Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ráðherra (B. J.) Þetta er ekki nema ofurlítil br.till., sem stefnir að því að koma frumvarpinu í það horf, sem virðul. efri deild skildi við það í. Eg vonast því til, að virðul. deild hafi ekkert við það að athuga. Það var upphaflega farið fram á að fella burt konsúlsáritun á sóttgæzluskírteini skipa, með því að hún væri óþörf orðin og bakaði útgerðarmönnum skipa tilgangslausan kostnað. Virðul. neðri deild hefir viljað afnema sóttgæzluskírteini skipanna með öllu. En það er of langt farið og óvarlega. Hitt er nóg.

Framsögum. (Aug. Flygenring) Það er búið að taka það fram, og er kunnugt hinni hv. deild, að neðri deild hefir breytt frumvarpinu þannig, að burt er feld skyldan skipa um sóttgæzluskírteini, sem gert er ráð fyrir í lögum um sigling og verzlun á Íslandi frá 1854, að öll skip hafi, er til Íslands ganga og einnig í lögunum 6. nóv. 1902. Nefndin hefir komist að raun um, að flest fiskiskip, sem til landsins ganga, hafa ekki sóttgæzluskírteini og henni finst engin ástæða til að halda þeirri skyldu um kaupskip, enda gerist þess nú ekki þörf, þar sem síminn er kominn og sambandið við umheiminn gott, svo maður veit undir eins um næma sjúkdóma, er þeir koma upp. Nefndin leggur því til eins og segir í nefndarálitinu á þgsk. 138, að feld séu úr frumvarpinu í núverandi mynd þess, orð þau sem vísa til áritunar konsúlanna, þar sem sú tilvitnun er algerlega óþörf, þegar ekkert sóttgæzluskírteini á að þurfa. Um brt. á þgsk. 141 frá hæstv. ráðherra er það að segja, að hún er sjálffallin. Því þegar fyrst er búið að fella niður þá skyldu á skipunum að hafa sóttgæzluskírteini, þá þarf ekki að bæta því við að það skuli gilt o. s. frv. ef viðkomandi yfirvald staðfesti. Tillagan er bygð á misskilningi, eins og hver getur séð, og er ómögulegt að koma henni að.

Lárus H. Bjarnason Það er í rauninni óþarfi að bæta nokkru við það, sem hv. 3. kgk. (A. F.) hefir sagt. Hv. neðri deild ætlaðist til þess, að frv., eins og það fór frá henni, ætti að segja, að ekki að eins áteiknun danskra ræðismanna á sóttgæzluskírteini skipa skyldi falla burt. En orðalagið orkar tvímælis eins og hv. framsögumaður hefir tekið fram. Eftir núgildandi lögum eru það eingöngu verzlunarskip, sem sóttgæzluskírteini þurfa að hafa, en ekki fiskiskipin. Sýkingarhættan mun þó vera margfalt meiri af fiskiskipunum en hinum, t. d. trollurunum, sem þjóta fram og aftur milli Íslands og heimalandsins, og koma inn á hverja vík og hvern fjörð á landinu. Verzlunarskipin aftur á móti sigla að eins á löggilt kauptún, og fara auk þess miklu færri ferðir, ef til vill að eins einu sinni á ári. Hér virðist því liggja fyrir eitt af tvennu, að fella niður sóttgæzluskírteini allra skipa, eða taka upp skírteini fyrir fiskiskipin líka, en hið síðarnefnda mundi ekki vera praktiskt, meðal annars af því, að enginn væri til þess að líta eftir fiskiskipunum. En hætta af að fella niður öll sóttgæzluskírteini lítil eða engin, sérstaklega nú, þegar síminn er kominn, því með honum mun fyr fréttast um uppkomu næmra sjúkdóma, en með löppum þessum, sem mun vera undir hælinn lagt, hvort skipstjórar sýna eða ekki. Eg er því samþykkur tillögu nefndarinnar.

Lárus H. Bjarnason Úr því aðrir verða ekki til þess, skal eg leyfa mér að stinga upp á því, að frumv. þessu sé vísað til nefndarinnar í viðskiftalagafrumvarpinu. Frumv. vísað til 2. umr. í e. hl. Frumv. vísað til viðskiftalaganefndarinnnr í e. hl.

Flutningsm. (Stgr. J.) Eg flutti á þingi 1909, undir þinglok, frumvarp samhljóða þessu frumvarpi, sem eg nú flyt í háttv. deild. Frumvarpið var þá sett í nefnd og felt, af þeirri aðalástæðu, að málið þótti ekki svo vel undirbúið af minni hendi og þeirra, sem eg flutti það fyrir, að það gæti orðið samþykt, en ekki af því, að háttv. deild gæti ekki samþykt efni þess. Eg hefi leyft mér að koma fram með þetta frumvarp af nýju, vegna þess, að það er nauðsynja og áhugamál Húsvíkinga að fá jarðirnar keyptar. Og eg hygg að fyrirstaða sú, sem var á síðasta þingi, sé nú ekki fyrir hendi, því öll skjöl málinu viðkomandi eru fundin og liggja frammi hér á skrifstofu Alþingis. Frumvarpið er óbreytt að öðru leyti en því, að eg hefi sett lágmark kaupverðsins tveim þúsund krónum lægra en á síðasta þingi. Það gerði eg með vilja bæði sökum þess að þá var það sett í hæsta lagi og svo af því, að þar í þorpinu hafa eignir fallið í verði og vonir manna um stórtekjur af lóðinni ekki ræzt, sem menn gerðu sér þegar þetta mál var undirbúið 1907. Eg skal svo ekki fjölyrða meira um þetta mál að sinni. Eg býst við, að meiri hluti háttv. deildarmanna vilji að frumvarpið sé athugað í nefnd, og vil eg ekki setja mig á móti því, en mælast til að háttv. deild taki frumvarpinu vel og greiði atkvæði með því að það fái að ganga til nefndar.

Sigurður Hjörleifsson Eg leyfi mér að taka það hér fram, af því að eg átti þátt í því á þinginu síðast, að frumvarp þetta var fellt, að aðalástæðan til þess var sú, að málið var óhæfilega illa undirbúið, Nú þegar málið hefir fengið undirbúning, vil eg styðja það að frumvarpinu verði vísað til nefndar. Eg leyfi mér því að gera það að tillögu minni, að málinu sé vísað til nefndar þeirrar, sem fjallar um laun sóknarpresta. Eg skal svo ekki fara frekara út í efni frumvarpsins á þessu stigi málsins.

Framsm. (Ólafur Briem) Eg tók það fram við framh. 1. umræðu, að nefndin leggi til að gerðar verði tvær efnisbreytingar á frv. Hin fyrri er sú, að aðeins herskip skuli undanþegin vitagjaldi, en vitagjaldsskylda þar á móti lögð á skemtiskip, sem nú eru undanþegin. Samkvæmt upplýsingum, sem nefndin hefir fengið frá umsjónarmanni vitanna, mun það ekki vera alþjóðaregla að undanþiggja skemtiskip frá vitagjaldi, - en sú mun hafa verið ástæðan til undanþágunnar, er lögin voru sett, að menn héldu að svo væri. Í Svíþjóð t. d. er vitagjald heimtað af skemtiskipum. - Viðvíkjandi orðinu »skemtiskúta«,sem haft er í gildandi vitagjaldslögum skal þess getið, að það er nokkuð óljóst og greinarmunurinn á því og farþegaskipi, sem haft er til skemtiferða, ekki glöggur; en með »skemtiskútum« mun aðallega átt við lítil skip, sem einstaka auðmenn eiga og nota sér til skemtunar. Önnur efnisbreytingin er sú, að takmarka nokkuð innheimtulaun af vitagjaldi útlendra fiskiskipa. Nú er svo ákveðið, að þau skuli yfirleitt vera 20% eða ? af gjaldinu, en hér er farið fram á, að framvegis skuli innheimtulaun aðeins greiðast þar sem umboðsmaður lögreglustjóra heimtir vitagjaldið inn, en að þau skuli falla burt, þegar lögreglustjóri sjálfur annast innheimtuna. Ástæðan til þessarar breytingar er sú að nefndin leit svo á, sem hér væri ekki um neina sérstaka fyrirhöfn fyrir lögreglustjóra að ræða, þar sem þeir, hvort sem er, eiga að innheimta um leið önnur gjöld af skipunum. Þó leggur nefndin ekki mikla áherzlu á þetta, því að hér er ekki um mikinn tekjuauka fyrir landssjóð að ræða. Í Reykjavík hafa innheimtulaunin verið um 800 kr., á Ísafirði 400 kr., í Barðarstrandarsýslu 250 kr. og í Gullbringusýslu 100 kr. Annarstaðar eru þau minni. Tekjuaukinn mundi því nema eitthvað 2-3 þús. kr., en eins og eg hefi tekið fram, er nefndinni þetta atriði ekkert kappsmál.

