Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessi till., sem hér liggur fyrir á þskj. 18, var flutt á fyrri hluta þessa Alþ. at Einari Ingimundarsyni bæjarfógeta og 4 öðrum hv. þm. úr Norðurlandskjördæmi vestra. Þessi till. fer fram á það, að hæstv. ríkisstj. láti á þessu ári eða fyrir næsta þing rannsaka það, með hvaða hætti sé helzt hægt að tryggja flugsamgöngur við Siglufjarðarbæ. Það er nú nokkurn veginn augljóst, að svo einangraður staður sem Siglufjörður er oft og mörgum sinnum, er mikil þörf á því, að þangað sé hægt að tryggja flugsamgöngur. Það kemur fyrir meira að segja stundum um hásumarið, að vegurinn yfir Siglufjarðarskarð teppist, og þá er engin samgönguleið við Siglufjörð nema á sjó, að ég ekki tali um það, sem er altítt að vetrinum, að leiðin til Siglufjarðar, landleiðin, er algerlega lokuð. Nú má að vísu segja, að það sé nokkur bót í því einstaka sinnum, að það eru möguleikar til þess að nota sjóflug eða lenda á sjó á þessum stað, eins og víða annars staðar í kringum land, en það er allsendis ófullnægjandi samgönguaðstaða. Og svo illa vill til, eins og allir þeir menn vita, sem komið hafa til Siglufjarðar, að undirlendi í grennd við Siglufjarðarbæ er tiltölulega mjög lítið og því örðugt um flugvallargerð. Þó telja kunnugustu menn, að það sé engan veginn útilokað, að þar sé hægt að gera nokkurn veginn flugvöll fyrir smærri flugvélar, en stærri flugvöll er varla um að ræða. En hvað sem öllu því líður, gefur það auga leið, að fyrir svo fjölmenna byggð eins og Siglufjörður er, er það mjög þýðingarmikið, að rannsakað sé til hlítar, með hverjum hætti er helzt mögulegt að tryggja þangað samgöngur loftleiðina. Ég vil þess vegna mega vænta þess, að hv. Alþ. taki þessu máli með fullum skilningi og samþ. þessa till., sem hér liggur fyrir. Það er víst ákveðin ein umr. um þessa till., og legg ég til, að umr. till. verði frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. viðurkenndi það í svarræðu sinni áðan, að það hefði farið betur á því, að ríkisstj., áður en hún birti sitt loforð, sem var um fé úr atvinnuleysistryggingunum, hefði fengið svar og samþykkt stjórnar atvinnuleysistrygginganna. En hann lét í ljós aftur vonir um, að það mundi fást, því að nú hefði verið farið inn á þá leið, sem henni mundi geðfelldari en bein lánveiting til húsnæðismála. Ég veit ekkert um það, en ég er þeirrar skoðunar, eins og reyndar ráðh., að það hefði farið betur á því, að þessi svör atvinnuleysistryggingasjóðsstjórnarinnar hefðu legið fyrir, áður en þessi hátíðlegu loforð voru gefin og birt. Þá skildi ég einnig á hæstv. ráðh., að það væri ekki heldur búið að ræða þessi mál við bankana og fá loforð þeirra fyrir þeirri aðstoð, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú lofað og byggist á því, að bráðabirgðalánum í bönkum verði breytt í föst lán. Það finnst mér líka vera með nokkuð fljótlegum hætti gert að birta þessar stjórnartilkynningar, áður en búið er að fá samþykki bankanna til þess, að málum verði hagað á þann veg, sem loforðin hljóða um. En hæstv. ráðh. sagðist einnig vona, að á bönkunum strandaði ekki, að því er þetta snerti, og að þeir hlypu þarna undir bagga með einar 15 millj. kr., að mér skilst, sem sé að breyta bráðabirgðalánum í föst lán. Hæstv. ráðh. staðfesti það, að minn skilningur væri réttur, að því er það snerti, að gefin loforð bankanna um að breyta bráðabirgðalánum í föst lán vörðuðu þá bráðabirgðavíxla, sem bankarnir hefðu hlaupið undir bagga með ýmsum aðilum að veita út á ákveðin loforð um föst lán hjá húsnæðismálastofnuninni síðar og ættu þá að borgast upp, þegar húsnæðismálastofnunin hefði veitt hin föstu lán. Ég bjóst við því, að þetta væri svona, en hafði hins vegar heyrt af nokkuð ábyrgum aðila, sem talaði í nafni ríkisstj., að þetta væri ekki, það væri átt við önnur lán. Nú hvarflar að mér sú hugsun, að ef þessum bráðabirgðalánsfjárhæðum bankanna verður breytt í föst lán, þrengist aftur nokkuð um möguleika hjá bönkunum til þess að halda áfram svipuðum fyrirgreiðslum um bráðabirgðalán til fólks, sem stendur í byggingum og er í þeim nauðum statt, sem það hefur verið, þegar það var að fá þessi bráðabirgðalán í bönkunum að undanförnu, meðan þeir voru að bíða eftir föstum lánum. Einkanlega held ég, að þessir möguleikar þrengist hjá viðskiptabönkunum, þegar búið er að takmarka útlánastarfsemi þeirra, eins og nú virðist vera búið að gera í sambandi við gengisbreytinguna, og þætti mér það mjög miður og vera nokkur ljóður, á þessari fyrirgreiðslu, ef hún yrði til þess að loka þeim leiðum, að menn í nauðum staddir, sem eru að byggja, gætu fengið sams konar áframhaldandi fyrirgreiðslu í formi bráðabirgðalána hjá bönkunum. En það er vissulega sú fyrirgreiðsla, sem stundum hefur komið mönnum yfir örðugasta hjallann, þannig að þeir gætu þokað byggingum sínum áfram og komizt hjá því að missa þær og síðan fengið föst lán hjá húsnæðismálastofnuninni til þess að borga þessi bráðabirgðalán upp. Ég þakka hæstv. ráðh. annars fyrir svörin, en læt í ljós ótta minn um það, að úr því að þessi kvöð verður lögð á bankana að breyta bráðabirgðavíxlunum í föst lán, sennilega 15–20 ára, gæti það orðið til þess, að þetta úrræði margra að fá bráðabirgðalán, þangað til föstu lánin veitast, gæti lokazt við þetta, einkanlega þegar búið er að þrengja möguleika bankanna til lánastarfsemi og sníða því þar þröngan stakk, eins og hefur verið gert kunnugt nú nýskeð.



Herra forseti. Eitt var það, sem fram kom í ræðu hæstv. landbrh. hér áðan, sem ég tel sjálfsagt að mótmæla. Hæstv. ráðh. talaði um það oftar en einu sinni í sinni ræðu, að það væru einhverjar óreiðuskuldir hjá byggingarsjóði Búnaðarbankans. Hæstv. ráðh. virtist þannig vera á ósmekklegan hátt að læða því inn í hugi manna, að Búnaðarbankinn sé einhver óreiðustofnun, sem ekki standi við sínar skuldbindingar, ekki standi við gerða samninga um fjárgreiðslur og þess háttar. Þessu vil ég mótmæla. Það er áreiðanlega alveg ástæðulaust og ósæmilegt að gefa slíkt í skyn. Fyrir skömmu urðu nokkrar umr. í hv. Nd. utan dagskrár, m.a. um stofnlánasjóði Búnaðarbankans. Þá var á það bent, að seint á næstliðnu ári gerðist það, eftir að hv. 1. þm. Sunnl. var orðinn hæstv. landbrh., sem ekki hafði gerzt áður í fjölda ára, að bændur í sveitum landsins, sem höfðu ráðizt í það að byggja íbúðarhús á jörðum sínum, gátu ekki fengið lán fyrir árslokin hjá byggingarsjóði Búnaðarbankans, og þeir eru ekki farnir að fá þessi lán enn, þó að lánsskjöl í fullkomnu lagi væru lögð inn hjá Búnaðarbankanum í nóvembermánuði s.l. Það hefur þannig komið fram, að hæstv. núv. landbrh. hefur ekki verið maður til þess að greiða fyrir því á sama hátt og fyrirrennarar hans höfðu áður gert, að Búnaðarbankinn eða byggingarsjóður hans gæti fengið nokkrar fjárupphæðir til þess að geta veitt þessi lán með venjulegum hætti. En það er vissa fyrir því, að hæstv. ráðh. bætir sízt sinn hlut í þessu máli með því að vera hér með dylgjur um einhverja óreiðu hjá Búnaðarbankanum eða einstökum deildum hans.



Herra forseti. Ég held, að hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) hafi ekki bætt neitt fyrir þeim málstað, sem hann hefur verið að túlka hér í d., ekki í dag, heldur oft áður, með þeirri ræðu, sem hann flutti hér áðan. Og ef það ber að skilja svo, að þessi hv. þm. líti svo á, að skuld byggingarsjóðs Búnaðarbankans við seðlabankann sé ekki óreiðuskuld, er náttúrlega ekki við því að búast, að hann hafi lagt því lið að bæta þar úr. Hv. þm. talar um, að ég sé að reyna að læða því inn, að Búnaðarbankinn sé einhver óreiðustofnun. Það er ekki það, sem ég sagði. Búnaðarbankinn er ekki óreiðustofnun, og það er ástæða til að taka það fram, að Búnaðarbankanum sem banka hefur verið vel stjórnað af þeim bankastjóra, sem þar á sæti. En það er byggingarsjóður Búnaðarbankans, sem hefur fengið fé utan að komandi frá þeim ríkisstjórnum, sem setið hafa á hverjum tíma, sem er að mestu utan við valdsvið bankastjórans að þessu leyti. Og ég ætla að endurtaka það hér, að í seðlabankanum er óreiðuskuld, sem er arfur frá valdatíma hv. 1. þm. Norðurl. v. og hans flokksmanna, það er það mikil óreiðuskuld, að bankastjóri seðlabankans hefur tvívegis skrifað fjmrn. og talið, að fjmrn. bæri að greiða þetta, því að þetta væri í óreiðu, fyrir löngu í gjalddaga fallið og ríkissjóður væri í ábyrgð fyrir þessu. Hvað er óreiðuskuld, ef það er ekki þetta? Og eins og ég sagði hér áðan, þegar ég fór til seðlabankans fyrir áramótin til þess að frelsa þess að fá fé fyrir byggingarsjóðinn að láni til bráðabirgða út á fé, sem var öruggt að mundi fást, 12½ millj. kr., sem er búið að lofa Búnaðarbankanum, en hann hefur ekki enn fengið, og fé, sem vitað er, að er til, þá var svarið þetta: 1957 var slegið hér bráðabirgðalán, sem átti að greiðast á því ári, sem það var tekið. 1958 var aftur slegið bráðabirgðalán með loforði um, að það lán yrði fljótt greitt ásamt því eldra, - en hv. framsóknarmenn fóru frá völdum án þess að greiða þetta og lokuðu möguleikanum fyrir því, að núv. ríkisstj. gæti fengið bráðabirgðalán, enda þótt hún gæti látið tryggingu fyrir því, að það yrði greitt á fyrri hluta þessa árs, vegna þess að það var búið að nota upp „kreditina“, sem seðlabankinn gat látið, og hafði svo slæma reynslu af þessu, að það var ekki á það bætandi. Ég held, að það sé ástæða til að taka þetta fram. Hv. 1. þm. Norðurl. v. kann ekki skil á því, hvað er skilsemi og hvað er óreiða, ef dæma á eftir því, sem hann sagði hér áðan. Hann kann ekki að gera greinarmun á þessu tvennu. Og ekki get ég að því gert. Ég held, að það sé ekki ástæða til að fara fleiri orðum um þetta. Hv. þm. endurtekur hér núna það, sem hann sagði um daginn, að til ársloka 1958 hefðu bændur fengið lán út á íbúðir sínar. 75 þús. kr. Þetta er rétt. Þeir hafa ekki enn fengið þessi lán fyrir árið 1959 nema að nokkru leyti. Þeir hafa fengið framhaldslán, en þeir hafa ekki fengið ný lán. Ég hef marglýst því hér yfir, að út á þá pappíra, sem nú liggja í Búnaðarbankanum vegna framkvæmda á s.l. ári, verður veitt núna innan lítils tíma. Verða þessi lán veitt með sömu kjörum og gilt hafa áður, og það ætla ég, að hv. þm., sem talaði hér áðan, ætti að nægja. Og ég hygg, að hann, eins og hv. 7. þm. Reykv., viti það, að Búnaðarbankinn hefur fengið loforð fyrir fjármagni til þess að leysa Það, sem liggur óafgreitt þar, og það er eingöngu vegna óreiðulánanna, sem lágu fyrir í seðlabankanum núna fyrir áramótin, að ekki var unnt að fá þar bráðabirgðalán, til þess að hægt væri að ljúka þessum afgreiðslum í desember, enda þótt loforð væri fyrir um greiðslu fyrri hluta þessa árs.



