Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jósef Björnsson, framsögnmaður: Áður en frv. þetta og því skyld mál fara úr deildinni, virðist mjer ástæða til að líta nánar á lög, sem afgreidd hafa verið af þinginu á siðari árum til styrktar sjerstökum stjettum eða öllum almenningi í landinu. Vil jeg því fyrst og fremst líta nánar á lögin um styrktarsjóð barnakennara og ellistyrktarsjóðslögin, af því að á þau hefur verið minst í sambandi við þetta mál, og síðan gera ofurlítinn samanburð á stefnu þessara laga og eftirlaunalaganna, sem við síðustu umræðu þessa máls var talin vera lík eða hin sama. Lögin um styrktarsjóð barnakennara eru bygð á þeim grundvelli, að á kennarastjettina, sem er lágt launuð, er lagður allhár atvinnuskattur, sem, fer hækkandi eftir hækkandi launum. Notin, sem þeir hafa af sjóðnum, eru þau, að þeir fátækustu þeirra eiga rjett á því að fá á sínum tíma styrk úr honum, en aðeins þeir fátækustu. Í 5. gr. laganna stendur: „Því aðeins getur kennari fengið styrk úr sjóðnum, að hann sje styrkþurfi“. Hinir, sem betur eru efnum búnir, og þá að líkindum allmargir þeirra,. sem rífust höfðu launin, og því hafa því hæstu skattgreiðslurnar af hendi, hafa engar líkur til að fá nokkurntíma styrk úr sjóðnum. Sjóður þessi er því einskonar fátækrastyrktarsjóður fyrir þessa stjett manna - kennarastjettina. Auðvitað er gott og eðlilegt, að gera alt til að firra menn örbirgð, sjerstaklega á efri árum, en þegar margir leggja fram fje sitt eins og hjer er gert, er eðlilegt, að sem flestir þeirra, fleiri en beinlínis eru styrkþurfar, hafi aðgang að fjenu, sem þeir hafa lagt fram. Sá skerfur, sem landssjóður leggur fram, og sem er töluverður, ætti á hinn, bóginn vel við að yrði hinum fátæku að notum. Virðist því rjettlátt, að fyrirkomulagið verði það, er tímar líða, að allir þeir kennarar, sem inna af hendi skattgjöld sín til sjóðsins, fái úr honum hlutfallslega eftir gjaldhæð og árafjölda, sem þeir hafa goldið í sjóðinn, og sje þetta sem sparifje, er þeir hafi lagt til hliðar til afnota, er aldurinn færist yfir þá. Mjer virðist jeg sjá þetta í framsýn, og líkt ætti að komast í framkvæmd á fleiri sviðum. Á þennan hátt yrði skatturinn sjereign þeirra, sem inna hann af hendi, sparifje, en eigi fátækrastyrkur, er heilsa þeirra bilar. Þetta væri svo eðlilegt, því fjeð er lagt til hliðar eftir sparsemisreglunni, að eyða eigi öllu, sem aflað er. Þó þessu sje eigi þannig fyrir komið enn sem komið er, þá má vel vera, að stefnunni verði breytt, þegar sá tími kemur, að þessi sjóður er orðinn 50,000 kr., því þá ættu vextir sjóðsins að vera nægir til að styrkja þá, sem fátækastir væru, þótt fyrirkomulagið breyttist í þá. átt, sem jeg hef bent á. Við 2. umr. þessa máls bar ýmislegt á góma, sem jeg vil víkja að með nokkrum orðum, og því minnast á ellistyrktarsjóðina. Til þeirra gjalda allir nefskatt, sem fullorðnir eru og eigi gamalmenni eða á milli 18–60 ára, nema þeir, sem fjelausir eru og þeir sem trygt hafa sjer lífeyri frá 60 ára aldri. En samkv. 