Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara ýkjamörgum orðum um þetta frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt að þessu sinni. Hér er um mjög mikið mál að ræða. Í frv. felast breytingar á gildandi lögum, breyt. bæði margar og miklar, og verður væntanlega tækifæri til þess við síðari umræður að ræða þær í einstökum atriðum nánar. Þetta frv., eins og það liggur fyrir, er að niðurskipun efnis með nokkuð öðrum hætti en gildandi lög, og eftir því sem ég fæ bezt séð, þá mun það í heild vera til bóta. Þá er og fyrirhuguð með þessu frv. gagnger endurskipulagning á öllu skattlagningarstarfi í landinu, og er það út af fyrir sig eitt mikið mál. Fyrirhugað er að leggja niður undirskattanefndir, en láta í þeirra stað koma skattstjóra, 8 að tölu, með umboðsmönnum í hverju sveitarfélagi. Ég tel vafalítið, að í þessari breyt. sé fólgið ýmislegt, sem telja verður til endurbóta. Hvort allt það, sem í grg. frv. er talið að muni verða til bóta með Þessari breytingu, reynist svo, skal ég ósagt láta. Ég efast t.d. nokkuð um það, að kostnaður vegna þessarar breyt. verði minni en hann hefur verið. Það væri vel, ef svo reyndist, en ég efast stórlega um það. Þá er í þessu frv. sægur af ýmsum minni háttar breyt. og nýmælum. Ég er viss um, að margar af þeim breyt, verða að teljast til bóta, og mun þó ekki fara út í það nánar nú. Þó vil ég aðeins leyfa mér að geta örfárra nýmæla, sem í þessu frv. eru, - nýmæla, sem eru þó minni háttar. í 13. gr. frv. er nýmæli þess efnis, að draga megi frá tekjum afborganir af námsskuldum, sem menn hafa stofnað til eftir tvítugsaldur. Þetta tel ég mjög þarft nýmæli, mjög þarfa breytingu, svo langt sem hún nær. Mér heyrðist hæstv. fjmrh. tala um þessa breyt. með nokkru stolti í gær, og er það ekki nema von. Þó hefur hæstv. ríkisstj. að mínum dómi sannarlega ekki efni á því að vera hreykin af framkomu sinni við námsfólk þessa lands á undanförnum 2–3 árum. Við vitum Það öll, sem hér erum, enda er það alkunna, að fjöldi efnalítilla námsmanna hefur á síðustu tveim árum orðið að hætta námi, beinlínis vegna viðreisnarráðstafana hæstv. ríkisstj. Nýmælið, sem hér er um að ræða í 13. gr. frv., er því ekki óþarft, en ég teldi, að það ætti að ganga lengra í þeirri breyt., sem þar er um að ræða, heldur en gert er, en það atriði verður væntanlega tóm til að ræða og athuga nánar síðar. Í 53. gr. frv. er ákvæði, sem einnig snertir námsfólkið í landinu. Þar segir, að skattstjóra sé heimilt að taka til greina umsókn um lækkun, ef skattþegn hefur veruleg útgjöld haft vegna menntunar barna sinna eldri en 16 ára. Hér er einnig um nýmæli að ræða í skattalögunum, sem ég tel vera til bóta. En mér þykir galli á, að hér skuli aðeins vera um heimild að ræða, það er lagt á vald skattstjóra, hvort slík umsókn um lækkun verði tekin til greina eða ekki. Ég teldi, að þessu ætti að breyta í það horf, að skattstjóra yrði skylt að taka til greina slíka umsókn, og ég vil minna á, að hér er gengið skemmra en gert er í útsvarslögunum. Þar eru sams konar ákvæði og beinlínis tekið fram, að til Þessara aðstæðna skuli tekið tillit. Ég gríp ofan í nýmæli, minni háttar nýmæli, sem í þessu frv. felast, af handahófi. Þar er eitt um, að húsgögn, aðrir húsmunir og persónulegir gripir skuli nú ekki lengur, eins og hingað til, teljast til skattskyldra eigna. Þetta lítur vel út við fyrstu sýn. En að mínum dómi getur Þessi breyt. orkað tvímælis. Víst er um það, að hinir fátækari í þjóðfélaginu græða ekkert á þessu nýmæli, en það gera aftur á móti hinir efnameiri. Þeir stóreignamenn og hátekjumenn, sem búa í 8–12 herbergja íbúðum, fullbúnum dýrindis húsgögnum, græða á þessu. Ég hef orð á þessu af því, að mér finnst það minna á ýmislegt annað í aðgerðum stjórnarflokkanna síðustu tvö árin, viðleitni þeirra til þess að létta byrðarnar á þeim, sem breiðust hafa bökin í þessu þjóðfélagi, og gera það á kostnað þeirra, sem veikari eru og efnaminni. Það stakk mig ofur lítið, þegar ég las það í grg. þeirri, sem frv. fylgir, að í 10. gr. gildandi l. er ákveðin heimild, sem nú skal felld úr lögum. Mér finnst sú breyt. einnig styðja Það, sem ég var að segja áðan um hug hæstv. ríkisstj. til smælingjanna í þessu Þjóðfélagi. í 10. gr. gildandi skattalaga er heimild til lítils háttar tekjufrádráttar handa fjölskyldufólki, sem getur fært sönnur á, að Það búi við okurhúsaleigu. Nú á að fella þessa heimild niður, og það er beinlínis tekið fram í grg. fyrir frv., að á þessari heimild sé ekki þörf lengur. Hún er óþörf, svo vel hefur viðreisn hæstv. ríkisstj. tekizt. Ég skal ekki tína fleira til af minni háttar breyt. í þessu frv. Eins og tekið var fram við umr. í gær, er meginbreyt. í þessu frv. og raunar tilgangurinn með þessu frv. sá að létta sköttum af gróðafélögum og fyrirtækjum. Til þess er allur leikurinn gerður. í frv. er stutt að því, eins og segir í grg., að tryggja atvinnurekstrinum hóflega skattaálagningu og gefa fyrirtækjum kost á að geta safnað sjóðum. Þetta er orðað svona í grg. En þetta má líka orða á annan veg, t.d. þann, að stefnan sé sú með Þessu frv. að létta skattbyrði atvinnu- og verzlunarfyrirtækja í því skyni að auka hagnað þeirra og gróða. Þetta er meginefni þeirra breytinga, sem nú eru fyrirhugaðar á skattalöggjöfinni, og það er raunar í fyllsta samræmi við þá stefnu, sem hæstv. ríkisstj. hefur tekið frá upphafi sinna vega. Fyrir tæpum tveimur árum var tekjuskattur einstaklinga lækkaður. Þá var þess vandlega gætt, að lækkunin að krónutölu yrði mest á þeim, sem hæstu launin hafa. Þá fengu launamenn fáeinar krónur eftirgefnar af tekjuskatti, en hálaunamenn fengu margar krónur eftir gefnar. Fyrir tæpum tveimur árum voru sanngjörnustu skattar nútímans, beinir, stighækkandi skattar, lækkaðir, þeirra vegur minnkaður, en í stað þess útvíkkaður og stórhækkaður neyzluskatturinn á nauðsynjar fólksins, ranglátasti skatturinn, sem um getur í sögunni. Með þessu frv, er fyrirhugað að létta sköttum á gróðafélögum. Skattgjald þeirra skal fyrst og fremst lækka úr 25% í 20% af skattskyldum tekjum. Skattgjaldstekjur gróðafélaga eru lækkaðar með því að auka við og hækka ýmsa frádráttarliði. Frádráttarhæfur útborgaður arður er t.d. hækkaður úr 8% í 10%. Félagsgjöld til atvinnurekendasamtaka, sem að jafnaði skipta sennilega þúsundum, ef ekki tugþúsundum kr. á ári, eru að þessu sinni gerð frádráttarhæf. Og reglur um frádráttarhæf varasjóðstillög eru gerðar langtum víðtækari en þær nokkru sinni hafa verið áður. Til viðbótar þessu er eignarskattinum nú breytt þannig, að skatturinn er stórlækkaður á öllum stóreignum, en um leið hækkaður á lægri eignum yfir 100 þús. kr. Ýmis fleiri nýmæli eru í Þessu frv., sem beinlínis miða í þá átt að lækka sem mest skatta á félögum og fyrirtækjum, t.d. að flytja megi tap á milli fimm ára í stað tveggja, auk fjölda annarra atriða, sem ég geri ekki að umtalsefni nú. Sýnilega þykir ekki nóg að verið með Þessu, því að í grg. frv. er haft orð á því beinlínis, að þetta sé ekki nóg. Eigi gróði félaganna að verða nægur, þá verði einnig að breyta útsvarslögunum gróðafélögunum til hagsbóta. Þar er sem sagt boðað, að sams konar breytingar á útsvari skuli gerðar í náinni framtíð og fyrirhugað er um ríkisskatta í Þessu frv. Hæstv. ríkisstj. verður ekki sökuð um, að hún ætli sér að leika gróðafélögin hart á næstunni. Hún er sýnilega þeirra ástfóstur, sem henni finnst seint nóg gert fyrir. Hæstv. ríkisstj. og sú nefnd, sem hefur undirbúið þetta frv., efast ekki um þörfina á að auka gróða félaganna, sem hér um ræðir. Þau fara um þá þörf mörgum fögrum orðum. En hvar eru rökin, hvar eru röksemdirnar fyrir þessari þörf? Hvar eru röksemdirnar fyrir því, að svo gífurlega skuli nú lækkaðir skattar á gróðafélögum og útsvar á gróðafélögum? Ég hef ekki séð þær röksemdir. Þar er um að ræða eintómar fullyrðingar í fögrum umbúðum. Það væri fróðlegt að sjá þau rök. Mér skildist á ræðu hæstv. fjmrh. í gær, að þörf gróðafélaganna fyrir aukinn gróða væri mikil. Ég gat ekki annað á þeirri ræðu heyrt en hún væri ótakmörkuð. Mér skildist á ræðu hæstv. ráðh., sem hann teldi, að því meiri sem gróði þessara félaga væri, því betra. Ef hæstv. ráðh. meinar þetta, þá vil ég benda á, að þar gengur hann feti lengra en íhaldssömustu auðvaldshagfræðingar nú á tímum þó gera. Einn Þeirra var hér á ferð á vegum gróðafélaganna til þess að ráðleggja þeim varðandi skattamál. þessi erlendi hagfræðingur viðurkenndi þó í beinum orðum, að gróði fyrirtækja geti orðið, það mikill, að nauðsynlegt verði að draga úr honum, m.a. með skattlagningu. Hvað er nú um gróða íslenzkra félaga? Hvað er hann mikill? Hvar eru rökin fyrir því, að nú sé brýn þörf á að lækka eins mikið og fyrirhugað er skattabyrði félaganna? Hæstv. ráðh. minntist í sinni framsöguræðu í gær á skattafarganið. Mér fannst þetta orð hljóma einkennilega í munni hæstv. ráðh. Hvað átti hann við, þegar hann talaði um skattafargan í lítilsvirðandi tón? Er það kannske skattafargan að hans dómi, að hátekjumenn og gróðafélög greiði hærri hundraðshluta af hreinum tekjum sínum í skatt en láglaunafólkið í landinu? Ef hæstv. ráðh. telur það, þá er ég honum mjög ósammála um skilning á orðinu skattafargan. Ef hann hins vegar með skattafargani hefur átt við háa skatta almennt, þunga skattbyrði, þá hefur hann svo sannarlega í gær nefnt snöru í hengds manns húsi. Aldrei hefur það skattafargan orðið jafnmikið og í tíð núv. hæstv. ríkisstj., og var það greinilega sannað með tölum hér við umr. í gær. Ég skal ljúka þessum orðum mínum. Aðeins langar mig að vekja athygli á fáeinum orðum í ræðu hæstv. ráðh. í gær, orðum, sem hann viðhafði í lok sinnar ræðu. Hæstv. ráðh. virtist gera sér Það fyllilega ljóst og viðurkenna það í gær, að með þeim meginbreytingum, sem felast í þessu frv., er verið að hlaða undir gróðamenn. Ég held, að hann hafi einmitt notað þessi orð. Hann viðurkenndi, að verið væri að hlaða undir gróðafélögin. Undir þessi orð get ég tekið með hæstv. ráðh. En hæstv. ráðh. hélt áfram, og Þá fannst mér slá út í fyrir honum, þegar hann fór að gefa það í skyn, að þetta, að hlaða undir gróðafélögin í landinu, væri ekki gert fyrir félögin sjálf, heldur fyrir allan almenning í landinu. Það er til hagsbóta fyrir öll landsins börn, sagði hæstv, ráðh. í föðurlegum tón. Ég vil nú meina, að þetta sé álíka mikið til hagsbóta fyrir landsins börn og kauplækkunin árið 1959 var Það, dýrtíðarskriðan 1961 og kaupbindingin og annað viðreisnarfargan þessara stjórnarflokka síðustu 3 árin. Ef hæstv. ráðh. telur kauplækkun, lögboðna kaupbindingu, endalausa dýrtíðaraukningu vera til hagsbóta fyrir landsins börn, þá er ekki að undra, þótt hann telji aukinn gróða gróðafélaganna vera einnig til hagsbóta fyrir landsins börn.



