtt að eigin mati. Það er alveg rétt og er undirstrikað í fréttum og undirstrikað í ræðum núna, að það er jákvætt og viðeigandi gagnvart Færeyingum að veita þeim aðgang að loðnuveiðunum. En ég vil fá að vita um það frá hæstv. ráðh. eða ríkisstj., að hverju stefnir með þorskstofninn, því það er ekkert grín þegar þorskveiðibann á sér stað, eins og er í vændum, og öll atvinna stöðvast á vissum landssvæðum 100%. Þau landssvæði standa mjög illa að vígi og geta ekki farið í annað vegna samsetningar flota síns. Frá sömu landssvæðum hafa menn harmað það í mörgum ályktunum, að notkun á flotvörpunni flýtti fyrir því magni sem æskilegt væri að taka á einu ári hér við land. Ég fullyrði að hefði flotvarpan verið lögð til hliðar á þessu ári, eins og við margir þm. vildum, hefði ekki þurft að grípa til þorskveiðibanns nú það sem af er þessu ári, þennan stutta tíma. Svo stórtæk er flotvarpan. Ég tel miklu skynsamlegra þegar við höfum þorskveiðiflota sem leikur sér að því, ef honum er ákveðið beitt, að veiða allt það magn er við þorum af þorski. Ég tel óskynsamlegt að nota svo stórtækt veiðitæki eins og flotvörpuna allt árið, a.m.k. á vissum hafsvæðum, sem gerir það að verkum að við verðum að setja fullkomið þorskveiðibann í nokkrar vikur, a.m.k. marga daga, og stöðva þar með allan atvinnurekstur í vissum landssvæðum, vegna þess að við erum komnir með það mikið magn af þorski að við þorum ekki að halda áfram veiðum. Þetta er svo alvarlegt mál að jafnvel aflakvóti af þorski til Færeyinga upp á 7000 tonn er mikið magn við ríkjandi aðstæður. Ég hins vegar tek fyllilega undir rök beggja hæstv. ráðh. og 3. landsk. þm. varðandi réttmæti þess að veita Færeyingum allt það sem við getum veitt þeim til handa í okkar landhelgi. Ég tek algjörlega undir það. En við komumst ekki hjá því að horfa á staðreyndir lífsins. Þrátt fyrir það að Færeyingar björguðu vetrarvertíð hér æ ofan í æ með allt að 1500 hásetum eða mönnum á sjó og landi á árunum 1950–1957 og eiga auðvitað hinar mestu þakkir skilið og virðingu frá hendi Íslendinga er hér um ofrausn að ræða við ríkjandi aðstæður að halda þessu magni áfram. Þessi samningur verður að hafa takmarkað gildi, og ég vil fá það fram, hvað hæstv. ríkisstj. hugsar í því efni varðandi þorskveiðarnar. Ef hæstv. ríkisstj. reiknar með því að þessi þorskveiðisamningur hafi t.d. gildi í eitt ár senn, þá skal ég ekki tefja þessar umr. mikið. En ef þeir hafa það í huga að hann sé ótímabundinn, þá mótmæli ég því mjög ákveðið. Við getum ekki veitt hann, þ.e. kvótann, við ríkjandi aðstæður, því að við lokum allri starfsemi á vissum landssvæðum vegna þess að við þorum ekki og getum ekki tekið of mikið af þorskinum, sérstaklega með þeirri veiðitækni sem við höfum beitt nú undanfarið og virðumst