14. gr. laga nr. 17 frá 9. júlí 1909, um ellistyrk, geta þeir einir notið hans, sem eru fullra 60 ára, hafa eigi þegið sveitarstyrk um 5 síðustu árin, og eru í þriðja lagi vandaðir og reglusamir menn. Hvað er þá. þessi styrkur? Að vísu fátækrastyrkur líkt og styrkurinn til barnakennara en þó nokkuð annars eðlis. Ellistyrkurinn er almenn mannrjettindatrygging, því það er vitanlegt, að þeir, sem þegið hafa sveitarstyrk, hafa mist almenn mannrjettindi, kosningarrjett og fjárhald. En frá því að njóta styrks úr ellistyrktarsjóði eru allir undantekningarlaust útilokaðir, sem mist hafa þessi mannrjettindi á síðustu 5 árum. Það er því dálítið annað, sem hjer liggur til grundvallar, og það virðist sjálfsagt, að land8sjóður með tillagi sínu hjálpi til þess, að menn missi eigi mannrjettindi sín. Hitt væri aftur á móti jafn eðlilegt, að því er framlög kennaranna snertir, að þeir sem persónugjaldið, nefskattinn, hafa int af hendi, fái að njóta þess, sem þeir hafa sparað um langa æfi, og gætu hver og einn átt aðgang að því, þegar þörf krefði, og aldur færðist yfir þá. Við 2. umr. þessa máls var sagt, að þeir, sem vildu styrkja þessa sjóði með fjárframlögum, væru að koma mönnum á eftirlaun, og yrðu því í mótsögn við sjálfa sig, ef þeir vildu afnema eftirlaun embættismanna í landinu. Jeg gat þess þá lítillega, að jeg gæti ekki verið þessu sammála, og vil nú reyna að sýna hjer, hver ómótmælanlegur mismunur er á þessu. Samkv. lögum frá 4. marz 1904 eiga konunglegir embættismenn rjett á eftirlaunum. Kennarar eiga undir högg að sækja og verða að vera þurfandi; alþýðumaðurinn þarf að uppfylla ýms skilyrði til að fá styrk í ellinni, hann þarf að vera þurfandi, vera orðinn sextugur að aldri og vandaður maður, en embættismaðurinn, sem fengið hefur konunglega veitingu fyrir embætti sínu, á rjett á launum án þeirra skilyrða, sem hinum eru sett. Þeir eiga að vísu ekki eftirlaunarjett í öllum tilfellum, en þau skilyrði, sem þurfa að vera fyrir hendi, fara ofurlítið í aðra átt. Þeir þurfa t. d. eigi að vera sjerstaklega vandaðir, sbr. 6. gr. laganna, þar sem svo er ákveðið: „Þegar embættismanni er vikið frá fyrir embættismisfellur, sem ekki varða embættismissi, en veikja virðingu og traust . . . þá skal ákveða eftirlaun hans með sjerstökum lögum“. - En hvað er það, sem veikir virðingu og traust ? Sennilega það, sem ekki er sem allra vandaðast, og þá á þó að ákveða eftirlaun þeirra með sjerstökum lögum. Allir sjá festuna í þessu, sjá, hve gert er upp á milli manna. Og hvernig er þá fyrirkomulagið að öðru leyti? Embættismaður með 3000 kr. launum á, samkv. eftirlaunalögunum frá 1904, heimtingu á að fá 1/5 launa sinna eða 600 kr. og að auki 20 kr. fyrir hvert ár, sem hann hefur gegnt embætti sínu. Hafi hann því verið 20 ár í embætti, þá á hann rjett á að fá 600 kr. + 20 X 20 eða 400 kr., og því alls 1000 kr. á ári. Annar embættismaður með 6000 kr. árslaunum, sem gegnt hefur embætti jafnlengi, fær eftir sömu reglum 1600 kr. Eftirlaunin verða því hærri, sem launin hafa verið hærri, þó sennilegt sje, að sá, sem hefur hærri launin, safni meir til elliáranna, en hinn, og sje ríkari en sá, sem fá á lægri eftirlaunin. Hjer er því farin alveg öfug leið við það, sem farið er í ellistyrktarsjóðslögunum og um styrk barnakennara, að láta þá fá hærri styrkinn, sem hærri laun hafa haft og meiru