Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér hafa nú komið fram tvær brtt., og hefur verið talað fyrir þeim. Mér þykir því réttur tími til að skýra frá því, að meiri hl. fjhn. leggur á móti þeim. Ég hef aðeins litlu að bæta við það, sem hæstv. forsrh. sagði. Hvað viðvíkur till. hv. 11. landsk. og 8. þm. Reykv., þá hefur félagsdómur úrskurðað, að verkamönnum skyldi ekki greidd þessi vísitöluuppbót fyrir desember, og samkv. þeim úrskurði félagsdóms, sem byggður er á gildandi l., vill n. ekki mæla með till. Hvað snertir till. minni hl. fjhn., þá er meiri hluti n. henni mótfallinn. Ég hef ekki lesið grg. hv. 2. þm. Reykv. nákvæmlega, en meiri hlutinn telur, að aldrei hafi verið minni ástæða til að breyta þessu en einmitt nú. Öllum er það kunnugt, að verðlagsvísitalan a.m.k. hefur verið vafasöm síðan árið 1942, ef ekki fyrir alla, þá a.m.k. fyrir marga. Það hefur því aðeins fræðilega þýðingu að fara nú að reikna út þessa vísitölu, og það er vel hægt að gera sér hana ljósa. En að ríkisvaldið fari nú að fyrirskipa útreikning meðalvísitölu, tei ég óþarft. Það kæmi aðeins örfáum að gagni. Sá húsaleiguútreikningur, sem gerður yrði hér í Rvík, gæti aldrei orðið í samræmi við húsaleigu annars staðar á landinu, og því gæti ekki verið rétt að reikna eftir þeirri húsaleiguvísitölu, sem hv. 2. þm. Reykv. vill láta finna. Meiri hluti fjhn. er því á móti því að láta reikna þetta út, því það gildir fáa eða enga hvort það er gert.



