Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. á þskj. 558 um brottfall ýmissa laga á sviði viðskiptamála. Frv. þetta er samið í viðskrn. og kveikjan að gerð þess er reyndar fyrirhuguð útgáfa á lagasafninu síðar á þessu ári. Í lagasafninu úir og grúir af ákvæðum sem ekki hafa gildi lengur en verða ekki felld niður sem gildandi lög í landinu án atbeina Alþingis. Ég vil því beita mér fyrir því sem nefna mætti lagahreinsun og er unnið að því verkefni varðandi þá málaflokka aðra sem ég fer með í ráðuneyti Þorsteins Pálssonar. Reyndar má skipta úreltum ákvæðum í lagasafninu í tvo flokka. Í fyrri flokkinn falla lög sem framkvæmd hafa verið samkvæmt sínu efni. Það er auðvitað óþarfi að birta slík einnota lög lengi í lagasafninu en hins vegar verða slík lög ekki niður felld nema með lögum. Ég get tekið dæmi um slík lög af handahófi, t.d. lögin um ráðstöfun á gengishagnaði af útfluttum sjávarafurðum, nr. 79 frá 29. des. 1967. Í hinn flokkinn falla svo lög sem eru að formi til í fullu gildi en algjörlega er hætt að framfylgja. Þar mætti t.d. nefna lagaákvæði um siðferði presta sem er að finna í lögum um kirkjunnar mál. Þótt biskup og starfsmenn þess ráðuneytis sem ég stýri og fer með kirkjumál hafi mikinn áhuga á því að málefni þjóðkirkjunnar séu í góðu lagi og þar sé framfylgt réttum lögum, þá hefur siðferðismat þjóðarinnar breyst á þeim öldum sem liðnar eru frá því ýmis ákvæði af þessu tagi voru í lög leidd og menn framfylgja þeim reyndar ekki á okkar dögum. Þá mætti líka nefna lög sem enga merkingu eða áhrif hafa lengur en eiga sína sögu, t.d. lögin um friðun héra, sem voru sett í tilefni af fyrirhuguðum innflutningi á þeirri dýrategund til þess að drýgja bú bænda í landinu. Slík lög þarf að fella niður með formlegum hætti hér á þingi ef það er vilji löggjafans. Ritstjórar lagasafnsins geta ekki tekið upp á eigin spýtur ákvarðanir um það að hætta að birta svona lög í safninu. Frv. sem við ræðum hér í dag fjallar að meginefni til um niðurfellingu gamalla og úreltra ákvæða, um löggilta verslunarstaði og mörk verslunarlóða. Í frv. er lagt til að brott falli hvorki fleiri né færri en 118 lög og 10 lagagreinar úr öðrum lögum. Ef þingið samþykkir að fella þessi lagaákvæði brott, þá styttast dálkar lagasafnsins um 177,2 cm, eða sem svarar hæð á meðalmanni, líklega meðalþingmanni. Næsta útgáfa á lagasafninu mun því þynnast sem þessu nemur. En lagasafnið hefur því miður almennt lotið því lögmáli að vaxa að blaðsíðutali frá einni útgáfu til annarrar. Löggjafarsamkundan hefur e.t.v. ekki sinnt því nægilega vel að hún á bæði að gefa og taka. Gefa ný og gagnleg lög, en taka úr gildi önnur sem enga merkingu hafa eða eru til óþurftar. Í grg. frv. eru raktar helstu ástæður þessarar lagasetningar á hverjum tíma. Hér er vissulega um að ræða merkilegt atriði í framfarasögu þjóðarinnar sem varðar löggildingu verslunarstaða, en í dag hefur sú löggilding engin réttaráhrif ef frá eru skilin ákvæði þau í 9. gr. laganna um verslunaratvinnu sem lagt er til í frv. að haldist óbreytt. Það er ekki farið eftir lögunum hvað varðar mörk verslunarlóða. Það má t.d. nefna að skv. gildandi lögum um verslunarlóðina í Reykjavík nr. 13 frá árinu 1903, sem enn eru birt í dálki 1425 í lagasafninu, má ekki versla í Reykjavík vestan við Kaplaskjólsveg eða austan við Rauðarárstíg. Viðskrn. treystir sér ekki til að beita slíkum ákvæðum, enda þjóna þau engum skynsamlegum tilgangi lengur. Verslunin dafnar um allt land en margir staðir, sem löggiltir voru sem verslunarstaðir, eru nú blómlegir þéttbýlisstaðir. Aðrir slíkir staðir risu aldrei undir nafni sem verslunarstaðir þar sem framtak einstaklinga og aðstæður aðrar til verslunar reyndust ekki alltaf í samræmi við hugsjónir þeirra sem beittu sér fyrir löggildingunni. Verslunarþjónustu er nú markað landsvæði með umfjöllun um aðalskipulag sveitarfélaga og öll sveitarfélög eru nú skipulagsskyld. Því er óhætt að fella úr lögum öll ákvæði sem varða verslunarstaði. Lögin um löggildingu verslunarstaða eru hins vegar merkileg gögn um þátt í löggjöfinni, þátt í samfélagsþróun hér á landi og munu sagnfræðingar og aðrir fræðimann vafalaust fjalla mikið um það efni í framtíðinni. Í 1. kafla frv. er fjallað um breytingar á ákvæðum í lögum um verslunaratvinnu, nr. 41 frá 10. maí 1968, en þar er nú vitnað til löggiltra verslunarstaða. Þar er ekki um neina efnisbreytingu að ræða heldur eingöngu vitnað til þess sem ég sagði hér áðan. Í 2. og 3. kafla er fjallað um brottfall laga sem varða löggildingu verslunarstaðanna og um verslunarlóðirnar og 4. kaflinn fjallar svo um brottfall laga frá 1925, um sérstaka fiskifulltrúa á Spáni og á Ítalíu, og um brottfall laga frá 1933, þar sem ríkisstjórnin fékk heimild til að gera ýmsar ráðstafanir vegna viðskiptasamninga við bresku stjórnina. Hæstv. forseti. Það er von mín að í framhaldi af þessu frv. muni fleiri slík frv. koma fram á þinginu. Það er að mínu áliti öldungis óviðunandi að í lagasafninu séu prentuð sí og æ lög sem ekki ber að fara eftir, lög sem úrelt eru orðin. Slíkt getur valdið réttaróvissu í þjóðfélaginu og dregur úr virðingu fyrir lögunum. Í þessu felst alls ekki sú hugmynd að það eigi að ryðja