Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér um ræðir, er komið frá hv. Ed. Þegar frv. var lagt fyrir Ed., var aðalefni þess í þeirri gr., sem nú er 3. gr. þess, en í meðförum Ed. hefur verið bætt við þeim greinum, sem nú eru 1. og 2. gr. Frv. miðar að því að veita stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs rýmri heimildir en áður hefur verið til lánveitinga. Fram að þessu hefur stjórnin eingöngu veitt lán gegn mjög ströngum tryggingum, ef svo mætti segja, oftast nær ekki nema gegn ríkisábyrgð, en með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að þegar sérstaklega stendur á, sé hægt að víkja frá þessu og í sumum tilfellum að veita lán gegn ábyrgð sveitarsjóðs. Á þetta einkum við, þegar um það er að ræða að ráða fram úr erfiðleikum atvinnulífsins á stöðum, þar sem atvinnuleysi er. Einnig felur frv. það í sér, að heimilt verði að veita atvinnubótasjóði lán án sérstakra trygginga. Í meðferð hv. Ed. var svo, auk þess að rýmka þannig um lánveitingar sjóðsins, bætt inn þeim tveim gr., sem ég gat um áðan, og fela þær það í sér, að bætur úr sjóðnum vegna atvinnuleysis verði nokkru ríflegri en verið hefur. En eins og kunnugt er, og ég vil segja: sem betur fer, hefur ekki komið til þess, að sjóðurinn hafi þurft að greiða neinar verulegar upphæðir vegna atvinnuleysis. Ákvæðin, sem voru í 1. um það atriði, voru orðin á eftir tímanum, og ástæða til að endurskoða þau. Reyndar er það svo, að talið er, að endurskoða þurfi þessa löggjöf í heild, en ýmissa orsaka vegna hefur ekki orðið úr því, eins og hæstv. félmrh. gerði grein fyrir í framsöguræðu sinni í Ed., og þótti ekki ástæða til að taka að þessu sinni til endurskoðunar önnur atriði en þau, sem komin eru inn í þetta frv. Þó er það svo, að í meðferð heilbr.- og félmn. þessarar d. varð samkomulag um það að bera fram eina brtt. til viðbótar, og liggur hún hér fyrir á þskj. 399. Sú brtt. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Aftan við 3. gr. komi ný mgr., svo hljóðandi: Sjóðsstjórninni er heimilt að ákveða lægri vexti en venjulega útlánsvexti af lánum til samtaka verkafólks og atvinnurekenda til að koma upp húsnæði fyrir félagsstarfsemi sína, þar með talin lán til orlofsheimila verkafólks.“ Um þessa till. var alger samstaða í heilbr.- og félmn., og mæli ég með því fyrir hönd n., að hún verði samþ. Hér er einnig fram komin á þskj. 408 önnur brtt., frá hv. 7. þm. Reykv., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 3. gr. komi ný gr., er orðist svo: 3. tölul. í ákvæðum til bráðabirgða orðist svo: Á meðan kjararannsóknanefnd starfar, skal kostnaður við störf n. greiddur úr atvinnuleysistryggingasjóði, enda séu fulltrúar Alþýðusambandsins í n. kjörnir hlutfallskosningu á þingum þess. Reikningar yfir slíkan kostnað skulu samþ. af forsrh. Við 4. gr. bætist: Jafnframt eru úr gildi fallin lög nr. 21 21. maí 1964, um breyt. á l. nr. 29 7. apríl 1956, um atvinnuleysistryggingar.“ Um þessa till. hefur heilbr.- og félmn. Ekki fjallað, en ég get fyrir mitt leyti lýst því yfir, að ég er henni efnislega samþykkur. Ég sé svo ekkí ástæðu til, herra forseti, að fara fleiri orðum um þetta mál, en ég leyfi mér að mæla með samþykkt frv. með þeirri breyt., sem heilbr: og félmn. stendur að.



Herra forseti. Frsm. heilbr.- og félmn. hefur nú gert grein fyrir málinu, og þarf ég ekki miklu við það að bæta. Þetta frv. hefur sem sé tekið allverulegum breytingum, frá því að það var lagt fram í hv. Ed. Undirbúningur þessa máls var sá, að það var nokkuð rætt af hæstv. ríkisstj. á s.l. hausti eða öndverðum vetri, hvort hægt væri að fá samkomulag um það að rýmka ákvæði atvinnuleysistrygginganna á þann veg, að sjóðsstjórninni yrði heimilt að verja álit að 1/4 hluta vaxtatekna atvinnuleysistryggingasjóðs til þess að hlaupa undir bagga með þeim byggðarlögum, sem yrðu fyrir barðinu á tilfinnanlegu atvinnuleysi og ekki fyndust úrræði til þess að bæta úr. Með því að þessi sjóður góðu heilli er orðinn allsterkur, fannst okkur, sem tókum þetta mál til athugunar fyrir hönd verkalýðshreyfingarinnar, að það væri eftir atvikum rétt að ganga inn á rýmkun á þessum ákvæðum laganna um atvinnuleysistryggingar og heimila að verja allt að 1/4 af vaxtatekjum hans til þess að ráða bót á aðsteðjandi atvinnuleysi, þar sem það herjaði, og þannig nota styrkleika sjóðsins að nokkru leyti til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi, þar sem hann væri nú orðinn svo sterkur, að hann ætti þrátt fyrir þessa skerðingu vaxtateknanna að geta staðið við það hlutverk sitt að greiða sómasamlegar bætur, þegar menn yrðu fyrir barðinu á atvinnuleysi, og greiða þannig atvinnuleysisbætur. En þegar málið var til meðferðar í Ed., fannst mönnum rétt að hækka bótagreiðslur, þannig að þær héldu a.m.k. gildi sínu, eins og upphaflega hefði verið til ætlazt, og sjóðurinn hefði styrkleika til þess, og á það var fallizt í Ed. Sú breyting er nú orðin á 1. gr. þessa frv. Einnig var fallizt á, að atvinnuleysistryggingabætur skuli nú verða sama upphæð og slysabætur samkv. almannatryggingalögum, og virðist það vera sanngjörn og sjálfsögð breyting líka. Aðalbreytingin, sem í upphaflega frv. fólst, var sú, að heimilt væri að veita lán með lágum vöxtum, jafnvel vaxtalaus, og niður mætti fella um skeið afborganaskyldu hjá lántakendum, til þess að þessi aðstoð frá atvinnuleysistryggingunum kæmi að sem öruggustu gagni gagnvart hinum máttarminnstu sveitarfélögum, sem yrðu fyrir atvinnuleysi. Eftir stóð hitt, að þessi sterki sjóður, eins og allir vita, varð þannig til, að í vinnudeilu 1955 slökuðu verkalýðsfélögin nokkuð til á kaupkröfum gegn því að fá komið á fót atvinnuleysistryggingunum. Þess vegna líta nú verkalýðsfélögin þannig á, að hann sé myndaður í raun og veru af kaupi verkafólks og eigi þannig verkalýðsfélögin ríka eignarhlutdeild í þessum sterka sjóði, sem þau vitanlega fella sig mjög vel við, að sé öryggis- og hjálparsjóður þjóðfélagsins og sveitarfélaganna og fólksins, sem annars kynni að bíða óbætanlegt tjón af atvinnuleysi. Nú var þess farið á leit, þegar málið var komið hér til hv. Nd., rætt við ríkisstj., hvort ekki væri hægt að fá samkomulag um það, að auk þeirra breytinga, sem gerðar höfðu verið á frv. í hv. Ed., yrði á það fallizt, að verkalýðssamtökin fengju lán úr atvinnuleysistryggingasjóðnum með lægri vaxtakjörum en venjulegum útlánsvöxtum, að sjóðsstjórninni yrði veitt slík heimild. Það er niðurstaða þessa máls, að um þetta fékkst samkomulag, og þegar til kasta hv. heilbr: og félmn. kom, féllst hún einnig á þetta, þannig að nú er hér brtt. við frv. frá því, sem það var, þegar það kom frá Ed., um að heimila sjóðsstjórninni að ákveða lægri vexti en venjulega útlánsvexti af lánum til samtaka verkafólks og atvinnurekenda til þess að koma upp húsnæði fyrir félagsstarfsemi sína. Undir þessa heimild falli lán til orlofsheimila verkafólks og þá auðvitað félagsheimila, sem verkalýðsfélög eiga hlutdeild í. Ég tel þetta til stórbóta fyrir verkalýðshreyfinguna, einkum með tilliti til þeirra verkefna, sem þau hafa nú með höndum, sem sé byggingar félagsheimila víða eða þátttöku í byggingu þeirra og svo byggingar orlofsheimila, sem er stórt framtíðarviðfangsefni og rétt hafið. En við höfum fengið lán til orlofsheimilisins að Ölfusborgum úr atvinnuleysistryggingasjóði, en samkv. vaxtakjörum þeim, sem sjóðsstjórnin hefur lánað eftir að undanförnu, eru vextirnir mjög háir, milli 9 og 10% og vaxtabyrðin af orlofsheimilinu í Ölfusborgum er núna um 600 þús. kr. á ári, allþung byrði, sem við þó kæmumst ekki hjá að þyngja verulega með áframhaldandi framkvæmdum, að svo miklu leyti sem við yrðum að gera það með lánsfé með slíkum kjörum. Hér er sem sé opnuð heimild sjóðsstjórnar til þess að veita lán til slíkrar mannvirkjagerðar, slikra framkvæmda með lægri vaxtakjörum en útlánsvextir eru venjulega. Ég fagna því, að samkomulag skuli hafa fengizt um þessa breytingu, og vænti þess, að það verði ekki málinu til falls, þó að þessi breyting gerist hér svo seint á tímanum, því að vissulega þykir mér líklegt, að hv. Ed., sem gerði ýmsar breytingar á frv. til bóta og ég tel sjálfsagðar, muni fallast á þessa breytingu, sem einnig er til stórbóta frá verkalýðsfélaganna sjónarmiði eða sjónarmiði alþýðusamtakanna í heild. Ég hefði að sjálfsögðu helzt kosið að taka upp til flutnings brtt., sem fram komu í hv. Ed., en fengu þar ekki samþykki og voru felldar. En eftir að samkomulag fékkst um þetta mál, fannst mér allsendis óviðurkvæmilegt af mér að fara að taka upp breytingar, sem kynnu að verða til þess að sundra samstöðu um þetta mál, og lét þær því liggja. En þar sem ég tel, að ég hafi með því viljað greiða þessari samkomulagsleið braut, hlýt ég að hafa þá afstöðu að leggjast gegn öðrum brtt., sem fram kunna að koma eða komnar eru við þetta frv., og mun mælast til þess, að frv. verði nú afgreitt sem samkomulagsmál, eins og það nú liggur fyrir samkv. brtt. heilbr: og félmn., því að ef einhverjir færu nú að taka upp brtt., sem kynni að verða ágreiningur um, gæti málinu öllu verið stefnt í nokkra tvísýnu og kannske orðið til þess, að frv. yrði ekki lögfest á þessu þingi. En það hygg ég, að enginn vilji gera, sem ann hagsmunum verkalýðshreyfingarinnar, og vil því vonast til þess, að frv. fái hér fljóta afgreiðslu, eins og n. nú mælir með því, og það geti þannig farið til hv. Ed. sem greiðlegast og fengið þar endanlega afgreiðslu.