Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá varaformanni þingflokks Samf., Kristjáni L. Möller, dags. 3. maí: ,,Þar sem Ásta R. Jóhannesdóttir, 4. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður, getur ekki af persónulegum ástæðum sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi suður, Einar Karl Haraldsson, taki sæti hennar á Alþingi á meðan.`` Einar Karl Haraldsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Klukkan 13.30 í dag fer fram umræða utan dagskrár um lokun Kísiliðjunnar við Mývatn og framtíðarhorfur. Málshefjandi er hv. þm. Halldór Blöndal. Hæstv. iðnrh., Valgerður Sverrisdóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Við teljum að það mál sem hér liggur fyrir sé óþinglegt. Við teljum sterkar líkur á því að það brjóti í bága við þrenn ákvæði stjórnarskrárinnar. Við teljum litlar líkur á því að málið fái þá umræðu sem það þarf til þess að þroskast nægilega til að hægt verði að afgreiða það héðan með sæmilegum hætti. Við höfum líka lagt fram þá tillögu í framhaldi af nýfundnum áhuga hæstv. ríkisstjórnar á því að fara að tilmælum Evrópuráðsins að þessu máli verði vísað til umsagnar og faglegrar umfjöllunar hjá fjölmiðladeild Evrópuráðsins. Við lögðumst gegn því að málið yrði tekið hér til afgreiðslu og greiddum atkvæði gegn afbrigðum. Þingið hefur hins vegar tekið þá ákvörðun að málið eigi að fara í þinglega umfjöllun og fara til umræðu í nefndum. Samf. mun greiða því atkvæði og freista þess að nota nefndarvinnuna til að leiða í ljós þá ágalla sem ég hef rakið og sýna ríkisstjórninni fram á að þetta mál sé ekki tækt til afgreiðslu. Við leggjumst samt ekki, eftir að þingið hefur samþykkt afbrigðin, gegn þinglegri meðferð málsins og munum því greiða atkvæði með því að málinu verði vísað til 2. umr. og nefndar.

Hæstv. forseti. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs greiddi atkvæði gegn því í gær að veita afbrigði fyrir því að fjölmiðlafrv. yrði tekið með flýti á dagskrá. Við höfðum gengið eftir því við oddvita ríkisstjórnarinnar að fá vitneskju um það hvort ætlan manna væri að keyra málið í gegnum þingið, jafnvel í miklum ágreiningi í vor, á slíkt gætum við aldrei fallist. Nú er 1. umr. um málið lokið og við greiðum atkvæði með því að málið fari til þingnefndar, þar gefi menn sér góðan tíma til að leita umsagna hlutaðeigandi aðila, stofni til vandaðrar umræðu og freisti þess að ná sátt um þetta mikilvæga mál. Það krefst hins vegar tíma og fráleitt er annað en að bíða haustsins með frekari afgreiðslu málsins út úr þinginu.

Hæstv. forseti. Við afgreiðslu þessa máls nú og vísun málsins áfram til nefndar er treyst á það að málsmeðferð verði vönduð og að ekki verði sjálfgefið að málinu ljúki á þessu vori ef ekki næst um það góð og eðlileg sátt. Í þeirri trú munum við styðja það að málið gangi áfram.

Forseti. Ég hefði viljað fá að heyra sterkari rök fyrir því að þetta mál gangi til allshn. Að uppistöðu til heyrir efni þess undir menntmn., snýst um breytingu á útvarpslögum, og það litla sem ekki heyrir beint undir menntmn. varðar efh.- og viðskn. Frv. er tveggja lína grein sem varðar örlítið innskot í samkeppnislögin. Eina tenging þessa þingmáls við allshn. er þá sú staðreynd að hæstv. forsrh. flytur það sem bandorm en það er ekki þar með sagt að málið þurfi að fara í þá nefnd sem venjulega tekur við málum forsrh. Þess eru fjölmörg dæmi að bandormar eru sendir til þeirrar nefndar sem málið heyrir undir að efnislegri uppistöðu til. Ég minnist þess t.d. að forsætisráðherrar hafa flutt bandorma um efnahagsmál sem engum hefur dottið í hug að senda til allshn. heldur hafa þeir þá oftast verið sendir til efh.- og viðskn. vegna þess að málið átti að uppstöðu til þar heima. Ég teldi langeðlilegustu málsmeðferðina í þessu tilviki þá að málinu yrði vísað til menntmn. og að hún sendi þessa einu lagagrein sem varðar annað en verksvið hennar til umsagnar hjá efh.- og viðskn. Ég held að með mörgum fleiri gildum rökum megi rökstyðja að málinu væri vænlegast komið í menntmn. sem eðlilega fjallar um málefni fjölmiðla, útvarpslög og annað slíkt. Ég geri þessa athugasemd, virðulegur forseti, og veit ekki hvort þá fer fram kosning ef líta ber á þetta sem tillögu um aðra nefnd.

Herra forseti. Ég tel eðlilegt að þetta mál gangi til allshn. eins og lagt var til við umræðuna. Ég heyrði engan andmæla því í allri hinni löngu umræðu í gær að málið gengi með þessum hætti til allshn. eins og þinghefð stendur til. Ef menn hlustuðu á umræðurnar í gær var mönnum algjörlega ljóst að þetta mál fór í mjög vítt samhengi, almenna þjóðfélagsumræðu í landinu um stjórnskipunina, lýðræðið og annað þess háttar. Hins vegar finnst mér sjálfsagt og eðlilegt að allshn. sendi málið til annarrar þeirrar nefndar sem nefndarmenn telja skynsamlegt að gera og ég held að það ætti að geta verið sæmileg sátt um það.

Forseti. Ég er nýliði hér á þinginu eins og komið hefur fram og ég er enn að læra. Mér hefur skilist að þingið ráði sjálft nefndum sínum og taki sjálft ákvörðun um það hvert mál fara og geri það á efnislegum forsendum fyrst og fremst þannig að í nefnd sé einkum unnin vinna á því sviði sem nefndin tekur til. Hér eru tvö ný dæmi um það að nefndirnar ráðist ekki einkum af efnissviðinu, heldur af því hvaða þokka einstakir ráðherrar, í þessu tilviki hæstv. forsrh., hafa á nefndum. Hann lítur með einhverjum hætti á eina nefnd þingsins sem sína nefnd og vill að mál sín fari þangað. Það eru ekki starfshættir sem við getum unað við samkvæmt þeim skilningi sem mér hefur verið innprentaður en forseti kann að hafa aðrar skoðanir á því. Eðlilegast væri að þetta mál gengi samkvæmt efnissviði sínu til menntmn. og að aðrar nefndir tækju þá þátt í þeirri vinnu eftir því sem þurfa þætti.

Ef hv. þm. er að spyrja um mína skoðun hefur það ekki verið venja í þessum þingsölum. Það vita þeir sem eru orðnir þingvanir að það fer ekki eftir geðþótta eins eða neins hvert mál fara. 
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir þá sjálfsögðu ósk hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að málið komi til menntmn. til umfjöllunar. Það byggir að sögn flutningsmanna á skýrslu þeirri sem nefnd á vegum menntmrh. vann fyrir skemmstu um stöðuna á fjölmiðlamarkaðnum. Það plagg liggur til grundvallar því lagafrv. sem hér er til umræðu, eins og ítrekað kom fram í þeirri löngu umræðu sem stóð fram á nótt, þótt mörgum kunni að þykja undarlegt að frv. sem hér er til umræðu byggi á þeirri skýrslu, enda laut hún að mörgu leyti að öðrum málum. Það er sjálfsagt og eðlilegt að þetta mál gangi til menntmn. Það lýtur fyrst og fremst að fjölmiðlum í landinu og stöðu þeirra, útvarpsleyfaveitingu og fleiri slíkum málum þannig að það er undarlegt í hæsta máta að málið gangi ekki til menntmn. til umfjöllunar. Því er það sjálfsögð og eðlileg ósk sem kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að málið komi þar til efnislegrar umfjöllunar. Málið lýtur að grundvallarþáttum íslensks samfélags, sjálfri lýðræðislegu umræðunni og fjölmiðlaumhverfi okkar. Því tek ég undir þá sjálfsögðu ósk og skora á þingið að hleypa málinu þangað til umfjöllunar og efnislegrar umræðu á næstu vikum.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að gert er ráð fyrir nærveru þeirra, undantekningarlaust, kl. 3.30 þegar forseti Eistlands kemur hingað í Alþingishúsið og mun þá forseti Alþingis mæla til forseta Eistlands.

Nú hefst áður boðuð utandagskrárumræða um lokun Kísiliðjunnar við Mývatn og framtíðarhorfur. Málshefjandi er hv. þm. Halldór Blöndal. Hæstv. iðnrh. Valgerður Sverrisdóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur því í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs utan dagskrár er sú að það er nú fyrirsjáanlegt að starfrækslu kísilgúrverksmiðjunnar í Mývatnssveit mun ljúka í lok þessa árs, sennilega í nóvembermánuði, sem hefur það í för með sér að fjöldi manns missir atvinnu sína. Samkvæmt erindi sem alþingismönnum kjördæmisins hefur borist er talið að um 80--100 störf muni tapast á svæðinu og ef við horfum til Mývatnssveitar einnar er ljóst að tíundi hver íbúi þar muni missa vinnuna sem er auðvitað mjög alvarlegt. Slíkur atvinnumissir mun verða keðjuverkandi, enginn vafi er á því, samdráttur sveitarfélagsins verður um þriðjungur og þar fram eftir götunum. Nú höfðu menn gert sér vonir um að kísilduftverksmiðja mundi taka til starfa. Upphaflega gerðu menn sér vonir um að úrslit þess máls gætu legið fyrir fyrir 1--2 árum og á þeim tíma vissi ég ekki annað en að góðar vonir stæðu til þess. Nú hefur aftur dregist að úrslit ráðist í því máli og síðast þegar ég vissi lá ekki ljóst fyrir hvort nægilegt fjármagn hefði fengist til að stofna til þessa atvinnurekstrar en mér skilst að úrslit þess máls muni liggja fyrir nú í lok þessa mánaðar. Má vera að hæstv. ráðherra viti eitthvað frekar um það en mér tókst ekki í morgun að ná í þá menn sem helst hafa að þessu unnið þannig að ég veit ekki nákvæmlega hvernig sú staða er. Eftir sem áður er ljóst að nokkurt hlé verður á því að fullri atvinnu sé hægt að halda uppi í Mývatnssveit, kannski tvö ár. Auðvitað geta menn hugsað sér að einhver hluti íbúanna geti leitað sér vinnu annars staðar til skamms tíma og kannski ekki frágangssök því að íbúarnir vilja búa í Mývatnssveit. Nauðsynlegt er þó að úrslit þessa máls verði ljós eins fljótt og kostur er, ekki síðar en í þessum mánuði. Í því sambandi vil ég sérstaklega vekja athygli á því að ráð er gert fyrir því að kísilgúrverksmiðjan verði rifin ef enginn atvinnurekstur kemur þegar í stað en ég vil leyfa mér að vona að frá því verði horfið, að mönnum gefist svigrúm til að vinna að því að önnur starfsemi komist í þá verksmiðju. Til þess að átta sig á stærð þessa máls má gera ráð fyrir því að á þessu atvinnusvæði dragist tekjur saman um 800 millj. kr. eða jafnvel 1 milljarð. Nú má ekki skilja orð mín svo að ég telji að leggja eigi árar í bát. Það er ýmislegt hægt að gera í Mývatnssveit. Sveitin býður upp á mikla möguleika, t.d. í ferðaþjónustu, og ég vil sérstaklega vekja athygli á heilsutengdri ferðaþjónustu sem yrði þá í tengslum við það sem við höfum kallað gufubað á þeim stað, eða við getum líka kallað það blátt lón. Ég vil minna á að á sínum tíma varði ríkissjóður mjög verulegu fé til rannsókna og til athugana á Bláa lóninu á Reykjanesi og ég tel að ekki síður sé ástæða til þess að taka til hendinni fyrir norðan. Mikið er í húfi og engan tíma má missa en einmitt atburðir eins og þessi sem líkja má við náttúruhamfarir valda því að allir telja skynsamlegt og rétt að samfélagið komi þar til bjargar og hjálpar með heilbrigðum hætti til þess að hjálpa íbúunum til sjálfsbjargar sem einnig má raunar gera með því að leggja áherslu á ýmsa aðra þætti sem yrðu til þess að auðvelda ferðaþjónustunni að byggja sig hraðar upp. Ég nefni í því sambandi sérstaklega veg niður að Dettifossi sem skiptir máli fyrir alla ferðaþjónustu á þessu svæði og ég get líka nefnt sem dæmi uppbyggingu Sprengisandsvegar, hvort sem menn hugsuðu sér þá að vegurinn kæmi niður í Bárðardal með góðri tengingu við Mývatn eða kæmi austan við Sellandafjall. Skal ég ekki á þessari stundu gera mikið úr því. Loks vil ég tala um fræðasetur, t.d. á Skútustöðum, sem tengdi þá saman Náttúrurannsóknastöðina, gestastofu, upplýsingamiðstöð og Mývatnssafnið sem gæti orðið stofnun sem drægi fólk að og yrði til þess að byggja upp þetta samfélag.

Hæstv. forseti. Haustið 2000 varð mér ljóst að til tíðinda gæti dregið með framtíð Kísiliðjunnar við Mývatn. Þá kom fulltrúi World Minerals sem var meðeigandi ríkisins í verksmiðjunni til fundar í ráðuneytinu og skýrði frá því að í ljósi tapreksturs væri líklegt að þeir yrðu knúnir til að hætta rekstrinum fljótlega. Að mati þeirra væri líklegt að tapið mundi aukast á næstu missirum vegna fyrirsjáanlegra kostnaðarhækkana. Verksmiðjan væri komin til ára sinna og ekki lengur samkeppnisfær. Að auki bentu framtíðarspár fyrirtækisins til þess að notkun kísilgúrs til síunar væri á undanhaldi, m.a. vegna tækni og þróunar á markaðnum. Þetta voru alvarleg tíðindi sem því miður reyndust á rökum reist og styrktust meðeigendur okkar í Kísiliðjunni jafnt og þétt í þeirri trú að lokun verksmiðjunnar væri óumflýjanleg. Í viðræðunni þá kom engu að síður í ljós vilji til að skoða aðra valkosti og að ekki mundi koma til fyrirsjáanlegrar lokunar. Á sama tíma og mál þróuðust með þessum hætti kom að nýju fram áhugi hjá fyrirtækinu Allied EFA um kaup á Kísiliðjunni. Allied EFA hafði frá árinu 1998 unnið að þróun á nýrri framleiðsluaðferð á kísildufti og hafði m.a. komið til álita að reisa tilraunaverksmiðju fyrir kísilduftframleiðsluna í Kísiliðjunni. Af því varð þó ekki en Kísiliðjan við Mývatn var áfram til skoðunar sem hagkvæm staðsetning fyrir verksmiðju, einkum vegna þess að framleiðsla á kísildufti og kísilgúr gat farið saman. Þegar þrengdi að rekstri Kísiliðjunnar á síðari hluta ársins 2000 og viðræður hófust á milli iðnrn. og World Minerals um framtíðarstarfsemi við Mývatn kom fram skilningur frá meðeigendum okkar á mikilvægi þess að nauðsynlegt væri að skapa svigrúm til endurnýjunar atvinnulífsins við Mývatn þegar framleiðsla Kísiliðjunnar legðist af. Nýr forstjóri fyrirtækisins sýndi hugmyndum Allied EFA um byggingu kísilduftverksmiðju mikinn skilning og á árinu 2000 var kominn góður skriður á viðræður á milli Allied EFA og eigenda Kísiliðjunnar um sölu hennar. Sem hluti af þeim viðræðum var eftirminnilegur fundur ráðuneytisins og World Minerals í New York í janúar 2001. Þar skýrði forsvarsmaður ítarlega frá greiningu sinni á stöðu kísilgúrvinnslunnar við Mývatn, stöðunni á heimsmarkaði, líklegri tækniþróun og mati á þróun heimsmarkaðar fyrir kísilgúr næstu árin. Að þeim fundi loknum var alveg ljóst að rekstri kísilgúrverksmiðjunnar yrði hætt mjög fljótlega. Jafnframt var það skýrt að brýnasta verkefni ráðuneytisins væri að tryggja eftir því sem hægt væri áframhaldandi iðnaðarframleiðslu við Mývatn. Í framhaldi af þessu gengu hlutirnir hratt fyrir sig. Samningar náðust og var endanlega gengið frá sölunni til Allied EFA þann 30. mars 2001. Mikilvægt atriði í samningi World Minerals og nýrra eigenda Kísiliðjunnar var sölusamningur þar sem World Minerals skuldbatt sig til að selja afurðir verksmiðjunnar í takmarkaðan tíma sem lýkur um áramót og ekki reyndist unnt að framlengja. Ástæða þess er að markaður í Evrópu fyrir kísilgúr hefur dregist saman vegna offramboðs. Á sama tíma skoðaði iðnrn. aðra valkosti í atvinnuþróun fyrir héraðið. Ríkisstjórnin hafði samþykkt að verja hluta af söluandvirði Kísiliðjunnar til atvinnuuppbyggingar þar. Með tilliti til sérkenna svæðisins og sérstakrar náttúru varð niðurstaðan sú að besti kosturinn væri að efla ferðaiðnað og standa við bakið á metnaðarfullri uppbyggingu á baðlóni í Mývatnssveit. Framkvæmdir við baðlónið hafa gengið samkvæmt áætlun og er ráðgert að opna það innan fárra vikna. Þá hefur verið fjárfest í félagi um framleiðslu á pólýóli og fara þeir fjármunir til skoðunar á staðsetningu slíkrar verksmiðju við Húsavík. Þróun framleiðslutækninnar fyrir kísilduftverksmiðjuna gekk vel og er nú lokið. Til að liðka fyrir fjármögnuninni ákvað ríkisstjórnin að verja 200 millj. kr. til hlutafjárkaupa í kísilduftverksmiðjunni og leggja þannig veigamikið lóð á vogarskálina. Hefði önnur fjármögnun gengið greiðar hefði líklega orðið samfella í iðnaðarframleiðslu við Mývatn eins og að var stefnt hjá hinum nýju eigendum Kísiliðjunnar. Seinkunin á fjármögnun hefur verið mjög bagaleg fyrir eigendur fyrirtækisins, fyrirtækisins Promex, og leitt til kostnaðarauka fyrir þá. Engu að síður er staðan nú þannig að vonir standa til að fjármögnun ljúki í þessum mánuði og að framleiðsla geti hafist í byrjun ársins 2006.

Hæstv. forseti. Við ræðum utan dagskrár enn eitt áfallið í atvinnumálum ákveðins staðar á landsbyggðinni. Nú ræðum við um ástand og horfur í Mývatnssveit. Eins og fram hefur komið missir tíundi hver maður sveitarfélagsins vinnu sína við lokun verksmiðjunnar. Til samanburðar jafngildir það um 2.500 störfum í Kópavogi. Ég er þeirrar skoðunar að við svona áfall í atvinnumálum byggðarlaga eins og hér er gert að umtalsefni verði ríkisstjórnin að koma myndarlega að málum og gera allt sem hægt er að gera til að lágmarka sem allra mest það áfall með tilheyrandi hugsanlegri varanlegri byggðaröskun og enn meiri erfiðleikum viðkomandi sveitarfélags og viðkomandi íbúa. Heimamenn hafa sem betur fer á fundi með þingmönnum kjördæmisins nefnt fjölmörg atriði sem hægt væri að ráðast í eða flýta framkvæmdum við á þeim millibilstíma sem skapast frá lokun Kísiliðjunnar til opnunar kísilduftverksmiðjunnar sem verður vonandi að veruleika sem allra fyrst. Allar slíkar tillögur verður að skoða með opnum huga, herra forseti. En því miður er þessi ríkisstjórn ekki þekkt að slíkri vinnu og aðgerðum til hjálpar eða öllu heldur varnar hinum ýmsu byggðum landsins sem lent hafa í atvinnulegum áföllum eins og nú stefnir í í Mývatnssveit. Það er þjóðhagslega óarðbært, herra forseti, að láta áföll atvinnumála á landsbyggðinni sig engu varða eins og hæstv. ríkisstjórn hefur gert undanfarin ár. Tölur um fækkun íbúa fjölmargra sveitarfélaga eru vitni um slíkt. Hæstv. ríkisstjórn lokar augunum, ráðherrar gera ekkert og tala jafnvel um að ekkert sé hægt að gera, eins og t.d. hæstv. ráðherra byggðamála sem þó hafði ráð undir rifi hverju í kosningabaráttunni og ætlaði allt fyrir alla að gera ef hún hlyti atkvæði þeirra og ríkisstjórnin héldi velli. Hún ætlaði að fjölga atvinnutækifærum í hverju byggðarlagi, lækka flutningskostnað, bæta samgöngur, auka byggðakvótann o.s.frv. Herra forseti. Mín síðustu orð skulu vera þessi til hæstv. ríkisstjórnar og þá alveg sérstaklega byggðamálaráðherrans: Opnið augun. Atvinnumál landsbyggðarinnar eru sífellt að versna og það þarf aðgerðir í stað aðgerðaleysis núverandi hæstv. ríkisstjórnar.

Herra forseti. Það hefur verið fyrirsjáanlegt lengi, a.m.k. síðustu 10--12 ár, að þessi yrði mjög líklega endirinn á kísilgúrnámi úr Mývatni, þ.e. að því lyki einhvern tíma á fyrstu árum þessarar aldar. Það má segja að það hafi verið endanlega ljóst með sölu ríkisins á verksmiðjunni 2001. Ég er þeirrar skoðunar að stjórnvöld og aðstandendur málsins hefðu getað notað tímann betur til að undirbúa og mæta þessum breytingum í samráði við heimamenn. Ríkið ber mjög mikla ábyrgð á því ástandi sem þarna er að skapast. Stjórnvöld bera ábyrgð sem frumkvæðisaðili að þessum rekstri á sínum tíma í samstarfi við erlenda aðila og þau gera það sem helmingseigandi að fyrirtækinu lengst af. Það eru mikil vonbrigði að bil skuli myndast milli þess að Kísiliðjan lýkur störfum eða lokar og kísilduftverksmiðja fer af stað. Það hefði verið ákaflega farsæll, hamingjusamur endir á þessu máli ef það hefði getað mæst í einum og sama tímapunktinum. Það sem nú er brýnast er auðvitað að ljúka fjármögnun kísilduftverksmiðjunnar og fá það á hreint hvort svo getur orðið þrátt fyrir allt, þótt nokkur töf verði á, að nokkur hluti starfsmanna geti færst úr núverandi starfsemi yfir í hina nýju verksmiðju eða umsvif sem henni tengjast. Á meðan þetta ástand varir eru auðvitað ýmis mál sem heimamenn í Mývatnssveit, á Húsavík og í Suður-Þingeyjarsýslu leggja áherslu á. Þar má nefna heilsárslandvörslu, gestastofu, samgöngubætur, ýmiss konar framkvæmdir sem tengjast ferðaþjónustu og þar má jafnvel nefna sem hugmynd að flýta stofnun þjóðgarðs norðan Vatnajökuls og hraða þeirri uppbyggingu sem í því sambandi er fyrirhuguð í Mývatnssveit. Það sem skiptir öllu máli er að stjórnvöld taki höndum saman við heimamenn um hvaðeina sem má draga úr röskun sem af þessum breytingum hlýst, svo sem eins og að setja á fót átaksverkefni með stéttarfélögum og sveitarfélagi, standa fyrir námskeiðahaldi og öðru slíku á meðan bilið er brúað.

Hæstv. forseti. Það er vissulega þarft að taka á dagskrá í þinginu umræður um framtíðarhorfur varðandi rekstur Kísiliðjunnar við Mývatn og framtíðaratvinnuhorfur á svæðinu. Ber að þakka hv. þm. Halldóri Blöndal fyrir að eiga frumkvæði að því. Kísiliðjunni verður lokað eins og hér hefur komið fram þann 1. desember nk. og við það missa fjölmargir íbúar í Mývatnssveit atvinnu, þeir sem þar hafa starfað. Það hefur verið unnið að því að setja á fót nýtt fyrirtæki eins og hér hefur komið fram um framleiðslu á kísildufti og hafa flest sveitarfélög á þessu landsvæði lýst sig tilbúin til að leggja fram allt að 150 millj. kr. í það fyrirtæki. Áætlað er að komist kísilduftverksmiðjan á laggirnar muni 35--40 manns fá þar starf. Til atvinnuuppbyggingar á svæðinu voru sérmerktar 200 millj. kr. ef ég man rétt þegar verksmiðjan yrði lögð niður. Ég held að það hafi komið fram í máli hæstv. ráðherra áðan varðandi kísilgúrverksmiðjuna. Baðfélagið mun væntanlega hefja starfsemi í lok maí en eftir stendur að atvinnuleysi verður til staðar á svæðinu þegar á næsta ári. Við þann vanda verður að fást og vonandi verður það ástand aðeins tímabundið. Í því sambandi vil ég minna á að það mundi auðvitað auðvelda atvinnusókn út af svæðinu ef sú tillaga sem Frjálsl. hefur flutt í hv. þingi um að launþegar megi draga ferðakostnað sinn frá tekjum, þ.e. þegar þeir þurfa að sækja atvinnu um langan veg, hefði verið samþykkt. Það hefði vissulega komið til móts við það ástand sem þarna getur myndast. Hins vegar vænti ég þess að þar sem þetta er í kjördæmi hæstv. iðn.- og viðskrh., ráðherra byggðamála, muni eigi standa á því að finna einhvern aukinn stuðning við að efla atvinnulíf á svæðinu.

Hæstv. forseti. Það er ákaflega mikilvægt fyrir íbúa Mývatnssveitar og Húsavíkur að það skýrist sem fyrst hvernig framhaldið verður um fjármögnun kísilduftverksmiðjunnar. Sveitarfélög fyrir norðan hafa unnið af krafti að því að ná þessari fjármögnun. Þau hafa m.a. stofnað félagið Fjárþing ehf. til að leggja fé í kísilduftverksmiðjuna. Byggðastofnun hefur komið að málinu með lánsloforðum og ráðuneytið hefur lagt sitt af mörkum. En það verður að klára þetta mál. Þess vegna verður ráðuneytið að setja aukinn kraft í að ganga frá þessu og klára málið. Í Mývatnssveit er mikill kraftur í ferðaþjónustu. Baðfélagið sem nú hefur verið stofnað og mun opna í sumar er mjög mikilvægur stuðningur við þá ferðaþjónustu sem fyrir er í Mývatnssveit. Einnig hafa komið fram mjög áhugaverðir kostir um vetrarferðaþjónustu í Mývatnssveit og skemmtilegar viðskiptaáætlanir hafa verið kynntar hvað hana áhrærir. Þá verður auðvitað möguleiki á því að ferðaþjónustan í Mývatnssveit verði meiri heilsársatvinnugrein þannig að fleiri geti byggt heilsársafkomu sína á henni. Hæstv. forseti. Viðfangsefnið fyrir heimamenn og sveitarstjórn verður allt annað til þess að fást við ef fjármögnunin skýrist sem fyrst. Kísilduftverksmiðjan er forsenda fyrir því að þarna geti haldið áfram blómleg byggð. Þó að þetta millibilsástand verði á milli þess að kísilgúrverksmiðjan loki og kísilduftverksmiðjan verði að veruleika munu Mývetningar og Þingeyingar komast yfir þetta millibilsástand ef það skýrist sem fyrst hver staðan verður.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. málshefjanda Halldóri Blöndal það að hefja þessa nauðsynlegu umræðu. Við vitum það sem hér erum að Kísiliðjan við Mývatn hefur gegnt gríðarlega miklu hlutverki í atvinnulífi Mývetninga og Suður-Þingeyinga og í raun má segja að ef Kísiliðjan hefði ekki starfað á síðustu áratugum væri byggð svipur hjá sjón miðað við stöðuna eins og hún er í dag. Við sem hér erum hljótum að fagna því að niðurstaða um uppbyggingu kísilduftverksmiðju mun birtast okkur mjög fljótlega og að allar líkur eru á að af þeirri uppbyggingu verði. Við verðum jafnframt að játa að það hefur orðið tap á rekstri Kísiliðjunnar síðustu ár og í raun er það fagnaðarefni út af fyrir sig að mögulega muni arðbær kísilduftvinnsla verða tekin upp í framtíðinni. Það var mjög merkileg ræða --- en við erum vön að heyra það í þessum sal hjá hv. þm. Kristjáni Möller --- og mikilsvert innlegg í byggðamálaumræðuna þegar hann gagnrýndi ríkisstjórnarflokkana fyrir atvinnuuppbyggingu Suður-Þingeyjarsýslu nú þegar við horfum upp á að ríkisstjórnarflokkarnir ætla að verja 200 millj. í að byggja upp kísilduftverksmiðju við Mývatn. Það er búið að leggja fjármuni í uppbyggingu pólýólverksmiðju í Suður-Þingeyjarsýslu og það er búið að leggja mikla peninga í baðfélag. Svo talar hv. þm. eins og hæstv. ríkisstjórn hafi ekki gert neitt í þessum málum. Þetta er bara eins og málflutningur hans hefur verið í byggðamálum á umliðnum árum, eintóm yfirboð og staðleysur. Ég vil segja það að lokum, hæstv. forseti, að ég hrósa hæstv. iðn.- og viðskrh. Valgerði Sverrisdóttur. Mér finnst hún hafa haldið ákaflega vel á málefnum Suður-Þingeyinga í þessu máli. Ég hef trú á því og ég hef vissu um það að úr atvinnumálum Mývetninga muni rætast og að þeir fjármunir sem fengust við sölu Kísiliðjunnar muni nýtast vel til atvinnuuppbyggingar heima í héraði. Ég vil segja það hér um málflutning hv. þm. Kristjáns Möllers að hann er ekki til þess fallinn að auka tiltrú Suður-Þingeyinga á búsetu þar.