góðum og gömlum lagaákvæðum úr lagasafninu eingöngu fyrir elli sakir heldur eingöngu að lagasafnið sé spegill af raunverulega gildandi löggjöf á hverjum tíma að vilja löggjafans. Ég hef rætt þetta mál við samstarfsráðherra mína og ráðuneytisstjórinn í dóms- og kirkjumrn. hefur tekið mál þetta upp við ráðuneytisstjóra allra annarra ráðuneyta. Vorið 1985 kaus Alþingi sérstaka nefnd til að vera til ráðuneytis um framkvæmd þál. um lagahreinsun og samræmingu laga en árangur af því nefndarstarfi hefur enn ekki orðið. E.t.v. tekur nú nefndin við sér. Ég hygg að hún muni lítt hafa starfað fram til þessa. Ég tel þó heppilegast að hvert ráðuneyti kanni sjálft og standi fyrir tillöguflutningi um brottfall laga á sínu sviði. Lagasafnið á ekki að vera eilíf safnþró fyrir lögin heldur þarf jafnt að hugsa um það að fella brott úrelt lög og úrsérgengin og að bæta nýjum við. En auðvitað þarf löggjafinn að leggja sjálfstætt mat á slíkar tillögur hverju sinni. Ég vona að þetta frv., sem ég tel vera þarfa nýjung í löggjafarstarfinu, verði upphaf að vorhreingerningu í lagasafninu á vegum allra ráðuneyta. Að svo mæltu legg ég til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Herra forseti. Hæstv. ráðherra ríður hér á vaðið með nokkrum dugnaði í máli sem nokkuð hefur verið til umræðu undanfarin ár, þ.e. endurskoðun lagasafnsins og hreinsun eða brottfelling ákvæða sem þar eru úrelt orðin. Í framsöguræðu svaraði reyndar hæstv. ráðherra nokkru af því sem ég ætlaði að spyrja hann um. En ég sé samt ástæðu til að inna frekar eftir því hvað líður stefnumörkun í þessu máli í heild. Þó að því sé vel sinnt og af dugnaði í einstöku ráðuneyti þá leysir það ekki þann vanda sem ræddur var hér í tengslum við almenna endurskoðun þessara mála og var grundvöllur þál. sem samþykkt var um það efni á sinni tíð og nefndaskipan eins og hæstv. ráðherra vitnaði til. Ég hef þá afstöðu í þessu máli að móta þurfi reglur um það við hvað skuli styðjast þegar ákveðið er hvaða ákvæði skulu brottu felld og hverju megi að skaðlausu halda í lagasafni. Ég er þeirrar skoðunar, eins og fleiri hv. þm., að sum forn ákvæði megi gjarnan standa í lagasafni þjóðarinnar þó að þau hafi kannski ekki stórkostlegt hversdagslegt gildi. Ég minni á í því sambandi að enn er það svo að hæstaréttardómar falla inn á milli rökstuddir með eða grundvallaðir á ákvæðum forns réttar, til að mynda ákvæðum Jónsbókar. Og þó það sé yfirleitt á einhverjum afmörkuðum sviðum, þá sýnir þetta svo ekki verður um villst að ástæða getur verið til þess að láta forn ákvæði réttar halda sér þar sem það á við. Með þessu er ég ekki að segja að það sé ekki heilmargt sem falla má brott úr lagasafninu. Og ég get út af fyrir sig stutt það að þessi ákvæði um löggildingu verslunarstaða eru nokkuð úrelt orðin í flestum tilfellum og óþörf. Þó er það þannig að viss söguleg eftirsjá er að því að úr lagasafninu falli þessir staðir. Á bak við löggildingu þeirra er ákveðin saga og þetta vitnar um ákveðið hlutverk sem þessir staðir léku á sinni tíð eða þeim var ætlað. Þarna fellur niður sem verslunarstaður Hraunhöfn á Melrakkasléttu, svo dæmi sé tekið, hvar veginn var Þorgeir Hávarsson og heygður er skammt frá og lesi menn lagasafn og sjái þennan stað rifjast auðvitað upp sú saga. Það er kannski ekki nægjanleg réttlæting til þess að hafa það inni í lagasafni, en ég nefni þetta dæmi og fleiri mætti taka til þess að sýna að á tölvuöld er e.t.v. ekki svo óskaplegt óhagræði að því þó að lagasafnið sé eitthvað ítarlegra, eitthvað þykkari bók en ella. Ég held að af nærgætni eigi að skoða hvaða ákvæði mega að skaðlausu halda sér sögunnar og menningarinnar vegna og einnig með það í huga að ákvæði forns réttar geta stundum ráðið úrslitum jafnvel við hæstaréttardóma. Ég óska svo skýringa á einu atriði í athugasemdum við frv. sem ég ekki skil og ég get ekki neitað því, herra forseti, þó að ég ætli ekki að fara að hafa hér uppi gamanmál að mér varð á að glotta þegar ég las vísu sem prentuð er efst á bls. 6 í frv. Þar hefur annaðhvort orðið stórfelldur misskilningur höfunda frv. eða meinleg prentvilla. Ég vil gjarnan þeirra vegna trúa að um sé að ræða prentvillu því að mig grunar að gott og gilt íslenskt orð eigi að standa þar fyrir orðið "skötur". Vísan er prentuð með eftirfarandi hætti, með leyfi þínu, forseti, efst á bls. 6 og er eignuð eða kennd gömlum Borgfirðingi en grunur leikur á um að Pétur Pétursson, síðar biskup, hafi komið vísunni á flot. Hún er svohljóðandi: Kaupstaður á Skipaskaga skötunum verður mjög til baga eftir sig hann dilk mun draga drykkjurúta og letimaga. Vísan er náttúrlega skemmtileg og ágæt í þessu samhengi, en væntanlega ætti þarna að standa orðið skötnum, sbr. skati og veifiskati, og skil ég þá vísuna, en ef ekki er um prentvillu að ræða eru hér alveg ný vísindi á ferðinni fyrir mig. Ég vil samt ekki að þessi meinlausa prentvilla verði til þess að þessi skemmtilega nýbreytni að halda í ofurlítið af sögunni og kveðskaparhefðinni þegar menn eru að vinna að löggjafarstörfum - ég vil alls ekki að hún verði eða skiljist af minni hálfu sem nokkur andstaða við það, þvert á móti. Hins vegar er nauðsynlegt að rétt sé með farið og því er rétt að athuga hvort ekki þurfi að leiðrétta þetta í endurprentun. Það er ekki mikið fleira, herra forseti, sem ég sé ástæðu til að segja um þetta að svo stöddu. Ég hefði út af fyrir sig talið æskilegt að hæstv. forsrh. hefði getað sagt okkur af því hvernig þessi mál stæðu í ríkisstjórninni allri. Ég dreg að sjálfsögðu ekki í efa góðan vilja hæstv. dóms- og viðskrh. og að hann sé maður til að hafa góða og farsæla forustu um þessi efni innan ríkisstjórnarinnar, en ég skildi hann og hans mál svo að honum hefði leiðst biðin eftir því að aðrir ráðherrar sýndu einhvern dugnað af sér í þessum efnum og því riði hann á vaðið með þessum hætti og ætla ég sem sagt ekki að lasta það en vildi gjarnan fá að heyra hvers er að vænta á öðrum sviðum.