Herra forseti. Forsrh. var að tala um till. mína um leiðrétting rangrar vísitölu og taldi, að ég hafi fyrr haft betri aðstöðu til að leiðrétta slíkt, en vanrækt það. Þótt við sósíalistar höfum átt setu í ríkisstj., hefur ekki verið hægt um vik að fá samþ. á Alþ. kjarabætur handa launþegum í landinu. Við sósíalistar höfum stutt verkalýðinn í viðleitni hans til að bæta kjör sín, en ef hæstv. forsrh. vill halda því fram, að ég og minn flokkur höfum ekki reynt að bæta aðstöðu verkalýðsins í landinu, fer hann með rangt mál. Undanfarin 6 ár hefur verið unnið að því af verkalýðnum og Sósfl., að verkalýðurinn fengi hækkað kaup sitt. En ég er hræddur um, að hæstv. forsrh. hafi látið þetta tækifæri ganga sér úr greipum. Verkalýðurinn hefur á undanförnum 5–6 árum knúið fram grunnkaupshækkun, en hæstv. forsrh. og hans flokkur hefur alltaf, og síðast í sumar, barizt gegn þessu eftir megni. Vitanlega hafa þessar grunnkaupshækkanir bætt kjör verkalýðsins og leiðrétt rangláta vísitölu. Þessar kröfur hafa meðal annars verið studdar með því, hve mikið húsaleiga hefur hækkað. Ef hæstv. forsrh. álasar mér fyrir að hafa ekki lagt mig allan fram, þá vil ég því til svara, að það hefur ekki verið aðstaða til þess á Alþ. að leiðrétta vísitöluna, en verkalýðurinn hefur knúið fram leiðréttingu með samtökum sínum. Það var sanngjarnt að bæta hlut starfsmanna ríkis og bæja eins og gert var með launalögunum. Við sósíalistar höfum reynt að vinna gegn ranglátri vísitölu. Og ef hæstv. forsrh. heldur, að framsókn verkalýðsins hafi verið stöðvuð með launalögunum, þá er það misskilningur. En hvað snertir vísitöluna, þá er sú röksemd, sem fram kom í brtt. hv. þm. V-Ísf., að vísitalan hefði aðeins fræðilega þýðingu, brott fallin. Vísitalan hefur praktíska þýðingu, þar eð hún hefur í för með sér kauphækkun. Og ef þetta hefði komið fyrir vísitölulækkunina, hefði það hækkað vísitöluna um 15–18 stig. Nú berst hv. þm. gegn hækkun og talar um, að sér þyki leitt, að vísitalan skuli ekki hækka kaupið, en þar sem hún sé aðeins fræðileg, sé það ómögulegt. En úr því að vísitalan hefur aðeins fræðilega þýðingu, þá ætti að vera óhætt að láta reikna hana út. Verðlagsvísitala á fyrst og fremst að vera fræðileg og vísindaleg mynd af ástandinu í þessum málum í landinu. Sú mynd á að vera rétt, og eru það næg rök til að samþ. þetta frv. og sjálfsagt að verða við þeim tilmælum að leiðrétta vísitöluna. Ég vonast til, að hinn sami meiri hl., sem hefur gert vísitöluna að rangri vísitölu, vilji heldur byggja á því, sem sannara reynist, og gangist því inn á þetta. Ég vil vonast til, að þeir styðji að því að fá réttan, fræðilegan grundvöll fyrir vísitölunni og að menn geti fengið réttar heimildir frá ha„stofunni. En það er fleira, sem þarf að leiðrétta. Húsaleiguvísitalan var tekin sérstaklega til umræðu, þegar séð var, hve ranglát hún var. Ríkisstj. lét taka hana sérstaklega út úr um áramótin og reikna hana sérstaklega út. Það er misskilningur hjá hv. þm. V-Ísf., þótt 7 eða á 8. þúsund gamlar íbúðir væru af 11 þúsund í Rvík 1940, að 70% eigenda eða leigjenda sitji í gamalli leigu. Ég hygg, að í ekki helmingi íbúða sitji menn með gamla leigu. í skýrslu, sem húsaleigunefnd hefur látið gera og ríkisstj. mun hafa. en ekki þm., mun þetta vera upplýst, hve margir sitji í gamalli leigu, og munu það vera miklu færri en 70%, og ég efast um einu sinni 50%. En um þetta verður að láta í té nákvæmar og áreiðanlegar heimildir. Hv. 8. þm. Reykv. og hv. 11. landsk. flytja till., sem tryggir verkamönnum rétta kaupgreiðslu í desembermánuði. Hv. 8. þm. Reykv. hefur fært rök fyrir þessu og hæstv. forsrh. ekki mótmælt þeim, enda ekki hægt. Um helmingur þm. munu vera launaðir embættismenn ríkisins og hafa hlotið desemberlaun með hærri vísitölu en verkamenn. Það er því ekki hægt fyrir þá að skammta verkamönnum minna en sjálfum sér og ríkið starfsmönnum sínum. Hæstv. forsrh. taldi svo langt um líðið, að ekki tæki því að fara að leiðrétta þetta. Þetta kalla ég slæman móral, að láta óréttinn viðgangast af því, að svo langt er um liðið síðan hann var framinn. Hvernig færi þá með dóma, ef óréttur eða glæpur fyrntist 2 mánuðum eftir að hann vær í framinn? Þetta getur ekki svo gengið og verður að lagfærast, og Alþingi og þm. ættu að sjá sóma sinn í því að leiðrétta þetta sem fyrst og láta verkamenn ná rétti sínum á borð við aðra launþega í landinu. Því var marglofað hér á þinginu 1942, að þegar vísitalan lækkaði, skyldu verkamenn fá uppbót. Vil ég því eindregið mæla með þessari till. Það er rétt hjá forsrh., að ég kom ekki fram með brtt. um þetta, þegar dýrtíðarlögin voru rædd. Stj. hafði nægan tíma til að útbúa þau, en stjórnarandstaðan hafði nauman tíma. varla til að lesa þau. Er því engin furða, þótt okkur yfirsæist í einhverju. En nú, eftir að verkalýður landsins hefur bent á þetta, ættu þm. að sjá sóma sinn í því að leiðrétta það, sem miður fer.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt hv. 11. landsk. brtt. við frv. til l. um viðauka við l. nr. 128 1947, um dýrtíðarráðstafanir. Þessi till. fjallar um vísitöluuppbótargreiðslur á laun verkamanna, og á mál þetta sér nokkra sögu. Till. er tilraun til að ná rétti okkar verkamanna, en samkv. samningi við atvinnurekendur er kaup greitt með vísitöluuppbót fyrir mánuðinn eftir að unnið hefur verið fyrir því. Verkamenn voru því búnir að borga vörur í 1–11/2 mánuð með hækkuðu verði samkv. vísitölu áður en vísitöluhækkunin kom fram á kaupi þeirra. Þannig var þessi samningur við atvinnurekendur. Vísitalan sem í desember átti að greiða kaup eftir, var 328 stig. en samkvæmt dýrtíðarl., sem sett voru um áramót, átti að greiða kaup samkv. vísitölunni 300 stig. Þegar því kaup fyrir desember var greitt eftir áramót samkv. þeim samningi að greiða kaupið eftir á, þá var það greitt samkv. l. um 300 stiga vísitölu, en hefði auðvitað átt að greiðast eftir 328 stiga vísitölu, en það er það, sem við viljum fá lagfært með till. okkar, - sem sagt að kaup fyrir desember verði greitt eftir gömlu vísitölunni, 328 stiga. Mál þetta hefur komið fyrir félagsdóm, en hann hefur úrskurðað, að við hefðum ekki rétt til kaupgreiðslu í janúar samkv. vísitölu í desember. Kauplagsn. hefur ekki heldur viljað taka þetta til greina í sínum útreikningi. Nú er litið þannig á og framkvæmt þannig, að starfsmenn ríkisins fengju greidd laun sín fyrir vinnu í des. samkv. desember-vísitölu, og þess vegna þykir okkur verkamönnum eðlilegt, að eins verði okkur greitt fyrir vinnu á sama tíma, og ríkisstj. hlýtur að líta þannig á alla þjónustu innta af hendi í desembermánuði. Sérstaklega er eðlilegt, að þessi brtt. okkar verði samþ., þegar þess er gætt, að þeir verkamenn, sem unnu fyrir tímakaupi í des., fengu greitt kaup samkv. vísitölu í þeim mánuði. Það virðist undarlegt, ef hér eiga að gilda tvenns konar reglur, þannig að vinnuveitendur, sem greiða verkamönnum mánaðarkaup, eigi viðkomandi desemberkaupgreiðslu, að hafa meiri fríðindi en það opinbera og meiri fríðindi en þeir, sem greiða verkamönnum tímakaup. Einmitt til þess að leiðrétta þetta misræmi höfum við hv. 11. landsk. flutt þessa brtt., og við væntum þess fastlega, að hún verði samþykkt.