Herra forseti. Ja, mikil er trú þín, ungi maður. Það er ekki annað hægt að segja eftir ræðu hv. þm. Birkis J. Jónssonar. Við vonum auðvitað að trú hans rætist og hæstv. iðnrh. nái að bæta það alvarlega ástand sem nú er í Mývatnssveit.

Er það ekki bara von?

Vissulega, hv. þingmaður, þurfum við að hafa von og það er ekki verra þegar við höfum trú með voninni. Við vonum að þetta gangi allt sem best en það er ekki hægt annað en að velta því fyrir sér hvernig á því stendur að þetta millibilsástand verður. Þeirri spurningu er óhjákvæmilegt að velta upp hvernig á því stendur að ekki var staðið betur að þessum undirbúningi öllum þannig að þetta millibilsástand skapaðist ekki. Millibilsástandið með þeirri óvissu sem því fylgir er grafalvarlegt mál. Það er alvarlegt þegar ekki er vitað hvort kísilduftverksmiðjan tekur við eður ei. Það er hins vegar jákvætt að sagt hefur verið að það muni liggja fyrir í þessum mánuði hvort svo verður eða ekki. Ákvörðun um framtíðina byggist algjörlega á því hver niðurstaða þess máls verður og við sjáum hversu alvarlegt þetta mál er af þeim tölum sem hér hafa verið nefndar. Um tíundi hver maður í Mývatnssveit missir vinnuna þegar verksmiðjan lokar, á svæðinu eru þetta um 80--100 störf og keðjuverkunin er margs konar. Það er m.a. mikið áhyggjuefni á Húsavík hvernig verður með skipaumferð þar þegar verksmiðjan lokar vegna þess að sá flutningur sem átt hefur sér stað til verksmiðjunnar í Mývatnssveit hefur verið helsta tekjulind hafnarinnar og þannig má lengi áfram telja. Herra forseti. Lykilspurningin er, og það er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra svari henni: Hvað geta opinberir aðilar gert til að tryggja þá fjármögnun sem nú er svo mikilvægt að tryggja á næstu dögum? Það kom t.d. fram á fundi okkar með forsvarsmönnum sveitarfélagsins í Mývatnssveit, Skútustaðahreppi, að Byggðastofnun hefði með lánsloforðum sínum gert þá kröfu að fjármagn kæmi á móti, m.a. frá sveitarfélaginu. Okkur er spurn: Hvernig á sveitarfélag við þær aðstæður sem hafa skapast í Mývatnssveit að geta tryggt slíkt fjármagn?

Hæstv. forseti. Allt frá því að Kísiliðjan hóf vinnslu á kísilgúr úr Mývatni árið 1967 hefur mikill styrr staðið um reksturinn. Gagnrýnin hefur beinst fyrst og fremst að vinnslu hráefnis úr setlögum á botni Mývatns en áhrif þessarar vinnslu á lífríki Mývatns voru ekki þekkt á þeim tíma sem Kísiliðjan var stofnuð. Varúðarregluna ber að virða og það hefur legið fyrir í nokkur ár að starfsemi Kísiliðjunnar væri mjög ótrygg, bæði út frá náttúruverndarsjónarmiðum og einnig vegna nýrra framleiðsluhátta á kísilgúr. Það hefði því ekki átt að koma nokkrum á óvart að verksmiðjunni yrði lokað. Það er ljóst að Kísiliðjan hefur gríðarlega þýðingu fyrir Mývatnssveit og nærliggjandi sveitarfélög og er Húsavík gott dæmi um þá keðjuverkun sem Kísiliðjan og starfsemi hennar hefur. Þegar ríkið seldi hlut sinn í Kísiliðjunni árið 2001 var það gert undir því fororði að önnur verksmiðja mundi rísa í hennar stað. Forsvarsmenn Kísiliðjunnar hafa um alllangt skeið unnið að undirbúningi kísilduftverksmiðju en enn vantar fjármagn til að tryggja starfsemina. Ef allt gengur eftir með kísilduftvinnslu þarf, eins og fram hefur komið, að brúa yfirgangstíma milli starfsemi verksmiðjanna með nýjum störfum eða undirbúningi að breyttu atvinnuumhverfi. Ríkið á að koma að þessari uppbyggingu með heimamönnum. Það á að styrkja byggðina og forða fólksflótta af svæðinu sem annars blasir við þar sem a.m.k. 50 manns munu missa störf. Margt getur komið til greina. Það er hægt að hækka hlutafé í kísilduftverksmiðjunni. Það er hægt að styrkja stofnun hennar með því. Það er hægt að koma á þjónustumiðstöð ferðamála, heilsuþjónustu og hvalaskoðun á Húsavík er hægt að styrkja svo og rannsóknarmiðstöð og það er hægt að styrkja átaksverkefni með sveitarfélögum og verkalýðsfélögunum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. svörin og ég tók þau svo að niðurstaða mundi fást um næstu mánaðamót hvort kísilduftverksmiðja rísi á svæðinu eða ekki. Ég tel auðvitað mjög æskilegt að hún rísi og þó svo að nákvæmlega sama fólkið fái ekki vinnu við hana og í Kísiliðjunni er gert ráð fyrir svipuðum fjölda starfsmanna og öðruvísi samsettum. Í mínum huga nú er það aðalatriðið hvernig við getum byggt upp Mývatnssveit með öðrum hætti. Forustumenn í ferðaþjónustu á svæðinu ætla að hittast í dag og þá veltir maður vöngum yfir því hvort ekki sé efni til þess nú að endurskoða t.d. áætlanir um uppbyggingu Baðfélagsins, taka fastar á því máli með það í huga að byggja upp heilsutengda ferðaþjónustu í Mývatnssveit. Þetta hefur verið skilgreint sem baðmenning. Menn taka sér það orð gjarnan í munn.  Ég hygg að við verðum líka að horfa til annarra hluta eins og ég sagði áðan. Ég minntist sérstaklega á fræðasetur á Skútustöðum og ýmislegt annað sem tengist náttúru þessa merkilega svæðis, þeim möguleikum sem eru þar við bæjarvegginn. Ljóst er að Byggðastofnun hlýtur að koma að þessu máli og að hún hafi þá einkum í huga að Mývetningar geti byggt á þeim auðæfum sem þeir hafa sjálfir og á þeim auðlindum sem náttúran gefur þeim með góðri umgengni um hana eins og við viljum öll hafa.

Hæstv. forseti. Ég þakka umræðuna og hv. frummælanda, Halldóri Blöndal, fyrir að taka málið upp vegna þess að mér finnst ástæða til að það sé rætt. Ég kom ekkert smeyk til þessarar umræðu vegna þess að ég tel að vel hafi verið haldið á málum hvað varðar kísilduftverksmiðjuna og Kísiliðjuna sem nú fer að syngja sitt síðasta. En málið er að það skipti máli á þeim tíma þegar ljóst varð að hún ætti ekki framtíð fyrir sér að annar iðnaðarkostur væri inni í umræðunni og það er sá kostur sem við treystum á og það styttist í niðurstöðu í því máli. Ég vil segja með fullri virðingu fyrir hv. þm. Kristjáni Möller að ég gef lítið fyrir slík yfirboð eins og komu fram í ræðu hans. Hv. þm., sem kemur úr flokki sem aðhyllist samræðupólitík, ekki athafnir og ekki framkvæmdir heldur bara að tala um málin, ætti ekki að koma fram með þeim hætti sem hann gerði áðan í ræðustól. Það er ekki hægt, ekki síst þegar verið er að vinna af fullum krafti að því að leysa þessi mál og það veit hv. þm. mjög vel vegna þess að við höfum átt fundi um það áður. Spurt er: Hvað er hægt að gera? Hvað geta opinberir aðilar gert? Ég fór yfir það í ræðu minni áðan hvað opinberir aðilar hafa gert og ýmsum finnst það bara vera dálítið mikið og ég heyrði hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson ýja að því. Það er heilmikið að vilja setja 200 millj. í hlutafé í þessa verksmiðju og það skipti sköpum, vil ég meina, á því stigi sem sú ákvörðun var tekin. Við erum að sjá stórskemmtilegt fyrirtæki rísa eins og Baðfélagið og sú starfsemi verður opnuð eftir nokkrar vikur. Það er því, guði sé lof, margt jákvætt að gerast en ég tek undir með hv. þm. hvað það varðar að kísilduftverksmiðjan skiptir gríðarlega miklu máli.

Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs um frv. til laga um siglingavernd vegna þess að það er margt sem ég hef við það frv. að athuga. Ég hef áður átt orðastað við hv. þm. Sjálfstfl. sem sitja í samgn. og eftir atvikum fengið alveg prýðileg svör frá þeim. Við áttum eins og ég rifja upp töluverðar samræður um daginn sem laut að kostnaði við frv. Ég fór þá aðeins yfir sviðið í þeim efnum og rifjaði upp með hvaða hætti Sjálfstfl. hefur lofað að draga úr þeirri skattaáþján sem mörgum finnst þeir vera ábyrgir fyrir gagnvart landsmönnum. Það sem mér finnst skipta máli í því tiltekna frv. sem hér liggur fyrir er að gert er ráð fyrir margvíslegum nýjum gjöldum sem á að leggja á hafnir eða sveitarfélög og líka almenna neytendur í landinu. Ég verð að lýsa eftir því, herra forseti, hvort Sjálfstfl. telur ekki, í samræmi við þá stefnu sem hann hefur fylgt í áranna rás, að það hefði verið miklu vitlegra að reyna, í stað þess að leggja þessi margvíslegu gjöld á, að draga saman í ríkisrekstri eftir þeim hugmyndum sem ég lagði fram í ræðu minni við 2. umr. og mæta kostnaðinum þannig. Ég veit að ég og hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, sem situr í samgn. og er fróðleiksnáma um þessi mál, hljótum að vera sammála um að þegar nauðsynlegt er að grípa til ráða af þessu tagi sem við verðum að undirgangast vegna alþjóðlegra sáttmála þá beri eftir föngum að haga því svo að sem minnstur kostnaður falli til. Og sömuleiðis að sem minnst af honum verði eftir atvikum velt yfir á hafnir, fyrirtæki sem starfa á starfssvæði hafna og síðan neytendur. En þegar maður les frv. kemur í ljós að það má eiginlega heita að hægt sé að finna nýtt gjald í annarri hverri grein í því og allt lendir það á okkur sem erum skattþegnar í landinu. Þegar ég les mér til fróðleiks 9. gr. um gjöld rekur mig í rogastans að sjá þar fjölda nýrra gjalda sem á að leggja á fólk. Þar kemur fram t.d. að Siglingastofnun Íslands á samkvæmt frv. að vera heimilt að innheimta ekki gjald heldur eftir atvikum gjöld í fleirtölu til að standa straum af margvíslegum kostnaði sem fellur til samkvæmt lögunum. Það er ekki bara vegna útgáfu skráa og eftirlits heldur líka staðfestingargjöld. Það má með öðrum orðum líta svo á að í 1. málsl. 1. mgr. 9. gr. sé verið að boða þrenns konar gjöld hið minnsta. Það er gjald fyrir staðfestingu. Þeir sem ganga frá verndaráætlun fyrir skip, verndaráætlun fyrir hafnir þurfa að leita sérstakrar staðfestingar á því frá Siglingastofnun og þurfa að greiða gjald fyrir það. Þegar Siglingamálastofnun gefur síðan út skrár sem væntanlega þurfa að liggja fyrir, m.a. til þess að staðfesta gagnvart erlendum eftirlitsaðilum hvernig staða mála er, er líka innheimt gjald og það er erfitt að sjá af frv. eins og það lítur út eftir 2. umr. annað en að það séu þeir aðilar sem eru skráðir, sem er að finna í skránum, sem eigi að borga það gjald. Síðan kemur auðvitað til eftirlit þó að mér sé ekki algerlega ljóst með hvaða hætti Siglingastofnun á að hafa það eftirlit þannig að það falli mikill kostnaður á það en það er ljóst að henni er færð heimild til þess, í krafti reglugerða sem síðar verða gefnar út, að innheimta sérstök eftirlitsgjöld. Það er auðvitað hæstv. samgrh. sem alltaf er að tala um að það þurfi að draga úr eftirlitsiðnaðinum, draga úr eftirlitsgjöldunum, sem á að setja sérstaka reglugerð sem á að tryggja þessa gjaldskrá. Nú er ég, herra forseti, nýkominn af fundi í efh.- og viðskn. þar sem meiri hlutinn taldi vera nauðsynlegt að draga úr ákveðinni vernd fyrir neytendur vegna þess, eins og hv. þm. Sjálfstfl. sögðu, að þar væri verið að ýta undir það óttalega fyrirbæri sem Sjálfstfl. hefur sérlegan ímugust á og kallar eftirlitsiðnaðinn í landinu. Eins og þingheimur veit er eftirlitsiðnaður eitthvað það allra versta sem Sjálfstfl. þekkir á byggðu bóli og hæstv. forsrh. heldur sjaldan meiri háttar ræður án þess að taka góðan snúning á eftirlitsiðnaðinum og nauðsyn þess að leggja hann helst allan af. Þetta segja menn í hátíðarræðum en svo sytra inn í þingið frumvörp sem eru að leggja til enn meira eftirlit, og ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvort allt það eftirlit sem liggur fyrir í þessu frv. sé raunverulega nauðsynlegt. Sú spurning vaknar ekki síst vegna þess að það kemur fram í álitinu sem liggur fyrir frá nefndinni um frv. að stjórnvöld hafi ekki hugmynd um í hvaða áfangastað þau muni að lokum bera niður þegar búið er að ganga frá öllu því eftirlitsbatteríi sem þarf að setja samkvæmt þeim alþjóðlegu sáttmálum sem við höfum gerst aðilar að. Enginn veit því enn þá hversu umfangsmikið þetta eftirlit er og það er þess vegna sem samgrh. er gefin sú rúma heimild með reglugerð til að setja á hver þau gjöld sem hann telur þurfa í framtíðinni til þess að standa straum af eftirliti sem við vitum ekki í dag hversu umfangsmikið verður. Fyrir utan þau gjöld sem reifuð eru í 1. mgr. 9. gr. og Siglingastofnun fær heimild til að innheimta samkvæmt gjaldskrá sem hæstv. samgrh. fær að setja, á síðan að vera sérstakt gjald sem hafnir eiga að innheimta. Það er þá fjórða tegund gjalds sem er að finna í þeirri grein og heitir siglingaverndargjald. Það gjald á að taka af öllum vörum sem umskipað er í viðkomandi höfn og gjaldið helgast þá af eðli vörunnar og að sjálfsögðu af magni. Herra forseti. Hverjir eru það sem munu að lokum bera þessar gjaldbyrðar? Auðvitað ekki hafnirnar, ekki heldur útgerð þeirra skipa sem flytur vöruna heldur að sjálfsögðu neytandinn í því tilviki sem ég er að ræða. Gjöldin munu verða lögð á eftir eðli og magni vöru. Í flestum tilvikum þýðir það eitt, að sá sem að lokum fær vöruna í sínar hendur, neytandi í einhvers konar formi, þarf að borga þau gjöld. Og það má svo sem spyrja: Er þá hæstv. ríkisstjórn ekki búin að smyrja ofan á þau hvers konar nýjum álögum í formi skatta, hugsanlega þungaskatta þeirra ökutækja sem síðan taka að sér að flytja varninginn til síns heima, virðisaukaskatts o.s.frv. Þarna er því enn ein matarholan sem ríkisstjórnin er að búa til til að skapa sér gjaldtökufæri. Ég verð að segja, herra forseti, að þó að ég hafi lýst því yfir að ég ætli að samþykkja lögin vegna þess að það er nauðsynlegt til að við getum staðist ákveðnar skuldbindingar sem við höfum axlað með þessum erlendu samningum, hlýt ég samt sem áður að taka mönnum vara við því offorsi í gjaldtöku sem þarna sést. Hafnargjaldið, þ.e. siglingaverndargjaldið sem hafnirnar eiga að innheimta, á auðvitað að verða til þess að ekki bara reka verndina, reka eftirlitið, heldur líka að greiða niður kostnaðinn sem liggur í fjárfestingu sem þarf að ráðast í til þess að koma upp þeirri vernd. Fyrir utan siglingaverndargjaldið, sem lagt er á eftir vörunni sem flutt er um höfnina, kemur enn ein tegund gjalda til viðbótar, þ.e. hafnirnar eiga líka að innheimta gjald fyrir hvert það skip sem fellur undir lögin. Skemmtiferðaskip, vöruflutningaskip sem eru yfir 500 tonnum og þess vegna flytjanleg mannvirki sem kynnu að vera notuð á hafi úti við einhverja ,,construction`` eins og borpalla. Það gjald er síðan reiknað út frá stærð skipsins, reiknað út frá því hversu oft það kemur í höfnina og hversu lengi það nýtir hafnaraðstöðuna. Hér er auðvitað um að ræða verulega umfangsmikla gjaldtöku, en það kemur hins vegar fram í nefndarálitinu að menn vita ekki hversu mikið það verður. Það er auðvitað gagnrýnivert gagnvart hæstv. samgrh. að menn skuli leggja fram þingmál með þeim hætti sem felur í sér töluverða gjaldheimtu af aðilum í atvinnulífi án þess að geta bent á hversu mikil sú gjaldheimta er. Er það ekki algert skilyrði, herra forseti, og ég veit að undir þá spurningu hlýtur hv. þingflokksformaður Framsfl. að taka, að ef leggja á einhvers konar álögur á atvinnulífið verði að liggja fyrir áður en það er samþykkt hversu miklar þær álögur eru? Hv. þm. Hjálmar Árnason er þrátt fyrir allt sanngjarn maður og hann hlýtur, í þeirri umræðu sem ég er viss um að hann tekur þátt í um málið því það varðar auðvitað stjórnarflokkana báða, að taka undir þetta sjónarmið. Er það ekki sanngirni? Ég spyr, herra forseti, er það ekki sanngirni? Fyrir utan þetta mega hafnirnar til viðbótar innheimta enn eitt gjaldið, farþegagjald, þ.e. hafnirnar geta þá innheimt einhverja upphæð sem sett er á hvern haus sem fer um hafnirnar. Herra forseti. Þau gjöld sem ég hef talið hér upp eru í fyrsta lagi staðfestingargjald til Siglingamálastofnunar. Hún má að öðru leyti líka taka eftirlitsgjald og síðan útgáfugjald vegna skránna. Í fjórða lagi heimta hafnirnar sérstakt siglingaverndargjald af vörum sem er umskipað, í fimmta lagi heimta þær gjald fyrir hvert skip sem kemur um höfnina og í sjötta lagi innheimta þær líka sérstakan nefskatt, þ.e. gjald fyrir hvern farþega sem fer þar í gegn. Með öðrum orðum, herra forseti, hér liggur fyrir frv. þar sem hæstv. samgrh. freistar þess að uppfylla skyldur sem við erum nauðbeygð að taka á okkur með alþjóðlegum samningum en það felur í sér a.m.k. sex ný gjöld á atvinnulífið. Manni verður eiginlega orða vant andspænis þessu, sér í lagi þegar maður hugsar til þess að hv. þm. Sjálfstfl., sem samþykkja þetta eins og að drekka blávatn, eru önnum kafnir úti í kjördæmunum að tala við kjósendur og tala við forsvarsmenn atvinnufyrirtækja og reyna að sannfæra þá um að það sé akkur þeirra að kjósa Sjálfstfl. vegna þess að aðal þess flokks sé að draga úr kostnaði á atvinnulífinu. Hér gerist það aftur og aftur að verið er að reisa skorður gagnvart atvinnulífinu af hv. þm. Sjálfstfl. Í hverju málinu á fætur öðru sem við ræðum hér dag eftir dag er um það að ræða að verið er að setja einhvers konar þröskulda sem koma í veg fyrir að hin smurðu hjól atvinnulífsins geti gengið eftir þeim brautum sem áður var búið að leggja. Ég spyr hv. þingmenn Sjálfstfl. eins og hv. þm. Guðmund Hallvarðsson: Veit hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, formaður samgn., hvað þetta mun kosta atvinnulífið? Veit hann hvaða byrðar þetta mun leggja á útgerðina sem hefur með höndum skipin sem fara um hafnirnar? Liggja fyrir nákvæmar tölur um það? Ég dreg þá ályktun af nefndarálitinu sem hv. þm. ber mesta ábyrgð á að svarið liggi ekki fyrir. Og þó að það kunni hugsanlega að liggja fyrir hvað varðar þann umbúnað sem er hér er alveg ljóst í nefndarálitinu að gert er ráð fyrir að töluvert meira eftirlitsumstang verði í framtíðinni vegna þess að ekki er séð fyrir með hvaða hætti á að koma þessu nákvæmlega fyrir. Menn vita því ekki í dag hversu mikill sá umbúnaður þarf að vera til að við getum uppfyllt þau ákvæði sem hinir alþjóðlegu samningar setja á hendur okkar. Stöðugt er verið að tala um að reyna eigi að auka framleiðni í atvinnulífinu, að reyna eigi að skapa störf sem búa til verðmæti. Og síst skal ég draga úr því að landsbyggðin á ekkert meira skilið en að þar verði til störf. En þegar ég les 4. gr. verð ég satt að segja undrandi á öllum þeim topphúfum sem þar eru búnar til. Þar kemur fram að Siglingastofnun á að hafa með höndum alls konar verkefni. Hún á m.a. að skipa verndarfulltrúa fyrir íslensk skip, fyrir íslenskar útgerðir og fyrir hafnaraðstöðuna. Það kemur fram annars staðar í frv. að sérhverju skipi þarf að tilnefna einhvers konar verndarfulltrúa. Í höfnunum er að sjálfsögðu verndarfulltrúi og það þarf að vera verndarfulltrúi útgerðanna. Ég velti því þá fyrir mér hvers konar bírókratí þarf til að henda reiður á öllu þessu. Það sem ég er að leiða rök að, herra forseti, er að það hlýtur að hafa verið hægt að fara einfaldari leið til að ná því markmiði sem okkur er sett. Nú er það svo, herra forseti, að ég tel nauðsynlegt að setja frv. í sitt eðlilega samhengi sem er auðvitað breytt staða í heiminum í kjölfar þess að öryggið sem við töldum áður að við byggjum við er ekki lengur til staðar. Við vitum öll að sú heimsmynd sem við bjuggum við fyrir 11. september 2001 er gjörbreytt. Ég skil auðvitað að þjóðir heims og sérstaklega þær stórþjóðir sem sæta þeim örlögum að vera sérstakur skotspónn alþjóðlegra glæpasamtaka og hryðjuverkasamtaka uggi um sinn hag. Ég vona að þegar helsta taugaveiklunin í kjölfar þeirra erfiðu mála bráir af mönnum sjái þeir að það er kannski hægt að ná þessum markmiðum með töluvert mildari og viðkvæmari hætti. Ég held að hægt sé að finna tölur í heiminum í dag um að 97% þeirra hafna sem Bandaríkjamenn telja sig þurfa að sigla til eða eiga einhvers konar viðskipti um séu komnar með verndaráætlanir eins og hér er verið að tala um. Af sjálfu leiðir þá að ef íslenskar hafnir og íslenskt atvinnulíf ætlar að vera fyllilega samkeppnishæft verðum við að taka slíkt á okkur. Það er þess vegna sem ég segi að auðvitað er ekki hægt annað en að samþykkja þetta bix eins og það liggur hér fyrir. En, drottinn minn, er ekki hægt af hálfu hæstv. samgrh. að finna einhverjar einfaldari leiðir til að ná því marki en hér eru settar fram í því flókna munstri sem er að finna í þessu frv. til laga um siglingavernd? Er það virkilega svo að ekki sé hægt að gera það með öðrum hætti en þeim að búa til a.m.k. sex tegundir nýrra eftirlitsgjalda eins og ég hef rakið í þessari örstuttu ræðu sem kann þó að verða töluvert lengri ef mér rennur ekki hitinn úr hamsi? Auðvitað er það svo, herra forseti, og  En það breytir ekki hinu, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, að frv. snareflir það sem ríkisstjórnarliðið hefur með nokkurri fyrirlitningu kallað eftirlitsiðnaðinn. Ég sem er einn af talsmönnum þeirrar hyggju að vilja draga úr flóknu gangvirki og munstri stjórnkerfisins, sem vilja einfalda það og stokka það upp og gera það skilvirkara, get ekki annað en komið hér og lýst hneykslan minni á því að sömu mennirnir og tala um það daginn út og inn og í öllum hátíðarræðum sem þeir halda að nauðsynlegt sé að draga úr þessum dýra og kostnaðarsama eftirlitsiðnaði, koma hingað með frv. sem lætur lítið yfir sér, en þegar maður les það og brýtur til mergjar kemur í ljós að hér er bara skotið heilu hjóli undir eftirlitsvagninn. Það kemur í ljós að hér eru, ja, hv. þm. hlæja, en það er bara þannig, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, sem ég veit ekki hvort situr í samgn. en hefði gott af að vera í samgn.  Er það virkilega þannig að hv. þm. telji nauðsynlegt til þess að standa undir öllu þessu að setja alla þessa fulltrúa, allan þennan mannskap til þess að gæta þessa? Hefur hv. þm. Birkir Jón Jónsson velt því fyrir sér hvort þau skilyrði sem hér eru t.d. um þá skipaflokka sem fumvarpið nær til dugi til þess að bægja frá þeirri hættu sem verið er að reyna að útiloka? Ég vek sérstaklega athygli hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar á því að skip, farmskip af ákveðinni stærð falla ekki undir þetta. Má ég rifja það upp fyrir hv. þm. Birki Jón Jónsson að sem betur fer eru til stórhuga Íslendingar sem telja að það sé röng leið hjá ríkisstjórn Íslands að ýta öllum vöruflutningum á Íslandi yfir á vegi. Í vaxandi mæli eru menn að reyna að brjótast til þess að koma á strandsiglingum aftur. Má ég rifja upp að við vorum hér tveir hv. þingmenn í umræðu um daginn að fagna því að Jaxlinn er nýtt strandsiglingaskip. Og þess er skammt að bíða þegar slík skip fara í vaxandi mæli aftur að sinna landsbyggðinni að þau sigli líka til útlanda. Þá er spurning, ef þau ná ekki þessari tilteknu stærð, hvort ekki sé farið að sneiðast um hólmann sem við erum að reyna að verja með þessu frumvarpi? Svo er annað, herra forseti, sem ég er alveg sérlega undrandi á. Það er það hlutverk sem ríkislögreglustjóra er gefið í þessum efnum. Það er ekki löggæslan á staðnum sem á að meta það sem kallað er vástig í höfnum. Það er ekki sýslumaðurinn, nei. Það er ríkislögreglustjóri. Það er sjálfur Haraldur Johannessen sem í reynd er orðið innra yfirvald á svæði hafnanna sem sæta þessum lögum. Mér finnst það ákaflega merkilegt. Ég spyr nú hv. þingmenn í samgöngunefnd.: Er það kannski framtíðin að ríkislögreglustjóri eigi að taka yfir öryggi hafna á Íslandi? Á kannski sérsveit ríkislögreglustjóra að taka að sér þetta hlutverk? Herra forseti. Ég er bara ekki sannfærður um að hæstv. samgönguráðherra hafi hugsað þetta mál nægilega djúpt. Það kom hér upp lítillega í umræðunni um daginn að ekki væri með öllu ljóst hver verkaskiptingin væri á milli löggæsluyfirvalds í héraði og ríkislögreglustjóra ef upp kemur einhvers konar aðsteðjandi vá. Við hvaða aðstæður á ríkislögreglustjóri að taka yfir? Ég bendi hér hv. þingmönnum á 5. mgr. 4. gr. þar sem segir að ríkislögreglustjóri ákveði vástig um borð í skipum og höfnum og síðan þegar vástig er hækkað þá sé það ríkislögreglustjóri sem ákveði hvenær hann tekur við stjórn aðgerða.

Þá ertu búinn að svara eigin spurningu.

