Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) Um bannlögin hefir verið deilt að heita má á hverju þingi síðan þau voru sett, enda gefur svo að skilja, þar sem hjer eigast við tvö andstæð öfl. Annarsvegar eru þeir, sem vilja breyta lögunum, svo að þau komi að enn meira gagni, en hinsvegar aftur aðrir, sem gjarnan vilja fleyga lögin og á þann hátt draga úr nytsemi þeirra. Það er öllum kunnugt, að bannlögin voru sett samkv. þjóðaratkvæði. Meiri hluti þjóðarinnar tjáði sig því fylgjandi, að þau yrðu sett, og meiri hl. alþm. hefir jafnan, eða a. m. k. altaf, þegar kosningar hafa staðið fyrir dyrum, talið sig eindregið fylgjandi bannlögunum. Þó verða menn að játa, að þeim, sem heldur vilja spilla lögunum en bæta þau, hefir orðið betur ágengt á síðustu árum, enda þótt mönnum hafi jafnan fundist þeir færri við kosningar. Þessu til sönnunar þarf ekki annað en benda á nokkrar breytingar, sem gerðar hafa verið á bannlögunum frá því þau voru sett, svo sem þegar svonefnt læknabrennivín og konsúlabrennivín var í lög sett. Þegar nú hjer við bætist, að eftirlitið með lögunum hefir vægast sagt verið mjög slælegt, þá er vel skiljanlegt, að gagnið, sem þau hafa gert, sje minna en þjóðin ætlaðist til í upphafi, er hún stofnaði til þessarar lagasetningar. Margir líta svo á, að embættismenn þjóðarinnar, sumir hverjir, hafi ekki framfylgt bannlögunum sem skyldi, og væri jafnvel ástæða til að fara frekar út í þá sálma við einhverja umræðu bannlaganna hjer á þingi, þó að jeg leiði það hjá mjer að þessu sinni, enda er hátíð harla nærri. En þess má nærri geta, að þjóðin hefir ekki heimtað lögin til þess, að þau væru krossbrotin um land alt, þeim stórspilt og ljelega framfylgt af embættismönnum þjóðarinnar. Hún hefir auðvitað heimtað þau til þess, að af þeim mætti hljótast alt önnur umf.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Þar sem engar brtt. hafa komið fram og hæstv.forsrh. (JM) hefir látið þess getið, að hann æski ekki eftir að miklar umr. verði um málið fyrri en við 3. umr., þá skal jeg ekki verða til þess að eyða tíma þingsins að óþörfu. Vil jeg því f. h. nefndarinnar taka rökstuddu dagskrána aftur til 3. umr., þó mjer væri persónulega ekki á móti skapi, að frv. væri felt strax.

Sigurjón Jónsson Jeg vil geta þess, að samþ. var í mentmn., með öllum atkv. gegn mínu, að taka dagskrána aftur. Jeg vil nú samt ekki taka hana upp hjer aftur, en mjer finst ástæða til að ætla, að hún hafi nú verið tekin aftur vegna þess, að tvísýnt væri, að hún yrði samþ. þótt jeg gengi inn á að fylgja dagskránni nú við 2. umr., þá sje jeg ekki ástæðu til þess að sitja eftir færi til þess að bregða fæti fyrir málið, og bind mig ekki við dagskrána, þótt hún komi fram við 3. umr.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Jeg vil benda á það, að hjer er aðeins um frest að ræða, og sje jeg ekki, að það hafi nokkra þýðingu, hvort dagskráin verður samþ. strax eða ekki fyrri en við 3. umr.

Magnús Jónsson Jeg skal strax taka það fram, að jeg var ekki ánægður með rökstuddu dagskrána, en þó var það sök sjer, meðan hún var tengd við 2. umr., því jeg hafði hugsað mjer að geyma að koma með brtt. fyr en við 3. umr., með það fyrir augum, að þá væri útsjeð um það, hvort dagskráin yrði samþ. eða ekki. Því mjer fanst óþörf sú fyrirhöfn, að fara að tala fyrir þeim brtt., ef málið yrði svo afgreitt með rökstuddri dagskrá. En nú er þessi möguleiki farinn, og tel jeg það slæmt. Skildist mjer svo, að dagskráin væri aðeins tekin aftur við þessa umr. Verður maður að sætta sig við þetta og bera fram sínar brtt. samt sem áður. En tilefnið, sem dagskráin gæfi til að ræða málið, er þá líka burt numið, og tel jeg það líka ver farið. Því þó það þyki góður siður, að hleypa fram hjá sjer málunum umræðulítið við 1. umr., þá er það engu síður góður siður, að rökræða þau við 2. umr. Þar sem hv.flm. dagskrárinnar hefir snúist hugur um að láta bera hana undir atkvæði, þá vona jeg, að þeir lái mjer það ekki, þó jeg komi með einhverjar brtt. við 3. umr. En í raun og veru virðist nefndin vera klofin, þó samkomulag hafi fengist um að taka dagskrána aftur við þessa umr.

Tryggvi Þórhallsson Jeg vil aðeins leyfa mjer að koma með örstutta athugasemd eða öllu heldur fyrirspurn til hv.flm. frv. (BJ). Jeg er einn af þeim síðustu, sem voru nemendur í skólanum undir gamla fyrirkomulaginu og var einnig í honum meðan nýja skipulagið var að byrja. Jeg er því málinu allvel kunnugur. En jeg verð samt að játa, að jeg hefi ennþá ekki fyllilega getað ráðið það við mig, hverja stefnu jeg tæki í þessu máli. En það er mjer ljóst, að ef frv. nær fram að ganga, þá verður óhjákvæmilegt að sjá Reykjavík fyrir nýjum gagnfræðaskóla, því eins og kunnugt er, hefir mentaskólinn ekki aðeins verið stofnun til að búa menn undir embættisnám, heldur hefir hann einnig verið gagnfræðaskóli fyrir bæinn. Þetta er því talsvert fjárhagsatriði, og þætti mjer gott að fá að heyra, hvernig hv.flm. (BJ) hugsar sjer, að hið nýja skipulag verði í framkvæmd, hverjar aðrar breytingar leiði af því og hvað hann geri ráð fyrir miklum kostnaði af þessu fyrir landið, eða hvort hann ætlast til, að Reykjavíkurbær beri kostnaðinn að nokkru leyti eða öllu. Jeg ætlast ekki til að hann svari þessu strax, fremur en hann sjálfur kýs. Jeg get vel beðið eftir svari til 3. umr.

Bjarni Jónsson Hv. þm. (TrÞ) mun það fullkunnugt, bæði af því, sem jeg hefi sagt í þessu máli nú, og af því, sem jeg hefi haldið fram á fyrri þingum, að það hefir frá öndverðu verið skoðun mín, að lærð mentun ætti að vera sjerskilin frá öðru námi. Jeg hefi viljað, að af barnaskólafræðslunni tæki við gagnfræðamentun, sem krafist væri af öllum. Þeirri fræðslu eiga ungmennaskólarnir, sem í raun rjettri eru gagnfræðaskólar, að anna. Þessir skólar hafa verið stofnaðir af sýslufjelögunum með styrk úr ríkissjóði, sem numið hefir 2/5 hlutum stofnkostnaðar. Það, sem þá hefir vantað á, hafa hjeruðin lagt til, annaðhvort af eignum rammleik eða með styrk góðra manna. Sama á hjer að gerast, því jeg sje enga ástæðu til að gera mun á því, hvort hjeraðið heitir t. d. Strandasýsla eða Reykjavík. Hinsvegar veit jeg ekki, hvaðan Reykvíkingum eru komin rjettindi fram yfir aðra landsmenn til þess að hafa gagnfræðaskóla kostaðan til fulls af ríkinu. Því vil jeg láta þá annast sjálfa gagnfræðamentun sína, með styrk frá ríkinu, í sama hlutfalli og aðrir slíkir skólar hafa hann. Slíkt hið sama ætti líka að gilda um gagnfræðaskólann í Hafnarfirði, sem ríkið kostar nú. Hjer er og styrktur kvennaskóli, sem er gagnfræðaskóli, en jeg ætlast til, að gagngfræðaskóli bæjarins yrði sóttur bæði af piltum og stúlkum. Hin sjerstaka kvenfræðsla, svo sem matreiðsla og hannyrðir, ætti þá að taka við að gagnfræðanáminu loknu, sem einskonar háskóli kvenna, á líkan hátt og verslunarskóli er það fyrir verslunarmenn, er þangað sækja sjermentun að gagnfræðanámi loknu. Myndi margt sparast við þetta fyrirkomulag, ekki síst á kennurum og stundafjölda mentaskólans. Teldi jeg ekki ólíklegt, að 10 heilum kennurum yrði færra á eftir. Hvað fjárhagsatriði málsins snertir, þá skal það játað, að jeg hefi ekki rannsakað það reikningslega. En áhöld myndi verða um kostnaðinn af öllu skólahaldinu fyrir ríkissjóðinn eftir sem áður. Hjer er ríkisskóli, sem um leið er gagnfræðaskóli fyrir Reykjavík, en sem sakir húsnæðisskorts og íhalds í fjárveitingum er allsendis ófullnægjandi bænum. Í skólann komast aðeins 20–30 unglingar á ári, en þyrfti að vera 150 –200, ef vel ætti að vera. Það er því hvorki heppilegt nje rjett að skeyta þannig saman gagnfræðaskóla og lærðan skóla, og ekki heldur rjett að taka Reykjavík út úr gagnfræðaskólakerfinu eins og gert hefir verið að undanförnu. En höfuðástæðan, sem fyrir mjer vakir, er þó sú, að aðskilja þessar tvær greinir mentunar, vegna þess, að þær geta ekki átt samleið. Jeg ætlaði ekki að segja neitt um þetta mál nú, því að það verður nokkuð það sama og jeg sagði við flutning málsins; en það er aðeins af því, að hv.þm. Str. (TrÞ) var að spyrja mig, hvað jeg hugsaði frekar um skólamálin, að jeg sagði þetta. Hinsvegar mundi jeg vel geta freistað þess, að gera sennilega áætlun um muninn, en jeg hefi ekki gert mjer það ljóst, hvort það verður ríkissjóði gróði eða tap, ef hægt er að tala um tap í sambandi við mentun. Jeg er viss um, að það munar ekki því, á hvora hliðina sem er, að það megi standa í vegi fyrir þessum sjálfsögðu umbótum á mentamálum landsmanna. Svo sje jeg það í hendi mjer, að svo framarlega sem hv.þm. hugsa eins og þeim er lagið og þeir hafa gáfnafar og rjettlætiskend til, þá stendur þetta altaf í vegi fyrir því, að koma gagnfræðakenslunni í rjett horf og gera öllum hjeruðum jafnhátt undir höfði, svo lengi sem þessir landskostuðu gagnfræðaskólar eru til og frá um landið.

Tryggvi Þórhallsson Jeg get þakkað hv.þm. Dala. (BJ) fyrir glögg og greið svör, því að hann er ekki myrkur í máli. Jeg fann, að það var full ástæða til að spyrja, og það var nauðsynlegt að fá þennan lið inn í umræðurnar. það, sem á að gerast með frv., er að vísu á yfirborðinu það, að breyta kenslu í lærða skólanum, og jeg veit, að það er aðalatriðið frá sjónarmiði hv.flm. (BJ). En það er miklu meira, sem liggur hjer á bak við, því að afleiðingin af þessu verður stórkostleg breyting á fyrirkomulagi bæði þessa skóla og annara, og það er ekki eingöngu það, sem þarf að vega, hvað þetta kosti ríkissjóð. Það er líka um það að ræða, að flytja mjög mikið af þeim kostnaði, sem ríkissjóður ber nú, yfir á aðra, yfir á Akureyri, Hafnarfjörð og Reykjavík. Þessvegna segi jeg það, að mjer þykir mjög gott, að þetta hefir komið svo skýrt fram hjá hv.flm. (BJ). En jeg verð þó að gera kröfur til þess, að fá þetta nánar sundurliðað og athugað, hvernig þetta muni verka, því ef við samþykkjum frv. um lærða skólann, þá dregur það á eftir sjer alt þetta nýja skipulag. Jeg sje það t. d. í hendi mjer, að það verður að reisa gagnfræðaskólahús hjer í Reykjavík, því að jeg býst við, að hús lærða skólans verði notað fyrir hann sjálfan. Hv. þm. Dala. (BJ) sagði, að í þann skóla, gagnfræðaskólann, mundu Reykvíkingar þurfa að senda 150–200 manns árlega. Að undanförnu hefir ríkið lagt til 75 parta af því, sem þarf til að reisa nýja hjeraðaskóla, og ætti þá Reykjavík að leggja til 2/5. Jeg vil, áður en jeg stíg það spor, að greiða atkv. um þetta, fá hugmynd um, hvað þetta kostar ríkið, og mjer þykir ekki órjettlátt, að Reykjavík væri látin vita, hvað stendur til, að hún fái að vita af því, að hún eigi að leggja fram 3/5 af því, sem þarf til að reisa skóla yfir 5–600 manns. Svo kemur rekstrarkostnaðurinn. Árið 1923 voru það 5/8 hlutar af kostnaði hjeraðaskóla, sem ríkið borgaði. Í fjvn. höfum við talað um 3/4. Það eru þá 5/8–3/4, sem ríkið ætti að taka að sjer, en bærinn hitt. Það er langt frá því, að jeg sje að leggjast á móti þessu fyrirkomulagi nú þegar, en jeg vil fá það á pappírinn, hvað þetta er. Og hvernig fellur svo kvennaskólinn í Rvík við þetta? Á hann að hverfa inn í þennan skóla? Jeg vil benda á, að í hv.Ed. er nú frv. á ferðinni, þar sem á að gera hann að sjerstökum ríkisskóla. Svo eru aðrir skólar. Á að setja gagnfræðaskólann á Akureyri yfir á Akureyrarbæ og skólann í Hafnarfirði yfir á Gullbringu- og Kjósarsýslu? Loks á að svifta Norðlendinga þeirri sjálfstæðu mentastofnun fyrir lærða menn, sem þeir hafa og hafa haldið fast um hingað til, að vonum. - Þurfa öll þessi atriði gaumgæfilegrar athugunar. Nú er málinu svo komið, að hjer á að greiða atkv. um hinar einstöku greinar þessa frv., og svo eru margir aðiljar þessa máls út um land alt, sem þetta kemur mjög við; vildi jeg því með allri vinsemd skjóta því til hv.flm. (BJ), hvort ekki væri hægt að fresta atkvgr., til þess að nefndin og hann gæti lagt til gleggri upplýsingar í málinu, enda legg jeg sjerstaka áherslu á það, að áður en endanlega er greitt atkv. um þetta frv., þá liggi það Ijóst fyrir, hvaða afleiðingar það hafi.

Bjarni Jónsson Það er ekki alveg rjett, sem hv.þm. Str. (TrÞ) heldur fram, að þetta sje óaðskiljanlega sameinað. Jeg sagði, að þetta væri byrjunin til að koma rjettu fyrirkomulagi á fræðslumálin, því að það er mín skoðun, að þótt ríkið og hjeruðin í sameiningu kostuðu miklu meira til fræðslumála, væri það ekki nema rjett og holt, ef það kemur að notum, og enda miklu betra en að meira en helmingi af þessum mikla kostnaði sje sama sem kastað í sjóinn, til fræðslu- og kenslustofnana, sem gera ekki hálft gagn, og sumir hlutar landsins hafa ekkert gagn af, og skapa þar á ofan fullkomið misrjetti milli landshlutanna. Þeir fulltrúar, sem hjer sitja fyrir ýms hjeruð landsins, munu ekki óttast, þótt í kjölfar þessa frv. sigli gagnger breyting á fræðslufyrirkomulaginu, með þeim hætti, að öllum hjeruðum yrði gert jafnhátt undir höfði, og ekki skil jeg í því, að þeir sækist eftir því fyrir hönd sinna hjeraða, að þeirra rjettur sje fyrir borð borinn, en ofhlaðið undir sumar sveitir landsins. Hinsvegar veit jeg, að það er ekki hægt að meta til peninga það, sem af því hlýst, að margar mentastöðvar sje til í landinu og víðsvegar, því að sú höfuðskemd, sem orðin er á fræðslumálum landsins, er sú hrörnun, sem þær mentastöðvar hafa liðið, sem til voru í hverju einasta prestakalli fyr á dögum, hrörnun frá þeirri starfsemi heimilanna, að fólkið lærði sjálft, til þess að geta kent börnum sínum. Og því meira sem ríkið kostar af skólum á einstökum stöðum, því meira dregst úr sveitunum sjálfur kjarni mentunarinnar, sem er starfsemi einstakra manna. En þær brtt., sem jeg hefi gert við frv. hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), og sem jeg býst við að hann geti fallist á, það er einmitt vegurinn til þess að fjölga þessum menningarstöðvum í landinu og láta sem flest hjeruð landsins njóta þeirra geisla, sem þaðan hríslast út um hjeruðin. En þótt þessi stóra mentunarsól hjer, eins og gagnfræðaskólinn, sem skelt er neðan við lærdómsdeild hins almenna mentaskóla, sje bjartari sól, þá veit jeg, að þeir menn, sem koma frá útkjálkahjeruðum, mundu ekki sjá þá geisla, en mundu hinsvegar sjá þá í sínu eigin hjeraði, og ef jeg þekki hugsunarhátt sveitamanna, þá held jeg, að þær miðstöðvar menningarinnar mundu verða betri og leiða af sjer meira gagn þar en hjer. En það er ekki alveg rjett, að þetta bindi hvað annað, því að það má svo vel byrja á því, að laga lærða skólann og láta hitt ráðast, hvernig menn greiða fram úr hinu. Annars eru fyrir þessari hv. deild tillögur frá hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) og brtt. frá mjer, sem sýna, hvað á að gera, Hann vill hafa skólana fleiri en jeg, að öðru leyti ber okkur ekkert á milli, því að það er í raun og veru sama úrlausn. Jeg vil hafa strangt aðgreint þessar tvær greinir mentunar, lærða mentun og almenna mentun, það veit jeg ekki, hvort hann vill. Það kemur fram við 3. umr. þessa máls. Mjer skilst svo, að jafnvel þótt eiga mætti von á meiri fjárframlögum til menta í landinu en nú er, þá væri það ekkert óttaefni fyrir hv. þingmenn eða þjóð, þar sem sýna má með fullum rökum og viti hv.þm. Str. (TrÞ) og mín og fleiri manna, sem fengist hafa við skóla, gengið á skóla, og skynsamra manna, sem lært hafa af sjálfum sjer, að það er að allra dómi langtum meiri nytjar þess kostnaðar heldur en þess, sem nú er borgað til úr ríkissjóði. Það er ekki krónufjöldinn, sem notaður er, hann sker ekki úr um notin, heldur gagnið, sem af því leiðir. það er skaði, að fleygja einni krónu í sjóinn, en það er ekki skaði, að kaupa góðan hlut fyrir tvær krónur. Og nákvæmlega sama kemur út, ef verið er að meta það, hve mikið eigi að leggja til menta í landinu. Annars verð jeg enn að segja það, að hjer í landinu er hlægilega litlu varið til menta og menningar þjóðinni, og því illa fyrir komið, sem varið er. Jeg sje ekki, að það sje rjett hjá hv.þm. Str. (TrÞ), að þessar hugleiðingar okkar þurfi að tefja þetta mál, heldur ættu þær þvert á móti í hugum hv.þm. og þjóðarinnar að knýja alla menn, sem þetta heyra eða lesa, til að gera þessar breytingar sem allra fyrst. Svo er hægt á eftir að leita úrræða gagnvart hinu, sem þá kallar að.

Tryggvi Þórhallsson Það er stutt athugasemd. Jeg vildi aðeins taka fram út af ræðu hv.þm. Dala. (BJ), að það var ekki það, sem mjer gekk til, að jeg vildi firra Hafnarfjörð, Reykjavík eða Akureyri þessum útgjöldum. Jeg skal ekki verða til þess frekar en hann að verja það, að ríkið eigi að bera þennan kostnað í staðinn fyrir bæina. Mjer er ósárt um, þótt þeim bæjarfjelögum blæði nokkuð. En jeg tel mjer rjett og skylt að heimta það, að fá að vita fyllilega, hvað af þessu leiðir fjárhagslega, hvað leiðir af því fyrir ríkissjóð, og hvað fyrir hjeruðin. Svo skal jeg taka mína ákvörðun á eftir. Alþingi á heimtingu á að fá fullar upplýsingar um málið.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Af því að hv.þm. Dala. (BJ) var að gefa í skyn, að okkar stefna í uppeldsmálum væri nokkuð sama, vildi jeg ekki láta því ómótmælt.

Jeg sagði það ekki, jeg talaði um, að úrlausnin væri hin sama.

Jeg hygg, að það yrði þjóðinni til ógæfu, ef hann fengi að ráða miklu um fræðslumálin. Hann (BJ) vill afnema skólaskyldu barna, en innleiða skólaskyldu unglinga.

Jeg hefi ekki flutt neina till. um skólaskyldu unglinga á þessu þingi.

Nei, en það er alkunnugt, að það er stefna hv.þm. (BJ), og þetta frv. um lærðan skóla, sem hv.þm. hefir lagt hjer fyrir þingið, er í samræmi við þá stefnu. Mín stefna í málinu er að halda skólaskyldu barna, en láta skólagöngu unglinga vera frjálsa, og slíta svo ekki lærða mentun alveg úr sambandi við alþýðumentun, þar sem hv.þm. Dala. (BJ) vill láta latínuna kljúfa alt í sundur, svo að skólarnir skiftist í tvo flokka, lærða og ólærða. Jeg hefi jafnan verið í beinni andstöðu við þessa stefnu hv.þm. (BJ), og vildi því ekki sitja undir hinu óverðskuldaða „lofi“ hv.þm. Dala.

Magnús Jónsson Jeg sje, að það hefir verið hreinn óþarfi af mjer að vera að hætta við að tala alment um þetta mál, af því að það er auðsjeð, að hv.þm. ætla að ræða það alment, þegar jafnvel dauðir menn risa upp til að ræða það á þann hátt, sem ekki á að vera, við þessa umr. Jeg vildi þá víkja að því, að mig stórfurðar á þeim grundvelli, sem málið er nú komið út á, þegar menn ímynda sjer, að ef þetta frv. nái fram að ganga, þá leiði stórkostlegar byltingar af því í öllum fræðslumálum landsins. Ef fundið verður upp á því, að gera latínuskólann svipaðan því, sem áður var, þá á að leiða af því stóra byltingu, og mig furðar sannarlega ekki á því, þó að hv.þm. Str. (TrÞ), sem sjer svona stóra útsýn fram undan, þyki viðurhlutamikið að greiða atkv., án þess að fá að vita meira.

Jeg spurði, og fjekk svar.

Já, hv.þm. fjekk það svar, hvernig þetta vakir í framtíðinni fyrir hv.þm. Dala. (BJ), og það vissi jeg og hann og margir fleiri. En að frv. leiði af sjer, að þetta spor verði stigið, þótt það verði samþykt, álít jeg mikla fjarstæðu. Þetta mál er, eins og hv.þm. Dala. (BJ) lýsti yfir, alveg óskilt hinu, og það er svo fjarri því, að þetta vaki fyrir mjer og öðrum, að þessi breyting verði gerð á öðrum skólum. Þegar jeg greiði atkv. með þessu frv., vakir ekkert annað fyrir mjer en að gera latínuskólann heppilegri og hentugri fyrir þá, sem hann nota, en hann er nú, en gagnfræðaskólarnir geta verið eins og þeir eru; það kemur ekki neitt við þessu máli. Ef menn vilja breyta gagnfræðamentun manna, eins og hv.þm. Dala. (BJ) talaði um, sjerstaklega í þá átt að gera öllum hjeruðum jafnhátt undir höfði, þá má alveg eins gera það, þótt ekki sje búið að breyta að neinu mentaskólanum í Reykjavík. Annars gæti maður farið út í það, hvort þessi skoðun hv.þm. Dala. (BJ) sje mjög heppileg. Jeg fyrir mitt leyti álít margt gott í henni, þótt hún sje ekki að öllu leyti rjett. En það, sem hefir komið þessum umræðum um gagnfræðamentunina inn í þetta mál, er það, að ef skólinn verður gerður óskiftur, þá halda margir, að koma verði upp nýjum gagnfræðaskóla í Reykjavík. Reykjavík er nú að vísu ekki alveg gagnfræðaskólalaus. Hún hefir verslunarskólann, kvennaskólann og stýrimannaskólann, og svo á næstu grösum Flensborgarskólann, og hann mætti auka. Mjer fyndist ekkert að því, þó að næststærsti kaupstaður landsins hefði verulega stóran og góðan gagnfræðaskóla. En hjer er í raun og veru ekki að tala um að leggja niður neinn skóla, því að, ef rjett er athugað, þá hefir Reykjavík ekki gagnfræðaskóla, eins og nú er; því að enda þótt þrír bekkir hins almenna mentaskóla heiti gagnfræðaskóli, þá fara naumast aðrir í hann en þeir, sem ætla sjer að taka stúdentspróf; jeg hefi ekki fengið mjer töflu yfir það, hve margir hafa gengið í neðri deild skólans sem gagnfræðingar, en þetta var athugað árið 1921, og þá voru þeir ærið fáir. Yfirleitt kemur skólinn fyrir sjónir sem óskiftur lærður skóli, og það eins, þótt gerð hafi verið þessi skifting á honum, til mikils trafala fyrir þá, sem ætla að stunda nám við hann. Jeg held þessvegna, að ef menn álíta að eigi að breyta mentaskólanum, eigi að gera það án tillits til þess, hvað um gagnfræðamentunina verður. Ef Reykjavík þarf gagnfræðaskóla fyrir 150–200 manns á ári, þá þarf hún alveg eins að koma sjer honum upp eins og nú er, og jeg greiði því atkv. með frv. með þennan eina skóla í huga, en ekki með tilliti til annara breytinga. Og jeg held, að hv.þm. sje alveg óhætt að taka afstöðu til þessa máls, án tillits til væntanlegra breytinga. Eina afleiðingin af þessu þegar í stað verður sú, að skólanum verður kipt úr sambandinu við gagnfræðaskólann á Akureyri, og jeg get vel skilið, að ýmsum þyki það nokkur ókostur. En fyrir slíka smámuni má ekki leggja alt málið á hillu, ef menn á annað borð telja breytinguna til góðs.

Bjarni Jónsson Jeg þakka þeim hv.þm. (MJ), sem síðast settist niður. Það getur verið, að það hafi ekki komið nógu skýrt fram hjá mjer, að jeg taldi hv.þm. Str. (TrÞ) ekki hafa rjett í því, að þetta mætti ekki sundurgreinast; það er eins og mönnum finnist, að ekki mætti gera annað, án þess að gera hitt um leið. En jeg vildi ekki sleppa tækifærinu, þegar hv.þm. (TrÞ) spurði mig, hvernig ætti að ráða fram úr þessu. Sjerstaklega vil jeg leggja áherslu á það, sem hv. 4. þm. Reykv. (MJ) sagði um þörf Reykjavíkur og hvernig Reykjavík er blandað inn í málið. Það er alveg rjett, að hún hefir sömu þörf fyrir gagnfræðaskóla, þótt þessi deild hafi verið skorin neðan af lærða skólanum, og Reykvíkingum er engin þægð í því, að börn þeirra dragist til að verða embættismenn, sem þeir hafa kanske ætlað að verða alt annað. En jeg stóð upp til þess að gera athugasemd við orð hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ). Hann virtist skilja það svo, að jeg vildi blanda mjer saman við hann og vildi jafnframt í kenslumálaskoðunum njóta stuðnings af hans ágæti. Það var ekki meining mín, heldur vildi jeg segja það, að í frv. því, sem þessi hv.þm. (ÁÁ) hefði flutt, lægi fyrir úrlausn á gagnfræðaskólamálum landsins. En hitt sje jeg, að við mundum að líkindum ekki verða sammála um aðskilnað þessara mentagreina hjer í landinu, og af því að jeg bjóst ekki við að þurfa að kveða neitt fastar að, ljet jeg útrætt um þetta, án þess að jeg væri að skjóta mjer nokkuð undir hans verndarvæng. En þegar hann kveður það verða myndi þjóðinni til tjóns, ef jeg fengi að ráða í þessu máli, þá þykir mjer vænt um að heyra slíkt af vörum hans. Það er mjer næg sönnun þess, að jeg sje á rjettri leið.