Herra forseti. Hv. fjhn. er yfirleitt öll með því, að frv. það, sem hér liggur fyrir, verði samþ. og gert að l. Hins vegar hefur minni hl. fjhn., hv. 2. þm. Reykv., flutt brtt. við frv., og hefur hann lýst henni. Hv. 2. þm. Reykv. álítur, að húsaleigan í Rvík eigi að verka á hina almennu vísitölu samkv. nýjum útreikningi. ll4eð því er farið fram á að raska þeim grundvelli, sem hin almenna vísitala er byggð á. E.t.v. mætti ýmislegt segja um þann grundvöll, en ég sé þó ekki ástæðu til að taka þetta eina atriði út úr og raska með því öllum grundvellinum, sem hingað til hefur verið byggt á. Það er vitað mál, að þó nokkuð af húsnæði í Rvík mörg undanfarin ár, eða frá 1940 til þessa dags, hefur verið leigt nokkru dýrara en í hlutfalli við hina almennu vísitölu. Það hefði kannske verið ástæða til þess að taka þetta mál upp fyrr, þar sem um það er að ræða, að greitt hefur verið kaup með vísitöluútreikningi hverju sinni, og ég tel ekki ástæðu til að taka þennan þátt - sem um er að ræða í till. hv. 2. þm. Reykv. - vísitöluútreikningsins út úr hér á Alþingi nú að þessu sinni. Hv. 2. þm. Reykv. hafði betri aðstöðu til þess að koma þessu máli fram meðan hann studdi ríkisstj., en þá hreyfði hann engum till. í þessa átt. Mér virðist því, að hér sé um að ræða aðeins stundaráhuga hjá honum. Það má vera, að ef búreikningarnir gömlu. sem vísitalan var byggð á, væru endurskoðaðir. þá kæmi fram, að þeir þyrftu endurbóta við, en eins og ég sagði áðan, þá sé ég ekki ástæðu til þess, og Alþ. taki þennan eina þátt út úr. Ef till. hv. 2. þm. Reykv. yrði samþ., þá er það vitað mál, að hin almenna vísitala mundi hækka um 19 stig. Ég minnist þess, og það stendur hér í grg. hv. 2. þm. Reykv., að ef sama leiðrétting hefði verið gerð árið 1945, þá hefði vísitalan samkv. útreikningi hækkað um 15 stig. Kjarni málsins er, að það hefur enga praktíska þýðingu að taka þennan eina lið út úr vísitöluútreikningi og breyta með því öllum grundvelli hans. Ætla má, að nýjum íbúðum í Rvík hafi fjölgað um ca. 3000 síðan hinn almenni grundvöllur fyrir vísitölu var lögfestur. Ég verð fyrir mitt leyti að mæla á móti brtt. hv. 2. þm. Reykv., því að ég tel hana gersamlega þýðingarlausa. Þá hafa þeir hv. 11. landsk. og 8. þm. Reykv. flutt hér brtt. á þskj. 272 og gert grein fyrir henni. Um það atriði, sem hún fjallar um, er það að segja, að uppbótin á laun launþega fór nokkuð á misvíxl um áramótin eftir því, hvernig útborgunum var háttað. Eins og hv. þm. vita, átti að greiða opinberum starfsmönnum þannig, að þeir fái laun greidd fyrirfram í byrjun hvers mánaðar, og hefur verið haldið þeirri reglu að greiða dýrtíðaruppbót á grunnlaun, þegar búið er að reikna út almenna vísitölu. Þeir, sem fengu laun sín greidd í des., fengu þau greidd samkv. vísitölu 328 stig. Þeir, sem tóku þau jafnóðum, fengu þau reiknuð samkv. vísitölu 326 stig. Hér munar þá tveimur stigum, en hjá því var ekki hægt að komast. Ég tel ákaflega örðugt að taka til greina þennan 2 stiga mismun, eftir allan þennan tíma, og illframkvæmanlegt það, sem farið er fram á með till. þeirra hv. 11. landsk. og 8. þm. Reykv. Enginn vafi er á því, að dýrtíðarl. eru rétt skilin á þann hátt, sem þau hljóða og hafa verið framkvæmd, og í meðferð málsins á Alþ. hefur ekki sérstaklega verið farið út í þetta atriði, hvorki af andstæðingum stj. né þeim flokkum á Alþ., sem fylgja stj. að málum. Eins og mönnum er kunnugt um, þá er samkv. l., sem sett voru um áramótin síðustu, óheimilt að reikna eftir annarri vísitölu en 300 stiga. Ég vildi því mega vænta þess, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Hér hafa nú komið fram tvær brtt., og hefur verið talað fyrir þeim. Mér þykir því réttur tími til að skýra frá því, að meiri hl. fjhn. leggur á móti þeim. Ég hef aðeins litlu að bæta við það, sem hæstv. forsrh. sagði. Hvað viðvíkur till. hv. 11. landsk. og 8. þm. Reykv., þá hefur félagsdómur úrskurðað, að verkamönnum skyldi ekki greidd þessi vísitöluuppbót fyrir desember, og samkv. þeim úrskurði félagsdóms, sem byggður er á gildandi l., vill n. ekki mæla með till. Hvað snertir till. minni hl. fjhn., þá er meiri hluti n. henni mótfallinn. Ég hef ekki lesið grg. hv. 2. þm. Reykv. nákvæmlega, en meiri hlutinn telur, að aldrei hafi verið minni ástæða til að breyta þessu en einmitt nú. Öllum er það kunnugt, að verðlagsvísitalan a.m.k. hefur verið vafasöm síðan árið 1942, ef ekki fyrir alla, þá a.m.k. fyrir marga. Það hefur því aðeins fræðilega þýðingu að fara nú að reikna út þessa vísitölu, og það er vel hægt að gera sér hana ljósa. En að ríkisvaldið fari nú að fyrirskipa útreikning meðalvísitölu, tei ég óþarft. Það kæmi aðeins örfáum að gagni. Sá húsaleiguútreikningur, sem gerður yrði hér í Rvík, gæti aldrei orðið í samræmi við húsaleigu annars staðar á landinu, og því gæti ekki verið rétt að reikna eftir þeirri húsaleiguvísitölu, sem hv. 2. þm. Reykv. vill láta finna. Meiri hluti fjhn. er því á móti því að láta reikna þetta út, því það gildir fáa eða enga hvort það er gert.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. var að tala um, að ég hefði verið með ásakanir í garð hans og flokks hans í ræðu minni hvað viðkæmi bættum kjörum launþega í landinu. Ég mun ekki fara út í að bera saman flokka okkar hv. 2. þm. Reykv., en þegar um er að ræða bætt kjör alþýðunnar í landinu, gæti ég það óhikað. Það er óhætt að fullyrða, eins og hv. þm. V-Ísf. tók fram, að það er ekki til neins góðs fyrir launþega og gefur ranga hugmynd um dýrtíðina, ef nú 1948 á að fara að breyta grundvelli vísitölunnar, ef nú ætti að fara að bera verðvísitöluna saman við vísitöluna eins og hún var í ársbyrjun 1947. eða 312 stig. Ef þessi samanburður verður gerður, sem hv. 2. þm. Reykv. leggur til, kemur út rangur samanburður miðað við ársbyrjun 1947 og 1948. Þessi samanburður verður engum til gagns né gleði og ekki til annars skapaður en að þyrla upp moldryki og frá þjóðfélagslegu sjónarmiði ekki til annars en að skapa misskilning; sem óhlutvandir stjórnmálamenn gætu síðan notað sér til framdráttar.



Herra forseti. Ég vil víkja nokkrum orðum að þeim rangindum. sem höfð hafa verið í frammi við verkamenn, og víkja um leið að nokkru að ræðu hæstv. forsrh. - Margir launþegar höfðu réttilega búizt við að fá þessa uppbót fyrir desembermánuð og treyst á það. Það er rangt hjá hæstv. forsrh., að þetta hafi aðeins numið 2 stigum. Það er að segja frá 326 stigum til 328. En þetta er rangt, þar eð venja er að greiða vísitölu fyrir nóvember í desember og desembervísitölu í janúar. Af þessu leiðir, að mismunurinn er ekki 2 stig, heldur 26, og er það ekki svo lítill munur. Nú er þess að gæta. að starfsmenn hins opinbera hafa fengið þetta greitt að fullu, en verkamenn fá ekki þessa uppbót nema 11 mánuði ársins. Þungamiðjan í málinu er sú, að löggjafinn hefur litið svo á, að greiða bæri þessa uppbót, þar eð hann hefur greitt sínum mönnum hana, en aðrir atvinnurekendur greiða aðeins fyrir 11 mánuði ársins Þetta þarf að leiðrétta, og treysti ég því, að hv. þm. vilji leiðrétta og bæta fyrir þau rangindi; sem hér hafa verið höfð í frammi við hina vinnandi stétt í landinu, og láti það ekki viðgangast. að þeir atvinnurekendur í landinu, sem hafa menn í þjónustu sinni, þurfi minna að greiða þeim en hið opinbera greiðir þeim mönnum, sem hjá því vinna.



Herra forseti. Ég játa, að ég hef misskilið till. hv. 8. þm. Reykv. Ég hélt, að hann ætti við það, að laun greidd í desember ættu að miðast við vísitölu 328 stig, en ekki 326, þar eð margir starfsmenn fengu laun greidd miðað við vísitölu 328. en verkamenn fengu greitt samkv. 326. Það er rangt, að opinberir starfsmenn hafi fengið greidd laun í janúar með 328 stiga vísitölu, heldur fengu þeir laun greidd eftir vísitölu 300 stig. Ég hélt að þessi till. væri sú sama og lögð var fyrir félagsdóm, að verkamenn hefðu fengið laun greidd í desember miðað við vísitölu 326 stig í stað 328 stiga. Það er ekki rétt hjá hv. 8. þm. Reykv., að opinberir starfsmenn og launþegar hafi fengið greidd laun í janúar samkv. vísitölu 328, það fékk enginn laun greidd með hærri vísitölu en 300 stigum. Deilan stendur um það, hvort ákveðinn hópur opinberra starfsmanna og verkamanna hafi í desember fengið hærri laun, sem munaði 2 stigum. Till. er því enn þá fráleitari en ég hugði í fyrstu.



Herra forseti. Eins og ég hef áður tekið fram, er það þungamiðja þessa máls, að raunveruleg verðlagsvísitala var ekki borguð nema 11 mánuði ársins. Og opinberir starfsmenn fengu laun greidd með verðlagsvísitöluuppbót fyrir nóvember borgaða fyrst í desember með 328 stigum. Þannig fengu þeir desembervísitöluna borgaða tvisvar á þessum mánuði.

Það er misskilningur.

Nei, það er ljóst, og það, sem skiptir hér mestu máli, er, að það eru laun fyrir þjónustu opinberra starfsmanna í desember, en ekki í janúar, sem þarna er um að ræða. Og okkur þykir það hart, að öllum launþegum, hvort sem þeir eru starfsmenn hins opinbera eða ekki, sé ekki gert jafnt undir höfði.



Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. hefur gert grein fyrir brtt., sem við flytjum á þskj. 272. Ég var ekki viðstaddur umr. um málið, en hef aðeins heyrt nokkuð af því, sem hæstv. forsrh. hefur sagt um málið. Hæstv. ráðh. heldur því fram, að ef þessi brtt. yrði samþ., mundi hún gefa ranga hugmynd um dýrtíðina í landinu, og væri hún frá því sjónarmiði ekki sanngjörn. Ég viðurkenni fúslega, að mér er ekki vel ljóst, við hvað hæstv. forsrh. á með þessum ummælum sínum. Hæstv. forsrh. taldi, að engri sanngirni væri fullnægt, þó að þessi till. yrði samþ. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að í samþykkt. sem gilt hefur hér meðal verkamanna og atvinnurekenda í þessu landi, þá hafa verið ákveðin ákvæði, sem hafa verið á þann veg, að verkamenn skyldu fá laun greidd með vísitölu hvers mánaðar einum mánuði seinna en vísitalan var birt. Það er því rétt, sem hv. 8. þm. Reykv. sagði, að það hefur ekki komið fram raunveruleg verðlagsvísitala nema fyrir 11 mánuði á laun verkamanna s.l. ár og janúarmánuð þessa árs. Það hlýtur því að vera sanngjarnt, að verkamenn fái réttláta uppbót á kaup, sem þeir fengu fyrir janúarmánuð. Hæstv. forsrh. minntist á það í niðurlagi ræðu sinnar, að sú málssókn, sem hafin væri fyrir félagsdómi út af því, hvort ætti að greiða verkamönnum 328 eða 326 stig fyrir janúarmánuð, væri einungis deila um 2 stig. Síðan hefur hæstv. ráðh. upplýst, að hann hafi misskilið þetta atriði og það hefðu verið 28 stig, sem um hefði verið deilt. Það er rétt. En um félagsdóm ætla ég ekki að ræða hér, en sá dómur var ekki sanngjarn að dómi launþeganna. Og ég hygg, að það væri mjög vel til fallið, að Alþ. leiðrétti þá rangsleitni, sem mér skilst, að launþegar hafi orðið fyrir vegna þessarar gr., sem við förum hér fram á breytingu á.



