Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Frv. það til fjárl. fyrir árið 1946, er lagt var fram hér á Alþ. þ. 8. okt. s. l. og liggur nú hér til 2. umr. á þskj. 16, er það hæsta, sem enn hefur verið lagt fyrir Alþ., bæði hvað snertir tekjur og gjöld. Rekstrartekjur eru alls áætlaðar rúmar 114 millj. kr., en rekstrarútgjöldin rúmar 115 millj. kr., og rekstrarhalli áætlaður þannig tæpar 1100 þús. kr. Á sjóðsyfirliti er greiðslujöfnuður hins vegar áætlaður óhagstæður tæpar 13 millj. kr. Á gildandi fjárl. eru rekstrartekjur áætlaðar rúmar 108 millj. kr., eða 6 millj. kr. lægri en á frv., og rekstrarútgjöldin rúmar 100 millj., eða, 15 millj. kr. lægri en 'á frv. Við afgreiðslu gildandi fjárlaga þótti ýmsum hv. þm. boginn spenntur til hins ýtrasta og full ástæða til þess að snúa nú við og taka upp meiri varfærni í rekstri ríkisins á öllum sviðum. Þál. sú um athugun á starfskerfi og rekstrargjöldum ríkisins, sem fjvn. bar fram á síðasta þingi á þskj. 1163 og samþ. var einróma, mætti a. m. k. skoðast sem viljayfirlýsing um það, að gera skyldi einhverjar tilraunir til þess að draga úr rekstrarútgjöldunum, þótt hins vegar aðrar samþykktir Alþ., svo sem afgreiðsla launalaga, gerði það algerlega ókleift að ná þeim árangri, sem til var ætlazt með samþykkt fyrrnefndrar þál. Hækkun rekstrarútgjalda ríkissjóðs er ekki heldur út af fyrir sig nein ásökun eða last á hæstv. fjmrh. eða fjvn., og ekki getur heldur lækkun útgjalda út af fyrir sig talizt þeim til lofs, því að þetta eitt er enginn mælikvarði um góða eða illa fjármálastjórn, heldur er hitt meginatriði, að fyrir hverja krónu, sem eydd er, komi fleiri krónur inn á móti, og að hver króna, sem spöruð er, minnka ekki tekjurnar um jafnmargar eða fleiri krónur. Í þessu, og þessu einu, liggur leyndardómur fjármálamennskunnar, bæði hjá ríki og einstaklingum. Því að það væri svo afar einfalt verk, bæði fyrir fjvn. og ráðh., að skera niður miskunnarlaust alls konar útgjaldaliði, ef ekkert þyrfti að hugsa um afleiðingarnar eða bera nokkra ábyrgð á þeim gerðum, eins og það væri einnig mjög þægilegt að mega ausa út fjárhæðum án þess að þurfa að gera sér grein fyrir afleiðingunum. Þegar bornar eru saman tekjur og gjöld á fyrstu 10 mánuðum af árunum 1944 og 1945, sést, að útgjöldin eru um 6 millj. kr. hærri á þessu tímabili árið 1945, en tekjurnar eru þá einnig 25,5 millj. kr. meiri en á sama tíma 1944. Svo að rekstrarhagurinn á árinu verður sýnilega langtum betri en menn þorðu að gera sér vonir um, þegar fjárl. yfirstandandi árs voru samin. Það verður því ekki sagt annað en að núv. hæstv. fjmrh. hafi tekizt að fylgja þessari gullvægu reglu í fjármálunum, að fá inn á árinu fleiri krónur fyrir hverja, sem út var greidd. Það er nú alþjóð ljóst, að síðan núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum, hefur stórhugur þjóðarinnar magnazt svo að segja á öllum sviðum. Skip eru keypt og smíðuð, fleiri, stærri og betri en nokkru sinni fyrr, verksmiðjur eru reistar, hafnir byggðar, vegir lagðir og bættir, brýr gerðar og skólum, sjúkrahúsum og margvíslegum öðrum mannvirkjum komið upp í miklu stærri stíl en nokkru sinni áður. Enda mun engin ríkisstjórn önnur hafa hvatt þjóðina jafnötullega til stórræða eða stutt hana jafnörugglega til framkvæmda. Slík gerbylting á framkvæmdum til lands og sjávar getur ekki skapað neina kyrrstöðu í fjármálalífinu. Ríkissjóður einn getur ekki staðið og má ekki standa í sömu sporum eða hörfa aftur á bak. Hann, engu síður en þegnarnir, verður að eiga sinn þátt í uppbyggingu hins nýja lýðveldis, í baráttunni fyrir því, að það takmark, sem hæstv. ríkisstjórn setti sér í upphafi, „að allir geti haft vinnu í landinu við viðunandi kjör“, náist sem bezt og sem fyrst. Það ber því ekki að einblína á það eitt, hvort fjárl. eru afgr. tugþúsundum hærri eða lægri, eða hvort þau eru afgr. með rekstrarafgangi eða rekstrarhalla, heldur miklu fremur á hitt, hvort það fé, sem veitt er á fjárl., skapar þjóðinni betri lífskjör, styrkir atvinnuvegina og eflir menningu hennar. Skuldlaus ríkissjóður eða jafnvel nokkurra millj. kr. eign hans er engin trygging fyrir afkomu þjóðarinnar, ef atvinnuvegirnir eru í basli og þegnarnir í neyð. Hitt er staðreynd, sem of lítill gaumur er gefinn, að bezti varasjóður ríkisins er: blómlegir atvinnuvegir og ríkir þegnar. En þetta er hvorugt tryggt, nema í hendur haldist menning þjóðarinnar, þróttur og þor til umbrota og athafna. Fjárlagafrv. það, sem hér er til umr., svo og brtt. þær, sem fjvn. ber fram, miða drjúgum að því, ef samþ. verða, að tryggja atvinnuvegina, auka menningu og bæta afkomu alls almennings í landinu. Í brtt. fjvn., sem í meginatriðum er enginn ágreiningur um, felst fyrst og fremst fyllsta traust til hæstv. ríkisstj., því á engan annan hátt verður skýrð sú bjartsýni, sem fram kemur hjá n. í lækkandi tekju- og gjaldaliðum fjárlagafrv., né þær ábendingar, sem gefnar eru til sparnaðar á einstökum liðum. Því að vitanlega mundi enginn nefndarmanna, sem í sannleika vantreysti hæstv. ríkisstjórn, leggja til, að henni verði veitt svo mikið fé til yfirráða sem hér er gert. Ég vil þá fara hér nokkrum orðum um þær brtt., sem fjvn. ber fram við frv. - Það er þá fyrst við 2. gr. frv. Þar er lagt til, að tekjuáætlunin sé hækkuð á nokkrum liðum. Fyrst, að í staðinn fyrir, að gert er ráð fyrir í frv., að tekju- og eignarskattur verði 26 millj. kr., þá áætlar n. hann 29 millj. kr. Tekjurnar af þessum lið hafa líka á yfirstandandi ári verið áætlaðar á fjárl. 28,5 millj. kr. og tekjuskattsauki þar fyrir utan um 5 millj. kr., eða þessir skattar alls 33,5 millj. kr. Þetta er hámark tekju- og eignarskatts, sem verið hefur í landinu, og sýnir, að afkoma landsmanna hefur farið batnandi, en ekki versnandi. í októberlok var á þessu ári innheimt með þessum sköttum 20,7 millj. kr., eða 5,5 millj. kr. meira en á sama tíma 1944. En fjvn. hefur ekki álitið, að gerlegt væri að fara miklu hærra með áætlun um þessar tekjur, sérstaklega vegna þess, að síldarvertíðin brást á þessu ári svo mjög, eins og mönnum er kunnugt, og getur það haft nokkur áhrif á tekjuskatt á næsta ári. Fjvn. hefur ekki lagt til, að stríðsgróðaskatturinn yrði hækkaður í frv. En þó vildi ég upplýsa hér, að á fjárl. yfirstandandi árs er hann áætlaður 9 millj. kr., þar af til ríkissjóðs 4,5 millj. kr. Nú er hann í fjárlagafrv. áætlaður 6 millj. kr., þar af 3 millj. kr. til ríkisins. Í októberlok s. l. hafði á þessu ári verið innheimt með þessum skatti 5,6 millj. kr. til ríkissjóðs. Það þykir óvarlegt að hækka áætlunina um þennan skatt frá þeirri áætlun, sem ég hef talað hér um, vegna afkomu síldarútvegsins á yfirstandandi ári. Fjvn. gerir till. um, að áætlun um tekjur af vörumagnstolli verði hækkuð um eina millj. kr., úr 10 millj. kr. í 11 millj. kr. Vörumagnstollur á fjárl. yfirstandandi árs ár áætlaður 9 millj. kr., en hafði á þessu ári í októberlok verið innheimtur kr. 10,3 millj. Hann gefur sennilega á þessu yfirstandandi ári um 12 millj. kr. í tekjur. Ég hafði nú haldið, að e. t. v. hefði mátt hækka meira áætlun um þennan toll. En fjvn. hefur orðið sammála um að ákveða hann ekki hærri í frv. Það er þó vitað, að á næsta ári má gera ráð fyrir, að flutt verði inn töluvert mikið af skipastóli til landsins, og gert er ráð fyrir, að af honum verði teknir innflutningstollar, eins og ákveðið er með l., og hér hafa ekki sézt neinar till. á Alþ. um, að svo verði ekki gert. Og þá eru ekki mikil líkindi til þess, að annað vörumagn innflutt til landsins minnki á næsta ári, heldur miklu fremur að innflutningsmagn vara aukist vegna ýmissa framkvæmda í landinu. Þá leggur n. til, að verðtollsáætlunin verði hækkuð úr 33 millj. kr. í 35 millj. kr. Verðtollurinn er í fjárl. yfirstandandi árs áætlaður 28 millj. kr., en hefur á þessu ári verið með honum innheimt til októberloka 35 millj. kr. Eftir upplýsingum hjá fjmrn. gefur væntanlega þessi tollur um 40 millj. kr. tekjur á þessu ári. Lækkun farmgjalda hefur að sjálfsögðu nokkur áhrif til lækkunar á þessum tolli á næsta ári, og þess vegna hefur fjvn. ekki þorað að fara hærra í áætlun sinni með þennan toll en í 35 millj. kr. Það hefði e. t. v. verið möguleiki á að fá nokkurn tekjuauka enn á frv. með því að áætla fasteignaskattinn nokkru hærri en gert er. En til þess þyrfti lagabreyt., og fjvn. sá sér ekki fært að gera á þessari áætlun neinar breyt., fyrr en slík lagabreyt. væri fyrir hendi. Þetta er fastur tekjustofn. Fasteignamatið er miðað við gamla verðlagið og væri ekki óeðlilegt, að þessar tekjur væru innheimtar með verðlagsvísitöluálagi, en til þess mundi þurfa lagabreyt. Þetta er aðeins bending til athugunar hæstv. fjmrh., hvort hann teldi, að það væri eðlilegt eða nauðsynlegt að gera hér einhverjar breyt. á. Um stimpilgjald hefur fjvn. lagt til, að það væri hækkað í áætlun í frv. úr 2,5 millj. kr. í 3 millj. kr. Í fjárl. yfirstandandi árs er það áætlað 1,7 millj. kr., en 3 millj. kr. höfðu verið innheimtar með þessu gjaldi til októberloka á þessu ári. Fjvn. taldi því ekki óvarlegt að hækka þennan lið um 500 þús. kr. Þá hefur fjvn. lagt til, að hækkaður verði veitingaskattur úr 600 þús. kr. í 800 þús. kr. í frv. Í fjárl. yfirstandandi árs er hann áætlaður 400 þús. kr., en með honum hefur á þessu ári verið innheimt til októberloka 780 þús. kr. Það virðist því ekki óvarlegt að hækka áætlun um hann í 800 þús. kr. Þessi tekjuaukning af þessum skatti mun stafa af miklu betra eftirliti með l. um þetta en áður hefur verið, enda kom nokkuð inn á þessu yfirstandandi ári af þessum skatti áföllnum á fyrri árum. Þá er næst 3. gr. A. 1. N. hefur rætt við póst- og símamálastjóra, hvort gerlegt væri að hækka tekjur póstsjóðs eða minnka gjöld. Hann hefur ekki talið gerlegt að minnka útgjöld og telur, að þau muni heldur hækka en lækka frá því, sem gert er ráð fyrir í frv. Hins vegar taldi hann gerlegt að hækka tvo liði í tekjuáætluninni. Annað er burðargjald fyrir blöð og tímarit, sem eru nú um 120 tonn á ári. Þessi burðargjöld hafa lítið hækkað frá því fyrir stríð, og ef þau væru hækkuð um 100%, mundi það gefa um 120 þús. kr. Póst- og símamálastjóri heldur enn fremur, að hækka mætti bögglagjöld um 50% og mundi það þá gefa um 200 þús. kr. N. hefur ekki tekið þetta upp, en þykir rétt að láta það koma fram til athugunar fyrir hæstv. fjmrh. Hann hefur hins vegar talið algerlega ógerlegt að lækka útgjöldin og telur, að það stafi mikil hækkun útgjalda frá launal., og þá sérstaklega frá reglugerð, sem hefur verið samin, eftir að launal. voru gerð, og muni sú hækkun nema um 173 þús. kr. vegna styttingar á vinnutíma. Um landssímann, þ. e. 3. gr. 2. I. tekjur, leggur n. til, að þessi liður verði hækkaður um 370 þús. kr. Við höfum einnig rætt um það við póst- og símamálastjóra, og hefur hann talið fremur óvarlegt að hækka þennan lið mikið. Ég vil þó benda á, að í yfirlitinu yfir tekjur og gjöld landssímans eru símskeytagjöld við útlönd og símtöl raunverulega mjög lágt áætluð, en þegar sambandið við útlönd opnast og viðskipti, sem nú er þegar smátt og smátt að opnast, þá er vitað, að þessi liður fer mikið fram úr áætlun. N. hefur því hækkað tekjuáætlunina um 370 þús. kr. Aftur á móti hefur n. einnig lagt til, að hækkaður yrði liðurinn „Til notendasíma í sveitum“ úr 500 í 800 þús. kr., því að það er fyrst og fremst till. póst- og símamálastjóra annars vegar, og auk þess er n. ljóst, að þörfin fyrir síma um land allt er svo aðkallandi, ekki sízt í sveitum, og til mikilla hagsbóta fyrir dreifbýlið, að n. leggur til, að þessar till. póst- og símamálastjóra verði teknar upp. Í sambandi við þetta hefur póst- og símamálastjóri óskað eftir því, að skipuð yrði sérstaklega n. til að ákveða, hvernig fénu verði varið í hinum ýmsu héruðum, og leggur til, að það yrði formaður fjvn., búnaðarmálastjóri og póst- og símamálastjóri. Fjvn. vill ekki taka undir þetta, sér ekki ástæðu til að breyta þessu, heldur að það sé á ábyrgð póst- og símamálastjóra, eins og hingað til, en þykir rétt að skýra frá þessu, ef einhver hv. þm. vildi taka þessa till. upp. N. hefur einnig fengið frá póst- og símamálastjóra lauslega áætlun yfir, hvað mundi kosta að leggja síma á hvert heimili í landinu. Um það var þáltill. á síðasta þingi. Það liggur fyrir lauslegur útreikningur um, að það muni kosta um 100600 þús. kr. Vil ég geta þessa hér undir þessum umr. Þá telur póst- og símamálastjóri einnig, að ef lögð væri meiri áherzla á að auka talsímalínur í landinu, þá mætti með ekki mjög miklum kostnaði ná upp mjög miklu meiri tekjum. Það liggur að sjálfsögðu til athugunar hjá hæstv. samgmrh., hvort hann vill fara inn á þær till. og taka þá lán sérstaklega til þeirra framkvæmda, sem síminn kæmi til með að standa undir í framtíðinni. Þá hefði verið ástæða til að hækka tekjur af áfengisverzluninni. Í fjárl. eru þær rúmar 22 milljónir, og hafa nú verið innheimtar til 31. okt. 24 millj. kr. nettó og verður sennilega um 30 millj. alls í ár. N. vill þó ekki leggja til, að þessi liður verði hækkaður, sumpart vegna þess. að hún taldi, að ef aðrir liðir hefðu verið hækkaðir í frv., þá væri rétt, að fjmrh. hefði eitthvert svigrúm um tekjur, og auk þess vill hún ekki láta skoða það sem undirstrikun á, að þetta ætti að vera bezti tekjustofn ríkisins. Það er út af fyrir sig ekki gleðilegt að vita til þess, að ein meginstoðin undir ríkisútgjöldunum skuli vera þessi liður, en hins vegar, meðan ástandið er eins og það er, sér n. ekki ástæðu til að lækka það, því að það er vitað, að þessar tekjur mundu koma inn að óbreyttu ástandi. Tekjur tóbakseinkasölunnar eru áætlaðar í fjárl. þessa árs 7,9 millj. brúttó, en hefur verið innheimt til 31. okt. 8,7 millj. og verður a. m. k. 10 millj. kr. í ár. Þetta leggur n. til, að verði hækkað upp í 10249 þús. kr. Hækkunin á tekjum einkasölunnar er af skrifstofustjóranum í fjmrn. talin stafa að nokkru leyti frá því, að setuliðið sé að mestu leyti horfið úr landinu, og þaðan muni fólk hafa keypt nokkuð af tóbaki og ríkissjóður þá ekki haft hagnað af því. Þá er viðtækjaverzlunin. N. leggur til að hækka þar nettótekjurnar um 150 þús. kr., og er það með tilliti til þess, að frjálsari verði verzlunin á þessari vöru á komandi ári. Næst er landssmiðjan. Fjvn. telur, að hún eigi að takast aftur inn í fjárlfrv., eins og hún hefur verið þar áður, en í sambandi við það vill n. benda á, hvort ekki sé ástæða til að gera einhverja breyt. á stjórn þessa fyrirtækis, því að sjáanlegt er, að reksturinn 1944 hefur raunverulega gefið sama sem engar tekjur. Hann er að vísu reiknaður 30 þús. kr., en þá er reiknað með fyrningu 192 þús. kr., eða engri hækkun. N. hefur leyft sér að færa