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til að lýsa því yfir að ég styð þetta frv. í aðalatriðum og mundi að sjálfsögðu telja það af því góða að gert verði átak í því að hreinsa lagasafnið með brottfalli úreltra laga og hvort sem við mælum það í mannhæðum, þingmannamannhæðum eða öðru er það að sjálfsögðu stefna sem hefur áður verið mörkuð og virðist framtak hæstv. viðskrh. lofsvert að þessu leyti til. Hins vegar tek ég undir það sem kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. að það er ekki alveg sjálfgefið að hreinsa út úr lagasafni gömul lög þó að lítið reyni á þau. Það getur verið þess eðlis að nauðsynlegt sé að styðjast við þau í mörgum tilfellum eins og lagasagan sýnir. Það sem kom mér til að koma hér upp var aðeins angi af þessari hugleiðingu í sambandi við brottfall laga um löggilta verslunarstaði. Ég hnýt um nokkur atriði en þó einkum ein lög sem ég vil aðeins staldra við og fá rökstuðning hæstv. ráðherra varðandi þau. Það er nr. 27, lög nr. 5 frá 1890, um löggilding verslunarstaðar á Stapa í Snæfellsnessýslu. Arnarstapi eða Stapi í þessu tilfelli er einn af merkari stöðum hér á landi í sambandi við verslunarsöguna og raunar viðskiptasögu á ýmsum sviðum. Þar hafa oft og tíðum setið merkustu menn í okkar þjóðfélagi. Þessi staður á sér merka sögu og gegndi alltaf þýðingarmiklu hlutverki fyrr á tíð. Ég vil geta þess sérstaklega að á þessum stað er enn þá verslun og í dag er þarna mikill uppgangur á ný og við sem þjónum þessu kjördæmi, Vesturlandskjördæmi, erum mjög bjartsýnir ásamt með íbúum á þessu svæði á að þarna verði veruleg framþróun í næstu framtíð. Þess vegna finnst mér að þessi staður megi helst ekki missa þennan þátt í lagasögu þjóðarinnar og vildi fá skýringar á því af hverju hann er tekinn hér með þar sem þarna er starfandi verslun og hvort það væri nokkuð úr vegi frá hendi hæstv. viðskrh. að breyta þessu ákvæði að því er varðar þennan stað.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að fagna þessu framtaki viðskrh. til lagagrisjunar. Það hefur verið rætt hér á þingi oft og iðulega að mikil þörf væri á því að grisja lagasafnið. Lagadeild Háskóla Íslands beitti sér mjög fyrir því að þm. gengju fram í þessu máli sem varð m.a. til þess að 1984 flutti ég þáltill. hér á þingi um lagagrisjun. Hún var samþykkt samhljóða og í framhaldi af þeirri samþykkt var skipuð nefnd, ég hygg fulltrúa allra þingflokka, til þess að fjalla um málið. Og ég vildi endilega vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram hvetja til þess að þessari lagagrisjun verði hraðað eins og unnt er og að hæstv. viðskrh. sem sýnt hefur frumkvæði í þessu máli hafi þá frumkvæði um málið innan ríkisstjórnarinnar. Þetta er mjög brýnt og þeim hv. þm., sem lýst hafa áhyggjum yfir brottfalli ýmissa laga sem nú eru í lagasafni vil ég segja, til glöggvunar að það var hugmyndin í tengslum við lagagrisjunina að þau lög, þótt ekki yrðu í gildi lengur, hyrfu ekki af spjöldum sögunnar, heldur yrðu sett í sérstakt geymslueintak lagasafnsins sem yrði þá fylgirit væntanlega með lagasafninu hverju sinni. Sú hugmynd var uppi að þau lög sem brott falla yrðu ekki uppnumin né færu þau í glatkistuna. Ég hvet, eins og ég sagði í upphafi, til þess að þessari lagagrisjun verði haldið áfram. Það er allt of mikið af lögum sem þjóna ekki lengur neinum tilgangi og hafa ekkert gildi. Það er ekki eftir þeim farið og ekki á þau litið þannig að þau eru betur geymd annars staðar en í lagasafninu.



Herra forseti. Það eru bara örfá orð. Ég held að nauðsynlegt sé að hreinsa lagasafnið og það var samþykkt hér eins og fram hefur komið með þáltill. og hefur dregist að framkvæma hana eins og margar aðrar slíkar ályktanir. Við fljótlega yfirferð sýnist mé: að elstu lögin séu frá 1875. Þarna er ekki verið að leggja til að tekin séu hin gömlu lög. Hins vegar finnst mér að það eigi að taka öll lög sem hafa ekki lengur neitt lagagildi. Hins vegar, ef það er álitamál, það þarf að athuga vel hvort þau geta haft lagagildi í dómsmálum, eiga þau náttúrlega að standa áfram. Mér finnst að það eigi reyna að hraða því að ljúka þessu verki og síðan eigi, bæði vegna sögunnar og líka til þess að átta sig á því hvernig lög hafa þróast hér, að gefa það út í einni bók. Annað hef ég ekki um þetta mál að segja. Það er til óhagræðis fyrir okkur að hafa þetta svona og þess vegna þarf að ganga í það að ýta þessu verki áfram. Þó má ekki kasta til þess höndunum.



Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir þeir þm. sem tekið hafa til máls frá upphafi þessa fundar fagna frv. og þakka hæstv. viðskrh. fyrir þá vinnu sem hann hefur hafið með eins konar hreingerningu á lagasafninu. Ég vil benda á það að í fjármálaráðherratíð minni lét ég taka út, bara til þess að skapa mér rök fyrir einmitt sams konar vinnu, allt sem snerti landbúnað og gefa það út í sérriti til þess að sýna hvað mikið af lögum væri í gildi um þann málaflokk sem hefði ekki þýðingu lengur. Árangurinn varð nú afskaplega rýr því að engin niðurfelling kom út úr þeirri miklu vinnu sem unnin var af einhverjum hæfasta lögfræðingi þessa lands sem er Páll Líndal og væri gott ef hæstv. ráðherra gæti tekið þau mál og leitt áfram innan ríkisstjórnarinnar þannig að hún skilaði því góða verki að hreinsa út lög sem ekki hafa lengur lagagildi. Ekki skal ég segja hvort þessi lög sem hér er lagt til að falli brott úr lagasafninu hafi það litla þýðingu eða enga þýðingu öllsömul að þau geti fallið brott. Hvað skeður ef löggilding verslunarstaðar er felld niður? Verslunarstaðurinn heldur áfram að vera til, en er hann þá ekki lengur löggildur eða þarf hann ekki löggildingu? Ég veit það ekki. En ég fagna alla vega þessari vinnu sem hefur verið lögð í þetta. Ég bjó um nokkurra ára skeið á Ítalíu og það var ósjaldan sem viðskiptaaðilar höfðu samband við mig sem Íslending og héldu að ég gæti eitthvað aðstoðað þá við það að hafa frjáls viðskipti við landið en það var nú eitthvað annað. Í IV. kafla frv. er lagt til að lög nr. 5 frá 4. maí 1925, um fiskifulltrúa á Spáni og Ítalíu, falli úr gildi. Ég vona að þetta þýði að viðskipti við Ítalíu geti þá orðið frjáls, að þessi lög, þó að ég þekki þau ekki, séu þess eðlis að þau gefi einhverjum einum fiskifulltrúa þjóðarinnar einokun á markaðinum á Ítalíu og þá Spáni líka og það sé hér með verið að fella slík lög úr gildi. Nú veit ég ekki nógu mikið um þessi lög sem verið er að fella úr gildi til þess að geta sagt með neinni vissu að sú vinna sé unnin með þessari niðurfellingu laga. Það væri betra ef svo færi vegna þess að eins og er er ég sannfærður um að frjáls samkeppni er til bóta á þessum mörkuðum en ekki það fyrirkomulag sem verið hefur. Sem sagt, ég bendi á þá vinnu sem var unnin, það sem er til sundurgreint í lögum. Æskilegt væri að hæstv. dóms- og viðskrh. gæti tekið það upp innan ríkisstjórnarinnar að þessu verki yrði haldið áfram. Ég þakka honum fyrir það sem komið er og lít á það sem byrjun á miklu starfi sem fram undan er í þessum málum vegna þess að þó ekki hafi komið annað út úr þeirri skoðun sem ég lét fara fram og var bæði kostnaðarsöm og mikil vinna var þó niðurstaðan sú að öllum var ljóst að þessi vinna sem nú er unnin og kynnt af hæstv. viðskrh. var löngu þörf og nauðsynleg.



Herra forseti. Ég vildi þakka hv. þingdeildarmönnum fyrir undirtektirnar við frv. Ég skil það svo að menn séu fylgjandi því að meginstefnu til. Ég vildi þó svara örfáum orðum ýmsu því sem fram hefur komið í máli þeirra sem talað hafa og ég vildi þá fyrst fjalla um það sem kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. Hann innti eftir stefnumörkun í málinu og það gerðu reyndar aðrir, bæði hv. 3. þm. Norðurl. e. og hv. 5. þm. Reykv., og kom það kannski óbeint fram í máli hinna sem töluðu. Ég nefndi þetta stuttlega í minni framsöguræðu. Ég hef tekið málið upp í ríkisstjórn og þar hefur verið samþykkt að hver ráðherra kanni hjá sér hvað til greina komi um brottfall úrsérgenginna laga á hans málasviði. Ég vonast til þess að því verði fylgt eftir. Ég hef líka beint þessu til embættismannanna í öllum ráðuneytunum fyrir milligöngu ráðuneytisstjórans í dómsmrn. Ég vona að á þessu verði framhald og ég mun svo sannarlega fyrir mitt leyti reyna að fylgja því eftir. Ég vil þegar þetta er rætt taka það sérstaklega fram að auðvitað er aðdragandi þessa máls langur. Hann er m.a. þáltill. hv. 3. þm. Norðurl. e. Árna Gunnarssonar frá árinu 1984 og nefndin sem skipuð var í framhaldi af samþykkt þeirrar ályktunar. Ég geri ráð fyrir að eðlilegt sé að sú þingnefnd sem um málið fjallar leiti til þeirrar nefndar, sem hugsuð var að vera til ráðuneytis, þegar að því kemur. Það er líka rétt sem kom fram hjá hv. 5. þm. Reykv. að hann lét taka saman mikið rit um rætur landbúnaðarlöggjafarinnar og um gildandi rétt á því málasviði. Það er mikið rit að vöxtum og gæðum sem Páli Líndal, hinn mætasti lögfræðingur, tók saman og vafalaust getur það orðið hjálplegt fyrir landbrh. þegar hann kemur með sínar tillögur um grisjun löggjafar á sviði landbúnaðar. Ég vildi svo aftur koma nokkuð að því sem kom fram í máli hv. 4. þm. Norðurl. e. sem nú sem fyrr lýsir því sem ég giska á að hann kalli heilbrigða íhaldssemi í sínu máli. Hann vill halda fast við fornar dyggðir. Það er gott. Hann vill halda fast í forn lagaákvæði og fornan rétt þótt ekki reyni oft á það í nútímaþjóðfélaginu. Þetta er sjónarmið sem ég geri ráð fyrir að þm. deili margir með honum og hann lýsti líka eftir því sem ég held að hann hafi kallað nærgætni í niðurfellingu lagaákvæða. Ég treysti á nefnd þingsins í því að hún fari nærfærnum ljósmóðurhöndum um þetta frv. eins og önnur og meti þá einmitt sjónarmið eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. nefndi. Út af vísunni sem er í grg. er þar skemmst frá að segja að það er hvorki Pétur Pétursson biskup né gamall Borgfirðingur sem bera ábyrgð á því að vísan birtist í skötulíki í grg. Auðvitað átti þetta að vera skötnum og hefur engum manni dottið annað í hug nema prentvillupúkanum. Og um þetta er ekki fleira að segja. Því miður glæptist góður fréttamaður Ríkisútvarpsins til þess að lesa prentvilluna upp í útvarpinu. Ég harma það en það er ekki honum að kenna, heldur prentsmiðjunni og prófarkalesaranum að sjálfsögðu og ég tek á mig fulla ábyrgð af þessari bagalegu prentvillu og fagna því að hv. 4. þm. Norðurl. e. gefur mér þetta beina tilefni til að leiðrétta þessa prentvillu í grg. rækilega. Þær kunna að vera fleiri. M.a. er ein hér í 11. tölul. 