Nei, það sem ég er að segja er að verkaskiptingin getur ekki verið ljós samkvæmt þessu.  Þetta er auðvitað eitt af því sem menn hljóta að skoða þegar þetta mál kemur hér aftur vegna þess að mér býður í grun að það verði skammt þangað til að við tökum þetta mál upp aftur vegna þess að ég held að það sé svo óljóst og það sé svo lítt klárt hvernig það fellur að þessum alþjóðlegu samþykktum sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson gerði prýðilega grein fyrir í máli sínu við 2. umr. að ég er alveg sannfærður um að málið kemur aftur. Auðvitað er alveg ljóst að það gerist ekki síst vegna þess að það kemur svo skýrt fram í áliti nefndarinnar að hér er bara um fyrsta vers að ræða. Menn vita ekki hvernig annað versið er. En í nefndarálitinu segir og það kom fram í ræðum hv. þingmanna að öryggismál í höfnunum þurfi að binda miklu tryggari hnútum. Ég er að endursegja þetta efnislega. Ég man ekki hvernig orðalagið er. En það er ekki hægt að segja svona nema menn viti að þetta sem liggur fyrir sé ekki nægilega skýrt. Það er ekki hægt annað en að átelja hv. samgönguráðherra fyrir að koma með málið í þessu formi. Að endingu, herra forseti, ítreka ég að það sem mér er þorn í auga í þessu frumvarpi er hið grófa misræmi á milli stöðugra ræðuhalda hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins um nauðsyn þess að draga úr eftirlitsiðnaðinum og hins vegar það sérkennilega framlag þeirra til eftirlitsiðnaðarins sem kemur hér fram, það eru verndarfulltrúar skipa, útgerða og hafna. Drottinn minn dýri, einhvern tímann hefði þetta nú verið kallaður eftirlitsiðnaður. Þarna er heill her af eftirlitsmönnum. Vita menn það, veit hv. þm. Birkir Jón Jónsson t.d., hversu margir munu þurfa að starfa sem verndarfulltrúar samanlagt í öllum höfnum landsins? Liggur það fyrir? Hver er kostnaðurinn af því? Vita menn hver kostnaður verður af öllum þessum gjöldum? Eru þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem eru hér berjandi sér á brjóst daginn út og daginn inn af því þeir eru svo miklir skattalækkunarmenn, eru þeir ánægðir með það að vera í reynd að leggja hér á sex nýja skatta þó lágir séu? Miðað við þá merkingu sem við leggjum yfirleitt í orðið skattar þá er það hins vegar svo að þetta eru ekkert annað en álögur á atvinnulífið í landinu og eftir atvikum á neytendur. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins koma hér dag eftir dag og tala um nauðsyn þess að lækka skatta. Svo koma þeir hinn daginn og leggja fram frumvörp og hækka skatta. Herra forseti. Ef ekki er hægt að útfæra þetta öðruvísi en hér er í frumvarpinu, og sem ég dreg stórlega í efa, og ef það er svo að við verðum að taka á okkur einhvern tiltekinn kostnað þá eigum við alltaf tvær leiðir. Þessar tvær leiðir, hv. þm. Birkir Jón Jónsson --- af því ég sé að þú ert að búa þig undir stóráhlaup á formann Samfylkingarinnar --- þessir tveir kostir eru svona: Í fyrsta lagi að láta þennan kostnað beint á axlir atvinnulífsins og neytenda eða þá að draga saman í rekstri ríkisins, hagræða og gera hann skilvirkari til þess að draga úr kostnaði þar á móti. Það er stefna okkar í Samfylkingunni að fara í gagngera uppstokkun á stjórnkerfi ríkisins, steypa saman stofnunum, styrkja þær með því að fækka þeim, fækka ráðuneytum og styrkja þar með skilvirka stjórnsýslu. En hvað fáum við út úr því annað en betri stjórnsýslu? Stórfelldan sparnað sem við gætum notað á móti þessu og þannig hlíft atvinnulífinu og landsbyggðinni  Hæstv. forseti. Ég er alveg undrandi á þessum frammíköllum hv. þingmanna, aðallega Sjálfstæðisflokksins, sem bersýnilega líður illa undir þessari ræðu. Ég skil það vel. Væri ég sjálfstæðismaður þá væri ég ekki stoltur af því að leggja hér fram frumvarp sem felur í sér sex ný gjöld, sem felur í sér gjaldtöku sem enginn veit hversu mikil er. Svo eru þeir alltaf úti í kjördæmunum, alltaf í ræðustólum að halda fram nauðsyn þess að lækka skatta. Þetta rímar einfaldlega ekki. Ég skil það vel að hv. þingmönnum líði illa undir svona ræðu.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hina ágætu ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar en taka það jafnframt fram að frumvarpið sem við erum að fjalla um hefur fengið afskaplega góða og vandaða umræðu í samgöngunefnd, 

Herra forseti. Ég verð nánast hrærður þegar hv. þm. kemur og eys þessu lofi á hv. þingmenn Samfylkingarinnar í samgöngunefnd. Auðvitað verð ég að trúa henni fyrir því að ég deili þessari reynslu með henni. Það er mín reynsla að þeir vinni ákaflega vel eins og reyndar flestir þingmenn jafnan. Ég tók það ákaflega skýrt fram í ræðu minni núna og ekki síst í ræðu minni við 2. umr. að ég er ekki að deila á nefndina. Ég veit að hún hefur farið vel yfir þetta, enda spurði ég hv. þm. Guðmund Hallvarðsson við 2. umr. út í ákveðin atriði sem skýrðu málið svolítið fyrir mér. Það er alveg ljóst að nefndin hafði skoðað þetta eins og kostur var miðað við þann tímaramma sem er á þessu. Það liggur fyrir að við verðum að samþykkja þetta vegna þess að ef við gerum það ekki þá einfaldlega getum við misst af viðskiptum við Bandaríkin. Þess vegna er þetta algjörlega nauðsynlegt. Það sem ég var hins vegar að deila á var útfærslan af hálfu hæstv. samgönguráðherra sem ber málið með þessum hætti inn í þingið. Ekki er hægt að ætlast til þess að þingið gjörbylti tæknilegri útfærslu eins og þeirri sem kemur til í frumvarpinu sem við erum hér að ræða. Ég deili hins vegar á hæstv. samgönguráðherra fyrir að gera þetta svona flókið og sömuleiðis fyrir að leggja til öll þessi gjöld. Sú vá sem við erum hér sameiginlega að bregðast við er nefnilega ekki eins og hverjar aðrar hremmingar. Þetta er nokkuð sem við sem þjóð þurfum að sæta vegna þess að ytri skilyrði breytast. Þá segi ég: Við eigum að velta því fyrir okkur hvort ekki sé hægt að bregðast við kostnaðinum með öðrum hætti. Þeir sem eiga fyrst og fremst að gera það eru þingmenn Sjálfstæðisflokksins vegna þess að þeir hafa sagt að hægt sé að spara mikið í rekstri ríkisins með tilteknum aðgerðum. Þá væri væntanlega hægt að nota það svigrúm sem þar skapast til þess að mæta þessum sex gjöldum sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir virðist beinlínis vera stolt af að styðja.

Hæstv. forseti. Enginn þarf að efast um að ég berst með oddi og egg gegn allri gjaldtöku sem hugsanlega er verið að leggja á atvinnulífið. Í þessu tilfelli hins vegar varð ekki undan þessu vikist. 

Það er því miður þannig, herra forseti, að hægt er að fara yfir lítil mál og stór mál og það ber allt að sama brunni. Sjálfstæðisflokkurinn sem hefur kallað til þess að vera málsvari frelsis og lipurðar í atvinnulífi er að verða brautryðjandi í því að draga úr frelsi í atvinnulífi. Það er sama hvert litið er. Við skulum halda okkur við hafnirnar. Það var Sjálfstæðisflokkurinn sem hér í fyrra kom í gegn lögum sem gjörbreyttu rekstrarumhverfi hafnanna. Það leiddi til þess að ríkisstyrkir til hafnanna féllu niður í stórum mæli  Ef við lítum bara á hin stærri mál. Við vorum hér í allan gærdag að rökræða fjölmiðlamál sem gekk fyrst og fremst út á það að Sjálfstæðisflokkurinn, sökum dynta foringjans, var að draga úr frelsi manna til þess að reka atvinnustarfsemi á því sviði. Nei, hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir ætti að fara og lesa gömlu mennina, Ólaf Thors, Bjarna Ben. Þá fær hún hina sönnu sjálfstæðisstefnu. 
            

Hæstv. forseti. Það er virkilega hægt að deila áhyggjum með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni um þann kostnað sem fylgir þessu frumvarpi. Við 1. umr. þessa máls gerði ég það sérstaklega að umræðuefni hér úr þessum ræðustól að eins og frumvarpið hafði þá verið kynnt, og talaði ég um þær kvaðir sem því fylgdu, að ég sæi ekki annað en kostnaðurinn af frumvarpinu yrði verulega meiri en hæstv. ráðherra hafði þá gert grein fyrir. Ég held að heimsóknir gesta okkar í samgöngunefnd hafi leitt í ljós að sums staðar verður kostnaðurinn verulega meiri og ekki er óvarlegt að áætla þegar allt er talið, kostnaður í höfnum, einkum þeim sem taka á móti vöruflutningaskipum í meira mæli en aðrar hafnir, að samanlagður kostnaður hafna allt í kringum landið muni, gæti ég vel trúað, nálgast milljarð þegar upp er staðið. Auðvitað verður einhvers staðar að innheimta þennan kostnað. Eins og hv. þm. vék hér réttilega að áðan var breyting á hafnalögunum á síðasta ári ekki til þess fallin í mörgum tilfellum að laga stöðu hafna vítt og breitt um landið þó kannski stærstu vöruhafnirnar hafi ekki farið halloka út úr því dæmi. Svo er sérstakt áhyggjuefni hvernig gjöld og sá kostnaður sem hér verður til mun innheimtast. Það er alveg ljóst að smátt og smátt mun þessi kostnaður færast yfir á neytendur. Hann mun hvergi enda annars staðar. Af því tilefni er því alveg hægt að taka undir það með hv. þingmanni að það er margt í þessu að athuga. En þetta eru alþjóðareglur sem við neyðumst til að gangast undir, því miður.

Herra forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að þetta eru reglur sem settar eru í framhaldi af aðild okkar að alþjóðlegum samningum og að við eigum engra kosta völ en vera aðilar að þessum samningum því ella munum við einfaldlega fara á svartan lista hjá stórþjóðum eins og Bandaríkjamönnum og það þýðir einfaldlega að þeir taka ekki á móti skipum sem koma héðan með vörur eða fara hingað. Svo einfalt er það nú. Síðan blasir það við að af þessu hlýst ákveðinn kostnaður. Spurningin er þá hvernig við ætlum að mæta honum? Það sem ég er helst að deila hér á hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins fyrir er að þeir eru ekki samkvæmir sjálfum sér. Þeir tala um að draga eigi úr eftirlitsiðnaðinum. En þeir eru að auka hann. Þeir tala um að draga eigi úr álögum á atvinnulífið. En þeir eru að auka þessar álögur. Það sem er auðvitað merkilegast er að ekki liggur fyrir hvað þetta kostar. Ég hef að vísu spurt hv. þm. Birki Jón Jónsson sem hugsanlega tekur til máls um þetta mál síðar í dag hvort hann hafi gegnt þeirri þingskyldu að rannsaka það atriði. Hv. þm. kinkaði kolli með þeim hætti að við urðum þess vör alla leið hingað í ræðustól þannig að ég ímynda mér að við hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson upplifum þá ánægjustund hér á eftir að hv. þm. Birkir Jón Jónsson upplýsi okkur um þetta. Ef ekki þá þarf auðvitað að fara að efast um vinnubrögðin. Ég ætla nú ekki að gera það á þessu stigi. Ég er sammála hv. þingmanni um að hér er enn verið að auka álögur á atvinnulífið. Það er í framhaldi af því að í fyrra rak hæstv. samgönguráðherra hér í gegn breytingar á hafnalögum sem leiddu til þess að kostnaður hafnanna við að reka sig og standa undir fjárfestingum stórjókst. Þá spyr maður sjálfan sig: Hvar er allt þetta frelsi atvinnulífsins sem Sjálfstæðisflokkurinn er að tala um?

Hæstv. forseti. Það er ljóst að eftirlitsiðnaðurinn fer mjög vaxandi með þessu frumvarpi og færast munu til ýmis störf sem beinlínis snúa að eftirliti og eftirfylgni samkvæmt frumvarpinu sem tekur til skipaverndar, hafnaverndar og farmverndar. Öll þessi atriði kalla á eftirlit. Líka er rétt að vekja athygli á öðru atriði sem mun breytast varðandi okkur íslenska þegna. Við munum ekki lengur hafa frjálsan aðgang að höfnum sem við oft höfum haft hingað til. Einkum á þetta auðvitað við þar sem skip koma erlendis frá og eru yfir 500 brúttólestir, farþegaskip t.d. Við höfum getað labbað hér niður á garð í Reykjavíkurhöfn eða höfnina vestur á Ísafirði, rölt þar alveg niður að skipshlið og skoðað og velt fyrir okkur erlendum skipum og fólki sem þar er að koma í land. Það mun ekki verða svo framvegis. Fólkið verður girt af og við stöndum fyrir utan.

Herra forseti. Hv. þingmenn, sérstaklega þingmenn landsbyggðarinnar, geta að minnsta kosti glatt sig við eitt og það er að þetta frv. sem er upprunnið hjá Sjálfstæðisflokknum skapar fjölda starfa á landsbyggðinni því verið er að búa til hverja topphúfuna á fætur annarri inn í þessar áætlanir eins og ég rakti í ræðu minni áðan. Það sem skiptir mjög miklu máli er að hér er Sjálfstæðisflokkurinn að búa til sex tegundir nýrra eftirlitsgjalda. Hv. þm. hlýtur að vera mér sammála um að það er ærið umdeilanlegt hvort gott samræmi sé annars vegar á milli þeirrar gerðar og hins vegar þeirrar yfirlýstu stefnu þingmanna Sjálfstæðisflokksins að draga úr eftirlitsiðnaði. Engu er hægt að líkja jafn vel við þunga möru sem liggur á Sjálfstæðisflokknum og eftirlitsiðnaðinum. Það er með því allra versta sem sá flokkur veit um. Hann lætur kosta dýrar skýrslur við Háskóla Íslands til þess að skoða umfang hans. Svo kemur hann hingað og eykur þetta sama umfang.

Hæstv. forseti. Hv. formaður Samfylkingar fór hér mikinn og flutti hér að mörgu leyti mjög góða ræðu, skorinorða eins og hans er von og vísa og gagnrýndi okkur fulltrúa í hv. samgöngunefnd. Ég gat ekki skilið hann öðruvísi en svo að hann væri hálfpartinn að saka okkur um slæleg vinnubrögð. Ég vil fullvissa hv. þm. um að við höfum farið mjög ítarlega ofan í það frumvarp sem hér um ræðir, talað við alla hlutaðeigandi aðila og eins og fram hefur komið hér m.a. hjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur þá er hér um samþykkt Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar að ræða og okkur er skylt að undirgangast hana fyrir 1. júlí næstkomandi. Ég kem hér upp og tel mig þess knúinn að koma hér upp til þess að ræða við hv. formann Samfylkingarinnar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, um það flokksstarf sem á sér stað í þingsölum Alþingis því ég get ekki betur séð en hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafi skrifað undir það frumvarp sem hér liggur fyrir án fyrirvara. Þess vegna kemur það okkur spánskt fyrir sjónir þegar formaður Samfylkingarinnar kemur hér upp og er mjög hvassyrtur í garð okkar þingmanna sem sitjum í hv. samgöngunefnd og hálfpartinn les okkur pistilinn. Ég segi það hér og þingmönnum Samfylkingarinnar til vorkunnar að þetta er ekki einn af betri dögum formanns Samfylkingarinnar. Ég ætla að ráðleggja hv. þingmönnum Samfylkingarinnar sem sitja í hv. samgöngunefnd að leita til þingflokksformanns síns sem fer með innri stjórn hér á þingi því mér fannst hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samfylkingarinnar, ráðast full ómaklega að sínum nefndarmönnum sem sitja fyrir hönd Samfylkingarinnar í samgöngunefnd. Og auðvitað sárnar mér fyrir hönd minna félaga þó þeir séu ekki í Framsóknarflokknum. En hver veit nema þeir endi þar að lokum ef fram heldur sem horfir. 

Stjórnin á þinginu er góð. Ég bið hv. þingmann að gæta að rauða ljósinu og aðra þingmenn.

Herra forseti. Ég heyri að hv. þm. Birkir J. Jónsson er fullur áhuga á innra starfi Samfylkingarinnar. Ég skil það vel vegna þess að eins og hlutum hefur undið fram í hinu háa Alþingi þá sýnist mér að Framsóknarflokkurinn sé að verða að engu. Því er það fullkomlega skynsamlegt af hv. þm. Birki J. Jónssyni, svo ungur sem hann er, að leita sér að nýjum samastað í sinni pólitísku tilveru. Veri hann velkominn. Ég spurði hv. þm. um það áðan hérna hvort hann hefði sinnt rannsóknarskyldu sinni í samgöngunefnd til þess að reyna að grafast fyrir um hvað það kosti atvinnulífið að taka á sig þessar nýju sex tegundir eftirlitsgjalda sem hér er verið að leggja á atvinnulífið. Hvað kostar það? Er það ósanngjörn spurning, herra forseti, að ég spyrji hv. þm. sem  
            

Hæstv. forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson fer hér mikinn og ég segi það enn og aftur úr ræðustóli Alþingis að ég vorkenni félögum mínum, hv. þingmönnum Samfylkingarinnar í samgöngunefnd að þurfa að sitja undir þeim ræðum sem hér hafa fallið, því auðvitað sinntum við okkar þinglegu skyldum. --- Ég óska eftir því að hv. formaður Samfylkingarinnar hlusti á ræðu mína hér. 

Herra forseti. Ég styð málið eins og fram hefur komið. Ég hef hins vegar bent á að það hefði verið æskilegt af hálfu hæstv. samgönguráðherra að það hefði verið búið úr garði með öðrum hætti. Það sem meiru máli skiptir fyrir hv. þm. Birki J. Jónsson er að ég styð hann. Ég styð hann í þeirri vinnu sem hann er að reyna að inna af höndum hér í þinginu. Það kom fram að hv. þm. hafði ekki, þrátt fyrir mikla rannsóknarvinnu, getað komist að því hvað þetta frumvarp kostaði. Það var ég sem hins vegar lagðist í að finna þær upplýsingar. Þetta kostar 300 milljónir. Þá veit hv. þm. það. Það sem skiptir hins vegar máli í þessari umræðu og hv. þm. hefði auðvitað átt að taka undir er þessi staðreynd: Þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru hér í öðru orðinu að tala um nauðsyn þess að draga úr eftirlitsiðnaðinum. En í hinu orðinu eru þeir að styðja hér frumvarp þar sem verið er að leggja til sex nýjar tegundir af eftirlitsgjöldum. Það veit ég að hv. þm. Birkir J. Jónsson er mér sammála um að ætti ekki að vera.

Herra forseti. Það er margt athyglisvert sem fram hefur komið í umræðunni um það frv. til laga sem liggur fyrir 3. umr., um siglingavernd, en ég vil byrja á því að fylgja úr hlaði brtt. við frv. til laga um siglingavernd frá eftirtöldum hv. nefndarmönnum: Guðmundi Hallvarðssyni, Arnbjörgu Sveinsdóttur, Guðjóni Hjörleifssyni, Guðjóni A. Kristjánssyni, Jóhanni Ársælssyni, Birki J. Jónssyni, Ástu R. Jóhannesdóttur og Einari Má Sigurðarsyni. 
             Hann er ekki í nefndinni, hv. þm. Herra forseti. Í tilefni af frammíkallinu væri ef til vill rétt ef þingsköp leyfðu að hægt væri að leita afbrigða í þingsalnum að fá það í gegn að hv. formaður Samf., Össur Skarphéðinsson, fengi að sitja í nefndinni sem áheyrnarfulltrúi. Við leggjum til eftirfarandi breytingu: 1. Við 3. gr. a. Í stað orðanna ,,alþjóðasamþykktar um siglingavernd`` í 2. tölul. komi: siglingaverndar. b. Í stað orðsins ,,skips`` 8. tölul. komi: skipa. 2. Við 8. gr. 1. mgr. orðist svo: Siglingastofnun Íslands setur reglur um fyrirkomulag öryggisleitar hafnaryfirvalda á starfsfólki og farþegum skemmtiferðaskipa og í farangri þeirra og á áhöfnum og öðrum þeim sem vegna starfs síns þurfa að fara inn á hafnaraðstöðu eða um borð í skip sem falla undir lög þessi. Allir nefndarmenn að undanskildum Kristni H. Gunnarssyni, sem var fjarstaddur, skrifa undir brtt. svo og nál. samgn. Vegna orða hv. formanns Samf., Össurar Skarphéðinssonar, sé ég mig tilneyddan til að fara aðeins yfir athugasemdir við lagafrumvarpið, einkum þær sem beinast að því hvers vegna lögin voru sett. Með leyfi forseta vitna ég til þeirra enn á ný: ,,Frumvarp þetta er samið í samgönguráðuneytinu í samvinnu við stýrihóp sem samgönguráðherra setti á fót í maí 2003 til að vinna að innleiðingu siglingaverndar hér á landi. Í hópnum áttu sæti fulltrúar frá Siglingastofnun Íslands, Landhelgisgæslu Íslands, ríkislögreglustjóra, tollstjóra, Hafnasambandi sveitarfélaga, Sambandi íslenskra kaupskipaútgerða, samgönguráðuneyti, fjármálaráðuneyti og dómsmálaráðuneyti auk formanns sem tilnefndur var af samgönguráðherra. Hópnum var falið eftirfarandi hlutverk: 1. að fara yfir og skilgreina þær kröfur sem gerðar eru í alþjóðasamþykktum um siglingavernd og ákvarða hverjum beri að fullnægja þeim, 2. að gera tillögur að nauðsynlegum laga- og reglugerðarbreytingum til að innleiða framangreindar alþjóðlegar kröfur, 3. að semja siglingaverndaráætlun fyrir Ísland, 4. að kanna fjárhagsleg áhrif innleiðingarinnar. Hópurinn skilaði skýrslu í janúarlok 2004. Skýrsla stýrihópsins er birt sem fylgiskjal með frumvarpi þessu. Markmið frumvarpsins er að innleiða í íslenskan rétt alþjóðlegar reglur og skuldbindingar á sviði siglingaverndar.`` Síðan er farið ítarlega í málið og segir, með leyfi forseta: ,,Árangur þessa starfs var sá að á þingi stofnunarinnar`` --- þ.e. Alþjóðasiglingamálastofnunar --- ,,í Lundúnum 9.--13. desember 2002 var samþykkt að gera breytingar á alþjóðasamþykktinni um öryggi mannslífa á hafinu, SOLAS, og taka inn í hana ákvæði til að fyrirbyggja hryðjuverk og aðrar ógnanir á höfunum. Á ráðstefnunni var einnig staðfestur nýr viðauki við SOLAS-samþykktina, svokallaður alþjóðakóði um skipa- og hafnavernd, sem felur í sér nánari lýsingar á skuldbindingum og ráðstöfunum sem aðildarríki samþykktarinnar skulu framfylgja í þessum efnum.`` Svo kemur hv. formaður Samf. og segir að hér séu tillögur þingmanna Sjálfstfl. um aukin álög á útgerð og farmflytjendur. Áfram stendur hér, með leyfi forseta: ,,Hjá Evrópusambandinu liggja fyrir drög að reglugerð um siglingavernd. Þegar hún hefur öðlast gildi mun hún innleidd í íslenskan rétt samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Reglur Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar koma til framkvæmda 1. júlí 2004 og er lagt til að frumvarpið taki þegar gildi og komi til framkvæmda þann dag.`` Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur mikið velt upp spurningum varðandi kostnað sem af þessu hlýst. Hann er nokkuð á reiki. Hins vegar segir svo í kostnaðarumsögn fjmrn.: ,,Samkvæmt áætlun frá ríkislögreglustjóra er gert ráð fyrir að kostnaður embættisins við innleiðingu siglingaverndar verði u.þ.b. 30 millj. kr. og þar af eru u.þ.b. 23 millj. kr. til kaupa á vopnum og búnaði fyrir lögregluna en 7 millj. kr. eru vegna þjálfunar og kynningar lögregluembætta og vinnu við vottun verndarfulltrúa hafnanna. Landhelgisgæslan metur kostnað sinn vegna innleiðingarinnar u.þ.b. 9 millj. kr. og þar af eru 4 millj. kr. vegna kaupa á vopnum og skotheldum vestum fyrir átta manns í áhöfn hvers varðskips. Auk þessa gerir Gæslan ráð fyrir 1,3 millj. kr. árlegum kostnaði við æfingar og námskeiðshald vegna siglingaverndar. Tollstjórinn í Reykjavík áætlar árlegan kostnað vegna siglingaverndar 10 millj. kr. Siglingastofnun hefur haldið utan um vinnu hafnanna til þessa og m.a. gefið út handbók og haldið námskeið fyrir starfsmenn sem eiga að vinna við þessar verndarráðstafanir. Til þessa hefur stofnunin fengið 10 millj. kr. í fjáraukalögum 2003 og 11 millj. kr. í fjárlögum 2004. Stofnunin áætlar árlegan kostnað vegna siglingaverndarinnar u.þ.b. 8 millj. kr. Samtals er því gert ráð fyrir að kostnaður við innleiðingu siglingaverndar í íslenskan rétt verði um 60 millj. kr., þar af er stofnkostnaður áætlaður um 40 millj. kr. og árlegur rekstrarkostnaður um 20 millj. kr.`` Mér þótti rétt að taka þetta fram, virðulegi forseti, og halda þessu til haga. Þar sem hv. nefndarmenn í samgn. hafa komið í ræðustól og getið þeirrar vinnu sem viðhöfð var við yfirferð á frv. til siglingalaga vildi ég geta þess að það voru á þriðja tug aðila sem með einum eða öðrum hætti komu að höfnum, siglingum, og öryggismálum hér á landi sem komu til nefndarinnar og þar var málið rækilega rætt og tekið fyrir. Það er alveg ljóst og kom fram hjá nefndarmönnum að það verður ekki lagt út í meiri kostnað en nauðsyn krefur, vegna þess að í frv. eru ákvæði sem segja til um að hafnirnar verði að leggja fram greinargerð um þann kostnað sem af hlýst vegna siglingaverndar og geta ekki tekið þann þátt beint inn í gjöld, svo sem hafnargjöld eða önnur gjöld sem tilheyra höfnum, vegna þess að þessi liður á að vera mjög skilgreindur þannig að ekki verði hægt að nota ákvæðin til að fara t.d. í samkeppni á milli hafna. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom inn á strandferðir og talaði um að það væri miður að aðeins eitt íslenskt skip stundaði nú strandferðasiglingar. Það er rétt. Hins vegar hefur það margsinnis komið fram í umræðu á Alþingi að það er nokkuð merkilegt að þó fyrir liggi skýrsla sem segir að það sé 70% dýrara að flytja 40 feta gám landleiðina en sjóleiðina ástunda sveitarfélög og útgerðir úti á landi samt sem áður landflutninga. Það hafa engar skýringar komið fram á því hvers vegna þetta er gert með þeim hætti. Varðandi þá gjaldtöku sem hér hefur verið talað um, t.d. vegna farþega, eru farþegaskipin, sem væntanleg eru hingað og hafa líklega aldrei verið fleiri en þau sem koma til Íslands á þessu sumri, flest með öryggisverði í áhöfn, þ.e. þannig að öryggisgæsla skipsins mun annast alla gæslu farþega sem fara frá borði og koma um borð aftur svo að ekki hlýst kostnaðarauki þar af. Að lokum, herra forseti, varðandi þá gjaldtöku sem hv. formanni Samf., Össuri Skarphéðinssyni, var tíðrætt um, að þetta væri verk Sjálfstfl., en sagði þó um leið að við ættum ekki annarra kosta völ og að við værum nauðbeygð til að leggja á þessi gjöld.  Hv. þm. kallar frammí, fyrrum bæjarstjóri í Hafnarfirði. Hann þekkti þá mjög vel til hafnarreksturs og þekkir eflaust að hafnirnar eru ekki að bruðla og munu ekki gera það í þessu sambandi. Þær munu halda vel á þessum málum. En eftir stendur að ljóst er, hver sem í ríkisstjórn hefði setið, að fram hjá kostnaðinum verður ekki komist ef Íslendingar ætla að ástunda útflutning. Þess vegna, virðulegi forseti, verða lögin að taka gildi 1. júlí, eins og fram hefur komið, á þessu ári. Ég vil nota tækifærið vegna orða hv. þm., formanns Samf., sem féllu í grýttan jarðveg hjá stjórnarsinnum þegar hann beindi orðum til allra nefndarmanna samgn. að þeir hefðu nánast unnið með óeðlilegum hætti og látið hækkanir yfir sig ganga sem ekki ættu sér stoð í tilverunni. Ég vil þakka nefndarmönnum fyrir vel unnin störf og góða yfirferð á málinu. Það hefur verið mjög vel á málinu haldið og liggur ljóst fyrir eftir nefndastörfin að allir þeir aðilar sem að málinu koma eru sammála frv. eins og það lítur út núna.

Virðulegur forseti. Það er óhjákvæmilegt að gera athugasemdir við þá mynd sem hv. formaður samgn. dregur upp af kostnaði í þessu efni, og ætti hann þó að vita betur verandi fyrrverandi formaður hafnarstjórnar Reykjavíkur. Þó ég rengi ekki þær tölur sem hann tiltekur um kostnað ríkisstofnana, nefnir hann ekki kostnað hafnanna. Þar liggur meginþunginn í þeim kostnaði sem velt verður yfir á neytendur og yfir á fyrirtækin í landinu í málinu. Þannig hefur það verið upplýst í hafnarstjórn Reykjavíkur að árlegur kostnaður við breytingarnar fyrir höfnina og flutningafyrirtækin í Reykjavíkurhöfn er hátt í 200 millj. kr. Við erum að tala um gríðarlegan kostnað sem felst í girðingum, eftirlitsmyndavélum, lýsingum og kannski síðast en ekki síst í því að þurfa að koma upp mönnuðum vakthliðum 24 tíma á sólarhring, 7 daga vikunnar, allan ársins hring. Bara að reka eitt slíkt hlið, til að loka af einu svæði á hafnarsvæði, kostar tugi milljóna á hverju ári. Þess vegna er kostnaðurinn mjög fljótur að safnast upp og full ástæða til að hafa áhyggjur af honum. Ég geri athugasemdir við að hv. formaður samgn. dragi ekki þennan kostnað fram í því yfirliti sem hann gefur þinginu, því nauðsynlegt er að hið háa Alþingi sé sér algerlega meðvitað um þá miklu skatta sem verið er að leggja á neytendur og fyrirtæki í landinu.

Herra forseti. Meginhluti Reykjavíkurhafnar er lokaður allt árið. Skipafélögin hafa gert það. Sú lokun hefur ekki fallið á kostnað Reykjavíkurhafnar. Vert er að geta eins sem ég gleymdi áðan. Það gæti farið svo að sambærilegar kröfur yrðu gerðar eins og nú þegar eru gerðar varðandi höfn í Rotterdam. Þar eru gerðar kröfur um að skyggnir sé til staðar eða gegnumlýsingartæki sem gámar verða að fara um áður en þeir eru fluttir til Bandaríkjanna. Ég vona að það komi ekki til á Íslandi, en hins vegar er upplýst að slíkt tæki kostar nærri hálfan milljarð. Ég vil ekki fara út í pólitískt tog um málið, vegna þess að allir nefndarmenn voru sammála um að þetta skref yrði að stíga, hvort sem okkur líkaði betur eða verr. Það er alveg ljóst. Síðan má alltaf deila um kostnaðinn og hvar hann á að falla, en ljóst er að það er ekki vilji samgn. að efla eftirlitsiðnaðinn eins og hefur verið títtnefnt í dag. Þetta er eitt af þeim málum sem við komumst ekki hjá, frekar en vopnaleitargjöld og önnur gjöld sem falla orðið á flugið vegna kröfu þar um. Þetta er hinn blákaldi raunveruleiki sem við stöndum frammi fyrir. Vegna þess sem hv. þm. Helgi Hjörvar kom inn á varðandi kostnað Reykjavíkurhafnar sérstaklega, liggur það ljóst fyrir að skipafélögin lokuðu höfninni þar fyrir mörgum árum, þó enn sé nokkur kostnaður sem mun til falla vegna enn frekari krafna en verið hafa fram að þessu.

Virðulegur forseti. Þetta er af minni hálfu ekkert pólitískt tog. Ég vil einfaldlega, sem varaformaður stjórnar Reykjavíkurhafnar, upplýsa hið háa Alþingi um þann kostnað sem embættismenn Reykjavíkurhafnar og stjórnendur flutningafyrirtækjanna við Reykjavíkurhöfn telja að þetta frv. muni hafa í för með sér. Ég geri athugasemdir við að hv. formaður samgn. geri lítið úr þeim kostnaði. Ég er ekki að deila um hvort sá kostnaður kunni að vera óhjákvæmilegur eða krefjast þess að leitað verði annarra leiða. Ég tel eðlilegt að hv. þm. séu upplýstir um hvers konar fjárhæðir eru hér á ferðinni, þ.e. hátt í 200 millj. kr. á ári sem þessar aðgerðir munu kosta í Reykjavíkurhöfn einni. Ég trúi því að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hafi þá reynslu af embættismönnum Reykjavíkurhafnar, sem fyrrverandi formaður hafnarstjórnar, að þær upplýsingar sem þeir leggja fyrir hafnarstjórn um kostnað við framkvæmdir og rekstur í Reykjavíkurhöfn séu áreiðanleg gögn og því ástæða til þess að upplýsa þingheim um þann kostnað en ekki draga úr honum, eða láta eins og hann verði ekki. Þá væri þinginu sannarlega ekki gefin rétt mynd af því frv. sem hér liggur fyrir.

Herra forseti. Þegar þetta mál var tekið til 1. umr. þá kom hv. þm. Helgi Hjörvar í ræðustól og nefndi þær tölur sem hann nefnir aftur núna. Það er rétt að ég geri ekki lítið úr starfi embættismanna Reykjavíkurhafnar, svo ábyggilegir og öruggir sem þeir hafa verið í útreikningum sínum fram að þessu. Ég ætla ekki að draga þá í efa. Það kann vel að vera að þetta eigi eftir að velta meira upp á sig en staðreyndin er sú að alþjóðasamþykktin liggur fyrir og við verðum að fullnægja þeim skilyrðum sem þar er gerð krafa um, annars erum við í vondum málum.

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson harmaði það með hvaða hætti flutningar hafa færst af hafinu yfir á vegi landsins. Ég spyr hv. þm.: Telur hann að þau gjöld sem nú er verið að leggja á hafnir og flutningastarfsemi á sjó muni ýta undir það að menn flytji vörur á hafinu í ríkari mæli? Ég spyr hann um það. Ég hirði lítt um þann kostnað sem hv. þm. nefndi að mundi falla til þess að vopna sérsveitir ríkislögreglustjóra sem eiga að hafa með höndum váeftirlit í höfnum landsins. Ég er búinn að fara yfir það mál og ætla ekki að gera það núna. Meginefni ræðu minnar var vitaskuld það að Sjálfstfl. leggur þetta frv. fram og það er Sjálfstfl. sem fyrst og fremst hefur hamast gegn því sem hann kallar eftirlitsiðnað. Það er ekkert sem liggur eins þungt á Sjálfstfl. og vöxtur eftirlitsiðnaðarins. Þá hlýtur það að vera mikil þverstæða, annars vegar milli orða Sjálfstfl. og hins vegar gjörða Sjálfstfl., að leggja fram frv. um siglingavernd sem felur í sér sex tegundir nýrra eftirlitsgjalda. Bara í einni grein er að finna sex ný gjöld, staðfestingargjöld, eftirlitsgjald, útgáfugjald, siglingaverndargjald, skipagjald og farþegagjald. Hvers konar stjórnsýsla er þetta? Sjálfstfl. á tvo kosti. Annars vegar að fara þessa gjaldtökuleið og hins vegar að standa við það sem hann segir í stjórnarsáttmálanum um að spara og hagræða, t.d. í yfirstjórn ríkisins, til að skapa svigrúm sem hægt væri að nota til að mæta þessu. Maður hlýtur óneitanlega að spyrja: Af hverju gerir Sjálfstfl. það ekki?

Herra forseti. Í beinu framhaldi af niðurlagi ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar áðan þá minni ég á að hann sagði fyrr í dag í ræðu sinni að við ættum ekki annarra kosta völ en að leggja á þessi gjöld. ,,Ekki annarra kosta völ,`` orðrétt, virðulegi þingmaður Össur Skarphéðinsson. Síðan kemur hann upp og segir að þetta séu gjöld sjálfstæðismanna, fyrst og fremst. Varðandi það hve hneykslaður hv. þm. er á þessum eftirlitsgjöldum þá man ég ekki betur en þegar hv. þm. var virðulegur umhverfisráðherra þá hafi komið fram nokkrar tillögur um gjaldtöku úr því háa ráðuneyti. Ég man ekki betur. Þingmaðurinn þekkir þetta vel og talar auðvitað af þekkingu og reynslu, nú þegar hann getur ýtt þessum málum frá sér og segist hvergi hafa komið nærri. Varðandi það hvort á verði lögð sérstök gjöld vegna strandflutninga þá á ég ekki von á því. Ekki vegna þessa máls. Ákveðnar hafnir munu fá sérstaka heimild til að leggja á siglingaverndargjald. Ég á ekki von í því að allar hafnir landsins muni sækjast eftir því.

Ég vil vekja athygli hv. alþingismanna á því að forseti Eistlands, hr. Arnold Rüütel, er staddur á þingpöllum ásamt fylgdarliði. Forseti Eistlands er hér í heimsókn í Alþingishúsinu í tengslum við opinbera heimsókn hans hingað til lands í boði forseta Íslands. Ég vil fyrir hönd Alþingis bjóða forseta Eistlands, Arnold Rüütel, velkominn í Alþingishúsið. Ég vænti þess að heimsókn hans til Íslands verði til þess að styrkja enn frekar þau góðu tengsl sem eru á milli landanna. Alþingi vottar forseta Eistlands og eistnesku þjóðinni vináttu og virðingu. Ég bið hv. alþingismenn að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. --- 
            

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson getur leitað í útskrift ræðu minnar þegar búið verður að skrifa hana til að komast að raun um hvað ég sagði. Það er tóm vitleysa að ég hafi sagt að óhjákvæmilegt væri að taka upp þessi gjöld. Það sem ég sagði var að það er óhjákvæmilegt fyrir Íslendinga annað en að samþykkja lögin í samræmi við þær alþjóðlegu samþykktir sem við höfum gert og þær skuldbindingar sem við höfum axlað. Við eigum hins vegar tveggja kosta völ, sérstaklega á Sjálfstfl. tveggja kosta völ þegar kemur að því að mæta kostnaðinum. Annars vegar getur hann staðið við það sem hann hefur lofað sjálfur, að spara og hagræða til að skapa svigrúm til að mæta auknum kostnaði og útgjöldum eins og þessum. Á hinn bóginn getur hann gengið gegn því sem flokkurinn hefur sjálfur sagt, um að draga úr eftirlitsiðnaðinum, með því að gera nákvæmlega það sem hann leggur til í þessu frv., að setja á ekki eitt, ekki tvö ekki þrjú, ekki fjögur, ekki fimm, heldur sex ný eftirlitsgjöld. Hvernig má það vera, herra forseti, að Sjálfstfl. tapar á stundum svefni af áhyggjum sínum yfir eftirlitsiðnaði sem hann telur eitt helsta mein atvinnulífsins? Síðan kemur hæstv. samgrh. með tilstyrk hv. þingmanna Sjálftsfl. og skirrist ekki við að leggja fram frv. sem felur í sér nýjar álögur á atvinnulífið, sex tegundir nýrra gjalda. Hafa menn einhvern tímann séð skarpari greinarmun á því sem sagt er og því sem gert er? Ég get ekki bent á betra dæmi um það.

Herra forseti. Ég skrifaði niður á blað það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði áðan, orðrétt sagði hann að við værum ,,nauðbeygð til að taka á okkur þessar skuldbindingar.`` Jafnframt sagði hann að við gætum ekki, eins og hann sagði hérna nákvæmlega, vikist undan því að taka þátt í þessu alþjóðastarfi. Ég hlýt að spyrja hv. þm. um annað: Hvert á að beina þessum gjöldum sem við verðum að taka vegna skuldbindinga um að tryggja öryggi í höfnum? Við þurfum að grípa til slíkra aðgerða til að geta stundað útflutning. Hvert á að beina þessum kostnaði? Nú eru það sveitarfélögin sem almennt reka hafnir á Íslandi. Er hv. þm. að leggja til að þessi gjaldtaka verði felld niður en allar byrðar verði lagðar á sveitarfélagið, á þau sveitarfélög sem reka hafnirnar? Það er mjög gott fyrir hv. þm. Helga Hjörvar að hlusta á leiðarljós sitt í Samf. og hvert hann vill sækja þessar kostnaðargreiðslur.

Hæstv. forseti. Siglingaverndin, sem við ræðum hér, er auðvitað stórt og mikið mál. Eins og fram hefur komið í umræðunum erum við hér að undirgangast alþjóðlegar skuldbindingar og eigum ekki hægt um vik að víkjast undan þeim. Við verðum að mæta þeim eins og alþjóðareglurnar kveða á um. Það er hins vegar alveg rétt sem hér hefur verið vikið að, að það fylgir þessum reglum mikill kostnaður. Það skapast kostnaður við að framfylgja þeim reglum sem á verður komið með lagasetningunni þar sem hafnir landsins þurfa að bregðast við með ýsum hætti, koma sér upp aðstöðu, sérstökum girðingum, færanlegum í sumum tilvikum en föstum í öðrum tilvikum, allt eftir aðstöðu í höfnunum. Það fer eftir því hversu miklar vöruskipahafnirnar um er að ræða. Þessi lög taka fyrst og fremst til flutningaskipa yfir 500 brúttótonnum að stærð og farþegaskipa, þar með eru talin háhraðaskip. Þau taka einnig til færanlegra borpalla en ég geri ekki ráð fyrir að mikið verði um slík farartæki hér við land.

Ekki enn þá.

A.m.k. ekki á næstu árum. Okkur gefst örugglega tími til að fjalla um nánari útfærslur á því vandamáli þegar það fæðist, að hér verði mikið um færanlega borpalla. Þetta mál tekur á þáttum sem snúa að skipaverndinni og sérstökum verndaráætlunum sem þarf að gera fyrir skip. Gera þarf áhættumat í því sambandi sem tekur til vöruflutningaskipa og farþegaskipa. Málið tekur til hafnaverndarinnar. Í því sambandi þarf einnig að gera sérstakar áætlanir, útbúa áhættumat fyrir hafnaraðstöðu og verndaráætlun og bera þær undir Siglingamálastofnun til staðfestingar. Það þarf að skipa sérstaka verndarfulltrúa fyrir skip og útgerðarfélög, búa til áhættumat og þá verndaráætlun og skipa verndarfulltrúa o.s.frv. Það þarf einnig að leggja fyrir Siglingastofnun til staðfestingar. Hér þarf jafnframt að tryggja sérstaka farmvernd sem tollstjórinn í Reykjavík setur reglur um. Tollstjórar hafa eftirlit og umsjón með framkvæmd þeirra verndarráðstafana, þar með eftirlit með farmi sem flytja á úr landi. Þetta kallar eðlilega allt saman á ýmsa aðstöðu. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, formaður samgn., hefur m.a. vikið að því hér að það gæti komið til þess að við þyrftum að koma upp sérstöku skoðunartæki fyrir gáma þó að vonandi sé það ekki alveg á næsta leiti en þó gæti svo verið. Það er einfaldlega svo að Bandaríkjamenn gera mjög stífar kröfur um hvað kemur inn til Bandaríkjanna og hvaða vottun og skoðun hafi farið fram á þeim farmi sem þangað á að flytja. Við gætum því staðið frammi fyrir því annars vegar að koma okkur upp slíku tæki hér á landi sem kostar kannski frá hálfum milljarði og upp í yfir milljarð eftir því hversu afkastamikið það er eða hins vegar að við neyddumst til að flytja hluta af farmi okkar til annarra hafna, t.d. í Evrópulöndum, og fá slíkt vottorð fyrir útflutningi þar og flytja farminn þaðan til Bandaríkjanna. Þetta eru kröfur sem teknar hafa verið upp m.a. vegna þess að lögð hefur verið sérstök áhersla á að auka þyrfti öryggi í öllum flutningum, ekki bara flutningum með flugvélum, flutningum á vöru og fólki með flugvélum, og þær breytingar sem hafa fylgt í kjölfarið á flughöfnum í veröldinni eftir hryðjuverkin í Bandaríkjunum á sínum tíma, 11. september. Þetta er einnig framkvæmt á völlum hér á landi og um víða veröld. Það sem við erum að fást við hér er í raun og veru reglur sem eru að sumu leyti að færast í þá átt að við tökum upp sams konar eftirlit í höfnum vítt og breitt í veröldinni að kröfu alþjóðasamfélagsins sem hefur komið þar til umræðu og ákvarðanatöku og samþykktar að kröfu ákveðinna ríkja, m.a. Bandaríkjanna. Smátt og smátt mun það verða svo að hafnir þar sem skipað er út vörum eða farþegar fara um verða að uppfylla ákveðna öryggisstaðla sem við erum hér að hluta til að innleiða með skipaverndinni, með hafnaverndinni, með farmverndinni sem samanlagt heyrir undir frv. um siglingaverndina. Þær kvaðir sem því fylgja munu kosta okkur talsverða fjármuni og mest auðvitað í upphafi meðan hafnirnar eru að koma sér upp ákveðinni aðstöðu, kaupa sér sérstakar girðingar sem í sumum tilfellum verða fastar með öryggishliðum eða færanlegar eftir atvikum, eftir því hvernig menn meta það. En það er alveg ljóst að því er varðar vöruflutningaskip og farþegaskip að loka þarf þau skip af frá almennum aðgangi landsmanna sem er vissulega nýmæli hér á landi þar sem hafnir hafa oft og tíðum verið með óheftan aðgang, nema stærstu vöruhafnirnar í Reykjavík og e.t.v. í Hafnarfirði, en verða nú með heftan aðgang vítt og breitt um landið eftir því hvaða hlutverki hafnirnar hafa að gegna og eftir því hvaða skip þurfa þar á þjónustu að halda. Það er alveg rétt sem hér hefur verið vikið að að það þarf að sjálfsögðu að setja ýmsar reglur um þessi mál. Þær reglur liggja ekki allar ljósar fyrir, því miður, og við fórum vel yfir það í samgn. til að reyna að átta okkur á hvort hægt væri að kortleggja þær nákvæmlega. Okkur sýndist að slíkt væri ekki hægt en það liggur hins vegar ljóst fyrir að kostnaður hafnanna í upphafi er mjög mikill. Mér kæmi ekki á óvart að heildarstofnkostnaður ásamt eftirlitskostnaði fyrsta árið eftir að lögin um siglingavernd koma til framkvæmda nálgaðist milljarð yfir allt landið ef hann væri tekinn væri saman. Þá er ég bæði að tala um stofnkostnaðinn í upphafi og framkvæmd eftirlitsins sem þarf að inna af hendi. Vonandi tekst mönnum þegar reglurnar verða teknar upp að gera þær smátt og smátt eins vel úr garði kostnaðarlega séð og mögulegt er og draga úr kostnaði við framkvæmdina, en það er alveg ljóst að henni mun fylgja verulegur kostnaður. Þess vegna er gert ráð fyrir að gjöld séu tekin fyrir kostnaðinum sem af henni hlýst. Það segir í 9. gr. frv. um þessi gjöld að þau skuli ,,standa straum af kostnaði sem til fellur samkvæmt lögum þessum``. Við stöndum einfaldlega frammi fyrir því að það þarf að taka þann kostnað einhvers staðar, ekki getum við sett hann beint á hafnirnar og hann verði greiddur af þeim því a.m.k. á mjög mörgum stöðum hafa hafnirnar ekki bolmagn til að bera viðbótarkostnað þó að svo kunni að vera með stærstu vöruhafnir landsins sem hafa haft fjárhagslega mikla afkomu á undanförnum árum að þær geti tekið á sig þann kostnað tímabundið en þá er það ekki nema frestur ef svo verður því kostnaðurinn mun færast yfir á fragtina, á skipafélögin, á farmflytjendur eða eigendur farms eftir atvikum, yfir á farþegaskipin og þar af leiðandi yfir á þá farþega sem kaupa sér farmiða með þeim skipum. Kostnaðurinn mun því auðvitað smátt og smátt færast yfir þá sem nota þessa aðstöðu. Hjá því verður ekki komist. Það er vissulega æskilegt og að því eru vonandi allir að reyna að stefna að sá kostnaður verði sem minnstur en það er samt fyrirsjáanlegt að hann verður verulega mikill, sérstaklega í upphafi. Nefndar hafa verið tölur eins og 200 millj. á ári fyrir Reykjavíkurhöfn, ég man ekki hvað þeir nefndu nákvæmlega hjá Hafnarfjarðarhöfn, mig minnir að talan sem þeir nefndu hafi verið yfir 100 millj. á ári. Þá eigum við eftir að ganga frá ýmsum höfnum sem eru algjörlega opnar. Við getum nefnt Straumsvík sem að hluta til er sennilega lokuð, og við getum nefnt Grundartanga sem er algjörlega opinn og á eftir að girða af samkvæmt frv. Svo getur verið um fleiri hafnir og þó að ég hafi ekki skoðað það nákvæmlega hvernig hafnir hér á landi eru í stakk búnar til að takast á við málið er alveg ljóst að því mun fylgja mikill kostnaður. Síðan eru auðvitað vítt og breitt um landið að koma flutningaskip til að taka hinar ýmsu vörur sem verið er að framleiða í fyrirtækjum þar. Sem betur fer eru ekki enn þá allir flutningar komnir á þjóðvegina en nóg er nú samt. Það er samt hætt við því að einmitt þessi lög geti orðið til þess, vegna kröfunnar um að vitað sé nákvæmlega og vottað og innsiglað hvað sé t.d. í gámum, að flutningar til Reykjavíkur sem stærstu útskipunarhafnar muni aukast í framtíðinni einkum ef gerð verður krafa um að gámar séu skoðaðir sérstaklega með sérstöku skoðunartæki og staðfest hvað í þeim er með þeim hætti, að það nægi sem sagt ekki að votta hvað sett er í gáminn á hleðslustað, sem getur verið hvar sem er úti á landi og hann innsiglaður þar, að t.d. Bandaríkin muni ekki taka mark á því og þá erum við fyrst virkilega komnir í nokkuð erfið og vond mál. Það er því fjölmargt í þessu sem við verðum að athuga og það er alveg hárrétt að hér er að fæðast nýr eftirlitsiðnaður. Hann mun kosta fé og hann mun að vísu skapa einhver störf, en þetta er örugglega kostnaður sem leggst á atvinnulífið og fer síðar inn í farmflutningana og kemur þaðan sem kostnaður til neytenda, það liggur ljóst fyrir, hvort sem það gerist á fyrsta eða öðru árinu. En þessi kostnaður verður til við flutningana og honum mun örugglega verða mætt einhvers staðar með því að tengja hann við vöruverð og farmgjöld. Verndaráætlanirnar, hvort sem er um borð í skipum eða höfnum, kosta fé. Takmörkun á aðgengi að höfnum kostar einnig fé. Öryggisvottun og útflutningskostnaður kostar auðvitað fé. Það er einfaldlega staðreynd sem við stöndum frammi fyrir og að við erum að stærstum hluta að uppfylla alþjóðlegar reglur og komumst illa fram hjá þeim. Eftir sem áður er auðvitað æskilegt að við reynum að lágmarka þann kostnað eins og mögulegt er og komast frá framkvæmd þessa máls með þeim hætti að hún valdi sem minnstum kostnaði og minnstri röskun. Það er auðvitað eftirsjá í því, verð ég að segja fyrir mína parta, þegar hafnir landsins lokast. Ég hugsa að það sé eftirsjá í því fyrir margan Íslendinginn að upplifa það að hafnir landsins eru ekki lengur opnar eins og lengst af hefur verið þegar skip koma þar til hafnar og að lokað verður fyrir aðgang almennings að ákveðnum skipagerðum. Ég er þá ekki að tala um að fara um borð í skipin, heldur umgang um þau svæði sem skipin liggja við. Jafnframt er gert ráð fyrir því í þessum öryggisáætlunum að það sé jafnvel fylgst með skipum þeim megin sem að sjó snýr með sérstöku eftirliti. Hvort það verður gert með eftirlitsmyndavélum eða öðrum hætti skal ég ekki um segja en allt eru þetta kvaðir sem á okkur eru lagðar þannig að með frv. erum við í raun og veru að taka upp algjöra vöktun á skipunum. Við erum að taka upp vöktun á hafnarsvæðunum og aðgengi að hafnarsvæðunum og við erum að taka upp vöktun á vörunum sem verið er að flytja og tryggja að í þeim felist engin hætta eða önnur vá. Hins vegar er ekki vanþörf á að ítreka það sem átt er við í frv. með orðinu vástig, sem menn gætu litið svo á að í öllum tilfellum þýddi hættuástand. Vástig 1 er það sem notað hefur verið um eðlilegt ástand, þ.e. það ástand sem menn þekkja þegar engin hætta steðjar að. Síðan er vástig 2 hækkað vástig eða hættuástand og þá fyrst fer að reyna á hvernig menn ætla að bregðast við. Þó að mönnum sé ekki nákvæmlega ljóst hvaða hætta steðjar að ber mönnum að bregðast við þegar í stað og tilkynna til ríkislögreglustjóra að vástig hafi verið hækkað og þar af leiðandi hafi myndast ákveðið hættuástand sem ríkislögreglustjóri verður svo að taka afstöðu til hvaða aðgerða er þörf, og þegar ógn steðjar að ákveður hann hækkun vástigs o.s.frv., bæði um borð í skipum og í höfnum í samráði við Siglingastofnun. Það er því fjöldamargt sem þarf að skoða í þessu máli. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði í ágætri ræðu sem hann flutti, spurningar sem er ákaflega eðlileg og við þurfum auðvitað að alltaf spyrja okkur þegar við ræðum vandasöm mál eins og þetta er: Dugar þetta til þess að vernda okkur gegn þeirri hættu sem gert er ráð fyrir? Það verður að segjast alveg eins og er, hæstv. forseti, að ég tel mig ekki hafa svar við því hvort það dugar til þess, vegna þess að ég geri mér ekki nákvæma grein fyrir því hvaða hættu við Íslendingar þyrftum að fást við. Við höfum ekki upplifað neitt sérstakt hættuástand í höfnum hér nema þá helst ef orðið hafa mengunarslys. Við því höfum við reynt að bregðast með ýmsum hætti, m.a. með því að hafnir eigi ákveðnar girðingar til að forðast mengunarslys og takast á við þau. En aðra utanaðkomandi hættu sem stafar af árásargirni manna, hvort sem hún felst í því að menn hafi falið sprengiefni eða hyggist sjálfir gera árás höfum við sem betur fer ekki upplifað og ég ætla að vona að við þurfum ekki að upplifa það, en við getum hins vegar ekki svarað því hvort það sem við erum að koma hér á dugar til þess að bregðast við því eins og nauðsynlegt er. Það er auðvitað eftirsjá að þeirri veröld sem áður var ef við eigum almennt að gera ráð fyrir því að eiga alltaf von á óróa, uppþotum, spellvirkjum og jafnvel hryðjuverkum í skipaferðum að og frá landinu. Ég ætla að leyfa mér að vona að heimurinn verði ekki þannig og þetta séu aðeins eðlilegar varúðarráðstafanir. Þegar reyndin hefur sýnt að þessi framkvæmd er talsvert dýr munum við fljótlega taka þetta mál upp aftur og reyna að gera það þannig úr garði að kostnaðurinn lækki í ljósi þeirrar reynslu sem höfum af framkvæmdinni. Þeir aðilar sem eiga við að búa, þ.e. útgerðaraðilar, þeir sem reka hafnirnar, þeir sem stunda útflutninginn o.s.frv., sem hafa komið að máli við okkur í hv. samgn., hafa talið að ekki væri undan því vikist að takast á við þessa reglu. Það er stuttur tími til stefnu. Við í samgn. höfum reynt að vinna þetta mál vel. Við höfum hins vegar áhyggjur af því hvert stefnir í þessum málum, hvernig gjaldtakan verður, hvernig framkvæmdin muni takast og hversu langt við munum yfirleitt þurfa að ganga í framtíðinni í að uppfylla þau skilyrði sem alþjóðareglur setja okkur, hvernig það muni breyta þjóðfélagi okkar. Við Íslendingar höfum að langmestu leyti lifað í friðsömu þjóðfélagi. Það væri æskilegast fyrir Íslendinga að búa þannig áfram.