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 424, mælir sjútvn. hv. d. með því, að þetta frv. verði samþ. Vegna ákvæðis í 5. gr. frv., þar sem heimilað er að auglýsa gildistöku síðari breytinga á þeirri alþjóðasamþykkt, sem hér um ræðir, í C-deild Stjórnartíðinda, ræddi n. við ráðuneytisstjórann í utanrrn. og fékk þær upplýsingar hjá honum, að þessi heimild yrði eingöngu notuð, þegar um yrði að ræða minni háttar breytingar á alþjóðasamþykktinni, sem ekki snertu hagsmuni Íslands sérstaklega. Ef til kæmi með einhverjar breytingar, sem sérstaklega vörðuðu Ísland, yrðu þær að sjálfsögðu bornar undir Alþ. Að fengnum þessum upplýsingum ráðuneytisstjórans lagði n. einróma til, að frv. yrði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Allshn. hv. d. hefur haft þetta mál til meðferðar nú um nokkurt skeið. Málið var sent til umsagnar nokkurra aðila, og eins hafa komið, eins og sést á nál. minni hl., skoðanir ýmissa annarra aðila hér til þingsins, en niðurstaða allshn. varð sú, að 5 af nm. mæla með samþykkt frv., þó með þeim fyrirvara, að hv. 4. þm. Sunnl. flytur brtt., sem hefur það í för með sér, að heimild sú, sem frv. fer fram á, verði aðeins veitt að undangenginni þjóðaratkvgr. Við, sem sæti eigum í allshn. með hv. 4. þm. Sunnl., teljum flestir, að þetta mál sé kannske ekki svo mikils virði, að það þurfi að leita til þjóðarinnar um það að fá álit hennar á því. Persónulega hefði ég talið, að æskilegt hefði verið, að hv. þm. sjálfir hefðu látið skoðanir sínar koma í ljós í málinu, en eftir atvikum getur meiri hl. í allshn. fellt sig við þessa brtt., og við í meiri hl. í n. munum styðja þessa brtt. Efnislega ætla ég ekki að ræða málið núna. Ég er búinn að gera það oft hér. Það hefur ekkert komið nýtt fram í málinu, engin ný rök gegn því. Þeim rökum, sem dregin eru fram í nál. hv. minni hl., er margsvarað þegar, og stendur fullyrðing gegn fullyrðingu.



Herra forseti. Máli þessu var á sínum tíma vísað til hv. allshn., og hefur hún athugað það nokkuð. Nm. voru ekki sammála um þetta frv., og liggja hér fyrir tvö mál. Ég stend að nál. á þskj. 422. Það er mín skoðun, að þetta sé óþurftar- og óheillamál, og þess vegna legg ég til, að frv. verði fellt. Allshn. sendi nokkrum aðilum frv. til umsagnar. Tveir af þeim sendu n. meðmæli með frv., það voru ferðamálaráð og Samband veitinga og gistihúsaeigenda. Hins vegar er mér kunnugt um það og sjálfsagt þm. yfirleitt, að til Alþ. hafa borizt mótmæli gegn frv. frá félögum, félagasamböndum og stofnunum víðs vegar um landið. Mér telst svo til, að það séu 32 bréf, sem borizt hafa til þingsins, þar sem fluttar eru fram áskoranir um að fella frv. Í nál. mínu á þskj. 422 hef ég birt skýrslu yfir þessi félög og stofnanir, sem hafa mótmælt frv. skriflega, og ætla ég að fara um það nokkrum orðum. Þar má fyrst telja áfengisvarnaráð, einnig Stórstúku Íslands. Þar að auki hafa komið mótmæli frá 10 góðtemplarastúkum, 4 af þeim í Reykjavík, 2 í Hafnarfirði, 1 í Bolungarvík, 1 á Akureyri, 1 í Stykkishólmi og 1 á Siglufirði. Þá hafa einnig borizt mótmæli frá Landssambandi ísl. ungtemplara. Mótmæli hafa borizt frá áfengisvarnanefnd í Stykkishólmi og áfengisvarnanefnd kvenna í Reykjavík og Hafnarfirði. Einnig hafa borizt mótmæli frá þingi Héraðssambandsins Skarphéðins. Það er, eins og kunnugt er, gamalt ungmennafélaga- og íþróttafélagasamband á Suðurlandsundirlendinu, og ég vil telja, að það sé eitt af hinum merkustu félagasamtökum af því tagi, hefur lengi vel starfað að íþróttamálum og mörgum framfaramálum. Þing þessa sambands sendi mótmæli gegn frv. Enn vil ég nefna mótmæli frá fundi í fulltrúaráði Landssambandsins gegn áfengisbölinu. Á þeim fundi voru fulltrúar frá 14 félögum og félagasamböndum, og mótmælin voru samþ. þar einróma. Næst vil ég nefna það, að félög og félagasambönd kvenna hafa sent mörg andmæli gegn þessu málí til Alþ. Ég hygg, að það sé þannig með konurnar, að þær hafi betri skilning á þessum málum yfirleitt en karlar, og þeim er það vel ljóst, hvert óheillaspor væri stigið, ef nú væru gerðar ráðstafanir til þess að auka enn áfengisneyzlu landsmanna. Af þessum félögum og félagasamböndum vil ég fyrst nefna Kvenfélagasamband Íslands, sem befur mótmælt frv. Þá eru mótmæli frá fulltrúaráði Bandalags kvenna í Reykjavík, frá aðalfundi Mæðrafélagsins i Reykjavik, frá Kvenfélagi Langholtssafnaðar í Reykjavík, frá aðalfundi Kvenréttindafélags Íslands, frá verkakvennafélaginu Framsókn í Reykjavík, frá aðalfundi Kvenfélags Hríseyjar, frá Sambandi breiðfirzkra kvenna og frá aðalfundi Kvenfélags sósíalista í Reykjavík. Mér skilst, að þetta séu um það bil 10 kvenfélög og kvenfélagasambönd, sem hafa sent andmæli gegn frv. til þingsins. Þá hafa borizt mótmæli frá Hjálpræðishernum á Íslandi og frá fulltrúaráði verkalýðsfélaganna á Akureyri, einnig frá stjórn Náttúrulækningafélags Íslands. Að síðustu vil ég nefna deildir bindindisfélags ökumanna í Reykjavík, Stykkishólmi og Siglufirði. Þetta, sem ég hef nú talið, gefur ótvírætt til kynna, að það er uggur í mörgum út af þessu máli og mikil andstaða gegn því víða um landið og það ekki að ástæðulausu að mínum dómi. Ég vil leyfa mér að vitna - og fá til þess leyfi hæstv. forseta - í umsögn áfengisvarnaráðs, sem ég nefndi áðan. Í bréfi frá því ráði er m.a. bent á það, sem hér greinir, „að erlend reynsla sýni ótvírætt, að áfengisneyzla fari hvarvetna vaxandi við aukna neyzlu öls og annarra veikra drykkja, að hætta sé á; að öldrykkja yrði fljótlega nokkuð almenn meðal unglinga, en rannsóknir á Norðurlöndum sýni, að leiðin til ofdrykkju liggi oftast frá ölinu til brenndu drykkjanna; að öl mundi trúlega verða hér eins og víða annars staðar algengur svaladrykkur, ekki sízt verkamanna og iðnaðarmanna, en þær tvær stéttir biði víða erlendis mest tjón, fjárhagslegt og heilsufarslegt, af völdum ofdrykkju öls; og enn, að á öld véla og vélvæðingar og sívaxandi umferðar gæti ölið orðið mikill slysavaldur.“ Undir þessar aðvaranir áfengisvarnaráðs vil ég leyfa mér að taka. Vafalítið má telja, að áfengisneyzlan í heild muni aukast, ef áfengt öl bætist við þær tegundir áfengra drykkja, sem fyrir eru. Ég tel mjög óheillavænlegt að gera ráðstafanir til að auka neyzlu áfengis. Hún er þegar allt of mikil og veldur stórkostlegu böli i mörgum myndum. Þetta er alkunnugt og viðurkennt. Vissulega þyrfti fremur að reyna að finna ráð til að draga úr neyzlu áfengis og helzt afnema hana með öllu heldur en auka við áfengisstraumana og þau vandræði, sem þar með fylgja. Unga fólkið er áreiðanlega í enn meiri hættu fyrir ölinu en sterkari áfengistegundum. Það er hætt við, að ölið kenni því að neyta áfengis og þaðan liggi leiðin til enn sterkari vintegunda, og hví skyldum við ekki reyna að sporna á móti því, að gerðar verði ráðstafanir, sem auka hættuna á áfengisneyzlu ungmenna? Þá er það öldrykkja á vinnustöðum, sem má telja alveg vafalaust að mundi viða verða upp tekin, ef hér verður farið að framleiða og selja áfengt öl. Fólk mundi eyða miklu fé í kaup á áfengu öli til að svala sér á því við störfin. Af þessu mundi leiða minni vinnuafköst og mjög aukna slysahættu við meðferð véla og tækja, þegar stjórnendur þeirra eru undir áfengisáhrifum. Flm. þessa frv. og meðmælendur þess reyna ekki að halda því fram, að áfenga ölið yrði nokkrum manni til heilla. Það er ekki heldur við því að búast, að þeir reyni það, því að það er ekki hægt. Þetta mundi engum verða til hagsbóta, en fjölda manna til tjóns, og það tjón er óútreiknanlegt, en víst er, að það yrði mikið og margvíslegt. Flutningur frv. bendir til þess, að hér sé eitthvað af mönnum, sem langar ákaflega til að fá áfengt öl að drekka. Betra væri þeim mönnum að sýna þá sjálfsafneitun og þjóðhollustu að kveða niður þessa þrá eftir sterka bjórnum, því að þeir mega vita, að áfenga ölið mundi hafa í för með sér mikið og margvíslegt tjón fyrir fjölda manna. Verði frv. þetta gert að lögum og heimild þess notuð, mun það verða til að auka mjög við þau miklu vandræði, sem áfengisneyzlan veldur nú þegar í okkar þjóðfélagi. Þess vegna er ég andvígur frv., eins og ég sagði í upphafi, og legg til við hv. þd., að hún felli það.



Herra forseti. Í nál. meiri hl. allshn. á þskj. 413 hef ég gert þá grein fyrir afstöðu minni til þessa máls, að ég tel rétt, að þjóðaratkvgr. sé látin fara fram um efni þess, því aðeins sé ríkisstj. heimilt að leyfa tilbúning öls með styrkleikanum 4 1/2% til sölu innanlands og til útflutnings, að meiri hl. alþingiskjósenda, þeirra sem atkv. greiða, samþykki þá meðferð. Það eru ýmsar ástæður fyrir þessari afstöðu og ég vil leyfa mér að fara hér örfáum orðum um þær helztu. Áfengismálin eru, svo sem alkunna er, viðkvæmt tilfinningamál. Það er öllum ljóst, að þau eru einnig félagslegt vandamál í fremstu röð og mjög erfið úrlausnar. Hefur svo reynzt bæði okkur og mörgum öðrum þjóðum, um það þarf ekki að deila. Hitt er svo annað, að sitt sýnist hverjum, hverja stefnu beri að hafa. Margir aðhyllast algert aðflutningsbann á áfengum drykkjum, þótt ekki sé sú leið nú sem stendur ofarlega á baugi. Aðrir telja takmarkanir á sölu áfengra drykkja leiða til hins verra og aldrei bæta úr, frelsi í þessu efni sé hið eina rétta. Þriðji hópurinn vill hafa vissan hemil á og fara bil beggja. Væntanlega hafa allir þessir hópar ýmislegt til síns máls, en sjálfsagt misjafnlega mikið. Deilur um þessi mál hafa oft risið býsna hátt og málið reynzt hitamál. Og það er eðlilega að vonum, þar sem viðhorfin byggjast m.a. á mati því, sem tilfinning manna segir fyrir um og enn fremur misjöfn reynsla einstaklinga, stundum ærið dýrkeypt og raunaleg. Af þessari sök hefur það áður þótt eðlilegast, að viss meiri háttar atriði áfengislöggjafarinnar væru leyst með þeim hætti, að þau væru látin ganga undir þjóðaratkv. og þannig fenginn þjóðarvilji. Og sannast sagna eru það einmitt hin heitu tilfinningamál þjóðarinnar, sem leysa á með slíkum hætti fyrst og fremst og engin mál fremur. Það er mín skoðun. Árið 1908 fór fram þjóðaratkvgr. um áfengisbann, og var það samþ. með 60.38% greiddra atkv. Veturinn 1909 voru bannl. síðan samþ. á Alþ. og skyldu ganga í gildi 1. jan. 1915, sem og varð. Haustið 1933, í október, fór enn fram þjóðaratkvgr. um bann, og úrslit urðu þau, að með banni voru 11 625 atkv., en á móti 15 866. Eftir þessa atkvgr. var svo bannið afnumið frá og með 1. febr. 1935. En innflutningur og sala öls með meira vínandainnihaldi en 2.25% að rúmmáli var þó framvegis bannað og er svo enn. Þessi tilhögun, að leggja mál af þessu tagi undir úrskurð þjóðarinnar, hefur þannig tíðkazt og þótt af flestum rétt leið. Hef ég ekki heyrt, að bann- eða bindindismenn hafi haft við þá aðferð neitt að athuga, enda erfitt að mæla henni gegn, eins og eðli málsins er, og ætti raunar enginn að fælast eða óttast að leggja mál af þessu tagi undir úrskurð þjóðarinnar, og vissulega á vilji hennar að koma fram sem skýrast og bezt, bæði í þessum efnum sem öðrum. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að héraðabönn hafa verið í gildi lengst af frá því árið 1899 og eru það enn samkv. áfengislögunum. Héraðabönnin eru þess efnis, að ríkisstj. er heimilt að setja á stofn útsölustaði áfengis, þó aðeins í kaupstöðum, að atkvgr. kosningabærra manna í viðkomandi bæjarfélagi hafi farið fram og meiri hl. greiddra atkv. í kaupstaðnum samþ. Um þetta er þannig leitað atkv. borgaranna og þykir sjálfsagt. Bann- og bindindismenn áttu drýgstan þátt í því að koma héraðabönnum á 1899. Þegar þau síðan voru afnumin með áfengisl. frá 1935, töldu þessir sömu aðilar, bann- og bindindismenn, þeim l. það einna helzt til foráttu, að héraðabönnin voru ekki lengur heimiluð. Þetta sýnir okkur ljóslega, að bindindismenn og bindindisvinir hafa fremst allra staðið að því og samþ., að leita skuli atkv. borgaranna um einstök mikilvæg atriði í áfengislöggjöfinni. Vildi ég þá mega ætla, að þeir hv. alþm., sem eru í hópi bannmanna, samþykki ekki síður öðrum þá málsmeðferð, sem greinir í brtt. minni. Í ákvæði til bráðabirgða í brtt. er lagt fyrir ríkisstj. að láta fram fara atkvgr. meðal alþingiskjósenda á þessu ári, 1966. Ég tel, að sú atkvgr. gæti vel farið fram ásamt með sveitarstjórnarkosningum. Annars mætti að sjálfsögðu líka hugsa sér það, að slík atkvgr. færi fram við hliðina á alþingiskosningum. En þó er það svo, að ég hygg, að þessi úrlausn máls liggi nær því sveitarstjórnarlega heldur en hinum mjög pólitísku alþingiskosningum. Ég vil svo vænta þess, eins og þetta mál liggur fyrir og með hliðsjón af fenginni reynslu og eðli máls, að hv. alþm. geti fallizt á þá leið, sem í till. er lagt til að fara í þessu viðkvæma vandamáli.