3. gr. frv. Þar á auðvitað ekki að vera "Protland eður Dyrhóla" heldur "Portland eður Dyrhóla í Íslands suðuramti til að vera kaupstaðarpláz." Ég vildi svo út af máli hv. 1. þm. Vesturl. segja að ég tek undir með honum að það er ekki sjálfgefið að hreinsa út úr lagasafninu gömul lög þótt lítið reyni á þau. Það er einmitt þess vegna sem þarf að fjalla um þetta sem löggjafarmálefni. Varðandi athugasemdir hans um 27. tölul. í 3. gr. um löggildingu verslunarstaðar að Stapa í Snæfellsnessýslu vil ég taka það fram alveg skýrt að um þann fornfræga og merka stað er ekki neitt sérstakt að segja í þessu sambandi. Þetta eru nákvæmlega sams konar lög og lagt er til að brott verði felld fyrir ýmsa aðra gagnmerka verslunarstaði og breytir engu um verslunarrétt eða verslunarstöðu á þeim stað og það er alls ekki meiningin að ræna staði afmælum sínum með því að fella þetta brott sem hætta gæti verið á og ég tel tillöguna sem fram kom í máli hv. 3. þm. Norðurl. e. og reyndar einnig í máli hv. 6. þm. Norðurl. e., að gefa út eins konar safnrit með lagasafninu yfir lög sem sögulegt gildi hefðu, vera málefni sem lagastofnun gæti lagt lið. Það er kannski ekki kjarni málsins, en ég vil því segja að það er alls ekki verið að leggja til að ræna staði sögu sinni, heldur eingöngu að vera ekki að fylla lagasafnið, sem á að vera starfstæki lifandi þjóðfélags, af ákvæðum sem hafa lítið með gildandi rétt að gera. Hv. 6. þm. Norðurl. e. orðaði þetta á einfaldan hátt. Hann sagði: Það ætti að taka öll lög sem ekki hafa lagagildi úr safninu. En þarna er líka kjarni málsins geymdur sem er þessi: Hvað hefur lagagildi? Það getur löggjafinn í reynd einn dæmt um þegar um það er að tefla hvort eigi að taka eitthvað af lögbókinni eður ei. Ég vona að með þessu hafi ég svarað því sem til mín var beint og ítreka tillögu mína um að málinu verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð vegna þess sem fram hefur komið frá því að fyrsti hluti þessarar umræðu fór fram. Ég vil láta það koma í ljós að mér finnst þessi umræða hafa farið nokkuð út um víðan völl og þá kannski einkum og sér í lagi hjá hv. síðasta ræðumanni, en hann taldi sig hafa ástæðu til þess að koma með innanhúsvanda Framsfl. inn í sali Alþingis og fannst mér hluti að því ekki falla undir þá umræðu sem hér hefur átt sér stað um vexti og áhrif þeirra. Ég sakna þess nokkuð úr þessari umræðu hve lítið hefur verið um það fjallað að vextir eru að margra manna mati verulegur verðbólguhvati séu þeir of háir. Það er augljóst af allri umræðunni sem hér hefur farið fram að menn eru ósammála um orsakir og afleiðingu, annars vegar hvaða áhrif vextir hafa á verðlag og verðbólgu og afkomu fólks og fyrirtækja í þjóðfélaginu og síðan spurninguna um það hvort vextir hækki vegna einhverra annarra ástæðna sem verða til, og það hefur í raun lítill botn fengist í málið. Ég fagna ummælum hæstv. viðskrh., sem komu fram í hans ræðu hér f gær, um það að hann teldi að vextir væru orðnir það háir að við þetta vaxtastig yrði ekki lengur unað. Ég vænti þess að í framhaldi af þessum ummælum muni hann beita sér fyrir því af fullri hörku að lækka vaxtastigið og fá ríkisstjórnina þá væntanlega til liðs við sig á þeim vettvangi. Hann lýsti því enn fremur yfir að ríkisstjórnin mundi vinda að því bráðan bug að loknum kjarasamningum, ef þeir væru hagkvæmir að mati ríkisstjórnarinnar, að lækka eða leitast við að lækka vexti eins og ég hygg að hann hafi orðað það. Í þessari umræðu hefur komið fram eitt atriði sem ég mótmæli eindregið. Það hefur verið sagt að vextir á Ísandi væru síst hærri en gengi og gerðist meðal annarra þjóða. Þetta er algjörlega út í hött. Það kann að vera að raunvextir hjá nokkrum þjóðum séu ögn hærri en hér gerist. Dæmi er um Nýja-Sjáland þar sem vextir eru um 17% en þar er líka efnahagskerfið að hrynja. Þar blasir við hreint og klárt þjóðargjaldþrot. Ég vil líka nefna Brasilíu sem býr við 300% verðbólgu eða hefur gert það. Þar er vaxtastigið vissulega hærra en hér á landi, en þessi samanburður er ekki hagkvæmur fyrir þá vaxtaþróun og þær viðvaranir sem komið hafa fram hér á undanförnum mánuðum og missirum. Þá vil ég gera að umræðuefni þrennt sem hæstv. viðskrh. nefndi sem ástæður þess að vextir hefðu hækkað á Íslandi að undanförnu. Í fyrsta lagi nefndi hann útgjaldaþenslu sem hefði valdið samkeppni um fjármagnið. Það er hægt að líta á það mál frá mörgum hliðum, hvernig á þessari útgjaldaþenslu stendur. Ástæðurnar eru tvenns konar að mínu mati. Fjármagnið hefur verið sogað frá landsbyggðinni, frá undirstöðu- og útflutningsatvinnuvegunum inn á fjármagnsmarkaðinn hér í Reykjavík þar sem menn hafa getað ávaxtað fjármuni sína á mjög ríflegan hátt. Nákvæmlega sama gildir um ýmsa sjóði á landsbyggðinni eins og lífeyrissjóði verkalýðsfélaganna sem hafa farið út í það að kaupa skuldabréf á hinum almenna markaði hér í Reykjavík og þannig flutt fjármagnið frá landsbyggðinni, henni til mikils ama og mikils tjóns, inn á Stór-Reykjavíkursvæðið. Í öðru lagi hefur þessi útgjaldaþensla orðið vegna tilverknaðar hins frjálsa markaðar. Hún hefur orðið til vegna þess að hér hafa sprottið upp kaupleigufyrirtæki sem hafa flutt inn geysimikið fjármagn erlendis frá inn í atvinnureksturinn og þá einkum og sér í lagi á höfuðborgarsvæðinu í verslunar- og þjónustugeirann. Í öðru lagi nefndi hæstv. viðskrh. óvissuna í efnahagsmálum og verðbólguþróunina á sl. ári. Í