Herra forseti. Tillaga sú, sem hér um ræðir, er á þskj. 1, það er að segja, hún er fyrsta mál þessa þings. Og þar sem hún fjallar um þýðingarmikið og bráðaðkallandi mál, hefði víst mátt ætla, að hún hefði komið til umr. á fyrstu dögum þingsins í nóvembermánuði, en svo varð samt ekki. Hún fékkst þá ekki tekin á dagskrá, og svo var þingið, eins og alkunnugt er, rekið heim frá þessu svo og öllum öðrum aðkallandi málum, sem úrlausnar þingsins biðu í haust, þegar það kom saman. Till. er nú að koma til 1. umr., þegar komið er fram yfir miðjan febrúarmánuð. Húsnæðismálastofnun ríkisins er vissulega í mikilli fjárþröng. Húsbyggjendur hundruðum saman eru stöðvaðir með íbúðabyggingar sínar, og þeir eru einnig fjöldamargir, sem eru í þann veginn að missa hálfgerðar íbúðir sökum þess, hversu biðtíminn eftir lánum frá húsnæðismálastofnuninni er orðinn langur. Fastar árlegar tekjur stofnunarinnar eru um 40 millj. kr., og hefur í engu verið úr bætt um tekjuöflun til hennar síðan á tímum vinstri stjórnarinnar. En tekjur þessarar stofnunar þyrftu að óbreyttri lánsupphæð að vera miklu meiri, það sýnir reynslan nú, a.m.k. ef takast ætti að veita öllum þeim lán, sem rétt eiga á því, eftir að íbúðir þeirra eru orðnar fokheldar, en miðað við núverandi byggingarkostnað þyrfti hámark lánanna óumdeilanlega að færast úr 100 þús., sem það nú er á íbúð, í að ég hygg um 150 þús. kr., en það eitt mundi auka lánsfjárþörf stofnunarinnar um þriðjung eða eitthvað um það bil. Eftir að sú gífurlega gengislækkun. sem talið er að nú sé að skella yfir, er orðin, er því ekki hægt að ímynda sér annað en að flestir efnaminni menn. sem eru að byggja, verði að fá miklu hærri lán vegna aukins byggingarkostnaðar, ef þeir ættu ekki að stöðvast algerlega. En þá kemur að þeirri gífurlegu vaxtahækkun, sem nú er boðuð. Ef til vill verður hún ein nægileg til þess að sliga ýmsa þá, sem nú standa í byggingum, og til þess að gera öðrum ómögulegt að hefjast handa um að byggja sér íbúð. Að öllu óbreyttu er fjárþörf húsnæðismálastofnunarinnar bæði brýn og aðkallandi, en eftir gengislækkunina verður hún í senn enn þá brýnni og jafnframt miklu stórfelldari, ef bygging íbúðarhúsnæðis á ekki að dragast stórlega saman. En nú kynni einhver að segja, að viðhorf séu breytt í þessum efnum síðan í haust í þingbyrjun, þegar þessi till. var flutt, því að ríkisstj. hafi útvegað 15 millj. kr. til húsnæðislána. Þetta er þó mikill misskilningur, satt að vísu að nafninu til, en enn þá hefur ríkisstj. samt ekki aukið lánamöguleika húsnæðismálastofnunarinnar um eyris virði á árinu 1960. Það var látið heita svo, að seðlabankinn hefði lánað húsnæðismálastofnuninni 15 millj. kr. í janúarmánuði, en sá böggli fylgdi skammrifinu, að lánið skyldi borgast upp eftir 3 mánuði, og til tryggingar skilvísri greiðslu þess var tekið veð í jafnhárri upphæð af öruggustu tekjum stofnunarinnar á árinu. Þær tekjur verða því ekki til ráðstöfunar á þessu ári, nema ríkisstj. sæi sóma sinn í því að fyrirskipa seðlabankanum að breyta þessu sýndarláni í varanlegt og venjulegt byggingarlán a.m.k. til 15 eða 20 ára og helzt lengri tíma. Svona lánsútveganir til húsnæðismála eru vægast sagt til skammar, aðeins til að sýnast, einskis annars. Og þó voru held ég málgögn tveggja flokka að metast um það, hvorum flokknum það væri að þakka, að seðlabankinn hefði veitt þetta þriggja mánaða byggingarlán. Ég held, að það færi bezt á því, að þeir kæmu sér saman um að skipta með sér sæmdinni af þessu alveg hnífjafnt til helminga. Það sýnir svo enn þá betur hina taumlausu frekju og blygðunarleysi frá seðlabankans hendi, að þriggja mánaða lánið var krossbundið skilyrði um það, hverjum mætti úthluta lánum af þessari upphæð. Hvað vinnst svo við þess konar lántöku? Það eitt, að húsnæðismálastjórn gat úthlutað lánum 2–3 mánuðum fyrr á árinu en ella hefði orðið. En svo takast líka 350–400 þús. kr. af árstekjum stofnunarinnar og renna til seðlabankans sem vextir. Þetta er það, sem vinnst við þessa svokölluðu fjárútvegun hæstv. ríkisstj. til húsnæðismálanna enn sem komið er. Ég tel því viðhorf í engu breytt frá því, sem var, þegar ég flutti þessa till. á öndverðu þingi. Þessu næst vil ég þá víkja beint að efni till. Fyrsta atriðið í till. minni er um útgáfu B-flokksbréfa veðdeildarinnar, en það er aðeins framkvæmdaratriði. Í öðrum lið till. er lagt til, að seðlabankanum verði falið að tryggja sölu á bankavaxtabréfum A- og B-flokks fyrir 40 millj. kr. samtals. Þetta getur vissulega þýtt það, að seðlabankinn sjálfur verði að láta af óhóflegri fjárfestingu sinni og kaupum á stóreignum í miðbænum og honum verði gefin fyrirmæli ríkisstj. um að verja nokkrum hluta af eigin ársgróða sínum til aðstoðar við lausn íbúðarhúsnæðismálanna. Þetta teldi ég ekki aðeins réttlátt, heldur blátt áfram sjálfsagt. Það mundi líka mælast vel fyrir, að æðsti yfirmaður seðlabankans, sem mjög hefur krafizt þess af öðrum, að dregið sé úr fjárfestingu, sýndi örlítinn lit á því sjálfur í sinni stofnun að lifa eftir kenningum sínum. Þriðji þáttur till. er um það, að ríkisstj. leiti til stjórnar atvinnuleysistrygginganna og fái þær til að kaupa A-flokksbréf veðdeildar fyrir allt að 10 millj. kr., - eða, ef þær treystist ekki til að binda slíka fjárhæð til svo langs tíma, að fá þá nefnda upphæð hjá atvinnuleysistryggingunum í formi umsamins láns til eitthvað skemmri tíma. Í síðasta lið till. er svo lagt til, að tekið verði 50 millj. kr. erlent lán til húsnæðismálanna. Hugmynd mín er sú, að ríkissjóður taki sjálfur slíkt lán, en endurláni það síðan byggingarsjóði ríkisins. Sjálfstfl. hefur hvað eftir annað lagt til, að tekið væri 100 millj. kr. lán erlendis til þess að ráða fram úr fjárskorti til byggingar íbúðarhúsnæðis. Minnist ég þess t.d., að núverandi hæstv. forseti Nd., Jóhann Hafstein, hefur oftar en einu sinni borið fram slíka till. Vænti ég þess því, að þessi till. um helmingi lægri upphæð fái fullan stuðning Sjálfstfl, nú. Því miður vill það stundum brenna við hjá okkur, að lánsfé það, sem hið opinbera veitir, sem er 70–100 þús. kr. á íbúð, nægi rétt til að greiða upp gróðahluta þann, sem þeir menn taka í ýmsum tilfellum, sem fást við byggingarstarfsemi í gróðaskyni og selja síðan íbúðirnar hálfgerðar t.d., eins og oftast er, venjulega fokheldar. Þess munu ófá dæmi, að slíkir menn ætli sér 70–100 þús. kr. sem söluhagnað á íbúð. 2 slíkum tilfellum stendur kaupandinn þá uppi þannig, að hann verður sjálfur að standa undir öllum byggingarkostnaðinum þrátt fyrir fengin lán, en lánsféð er horfið í gróðahlut seljandans. Slíkt sem þetta gæti naumast gerzt hjá nágrannaþjóðum okkar, sem þó veita miklu hærri lán til íbúðarhúsnæðis. Þar annast opinber byggingarfélög langmestan hluta byggingarstarfseminnar, en síðan eru íbúðirnar annaðhvort seldar eða leigðar fyrir sannvirði. Við þyrftum að minni hyggju sem allra fyrst að koma byggingarstarfseminni hjá okkur í þetta horf. Það er engan veginn viðkunnanlegt, að menn geti gert sér neyð meðbræðra sinna í húsnæðismálum að féþúfu, né heldur að opinbert lánsfé lendi í höndum braskara, en komi ekki þeim, sem eru að berjast fyrir því að eignast þak yfir höfuðið, að neinum notum. Þess vegna er það ætlun mín, að þessu erlenda lánsfé yrði varið til byggingarstarfsemi á vegum húsnæðismálastofnunarinnar sjálfrar, henni væri falið að undirbúa vandlega tæknihlið byggingarstarfsins, efniskaup o.fl., allt með tilliti til þess að geta lækkað byggingarkostnaðinn sem allra mest, en síðan væru íbúðirnar seldar eða leigðar miðað við rétt kostnaðarverð og þeir látnir sitja fyrir húsnæði í slíkum byggingum, sem verst væru á vegi staddir í húsnæðismálum. Með slíkum vinnubrögðum teldi ég fullforsvaranlegt, að tekið væri erlent lán til húsnæðismála. Í till. felst það í heild, að húsnæðismálastofnuninni verði sem allra fyrst útvegaðar 100 millj. kr. Með því fé mætti sennilega komast langt í þá átt að veita þeim mönnum full lán, 100 þús. kr., sem fengið hafa byrjunarlán nú þegar, og ef til vill einnig að veita flestum þeim byrjunarlán, sem nú eiga fokheldar íbúðir og eru því þannig í fullum rétti um að fá lán og þurfa endilega að geta fengið lánsfé til áframhaldsins. Þá væru þessi mál komin nokkurn veginn á hreint í bili. En samt sem áður væri það verkefni óleyst að auka svo árlegar tekjur húsnæðismálastofnunarinnar, að sams konar hali myndaðist ekki á ný. Ég skal nú láta máli mínu lokið, en ég vil undirstrika það, að það fólk, sem er að brjótast í að byggja yfir sig og sína af litlum efnum, en af ótrúlegu harðfylgi, dugnaði og seiglu, á vissulega heimtingu á, að þjóðfélagið komi því til hjálpar, og vissulega yrði því veruleg hjálp að samþykkt þessarar till., ef framkvæmd ríkisstjórnar á henni yrði með myndarbrag. Ég legg til, að till. verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég skal nú ekki hafa mörg orð um þessa till. eða húsnæðismálin í sambandi við flutning hennar. Það er að vísu nokkuð eftirtektarvert, að það skuli vera félmrh. vinstri stjórnarinnar, sem þarf að láta það verða eitt af sínum fyrstu verkum, eftir að hann er látinn af ráðherradómi að flytja þáltill. til leiðréttingar á því, sem vangert var í tíð vinstri stjórnarinnar, að búa þannig að húsnæðismálunum og lánamálunum í sambandi við þau, að þessi mál gætu þróazt eðlilega í okkar þjóðfélagi upp frá þeim grunni, sem lagður var með húsnæðismálalöggjöfinni árið 1955. Ég er hv. flm. algerlega sammála um það, að á sviði þessara mála þarf mikilla úrbóta við og þau þurfa öll að takast til heildarendurskoðunar. Þegar lög um húsnæðismálastjórn voru sett 1955 og komu til framkvæmda síðari hluta þess árs, má segja. að gerð hafi verið tilraun til þess að bæta úr mjög langri vanrækslu hjá okkur í því efni, að einhver stofnun væri til, sem annaðist almenn veðlán til íbúðabygginga. Það var að vísu svo, að veðdeild Landsbankans var orðin nokkuð gömul á þessum tíma, var stofnuð um aldamótin, og hafði oft og einatt sinnt sínu verkefni, en var löngu orðin úrelt og vanrækt á þessum tíma, svo að hún kom að litlu gagni í sambandi við byggingarlánin. Að sjálfsögðu mátti mönnum vera ljóst, að Þegar stofnað er almennt veðlánakerfi, eins og gert var með l. frá því í maímánuði 1955, þá var þar aðeins um byrjun að ræða. En ef vel hefði verið á haldið, mátti vænta þess, að þetta veðlánakerfi ætti fyrir sér að eflast og innan stundar að vera þess umkomið að sinna því mikla hlutverki, sem því var ætlað, þó að það á fyrstu dögum sínum væri ekki bært um það. Því miður hefur ekki farið svo. Vinstri stjórnin flutti brtt. á þessum lögum að vísu á sínum tíma. Þær hafa kannske átt að vera til einhverrar úrbótar, þær brtt., nokkur ný tekjuöflun fólst í þeim, en að öðru leyti var þessi nýja löggjöf mestmegnis út í hött. Það var illa til hennar vandað. Hún var mesta flýtisverk og hálfgerð vandræði með afgreiðslu hennar hér í þinginu. Við fá stjfrv. hefur verið fluttur annar eins sandur af brtt., sem staðfesti og sýndi, hversu þetta var illa undirbúið af þáv. hæstv. félmrh., þeim sem nú er flm. þessarar þáltill., sem hér liggur fyrir. Nú er haft á orði af hv. flm., að ekki sé gott í efni með ástand þessara mála eins og er, og er ég honum, eins og ég sagði áðan, alveg sammála um það, og mikil þörf er að bæta úr, og enn fremur er það tekið fram, að óvænlegra sé þó fram undan, m.a., eins og hv. þm. komst að orði, vegna hinnar væntanlegu gengislækkunar, sem mun nú leiða til þess, að bæði verði erfiðara og dýrara fyrir fólk að byggja en áður og mundi, að því er manni skildist, verða til þess kannske að girða fyrir allar frekari framkvæmdir í þessu mikilvæga máli. En við skulum nú athuga gang þessara mála svolítið nánar. Það er þá þess að minnast, að eftir 1950, við gengisbreytinguna, sem þá varð, og þegar áhrif hennar fóru verulega að koma í ljós, skapaðist hér í þjóðfélaginu jafnvægi í efnahagsmálum með þeim hætti, að verðlag var stöðugt frá árinu 1952 og allt fram í maímánuð 1955 og vísitalan hreyfðist ekki neitt. Og fyrir þessi áhrif gengislækkunarinnar og annarra ráðstafana í sambandi við hana 1950 hófst hér sparifjármyndun í landinu, sem engin hafði verið á árunum áður eða sáralítil, þannig að frá árinu 1952 og fram til 1955, til ársloka, fór nærri, að sparifjármyndunin tvöfaldaðist í landinu, og ef ég man rétt, munu hafa safnazt á þessum árum í aukningu sparifjár um 600 millj. kr. Og það var þessi nýja og mikla eignamyndun í landinu, sparifjársöfnun, sem m.a. stafaði af hinu stöðuga verðlagi og áhrifum þeirra ráðstafana, sem gerðar voru 1950, sem var grundvöllurinn að því, að húsnæðismálalöggjöfin var sett 1955. Þáv. ríkisstj. undir forsæti Ólafs Thors, núv. hæstv. forsrh., átti um það viðræður við bankana á þessum árum og þeir síðan fyrir hönd ríkisstj. við sparisjóðina einnig, en þó var sérstaklega farið fram á, að bankarnir tryggðu, að lagt yrði fram af þeirra hálfu ákveðið fjármagn til hins nýja almenna veðlánakerfis. Bankarnir tóku þessar skuldbindingar á sínar herðar þá, og sú mikla sparifjármyndun, sem þá átti sér stað og gerði þeim þetta mögulegt, var líka grundvöllurinn undir því, að hægt var að gera 10 ára rafvæðingaráætlunina, sem samið var um, þegar stjórnarmyndunin fór fram 1953 undir forsæti sama forsrh. Bankarnir höfðu hins vegar í sambandi við húsnæðismálalánin á þann fyrirvara, að þeim væri þetta eingöngu kleift vegna hinnar miklu sparifjáraukningar og yrðu að hafa fyrirvara á framhaldi lánanna, ef hún héldi ekki áfram í jafnríkum mæli, þar sem höfuðverkefni þeirra og skylda skv. löggjöfinni, er þeir störfuðu eftir, væri að sinna rekstrarlánsþörf atvinnuveganna. Eftir þetta lögðu bankarnir mikið fé af mörkum til húsnæðismálanna og einnig til rafvæðingarinnar og hafa lagt fram til dagsins í dag, til þess að hægt væri að framkvæma þessa rafvæðingaráætlun, 10 ára áætlun um rafvæðingu í byggðum landsins. En það fór nú samt sem áður þannig, að vinstri stjórnin hafði ekki setið lengi að völdum, þegar tók fyrir, að bankarnir teldu sér fært að leggja fram fé til byggingarlánanna, og það var ekki af neinum illvilja sjálfstæðismanna eða neinna í bankastofnunum landsins. Vinstri stjórnin hafði tryggt sér, að svo miklu leyti sem hún þurfti á að halda, full pólitísk yfirráð í öllum bankaráðum bankanna og nægan fjölda bankastjóra sömuleiðis, en samt varð enginn ágreiningur um það innan bankanna, þó að þannig væri um búið, að þeir sæju sig tilneydda að hætta að kaupa bréf byggingarsjóðs eða veðdeildar Landsbankans, eða m.