ætla að gera á næsta ári einnig. Ég á þá við að það næst ekki enn samstaða um að leggja flotvörpuna til hliðar og sækja jafnara í þorskinn og dreifa með því veiðisókninni á allt árið. Þær ráðstafanir, sem hafa verið gerðar til þess að hindra aukna sókn, eru lofsverðar og góðar frá hendi hæstv. sjútvrh. Hann á þakkir skilið fyrir það sem hann hefur gert. En ég segi, og það er mín skoðun og margra annarra, að hann hefði átt að hlusta á þær raddir sem lögðu til að flotvarpan yrði lögð til hliðar í bili. Vonandi verður hún í fullu gildi aftur innan skamms, en við ríkjandi aðstæður er ekki viðeigandi að nota hana. Það má hafa sömu rök um þorsknótina. Við lögðum hana eða þeir, sem við útveginn stóðu, frjálsir til hliðar og var síðan algjörlega bönnuð, vegna þess að hún var metin of stórtækt veiðitæki. Það má setja harðari reglur varðandi þorsknet og þar fram eftir götunum um margt annað. Það er allt gott og blessað. En við verðum þó að gá að því, að það er mjög alvarlegt mál fyrir alla í þessu landi að neyðast til þess að stöðva þorskveiðar. Þetta tengist saman þrátt fyrir það að menn vilji ekki líta á það í einni heild. Ég óska eftir að fá að vita hvað hæstv. ráðamenn hugleiða í því efni að láta samning við Færeyinga varðandi þorskveiðiheimild hafa langan gildistíma. Er það út þetta ár? Það kom ekki fram í ræðum manna. Eða er það út næsta ár? Eða er það algjörlega ótímabundið þrátt fyrir minnkandi magn? Ég tel ekki með nokkru móti hægt að sýna þá rausn við ríkjandi aðstæður varðandi þorskveiði að hafa þetta ótímabundið. Hins vegar skal ég manna fúsastur verða til þess að samþ. það, að Færeyingar fái að veiða hér aftur verulegt magn að þorski þegar við höfum bjargað stofninum frá ofveiði. Þá er það svo sjálfsagt, að ég reikna ekki með að þá verði nokkur ágreiningur, hvorki hjá sjómönnum né viðkomandi ríkisstj. eða hv. alþm. Sannarlega eiga Færeyingar það inni hjá okkur eftir að bjarga vetrarvertíð eftir vetrarvertíð hér um allt land, að við veitum þeim allt sem hægt er. En það leysir okkur ekki undan þeirri skyldu að gera okkur grein fyrir því, að við höfum nú ekkert til skipta varðandi þorskstofninn. Því er nú verr. Því er nú verr og miður. Það væri sannarlega ánægjulegt ef við gætum sýnt þessari litlu þjóð slíka ræktarsemi, bæði á grundvelli þeirra raka, er hér hefur verið gerð grein fyrir áður, og einnig vegna skyldleika. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þetta lengra. Ég tel alveg sjálfsagt að samþ. það samkomulag sem nú er sem slíkt varðandi loðnuna. Ég vil undirstrika það, að við verðum að setja punkt við þann möguleika Færeyinga að veiða hér þorsk að sinni. Hvenær við getum veitt þeim það aftur skal ég ekki spá um, en vonandi verður það innan tiltölulega skamms tíma.