þeim efnum má benda á að verðbólguþróunin hefur verið ör á síðustu mánuðum og eru menn ósammála um ástæður þess en ýmsir benda á að þar eigi vaxtahækkanir verulega sök á. Í þriðja lagi benti hæstv. viðskrh. á það að vaxtafrelsið frá 1. nóv. 1986, sem þá verður að líta til að hæstv. þáv. ríkisstjórn stofnaði til og stóð fyrir, hafi leitt af sér jöfnun lánskjara. Ég hygg að um þetta megi della lengi og rækilega hér á hinu háa Alþingi. Þetta vaxtafrelsi var auðvitað gjörsamlega óundirbúið að öllu leyti og hefur haft meiri áhrif í ólánsátt en flest annað sem hefur verið gert í peningamálum á undanförnum árum. Á það var minnst að sparifjáreigendur yrðu að eiga kost á að verja sinn geymda eyri. Auðvitað er það hárrétt að þeir eiga fullan rétt á því og það verður að tryggja það að sparifé almennings rýrni ekki. Hins vegar verðum við að spyrja okkur sjálf: Hvað þarf vaxtastig að vera hátt umfram verðtryggingu til þess að það sé réttlætanlegt? Og við verðum líka að spyrja þá menn sem ráða vaxtastefnunni: Hvað eiga menn að fá mikið fyrir fjármuni sína? Hvað á að greiða mikið fyrir það að maður leggur til fjármuni til einhvers verks eða atvinnurekstrar eða leggur fram í einhverjum öðrum tilgangi? Mín skoðun er sú að vaxtastigið sem nú er í gildi hér á landi sé allt of hátt og þjóni í rauninni ekki þeim tilgangi sem að er stefnt vegna þess að hagnaðurinn af fjármagninu, af því að eiga fjármagnið, hann er kominn langt umfram það sem eðlilegt getur talist. Ég tek það alveg skýrt fram í þessu sambandi að ég tel það höfuðnauðsyn að tryggja fjármagn sparifjáreigenda. Nú eiga allir kost á því að leggja inn á verðtryggða reikninga þó að í ljós hafi komið að auglýsingaflóð peningastofnana, sem líklega kostar tugi milljóna á hverju ári, hefur ekki náð eyrum allra og að það er fjöldi fólks með háar upphæðir inni á óverðtryggðum reikningum sem auðvitað er hin mesta fásinna. En ríkisstjórn eða yfirvöldum verður ekki kennt um það. Það eru einstaklingarnir sjálfir sem þar eiga sök á og mér finnst það hreint með ólíkindum ef sparifjáreigendur hafa ekki orðið varir við að unnt sé að leggja fjármuni inn á verðtryggða sparifjárreikninga. Ég nefndi aðan vaxtastigið og þá fullyrðingu að vextir væru ekki hærri hér en í mörgum öðrum löndum. Ég bendi á það að menn minntust ekki á vaxtastig dráttarvaxta sem nú er 50% á ári eða 4,30% á mánuði og það þarf að leita víða um heim til að finna jafnháa dráttarvexti og ég hygg að þeir séu vart finnanlegir. Við getum líka litið á vextina á verðbréfamarkaðinum sem geta farið upp undir 100% ef við tökum afföllin með í bréfaviðskiptum sent þar eiga sér stað. Annað vil ég nefna sem hefur ekki verið minnst á: að raunvextir umfram verðtryggingu eru ekki skattlagðir á Íslandi. Ég átti langt samtal við kunningja minn til margra ára sem starfar hjá hlutabréfamarkaði í Mónakó og hefur gert það lengi og er mikill þekkingarmaður um fjármagn og fjármagnstilfærslur á alþjóðlegum markaði. Ég benti honum á að hann ætti að hvetja viðskiptamenn sína til þess að koma með fjármagn sitt inn á íslenskan markað vegna þess að hvergi fengjust hærri vextir fyrir fjármuni í Evrópu um þessar mundir en á Íslandi. Þegar ég tjáði honum það að með verðbréfakaupum á Íslandi gæti hann tryggt sér 14% vexti átti hann erfitt með að trúa því og spurði þá hversu háir skattar væru á raunvöxtum. Ég sagði honum að hér væru raunvextir ekki skattlagðir og hann kom gjörsamlega af fjöllum, trúði ekki sínum eigin eyrum og benti á að raunvextir í Bandaríkjunum t.d. eru skattlagðir sem nemur allt frá 25 upp í 34–35%. Þetta er auðvitað það sem er að gerast og við höfum ekki áttað okkur á, að þessi vaxtabreyting, þetta vaxtafrelsi, þessi óhefta þróun verðbréfamarkaðar og kaupleigufyrirtækja, hefur leitt til þess að í landinu hefur orðið meiri fjármagnstilfærsla en dæmi eru til í allri sögu íslenska lýðveldisins. Og við erum í raun og veru með opnum augum að horfa upp á það að það er verið að búa til yfirstétt í þjóðfélaginu, fólkið sem á peningana og getur ávaxtað á markaðinum sem nemur milljónum króna á hverju einasta ári. Menn geta velt því fyrir sér hver ávöxtun er hjá manni sem á 10 millj. í lausafjármunum og fer með þessa peninga út á verðbréfamarkaðinn. Ætti hann gæti ekki á auðveldan hátt náð sér í 5–6 millj. á einu ári? Menn geta síðan horft á margföldunaráhrif þessa dæmis og hvað gerist. En hverjir eru það sem líða fyrir þessa vexti? Það eru skuldararnir, þetta venjulega alþýðufólk sem hefur orðið að fara í banka og aðrar lánastofnanir til þess að ná sér í fjármuni til þess að eignast þak yfir höfuðið af því að laun þess eru það lág að þau nægja ekki til þess að fólk geti á sjálfstæðan hátt eignast þak yfir höfuðið, og ég harma það að hæstv. viðskrh. skuli vera farinn. Ég er staðfastlega þeirrar skoðunar að hér hafi aldrei í sögu þjóðarinnar verið stuðlað að eins miklu misrétti í þjóðfélaginu og á sér stað um þessar mundir. Aldrei. Og það er staðreynd enn fremur að auk þessara háu vaxta er lánskjaravísitalan, eins og hún er uppbyggð, reiknuð út frá byggingarvísitölu og framfærsluvísitölu, að sliga fólkið til viðbótar háum vöxtum. Hún er að sliga það. Svo einfalt er þetta mál. Það er auðvitað skelfilegt ástand þegar fólk er búið af skyldurækni að greiða af nokkrum hundruðum þúsunda króna skuld í banka og fær greiðsluseðil þar sem eftirstöðvar eru stöðugt hærri þó að búið sé að greiða hundruð þúsunda af viðkomandi láni. Þetta gengur ekki og ég sagði það í fyrsta hluta þessarar umræðu þegar hún fór fram að ef ríkisstjórnin sæi sér ekki fært að gera ráðstafanir til að lækka vextina yrði þingið að grípa í taumana. Ég er enn þá staðfastlega þessarar skoðunar. Þessa skoðun byggi ég á því að það er