hafa úr að spila, en hina minna, sem lægra voru launaðir og ver eru staddir, ef að líkum lætur. Þá var og höggvið niður á því við 2. umr. - til sönnunar því að hjer væri um eftirlaun að ræða, - að í frv. því, er hjer liggur fyrir, væri ekkjum og börnum ætlaður styrkur. En ef þetta er skoðað eftir orði og anda frv., þá vakir þar fyrir sama hugmyndin, sem jeg nefndi áðan, að þetta væri aðeins uppsparað fje, sem þessir erfingjar eiga sanngirniskröfu til að fá, er þeir þurfa þess með, og er með því markað spor í þá átt, þótt lítið sje, sem jeg tel eðlilegt, að stefnt verði í með framtíðinni. Ekkjur konungl. embættismanna eiga eftirlaunarjett á öðrum grundvelli en þessum. Og ef fara á út í mismuninn greinilega, þá eru styrktarsjóðirnir trygging gegn örbirgð og mannrjettindatrygging, en eftirlaunin fæ jeg ekki betur sjeð en sjeu metorðalaun eða stjettaskifta-trygging, því auðsætt er, hve þau styðja að stjettaskifting í landinu. Börn embættismanna eiga rjett á styrk til 16 ára, ef þau missa föður sinn, 20–100 kr. hvert árlega, en hálfu rífara gjald, ef þan eru bæði föður- og móðurlaus, en ekkjurnar 1/10 af launum manns síns upp að 600 kr. Uppeldisstyrkurinn er bersýnilega til þess, að gera móðurinni, eða öðrum aðstandendum barnanna hægra fyrir að koma þeim í sömu stjett og faðirinn var í. Og að eigi sje fjarri lagi að kalla þetta metorðalaun, er auðsætt af því, að með hærri launum fylgja hærri metorð og hærri eftirlaun. Landamerkjalínan er mjög svo glögg, og er því undravert, að nokkur skuli geta vilzt á henni og haldið, að sama sje beggja megin línunnar. Öðru megin línunnar, eftirlaunamegin, er aukinn rjettur með vaxandi launahæð og oft meiri auð, en hinumegin aukinn rjettur með aukinni örbirgð. Munurinn er því svo mikill, sem getur verið. Og ástæðan til þess, að þjóðin hefur krafizt , afnáms eftirlaunanna, er, að sumar stjettir hafa forrjettindi öðrum fremur, og það orsakaði stjettamismun. Sumstaðar hefur það komið skýrt í ljós á þingmálafundum í sambandi við umræður um afnám eftirlauna, að landssjóður ætti að styrkja stofnun sjóðs, er trygði, að embættismenn kæmust eigi í örbirgð, og mun því fólk alveg eins fella sig við slíkan sjóð, ef landssjóður legði nokkurt fje til, eins og ellistyrktarsjóðina. Forrjettindi eru óvinsæl og ranglát; stjettaskifting er hjer á landi ekki glögt afmörkuð að því leyti, að fjöldi manna úr lægri stjettunum kemst í þær æðri, og allóþarft verk er að draga línurnar gleggri milli stjettanna. Þjóðin óskar eftir meira jafnrjetti einstaklinganna. Jeg veit því ekki, hvað þeir menn eru að hugsa, eða fyrir hverja þeir eru að fara, sem telja það blaður, að styrktarsjóðir sjeu annað en eftirlaun, og telja það heimsku, eða sem segja, að þeir þm., sem tali um afnám eftirlauna, geri sjer minkun og sjálfa sig að athlægi. En jeg hef nú sýnt hjer glögglega, hve ólíkt þetta tvent er, og veit jeg eigi, hví öðru er haldið fram. Jeg vil eigi segja, að slíkt sje af heimsku sprottið, en tel sorglegt, þegar menn gerast svo einsýnir, að þeir sjá ekki eins glögg landamerki og eru milli þessara styrktarsjóða og eftirlaunanna; sorglegt fremur en hlægilegt, þegar það kemur fram í sölum þingsins.

Steingrímur Jónsson Háttv. frsm. (J. B.) byrjaði ræðu sína á að tala um þá framsýni, er þetta frv. bæri vitni um. Það gladdi mig, því að það kom heim við það, sem jeg sagði við aðra umræðu, að í þessu frumvarpi væri farið inn á sömu sanngirnisbrautina og farið hefur verið, er ræða hefur verið um launakjör þeirra starfsmanna þjóðfjelagsins, er kallaðir eru konunglegir embættismenn, sem sje að gera aðstöðu kennara líka og embættismanna samkvæmt eftirlaunalögunum frá 1904, og þrátt fyrir hina löngu ræðu háttv. framsm. (J. B.) hef jeg ekki sannfærzt um annað. Háttv. framsm. (J. B.) sagði líka, að hann vonaði, að ekki liðu mörg ár, þar til allir kennarar gætu fengið eitthvað af þessum sjóði, ekki eingöngu þeir, er þurfandi væru. Það er líka sannleikurinn, að hjer á okkar fátæka landi eiga kennarar, er fjölda ára hafa unnið þarft og erfitt vandaverk í þarfir lands og þjóðar, ekki aðeins rjett á slíku, heldur hafa þeir þörf á því; efnahag kennara mun undantekningalaust þannig háttað. Þeir eiga rjett á því, þar sem þeir hafa lagt fje í þennan sjóð, og eins af því, að þeir hafa slitið kröftum sínum í þarfir þjóðfjelagsins. Það er sama stefnan eða andinn í þessum Lögum og eftirlaunalögunum frá 1904. Háttv. framsm. (J. B.) mintist á eftirlaunalögin 1904, en hann leit mjög einhliða á þau. Hann reif þau út úr sögulegu samhengi. Þessi lög kollvörpuðu algerlega eftirlaunalögunum frá 1856. Með þeim var því breytt lögum, er gilt höfðu hjer um langan aldur. Með eldri lögunum var embættismönnum trygð aðstaða þeirra í fjárhagslegum efnum. En hvernig var nú lögum þessum breytt ? Öll hærri eftirlaun voru minkuð meira en um helming. Jeg skal skýra þetta með dæmi: Sá, sem hefur 6000 kr. laun fær eftir gömlu lögunum 4000 kr. í eftirlaun, en nú 1800 kr., eftir 30 ára þjónustu. Embættismaður með 3000 kr. launum fær eftir gömlu lögunum 2000 kr., en eftir þeim nýju 1200 kr. Embættismaður með 1500 kr. launum fær nú 900 kr. eftir 30 ára þjónustu, en eftir gömlu lögunum 1000 kr. Háttv. framsm. (J. B.) hefði átt að skýra frá hinu sanna samhengi í þessu efni. Með lögunum 1904 var komið á meiri jöfnuði í þessum efnum. Þing og þjóð viðurkendi rjettmæti eftirlauna. Það var viðurkent, að þá er menn hefðu starfað 30 ár í þarfir þjóðfjelagsins, hefðu slitið kröftum sínum og heilsu í þarfir þess, þá mætti það ekki sleppa hendi sinni af þeim, ekki sízt, ef efnahagurinn væri þannig, að embættismaðurinn gæti ekki sjeð fyrir sjer og sínum. Því er svo háttað um marga starfsmenn þjóðfjelagsins, að þeir hafa um æfina vanizt betra lífi en fjöldinn. Sumir þeirra hafa meira að segja orðið að lifa dýrara lífi og við meira skírt og ljóma, en upplag þeirra stóð til, því að staða þeirra knúði þá til þess, er þeir hafa orðið að lifa með tignum og auðugum mönnum. Það er og hart að taka sleifina úr hendi embættismanna eftir 30 ára embættisstörf og segja við þá: „Nei, nú verður þú að breyta til um lifnaðarháttu. Nú verður þú að lifa við alt af skornum skamti, það sem þú átt eftir, ef til vill, við sult og seyru“. Menn hafa viljað tryggja það með eftirlaununum, að þetta gæti ekki komið fyrir. Þessi lög eru svo mild gagnvart landssjóði, og hinsvegar svo sanngjörn gagnvart embættismönnum, að jeg sje ekki, að betra fyrirkomulag verði fundið. Þegar það er aðgætt, hvað embættismenn verða að leggja af mörkum til þess að tryggja sjer geymdan lífeyri, t. d. embættismaður með 1500 kr. launum, er geldur 30 kr. á ári, þá fær hann að líkindum hlutfallslega litlu meira úr landssjóði en það, sem kennarinn fær hlutfallslega, eftir því, sem hann leggur til móts við landssjóðstillagið. Jeg get ekki sagt nákvæmlega um þetta því að jeg hef ekki reiknað það út. Það er satt, að það stendur, að styrk skuli að eins veita verðugum og þurfandi kennurum. En það er enginn vafi á því, að takmarkið á að vera það, að hverkennari, sem lagt hefur í sjóðinn; fái styrk úr honum, þegar hann hefur náð vissum aldri. Takmarkið á að vera það, að varna því, að kennarar þurfi að þiggja af sveit. Þessi styrkur á að koma í stað sveitarstyrks. Að því marki verður að keppa, og því verður vonandi náð innan skamms. Þessu marki hafa Danir og Englendingar náð að nokkru leyti með ellistyrktarlögum sínum, en Englendingar iðrast þó eftir, að þeir hafa ekki tekið upp nákvæmlega sama fyrirkomulag og hjer er, samkvæmt lögunum um ellistyrk. Þá var það eitt atriði í ræðu háttv. framsm. (J. B.), sem jeg vil ekki segja, að væri beinlínis móðgandi, en það átti að minsta kosti mjög illa við. Hann sagði, að eftirlaun embættismanna væru metorðalaun. Þetta er rangt. Gáum að, hvernig eftirlaun eru til orðin ? Þau eru til orðin af því, að það þótti nauðsynlegt, að tryggja það starfsmönnum þjóðfjelagsins, sem yfirleitt hafa á höndum langvandasömustu og ábyrgðarmestu störf þjóðfjelagsins, að þeir gætu helgað alla krafta sína stöðu sinni og ættjörð. Það varð að tryggja þá á ýmsan hátt og gegn ýmsu. Það varð fyrst að tryggja þeim sæmileg laun, svo að þeir gætu varizt þvingun að ofan, frá voldugum og auðugum aðli, að tryggja þeim, að þeir yrðu ekki hálfgerðir þrælar voldugra auðmanna, og að þeir gætu ekki litið niður á þá fyrir fátæktar sakir. Það varð að tryggja þeim fullkomið fjárhagslegt sjálfstæði upp á við, og það varð ekki gert með öðru móti en að tryggja þeim, að þeir gætu lifað og haldið sig eins höfðinglega og voldugir og tignir auðmenn, er þeir þurftu að beita sjer og valdi sínu gegn. Og til þessa varð að tryggja þeim framtíð þeirra alla, og það varð ekki gert á hagkvæmari hátt, en með eftirlaunum. Það eru og staðreyndir, að þar sem eftirlaun eru ekki, eru embættislaunin þeim mun hærri, svo að ríkið græðir ekki á afnámi þeirra, heldur bíður peningalegt tjón af því. Þá mun og verða sú raunin á, þar sem engin eftirlaun eru, að embættismenn leggi mikinn hug á að auðgast, meira en góðu hófi gegnir. Það getur verið gott, að þeir haldi spart á, en það má þó ekki vera um of. Þetta er sanna hliðin, sú er upp á við vissi. Hin hliðin veit niður á við, það þarf líka að tryggja þá gegn eilífu aðkasti þeirra, er þeir eiga að stjórna. Háttv. framsm. (J. B.) sagði, að það, sem vekti fyrir almenningi með afnámi eftirlauna, væri það, að alþýða vildi eyða öllum stjettamun. En það er ekki það, sem fyrir henni vakir, heldur ráða hjer mestu um endurminningar frá gömlum tímum, þegar embættismannavald og kaupmannavald stóð saman, endurminningar um kúgun þá, er alþýða varð að sæta af hendi kaupmanna og embættismanna.



Jeg verð að taka til máls; úr því að enginn annar gerist til þess. Þá er jeg sá þetta frv., mintist jeg þess, er jeg kom fyrst hingað til Reykjavíkur. Það eru nú yfir 50 ár síðan; það var 1860. Um það leyti voru gufuskip að hefja ferðir sínar hingað. Það var vist 1858 að stöðugar gufuskipaferðir hófust Það vildi svo til, að um sama leyti voru litlar fiskigöngur hjer syðra. Þær hugmyndir höfðu komizt inn hjá mönnum, að gufuskip hefðu ill áhrif á fiskigöngur, að þau fældu fiskinn af miðunum. Og ef kosningar hefðu farið fram hjer í Gullbringu- og Kjósarsýslu um það leyti, er ólíklegt, að nokkur hefði þurft að hugsa til, að ná kosningu, ef hann vildi ekki banna gufuskipunum siglingar um Faxaflóa. Einu sinni áttu netin að valda feiknaskaða, og miklar samþyktir voru gerðar um þau efni. Þetta frv. er sprottið af sömu rótum og þessar samþyktir. Hinar og þessar hugmyndir hafa alt af komið fram til að gera sjer grein fyrir, hvað væri þess valdandi, að fiskigöngur brygðust. Það væri t. d. buslið í skrúfunni, reykurinn úr „skorsteininum“ og eimyrjan, sem áttu að valda því, að fiskurinn fældist burt af miðunum, Menn hræðast sitt í hvert sinn í þessum efnum. Menn hafa skapað sjer þá hugmynd, að hvalir hafi mikla þýðing fyrir fiskigöngur. Þetta hjeldu menn á Vestfjörðum fyrir nokkrum árum, og menn halda nú hið sama á Austfjörðum. Og það hefur ógnarþytur verið gerður af þessu, Hugir manna ern æfinlega æstastir, þegar sem minst er á að byggja, því minni sem rökin eru, og því meira trúaratriði sem eitthvað er. - Jeg þekki ekki annað um þetta frv., en að þær ástæður, er það byggist á, sjeu algerlega ósannaðar hugmyndir um það, sem menn vita ekki minstu vitund um. Það er ekki ekkert nema hjátrú og bábiljur, er menn hafa hjer við að styðjast. En setjum nú svo, að hvalveiðar hefðu þýðingu fyrir fiskiveiðar og væru skaðlegar. Frv. væri samt sem áður afar gagnslítið. Hvalir fara fram og aftur um höfin. Nyrzt í Noregi hefur verið veiddur hvalur með skutli í frá New-Foundlandi. Þetta frv. er því álíka skynsamlegt, og farið væri að friða rjúpuna í 12 landareignum í því skyni, að greiða fyrir fjölgun rjúpna. Gætum nú hinsvegar að, hvað lagt er í sölurnar með þessu frv. Hvalveiðar hafa að vísu minkað, og um leið hafa tekjur landssjóðs af þeim minkað. Jeg heyri sagt, að útflutningsgjald af hvala-afurðum árið 1912 hafi þó numið 14 þús. kr. Auk þess greiða hvalveiðamenn hjer vörutoll og annað aðflutningsgjald og tekjuskatt. Jeg ímynda mjer, að það, sem þeir greiða í landssjóð, nemi alls um 20 þús. kr. Það er því sama sem 20 þús. kr. tekjumissir, er frv. þetta bakar landssjóði, ef það verður að Lögum. Og það væri sama sem, að demba ætti 20 þús. kr. útgjöldum á landssjóð og ekkert kæmi í aðra hönd. Auk þess gjalda þeir mikið til sveitar og veita mikla atvinnu, er landsmenn missa með slíkum lögum. sem þessu frv. Enn er að líta á það, hvílíkur ójöfnuður það er, sem þessir menn eru beittir, er hjer eiga hlut að máli. Jeg þekki ekki þessa menn, veit ekki svo mikið sem nöfnin á þeim, svo að jeg hef enga ástæðu til að taka málstað þeirra af persónulegum ástæðum. Jeg hef heyrt sögu frá Rússlandi, sem mjer dettur í hug í þessu sambandi. Maður nokkur hafði bygt sjer myllu og bjóst að nota hana, sem lög gera ráð fyrir. En þá kom valdsmaður til hans og sagði: „Þú mátt ekki mala neitt í þessari myllu, góðurinn minn“. En hún mátti standa þar Þetta hefur verið sagt sem dæmi af rússneskum ójöfnuði. En hjer stendur eins á, hjer er nákvæmlega um sama að ræða Þessir hvalveiðamenn hafa reist hjer hús, og sett upp dýrar rekstursstöðvar, og svo á að banna þeim að nota alt saman! Hjer á að hafa í frammi þann ójöfnuð, er getur hefnt sín. Um hvern atvinnuveg geta vaknað þær hugmyndir, að hann sje skaðlegur. Með þessu móti verða menn fældir frá að koma hjer dýrum atvinnufyrirtækjum á stofn. Menn vita aldrei fyrirfram, hvaða bábiljur kunna að verða til, og hvaða atvinnugreinir því kunna að verða bannaðar.



Jeg ætla mjer ekki að hrekja það, sem hv. 2. kgk. þm. talaði um rangar hugmyndir. Það sem fyrir mjer vakir, er ekki það, að hvalveiðar spilli fiskiveiðum. Það er ósannað mál. En það er fleira, sem kemur hjer til greina. Það er t. d. kunnugt, að hafís hefur rekið hvali hjer á land í ísaárum, og þeir hafa þá verið mönnum einhver drjúgasta hjálpin oft og tíðum. Hættulegustu ísaárin eru venjulega þau, þegar mikinn ís rekur algerlega að landi seint á vorin, því að þá liggur hann oftast lengi fram eftir sumri og hindrar allar samgöngur á sjó. Þegar ísinn kemur svo seint, þá hafa venjulega hvalir verið farnir að halda sig upp að landinu meira en áður og verða svo fyrir ísnum, þegar hann rekur að, og hefur svo hjer og hvar hval rekið á land. Þess vegna hefur mjer ætið verið illa við, að hvölunum væri mjög eytt. En frv. er athugavert að því leyti, að það er vafamál, hvort hvalveiðamenn geta ekki krafizt þess með fullum rjetti, að þeim sjeu greiddar skaðabætur, ef þeir eru sviftir þessari atvinnu sinni. Sumir þeirra hafa kostað hjer miklu til, keypt lóðarrjettindi o. fl. Þetta mál þarf því að athuga sem bezt og ættu auðvitað lögfræðingarnir að geta bezt sagt um það. Jeg leyfi mjer því að stinga upp á 3 manna nefnd, að umr. lokinni.



Jeg leyfi mjer að stinga upp á, að skipuð verði 3 manna manna nefnd í þetta mál, að lokinni þessari umræðu. Frv. er þess vert, að það verði atbugað nánar, áður en það verður samþykt eða felt. Málinu vísað til 2. umræðu í einu hljóði. „ 3 manna nefnd sþ. í e. hlj. og voru kosnir í hana í e, hlj.: Jósef Björnsson, Júlíus Havsteen, Steingr. Jónsson. Í nefndinni var Júlíus Havsteen kosinn formaður og Jósef Björnsson skrifari.



Jeg vil leyfa mjer að stinga upp á, að nefnd verði skipuð í þetta mál, að lokinni þessari umræðu. Þó að málið sje nokkuð þýðingarmikið, hygg jeg, að 3 manna nefnd muni nægja. Málinu vísað til 2. umræði í einu hlj. 3. manna nefnd sþ. í e. hlj., og voru þessir kosnir í e. hlj. Eiríkur Briem, Hákon Kristoffersson, Júlíus Havsteen. Í nefndinni var Júlíus Havsteen kosinn formaður og Eiríkur Briem skrifari. 29. fundur. Miðvikudaginn 13. ágúst, kl. 5. síðd. Allir á fundi nema Sig. Stefánsson, þm. Isafjk., sem hafði tilkynt sjúkdómsforföll.