Jóhannes Jóhannesson Eins og h. framsm. (Ó. Br.) tók fram, hefir nefndin komið fram með þá brtill., að lögreglustjórar eigi framvegis ekki að hafa sérstök innheimtulaun af vitagjaldi. Þessi brtill hlýtur að stafa af ókunnugleik háttv. nefndarmanna; þeir munu hafa álitið, að þegar útlend fiskiskip koma á hafnir, muni þau altaf af sjálfsdáðum setja sig í samband við menn í landi og því muni lögreglustjórum fyrirhafnarlaust að innheimta gjöld hjá þeim. En þetta er alls ekki rétt; á Seyðisfirði er það t. d. altítt, að færeysk fiskiskip aðeins koma inn á höfnina til þess að skila af sér aflanum í flutningaskip. Þau hafa alls ekki samgöngur við land, svo að ef lögreglustjóri á að ná til þeirra til þess að innheimta gjöld, verður hann að manna bát og fara út í þau sjálfur. Þar að auki getur lögreglustjóri ekki altaf verið heima, og verður hann því oft að setja í sinn stað mann til þess að annast um innheimtuna. Innheimtan getur þannig á margan hátt haft talsverðan kostnað í för með sér fyrir lögreglustjóra, og virðist því ósanngjarnt að rýra innheimtulaun þeirra. Eg vil því skora á hina h, nefnd að taka aftur brt. á þskj. 86.

Jón Magnússon Eg vil aðeins fara örfáum orðum um þá brtill. nefndarinnar, að skemtiskip skuli framvegis skyld að borga vitagjald. Hingað til Reykjavíkur koma oft stór farþegaskip, sem farið hefir verið með sem skemtiskip. Eg er hræddur um að slík skemtiskip mundu hætta að koma hingað, ef brtill. yrði samþykt, og væri það til talsverðs skaða fyrir Reykjavík. Hin stærstu þessara skipa mundu þurfa að gjalda einar 10 þús. kr. alls, fyrir að liggja hér á höfninni einn dag, ef þau væri látin gjalda öll gjöld sem flutningaskip. Eg er því sannfærður um, að útlend ferðamannafélög myndu eigi framvegis senda skip sín hingað, og hygg eg því heppilegast, að láta haldast hið gamla ákvæði um undanþágu skemtiskipa frá vitagjaldi, sem öðrum gjöldum.

Framsögum. (Ólafur Briem) Út af því, sem hinn háttv. 2. þm.N.-Múl. (Jóh. Jóh.) sagði, vil eg taka það fram, að brtill. um að lögreglustjórar fái ekki framvegis nein innheimtulaun af vitagjaldi, er ekki sprottin af athugaleysi nefndarinnar. Nefndin lítur svo á, sem innheimta vitagjaldanna út af fyrir sig geti eigi valdið lögreglustjóra sérstakrar fyrirhafnar, því að hann á að heimta inn önnur gjöld um leið og hefir því engan sérstakan tilkostnað út af innheimtu vitagjaldsins. Annars mun nefndin taka athugasemdir hins háttv.þm. til íhugunar og bera sig saman við hann. Að því er kemur til skipa þeirra, sem háttv.þm. Vestm. (J. M.) gat um, þá virðist mér liggja næst, að skoða þau sem farþegaskip en ekki sem skemtiskútur. Eg sé enga ástæðu til að vér höfum öðru vísi lagaákvæði í þessu efni heldur en tíðkast meðal annara þjóða. Eftir því sem háttv.þm. sagðist frá, á skipið Oceana að borga hér 10 þús. kr. í öll gjöld; en vitagjaldið mundi tiltölulega ekki verða svo ýkjamikill hluti móts við þá upphæð og er ólíklegt, að það mundi fæla slík skip frá landinu. Eg býst því við, að nefndin haldi fast fram þessari brtill.

Skúli Thoroddsen Eg hefi leyft mér að koma með brtill. við frv. þetta þannig lagaða, að í staðinn fyrir l½ ár komi 3 ár, og verður þá fresturinn alls 6 ár, frá því er lagaskólinn tók til starfa. Ef frv. næði fram að ganga óbreytt, yrðu það ekki nema 3 menn, er nytu góðs af því, en nú eru þeir alls 9, er stunda lögfræðisnám við háskólann í Kaupm.höfn. Og er það leiðinlegt að veita sumum þeirra þessa undanþágu, en ekki öllum. Það eru margir, sem lesa lögfræði nú á tímum, og eiga flestir þeirra manna sárlitlu að að hverfa að loknu námi. Þetta er ekki annað en tilhliðrunarsemi að spara þessum mönnum kostnað og tíma. Það er ekki hætt við því, að þetta dragi neinn dilk á eftir sér. Það kemur ekki til þess, að þessi undanþága verði veitt oftar, enda ekki við að búast, að öllu fleiri sigli til Kaupmannahafnar til þess að stunda lögfræði héðan af, úr því að lagaskólinn er tekinn til starfa, og fer nú að fullkomnast smám saman. Eg vona það, að háttv.þm. verði ekki á móti þessari litlu brtill., sem er algerlega í samræmi við tilgang frv.