ekki fólginn í því jöfnuður að halda uppi vaxtastigi sem gerir einn fátækan og annan ríkan. Það getur enginn flokkur sem kennir sig við jafnaðarstefnuna staðið þegjandi frammi fyrir slíkri þróun. Það er ekki hægt. Ég hvet eindregið til þess að þingið hugsi vandlega um þetta mál að gerðum kjarasamningum. Ef þeir samningar verða hóflegir, eins og menn vonast eftir, liggur fyrir loforð ráðherra og þá væntanlega ríkisstjórnar um það að þegar í stað verði hafist handa um að keyra vextina niður hvort sem það verður gert með handafli eða með lögmálum markaðarins. Ef menn eru almennt þeirrar skoðunar að markaðskerfið eigi að stuðla að mismunun þjóðfélagsþegnanna í enn stærri stíl en ástæða er til er það mín skoðun að það sé vont markaðskerfi og að við eigum að sníða af því agnúana. En við eigum ekki að viðurkenna það sem trúarskoðun að þessi markaðsöfl eigi að fá að leika lausum hala endalaust. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta mikið lengur. Við erum búin að fjalla um þetta mál á þremur fundum í hv. deild. Þetta er mikilvægt mál og það frv. sem hér liggur fyrir, þó að umdeilt sé, er innlegg í baráttuna gegn þeirri vaxtaþróun sem hefur átt sér stað og er af því góða fyrir þær sakir. Hins vegar hygg ég að ef menn skoða það nánar sé mjög erfitt að eiga við lánskjaravísitöluna öðruvísi en að reiknistuðull hennar yrði endurskoðaður og honum breytt. Við getum ekki tekið lánskjaravísitölu úr sambandi vegna þess að það er brot á stjórnarskrá íslenska lýðveldisins að framkvæma eignaupptöku. Og eignaupptaka yrði það auðvitað þegar búið er að tryggja verðbréf og annað með lánskjaravísitölu ef hún yrði afnumin þannig að bara fyrir þær sakir einar gengur það alls ekki upp. Ég vil minna á það í þessu sambandi og sagði það hér í upphafi orða minna að það hefur ekki greinst í þessari umræðu hvað er orsök og hvað er afleiðing í vaxtamálum og peningamálum og þróun þeirra að undanförnu og líklega verður það seint sem við finnum lausnarorðið í þeim efnum. Engu að síður vil ég láta það koma skýrt fram að það eru margar ríkisstjórnir sem hér er við að sakast og líka Alþingi sjálft. Við berum ábyrgð á þessari peningamálaþróun, öll, og getum ekkert skotið okkur undan því. Þess vegna eigum við, þegar okkur þykir misréttið vera farið að ganga út yfir fólkið í landinu, yfir alþýðu landsins, að grípa í taumana og breyta því sem verr hefur farið.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. undirtektir við þetta mál, þar á meðal hv. síðasta ræðumanni sem hefur manna bestan skilning á þessu máli en út frá orðum hans hér síðast, að ekki væri hægt að taka lánskjaravísitöluna úr sambandi, er það kannski ekki hægt gagnvart gömlum skuldbindingum, frv. segir heldur ekki fyrir um að það sé gert, en það er hægt að taka hana úr sambandi gagnvart nýjum skuldbindingum eins og frv. segir fyrir um. Þótt skoðanir séu skiptar um þær leiðir sem frv. bendir á hefur umræðan verið gagnleg. Eftir nánari skoðun og e.t.v. breytingar í nefnd er þess að vænta að það komi hér aftur til umræðu og atkvæða. Í fyrri ræðu minni gerði ég ítarlega grein fyrir málinu. Ég hvet þá þm., sem fundið hafa að frv. í umræðunni, til að lesa það aftur og lesa betur. Í svari mínu til hæstv. viðskrh. hér á eftir koma og skýringar til annarra sem hafa verið með athugasemdir en hæstv. ráðherra fór ekkert sérstaklega mildum orðum um þetta frv. Ég ætla að svara honum en í engu blíðari tón en hann talaði. Hæstv. viðskrh. virðist hafa lesið frv. sem er til umræðu líkt og skrattinn er sagður lesa biblíuna. Hann gerir sér ekki grein fyrir því hvað þarna er á ferðinni eða vill ekki skilja það. Ráðherrann hampar mjög lögmálum hagfræðinnar. Mér vitanlega hefur enginn hér í deildinni andmælt þeim lögmálum. Hins vegar er ráðherrann sjálfur hvergi nærri viss í sinni sök um þessi lögmál og því síður er hann nokkur hæstaréttardómari um þau. Ekki eru allir hagfræðingar á sama máli og hann. Sumum piltum sem hlaupa beint af skólabekk inn í æðstu stöður þjóðfélagsins gengur illa að tengja það sem þeir kunna að hafa lært við lífið sjálft, við atvinnu- og viðskiptahætti landsins, einkum ef þeir hafa aldrei komið nærri neinum rekstri eða e.t.v. aldrei difið hendi í kalt vatn eins og sagt er. Því er ekki einu sinni að heilsa að samræmis gæti í málflutningi ráðherrans. Ekki eru nema nokkrar vikur liðnar síðan hann lýsti yfir í viðtali við dagblaðið Tímann að vaxtabremsan væri haldlaus. Ég sagði hvorki annað né meira en einmitt það í grg. með frv. Við erum þar með sammála um hagfræðilögmálið. Nú gengur hann hins vegar í sig og segir að lánsfé ráðist af vöxtunum. Hann vill sem sagt laga hagfræðilögmálin eftir hentisemi sinni eða geðþótta. Hann bendir á eftirsókn eftir niðurgreiddu lánsfé húsnæðislánasjóðanna. En það lánsfé er bara alls ekki niðurgreitt. Íbúðareigandi og byggjandi borgar nú 26,8% ársvexti, þ.e. 22,3% verðbótaþátt og 3,5% raunvexti af þessum lánum. Ársvextir af húsnæðismálastjórnarláni sem veitt er umsækjanda í dag eru nálega 700 þús. kr. Vaxtakostnaðurinn gleypir þannig ekki aðeins allar launatekjur lágtekjumannsins, 360 þús. kr., heldur hartnær tvöfalda þá fjárhæð. Rauntekjur verkamannsins eru því neikvæðar. Þarf ekki að hafa þær jákvæðar, hæstv. viðskrh.? Þarf ekki að hafa launatekjur lágtekjumannsins jákvæðar eins og vextina? Nei, viðskrh. Alþfl., öreigaflokksins, lætur sig einu varða ef peningamenn fá sitt. Það er hans siðferðiskennd. Ég þarf ekki að ræða þá gömlu klisju okurkarlanna um sparifé almennings sem hefur brunnið á verðbólgueldinum eins og þeir þrástagast á. Það eru tekjur láglaunamannsins sem hafa verið að brenna á verðbólgueldinum. Í frv. mínu er einmitt séð fyrir því að sparifé haldi verðgildi sínu. Það