Herra forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn, sem áfengi bjórinn skýtur upp kollinum hér á hv. Alþ. En fram til þessa hefur þessi virðulega stofnun borið gæfu til þess að kveða hann niður. Árið 1960 flutti hv. 1. flm. þessa frumvarps frv. til l. á Alþ. þess efnis, að leyfð skyldi bruggun og sala áfengs bjórs I landinu allt að 3 1/2% að styrkleika. Þetta frv. eignaðist í það sinn fáa formælendur, kom aðeins til einnar umr. og sofnaði í n. Þessi hv. þm. er enn 1. flm. að því frv., sem hér er til umr., og hefur fengið tvo aðra í lið með sér, enda vilja þeir nú, að bjórinn verði 4 1/2 % að styrkleika. Þá er og gert ráð fyrir því í þessu frv., að öl það, sem selt kynni að verða innanlands, lúti sömu lögum um meðferð og sölu og annað áfengi. Þessi ákvæði voru ekki í frv. frá 1960, en gert ráð fyrir því, að sett yrði um það ákvæði í reglugerð. Ég er á móti þessu frv. og ég óttast afleiðingar þess, ef það skyldi verða að lögum. Mér hefur aldrei skilizt, hvað fyrir mönnum vakir með flutningi slíkra frv., og þau rök, sem fram hafa komið, eru að mínum dómi ákaflega hæpin og haldlítil. Það er hins vegar fjarri mér að ætla það, að hv. flm. gangi nokkuð misjafnt til. Þeir líta sínum augum á þetta mál, en eins og alkunnugt er, er þetta mjög viðkvæmt og skoðanir manna ákaflega skiptar. Í grg. frv. er talað um, að það þurfi að koma samræmi á áfengislöggjöfina í landinu. Ósamræmið er fólgið í því að dómi flm., að ríkið selur og annast dreifingu á sterkum drykkjum, en sala áfengs öls er bönnuð. Sívaxandi áfengisneyzla þjóðarinnar er áhyggjuefni allra hugsandi manna og kvenna. Þetta er einnig vaxandi vandamál með flestum eða öllum vestrænum þjóðum og ekki sízt með frændþjóðum okkar á Norðurlöndum. Það, sem mestum ugg veldur, er hin ört vaxandi drykkja unglinga og kvenna. Fyrir 20 árum var tala drykkjusjúkra kvenna í Danmörku 1 á móti hverjum 25 karlmönnum, en núna nálgast það, að 10. hver drykkjusjúklingur þar sé kona. Vaxandi fjárráð unglinga á síðari árum samfara miklu frelsi og auknum frístundum er m.a. orsök þess, að drykkjuskapur þeirra vex geigvænlega ár frá ári í nágrannalöndum okkar. Þetta fyrirbæri þekkjum við líka vel hér heima. Það má í því sambandi minna á Þjórsárdalsævintýri, Þórsmerkurævintýri og Hreðavatnsævintýri o.s.frv., o.s.frv. Nú segja formælendur áfenga ölsins, að það muni allt verða skaplegra og skikkanlegra, ef unglingarnir geti fengið að kaupa meðalsterkt öl í staðinn fyrir að hella í sig rótsterku brennivíni, sem þeir kaupa auk þess með uppsprengdu verði yfirleitt á svörtum markaði. En ef menn vilja leita eftir reynslu annarra þjóða í þessum efnum. er hún allt önnur og ekki glæsileg né uppörvandi.

Hvers vegna leyfa allar þjóðir bjór?

Meðal öldrykkjuþjóðanna er drykkjuskapur ungmenna sízt minni en hjá okkur, og ástandið fer þar síversnandi. Við vitum, að glæpir ungs fólks hafa margfaldazt frá stríðslokum og alls konar afbrotum fjölgar ár frá ári. Unglingarnir fara jafnvel um í stórhópum, valda viljandi umferðartruflunum, meiðingum á fólki og eyðileggingu á verðmætum. Ég veit, að það er alkunna, að þetta hefur hvað eftir annað gerzt í bjórlöndum eins og Svíþjóð og Englandi, og í fyrrasumar var ég staddur úti í Osló. Þá kom það fyrir á laugardagskvöldi, að mörg hundruð unglingar, meira og minna drukknir af bjór, efndu til svo mikils uppþots í miðborginni, að götulögreglan réð ekki við neitt og varð að fá ríðandi lögreglu til þess að skakka leikinn. Þetta hafði ekki komið fyrir þar áður. Sem betur fer er ástandið ekki svona slæmt hjá okkur, en það er þó ærið íhugunarefni. Ég skyldi glaður greiða atkv. með þessu frv., ef ég ætti það víst, að áfengur bjór gæti orðið íslenzkum æskulýð til góðs og forðað honum frá því að drekka frá sér heilsu sina, vit og fjármuni. En eins og ég gat um áðan, er reynsla annarra þjóða ekki á þann veg, að hún gefi góðar vonir, heldur þvert á móti. Ef frv. þetta verður að lögum, skal áfengt öl, sem selt er innanlands, lúta sömu lögum um meðferð og annað áfengi. Eftir því hefur hv. flm. ekki þótt ráðlegt, að sala þess yrði leyfð eins og sala mjólkur eða gosdrykkja. Nú eru á öllu landinu 7 áfengissölur, 3 hér í Reykjavík, 1 á Akureyri, 1 á Ísafirði, 1 á Seyðisfirði og 1 á Siglufirði. Trauðla getur mönnum dottið í hug sú fjarstæða, að svo fáir útsölustaðir mundu nægja fyrir ölið. Ég er sannfærður um það, að hver kaupstaður og margir minni bæir að auki mundu krefjast þess að fá sinn útsölustað. Öll veitingahús í Reykjavík og allt í kringum landið mundu einnig krefjast þess innan mjög skamms tíma að fá að hafa sterka ölið á boðstólum, og um leið erum við búnir að fá ölkrárnar, þessa skemmtilegu staði, sem eru á hverju götuhorni í bæjum og borgum erlendis, og þann menningarauka, sem þeim stöðum fylgir. Bjórþamb á vinnustöðum er viða mikið vandamál erlendis. Hefur sums staðar orðið að grípa til svo róttækra ráðstafana að loka menn inni í verksmiðjum og á vinnustöðvum og hleypa þeim ekki út, fyrr en vinnu er lokið, vegna þess, hversu þeir sækja í bjórkrárnar. Áfenga ölið mundi án efa fljótlega smeygja sér inn á vinnustaðina hér sem annars staðar og stuðla að minnkandi afköstum og aukinni slysahættu. Öryggisleysið í umferðinni er nógu mikið hjá okkur eins og er, þótt ekki verði á það bætt, en ég er hræddur um, að menn mundu ekki gá eins að sér eftir að hafa drukkið 1-2 ölglös. Það mundi sjálfsagt henda fleiri menn að setjast undir bilstýri eftir það heldur en þó að hafa drukkið eitthvað, sem sterkara er. Skoðun mín er sú, að verði bruggun og sala áfengs öls leyfð hér á landi, komi það fram sem viðbótaráfengisneyzla hjá mörgum, en verði ekki til þess að draga úr neyzlu sterkra drykkja. Ölþamb verður hér daglegur vani fjölmargra, eins og alls staðar, þar sem bjórsala er, og þungur skattur á mörgum fjölskyldum, ekkert siður þeim efnaminni en þeim, sem betri hafa ástæðurnar. Samkv. skýrslum Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins drukku Íslendingar árið 1965 rúmlega 2 alkóhóllítra á mann á ári. Nú er það vitanlegt, að áfengisneyzlan er allmiklu meiri en þetta. Alltaf er einhverju smyglað. Það kemur með leyfi tollyfirvalda nokkurt magn með skipum og flugvélum, og ferðamenn, sem koma frá útlöndum, fá að hafa með sér lítinn skammt. Aftur á móti kemur svo það, sem erlendir ferðamenn drekka hér. En til samanburðar drekka Danir nú orðið 5 alkóhóllítra á mann á ári. Þetta eru um það bil 13 flöskur af brennivíni á hvert einasta mannsbarn, ungbarnið í vöggunni og gamalmennið í kör þar með talið. Þetta þætti okkur mikil drykkja hér, en Danir hafa líka orðið metið yfir öll Norðurlöndin og komnir upp fyrir Svía, sem lengi voru drýgstir. En allt að 75% af þessari áfengisneyzlu er bjór. Ýmsir málsmetandi menn í Danmörku hafa tekið sér penna í hönd og ritað um þessi mál, og þeir eru mjög uggandi yfir þessari þróun. Svíar drekka kringum 4.25 l. á mann og Norðmenn 2.65 og Finnar 2.21. Áfengisneyzla allra þessara þjóða hefur farið sívaxandi frá stríðslokum, og í Danmörku er talið, að árlega komi 25 þús. manns til meðhöndlunar á sjúkrahúsum vegna drykkjusýki. Það er enginn, sem mælir því gegn, að áfengisvandamálið er eitt af mestu vandamálum þjóðarinnar. Og það vandamál verður ekki leyst með því að veita áfengum bjór yfir þjóðina. Það verður ekki heldur leyst með aðflutningsbanni. Ég er þess fullviss, að sterkt almenningsálit og stöðug og mikil uppfræðsla barna og unglinga í skólum landsins um skaðsemi áfengis er það eina, sem getur komið að verulegu haldi. Í 31. gr. áfengislaga frá 1954 segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í öllum skólum, er opinbers styrks njóta, skal fara fram fræðsla um áhrif áfengisnautnar. Sérstaklega skal leggja áherzlu á að upplýsa, hvaða áhrif ofnautn áfengis hefur á líkama mannsins, vinnuþrek, siðferðisþroska hans og sálarlíf, á heimili manna, umgengnisvenjur og almenna siðfágun, á fjárhag einstaklinga og þjóðarinnar, á öryggi í vandasömu starfi og atvinnu manna almennt. Enn fremur skal veita fræðslu um það, hver sé öruggasta leiðin til að forðast ofnautn áfengis. Fræðslumálastjórninni skal skylt að sjá svo um, að skólarnir eigi þess jafnan kost að fá hentugar kennslubækur og kennslukvikmyndir til fræðslu um áhrif áfengisnautnar, eftir því sem við á á hverju skólastigi.“ Ég vildi spyrja, hvernig þessum lögum hafi verið framfylgt. Mér er ekki kunnugt um, að það sé til ein einasta kennslubók um þetta, sem sé notuð í skólum landsins, og ég hygg, að fræðsla um þessi mál sé ákaflega lítil. Mér er nær að halda, að sú fræðsla, sem kveðið er á um í þessari lagagrein að börn og unglingar í skólum landsins skuli fá, væri, ef henni væri framfylgt, hollari fyrir unglinga heldur en það, þó að hv. Alþ. færi að samþykkja frv. það, sem hér liggur fyrir. Og ég held, að það hljóti að verða krafa foreldra, sem börn eiga í skólum, að umræddri lagagrein verði betur framfylgt í framtíðinni en hingað til. Ég vil endurtaka það, að ég er á móti frv., og vil leggja til, að hv. Alþ. sjái sóma sinn í að fella það nú, eins og það hefur fellt svipað frv., sem áður hafa komið hér fram.