Forseti. Út af fyrirspurn hv. 1. landsk. þm. varðandi fiskveiðisamningstímann við Færeyinga, þá er því til að svara, að það er bægt að segja þessum samningi upp hvenær sem er með 6 mánaða fyrirvara. Hann er ekki tímabundinn. Hann var gerður með þeim hætti, að segi hvorugur aðili samningnum upp, þá framlengist hann óbreyttur. Færeyingar féllust á frjálsa takmörkun að þessu leyti, og það sem gerir það að verkum, að ríkisstj. hefur ekki tekið neina ákvörðun um að segja þessum samningi upp, er að hún metur það og vegur hvernig ástandið er í fiskveiðimálum þessarar þjóðar. Það hefur verið gengið nærri færeyskum fiskimiðum, og Færeyingar veiða enn þá um 60% af heildarafla sínum á fjarlægum fiskimiðum. Og við höfum talið það vera mjög slæmt út á við og gagnvart Hafréttarráðstefnunni að segja upp þessum samningi, þó að við þurfum á þessum aflakvóta öllum að halda. Þá yrði sagt að svona ætli strandríkin að nota til hlítar hafréttarsáttmálann, og við getum átt á bættu að þjóðir risi upp og geri handalag um að breyta orðalagi þessara draga. Þá erum við í miklu stærri og veigameiri hættu en 7 þús. tonna þorskveiði felur í sér. Ég held að við megum ekki einblína mjög á 7000 eða 8500 tonn, eins og þorskveiði getur orðið hjá útiendingum, þó að við þurfum sannarlega á henni að halda, því að við verðum nú að tefla mjög vandasamt tafl í þessum efnum. Í staðinn fyrir að hafa nýtt aðeins um 50% af botnfiskaflanum, þá erum við búnir að losna við stærstu fiskveiðiþjóðirnar, og það er auðvitað það sem skiptir langmestu máli, fyrst og fremst mestu máli að losna við bresku togarana af íslenskum fiskimiðum og svo aftur nú síðast Þjóðverja, sem eru auðvitað stórir sigrar, þannig að við verðum, ef þessir samningar verða með þessum hætti út næsta ár, með 3% af þorskaflanum til annarra þjóða, en förum í 97% sjálfir, frá því að hafa verið með um 40% og upp í 50% þangað til nú á allra síðustu árum. Undir þessum lið vil ég nú eiginlega frábiðja mér að ræða um hina margumtöluðu flotvörpu, sem er afskaplega vinsælt umræðuefni og ályktunarefni, en nú eru skiptar skoðanir í þeim málum og það mjög. Ég sendi ekki í fjölmiðlana, eins og ýmsir aðrir, þó að komi eitthvað slíkt. Ég fékk skeyti eftir samþykkt L.Í.Ú., sem samþ. með naumum meiri hl. áskorun á sjútvrh. að banna flotvörpuna. Þá fékk ég skeyti frá flestöllum togurum landsins sem voru á veiðum, eitthvað yfir 40 togurum, þar sem þeir skora aftur á sjútvrh. að hafa þá samþykkt að engu. Fiskiþing felldi bann við flotvörpu, og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands gerði líka ályktun í þá átt. En viðræður við mig átti n. frá þeim sem lagði aftur mikla áherslu á flotvörpuna. Sumir menn trúa því, að þetta sé skaðræðisveiðarfæri, en ég er annarrar skoðunar persónulega. Ég tel að þetta veiðarfæri komi með besta hráefnið að landi. Eini skaðinn, sem getur skeð þar, er að það séu of stór höl sem eiga sér stað einstaka sinnum, en það er auðvitað ekki nema lítið brot. Ég hef séð fisk úr flotvörpunni, bæði hér sunnanlands, vestan og norðan, og er ekki um deilt, að það er mjög gott hráefni. En svo er aftur annað sem skiptir að mínum dómi miklu meira máli. Það er í sambandi við veiðarfæri og veiðarfæratækni, að við eigum auðvitað að nota þá tækni að við veiðum sem mest af fiski innan þeirra stærðarmarka og á þeim svæðum sem við viljum leyfa að veiða fisk. Það gerir það að verkum að útgerðarkostnaðurinn verður þá minni og tekjur sjómanna hærri. Við getum auðvitað bannað flotvörpu, víð getum bannað að nota fisksjá í skipum og jafnvel dýptarmæla, og þá verða skipin auðvitað miklu lengur að fiska upp í þennan aflakvóta. Við getum líka bannað net með öllu og sagt öllum að fara hér eftir á skak. Þá þurfum við ekki að gera neinar ráðstafanir í sambandi við möskvastærð eða annað þess háttar. En þetta hefur ekki verið stefna okkar Íslendinga í þessum efnum, hvar sem við höfum búið. Við höfum veríð að auka tækni okkar á öllum sviðum og víð allar veiðar, og ég er hræddur um að afköstin í loðnuveiðum væru nú ólíkt minni ef við værum með tvo snurpubáta og herpinót. Þetta er það sem mér finnst fyrst og fremst eiga að vera ríkjandi. Hitt er alveg rétt hjá hv. 1. landsk. þm., að það er ákaflega erfitt að takmarka þetta gersamlega nema með margvíslegum ráðstöfunum sem er reynt að koma niður á sem flesta. Og það er alveg rétt, það hefur verið langmest gengið á botnvörpuskipin eða á togarana í þessum efnum. Þeir hafa verið látnir stöðva helst sínar veiðar. En höfuðatriði málsins er auðvitað að fá útgerðarmenn og sjómenn með öllum ráðum til þess að fara yfir í aðrar veiðar og minnka á þann hátt sóknina í þorskinn, en auka sóknina í þá fiskstofna sem eru vannýttir eða allsendis ónýttir, eins og enda er til í dæminu. En það er eins og allir þekkja, það er alltaf erfitt með alla nýbreytni. Það eru varla nema 20 ár síðan sjómenn spörkuðu humrinum fyrir borð eins og hverju öðru óæti sem væri alls ekki hægt að hirða. Þannig tekur allt sinn tíma, alveg eins og það tekur bæði þessa þjóð og aðrar að breyta um matarvenjur. Ég sem sagt vil ekki fara að ræða frekar um flotvörpuna, því að það mundi lengja mjög umr. í þessu máli, en ég vildi láta þetta koma fram í fullri vinsemd.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. bauð nú upp á langar umr., því þegar hann fer að tala um að leggja hin og þessi tæki til hliðar una borð í skipunum, ef það er ekki ástæða til að ræða málið alllengi og mikið, þá veit ég ekki hvað er ástæða. Það er enginn að tala um svona hugmyndir - ekki nokkur einasti maður. Við ýmsir þm., sem stóðum að því að leggja til að flotvarpan yrði lögð til hliðar, orðuðum það aldrei að það væri eitthvert skaðvænlegt veiðitæki, að það færi illa með fisk og þar fram eftir götunum. Þetta er tilbúningur, þetta eru hreinir hugarórar. Það, sem við vildum, var að draga úr sókninni og jafna sóknina sem mest yfir árið, svo að til algjörrar stöðvunar í þorskinn kæmi ekki, og velja þar á milli. Hví leyfum við ekki flotvörpuna hvar sem vera skal við landið eða hringinn í kringum landið? Hví tökum við ekki nótina, sem er ódýrast og heppilegast veiðarfæri sem til er á þorskinn, með 45 mm möskva eða meira? bað er langódýrasta veiðarfæri sem til er til að veiða þorskinn. Ég get upplýst hæstv. ráðh., ef hann vill hlusta á mig andartak eða eina mínútu, að ég átti hlut að því sennilega að kaupa inn og teikna og búa til fyrstu nótina sem var tekin hér í notkun sem smáveiðarfæri á litla trillu fyrir rúmum 20 árum. En það voru margir öfundsjúkir og vildu stöðva það veiðarfæri. Það var í