Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Þar sem ég var ekki viðstödd atkvæðagreiðsluna eftir 2. umr. vil ég taka það skýrt fram að ég mun greiða atkvæði með þessum lögum þar sem ég tel að þau séu til bóta en að þau eigi á engan hátt við flatningu og söltun um borð í smærri bátum eins og var í þeim brtt. sem dregnar hafa verið til baka.

Frú forseti. Á þskj. 575 kemur fram beiðni um skýrslu um stöðu sjávarútvegsfyrirtækja frá hv. 8. þm. Reykn. og fleirum. Þar er óskað eftir því að gefin verði skýrsla um afstöðu ríkisstjórnarinnar til lausnar á rekstrarvanda sjávarútvegsfyrirtækja og um störf nefndar sem falið var að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða og gera tillögur um aðgerðir vegna yfirvofandi rekstrarstöðvunar fjölda fyrirtækja í útgerð og fiskvinnslu, eins og segir í texta þeirra hv. þm. sem að skýrslubeiðni þessari standa. Hér er annars vegar verið að óska eftir umfjöllun um rekstrarafkomu sjávarútvegsfyrirtækja í landinu og hins vegar það stóra viðfangsefni er lýtur að endurskoðun laga um stjórn fiskveiða og störf þeirrar nefndar sem hefur haft forustu um það endurskoðunarstarf á grundvelli gildandi laga. Á undanförnum vikum hafa komið fram margháttaðar upplýsingar um stöðu sjávarútvegsfyrirtækja í landinu. Fátt hefur komið fram síðan ég gerði hinu háa Alþingi síðast grein fyrir þeim efnum sem dregur upp nýja drætti í þeirri mynd. Þeir hafa legið nokkuð ljósir fyrir um nokkurra vikna skeið. Í úttekt Þjóðhagsstofnunar um rekstrarafkomu í sjávarútvegi kemur það fram í aðalatriðum að botnfiskveiðar og vinnsla botnfiskafurða var eftir verðjöfnun rekin með 2,7% hagnaði árið 1990, 2% hagnaði árið 1991 en áætlað er, miðað við janúarskilyrði á þessu ári, að veruleg umskipti hafi orðið þannig að halli á veiðum og vinnslu verði um 3,5%. Áætlað er að botnfiskveiðarnar verði reknar með 2% hagnaði á þessu ári en á síðasta ári var um að ræða 3,5% hagnað og 3% á árinu 1990. Afkoman er mjög mismunandi eftir skipaflokkum. Þannig áætlar Þjóðhagsstofnun að hagnaður af rekstri báta og togara á þessu ári verði um 0,5%. Það er svipuð afkoma og varð á rekstri þessara skipa á síðasta ári en á árinu 1990 var um að ræða rúmlega 1% hagnað. Frystiskipin hafa á hinn bóginn algera sérstöðu í þessu efni, svo sem kunnugt er, og eru nánast eini þátturinn í sjávarútveginum í dag sem skilar viðunandi afkomu. Frystiskipin voru rekin með rúmlega 10% hagnaði á árinu 1990, um það bil 15% hagnaði á síðasta ári en Þjóðhagsstofnun áætlar að hagnaðurinn verði til muna minni á þessu ári eða um 11,5%. Hér koma fram þau umskipti sem eru að verða í rekstrarumhverfi sjávarútvegsins en eigi að síður verður að telja að þessi afkoma sé viðunandi að því er frystiskipin varðar. Vinnsla botnfiskafla á hinn bóginn á nú við mjög verulega erfiðleika að etja. Þar hafa orðið afgerandi umskipti. Þjóðhagsstofnun telur að á árinu 1990 hafi hagnaður í vinnslu verið rétt innan við 1% en á síðasta ári hafi verið 0,5% tap, en á þessu ári verði hallinn um 8%. Samtök fiskvinnslustöðva hafa nýlega birt upplýsingar um mat sitt á rekstrarstöðunni við núverandi skilyrði. Þar er áætlað að tapið í heild verði um 10% í vinnslunni. Aðstæður frystingar og söltunar annars vegar eru mjög áþekkar eins og sakir standa. Þjóðhagsstofnun áætlar að frystingin sé rekin með 8% tapi en söltunin með rúmlega 8% tapi. Það er ekki nýtt af nálinni að verulegur munur sé á afkomu veiða og vinnslu. Í gegnum tíðina hefur það oft verið svo en um nokkurt skeið hefur aðstaðan verið með þeim hætti að vinnslan hefur átt við mun meiri erfiðleika að etja en útgerðin og það endurspeglast enn í þessum tölum. Hér er á vissan hátt um innbyrðis tekjuvanda í atvinnugreininni sjálfri að ræða og eðlilegt að við mat á heildarstöðu sjávarútvegsins horfi menn fyrst og fremst á afkomu greinarinnar í heild, veiða og vinnslu. En það má vera hverjum manni ljóst að viðvarandi hallarekstur er óásættanlegur og hlýtur að hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir þjóðarbúið í heild. Nú er sjávarútvegurinn á hinn bóginn að ganga í gegnum miklar breytingar. Atvinnugreinin stendur að ýmsu leyti á tímamótum, bæði inn á við og út á við. Við horfumst í augu við minni afla en áður var, sérstaklega á mikilvægum botnfisktegundum, og þurfum að laga atvinnugreinina að þeirri staðreynd því ekki er fyrirsjáanlegt að á næstu árum verði grundvallarbreytingar í því efni. Á hinn bóginn stöndum við frammi fyrir nýjum aðstæðum í alþjóðaviðskiptum sem eiga að opna atvinnugreininni nýja möguleika og gefa henni tækifæri til þess að takast á við ný verkefni og skila meiri arði og nýjum tekjum eða nýrri verðmætasköpun inn í þjóðarbúið. Viðfangsefni hagstjórnar á Íslandi um þessar mundir er að varða þessa leið aðlögunar sjávarútvegsins að nýjum aðstæðum og tryggja að þegar upp verður staðið verði atvinnugreinin rekin með viðunandi hagnaði til þess að hún geti tekist á við hin nýju verkefni og skapað þann arð í þjóðarbúið sem ný tækifæri eins og Evrópusamningarnir eiga að geta gefið. Þjóðhagsstofnun hefur í skýrslu sinni fjallað nokkuð um þær ástæður sem liggja að baki breyttum afkomutölum. Í nýjustu skýrslu Þjóðhagsstofnunar, Úr þjóðarbúskapnum, segir m.a., með leyfi forseta: ,,Helstu ástæður fyrir þessari þróun eru annars vegar mikill samdráttur í botnfiskafla, einkum þorskafla, og hins vegar mikil hækkun á hráefnisverði. Í janúaráætluninni er gert ráð fyrir um 16% minni botnfiskafla á árinu 1992 en 1990. Þessi samdráttur rýrir afkomuna um 4%. Hráefnisverð var um 80,6% hærra í febrúar 1991 en það var að meðaltali á árinu 1989 og 33,3% hærra en það var að meðaltali á árinu 1990. Í ágúst 1991 var verðið 52,6% hærra en það var að meðaltali á árinu 1989 og 12,6% hærra en það var að meðaltali á árinu 1990. Þess ber að gæta að hráefnisverð er alla jafna lægst á sumrin. Þessi mikla hækkun á hráefnisverði veldur því að afkoma vinnslunnar versnar en afkoma veiðanna verður þeim mun betri. Almennt gildir að hækkun á hráefnisverði um 10% leiðir til þess að afkoma veiðanna batnar um 3,6%, afkoma vinnslunnar versnar um 5,6% en heildarafkoma veiða og vinnslu versnar um 0,9%. Fyrir þau fyrirtæki sem eru bæði í útgerð og fiskvinnslu er þó það auðvitað afkoman í heild sem skiptir máli en ekki afkoma einstakra hluta starfseminnar. Flest fyrirtækjanna eru með fjölþætta starfsemi. Verð á ísfiski í Evrópu hefur hækkað mun minna en hráefnisverð hér innan lands. Þetta olli því að sala á ísfiski dróst saman um 19% á milli áranna 1990 og 1991. Þrátt fyrir aflasamdrátt og verulega aukningu í sjófrystingu var framleiðsla botnfiskvinnslunnar í landinu um 1% meiri á árinu 1991 en á árinu 1990. Í áætluninni fyrir september 1991 er reiknað með að greitt sé 2% af útflutningsverðmæti botnfisk í Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Í áætluninni fyrir janúar 1992 hefur ekki verið reiknað með að útgerðin þurfi að greiða fyrir hluta aflaheimilda sem úthlutað verður fyrir næsta fiskveiðiár sem hefst 1. sept. 1992. Gert er ráð fyrir að greiðslur fyrir þessar aflaheimildir nemi rúmlega 500 millj. kr. eða sem svarar til rúmlega 1% af tekjum útgerðarinnar.`` Þetta eru hinar almennu skýringar sem Þjóðhagsstofnun leggur fram með þeim útreikningum sem fyrir liggja af hennar hálfu. Skýrslubeiðendur óskuðu sérstaklega eftir því að niðurstöðutölur þessar yrðu brotnar meira niður en gert hefur verið þannig að unnt væri að sjá stöðu fyrirtækja eftir stærð þeirra og eftir landshlutum. Því er til að svara eins og alkunnugt er og hv. þm. er kunnugt að úrtak Þjóðhagsstofnunar sem þessar athuganir eru byggðar á er ekki nægilega stórt þannig að marktækar niðurstöður fáist þegar leitað er eftir niðurbroti upplýsinga með þessum hætti. Úrtakið er við það miðað að það geti gefið heildarmynd af stöðu atvinnugreinarinnar í landinu öllu en getur orðið misvísandi þegar það hefur verið brotið niður í smærri einingar og kannast hv. þm. við þá röksemdarfærslu af hálfu Þjóðhagsstofnunar frá fyrri umræðu um þetta mál. En vitskuld er það svo að meðaltalstölur af þessu tagi segja ekki allan sannleikann um þessa aðstöðu. Hitt er auðvitað ljóst þegar hallinn að meðaltali er orðinn jafnmikill og hér um ræðir, eru jafnvel best settu og öflugustu fyrirtækin komin í erfiða rekstrarstöðu, enda hafa forustumenn ýmissa öflugustu fyrirtækja í sjávarútvegi greint frá því að undanförnu að þó mjög verulegur hagnaður hafi verið af rekstri þeirra á síðasta ári, standi hann ýmist í járnum nú eða sé jafnvel um halla að ræða. Þegar við horfum til þeirrar staðreyndar er líka augljóst að við getum ekki vænst þess að botnfiskafli aukist að verulegu marki á næstu árum og atvinnugreinin þarf að laga sig að þeirri staðreynd sem þýðir að við getum veitt þann afla sem leyfður verður hverju sinni og unnið með færri skipum og færri vinnslustöðvum en við höfum ráðið yfir á undanförnum árum. Og einmitt fyrir þá sök þurfa almennar aðgerðir að varða leið sjávarútvegsins að aðlögun að þessum nýju aðstæðum. Það kann um margt að vera vandasamt en er á hinn bóginn óhjákvæmilegt markmið. Forustumenn í íslenskum sjávarútvegi hafa mjög svo bent á nauðsyn þess að atvinnugreinin sjálf takist á við þetta verkefni. Ef við lítum svo á það sem unnið hefur verið að á undanförnum mánuðum með tilliti til þess að skýrslubeiðendur óska sérstaklega eftir því að gerð sé grein fyrir afstöðu ríkisstjórnarinnar og aðgerðum hennar til þess að treysta rekstur sjávarútvegsfyrirtækjanna, þá er fyrst á það að líta hvað almennar aðgerðir í efnahags- og peningamálum hafa haft í för með sér á undanförnum mánuðum. Ríkisstjórnin taldi það að vera höfuðverkefni af sinni hálfu að ná betur utan um ríkisfjármál en tekist hefur á mörgum undanförnum árum í þeim tilgangi fyrst og fremst að draga úr lánsfjáreftirspurn opinberra aðila, minnka eftirspurn eftir lánsfé á innlendum markaði með þeim hætti og draga þannig