Herra forseti. Mál þetta hefur verið í Ed. og tekið þar nokkrum breyt., en allar eru þær frekar smávægilegar og ekki teljandi efnisbreyt. Landbn. þessarar d. hefur ekki haft tækifæri til þess að taka þetta sérstaklega fyrir, en af þeim viðræðum, sem ég hef átt við einstaka nm., hygg ég, að ég megi segja, að n. geti eins og stendur eftir atvíkum fallizt á þær breyt., sem gerðar hafa verið á frv. í Ed., og leggur til, að frv. verði samþ. eins og það kom frá Ed.



Herra forseti. Ég kveð mér enn hljóðs utan dagskrár vegna 20. máls, sem er frv. til l. um fjárhagsráð. innflutningsverzlun og verðlagseftirlit. Ég þarf ekki að rekja þá sögu hér, hve treglega gekk að fá meiri hl. fjhn. til þess að skila áliti um málið, því hefur raunverulega aldrei verið skilað, en forseti varð við þeirri beiðni d. að taka málið á dagskrá, þótt nál. væri ekki fyrir hendi, og umr. um málið stóðu stutta stund og var skjótt lokið. Síðan hefur málið tvívegis verið á dagskrá og eftir eindreginni ósk forseta verið tekið af dagskrá og atkvgr. ekki farið fram, og nú er það ekki sett á dagskrá. Ég vil fara þess á leit við forseta, að hann taki þetta mál á dagskrá og atkvgr. megi ganga um það, til þess að menn sjái, hvort þingvilji er fyrir því eða ekki. Mér finnst þessi dráttur ekki afsakanlegur. Þetta er ekki hæstv. forseta að kenna, hann hefur ekki tafið málið, en mér finnst sjálfsagt að taka málið á dagskrá.

Forseti (BG) : Það mun rétt vera, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði í ræðu sinni, að 20. mál hefði tvisvar verið tekið af dagskrá á fundum undanfarið. Ég hef ekki stjórnað þeim fundum, en þó mun það hafa verið ósk frá frsm. minni hl. fjhn., að atkvgr. færi ekki fram meðan hann væri fjarverandi. en hann hafði fjarvistarleyfi til þess að hverfa heim til sín um helgina. En hvað sem því líður, sé ég mér ekki fært að taka þetta deilumál til atkvgr. öðruvísi en áður sé tilkynnt á prentaðri dagskrá, að málið komi til atkvgr. Verður það tekið á dagskrá á næsta fundi d. og atkvgr. þá látin fara fram.



Ég vil eindregið mælast til þess við forseta, að næsti fundur d. þegar málið yrði tekið á dagskrá, yrði haldinn í dag. Það var í gær af þeim forseta, sem þá var, lofað, að þetta mál skyldi tekið fyrir, strax og tækifæri gæfist. Væri auðvelt að láta fara fram atkvgr. um þetta mál, ef forseti tilkynnti, að hún yrði klukkan 3 og þessum fundi þá frestað og settur nýr fundur til þess að láta fram fara atkvgr. um þetta mál. Það fara nú í hönd fundir í Sþ. og því slæmt, ef þetta mál fengi ekki afgreiðslu í dag, því að þetta er aðeins 2. umr. málsins.

Forseti (BG) : Eins og ég gat um áðan, eru vandkvæði á þessu - hér er um deilumál að ræða, klofna n. - nema tryggt sé, að allir þdm. hafi fengið að vita, að atkvgr. fari fram. og það verður naumast tryggt með öðru móti en gefin verði út prentuð dagskrá, og get ég ekki séð, að málinu geti stafað nein hætta af því, þó að þessi atkvgr. fari fram nokkru síðar. t. d. kl. 3 á morgun, þegar búið er að koma út prentaðri dagskrá.



Ég vil geta þess út af orðum hæstv. forseta, að hér í d. vantar nú sem stendur ekki nema 5 þm., sem á annað borð mundu mæta, og ætti að vera hægur vandi að láta þá vita, sem ekki kynnu að heyra ákvörðun hæstv. forseta. Hvað prentaðar dagskrár snertir, berast þær ekki svo ört út, að það sé tryggt, að þm. fái þessa vitneskju í tíma. Það mætti því vel hafa fund í dag, og sé þingvilji fyrir þessu máli, sem almennt virðist óttazt af ríkisstj., er ekki rétt að láta málið ekki komast áfram vegna þess, að það sé tafið fyrir því. Það er búið að tefja svo mikið fyrir þessu máli, sem er þó eitt fyrsta mál þingsins, að ástæða er til að ganga úr skugga um, hvort þingvilji er fyrir því eða ekki.

Forseti (BG) : Ég vil neita því, að ég hafi átt hlutdeild í að tefja þetta mál. Ég mun reyna að sjá svo til, að fundur verði haldinn í Nd. á morgun, en get ekki ákveðið tímann núna. Vona ég, að hv. viðkomandi þm. geti sætt sig við þetta. Hitt kann ég betur við, að alls forms sé gætt í sambandi við atkvgr. málsins og fundarboðun.



Herra forseti. Ég tók eftir því í morgun, að þetta mál vantaði á dagskrána, og hringdi strax á skrifstofuna til þess að láta vita af því, en hún áleit, að þetta stafaði af einhverri vangá. - Mér sýnist sífellt bætast við af þeim þm., sem hefur vantað í d., ég held það vanti ekki nema 4 þm. Og ef fundurinn verður ekki haldinn fyrr en klukkan 3 í dag, geta þm. fengið vitneskju um hann eins vel og ef dagskrá er prentuð. Ég hef aldrei viljað ásaka forseta í þessu máli. Hann hefur gert allt, sem hann hefur getað, til þess að flýta fyrir því. En ég vil eindregið mælast til þess, að forseti sjái sér fært að taka málið á dagskrá í dag.



Herra forseti. Ég hef hér leyft mér ásamt hv. þm. Borgf. (PO) að bera fram brtt. við frv. eins og frá því var gengið við 2. umr. Ég tel ekki, að ástæða sé til þess að fara mörgum orðum um málið. Það munu hafa komið fram flest atriðin við 2. umr. þess, sem máli skipta. Ég tel, að afgreiðsla þessa máls, með frv. eins og það er nú, sé næsta ófullkomin. Frá þeirri framkvæmd, sem nú er á þessu máli, er eiginlega ekkert nýtt í þessu frv. nema skylda, sem lögð er með þessu móti á hreppsn. Hvar sem minka verður vart, eiga þær að vera skyldar til þess að smala saman mönnum til að útrýma þeim, og gert er ráð fyrir 10 kr. hækkun á verðlaunum fyrir hvern villimink. Ef svo skyldi vera, að loðdýraræktarráðunauturinn yrði gerður að hershöfðingja í útrýmingarhernaði þessum, gæti manni komið til hugar, af því að hann er nú embættismaður í þessari grein, að hann hefði sýnt þessum málum áhuga undanfarin ár og það þyrfti ekki endilega að samþykkja sérstök l. um það nú. Hann er búinn að hafa þennan starfa um stund og villiminkarnir að vinna verk sín til stórtjóns árum saman. Og af hálfu hans hygg ég, að til útrýmingar hafi býsna lítið verið gert fram að þessu, enda er málið satt að segja þannig vaxið, að ef einhver verulegur árangur á að nást af þessu starfi, þá verður slíkt ekki gert nema með mörgum mönnum á hverjum stað og verður ekki á neins eins manns færi að sjá um slíkt verk. Það er alveg víst, án þess að ég vilji gera það að frekara umtalsefni, að hvað þetta starf áhrærir, þá treysti ég bezt því fólki, sem þekkir bezt lifnaðarhætti þessa dýrs hér á landi og hefur margt orðið fyrir þungum búsifjum af völdum þess. En þrátt fyrir loðdýraræktarráðunaut og þá, sem áhuga hafa fyrir minkaeldi og loðdýrarækt stunda, þá hefur maður fyrir fram enga sérstaka trú á því, að mikið verði gert, þó að þetta standi í lögum. Okkur flm. þessa frv. og þessara brtt. finnst alveg sjálfsagt, að leitað sé álits þeirra manna, sem verða fyrst og fremst fyrir því tjóni, sem þessi dýr valda, - að þeir segi til um vilja sinn í þessu efni. Það virðist eðlilegra, að þeir menn segi álit sitt heldur en hinir, sem hafa einhverja hagsmunavon af því að ala þann snák við brjóst sér áfram. Það má í raun og veru telja meira tjón, sem þessi dýr valda, heldur en oft er búið að telja hér upp. Það borgar sig svo illa minkaeldið, að þeir, sem það stunda, hafa orðið að leita til Alþ. með eftirgjöf á lítilfjörlegum tollum, og verður því slík atvinnugrein að teljast frekar baggi á þeim en að um nokkurn hreinan arð sé þar að ræða. Og þegar tillit er tekið til þess, hve mikið er í húfi og hvað þessi plága getur valdið stórkostlegu tjóni hjá bændastétt landsins, þá fer það að verða harla einkennilegt mál, ef Alþ. er í vafa um, hvað gera skal í þessu efni. Það er alveg víst, að ef menn úti um land hefjast ekki handa til þess að útrýma villiminknum, þá verður hann landplága, sem stefnir að því að eyðileggja allt fuglalíf og þar með æðarfuglinn, því að það munu ekki vera hér nema örfáar eyjar, sem mönnum mun kannske takast að hafa æðarvarp í óáreitt fyrir villimink. Þá er það vitað, að hann veldur og á eftir að valda stórtjóni á silungsveiði og laxveiði í ám og vötnum. Það má segja, að það sé getgáta, en ég er sannfærður um, að hann mun leggjast á unglömb, þegar fer að minnka um æti hjá honum. Það er sannað, að hann hefur gert það hér, og það er ekki vafi á því, að hann mun gera það því fremur, því minna sem er um æti fyrir hann hér en erlendis. Þetta mál er þannig vaxið, að það á að vera augljóst hverjum manni, sem vill kynna sér það, að hér er um alvörumál að ræða fyrir sveitir landsins, og það má ekki minna vera en komið sé til móts við þá menn, sem orðið hafa fyrir þungum búsifjum af völdum þessara dýra. Alþ. ætti að ganga þar á undan og ákveða, að hætta verði minkaeldi. Það hefur komið rækilega fram hjá meðflm. mínum, að það mundi verða meiri hvöt til þess að gera alvarlegar aðgerðir til þess að útrýma dýrinu, ef menn þyrftu ekki að óttast það lengur, að dýr slyppu úr búrum, þannig að þau væru ekki lengur starfrækt. Því að menn geta aldrei tekið ábyrgð á því, að ekki hendi slys og minkar sleppi ekki, ef þeir eru hafðir í búrum. Hv. landbn. lét í ljós við 2. umr. málsins, að hún væri tilbúin til samkomulags um að gera þetta mál vel úr garði. Og ég vil vænta þess, að hv. landbn. fallist á þessar brtt. og þann dóm, sem þá yrði upp kveðinn, ef farið yrði eftir þeim. Það er ekki hundrað í hættunni. Það er leitað til þess fólks, sem verður fyrir mestu tjóni af völdum þessara dýra, og er ekki nema rétt að leita álits þess. Og við flm. eigum undir högg að sækja, alveg eins og hv. landbn. og þeir, sem fylgja hennar máli. Og við flm. skulum hlíta þeim dómi, sem kveðinn verður upp eftir þessari brtt., og láta okkur lynda, hver niðurstaðan verður.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Ég vil leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann sjái sér fært að ljúka ekki þessari umr. strax, svo að landbn. geti fengið tækifæri til þess að athuga brtt. Að vísu sýnist mér nú, að ómögulegt sé að samþykkja brtt. eins og hún er. En ég ætla ekki að fara frekar nú út í einstök atriði hennar og ætla ekki að ræða málið hér frekar. En hv. 1. þm. Árn. (JörB) talaði hér með svo miklum myndugleika, eins og hann sæti einn með alla vizku, og var með aðdróttanir í garð landbn. vegna hennar aðgerða í málinu, sem ég tel alveg ómaklegt. Landbn. hefur tekið þá afstöðu til málsins, sem hún telur rétta, og hv. 1. þm. Árn. situr ekki með neina þekkingu á þessu máli fram yfir þá, sem eiga sæti í landbn., því að hann virðist vera fráhverfur því að taka skynsamlegum bendingum um þetta mál. Það er t. d. vitað, að þessir villiminkar eru afkomendur fyrstu minkanna, sem fluttir voru til landsins. Og það er meginröksemd í þessu máli, sem ekki er ástæða til að loka augunum fyrir, þó að hv. flm. geri það, að það hefur enginn villiminkur fundizt, sem skoðaður hefur verið af mönnum, sem vit hafa á þeim málum, sem getur verið kominn út af minkum, sem fluttir hafa verið inn síðar. Útrýmingin á villiminkunum virðist vera algert aukaatriði fyrir hv. flm., og þeir gera yfirleitt lítið úr till. landbn., sem hefur þó stórbætt það atriðið. sem ætti að vera aðalatriði þessa máls. Hv. 1. þm. Árn. gerir grín að því, að verið sé að leggja það á hreppsn. að hafa eftirlit með þessu. En þó vill hv. flm. leita álits þeirra sömu aðila, sveitarstjórna, um það hvort banna skuli minkaeldi eða ekki. Hv. 1. þm. Árn. talar með miklum rembingi um þetta mál á nýjan leik um leið og hann flytur brtt., sem hann óskar að landbn. ræði um. En tónninn í ræðu hv. flm. var ekki þannig, að hann óskaði eftir að landbn. athugaði brtt. í samráði við flm. Þó að þau sorglegu slys hafi átt sér stað í nágrenni Rvíkur og í Árnessýslu, að minkar hafi sloppið út úr búri fyrir mörgum árum, þá er ekki hægt að byrja á því að banna þeim mönnum að rækta þessi dýr, sem hafa heimild til þess samkvæmt lögum frá Alþingi. Ég sé ekki ástæðu til þess nú að fara fleiri orðum um þetta, og mun ég ekki skipta mér frekar af þessum umr., en mér fannst ræða hv. 1. þm. Árn. óheppileg, ef hann hefur hugsað sér að ná góðum árangri með þessari brtt. sinni, ef hún á ekki að vera bara til þess að flagga með hana einhvers staðar.