Herra forseti. Eins og hér hefur verið vikið að, hefur frv. um sama efni og það, sem hér liggur nú fyrir til umr., nokkrum sinnum áður verið flutt á Alþ., en slík frv. hafa jafnan fengið heldur daufar undirtektir meðal alþm. Ég veitti því athygli, að þegar þetta frv. kom nú fyrir, urðu litlar umr. um það við 1. umr. málsins. Margir þeirra hér í hv. þd., sem eru andvígir frv., töldu það ekki taka því að hefja hér miklar umr. um málið við 1. umr. þess, því að allar líkur bentu til þess, að það gæti farið eins um málið að þessu sinni og áður, að það færi til n. og kæmi þaðan ekki aftur. En nú bregður svo við, að meiri hl. þeirrar n., sem hefur haft málið til athugunar, leggur til, að þetta frv. nái fram að ganga. Það hlýtur því auðvitað að fara svo, að þegar þetta nál. liggur fyrir og málið er nú komið hér til 2. umr., verði talsvert miklar umr. um þetta mál. Hjá því getur varla farið. Að vísu veitti ég því athygli, að frsm. meiri hl., 1. flm. frv., vildi vera mjög fáorður að þessu sinni um málið, sagði hér nokkur orð og skauzt úr ræðustólnum, taldi sýnilega ekki, að það mundi styrkja hans málstað mikið að rökstyðja frekar en gert er í grg. frv., hvaða gildi væri fólgið í því, að þetta frv. næði að verða að lögum. Það hefur ekki farið á milli mála á Alþ. á undanförnum árum, þegar þessi mál hefur borið á góma, að ég hef verið andvígur því að leyfa hér bruggun og sölu á sterku öll, og ég býst því við, að það komi fáum á óvart, að ég er einnig á móti þessu frv. En ég fór að kynna mér nokkru nánar, hvaða ný rök væru nú flutt fram hjá þeim, sem flytja málið að þessu sinni, hverju þeir vildu tefla fram í þetta skiptið sem röksemdum fyrir því, að nú væri kominn tími til þess að heimila hér sölu og bruggun á sterku öli. Í grg. frv., sem ekki er mjög löng, gat ég aðeins fundið tvennt, sem fært var fram til stuðnings málinu. Í fyrsta lagi er á það bent, að það gæti mikils ósamræmis í gildandi áfengislögum þjóðarinnar, og það er alveg greinilegt, að þeir vilja bæta úr þessu ósamræmi og koma nú fullu „systemi í galskapinn“, eins og stundum er sagt, við eigum að fá fullkomið kerfi i þess stað, sem fyrir er í þeim efnum. En í sambandi við þetta ósamræmi ásaka flm. þessa frv. einkum bindindismenn fyrir að hafa staðið að því, að slík áfengis lög skuli gilda í landinu sem hér gilda nú og þeir ætla að betrumbæta á þennan hátt. Það er rétt eins og flm. viti það ekki mætavel, að þau ákvæði, sem gilda um sölu áfengis í landinu, eru ekki eftir forskriftum frá bindindismönnum í landinu, heldur eru þær reglur, sem þar eru settar, að langsamlega mestu leyti settar í fullri andstöðu við bindindismenn. Þessi röksemdafærsla um samræmi, aukið samræmi, er ekkert nýtt fyrirbæri í sambandi við okkar áfengísreglur. Það er ekki lengra siðan en á árinu 1954, þá urðu hér allmiklar umr. á Alþ. um áfengislögin, en þá komu hér fram menn, sem töldu, að það þyrfti að auka á samræmi í áfengislögunum, þar væri þannig frá reglum gengið, að heimilað væri aðeins einu veitingahúsi í landinu að selja áfengi, en hins vegar vissu allir, að það viðgengist, að á öðrum veitingahúsum sæjust oft drukknir menn og þar væru menn að drykkju. Og það voru því til menn hér, einnig á Alþ., sem vildu kippa þessu í lag, auka þarna á samræmi, veita miklu fleiri veitingahúsum heimild til að selja áfengi en aðeins einu húsi, og á þann hátt átti að skapa hér meira samræmi í áfengislöggjöfinni. Og því var þá haldið fram, að með því að heimila mörgum veitingahúsum sölu á áfengi gætu menn á auðveldan hátt keypt sér tiltölulega litla skammta af áfengi, nokkur staup. Það væri vitanlega sjálfsagt að heimila slíkt, í stað þess á óbeinan eða beinan hátt að knýja menn til þess að kaupa heilar flöskur og koma með þær á óviðfelldinn og ólöglegan hátt inn á samkomustaði og neyta áfengisins þar beint úr flöskunum, en nú væri rétt sem sagt að koma á samræmi í áfengislöggjöfina í þessum efnum og gera þessa heimild miklu víðtækari en áður og heimila nú staupasölu í staðinn fyrir flöskusölu áður. Og allt átti þetta að vera gert til þess að bæta ástandið í áfengismálunum, draga úr óviðfelldnum og ósiðlegum drykkjuskap og koma hér á drykkjuskaparmenningu, svipað og þekkist bjá ýmsum öðrum þjóðum. Í mínum augum er alveg hið sama á ferðinni nú, þegar hér koma fram menn með till. um sterka ölið. Þeir eru ekki heldur ánægðir nú frekar en áður. Þeim duga ekki reglurnar um það, að nú séu orðin mjög mörg veitingahús í landinu, sem mega selja smærri skammta af áfengi, sem hafa rétt til staupasölunnar. Það hefur sem sagt ekki kippt öllu í liðinn. Nú þarf enn að auka á samræmið. Nú verðum við auðvitað að heimila að brugga sterkt öl og selja sterkt öl, til þess að menn geti einnig fengið það. Það verður að vera hér í öllum hugsanlegum gráðum, ef það á að vera samræmi í löggjöfinni. Að vísu byrja menn þannig á þessum till. nú, að þeir leggja til, að bjórinn verði seldur i landinu með sama hætti og vín og brenndir drykkir eru seldir nú, og segja, að það sé ekki ætlunin að leyfa sölu á sterka bjórnum í almennum veitingahúsum. Auðvitað mundu svo þessir sömu aðilar koma eftir 1-2 ár og segja, að þarna gæti ósamræmis í löggjöfinni, það verði að sjálfsögðu að gera þessa heimild nokkru víðtækari og heimila nú dreifingu á þessum nytjavarningi með meira frjálsræði en gert er ráð fyrir í þessu frv. Um það efast ég ekki neitt, og mér dettur ekki í hug að halda, að flm. frv. séu á þeirri skoðun, að framleiðsla og sala á sterku öli á Íslandi, að dreifing á slíku öli yrði lengi í því formi, sem þeir vilja marka í þessu frv. Mönnum hefur eflaust þótt það nokkuð örðugt að leita til Áfengisverzlunarinnar og kaupa þar nokkrar flöskur af sterku víni. En hvað mundu menn segja um það að renna hér í bænum allir á einn stað í borginni, til Áfengisverzlunarinnar, til þess að kaupa sér bjórflösku? Ætli mönnum mundi þá duga minna en svona einn kassi a.m.k. eða jafnvel nokkrir kassar, eða ætti straumurinn á þennan eina stað að standa með vörubila, þar sem hver kæmi með sinn vörubil til þess að kaupa sér sina ölkassa? Mér er nær að halda, að þeir, sem sækjast eftir bjórnum, mundu ekki koma þar og sækja eina og eina flösku, jafnvel þótt þeir láti sér það nú nægja að sækja þangað eina flösku af því, sem sterkara er  Þetta var fyrra atriðið, og á ég kannske eftir að koma að því nokkru nánar, um þetta, sem þeir ætluðu sér að vinna, flm. þessa frv., með því að gera þetta frv. að l., en það var að auka á samræmi í okkar áfengislöggjöf. En hvað er svo hitt atriðið, sem þeir færa fram máli sínu til stuðnings? Jú, að því er vikið í grg., að það þurfi að koma fram úrbótum í áfengismálum þjóðarinnar. Og það er ekki hægt að skilja það á annan hátt en þann, að það að heimila bruggun og sölu á sterku öli eigi að þjóna þessu markmiði, að það eigi með því að takast að koma fram úrbótum í áfengismálum þjóðarinnar. Þó að ég hafi ekki heyrt það skýrlega í málflutningi þeirra, sem að þessu frv. standa, býst ég samt við því, að þeir menn muni viðurkenna, að drykkjuskapurinn í landinu er félagslegt vandamál, að þar er við allmikið og erfitt vandamál að glíma. Ég býst við því, að flm. þessa frv. viðurkenni, að það beri af hálfu löggjafans að reyna að minnka þetta vandamál, draga úr hættum þeim og tjóni því, sem fylgir miklum drykkjuskap. Ég á ekki von á því, að flm. frv. séu svo forhertir, að þeir haldi því beinlínis fram, að mikill drykkjuskapur sé þjóðinni til gagns eða bóta. En þeir menn, sem viðurkenna það, að við eigum þarna við vandamál að glíma, ættu þá að fást til þess að hugleiða það, hvaða ráð séu helzt tiltæk til þess að draga úr þeim hættum, sem fylgja í kjölfar drykkjuskapar. Það var sagt hér fyrr i þessum umr., að það væru uppi í aðalatriðum þrjú meginsjónarmið um það, hvernig ætti að bregðast við drykkjuskaparvandamálinu. Í fyrsta lagi væri um það sjónarmið að ræða að banna með öllu sölu á áfengum drykkjum og nokkrir menn í landinu beinlínis væru á þessari skoðun, að þetta væri heilladrýgst. Í öðru lagi var hér sagt, að uppi væru þau sjónarmið, að bezta ráðið í þessum efnum væri algert frelsi, það væri að afnema allar hömlur og heimila á sem frjálslegastan hátt sölu og meðferð alls áfengis. Og í þriðja lagi væri svo það, sem hv. 4. þm. Sunnl. sagði hér, sú leið að reyna að fara þarna nokkuð bil beggja, fara nokkra millileið, banna ekki sölu á áfengum drykkjum að fullu og öllu, en hafa þó í gildi allmiklar hömlur. Það fer auðvitað ekkert á milli mála, að sú leið, sem valin hefur verið hér á landi og hefur verið farin nú um skeið, er einmitt þessi, sem ég nefndi síðast. Það er sú leiðin, sem hefur farið hér nokkuð bil beggja. Við höfum reynt að styðjast við það sjónarmiðið að reyna að draga úr drykkjuskaparvandamálinu með því að hefta útbreiðslu á áfengi eða draga úr því, að neyzla þess yrði mjög mikil. Þessar hömlur hafa auðvitað komið að misjafnlegu gagni, það skal fúslega viðurkennt, en hver vill neita því, að t.d. þær reglur að hafa aðeins 7 útsölustaði áfengis í landinu hafi dregið nokkuð úr því, að áfengis væri neytt á ýmsum þeim stöðum, þar sem áfengisútsölur hafa ekki verið eða þar sem hefur verið langt til áfengisútsölu? Mér er t.d. ofarlega í huga að benda á það atriði, sem er alþekkt í sambandi við útgerðarrekstur, að það þykir oft vilja brenna við, að sjómenn, sem hafa verið lengi úti á hafi, vildu sækja í vín, þegar þeir koma til lands og hafa ekki átt kost á því að drekka vín í alllangan tíma. Og þegar veiðikapp er í mönnum er það ofurskiljanlegt, að skipstjóri eða sá, sem ræður þar yfir skipi, er ekki alls kostar ánægður með það að missa verulegan hluta kannske eða talsverðan hluta af skipshöfn sinni í einhverja drykkjuskaparóreiðu, eins og því miður vill henda í sumum tilfellum. Það er alþekkt fyrirbæri og viðurkennt jafnt af bindindissinnuðum mönnum sem hinum, að í slíkum tilfellum forðast beinlínis skipstjórar að leita inn á þær hafnir, þar sem áfengisútsala er fyrir, og leita fremur til annarra staða, þar sem ekki er um áfengissölu að ræða, beinlínis til þess að komast hjá þeim vanda eða þeirri hættu, sem því fylgir eða vill fylgja að vera þar, sem auðveldast er að ná í vínið. Ég veit það, að það er vitanlega hægt að benda á, að það sé hægt eftir öðrum leiðum að koma víni einnig til þeirra staða, þar sem ekki eru áfengísútsölur. Það er rétt, slíkt á sér vitanlega stað. En eigi að síður stendur hitt eftir óhaggað, að það er miklu erfiðara að ná í vínið á þeim stöðum, þar sem ekki er um útsölu að ræða, og þessar hömlur verða því til þess að draga nokkuð úr sölu á áfengi og neyzlu áfengis. Það er auðvitað ekki heldur vafi á því, að meðan þær reglur voru í lögum hjá okkur, að aðeins eitt veitingahús í landinu hafði heimild til þess að selja áfengi, verkaði það þannig, að það torveldaði allmikið um áfengisneyzlu á ýmsum öðrum stöðum. Þegar það var knúið hér í gegn að heimila mörgum veitingastöðum sölu áfengis, varð það vitanlega í framkvæmdinni til þess að greiða mönnum aðgang að áfenginu. Það kom alveg ljóslega strax fram, og sannaðist þar það, sem við höfum haldið hér fram, sem stóðum á móti því, að slík heimild yrði aukin frá því, sem áður var. Nei, í þessum efnum er spurningin um það: Vilja menn yfirleitt hafa hér einhverjar hömlur á, og hversu miklar eiga þær hömlur að vera? Vilja menn spyrna hér fótum gegn ákveðinni hættu eða ætla menn að gefast upp fyrir hættunni, og halda þeir jafnvel, að bezta ráðið sé að afnema allar hömlur eða sem mest af hömlunum og segja jafnt við unga sem gamla: Ja, þið verðið bara að læra sjálfir að umgangast hættuna, - og láta það nægja? Ég veit, að það er afskaplega fallegt áferðar og fallegt að heyra það sagt, að menn séu með viðtæku og miklu frelsi, þeir vilji ekki vera að banna mönnum þetta eða banna mönnum hitt. Menn eigi að fá að ráða því sjálfir, hvernig þeir hagi sér og hvernig þeir umgangast þetta eða hitt. Og þeir, sem vilja setja hér einhverjar skorður gegn, eru taldir miklir haftamenn, bannstefnumenn, og vilja leggja fjötra á frelsi manna. En auðvitað eru allar kenningar sem þetta hin argasta fjarstæða. Hvað erum við alþm. að gera í öllum aðalatriðum? Erum við ekki í flestum greinum að setja hér lög og reglur og ákvæði, sem banna tiltekna hluti og leyfa aðra? Hvernig er hægt að hugsa sér að búa í fjölbýlisþjóðfélagi, þar sem mikið fjölmenni býr saman á tiltölulega litlu svæði, án þess að hafa í gildi margvísleg lög og reglur um bönn eða þar sem reistar eru skorður gegn ýmsu því, sem talið er á einn eða annan hátt óæskilegt, óheppilegt eða hættulegt? Eru þessir menn, boðberar hins takmarkalausa frelsis, eru þeir með því, að allar hömlur séu afnumdar í sambandi við sölu á ýmsum eiturlyfjum, sem nú er bannað að selja í okkar landi? Mundu menn telja það mikinn ávinning, að t.d. allar lyfjaverzlanir hér í höfuðborginni eða jafnvel allar verzlanir mættu selja alveg viðstöðulaust ýmsan þann varning, sem við vitum að er meira og minna hættulegur? Ég held, að enginn maður geti haldið slíku fram í alvöru, að það væri rétt að hverfa að því ráði að afnema öll slík bönn og slíkar hömlur, sem nú eru í gildi. Eins er vitanlega með áfengið. Ef menn eru á þeirri skoðun, að áfengi sé hættulegt og að það sé sérstaklega hættulegt uppvaxandi kynslóð, æskunni í landinu, verður ekki komizt hjá því að hafa þar um einhverjar reglur, sem miði að því að koma í veg fyrir það, að æskan leggi sér þetta til munns. Þær hömlur, sem nú eru í lögum í sambandi við sölu og dreifingu á áfengum drykkjum, eru að mínum dómi ófullnægjandi og þyrftu að vera miklu viðtækari en þær eru nú, og sérstaklega væri þó nauðsynlegt að sjá betur um framkvæmd á ýmsum þeim ákvæðum, sem eru þó til i lögum. Hér var fyrr í þessum umr. minnzt á atvik eins og það, sem á sinum tíma var kallað hér Þórsmerkurævintýri. Slík vandamál, sem oft hafa komið hér upp og voru gerð á sínum tíma að umtalsefni talsvert hér á Alþ., vekja mann auðvitað nokkuð til umhugsunar um það, hvernig er haldið á þeim reglum, sem þó eru lögbundnar í sambandi við hömlur á sölu eða afhendingu áfengis, þegar lögreglan í landinu stendur skyndilega frammi fyrir því, að mörg hundruð unglingar á 15-16-17 ára aldri eru útúrdrukkin og valda spjöllum eða vandræðum.

En þau drukku bara ekki bjór.

Nei, en ekki hefði það verið miklu betra, þó að þau hefðu hagað sér eins og þau gerðu og hefðu drukkið bjór ásamt víninu, sem þau hefðu eflaust gert í því tilfelli, ef þessi hv. þm. hefði verið búinn að koma því á, að sterki bjórinn hefði verið til reiðu líka. En það, sem vitanlega hlaut að koma upp í sambandi við þetta vandamál, var, að menn spurðu um, hvernig stóð á því, að þetta unga fólk hafði getað komizt yfir áfengi í jafnríkum mæli og þarna átti sér stað, því að það er þó í lögum með öllu bannað ekki aðeins að selja, heldur og að afhenda ungu fólki á þessum aldri áfengi. Nú fer það ekkert á milli mála, að áfengi hafði þetta unga fólk komizt yfir og það á eftirminnilegan hátt. En hvað var gert mikið að því að rannsaka það, hverjir hefðu selt þessu unga fólki áfengið og þar með brotið lög eða afhent því áfengi á einn eða annan hátt og þar með brotið lög? Fóru fram einhverjar rannsóknir á því, hvaðan þetta áfengi var komið? Nei, það fóru ekki fram miklar rannsóknir í þeim efnum. Þannig er það, að það hefur verið haldið allt of linlega á því hjá okkur að virða þær hömlureglur, sem hér hafa átt að vera í gildi og hafa þar af leiðandi ekki náð þeim árangri, sem þær áttu að ná. Ég býst við því, að flm. þessa frv. viðurkenni, að það sé ekki vilji þeirra að gera ráðstafanir til þess, að unglingar á mótunarskeiði gerist drykkjumenn eða leggi sig meira eftir því að neyta áfengis en verið hefur a.m.k. Ég býst ekki við því, að það sé tilgangur þeirra manna, sem standa að þessu frv., að auka á hætturnar, sem í þessum efnum steðja að unga fólkinu. En getur það verið, að þeir hafi ekki gert sér grein fyrir því, hvað af framleiðslu og sölu á áfengum bjór muni leiða einmitt fyrir unga fólkið, ef við víkjum nokkuð frá þessu einstrengingslega ákvæði, sem að vísu er sett fram í frv., um það, að áfengi bjórinn skuli aðeins seldur í áfengisútsölum ríkisins, sem allir sjá nú þegar í byrjun, að fær ekki staðizt? Verði bjórinn framleiddur og heimilaður til sölu, þá verður sala hans ekki á þeim stöðum, nema þá aðeins í heildsölu. Bjórinn hlýtur vitanlega, eftir að hann hefur verið heimilaður á annað borð, að verða seldur almennt á veitingahúsum, á því getur enginn vafi leikið. En þá vildi ég spyrja flm. frv.: Hafa þeir ekki gert sér grein fyrir því, hvað mundi gerast hér á almennum veitingastöðum í borginni, eftir að þar væri komið á boðstóla sterkt öl? Ég býst við því, að flm. frv. hafi komið t.d. á kvöldin á ýmsa veitingastaði hér í miðbænum og þeir hafi þá veitt því athygli, hvað mikið af kornungu fólki, 14-15-16 ára og jafnvel yngra fólki, er hér á veitingahúsunum með allrífleg fjárráð. Þetta fólk kaupir sér nú kaffi eða gosdrykki eða annað þess háttar eða veika ölið. En getur nokkur maður litið fram hjá því að sjá, að auðvitað mundi mikill hluti af þessu unga fólki slæðast í það að drekka sterka bjórinn, sem þarna væri á boðstólum? Og þá erum við komin að því, að veruleg hætta er á því, að unglingar á 15-16 ára aldursskeiði færu að stíga sin fyrstu skref í þá átt að neyta áfengis með því að drekka sterkan bjór og finna sín fyrstu áfengisáhrif einmitt á þann hátt og lenda kannske í sína fyrstu erfiðleika og vandræði þar út frá. Ég hef nokkuð ferðazt um erlendis, og það verð ég að segja, að það, sem mér hefur fundizt einna mestur munur í sambandi við þessi mál á ástandinu hér víða í löndum í kringum okkur og aftur hér á Íslandi, er einmitt hvað unglingarnir á Íslandi virðast aldir upp við miklu, miklu meira frjálsræði, ef maður vill nota það orð, í sambandi við fjárráð og í sambandi við það að stunda veitingastaði og annað þess háttar. Ég hef ekki orðið var við, að unglingar á 14 og 15 ára aldursskeiði væru jafnyfirgnæfandi á veitingastöðum, þar sem ég hef komið erlendis, eins og þeir eru á flestum veitingastöðum hér í borginni. Hér held ég, að sé ekki mikið um það, að unglingar, sem eru t.d. á 14-15 ára aldursskeiði, séu að fá leyfi foreldra sinna fyrir því, hvort þeir fari inn á veitingastað í bænum eða ekki. Ég efast auðvitað ekkert um, að það eru eflaust mörg dæmi um það einnig hér í löndum í kringum okkur, að unglingar sæki þar veitingastaði, en ég held, að í þessum efnum séu öll bönd miklu lausari hér. Ég held því, að hættan hjá okkur yrði miklum mun meiri í þessum efnum en er hér í nálægum löndum. Ég held, að einmitt hættan fyrir unga fólkið mundi verða margföld hér. Mér er ljóst, að meðmælendur aukinnar áfengisútsölu og þess að draga úr ýmsum gildandi hömlum í sambandi við sölu á áfengi virðast nú sækja fast á með að brjóta niður yfirleitt þær hömlur, sem í gildi hafa verið í áfengismálum okkar. Það er greinilegt, að þeir aðilar, sem á þeirri skoðun eru, sækja nú á. Ég tel, að hér sé um vaxandi hættu að ræða. Það er eflaust tíðarandinn nú, sem gerir það að verkum, að menn gangast meir nú en stundum áður fyrir því, að það sé rétt að hafa alla hluti sem frjálsasta og sem minnst af hömlum. Það þótti fyrir nokkru sjálfsagt að hafa lagaákvæði um það að banna með öllu brask með íbúðarhúsnæði og að heimila mönnum að reyna að græða sérstaklega á húsnæðisneyð fólks. Slík ákvæði voru afnumin hér einmitt undir þessu kjörorði, að allt átti að vera sem frjálsast og fríast, hér áttu ekki að verða neinar hömlur á frelsi manna. Margt fleira hefur sótt hér á í þessum efnum, og mér finnst, að ég finni það greinilega, að meðmælendur sterka bjórsins og aukinnar víndrykkju eru að reyna að notfæra sér þetta ástand, og því sækja þeir fastar á nú, einmitt undir þessu yfirskini, að þeir séu að auka á frjálsræði manna, draga úr bönnum og höftum, þó að þeir hafi auðvitað gert sér fulla grein fyrir því, að það er engin leið að stjórna þjóðfélaginu, án þess að í gildi verði að vera margvísleg bönn og margvísleg höft í sambandi við gerðir manna. En vitanlega eiga þessar hömlur og þessi bönn að miðast við það, að það sé verið að reyna að koma í veg fyrir þann hlut, sem er dæmdur að vera skaðlegur, hættulegur eða óréttmætur. En það versta í þessum efnum er, að þeir, sem vilja ryðja úr vegi þeim takmörkuðu hömlum, sem enn þá eru þó í gildi í sambandi við útbreiðslu á áfengi, sigla þarna undir fölsku flaggi, því að þeir viðurkenna í upphafi, að þeir séu á móti aukinni áfengisneyzlu, þeir viðurkenna skaðsemi áfengisins og reyna að láta að því liggja, að þeirra aðgerðir eigi að miða í þá átt að koma betra skipulagi á í þessum efnum. Hér hefur komið fram till. um það, að efnt verði til þjóðaratkvgr. um þetta mál, og á það hefur verið bent í því sambandi, að áður hafi farið fram þjóðaratkvgr. um áfengismálin. Ég skal fyrir mitt leyti segja það, að ekki vil ég skorast undan því út af fyrir sig, að þjóðin öll fái að takast á við þetta vandamál, og ég held, að að sumu leyti hefði þjóðin mjög gott af því að fá að hugleiða vandamálið allmiklu meir og betur en meiri hl. hennar hefur gert nú um skeið. Það má vel vera, að svo illa færi, að þjóðin kallaði yfir sig sterka ölið með samþykki sínu og hún fengi að þola fyrir það á næstu árum þar á eftir, það má vel vera. Vitanlega verður meiri hl. landsmanna þar að ráða. En á það vil ég benda í sambandi við till. um þjóðaratkv., að mér sýnist mjög óeðlilegt að efna til þjóðaratkvæðis aðeins um þetta sérstaka atriði þessa stóra máls, sem hér er um að ræða. Mér hefði fundizt það ósköp svipað því og efnt hefði verið til þjóðaratkv. um það, hvort 10-12 veitingahús til viðbótar við Hótel Borg hefðu átt að fá heimild til þess að selja vín, sem hér var samþ. fyrir nokkrum árum. Ég álít, að þjóðaratkvgr. um slíkan einstakan þátt þessa stóra vandamáls sé út af fyrir sig óeðlileg og málinu sé þar með ranglega stillt upp. Ég held líka, að það væri miklu eðlilegra, að þjóðin fengi að greiða sitt atkv. eða segja sitt álit í ýmsum þeim málum öðrum. sem stærri verða að teljast en þessi þáttur þessa alvarlega máls að vísu. En mér er nær að halda það, að þeir, sem standa nú að flutningi þessa frv. og ætla að mæla með því, að það verði efnt til þjóðaratkvgr. um gildistöku frv., að þeir sömu menn vilji ekki leyfa þjóðinni að segja sitt álít í ýmsum málum, sem eru enn þá stærri og örlagaríkari en þetta. En á það mun væntanlega reyna nú næstu daga, hvort þeir vilja leyfa þjóðinni að greiða atkv. eða segja sitt álit varðandi þau mál. Það er ýmsu haldið fram í sambandi við þetta svonefnda ölmál. Eitt er það, að það sé rétt að leyfa bruggun og sölu á sterku öli í landinu, til þess m.a. að koma í veg fyrir það smygl, sem nú á sér stað í landinu með innflutningi og sölu á sterkum bjór. Jú, það hefur gjarnan verið þannig, að það er auðvitað hægt að komast hjá því, að lög séu brotin, með því bara að fella lögin úr gildi. Það þyrftu auðvitað ekki að verða margir sekir að lögum sem þjófar í landinu, ef maður bara afnæmi öll ákvæði um það, að menn mættu ekki rupla hver frá öðrum, og sem sagt allur slíkur þjófnaður væri gerður löglegur. Þá þyrftu menn auðvitað ekki að stríða við það vandamál. Það er vitanlega alveg furðuleg kenning að færa það fram sem rökstuðning fyrir máli eins og þessu, að til þess að koma í veg fyrir smygl eða innflutning með ólöglegum hætti á áfengu öli, sem vissulega á sér stað að einhverju leyti nú, sé rétt að heimila bruggun á sterku öli og tiltölulega greiða sölu á því í landinu. Reynsla okkar í þessum efnum hefur kennt okkur það, að allt undanhald frá þeim hömlum, sem í gildi hafa verið, er til hins verra. Það reyndist ekki rétt, sem sagt var á sínum tíma, að innflutningur á léttu vínunum yrði til verulegra bóta í áfengismálum þjóðarinnar, með því mundi drykkjuskapurinn gerbreytast frá því, sem áður var, og hér mundu fáir sjást fullir, eftir að léttu vínin yrðu leyfð. Reynslan varð allt önnur. Léttu vínin gerðu miklu fremur að auka á drykkjuskapinn og útbreiða drykkjuskapinn, m.a. meðal kvenþjóðarinnar, stórlega, og reynslan hefur líka orðið sú, að aukin aðstaða til staupasölu í veitingastöðum í landinu hefur líka orðið til þess að auka á sölu áfengra drykkja í landinu og útbreiða drykkjuskaparhætti með þjóðinni, og eins mundi fara með sterka ölið. Ég efast ekki um það, að ef látið verður undan kröfum manna um það að heimila hér bruggun og sölu á sterku öli, verður það vitanlega til þess að stórauka drykkjuskapinn í landinu. Ég skal ekki fara langt út í það við þessar umr. að ræða afleiðingarnar fyrir þjóðina sem heild af auknum drykkjuskap. Við vitum það öll mætavel, að þjóðin biður mikið tjón af þeim drykkjuskap, sem nú á sér stað í landinu. Árlega verða hér fjöldamörg slys, sem rakin eru beint til drykkjuskapar. Árlega tapar þjóðin millj. kr. í töpuðum vinnustundum vegna drykkjuskapar, og i mörgum, mörgum tilfellum er þess beinlínis getið, að menn hafa týnt lífi sínu vegna ofdrykkju. Og hvað kostar drykkjuskapurinn svo opinbera aðila beint í tölum talið, fyrir utan allt þetta, sem erfitt er að reikna út í tölum? Hvað þarf ríkið að leggja fram af beinum fjármunum til þess að sinna þeim, sem hafa gerzt algerir drykkjusjúklingar eða ekki getað sinnt störfum sinum eða staðið undir skyldum sinum vegna drykkjuskapar? Við vitum, að hér er um miklar fjárhæðir að ræða. Og með þetta allt í huga vitanlega ber okkur alþm. skylda til þess að standa hér á verði og reyna að spyrna fótum gegn því, að þetta vandamál verði aukið. Og þá tel ég, að langsamlega mestu máli skipti einmitt að forðast allt það, sem gæti orðið til þess, að unga fólkið í landinu sveigðist frekar en áður til aukinnar áfengisneyzlu, og ég hef lengi litið svo á, að einmitt sterki bjórinn væri hættulegastur í þessum efnum fyrir unga fólkið. En því miður er það nú svo, að þó að við séum að reka okkur skipti eftir skipti á þessi gífurlegu vandamál, er eins og sumir menn læri ekkert. Ég vék hér aðeina að Þórsmerkurævintýrinu svonefnda og þeim umr., sem hér urðu á Alþ. í sambandi við það. Ég minnist þess í sambandi við það mál, að þá skorti auðvitað ekki á, að hér lýstu allir þeir, sem til máls tóku í sambandi við það mál, yfir því, að þeir teldu, að þarna hefðu gerzt ískyggilegir atburðir og það bæri að reyna að koma í veg fyrir það, að slíkt gæti endurtekið sig. En þrátt fyrir þessar yfirlýsingar komu þó fram hér á Alþ. till. um það, sem beinlínis voru tengdar þessu vandamáli, að það, sem m.a. þyrfti að gera, væri að lækka nokkuð aldursmarkið í lögunum í sambandi við heimildir til þess að afhenda eða selja áfengi, þannig væri það t.d. allt of stíft að miða þetta við 21 árs aldur, það væri sanngjarnt að færa þetta t.d. niður í 18 ár og heimila nú að selja áfengi til unglinga, sem hefðu náð 18 ára aldri. M.ö.o.: menn ætluðu m.a. að komast út úr þessum vanda, sem þeir játuðu þó að þeir stæðu frammi fyrir, og það yrði að koma í veg fyrir, að hann endurtæki sig, á þann hátt að gera talsverðan hluta af því, sem þarna var að gerast í Þórsmörkinni, löglegt, þeir, sem þar voru fullir og unnu sín vandræðaverk, það hefði þó ekki verið lögbrot að hella ofan í þá áfengi, því að þeir hefðu þó verið búnir að ná þeim aldri, sem ákveðinn hefði verið í lögum. Það er dapurlegt til þess að hugsa, að menn skuli ekki læra betur af reynslunni en verið hefur í þessum efnum. Ég held hins vegar, að allir þeir, sem í fullri alvöru viðurkenna, að hér sé um mikið félagslegt vandamál að ræða, drykkjuskaparóregluna í landinu, eigi að reyna að leggja sig fram um það að finna, hvaða ráð helzt eru tiltæk til þess að draga úr þessari hættu. Það getur ekki verið, það er alveg óhugsandi, að nokkrum manni komi það til hugar í fullri alvöru, að það muni draga úr drykkjuskap í landinu að heimila bruggun og sölu á sterku öli til viðbótar við það, sem fyrir er. Það er allt of fjarstætt, til þess að það geti átt sér stað, að menn haldi, að þetta sé ráð til þess að draga úr drykkjuskapnum. Miklu nær er auðvitað að halda því fram, sem ég hygg líka að sé miklu nær hinu sanna, að flm. frv. séu á þeirri skoðun, að þeir sjálfir og ýmsir aðrir, sem áfengi hafa með höndum, þetta kæmi sér vel fyrir þá, þeir vildu gjarnan hafa þetta eins og aðrar tegundir og vildu því gera þær breytingar á lögunum, að þeir geti komizt yfir þennan varning ekki siður en yfir sterku drykkina. Slíkt er vitanlega mannlegt, að vilja gera ráðstafanir í þá átt, bæði fyrir sig og ýmsa aðra, sem eitthvað svipað hugsa. En þá verður að gera þá kröfu til þessara manna, sem viðurkenna hættuna, sem viðurkenna það strax í byrjun, að þeir vilji koma í veg fyrir það, að drykkjuskaparvandamálið vaxi í landinu, koma í veg fyrir það, að stærri hluti af unga fólkinu í landinu verði áfenginu að bráð, þá verður vitanlega að gera þá kröfu til þeirra, að þeir gæti að því í sínum till. að reyna ekki að leysa sin eigin vandamál eða persónulegar óskir sínar um það að komast yfir nýja drykkjartegund á þann hátt, að verði til stórskaða fyrir þjóðarheildina og verði m.a. til þess að auka stórlega á það vandamál, sem þeir játa að er fyrir hendi. Eftir því sem ég heyrði hér við 1. umr. þessa máls frá hendi eins af flm. frv. um ólöglegan innflutning á sterku öli, en hann gaf hér upp beinlínis magn í tölum um gífurlegan innflutning, sem ætti sér stað á sterku öli, sýnist mér, að ástandið í landinu í þessum efnum sé nú þannig, m.a. vegna þess, að þær reglur, sem í lögunum eru, eru ekki virtar, að flm. frv. og aðrir þeir, sem sækjast mjög í hið sterka öl, geti bara unað sínum hag við það, sem er í dag, þeir hljóti að geta komizt á þann hátt yfir það, sem þeim ætti að duga, en reyni nú ekki að gera tilraun til þess að leiða þessa stórauknu hættu yfir þjóðina almennt. Það er sem sagt von mín, að þeir, sem að þessu frv. standa, sjái sig nú um hönd, þeir athugi betur, hvað þeir eru að gera í þessum efnum, og verði nú heldur samkvæmari sjálfum sér en þeir hafa verið til þessa í málflutningi og dragi þá þetta frv. til baka, láti það liggja óafgreitt, þeir hafa þá gert það að þessu sinni fyrir sjálfa sig og nokkra aðra að sýna þetta áhugamál sitt hér í þinginu, en að þeir leggi ekki sérstaka áherzlu á það að reyna að þrýsta málinu hér í gegn, því að það mega þeir vita, að það mun verða mikil andstaða bæði hér á þingi gegn þessu máli og ekki síður utan þings, eins og greinilega hefur komið fram í skrifum til Alþingis. Ég skal svo ekki á þessu stigi málsins orðlengja þetta frekar, enda er komið alllangt fram yfir venjulegan fundartíma, og mun ég þá ekki frekar að sinni ræða málið.