Herra forseti. Þetta frv. um breyt. á skattalögum er framhald af þeirri stefnu, sem tekin var 1960, eins og hæstv. fjmrh. sagði í gær í framsöguræðu sinni. Þá var mjög rækilega auglýst fyrir þjóðinni, að verið væri að afnema skatta á almennum launatekjum og að þau lög sýndu eiginlega kristilegra hugarfar í garð almennings en venja væri um lög frá Alþ. Mannúðin í þeim I. kom nú samt dálítið misjafnlega niður. Þá fékk t.d. hátekjumaðurinn álíka mikla skattalækkun og 30 lágtekjumenn. Þetta var þó ekki það versta. Hitt var öllu lakara, að um leið var lagður á almenning nýr skattur í staðinn, söluskattur, sem hæstv. ríkisstj. telur alveg sérstakt gersemi, og þessi söluskattur hafði Þessa dásamlegu eiginleika, að hann lagðist jafnþungt á milljónera og fátæklinginn, ef báðir keyptu jafnmikið af vörum og þjónustu. Nú er með þessu frv. verið að breyta sköttum á félögum. Mér sýnist, að nú eigi sérstaklega að miskunna sig yfir þau fyrirtæki, sem eru stærst og sterkust, mestar eiga eignirnar nú og mesta hafa möguleikana til að safna gróða. Eitthvað kunna tekjur ríkissjóðs að rýrna við þetta, að manni skilst, þótt hæstv. ríkisstj. sé á annarri skoðun. Og þess vegna er ekki gerð grein fyrir því í grg. frv., hverju sú lækkun muni nema. Þegar ríkistekjurnar rýrnuðu við skattalækkun á einstaklingum, þurfti að leggja á neyzluskatt í staðinn, því að ríkissjóður þurfti sitt. Það væri því með ólíkindum, ef ríkissjóður þyrfti ekki einhvern ábæti fyrir þá tekjurýrnun, sem kann að leiða af þessu frv. Það hentar kannske ekki að vera að leggja slíkar till, fram sama daginn og þetta frv. er tekið til umræðu, en þær till. geta komið fram síðar, og ég býst við, að þær verði þá í ætt við söluskattinn. Ég vil minnast á örfá helztu efnisatriði þessa frv., og ég vil um leið beina þeim athugasemdum mínum til þeirrar hv. nefndar, sem fær frv. til meðferðar. Ég vil líka leita nokkurra upplýsinga hjá hæstv. fjmrh. um einstök atriði frv., sem ég tel vera óljós. Og ég vil biðja hæstv. forseta leyfis að mega lesa upp einstaka málsgreinar úr frv., ef mér liggur á, án þess að óska leyfis í hvert sinn. Í 13. gr. frv. er nýtt ákvæði, að fyrirtæki megi draga frá skattskyldum tekjum félagsgjöld til atvinnurekendafélaga, allt að 5 af þúsundi af veltu fyrirtækis. Ég þekki fyrirtæki, sem greiddi á s.l. ári rúmar 12 þús. kr. til þess félagsskapar, sem það fyrirtæki var þátttakandi í. Og það gjald var miðað við greidd vinnulaun hjá fyrirtækinu. Ef það fyrirtæki hefði átt að greiða samkv. þessari reglu 5 af þúsundi af veltu, þá hefði þetta gjald orðið eitthvað nálægt 45 Þús. kr. eða ekki fjarri því að verða fjórfalt við það, sem það var. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh., hvort hér sé ekki á ferðinni allveruleg hækkun á þessum gjöldum frá því, sem er almennt, og hvort sú hækkun sé fyrirhuguð hjá atvinnurekendafélögum, og sé svo, hvort ástæða sé til að taka það sem skattfrjálst tillag. 15. gr. frv. er um fyrningar. Þar stendur m.a.: „Nánari ákvæði um, hvernig reikna skuli fyrningu eða viðhald, skulu sett í reglugerð, sem fjmrh. setur, og er þar heimilt að ákveða til frádráttar vegna fyrningar og viðhalds fasteigna vissa hundraðstölu af fasteigna- eða brunabótaverði þeirra.“ Mér skilst, að þessi hluti greinarinnar sé tekinn upp úr núgildandi lögum, og það kann að vera, að ég nefni einhver atriði í þessu frv., sem eru nú í lögum, en mér sýnist full ástæða til þess að athuga þau einnig, fyrst hér er á ferðinni endurskoðun laganna Hvað þetta atriði snertir, Þá finnst mér þarna blandað saman fyrningu og viðhaldi. Ég vil spyrja að því, hvort fyrirmæli séu í reglugerð nú, hvernig reikna skuli viðhald á eignum. Að því leyti, sem ég þekki til þeirra mála, þá hafa fyrirtæki fengið að draga frá tekjum sínum raunverulegt viðhald eignanna á hverju ári, án nokkurs tillits til þess, hvaða reglur hafa gilt um fyrningarafskriftir. Þá er nýtt ákvæði í þessari 15. gr., og er það eitt af mikilvægustu ákvæðum þessa frv. Þar segir: „Alla fastafjármuni skal fyrna miðað við áætlaðan endingartíma þeirra.“ Hvað eru fastafjármunir? Mér er með öllu óljóst, hvað átt er við með „fastafjármunir“. í 22. gr. er enn rætt um þessa fastafjármuni, sem heimilað er að meta að nýju og bókfæra til svokallaðs endurkaupsverðs. Fletti maður svo upp í aths. við þessa 22. gr. um fastafjármunina, þá heita þeir ekki fastafjármunir, þegar komið er svo aftarlega í frv. Þar heita þeir fasteignafjármunir. Hvaða fjármunir eru þetta? Eru þetta húseignir, fasteignir? Eru þetta vélar? Eru Þetta skip? Eru þetta flugvélar? Það er ekkert aukaatriði, að þetta sé alveg ljóst í lögunum, hvað er átt þarna við, af Því að Það eru einmitt Þessir fjármunir, sem á að heimila að meta að nýju og afskrifa svo samkvæmt því mati. Mér sýnist óhjákvæmilegt, að í sjálfum l. verði nefndar helztu tegundir þessara fastafjármuna, svo að hægt sé að átta sig á þessum hlutum. Þá segir enn í þessari sömu 15. gr.: „Reikna skal fyrningu sem fastan hundraðshluta af kostnaðarverði eigna, sem keyptar eru 1962 eða síðar.“ Á þetta þá ekki að gilda um neinar eignir, nema þær hafi verið keyptar? Ef einhver byggir sér hús eða myndar eign á annan hátt en að kaupa hana, á Þetta Þá ekki að gilda um það líka? Í Þessari sömu 15. gr. segir: „Skattayfirvöld skulu ákveða heildarafskriftarupphæð hverrar eignar.“ En fyrr í þessari sömu grein segir: „Nánari ákvæði um, hvernig reikna skuli fyrningu eða viðhald, skulu sett í reglugerð, sem fjmrh. setur.“ Hvað er þarna átt við með „skattayfirvöld“? Eru það skattstjórar? Eða er það bara ráðherra? Eiga skattstjórar að hafa vald til að ákveða afskriftir af eignum? Þó að skattstjóri gæti þess, að afskriftir séu í samræmi við reglugerð, þá er hann ekki að ákveða neitt um afskriftir fyrir það. Mér sýnist þarna þörf á, að það sé ótvírætt í lögum, hvort skattstjórar eiga að hafa þetta vald eða hvort þeir eiga ekki að hafa það. Þá kem ég að 22. gr. Þar segir í H-lið: „Heimilt er atvinnufyrirtækjum á árunum 1962–1963 að láta meta áætlað endurkaupsverð fastafjármuna sinna og breyta bókfærðu verði á eignum samkv. því, enda telst verðhækkunin ekki til skattskyldra tekna.“ Ég hef áður tekið fram, hversu óljóst Það sé að tala um fastafjármuni án þess að greina dæmi um það, hverjir Þeir séu, og að þetta muni vera mjög á reiki, þetta hugtak í frv., þar sem á öðrum stað, þ.e.a.s. grg., er talað um fasteignafjármuni. Þarna er líka talað um atvinnufyrirtæki. Er ekki hvert það fyrirtæki atvinnufyrirtæki, ef einhver maður hefur atvinnu af því ? M.