Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Það er í sjálfu sér næsta óeðlilegt að bera fram fsp. um sjónvarpsmál hér á Alþ, og fara fram á, að hæstv. utanrrh. svari. Lögum samkv. hefur ríkið einkarétt á allri útvarpsstarfsemi á Íslandi, og eðli sínu samkv. heyrir sú starfsemi undir hæstv. menntmrh., sem ætti að svara fsp. um sjónvarpsmál, ef allt væri með felldu. En því miður er ekki allt með felldu á þessu sviði. Ríkisstj. Íslands afhenti bandaríska hernámsliðinu hluta af einkarétti sínum með lagaheimildum, sem ég hef aldrei komið auga á, fyrst til hljóðvarpsstarfsemi og síðan til sjónvarpsstarfsemi. Og síðan hafa íslenzk stjórnarvöld í verki framfylgt þeirri stefnu, að hljóðvarps- og sjónvarpsstarfsemi hernámsliðsins væri undanþegin íslenzkri lögsögu, hvorki Alþingi Íslendinga né ríkisstj. mættu hlutast til um þessar athafnir í herstöðinni. Hafa verið gerðar ítrekaðar tilraunir til þess að fá Alþ. og ríkisstj. til þess að mæla fyrir um útvarpsstarfsemi hins erlenda liðs, en árangurslaust. Hernámsliðið var talið ríki í ríkinu á þessu sviði, og þess vegna hefði orðið að fara þá leið að biðja hæstv. utanrrh. að hagnýta diplómatísk tengsl sín við hið erlenda ríki til þess að útvega Alþ. vitneskju um þennan þátt sjónvarps á Íslandi. Hér er því miður ekki ráðrúm til þess að rekja sögu dátasjónvarpsins, þótt hún sé ákaflega lærdómsrík, enda ætti hún að vera flestum hv. alþm. í fersku minni. Allir vita, hvernig hernámsliðið hagnýtti einkaaðstöðu sína til þess að tryggja sér daglegt áhrifavald á mörgum þúsundum heimila, en sá menningarlegi og pólitíski yfirgangur leiddi svo aftur til þess, að menn úr öllum stjórnmálaflokkum risu öndverðir gegn þessari innrás stórveldisins í íslenzka menningarhelgi. En einnig eftir að Íslendingar höfðu unnið fullan, málefnalegan sigur í þessari baráttu; eftir að hæstv. menntmrh. hafði viðurkennt, að ástandið væri óviðunandi og ósamboðið Íslendingum sem sjálfstæðri menningarbjóð; eftir að formaður útvarpsráðs, hv. alþm. Benedikt Gröndal, hafði viðurkennt, að málið væri andstyggileg sjálfhelda; eftir að ritstjóri Morgunblaðsins, Matthías Johannessen, hafði flokkað starfsemi dátasjónvarpsins undir fákunnáttu og klaufaskap, slys eða óhapp í stjórn íslenzkra menningarmála einnig eftir allar þessar játningar var haldið fast við það af hálfu stjórnarvalda að Íslendingar mættu ekki skerast í leikinn og vernda þjóðlega hagsmuni sína. Frumkvæðið yrði að koma frá hernámsliðinu sjálfu, og síðan kom frumkvæðið eftir þeirri boðleið, hvernig sem aðdragandinn hefur verið 6. sept. 1966 skrifaði Weymouth aðmíráll á Keflavíkurflugvelli hæstv. utanrrh. bréf og greindi honum frá því, að vegna hagsmuna hernámsliðsins sjálfs yrði að takmarka sendingar dátasjónvarpsins við herstöðina eina, þegar íslenzka sjónvarpið hæfi starfsemi sína. Hæstv. utanrrh, svaraði daginn eftir og komst m.a. svo að orði, með leyfi hæstv, forseta: „Með tilliti til þess ástands, sem þér lýsið, mun ríkisstj. Íslands ekki vera mótfallin till. yðar um að draga úr sjónvarpssendingum yðar, þannig að þær verði takmarkaðar við venjulega sjónvarpsmóttöku á heimilum i næsta nágrenni Keflavíkur.“ En einnig kom hæstv. ráðh. á framfæri þeirri ósk sinni, að breytingar á dátasjónvarpinu yrðu samræmdar tilkomu íslenzka sjónvarpsins. Í þeirri ósk reyndist felast sú afstaða að sendingar íslenzka sjónvarpsins voru taldar tilraunasjónvarp fyrsta árið, en á meðan fór hæstv. utanrrh. sem sé fram á það, að starfsemi dátasjónvarpsins héldi áfram. 16. ágúst í fyrra skrifaði hæstv. utanrrh. bandaríska aðmírálnum loksins nýtt bréf og lýsti yfir því, að af Íslands hálfu væri nú ekkert því til fyrirstöðu, að Bandaríkjamenn gerðu hinar fyrirhuguðu breytingar á sjónvarpssendingum sínum. Og nokkrum dögum síðar sendi yfirmaður hersins frá sér fréttatilkynningu, þar sem svo var komizt að orði, með leyfi hæstv, forseta: „. . að útsendingar sjónvarps varnarliðsins verði takmarkaðar í samræmi við samkomulagið frá sept. 1966. Þar af leiðandi verða útsendingar sjónvarps varnarliðsins, AFRTS, takmarkaðar við Keflavíkurflugvöll og næsta nágrenni hans frá og með 15. sept. 1967.“ Um sömu mundir lýsti aðmírállinn yfir því í viðtölum við íslenska sjónvarpið og hérlend blöð, að sendingar bandaríska sjónvarpsins yrðu takmarkaðar svo tryggilega, að þess yrði t.d. enginn kostur að sjá þær í Reykjavík, ekki heldur þótt menn reistu risagálga á þökum húsa sinna og keyptu sér hina öflugustu magnara. Nú eru senn liðnir 5 mánuðir frá þeim degi, þegar takmörkunin átti að koma til fullra framkvæmda, en samt fer því enn mjög fjarri, að sendingarnar séu takmarkaðar við Keflavíkurflugvöll og næsta nágrenni hans. Sendingarnar sjást enn viðast hvar á Reykjavíkursvæðinu, og þar sem myndgæðin eru ekki nægilega góð, hlaupa sjónvarpsvirkjar undir bagga og bæta úr skák með nýjum loftnetum og mögnurum. Hinar skýlausu yfirlýsingar aðmírálsins hafa reynzt ómerkar allt til þessa. Því spyr ég hæstv. utanrrh.: Hvað veldur? Hvenær má vænta fullra efnda á samningsbundnum loforðum Bandaríkjanna við ríkisstj. Íslands og skýlausum fyrirheitum Stones aðmíráls?



Herra forseti. Út af þessari fsp. hv. 6. þm. Reykv. hef ég óskað eftir því við formann varnarmálanefndar, að hann gefi mér skýrslu um þetta mál. en varnarmálanefnd og formaðurinn sjálfsagt alveg sérstaklega fylgjast með þessu máli eins og öðrum, sem varnarliðið snertir. Hann hefur nú gefið mér stutta skýrslu um málið, sem ég, með leyfi hæstv. forseta, vildi lesa upp, því að ég held, að hún skýri málið bezt. Hún er svo hljóðandi: „Frá 15. sept. 1967 hafa verið gerðar margs konar ráðstafanir í því skyni að torvelda móttöku sjónvarpsmynda utan varnarsvæðanna frá sjónvarpsstöð varnarliðsins. Þessar ráðstafanir hafa gert það að verkum, að sjónvarpsmyndin er ekki lengur nothæf fyrir langflesta íbúa Reykjavíkursvæðisins. Hins vegar hafa ófyrirsjáanlegir tæknilegir erfiðleikar við að stilla sjónvarpsmastur orðið þess valdandi, að ekki hefur verið unnt að útiloka með öllu sjónvarpssendingar til Reykjavíkursvæðisins án þess að valda truflunum á Keflavíkursvæðinu. Tilraunum til þess að ráða bót á þessu er stöðugt haldið áfram. Hinn 6. og 7. des. s.l. fékk yfirmaður varnarliðsins íslenzka útvarpsvirkja til þess að rannsaka árangur þeirra lagfæringa, sem gerðar höfðu verið á sjónvarpsmastri Keflavíkursjónvarpsins frá 15. sept. s.l. Voru framkvæmdar 45 skipulagsbundnar mælingar í Reykjavík og nærliggjandi byggðarlögum. Að undanteknum fjórum stöðum, er lágu langt hver frá öðrum, gáfu allar hinar mælingarnar til kynna, að útsending stöðvarinnar væri lakari en svo, að hún væri nothæf á Reykjvíkursvæðinu. Þar með var yfirgnæfandi meiri hluti íslenzkra sjónvarpsnotenda útilokaður frá að sjá stöðina, en ráðstafanir til þess að draga úr sendikrafti til áðurnefndra fjögurra staða hafa þó verið gerðar. Hinn 26. f. m., þ.e.a.s. 26. jan., fékk varnarliðið sérstök tæki frá Bandaríkjunum til þess að setja á útvarpsmastrið, en erfið veðurskilyrði hafa fram að þessu hindrað, að unnt væri að koma þeim fyrir. Þau verða sett upp strax og veður leyfir. Er þess vænzt, að hin nýju tæki dragi svo úr allri útsendingu til Reykjavíkursvæðisins, að sjónvarpsmynd verði þar með öllu ónothæf. Ef þessar aðgerðir reynast enn ekki nægilegar, hefur varnarlíðið heitið því, að enn frekari ráðstafanir verði gerðar.“ Þetta er í örstuttu máli saga málsins. Ég get aðeins bætt því við, að ég hef sjálfur reynt að taka Keflavíkursjónvarpið á sjónvarpstæki, sem ég hef undir höndum og nokkurs staðar annars staðar, og minn dómur eða reynsla af því er sú, að það sé algerlega ónothæft þar, sem ég hef reynt það. Mitt mat á þessu sker auðvitað ekki úr, en það, sem sker úr, er umsögn útvarpsvirkjanna sem kannað hafa málið og gert mælingar á 45 stöðum með þeim árangri, að 41 staður hefur verið útilokaður, en 4 virðast nokkurn veginn geta séð sjónvarpið. En það verður svo lagað, þegar hin allra nýjustu tæki koma. Vænti ég, að þetta sé nægilegt svar við fsp.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir þá skýrslu, sem hann lét okkur í té frá formanni varnarmálanefndar. Hins vegar fer því mjög fjarri, að ég telji þá frásögn, sem þar kom fram, vera fullnægjandi skýringu á þeim vanefndum, sem við höfum orðið að þola í þessu máli. Þau bréfaskipti, sem fram fóru milli yfirmanns bandaríska hersins og hæstv. utanrrh. 1966, jafngilda að sjálfsögðu formlegum samningi á milli ríkjanna og þegar yfirmaður hernámsliðsins kom með yfirlýsingu sína, þá hefur hann vafalaust hugað að þeim tæknilegu vandamálum, sem þyrfti að leysa til þess að koma þessari lausn í kring. Ég segi fyrir mig, að ég á ákaflega erfitt með að trúa þeirri skýringu, að Bandaríkin, sem eru sem kunnugt er einhver tækniþróaðasta þjóð í heimi, hafi ekki getað leyst vandamál af þessu tagi á þeim 17 mánuðum, sem liðnir eru síðan samningurinn var gerður, og ekki heldur á þeim 5 mánuðum, sem liðnir eru síðan þessi breyting átti að koma til framkvæmda samkv. opinberum tilkynningum. Ég er ekki eins viss um það og hæstv. ráðh. og þeir, sem hann vitnaði til, að sú takmörkun, sem vissulega er komin, sé fullnægjandi. Það er staðreynd, að núna að undanförnu hafa íslenzkir sjónvarpsvirkjar auglýst í blöðum, að þeir tækju að sér að setja upp loftnet og gengju þannig frá sjónvarpstækjum manna að hægt sé að taka sendingarnar frá Keflavík. Þetta er orðinn atvinnuvegur fyrir íslenzka sjónvarpsvirkja. Og þeir hafa skýrt frá því, að þeir hafi haft mikið að gera að undanförnu við þetta og að oft þyrfti ekki að lagfæra mikið hjá sjónvarpsnotendum til þess að Keflavíkurstöðin næðist á tækin. En þar sem skilyrðin væru erfiðari, yrði að setja upp stærstu gerð af loftnetum og sérstaka magnara. Ég er ekki einn um það að telja, að þarna sé um mjög alvarlegar vanefndir að ræða. Það sjónarmið hefur einnig komið fram í málgagni hæstv. utanrrh. 12. jan. s.l. birti Alþýðublaðið forustugrein af þessu tilefni. Sú grein var stutt en skýr, og ég vil leyfa mér að lesa hana hér upp, með leyfi hæstv. forseta. Hún var á þessa leið: „Frásagnir og auglýsingar dagblaða benda til þess, að enn sé mögulegt að sjá útsendingu sjónvarpsstöðvar varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli á mörgum stöðum í Reykjavík og á Suðurnesjum. Svo hefur virzt sem farsæl lausn hafi fengizt á þessu máli, og hefur verið hljótt um það langa hríð. Þó kemur það kunnugum ekki á óvart, að erfitt reynist að takmarka sjónvarpssendinguna við Keflavíkurflugvöll með skermum einum. Takist það ekki án frekari dráttar, er aðeins um tvær leiðir að velja. Varnarliðið verður að setja upp lokað símakerfi fyrir sjónvarp sitt eða loka stöðinni algerlega. Það er ekki ráðlegt að skemmta skrattanum með því að vekja þetta deilumál til lífs á ný.“ Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. Benedikt Gröndal. formaður útvarpsráðs, hafi skrifað þessa forustugrein og ég efast ekki um, að hann standi við þau sjónarmið, sem fram koma í henni. En mér þykir forvitnilegt að vita hvort hæstv. utanrrh. er ekki sömu skoðunar og þetta málgagn ráðh., því að mér finnst það dálitið annarleg viðhorf, að hæstv. ráðh. skuli hér reyna að bera í bætifláka fyrir vanefndin, því að að sjálfsögðu er það verkefni hans að tryggja það í einu og öllu, að sá aðili, sem hann hefur gert samning við, standi við samningana. Og þegar af því er fengin 5 mánaða reynsla nú þegar, að ekki hefur verið staðið við þá á þann hátt sem fyrirhugað var, sýnist mér einsætt að gera þá kröfu, sem fram kemur í forustugrein Alþýðublaðsins, að annaðhvort verði þarna sett upp lokað kerfi eða stöðinni gersamlega lokað.