Herra forseti. Þar sem ég hafði ekki tök á að vera viðstaddur 2. umr. þessa stóra máls tel ég nauðsynlegt að víkja að nokkrum atriðum við þessa umræðu. Sú umræða sem farið hefur fram um frv. í dag hefur að mörgu leyti verið fróðleg. Þar hefur eðlilega borið mest á þeim mikla kostnaði sem óhjákvæmilega mun hljótast af frv. þegar það verður samþykkt og tekur gildi þann 1. júlí. Það hefur einnig komið fram í umræðunni að ástæðan fyrir framlagningu þess er sú að alþjóðasamþykktir liggja fyrir sem gefa okkur í raun engan kost í málinu. Við verðum að uppfylla þau skilyrði sem hér er um fjallað, ella væri útflutningur okkar allur í uppnámi. Þannig er ljóst að þrátt fyrir að kostnaðurinn sem hér kemur til sé gífurlegur þá yrðu afleiðingarnar okkur enn kostnaðarsamari ef ekki tækist að uppfylla þessi skilyrði. Í þessu samhengi má nefna nokkuð sem fram kom í viðamiklum störfum nefndarinnar, að 97% af öllum innflutningi til Bandaríkjanna kemur frá 40 höfnum í heiminum. Það eru þær hafnir sem langstrangasta eftirlitið hafa. Það eru stórar hafnir sem væntanlega geta sett enn strangari kröfur en við. Hjá nokkrum aðilum sem heimsóttu okkur kom fram sá ótti að það gæti þess vegna gerst, mér liggur við að segja á hverri stundu, að Bandaríkjamenn settu slík skilyrði að þeir tækju eingöngu við vörum frá þeim 40 höfnum. Því miður erum við hluti af þeim 3% sem eru utan við þessi 97%. Það er því augljóst að við þurfum að fylgjast vel með og, því miður verð ég að segja, vera viðbúin því að fram verði settar auknar kröfur. Nefnd hafa verið nokkur dæmi þar um, m.a. að búast megi við því að allir gámar þurfi að fara í gegnum skönnun eins og farangur okkar þegar við förum úr landi. Það mun gjörbreyta allri þeirri mynd sem við búum við í dag varðandi útflutning. Við verðum að fylgjast með á þessu sviði. Ég tek undir orð annarra hv. þingmanna varðandi það að við þurfum líka að fylgjast með því hvernig þetta frv., þegar það er orðið að lögum, verður í framkvæmd. Það hefur verið rætt um að hugsanlega þurfi að endurskoða einhver ákvæði þegar á þau reynir. Það er ljóst að þrátt fyrir að mikil vinna hafi farið fram í nefndinni þá var mikil tímapressa á verkinu vegna þess að dagsetningin er 1. júlí. Það varð ekki undan því vikist að afgreiða málið fyrir þinglok og mætti segja að helst hefði þurft að vera búið að afgreiða það. Meðan frv. hefur ekki verið samþykkt hafa t.d. gjaldskrár og reglugerðir ekki verið útgefnar. Þannig verður naumur tími fyrir menn til að uppfylla allt það sem gera þarf. Það er óhjákvæmilegt að koma örlítið inn á það sem mér þótti sérkennileg viðkvæmni einstakra samnefndarmanna minna í samgn. varðandi ágæta ræðu hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, sem fór auðvitað vítt yfir sviðið hvað varðaði kostnaðinn. Ég taldi að það hefði ekki átt að koma nokkrum nefndarmanni á óvart. Auðvitað blasir við að mikill kostnaður fylgir þessu. Það sem væntanlega hefur snert viðkvæmnistaugina hjá hv. þingmönnum var að hv. þm. dró upp þá mynd að þetta væri ekki alveg í fullu samræmi við ýmislegt sem sumir stjórnmálaflokkar hafa á stefnuskrá sinni, varðandi það að draga úr gjaldtöku og minnka báknið. Eftirlitsiðnaður má vart sjást o.s.frv. Auðvitað var það þannig í nefndinni að við fórum yfir þetta. Þess vegna kom mér á óvart að þetta hreyfði við mönnum. Þetta var eitt af því sem við skoðuðum. Ég man sérstaklega eftir þeirri umræðu í tengslum við það þegar nokkrir aðilar töldu að á margan hátt væri eðlilegra að leggja á eitt gjald. Sameiginleg niðurstaða okkar í nefndinni var að það væri ekki rétt að hafa gjaldtökuna með þeim hætti. Ég er sannfærður um að það er miklu vænlegri kostur að hafa þessa framkvæmd hjá sveitarfélögunum en ekki hjá stóra bróður. Sveitarfélögin hafa sýnt það í gegnum tíðina að þau eru yfirleitt hæfari en ríkisvaldið til að draga úr kostnaði og halda honum í algjöru lágmarki. Það var auðvitað það sem við vorum að leita eftir í nefndinni, að reyna að tryggja að sá mikli kostnaður sem óhjákvæmilega leggst á verði í algjöru lágmarki. Það er ljóst að þessi kostnaður getur hvergi endað annars staðar en að verða tekinn úr vösum neytenda. Þar mun hann auðvitað enda. Þetta mun hafa einhver verðbólguáhrif o.s.frv. og það skiptir máli. Hún var í senn athyglisverð og sérkennileg viðkvæmnin hjá hv. þm. Birki J. Jónssyni, sem að vísu kom okkur ekki algerlega á óvart þegar hann fór að hafa áhyggjur af þingmönnum Samf. í samgn. Það er þakkarvert að hv. þm. skuli bera svo mikla umhyggju fyrir okkur þótt hún hafi verið byggð á misskilningi. Með orðum sínum fannst mér hann í raun loka þeirri mynd sem hann hóf að draga upp í umræðum í dag, þ.e. í utandagskrárumræðu um atvinnuástandið við Mývatn. Þar lýsti hann yfir mikilli trú á iðnrh. og bar mikla von til starfa hæstv. iðnrh. Það vantaði bara eitt inn í til að þrenningunni yrði fullnægt. Það kom fram í hinu ágæta andsvari hv. þm. þegar hann sýndi okkur þingmönnum Samf. alveg sérstakan kærleika. Að því leyti kom þetta ekki á óvart og ber auðvitað að þakka umhyggjuna þrátt fyrir að allt hafi þetta verið á misskilningi byggt. Þessum atriðum vildi ég helst koma að. En það er nauðsynlegt, vegna þess sem hér hefur einnig komið fram og verið ítrekað, m.a. af hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni, að nefndin stendur einhuga að þessu nál. Ég held að rétt sé að nota þetta tækifæri til að þakka sérstaklega verkstjórn hv. þm. í nefndinni. Það hefur verið býsna gott vinnulag á nefndinni og nefndin hefur verið afskaplega samstiga í öllum störfum. Ég tel það mjög til fyrirmyndar og að þannig nái menn bestum árangri. Ég held að við höfum náð eins langt með þetta mál og kostur var innan þess tímaramma sem okkur var settur. Víða eru samt miklar flækjur sem við hefðum trúlega þurft að eyða í meiri tíma og hugsanlega hefðum við þá getað komist að betri niðurstöðu. Álit okkar er hins vegar lagt fram með opnum huga. Við munum ásamt ráðuneytinu fylgjast með framkvæmdinni og grípa til breytinga ef þurfa þykir. Því miður er það ekki þannig í öllum nefndum þingsins að unnið sé á þennan hátt, þ.e. leitað eftir því að sem allra best samstaða náist og sameiginleg niðurstaða í stórum og flóknum málum. Ég tel vinnulag samgn. vera mjög til fyrirmyndar og sé ástæðu til þess að þakka fyrir það og vek á því sérstaka athygli. Þrátt fyrir að hinn mikli kostnaður sem við höfum rætt töluvert mikið um í dag muni leggjast á mun sá kostnaður væntanlega ekki breyta mjög samkeppnisstöðu okkar, t.d. gagnvart öðrum þjóðum. Álíka kostnaður leggst auðvitað alls staðar á og þar sitja allir við sama borð þótt væntanlega sé stofnkostnaður okkar til að byrja með töluvert meiri en víðast hvar annars staðar. Við höfum búið við miklu opnari og frjálslegri hafnir en víðast hvar erlendis þar sem menn hafa þegar tekið upp þær lokanir sem við þurfum nú að taka upp. Herra forseti. Það er ekki ástæða til þess að lengja umræðuna mikið meira. Að lokum vil ég þó minnast örlítið á þá miklu grein, 9. gr. frv. Sú grein fjallar um gjöldin, þ.e. hvernig á að ná til baka kostnaðinum til hafnanna, Siglingastofnunar og annarra aðila sem bera hann. Það er auðvitað rétt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að þar eru gjöldin tíunduð og gjaldflokkarnir eru sex þegar allt er talið. Sá kostnaður sem hv. þm. nefndi hins vegar tel ég að sé afar varlega áætlaður. Hv. þm. nefndi töluna 300 millj. kr. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hefur hins vegar talað um að þetta gæti náð milljarði þegar allt er talið,  Eins og fram kom hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni var í nefndinni reynt að velta þessu upp og ná utan um þennan kostnað. En það er ógerningur á þessu stigi að átta sig á því hver hann verður endanlega. Það er enn ein ástæða þess að við þurfum að fylgjast með þessu og átta okkur á því hvort tilgangurinn með þeirri leið sem valin hefur verið náist, þ.e. að reyna að halda kostnaði í lágmarki. Tíminn leiðir í ljós hvort gera þurfi einhverjar breytingar á lögunum, þess vegna á hausti komanda eða að ári liðnu, sem væri kannski eðlilegri tími að gefa sér til að sjá hvernig þessu máli reiðir af. Herra forseti. Ég hef þar með komið að þeim athugasemdum sem ég taldi nauðsynlegt að koma að við þessa umræðu. Ég ítreka að samstarfið í nefndinni hefur verið afskaplega gott og við gerum ráð fyrir því að þurfa að fylgjast með framkvæmd laganna og hugsanlega endurskoða einhver ákvæði þeirra þegar í ljós kemur hvernig til hefur tekist.

Herra forseti. Ég má til með að koma með örstutta athugasemd um þetta frv. Við á Vesturlöndum dáum lýðræðið, frelsi einstaklingsins, frjáls viðskipti, persónulegt frelsi o.s.frv. Þeir glæpamenn sem flugu á turnana tvo 11. september --- ég vil ekki kalla þá hermenn eða segja að þeir hafi verið í hernaði, ég vil einfaldlega kalla þá glæpamenn --- voru á móti þessu öllu. Þeir voru á móti lýðræði, á móti frelsi einstaklingsins, á móti persónulegu frelsi og þeir voru á móti alþjóðaviðskiptum. Þeim virðist þó vera að takast það sem þeir ætluðu sér. Hægt og rólega er þeim alls staðar að takast það. Þetta er einn anginn af því. Hér er verið að skerða frelsi Íslendinga til að ganga niður að höfn á sunnudögum. Hér er lagt út í gífurlegan kostnað. Í þessu frv. felst helsi á alþjóðaviðskipti. Þetta er mikið inngrip inn í persónulegt frelsi einstaklinga, bæði til að flytja vöru og selja vöru, til að umgangast landið sitt o.s.frv. Þessum glæpamönnum er því miður að takast að ná markmiðum sínum. Mér finnst að menn þurfi að vera vakandi yfir því og reyna eins og mögulegt er að vinna gegn því að þeim takist þetta ætlunarverk sitt til fullnustu. Mörg okkar hafa ferðast til útlanda og kynnst þar litlum öryggiseyjum. Það eru virkilegar öryggiseyjar sem eru víggirtar, með vörðum og tvöföldum hliðum og ég veit ekki hvað og hvað. Ég hef kynnst því í Bandaríkjunum þar sem menn kaupa sér öryggi innan slíkra víggirðinga. Þetta eru orðin einhvers konar öfug gettó. Upp á þetta horfum við mjög víða, að ríkið getur í raun ekki lengur ábyrgst öryggi borgaranna. Það er mjög alvarleg þróun. Þetta er ákveðin veiking ríkisins og það guggnar gagnvart öllum glæpalýðnum, hvort sem það eru litlir glæpamenn, af götunum, eiturlyfjaglæpamenn, eða þá stórglæpamenn eins og þeir sem réðust á turnana tvo. Ég vildi í þessu sambandi, af því að menn hafa rætt um kostnað, kostnaðarskiptingu, gjöld og óhjákvæmilegan kostnað og ekki óhjákvæmilegan og sparnað ríkisins, koma inn á það að þetta er í raun afleiðingin af 11. september og það sem glæpamennirnir vildu.

Herra forseti. Umræðan um málið sem nú er á dagskrá, þ.e. um siglingavernd, hefur eðli málsins samkvæmt farið í að ræða talsvert um gjöld og annað slíkt vegna þeirra auknu skyldna sem lagðar verða á hafnirnar. Þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samf., fjallaði áðan um öll þau gjöld sem á að taka upp í tengslum við málið þá rifjaðist upp fyrir mér breyting á hafnalögum sem gerð var í fyrra. Sú slæma aðgerð sem samgrh. beitti sér fyrir samkvæmt áliti nefndar sem hann skipaði þar á undan. Samgrh. sigldi í kjölfar niðurstöðu þeirrar nefndar til að breyta lögum um hafnir eins og mönnum er kunnugt. Sú breyting gerði það að verkum að margar hafnir víðs vegar á landinu munu lenda í og eru þegar byrjaðar að lenda í miklum fjárhagslegum erfiðleikum. Þau gjöld sem þær eiga að innheimta og þær tekjur sem þær eiga að fá munu engan veginn koma á móti þeim ríkisframlögum sem féllu niður. Þess vegna munu þær hafnir okkar halda áfram að drabbast niður. Ég hygg að það sé hægt að fara vítt um landið, til Vestmannaeyja, Siglufjarðar, Ísafjarðar og annarra staða og sjá að reynslan af þeim breytingum mun tifa inn næstu árin. Þær tekjur sem boðaðar voru í þessum nýju hafnalögunum, með þeim breytingum, munu ekki skila í takt við það sem reiknað var með. Ég minnist þessa nú þegar enn einu sinni er lagt fram frv. með fjölda möguleika á að leggja á gjöld til að innheimta fyrir þeim kostnaði sem hafnirnar sannarlega verða fyrir. Í 9. gr. þessa frv. segir að höfnum sé heimilt að innheimta sérstakt gjald, siglingaverndargjald. Höfnum er einnig heimilt að innheimta gjald fyrir hvert skip. Höfnum er heimilt að innheimta sérstakt gjald fyrir hvern farþega. Höfnum, sem annast tilfallandi framkvæmd siglingaverndar, er heimilt að innheimta þann kostnað sem af hlýst o.s.frv. Siglingastofnun Íslands er heimilt að innheimta gjöld til að standa straum af kostnaði sem til fellur samkvæmt lögum þessum, þar með talin gjöld fyrir staðfestingar, eftirlit og útgáfu skráa o.s.frv. Herra forseti. Í nýbreyttum hafnalögum segir, í 17. gr. um gjöld, með leyfi forseta: ,,Heimilt er að innheimta eftirtalin gjöld fyrir rekstur hafna samkvæmt kafla þessum: 1. Skipagjöld á skip þau og báta er nota viðkomandi höfn ... 2. Vörugjöld af vörum sem umskipað er, lestaðar eru eða losaðar ... 3. Farþegagjald og gjald fyrir bifreiðar sem ekið er um borð eða frá borði í ferju til þess að standa straum af kostnaði við aðstöðu og búnað fyrir farþega og bíla. 4. Leigugjald fyrir svæði til lestunar og losunar á vöru. 5. Gjald fyrir geymslu vöru á hafnarsvæði til að standa straum af kostnaði við rekstur vöruaðstöðu. 6. Leigugjöld fyrir afnot af mannvirkjum eða tækjum hafnarinnar, þ.m.t. upptökumannvirkjum og löndunarkrönum. Gjaldið skal standa undir kostnaði við rekstur, viðhald og endurnýjun mannvirkjanna. 7. Leyfisgjöld fyrir bryggjur og önnur mannvirki sem gerð hafa verið ... 8. Lóðargjöld og lóðarleigu. 9. Hafnsögugjöld sem skulu standa straum af kostnaði við hafnsöguþjónustu. 10. Gjöld fyrir þjónustu dráttarbáta sem skulu standa straum af kostnaði við rekstur dráttarbáta. 11. Festargjöld sem nota skal til að greiða kostnað við festarþjónustu sem höfnin veitir. 12. Gjöld fyrir sölu á vatni og rafmagni. 13. Sorpgjöld sem skulu standa straum af kostnaði við sorphirðu frá skipum og fyrirtækjum á hafnarsvæði. 14. Vigtargjald sem standa skal straum af kostnaði við rekstur, viðhald og endurnýjun hafnarvogar. 15. Umsýslugjald ...`` Herra forseti, þetta er víst búið. Þau eru þar með upp talin öll 15 gjöldin sem samþykkt voru með hafnalögunum í fyrra. Sjálfstfl. beitti sér fyrir að búa til þessa frábæru hugmynd, eða hitt þó heldur, gjaldheimtu af skipum og tekjustofnum hafna í framhaldi af því sem ég gat um áðan, að fella niður ríkisstyrki til hafna. Þvílíkt hugmyndaflug í samgrn. að búa til svona vitleysu. Svo kórónar það allt saman með því að bæta við: ,,Gjaldtaka hafnar skal miðuð við að hún standi undir kostnaði við þá þjónustu sem veitt er.`` --- Með öðrum orðum verður að fara fram kostnaðarmat á hverjum þætti. Yfir þetta var vandlega farið í fyrra og rétt að vísa í þá ræðu sem ég flutti af því tilefni. Þarna eru sem sagt 15 gjöld og svo bætast við sex, sjö, eða hvað þau eru mörg verði þetta frumvarp að lögum. Herra forseti getur ímyndað sér hvernig reikningurinn lítur út fyrir þann sem þyrfti að borga öll þessi gjöld. Sá reikningur tæki yfir nokkuð mörg blöð. Ég verð að segja alveg eins og er, að það er furðulegt hvernig samgrn. vinnur að þessu. Ég verð að segja að ég hef eiginlega dáðst að þeim mönnum sem búa til þessi frumvörp, að hafa hugmyndaflug til að búa til þvílíkan haug af gjöldum til að innheimta. Ég er hins vegar hissa á því að ekki hafi verið reynt að setja þetta í skárri búning og auðvelda skriffinnskuna í kringum þetta. Þetta frv. bítur svo höfuðið af skömminni með nýjum gjöldum. Herra forseti. Ég vildi leggja þessar vangaveltur til umræðunnar um leið og ég minni á að sumt af þessu ráðum við ekki við, t.d. þetta með siglingaverndina sem tekið er upp vegna ástandsins í heiminum, vegna hryðjuverka og þess háttar atburða. Þetta er slæmur fylgifiskur ástands heimsmála. Það er sífellt verið að auka eftirlit sem kostar háar fjárhæðir sem leggjast eðlilega á þá sem njóta þjónustunnar. Þetta er skattheimta á þann rekstur, tekjurnar aukast ekki. Verra er þó að ásamt hafnalögunum síðustu, svo gölluð sem þau voru, þeirri árás á hafnir og sveitarfélög sem hafnirnar reka, er gjaldtakan eiginlega meiri en nóg og komin upp í kok á mönnum. Virðulegi forseti. Þegar eru komnir í ljós, miklu fyrr en menn reiknuðu með, ókostirnir og gallarnir við þessi nýju hafnalög og þær tekjur sem hafnirnar eiga að innheimta. Þegar hafnirnar ætluðu að búa til gjaldskrá til að hafa uppi og safna peningum fyrir nauðsynlegum framkvæmdum sem þurfti að ráðast í þá kveinkaði útgerðin sér strax og tók að hóta því að sigla frá viðkomandi höfnum ef gjöldin yrðu ekki lækkuð. Hvað gerðist? Hafnirnar tóku sig allar til, hver á fætur annarri, og þorðu ekki annað en að lækka gjaldskrár sínar. Þetta er því tifandi tímasprengja, ef svo má að orði komast, þ.e. tekjuleysi hafnanna. Þær munu ekki safna tekjum í sjóði til að standa undir nauðsynlegum framkvæmdum. Eftir einhver ár mun þetta koma skýrar í ljós. Það getur vel verið að það verði ekki fyrr en eftir að við erum lausir við hæstv. ríkisstjórn sem nú situr. Það gæti orðið vandamál annarra ríkjastjórna að taka á því. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu atriði, herra forseti.

Herra forseti. Varðandi það sem hv. þm. Kristján Möller kom inn á, þá gjaldtöku sem heimiluð er, þá er upptalið fyrir hvað taka má gjöld. Ég geri ekki ráð fyrir því að t.d. Siglufjarðarhöfn hafi miklar tekjur af dráttarbát. Ég geri ekki heldur ráð fyrir því að hún hafi miklar tekjur af ýmsum fleiri þáttum sem upp eru taldir. Það er hins vegar eðlilegt að upp sé talið hvaða gjöld hafnirnar mega taka. Áður fyrr gaf samgrn. út gjaldskrá sem allar hafnir áttu að fara eftir. Það blasir hins vegar við, með minnkandi fiskiskipastól og breyttri aflasamsetningu, að því miður munu nokkrar hafnir á landinu ekki lifa af þessar breytingar. En er það það sem hv. þm. er að tala um, að arðsemi hafnanna eða rekstur þeirra skipti ekki máli, heldur sé eðlilegt að veita áfram háa ríkisstyrki til hafnanna án tillits til þarfarinnar fyrir viðkomandi höfn eða sveitarfélag? Ég geri mér grein fyrir því að það skiptir miklu máli í mörgum sjávarplássum að höfnin sé þannig úr garði gerð að skip sæki þangað til þess að kaupa sér þjónustu. Þá kemur að þeim þjónustuþáttum og þjónustuliðum sem tilteknir eru hvað kostnað áhrærir. Þannig er eðlilegt að upp sé talið hvaða gjöld eigi að taka en það þýðir ekki, eins og mátti skilja á málflutningi hv. þm. Kristjáns Möllers, að hér sé með gjaldskrá upptalið hvað innheimta eigi þegar skip koma í höfn. Hér er aðeins talað um hvaða þjónustuþætti hafnirnar mega taka gjöld fyrir.

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni, að ef viðkomandi höfn er ekki með hafnsögubát þá má ekki innheimta það gjald, eins og hér kemur fram. En þá standa eftir 14 gjöld. Það sem ég var að vekja athygli á er þetta ótrúlega hugmyndaflug samgrn., að skipta gjöldunum svo mikið niður sem raun ber vitni og segja t.d. um vörugjöld af vörum að það gjald skuli standa undir kostnaði við aðstöðu við bryggju og hafnarbakka. Skipagjöldin skulu hins vegar standa undir kostnaði við að reka, viðhalda og endurnýja viðlegumannvirki, dýpkanir og legu í höfn. Ég man ekki hvernig það endaði en þegar málið kom til meðferðar til að byrja með, þótt ég sjái ekki í fljóti bragði hvort það er enn þá hér inni, átti að vera eitt gjaldið fyrir ytri hafnsögumannvirki. Ég er einfaldlega að tala um, herra forseti, að orðið hefur til mikið kraðak og haugur af gjöldum sem eiga að mynda þessa tekjustofna hafna. Hins vegar vil ég taka undir það sem hv. þm. sagði, að vandi hafna þar sem afli er að dragast saman er enn þá meiri þar sem afli færist frá höfnum. Nú er farið að keyra afla milli landshluta þannig að fjölmargar hafnir tapa miklu meiri tekjum heldur en ætlað var í því reiknilíkani sem við unnum m.a. með í hv. samgn., ég og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson á síðasta kjörtímabili. Ástandið á eftir að verða enn þá verra hjá sumum höfnum með samdrætti á afla. Tökum nýlegt dæmi. Þegar 150--160 þús. tonn af loðnu veiðast ekki á síðustu vertíð vegna axarskafta bæði Hafrannsóknastofnunar og sjútvrn., þá kemur það illa við þessar hafnir. Sparnaðurinn er ekki endilega í hlutfalli við það.

Virðulegi forseti. Það er rétt eins og hv. þm. kom hér inn á að við vorum að horfa á allt annað módel þegar lögum um hafnir var breytt. Ég gat hér sérstaklega um dráttarbáta. Þá kom hv. þm. og sagði: ,,Þá standa enn þá eftir 14 upptalin gjöld.`` En auðvitað er þetta allt tengt því ef skipin þurfa á þessari þjónustu að halda. En það er til tekið, haldið til haga og upptalið hvaða gjöld megi taka þannig að það sé kostnaðargreint þegar skip eða útgerðir fá reikning fyrir hvaða þjónustu verið er að greiða. Ég tel að það sé bara af hinu góða. Það er eitt sem ég hef oft komið hér inn á og kannski er gott að ég nefni það nú við hv. þm. Kristján L. Möller sem þekkir Siglufjarðarhöfn mjög vel og fleiri hafnir á Eyjafjarðarsvæðinu: Hvernig má vera að svo mikill akstur með t.d. sjávarafurðir er orðinn eins og raun ber vitni? Hvernig má vera að hann sé kominn svo mjög á þjóðvegina í ljósi skýrslu sem hefur verið lögð fram um flutninga á sjó og landi og kostnaðarmun þar á, þar sem kemur fram að 70% dýrara er að flytja 40 feta gám með flutningabíl heldur en sjóleiðina? Í ljósi þessara staðreynda er samt sem áður enn þá mikill flutningur landveginn. Það leiðir auðvitað af sér að hafnarmannvirkin eru ekki eins nýtt t.d. af kaupskipum eins og eðlilegt mætti teljast í ljósi þessara staðreynda um kostnaðarmuninn á milli sjóflutninga annars vegar og landflutninga hins vegar.

Herra forseti. Fyrst vil ég þakka fyrir þá hreinskilni sem kom fram hér í fyrra andsvari. Ég komst ekki til þess áðan. Þá sagði hv. formaður samgöngunefndar að svo og svo margar hafnir, x margar, mundu ekki lifa þessar breytingar af því miður. Ég er sammála því. Það verður svoleiðis. Hvort það tekur eitt, tvö, þrjú ár eða fleiri verður að koma í ljós. Hins vegar ræddi hann í seinna andsvari sameiginlegt áhugamál okkar, flutning á sjó og m.a. gáma af fullunnum fiskafurðum frá t.d. Eyjafjarðarsvæðinu, sem er mjög mikill. Það er sífellt umhugsunarefni af hverju það er. Margar skýringar eru á því atriði, jafnvel þó þær séu dýrar. Skipakomur eru náttúrlega stopular. Það er ekki nema eitt skipafélag sem kemur við og það vikulega. Mér er sagt að sölukerfi fiskafurða sé mikið að breytast. Fyrirtækin eru mikið sjálf að selja til ákveðins aðila. Þar með sagt eru þau ekki endilega að senda einn gám af frystum þorskflökum eða svoleiðis heldur er verið að blanda saman hinum ýmsu tegundum í þetta og skipa því svoleiðis. Það er þessi hraði sem sífellt þarf að vera við að koma þessu annaðhvort hingað suður eða austur á Eskifjörð eða eitthvað, í veg fyrir millilandaskip. Þetta er mjög alvarlegt mál. Ég held að öll sú gjaldtaka sem þarna á að koma muni nú ekki hjálpa til við þetta. Hins vegar vil ég nefna eitt atriði sem er ansi fróðlegt. Það er að skip kemur að landi og landar afla. Þeim afla er svo áfram skipað annars vegar í skip sem bera þá öll þessi gjöld sem hér er heimilt að innheimta eða í flutningabílinn sem stendur á hafnarbakkanum, tekur við aflanum og keyrir svo með hann á leiðarenda og þarf ekki að borga mikið af þeim gjöldum sem annars hefði þurft að vera.

Herra forseti. Við tökum nú aftur til við að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 92 frá 24. maí 1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, með síðari breytingum. Það tókst ekki í fyrri viku að klára þessa umræðu. Þess vegna kemur hún hér aftur. Það voru einhver önnur mál veigameiri sem þurfti að fara í og þessu máli var frestað á meðan. Hér síðar á dagskránni kemur einnig til umræðu frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 33 frá 5. maí 2000, um veiðieftirlitsgjald, með síðari breytingum. Það er svolítið erfitt annað en tala um þessi mál nánast á sama tíma þar sem þau eru samkynja eða sama eðlis. Hér er um að ræða frumvarp til laga um að fella niður tvö gjöld sem útgerðin hefur greitt til ríkisins, annars vegar gjald í Þróunarsjóð og hins vegar svokallað veiðieftirlitsgjald. Ég mun þó reyna eins og efni eru til og hægt er í þessari ræðu minni að fjalla eingöngu um frumvarpið til laga um breytingu á lögum nr. 92/1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Í sjálfu sér liggur ekki mikið annað fyrir en að fella niður þessi tvö gjöld eftir að búið var að samþykkja hið svokallaða veiðigjald eða auðlindagjald eins og sumir hafa kallað það við breytingu á lögum um stjórn fiskveiða og ágreiningur er kannski ekki um að full nauðsyn sé á því að fella þau niður eftir að búið var að festa í lög annað gjald í staðinn. Eins og fram kemur í nefndaráliti minni hlutans þá hefur okkur ekki tekist í sjávarútvegsnefnd, þrátt fyrir ítarlegar óskir þar um, að fá upplýsingar um hver upphæð þessa nýja veiðigjalds gæti orðið sem kæmi í stað þeirra fjármuna sem ekki skila sér í ríkissjóð af gjaldi í Þróunarsjóð. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: ,,Sjávarútvegsráðherra gerði við fyrstu umræðu málanna í þinginu því engin skil hvaða fjárhæðir gætu komið í ríkissjóð í formi veiðigjalds í stað þeirra gjalda sem nú á að leggja af. Ekki tókst þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir minni hlutans við meðferð málsins í sjávarútvegsnefnd að fá fram upplýsingar um það atriði. Nefndarmenn fengu því engar upplýsingar um hvaða áhrif glataðar tekjur vegna Þróunarsjóðs sjávarútvegsins og af veiðieftirlitsgjaldi hafa á heildargreiðslur sjávarútvegsins vegna þjónustu hins opinbera og þar með afkomu ríkissjóðs.`` Í umræðunni sem varð um þetta atriði hér í fyrri viku sagði formaður sjávarútvegsnefndar, hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, að ekki væri í raun hægt að reikna hvert þetta gjald væri á þessari stundu og ekki væri heldur farið að reyna að gera sér nokkra grein fyrir hvert þetta gjald gæti hugsanlega verið miðað við þó þær upplýsingar sem þá lágu fyrir. Hv. þm. sagði þó að þetta gjald yrði hærra en þau gjöld sem lögð yrðu niður. Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvernig hv. þm. geti haldið því fram að það gjald sem kemur í staðinn verði hærra án þess að menn séu byrjaðir að reikna. Eðlilegt er að spurt sé á hverju þessi skoðun hans byggir því hún hlýtur að byggja á einhvers konar útreikningum eða einhverju því sem menn hafa reynt að gera sér grein fyrir hvernig þetta gjald gæti orðið. Það er í raun alveg ótrúlegt og ég satt að segja trúi því ekki, herra forseti, nú þegar viðmiðunartímabilið er liðið sem nota á til útreiknings á þessu nýja veiðigjaldi að embættismenn í sjávarútvegsráðuneytinu hafi ekki reynt með einhverjum hætti að gera sér grein fyrir því hver heildarfjárhæð þessa nýja gjalds verði. Ég verð að segja eins og er að ef það er staðreynd þá skil ég ekki þau vinnubrögð sem þar tíðkast vegna þess að þeim hlýtur að bera skylda til þess að reyna að gera sér grein fyrir hvaða áhrif breytingar á lögum hafa á fjárhagsatriði sem ráðuneytið og undirstofnanir þess snerta. Í nefndaráliti minni hlutans kemur fram hvert þróunarsjóðsgjaldið sem hér er verið að tala um að fella niður er. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Verði frumvarpið um Þróunarsjóð sjávarútvegsins að lögum má gera ráð fyrir að innheimta á þróunarsjóðsgjaldi á aflamark lækki um 510 millj. kr. frá áætlun fjárlaga sem gerði ráð fyrir 650 millj. kr. innheimtu fyrir árið 2004. Einnig er gert ráð fyrir að tekjur sjóðsins vegna þróunarsjóðsgjalds á skip lækki um 2 millj. kr. frá áætlun fjárlaga sem gerði ráð fyrir 92 millj. kr. innheimtu. Verði frumvarpið um afnám veiðieftirlitsgjaldsins að lögum lækka tekjur ríkissjóðs af veiðieftirlitsgjaldi um 270 millj. kr. frá áætlun fjárlaga sem gerði ráð fyrir 335 millj. kr. fyrir árið 2004. Heildarniðurstaða niðurfelldra gjalda sjávarútvegsins til ríkissjóðs vegna þessara tveggja frumvarpa er þess vegna 782 millj. kr. á árinu 2004 en engar upplýsingar liggja fyrir um tekjur af veiðigjaldi fyrir þetta ár.`` Þetta nýja veiðigjald kemur í staðinn fyrir þessi tvö gjöld. Það byggir á lögum um stjórn fiskveiða sem nú gilda. Þar segir í 20. gr., með leyfi forseta: ,,Leggja skal á veiðigjald fyrir veiðiheimildir sem veittar eru á grundvelli þessara laga, laga um fiskveiðar utan lögsögu Íslands eða annarra laga er kveða á um stjórn fiskveiða í samræmi við 22. gr. Ráðherra er heimilt að mæla nánar fyrir um útreikning, álagningu og innheimtu veiðigjalds á grundvelli þessa kafla.`` Þarna er grein sem við hljótum að velta aðeins fyrir okkur núna þegar komið er að því að reikna út hið nýja veiðigjald, það er að ráðherra er heimilt að mæla nánar fyrir um útreikning, álagningu og innheimtu veiðigjalds á grundvelli þessa kafla. Síðan segir í 21. gr. laganna, með leyfi forseta: ,,Ráðherra skal ákvarða veiðigjald komandi fiskveiðiárs samkvæmt þessari grein fyrir 15. júlí ár hvert. Til grundvallar veiðigjaldinu skal leggja aflaverðmæti miðað við tímabil sem hefst 1. maí næstliðið ár og lýkur 30. apríl. Frá aflaverðmætinu skal draga reiknaðan olíukostnað, reiknaðan annan rekstrarkostnað og reiknaðan launakostnað á sama tímabili.`` Eins og fram kemur í þessari tilvitnuðu grein er því viðmiðunartímabili sem þarna er talað um lokið. Það hófst 1. maí á liðnu ári og lauk núna 30. apríl á þessu ári. Viðmiðunartímabilinu er því lokið og spurning er hvort ekki sé komið að því að hægt verði að reikna út hvert þetta nýja veiðigjald verður í heild. Síðan segir áfram í 21 gr. laganna um stjórn fiskveiða, með leyfi forseta: ,,Fiskistofa skal reikna aflaverðmæti fyrir tegundir sem sæta ákvörðun um stjórn veiða, sbr. 20. gr., og miða við tímabil 1. mgr. Frá aflaverðmæti skv. 2. mgr. skal draga eftirfarandi liði: a. Reiknaðan olíukostnað að fjárhæð 6.218 millj. kr. sem taki breytingum miðað við meðaltal á skráðu verði á gasolíu á Rotterdammarkaði frá meðaltali ársins 2000 til meðaltals tímabils 1. mgr. b. Reiknaðan annan rekstrarkostnað að fjárhæð 17.568 millj. kr. sem taki breytingum miðað við vísitölu neysluverðs frá meðaltali ársins 2000 til meðaltals tímabils 1. mgr. c. Reiknaðan launakostnað sem miðast við 39,8% af aflaverðmæti, sbr. 1. mgr. Aflaverðmæti skv. 2. mgr. að frádregnum liðum 3. mgr. skal skipt jafnt á aflamagn sama tímabils umreiknað til þorskígilda miðað við þorskígildisstuðla næsta fiskveiðiárs, sbr. 19. gr. Veiðigjald komandi fiskveiðiárs skal síðan reiknað sem 9,5% af niðurstöðutölu 1. málsl. í krónum á þorskígildiskílógramm.`` Seinna í sömu lögum er ákvæði til bráðabirgða þar sem segir að þetta gjald verði ekki 9,5%, heldur 6% á árinu 2004. Í ljósi þess sem ég hef hér lesið finnst mér eðlilegt, virðulegi forseti, að spyrja hv. formann sjútvn. þar sem þessu viðmiðunartímabili er nú lokið: Hvert er það aflaverðmæti sem talað er um að þurfi að reikna út miðað við tímabilið sem leggja á til viðmiðunar? Ég veit að það er nýliðið en þó hljóta einhverjar skýrslur að liggja fyrir því það er yfirleitt fylgst mjög vel með lönduðum afla á hverju tímabili, hver landar hverju og hvert verðmæti þess afla er. Reyndar eru flestir sem í slíkum fiskviðskiptum standa í svokölluðum flýtiskilum í virðisaukaskatti þannig að aflaverðmæti hjá flestum ætti að liggja fyrir fyrir tímabilið þannig að það ætti að vera hægt að fá upplýsingar um hvert það heildaraflaverðmæti er frá 1. maí á sl. ári til 30. apríl á þessu ári. Í öðru lagi á að reikna viðmiðunarkostnað olíu, eins og sagði hér í greininni, og miða við 6.218 millj. kr. Þetta verð átti að breytast miðað við skráð verð á markaði á olíu í Rotterdam eins og greinin tiltekur, og því spyr ég: Hver er þessi upphæð nú í lok viðmiðunartímabilsins? Það hlýtur að vera hægt að reikna hver þessi upphæð er nú. Hún var 6.218 millj. þegar lögin voru sett, það átti að miða hana við skráð meðalverð á markaði á olíu í Rotterdam. Menn hljóta að vita hvert það er í dag og hver sú tala verður nú sem draga á frá aflaverðmætinu. Í þriðja lagi var það annar rekstrarkostnaður. Í frv. um stjórn fiskveiða var gert ráð fyrir að hann væri 17.568 millj. kr. og hann átti að breytast með vísitölu neysluverðs. Búið er að gefa út vísitölu neysluverðs þannig að það hlýtur að vera tiltölulega einfalt að reikna út hver þessi annar rekstrarkostnaður á að vera sem notaður er í þá reikniformúlu sem nota á til að reikna út nýja veiðigjaldið. Að síðustu var það launakostnaðurinn, 39,8% af aflaverðmætinu. Ef aflaverðmætið liggur fyrir eða styttist í að það liggi fyrir ætti einnig að vera auðvelt að reikna þetta út. Ef hægt er að fá svör, hæstv. forseti, við þessum spurningum er hægt að reikna út heildarveiðigjaldið, hvert það á að vera fyrir alla sem fá úthlutað aflaheimildum en kannski erfiðara að fara að skipta því niður á þorskígildiskílógrömm þar sem ekki liggur fyrir hvað þau verða mörg á komandi fiskveiðiári. Niðurstaðan úr dæminu þegar allar þessar upplýsingar liggja fyrir, 6% af því verður þetta nýja veiðigjald, 6% af þeirri framlegð, getum við kallað það, sem eftir verður þegar búið er að taka aflaverðmætið, olíukostnaðinn, annan rekstrarkostnað og launakostnað frá þessari upphæð. Hv. formaður sjútvn. sagði sjálfur í umræðum í síðustu viku að hann hefði ítrekað reynt að fá upplýsingar hjá embættismönnum sjútvrn. um hvert veiðigjaldið yrði og ber að þakka það að hv. formaður reyni að fá þær upplýsingar sem um er beðið. Hann bar til okkar þau svör að það mætti búast við að heildarupphæð veiðigjaldsins lægi fyrir í kringum 15. maí. Nú vitum við að þingstörf hafa dregist og lítur vel út fyrir að þau dragist nokkuð í viðbót og því sýnist mér að það hljóti að koma til með að liggja fyrir hvert heildargjaldið verður, raunverulegt heildarveiðigjald, áður en til þess kemur að við hættum þingfundum fyrir sumarleyfi. Við höfum viljað bíða, eins og fram kemur í nál. okkar í minni hlutanum, eftir því að taka málið til 3. umr. þar til fyrir liggur hvaða gjöld koma í staðinn fyrir þau gjöld sem falla niður. Síðan getur maður, virðulegi forseti, náttúrlega leikið sér bæði með ýmsar tölur og ýmsar hugmyndir í þessu. Eins og ég las upp úr lögunum um stjórn fiskveiða áðan kemur fram að ráðherra er heimilt að mæla nánar fyrir um útreikning og álagningu og innheimtu á veiðigjaldinu, og því hlýtur maður að velta fyrir sér hlutum eins og t.d. línuívilnun. Talað er um að leggja ákveðið gjald á hvert þorskígildiskíló sem gefið er út í kvóta. Reyndar er einnig talað um að það megi leggja þetta gjald á hvert landað kíló þar sem ekki er um það að ræða að verið sé að úthluta aflaheimildum, eins og hjá dagabátum, og því veltir maður fyrir sér hvaða hugmyndir eru uppi t.d. með línuívilnun þar sem hvert úthlutað kíló í kvóta er ekki það sama og kílóin sem viðkomandi útgerðir koma til með að landa. Hv. formaður sjútvn. studdi jú línuívilnunina dyggilega á þingi og maður veltir því fyrir sér hvernig hann vill fara með þann afla sem landað verður í gegnum þessa ívilnun, hvaða gjald menn koma til með að greiða þar. Koma menn til með að greiða gjald af þeim aflaheimildum sem þeim er úthlutað eða af þeim landaða viðbótarafla sem landað verður í formi þessarar ívilnunar? Ef eingöngu er greitt gjald af úthlutuðum aflaheimildum og menn landa síðan mun meiri afla en aflaheimildir segja til um þá eru menn jú að greiða lægra veiðigjald á kíló í gegnum línuívilnun en í gegnum önnur form útgerðar. Að minnsta kosti hljótum við að geta sagt, virðulegi forseti, að miðað við þær upplýsingar sem gefnar hafa verið í þingsalnum hefðu upplýsingar um veiðigjaldið sem tekur við af gjaldinu í Þróunarsjóð og veiðieftirlitsgjaldinu að 11/12 hlutum getað legið fyrir hér 15. apríl. Þá hefðum við getað séð með nokkurri vissu hvort nýja gjaldið sem leggja á á hrykki fyrir þeim niðurfelldu gjöldum sem við erum að ræða. Veiðigjaldið sem verið er að tala um að komi í staðinn fyrir þróunarsjóðsgjaldið og veiðieftirlitsgjaldið er niðurstaða sem hér varð og hefur verið byggð á vinnu svokallaðrar auðlindanefndar. Það hefur náttúrlega verið farið yfir það fyrr í umræðunni að það er í raun ekki nein sátt um þá leið á milli þeirra flokka sem eru á Alþingi og það er ekki einu sinni sátt um þá leið innan stjórnarflokkanna. Það er of mikið sagt, eins og við heyrðum klingja í kosningabaráttunni sí og æ, að með því að taka upp veiðigjald, sem sumir hafa viljað kalla auðlindagjald, væri loks komin hin langþráða og mikla sátt sem menn voru að leita að og hafa alltaf verið að leita að í sjávarútvegi. Þeir sem halda því fram að upptakan á þessu nýja veiðigjaldi sé í raun búin að ná fram einhverri sátt um fiskveiðistjórnarkerfið lifa í einhverjum öðrum raunveruleika en við hin. Skoðum aðeins hvað sagt var og ritað þegar lagt var fram á Alþingi frv. um það veiðigjald. Það hefur verið í tísku undanfarna daga, virðulegi forseti, að lesa hér upp úr gömlum skjölum og ég held að það sé allt í lagi að halda því eitthvað áfram. Ég velti fyrir mér hverjar voru skýringar manna við þetta nýja veiðigjald þegar lagt var fram frv. á Alþingi um að breyta lögum um stjórn fiskveiða þannig að þetta gjald yrði tekið upp. Ég ætla að leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa aðeins upp úr athugasemdum við það lagafrv. Þar segir: ,,Í samræmi við ákvæði til bráðabirgða V í lögum nr. 1/1999, um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, skipaði sjávarútvegsráðherra nefnd hinn 28. september 1999 sem skyldi endurskoða fiskveiðistjórnarlögin. Í skipunarbréfi nefndarinnar komu fram þau markmið er vinna skyldi að með endurskoðuninni og tillögum um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Í skipunarbréfinu segir: ,,Nefndinni ber að taka tillit til hagsmuna sjávarútvegsins, byggðanna og almennings í landinu í starfi sínu.`` --- Við getum síðan tekið hér langa tölu og deilu um hvort það hafi tekist hjá hinni svokölluðu auðlindanefnd eða ekki, en ég held áfram að vitna í athugasemdir við lagafrv., með leyfi forseta: ,,Markmið breytinganna er að ná fram sem víðtækastri sátt landsmanna um fiskveiðistjórnarkerfið. Þess skal þó gætt að fórna ekki markmiðum um skynsamlega nýtingu og bætta umgengni um auðlindir sjávar né heldur raska hagkvæmni og stöðugleika í greininni.`` Síðastliðið haust skilaði nefndin skýrslu sinni til ráðherra. Meginumfjöllunarefni nefndarinnar var hvort leggja skyldi auðlindagjald á sjávarútveginn og í hvaða formi slíkt gjald ætti þá að verða. Ræddi nefndin nokkra kosti við álagningu greiðslna fyrir afnotarétt af nytjastofnum sjávar. Þær leiðir sem auðlindanefnd taldi koma til greina og kenndar eru við veiðigjald og fyrningu voru ræddar ítarlega, en einnig var skoðuð sú leið sem kennd hefur verið við samninga og lýst er í skýrslu nefndarinnar. Meiri hlutinn taldi og mikilvægt að deilur um eignarhald og afnotarétt á nytjastofnum sjávar yrðu settar niður og til þess skyldi farin sú leið sem auðlindanefnd lagði til, þ.e. að greiðsla kæmi fyrir afnotaréttinn með hliðsjón af afkomu fiskveiða. Þessi niðurstaða meiri hlutans byggðist þó á því að sjávarútvegurinn fengi aukið svigrúm og yrði gert kleift að treysta stöðu sína, greiða niður skuldir og auka hagnað. Til að svo megi verða skiptir mestu að frjálsræði verði aukið í sjávarútvegi og langtímastefnumótun og festa í lagaumhverfi og framkvæmd laga á sviði greinarinnar verði haft í öndvegi. Við útfærslu tillagna sinna um veiðigjald lagði meiri hlutinn til að veiðigjaldið yrði tvískipt; annars vegar fastur hluti sem tæki mið af kostnaði ríkisins vegna stjórnunar fiskveiða og hins vegar breytilegur hluti sem tengdist afkomu í greininni. Á móti gjaldtökunni lagði nefndin til að niður féllu ýmis gjöld sem útgerðin ber nú enda taldi nefndin afkomu í sjávarútveginum ekki gefa tilefni til frekari sérstakrar gjaldtöku og því bæri einnig að hafa rúman aðlögunartíma að veiðigjaldinu. Í frv. eru tillögur nefndarinnar um veiðigjald útfærðar, þó þannig að um eitt gjald er að ræða sem bæði er magn- og afkomutengt.`` Þarna kemur fram með skýrum hætti, virðulegi forseti, að auðlindanefndin svokölluð lagði til að það yrði farið í þetta veiðigjald en hún lagði jafnframt til að gjaldið yrði tvískipt. Hún lagði til að annars vegar yrði innheimt gjald sem væri föst krónutala af útgerðinni og síðan yrði annar hluti gjaldsins tengdur afkomu útgerðarinnar á hverjum tíma. Hér segir í sömu athugasemdum, með leyfi forseta: ,,Í skýrslu endurskoðunarnefndar leggur meiri hluti hennar til að gjaldið verði tvískipt, annars vegar breytilegur hluti sem tengist afkomu greinarinnar og hins vegar fastur hluti sem miðist við kostnað ríkisins vegna stjórnar fiskveiða. Í því sambandi leggur nefndin til að við ákvörðun gjaldsins verði horft til árlegs kostnaðar vegna þess hluta Fiskistofu sem snýr að fiskveiðum (um 400 millj. kr.), rekstrar Hafrannsóknastofnunarinnar, um 940 millj. kr., og afskrifta og fyrirsjáanlegs kostnaðar við fjárfestingar í hafrannsóknarskipum (150--200 millj. kr.). Samtals nemur þessi kostnaður um 1.490--1.540 millj. kr. á ári.`` Hér var auðlindanefndin að leggja til, og ég held að það hafi verið ákaflega skynsamlegt fyrst menn á annað borð voru að tala um að leggja á veiðigjald, að hluti þess yrði fastur. Að það væri ákveðinn hluti af veiðigjaldinu sem kæmi í staðinn fyrir þau gjöld sem við nú ætlum að fara að fella niður sem menn vissu nákvæmlega fyrir fram, burt séð frá því hver afkoman væri á hverjum tíma, að útgerðin í landinu mundi greiða, enda væri sá hluti eingöngu miðaður við þann kostnað sem ríkið bæri beint af rekstri Fiskistofu, Hafrannsóknastofnunar og árlegum kostnaði við að fjárfesta í hafrannsóknarskipi, 1.490--1.540 millj. kr. Síðan átti að bæta við þetta afkomutengdu veiðigjaldi. Nú veit ég ekki hvort við fáum upplýsingar í þessari umræðu um hugsanlegar upphæðir veiðigjaldsins eins og það er reiknað út, byggt á þeim tilögum sem nú eru í gildi í lögum um stjórn fiskveiða, en miðað við hvernig útvegurinn hefur gengið á viðmiðunartímabilinu er ég ekki einu sinni viss um að heildargjaldið sem reiknað verður út frá þeirri reikniformúlu sem ég fór yfir áðan nái einu sinni þeim fasta hluta sem auðlindanefndin lagði til að skyldi þó verða algjört lágmark í þeim gjöldum sem kæmu í staðinn fyrir þau gjöld sem við fellum nú niður, verði þau frv. sem verið er að fara yfir í dag að lögum. Í athugasemdum með áðurnefndu frv. segir, með leyfi forseta: ,,Til að einfalda sem mest útreikning, álagningu og innheimtu veiðigjaldsins var ákveðið að leggja til í frumvarpi þessu að veiðigjald yrði lagt á útgerðina í einu gjaldi og veiðigjaldið yrði ekki tvískipt ...`` Þetta var niðurstaðan hjá Alþingi þegar lögunum um stjórn fiskveiða var síðast breytt og þetta veiðigjald kom inn, að einfaldara væri að miða það eingöngu við afkomuna fremur en að vera með fast gjald. Nú þykir mér skörin vera að færast upp í bekkinn. Ég skil ekki hvernig það getur verið einfaldara að vera eingöngu með breytilegt gjald, sem veltur á mörgum breytilegum forsendum, en ákveðna fjárhæð sem alltaf yrði a.m.k. greidd í veiðigjald. Fjmrn. lagði mat á þessar tillögur þegar þær lágu fyrir í frumvarpsformi og sagði í sínu áliti, með leyfi forseta: ,,Verði frumvarpið óbreytt að lögum og ekki gerðar breytingar á tekjustofnum Fiskistofu og Þróunarsjóðs sjávarútvegsins má gera ráð fyrir að gjald fyrir veiðiheimildir hækki í áföngum til ársins 2009, en þá geti gjaldið skilað ríkissjóði um 1,8--2 milljörðum kr. í tekjur á verðlagi ársins í ár.`` Þarna var því spáð að miðað við þær reglur sem nú gilda gæti þetta nýja veiðigjald orðið 1,8--2 milljarðar kr. á árinu 2009. Fjmrn. reyndi líka að meta hvert gjaldið yrði á árinu 2004. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Miðað við frumvarpið eins og það stendur eitt og sér verða tekjur ríkissjóðs af veiðigjaldi 1,1--1,2 milljarðar kr. árið 2004 og hækka í áföngum og verða 1,8--2,1 milljarður kr. árið 2009. Á móti lækka tekjuskattar á útgerðarfyrirtæki um 18% af því sem tekjuskattsstofninn lækkar hjá þeim fyrirtækjum sem greiða tekjuskatt.`` Það hefur reynst okkur í þessari umræðu erfitt, eins og fram hefur komið, að draga fram einhverjar tölur. Þarna finnur maður þó einhverja spá, þó gömul sé, frá fjmrn. um að þetta nýja veiðigjald gæti hugsanlega skilað 1,1--1,2 milljörðum á árinu 2004. Ég efast um að embættismenn fjmrn. hafi á þeim tíma sem spáin var gerð vitað um þá niðursveiflu sem orðið hefur í sjávarútvegi. Mér er til efs að gjaldið geti náð þeim tölum sem þarna koma fram, 1,1--1,2 milljörðum kr. Auðvitað væri gott ef svo væri en rekstrarumhverfi sjávarútvegsins hefur breyst svo mikið á þessum viðmiðunartíma sem við erum að tala um að verði notaður, frá 1. maí á síðasta ári til 30. apríl á þessu ári, að ég efast um að nokkrir embættismenn á þeim tíma sem þessi spá var gerð hafi gert sér grein fyrir að niðursveiflan yrði þetta mikil. Hvað verður um Þróunarsjóð sjávarútvegsins samkvæmt því frv. sem hér liggur fyrir? Í frv. segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt áætluðum efnahags- og rekstursreikningi Þróunarsjóðs fyrir árið 2003 var hrein eign sjóðsins um 318 millj. kr. í árslok 2003 og var það í fyrsta skipti frá sjóðsstofnun sem sjóðurinn sýnir jákvæðan höfuðstól. Gangi áætlanir Þróunarsjóðs fyrir árin 2003--2009 eftir má gera ráð fyrir að hrein eign sjóðsins verði um 370 millj. kr. í árslok 2009 er starfstíma hans lýkur samkvæmt lögunum.`` Þarna kemur fram í athugasemdum við lagafrv. að samkvæmt áætluðum efnahags- og rekstursreikningi Þróunarsjóðs í lok árs 2003 sé hrein eign 318 millj. kr. og hrein eign gæti orðið 370 millj. kr. þegar leggja á sjóðinn niður í árslok 2009. Þróunarsjóður sjávarútvegsins, hvaða fyrirbæri er þetta og hvernig stendur á því að í hann hafa verið lagðar háar fjárhæðir? Hvernig varð hann til og hvert var hlutverk hans? Í lögum um Þróunarsjóð segir, með leyfi forseta: ,,Hlutverk Þróunarsjóðs sjávarútvegsins er að taka við þróunarsjóðsgjöldum skv. 4. og 6. gr., fara með og selja eignir og hlutabréf í eigu sjóðsins skv. 11. gr., fara með og selja hlutabréf í eigu hlutafjárdeildar skv. 12. gr., innheimta skuldabréf í eigu atvinnutryggingadeildar skv. 13. gr. og greiða skuldbindingar sjóðsins. Þá skal Þróunarsjóður sjávarútvegsins taka lán til að fjármagna kaup eða smíði á rannsóknaskipi fyrir Hafrannsóknastofnunina.`` Í 1. gr. laganna kemur skýrt fram hvert hlutverk þessa sjóðs er, sem við ætlum nú í framhaldi af þessu frv., verði það að lögum, að leggja niður. Ég held að allir sem einhvern þátt tóku í stjórnmálum eða sjávarútvegi á þeim árum sem Þróunarsjóðurinn var stofnaður muni það ástand sem þá var og í hvaða tilgangi sjóðurinn var settur á laggirnar. Það urðu ansi miklar deilur um það í þjóðfélaginu hvort um enn eina sértæku aðgerðina væri að ræða fyrir ákveðna landshluta eða fyrir ákveðinn iðnað. Ég held þó að flestir hafi gert sér grein fyrir því á þeim tíma að það var nauðsynlegt að koma útveginum til hjálpar og það var ákveðið að gera það með því að stofna þennan Þróunarsjóð. Sjóðurinn tók á sínum tíma við öllum eignum og skuldbindingum fleiri sjóða. Í lögunum segir, með leyfi forseta: ,,Þróunarsjóður tekur við öllum eignum og skuldbindingum Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins ... eignum og skuldbindingum atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar vegna sjávarútvegsfyrirtækja ... Yfirtakan miðast við stöðu eigna og skulda við gildistöku laga þessara að frádregnum 950 millj. kr. endurlánum ríkissjóðs til atvinnutryggingardeildar sem ríkissjóður tekur að sér að greiða. Jafnframt ábyrgist Þróunarsjóður gagnvart ríkissjóði það sem á kann að falla vegna ríkisábyrgðar á verðbættu nafnvirði A-hlutdeildarskírteina hlutafjárdeildar.`` Þeir sem þekktu rekstur þessa sjóðs muna það að hann gat keypt hlutabréf í sjávarútvegsfyrirtækjum, svokölluð A-hlutabréf og B-hlutabréf. Þarna er verið að tala um A-hlutdeildarskírteini hlutafjárdeildar Byggðastofnunar. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Halda skal fjárreiðum framangreindra sjóða aðskildum í bókhaldi sjóðsins. Þá skal ríkissjóður leggja sjóðnum til að láni jafnvirði 4 þús. millj. kr. á árunum 1994 og 1995. Skal hver hluti lánsins afborgunarlaus fyrstu tvö árin en endurgreiðast síðan með jöfnum árlegum afborgunum þannig að þau verði að fullu greidd árið 2005.`` Þessi lán sem ríkissjóður lagði sjóðnum til, 4 þús. millj. kr. á árunum 1994 og 1995, eiga því að endurgreiðast að fullu á næsta ári. Það kemur einnig fram í lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins að Þróunarsjóðurinn er í eigu ríkisins. Af hverju tel ég að taka þurfi það fram? Jú, kannski vegna þess að í störfum sjútvn. var óskað umsagnar frá hagsmunaaðilum, eins og við yfirleitt gerum þegar við fjöllum um mál í nefndum. Okkur barst m.a. umsögn frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna þar sem fram kemur að Landssamband íslenskra útvegsmanna leggur til að sjóðurinn verði strax gerður upp þar sem hann eigi nú fyrir skuldum og því sem umfram verði verði skilað til þeirra útgerðarmanna sem greitt hafa í sjóðinn á þessu ári. Þegar ég sá þetta í umsögn LÍÚ fór ég að velta fyrir mér hvort það gæti verið að ekki væri kveðið á um hvernig ætti að fara með eigur sjóðsins þegar kæmi að því að leggja hann niður eða gildistími laganna um hann rynni út. Sem betur fer fann ég, þegar ég fór að leita, að í lögunum stendur að þau gildi til 31. des. árið 2009 ,,og skulu eignir sjóðsins þá renna til Hafrannsóknastofnunarinnar og andvirði þeirra varið til hafrannsókna.`` Það liggur því alveg ljóst fyrir og hefur legið fyrir ljóst frá upphafi að þeir sem greiða í þennan sjóð hafa ekki neinn eignarrétt á því fé sem þar kemur inn, jafnvel þótt sjóðurinn komi til með að eiga eitthvað umfram skuldbindingar sínar. Jafnframt var ljóst af umsögn Landssambands íslenskra útvegsmanna að þeir ágirnast það fé sem reikna má með að verði til í sjóðnum. Í frv. kemur fram að áætlaður efnahags- og rekstrarreikningur fyrir árið 2003 segi að hrein eign geti orðið um 318 millj. kr. Þar sem við erum komin fram í maí á árinu 2004 datt mér í hug í dag að leita mér upplýsinga um það hvort ekki lægi fyrir ársreikningur Þróunarsjóðs sjávarútvegsins fyrir síðasta ár þannig að maður gæti séð hvort þessi áætlun um 318 millj. kr. stæðist. Ég gat ekki orðið mér úti um ársreikning fyrir síðasta ár en ég gat fengið ársreikning fyrir árið 2002, sem ég gerði til að gera mér grein fyrir því í tölum hvers konar sjóður Þróunarsjóður sjávarútvegsins er. Ég hef farið yfir lagalegt hlutverk hans en fljótt á litið gerir maður sér ekki alveg grein fyrir stærð sjóðsins í tölum og hollt er að rifja það upp núna þegar fyrir liggur að þessi sjóður verður niður lagður. Í ársreikningi ársins 2002 kemur fram að samkvæmt niðurstöðum rekstrarreiknings varð hagnaður á rekstri sjóðsins um 1.108 millj. kr. Hann var mun meiri en áætlanir höfðu gert ráð fyrir og var það aðallega vegna hagstæðrar gengisþróunar á því ári. Í lok ársins 2002 var eigið fé sjóðsins neikvætt um 395 millj. kr. Sé eigið fé í lok árs 2003 orðið jákvætt um 318 millj. kr. er alveg ljóst að það hefur verið ágætisafgangur af sjóðnum á árinu 2003. Staðan hefur þá breyst út því að vera neikvætt eigið fé upp á 395 millj. kr. í að vera jákvætt upp á 318 millj. og varla getur munað miklu í áætluninni sem lögð er til grundvallar í lagafrv. Hvernig hefur þessi sjóður þróast frá því að hann var settur á laggirnar? Eignir sjóðsins við lok árs 1994 voru 7.128 millj. kr. Hann skuldaði þá 10.108 millj. kr. þannig að neikvætt eigið fé var 2.980 millj. kr. Síðan hafa eignirnar smám saman verið að minnka og skuldirnar líka minnkað. Staðan nú í lok árs 2002 var sú að eignir voru upp á 3.679 millj. kr. en skuldir upp á 4.074 millj. kr. og neikvætt eigið fé upp á 395 millj. kr. Þetta er enginn dvergur, þessi sjóður sem við erum að tala um. Í honum eru miklar eignir en jafnframt hvíla enn þá á honum miklar skuldir. Tekjurnar sem sjóðurinn hefur fengið frá ári til árs hafa verið að þróast og breytast. Árið 1996 var gjaldið á aflamark 478 millj. kr. Árið 2002 var það komið upp í 633 millj. kr. Þróunarsjóðsgjald á fiskiskip var ekki neitt í upphafi, árið 1994 þegar sjóðurinn var settur á laggirnar, en árið 2002 var það komið í 101 millj. kr. Í stjórn sjóðsins eru þrír valinkunnir menn. Segja mætti að hlutverk þessa sjóðs hafi ekki verið mikið á undanförnum árum annað en að taka á móti gjöldum og greiða niður skuldir. Hlutverkið var meira á árum áður, eins og flestir muna, þegar Þróunarsjóður fór um landið og keypti upp frystihús og fasteignir sem ekki nýttust lengur í sjávarútvegi. Hann keypti þær upp og reyndi síðan að selja aftur í einhvern annan farveg heldur en fiskvinnslu eða útgerð. Það hefur lítið verið um slíkar hreyfingar innan sjóðsins á undangengnum tveimur árum, aðallega hefur sjóðurinn, eins og ég sagði hér áðan, tekið við þessu gjaldi og greitt niður skuldir. Það er vont að hafa ekki tölur ársins 2003 þegar menn velta þessum hlutum fyrir sér og hvernig gengið hefur hjá sjóðnum. Þó held ég að það sé nauðsynlegt umræðunni að við förum aðeins yfir umfangið eins og ég gerði áðan varðandi þennan sjóð á árinu 2002, sem eru síðustu endurskoðaðar upplýsingar sem við höfum um ársveltu og ársreikning þessa sjóðs. Þá voru vaxtatekjur rúmar 206 millj. kr. og gengishagnaðurinn 354 millj. kr. Þetta ár er því kannski ekki alveg marktækt að því leyti að þarna er sjóðurinn að hagnast verulega á hagstæðu gengi, sem ekki var á árinu 2001 því að þá tapaði hann 350 millj. kr. á genginu. Vaxtagjöld sjóðsins voru 164 millj. kr. Hreinn vaxtamunur, mismunur á milli þeirra vaxta sem sjóðurinn hafði í tekjur og vaxta sem hann greiddi í gjöld, var tæpar 400 millj. kr., þ.e. 397 millj. Þetta hefur sjóðurinn til síns reksturs en til viðbótar hefur hann tekjur, þróunarsjóðsgjaldið á aflamarkið og þróunarsjóðsgjaldið á fiskiskip og fasteignir. Af aflamarki fengust 632 millj. á árinu 2002 og af fiskiskipum 101 millj. kr. þannig að heildartekjur aðrar en vaxtatekjur voru 734 millj. En hreinar heildarrekstrartekjur sjóðsins á árinu 2002 voru 1.131 milljarður kr. Eins og ég segi erum við ekki að tala um neinn dverg. Það var lítið um framlög og styrki úr sjóðnum á þessu ári, eingöngu í kringum 10 millj. kr. Á þessu ári tók sjóðurinn ný lán upp á 200 millj. kr. Hann borgaði af langtímaskuldum rétt tæpar 939 millj., tæpan milljarð, og borgaði af hlutdeildarskírteinum 13 millj. kr. Við lok ársins 2002 átti sjóðurinn enn þá nokkrar fasteignir. Hann átti fjórar fasteignir sem voru Skeið 1 á Ísafirði, metið á 72 millj., Eyjaslóð 5 í Reykjavík á 56 millj., Bolafótur 15 í Njarðvík á 20 millj. og Straumnes, hraðfrystihús á Patreksfirði, metið á 1 millj. kr. Sjóðurinn á því enn fasteignir sem hann hefur tekið í úreldingu eins og hann gerði á sínum tíma sem metnar eru enn í dag upp á tæpar 150 millj. og hlýtur alltaf að vera spurning þegar farið er yfir slíkar eignir og mat á þeim hvaða mat er rétt á hverjum tíma. Í lok ársins 2002 hafði sjóðurinn keypt samtals 62 krókabáta. Sjóðurinn keypti mikið af krókabátum á ákveðnu tímabili til að ná þeim út úr kerfinu. Hér segir í ársreikningi fyrir árið 2002 að markmiðið með kaupum þessum hafi verið að Þróunarsjóður gæti stutt íslensk sjávarútvegsfyrirtæki til að hasla sér völl á erlendum fiskimiðum með því að leggja þeim til hlutafé eða báta eða selja þá báta úr landi til þess að stuðla að íslenskri útrás tækja og búnaðar. Í lok ársins hafði 59 bátum af þessum 62 verið ráðstafað en á árinu 2002 var engum bát ráðstafað. Sjóðurinn var, eins og ég sagði, ekki í miklum rekstri og hefur ekki verið í miklum rekstri, a.m.k. ekki núna á síðustu tveimur árum, en eftir sem áður hefur hann hlutverk og þarna fara miklar tekjur í gegn, tekjur af þróunarsjóðsgjaldi, bæði af aflamarki, fiskiskipum og fasteignum. Ég tók eftir því í ársreikningi fyrir árið 2002 að þrátt fyrir að einungis þrír menn sitji í stjórn sjóðsins er þó verið að greiða í stjórnarlaun rétt um 3 millj. þannig að það kostar talsvert að reka sjóðinn og ég held að ég geti alveg tekið undir það með þeim aðila sem skrifaði umsögn Landssambands ísl. útvegsmanna að það er í sjálfu sér enginn tilgangur í því að halda sjóðnum á lífi ef hægt er að leysa hann upp, en þá verður líka að passa upp á að þeir fjármunir sem í honum eru renni til þeirra hluta sem kveðið er á um í lögum. Herra forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að formaður sjútvn. og hv. framsögumaður meiri hlutans í málinu, Guðjón Hjörleifsson, svari einhverjum af þeim spurningum sem hér hafa verið lagðar fram og reyni að knýja á í sjútvrn. með svör því við komumst lítið áfram í umræðunni um niðurfellingu á þróunarsjóðsgjaldi og veiðieftirlitsgjaldi nema við vitum eitthvað um hvað kemur í staðinn. Ég treysti því að hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, sem jafnframt er formaður sjútvn., passi upp á það fyrir okkur að við förum ekki í gegn með þessi frumvörp nema fyrir liggi staðfestar upplýsingar um hvert veiðigjaldið geti orðið. Í fyrsta lagi eins og ég sagði áðan þurfum við að vita hvert heildargjaldið verður og í öðru lagi þurfum við líka að vita hvert gjaldið verður á þorskígildiskíló því það skiptir máli, ekki bara fyrir okkur sem hér erum og munum fara í gegn með lagafrumvörpin með einum eða öðrum hætti, heldur líka þá sem koma til með að þurfa að greiða veiðigjaldið. Við heyrum það strax hjá útgerðarmönnum að flestir hverjir eru þegar farnir að kveinka sér undan því að þurfa að greiða þetta sértæka gjald sem þeir kalla til ríkissjóðs, þennan sérskatt á atvinnugreinina, þannig að það mun örugglega heyrast hljóð úr horni þaðan þegar fyrir liggur hvert gjaldið á að verða og við hljótum að þurfa að vita hvað kemur í staðinn þegar við fellum niður slík gjöld.

Hæstv. forseti. Það er erfitt að svara öllum spurningum í svona viðamikilli ræðu sem ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Það er rétt að rætt var í sjútvn. hvort hægt væri að fá útreikninga um þetta og eins og ég sagði í framsögu minni fyrir nokkrum dögum var það ekki hægt því að viðmiðunarárið miðast við 30. apríl og nú eru liðnir aðeins tveir dagar frá því þannig að það er mjög erfitt að ná í þær tölur. Sjútvn. setti upp gróft reiknilíkan til að reyna að átta sig á stærðinni á þessu. Þar gáfu þeir sér að aflaverðmætið væri 78 milljarðar og reiknuðu þá með því að tekjur yrðu 1.370 millj. Þeir segja samt sem áður að gengishreyfingar, aflasamdráttur og kostnaðarhækkanir miðað við þau 6% sem hv. þm. Jón Gunnarsson kom inn á áðan, muni vera á bilinu 1,1--1,2 milljarðar sem eru sömu tölur og hv. þm. Jón Gunnarsson kom með. Ég get ekki lofað því að þetta verði tilbúið en ég verð vonandi með nánari upplýsingar á næsta fundi í sjútvn. Þeir eru ekki vissir um það, þeir eru að viða að sér upplýsingum og eins og ég sagði er þetta annar vinnudagurinn frá því að tímabilinu lauk þannig að við verðum bara að sjá hvað gerist í því. En hv. þm. Jón Gunnarsson nefndi hér tölur, 1.490 og 1.540 millj., við erum að tala um að veiðigjaldið eigi að vera 9,5% í krónum á þorskígildistonn en það verður fyrst til að byrja með 6% í stað 9,5 árið 2004, 6,6% árið 2005, 7,3% 2006, 8% 2007, 8,7% 2008 og 9,5% 2009. Ef við framreiknum þessar tölur miðað við 2009, þegar við sjáum heilt ár miðað við fullt álag, 9,5%, þá eru þetta tæpir 2 milljarðar miðað við að tökum ekki tillit til gengisbreytinga, gengið eins og það er í dag og eðlilegan afla þannig að þetta eru þær tölur sem við byggjum á í dag.

Frú forseti. Ég er þess fullviss að hv. þm. hefur reynt eins og hann mögulega gat að fá fram þessar upplýsingar því hann veit hvað það er nauðsynlegt fyrir okkur sem í nefndinni störfum að hafa þær þegar við höldum áfram. Það er rétt hjá hv. þm. að það eru einungis liðnir tveir dagar frá því að viðmiðunartímabilinu lauk en eins og ég sagði í framsögu minni trúi ég ekki öðru en unnið sé þannig í ráðuneytum að menn reyni að gera sér grein fyrir hlutunum fyrir fram og setji niður einhver líkön og velti fyrir sér hvaða tölur gætu komið upp. Aflaverðmætið liggur náttúrlega fyrir alla vega til loka mars þó að við séum ekki að fara framar í tímann þannig að hægt er að reikna út með 11 / 12 nákvæmni hvert gjaldið kemur til með að verða. Í svari hv. þm. kom fram að sett hefði verið upp einhvers konar reiknilíkan og menn hefðu reynt að reikna þetta út. Það hefðu orðið breytingar á kostnaði, sem er alveg rétt, en þetta eru svo einfaldir hlutir að ég trúi því ekki að ráðuneytið geti ekki reiknað út eins og t.d. hvað viðmiðunarverð á olíu hefur breyst á viðmiðunartímabilinu. Það eru bara tvær tölur sem þarf að bera saman og reikna út hver breytingin hefur orðið. Það sama á við um annan rekstrarkostnað. Ég trúi ekki öðru en ráðuneytið geti reiknað út hvað þessar 17.568 millj. eru orðnar núna. Þar er eingöngu miðað við vísitölu neysluverðs og hún liggur fyrir. Ég trúi því heldur ekki að ráðuneytið geti ekki reiknað 39,8% af aflaverðmæti þegar aflaverðmæti liggur fyrir. Ég verð því að hvetja hv. formann til þess að knýja á um að ráðuneytið svari okkur en láti ekki tímann líða þannig að við höfum ekki þessi svör þegar þingið fer í sumarleyfi.

Virðulegi forseti. Það var fleira sem kom fram í ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar áðan varðandi línuívilnunina. Það er ljóst að verið er að reikna út frá aflaverðmæti. Hann sagði áðan og það er alveg rétt að það var ekki sátt um hvaða leið yrði farin. Auðlindanefndin svokallaða vildi leggja á veiðileyfa- eða auðlindagjald eða fara fyrningarleiðina. Það var ákvörðun að fara þá leið þar sem miðað væri við aflaverðmæti að frádregnum olíukostnaði, reiknuðum rekstrarkostnaði og launakostnaði og þetta er niðurstaðan. En eins og hugmyndir sumra voru að leggja fast krónugjald á þorskígildiskíló þá hefði línuívilnun sennilega verið utan við það miðað við úthlutun. En menn eru að viða að sér gögnum, miklum gögnum, þannig að það eru engar tölur komnar, en eins og ég sagði skal það bara liggja fyrir á næsta fundi í sjútvn. hvort svo geti orðið. Ég átta mig náttúrlega ekki á því hvenær þinglok verða en þetta gerist vonandi í þessum mánuði.

Frú forseti. Hv. þm. kom inn á mál sem okkur báðum er hjartfólgið, þ.e. línuívilnun. Það er alveg rétt hjá honum að menn koma til með að reikna þetta nýja veiðigjald út frá aflaverðmæti en síðan þurfa menn að skipta því á hvert þorskígildiskíló. Það þarf að rukka út frá aflaheimildum sem gefnar eru út og því veltir maður fyrir sér með aflaheimildirnar sem notaðar verða í línuívilnun hvort veiðigjaldið á þær heimildir verði í raun ódýrara miðað við hvert kíló sem landað er en í öðrum heimildum. Ég verð einnig að segja að ég varð fyrir talsverðum vonbrigðum með nefndarálit meiri hlutans í sjútvn. varðandi frv. því þar segir í raun eingöngu, með leyfi forseta, þegar búið er að telja upp þá gesti sem þar komu: ,,Í frumvarpinu er lagt til að gjöld sem eigendur skipa hafa greitt í Þróunarsjóð sjávarútvegsins skv. 4. og 6. gr. gildandi laga verði felld niður frá 1. september nk. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.`` Ekki er á nokkurn hátt reynt að útskýra í nefndarálitinu hvað þarna er á ferðinni og hvað hugsanlega gæti komið í staðinn eða hvaða áhrif þetta hefði á greinina eða fjárhag ríkissjóðs. Ég var reyndar svolítið undrandi á því líka að þegar frv. var lagt fram með kostnaðarmati fjmrn. reyndi fjmrn. ekki á nokkurn hátt að gera sér grein fyrir hvað gæti komið í staðinn þarna. Þeir reiknuðu út hver upphæð þeirra gjalda sem féllu niður væri en ekki var á nokkurn hátt reynt nú, eins og var þó fyrir tveimur árum síðan þegar þessi breyting var ákveðin, að reikna út hvað kæmi í staðinn og það hlýtur að sækja að manni sá grunur að ástæðan fyrir því sé kannski sú að gjaldið sé talsvert lægra vegna afkomu en menn ætluðu í upphafi.

Hæstv. forseti. Nú missti ég af fyrri hluta þessarar umræðu um málið sem við ræðum hér, það er frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 92 frá 24. maí 1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Ég var upptekinn á fundi með forseta þingsins ásamt formönnum hinna þingflokkanna þannig að vera kann að ég hafi í raun misst af svari við einni spurningu sem mér leikur hugur á að fá svar við. Það er þannig, virðulegi forseti, að í athugasemdum við frumvarpið stendur að samkvæmt áætluðum efnahags- og rekstrarreikningi Þróunarsjóðs fyrir árið 2003 var hrein eign sjóðsins um 318 millj. kr. og ef áætlanir ganga eftir fyrir árin 2003--2009 má víst gera ráð fyrir að hrein eign sjóðsins verði um 370 millj. kr. þegar starfstíma hans á að ljúka samkvæmt lögum. Í lögum um Þróunarsjóð kemur skýrt fram að ef þessi sjóður hættir störfum, eins og reyndar er verið að leggja til með frumvarpinu, þá eigi fjármunir hans að renna til hafrannsókna. Gott og vel. Þegar við hófum 2. umr. um frumvarpið fyrir um viku síðan, ef ég man rétt, spurði ég einmitt hv. formann sjávarútvegsnefndar, hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, hvernig menn hefðu hugsað sér þetta varðandi skuldbindingar sjóðsins. Nú hefur komið fram og ég hygg að allir sem á annað borð fylgjast með þessum málum viti það reyndar að þessi sjóður tók á sig skuldbindingar. Hann tók lán til að standa straum af kostnaði við smíði nýs hafrannsóknaskips, Árna Friðrikssonar. Ég spurði hv. þm. að því fyrir viku síðan hvað yrði um þessar skuldbindingar. Honum var ekki kunnugt um svarið þá en kannski hefur hann aflað sér upplýsinga á þeim dögum sem eru liðnir síðan þannig að hann geti þá svarað þessu núna. Kann að vera að hann hafi svarað þessu fyrr í dag. En þar sem ég missti af fyrri hluta umræðnanna eins og ég sagði áðan bið ég hann um að endurtaka svar sitt ef svo er. Það væri mjög gagnlegt að fá svar við þessari spurningu, frú forseti. Eins og ég sagði áðan þá eiga fjármunir þessa sjóðs að renna til hafrannsókna samkvæmt lögum eins og þau eru í dag. Í sjálfu sér er kannski ekkert við það að athuga. Ég er einn af þeim sem hafa talað mjög hlýlega um það að okkur beri að auka fjármuni til þess að efla hafrannsóknir hér við land. Við eyðum of litlum peningum og jafnvel líka of litlum tíma í þennan mikilvæga málaflokk. Þó er það svo, frú forseti, þegar maður fer að kynna sér þetta mál og skoða svolítið sögu Þróunarsjóðs sjávarútvegsins og þær umræður sem hafa verið í þinginu á undanförnum missirum að þá kemur ýmislegt athyglisvert í ljós sem ég tel rétt að gefa gaum núna þegar við ræðum endalok Þróunarsjóðs sjávarútvegsins. Það sem ég hnaut um þegar ég skoðaði þetta var að á 125. löggjafarþingi 1999--2000 var lagt fram frumvarp til laga á hinu háa Alþingi um breytingu á þessum lögum nr. 92 frá 1944, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Flutningsmenn frumvarpsins voru hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, Jóhann Ársælsson, Guðmundur Hallvarðsson, Árni Steinar Jóhannsson og Hjálmar Árnason. Frumvarpið er mjög einfalt og stutt og 1. gr. þess hljóðaði svo, með leyfi forseta: ,,Við 1. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Þróunarsjóður sjávarútvegsins skal veita byggðasöfnum og sjóminjasöfnum styrki til varðveislu skipa. Fjárhæð styrks skal nema 50.000 kr. á hverja rúmlest skips sem tekið er til varðveislu eftir 1. janúar 1990.`` Í greinargerð með þessu ágæta frumvarpi kemur fram að það skortir mjög fjármagn til varðveislu gamalla fiskiskipa sem menn vilja eiga til minja, ef svo má segja, til að varðveita merka sögu okkar í sjávarútvegi, og ekki bara fiskiskipa heldur ýmiss búnaðar jafnvel, ýmissa minja, jafnvel húsakosts og annars þess háttar. Ég held að flestir geti fallist á að við Íslendingar höfum ekki verið nógu dugleg við að varðveita minjar um þessa glæstu fortíð okkar sem sjávarútvegs- og fiskveiðiþjóðar. Má um það finna mörg ljót dæmi þar sem mikil menningarverðmæti hafa farið í súginn. Ég ætla svo sem ekki að rekja þá sorgarsögu í löngu orði hér og nú. Flestir kannast við einhver dæmi um þetta. Þetta frumvarp dagaði reyndar uppi í þinginu. En nokkrum mánuðum síðar var frumvarpinu breytt í þingsályktunartillögu sem fór fyrir þingið á vordögum árið 2000. Að þessari þingsályktunartillögu stóð gjörvöll þáverandi sjávarútvegsnefnd sem voru hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson, Jóhann Ársælsson, Árni Ragnar Árnason, Kristinn H. Gunnarsson, Svanfríður Jónasdóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Guðjón Arnar Kristjánsson, Vilhjálmur Egilsson og Hjálmar Árnason. Þessi þingsályktunartillaga, frú forseti, er svolítið merkileg vegna þess að hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Tillaga til þingsályktunar um varðveislu báta og skipa. Frá sjávarútvegsnefnd.`` --- tek ég fram enn og aftur. ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa tillögur um hvernig skuli staðið að varðveislu gamalla skipa og báta sem eru mikilsverðar minjar um atvinnu og byggðasögu. Í því sambandi verði mótaðar reglur um fjármögnun, sem m.a. Þróunarsjóður sjávarútvegsins taki þátt í, og varðveislugildi báta og skipa skilgreint.`` Þessi merka þingsályktunartillaga kom sem sagt í framhaldi af þessu frumvarpi. Menn höfðu sem sagt tekið frumvarpið og frekar breytt því í þingsályktunartillögu til þess að reyna að finna málinu einhvern farveg frá hinu háa Alþingi og inn í stjórnsýsluna. Þingsályktunartillagan hlaut ágæta meðferð í þinginu og var rædd og fór til atkvæðagreiðslu og var að lokum samþykkt á hinu háa Alþingi 9. maí árið 2000, það er fyrir réttum fjórum árum síðan. Hún flaug í gegn og varð sem sagt að þingsályktun, tilmælum til ríkisstjórnarinnar þar sem ríkisstjórninni var falið að undirbúa tillögur um það hvernig skyldi staðið að varðveislu gamalla skipa og báta sem eru mikilvægar minjar um atvinnu og byggðasögu, og líka móta reglur um fjármögnun og annað þess háttar sem meðal annar Þróunarsjóður sjávarútvegsins tæki þátt í. Síðan hefur töluvert vatn runnið til sjávar, frú forseti. En ég veit ekki til þess að nokkur skapaður hlutur hafi gerst. Þessi þingsályktunartillaga sem afgreidd var í þinginu hvarf út í tómið og ég held að ekkert hafi verið efnt á öllum þessum mánuðum sem liðnir eru. Það eina sem hefur gerst er að dýrmætum minjum um glæsta sögu okkar sem fiskveiðiþjóðar hefur enn haldið áfram að hraka og brotna. Þessar minjar hafa brotnað og týnst og mikilvægur hluti af menningararfleifð þjóðarinnar hefur farið í súginn. Ríkisstjórnin hlýtur að bera ábyrgð á þessari handvömm og ég verð að segja það, frú forseti, að mér finnst það mjög alvarlegt mál ef ríkisstjórnin fer ekki að tilmælum Alþingis. Það er nú svo að Alþingi, þessi stofnun sem situr hér er dýr í rekstri og mér finnst mjög alvarlegt ef Alþingi er látið sólunda tíma sínum í umræður fram og til baka um mál, um þingsályktunartillögur. Þessi mál fara til nefnda og svo framvegis. Jafnvel er leitað eftir umsögnum. Þarna er miklum tíma eytt til einskis. Mikill tími fer í súginn. Alþingi vill vel en það rekst á ókleifan múr sem er ríkisstjórn Íslands. Þetta er mjög alvarlegt mál. Því miður er það svo, frú forseti, að einmitt grúsk mitt og eftirgrennslan í skjölum þingsins, eftir að ég settist á hið háa Alþingi fyrir réttu ári síðan, hefur leitt til þess að ég komst að því að þetta er ekki eina þingsályktunartillagan, því miður, sem virðist hafa dagað einhvers staðar uppi. Ég þykist vita um annað dæmi um þingsályktunartillögu sem var samþykkt hér 3. mars árið 1998. Þar fól Alþingi ríkisstjórninni að skipa nefnd hæfra manna sem áttu að gera tillögur um leiðir til að endurreisa urriðastofna Þingvallavatns. Þessi þingsályktunartillaga var lögð fram af þremur ágætum þingmönnum, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, hv. þm. Árna M. Mathiesen og hv. þm. Guðna Ágústssyni. Nú eru bæði hv. þm. Guðni Ágústsson og hv. þm. Árni M. Mathiesen ráðherrar í núverandi ríkisstjórn. En það virðist ekki hafa dugað til. Ég held að þessa þingsályktunartillögu hafi hreinlega dagað uppi. Ég hef reyndar lagt inn fyrirspurn til forsætisráðherra með ósk um skriflegt svar eða réttara sagt að hann segi okkur fréttir af störfum þessarar nefndar sem hann ber ábyrgð á að hafi átt að vera skipuð árið 1998, sennilega um sumarið. Það verður mjög gaman og athyglisvert að sjá hvaða fréttir hæstv. forsætisráðherra getur fært okkur af störfum nefndarinnar um Þingvallaurriðann. Nóg um það í bili. Áður en ég held áfram er kannski best að minnast á þriðju þingsályktunartillöguna sem hefur farið í gegnum þingið og einhvern veginn dagað uppi að ég tel. Það er þingsályktunartillaga sem var samþykkt hér í mars árið 2003, tillaga til þingsályktunar um skipan nefndar til að meta kosti og galla færeyska fiskveiðistjórnarkerfisins. Flutningsmaður var Hjálmar Árnason. Sú tillaga hljóðaði svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela sjávarútvegsráðherra að skipa nefnd sem meti kosti og galla færeyska fiskveiðistjórnarkerfisins. Nefndina skipi einn fulltrúi frá hverjum eftirtalinna aðila: Háskóla Íslands, sjávarútvegsdeild Háskólans á Akureyri, Hafrannsóknastofnuninni, Samtökum fiskvinnslustöðva og sjávarútvegsráðherra sem jafnframt skipar formann. Sjávarútvegsráðherra kynni Alþingi niðurstöður nefndarinnar eigi síðar en 15. mars 2003.`` Hér stendur: ,,... eigi síðar en 15. mars 2003``. Ég hygg reyndar að þetta sé prentvilla og þarna hafi átt að vera 15. mars árið 2004. Þessi ágæta þingsályktunartillaga fór í gegnum hefðbundnar leiðir í þinginu. Hún fór fyrir sjávarútvegsnefnd og aftur inn í þingið og hún var samþykkt síðari hluta mars árið 2003. Flutningsmaður þessarar þingsályktunartillögu, hv. þm. Hjálmar Árnason, var að vonum mjög stoltur af verkum sínum og gumaði mjög af því í kosningabaráttunni í fyrra fyrir rétt rúmu ári síðan að hann hefði einmitt fengið samþykkta þessa tillögu, þ.e. um skipun nefndar til að meta kosti og galla færeyska fiskveiðistjórnarkerfisins. Hann skrifaði m.a. grein sem er dagsett 19. mars 2003, með leyfi forseta: ,,Undirritaður hefur mikil tengsl við Færeyjar. Að undanförnu hef ég rætt við fjölmarga aðila þar um kerfið. Athygli vekur að almenn sátt virðist ríkjandi um það meðal eyjaskeggja. Gildir þá einu hvort um er að ræða sjómenn, útgerðarmenn, verkendur, bankamenn eða almenning. Sáttin er nokkuð almenn. Sú staðreynd að Færeyingar séu almennt sáttir beinlínis kallar á að skoða hvað í kerfinu felst. Sannarlega er til mikils að vinna ef hægt er að draga úr hinum langvarandi deilum um fiskveiðistjórnun hérlendis. En við verðum að vera viss í okkar sök áður en skrefið er stigið til fulls.`` Og áfram heldur hv. þm.: ,,Með samþykkt Alþingis hefur verið stigið raunhæft skref til markvissra vinnubragða gagnvart færeyska kerfinu. Framsóknarmenn áttu frumkvæði að því skrefi. Fróðlegt verður að sjá niðurstöðurnar. Þær munu a.m.k. skapa raunhæfan grundvöll til frekari ákvarðanatöku. Hjálmar Árnason, alþingismaður, Suðurkjördæmi.`` Áfram hélt hv. þm. í kosningabaráttunni og fór mikinn við að auglýsa það sérstaklega fyrir kjósendum í Suðurkjördæmi að hann hefði barist fyrir því að þessi úttekt á færeyska kerfinu yrði gerð. Hér stendur m.a. í grein sem birtist á vefmiðlinum horn.is rétt fyrir kosningar í fyrra, með leyfi forseta: ,,Á síðasta þingi var samþykkt tillaga frá undirrituðum um að láta fara fram hlutlausa úttekt á kostum og göllum færeyska kerfisins og rannsaka hvernig það hentar við íslenskar aðstæður. Eftir slíka úttekt getum við fyrst tekið afstöðu til þess hvort færeyska kerfið er betra eða verra en okkar kerfi. Þá fyrst er hægt að bera saman kostina og gallana og síðan í framhaldinu að taka ákvörðun. Þetta er mjög ábyrg afstaða.`` Þetta skrifaði hv. þm. Hjálmar Árnason. Því miður var þetta eintómt froðusnakk. Það var ekkert að marka orð þingmannsins, ekki nokkurn skapaðan hlut. Þetta var eingöngu notað í blekkingarskyni af Framsfl. til að villa um í umræðunni, kasta ryki í augu kjósenda og telja þeim trú um að Framsfl. og ríkisstjórnin ætluðu sér að gera eitthvað raunhæft í að skoða þessi mál og leggja fyrir þjóðina hlutlausa skýrslu um þetta mál. Þetta kom mjög til umræðu í kosningabaráttunni. Þeirri fölsku gulrót var óspart veifað framan í kjósendur síðustu vikurnar fyrir kosningar og hv. þm. Hjálmar Árnason, sem því miður er ekki í salnum núna þótt hann ætti náttúrlega að vera hér sem einn af fulltrúum í sjútvn. til að taka þátt í umræðunum eða jafnvel aðeins til að hlusta, fór þar fremstur í flokki, enda var hann hinn stolti flutningsmaður að þessari þáltill. sem fór í gegnum þingið en dagaði síðan uppi eins og svo margar þingsályktunartillögurnar sem teknar eru til afgreiðslu í þinginu. Frú forseti. Það er ljótt að blekkja kjósendur. Það er ljótur leikur sem hlýtur að koma frambjóðendum í koll fyrr eða síðar. Ég get lofað því að hv. þm. Hjálmar Árnason verður rukkaður um loforð sín um að úttekt verði gerð á færeyska kerfinu þótt síðar verði. En nóg um það. Ég ætlaði einmitt að mæla fyrir því að við notuðum eitthvað af þeim peningum sem eru í þróunarsjóðnum --- þarna eru miklir peningar --- þó að það sé gott og gilt og góðra gjalda vert að nota peninga til hafrannsókna, að einhverjir fjármunir verði nýttir til að vernda sjóminjar, merkilegar minjar úr menningar- og atvinnusögu þjóðarinnar. Reyndin er sú að talsvert er til af gömlum bátum sem liggja flestir undir skemmdum og brýnt er að verði bjargað. Við höfum nokkur dæmi, þó að þau séu ekki mörg, um það að slíkum bátum hafi verið bjargað. Þá báta er að finna í höfnum landsins, ekki mjög víða reyndar en á sumum stöðum. Þeir eru mikið augnayndi og mörgum til mikillar ánægju. Sumir af þessum bátum þjóna reyndar nýju hlutverki sem hvalaskoðunarbátar eða til að flytja ferðafólk. Við höfum eitt glæsilegt dæmi frá Vestamannaeyjum, mótorbátinn Blátind, sem var smíðaður fyrir tæpum 60 árum. Hann hefur verið gerður upp af miklum glæsibrag og var afhentur menningarmálanefnd Vestmannaeyja til varðveislu á sjómannadaginn árið 2001, að mig minnir. Þar voru miklir eldhugar á ferð sem tókst að bjarga þessum fallega bát, sem nú er til mikillar prýði úti í Eyjum og mun væntanlega gleðja komandi kynslóðir. Margir af þessum gömlu bátum eru mjög fallegir og vekja tilfinningar meðal þjóðarinnar, ég tala ekki um þegar þeir eru einmitt gerðir upp með þeim hætti sem á að gera upp gamla báta, að þeir séu ekki dregnir á land og látnir rotna þar heldur notaðir áfram til siglinga, fólki til ánægju og yndisauka. Ég man eftir öðrum bát sem búið er að bjarga. Hann er kominn í hús, sögufrægt skip sem lengi lá og grotnaði í Vestmannaeyjum, Skaftfellingur. Hann er núna geymdur í Vík í Mýrdal og bíður þess að verða gerður upp. Það er mjög merkilegt skip sem á sér mikla sögu á Suðurlandi. Annað skip liggur því miður undir stórskemmdum og er okkur Íslendingum til mikilla vansa hve illa hefur verið farið með það. Það er kútter Sigurfari á Akranesi. Það merkilega skip var illu heilli dregið upp á land, hefur síðan verið að rotna þar í aldarfjórðung og er orðið mjög illa farið. En það eru engir peningar til að bjarga þessu skipi. Þetta er eini kútterinn sem við Íslendingar eigum í dag og hann er því miður að hverfa ofan í jörðina. Það er til skammar fyrir okkur Íslendinga hvernig við höfum farið með það skip. Það á að bjarga þessum gömlu tréskipum og nota þau, sigla þeim. Ég vek t.d. athygli á því að nágrannaþjóðir okkar, bæði Norðmenn og Færeyingar, eiga marga kúttera. Þeir hafa ekki verið svo vitlausir að draga þá upp á land. Nei, þeir sigla á þeim, nota þá og viðhalda þekkingu meðal þjóðarinnar um hvernig eigi að sigla svona skipum. Ég hygg að sú þekking sé ekki til staðar á Íslandi lengur, þekkingin á því hvernig sigla eigi kútter. Þannig er komið fyrir siglingaþjóðinni og fiskveiðiþjóðinni Íslendingum í dag, að þeir gætu ekki siglt kútter þó að líf þeirra lægi við. Þannig er nú það. Annað skip sem ég man eftir er bátur uppi á Akranesi sem stendur þar uppi á kambi, Höfrungur. Hann er dæmigert síldveiðiskip frá því á síðustu öld sem bíður þess að vera gerður upp en liggur undir skemmdum. Frú forseti. Ég ætla svo sem ekki að hafa mál mitt mikið lengra en þetta. Ég vona að það veki einhverja til umhugsunar um þær miklu og merkilegu menningarminjar sem enn eru til og enn er hægt að bjarga. Til þess að svo megi verða held ég að hið háa Alþingi verði að grípa inn í og reyna að finna til þess fjármögnun. Ég tel einmitt að nú sé tækifærið þegar við ígrundum hvernig fara skuli með þróunarsjóð og þá peninga sem þar eru. Ég tel að við þingmenn ættum að staldra við. Við erum fjárveitingavaldið og við erum löggjafarvaldið, alla vega í orði og vonandi líka á borði. Við ættum að staldra við og íhuga hvort ekki ætti að reyna að beina einhverju af þessum peningum í að bjarga þessum merkilegu minjum um atvinnusögu okkar. Það er alveg klárt, frú forseti, að ef þær glatast þá verða þær ekki endurheimtar.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson spurði um 318 millj. kr. sem hreina eign. Þegar rætt er um hreina eign þá eru allar skuldir farnar. Spurning er síðan um hvernig mati á eignum er háttað. Hins vegar liggur fyrir að þetta á að vera hrein eign upp á 318 millj. kr. og um 370 millj. kr. árið 2009. Það er rétt, sem fram kemur í lögunum, að peningunum á að ráðstafa til hafrannsókna. Það liggur fyrir. Varðandi tillöguna um varðveislu gamalla skipa þá ræddum við þetta í sjávarútvegsnefnd. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson lét kanna hvert umrædd tillaga fór í meðferð þingsins og ef ég skil hann rétt þá var henni vísað til hæstv. menntmrh. Ég held að það væri ágætt sem fyrsta mál fyrir hugmenn í þessu máli að leggja fram fyrirspurn um stöðu þessa máls áður en við höldum áfram. Það er ljóst að þótt hér sé breytt ákvæðum um þróunarsjóðinn þá er hann ekki lagður af, hann á að lifa til 2009 samkvæmt frv. Því er nógur tími til að skoða þau mál og eðlilegt að spurt verði um hver sé staða þessa máls í dag.

