Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svohljóðandi bréf, dags. 17. jan. 1983: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum mun ég ekki geta sótt þingfundi á næstunni. Leyfi ég mér því með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Norðurl. v., Bogi Sigurbjörnsson skattstjóri á Siglufirði, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Páll Pétursson, 5. þm. Norðurl. v.“ Bogi Sigurbjörnsson skattstjóri á Siglufirði er nú ekki mættur hér. Ekki þarf að rannsaka kjörbréf hans, þar sem hann hefur áður átt sæti á þessu þingi. Ég býð hann velkominn til starfa. Hann mun mæta síðar í dag.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um Olíusjóð fiskiskipa, olíugjald o.fl., 159. mál, þskj. 248. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um erfiðleika útgerðarinnar á síðasta ári, það hefur verið til umr. hér áður. Þessir erfiðleikar stafa ekki síst og reyndar fyrst og fremst af því að aflaverðmæti á árinu 1982 er um það bil 16 af hundraði minna en á árinu áður. Þetta stafar af því að engar loðnuveiðar urðu, eins og mönnum er kunnugt um. Loðnuveiðar námu um 10% af verðmæti sjávarafurða. Auk þess varð verulegur samdráttur í þorskafla. Þorskafli á síðasta ári mun, hygg ég, verða í kringum 370 þús. lestir, en var áætlaður að tillögu fiskifræðinga í upphafi ársins 450 þús. lestir og var það um það bil það sem aflaðist á árinu 1981. Af þessum ástæðum var ekki um annað að ræða en grípa til sérstakra aðgerða vegna útgerðarinnar í september s.l. Þjóðhagsstofnun áætlaði áhrif aðgerðanna í september miðað við tvær aflaforsendur. Sú fyrri var að afli yrði á árinu 1983 svipaður og hann hafði verið á árinu 1981, þ.e. ykist að nýju, og svo var aflaforsenda 2, þar sem gert var ráð fyrir að afli á þessu ári, sem nú er hafið, yrði svipaður og hann reyndist á árinu 1982. Samkvæmt fyrri aflaforsendu var áætlað eftir aðgerðirnar í september að staða útgerðar væri –1.5 samtals, þ.e. ef teknir voru saman allir þættir útgerðar á botnfiskveiðum, en miðað við minni afla var áætlað að staðan yrði –4.5. Ég þarf ekki að rekja að vonir um betri afla brugðust, og reyndar má segja að afli hafi orðið jafnvel heldur lakari á seinni hluta ársins en aflaforsenda 2. Í desembermánuði var rekstrarstaða útgerðarinnar áætluð að nýju og þá m.a. endurskoðaðir grundvallarþættir miðað við reikninga útgerðar fyrir árið 1981. Sú endurskoðun leiddi til heldur lakari aðkomu útgerðar en fyrri grundvallartölur gerðu ráð fyrir. Þá kom í ljós að afkoma útgerðar á ársgrundvelli, að sjálfsögðu fram í tímann, var áætluð í desember 1982 fyrir bátana –14.1, fyrir minni togara –13.8, fyrir stærri togara –21.3 eða samtals fyrir útgerðina í heild –14.7. Þjóðhagsstofnun hefur gefið ýmsar skýringar á þessari stórum lakari afkomu heldur en gert var ráð fyrir í áætlun hennar eftir aðgerðirnar í september. Meginskýringarnar eru þær, að á tímabilinu frá september til desember urðu mjög miklar hækkanir á ýmsum kostnaðarliðum útgerðarinnar, meðal annars á dísilolíu. Kostnaðarhækkun dísilolíu varð yfir 19% og svartolíu tæplega 17% og aðrir kostnaðarþættir, eins og t.d. viðhald og veiðarfæri, hækkuðu um svipað. Þó hafði í byrjun desember verið samþykkt hækkun á fiskverði, sem nam 7.72%, í samræmi við þá almennu hækkun sem ákveðin var með brbl. á verðbótavísitölu. Í upphafi var að sjálfsögðu ljóst að sú hækkun mundi ekki duga útgerðinni því vitað var að kostnaðarliðir útgerðar mundu hækka töluvert meira en 7.72 af hundraði og þá meira í takt við framfærsluvísitölu. Hins vegar var talið rétt að betri upplýsingar lægju fyrir um aflamagn og aflaspá á árinu 1982 áður en rekstrarvandamál útgerðarinnar væru tekin fyrir sérstaklega. Ég vil geta þess, að í þeim tölum sem ég las áðan um afkomu útgerðar í desember 1982 er gert ráð fyrir óbreyttu olíugjaldi, þ.e. 7%, og sömuleiðis óbreyttri niðurgreiðslu á olíu 22%. Á þessum grundvelli var fiskverð síðan ákveðið í lok ársins. Ég vil geta þess, að Þjóðhagsstofnun hefur að sjálfsögðu einnig áætlað afkomu frystingar og söltunar í desembermánuði. Samkvæmt áætlun Þjóðhagsstofnunar frá 21/12 1982 var afkoma frystingar +1.2% og söltunar +3.9%. Hér var því við ákaflega stóran og mikinn vanda að eiga og nauðsynlegt að skoða allar leiðir til þess að lagfæra rekstrarstöðu útgerðar. Í fyrsta lagi var nauðsynlegt að kanna hve mikil fiskverðshækkun gæti orðið og þá taldi ég rétt að taka mið fyrst og fremst af tekjuaukningu sjómanna í samanburði við tekjuaukningu manna í landi. Þetta var áætlað af Þjóðhagsstofnun. Taldi Þjóðhagsstofnun að miðað við kauptaxta í landi mættu tekjur sjómanna hækka um u.þ.b. 10% eða nánar tiltekið 7–10% til þess að jöfnuður næðist að nýju. Hins vegar, miðað við tekjur samkvæmt úrtökum á skattframtölum, mátti fiskverð hækka um eitthvað meira til þess að sami jöfnuður næðist. Þá kemur í ljós að hlutfall fiskverðs og kauptaxta, miðað við 100 1977, var 87 1978, 871979, 83 1980, 81 1981 og 87 í október 1982. Þarna hefur sem sagt fiskverð hækkað um töluvert minna en kauptaxtar. Speglar þetta fyrst og fremst vaxandi afla á árunum frá 1977 til og með 1981, þannig að þá var talið rétt að taka mið af vaxandi afla við ákvörðun um fiskverð og af því að tekjur sjómanna fara að sjálfsögðu vaxandi einnig með afla, en ekki eingöngu með fiskverði. Þegar dró úr aflaaukningu á árinu 1982 var þetta að nokkru leyti leiðrétt, bæði með meiri hækkun fiskverðs 1. september en verðbóta í landi og sömuleiðis með aukafiskverðshækkun með aðgerðunum í lok september upp á 4%, og kemur þetta jafnframt fram í þeim tölum sem ég las áðan, þar sem hlutfall fiskverðs og kauptaxta hækkar frá 1981 til 1982 úr 81 í 87%. Sé hins vegar gerður samanburður á tekjum sjómanna og verkamanna annars vegar og sjómanna og iðnaðarmanna hins vegar og árið 1977 aftur lagt til grundvallar kemur í ljós að hlutfall tekna sjómanna og verkamanna hefur breyst þannig gegnum árin: 1977 100, 1978 89, 1979 hækkar það upp í 98, 1980 einnig 98, 1981 í 95, en lausleg áætlun í október 1982 er 90. Þannig, eins og ég sagði áðan, mátti verða nokkur hækkun fiskverðs til að rétta við hlut sjómanna. Séu hins vegar tekjur sjómanna og iðnaðarmanna bornar saman, þ.e. hlutfallið af tekjum sjómanna og iðnaðarmanna, kemur í ljós að sjómenn hafa samkvæmt þeim samanburði haft heldur betur. Miðað við 100 1977 og 1978 91 var hlutfallið 1979102, 1980106, 1981 103, 1982 99. Þessar upplýsingar voru lagðar til grundvallar þegar ákveðið var að leggja til að fiskverðshækkun yrði ákveðin 14% í yfirnefnd Verðlagsráðs sjávarútvegsins. Með þeirri fiskverðshækkun hækkar hlutfall fiskverðs á móti hlutfalli kauptaxta úr 87 í okt. í 98, þ.e. það má segja að þá sé komið sama hlutfallið og var 1977, og jafnframt, miðað við tekjur sjómanna og verkamanna, hækkar það hlutfall í 101 og eru þá tekjur sjómanna þær hæstu frá 1977 samkvæmt þessari úttekt, miðað við verkamenn og miðað við iðnaðarmenn reyndar í 110, þ.e. töluvert hærri en verið hafði nokkru sinni fyrr. Ég vil taka það fram að svona samanburður er ætíð mjög erfiður. Ýmsar spurningar vakna um ýmiss konar yfirborganir o.s.frv. og einnig vakna að sjálfsögðu spurningar um hvort borin sé saman svokölluð akkorðsvinna eða bónusvinna eða ekki. Vitanlega er það svo á sjó að segja má að þegar aflast sé ætíð um akkorðsvinnu að ræða. Ég vil leyfa mér að fullyrða að með 14% hækkun fiskverðs hafi verið gengið eins langt og frekast er unnt til þess að leiðrétta tekjur sjómanna gagnvart tekjum verkamanna og iðnaðarmanna, eins og kom fram í þeim tölum sem ég nefndi áðan, og ég vil reyndar geta þess, að í viðtölum við fulltrúa hinna ýmsu aðila, m.a. sjómanna í yfirnefnd, kom það greinilega fram að þeir töldu að með þessari fiskverðshækkun einni út af fyrir sig væri tekið mikilvægt skref til leiðréttingar á þeirri röskun sem með aflabrestinum hefur orðið á tekjum sjómanna í samanburði við tekjur manna í landi hins vegar. Ég vil einnig taka það fram að að mínu mati er óhjákvæmilegt að sjómenn hafi viðunandi tekjur og að þær séu í samræmi við það sem gerist í landi. Vinnuaðstaða og vinnutími eru ekki metin í þessu sambandi og er allt annað en í landi. Í þessu sambandi var síðan fjallað um olíugjaldið sem um áramótin 1981–1982 var rætt um að æskilegt væri að leggja niður. Ég sagði þá hvað eftir annað að ég vildi stuðla að því að það yrði lagt niður, enda - eins og menn geta séð í þingskjölum og víðar - yrði afkoma útgerðar tryggð eftir öðrum leiðum. Um þetta var fyrst og fremst fjallað í svokallaðri hlutaskiptanefnd, sem hefur starfað í fjögur ár og var skipuð af síðasta fyrirrennara mínum í starfi sjútvrh. Sú nefnd skilaði eftir marga fundi og erfiða áliti til mín í desembermánuði, þar sem lagt er til að olíugjald verði fellt niður og sömuleiðis gjald í Stofnfjársjóð fiskiskipa, en hlutaskiptum hins vegar breytt þannig að hlutur sjómanna yrði eftir slíka breytingu hinn sami og fyrr að meðaltali í þremur meginflokkum skipa, getum við sagt, þ.e. á stóru togurunum yrði hluturinn óbreyttur að meðaltali, á minni togurunum sömuleiðis og í þriðja lagi á bátaflotanum. Hins vegar náðist því miður ekki samkomulag um þessa breytingu í hlutaskiptanefndinni. Fulltrúi sjómanna þar, a.m.k. einn þeirra lagðist ákveðið gegn þessari breytingu og niðurstaðan var sú að fulltrúar útgerðarmanna og formaður nefndarinnar lögðu til í nál. að ekki yrði ráðist í þessa breytingu, þ.e. að fella niður olíugjald og stofnfjársjóðsgjald og taka upp breytt hlutaskipti, nema fullkomið samkomulag næðist þar um. Ég harma það því ég tel að með því að draga olíukostnað frá óskiptu væri stuðlað að sparnaði í olíunotkun og það hljóti að koma allri áhöfn og útgerð til góða. Ég tel að þessu máli sé alls ekki lokið og þurfi að ræða það nánar við sjómenn, en ég er því sammála hins vegar, sem nefndin lagði til, að þetta yrði ekki þvingað fram í andstöðu við sjómenn. Af þessum ástæðum er gert ráð fyrir því að olíugjaldið verði óbreytt 7% við þær aðstæður sem nú eru í útgerð. Með þessu og jafnvel með óbreyttri niðurgreiðslu á olíu, þ.e. 22%, og 14% hækkun á fiskverði hefði afkoma útgerðar engu að síður verið mjög bágborin eða um það bil –6%, sem er miklu verri afkoma en við yrði með nokkru móti búið. Því var ekki um annað að ræða en leita annarra leiða til að jafna þennan mun að verulegu leyti og má segja að viðræður í yfirnefnd milli mín og fulltrúa aðila hafi ekki síst að þessu beinst. Í því sambandi komu fyrst og fremst til greina tvær hugmyndir. Önnur hugmyndin var sú að hækka olíugjaldið úr 7% upp í 17%, að vísu rætt um að kalla það öðru nafni, þ.e. kostnaðarhlutdeild. Þá væri um að ræða greiðstu frá fiskvinnslu til útgerðar beint sem hlutdeild í kostnaði. Þessi leið hefur verið fyrr farin. Hún var farin á erfiðleikaárum útgerðarinnar 1968 t.d., en hefur ætíð verið mjög umdeild. Sérstaklega hefur verið á það deilt að þarna væri ekki greitt í hlutfalli við eyðslu, þ.e. við notkun á olíu, veiðarfærum og fleira þess háttar, heldur í hlutfalli við afla. Ýmsir hafa talið að þannig kæmi út mjög vafasöm niðurstaða, t.d. að trillukarlinn fengi líklega allan kostnað útgerðarinnar uppiborinn með slíku gjaldi. Því hefur verið mjög á það þrýst að leggja þetta niður. Hin leiðin, sem um var rætt, er hækkun á niðurgreiðslu á olíu úr 22% í 28%, sem ég reyndar lagði til, eða eitthvað hærra. Niðurgreiðsla á olíu hefur einnig stóra annmarka. Ég vek athygli á því, að olíusjóður sem greiddi niður olíu var til á árunum 1973–1975. Þá var um gífurlega mikla olíuniðurgreiðslu að ræða. Þá var olía greidd niður, ef ég man rétt, mest úr 24 kr. lítrinn í 6 kr., þ.e. um 3/4, og var þá af ýmsum talið að um verulega misnotkun á olíuniðurgreiðslu væri að ræða. Þess vegna og meðal annars vegna andstöðu sjómanna var þetta stokkað upp. Olíufélögin telja ekki að hætta á misnotkun sé mikil nú, enda er olíuniðurgreiðslan miklu minni en þá var, ekki helmingur af því sem þá var mest, og auk þess orðið miklu minna almennt um notkun olíu til upphitunar en var á þeim árum. Olíukostnaður hefur aukist mjög ört hjá flotanum. Árið 1973 var olíukostnaður um 11.5% aflaverðmætis hjá minni togurum, en er í dag talinn vera 28% til 29%. Þarna er því um ákaflega mikinn kostnaðarlið að ræða. Auk þess hefur komið fram að unnt er að fá í erlendum höfnum olíu fyrir miklu lægra verð en hér, um það bil 40% lægra verð. Hefur það orðið til þess að ýmsir hafa talið koma til greina að greiða olíu niður til samræmis við það sem er erlendis. Ég taldi að vandlega athuguðu máli að þetta væri skárri leið en að fara í kostnaðarhlutdeildina eða hækkun olíugjalds af þeim ástæðum sem ég rakti hér áðan. Til þess að greiða niður olíu um 35%, sem var niðurstaðan hjá yfirnefnd verðlagsráðs, nokkuð hærri niðurgreiðsla en ég hafði gert ráð fyrir, en samkomulag varð um það, þá þarf um það bil 400 millj. kr. Að sjálfsögðu koma ýmsar leiðir til greina til að afla þess fjármagns. Sumir fulltrúar í nefndinni töldu að þess ætti að afla með almennum sköttum, t.d. hækkun á söluskatti um það bil 2%. Ég tel það mjög vafasama teið. Þá er verið að leggja það beint á neysluvörur almennings að greiða niður olíu til fiskiskipa. Hins vegar hafði olía áður verið greidd niður með útflutningsgjaldi og sú leið varð ofan á. Þarf þá hækkun útflutningsgjalds um 4% til að mæta þessum kostnaði. Útflutningsgjald er nú 51/2% og yrði þá 91/2%. Útflutningsgjald hefur iðulega verið miklu hærra, allt upp í 16% eða 17%. Þetta hefur að sjálfsögðu einnig sína annmarka, sérstaklega gagnvart fiskvinnslunni. Útflutningsgjald er tortryggt af ýmsum innflytjendum erlendis og talið að verið sé að skattleggja kaupendur. Ég tel að það sé á misskilningi byggt. Ef útflutningsgjaldshækkun er mætt með breytingu á gengi er að sjálfsögðu fyrst og fremst verið að skattleggja alla íbúa þessa lands því að gengisbreytingin kemur fljótlega fram í verði. Útflutningsgjaldsleiðin hefur einnig verið gagnrýnd af sjómönnum og talið að með því væri verið að hrófla við hlutaskiptum. Það má kannske nokkuð til sanns vegar færa. Þó sýnist mér að þau sömu rök, sem ég nefndi áðan, að útflutningsgjald er bætt með gengissigi, gangi gegn slíkri fullyrðingu. Þá er fyrst og fremst um gjaldtöku að ræða, sem þjóðin öll ber, og í raun og veru gætu menn þá velt upp þeirri spurningu hvaða munur væri á því að leggja t.d. á toll til að afla tekna til slíkra niðurgreiðslu eða á útflutning. Það kemur ákaflega svipað niður. Því miður leiðir það til verðhækkunar í landi. Um þessa leið náðist meirihlutasamþykki í yfirnefnd með oddamanni og fulltrúa útgerðar, en fulltrúar vinnslunnar sátu hjá fyrst og fremst af þeirri ástæðu sem ég hef hér nefnt um áhrif útflutningsgjalds á kaupendur sjávarafurða. Sjómenn lögðust hins vegar gegn fyrst og fremst vegna tekjuöflunar þeirrar sem ég hef nú rakið og vildu að tekna til olíuniðurgreiðslu væri aflað eftir öðrum leiðum. Ég vil jafnframt geta þess, að í sambandi við þessa ákvörðun var bókað í verðlagsráði eftirfarandi, með leyfi forseta: 1. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir samþykkt laga um eftirtalin atriði. - Kemur þetta reyndar fram í frv. sjálfu eða grg. með því. Þar segir: „Fiskverðsákvörðun fól í sér 14% meðalhækkun frá því verði er áður gilti. Ákvörðun þessi var m.a. reist á þeim forsendum að ríkisstj. beitti sér fyrir eftirtöldum ráðstöfunum: 1. Olíugjald yrði framlengt óbreytt árið 1983. 2. Stofnaður yrði Olíusjóður fiskiskipa til niðurgreiðslu á olíuverði til fiskiskipa. Yrði sjóðurinn fjármagnaður með tekjum af sérstöku 4% útflutningsgjaldi af sjávarafurðaframleiðslu ársins 1983, sem lagt yrði á sama stofn og hið almenna 5.5% útflutningsgjald nú. 3. Olía til fiskiskipa yrði á árinu 1983 greidd niður sem næmi 35% af olíuverði. 4. Stimpilgjald og lántökugjöld af skuldbreytingalánum útgerðarinnar yrðu felld niður og tryggð endurgreiðsla slysatrygginga á aflahlut í slysatilvikum samkv. sjómannalögum. 5. Fiskvinnslunni yrðu að fullu bætt kostnaðaráhrif fiskverðshækkunar og þeirra ráðstafana, sem í frv. þessu felast.“ Ég hef rakið það sem hér er nefnt nema liði fjögur og fimm. Skal ég koma að þeim. Eins og mönnum er kunnugt fer nú fram skuldbreyting vegna útgerðarinnar. Talið er að skuldbreyting verði nálægt 500 millj. kr. Þar er ekki um nýtt fjármagn að ræða, heldur vanskil sem hafa safnast upp í bönkum og hjá ýmsum viðskiptaaðilum útgerðarinnar. Af þeirri ástæðu hefur verið talið verjandi að fella niður tekjur ríkissjóðs af þessari skuldbreytingu og þá jafnframt með tilliti til erfiðleika útgerðarinnar. Er í frv. gert ráð fyrir að stimpilgjald verði fellt niður. Um lántökugjaldið gegnir hins vegar öðru máli. Lántökugjald er ákveðið af viðskiptabönkunum sjálfum samkv. reglum sem Seðlabankinn setur og er ekki löggjafaratriði. Hins vegar hefur ríkisstj. í framhaldi af þessu samþykkt málaleitun til viðskiptabanka og sparisjóða um að þeir felli niður lántökugjaldið. Ég segi fyrir mitt leyti að ég tel það eðlilegt þegar þess er gætt að viðskiptabankarnir losna við þessi skuldbreytingabréf til Seðlabankans upp í sinn yfirdrátt þar og vanskilavexti. Er ákaflega hagkvæmt í raun og veru fyrir viðskiptabankana að ráðast í þessa skuldbreytingu. Þeir fá þar opnaða leið til að lækka verulega yfirdrátt sinn við Seðlabankann og þá að sjálfsögðu útgjöld sín vegna þeirra vanskilavaxta eða yfirdráttarvaxta sem Seðlabankinn tekur af viðskiptabönkunum. Ég skal ekkert um það segja hvernig þessari málaleitun reiðir af, hún er í höndum viðskrh., en viðræður eru í gangi um þetta. Sömuleiðis hefur heilbr.- og trmrh. verið að athuga endurgreiðslu slysatrygginga á aflahlut í slysatilvikum. Fyrir tveimur árum samþykkti Alþingi sem ákvæði í einum svonefndum félagsmálapakka að áhöfn skuli halda fullum hlut í slysatilfellum. Hér er ekki um stórar upphæðir að ræða, áætlað lauslega að geti verið samtals í kringum 5–6 millj. Af því fellur helmingurinn yfirleitt á fyrstu viku fjarveru áhafnarmeðlims í slysatilfellum og það er greitt af Tryggingastofnun. Hér er því um það að ræða að lengja þennan tíma. Gæti þá orðið um aðrar 2– 3 millj. í útgjöldum að ræða. Þetta, eins og ég sagði áðan, er heilbrrh. með í athugun og er mér tjáð af honum að ekki muni þurfa lagabreytingu til að mæta þessari ósk. Ég vil jafnframt geta þess, að útgerðin greiðir verulegt fjármagn til tryggingasjóðs og ætti það að standa undir slíkum greiðslum sem hér um ræðir, þannig að ég geri fastlega ráð fyrir því að unnt verði að framkvæma einnig þetta. Um fimmta liðinn, að fiskvinnslunni yrði að fullu bætt kostnaðaráhrif fiskverðshækkunarinnar og þeirra ráðstafana sem í frv. þessu felast, vil ég segja að að mati Verðlagsstofnunar felst í þessum ráðstöfunum u.þ.b. 11–12% kostnaðarhækkun fyrir fiskvinnsluna. Sumt af því kemur hins vegar ekki fram nú, þ.e. fiskvinnslan greiðir ekki umrætt útflutningsgjald fyrr en orðið er að lögum í fyrsta lagi og í öðru lagi ekki fyrr en slíkur útflutningur fer úr landi. Því var að athuguðu máli talið nægjanlegt að mæta þessum útgjöldum fiskvinnslunnar með 9% gengisfellingu, sem var ákveðin í beinu framhaldi af þessari fiskverðsákvörðun. Ég skal, herra forseti, ekki hafa miklu fleiri orð um þetta. Ég hef lýst þeim atriðum öllum, tel ég, sem eru í frv. Þó hef ég ekki farið í það grein fyrir grein og eitt atriði er í 2. gr. sem mér þykir rétt að vekja athygli á, í 3. málsgr. Þar segir: „Útflutningsgjald af sölu fiskiskipa í erlendri höfn skal reiknast af brúttósöluverðmæti með sama hætti og samkv. ákvæðum laga um útflutningsgjald nr. 5/1976, þó þannig að útflutningsgjald sé dregið frá söluverði áður en kemur til hlutaskipta eða aflaverðlauna.“ Um þetta mál var töluvert fjallað og sýnist nokkuð sitt hverjum. Það er samningur á milli sjómanna og útgerðarmanna um það, að útflutningsgjald skuli dregið frá aflaverðmæti áður en kemur til hlutaskipta, en hins vegar er ekki samstaða um hvort þetta sérstaka útflutningsgjald eigi að teljast í þeim flokki. Ég taldi hins vegar rétt að láta þetta fylgja með, eins og samkomulag varð um á milli útgerðar og fiskvinnslu. Ég tel sjálfsagt að sjútvn., sem fær málið til meðferðar, athugi mjög vandlega hvort hér gæti verið um brot á samningum milli sjómanna og útgerðarmanna að ræða. Í þessu sambandi er vert að geta þess, að fiskvinnslan telur varhugavert að taka ekki slíkt gjald af ísfiski. Verð á ísfiski er mjög hátt á erlendum mörkuðum og fiskvinnslan óttast að samkeppni við siglingar geti orðið erfið ef ekki er tekið gjald af slíkri sölu. Jafnframt vil ég geta þess, að að sjálfsögðu yrði, ef lögin verða samþykkt, sett reglugerð um.þessa framkvæmd, sem yrði þá eins og var með olíuniðurgreiðslu fyrir áramótin, þ.e. olíufélögin halda eftir 35% úttektarreiknings sem yrði greitt úr olíusjóði sem yrði í vörslu Seðlabanka. Ég vil jafnframt geta þess, að í umræðum um þessi mál á milli flokka fyrir þingfrestun fyrir jólin tilkynnti ég að ég mundi ekki leggja til að brbl. yrðu sett nema óhjákvæmilegt teldist, og þá yfirlýsingu gaf forsrh. hér. Jafnframt óskaði ég þá eftir því að þingflokkar tilnefndu menn til þess að fylgjast með þessum málum. Það var gert og þeir menn hafa komið saman og fengið allar upplýsingar. Ég vil láta koma fram að það er misskilningur, sem kom fram í fjölmiðlum, að þeir hafi skuldbundið sig á einn máta eða annan, fulltrúar þessara flokka, til að fylgja einu eða öðru í þessu máli. Ég sendi þeim þetta frv. nokkru fyrir helgi og reyndar einnig væntanlegu, sem þá var, Bandalagi jafnaðarmanna. Ég vona því að menn hafi getað fylgst sæmilega með þessu máli, og það er von mín að það fái sem skjótasta afgreiðslu hér á þingi. Ef menn vilja fallast á málið er nauðsynlegt að það geti komið til framkvæmda sem fyrst. Það er ekki gott að þetta sé um of afturvirkt. Ef menn vilja ekki fallast á það verður það jafnframt að liggja fyrir sem allra fyrst, þannig að ekki verði róið á óvissan í því sambandi. Ég vil segja það fyrir mitt leyti að mér er það út af fyrir sig ekkert ánægjuefni að leggja til þá olíuniðurgreiðslu sem hér um ræðir. Ég tel að slíkt sé alltaf vandmeðfarið. En miðað við ýmsar aðstæður í okkar þjóðlífi, miðað við minni afla, miðað við erfiðleika í efnahagsmálum, þá tel ég þetta þó verjandi tímabundið á meðan við erum að komast á réttan kjöl með þjóðarskútuna. Ég vil svo að þessum orðum sögðum leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Það vandamál sem við erum að glíma við í dag í sjávarútveginum má að verulegu leyti rekja til rangrar stefnu núv. ríkisstj. og fyrrv. ríkisstj. frá 1978–1979 í efnahags- og atvinnumálum okkar og þá að sjálfsögðu sérstaklega til stefnu eða nánast stefnuleysis ríkisstj. í sjávarútvegsmálum. Áður en þm. fóru í jólaleyfi gerðum við þm. Sjálfstfl. athugasemdir hér á þingi um það að Alþingi skyldi sent heim í „mánaðarfrí“, eins og ég orðaði það, fríið stóð í heilan mánuð, þegar vitað væri hversu mikil vandamál blöstu við og hætta á því að atvinnuleysisvofan, sem óneitanlega hefur látið á sér kræla að undanförnu, gerði alvöru úr því að birtast. Því miður hefur það nú gerst. Sú viðvörun, sem frá okkur kom í þessum efnum, sýnir sig í dag að hafa verið á rökum reist. Þessi aðvörun kom ekki hér fram aðeins rétt fyrir jólin. Hún hefur verið uppi höfð af og til af hálfu okkar sjálfstæðismanna á undanförnum mánuðum og ári, því að öllum hefur verið ljóst hvað fara gerði í sambandi við sjávarútveginn, okkar höfuðútflutningsatvinnuveg. Okkur var ljóst hvernig komið var með loðnustofninn og þrátt fyrir miklar verndunaraðgerðir í sambandi við bolfiskinn, sem hófust strax er við höfðum fengið 200 mílurnar viðurkenndar undir forustu þáv. sjútvrh., Matthíasar Bjarnasonar, þá sýnir sig að þar hefur því miður ekki sá árangur orðið sem við vonuðumst til að yrði. Bæði er það, eins og ég vék hér að áðan, að loðnan brást, engin loðnuveiði varð árið 1982 og þorskveiðin töluvert minni en gert hafði verið ráð fyrir. Af þessum sökum minnkaði aflaverðmæti, eins og kom fram hér í ræðu hæstv. sjútvrh. áðan, um 16%. Auk þessa er og hefur verið aukinn tilkostnaður hjá sjávarútveginum, sér í lagi hjá útgerðinni, sem ekki hefur verið brugðist við með þeim hætti sem skyldi. Og síðast en ekki síst hefur verið um að ræða versnandi samkeppnisaðstöðu. Við höfum átt í erfiðleikum með útflutning á okkar fiskafurðum. Gildir það um allar greinar, frystingu, saltfisk og skreið, þó að vandinn sýnist langmestur í sambandi við skreiðina. Þessu til viðbótar hefur svo geisað hjá okkur óðaverðbólga meiri en nokkurn tíma fyrr, sem hefur komið sjávarútveginum afar illa og á að sjálfsögðu sinn stóra þátt í því hvernig nú er komið. Fyrirhyggjuleysi hæstv. ríkisstj. og viljaleysi til að líta á þessi mál í því ljósi sem þau raunverulega hafa birst í kom best fram í því sem hæstv. sjútvrh. sagði hér áðan, þegar hann vék að stöðu sjávarútvegsins eins og Þjóðhagsstofnun mat hana í des. samanborið við það sem álitið var um mánaðarmótin ágúst-sept., þegar gerðar voru efnahagsaðgerðir með brbl. annars vegar og svo með lögum um Olíusjóð fiskiskipa og hækkun á fiskverði, sem knúin var fram, eins og hv. þm. muna, í sambandi við stöðvun flotans í septembermánuði á s.l. ári. En þegar upp var staðið kom í ljós að staða sjávarútvegsins í des. var orðin verri en hún hafði þó verið fyrir þessar aðgerðir um mánaðarmótin ágúst-sept. Þetta sýnir að sjálfsögðu hvernig á þessum hlutum er haldið. Hvort menn vilja kenna reiknimeisturum um skal hér látið liggja á milli hluta, en um hitt verður ekki villst, að það er ekki tekið á þessum málum þannig að lausn á því vandamáli sem við er að glíma sé fundin, heldur eru gerðar bráðabirgðaráðstafanir til þess að fleyta skútunni fram um einn, tvo eða þrjá mánuði. Það sem gert var um mánaðarmótin ágúst-sept. gerði ekki betur en að fleyta skútunni í tvo mánuði, þrátt fyrir þá útreikninga sem sýndir voru og menn höfðu haft á borðum sínum og útgerðin og fiskvinnslan grundvölluðu síðan starfsemi sína á. Þegar þessar aðgerðir fóru fram gerðu menn sér grein fyrir því, þeir sem þessum málum voru hvað kunnugastir, að til þess gæti komið, ef ekki væri nú tekið til hendinni, að fyrirtækin stöðvuðust og við þyrftum, þegar liði að áramótum, að glíma við atvinnuleysi. Eins og ég gat um áðan hefur þessi spá því miður ræst. Það sem menn eru að basla við að gera þessa dagana og hafa verið að basla við að gera er að koma aftur í gang fyrirtækjum, sem veita fjölmörgum einstaklingum atvinnu, ekki bara hér á Suðvesturlandinu heldur um landið næstum allt. Þegar við erum nú að renna skeið þriðja árs þessarar hæstv. ríkisstj. stendur dæmið þannig, að gerðar eru ráðstafanir vegna þess að atvinnuleysið hefur haldið innreið sína. Menn sögðu það strax í upphafi, þegar ríkisstj. var mynduð, þegar hún lagði fram sinn stjórnarsamning, hvert stefna mundi ef engu væri breytt, ef ekki væri út af stefnunni brugðið. Það hefur því miður nú komið í ljós. Vinnubrögð hæstv. ríkisstj. í sambandi við þær aðgerðir sem gripið var til - eða heitið var öllu heldur um áramótin eru með sama hætti og verið hefur að undanförnu, þrátt fyrir það hversu miklu alvarlegri málin eru í þann mund sem þær eru gerðar. Þegar fjallað er um fiskverðshækkun á milli jóla og nýárs eru vinnubrögðin á þá lund að það er hæstv. ríkisstj. sem hefur alfarið tekið stefnuna í málinu. Yfirnefnd, sem fjallar um fiskverðshækkunina, kemur sér ekki niður á einhverja niðurstöðu - eins og hæstv. sjútvrh. vildi vera láta hér áðan í þeim orðum sem hann sagði - heldur er það ríkisstj. sem tekur stefnuna og segir: Hvað er það sem gera þarf til þess að hægt sé að ná fram fiskverði með einhverjum hætti? Því miður er tekin stefna sem hér kemur til með að valda ágreiningi, stefna sem við sjálfstæðismenn erum andvígir, eins og fram kom strax af hálfu okkar. Það er haldið áfram á þeirri braut sem mótuð var á s.l. ári. Þá voru þetta að vísu sagðar bráðabirgðaráðstafanir vegna útgerðarinnar til að reyna að tryggja rekstrargrundvöll hennar. Þá var gripið áfram til niðurgreiðslu, myndaður olíusjóður og milli færslukerfið teygt til hins ýtrasta. Það hefur áður verið hart á dalnum hjá útgerðinni og þá hefur verið gripið til ýmissa ráða til þess að leysa þann vanda um stuttan tíma. Af því gátu menn dregið þó nokkurn lærdóm um hvernig skynsamlegast væri að standa að þessum hlutum. Þegar gripið var til 22% niðurgreiðslu á olíu á s.l. ári, þá var til þess varið fjármagni sem má segja að bókhaldslega hafi verið til í sjóðum. Hins vegar gerðu menn sér grein fyrir því að í raun og veru var þetta fjármagn ekki til. Niðurgreiðsla er aðferð sem að dómi okkar sjálfstæðismanna er ekki sú leið sem í þessum málum er eðlilegt að fara. Það sem gera þarf er að sjálfsögðu að með einum eða öðrum hætti verðum við að skapa útgerðinni auknar tekjur til þess að hægt sé að reka hana hallalaust. Það gerist hins vegar ekki ef um verður að ræða endalausar bráðabirgðaráðstafanir eins og hér hefur verið gripið til. Það liggur ljóst fyrir að það er hagsmunamál, ekki bara útgerðarinnar heldur líka sjómanna, þess fólks sem vinnur við fiskvinnslu, sveitarstjórna og hins opinbera, að það náist rekstrargrundvöllur fyrir þennan atvinnuveg. Ella munum við standa í því á næstu árum að skuldbreyta fyrir útgerðina, ekki bara einu sinni, ekki bara tvisvar, heldur þrisvar sinnum á ári. Ætla ég að það geti átt sér stað að þannig verði staðið að málunum 1983. Við horfum á það á árinu 1982 að tvívegis var gripið til skuldbreytinga til þess að aðstoða útgerðina. Þá er boðið upp á verðtryggð lán til þess að létta aðeins á greiðslustöðunni. En það liggur í augum uppi að þessi lán verður útgerðin að greiða. Og með því háttarlagi sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur staðið að verður útgerðinni ekki skapaður sá grundvöllur sem hún þarf til þess að geta staðið undir þeim greiðslum. Ég vék að því áðan að það hefði áður verið hart á dalnum hjá útgerðinni og þá verið gripið til ýmissa aðgerða. Ég bendi á, eins og fram kom í ræðu hæstv. sjútvrh., það sem gert var 1968. Það féll mönnum að vísu ekki nægjanlega vel í geð, en menn skildu það. Það að menn hafa sætt sig við þá hluti og skilið má glöggt marka af því, að enn er til frá þeim tíma stofnfjársjóðurinn, sem settur var á með lögum í maí 1968, og í hann greitt af óskiptu 10% af aflaverðmæti. Þessu var hins vegar breytt á árinu 1971, horfið frá því sem kallað hefur verið kostnaðarhlutdeild og horfið að því að mynda olíusjóð eins og gert er hér, með breytingum að vísu frá árinu 1975. Þetta mætti geysilega mikilli andstöðu. Þáv. hæstv. sjútvrh. Matthías Bjarnason gekkst fyrir því að koma þessum hlutum fyrir með þeim hætti sem gert var með breytingu á lögum um Aflatryggingasjóð svo og breytingu á frv. til l. um útflutningsgjald af sjávarafurðum. Ég man ekki betur, þegar ég minnist á þetta, en þá hafi komið fram mjög mikil andstaða sjómanna, þegar olíusjóðurinn var tekinn að þróast. Mönnum sýndist að hér væri um fyrirbrigði að ræða sem búast mætti við að ekki yrði afnumið. Þeir gerðu mjög harða hríð að þáv. hæstv. ríkisstj., sem tók þetta mál til meðferðar og leysti það eins og ég gat um hér áðan undir forustu þáv. sjútvrh. Matthíasar Bjarnasonar. Nú er þessi draugur vakinn upp aftur. Eins og ég sagði áðan er andstaða af hálfu okkar sjálfstæðismanna við það. Og ekki aðeins okkar, heldur sýnist vera um að ræða andstöðu allra þeirra sem með einum eða öðrum hætti eiga með þessi mál að fara. Enda er hér um að ræða verulega skekkju sem reynt er að ná fram með þessu háttarlagi. Með þeim niðurstöðum sem hæstv. sjútvrh.. kynnti hér áðan er alls ekki þannig unnið að málunum að útgerðin verði rekin hallalaus á næstunni. En hvers vegna skyldu menn standa í því núna, ekki einu sinni á ári, heldur tvisvar, að bjarga með skuldbreytingu? Það stafar auðvitað af því að ekki hefur verið lítið á málefni útgerðarinnar á síðustu árum með þeim hætti sem skyldi og henni ekki skapaður sá grundvöllur sem þurft hefur til þess að útgerðin gæti staðið undir fjármagnskostnaði þeim sem á henni hvílir. Við umfjöllun um þetta frv., sem tengist fiskverðshækkun frá áramótum, vék hæstv. ráðh. hér að því hvernig það dæmi kom út með tilliti til þess að tekjur sjómanna hafa minnkað vegna aflabrests og annars. Það er að mínum dómi málefni sem hefði átt að taka til athugunar samhliða þessu, til þess að við gætum dregið úr þeirri miklu verðbólgu, sem við búum við, til að koma í veg fyrir að fiskverðshækkunin, hvort sem hæstv. sjútvrh. líkaði betur eða verr, hvort sem hann vildi eða vildi ekki, kallaði á gengisfellingu eins og raun bar vitni. Spurningin er: Hefði ekki verið möguleiki á því að lagfæra með einum eða öðrum hætti launakjör sjómanna áður en þannig var frá hlutunum gengið? Í öðru lagi lágu frammi þrjár hugmyndir í sambandi við fiskverðsákvörðun: 10%, 12%, 14%, og það auðvitað hvarflar ekki annað að neinum manni, sem horfir á þessa hluti raunsætt, en að þeir sem selja fiskinn vildu fá 14% fiskverðshækkun. Það liggur alveg í hlutarins eðli. Þegar settar eru fram þrjár slíkar hugmyndir, þá liggur það í hlutarins eðli hver muni verða ósk þeirra sem selja eigi fiskinn. Þegar hins vegar farið er út á þær brautir að auka enn niðurgreiðslu á olíu, þ.e. taka meiri þátt í kostnaði útgerðarinnar en áður og lagðar eru fram tillögur um 22%, 28% og 37% niðurgreiðslur, þá liggur það í hlutarins eðli að sá sem á að njóta vill ekki 22% heldur óskar eftir 37%. Þannig stóðu því málin þegar fiskverðsákvörðunin átti sér stað seint á gamlársdag. Þeir sem í yfirnefndinni sátu voru eiginlega spurðir: Hvernig er hægt að koma þessum málum fram, hvað þurfa fiskseljendur að fá í sinn hlut til þess að geta greitt atkv. með, þeir sem annars geta hugsað sér það, og hvað þurfa útgerðarmenn að fá mikla niðurgreiðslu til þess að þeir geti staðið að ákvörðun? Og svo er farið til fiskkaupendanna og spurt: Hvað þarf gengisfellingin að verða mikil til þess að ég geti átt von á því að þið getið setið hjá? Þetta er það sem gerðist. Það voru ekki þeir sem sátu í verðlagsyfirnefndinni, sem í raun og veru mótuðu það sem þarna var að gerast, heldur er það hæstv. ríkisstj., með áhrifum sínum á oddamann nefndarinnar, sem ákvarðar hvað gera skuli í þessu máli. Það var ljóst og hafði líka verið rætt, að mér skildist í hæstv. ríkisstj. að önnur leið væri fyrri hendi, sú leið að fella niður 7% olíugjaldið, fara hins vegar í 17% kostnaðarhlutdeild af afla, þannig að útgerðinni yrði skilað sömu niðurstöðu og það dæmi sem hér er verið að ræða um. Ég hef ástæðu til að halda að það hefði verið meiri hluti í yfirnefndinni fyrir þeirri ákvörðun, ef yfirnefndin sem slík eða einstakir nefndarmenn hefðu getað með oddamanni tekið ákvörðun í málinu. En ef við látum þá aðila tala sem í yfirnefndinni voru, þá vil ég með leyfi hæstv. forseta víkja að nokkrum orðum sem þeir létu hafa eftir sér 4. jan. um fiskverðsákvörðunina. Þar segir formaður Sjómannasambandsins með leyfi forseta: „Við erum orðnir langþreyttir á þessum afskiptum, langþreyttir á opinberum afskiptum. Og það er spurning hvort við erum ekki komnir út á ystu nöf með þetta hlutaskiptakerfi og hvort það er ekki ástæða til að skipta þar um.“ Þetta er fulltrúi sjómanna sem greiðir atkv. á móti því sem þarna er að gerast. Formaður Landssambands ísl. útvegsmanna segir: „Þá vil ég taka fram að við hefðum kosið aðra aðferð. Ekki að olía yrði niðurgreidd heldur að útgerðin fengi beinan tekjuauka, sem þýtt hefði að 7% olíugjaldið hefði verið hækkað í 17%, og það nefnt kostnaðarhlutdeild eða eitthvað slíkt.“ Framkvæmdastjóri Sambands ísl. fiskframleiðenda segir: „Þetta gengur gegn allri skynsemi.“ Og framkvæmdastjóri Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna segir: „Við erum andvígir hækkun útflutningsgjalds, en það er ekki okkar mál heldur Alþingis. Það er ríkisstj. og Alþingi sem ákveða útflutningsgjöld, og þó við höfum ekkert um það að segja, þá töldum við eðlilegra að fara þá leið sem kölluð var kostnaðarhlutdeild. Sem sagt, ekki olíukostnaðarhlutdeild, heldur álag á fiskverð, sem ekki hefði komið til skipta fremur en útflutningsgjöldin.“ Þrátt fyrir það sem ég hér hef sagt, og er skoðun þeirra aðila sem fjölluðu um fiskverðið, verður niðurstaðan hins vegar sú, að oddamaður yfirnefndar ásamt með fulltrúa Landssambands ísl. útvegsmanna greiðir tillögu oddamanns atkv., fulltrúi sjómanna er á móti og hjá sitja fulltrúar fiskvinnslunnar tveir. Þegar þessi mál hafa verið til umræðu hjá samtökum útgerðarmanna hafa þeir haft á þeim allt aðra skoðun en þá sem fram kom hér hjá hæstv. sjútvrh. áðan. Mér er kunnugt um það að til hans hefur borist ályktun frá Útvegsmannafélagi Suðurnesja, þar sem þeir andmæla þeirri aðferð sem við er höfð til þess að mæta auknum kostnaði útgerðarinnar og benda á hina leiðina sem var til umræðu og umfjöllunar og sýndist vera meiri hluti fyrir í yfir-nefndinni þegar kom að afgreiðslu málsins. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að víkja hér að bréfi sem fjölmiðlum hefur borist frá Útvegsmannafélagi Suðurnesja. Þar segir: „Útvegsmannafélag Suðurnesja telur, að í staðinn fyrir 35% niðurgreiðslu á olíuverði, sem greitt verður með 4% útflutningsgjaldi á sjávarafurðir, hefði verið eðlilegra að afnema 7% olíugjaldið og taka upp í staðinn 17% kostnaðarhlutdeild, eins og meiri hl. verðlagsráðs hefði getað sætt sig við, ef það hefði gefið sömu afkomu til útgerðarinnar í heild sinni og sú leið sem valin var. Einnig hefði 17% kostnaðarhlutdeild haft í för með sér hvata til olíusparnaðar.“ Í hverju það liggur að hæstv. ríkisstj. beitti sér gegn því að það næðist meiri hluti í yfirnefnd á þessum grundvelli fæ ég ekki skilið því að ég er þeirrar skoðunar að hefði þetta orðið niðurstaðan hefði málið ekki fengið þá andstöðu hér á Alþingi sem þetta frv. að verulegu leyti kemur til með að fá, og það var ljóst af því sem sagt var að þannig yrðu málin ef til þingsins kæmu. Ég fór ekkert dult með þá skoðun mína í þeim umr. sem ég átti við þá aðila sem um þetta fjölluðu, að ég teldi þetta mun jákvæðari leið. Þetta stefndi og að því, sem ég hafði sagt og menn vissu að var og er skoðun okkar sjálfstæðismanna, að númer eitt stæðum við að því með einum eða öðrum hætti að skapa útgerðinni auknar tekjur og gera grundvöll undir rekstur útgerðarinnar með þeim hætti að það þyrfti ekki að standa einu sinni, tvisvar og jafnvel þrisvar í skuldbreytingum eins og verið hefur. En eins og ég sagði áðan fæ ég út af fyrir sig ekki skilið í hverju afstaða ríkisstj. er fólgin öðru en því að menn vilja fá tækifæri til þess að koma upp sjóðum, hafa millifærslu, gefa út reglugerð til þess að setja fjármagn á þennan staðinn og á hinn staðinn í stað þess að láta allt ganga fyrir sig eðlilega. Þá hefði í leiðinni það sem gerðist verið hvati til sparnaðar í stað þess, sem þessi aðferð er, sem við erum hér um að ræða samkv. þessu frv., að eyðslan er greidd niður. Það skiptir engu máli hversu mikil hún er. Ef lítið er á málið af hálfu útgerðarinnar og menn gera sér grein fyrir því hvaða stærðir er hér um að ræða og með hvaða hætti fjármagnið er tekið, sem er ætlað til greiðslu, er ljóst, ef bara er gengið út frá því að þorskaflinn skiptist jafnt á milli togaraflotans og bátaflotans, hvernig skiptast þær 400 millj. sem fram kom hjá hæstv. sjútvrh. áðan að afla þyrfti í olíusjóð. Aflinn skiptist að jöfnu, ef maður lítur gróft á dæmið. En hvernig verður svo niðurgreiðslan? Hvernig skiptist hún á milli þessara aðila? Jú, það er talið að niðurgreiðslan til bátaflotans muni nema 110 millj., rúmlega 100 millj. kr., það er talið að niðurgreiðslan til minni togaranna muni nema 240–250 millj. kr. og niðurgreiðslan til stærri togaranna um 50 millj. kr. Það sem þarna er verið að gera er að það er verið að færa 100 millj. kr. frá bátaflotanum yfir til togaraflotans - togaraflotans sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur verið að stækka svo mikið á undanförnum árum svo að hún taldi nauðsynlegt að segja stopp við sjálfa sig í þeim efnum. Þannig kemur dæmið út, að það er annars vegar verið að rýra kjör bátasjómanna, en verið að auka tekjur sjómanna á togurum. Hér er verið að rýra stöðu bátaflotans, en gera stöðu togaraflotans betri. Ég held að slík vinnubrögð séu ekki æskileg og hjá þeim eigi að reyna að komast. Þegar þetta var gert í tíð ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar 1971–1974, og því var fram haldið um nokkurt skeið, var þessu mjög andmælt. Ég er viss um að þegar þeir aðilar, sem eiga við þetta að búa, fara að gera sér grein fyrir því hvernig þessir hlutir koma út muni þeir ekki sætta sig við þetta. Og ég endurtek enn á ný: Ég fæ ekki skilið í hverju það liggur að hæstv. ríkisstj. beitir sér fyrir því að ekki er farin sú leið sem til umr. var í yfirnefndinni og vitað var að hægt var þar að ná samstöðu um samhliða því að skoðað væri hvaða leiðir aðrar væru færar til þess að auka á tekjur sjómanna, því talið var að þeir hefðu farið halloka vegna aflabrests, til þess að ná niður að einhverju leyti þeirri óðaverðbólgu sem við höfum við að glíma í stað þess að framkvæma ráðstafanir sem beinlínis kynda undir verðbólguna. Það liggur ljóst fyrir að þegar þetta er gert er ekkert verið að hugsa um þær afleiðingar sem þetta allt saman hefur á efnahagskerfi okkar. Það er kannske ekki nokkur möguleiki á því að reyna neina björgun hvort sem er. Þetta er allt saman komið í slíkt óefni. En samt sem áður hefði verið eðlilegt að virðingarverð tilraun væri gerð, - og að ég tali nú ekkí um á gamlársdag þegar menn heita ýmsu og vilja breyta stundum um og taka upp nýjar starfsaðferðir, en þá hefði verið ástæða til þess að þetta hefði verið gert. Og hvernig standa svo menn að tekjuöfluninni, þegar það er skoðað sérstaklega? Jú, það er lagður skattur á okkar útflutning. Það er lagður skattur á frysta fiskinn, á skreiðina, á saltfiskinn, til þess að mæta þessum niðurgreiðslum. Það er ósköp eðlilegt að þeir aðilar sem við eigum að semja við horfi á með hvaða hætti og hvernig við stjórnum okkur, hvernig við förum að í sambandi við okkar útflutning. Það er ósköp eðlilegt, þegar viðskiptaaðilar þeirra geta skattlagt útflutning til hluta eins og þessara, að þeir hafi einhverjar aths. um verð þegar verið er að semja. Ég tala nú ekki um þegar þannig stendur á að stór hluti af sjávarvöruframleiðslunni 1982 er enn þá í landinu, ekki svo mikið sem einn baggi af skreið verið fluttur út og enn þá óflutt út skreið frá 1981. Þá er í fyrsta lagi tekinn gengismunur á s.l. ári af skreið og honum ráðstafað og þegar svo kemur fram á árið 1983 á að leggja útflutningsgjald á skreið til þess að fjármagna niðurgreiðslu á olíu. Eftir því sem við lesum og heyrum er jafnvel farið að hugsa til þess að nota gengismun, gengishagnað frá því á s.l. ári af skreiðarbirgðum, sem ekki er enn farið að flytja út, til þess að bjarga fiskvinnslu, bjarga útgerð sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur þannig búið um hnútana hjá að hún berst í bökkum. Mér er tjáð að skreiðarútflutningur frá 1982 gæfi um 80–90 millj. í þann gengismunarsjóð sem myndaður var á s.l. ári. Ég er nú þeirrar skoðunar, að skynsamlegra hefði verið fyrir hæstv. ríkisstj. að líta á vandamál skreiðarútflytjenda, gera sér grein fyrir því hvort það væru ekki einmitt þeir aðilar sem hér hefur verið rætt um undanfarna daga, fella þá niður upptöku á gengishagnaði frá s.l. ári og aðstoða þessi fyrirtæki út á skreiðarbirgðir sem í landinu eru. Ég verð að segja að mér finnst furðulegt hvernig ríkisstj. hefur staðið að þessum málum þegar við heyrum um og lesum jafnvel það sem lagt er á borð hjá „kollegum“ okkar í Noregi, þegar norska ríkisstjórnin beitir sér fyrir því að tryggja útflutning á skreið. Hún beitir sér fyrir því að aðstoða skreiðarframleiðendur til þess að þeir stöðvi ekki, heldur haldi áfram, og þeir, þó að seinna verði, komi sínum birgðum í verð. Ríkisstjórn Norðmanna aðstoðar þessa aðila. Á sama tíma og það er að gerast er það orðin ein leiðin til þess að bjarga málum hér að láta skreiðarframleiðendur bera kostnað hvort heldur það er í gegnum gengismun eða útflutningsgjaldið. Í þessu frv., sem hér er til umr., er auk þess að gert er ráð fyrir 4% útflutningsgjaldi sem renni í Olíusjóð gert ráð fyrir óbreyttu olíugjaldi, 7%, eins og verið hefur. Eins og ég hef margtekið fram er ekki í mínum huga eða okkar sjálfstæðismanna nokkur vafi á að hér er farin óskynsamlegasta leiðin sem hægt var að fara. Í þessu frv. eru auk þess nokkur önnur atriði sem hæstv. sjútvrh. vék að hér áðan, m.a. í 5. gr. frv., auk þess að hann vék að atriðum sem voru til umr. og, eins og hann skýrði hér frá áðan, krefjast ekki lagasetningar. Bæði hefur ríkisstj. beitt sér fyrir viðræðum við banka varðandi niðurfellingu á lántökugjaldi í sambandi við þessar miklu skuldbreytingar og viðræðum í sambandi við tryggingamál, sem hann vék að áðan. Þetta eru atriði sem út af fyrir sig tengjast ekki því meginatriði sem í þessu frv. felst, heldur atriði sem samhliða nýjustu fiskverðssamningum og öðru voru tekin til lagfæringar. Ef litið er á þetta dæmi í framhaldi af skiptingunni sem ég vék að áðan, þá er um að ræða að bátaflotinn er um það bil 750 skip á meðan verið er að ræða þar á móti um 90–95 togara. Ég held að menn hafi ekki gert sér grein fyrir því hvað í þessu fælist í raun og veru, sem hér er lagt til, og ég er þeirrar skoðunar að hv. sjútvrn., sem fær þetta mál til meðferðar, eigi að reyna að koma fram þeim breytingum á þessu sem skynsamlegri eru en það sem í frv. er lagt til. Þegar hæstv. sjútvrh. hafði fullgert frv. eða hugmyndadrög að frv. fengu fulltrúar þingflokkanna vitneskju um það, eins og hann kom hér réttilega inn á áðan, en um leið má segja að í blöðum hafi borist skilaboð þess efnis að nú væri tækifæri fyrir stjórnarandstöðuna að koma ríkisstj. frá því að hann setti það að skilyrði fyrir áframhaldandi setu sinni að þetta frv. yrði samþykkt hér í þinginu. Af eðlilegum ástæðum túlkuðu blaðamenn þetta sem hótun ráðh. Slíku hóta ráðherrar stundum samflokksmönnum sínum ef þeir ekki fá þá til þess að hlýða eða standa með sér í því sem þeir eru að gera. En ég leit svo á, að þetta væri tilboð frá hæstv. sjútvrh. um að gera alvöru úr því að ríkisstj. færi frá því að hann boðaði að hann segði af sér. Átti ég von á því, þar sem hann er formaður Framsfl., að hans liðsveinar yrðu ekki lengi í sínum stólum á eftir og þetta þýddi því þingrof og nýjar kosningar.  Ég veit ekki hvað í þessu felst, sem frá hv. 4. þm. Reykv. kom, en við sjálfstæðismenn erum andvígir þeim tillögum sem eru í þessu frv. Við höfum ákveðnar skoðanir á því með hvaða hætti hér eigi að bregðast við. Það hefur áður komið fram og munum við að sjálfsögðu, þegar málið fær umr. í sjútvn. þessarar hv. deildar, gera tilraun til þess að rétta af það sem hér er lagt til. En eins og ég gat um áðan: Við erum andvígir því sem fram kemur í þessu frv.



Herra forseti. Um þá yfirlýsingu hæstv. sjútvrh., sem blöðin slógu upp og hv. þm. Matthías Á. Mathiesen gerði að umræðuefni hér áðan, ætla ég ekki að fara mörgum orðum. Hæstv. sjútvrh. segir svo margt í blöðunum og svo oft að það mundi æra óstöðugan að fara að tína það allt saman til. Hæstv. ráðh. minntist ekki á þetta einu orði í framsöguræðu sinni hér áðan. Þess vegna er best að láta þetta gleymt, eins og svo margar yfirlýsingar sem hæstv. ráðh. hefur gefið í blöðunum, t.d. yfirlýsingu þá að gengisbreyting kæmi að sjálfsögðu ekki til greina við lausn fiskverðsákvörðunar, sem hæstv. ráðh. gaf í flokksblaði sínu og málgagni, Tímanum, skömmu fyrir áramótin. Ég ætla því ekki að eyða frekari orðum að því. Það er mönnum til skemmtunar að lesa svona yfirlýsingar, en hvorki lesendur né sá sem yfirlýsingarnar gefur taka nokkurt mark á þeim eða ætlast til þess að það sé alvarlega tekið. Þetta er mönnum til skemmtunar þegar þeir ekki hafa annað við að vera. Meginefni þess frv., sem hér er til umr., er að innleiða á ný í sjávarútveginn millifærslukerfi sem búið var að afnema með ærinni fyrirhöfn og fórnum eftir að allir höfðu orðið sammála um að slíkt millifærslukerfi væri með öllu óhafandi; allir flokkar þingsins og allir aðilar að fiskverðsákvörðun, bæði útvegsmenn, sjómenn og fiskkaupendur. Markmiðið er að endurreisa Olíusjóð fiskiskipa, sem búið var að afnema úr lögum, og fá til hans fé til þess að greiða niður olíu til fiskiskipa með aðgerðum sem eru ígildi þess að leysa upp hlutaskiptasamninga sjómanna og útvegsmanna og taka verulegar fjárhæðir fram hjá þeim skiptum. M.ö.o. er olíuvandi útgerðarinnar með þessum hætti leystur á kostnað sjómanna. Ef þessi leið hefði ekki verið valin er líklegast að til þess að standa undir þessum kostnaðarvanda útgerðarinnar hefði fiskverð verið hækkað mun meira. Með því að beita þessari millifærsluaðferð, sem hæstv. sjútvrh. gerir till. um, hefur honum tekist að koma í veg fyrir að fiskverð hækkaði um það sem það ella mundi hafa hækkað. Sú lausn er á kostnað viðsemjenda útvegsmanna, á kostnað sjómanna. Hæstv. sjútvrh. fór áðan með talnalegan samanburð á kjörum sjómanna og kjörum annarra launastétta máli sínu til nokkurs stuðnings þegar hann leggur til að sú leið sé farin að leysa olíuvanda útgerðarinnar á kostnað sjómanna og kjarasamninga þeirra. Það var ekki rétt í frásögn hæstv. ráðh. sem hann sagði þegar hann greindi frá því að þessi samanburður væri reistur á úrtökum úr skattframtölum viðkomandi launastétta. Þetta er rétt varðandi aðrar launastéttir en sjómenn. Þar var stuðst við úrtök úr skattframtölum. En varðandi samanburðinn við sjómenn, þá voru laun sjómanna áætluð miðað við fjölda sjómanna og aflamagn. Þarna var því ekki um sambærilegar stærðir að ræða. Við getum að sjálfsögðu endalaust deilt um hver er staða einnar stéttar gagnvart annarri í kaupgjaldsþróun á umliðnum árum og misserum. Ég held að það fari þó ekkert fram hjá mönnum, sem fylgjast með atvinnuháttum úti á landsbyggðinni, að þróunin hefur á undanförnum árum verið í þá átt, að kjör sjómanna hafa verið að dragast smátt og smátt aftur úr kjörum annarra stétta í landinu. Þetta hefur m.a. komið fram í því, að jafnvel á aflasælustu skipum er nú ekki sú eftirspurn eftir plássum sem áður var. Fyrir örfáum árum var það þannig t.d. á togurum í því kjördæmi sem við hæstv. sjútvrh. þekkjum best til, að þar var vandaverk að komast að og langir biðlistar. Slíkt er ekki ástandið lengur. Nú hefur þróunin orðið sú á umliðnum misserum í kjörum þessara manna, að þó svo að sumir þeirra fái ennþá tiltölulega góð laun hefur samanburðurinn við tekjur fólksins í landi verið sjómannastéttinni óhagstæður með þeim afleiðingum að jafnvel aflaskip og aflaskipstjórar á þessum skipum geta nú átt í tímabundnum erfiðleikum með að fá besta mannskap um borð í skipin. Þessar staðreyndir segja sína sögu þó að menn geti deilt um hvernig eigi að mæla þessa þróun með tölulegum samanburði við aðrar stéttir. Það er ekki neinn vafi á því, að um leið og þessi öfugþróun verður fyrir sjómannastéttina kemur hún fram í því að það verður erfiðara og erfiðara að manna fiskiskipaflotann. Þegar svo er orðið að á stundum er orðið erfitt að fá mannskap á aflasælustu skipin, þá segir það hverjum sjáandi manni að ástæðan er sú, að duglegir menn telja að þeim henti betur að leita starfa á landi en á sjó. Jafnvel þótt sjósóknin geti skilað talsverðum tekjum telja þeir að réttara sé fyrir sig að leita sér vinnu í landi sem er ekki jafnerfið og áhættusöm og starf þeirra sem sjómennsku stunda. Þetta kemur einnig fram í samantekt áætlunardeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins um þróun vinnumarkaðarins á árinu 1981, sem var dreift til alþm. einmitt í dag. Þar koma fram niðurstöður Þjóðhagsstofnunar um tekjuþróun í einstökum starfsgreinum. Frá árinu 1981 eru nýjustu upplýsingar og fyllstu sem fyrir liggja. Það kemur í ljós m.a. í þessari skýrslu að á árinu 1981 drógust sjómenn mjög aftur úr öðrum launastéttum hvað tekjuþróun varðar. Á því ári hækkuðu tekjur í fiskveiðum um 49.8% á meðan tekjur í fiskvinnslu jukust um 55%, á meðan tekjur almennt í öllum landshlutum jukust um 56%, á meðan tekjur í iðnaðarstörfum jukust um 54.3%, á meðan tekjur í byggingarstarfsemi jukust um 61.3%, á meðan tekjur í samgöngum jukust um 58.9% o.s.frv. M.ö.o. segir þessi úttekt okkar að á árinu 1981 drógust sjómenn aftur úr öllum öðrum launastéttum, að bændum undanskildum, í sambandi við tekjuþróun. Þess vegna kemur það nokkuð spánskt fyrir sjónir þegar sú leið er valin í árslok 1982 að mæta rekstrarvanda útgerðar með hætti sem ígildir því að hann sé leystur svo til einvörðungu á kostnað sjómannastéttarinnar með því að fara að vísu krókaleiðir, en leið þó í þá veru að brjóta upp gerða kjarasamninga sjómanna og grípa til aðgerða sem eru ígildi þess að hluti fiskverðshækkunar sé tekinn fram hjá skiptum. Upphafið að því millifærslukerfi sem nú er verið að hrinda á flot aftur, eftir að Alþingi hafði afnumið það, má rekja til janúarmánaðar árið 1974, þegar lagt var útflutningsgjald á loðnu og loðnuafurðir til þess að afla fjár til að greiða niður olíu til fiskiskipaflotans. Þáv. sjútvrh., Lúðvík Jósepsson, fékk það millifærslukerfi lögfest á Alþingi í janúar 1974, en hafði áður fengið samþykki sjómanna og útvegsmanna til þeirrar ráðstöfunar. Þingflokkur Alþfl. var eini flokkur þingsins sem lagðist þá gegn slíkum ráðstöfunum og varaði mjög einarðlega við því út í hvaða uppbóta- og millifærslukerfi menn væru að sigla með slíkum hætti. Allir aðrir þingflokkar, þingflokkur Sjálfstfl., þingflokkur Framsfl. og þingflokkur Alþb., stóðu að því að hefja þetta millifærslukerfi með lögunum frá 1974. Alþfl. einn flokka var andvígur því og varaði við því kerfi sem væri verið að hefja smíði á. Við Alþfl.-menn reyndumst sannspáir því strax í árslokin 1974 voru afgreidd lög um ráðstafanir í sjávarútvegi, sett af ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl., þar sem Olíusjóður fiskiskipa var búinn til með nákvæmlega sama hætti og nú stendur til að endurreisa þann sjóð. Munurinn á ráðstöfunum þeirrar ríkisstjórnar og ráðstöfun hæstv. sjútvrh. Lúðvíks Jósepssonar frá því í janúar sama ár var sá, að útflutningsgjaldið á loðnu og loðnuafurðir var samþykkt að fengnu samþykki sjómanna og útvegsmanna fyrir slíkri ráðstöfun, en lög um Olíusjóð fiskiskipa og útflutningsgjaldið, sem hann var fjármagnaður með samkv. lögum um ráðstafanir í þágu sjávarútvegsins, voru samþykkt í algerri andstöðu við sjómenn, sem litu á lagasetningu sem kaupupptöku og ígildi riftunar á kjarasamningum um skipti. Einnig var þingflokkur Alþfl. algerlega andvígur slíkum ráðstöfunum við það tækifæri og stóðum við þm. Alþfl. saman um andstöðu við þær aðgerðir ásamt þáv. þm. Alþb. Það er fróðlegt fyrir menn að lesa þær ræður sem þá voru fluttar af hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, Stefáni Jónssyni og Garðari Sigurðssyni gegn því millifærslukerfi sem þarna var verið að koma á fót. Hv. þm. Garðar Sigurðsson var þá frsm. minni hl. sjútvn. Nd. Ég og hv. þm. Garðar Sigurðsson stóðum saman að nál. þar sem lagt var til að greinin um olíusjóðinn, sem átti að samþykkja, yrði felld. Í umr. þá sagði frsm. minni hl., hv. þm. Garðar Sigurðsson, m.a. að ljóst væri samkv. þessum ráðstöfunum að tilgangurinn væri að leysa vanda útgerðarinnar á kostnað sjómanna með bolabrögðum og þjösnaskap. Hann mælti, með leyfi forseta, á þessa leið: „En þarna er aðeins því bætt við að láta sjómenn standa undir stórkostlegum hluta af olíuverðinu í landinu. Það er þessi stétt, sem ein allra launastétta í landinu þarf að taka á sig þessa gífurlegu hækkun. Ég vil segja það, að með þessu er höggvið fyrst og skarpast að þeim sem hlífa skyldi.“ Þetta sagði hv. þm. þegar hann mælti fyrir nál. okkar tveggja um andstöðu gegn Olíusjóði fiskiskipa. Þá hafði sama þróun átt sér stað í kaupþróun sjómanna sem undanfari aðgerða og nú hefur átt sér stað. Þeir höfðu ekki haldið í við kaupþróun annarra stétta alveg eins og nú, en þrátt fyrir það var gripið til þeirra aðgerða að leggja vanda útgerðarinnar hvað varðar olíuverðið á herðar þeirra einnig. Það verður fróðlegt að sjá hvernig hv. þm. Garðar Sigurðsson, sem nú er ekki lengur í minni hl. í sjútvn. ásamt þm. Alþfl., eins og hann var við þetta tækifæri, heldur er nú formaður sjútvn. þessarar hv. deildar, tekur á málum þegar að því er komið að honum er ætlað það hlutverk að berjast fyrir framgangi ráðstafana hér á Alþingi sem hann barðist gegn í minni hl. í sjútvn. árið 1974. Ég þarf ekki að orðlengja að þetta millifærslukerfi, sem komið var á fót með lögum um ráðstafanir í sjávarútvegi, stóð aðeins í tvö ár. Eftir þessi tvö ár voru allir, líka þeir þingflokkar sem áttu hlut að því að koma þessu kerfi á, orðnir sammála um að menn væru komnir út í algerar ógöngur og þetta millifærslukerfi hefði orðið til mikillar óþurftar í íslenskum sjávarútvegi. Þá beitti sá sjútvrh., hv. þm. Matthías Bjarnason, sem komið hafði kerfinu á fót sér fyrir því, að millifærslukerfið var afnumið á ný gegn því að sjómenn tækju á sig verulega skerðingu á umsömdum hlutaskiptum, sem þeir gengust þá undir, því að allir, bæði stjórnmálamenn og hagsmunaaðilar, voru sammála um að það bæri ýmsu að fórna til þess að losna við þetta óheilbrigða millifærslukerfi. Olíusjóður fiskiskipa og sú mikla millifærsla sem honum hafði verið fengin voru því afnumin með lögum árið 1976. Við það tækifæri átti núv. hæstv. sjútvrh. sæti í Ed. Alþingis. Hann var þá, að mig minnir, formaður sjútvn. þeirrar deildar sem fékk til meðferðar frv. um afnám þess millifærslukerfis sem hann nú leggur til að verði endurreist. Þegar hann mælti fyrir áliti n., sem sammála lagði til að kerfið yrði afnumið, sagði hann, með leyfi hæstv. forseta, í ræðu í Ed. Alþingis: „Ég er þeirrar skoðunar, að þetta [þ.e. millifærslukerfið] hafi gengið nokkuð langt hjá okkur Íslendingum og að um hættulega mikla millifærslu á fjármunum sé að ræða, jafnvel svo mikla að verulega hafi á vissum sviðum dregið úr vilja einstaklinga til að spjara sig eins og þeir frekast mega, en ég hygg það ávallt vera nauðsynlega undirstöðu í íslensku atvinnulífi og að slíkt eigi að vera.“ Þetta sagði hæstv. núv. sjútvrh. þegar hann sem formaður sjútvn. Ed. Alþingis lagði til 1976 að millifærslukerfi það yrði afnumið sem hann er núna að endurreisa. Þannig er víðar en í dagblöðunum sem yfirlýsingarnar koma ekki heim og saman við aðgerðirnar. Nú er verið að endurreisa sama kerfi og afnumið var árið 1976. Með því er bókstaflega stefnt að því enn einu sinni að fá sjómenn til þess að fallast á að greiða einhvern tíma í framtíðinni fyrir afnámi millifærslukerfisins á ný með því að fallast á að gera nýja samninga við útvegsmenn um að rýra umsaminn hlut sjómanna í aflaverðmæti. Að því er bókstaflega stefnt. Með þessum aðgerðum er vísvitandi stefnt að því að neyða sjómannastéttina til að semja upp á nýtt og falla frá því samkomulagi um hlutaskipti sem sjómenn hafa þegar fengið. Einnig er með þessu verið að fitja upp á því stórháskalega kerfi, sem tröllríður orðið allri atvinnustarfsemi á Íslandi, þ.e. að allt atvinnulíf í landinu er með einum eða öðrum hætti orðið niðurgreitt úr ríkissjóði eða með óbeinum hætti af ríkissjóði eða fé atmennings. Það er verið að búa til sams konar kerfi fyrir íslenskan sjávarútveg og Framsfl. hefur smíðað fyrir íslenskan landbúnað - kerfi niðurgreiðslna, kerfi uppbóta, kerfi styrkja, kerfi millifærslu frá þeim sem duga til hinna sem ekki duga. Það er nákvæmlega sams konar millifærsla sem hér á að taka upp, millifærsla frá þeim sem duga til þeirra sem ekki duga. Sú millifærsla er fólgin í því, að menn hætti að hafa nokkrar áhyggjur af hvernig er farið með þau verðmæti sem þeim eru fengin vegna þess að það eru sett lög um að með almannafé eða með fé frá öðrum eru dýrir rekstrarliðir eins og olía greiddir niður. Þannig skiptir ekki útgerðina lengur meginmáli að reyna að spara á dýrasta útgerðarliðnum því að það er séð svo um að þeir sem spara greiði niður kostnaðinn hjá þeim sem ekki spara. Hæstv. sjútvrh. hefur fengið skeyti nýlega frá útgerðarmanni á Bakkafirði austur, sem við nokkrir þm. höfum fengið afrit af. Í skeytislokin segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ég leyfi mér að árétta það, að smástaðir eins og Bakkafjörður og Grímsey og bátaflotinn í heild hafa ekkert bolmagn til að greiða niður olíu til togaranna. Verði uppteknum hætti fram haldið með eignarnámi á gengismun og ráðstöfunum af því tagi verða Bakkfirðingar skattlagðir á árinu 1983 sem hér segir: Í nýtt útflutningsgjald um 1 millj., í verðbætur á ufsa og karfa o.fl. um 1 millj., í gengismun um 1 millj. Samtals um 3 millj. kr. Það leyfi ég mér að fullyrða, að svona smástaðir, sem varla hafa sómasamlega hafnaraðstöðu, þola alls ekki þvílíkar átögur til styrktar togaraútgerðinni. Af þeim ástæðum leyfi ég mér hér með að koma með þessa brtt. Virðingarfyllst. Kristinn Pétursson, útgerðarmaður. Bakkafirði.“ Í skeytinu telur hann upp nokkrar tillögur til breytinga á ráðstöfunum hæstv. ráðh., sem ég ætla ekki að fara frekar út í. Þetta finnst mönnum kannske ekkert óskaplega merkilegt plagg. Einn maður í tiltekinni atvinnugrein sendir ráðh. sínum skeyti þar sem hann biðst undan því að þurfa sem smáútgerðarmaður að greiða verulega fjármuni til að standa undir rekstrarkostnaði hjá öðrum aðilum, sem þurfa ekki eftir þessa breytingu að hafa sérstakar áhyggjur af því þó að reksturinn hjá þeim sé e.t.v. ekki upp á það allra besta, þó að þeir eyði e.t.v. margfaldri olíu á við aðra, vegna þess að ríkisstjórnirnar sjá svo um eða ætla sér að sjá svo um að það verði þá bara tekið frá þeim sem betur standa sig til þess að færa til hinna sem verr gengur. Það er alveg fráleitt að það geti verið rétt og eðlileg aðferð, þegar vandi í tiltekinni atvinnugrein er í því fólgin, að ákveðin erlend aðföng atvinnugreinarinnar hækka mjög í verði vegna erlendra verðhækkana, að svara því með kerfi af þessu tagi, þar sem verið er að greiða hin erlendu aðföng niður til þess að það skipti ekki lengur máli hvernig menn halda á þeim aðföngum, sem þeir þurfa til rekstrarins, hvort þeir noti þau af gætni eða af ógætni. Eftir verðhækkunina á olíunni hafa ýmsir skipstjórar og útgerðarmenn gripið til þess ráðs að reyna að leita leiða til að draga úr olíunotkun. Komið hefur verið upp sérstökum olíumælum á ýmsum olíufrekum fiskiskipum til að fá skipstjórnarmenn til að spara olíu og fylgjast a.m.k. betur með hve mikilli olíu þeir eyða í hvert skipti. Gerðar hafa verið tilraunir með það í Vestmannaeyjum að stunda trollveiðar með tveimur bátum með eitt troll til þess að spara orku og þar á meðal olíu. Gegn öllu slíku er unnið með ráðstöfunum af þessu tagi. Það er unnið gegn því að menn leiti leiða til að fara spart með dýr aðföng, - svo að maður tali nú ekki einu sinni um þegar þannig er haldið á málum að menn gera bókstaflega ráð fyrir því, eins og í frv. er gert, að tekin séu erlend lán til að greiða niður erlend aðföng. Það er eins fráleitt og verið getur að menn fari í erlenda banka til að taka erlend lán til að greiða niður rekstrarvörur sem keyptar eru erlendis frá. Og hverju eru menn nær? Halda menn að það sé einhver lausn fólgin í því að taka lán í erlendum bönkum til þess að greiða niður vörur erlendis frá, sem menn verða að greiða í kannske sömu bönkum og menn taka lánið til þess að greiða vöruna í? Hverju er verið að bjarga með slíku? Þarf ekki íslenska þjóðin og útvegurinn í heild að taka þetta á sig hvort eð er, með hvaða hætti svo sem reynt er að fara slíkar krókaleiðir að settu marki? Það væri miklu eðlilegra, heiðarlegra og réttlátara að koma beint framan að fólki. Ef þarf að grípa til aðgerða til stuðnings undirstöðuatvinnuvegunum á að gera það án þess að reynt sé að fela þær aðgerðir, án þess að reynt sé að grafa þær í sand svo að fólki verði ekki ljóst hver staða þessara atvinnuvega er og af hverju vandi þeirra stafar. En það er það sem hæstv. ríkisstj. má alls ekki af vita. Hún má alls ekki og aldrei af eigin vilja grípa til ráðstafana af neinu því tagi sem gera almenningi það fært að horfast í augu við þann vanda sem við er að fást. Það þarf alltaf að fela vandann, það þarf alltaf að fara einhverjar þær krókaleiðir að markinu sem gera hæstv. ríkisstj. fært að halda því fram í orði kveðnu að lausnir hennar komi ekki við hag nokkurs einasta manns. Og þetta er dæmigert um slíka lausn. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Ég held að það sé alveg ljóst að við Alþfl.-menn erum jafnandvígir því óheilbrigða og ógeðfellda millifærslukerfi, sem verið er að byggja upp með þessum ráðstöfunum, ef þær ná fram að ganga, og við vorum andvígir því árið 1974 og árið 1976. Ég er alveg sannfærður um að fyrir þessa ráðstöfun eiga sjómenn eftir að gjalda þó síðar verði með því að þeir verði neyddir til að greiða fyrir afnám þessa heimskulega og óréttláta kerfis með beinni launalækkun, enda er það það sem beinlínis er að stefnt af hálfu hæstv. ríkisstj. Stefni hún þangað á hún að segja fólki það afdráttarlaust, en ekki vera með neinn blekkingaleik af því tagi sem hér er tíðkaður. Ég vil einnig taka það fram, að þó að við Alþfl.-menn séum andvígir þeirri leið sem hér um ræðir munum við ekki tefja framgang þessa máls þannig að það geti gengið til atkv. og fengið eðlilega meðferð og umfjöllun hér í þinginu. Og okkar tilgangur er ekki sá og hefur aldrei verið sá að stuðla með einum eða öðrum hætti að því að atvinnulífið á Íslandi stöðvist af því að flotanum verði lagt, af því að atvinnuleysisvofan haldi hraðari innreið sína á okkar land en hún gerir nú. Okkar tilgangur er sá að benda mönnum á út á hvaða braut þeir eru að fara, gera mönnum grein fyrir því hvaða ábyrgð þeir taka á sig sem endurvekja nú þetta millifærslukerfi, vekja athygli á því hvert menn eru undir rós að stefna. Við munum hins vegar eins og ég sagði áðan, ekki gera neitt til að koma í veg fyrir að málið fái fljóta og eðlilega afgreiðslu og geti gengið sinn eðlilega gang hér á þinginu og gangi til atkv. eins fljótt og við verður komið. Hins vegar teljum við nauðsynlegt, að í meðferð sjútvn. á þessu máli verði ýmis atriði skoðuð betur og upplýst betur en fram hefur komið. M.a. vek ég athygli á því, að ekki kemur fram í grg. eða aths. með þessu frv. hvað menn áætla og á hverju menn reisa síkar áætlanir, hvað 4% útflutningsgjald af sjávarafurðum muni gefa miklar tekjur. Í frv. kemur aðeins fram hver fjárþörfin er til niðurgreiðslunnar, en ekki hitt, hvað gjaldtakan skilar miklu fé né heldur hvernig menn áætla að það fé greiðist, hvernig menn áætla að hver framleiðslugrein í sjávarútvegi um sig standi að þessari tekjuöflun. Ég vil benda mönnum á það, að eins og háttað er gjaldtökunni á þessu gjaldi er hætt við því að útflutningsgjaldið ýti undir það enn frekar en gert hefur verið að fiskiskip selji afla sinn í erlendum höfnum. Ástæðan er einfaldlega sú, að sé aflinn seldur í innlendri höfn, unninn og verkaður þarf að greiða 4% útflutningsgjald af fob-verði hinnar framleiddu vöru. Þegar aflinn er seldur erlendis þarf aðeins að greiða útflutningsgjald af verðmæti hins selda afla. Þannig greiðist ekki skattlagningin af t.d. vinnu þeirra hér heima sem breyta hráefninu í fullunna vöru. Þessi mismunur, hærri skattlagningin á fullunnu vörunni en hráefninu, gæti stuðlað að því að ýta enn frekar en nú er undir það að skip sigli með afla sinn til sölu í erlendum höfnum. Ekki væri það til þess að stemma stigu við þeim atvinnuerfiðleikum sem hafa haldið innreið sína í íslensk sjávarpláss. Að lokum vil ég aðeins benda mönnum á það, að ekki hefur fram komið enn, að öllum er ljóst, ekki síst hæstv. sjútvrh., að þeirri aðgerð, sem í frv. þessu felst, er ekki ætlað að duga nema í tvo mánuði. Ný fiskverðsákvörðun og ný lausn á þessum málum þarf að koma til eigi síðar en í kringum 1. mars n.k. Þetta er öllum ljóst, líka hæstv. sjútvrh. Þeir sem ætla að stuðla að því að þetta mál hljóti hér afgreiðslu með jákvæðum hætti til þess að ríkisstj. geti setið áfram verða að sjálfsögðu jafnframt að vera reiðubúnir að standa með ríkisstj. að framlengingu þessara ráðstafana í kringum 1. mars. Menn verða að horfa vísvitandi á hvað þeir eru að gera. Ef menn ætla að segja á í þessu máli, þá þurfa menn að segja b líka. Menn skyldu gera sér grein fyrir því við afgreiðslu þm. á þessu eina máli, sem aðeins er ætlað að duga í tvo mánuði, út frá þeim rökum að menn vilja ekki að ríkisstj. fari alveg strax frá. Ef menn nota þau rök verða menn líka að segja b, þá verða menn líka að vera reiðubúnir að framlengja sambærilegar ráðstafanir og eru í þessu fólgnar þegar í stað í kringum þann 1. mars n.k. og halda síðan áfram að taka ábyrgð á slíkum aðgerðum uns þeir telja að ríkisstj. hafi setið nógu lengi. En því miður fyrir menn verður ríkisstj. að fara frá ekki síðar en í des. á næsta hausti og lengur geta menn ekki framlengt líf hennar.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir þær almennu hugleiðingar sem hér hefur verið haldið fram um millifærslur í hagkerfinu, þegar fjármagn er fært til, almennum orðum talað. Ég var sammála því að eðlislægt yrðu slíkar aðgerðir miður heppilegar. Þó hygg ég að það sé grunnfærni að nefna til það mál eitt, sem hér er til umr., en skoða ekki kerfið, ákvörðunarkerfið um fiskverð í heild sinni. Því að hvað halda menn að verðákvörðunarkerfi um fisk, eins og við búum við hér, sé annað en ein heljarmikil millifærsla? Það er orðið almennt viðurkennt. Ég nefni sérstaklega hvernig hæstv. sjútvrh. Steingrímur Hermannsson hefur haldið á því máli, ekki bara nú um áramótin heldur löngum áður. Út af fyrir sig má segja að hann hafi ekki verið að gera annað en orða það sem allir vita: að í ákvörðunum um fiskverð felast aðrar ákvarðanir, nefnilega um að nýskrá gengi krónunnar. Og til hvers annars er gengi krónunnar skráð upp á nýtt í kjölfar ákvörðunar um fiskverð eins og nú var lýst yfir samdægurs þegar fiskverði var breytt um áramótin - en til þess að millifæra verðmæti, færa verðmæti til? Það stoðar lítið að horfa á þetta frv. eitt, sem vitaskuld er millifærsla og nákvæmlega ekkert annað, skoða það eitt og einangrað en líta ekki á baksviðið, sem byggist á heljarmiklum millifærslum vegna samninga svokallaðra, sem auðvitað eru ekkert annað en gervimál, sem gerðir hafa verið út á verðmæti sem ekki eru til. Það er það sem nú átti sér stað. Það er það sem felst í þessu verðákvörðunarkerfi sjávarafurða. Þegar fiskverð er hækkað um tiltekin prósent og því jafnframt lýst yfir að gengi íslensku krónunnar þurfi að lækka um tiltekin prósent til þess að atvinnuvegurinn gangi, þá er það millifærsla. Það er það sem er kjarni þessa máls. Ég vil aðeins segja það að ég vil mjög taka undir þær almennu hugleiðingar, t.d. hjá hv. 3. þm. Vestf., sem auðvitað eru góðar og gildar og í grundvallaratriðum réttar, en það verður að skoða málið lengra. Það er ekki þessi eina millifærsla, heldur er allt þetta kerfi byggt upp á millifærslum í þágu þeirra aðila í sjávarútvegi sem ganga ekki með öðrum hætti. Það er það sem í grundvelli sínum er svo óheilbrigt. Og það er af þeirri ástæðu sem lagt hefur verið fram frv., sem er 122. mál í þessari virðulegu deild, sem er andvígt millifærslum en ekki einhverjum litlum hluta þeirra, þegar menn eru ekki að tala á móti prinsippinu, heldur að tala á móti einstökum áherslum millifærslna sem þeir í það og það sinnið kunna að vera á móti. Það er auðvitað prinsippið sjálft sem er rangt. En það verður ekki leyst með því að bera fram aðfinnslur við þetta mál eitt. Það sem er auðvitað orðið úrelt við þetta fyrirkomulag er ákvörðunarkerfið sjálft, sem var stofnað fyrir rúmum 20 árum í tveimur áföngum. Það er fyrst þannig að svokallaður oddamaður var skipaður af Hæstarétti. Þannig stóð það 1960–1964 og þá þannig að Efnahagsstofnun, eins og í lögum stendur, en er nú orðið Þjóðhagsstofnun, leggur til oddamann. Upphaflega var þetta hugsað sem einhvers konar sáttasemjari og hann vann sem slíkur. En þegar fram liðu tímar gerðist ríkisvaldið frekara til þessara valda eins og gjarnan hendir. Nú er svo komið, og ég vísa í yfirlýsingar frá hæstv. sjútvrh. nú um áramót, að þetta er orðin einhliða ákvörðun ríkisstj. eða ráðh. í það og það sinnið. Það sem gerist er það að ákveðin er tiltekin hækkun á fiskverði. Það er jafnframt ákveðið og því lýst yfir, að þetta muni vitaskuld þýða - hvort sem það er kallað gengisfellingu eða gengissig. Gengið var fellt í kjölfar þessarar ákvörðunar nokkru síðar. Það er það sem vitaskuld er hluti af þessu kerfi og er miklu stærri og miklu spilltari millifærsla heldur en sú sem hér er verið að lýsa. Og séu menn á móti millifærslum, þá eiga menn að tala gegn prinsippinu en ekki tala um að þeir séu á móti millifærslum af því að þeim líki ekki hvert er millifært það og það sinnið. Þá eru menn komnir út í frumskóg sem er auðveldara að fara inn í heldur en að sleppa út úr aftur. Það er af þeirri ástæðu sem nauðsynlegt er að gera miklu dýpri og annars konar og róttækari breytingu á verðákvörðunarkerfi sjávarútvegsins, nefnilega þá að leggja niður Verðlagsráð sjávarútvegsins. Það verður auðvitað að hafa einhvern aðlögunartíma, en þegar það hefur verið gert, þá semja menn eins og frjálsir menn væru og bera ábyrgð á þeim samningum sem þeir gera. Það eru auðvitað gersamlega ábyrgðarlausir samningar sem menn gera þegar menn gera út á lækkað gengi íslensku krónunnar og guð og menn vita að í baksviði samninganna er loforð frá stjórnvöldum um gengisfellingu, sem er millifærsla í þágu útgerðarfyrirtækja sem stæðust ekki að öðrum kosti. Það er þetta sem er svo rangt í þessu kerfi. Mitt mat er það að þær hliðarráðstafanir sem hér eru gerðar, sem vitaskuld eru hreinar millifærslur, séu minni háttar mál við hliðina á prinsippinu sjálfu, nefnilega kröfunni um það að þeim sem draga fiskinn úr sjó annars vegar og hinum sem vinna hann hins vegar sé gert kleift eftir vissan aðlögunartíma að semja eins og frjálsir menn og bera ábyrgð á niðurstöðum samninga sinna. Þá fyrst mundum við yfirgefa það ógeðfellda millifærslukerfi sem hér hefur verið skapað. En að verja það að fiskverð sé hækkað um tiltekin prósent, gengið sé daginn eftir fellt og verðmæti þar með millifærð frá öllum neytendum í landinu skulum við segja og til þessara fáu fyrirtækja og gera enga athugasemd við það, en gera síðan athugasemd við þetta eitt, það er ekki heil brú í þeim málflutningi. Þá eru menn ekki að tala á móti millifærslum í eðli sínu. Þegar menn hafa uppi tillögur um raunverulega kerfisbreytingu, þá fyrst er heil brú í röksemdum á móti millifærslukerfinu. Að hækka fiskverð og lækka gengi daginn eftir, það er hin ógeðfellda og spillta millifærsla sem við þetta kerfi loðir. Nú er það svo að ríkisstj. sem situr að völdum hefur meiri hl. þm. á Alþingi en ekki meiri hl. þm. í annarri deild þingsins, eins og þjóðin öll auðvitað veit. Einnig er það ekkert leyndarmál lengur og kannske ekki heldur feimnismál, eins og það var, að fiskverðssamningar fara fram með þeim hætti sem hér hefur verið lýst að framan, því er nú verr og miður. Það er svona sem þetta kerfi vinnur. Ég veit ekki hvort á að telja það hæstv. sjútvrh. til lofs eða lasts, en alla vega er ljóst að hann hefur ekkert farið dult með það að ákvarðanir um fiskverð eru ekki lengur teknar á borðinu hjá verðlagsráði. Það er augljóst að svokallaður oddamaður er aðeins skilaboðamaður ríkisstj. og ákvarðanir eru nánast teknar einhliða. Þetta er auðvitað til marks um það að þetta kerfi hefur gersamlega gengið sér til húðar. Á móti kemur að vitaskuld hafa báðir aðilar, og þá væntanlega sérstaklega útgerðin, í hótunum við ríkisvaldið. Eins og hér hefur verið lýst er oddamaðurinn í þessu kerfi í raun og veru aðeins móttakari hótana, sem ganga á milli ráðh. og forsvarsmanna fyrirtækjanna, sem margir hverjir eru óhæfir til að standa í atvinnurekstri. Það er með þessum hætti sem það gerist. Síðan er með lækkuðu gengi í kjötfar hækkaðs fiskverðs sett öryggisnet undir lakast reknu fyrirtækin, það er það sem gerist. En halda menn að öll fyrirtæki séu eins rekin? Ekki aldeilis. Og hvað þýðir það? Vitaskuld fer ómældur gróði til þeirra sem fyrir ofan þessi öryggismörk eru. Það er svona sem þetta ábyrgðarlausa kerfi vinnur. Og að styðja fiskverðshækkunina út af fyrir sig og gengislækkunina í kjölfarið, þ.e. millifærsluna frá neytendum til fyrirtækjanna, þetta er ekkert annað, en tala síðan á móti þessu tiltekna máli, sá málflutningur stenst ekki frá degi til dags, hann stenst a.m.k. ekki frá viku til viku. Við þessar sérkennilegu aðstæður er auðvitað svo komið að ríkisstj. í landinu svífur í lausu lofti á miðjum vetri. Um það er ekki að villast, að þessir samningar hafa verið gerðir. Það er einnig ótvírætt að ráðh. hefur gefið vilyrði fyrir því að að baki þessum samningum kæmu aðrar aðgerðir, annars konar og frekari útfærsla og millifærsla að viðbættum þeim sem fram fóru í samspili fiskverðs og gengis. Þessar frekari aðgerðir sjá dagsins ljós í formi frv. til l. um Olíusjóð fiskiskipa, olíugjald o.fl. og eru 159. mál þingsins. Þessir samningar hafa verið gerðir, og vitaskuld með þessum inngripum ríkisvaldsins sem skrifast fyrst og fremst á reikning Verðlagsráðs sjávarútvegsins, þess kerfis sem þar hefur verið upp byggt og sem ég hef lýst og tel vera mjög rangt og hef flutt frv. um á þessu þingi, þau ríkisinngrip og það ábyrgðarleysi sem af hefur leitt, eins og það leggur sig, og þær millifærslur sem þar fylgja í kjölfarið. Hins vegar er ljóst að þessir samningar hafa verið gerðir og þetta þingmál, sem hæstv. ráðh. hefur mælt fyrir hér í dag, er í raun og veru hluti af þessum samningum vegna þess hve veik staða ríkisstj. er, að hún hefur ekki meiri hl. í annarri deild þingsins, þá standa menn frammi fyrir mjög einföldu vali, en hvorugur kosturinn er vitaskuld góður. Menn standa frammi fyrir því að annaðhvort séu þessir svokölluðu samningar, sem auðvitað engir samningar eru, sprengdir í loft upp. Það gæti þýtt, eins og hæstv. ráðh. hefur lýst í mjög skringilegu blaðaviðtali, að flotinn sigldi í höfn, að atvinnuleysi fylgdi. Það kallaði hann óskastöðu sína, hvernig sem það má vera, þá væri rétti tíminn til þess að fara út í kosningar, með flotann stöðvaðan, atvinnuleysi í landinu. Hann notaði orðið óskastaða um þetta. Ég veit ekki um óskastöðu, mér þótti þetta orðalag með eindæmum einkennilegt, en ég hef lýst því yfir - og ég tel það fullkomlega eðlilegan málflutning sem 1/60 hluti af löggjafarvaldinu - að á þessu vil ég ekki bera ábyrgð. Ég tel miklu mikilvægara að aðrar og róttækari breytingar náist fram. Þetta hefur gengið með þessum hætti og ef ég get, t.d. með hjásetu minni, komið í veg fyrir að þessi óskastaða ráðh. komi upp, þá mun ég gera það. Á þessu máli eru margar hliðar. Hæstv. ráðh. lýsir því í blaðaviðtali við Morgunblaðið, sem hér hefur verið nefnt af öðrum ræðumönnum, miðvikudaginn 12. jan. s.l. Ráðh. segir með leyfi forseta: „Ég mun að sjálfsögðu“ - ég undirstrika: „að sjálfsögðu leggja til þingrof og nýjar kosningar því flotinn siglir þá í land og útgerðin stöðvast og þá er náttúrlega ekki annað að gera en leggja málið fyrir þjóðina.“ Herra forseti. Tilvitnun lýkur að sinni. Þegar staðan er þessi er mér þetta alveg óskiljanlegt í raun og veru því mér finnst þessi hugsun vera svo ábyrgðarlaus vera svo gersamlega ábyrgðarlaus. Og hæstv. ráðh. bætir við: „Ég hef fulla trú á því að hæstv. forsrh. hafi sama skilning á þessu og ég.“ Það hefur síðan komið í ljós að svo er ekki. En látum það vera. Valkostirnir eru ekki góðir, en dæmið er þó mjög skýrt. Þessi minni háttar millifærsla, sem kemur í kjölfar hinnar meiri háttar millifærslu, sem er hækkað fiskverð og lækkað gengi, samningar um hana hafa verið gerðir og þetta er raunverulega spurning um að staðfesta þessa samninga. Ráðh. hefur væntanlega bakstuðning þeirra sem styðja ríkisstj. hér á Alþingi. Hjáseta eins nægir til og ég mun veita hana. Síðar í þessu viðtali segir hæstv. ráðh. með leyfi forseta: „Ég teldi það mjög góða stöðu fyrir mig“ - ég endurtek: „fyrir mig pólitískt, ef hún felldi það.“ Hún er stjórnarandstaðan. „Þá fæ ég tækifæri til að fá kosningar fljótt og þá hefur hún stöðvað útgerðina, en ég hef enga trú á því að hún geri það.“ Herra forseti. Það getur verið erfitt að leitast við að bjarga þeim sem vilja ekki bjarga sér sjálfir. Það kom mér á óvart að ekki skyldi birtast leiðrétting í blaðinu daginn eftir. Ég vildi trúa því að það væri blaðamaðurinn, sem hefði eitthvað misskilið, eins og vill nú verða, það væri misskilningur í símtali eða eitthvað slíkt. En slíka leiðréttingu hef ég ekki séð. Ég er að lýsa yfir að ég vilji taka þátt í að staðfesta með hjásetu minni samninga sem hæstv. ráðh. hefur gert, í ljósi þess sem þegar er sagt, og mér er óskiljanlegt hvernig hann getur sagt að hann teldi það mjög góða stöðu fyrir sjálfan sig pólitískt ef samningar, sem hann hefur gert, séu felldir á Alþingi og útgerðin stöðvist og til atvinnuleysis komi. Þá sé rétti tíminn að boða til kosninga, þá sé rétti tíminn að fara með allt út í kosningar. Ég er út af fyrir sig stoltur af því að með þessari afstöðu megi koma í veg fyrir að ráðh. komist í þessa óskastöðu sína. Ég vil, herra forseti, til áréttingar því sem þegar hefur verið sagt, vísa til þess að nú um helgina var formlega stofnað Bandalag jafnaðarmanna, sem ályktaði eðli málsins samkvæmt um afstöðu í þessu máli, eins og mönnum hér er kunnugt um. Einhvers titrings tauganna hefur orðið vart í hinu flokksstýrða fjölmiðlakerfi í dag. Ég vil stinga inn í grg. mína fyrir þessari afstöðu efni úr forustugrein Þjóðviljans í dag, sem fjallar um þessa afstöðu sem ég hef nú verið að lýsa. Þjóðviljinn er flokksmálgagn Alþb. sem aftur er aðili að ríkisstj. Eftir að búið er að lýsa stjórnmálum í stíl klúbba úr unglingaskóla, tala um að eitthvað sé aumasta bull, tómahljóð o.s.frv., þessi venjulegu orð hins ríkisstyrkta fjölmiðlakerfis, þá segir með leyfi forseta í þessari forustugrein Þjóðviljans: „Einna kátlegast“ - ég endurtek: „kátlegast“. Það er verið að bjarga samningum, sem ríkisstj. hefur gert, og leiðarahöfundur Þjóðviljans, sem telst nú kannske ekki til helstu húmorista þjóðarinnar að vísu, segir: „Einna kátlegast er að sjá afstöðu Vilmundar til nýlegrar fiskverðsákvörðunar og þeirra hliðarráðstafana sem henni fylgdu. Vilmundur fordæmir harðlega allar þessar ákvarðanir, svo og sjálft verðlagskerfið, og telur þetta allt ómögulegt, - en svo kemur rúsínan í pylsuendanum: Bandalag jafnaðarmanna ætlar nú samt að styðja þessar ráðstafanir með sínu eina atkv. á Alþingi“ og tvö upphrópunarmerki, sem er einkenni á sérstaklega feimnum mönnum, þegar þeir vilja vekja athygli á brandaranum sem þeir voru að segja. Kátlegast að stuðla að því með hjásetu að gerðir samningar standi. Það er það sem verið er að gera. Og þar kemur að þjóðin fær um það að vita. Það er á þessum forsendum sem þessi ákvörðun er byggð. Ég vil taka undir það með hv. 3. þm. Vestf. að það sem verið er að gera í þessu frv. er að það er verið að endurreisa sjóð, Olíusjóð fiskiskipa, sem vitaskuld er millifærslutæki. En hann og aðrir verða að skilja að þetta er ekki nema brot af millifærslunum. Fiskverðsákvörðunarkerfið er ein heljarmillifærsla í þágu manna sem oftar en ekki eru óhæfir í atvinnurekstri. Og það að vera á móti þessu einu, en sjá ekki baksviðið og vilja ekki gera róttækan uppskurð á því, er ekki að vera sjálfum sér samkvæmur. Vitaskuld liggur það inni í þessum ákvörðunum að sá sem aflar með minnstum olíukostnaði greiðir hæst olíuverð. Þetta er það sem millifærslukerfið ægilega felur í sér, að það er verið að flytja frá þeim sem vinnur með hagkvæmum hætti og til hins sem vinnur með óhagkvæmum hætti, flytja frá þeim hæfa til þess óhæfa. Öll millifærslukerfi eru þannig. Að hækka fiskverð og lækka gengi er nákvæmlega þessi athöfn. Það er þetta baksvið sem við eigum að leiðrétta. Og það er hægt að gera með einföldum hætti, með því að afnema Verðlagsráð sjávarútvegsins, svo að aðilar beri ábyrgð á þeim athöfnum sem þeir fremja. Þá fyrst er samhengi í málflutningnum gegn millifærslunum. En það sem er ekki gott að gera er að tala almennt á móti millifærslum, en vilja í raun og veru millifæra til eins og ekki millifæra til annars. Því ég endurtek það að þá eru menn komnir inn í frumskóg sem auðveldara er inn í að komast en út úr aftur. Að þessari afstöðu lýstri áskil ég mér vitaskuld rétt til að flytja og fylgja brtt. sem fram kunna að koma, svo sem eðlilegt er. Miðstjórn Bandalags jafnaðarmanna ályktaði um þessi mál, sem er auðvitað stór ákvörðun að taka. Þar segir svo með leyfi forseta: „Í drögum að málefnagrundvelli Bandalags jafnaðarmanna er lagt til að vissum þáttum efnahagslífsins verði gerbreytt og þá ekki síst samningum um fiskverð, þannig að kaupendur og seljendur eigi sjálfir að semja án afskipta ríkisvaldsins og beri þeir fulla og algera ábyrgð á þeim samningum sem þeir kunna að gera. Fiskverðsákvörðun nú um áramót er afar táknræn fyrir þær ógöngur sem núverandi fyrirkomulag leiðir til. Enn dæmigerðari er hótun sjútvrh. um að samþykki Alþingi ekki hliðarráðstafanir og komi til stöðvunar og verkfalla þeirra sem af gæti leitt, þá verði þjóðin að fara þegar í stað í kosningar í skugga verkfalla og jafnvel atvinnuleysis. Þessar yfirlýsingar undirstrika gjaldþrot og getuleysi, ekki aðeins núv. ríkisstj. heldur þess stjórnmálakerfis sem hún byggir á. Miðstjórn Bandalags jafnaðarmanna leggur því áherslu á að ekki sé verjandi fyrir núv. stjórnarandstöðu að bregða fæti fyrir þá ákvörðun um fiskverð sem tekin hefur verið, þrátt fyrir hið úrelta verðlagskerfi sjávarútvegsins.“ Og síðan er undirstrikað: „Einnig vegna þeirrar grundvallarskyldu sem Alþingi hefur gagnvart fólkinu í landinu að leysa stjórnarskrármálin áður en kemur til kosninga.“ Þetta er, herra forseti, að minni hyggju mikið aðalatriði þessa máls einnig. Öllum er auðvitað kunnugt um - og því nefni ég það að hæstv. ráðh. hefur gefið tilefni til þess - að hann hefur beinlínis hótað skyndiþingrofi og kosningum ef þetta mál fær önnur úrslit en hann kysi. Ég er þeirrar skoðunar að þetta séu gersamlega ábyrgðarlausar yfirlýsingar hjá ráðh. Ekki aðeins það að kjósa í skugga stöðvunar flotans, atvinnuleysis og annarrar þeirrar óáranar sem af gæti leitt. Það er nógu slæmt í sjálfu sér. En það er einnig slæmt að nú er vitað að hér kynnu menn að vera komnir langt með hugmyndir um breytingar á stjórnarskránni. Hversu langt nákvæmlega er ekki vitað, en nokkuð langt gæti það verið. Nú er heldur ekki vitað hvaða tíma raunverulega þarf til að kynna þjóðinni þessi mál. En hitt er vitað, að á hv. Alþingi eru allmargir hv. alþm. sem kæra sig ekkert um þessa breytingu, og þá á ég bæði við kjördæmaþátt málsins og stjórnarskrármálin almennt talað. Þessir menn mundu efalítið fylgja hæstv. ráðh. í því að fleygja þjóðinni út í kosningar með vofu atvinnuleysis og flotastöðvunar á hælunum. Svona finnst mér að ráðh. geti ekki talað. Hann má vera viss um það að eiga fylgismenn til þessara athafna hér á hinu háa Alþingi. En sá sem hér stendur er ekki einn af þeim. Einnig má vara að í flokkakerfinu gamla þveru og endilöngu sé taugatitringur vegna nýrra atburða í stjórnmálum, sem af þeim ástæðum einnig vilja fleygja þjóðinni út í kosningar. En af ástæðum sem blasa við er sá sem hér stendur ekki heldur einn af þeim. Ég hef, herra forseti, gert grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Þessir samningar hafa verið gerðir, að vísu eftir kerfi sem ég er mjög andvígur vegna millifærslnanna sem af því leiðir, sem eru hinar stóru millifærslur í þessu máli. Ég hef í raun og veru gefið margfaldar skýringar á því, af hverju ég tel ekki bara rétt heldur skylt að haga máli mínu og afstöðu með þessum hætti. Það hangir nákvæmlega ekkert annað á þeirri spýtu þrátt fyrir það sem um hefur verið dylgjað. Þetta er afstaða til þessa máls eins, staðfestingar á gerðum samningi. Hvað sem síðar verður, þá er auðvitað þetta sjúka kerfi okkar með þeim hætti að vilji menn virkilega þar um breyta, þá verða menn að leggja til róttækari breytingar en að fella þessar hliðarráðstafanir einar. Því að hverju eru menn bættari með það? Menn hafa tillögur um sjávarútvegskerfið sjálft, þær eru til hér á þskj. 122, hvernig samið skuli um fiskverð og þar með brotist út úr millifærslukerfinu. En menn þurfa að gera meira. Menn þurfa að hafa tillögur um lausn á í stjórnarskrár- og kjördæmamálinu. Þær eru einnig til, þær eru á þskj. 93 og fjalla um aðskilnað löggjafarvalds og framkvæmdavalds. Hvað vilja menn meira? Þetta er ábyrg og heilleg afstaða. En það að ætla að leggja aðeins neikvætt til málanna, að fella þetta mál eitt, þessa gerðu samninga og hafa í rauninni ekkert annað til málanna að leggja - og detta mér í hug ýmsir þeir sem ég þekki best í þeim efnum - það er vond leið.



Herra forseti. Það er ekki ástæða til fyrir mig að fara að hafa hér langt mál um þetta frv. eða ræða hér sérstaklega einstaka þætti þess. Ég á sæti í þeirri nefnd sem málið væntanlega fer til og get þar að sjálfsögðu komið á framfæri mínum sjónarmiðum. En ég vil þó strax við þessa 1. umr. fara hér örfáum orðum almennt um þetta mál. Það hefur verið sagt um núv. hæstv. sjútvrh. að hann mundi fyrir sína ráðherratíð sem sjútvrh. fyrst og fremst hljóta þann dóm í sögunni að tala yfirleitt gegn sinni raunverulegu sannfæringu, því sem hann vildi gera. Það kom mér því ekkert á óvart þó að hér liggi nú fyrir till. frá hæstv. ráðh. um að halda olíugjaldinu áfram. Í þrígang, þrívegis hefur hæstv. ráðh. gefið sjómönnum fyrirheit um að fella niður þetta gjald. Hann gerði það síðast á s.l. ári. Hann gerði það árið 1980, tiltölulega fljótt eftir að núv. ríkisstj. var sett á laggirnar. Hann gerði það á árinu 1981 og hann gerði það á árinu 1982, þannig að eftir slíka yfirlýsingu á s.l. ári máttu menn ganga út frá því sem vísu, í ljósi fenginnar reynslu, að olíugjaldið yrði ekki afnumið. Kompás hæstv. sjútvrh. hefur verið sá, að hann hefur alltaf farið þveröfugt í þá hluti sem hann hefur gert, miðað við það sem hann hefur sagt í því efni. Og að tala svo hér eins og bæði hæstv. ráðh. hefur gert og látið hefur verið í skína af ýmsum öðrum stjórnarsinnum, að hér sé um að ræða samning um fiskverð og þær ráðstafanir sem hér er verið að gera að því er varðar sjómenn, er hrein fjarstæða. Það vita það allir, sem vilja vita, að sjómannasamtökin í landinu eru algerlega andvíg þessum ráðstöfunum. Þau hafa verið andvíg olíugjaldinu frá upphafi og þau eru það enn. Mér fannst svipaður keimur af ræðu hv. þm. Vilmundar Gylfasonar hér áðan. Hann talaði gegn öllu frumskógarkerfinu í millifærslunni, en lýsir síðan yfir að hann ætli alls ekki að koma í veg fyrir að því verði breytt, millifærslukerfinu, - ekki í þessu máli, sagði hann, ekki í þessu máli. Hann sagði: Ríkisstj. svífur í lausu lofti og það eru válegir tímar fram undan og yfirstandandi. Samningarnir eru gerðir, sagði hv. þm., og ef ég get komið í veg fyrir, með hjásetu minni, að þjóðinni sé dembt út í kosningar, eins og hann sagði, þá mun ég gera það. Því að Bandalag jafnaðarmanna þarf að vinna tíma. Þetta er í raun og veru meginástæðan fyrir því að hv. þm. Vilmundur Gylfason hefur nú tekið þá afstöðu þrátt fyrir marggefnar yfirlýsingar og rökstuðning, sem er réttur hjá honum, um að þetta kerfi sé úr sér gengið. Og ég tek undir það með honum. En að ástæðan sé sú, að hann vildi ekki að hæstv. samgrh. og sjútvrh. fái neina óskastöðu í kosningum, það er af og frá. Ástæðan er sú, að hv. þm. sem forustusveinn í hinum nýstofnuðu stjórnmálasamtökum þarf að vinna tíma, þeim samtökum til hugsanlegs framdráttar. Það er kjarni málsins. Ég ætla ekki á þessu stigi, það gefst tími til þess síðar, að ræða frekar um þá hluti. Það gefst líka tími til þess síðar að ræða um það frv. sem hv. þm. gerði hér að nokkru umræðuefni, um breytt kerfi varðandi fiskverðsákvörðun. Þær hugmyndir hef ég heyrt oft áður af hans hálfu. Ég tek undir það með honum að breytinga er þörf í sambandi við verðlagningu á fiski og öðru. En frjálst fiskverð yrði að fara úr einum frumskóginum í annan að mínu viti. Það yrði að stíga skref marga áratugi til baka frá því sem nú er. Þó að það kerfi sé slæmt sem við nú búum við, þá yrði kerfið sem býður upp á frjálst fiskverð lögmál frumskógarins. Það yrði enn þá verra en það sem nú er. Og sá rökstuðningur hv. þm. Vilmundar Gylfasonar að það sé ekki hægt að vera á móti þessu máli einu og sér, þó að það sé eitt af trjánum í frumskóginum sem þurfum að eyða, þá nær það náttúrlega ekki eyrum manna, því að svo best tekst mönnum að eyða t.d. heilum frumskógi, að þeir byrji á einu trénu og höggvi það. Þeir taka ekki öll trén í einu. Einhvers staðar verður að byrja. Og þeir sem eru sannfærðir um að t.d. það mál sem hér er um rætt sé ein af meinsemdunum í frumskóginum ættu að sjálfsögðu að vera samþykkir því að taka þó þennan þátt, þetta skref í því að bylta þessum frumskógi. Mér finnst a.m.k. það jaðra við öfugmæli þegar hv. þm. var hér að tala um allar meinsemdirnar í gömlu flokkunum, flokksklíkurnar og þau kerfi sem Bandalag jafnaðarmanna er stofnað til þess að skera upp, að því er sagt er, en fyrsta afstaðan sem tekin er er til þess að styrkja það rotnasta kerfi sem hv. þm. Vilmundur Gylfason, forvígismaður þess bandalags, telur að sé fyrir hendi í landinu. Þvílíkt öfugmæli. Ég hef að vísu ekki kynnt mér mjög starfsemi allra stjórnmálaflokka í landinu frá upphafi, en einhvern veginn hef ég það á tilfinningunni að hér sé í uppsiglingu eitthvað þrengsta flokkskerfi sem til er í íslenskri pólitík í dag, Bandalag jafnaðarmanna, ef framhaldið á þeim samtökum verður eins og upphafið sýnist vera að bjóða upp á, að tiltölulega fáir einstaklingar hópa sig saman í gegnum síma, stofna til samtaka, kjósa sjálfa sig í miðstjórn, en almennt er mönnum ekki gefinn kostur á því að taka þátt í slíku. Ég tek undir með hv. þm. Vilmundi Gylfasyni og hef gert það oft, að flokkskerfið almennt er allt of þröngt, flokkshlekkirnir of sterkir, flokksklíkurnar með of mikil völd. En þarna sýnist mér vera í uppsiglingu ekki minna flokksvald, ef framhaldið verður sem horfir, heldur en við höfum nú þegar fyrir í gömlu flokkunum. En nóg um það. Það gefst væntanlega tími til að ræða um það hér síðar. Ég sagði hér áðan að það væri öllum ljóst að sjómannasamtökin í landinu eru andvíg því sem verið er að gera með þessu frv. Hér er í raun og veru verið að festa betur í sessi það gamla uppbótarkerfi sem var lengi við lýði og allir voru orðnir sammála um að þyrfti að afnema. Frv. er um það að festa þetta óraunsæja og óréttláta kerfi frekar í sessi en verið hefur. Og Bandalag jafnaðarmanna tekur þátt í því að slíkt verði gert. Hæstv. sjútvrh. talaði um það hér áðan og hefur oft gert það áður, og það er út af fyrir sig rétt, að það væri erfið staða hjá ýmsum í útgerð. Það á ekki við um alla. Hún er misjöfn, eins og raunar á flestum öðrum sviðum, en hún er víða erfið. En menn gleyma því alltaf að það er líka erfið staða hjá launþegahópunum, hjá heimilunum, hjá sjómönnunum, sem kjör hafa verið skert hjá trekk í trekk við fiskverðsákvörðun og með öðrum aðgerðum er varða kjaramál sjómanna. Það er ekki lítið til þess að hjá þessum einstaklingum og hópum er líka slæm staða. Ég bið hv. þm. að minnast þess að ekki alls fyrir löngu, ég held að það hafi verið árið 1975, það leiðréttist hér ef ég fer með rangt mál, var boðið upp á samkomulag um það og það gert að afnema allt sjóðakerfið.  Ég vildi ennfremur, án þess að lengja mikið mál mitt að þessu sinni, spyrjast fyrir um eitt. Ef ég man rétt, þá hefur ekki enn - það kemur ekkert fram um það í þessu frv. - verið aflað tekna til niðurgreiðslunnar á olíunni síðari hluta árs 1982. Hvað með það dæmi? Þar var talið vanta, ef ég man rétt, 200–250 millj. Hver er meiningin í þeim efnum? Með hverju á að ná inn því fjármagni, sem til þarf og vantar á til að standa þar í skilum? Auðvitað sjá allir, ekki síst sjómenn í landinu, að með þeim tillögum sem hér liggja fyrir er verið að hrófla við hlutaskiptum sjómanna og útgerðarmanna. Það liggur ljóst fyrir. Sjómenn eru ekki það skyni skroppnir að þeir sjái það ekki. Þó að einhverjir haldi þá kannske svo slappa að þeim sé ekki ljóst að hér er verið að fara framhjá hlutaskiptum, hér er kjaraskerðing á ferðinni, hér er ógilding á samningum að því er þá varðar og útvegsmenn. Þetta er þeim öllum ljóst. Ég skal ekki, herra forseti, fara öllu lengra út í þetta mál. Ég vil þó að lokum taka undir orð hv. þm. Vilmundar Gylfasonar þegar hann lýsti undrun sinni á yfirlýsingu hæstv. sjútvrh. Ég heyrði hana í sjónvarpinu, sjálfsagt hefur hann gefið hana víðar, um óskastöðuna, ef þetta mál yrði fellt. Útgerðin væri stöðvuð, flotinn sigldi í land, atvinnuleysi gengi yfir þjóðina. Ef það fylgdi í kjölfar þess að þetta mál næði ekki fram að ganga, þá kemur nákvæmlega sama staða upp strax núna í marsmánuði n.k., nákvæmlega sama staða. Þá verður mönnum aftur hótað atvinnuleysi, heimsiglingu flotans og stöðvun, ef þeir ekki ganga að þeim kjaraskerðingarákvæðum sem núv. ríkisstj. með hæstv. sjútvrh. í broddi fylkingar leggja fyrir þjóðina. Það verður sem sagt á tveggja eða þriggja mánaða fresti hér eftir eins og hingað til, meðan núv. hæstv. ríkisstj. er við völd, sem þjóðin stendur frammi fyrir slíkum hótunum, ef menn ekki gangi að þeim kjaraskerðingum sem hæstv. ríkisstj. vill að nái fram að ganga. Og þá á þetta sjálfsagt ekki bara við um sjómenn, þá á þetta einnig að ég hygg við um allt launafólk í landinu annað en sjómenn. Núv. hæstv. ríkisstj. virðist einfaldlega ætla sér að knésetja svo launafólk í landinu, og þá ekkert sérstaklega sjómenn, með hótunum um svo og svo miklar stöðvanir, atvinnuleysi og hörmungar, að hún ætli sér að lifa á því eins lengi og hún telur sér fært að lifa á því. Hvort henni tekst það verður að koma í ljós. En ég hef ekki trú á því að sjómannastéttin í landinu taki þegjandi við því sem hér er lagt til. Ég hygg að sjómenn almennt talað séu orðnir svo hvekktir á fyrirheitum og yfirlýsingum hjá hæstv. ríkisstj. þeim til handa, og þá fyrst og fremst hjá hæstv. sjútvrh., að þeim þyki nú nóg komið, þegar alltaf er í raun og veru hliðrað sér hjá - svo að ekki sé notað sterkara orð - að standa við gefin fyrirheit sjómönnum til handa.



Herra forseti. Ég vonast til að þingheimur heyri hvað ég segi, þó að ég noti ekki 100 desíbela styrk, því að það er nefnilega búið að uppgötva míkrófóninn heima í Eyjum fyrir löngu. Hv. þm. Karvel Pálmason er nýbúinn að grafa sig út úr snjósköflunum fyrir vestan og lætur illa og er feginn frelsinu eins og kálfur sem settur er út á vorin. Og hann hefur hátt, lætur illa, - en um hvað? Hann er á móti þessari lausn, sem verið er að leggja til. En ég hélt að stjórnmálamenn, ef þeir eiga skilið að heita það, mættu ekki leyfa sér að vera á móti ef þeir geta ekki bent á annað í staðinn. Hér er mikill vandi á ferðinni. Það vantar mikla fjármuni. Olían er dýr og misdýr þó hv. aðalritari Bandalags jafnaðarmanna hafi ekki hugmynd um hverjir eyða meiri eða minni olíu. Þennan vanda þarf að leysa og til þess þarf mikla fjármuni og þessi vandi, eins og aðrir af svipuðu tagi, leysist ekki með hávaða. Það þykir sjálfsagt engum gott, sem þekkir þessa sögu, að þurfa að grípa til þess að setja á laggirnar á nýjan leik olíusjóð. Við vorum allir fegnir á sínum tíma þegar sjóðakerfið var brotið upp. Peninga þarf til, og þar er um stórar upphæðir að ræða, til þess að flotinn geti gengið. Því miður er svo ekki komið að skipaflotinn, togaraflotinn og bátaflotinn, geti drifið aflvélar sínar með hávaðanum í hv. þm. Karvel Pálmasyni. Þá gerði hann fyrst eitthvert gagn. En með þessum hávaða og þessu atferli er hann sjálfum sér til skammar og Alþingi, og þjóðin hlustar enn á Alþingi, og málflutningur af þessu tagi er þinginu til vansæmdar. Það er hægur limur tungan, en hún skaffar ekki þá fjármuni sem þarf til að leysa þessi vandamál. Það er greinilegt að það er ekki liðinn langur tími frá því að hv. þm. Vilmundur Gylfason, aðalritari Bandalags jafnaðarmanna  Hann segir t.d., að þeir sem reka útgerðarfyrirtæki, fiskvinnslufyrirtæki í þessu landi, séu oftar en ekki óhæfir til atvinnureksturs. Þetta er býsna stór fullyrðing. Auðvitað eru menn mishæfir til þess að reka fyrirtæki eins og menn eru misjafnlega hæfir til að gera hvað sem er annað. En ég þekki marga menn og hóp af mönnum og félög, sem standa í því að draga fisk úr sjó og vinna hann og koma honum í geymslu og verðmæti og til sölu, sem leggja mikið á sig til þess að gera eins vel og þeir geta, og mjög mörg fyrirtæki eru sem betur fer í landinu vel rekin. Afurðir þeirra gefa okkur þá fjármuni sem öll þjóðin lifir á líka formaður Bandalags jafnaðarmanna og skólastrákarnir hans. Þetta er afar slæm byrjun hjá hv. nýformanni. Út af hans munni gengu einnig orð í þá veru, að með þessu frv. væri verið að færa fjármuni frá hinum hæfa til hins óhæfa. Sá sem þarf mesta olíu til að ná í sinn fisk er oft ekki síður hæfur en sá sem þarf litla olíu á hvert tonn. Það fer allt eftir aðstæðum, eftir útgerðarháttum, eftir veiðarfærum o.s.frv. Þeir sem róa með net þurfa aðeins að eyða lítilli olíu miðað við aflamagn; skipin með litlar vélar, skammt farið og lítilli olíu eytt á meðan dregið er. En þeir sem stunda togveiðar þurfa hins vegar að draga á eftir sér þungt verkfæri, víra og hlera á alls konar botni og djúpu vatni og þurfa til þess gífurlega orku. Í tilfellum stóru togaranna eru það 3 þús. hestöfl og meira. Þessi atvinnutæki þurfa hlutfallslega miklu meiri orku. Þeir fiskimenn eru síður en svo óhæfari en aðrir. Þarna leyfir hinn nýi formaður sér að tala eins og hann hefur oft gert áður um það sem hann veit ekkert um, skilur ekki. Það er synd með svo góðan dreng, að hann skuli leggja sig niður við það að standa gapandi hér í ræðustóli um hluti sem hann veit ekkert um. Ég tel skynsamlegt að sá hv. þm. sparaði stóru orðin, einkum og sér í lagi í þeim tilfellum þegar hann veit ekki hvað hann er að tala um - og það er býsna oft. Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs hér til að gera aths. við hluta 2. gr. Ég mun að sjálfsögðu hafa samband við hæstv. sjútvrh. og nefna það við hann að ég vildi að þessi grein yrði skoðuð nánar. En um málið í heild vil ég fyrst segja það, að mér finnst býsna langt gengið í niðurgreiðslunni, þó vandinn sé mikill. Mér finnst býsna langt gengið að greiða niður 35% af olíu, auk þess sem hvert skip, hver útgerðarmaður, fær utan skipta 7% af aflaverðmæti í olíugjald. Það er svo nú, áður en til þessarar niðurgreiðslu kemur. Hluti flotans, bátar og jafnvel togarar í tilfellum, getur látið sér duga 7% olíugjald, - ekki til þess eins að draga úr þeirri byrði að eyða þessari dýru olíu, heldur auk þess til að borga alla olíuna með þessum peningum. Með niðurgreiðslum hlýtur að vera hugmyndin að létta þessari byrgði af útgerðinni. En í mínum augum hefur það aldrei verið takmarkið að menn eigi ekki að borga neitt fyrir olíu. Þaðan af síður tel ég til bóta, sem hefur komið fyrir og það hjá ansi mörgum sem ég þekki, að menn hafa ekki einungis gert út á frírri olíu, heldur átt afgang og kannske keypt sér bíl fyrir eða svo. Þegar 35% niðurgreiðsla er komin á og þetta olíugjald bætist við léttist auðvitað byrði olíukostnaðar mjög sem betur fer og er ekki vanþörf á. En það er mín skoðun, að það hafi verið gengið heldur langt í þessa átt, ekki síst vegna formsins á olíugjaldinu, og þá ætla ég að biðja menn að rugla ekki saman olíusjóði og olíugjaldi. Þar fá menn greitt eftir aflaverðmæti, hvort sem menn eyða olíu eða ekki. Menn geta nefnilega stundað sjó án þess að eyða olíu sem heitið getur, t.d. eins og í fyrrahaust, og þá á ég við haustið 1981, en þá stunduðu menn t.d. síldveiðar inni í Austfjörðum við bryggjurnar og þurftu varla að sleppa. Þeir þurftu að keyra hringinn og draga í nótina og skófla þessu kannske jafnvel beint út á bryggjuna eða dæla. Þá eyddist ekki mikil olía. En útgerðin fékk 7% af þessu aflaverðmæti til þess að kaupa olíu sem hún eyddi ekki og þurfti ekki á að halda. Við höfum margsinnis breytt olíugjaldinu hér og í hvert skipti sem það hefur komið hér til umr. hefur verið bent á að þetta sé röng aðferð. Ekki þar fyrir að auðvitað þurfa langflestar útgerðir á þessu að halda og það miklu meira en 7% olíugjaldi, en þetta er ekki rétt leið að mínum dómi. En ég vona að menn geti gefið sér nægan tíma til að skoða þessi mál og reyna í samkomulagi við aðila að finna einhverja leið sem er bæði skynsamleg og samkomulag getur náðst um. t því efni verða allir að slaka á. Það þýðir ekki að segja eins og hv. þm. Karvel Pálmason og aðrir af þeirri gerðinni: Við viljum auðvitað fá peningana, en okkur kemur ekkert við hvaðan þeir koma. - Svoleiðis eiga menn ekki að tala. Herra forseti. Það er 2. gr. Þar er sagt, með leyfi hæstv. forseta: „Útflutningsgjald af sölu fiskiskipa í erlendri höfn skal reiknast af brúttósöluverðmæti“ o.s.frv. Þá á að draga útflutningsgjaldið frá söluverði áður en kemur til hlutaskipta eða aflaverðlauna. Hvað er að ske í þessu? Það er tilgangurinn með því að leggja þetta útflutningsgjald á, sem ég hefði viljað kalla sérstakt olíugjald, útflutningsgjaldið, að þessir miklu fjármunir, 4% ofan á 5.5%, eru teknir í ákveðnum tilgangi til þess að greiða útgerðinni hluta af olíukostnaðinum, og það sætti ég mig við eftir atvikum. Ég treysti mér ekki til þess að verða á móti þessu. Ég sé enga ástæðu til þess. Við verðum að halda flotanum úti, en tilgangurinn er að bæta hag útgerðarinnar. En þegar skip stundar veiðar hér við land og siglir til útlanda, oftast Bretlands eða Þýskalands, þá er lagt á útgerðina 4% útflutningsgjald. Það er tekið 4% af aflaverðmætinu, sem fæst í útlöndum, - það er tekið af þeim og sett í olíusjóð. Skyldi nú ekki þetta olíugjald, sem átti að hjálpa útgerðinni, draga frá útgerðinni í þessu tilfelli. Í staðinn fyrir að auka þeim tekjur, þá er tekið af þeim. En niðurgreitt, segir hv. þm. Matthías Á. Mathiesen. Þeir sem sigla til útlanda tvisvar eða þrisvar á sumri kaupa ekki niðurgreiddu olíuna sem þeir eru að greiða niður með þessu 4% útflutningsgjaldi. Þeir kaupa olíu náttúrlega í Bretlandi, því að hún er miklu ódýrari þar. Af einhverjum ástæðum eru svo ofboðslegar álögur á olíu hérna, sem er óþolandi.  Það er einkennilegt að leggja skatta á fyrirtæki sem ríkið verður síðan að styrkja. Ég hef aldrei botnað neitt í því, hvort sem þar er um útgerðina að ræða eða t.d. Flugleiðir, sama hvað er. Við verðum að halda því gangandi líka með einhverjum ráðum þó illa gangi. En þegar skip selur afla í erlendri höfn fær það ákveðna summu fyrir sinn fisk. Af þessari summu eru tekin strax ekki 10% heldur 16% í stofnfjársjóð, -16%, 6% meira en öðrum. Það má segja að útgerðin fái þennan pening. Það leggst inn á sjóðareikninga útgerðar. En lausafjárstaðan versnar. Hún er býsna mikið vandamál í þessu snarvitlausa þjóðfélagi. Menn hafa sætt sig við þetta, en það er fleira sem er tekið. Það eru 5% í tryggingasjóð, það er 51/2% útflutningsgjald fyrir og ef við tökum 4% sérstakt útflutningsgjald, við skulum kalla það það, sem er tekið af í sérstökum tilgangi, þá verður tekið strax af aflanum, áður en kemur til skipta milli útgerðar og manna, 30.5%, ef ég hef lagt rétt saman, auk löndunarkostnaðar. Það er nú svo, að það eru til allmörg togskip í þessu landi sem reyna að bjarga sér, þó að þau hafi ekki nema brot af afköstum á við togara, með því að reyna að fá aðeins meira fyrir fiskinn en hér heima fæst. Þetta er nú ekki stundað nema á örfáum skipum yfir allt árið og þarna er ekki um miklar fjárhæðir að ræða, enda má líka takmarka þessar siglingar ef þær fara úr hófi. Við getum haft öll tök á því. En með þessu sérstaka olíugjaldi á þá sem ekki kaupa niðurgreiddu olíuna og þurfa að missa þarna 4% af brúttóaflaverðmæti í sjóð sem þeir brúka ekki, a.m.k. ekki meðan þeir eru í siglingunum, - nei. Og það er annað atriði. Þarna er greinilega verið að taka 4% af aflanum fram hjá skiptum í þessu tilfelli. Um það er ekki að villast. Auðvitað má segja það eins og við sögðum hér fyrir allmörgum árum, þegar við vorum að ræða mál af svipuðu tagi, 8 árum eða 9 líklegast, að með því að taka ekkert útflutningsgjald hefði verið hægt að greiða hærra fiskverð o.s.frv. Þarna er um mjög stóran og sérstakan vanda að ræða og varla verður undan því vikist að finna á honum einhverja lausn og helst þá lausn sem flestir geta sætt sig við og lausn sem er sanngjörn og skynsamleg og kemur að sem bestum notum. Það er augljóst á þessu frv., eins og öðrum þar sem olíugjald er með, að við þurfum endilega að gefa okkur tíma til að skoða það og taka okkur þá bara eitthvað minna frí - eða þeir sem verða hér þegar það verður gert. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þetta lengra, en ég vildi vekja á þessu athygli og ég mun hafa samband við hæstv. ráðh. út af þessu og aðra aðila sem eru tengdir þessu máli. Og þetta kemur fyrir þá nefnd sem ég sit í og þar munum við ræða þennan þátt eins og aðra auðvitað.



Herra forseti. Það er mikill misskilningur og lýsir algerri vanþekkingu á eðli þessara mála ef menn halda að ekki hafi komið önnur leið til greina til lausnar á fiskverði og hliðarráðstöfunum vegna þeirrar ákvörðunar en sú sem lögð er hér til. Þvert á móti, hafi menn fengið upplýsingar um þær athuganir sem fóru fram á vegum hæstv. sjútvrh. áður en ákvörðunin var tekin, hljóta menn, ef menn á annað borð hafa lesið þau gögn, að hafa gengið úr skugga um að fjölmargar aðrar ráðstafanir koma til greina sem með sama hætti hefðu greitt fyrir ákvörðun fiskverðs. Menn hljóta líka að hafa orðið þess varir, að sú ákvörðun, sem hér hefur verið tekin afstaða til í ríkisstj. að leggja fyrir Alþingi, hefur m.a. valdið því að sjómannasamtökin hafa boðað til fundar forustumanna allra aðildarsambanda til þess að ræða framtíðarsamskipti sín í Verðlagsráði sjávarútvegsins og hvaða hátt þau kunni að hafa á með óskir um breytingar á þeim reglum sem fylgt hefur verið um verðákvarðanir á sjávarafurðum. Allt þetta hlýtur að gera það að verkum að menn, sem eru ekki þeim mun bundnari ríkisstj. eða þeim mun bundnari ákveðnum hugmyndum um kjördag, hljóta að vilja halda þannig á máli í meðferð þingsins á þessu frv. að leggja sig fram um það sjálfir, ekki láta aðra um að leita að því, hvort ekki sé möguleiki á að fá meiri frið og betra samkomulag við hagsmunaaðila í sjávarútvegi um fiskverðsákvörðun en orðið hefur með þessari aðferð með einhverjum tilteknum breytingum á því frv. sem hér liggur fyrir. Vitað er t.d., eins og ég sagði áðan, að sjómenn hyggjast koma til fundar, Sjómannasamband Íslands hefur boðað til fundar út af þessu máli, og það er líka vitað að sjómenn eru það andvígir því millifærslukerfi sem hér er verið að koma á fót að það hefur áður komið í ljós að þeir eru reiðubúnir að taka á sig talsverðar byrðar til að koma í veg fyrir að út í slíkt kerfi verði farið. Eftir þá yfirlýsingu sem fram kom hér áðan hjá hv. 4. þm. Reykv. hefði slík leið orðið næsta tilgangslítil, vegna þess að þegar liggur fyrir að þm. úr stjórnarandstöðu lýsir sig reiðubúinn að stuðla að afgreiðslu stjfrv., sem fyrir hefur verið lagt, með hjásetu. Þó svo hann hafi fyrirvara um að flytja eða fylgja einhverjum óskilgreindum brtt. liggur það auðvitað alveg ljóst fyrir að það er engin þörf á því fyrir ráðh. eða stjórnaraðila, sem leggja slíkt frv. fram, að leita eftir því hvort möguleiki sé á friðsamari lausn með breytingum á því frv. því að fyrir liggur að þeir geta gengið að þessari liðveislu vísri. Hún hefur verið boðin fram án nokkurra sérstakra skilyrða og án þess að tilboðshafi hafi fyrir því að reyna á það sjálfur, þegar honum gefst færi á því sem alþm., eða beita sér fyrir því að fá frið um aðra og betri lausn en þá sem hér er um að ræða. Einmitt þess vegna fagna ég því sérstaklega að yfirlýstur stuðningsmaður ríkisstj., hv. þm. Garðar Sigurðsson, skyldi eftir þetta flytja þá athyglisverðu ræðu sem hann flutti hér áðan, því að þvert ofan í það sem hv. 4. þm. Reykv. hafði sagt benti hv. þm. Garðar Sigurðsson, formaður sjútvn., á ýmsa mjög alvarlega galla á þessari framkvæmd og lýsti því yfir fyrir sitt leyti að hann mundi beita sér fyrir því sem formaður sjútvn. að leita leiða til þess að fá fram breytingar á frv. og meiri frið um lausn á þessu máli en nú blasir við. Ég fagna því að þessi yfirlýsing skuli vera gefin af hálfu formanns sjútvn. og ég er sannfærður um það, þó að ég hafi ekki fengið tíma til þess að ræða það við mína félaga, að Alþfl. mun vera reiðubúinn að halda á málinu með þeim hætti sem hv. þm. Garðar Sigurðsson gat um, enda tók ég það sérstaklega fram að af hálfu okkar Alþfl.-manna hefði aldrei staðið til að reyna með einhverjum hætti að fá framgengt því, sem hv. 4. þm. Reykv. kallaði óskastöðu sjútvrh., að flotinn mundi stöðvast vegna afgreiðslu Alþingis í þessu máli. Þeim mun meira virði er yfirlýsing hv. þm. Garðars Sigurðssonar og sanngjarn málflutningur hans í þessu máli þegar fyrir lá að einn úr röðum stjórnarandstæðinga hafði boðið sig fram til liðveislu ríkisstj. um afgreiðslu óbreytts máls. Þeim mun meiri ástæða er fyrir okkur stjórnarandstæðinga að ganga til móts við málflutning hv. þm. Garðars Sigurðssonar. Og ég ítreka að ég er sannfærður um að þm. Alþfl. eru fyrir sitt leyti reiðubúnir til þess í sjútvn., þegar þar að kemur, að leita eftir samráði, m.a. við fulltrúa sjómanna, um breytingar á þessu frv. í þá veru að meiri friður geti um það ríkt. Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykv. segist vera á móti millifærslufrumskóginum. Mál það sem hér er til umr. fjallar um að gróðursetja nýtt tré í þeim frumskógi. Hv. þm. segist ekki vilja beita sér gegn því vegna þess að þetta sé svo lítið mál hjá skóginum öllum. Ef menn vilja frumskóg burt verður það ekki að veruleika öðruvísi en byrjað sé á því að fella einstök tré. Menn geta ekki komið frumskógi burt án þess að takast á við trén í skóginum. Það er auðvitað ekkert samræmi í því að segjast vera á móti frumskóginum, en hins vegar ekki aðeins reiðubúinn að vernda hin einstöku tré sem frumskóginn mynda, heldur taka ábyrgð á sig á því að gróðursetja þau. Það eru engin rök að halda því fram að menn séu svo litlir prinsipmenn að vegna þess að þeir geti ekki fellt prinsippið í heild sinni séu menn reiðubúnir að skjóta fleiri rótum undir hið illa prinsip. Maður sem er á móti frumskógi gróðursetur ekki í honum fleiri tré. Hv. þm. sagði að þetta væri lítið mál hjá skóginum öllum. Þetta er nú ekki minna millifærslumál en það, herra forseti, að sama fjárhæð er hér í spilinu og sú fjárhæð sem á ári er áætlað að renni til útflutningsbóta á landbúnaðarafurðir. Hingað til hefur hv. 4. þm. Reykv. ekki fundist það lítið tré í millifærslufrumskóginum þar sem er útflutningsbótakerfið. Hér er um að ræða jafnstórt fjárhagslegt mál. Hv. þm. segist alls ekki geta annað en tekið ábyrgð á þessu vegna þess að menn neiti að ráðast gegn kerfinu og þetta tré sé svo smátt. Hverjar eru tillögur hv. þm. um breytingar á kerfinu? Þær felast í 122. máli, frv. til l. um Verðlagsráð sjávarútvegsins. Ég fullyrði það af þeirri takmörkuðu þekkingu sem ég hef á sjávarútvegsmálum, sem er að mínu viti talsvert meiri en þekking hv. 4. þm. Reykv., að þó svo það frv. yrði samþykkt mundi ekki einu sinni eitt blað falla til jarðar í millifærslufrumskóginum, vegna þess að með frv. á þskj. 125 er ekki lögð til ein eða nein breyting á millifærslufrumskóginum, ekki einu sinni þó að menn takmarki sig við þá einu atvinnugrein, sjávarútveg. Þar er aðeins lagt til að ein grein, 10. gr. í lögum um Verðlagsráð sjávarútvegsins, falli niður, en allar aðrar greinar í þeim lögum standi óbreyttar. M.ö.o. standi allt verðákvörðunarkerfi sjávarútvegsins óbreytt nema ein grein. Sú grein fjallar um yfirnefnd verðlagsráðs, - þann aðila sem tekur verðákvarðanir til úrskurðað, ef verðlagsráðið nær ekki samkomulagi um málið, með aðild oddamanns sem skipaður er af ríkisstj. Yrði þessi grein felld mundi sú eina breyting á verða að skipulag samninga á milli kaupenda og seljenda fiskjar stæði algerlega óhaggað. Skipulagið stæði allt algerlega óhaggað. Það væri ákveðið með lögum eftir sem áður að sjómenn og útvegsmenn annars vegar og fiskkaupendur hins vegar skyldu mynda kerfi Verðlagsráðs sjávarútvegsins, sem á að hafa það hlutverk að semja um fiskverð. Þetta er eftir sem áður opinbert stjórnvald. Það er ekki einu sinni lagt til að afnema verðlagsráðið. Það á áfram að vera opinbert stjórnvald. Ef þetta ætti að vera einhver ný leið og menn ætluðu að vera samkvæmir sjálfum sér, þá ættu menn að flytja frv. um kauplagsráð atvinnumarkaðarins, þess efnis, að sett skyldi á fót kauplagsráð með aðild vinnuveitenda og verkalýðshreyfingar, sem hefði það hlutverk með höndum að semja um kaup á hinum almenna vinnumarkaði, og kauplagsráðið skyldi vera opinber stofnun með sama hætti og Verðlagsráð sjávarútvegsins. En þetta er ekki frjálst fiskverð. Fiskverð er eftir sem áður ákveðið af opinberu stjórnvaldi, Verðlagsráði sjávarútvegsins, sem aðilar að verðákvörðuninni eru skikkaðir með lögum til að skipa fulltrúa í. Eina breytingin er sú, að ákvæðið um yfirnefndina er fellt út. Og hverju breytir það? Aðilar vinnumarkaðarins eiga að semja sín á milli án nokkurs slíks kerfis, án nokkurs slíks opinbers stjórnvalds. Engu að síður hefur það orðið þeirra fyrsta verk í öllum kjarasamningum á umliðnum árum að óska eftir aðild þriðja aðila að þeim kjarasamningum, óska eftir aðild fulltrúa frá ríkisvaldinu, og ríkisvaldið hefur ávallt talið sig til knúið að senda slíkan aðila á vettvang frá sjálfu sér. Halda menn að aðilar að fiskverðsákvörðun mundu eitthvað hika við að leika þann leik? Og hvernig ætla menn að banna með lögum að ríkisstj. yrði við slíkum óskum aðila? Það er ekki lagt til. Það er ekki lagt til að banna það með lögum, þannig að kerfisbreytingin er ekki einu sinni formsbreyting. Hún mundi engu breyta. Og láta menn sér detta það í hug að þó að ein grein um Verðtagsráð sjávarútvegsins sé felld út úr gildandi lögum sé því breytt að skráning á gengi íslensku krónunnar verði að taka mið af stöðu helstu útflutningsatvinnugreina landsmanna? Hverjum dettur í hug að halda þessu fram? Eftir hverju ætti þá skráning á gengi íslensku krónunnar að fara fram? Spyr sá sem ekki veit. Hver treystir sér til að svara því? Skyldu þessir aðilar í þessu opinbera stjórnvaldi, Verðlagsráði sjávarútvegsins, semja sín á milli um hærra fiskverð en afkoma fyrirtækja í sjávarútvegi mundi þola? Skyldu menn halda að það tryggði að gengi yrði ekki skráð upp á nýtt þó svo ríkisvaldið ætti enga aðild að ákvörðuninni? Ég er alveg bit að hlusta á þann málflutning. Þetta er alger fjarstæða. Það eru engin rök til í þessu. Þetta er algerlega út í hött. Þetta breytir engu. Nei, ef menn vilja ráðast gegn millifærslufrumskóginum er það að sjálfsögðu ekki nóg að ráðast gegn trjánum, sem þann frumskóg mynda, og fella þau eitt af öðru. Kjarni málsins hlýtur að vera a.m.k. sá, hafi menn engar tillögur um slíkt að gera, að menn vari sig a.m.k. á því að gerast garðyrkjumenn í þeim frumskógi og bera ábyrgð á því að gróðursetja fleiri tré. Herra forseti. 122. mál þessarar deildar er ekki til umr. hér, en ég vildi aðeins fara þessum fáu orðum um það mál vegna þess að því var haldið hér fram að það skipti einhverjum sköpum um millifærslukerfið í sjávarútvegi og með því væri unnt að afnema það kerfi sem hér stendur til, verði þetta frv. samþykkt, að útfæra, að efla. Þó að 122. mál sé ekki til umr., eins og ég sagði hér áðan, skal ég fúslega lýsa yfir hér og nú og umhugsunarlaust: Ég skal fallast á að samþykkja það frv. þannig að ekki verði mér legið á hálsi eftirleiðis fyrir að ég sé ekki reiðubúinn til fylgis við það mál. En það bara skilar engu. Það breytir ekki nokkrum sköpuðum hlut, því miður. Ég er sammála því sem hefur ekki aðeins komið fram hjá hv. 4. þm. Reykv., heldur t.d. í ályktunum og yfirlýsingum Alþb. upp á síðkastið. Ég er eindregið sammála því, að það þarf að taka verðmyndunarkerfi sjávarútvegsins og landbúnaðarins til endurskoðunar og gagngerðrar endursköpunar, en slík endursköpun felst ekki í því að afnema eina grein í gildandi lögum um núgildandi verðlagskerfi, en láta kerfið að öllu öðru leyti standa óbreytt. Þó að það mál hafi ekki verið afgreitt er það engin afsökun fyrir því að menn bjóði sig fram til þeirrar þjónustu að taka ábyrgð á því að gróðursetja fleiri tré í „aldingarði millifærslufrumskógarins“ en þegar spretta á því svæði. Herra forseti. Ég ítreka að mér þótti vænt um þau orð sem formaður sjútvn. þessarar deildar lét falla, og ég er sannfærður um að Alþfl. er reiðubúinn að eiga hlut að því með honum og öðrum að skoða mjög vandlega hvort ekki sé hægt, m.a. í samráði við sjómannasamtökin, að fá aðra lausn, sem meiri friður gæti orðið um, varðandi frv. þetta en þar er gerð till. um. Ég er sannfærður um að sjómannasamtökin eru reiðubúin til samstarfs við sjútvn. og Alþingi um slíka hluti. Það er byggt á misskilningi og vanþekkingu ef menn halda að annaðhvort sé að fallast á að afgreiða þá lausn sem hér er lögð fram ellegar þá hitt að þurfa að horfast í augu við að flotinn stöðvist, hvað svo sem líður óskum hæstv. sjútvrh. þar um. Það vill enginn okkar, sem hefur áhuga á því að standa þannig að málum, að atvinnulífið í þessu landi stöðvist með stöðvun fiskveiðiflotans, en menn skulu gera sér grein fyrir því, ef menn fallast á gegn vilja sínum að afgreiða mál frá ríkisstj. vegna þess að þeir trúa sjálfir þeim rökum hennar að verði slík mál ekki afgreidd óbreytt frá henni komin muni atvinnulífið stöðvast hér í landinu, hvar þeir ætla þá að setja endapunktinn við sýna afstöðu sína. Innan örfárra daga munu væntanlega koma til afgreiðslu í Nd. Alþingis brbl. hæstv. ríkisstj. frá því í ágústmánuði á s.l. hausti. Einnig þar, herra forseti, er staðhæft að sé ekki Alþingi reiðubúið að samþykkja þau brbl. muni fylgja lokun fyrirtækja og atvinnuleysi, og einnig þar liggja fyrir yfirlýsingar ráðh. um að fáist ekki afgreiðsla á því máli muni þeir stefna þjóðinni þegar í stað út í kosningar. Menn sem eru búnir að segja a, sem eru búnir að samþykkja slíka röksemdafærslu nú þegar, verða að horfast í augu við að þeir verða eftirleiðis að vera samkvæmir sjálfum sér. Og hvaða afsökun ætla þeir menn að nota fyrir því að „fella ríkisstjórn“ á því máli eftir tvo eða þrjá daga eða kannske fimm daga sem segjast í dag alls ekki geta snúist gegn málatilbúnaði hennar vegna þess að með því sé verið að taka þá áhættu að hún fari frá - og hvers konar röksemd er það hjá stjórnarandstöðu að gefa þá yfirlýsingu að menn séu andvígir efnisatriðum máls, en treysti sér ekki til að standa gegn því, því þá sé hætta á því að ríkisstjórnin, sem þeir séu á móti, segi af sér? Hvaða vit er í svona röksemdafærslu? Hvers konar stjórnarandstaða er það sem lýsir því yfir, að ef hún telji hættu á því að ríkisstj., sem hún er á móti, segi af sér vilji hún miklu heldur greiða fyrir henni við afgreiðslu mála sem viðkomandi stjórnarandstaða sé andvíg? Það er ekki heil brú til í svona röksemdafærslu og mér finnst mjög leitt að ég skuli heyra henni beitt af gömlum og gegnum félaga mínum, sem ég ber mikla virðingu fyrir.



Herra forseti. Ég var nú að velta því fyrir mér hvort hv. 3. þm. Vestf. hefði alltaf þótt hv. 4. þm. Reykv. svona vitlaus, eða hvort það sé nýkomið til og af einhverjum ástæðum sem ég botna þá ekki alveg í. Það er nú orðið áliðið þessa fundar og sennilega tilgangslítið, en ég mun þó ekki komast hjá því að gera örstutta athugasemd og fékk leyfi hæstv. ráðh. til að skjóta mér fram fyrir hann á mælendaskránni til þess. Í fyrsta lagi þá sagði ég hér áðan að ég áskildi mér auðvitað allan rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. Þá stendur það eitt eftir að þessi ákvörðun er tekin alveg án þess að reynt hafi verið að setja skilyrði eða nálgast menn með þeim hætti. Og það eru satt að segja vinnubrögð sem ég vil viðhafa. Það sem hér var verið að lýsa var það að menn ættu að setja upp einhvern sæg af skilyrðum. Á því hef ég nákvæmlega engan áhuga. Eins og ég hef sagt vil ég með hjásetu stuðla að því að gerðir samningar standi. Það er allt og sumt. Og ég hélt satt að segja að það lægi í augum uppi. Stjórnarsinnar í þessari deild eru 20. Það er augljóst að þeir koma ekki lagafrv. fram. En það þýðir líka að stjórnarandstæðingar eru 20. Þeir koma heldur ekki lagabreytingum fram. Þeir geta fellt mál. Það er það sem ég vil ekki. Og auðvitað er það það sem hv. 3. þm. Vestf. er að býsnast yfir. Í annan stað örfáar setningar um 10. gr. l. um Verðlagsráð sjávarútvegsins. Það var auðvitað tóm endaleysa sem hér var sagt, þar sem lagt er til að yfirnefndin, en í henni er oddamaðurinn, sé lögð niður. Þar með hefur ríkið dregið sig út úr þeim samningi. Ríkið getur auðvitað eftir sem áður skipað sáttasemjara hvenær sem er. Það er bara allt, allt annar hlutur. Þetta er reginmisskilningur. Við höfum lagt til að þetta gerist í áföngum. Það er þessi 10. gr. sem er inngripagrein ríkisvaldsins þó að hv. þm. átti sig ekki á því. En hitt verður hann að skilja, að stundum geta menn gert hluti án þess að setja skilyrði. Við höfum oft nóg af skilyrðum hér frá hv. þm. Eggert Haukdal, svo að ég nefni dæmi sem þjóðin öll þekkir. Það er það sem hv. 3. þm. Vestf. er að biðja um. Það er það sem ég tek ekki þátt í.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en örfá atriði vil ég koma inn á. Í fyrsta lagi hefur verið gert dálítið að umræðuefni það sem haft er eftir mér í Morgunblaðinu. Ég minnist þess ekki að ég hafi rætt við sjónvarpið um þetta mál. Ég þarf ekkert að leiðrétta það sem í Morgunblaðinu er eftir mér haft. Það er allt hárrétt sem þar var tekið fram. Ég vil í fyrsta lagi segja það hér að ég hef tamið mér að tala af fullri hreinskilni við fréttamenn. Ég mun halda því áfram og ég held að menn ættu sem flestir að gera það. Ég vil jafnframt segja það að ég fæ ekki séð hvernig ríkisstj. fær setið, ef flotinn er stöðvaður vegna þess að Alþingi getur ekki komið sér saman um lausn til að halda megi áfram veiðum. Það er einnig mín skoðun að það væri ákaflega óábyrg afstaða hjá Alþingi eða stjórnarandstöðunni að gera slíkt. Ég hef það mikið álit á kjósendum að ég held að í kosningum sé engin staða meiri óskastaða fyrir ríkisstjórn heldur en óábyrg stjórnarandstaða og ég vona að menn skilji þau orð. Ég vil hins vegar segja það við hv. þm. Vilmund Gylfason að ég óska honum til hamingju, hann er orðinn miklu ábyrgari eftir að hann fór úr Alþfl. og stofnaði sitt bandalag, og ég vona að sem flestir breytist þannig. Ég skal ekki hafa fleiri orð um það. Hér hafa menn svo talað um millifærslu. Ég get tekið undir það að millifærsla er ætíð erfið, en millifærsla er náttúrlega á ótal sviðum í okkar þjóðfélagi. Millifærsla er með sköttum, svo ég nefni bara eitt stórt mál, stóra millifærslu. Í þessu sambandi verða menn að gæta þess að fiskverð er vitanlega angi af því kerfi sem við höfum komið okkur upp með verðtryggingum í raun og veru. Við verðtryggjum laun. Launþegar þurfa ekki að semja um hækkun launa þriðja hvern mánuð, það er verðtryggt. Bændur þurfa að vísu að semja í Sexmannanefnd, en þar er hækkun á framfærsluvísitölu og verðbóta lögð til grundvallar. Ætlast menn til þess að sjómenn sætti sig við eitthvað minni tekjuhækkun en aðrir hafa fengið þannig? Ég get ekki ímyndað mér það. Þannig er hér um að ræða anga af kerfi sem ég get tekið undir með fjölmörgum mönnum að er vægast sagt ákaflega vafasamt og heldur við þeirri verðbólguskrúfu sem við erum að stríða við og þarf að breyta. En það er mál sem ég ætla ekki að fara inn á hér. Hér hefur verið rætt töluvert um tekjur sjómanna. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni og kemur fram í skýrslum Framkvæmdastofnunar að tekjur sjómanna lækkuðu á árinu 1981 miðað við ýmsar aðrar stéttir. Þetta kom einnig fram í þeim tölum sem ég nefndi áðan. Samkvæmt mati Þjóðhagsstofnunar miðað við 100 1977, voru tekjur sjómanna sem hlutfall af tekjum verkamanna 98% 1980, en 95% árið 1981. Þær lækkuðu því og þetta passar saman. En að mati Þjóðhagsstofnunar hafa tekjur sjómanna með þessari 14% fiskverðshækkun nú hækkað í 101%, það er að segja komnar fyllilega upp í það sem þær voru í hlutfalli við tekjur verkamanna 1977. Ég vil segja það að þegar menn tala um mismunandi aðgerðir þá get ég tekið undir það sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði um sem mestan frið. Það er rétt, við þurfum að fá sem mestan frið um svona aðgerðir. Ég átti að sjálfsögðu fjölmarga fundi með fulltrúum hagsmunaaðila að þessari ákvörðun og því miður gat ég ekki komið auga á leið sem stuðlaði að meiri friði heldur en sú sem hér er lagt til að farin verði og niðurstaða varð um í yfirnefnd. Það var í raun og veru ekki nema um þrjár leiðir að ræða. Ein leiðin er sú að hækka fiskverð, sem mér skilst að hv. Alþfl.-menn sem hér hafa talað vilji helst fara. Hækkun fiskverðs hefði orðið að verða um 26–28%. Sú leið hefði haft mest verðbólguáhrif. Ég á einnig mjög erfitt með að hugsa mér að launþegar í landi hefðu sætt sig við þá miklu tekjuhækkun sem sjómenn hefðu þá fengið. Miðað við þær tölur sem við höfum hér verið með til samanburðar á tekjum sjómanna og tekjum annarra stétta hefðu sjómenn að öllum líkindum farið um það bil 8–10% yfir tekjur annarra stétta í landi. Á þeim tímum þegar tekjur eru skertar með aðgerðum eins og gert var 1. des. sýnist mér ákaflega ólíklegt að um slíka tekjuhækkun sjómanna hefði orðið friður. Hér var sagt áðan að komið hefði til greina, það sagði hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, að hafa fiskverðshækkun minni og fara aðra leið til að bæta tekjur sjómanna og tekjumissi sjómanna vegna aflabrests. Ég vildi mjög gjarnan heyra slíkar till. Ég á erfitt með að mæla með frekari skattaívilnunum til sjómanna og ég hef ekki komið auga á leiðir sem þá ekki kosta útgerðina eitthvað og hún yrði að fá bætt. Önnur leið sem til greina kom var hækkun á olíugjaldi, eða kostnaðarhlutdeild ef menn vilja kalla það það. Formaður Sjómannasambands Íslands sagði á fjölmennum nefndarfundi að ef sú leið yrði farin mundu sjómenn sigla skipum í land og þau yrðu bundin þar svo fast að þurfa mundi meiri háttar átak til að losa þau. Þetta var ekki álitlegt, en mér er vel kunnugt um það að það er mikil andstaða gegn olíugjaldi víða um land. Þriðja leiðin er sú sem hér er lögð til. Sem sagt, um enga þessara leiða náðist fullkomið samkomulag. Það er misskilningur hjá hv. þm. Karvel Pálmasyni að því hafi verið haldið fram að samkomulag væri. Þvert á móti hefur verið upplýst hvað eftir annað að fulltrúi sjómanna greiddi atkvæði á móti þessari leið. En hann tjáði mér að hann mundi einnig greiða atkvæði á móti hækkun olíugjalds eða kostnaðarhlutdeild. Hann kvaðst hins vegar mundu fylgja olíuniðurgreiðslu ef tekna yrði aflað t.d. með söluskatti. Ég tel fyrir mitt leyti ákaflega vafasamt að fara þá leið. En hver er í raun og veru munurinn á þessum tveimur leiðum? Söluskattur leiðir að sjálfsögðu til hækkunar á vöruverði, sem leiðir til hækkunar á vísitölu, hækkunar á launum, meiri hækkunar á. fiskverði og svo gengislækkunar. Sú leið sem hér er farin leiðir til gengislækkunar alveg eins og sú fyrri. Ég sé ekki ýkja mikinn mun á þessu tvennu. Og þegar menn tala hér um tilfærslu innan útgerðarinnar þá finnst mér það vera nokkuð langt gengið. Hér er lagt gjald á útflutninginn í raun og veru, eftir að honum er skilað frá framleiðanda, og til að mæta því verði sem fæst fyrir útflutninginn erlendis er gengi lækkað, þannig að ég held að það sé ekki rökstutt eins og þyrfti að vera, miðað við ýmsar fullyrðingar, að hér sé út af fyrir sig verið að taka frá bátunum og færa til sjómanna. Frá hverjum er verið að taka þegar olía hækkar í verði á erlendum markaði, eins og gerst hefur upp á síðkastið? Er þá ekki verið að taka frá togurum? Við gætum lengi haldið áfram slíkum röksemdafærslum. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjalla meira um þetta. Ég fagna því að hér hefur komið fram hjá hv. stjórnarandstæðingum að þeir muni ekki tefja fyrir framgangi málsins. Ég vona að hv. sjútvn. geti unnið ötullega að athugun þessa máls og það fái afgreiðslu sem allra fyrst. Í raun og veru er það mikilvægast, þannig að ekki ríki óvissa um aðgerðir vegna erfiðleika útgerðarinnar.

Meðan nefnd sú, sem vann að samningu laga um Viðlagatryggingu, starfaði, var fjallað um ýmsa þætti, ýmiss konar mannvirki, sem hugsanlega ætti að taka undir starfsemi Viðlagatryggingarinnar. M.a. bárust nefndinni erindi og ábendingar um að æskilegt væri að tjón af völdum ofviðra yrðu tekin inn í 4. gr. laganna. Þetta mál var nokkuð rætt á síðasta þingi, vegna ofviðris sem geisaði í febrúarmánuði 1981. Þá var um það rætt að taka inn í viðlagatrygginguna ákvæði um foktryggingu. Þetta mál var og rætt mjög ítarlega í nefndinni sem undirbjó frumvarp um viðlagatryggingu, og í nefndarálitinu segir: „Komið hefur í ljós í þau skipti sem meiri háttar ofviðri hafa gengið yfir einstaka landshluta, að þeir eru ávallt margir sem ekki hafa hagnýtt sér þá tryggingarvernd sem fáanleg er hjá tryggingafélögum gegn slíku tjóni. Menn hafa í mörg ár, a.m.k. frá 1960, átt þess kost að kaupa sérstaka foktryggingu, auk þess heimilistryggingu og húseigendatryggingu, en allar þessar tryggingar bæta tjón af völdum ofveðurs. Nefndarmenn telja æskilegast að hinn almenni vátryggingamarkaður annist þessar tryggingar, einkum þegar þess er gætt, að þótt um geti verið að ræða mörg minni háttar tjón í sama veðrinu, er það undantekning að um sé að ræða svonefnd „katastrófutjón“, þ.e. tjón af þeirri stærðargráðu sem Viðlagatryggingin er fyrst og fremst stofnuð til að mæta.“ „Reynist það hins vegar vilji Alþingis,“ segir áfram í nefndarálitinu, „að stofnunin bæti einnig tjón af völdum ofviðra, leggur nefndin til að sjálfsáhætta hinna tryggðu verði helmingi hærri þegar um slík tjón er að ræða. Nefndin telur að eigendur húseigna og lausafjár geti í flestum tilvikum komið í veg fyrir slík tjón með fyrirbyggjandi aðgerðum og eðlilegu viðhaldi eigna.“ Í frumvarpinu er m.ö.o. ekki tekin inn þessi foktrygging. Ég tel að Alþingi hafi fallist á sjónarmið nefndarinnar. Þess vegna var foktrygging ekki tekin inn á Viðlagatryggingu Íslands. Haustið 1981 skrifaði ég tryggingafélögunum og Sambandi ísl. tryggingafélaga og óskaði eftir að þau gerðu sérstakt átak til að auglýsa þær foktryggingar sem völ er á á vegum hinna almennu tryggingafélaga. Það gerðu tryggingafélögin, og mér er kunnugt um að það var nokkuð um að fólk sneri sér til þeirra af þessu tilefni. Ég held að það sé rétt að miða við það, að þessi tryggingastarfsemi verði almennt hjá hinum almennu tryggingafélögum í landinu, þar sem Viðlagatrygging Íslands hefur allt annað og miklu víðtækara hlutverk en getur falist í því að tryggja tjón af þeim toga sem oftast er um að ræða hér þegar óveður gengur yfir. Í meðförum Alþingis vakti ég sérstaka athygli á þessu atriði, þannig að tækifæri gafst til umræðna og breytinga ef þingheimi sýndist svo. Eins og fyrirspyrjanda mun kunnugt varð niðurstaða Alþingis sú að taka ekki tjón vegna óveðurs (vinda) í Viðlagatryggingu. Samkvæmt lögum um Bjargráðasjóð er stjórn sjóðsins heimilt að veita fyrirgreiðslu úr almennu deild sjóðsins vegna tjóns af náttúruhamförum sem ekki falla undir Viðlagatryggingu eða tryggt er fyrir með öðrum hætti. Á undanförnum árum hefur stjórn sjóðsins notað þessar lagaheimildir þegar um meiri háttar tjón hefur verið að ræða-vegna óveðurs sem gengið hefur yfir heila landshluta, s.s. í febrúar 1981. Þá gerði ríkið, að fengnu samþykki Alþingis, ráðstafanir til að útvega Bjargráðasjóði lánsfé sem ríkissjóður stendur undir að verulegu leyti. Hins vegar gerði stjórn Bjargráðasjóðs samþykkt á fundi sínum 1. júní s.l. um „að eftirleiðis yrði ekki veitt fyrirgreiðsla úr sjóðnum vegna tjóna á fasteignum og lausafé af völdum óveðurs, þar eð ráðstöfunarfé sjóðsins væri mjög takmarkað og almennt væri unnt að tryggja gegn slíkum tjónum hjá tryggingafélögum.“ Var samþykkt þessi auglýst rækilega í öllum dagblöðum í júnímánuði s.l. 2. Samkvæmt lögum nr. 55/1975, um Viðlagatryggingu Íslands, bætti sú trygging tjón á brunatryggðum fasteignum og lausafé, m.a. af völdum skriðufalla. Skv. lögum nr. 88/1982 um breytingu á þeim lögum skal Viðlagatrygging Íslands frá og með 1. jan. 1983, er lögin öðlast gildi, vátryggja gegn beinu tjóni af völdum eftirtalinna náttúruhamfara: eldgosa, jarðskjálfta, skriðufalla, snjóflóða og vatnaflóða. Enn fremur er skylt að tryggja viðlagatryggingu frá sama tíma mannvirki hitaveitna, vatnsveitna, skolpveitna, svo og hafnarmannvirki, brýr, raforkuvirki o.fl. 3. Bjargráðasjóður er ekki í stakk búinn til að veita fyrirgreiðslu af eigin fé sjóðsins ef um er að ræða mikill og almenn tjón, eins og t.d. þau er urðu í febrúar 1981. Þá varð sjóðurinn að afla sér fjár með lánum með fyrirgreiðslu og ábyrgð ríkissjóðs. Möguleikar Bjargráðasjóðs til að veita fyrirgreiðslu vegna tjóna, sem ekki er tryggt fyrir, velta þess vegna á því, um hve mikið tjón er að ræða hverju sinni eða á hverju ári. Stjórn Bjargráðasjóðs getur ekki samþykkt fyrirgreiðslu, t.d. í formi óverðtryggðra lána með „byggðasjóðsvöxtum“ eins og var 1981, nema sjóðurinn njóti til þess sérstaks stuðnings. 4. Lög um Viðlagatryggingu tóku gildi 1. janúar 1983. Nauðsyn þótti bera til þess að hafa allrúman aðlögunar- og undirbúningstíma vegna framkvæmda þessara laga. 5. Samkvæmt 66. gr., 5. tölul. skattalaga nr. 75/1981 skal skattstjóri taka til greina umsókn manns um lækkun tekjuskattsstofns þegar svo stendur á að maður hefur orðið fyrir verulegu eignatjóni sem hann hefur ekki fengið bætt úr hendi annarra aðila. Efri deild, 30. fundur.