Dómsmrh. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Mér finnst nú þetta hálfbroslegir tilburðir satt að segja, sem hér eiga sér stað í sambandi við þetta sjónvarpsmál, en alveg að sérstaklega gefnu tilefni, þar sem lesin var hér upp forustugrein úr Alþýðublaðinu um, að tveir möguleikar væru aðeins fyrir hendi, ef þessi lokun, sem nú hefur verið reynd, dugar ekki, þ.e. hreinlega að loka sjónvarpinu eða setja lokað kerfi, þá vildi ég benda á, og sérstaklega formanni útvarpsráðs, að það kann að vera til þriðja leiðin. Og það væri sú leið, að útvarpið, sem hefur ágæta aðstöðu til þess, léti fara fram skoðanakönnun hjá þeim, sem sjónvarp eiga. hver vilji almennings væri í þessu efni, og síðan væru hinar endanlegu ákvarðanir teknar.



Herra forseti. Þegar sjónvarpsmálið kom til umr. hér á Alþ. 1962, þá var því m.a. haldið fram, að sendikraftur bandaríska sjónvarpsins á Keflavíkurflugvelli væri svo lítill, að tæknilega séð gæti hann ekki minni verið og það væri ógjörningur að takmarka hann við herstöðina eina. Þeir, sem einkum héldu þessu fram, voru þáv. hæstv. utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, og formaður hins íslenzka útvarpsráðs, hv. 5. þm. Vesturl. Síðan hefur sannazt, að fullyrðingar þessar voru næsta hæpnar, svo að ekki sé meira sagt. Í flokksmálgagni þessara tveggja manna sem ég var að nefna, var til að mynda lýst yfir þeirri skoðun nú fyrir stuttu, eins og hv. 6. þm. Reykv. vék að hér áðan, að ef bandaríska herstjórnin á Keflavíkurflugvelli drægi það lengur að standa að fullu við fyrirheit sitt um takmarkanir á sjónvarpssendingum, yrði að ganga hreint til verks og fyrirskipa henni að taka upp svokallað lokað dreifingarkerfi, en það er að því leyti líkt símakerfi, að sendingar fara ekki um loftið, heldur eftir þráðum frá viðkomandi sjónvarpsstöðvum og til þeirra húsa, sem eiga að njóta útsendingar þeirra. Þetta lokaða dreifingarkerfi hefði auðvitað verið hægt að nota frá upphafi, þó að sá aðilinn, sem nú bendir á það sem heppilegustu lausn á þessum málum, virtist ekki hafa hugmynd um það eða léti svo sem hann hefði ekki hugmynd um það, þegar mál þessi voru til umr. hérna 1962. Ýmsir mætir menn úr öllum stjórnmálaflokkum hafa látið sjónvarpsmálið til sín taka, hafa fordæmt hneykslanlega framkomu íslenzkra ráðamanna í þessu máli og krafizt þess, að þeir yrðu látnir svara til saka fyrir blekkingar þær, sem þeir leyfðu sér að beita í tilraunum til þess að afsaka hneykslið, og væri sannarlega ekki vanþörf á slíku. En ég vil nota þetta tækifæri til að benda á það, að blekkingar í sambandi við hernámsmálin eru engin ný bóla. Sú saga hefst með Keflavíkursamningnum 1946. Mér gefst ekki tími til að rekja hana nákvæmlega allar þær blekkingar, sem t.d. var beitt í sambandi við Keflavíkursamninginn. En árið 1949, þegar Íslendingar sögðu skilið við hlutleysisstefnu sína og gengu í hernaðarbandalag, var því hátíðlega lýst yfir af hálfu stjórnarvalda, að hér yrði aldrei her á friðartímum. Það reyndist helber blekking. Aðeins tveim árum síðar eða árið 1951 fengu Bandaríkin leyfi til þess að hreiðra um sig á ný með herafla á Keflavíkurflugvelli. Stjórnarvöldin lýstu því yfir, að þetta hefði verið gert vegna bráðrar hættu á árás af hálfu Rússa svo bráðrar meira að segja, að þjóðin fékk ekkert að vita um samning stjórnarvaldanna við Bandaríkjamenn fyrr en herinn var kominn, þ.e.a.s. að morgni 7. maí 1951. Og stjórnarvöldin lýstu því yfir, að þessari leynd hefði verið haldið af öryggisástæðum, því að ella hefðu Rússar e.t.v. rokið til og hernumið okkur á undan Bandaríkjamönnum. Allt þetta var að sjálfsögðu líka helber blekking. En Bandaríkjamenn höfðu á ný náð fótfestu á Keflavíkurflugvelli, og þessi staður þar syðra breytti æ meira um svip. Ísland hvarf úr svipmóti hans, en í staðinn reis þarna upp fjölmennt bandarískt byggðarlag. Stjórnarvöldin fullyrtu, að þessu mundi engin hætta fylgja fyrir þjóðlegar erfðir okkar og menningarlegt sjálfstæði. Það reyndist líka helber blekking: Það leið ekki á löngu þangað til herliðið á Keflavíkurflugvelli var farið að starfrækja útvarpsstöð og braut þar með, eins og hv. 6. þm. Reykv. benti hér á áðan, þvert gegn ákvæðum íslenzkra laga um einkarétt ríkisins á slíkri starfrækslu. Og stjórnarvöldin létu sér það vel líka, eða a.m.k. afskiptalaust, að þessi bandaríska útvarpsstöð haslaði sér völl meðal æskulýðsins hér á þéttbýlissvæðinu við Faxaflóa og keppti við íslenzka útvarpið um hylli hans með léttmeti ýmiss konar og öðrum hégóma. Og svo kom sem sé sjónvarpsmálið til sögunnar. Ég hef ekki tíma til þess að rekja blekkingarnar, sem beitt var í sambandi við það, nánar heldur en ég hef þegar gert. En ég vildi sem sé aðeins nota þetta tækifæri til að benda á það, að þó að ýmsir menn tali nú um nauðsyn þess, að sú saga sé rakin, og menn látnir svara til saka fyrir þær blekkingar, sem þeir hafa beitt í sambandi við þetta mál og vissulega er ekki vanþörf á, þá eru ýmis fleiri mál í sambandi við hernámið, sem sannarlega þarfnast rannsóknar, og kominn tími til þess að þjóðin fái að vita sannleikann um þær blekkingar, sem beitt hefur verið í sambandi við þau. Mér dettur ekki í hug, að íslenzk stjórnarvöld hafi alltaf gert sér grein fyrir því, að þau voru að beita þjóðina blekkingum í sambandi við þessi mál. Ég er sannfærður um það, að þau höfðu oft verið blekkt sjálf. T.d. er ég viss um það, að margir þeirra manna, sem tóku á sig ábyrgðina á því, að við sögðum skilið við hlutleysisstefnu okkar og gengum í hernaðarbandalag 1949, já, og ábyrgðina á hernáminu aftur 1951, margir þessara manna voru sjálfir blekktir af einhverjum leynilegum boðskap frá þeim volduga aðila, sem þarna var fyrst og fremst að fá framgengt hagsmunum sínum. Það er sem sé ekki tími til að ræða þetta nánar að sinni. Ég verð að láta það bíða betra tækifæris, sem væntanlega gefst, áður en langt um líður.



Herra forseti. Ég stend nú hér upp ekki sízt vegna ræðu hæstv. dómsmrh. áðan. Vorið 1966 fluttu nokkrir þm. stjórnarandstöðunnar þáltill. um takmörkun sjónvarpsins við herstöðina eina. Margar ræður voru fluttar í málinu, en ég held, að það, sem mesta athygli vakti, hafi ekki verið hávaðinn í flm., heldur þögnin, sem þeir mættu, þögn utanrrh. og þögn menntmrh. Báðir þessir hæstv. ráðh. og raunar allir aðrir ráðamenn þögðu af sér hræringar og hvers konar viðleitni til að fá þá til að ræða málið á Alþ., og málið var svo að lokum svæft hér í lok þingsins með því klóróformi allshn., sem allir munu víst þekkja. En þetta mál var ekki dautt þrátt fyrir allt. Menn höfðu ekki skilið til fulls, að hæstv. menntmrh. er ekki allur þar sem hann er séður. Bak við tjöldin fór hann á fund Bandaríkjamanna og bað þá um að gera ríkisstj. þann greiða að eiga sjálfir frumkvæði að lokun sjónvarpsins, og Bandaríkjamenn samþykktu og tóku að sér það verk, sem stjórnarvöldin höfðu ekki manndóm til að vinna. Hér á Alþ. hefur vissulega lengi verið meiri hl. fyrir því, að bandaríska sjónvarpið væri takmarkað við herstöðina eina, en þessi vilji mátti ekki koma fram. Alþ. mátti ekki hafa skoðun á málinu og stjórnarvöldin ekki heldur. Því var sjónarspilið sett í gang, eins og flestum mun í fersku minni Bandaríkjamenn sögðust vera tilneyddir að takmarka sjónvarpið, ekki vegna þess að Íslendingar óskuðu eftir því, nei, þeir sögðu, að það væri af einkaástæðum þeirra sjálfra að þess þyrfti með. Og utanrrh. svaraði um hæl og sagði, að ef Bandaríkjamenn þyrftu endilega að takmarka sjónvarpssendingarnar nú, yrði svo að vera. Á engan hátt mátti sem sagt lesa út úr svari ráðh., að það væri vilji þings og stjórnar, að svo væri gert. Hann óskaði meira að segja eftir því, að takmörkun sjónvarpsins yrði slegið á frest, þar til það íslenzka væri komið í gagnið. Nú sjá menn, held ég, afleiðingarnar af þessu geðleysi íslenzkra stjórnarvalda. Bandaríkjamenn framkvæma loforð sín seint og illa. En ráðamenn þjóðarinnar eru búnir að koma málum þannig fyrir, þeir virðast ekki geta ýtt á Bandaríkjamenn af neinum þeim krafti, sem dugað getur. Það eru liðnir 22 mánuðir, síðan þetta loforð var gefið, og enn þá standa einhverjir tæknilegir örðugleikar í þessari mestu tækniþjóð veraldar. Já, hæstv. dómsmrh. lagði sem sagt til hér áðan, að útvarpið léti fara fram skoðanakönnun meðal hlustenda um það, hvort það ætti að takmarka bandaríska sjónvarpið á Keflavíkurflugvelli. En hvernig væri, að hæstv. dómsmrh. byrjaði nú á því að láta fara fram skoðanakönnun í sjálfri ríkisstj., svo að ekki þyrfti að vera neinn vafi á því lengur, hver sé skoðun hennar á þessu máli, og hvernig væri, að fram færi hér á Alþ. skoðanakönnun í þessu máli? Hvernig væri sem sagt, að blaðinu væri snúið við og Alþ. og ríkisstj. tækju af skarið í þessu máli í eitt skipti fyrir öll og sýndu, hver sé vilji þeirra í þessu máli, svo að Bandaríkjamenn þurfi ekki að vera lengur í neinum vafa og þurfi ekki að halda, að það sé ósk ríkisstj. eða jafnvel gert henni til góðs að draga málið eins lengi á langinn og hægt er.



Herra forseti. Kjarninn í þessari fsp. var sá að slá því föstu, að mér skilst, að Bandaríkjamenn hefðu vanefnt sínar skuldbindingar í sambandi við sjónvarpið á Keflavikurvelli. Ég vil nú ekki kalla það, sem gerzt hefur í málinu, vanefnd, vegna þess að það hefur þegar verið byrjað, eins og lofað var, að takmarka útsendingarnar og niðurstaðan af þeirri könnun, sem hér hefur verið framkvæmd af útvarpsvirkjum og fagmönnum á þessu sviði, sýnir, að meira en 90% af þeim stöðum, sem mældir voru, sýna það, að þeir geta með engum hætti notið þessa sjónvarps og aðeins innan við 10% geta notfært sér það og þó ekki til fulls. Ég tel þess vegna að málið hafi fengið þá afgreiðslu, sem maður getur vænzt, og þegar því hefur líka verið heitið, að tilraunum verði haldið áfram með að takmarka útsendingarnar, þangað til enginn á Reykjavíkursvæðinu er fær um að njóta þeirra. Út í efnisatriði, sem hér hefur verið rætt um, vegna varnarliðsins almennt, skal ég ekki fara heldur einungis halda mig við þessa fsp.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja það, sem ég reyndar hef aldrei farið neitt dult með, en vil endurtaka einu sinni enn, að ég hef ætíð verið mikill áhugamaður um það, að erlenda sjónvarpið yrði bundið við varnarstöðina eina í Keflavík. Ég hef aldrei farið dult með þetta og haft mikinn áhuga fyrir því, að málum yrði komið þannig fyrir. Ég vil mega treysta því, samkv. þeim yfirlýsingum, sem hæstv. utanrrh. las, að þessu verði nú komið í það horf, svo að ekki verði um deilt.

Fyrirspyrjandi (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Það var aðeins lítil aths. við þá till., sem hæstv, dómsmrh. kom fram með hér áðan, um sérstaka skoðanakönnun á Íslandi. Ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að ákvörðunin um takmörkun sendinga dátasjónvarpsins við herstöðina er komin frá Bandaríkjamönnum sjálfum og skoðanakönnun á Íslandi getur ekki haft nein áhrif á þeirra eigin ákvarðanir. Vilji hæstv. ráðh. fá einhverja sérstaka skoðanakönnun til að skera úr um málið hjá þeim aðilum, sem tekið hafa ákvörðunina þá verður hún að vera innan Bandaríkjanna sjálfra.



Herra forseti. Mín afskipti af þessu máli voru að reyna að leggja lið þessum áhugasömu mönnum, sem hér telja sig berjast þjóðhollri baráttu. Ég hélt þess vegna að þessari till. minni mundi verða fagnað af þessum hv. þm., sem telja að sjónvarp frá Keflavík sé mjög þjóðhættulegt og til mikils angurs fyrir alla þá, sem horfa á sjónvarp. Að koma skoðanakönnun í gang hlýtur að vera mjög auðvelt, því að það eru skráðir allir sjónvarpseigendur, svo að það þyrfti ekki annað en að láta fylgja svolítinn reit með, þegar verið væri að innheimta sjónvarpsgjaldið. Þar gætu menn sett í lokaðan reit og þar með sent innsiglað til sjónvarpsins, hver væri afstaða þeirra í þessu máli. Menn mega ekki misskilja það, að ég var að reyna að leggja þeim þarna vopn í hendur, sem telja sig hafa sterka afstöðu í þessu máli.

Fyrirspyrjandi (Gísli Guðmundsson) : Herra forseti. Í okt. 1966 bar hv. landsk. þm., sem einnig á nú um stund sæti á þingi, Ragnar Arnalds, fram fsp. til ríkisstj. um það, hvað liði störfum tveggja stjórnskipaðra n., sem hann kvaðst hafa orðið var við á ferðalagi um Norðurland. Hæstv. félmrh. svaraði þessari fsp. í alllöngu máli hinn 26. okt. 1966, og hann sagði þá m.a., með leyfi hæstv. forseta, eða gaf þær upplýsingar, sem hér fara á eftir, varðandi annan þátt þessa máls. Hæstv. ráðh. sagði: „Samkomulag varð um það í júní 1965 milli ríkisstj. og Alþýðusambands Norðurlands, að gerð skyldi sérstök framkvæmdaáætlun fyrir Norðurland . . . Í framhaldi af þessu samkomulagi, sem gert var 1965, fól ríkisstj. Efnahagsstofnuninni að gera áðurgreinda framkvæmdaáætlun, og skyldi framkvæmd verksins vera í samráði við Alþýðusamband Norðurlands svo og sveitarstjórnir og sýslunefndir á Norðurlandi. Hóf Efnahagsstofnunin undirbúning verksins í marzmánuði s.l.“ - þ.e. 1966 -„með söfnun gagna bæði hér í Reykjavík og á Norðurlandi, og nú í sumar“ - þ.e. sumarið 1966 - „hafa starfsmenn Efnahagsstofnunarinnar ferðazt um Norðurland, kynnt sér ástand í atvinnu- og félagsmálum og rætt við forvígismenn sveitarfélaga launþega, atvinnurekendur og fleiri aðila. Hafa öll byggðarlög, að Eyjafirði og nágrannasveitum hans undanskildum, þegar verið heimsótt, en gert er ráð fyrir, að þangað verði farið í nóv. n.k.“ Hæstv. ráðh. sagði enn fremur: „Starfshópur Efnahagsstofnunarinnar skilar sjóðnum“ - þ.e.a.s. Atvinnujöfnunarsjóði, sem hann hafði þá einnig rætt um - „skýrslum um hvern hluta Norðurlands fyrir sig, þar sem lagðar eru fram till, um kerfisbundinn stuðning við atvinnulíf svæðanna. Ein skýrsla hefur þegar verið lögð fram, um Húnaflóasvæðið, og er Strandasýsla þá þar meðtalin. Von er á skýrslum um Skagafjörð ásamt Siglufirði og um austurhluta Norðurlands innan skamms. Reiknað er með, að Efnahagsstofnunin skili ríkisstj. heildarskýrslu um Norðurland allt á þessum vetri,“ - þ.e. veturinn 1966-1967. „Í þessu starfi hefur einmitt verið lögð áherzla á að flýta eins og kostur er fyrir þeim aðgerðum og framkvæmdum, sem nauðsynlegastar eru taldar.“ Þetta sagði hæstv. félmrh. um Norðurlandsáætlun hinn 26. okt. 1966. Við þessar upplýsingar má svo bæta því, að hinn 4. júní 1967, að ég ætla birtist blaðaviðtal við hæstv. fjmrh. um ýmis málefni, aðallega atvinnumál Norðurl. e., en eins og kunnugt er, er hæstv. ráðh. einn af þm. þess kjördæmis. Þá sagði hæstv. ráðh. í þessu viðtali: „Ég tel nauðsynlegt að vinna kerfisbundið að alhliða uppbyggingu í kjördæminu. Mikilvægasta skrefið að því marki er sú áætlun um eflingu byggðar á Norðurlandi, sem unnið er að og verður lokið á þessu ári.“ Ég skal enn fremur taka það fram, að í tilefni af þeim umræðum, sem um þetta urðu á Alþ. bæði í sambandi við fsp. þá, sem ég nefndi, og síðar, nálægt vori, um lántökuheimild stjórnarinnar vegna framkvæmdaáætlunar, óskaði ég eftir því við Efnahagsstofnunina að ég fengi í hendur þær skýrslur, sem sagt var frá, að stofnunin hefði gert. Og ég fékk í hendur einar þrjár slíkar skýrslur á s.l. vori, sem ég mun ekki ræða um hér, en í þeim skýrslum voru ekki till., enda ekki gert ráð fyrir því, engin áætlun gerð, heldur bara skýrslur, og þær fjölluðu um vissa hluta Norðurlands. Þar sem ekki hefur orðið úr því, sem gert var ráð fyrir í vor af hálfu stjórnarvalda að Norðurlandsáætlun yrði lokið á þessu ári, hef ég ásamt hv. 3. þm. Norðurl. v. leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp., sem prentuð er á þskj. 239: „Hvenær má vænta framkvæmdaáætlunar þeirrar fyrir Norðurland, sem heitið var í júnímánuði 1965, sbr. skýrslu félmrh. á AIþ. 26. akt. 1966?“



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt hv. 4. þm. Norðurl. v. fsp. til hæstv. fjmrh. um Norðurlandsáætlun. Það er alkunna, að við gerð Norðurlandsáætlunar eru miklar vonir bundnar. Hinu er ekki að leyna, að mönnum finnst dragast um of, að lokið sé gerð áætlunarinnar. Mér er að vísu ljóst, að þótt formlega hafi ekki verið gengið frá Norðurlandsáætlun, hefur mikið verið gert til að bæta atvinnuástandið norðanlands á undangengnum árum, enda hafa fjárveitingar úr Atvinnujöfnunarsjóði og Atvinnuleysistryggingasjóði þegar haft verulega þýðingu ásamt starfsemi atvinnumálanefndar Norðurlands. Þá má heldur ekki gleyma stórverkefnum eins og byggingu kísilgúrverksmiðjunnar við Mývatn, kaupum Hafarnarins og síldarflutningum til Siglufjarðar og nú síðast ákvörðuninni um byggingu strandferðaskipanna á Akureyri. Allt eru þetta dæmi um þá nýju byggðastefnu, sem hefur verið að ryðja sér til rúms. Víst er það rétt, að við Íslendingar lifum nú erfiðleikatímabil og ekki er nema eðlilegt, að það taki menn nokkurn tíma að átta sig á breyttum aðstæðum. En við ætlum okkur að sjálfsögðu að sigrast á þessum erfiðleikum til þess eru þeir. Og þess er þá að geta, að á atvinnusviðinu hafa erfiðleikarnir verið mestir norðanlands og því eðlilegt, að megináherzla sé lögð á lausn þeirra, eins og að er stefnt í Norðurlandsáætluninni. Ég skal ekki fjölyrða um þau verkefni, sem nefnd hafa verið í sambandi við gerð Norðurlandsáætlunar. Þau eru fjölmörg, eins og raunar er um viðfangsefni um land allt, og bíða þess að verða leyst. Þar með er þó vissulega ekki sagt, að lítið hafi verið gert hérlendis á liðnum áratugum. Þvert á móti hefur í öllum landshlutum verið staðið þannig að framfaramálum, að þótt það kunni að hafa verið rétt, að Íslendingar byggju í harðbýlu landi, hafa ein eða tvær kynslóðir breytt því svo, að nærri stappar, að það sé þegar bezta land veraldar. Við skulum ekkert vera að gera lítið úr eigin ágæti, dugnaði íslenzku þjóðarinnar. Ég hygg, að okkur sé nauðsynlegt að trúa því, að við séum a.m.k. engir eftirbátar annarra. Við þurfum sjálfsagt á talsverðu stolti að halda til að byggja upp þetta fámenna samfélag. En við værum meira en lítið drýldnir, ef við gleymdum því, að það eru landgæðin, auðurinn til sjávarins og til landsins, sem velgengni okkar hefur verið byggð á. Skoðun mín er sú, að við höfum öll skilyrði til að breyta þeirri vörn, sem við höfum haldið uppi að undanförnu, í nýja stórsókn til aukinna framfara ef við höfum djörfung til að takast á við verkefnin um land allt, nýta landgæðin hvar sem þau er að finna leita nýrra leiða til atvinnurekstrar og stofna félög almennings til að hrinda þessu í framkvæmd. Að því eiga framkvæmdaáætlanir eins og Norðurlandsáætlun að miða. Okkur ber að hraða sem mest má verða rannsókn á auðlindum landsins og sjávarins, og það ætti að vera barnaleikur þeirrar kynslóðar, sem nú er á bezta starfsaldri, að halda áfram starfi þeirra, sem eldri eru, og bæta svo lífsafkomu þjóðarinnar, að hvergi væri betri lífskjör að finna en einmitt hér. Og ljóst er það, að batnandi lífskjör þjóðarinnar ber að nota til að efla menningu hennar, listir og vísindi, svo að til Íslands verði litið sem fyrirmyndarlands, þar sem jafnræði, menning og lýðræði skipi öndvegi. Gerð Norðurlandsáætlunarinnar er einn þáttur í þessu starfi - og ekki sá ómerkasti, því að við verðum að gera okkur grein fyrir því, að fólkið í landinu á að búa við sem jöfnust lífskjör og njóta sem jafnastrar aðstöðu til menntunar og menningarlegs þroska, hvort sem það býr sunnanlands eða norðan, austanlands eða vestan, því að landið allt verðum við að byggja og nýta alla þess auðlegð. Fsp. sú, sem hér er rædd, er flutt í trausti þess, að umr. um hana megi verða til þess, að landsmenn geri sér gleggri grein fyrir nauðsyn atvinnuuppbyggingar úti um land en ella, og einnig, að þær yrðu til þess, að hraðað yrði framkvæmdum við Norðurlandsáætlun, sem vissulega er lífshagsmunamál byggðanna á Norðurlandi.

Fjmrh. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Seint á síðasta þingi var flutt fsp. um Norðurlandsáætlun. Þeirri fsp. var ekki svarað hér á Alþ., því að störfum þess lauk áður en hægt væri að taka fsp. til meðferðar eða svars af hálfu ráðh., og ég svaraði þá fsp. með því óformlega að senda þm. þess kjördæmis, sem, ef ég man rétt, var Norðurl. v., er stóðu að þeirri fsp., grg. um málið eins og það þá stóð. Hv. fyrirspyrjandi nú, 1. þm. Norðurl. e., hefur gert hér alveg réttilega grein fyrir upphafi þessa máls og hvernig það stóð á s.l. ári, þegar það var síðast til umr., og ég hygg enda, að það sé öllum hv. þm. ljóst og a.m.k. fyrirspyrjendum þessa máls, þannig að ég þarf ekki að fara langt út í að rekja forsögu málsins, en get vísað á það, sem fram kom í því efni. Það er alveg rétt, að það var gert ráð fyrir því í svari mínu, sem átti að vera svar við fsp. í lok síðasta þings, að að því var stefnt, að áætluninni gæti orðið lokið nú um síðustu áramót. Að því var ákveðið stefnt, og Efnahagsstofnunin hafði gert ráð fyrir því í álitsgerð sinni til mín um málið, að það mundi takast að ljúka úrvinnslu gagna fyrir þann tíma. Efnahagsstofnunin hóf athugun málsins í marzmánuði 1966, og hefði það í rauninni ekki verið langur tími að eiga að sjúka slíkri áætlanagerð á um það bil 11/2 ári, jafnviðamikilli og henni var ætlað að verða. Það þurfti vitanlega strax að gera ýmsar undirbúningsathuganir, sem tækju sinn tíma fyrst og fremst gagnasöfnun. Það, sem fyrst gerðist í þessu efni, var, að hafin var úrvinnsla gagna um mannfjölda og mannfjöldahreyfingar, tekjur og tekjuþróun á Norðurlandi. Sumarið 1966 ferðuðust svo starfsmenn Efnahagsstofnunarinnar, sem að þessu verkefni unnu, um Norðurland. Á þessu ferðalagi heimsóttu þeir alla kaupstaði og kauptún í landsfjórðungnum og allmarga sveitahreppa, skoðuðu flest atvinnufyrirtæki, opinberar stofnanir og framkvæmdir og áttu viðræður við sveitarstjórnir, sýslunefndir, forustumenn verkalýðsfélaga og atvinnurekenda á hverjum stað. Síðan var gengið frá bráðabirgðaskýrslum fyrir hin einstöku svæði, eins og hér hefur verið vikið að, og þær voru síðan afhentar stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs og einnig ríkisstj. til athugunar, en stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs taldi mjög æskilegt að fá þessar bráðabirgðaskýrslur um atvinnuástandið strax og þær væru tilbúnar til þess að geta haft þær til hliðsjónar við ákvarðanir sínar um umsóknir til sjóðsins um lán og styrki til ýmissa framkvæmda á þessu svæði. Þá fóru fram viðræður milli fulltrúa samtaka sveitarstjórnanna á Norðurlandi og við fulltrúa Alþýðusambands Norðurlands, en Alþýðusamband Norðurlands hafði einnig sent Efnahagsstofnuninni ýtarlega álitsgerð og till. varðandi atvinnumál á Norðurlandi. Þessari gagnasöfnun og ferðalögum öllum var lokið að mestu leyti í árslok 1966, og raunar sum af þeim atriðum, sem ég hef hér vikið að, gerðust ekki fyrr en fyrri hluta árs 1967, viðræður við ýmsa þá aðila, sem ég gat um. En í framhaldi af þessari ýtarlegu gagnasöfnun og þeim bráðabirgðaskýrslum, sem gerðar hafa verið um atvinnuástand á öllu þessu svæði, var ætlunin að ganga á s.l. sumri frá heildarskýrslu um Norðurland allt og síðan á grundvelli þeirrar heildarskýrslu að ákveða till. eða áætlanagerð um það, hvernig ætti að vinna að framgangi þeirra mála í einstökum atriðum, sem höfuðmáli skipta varðandi alhliða uppbyggingu á þessu landssvæði. Því miður hefur reynslan orðið sú, að Efnahagsstofnunin hefur ekki sem skyldi nú síðustu mánuði ársins, þegar átti að vinna að úrslitum þessa máls, getað sinnt verkefni sinu á þessu sviði. Stofnunin hefur yfir mjög takmörkuðu starfsliði að ráða og starfsmenn hennar, sem hafa unnið að þessari áætlunargerð, hafa einnig haft ýmsum öðrum verkefnum að sinna. Það er að vísu svo, að í stofnuninni vann mestan hluta þessa tíma sérstaklega einn sérfræðingur stofnunarinnar að Norðurlandsáætluninni, en því miður fór svo, að þessi maður lét af störfum hjá stofnuninni á fyrri hluta s.l. árs og réðst þá sem bæjarstjóri til Akureyrar, og það tókst ekki að ráða þá annan mann í hans stað til þess að starfa fast að þessum málum, og það var ekki fyrr en í árslok eða byrjun þessa árs, sem tókst að fá annan mann til þessa starfs á vegum stofnunarinnar. Þetta sleit nokkuð þráðinn í þessu starfi, því miður, og olli því, að ekki var hægt að vinna að því með eðlilegum hraða og raunar sáralítið síðustu mánuði s.l. árs, enda, eins og öllum hv. þm. er kunnugt, komu þá til slík óvenjuleg verkefni fyrir Efnahagsstofnunina, að það hlaut að leiða til þess, að ýmislegt yrði að sitja á hakanum vegna þeirra vandamála, sem þá steðjuðu að, bæði í sambandi við gengisbreytinguna og ýmsa aðra þætti flókinna efnahagsvandamála, sem upp komu seinni hluta s.l. árs og þurfti að vinna að með miklum hraða og einbeita öllum kröftum stofnunarinnar að. Það eru auk þess fjölþætt önnur viðfangsefni, sem Efnahagsstofnunin vinnur að lögum samkv., bæði þjóðhagsreikningum, allsherjarathugunum í sambandi við þróun efnahagsmála, skýrslugerð fyrir Hagráð, sem er mjög vaxandi verkefni, og enn fremur er í stofnuninni unnið að áætlanagerð til langs tíma um einstaka þætti opinberra framkvæmda auk byggðaáætlananna. Í öðrum löndum mundu þessi verkefni væntanlega vera á vegum a.m.k. fjögurra stofnana, en hér í okkar litla þjóðfélagi hefur orðið að fela þessi verkefni öll einni stofnun með mjög fámennu starfsliði, sem ekki hefur verið fjölgað neitt að ráði á undanförnum árum, bæði vegna skorts á mönnum, sem hafa þá reynslu og þekkingu, sem á þarf að halda til að geta komið verulega að gagni við slík störf, og jafnframt að sjálfsögðu vegna þess mikla kostnaðar, sem það hefur í för með sér. Það hefur hins vegar öllum aðilum málsins verið ljóst mikilvægi þess, að ekki dragist úr hófi að ljúka Norðurlandsáætlun, og eins og ég segi, verður að játa það, að henni hefur nú þegar seinkað nokkuð, því að ætlunin var, að hún yrði tilbúin nú um síðustu áramót, og þó að það sé ekki langur tími, sem því starfi hefur seinkað, er enn þá eftir að vinna mikið starf að því að forma ákveðnar till. og ganga frá samsetningu áætlunarinnar í einstökum atriðum, enda þótt gagnasöfnun vegna hennar sé í öllum meginefnu m lokið, þannig að það sé þegar fenginn grundvöllur til þess, að það sé hægt að ljúka þessu starfi á ekki allt of löngum tíma. Eins og ég vék að áðan, var í byrjun þessa árs á vegum stofnunarinnar ráðinn nýr starfsmaður, sem eingöngu á að starfa að byggðaáætlunum og byggðamálum yfirleitt. Og það hefur verið afráðið, að þessi starfsmaður hafi aðsetur á Akureyri. Enda þótt starfssvið hans eigi ekki að takmarkast við Norðurland eitt, þá verður það að sjálfsögðu fyrsta verkefni hans að vinna að því í samráði við aðra sérfræðinga stofnunarinnar og forstöðumenn hennar að ganga endanlega frá Norðurlands áætluninni. Það eru nú uppi ýmsar ráðagerðir um tilhögun og framhaldandi starf að byggðaáætlunum yfirleitt, sem vonazt er til, að verði framkvæmanlegri en ella, vegna ráðningar þessa nýja starfsmanns og einnig vegna þess, að menn vona, að Efnahagsstofnuninni gefist nú um sinn meira tóm til að sinna þessum málum en verið hefur nú síðustu mánuðina. Það er ætlunin nú í fyrsta lagi að ljúka áætlunum um þróun samgöngumála á Norðurlandi, en jafnframt er unnið að almennri samgönguáætlun um allt landið, eins og hv. þm. er kunnugt. Þá er í öðru lagi gert ráð fyrir að ljúka áætlun um þróun skólamála á Norðurlandi, en skólamálin hafa einnig verið í heild í deiglu hjá Efnahagsstofnuninni um alllangt skeið. Þá er í þriðja lagi ætlunin að ljúka á eins skömmum tíma og frekast er auðið þeim athugunum á sviði atvinnumála, sem gerðar voru á árinu 1966 og lokið þá að meginhluta til, en þarf að sjálfsögðu enn að safna ýmsum nýjum gögnum í því sambandi og miða við tímana eins og þeir eru nú, og það starf verður unnið í samráði við Atvinnujöfnunarsjóð, og niðurstöður og till. jafnframt lagðar fyrir þann sjóð og að sjálfsögðu svo fyrir ríkisstj., þegar áætlunargerðinni er lokið, og þá vitanlega gerð grein fyrir henni og þeim till., sem þar er um að ræða. Varðandi atvinnumálin má gera ráð fyrir því, að það verði fyrst og fremst verkefni Atvinnujöfnunarsjóðs, þegar þar að kemur, varðandi einstakar framkvæmdir, og í því sambandi veltur auðvitað ekki aðeins á því, að áætlunargerð sé lokið, heldur jafnframt verði séð fyrir fjármagni, því að áætlunargerðin, þó að hún sé góðra gjalda verð, leysir út af fyrir sig engan vanda ef ekki er jafnframt séð fyrir því, að fjármagn verði til ráðstöfunar í sambandi við framkvæmdir. Að því máli hefur verið unnið skipulega í sambandi við þann þátt Vestfjarðaáætlunar, sem lokið hefur verið endanlega, þ.e.a.s. samgönguáætlunina. Eins og hv. þm. er kunnugt, var aflað sérstaks fjár til framkvæmda þeirrar áætlunar og miðað þá við tiltekið árabil og tryggt fé til framkvæmda á þeim þætti áætlunargerðarinnar. Sama hátt verður að sjálfsögðu að hafa varðandi Norðurlandsáætlun eða einstaka þætti hennar, ganga verður frá ákveðinni fjáröflun, því að Atvinnujöfnunarsjóður er þess auðvitað ekki megnugur með því fjármagni, sem hann hefur til ráðstöfunar af sinni föstu fjáröflun á ári hverju, að sinna þessu verkefni að nokkru ráði, þó að sjóðurinn hafi vitanlega lagt fram þýðingarmikla aðstoð í sambandi við einstakar atvinnuframkvæmdir, bæði á Norðurlandi og annars staðar. Það hefur þess vegna nú þegar verið gerð athugun á því af hálfu ríkisstj., hvort ekki væri auðið að afla fjár með nokkuð svipuðum hætti og gert var í sambandi við Vestfjarðaáætlun, og hafa menn þá haft í huga um 100 millj. kr., sem leitað hefur verið eftir, hvort hugsanlegt væri að fá með svipuðum kjörum og í sambandi við Vestfjarðaáætlun. Það er ekki enn niðurstaða fengin um þá málaleitan, en henni hefur verið tekið vel, og ég er næsta bjartsýnn um, að það takist að leysa þá hlið málsins. Áður en slíku fé yrði ráðstafað, þá þarf að sjálfsögðu að binda það við einhverja ákveðna þætti í framkvæmd þessarar uppbyggingar á Norðurlandi. Ætlunin er, að starfsmaður Efnahagsstofnunarinnar, sem fæst við byggðamálin sérstaklega og ég hef getið um, hafi náið samband við sveitarfélögin og samtök þeirra við lokaaðgerðir í þessu máli og síðan framkvæmd byggðaáætlana. Og það er jafnframt gert ráð fyrir því, að hann verði til ráðuneytis og aðstoðar við einstök sveitarfélög við undirbúning framkvæmdaáætlana til langs tíma að svo miklu leyti sem óskir koma fram um það og tími vinnst til þess. En eins og hv. þm. er kunnugt, hafa ýmis byggðarlög og sveitarfélög hafizt handa um gerð slíkrar áætlunar, m.a. Akureyrarkaupstaður, sem er það vel settur varðandi það mál, eins og ég gat um áðan, að þangað hefur ráðizt sem bæjarstjóri sá maður. sem einmitt hefur unnið að þessari byggðaáætlunargerð á vegum Efnahagsstofnunarinnar. Ég sé ekki á þessu stigi, herra forseti, ástæðu til að orðlengja þetta frekar. En ég tek undir það, sem hv. fyrirspyrjendur hafa lagt áherzlu á, að það er brýn nauðsyn að ljúka Norðurlands áætluninni sem allra fyrst. Ég játa það, að það hefur orðið á henni dráttur af þeim ástæðum, sem ég hef getið um. Það hefur ekki verið auðið að ljúka þessu með þeim hraða vegna mannaskorts, en ég mun leggja á það áherzlu, að nú verði lagt kapp á það að vinna samfellt og kerfisbundið að því að ljúka áætluninni, og geri mér vonir um það, að það geti orðið fyrr en seinna á þessu ári, enda þótt ég vilji ekki tiltaka neina dagsetningu í því efni. Það er vissulega margt, sem knýr á um, að þessari áætlunargerð verði lokið, en ég vil vekja athygli á því, að ég tel það meira um vert varðandi þessa áætlunargerð, að það verði lögð rækt við að hafa hana sem vandaðasta, þar sem hér er um að ræða fyrstu heildaráætlunargerð í þessu efni, sem unnin er hér á Íslandi og algerlega af íslenzkum sérfræðingum, heldur en hitt, að stofnunin reyni vegna pressu að afgreiða frá sér áætlunina áður en hún endanlega hefur gengið þannig frá henni, að hún telji viðhlítandi.

Fyrirspyrjandi (Gísli Guðmundsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þá viðleitni, sem kom fram hjá honum til þess að gefa upplýsingar í sambandi við þá fsp., sem hér er til umr. Hins vegar verð ég að harma það, að hæstv. ráðh. hefur ekki aðstöðu til þess að svara beint fsp. eins og hún liggur fyrir á þskj. 239, sem var um það, hvenær vænta mætti framkvæmdaáætlunar fyrir Norðurland, sem heitið var í júnímánuði 1965. Í raun og veru sagði hæstv. ráðh., að þessu væri ekki hægt að svara, eins og sakir stæðu.

Það hefur komið nægilega greinilega fram, að það er alla vega gengið út frá því, að það verði á þessu ári, án þess að ég þori að nefna dagsetningar, en henni verður alla vega lokið á þessu ári.

Já, þá er nú komið nokkurt svar, að það muni verða á árinu 1968, og ég þakka það. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að það var í júnímánuði 1965, sem ríkisstj. gaf út yfirlýsingu sína um, að unnið yrði að þessari áætlun, þannig að það er nú í rauninni liðið nokkuð á þriðja ár síðan samið var um þessa hluti. Hitt má raunar vekja athygli, sem upplýst er, að áætlunarverkin skyldi ekki vera hafið fyrr en í marzmánuði 1966. Það er sem sé liðið nokkuð hátt í ár frá því að þetta fyrirheit var gefið og þangað til byrjað er að vinna að áætluninni á vegum Efnahagsstofnunarinnar og ferðalög fulltrúa Efnahagsstofnunarinnar um Norðurland hófust ekki, eftir því sem hæstv. ráðh. sagði, fyrr en sumarið 1966. Nú er það auðvitað svo, að þessi dráttur á áætluninni kemur mönnum allmikið á óvart og það, að málið skuli í raun og veru enn ekki vera komið af skýrslustigi, því að eins og ég tók fram hér áðan, voru gefnar upplýsingar um það á s.l. vori, að áætluninni mundi verða lokið á „þessu ári“, þ.e.a.s. 1967. Ég get ekki heldur varizt því, að mér finnst eins og fram komi hjá hæstv. ráðh. nokkru minni trú á gildi slíkrar áætlunargerðar heldur en áður hafði komið fram, því að áður sagði hæstv. ráðh. það, og hefur það sjálfsagt þá verið skoðun stjórnarinnar, að mikilvægasta skrefið að því marki, sem er alhliða uppbygging, væri einmitt slík áætlun. Nú segir hæstv. ráðh., að áætlunargerð leysi út af fyrir sig engan vanda. Mér finnst þetta bera vott um, að áhugi fyrir áætlunargerðinni hjá hæstv. ríkisstj. sé ekki eins mikill og hann var, og tel ég miður farið, að svo skuli vera. Hæstv. ráðh. komst einhvern veginn þannig að orði í svari sínu áðan, að Atvinnujöfnunarsjóður væri þess, eins og hann komst að orði, „auðvitað ekki megnugur“ að sinna þessu verkefni, þ.e.a.s. þeim verkefnum, sem áætlunin mundi fjalla um, að neinu ráði. Mér kemur þetta að vísu ekki á óvart, og ég hygg, að það sé alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði um þetta efni. Hins vegar gefur það okkur alþm. ærið umhugsunarefni, þegar þessu er beinlínis lýst yfir af hálfu ríkisstj., og ætti að vera aukin hvöt til þess að íhuga nánar fjárhagshlið jafnvægisstarfseminnar í landinu. Tími minn er á þrotum. Ég vil aðeins endurtaka það, að ég tel það mjög miður fara, að það skuli ekki hafa getað orðið, sem var gert ráð fyrir, að áætlunin kæmi fram á tilsettum tíma. Ég var sumarið 1966 viðstaddur á a.m.k. einum fundi, sem fulltrúar Efnahagsstofnunarinnar hér áttu með sveitarstjórnum á hlutaðeigandi svæði, og ég varð þess greinilega var, að í sambandi við þann áhuga sem kom fram hjá þeim mætu mönnum, sem þarna mættu, bundu menn allverulegar vonir við það, að árangur yrði af þessu starfi.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir svör þau, sem hann hefur gefið við fsp. minni og hv. 4, þm. Norðurl. v. Ég fagna því mjög, að skriður skuli vera kominn á gerð Norðurlandsáætlunarinnar, og einkum er það mikið fagnaðarefni, að ágætur maður hefur fengizt til að veita forustu þeirri, skrifstofu, sem að þessum málum vinnur norðanlands. Og þá er ekki síður ástæða til að fagna því, að þessi skrifstofa hefur verið staðsett á Akureyri, því að allt of mikil tilhneiging hefur verið til þess að staðsetja allar nýjar stofnanir í Reykjavik og jafnvel bryddað á því, að menn vildu flytja suður stofnanir, sem frá upphafi hafa verið staðsettar úti á landi, þótt ljóst sé, að einmitt slíkar ákvarðanir mundu mjög til þess fallnar að örva fólksflutninga suður á bóginn og skapa bæði þeim sveitarfélögum, sem við þessu fólki eiga að taka, og eins hinum, sem skilin eru eftir fámennari en ella hefði verið og fjárvana, margvísleg vandamál og áreiðanlega, þegar til lengdar lætur, verða þjóðarheildinni mun dýrari en sú byggðastefna, sem nú nýtur vaxandi stuðnings. Ég vil líka fagna því, að yfirstjórn framkvæmdaáætlunar Norðurl. skuli vera í höndum hæstv. fjmrh., því að um það eru allir sammála hvað sem þeir kunna að telja sér henta að segja af pólitískum ástæðum, að enginn maður hefur meiri áhuga á því en einmitt hæstv. núv. fjmrh., að Norðurlandsáætlunin nái tilætluðum árangri. Og vissulega þarf sá árangur að verða mikill. Kemur þar að sjálfsögðu fyrst og fremst til öflug uppbygging á sviði sjávarútvegs og fullvinnslu sjávarafurða auk þess sem fiskileit þarf að efla fyrir Norðurlandi. Síldarflutninga þarf og að auka, ekki einungis til bræðslu, heldur einnig til söltunar, og ástæða er til að ætla, að rækjulest geti borið mikinn árangur. Síldarsöltun mun nú á komandi sumrum verða meiri um borð í veiðiskipum en hingað til hefur verið, og þá síld á að flytja á Norðurlandshafnir til geymslu og frekari vinnslu. Ýmsir kaupstaðir og kauptún norðanlands eru mjög vel fallin til margháttaðs iðnaðar. Þar er gott og stöðugt vinnuafl, sem nýta þarf betur en hingað til hefur verið gert. Það eru uppi margar hugmyndir um iðnað, svo sem sútunarverksmiðju, auknar skipasmíðar auk margháttaðs smærri iðnaðar, og síðast en ekki sízt er sjálfsagt að rannsaka mjög gaumgæfilega, hvort ekki gæti reynzt unnt að staðsetja einhver stóriðjufyrirtæki úti á landi, en stóriðja er eitt meginviðfangsefni framtíðarinnar á atvinnusviðinu, hvað sem líður sjónarmiðum afturhaldsmanna. Í kjölfar byggingar sjóefnaverksmiðju og olíuhreinsunarstöðvar munu koma margháttuð tækifæri til efnaiðnaðar og frekari hagnýtingar vatns- og hitaorku. Þau tækifæri á að nota til að koma upp öflugum iðnaði sem víðast úti um land. Og á sama hátt verður álið frá álbræðslunni í Straumsvík undirstaða mikilvægs iðnaðar úr þessum þýðingarmikla málmi. Það er sannfæring mín, að það átak, sem nú verður gert til atvinnuuppbyggingar á Norðurlandi, muni ekki tákna aukin útgjöld fyrir þjóðarheildina heldur þvert á móti stuðla að mikilli auðæfasköpun, er fram líða stundir, og vissulega væri ástæða til verulegrar erlendrar lántöku til þess að hrinda þessu mikilvæga verkefni í framkvæmd, eins og hæstv. fjmrh. vék raunar að í sinni ræðu. En þótt Norðlendingar hafi af eðlilegum ástæðum mestan áhuga á framgangi Norðurlandsáætlunarinnar, er síður en svo, að það sé neitt einkahagsmunamál þeirra hún er hagsmunamál allrar íslenzku þjóðarinnar.



Herra forseti. Um það blandast nú engum hugur, að skipulegar framkvæmdaáætlanir um uppbyggingu í einstökum landshlutum eru hyggilegar og gagnlegar. Hafa margar nágrannaþjóðir okkar horfið að slíku ráði, ekki sízt Norðmenn, sem undanfarin ár hafa verið að framkvæma víðtæka áætlun um framkvæmdir í Norður-Noregi. Hér hjá okkur kemur hugmyndin um landshlutaáætlanir fyrst fram í till., sem við nokkrir þm. Sjálfstfl. og Framsfl. fluttum á Alþingi árið 1952. Í henni var m.a. komizt að orði á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hefja nú þegar undirbúning að heildaráætlun um framkvæmdir í þeim landshlutum, sem við erfiðasta aðstöðu búa sökum erfiðra samgangna og skorts á raforku og atvinnutækjum. Að slíkum undirbúningi loknum skal ríkisstj. leggja fyrir Alþ. tillögur sínar um nauðsynlegar framkvæmdir. Skulu þær stefna að því að skapa, og viðhalda jafnvægi í byggð landsins og tryggja sem mest framleiðsluafköst þjóðarinnar.“ Enda þótt þessi till. væri samþ., verður það að segjast í fullri hreinskilni, að árangur hennar varð ekki nægilega mikill næstu árin. Miklum framkvæmdum var að sjálfsögðu haldið uppi víðs vegar um land á sviði samgöngu-, raforku- og atvinnumála. En oft skorti þar um of heildaryfirsýn og skipulega framkvæmd uppbyggingarinnar. En á árinu 1965 gerist það síðan, að núv. ríkisstj., í góðri samvinnu við stjórnarþm. á Vestfjörðum, hefur forustu um fyrstu landshlutaáætlun hérlendis. Í framhaldi af þáltill. frá Vestfjarðaþingmönnum., sem samþ. var á Alþ, 1963, er nú gerð 4 ára áætlun um skipulegar framkvæmdir í samgöngumálum Vestfjarða nánar tiltekið um vegagerðir, hafna og flugvallagerðir. Framkvæmdir samkv. þeirri áætlun eru nú komnar vel á veg. Hafnir hafa verið endurbyggðar, nýir vegir lagðir og flugvellir byggðir. Verður haldið áfram að ljúka þessum framkvæmdum á næstu einu til tveimur árum. En eftir er enn að ljúka gerð Vestfjarðaáætlunar um uppbyggingu og framkvæmdir á sviði atvinnu-, félags- og menningarmála á Vestfjörðum. Fyrir liggur þó rammaáætlun um aðgerðir í þessum málum. Ber mikla nauðsyn til þess að ljúka þessari framkvæmdaáætlun hið allra fyrsta. Hef ég nokkrum sinnum flutt tillögur um það í stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs, sem á að hafa forustu um gerð landshlutaáætlana, en mannafli hefur ekki verið fyrir hendi til þess að vinna þetta verk, eins og hæstv. fjmrh. minntist á í svarræðu sinni áðan. Efnahagsstofnunin hefur ekki getað annað því. Er það tvímælalaust skoðun mín, að óhjákvæmilegt sé að fá aukna starfskrafta til þess að sinna þessum mikilvægu viðfangsefnum, sem ekki má vanrækja eða draga á langinn. Hefur þetta að vissu leyti verið gert í sambandi við Norðurlandsáætlun, þar sem sérstökum manni, búsettum á Akureyri, hefur verið falið að vinna að gerð þeirrar áætlunar. Landshlutaáætlanirnar eiga að verða grundvöllur alhliða uppbyggingar í þeim landshlutum, sem þær ná til. Þegar erfiðleikar, jafnvel atvinnuleysi, steðja að, er ekki hvað sízt nauðsynlegt að hraða þessum framkvæmdaáætlunum. Þéttbýlið er nú að fá sína stóriðju. Það gerir atvinnuskilyrðin þar fjölbreyttari, og afkomuna öruggari, og ber að sjálfsögðu að fagna því. En strjálbýlið þarf ekki síður á atvinnuöryggi og umbótum að halda. Það verður að skapa sem mest samræmi í lífskjörum og aðstöðu fólksins í þéttbýli og strjálbýli, ef við ætlum að nytja auðlindir landsins og halda uppi öflugri framleiðslustarfsemi í öllum landshlutum. Þess vegna er nauðsynlegt að hraða landshlutaáætlunum eftir fremsta megni og tryggja fjármagn til þeirra. eins og hæstv. fjmrh. benti réttilega á áðan. Ég vil því að lokum taka mjög undir þær raddir, sem komið hafa fram frá hv. fyrirspyrjendum í þessu máli, að lögð verði áherzla á að hraða landshlutaáætlun fyrir Norðurland og fyrir aðra þá landshluta þar sem óhjákvæmilegt er, að haldið verði áfram skipulegri uppbyggingu og umbótastarfsemi á komandi árum.



Herra forseti. Þar sem sá háttur er hér á hafður að ræða tvær fsp. í einu lagi, geri ég ráð fyrir, að ræðutími sé 10 mínútur, ef á þarf að halda. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. fjmrh. fyrir svör hans, svo langt sem þau náðu. Svo vil ég leyfa mér að fagna yfirlýsingu hans um það, að nú mundi verða skipulega og kerfisbundið unnið að Norðurlandsáætlun og henni mundi verða lokið fyrr en seinna á þessu ári. Það er upphaf þessa máls, að í júní 1965 var gert samkomulag milli verkalýðsfélaganna á Norðurlandi og ríkisstj. Það samkomulag hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Þegar á næsta hausti verði hafizt handa um heildarathugun á atvinnumálum Norðurlands og að þeirri athugun lokinni undirbúin framkvæmdaáætlun, er miði að þeirri eflingu atvinnurekstrar í þessum landshluta að öllu vinnufæru fólki þar verði tryggð viðunandi atvinna. Verði í senn athugað um staðsetningu nýrra atvinnufyrirtækja á Norðurlandi, svo sem í stálskipasmíði, skipaviðgerðum, veiðarfæragerð og fleiri greinum iðnaðar, og kannaður gaumgæfilega hagur núverandi iðnfyrirtækja og leitað úrræða til þess að tryggja framtíð þeirra iðngreina og vöxt. Um athugun þessa og áætlunargerð verði höfð samvinna við Alþýðusamband Norðurlands og samtök sveitarfélaga á Norðurlandi Ríkisstj. mun leggja áherzlu á að afla nauðsynlegs fjármagns til framkvæmda á væntanlegri áætlun, eftir því sem auðið er á hverjum tíma.“ Þannig var þetta samkomulag. Þessu samkomulagi var almennt fagnað á Norðurlandi, vegna þess að atvinnuástandið þar hefur verið þannig, a.m.k. í mínu kjördæmi, að þar hefur verið þörf fyrir atvinnu umbætur, og þess vegna fagnaði fólkið þessu mjög og bjóst við skjótum úrræðum. Þau hafa því miður dregizt á langinn. Eins og hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir, svaraði hann með bréfi fsp., sem kom fram á síðasta þingi, en þá gafst ekki tími til að ræða. Þar var því svarað, að það mundi sennilega vera hægt að ganga frá þeirri áætlun, sem átti að liggja til grundvallar sjálfri framkvæmdaáætluninni, á s.l. sumri, eða það segir orðrétt svo í þessu bréfi, með leyfi forseta: „Er nú unnið að því að ganga frá heildarathugun um Norðurlandið allt á grundveili þeirra gagna og upplýsinga, sem aflað hefur verið, og þeirra athugana, sem gerðar hafa verið á áðurnefndum ferðalögum. Skortur á nægu starfsliði og annir við önnur verkefni valda því, að starfinu miðar hægar áfram en æskilegt hefði verið. Er þó gert ráð fyrir, að skýrslunni verði lokið á næsta sumri“ En þetta hefur því miður ekki tekizt. Það ber að harma. Það er beðið með eftirvæntingu eftir þessari framkvæmdaáætlun á Norðurlandi. Atvinnuástandið þar er enn þannig, að það er mikil þörf fyrir þessa framkvæmdaáætlun. Við þm. kjördæmisins Norðurl. v., höfum á s.l. hausti og nú eftir áramótin verið á fundum bæjarstjórna á Siglufirði og á Sauðárkrók, og á báðum þessum stöðum var lögð á það megináherzla, að þessari áætlun yrði hraðað. Það er vitaskuld ekki frambærileg ástæða að ekki sé nægilegt starfslið til þess að vinna að þessari áætlun. Það má ekki láta standa á slíku, þegar fjöldi fólks er atvinnulaus og bíður eftir því, að ráðstafanir séu gerðar. Ég vona sem sagt, að nú verði hafizt handa og framkvæmdaáætlunin gerð því að það má ekki dragast, vegna þess að ég hef orðið þess var, að í sumum tilfellum hefur það jafnvel verið notað til þess að drepa á dreif áhugamálum, sem einstakir menn hafa viljað vinna að og koma í framkvæmd heima í byggðarlögunum, og það hefur verið sagt t.d., ef þeir hafa viljað koma á fót einhverju fyrirtæki, það hefur verið sagt við þá, að það þyrfti fyrst að athuga, hvernig þetta kæmi heim við framkvæmdaáætlun. Það má vitaskuld ekki nota framkvæmdaáætlun þannig til þess að tefja framkvæmdir og framtak einstakra manna. Hæstv. fjmrh, gerði grein fyrir því, hvernig að þessari áætlun mundi verða unnið kerfisbundið nú í sumar. Hann sagði, að númer eitt yrði þróun samgöngumála á Norðurlandi. Í öðru lagi yrði það þróun skólamála og í þriðja lagi athugun á sviði atvinnumála. Vissulega er mikil þörf á því að athuga samgöngumál. sem þó eru sæmileg víðast hvar á Norðurlandi, og skólamál. En það er þó enginn vafi á því, að það, sem menn fyrst og fremst hafa haft í huga í sambandi við Norðurlandsáætlunina eru atvinnumálin. Það er uppbygging atvinnulífsins á þeim stöðum, þar sem atvinnu hefur tilfinnanlega skort að undanförnu, og ég vil segja. að það er algerlega í samræmi við það samkomulag, sem gert var á sinum tíma milli ríkisstj. og verkalýðssamtakanna, að atvinnumálin séu látin sitja í fyrirrúmi, vegna þess að það var höfuðatriðið, að það yrði unnið að þeirri eflingu atvinnurekstrar í þessum landshluta. að öllu vinnufæru fólki þar yrði tryggð viðunandi atvinna. Það er vissulega réttmæli, sem hv. 11. landsk. þm. sagði, að á ýmsum stöðum á Norðurlandi er fyrir hendi gott og stöðugt vinnuafl. Það vantar nefnilega atvinnu á þessum stöðum. og það vantar atvinnufyrirtæki, og það er að því, sem Norðurlandsáætlun á fyrst og fremst að beinast að mínum dómi. En betra er seint en aldrei. Það er beðið eftir þessari áætlun með miklum áhuga. Það eru allir þm. úr þessu kjördæmi algerlega sammála í þessu máli. Það er allt fólkið á þessu svæði sammála í þessu máll. Það harmar þann drátt, sem á er orðinn, og það skilur ekki þann drátt, sem talinn er stafa af því, að það vantar 1-2 starfsmenn í Efnahagsstofnun.



Herra forseti. Það er ánægjulegt að heyra þann byr, sem byggðastefnan hefur fengið og hefur um þessar mundir, og vonandi, að árangur verði mikill í því efni. Ég vil styðja það, að Norðurlandsáætlun sé hraðað og atvinnumál sett mjög á odd í því sambandi, og ég hygg, að okkur sé öllum ljóst, að á því er hin mesta þörf. En ég vildi gjarnan leggja hér örfá orð í belg til þess að minna á Austurland sérstaklega í þessu tilliti og þá einkum, vegna þess, að það hefur komið fram hér í þessum umr., sem mér var ekki nógu vel ljóst áður. a.m.k. ekki til fullrar hlítar, að þessi byggðaáætlunarmál, þau mikilsverðu efni, heyri undir fjmrh,. hann sé forstöðumaður þeirra í hæstv. ríkisstj. Og einmitt af því, að hann tekur þátt í þessum umr. og fylgist með þeim, vildi ég nota þetta tækifæri til þess að minnast á Austurland og Austfjarðaáætlun. Menn mega ekki gleyma Austurlandi í þessu tilliti, þó að þar hafi verið nóg atvinna nú í nokkur missiri, en breyting til bóta í því efni stafar af því, að síldin hefur verið nær Austurlandi en öðrum landshlutum nú um sinn. Á hinn bóginn er uppbygging á Austurlandi samt sem áður mjög í molum og á þann hátt, að þjóðartjón er að. Það er ekkert samræmi t.d. í þeirri þjónustustarfsemi, sem hægt er að inna af höndum á Austurlandi, og þeirri miklu starfrækslu við síldveiðar, sem þangað hefur færzt. Og samgöngukerfi Austurlands er ekki á nokkurn hátt megnugt að veita þá aðstöðu, sem þarf, miðað við þær stórfelldu athafnir, sem nú eiga sér stað í þessum landshluta. Að þessu er hið mesta þjóðartjón, eins og nú er komið málum, og mætti einnig í því sambandi minna á raforkumálin, sem eru snar þáttur í þessu, og raunar nálega alla aðra þætti, því að það er algert ósamræmi orðið á milli þessara þjónustuþátta annars vegar og þess framleiðslustarfs, sem þarna verður að eiga sér stað fyrir þjóðarbúið í heild, ef vel á að fara. Þess vegna þolir það enga bið að gera skynsamlega áætlun um uppbyggingu á Austurlandi, og það er ekki aðeins málefni Austfirðinga heldur engu að síður málefni þess mikla hluta þjóðarinnar, sem á orðið alveg afkomu sína undir því, hvernig til tekst með starfrækslu í þessum landshluta. Við höfum snúið okkur til Efnahagsstofnunarinnar, þm. Austurlands, og erum allir sammála um stefnuna í þessu máli. Við höfum farið fram á það, að byrjað væri að vinna að Austfjarðaáætlun, og höfum við lagt alveg sérstaka áherzlu á suma þessa liði, sem ég nefndi áðan, og svo auðvitað á það að finna leiðir til þess, að Austurland verði ekki algerlega háð síldveiðunum og það komi til greina einnig aukning annarra líða í framleiðslunni, jafnframt því sem síldveiðin eflist, svo sem hún hefur gert um sinn. Hér er um stórfelld og brýn verkefni að ræða, og ég legg áherzlu á, að þau eru ekki sízt í samgöngumálum, raforkumálum og hvers konar þjónustustarfi, ekki aðeins fyrir Austfirðinga sjálfa, heldur fyrir þjóðarheildina. Okkur hefur verið vel tekið í Efnahagsstofnuninni, en engin ákvörðun hefur enn fengizt um framkvæmd þessa verks, gerð Austfjarðaáætlunar. Það mun vera byrjað að undirbúa á vegum stofnunarinnar nokkuð einstaka líði, og lýsum við ánægju okkar yfir því, svo langt sem það nær. En við bendum á og höfum bent stofnuninni á, og ég vil benda hæstv. ráðh. á og hv. Alb. og nota þetta tækifæri til þess, að þá má ekki setja þessi mál aftur fyrir. Ég vil á engan hátt draga úr nauðsyn þess, að Norðurlandsáætlun sé hraðað og að það sitji fyrir nálega öllu öðru atvinnumálaþátturinn í því sambandi, vegna þess hvernig þar er ástatt. Ég vil á allan hátt taka undir það. En hitt vil ég segja, að það má ekki gleyma öðrum mjög þýðingarmiklum þáttum í þessu og láta þá bíða þar til í óefni er komið. Í því sambandi vil ég sérstaklega minnast á það, sem hæstv. ráðh. kom inn á, og það er Efnahagsstofnunin og styrkur hennar til þess að anna því mikla hlutverki, sem henni er ætlað, þar sem henni er ekki eingöngu ætlað að fjalla almennt um efnahagsmálin, heldur einnig að sjá um þessar byggðaáætlanir, sem eiga að vera grundvöllur undir fjárfestingarstarfseminni framvegis úti um landið. Ég vil benda á, að þessa stofnun verður þá að efla. Það verður að efla þessa stofnun, eins og hér hefur komið fram hjá ýmsum þm. M.a. hygg ég, að það hafi komið fram hjá hv. 1. þm. Vestf. og hv. 3. þm. Norðurl. v. mjög greinilega að það þarf að efla þessa stofnun, því að annars getur illa farið. Það getur illa farið, ef ekki verður undinn bráður bugur að því að efla þessa stofnun að góðum mannafla, svo að hægt verði að vinna að öllum þessum þýðingarmiklu málum svo að segja í senn. Það er ekki hægt að láta þessa stóru þætti, sem ég hef gert að umtalsefni, bíða þangað til öllu öðru er lokið. Það verður að vinna að mörgu í senn, en ég endurtek það enn og aftur, að ég skil, að atvinnumálaþáttur Norðurlandsáætlunar verður að hafa forgang. En hitt verður að koma líka, áður en það er of seint.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða við þetta tækifæri að lýsa furðu minni yfir heim seinagangi, sem verið hefur á gerð framkvæmdaáætlunar fyrir Norðurland. Þetta er víst fjórða árið í röð, sem rætt er á Alþ. um áætlanagerð og rannsókn á atvinnuástandi norðanlands. Og þetta er fjórða árið í röð, sem spurt er hér á Alþ., hvenær ríkisstj. byggist gera einhverjar varanlegar ráðstafanir til úrbóta. En eins og kunnugt er, hefur sums staðar norðanlands og einkum á vestanverðu Norðurlandi verið neyðarástand ríkjandi í atvinnumálum árum saman, þótt næg atvinna væri annars staðar á landinu og hvað þá núna þegar annars staðar kreppir að. Vissulega eru þeir ófáir sendimennirnir, sem gerðir hafa verið út héðan að sunnan til þess að rannsaka atvinnuástand og byggðaþróun á Norðurlandi. Og þær eru líka ófáar skýrslurnar, sem skrifaðar hafa verið um málið og sendar hafa verið út um hvippinn og hvappinn. En gallinn er sá, að ráðagerður um atvinnubætur norðanlands hafa aldrei sloppið út úr völundarhúsi skriffinnskunnar. Hæstv. ráðh. sagði, að Norðurlandsáætlun yrði tilbúin á þessu ári, og á seinasta ári sagði hæstv. ráðh. Eggert G. Þorsteinsson, að áætlunin yrði tilbúin á því ári o.s.frv. Þetta kann að vera rétt, en reynslan verður að skera úr því. Einu sinni heyrði ég hæstv. iðnmrh., Jóhann Hafstein, sem ýmislegt gáfulegt segir, eins og þingheimur veit, ég heyrði hann kvarta yfir því hér í þinginu, að við stjórnarandstöðuþm. værum að spyrja og spyrja um atvinnubætur norðanlands og vektum þannig tálvonir, eins og hann kallaði það: tálvonir. Vissulega hafa verið vaktar vonir með miklum umr. á Alþ. Við stjórnarandstöðuþm. höfum vakið vonir Norðlendinga með réttlátum kröfum um tafarlausar aðgerðir. En hver er það, sem hefur vakið tálvonir? Hverjir eru það sem standa hér upp ár eftir ár og lofa öllu fögru án þess að nokkuð gerist? Að undanförnu hefur mikið verið talað um atvinnuhorfur í Reykjavík og hér suðvestanlands í vetur, og það er sannarlega ekki ástæða til þess að draga úr því, að hér er að skapast mjög alvarlegt ástand. En ég verð að segja, að miðað við reynsluna af Norðurlandi er ég ekki sérlega bjartsýnn fyrir hönd þeirra manna hér sunnanlands, sem ganga atvinnulausir. Stundum hafa allt að því jafnmargir verið atvinnulausir á Norðurlandi vestra og nú eru atvinnulausir í allri Reykjavík, og þó er það kjördæmi eitt út af fyrir sig 8 sinnum mannfærra en höfuðborgin. En þrátt fyrir slíkt ástand bólar ekki á neinum verulegum aðgerðum af hálfu ríkisstj. árum saman. Hér er auðvitað ekki tími til almennra umr. um þetta mál. En ég vil sem sagt aðeins leggja áherzlu á óánægju mína og margra annarra með aðgerðarleysi þeirra sem bera ábyrgð á svokallaðri Norðurlandsáætlun. Kannske er vonlaust að ætlast til þess, að stofnanir hér suður í Reykjavík geri nokkurn tíma stórátök í atvinnumálum annarra landshluta, og kannske er von um, að meiri skriður komist á málið, þar sem nú er afráðið, að einn starfsmaður verði staðsettur á Norðurlandi, og vissulega ber að fagna því. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar, að slíkar landshlutaáætlanir komi ekki að miklu gagni fyrr en sköpuð hefur verið aðstaða í hverjum landsfjórðungi til þess að heimamenn geti haft forustu og frumkvæði um slíka áætlanagerð. Fjórðungsþing og fjórðungsskrifstofur eiga að hafa forustuna í hverjum landsfjórðungi, en sennilega þurfa þessir aðilar að njóta einhvers stuðnings ríkisvaldsins meðan verið er að koma slíkum héraðsstjórnum á fót. Hitt er annað mál, sem auðvitað er ekki tími og tækifæri til að ræða hér frekar, að það er hætt við, að ekki verði gerð mikil stórátök í atvinnumálum Norðlendinga frekar en annarra landshluta meðan núverandi stjórnarstefna er eins og hún er, því að fyrst og fremst er það röng stjórnarstefna og ekkert annað, sem á sök á atvinnuástandinu norðanlands, eins og margoft hefur áður verið rakið og hér verður ekki endurtekið.



Herra forseti. Það var nú allmikið notað í kosningunum s.l. vor, að það ætti að gera mjög viturlega Norðurlandsáætlun og ekki átti að standa á framkvæmdunum. Þetta var eitt af alkosningamálið í mínu kjördæmi. En það er komið dálítið annað hljóð í strokkinn nú. Vélin virðist hafa brætt úr sér, því að nú virðist eiginlega ekkert hafa verið gert síðan frá kosningum, og óákveðið, hvað gert verður. Ég hef ekki nema gott að segja um núv. fjmrh, og líkar margt vel hjá honum, m.a. það, að mér hefur virzt hann hafa ríka réttlætiskennd, og er það vel, að maður í jafnábyrgðarmikilli stöðu skuli, hafa slíkan kost til að bera. En viðvíkjandi þessari framkvæmd er ég engan veginn ánægður. Það ferðuðust þarna, um hjá okkur þrír menn og kynntust fólkinu og aðstöðu þess. Ég sagði við formann þeirrar nefndar, að mér virtist hann hafa fengið talsvert meiri yfirsýn, meiri reynslu og skilning á kjörum fólksins úti í dreifbýlinu við að kynnast fólkinu og ástæðum þess, og hann játaði, að svo hefði verið. En svo þegar þessir menn eru búnir að kynna sér málið, er málið tekið úr höndum þeirra og falið einhverjum öðrum manni, sem er falinn norður á Akureyri. Það er ekki því að neita, að við t.d. í okkar kjördæmi komum hingað, en ekki til Akureyrar. Þm. eru hér, og ég er ekki að segja að við eigum að hafa forgöngu í atvinnumálum, en þannig er það, að fólkið snýr sér til okkar. Við erum boðaðir á fundi í kaupstöðunum, og það er talað við okkur um að gera eitthvað til umbóta í atvinnumálunum. Það væri ákaflega æskilegt og þægilegt fyrir okkur að geta haft tal af þessum ágæta manni. Hann má vera meira en litlum kostum búinn, þessi eini maður, ef hann hefur vit á öllu. Það virtist þannig samkv. ræðu hæstv. fjmrh. Það á ekkert að tala við þm. um þessa áætlun. Jú, það á náðarsamlegast að sýna hana ríkisstj. Svo á að ræða við sveitarstjórnir. Það er þegar búið að ræða við sveitarstjórnir. Ég hef spurt sveitarstjórnir að því. Svo var ráðgert að endursenda þeim uppkastið, þegar búið er að semja það. Ég hef spurt þær að því, hvort þær hafi fengið þetta s.l. ár. Nei, engin hafði fengið það. Það má vera meira en lítið vitur maður þarna norður á Akureyri, ef hann hefur vit á öllum hlutum, samgöngumálum, skólamálum og atvinnumálum í öllum greinum, hvort það er heldur frystiiðnaður eða önnur sjávarútvegsmál. Í skólamálum hélt ég, að ríkisstj. hefði sinn oddvita hér fyrir sunnan, og allt hefur verið í athugun hjá þeim, hvort ekki væri hægt að koma einhverju betur fyrir. Margt annað er frekar að hjá okkur en samgöngumálin. Nei, það sem máli skiptir, eru atvinnumálin, og það, sem fólkið óskar eftir og biður um, er aðstoð og einhver skipulagning í atvinnumálunum Það veit enginn betur en hæstv. fjmrh., að þetta þolir enga bið Það verður að taka ákvörðun um það t.d., á hvern hátt á að reka frystihúsin. Það þýðir ekkert að hafa tvö frystihús fjárvana og hráefnislaus á sama stað. Þetta veit enginn betur en fjmrh., því að vitanlega veit ég, að hann hefur gert sér það ljóst. Og þetta þolir enga bið. Sama er að segja um skólamálin, sem þegar er að mestu leyti búið að taka ákvörðun um. Á þessi blessuð Norðurlandsáætlun hjá þessum huldumanni þarna fyrir norðan, á hún að koma, þegar búið er að taka ákvörðun um þetta allt saman? Vilja þeir ekki færa Seðlabankann norður líka svo að þið séuð ekki alltaf að raga og rekast í Jóhannesi með þetta? Þetta er víst Nordal II. þarna. sem enginn má hafa tal af og enginn sjá, því að enginn má yfirleitt hafa kynni af þessum Nordal. sem við höfum hér í Reykjavík. Þeir gætu þá spjallað þar saman. Nema ríkisstj., það er hún ein, sem má hafa samband við hann, Þetta er einhver leyndur páfi. En það er ákaflega óæskilegt fyrir okkur. Fólkið snýr sér til okkar, gerir kröfur um, að við gerum eitthvað. Svo er einhver maður, sem við megum helzt ekkert við tala. Hann má bara senda ríkisstj. þetta, þegar hann er búinn að vinna úr öllu, og hann á að hafa vit á öllu. Ég er ekkert að gera lítið úr þessum manni. Þetta er vafalaust vel gefinn maður, því að ég veit, að þeir eiga lítið annað í fórum sínum, sjálfstæðismenn, en hitt dreg ég í efa að hann sé alvitur eða hafi vit á öllum hlutum. Þetta er alvarlegur hlutur. Atvinnumálin þola enga bið. Það verður að taka ákvörðun um þetta. Þetta veit fjmrh. manna bezt. Það verður að taka ákvörðun um, á hvern hátt á að reka frystihúsin, og við verðum að gera út um það á þessu þingi, á hvern hátt á að reka sjávarútveginn á Norðurlandi, hvort á að leyfa togveiðar innan landhelgi eða ekki, hvaða skipastærð er hentugust. Og það verður að útvega fólkinu hentug atvinnutæki, þannig að það geti lifað sómasamlegu lífi. Það er alveg rétt hjá fjmrh., það er ekki nóg að gera áætlun. Það verður að fylgja henni eftir. Það verður nú fyrst og fremst að vera vit í áætluninni, og svo verða menn að hafa einhverja möguleika til að framkvæma hana. En þó er það ekki aðalatriðið. Þó menn hafi mikil fjárráð, er hægt að haga þeim af þeirri óhagsýni, að fjármunirnir komi ekki að gagni. Sannleikurinn er sá viðvíkjandi umbótum í sjávarútveginum, að það þarf ekki mikið fjármagn, en það þarf að framkvæma hlutina á skynsamlegan hátt, og það þarf að greiða fyrir lánsútvegun. Það er ekki til neins að reka fyrirtæki hráefnislaus með stórum rekstrarhalla ár eftir ár. Þó ekki sé nema 2-3 millj. kr. fyrirgreiðsla á bát, það getur gert mögulegt að kaupa bátinn. Það vita allir, að það er hægt að fá nóga báta nú. Það vita líka allir, að það kreppir víðar að en á Norðurlandi. Það riða til atvinnufyrirtæki um allt land. Það liggur við, að mjög sterk atvinnufyrirtæki hafi enga möguleika á að koma bátunum á flot eða frystihúsunum í gang. Og það er skraf og ádeilur á frystihúsin, að það sé óverjandi fyrir þau að hafa verið að stöðva í einn mánuð, þegar ekkert veiddist og engu máli skipti, hvort þau voru í gangi eða ekki. Það er aðallega spjall hjá mönnum, sem ekkert virtust vita hvað þeir voru að segja. Það er ekkert þægilegt fyrir forstöðumenn fyrirtækja að geta ekki borgað fólki. Það er ekkert skemmtilegt fyrir menn, sem vilja vera heiðarlegir og standa við orð sín, að geta það alls ekki. Sannleikurinn er sá, að mörg frystihúsin voru svo aðþrengd, að þau gátu ekki starfað án einhverrar fyrirgreiðslu. Þeir kasta því oft steini, sem ekki vita hvað þeir eru að gera í þessum efnum. Það, sem ég vildi leggja áherzlu á, er þetta: Það verður að taka ákvörðun um vissa hluti, t.d. rekstur frystihúsanna og sjávarútvegsmálin, sem eru höfuðmálin. Það er ekki hægt að bíða eftir einhverjum manni norður á Akureyri, hvenær honum þóknast að senda eitthvað frá sér. Þetta átti vitanlega að vera búið, og þetta átti eðlilega að vera í höndum þeirra manna, sem bezt voru búnir að kynna sér þetta. Ég veit, að Efnahagsstofnunin hafði mikið að gera við að athuga hvort hún ætti að fella gengi eða ekki fella gengi, en út af fyrir sig, úr því að dansað var eftir Bretanum og allt var vitlaust reiknað út hvort sem var, þá hefði tæplega skipt miklu máli, þótt Efnahagsstofnunin hefði einnig gengið frá Norðurlandsáætluninni.



Herra forseti Það hefur margt fróðlegt verið sagt í þessum umræðum og sumt skemmtilegt líka, sem vert væri að gera að umtalsefni, en það er ekki margt af því, sem ég þarf að gera aths. við. Í meginefnum er ég alveg sammála þeim hv. þm., sem hér hafa talað, um mikilvægi þess að ljúka þessari áætlanagerð og mikilvægi byggðaáætlana yfirleitt. Og það hefur, eins og ég áðan sagði, ýmislegt komið fram, sem í rauninni getur orðið til styrktar þessu máli. Ég tel það t.d. mjög miklu varða, að það hefur komið hér fram, að því að mér skilst, mjög almennur skilningur á mikilvægi Efnahagsstofnunarinnar og starfi hennar. Sá skilningur hefur nú ekki alltaf verið fyrir hendi, því að fyrir tveim þingum, held ég að það hafi verið, var það eitt af því, sem var fært ríkis stj. til dómsáfellis, að hafa sett á stofn skrifstofuapparat eins og Efnahagsstofnunina, sem væri einn þátturinn, sem sýndi, hvernig verið væri að þenja út stjórnsýslukerfið. Nú er talað um, að það þurfi að efla hana sem allra mest og sjá henni fyrir öllum nauðsynlegum starfskröftum. Ég er alveg sammála því og hef alltaf verið, og ég tel, að það sé þess vegna mjög gott, að þær raddir komi fram hér á Alþ. Hitt vil ég leggja jafnríka áherzlu á, að það þjónar engum tilgangi að fylla eina stofnun með starfsliði. Það, sem fyrst og fremst þarf að gera, er að sjá um það, að til stofnunarinnar ráðist sem beztir menn og hún sé skipuð úrvalsmönnum. Og stofnun með fámennu starfsliði, ef það er þannig skipað og valið, getur áreiðanlega unnið miklu meira verk en stofnun, sem hefði jafnvel tvöföldu starfsliði á að skipa sem ekki hefði sérþekkingu til að bera, sem þarf til að vinna að því verkefni, sem stofnunin á að vinna að. Þessu er alveg nauðsynlegt að gera sér grein fyrir. Ég er sammála þeim röddum, sem hér hafa komið fram um það, að auðvitað má ekki skjóta á frest nauðsynlegum verkum, vegna þess að starfskraftar séu þar ekki fyrir hendi. Ef þá starfskrafta er að fá, er sjálfsagt að gera það, og verður þá að meta það í ljósi þeirrar þýðingar, sem verkin hafa, hvort leggjandi sé í þann kostnað, en það hefur verið skoðun forstjóra Efnahagsstofnunarinnar, og ég er honum algerlega sammála í því, að það sé betra að fara í þetta með gætni og láta jafnvel heldur eitthvað bíða en að stofnunin fari úr þeim farvegi, sem hún hefur verið í og ég tel ákaflega mikilvægan. Hún hefur fengið á sig gott orð, fyrst og fremst vegna þess að hún hefur haft ágætum starfsmönnum á að skipa sem hafa haft þekkingu á þeim málum sem þeir hafa verið að fást við, og unnið með þeim hætti, að stofnunin hefur einmitt fengið þá tiltrú, sem hefur komið í ljós hér á Alþ., að hún hefur, og sem gleður mig mjög. Einn hv. ræðumanna sagði hér áðan, að höfuðvandinn og orsökin í efnahagsvandamálum Norðurlands væri röng stjórnarstefna. Það er nú auðvelt að slá svona löguðu fram, og það höfum við oft heyrt, en vitanlega er þetta fjarri öllum veruleika. Það, sem er höfuðvandinn, og það þekkjum við allir, sem þekkjum norðlenzk vandamál, er fyrst og fremst hinn stórkostlegi aflabrestur fyrir Norðurlandi. Ef aflabrögð hefðu verið með eðlilegum hætti fyrir Norðurlandi undanfarin ár, væru engin atvinnuvandamál á Norðurlandi. Og þetta er m.a. einn þátturinn, sem við er að fást í sambandi við áætlanagerð og spurningu um uppbyggingu þessa landshluta, og hef ég sjálfur átt kost á að ræða þetta við marga menn norðanlands. Spurningin er um það, hvort þessi byggðarlög ætla að hverfa frá sjávarútvegi eða ekki, og það eru miklar efasemdir í fólki í sjávarplássunum norðanlands, hvort það vilji breyta um stefnu eða hvort það vilji heldur reyna að þrauka nokkuð enn í von um það, að fiskur leggist að landi, bæði síld og annar fiskur, því að það er alveg ljóst, að á mörgum þessum stöðum hafa verið byggð upp nægileg atvinnutæki í sjávarútvegi til að veita öllum íbúum þar atvinnu, þannig að það er ekki þessi tæki, sem skortir, síður en svo. Það vantar hráefnið, og ef það ætti að fara að breyta atvinnuskilyrðum og atvinnuaðstöðu í þessum byggðarlögum með því að fara nú að byggja upp ný atvinnutæki í allt öðrum greinum, sem tækju við þorra af þessu fólki, og síðan kæmi fiskur, þá annaðhvort yrðu þessi atvinnutæki að leggjast niður eða þá að ekki væri hægt að stunda sjávarútveginn sem skyldi, þannig að hér er ekki um neitt einfalt mál að ræða, sem sé hægt að leysa ósköp vandalítið bara ef menn fá áætlun. Vandamálið err miklu víðtækara en þetta, og eins og ég segi, það vita allir Norðlendingar, hvort sem er á Norðurlandi vestra eða eystra, að ef aflabrögð væru með eðlilegum hætti, væri ekki við þann vanda að glíma, sem þarna er að glíma við í dag. Ég leyfi mér að harma það, að jafnglöggur maður og hv. 5. þm. Norðurl. v. skyldi láta ýmis þau orð falla, sem hann gerði, fyrst og fremst að það skyldi koma fram í hans ræðu jafnmikil vantrú á því, að það ætti að hafa opinbera starfsemi úti á landi, eins og kom fram í ræðu hans. Þetta er sjónarmið, sem auðvitað er í algerri andstöðu við þá skoðun, sem við erum að berjast fyrir, sem viljum stuðla að eðlilegu jafnvægi í byggð landsins. Það er einmitt, að vissar stofnanir séu fluttar út á land, og ég segi: Hvaða starfsemi á fremur að flytja út á land en athugun á byggðavandamálinu og framkvæmdaáætlunum strjálbýlisins? Ég veit ekki hvað frekar ætti að vera þar. Og það, að þm. sitji hér í Reykjavík og þess vegna hljóti allt að verða að vera hér, það er kannske stefna, sem ýmsir geta skrifað undir. Ég veit það ekki. En ég held, að það sé þá ekki hægt fyrir okkur að komast mikið áleiðis með okkar byggðamál, ef ekki á einmitt að stuðla að því að dreifa eitthvað um landið ýmsum framkvæmdastofnunum ríkisins. Það, að einn maður geti haft allt vit, það dettur auðvitað engum manni í hug. Það hefur enginn allt vit til að bera, þannig að hann hafi þekkingu á öllum hlutum. Og það hefur engum hugkvæmzt það, þó að hann væri sérfræðingur, sem ynni að þessum byggðavandamálum, að hann gæti sjálfur vitað alla hluti. Hann á vitanlega að safna gögnum og upplýsingum og vinna úr þeim og leita til þeirra sérfræðinga, sem til þarf í hverri einstakri grein. Hann á að hafa forustu um að vinna verkið undir leiðsögn forstjóra stofnunarinnar, eins og gerist í öllum þeim greinum, sem þessi stofnun og aðrar slíkar hafa með að gera. Varðandi það atriði, hvort togveiðar eru leyfðar eða ekki, verður það nú varla þáttur í Norðurlandsáætlun. Það er nú miklu víðtækara vandamál. Um rekstur frystihúsanna, það er alvegi hárrétt hjá hv. þm., að það er mikið vandamál. En það er hins vegar ekki sérstakt vandamál í sambandi við Norðurlandsáætlun. Að því er unnið á öðrum vettvangi, og ég skal játa það einnig, að það ber einnig að harma, að því verki skuli ekki hafa lokið fyrr. En það á allt sínar skýringar. Hann kom einmitt inn á eitt atriði, sem er ósköp fróðlegt að víkja að, spurningunni um það, að í einu byggðarlagi norðanlands væru tvö frystihús, sem hefðu alls ekki nægjanleg verkefni til að starfa bæði. Þetta er stórfellt vandamál. Vitanlega mun Norðurlandsáætlun ekkert úrskurða um það, segja til um það, að á þessum stað sé ekki auðið að reka nema eitt frystihús. Það verður áreiðanlega niðurstaðan hjá henni. En hún vill auðvitað ekki segja fyrir um það, hvoru frystihúsanna skuli loka. Það er alveg útilokað mál. Að hálfu Atvinnujöfnunarsjóðs hefur þegar verið lögð á það áherzla við forráðamenn á þessum stað og forráðamenn beggja frystihúsanna, að sjóðurinn væri reiðubúinn til þess að leggja fram verulega aðstoð, ef þeir kæmu sér saman um að sameina þessi fyrirtæki og starfrækja þau með eðlilegum hætti. Við höfum ekkert vald til að knýja þau til að gera þetta, nema með þeim einum hætti þá að neita um alla aðstoð og bíða þess, að allt fari í strand. Þetta er auðvitað eitt vandarnál, þessi mannlegu viðbrögð, sem við er að fást og engar áætlunargerðir geta leyst. En gott er að nefna þetta, því að það er mjög dæmigert, alveg raunverulegt dæmi um þann vanda, sem við er að glíma á svona sviðum. Það er alveg nauðsynlegt að gera sér grein fyrir nauðsyn þess að láta allt sitja í fyrirrúmi varðandi atvinnumálin á Norðurlandi. Ég er alveg sammála um, að það er höfuðvandamálið í dag. En því verða menn að gera sér grein fyrir, að Norðurlandsáætlun út af fyrir sig er ekki áætlun um það, að á viðkomandi stöðum skuli gerðar þessar tilteknu framkvæmdir. Hún er ekki áætlun um það, að ríkið skuli setja upp atvinnufyrirtæki á þessum og þessum stað. Hún gerir alls ekki ráð fyrir því og mun alls ekki gera. Og það hefur verið meginsjónarmið okkar í atvinnujöfnunarsjóðsstjórn, alveg burtséð frá skiptingu okkar í flokka, að það væri frumnauðsyn þess, að um raunverulega uppbyggingu staðar gæti verið að ræða, að frumkvæðið kæmi heiman frá um það og þaðan kæmi forustan í atvinnulífinu. Það, sem væri okkar verkefni, væri að reyna innan þess ramma, sem kæmi í ljós, við skulum segja við Norðurlandsathugun., að væri talið skynsamlegt á viðkomandi stað að byggja upp, að hjálpa til með lánveitingar eða með fyrirgreiðslu við lánastofnanir. Það er ekki ætlunin, að við getum tekið á okkur allan vanda, heldur eiga það að vera viðbótarlán, að greiða fyrir þeim, ef frumkvæðið er heima fyrir og framtak til þess að standa að þessum atvinnuframkvæmdum. En alls ekki það, að þessi áætlun eigi að segja fyrir um hlutina og síðan eigi það samstundis að komast í framkvæmd, séu atvinnuvandamál á einhverjum stað, skuli þar reisa eitthvert tiltekið atvinnufyrirtæki og ríkisvaldið skuli þá tryggja það, að þetta fyrirtæki rísi. Það hefur aldrei verið hugmyndin með þessari áætlunargerð. Áætlunargerðin er kortlagning þeirra vandamála, sem við er að glíma. Hún er að vísu fyrst og fremst áætlun um ríkisframkvæmdir, eins og gerðist á Vestfjörðum, þar sem eru samgöngumálin. Það eru vissir þættir, sem ríkið sjálft hefur forustu um. Það eru samgöngumálin, og það eru, eins og hv. 1. þm. Austf. vék að, að vissu leyti raforkumálin, og það eru menntamálin. Tvær heildaráætlanir fyrir landið eru í gangi bæði í fræðslumálum og samgöngumálum, og vitanlega verður Norðurlandsáætlunin í þeim háttum tengd þessari heildaráætlun. Og hér er vitanlega um að ræða ríkisframkvæmdir í samgöngumálum að öllu leyti og í skólamálum að mjög verulegu leyti. Og hér er það, sem þörf er á að athuga, hvenær ríkið ætti að leggja fram fé til þessara ákveðnu þátta. Eins og ég sagði áðan, er atvinnumálaáætlunin með allt öðrum hætti. Hún er kortlagning atvinnuvandamálanna, ástandsins í atvinnumálum á hverjum stað, athugun á því, bæði eftir því sem sérfræðingar okkar segja til um, og eftir því sem skoðanir manna í sveitarfélögum og verkalýðssamtökum á hverjum stað segja til um, hvað væri skynsamlegt að byggja upp á þessum stað miðað við atvinnuaðstæður þar, miðað við fólksfjölda og miðað við horfur um fólksaukningu. Síðan verður þetta vinnuplan, ef svo má segja, fyrir Atvinnujöfnunarsjóð og eftir atvikum aðra framkvæmdasjóði í landinu, ef koma til aðilar á þessum stöðum, sem vilja beita sér fyrir því á raunhæfan hátt og með skynsamlegri uppbyggingu, að þessar framkvæmdir geti orðið að veruleika. Þannig er þessi áætlunargerð hugsuð. Og því fer vitanlega víðs fjarri, að það merki einhverja algera stöðnun, að framkvæmdaáætlunin sem slík hafi ekki endanlega séð dagsins ljós. Eins og ég hef sagt, hefur þegar fyrir meira en ári síðan verið farið um þessi svæði, og athuganir þær, sem þá fóru fram, voru samstundis afhentar stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs, og sjóðsstjórnin hefur haft þessar skýrslur til athugunar og hliðsjónar við aðstoð sína við ýmis atvinnufyrirtæki á þessum stöðum. Og auk þess hefur nú síðustu árin verið varið mjög verulegu fé fyrir samstarf verkalýðshreyfingarinnar á Norðurlandi og ríkisstj. og fyrir aðstoð Atvinnuleysistryggingasjóðs og Atvinnujöfnunarsjóðs til þess að reyna að létta þann stóra vanda, sem er höfuðorsök atvinnuleysisins á Norðurlandi, en það er aflabresturinn. Í þetta hefur verið varið milljónatugum á þessum árum, og nú síðast í haust samþykkti ríkisstj. að verja 12 millj. kr. á þessum vetri til þess að aðstoða við útgerð á Norðurlandi, og vitanlega er þetta veigamikil og jákvæð aðgerð til þess að stuðla að því að leysa - ég segi ekki leysa, en létta þann mikla vanda, sem við er að glíma á Norðurlandi í þessum efnum, þannig að því fer víðs fjarri, að öllu hafi verið kastað fyrir borð eða allt látið bíða, bara með því að bíða eftir endanlegri gerð Norðurlandsáætlunar. Það hefur margt verið gert jákvætt í þessum efnum, og það hefur verið reynt að greiða fyrir atvinnufyrirtækjum á Norðurlandi, og mun vissulega verða reynt að gera það á þessu ári, eftir því sem aðstaða Atvinnujöfnunarsjóðs frekast leyfir. Það má enn benta á að mjög merkilegt átak hefur verið gert fyrir Norðurland með stálskipasmíðinni á Akureyri, sem er eitt þýðingarmesta atvinnufyrirtækið norðanlands. Ég er ekki með þessu að segja, að vel hafi verið gert við Norðurland og þar megi ekki margt fleira gera. Og ég er ekki með þessu að draga úr nauðsyn Norðurlandsáætlunar. En ég er aðeins að segja það, að menn verða að horfa með raunsæi á þetta, og vitanlega má það ekki ske, að það sé t.d. sagt, ef það er rétt, sem ég veit ekki um, sem einhver sagði hér áðan, að það væri látinn bíða stuðningur við ákveðin atvinnufyrirtæki á Norðurlandi með skírskotun til þess, að það yrði ekkert gert í því fyrr en Norðurlandsáætlun sæist. Mér er ekki kunnugt um þetta, en ef svo er, tel ég það mjög miður farið og fráleitt. Nei, ég hef síður en svo misst trú á gildi áætlunargerðar, eins og hér var sagt af einum hv, þm. áðan, að orð mín bentu til. Það eina, sem ég sagði áðan, var það, að áætlunargerðin ein væri ekki lausn á vandanum. Áætlunargerðin er, eins og ég sagði, nánast vinnuplan, nauðsynlegt vinnuplan. En það, sem er höfuðnauðsyn til þess að málið leysist, er vitanlega fjármagnið annars vegar og þá samhliða framtak þess fólks, sem í þessum byggðarlögum býr, til þess að byggja upp atvinnulíf sitt. Og þess vegna var það, að ég lýsti líka í frumræðu minni því áliti ríkisstj., að höfuðnauðsyn væri að gera nú þegar, enda þótt endanleg áætlun liggi ekki fyrir fyrr en síðar á þessu ári, ráðstafanir til þess að afla fjár. Þau lýstu ekki neinu nýju viðhorfi hjá mér eða vantrú á því, að Atvinnujöfnunarsjóður gæti leyst málið, þau orð, sem ég notaði í svari mínu hér áðan. Ég átti við það, að hann væri þess ekki megnugur af eigin fé sínu að leysa þennan vanda, og það hefur aldrei verið reiknað með því. Sjóðurinn hefur víðtækar lántökuheimildir, og Vestfjarðaáætlunin eða samgönguáætlun Vestfjarða var leyst fyrir lánsfé. Það er vitanlegt, að ef á að gera einhver heilsteypt átök í tilteknum flokki mála, hvort sem það er á sviði atvinnumála, samgöngumála, menntamála eða á einhverjum öðrum sviðum, fyrir ákveðna landshluta verður að gera það með öflun lánsfjár, og ég álít, að það sé ekkert voðalegt, a.m.k. ekki það að taka erlent lánsfé í sambandi við uppbyggingu framleiðslu, aukinnar framleiðslu. Það er okkur vitanlega ekkert hættulegt. Það hefur þegar verið hafizt handa um að leita fyrir sér um þetta fé og ég geri mér vonir um það, eins og ég áðan sagði, að það sé hægt að leysa þennan vanda, og það er vitanlega höfuðnauðsyn, og ég mundi segja, að það væri að bregðast fólki, ef við reyndum ekki einmitt, jafnhliða því sem Norðurlandsáætlunin verður til, að hafa þegar athugað fjármagnshlið málsins, þannig að hún yrði ekki aðeins pappírsplagg. Það er höfuðnauðsyn, og um það er ég sammála öllum hv. þm., sem að því hafa vikið. Ég skal ekki fara um þetta mörgum fleiri orðum. Það hefur verið sagt, að það sé óhæfilegt, hvað þessi áætlunargerð hafi dregizt. Það er auðvitað alltaf matsatriði. Ég álít, að mjög verði að vanda til áætlunargerðar sem þessarar, sem er frumsmíði hér á landi hvað snertir vinnu íslenzkra sérfræðinga. Þeir hafa algerlega unnið að þessari áætlun, og ég álít, að það sé nauðsynlegt, að hún sé unnin af íslenzkum sérfræðingum. Vestfjarðaáætlunin var ekki unnin af íslenzkum sérfræðingum nema að mjög litlu leyti, heldur af norskum. Ég er ekki að gera lítið úr þeirri áætlunargerð, en það hefur komið oft í ljós við athugun útlendinga á slíkum aðstæðum, að þeir eru ekki eins kunnugir íslenzkum staðháttum og nauðsynlegt er, og af því leiðir, að það er engum efa bundið, að það er æskilegt, að við höfum sérfræðinga, og ég álít, að við höfum þá nú sem betur fer, mjög færa menn. Og ég álít, að upp á framtíðina, hvort heldur er Austfjarðaáætlun eða framhald Vestfjarðaáætlunar, þá sé það höfuðnauðsyn að gera þessa áætlun nú, Norðurlandsáætlunina, sem bezt úr garði. Ég sagði áðan og viðurkenndi það, að á þessu hefði orðið nokkur dráttur. Ég hef að vísu aldrei sagt, að áætlunin yrði til fyrr en nú um síðustu áramót, þannig að drátturinn er ekki enn þá orðinn mikill frá því, sem sagt var í þeim efnum. Það kann að vera, að þegar lengra líður frá geti menn sakað um óhæfilegan drátt, og þá er að sjálfsögðu að taka því. Ég sagði það, að ég gæti engu lofað um ákveðna dagsetningu. Ég tel öruggt, að áætlunin verði til á þessu ári, og ég vil leggja áherzlu á það, að það verði fyrr en seinna. Það eru mín orð um það efni. Mér þykir það ekki nema gott, að um þetta hafa orðið umræður hér. Það er mikilvægt, að menn skoði þetta frá raunsæju sjónarmiði og geri sér grein fyrir, hvað hér er verið að tala um og fást við. Því aðeins, að menn geri það, er hægt að búast við árangri, Ég skil ákaflega vel alla hv. þm. Ég þekki það sjálfur sem þm. kjördæmis, sem á við atvinnuörðugleika að stríða, að það er brennandi vandamál að leysa þessi viðfangsefni. En við megum ómögulega, og það er að blekkja fólkið, gefa því í skyn, að vandinn stafi af allt öðrum ástæðum en hann stafar. Við þurfum að reyna að kryfja vandamálin til mergjar með þessu fólki, reyna að hjálpa þeim, sem framtak hafa á þessum stöðum, til að byggja upp arðbær atvinnufyrirtæki, sem geta orðið raunveruleg undirstaða þess, að atvinnulíf geti blómgazt úti um landið og fólk geti þar unað. En það er alveg ljóst, að þótt það sé auðvitað höfuðatriði, að fólk hafi fulla atvinnu, fylgja jafnframt önnur vandamál, og í sambandi við atvinnuvandamálin er samgönguvandamálið kannske það mikilvægasta, sem er því nátengt. Það er ljóst, að það verður ekki hægt að byggja upp landsbyggðina nema með því að byggja upp byggðakjarna, það er alveg ljóst, þéttbýliskjarna, sem strjálbýlið styðst við. Þetta hefur orðið ljóst hér við Reykjavík, það er ljóst á Akureyrarsvæðinu, og ég hygg, að flestum sé að verða það ljóst, að svona verður að vinna að þessum málum. Og til þess að það sé hægt, þurfa einmitt samgöngur að koma til, greiðar og öruggar samgöngur milli þessara byggðakjarna og nærliggjandi strjálbýlli svæða. Og þess vegna er þetta hvað öðru tengt. Og við vitum jafnframt, að miðað við lífskröfur fólksins í dag, jafnvel þótt full atvinna sé og ekki hvað sízt þegar full atvinna er, þá krefst fólkið þess að hafa félagslega aðstöðu, hafa menntunaraðstöðu heima fyrir í sínum byggðarlögum, annars flytur það burt. Og jafnvel enn fremur flytur það burtu, ef efnahagsafkoman er góð.