notkun í allmörg ár. Ég átti líka hlut að því að setja fyrst í skip þverskrúfur og nota dælu. En þegar við komum að landi, þá var sett aflabann á bátinn í fyrstu lotu. Það má rekja ýmislegt hér, ef við viljum. En við skulum halda okkur við staðreyndir lífsins, en ekki hugaróra. Það sem við viljum er að sóknin sé sem jöfnust og ekkert annað. Við getum líka sagt að við skulum róa árabátum sem allra mest, því það skilur mest eftir og svo fer minnst í veiðarfærakostnað, og nota seglin í staðinn fyrir olíuna sem kraft. Dæmið snýst einfaldlega ekki um það - alls ekki, Það er enginn að tala um slíkt. Hæstv. ráðh. sagði hér í viðtali einu sinni: „Dagur kolmunnans kemur“. Hann kemur vegna þess að það eru nokkrir menn á Íslandi það bjartsýnir, að þrátt fyrir mótmæli og seinagang og þumbaldahátt hæstv. ríkisstj. og peningavaldsins í landinu mánuð eftir mánuð brutust þessir menn áfram til að kaupa skip sem eru viðeigandi í kolmunnann. Hæstv, ráðh, segir: „Dagur kolmunnans kemur“. Já, hann kemur vegna þess að það voru menn til sem höfðu þá trú á athafnafrelsi einstaklingsins, að þeir gáfust ekki upp þrátt fyrir þumbaldahátt ýmissa manna sem telja sig vera fulltrúa athafnafrelsis einstaklingsins. Ég get rakið þessa sögu hér í löngu máli, en hún er ekkert skemmtileg fyrir ýmsa menn, og þó ég nefndi engin nöfn, þá mundi það skiljast. Það, sem við viljum, ýmsir hv. þm. úr öllum flokkum, er að gera okkur grein fyrir því, að það þarf bæði að fara varlega í sókn með flotvörpu og net til þess að fá þorskstofninn upp að nýju. Við skulum ekki blanda neinum öðrum hugarórum inn í það. En flotvarpan er leyfð á vissu hafsvæði undan Vestfjörðum. Það voru fyrir þrem árum aðeins fáeinir togarar sem höfðu útbúnað fyrir flotvörpu. Það vissu auðvitað allir, að fyrr eða síðar mundu menn komast upp á það á Íslandi að nota þetta veiðitæki með mjög góðum árangri, enda raunin orðin sú. Útbúnaður í flotvörpuna kostar marga tugi milljóna. Ég fullyrði að ekki einn einasti togari var keyptur til landsins þannig að hann notaði flotvörpuna eingöngu - alls ekki. Hún kemur sem viðbótarsóknartæki um borð í skipið, og það er það sem við erum að leggja til hérna, nokkrir menn, að við förum varlega í að nota, það er allt og sumt, fremur en að stöðva þorskveiðar á vissum stöðum á landinu að fullu og öllu og þar með atvinnu fyrir fólkið. Já, menn geta gert grín að þessu, þeir eru alveg frjálsir að því. En ég hef mína skoðun þrátt fyrir það og margir fleiri hv. þm. hér inni, að þetta er ekki rétt. En þetta er pólitísk ákvörðun, og hún verkar vel fyrir ýmsa ónefnda menn, það er alveg á hreinu, en ekkert skemmtilega fyrir heildarvinnubrögðin í landinu. Þess vegna tel ég óhjákvæmilegt að hæstv. ríkisstj. og Alþ. geri sér grein fyrir því, að við getum ekki þrátt fyrir mjög góðan vilja gagnvart Færeyingum haft þessa heimild ótímabundna handa Færeyingum, þó að við förum niður í 7 þús. tonn af þorski, vegna ríkjandi aðstæðna. Það er rangt hjá hæstv, ráðh., að það skaði okkur eitthvað í baráttu okkar í hafréttarmálum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, því þar er margsinnis undirstrikað gildi og skylda strandríkis að varðveita þá fiskstofna, þá lífandi stofna í hafinu, sem strandríki hefur innan sinnar lögsögu. Það er skylda strandríkisins og það eigum við að gera. Það mætti nú halda því fram, að við værum ekki að gera það með of mikilli sókn, þrátt fyrir mjög harðar ráðstafanir í því efni núna sem ég þakka fyrir. Hæstv. ráðh. á þakkir skilið fyrir að setja harðar reglur um að bjarga þorskstofninum. En okkur greinir á um það, með hvaða hætti það skuli gert. Strandríki hefur skyldu í þessu efni, og við verðum að horfast í augu við skyldu okkar gagnvart þorskinum, því fari hann út hér í hafinu við Ísland, á hverju ætlum við að lifa þá? Þá er 100% óbyggilegt í þessu landi. Hvaða maður eða hvaða Alþ. eða hvaða ríkisstj. hefur vald til þess og ábyrgð að taka þessa áhættu? Ekki nokkur hvítur maður á Íslandi - ekki nokkur maður. Það er ekki til. Það hefur enginn heimild til þess né hefur verið nokkurn tíma kjörinn til þess að taka slíka áhættu. Það kann að lukkast að komast upp úr þessari lægð fyrr en síðar. Ég segi: Það kann að lukkast. En við siglum mjög óvarlega, það er mál allra manna, mjög óvarlega. Það er margstaðfest, að hrygningarstofninn er kominn niður fyrir 200 þús. tonn, hvað svo sem einhverjir pólitískir félagar mínir vilja halda fram. Það er margstaðfest. Þorskurinn er ekki til, og hann hefur farið minnkandi æ ofan í æ. Við skulum leggja til hliðar alla hugaróra og vitleysu í þessu sambandi. Það er skylda okkar hér á Alþ., hvar í flokki sem við stöndum, að takast á við þann vanda að bjarga þorskstofninum. Við lifum ekki í þessu landi öðruvísi en að hafa góðan þorskstofn. Ég tel það ekki skynsamleg vinnubrögð að vita það, að á vissum stöðum berst svo mikið að að fiskurinn skemmist í landi og unnið er fram á kvöld og alla laugardaga, nærri allan ársins hring. Þetta eru staðreyndir og hægt að telja stað eftir stað. Ég skoðaði þetta sjálfur í sumar og einnig um daginn ásamt fleiri þm. Á sama stað er svo verið að loka og engin atvinna fyrir aðra. Er þetta rétt? Ég segi nei. Þetta er skökk sóknarstefna. Þetta er röng sóknarstefna og getur leitt af sér stórkostleg vandræði. En ég vona það, og við sjálfsagt gerum það allir og öll íslenska þjóðin gerir það, að við komumst upp úr þessari lægð með þorskinn sem allra fyrst. Við verðum þá svo drenglundaðir og mun ekki standa á neinum manni að samþ. það hér á hv. Alþ., að Færeyingar fái þá mörg þús. tonn í sinn hlut af þorskstofninum á Íslandsmiðum. En á meðan við erum gjörsamlega, ef svo má segja, með síðasta þorskinn - hrygningarþorskinn - í höndunum, þá verðum við að fara varlega. Það er sama hver í hlut á. Það er gjörsamlega sama hvaða þjóð á í hlut hér. Nei, þetta er allt of alvarlegt mál til þess að vera að gera grín að því og tala um að við eigum að leggja hin og þessi tæki í land og minnka þannig sóknina. Þá skulum við allir fara á árabát eða smátrillu. Ég veit ekki hvað margir tóku eftir því með afraksturinn eða reksturinn á fyrirtæki á Húsavík. Það var nýlega haldinn þar fundur og þeir samþ. 27.8 millj, kr. uppbót, um 13%, á fiskverð fyrir árið 1977. Bráðabirgðayfirlit sýnir að þeir höfðu um 49 millj. kr. í afrakstur á þessu ári. Uppistaðan var frá þessum litlu, góðu bátum. Til hvers þá að kaupa togarana? Hvar er önnur eins niðurstaða til? En ég fullyrði samt, þar sem ég hef róið bæði á litlum bát og byrjað á árabát og upp í stór skip, að ekki er búandi við þau