Herra forseti. Þetta mál hefur orðið að hitamáli hér á Alþ. Þar sem ég er í landbn., vil ég gera grein fyrir því, að mér finnst, að aðaláherzlan sé lögð á það hjá hv. flm., hvernig eigi að drepa minkana, sem eru í búrunum. Hv. flm. eru með svigurmæli um það, að við viljum leggja á sveitirnar að útrýma þessum skaðræðisdýrum, sem allir eru sammála um, að um skaðræðisdýr sé hér að ræða. En mér er spurn: Ef minkarnir í búrunum eru drepnir, hver á þá að sjá um að útrýma villiminkunum, eða er málið leyst, þegar búið er aðeins að eyðileggja þá, sem eru í búrunum? Ég held ekki. Ég held, að fyrst og fremst verði að leggja áherzlu á að útrýma villiminkunum. Þau rök, sem fram hafa komið, ef rök skyldi kalla, af hálfu hv. flm., eru þau, að dýr þessi mundu útrýma öllu fuglalífi og fiskum, en þar geri ég nú ráð fyrir, að hann hafi átt við villiminkana. Og ég er sannfærður um, að fyrst og fremst ber að vinna að því að reyna að útrýma þeim. En til þess að sýna málflutning hv. flm., þá vil ég benda á, að hann gekk svo langt, að þegar hv. frsm. landbn. taldi, að minkurinn eyðilegði fiskiöndina, sem gerði tjón í veiðivötnum, þá svaraði hv. flm. því, að minkurinn gæti ekki eyðilagt hana, hún væri svo stygg og héldi sig svo langt frá landi. En silung sagði hv. flm., að minkurinn mundi geta tekið á spretti, og mundi hann eyðileggja allan silung og lax í ám og vötnum. Og eftir þeirri brtt., sem nú er komin fram, finnst mér einkennilegt í þessu máli, þó að það heyri kannske ekki undir Búnaðarfélag Íslands, að flm. skuli ekki hafa dottið í hug að leita álits þess í stað hreppsn. Það sýnist, að það hefði verið nær að leggja slíkt fyrir búnaðarþing. Þetta mál hefur verið rætt þar.

Á búnaðarþingi?

Já. á búnaðarþingi hefur málið verið rætt. Og hvers vegna má ekki fá þennan aðila nú til þess að segja álit sitt? Það get ég ekki skilið. Yfirleitt má segja, að öll þau rök, sem komið hafa fram, séu þau, að fyrsta skilyrðið til þess að útrýma villiminkunum sé að ráðast á búrin og drepa alla minka þar. Ég er sannfærður um, að það tekst aldrei að útrýma villiminkunum, ef ekki verður sýnd meiri árvekni á þeim svæðum, þar sem þeir eru, en gert hefur verið fram að þessu. Hvað sem annars má segja um till. landbn., þá er ég sannfærður um það, að til þess að útrýma villiminkum er það fyrsta skilyrðið, að menn í sveitum landsins sýni meiri árvekni og dugnað en þeir hafa gert hingað til. Það má vera, að eitthvað þurfi að laga enn ákvæði frv. Ég tel það eina örugga ráðið gegn þessari plágu, að beitt sé þeim aðferðum, sem landbn. hefur stungið upp á. Og ég fyrir mitt leyti er viss um, að það er rétt að láta sveitarstjórnir sjá um þetta.



