Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Haraldur Guðmundsson) : Þetta frv. á nokkuð langa sögu á Alþ. að þessu sinni, þótt ekki hafi verið mikið um það rætt af d. hálfu. Það var borið fram í byrjun þ. á síðast liðnu vori. Síðan var það sent til skattan., sem valin var á síðasta þ., en n. varð ekki sammála, og engar till. hafa komið frá n. um breyt. á frv. né heldur till. um að fella það eða samþykkja, enda ætla ég, að 4 mismunandi nál. hefðu komið út varðandi þetta frv. Málið var tekið fyrir í fjhn. þessarar d., og kom í ljós, að n. var ekki sammála um það. Ætlunin var að taka það fyrir aftur, en skömmu síðar veiktist form. n. Hér liggur fyrir álit meiri hl., sem í eru 1. þm. Eyf. (BSt), 5. þm. Reykv. (BrB) og ég. Við leggjum til, að frv. verði samþykkt að efni til sem sagt óbreytt eins og það var lagt fram á þskj. 3, en þær einar breyt. gerðar, sem leiðir af því, að gildistaka l. færist aftur um næstum eitt ár, og þar af leiðandi er gert ráð fyrir, að skatturinn nái til 4 ára, í staðinn fyrir, að í frv. er gert ráð fyrir, að hann nái til áranna 1940, 1941 og 1942. Í samræmi við þetta er lagt til, að skattfrjálst hámark eignaaukningar hækki nokkuð. Í frv. er gert ráð fyrir, að það sé 80 þús. kr., en samkvæmt brtt. okkar er lagt til, að það verði nú 100 þús. kr. Það er lagt til, að sú breyt. verði gerð á 2. gr., að í upptalningu þeirra skatta, sem frá skuli dregnir eignaauka í árslok 1943, skuli fella niður verðlækkunarskatt. Það stafar af því, að l. um verðlækkunarskatt falla úr gildi um næstu áramót, þannig að hann kemur ekki til á árinu 1944. Þá stafar breyt., að í staðinn fyrir „1943 og 1944“ komi 1944 og 1943, af því, að gert er ráð fyrir, að l. komi til framkvæmda í árslok 1943, í staðinn fyrir árslok 1942, eins og það er í frv. Þá er lagt til, að gerð sé sú breyt., að við bætist, að eignaauki, sem stafar af útborgun líftryggingarfjár, örorku- eða dánarbóta, sé ekki skattskyldur skv. l. þessum, og er það í samræmi við frv. eins og það var lagt fram og í samræmi við það, að þetta eru ekki skattskyldar tekjur, eins og liggur í hlutarins eðli. Þá eru nokkrar brtt. við 3. gr. um, að hún orðist um. Þetta eru mest orðabreyt., en er ætlað að taka skýrar fram en í 3. gr. er, þegar um er að ræða eignatilfærslu, þ. e. a. s., þegar skattgreiðandi breytir eign sinni úr einni fasteign í aðra. Ætlunin er, að með því orðalagi eins og nú er á gr., sé það nokkurn veginn tryggt, að skatturinn sé ekki á aðra eignaaukningu en þá, sem er raunveruleg, þ. e., ef efnahagur manns sé gerður upp við sölu eða á annan hátt. Þetta eru þær breyt., sem meiri hl. leggur til, að gerðar verði á frv., og mælir hann mjög með því, að hv. d. samþ. frv. með þessari breyt. Um réttmæti þessa skatts og það, hve mikils tekjuauka megi af honum vænta, skal ég fátt eitt segja. Ég gerði grein fyrir því hér í d. við 1. umr. og skal ekki bæta við það öðru en að segja, að skv. upplýsingum, sem mþn. í skattamálum aflaði sér, er ætlað, að skatturinn nemi nokkru lægri upphæð en við höfðum gert ráð fyrir. Ætlunin er, að skatturinn nemi hér í Reykjavík 6 millj. kr. á 3 árum. Að vísu er ætlazt til, að árið 1943 bætist við, og ætti hann því samkvæmt áætlun skattstofunnar að nema 8 milljónum kr. Ef það er eins og um aðra skatta, mætti búast við, að skatturinn næmi annars staðar frá 50% eða 12 millj. kr., þ. e. a. s., ef miðað er við skattaframtöl, sem skattstofan hefur lagt til grundvallar. Því er ekki að neita, að þessum skattaframtölum er mjög áfátt. Það er hverjum manni vitanlegt, að það eru margir tugir millj. kr., sem eru í eigu manna í verðbréfum og hundruð millj., sem menn eiga í sparisjóðum, og enginn vafi er á því, að þessi framtöl eru mjög fjarri því að gefa rétta hugmynd um eignir manna. Við lítum svo á, flm., að það, hvað mikils megi vænta af þessum skatti, sé mjög undir því komið, hvað vel er af stj. hálfu gengið eftir réttum framtölum, og því er í frv. heimild um víðtæka reglugerð um framtöl, og er beinlínis tekið fram í 4. gr. eftirfarandi: „Nánari ákvæði setur fjármálaráðherra með reglugerð, og skal þar m. a. setja ákvæði til tryggingar réttum framtölum, svo sem nafnskráningu verðbréfa, „- ef ekki þyki önnur leið nægilega sterk til þess að fá rétt framtöl á þessum eignaliðum. Það skal játað, að þessi skattur er nokkuð annars eðlis en aðrir skattar hér, þar sem gera má ráð fyrir, að skattur þessi geti orðið hærri en svo, að hægt sé að greiða hann af tekjum ársins. Hér er því um beinan skatt af eignum að ræða eða fyrirmæli um það, að viss hluti eignanna skuli ganga til hins opinbera. Þó má ekki blanda þessum skatti saman við það, sem venjulega er kallað eignarskattur, þ. e. sá eignarskattur, sem verkar eins og eignarnám. Hann er þeim skatti frábrugðinn að því leyti, að hann er aðeins lagður á þær ákveðnu eignir, sem hafa orðið til eftir 1939 sem afleiðingar af hinu óvenjulega ástandi síðustu ára, er hefur valdið því, að einstöku menn hafa rakað saman fé alveg af hreinni tilviljun. Þessi eignaaukaskattur, sem hér er um að ræða, er ekkert annað en lítilsháttar leiðrétting á því, sem vanrækt hefur verið undanfarin 4 ár. Það er ætlazt til þess, að þessi skattur sé notaður í ákveðnum tilgangi. Hann á að verða varanleg eign, sem hægt verður að nota til þess að létta byrðar framtíðarinnar. Hér er því ekki verið að afla ríkisstj. venjulegs eyðslufjár, heldur er hér verið að leggja til hliðar hluta af stríðsgróðanum til þess að tryggja afkomu fólksins betur í framtíðinni. Ég læt þetta svo nægja að sinni, en óska þess, að málið fái skjóta afgreiðslu.

Frsm. minni hl. (Lárus Jóhannesson) : Herra forseti. Það vildi svo til, að ég var kosinn til þess að taka sæti í fjhn. í veikindaforföllum hv. 8. landsk., svo að ég hef ekki haft tækifæri til þess að athuga þetta mál eins og æskilegt væri, en ég held, að ég hafi þó getað kynnt mér það nægilega til þess að geta með góðri samvizku skrifað undir nál. um, að þetta frv. verði fellt. Ég hef þó ekki gert till. um að beina því til hæstv. forseta að láta athuga, hvort hér sé um skatt að ræða eftir skilningi stjskr. Undanfarin 8 ár hefur verið farið mjög rúmt með hugtakið skattur, en þetta flæðir vissulega út yfir öll takmörk. Ég sé ekki annað en hér sé um beint eignarnám, „konfiskation“, að ræða. Það eru um 100 menn, á landinu, sem á að skattpína á þennan hátt. Þegar ég segi hér „skattpína“ eða tala á annan hátt um skatta í sambandi við þetta frv., þá á ég alltaf við, að orðið skattur sé innan gæsalappa, því að þetta er ekki skattur. Þetta frv. er afsakað með því, að fé þetta eigi ekki að vera eyðslufé fyrir ríkissjóð, heldur eigi að verja því til sérstakra framkvæmda og til þess að tryggja afkomu þjóðfélagsins, sem allir eru sammála um, að nauðsynlegt sé. En það breytir engu í þessu sambandi. Ef byggja á upp fyrir þjóðfélagið, þá er sjálfsagt að gera það á venjulegan hátt. Það verður þá að spara á öðrum sviðum það, sem er síður nauðsynlegt. En það verð ég að segja, að með því að fara inn á þessa braut, er komið inn á braut, sem er meira en hál. Ég get hugsað mér, að það geti komið fyrir, að hagur þjóðfélagsins verði þannig, að það þurfi að grípa lengra niður í vasa einstaklinga en nú er gert. En það verður þá að liggja eitthvað alveg sérstakt við, hrun þjóðfélagsins yrði þá að standa fyrir dyrum, og þá ætti hver og einn að rétta glaður fram sinn skerf til þess að afstýra því og rétta við hag þjóðfélags síns. Í þessu frv. er farið fram á að leggja minnst 20% og upp í 30% eignaaukaskatt á þá, sem hafa sparað saman fram yfir 100 þús. kr. frá því, sem skattframtal frá 1939 segir til. Ég bið menn nú að gæta þess vel, að eignaaukning verður til á tvennan hátt. Önnur ástæðan er sú, að menn hafa meiri tekjur en þeir eyða og geta þannig lagt fyrir, en hin er sú, að verðgildi krónunnar lækkar. Nú hefur það lækkað stórkostlega og er alltaf að lækka, og þannig hafa eignir manna ekki orðið verðmætari, heldur seljanlegri fyrir hærri krónutölu. Ef menn hafa svo selt eignir sínar með þessu hækkaða verði, þá hafa þeir þegar borgað tekjuskatt af eignaaukningunni og það svo háan, að hann er ósambærilegur við önnur lönd, sem eiga þó í ófriði og þurfa að taka af þegnum sínum allt það, sem tiltækilegt þykir. Hér er því ekki verið að tvískatta, heldur þrískatta þessa menn, það er verið að refsa þeim, sem hafa sparað, og einmitt það, hve takmarkið er lágt á eignaaukaskattinum, sýnir það, að hér er um beinar refsiaðgerðir að ræða og þær eiga að ná til sem flestra. Annars verð ég að segja það um þá, sem hafa selt eign sína fyrir hærri krónutölu en matsverð 1939, að ég get bent á mörg dæmi þess, að þeir hafa ekki grætt, heldur tapað, því að í dag geta þeir ekki keypt eignina fyrir sama verð og þeir seldu hana fyrir, svo að í dag hafa þeir raunverulega tapað, þótt framtalið sýni nú reikningslegan gróða. Ég skal taka t. d. hús, sem ég seldi í fyrra og ekkja átti. Húsið var metið á 40 þús. kr., en var selt á 140 þús. kr. Við skulum gera ráð fyrir því til þess að gera dæmið auðveldara, að ekkjan hafi átt 100 þús. kr. fyrir. Hún gæti nú ekki fengið húsið keypt aftur fyrir 250 þús. kr., svo að í dag hefur hún ekki grætt 100 þús. kr., heldur tapað 100 þús. kr. Hvað seinna kann að verða, vita hvorki hv. flm. né ég, en svona stendur dæmið í dag. Nú hefur hún tapað. Það var líka embættismaður utan af landi, sem flutti til Reykjavíkur. Hann seldi ágætt hús, sem hann átti, fimm sinnum dýrara en það var metið á við síðasta fasteignamat. Hann er nú að krónutölu 120 þús. kr. ríkari en hann var fyrir 4 árum, en þetta fé ætlar hann að nota til þess að kaupa hér hús, en það er vafasamt, hvort hann fær það. Þessum manni á að refsa með 24 þús. kr. skatti fyrir það, að hann á eign, sem að verðmæti nægir ekki til þess að bæta honum upp það verðmæti, sem hann lét af hendi. Svo skal ég taka aðra menn, sem hafa ekki selt eignir sínar, en þær hafa hækkað í verði. Segjum t. d., að ég eigi hús, sem metið er á 30 þús. kr. við síðasta fasteignamat. Ég tek þetta aðeins sem dæmi, því að ég á ekki húsið. Nú gæti ég selt þetta hús á 150 þús. kr., en ég vil það ekki. Miðað við þessa menn, sem ég gat um, er ég nú áreiðanlega 120 þús. kr. ríkari, en mér á ekki að hreyfa við. Ég get ekki séð, að nokkur skynsamleg rök mæli með því að taka svona eignaaukaskatt af mönnum. Í grg. fyrir frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: Flm. eru þeirrar skoðunar, að stríðsgróðinn, gróðinn, sem ekki er hægt að halda fram, að nokkur einstaklingur hafi sérstaklega aflað með eigin atorku eða fyrirhyggju, og er umfram nauðsynlega sjóði til endurnýjunar og starfrækslu gagnlegra fyrirtækja, sbr. nýbyggingarsjóði, sem lagt er til, að verði undanþegnir skattinum, eigi í raun réttri að vera sameign almennings. Ég veit ekki um nokkurn einasta mann, sem hefur ekki einmitt eignazt fé vegna sinnar eigin fyrirhyggju eða vegna þess, að hann hefur haft fyrir því að afla þess, og hefur þannig notað eigin atorku. Yfirleitt er það þannig, að menn þurfa að leggja á sig til þess að afla sér fjár, þeir þurfa annaðhvort að vera gleggri í hugsun eða inna af hendi meira starf en almennt gerist. Fyrir þetta á þjóðfélagið að virða menn og lofa þeim að halda fé sínu að undanteknum eðlilegum sköttum, en það á ekki að reyna að ná því af þeim og refsa þeim fyrir dugnað sinn. Tökum t. d. útgerðarmennina hér. Ég vil halda því fram, að þeir hafi eignazt fé sitt vegna eigin verðleika. Hefðu þeir ekki haft dugnað til þess að halda úti skipum sínum, oft á versta tíma og oft vitandi það, að þau mundu ekki afla nægilegra verðmæta til þess að reksturinn gæti borið sig, þá hefðu þeir ekki heldur notið ágóðans, þegar vel gekk. Þegar verst stóð á fyrir útgerðinni, bauð ríkið fram styrki og lán til þeirra, sem vildu halda skipum úti, og ég man ekki betur en að Alþfl. væri að bisa við að koma á fót útgerðarfélagi með slíkum styrkjum og lánum, en tókst ekki. Í þeim hópi voru ekki til menn, sem vildu leggja sparifé sitt í slíka hættu, þeir vildu eiga allt sitt á þurru, sem kallað er. Svo voru það aðrir, sem með lítið fé brutust í því að koma framleiðslunni í gang. Þeir hafa hagnazt á því núna, og af þeim á nú að taka, - mér liggur við að segja eins og í biblíunni, - jafnvel það, sem þeir eiga ekki. Þetta finnst mér fjarri öllu viti og sanngirni. Það er verið að tala um það í 1. gr. frv., að það eigi að taka 20% af fyrstu 100 þús. kr., sem eru fram yfir 100 þús. kr. Hvar liggur nú þessi eignaauki? Ég man eftir því, að fyrir nokkrum árum kom hingað til landsins duglegur maður og hann keypti hér fyrirtæki, sem heitir „Svanur“. Honum vegnaði það vel, að félagið græddi 50 þús. kr. á ári. Þá var skattaránið svo mikið, að fyrirtækið átti að borga 36 þús. kr. í skatta og útsvar. Þessi 50 þús. kr. gróði lá í auknum vörubirgðum, í útistandandi skuldum og öðru slíku, en skattana átti hins vegar að greiða í peningum, og það var því ekki hægt að greiða skattinn á árinu. Þá var hins vegar hægt að draga frá skattaframtali næsta árs þau opinberu gjöld, sem búið var að greiða fyrir áramót. Þar sem félagið hafði ekki getað greitt skattinn fyrir áramót, fékk það hins vegar engan frádrátt fyrir næsta ár, og til þess að það yrði ekki gjaldþrota, varð það að skipta ágóðanum upp á milli viðskiptamanna, annars hefði hann allur farið í skatta og félagið orðið gjaldþrota þrátt fyrir gróðann. Ef greiða á 20 þús. kr. af 100 þús. kr. í skatta, þá er það engin smávegis blóðtaka, og ég efast um, að þeir, sem hafa fengið þennan pappírsgróða, séu færir um það. Af 200 þús. til 1 millj. kr. eignaaukningu á að greiða 25% og svo 30% af því, sem er þar yfir. Ég hef það ekki fyrir framan mig, en mig minnir, að það hafi verið lagt fyrir fjhn. Nd. í fyrra, hve miklir varasjóðir og nýbyggingarsjóðir útgerðarinnar voru þá. Þar sést, að eignaaukning stærsta útgerðarfyrirtækisins í Reykjavík hefur verið 2,9 millj, kr., og af þessu eru 2 millj. kr. í nýbyggingarsjóði. Hvað er þetta? Fyrir þetta er engin leið til þess að smíða 1/3 hluta af þeim skipum, sem félagið á og vitað er, að eru orðin gersamlega úrelt, jafnskjótt og stríðinu lýkur. Það er líka vitað með ýmis verzlunarfélög, að eignaauki þeirra, ef svo skyldi kalla, liggur í vöruleifum, og ég efast um, að það fé, sem farið er fram á, að tekið verði af þeim með þessum skatti, mundi nægja til þess að mæta nauðsynlegum afskriftum af vörunum, þegar fyrirsjáanlegt er, að stríðið er að verða búið. Verðlækkun á vörunum kemur jafnvel fyrr hér en á erlendum markaði, því að þegar séð er fyrir, að hún muni koma er lendis, þá draga kaupendur sig heldur til baka frá innkaupum í von um, að lækkunin komi þá og þegar. Eftir því, sem reiknað hefur verið út, þá eru það einir 100 skattgreiðendur hér í Reykjavík, sem koma til með að greiða þennan skatt, en það munu verða um 5 millj. kr. eða um 5% af heildarupphæð fjárhagsáætlunarinnar nú. Það munar þannig litlu fyrir þjóðarheildina, en það munar miklu fyrir einstaklingana, sem eiga að greiða það. Ég er á þeirri skoðun, sem Gladstone hélt fram, að hver eyrir væri betur kominn í vasa einstaklingsins en í fjárhirzlu ríkisins, ef ríkið gæti með nokkru móti án hans verið. Við höfum ekki enn borið fram brtt. við þetta frv., en ef það verður samþ. til 3. umr., sem ég á bágt með að trúa, þá er nógur tími til að koma þá fram með brtt. Það er þó eitt atriði í 4. gr., sem ég vildi benda á, en það er um nafnskráningu verðbréfa. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „. . . og skal þar m. a. setja ákvæði til tryggingar réttum framtölum, svo sem með nafnskráningu verðbréfa . . .“ Ég held, að hér sé farið inn á svo stórhættulega og hála braut, að menn ættu að hugsa sig tvisvar um, áður en það verður gert. Það hefur komið í ljós, að veðdeildarbréf og ríkisskuldabréf eru seljanlegust af öllum verðbréfum, og svo er einnig í öðrum löndum. Hér hjá okkur mundi umstangið við að hafa hvert bréf nafnskráð verða svo mikið, að það mundi draga stórkostlega úr sölu bréfanna. Að setja l. um slíka nafnskráningu verðbréfa mundi því draga mikinn dilk á eftir sér. Ég bendi sérstaklega á þetta vegna þeirra útlendinga, sem eiga hér allmikið af verðbréfum, en þeir munu ekki skilja þessar reglur. Eins og ég sagði í byrjun ræðu minnar, þá æski ég eftir, að hv. forseti vildi athuga, hvort þetta frv. er samrýmanlegt stjskr. Ef seilast á svo langt sem hér er gert inn á jafnóeðlilegt svið, þá er það því aðeins verjandi, að það sé liður í kerfi til að halda dýrtíðinni niðri í einhverju vissu marki. En það er ekki verjandi með það fyrir augum að afla tveggja milljóna til alþýðutrygginganna og annars eins til verkamannabústaða og svo framvegis.



Það er nú eiginlega leiðinlegt, þegar menn hafa lagt höfuðið í bleyti við að semja frv. til að bjarga þjóðinni, að þeir skuli þá ekki hafa tíma til að vera við umræður, eins og hv. þm. Str., sem er einn af flm. þessa frv., nema því sé þá þannig háttað, að hann sé fyrirfram seldur hv. 3. landsk. með sál og samvizku og greiði atkv., ef aðeins er klipið í lærið á honum. En þá sný ég mér beint að málinu. Ég vil benda hv. 1. flm. á, að nái þetta frv. fram að ganga, þá mun skatturinn skiptast þannig samkvæmt núgildandi skattstiga á fyrirtækin eða atvinnuvegina í landinu: Verzlunin mun greiða 1.099.703 kr. Ég get fallizt á, að sérstaklega beri að athuga, hvort ekki megi leggja nýjan tekjuskatt á verzlunina, en ekki neinn arðránsskatt. Ég er fús til að ræða þetta við hv. 3. landsk. á skynsamlegan hátt. Það er vitað, að verzlunin hefur fleytt rjómann af stríðsgróðanum og þá jafnt samvinnufélögin, sem þessir menn vilja slá skjaldborg um. Þá er það annar aðili, iðnaðurinn, sem kemur til með að greiða 364.490 kr. í þennan skatt. Ég tel nú ekki viturlegt að íþyngja iðnaðinum um of, þegar tekið er tillit til þeirrar hörðu samkeppni, sem hann verður að heyja eftir stríð. Hann á að verða ein meginstoðin í atvinnulífi landsmanna ásamt útveginum og landbúnaðinum og það á ekki eingöngu að vægja honum hans vegna, heldur einnig vegna hinna atvinnuveganna. Það er lífsskilyrði, að hann komist á það stig, að hráefnin, sem eru sótt í djúp hafsins og skaut jarðarinnar, séu unnin til útflutnings. Ég held því, að það sé vanhugsað, að skattræna þennan atvinnuveg eins og hér er gert ráð fyrir. Þá er þriðji aðilinn, sem mun greiða rúmlega 234 þúsund kr. Ég ætla ekki að bera blak af þeim mönnum. En ef fremja á þvílíkt glapræði og ranglæti til þess að ná þessari upphæð, þá er málið ekki djúpt hugsað. Það gæti líka orðið svo, að þessir menn yrðu ofan á, áður en lýkur, ef þannig á að fara að. Þá er aðeins einn aðili eftir, og það er útvegurinn. Hann á að greiða 3.427.575 kr. Nú bar hv. 3. landsk. fram hér till. í gær við annað skattafrv., þar sem hann lagði til að leggja fé í sérstakan sjóð til eflingar sjávarútveginum. Má gera þá kröfu til þessa hv. þm., að hann sé svo samkvæmur sjálfum sér, að hann arðræni ekki annan daginn þann atvinnuveg, sem hann þykist vilja styðja hinn daginn? Það er vissulega ekki hægt að taka þessa menn alvarlega um skattamál. Og svo bera sósíalistar fram till. um að leggja fram 5 eða 10 milljónir til eflingar útveginum, en eru jafnframt með því að taka af honum 3, 4 milljónir með þessu frv. Hv. 3. landsk. hélt því fram, að þetta ætti ekki að verða eyðslufé, heldur til þess að auka varanleg verðmæti í landinu. Hið sama var sagt um verðlækkunarskattinn í fyrra. Ég er sammála hv. þm. um það, að þetta ætti að tryggja, og ef þetta er meining hans, þá ætti hann að geta verið samþykkur brtt., sem ég ætla að leyfa mér að bera fram við 5. gr. til þess að tryggja þennan árangur. Brtt. mín hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Tekjum þeim, sem aflað er samkvæmt l. þessum, skal varið til að standast kostnað við dýrtíðarráðstafanir“. Sé það rétt, sem hv. fjmrh. heldur fram, að hann vilji tryggja eignir manna, og það rengi ég ekki, og sé það rétt hjá hv. 3. landsk. að taka eignir til að tryggja eignir, eins og hann orðar það, en það skil ég ekki, þá er eðlilegast að sameinast um, að þetta fé sé lagt til dýrtíðar ráðstafana. Ég ætla svo ekki að ræða þessa hlið nánar. Ég hef bent á þá hugsunarvillu að taka fé úr einum atvinnuvegi og setja það í annan. Í því felst eigin björgun í málinu. En í sambandi við það, sem gefið er í skyn í grg. fyrir þessu frv., að fénu hafi skolað upp að landinu í hafróti ófriðarins, þá vil ég gefa svolítið yfirlit um þau mál, og taka einkum eitt dæmi máli mínu til skýringar. Öllum eru kunn gjaldeyrisvandræðin hér á árunum 1933–1939, sem voru svo mikil, að atvinnuvegirnir voru að kikna af þeim orsökum. Hverjir voru það þá, sem sköpuðu gjaldeyrinn, aðrir en einmitt útgerðarmenn? Var þó ekki hver eyrir tekinn af þeim til að kaupa nauðsynjar handa þjóðinni? Voru það ekki þeir, sem börðust í bökkum allan þennan tíma, þótt betur hafi látið í ári nú um skeið? Hvernig hefði farið, ef þessir menn hefðu bognað við erfiðleikana? Þá væri engum milljónum að skipta hér. Þá hefði hv. 3. landsk. ekkert í kassanum til að moða úr. Og hann er þó ekki svo gersamlega laus við rökrétta hugsun, að hann skilji ekki, að atvinnuvegirnir verða fyrst og fremst að bera sig og græða, til þess að nokkru fé sé yfirleitt hægt að ráðstafa. Hvernig sem hann reiðir skattabrjálæðið á öðrum klakk og tryggingaæðið á hinum, þá verður þó alltaf að fóðra truntuna á einhverju. Árið 1933 mynduðu nokkrir bláfátækir sjómenn félag með sér til þess að kaupa skip ásamt nokkrum efnaðri mönnum. En þeim var neitað um gjaldeyri fyrir skipinu. En þá gátu þeir útvegað sér skipið á þann hátt, að þeir fengu lán úti. Þetta fyrirtæki starfaði í landinu þar til árið 1940. Þá hafði það greitt eina milljón í skatta og margar milljónir í vinnulaun og gjaldeyri. Þegar þessir menn seldu svo skipið, þá heimtaði ríkið 90% af söluágóða þess í krafti gildandi skattalaga. Hv. 3. landsk. ætti að kynna sér lítils háttar þróunarsögu þessara mála, áður en hann fer að tala um, að þessu fé hafi skolað upp að landinu. Ég vil í sambandi við þetta benda á, að þeir menn, sem ég sagði frá áðan, vildu kaupa sams konar skip og þeir seldu 1940, og það fyrir gott verð, en þeim var fyrirmunað það af þáverandi viðskmrh. Þeir nenntu þá ekki að taka upp fyrri baráttu sína, þess vegna kom það skip aldrei til landsins, og engar milljónir skoluðust hingað með því. Ég ætla mér svo ekki að eyða fleiri orðum að þessu, en vænti þess, svo framarlega sem frv. þetta verður samþ., að brtt. mín við 5. gr. verði einnig samþ., svo að tryggt sé, að féð gangi til dýrtíðarráðstafana.

Forseti ( StgrA) : Mér hefur borizt hér brtt. frá hv. þm. Barð., og þarf að veita tvöföld afbrigði fyrir henni, svo að hún megi koma fyrir, þar eð hún er bæði skrifleg og of seint fram komin.

Frsm. meiri hl. (Haraldur Guðmundsson) : Ég skal nú vera stuttorður, en þó kemst ég ekki hjá að svara einstaka atriðum. Hv. þm. Seyðf. sagði, að þessi skattur kæmi til með að lenda á mönnum, sem raunverulega hefðu ekkert aukið eignir sínar, eða svo gæti a. m. k. orðið í sumum tilfellum. Ég get huggað hann með því, að ótti hans er alveg ástæðulaus í þessu sambandi, ekki sízt ef breyt. verður gerð á 3. gr., sem verða mun. Hv. þm. var að taka dæmi máli sínu til sönnunar. Hann sagði, að embættismaður t. d., sem seldi hús sitt fyrir fimmfalt kaupverð, mundi lenda í þessum skatti. Þetta er alveg rétt, ef sölugróðinn kemst yfir 100 þúsund. En þá væri líka um raunverulega mikinn gróða að ræða. Þótt þessi maður seldi fyrir fimmfalt kaupverð, þá skal ég játa, að peningagróði hans þyrfti ekki að verða að neinu ráði, eins og tímarnir eru, ef hann hugsaði sér að endurnýja húsið, byggja eða kaupa annað. En hann væri ekki neyddur til að byggja, ef hann á annað borð seldi hús sitt. Ég hygg, að hús séu yfirleitt keypt í skuld að meira eða minna leyti, og gæti þá maðurinn greitt skuld sína og átt þar að auki mikið í reiðu fé, ef hann seldi fyrir fimmfalt kaupverð. Við skulum hugsa okkur, að ég eigi hús, sem hefur kostað mig 40 þúsund, og ég hafi fengið allt kaupverðið að láni. Nú sel ég þetta hús á 140 þúsund, borga skuld mína, þessi 40 þúsund, af söluverðinu og á auk þess 100 þúsund í reiðu fé sem hreinan gróða. Langflest af þeim tilfellum, sem skatturinn getur átt við, eru svipuð þessu, er ég nefndi, því að venjulega fylgja áhvílandi veðskuldir fasteignum. Vitanlega er maðurinn svo sjálfráður, hvernig hann ráðstafar þessum gróða. Hins vegar skal ég játa, að mismunandi meðferð er á þeim, sem búnir eru að selja fasteignir, og hinum, sem eiga þær enn. Mér er þetta ljóst, og eðlilegt væri, að síðar yrðu sett l. um verðhækkunarskatt, og er ég fús til að ræða um það við hv. þm. Seyðf., hvort við getum orðið sammála um ráðstafanir í þá átt. Skáldsögur hv. þm. um, að jafnaðarmenn hefðu ekki viljað leggja fram fé til útgerðar, eru nú ekki réttar. Það stóð á gjaldeyri. Hv. þm. sagði einnig, að hann væri sammála Gladstone um, að hver eyrir væri betur kominn hjá skattþegninum en ríkinu, nema hann færi til nauðsynlegra fjárútláta. En það er nauðsyn til svo margs. Það getur orðið erfitt að skilja á milli þess nauðsynlega og hins ónauðsynlega. Munu t. d. ekki allir hv. þm. álíta þær fjárveitingar nauðsyn, sem þeir greiða atkvæði með? Ég hugsa, að hv. þm. þurfi ekki að bregða vináttu sinni við Gladstone, þótt hann greiddi þessu frv. atkvæði. Þá taldi hv. þm. nafnskráningu verðbréfa miklum annmörkum háða. Ég skal játa, að ég hefði kosið aðra leið fremur, og því hef ég áður flutt frv. um vaxtaskatt, í því skyni að ná skatti af verðbréfum, sem eru ekki sem beztar heimtur á. Hins vegar sé ég ekki, að nein stórhætta geti stafað af þessu. Hv. þm. Barð. sagði hér sögur um ýmsa erfiðleika, sem menn hefðu átt við að stríða. Ég skal ekki fara út í að rekja þær sögur og að sumu leyti staðhæfingar. Hann spurði, hverjir hefðu barizt við erfiðleikana 1932–1937 í sjávarútveginum. Þeir voru margir, sem gerðu það, ekki er því að neita, og þeir, sem þyngstu byrðarnar báru, voru í augum sumra útgerðarmennirnir. En það er vitað, að á síðari hluta þessa tíma voru það í raun og veru lánsstofnanirnar, sem báru megináhættuna af útgerðinni, þannig að ef illa fór, þá lenti skellurinn á þeim. Og þegar svo var komið, að þeir, sem töldust eigendur fyrirtækjanna, voru það raunverulega ekki, þá báru þeir enga sérstaka áhættu. Ef á að tala um áhættu í þessum efnum, þá var hún vitanlega á almenningi í gegnum meðferð þess fjár, sem bankarnir höfðu til ávöxtunar, auk þeirrar áhættu, sem hvíldi á því fólki, sem vann við þessi fyrirtæki á sjó og landi og átti sína lífsafkomu undir því, að þau gætu haldið áfram. Hann mótmælti því, að sá gróði, sem hér hefur safnazt, sé tilviljunargróði. Það má deila um það óendanlega, því að menn munu leggja á það mismunandi mat. En ég hygg, að ef menn ræða þetta í alvöru, geti enginn látið sér detta í hug, að gróði styrjaldaráranna sé til orðinn fyrir sérstaka atorku þessara manna umfram það, sem þeir hafa sýnt í starfi sínu á öðrum tímum. Það er vitað, að það verð, sem hefur nú verið greitt fyrir fiskinn, er í engu sambandi við það, sem útgerðarmenn hafa á sig lagt, heldur er það hrein og bein tilviljun, hrein og bein afleiðing þess óskaplega ástands, sem nú er í heiminum. Hv. þm. segir, að það sé ekki annað en tilfærsla að setja l. um að skattleggja útgerðina og leggja síðan fé fram henni til styrktar. Allir skattar eru tilfærsla, en við álítum, að það sé betur tryggt, að þetta fé fari til þeirra framkvæmda, sem mest er áríðandi, með því að viðhafa þá tilfærslu, sem gert er ráð fyrir í frv., en að það sé áfram í eigu einstaklinganna, og það sé aukið öryggi fyrir þjóðina. Og reynslan sýnir okkur, að fullkomin ástæða sé til að fara þannig að.