lífsskilyrði, sem eru heimtuð nú, að róa á opnum bát að haustlagi fyrir Norðurlandi. Þess vegna er eðlilegt að gera mönnum betri búnað um borð og betri vist þegar menn eru langdvölum burtu. Það þýðir ekkert annað en að hafa kjark í sér til að horfast í augu við staðreyndir lífsins, hvað varðar þorskinn og þau lífsskilyrði sem hann veitir Íslendingum. Við skulum ekki blanda neinu öðru inn í því efni, Við getum rætt lengi um notkun hinna og þessara veiðarfæra hér við land. Það er staðreynd, að það er óskynsamlegt að hafa flotvörpuna óhefta í dag. Það er óskynsamlegt. Ég skil þá skipstjóra mætavel sem vilja auðvitað fá að nota tækið, þetta stórvirka tæki, áfram fyrst þeir hafa byrjað á því. Það er mjög eðlilegt og sjálfsagt frá þeirra sjónarmiði. En á sama tíma og þeir fá það og á sama tíma og þeir heimta það, þá draga þeir úr möguleikum annarra manna hringinn í kringum landið að fá að starfa að þorskveiðum allt árið um kring, vegna þess að afkastageta þeirra togara, sem nota þetta veiðarfæri, er svo mikil að þeir fá vel sinn skammt. Það hefur verið rætt um að setja kvóta á skip. Það hefur ekki náðst. Það var settur kvóti á skip á síldveiðum, eitt yfir alla í því efni, þrátt fyrir það að skipin væru mjög mismunandi stór. Sumir vildu þrískiptan kvóta, t.d. að skip fengi 150 lestir, annað 250 og enn eitt jafnvel 300, eftir stærð og útbúnaði. Það hefur ekki náðst slíkt samkomulag um togarana, Slíkt fordæmi er þó til viða erlendis. Sagt er: Við skulum veiða á vikunni ákveðið magn og ef vel tekst til og er gert á fimm dögum, þá er allri veiði lokið og frí næstu tvo daga. - Ég er ekki að mæla með því hér á Íslandi. Ég er miklu fremur að mæla með því, að eðlileg veiðarfæranotkun sé bæði um borð í togurum og línubátum og netabátum og við jöfnum þannig sóknarþungann næstu tvö árin meðan við erum að komast upp úr þessum öldudal með þorskinn. Ég harma það, að hæstv. ráðh. skuli fara hér í hreina útúrsnúninga að mínu mati, og tel það ekki viðeigandi í sambandi við þessar umr. alls ekki. En ég ítreka það, að ég er á móti því að hafa gildistíma á þorskveiðikvóta til Færeyinga um óákveðinn tíma. Ég tel rétt að segja honum upp nú um þessi áramót og þeir viti það, að eftir 6 mánuði á næsta ári verði ekki fyrir hendi að veiða þorsk hér á Íslandsmiðum hina síðari sex mánuðina. Ef menn sjá fram á að þorskstofninn er að jafna sig, mjög skjótlega, sem við vonum allir, þá má veita þeim heimild fljótlega aftur. Það eiga þeir skilið og það verða menn almennt sammála um að gera.



Herra forseti. Mig langar til að byrja þessa stuttu ræðu á því að minna hv, þm, á það, að það mál, sem ég lagði hér fyrir, gefur ekki tilefni til að gera þennan dag að degi kolmunnans eða flotvörpunnar. Það, sem ég lagði hér fyrir, var einungis samningur, gagnkvæmur samningur um loðnuveiðar og kolmunna, en ekki um færeysku samningana. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að færeyski samningurinn um svokallaða botn fiska er uppsegjanlegur með 6 mánaða fyrirvara og ríkisstj. hefur ekki tekið ákvörðun um það að svo stöddu að segja þessum samningi upp. En ég bendi á það, að ríkisstj. er auðvitað ekki ein í ráðum um það. Alþm. hafa fullan tillögurétt í þeim efnum, og ég hef ekki orðið var við neinar till. frá alþm. um að segja þessum samningi upp, fyrr en þá ef skilja ber ræðu hv. 1. landsk. þm. sem till. í þá átt. Ég vil segja það, að ég tel ekki að svo stöddu ástæðu til að segja þessum samningi upp, og vísa til ræðu hæstv. sjútvrh, í þeim efnum. Að öðru leyti vil ég svo þakka bæði hv. 1. landsk. þm. og hv. 3. landsk. þm. fyrir undirtektir undir þá þáltill. sem hér er til umr. En í tilefni af því, að hér hefur verið deilt á ríkisstj. fyrir slælega gæslu á þorskstofni, þá langar mig til að rifja upp örfá atriði - aðeins örfá atriði. Hv. 1. landsk. þm. sagði að það væri skylda hverrar ríkisstjórnar og hvers Alþingis að standa vörð um þessa auðlind okkar Íslendinga, sem væri algjör forsenda lífs í þessu landi. Í tilefni af þessum orðum kemur mér það í hug, að í júlímánuði 1911 fór ég í fyrsta skipti til samninga erlendis um útfærslu fiskveiðilögsögu okkar. Þær tölur, sem voru til grundvallar lagðar í þeim samningaviðræðum, þær tölur sem við fengum til að vinna úr frá fyrri árum, voru 207 þús. tonn hjá Bretum og 130 þús. tonn hjá þjóðverjum, auk þess 20–30 þús. tonn hjá öðrum þjóðum, þannig að aflinn var 357 þús. tonn sem við byrjuðum að semja um lækkun á. Þetta var fyrir 6 árum - 6 1/2 ári nákvæmlega. Og til þess að undirstrika það enn frekar, að hér var ekki um tilviljunarkenndar tölur að ræða, má geta þess, að hinn margnefndi og umræddi Haagdómstóll lagði til grundvallar sinni leiðarvísun, eins og það var kallað, meðalafla Breta og Þjóðverja, sem kröfðust úrskurðar undanfarin 5 ár, og þær tölur, sem dómstóllinn taldi réttar og sanngjarnar, voru 170 þús. tonn fyrir Breta, ef ég man rétt, og 119 þús, tonn fyrir Þjóðverja, samtals 289 þús. tonn. Nú eru í dag í gildi samningar sem samanlagt gefa erlendum þjóðum heimild til fiskveiða upp á tæp 25 þús. tonn á ári, þar af um 8500 lestir af þorski, þessu fjöreggi okkar. Ég vil spyrja hv. alþm. að því, hvort þeir telji að þessi árangur sé svo slakur að það sé sérstök ástæða til þess að standa upp í þessum ræðustól og gagnrýna ríkisstj. fyrir það, að enn skuli vera eftir 7 þús. tonn af þorskafla til handa Færeyingum, þegar horft er til þeirra aðstæðna sem þeir búa við, þegar horft er til þeirra röksemda, sem hv. 3. landsk. þm. rakti hér, og til allra aðstæðna almennt. Ef það er skilningur manna, að hér hafi verið illa á málum haldið, hvað vilja menn þá segja un? þá frammistöðu sem var hér frá árinu 1958 eða 1960 og til 1972? Það hefur tæpast farið fram hjá neinum, að ástand fiskstofnanna þá var ekki heldur gott og það var full ástæða þá og miklu fyrr til þess að hefja þær ráðstafanir sem nú er þó búið að koma að mestu leyti í framkvæmd. Ég held að menn ættu ekki að halda hér uppi háværum og miklum deilum á þá menn sem hafa staðið í fyrirsvari fyrir útfærslu fiskveiðilögsögunnar á s.l. árum, heldur horfa á þann árangur sem náðst hefur, bæði fyrir okkar starf, fyrir þróun í alþjóðamálum og fyrir samstöðu Alþingis og þjóðarinnar, sem er kannske það sem ráðið hefur úrslitum í þessu máli. Mér fannst ástæða til að láta þessi fáu orð koma hér fram, þegar sagt er um okkur, sem nú erum með þessi mál á okkar skrifborðum, að við siglum mjög óvarlega og að við verðum að hafa kjark til að horfast í augu við staðreyndir. Mér finnst að þessi þörfu og spámannlegu orð hefðu gjarnan mátt koma fyrr fram.