Herra forseti. Ég get nú ekki að því gert, að mér finnst hv. frsm. landbn. hafi verið óþarflega hörundssár út af því, sem ég sagði í garð landbn. Og ég ætla að það hafi ekki komið beint fram í ræðu minni, að enginn hefði þekkingu á þessum málum nema ég. Ég held, að það hafi ekki fallið eitt einasta orð frá minni hálfu, sem bent geti til þess. Hins vegar tel ég mig ekki upp úr því vaxinn að taka tillit til þeirrar fræðslu, sem hægt er að fá frá öðrum, en það virðist svo sem hv. landbnm. leggi ekki mikið upp úr því eða taki nokkurt tillit til þess, sem fróðir menn segja um þessi mál, sem hafa lagt sig eftir því að kynnast þeim og hafa mikla þekkingu á þeim hlutum. Það er ekki sagt alveg út í loftið, að fyrir fram leggur maður ekki mikið upp úr því, þótt einhver maður úr þeirra hópi, sem er með minkaeldi og trúir ekki, að villiminkurinn geri svo mikið tjón, verði fenginn eða ráðinn til þess að stjórna útrýmingu hans. Hv. frsm. n. hefur fundið það að frv., að þar væri ekki nógu vel tekið fram, hvernig framkvæma ætti útrýmingu villiminkanna sjálfra. Það má vera, að svo sé. En það var tekið fram af okkur flm., að ef tiltaka ætti nánar um einstök atriði, þá værum við til viðtals um það. Í 3. gr. er gert ráð fyrir, að sett skuli reglugerð um þessar ráðstafanir, sem gera þarf til útrýmingar villiminknum, og það er ætlazt til þess einmitt eftir frv., að sett verði reglugerð um þau atriði, eftir því sem nauðsynlegt þykir, til þess að útrýmingin verði framkvæmd. Og ég ætla, að það hefði verið hægt að koma í reglugerð eins kraftmiklum ákvæðum og þarna eru í frv. Og því fremur værum við hv. þm. Borgf. og ég tilbúnir til að gera slíka ráðstöfun, ef alveg væri öruggt um, að það endurtæki sig ekki, að dýr af þessum stofni, sem í haldi eru, sleppi svo að það verði ekki vinna fyrir gýg að vinna að útrýmingu villiminka. Það er það atriði, sem við höfum hamrað á, að hættan sé svo mikil, ef nokkurt dýr er haft í haldi, að þau sleppi að það mundi draga mjög úr áhuga manna um að útrýma villiminkum, þannig að menn mundu draga sig í hlé í þessu efni. Þessa hættu óttumst við flm. frv., og það er ekki nema eðlilegt, að við séum einmitt hræddir við það, og getum við þar skírskot að til reynslunnar. Þar er reynslan hjá okkur, en ekki hjá hv. landbn. Því að þótt það komi nú fram, að það af þeim dýrum, sem drepin hafa verið af villiminkum og rannsökuð hafa verið, séu af fyrri tegundinni, sem inn var flutt, og þó að fullyrt sé, að þessi dýr hafi aðeins sloppið fyrst eftir að farið var að rækta þau hér, en það hafi ekki komið fyrir í seinni tíð, sem ég fullyrði ekkert um, þá er það ekki sönnun fyrir því, að það geti ekki komið fyrir enn, að þessi dýr sleppi úr haldi. En það má bara ekki koma fyrir, að þessi dýr sleppi úr haldi. Og það mun ekki vera rétt, að þessi dýr hafi ekki sloppið nema hér í nágrenni Rvíkur og í Árnessýslu. Það er minkabú á Snæfellsnesi, og ætla má, að villiminkur, sem þar er sé úr því búi. Mér er sagt, að það hafi sloppið dýr þar. Bendir allt til þess, að þó nokkur villt dýr, sem þar eru af þessum stofni, séu úr búinu, sem þar er, þó að þetta dýr sé fljótt að breiðast út. Ég veit til þess, að sloppið hefur út af þessum dýrum í Þingeyjarsýslu. Menn halda, að það hafi ekki komið að sök og villtir minkar séu ekki til þar. Ég veit líka til þess, að minkar hafa sloppið út í Skagafirði, þó að þeim hafi verið náð aftur, eftir því sem ég bezt veit. Það hafa af rúmum 800 af þessum dýrum, sem veiðzt hafa, verið rannsökuð rúm 500, og þau hafa reynzt að vera af fyrra afbrigðinu, sem flutt var inn. Við vitum ekkert um hin, sem veiddust, af hvoru afbrigðinu þau voru. Þetta er því ekki fullgild sönnun fyrir því, að þeir minkar, sem sloppið hafa úr haldi, séu allir af fyrra afbrigðinu. Og við viljum ekki vitna eingöngu til þess, sem í þessum efnum hefur gerzt hér hjá okkur. heldur vil ég einnig vitna til nágrannalandanna. Í Svíþjóð hefur villiminkurinn orðið hrein landplága. Í Noregi hafa menn líka misst þessi dýr úr haldi, og villiminkurinn er orðinn plága þar. Eftir upplýsingum, sem ég hef fengið, greiða Norðmenn á annað hundrað króna fyrir hvern villimink, sem drepinn er. Svo að eitthvað álíta þeir liggja við, ef hann gengur frjáls og honum verður ekki útrýmt. Það skyldi ekki standa á mér - og ég býst við að svo sé einnig ástatt um meðflm. minn - um að setja ýtarleg ákvæði um útrýmingu villiminka. ef maður á ekki á hættu, að það endurtaki sig, að þessi dýr sleppi úr haldi. En sé sú hætta fyrir hendi, þá kann ég ekki við að leggja þungar kvaðir á þá menn eingöngu, sem verða fyrir tjóni af þessari plágu. - að þeir skuli berjast við villiminkinn áfram, en láta hina, sem ekki verða fyrir tjóni af völdum villiminka, fá að hafa þá frjálst og óhindrað, og það án þess að borga neitt til útrýmingar villiminkanna. Ég hef ekkert á móti því, að málið verði tekið af dagskrá nú, ef við á einhvern hátt gætum átt samleið, flm. frv. og hv. landbn. Og þá skyldi það mjög gleðja mig, því að þetta mál er af okkar hálfu flutt af alvöru og nauðsyn.