ö.o.: nær þetta ekki til allra fyrirtækja? Þá segir einnig í þessari 22. gr., að Þegar búið er að meta eignirnar til endurkaupsverðs og bókfæra þær samkv. því, Þá skuli frá dregin „eðlileg afskrift,“ er miðast við rýrnun eignarinnar, og Þessi eðlilega afskrift á að ákveðast með reglugerðarákvæði. Það er, held ég, tvímælalaust stærsta atriðið í þessu frv., það nýmæli, sem ég hef hér nefnt. En það að heimila endurmat á öllum þeim eignum, sem kalla má fastafjármuni, sem fyrirtæki eiga nú, og veita þeim síðan skattfrjálsa fyrningu af því verði eignanna, sem kemur út við matið, gerir ómögulegt að sjá það fyrir fram, hversu mikilvægt þetta ákvæði frv. er, af Því að reglurnar um matið og síðan fyrninguna á eignunum, eftir að búið er að meta þær, verða seinna settar af ráðherra með reglugerð, og því ekki unnt að dæma fyrir fram, hvernig þetta verður í framkvæmdinni. Ég hef leitazt við að gera mér grein fyrir, hvernig Þetta mat muni fara fram. Mér hefur dottið í hug, að það kunni að verða framkvæmt þannig, að fyrst er fundið út, hvað nýjar eignir, sams konar þeim eldri, mundu kosta nú, síðan verði dregið frá þeirri upphæð matsverð gömlu eignanna og Þá komi út endurkaupsverðið. Tilgangurinn með þessu ákvæði er auðvitað sá, að fyrirtæki fái þannig mun hærri skattfrjálsar afskriftir eða fyrningu en áður. En hversu miklu þetta getur munað frá Þeim fyrningum, sem slíkt fyrirtæki hefur nú, er ómögulegt að sjá fyrir fram með neinni nákvæmni og langt frá því, vegna þess að engar leiðbeiningar eru gefnar í frv., með hvaða hætti matið fer fram. Fyrst, þegar ég las þetta yfir, datt mér í hug, að þetta mat yrði framkvæmt þannig, að eftir að fundið væri verð á nýrri eign, sams konar hinni eldri, ætti að draga frá þeirri upphæð þær afskriftir, sem leyfðar hafa verið á gömlu eignunum. En ég komst að þeirri niðurstöðu, að slíkt gæti þó varla komið til greina. Hvernig sem að verður farið með framkvæmd matsins, þá er að mínum dómi varla við það unandi, að engar reglur um framkvæmdina komi fram í sjálfum lögunum, fyrst það á að heimila fyrirtækjunum skattfrjálsa fyrningu eigna samkv. þessu mati, því að það er mér alveg ljóst, að það er hægt að framkvæma þetta mat Þannig, að stórefnuð fyrirtæki verði skattfrjáls á eftir. Ég vil nú samt freista þess að spyrja hæstv. ráðh. frekar um það, hvernig hugsað er eða hvernig hann hugsar sér eða þá aðrir höfundar þessa frv. að meta t.d. 10 ára gamla verksmiðjuvél, sem búið er að afskrifa að fullu. Við skulum hugsa okkur, að slík vél hafi kostað 10 þús. kr., en ný vél sömu tegundar kosti núna 100 þús. kr. Hvernig verður nú gamla vélin metin? Hvernig á að meta 20 ára gamalt flutningaskip t.d., sem búið er að afskrifa að fullu? Það hefur kannske kostað 5 millj. fyrir 20 árum, en kostar 60 millj. núna. Hvernig verður verksmiðjuhús metið, sem er 30 ára gamalt, búið að afskrifa það að fullu, kostaði fyrir 30 árum 100 þús. kr., en sams konar hús kostar núna hálfa aðra milljón? Og að lokum: Hve háar afskriftir verða svo leyfðar af þessum eignum. Eftir að búið er að meta þær svona? Hvernig sem matsgerðir og afskriftir eru fyrirhugaðar, Þá er hitt víst, að tilgangurinn með frv. er sá að heimila fyrirtækjum stórkostlega hækkun á bókfærðu verði eigna sinna til þess að að fá skattfrjálsar afskriftir af eignunum. Það er ekkert álitamál. Ég neita því ekki, að mörg fyrirtæki munu eiga erfitt með að endurnýja eignir sínar með þeim afskriftum, sem leyfðar hafa verið nú að undanförnu. En þess ber líka að gæta, að fyrningarupphæðir, sem hafa verið skattfrjálsar, hafa verið í vörzlu fyrirtækjanna og ávaxtazt þar og sumar þeirra ávaxtazt furðu vel. Þá er ekki hægt að neita því, að ýmis fyrirtæki hafa beinlínis grætt á verðbólgunni. Þau hafa fengið lánsfé og endurgreitt það með miklu verðminni krónum en þau fengu lánaðar. Ég ætla, að þannig hafi jafnvel komið fram stórgróði. Það er því ekki hægt að segja, að fyrirtæki hafi ekkert fengið á móti, því að skattfrjálsar afskriftir af eignum hafa verið of litlar vegna verðbólgunnar. í 7. gr. frv. eru ákvæði um, að hlutafélag megi gefa út svokölluð jöfnunarhlutabréf, og eiga þau að vera skattfrjáls. Upphæð þessara jöfnunarhlutabréfa verður þó að vera í samræmi við eignaaukningu hlutafélagsins, sem fram kemur við eignamat. Tilgangurinn með þessum skattfrjálsu jöfnunarhlutabréfum sýnist mér vera tvenns konar. Annars vegar er hann sá, að úthluta megi þá á eftir meiri arði af hlutafénu, sem verður þó skattfrjáls hjá félaginu, en skattskyldur hjá einstaklingunum, hins vegar, að efnahagsreikningur hlutafélags sýni sömu niðurstöðu eftír sem áður. Ef jöfnunarhlutabréfin eru sömu upphæðar og eignaaukningin, þá verður útkoman á efnahagsreikningi þess fyrirtækis alveg eins og hún var. Þetta getur haft verulega aukningu í för með sér á arðsúthlutun í hlutafélagi. Ef t.d. 100 þús. kr. hlutafé tífaldast þannig á pappírnum, þá verður heimilt að greiða 100 þús. kr. skattfrjálsan arð af því á ári, í staðinn fyrir að núna má aðeins greiða 8 Þús. kr. skattfrjálsan arð. Það er rífleg hækkun, að hækka úr 8 þús. upp í 100 þús. Hlutföllin geta orðið hin sömu, þó að upphæðirnar séu miklu meiri. Að vísu verður arðurinn skattskyldur hjá einstaklingunum, en skattar þeirra hafa nýlega verið lagaðir til, svo að það er ekki vist, að Það komi að verulegri sök, ef ekki er um því hærri upphæðir að ræða. Ef samvinnufélag vill notfæra sér ákvæði þessa frv. um nýtt eignamat til þess að fá skattfrjálsar fyrningarupphæðir til endurnýjunar eignunum, eins og hlutafélagið, þá er aðstaðan hjá því allt önnur. Hjá samvinnufélagi er ekkert hlutafé og það hefur því enga möguleika til að hækka neinar skuldir sínar á pappírnum á móti þeirri hækkun, sem á eignirnar kemur. Ef samvinnufélag hækkar eignir sínar á pappírnum, þá sýnir efnahagsreikningurinn gjörbreyttan efnahag frá því, sem áður var. En þó að hlutafélag hækki eignir sínar á pappírnum, þá getur það sýnt nákvæmlega sama efnahag eftir sem áður. Hvaða áhrif þetta kynni að hafa til hækkunar á eignarskatti og eignarútsvari samvinnufélaga, hef ég ekki kynnt mér, en það er sýnilegt, að það getur haft sína þýðingu, sem hlutafélag er laust við. En annað hvort verður samvinnufélagið að gera, taka á sig þessa skattahækkun, eignarútsvar og eignarskatt, til þess að fá sams konar fyrningarafskriftir og hlutafélagið, eða tapa þeirri skattalækkun, sem af fyrningarafskriftunum leiðir og er í þessu frv. Þetta kemur svo til viðbótar því, að samkv. frv. á skattfrjálst varasjóðstillag samvinnufélaga að lækka úr 331/3% niður í 25% af tekjuafgangi, þegar varasjóðstillag hlutafélags hækkar úr 20% í 25% af tekjuafgangi. Ég vil nota tækifærið og leiðrétta það, sem kom fram í ræðu hjá hv. 9. landsk. þm. í gær, að nú séu skattar lækkaðir jafnt á hlutafélögum og samvinnufélögum. Það er fjarri lagi. Mér telst svo til, að raunverulegur tekjuskattur á samvinnufélagi sé nú 16.58% af tekjuafgangi, þegar tillit er tekið til varasjóðsframlagsins, en raunverulegur tekjuskattur á hlutafélagi sé 20%. Síðan eiga bæði samvinnufélagið og hlutafélagið að lækka niður í 15%. M.ö.o.: lækkunin á samvinnufélaginu er úr 16.58 í 15%, en á hlutafélaginu úr 20 niður í 15%. Þá er enn ótalin sú skattalækkun hjá hlutafélagi, sem leiðir af arðsúthlutun á jöfnunarhlutafé og hækkun arðsins úr 8% í 10%. Á móti þessu fær samvinnufélagið ekki neitt. En með því að möguleikar kunna að skapast til þess að margfalda hlutafé, þá getur þarna munað á mjög háum upphæðum, eins og ég áðan nefndi dæmi um. Það mun því ekki vera ofmælt, að skattastefna stjórnarflokkanna í garð samvinnufélaganna hefur ekki breytzt siðan 1960. Það er þvert á móti haldið lengra á sömu braut. Ég kem þá að 28. gr. frv. Þar er verið að gjörbreyta framkvæmd skattalaganna, eins og hæstv. ráðherra gerði grein fyrir í gær. Það er látið í veðri vaka, að þetta eigi að vera sparnaðarráðstöfun fyrir ríkið, og ég sé ekki, að þessi lagabreyting sé rökstudd með neinu öðru en að það sé sparnaður. Ég get ekki gert að því, að mér liggur við að brosa, þegar ég fer að athuga sparnaðarmöguleikana. Skattstjórum á að fækka um tvo, en það er viðurkennt í frv., í grg. þess, að starfsfólki hjá skattstjórum muni þurfa að fjölga. Það er ekkert nefnt, hversu mikið því þurfi að fjölga, en mér þykir ekki ólíklegt, að starfsfólki hjá skattstjóra þurfi að fjölga í eitthvað svipuðu hlutfalli og skattframtölum fjölgar, sem skattstofan tekur á móti og afgreiðir. Reynist þetta svo, þá verður fjölgunin allrífleg. Það er einnig viðurkennt í athugasemdum með þessu frv., að gera megi ráð fyrir þóknun til umboðsmanna. Ég ætla, að það sé ekki rangt til getið, að það verður að gera ráð fyrir einhverri þóknun til þeirra. Ég vil spyrja hæstv, fjmrh., hvort hann álíti nokkra von til þess, að þóknunin til umboðsmannsins geti orðið lægri en það, sem undirskattanefndin hefur kostað. Ekki verða störfin neitt minni. Getur þá einn maður unnið fyrir minni þóknun en þrír gerðu? Það er sagt í aths. með frv., að í undirskattanefndum séu 657 manns í 219 nefndum. Það er ekki lítill starfsmannahópur, sem nú á að fara að spara fyrir ríkið, 657 manns. Hvað kostuðu þessir 657 menn ríkið, t.d. árið 1960? Þeir kostuðu 1584 000 kr. samkvæmt ríkisreikningnum, eða 2411 kr. hver maður. Ef einn umboðsmaður kemur nú í staðinn fyrir hverja undirskattanefnd, Þrjá menn, þá er sýnilegt, að hæstv. fjmrh. má ekki þókna honum meira en 7233 kr. á ári, og sparar hann þó ekkert. Þessi upphæð er svona sæmileg mánaðarlaun hjá skrifstofumanni, en það er alltaf einhver annar kostnaður við þetta, þó að hann sé kannske lítill. Svo á að leggja niður allar yfirskattanefndir, 24, og störf þeirra færast yfir á skattstofurnar. Hvað kostuðu nú þessar 24 yfirskattanefndir 1960? Þær kostuðu 675 300 kr. eða hver nefnd að meðaltali 2814 kr. Mér telst því svo til, að kostnaðurinn við skattstofurnar, en ég hef talað um skattstofur utan Reykjavíkur, þegar ég er að tala um skattstofur, - mér telst svo til, að kostnaður af skattstofum utan Reykjavíkur megi þá ekki hækka nema um þessar 675 300 kr., miðað við árið 1960, svo að heildarkostnaðurinn hækki ekki. Nú var allur kostnaður 1960 af skattstofum utan Reykjavíkur 2171600 kr. Ef nú þessar skattstofur eiga að bæta á sig störfum allra yfirskattanefndanna, Þá verða þær samt að gæta þess, að kostnaðurinn aukist ekki meira en ég hef hér áður sagt. Rekstrarkostnaður hverrar skattstofu má þá ekki að meðaltali hækka nema um 84 þús. kr. eða um 31%. Það er kannske hálf önnur skrifstofustúlka eða varla það, sem má bæta við á hverja skattstofu, til þess að allt standi í járnum frá því, sem áður var. Ég hef aftur á móti sagt hér áður, að mér þykja miklar líkur benda til þess, að kostnaðurinn af skattstofunum aukist í hlutfalli við það, sem skattaframtölum fjölgar. Ég hef lauslega athugað, hvernig þetta muni líta út í Vestfjarðakjördæmi. Þar á að vera ein skattstofa fyrir allt kjördæmið. Ef maður gerir ráð fyrir, að skattframtölunum fjölgi í sama hlutfalli og mannfjöldinn eykst við stækkun umdæmisins, þá voru á Ísafirði 1960 um 2700 manns, þ.e. í umdæmi skattstofunnar, sem þar er nú, en mannfjöldinn í hinu nýja skattaumdæmi verður um 10500. Það má því búast við, að framtölunum fjölgi þarna, sem þessi væntanlega skattstofa á að afgreiða, svo að þau verði þrisvar til fjórum sinnum fleiri en áður. En það er sýnilegt, að þar má samt ekki bæta við nema einum til einum og hálfum manni, svo að ekki verði kostnaðarauki af breytingunni. Nú má benda á fleira en þetta, sem sýnir, að það séu vafasamar röksemdir, að þetta sé til sparnaðar. Mér dettur í hug, að skattstjóri kynni að telja sig þurfa að hafa einn fund með umboðsmönnum sínum á ári, eða einn fund á tveimur árum, svo að maður fari nú varlega, en eitthvað mundi það kosta, ferðakostnað og þess háttar. Af þessum athugunum sýnist mér, að það sé engin von til þess, að kostnaður af þessu kerfi verði minni en nú er. Þvert á móti sýnast mér horfur á, að kostnaðurinn muni aukast. Í aths. með þessu frv. segir m. a. um núv. kerfi: „Það leikur ekki á tveim tungum, að skattstjórar með æfðu starfsliði munu ná miklu betri árangri í störfum en menn, sem verða að vinna slík störf í hjáverkum, en svo hefur raunin orðið á um skattanefndir.“ - Nái miklu betri árangri í störfum. Ég get ekki skilið þetta á aðra leið en þá, að það hafi orðið lélegur árangur af störfum skattanefnda og þess vegna þurfi að leggja þær niður. Nú vil ég ekkert um þetta dæma. Ég hef engan kunnugleika á þessu, en sé þetta raunverulega ástæðan fyrir breyt. á kerfinu, þá á að segja það hreinlega, en ekki vera að rökstyðja þessa breyt, með sparnaðartall. Hæstv. fjmrh. sagði í upphafi ræðu sinnar í gær, að báðir núv. stjórnarflokkar hefðu lýst þeirri stefnu sinni í síðustu alþingiskosningum í skattamálum, að lækka skyldi skatta. Þetta kosningaloforð hefðu flokkarnir staðið við, hefðu byrjað að framkvæma það með skattalagabreyt. 1960 og hér væri áframhald á efndunum. Ég dreg ekki í efa, að þessir flokkar hafa lofað skattalækkun fyrir síðustu kosningar, ég tel það meira að segja merkilegt, ef þeir hefðu ekki lofað því. Og hafi annar flokkanna gert það, þá hefur hinn hlotið að gera Það, því að stefnuskrár beggja flokkanna voru eins, svo að þær þekktust ekki í sundur. Já, þeir lofuðu skattalækkun fyrir síðustu kosningar, sagði hæstv. fjmrh., en þeir lofuðu fleiru. Þeir lofuðu bættum lífskjörum, þeir lofuðu stöðvun verðbólgunnar án nýrra skatta. Þeir lofuðu ótal fleira. Ég held, að það sé fljótlegra að telja hitt upp, sem þeir lofuðu ekki, og Þessa loforðastefnu segjast þeir nú vera að framkvæma báðir tveir. Það er óneitanlega gott að rifja upp loforð sín, en það þarf líka að rifja upp, hvernig þau hafa verið framkvæmd, og það þarf meira að segja að rifja upp, hvað hefur verið framkvæmt, sem ekki var lofað. Ég vil minna þessa virðingarverðu flokka á örfáa hluti, sem þeir lofuðu ekki. Þeir lofuðu ekki í síðustu kosningum gengislækkun, þær urðu nú samt tvær á þessum tíma. Þeir lofuðu ekki neinni dýrtíð, samt hafa lífsnauðsynjar almennings hækkað um 50–90% á rúmum tveimur árum. Þeir lofuðu aldrei að lækka kaupgjald með lögum eða banna verkföll með brbl. Þeir lofuðu ekki að ónýta kaupsamninga verkafólks og atvinnurekenda með gengislækkun. Þeir lofuðu aldrei neinu vaxtaokri og enn þá síður, að þeir skyldu leyfa Bretum að veiða í íslenzkri fiskveiðalandhelgi. Þeir lofuðu engu af þessu. Þeir hafa framkvæmt þetta allt. Og hvað snertir skattamálin, þeir lofuðu, eins og hæstv. ráðh. sagði, skattalækkun. En hvenær lofuðu Þeir söluskattinum, - hann var þó skattur, - söluskattinum, sem varð margfaldur á við tekjuskattinn, sem hvarf? Þessir hv. flokkar segjast vera að framkvæma kosningaloforðin. Þeir eru að framkvæma stefnu, sem þjóðin fékk ekki að vita um í síðustu kosningum. Eins og ég sagði áðan, þá er í grg. þessa frv. engin áætlun gerð um það, hvað tekjur ríkissjóðs kunna að lækka við þessa skattalagabreytingu, enda gerir ríkisstj. ráð fyrir, að þær lækki ekki neitt. Hæstv. fjmrh. og reyndar hv. 9. landsk. skýra þetta með því, að fyrirtækin hafi beitt skattsvikum, en með þessari lagabreyt. verði þau svo samvizkusöm að telja fram, að skattarnir lækki ekki neitt. Þetta er sálfræðileg kenning, sem hefur reyndar verið leiðarstjarna ríkisstj. fyrr en nú. 1960 voru það skattsvikarar meðal einstaklinga, sem réðu stefnunni. 1961 voru það smyglarar, sem leiðbeindu um stefnuna í tollamálum. 1962 eru það aftur skattsvikarar, en nú meðal fyrirtækja, sem ráða mestu um stefnuna. Hverjir verða það 1963? Ég held, að þessi kenning, að lækkun skatta fyrirtækja rýri ekki tekjur ríkissjóðs vegna réttari skattframtala, sé hugsanavilla. Það er erfitt, eins og ég sagði áðan, að gera sér grein fyrir, hversu miklar breytingar verða á sköttum fyrirtækja samkv. þessu frv., en það er þó nauðsynlegt að gera sér eitthvert dæmi um, hvernig þetta muni verða. Ég hef gert hér slíkt dæmi, eins einfalt og ég hef getað, og það er á þessa leið: 30 ára gamalt fyrirtæki er með einnar millj. kr. hlutafé. Það hefur varið til eignamyndunar á öllu tímabilinu 3 millj., en bókfærðar eru Þessar eignir núna ekki nema 1 millj. Það hafði á s.l., ári tekjuafgang 625 þús. kr., fékk að leggja fimmta hlutann af honum skattfrjálst í varasjóð, svo að skattskyldar tekjur þessa fyrirtækis urðu hálf millj. kr. og tekjuskatturinn af því 125 þús. Þetta fyrirtæki hefur haft í afskriftir að meðaltali 6% af upphaflegu verði eignanna, af Þessum 3 millj., það eru 180 þús. Og það hefur haft skattfrjálsa arðsúthlutun 8% af þessari einu milljón, eða 80 þús. Allar skattfrjálsar fyrningar og arðsúthlutun hjá þessu fyrirtæki hefur þá orðið 260 Þús. kr. En við eignamat samkv. þessu frv. áætla ég, að eignirnar tífaldist í verði, þ.e.a.s. bókfærðu verði, og það er ekki nein fjarstæða. í sjálfu frv. er sagt, að vélar hafi tífaldast á 10–15 árum, og ég held, að það sé rétt. Eignir, sem eru orðnar gamlar, eins og skip og húseignir og annað þess háttar, sem kannske er 20 ára eða 30 ára, hafa náttúrlega miklu meira en tífaldazt við matið. Þær verða þá 30 millj. að bókfærðu verði. Nú á að fara að ákveða skattfrjálsa fyrningu af þessu verði, þessum 30 millj. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. ráðh. telji ekki fært að hafa bær afskriftir í hundraðshlutum meiri en var. Þó þykir mér það heldur ótrúlegt. En við skulum segja bað, að bær verði ekki að meðaltali af öllum eignunum nema 6%. 6% af þessu verði á eignunum, Þ.e. ekki 180 þús., eins og var, heldur 1 millj. 800 þús. En hér kemur svo fleira til. Þar sem eignirnar hækkuðu á pappírnum úr einni millj. í 30 millj., þá hefur fyrirtækið fengið aðstöðu til þess að gefa út jöfnunarhlutabréf, sem þessari eignaraukningu nemur, 29 millj. kr. Hlutaféð getur þá hækkað úr einni milljón í 30 millj. að nafnverði í bókum félagsins. Og svo er skattfrjáls arður af því. Nú dettur mér ekki í hug, að félagið treysti sér til þess háttar rausnar. Það mundi koma svo illa við hluthafana á eftir að eiga að borga skatta af arðinum af slíku hlutafé. En við skulum segja, að félagið treysti sér til að fara með jöfnunarhlutabréfin upp í 10 millj. Þá er samkv. þessu frv. skattfrjáls arður af þeim 10%, Þ.e. 1 millj., og svo 100 þús. af gamla hlutafénu. Hlutaféð er þá orðið 11 millj. og skattfrjáls arður af því 1 millj. 100 Þús. Þarna hækka því skattfrjálsar fyrningar og skattfrjáls arður af þessu fyrirtæki úr 260 Þús. í 2 millj. og 900 þús. Hækkunin er 2 millj. 640 þús. En þetta er dæmi, sem ég hef búið til. Það vil ég biðja menn að athuga, og það er sjálfsagt að gagnrýna það. Þótt þetta fyrirtæki hefði haft nettótekjuafgang 31/2 millj. kr., má fyrirtækið samkv. þessu frv. leggja fjórða part af þessum tekjuafgangi í varasjóð, og er þá eftir 2.6 millj. nettó-tekjuafgangur. En félagið þarf ekki að borga neinn skatt af þessu, af því að skattfrjálsar afskriftir eftir nýju mati og skattfrjáls arðsúthlutun samkvæmt jöfnunarhlutabréfum þurrkar þetta út. Félagið er skattfrjálst. Með 31/2 millj. kr. tekjuafgang er þetta félag skattfrjálst samkv. þessu frv., en með 625 Þús. kr. tekjuafgang borgar það 125 þús. kr. í tekjuskatt samkv. núgildandi lögum. Ef þetta dæmi sýnir ekki rétta mynd af því, hvernig fyrirtæki geta notað sér ákvæði þessa frv., þá vil ég biðja hæstv. fjmrh. og þá hv. höfunda þessa frv., sem sæti eiga hér í þessari hv. d., að leiðrétta það, og ég skal sannarlega taka því vel, ef þeir geta bent mér á villur í þessu. En til þess dreg ég upp slíkt dæmi, að það sé hægt að sjá raunverulega, hvernig frv. verkar. Hæstv. ráðh. sagði, að tekjur ríkissjóðs mundu ekki rýrna við þessa skattalagabreytingu, því að fyrirtækin mundu telja þeim mun samvizkusamlegar fram. Til þess m.a. hef ég sýnt þetta dæmi. Sé það rökrétt hugsað, að tekjur ríkissjóðs rýrni ekki vegna ákvæða þessa frv., vegna þess að fyrirtækin skili réttari skattframtölum, þá þyrfti það fyrirtæki, sem ég nefndi núna dæmi um, að sýna 6–7 sinnum meiri nettótekjur en það gerði árið áður, ef bað ætti að borga eitthvað svipaðan skatt. Ef slíkt fyrirbæri gerðist, mundi þá ekki hinn nýi skattstjóri, þessi þaulæfði og þaullærði skattstjóri, spyrja fyrirtækið: Af hverju taldir þú ekki fram meiri tekjuafgang í fyrra? Hvernig stendur á, að nú er hann 6- eða 7-faldur við það, sem hann var þá? - Hverju á fyrirtækið að svara? Þessum skattstjóra væri skylt að hefja rannsókn á skattframtölum þessa fyrirtækis aftur í tímann, eins og heimilt er samkv. þessu frv., og ekki aðeins heimilt, heldur skylt. Þá mundu auðvitað skattsvikin sannast, og Þá koma til refsiákvæði, sem eru í þessu frv. Ég ræði ekki um það, að hugsjón hv. 9. landsk. Þm. er ekki komin í framkvæmd um varðhald eða neitt þess háttar. Hvað mun þá þetta fyrirtæki gera undir slíkum kringumstæðum, því að þetta sér það allt fyrir? Ætli fyrirtækið færi að benda skattayfirvöldunum á sjálft sig sem skattsvikara með því að telja fram margfaldan gróða annað árið frá því, sem var árið á undan? En þótt eitthvert fyrirtæki yrði svona yfir sig þakklátt hæstv. ríkisstj. fyrir löggjöfina og gerði petta, þá fengi fyrirtækið sama skatt og í fyrra, og hvað ætti það þá að vera að bakka? Þá er grundvöllurinn undir sjálfu þakklætinu dottinn niður. Og þá vil ég spyrja: Hvaðan fær þá þetta fyrirtæki fjármagn til að endurnýja eignir sínar og skapa sér öruggan og heilbrigðan rekstrargrundvöll með fjársöfnun, sem er rauði þráðurinn í frv.? Hvaðan kemur hann þá, ef það á að borga sömu skatta eftir sem áður? Það er af þessum ástæðum, sem ég tel þessa röksemd, að skattarnir lækki ekki, hreinustu hugsunarvillu. Meðan hæstv. fjmrh. var að halda framsöguræðu sína í gær, var lögð á borð þingmanna skýrsla um skattaálögur á Íslandi eftir erlendan sérfræðing, sem fenginn var frá Efnahagssamvinnustofnun Evrópu. Ég tók eftir því, rétt þegar ég opnaði þessa skýrslu, að þar segir, að 1957 hafi útsvör í Reykjavík á félög verið um 23 millj. kr., en þar af yfir 16 millj. veltuútsvör. Og með leyfi hæstv. forseta, segir m. a. í þessari skýrslu um veltuútsvörin: „Í kafla B er getið þess sérkennilega skatts, veltuútsvarsins, sem lagt er á veltu fyrirtækjanna. Ókostir skattakerfis sveitarfélaganna, sem drepið var á hér rétt áður, eiga sérstaklega við um þennan skatt. Mér virðist hann vera algerlega ósamræmanlegur skattkerfi, sem byggist á þeirri meginreglu að skattleggja hreinar tekjur. í kafla B er sýnt, að þetta veltuútsvar nemur í vissum atvinnugreinum verulega hærri upphæð en skattskyldar tekjur. En við ákvörðun þeirra má ekki draga frá veltuútsvarið. Það vekur undrun, að þetta skuli ekki hafa verið talið brjóta í bága við regluna um skatt eftir efnum og ástæðum.“ Nú hafa veltuútsvör verið lengi í gildi hér í Reykjavík, og ég veit ekki nema hæstv. núv. fjmrh. eigi einhvern þátt í því, að þau hafi verið viðhöfð. Síðan eru þessi veltuútsvör færð yfir allt landið, heimildin til að nota þau er í lögum frá 1960, sem þessir stjórnarflokkar beittu sér fyrir. Og veltuútsvör hafa þetta einkennilega eðli, að þau leggjast á fyrirtækin, þó að þau tapi. Það skiptir engu máli, hvort fyrirtækið tapar eða græðir, veltuútsvar skal það borga. Hvernig er samræmið í veltuútsvarsskattastefnu þeirri, sem hér hefur ríkt í Reykjavík og nú ríkir víðar, og stefnunni samkv. þessu skattalagafrv.? Mér sýnist í fáum orðum sagt, að munurinn sé þessi: Með skattalagafrv. er sagt: Félag, sem græðir, skal græða meira. - Með veltuútsvarsstefnunni: Félag, sem tapar, skal tapa meira. - Og svo eru báðar stefnurnar komnar frá sömu flokkunum.



Herra forseti. Ég á sæti í þeirri nefnd, sem fá mun mál þetta til meðferðar, og skal ekki á þessu stigi málsins lengja umr. að neinu marki. En ég stóð aðallega upp í tilefni óska og ábendinga, sem fram komu í ræðu hv. 2. þm. Vestf. og vörðuðu meðferð málsins í nefndinni. Hann óskaði eftir því, að n, aflaði upplýsinga um skattalöggjöf nágrannalandanna varðandi félagaskatta. Ég er hv. þm. sammála um það, að mjög nytsamt geti verið í sambandi við endurskoðun skattalöggjafarinnar að hafa hliðsjón af skattalöggjöf nágrannalandanna í þeim efnum, en í mörgum dæmum byggja þau þar á lengri reynslu en við. Á hinu vildi ég aðeins vekja athygli, til þess að ekki verði ætlazt til meiri afreka í þessu efni af okkur, sem sæti eigum í þessari n., heldur en við getum undir staðið, að allur slíkur samanburður er miklum örðugleikum háður. Í því sambandi vil ég vekja athygli á því, að samanburður á skattstigunum einvörðungu getur í því efni verið mjög villandi. Það verður einnig að taka tillit til reglna varðandi afskriftir, frádráttarheimilda, reglna um birgðamat og annað slíkt. Hv. 2. þm. Vestf. nefndi hér nokkrar tölur um skattstiga varðandi félög í nágrannalöndunum, og hygg ég, að þar hafi alveg verið rétt með farið, a.m.k. koma þessar tölur mjög heim við þær hugmyndir, sem ég hef haft um skattareglur í þessum löndum. Það mun vera alveg rétt, að skattar félaga til ríkisins, eða a.m.k. skattar hlutafélaga til þess eru þar hærri en hér gerist. Þessir skattstigar, sem eru hlutfallslegir, munu vera ákveðnir með hliðsjón af skattstigum einstaklinga, þannig að það munu vera meðalskattar einstaklinga, sem lagðir eru til grundvallar við ákvörðun skattstigans. Þetta er ekki gert af algeru handahófi, eins og ég mun koma að á eftir, því að einmitt það atriði, að skattstigar félaganna eru ákveðnir með hliðsjón af sköttum einstaklinga, snertir mjög kjarna þess máls, sem hér hefur einkum verið rætt, eða skattana á félögunum. En skattar einstaklinga til ríkisins eru yfirleitt í þessum löndum hærri en hér, og sérstaklega á það við eftir lækkunina á sköttum einstaklinga, sem gerð var 1960. En skattur til ríkisins skiptir þó ekki höfuðmáli í þessu sambandi. Það, sem máli skiptir, er auðvitað það, hvað félögin greiða í heild í skatta, bæði til ríkis og bæjar- og sveitarfélaga. Hv. 2. þm. Vestf. nefndi einnig nokkrar tölur um útsvör félaga í þessum löndum. Þau eru til mikilla muna lægri en hér, og í Englandi t.d., eins og hann réttilega sagði, er alls ekki um útsvarsálagningu að ræða. Það er séð þar fyrir tekjuþörf bæjar- og sveitarfélaga á annan hátt. En séu lagðir saman skattarnir til ríkis og bæjar- og sveitarfélaga, þá kom það einmitt í ljós af þeim tölum, sem hv. þm. fór með, að Svíþjóð er eina landið, þar sem þessir skattar samanlagðir eru hærri en hér, og munar þó aðeins 2%. Hér eru samanlagðir skattar til ríkis og bæjarfélaga, eftir að við höfum gert ráð fyrir því, að sú lækkun komi til framkvæmda, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, og ef enn fremur er gert ráð fyrir því, að bæjar- og sveitarfélögin noti heimild sína til útsvarsálagningar að fullu, 50%, en voru 52%a í Svíþjóð samkv. þeim tölum, sem hv. þm. fór með. Þess ber þó að gæta í því sambandi, sem hann tók raunar fram, að í Svíþjóð er heimilað að draga útsvör frá sköttum til ríkisins, og það kemur til að lækka skattana þar. En annað atriði skiptir þó meira máli í því sambandi, og það eru þær fyrningarreglur, sem eru í lögum í Svíþjóð. Þar er fylgt reglunni um frjálsar afskriftir, eins og það er kallað, þ.e. að atvinnufyrirtæki hafa þar heimild til þess að afskrifa eignir sínar eftir vild, þó auðvitað með þeirri takmörkun, að sömu eignina má ekki afskrifa nema einu sinni. Þau geta ákveðið það sjálf, á hvað skömmum eða löngum tíma þau afskrifa eignina og hvenær þessar afskriftir fara fram. Hér er auðvitað um mjög mikilvæg hlunnindi að ræða, og má einmitt sérstaklega benda á þetta í sambandi við þá gagnrýni, sem fram hefur komið hér af hálfu sumra hv. stjórnarandstæðinga á því, að rýmkað skuli um fyrningarreglurnar, sem ég ræði þó ekki frekar. Ég hef þó sleppt því að nefna í þessu sambandi veltuútsvörin, sem ekki þekkjast í þessum löndum, en eru mjög tilfinnanleg hér, eins og kunnugt er, þannig að væri einnig tekið tillit til þeirra, þá leikur ekki nokkur vafi á því, að allir skattar til bæjar- og sveitarfélaga hér á landi verða til muna hærri en gerist í nágrannalöndunum, jafnvel þó að sú lækkun komi til framkvæmda, sem þetta frv, gerir ráð fyrir. Það má auðvitað mjög um það deila, hve hár skattstiginn á félögum eigi að vera, hvort þau eigi að greiða 25% til ríkisins eða aðeins 20%, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Sé tekið tillit til allra skatta, er félögin greiða, þá munar ekki meira en því, eins og hv. 9. landsk. benti hér á í gær, að það er um lækkun að ræða úr 75% og niður í 70%. En hvað sem þessu atriði líður, þá er það annað, sem miklu máli skiptir einmitt í sambandi við það frv., sem hér er til umr., og það er, að það ætti ekki að vera ágreiningur um, að það verður að vera samræmi í skattaálagningu einstaklinga og félaga. Ég nefndi það áðan, og nú kem ég aftur að því, að það væri ekki nein tilviljun, sem réði Því, að skattur hlutafélaga í nágrannalöndunum er ákveðinn með hliðsjón af skatti einstaklinganna Þannig að miðað er við meðaltal af skattstigum einstaklinganna. Hvað mundi gerast, ef þarna væri um mikið ósamræmi að ræða, þannig að skattar á félögum væru til muna hærri en skattar á einstaklingum? Þetta hafa einmitt skattayfirvöldin gert sér ljóst í þessum löndum. Á Norðurlöndunum er það eins og hér, þrátt fyrir það að meira ber þar á stórum hlutafélögum en hér gerist, að mikill fjöldi svokallaðra fjölskylduhlutafélaga er þar einnig starfandi. Ef skattar á tekjum, sem myndast í þessum fjölskylduhlutafélögum, verða til muna hærri en einstaklingsskattarnir, þá er það mjög handhæg leið fyrir eigendur þessara félaga að koma sér undan skattinum blátt áfram með því að reikna sjálfum sér og fjölskyldu sinni, sem starfa í fyrirtækjunum, hærra kaup en áður hefur verið gert. Þarna er um fullkomlega löglega leið að ræða til þess að komast undan skattinum, og auðvitað verður hún farin í stórum stíl, ef mikið misræmi verður milli skattstiga einstaklinga og félaga. En svo mikið sem kann að kveða að fjölskylduhlutafélögunum í nágrannalöndunum, þá vita það þó allir, að hér kveður miklu meira að þeim. Almenningshlutafélög eru hér ekki til að undanteknu Eimskipafélagi Íslands, enda hefur skattalöggjöfin yfirleitt fram að þessu algerlega hindrað myndun slíkra félaga, þannig að einu hlutafélögin, sem hér hafa getað Þrifizt, eru einmitt fjölskylduhlutafélögin. Nú mun það líka öllum kunnugt, sem eitthvað þekkja til þessara mála, að ástæðan til þess, að menn leggja peninga í hlutafélag, er að jafnaði ekki sú, að menn hugsi sér að hafa svo og svo mikinn arð af þessum peningum. Skattalöggjöfin hefur útilokað slíkt fram að þessu og gerir það hér eftir. Nei, ástæðan til þess, að menn leggja peninga í hlutafélagið, er að jafnaði sú, að þeir vilja á þann hátt skapa sér og sínum nánustu atvinnumöguleika í þessu hlutafélagi. Það er því augljóst, að eftir að búið var að framkvæma þá skattalækkun á einstaklingum, sem gerð var 1960, var algerlega óhjákvæmilegt að lagfæra skattana á félögunum, ef það átti ekki beinlínis að leiða til Þess, að sá skattstofn, sem félagaskatturinn þó enn er fyrir ríkið, mundi algerlega hverfa. Til þess var fullkomlega lögleg leið fær fyrir hlutaðeigandi, sem ég býst ekki við, að neinn geti gagnrýnt, þótt notuð sé. Þeir gátu blátt áfram hækkað kaup sitt og þeirra ættingja og tengdamanna, sem að jafnaði starfa í hlutafélaginu, nægilega mikið til þess, að tekjurnar mynduðust þá hjá þeim, en ekki hjá félaginu. Og ég býst varla við því, að hv. þm. Alþb., sem hér hafa einna mest gagnrýnt þetta frv., gætu haft nokkuð við það að athuga eða telji það á neinn hátt glæpsamlegt, þótt kaup sé hækkað. Slíkt mundi a.m.k. koma á óvart. Auðvitað er hér ekki um nein skattsvik að ræða eða þess háttar. Skattayfirvöld geta ekkert við þessu sagt, og ég vænti þess ekki, að það sé hugsjón hv. þm. Alþb., að skattstofurnar eigi að verða eins konar gerðardómur í kaupgjaldsmálum, en það mundi auðvitað verða, ef fara ætti að banna þessa leið. Ég get því ekki annað séð en sú gagnrýni, sem kom fram hjá þeim tveim hv. þm. Alþb., sem hér töluðu, og einnig hv. 4. þm. Vestf., þess efnis, að hér væri verið að svipta ríkissjóð tekjum í stórum stíl vegna skattalækkunar á félögunum, sé algerlega vanhugsuð og í rauninni á sandi byggð, því að eftir að búið er að lækka tekjuskattana á einstaklingunum, þá er blátt áfram nauðsynlegt að lækka eitthvað til samræmis tekjuskattinn á félögunum, ef þessi skattstofn á ekki með öllu að hverfa. Það hlyti hann að gera á næstu árum, ef þessu samræmi er ekki komið á. Það væri að mínu áliti meiri ástæða til að hafa áhyggjur af því, að lagfæringin sé ekki nógu mikil, því að hafi það verið skynsamlegt að ákveða skatta félaganna 25% í skattalögunum frá 1958 með hliðsjón af þeim sköttum, sem þá voru á einstaklingum, þá er það auðsætt, jafnvel eftir þá lækkun, sem nú verður gerð, að skattstigarnir hafa breytzt félögunum mjög í óhag. Að ætla sér að halda þeim sköttum á einstaklingunum, sem nú eru í lögum, og halda félagasköttum óbreyttum, mundi leiða til fullkomins glundroða í skattakerfinu. Ég hef ekki komið auga á nein rök, sem mæla með því. Hitt er annað mál, að það mætti segja sem svo, að skatta einstaklinganna eigi að færa aftur í það horf, sem þeir voru fyrir 1960. Ef það væri sagt, þá væri í því samkvæmni. En ég man nú ekki betur en allir væru sammála um það út af fyrir sig, þegar skattalækkunin var framkvæmd 1960, að stighækkun tekjuskattsins væri komin út í öfgar og að nauðsyn væri lagfæringar í því efni, þó að hitt mætti auðvitað um deila, hvort ákveða ætti skattstigana nákvæmlega eins og þá var gert. En ekki minnist ég þess Þó, að frá hv. stjórnarandstæðingum kæmu þá fram ákveðnar till. um aðra skattstiga. Það er aðeins eitt atriði, sem fram kom í ræðu hv. 9. þm. Reykv., sem ég get ekki stillt mig um að leiðrétta, úr því að ég er staðinn hér upp. Hann gagnrýndi það nýmæli í skattalögunum, að innbú skyldi framvegis undanþegið sköttum. Nú er ég honum að því leyti sammála, að ég tel síður en svo ástæðu til þess í þjóðfélagi, sem þarf að leggja áherzlu á uppbyggingu og sparnað, að verðlauna Það út af fyrir sig, að menn leggi peninga sina í dyr innbú. En það var allt annað, sem fyrir vakti, þegar hún gerði þessa till., og í því efni hafði ég enga sérstöðu. Að okkar áliti var þýðingarlaust að hafa ákvæði í skattalögunum, sem væru algerlega óframkvæmanleg, en þannig er það einmitt með innbúin, og sú er ástæðan til þess, að þeirri reglu er yfirleitt fylgt í nágrannalöndum okkar, að innbú eru skattfrjáls. Þarna er um eign að ræða, þar sem er algerlega komið undir þegnskap manna, hvort þeir telja hana fram eða ekki. Og hvað sem öðru líður, þá verður það aldrei þannig í framkvæmd, að skattayfirvöldin fari að fara inn á heimili manna og meta innbú þeirra. Það var þetta sjónarmið, sem lá því að baki, að n. lagði til, að innbúin yrðu gerð skattfrjáls.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Vestf., sem talaði hér næstsíðast, beindi ýmsum fyrirspurnum og ábendingum til mín eða nefndarinnar, sem fær málið til meðferðar. Ég skal ekki fara út í þau atriði, sem hann hér nefndi, það er allt of langt mál á þessu stigi, við 1. umr. málsins. En ég vil beina því til hv. fjhn., að hún taki þessar fyrirspurnir og athugasemdir hv. þm. til upplýsinga og yfirleitt, að n. færi sér í nyt upplýsingar hans og þekkingu, því að það var auðheyrt af ræðu hans, að hann kann töluvert fyrir sér í þessum fræðum. Að öðru leyti eru það aðeins þrjú atriði, sem ég ætlaði að minnast á hér, en tel ekki að öðru leyti þörf á að fara út í einstök atriði, sem hér hafa komið fram, enda reyndi ég í minni framsöguræðu að gera sem ýtarlegasta grein fyrir meginatriðum frv. Hv. 5. þm. Norðurl. e. hélt því fram í fyrstu varðandi málsmeðferðina eða undirbúninginn, að það hefði verið venja við undirbúning skattalaga eða heildarendurskoðun þeirra, að þingkjörnar nefndir eða milliþn. hefðu haft þau mál með höndum, og þar sem hér hefði verið stjórnskipuð n., þá hefðu venjur og reglur verið brotnar. Ég hef kannað, hversu þessu hefur verið háttað rúma tvo áratugi, eða í aldarfjórðung réttara sagt, og ég sé, að á þessu tímabili hafa verið skipaðar átta skattanefndir til að endurskoða ýmist skattalögin almennt eða einstök atriði. Og ég fæ ekki séð, að ein einasta þessara nefnda sé kosin af Alþ., heldur allar skipaðar af ríkisstj. eða fjármálaráðherrum. Ég held því, að Þessi aths. hv. 5. þm. Norðurl. e. sé á misskilningi byggð. Í öðru lagi sagði hann, að hér væri einnig brotin regla á þann veg, að í þeirri nefnd, sem undirbjó þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefðu eingöngu verið stuðningsmenn ríkisstj. Ég hef hér fyrir framan mig, hversu ýmsar skattamálanefndir hafa verið samsettar, og rekst þá m. a. á tvær nefndir, sem skipaðar voru af vinstri stjórninni árið 1957, og það vill svo einkennilega til, að í þeim n. fyrirfinnast engir aðrir en stuðningsmenn þáv. ríkisstj. Nú segi ég þetta ekki í ádeiluskyni, því að þetta getur verið með hvorum hættinum sem vill, eftir atvikum og ástæðum. Ég veit, að það er sjálfsagt um ýmsar n. að hafa þar fulltrúa frá þingflokkunum eða stjórnmálaflokkunum. En undirbúningi annarra mála getur verið þann veg farið, að eðlilegt sé, að það séu eingöngu trúnaðarmenn og stuðningsmenn ríkisstj., sem að því vinni, og á það einkum við það, ef ríkisstj. lætur undirbúa eða semja frv. um tiltekið stefnuskráratriði sitt, sem hún er að hrinda í framkvæmd. Þannig var það nú um undirbúning þessara skattalagabreytinga, bæði þeirra, sem gerðar voru 1960, og nú, að þar er verið að framkvæma ákveðið stefnuskráratriði ríkisstj., og miðað við það er auðvitað ekkert við það að athuga, þótt ríkisstj. veldi til þess sína sérstöku trúnaðarmenn og stuðningsmenn að semja þá löggjöf. Þetta eru aths. varðandi undirbúning málsins, sem ég taldi rétt að svara á þessu stigi, vegna þess að aths. komu fram um það frá hv. 5. þm. Norðurl. e. En að lokum er eitt atriði, sem ég tel rétt að leiðrétta strax á þessu stigi vegna þess, hve mikil áherzla hefur verið á Það lögð af nokkrum þingmönnum, sem hér hafa talað, og einnig af málgögnum stjórnarandstæðinga. Og það er þetta, að með þessu frv., sem hér liggur fyrir, sé verið að þyngja stórlega skattaálögur á samvinnufélögum. Nú er það öllum vitanlegt, að samvinnufélögin hafa um langan aldur haft sérstöðu í skattamálum, þannig að skattar á þeim hafa verið að miklum mun vægari og léttari en á hlutafélögum. Við þessari sérstöðu er alls ekkert haggað í meginatriðum í þessu frv. þó að þetta frv. yrði að lögum óbreytt, þá er það svo, hvort sem mönnum þykir það ljúft eða leitt, rétt eða rangt, að sérstaða samvinnufélaganna helzt að mestu leyti óbreytt. Það eru því hinar mestu missagnir, þegar því er haldið fram, að með þessu frv. sé verið að íþyngja samvinnufélögunum. Það er eitt atriði, sem má nefna, og skal það tekið fram hér til athugunar, og það er, að varasjóðshlunnindi samvinnufélaga, sem nú eru 331/3%, eru lækkuð í 25%. Og úr Þessari, ég vil segja smávægilegu breytingu, sem gerð er til þess að fá eina sameiginlega og sömu varasjóðsprósentu fyrir öll félög, á að gera slíkt veður eins og hér er reynt. Nú verðum við að greina glögglega milli tvenns konar starfsemi samvinnufélaganna. Annars vegar eru viðskipti félagsmannanna sjálfra og hins vegar eru viðskipti samvinnufélaga við utanfélagsmenn. Nú í dag er það þannig, að Þegar samvinnufélag hefur hagnað af viðskiptum við utanfélagsmenn og leggur hann eða hluta hans í varasjóð, þá fær það skattfrjálst þriðjung af þeim hagnaði. Hins vegar önnur verzlun, kannske á sama stað, sem leggur hagnað af sínum viðskiptum í varasjóð, fær aðeins að draga frá fjórðung eða 25%. Ég sé ekki nokkur frambærileg rök fyrir því, að varðandi utanfélagsmannaviðskiptin eigi samvinnufélögin að njóta þarna forréttinda fram yfir almennar verzlanir eða hlutafélög eða önnur félög. Ég finn ekki í mínum huga nokkur frambærileg rök fyrir því. Það, sem hér er um að ræða, er því fyrst og fremst þetta, að af hagnaðinum af viðskiptunum við utanfélagsmenn eiga samvinnufélögin Þannig að fá nú skattfrjálst 25% í varasjóð í staðinn fyrir 33% áður, til Þess að hér sé komið samræmi á. Og í stað Þess, að framsóknarmenn eru sífellt með Þessar ásakanir um árásir á samvinnuhreyfinguna, Þá gerðu þeir samvinnuhreyfingunni sjálfri miklu meira gagn með því að taka með skynsemi sanngjörnum leiðréttingum á því rangiæti eða þeim úreltu ákvæðum, sem gilt hafa. Þetta er varðandi utanfélagsviðskiptin. Varðandi svo viðskipti samvinnufélaganna við félagsmenn, skiptir Það samvinnufélögin ekki nokkru máli, hvort varasjóðsfrádrátturinn er 331/3% eða 25%, vegna Þess að Þau leggja yfirleitt ekki Þennan hagnað í varasjóð. Eins og kunnugt er, var sú breyt. gerð hér á skattalögunum 1958, að Þá var numið burt úr samvinnulögunum það ákvæði, sem skyldaði samvinnufélög til þess að leggja vissar prósentur af hagnaði sínum í varasjóð. Þetta var afnumið, og þar með var samvinnufélögunum eiginlega skapaður möguleiki til þess að komast að verulegu leyti hjá tekjuskatti til ríkissjóðs. Hins vegar hafa samvinnufélögin, ef þau hafa hagnað af viðskiptum við félagsmenn, næstum ótakmarkaða möguleika til að komast undan skatti af honum, fyrst og fremst með því að leggja hann í stofnsjóð og þurfa þar með ekki að greiða neinn skatt af honum. Það er því furðulegt, þegar menn, sem vita ákaflega vel og þekkja þær reglur, sem gilda um skattlagningu samvinnufélaganna, koma hér og berja sér á brjóst og kvarta yfir því, að það sé verið að ofsækja samvinnufélögin. Sem sagt, Þetta ákvæði, þessi breyt. um varasjóðshlunnindin hefur engin áhrif á afkomu eða skattgreiðslu samvinnufélaganna, nema að örlitlu leyti varðandi hagnað þeirra af utanfélagsmannaviðskiptum. En sú sérstaða, sem samvinnufélögin njóta nú og hafa notið undanfarna áratugi, helzt í öllum meginatriðum óbreytt, Þó að Þetta frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. lauk ræðu sinni með Því að segja, að Þau sérhlunnindi, sem samvinnufélög hafa haft, héldust óbreytt að öðru leyti en því, að sá ágóðahluti, sem þau legðu af viðskiptum við utanfélagsmenn í varasjóði sína, væri ekki skattfrjáls nema í sama hlutfalli og ágóði hjá öðrum félögum með öðru formi. Nú væri ákaflega skemmtilegt að heyra, hvaða sérhlunnindi hæstv. ráðh. telur að samvinnufélögin hafi, eins og nú er. Það örlaði á því í ræðu hans, að hann teldi það einhver sérhlunnindi, að ágóðaúthlutun til félagsmanna væri ekki skattskyld. En sá er háttur samvinnufélaga að skila því til félagsmanna sinna, sem oftekið hefur verið af þeim með áætluðu verði, og er það sama eðlis í raun og veru og þegar gefið er til baka í búð kaupmannsins, borgað hefur verið í stærri seðli en verð vörunnar, sem taka átti, var. Þetta hefur engum dottið í hug nokkurn tíma að væru sérréttindi, að ekki er tekinn skattur af því, sem gefið er til baka í búð. Hæstv. ráðherra sagði, að í varasjóð legðu félögin ekki annað en tekjuafgang, sem þau hefðu í skiptum við utanfélagsmenn. Þetta er vitanlega ekki rétt. En þau hafa það á valdi sínu nú orðið, hvort þau leggja meira en það í varasjóðina. Nú getur Það verið vitanlega, að félag telji ástæðu til þess að byggja upp varasjóð með meiri tillögum en þessum upphæðum nemur, sem falla til í skiptum við utanfélagsmenn, og þá sér hver maður, að ástæða sú, að þau eru ekki skyldug til að gera það, réttlætir ekki að tekinn sé skattur af því, ef þau gera það. En aðalatriðið í þessu sambandi, sem hæstv. ráðherra hljóp yfir, er þó vitanlega það, Þegar bornir eru saman varasjóðir samvinnufélaga og annarra félaga, að samvinnufélögin eru þau einu félög, sem skipta ekki upp varasjóðum við félagsslit. Varasjóðir þeirra ganga til eignar því héraði, sem félagið hefur starfað í. Með því að safna í varasjóð er því samvinnufélagið að safna fé handa almenningi eftir sinn dag, en ekkert félag með öðru formi gerir það. Það er þessi eðlismunur á varasjóðum samvinnufélaga og hlutafélaga, sem hæstv. ráðherra virðist ekki hafa tekið eftir og gerir Það að verkum, að ranglátt er að láta samvinnufélögin í þessu efni sitja við sama borð og hlutafélögin. Varasjóðir samvinnufélaganna eru eign framtíðarinnar í því héraði, sem þau starfa, en varasjóðir hlutafélaganna eign þeirra, sem í þeim starfa. Og hætti þeir þar að starfa, fá þeir sinn hlut við félagsslit, en svo er ekki um samvinnumenn, sem í samvinnufélögunum starfa.



