Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf, dags. í Reykjanesbæ 3. mars, stílað á forseta Alþingis: ,,Það tilkynnist yður hér með, herra forseti, að ég undirritaður hef sagt mig úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins og Sjálfstæðisflokknum. Ég mun það sem eftir lifir þessa kjörtímabils starfa á Alþingi sem óháður þingmaður. Virðingarfyllst, Kristján Pálsson, 8. þm. Reykn.``

Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs til að tilkynna þingheimi að ég hef sent forseta Alþingis það bréf sem hann hefur þegar lesið upp. Þessi ákvörðun tengist á engan hátt störfum mínum innan þingflokks Sjálfstfl. en þar hef ég átt gott samstarf við samþingmenn mína. Það er ekki auðveld ákvörðun neinum þingmanni að ég hygg að segja skilið við flokk sinn en þegar sjálfsvirðing manna og réttlætiskennd er fótum troðin verður ekki undan slíkri ákvörðun vikist, hversu erfið sem hún kann að vera. Það hefur verið nokkuð langur aðdragandi að þessari niðurstöðu eða síðan í lok nóvember sl. að ég upplifði það að uppstillingarnefnd Sjálfstfl. í Suðurkjördæmi hafði ekki gert ráð fyrir mér á lista flokksins fyrir næstu alþingiskosningar. Fyrir þingmann sem telur sig hafa unnið af heilindum á Alþingi fyrir flokk sinn og umbjóðendur er þetta mikil aðför sem getur ekki annað en kallað á viðbrögð. Þó að þessi ákvörðun hafi tekið á taugarnar er þó léttir að hún er að baki. Ég mun freista þess með sérframboði í komandi alþingiskosningum að ná þingsæti að nýju í Suðurkjördæmi. Auðna ræður hvort það tekst.

Herra forseti. Mjög misvísandi fréttir berast nú varðandi Írak, m.a. þær að Írakar ætli sér að verða við kröfum um afvopnun og eyðileggja eldflaugar sínar. Ríkisútvarpið greindi frá því að eftirlitsmenn rækju nú mjög á eftir því að Írakar gerðu grein fyrir því með óyggjandi hætti hvernig þeir hafi eyðilagt miltisbrand og efnavopn sem Bandaríkjamenn létu þeim í té á 9. áratugnum. George Bush Bandaríkjaforseti segir hins vegar að hvað sem þessu líður muni verða skipt um stjórn í Írak sem síðan hefur aftur kallað á þau viðbrögð frá Bagdad að ef það sé ásetningur Bandaríkjastjórnar verði hætt við að eyðileggja flaugarnar. Með öðrum orðum: Bandaríkjastjórn virðist þannig meira í mun að ráðast á Írak en þröngva Írökum til afvopnunar, og látum við þá liggja á milli hluta þann tvískinnung sem fram kemur í því að afhenda vini sínum Saddam Hussein einn daginn efnavopn og krefjast þess hinn daginn að óvinurinn Saddam Hussein láti þau af hendi. Herra forseti. Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. forsrh. hver sé afstaða íslensku ríkisstjórnarinnar til þessara atburða og atburðarásar nú síðustu daga.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er dálítið erfitt að greina nákvæmlega atburðarásina frá einni stund til annarrar. Stefna ríkisstjórnar Íslands hefur verið sú að það væri eindregin afstaða að menn ættu að reyna til þrautar að stuðla að friðsamlegri lausn málsins, ganga þann veg til þrautar og leita slíkra lausna þannig að stríð væri ætíð afarkostur, neyðarkostur, neyðarbrauð. Þannig hefur íslenska ríkisstjórnin lagt sitt af mörkum, þannig hefur afstaða hennar komið fram. Jafnframt hefur íslenska ríkisstjórnin undirstrikað að það sé nauðsynlegt að ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna, nr. 1441, héldi. Ef Íraksstjórn héldist uppi að virða ekki þá ályktun og í rauninni gera ekkert úr henni væri hætta á því að öryggishlutverk hinna Sameinuðu þjóða yrði dregið niður og Sameinuðu þjóðirnar mundu missa allt álit. Þetta hefur verið stefna okkar í hnotskurn. Ég óttast hins vegar að með hverjum degi dragist heimurinn nær styrjöld á þessu svæði, því miður vil ég auðvitað segja.

Herra forseti. Það er nánast svona sem George Bush hefur orðað þetta, að stríð sé neyðarbrauð, það verði að þröngva Írökum til afvopnunar. Nú eru Írakar að afvopnast en Bandaríkjastjórn lýsir því engu að síður yfir að það sé ásetningur hennar að skipta um stjórn í Bagdad hvað sem tautar og raular. Og hvað varðar hinar Sameinuðu þjóðir eru uppi kenningar um það að Bandaríkjamenn vilji fá þær í lið með sér eftir að þeir hafa hrint stríðsáformum sínum í framkvæmd til þess að taka til eftir árásirnar. En það er annað sem ég vildi beina til hæstv. forsrh. og það er spurningin um það hvort honum sé kunnugt um að íslenskir starfsmenn bandarísku herstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli verða nú varir við meiri spennu þar en áður sem birtist m.a. í því að vopnaðir varðmenn taka á móti þeim þar sem íslenskir lögreglumenn voru áður fyrir.

Herra forseti. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef frá utanrrn. var fyrir nokkrum vikum viðbúnaður og viðbragðsstig í Bandaríkjunum aukið í næsthæsta stig. Að vísu mun það hafa lækkað síðan aftur frá þeim tíma. En á sama tíma var ákveðið að viðbúnaðarstigið í Keflavík skyldi einnig hækkað vegna aukinnar hættu á hryðjuverkum. Þess vegna hefur viðbúnaður verið meiri af hálfu Bandaríkjamanna á Keflavíkurflugvelli og af hálfu íslenskra yfirvalda en ella væri. Það er sem sagt óttinn við hryðjuverk á þessum viðkvæmu tímum sem hefur orðið til þess að viðbúnaður hefur að nokkru verið aukinn.

Herra forseti. Ég leyfi mér að harma að íslensk stjórnvöld skuli ekki taka gagnrýnni afstöðu gagnvart stríðsæsinga- og yfirgangsstefnu Bandaríkjastjórnar í Austurlöndum og vil leyfa mér að minna á þáltill. sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram um að Íslendingar lýsi því skýrt og skorinort yfir að þeir andmæli þeim áformum Bandaríkjastjórnar að ráðast á Írak og lýsi því jafnframt yfir að Íslendingar taki ekki í mál að aðstaða eða nokkur stuðningur af hendi Íslendinga til stuðnings Bandaríkjunum verði látinn í té.

Herra forseti. Ég held að það yrði talið ábyrgðarleysi af hálfu íslenskra yfirvalda ef þeim bærust fréttir um það að hætta á hryðjuverkum hefði aukist og ekki verið brugðist við með viðeigandi hætti. Það er það sem íslensk yfirvöld gera í samráði við bandarísk yfirvöld vegna viðveru varnarliðs á Keflavíkurflugvelli og flugumferðar hér á landi.

Herra forseti. Kauphöllin hefur ráðist í það þarfa verk að setja reglur um upplýsingaskyldu um launakjör og hvers konar kaupauka og hlunnindi stjórnenda hlutafélaga sem skráð eru í Kauphöllinni. Nú hefur Fjármálaeftirlitið heimild til að setja sambærilegar reglur um upplýsingaskyldu lífeyrissjóða og sparisjóða um launakjör stjórnenda þeirra. Vísa ég þar til 40. gr. laga um skyldutryggingu lífeyris og starfsemi lífeyrissjóða og 57. gr. laga um viðskiptabanka og sparisjóði. Full ástæða er til að sambærileg upplýsingaskylda gildi um þessa aðila, ekki síst lífeyrissjóðina. Forsvarsmenn lífeyrissjóðanna sem velta hundruðum milljarða kr., en eignir lífeyrissjóðanna eru nálægt 700 milljörðum kr., starfa í umboði fólksins sem greiðir til lífeyrissjóðanna og á þá. Stjórnendur lífeyrissjóðanna hafa því þær skyldur við umbjóðendur sína að starfa fyrir opnum tjöldum og sýna ráðdeild og sparnað í yfirbyggingu sjóðanna, þar með talið launakjörum og hvers konar hlunnindum til stjórnenda og stjórna sjóðanna. Því vil ég spyrja hæstv. viðskrh. hvort ráðherrann hafi í hyggju að beita sér fyrir því við Fjármálaeftirlitið að það setji reglur um upplýsingaskyldu lífeyrissjóða og sparisjóða um launakjör stjórnenda þeirra sambærilegar þeim sem Kauphöll Íslands hefur sett um kauphallarskráð félög.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom hjá hv. þingmanni hefur Kauphöllin sett skýrar reglur hvað varðar fyrirtæki og félög sem skráð eru í Kauphöll. Ég tel það vera mjög mikilvægt mál. Reyndar höfum við fjallað um það áður á hv. Alþingi og nú er það mál í höfn. En það sem hv. þm. nefnir hér og varðar lífeyrssjóðina tel ég að sé mjög athugandi að fara yfir og kanna hvort ástæða sé til að setja sérstakar reglur sem snúa að þeim og launakjörum þeirra æðstu starfsmanna en það yrði þá að sjálfsögðu að gerast á annan hátt. Mér finnst að hv. þm. hafi hreyft þarna máli sem full ástæða sé til að fara yfir.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir þessi svör. Af orðum hennar að dæma lít ég svo á að hæstv. ráðherra muni beita sér fyrir því við Fjármálaeftirlitið eða beina því til Fjármálaeftirlitsins að skoða þetta mál og að settar verði sambærilegar reglur um launakjör og hvers konar hlunnindi og kaupauka hjá stjórnendum lífeyrissjóða og sparisjóða. Því fagna ég, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Það var eitt atriði sem ég vildi ítreka vegna orða hv. þingmanns. Hún talar um að ég sem viðskrh. eigi að beita mér gagnvart Fjármálaeftirlitinu en Fjármálaeftirlitið starfar algjörlega sjálfstætt. Og þótt það heyri undir viðskrn. er það ekki þannig að því sé fjarstýrt þaðan. Það gildir nákvæmlega það sama um Samkeppnisstofnun. Þetta vildi ég ítreka vegna þess að mér fannst eins og fælist í orðum hv. þm. þegar hún talaði í seinna skiptið að það væri mitt hlutverk að stjórna Fjármálaeftirlitinu, en svo er alls ekki.

Herra forseti. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því sjálfstæði sem Fjármálaeftirlitið á að hafa eðli máls samkvæmt. Lögum samkvæmt heyrir Fjármálaeftirlitið þó undir viðskrh. og það sem ég var að leita eftir við hæstv. ráðherra var hvort hún mundi beina þessum tilmælum til Fjármálaeftirlitsins en það tel ég að hæstv. ráðherra hafi fulla heimild til og lít svo á, samkvæmt orðum ráðherrans áðan, að hún muni gera það.

Herra forseti. Eins og kunnugt er hefur atvinnuleysi því miður farið vaxandi undanfarna mánuði og er nú meira en það hefur verið um nokkurt árabil. Það hefur dregið athyglina að upphæð atvinnuleysisbóta sem eru, þingmönnum til upplýsingar ef þeir hafa það ekki á hreinu fyrir, rétt um 77 þús. kr. á mánuði. Af því er mönnum ætlað að lifa sem missa atvinnuna, jafnvel fólki sem hverfur úr vel launuðum störfum. Á undanförnum mánuðum og missirum hefur ítrekað verið kvartað yfir því að upphæðir atvinnuleysisbóta hafa engan veginn fylgt verðlagsþróun. Atvinnuleysisbætur voru eins og elli- og örorkulífeyrir teknar úr sambandi við launaþróun í landinu á ákveðnu árabili og hafa síðan hvergi nærri haldið í við þróun verðlags og framfærslukostnaðar í landinu. Það hygg ég að sé óumdeilt. Þess vegna var visslega ánægjulegt að heyra af því að á flokksþingi framsóknarmanna um næstsíðastliðna helgi hafi þeir allt í einu munað eftir þessum hlutum og ályktað þar um. Undir liðnum fjölskyldumál er um þetta fjallað með þessum hætti, með leyfi forseta: ,,Hækka ber atvinnuleysisbætur og stefna að því að þær verði ekki lægri en lægstu launataxtar.`` Það sem vekur auðvitað sérstaka athygli, herra forseti, er að hér talar flokkur félmrh. Hér talar sá flokkur sem hefur farið með félmrn. í átta ár og haft nægan tíma til að hrinda þessum hlutum í framkvæmd ef vilji væri til staðar, ef þetta væri meira en orðin tóm. Ég vil því spyrja hæstv. félmrh. Pál Pétursson: Verða atvinnuleysisbætur á næstunni hækkaðar um 16--17 þús. kr., úr þessum 77 þús. í um 93 þús. kr. sem eru lægstu útgreidd laun samkvæmt samningum? Verður það gert fyrir kosningar eða er þetta enn eitt innstæðulaust eða endurunnið kosningaloforðið?

Herra forseti. Atvinnuleysisbætur voru hækkaðar um 5% um sl. áramót. Það er skemmst frá því að segja að ég mun ekki beita mér fyrir því að hækka atvinnuleysisbætur upp að lágmarkslaunum eða gera þær jafnar lágmarkslaunum því að ég tel að það þurfi að vera einhver hvati til þess að taka vinnu fremur en vera á bótum. Hitt get ég verið sammála hv. fyrirspyrjanda um, að atvinnuleysisbætur eru lágar og ég tel að það sé til athugunar að lyfta þeim eitthvað, sérstaklega með tilliti til þess þegar atvinnuleysi er búið að standa í marga mánuði. En að hækka þær upp í lágmarkslaun tel ég ekki skynsamlegt.

Herra forseti. Þetta voru framsóknarleg svör og lítið á þeim að græða. Einhver hefði nú byrjað á hinum endanum og sagt: Lægstu laun í landinu eru skammarlega lág og þurfa að hækka verulega. Síðan þurfa að sjálfsögðu atvinnuleysisbætur að hækka því það sjá allir heilvita menn hvers konar aðstaða það er fyrir fjölskyldur, hugsum okkur t.d. þar sem er ein fyrirvinna og hún missir skyndilega vinnuna í sæmilega launuðu starfi og dúndrar niður í 77 þús. kr. á mánuði og á að fara að framfleyta sér af því. Og að það séu rök af því tagi að þetta megi ekki fara of nálægt lægstu launum eins lág og þau eru, þau kaupi ég ekki. Hæstv. ráðherra gæti a.m.k. reynt að koma því aðeins skýrar út úr sér: Hver telur hann að þessi munur mætti þá vera? Mætti þetta fara upp í 85--87 þús. kr. að ósekju að mati ráðherrans og hvað er að marka þessa samþykkt framsóknarmanna? Er ekkert að marka hana?

Herra forseti. Ég tel að sæmilega launaður maður standi að öðru jöfnu skár ef hann missir vinnuna heldur en sá sem er á lægstu launum og ég hef miklu meiri áhyggjur af þeim sem hafa af litlu að taka. Menn geta afborið það um einhvern tíma ef þeir hafa verið í sæmilegu starfi og sæmilega borguðu þó þeir missi vinnuna en það er miklu sárara fyrir þá sem hafa verið illa borgaðir að vera mánuðum saman atvinnulausir.

Herra forseti. Þá höfum við það. Framsfl. vill jafna lífskjörin niður á við, það er alveg á hreinu. Það var það sem á mannamáli fólst í svari hæstv. ráðherra áðan. Hins vegar væri gaman að spyrja hæstv. félmrh. hvort hann treysti sér til þess án þess að verða nokkuð var við það að fara niður á atvinnuleysisbætur t.d. um næstu mánaðamót og hvort það mundi ekkert koma við hans heimilishag því ætli það sé ekki þannig að efnahagur fólks tekur auðvitað mið af þeim tekjum sem heimilið hefur verið að hafa. Og þó ég sé ekki talsmaður þess endilega að atvinnuleysisbætur taki alfarið hina viðmiðunina, nema síður sé, þá verður auðvitað í fyrsta lagi að horfa á raunupphæðir þeirra og svo í öðru lagi samhengi hlutanna. Og þeim mun erfiðara verður þetta högg sem bæturnar eru lægri. Ef þær væru 150 þús. á mánuði, þá væri í góðu lagi mín vegna að þær væru ein og sama upphæðin fyrir alla. En auðvitað veit hæstv. félmrh. vel í hvers konar samhengi þessir hlutir eru og það er heldur dapurlegt að heyra manninn nýkominn af flokksþinginu þar sem hann hefur sjálfsagt, hæstv. ráðherrann, greitt atkvæði með þessu yfirboði framsóknarmanna, koma svo hér með þennan lopa.

Herra forseti. Þó að það komi ekki þessu máli við, þá stóð ég ekki að þessari tillögugerð á flokksþingi framsóknarmanna og greiddi henni ekki atkvæði. En á hinn bóginn get ég svarað því til að ég mundi skrimta einhverja mánuði á atvinnuleysisbótum ef og þegar ég missi vinnuna. En ég mundi ekki hafa löngun til þess að vera á þeim lengi.

Hæstv. forseti. Allir vita að loðnuveiðar eru mjög mikilvægar þjóðarbúinu og þannig er t.d. talið að á síðustu loðnuvertíð hafi útflutningsverðmæti loðnuafurða orðið í kringum 15 milljarðar kr. Loðnukvóti fyrir árið 2002--2003 hefur verið úthlutaður 660 þúsund tonn plús afgangur sem Evrópusambandið veiðir ekki. Nú um þessar mundir er búið að veiða 610--650 þúsund tonn. Upplýsingar frá sjómönnum og öðrum hagsmunaaðilum eru þær að sumar loðnurannsóknir Hafrannsóknastofnunar hafi verið skornar niður undanfarin ár vegna féleysis stofnunarinnar og þannig er líka talið að klippt hafi verið á tvo leiðangra við mælingar á loðnustofnunum, annars vegar núna fyrir áramót og hins vegar nú í seinni hluta janúar og nú er það svo að loðnuskip sem ekki hafa kvóta eru að aðstoða Hafrannsóknastofnun við mælingar. Herra forseti. Það er mikil ábyrgð og skylda sem hvílir á Hafrannsóknastofnun að gefa út skynsamlega kvóta á skynsamlegum tíma til þess að útgerðin og vinnslan geti skipulagt veiðar sínar og vinnslu á skynsamlegan hátt. Og við skulum hafa það í huga, herra forseti, að hver 100 þúsund tonn af veiddri loðnu gefa um 1--1,5 milljarða í útflutningstekjur eftir því á hvaða tíma árs veitt er. Við skulum líka hafa það í huga að veiðanleg loðna, þriggja til fjögurra ára loðna, verður ekki geymd í sjónum. Kvenloðnan hrygnir og karlfiskurinn horast og deyr ásamt kvenfisknum. Þess vegna vil ég, herra forseti, vegna þess hve þetta er mikilvægt fyrir þjóðarbúið spyrja hæstv. sjútvrh. út í það hvort það geti verið að fjárskortur Hafrannsóknastofnunar skerði getu stofnunarinnar til að rannsaka og stofnmæla loðnustofninn. Og í öðru lagi: Hyggst ráðherra gefa út viðbótarkvóta? Ef svo er, hve mikið og þá hvenær?

Herra forseti. Því er til að svara að það getur ekki verið að fjárskortur Hafrannsóknastofnunar hafi áhrif á þær loðnumælingar sem þurfa að fara fram til þess að ákvarða hver aflinn má vera á vertíðinni. Árni Friðriksson er núna í löngum leiðangri til þess að mæla loðnuna. Í fyrri leiðangri í vetur reyndist ekki mögulegt að mæla hana vegna veðurs. Við höfum ekki enn þá fengið endanlegar niðurstöður úr leiðangrinum. Væntanlega verða þær jákvæðar að einhverju leyti. Hversu háar þær verða veit ég ekki enn þá þannig að þar af leiðandi veit ég ekki hversu mikla viðbót verður hægt að gefa út og mun ekki vita það fyrr en leiðangrinum lýkur eftir einn til tvo daga. Þangað til verða menn að bíða þolinmóðir þeirrar niðurstöðu því við veiðum auðvitað ekkert af loðnu sem ekki er fyrir hendi og við viljum ekki heldur veiða þá loðnu sem við viljum að hrygni því að það er eins og að éta útsæðið. Þar af leiðandi skulum við sýna þolinmæði og bíða eftir því að við fáum staðgóðar tölur frá fiskifræðingunum. Við getum þá vonandi byggt á því skynsamlega ákvörðun sem bæði tekur tillit til þeirrar vertíðar sem nú stendur yfir en tekur einnig tillit til þess að við ætlum líka að hafa loðnuvertíð á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þetta svar. Ég vil þó ítreka það og segja að það er útbreitt meðal hagsmunaaðila í þessari grein að það sé svo að Hafrannsóknastofnun hafi ekki getað sinnt starfi sínu, rannsakað loðnustofninn og mælt stofnstærð eins og gert hefur verið undanfarin 5--10 ár vegna fjárskorts. Og ég spyr einfaldlega aftur: Hvenær voru rannsóknir að sumri til lagðar niður hjá Hafrannsóknastofnun? Hafa þær rannsóknir verið eins og þær voru gerðar hér áður fyrr? Ég held að svo sé ekki. Ég ítreka það og segi: Auðvitað eigum við að sýna þolinmæði en það er sárt til þess að vita, herra forseti, ef þjóðarbúið er að tapa gífurlegum verðmætum vegna þess að ein stofnun getur ekki sinnt hlutverki sínu vegna fjárskorts eins og hér hefur verið tekið dæmi um og við erum í dag, 3. mars, að ræða um þetta þar sem undanfarin ár hefði fyrir lifandi löngu verið búið að gefa út viðbótarkvóta ef rannsóknum hefði verið lokið.

Herra forseti. Sumarrannsóknirnar á loðnunni hafa ekkert að gera með það hver endanleg úthlutun er á vertíðinni. Það eru vetrarmælingarnar sem ráða því. Hafrannsóknastofnunin hefur gert breytingar á rannsóknaráætlunum sínum yfir sumarið á uppsjávarfiskum vegna þess hvað þeir hafa talið vera skynsamlegast og hagkvæmast. Það er ekki vegna þess að um eiginlegan fjárskort sé að ræða. Hins vegar gætu menn gert meiri rannsóknir og meiri mælingar ef um meiri fjármuni væri að ræða. En það er ekki endilega að það sé það skynsamlegasta sem gert er í stöðunni. En þær mælingar sem skipta mestu máli í því sem hv. þm. er að tala um eru vetrarmælingarnar á loðnunni og til þess að þær geti farið fram hafa fjármunir ekki verið skornir við nögl eins og sést á því að núna er Árni Friðriksson í langri aukaferð til þess að mæla loðnuna sem ekki var gert ráð fyrir í áætlunum en stendur yfir einmitt núna vegna þess að fyrri ferðir reyndust ekki duga til þess að mæla loðnustofninn. Þess vegna er það rangt sem hv. þm. er að ýja að að við munum ekki geta veitt eðlilegt magn af loðnu vegna þess að verið sé að skera fjármuni við nögl við Hafrannsóknastofnunina. Það er beinlínis rangt, herra forseti.

Herra forseti. Ég vil bara rétt í lokin ítreka hvað það er mikilvægt að hægt sé að stunda eðlilegar rannsóknir og gefa út skynsamlega kvóta strax í byrjun vegna þess að við skulum hafa það í huga að loðna sem er veidd að sumri eða hausti er margfalt verðmætari fyrir þjóðarbúið en sú loðna sem er verið að reyna að veiða nú, næstum því síðustu 15 daga vertíðar. Við skulum hafa það í huga, herra forseti, að það munar töluvert miklu á hvort við erum að veiða loðnu á þessum tíma eða á haustin þegar hún er hvað verðmætust. Og það sem ég er að gagnrýna er að það hefur gerst núna að ekki hefur verið hægt að gefa út meiri kvóta í upphafi til þess að útgerðin og loðnuverksmiðjur geti skipulagt vinnu sína til þess að vinna þetta á skynsamlegan hátt.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján Möller lýsir hér alveg óvenjulegri vankunnáttu á fiskifræði loðnunnar og veiðum á loðnu. Loðnan er verðmætust þegar hún er að koma til hrygningar og er full af hrognum. Þá eru hrognin unnin og loðnan fryst. Það er mun verðmætara en á haustin eða sumrin þegar hún er veidd í bræðslu en væntanlega er það vegna þess að á þeim tíma liggur loðnan betur við veiðum og vinnslu úr heimabæ hv. þm., Siglufirði, heldur en hún gerir á þeim tíma þegar verið er að frysta hrognin og hrognafyllta loðnu. Þetta er alveg óvenjulegur málflutningur hjá hv. þm. sem yfirleitt kemur fram málefnalega varðandi sjávarútveginn og ég er mjög hissa á því að heyra þetta núna í svo mikilvægu og viðkvæmu máli sem loðnuveiðarnar eru um þessar mundir.

Herra forseti. Málefni lífeyrissjóða eru mönnum mjög hugleikin um þessar mundir og nýlega var birt frétt um það að lífeyrissjóðir hefðu tapað jafnvirði um 31 milljarði kr. í viðleitni sinni til að ávaxta fé sitt, eða réttara sagt fé okkar, erlendis. Nú er mikið umhugsunarefni fyrir almenning það frjálsræði sem einstakir sjóðir og forráðamenn þeirra hafa til slíkra hluta og þá ekki síður að forsvarsmenn sumra þeirra fyrirtækja sem standa sig með þessum endemum við að varðveita fé okkar eru verðlaunaðir svo skiptir milljónatugum fyrir ráðsmennskuna. Gull hefur verið gjaldmiðill um aldir og að margra áliti sá traustasti sem völ er á. Samkvæmt mínum heimildum hækkaði gullverð um rúm 20% frá 1. janúar 2001 til september 2002. Íslenska úrvalsvísitalan hækkaði um 7% á sama tíma. Danska hlutabréfavísitalan féll um 27%, Dow Jones um 40% og Nasdaq yfir 50%. Menn hljóta að velta fyrir sér í ljósi reynslunnar hvort ekki sé hægt að nota jafnöruggan gjaldmiðil og gull er til þess að tryggja a.m.k. hluta af því gífurlega fjármagni sem lífeyrissjóðunum er falin ábyrgð á. Í Morgunblaðinu fyrr í vetur er umfjöllun um gullmarkaðinn og þar lýsir Simon Weeks sem reyndar er stjórnarformaður Sambands gullsala á Lundúnamarkaði þeirri skoðun að lífeyrissjóðir gætu dreift áhættunni af fjárfestingum sínum með því að fjárfesta í gulli. Hann taldi enn fremur að eftirspurnin eftir gulli sem langtímafjárfestingu mundi aukast á næstu árum, m.a. vegna fjárlagahalla í Bandaríkjunum og veikrar stöðu dollarsins. Gull væri því góður kostur fyrir lífeyrissjóði auk þess að styrkja verulega gullkvóta sem undirstöðu gjaldeyris okkar. Ég beini því fyrirspurn minni til hæstv. fjmrh. um það hvort íslensku lífeyrissjóðunum sé heimilt að binda fé sitt í gulli og ef svo er ekki, hvort hann telji æskilegt að þeir fái heimild til að kaupa gull og varðveita það í fjárhirslum Seðlabankans.

Herra forseti. Ég skal viðurkenna að ég get ekki svarað þessari spurningu. Ég er ekki klár á því hvort lífeyrissjóðirnir geta keypt gull til geymslu. Hitt er rétt sem þingmaðurinn bendir á að ekki hefur allt verið gull sem glóir í fjárfestingum þeirra. Því miður er það svo að frjálsræðið sem mörg okkar höfum stuðlað að með rýmkuðum reglum að því er varðar fjárfestingar sjóðanna hefur ekki skilað sér í þeirri ávöxtun sem almenningur og þeir sem eiga fjármuni í sjóðunum gera réttilega kröfu um. Þar er náttúrlega í mörg horn að líta. Það er fyrst og fremst á ábyrgð þeirra sem hafa þetta mikla fjármagn undir höndum og hefur verið treyst til að dreifa áhættunni af þessum fjárfestingum þannig að þegar til lengri tíma er litið sé fjárfestingin arðbær og skili a.m.k. þeim 3,5% að meðaltali í ársávöxtun sem gert er ráð fyrir í langtímaútreikningum sem liggja til grundvallar þessari starfsemi. Ég held að það sé aðalatriðið en auðvitað verða menn að reikna með því að það geti orðið einhverjar sveiflur í þeim efnum frá ári til árs.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svarið. Ég heyri að hann tekur undir það sjónarmið mitt að gæta þurfi þess að lífeyrissjóðir ávaxti fé okkar með þeim hætti sem viðunandi er. Það er vissulega rétt sem hann segir. Það er ekki allt gull sem glóir í þeim efnum. Ég kem því hér með á framfæri og vona að hæstv. fjmrh. taki það til athugunar. Séu hömlur á því að lífeyrissjóðir geti fjárfest á þennan hátt mætti skoða hvort ekki væri rétt að létta þeim af. Ég heyri að hæstv. ráðherra getur ekki svarað þessu til hlítar hér og nú en beini því til hans að þetta mál verði kannað og hvort sá kostur, sem að margra áliti er mjög vænlegur, að lífeyrissjóðir varðveiti hluta sinn í gullforða sem að auki mundi styðja gullfót Seðlabankans, er fyrir hendi.

Herra forseti. Ég held að ég geti bætt við að fjárfesting í gulli er ekki endilega sá happafengur sem hv. þm. gaf í skyn. Það eru auðvitað ákveðnar ástæður fyrir því að fyrir löngu er hætt að miða gengi gjaldmiðla við gullfót. Gull er málmur sem framleiddur er á ákveðnum landsvæðum þar sem eru gullnámur. Hann er unninn til iðnaðarframleiðslu í stórum stíl. Sjálfsagt göngum við mörg hver með slíkan málm í tönnunum, aðrir á fingrum sér. Gull er í eðli sínu ekki endilega besti varðveislustaðurinn fyrir verðmæti. En það getur vel verið að við tilteknar aðstæður sé heppilegt að fjárfesta í gulli. Ég bendi hins vegar á að ýmsir seðlabankar í heiminum hafa verið að selja frá sér gullforðann smátt og smátt, koma honum á markað. Þau viðskipti hafa verið að þróast á undanförnum árum.

Herra forseti. Það er óumdeilt að Kárahnjúkavirkjun verður mesta umhverfisslys Íslandssögunnar ef í hana verður ráðist. Það er einnig að verða ljóst að Kárahnjúkavirkjun og álver í Reyðarfirði verður jafnframt eitt mesta efnahagsslys Íslandssögunnar ef í það verður ráðist. Þeim fjölgar stöðugt, herra forseti, sem telja þetta verkefni í heild sinni, risavirkjun við Kárahnjúka með Hálslóni sem sökkvir stórum hluta friðlandsins í Kringilsárrana, flutning Jöklu austur í Lagarfljót og mengun frá álverinu sjálfu með hinum tveimur 80 m háu strompum sínum, eitt og sér meira en nóg til að þetta verkefni teljist ekki réttlætanlegt. Við þetta bætast dagvaxandi áhyggjur manna af efnahagsslysi sem þetta mál er á góðri leið með að verða, þar sem fórnarkostnaður annars atvinnulífs og glötuð tækifæri á öðrum sviðum vegna fyrirferðar verkefnisins í íslensku efnahagslífi verður svo mikill að ekki verður aðeins tap á dæminu sjálfu, virkjuninni og álverinu þegar það er lagt saman með útsöluverði á rafmagni, heldur verða hin neikvæðu áhrif í efnahags- og atvinnulífi svo mikil að þjóðarbúið í heild sinni mun bera mikinn skaða af. Herra forseti. Það er ekki of seint að hætta við. Það hafa engir skuldbindandi samningar verið undirritaðir. Þó að framkvæmdaaðilar virðist komnir langt fram úr þeim undirbúningsframkvæmdum sem talað var um að hefðu verið heimilaðar er enn hægt að hætta við án þess að um skaðabótakröfur vegna skuldbindandi gerninga verði að ræða. Málið er heldur ekki útkljáð, hvorki fyrir íslenskum dómstólum þar sem mál er núna til reifunar né hjá Eftirlitsstofnun Evópska efnahagssvæðisins sem nýlega hefur beðið um viðbótargögn í málinu, gögn sem reyndar er haldið leyndum fyrir hv. Alþingi. Alþingi á þó að fara að greiða atkvæði um málið. Þetta, herra forseti, eru allt saman ólíðandi aðstæður í þessu máli. Þess vegna leggur fulltrúi okkar til í nefndaráliti að málinu verði vísað frá og þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggur til að þessu máli verði vísað frá. Verði ekki á það fallist munum við hins vegar og að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn þessu máli.

Virðulegi forseti. Við höfum í löngu máli gert grein fyrir því hve áhættusamt verkefni er farið í með byggingu álvers við Reyðarfjörð. Bygging Kárahnjúkavirkjunar er nauðsynleg forsenda álvers við Reyðarfjörð. Bygging Kárahnjúkavirkjunar leiðir af sér gríðarleg óafturkræf náttúruspjöll. Fyrir því hafa verið færð mörg rök. Mengun af völdum álversins verður umtalsverð og í raun miklu meiri en við gerðum okkur grein fyrir í fyrstu. Verkefnið hefur í för með sér gríðarlega áhættu fyrir Landsvirkjun og ruðningsáhrif framkvæmdanna verða að öllum líkindum mikil. Þau munu hafa alvarleg áhrif á efnahags- og atvinnulíf þjóðarinnar. Ég segi því já.

Herra forseti. Það er eðlilegt að framkvæmdir við Kárahnjúka séu umdeildar. Það er hins vegar búið að greiða atkvæði um þær í þessu þingi. Nú erum við að greiða atkvæði um heimild ríkisstjórnarinnar til að semja við Alcoa um álver. Það liggur ljóst fyrir, herra forseti, að þingmenn Samfylkingarinnar styðja þetta frv. í öllum meginatriðum. Þeir eru sammála því að álver í Reyðarfirði verði reist. Þó eru þar á tvær undantekningar. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir sem voru andstæðar virkjun við Kárahnjúka eru þessu máli líka andstæðar. Við teljum að áhrif álvers í tengslum við virkjun við Kárahnjúka muni til langs tíma hafa jákvæð áhrif á efnahagslífið. Við teljum það þó að hætta sé á verulegum skammtíma\-áhrifum sem birtist í ruðningsáhrifum hækkunar raungengis og vaxtahækkunar. Við teljum þess vegna nauðsynlegt að góð samvinna takist milli peningamálayfirvalda og þeirra sem stýra ríkisfjármálum um að draga eins og hægt er úr þeim aðgerðum. Við teljum unnt að grípa til heppilegra mótvægisaðgerða sem tryggja það.

Herra forseti. Kárahnjúkavirkjun og fyrirhugað álver á Reyðarfirði valda gríðarlegum náttúruspjöllum. Fjárfesting upp á hundruð milljarða kr. sem þeim fylgja passar engan veginn inn í íslenskt efnahags- og atvinnulíf. Það að binda 70--80% af virkjaðri orku Íslendinga í framleiðslu á einu hráefni, áli, er fráleit stefna í atvinnumálum. Virðulegi forseti. Framkvæmdin sem hér er verið að greiða atkvæði um passar á engan hátt inn í okkar litla efnahags- og atvinnulíf og inn í íslenska, fallega og dýrmæta náttúru. Ég segi því nei.

Hæstv. forseti. Á Íslandi er góð reynsla af rekstri álvera. Sagan segir okkur hversu góð áhrif á efnahag landsmanna bygging og rekstur álvera á suðvesturhorninu hefur haft. Hið nýja álver í Reyðarfirði mun einnig hafa gífurlega góð áhrif á efnahagsstarfsemina. Nú þegar er farið að gæta áhrifa fyrirhugaðra framkvæmda á styrkingu byggðarinnar á Austurlandi. Þjóðin öll mun njóta aukins hagvaxtar í bráð vegna framkvæmdanna, og í lengd vegna þess hversu mjög íslenska hagkerfið styrkist vegna aukins útflutnings. Hæstv. forseti. Þegar hér á Alþingi eru greidd atkvæði um álver í Reyðarfirði er það gert með gleði og vissu um góð áhrif á hag Austfirðinga og góð áhrif á hag Íslendinga, og ég segi já.

Herra forseti. Stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar birtist í þessu frv. í allri sinni verstu mynd. Til að styrkja byggð á Austurlandi á að reisa svo stórt álver að það mun hafa gífurleg áhrif á þróun byggðarinnar í beinni andstöðu við sjálfbært samfélag og fjölbreytt atvinnulíf. Við höfum aðra möguleika til að styrkja byggð, efla atvinnu og viðhalda áframhaldandi hagsæld í landinu. Umhverfisáhrif Kárahnjúkavirkjunar verða gífurleg og óafturkræf. Við höfum undirgengist Ríó-sáttmálann og sjálfbæra þróun, og þessar stóriðjuframkvæmdir ganga í berhögg við skuldbindingar okkar. Því greiði ég atkvæði gegn þessari heimild.

Herra forseti. Fá mál hafa hlotið jafnítarlega og jafnmikla umfjöllun eins og það mál sem hér er til umræðu. Þetta er mál sem hefur verið mikið og vel unnið af hv. Alþingi og nú liggur niðurstaða fyrir. Það er alveg ljóst að með þessu máli, álveri við Reyðarfjörð og Kárahnjúkavirkjun sem tengist þessu, eru færðar óhjákvæmilegar fórnir eins og alls staðar þar sem maðurinn haslar sér völl. En ávinningurinn er líka mikill. Málið mun styrkja stoðir efnahagslífsins varanlega. Það mun skapa fjölmörg störf í íslensku atvinnulífi. Það mun auka útflutningsverðmæti þjóðarinnar. Það mun styrkja byggð í landinu og það mun renna stoðum undir íslenska velferðarkerfið. Því segi ég já.

Virðulegur forseti. Atvinnumálastefna ríkisstjórnarinnar sem birtist í þessu frv. sem hér er afgreitt eftir 2. umr. er með þeim hætti að skömm er að. Stefnan ber vott um fádæma hugmyndafátækt sem á endanum dæmir Fjarðabyggð til þeirrar afplánunar að sitja uppi sem einhæft iðnaðarsvæði í atvinnulegu tilliti. Slík örlög eru sannarlega á skjön við þá atvinnumöguleika sem ósnortin náttúra og ímynd Íslands bjóða upp á. Slík atvinnustefna skaðar beinlínis orðspor þjóðarinnar og ímynd og getur á endanum orðið til mikils skaða fyrir hagsmuni okkar þegar til framtíðar er litið. Hér er verið að leggja grunn að því að Ísland verði eitt stærsta álútflutningsríki í Evrópu og komi til með að blása meiri mengunarefnum út í loftið en öll norska þjóðin gerir með allri sinni starfsemi. Herra forseti. Stefna af þessu tagi er glapræði. Ég segi nei.

Herra forseti. Þessu máli er ekki lokið. Þetta er 2. umr. málsins þótt ég efist ekki um að þeir séu farnir að draga tappana úr kampavínsflöskunum hjá Alcoa til að skála fyrir íslenskum hjálparhellum sínum. Þessi grein frv. sem við erum að ganga til atkvæða um núna fjallar um skattaívilnanir í þágu Alcoa en það mál er sérstaklega til skoðunar hjá Eftirlitsstofnuninni, ESA, og þar er verið að kanna lögmæti þess að ríkisstjórnin taki Alcoa undir handarjaðar íslenskra skattgreiðenda. Alþingi Íslendinga hefur verið meinað um upplýsingar um hvað menn eru pukrast með í Brussel. Við fáum ekki að vita það. Okkur er sagt í efh. og viðskn. að málið sé á svo viðkvæmu stigi að Alþingi sé ekki trúandi fyrir þessum upplýsingum. Ja, þetta er nokkuð sem ætti að verða lýðræðislega þenkjandi fólki til umhugsunar. Hitt er ljóst að hér er verið að festa í lög heimild um að skattar eða gjöld verði ekki lögð á raforkunotkun félagsins 

Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að hv. þm. hafa eina mínútu til að gera grein fyrir atkvæði sínu og vil óska eftir því að hann hafi það í huga. Jafnframt vil ég biðja menn að gæta háttvísi.

Herra forseti. Ég vil mótmæla því að þessi grein komi eins og hún er hér til atkvæða á þessu stigi. Sannleikurinn er sá að Eftirlitsstofnun EFTA hefur nákvæmlega þessi mál sem hér er um fjallað til umfjöllunar. Ég hef óskað eftir því við iðnrn. að fá þessar upplýsingar en mér hefur verið synjað um það vegna þess að það er talið að svo alvarlegir almannahagsmunir séu í húfi og það að láta þessar upplýsingar í té til mín sem alþingismanns gæti valdið tjóni. Ég hef ekki fengið svör við því, herra forseti, hverjir þessir alvarlegu almannahagsmunir eru og ég hef heldur ekki fengið svör við því hvaða tjóni ég gæti valdið með því að fá þær upplýsingar sem þörf er til þess að varpa ljósi á það sem liggur að baki 6. gr. Þess vegna segi ég nei. 
            

Er það með 11.?

Já, með 11. tölul.)

Herra forseti. Ég hef þá misheyrt. Ég taldi að forseti væri að segja að það væri verið að greiða atkvæði aftur að 11. lið og ætlaði sérstaklega að skýra afstöðu mína til þess töluliðar, 11. tölul., sem ég hef varað sérstaklega við, um að fyrirtækinu séu um alla framtíð algjörlega tryggðar heimildir til þess að draga allan vaxtakostnað frá tekjum áður en til skattlagningar kemur. Þetta er alkunn skattundanskotsaðferð fjölþjóðafyrirtækja, að undirfjármagna dótturfyrirtæki í fjarlægum löndum og draga arðinn úr landi í gegnum óheyrilegan vaxtakostnað vegna þess að fyrirtækið er skuldsett og ber mikinn kostnað af því tagi. Ég tel að 11. tölul. 6. gr. sé sérstaklega varasamur í þessu sambandi. Ég skil ekki hvers vegna í ósköpunum þarf að tryggja þetta fyrirtæki svona rækilega í bak og fyrir, sníða og klæðskerasauma utan um það alls konar skattaívilnanir. Það er eins og það þurfi að vera með bæði belti og axlabönd í öllum tilvikum.

Hæstv. forseti. Í 12. tölul 2. mgr. stendur: ,,Í fjárfestingarsamningi er heimilt að kveða á um að skattar eða gjöld verði ekki lögð á raforkunotkun félagsins ...``

Ég vil benda hv. þingmanni á að ekki er verið að greiða atkvæði um þessa málsgrein, heldur næstu málsgrein á undan.

Herra forseti. Í þessu ákvæði er efnislega lagt til að það sé heimilt að kveða á um það í samningum við Alcoa að ekki skuli vera lagðir skattar eða gjöld á útblástur lofttegunda nema slík gjöld séu lögð með almennum hætti á alla aðra starfsemi í landinu. Ég skil þetta ákvæði þannig að það sé með engu móti hægt í framtíðinni að leggja sérstakan umhverfisskatt á orkufreka stóriðju hér í landinu og ég er í grundvallaratriðum, og Samfylkingin, algjörlega á móti því. Ég tel að það sé óásættanlegt að ekki verði hægt í framtíðinni að leggja þennan skatt á, þegar alþjóðleg þróun kallar á að gripið sé til þessara þátta til þess að stemma stigu við losun skaðlegra lofttegunda. Ég tel þess vegna að þessi ákvörðun sé hápólitísk og hún sé röng og greiði atkvæði gegn þessu ákvæði.