Flutningsm. (Jón Magnússon) Eg verð að álíta, að brtill. hafi ekki við næg rök að styðjast. Áður en eg bar frv. fram, hafði eg borið mig saman við kennara lagaskólans, og voru þeir því ekki mótfallnir. Þeir lögfræðisnemendur, er urðu stúdentar 1907 eða fyr, áttu ekki kost á að velja milli skólanna, en hinir er síðar útskrifuðust, hafa átt kost á um að velja, vissu að hverju þeir áttu að ganga í þessu efni. En þeir, sem orðið hafa stúdentar fyrir 1908, eiga að forfallalausu að geta lokið námi sínu, áður en fresturinn er úti, ef hann er lengdur um 1½ ár. Eg er líka hræddur um, að það myndi mæta mótspyrnu frá hálfu lagaskólans, ef farið yrði mjög að rýmka um slíkar undanþágur, og verður að taka nokkuð tillit til þess. Og ef farið er út fyrir þetta takmark, þá er ekki fyrirbygt, að haldið verði áfram að veita slíkar undanþágur, og vil eg því ráða háttv. deild að samþykkja þetta.

Skúli Thoroddsen Eg bjóst ekki við þessari mótspyrnu úr þessari átt, og eg get ekki kallað það annað en meinsemi. Háttv. þm. Vestm. (J. M.). sagði, að stúdentar frá 1908 geti náð því að losna við aukaprófið, samkvæmt frumv. Hann gerir þá ekki ráð fyrir neinu, sem geti hindrað þá frá því að að taka próf á skemsta tíma sem verða má, hvorki veikindum eða öðru, því að ef nokkuð slíkt kemur fyrir, þá ná þeir því auðvitað ekki. Að vísu er þetta ekki neitt sjálfsagt, sem endilega verði fram að ganga, heldur eingöngu tilhliðrun, og með því vinnum við þarft verk þeim, sem hlut eiga að máli. Og að þetta sæti mótspyrnu af hálfu lagaskólakennaranna, það er mér ómögulegt að skilja. Hér er ekki verið að skerða réttindi lagaskólans á neinn hátt; þau verða eins, þó þessi tilhliðrun sé gerð við einstaka menn.

Jón Þorkelsson : Eg skal játa, að mér er nú þetta ekki neitt kappsmál, en álít þó rétt að kippa þessu máli út af dagskrá, og bíða eftir frv. um forgöngurétt kandídata frá ísl. háskólanum, til embætta hér á landi. Þar eru ákvæði í 4. gr., reyndar ekki samhljóða þessari breyttill. og ekki heldur frumv. háttv.þm., heldur er þar farið bil beggja. Þar er gert ráð fyrir 5 árum eftir það er lagaskólinn var stofnaður, og skal eg geta þess, að einn lagaskólakennarinn hefir diktað það frumvarp fyrir mig. Mér skilst það vel, að það sé sanngjarnt að miða við 6 ár, því vel getur staðið svo á, að stúdentar nái ekki prófi fyr, þótt þeir hafi verið gengnir á háskólann, áður en lögin voru samþ. 1907. Þá er þeim fyrirmunað að sleppa við aukaprófið, og þarf þó þessi dráttur ekki að stafa af slóðaskap né hæfileikaskorti. Enginn skilji orð mín svo, að eg vilji draga lögfræðinga landsins undan nauðsynlegri fræðslu í íslenzkum lögum, og þá sízt þeirri, sem sjálfsögðust er, og hvergi verður kend jafnvel annarstaðar, en það er réttarsaga landsins sjálfs. En gæta verða menn jafnréttis, og brtill. þessi er ekki ósanngjörn, svo að ef frv. ætti fram að ganga, þá ætti hún að verða samþ. Eg ætlast til þess, að það frumv. verði sett í nefnd, og þessu frumv. svo vísað þangað. Auðvitað má nú vísa því til 3. umr., en helzt vildi eg að það yrði tekið út af dagskrá.

Flutningsm. (Jón Magnússon) Eg vil benda háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) á það, að hans frumv. ber saman við mitt, því að bæði gera ráð fyrir 5 árum. Annars hygg eg, að hans frumv. sé að eins borið undir lagaskólakennarana, en háttv.þm. hafi »diktað« það sjálfur. Ástæðan móti breyt.till. er sú, að með því að lengja frestinn kemur fram ástæðulaus samkepni við lagaskólann, og það er varahugavert. Þó skal eg játa, að veita mætti stjórninni heimild að veita undanþágu, ef sérstaklega stæði á, enda kæmu meðmæli lagaskólans hér. Eg vona að málið fái að ganga til 3. umr.

Flutningsmaður (Jón Magnússon). Það er samkvæmt samþykt sýslunefndarinnar í Vestmannaeyjum og beiðni þingmálafundar, að eg ber upp þetta frumvarp. Sýslunefndin hafði snúið sér til stjórnarinnar með málið, en stjórnin ekki borið það fram, líklega af þeirri ástæðu, að það kom svo seint til stjórnarráðsins, að það varð ekki undirbúið af ráðherra. Sýslunefndin hafði farið þess á leit í erindi sínu til landsstjórnarinnar, að öll Heimaey yrði gerð að verzlunarlóð, eða ef landstjórnin féllist ekki á það, þá yrði ákveðinn hluti gerður að verzlunarlóð. Stjórnarráðinu þótti ekki ástæða til að fara svo langt í einu að gera alla eyna að verzlunarlóð, heldur áleit að þetta nægði, sem nú er farið fram á. Ástæður fyrir frumv. eru þær sömu, sem fyrir frv. háttv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) um stækkun verzlunarlóðarinnar í Gerðum, og þó nokkrar frekari. Fólki hefir fjölgað svo afar mikið í Vestmannaeyjum á síðustu árum, og húsum þar með, að nauðsynlegt er að fá lögreglusamþykt fyrir kauptúnið. Það næst með því að skifta eyjunni í tvent og það er trygt með þessari stækkun. Það er líka mikil ástæða til að stækka verzlunarlóðina, að mörg tómthús, jafn vel stórhýsi eru utan verzlunarlóðarinnar, og ekki fæst lán út á þau úr veðdeild, vegna þess að þau eru ekki á verzlunarlóðinni. Eg hygg ekki, að eg þurfi að mæla frekara fram með þessu frumv. Ef stjórnarráðið gæti lögum samkvæmt stækkað lóðina, þá hefði ekki þurft þetta frumv. En stjórnarráðið hefir að eins heimild til að ákveða verzlunarlóðir, sem ekki hafa ákveðin takmörk að lögum, en verzlunarlóðin í Vestmannaeyjum hefir ákveðin takmörk samkvæmt lögunum frá 1905.

Flutnm. (Sigurður Sigurðsson) Frumv. þetta er fram komið eftir ósk hreppsnefndarinnar í Selvogshreppi. Bréf hreppstjórans þar í hreppnum er prentað á sama þingskjali og frumv. sjálft, og geta menn lesið þar og kynt sér, hvað hann segir um málið, og hvað mælir með því, að löggilda Herdísarvík. Eg álít óþarft að fara fleiri orðum um frv., en vil mælast til, að því verði vísað til löggildinganefndarinnar.

Framsögum. meiri hl. (Jón Jónsson 1. þm.N.-Múl.): Stéttarbræður mínir líta mjög einstrengingslega á þetta mál. Sumir eru ósamþykkir hegningarákvæðunum, aðrir álíta, að þau séu til bóta. En þetta er ekki aðalatriðið, heldur það, að hafa skoðanirnar tvær. Haustskoðunin er nauðsynleg til leiðbeiningar seinni skoðuninni, sem er lítt framkvæmanleg, nema skoðunarmennirnir hafi séð féð að haustinu. Þar sem fært er frá, eru ær og lömb rýrari en þar, sem ekki er fært frá og það er stórt atriði fyrir bændur að eiga gott og fallegt fé og fara vel með það. Við eigum ekki að horfa í þessa aura, sem skoðunin kostar, því það vinst upp. Það gæti ef til vill verið ástæða til að breyta öðrum ákvæðum frumv., t. d. hverjir veldu skoðunarmennina. Þegar þeir eru valdir af öllum hreppsbúum, getur það viljað til, að kosning þeirra mishepnist. Það væri máske hyggilegra að búnaðarfélögin veldu þá. Eg er sannfærður um, að komist þessar skoðanir á, þá mun þetta verða gróðavegur fyrir bændur. Þeir háttv.þm., sem talað hafa á móti haustskoðunum, hafa haldið því fram, að ekki sé hægt að dæma um heybirgðir manna á haustin. Það fari svo mikið eftir því, hvað menn séu nazkir að fara með hey og nota beit. En það eru ávalt til menn, sem ekkert vit hafa á því að setja á og það er skylda að taka í taumana hjá þeim og það er ekki gert að óþörfu. Og þeir mundu hlíta úrskurði skoðunarmannanna, heldur en eiga það á hættu, ef illa tekst, að vera sektaðir eða settir í fangelsi.

Framsögum. (Björn Þorláksson) Eg skal með fáeinum orðum skýra fyrir hinni háttv. þingdeild hinar einstöku greinar frumvarpsins. 1. gr. frv. hnígur að því í fyrsta lagi að veita bæjar- og sveitarstjórnum heimild til að verja nægu fé til að eyða rottum, og í 2. lagi, að eitrið sé valið eftir því, sem landsstjórnin með ráði dýralæknis telur heppilegast. Það eitur, sem nú er brúkað, nefnist »Ratin«, en það eitur er ekki tiltekið í greininni, til þess að hægt sé að nota annað eitur, ef eitthvað finst betra, enda óþarft að tiltaka það, þar sem það á að verða gert eftir því sem landsstjórnin ákveður í samráði við dýralækni. Í annari grein ræðir um útburð á eitri. Er fyrst ákveðið, að eitrið skuli útborið tvisvar til þrisvar á ári, því að reynslan hefir sýnt, að þar sem »Ratin« hefir verið brúkað, hefir ekki veitt af að gera það svo oft. Í öðru lagi er ráð fyrir gert, að eitrið verði borið út, þegar harðnar, það þykir bezt henta; meðan vel viðrar, er rottan úti um haga, en þegar frost og snjóar koma, leitar hún mest til bæja og húsa. Í 3. lagi er gert ráð fyrir, að borið sé út í öll hús í senn, hvaða hús sem eru, í sömu sveit eða sama kaupstað. Ella gætu rotturnar falist í þeim húsum, sem ekki væri borið út í, og kæmi þá eitrið að litlum notum, vegna þess hve þeim fjölgar fljótt. Í 3. gr. frumv. er ákveðið, að þar sem tvö eða fleiri sveitafélög liggja saman, svo að ekki skilja fjöll eða vötn, skuli útburður fram fara samtímis. Það er augljóst, að ella kæmi útburðurinn að engu haldi. Í 4. gr. er tekið fram, að stjórnarvöld skuli hafa eftirlit með, hversu lögunum er sint, og bæjar- og sveitarstjórnir því skyldaðar til að senda skýrslur árlega um árangurinn af útburðinum. Þá kemur 5. gr., sem nefndin leggur til, að tekin verði upp í frumv., og er hún um það, að landsstjórnin setji reglur um það, hversu fara skuli með eitrið, hvaða eitur, sem notað verður. Breyt.till. nefndarinnar standa í nefndarál. á þgskj. 85. Það eru mest skýringar og orðabreytingar. Í síðustu gr. frv. er tekið fram, að lögin skuli endurskoða eftir 5 ár, og er það tekið upp eftir dönskum lögum um sama efni. Í sambandi við þetta frumv. hafa einstöku þingmenn talað um það við mig utan þings, hvort ekki væri heppilegt að setja inn í frumv. ákvæði um verðlaun fyrir eyðingu rotta. En eg álít, að það geti ekki samrýmst þessu frumv., þar sem það er einskorðað við eyðingu rotta með eitri. Ef »Ratin« er notað, bráðdrepast rotturnar ekki af því, heldur verða þær veikar, fara út úr húsunum og drepast úti á víðavangi. Með þessum hætti er því ekki að óttast pest í híbýlum manna af eyðingu rottanna. Þess vegna samrýmist það ekki að veita verðlaun fyrir dráp rotta úti við stefnu frumv. Eg þarf ekki að fara fleiri orðum um frumv. Eg vona, að það verði samþykt með brtill. nefndarinnar.

Jón Sigurðsson Þetta frv. var hér á þingi síðast og þá felt af háttv.Ed. Eg skal ekki tala langt mál um það, bæði af því að umr. urðu litlar þá og svo hinu, að eg sé ekki, hver nauðsyn er á þessu frv. og virðist mér svo, sem ástæður hafi vantað fyrir því við framsöguna. Nú er sú stefna efst á baugi, að ábúendur jarða eigi að vera sjálfseignarbændur, og álít eg það að vísu heppilegt, enda hafa í því skyni verið seldar margar landssjóðsjarðir og eg skal játa, að það kann að hafa verið gert full mikið að því, að selja höfuðból þannig. En með þessu er lítil bót á því ráðin, og úr því menn einu sinni hafa tekið þessa stefnu, þá sé eg ekki ástæðu til, að fara að láta landssjóð kaupa aftur fornt höfuðból, sem komið er í aðra eins niðurníðslu og sagt er að Skálholt sé. Þar við bætist, að ekki er sagt, að jörðin fáist einu sinni keypt, eða hvergi hefi eg séð neitt um það. Þetta mál er því harla óupplýst. Þá er enn að geta þess, að verðið er alls ekki ákveðið, og það er þó víst ekki meiningin, að jörðina beri að kaupa, hvaða verði sem er. Og þótt svo væri nú ekki, þá sé eg ekki betur, en að óhlutvönd stjórn kynni að geta makað krókinn á slíkri kaupaheimild. Það er hægur vandi að láta einhvern »prókuratoren« kaupa jörðina og kaupa svo aftur af honum, úr því að verðið er ekki takmarkað. Eg verð því að líta svo á, að frv. þetta sé óheppilega ótakmarkað og yfirleitt lítt rætt og undirbúið, og þess vegna mun háttv.Ed. hafa felt það á síðasta þingi. Eg legg því til, að samþykt verði rökstudd dagskrá í málinu, því að eins og það er vaxið nú, álít eg ekki rétt að samþykkja það. Annað mál væri það, ef það sannaðist í umræðunum í dag, að þetta sé nauðsynjamál. Þá skal eg ekki verða því til fyrirstöðu, að málið nái fram að ganga.

Flutningsm. (Jón Þorkelsson) Eg hélt, að mál þetta hefði verið svo vel upplýst á síðasta þingi, að það væri ljóst í flestum greinum og ekki ástæða til þess að skýra það nú. Það er aðgætandi, að hér er ekki um neina skipun að ræða til stjórnarinnar um að kaupa þessa jörð, heldur einungis heimild til þess, ef hún sér sér það fært, fyrir það verð sem hún fæst keypt fyrir, eða með öðrum orðum sæta lagi, ef góð kjör bjóðast. Að færa ástæður fyrir því, hvers vegna jörðina eigi að kaupa, hélt eg að ekki þyrfti. Það eru sömu ástæðurnar, sem landssjóður hefir áður haft til þess að eiga vissar jarðir í Þingvallasveitinni: Brúsastaði og Kárastaði, þar sem mest er um menjar úr sögu vorri frá liðnum öldum. Og ef nokkursstaðar er fornmenjar að finna, þá er það einmitt í Skálholti, því að þar hlýtur öll jörð að vera full af fornmenjum, ekki einasta heima um tún og kirkjugarð, sem eiginlega þyrfti nú að grafast upp rækilega, heldur miklu víðar. Þá er og þess að gæta, að þótt staðurinn sé í góðra manna höndum og jörðin vel setin, þá er þess þó ekki að vænta, að sögumenjum jarðarinnar sé sá gaumur gefinn, sem vera ætti og það opinbera er skyldugt að gera, og er það oss vansi, einkum frammi fyrir útlendingum. Svo er mér og kunnugt um það, að kirkjustjórn þessa lands hefir allmikinn áhuga á að hressa við staðinn, með því að þar sé vandað til kirkjugerðar við hans hæfi. Það þykir galli á þessu frumvarpi, að kaupverðið sé ekki ákveðið, en eg hygg, að þar yrði farið líkt að og þá er þjóðjarðir eru seldar, að það yrði látin fara fram virðing á staðnum eða annars kostar færi kaupin að samkomulagi. Í sambandi við þetta mál, mætti og þess minnast, að réttast væri að hætta við alla þjóðjarða- og kirkjujarðasölu. Sú er einmitt stefna tímans, að ríkið eigi allar fasteignir og því ætti landssjóður að kaupa jarðir en ekki selja. Að vísu hefir lítið bólað á þessari stefnu hér, heldur hafa menn þvert á móti fleygt stundum fyrir lítið burtu beztu jörðunum, sem landið hefir átt. En um þessa jörð stendur auk þess sérstaklega á, svo að það verður að treysta þingi og stjórn til þess, þó þau stundum hafi látist blekkjast, er um aðrar jarðir var að ræða, að aldrei fari svo um þessa, svo þjóðfræg sem hún er. Og það eru jafnvel ýmsar fleiri jarðir, sem skylt væri að landið ætti, þó að tillögur um það liggi ekki fyrir hér. Eg ræð frá að samþykkja hina órökstuddu dagskrá frá háttv.þm. Mýr. (J. S.). Þessi heimild getur aldrei orðið til skaða, en hún gæti orðið að happi, ef vel fellur.

Jón Sigurðsson Því, sem háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) sagði um þjóðjarðasöluna, er eg sammála. Þjóðjarðasalan er mjög varhugavert mál og það hefir verið alt of mikið gert að því, að selja hin fornu höfuðból landsins, En ekki tjáir að sakast um orðinn hlut. Eg tel þess fulla nauðsyn, að landsstjórnin athugi, hvort ekki beri að setja lög um sölu fornra höfuðbóla og þar með athugist um leið, hvort ástæður séu fyrir hendi til að kaupa Skálholt, eins og hin rökstudda dagskrá fer fram á. Þá má það vera hvöt fyrir landsstjórnina til að athuga, hvort ekki hefir verið of langt gengið fram í því að selja jarðeignir landsins. Hvort fornmenjar eru margar og merkilegar í Skálholti veit eg ekki. Það væri ekki síður takandi til rækilegrar íhugunar, þótt hin rökstudda dagskrá væri samþykt. Og því ætti að samþykkja dagskrána; þar með væri öllum gert til hæfis, bæði þeim, sem vilja láta kaupa Skálholt og eins þeim, sem í vafa eru um það, hvort nægar ástæður eru fyrir sölunni.

Sigurður Sigurðsson Eg hafði ekki ætlað mér að taka til máls í þessu máli. Eg stend að eins upp til að mótmæla þeim orðum háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) og háttv.þm. Mýr. (J. S.), að Skálholt sé illa setið og staðurinn niðurníddur og að nú sé jafnvel svo komið, að farin sé að rætast hin forna spá um það, að Skálholt ætti að verða eitt hið argasta kot í Biskupstungum. Þetta er með öllu tilhæfulaust. Enginn kunnugur getur haldið slíku fram. Til þess er þeim einum trúandi, sem annaðhvort aldrei hafa komið í Skálholt, eða þá ekki komið þar í mörg ár. Mér er kunnugt um það, að í síðastliðin 10 ár hefir jörðin verið mjög vel setin. Þar hefir verið mikið unnið að jarðabótum og staðurinn húsaður vel. Það má vera, að háttv.þm. hafi með ummælum sínum átt við það, að kirkjan væri ekki blómleg og er nokkuð til í því. En hér við er það að athuga, að sóknin er fámenn, enda hefir jafnvel komið til tals að leggja kirkjuna niður. Eg hefi þá tekið það fram, sem eg vildi sagt hafa, að staðurinn í Skálholti væri vel setinn og fyrirmyndar búskapur hjá báðum búendum þar.

Flutningam. (Skúli Thoroddsen) Að því er þessa þingsályktunartillögu snertir, þá er ekki annað um hana að segja, en það, sem hún sjálf ber með sér. Hún er hér fram komin eftir ósk kjósenda minna, um að rannsakað verði, hvað símalína um þau héruð, sem tillagan getur um, kosti. Héruð þessi eru mjög afskekt og því æskilegt, að sá tími komi bráðum, að fé verði veitt á fjárlögunum til þess að leggja síma þangað. Hér er þó ekki farið fram á annað en áætlun sé gerð um kostnaðinn við væntanlega símalagningu. Það er á þingsins valdi, hvenær eða hvort það leggur símann. Eg vil því vona, að háttv. deild hafi ekki neitt á móti því, að verða við þessari ósk.

Hannes Hafstein Eg held eg megi fullyrða, að símaleið þessi hafi verið rannsökuð um leið og Ísafjarðarálman. Eg vildi því leyfa mér að spyrja hv. flutnm. (Sk. Th.), hvort honum hafi verið ókunnugt um þá rannsókn, eða hvort hann telur hana ófullnægjandi og þess vegna óskar þess, að ný rannsókn fari fram.

Flutningsm. (Skúli Thoroddsen) Eg skal geta þess, að eg í þessu máli hefi að eins ósk þingmálafundar við að styðjast. En ef hv. 1. þm. Eyf, (H. H.) man það glögt, að símaleið þessi hafi verið rannsökuð, þá er auðvitað, að ekki verður gerð ný rannsókn. En ef svo er ekki, þá sé eg ei, að neitt geri til, þótt þessi þingsályktunartillaga sé samþykt.

Hannes Hafstein Eg hefi ekkert á móti því, að tillagan sé samþykt, fyrst það er ekki meiningin að heimta undir öllum kringumstæðum nýja rannsókn, heldur að eins að fara fram á rannsókn á því, sem óathugað kynni að vera á símaleið þessari, en þó nauðsynlegt að rannsaka, til þess að nægileg áætlun gæti orðið gerð.

Sigurður Gunnarsson Eg ætla ekki að fara neitt að mótmæla þessari tillögu, það er síður en svo. Strandgæzlan er ónóg bæði á Vestfjörðum og annarsstaðar, yfirgangur botnvörpunga er mikill og þá ekki hvað sízt í veiðistöðvunum fyrir norðan Snæfellsjökul. Þar má segja, að atvinnuvegur 1200 manna sé í veði, því eins og kunnugt er, eru fiskiveiðar aðalatvinnuvegurinn þar. Botnvörpungar eru þar hrönnum saman, einkum á tímabilinu, sem til er tekið í þingsályktunartillögunni, frá 1 sept.--1. marz. Varðskipið sést þar heldur aldrei og finst mér því till.hv. flutnm. (Sk. Th.) eigi nógu víðtæk. Hv. flutnm. getur ef til vill sagt, að eg hefði þá átt að koma með viðaukatillögu og skal eg játa, að svo hefði átt að vera. En eg hefi verið vesall undanfarna daga og því ei tekið eftir till. þessari fyr en orðið var of seint að koma með viðaukatillögu. Eg vil því mælast til þess við háttv. flutnm. (Sk. Th.) að hann taki till. út af dagskrá í þetta sinn, svo mér gefist tími til að koma með viðaukatillögu og vona, að hann hafi ekki á móti að verða við þessari ósk minni.

Flutningsm. (Skúli Thoroddsen) Eg hefi ekkert á móti að verða við ósk háttv.þm. Snæf. (S. G.) og vil mælast til þess við forseta, að hann taki tillöguna út af dagskrá. Tillagan var því næst tekin út af dagskrá eftir ósk flutnm.