úr þrýstingi á vexti. Það fer ekki á milli mála að lækkun vaxta hefur verið og verður eitt af þeim höfuðatriðum sem ráða munu því hver afkoma framleiðsluatvinnufyrirtækjanna í landinu verður. Fyrir þá sök var lögð á þetta höfuðáhersla af ríkisstjórnarinnar hálfu í þeim tilgangi að treysta undirstöður í atvinnurekstri landsmanna og þá fyrst og fremst framleiðsluatvinnuvegunum. Ég ætla ekki hér að rekja þau efni í einstökum atriðum en víst er að sá árangur sem náðst hefur í ríkisfjármálaaðgerðum af þessu tagi hefur með alveg ótvíræðum hætti haft jákvæð áhrif og stuðlað að því að verðbólga er lægri en áður og vextir eru að byrja að lækka. Með þjóðarsáttarsamningunum í febrúar 1990 tóku forustumenn vinnuveitenda og launþega ákveðna forustu í því að skapa nýjar aðstæður í efnahagsmálum. Þeir sköpuðu raunverulega nýjar forsendur fyrir efnahagsþróun á Íslandi með mjög ábyrgum kjarasamningum. Það hefur nú tekist eftir margra mánaða samningaþóf að tryggja framhald þessarar stefnu með áframhaldandi ábyrgri afstöðu af hálfu forustumanna launþega og markvissum aðgerðum í ríkisfjármálum. Við væntum þess að með þessum hætti verði hægt að tryggja hér lægri verðbólgu en í viðskiptalöndunum og lækkun vaxta. Með því móti eigum við að geta treyst almennan rekstrargrundvöll og bætt samkeppnishæfni útflutningsatvinnuveganna. Ríkisstjórnin hefur lagt höfuðáherslu á stöðugleika í gengismálum. Vissulega er það svo og ekki umdeilt að gengi krónunnar er býsna hátt skráð miðað við rekstrarstöðu útflutningsfyrirtækjanna í landinu og þar hefur orðið nokkur breyting á frá því í febrúar 1990 þegar þáv. ríkisstjórn og aðilar vinnumarkaðarins einsettu sér að stefna að því að raungengi krónunnar gæti haldist óbreytt. Á hinn bóginn er um það mjög víðtæk samstaða, ekki síst meðal forustumanna í atvinnugreininni sjálfri, að handaflsbreytingar á gengi krónunnar dugi skammt í að breyta rekstrarumhverfi atvinnugreinarinnar og því þurfi að leggja höfuðáherslu á að ná bættum rekstrarskilyrðum með öðrum almennum aðferðum. Ríkisstjórnin hefur þegar lagt fyrir Alþingi og Alþingi samþykkt breytingar á fyrirkomulagi gengisskráningarinnar þar sem að því er stefnt að markaðsöflin muni ráða meira um þróun gengisins en áður var og að Seðlabankinn hafi sterkari ítök til þess að hafa stjórn á peningamálum og geti um leið tryggt stöðugleika í gengismálum. Allt þetta á að skapa betri grunn og skilyrði fyrir rekstri sjávarútvegsfyrirtækjanna og er nauðsynlegur þáttur í þeirri aðlögun sem atvinnugreinin stendur nú frammi fyrir. Af einstökum almennum aðgerðum sem ákveðnar hafa verið af hálfu ríkisstjórnarinnar til þess að auðvelda greininni að takast á við hinar nýju aðstæður má nefna þá ákvörðunum að fresta afborgunum af lánum Atvinnutryggingarsjóðs og af lánum hjá Fiskveiðasjóði á þessu og næsta ári en þar er um að ræða að frestað verður greiðslu á afborgunum sem nemur hátt í þremur milljörðum kr. og bætir það greiðslustöðu fyrirtækjanna á þessum árum. Þá var ákveðið að stöðva inngreiðslur í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins með sérstakri löggjöf sem samþykkt var á Alþingi fyrir jól þó að tilefni hafi þá enn verið fyrir innborgunum í sjóðinn samkvæmt þeim almennu reglum sem um Verðjöfnunarsjóðinn gilda. Í vetur var tekin ákvörðun um það á Alþingi að breyta ákvæðum um úreldingu fiskiskipa í þeim tilgangi að gera sjóðinn virkari og fá fram þá stöðu að við gætum hraðað þeirri þróun sem fiskveiðistjórnunarlögin eiga að leiða til. Viðbrögð við þessum aðgerðum voru mjög jákvæð og nú liggur fyrir að stjórn Fiskveiðasjóðs sem fer með þessi málefni hefur samþykkt úreldingu til 29 skipa sem samtals eru að vátryggingarverðmæti um 1,2 milljarðar kr. og veitt úreldingarstyrki fyrir rúmlega 360 millj. kr. Þær ákvarðanir sem þegar hafa verið teknar með þessum hætti um úreldingu þýða um 2% minnkun fiskiskipaflotans. Ég hygg að með aðgerðum úreldingarsjóðsins og annarri þeirri úreldingu sem ætla má að verði eðlileg afleiðing af fiskveiðistjórnuninni sem nú er við lýði, eigi okkur að takast að úrelda milli 10 og 20% af fiskiskipaflotanum á næstu fimm árum. Ég hygg að á fimm árum ætti sjóðurinn einn og út af fyrir sig að geta stuðlað að því að draga fiskiskipaflotann saman um 10%. Þetta er verulegur ávinningur nú þegar af þeirri löggjöf sem samþykkt hefur verið í vetur og bætir um leið rekstrarstöðu þeirra útgerðarfyrirtækja sem eftir eru og það hefur síðan verið athugunarefni hvort unnt væri að koma við svipuðum aðgerðum gagnvart fiskvinnslustöðvunum. En eins og hv. þm. er kunnugt er það mál um margt flóknara, m.a. vegna þess að erfitt er að finna eðlilegar reglur sem koma í veg fyrir að það húsnæði sem styrkt er til úreldingar lendi ekki þegar í stað í höndum nýrra aðila í fiskvinnslu sem veikja þá rekstrargrundvöll hinna sem fyrir eru. Ég hygg að fæstir séu þeirrar skoðunar að eðlilegt væri að ganga inn á þá braut að setja vinnsluna undir ákveðið leyfakerfi. Hún hlýtur að starfa á frjálsum grundvelli að uppfylltum þeim gæðakröfum sem gerðar eru á hverjum tíma. Þó tæknileg vandamál séu uppi í þessu, var ákveðið að sú nefnd sem vinnur að mótun sjávarútvegsstefnu og hefur það meginviðfangsefni í fyrstu að endurskoða fiskveiðistjórnunarlögin tæki þetta atriði til nánari skoðunar og það er nú til meðferðar og athugunar í þeirri nefnd. Með almennum hagstjórnarákvörðunum og aðgerðum og almennum ráðstöfunum sem fyrst og fremst hafa beinst gegn sjávarútveginum hefur þannig verið reynt að bregðast við þeim erfiðleikum sem sjávarútvegurinn stendur nú frammi fyrir í þeim tilgangi að taka á rótum vandans og varða leið sjávarútvegsins að nýjum aðstæðum. Það er vissulega svo að þó að á móti blási um sinn vegna minni afla, þá eygjum við nýja möguleika og ný sóknarfæri. Það sem skiptir máli á hinn bóginn er að okkur takist að skjóta svo traustum stoðum undir rekstur sjávarútvegsfyrirtækjanna að þau geti tekist á við þessi nýju verkefni. Samningarnir um Evrópska efnahagssvæðið eru mjög mikilvægur þáttur í þessari umræðu vegna þess að þeir opna íslenskum sjávarútvegi nýja markaðsmöguleika. Það er engum vafa undirorpið að hagvöxtur á Íslandi og aukin verðmætasköpun í íslenskum sjávarútvegi verður að miklu leyti undir því komin hvort okkur tekst að efla vöruþróun annars vegar, aukna fullvinnslu afurðanna hér heima og hins vegar að ná markvissari tökum á markaðsstarfsemi okkar, komast nær neytendunum sjálfum á erlendum mörkuðum, draga þannig úr verðsveiflum á mörkuðunum og taka stærri hluta markaðsstarfsins í okkar eigin vasa. Til þess að þetta megi verða þurfum við öflug sjávarútvegsfyrirtæki sem skila verulegum hagnaði fyrir þá sök að hvort tveggja vöruþróun og markaðsstarf kostar mikla fjárfestingu og mikla peninga og verður ekki unnið nema af atvinnufyrirtækjum sem skila umtalsverðum hagnaði. Það er því eitt af brýnustu málunum að bæta rekstrarstöðuna og flýta aðlögun sjávarútvegsins að nýjum aðstæðum til þess að við getum nýtt okkur þessa möguleika. Einnig er ljóst að í þeirri hörðu samkeppni sem við erum í á erlendum mörkuðum þurfum við á auknum styrk að halda. Ýmsum sýnist sem svo að þau fyrirtæki sem hafa helst unnið að útflutningsmálum íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja á undanförnum áratugum séu býsna stór í sniðum. En sannleikurinn er þó sá þegar komið er á erlenda markaði að þessi fyrirtæki eru hvert fyrir sig smá og í raun og veru ekki í stakk búin til þess að takast á við stærstu risana á erlendum mörkuðum. Fyrirtækin hafa unnið ótrúlega mikið starf á erlendum mörkuðum og náð ótrúlegum árangri og þar með tryggt betri lífskjör í landinu. Ég hef hvatt forustumenn þessara sölusamtaka nokkrum sinnum til þess að huga að því hvort ekki væri rétt að þau tækju upp náið samstarf og hugleiddu jafnvel samruna með einum eða öðrum hætti. Alltént sér maður fyrir að af því gæti orðið mikil hagræðing og styrkur ef þau sameinuðust á ákveðnum markaðssvæðum og stigju með þeim hætti fyrstu skref til aukinnar samvinnu. Ég tel að slík þróun sé mikilvæg og nauðsynleg ef við ætlum að ná meiri arði út úr markaðsstarfsemi íslenskra fyrirtækja á næstu árum. Vissulega er það svo að þeir samningar sem nú eru á döfinni um Evrópskt efnahagssvæði eiga að gefa okkur ný sóknartækifæri í þessu efni án þess að ég ætli að fara nánar út í þá sálma eða ræða þá samninga í einstökum atriðum hér. Við höfum einnig verið þátttakendur í GATT-viðræðum um margra ára skeið. Þar hefur gengið á ýmsu. Hins vegar verð ég að segja það hér og nú að það hefur valdið mér nokkrum vonbrigðum að á þeim vettvangi hefur þess ekki orðið vart að vilji sé til þess að stíga ný skref að því er varðar alþjóðaviðskipti með fiskafurðir. Ekki er að sjá að GATT-viðræðurnar muni marka nein þáttaskil að því er varðar tolla og styrki í milliríkjaverslun með sjávarafurðir. Fyrir þá sök samþykkti ríkisstjórnin fyrr í vetur af sinni hálfu að leggja á það áherslu á lokaspretti þessara viðræðna að meiri árangur næðist á endanum en fyrirsjáanlegt hefur verið í þeim efnum. En við hljótum að meta þessa samninga út frá heildarhagsmunum íslensku þjóðarinnar og meginhagsmunir okkar í milliríkjaverslun lúta að útflutningi á sjávarafurðum og því hljótum við að fylgja fast eftir þeirri almennu stefnumörkun af okkar hálfu að brjóta niður tollmúra og umfram allt að brjóta niður alþjóðlegt styrkjakerfi í sjávarútvegi. Aðeins með því móti fáum við notið sérstöðu okkar sem fiskveiðiþjóð og hljótum því að leggja mikla áherslu á þessi atriði. Því miður bendir fátt til þess enn að GATT-viðræðurnar ætli að skila nokkrum marktækum árangri í þessum efnum. Sjávarútvegurinn stendur einfaldlega í þeim sporum að þurfa að takast á við þessi margþættu viðfangsefni og okkar ábyrgð er sú að tryggja með almennum efnahagslegum aðgerðum að hann verði fær til þess að mæta nýjum aðstæðum, bæði inn á við að því er varðar minni afla og eins út á við að því er varðar ný sóknartækifæri í breyttu alþjóðlegu umhverfi. Þá óska skýrslubeiðendur sérstaklega eftir umfjöllun um störf þeirrar nefndar sem hefur unnið að endurskoðun fiskveiðistefnunnar að undanförnu. Það er vissulega svo að fiskveiðistjórnunin sjálf getur skipt mjög miklu máli um þróun atvinnugreinarinnar og möguleika hennar til þess að takast á við nýjar aðstæður. Afkoma atvinnugreinarinnar verður engan veginn slitin með öllu frá ákvörðunum manna og hugmyndum um hvernig stjórna eigi veiðunum. Við höfum gjarnan sett okkur meginmarkmið með stjórnun fiskveiðanna. Þau eru í aðalatriðum þrjú. Í fyrsta lagi að stjórnunin leiði til þess að við náum þeim markmiðum varðandi verndun fiskstofna sem við setjum á hverjum tíma. Í öðru lagi að við náum þeirri hagkvæmni í rekstri útgerðarinnar sem nauðsynleg er. Í þriðja lagi að greinin geti búið við sem mest frjálsræði og sem minnst opinber afskipti. Vitaskuld geta verið skiptar skoðanir um meginmarmið af þessu tagi. Að því er varðar þriðja markmiðið hygg ég að menn greini á eftir því hvar þeir standa í flokki. Sumir vilja meiri opinber afskipti og telja að þau séu eðlilegri og heppilegri. Það er ekki mín skoðun. Sumir telja að því er varðar annað markmiðið að hagkvæmnikröfum eigi að víkja til hliðar og meta a.m.k. í mörgum tilvikum aðra hagsmuni meira, til að mynda byggðahagsmuni. Ég hygg þó að flestir séu á einu máli um að fiskveiðistjórnunarkerfi þurfi að tryggja að við náum þeim markmiðum um verndun fiskstofna sem sett eru á hverjum tíma. Við getum farið ýmsar leiðir til þess að ná þessum markmiðum. Í fyrsta lagi getum við búið við aflamarkskerfi sem er í grundvallaratriðum svipað því sem við búum við í dag. Hins vegar er hægt að hugsa sér margs konar útfærslur á því. Í öðru lagi getum við byggt í grundvallaratriðum á sóknarmarkskerfi og í þriðja lagi gætum við búið við útboð á veiðiheimildum og látið uppboð stjórna því hverjir veiða á hverjum tíma. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þessar þrjár meginleiðir. Eins og núverandi fiskveiðistjórnunarlög eru orðin eftir margra ára þróun þá tel ég menn komist býsna nærri því að koma til móts við þau höfuðmarkmið sem við höfum sett. Eftir að nýju lögin gengu í gildi sýnir reynslan af fyrsta fiskveiðitímabilinu að okkur virðist vera að takast að ná að stýra veiðunum í samræmi við þær ákvarðanir um heildarafla sem settar hafa verið. Á því varð misbrestur á þróunartímabilinu en nýju lögin sem eru í mörgum efnum miklu fullkomnari en þau sem áður giltu virðast hafa fært okkur að þessu marki. Óumdeilt er að við erum að ná meiri hagkvæmni í dag og tölur um úreldingu fiskiskipa sýna það svo að ekki verður um villst og þróunin er markvisst í þá átt að afskipti stjórnvalda eru stöðugt minni og greinin getur í meginatriðum starfað án fyrirskipana að ofan. Menn þurfa vitaskuld að hafa ýmis atriði í huga í þessu efni og í miklum umræðum um fiskveiðistjórnunarkerfi hafa menn bent á ýmis atriði sem taka þurfi til skoðunar. Sumir sem kvatt hafa sér hljóðs um þetta efni telja til að mynda að framsal á aflaheimildum sé óeðlilegt og telja nauðsynlegt að skipta um fiskveiðistjórnunarkerfi til þess að koma í veg fyrir framsal á aflaheimildum. Aðrir telja að þetta kerfi leiði til vaxandi byggðavanda. Þá hafa sumir talið óeðlilegt að aflaheimildir geti myndað ákveðin verðmæti. Menn hafa gagnrýnt að fiski sé hent í sjóinn og menn hafa rætt um að veiðiheimildir færist á hendur færri manna en áður var. Nú er nauðsynlegt að bera saman áhyggjuefni og ágreiningsefni af þessu tagi við þær mismunandi leiðir sem okkur eru færar við fiskveiðistjórnunina. Til að mynda er alveg augljóst að framsal á aflaheimildum á sér jafnt stað í aflamarki og sóknarmarki. Sóknarmarkið má að vísu hugsa sér með ýmsu móti en ef um er að ræða sóknarmark þar sem fjöldi skipa er takmarkaður þá er um að ræða framsal á aflaheimildum með mjög svipuðum hætti og í aflamarkskerfi. Byggðavandinn er jafnmikill burt séð frá því hvaða stjórnunarkerfi við höfum vegna þess að það er fyrst og fremst takmarkaður afli og minni botnfisksafli sem hefur leitt til sérstaks vanda í ákveðnum byggðum. Þegar einn landshluti segir: Við þurfum að breyta um fiskveiðistjórnunarkerfi til þess að landshluti okkar getur endurheimt það sem við áður höfðum, þá þýðir það að nýtt kerfi mundi koma niður á öðrum landshluta vegna þess að ekki er meiri afli til skiptanna og ef auka ætti afla í einum landshluta þá þarf að taka það af öðrum og búa til byggðavanda á öðrum. Breyting á fiskveiðistjórnunarkerfi í þessu tilgangi mundi þannig bæta stöðu eins landsfjórðungs en gera stöðu annars verri og skapa þannig ný byggðavandamál. Ég hygg líka að að því er varðar verðmætamyndun veiðiréttar þá hljóti veiðiréttur að taka á sig vernd hvaða stjórnkerfis sem við höfum, hvort sem við styðjumst við aflamark eða sóknarmark og svo að ég tali nú ekki um ef við færum yfir í útboðsleiðina. Ég sé ekki að menn komist hjá því að við takmarkaðar veiðiheimildir verði hægt að víkja sér undan því að veiðirétturinn tekur á sig vernd. Eitt af alvarlegustu gagnrýniatriðunum að mínu mati er spurningin um hvort kerfið leiðir til þess að fiski sé hent í sjóinn í ríkari mæli en varðandi önnur stjórnkerfi. Vissulega er hætta á því að svo sé þegar sóknargetan er mjög mikil umfram afrakstursgetu fiskstofnanna. En úr því á að draga um leið og jöfnuður hefur náðst á milli sóknargetu og afrakstursgetu fiskstofnanna. Við verðum líka að hafa í huga að það er ekki nýtt vandamál að fiski sé hent í sjóinn. Því miður hefur það lengi verið vandamál en umræðan um þetta hefur færst mjög í vöxt og verður ekki með öllu slitin úr tengslum við fiskveiðistjórnunarkerfið. Fyrir því hefur verið efnt til sérstaks samráðs á milli sjútvrn. og Hafrannsóknastofnunar annars vegar og hagsmunaaðila, sjómanna og útvegsmanna hins vegar til þess að vinna að þessu máli ásamt frekari friðunaraðgerðum. Ef ég vík svo loks að því ádeiluefni sem oft heyrist nefnt sem er samþjöppun veiðiheimilda eða yfirfærsla veiðiheimilda á færri hendur þá er þar fyrst og fremst um að ræða afleiðingu þess að við veiðum nú minna en áður og hagræðingin leiðir það af sér, ef við meinum eitthvað með því að hún sé markmið í sjálfu sér, að færri skip og færri hendur veiða og vinna þann afla sem við drögum úr sjó. Ég hef eigi að síður talið mjög eðlilegt að það væri hugað að því, og hef lagt það að þeim mönnum sem starfa að endurskoðun fiskveiðistjórnunarlaga, hvort ekki geti verið eðlilegt að setja skilyrði um opin almenningshlutafélög þegar veiðiheimildir fara yfir ákveðið mark. Ég tel mjög eðlilegt að hugmyndir af því tagi séu skoðaðar sérstaklega. Vitaskuld væri hægt að fara mörgum og miklu fleiri orðum um þau verkefni sem við blasa að því er varðar endurskoðun á fiskveiðistjórnunarkerfinu sem ég ætla þó ekki að gera í upphafi umræðunnar, en í skýrslubeiðni hv. þm. er sérstaklega óskað eftir því að nánari grein sé gerð fyrir störfum þeirrar nefndar sem hefur haft forustu um þetta efni. Ég vil þá lesa lýsingu starfsmanns nefndarinnar í örfáum orðum á því hvernig hún hefur hagað störfum sínum, en þar segir svo: ,,Nefnd um mótun sjávarútvegsstefnu hefur haldið 21 fund fram til 8. maí 1992. Haft hefur verið náið samráð við hagsmunaaðila, auk fjölda sérfræðinga, m.a. á Hafrannsóknastofnun, Þjóðhagsstofnun og í lánastofnunum. Unnið hefur verið að gagnasöfnun um stjórnun fiskveiða í öðrum löndum og teknar hafa verið saman stuttar greinargerðir um ýmis mál því tengd. Þessu undirbúningsstarfi er nú u.þ.b. að ljúka og gert er ráð fyrir að tillögur nefndarinnar liggi fyrir í haust um það leyti sem Alþingi kemur saman. Nefndin hefur kynnt sér rekstrarstöðu sjávarútvegsins rækilega og haft forgöngu um ýmsar athuganir á því sviði. Ekki er um það deilt að horfur eru dökkar, enda er afrakstursgeta nytjastofna okkar mun minni en afkastageta fiskiskipa og vinnslustöðva. Ýmsar leiðir út úr þessum ógöngum hafa verið skoðaðar en eftir stendur sú staðreynd að rekstrarskilyrði munu ekki batna nema afkastagetan minnki.`` Að því er varðar samráð nefndarinnar við aðra aðila segir svo í minnisblaði starfsmanns nefndarinnar: ,,Haldnir hafa verið fimm fundir með ráðgjafarnefnd hagsmunaaðila, en í henni eiga sæti fulltrúar heildarsamtaka fiskvinnslustöðva, útvegsmanna, smábátaeigenda, sjómanna, verkamanna og yfirmanna á fiskiskipum. Einnig fulltrúar Íslenskra sjávarafurða og Fiskifélags Íslands. Haldnir hafa verið tveir fundir með sjútvn. Alþingis. Ætlunin er að funda oftar með sjútvn. á næstunni, enda komið að því að móta ákveðnar tillögur.`` Þá er tekið fram að enn sem komið er hafi ekki verið haldnir fundir með fulltrúum sveitarfélaga, en á síðari stigum séu slíkir samráðsfundir ráðgerðir. Herra forseti. Ég hef í aðalatriðum vikið að þeim viðfangsefnum í skýrslubeiðninni sem lúta að afkomu sjávarútvegsfyrirtækja um þessar mundir og aðgerðum stjórnvalda til þess að mæta þeim vanda og hinu hvernig unnið hefur verið að endurskoðun fiskveiðilöggjafarinnar að undanförnu og hvernig stefnt er að verklokum í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þessa skýrslu. Að mörgu leyti þótti mér hann flytja hana ákaflega málefnalega og reyna að rökstyðja sjónarmið sem í málinu liggja án þess þó að ég sé endilega sammála þeim sjónarmiðum sem hann setti fram. En á þessu stigi umræðnanna langaði mig til að leggja fyrir hæstv. ráðherra spurningar í framhaldi af því sem fram kom í ræðu hans. Það er í fyrsta lagi hvað varðar hugmyndina um úreldingu fiskvinnslustöðva. Ég vil spyrja ráðherrann hver eigi að borga. Hvaðan er hugmyndin um að sækja fé til að fjármagna úreldingarsjóð fiskvinnslustöðva? Í öðru lagi og að nokkru leyti í framhaldi af seinni spurningunni þar sem mér heyrðist ráðherrann segja að eðlilegt væri að setja vinnsluna undir leyfakerfið. Ég spyr ráðherrann: Er verið að boða . . .

Óeðlilegt var.

Óeðlilegt. Ja, það er gott. Það snýr málinu alveg við og ég er sáttur við þá skoðun. Þá þarf ekki frekar að fjalla um þá spurningu. Í framhaldi af hugmyndum um úreldingu fiskvinnslustöðva og spurningunni um það hver eigi að fjármagna spyr ég ráðherra: Eru uppi hugmyndir um að setja framleiðslukvótakerfi á vinnsluna, búa til verðmæti sem menn geta síðan selt? Í þriðja lagi spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann telji að núverandi stjórnunarkerfi hafi náð þeim markmiðum sem hann gat um að vernda fiskstofnana í ljósi þess að afli er minnkandi ár frá ári og að auka hagkvæmni í útgerð í ljósi þess að við erum með allt of stóran flota.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir skýrsluna þó að í ýmsum köflum hennar hafi mér ekki fundist vera frá mörgu að segja, því miður. Hæstv. sjútvrh. hefur gegnt því embætti í ár og í fullri hreinskilni finnst mér ekki hafa verið margt að frétta af störfum hans, þ.e. af tillögum eða úrræðum sem hafa komist til framkvæmda í hans tíð. Hann hefur að vísu látið skoðanir sínar í ljós, aðallega á fundum úti um borg og bæ, jafnvel tekið nokkuð djúpt í árinni. En hann hefur framkvæmt minna en hann hefur talað. Ég man t.d. eftir því að hann lagði fram tillögu í ríkisstjórn sem hann lýsti í fjölmiðlum um hinar og þessar aðgerðir í sjávarútvegsmálum. Það skilaði sér hins vegar ekki. Hann hefur lýst yfir þeim skoðunum sínum hvað eftir annað að koma þurfi til móts við sjávarútvegsfyrirtækin í landinu, en þar hefur lítið gerst. Ég tel að hæstv. sjútvrh. hafi haft fullan vilja til þess að fá fram þær hugmyndir sem hann hefur verið að viðra, ég tel að viljann hafi skort annars staðar, að hann hafi ekki haft erindi sem erfiði við að fá hugmyndum sínum framgengt í hæstv. ríkisstjórn. Ég tel að það hafi ekki verið staðið nógu vel að þessum málum. Við alþýðubandalagsmenn höfum verið að reyna að vekja athygli á sjávarútvegsmálum í þinginu alveg frá því að það kom saman í haust, gerðum það með því að knýja fram umræður um sjávarútvegsmál fyrst. Við höfum lagt fram hinar ýmsu tillögur í sjávarútvegsmálum sem hefur gengið illa að fá ræddar og enn verr að fá samþykktar. Á sama tíma hefur ekki bólað á úrræðum frá ríkisstjórninni. Niðurstaðan er sú að þetta málefni er í höndum nefndar úti í bæ þar sem tveir formenn tala sitt tungumálið hvor og láta frá sér hinar ólíkustu hugmyndir í blöð og fjölmiðla sem ,,harmonera`` ekki saman. Þessu höfum við þingmenn og landsmenn allir verið að fylgjast með á undanförnum missirum. Hæstv. sjútvrh. lýsti því mjög vel í ræðu á þinginu í vetur að taka þurfti á málefnum útgerðarinnar, ég minni þingmenn á það. Hann segir í dag: Hún er álíka. Hún hefur alla vega ekki batnað. Það er niðurstaðan. Í haust taldi hæstv. sjútvrh. að það þyrfti aðgerða við en hann virðist ekki vera eins viss um það núna. Alla vega talar hann ekki eins ákveðið um aðgerðir nú og hann gerði í haust. Ég tel að á aðgerðum þurfi að halda og að langsóttar hugmyndir um þann hag sem útgerðin muni hafa af væntanlegu EES-samkomulagi komi ekki til með að breyta sjávarútveginum verulega á næstunni. Ég hef ekki séð að menn hafi getað rökstutt vangaveltur sínar um þennan hag með neinum þeim dæmum að bitastætt sé fyrir útgerðina í landinu að bíða eftir honum og reka sig í hallarekstri þangað til. Þess vegna held ég að það sé nauðsynlegt að ríkisstjórnin beiti sér fyrir aðgerðum sem koma sjávarútvegsfyrirtækjunum í þann rekstur að þau geti lifað áfram. Ég minntist áðan á það að ráðgjafarnefnd ríkisstjórnarinnar væri skipuð tveimur formönnum sem tala sitt hvort tungumálið. Í sunnudagsblaði Morgunblaðsins þann 26. apríl sl. er viðtal við Magnús Gunnarsson, formann samstarfsnefndar atvinnurekenda í sjávarútvegi. Hann er formaður þeirrar nefndar sem ég var að ræða um áðan. Hann lýsir þar skoðunum sínum á svokallaðri gjaldþrotaleið. Hver skyldi hafa verið orðaður við þessa gjaldþrotaleið hérna í vetur?  Auðvitað vita menn að þetta er rétt. Auðvitað láta menn ekki stór fyrirtæki fara á höfuðið án þess að bregðast við í byggðum landsins. Menn þurfa ekki að halda að menn séu svo vesælir úti á landsbyggðinni að þeir séu tilbúnir að horfa á eftir atvinnutækifærunum án þess að reyna að bregðast við. Í fiskiplássunum allt í kringum landið eru þessar aðstæður. Ef eitt stórt fyrirtæki, á mælikvarða þessara byggarlaga, fer á höfuðið er ekkert annað að gera en að bregðast við vegna þess að byggðin er í veði. Atvinna fólksins og framtíð staðarins er í veði. Menn breyta því ekki þó að þá langi til þess að láta hagræðinguna koma fram með einhverjum gjaldþrotaleiðum. Ég held þess vegna að menn þurfi að hugsa dæmið upp á nýtt og það tengist auðvitað seinni hluta umræðunnar, þ.e. umræðunni um stjórn fiskveiða sem er hluti af þessu öllu saman. Það er þess vegna sem sveitarfélögin bregðast kannski frekar við núna en áður, vegna kvótakerfisins og vegna þess hvernig stjórnvöld hafa snúið stjórn fiskveiða að sveitarfélögunum. Sveitarfélögunum er nefnilega tryggður forkaupsréttur á aflaheimildum. Það er ekki bara réttur, það er skylda þegar fólkið á í hlut. Menn líta þannig á að réttur sveitarfélaganna verði að skyldu sveitarfélaganna til þess að tryggja fólkinu atvinnu og þar með er sveitarstjórnunum stillt upp við vegg. Þær eiga að sjá til þess að atvinnan haldist á stöðunum. Hæstv. sjútvrh. lýsti stöðunni í veiðum og vinnslu og ætla ég ekki að fara að lengja umræðuna með því að fara yfir það. Það er búinn að vera viðvarandi hallarekstur í útgerðinni undanfarið sem hæstv. sjútvrh. sagði reyndar að væri óásættanlegt ástand. Hann ætlar þá væntanlega að fá einhverjar aðgerðir samþykktar til þess að bæta þetta ástand. Ég trúi því ekki að hann trúi því að það sé bara hægt að bíða eftir því að EES-samkomulagið lækni öll mein í sjávarútvegi. Þó hann trúi kannski á að ný tækifæri komi til með að skapast í framtíðinni vegna EES-samnings, sem hugsanlega yrði samþykktur, þá trúi ég ekki að hann ætli að bíða eftir því og láta sjávarútveginn halda áfram að velkjast í tapi eins og hann er búinn að vera í og eins og allt útlit er fyrir að hann verði í áfram. Hluti af þessu 1% tapi er sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að láta útgerðina kaupa aflaheimildir úr Hagræðingarsjóði, en sú prósenta kemur reyndar ekki fram í gögnum Þjóðhagsstofnunar. Það þarf að bæta 1% tapi ofan á tölur Þjóðhagsstofnunar til að sjá hvert raunveruleg tap ársins er því útgerðin á auðvitað eftir að kaupa aflaheimildirnar. Það er svolítið merkilegt að Þjóðhagsstofnun skuli ekki reikna með þessari ákvörðun stjórnarflokkanna. Þjóðhagsstofnun tekur bara ekkert mark á þessu. Hún tekur ákvarðanir stjórnvalda um að láta útgerðina kaupa aflaheimildir Hagræðingarsjóðs ekki með í útreikninga sína. Hæstv. sjútvrh. lýsti því hvaða aðgerðum ríkisstjórnin hefði beitt sér fyrir. Höfuðáherslan er á stöðugleika í gengi og aðgerðir í ríkisfjármálum. Auðvitað er þetta góðra gjalda vert. En við vitum og sjáum að þetta hefur ekki skilað þeim árangri sem ætlast hefur verið til. Útgerðin er enn rekin með allt of miklum halla en hún þarf auðvitað að vera rekin með einhverjum hagnaði. Hann er ekki fyrir hendi í dag nema í fullvinnsluskipunum. Hæstv. sjútvrh. lýsti því fyrir okkur að ríkisstjórnin hefði tekið ákvörðun um að fresta afborgunum á þremur milljörðum kr. úr svokölluðum ,,sukksjóðum`` frá fyrri ríkisstjórn. Það var skynsamleg ráðstöfun. Það hefði nú þótt skrítið þegar farið var að ræða um aðgerðir fyrri ríkisstjórnar í upphafi stjórnartíma þeirrar sem nú situr, að menn ætluðu sér að framlengja þessi lán. Þessir sjóðir voru kallaðir ,,sukksjóðir`` og þeim hefur verið framlengt. Ríkisstjórnin hefur þar með í raun og veru viðurkennt að það hafi verið skynsamlegt af fyrri ríkisstjórn að endurlána fyrirtækjunum þær skuldir sem voru settar í þessa sjóði og það er vel. Það er gott þegar menn sjá að þeir hafa rangt fyrir sér, að þeir viðurkenni það og geri það í verki eins og ríkisstjórnin gerði í þessu tilfelli. Hæstv. sjútvrh. sagði frá því að úreldingarsjóður væri orðinn virkari. Ég fagna því að það hafi tekist sem menn voru að gera þar, að hjálpa mönnum til þess að losa útgerðina við úrelta og ónýta báta. Þar er stórt verkefni fram undan sem mun á næstu árum verða enn stærra vegna þess að stór hluti flotans er úreltur fyrir löngu. Menn þurfa bæði öðruvísi útgerðarhætti og nýrri skip en núna eru á floti í kringum landið. Ég tók eftir því að hæstv. sjútvrh. sagði að hann teldi óeðlilegt að leyfakerfi væri komið á í fiskvinnslunni. Ég fagna því vegna þess að þessar hugmyndir hafa verið á sveimi. En skyldi kvótakerfið ekki vera eitthvað í ætt við leyfakerfið? Ég skýt því svona inn í umræðuna en mun ræða það betur á eftir. Sjútvrh. endaði umfjöllun sína með því að tala um að bæta þyrfti rekstrarstöðu sjávarútvegsfyrirtækja, en hann lýsti ekki nánar með hvaða hætti ætti að gera það. Ég hefði áhuga á að hann lýsti því betur fyrir okkur með hvaða hætti hann ætlist til að rekstrarstaða sjávarútvegsfyrirtækjanna verði bætt. Full ástæða er til þess að hreinsa andrúmsloftið svo að þeir sem stjórna fyrirtækjum í sjávarútvegi fái tækifæri til að átta sig á hvað fram undan sé og geti brugðist við því. Er það fram undan að lifa við svipað ástand og hefur verið síðustu missiri, að ekki bóli á neinum aðgerðum sem virðast duga til þess að útgerðin komist almennt í jákvæða rekstrarstöðu? Eiga menn að reikna með því að það verði svona áfram eða geta menn reiknað með því að það breytist? Ég held að ríkisstjórnin og hæstv. sjútvrh. þurfi að tala miklu skýrar um þessi mál en gert hefur verið. Það hefur þurft að taka á fjölmörgum málum í sjávarútveginum og honum tengdum í vetur en það hefur ekki verið gert. Þó hefur verið tekið á einstaka málum og hæstv. sjútvrh. hefur lagt fram fjögur frv. sem taka á málum í sjávarútvegi. Því miður hefur hann lagt þau fram svo seint og í þeim eru hugmyndir ríkisstjórnarinnar um einkavæðingu með þeim hætti að að öllum líkindum er hann búinn að klúðra því að hægt sé að koma þeim í gegnum þingið. Ég harma alveg sérstaklega að frv. til laga um meðferð sjávarafurða og eftirlit með framleiðslu þeirra, skuli ekki komast í gegnum þingið vegna þess að búið er að tengja það saman við þrjú önnur frv., setja inn í það hugmyndir um hinar svokölluðu skoðunarstofur sem er einkavæðing á eftirliti í sjávarútvegi og allar líkur eru á að verði ekki samþykktar af EB eða Ameríku. Við höfum í raun fengið aðvörun frá Brussel um að þetta muni ekki verða samþykkt af þeim. Ég tel að bregðast þurfi hart við þessu og taka frv. til laga um meðferð sjávarafurða og eftirlit með framleiðslu þeirra út úr þessum hópi frumvarpa og lagfæra það þannig að hægt sé að samþykkja það í þinginu vegna þess að um áramótin taka nýjar reglur við hjá EB um þessi mál og þá þurfum við að vera búnir að taka þessar reglur upp, eftir því sem okkur hefur verið tjáð í sjútvn. Því hefur ekki verið komið á framfæri hér að hugsanlegt sé að fresta því og sjálfsagt heldur ekkert eftirsóknarvert að fresta því að taka þessar reglur upp. Ég held að út af fyrir sig sé frv., eins og það er hugsað í sambandi við eftirlitið, í lagi, ef réttir aðilar sjá um þessi mál. Ég tel að ekki eigi að vera mjög mikið verk að breyta frv. þannig að það geti farið í gegnum þingið án þess að það sé hengt við einkavæðingaráform ríkisstjórnarinnar. Þá langar mig að ræða dálítið um kvótakerfið sem hæstv. sjútvrh. var að ræða um áðan og þær hugmyndir sem eru í vinnslu eða milli manna um þetta kerfi. Hæstv. sjútvrh. hefur látið skoðanir sínar á kerfinu í ljós á ýmsum fundum og í fjölmiðlum frá því hann tók við starfinu. Mér hefur stundum fundist að hugmyndir hans, að þetta kerfi geti staðið áfram lítið eða ekki breytt, séu í algjörri andstöðu við hvítu bókina sem ríkisstjórnin gaf út. Í hvítu bókinni stendur nefnilega eftirfarandi, sem ég ætla að lesa fyrir hæstv. sjútvrh.: ,,Ríkisstjórnin hyggst móta sjávarútvegsstefnu er nær jafnt til veiða, vinnslu og markaðsmála, hamlar gegn ofveiði, treystir byggð, stuðlar að hagræðingu, og tryggir stjórnskipulega stöðu sameignarákvæðis laga um stjórn fiskveiða.`` Allir menn sem ég hef talað við hafa skilið þetta á sama veg, það að núverandi fyrirkomulag, þ.e. frjálst framsal aflaheimilda, geti ekki uppfyllt það skilyrði sem ríkisstjórnin hefur sett sér með endurskoðun fiskveiðistefnunnar. Ég tel ástæðu til þess að hafa þetta atriði ævinlega fremst í umræðunni vegna þess að það er það mikilvægt að ekki verður hægt að ganga fram hjá því. Ef menn ætla sér að halda áfram að hafa aflahlutdeildarheimildir í eigu útgerðarmanna, verða menn að vera sjálfum sér samkvæmir og breyta lögum um stjórn fiskveiða þannig að auðlindin verði ekki lengur eign landsmanna allra, heldur eign útgerðarmanna. Ég tel þetta mjög alvarlegt mál og ég vek athygli á því vegna þess að ég hef orðið var við að fjöldinn allur af mönnum gerir sér ekki grein fyrir því með hvaða hætti þessi eignarheimild er. Þetta er ekki eignarheimild á áunnum kvóta, eins og margir halda. Þetta er eignarheimild á aflahlutdeild úr fiskstofni sem þýðir allt annað, sem þýðir að það er alveg sama hve mikið einhver þessara fiskstofna hugsanlega stækkar, viðkomandi útgerðaraðili, eða sá aðili sem hefur eignast aflaheimildirnar, á ævinlega það hlutfall sem hann má veiða. Ef einhver fiskimið fyndust t.d., við skulum segja karfaslóð, sem mundi breyta möguleikum okkar á að veiða úr einum karfastofni sem er undir kvóta, þá eiga þeir útgerðarmenn sem eiga karfaheimildirnar núna þessa karfaslóð eins og hún leggur sig og bæta henni við fyrri aflaheimildir sínar. Ef tækist að auka eða stækka fiskstofnana þannig að fiskifræðingar treystu sér til þess að leggja til að farið yrði að veiða meira, þá eiga þeir útgerðarmenn þær aflaheimildir, jafnvel þó farið væri að veiða helmingi meira af einhverri tegund, þá ættu þeir það. Það er því ekki hægt að rökstyðja þetta kvótakerfi með þeim hætti sem þeir sem hafa gert á undanförnum árum, þ.e. að menn hafi eignast þennan rétt vegna þess að þeir hafi verið að gera út einhver þrjú ár á öldinni og hafi unnið sér hann inn með því að fiska svo og svo mikið þetta árið. Það er ekki aldeilis að það gildi. Ég tel reyndar að sú röksemdarfærsla standist ekki heldur, en hún hefur samt verið notuð og ástæða til þess að benda mönnum á þann mun sem er á kvótum og hins vegar því að eiga aflahlutdeild í fiskstofni, eins og útgerðarmenn á Íslandi eiga í dag. Þá er ég kominn að því að ræða þessa nefnd og það samstarf sem hún á að eiga við sjútvn. og aðra aðila. Ég hef mótmælt því áður og ég geri það hér enn að svona skuli staðið að málum. Ég tel að vísasti vegurinn til þess að ekki verði hægt að ná samkomulagi um málin sé að stilla þeim svona upp, að ekki skuli vera fulltrúar frá stjórnmálaflokkunum í landinu í nefndinni og ekki skuli vera breiðari hópur sem kemur að því að móta sjávarútvegsstefnuna vegna þess að hver sem stefnan eða tillagan verður, ef hún verður einhvern tímann til, þá þarf auðvitað að koma henni í gegnum Alþingi og það verður ekki gert nema með því að samstaða fáist um málin. Ég hef grun um að sumir af þeim sem styðja núverandi kvótakerfi telji að kannski sé best að láta umræðuna dúlla fram undir áramótin og leysast upp í þras og þá verði ný kvótastefna einfaldlega framhald af þeirri sem er nú. Ég held að það væri mikið slys ef þannig færi og ég ætla satt að segja að vona að það gerist ekki. Ég held að þeir sem styðja núverandi kvótafyrirkomulag verði að horfa lengra fram í tímann og á þróun þessa kerfis sem er núna og hvað framtíðin muni bera í skauti sínu í sambandi við kerfið. Ég er alveg sannfærður um að það sem menn eiga eftir að sjá fram undan, ef þetta kvótakerfi fær að þróast áfram, er að aflaheimildir verða smám saman losaðar frá skipunum. Farið er að selja þetta meira og minna óháð út um hvippinn og hvappinn. Kvótaeigendur eru farnir að skaffa mönnum verð fyrir fiskinn. Skagamenn hafa t.d. veitt fyrir Sauðkrækinga og þeim er sagt að þeir fái bara þetta verð --- gjörið svo vel, við eigum kvóta handa ykkur og veiðið bara fyrir okkur. Ég held að þetta muni smám saman verða þannig að útgerðarmenn í landinu verði einhvers konar vinnuvélaeigendur og sjómenn og útgerðarmenn verði þar með komnir í þá aðstöðu að vera í vinnu hjá einhvers konar útvegsbændum, þ.e. þeim sem eiga kvótann. Þannig er þessi þróun. Þetta hefur verið að aukast, það hefur alltaf verið meira og meira fært á milli með þessum hætti og mönnum hefur verið stillt upp við vegg með ýmsu móti. Sjómenn hafa tekið þátt í því að kaupa kvóta til þess að fá að fara á sjó og allt gengur þetta á þennan veginn. Ég fór af forvitni minni á fund sem haldinn var á Akranesi í gær. Menn sem eru óánægðir með þessa fiskveiðistefnu hafa stofnað með sér félag og þeir hafa haldið fundi nokkuð víða og eru á leiðinni í kringum landið að halda fundi með mönnum sem velta fyrir sér hvað sé hægt að gera, hvernig sé hægt að breyta fiskveiðistefnunni. Það var mjög athyglisvert að vera á þessum fundi. Þar sögðu þeir, sem fyrir honum stóðu, frá því að þeir hefðu verið á mörgum fundum þar sem menn hefðu gert grein fyrir því hvernig þeir litu á málin, hvað væri að gerast og sagt frá ýmsum hlutum, m.a. hve miklum afla væri hent í sjóinn. Hæstv. sjútvrh. nefndi áðan að nú væru allar líkur á því að það tækist að stjórna veiðunum. Hann mundi sjá til þess að tölurnar um það hvað ætti að veiða og hvað veiddist féllu saman. Já, já, það er alveg rétt. Það stemma kannski saman tölurnar en hvað á að veiða og hvað kemur að landi? Eða getur hæstv. sjútvrh. fullyrt að ekki hafi veiðst eitthvað meira en kom að landi? Ég held að hann geti það ekki. Á fundinum, sem ég var á, er svolítið sérstakur útgerðarmannahópur. Það eru menn sem gera frekar litla báta út á þorskanet á Faxaflóanum. Þeir sögðu frá því að þeir hefðu róið hvern einasta dag í vetur, fiskurinn yfirleitt aldrei orðið tveggja nátta hjá þeim, þeir hefðu engum fiski hent í sjóinn. Þeim hefði tekist að sækja það stíft að það hefði ekki verið gert og voru mjög ánægðir með það. En þeir bættu því líka við: En við hendum náttúrlega öllum ufsanum og við hendum öllum kolanum. Það er ekkert um annað að gera, við eigum engan kolakvóta og engan ufsakvóta. Það er ekkert hægt að gera við þetta, við hendum þessu í sjóinn. Einn þeirra sagði: Ég á svo mikið af ýsukvóta. Ég er í vandræðum, ef ég ætla að ná ýsunni verð ég að henda þorskinum. Svona eru sögurnar. Þeir sögðu frá því að menn á skipunum vestur á nesi hefðu sagt frá því að þeir hefðu hent karfa svo tugum tonna skipti af bátunum. Þetta er svona. Það þýðir ekki fyrir menn að berja höfðinu við steininn. Svona er þetta. Það þarf að bregðast við því með einhverjum hætti, með því að hætt verði að refsa íslenskum útgerðarmönnum og sjómönnum fyrir að koma með þann afla að landi sem kemur í veiðarfærin. Það er eina leiðin og hún er fær. Ýmislegt fleira kemur inn á þetta kvótakerfi sem þarf að taka á og hlýtur að verða gert í þeirri umræðu sem er fram undan og er í gangi núna. Ég geri ráð fyrir því að í öllum stjórnmálaflokkum og öllum byggðarlögum allt í kringum landið séu menn að ræða um hvað sé til úrbóta á kerfinu og vonandi kemur eitthvað út úr því. Ég tel að það sé númer eitt að menn verði jákvæðir í umræðunni. Þeir sem hafa viljað halda í kvótakerfið víki sér ekki hjá því að taka þátt í umræðunni og komið er að þeim að sýna okkur tillögur sínar til úrbóta á því. Ef þeir, sem vilja halda kvótakerfinu, fara ekki að sýna eitthvað á sín spil þá held ég að verði býsna erfitt að ná samkomulagi um framhaldið. Þeir sem vilja hafa kvótakerfið áfram eiga að segja okkur hvernig á að uppfylla ákvæðið um það að Íslendingar eigi að eiga auðlindina saman. Sú tillaga hefur ekki komið fram enn. Ég veit að ýmsar hugmyndir eru til um það með hvaða hætti megi breyta kerfinu. Það er ekki vandinn. Ýmsar hugmyndir eru til. Vandinn er að menn verði sammála um einhverjar hugmyndir. Ég harma að það skuli hafa verið þannig sem staðið hefur verið að málum, þ.e. ekki hefur verið búinn til farvegur fyrir samkomulag. Ég skora á hæstv. sjútvrh. að velta því alvarlega fyrir sér hvort hann getur ekki fundið einhvers konar farveg fyrir þá aðila sem þurfa auðvitað að koma sér saman um sjávarútvegsstefnu Íslendinga í framtíðinni. Eins og ég sagði áðan skora ég líka á hæstv. sjútvrh. að láta okkur heyra eitthvað meira um það með hvaða hætti hann ætlar að koma rekstri sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi yfir núllið.

Virðulegi forseti. Þingheimi öllum er ljóst að Alþb. sótti þessa umræðu talsvert fast og ég bjóst þess vegna við því að framsögumaður þess í þessum umræðum mundi sáldra yfir þingheim og þjóðina alla úrræðum Alþb. en það verður að segjast eins og er að um leið og hv. þm. Jóhann Ársælsson ásakar hæstv. sjútvrh. fyrir að tala óskýrt þá talar hann sjálfur ekki mjög skýrt. Satt að segja var afskaplega lítið af úrræðum, hugmyndum eða tillögum í máli hans. Þess vegna langar mig að fá skýringar á einu tilteknu atriði. Nú er ljóst að einn aðalvandinn í sjávarútvegi á Íslandi í dag er of mikil vinnslugeta í fiskiðnaði. Þetta hefur gert það að verkum að menn velta því fyrir sér hvernig er hægt með sem skapfelldustum hætti að fækka einingum. Þetta vandamál hefur til að mynda aukist mjög verulega þegar ljóst er orðið að veiðiheimildir eru skertar og þarf sennilega að skerða þær enn frekar. Af þessu tilefni segir Kristján Ragnarsson, framkvæmdastjóri LÍÚ, í Morgunblaðinu þann 6. maí, með leyfi forseta: ,,Og minnkun veiðiheimildanna veldur slíkum erfiðleikum að menn sjá ekki út úr þeim.`` Gunnar Ragnars, forstjóri ÚA, segir í Morgunblaðinu 8. maí: ,,Minni afli hlýtur að leiða til þess að einingum fækki.`` Leiðir hann síðan getum að því hversu erfitt þetta verði fyrir ýmsar byggðir. Það er nákvæmlega þetta vandamál sem Þröstur Ólafsson, aðstoðarmaður utanrrh. og annar tveggja formanna endurskoðunarnefndarinnar, hefur verið að reyna að leita ráða við. Menn hafa kallað það gjaldþrotaleiðina. Ég skal ekkert um það segja. Alveg er ljóst að það þarf að grisja, það þarf að fækka einingum og mig langar að spyrja: Hvernig ætlar hv. þm. Jóhann Ársælsson að fara að því að fækka einingum í fiskvinnslunni eða er hann kannski ósammála því að það þurfi að draga úr vinnslugetunni?

Virðulegi forseti. Vel getur verið að síðar í umræðunni muni ég kannski fara betur yfir þær tillögur sem við höfum lagt fram og rætt í vetur sem ég veit að hv. 17. þm. Reykv. hefur séð og lesið og heyrt frá okkur. En það get ég ekki gert í andsvari. Um það hvernig eigi að fækka einingum í sjávarútvegi get ég sagt alveg hreint út. Það eiga menn að sjá um sjálfir. Ríkið á ekki að skipta sér af því hve margir verka fisk á Íslandi. Menn verða að meta hvort þeir telja að sé hagkvæmt eða ekki. Ég er ekki tilbúinn að samþykkja að eitthvert kvótakerfi verði sett á það. Fram að þessu hefur gengið þannig að menn hafa byrjað og hætt í þessu. Sumir hafa staðið sig lengi, aðrir skemur. Þannig verður það auðvitað að vera. En ég er auðvitað sammála því að það er of mikil vinnslugeta núna. Það breytist einfaldlega með tímanum. Það er ekki hægt að búa til lausnir handa mönnum sem eru í þessari grein, þeir verða að gera það sjálfir. Ef þeir kjósa að koma á uppkaupum á vinnslulínum eða úreldingarsjóði er það þeirra mál.

Virðulegi forseti. Ég segi nú bara: Það var og. Hv. þm. Jóhann Ársælsson segir, og formaður Alþb. tekur undir það í frammíköllum, að þetta eigi menn að sjá um sjálfir. Ríkið eigi ekki að skipta sér af því. Hvað er þetta þá annað en gjaldþrotaleiðin eins og hún birtist nöktust og verst? Ég sé ekki betur en Alþb. sé með furðu hörðum hætti að kalla eftir gjaldþrotaleiðinni. Ástæðan fyrir því að ég spyr um afstöðu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar og Alþb. til þessa máls er sú að það kemur fram í þeirri greinargerð sem liggur til grundvallar ósk um þá skýrslugerð sem hér er gefin, að Þröstur Ólafsson, aðstoðarmaður utanrrh., hafi í fjölmiðlum verið að tala um gjaldþrotaleiðina, um grisjunarleið. Þess vegna finnst mér að það sé sanngjarnt að Alþb. komi með sína leið í þessum efnum. Nú hefur hún birst, hún er nákvæmlega eins og sú afbökun sem sumir menn, ekki síst hv. þm. Alþb., hafa verið með á því sem Þröstur Ólafsson hefur sagt. Ég get ekki séð annað ef að menn eiga að sjá um þetta sjálfir og ríkið á ekki að skipta sér af þessu en verið sé að tala um harða gjaldþrotaleið. --- Lifi frjálshyggjan eða hvað, hv. þm.?

Virðulegur forseti. Munurinn á því sem við höfum verið að segja og því sem Þröstur Ólafsson sagði er mjög einfaldlega sá að við höfum lagt áherslu á að útgerðinni í landinu og fiskvinnslunni væru sköpuð eðlileg rekstrarskilyrði þar sem hægt væri að reka fyrirtækin með einhverjum arði. Þannig á að skapa skilyrðin. Það verður svo að vera ákvörðun þeirra sem eru í þessum atvinnurekstri hvort þeir telja þess virði að vinna við hann eða ekki. Við getum einfaldlega ekki tekið upp einhvers konar sovét-kerfi í þessum efnum, við höfum nóg af kerfum eins og er og þyrftum að fækka þeim. Við skulum fyrir alla muni ekki fara að taka upp eitt enn, að búa til einhvers konar skömmtunarkerfi í fiskvinnslunni. Það er ekki gjaldþrotaleið ef raunverulega er hægt að reka fyrirtækin með arði í greininni. Það er ekki gjaldþrotaleið. Það er gjaldþrotaleið ef það á að keyra greinina þannig niður að næstum því allt sé rekið með bullandi halla og þá falla fleiri en eiga það skilið.

Herra forseti. Ég vil í upphafi gera að umtalsefni að hér hefur verið tekið til umræðu verulegt vandamál í íslensku efnahagslífi, þ.e. staða sjávarútvegsins. Það er gert á þeim degi þegar ákveðið er að hér verði eldhúsdagsumræður og aðeins einn ráðherra, að vísu sá sem mestu máli skiptir og málinu er beint til, getur verið viðstaddur. Hitt er svo annað mál að hér er um mál að ræða sem varðar alla ríkisstjórnina og ekkert síður hæstv. forsrh. og jafnvel hæstv. utanrrh., sem hefur m.a. með útflutning á sjávarafurðum að gera og hefur verið manna harðastur í því að knýja fram skattlagningu á sjávarútveginn í þessari ríkisstjórn. Mér vitanlega er ekkert lát á því og skiptir engu máli þótt afkomutölur sjávarútvegsins verði verri og verri. Ég heyri ekki að Alþfl. breyti neitt um skoðun í þeim efnum þótt viðkomandi atvinnugrein hafi alls ekki fjármagn til að borga slíka skatta. Þess vegna gengur nánast ekki að hér fari fram marktæk umræða um þessi mál nema fleiri geti verið viðstaddir. En hvað um það. Það er stutt eftir af þingtímanum og sjálfsagt erfitt að koma því fyrir hvernig þessi umræða getur farið fram með eðlilegum hætti enda er talað um að mörg mál verði að afgreiða fyrir þinglok. Sum þeirra mála eru þess eðlils að lítið liggur á þeim og væri nær að taka tíma í mál sem þetta í stað þess að vera að þröngva mörgum þeirra fram. Það er hins vegar ekkert nýtt á Alþingi, það er almennt svo að of mikið af lögum er sett og menn halda nánast að öll vandamál verði leyst með því að setja sérstaka löggjöf um þau. Það er að sjálfsögðu ekki svo í þessu tilviki sem hér er rætt um heldur er fyrst og fremst nauðsynlegt að sjávarútvegurinn fái að búa í nokkrum friði, fái að búa við góð rekstrarskilyrði og það sé reynt að skapa honum sem besta afkomu með almennum aðgerðum. Það er ekki nýtt að þessi mál séu rædd á Alþingi. Það var mikil umræða um þau í febrúar sl. og þá upplýsti hæstv. sjútvrh. m.a. að 200 fyrirtæki væru á beinni gjaldþrotabraut og Þjóðhagsstofnun teldi að sjávarútvegurinn væri rekinn með 4% halla. Í framhaldi af þeirri umræðu vísað ríkisstjórnin vandamálinu í nefnd. Hún vísaði því til nefndar sem hefur verið skipuð til að marka hér almenna sjávarútvegsstefnu í landinu. Þessi sérstaka nefnd átti að taka vandann til umfjöllunar og skila tillögum til úrlausnar í málinu. Það kom fljótt fram að formenn nefndarinnar voru mjög ósammála um ástandið. Annar nefndarformaðurinn upplýsti m.a. í viðtali 22. febrúar, með leyfi forseta: ,,Sjávarútvegurinn skuldar um 100 milljarða og af þeim eru 50 milljarðar tapaðir eða mjög tæpir.`` Hinn nefndarformaðurinn upplýsti um svipað leyti, með leyfi forseta: ,,Menn eru allir af vilja gerðir að hlúa þannig að sjávarútveginum að hann standi undir þeim kröfum sem gerðar eru til hans en spurningin er um leiðirnar. Þar eru klárlega skiptar skoðanir. Við verðum að finna einhvern ramma sem greinin getur róleg búið við til frambúðar.`` Annar formaðurinn talaði mikið um gjaldþrotaleið og ræddi m.a. allmikið um að það væri búið að gera fjölmörg mistök í gegnum tíðina og það væri ekki annað að gera en að þessi fyrirtæki færu hreinlega á hausinn. Hinn formaður nefndarinnar sagði þann 26. apríl, svo vitnað sé í Morgunblaðið, að hann væri ósammála þeim sem vildu fara gjaldþrotaleið til hagræðingar í sjávarútveginum. ,,Dæmin sanna að gjaldþrotaleiðin, eins og hún hefur verið farin, skapar ekkert hagræði í sjávarútveginum. Ég leyfi mér að nefna uppgjörið í Ólafsvík og rækjuiðnaðinum á Ísafirði,`` sagði Magnús Gunnarsson, annar af formönnum þessarar nefndar. Um þetta leyti var líka rætt við bankastjóra og þeir spurðir um stöðu mála. Einn af bankastjórum Landsbankans sagði að staðan nú væri ekki ólík því sem hún var haustið 1988. ,,Þá náðist ekki samkomulag um aðgerðir milli stjórnarflokkanna og þáverandi ríkisstjórn fór frá völdum,`` svo vitnað sé í bankastjóra Landsbankans. En hann sagði jafnframt að honum hefði verið bent á það á sl. hausti þegar hann gagnrýndi ákvarðanir stjórnvalda í sjávarútvegsmálum að hann væri bankastjóri en ekki sjútvrh. og vildi ekki tjá sig frekar um málið. Það er út af fyrir sig ekki nýtt á þessum vetri að menn standi frammi fyrir erfiðri stöðu í sjávarútveginum og það er í sjálfu sér ekki nýtt í sögu okkar sem sjávarútvegsþjóðar að við höfum þurft að standa frammi fyrir slíkum aðstæðum. En aðalatriðið hlýtur að vera: Hvað geta menn gert til þess að laga samkeppnisskilyrði þessarar atvinnugreinar? Því til viðbótar má nefna að nú fyrir stuttu kom rekstraráætlun frá Samtökum fiskvinnslustöðva þar sem fram kemur að miðað við skilyrði í maí sé sjávarútvegurinn, þ.e. botnfiskvinnslan, rekinn miðað við 6% ávöxtun með 9,2% halla sem eru 3.552 millj. kr. á ársgrundvelli en miðað við 8% ávöxtun 3.973 millj. kr. Það hljóta allir að sjá og taka undir að botnfiskvinnslan getur ekki lengi búið við slíkar aðstæður. Hæstv. sjútvrh. sagði áðan að afkoman væri óviðunandi. Viðunandi hallarekstur væri óásættanlegur. Ég er algjörlega sammála hæstv. sjútvrh. í þessu mati en stóra spurningin er: Hvað er hægt að gera? Eða er e.t.v. ekkert hægt að gera? Hæstv. sjútvrh. sagði ítrekað í sinni ræðu að það yrði að varða leið sjávarútvegsins að nýjum aðstæðum. Ég get tekið undir að það er mikilvægt að sjávarútvegurinn fái að búa við þau rekstrarskilyrði sem honum hafa verið sköpuð m.a. með skipulagsbreytingum, að það verði ekki farið að hræra í þeim aftur á bak og áfram, að Alþfl. t.d. komist ekki upp með að heimta endalaust skattlagningu á þessa atvinnugrein. Hann hefur nú þegar náð verulegum árangri á þessu sviði með því að knýja fram skattlagningu á sjávarútveginn upp á fleiri hundruð millj. kr. án þess að sjávarútvegurinn sé í stakk búinn til þess að borga þennan skatt. Enn halda menn á þeim bæ áfram á sömu braut og krefjast þess að skatturinn verði hækkaður. Það var að heyra á formanni Alþfl., þegar hann fagnaði því að nú væri hann loksins að verða laus frá ferðalögum til Evrópu vegna EES-samninganna, að nú ætlaði hann að snúa sér að innanlandsverkefnum. Var á honum að skilja að hann ætlaði fyrst og fremst að koma fram skipulagsbreytingum í atvinnuvegunum. Hverjar eru þessar skipulagsbreytingar sem formaður Alþfl. hefur mikinn áhuga á? Það er í fyrsta lagi að koma á auðlindaskatti í sjávarútvegi og í öðru lagi að leggja niður landbúnað á Íslandi. Það væri fróðlegt að fá það upplýst í þessari umræðu í hvaða ráðuneytum formaður Alþfl. ætlar að vinna að þeim skipulagsbreytingum sem hann hefur mestan áhuga á og gæti orðið eitthvað til að greiða fyrir þessari umræðu. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að menn viti betur hvað ríkisstjórnin er að hugsa. Kannski er hún ekkert að hugsa, sem ég efast um þótt ég hafi ekki mikið álit á henni, en það hefur lítt verið upplýst hvernig eigi að vinna að þessum málum annað en það að við vitum að málið er í nefnd. Og það kemur ekkert frá nefndinni. Þetta eru hins vegar svo mikilvæg mál í íslenskum þjóðarbúskap að það er ekki hægt að vista þau í einhverri nefnd úti í bæ. Aðalatriðið í stöðu sjávarútvegsins er að sjálfsögðu, eins og alltaf áður, hvernig hægt er að auka tekjurnar. Er það hægt? Auðvitað er það hægt, t.d. ef meiri bjartsýni ríkir og hægt að fá peninga að láni með skikkanlegum vöxtum en ekki aðeins með okurvöxtum og það ríki trú á framtíð sjávarútvegsins. Menn verða ekki mikið varir við þá trú. Það er fyrst og fremst talað um samdrátt og niðurskurð.  Ég vil t.d. í þessu sambandi nefna að ein leið til að auka tekjur sjávarútvegsins er að sækja inn á erlenda markaði. Alþfl. heldur því fram að þar sé rétt að hafa sem minnst skipulag mála. Best sé að þar ríki sem mest frelsi en þó þannig frelsi að hægt sé að gera eitthvað fyrir ákveðna gæðinga. Því hefur verið haldið fram af saltfiskverkendum að með þessum vinnubrögðum utanrrh. hafi verð á saltfiski fallið verulega. Hæstv. sjútvrh. sagði 1. maí, svo enn sé vitnað í Morgunblaðið: ,,Mjög slæmt er að vera með það geðþóttaúthlutunarkerfi til fárra aðila sem nú er við lýði í salfiskútflutningi héðan.`` --- Ég endurtek fyrir formann þingflokks Alþfl.: ,,Mjög slæmt er að vera með það geðþóttaúthlutunarkerfi til fárra aðila sem nú er við lýði í saltfiskútflutningi héðan.`` --- Síðan er bætt við: ,,Það getur leitt til gæðingakerfis sem ég hélt raunar að búið væri að leggja niður hér.`` Ég vissi að það var ekki búið að leggja þetta niður. En ég vil aðeins upplýsa hv. þm. Össur Skarphéðinsson um að það hefur komið fram að sjútvrh. hefur gagnrýnt þetta með þessum hörðu orðum. Þetta er hörð gagnrýni á samstarfsmann í ríkisstjórn. Það er mjög alvarlegt mál ef einstakir ráðherrar í ríkisstjórn Íslands hafa með vinnubrögðum sínum haft tekjur af sjávarútveginum. Það má vel vera að einhver hafi dregið þetta til baka í útvarpsþætti.  Það hefði fyllilega verið ástæða til að ræða þetta alvarlega mál fyrr á Alþingi en það hefur ekki verið tilefni til þess. Ég harma að enginn ráðherra Alþfl. skuli vera viðstaddur umræðuna í dag en þeir eru sjálfsagt uppteknir við það að undirbúa skattlagningarræður sínar í kvöld. Ég gæti trúað að hæstv. utanrrh. kæmi eitthvað inn á það í kvöld hvernig hann ætlar að standa að endurskipulagningu atvinnuveganna þegar hann er laus úr ferðalögum út af EES.  Að sjálfsögðu verður ekki komist hjá því að minnast á gengið í sambandi við tekjur sjávarútvegsins. Það er eitt af því sem erfitt er að tala um vegna þess að gengisstefnan hefur margar hliðar. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það er ekki einföld lækning að breyta gengi til að auka tekjur útflutningsatvinnuvega. En dettur einhverjum í hug að íslenskur sjávarútvegur geti þolað hærra gengi en hann bjó við á árinu 1990 þegar aflasamdráttur er eins og raun ber vitni og verðlækkun á afurðum er staðreynd? Getur það verið að aðilar vinnumarkaðarins séu þeirrar skoðunar að það sé ekkert mál fyrir sjávarútveginn að búa við hærra gengi en hann bjó við á árinu 1990? Ætla menn sér virkilega að láta sem ekkert sé í því sambandi? Ég vil gjarnan að staðið sé að gengismálum þannig að það sé sem mest festa á því sviði. En verðlækkanir og aflasamdráttur er áfall þjóðarinnar allrar og það er ekki hægt að leggja það á einstakar atvinnugreinar. Því hljóta þau mál að vera til umfjöllunar eins og hver önnur mál í sambandi við afkomu sjávarútvegsins. Það er engum greiði gerður með því að þjarma svo að útflutningsatvinnuvegunum með gengisstefnunni að þeir leggist á hliðina. Það hefur oft komið upp áður og því miður hafa menn oft og tíðum verið seinir til að grípa til aðgerða. Nú boðar hæstv. viðskrh. að það eigi að hengja sig aftan í ECU í ársbyrjun 1993 og festa gengi krónunnar við þá mynt á hverju sem gengur í íslenskum þjóðarbúskap. Halda menn að það muni verða til þess að auka tekjur Íslendinga að standa þannig að gengismálum? Það er enn ein ástæðan fyrir því að það væri mjög góð aðgerð að losna við Alþfl. úr ríkisstjórn. Og það er að koma betur og betur í ljós enda er Alþfl. að verða ,,ultra`` hægri flokkur sem minnir mann helst á það að í Danmörku er gamall og gróinn flokkur sem heitir Venstre en er sennilega sá flokkur í Danmörku sem er mest til hægri og það er að verða svo með Alþfl. líka. Hann er sprottinn úr sósíalismanum, jafnvel kommúnismanum, en þeir eru kallaðir hægri menn í dag og ég sé ekki betur en Alþfl. sé að lenda í sömu súpunni og sumir flokkar af þessum uppruna. Ég ætla aðeins að snúa mér að kostnaðarhlið sjávarútvegsins og vil þá fyrst nefna vextina. Núv. ríkisstjórn hælir sér mjög af því að hún hafi náð miklum árangri í ríkisfjármálum sem hafi ekki aðeins orðið til þess að bæta afkomu ríkissjóðs heldur og til að lækka vextina. Nú skal það fúslega viðurkennt að það er mikilvægt í efnahagsstjórnun Íslendinga að minnka halla ríkissjóðs og hefur að sjálfsögðu áhrif inn á peningamarkaðinn. Það var ein af forsendum þess að þessir kjarasamningar tækjust að vextir mundu lækka. Þeir hafa lækkað eitthvað en það er alls ekki ljóst hvað þar var talað um því að Landsbankinn virðist draga mjög lappirnar því máli. En Landsbankinn er sá banki sem sjávarútvegurinn hefur langmest viðskipti við.  Ég vil jafnframt taka fram að nú liggur fyrir til afgreiðslu á þingingu frv. til laga um skattskyldu innlánsstofnana þar sem gert er ráð fyrir því að fjárfestingarlánasjóðirnir greiði bæði tekjuskatt og eignarskatt til samræmis við aðrar peningamálastofnanir eins og það er gjarnan kallað. En það er svo með skattlagninguna að hún lendir á einhverjum. Það er eins og menn haldi stundum að það að leggja skatta á fyrirtæki, t.d. í formi aðstöðugjalds, lendi bara á fyrirtækinu, það lendi alls ekki á neytendum. Auðvitað lendir það á neytendum í einu eða öðru formi. Og það er jafnframt vitað að þessi fyrirhugaða skattlagning á Fiskveiðasjóði mun hækka verulega vexti á sjávarútveginn. Ég hef ekki orðið var við að það standi til að draga þetta til baka við þessar aðstæður, jafnvel þótt birtar séu tölur um að sjávarútvegurinn sé að tapa 10% af veltu sinni. Ég hef ekki orðið var við að það sé hugmyndin að draga til baka sérstaka skattlagningu á sjávarútveginn sem á að leggja á hann í haust, jafnvel þótt afkoman sé með þessum hætti. Við horfðum upp á það í fjárlagaafgreiðslunni að skattar á sjávarútveginn voru þá hækkaðir samkvæmt útreikningum LÍÚ um einar 650 millj. kr. Ég er viss um að það dregur úr fjárlagahallanum. En er það það eina sem skiptir máli --- að draga úr fjárlagahallanum? Skiptir halli atvinnuveganna engu máli? Halda menn að þjóðarbúskapurinn verði bara rekinn með því að reka ríkissjóð hallalausan? Ætli þurfi ekki fyrst og fremst að reka atvinnulífið með hagnaði til þess að tryggja verðmætasköpunina? Við heyrum að það sé rétt að fara ofan í þessi mál, það sé rétt að skoða þau og þau eru sett í nefnd og það er talað um að þetta sé allt í athugun. En ég verð ekki var við að þar séu nokkur úrræði og ég gæti trúað því að það sé vegna þess að ósamkomulag er um málið í núv. ríkisstjórn. Það er ósamkomulag um fiskveiðistjórnunina. Það er ósamkomulag um afkomumál atvinnuveganna. Það er ósamkomulag um hvort það eigi að leggja sérstaka skatta á sjávarútveginn í formi auðlindaskatts og þetta virðist allt saman vera fast. Sama má segja um aðstöðugjaldið. Það kom fram í vetur að núv. sjútvrh. taldi mjög mikilvægt að fella niður aðstöðugjaldið sem er vitlausasti skattur sem til er á Íslandi. Ég held að það sé orðin allgóð samstaða um það. Það hefur hins vegar komið fram að forsrh. og einnig fjmrh. eru ekki sömu skoðunar, forsrh. sérstaklega. Hann er áhugasamur um afkomu Reykjavíkurborgar, eins og allir vita, situr þar enn í borgarstjórn og er greinilega í miklum hagsmunaárekstri við sjálfan sig í því máli enda er fráleitt að starfandi forsrh. sitji í einni af sveitarstjórnum landsins. Það er því engin niðurstaða í því máli heldur. Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að halda langa ræðu.  Ég hef komið inn á tekjuhliðina. Ég hef minnst á vextina. Ég vildi líka spyrja um Verðjöfnunarsjóðinn sem hefur verið til umfjöllunar og eftir því sem ég best veit eru málefni hans til athugunar í sérstakri nefnd. Mun sú afkoma, sem menn nú standa frammi fyrir, og það markaðsverðlag verða til þess að farið verður að greiða út úr sjóðnum? Ég hef ekki upplýsingar um það. Er það hugmynd ríkisstjórnarinnar að greiða sérstaklega fyrir því að þar komi til útgreiðslu án þess þó að riðla því kerfi sem þar var komið á? Ég vil spyrja hann um það hvort það sé hugmyndin að breyta í einhverju þeirri skattastefnu sem ákveðin var á sjávarútveginn og falla frá ýmsum þeim gjöldum sem á atvinnugreinina voru lagðar. Það er ekki enn farið að greiða þær 525 millj. kr. sem gert er ráð fyrir að muni ganga til Hafrannsóknastofnunar, það verður byrjað á því nk. haust. Verður fallið frá því í ljósi þeirra aðstæðna sem nú eru uppi? Ég vil jafnframt spyrja sjútvrh. um vaxtamálin, hvort hann telji það ekki óheppilegt að Fiskveiðasjóður hækki vexti sína verulega vegna skattskyldu sjóðsins sem verður væntanlega komið á fyrir lok þessa þings og hvort sjávarútvegurinn sé í stakk búinn til að mæta þeirri gjaldahækkun. Ég vil jafnframt spyrjast fyrir um það hvort ríkisstjórnin hyggist halda genginu algerlega stöðugu án tillits til þess hvað gerist á mörkuðum og hvort ekki sé skynsamlegt að láta það hverfa smátt og smátt til þess horfs sem var t.d. á árinu 1990. Það eru ekki miklar breytingar en hvert prósentustig skiptir máli í þessu sambandi. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram að ég er ekki þeirrar skoðunar að almenn gengisfelling muni koma sjávarútveginum til mikillar bjargar. Útgjaldahlið hans er líka svo háð gengi, eins og lán hans og ýmsir kostnaðarliðir, að ekki er hægt að reikna með því að það muni skila honum verulegum bata. Ég vil líka spyrja betur um endurskoðun á fiskveiðistefnunni. Hæstv. ráðherra sagði það í sinni ræðu að það yrði á næstunni haft betra samráð við sjútvn. Alþingis um þau mál. Það er rétt að haldnir hafa verið tveir fundir með þessari nefnd. Það hefur ekki mikið komið út úr þeim fundum og nefndin hefur haft frá litlu að segja í sambandi við vinnu að málinu. Við höfum hins vegar óskað eftir því að fá að fylgjast betur með þessu máli og við höfum margir hverjir haldið að það væri málinu til styrktar að sem flestir kæmu að því, sérstaklega sjútvn. þingsins en það hefur afar lítið orðið úr því. Við höfum haft það á tilfinningunni að ríkisstjórnin vildi loka þetta mál sem mest inni í nefnd stjórnarflokkanna eins og reyndar hefur verið stefna ríkisstjórnarinnar í flestum málum. Það hefur verið stefna hennar í nær öllum málaflokkum að stjórnarandstaðan á Alþingi komi sem minnst að nema á síðustu stigum á Alþingi. Ég held að það sé afar óskynsamlegt að því er varðar fiskveiðistefnuna. Það má vel vera að það taki lengri tíma að þurfa að tala við fleiri menn en hér er um svo stórt mál að ræða að það er óskynsamlegt að víkjast undan því að stjórnarandstaðan komi að því máli með einum eða öðrum hætti. Ég vil svo að lokum segja að sú staða sem sjávarútvegurinn stendur nú frammi fyrir er mjög alvarleg. Hallarekstur sem þar er er að mestu leyti vegna versnandi ytri skilyrða. Það er vegna aflasamdráttar. Það er vegna verðfalls á afurðum og það er alveg ljóst að þessi staða væri enn þá verri ef iðnaðurinn hefði ekki getað náð verulegum árangri í sambandi við endurskipulagningu og hagræðingu. En ég tel það nánast útilokað að ætlast til þess að öllu þessu verði mætt á stuttum tíma með þeim hætti nema til verulegrar byggðaröskunar komi. Það má vel vera að sumum finnist það allt í lagi. En verulegri byggðaröskun fylgir ekki aðeins hrun ákveðinna fyrirtækja heldur skapar hún jafnframt aðra erfiðleika á viðkomandi stað. Húsin verða verðlaus, mannvirkin, sem hið opinbera er búið að byggja, verða líka verðlaus og það verður upplausn í samfélaginu. Þau fyrirtæki sem eru í öðrum atvinnurekstri lenda jafnframt í miklum vandamálum vegna þessa og það gleymist oft að taka tillit til þess þegar rætt er um hvað gera skuli í íslenskum sjávarútvegi. Það má segja að þær hugmyndir sem komu frá öðrum formanni þeirrar margfrægu nefndar, þegar talað var um gjaldþrotaleiðina af hálfu Þrastar Ólafssonar, hafi ekkert tillit tekið til þessara sanninda. Ég vona að umræðan geti haldið áfram síðar í vikunni eða í næstu viku og vænti þess að fleiri ráðherrar verði þá viðstaddir svo hægt sé að eiga við þá eðlileg skoðanaskipti en ég þarf ekki síður á því að halda að tala um þessi mál við utanrrh. og forsrh. en hæstv. sjútvrh. Hér er um svo stórt mál að ræða að það hlýtur að varða flestalla ráðherra í ríkisstjórninni.

Virðulegi forseti. Það kom mér afar mikið á óvart hversu þung orð hv. þm. Halldór Ásgrímsson lét hér falla í garð Jafnaðarmannaflokks íslands. Mér varð þá hugsað til hinna björtu maínótta að loknum kosningum á síðasta ári þegar hv. þm. ásamt öðrum forustumönnum Framsfl. lá eins og ástfanginn unglingur við hinn opna skjá Alfl. og bað og bað og bað um að fá að komast í hjónasæng ríkisstjórnar með einmitt þessum sama Alþfl. Það er því bersýnilega af sem áður var. Ég minnist þess líka að þá vildu menn gefa svo mikið fyrir að komast í stjórn með Alþfl. að ýmsir vildu jafnvel gefa höfuð sjálfs foringja flokksins, hv. þm. Steingríms Hermannssonar, á fati. Þeir vildu gera allt til þess að komast í stjórn með Alþfl. Kannski hv. þm. muni það. Kannski það séu að einhverju leyti orsakir fyrir þeim ummælum sem formaður Framsfl. lætur falla um hv. þm. Halldór Ásgrímsson í tímaritsviðtali sem birtist nýlega. Hins vegar vil ég að það komi alveg skýrt fram að ég tel að Halldór Ásgrímsson sé mjög góður og verðugur arftaki hv. þm. Steingríms Hermannssonar, a.m.k. hefur hann lært af honum þann undarlega eiginleika að tala mjög myrkt. Hv. þm. hefur nefnilega ekki talað mjög skýrt hér. Hann talar um gengi og segir: Gengisstefnan hefur margar hliðar, og svo segir hann: Dettur nokkrum í hug að sjávarútvegurinn geti þolað hærra gengi en hann bjó við 1990? Ætla menn virkilega að láta sem ekkert sé á því sviði? Hér er talað í hálfkveðnum vísum og ég tel að hv. þm. Halldór Ásgrímsson verði að gera þingheimi það ljóst hvort hann sé með þessu að óska eftir gengisfellingu eða ekki.

Herra forseti. Ég hef aldrei beðið um það að komast í ríkisstjórn með Alþfl. Það er rangt og allt sem hv. þm. sagð hér um það er tómt bull. Það lá fyrir, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að forustumenn Alþfl. höfðu ákveðið það, meira að segja fyrir síðustu kosningar, að fara í ríkisstjórn með Sjálfstfl. Það þurfti því ekki að tala við þá. Ég átti eitt samtal við formann Alþfl., Jón Baldvin Hannibalsson. Það var alveg ljóst að hann var búinn að taka stefnuna í þeim málum og ekkert um það að segja. Það er hans ákvörðun.

Hann sagði Össuri ekki frá því.

Hann hefur kannsi ekki sagt Össuri frá því. Vegna þess sem hv. þm. sagði um gengismál má vel vera að honum finnist það ekki vera skýrt sem ég sagði. Ég sagði að það væri útilokað fyrir íslenskan sjávarútveg að búa við hærra gengi en hann bjó við á árinu 1990. Er það óskýrt? Það þýðir væntanlega að ég tel gengið of hátt. Er það óskýrt? Hvað er það sem hv. þm. skilur ekki í þessu sambandi? Ég er einfaldlega að segja að gengið hafi hækkað of mikið á undanförnum mánuðum og það sé ekki hægt að hækka gengið á sama tíma og verðlag lækkar og afli dregst saman. Ríkisstjórn sem starfar þannig og ætlar sér slíka hluti er á villigötum. Það er ekki nóg með að reiknað sé með því að sjávarútvegurinn mæti sínum erfiðleikum heldur er gengið jafnframt hækkað.

Virðulegi forseti. Aftur og aftur hefur þingmaðurinn verið krafinn svara um þetta atriði, bæði hér í þingsölum og á fundum utan þingsala. Aftur og aftur hefur hann lýst því yfir að raungengið sé of hátt. Ég hef aftur og aftur spurt hann til hvaða ráða hann vilji grípa til til þess að lækka raungengið. Vill hann gengisfellingu? Ég spurði hann að því áðan. En þessi þingmaðurinn hefur ekki þorað að svara þeirri spurningu enn þá.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að stafa þetta frekar ofan í þingflokksformann Alþfl. Það er kannski eðlilegt að illa gangi hjá atvinnuvegum þjóðarinnar þegar skilningurinn er eins og fram kemur hjá honum. Í fyrsta lagi er ég þeirrar skoðunar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að það verði að létta álögum af sjávarútveginum, þeim álögum sem Alþfl. hefur m.a. þröngvað fram í þessari ríkisstjórn. Þær hafa hækkað gengið í landinu. Það er númer eitt. Ef það dugar ekki til á ég alveg eins von á því, hv. þm., að það þurfi að eiga sér stað einhver leiðrétting á genginu. Ég vil ekki kalla það gengisfellingu. Ég tel gengið einfaldlega vera of hátt. En ég vil spyrja hv. þm.: Hvað telur hann í þessu sambandi? Er hann ánægður með þetta allt saman? Telur hann að sjávarútvegurinn eigi bara að búa við 10% tap, að það sé bara hið besta mál að sjávarútvegurinn búi við háa vexti og háa skatta? Og síðan eigi menn bara að sætta sig við gjaldþrotaleið, að þetta hrynji smátt og smátt? Vill hann ekki svara einhverju um það? Ætli það sé ekki frekar á ábyrgð hans og þessara manna sem tóku að sér stjórn landsins að segja eitthvað um það en þegja ekki þunnu hljóði um það á Alþingi?