Herra forseti. Þessi málsgrein 6. gr. er auðvitað aðeins eitt af mjög mörgum fráleitum undanþáguákvæðum sem þetta dekurfyrirtæki er að fá hér sem nánast er undanþegið íslenskum skattaákvæðum að öllu leyti með sérákvæðum þótt látið sé heita svo að um það eigi að gilda íslensk skattalög. En síðan er það talið upp í ekki færri en 12 tölusettum liðum og nokkrum málsgreinum í viðbót að hvaða leyti einmitt þessi sömu íslensku skattalög skuli ekki gilda. Það má segja út af fyrir sig að frá umhverfislegum sjónarhóli séð bíti það höfuðið af skömminni að þetta mesta mengunarslys Íslandssögunnar sem er í uppsiglingu eigi líka að hafa sérstök forréttindi hvað það varðar að ekki verði hægt að koma á það mengunarsköttum. Þess vegna hefði maður auðvitað reiknað með því að þeir sem eru andvígir þessu forréttindaákvæði af umhverfisástæðum, eins og síðasti ræðumaður, greiddu þá atkvæði gegn málinu en því er ekki að heilsa, því miður, herra forseti.

Hæstv. forseti. Það sem þarna kemur fram er nákvæmlega það sem stendur í textanum. Þetta fjallar ekki um forréttindi. Þetta fjallar um jafnræði. Það þýðir að ekki er hægt að taka þetta fyrirtæki út og skattleggja sérstaklega nema það liggi fyrir að það verði einnig gert um önnur fyrirtæki sem valda þá sams konar mengun. Þetta vildi ég að kæmi fram vegna þess að þarna er um ákveðinn misskilning að ræða.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að menn eiga að kveðja sér hljóðs þegar þeir gera grein fyrir atkvæði sínu þegar í stað. Ég hef reynt að gefa mönnum nokkurt svigrúm en að sjálfsögðu mun ég ekki leyfa almennar umræður. Ef ég finn að tilhneiging er til þess er ekki um annað að ræða en að sýna hv. þingmönnum minna umburðarlyndi.

Herra forseti. Hún er orðin nokkuð flókin atkvæðagreiðslan um 6. gr. en ég vil að það komi fram að þó að við þingmenn Samfylkingarinnar styðjum þetta mál þá höfum við ýmislegt við þessa grein að athuga eins og hér hefur þegar komið fram. Við teljum fullkomlega óeðlilegt að þó að stjórnvöld vilji laða hér að fjárfestingu sé sá háttur hafður á að semja við fyrirtækin hvert um sig um ýmiss konar afslætti frá því umhverfi sem önnur fyrirtæki þurfa að búa við, þar með töldum skattareglum sem öðrum fyrirtækjum hér er ætlað að lifa við. Ég vil af þessu tilefni, herra forseti, minna á margflutt frumvarp Margrétar Frímannsdóttur um lækkun og afnám stimpilgjalda. Ég vil minna á þáltill. okkar um bætta samkeppnisstöðu atvinnulífsins. Herra forseti. Mér finnst þetta frv. og umfjöllun um það hafa sýnt okkur mjög vel að skapa þarf almennar reglur, gegnsæjar reglur sem byggja á jafnræði og gera öllum fyrirtækjum í landinu jafnt undir höfði. Þessi vinnubrögð frá deginum í dag verða hluti af fortíðinni 

Ég var einu sinni áður á þessum fundi búinn að minna á að þingmenn hafa eina mínútu til að gera grein fyrir atkvæði sínu. Ég vil biðja hv. þingmenn að virða það. Ég hef orðið var við að það misskilst ef forseti grípur mjög fram í hjá hv. þingmönnum. Ég vil þess vegna biðja hv. þingmenn að sýna háttvísi að þessu leyti.

Herra forseti. Ég tel að 10. gr. frv. sé býsna dæmigerð fyrir það sem Alþingi er boðið upp á við afgreiðslu þessa máls. Sjaldan hefur maður fundið brennandi sviðalyktina af færibandinu jafnsterkt og í þessu máli. Herra forseti, 10. gr. er þannig úr garði gerð að það er tiltölulega opin framtalsheimild á samningunum til annarra ótiltekinna aðila með skilyrðunum sem að sögn eiga að koma fram í samningum. Þegar flett er upp á skýringum við 10. gr. segir hún það sama og lagagreinin sjálf, þ.e. í greininni kemur fram að semja megi um að félaginu og eigendum sé heimilt að framselja samninginn við tilteknar afmarkaðar aðstæður. Punktur. Að sjálfsögðu á Alþingi að skrifa upp á að gæludýrið Alcoa geti framselt í framtíðinni einhvern tíma ef svo ber undir allt öðrum óskyldum aðila samningana ef því ber svo við að horfa. Löggjöfin er þannig að öllu leyti klæðskerasaumuð utan um þau forréttindi sem þessi erlendi auðhringur á að fá hér í landinu.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að við umfjöllun í efh.- og viðskn. Alþingis um þetta lagafrv. lagði ég fram tillögu um að óháður aðili yrði fenginn til að fara yfir þau álitamál og ágreiningsefni sem upp úr standa. Ég vísa þar í ýmsar tölulegar staðreyndir um að við fengjum óvefengjanlega fram hvað satt væri og rétt í þessu efni. Ég harma það, herra forseti, að enginn fulltrúi annarra stjórnmálaflokka var tilbúinn að styðja okkur í þessu efni. Ég vek athygli á því að enn á þetta mál eftir að fara til 3. umr. Það er enn möguleiki á að taka það aftur inn í efh.- og viðskn. og verða við þessari eðlilegu beiðni um að óháður aðili verði kallaður til til að skera úr þeim ágreiningsefnum sem uppi eru um staðreyndir málsins, um tölulegar staðreyndir í þessu máli. Um þær er deilt.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með að komið er að lokum 2. umr. með þessari atkvgr. sem nú fer fram. 3. umr. er eftir en það er ánægjulegt að 1. gr. er samþykkt með 46:8 atkv. Þetta mál nýtur mikils stuðnings á hv. Alþingi enda er það mál þaulunnið af þingnefnd. Ég vil nota tækifærið til að þakka þingnefndinni fyrir ákaflega vel unnin störf.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um lögmenn, nr. 77/1998. Frv. tekur fyrst og fremst til breytinga sem nauðsynlegar teljast vegna ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á VII. viðauka við EES-samninginn um að fella inn í hann tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins, nr. 98/5 frá 16. febrúar 1998, um að auðvelda lögmönnum að starfa til frambúðar í öðru aðildarríki en þar sem þeir hlutu starfsmenntun sína og hæfi. Var ákvörðun nefndarinnar tekin með stjórnskipulegum fyrirvara af hálfu Íslands, Noregs og Liechtenstein en þeim fyrirvara hefur nú verið aflétt í öllum löndunum og tekur tilskipunin gildi 1. mars nk. Þær breytingar sem nauðsynlegt þykir að gera á lögum um lögmenn vegna upptöku þessarar tilskipunar snúa fyrst og fremst að því að lögin taki einnig til þeirra lögmanna sem hér hafa rétt til að starfa á grundvelli tilskipana Evrópusambandsins og að veita dómsmálaráðherra heimild til að setja reglur um skráningu, skyldur, réttindi og störf þessara lögmanna í samræmi við þessar tilskipanir. Ég á ekki von á því að ágreiningur sé um þennan hluta frv. sem leiðir af aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu og frjálsum þjónustuviðskiptum. Frv. snýr einnig að breytingum á skilyrðum sem þarf að uppfylla til að fá réttindi til að verða héraðsdómslögmaður. Lagt er til að það sé ekki lengur skilyrði að viðkomandi hafi lokið embættisprófi í lögfræði frá Háskóla Íslands heldur skuli viðkomandi hafa lokið fullnaðarnámi í lögfræði með embættis- eða meistaraprófi í lögfræði frá lagadeild háskóla sem viðurkenndur er hér á landi samkvæmt lögum um háskóla. Háskóli Íslands er ekki lengur eini háskólinn á Íslandi þar sem kennd er lögfræði og þykir því rétt að leggja þessa breytingu til. Með orðunum fullnaðarnám í lögfræði er vísað til þess að viðkomandi hafi lokið heildstæðu laganámi, bæði grunn- og framhaldsgráðu eða embættisprófi, og því ekki nægilegt til þess að uppfylla skilyrðið að hafa lokið grunnnámi í annarri grein en lögfræði þótt viðkomandi hafi lokið meistaraprófi í lögfræði. Um þennan hluta frv. hefur þegar komið fram ágreiningur í blaðagreinum og fundahöldum eins og hv. þingmönnum er kunnugt. Í þeim umræðum hafa komið fram ýmsar vangaveltur, m.a. um fjárhagslegt jafnræði milli Háskóla Íslands og þeirra háskóla sem innheimta skólagjöld. Ég tel ekki rétt að blanda mér í þær deilur. Ég tel hins vegar rétt að kveðið verði á um jafnræði þeirra til atvinnu sem ljúka sambærilegum prófum í lögfræði við Háskóla Íslands annars vegar og annarra íslenska háskóla hins vegar, eins og frv. miðar að. Sitt sýnist hverjum um innihald námsins en samkvæmt lögum um háskóla og samningi við Háskólann í Reykjavík eru gerðar lágmarkskröfur um gæði þeirrar menntunar sem veitt er. Ég treysti hæstv. menntmrh. og ráðuneyti hans vel til að hafa eftirlit með gæðum menntunar sem háskólar veita og því að þeir uppfylli ákvæði laganna og aðrar skuldbindingar. Ég tel víst að yfirvöld menntamála muni leysa það mál og einnig verði settar nauðsynlegar reglur um réttindi háskólanemenda sem flytja sig milli skóla á námstíma sínum. Í umræðunni hefur því verið haldið fram að dómsmrn. eigi að hafa afskipti af námi lögfræðinga. Ég hafna því. Námskrá viðskiptafræðinga er ekki ákveðin af viðskrn. eða námskrá verkfræðinga af iðnrn. Það hlýtur að vera jafnt Háskóla Íslands sem hinum nýju háskólum hér á landi mikið hagsmunamál að samræming komist á í menntun sérfræðinga. Eins og ég hef áður sagt treysti ég yfirvöldum menntamála vel til að hafa frumkvæði að lausn þeirra vandamála sem hlutu koma upp við fjölgun háskóla hér á landi sem kenna sömu greinar til lokaprófs. Hér er hins vegar fjallað um atvinnuréttindi. Ég tel nauðsynlegt að þeir sem þegar hafa hafið lögfræðinám við aðra innlenda háskóla en Háskóla Íslands fái staðfest að þeir geti orðið gjaldgengir til lögmannsstarfa á sama hátt og kandídatar frá lagadeild Háskóla Íslands sem nú mun hafa ákveðið að taka upp meistaraprófsgráðu við lokapróf frá deildinni. Ég vil í þessu sambandi geta þess að til þess að fá lögmannsréttindi þurfa menn einnig að sækja sérstakt námskeið í lögmannsstörfum. Það gildir um alla lögfræðinga. Á því námskeiði eru gerðar allstrangar kröfur til verðandi lögmanna og er það vissulega ákveðin trygging fyrir því að undirbúningsmenntun þeirra sé í lagi. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Herra forseti. Mig langar að fjalla hérna stuttlega um það frv. sem hæstv. dómsmrh. hefur nú mælt fyrir. Við vitum að innbyrðis samkeppni háskólanna sem bjóða nú upp á laganám eins og annað nám snýst um að laða til sín hæfustu kennarana og nemendurna enda byggja fjárframlög ríkisins á fjölda nemenda og námsárangri þeirra. En samkeppnin snýst líka um það hvernig það nám sem boðið er upp á mætir þörfum vinnumarkaðarins og um þau starfsréttindi sem námið veitir að skólagöngunni lokinni. Það er einmitt það sem ég vildi nefna um frv. sem hæstv. dómsmrh. hefur nú mælt fyrir en samkvæmt gildandi lögum þarf lögfræðingur, til að geta orðið lögmaður, að hafa lokið embættisprófi í lögfræði við Háskóla Íslands eða við annan háskóla sem leggja má að jöfnu við próf frá Háskóla Íslands og við það mat hefur aðallega verið litið til kjarnagreina námsins og hvort þær séu sambærilegar að efni og umfangi. Þetta ákvæði í lögmannalögum hefur verið gagnrýnt fyrir það að binda lögmannaréttindin við próf frá einum skóla, frá Háskóla Íslands, við nám í lagadeild hans og það nám eitt sé haft sem viðmið um menntunarkröfur lögmanna. Frv. hæstv. dómsmrh. um breytingu á þessu ákvæði lögmannalaganna virðist einmitt eiga að vera svar við þessari gagnrýni sem hefur þá verið frá forsvarsmönnum þeirra þriggja annarra háskóla sem hafa boðið upp á laganám á háskólastigi. Í þessu frv. er lagt til að embættispróf frá Háskóla Íslands verði lagt að jöfnu við fullnaðarnám til meistaraprófs við lagadeild háskóla sem viðurkenndur er af menntmrh. samkvæmt lögum um háskóla. Með frv. eru prófin í raun viðurkennd sem jafngild og sambærileg án þess að gerðar séu neinar efniskröfur til inntaks þeirrar lögfræðimenntunar sem þarf til að geta orðið lögmaður. Frv. áskilur fimm ára nám en hvorki lágmarksmenntun kjarnagreina né kennslumagnið í hverri þeirra greina. Það mætti ætla við fyrstu sýn að markmið þessa frv. væri að fella niður efnislegar lágmarkskröfur sem til þessa hafa verið gerðar til menntunar lögmanna. Sá skilningur á sér þó enga stoð í athugasemdunum við frv. og því hafa margir gefið sér að þarna sé á ferðinni misskilningur á milli ráðuneytanna, menntmrn. og dómsmrn., að dómsmrn. hafi staðið í þeirri trú að það félli undir menntmrn. að tryggja lágmarksmenntunarkröfur. 3. og 4. mgr. 9. gr. laga um háskóla má skilja þannig að það sé alfarið í valdi hvers skóla að ákveða hvaða nám og kennslu hann bjóði upp á, en að skylda hæstv. menntmrh. nái einungis til þess að ákveða heitið prófgráða og lengd námsins. Hins vegar verður ekki annað séð ef litið er til ákvæðisins og athugasemdanna en að heimild hæstv. menntmrh. nái a.m.k. heldur lengra. Ég er ekki, herra forseti, að tala fyrir stöðluðu laganámi og ég hef enn þá engan hitt sem talar fyrir því. Þvert á móti hefur hinu fjölbreytilega námi á þessu fræðasviði verið fagnað víðast hvar, en nám til embættisprófs hefur frá upphafi fyrst og fremst verið ætlað að vera undirbúningur fyrir störf dómara, lögmanna og innan stjórnsýslunnar. Nám við Háskólann í Reykjavík og Viðskiptaháskólann á Bifröst er hins vegar skipulagt með tilliti til annarra þarfa og starfa, eða eins og segir um skipulag námsins við Háskólann í Reykjavík í bréfi til menntmrh., dags. 25. janúar 2002, með leyfi forseta: ,,... að endurspegla þær breytingar sem orðið hafa á íslensku atvinnulífi og mæta þörfum viðskiptalífsins fyrir lögfræðimenntaða stjórnendur og ráðgjafa.`` Ákvæði lögmannalaganna sem áskilur embættispróf í lögum frá Háskóla Íslands og efnislegar lágmarkskröfur þess náms sem skilyrði lögmannsréttinda er hins vegar ætlað að tryggja réttaröryggi almennings. Dómarar fara með einn þátt af þrískiptu ríkisvaldi og þótt lögmenn geri það ekki beint eru þeir nauðsynlegur liður í því að borgararnir njóti réttar síns fyrir dómstólunum. Skoðun mín er sú, herra forseti, að markaðurinn megi ekki ráða menntun lögmanna og dómara þó að markaðurinn og eftirspurnin móti þær kröfur sem gerðar eru til náms í viðskiptatengdri lögfræði. Það sem mér leikur forvitni á að vita, herra forseti, er afstaða hæstv. dómsmrh. til þess hvort ekki sé nauðsynlegt að tryggja efnislega lágmarksmenntunarkröfur sem skilyrði lögmannsréttinda og hvort hún telji það í sínum verkahring eða í verkahring hæstv. menntmrh. að gera svo. Hvað samkeppnina varðar og það að nú er boðið upp á háskólanám í lögfræði í fjórum háskólum hér á landi vil ég fyrst og fremst halda því til haga að ég tel að hún hafi orðið til þess að bæta nám til embættisprófs í Háskóla Íslands og það hafi á síðustu árum eftir að samkeppnin kom til tekið miklum stakkaskiptum til hins betra.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að það frv. sem hér hefur verið lagt fram mun fá nokkuð mikla umfjöllun í allshn. Ég held að það verði að fara mjög vandlega yfir frv. Það eru kannski tvær meginástæður fyrir því að frv. er lagt fram, annars vegar er um það að ræða að verið er að lögfesta EES-tilskipun og hins vegar er hugmyndin sú að menn geti áunnið sér lögmannsréttindi út úr fleiri skólum en Háskóla Íslands. Þetta eru þau tvö meginatriði sem í frv. er að finna. Ég held að við getum almennt um það sagt að það er fagnaðarefni að fleiri skólar skuli vera farnir að kenna á háskólastigi. Það skiptir miklu máli að fólk hafi val í þessum efnum og það skiptir líka miklu máli að það sé reynt að koma upp einhvers konar samkeppni á milli skóla. Hins vegar þurfum við að fara vandlega yfir það í nefndinni hvernig við tökum á þessu máli og kalla eftir öllum sjónarmiðum sem er að finna í þessum efnum. Ég hvet allsherjarnefndina til þess að vanda mjög vel vinnu sína í þessu máli.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir ábendingar þeirra og ég tel sjálfsagt að þetta frv. fái góða skoðun í allshn. Alþingis. Staðreyndin er hins vegar sú að þegar litið er á núgildandi lögmannalög er ekki að finna í þeim skilgreiningu á því hvað skuli kenna í laganámi. Samkvæmt þeim er það í höndum lagadeildar Háskóla Íslands undir lögbundnu eftirliti menntmrn. Aðrir háskólar þurfa að starfa á sama grundvelli. Hv. þm. Jónína Bjartmarz minntist hér einmitt á lög um háskóla og ég vil sérstaklega vekja athygli á 1. og 2. mgr. 4. gr. þar sem kveðið er á um hlutverk menntmrh., m.a. um að hafa eftirlit með gæðum menntunar sem háskólar veita, og eins 3. og 4. mgr. 9. gr. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Menntamálaráðherra skal gefa út skrá um viðurkenndar prófgráður og inntak þeirra. Nánari fyrirmæli um kennslu, nám og prófgráður eru sett í reglugerðir, samþykktir eða skipulagsskrá um hvern háskóla.`` Reyndar má með nokkrum sanni segja að með þeirri lagabreytingu sem nú liggur fyrir í því frv. sem hér er til umræðu sé í fyrsta sinn í lögum fjallað efnislega um nám þeirra sem sækjast eftir lögmannsréttindum. Það er kveðið á um það að menn skuli hafa lokið fullnaðarnámi í lögfræði og vísað til þess í greinargerð að út frá því sé gengið að nemandi hafi öðlast þekkingu á undirstöðugreinum lögfræðinnar. Það má heldur ekki gleymast að til þess að öðlast lögmannsréttindi þurfa menn að sitja námskeið og standast prófraun. Þeim sem ekki hafa fullnægjandi undirbúning mun þá auðvitað reynast erfitt að standast hana. Ég vil að lokum segja að ég tel í sjálfu sér ástæðu til að ræða a.m.k. samræmingu á laganámi hér á landi og mér þykir ekki óeðlilegt að sú hlið málsins komi til umræðu í hv. allshn. Það gefur hins vegar ekki tilefni til þess að sú lagabreyting sem hér er lögð til nái ekki fram að ganga. Hún snýr einungis að því að þeir sem útskrifast með sambærilegt nám úr öðrum háskólum en Háskóla Íslands eigi sömu möguleika á því að öðlast þessi mikilvægu atvinnuréttindi. Málið snýst um jafnræði fyrst og síðast.

Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu verður frv. vísað til hv. allshn. og þar geri ég ráð fyrir að farið verði vel yfir þetta mál og það skoðað frá öllum hliðum. Spurningar mínar efnislega til hæstv. dómsmrh. voru hvort hún teldi ekki nauðsynlegt að tryggja efnislegar lágmarkskröfur sem skilyrði lögmannsréttinda og hvort hún teldi það í sínum verkahring eða í verkahring hæstv. menntmrh. En af því að hæstv. dómsmrh. nefndi áðan samræmingu námsins vil ég endurtaka að því fer fjarri að ég styðji það að við komum á einhvers konar stöðluðu laganámi á Íslandi. Ég fagna því fjölbreytilega námi sem hér er boðið upp á. Það er til þess að mæta mismunandi þörfum, annars vegar innan stjórnsýslunnar og við lögmanns- og dómarastörf og hins vegar þörfum atvinnulífsins. Ég held að samræmt nám sé ekki það sem við erum að tala um, heldur séum við að ræða um samræmdar kröfur, prófkröfur. Ég vildi leiðrétta þann misskilning ef hann hefði orðið. Það er nú svona sitt hvað.

Herra forseti. Ég tel að ég hafi svarað þessari spurningu þingmannsins. Ég benti á það í seinni ræðu minni að nú sé í raun og veru í fyrsta sinn fjallað efnislega um nám þeirra sem sækjast eftir lögmannsréttindum og það er gert í því frv. sem hér liggur fyrir. Það er tekið sérstaklega fram í athugasemdum með 4. gr. frv. og ég bendi hv. þingmanni á að þar er t.d. vísað til þess hvað felist í orðunum ,,fullnaðarnám í lögfræði``. Ég tel það fullnægjandi sem fram kemur í þessu frv. En að sjálfsögðu geri ég mér grein fyrir því að þessi tillaga í frv. hefur vakið upp miklar umræður. Sitt sýnist hverjum og þess vegna tel ég sjálfsagt og eðlilegt að hv. þingmenn fjalli vel um málið í allshn. Ég ítreka þau orð mín að ég tel að í þessu frv. sé verið að tryggja það að þeir sem útskrifast úr námi í lögfræði í öðrum skólum en Háskóla Íslands eigi sömu möguleika á því að öðlast þessi mikilvægu atvinnuréttindi, þ.e. að gerast lögmenn, og að þetta mál snúist því fyrst og fremst um jafnræði.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. sem samið er í félmrn. en við gerð þess var haft samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga, eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga og reikningsskila- og upplýsinganefnd. Stærstu breytingar sem lagðar eru til í frv. varða fjármál sveitarfélaga og hlutverk eftirlitsnefndar með fjármálum sveitarfélaga. Við gerð frumvarpsins hefur m.a. verið leitað leiða til þess að takmarka þátttöku sveitarfélaga á hlutabréfamarkaði, en þess eru dæmi að við ávöxtun fjármuna sveitarfélags hafi þess ekki verið nægilega gætt að dreifa áhættu og hefur þetta í einstaka tilvikum leitt til þess að umtalsverðir fjármunir hafi tapast. Slíkt er vitaskuld forkastanlegt en gildandi sveitarstjórnarlög hafa engin ákvæði að geyma sem komið geti í veg fyrir að þetta geti gerst. Hefur því í raun eingöngu þurft að treysta á dómgreind sveitarstjórnarmanna við meðferð fjármuna sveitarsjóðs og er hún sem betur fer almennt í þokkalegu lagi. Einnig var við gerð frumvarpsins tekið tillit til þess að sveitarstjórnir á hafa á undanförnum árum leitað nýrra leiða við fjármögnun framkvæmda og má þar m.a. nefna svonefndar einkaframkvæmdir, þar sem sveitarfélag semur við utanaðkomandi aðila um að reka mannvirki svo sem grunnskóla. Hefur þetta skapað ýmis álitamál svo sem um það hvernig unnt verði að bera saman skuldastöðu sveitarfélaga sem valið hafa ólíkar leiðir til fjárfestinga. Þá hafa nokkur sveitarfélög nýlega kynnt áform um að stofna sérstakt fasteignafélag í samvinnu við fjármálastofnanir. Tilgangur þessa félags er að eiga og reka fasteignir þeirra aðila sem að félaginu standa. Þetta þýðir að viðkomandi sveitarfélög fá greiddar háar fjárhæðir í söluandvirði fyrir þær fasteignir sem þau afhenda félaginu en á móti er gerður leigusamningur þar sem sveitarfélögin skuldbinda sig til þess að greiða húsaleigu til langs tíma. Af reynslu annarra þjóða má draga þann lærdóm að ef ekki er sýnd fyllsta aðgæsla við meðferð þeirra fjármuna sem sveitarfélögin fá í sinn hlut við þessar aðstæður getur það haft alvarlegar afleiðingar fyrir fjárhag viðkomandi sveitarfélaga þegar til lengri tíma er litið og er skemmst að minnast Farum í Danmörku. Við gerð frumvarpsins hefur verið leitað leiða til þess að finna lausnir á þeim margvíslegu vandamálum sem að framan hafa verið rakin og hefur þar einkum verið litið til reynslu annars staðar á Norðurlöndum. Fjárhagsstaða og starfsumhverfi sveitarfélaga hér á landi og fjárhagsleg samskipti þeirra við ríkissjóð eru þó ekki að öllu leyti sambærileg við það sem gerist í öðrum löndum. Sérstök ástæða þótti til að gæta sjónarmiða um sjálfsforræði sveitarfélaga, sbr. 78. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 1. gr. sveitarstjórnarlaga. Þær leiðir sem lagðar eru til í frumvarpinu miða því ekki að því að banna sveitarstjórnum að velja tilteknar leiðir við fjármálastjórn sveitarfélags heldur er lögð áhersla á að sveitarstjórn verður ávallt að gæta ábyrgðar við meðferð fjármuna sveitarfélagsins og tryggja örugga ávöxtun þeirra. Til að tryggja vandaða málsmeðferð við töku ákvarðana sem geta haft áhrif á fjárhag sveitarfélagsins á komandi árum og áratugum er kveðið á um það í frumvarpinu að sveitarstjórn verði ekki aðeins að afla álits sérfróðs aðila áður en ráðist er í meiri háttar framkvæmdir á vegum sveitarfélagsins heldur gildi sú regla einnig um ýmsar aðrar ákvarðanir sem gilda eiga til langs tíma og hafa í för með sér verulegar skuldbindingar fyrir sveitarsjóð. Einnig er kveðið á um það í frumvarpinu að sveitarstjórn beri að tilkynna eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga um ákvarðanir um sölu fasteigna sem falla undir veðsetningarbann 2. mgr. 73. gr. sveitarstjórnarlaga. Skal eftirlitsnefnd þá kanna fjárhagsleg áhrif sölunnar á fjárhag sveitarfélagsins. Ef ráðstöfun er líkleg til að hafa áhrif á fjárhag sveitarfélagsins til lengri tíma litið getur eftirlitsnefnd lagt til skilyrði um ráðstöfun söluandvirðis eða ávöxtun þess. Þá er í frumvarpinu lögð aukin áhersla á það almenna hlutverk eftirlitsnefndarinnar að fylgjast með þróun fjármála sveitarfélaga og er m.a. lagt til að ákvæði 74.--80. gr. laganna er varða eftirlit með fjármálum sveitarfélaga, verði gerð að sérstökum kafla til að undirstrika mikilvægi þeirra. Loks hefur frv. að geyma ákvæði er varða breytingar á IV. og V. kafla laganna. Helstu nýmæli í frumvarpinu eru að í 1. gr. er lögð til breyting á 44. gr. gildandi laga sem miðar að því að gera fyrri heimildir sveitarstjórna til að fela öðrum en sveitarstjórn fullnaðarafgreiðslu mála sem ekki varða verulega fjárhag sveitarfélagsins. Er gert ráð fyrir því í frv. að valdframsal sveitarstjórna til nefnda, ráða og stjórna skuli hafa það markmið að stuðla að hagræðingu, skilvirkni og hraðari málsmeðferð. Ef mál varðar ekki verulega fjárhag sveitarfélagsins er gert ráð fyrir því í ákvæðinu að framsal sé heimilt nema lög eða eðli máls mæli sérstaklega gegn því. Þar sem gera verður ráð fyrir því að ekki geti ávallt verið samstaða um afgreiðslu máls er gerður sá fyrirvari í 4. mgr. að þriðjungur fulltrúa í viðkomandi nefnd, ráði eða stjórn geti krafist þess að sveitarstjórn eða byggðarráð taki ákvörðun í máli, í samræmi við samþykktir sveitarfélags. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að framsal ákvörðunarvalds til embættismanna eða annarra aðila á vegum sveitarfélags skuli háð sömu skilyrðum og formkröfum og framsal til nefnda, ráða eða stjórna en í 3. mgr. er kveðið á um að sveitarstjórn, byggðarráð eða viðkomandi nefnd skuli hafa eftirlit með afgreiðslu mála og kalla eftir reglulegum skýrslum um ákvarðanir sem teknar eru af embættismönnum eða öðrum aðilum sem falla undir ákvæðið. Í 2. gr. er ákvæði sem fjallar um þagnarskyldu starfsmanna sveitarfélaga. Slíkt ákvæði er ekki að finna í gildandi sveitarstjórnarlögum en í 32. gr. laganna er hins vegar að finna ákvæði um þagnarskyldu kjörinna fulltrúa. Í 3. gr. er kveðið á um að skylt verði að afgreiða fjárhagsáætlun næsta árs fyrir lok desembermánaðar en samkvæmt gildandi lögum er ekki skylt að afgreiða fjárhagsáætlun fyrr en í lok janúarmánaðar. Til að tryggja að eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga búi yfir nýjustu upplýsingum um fjárhagsstöðu sveitarfélags þegar málefni þess koma til athugunar er í 4. gr. frv. kveðið á um að skylt sé að senda nefndinni tilkynningar um verulegar skuldbindingar sem ekki koma fram í fjárhags\-áætlun. Minni háttar skuldbindingar, sem ekki eru líklegar til að hafa áhrif á mat nefndarinnar á fjárhagsstöðu viðkomandi sveitarfélags, þarf ekki að tilkynna sérstaklega. Ákvæði 5. gr. frv. heimila sveitarstjórnum að staðfesta þriggja ára áætlanir innan þriggja mánaða frá staðfestingu fjárhagsáætlunar í stað eins mánaðar eins og kveðið er á um í gildandi lögum. Þá er að finna nýtt ákvæði sem ætlað er að taka af tvímæli um að fjárfestingar sem fela í sér mikla áhættu séu almennt óheimilar. Í gildandi lögum er ekki að finna ákvæði sem skylda sveitarstjórnir til að takmarka áhættu við meðferð fjármuna sveitarfélagsins. Í dönskum, norskum og sænskum sveitarstjórnarlögum hafa hins vegar verið sett ákvæði sem miða að því að tryggja örugga varðveislu og ávöxtun fjármuna. Í ljósi fenginnar reynslu þykir nauðsynlegt að setja slíka reglu hér á landi og er ákvæðið orðað sem almenn meginregla. Í greininni er því gert ráð fyrir því að val ávöxtunarleiða sé á ábyrgð sveitarstjórnar og felur ákvæðið umfram allt í sér áminningu til sveitarstjórna að hafa hagsmuni íbúanna í huga við töku ákvarðana um fjármál sveitarfélagsins. Það er rétt að taka fram að ákvæðinu er ekki ætlað að takmarka heimildir sveitarfélaga til að efla atvinnulíf í byggðarlaginu, t.d. með kaupum á hlutafé eða sambærilegum ráðstöfunum. Við þær aðstæður verður þó vitaskuld einnig að gera þá kröfu að sveitarstjórn gæti ábyrgðar við meðferð almannafjár, vandi málsmeðferð og afli gagna um rekstrargrundvöll hlutaðeigandi fyrirtækja með það fyrir augum að fjárfestingin muni bæta varanlega úr atvinnuástandi á staðnum. Í 7. gr. frv. er lagt til að gildissvið 65. gr. sveitarstjórnarlaganna verði rýmkað og að skylt verði að afla umsagnar sérfróðs aðila áður en sveitarstjórn staðfestir samninga um framkvæmdir eða þjónustu við íbúa sem hafa í för með sér langtímaskuldbindingar fyrir sveitarsjóð, svo og um sölu og endurleigu fasteigna sem falla undir veðsetningarbann 2. mgr. 73. gr. Þótt slíkir samningar færi sveitarfélögum fjármuni fyrst í stað geta þeir haft áhrif á fjárhagsstöðu sveitarsjóðs til langs tíma og er því ekki síður nauðsynlegt að þeir hljóti vandaða umfjöllun en samningar um verklegar framkvæmdir sem sveitarfélagið stendur sjálft fyrir. Greinin hefur einnig það nýmæli sem ætlað er að tryggja að fjármunum sem sveitarstjórn kann að fá í hendur við sölu fasteigna sveitarfélagsins verði ekki ráðstafað á óábyrgan hátt. Oftast er um að ræða verðmæti sem sveitarfélag hefur eignast á löngum tíma og getur ekki talist eðlilegt að sitjandi sveitarstjórn geti leyst inn andvirði þeirra og ráðstafað því án tillits til framtíðarfjárhagsstöðu sveitarfélagsins. Ákvæðið er að nokkru leyti samið í anda danskra lagareglna þar sem sett eru skilyrði fyrir sölu og endurleigu fasteigna sveitarfélaga. Ákvæði frumvarpsins hefur þó víðtækara gildissvið en dönsku reglurnar og er það ekki einskorðað við endurleigu hinna seldu mannvirkja. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að skylt verði að tilkynna til eftirlitsnefndar með fjármálum sveitarfélaga um sölu eigna sem falla undir veðsetningarbann 2. mgr. 73. gr. sveitarstjórnarlaganna, þ.e. fasteignir sem eru sveitarfélaginu nauðsynlegar til þess að sveitarfélagið geti rækt lögskyld verkefni sín. Eftirlitsnefnd skal kanna hvaða fjárhagslegu áhrif salan hefur á rekstur sveitarfélagsins og ef hún telur ástæðu til, t.d. af þeirri ástæðu að sveitarstjórn geri jafnframt samning til langs tíma um endurleigu húsnæðis, getur nefndin lagt til skilyrði um ráðstöfun söluandvirðis eða ávöxtun þess. Í frumvarpinu er kveðið á um að ráðherra geti sett reglugerð þar sem m.a. verði að finna reglur um framkvæmd ákvæðisins. Í reglugerðinni verður væntanlega m.a. kveðið á um að í tilkynningu til eftirlitsnefndar skuli sveitarstjórn gera grein fyrir áformum sínum um ráðstöfun söluandvirðis eða ávöxtun þess. Í 9. gr. frv. er lagt til að orðað verði með skýrari hætti það hlutverk eftirlitsnefndar að hafa eftirlit með því að sveitarstjórnir gæti þess svo sem kostur er að heildarútgjöld sveitarfélags fari ekki fram úr heildartekjum þess. Rétt er að taka fram að sú regla er ekki afdráttarlaus og er við athugun eftirlitsnefndar m.a. tekið tillit til þjónustustigs og framkvæmdaþarfar í sveitarfélaginu. Einnig er gert ráð fyrir því í ákvæðinu að eftirlitsnefnd starfi að eftirliti árið um kring, en samkvæmt gildandi lögum er einungis um árlegt eftirlit að ræða. Eins og sést, herra forseti, á þessari lauslegu yfirferð hefur við gerð frv. verið reynt að leysa ýmis flókin vandamál er varða fjármál sveitarfélaga og ábyrgð sveitarstjórnarmanna. Þessi vandamál hafa að mínu mati verið leyst á skynsamlegan hátt og mælir frv. fyrir um almennar reglur sem öllum sveitarstjórnum ber að fara eftir við undirbúning ákvarðana sem geta haft áhrif á fjárhag sveitarfélagsins þegar til langs tíma er litið. Frumvarpið felur ekki í sér skerðingu á athafnafrelsi sveitarfélaga eða rétt sveitarstjórna til að velja þær leiðir í fjárstjórn sveitarfélagsins sem þær telja réttar hverju sinni. Þannig er á engan hátt vegið að sjálfsákvörðunarrétti sveitarfélaganna með ákvæðum frv., þvert á móti er gengið út frá því að sá réttur sé fyrir hendi, en um leið er undirstrikuð sú mikla ábyrgð sem hvílir á þeim sem íbúarnir hafa falið stjórn síns sveitarfélags. Rétt er að geta þess að lokum að auk þeirra breytinga sem lagðar eru til í frv. stendur nú yfir í ráðuneytinu vinna við að endurskoða reglur um bókhald og ársreikninga sveitarfélaga. Í nýrri reglugerð verður m.a. kveðið á um það hvernig sala eigna og endurleiga þeirra og aðrir langtímasamningar um leigu og rekstur fasteigna eða þjónustu sveitarfélaga við íbúa skuli færast í reikningsskilum sveitarfélaga. Það er lögð áhersla á að sú vinna haldist sem mest í hendur við gildistöku frumvarps þessa. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að þetta mál verði sent hv. félmn. til athugunar.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. sem ég hef lagt fram og felur í sér heildarendurskoðun á lögum nr. 53/1993, um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota. Það er samið í félagsmálaráðuneytinu og er það að mestu byggt á tillögum stjórnar Ábyrgðasjóðs launa. Ábyrgðasjóður launa starfar í þeim tilgangi að tryggja launamönnum og lífeyrissjóðum greiðslur vegna vangoldinna krafna þeirra við gjaldþrot vinnuveitanda. Sjóðurinn var stofnaður á árinu 1992 en að stofni til byggjast gildandi lög á ákvæðum laga um ríkisábyrgð á launum, nr. 31 frá 28. mars 1974. Samkvæmt gildandi lögum er ekki lengur um það að ræða að ríkissjóður sé ábyrgur fyrir vangoldnum launum heldur er lagt til sérstakt ábyrgðargjald af greiddum launum til að fjármagna rekstur sjóðsins. Ábyrgðasjóður lýtur þriggja manna stjórn sem skipuð er af félmrh. til fjögurra ára í senn og tilnefna Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins sinn fulltrúann hvor en formaður stjórnar er skipaður án tilnefningar. Ágætt sátt hefur ríkt með þetta fyrirkomulag á þeim rúma áratug sem sjóðurinn hefur starfað og er ekki gert ráð fyrir breytingum hvað þetta varðar í frv. Helstu nýmæli sem frumvarpið hefur að geyma eru eftirfarandi: Lagt er til að Ábyrgðasjóður launa taki á sig ábyrgð á vangreiddum iðgjöldum sem nemur allt að 4% af iðgjaldsstofni á grundvelli samnings um viðbótartryggingavernd umfram lágmarksiðgjald samkvæmt lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997. Fjöldi slíkra samninga hefur farið stigvaxandi frá gildistöku laganna árið 1998 en samið hefur verið um slíkan sparnað í almennum kjarasamningum. Fyrir utan það að þessi sparnaður er skynsamlegur fyrir launafólk hefur hann einnig haft afar jákvæð áhrif fyrir íslenskt efnahagslíf, m.a. með því að draga úr ofþenslu og auka framboð innlends lánsfjármagns, sem þar með stuðlar að lækkun vaxta. Þykir eðlilegt, m.a. í ljósi þessa, að Ábyrgðasjóður stuðli að vernd þessara réttinda. Í frv. er miðað við að ábyrgð sjóðsins á viðbótarlífeyrissparnaði taki gildi 1. janúar 2004 vegna þeirra iðgjalda sem falla í gjalddaga eftir gildistöku þessa frumvarps. Enn fremur er lagt til að ábyrgðin gildi einungis um kröfur starfsmanna þegar bú vinnuveitanda eru tekin til gjaldþrotaskipta eftir 1. janúar 2004. Frestun á gildistöku ræðst meðal annars af því að ábyrgð sjóðsins er háð skilyrðum um eftirlit og innheimtu vörsluaðila bótarlífeyrissparnaðar. Vörsluaðilum viðbótarlífeyrissparnaðar er með þessu móti gefinn kostur á að aðlaga starfsemi sína að þeim kröfum sem settar verða í reglugerð um eftirlit og innheimtu þessara krafna. Önnur meginbreyting frá gildandi lögum er að í frv. er lagt til að hámarksábyrgð sjóðsins vegna krafna launamanna hækki frá því sem nú er. Samkvæmt gildandi lögum miðast hámarksábyrgð á vangoldnum launum og bótum fyrir launamissi við þrefaldar hámarksatvinnuleysisbætur á mánuði eins og þær eru ákveðnar á hverjum tíma. Í frumvarpinu er lagt til að miðað verði við fasta fjárhæð sem félagsmálaráðherra ákveður með reglugerð til eins árs í senn, að fengnum tillögum stjórnar Ábyrgðasjóðs launa. Þessi breyting leiðir til þess að hámarksábyrgðin hækkar úr 232.347 kr. á mánuði í 250 þús. kr. Þessari hækkun verður að hluta til mætt með ákvæði um að ábyrgð sjóðsins á orlofslaunakröfum verði bundin hámarki sem ákveðið verður með sama hætti í reglugerð. Í upphafi miðast hámarksábyrgð við 400 þús. kr. Þá eru lagðar til ýmsar breytingar er varða skilyrði fyrir ábyrgð sjóðsins á einstökum kröfum sem sjóðurinn ábyrgist. Má þar nefna að lögð er til breyting á reglum um ábyrgð á orlofslaunakröfum starfsmanna. Lagt er til að ákvæði orlofslaga um ábyrgð sjóðsins á orlofi vegna greiðsluerfiðleika vinnveitanda verði gert að sérstökum kafla í lögum þessum og þær kröfur lúti í meginatriðum sömu reglum og gilda um ábyrgð á orlofskröfum við gjaldþrot vinnuveitanda. Ýmsar breytingar eru lagðar til varðandi stjórnsýslu Ábyrgðasjóðs launa, m.a. að því er varðar kröfugerð á hendur sjóðnum og afgreiðslu hans. Þá er lagt til að heiti sjóðsins verði breytt úr ábyrgðasjóður launa vegna gjaldþrota í Ábyrgðasjóður launa og kemur sú breyting jafnframt fram í fyrirsögn frumvarpsins. Loks er í frumvarpinu kveðið á um gildissvið laganna í þeim tilvikum þegar vinnuveitandi hefur starfsemi í fleiri en einu ríki en sambærilegt ákvæði er ekki í gildandi lögum. Verður meginreglan sú að Ábyrgðasjóður launa ábyrgist launakröfur í þeim tilvikum sem starfsmenn starfa að jafnaði hér á landi óháð því hvar aðalskrifstofa vinnuveitanda er skráð, en einnig þótt gjaldþrotaúrskurður hafi verið kveðinn upp í öðru ríki. Um þetta frumvarp mun ríkja allgóð sátt meðal aðila vinnumarkaðarins. Ábyrgðasjóður launa hefur hingað til verið vistaður á skrifstofu Vinnumálastofnunar. Ég tel að vel geti komið til greina að vista Ábyrgðasjóð launa á landsbyggðinni á hentugum stað. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til hv. félmn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. á þskj. 1031, en um er að ræða frv. til laga um breyting á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er lagt fram í því skyni að styrkja lagaheimildir landbúnaðarráðherra til að gefa út reglugerð til greiðslu verðjöfnunar við útflutning fullunninna vara. Verðjöfnunin er greidd fyrir mismun á viðmiðunarverði innlendrar og erlendrar landbúnaðarvöru. Á undanförnum árum hafa stjórnvöld heimilað greiðslu verðjöfnunargjalda við útflutning fullunninna vara sem innihalda landbúnaðarhráefni. Verðjöfnunin er eingöngu greidd vegna útflutnings á fullunnum vörum sem innihalda innlend landbúnaðarhráefni og falla undir sama vörusvið og vörur sem bera magntoll við innflutning. Hins vegar er ekki um endurgreiðslu á tollum að ræða. Frumvarpið gerir ráð fyrir að sett verði reglugerð þar sem tilgreind yrðu þau tollskrárnúmer sem heimilt er að greiða verðjöfnun fyrir, skilgreining á hvaða landbúnaðarhráefni heimilt er að verðjafna auk innlends og erlends viðmiðunarverðs þeirra. Á fylgiskjali með frv. er að finna kostnaðarumsögn fjmrn. um frv. Ég læt nægja að vísa til hennar. Ég vil að öðru leyti vísa til grg. með frv. og athugasemda með því. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 28/1993, um stofnun hlutafélags um Sementsverksmiðju ríkisins. Frumvarpið er stutt og hnitmiðað og mælir eingöngu fyrir um heimild fyrir iðnrh. til að selja allt hlutafé ríkissjóðs í Sementsverksmiðjunni hf. Mikið hefur verið rætt um erfiða stöðu Sementsverksmiðjunnar á undanförnum missirum, m.a. hér á hv. Alþingi. Þessi erfiða staða kemur einkum til af tvennu. Í fyrsta lagi hefur verið almennur samdráttur í sölu sements á undanförnum missirum, og í öðru lagi hefur innflutningur á sementi frá Danmörku veikt stöðu Sementsverksmiðjunnar. Þrátt fyrir hagræðingaraðgerðir hefur ekki tekist að bæta stöðu verksmiðjunnar og hefur hún verið rekin með umtalsverðu tapi sl. tvö ár. Fyrir liggur að verksmiðjan þarf að bregðast við þessum mikla taprekstri. Hún þarf á auknu rekstrarfé að halda til að geta nýtt þau tækifæri sem bjóðast á sementsmarkaði. Eðlilegt er að einkaaðilar komi við þessar aðstæður að rekstri verksmiðjunnar. Nokkrir aðilar hafa sett sig í samband við ráðuneytið og gert grein fyrir áhuga sínum á verksmiðjunni. Markmið mitt er að tryggja áframhaldandi framleiðslu á sementi hér á landi og tryggja þannig sem best samkeppni á þessu sviði og iðnaðarhagsmuni okkar Íslendinga. Hvort rekstrarforsendur séu til áframhaldandi sementsframleiðslu hér á landi er óvíst, en nauðsynlegt er að látið verði á það reyna. Með frv. og fyrirhugaðri sölu er leitast við að finna fjárfesta sem munu tryggja samkeppnisstöðu verksmiðjunnar og tryggja samkeppni á sementsmarkaði. Næstu skref í þessu máli er að auglýsa eftir áhugasömum fjárfestum til að taka við rekstri Sementsverksmiðjunnar hf. Ráðgert er að velja að því loknu einn eða fleiri fjárfesta til frekari viðræðna um kaup á hlutafé verksmiðjunnar. Ég vænti þess að sá ferill taki sem skemmstan tíma þannig að framtíð verksmiðjunnar verði ljós sem allra fyrst. Herra forseti. Í athugasemdum með frv. er gerð stuttlega grein fyrir sögu Sementsverksmiðjunnar sem spannar á fimmta áratug. Saga verksmiðjunnar er samofin íslenskri byggingarsögu síðustu hálfa öld og hefur verksmiðjan gegnt mjög þýðingarmiklu hlutverki. Þó hefur rekstur verksmiðjunnar oft á tíðum verið erfiður. Eitt af þeim tækifærum sem blasa við Sementsverksmiðjunni er eyðing úrgangsefna. Á síðustu árum hefur Sementsverksmiðjan hf. tekið að sér að eyða og þar með endurnýta nær allan olíuúrgang sem fellur til í landinu. Jafnframt hefur verið farið út í að eyða ýmsum öðrum efnum, svo sem leysiefnum og framköllunarvökva. Hægt er að hita ofn verksmiðjunnar í 1.450°C sem veldur því að efnin brotna niður og valda ekki mengun eða hættu fyrir umhverfið. Flestar sementsverksmiðjur á Vesturlöndum taka nú að sér eyðingu og endurnýtingu úrgangs. Við áframhaldandi framleiðslu sements hér á landi má því búast við að hlutverk verksmiðjunnar við endurvinnslu úrgangsefna verði æ mikilvægara. Má í því sambandi nefna að ekki verður leyft í nánustu framtíð að farga með urðun t.d. hjólbörðum og baggaplasti eins og nú er gert. Í þessu eru fólgin tækifæri fyrir verksmiðjuna. Í athugasemdum með frv. er einnig greint frá ágreiningi Sementsverksmiðjunnar og Aalborg Portland. Innflutningur á sementi af hálfu Aalborg Portland hófst á árinu 2000 og er áætlað að markaðshlutdeild fyrirtækisins sé í dag um 25%. Aalborg Portland hefur nú reist tvö 5.000 tonna síló í Helguvík og gæti það fyrirtæki annað öllum íslenska markaðnum miðað við núverandi aðstæður. Lækkun sementsverðs hefur haft í för með sér erfiðleika í rekstri Sementsverksmiðjunnar, auk þess sem sala á sementi hefur almennt dregist saman um 30--40% á síðustu missirum. Sementsverksmiðjan hf. hefur haldið því fram að samkeppnin á markaðinum sé óeðlileg og að Aalborg Portland stundi undirboð. Rökin eru þau að verð á sementi á Íslandi sé nú sambærilegt við það sem gerist víðast hvar í Evrópu, m.a. í Danmörku. Fjarlægðarvernd Sementsverksmiðjunnar hf. í formi flutningskostnaðar sem fram til ársins 2000 hafði komið í veg fyrir innflutning virðist því ekki vera til staðar lengur. Þetta telur Sementsverksmiðjan hf. að stangist á við samkeppnislög þar sem keppinauturinn hefði ekki bolmagn til að halda úti slíkri samkeppni nema í krafti stærðar og mikillar arðsemi á heimamarkaði. Aalborg Portland neitar þessu hins vegar og bendir á að verð frá Danmörku sé það sama til Íslands og til annarra útflutningslanda. Herra forseti. Þetta frv. kemur með stuttum fyrirvara inn á Alþingi. Aðstæður eru fljótar að breytast og nauðsynlegt að taka mið af þeim. Ég met það svo að mjög mikilvægt sé að hafa þessa heimild til sölu til að geta brugðist fljótt við og tryggt með því samkeppnisstöðu verksmiðjunnar eins og ég hef lýst hér á undan. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn. að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Það frv. sem við ræðum nú lýtur að því að ríkið selji eignarhlut sinn í Sementsverksmiðjunni hf. og breyti því fyrirtæki þar með í einkafyrirtæki og ríkið losi sig úr allri ábyrgð varðandi áframhaldandi starfsemi þess. Sementsverksmiðjan hf. var byggð á árunum 1955--1958 og sett í gang í lok eða síðla árs 1958. Síðan hafa orðið stöðugar tæknilegar framfarir hvað varðar gæði, umhverfismál sementsframleiðslunnar og aðbúnað þess fólks sem við framleiðsluna vinnur. Sementsverksmiðjan var byggð af því menn fundu hráefni til framleiðslu sements hér á landi. Aðeins þurfti innflutning á gifsi og sérframleiddum vökvum eins og hraðsementsvökva til dæmis. Bygging Sementsverksmiðjunnar var sem sagt ákveðin af því menn sáu af því ávinning. Í ljós hefur komið að Sementsverksmiðjan hefur gefið Íslendingum mikinn ávinning. Það er auðvitað hagfellt fyrir land og þjóð að nýta innlend hráefni, innlendan vinnukraft og spara gjaldeyri. Þetta voru þau sjónarmið sem réðu í upphafi. Þá má geta þess að á þeim tíma sem liðinn er hafa orðið miklar framfarir. Erlendis hafa verið settar upp verksmiðjur sem framleiða margfalt magn á sólarhring af sementsgjalli á við það sem hægt er að gera hér, allt að tíföldu magni þess sem framleitt er hér á sólarhring úr einum ofni og þar í stórum verksmiðjum er verið að reka þrjá til fjóra ofna, þannig að sementsgjallsframleiðslan er kannski átta til tólf þúsund tonn á sólarhring. Menn geta því áttað sig á að 300 tonna framleiðsla hlýtur að vera dýrari á einingu, þannig að við mikið er að slást. En þar njótum við fjarlægðar að sjálfsögðu. Erlendis eru nýttar miklu fleiri tegundir af orkuríkum brennsluefnum en hér er gert sem eru túlkuð sem úrgangsefni og verksmiðjurnar fá greitt fyrir að eyða. Þetta er auðvitað einn hængur á því að menn hafa ekki fylgst nægilega með hvaða möguleikar eru til þess að styrkja fyrirtækið í sessi. Sementsframleiðslan hér í dag stenst fullkomlega að gæðum og hefur gert miðað við erlenda framleiðslu og er hún með því besta sem þekkist í heiminum í dag. Það get ég fullyrt hér vegna þess að ég þekki það, enda er framleiðslan eftir fyrir fram ákveðnum stöðlum, framleiðslan vöktuð af vönduðu fagfólki sem margt hvert hefur áratugareynslu og þekkingu við störf sín. Í starfsfólki Sementsverksmiðjunnar er fólginn mikill mannauður sem er byggður á reynslu, þekkingu og þróun. Og þau verðmæti verða líklega seint metin til fjár. Þau atriði sem ég nefni núna set ég fram sem umhugsunarefni í tengslum við það frv. sem hér liggur fyrir til umræðu þegar verið er að velta fyrir sér að selja fyrirtækið. En ég vil, virðulegur forseti, í upphafi þakka hæstv. iðnrh. fyrir að hafa byrjað á opinberri kynningu á þessu máli með því að boða til fundar með starfsmönnum Sementsverksmiðjunnar og einnig kynnti ráðherra málið sérstaklega fyrir þingmönnum stjórnarandstöðunnar áður en málið var lagt fram hér á Alþingi. Mér er ljóst að Sementsverksmiðjan hf. er komin í samkeppnisrekstur. Það hefur einnig legið fyrir, virðulegur forseti, að ég lagðist mjög hart gegn sölu á fyrirtækinu meðan engin samkeppni var á sölu sements hér á landi og var einn af þeim sem ég tel hafa komið í veg fyrir að leyfð hafi verið hugmynd að stærri hlut en 25% í sölu Sementsverksmiðjunnar. Málin eru þó ekki þannig að ég telji að afskipti ríkisins hafi alltaf verið fyrirtækinu til farsældar í gegnum árin. Það er e.t.v. rétt á þessari stundu að geta þess að ríkissjóður hefur aldrei lagt krónu til Sementsverksmiðjunnar í gegnum árin, aðeins veitt ábyrgð í upphafi sem þá nam 300 þús. kr. fyrir einum víxli ef ég man rétt. Fyrirtækið hefur því séð um sína hluti þrátt fyrir afskipti ríkisvaldsins af verðlagsmálum, sem oft og tíðum bitnuðu á fyrirtækinu. En rétt er að geta þess að það hefur ekki verið á þann hátt síðastliðin ár. Í kjölfar stórframkvæmda á Íslandi hafa erlendir aðilar sem framleiða sement horft í æ ríkari mæli til innflutnings og sölu á sementi hér á landi. Mér er þetta persónulega kunnugt, því aðilar hafa haft samband við undirritaðan til að fá upplýsingar um ýmis atriði, aðilar sem ég kynntist meðan ég var starfsmaður í fyrirtækinu, aðilar frá erlendum verksmiðjum sem voru þó nokkuð valdamiklir og höfðu ýmislegt í hendi sér varðandi þetta. Og það má tilnefna í því sambandi Þjóðverja, Breta, Spánverja og e.t.v. fleiri. En það er athyglisvert að þeir sem riðu á vaðið varðandi innflutning á sementi voru aðilar í eigu helsta samstarfsaðila Sementsverksmiðjunnar, F.L. Smidt, sem hefur í gegnum árin verið helsti samstarfsaðilinn og á Aalborg Portland A/S. Það sem er merkilegt við þetta er að þeir sem eiga Aalborg Portland þekkja og vita nánast allt um afkastagetu og möguleika fyrirtækisins og þeir eru líka helstu tæknilegu þjónustuaðilar og ráðgjafar Sementsverksmiðjunnar. Virðulegur forseti. Ástæða er til að spyrja hæstv. iðnrh. hvort málið hafi verið skoðað út frá þeim grundvelli að aðalráðgjafi og þjónustuaðili er eigandi að fyrirtækinu sem að mínu mati er að knýja þetta fyrirtæki í þrot, Sementsverksmiðjuna hf. Það er merkilegt að danska sementið skuli vera selt á lægra verði á Íslandi en í Færeyjum, sem nemur verulegum mun. Sement frá Aalborg Portland er flutt með sama skipi til Færeyja og til Íslands. Það landar í Færeyjum og síðan á Íslandi. Munurinn er bara sá að verðið er langtum lægra hér á landi en í Færeyjum. Og ég ítreka þá skoðun mína að verið sé að knýja Sementsverksmiðjuna í þrot og síðan ætlaði eða ætlar Aalborg Portland að yfirtaka sementsmarkaðinn með þeim afleiðingum að sementsverð verður hækkað upp fyrir Færeyjaverðið, sem ég vil kalla. Í þessari stöðu, virðulegur forseti, tel ég að einkaaðilar séu betur til þess fallnir að berjast við þessar aðstæður og af þeirri ástæðu mun ég skoða það mjög vel hvort ég get ekki fallist á að látið verði á það reyna hvort hér á Íslandi séu til staðar fyrirtæki sem sjái sér hag í að kaupa, eiga og reka Sementsverksmiðjuna í því samkeppnisumhverfi sem hér er. Ég tel þó að huga verði mjög vandlega að því hvernig það verði gert. Verður þess gætt að erlendir auðhringar í sementsgeiranum standi ekki að baki kaupunum og þeir væru þá þannig að koma inn til að kaupa fyrirtækið beinlínis til að leggja þessa íslensku starfsemi af? Verður þess gætt í samningum að sementsframleiðslu verði haldið áfram í Sementsverksmiðjunni úr íslenskum hráefnum? Hvernig verður málum háttað gagnvart starfsfólki fyrirtækisins? Það er auðvitað erfitt að svara þessu. Hvernig verður sá mannauður metinn sem felst í starfsfólki fyrirtækisins? Auðvitað er allt þetta meira og minna óljóst og ástæða til að hafa þungar áhyggjur af þessu. Rétt er að spyrja hvernig verði gengið frá málum við Akraneskaupstað sem hefur lagt til landið undir verksmiðjuna. Þetta eru allt þættir sem fara þarf mjög vandlega í gegnum. Það verður að segjast eins og er, að ég hef staðið gáttaður yfir aðdraganda þessa máls. Hann er orðinn svo langur. Mér virðist þetta allt hafa gengið fyrir sig með hraða snigilsins þar til nú á síðustu dögum að við höfum þurft að vinna þetta mál með miklu hraði. Mér er ljóst að allt það kæruferli sem átt hefur sér stað á undanförnum mánuðum og árum hefur gengið mjög hægt fyrir sig og þau svör sem menn hafa leitað eftir hafa ekki fengist. Sem starfsmaður Sementsverksmiðjunnar um 30 ára skeið, þar af um 18 mánaða skeið hjá Aalborg Portland í tengslum við starf mitt, hef ég mjög miklar áhyggjur af þessu. Ég treysti því að með þessu megi losa fyrirtækið úr þeirri úlfakreppu sem það er í og það varð mér til mikillar ánægju að eftir margra mánaða stopp rauk úr sementsskorsteininum nú í morgun í fyrsta skipti í þrjá mánuði. Það var verið að setja í gang sem segir mér auðvitað að menn ætla að takast á við það sem fram undan er, bæði starfsmenn fyrirtækisins og svo munu vonandi aðrir treysta sér í þá samkeppni. Ég vil taka það fram, virðulegur forseti, að mér er kunnugt um að fyrirtækið hefur verið búið á sem bestan hátt til að taka þátt í samkeppni á undanförnum árum, m.a. með því að halda starfsmannafjölda í lágmarki. Í skýringum með frv. er talað um að starfsmenn hafi verið 180 á einum tíma og þeim hafi fækkað niður í 75. Á því eru margar skýringar. Á þeim tíma er starfsmenn voru flestir voru starfsmenn ráðnir til að byggja upp kolakerfi Sementsverksmiðjunnar. Strax að lokinni þeirri uppbyggingu var fólki fækkað verulega. Eftir því sem tæknibúnaður til vöktunar hefur skánað hefur fólki að sjálfsögðu verið fækkað en yfirleitt alltaf á þann mannlega hátt að fullorðnir starfsmenn sem hættu voru kvaddir með virktum og þökkuð störf en aðrir ekki ráðnir í staðinn. Það getur verið að einkaaðilar hefðu farið öðruvísi að en þó er ég ekki viss um það. Ég þekki mörg dæmi þess í einkageiranum að menn hafi fengið að starfa í eftir að þeir voru komnir á aldur. En það hefur verið regla hjá þessu fyrirtæki, sennilega því eina af þessu tagi, að starfsmenn hættu 67 ára gamlir. Þannig hefur ýmislegt verið að gerast sem menn hafa kannski ekki verið sáttir við alla tíð. Hagsmunaaðilar hafa alltaf verið upplýstir um umhverfisáhrif verksmiðjunnar, um að Sementsverksmiðjan hefur tekið virkan þátt í framþróun og verið með í umræðu um umhverfismál, bæði á Akranesi og landsvísu. Ef til þess kemur að fyrirtækið fer í sölu þá vonast ég til að þeir aðilar sem þar koma að muni halda því starfi áfram, þ.e. gæða- og öryggismálum. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta lengra mál. Það hefur komið skýrt fram hjá mér að ég tel möguleika á að bjarga þessu fyrirtæki úr þeirri úlfakreppu sem það er í. Ég kann ekki mörg fleiri ráð en lögð eru fram í þessu frv. en ég hygg að þeir aðilar sem um málin véla geti haft einhver áhrif á hvernig að verður staðið.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 28/1993, um stofnun hlutafélags um Sementsverksmiðju ríkisins. Áður hafði iðnrh. leyfi til að selja allt að 25% hlut í verksmiðjunni en yrði samkvæmt þessu frv. heimilað að selja allan eignarhluta ríkissjóðs í Sementsverksmiðjunni hf. Sementsverksmiðja ríkisins tók til starfa á Akranesi síðla árs 1958. Henni var eins og áður sagði breytt í hlutafélag árið 1993 og heitir nú Sementsverksmiðjan hf. Öll hlutabréf í fyrirtækinu eru í eigu ríkisins og verða náttúrlega ekki seld öðrum nema með samþykki Alþingis.  Virðulegi forseti. Ég vil minna á tvær þáltill. sem við, hv. þm. Jón Bjarnason og sá sem hér stendur, höfum flutt á þskj. 133, till. til þál. um úttekt á framtíðarhlutverki Sementsverksmiðjunnar hf. við förgum spilliefna. Þar fórum við fram á að Alþingi ályktaði að fela iðnrh. að gera úttekt á framtíðarhlutverki Sementsverksmiðjunnar hf. á Akranesi við förgum spilliefna sem til falla í landinu, þá sérstaklega orkuríkra spilliefna og öðrum iðnaðarúrgangi. Það er alveg ljóst að Sementsverksmiðjan gæti haft gríðarlega miklu hlutverki að gegna varðandi förgun orkuríkra úrgangsefna í framtíðinni. Það eru stöðugt gerðar hertari kröfur til þess hvernig fargað er og hverju á að farga. Það fellur gríðarlegt magn til í landinu af úrgangsolíum af ýmsu tagi, timbri og gúmmíafgöngum. Pappír sem til fellur er t.d. um 15--20 þús. tonn, timbur 14--15 þús. tonn, dagblöð 10--12 þús. tonn, plast 1.500--2.000 tonn og hjólbarðar álíka, um 1.500--2.000 tonn. Verksmiðjan hefur þreifað fyrir sér með förgun orkuríkra úrgangsefna og eins og málin standa fargar verksmiðjan um 5 þús. tonnum af fljótandi efnum. Það eru nær eingöngu úrgangsolíur. Virðulegi forseti. Ég og hv. þm. Jón Bjarnason fluttum einnig till. til þál. um úttekt á verðmyndun á innfluttu sementi. Eins og kunnugt er hefur verksmiðjan átt í gríðarlegri samkeppni upp á síðkastið. En það verður þó að taka fram að Sementsverksmiðja ríkisins hefur aldrei haft einokunarstöðu á íslenskum markaði. Það hefur alltaf verið heimilt að flytja inn sement til landsins en Danir hættu því tveimur árum eftir að verksmiðjan tók til starfa og hafa ekki komið inn á markað síðan. Þeir hafa komið inn á markaðinn með miklum hamagangi síðustu árin og hafa náð um 20--25% hlutdeild af markaðnum. Í umræðum um þetta mál, virðulegi forseti, vil ég draga fram að við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum í sjálfu sér ekki á móti því að selja verksmiðjur eða framleiðslutæki líkt og Sementsverksmiðjuna. Okkur er hins vegar mjög mikið í mun að staða verksmiðjunnar verði tryggð og áfram verði sementsframleiðsla í landinu. Við lítum svo á, og ég hef ástæðu til að draga það fram sérstaklega, að á sementsmarkaðnum hafa Danir skilgreint Ísland, Færeyjar og Danmörku sem heimamarkað sinn, í samningum sínum og samkeppni við aðrar verksmiðjur á þessu sviði í landinu. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur. Þetta er hápólitískt mál. Ef Danir geta skilgreint Ísland sem heimamarkað varðandi sölu á sementi og þar með sýnt tilburði til að ryðja samkeppnisaðilum út af markaði þá er flest undir í þessu landi, ef við tökum iðnaðinn í heild sinni. Út frá þessum sjónarhóli er mjög mikilvægt að við skoðum stöðu okkar vel og lærum að þekkja hvaða aðferðir við getum notað til að tryggja og styrkja iðnað okkar í samkeppni við aðra. Það er alveg ljóst að ef skilgreining Dana á Íslandi sem heimamarkaði fyrir sementsframleiðslu heldur í öðrum greinum þá er iðnaðurinn í stórhættu í landinu yfir höfuð. Það mætti t.d. taka allan málningarvöruiðnaðinn, drykkjarvöru og hreinlætisvöruframleiðsluna alla. Þá eru kannski upp talin stærstu svið iðnaðarframleiðslu landsins. Þetta er meginspurning sem við verðum að fá svarað. Við verðum að vinna út frá því. Virðulegi forseti. Með flutningi þáltill. um að kortleggja eða gera úttekt á framtíðarhlutverki verksmiðjunnar við förgun spilliefna er hugsunin sú að farið yrði í markvissa vinnu þar sem kortlagt yrði hvernig verksmiðjan gæti komið að förgunarmálum og hvernig hægt væri að styrkja fjárhagslega stöðu verksmiðjunnar með því að fela henni þetta hlutverk. Skilagjald á margvíslegri brennanlegri vöru er í sjónmáli og og slíkt hefur í sumum tilfellum verið samþykkt. Það er augljóst að okkur ber skylda til að farga þessum efnum á viðeigandi hátt, annaðhvort með því að nota fyrirtæki eins og Sementsverksmiðjuna hf. og láta hana hafa það hlutverk, eða þá með byggingu nýrra förgunarstöðva af ýmsu tagi sem yrði alveg gríðarlega kostnaðarsamt. Að mínu mati hefði átt að fara að þessari þáltill. og hefja strax vinnu við að gera úttekt á því hvernig styrkja mætti stöðu verksmiðjunnar á þessum grunni og renna styrkari stoðum undir reksturinn og þar með samkeppnisstöðu verksmiðjunnar gagnvart innflutningsaðilum. Þetta hefur ekki verið gert nema að litlu leyti. Ég drap á það áðan að verksmiðjan fargar nú þegar um 5.000 tonnum af fljótandi efnum og það eru nær eingöngu úrgangsolíur. Virðulegi forseti. Ég tel að það verði að fara mjög nákvæmlega yfir þetta mál. Á bak við frv. er sú hugsun iðnrh. að selja verksmiðjuna alla til einhverra aðila sem væntanlega mundu vilja reka hana áfram og framleiða sement í verksmiðjunni áfram. Ómaklegur áróður hefur verið rekinn gegn Sementsverksmiðjunni hf. á Akranesi og gæðum sementsins. Ég tel ástæðu til að það komi fram hér í þingræðu. Í fjölmiðlum var nýverið látið að því liggja að gæði sementsins væru takmörkuð og sementið væri það slæmt að það hefði t.d. aldrei verið notað í virkjanir. Þetta er ekki rétt, eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið. Allar virkjanir sem hafa verið byggðar á Íslandi hingað til, skilst mér, hafa eftir tilkomu verksmiðjunnar notað sement frá Sementsverksmiðju ríkisins. Þar er því einhver misskilningur í gangi um að gæði sementsins séu ekki nógu mikil. Mér er jafnframt sagt að alkalískemmdir og vandamál þeim tengd séu sérstaklega hér á Suðvesturlandi og Suðurlandi, það séu fyrst og fremst tæknileg atriði varðandi uppsteypu húsa en ekki það að sementið sem slíkt valdi vandræðum. Virðulegi forseti. Ég held að það verði að koma algjörlega skýrt fram í nefndarvinnu hver vilji ríkisins er. Og vil ég þá spyrja hæstv. iðnrh. hvort það verði kappkostað að verksmiðjan muni, eftir sölu, í höndum nýrra eignaraðila eiga möguleika á því að starfa áfram og framleiða sement á Akranesi. Það er mjög mikilvægt. Eins og við þekkjum úr viðskiptaheiminum er það viðtekin venja þeirra sem hasla sér völl á nýjum mörkuðum að ryðja samkeppnisaðila út af markaði og sitja síðan einir að markaðnum í framhaldi af því og geta þá ráðið verðinu eins og kunnugt er. Þetta gildir ekki bara um sement, heldur almennt séð í viðskiptalífinu. Og eftir þeim upplýsingum sem við höfum fengið varðandi stöðu og rekstur sementsverksmiðja í Evrópu er það þannig að þessir aðilar virðast hafa myndað með sér einhvers konar ,,cartel`` og svæðaskipt Evrópu, og þar af leiðandi hafa stóru fyrirtækin sem hafa skilgreint sinn heimamarkað fengið skotleyfi á minni verksmiðjur og hafa rutt þeim úr starfsemi í stríðum straumum undanfarin missiri og ár. Ef maður skilur hugsun Aalborg Portland manna rétt, að þeir skilgreini Ísland sem sinn heimamarkað, gefur það þeim náttúrlega --- út frá þeirri hugsun --- leyfi, án þess að hinir aðilarnir í starfseminni geri athugasemdir, til þess að ryðja litlum samkeppnisaðila úr vegi. Það liggur alveg augljóst fyrir. Virðulegi forseti. Að mínu mati hefði verið betra að fara yfir og skoða framtíðarhlutverk verksmiðjunnar. Ég held að það geti skipt hundruðum milljóna króna sem væri hægt að setja inn í rekstur verksmiðjunnar með því að gefa henni framtíðarhlutverk við förgun orkuríkra spilliefna. En sú vinna hefur ekki farið í gang, a.m.k. er hún ekki komin til framkvæmda. Ég hefði talið að hagsmunum ríkisins væri betur borgið ef menn hefðu í hendi skipulag og áætlanir um það hvernig væri hægt að vinna í verksmiðju af þessu tagi. Það er augljóst að miðað við núverandi ástand yrði verksmiðjan að seljast ákaflega ódýrt vegna þess að það er ekki búið að ganga frá þessum grunnatriðum varðandi rekstur hennar. Virðulegi forseti. Ég hef í sjálfu sér kannski ekki svo mikið meira um þetta mál að segja. Ég tel mjög mikilvægt og við munum fylgja því eftir í þingnefndinni að hæstv. iðnrh. og ríkisstjórnin geri grein fyrir vilja sínum og gefi henni einhvers konar upplýsingar --- þær hljóta nú að liggja fyrir --- um það hvaða aðilar hugsanlega kæmu til með að kaupa hlutabréf ríkisins og hver framtíðarsýn þeirra er varðandi rekstur verksmiðjunnar eftir að væntanleg kaup hafa farið fram. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að fá að vita það og í ljósi þessa munum við taka afstöðu til þess hvernig við lítum á málið. Eins og ég sagði áðan er það í sjálfu sér ekkert sáluhjálparatriði af okkar hálfu að verksmiðja af þessu tagi sé í ríkiseign. Það er mjög mikilvægt að verksmiðjan fái framtíðarhlutverk og að við stöndum frammi fyrir því að þessi starfsemi haldi áfram á Akranesi og verksmiðjan verði ekki keypt af samkeppnisaðila óbeint sem bakstuðningur einhvers fyrirtækis, bara í því augnamiði að leggja hana niður. Það er samdóma álit þeirra sem eru í þessum bransa í landinu, þ.e. steypustöðvaiðnaðinum, a.m.k. þeirra sem ég hef talað við, að það væri bransanum stórhættulegt og náttúrlega byggingariðnaðinum í heild sinni, líka vegna fjölbreytni í framleiðslu, ef þessi verksmiðja dytti út og samkeppnisaðilar, t.d. Aalborg Portland, mundu hasla sér völl á íslenska markaðnum. Með þessar hugrenningar mun ég fara í þá vinnu sem stendur fyrir dyrum í iðnn. og við munum ræða þau mál sem varða þessa verksmiðju og þá grunnhugsun sem ríkisstjórnin og þar með hæstv. iðnrh. hefur um framtíðarmöguleika verksmiðjunnar á nýjum grunni.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að þetta frv. er komið fram, og þótt fyrr hefði verið. Það hefur nokkuð lengi verið skoðun mín að það þyrfti að höggva á hnútinn hvað varðar rekstur þessarar verksmiðju. Ég er þeirrar skoðunar að í því samkeppnisumhverfi sem orðið er til núna sé eina leiðin til þess að framleiða sement á Íslandi og hafa það á markaði að gera það í fyrirtæki sem er ekki í eigu ríkisins. Ég held að það yrði afskaplega erfitt þegar litið er til þeirra samninga sem Íslendingar hafa gert um samkeppni á sviðum eins og þessum að eiga fullkomlega verksmiðju eins og þessa og vera með hana í harðri samkeppni við innflutt sement. Það hefur líka sýnt sig á undanförnum árum, frá því að Aalborg Portland fór að flytja inn sement, að það væri býsna erfitt að hafa áhrif á samkeppnisreglur sem er a.m.k. erfitt, svo vægt sé til orða tekið, að festa hendur á. Ég held að það sem þurfi að gera, og tek undir það sem aðrir ræðumenn hafa sagt á undan mér, sé að standa við bakið á þeim fyrirtækjum sem koma til með að sýna áhuga á því að reka verksmiðju af þessu tagi með því að til staðar verði einhvers konar samningur um brennslu úrgangsefna og hlutverk verksmiðjunnar hvað það varðar til framtíðar litið. Þetta mál hefði auðvitað þurft að vera komið lengra en það er í dag en ég býst við því að það skipti a.m.k. máli fyrir þá sem hafa áhuga á því að skoða þá hugmynd að reka þessa verksmiðju að hafa einhvern slíkan samning við hið opinbera hér þar sem áætlun væri í gangi um það að fara að brenna úrgangsefnum, sérstaklega orkuríkum úrgangsefnum, við þessa framleiðslu. Það er virkilega eftir einhverju að slægjast. Eftir því sem mér skilst ætti að vera hægt að nýta slíkan úrgang til þess að brenna og framleiða með því líklega 3 / 4 af þeirri orku sem verksmiðjan þarf, jafnvel meira. Þetta er þess vegna mjög mikilvægt atriði og verður auðvitað að fylgja því eftir. Það getur verið svolítið flókið að ganga frá þeim málum við þá aðila sem hefðu áhuga á því að reka verksmiðjuna. Það er enn spölur í land með að hægt verði að hefja brennslu á t.d. rúllubaggaplasti og hjólbörðum sem eru aðaluppistaðan í því sem væri hægt að bæta við annan orkuríkan úrgang til brennslu þarna. Sementsverksmiðjan er náttúrlega gamalt og gróið fyrirtæki og er afar mikilvæg í atvinnulífi Akurnesinga. Akraneskaupstaður skaffaði lóð undir þessa starfsemi og það er augljóst mál að það verður ekki hægt að afhenda þessa starfsemi einkaaðilum án þess að fara yfir öll þau mál gagnvart Akraneskaupstað og ganga frá með þeim hætti að Akurnesingar geti verið vissir um að hvernig sem fer um þennan rekstur, hvort sem haldið verður áfram að brenna eða framleiða sement í verksmiðjunni eða að hún breytist í innflutningsfyrirtæki sem er hugsanlegt, verði haldið áfram með reksturinn. Ef það t.d. gerist mega menn ekki sitja uppi með það að þessi verksmiðja standi þarna í hjarta bæjarins ónotuð og með engin úrræði til að sjá til þess að þeim rekstri, sem þá yrði á höndum þeirra sem væru komnir alfarið kannski út í innflutning á sementi, yrði haldið áfram með einhverjum yfirlýsingum um að einhvern tímann mundu menn kannski vilja prófa aftur að fara að framleiða sement. Slíkt er ekki viðunandi. Bæjarfélagið verður að geta treyst á það að í þessum samningum séu ákvæði gagnvart bænum sem hægt er að vísa til ef rekstrinum verður ekki haldið áfram. Eins og ég sagði áðan tel ég að það sé í raun og veru ekkert annað að gera en að fara leiðir eins og þessa til að taka á þessu máli. En nú hefur það gerst að búið er að reka þessa verksmiðju með miklum halla nokkurn tíma í þessari samkeppni. Ég veit þess vegna ekki hvað þarf að gera til þess að verksmiðjan nái endum saman núna þegar menn bjóða reksturinn til sölu. Ég held að ástæða væri til þess að hæstv. ráðherra færi svolítið yfir það með okkur hér hvernig hún sjái fyrir sér endurskipulagningu á rekstri verksmiðjunnar sem geti fært henni hagnað í þeirri stöðu sem hún er í núna. Það er kannski ekki líklegt að áhugi manna fyrir því að reka þessa verksmiðju sé svo mikill að þeir vilji borga með henni eitthvað álíka og hún hefur tapað á síðustu tveimur árum. Ég sé þetta ekki alveg fyrir mér og geri ekki ráð fyrir því heldur að hugsanlegur samningur sem fylgdi með um áætlun til þess að fara að brenna úrgangsefnum geti verið svo verðmætur að þetta tap verði hafið. Það kemur auðvitað allt í ljós en það er samt ástæða til að spyrja eftir þessu hér. Aðrir hafa farið yfir málefni verksmiðjunnar hér á undan og ég ætla ekki að endurtaka það. Ég segi fyrir fram að ég býst við því að geta stutt þetta mál. Ég trúi því að það sé fullur hugur á bak við flutning málsins, fullur hugur til þess að halda rekstri þarna áfram og framleiða innlent sement til sölu hér á markaðnum og láta reyna á það til hlítar hvort það getur staðist samkeppni við innflutt sement eftir eðlilegum leikreglum.

Herra forseti. Mig langar að leggja nokkur orð inn í þessa umræðu um það frv. sem hér liggur fyrir um sölu eignarhluta ríkissjóðs í Sementsverksmiðjunni hf. Þó að frv. sé stutt og laggott þarfnast það vafalaust vandlegrar íhugunar. Lengi hefur verið ljóst að mikill vandi hefur steðjað að þessari verksmiðju og eins og kemur fram í greinargerð er hérna um að ræða fyrirtæki sem á sér merka sögu og hefur haft framleiðslu fyrir íslenska sementsmarkaðinn nánast í hálfa öld. Það sem mér finnst vera aðalatriðið í afgreiðslu þessa máls er að hægt verði að tryggja áframhaldandi rekstur og áframhaldandi framleiðslu á sementi, tryggja það að verksmiðjan standist þá samkeppni sem nú er uppi og tryggja áframhaldandi atvinnu þeirra sem þarna starfa. Eins og kunnugt er hefur samkeppni staðið að verksmiðjunni frá Aalborg Portland sem flestum virðist vera reist á frekar vafasömum grunni hvað varðar aðferðir og er reyndar beðið úrskurðar um það. Það sem kom mér á óvart þegar ég fór að kynna mér málefni Sementsverksmiðjunnar og ég held að mörgum landsmönnum sé kannski ekki ljóst, er hversu miklir möguleikar eru þar fyrir hendi í öðrum efnum en sementsframleiðslu. Þá á ég fyrst og fremst við þá möguleika sem verksmiðjan á í förgun ýmissa úrgangs- og spilliefna. Það eru möguleikar sem ekki hafa verið nýttir nema að hluta enn þá og möguleikar sem í felast veruleg tækifæri sem þarf auðvitað að meta til verðs þegar til sölunnar kemur, einkum má búast við að strangari reglur verði á næstunni um förgun ýmissa þessara spilliefna eins og t.d. hjólbarða og reyndar kannski fleiri úrgangsefna, og á komi skilagjöld. Á hinn bóginn má segja að þessi ákvörðun ráðuneytisins að bera fram þetta frv. til laga um sölu á öllum eignarhlut ríkissjóðs núna, er svona viss uppgjöf, kannski of fljótt, vegna þess að mörgum finnst að þrátt fyrir að ríkisrekstur til frambúðar sé e.t.v. ekki æskilegasta formið á þessu, þá hefði gjarnan mátt fylgja verksmiðjunni í því stríði sem markaðurinn er núna og ekki síst í ljósi þess sem kom fram í umræðunni áðan að fram til þessa hefur ríkissjóður ekki þurft að leggja fjármagn til verksmiðjunnar, a.m.k. ekki sem neinu nemur, ég tók þær upplýsingar sem svo. Þá hefði kannski ekki verið ofrausn að koma þessu máli svolítið lengra, styðja verksmiðjuna í þeirri baráttu sem nú er háð og jafnframt komið á mun betra sölutækifæri þegar sigur væri unninn í þeirri orrustu. Ég gat um förgunina sem ég tel að hefði mátt leggja meiri áherslu á og verður vafalaust lögð áhersla á á næstu árum. Tugir þúsunda tonna falla árlega til af hinum margvíslegustu úrgangs- og spilliefnum, eins og pappa, timbri, dagblöðum, plasti og svo fyrrnefndir hjólbarðar sem e.t.v. eiga eftir að gefa verulega af sér, ekki bara hvað snertir gjald fyrir förgun, heldur líka hitt að eftir því sem mér skilst er þetta verksmiðja sem nýtir innlent hráefni að öllu leyti, innlenda orku að einhverjum hluta en miklu minna en ég hafði búist við, vegna þess að þarna eru notuð kol. Mér hefur skilist að einmitt þessir möguleikar á förgun gætu komið til með að vega á móti þessari kolanotkun og förgunin sem gæfi annars vegar fjármagn og væri hins vegar umhverfisvæn, gæti jafnframt lagt verksmiðjunni til að einhverju leyti orku. Hérna er reyndar um að ræða tæknileg atriði sem ég treysti mér ekki til að fara mjög djúpt í. En það er auðvitað atvinna þeirra sem þarna hafa unnið sem skiptir mjög verulegu máli og staðsetning verksmiðjunnar og það að henni verði tryggð starfsemi áfram og því tel ég brýnast, verði af þessari sölu sem mér sýnist að stefnt sé að, að tryggja starfsemina, að þarna verði framleitt sement og tryggt verði að sementið, salan og stuðningur við verksmiðjuna efli hana til að standast þá samkeppni sem nú á sér stað. Brýnt er að tryggja atvinnuöryggi og tryggja það að þróun verði í þeirri framleiðslu sem þarna fer fram og þeirri framleiðslu sem þarna getur orðið. Eins og fram hefur komið eru þarna heilmikil sóknarfæri á margan hátt og óhjákvæmilegt er að tekið verði tillit til þess í söluverði verksmiðjunnar. Og það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að sanngjarnt verð fáist fyrir þessar eignir ásamt því að tryggja það að möguleikar verksmiðjunnar nýtist. Hæstv. iðnrh. hefur sagt í fyrri umræðum að áfram verði framleitt sement í þessari verksmiðju og ég vona að það markmið sé svo sannarlega uppi áfram. Og sömuleiðis hefur hún sagt að ekki verði einokun á þessum markaði. Þetta tvennt þarf með öllum ráðum að reyna að tryggja og ég get tekið undir það. Takist að tryggja þessi framangreindu atriði sem ég hef hér getið um þá mun Frjálslyndi flokkurinn ekki leggjast gegn þessari sölu.

Herra forseti. Það frv. til laga um breytingu á lögum um stofnun hlutafélags um Sementsverksmiðju ríkisins sem hér er til umræðu er ekki langort, er ekki margar greinar eins og hér hefur komið fram. Í 1. gr. frv. segir að iðnrh. sé heimilt að selja allan eignarhlut ríkissjóðs í Sementsverksmiðjunni hf. og í 2. gr. að lög þessi öðlist þegar gildi. Við hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson tókum málefni Sementsverksmiðjunnar upp hér í haust og strax á fyrsta degi þingsins fluttum við þáltill. og komum fram með fyrirspurn varðandi stöðu Sementsverksmiðjunnar. Við fluttum tvær tillögur, aðra sem laut að samkeppnisstöðu verksmiðjunnar, þ.e. að gerð yrði úttekt á verðmyndun á innfluttu sementi. Þá hafði um nokkurt skeið verið og er reyndar enn innflutningur á sementi frá erlendu sementsfyrirtæki, innflutningur á sementi sem er í boði hér á miklu lægra verði en sams konar sement er í framleiðslulandinu. Við lögðum áherslu á að gerð yrði úttekt á verðmyndun á þessu innflutta sementi. Þáltill. sem mælt var fyrir fyrr í haust hljóðaði svo: ,,Alþingi ályktar að fela iðnaðarráðherra að láta gera úttekt á verðmyndun á innfluttu sementi og að grípa til aðgerða ef í ljós kemur að um undirboð er að ræða.`` Þessi þáltill. okkar fór til meðferðar í hv. iðnn. og er þar enn. Alþingi hefur ekki sýnt þann dug og þá djörfung að taka það mál þar til eðlilegrar meðferðar og láta reyna á hver staðan er í verðmyndun sements. Vissulega hafa mál verið í gangi gagnvart ESA-dómstólnum um þessa verðmyndun, en eins og kemur fram í frv. sem hér er til umræðu er endanlegur úrskurður þar ekki kominn. Hins vegar hefur slík verðlagning, þessi meintu undirboð á innfluttu sementi, haft m.a. þau áhrif að rekstrarstaða og samkeppnisstaða Sementsverksmiðjunnar hefur látið mjög undan síga. Það var mat okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, að ríkisvaldið, iðnrn. fyrir hönd ríkisvaldsins sem fer með eignarhald og ábyrgð á verksmiðjunni fyrir hönd ríkisins, hefði átt að taka á þessu máli af myndarskap og dug. Það hefði t.d. verið hægt að kveða upp úr um að lögð yrði fram krafa um ákveðið lágmarksverð á sementi í landinu þannig að tekið væri fyrir þessi meintu undirboð á sementi meðan væri þá að koma í ljós hvernig að verðlagningu væri staðið. Þetta er leið sem hefði átt að skoða. En því miður hafa stjórnvöld valið þann kost að láta reka á reiðanum í málefnum verksmiðjunnar, ekki bara mánuðum heldur árum saman. Í ræðu hv. þm. Gísla S. Einarssonar kom fram að ríkið hefði ekki lagt neitt eigið fjármagn í Sementsverksmiðjuna á því tímabili sem hún hefur starfað, ef frá er talið stofnframlagið á sínum tíma sem var að mestu leyti lán, eða kannski alveg lán. Að öðru leyti hefur eigandinn ekki komið að því að styrkja stöðu fyrirtækisins. Mjög algengt er að fyrirtæki þurfi á styrkingu eigin fjár að halda á löngum starfstíma og væri ekkert óeðlilegt við það í sjálfu sér að Sementsverksmiðjan þyrfti líka að fá styrkingu á eigin fé. Fyrir nokkrum áratugum hafði ríkisvaldið bein afskipti af verðlagningu sements, jafnvel þegar þurfti að fara að krukka í vísitölu eða þess háttar nokkuð sem var jú afar óheilbrigð aðgerð, en var engu að síður gert. Þá var ekki alltaf hagur verksmiðjunnar sjálfrar borinn fyrir brjósti. Þannig hefur ríkisvaldið, virðulegi forseti, hvað eftir annað sýnt fullkomið kæruleysi gagnvart þessari mikilvægu eign sinni. Við hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson lögðum áherslu á það strax í haust að ríkisvaldið tæki nú þegar á stöðu verksmiðjunnar, bæði hvað varðaði verð og verðmyndun, einnig hvað varðaði eiginfjárstöðu verksmiðjunnar, að eiginfjárstaðan yrði styrkt meðan verið væri að skjóta sterkari stoðum undir reksturinn og starfsemina. Við lögðum fram þáltill. um að Alþingi ályktaði að fela iðnrh. að láta gera úttekt á framtíðarhlutverki Sementsverksmiðjunnar hf. á Akranesi og, með leyfi forseta, orðrétt ,,við förgun spilliefna sem til falla í landinu ásamt öðrum iðnaðarúrgangi.`` Þetta yrði nýtt til þess bæði að eyða og nýta orkuríkan úrgang og einnig til að styrkja rekstrarstöðu verksmiðjunnar. Við lögðum þessa tillögu fram snemma í haust og hún er einnig til meðferðar í iðnn. Og hæstv. iðnrh. upplýsti í ræðu eða í umræðu um þetta mál fyrr í vetur að verið væri einmitt að vinna að skýrslu og úttekt á möguleikum verksmiðjunnar á að nýta þennan orkuríka úrgang. Og ég leyfi mér að spyrja, virðulegi forseti, hæstv. iðnrh.: Hvað líður þeirri skýrslu? Hvað líður þeirri úttekt sem hæstv. ráðherra boðaði að væri í gangi fyrr í vetur hvað varðaði möguleika fyrir Sementsverksmiðjuna að nýta þennan orkuríka úrgang? Mér finnst þetta vera það mikið stórmál að það eigi að vera hér til umfjöllunar samtímis því sem verið er að ræða sölu á verksmiðjunni sem lið í að styrkja stöðu hennar. Ég vil líka spyrja hæstv. iðnrh. út í þær yfirlýsingar eða þá frétt sem kom í Ríkisútvarpinu 28. febrúar sl., í hádegisfréttum, þar sem verið var að tilkynna fyrirætlan hæstv. ráðherra um að setja verksmiðjuna á sölulista. Þar sagði, með leyfi forseta: ,,Útlit er fyrir að ekkert sement verði notað frá Sementsverksmiðju ríkisins við virkjanaframkvæmdir á Austurlandi og smíði álvers. Ekkert jöfnunargjald verður lagt á sement sem notað verður við framkvæmdirnar sem þýðir að flutningskostnaður yrði allt of mikill fyrir verksmiðjuna.`` --- Síðan er þetta mál rakið. Ég leyfi mér að spyrja: Hvar er sú ákvörðun tekin að Sementsverksmiðjan megi ekki eiga aðild að því að keppa um að selja sement til þessara fyrirhuguðu framkvæmda ef af verða þarna fyrir austan? Hvar er sú ákvörðun tekin? Ég vissi ekki betur en að Sementsverksmiðjan væri í samráði við erlent sementsfyrirtæki um að bjóða í þá sementsnotkun. Þessi sementsnotkun gæti hugsanlega skipt máli. En hvers vegna á þá að útiloka Sementsverksmiðjuna frá því að eiga þarna aðild að? Við hvaða stoð styðst þessi frétt, virðulegi forseti? Ég óska eftir að hæstv. iðnrh. upplýsi það hvort Sementsverksmiðjunni sé meinað að taka þátt í hugsanlegu tilboði í sementsnotkun við framkvæmdir á Austurlandi varðandi fyrirhugaðar virkjunarframkvæmdir ef af verða þar. Herra forseti. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson lýsti í ræðu áðan vinnu okkar, þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, í málefnum Sementsverksmiðjunnar. Við höfum gagnrýnt harðlega þann seinagang sem hefur verið af hálfu eigandans, ríkisvaldsins, við að grípa til aðgerða til að styrkja eiginfjárstöðu og rekstrarfjárstöðu fyrirtækisins. Þess er skemmst að minnast að á síðustu klukkutímum lokaafgreiðslu fjárlaga fyrir tveimur og hálfum mánuði voru haldnir eins konar neyðarfundir í fjárln. þar sem kippt var út þeirri heimild sem áður hafði verið sett inn í frv. til fjárlaga um að heimila sölu verksmiðjunnar. Henni var kippt út, á eins konar neyðarfundi sem kallaður var í fjárln., fyrir tveimur og hálfum mánuði og sett inn ákvæði í fjárlögin um heimild til að selja ákveðnar eignir verksmiðjunnar til að styrkja eiginfjárstöðu hennar. Það eru bara liðlega tveir mánuðir síðan. Hvers konar ruglandi er hér í svona mikilsverðu máli eins og málefnum Sementsverksmiðjunnar? Það er með ólíkindum hvernig að þessu máli er staðið. Það má vel vera að það megi skoða breytt eignarhald á verksmiðjunni að einhverjum hluta en þá á það að gerast markvisst. Það á að gerast að yfirlögðu ráði. Það á að gerast með framtíðarheill verksmiðjunnar í huga og þeirra verkefna sem hægt er að fela henni en ekki bara til að þóknast einkavæðingaræðisstefnu ríkisstjórnarinnar sem þetta frv. ber fyrst og fremst keim af. Það að hér sé verið að skipta um skoðun varðandi stöðu verksmiðjunnar frá mánuði til mánaðar, verksmiðju sem er búin að starfa í áratugi og allir hafa lokið lofsorði á, hælt fyrir metnað, fyrir gott starf og fyrir góða framleiðslu, sérstaklega á seinni árum þegar gert var átak í því, er forkastanlegt. Þetta er með betra sementi sem er í boði, hefur fengið algeran gæðastimpil á bæði starfsemi sína og framleiðslu, en svo geta stjórnvöld verið að rokka til frá mánuði til mánaðar með það hvernig skuli taka á þessu fjöreggi. Mér finnst þetta afar ótrúverðugt, ekki síst þegar við vitum að hinn erlendi samkeppnisaðili sem hefur verið að flytja hingað inn sement og selja, jafnvel með meintum undirboðum, hefur líka lýst því yfir að þetta sé markaðssvæði hans og hann væri reiðubúinn að taka á sig fórnarkostnað til þess að tryggja að svo yrði varanlega. Virðulegi forseti. Ég tel að það eigi ekki að ganga svo flausturslega til verks eins og þetta frv. og þessi vinnubrögð ríkisstjórnarinnar sýna. Það á að skoða þetta mjög vandlega. Númer eitt á að vera að tryggja rekstrargrundvöll verksmiðjunnar fyrir sementsframleiðslu í landinu. Það á jafnframt að kanna möguleika á því að nýta verksmiðjuna til þess að nýta orkurík úrgangsefni sem við verðum hvort eð er annars að verja miklu fjármagni til að losna við, en ella gæti orðið til þess að gera rekstur verksmiðjunnar hagkvæmari. Það er því fráleitt að í þessari stöðu sé verið að keyra í gegn frv. sem heimilar sölu verksmiðjunnar gjörsamlega út í loftið. Þetta er ábyrgðarlaust. Það er ekki sæmandi gagnvart þeirri starfsemi sem stunduð hefur verið í verksmiðjunni og ekki heldur gagnvart því starfsfólki sem þar vinnur að ganga svona fullkomlega óábyrgt og flausturslega til verks. Það er jafnframt kannski lýsandi fyrir stöðuna hvernig eigandinn, undir stjórn hæstv. iðnrh. sem hefur farið með málefni verksmiðjunnar, hefur farið að. Menn segja jafnvel að ríkið sé búið að halda svo illa á málum og sé svo illa treystandi að það geti varla orðið verra hlutskipti verksmiðjunnar að vera selt einhverjum og einhverjum. Flogið hefur fyrir að þetta ástand verksmiðjunnar í höndum ríkisins síðustu missirin sé það versta sem menn geta hugsað sér og það geti ekki orðið verra og það séu rökin fyrir því að menn vilja láta það yfir sig ganga að selja hana með þeim hætti sem hér er lagt til. Þetta eru dapurleg rök. Jafnframt er á sömu dögum keyrt í gegnum Alþingi frv. til byggingar annarrar verksmiðju, miklu stærri, jafnvel mörg hundruð sinnum stærri verksmiðju heldur en þessi er, en þar er aldeildis verið að styrkja. Þar er verið að styrkja með framlögum, þar er verið að styrkja með vaxtaívilnunum, þar er verið að styrkja með ríkisábyrgðum o.s.frv. Þar skal ekkert til sparað hjá ríkinu til að koma þeirri starfsemi upp, og er staðið í, eins og hæstv. iðnrh. sagði á Alþingi um daginn, viðkvæmum samningaviðræðum við ESA-dómstólinn, dómstól sem maður hélt að væri dómstóll og þyrfti ekki að standa í samningaviðræðum við. Þar eru málin á svona viðkvæmu stigi, eins konar samningaviðræður, eins og hæstv. ráðherra orðaði það, um hversu mikið ríkið má niðurgreiða starfsemina í álverksmiðjunni fyrirhuguðu í Reyðarfirði. En hér er allt í einu sagt: Það gengur ekki samkeppnislega séð að standa að sementsverksmiðju. Það sér hver heilvita maður, virðulegi forseti, hvers konar hráskinnaleikur þetta er. Virðulegi forseti. Þetta mál fer til iðnn. þar sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, mun að sjálfsögðu fylgja þessu máli eftir og okkar sjónarmiðum við meðferð þessa máls. Í hv. iðnn. eru einnig þáltill. okkar hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar, bæði um úttekt og verðmyndun á innfluttu sementi sem hefur ekki enn verið afgreitt frá nefndinni og sömuleiðis um úttekt á framtíðarhlutverki Sementsverksmiðjunnar hf. við förgun á úrgangsefnum. Þessar tillögur eru þar líka til umfjöllunar þannig að það gefst þá tækifæri til að taka á þessum málum í heild sinni í hv. iðnn. Virðulegi forseti. Það er dapurlegt að það skuli vera meðal rakanna fyrir því frv. til laga sem hér er lagt fram, um að selja Sementsverksmiðjuna, að það sé varla hægt að hugsa sér hirðulausari eða kærulausari eiganda og ábyrgðaraðila fyrir þessari ágætu verksmiðju en ríkið eins og það hefur hagað sér gagnvart verksmiðjunni á síðustu vikum, mánuðum og missirum og þess vegna geti menn varla búist við verra þótt hún yrði seld. Það eru dapurleg rök, herra forseti. En ég vona þó að í hv. iðnn. og hér á Alþingi, hvernig sem þetta mál fer, verði það sett sem metnaður, verði það ljós sem stýrt verði eftir, að framtíð Sementsverksmiðjunnar verði tryggð og starfsemi hennar í sem víðtækustum skilningi hér á landi og að verksmiðjan á Akranesi fái dafnað.

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. talaði um að setja lágmarksverð á sement. Ég spyr því: Telur hann yfirleitt koma til greina á samkeppnismarkaði að stjórnvöld setji lágmarksverð á einhverja framleiðslu? Hvernig telur hann að framkvæmd á því geti þá orðið? Síðan langaði mig til þess að spyrja hvort hv. þingmaður telji það virkilega skynsamlegt af okkar hálfu að greiða niður flutningsjöfnun á sementi til þess að byggja Kárahnjúkastíflu eða önnur mannvirki tengd þarna fyrir austan, og álverið. Sér hann ekki að það yrði æðimikil meðgjöf með framleiðslu á sementi ef við ætluðum að gera það? Varla er hægt að finna mikið lengri leið til að flytja sement á notkunarstað en þarna er um að ræða, og hætt við því að yrði ærið mikill undirballans á þessu. Síðan langar mig til þess að spyrja hv. þingmann hvort þeir hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, hann og hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, séu virkilega ekki sammála í þessu máli. Ég heyrði ekki betur en að hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson segði áðan í sinni ræðu að hann teldi koma til greina að selja verksmiðjuna en ég heyrði ekki betur en að hv. síðasti ræðumaður legðist alfarið gegn því og teldi það ábyrgðarlaust og ekki sæmandi að láta sér bara detta það í hug í þessari stöðu. Mér finnst líka að miðað við það sem ég hef heyrt áður frá þessum tveimur hv. þm. að um sé að ræða algera kúvendingu ef þeir eru reiðubúnir til að standa að því að verksmiðjan verði seld.

Herra forseti. Varðandi fyrirspurn hv. þingmanns um lágmarksverð vísa ég áfram til þess að ég tel að það hefði átt að skoðast. Þetta mál er í meðferð dómstóla um það hvort um óleyfilegt verð á innfluttu sementi sé að ræða. Dómstólar geta verið lengi að fjalla um þetta mál og meðan eigandinn ekki styrkir eiginfjárstöðu fyrirtækisins eða bregst við því á annan hátt til þess að tryggja að verksmiðjan geti staðið af sér þetta meinta undirboð tel ég, já, að það hefði átt að kanna það að setja lágmarksverð á sement til þess að tryggja að verksmiðjan gæti starfað áfram þangað til niðurstaða fengist í það ágreiningsmál hvort um undirboð er að ræða. Varðandi fyrirspurn hv. þingmanns um þátttöku Sementsverksmiðjunnar í hugsanlegum framkvæmdum fyrir austan tel ég í fyrsta lagi að Sementsverksmiðjan hefði átt að fá leyfi og tækifæri til þess að taka þátt í því útboði á sömu kjörum og aðrir sementsframleiðsluaðilar sem látið er að liggja í þessari frétt að sé ekki, heldur að hún eigi að vera útilokuð frá því. Það finnst mér ekki rétt, heldur eigi að kanna hvort það sé mögulegt að Sementsverksmiðjan geti tekið þátt í því. Í öðru lagi, þó að ég ætli ekki að mæla með því, skiptir ríkisstuðningur við þessar framkvæmdir fyrir austan milljörðum króna, jafnvel tugum milljarða, beinn ríkisstuðningur við þær framkvæmdir, við Kárahnjúkastíflu og fyrirhugað álver. Við erum að tala um beinan og óbeinan ríkispening. Sementið hefði svo sem getað farið inn í það púkk þó að ég sé ekki að mæla með því að verið sé að greiða niður á þann hátt en bendi á samhengið.

Hæstv. forseti. Hv. þm. er greinilega til í að greiða eitthvað meira niður þarna fyrir austan en nú þegar er búið að taka ákvörðun um miðað við þessar yfirlýsingar. Síðan langar mig, hæstv. forseti, að spyrja betur um þetta lágmarksverð sem þarna er verið að tala um. Það eru auðvitað til önnur úrræði sem hefði verið hægt að grípa til. Það eru til ákvæði um undirboð en íslensk stjórnvöld hafa greinilega ekki treyst sér til þess að taka á málinu með tilvísun til slíkra úrræða. Ég tel að það hefði komið fullkomlega til greina að reyna þær leiðir en ég er ekki sammála því að það sé góð hugmynd að setja lágmarksverð á sement eða neinar aðrar vörur í samkeppnisumhverfi því að ég tel að til þess hafi stjórnvöld enga heimild. Við verðum auðvitað að fara að þeim leikreglum sem við höfum skrifað undir. Þær eru til, og ég teldi að kannski væri ástæða til þess að hv. þm. færi yfir það, ef hann hefur kynnt sér þau úrræði sem þarna eru til staðar, af hverju hann telur að það að setja lágmarksverð sé efst á óskalistanum hjá honum. Ég hefði viljað gera frekar kröfur um það að menn nýttu sér þau ákvæði sem til eru um undirboð.

Herra forseti. Ég verð bara að vísa til þeirrar þáltill. sem við hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson fluttum um að gerð yrði úttekt á verðmyndun á innfluttu sementi og síðan tekið á því máli út frá því. Þessi tillaga er enn þá óafgreidd frá iðnn. og tekur á þeim atriðum bæði sem ég nefndi hér og sem hv. þm. Jóhann Ársælsson nefndi varðandi þessa samkeppnisstöðu. Mér finnst það ábyrgðarhluti, herra forseti, af hálfu stjórnvalda að þau skuli ekki hafa haft myndugleika til að taka á þessu máli. Það er ábyrgðarhluti og ámælisvert. Varðandi spurningu hv. þm. um sölu verksmiðjunnar og skoðun okkar hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar á því þá fara skoðanir okkar að sjálfsögðu saman því að við teljum að ríkið sé að bregðast og hafi brugðist hlutverki sínu sem eigandi og ábyrgðarmaður þessa fyrirtækis og við teljum það dapurlegt ef sterkustu rökin fyrir því að selja þurfi fyrirtækið eru þau að ríkið sé svo afleitur eigandi að þess vegna verði að gera það. Það finnast mér dapurlegustu rökin sem hér hafa verið flutt fyrir þessu. Ég tel, og það höfum við lagt til í þáltill. okkar um málefni Sementsverksmiðjunnar, að skoða eigi allar hliðar á því að tryggja stöðu hennar og rekstur áfram. Ég tel að ríkið ætti að axla þá ábyrgð að taka ákvörðun um framtíðarhlutverk verksmiðjunnar eins og við höfum lagt til og gera það áður en hún er sett á sölulista. Það að henda henni með þessum hætti inn á sölulista finnst mér alveg fádæma óábyrg aðgerð af hálfu ríkisvaldsins.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um stofnun hlutafélags um Sementsverksmiðju ríkisins. Í þessu frv. felst tillaga um að ríkið selji allan eignarhlut sinn í þessu fyrirtæki. Herra forseti. Ljóst er að starfsumhverfi Sementsverksmiðjunnar hefur breyst mjög á mörgum undanförnum árum. Þar hefur margt komið til. Dregið hefur úr sölu á sementi undanfarin ár og það hefur auðvitað gert verksmiðjunni erfitt um vik. En fyrir ekki löngu síðan kom hér upp samkeppni í sementssölu þegar danskt fyrirtæki hóf að flytja hingað inn sement og selja í samkeppni við Sementsverksmiðjuna. Auðvitað skiptir það verulega miklu máli fyrir fyrirtækið þegar þessi samkeppni kemur upp og það er hluti af þeirri stöðu sem við stöndum frammi fyrir í dag. Menn hafa mikið rætt í þessari umræðu um eigandann, þ.e. ríkið, og hvort iðnrn. sem fer með málið hafi eitthvað gert í því að reyna að bæta stöðu fyrirtækisins út frá eigandaábyrgð og öðru slíku. Þá er það ljóst að iðnrn. hefur marga undanfarna mánuði lagt í töluverða vinnu við að tryggja stöðu þessa fyrirtækis, sérstaklega eftir að samkeppni kom hér upp. Ég geri ráð fyrir því að hv. þingmenn sem ásaka iðnrn. um algjört afskiptaleysi í þessari umræðu hljóti að vita að ráðuneytið hefur lagt í mikla vinnu og m.a. út frá meintum undirboðum innflytjandans og fleiri aðila hafa menn lagt í mikla vinnu við að kæra málið o.s.frv. til samkeppnisyfirvalda, ekki bara hér heldur líka á hinu Evrópska efnahagssvæði. Þess vegna kemur mér mjög á óvart að heyra þann málflutning sem hér hefur verið í þessa veru og vísa honum algjörlega á bug. Herra forseti. Miðað við stöðuna í dag hjá Sementsverksmiðjunni tel ég ljóst að óbreytt staða muni þýða endalok starfseminnar. Það er ekki flóknara en það í mínum huga. Ég held að það sé alveg ljóst að ríkið sem eigandi fyrirtækisins leggur fyrirtækinu ekki til aukið fjármagn til rekstrar. Það blasir við núna, eins og staðan er, að taprekstur verður á fyrirtækinu ef ekki verður gripið til aðgerða fram eftir árinu og það þýðir væntanlega að fyrirtækið kemst í þrot. Ef svo færi þá væri komin upp ný staða á sementsmarkaði hér þar sem um væri að ræða einokun á hendi innflutningsaðila sements. Ég held að það sé staða sem menn almennt vilja alls ekki standa frammi fyrir og hagsmunaaðilar í steypuframleiðslu og öðru vilja auðvitað alls ekki standa frammi fyrir því. Iðnrn. hefur, eins og ég sagði fyrr, haldið uppi mikilli vinnu við að tryggja starfsemi þessarar verksmiðju. Þannig er nú staðan. En ég verð að segja, herra forseti, að hér hafa talsmenn Vinstri grænna komið í pontu og rætt þetta mál og þar kemur fram, eins og í öllum öðrum málum, að það á að skoða málin og gera helst eitthvað allt annað en lagt er til. Hér hafa menn rætt um ýmsar patentleiðir sem eru að mínu mati óraunhæfar, t.d. það að hér hefur verið rætt um lágmarksverð o.s.frv. En það er svo að við búum ekki við ráðstjórn sem betur fer, vil ég segja. Hér er bullandi samkeppni í þessari starfsemi og þess vegna getur ríkið ekki hagað sér eins og kannski sumir menn vildu sjá. Ég verð að segja að mér hefur fundist ýmislegt sem hér hefur verið sagt í þessari umræðu varðandi eigandann vera ómálefnalegt og kannski ekki mönnum til sóma. Herra forseti. Í frv. er lagt til að ríkið selji eignarhlut sinn í fyrirtækinu. Ég vona að hagsmunaaðilar muni kaupa þetta fyrirtæki og að þeir sjái sér hag í því að halda starfseminni áfram, halda áfram framleiðslu á sementi á samkeppnismarkaði og það er ákveðin trygging fyrir því að starfsemi fyrirtækisins haldi áfram blómlega eins og verið hefur til skamms tíma. Sementsverksmiðjan á sóknarfæri í starfsemi sinni. Fyrirtækið framleiðir gæðasement og viðurkennda vöru. Það er styrkur fyrirtækisins. Við blasa mörg stór verkefni í uppbyggingu, t.d. stækkun Norðuráls, og það hefur sitt að segja varðandi sementsmarkaðinn. Einnig eru stórar framkvæmdir fyrirhugaðar á Austurlandi við byggingu Kárahnjúkavirkjunar o.s.frv. Ég tel að Sementsverksmiðjan hafi sama aðgang og aðrir í samkeppnisrekstri við sölu á sementi til þessara framkvæmda. Því er fráleitt að ætla að einhver ákvörðun hafi verið tekin um að útiloka Sementsverksmiðjuna frá því eins og fram hefur komið hjá einstaka ræðumönnum. Einnig eru sóknarfæri í eyðingu úrgangs og spilliefna. Þar eru stórir þjóðarhagsmunir í húfi. Um síðustu áramót tóku gildi lög um úrvinnslugjald sem ég tel að muni skipta verulega miklu máli fyrir Sementsverksmiðjuna því að verksmiðjan býr yfir mjög góðum möguleikum á því að eyða slíkum úrgangi. Ég tel því að þar liggi ákveðin sóknarfæri fyrir fyrirtækið. Hér eru þó ýmis mál í húfi, svo sem störf á Akranesi og Akranessvæðinu. En ég minni á að fram undan er stækkun Norðuráls þannig að atvinnumarkaðurinn á Akranesi býr vel bæði að þessari starfsemi og því sem fram undan er. Ég vil segja að lokum, herra forseti, að ég er almennt þeirrar skoðunar að ríkið eigi ekki að reka fyrirtæki sem eru í bullandi samkeppnisstarfsemi eins og t.d. á við um Sementsverksmiðjuna. Ég tel að það sé vont fyrir fyrirtækið. Ég tel að það sé vont fyrir fyrirtæki á við Sementsverksmiðjuna í samkeppnisrekstri að ríkið eigi fyrirtækið að öllu leyti. Ákveðin hefting felst í því fyrir fyrirtækið. Ég er sannfærður um að þó svo að ríkið losi sig út sem eigandi að þessu fyrirtæki þá eigi starfsemin framtíðina fyrir sér. Sóknarfærin eru mörg og við vitum að Íslendingar eru ekki hættir að blanda steypu og byggja hús þannig að auðvitað er margt fram undan í því. Að lokum vil ég segja, herra forseti, að ég styð frv. og geri það í þeirri von að það verði til þess að styrkja starfsemi Sementsverksmiðjunnar og ég tel að fyrirtækið eigi ágæta framtíð fyrir höndum.

Herra forseti. Ég vil inna hv. þm. Magnús Stefánsson eftir því hvort honum sé ekki kunnugt um þá afstöðu danska sementsrisans Aalborg Portland sem kom fram í viðtali við danskt blað og var kynnt hér fyrr í vetur í umræðunni. Þar lýsti hann því yfir að hann liti á Ísland sem hluta af hinum danska sementsmarkaði, að aðstæður væru slíkar að ekki væri hægt að ætla að margir aðilar gætu selt sement á almennum markaði á Íslandi og að hið danska fyrirtæki liti á það sem fórnarkostnað að leggja undir sig sementsmarkaðinn á Íslandi. Þetta kom fram í dönsku blaði og var gerð grein fyrir því í umræðunni í vetur um þessi mál. Telur hv. þm. að í raun sé hægt að búast við því, þ.e. ef sementsframleiðsla leggst af á Akranesi, að hægt verði að koma á raunverulegri samkeppni á Íslandi um sement? Trúir hv. þm. því virkilega? Enn fremur langar mig til þess að inna hv. þm. eftir því hvernig hann telji að verð á sementi mundi þróast ef hér væri einungis einn innflutningsaðili sem stýrði markaðnum. Hvaða áhrif mundi það hafa á almennt sementsverð hér á landi?

Herra forseti. Ég þekki þessa umræðu sem hv. þm. var að vísa í af hálfu hinna dönsku aðila. Það er auðvitað það sem menn óttast, þ.e. að ef sementsframleiðsla leggst af þá verði hér dönsk einokun. Ég geri ráð fyrir því að þar gildi sömu lögmál og í annarri samkeppni, að verð muni hækka. En ég minni á það að eftir því sem ég best veit eru mál Sementsverksmiðjunnar í meðförum hjá samkeppnisyfirvöldum. Ég tel að þau séu enn þá í meðförum hjá ESA. Niðurstöður þar liggja ekki fyrir þannig að málið er enn þá í meðförum samkeppnisyfirvalda og fróðlegt verður að sjá hverjar niðurstöður verða þar.

Herra forseti. Ég heyrði að hv. þm. veit af þessari umræðu um áhuga hins danska sementsrisa á að komast yfir hinn íslenska sementsmarkað og að hann sé reiðubúinn að taka á sig ákveðinn fórnarkostnað til þess að svo verði. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm. hvort hann deili ekki áhyggjum mínum af því að ef Sementsverksmiðjan fer á almennan sölulista, komi fram erlendir aðilar sem hafa bolmagn til þess að bjóða hæst í þessa verksmiðju og þá ekki endilega með það í huga að reka hana til framtíðar heldur tryggja sér stöðu markaðarins hér. Ég tel að mikil hætta sé á því og leyfi mér að spyrja hv. að því hvort hann deili ekki áhyggjum mínum. Ef ríkið sleppir hendinni af verksmiðjunni eins og hér er gert ráð fyrir án þess að búið sé að tryggja stöðu hennar gætum við staðið berskjaldaðir frammi fyrir erlendum aðilum sem búa yfir miklu fjármagni og munar ekki mikið um milljónina til eða frá til að leysa til sín verksmiðjuna til þess að tryggja sér markaðinn hér til frambúðar. Þetta segi ég í ljósi þeirra umræðna sem hafa verið um Aalborg Portland og aðra sem gætu hugsanlega viljað tryggja sér þennan markað þó hann sé ekki stór.

Herra forseti. Auðvitað gæti maður deilt þessum áhyggjum sem fram koma. Hins vegar verður fyrirtækið auglýst að samþykktu því frv. sem hér liggur fyrir. Ég geri ráð fyrir því að við sölu á fyrirtækinu sé möguleiki á því að setja ákveðin skilyrði þannig að þessi staða komi ekki upp. Að öðru leyti auðvitað að óbreyttu gæti maður deilt þessum áhyggjum. En ég vonast til að þannig takist til við sölu á þessu fyrirtæki að innlendir hagsmunaaðilar, sem mér skilst að hafi áhuga á málinu, eignist fyrirtækið með það fyrir augum að framleiða sement og halda hér uppi samkeppni við þann aðila sem hefur hafið innflutning á sementi.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og fyrir hvað hvað hún hefur verið jákvæð. Mér sýnast allar líkur á því að frv. fái þá umfjöllun í nefnd að hratt ætti að geta gengið fyrir sig að vinna það. Ég er mjög þakklát fyrir að stjórnarandstöðuflokkarnir leggjast ekki gegn málinu. Auðvitað hefur ýmislegt komið upp í umræðunni sem ástæða hefði verið til þess að koma inn á. Hv. þm. Magnús Stefánsson og eins hv. þm. Jóhann Ársælsson hafa reyndar svarað ýmsu sem kom fram hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Mér fannst svona örlítill blæbrigðamunur á málflutningi þeirra hv. þm. sem töluðu frá flokki Vinstri grænna. En það kemur bara í ljós síðar hver afstaða þingflokksins í raun er. Eins og hér kemur fram er þessi verksmiðja komin í samkeppnisrekstur og vissulega breytir það ýmsu. En það er mikilvægt, eins og ég hef alltaf sagt, að hér verði áfram samkeppni á markaðnum, samkeppni í sölu á sementi og á það verður lögð áhersla áfram að framleiðsla haldi áfram. Það verður látið á það reyna að framleiðsla haldi áfram á sementi í verksmiðjunni. Hvað varðar starfsfólk breytist lagaleg staða þess ekki vegna þess að fyrirtækið er nú þegar hlutafélag. Hins vegar er aldrei hægt að fullyrða það við sölu hvað nýir eigendur gera nákvæmlega þó að hægt sé að setja þar ákveðin skilyrði. Mér er kunnugt um stöðu kaupstaðarins, stöðu bæjarins hvað varðar lóðina og auðvitað verður það á einhverju stigi tekið upp á milli seljanda og bæjarfélagsins. Það má alltaf deila um hvort tekið hafi verið nægilega hratt á málum af hálfu iðnrn. Það hefur verið heilmikil vinna í gangi og eins og hv. þm. vita hafa mál verið fyrir eftirlitsstofnunum og gengið hægt að fá svör, t.d. frá ESA og reyndar ekki endanleg svör komin enn. Ég lít nú svo á að það sé eitt af þeim sóknarfærum sem eru í dag að ekki eru komin endanleg svör, það er mögulegt að þau verði á þann veg að þau styrki samkeppnisstöðu fyrirtækisins. Þá má einnig nefna það sem sóknarfæri að verksmiðjan fær að öllum líkindum frekari verkefni í sambandi við endurvinnslu efna. Ég geri ekki lítið úr þeim málflutningi sem hefur átt sér stað hér á hv. Alþingi af hálfu þingmanna Vinstri grænna sem hefur verið hér til umfjöllunar. Ég geri mér grein fyrir að það er allt flutt með það í huga að reyna að styrkja stöðu verksmiðjunnar. Hvað það varðar, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson kom inn á, hvernig ég sæi fyrir mér þá endurskipulagningu sem gæti skilað nýjum eigendum hagnaði, þá er ég kannski búin að koma inn á það og hann svaraði því nú að sumu leyti sjálfur með því að nefna leikreglurnar, að leikreglurnar eru ekki skýrar í dag, og það er eitt af því sem getur skipt miklu um framhaldið. Hvað varðar þá úttekt sem fer fram af hálfu Hagfræðistofnunar Háskólans og lýtur að því að fara yfir framtíðarhlutverk verksmiðjunnar og þjóðhagslegt gildi hennar þá höfum við ekki fengið endanleg svör um það en það ætti að styttast og vonandi gerist það á meðan málið er til umfjöllunar í iðnn. og að þá verði hægt að svara því frekar. Um það að þessi verksmiðja muni ekki taka þátt í uppbyggingu á Austurlandi hvað varðar álver og virkjun, stíflu o.fl., þá er það í raun ákvörðunarefni fyrirtækisins, stjórnar og forstjóra hvort tekið er þátt í verkefni sem þessu. Við vitum að ekki var hægt að ætlast til þess að jöfnunargjaldið gilti hvað varðar þennan mikla flutning, það hefði hækkað um of verð á sementi á almennum markaði, og þess vegna var það gert nú eins og hefur verið áður, t.d. í sambandi við Blönduvirkjun, að jöfnunargjald nái ekki til framkvæmda sem þessara, og ég held að það sé nú eiginlega ekki þægilegt að gagnrýna það. Síðan eru það eignirnar og verðmætið sem verksmiðjan á uppi á Sævarhöfða, sem nú hefur fengist heimild til að kaupa með fjárlögum. Það mál er í vinnslu og ég reikna með að það verði leyst í tengslum við lausn málsins í heild sinni, og þá er ég að tala um í tengslum við söluna.

Herra forseti. Ég heyri á hæstv. ráðherra að hún hefur áhyggjur af því ef hér yrði erlend einokun á sementsmarkaði. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra: Er hægt að setja skilyrði við hugsanlega sölu á hlutum í verksmiðjunni að það sé í fyrsta lagi innlendur aðili sem kaupir, í öðru lagi að hægt sé að skylda hann til þess að stunda framleiðslu í einhvern árafjölda, annars gangi kaupin til baka? Eða er með einhverjum öðrum hætti hægt að tryggja að verksmiðjan haldi áfram þessu hlutverki sínu sem ætlað er en hugsanleg sala verði ekki bara liður í því að koma hér á erlendri einokun á sementsmarkaði? Er hægt að tryggja það með einhverju móti? Ég vildi gjarnan fá að heyra það hjá hæstv. ráðherra. Út af þeim málarekstri sem nú stendur yfir varðandi meint undirboð hins erlenda aðila sem hér er á markaði með sement. Reynist þetta hafa verið ólöglegt, mun þá ráðherrann fylgja því eftir með skaðabótakröfu á hendur þessum innflutningsaðila? Til þess að fyrirbyggja misskilning hjá hæstv. ráðherra þá höfum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lagt áherslu á að úr því að málið er komið fram fari það í nefnd og fái þar þinglega umfjöllun og þar verði þá allir þeir þættir sem lúta að sementsframleiðslunni og möguleikum verksmiðjunnar til að gegna fjölþættu hlutverki kannaðir og komi inn í allan þennan feril, þar á meðal þær þáltill. sem við hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson höfum flutt um hlutverk verksmiðjunnar, þannig að þetta komi bara allt inn í þennan pakka.

Hæstv. forseti. Hv. þm. spyr um skilyrði, m.a. hvort hægt sé að setja það skilyrði að það verði innlendur aðili sem kaupi. Það er ekki hægt. Það er ekki hægt vegna þess að við erum aðilar að hinu Evrópska efnahagssvæði. Það má ekki mismuna á milli þjóða. Ég hef hins vegar lagt áherslu á að látið verði á það reyna að framleiðsla haldi áfram í þessari verksmiðju. Ég reikna með að hægt sé að setja fram ákveðin skilyrði hvað það varðar, eða þegar verksmiðjan verði auglýst komi fram sá vilji seljandans að samkeppnissjónarmið séu í hávegum höfð og þar fram eftir götunum, sem ég held að skipti miklu máli. Ef niðurstaðan verður sú að hér sé um ólögleg undirboð að ræða af hálfu samkeppnisaðilans þá mun það að sjálfsögðu fara að lögum og alþjóðlegum samningum til hvaða aðgerða verksmiðjan getur þá hugsanlega gripið. Ég ætla ekki að kveða upp úr um neitt á þessari stundu um það efni.

Herra forseti. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra er í rauninni ekki hægt eða virðist vera illmögulegt að setja nein sérstök skilyrði við sölu á þessari verksmiðju þannig að hún renni ekki beint til samkeppnisaðilans eða annars aðila sem getur haft hagsmuni af því að loka henni eða leggja niður starfsemina. Það liggur náttúrlega í augum uppi að eftir að framleiðsla er lögð af þá munu erlendir sementsframleiðendur ekki verða í biðröðum til þess að ná markaði hér á landi. Það liggur í hlutarins eðli. Þetta er lítið land með litlum markaði og við getum ekki átt von á því að hér standi erlendir aðilar í biðröð eftir því að fá að selja sement. Mér heyrist því á svörum hæstv. ráðherra að það sé heldur fátt að gera til þess að tryggja innlenda sementsframleiðslu eftir að ríkið væri búið að sleppa höndum af verksmiðjunni, þannig að þá stöndum við eiginlega berskjölduð fyrir erlendri einokunarverslun á sementi. Ég vil ítreka varnaðarorð um að þau skref sem verið er að leggja til að verði stigin verði könnuð afar vel ef þau eiga ekki að leiða til þess að einokun verði á sementi í landinu.

Hæstv. forseti. Ég vil bara ítreka það sem kemur fram í grg. frv. að það verður auglýst eftir áhugasömum aðilum og síðan mun seljandinn að sjálfsögðu velja viðræðuaðila með tilliti til þess hvað viðkomandi hefur í huga. Menn mega því ekki nálgast þetta með það neikvæðu hugarfari að þeir sjái ekki ljósið. Ég held að það sé um að gera að reyna að nálgast öll viðfangsefni frekar á jákvæðum nótum og reyna að gera það besta úr hlutum sem mögulegt er hverju sinni. En við stöndum frammi fyrir erfiðri stöðu í dag og það er stóra málið. Þess vegna grípum við til þessara aðgerða að fá heimild Alþingis til að selja verksmiðjuna af því að ástandið í dag er óviðunandi og það er óviðunandi fyrir starfsfólkið, að mínu mati, að búa við það að vita ekkert um framtíðina. Ég mat það svo þegar ég átti fund með starfsfólkinu að því þætti þetta ekki slæmt útspil. Þetta er þó a.m.k. tilraun eigandans til að taka á vandamálinu og leiða mál þannig til lykta að það sé starfsfólki í hag.

Hæstv. forseti. Ég sé ástæðu til að bæta við fáeinum orðum vegna þeirra orðaskipta sem hafa verið hér í ræðum núna undir lokin. Hv. þm. Jón Bjarnason talaði um að þetta væri skref í átt til einokunar,  Ég hef tekið jákvætt undir þetta frv. í trausti þess að með því yrði reynt að sjá til þess við sölu á verksmiðjunni að þeir sem þar tækju við forráðum ætluðu sér að gera heiðarlega og einarða tilraun til þess að framleiða sement og selja á íslenskum markaði. En ef það tekst ekki muni þeir flytja inn sement og selja það í samkeppni við þá sem eru hér á markaðnum fyrir. Það séu sem sagt þessi tvö markmið, númer eitt að framleiða sement á Íslandi og selja það, en númer tvö að sjá til þess að samkeppni verði á þeim markaði. Ég tel að það hljóti að verða að vera hluti, og þess vegna stend ég hér upp, af því sem stjórnvöld þurfa að sjá til með í sambandi við þessa sölu að menn séu sammála um þau markmið sem þeir hafa sett sér. Þau eru mörg, við höfum farið yfir þau hér í dag, þau eru framleiðsla á sementi, þau eru að hægt sé að halda áfram að eyða hér úrgangsefnum og að hægt sé að fara að eyða fleiri úrgansefnum. Þau eru líka að sjá til þess að samkeppni verði á sementsmarkaðnum á Íslandi.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því sem hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði, að hann væri hlynntur því ef hægt væri að tryggja samkeppni. Hæstv. ráðherra sagði að það væri ekki hægt að hafa áhrif á það hver kaupir. Það er hægt að hafa vilja og hægt að leggja fram skoðun, en í raun er ekki hægt að hafa áhrif á það hver kaupir í sjálfu sér né heldur að tryggja að það haldi til einhvers tíma þó að einhver sem kaupi lýsi því yfir að hann hafi fullan áhuga á að framleiða þetta og hitt. Það er því mikil trúgirni að halda að það sé hægt. Ég vil bara spyrja hv. þm.: Trúir hann því virkilega að ef sementsframleiðsla leggst af, að hér verði hægt að halda uppi raunverulegri samkeppni í innflutningi á sementi um allan þennan veg að fara? Trúir hann því virkilega að hægt verði að halda hér uppi raunverulegri samkeppni á einkamarkaði ef sementsframleiðslan leggst af og keppnin á bara að standa um innflutning á sementi á þennan litla markað? Trúir hann því virkilega?

Hæstv. forseti. Ja, verður maður ekki að trúa því? Erum við ekki að reyna að trúa því að það sé samkeppni á íslenskum markaði um vörur sem fluttar eru inn og seldar? Ætti ekki að vera hægt að gera það með sement eins og aðrar vörur? Og eigum við einhverra kosta völ annarra en að reyna að sjá til þess að samkeppnin verði? Ég tel að þó að ekki sé hægt að velja þá aðila sem muni bjóða í verksmiðjuna og vilja kaupa hana séu menn þó í þeirri stöðu að það sé ekki nákvæmlega sama hverjir bjóði í verksmiðjuna. Ég tel t.d. að það muni stríða gegn samkeppnisreglum og -lögum hér í landinu ef Aalborg Portland býður í verksmiðjuna því að þá væri verið að skapa einokun með sölunni, og það stæðist hreinlega ekki samkeppnisreglur að selja þeim verksmiðjuna. Ég held þess vegna að stjórnvöld geti gert ýmislegt til að sjá til þess að sá aðili sem tekur við rekstrinum, þ.e. ef hann finnst, það vitum við ekki enn þá, verði samkeppnisaðili við þennan innflutning sem er í gangi en að það verði ekki fyrsta skrefið að einokun eins og hv. þm. sagði áðan.

Herra forseti. Ég ítreka þá skoðun sem ég hef hér haldið fram að markmiðið í þessu á að vera að tryggja bæði framleiðslu á sementi hér á landi og sömuleiðis að finna víðtækara og fjölþættara hlutverk fyrir Sementsverksmiðjuna og tryggja stöðu hennar og rekstur á Akranesi, og tryggja þar með samkeppni á sementsmarkaði hér á landi. Þetta á að vera meginhlutverkið, ekki bara að selja og selja sölunnar vegna eða að eigandinn hlaupi frá skuldbindingum sínum og ábyrgð gagnvart bæði Sementsverksmiðjunni og í rauninni því að það sé samkeppni á sementsmarkaði hér á landi. Við verðum að gera okkur grein fyrir smæð og fámenni landsins okkar, og fjarlægð frá meginlandinu. Sement er nokkuð sem verður að flytja með skipum og er ekki svo rosalegur markaður fyrir miðað við önnur lönd. Engu að síður skiptir það máli fyrir hinn almenna Íslending að verð á sementi sé sem lægst. Það er hægt að vera alveg sammála hv. þingmanni og vona og óska eftir og langa til að trúa að þessar og hinar aðgerðir leiði til þess að hér sé örugg og góð samkeppni í sementi. Reyndin er samt sú að þessi viðskiptaheimur er harður og þar víla menn ekki fyrir sér hlutina. Ég er ekkert viss um að gæskan gagnvart einstökum neytanda hér á landi verði alltaf höfð að leiðarljósi þegar búið verður að selja þessa verksmiðju þó að ég voni að allt fari vel.

Hæstv. forseti. Auðvitað er viðskiptaheimurinn harður, um það hafa menn séð dæmin þessa dagana. En það er hlutverk stjórnvalda að reyna að sjá til þess að leikreglurnar séu skýrar, að einokun komist ekki á, og að reyna að sjá til þess að samkeppni komist inn í þau verkefni sem eru að koma ný, eins og þessi hér. Við höfum ekki séð samkeppni á sementsmarkaðnum fyrr en Aalborg Portland kom inn á markaðinn með sína sölu á sementi. Síðan hefur Sementsverksmiðjan þurft að glíma við þetta verkefni. Það er greinilegt að með því verði sem hefur verið á markaðnum síðan er Sementsverksmiðjan ekki samkeppnisfær. Það er verið að gera tilraun með þessari hugmynd um sölu á verksmiðjunni til þess að koma henni inn í öðruvísi umhverfi, og við vitum að við getum ekki sem forsvarsmenn ríkisins haldið áfram að framleiða sement og greiða það niður í samkeppni við innflutt sement. Við höfum einfaldlega skrifað undir reglur og samninga sem gera okkur það ekki kleift. Þetta er leiðin sem við getum farið, þ.e. að koma fyrirtækinu í hendur annarra aðila, að styðja við bakið á því með verkefnum sem við höfum möguleika á en innflutningsaðilar hafa ekki sömu möguleika á að rækja. Ég tel að það sé full átæða til að gera þessa tilraun og leyfi mér að vera bjartsýnn á að hún takist.