ö.o. að leggja, eins og um hafði verið talað, af mörkum fé til íbúðabygginganna. Um þetta varð enginn ágreiningur, eins og ég sagði, og það var vegna þess, að féð var ekki lengur fyrir hendi. Forsenda þess, sparifjármyndunin, sparifjáraukningin í landinu, hafði brostið eftir það mikla jafnvægisleysi, sem skapaðist hér eftir árið 1955 og mönnum er kunnugt og mjög hefur verið um rætt nú t.d. í sambandi við efnahagsumræðurnar og fyrr og síðar. Það er enginn vafi á því, að við verðum að gera okkur ljóst, Íslendingar, að höfuðundirstaðan undir lánveitingum til íbúðabygginga í landinu hlýtur að vera sparifjármyndunin í landinu sjálfu, aukning sparifjárins á hverjum tíma. Hitt er svo rétt, að þær kringumstæður geta verið, að rétt sé og forsvaranlegt að taka erlend lán til íbúðabygginga. En þær aðstæður eru ekki ævinlega fyrir hendi. Þær voru fyrir hendi, þegar Jón heitinn Þorláksson beitti sér fyrir því að taka erlend lán til þess að hressa upp á veðdeildina á sínum tíma, 1926–27, sem urðu einmitt mikil lyftistöng fyrir veðdeildina þá og íslenzka þjóðfélagið hefur ekki haft neina byrði af á seinni árum, og mun mestallt vera greitt nú. Þessi skilyrði voru líka fyrir hendi, þegar ég flutti hér árið 1950 fyrst till. í þinginu um það að heimila veðdeildinni að taka erlend lán til þess að verja til íbúðabygginga á sama hátt og verið hafði í tíð Jóns heitins Þorlákssonar á sínum tíma. Greiðslubyrði þjóðarinnar af erlendum lánum var þá ekki nema 2–3% af gjaldeyrisöflun þjóðarinnar, en eins og greinilega hefur komið fram í umr. hér að undanförnu um efnahagsmálin, er þessum málum á allt annan veg fyrir komið nú og greiðslubyrðin orðin áhyggjuefni, þannig að þar sé lítt á bætandi. En þar við bætist einnig, að engin skilyrði eða mjög takmörkuð skilyrði munu vera til erlendra lánsútvegana í þessu skyni, nema við Íslendingar komum skaplegu lagi á okkar efnahagsmál, en fljótum ekki sofandi að feigðarósi, svo sem gert hefur verið að undanförnu. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, ætla ég ekki að stofna til af minni hálfu neinna frekari umræðna um þessi mál nú, en vildi láta þessar aths. fram koma. Það er auðvitað alveg höfuðnauðsyn að taka þessi mál nú til endurskoðunar. Og mín skoðun er sú, að endurskoða þurfi löggjöfina sjálfa, húsnæðismálalöggjöfina frá 1955 með síðari breyt., sem á henni hafa orðið, taka til rækilegrar athugunar þróun málanna frá þeim tíma, þegar til þessarar löggjafar var stofnað, og athuga, hvernig hægt er úr að bæta. Byggingar hafa verið ótrúlega miklar á þessum tíma, enda þótt lánsféð hafi verið af skornum skammti. Þannig liggja fyrir um það skýrslur t.d. hér í Reykjavík, að á undanförnum árum og á síðasta ári hefur verið byggt fyrir miklu meiri fjölda fólks en fólksfjölguninni nemur, þannig að á hverju ári er verulega verið að útrýma þeim húsnæðisskorti og þeirri húsnæðiseklu, sem skapaðist hér upp úr stríðsárunum og með þeim tilflutningum í efnahagslífi þjóðarinnar og tilflutningum á fólki, sem áttu sér stað upp úr síðustu styrjöld. Það er enginn vafi á því, að það er langt komið að bæta úr húsnæðiseklunni og sérstaklega hefði verið hægt að gera mjög veruleg átök í því efni, ef stuðlað hefði verið að því, að hægt hefði verið að ljúka með eðlilegum hraða þeim fjöldamörgu byggingum, sem á hverjum tíma hafa verið í smíðum. Það hafa oftast verið hér um 1800 fokheldar íbúðir í Reykjavík einni á undanförnum árum um hver áramót, sem er algerlega óeðlilegt, og vegna hinna margvíslegu erfiðleika á lánamarkaðnum hefur það tekið mörg ár að ljúka þessum byggingum. Það hefur bæði dregið úr, að hægt væri að koma í veg fyrir húsnæðisskortinn, og verið ákaflega fjárhagslega erfitt þjóðhagslega séð, að byggingarnar væru svo lengi í smíðum. Ekki aðeins fyrir einstaklingana hefur það verið mikil byrði, heldur einnig fyrir þjóðina í heild. Það er svo rétt, að lítið hefur verið gert að undanförnu og að mínum dómi of lítið til þess að reyna þó að minnsta kosti að bæta úr sárustu vandræðunum í bili. Núv. hæstv. ríkisstj. mun hafa átt hlut að því, að seðlabankinn lánaði nokkurt fé til húsnæðismálastjórnarinnar eða byggingarsjóðs ríkisins, eins og hv. flm. vék að. Hann hafði um þessa lánveitingu, þar sem hún á að greiðast af tekjum byggingarsjóðs ríkisins á þessu ári, þau orð, að svona lánsútveganir til húsnæðismála væru aðeins sýndarlán til skammar og þaðan af verri. Þetta eru sams konar lánveitingar og þessi hv. þm. hældi sér hvað mest af um áramótin 1957–58. Ég held það hafi verið eina afrekið fyrir bæjar- og sveitarstjórnarkosningarnar þá í þessum málum að fá lánað hjá seðlabankanum með þeim skilyrðum, að lánið yrði endurgreitt aftur af þeim tekjur., sem til byggingarsjóðs ríkisins féllu á árinu 1958. Það þótti þægilegt þá í mánuðinum fyrir bæjarstjórnarkosningarnar að úthluta þessum lánum, en það var alveg látið liggja í láginni, að lánsféð, sem þannig var fengið, var bara verið að taka fyrir fram af því, sem byggingarsjóðurinn hefði síðar á árinu fengið. Ég veit ekki, hvort hv. flutningsmann brestur minni til, hvernig þetta var í pottinn búið, en nákvæmlega sama var um að ræða og það bráðabirgðalán, sem hér hefur verið fengið og er í sjálfu sér alls ekki neitt til að miklast af, en hefur þó sennilega að einhverju leyti stuðlað að því að bæta til bráðabirgða úr þeirri miklu neyð, sem hér er fyrir hendi. Ég skal svo láta máli mínu lokið, en vildi láta þessar hugleiðingar koma fram, en tel hins vegar, að það sé óhjákvæmilegt að taka þetta mál í heild til miklu róttækari og gagngerðari endurskoðunar en um er að ræða í þessari þáltill. og þá fyrst og fremst með því að taka húsnæðismálalöggjöfina alla til rækilegrar endurskoðunar.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. vék að því, að það væri athyglisvert, að það væri fyrrv. félmrh., sem nú bæri fram till. í húsnæðismálum, og virtist það vera eitthvað furðulegt fyrir honum. Ég álít, að einmitt með tilliti til þess, að ég gegndi því starfi áður, þá sé ekki óeðlilegt, að ég leiði hugann enn sem fyrr að húsnæðismálum og ástandi þeirra og beri fram till. til úrbóta, eins og málin blasa við nú, og það hef ég gert. Þetta tel ég, a.m.k. frá mínu sjónarmiði, vera mjög eðlilegt. Og hvernig er viðhorfið nú? Það er þetta, að á ævidögum fyrrv. ríkisstj., sem Sjálfstfl. var yfirstjórnandi í, þótt ekki ætti hann neinn ráðh. í ráðherrastóli, var ekki útvegaður einn eyrir til húsnæðismála. Og það, sem liðið er, síðan núverandi hæstv. ríkisstj. tók við völdum, hefur ekkert verið gert annað en útvegun þessa sýndarláns, sem ég nefndi svo og ég hygg að flestir muni telja réttnefni, þegar útvegaðar eru að nafninu til 15 millj. kr., sem eiga að borgast af árstekjum stofnunarinnar, sem menn látast vera að hjálpa. Og afleiðingin er ekkert annað en sú, að það verður hægt að afgreiða úr umsóknabunkanum 2–3 mánuðum fyrr nokkuð af umsóknum, en það kostar 300–400 þús. kr. í aukna vexti af tekjum stofnunarinnar á árinu. Það er vafasamt, hvort menn vilja meta þetta til hagræðis eða ekki í húsnæðismálum. Hv. 5. þm. Reykv. taldi, að það væri von, að í óefni væri komið, vegna þess að hinu ágæta veðlánakerfi, sem hefði verið komið hér upp á fyrri stjórnarárum Ólafs Thors, núverandi hæstv. forsrh., hefði öllu verið umturnað og öllu spillt með húsnæðismálalöggjöfinni, sem vinstri stj. setti. Sannleikur þessa máls er sá, að þær litlu tekjur, sem veðlánakerfinu voru tryggðar, eru allar áframhaldandi tryggðar húsnæðismálastofnun og byggingarsjóði ríkisins, svo miklar sem þær voru, en það voru einkum tekjurnar af innkomandi smáíbúðalánum og ekki stór peningur. En þetta voru þær einustu föstu tekjur, sem húsnæðismálunum voru tryggðar, þegar ríkisstj. tók við völdum 1956. Bætti vinstri stj. nokkuð úr með lagasetningunni um byggingarsjóð ríkisins. Byggingarsjóði ríkisins voru tryggðar nær 130 millj. kr. sem stofnfé. Árlegur tekjuliður skyldu vera hjá húsnæðismálastofnuninni og byggingarsjóði tekjurnar af smáíbúðalánunum. 1% af tolltekjum ríkissjóðs skyldi renna til húsnæðismálanna og hefur gert það síðan. Hv. þm. getur metið það sem mínus eða plús, eftir því sem hann lítur á þessi mál. En enn fremur var svo skyldusparnaðurinn lögfestur, og hann hefur gefið, síðan hann var lögfestur, um 20 millj. kr. nettó á ári og myndar þannig nú um helminginn af þeim tekjum, sem húsnæðismálin njóta. Og enn fremur var svo ákveðið, að 2/3 hlutar af stóreignaskattinum skyldu falla til húsnæðismálanna, og var það næsta eðlilegt. Það var verið að skattleggja þá menn, sem höfðu auðgazt á verðbólgunni, á fasteignum fyrst og fremst, og þeir skyldu láta nokkuð af þessum gróða til aðstoðar við það fólk, sem væri að brjótast í að byggja yfir sig. Með þessu hef ég nefnt aðalþættina í þeirri tekjuöflun, sem húsnæðismálunum var tryggð sem varanlegar, áframhaldandi árlegar tekjur, og hika ég ekkert við að fullyrða, að það, sem gerzt hefur í húsnæðismálunum síðan, er þó einkum að þakka því, að þessu fasta kerfi var komið á og húsnæðismálunum tryggðir fastir tekjustofnar. Hitt er svo annað mál, að það hefur komið í ljós, að þetta var ekki nóg, þarna hefði þurft við að bæta. En það er auðveldara að styðja en reisa. Það var minna verkefni að bæta þarna úr, og það hefði átt að gerast á dögum ríkisstj. Emils Jónssonar og Alþfl., og þá, úr því að það var ekki gert, átti þetta auðvitað að vera eitt af fyrstu verkefnum hæstv. núverandi ríkisstj., um það er ekki hægt að deila. Þá vék hv. 5. þm. Reykv. að því, að það hefði verið á vissum tímum áður réttlætanlegt að taka erlend lán til húsnæðismála. Svo hefði verið 1927, þegar Jón Þorláksson efldi veðdeildina, og það hefði líka verið 1950, þegar hann hefði borið fram till. um erlendar lántökur vegna húsnæðismála. En hví nefndi hv. þm. ekki líka 1957? Þá bar hann einnig fram till. um 100 millj. kr. lántöku erlendis til húsnæðismála, og hvað er breytt síðan? Þá hélt hv. þm. því líka, fram eins og nú, að á árinu 1957 væri tekið fyrir allan vöxt sparifjár. En skýrslur Landsbankans sýndu annað, færðar á sama hátt og verið hafði. Það var áframhaldandi vöxtur sparisjóðsinnstæðna þá, og svo hefur lengstum verið, þó að það hafi verið breytilegt. Ég held, að ef það hefði verið rétt að taka 100 millj. kr. erlent lán til húsnæðismálanna 1957, sé það rétt nú 1960, a.m.k. þegar ekki er um að ræða annað en að taka helmingi lægra lán, 50 millj. kr. lán. Það sem hefur breytzt síðan, er það, að þá var hv. 5. þm. Reykv. í stjórnarandstöðu, nú er hann í stjórnaraðstöðu. Nú mælir hann gegn því, sem hann þá lagði til. Þörfin er brýn nú, og það var hún þá einnig. En ætti ekki læknandi máttur gengislækkunarinnar nú að gera það að sjálfsögðum hlut, að það væri ekkert áhættusamt að taka erlent lán? Væri kannske ekki hægt að klípa þetta af 800 millj. kr. lántökunni, sem heitin er? Væri það nokkurt glapræði að fá að verja 50 millj. af henni til húsnæðismála? Fólk þarf að hafa þak yfir höfuðið í þessu kalda landi, það skilja þeir jafnvel suður í París, vænti ég, kannske í Washington líka. Sem sé, hv. þm. ræddi um húsnæðismálin á þeim grundvelli, að þær tekjuaflanir, sem vinstri stj. stóð að og nú bera uppi þær 40 millj., sem húsnæðismálastofnunin hefur nú sem fastar tekjur, það fannst honum allt til hins verra. Erlendu lántökurnar taldi hann alveg ómögulegar, af því að nú væri tekið fyrir allan vöxt sparifjár. Með gengislækkuninni ætti þetta líklega að vera læknað, við ættum að vera komnir á það stig nú, að nú væri þetta sjálfsagt, nú væri hinn vaxandi sparnaður fram undan og auknar sparifjárinnstæður vissar. Mér virðist því, að tíminn ætti að vera alveg út frá hana sjónarmiðum tilvalinn til þess að taka nú erlent lán. Að lokum gerðist svo hv. þm. sanngjarnari en hann hafði verið í upphafi ræðu sinnar og játaði, að það væri rétt, að lítið hefði verið gert að útvegun fjár í húsnæðismálum að undanförnu. Og það er sannarlega lítið, það er eingöngu þessi 15 millj. kr. útvegun til þriggja mánaða með veði í árstekjum stofnunarinnar sjálfrar, og það er sannarlega of lítið. Ég hafði verið að gera mér vonir um það, að ástæðan til þess, að þessari till. hefði verið bægt frá umr. fund eftir fund, eftir að þing kom saman aftur, tekin út af dagskrá núna tvívegis, væri kannske sú, að ríkisstj. væri með fjárútvegun í burðarliðnum og gæti tilkynnt það, þegar till. loks kæmi til umræðu, að nú væri búið að kría t.d. út úr atvinnuleysistryggingunum 15 eða 20 millj. því að það hef ég heyrt haft við orð að stæði til. En sá gleðiboðskapur hefur ekki mætt mér enn, og harma ég það. En ég harma einnig, að menn, sem áður hafa mælt með erlendri lántöku til þess að bæta úr fjárskorti í húsnæðismálunum, skuli nú gerast til þess að mæla gegn því, því að á því átti ég ekki von. Ég hafði vonað, að áhugi þessara manna í húsnæðismálum entist, þó að þeir væru komnir í stjórnaraðstöðu.



Herra forseti. Á s.l. ári var úthlutað úr byggingarsjóði ríkisins rúmlega 30 millj. kr. til íbúðalána. Var það langtum minni úthlutun en gerzt hafði næstu árin þar á undan, og vil ég sem dæmi nefna, að á árinu 1956 úthlutaði hliðstæð stofnun tæpum 63 millj. kr. Fyrrv. ríkisstj., ríkisstj. Alþfl., hafði lofað, að hún skyldi vinna að því að auka útlán til húsabygginga, en hún stóð ekki betur við það loforð en þær upplýsingar, sem ég var nú að gefa, bera órækt vitni um. Ég tel, að það geti ekki verið neitt vafamál, að af þeirri löggjöf, sem sett hefur verið um aðstoð við íbúðarhúsabyggjendur, en þær eru þrjár, í fyrsta lagi löggjöfin um lán til smáíbúða frá árinu 1952, löggjöfin frá 1955 um húsnæðismálastjórn og seinast löggjöf vinstri stjórnarinnar frá 1957 um byggingarsjóð ríkisins o.fl., - að af þessum löggjöfum sé sú síðasta langmerkust. Þá er í fyrsta skipti gerð tilraun til þess að stofna til verulegrar sjóðmyndunar, sem húsbyggjendur geti átt kost á að fá lán úr. Hv. 4. landsk. (HV) upplýsti hér áðan, að stofnfé húsnæðismálasjóðs hefði verið um 120 eða 130 millj. kr. Auk þess voru byggingarsjóðnum tryggðar tekjur, sem gáfu árlega um 40 millj. kr., og taldi hv. 4. landsk. upp tvo stærstu tekjuliði hans, sem eru tekjur af skyldusparnaði og gefa um helming af tekjum byggingarsjóðsins, eða 20 millj. kr. á ári, og svo tekjur af skatti á stóreignir, sem átti að gefa um ¼ hluta af tekjum byggingarsjóðsins, eða um 10 millj. kr. á ári. Nú vil ég vekja athygli hv. alþm. á því, að stóreignaskatturinn, sem upphaflega nam tæpum 140 millj. kr., er núna kominn niður í, að ég held, um 70 millj. kr., eða hefur lækkað um fast að því helming, og engan veginn er enn þá séð fyrir endann á því, hvort þarna verður um nokkurn tekjustofn að ræða fyrir byggingarsjóð ríkisins. Það er því sýnt, að nú eru tvennir hlutir að gerast samtímis, í fyrsta lagi, að þeir tekjustofnar, sem byggingarsjóðurinn byggði upphaflega á og byggir á enn í dag, eru að bregðast að mjög verulegu leyti, og í öðru lagi er það að gerast, að byggingarkostnaður í landinu er vegna væntanlegra efnahagsráðstafana ríkisstj. að hækka verulega. Það er sagt í grg. fyrir efnahagsmálafrv., að byggingarkostnaður muni hækka um 11%. Ég hygg, að reynslan muni vera sú, að 15% væri nær lagi, og er þó reiknað með því, að vinnulaunakostnaðurinn við húsbyggingar standi óbreyttur og hreyfist ekkert. En hver þorir að ábyrgjast, að svo verði? Það er svo um fólk, sem er að byggja yfir sig íbúðarhús, að það hefur verið miklu verr sett um lánamöguleika en nokkrir aðrir menn í landinu, sem ráðast í fjárfestingarframkvæmdir, bæði þeir, sem ráðast í fjárfestingu við sjávarútveginn, í landbúnaðinum og jafnvel í iðnaðinum. Þeir eiga aðgang að sínum stofnlánasjóðum, sem hafa veitt lán til nokkuð langs tíma með hagkvæmum vöxtum. Íbúðarhúsabyggjendur hafa ekki átt í annan stað að venda en til húsnæðismálastjórnar, og ef sá möguleiki lokast fyrir þeim, hafa þeir ekki í annað hús að venda en að leita til bankanna um víxillán til mjög stutts tíma, og nú liggur það í loftinu, að víxilvextir eigi að hækka a.m.k. upp í 12 eða 13%. Þá er spurningin þessi: Hvað hugsa hv. alþm. sér að gera til þess að koma á móti þessu fólki og létta því erfiðleikana, sem auðsjáanlega munu verða mörgum um megn? Það er fyllsta hætta á, að menn, sem standa núna í miðjum klíðum með byggingar yfir sig og sína, hreinlega missi hús sín, að maður tali ekki um fólk, sem á eftir að byggja. Það hlýtur að fresta því allflest að ráðast í byggingarframkvæmdir. Ég tel því, að till, sú, sem hér er til umr., og eins till., sem við hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) höfum flutt, eigi hinn fyllsta rétt á sér og að á fáum sviðum sé brýnna verkefni en að útvega eitthvert fé í byggingarsjóð ríkisins. Hæstv. ríkisstj, hefur lofað að útvega fé í þessu augnamiði, og ekki er ástæða til þess að vefengja enn þá, að hún standi við það loforð. Menn eru dálítið kvíðafullir og treysta kannske þessu loforði varlega, miðað við, að svipað loforð, sem Alþýðuflokksstjórnin gaf á s.l. ári, var algerlega vanefnt, og skeði það þá í fyrsta skipti, sem ekki hefur gerzt í mörg ár, að á s.l. ári var aðeins ein úthlutun úr byggingarsjóði ríkisins í stað þess, að þær hafa alltaf verið tvær áður.



Herra forseti. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, ætla ég ekki að hefja neinn eldhúsdag um frammistöðu vinstri stjórnarinnar eða annarra stjórna í húsnæðismálum á þessum vettvangi. En það sagði ég ekki síðast í minni ræðu, eins og fram kom hjá hv. 4. landsk. (HV), að ég væri sammála um, að hér væri mikilla aðgerða þörf, heldur sagði ég það bæði fyrst og síðast í ræðu minni og endurtek það. Hér þarf mikið að vinna til þess að ráða bót á margvíslegri vanrækslu og mistökum á undanförnum árum, en ekkert síður - nema þvert á móti - í tíð vinstri stjórnarinnar en annarra stjórna eða stjórnar Alþfl. á s.l. ári. Ég tók einmitt fram, að það hefði verið lítið að gert í þessum málum og ég teldi hér mikilla úrbóta þörf, þ. á m. heildarendurskoðunar á húsnæðismálalöggjöfinni frá 1955 og þeirri reynslu, sem fengizt hefði af þessu síðar. Í meginatriðum höfum við, að því er sýnist vera, ólík viðhorf til þessa máls, hv. 4. landsk. og ég, að því leyti, að honum þykir ástæða til að tíunda einstök atriði, hvað hafi verið gert á þessum og þessum tíma til þess að afla byggingarsjóði ríkisins tekna, stundum til bráðabirgða og stundum sýndarlán, eins og hann talaði um sjálfur og hann tók um áramótin 1957 og 1958 og kallar nú skammarlán og þaðan af verra. En mín skoðun er sú, að þegar búið er einu sinni að leggja grundvöll að löggjöf eins og þessari, eigi að búa þannig um hnútana, að veðlánastofnun geti sjálf eflzt, ef ekki verður gerbreyting á efnahagskerfi og efnahagslífi þjóðfélagsins, sem kippir grundvellinum undan henni, eins og að verulegu leyti átti sér stað við þá minnkun á sparifjáraukningunni, þó að sparifjáraukning hafi nokkur verið, sem varð upp úr því, að vinstri stjórnin settist hér að völdum, og leiddi af því óstöðuga verðlagi eðlilega, sem alltaf mun leiða af óstöðugu verðlagi í þjóðfélaginu, eins og þá var og bæði greiðsluhalla og umbrotum á efnahagssviðinu. Þess vegna er það svo, þegar hv. 4. Þm. Reykn. (JSk) minnist hér á byggingarsjóð ríkisins eða almenna veðlánakerfið, og skal ég víkja svolítið nánar að skilgreiningunni á þessum tveimur hugtökum, þá segir hann, að árið 1956 hafi 63 millj. kr. verið veittar að láni úr hinu almenna veðlánakerfi. Veðlánakerfið tók til starfa í nóvembermánuði 1955, starfar tvo mánuði ársins 1955, 1956 er fyrsta heila árið, og vinstri stjórnin tekur við eftir mitt ár 1956 og leggur ekkert af mörkum til þeirra lánveitinga, sem fram fóru á því ári, nema það, sem fram kom. Hygg ég, að ég muni það rétt. Það er ekki fyrr en í lok ársins 1956 og 1957 og um áramótin 1957 og 1958, sem bráðabirgðalán eru tekin af hálfu stjórnarinnar og nokkrar tekjur koma af ráðstöfunum, sem gerðar voru með breyt. á löggjöfinni 1957. En þetta fyrsta heila ár er sem sagt úthlutað að láni 63 millj. kr. Hvernig stóð þá á því, að þetta minnkaði í tíð vinstri stjórnarinnar, sem bæði nú og endranær hefur hælzt af afrekum sínum í þessu efni, hún hafi útvegað svo og svo mikla sjóði? Það er rétt, það komu nýir tekjustofnar, eins og gjaldið af aðflutningnum og skyldusparnaðinum, sem var þó mjög umdeildur og þurfti sannarlega að endurskoðast mjög rækilega, - það komu nýir tekjustofnar, en það brugðust aðrir tekjustofnar á móti. Það brugðust, eins og ég sagði áðan, milljónir og tugmilljónir kr., sem bankarnir höfðu lagt í þetta kerfi, vegna þess að það var kippt fótunum undan hinni öru aukningu á sparifjármynduninni í landinu, og þessar millj. brugðust ekki vegna þess, að einhverjir vondir bankastjórar eða bankaráð, stjórnarandstæðingar, vildu ekki veita þessi lán. Þvert á móti, eins og ég benti á, var þessi geta ekki fyrir hendi. Hérna álít ég að séu höfuðmeinsemdirnar í því, að það var með óskynsamlegum fjármálaráðstöfunum og efnahagsstarfsemi í tíð vinstri stjórnarinnar kippt grundvellinum undan því, að ungt og nýbyrjað veðlánakerfi til íbúðabygginga gæti af sjálfu sér haldið áfram, eins og það eðli málsins samkv. ætti að gera, þar sem fjármálastarfsemin er heilbrigð í þjóðfélaginu, að vinda upp á sig og efla sig og styrkja sig, og þess vegna er að mínum dómi meginatriðið á hverjum tíma ekki það, hvort hægt sé með þáltill. að örva til einhverra framkvæmda eða með bráðabirgðabreytingum á lögum að fá núna einhverjar tekjur hér og nokkrar tekjur þar, heldur að lagður sé sá heilbrigði grundvöllur undir slíka veðlánastarfsemi, að henni séu tryggðar áframhaldandi tekjur, sem nauðsynlegar eru. Nú voru, eins og ég sagði áður, nokkrar nýjar tekjur tryggðar af vinstri stjórninni, en ekki nægilega miklar og ekki einu sinni til þess að vega á móti því, sem tapaðist á öðrum sviðum. Ég skal ekki fara að deila eða munnhöggvast við hv. þm. um það, hvað hafi verið merkilegustu átökin á sviði húsnæðismálanna, en hv. 4. þm. Reykn. talaði um þrjá áfanga. Það voru smáíbúðalánin og það var húsnæðismálalöggjöfin 1955 og svo breyt. vinstri stjórnarinnar 1957, og sagði hann, að þá hefðu verið langmerkustu átökin gerð, af því að þá fyrst hefði verið stofnað til sjóðmyndunar. Sjóðmyndunin var sú, að í staðinn fyrir, að í löggjöfinni hét það hið almenna lánakerfi. var það látið heita byggingarsjóður ríkisins. Eignir almenna lánakerfisins urðu eignir byggingarsjóðs ríkisins. Öðruvísi var ekki þessi sjóður stofnaður. Það var ekki stofnfé, sem lagt var þarna af mörkum, þessar 120–130 millj. kr., af vinstri stjórninni, heldur voru það bara eignir almenna veðlánakerfisins, sem sagt var að skyldu verða eignir svokallaðs byggingarsjóðs ríkisins. Hvort mönnum finnst eðlilegra og skemmtilegra að kalla þetta byggingarsjóð ríkisins eða hið almenna veðlánakerfi, eins og það var orðað í löggjöfinni, er auðvitað algert formsatriði, og menn geta haft mismunandi skoðanir á því, en það skiptir í sjálfu sér engu máli í þessu sambandi. Og nú eru, sagði líka hv. 4. þm. Reykn., að bregðast tekjustofnar vinstri stjórnarinnar. Ja, þeir eru þá ekki haldbetri en það. En vegna hvers er stóreignaskatturinn sem tekjustofn að bregðast? Hver á sökina á því? Er það ekki vegna þess, að sú löggjöf hafi frá upphafi verið með þeim vanköntum, að hún standist ekki í framkvæmdinni nema allt öðruvísi en til var stofnað eða ráðgert var af þeim, sem stofnuðu til hennar? Það er þess vegna ágætt að telja sér til gildis 1957 eða 1958 að hafa útvegað byggingarsjóði svo og svo miklar tekjur af stóreignaskatti, en það kemur svo í ljós, að þessar tekjur eru ekki fyrir hendi, m.ö.o., svona er óvisst og illa til stofnað sumra þeirra tekna, sem til þessara mála hafa verið ætlaðar. Ég vil svo aðeins víkja að einu atriði, sem skiptir í sjálfu sér ekki mjög miklu máli. Hv. 4. landsk. sagði, að ég hefði nefnt till., sem ég hefði flutt 1950 um að taka erlent lán, og aðstaðan hefði verið önnur þá, en hví ég hefði ekki nefnt till. mínar frá 1957. Ja, það var nú ekki af neinu sérstöku. Ég held, að ég hafi margoft á þessum árum frá 1950–57 flutt tillögur um þetta, og það má alveg eins miða við aðstöðuna 1957 að vissu leyti eins og 1950. Þegar ég flutti mína till., var mjög lítið farið að gæta hinna hvimleiðu áhrifa vinstri stjórnarinnar á efnahagslífið í landinu, og greiðslubyrðin á þessu ári, miðað við gjaldeyristekjur þjóðarinnar, mun hafa verið eitthvað 3–4%. sem engum blöskrar. En það, sem hefur skeð frá 1957 einmitt í sambandi við það, hversu eðlilegt eða auðvelt sé að taka slíkt lán, er það, að greiðslubyrðin hefur stöðugt vaxið, upp í 5% 1958 og upp í 9% 1959, á s.l. ári, og er enn þá vaxandi sem afleiðing, af þeim greiðsluhalla, sem vinstri stjórnin stofnaði til. Ég sagði hvergi í minni fyrri ræðu, að ég væri algerlega á móti því, að tekið væri erlent lán til íbúðabygginga, eins og 4. landsk. vék svo að í sinni ræðu, það sagði ég hvergi. En ég vildi skilgreina, hver eðlismunur væri á að leggja til erlenda lántöku áður, þegar ég hefði gert það, og þeirri aðstöðu, sem væri til þess nú, og vék einnig að möguleikunum á því, sem kynnu að vera fyrir hendi, að hægt væri að fá það erlenda lán, sem ástæða var þó til að ætla áður að hægt væri að fá. Í þessu felst alls ekki neitt af minni hálfu um það, að ég sé því algerlega mótfallinn, ef takast megi að fá eitthvert erlent lán. Og ef málum okkar skipast eitthvað betur í framtíðinni en verið hefur að undanförnu, verður einhverju af því erlenda fé varið til byggingarsjóðs ríkisins, og vil ég taka þetta fram til þess að fyrirbyggja allan misskilning. Ég lýk svo máli mínu með því sama sem ég hef áður sagt, að mér er fyllilega ljóst, að hér þarf mikilla úrbóta við og gagngerra, og vissulega hefur núv. hæstv. ríkisstj. tekið á sig skuldbindingar í því efni, eins og vitnað hefur verið til, og verður að ætla, að hún láti það ekki undir höfuð leggjast, en beiti sér einmitt að endurskoðun þessara mála eins og svo margra annarra. En hitt er svo annað mál, að menn verða að gera sér grein fyrir því, að það verður ekki allt gert í einu og hæstv. ríkisstj. hefur haft nokkuð mörgum hnöppum að hneppa að undanförnu. Og það mætti einnig segja mér, að það, hvernig ræðst fram úr með efnahagsmálatillögur hennar, geti verið og sé í sjálfu sér undirstaðan og grundvöllurinn undir því, hvað hægt sé að gera til úrbóta á þessum sviðum eins og svo mörgum öðrum.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér mjög í þær umr., sem hér fara fram, og ekki í þann meting, sem er á milli þeirra aðila, sem hér hafa talað um það, hver hafi mestu til vegar komið í þessu efni. Þetta mál, sem hér er til umr., er mikið vandamál. Það er alveg augljóst, að það skapast alveg ný viðhorf í því máli vegna fyrirhugaðra efnahagsaðgerða ríkisstj. Það er alveg augljóst, að það vandamál, sem verið hefur ákaflega erfitt til úrlausnar, verður á allan hátt miklu vandasamara og erfiðara til úrlausnar eftirleiðis. Það er þess vegna full ástæða til þess, og ég er hv. flm. þessarar þáltill. öldungis sammála um það, að Alþingi láti þessi mál til sín taka. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hér hljóðs, er sú, að hv. flm. þessarar þáltill. þótti við eiga að krydda mál sitt ýmsum hnífilyrðum í garð seðlabankans, sem ég vil ekki láta standa í þingtíðindum ómótmælt. Í fyrsta lagi gat hann þess, að það væri ekki mikið að skylda seðlabankann til þess að leggja 40 millj. í þetta, vegna þess að hann gæti þá á móti dregið úr óhóflegri fjárfestingu sjálfs sín í stórbyggingu eða stórbyggingum í miðbænum. Hér er um algerlega órökstuddar staðhæfingar að ræða, sem flm. getur ekki fundið neinn stað.  Í öðru lagi var flm. að fetta fingur út í þau skilyrði, sem sett hefðu verið á það lán, sem seðlabankinn lánaði nú eftir áramótin til byggingarsjóðs, og gerði lítið úr því láni. Út af því vil ég taka það fram, að málaleitan ríkisstj. til seðlabankans var á þann veg, að aðallega eða í fyrsta lagi fór hún fram á lán til lengri tíma, en til vara fór hún einmitt fram á lán með þessum kjörum og með þessum hætti og með þessum skilyrðum, sem lánið síðar var veitt með. Það var ekki orðið við aðalbeiðninni, en það var fallizt á að veita þetta umbeðna lán, sem ríkisstj. hafði farið fram á, og með þeim skilyrðum, sem hún hafði farið fram á, að því fráskildu, að í stað þess, að ríkisstj. hafði farið fram á 20 millj. kr. lán, var veitt 15 millj. kr. lán. Það er að sjálfsögðu svo, að um slíka afgreiðslu sem þessa geta verið skiptar skoðanir í stjórn seðlabankans, en ég get hér ekki rætt um afstöðu einstakra stjórnarmanna til slíkrar afgreiðslu, hvorki mína né annarra. En þessi varð nú niðurstaðan, og ég vil segja það, að slík afgreiðsla var alls ekki fordæmalaus, því að sams konar aðferð á lánveitingum af hálfu seðlabankans til byggingarsjóðs var einmitt viðhöfð í ráðherratíð fyrrv. félmrh., hv. 4. landsk. þm. (HV), flm. þessarar þáltill. Og slík lán og einmitt með þessu fyrirkomulagi voru, það fullyrði ég, veitt oftar en einu sinni einmitt samkvæmt beiðni hans eða þess ráðuneytis, sem hann veitti forstöðu. Þess vegna er það vissulega svo, að það var bæði óþarft og óviðeigandi af þessum hv. þm. að vera með hnífilyrði í garð seðlabankans, vegna þess að sannleikurinn er sá, að í sinni ráðherratíð þurfti hann oftar en einu sinni að leita til einmitt þessarar stofnunar um fyrirgreiðslu, og ég vil fullyrða það, að hann þarf alls ekkert að kvarta undan þeirri fyrirgreiðslu, sem hann fékk þar. Og ég get vissulega eignað mér hlut í, að hann þarf ekki að kvarta undan þeirri fyrirgreiðslu, sem hann þá oft og einatt fékk. Hins vegar er það, að ég dreg ekki í efa, að hann hafi haft meiri óskir, - ég vefengi það alls ekki, - en það er nú sitt hvað, óskir og geta. En menn verða að aðgæta, að í þessum vandamálum er ekki nóg að gera kröfur til þess, að seðlabankinn láti út seðla. Það er að vísu svo, að það væri kannske hægt í ýmsum tilfellum, en ég er hræddur um, að það þætti ekki heppileg pólitík yfirleitt. Ég endurtek það, sem ég sagði í upphafi, að þetta mál, sem hér er til umr., er vissulega þannig vaxið, að það er vert að ræða það hér á Alþ. og gefa því gaum, og ég er sjálfsagt að ýmsu leyti efnislega alveg sammála hv. flm. í þessum efnum. En eins og ég sagði, vildi ég alls ekki láta ómótmælt þeim hnífilyrðum, sem hann var hér með í garð tiltekinnar stofnunar og einstakra starfsmanna hennar.



Herra forseti. Ég hygg, að það hafi verið hv. 4. þm. Reykn. (JSk), sem vék hér að því áðan, hverjar væru helztu aðgerðirnar, sem gerðar hefðu verið að undanförnu í húsnæðismálum, og það var alveg rétt, sem hann sagði, það er setning laganna um smáíbúðir, það er setning laganna um veðlánakerfið, og það er setning laganna um byggingarsjóð ríkisins og húsnæðismálastofnunina. Það má segja, að þarna sé vikizt við þörfum húsnæðismálanna stig af stigi í vaxandi mæli. Það er byrjað með smáíbúðalánum, og fjármagnið til þeirra er síðan látið renna áfram inn í veðlánakerfið og einnig inn í húsnæðismálastofnunina og byggingarsjóðinn. En það dugði ekki, og viðbótin, sem gerð er, þegar veðlánakerfið er sett á laggirnar, er sú, að Landsbankinn, seðlabankadeild hans, fékk þá fyrirmæli um að láta af hendi allmikla upphæð í eitt skipti fyrir öll, og það fé hafði verið tekið út í árslok 1955 og á árinu 1956 og því öllu saman úthlutað fyrir alþingiskosningarnar 1956, og þar með var kassinn tómur, - og þannig var ástandið í húsnæðismálunum, þegar vinstri stjórnin tók við. Það var búið að úthluta öllu þessu fé, sem seðlabankinn hafði þá samkvæmt löggjöf verið látinn láta af hendi til veðlánakerfisins, og á miðju árinu 1956, að afloknum kosningunum, var kassinn tómur. Það var því alveg augljóst mál, að þarna var ekki búið að byggja fyrir neina framtíð, ekki búið að tryggja húsnæðismálunum neitt fé til frambúðar. Þá var farið að undirbúa löggjöfina um húsnæðismálastofnun ríkisins og byggingarsjóðinn, og í viðbót við það fé, sem fyrir hendi var, var aukið stofnfé til sjóðsins. Lán, sem ríkissjóður hafði áður veitt upp á 32 millj. kr., var t.d. látið falla inn í stofnfé byggingarsjóðsins og þeim megintekjuliðum bætt við, sem ég áðan nefndi, þannig að tekjur húsnæðismálastofnunarinnar hafa verið nálægt 40 millj. kr. á ári núna tvö undanfarin ár. Út af því, sem hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) sagði áðan, vil ég aðeins minna á hans lokaorð. Þau voru þessi: Hann viðurkenndi, að lítið hefði verið gert að undanförnu í húsnæðismálunum og að mikilla aðgerða væri þörf. Þetta eru tvö meginatriði þessa máls, og ef við erum sammála um þau, sýnist mér ekki annað að gera en snúa sér að því verkefni að bæta þarna úr, og vil ég þá vænta þess, að hæstv. ríkisstj. snúi sér að því verkefni. Þar með væri orðið við efni þessarar till. Þá fann hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) hvöt hjá sér til þess að fara að bera blak af seðlabankanum í þessum efnum. Það er hvorki á hans færi né nokkurs dauðlegs manns að gera það. Seðlabankinn hefur snúizt smánarlega við hinni brýnu þörf húsnæðisbyggjenda í landinu og að mjög litlu leyti bætt þar úr. Til hans hafa menn snúið sér, af því að það var alveg sjálfsögð leið, en þar hafa mál húsbyggjenda fengið daufar undirtektir, og því miður harma ég það, að hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur brugðizt vonum mínum í því efni sem einn af stjórnendum seðlabankans. En forustuna fyrir því að synja um þær málaleitanir, sem ríkisstj. hefur snúið sér til seðlabankans með, hefur óneitanlega aðalbankastjórinn, Vilhjálmur Þór, haft, bæði í tíð vinstri stjórnarinnar og nú. Hann á engar þakkir skildar í þessum efnum, heldur er það alveg rétt, að þegar seðlabankinn fer að veita þriggja mánaða lán til húsnæðismála, þá er það til smánar, og er furðulegt, að stjórnendum bankans skuli ekki vera þetta ljóst. Þetta er eins og að draga dár að því fólki, sem í nauðum er statt í húsnæðismálum, og ekkert annað. Þá segir hv. 3. þm. Norðurl. v., að það sé ósatt mál, að seðlabankinn hafi lagt mikið fé í fjárfestingar, - ég sagði að vísu í miðbænum. Það má vel vera, að hann geti hangið í því, að það sé ekki alveg í miðbænum. En er það ósatt mál, að seðlabankinn standi í kaupum stóreigna hér í miðbænum upp á þau býti að „finansera“ aftur og borga með nýrri byggingu hér inn við Laugaveg? Ég held, að seðlabankinn hefði fremur getað komizt af án nýbygginga og sóma hans verið miklu betur borgið að snúast betur við beiðnum um lánveitingar til bráðustu úrlausna í íbúðarhúsnæðismálum borgarbúa. Það er a.m.k. mín skoðun. Það getur vel verið, að skoðun hv. 3. þm. Norðurl. v. sé önnur. Ég álit, að seðlabankinn hefði getað sýnt meiri áhuga á þessum málum og snúizt betur þar við og veitt lán til lengri tíma en upp á tekjur stofnunarinnar á sama ári, því að það er sama sem neitun. Að þessu var lotið í minni ráðherratíð, meðan húsnæðismálastofnunin var ekki komin á laggir. Þá var sjóðurinn, eins og ég sagði, í árslok 1956 tekjulaus, enginn peningur til, þörfin aðkallandi. Þá voru þúsundir umsókna óafgreiddar hjá húsnæðismálastjórn, hátt á þriðja þúsund skráðar óafgreiddar umsóknir og neyðin mikil á allan hátt. En undirtektirnar, þegar beðið var um lán í seðlabankanum til lengri tíma, urðu svipaðar og nú, til nokkurra mánaða eða innan árs a.m.k. og upp á vonina í þeirri væntanlegu tekjuöflun, sem þá var verið að undirbúa að lögfesta fyrir húsnæðismálin. Hv. 3. þm. Norðurl. v. gerir allt aðrar og miklu minni kröfur til seðlabankans en ég í því efni, hvað hann geti og hvað honum sé skylt að gera til þess að bæta úr þessum málum. Það er allt og sumt. Ég geri til hans strangari kröfur, og ég held, að geta hans til þess, ef viljann vantar ekki, sé veruleg. Mér er líka kunnugt um það, að það hefur verið ágreiningur um það milli stjórnenda seðlabankans. hvort hann gæti ekki betur vikizt við málum húsbyggjenda, sem borizt hafa bankanum oft með milligöngu ríkisstj., heldur en gert hefur verið. Og mér er nær að halda, að skoðun þeirra manna, sem þarna vildu betur gera, hafi verið allt eins vel rökstudd og hinna, sem vildu láta sér nægja að segja nei eða aðeins veita lán til húsnæðismála til nokkurra mánaða, eins og um bráðabirgðahengingarvíxil væri að ræða.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mjög umr. um þetta mál, vegna þess að hér á dagskránni síðar er líka till., sem fjallar um svipað efni og ég er flm. að, og verður þá ástæða til að minnast á einstök atriði í þessu máli. En það er aðeins eitt atriði, sem ég vildi vekja athygli á vegna þeirra umræðna, sem hér hafa farið fram, og það atriði er það, að þó að ég hlýddi mjög vandlega á þær ræður, sem hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) var hér að flytja, fann ég ekki í þeim ræðum neina skýringu á þeim óeðlilega samdrætti, sem hefur átt sér stað á útlánum byggingarsjóðs ríkisins á s.l. ári. En eins og hv. 4. þm. Reykn. (JSk) benti á, lækkuðu útlán byggingarsjóðs ríkisins á seinasta ári um 14–15 millj. kr. frá því, sem var á árinu áður, án þess að það sé hægt að finna nokkrar afsakanlegar skýringar á því, að þessi samdráttur átti sér stað. Og þetta segi ég vegna þess, að hér á hv. Alþ. hefur á seinasta ári hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkum verið hvað eftir annað bent á framkvæmanlegar till. til þess að afla fjár í sjóðinn, en ríkisstj., bæði stjórn Emils Jónssonar og núv. ríkisstj., hafa ekkert hirt um það að fylgja þessum till. fram, einfaldlega vegna þess, að það hefur vantað hjá þeim áhuga fyrir því að gera nokkurt nýtt átak í þessum málum. Ég vil benda á það í þessu sambandi, að á vetrarþinginu síðasta fluttu framsóknarmenn till. um það, að nokkrum hluta af tekjuafgangi ríkisins yrði að venju varið til byggingarsjóðs ríkisins, eða 15 millj. kr. Ef þessi till. hefði verið samþ., hefði hún alveg nægt til þess, að sjóðurinn hefði getað haldið uppi jafnmiklum útlánum á síðasta ári og á árinu þar á undan. En stjórnarflokkarnir þáverandi og núverandi höfnuðu þessari till. og í staðinn létu þeir allt þetta fé fara í eyðsluhít ríkisins. Á sumarþinginu flutti ég till. hér á Alþ., sem var byggð á samþykktum húsnæðismálastjórnar, um fjáröflunarleiðir, sem vel voru færar, en ríkisstj. þáverandi og núverandi hafa ekkert hirt um að fara eftir. Í þeirri till. var t.d. bent á þá leið, að veðdeild Landsbankans gæfi út vísitölutryggð bankavaxtabréf, svokölluð B-flokksbréf, fyrir a.m.k. 20 millj. kr. Ríkisstj. þáverandi og núv. hafa ekkert gert til þess að reyna að framkvæma þetta, en það hefur hins vegar sýnt sig í framkvæmd, að slík bréf eru mjög vel seljanleg, því að Sogsvirkjunin gaf síðar út á árinu í fyrra svipuð bréf til þess að greiða skuld við ríkið, sem ekkert lá á að greiða, og ég veit ekki annað en þau bréf hafi mjög vel selzt, svo að ef hæstv. fyrrv. ríkisstj. og núverandi ríkisstj. hefðu haft nokkurn áhuga fyrir því að afla fjár í byggingarsjóð ríkisins. var mjög auðvelt fyrir hana að fara þessa leið og afla nokkurra tuga milljóna króna tekna á þann hátt. Í þessari till. minni er einnig bent á þá leið, að bankarnir keyptu svokölluð A-flokksbréf fyrir a.m.k. 20 millj. kr. á árinu 1959, og ég held, að það sé mjög sanngjörn krafa og hafi verið mjög eðlilegt, að bankarnir gerðu þetta, og það er alls ekki hægt að bera því við, eins og hv. 5. þm. Reykv. gerði hér áðan, að það hefði engin sparifjársöfnun átt sér stað í bönkunum. Mér sýnist það á Fjármálatíðindunum, sem Landsbankinn gefur út, að sparifjárinneignir í bönkunum hafi á s.l. ári aukizt eitthvað á milli 150 og 200 millj. kr., og ég held, að það verði ekki talið neitt ósanngjarnt, þó að t.d. 10% af þeirri upphæð hefði verið varið til byggingarsjóðs og þeirra útlána, sem hann hefur með höndum. Í þessari till. minni er enn fremur bent á það, að reynt sé að fá lán hjá atvinnuleysistryggingasjóði, fá þar nokkurt fé til útlána fyrir byggingarsjóð. En ég held, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki sinnt þeirri leið, nema þá ef hún er eitthvað farin að gera það núna alveg upp á síðkastið, en á s.l. ári held ég að hún hafi ekki reynt neitt verulega til þess. Þannig mætti halda áfram að benda á fleiri leiðir, sem voru vel færar til tekjuöflunar fyrir byggingarsjóð á s.l. ári, en hæstv. þáv. ríkisstj. og núv. ríkisstj. hafa algerlega vanrækt að fara. Þess vegna verður ekki hægt að mæla á móti því, að það stafar eingöngu af áhugaleysi núv. ríkisstj., að svo stórkostlega skyldu lækka útlán byggingarsjóðs ríkisins á s.l. ári og raun ber vitni um og vegna þessa áhugaleysis stjórnarflokkanna hafa fjöldamargar fjölskyldur nú miklu verri aðstöðu í þessum efnum en þær þyrftu að hafa, ef stjórnarflokkarnir hefðu sýnt nokkurn áhuga fyrir að gera skyldu sína í þessum efnum. Ég skal svo ekki að þessu sinni hafa þessi orð öllu fleiri, en ég vil enn einu sinni árétta vítur mínar á hendur fyrrv. ríkisstj. og núv. ríkisstj. fyrir að hafa sýnt alveg óhæfilegt áhugaleysi og trassaskap í þessum efnum með þeim afleiðingum, að fjöldamargar fjölskyldur hafa nú miklu verri aðstöðu en þær mundu hafa haft, ef stjórnarflokkarnir hefðu sýnt einhvern vilja til þess að gera það, sem þeim bar skylda til að gera í þessu máli.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, 7. þm. Reykv. (ÞÞ), var hér með ádeilur nokkrar á bæði fyrrv. ríkisstj. og núv. fyrir það að hafa sinnt húsnæðismálunum og lánveitingum til þeirra minna en vera skyldi. Hann veit það nú raunar fullvel alveg eins og ég, að eins og sakirnar standa í þessu landi bæði með eftirspurn eftir lánsfé vegna aukinna bygginga og möguleikana til þess að verða við þessum óskum húsbyggjenda, þá er ekki og hefur ekki verið möguleiki til þess að verða við þessum lánbeiðnum nema að allt of litlu leyti. Hv. þm. sagði, að engin skýring væri á því, hvers vegna lánveitingarnar á árinu 1959 hefðu orðið minni nokkuð en á árinu 1958. Skýringin á því er samt afar einföld og liggur beint fyrir. Hún er sú. að á árinu 1958 var eytt nokkuð verulegum hluta af tekjum ársins 1959 með því að nota þær fyrir fram. Þetta liggur alveg beint fyrir, og veit sjálfsagt hv. þm. um þessa ástæðu. Hann sagði líka, þessi sami hv. þm., að till. Framsfl. til úrbóta í þessu máli hefði ekki verið gefinn sá gaumur sem skyldi. Þeir hefðu borið fram við afgreiðslu fjárl. á s.l. vetri till. um það, að nokkur hluti af tekjuafgangi ársins 1958 yrði notaður til þess að lána til húsbygginga. Þetta er rétt. Þeir báru fram till. um þetta. En þeir vissu líka jafnvel, þegar till. voru bornar fram, að það var búið af fyrrv. stjórn að ráðstafa þessum tekjuafgangi til aðkallandi þarfa til þess að ná jafnvægi í þjóðarbúskapnum bæði hjá ríkissjóði og útflutningssjóði, þannig að þessi tekjuafgangur var þá raunverulega alls ekki fyrir hendi til ráðstöfunar. Um viðskipti húsnæðismálastjórnar, eða rn. fyrir hennar hönd, við atvinnuleysistryggingasjóð skal ég ekki fara út í að ræða. Ég ætla, að til þess sjóðs hafi áður verið leitað, en ekki með þeim árangri þá, sem búizt hafði verið við. Hins vegar tók ég það mál upp, strax og ég kom í félmrn., að leita til stjórnar atvinnuleysistryggingasjóðs um lán úr sjóðnum, og hefur það mál ekki fengið afgreiðslu enn þá. En ég geri mér vonir um, að þeim málaleitunum ljúki á einhvern þann hátt, sem viðunandi megi telja, en það er ekki tímabært að ræða um það að svo stöddu. Hins vegar liggur það alveg augljóst og opið fyrir, að þetta, sem hv. þm. kallaði áhugaleysi núv. og fyrrv. ríkisstj., er þannig, að ríkisstj. hefur lýst því yfir, að hún muni skoða það sem eitt sitt aðalverkefni að útvega aukið fé til stjórnar húsnæðismálasjóðs, og það mun hún standa við. Það þarf ekki að bera neinn kvíðboga fyrir því. Þessi stjórn hefur nú að vísu ekki setið nema þrjá mánuði, en ég ætla, að þeir tilburðir, sem hafðir hafa verið um þetta mál þegar á þessum 3 mánuðum, og aðrir, sem síðar munu verða teknir upp, bendi ekki til þess, að um áhugaleysi í þessum málum sé að ræða, heldur verði reynt að veita þar þá fyrirgreiðslu, sem mögulegt er, og hv. þm. þarf ekki að bera kvíðboga fyrir því.



Herra forseti. Það er vitanlega alveg rétt hjá hæstv. félmrh., að eftirspurnin eftir lánsfé hjá byggingarsjóði hefur verið það mikil, að það hefur verið erfitt að fullnægja öllum þeim óskum, sem þangað hafa borizt. En hitt er líka jafnmikil staðreynd, að ef meiri áhugi hefði verið sýndur í því að útvega honum fjárráð, hefði hann getað fullnægt beiðnum miklu fleiri manna en raun hefur orðið á til þessa, og hjá hæstv. ráðh. kom engin eðlileg skýring á því, að sjóðurinn skyldi ekki hafa fengið meira fé til umráða á s.l. ári en raun ber vitni um og var á þann veg, að útlán sjóðsins drógust stórkostlega saman á árinu. Hæstv. ráðh. færir engin eðlileg eða réttmæt rök fyrir því, að það hefði verið réttara t.d. að verja tekjuafgangi ríkisins í eyðslu en láta hann ganga til byggingarsjóðs, eins og framsóknarmenn gerðu till. um. Ég held einmitt, að þegar menn athuga þessi mál hlutlaust, muni þeir telja, að einmitt það væri betur og réttar farið að verja tekjuafgangi ríkisins yfirleitt til einhverra gagnlegra framkvæmda en setja hann í eyðslu, eins og fyrrv. ríkisstj. gerði, og sú till. framsóknarmanna um að ráðstafa tekjuafganginum á þann hátt var flutt svo snemma á þinginu, að það var vel hægt að fallast á hana, vegna þess að það var ekki búið að gera bindandi ákvarðanir um að láta tekjuafganginn fara í eyðslu, þegar till. þeirra kom fram, því að það var gert í sambandi við afgreiðslu fjárl. eða áður en frá þeim var endanlega gengið. Hæstv. ráðh. minntist ekki neitt á þær leiðir, sem voru í till. minni í sumar um að afla sjóðnum fjár með útgáfu vísitölubréfa eða með því að láta bankana lána vissa upphæð af sparifjársöfnuninni til byggingarlánanna, sem er ekkert nema eðlileg ráðstöfun. Eins og ég benti á hér áðan, hefði mátt afla 10 millj. kr. lánsfjár á þann hátt, ef ríkisstj. hefði haft nokkurn áhuga fyrir því að auka fjárráð sjóðsins frá því, sem þau urðu. Þetta, sem ég hef nefnt núna, eins og t.d. útgáfa vísitölubréfanna, að bankarnir lánuðu vissan hluta af sparifjáraukningunni til byggingarsjóðsins og ráðstöfun á tekjuafgangi ríkisins, sýnir, að það voru bæði til þessar leiðir og margar fleiri til þess að afla byggingarsjóðnum aukinna fjárráða á s.l. ári. En það, sem á skorti, og það, sem réð því, að þetta var ekki gert, var það, að hæstv. fyrrv. ríkisstj. og núv. ríkisstj. hafa ekki haft áhuga fyrir því að hjálpa því fólki, sem hér á um sárast að binda og þarf á lánsfé frá byggingarsjóði að halda. Það er áhuginn, sem hefur vantað, en ekki möguleikarnir, því þótt það sé rétt hjá hæstv. félmrh., að það sé ekki hægt að fullnægja öllum alveg nú á stuttum tíma, Þá er hitt víst, að það er hægt að fullnægja miklu fleiri en gert hefur verið hingað til, ef nægilegur áhugi hefði verið og vilji til þess af hálfu stjórnarvaldanna að gera það. En það er það, sem hefur vantað. Það er ákaflega gott að heyra loforð hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. um það, að nú ætli hún að fara að gera eitthvert nýtt átak í þessum málum. En það verður þá bara að vera eitthvað meira en sams konar loforð og þessi hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. hefur áður gefið, því að hingað til hefur þetta aldrei komizt lengra hjá þessum háu herrum en að vera loforð. Það vantaði ekki, að ríkisstj., sem hann myndaði hér á s.l. ári, lofaði því, að hún skyldi auka fjárráð til byggingarsjóðs og hjálpa þeim, sem lentu í vandræðum vegna íbúðabygginga. En það varð bara ekkert úr þeim loforðum. Þau voru vanefnd. Og við skulum vænta, að það verði þá eitthvað meira úr þessum loforðum nú en nýjar vanefndir, eins og áður hafa átt sér stað hjá þessum herrum.



Herra forseti. í till. þeirri til þál. á þskj. 4, sem hér liggur fyrir til umræðu, felst áskorun til ríkisstj. um að skipa fimm manna n. til að athuga, með hverjum hætti verði við komið verðtryggingu sparifjár, þ. á m. innstæðufjár opinberra sjóða. Á aukaþinginu s.l. sumar flutti ég þáltill. sama efnis, en hún varð því miður þá ekki útrædd. Það er alkunna, að á tveim undanförnum áratugum hefur þróun íslenzkra peningamála verið sú, að verðgildi íslenzkra peninga hefur sífellt farið lækkandi. Kaupmáttur hverrar krónu hefur minnkað ár frá ári, þó auðvitað misjafnlega mikið einstök ár. Það eru til ár, þar sem litlar verðlagssveiflur hafa átt sér stað, en þau ár heyra undantekningum til. Ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að eitt af aðaleinkennum íslenzkra fjármála og peningamála á þessu tímabili sé einmitt þessi sífellda og áframhaldandi verðgildisrýrnun peninganna. Mér hafa fróðir menn tjáð, að ekki muni fjarri lagi, og það hefur reyndar margoft komið fram í þessum umr., sem hér hafa farið fram að undanförnu um efnahagsmálin, að árleg meðalrýrnun á verðgildi krónunnar þessa tvo síðustu áratugi hafi numið um 9 eða jafnvel upp í 10%. Ég skal að sjálfsögðu ekki fullyrða neitt um það, hvort sú áætlun muni vera rétt, en ég býst þó við, að það sé óhætt að ganga út frá því, að árleg rýrnun á verðgildi krónunnar hafi á þessum tveimur áratugum numið meira að meðaltali en nemur hæstu löglegum vöxtum á sama tíma. Það sjá allir, hversu óeðlilegt slíkt er og í hverjar ógöngur er stefnt, ef þannig er áfram haldið. Það er áreiðanlegt, að þetta ástand í peningamálunum er ein af afleiðingum verðbólgunnar, en jafnframt má svo segja, að það hafi einmitt ýtt undir og örvað verðþensluna. Það er augljóst, hvert þessi óheillaþróun leiðir. Hún er hvort tveggja í senn til óþurftar einstaklingunum og þjóðfélaginu í heild. Hún bitnar á sparifjáreigendum, en grefur jafnframt undan heilbrigðu efnahagslífi í landinu og kippir smám saman stoðum undan allri sparifjármyndun og sjóðasöfnun. Þessi peningarýrnunarstefna felur í sér ranglæti gagnvart einstökum sparifjáreigendum og sjóðum, en hún felur jafnframt í sér þjóðfélagslega hættu. Ég mun fyrst víkja að hinu fyrrnefnda, hinni ómaklegu meðferð á sparifjáreigendum, en síðar mun ég víkja að síðarnefnda atriðinu, hversu viðsjárverð þessi óheillaþróun er frá almennu sjónarmiði. Það má nefna þess mýmörg dæmi, hversu ómaklega ráðdeildarsamir sparifjáreigendur hafa verið leiknir af völdum verðbólguástandsins. Það má t.d. nefna það dæmi, að maður hefur lagt talsverða upphæð inn í banka í því skyni að nota þá fjárhæð síðar til íbúðarkaupa eða heimilisstofnunar, en þegar hann tekur svo þessa upphæð út í dag og ætlar að festa kaup á t.d. íbúð, þá rekur hann sig á það, að innstæða hans ásamt vöxtum er orðin í raun og veru langtum minna virði en hún var, þegar hann lagði peningafjárhæðina inn í peningastofnunina á sínum tíma. Fyrir þessa fjárhæð getur hann miklu síður keypt sér íbúð í dag en fyrir upphaflegu innlánsupphæðina, t.d. fyrir 15 árum. Roskið fólk, sem lagt hefur fjárhæð til hliðar til elliáranna. þegar þrek og heilsa fer að bila, fær nú afhentar margfalt verðminni krónur en það lagði inn. Hverri krónu hefur í raun og veru verið breytt í nokkra aura. Þar með er sú ellitrygging, sem það taldi fólgna í sparisjóðsinnstæðunni, runnin út í sandinn. Það má t.d. nefna mann, sem selt hefur íbúð sína fyrir 15 árum, af því að hann hefur ekki þurft á henni þá að halda, og lagt söluverðið í banka. Nú ætlar hann að taka út þessa sparifjárinnstæðu ásamt vöxtum og kaupa sér íbúð, er hann þarf á að halda. Þá kemst hann að raun um, að þessir peningar hrökkva skammt til þess, að hann geti eignazt íbúð sambærilega við þá, sem hann áður átti fyrir 15 árum. Þannig mætti vissulega lengi telja. En einna alvarlegast er þó að mínum dómi, hvernig verðþensluástandið hefur leikið opinbera sjóði. Slíkir sjóðir, sem margir hverjir eru gjafasjóðir, eru stofnaðir til styrktar ákveðnu málefni eða til að standa undir tilteknum þörfum, t.d. oft til styrktar menningar- og mannúðarmálum. Vegna hinnar sívaxandi verðbólgu hefur verðgildi þessara sjóða smám saman verið svo stórlega skert, að þeir eru orðnir eða verða með áframhaldandi óheillaþróun gersamlega ófærir um að gegna hlutverki sínu. Sama máli gegnir um tryggingasjóði ýmiss konar, svo sem lífeyrissjóði. Þeir tærast í verðbólguflóðinu og verða ófærir til þess að standa undir skuldbindingum sínum. Þetta eru staðreyndir. sem blasa við, og ætti því að vera óþarft um þær að fjölyrða. Og hvort sem um þetta er nú talað lengur eða skemur, hlýtur niðurstaðan að verða sú sama, að hér sé ómaklega farið með eigendur sparifjár, hvort heldur eru einstaklingar eða sjóðir, og að með þá sé verr farið en marga eða jafnvel flesta þjóðfélagsþegna aðra. Sannleikurinn er sá, að í mörgum tilfellum hafa aðrir grætt á kostnað sparifjáreigenda, þ.e.a.s. lántakar, sem endurgreiða að sönnu lán sín með sömu krónutölu, en með miklu verðminni krónum. Það samsvarar því í mörgum tilfellum, að maður hafi fengið t.d. að láni hest, en þurfi aðeins að skila aftur folaldi. Ég fæ ekki betur séð en þjóðfélagið hafi búið mjög illa að sparifjáreigendum, hafi brugðizt þeim, í raun og veru blekkt þá. Þetta er þeim mun ósanngjarnara og alvarlegra, að hér á oftast í hlut mesta ráðdeildarfólkið í þjóðfélaginu og í mörgum tilfellum bitnar þetta hvað sárast á þeim, sem sízt skyldi, ungu fólki og gamalmennum. Það er að mínum dómi fullkomið sanngirnis- og réttlætismál, að hlutur þessa fólks verði að einhverju leyti réttur, að það verði ekki lengur hlunnfarið með sama hætti og að undanförnu. Verði verðþenslan ekki stöðvuð, þarf að reyna að verðtryggja raunverulegt verðgildi sparifjárins. þannig að kaupmáttur krónunnar haldist, hvað sem verðlagsbreytingum líður. Tillitið til sparifjáreigenda er þó hér ekki aðalatriðið að mínum dómi, enda þótt það sé mikilvægt, svo sem rakið hefur verið. Hitt er enn alvarlegra frá mínu sjónarmiði, að sú óheillaþróun, sem hér hefur átt sér stað í peningamálum og ég hef hér lítillega lýst, er stórháskaleg frá þjóðhagslegu sjónarmiði. Það er ekki vafamál, að hún hefur verkað verulega á meðferð fjár. Hún hefur haft í för með sér vantrú, á gildi peninga. Þess vegna hefur greinilega gætt vaxandi tregðu til að geyma verðmæti í peningum. Menn hafa aukið neyzluna og hafa lagt minna til hliðar. Margir hafa keppzt við að eyða sem skjótast hverri krónu, sem þeir hafa aflað. Menn hafa kappkostað að festa fé sitt í fríðu, hvenær sem færi gafst. Menn hafa sannreynt, að það borgaði sig. Eyðslan hefur verið verðlaunuð á kostnað sparseminnar, og afleiðingin hefur óhjákvæmilega orðið aukin eyðslusemi, margvísleg spákaupmennska og ýmiss konar óeðlileg fjárfesting. Sparifjársöfnunin hefur auðvitað af þessum sökum orðið margfalt minni en hún hefði ella orðið. Af þessum sökum hefur svo orðið skortur á lánsfé til nýtilegra og nauðsynlegra framkvæmda. Það má því alveg fullyrða, að hið sírýrnandi verðgildi íslenzkra peninga hafi átt mjög mikinn þátt í óeðlilega mikilli lánsfjáreftirspurn og hafi þannig ýtt undir það jafnvægisleysi, sem hér hefur ríkt að undanförnu á peningamarkaði. Sparnaður er þjóðfélaginu nauðsyn. Það má ekki gleymast, að sparnaður er undirstaða framkvæmda. Það er mjög hættulegt, að menn glati trúnni á verðgildi peninga og hætti að safna sparifé. Hér er því alveg vafalaust um að ræða eina alvarlegustu meinsemd íslenzkra efnahagsmála, meinsemd, sem hefur sýkt og eitrað út frá sér á ótal vegu. Þá meinsemd þarf að lækna, ef nokkur kostur er. Það þarf með einhverjum ráðum að reyna að tryggja, að kaupmáttur peninganna haldist óbreyttur þrátt fyrir verðlagsbreytingar. Og ef það tækist, þá væri hagur sjóða tryggður, þá mundi sparifjársöfnun stóraukast, eyðslan dragast saman og óeðlileg lánsfjáreftirspurn minnka. Ef hér kæmist á jafnvægi í efnahagsmálum og stöðugt verðlag, mætti segja, að verðtrygging sparifjár væri óþörf. En það er því miður ekkert útlit á stöðvun verðþenslunnar enn, að því er ég fæ bezt séð. Þvert á móti má ætla, að efnahagsaðgerðir ríkisstj. hafi í för með sér, þegar fram í sækir, stærri verðlagssveiflur en nokkru sinni fyrr. Þær fyrirhuguðu efnahagsaðgerðir rýra enn stórlega hlut sparifjáreigenda. Það er augljóst mál, að gengisbreytingin, gengislækkunin, er stórt áfall fyrir sparifjáreigendur. Það er látið í veðri vaka, að þeirra hlut eigi að bæta með vaxtahækkun. Að sjálfsögðu er það þá ljóst, án þess að ég ætli hér að fara út í umr. um efnahagsmálin, sem hér hafa verið rædd áður, að það er annað, sem vakir fyrir höfundum og forsvarsmönnum efnahagsmálafrv. með vaxtahækkuninni en að rétta hlut sparifjáreigenda. Það er augljóst mál, að það, sem fyrir þeim vakir með vaxtahækkuninni, er fyrst og fremst að draga úr útlánum til þess að draga saman, enda er jafnframt, þegar rætt er um vaxtahækkunina, látið í veðri vaka, að hún þurfi e.t.v. aðeins að standa skamma hríð, og ef svo er, þá er auðsætt, að með vaxtahækkuninni út af fyrir sig er ekki að neinu leyti eða a.m.k. að litlu leyti réttur hlutur sparifjáreigendanna, sem æ ofan í æ hafa orðið að sæta verðfalli peninganna vegna þeirra stórkostlegu verðlagssveiflna, sem hér hafa átt sér stað. Ég held þess vegna, að þó að það sé að vísu nokkuð liðið, síðan þessi till. var hér fram borin, og þó að síðar hafi komið fram efnahagstill. ríkisstj., sem hafa ákvæði um vaxtahækkun. þá sé ekki að neinu leyti raskað grundvellinum fyrir þessari þáltill., að það sé alveg jafnmikil ástæða til þess að samþykkja hana eftir sem áður. Það er auðvitað, að verðtrygging sparifjár kostar eitthvað, einhverjir verða að borga. Auðvitað er eðlilegt, að þeir standi undir þeim kostnaði, verðtryggingunni, sem sparifé fá að láni. Á þeim eignum, sem þeir hafa varið lánsfénu til, hefur einmitt oft orðið samsvarandi verðhækkun. Samt sem áður þýðir ekki annað en að horfast í augu við þá staðreynd, að verðtrygging sparifjár, a.m.k. ef hún ætti að vera almenn, mundi hafa í för með sér nokkra hækkun á fjármagnskostnaði. Það er því eðlilegt, að sú spurning vakni, hvort verðtrygging hafi þá ekki í för með sér verðhækkun og ýti þannig aftur undir verðþenslu. Ég hygg, að sú hætta sé þó ekki veruleg, a.m.k. ef verðtryggingin er aðeins bundin við tilteknar tegundir innlánsfjár. En ég hygg, að það mundi verða óhjákvæmilegt að binda hana þannig við tilteknar tegundir af innlánsfé og tiltekin útlán á móti. Ég býst við því, að á lán til framleiðslunnar kæmi vart til mála að setja nokkra vísitöluhækkun. En öll atriði í þessu sambandi þarf sem sagt að athuga mjög gaumgæfilega, eins og gert er ráð fyrir í þessari þáltill., og það verður þá auðvitað að athuga bæði þá pósitífu og negatífu hlið, sem er við verðtryggingu sparifjár. Ég fyrir mitt leyti er alveg sannfærður um, að það er miklu meira leggjandi upp úr pósitífu hliðinni, hún er miklu þýðingarmeiri, en eins og ég sagði áðan, þá þarf málið allt að athuga af hinum færustu mönnum, og m.a. þarf að athuga, hvort skynsamlegra sé að taka upp verðtryggingu alls sparifjár og í peningasamningum yfirleitt eða binda hana við tilteknar tegundir inn- og útlána, eins og ég sagði áðan og ég býst við að yrði óhjákvæmilegt. Að sjálfsögðu þarf einnig að athuga, við hvað á að miða verðtrygginguna. Á undanförnum árum hefur stöku sinnum verið gripið til þess að verðtryggja eða vísitölubinda tiltekin skuldabréfalán. Ég hygg, að reynslan hafi sýnt, að þar hefur verið farið inn á skynsamlega braut. Það hefur sýnt sig, að ég held, að menn hafa viljað geyma og ávaxta sparifé sitt í þvílíkum verðbréfum. Nú síðast einmitt voru seld þau skuldabréf, sem bar á góma hér rétt áðan, Sogsvirkjunarlánsbréf, sem vísitölutryggð voru, að vísu með sérstökum hætti. Ég held, að það sé alveg óhætt að segja, að sala þeirra bréfa hafi gengið betur og örar en menn höfðu fyrir fram gert ráð fyrir. Reynslan hér hefur því sýnt það að mínum dómi, að verðtrygging sparifjár er líkleg til þess að hafa í för með sér heppilegar breyt. á framboði og eftirspurn fjármagns og stuðla með þeim hætti að jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Ég leyfi mér að vænta þess, að þessari till. um athugun á möguleikum á verðtryggingu sparifjár, því að lengra er nú ekki farið í þessari till., verði hér vel tekið og hún fái skjóta og greiða leið hér eftir í gegnum þingið. Framsóknarmenn hafa áður borið fram till., sem gengið hefur í svipaða átt og annar stjórnarflokkurinn og sá stærri þeirra, Sjálfstfl., tók það einmitt upp í sína kosningastefnuskrá s.l. haust, að gerðar yrðu, ráðstafanir til þess að tryggja hag sparifjáreigenda og jafnvægið milli eftirspurnar og framboðs lánsfjár. Það má því vænta þess fyllilega, að þeir leggi þessari till. lið. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en leyfi mér að óska þess, að þessari till. verði vísað til n. að þessari umr. lokinni, sem er víst fjvn., þar sem tvær umr. eiga að fara fram.



Herra forseti. Till. þeirri til þál. á þskj. 6, sem hér er til umr., um kaup á hentugu skipi til síldarrannsókna og síldarleitar, fylgir nokkuð ýtarleg grg., og get ég vísað mjög til hennar um rökstuðning fyrir mikilvægi málsins. Ég vil þó bæta þar nokkru við í framsögu. Sú var tíðin, að íslenzki síldveiðiflotinn naut engrar aðstoðar við síldarleit og síldarrannsóknir þekktust tæpast. Veiðiskipin sjálf urðu að finna síldina og tilkynntu þá í gegnum talstöðvar sínar öðrum skipum um síldarfundi. Fyrir nokkrum árum var tekin upp síldarleit úr lofti, og bætti hún mjög úr. Hins vegar hefur það nú gerzt hin síðari árin, að síldin við Norður- og Austurland leitar æ minna upp á yfirborðið, og hefur veiðiflotinn tekið mest af síldaraflanum með hjálp asdictækja. Þessi breyting gerir m.a. leitarflug úr lofti þýðingarminna en áður var, og er því nauðsynlegt að auka síldarleit á sjó, og sú er líka hugsunin, sem liggur að baki tillöguflutningi þessum. Á undanförnum árum hefur fiskideild atvinnudeildar háskólans, sem hefur yfirstjórn þessarar starfsemi, haft til afnota við síldarleitina skip frá landhelgisgæzlunni, aðallega varðskipið Ægi. Þetta fyrirkomulag hefur ýmsa galla, m. a. þá, að hvorki Ægir né önnur skip landhelgisgæzlunnar, sem lánuð hafa verið til þessarar starfsemi stuttan tíma í senn, hafa verið útbúin tækjum, sem nauðsynleg eru, til þess að hægt sé að vinna að rannsóknarstörfum um borð. Haustið 1953 voru asdictæki sett í Ægi, en skiptiskrúfa og togspil voru hins vegar ekki sett í hann vegna kostnaðarins, sem því var samfara, enda þótt starfsmenn fiskileitarinnar teldu slík tæki ásamt fleiri tækjum nauðsynleg vegna þeirra rannsóknarstarfa, sem nauðsynlegt var að inna af hendi um borð í skipinu. Hinar nýju rannsóknarstofur sjávarútvegsins, sem nú er búið að reisa, krefjast þess, að fiskideildin geti unnið störf sín til sjós á viðunandi hátt, annars eru þær innantómt sýndarfyrirbrigði. Skv. l. nr. 33 frá 1958 er ákvæði um 65% álag á útflutningsgjald, og átti 1/13 hluti álagsins að renna til byggingar hafrannsóknaskips. Fjárhæð þessi nam samtals árin 1958 og 1959 1 millj. 673 þús. kr. rúmum, og hefur af þeirri fjárhæð verið lánuð um 1 millj. kr. til þess að fullgera fiskirannsóknarstofurnar í Reykjavík. Sjáanlegt er, að langt er í land með það, að fjármagn fáist nægilegt til þess að ljúka smíði þessa hafrannsóknaskips. En jafnvel þótt svo væri ekki, telja fiskifræðingar brýna þörf fyrir annað skip, minna og ódýrara, til þess að sinna síldarleitinni og síldarrannsóknunum sérstaklega. Hafrannsóknaskipinu er sérstaklega ætlað að stunda úthafsrannsóknir, svo sem karfarannsóknir, þorskrannsóknir og aðrar rannsóknir á fjarlægum miðum, en þess á milli á að nota það til togtilrauna og fiskmerkinga hér við land. Síldarleitarskipið mundi hins vegar vera bundið við síldarleit og veiðitilraunir í kringum landið allt árið, en ný tæki og nýjar veiðiaðferðir hafa nú gert síldveiðar mögulegar á svo til hvaða árstíma sem er. Um kostnað við að kaupa og reka slíkt skip er erfitt að segja. En að sjálfsögðu yrði að stilla honum í hóf, eftir því sem mögulegt er. Skip af stærð t.d. austur-þýzku bátanna mundi mjög hentugt í þessu skyni að áliti fiskifræðinga, og slík skip er nú hægt að kaupa mjög víða, m.a. í Noregi. Ég tel það ekkert áhorfsmál, að þeim fjármunum sé vel varið, sem notaðir kynnu að verða í þessu skyni. Og ég tel, að ríkissjóður hafi vel efni á slíkri fjárfestingu sem þessari einmitt nú, því að þær nýju tekjur, sem ríkissjóði áskotnast við þær efnahagsráðstafanir, sem fyrirhugaðar eru, eru ekki svo litlar. Tekjur af síldveiðum er vafalaust hægt að stórauka, bæði með því að stunda veiðar lengri tíma á hverju ári en gert hefur verið til þessa og eins með því að taka upp nýjar veiðiaðferðir. Framkvæmd á þessari þáltill. mundi vafalítið vera mikilvægt spor í þessa áttina. Ég legg til, að þáltill. þessari verði vísað til síðari umr. og fjvn.



Herra forseti. Áður en ég vík að þessari till., sem ég hef hér leyft mér að flytja um rannsókn á hafnarstæði við Héraðsflóa, langar mig aðeins til þess að víkja að ávarpi þm. hér í d., þegar þeir eru að tala um þm. Austurlands. Ég hef veitt því athygli, að ávarpið, sem hér er yfirleitt notað, er þm. Austfirðinga, en ég vænti, að hv. alþm. viti það, að kjördæmið heitir Austurlandskjördæmi, og þó að þetta sé kannske ekki mikið atriði, vildi ég gjarnan, að hér festist í máli á hv. Alþ. hið rétta nafn og þegar þm. eru ávarpaðir, þá yrðu þeir nefndir þm. Austurlands. En hvað snertir þá þáltill., sem hér liggur fyrir, er hún þannig vaxin, að hún þarfnast ekki langrar framsögu. Eins og tekið er fram í hinni stuttu grg., liggur að Héraðsflóa eitt af stærri samfelldu byggðarlögum landsins. En við Héraðsflóann er nú engin höfn. Ekki er því að neita, að þar er líka mjög örðugt til hafnargerðar, og ég mun engan veginn leggja á það dóm, hvort sú rannsókn, sem hér er lagt til að gerð verði, muni leiða í ljós jákvæða niðurstöðu í því efni. En hitt virðist mér, að öll rök mæli með, að þessi rannsókn fari fram og það fáist úr því skorið, hvort möguleikar muni vera á slíkri hafnargerð. Því verður ekki neitað, að það er eitt af því þýðingarmesta fyrir hvert byggðarlag að eiga sem greiðastan aðgang að höfn. Ég vil aðeins minna á það í þessu sambandi, þó að það sé kannske mál, sem ekki verður á dagskrá alveg nú á næstu árum, að þeir menn, sem trúa á skógrækt hér á landi, og þeir eru margir, telja, að eftir nokkra áratugi verðum við búnir að rækta upp hér það, sem kalla má nytjaskóg. Ég ætla ekki að leggja neinn dóm á þessa trú, en ég vil benda á hitt, að ef hún á við rök að styðjast, munu hvergi á landinu vera jafngóð skilyrði til skógræktar og einmitt á Fljótsdalshéraði. En það er þá líka nokkurn veginn augljóst, að þar, sem nytjaskógur vex, sem er eitthvað verulegur að magni, þarf líka helzt að vera sæmilega greiður aðgangur að höfn. Ég vil aðeins minna á þetta til þess að sýna, að það er margt, sem mælir með því, að þessi rannsókn sé látin fara fram. Ég ætla svo ekki að fjölyrða meira um þetta. en það hefur verið ákveðin ein umr. um þessa till. Ég vil nú leggja til, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að víkja hér lítils háttar að því máli, sem hér er til umr., bæði vegna þess, að málið er út af fyrir sig merkilegt, ef til einhverrar úrlausnar kynni að horfa um hafnarbyggingu við Héraðsflóa, og hins vegar tel ég mig það kunnugan málum á þessu svæði, að ég tel mig geta lagt þar lítils háttar orð í belg í þessu efni. Frá upphafi byggðar Fljótsdalshéraðs munu íbúar þess ætíð hafa fundið sárt til þess, við hve mikla hafnleysu þeir hafa orðið að búa, ekki einungis með tilliti til nauðsynlegra vöruaðdrátta og flutnings framleiðslu sinnar til útflutningshafna, heldur einnig í sambandi við að nota sér það bjargræði, sem sjórinn, Héraðsflóinn, geymir og a.m.k. sérstaklega geymdi, þ.e. fiskinn. Aðdrættir á verzlunarvöru heimilanna á Fljótsdalshéraði urðu að fara fram á hestum yfir erfiða og torfæra fjallvegi og miklar vegalengdir innan víðlendrar byggðar og síðast, en ekki sízt, yfir fleiri eða færri ár og stórvötnin, ýmist bæði eða annaðhvort, Lagarfljót og Jökulsá í Dal. Á fyrri öldum munu menn yfirleitt hafa reynt að draga fisk í bú þar um slóðir með því að róa til fiskjar á Héraðsflóa frá Unaósi og Múlahöfn og jafnvel eitthvað frá Keri. Hinir tveir síðastnefndu staðir eru undir fjöllunum vestanvert við Héraðsflóann, en Unaós við Austurfjöll. Þessi útræði munu þó sennilega hafa algerlega verið úr sögunni fyrir miðja s.l. öld, en þó veit ég til þess, að bóndi á Unaósi reri einstaka sinnum til fiskjar um eða eftir 1890. Aðdrættir á kaupstaðarvörum sjóleiðis munu aldrei hafa verið teljandi, enda ekki fýsilegir á litlum, opnum bátum frá hafnleysum og um langan veg opins hafs til verzlunarstaða, eins og t.d. til Vopnafjarðar eða suður á Firði. Það er vitað, að Héraðsflóinn skarst á fyrri öldum mun lengra inn í landið en nú er. Framburður stórvatnanna. Lagarfljóts og þó einkum Jökulsár í Dal, er gífurlega mikill á hverju ári og hvað þá á öld og öldum. Með þessu móti hefur landið færzt út og sjórinn hörfað að sama skapi. Straumar og hafrót hafa svo tekið við þessum framburði og dreift honum með allri ströndinni, fyrst fyllt upp vík og voga og síðan hlaðið framburðinum nokkuð jafnt upp við ströndina, sem er orðin allbein lína milli fjalla. Um síðastliðin aldamót eða upp úr þeim reyndu menn að stofna til vöruflutninga um þáverandi Lagarfljótsós, sem nú er ekki lengur til, þar sem fljótið hefur kastað sér út við sanda meira til vesturs og á nú sameiginlegan ós með Jökulsá. Þessi tilraun með vöruflutninga um Lagarfljótsós lagðist strax niður á byrjunarstigi, og bar margt til. Um svipað leyti munu hafa hafizt vöruflutningar á Ker, sem er gamall lendingarstaður að vestanverðu við Héraðsflóa, og enn fremur við Unaós. sem er við flóann við Austurfjöllin, eins og ég tók fram áðan. Á Unaósi var skömmu eftir síðustu aldamót stofnuð verzlun og byggð verzlunarhús. Komu skip þar stundum við fram um 1910 eða jafnvel eitthvað lengur. En yfirleitt mun meira hafa verið gert af því að flytja vörur þangað á bátum, t.d. frá Seyðisfirði og Borgarfirði. Voru þessir vöruflutningar á Unaós á sínum tíma til mikils hagræðis fyrir Úthéraðsmenn, en til minni nytja vegna vegalengda fyrir Mið- og Upphérað. Vöruflutningar á Ker munu aldrei hafa verið eins þýðingarmiklir og á Unaós, enda ekki þar stofnað til verzlunarstaðar eða vörugeymslna, heldur mun meira hafa verið gert að flytja þangað vörur samkvæmt pöntun og þær svo afhentar í fjöru. Vegna hins mikla framburðar vatnanna til Héraðsflóa og sandkasts sitt á hvað með ströndinni hafa þessir lendingarstaðir, Ker og Unaós, stórspillzt í tíð núlifandi manna og næstu kynslóðar á undan. Hef ég sögn um það frá manni, sem var alllöngu eftir miðja s.l. öld vinnumaður á yzta bæ í Jökulsárhlíð, að áður og jafnvel í hans tíð hefði þar verið lögn fyrir selanætur, þar sem nú er gróið land. Og sjálfur þekki ég, að nú er sandur þar, sem milli 1910 og 1920 10–15 tonna vélbátar lögðust við klappir til affermingar á Unaósi. Fyrir 1930 var svo gerð tilraun með vöruupplag í vík rétt hjá Unaósi, en utar með fjallinu. Heitir sú vík Stapavík. Er hún alldjúp og hreint um hana að fara, en klettum girt, og þurfti að ná vörum úr bátum á víkinni eftir dráttarbraut upp á klettana. Gekk þetta sæmilega í byrjun, og kom t.d. gamli Lagarfoss þangað með vörur utanlands frá, lagðist utan við víkina, og upp úr honum var skipað á bátum og vörurnar svo fluttar upp á fyrrgreinda kletta með drætti. Þetta var erfitt og útbúnaður ekki nógu traustur eða fullkominn, og lagðist því þessi uppskipunaraðferð niður. En dálitlir vöruflutningar fóru fram um Ker fram undir 1940 og enn lengur um Unaós og hafa haldizt þangað, þar til bílvegur var kominn til Borgarfjarðar. Nær engar athuganir hafa farið fram á hafnarstæði við Héraðsflóa, því þótt um þennan vanda Fljótsdalshéraðs hafi oft verið rætt, hefur öllum kunnugum mönnum þótt tvísýnt, að um reglulega hafnarbyggingu gæti verið þar að ræða. Hinar litlu athuganir, sem fram hafa farið, hafa nær eingöngu verið bundnar við það, hvort hægt væri að laga aðstöðuna við þá lendingarstaði, sem helzt hafa verið notaðir til upplags á vörum fluttum á bátum frá næstu höfnum eða skipað í land á bátum frá skipum, sem legið hafa úti fyrir, og í báðum tilfellunum er aðeins hægt að flytja vörur þar í land, ef sjór er kyrr og landátt. Einu sinni mun þó hafa farið fram lausleg athugun á hafnaraðstöðu við Unaós. Einhvern tíma á árabilinu 1910–20 gerðu það erlendir menn, sem þá höfðu einhvern áhuga á að vinna járn úr járnauðugum sandi, sem þar er talinn vera í nokkrum mæli. Hef ég ekki haft neinar spurnir af því máli síðan. Einn er sá staður við Héraðsflóa, sem ekki hefur komið við sögu nema sem svolítil verstöð á fyrri öldum, en það er vík sú, sem nefnd er í grg. með þessari till. og ber nafnið Múlahöfn. Vík þessi er við fjöllin vestan Héraðsflóa, nálægt miðri leið frá Keri, sem áður er nefnt, og Kollumúla, sem er fjallsendinn vestan flóans. Vík þessi gefur skjól í sumum áttum, en er allmikið opin fyrir sunnan- til austanáttar og þó mest fyrir suðaustanátt, því að þá velta sjóar Héraðsflóa mjög óhindraðir inn á víkina. Stærð víkurinnar mun vera nálægt 200 m á breidd og um 200 m á lengd, og er nóg sagt, að eitt lítið skip geti legið þar fyrir akkerum, en nokkrir minni bátar ættu að komast þar fyrir samtímis. En þegar búið væri með garði að loka fyrir ókyrrð frá sjónum í sunnan- til austanáttar og búið að byggja þar bryggjur, væri betri aðstaða fyrir báta og smærri skip þar inni, þar eð hið litla pláss þar mundi notast betur en nú er. Mesta dýpi er talið vera í miðri víkinni, um 5 m. Hvort innsigling er hrein þarna, veit ég ekki, en geri þó ráð fyrir, að hún sé sæmileg. Við víkina er ekkert undirlendi, og rísa fjöllin þar strax sæbrött upp í 500–600 m, en samt ætti að vera hægt að koma þar fyrir vörugeymsluhúsum og íbúðarhúsi fyrir mann, sem annaðist birgðavörzlu og afhendingu vara. Vegalengdin frá Múlahöfn og inn að Keri mun vera um eða yfir 3 km, og liggur leiðin um illfærar skriður með hamraflugum og klettarönum í sjó fram, en um þessa leið yrði að leggja veg frá Múlahöfn inn að flóabotni við Ker. Múlahöfn virðist ekki geta orðið viðkomustaður millilandaskipa. en aðeins báta og smærri strandferðaskipa, og um skilyrði til þorpsmyndunar þar virðist ekki að ræða. Má þakka fyrir, ef hægt er að fá eftirlitsmann til búsetu þar, og menn til afgreiðslu báta eða skipa yrði þá að fá af sveitabæjum langt frá. Að sjálfsögðu veit ég ekki, hvað vegur frá Múlahöfn inn að Keri muni kosta, en ósennilegt er, að hann yrði ekki yfir 2 millj. kr., og umferð þar að vetrarlagi mundi ýmist eiga yfir höfði sér hættu af grjótflugi, svellalögum eða snjóflóðum. Frá flóabotni taka svo við vegleysur inn að yzta bæ í Jökulsárhlíð, og svo þaðan þarf uppbygging vega, sem eru nú að mestu ruddir sumarvegir. Er vegalengdin milli Kers og Jökulsárbrúar ekki minni en 40 km, og þykir mér ótrúlegt, a.ð ekki þurfi einar 5–6 millj. til að gera þar góða vetrarfæra bílvegi. Taka svo þar við enn 26 km frá Jökulsárbrú að Egilsstöðum, þar sem aðalverzlunarstaður héraðsins er nú og miðstöð þess í flestum greinum. Þennan vegarkafla mundi stórlega þurfa að byggja upp. Virðist mér því, að ef ætti að gera Múlahöfn nothæfa fyrir héraðið, eins langt og hún hrekkur, yrði jafnframt að gera vegi frá henni til Egilsstaða fyrir upphæð, sem mundi nálgast 10–12 millj. kr. Gæti þó þessi vegur aldrei að vetrarlagi gefið öruggt samband við höfnina sökum snjóþyngsla um Úthérað og af fleiri ástæðum. Auk þess yrði þessi höfn ákaflega illa staðsett til afnota fyrir héraðið í heild og mundi aldrei leysa neina þörf Mið- og Upphéraðs vegna vegalengda, ef miðað er hins vegar við Egilsstaði og Reyðarfjörð. Auk vegalagninga kæmi svo strax til óhjákvæmileg brúargerð yfir ýmsar ár á leiðinni Múlahöfn Egilsstaðir og einnig endurbygging einhverra brúa, sem ekki mundu þola þungavöruflutninga frá Múlahöfn. Get ég vel hugsað mér, að nauðsynlegar brúargerðir mundu kosta nálægt 10 millj. kr. og þannig vegasambandið allt yfir 20 millj., og þar við bætast svo mannvirki í víkinni sjálfri. Aðalsamband Fljótsdalshéraðs er nú eftir þremur leiðum til sjávar: Frá Borgarfirði, en vegurinn þaðan til Héraðs mun vera nálægt 20 km, og er þá komið til Héraðs nálægt botni flóans við Austurfjöll. Er hér um sumarveg að ræða, en oft snjóléttan fram á vetur. Annars vegar vegur frá Seyðisfirði, nálægt 26 km þaðan til Egilsstaða, og er hér um góða sumarleið að ræða. Í þriðja lagi vegur frá Reyðarfirði til Egilsstaða, nálægt 35 km. Hér er um ágætan sumarveg að ræða og nokkuð langt komið að byggja hann upp sem vetrarveg, enda mikil nauðsyn, þar sem um hann er fluttur mestur hluti alls þungaflutnings frá og til Fljótsdalshéraðs. Í Egilsstaðaþorpi eiga nú verzlanir orðið aðsetur og þar á meðal aðallega Kaupfélag Héraðsbúa, sem hefur þar nú umfangsmikið útibú ásamt frystihúsi og mjólkurbúi og í ráði er, að aðalstöðvar kaupfélagsins verði bráðlega fluttar þangað. Verður Reyðarfjörður þá nokkurs konar upplagsstaður eða hafnarbær fyrir Egilsstaðaþorp, sem liggur sérstaklega vel fyrir öllum viðskiptum um Hérað, bæði sökum þess, hve þorpið liggur miðleiðis í héraðinu, og þaðan liggur vegakerfi í allar áttir. Ég tel, að staðreyndin sé sú, að við Héraðsflóa séu engin hafnarskilyrði, sem nýtileg eru eða vel eða viðunandi í sveit sett. Að byggja þar höfn fyrir opnu og úfnu hafi ráðum við ekki við, og þótt ekki fengist nema lítið brot árlega af því, sem ég tel, að til slíkra hafnargerða og mannvirkja þyrfti, í viðbót við það fé, sem árlega gengur til umbóta á samgöngukerfi innan héraðsins, þá væri því þannig betur varið að mínum dómi, a.m.k. um næstu framtíð. Og ég tel, að þegar öflug verzlunarmiðstöð með öllum nauðsynlegum mannvirkjum er upp risin í Egilsstaðaþorpi og góður vetrarvegur kominn þaðan til Reyðarfjarðar ásamt vegasambandi til verzlunarstaðanna Seyðisfjarðar og Borgarfjarðar, þá sé a.m.k. um alllanga framtíð sæmilega séð fyrir þörfum Fljótsdalshéraðs í verzlun og viðskiptum. Og nú þegar er Egilsstaðaþorp orðið miðstöð flugsamgangna eystra, og verður sú samgöngubót að teljast mikilvæg og ekki annars staðar betur niður komin hvað varðar íbúa Fljótsdalshéraðs. Þrátt fyrir þetta tel ég sjálfsagt, að þessi till. sé samþ., fyrst hún er fram komin. Rannsóknin er upplýsandi fyrir þá, sem lítt eru kunnir staðháttum við hinn mikla Héraðsflóa, og mun sýna, að við aðra staði verður að styðjast sem upplagshafnir fyrir Hérað og í samgöngumálum verður að hyggja upp og auka vegakerfi það, sem nú er til staðar um héraðið, og einnig til þeirra verzlunarstaða, sem Fljótsdalshéraði er nauðsyn að hafa samband við. Ef þeir, sem halda nú fram hafnargerð við Héraðsflóa, sannfærast um það við fyrirhugaða rannsókn á hafnarstæðum þar, að sú er ekki leiðin til aukinna hagkvæmra samgöngubóta fyrir héraðið, og ganga til liðs við þá, sem leggja áherzlu á sem mestar fjárveitingar til aukinna vegabóta um Fljótsdalshérað og þaðan niður til fjarða, þá tel ég vel.