gengistryggt. Öll langtímaverðbólga í okkar landi endar með gengislækkun og því var þetta gengistryggingarákvæði sett. En hvers vegna eru svo háir vextir haldlausir í því efni að draga úr eftirspurn eftir lánsfé? Það er m.a. vegna lánskjaravístölunnar og þeirrar aðferðar að geyma vextina til seinni tíma, bæta þeim við höfuðstól lánsins. Ungt fólk tekur húsnæðislán í því trausti að þurfa aldrei að borga okurvextina. Annaðhvort muni verðbólgan lækka fyrir eitthvert kraftaverk ellegar ríkissjóður hlaupa undir bagga með björgunaraðgerðir eins og hann hefur raunar alltaf verið að gera og gerir enn í dag þó í litlum mæli sé. Ef við hefðum nafnvexti eins og hér hafa tíðkast í ómunatíð, eins og enn tíðkast í öðrum vestrænum ríkjum og eins og lagt er til í frv. mínu borgar hver lántakandi sína vexti árlega, aðeins afborgunum er skipt niður á árafjölda lánsins. Þá mundi enginn húsbyggjandi biðja um lán 2,8 millj. kr. og borga nálega 700 þús. í ársvexti. Þá mundi hávaxtabransinn verka. Hagfræðingurinn Jón Sigurðsson skilur sem sagt ekki lögmál hagfræðinnar um framboð og eftirspurn. Nafnvextir hækkuðu erlendis, bæði vestan hafs og austan kringum áramótin 1979–1980, um og yfir 20%. Þeir verkuðu og voru brátt lækkaðir. Þeir eru í lágmarki þar núna. Þá er það einnig alrangt hjá ráðherranum að frv. geri ráð fyrir lögbindingu hámarks nafnvaxta. Vextirnir eru núna taglhnýttir verðbólgunni þar sem þeir fara eftir lánskjaravísitölunni. Engin hámarksákvæði vaxta er að finna í frv. Þeir verði í byrjun jafnir verðbótaþætti að viðbættum raunvöxtum núna. Hins vegar sé stefnt að því að lækka þá í áföngum. Það er nákvæmlega það sama og ráðherrann leggur til núna eftir að hann er byrjaður að sjá að sér, sbr. ræðuna í gær. Hann vill bara nota vaxtalækkunina sem tálbeitu á verkamennina og láta lækkunina bíða uns kjarasamningar hafa verið undirritaðir. Þegar til lengri tíma er litið mega vextir ekki vera hærri en í viðskiptalöndum okkar, eins og raunar Seðlabankanum er ætlað að sjá um skv. 2. mgr. 9. gr. seðlabankalaganna. Ef vaxtaprósentan heldur áfram að vera fjórum sinnum hærri en í löndum sem við keppum við á erlendum mörkuðum verður gengislækkun óhjákvæmileg því að framleiðslan hættir að seljast. Sparifjáreigendur græða ekki á útþynningu krónunnar. Stöðugt verðlag er þeirra mesta og brýnasta hagsmunamál en það næst aldrei meðan vextir og aðrar stærðir í hagkerfinu eru látnar elta verðbólguna. Hávaxtastefnan hefur beðið skipbrot. Það væri þó málsbót fyrir ráðherrann ef hann hefði kjark og drengskap til að viðurkenna það en hann er ekki á þeim buxunum. Hann velur flóttaleiðina og vill í uppgjöf sinni selja bankakerfið í hendur útlendingum. Hæstv. ráðherrann er víðar á gati í hagfræðinni enda þótt hann gumi sífelldlega af kunnáttu sinni. Hann áttar sig ekki á því lögmáli sem a.m.k. allir athafnamenn kunna skil á, að verðhækkun eins þáttar í hagkerfinu leiðir til hækkunar á öðrum. Vextir eru verð peninga og hækkun þess verðs kemur við sögu í allri verðmyndun. Aukinn fjármagnskostnaður leiðir til aukins framleiðslukostnaðar, aukins vöruverðs, aukins þjónustuverðs og vinnulauna. Í rauninni er tilgangslaust að rökræða við hagfræðinátttröll á borð við hæstv. ráðherrann. Hann skilur ekki sambandið milli lánskjaravísitölu og verðbólgu. Verðbólgan lækkar ekki fyrr en lánskjaravísitalan er tekin úr sambandi. Þetta veit svo að segja hver einasti Íslendingur nema Jón Sigurðsson og fáeinir með honum. Vitrustu menn hafa sagt að hlutverk hagfræðinga sé að gefa ráð sem stjórnmálamenn eiga að velja eða hafna. Hagfræðingar mega ekki stjórna sjálfir og gera þjóð sína að tilraunadýri fyrir kreddur sínar. Hæstv. ráðherra var þjóðhagsstjóri og gat ekki í eitt skipti gert rétta þjóðhagsspá. En þetta vissu allir og því var maðurinn hættulaus. Hann er það hins vegar ekki í ráðherrastól. Lífeyrissjóðirnir og aðrir slíkir sjóðir munu klára sig vel við kerfi nafnvaxta. Hins vegar hafa þeir bundið of mikið fé í langtímalánum og ávaxtað of lítið fé á verðbréfamarkaðinum. Það var þeirra yfirsjón og tjáir ekki fyrir þá að kenna lagvöxtum liðins tíma um. Bankar og sparisjóðir eiga að della húsnæðislánum sín á milli. Lífeyrissjóðirnir hafa öðrum hnöppum að hneppa. Að síðustu vil ég segja þetta varðandi fjögur atriði sem hæstv. ráðherra gat um í lok ræðu sinnar í gær: 1. Hlutur banka og sparisjóða í vaxtaákvörðunum er alveg ljós samkvæmt frv. mínu. Vextirnir eru frjálsir en lúta óbeinni stjórn Seðlabankans gagnvart forvaxtaprósentu þess banka og verðbréfaviðskipti hans eins og tíðkast í öllum siðmenntuðum löndum. Ríkisstjórn á einnig að geta haft hönd í bagga með vaxtaákvörðunum. Ef hún hefur það ekki er hún ófær um að stjórna landinu. 2. Engin réttaróvissa ríkir varðandi útistandandi fjárskuldbindingar. Þær haldast óbreyttar nema um annað sé samið. Með lækkandi verðbólgu aðlagast þær skuldbindingar nýjum. 3. Skyldur Seðlabankans eiga að ákvarðast af seðlabankalögum en ekki þessu lagafrv. 4. Að taka upp nafnvaxtaviðmiðun og gengistryggingu langtímaspariinnlána er eina hugsanlega leiðin til að komast út úr þeim verðbólguógöngum sem misvitrir hagfræðingar hafa leitt okkur í.



Skv. upplýsingatöflu á borði forseta voru 25 neðrideildarþingmenn í þessu húsi þegar atkvæðagreiðsla átti að fara fram. Eftir að hringing hófst hafa tveir deildarmenn gengið út úr húsinu. Ítrekaðar tilraunir hafa ekki borið árangur til að fá þá 24 sem eru staddir í húsinu til að mæta til atkvæðagreiðslu. Forseti telur það ekki góðan sið að menn víki úr Alþingishúsi þegar atkvæðagreiðsla hefur verið hringd. Forseti neyðist því til að taka út af dagskránni fyrsta, þriðja og fjórða dagskrármálið. Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi.