Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað þetta frv. og leggur eindregið til, að það verði samþ., enda er það ekki annað en framlenging á viðauka, sem áður hefur verið í gildi.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Herra forseti. Mér er sagt, að fresta verði þessum fundi um kl. 3, svo að ég skal ekki vera langorður. - Þessu frv. var ekki útbýtt fyrr en á síðustu stundu, en í skýrslu þeirri, sem þingmenn hafa fengið í hendur, er útdráttur úr skýrslu alþjóðabankans, og sáum við því ekki ástæðu til að birta hana aftur. Í fyrstu gr. frv. er lagt til, að ríkisstj. sé heimilað fyrir hönd Íslands að gerast aðili að stofnun gjaldeyrissjóðs og alþjóðabanka samkv. tillögum, sem samþ. voru í júlí í sumar á fundi hinna sameinuðu þjóða í Bretton Woods í Bandaríkjunum. Í Bandaríkjunum sættu stofnanir þessar andstöðu frá hinum sterku einkabönkum, þar sem búizt var við, að eftirspurn eftir dollurum í öðrum löndum mundi orsaka kröfu um aukna dollaraútgáfu. Í Englandi var það einkum fundið til, að ef þetta næði fram að ganga, yrði að hverfa frá þeirri stefnu, að brezka heimsveldið væri viðskiptakerfi út af fyrir sig. En því var til svarað, að Bretland gæti horfið að fyrri aðferðum, ef þetta reyndist ekki vel. Nú er svo komið, að bæði Bretland og Bandaríkin hafa samþ. eða munu á næstunni samþ. þátttöku í þessum stofnunum. Vitanlega er hér mest undir stórþjóðunum komið, en öllum hinum sameinuðu þjóðum og þeim, er þær styrkja (United and Associated Nations), er gefinn kostur á að vera með. Kostnaður sá, sem verða mundi af okkar þátttöku, mun vera um 1¾ millj. kr., og er lagt til í þessu frv., að ríkisstj. sé heimilað að taka þessa upphæð að láni til að annast skyldugreiðslur til þessara stofnana. Nú er heimilt að kalla eftir þessu fé, en almennt er þetta einungis skoðað sem ábyrgð, svo að okkar kostnaður yrði raunverulega ekki annað en vextir af 1¾ millj. kr. Þá er lagt til, að úr gildi séu felld lög um gjaldeyrisvarasjóð, en 4. og 5. gr. þeirra laga eru teknar upp í þetta frv. Gert er ráð fyrir, að stofnunin sjálf greiði ferðakostnað fulltrúa þeirra, sem sæti eiga í stjórn hennar, svo að útgjöld vegna þátttöku í þessum félagsskap geta ekki talizt mikil. En hins vegar fylgir þátttökunni sá kostur, að við eigum kost á að ráðgast um alþjóðamál og fá þar atkvæðisrétt. Sú kvöð fylgir þessu, að við megum ekki breyta okkar gengi um meir en 10% í einu nema með samþykki sjóðsstjórnarinnar. En ef við verðum ekki ánægðir, er okkur heimilt að segja okkur úr þessum félagsskap. Tilgangurinn með þessari kvöð er aðallega sá að koma í veg fyrir gengislækkanir í samkeppnisskyni, og vil ég heldur telja þetta til kosta. Alþjóðabankanum er fyrst og fremst ætlað að lána til framkvæmda og aukinnar framleiðslu. Hann er ekki skyldur að veita öllum hluthöfunum lán, en engir aðrir en þeir hafa lántökurétt. Ekki er skylt að greiða nema hluta af hlutafénu til bankans í gulli, eða um 18%. Það, sem við þurfum að greiða þannig, verður um 250000 dollarar. Aðallega er bankanum ætlað að hjálpa með ábyrgðum, og ákvarðast lánstraust hverrar þjóðar við það eitt, hvað bankastjórnin telur heppilegt. Þótt svo standi á hjá okkur nú, að við þurfum ekki á slíkum lánum að halda, þá getur alltaf komið fyrir, að þær þjóðir, sem við vildum selja vörur, gætu ekki greitt þær öðruvísi en í gegnum alþjóðabankann. Yfirleitt er það markmiðið að auka viðskipti þjóða á milli eins og var fyrir 1914, meðan gullfóturinn gilti: Ég sé að svo stöddu ekki ástæðu til að taka fleira fram. Hér er ekki um mikinn kostnað að ræða, en hins vegar hægt að hafa mikið gagn af þátttökunni. Enn fremur má vera, að það yrði ekki vel séð af öðrum þjóðum, ef við tækjum ekki þátt í þessu, og er þess þá líka að gæta, að þrengra getur orðið um inntöku síðar.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Ef hv. Alþ. lízt á, að Ísland taki þátt í þessum stofnunum, þarf þetta frv. að fá afgreiðslu fyrir þingfrestun. Vildi ég því mælast til, að málinu verði vísað til 2. umr. nú þegar, þótt mér þyki hins vegar eðlilegt, að hv. þm. vilji kynna sér þetta mál.

Forseti (BG) : Gert er ráð fyrir, að fundur verði haldinn hér í fyrramálið kl. 10, en kl. 12 er ákveðinn ríkisráðsfundur.



Herra forseti. Ég sé að hv. 2. þm. Eyf. (GÞ) er ekki staddur hér í deildinni, en hann átti að fylgja frv. þessu úr hlaði fyrir hönd meiri hl. allshn. Allshn. tók að sér að flytja frv. þetta fyrir hæstv. ríkisstjórn. Að öðru leyti skýrir frv. sig sjálft. Eins og stendur í grg., er lagt til, að fundum Alþingis sé frestað til 1. febrúar n. k., en framhaldsfunda þess bíða talsverð verkefni. Alþfl. hefði kosið, að hægt hefði verið að afgr. húsnæðismálin, sem nú liggja fyrir, áður en fundum þess er frestað, en af því gat ekki orðið. Alþfl. hefði og kosið, að Alþingi hefði komið saman þegar eftir nýár til þess að afgreiða þetta mál, en af því að frestun til 1. febr. er að vilja meiri hl. þingmanna, vill flokkurinn ekki setja sig þar á móti. Um frestun samkomudags hins nýja Alþingis er það að segja, að það getur varla komið saman fyrr. En ef eitthvað sérstakt kemur upp, er þó hægt að kalla það saman fyrr. Ég vildi láta þessi orð falla af hálfu Alþfl. í trausti þess, að húsnæðislöggjöfin verði afgr. þegar í febrúar.



Herra forseti. Eins og hv. 4. þm. Reykv. hefur tekið fram, er frv. þetta flutt af meiri hl. allshn. Ég óskaði ekki eftir að flytja þetta mál eins og það er. Eins og kunnugt er, ber næsta þingi, sem ætti samkv. lögum að koma saman 15. febr. n. k., að sinna fjárlögumr og það á að falla í hlut þess Alþingis að afgreiða fjárlög fyrir árið 1947. Nú get ég gert ráð fyrir, að eins og ástæður eru, sé erfitt að afgreiða fjárlög fyrir næsta ár í vetur, og það má ætla, að þegar kemur fram á útmánuði verði og nokkuð óljóst um framtíðina, það sé því allmikil ástæða til þess, að ekki verði gengið frá fjárlögum fyrir næsta ár. Úr því að í ráði er að afgreiða meiri háttar mál eftir áramót, er sýnt, að Alþingi, sem nú situr, yrði ekki lokið fyrir 15. febr. n. k., og þess vegna eðlilegt, að samkomudegi þess sé nokkuð seinkað. Eins og stendur í frv. er lagt til, að samkomudagur næsta reglulegs Alþingis verði 1. október, en vitaskuld er heimilt að kalla það saman fyrr á árinu. Nú finnst mér ekki rétt að fresta samkomudeginum svo langt fram í tímann, þrátt fyrir það, þótt kosningar eigi að fara fram á komanda vori. Eðlilegast hefði verið, að hið nýkjörna þing hefði það meira á valdi sínu, hvenær það kæmi saman. En ríkisstjórnin hefur það gersamlega á sínu valdi að fresta þingi til 1. október, hvernig sem öllu er háttað. Fyrir þessar sakir óskaði ég ekki að vera meðflm. að frv. þessu og held ég, að öllu viðfelldnara hefði verið að haga máismeðferð allri með dálítið öðrum hætti.



Herra forseti. Eins og tekið hefur verið fram, fjallar frv. þetta um frestun samkomudags næsta reglulegs Alþingis til 1. okt. n. k. Mér virðist sú braut, sem með þessu er farið inn á, allvarhugaverð, og eins og nú er ástatt, ástæðulaust að haga máli þessu á þennan veg. Það varð ekki úr því ekið við hæstv. ríkisstjórn og stuðningsflokka hennar, að Alþingi því, sem nú situr, yrði frestað skemur en til 1. október. Fór það og svo, að ríkisstj. komst í sjálfheldu og varð að gefa út bráðabirgðalög, sem eigi er líklegt, að þurft hefði að vera, ef Alþingi hefði komið saman mánuði fyrr, eða 1. september. Vil ég nú beina því til hv. þm., hvort eigi mundi hægt vera að ljúka þingi því, er nú situr, væri enn mánuður til starfa, eða hvað þeir færa fram í móti því. Ber í því efni að líta á það, að nú eru fjárlög að algerast, eða hver hv. þingmanna vill voga að mótmæla þeim rökum, sem ég nú hef fram flutt? Þar eð ég tel einn mánuð mundu til þess nægja að ljúka störfum þingsins, og munu hv. þm, geta á það fallizt, vil ég fara fram á, að 1. september verði ákveðinn sem samkomudagur næsta reglulegs Alþingis, nema fyrr væri. Ríkisstjórnin hefur það á valdi sínu samkv. þessu að kveðja Alþingi eigi fyrr saman til funda en 1, október, en það vald er tekið af Alþingi. Kosningar til Alþingis eiga, sem kunnugt er, fram að fara á næsta vori. Mætti ætla, að þær kosningar hefðu þær breytingar í för með sér á skipan þess, að hið nýkjörna Alþingi æskti þess að koma saman fyrr en tilskilið er í þessu frv. En það er, eins og ég áúur tók fram, í hendi hæstv. ríkisstjórnar. Hún hefur það á valdi sínu að fresta samkomudeginum þar til takmarkið er komið, 1. október. Hæstv. ríkisstjórn getur sagt á þá leið, að þetta mundi hún ekki gera, væri þörf sú kveðja þingið fyrr til setu, en ég sé ekki ástæðu til þess, að hún hafi svo mikið vald í þessu efni. Það getur orðið svo ástatt, að kalla verði þing saman þegar eftir kosningar, svo sem vegna stjórnarmyndunar. Ég tel eðlilegast, að Alþingi sjálft hafi fullt vald í þessu efni, en selji engri stjórn eindæmi. Nú er 1. september ekki rétt eftir kosningar. Þá hafa þegar liðið tveir sumarmánuðir frá kosningum. En sú tímaákvörðun er þó öllu nær lagi en 1. október. Ég vil þess vegna beina því til hv. nefndar, að hún, í samráði við hæstv. ríkisstjórn, athugi á milli umræðna möguleika á því, að 1. september verði valinn samkomudagur næsta reglulegs Alþingis.