tekjuáætlunina upp í 88 þús. kr. og telur, að þá sé fyrirtækið illa rekið á þessum tíma, þó að það skili þeim hagnaði. Í sambandi við þetta hefur n. spurzt fyrir um það hjá stofnuninni, hvort hún selji ódýrar vörur og vinnu til þeirra stofnana, sem tilheyra ríkinu, því að hugsanlegt væri, að þessi útkoma stafaði af því. Einnig hefur hún spurt um það, hvernig hlutfallið væri milli sölu til þessara fyrirtækja og til einstaklinga, og við fengum þau svör, að landssmiðjan hefði selt fyrir 1220 þús. til Ríkisskip 1944, en fyrir 620 þús. til einkafyrirtækja, og álagningin á seldar vörur og vinnu sé sú hæsta, sem leyfð er af verðlagseftirlitinu, m. ö. o., sama álagning og einkafyrirtæki, sem starfa við hliðina á henni, mega hæst leggja á sínar vörur og vinnu. Með tilvísun til þessa er því sérstaklega beint til hæstv. atvmrh., sem fer með þessi mál, að gerðar séu sérstakar ráðstafanir til að laga þennan rekstur ríkisins. Það munu nú vera í stjórn þessa fyrirtækis þrír menn, sem allir á sama tíma eru stærstu viðskiptavinir þess, og er út af fyrir sig ekkert við það að athuga, nema að þetta þætti ekki eðlilegt um fyrirtæki einstaklinga, ef viðskiptavinirnir sjálfir ættu að stjórna fyrirtækjunum. Þetta eru þá þær breyt., sem n. hefur gert á tekjuhliðinni, eða leggur til, að samþ. verði. Ég vil aðeins fara nokkrum orðum um 3. gr. A. 5. Útvarpið, eignabreytingar. Þar er einn liður, sem heitir „Til byggingar útvarpshúss í Reykjavík“. N. hefur ekki orðið sammála um þennan lið, en er sammála um að fresta endanlegri afgreiðslu þessa máls til 3. umr., og gerði hún því engar breyt. við þennan lið við þessa umr. Þá skal ég fara nokkrum orðum um gjaldabálkinn. Er þar fyrst 10 gr. Á henni hafa verið gerðar nokkrar breyt. N. leggur til, að gerðar verði nokkrar breyt. á utanríkismálunum, sérstaklega í sendiráðinu í Kaupmannahöfn. Þessar breyt. eru flestar eða allar gerðar í fullkomnu samkomulagi við hæstv. utanrrh. Hér hefur þó verið lagt til að setja inn á eftir 10. gr. nýjan lið, sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar risna sendiherra og sendifulltrúa í lið 1–6 hefur verið skilin frá staðaruppbótinni, skiptist staðaruppbótin hlutfallslega jafnt á alla starfsmenn sendiráðanna miðað við grunnlaun þeirra.“ Þetta kemur til af því, að n. varð þess vör, að staðaruppbótinni hefur ekki verið skipt hlutfallslega jafnt milli starfsmannanna við sama sendiráð, en þegar ég tala um starfsmenn, er ekki átt eingöngu við sendiherra, heldur líka aðra starfsmenn. N. álítur, að ákveða beri þeim laun og skipta svo hlutfallslega á milli þeirra staðaruppbótinni, eftir að búið er að draga risnuna frá. Annars er þetta til athugunar fyrir utanrrn. Þá er 11. gr. Þar gerir n. till. um niðurfærslu á skrifstofukostnaði sýslumanna og lögreglustjóra utan Reykjavíkur. Þessar till. eru nokkuð gerðar af handahófi vegna þess að n. vantaði upplýsingar frá ráðuneytinu um þennan kostnað, en n. var þó ljóst, að þessi liður hefur hækkað frá síðustu fjárl. um 300 þús. kr. Hún taldi sér skylt að benda á, að þetta ætti að lækka, a. m. k. þar til fyrir lægju ákveðnar upplýsingar um, að þetta væri raunverulegur kostnaður. Skrifstofustjórinn í dómsmrn. upplýsti, að liður 3 undir þessum lið, annar kostnaður, mundi vera áætlaður 20 þús. kr. of hátt, og hefur það verið tekið með í till. n. En síðan þessu skjali hefur verið útbýtt, hefur kostnaðaryfirlitið komið frá ráðuneytinu, og getur þurft að endurskoða þetta fyrir næstu umr., og skal n. þá taka þetta til athugunar. Við 11. gr. A. 8. leggur n. til, að nokkuð verði fært niður. Er það gert í samráði við hæstv. dómsmrh. Það er lögreglukostnaður vegna ríkislögreglu. Hann telur, að mætti fækka um a. m. k. 10 menn, og leggur fjvn. til, að liðurinn verði færður niður um sem svarar 25% af upphæðinni,, miðað við, að á þetta komi önnur skipun, sem hæstv. ráðh. hefur skýrt n. frá, að hann sé að undirbúa. Þá vil ég minnast aðeins á landhelgisgæzluna. Þar hefur ekki verið af ráðuneytinu óskað neinna breyt. frá því, sem er í frv. Hins vegar hefur legið fyrir skjal frá forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, sem vill fá allverulega hækkun, yfir 2 millj. kr., vegna hinna nýju strandvarðbáta. N. hefur ekki séð sér fært að taka það upp, sumpart vegna þess að henni er óljóst, eins og ef til vill mörgum öðrum, hvað verður um þau skip. Hefur þetta verið rætt við hæstv. dómsmrh., sem hefur ekkert við það að athuga á þessu stigi málsins. Þá hefur einnig verið gerð till. um að lækka kostnað við hegningarhúsið í Reykjavík, þ. e. a. s. færa til tekna helming af kostnaðinum, sem á samkv. l. að greiðast af Reykjavíkurbæ, og mun það ekki hafa staðið í síðustu fjárl. Í öðru lagi er kostnaður við fangaklefa lögreglustöðvarinnar í Reykjavík. Þar er einnig gert ráð fyrir, að á móti komi helmingur af útlögðum kostnaði frá Reykjavíkurbæ samkv. sömu l. Þá hefur þótt nauðsyn að taka upp 50 þús. kr. til þess að greiða Hafnarfjarðarbæ upp í byggingu fangahúss samkv. lögum. Hvað viðvíkur B-kafla þessarar gr., þá hefur n. litið svo á, að öll þau eftirlit, sem þar ræðir um, rafmagnseftirlit ríkisins, bifreiðaeftirlitið, vélaeftirlitið og löggildingarstofan, ættu að geta borið sig og tekjur að koma á móti gjöldum. Gerir n. brtt. í samræmi við það, þannig að hér komi fullar tekjur á móti öllum kostnaði. Viðvíkjandi skipaeftirlitinu hefur verið rætt við hæstv. samgmrh. L. um skipaeftirlit var breytt á síðasta þingi, svo að aukatekjurnar eiga að ganga beint í ríkissjóð á móti gjöldunum. Þetta var ekki áður í frv., og er því lagt til að breyta því. Einnig gerir n. till. um, að rafmagnseftirlitið beri sig. Um eftirlit með verksmiðjum og vélum var uppi sú rödd í n. að taka burt skrifstofumann og lækka launaupphæðina sem samsvaraði þeim launum. N. er vel kunnugt um, að þessi stofnun er rekin þannig, að forstjórinn hefur undanfarin ár verið víðs vegar annars staðar og tekið þar mikil laun sumpart frá ríkinu, - vinnur m. a. við síldarverksmiðjuna á Skagaströnd, - og sumpart hjá einstaklingum. N. lítur því svo á, að þessi stofnun þurfi ekki þennan starfskraft. Hins vegar benti hæstv. dómsmrh. á, að auka þyrfti verulega eftirlitið, og féllst n. á að láta þetta standa í því trausti, að ráðh. sæi um, að á þessu yrði betri skipan en verið hefur. Þá sér n. ekki ástæðu til annars en að bifreiðaeftirlitið fái fullar tekjur á móti gjöldum og gerir brtt. þar að lútandi. Sama er að segja um löggildingarstofuna, sem ætti að geta staðið undir sér. Þá hefur n. einnig lagt til, að hjá skipulagi bæja- og sjávarþorpa komi tekjur á móti gjöldum. Hefur n. rætt það við skipulagsstjóra, sem hefur bent á, að til þess þurfi lagabreyt. Hann telur einnig, að vel sé gerlegt að hækka nokkuð gjöldin fyrir þessi verk, þar sem það er í eitt skipti fyrir öll, en hefur hins vegar sagt, að hann telji, að tekjur af þessu á komandi ári muni verða meiri en gert er ráð fyrir vegna mikilla nýbygginga í landinu. Sama er að segja um matvælaeftirlitið, þar er gert ráð fyrir, að tekjur komi á móti. Þá er kostnaður við vörumerkjaskrásetningu, sem n. hefur lagt til, að felldur yrði niður. Ég viðurkenni, að það er hæpið, hvort hægt er að uppfylla þessa ósk n. Það á að hafa þetta samkv. l., en það veltur eingöngu á því, hvort ráðuneytið sér sér fært að vinna þetta á venjulegum skrifstofutíma eða þarf aðra krafta. Þá hefur verið lagt til, að tekinn verði upp nýr liður við þennan kafla. Það er eftirlit með viðskiptum og verðlagi á sama hátt og í fjárl. síðasta árs. Það er í fyrsta lagi viðskiptaráð. Eftir þeim gögnum, sem n. hefur fengið, er sjáanlegt, að viðskiptaráð mun þurfa að draga mjög saman seglin á næsta ári, ef það á að geta staðið undir kostnaði. Hann varð á árinu 1944 rúmlega 1500000 kr. Þegar tekið er tillit til þess, að talsverður hluti af tekjum þess hverfur nú til nýbyggingarráðs samkv. l. og þess utan er ætlazt til þess, að svo og svo mikið af vörum verði gefið frjálst, þá er ekki þess að vænta, að viðskiptaráð geti staðið undir kostnaði, nema því aðeins að hann verði færður allverulega niður. Þar er fjöldi manna með ekki neitt smáar upphæðir, því að þar eru menn, sem hafa nærri því 40 þús. kr. fyrir sín störf og svo 9 þús. kr. fyrir að gera þau. Er þetta til athugunar fyrir hæstv. ráðh., hvort hann getur nokkuð lækkað kostnað við þessa stofnun, og það er aðkallandi, ef hún á ekki að verða byrði fyrir ríkissjóð. Þá er gert ráð fyrir, að nýbyggingarráð standi undir sér, en gjaldaupphæðin færð nokkuð niður hjá báðum þessum n. í samræmi við launal., eins og þau eru nú. Fjvn. lítur svo á, að henni beri ekki að leggja til, að önnur og meiri laun séu greidd til stofnana, sem standa fyrir utan fjárl., en eru reknar sem nokkurs konar sjálfstæðar stofnanir, heldur beri sem mest að halda sér við sambærileg laun samkv. launal. Þá hefur n. líka talið rétt, að búnaðarráð yrði sett hér undir þennan kafla, og er kostnaður við það talinn 165 þús. kr., eins og sést á brtt. Er það nokkuð hærra en kjötverðlagsn. kostaði á síðasta ári. Það mun hafa kostað frá 15. ágúst til 15. ágúst 100 þús. kr., og auk þess eru aðrir kostnaðarliðir eins og kartöflumat o. fl., og er lagt til samkv. till. frá búnaðarráði, að þessi upphæð sé tekin upp. Þá eru þrjár n., sem ekki hafa verið teknar upp í frv., en hefðu átt að vera þar. N. hefur fengið upplýsingar um, að samningan. utanríkisviðskipta hafi tekið ½ af út- og innfluttum vörum. En þessar upphæðir hafa ekki verið teknar inn á frumvarpið. Þá leggur n. til, að kostnaður við húsaleigu sé færður nokkuð niður. Það er gert ráð fyrir, að hann sé 120 þús. kr. í frv., en n. færir hann niður í 80 þús. kr., í fyrsta lagi vegna þess, að þetta ætti raunverulega að greiðast mest af sjálfum sveitar- og bæjarstjórnarsjóðunum, en hérna í aths. frá ráðuneytinu stendur, að þessi l. séu svo af handahófi, að full ástæða sé til að samræma þau. N. hefur athugað, að hér á einum stað hefur þessi kostnaður orðið rúml. 6 þús. kr., og hafa þó ekki verið haldnir þar nema 6 fundir og 9 mál afgreidd. Telur n., að ekki sé ástæða til að samþ. eitt þús. kr. fyrir einn fund. Þetta er nefnt sem dæmi. Hins vegar er þetta verkefni til athugunar fyrir hæstv. félmrh. í framkvæmd. Þá leggur n. einnig til, að gerð sé nokkur niðurfærsla á kostnaði við l. um tollgæzlu í Reykjavík. Þar leggur hún til, að lækkaður sé annar skatturinn úr 140 þús. niður í 100 þús. kr. Samkvæmt upplýsingum frá tollstjóra er aukaaðstoð reiknuð 56 þús. kr., og kemur það fram í bréfinu, að þetta sé gert vegna aukavinnu. En fjvn. skilur þannig ákvæði launalaganna, að aukavinnu fyrir starf, sem greidd eru full laun fyrir, eigi ekki að greiða. Auk þess hefur tollstjóri sjálfur ekki áætlað þessa upphæð nema 124 þús. kr., svo að n. finnst, að færa megi þessa upphæð niður um 40 þús. krónur. Ég vil benda á, að hér er einnig önnur aukavinna við tollgæzluna og fatnaður tollvarða 53 þús. krónur. N. fær ekki skilið, að það sé rétt að greiða hverjum tollþjóni 2 þús. kr. í fatakostnað, en það er hér um bil sú upphæð, sem áætluð er hjá tollstjóra. Þetta hefur verið ákveðið á þeim tíma, þegar þessir menn voru illa launaðir og þurfti þar af leiðandi að veita þeim alls konar uppbætur. En það furðulega hefur skeð í flestum tilfellum, þar sem svona hefur staðið á, að fyrst hafa launin verið hækkuð, síðan öllum uppbótum verið haldið, sem fyrir voru, ekki aðeins eins og þær voru, heldur bætt ofan á þær uppbótum, sem fengizt hafa á aðallaunin. Þetta telur n., að þurfi að athuga vel bæði hér og annars staðar, og þetta hefur aldrei verið meining launalaganna. Þá leggur n. til viðvíkjandi ríkisskattanefnd, að þar séu launin færð niður um rúml. 13 þús. krónur. Þetta er sumpart vegna þess, að skv. launalista þeim, sem borizt hefur, þá eru settir í fasteignanefnd tveir fastir skrifstofustjórar. Auk þess er varaformanni greidd þó nokkur upphæð til þess að taka sæti, þegar formaður verður að vera frá, án þess að formaður verði þó að greiða varaformanni. Skal þó tekið fram, að formaður hefur ekki hærri laun en hinir nefndarmennirnir. Þessi maður er hjá ríkinu, en n. hefur talið rétt, að þetta verði fært til samræmis, og leggur til, að þessi upphæð verði lækkuð um rúmar 13 þús. krónur. Skal ég láta þess getið, að í sambandi við þetta mál komu fram raddir um það í n., að það þætti ekki rétt að ganga svo nærri stofnunum, að þær hefðu ekki fulla starfskrafta, þannig að þetta var ekki afgr. ágreiningslaust. En meiri hl. lítur svo á, að hann hafi fært full rök fyrir máli sínu, að þetta megi færa til betri vegar, án þess að skerða skattaeftirlit eða tollaeftirlit í landinu. Í 12. gr. gerir n. till. um, að landlæknisembættið sé hækkað í launum. Þetta er gert vegna þess, að fallið hefur niður að taka upp skrifstofumann landlæknis. Hefur það fallið niður hjá fjmrn. af vangá og leiðréttist hér með. Þá er það viðvíkjandi launum héraðslækna. N. hefur að vísu ekki lagt til, að þau laun verði lækkuð, en hún vill þó benda á, að það kemur greinilega fram í áætlun frá landlækni, að m. a. hefur einn héraðslæknir nú yfir 50 þús. kr. tekjur. Gegnir hann embætti sínu með fullum launum, en auk þess hefur hann tvö héruð, ½ laun frá hvoru héraði, en þessi tvö héruð, þar sem hann gegndi aukavinnu, voru miklu hærra launuð en önnur héruð, með það fyrir augum að geta fengið þangað lækna. N. lítur svo á, að hafa beri á þessu aðra skipun en hér er gert, þá að hún hafi ekki viljað færa þau niður. Ég álít, að þetta sé til athugunar fyrir hæstv. félmrh. Þá er það viðvíkjandi landsspítalanum. Þar eru gerðar nokkrar breyt., fyrst til samræmis, leiðrétting. Það hefur fallið niður af vangá að reikna laun Gunnlaugs Claessens. Honum eru ekki reiknuð laun sem prófessor við háskólann, svo að það ber að hækka báða liðina vegna þess. Hins vegar er annar kostnaður hækkaður um 90 þús. vegna kjötverðs í landinu, þar sem spítalastjórnin taldi, að hún hefði ekki fengið uppbætur á kjöt, sem hún yrði að kaupa, svo að hún yrði að reikna annan kostnað 90 þús. kr. hærra. Sama er að segja um spítalann á Kleppi. Þar verður þessi liður að hækka um 114 þús. kr. og á Vífilsstöðum um 100 þús. krónur. En þetta er náttúrlega úr einum vasanum í annan, og getur verið um það samkomulag milli ráðuneytanna, hvernig þau fara með þetta atriði. Hér er svo einn liður í frv., sem ég hefði gjarnan viljað ræða við hæstv. félmrh. Það er um upptökuheimili í Elliðavogi. Að vísu hefur fjvn. ekki gert neinar sérstakar tillögur um þetta atriði, en hún vill benda á, að þetta hæli er ekki rekið samkv. lögum. En landlæknir hefur þó upplýst, að hann hefur verið beðinn að hafa bókhald fyrir það.

Þetta heyrir ekki undir mig.

Ég veit ekki, hvort það er eftir ósk félmrh., en því meiri ástæða er til að taka þetta til athugunar, ef ekkert ráðuneytið vill kannast við þennan lið. Þetta er sérstakur liður, sem ekki er skv. lögum, og þó að hann sé ekki stór enn sem komið er, getur hann orðið 300 þús. kr. áður en varir, og því sjálfsagt að leita lagaheimildar um þetta. Þá hefur n. þótt rétt að taka hér inn nýjan lið, heilsuhæli í Kaldaðarnesi. Liggja fyrir því l., að það skuli rekið á kostnað ríkisins. Þetta er um 25 þús. kr. Þá er styrkur til byggingar fjórðungssjúkrahúss á Akureyri. Er það raunverulega ekki annað en endurveiting. Spítalinn mun nú eiga inni hjá ríkissjóði um 300 þús. krónur og hefur þá um 600 þús. kr. til að byrja með, en talið er, að sú bygging muni kosta um 5 millj. króna. Skv. viðræðu við félmrh. taldi hann, að þetta mundi vera nægilegt á þessu ári, því að verkið mundi ekki ganga hraðar en það. Ég vil geta þess, að það liggur fyrir frá landlækni bréf um það, hvaða sjúkrahús eru í byggingu. Fjvn. taldi ekki ástæðu til að taka þessa skiptingu upp í frv., en, það kann vel að vera, að hún athugi þetta nánar fyrir 3. umr. og geri kannske um það einhverja sundurliðun, en þá held ég eftir því, sem landlæknir hefur upplýst, að það sé erfitt að gera það, vegna þess að það verður að greiða fyrst til þeirra, sem fyrst byggja og eiga inni upphæð hjá ríkissjóði. Þá er komið að þeim málum, sem mestur styrr stendur vanalega um, 13. gr., sem er um vegi og brýr. Hækkunartill. fjvn. er rúmlega 2 millj. frá því, sem gert er ráð fyrir í frv. Þegar farið var að athuga þessi mál, þótti sýnt, að erfitt mundi að uppfylla óskir ríkisstj. um það að láta ákveðna aðalvegi gleypa svo að segja allt framlagið í frv. og hækka ekki neitt til annarra vega. Samgmrh. hélt mjög fast við það, að fé væri enn veitt til þess að geta lokið við Siglufjarðarskarð, Sogsskarð og Lágheiðarveg í Ólafsfirði. Þá vildi hann einnig, að veruleg upphæð yrði látin í Selvogsveg, en allir þessir vegir höfðu fengið mjög ríflega fjárhæð á síðasta þingi. Skipti á þeim 7 millj. kr., sem fjvn. leggur til, að sé úthlutað, eftir því sem kemur fram í till. hér, hafa nú farið fram og eru mjög nálægt till. vegamálastjóra. Hans till. hafa flestar verið teknar til greina. N. lítur svo á, að ekki sé hægt að skera niður vegi um hinar dreifðu byggðir, því að mikil hætta er á, að þá yrðu að engu vonir þeirra manna, sem þar standa í lífsbaráttunni, um að geta komizt úr þeirri einangrun, sem þeir nú eru í, ef skorin eru niður framlög til þeirra vega, sem voru komnir á fjárlög. Auk þess er þess ekki síður þörf, að þessir menn geti komið til sín nýtízku tækjum, traktorum, plógum og öðrum vélum. Í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að minna á, að jafnvel í hinni blómlegu byggð Borgarfirði er ekki hægt að flytja slíkar vélar yfir Hvítá. Ber brýna nauðsyn til að leggja stórfé til þess að byggja brú yfir þessa á, færa öllum vinnuvélum fyrir bændur, sem þar búa. En sé þetta viðurkennt, þá er ekki hægt að neita hinu, að þeir menn, sem fjær búa og erfiðara eiga um allar samgöngur, hafa enn brýnni þörf fyrir vegi og brýr. Eigi að skera þessi framlög niður, þá verða menn að gera það upp við sig, hvort á að flytja þetta fólk í burtu, hætta að brúa ár, leggja síma og hætta að veita þeim jarðræktarstyrki, því að allt fer þetta saman. Ef meiri hl. þingsins telur rétt, að hafizt sé handa um það að gera þetta, skera þetta allt niður, þá fellir það till. um aukið fé til veganna: En sé það á annarri skoðun, verða þessar till. samþ., því að þær eru byggðar á brýnni þörf og til þess að halda við vonum þessara manna um, að bætt verði úr þessum erfiðleikum. Vegamálastjóri hefur óskað eftir því við fjvn. að fá viðhaldsfé hækkað um 1 millj. króna. Það er nú þegar á 8. millj. króna í ár, og óskar hann eftir að fá þessa viðbót sérstaklega til að geta byggt upp veginn við Flóann, þar sem hann telur, að nú þurfi að fara fram stór viðgerð vegna hinna þungu bíla, sem fara um veginn. N. vildi ekki verða við þessum tilmælum. Hún leit svo á, að þar sem vegamálastjóri hefur fengið töluvert fé til kaupa á vélum til vegagerðar, verði það að koma fram í viðhaldi veganna, og ætti þá að vera hægt að halda vegunum betur við fyrir sama fé, eftir að hann hefur fengið vélar í stað handverkfæra. Sáum við því ekki ástæðu til að hækka þetta framlag úr þeim 8 millj. kr., sem ákveðið er í frumv. Vegamálastjóri hefur sett inn í sína vegatillögu, að 20 þús. kr. skyldu lagðar til Geiradalsvegar, en n. leit svo á, að þessi upphæð gæti fallið niður og honum bæri áð halda þessum vegi við. Að því er brýrnar snertir, þá hefur lítil hækkun verið gerð á þeim lið frá því, sem er í frumv., framlög til þeirra aðeins hækkað um 120 þús. krónur. Um þetta atriði var mjög rætt í fjvn. Lágu fyrir alls staðar að beiðnir um nýjar brýr, og vildi n. allt gera til þess að verða við þeim tilmælum, ef mögulegt væri. Í fyrri gildandi fjárl. voru veittar 1.8 millj. kr. til brúa á landinu, en þar af fór 1 millj. til Ölfusárbrúarinnar. Nú hefur n. lagt til, að veittar verði kr. 1.620 þús. og þar af fari kr. 500 þús. til Ölfusárbrúarinnar. Þá hefur ekki verið tekið upp hér framlag til nýrrar akbrautar um Þrengslin. Eins og þm. er kunnugt, hefur verið lagt fram álit mþn. um þetta atriði. Þetta kom svo seint, að n. hafði ekki tíma til að ræða það sérstaklega, því að á síðustu stundu kom beiðni frá viðkomandi þm., Árnesinga og Rangæinga. Ég vil aðeins benda á það, hvort hægt sé að taka upp nær 4 millj. kr. fjárveitingu til þessa vegar, eins og farið er fram á, meðan vegurinn er ekki kominn í þjóðvegatölu, en það mun þessi vegur ekki vera. Veginn yfir Hellisheiði ætti þá að leggja niður og enn fremur Selvogsveginn, en þeir eru báðir í þjóðvegatölu, en ég minnist þess ekki, að vegurinn um Þrengslin sé í þjóðvegatölu. 22 millj. kr. eru ætlaðar til þjóðvega. Hvort mun þá ekki nauðsyn fyrir þá, sem ætla að tryggja fjárframlög til hans á næstu árum, að fá því kippt í lag með því að hann verði tekinn í þjóðvegatölu? Ég vil aðeins skjóta þessu fram til athugunar. - Áður en ég skil við vegamálin, vil ég benda á það, að n. gerir till. um, að tillag til Selvogsvegar verði fært úr 750 þús. kr. niður í 600 þús. með tilliti til þess að geta veitt meira fé til hinna dreifðu byggða, enda er búið að veita mikið fé til hans áður. Svo er enn annað nýmæli í vegatill. Er það till. fjvn. um sérstaka vegi, og er það nýr liður b. Þar eru veittar 575 þús. kr. til endurgreiðslu á framlagi 1945. Stendur þannig á, að unnið hefur verið á þessu ári fyrir þetta fé fram yfir þau fjárframlög, sem ákveðin voru í síðustu fjárlögum. Mest eða allt af þessu fé hefur verið lánað úr héruðunum, svo að hægt væri að flýta vegagerðinni. Er þetta fé nú veitt til að greiða þau lán aftur, en við skiptingu vegafjárins er fullt tillit tekið til þess, að þau hefðu ekki fengið stærri skerf en þau hefðu fengið, þó að þetta hefði ekki verið unnið í sumar. Ég veit, að sumir eru óánægðir með þessa aðferð, en talið hitt réttlætismál, að veita 600 þús. kr. ofan á framlögin, heldur en að láta það koma niður á þeim á þessu ári. Þegar þetta er lagt saman við upphæðina undir a-lið, þá munu menn sjá, að þeir hafa fengið hlutfallslega hið sama fjárframlag og þeir, sem ekki fengu aukaframlag á þessu ári, annaðhvort að láni eða úr ríkissjóði. Það hefur verið fylgt í öllu till. vegamálastjóra um skiptingu brúa- og vegafjárins, nema hvað lagt er til, að framlag til brúar á Laxá í Lóni verði 20 þús. kr. hærra en til brúar á Holtakíl á Mýrum. Er það gert eftir samkomulagi við viðkomandi aðila. - Um till. til ræktunarvega er það að segja, að til þeirra hefur framlag ekki verið hækkað, svo að þetta er bara sundurliðun, eins og það hefur áður verið í fjárlögum. Næst er gistingastyrkur. Það er lagt til að færa hann úr 211 þús. niður í 111 þús. Í yfirstandandi fjárl. er hann 11 þús. kr. Vegamálastjóri hafði lagt til að hækka hann um 200 þús. kr. með tilliti til þess sérstaklega að koma upp byggingu gistihúss í Fornahvammi. Það er ekki svo aðkallandi, að það þyrfti að láta meira en 100 þús. kr., auk þess, sem þetta ætti að fara í 20. gr. fjárl., því að þar átti það heima. Þó varð samkomulag um 111 þús. kr. fjárveitingu. Um strandferðir ríkissjóðs hefur n. ekki séð sér fært annað en áætla 500 þús. kr. hærri upphæð en í frv. er gert ráð fyrir. Þó er það engan veginn það, sem Skipaútgerð ríkisins fer fram á, þó að dregin væri frá 300 þús. kr. upphæð vegna rekstrar Þórs. - Í sambandi við þetta vil ég persónulega benda hæstv. samgmrh. og eins hæstv. fjmrh. á, hvort ekki sé tímabært að láta ekki einn mann fara með öll þessi fjármál eftirlitslaust. Ég hygg, að í einkarekstri mundi það ekki finnast, að einum manni væri falið að fara með, ekki einasta um 3 millj. kr. rekstur, heldur og 7 millj. kr. nýja eign, þar sem ætlað er að kaupa strandferðaskip án þess að geta rætt við menn, sem bera fullkomna ábyrgð með honum. Ég tel mjög tímabært, að hér verði sett upp sérstök stjórn, sem réði með forstjóranum, og mætti þá svo fara, að slíkt óhapp kæmi ekki fyrir aftur, eins og þegar hefur komið fyrir með kaupin á strandferðabátunum. Þetta ætti að vera til athugunar fyrir ráðuneytið. N. hefur lagt til, að styrkur til Eimskipafél. Íslands h/f falli niður. Þetta er ekki gert af neinni andúð á Eimskipafélaginu. Það kom berlega fram í n., að hér er orðin margháttuð breyting frá því, að styrkur var tekinn upp til handa félaginu. Félagið siglir eftir áætlun, og ef þörf er á að styrkja strandferðir, þá þarf áreiðanlega meiri styrk en hér er settur fram, og þótti því rétt að taka hann út, þar til málum er öðruvísi háttað. Til flóabáta hefur fjvn. tekið upp till. samvn. samgm. Vil ég þakka n. fyrir að hafa getað skilað svo fljótt till. sínum. Hef ég ekkert við þær að athuga. Frsm. þeirrar n. mun síðar gera grein fyrir þeim í þessum umr., en till. eru óbreyttar í till. fjvn. Þá eru það vita- og hafnarmál. Þetta er ein af þeim till., sem mest hækka fjárlögin. Kemur það til af tvennu: fyrst og fremst af því, að það verður sérstaklega að gera ráðstafanir til að taka á móti þeim stóra skipaflota, sem væntanlega kemur á árunum 1946 og 1947. Það verður að gera sérstakar ráðstafanir til þess, að flotinn geti hafnað sig við beztu veiðistöðvar landsins og notið beztu vertíðar á hverjum stað, sem unnt er. Við höfum mjög mikið rætt þessi mál við hæstv. samgmrh. og við vitamálastjóra, og till. þær, sem n. ber fram, eru gerðar að mjög miklu eða mestu leyti í samráði við hæstv. samgmrh. Hann hefur einnig séð þessa þörf og fallizt á, að það megi ekki slaka neitt til á þessu, svo að þessu marki verði náð. Í öðru lagi er það vitað að þegar er búið að vinna svo mikið að hafnarframkvæmdum í landinu, að ríkissjóður skuldar meira til þessara framkvæmda en þá upphæð, sem fyrst var gert ráð fyrir í frv., svo að ef sú upphæð hefði ekki verið hækkuð, þá hefði hún ekki einu sinni dugað til að greiða þær skuldir, sem ríkissjóður var þannig kominn í og honum ber skylda til að greiða, ekki aðeins lagalega, heldur líka siðferðislega. Það er lagt til, að þessu fé verði skipt á milli þeirra hafna, sem getið er um í brtt. á þskj. 308, en það verða 4 millj. 141 þús. kr., í stað 2 millj., eins og það var upphaflega ákveðið í frv. En með því að þessi upphæð er ekki nægileg til að uppfylla allar þarfir, sem fyrir lágu, gerir n. ráð fyrir því, að það verði að veita ríkisstj. heimild til lántöku, allt að 2 millj. kr., til að bæta úr þessum sérstöku vandkvæðum vegna fiskiflotans, og enn fremur, að hæstv. samgmrh. fái 1 millj. kr. í hafnarbótasjóð: Er þá gert ráð fyrir, að rúmum 7 millj. kr. verði varið til þessara framkvæmda, en það eru þær kröfur og óskir, sem komu til n. um, að veitt verði á þessu ári. N. hefur aðeins skipt þessum 4 millj., en hins vegar lagt til, hvernig skuli skipta hinum 3 millj. kr., og sést það í nál. á bls. 4. Það er á Akranesi, allt að 700 þús. kr. Húsavík 400 þús. kr. Á Akranesi er þannig ástatt, að búið er að láta vinna fyrir allt það fé, sem fengizt hefur, og á það nú inni hjá ríkissjóði um 400 þús. kr. Þar verður því unnið fyrir 300 þús. kr. úr hafnarbótasjóði á næsta ári, auk þess sem veitt verður í fjárlögum. Hér er um að ræða nær 3 millj. kr., sem unnið verður fyrir á næsta ári, sérstaklega til þess að geta tekið á móti mótorbátaflotanum við Faxaflóa, sem kemur frá Svíþjóð. - Til Húsavíkur er lagt til, að aðeins verði veittar 200 þús. kr. í fjárl., en þar liggur fyrir að gera mannvirki, sem kosta mun 800 þús. kr., og verður að gera það á næsta ári. Hins vegar er lagt til, að Húsavík fái úr hafnarbótasjóði 400 þús. kr. - Í Hornafirði eru fyrirhugaðar stórframkvæmdir. Gert er ráð fyrir, að úr hafnarbótasjóði verði veittar 300 þús. kr. þangað. - Til Sandgerðis verða veittar 100 þús. kr. í fjárl., en þarna eru miklar framkvæmdir fyrir hendi; og þannig liggur sú höfn við, að hægt er að bæta eitthvað skilyrðin. Er þaðan stytzt á miðin frá verstöðvunum við Faxaflóa. Lagt er til, að úr hafnarbótasjóði verði veitt til viðbótar þessum 100 þús. kr. 300 þús. kr. til Sandgerðis: Það skal tekið fram í sambandi við þetta, að lögð hefur verið mjög mikil áherzla á það í fjvn., að gerð verði gangskör að því mjög bráðlega að kaupa upp eða fá samkomulag um þau mannvirki, sem þegar eru í Sandgerði, svo að það þurfi ekki að tefja fyrir þessum framkvæmdum, því að hreppurinn á ekkert í þessum byggingum, heldur einstaklingar. Ég held, að það ætti ekki að verða erfiðleikum bundið að fá um það samkomulag, því að þeir menn, sem þessar eignir eiga, mundu hafa stórkostlegan hag af, að gerðar verði þær hafnarbætur, sem ætlazt er til, að verði í næstu framtíð. - Þá er gert ráð fyrir, að landshöfn í Njarðvík, ef að l. verður það frv., sem fyrir liggur, fái um 700 þús. kr., en önnur aðkallandi hafnarmannvirki fá eftirstöðvarnar,. sem eru 600 þús. kr., eftir því sem nauðsynlegt þykir. Þá hef ég talið upp þær 3 millj., sem ég hef minnzt á. Ég veit, að þetta er stórkostleg blóðtaka fyrir ríkissjóðinn, en eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar, þá verður að meta það, hvort fé, sem þannig er veitt, gefur aftur af sér tekjur í ríkissjóð eða hvort krónan sé þannig glötuð. Og ég er í engum vafa um það, að þessi fjárhæð ekki einasta gefi af sér fé inn í ríkissjóðinn, heldur er hún undirstaðan undir því, að ríkissjóður geti haft tekjur í framtíðinni til þess að hægt verði að koma upp nýjum framkvæmdum fyrir þessar upphæðir. Það lá fyrir n. stórkostleg fjárbeiðni til Þorlákshafnar. Það er hugsað að gera þar mikil mannvirki í framtíðinni og það jafnvel í næstu framtíð. N. sá sér ekki fært að taka upp hærri upphæð í því skyni en 50 þús. kr., sumpart vegna þess, að í Þorlákshöfn er svo ástatt, að búið er að eyða í kringum 100 þús. kr. án þess að séð verði, að byrjað sé þar á nauðsynlegum mannvirkjum. Og til þess að vit sé í að byrja þar á nokkrum framkvæmdum, þarf að byrja á því að eyða þessu fé til áhaldakaupa. Það er ekkert fé veitt til Þorlákshafnar umfram það, sem ég hef áður getið um, þessar 50 þús. kr., en hins vegar mun hún náttúrlega fá sinn skerf, sem henni ber, ef eitthvað verður til í þeim sjóði, sem ég minntist á áðan, þegar hafizt verður handa um framkvæmdir. Öll þessi mál höfum við rætt við hæstv. samgmrh., áður en gengið var frá þeim. - Þá leggur n. einnig til, að tillagið til hafnarbótasjóðs sé hækkað úr 300 þús. í 800 þús. kr. og að ríkissjóður greiði hafnarbótasjóði 1/3 þeirra framlaga, sem þannig eru notuð á hverju ári. Hækkunin til hafnarbótasjóðs, sem er 500 þús. kr., er endurgreiðsla ríkissjóðs skv. l. Hafnarbótasjóður hefur þannig lánað á þessu ári 1 millj. 490 þús., kr. til hafnarmannvirkja á landinu, svo að ríkissjóður er skuldbundinn til að greiða honum 500 þús. kr. á þessu ári, enda reiknað með því, að sú upphæð komi inn, áður en hann getur lánað þá millj., sem ég gat um áðan. Þá skal ég minnast lítils háttar á flugmálin. N. leggur til, að upphæðin til flugvallagerðar víðs vegar um landið hækki úr 450 þús. kr. í 600 þús. kr. En ég vil í sambandi við það beina því til hæstv. ráðh., sem með þessi mál hefur að gera, að bráðnauðsynlegt er að gera samninga um flugvelli og lendingarstöðvar, áður en hafizt er handa um framkvæmdir. Eftir upplýsingum, sem fyrir n. liggja, verður að greiða fyrir land á Egilsstöðum eftir mati. N. lítur svo á, að þetta ætti að vera svo mikið hagsmunamál hjá hverju héraði að fá þannig flugsamgöngur, að menn ættu ekki að nota sér það eitt til að hækka stórkostlega jarðir sínar, einungis vegna þess, að ríkissjóður ætlar að eyða fé í það að setja upp flugvelli. Það er nauðsynlegt, að annaðhvort verði komið á samningum um það eða lagaákvæði verði sett um það, að menn geti ekki á þennan hátt fengið stórar fjárhæðir fyrir aðgerðir ríkissjóðs. N. hefur lagt til, að laun flugmálastjóra og annars starfsliðs séu lækkuð nokkuð frá því, sem gert er ráð fyrir í áætluninni. Þetta embætti er ekki launað skv. launalögum, enda hefur ráðuneytið skrifað hér launin eftir reikningum embættisins. Og þó að ráðuneytið taki niðurstöðutölur þessa reiknings inn í fjárlfrv., samþ. það ekki laun starfsmannanna, og sýnir það, að þeim sjálfum hefur fundizt þetta athugavert. Þetta ætti að vera fært í sérstakan launaflokk, og er það til athugunar hjá viðkomandi ráðuneyti. Þá er komið að 14. gr. Það er lagt til, að 500 þús. kr. verði varið til húsabóta á prestssetrum. Þessi liður er felldur niður, en hins vegar er hann færður á 20 gr. Þetta eru eignir, sem ríkissjóður á og hefur tekjur af, a. m. k. að einhverju leyti, og n. áleit, að þetta ætti þarna heima. Ég sé ekki ástæðu til að fara hér út í neina smáliði til að þreyta hv. þm., en vil dvelja nokkuð við menntaskóla og skóla almennt. Ég hygg, að langmestur hlutinn af þeim kostnaði, sem hefur orðið af launalögunum, sem afgr. voru á síðasta þingi, sé kostnaður við fræðsluna í landinu. Í dag greiðir ríkissjóður sem sé kennurum rúma millj. í grunnlaun, prestum 500 þús. kr., en kennarar og andlega stéttin öll fá nær 2 millj. kr. í grunnlaun. En allur kostnaður við fræðslumálin verður um 7 millj. kr. úr ríkissjóði á næsta ári. Í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að benda á, að stundakennsla í skólum virðist vera svo stór liður í kostnaðinum, að ég tel það fyllilega þeirrar athygli vert, að það væri tekið til sérstakrar athugunar. Við höfum fengið gögn í hendur frá ráðuneytinu, sem sýna t. d., að menn hafa skyldustundir frá 8 klst. á viku hverri, sem er tæpur ½ tími á dag, og allt upp í 24 stundir, og sömu kennarar hafa kennt frá 13 og upp í 38 st. við sama skóla og bera úr býtum fyrir 5–18 klst. 22–23 kr. um tímann. Þetta stafar mest af því, að þessi skipun hefur komizt á þessi mál, þegar þessir menn voru illa launaðir og þurftu að bæta sér það upp. Nú hefur verið gerður á þessu nokkur útreikningur, og kemur þá í ljós m. a., að einn kennari hefur upp undir 50 þús. kr. tekjur, eða nánar sagt 48 þús. kr., að vísu 6 þús. og 800 kr. frá háskólanum. En svo hafði hann ekki einasta tíma til að stunda kennslu við sinn skóla, heldur einnig við aðalmenntastofnunina. Ég veit ekki, hvort þarf að gera lagabreytingu í þessu sambandi, en það þarf að gera einhverja breytingu á þessum málum. Það er ekki ætlazt til þess, að þessir menn svelti í framtíðinni, en það er ekki heldur ætlazt til þess með hinum nýju launalögum að skapa þeim svona stóran skerf úr ríkissjóði. Og er þetta til athugunar fyrir hæstv. menntmrh. - N. leggur til, að færð sé niður að verulegu leyti stundakennsla, ekki aðeins við menntaskólana, heldur að það gangi jafnt yfir alla skóla landsins, og vonast ég til þess, að þessu verði kippt í lag þegar á næsta ári. Hún hefur einnig lagt til að fella niður sérstaka liði fyrir skólastjórana, bæði í Reykjavík og á Akureyri, þá liði, sem á sínum tíma voru settir til þess að bæta mönnum það upp, sem var illa launað. Nú hafa þeir með launalögunum fengið 4 þús. kr. á ári í laun og yfirkennari við sömu stofnun dálítið minna, en eiga þá ekki að halda skólastjórnarlaunum sinum sérstaklega. Lögin sýna ekki hlutfallslega eins mikla hækkun á þessu sviði og þau hafa hækkað á öðrum sviðum. Um háskólann er það að segja, að þar gerir n. till. um, að liðurinn: „ýmis gjöld“, sem er í frv. 85 þús. kr., verði færður niður í 75 þús. kr., vegna þess að hún hefur séð af gögnum, sem hún hefur fengið, að 25 þús. kr. hafa verið veittar í próf og tveir menn, sem annars sitja á launum, og annar þeirra sinnir alls ekki störfum, hafa fengið sínar 5 þús. kr. hvor fyrir að sitja þar í prófum. N. telur ástæðu til að lækka þennan kostnað og leggur til að færa hann niður um 10 þús. kr., og er þeim jafnað niður á þá liði skólans, sem við eiga. Um Vélstjóraskólann hefur n. tekið upp till. um að hækka framlag til áhaldakaupa úr 10 þús. kr. í 50 þús. kr. Það ber brýna nauðsyn til þess, að við þá kennslu, sem þar fer fram, séu notuð nýtízku áhöld, ekki sízt þegar við erum að flytja inn nýtízku vélar, og væntum við, að Alþ. samþ. þessa till. Viðvíkjandi bændaskólanum á Hólum eru þær lækkanir, sem gerðar eru, til samræmis við aðra skóla, en n. vill benda á, að einnig hér er greitt ofan á full laun skólastjóra kaup fyrir bústjórn til sama manns, og hvort ekki sé hér um sama að ræða og áður var gert, meðan laun hans voru lág, og verið á þann hátt að bæta honum þau upp, en eigi fallið niður, eftir að launin voru hækkuð. Við þessu hefði kannske ekki verið neitt að segja, ef rekstrarreikningur búsins sýndi ekki, að tap á því hefur verið um 20 þús. kr. Það væri meiri ástæða til að halda þessu, ef búið hefði sýnt afgang, en það er síður en að svo sé. - Sama er að segja um garðyrkjuskólann í Hveragerði. Þar hefur n. lagt til að lækka um 9 þús. kr. kostnaðinn við skólann, því að n. telur, að mikinn hluta af kostnaðinum ætti búið eða garðyrkjan að geta borið uppi, en hún stendur vitanlega í nánasta sambandi við hann, og þar sem kunnugt er, að blómarækt með viðskiptum við Reykjavík gefur þeim atvinnuvegi stórkostlegan gróða, getur n. ekki álitið annað en að tengja megi þetta saman, svo að ræktunin sjálf og blómaviðskiptin gætu borið uppi kostnaðinn við skólann. Hins vegar er till. n. um niðurfærslu ekki eingöngu byggð á þessu, að kostnaðurinn sé frekari við þennan skóla en aðra skóla. N. hefur lagt til, að tekinn yrði upp nýr liður til kvennaskólans í Reykjavík, til íþróttahúss, 50 þús. kr. Einnig hefur n. tekið upp og lagt til, að hækkaður yrði styrkur á öðrum sviðum til kvenþjóðarinnar, og er þetta gert alveg sérstaklega, fyrir utan að þörf er á því, af n. sem viðurkenning fyrir það óhemju starf, sem kvenþjóðin hefur lagt til líknarmálanna í landinu. Hún hefur m. a., eins og kunnugt er, safnað öllu fé til landsspítalans, er að safna til barnaspítala, og n. telur rétt að viðurkenna þessi störf og álítur miður farið, að dregið sé úr því, að þessir starfskraftar séu framvegis fyrir hendi. Til byggingar barnaskóla leggur n. til, að upphæðin hækki úr 1200 þús. kr. í 1700 þús. Það lágu fyrir listar frá fræðslumálastjóra, þar sem hann skýrir n. frá, að það sé svo mikil þörf á nýjum barnaskólum úti um landið, að þessi upphæð nægi ekki til þess að fullnægja þörfinni og taldi sig þurfa miklu meira fé til þess, en þó varð samkomulag um, að þessi upphæð yrði sett inn. Hvernig þessu verður skipt, get ég ekki sagt, en ef til vill tekur n. það til athugunar fyrir 3. umr. í samráði við fræðslumálastjóra. Þá er hér til héraðsskólanna, viðbótarstyrkur vegna launahækkunar 311,255 kr. Þessi upphæð hefur verið reiknuð út af fræðslumálastjóra og n. hefur lagt til, að það yrði tekið upp vegna þeirrar þál., sem kom fram hér í fyrra út af þessu máli. Stofnkostnaður héraðsskólanna er hækkaður úr 800 þús. í 1300 þús. kr. Þörfin fyrir þessa hækkun er svo mikil, að þessar 800 þús. munu ekki nægja til þess að skipta þeirri upphæð svo, að allir verði nokkurn veginn ánægðir, en einnig skiptingin á þessu verður athuguð nánar til 3. umr. - Svo er til gagnfræðaskóla gert ráð fyrir að taka upp 220 þús. kr. viðbótarstyrk. Er það einnig launahækkun vegna launal. á sama hátt og til héraðsskólanna. Það er ekki búið enn þá að reikna út, hve miklu hækkunin nemur vegna húsmæðraskóla í sveitum, og n. hefur ekki getað fengið þá upphæð, en mun athuga það mál fyrir 3. umr. og gera till. um, að það verði sett inn í fjárlfrv. - Þá þótti rétt að gera till. um að hækka framlag til gagnfræðaskóla Reykvíkinga, úr 25 þús. í 100 þús. Skóli þessi er rekinn mest af Reykjavíkurbæ, og ef hann væri rekinn af ríkinu á sama hátt, þá mundi þessi upphæð vera, miklu hærri, en að sjálfsögðu dregur að því, að hann verði tekinn undir sömu ákvæði og aðrir gagnfræðaskólar í landinu. Þá hefur verið, hækkaður byggingarstyrkur til húsmæðraskóla, í kaupstöðum úr 500 þús. í 700 þús. Skiptingin verður einnig gerð í samráði við fræðslumálastjóra. - Til byggingar húsmæðraskóla í sveitum fyrir 500 þús. kemur 600 þús. - Þá er tekinn upp 20 þús. kr. byggingarstyrkur til Árnýjar Filippusdóttur vegna þeirra framkvæmda, sem hún hefur gert upp á eigin spýtur við húsmæðraskólann í Hveragerði. - Ég tel svo ekki ástæðu til að fara út í smærri atriði, en vildi aðeins minnast hér á, að í 14. gr. frv. er lagt til, að niður verði felldur liður til Matthíasar Jónassonar vegna rannsókna á þroska íslenzkra skólabarna. N. lítur svo á, að fyrir þessu séu ekki lög og telur, að það þurfi. lagafyrirmæli um þetta atriði, en ef eigi að halda þessu áfram, gæti það heyrt undir barnavernd. En þetta hefur n. hugsað sér að taka upp nánar til athugunar fyrir 3. umr. og sjá, hvort hægt er að setja þetta undir eitthvert annað form. Þá hefur verið lagt til, að lækkuð yrðu laun við Þjóðminjasafnið vegna sérstaks manns, sem þangað hefur verið tekinn, en horfinn er frá því nú, það er séra Jóns Auðuns, og hefur ekki þótt þörf á að bæta þangað aftur manni. Þá hefur Náttúrufræðifélagið verið lækkað í sömu upphæð og er í núgildandi fjárl., með því að það sýnir sig á reikningum frá félaginu, að það er ekki þörf á að hækka þennan styrk frá því, sem er, auk þess sem það kemur skýrt fram þar, að þeir menn, sem starfa að þessu, eru einnig starfsmenn ríkisins á öðrum sviðum og mjög hátt launaðir þar. - N. hefur ekki séð sér fært að mæla með því, að liðurinn til ætt- og mannfræðifélagsins væri samþ., heldur leggur til, að hann verði felldur niður. Svo er hér einn liður á 15. gr., sem urðu mjög miklar umr. um í n., og sé ég ástæðu til að minnast á hann sérstaklega, vegna þess að hann var samþ. með veikum meiri hl. í n. Það er liðurinn til Jóns Dúasonar til þýðingar á ritum hans um Grænland á enska tungu. Ég hef geymt mér allan rétt til þess að mega gagnrýna þennan lið. Ég tel, að á meðan n. og Alþ. verða að skera niður margt, sem hún vildi láta standa, m. a. liðinn til Matthíasar Jónassonar og ýmislegt annað bæði til líknarstarfsemi og á öðrum sviðum, þá sé það ekki verjandi, að Alþ. samþ. svona lið eins og hér um ræðir, en það verður auðvitað á valdi Alþ., hvort það vill ganga inn á þetta, en ég mun greiða atkv. á móti þessum lið. - Sömu orð gæti ég haft um næsta lið, sem er ritstyrkur til Arnórs Sigurjónssonar, en hann hefur vitanlega góð laun hjá ríkinu, a. m. k. á yfirstandandi ári. - Hins vegar hefur n. orðið sammála um að leggja til, að 30 þús. kr. styrkur verði veittur til Björns Guðfinnssonar. Er það utanfararstyrkur til þess að hann geti leitað sér heilsubótar og unnið að því mikla verki, sem hann hefur verið að vinna að og hefur ekkert fengið fyrir enn þá. En hann hefur hugsað sér að geta dvalið utan 2 ár, en laun hans ganga til þess manns, sem hann hefur fengið til að kenna fyrir sig, til þess að geta unnið að þessu verki samfara því að ná heilsunni. Hér er ekki ástæða til að fara að skýra þá nýju liði, til tónlistarskólans á Akureyri og einn lið, sem heyrir undir hina dökku bletti hjá fjvn., sem eru 50 þús. kr. styrkur til Guðjóns Samúelssonar í viðurkenningarskyni fyrir að uppgötva aðferð við múrhúðun. Ég tel litla sæmd að því fyrir Guðjón Samúelsson að biðja um þessa viðurkenningu og því minni sæmd fyrir Alþ. að veita hana á þennan hátt. Þetta er réttlætt með því, að Guðjón hafi tapað máli fyrir hæstarétti fyrir klaufaskap. Þess vegna á Alþ. að koma óg leiðrétta gerðir hæstaréttar. Ég hefði hins vegar talið rétt, að einhverju af þessari fjárhæð hefði verið varið til þess að gera sérstaka orðu fyrir hann, og mætti þá setja eitthvað af þessu silfurbergi í þá orðu. En þetta er eitt af þeim atriðum, sem farið hafa gegnum n. með mjög veikum meiri hl., og er þá Alþingis að gera út um það við atkvgr. N. hefur lagt til, að tekinn verði upp nýr liður til umbóta á Þingvöllum, 80 þús. kr., einnig til Vesturheimsblaðanna Lögbergs og Heimskringlu til þess að halda uppi sambandi þjóðarbrotsins í Vesturheimi og Íslendinga hér austan hafs. Þá er nýbýlastyrkur hækkaður um 60 þús. kr., og styrkur til tilraunastarfsemi í jarðrækt hækkaður um 25 þús. kr. fyrir Hafursá á Austurlandi, sem ákveðið er, að verði rekin sem tilraunastöð, og 115 þús. kr. byggingarstyrkur til jarðræktarstöðvar á Reykhólum. En samkv. l. frá síðasta þingi var ákveðið, að hefjast skyldi handa um slíkan rekstur þar nú þegar, svo að það er samkv. l. ekki hægt að komast hjá því að veita eitthvert fé til þessarar starfrækslu. - Byggingarstyrkur í sveitum er ætlazt til, að hækki úr 250 þús. kr. í 500 þús. Er mikil þörf á að byggja þar upp ekki síður en í kaupstöðum. Svo er lagt til, að tekinn sé upp styrkur til sand- og sjávargarðs í Vík í Mýrdal, 2/3 kostnaðar, allt að 20 þús. kr. - Síðan er settur inn í frv. nýr liður til vélasjóðs til verkfærakaupa, 500 þús. kr., líkt og á síðustu fjárl. Þá er skóggræðsla. Þar er lagt til, að breytt verði til lækkunar, en er langmest til leiðréttingar. Liðurinn hefur verið tekinn upp og reiknaður út, af því að liðirnir hafa verið allir í frv. áður, vegna þess að það hefur ekki verið glögglega sundurliðað hjá skógræktarstjóra. Þá er felld niður hér ein upphæð 35 þús. kr. til kaupa á dráttarvélum fyrir skógræktina. Annað í þessum lið, sem niðurfært er, er ekkert annað en leiðrétting. Þá hefur verið lagt til, að upp yrði tekinn nýr liður, til kolsýruverksmiðjunnar Sindra á Akureyri, 50 þús. kr. Þetta var einnig samþ. í n. með ágreiningi. Hins vegar vil ég segja það, að þó að ég greiði atkv. á móti þessari till., þá er það ekki vegna þess að ég telji ekki verjandi að gera það, því að þetta er mjög mikið fyrirtæki, en ég hefði hins vegar kosið, að fyrir hefðu legið betri gögn í málinu en lágu fyrir n. Þá hefði ég alveg sérstaklega óskað eftir, að þetta hefði verið gert í sambandi við háskólann og atvinnudeildina, því það má heita einkennilegt, þegar rekin er hér atvinnudeild háskólans með mörgum vísindamönnum á háum launum, þá skuli allt í einu koma upp einhvers staðar í landinu menn, sem eru færari um að fara inn á nýjar brautir en menn, sem lítið hafa annað að gera en að hugsa út þessi sérstöku mál. Það var minn fyrirvari í n., meira en að ég vildi ekki, að þetta yrði styrkt. Út af 17. gr. viðvíkjandi tryggingarstofnuninni, þá er þar lagt til, að farið sé niður í 150 þús. kr. úr 232.500 kr., og er það til samræmis við launalögin. Launalistarnir sýna, að þar eru menn á miklu hærri launum en launal. gera ráð fyrir, og n. taldi rétt að færa þá niður í sama launakerfi og l. sjálf gera ráð fyrir. - Þá er lagt til, að samband íslenzkra berklasjúklinga fái 200 þús. kr. byggingarstyrk og auk þess 30525 kr. rekstrarstyrk vegna læknislauna, þ. e. laun yfirlæknisins. Þetta hef ég rætt við viðkomandi ráðh., sem báðir hafa fallizt á, að þetta væri nauðsynlegt, og er raunverulega spursmál, hvort þetta er annað en tilfærsla frá einum vasa í annan, því að allt bendir til þess, að sú starfsemi, sem hér er rekin, verði til þess að fækka sjúklingum á berklahælunum og til þess að minnka kostnað ríkisins á þeim stöðum. Þá er lagt til, að barnaverndarráð lækki úr 33500 kr. í 20000 kr., og stafar það af því, að þær upplýsingar, sem fengizt hafa um það, eru ófullnægjandi, og er ekki séð, að það hafi gert annað en skipta þessum launum milli þeirra manna, sem sitja á háum launum annars staðar. Ef n. hefði fengið fullkomnar upplýsingar, getur verið, að hún hefði ekki lagt þetta til, en þetta verður athugað nánar til 3. umr. Síðan er lagt til, að styrkur til Stórstúku Íslands sé hækkaður upp í 200 þús. kr. Það þykir ef til vill einkennilegt, að þetta sé gert, en í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að benda á, að á meðan það er staðreynd, að ríkissjóður hefur milli 30–40 millj. kr. í tekjur af vínverzluninni í landinu og bakar með því stórkostlegt böl á íslenzkum heimilum, er ekki óeðlilegt að verja nokkurri upphæð til að stöðva það böl, og það varð ráðandi hjá n., að hún taldi rétt að verða við þeirri beiðni stórstúkunnar að hækka þessa upphæð nokkuð. En á sama tíma falla niður öll önnur gjöld til bindindisstarfsemi, þannig að stórstúkan verðu.r að sjá fyrir því að greiða fé til áfengisráðunautarins og eins til bindindisstarfseminnar, svo og til bindindisstarfsemi í skólum, 15 þús. kr., sem fram er tekið í nál. - Kvenfélagasamband Íslands er gert ráð fyrir, að hækki um 25 þús. kr. og Hallveigarstaðir um 50 þús., og er það af þeim ástæðum, sem ég gat um áðan í sambandi við íþróttahús kvennaskólans. Þá hefur n. lagt til, að liðurinn til framleiðslubóta og atvinnuaukningar falli niður. Það er dálítið skemmtilegt að kynna sér, til hvers þetta fé hefur verið notað. Á yfirstandandi ári, þegar farið er að hefja þetta, þá er þessu skipt niður þannig úti um landið, að ekki lítið af þessu fé er notað sem trillubátastyrkur, eins og það sé orðið aðaláhugamál þeirra manna að geta styrkt trillubátana í landinu. N. hefur ekki getað fallizt á þetta sjónarmið og hefur því lagt til, að liðurinn falli niður. - Viðvíkjandi alþjóðastarfsemi skv. 26. lið 17. gr., þá hefur n. lagt til, að sá liður falli niður. Hún telur ekki ástæðu til að hafa þetta í 2 liðum í frv. N. hefur hins vegar rætt um að taka upp sérstaka heimild til ríkisstj. til þess að greiða af tekjum og ágóða af setuliðseignum allt að þeirri upphæð, sem óskað er eftir. Samkv. bréfi frá ráðuneytinu 30. okt. er lagt til, að greiddar verði 4,550.000 kr. af því framlagi. Eru þá eftir 900 þús. kr. Auk þess hefur komið fram ósk um það, að 1% af þjóðartekjunum yrði greitt á þessu ári í þessu skyni, og stj. hafði samþ. þetta, en upphæðin yrði þá ákveðin síðar af Alþ. Í tilefni af þessu hefur fjvn. í samráði við fjmrh. útbúið heimild til þess, að það verði leyft að greiða þessa upphæð af þeim ágóða, sem verður af sölu setuliðseigna, en óskar eftir, áður en gengið væri frá þessu, að fá eitthvert yfirlit yfir, hvernig þetta mál stendur nú, til þess að geta séð, hvort nægilegt fé er fyrir hendi eða hvort þarf að taka sérstaka upphæð í fjárl. til þess. Við 18. gr. eru þær breyt., sem heyra undir lið I., í heilu lagi. Þó er það sundurliðað, til þess að menn geti áttað sig á til samanburðar, hvað þessir menn hafa í eftirlaun. Í lið II. eru gerðar nokkrar breyt. frá frv., sérstaklega eru þó tvær breyt., sem ég vildi minnast á. Annað er Guðmundur Sveinbjörnsson. Í frv. er ætlazt til, að hann hafi 10180 kr., en n. leggur til, að það verði fært niður í 5026 kr. Stafar það af því, að hún hefur fengið upplýsingar um, að hann hafi aðrar tekjur, eins og sést undir lið I., þar hefur hann 1820 kr. í grunnlaun. Með þessu er hann því kominn upp í full embættislaun, þegar reiknað er með lífeyrissjóðnum. Þetta allt hefur verið gert í samráði við fulltrúa ríkisstj., sem hefur gefið þessar upplýsingar. - Annað er viðvíkjandi Sigurði Nordal; hann stendur í 18. gr. með ákveðna upphæð samkv. samningi. En þessi samningur er gerður á þeim tíma, þegar hann var fenginn frá Osló. Hann hafði þá 2 þús., en er nú kominn upp í 3245 kr. Nú hefur Sigurður Nordal verið leystur frá embætti með fullum launum, og þar af leiðandi þarf ekki lengur að uppfylla þann samning, að hann skuli fá aukagreiðslu fyrir að kenna við háskólann, auk þess munu laun hans hafa verið hækkuð, eins og hjá hverjum öðrum prófessor við háskólann, og er hann þá kominn miklu hærra en eðlilegt er með sín laun. N. leggur því til, að þessi liður falli niður. Þá hefur n. tekið upp lið til Ágústs H. Bjarnasonar, 2500 kr. Auk þess hefur hann verið tekinn inn á lið I., og verður það rætt til 3. umr. Þessum lið hefur hann haldið með 75% af launum sínum, eins og hann hefði látið af störfum, en n. hefur ekki getað fallizt á, að honum yrði veitt lausn með fullum launum. Hún telur það ekki rétta stefnu að taka hvern mann inn á fulla launagreiðslu, þó að hann hverfi frá störfum. Það getur komið til mála, ef menn eru heilsulausir, en getur ekki verið aðalregla, ef menn hverfa frá störfum fyrir aldurs sakir, að þeir hafi full eftirlaun og lífeyrissjóð, þegar þeir eru líka efnaðir menn. Í sambandi við þetta vildi ég minnast á, að n. hafði hugsað sér að endurskoða sín atkvæði viðvíkjandi Árna Pálssyni og vita, hvort fyrir því séu l. eða hvað hafi gerzt í því máli milli stj. og Árna, því að fjvn. hefur hugsað sér að færa hann til samræmis við aðra embættismenn, séu ekki um það neinir sérstakir samningar. Hér hefur verið tekin upp till. um, að Guðrúnu Indriðadóttur leikkonu verði greiddar 1300 kr. og er ekki þörf að ræða það atriði. Hv. alþm., þekkja, hvernig hún í miklum fjárhagslegum erfiðleikum barðist meira fyrir listinni en að hafa að borða á þeim tíma, og n. telur sjálfsagt, að Alþ. láti þennan styrk til hennar engu síður en til Friðfinns Guðjónssonar leikara. Þá hefur n. einnig gert till. um það, að framlag til viðbótarhúsnæðis við ríkisspítalana hækki úr 1 millj. í 1200000 kr. Í sambandi við þetta vil ég benda á, að ég hef átt tal við hæstv. dómsmrh. um það, að nauðsynlegt væri að bæta við þetta 1 millj. kr. vegna byggingar á Kleppi og byggingar við fæðingardeildina og fávitahæli. Þetta mun verða til athugunar fyrir 3. umr., en þessar 200 þús. kr., sem hér er lagt til að bæta við, er ætlazt til, að fari til þess að byggja við Kristneshælið. Þá hefur n. lagt til, að upphæðin til menntaskólabyggingar í Reykjavík lækki um helming, í 500 þús. kr., en annað eins fari til menntaskólans á Akureyri. N. leggur til, að till. um kaup á skóglendi falli niður, vegna þess að hún sér ekki, að ástæða sé til þess fyrir ríkið að bæta við sig nýjum skóglendum, meðan það hefur ekki ráð á að láta girða það skóglendi, sem það þegar á. Þá leggur n. til, að XIV. liður 20 gr., um kaup á jörðinni Hesti í Borgarfirði, orðist svo: Til bygginga á prestsetrum. Ég þarf ekki að fara í 22. gr. Í henni er ekkert nýtt nema um kaup á húsum og lóðarréttindum Jóns Björnssonar og Jóhanns Tryggvasonar á Þórshöfn. Meiri hl. álítur nauðsynlegt að kaupa þessar eignir vegna væntanlegrar landshafnar á Þórshöfn. Minni hl. lítur svo á, að þetta sé ekki nauðsynlegt. Sjálfur er ég á móti þessum lið. Þá vildi ég minnast á mæðiveikina með nokkrum orðum. N. hefur ekki lagt til, að upphæðinni til mæðiveikinefndar verði breytt, þrátt fyrir sterkar kröfur frá forstjóranum um hækkun. Þetta atriði liggur á valdi hæstv. landbrh. Til vörzlu eru áætlaðar 600 þús. kr., en ekkert liggur fyrir um, hvernig þessu fé er varið eða hverjir taka það. Þetta mæðiveikismál er mikill baggi á ríkissjóði, en virðist lítið gagn af ráðstöfunum í þessu efni í aðra hönd. Væri gott, ef hæstv. landbrh. léti fara fram rannsókn á því, hvað hægt er að gera í þessu máli. N. sá sér ekki fært að gera nokkrar breyt., þar sem allar nauðsynlegar upplýsingar skortir. Það urðu stjórnarsinnum mikil vonbrigði, þegar stjórnarandstæðingar í fjvn. kröfðust sérstöðu um undirskrift nál. Hafði þó orðið fullt samkomulag í n. um flestar till. og meiri hl. fylgjandi þeim öllum. Það er um að ræða margar og stórar hugsunarvillur hjá þeim, og er útilokað, að nokkur rök fyrir málinu geti komizt að eða staðizt stundinni lengur. Þeirra starf gengur út á að ráðast á hæstv. ríkisstj. Annars þykist ég vita, að stjórnarandstæðingar í fjvn. séu með þessu að hlýðnast fyrirskipunum frá formönnum þeirra í flokknum. Ég held, að þetta sé komið frá mönnum, sem ekki hafa eins góðan huga á góðu samstarfi og þeir, sem í nefndinni hafa starfað.

Forseti (JPálm) : Útbýtt er á fundinum brtt. á þskj. 316. Þarf að veita afbrigði frá þingsköpum til þess að taka þær til meðferðar.



Herra forseti. Að vísu er hér yfir fáum að tala, því að hv. þm. eru ekki komnir úr kaffi, en um það tjóar ekki að sakast, því að forseti verður að halda umr. áfram. En þó að hv. fjvn. hafi skilað sameiginlegu nál. og form. hennar, hv. þm. Barð., hafi talað fyrir hönd n. í heild, sé ég ástæðu til að gera grein fyrir afstöðu sósíalista í n. og ekki sízt, eins og hv. form. n. hefur tekið fram, að ýmsar till., sem samþ. voru með meiri hl., hafa þó valdið meiri eða minni ágreiningi innan n. Nm. hafa líka algerlega óbundnar hendur um brtt:, enda þó að samkomulag hafi orðið um þær að mestu leyti. Höfuðsjónarmið okkar sósíalista var það, að fjárlög þessi bæru að verulegu leyti svip nýsköpunarstefnu stj. á sviði atvinnumála og menningarmála, sem nú er í undirbúningi og framkvæmd hjá hæstv. ríkisstjórn. Þess vegna var lögð rík áherzla á þessa stefnu stj. og um .þetta náðist að verulegu leyti samkomulag. Lagt er til, að framlög hækki til verklegra framkvæmda og einnig athafna á sviði menningarmála. Eins og hv. Alþ. er kunnugt, er svo ráð fyrir gert, að nýsköpunin verði stórfelldust á sviði útvegsmálanna og því með þeim afleiðingum, að sérstök áherzla er lögð á að veita meira fé á þessu sviði en var í fjárlfrv. því, sem fjvn. hafði til athugunar. Eins og hv. form. n. tók fram, þá mun fiskiskipastóllinn verða endurnýjaður að verulegu leyti á næsta ári. Búizt er við, að um eða yfir 100 mótorskip bætist í flotann á næsta ári, og auk þess koma þegar á næsta ári nokkrir togarar frá Bretlandi. En alveg með sérstöku tilliti til aukningar vélbátaflotans voru gerðar ráðstafanir til að bæta hafnar- og lendingarskilyrði, til þess að flotinn geti lagt til veiða frá beztu verstöðvunum. Því varð að samkomulagi í n. og eftir till. sósíalista var mjög hækkað framlag til hafnarmála, eða úr 2,3 millj. og upp í 4 millj. og 100 þús. kr., og auk þess var lánsheimildin hækkuð um 2 millj. til viðbótar, svo að hafnarsjóður ræður nú yfir 7 millj. króna á næsta ári. Þetta er mesta hækkun á einum lið fjárl. og gerð með tilliti til, að framkvæmdir þessar séu í samræmi við þau nýsköpunaráform, sem hæstv. ríkisstj. beitir sér nú fyrir og munu koma að allmiklu leyti til framkvæmda á næsta ári. Sömuleiðis er framlag hækkað mjög til verklegra framkvæmda, t. d. til akvega nemur hækkunin um 2 millj. frá því, sem var í fjárl., og er það vegna þess, að ætlazt er til, að lokið verði við ýmsa vegi, er tengja landshluta saman, eða a. m. k. þá á næstu 2–3 árum. Rétt þótti því að leggja áherzlu á þessa aðalvegi, en ekki þótti fært að skera niður framlög til smærri vega, og því nemur hækkunin til akvega svona miklu. Það skiptir ákaflega miklu máli að koma samgöngukerfi landsins í betra horf en áður hefur verið. Bæði er það menningarmál og hefur auk þess hagnýta þýðingu fyrir þjóðina í heild og stendur þá í samræmi við nýsköpunarstefnu stjórnarinnar. Þá var einnig eftir till. n. hækkað framlag til menningarmála. Til sjúkrahúsa í landinu er t. d. nýr liður til viðbótar. Til byggingar sjúkrahúss á Akureyri 300 þús. kr., til Kristneshælis 200 þús., til vinnuheimilis Sambands íslenzkra berklasjúklinga 200 þús. Þannig nemur þessi hækkun alls um 700 þús. frá því, sem áður var í fjárl. Þá voru einnig hækkuð framlög til verklegra framkvæmda auk þess, sem áður er getið. Til flugvallagerðar 150 þús. Sú grein samgöngumálanna er nú á bernskuskeiði, eins og hv. þm. vita, og er þó engum vafa bundið, að samgöngur í lofti eiga sér mikla framtíð, og þurft hefði að hækka framlagið enn meira, en n. sá sér það ekki fært, en þetta er þó alltaf í áttina. Í samræmi við nýsköpunarstefnu stj. náðist samkomulag um að hækka framlag til fræðslumála, sérstaklega til byggingar barnaskóla utan kaupstaða, um 500 þús. kr. Þannig er það, að framlög þessi eru helmingi hærri en í fyrra og eru þó ekki fullnægjandi, en þó myndarlegt spor, sem stefnir í rétta átt. - Hækkun til stofnkostnaðar héraðsskóla er úr 800 þús. kr. upp í 1 millj. og 300 þús. Til byggingar húsmæðraskóla er hækkað um 200 þús., og til byggingar húsmæðraskóla í sveitum 100 þús. kr. hækkun. Sömuleiðis nýr liður til byggingar leikfimihúss fyrir kvennaskólann í Reykjavík 50 þús. kr. Auk þess hefur svo verið tekinn upp nýr liður, 500 þús. kr., til að byggja við Menntaskólann á Akureyri til að byrja með og ætlað sérstaklega til að byggja yfir heimavist og söfn skólans, til þess að bæði fólk og söfn þar hafi meira öryggi en nú er, þar sem það verður nú að hafast við í gömlu timburhúsi, þar sem mjög mikil eldhætta er. Þessar hækkanir til byggingar skólahúsa af ýmsum gerðum munu nema kringum 1½ millj. kr. frá því, sem ætlað var í fjárlagafrv. Ég held, að flestir þeir liðir séu eitthvað hærri í brtt. en í frv. og sumir liðirnir miklu hærri. Og þetta ber einnig vott um það, að n. hefur fallizt á þá miklu nauðsyn, sem fyrir hendi er til þess að hraða framkvæmdum byggingar skólahúsa. Og felst í því mikil viðurkenning á nauðsyn þess að koma sem fyrst til framkvæmda þeim þýðingarmiklu breyt. á fræðslukerfi landsins, sem nú er verið að gera hér á Alþ. með þeim ýmsu frv., sem liggja fyrir um þau mál. Í sambandi við þessi skólamál hefur fjvn. hins vegar ekki séð sér annað fært en lækka einn lið mjög verulega, sem er til byggingar menntaskólahúss í Reykjavík. Í frv. er ætlað til þess ein millj. kr., en meiri hl. n. hefur samþ., að þetta skyldi lækka í 500 þús. kr. Það er ein af þeim till., sem Sósfl. hefur verið á móti í n. og hefur þess vegna óbundnar hendur um, og kemur þá til kasta Alþ. um það, hvort það vill halda við till. hæstv. fjmrh. um það framlag, sem hann setti í fjárlagafrv., eða fallast á þessa lækkunartill. meiri hl. fjvn. Auk þess, sem ég þegar hef sagt um hækkun fjárframlaga til fræðslumálanna, þá liggja fyrir n. erindi, sem enn eru óafgr. og hún hefur frestað til 3. umr. að taka afstöðu til, varðandi atvinnudeild háskólans, en ég held, að hljóti að verða samkomulag um að meira eða minna leyti. Ég man eftir tveimur erindum varðandi þetta, sem fyrir liggja, annars vegar um stofnun fiskiðndeildar, þar sem farið er fram á 200 þús. kr. byrjunarframlag. Ég geri ráð fyrir, að ekki sé mikill ágreiningur um nauðsyn þessa máls, því að það hefur svo mikla praktíska þýðingu fyrir sjávarútveginn, aðalatvinnuveg okkar, sem nauðsyn er, að verði rekinn á sem traustustum grundvelli, og mundu vísindalegar rannsóknir í hans þágu innan skamms borga sig með auknum verðmætum þessarar framleiðslu. - Hins vegar liggur fyrir n. erindi um hinn aðalatvinnuveg þjóðarinnar, landbúnaðinn, um að stofnuð verði tilraunastöð til jurtakynbóta og jarðvegsrannsókna. Ég skal ekki að svo komnu máli spá neinu um, hve mikil fjárframlög verða veitt í þessu skyni, því að n. á eftir að taka afstöðu til þess. En mér þykir sennilegt, að þar muni enn koma aukin framlög til fræðslumálanna í landinu, til viðbótar við það, sem n. hefur þegar fallizt á, og ég geri ráð fyrir, að Alþ. muni einnig fallast á. Ég held, að ég þurfi ekki að tína fleira til til þess að sýna fram á það, að varðandi þessi mál, sem við sósíalistar og fleiri höfum talið einna mestu varða, þá hafi náðst samkomulag um mjög veruleg spor fram á leið frá því, sem verið hefur á undanförnum árum, og því, sem nú einnig var lagt til í fjárlagafrv., sem fyrir liggur. Og ég tel, að þær till. n. varðandi þessi mál, sem nú liggja fyrir, séu vottur mikils framfarahugar í þessum efnum og muni setja ákveðið þann svip á fjárl., að þau séu þó í verulegum efnum í samræmi við þá nýsköpunarstarfsemi, sem fram fer nú í landinu undir forustu hæstv. núv. ríkisstjórnar. Um þessar till. er yfirleitt samkomulag í n. Hins vegar hafa verið ýmsar till., sem ágreiningur hefur verið um, en yfirleitt hafa þær verið um efni, sem ekki hafa eins mikla þýðingu og þessi atriði. Ég vil þar leyfa mér að nefna t. d. brtt. nr. 85 í brtt. n. varðandi laun til dr. Matthíasar Jónassonar til rannsókna á þroskastigi íslenzkra skólabarna. Meiri hl. fjvn. felldi þennan lið niður, gegn atkvæðum okkar sósíalistanna. Og þar sem þarna er ekki um mjög stóra fjárhæð að ræða, 35 þús. kr., þá hygg ég, að það hafi verið byggt á því, að hv. meðnefndarmenn mínir hafi ekki verið búnir að gera sér grein fyrir því, hve mikla þýðingu þetta hefði, þeir hafi jafnvel litið á þetta sem hálfgerðan hégóma eða óþarfan hlut, og að þeir gætu við nánari yfirvegun fallizt á að taka þennan lið upp í einu eða öðru formi. Og ég held, að hv. frsm. hafi haft orð um það, að þetta mundi verða athugað nánar fyrir 3. umr. fjárl. Ég skal aðeins geta þess, að dr. Matthías Jónasson hefur einnig verið ráðinn til þess starfa, að ég held með fullu samþykki ríkisstj. Og það gæti ekki náð neinni átt að gera ráðh., sem þetta heyrir undir, ómerkan að þeim gerðum, heldur hljóta menn við nánari yfirvegun að fallast á, að fjárveiting til þessa verði tekin upp í einu eða öðru formi. Þá eru það einnig smáliðir, sem felldir hafa verið niður gegn atkv. okkar sósíalista, til menningarsjóðs blaðamannafélags 10 þús. kr. Þetta er ekki stór upphæð, en ég tel rétt að veita blaðamannafélagi þessu styrk. Enn fremur hefur verið fellt niður tillag, 5 þús. kr., til stúdenta í Kaupmannahöfn. Mér finnst óviðfelldið að kippa þessum styrk af þeim. Þá hefðum við sósíalistar einnig viljað, að þau litlu fjárframlög, sem í fjárl. eru til Alþýðusambands Íslands, hefðu verið hækkuð nokkuð frá því, sem er. Um það náðist ekki samkomulag. En ef þessi fjárframlög til Alþýðusambands Íslands eru borin saman við framlög ríkisins til t. d. Búnaðarfélags Íslands og Fiskifélagsins, sem þau, auk þess fjár, sem þau fá til framkvæmda á höfuðverksviði þessara sambanda, fá til þess að halda fundi sína, þá sýnist ekki fjarri lagi að hækka ofurlítið styrk þann, sem Alþýðusambandið fær nú frá ríkinu. Þá vil ég aðeins minnast hér á þær lækkunartill. í brtt. fjvn., sem gerðar hafa verið við fjárl. til skógræktar. Sá liður hefur verið lækkaður mjög verulega, eftir því sem ég held um 100 þús. kr. í 16. gr. Hv. frsm. n. hafði þau orð, að þessi lækkun væri að mestu leyti leiðréttingar, að frá talinni 35 þús. kr. lækkun. Ég skal ekki fullyrða um, hvort þetta er rétt hjá honum. En það kom mér þannig fyrir sjónir, þegar þetta var afgr. í fjvn., að þetta væri ekki leiðrétting, heldur beinar lækkanir. Og ég greiddi atkv. á móti þessum lækkunartill., af því að ég álít, að það hafi allmikla þjóðhagslega þýðingu, að haldið sé áfram því starfi, sem framkvæmt hefur verið undanfarið, að friða þessar skógarleifar, sem við eigum, og gera tilraun til þess að stækka dálítið skógana og græða landið, þar sem það er að blása upp. Og ég held, að ég megi segja, að sá maður, sem veitir þessu starfi forstöðu, skógræktarstjóri, leggi á þetta mikla áherzlu og leggi í þetta mikið starf. Ég hygg því, að það sé óverðskuldað að draga svo mjög úr fjárframlögum til þessarar starfsemi, sem gerðar eru till. um af meiri hl. fjvn. Um fjárframlög til mæðivarnanna mun ég ekki halda langa ræðu. Við héldum því fram sósíalistarnir í n., að það væri a. m. k. vafasamt, að ríkið ætti að halda áfram að leggja fram jafngeysilegar fjárhæðir til svokallaðra mæðiveikivarna, sem mikið er um deilt, hvort nái þeim árangri, sem til er ætlazt, og hvort það mikla fé, sem til þess væri varið, gæfi tilsvarandi árangur. Meiri hl. n. var með því að láta þetta fjárframlag standa óbreytt, og erum við sósíalistar óbundnir um okkar atkv. hvað það varðar. Þau efni, sem ég nú hef talað um, hafa flest verið til þess að auka mjög útgjöld úr ríkissjóði. Og þá má segja, að það sé nauðsynlegt í staðinn að benda á einhverjar leiðir til þess að fá fé til þessara framkvæmda í fjárl. Og ég vil þá að lokum minnast ofurlítið á afstöðu okkar sósíalista til tekjuhliðar frv. Við héldum því fram í n., á grundvelli þeirra upplýsinga, sem fyrir lágu um tekjuöflun ríkisins á síðastliðnu ári og það sem af er þessu yfirstandandi ári, að óhætt væri að hækka tekjuáætlun á tekjuhlið fjárl. öllu meira en samkv. þeim brtt., sem nú liggja fyrir frá n. Tekjuskattur og tekjuskattsviðauki mun verða á þessu ári 33,5 millj. kr. Það varð ofan á í n. að áætla þann skatt 29 millj. kr. Við töldum, sósíalistar, að það væri ekki óvarlegt, þótt þetta væri áætlað 30 millj. kr., 3½ millj. kr. minna en hann er þetta yfirstandandi ár. Og ég held, að reynslan sanni það, sú reynsla, sem hv. frsm. einnig gat um, að á þessu yfirstandandi ári hefðu tekjur ríkissjóðs farið mjög mikið fram úr þeirri áætlun. Og það mun enn sýna sig, að tekjurnar séu yfirleitt það varlega áætlaðar, að þær muni einnig nú fara nokkuð verulega fram úr áætlun, þó samþ. væru brtt., sem enn þá liggja fyrir um þessa tekjuöflun. Ég hygg ekki óvarlega áætlað, þó að þessi liður væri áætlaður einni millj. kr. hærri en gert er í brtt. fjvn. Um stríðsgróðaskattinn er það að segja, að hann er á lagður á yfirstandandi ári 11 millj. kr., en er á fjárlagafrv. áætlaður 6 millj. kr. Og meiri hl. n. hefur ekki viljað hækka þá áætlun neitt. Við sósíalistar töldum ekki óvarlega farið, enda þó tekið væri tillit til þess, að síldarútvegurinn hefur gengið verr þetta yfirstandandi ár en árið áður, og það muni hafa einhver áhrif á þær tekjur, sem þessi skattur gefur, þó að hann væri áætlaður nokkru meira í samræmi við það, sem hann hefur verið á þessu yfirstandandi ári, en gert er í fjárlagafrv. og brtt. n. Við höfum haldið, að ekki væri óvarlega farið, þó að þessi skattur væri áætlaður 8 millj. kr., og mundi það þá gefa 1 millj. kr. meira í hlut ríkisins en nú er samkv. áætluninni. Um vörumagnstollinn hefur að vísu ekki borið mikið á milli okkar sósíalista og annarra nefndarmanna. Eftir till. n. er hann áætlaður 11 millj. kr. Við höfum viljað áætla hann 11½ millj. kr. Samkv. upplýsingum, sem fjvn. hefur fengið, mun hann verða a. m. k. 12 millj. kr. nú í ár. Og eins og hv. frsm. n. tók fram, eru allar ástæður til að ætla, að innflutningur verði miklu meiri á næsta ári en þó í ár og að það muni vera nokkurn veginn öruggt, að þessi skattur muni a. m. k. ekki verða lægri á næsta ári en í ár. Því töldum við ekki óvarlegt að áætla hann 11,5 millj. kr. á næsta ári. Um verðtollinn er það að segja, að hann hefur farið mjög mikið fram úr áætlun þetta ár. Hann er áætlaður í frv. 33 millj. kr., en eftir till. n. 35 millj. kr. Hv. frsm. n. upplýsti, að hann mundi verða um 40 millj. kr. á þessu ári. Ef ég hef ekki tekið skakkt eftir í n., þá held ég, að upplýst hafi verið, að hann mundi á yfirstandandi ári nema allt að 43 millj. kr. Ég fullyrði ekki, að ég hafi tekið rétt eftir þessu, en þó hafði ég tekið upplýsingarnar þannig upp. En við skulum segja, að hann sé ekki nema 40 millj. kr. á yfirstandandi ári, en þá er þó áætlunin, sem hér er gerð, mjög miklu lægri en hann verður í ár. Að vísu má segja, að þessi tekjustofn sé ekki jafnöruggur og vörumagnstollurinn, vegna þess að verðlækkanir muni eiga sér stað á næsta ári, og þó kannske einkum hitt, að farmgjöld verði lægri en þau hafa verið. En þessi tollur er reiknaður einnig af farmgjöldum. Ef vörumagn, sem flutt er til landsins, verður ekki minna, heldur meira á næsta ári en nú í ár, þá held ég, að sú lækkun, sem kann að verða á farmgjöldum og e. t. v. einhver lækkun á vörum, muni ekki nema svo miklu, að ekki sé sæmilega varlegt að áætla tekjur af þessum tolli 36 millj. eða jafnvel 38 millj. kr. Enn er einn tekjuliður, sem við höfum að vísu ekki gert neinar brtt. við í fjvn., tekjur af áfengisverzlun ríkisins. Þær eru áætlaðar í frv. 22 millj. kr. En upplýst er, að tekjur þessar verði í ár um 30 millj. kr. Við gerðum ekki um þetta brtt. En það mætti líta á þennan tekjulið sem eins konar varasjóð, þannig að ef hinir liðirnir þættu nokkuð hátt spenntir, þá væri þó þessi liður nokkurt svigrúm til þess að tryggja, að tekjur í það heila væru ekki of óvarlega áætlaðar. - En ef fallizt væri á þær brtt., sem við sósíalistar höfðum fram að flytja í fjvn. um þessar hækkanir á tekjuliðunum, þá mundi það nema kringum 5 eða 5,5 millj. kr. Og ef talið væri óhætt að áætla tekjurnar þannig, þá yrði þó útkoman á fjárl. allmiklu betri en nú er samkv. þeim brtt., sem fyrir liggja. Ég geri nú ráð fyrir, að það muni kannske þykja meiri búmennska að áætla þessa tekjuliði varlega og varlegar en þessar till. okkar gera. En hins vegar vil ég benda á það, að reynsla undanfarinna ára hefur þó sýnt mjög áþreifanlega, að tekjurnar hafa farið mjög mikið fram úr áætlun og mjög verulega fram úr þeim till. um hækkun, sem við sósíalistar höfum gert á undanförnum þingum. Og ef hv. þm. hafa ennþá nokkra trú á því, að takist sú nýsköpun í atvinnulífinu almennt, sem stjórnarflokkarnir eru að vinna að undir forustu hæstv. ríkisstj., þá held ég líka, að ekki ætti að þykja mjög óvarlegt að álíta, að þessir tekjustofnar muni ekki hrapa mjög verulega niður frá því, sem hefur verið á undanförnum árum. Ég held, að ekki sé ástæða til að gera fleiri atriði frv. að umræðuefni að svo komnu eða þær brtt. fjvn., sem fyrir liggja, en ég taldi rétt að gera þessa grein fyrir afstöðu okkar sósíalista í fjvn. sérstaklega, þó að í mörgum þáttum falli okkar till. saman við till. annarra nefndarmanna. Og fjvn. stendur saman um þýðingarmestu atriðin í frv., en ágreiningur hefur verið um minni háttar atriði, að frá töldum þó till. um tekjuliði frv.



Herra forseti. Hv. frsm. hóf ræðu sína á því að upplýsa, sem flestir vissu, að þetta væri hæsta fjárlagafrv., sem lagt hefði verið fyrir hið háa Alþ. Þetta er alveg rétt. Það er hæsta fjárlfrv., hvort heldur sem er miðað við krónutölu eða verðgildi krónunnar, þó að vísitöluhækkun sé dregin frá fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir, og svo miðað við fyrirstríðsfjárlagafrumvörp. Því að þá kemur það sama í ljós, að það er langsamlega hæsta fjárlagafrumvarpið, sem lagt hefur verið fyrir Alþ. Hv. síðasti ræðumaður, 4. landsk. þm., taldi nú, að því er mér skildist, að þetta stafaði af því, að nú væru stigin meiri spor fram á við, eins og hann orðaði það, en áður hefði verið gert. Ég get nú í raun og veru ekki séð það, að fjárlagafrv. beri þess nokkurn vott, því að þó að það sé að vísu veitt hærri peningaupphæð að krónutölu til verklegra framkvæmda og annarra framfara í landinu í þessu fjárlfrv. og í brtt. fjvn. en áður hefur verið gert, þá mun það þó vera hlutfallslega minna, miðað við fjárlagaupphæðina alla, en áður hefur verið gert, þ. á m. á síðasta ári. Þetta þykist ég hafa gengið úr skugga um við nokkra athugun á fjárlagafrv. og brtt. hv. fjvn. og samanburð á þessu við eldri fjárlög. Og ég hygg, að það fari ekki á milli mála. Annars ætla ég ekki að fara hér út í almennar umr. um fjárl. að þessu sinni, enda mundi það ekki þýða mikið. Ég vil leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir það, að hún hefur flutt brtt. við fjárl. um verulegar fjárhæðir, sem viðkoma mínu kjördæmi. Ég nefni þar Ólafsfjarðarveg, sem hún ætlar 400 þús. kr., og fjárframlög til hafnargerða. Framlag til Öxnadalsheiðarvegar, sem hv. fjvn. mundi nú kannske telja fjárveitingu til míns kjördæmis, get ég ekki talið svo, því að bæði er vegurinn nokkurn veginn kominn á takmörk sýslnanna, Eyjafjarðarsýslu og Skagafjarðarsýslu, og svo er sá vegur í sjálfu sér engu fremur fyrir Eyfirðinga en aðra menn, sem um þann veg þurfa að fara. En þó að ég sé hv. fjvn. þakklátur fyrir þessar till., þá er þess ekki að dyljast, að mér virðist hún hafa haft það sjónarmið, að því er mitt kjördæmi snertir, að styðja aðallega framfaraviðleitni í sjávarþorpum og við sjóinn, en frekar ganga fram hjá umbótum í landbúnaðarsveitum Eyjafjarðar. Gæti ég í raun og veru sagt fleira um þetta. Ég veit ekki, hvort þetta er tilviljun eða sérstakar ástæður valda því. Við þm. Eyf. gerum þar af leiðandi enga brtt. að því er snertir framlög til sjávarþorpa og sjávarsveita við Eyjafjörð, því að þar finnst okkur sæmilega vel fyrir séð af n. Á hinn bóginn leyfum við okkur að flytja örfáar brtt. viðvíkjandi hækkun á framlögum til framkvæmda inni í héraðinu. Eru þessar brtt. okkar á þskj. 316, og byrja ég þá á 1. brtt. á því þskj. Þar förum við fram á lítils háttar hækkun til þriggja vega inni í Eyjafirði, að Hrísavegur verði hækkaður úr 10 þús. í 25 þús. kr., Hörgárdalsvegur úr 10 í 25 þús. kr. og Laugalandsvegur úr 20 þús., sem n. leggur til, í 50 þús. Ég held, að öllum megi það ljóst vera, að eins og kaupgjald er orðið í landinu og annar tilkostnaður, er 10 þús. kr. framlag til vegar ákaflega gagnslítið. Það er ákaflega lítið hægt að vinna nú á dögum fyrir 10 þús. kr. Okkur finnst því, að 25 þús. kr. verði eiginlega lágmark þess, sem hugsanlegt er að fara fram á í þessu efni. Við förum fram á nokkru meiri hækkun til Laugalandsvegar, og það stafar af því, að það er nokkur hluti af Saurbæjarhreppi, sem nú á í hinum mestu vandræðum með það að fá mjólk flutta til mjólkursamlags Eyfirðinga, og munar ekki meiru en því, að ef 50 þús. kr. væru nú veittar með 10 þús., sem ég tel þennan veg eiga inni síðan í fyrra, þá mundi mega koma veginum yfir vegleysukafla til stórbóta fyrir allmarga bændur í þessum hreppi. Ég tel þennan veg eiga inni 10 þús. kr. frá í fyrra, vegna þess að eftir því sem ég bezt veit, þá var ekki varið neinu á þessu ári til nýbyggingar þessa vegar, þó að þá væri veitt til hans fé, heldur eingöngu til viðhalds. Með öðru þakklæti, sem ég vildi tjá hv. fjvn., eru þakkir fyrir að hafa tekið upp framlag til, brúar á Hofsá í Svarfaðardal. Það hefur í mörg ár verið ákaflega bagalegt fyrir Inn-Svarfaðardal og Skíðadal, að þessi á hefur ekki verið brúuð. Við höfum þing eftir þing farið fram á fjárveitingu til hennar. En við þm. Eyf. höfum farið fram á það, að tekin verði upp fjárveiting til annarrar brúar í Eyjafirði jafnframt, en það er Torfufellsá í Inn-Eyjafirði, 40 þús. kr. Í raun og veru stendur ákaflega svipað á um hana og Hofsárbrúna, að þessi á, Torfufellsá, hindrar samgöngur, og þá einkum mjólkurflutninga þeirra, sem búa innan við hana. Það eru að vísu færri menn en þeir, sem búa innan við Hofsá í Svarfaðardal. Af þessum till., ef menn vildu gera einhvern mun á, þá verð ég að leggja langsamlega mesta áherzlu á Laugalandsveginn, að fjárveiting til hans geti orðið þetta, í minnsta lagi 50 þús. kr., af þeim ástæðum, sem ég hef hér fram fært. Þá förum við þm. Eyf. ekki fram á frekari fjárveitingar úr ríkissjóði fram yfir það, sem n. stingur upp á, en við flytjum tvær brtt. við heimildagr. fjárl., 22. gr. Sú fyrri er um að heimila stj. að greiða úr ríkissjóði sama styrk til skólabyggingar í Ólafsfirði og Ólafsfjarðarhreppi hefði borið. Ástæðan til þess, að við förum fram á þetta, er sú, að við teljum, að Ólafsfjarðarkaupstaður, sem nú er orðinn, eigi þetta fé inni að nokkru leyti hjá ríkissjóði. Fyrir stríð var það álit fræðslumálastjóra og samkomulag milli hans og skólan. Ólafsfjarðar, að brýn nauðsyn væri að byggja þarna barnaskóla að nýju, því að skólinn, sem þar er, fullnægir ekki á nokkurn hátt þörfinni fyrir skóla á staðnum. Nú vita menn það, að Ólafsfjörður varð kaupstaður af nokkuð sérstakri ástæðu og fyrr en orðið hefði, ef engar slíkar ástæður hefðu verið fyrir hendi. Á hinn bóginn er á það að líta, að viðurkennd var þörfin fyrir nýjan barnaskóla í Ólafsfirði, þótt ekki yrði af framkvæmdum í því efni vegna stríðsins, en nauðsynin var viðurkennd, löngu áður en Ólafsfjarðarkauptún varð sérstakur kaupstaður. Mér finnst því það ekki geta verið rétt, að ríkissjóður skorist undan því að taka þátt í byggingu barnaskólans þarna, á sama hátt og Ólafsfjörður hefði enn þá verið hreppur, og ríkið eigi ekki að nota sér það í þessu efni, að svona hefur viljað til, að þetta kauptún, sem tilheyrði sveit, varð kaupstaður af sérstökum ástæðum, og það var líka af sérstökum ástæðum, að ekki var búið að byggja nýjan barnaskóla með tilheyrandi framlagi úr ríkissjóði. Það kann að vera, að þessi till. okkar sé þýðingarlaus, jafnvel þó að samþ. yrði, ef öll þau frv. um skólabyggingar, sem nú liggja fyrir Alþingi eða eru í undirbúningi, nái fram að ganga, því að ef ég man rétt, - ég hef ekki þessi frv. fyrir framan mig, - þá er kaupstöðum ætlaður styrkur til barnaskólabygginga, en þessi frv. eru nú ekki orðin að l., og maður veit ekki, hvort þau verða samþ. eða ekki, og verður því að byggja að sjálfsögðu á því ástandi, sem nú er, en ekki einhverju hugsanlegu ástandi, sem kynni að koma. En ef það yrði nú lögtekið, að kaupstöðum bæri svipaður réttur til styrks úr ríkissjóði og sveitunum, þá sé ég ekki, að samþykkt þessarar till. geti a. m. k. neinu spillt, því að hún ákveður það þá aðeins, sem síðar verður ákveðið í l., og leggur þá engar sérstakar byrðar á ríkissjóð. Það mun vera eitt fordæmi fyrir þessu, þegar svipað hefur staðið á, eða hreppur varð kaupstaður, þá mun eitt fordæmi vera fyrir því, að þeim kaupstað hefur verið veittur styrkur til barnaskólabyggingar eins og hann hefði áfram verið hreppur. Í öðru lagi förum við fram á þá breyt. við þessa heimildagr. fjárl., að ríkisstj. ábyrgist 160 þús. kr. lán fyrir Ólafsfjarðarhrepp til fiskimjöls- og niðursuðuverksmiðju. Hér er nú mikið talað um nýsköpun, og meiri hl. fjvn. og meiri hl. Alþingis gerir þetta orð að eins konar prógramm orði fyrir sig, þó að nýsköpun hafi átt sér stað í landinu alllengi. Það er ekki hægi að neita því, að það er nýsköpun að koma upp slíku mannvirki sem hér er um að ræða, og ætti það því að mæta velvilja frá meiri hl. Alþingis og, meiri hl. fjvn., eins og nú er háttað. Ég þarf nú ekki að útskýra þetta mál, að þegar kauptún eða kaupstaður er eins afskekktur og á við jafnlitlar samgöngur að búa og Ólafsfjörður, þá er öllum auðskilið, að verksmiðjur eins og þessar eru skilyrði fyrir, að hægt sé að nota sér þann afla, sem til fellur. Ég hygg líka, að bréf um þetta efni hafi legið fyrir fjvn. og henni sé málið nokkuð kunnugt, og þykist ég því ekki þurfa að skýra það nánar, enda er sannleikurinn sá, eins og oft vill verða við fjárlagaumr., að hér er nú ekki svo ýkjamargt þingmanna til að láta sannfærast, þó að ég hefði um þetta fleiri sannfærandi orð.



Ég skal nú ekki tefja þessar umr. lengi. Hv. frsm., þm. Barð., hefur rakið mjög ýtarlega till. n., sem hér liggja fyrir, og skal ég ekki fara neitt út í það í einstökum atriðum. Hann byrjaði ræðu sína á því, hvernig fjárlfrv. væri nú, hvað það bæri vott um mikinn nýsköpunaranda hjá ríkisstj. og hvað Alþingi treysti hæstv. stj. vel. Þetta er náttúrlega ekki alveg svona eftir orðanna hljóðan, af því að ég býst við, að þótt frv. sé það hæsta, sem nokkru sinni hefur verið, um það eru allir sammála, en um þá miklu kosti, sem því fylgi, rýst ég við, að séu skiptar skoðanir, því að við vitum það vel, hv. þm. Barð. eins vel og aðrir, að við fáum nú heldur minna fyrir hverja krónuna en oft hefur verið áður, og þó að nú sé miklu fé varið í krónutali til ýmissa framkvæmda, þá vitum við það, að framkvæmdirnar ganga ekki, því er nú verr og miður, því hraðar eða fljótstígar en oft undanfarið. Hv. frsm. gat um það eins og hv. 4. landsk., hvað hæstv. stj. vildi verja samkv. fjárlfrv. miklu til nýsköpunarinnar, sem nú er oft um talað. En þegar maður fer yfir frv., sem hæstv. stj. lagði fyrir, þá er það einkennilegt við það, að þegar kemur að þeim greinum, sem tilheyra verklegum framkvæmdum í þessu landi, þá fyrst kemur fram, að hæstv. stj. vill fara að spara, því að bæði 13. gr., sem viðkemur vega- og hafnarmálum og öðru slíku, og eins 16. gr., þá fyrst fer maður að verða var við lækkanir á frv. Við erum búnir að fara yfir allt frv. í fjvn. Okkur varð fyllilega ljóst við yfirlestur þess, að till. frá forstjórum einstakra fyrirtækja hafa allar verið teknar til greina, þar hefur engu verið breytt, ekkert verið raskað við þeim óskum, sem þeir hafa farið fram á um mannahald og annað slíkt. Hjá flestum stofnunum er mikill fjöldi fólks, launin vitanlega stórhækkuð samkv. launal., og það er meira en það, því að þar eru ýmsir þeir liðir, sem áður voru settir inn í vissar gr. frv. og voru beint gerðir til þess að vera persónuleg uppbót til vissra manna, meðan laun þeirra voru lág. Þessu er öllu haldið í frv. Fjvn. hefur því miður ekki getað lagað nema lítið eitt af þessu. Til þess hafði hún ekki tíma, tækifæri né aðstöðu. Við höfum séð meira að segja, að með reglugerðarákvæði hefur hjá ýmsum stofnunum og fyrirtækjum verið breytt svo vinnutíma um leið og launin voru hækkuð, að það nemur hjá sumum stofnunum á 10. hundrað þúsunda, þrátt fyrir það, að þingið hefur samþ. einróma till. frá fjvn. um það, að athugað yrði við setningu nýrra launal., hvort ekki væri eitthvað hægt að draga úr kostnaði við starfsmannahald og eins að athuga alla starfrækslu hinna einstöku stofnana. Þetta hefur ekki verið gert, síður en svo, því að frv. ber með sér, að þar hefur ekkert verið til sparað í þessum atriðum, heldur hefur sukkið aldrei verið eins mikið og nú. Og þó að því væri haldið fram á síðasta þingi við setningu nýrra launal., að þetta ætti að lagfæra, þá hefur það því miður ekki verið gert. Hv. frsm. benti réttilega á þetta í vissum atriðum, og ég undirstrika það; sem hann sagði um þessi atriði. En mér fannst ekki eins til um það, sem hann sagði um þá nýsköpunaröldu, sem nú væri að rísa svo hátt í þessu landi, því að eins og ég gat um áðan, þá er það svo, að fyrst þegar komið er að þeim atriðum, þá er farið að færa niður. Hann sagði, að það væri gleðilegt, hvað hæstv. forsrh. og fjmrh. hefði tekizt að skaffa margar krónur í ríkissjóð. Það er að vísu rétt, að krónutalan er há, en ég held nú samt, að ýmsir þeir liðir, sem mestar tekjur gefa nú í ríkissjóð, séu þannig, að þjóðin hafi litla ánægju af. Ég heyrði á hv. 4. landsk., sem hér talaði áðan, að hann teldi tekjuáætlunina ákaflega varlega. Ég er honum í því efni algerlega ósammála. Ég tel, að við höfum í þeim efnum farið svo hátt sem forsvaranlegt er að fara, og um það er enginn ágreiningur milli mín og hv. frsm. Hv. 4. landsk. hélt fram, að við hefðum mátt hækka einn lið um 5–6 millj. kr., sem sé tekjur af áfengissölunni. Þar er ég honum algerlega ósammála. Við heyrum nú víðs vegar, bæði í þessum bæ og annars staðar, koma fram mjög háværar raddir um, að það sé þjóðarnauðsyn að reyna nú eitthvað að draga úr áfengisflóðinu. Ég játa það fyrir mig persónulega, að ég er enginn templari, síður en svo. En þrátt fyrir það blöskrar mér, hvað drukkið er, sérstaklega hvað unga fólkið drekkur. Ég bý hér í miðbænum, og það eru færri nætur, sem maður vaknar ekki við ólæti og hópgöngur af drukknu fólki í miðbænum. Þetta er sorglegt að sjá, og ég held, að hæstv. stj. ætti að taka til athugunar kröfur hinna fjölmörgu manna og félaga, sem líta svo á, að það sé nóg komið og eitthvað verði til bragðs að taka, svo að ég fyrir mitt leyti get ekki fallizt á að hækka þann lið, sem áfengið nú gefur, hann er kominn alveg nógu hátt, og ég held, að það sé enginn þjóðarhagur að því, að hann hækki. Þá gat frsm. um, hvað það væri gleðilegt, hvað atvinnuvegir okkar stæðu með miklum blóma. Það má kannske segja, að svo sé, en þó er það þannig í fjárl. nú, bæði þessum og undanfarandi fjárl., að þar hefur verið milljónaframlag, sem er greitt til einstaklinga í þessu landi, vegna þess að framleiðslukostnaðurinn er svo hár hjá vissum hluta framleiðslunnar, að það verður að gefa í milli úr ríkissjóði. Þetta er ekki gott ástand hjá framleiðslu okkar. Við vitum það, að í þessum mánuði hafa komið ákveðnar raddir frá hinum aðalatvinnuvegi okkar lands, sjávarútveginum, bæði frá fundi útvegsmanna á Suðurnesjum og eins frá fundi Fiskifélagsins, og þær fundarályktanir gefa til kynna, að þessum mönnum finnst ekki vera mjög bjart fram undan í þeim efnum, jafnvel þó að það verðlag, sem nú er á fiski okkar á erlendum markaði, haldist óbreytt. Skal ég engu spá um það, hvernig því máli reiðir af, fisksölu okkar erlendis, en þó býst ég við, að flestir séu sammála um, að ekki sé útlit fyrir, að verðið fari hækkandi, ég býst við, að fremur komi fram óskir um lækkun en hitt, um það held ég, að allir geti verið nokkurn veginn sammála, eins og nú er háttað. Þá sjáum við það, að ef enn þá heldur krónunum áfram að fjölga og verðgildi þeirra minnkar, þá eru komnar hærri tölur, en ég efast um, að það verði talið öruggt undirstöðuatriði undir framleiðslu okkar. Þá gat hv. frsm. réttilega um það, að samkomulag hefði orðið um ýmis stærstu atriðin hjá fjvn. Fjvn. var alveg ljóst, hvernig þörfinni í þessum málum er háttað. Við skulum taka t. d. hafnargerðir og lendingarbætur. Nú er fullvíst, að á næsta ári kemur hér inn til landsins fjöldi báta, en svo er ástatt, að jafnvel þó að fáist menn á þessa báta, en það er annað atriði málsins, þá er þannig ástatt, að þeir geta hvergi lagzt í höfn, en það held ég, að sé fullkomið skilyrði, því að það er lítil nýsköpun í því, þó að mörg skip séu keypt, ef þau verða að vera úti á rúmsjó, en geta hvergi lagt að landi. Og það er vitað mál, að eins og nú er ástatt, þá er þörf á að bæta aðstöðuna til þess að geta hagnýtt fiskimið okkar. Og þess vegna lagði ég fyrir mitt leyti til, - og gerði það hálfnauðugur, enda þótt n. hækkaði útgjöld fjárl. verulega frá því, sem í frv. er gert ráð fyrir, - að gefin yrði heimild til þess, að ríkisstj. gæti tekið að láni allt að tvær millj. kr. til þess að bæta úr í þessu efni. Þetta gerði ég nauðugur, af því að ég taldi vart forsvaranlegt á tíma eins og nú að taka lán til framkvæmda. En ég sá, að þörfin á þessu var svo brýn, að ég setti mig ekki á móti því, að þetta lán yrði heimilað að taka. Og það er ekki neinn vottur um glæsilega fjárhagslega útkomu, að við þurfum nú, á meðan stríðsgróðinn er enn í okkar landi, að taka lán til nauðsynlegra framkvæmda, sem þjóðin þarf að gera. Ég skal ekki fara neitt út í nýsköpunina. Mér heyrist, að margir, sem trúaðir hafa verið á hana, séu farnir að efast um, að hún verði eins mikil og af hefur verið látið. Því að það þarf að gera meira en að panta og kaupa báta og skip. Það er ekki nóg að hugsa um einn þátt nýsköpunarinnar, en láta allt annað reka á reiðanum, eins og ríkisstj. virðist hafa gert. Það er ekki nóg að kaupa skip, ef ekki er til höfn til þess að láta þau lenda í og ekki er maður til á skipin. Þetta þarf að hugsa um. En þessu hefur ríkisstj. gleymt. Viðkomandi vegunum var nýsköpunin ekki meiri en það, að þó að fjárlagafrv. hækkaði að krónutölu útgjalda megin, þá var lækkað framlagið til nýrra akvega um rúma millj. kr. frá því, sem var á síðasta ári. N. var nokkurn veginn sammála um það, að hér þyrfti að breyta um og hefja nýsköpun í því að reyna að halda áfram að hjálpa því fólki, sem úti á landsbyggðinni býr. Því að það er víst, að ef á að taka alveg fyrir þær litlu greiðslur, sem undanfarin ár hefur verið varið til vega úti á landi, þá er það sama og að flæma fólkið burt af jörðum sínum. Ef þetta fólk, sem býr við erfiðar samgöngur, sér, að Alþ. og ríkisstj., sem er með fjárlagafrv. upp á yfir 100 millj. kr., getur ekki miðlað þessu fólki fjárframlögum, til þess að það geti fengið vegi til að geta haldizt við á býlum sínum, þá hefur það þau áhrif að koma inn fullkomnu vonleysi hjá því í sambandi við það að vera kyrrt í sveitinni. N. var ljóst, að hækka þurfti framlög til vega og gerði till. um það. En það kostar það, að afgreiðsla frv. verður ekki eins glæsileg og hv. frsm, vildi vera láta. Fjvn. hækkaði tillag til veganna eitthvað um 2 millj. kr. og reyndi að dreifa því um landið eins og kostur er á og með fullu samkomulagi innan n., og er það gott, því að maður getur vænzt þess, að það, sem fjvn. er sammála um, muni þingið líta svipuðum augum og fjvn. Ég skal í þessu sambandi ekki fara út í einstaka liði. Hv. frsm. fjvn. minntist á þetta mjög greinilega. Náttúrlega vorum við í n. stundum ekki á sama máli og bar á milli um einstaka liði. Og hv. form. n. dæmdi þá liði, sem hann var á móti, óalandi og óferjandi. Mig langar til þess að minnast á einn þennan lið, sem er tillag til Jóns Dúasonar. Ég hef alltaf lagt til í fjvn., að þessi maður fengi dálitla upphæð til þess að ljúka við það mikla verk, sem hann hefur ungur hafið og fórnað allri ævi sinni fram að þessu til þess að reyna að koma í framkvæmd. Ég efast um, að nokkur maður, sem við nú þekkjum til, hafi lagt eins mikið í sölur og fórnað eins miklu fyrir áhugamál sín og Jón Dúason. Ég játa, að ég get ekki dæmt um þetta frá vísindamanns sjónarmiði. En þó er það svo, að ýmsir þeir, sem hafa lesið þessi rit hans og hafa fylgzt með þeim og eiga að hafa nokkra kunnáttu til þess að geta dæmt um, hvort rétt eða rangt er farið með í ritum hans, hafa borið lofsorð á þessi skrif hans. Og þar sem hæstv. Alþ. undanfarið hefur mælt með því að veita honum styrk, vil ég ekki verða til þess, að hann geti ekki haldið áfram með vísindastarf sitt. Og þessi styrkur, sem fram á er farið, að honum verði veittur til viðbótar, er ætlaður til þess, að hann geti byrjað á því að koma út á ensku ritum þessum frá hans hendi og þegar er byrjað að þýða. Ég vildi veita smáupphæð í þessu skyni, og meiri hl. n. var samþykkur því. Um aðra liði, sem hv. frsm. fjvn. ræddi, skal ég ekki ræða. Þó skal ég játa, að ég tel Arnór Sigurjónsson þess maklegan að fá rithöfundarstyrk. Hann er mikill fræðimaður, hefur margt skrifað og margt vel og nú fyrir nokkrum dögum lokið við að semja ævisögu Þorgils gjallanda. Og ég hygg, að það verk hafi farið honum mjög vel úr hendi. Þess vegna gat ég fylgt því, að hann fengi 5 þús. kr. rithöfundarlaun. Ég man ekki, hvort það eru fleiri liðir, sem hv. form. fjvn. var sérstaklega hneykslaður yfir. Kann að vera, að þeir hafi verið fleiri. En ég man ekki, hvort ég hef verið sérstaklega við þá riðinn. Þá minntist hv. form. fjvn. og hv. 4. landsk. þm. líka nokkuð á sauðfjársjúkdómavarnirnar, og mér heyrðist þeir báðir vera á þeirri skoðun, að miklu hefði verið kostað til þeirra. Og það er satt. Til þeirra hefur verið kostað miklu fé. En n. gerði engar till. um breyt. á þeim lið. Ríkisstj. fékk þann lið töluvert lækkaðan í fyrra. Og ég býst við, að hæstv. landbrh. hafi haft fulla yfirsýn yfir það mál, og þess vegna hafi það verið, að hann lagði ekki til nú, að þessi liður yrði lækkaður á næsta árs fjárl. Og þess vegna var það, að ég vildi halda þessum lið óbreyttum. Við fengum ýmsar upplýsingar í n. um þessi mál hjá framkvæmdastjóra sauðfjársjúkdómanefndar. Og eftir þeim upplýsingum, sem fyrir lágu, virtist ekki kleift að draga úr þeim kostnaði á næsta ári, sem í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir. Og hann gat um það sem algert nýmæli, sem ég get fallizt á, að sé réttlátt, að nú verði hætt að greiða til þeirra manna, sem framleiða mjólk að nokkru ráði, þ. e. hafa 6–8 kýr, styrk til þess að ala upp sauðfé, og er það mikil breyt. frá því, sem var á fyrri tíma, er menn fengu jafnan styrk til slíkra hluta, hvort sem þeir framleiddu mikla mjólk eða litla. - Um sauðfjárveikivarnirnar er það að segja, að um það hefur lengi verið deilt, hvort þær kæmu að þeim notum, sem haldið hefur verið fram og þær áttu að gera. Hvað sem um það má segja, verður því ekki mótmælt með réttu, að varnirnar hafa a. m. k. tafið mjög fyrir veikinni í sauðfénu. Og enn þá er eftir a. m. k. helmingur af landinu, þar sem fé hefur ekki fengið þessa veiki. Og ekki er vafi á því, að ef engar mæðiveikivarnir hefðu verið, má búast við, að veikin hefði verið komin um allt landið. Og það er ábyggilegt, að það er stórfelldur sparnaður fyrir þjóðarbúið í heild, ef hægt er að láta þessa veiki fara hægt yfir. Því að það hefur sýnt sig, að margir hafa haft miklu betri tekjur af sauðfé sínu þar, sem veikin hefur komið smám saman, heldur en þar, sem hún hefur geisað, sem mæðiveikin hefði gert um allt landið, ef engar girðingar hefðu verið til þess að tefja fyrir útbreiðslu hennar. Þá er það niðurlagið á ræðu hv. form. fjvn. Ræða hans var prýðileg, nema upphafið og endirinn. Í endi ræðunnar sló mjög út í fyrir honum, sem mér kom mjög á óvænt. Hann vildi halda því fram, að samflokksmenn mínir hefðu haft í frammi einhverja þvingun gagnvart mér í sambandi við það, að ég skrifaði undir nál. fjvn. með fyrirvara, sem ég gerði. Ég get trúað því, að hv. form. fjvn. sé vanur því að hafa yfir sér eitthvert húsbóndavald. Það mætti segja mér, að svo væri, og þess vegna mundi þeim hv. þm. ekki finnast nema eðlilegt, að í Framsfl. hefðum við húsbóndavald yfir okkur, sem skipaði okkur fyrir verkum. Það er eðlilegt að vissu leyti, að menn haldi, að aðrir búi við það sama sem þeir sjálfir. En svo er ekki hjá okkur í þessu tilfelli. En mér er nær að halda, að hv. form. fjvn. hafi fengið einhverjar óbeinar fyrirskipanir um það, að hann setti þann fyrirvara, sem raun varð á, því að þegar hann kom á fund í n. stuttu áður en hann skrifaði undir, var ekki annað á honum að heyra en að hann væri algerlega sammála um nál. Og ég veit, að í hjarta sínu er hann okkur algerlega sammála. Hann hefur sýnt það í vinnubrögðum í n., að hann lítur svipuðum augum og framsóknarmenn í n. á málin, en það er húsbóndavaldið, sem varnar honum þess að halda því fram opinberlega. Ég veit, að hv. þm. Barð. er það fullljóst, að eins og dýrtíðin er orðin í þessu landi, þá er næsta erfitt að afgr. fjárl. svo, að það fari vel úr hendi. Og ég er alls ekki ánægður með afgreiðslu þeirra fjárl., sem hér liggja fyrir. Og ég veit, að hv. form. fjvn. er mér algerlega sammála í því efni. Ég veit, að honum þykir það ekki góð fjárlagaafgreiðsla, að nú skuli, á þessum albezta tíma, sem yfir landið hefur komið hvað tekjur snertir, þó ekki vera veitt meira til verklegra framkvæmda í fjárl. hlutfallslega en árið 1938. Því að árið 1938 var 40% af útgjöldum fjárl. varið til útgjalda á 13. og 16. gr., en nú eru það rúm 30%. Það eru hærri tölur nú, en hlutfallslega lægri upphæð miðað við heildarupphæð fjárl. Og ég býst við, að hv. form. fjvn. sé mér algerlega sammála um, að það sé óviðunandi afgreiðsla að þurfa að afgr. fjárl. með stórum rekstrarhalla og miklum halla á sjóðsyfirliti. Ég veit, að hann er algerlega á móti því, þó að hann verði að gera það, vegna þess að hann hefur yfir sér húsbónda. En við framsóknarmenn í n. skrifuðum undir með fyrirvara alveg af frjálsum vilja. Við höfum þessa skoðun, sem ég nú síðast hef lýst, og það veit ég, að okkar flokksmenn hafa yfirleitt. Og ég býst við, að flestir, þegar þeir athuga fjármálaafgreiðsluna, verði á sama máli, að það verði ekki okkur til sóma að þurfa nú að afgr. fjárl. með miklum rekstrarhalla á sjóðsyfirliti og þannig, að lán þurfi að taka til þess að geta haldið verklegum framkvæmdum í svipuðu horfi og var fyrir stríð.



Herra forseti. Ég hef flutt brtt. við 22. gr. fjárl., sem að vísu hafa ekki fengizt afbrigði fyrir enn þá, vegna þess að hún er í prentun. En með leyfi hæstv. forseta vænti ég, að ég megi tala fyrir henni nú. Þessi brtt. er um það, að í 22. gr. komi nýr liður svo hljóðandi, að ríkisstj. sé heimilt að verja allt að 1100 þús. kr. til jarðborana samkv. l. nr. 114 1943 og jarðhitarannsókna. Ég varð satt að segja hissa á því, þegar ég varð þess var við yfirlestur bæði brtt. frá fjvn. og eins fjárlagafrv. sjálfs, að það hefði láðst að gera ráðstafanir til þess, að fé væri veitt til jarðborana og jarðhitarannsókna. Samkv. l. frá 1943, sem ég gat um áðan, er ákveðið, að kostnaður við jarðboranir bæjar- eða sveitarfélaga eða boranir, sem framkvæmdar væru eftir till. frá þeim, eigi að greiðast að hálfu af sveitarsjóðum en að hálfu úr ríkissjóði, eftir því sem fé er veitt til þeirra í fjárl. Nú er það kunnugt, að þessar rannsóknir og boranir eru þegar hafnar og umsóknir um slíkar framkvæmdir berast nú óðum að frá ýmsum stöðum. Og þá er leitt, þegar þessa er gætt, hve mikið þjóðarhagsmunamál er hér á ferð, ef ríkið getur ekki staðið við skuldbindingar, sem því raunverulega samkv. l. ber að uppfylla. Það hefur t. d. verið borað á ýmsum stöðum bæði eftir heitu og köldu vatni. T. d. á Reykjanesskaga hefur verið borað eftir köldu vatni með ágætum árangri fyrir þorp, sem áður voru þar vatnslaus. Og um boranir í næstu framtíð hafa komið fram umsóknir frá Akureyri, Ísafirði, Húsavík, Selfossi og víðar að. Og þá væri mjög leitt, ef ríkið stæði ekki við sínar skuldbindingar og ekkert yrði úr þessum framkvæmdum þess vegna. Við þær boranir, sem ég nefndi, að framkvæmdar hefðu verið, hafa verið notaðir svonefndir höggborar, sem keyptir hafa verið af setuliðinu. En þeir eru báðir gamlir og slitnir og talið, að þeir endist ekki nema í hæsta lagi eitt til þrjú ár enn. Það er því nauðsynlegt, að hægt verði að kaupa fleiri slíka bora. Samkv. þál., sem samþ. var 1944, var ríkinu heimilað að leggja fram fé til rannsókna á gufuborunum bæði í Henglinum og í Hveragerði í samvinnu við Reykjavíkurbæ og í Krýsuvík í samvinnu við Hafnarfjarðarbæ. Og til þess að framkvæma þær boranir, þar sem aðallega yrði borað fyrir gufu, þá eru þessir höggborar, sem nú eru til hér, og jafnvel þeir, sem keyptir yrðu, of grannir. Til þess að bora eftir gufu þarf gildari bora, og þá er talið heppilegt að nota bora, sem snúast í hring, en eru ekki höggborar. Þessir borar eru miklu dýrari og geta kostað um eða yfir eina millj. kr. En ef í það væri ráðizt að kaupa þessa dýrari bora, er gert ráð fyrir, að það verði gert í samvinnu við þá bæi, sem þá þyrftu að nota, og frá þeim kæmi helmings tillag á móti framlagi ríkissjóðs til þessara kaupa. Með þessari þál. var að vísu veitt heimild til þessa, þegar hún var samþ. 1944. En það er heldur ekkert ákveðið í fjárl. að leggja fram til þess að mæta kostnaði, sem leiða mundi af framkvæmd l. frá 1943, sem ég nefndi viðkomandi jarðborunum. Upphæð brtt., sem ég flyt og ég gat um, hef ég miðað við, að keyptir verði einn til þrír höggborar, til þess að haldið yrði áfram þeim rannsóknum, sem þegar eru hafnar, og til þess að leggja til helming á móti framlagi annars staðar að til þess að kaupa gufubor. Það má um það deila, hvort á næsta ári ætti að ráðast í að kaupa þennan stóra bor. En það er fásinna að ætla ekkert fé í þessar rannsóknir og boranir, því að það er vitað, að þær verða framkvæmdar. Það er heilmargt starfslið, sem vinnur að þessu nú. Og kröfur eru komnar það víða að um framkvæmd þessara borana, að þetta verður ekki stöðvað, enda er þetta þjóðnytjamál. - Ég hef flutt um þetta brtt. við 22. gr., þó að hún ætti miklu frekar heima við 15. gr. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Skal ég þó að lokum taka það fram, að ég er reiðubúinn til þess að taka þessa brtt. aftur til 3. umr., ef hv. fjvn. fengist til að athuga þetta mál á milli umr.



Herra forseti. Við fjárlfrv. á ég brtt., sem er ekki búið að prenta og liggur þess vegna ekki hér fyrir. Ég er með tvær þeirra einn og með öðrum með þá þriðju. En úr því að hæstv. forseti óskar eftir, að ég tali fyrir brtt. nú þegar, sé ég ekkert á móti því. Það eru tveir smávegir, sem ég er einn með brtt. um. Önnur þeirra brtt. er um svo kallaðan Brekknaheiðarveg, sem er sá 65. í röðinni á brtt. hv. fjvn. í 42. lið, a. Þar í brtt. n. er lagt til, að til þess vegar verði varið 60 þús. kr. En það hefur undanfarið verið lagt til hans 100 þús. kr. Þetta er alveg sams konar vegur - til þess að tengja saman landsfjórðunga - og Þorskafjarðarheiðarvegur og Siglufjarðarskarðsvegur, sem fjvn. leggur til, að lagðar verði fram 450 þús. kr. til, sem á að tengja saman landshluta og kaupstað, því að Brekknaheiðarvegur á að tengja saman Austur- og Norðurland. Var byrjað á því að leggja 100 þús. kr. í þennan veg. Í fyrra var unnið fyrir 140 þús. kr. í þessum vegi. Og hefði ég viljað vonast til þess, að hv. fjvn. sæi sér fært að láta vinna fyrir þá fjárupphæð í þessum vegi eins og verið hefur, eða 100 þús. kr., þó að ekki sé unnið fyrir meira, í þrjú ár eða þangað til honum verður lokið. - Ég skal geta þess, enda veit hv. fjvn. það, að sá fyrsti vegur, eða a. m. k. einn af þeim fáu vegum, sem vegamálastjóri lagði til, að fengi viðbótarframlag, ef framlag til vega yrði hækkað frá upprunalegu till., það var einmitt þessi vegur. Og þess vegna fer fjvn. beint á móti a. m. k. varatill. vegamálastjóra með því að láta þennan veg ekki fá hærra framlag en þetta, sem hv. fjvn. gerir ráð fyrir í till. sínum. - Þó að ég flytji þessa brtt. nú, þá vil ég gjarnan taka hana aftur til 3. umr. í þeirri von, að hv. fjvn. athugi þetta með hliðsjón af till. vegamálastjóra, þannig að ef hv. fjvn. sér sér fært að leggja til, að meira fé verði varið til vega en í frv. upprunalega er lagt til, þá taki n. tillit til þess, að þessi vegur er fyrsti vegurinn, sem vegamálastjóri lagði til, að hækkuð yrði fjárveiting til. Þá geri ég till. um það, sem er önnur brtt., sem ég flyt einn, að inn komi nýr liður á eftir 67. lið 42. brtt., undir a-lið í brtt. fjvn. á þskj. 308, sem er Jökulsárhlíðarvegur, sem mun annaðhvort hafa fallið úr í prentun hjá fjvn. eða bara gleymzt. Því að mér var kunnugt um, að það var vilji fjvn. að taka þetta upp, og legg ég til, að 5 þús. kr. verði veittar til þessa vegar. Þar hagar svo til, að Jökulsárhlíðarvegur er kominn út í miðjan hrepp. Og vegamálastjóri lagði til, að unnið væri í þessum vegi í sumar, til þess að koma honum niður á sléttan árbakka. Það var unnið í þessum vegi í fyrra fyrir 10 þús. kr. umfram fjárveitingu, og til að endurgreiða það ætlar fjvn. fé. En nú er enn eftir að malbera vegarspotta frá fullgerða veginum og niður á bakkann, og mun það kosta um 5 eða 6 þús. kr. En þangað til það er gert, er ekkert gagn að veginum, sem kominn er, en þegar búið er að malbera þennan spotta, má fara eftir árbökkum út á sveitarenda, upp undir 30 km. frá þeim stað, þar sem vegurinn endar nú. Það má því segja, að með því að malbera vegarspotta fyrir 5–6 þús. kr. fáist slarkfær 30 km. vegur. Það nær því ekki nokkurri átt annað en veita 5 þús. krónur til þess að ljúka við veginn. Ég veit, að þetta er vegna gleymsku eða mistaka hjá fjvn. Ég tek þessa brtt. til baka til 3. umr. og vona að hv. fjvn. leiðrétti þessi mistök. 3. brtt. mína flyt ég með öðrum þm. og fjallar um framlag til þriggja brúa. Eins og hv. þm. er kunnugt, hefur vegamálastjóri lagt til, að byggðar yrðu ákveðnar brýr, ef fjvn. sæi sér fært að byggja fleiri brýr en hann taldi upp í aðaltill. sinni. Vildi vegamálastjóri láta bæta 3 brúm við, á Staðará í Steingrímsfirði, Djúpá í Fljótshverfi og Jökulsá í Fljótsdal. Fjárframlög voru áætluð 120 þús., 180 þús. og 250 þús. krónur. Með flutningi þessara brtt. erum við bara að fara inn á línu vegamálastjóra í þessu máli og leggjum til, að þessum brúm skuli bætt við, ef Alþ. sér sér fært að veita meira fé til brúargerða en farið var fram á í fjárlagafrv. Nú er búið að hækka fjárl. það mikið, að auðséð er, að Alþ. telur sér þetta kleift. Og tel ég þá, að þessar brýr eigi að koma næst. Um þessa brtt. sé ég ekki ástæðu til að segja fleira nú við þessa umr., enda mun verða talað fyrir henni af fleirum. En fyrst ég fór að tala fyrir brtt. mínum og er staðinn upp, þá vil ég um leið segja það, sem ég að vísu hef sagt oft áður, að ég kann afar illa við það, sem fjvn. gerir og alltaf er að færast í vöxt á Alþ. Það er að fela upphæðir í fjárl. Þetta er gert við gistihúsastyrki, ferjustyrki, læknisvitjanastyrki og margt fleira. Ég hef talað um það hér í hæstv. Alþ., að þessu þyrfti að snúa við, og ég kom með till. um það í fyrra. En það mátti ekki heyrast nefnt, það var allt drepið. Það var ætlazt til þess í fyrra, að styrkur skyldi veittur til að gera við kláfferjurnar á Jökulsá á Jökuldal. Ef ég man rétt, voru það 4500 kr. En upphæðin var falin í stærri upphæð, sem hét „til ferjuhalds,“ og vegamálastjóri átti að tilkynna, hvernig hún skyldi skiptast, ekki að vilja Alþ., heldur fjvn. En hvað skeður svo? Það veit bara enginn um þetta, engum sagt frá því. Hreppsn. fékk ekki eitt orð að vita um það, að gera ætti við ferjurnar. Og svo vill það til, að maður dettur út úr einni ferjunni og var guðs mildi að hann skyldi bjargast. Og þá er farið áð tala um í blöðunum, að ferjan sé í slæmu ástandi. En það vissi enginn, að fé hefði verið veitt til að gera við þær. Slysið varð þó til þess, að ferjustyrkurinn var dreginn upp úr skúffu. Þetta hefst upp úr pukrinu, þegar enginn má sjá, hver á að hafa þessa smástyrki. Þetta á svo að vera gert til þess að spara eitthvað við prentun á gögnum þingsins. Það er þá líka svo mikill sparnaðarandinn! En ég kann ekki við þetta, og ég vona, að hv. fjvn. athugi, hvort ekki ætti að færa þetta í lag og láta sjálf fjárlögin sýna, til hvers fjárveitingarnar eru ætlaðar. Í fyrra var samþ. till. um, að læknisvitjanastyrkur skyldi aðeins veittur til þeirra hreppa, sem hefðu stofnað læknisvitjanasjóði. Ég vil mjög ákveðið biðja hv. fjvn. að athuga þetta mál. Ég viðurkenni það, að læknisvitjanasjóðir eiga og þurfa að koma víðar en nú er, og til þess var þetta ákvæði samþ. hér í fyrra. En það hagar bara sums staðar þannig til, að ekki er hægt að stofna læknisvitjanasjóð, t. d. þar, sem allstór kaupstaður og lítill hreppur eru læknishéruð. Hver heldur, að slíkt læknishérað færi að stofna læknisvitjanasjóð? Ég hef hér í huga ákveðið svæði, þar sem er Seyðisfjarðarkaupstaður og Loðmundarfjarðarhreppur. Fólkið í Loðmundarfjarðarhreppi verður að sækja lækni á báti eða yfir fjallgarð, og kostar það mikið. Þessi hreppur hafði 200 kr. í læknisvitjanastyrk á ári, eða um ¼ kostnaðar, ef leitað var læknis. Nú getur enginn fengið styrk nema að stofna læknisvitjanasjóð. En haldið þið, að Seyðisfjarðarkaupstaður fari að stofna sjóð með þessum hreppi? Það er útilokað. Ef þetta skilyrði stendur áfram, hindrar það, að slíkir hreppar geti fengið styrk, þótt þeir þurfi þess með. Ég vona, að hv. fjvn. taki þetta til athugunar. Ég get ekki látið hjá líða að nefna það, að mér hrýs hugur við því, eins og ástandið er nú, þá skuli í fjárl. vera veitt jafnmikið og raun ber vitni um til alls konar opinberra bygginga, svo sem skólahúsa, sjúkrahúsa o. s. frv. Maður getur búizt við, að meiri hlutinn eða jafnvel mikill meiri hluti af því byggingarefni, sem flyzt til landsins, fari í þær byggingar á sama tíma sem maður horfir hvarvetna á vöntun á íbúðarhúsum handa fólkinu til að búa í. Þótt ég játi, að mikið sé varið í og sjálfsagt sé að byggja stórt og veglegt hús yfir þjóðminjasafn okkar, skóla o. s. frv., þá finnst mér, að ennþá meiri þörf sé á því, að krakkarnir geti komizt inn heima á nóttunni, en ekki einungis þá stund, sem þeir eru í skólanum. Og fornminjasafn okkar er þó undir þaki, en ekki úti á götunni, eins og heita má, að ýmsir borgarar landsins séu. - Þetta var aðeins almenn athugasemd, sem ég vildi leggja áherzlu á og biðja hæstv. stjórn og fjvn. að athuga. Mér finnst meðan fólk í landinu vantar húsnæði til að geta lifað hinu daglega lífi, þá eigi hið opinbera ekki að taka byggingarefni til að byggja hús, sem að vísu eru öll þörf, en kalla áreiðanlega ekki eins að og hitt að sjá fólkinu fyrir húsnæði.



Herra forseti. Ég skal ekki við þessa umr. fara út í að ræða fjárlfrv. almennt. Ég ætla aðeins að víkja með fáum orðum að brtt., sem ég hef leyft mér að flytja varðandi mitt hérað, á þskj. 316. Brtt. mín snertir 13. gr. um úthlutun vegafjár. Ég vil segja það, að ég bar fram ósk við fjvn. um, að til vegaframkvæmda í mínu héraði yrði varið 260 þús. kr., og er það í samræmi við þær brtt., sem ég flyt. Fjvn. hefur fært þetta niður í 85 þús. kr., og er ég í efa um, að hv. n. hafi nokkurs staðar skorið niður till. vegamálastjóra annars staðar en þarna. Hv. n. ber því við, að því er virðist, að það var veitt nokkurt fé til vegarins milli Blönduóss og Skagastrandar umfram fjárl. yfirstandandi árs af samgmrh. og samkv. till. vegamálastjóra, til þess að halda áfram þessum vegi. Það ætti að vera hv. fjvn. kunnugt, að verið er að vinna að framkvæmdum í Skagastrandarkauptúni fyrir millj. kr. Og það virðist vera allundarlegt ráðslag, ef bíða á eftir því í tugi ára að koma á viðunandi vegasambandi milli þessara kauptúna, sem hér um ræðir. Ég fer fram á 100 þús. kr. aukningu á fjárframlagi til þessa vegar, og sú till. verður að koma undir atkv. við þessa umr. eða 3. umr. Hin brtt. undir sama lið fjallar um fjárframl. til Svínvetningabrautar, sem bundin er við brúargerð á Blöndu. En áætlað er, að hún kosti 200 þús. kr. Ég fer ekki fram á nema helming þessarar upphæðar, og ef hún fæst, þarf það ekki að tefja fyrir þeim framkvæmdum, sem þarna eru fyrirhugaðar, brúargerðinni. Ég hef ekki farið fram á fjárframlög til annarra vega í mínu héraði, þótt mikil nauðsyn sé til þess. En ég er þeirrar skoðunar, að það beri, eftir því sem við verður komið, að haga vegaframkvæmdum þannig, að unnið sé á sem allra fæstum stöðum samtímis í sama héraði. Slíkar framkvæmdir mundu spara mikið fé og gera auðveldara að nota afkastamiklar vinnuvélar, Sé ég svo ekki ástæðu til að fara um þessar till. fleiri orðum. Þá er það brtt. frá mér varðandi brú á Blöndu, og er ég svo vægur í kröfum, að ég fer ekki fram á meira en það, að þessi nauðsynlega brú verði lögð ekki síðar en á árinu 1947. Þessi brú er áætlað, að kosti 400 þús. kr. eða jafnvel meira. Fer ég fram á 200 þús. Þannig er háttað í fyrsta lagi, að til stendur að reisa mjólkurvinnslubú á Blönduósi. Og fyrir það mál skiptir það miklu, að komið sé á þeirri samgöngubót, sem hér um ræðir. Það skiptir miklu máli fyrir þá bíla, sem annast eiga mjólkurflutningana, að þurfa ekki að fara tvöfalda leið, en geta farið hringinn. En það er meira um að ræða en þetta. Það er víst, að þjóðleiðin norður færi inn á þessa leið fyrr eða síðar. Auk þess munar miklu á vegalengd, og einnig er víst, að þessi leið er fær að vetrinum, þótt Langidalurinn loki samgönguleiðinni til Skagafjarðar. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta. Atkv. verða að skera úr um það, hvort menn vilja ganga inn á að samþ. fjárframlag þetta eða ekki. En ég vil ítreka það og leggja á það áherzlu, að þessi brúargerð og vegarlagning, sem í sambandi við hana stendur, er í öruggu sambandi við stofnun mjólkurbús í héraði mínu, sem ákveðið hefur verið að reisa vegna þess, hve illa er komið þar vegna afleiðinga af fjárpestum þeim, sem fluttar hafa verið inn í landið og gert milljóna tjón í sýslunni einni. Ég vil vekja athygli á því, hvað vegina snertir, að þessar óskir mínar eru lægri en þær mundu hafa verið, ef ég hefði ekki verið búinn að sjá þá úthlutun, sem fjvn, hefur úthlutað öðrum héruðum í þessu landi. Einkum snertir þetta þó sum héruð, sem hv. fjvnm. eru úr. Ég undanskil þó í þessu efni V.-Húnavatnssýslu, sem mér stendur þarna næst. Þriðja brtt. kemur undir liðinn um mjólkurbú og smjörsamlög. Legg ég til, að fyrir 30 þús. komi 180 þús. kr. og þær 150 þús., sem þar um ræðir, verði ætlaðar til mjólkurbús á Blönduósi. Ég sendi hv. fjvn. bréf um þetta efni og áætlun um þær framkvæmdir, sem þarna er um að ræða, og hljóðaði hún upp á 580 þús. kr. Síðari upplýsingar frá þeim ráðunautum, sem að þessu vinna, telja, að kostnaðurinn muni aldrei geta orðið minni en 600 þús. kr. Og þess vegna er miðað við þá upphæð, að ríkið leggi fram ¼ kostnaðar. Ég sé svo ekki ástæðu til, þar sem mjög fáir hv. þm. eru viðstaddir, að fara um þetta fleiri orðum, en vona, að þegar til atkvgr. kemur, verði litið með fullri sanngirni á þau nauðsynjamál, sem hér um ræðir.