Herra forseti. Hv. Þm. virtist ekki mæla því í mót, að samvinnufélögin hefðu sérstöðu um skattgreiðslur, en hann rökstyður þá sérstöðu með einu móti. Vegna þess að samvinnufélögin hafa það í sínum ákvæðum og lögum, að ef þau hætti sinni starfsemi, skuli varasjóður þeirra verða eign almennings eða byggðarlagsins, þá sé rétt, að þau njóti þessarar sérstöðu. Nú býst ég við, að þessi hv. þm., eins og aðrir samherjar hans, hafi mikla trú á samvinnuhreyfingunni og telji þá skipan í þjóðfélaginu meira að segja framtíðarskipan og þess vegna muni samvinnufélögin einmitt ekki hætta starfsemi eða sálast, heldur standa lengi og starfa lengi þjóðinni til þrifa. M.ö.o.: vegna þess að félag hefur það í sínum lögum, að einhvern tíma í framtíðinni, ef það kynni að hætta störfum, eftir aldir eða árþúsundir, þá falli varasjóður til almenningsþarfa, þá eigi það auðvitað að vera að mestu skattfrjálst. þetta eru rök út af fyrir sig, og getur hver metið það við sig, hversu gild hann metur þau. Út í skattlagningu á samvinnufélögum, samanborið við önnur félög, skal ég ekki fara hér, en ég vil aðeins til frekari ábendingar og áréttingar benda á þær staðreyndir, sem sýna glöggt, hversu litlir skattar það eru og lágir, sem samvinnuhreyfingin ber, og nefna hér nokkrar tölur. Á árinu 1959 var tekjuskattur alls á landinu um 173 millj. Hin mikla samvinnuhreyfing, þ.e.a.s. samvinnufélögin og sambönd þeirra, borgaði 2.1 millj. eða liðlega 1% af tekjuskatti landsmanna. Árið 1960 lækkaði heildarupphæð tekjuskattsins mjög mikið vegna þeirrar lækkunar á almenningsskatti, sem þá var ákveðin. Þá var tekjuskatturinn 69 millj. Heildartekjuskattur samvinnufélaganna var 1.8 millj., eða í kringum 21/2% af heildarskattinum. Nú í fyrra, árið 1961, var tekjuskatturinn alls í landinu um 80 millj. Heildartekjuskattur samvinnufélaganna var 2.8 millj., eða um 31/2%. Þegar maður lítur á þessi þrjú ár, 1959, 1960 og 1961, þá kemur það sem sé í ljós, að þetta verzlunarform, þessi félög og samtök þeirra, sem hafa unnið ótalmargt gott og gagnlegt í þjóðfélaginu og m. a. hafa mikið af verzlun og veltu í þjóðfélaginu, hefur borgað þetta frá rúmlega 1% og upp í 31/2% af tekjuskattinum í landinu. Ég veit það og þarf ekki frekar vitnanna við til að sýna fram á það, að þessi mikli verzlunar- og atvinnurekstur í landinu nýtur algerrar sérstöðu um skattaálagningu.



Herra forseti. Það er mjög ánægjulegt, að hæstv. fjmrh. ver sig með Því, að samvinnufélögin séu ódauðleg, en hin félögin ekki. Hann álítur þess vegna, að sú regla, sem samvinnufélögin hafa í lögum sínum, að er þau hætta störfum, þá erfi byggðin, sem þau eru í, eða héraðið þeirra eignir, hún í raun og veru verði aldrei gild. En hvernig er það með hin félögin, þau dauðlegu? Hvað verður um þeirra varasjóðseign? Hún fer til félagsmannanna við félagsslit og heldur ekki þannig áfram í byggðinni eins og sjóður samvinnufélaganna, sem er jafnverðmætur satt að segja að mínu áliti og ég vona líka að áliti fjmrh., þegar hann hugsar sig vel um, þó að hann sé ekki í þeirri feigðarhættu, sem aðrir sjóðir eru. Hæstv. ráðherra nefndi tölur um það, hvað skattar hefðu verið í landinu og hvað mikinn hluta af þeim samvinnufélög hefðu goldið. Ég hef ekki aðstöðu til þess að gagnrýna eða rengja þessar tölur, sem hann nefndi hér, en vitanlega hefði mér þótt fara betur á því, að hann hefði í staðinn fyrir að nefna heildartölur skatta nefnt upphæð þá, sem önnur félagsform gjalda. Ég tók ekki eftir því, að hann gerði það. En ég vil benda á það, sem voru rök ræðumanna áður í þessum umræðum og hv. 9. þm. Reykv. lagði áherzlu á réttilega, að þegar við erum að meta það, hvað goldið er til ríkis í okkar landi, meta Þunga þess og framlagsgildi, þá verðum við líka að hafa í huga, hvað goldið er til sveitarfélaga. Það er kunnara en að dæmi þurfi um það að taka, að samvinnufélögin eru yfirleitt hæstu gjaldendur í sínum byggðarlögum til sveita, og þess vegna er það, að ég hygg, að samvinnufélögin standi vel undir sínu gagnvart þjóðfélaginu, þegar til þess kemur að meta, hvað af mörkum er lagt til almennings, fyrir utan það, sem þessi félög skila jafnan við árslok til viðskiptamanna sinna, en önnur fyrirtæki aftur á móti, verzlunarfyrirtæki, hafa sinn sérgróða.



Herra forseti. Hv. þm, óskaði eftir því að fá samanburð, ekki aðeins á heildartekjuskattinum annars vegar og skatti samvinnufélaga, heldur hvað önnur félög borguðu. Það er sjálfsagt að upplýsa hann um það. Árið 1959 var heildartekjuskattur allra félaga á landinu 30 millj., og af því borguðu samvinnufélögin og Sambandið 2.1 millj.

En útsvör?

Árið 1960 var heildartekjuskattur allra félaga 351/2 millj., og af því borguðu samvinnufélögin 2.8 millj. Hv. þm. vildi þá flýja inn í það vígið, að þau borguðu hins vegar, þó að lítið væri nú um greiðslur af hendi þessara félaga til ríkisins, þá borguðu þau mikið til sveitarfélaganna. Þetta er nokkuð málum blandað. T.d. hefur það verið þannig hér í Reykjavík, þar sem Samband ísl. samvinnufélaga er staðsett og nýtur náttúrlega margvíslegra hlunninda og gæða frá höfuðborginni og margvíslegrar þjónustu, að sum ár hefur það verið undanfarið, sem þetta stóra fyrirtæki hefur ekki borgað einn einasta eyri í útsvar til Reykjavíkurborgar.



Herra forseti. Ég tel ekki, að hæstv. ráðherra hafi getað sannað neitt um það, hvort samvinnufélag beri ekki hlutfallslega sínar byrðar að því er snertir framlög til almennings í landinu, með þeim tölum, sem hann las. Og það, sem hann kom siðan inn á, að því er útsvörin snertir, er fjölmenni Reykjavíkur, þar sem Sambandið er eitt meðal meira en þriðjungs landsmanna, Reykjavík er hlutfallslega með miklu stærra hlutfall af gjaldendum en er annars staðar í landinu. Og þau rök, sem hann vildi að fælust í því, að Samband ísl. samvinnufélaga hefði verið útsvarsfrítt einu sinni, voru rök, sem ég hygg að hæstv. ráðherra hefði alls ekki átt að nefna, vegna þess að það er vitað mál, að það var af sérstökum pólitískum tilburðum, tilraun til þess að klekkja á Þessu fyrirtæki, sem ekki var lagt á það eitt ár í Reykjavík. Það var Reykjavík, satt að segja, og álöguvaldinu þar til vansæmdar, en ekki Sambandi ísl. samvinnufélaga.



Herra forseti. Þar sprakk nú blaðran. Nú er það orðið sem sagt eitt hið mesta hneyksli í þessum málum, að meiri hlutinn í bæjarstjórn og niðurjöfnunarnefnd Reykjavíkur hafi hlíft Sambandi ísl. samvinnufélaga við útsvari og af pólitískum hrekkjabrögðum ekki lagt á Sambandið eitt árið. Trúi nú hver, sem trúa vill. Þessi saga er uppfundin af framsóknarmönnum og Tímanum, og þessi lygasaga hefur nú verið borin út um byggðir landsins í nokkur undanfarin ár. Hvað er það, sem gerðist? Það gerðist þetta ár, sem um er að ræða, að Samband ísl. samvinnufélaga taldi á sínu framtali verulegt tap á sinni starfsemi, og tapið var ekki fólgið í því, að Það hefði tapað á viðskiptunum við bændurna, heldur á utanfélagsmannaviðskiptum, m.a. á verzlun með bíla og ísskápa, og þess háttar hefði orðið svo mikið tap, að heildarútkoman varð nú þessi. Samkv. gildandi lögum og hæstaréttardómi var eingöngu heimilt að leggja á eignir og tekjur Sambandsins. Það var ekki heimilt að leggja á það veltuútsvar, eins og hæstaréttardómur lá fyrir um. Þess vegna var þessi úrskurður niðurjöfnunarnefndar auðvitað sá eini, sem um var að ræða, og annað gat ekki staðizt. Hitt er svo náttúrlega alveg furðulegt, að maður eins og þessi hv. Þingmaður, sem er vandur að virðingu sinni og á að því leyti ekki heima í þessum flokki, skuli leyfa sér að koma á Alþ. með þessa slúður- og lygasögu, og ég verð að segja, að ég hefði sízt búizt við því af honum.

Það voru reglur um efni og ástæður