Hæstv. forseti. Mig langar þá til að spyrja hv. formann sjútvrn., af því að ég veit að hann kemur úr miklu sjávarplássi, Vestmannaeyjum, og er eflaust áhugamaður um siglingasögu þjóðarinnar eins og margir af bæjarbúum Vestmannaeyja og annarra sjávarplássa vítt og breitt um landið: Gæti hann hugsað sér að ljá þessu máli lið og jafnvel styðja að við reyndum að nota eitthvað af þessum peningum í þetta merka mál? Það er þannig, sem tengist Vestmannaeyjum, að ég nefndi Blátind áðan, Skaftfelling og eflaust fleiri minjar, gamla báta og annað þess háttar úti í Eyjum sem vel væri þess virði að setja peninga í til að bjarga. Slíkar menningarsögulegar minjar og sjávarútvegssöfn gefa plássum, t.d. Vestmannaeyjum, ákveðið gildi, þ.e. fortíðin. Við vitum öll að Vestmannaeyjar eiga sér mjög glæsta fortíð sem sjávarútvegspláss og menningarpláss. Þetta var eitt, frú forseti, en mig langar líka að hnykkja á öðru, þ.e. spurningu sem ég kom að í upphafi máls míns áðan, varðandi lán sem þróunarsjóðurinn tók til að standa straum af kostnaði við hafrannsóknarskipið Árna Friðriksson. Mér er ekki kunnugt um hve hátt þetta lán var. Mér hefur einfaldlega láðst að grennslast fyrir um það. Kannski hv. formaður sjútvn. geti frætt okkur meira um það, bæði stöðu þessa láns og hvað eigi að verða um það núna á þessum árum sem eftir eru af starfsemi Þróunarsjóðs sjávarútvegsins.

Hæstv. forseti. Ég þekki ekki sögu þessa láns. Ég vísa í það sem stendur um þróunarsjóðinn, að hér sé um að ræða hreina eign þannig að lánið hlýtur þar að vera undanskilið, eða ég reikna með því. Þegar verið er að tala um hreina eign þá er ekki talað um skuld á móti. Það er alveg ljóst. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson spyr mig hvort ég muni styðja þetta mál, varðveislu gamalla skipa og hvort það eigi að ráðstafa til þess úr þróunarsjóðnum. Ég þekki það, sem bæjarstjóri í Eyjum á sínum tíma, að endurbygging gamalla skipa er mjög kostnaðarsöm. Við slíkar framkvæmdir er mikill kostnaður. Það er alltaf spurning hvort taka eigi úr þessum sjóði, sem einnig þarf að nýta til hafrannsókna. Það er líka þörf á því. Það er líka þörf á að varðveita þessi skip. Spurningin er hvort þetta eigi að vera mál fjárln. Þeir hafa veitt til slíkra verka litla styrki og ég veit að það kostar mjög mikið ef gera á upp alvöruskip. Ég staldra svolítið við þetta. Við höfum Húsafriðunarsjóð, af hverju eigum við ekki að huga að skipafriðunarsjóði í framtíðinni, með einhverri fjármögnun? Það er kannski næsta mál.

Virðulegi forseti. Það væri kannski ekki svo vitlaust að huga að því að búa til eitthvað sem gæti heitið skipafriðunarsjóður eða sjávarminjasjóður, einmitt til að nota í þetta. Ég tel að það sé okkur í til mikilla vansa og alveg ótækt hve deig við höfum verið við að bjarga þessum minjum. Tökum til að mynda Landhelgisgæsluna og varðskipin. Varðskipið Þór liggur í Reykjavíkurhöfn í mikilli niðurlægingu. Það er búið að mála það í gylltum lit og rífa innan úr því allar innréttingar, síðast þegar ég kom um borð. Það býr þar við mjög mikla niðurlægingu. Það ætti að vera búið að bjarga þessu skipi fyrir löngu, gera það að safni og hafa það til sýnis í Reykjavíkurhöfn til marks um glæsta sögu okkar í landhelgisstríðunum við Breta, stríðum sem lögðu grundvöllinn að því að við náðum yfirráðum yfir fiskimiðum okkar. Þetta hefur gersamlega verið vanrækt og er okkur til mikilla vansa. Það væri líka mjög gaman ef við ættum eins og einn gamlan síðutogara sem við gætum haft til sýnis. Ferðamönnum þykir áhugavert að skoða þetta. Aðrar og minni fiskveiðiþjóðir en við, t.d. Bretar, hafa haft rænu á því að bjarga einhverju af togurum sínum og hafa þá til sýnis í dag, þetta eru opin söfn. Ég veit að nágrannar okkar, Færeyingar, hafa verið mjög duglegir við þetta. Þeir eru að gera upp kútter úti í Skotlandi, þessi litla þjóð, og eiga nokkra aðra til viðbótar sem þeir hafa gert upp og sigla á í dag, sjálfum sér og ferðamönnum til yndisauka. Norðmenn hafa verið mjög duglegir við þetta líka. Það er gaman að koma til Noregs, þar er mikið af gömlum skipum. Enn og aftur, ef við lítum til Færeyja, úti í Færeyjum eru sem betur fer enn þá til tréskip sem voru smíðuð á Íslandi á sínum tíma og eru orðin mjög gömul. Ég man eftir tveimur sem nú eru í Klakksvík sem eflaust væri hægt að kaupa til landsins, til varðveislu á Íslandi okkur sjálfum til yndisauka og ánægju í framtíðinni og ekki bara fyrir okkur sem lifum í dag heldur líka fyrir komandi kynslóðir.

Hæstv. forseti. Áður en ég ég fjalla almennt um afkomuna í sjávarútvegi og þróunarsjóðsgjaldið, sem ég ætlaði að gera í upphafi máls míns, hef ég ákveðið að klára að ræða um það sem hér var í umræðunni rétt áðan hjá hv. þingmönnum varðandi þróunarsjóðinn og þá tillögu sem hér var vikið að og samþykkt 9. maí árið 2000, um það að þróunarsjóðurinn kæmi að varðveislu gamalla skipa og varðveislugildi báta og skipa yrði skilgreint. Það er rétt að þessi tillaga var samþykkt á hv. Alþingi og ríkisstjórninni falið að útfæra hana. Haustið 2000 spurði ég hæstv. forsrh. hvar þetta mál væri statt og hvernig því yrði fylgt eftir. Ég vék þá m.a. að afkomu sjóðsins og því sem hér hefur einnig komið fram í máli manna, að þróunarsjóðurinn hefur fengið tekjur af fjármunum sem í raun var búið að afskrifa, eins og A-hlutdeildarskírteinum sem menn töldu á sínum tíma að væru verðlaus eign en hafa síðan við samruna fyrirtækja í sjávarútvegi reynst pappírsins virði. Inn í þróunarsjóðinn hafa komið tekjur af þessum eignum sem menn töldu að mundu ekki skila sér. Þar af leiðandi stefnir staða sjóðsins í að verða betri en menn áttu von á, þrátt fyrir þær skuldbindingar sem á hann hafa verið lagðar, m.a. fjármögnun á nýju hafrannsóknarskipi. Hæstv. forsrh. sagði, með leyfi forseta, þann 29. nóvember 2000 í svari við fyrirspurn sem ég bar upp um stöðu þessa máls á vegum ríkisstjórnarinnar: ,,Tillagan hefur fengið þá hefðbundnu meðferð og afgreiðslu í stjórnsýslunni að forsrn. hefur falið menntmrn. meðferð og framkvæmd hennar. Ég geri ráð fyrir því að ályktunin fái þá meðferð sem henni ber og í anda þeirrar tillögu sem samþykkt var í því ráðuneyti og er ekki í vafa um að ráðuneytið leysi vel úr því verkefni sem því hefur verið falið.`` Í lokaorðum ræðunnar sagði hæstv. forsrh. síðan, með leyfi forseta: ,,Ég tel að málið sé út af fyrir sig í eðlilegum gangi þrátt fyrir þessar ábendingar í greinargerðinni. Ég tel að málið sé komið í eðlilegan farveg og muni væntanlega fá málefnalega og góða meðferð sem hægt verður að greina frá í fyllingu tímans.`` Í þessari umræðu tóku þátt fleiri þingmenn, m.a. hv. þm. Jóhann Ársælsson. En undir lok umræðunnar sagði forsrh. orðrétt, með leyfi forseta: ,,Herra forseti. Ég hef fullan skilning á því að þetta er hið mikilvægasta mál og hluti af sögu okkar. Við vorum reyndar að rifja það upp hér, hæstv. utanrrh. og ég, að við áttum einmitt samstarf um það á sínum tíma þegar hann var sjútvrh. og ég borgarstjóri að bjarga einu slíku skipi, Aðalbjörginni sem var síðan sett upp í Árbæjarsafn og á síðan að hverfa á hafnarsvæði á nýjan leik. Þetta er stór hluti af sögu okkar. En við skulum gera okkur grein fyrir því líka að þetta er heilmikið mál. Við þekkjum vandamálin á Akranesi. Þar er hið merka skip, kútterinn. Menn eiga í erfiðleikum með hann þó að hann sé varðveittur þar. Þetta er heilmikið mál því það er ekkert auðvelt að varðveita þessi skip úti. Þau þarf helst að varðveita við réttar aðstæður, rétt rakastig og slíkt. Þetta er heilmikill kostnaður þannig að við verðum að fara í þetta af festu og alvöru en jafnframt með gát.`` Hæstv. forsrh. sagði að endingu: ,,En ég ítreka að ekki stendur annað til en reyna að afgreiða þetta mál fljótt og vel en það þarf líka að undirbyggjast vel.`` Þetta voru orð hæstv. forsrh. Síðan hefur verið kosið í þessu landi og tekið við ný ríkisstjórn. Enn þá er sami einstaklingur forsætisráðherra og ríkisstjórn með sömu flokkum en enn þá hefur ekki verið framkvæmt, a.m.k. ekki svo ég viti, það sem samþykkt var á hv. Alþingi. Sá vilji forsrh. sem kom fram í þeim svörum sem ég vitnaði til hefur heldur ekki gengið eftir. Ég tel að málið hafi fengið svæfingu í höndum fyrrv. menntmrh. Ég veit ekki hvað núverandi menntmrh. mun gera og aðhafast í þessu máli. Ég vona vissulega að hæstv. menntmrh. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir taki þetta mál upp. Ég vil hins vegar, af því að við erum að ræða um þróunarsjóðinn og af því að samþykkt var á hv. Alþingi að þróunarsjóðnum skyldi fengið þetta hlutverk, benda á að stefnumótun Alþingis liggur fyrir um að þróunarsjóðurinn geti komið að þessu verkefni. Þegar menn hafa verið að reyna að varðveita söguna, hvort sem það eru sögulegar minjar á landi eða skip eins og í þessu tilfelli, hefur oft og tíðum verið erfitt að fá fjármagn til þeirra verkefna. Þau hafa stundum verið leyst sérstaklega í fjárln. með styrkjum til endurbyggingar einstakra skipa, til áhugamanna sem unnið hafa að því. Það er auðvitað vel og hefur tekist að varðveita mörg eldri skip með þeim aðferðum. Einkum hafa þetta verið minni fiskiskip, alveg niður í árabáta. Um það er ekkert nema gott að segja. Það er hins vegar svo að við eigum aðeins einn kútter hér á landi, kútter Sigurfara, sem varðveittur er uppi á Akranesi. Skipið er því miður í mikilli niðurníðslu og þarf að gera átak í að varðveita það skip, okkar eina eintak frá því tímabili útgerðarsögunnar. Það mun kosta mikið fé. Ég hefði talið, hæstv. forseti, að þótt við legðum ekki til nema um helming af þeim 318 millj. kr. sem gert er ráð fyrir að sé afgangs í sjóðnum, hvað þá ef tekst að varðveita eignir sjóðsins vel áfram, þá væri það markvert átak fyrir framtíðina í að varðveita útgerðarsöguna og atvinnusögu landsins. Ég teldi enga goðgá, hæstv. forseti, að hv. Alþingi fylgdi eftir stefnumótun sinni með því að leggja til breytingar á lögunum um þróunarsjóðinn, þ.e. að hluti þeirra fjármuna sem þar verða eftir við uppgjör nýtist til skynsamlegra verka og í sérstök verkefni eins og að varðveita kútter Sigurfara. Auðvitað eru fjöldamörg önnur verkefni sem verja þarf fjármunum til í þessa veru en nú fer hver að verða síðastur í að ná til þeirra skipa sem byggð hafa verið úr viði hér á landi og viðhalda þeim eintökum sem menn telja á annað borð skynsamlegt að varðveita. Ég held að við hljótum að líta til þess, hv. þingmenn á Alþingi, að þessi stefnumótun Alþingis liggur fyrir og svar forsrh. var nokkuð skýrt að þessu leyti, hann vék m.a. að ástandi kútters Sigurfara uppi á Akranesi. Auðvitað mætti tína til fleiri verkefni sem hægt væri að marka skynsamlegar tekjur til og ná þeim áfanga að bjarga skipum sem menn telja þess virði að varðveita fyrir framtíðina og komandi kynslóðir. Þó að í lögunum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins sé núna tekið fram að fjármunir, ef einhverjir verða eftir, gangi til Hafrannsóknastofnunar til hafrannsókna að loknum gildistíma þeirra, skulum við ekki gleyma því að áður en það ákvæði var lögfest, sem mig minnir að hafi verið árið 1999, áttu fjármunir þróunarsjóðsins að renna beint til ríkisins. Síðan hefur Alþingi samþykkt þessa tillögu sem ég hef rætt. Ég tel að þrátt fyrir lögin um þróunarsjóðinn og afganginn af honum þá liggi jafnframt fyrir stefnumótun Alþingis um að ákveðnir hlutir af þessum fjármunum muni renna til varðveislu gamalla skipa. A.m.k. er algerlega ljóst í mínum huga, hæstv. forseti, að þeim peningum sem verða eftir í þróunarsjóðnum við uppgjör hans verði varið til ákveðinna verkefna. LÍÚ á enga sérstaka kröfu á að þeir fjármunir renni beint til samtakanna eða til útgerðarmanna. Þannig er nú það, virðulegi forseti. Þetta vildi ég láta koma fram. Ég vonast vissulega til þess að þeir þingmenn sem eru svipað þenkjandi og sá sem hér stendur muni sameinast um það, þótt það verði ekki fyrr en á næsta þingi eða þarnæsta, að tryggja að ákveðnir fjármunir fáist til þeirra verka eins og að varðveita kútter Sigurfara. Ég er ekki viss um að við höfum annað tækifæri til þess að ná í peninga til að takast á við það verkefni. Það verður mjög dýrt að byggja kútter Sigurfara upp. Ég mundi spá því að það verkefni hlypi á tugum milljóna. Þeir peningar detta ekki ofan úr himninum. Ég held að stefnumótun Alþingis liggi fyrir að því er varðar hlutverk þróunarsjóðsins að hluta til í það verkefni. Ég skrifaði undir þetta nefndarálit um þróunarsjóðinn með fyrirvara, m.a. vegna þess að ég vildi láta þetta koma fram að á hv. Alþingi hefði verið mótuð ákveðin stefna um fjármuni þróunarsjóðsins að þessu leyti, til varðveislu gamalla skipa. Ég vildi ekki ljúka umfjölluninni um þróunarsjóðinn án þess að láta þessa getið. Ég velti vissulega fyrir mér öðru þegar ég skrifaði undir nefndarálitið. Það tengdist fyrirvara mínum einnig en það er fyrirkomulag gjaldtöku í sjávarútvegi sem hér var ágætlega fjallað um af hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrr í dag og hv. formanni sjútvn., Guðjóni Hjörleifssyni. Þeir fóru yfir það mál. Ég ætla ekki að rekja alla þá sögu sem hv. þm. Jón Gunnarsson fór yfir. Hann fór ágætlega yfir aðdraganda þess að sjóðurinn var stofnaður og til hvers hann var stofnaður. Hann fór einnig yfir atvinnutryggingardeildina og A-hlutdeildarskírteinin. Ég gat um það í upphafi ræðu minnar að auknir fjármunir í þróunarsjóðnum nú eru m.a. komnir til vegna þess að í raun eru að greiðast til baka skuldir sem menn voru búnir að afskrifa, varðandi A-hlutdeildarskírteinin og atvinnutryggingardeildina. Rétt er að taka það fram að þingmenn Frjálslynda flokksins greiddu ekki atkvæði með upptöku veiðigjalds sem sett var í lög og á að koma til framkvæmda 1. september næstkomandi. Því var eiginlega fundinn staður í upphafi máls, ef ég man rétt, í skýrslu auðlindanefndar frá árinu 1999 sem gerði þá úttekt á málum sjávarútvegsins. Þar var sagt eitthvað á þá leið að forsenda þess að taka upp auðlindagjald skyldi vera niðurgreiðsla skulda í sjávarútvegi og það gjald skyldi vera magntengt annars vegar og afkomutengt hins vegar. Þetta var meginefnið í skýrslu auðlindanefndarinnar að því er varðaði þessa gjaldtöku. Nú er það svo, virðulegi forseti, sem rétt er að láta koma fram við þessa umræðu, að sjávarútvegurinn hefur alls ekki verið að greiða niður skuldir sínar, því miður. Þær hafa verið að aukast. Ef ég man rétt úr umfjöllun úr fjölmiðlum og umræðu á fyrstu mánuðum þessa árs þá hafa lánastofnanir í þessu landi og ýmsir sem fylgst hafa með lántökum og breytingum á eign fyrirtækja í sjávarútvegi, m.a. sölu Landsbankans á Brimi o.s.frv., talið að það væri ekki óvarlegt að áætla að skuldir sjávarútvegsins hefðu aukist um 30--40 milljarða kr. í viðskiptum sem hafa átt sér stað innan sjávarútvegsfyrirtækjanna, við þau uppkaup og samþjöppun sem farið hefur verið í á undanförnum árum. Þótt menn séu að kaupa fyrirtæki og sameina þau við önnur þá hefur afkoman í sjávarútvegi ekki verið þannig á undanförnum árum að menn hafi hlaðið upp tugum milljarða í sjóði sína. Menn hafa vissulega tekið þessa peninga að láni. Það á líka við um þá þróun sem nú er í gangi, að menn eru að taka fyrirtæki út af markaði og setja fram yfirtökutilboð til minni hluthafa. Þeir peningar eru einnig teknir að láni að stórum hluta, við uppkaup á hlutum minni hluthafa. Auðvitað væri hægt að rekja um þetta einstök dæmi. Ég ætla ekki að gera það hér en hins vegar er hægt að segja frá því að skuldir sem stofnað var til við að m.a. Grandi keypti HB leiddu til þess að Grandi seldi einhvers staðar hluti, m.a. vestur á fjörðum. Þeir sem þar voru í fyrirtæki tóku lán til að kaupa Granda út o.s.frv. Skuldirnar hafa víða myndast og liggja á sjávarútveginum. Því miður hafa þær aukist og að fróðra manna mati um 30--40 milljarða kr. á síðustu mánuðum og missirum. Það er auðvitað ekki góð staða og í allt öðru samhengi heldur en skýrsla auðlindanefndar byggði á, að sjávarútvegi gæfist tími til að greiða niður skuldir sínar. Sú þróun hefur alls ekki gengið eftir og væntingar manna til kvótakerfisins að þessu leyti eru algerlega á skjön við það sem menn töldu á sínum tíma. Það er líka rétt að láta þess getið, hæstv. forseti, að ef ég man rétt voru tekjur sjávarútvegsins á árinu 2003, þ.e. aflatekjurnar af fiskveiðunum, 67 milljarðar. Ég held að ég hafi séð þetta í blaði alveg nýverið. Af þeim 67 milljörðum minnir mig að þorskurinn hafi gefið 23 milljarða, þorskaflinn, og ýsan sem var rúm 60 þús. tonn hafi gefið um 6 milljarða, 5,9, eða samanlagt tæpir 30 milljarðar og þá sjáum við að þorskurinn og ýsan gefa tæplega helminginn af heildartekjunum í sjávarútvegi. Mig minnir að loðnuveiðarnar á síðasta ári hafi gefið 4,9 milljarða. Þetta er sagt eftir minni en það er ekki langt síðan þetta var í blöðunum. Ég segi þetta vegna þess að hv. þm. Guðjón Hjörleifsson sagði áðan að áætlun sjútvrn. byggði á því að tekjurnar væru 78 milljarðar, fer ég ekki rétt með? Ef ég fór rétt með varðandi 67 milljarða á síðasta ári skakkar þarna 10--11 milljörðum á tekjunum. Þar af leiðandi er áætlun sjútvrn. um að við fáum tekjur upp á 1,1--1,2 milljarða út úr hinu nýja veiðigjaldi eða auðlindagjaldi miðað við þá prósentu sem á að taka á næsta fiskveiðiári, ekki alveg rétt. Það er sennilega frekar nær milljarði eða þar um bil sem tekjurnar gætu orðið miðað við þær forsendur. Við erum hins vegar að fella niður gjöld sem nema 782 millj. þannig að reikna má með að tekjurnar að því leyti til aukist þá um það sem þar munar, um kannski 200--300 millj. ef að líkum lætur. Eftir sem áður fannst mér vegna afstöðu minnar til málsins að ég gæti ekki staðið að því að viðhalda þessari gjaldtöku, vera á móti niðurfellingu á henni, vitandi að síðan ættu að taka gildi þau lög og sú gjaldtaka sem á að koma 1. september. Ég tók því þá afstöðu að vera á nefndarálitinu með fyrirvara og það er auðvitað líka í ljósi þess að afkoma sjávarútvegins er ekki allt of góð um þessar mundir og þessi gjöld verða ekki lögð á sjávarútveginn hvor tveggja, þ.e. gamla þróunarsjóðsgjaldið og veiðileyfagjaldið og síðan þróunarsjóðsgjaldið á hvert skip og upptaka gjaldtökunnar 1. september sem miðast við afkomutengt auðlindagjald. Og af því að afkoman var slakari á síðasta ári en árið á undan og markaðsverð hafa farið lækkandi og talsvert verið talað um það í vetur að markaðsverð og tekjur sjávarútvegsins hefðu almennt lækkað um 20% á fyrstu mánuðum ársins miðað við árið á undan, geri ég ráð fyrir að þegar árið verður skoðað, uppgjörsárið sem á að miða við til 30. apríl, muni það dæmi sem ég hef nefnt upp á 67 milljarða jafnvel ekki vera að lagast þrátt fyrir það hvernig hlutirnir hafa gerst á eyrinni. Þó gæti verið að vegna þess að við höfum verið að auka ýsuveiðina og þorskveiðina með meiri heimildum í þorski og ýsu, eins og ég gat um áður, hafi sá aukni afli unnið eitthvað upp samdráttinn í verðmætunum vegna þess hversu þorskurinn og ýsan eru stórt hlutfall af heildartekjunum í fiskveiðunum, eða tæplega helmingur. Það segir okkur auðvitað líka að það skiptir aldeilis miklu máli hvernig okkur tekst að nýta þorskstofninn og ýsustofninn og þá kemur auðvitað spurningin í framhaldi af því, ef við ætlum að ná þessum stofnum upp, hvort þá sé jafnvel orðið skynsamlegt að fórna einhverju til varðandi uppsjávarveiðarnar til þess að gefa þessum fiski að éta því að þarna eru alveg gríðarleg verðmæti. Þetta eru auðvitað líffræðilegar spurningar og eiga kannski ekki heima í umræðunni en rétt að láta þess getið. Hins vegar er rétt að geta þess að þegar fara á að meta slík verðmæti, og það kom fram í máli hv. þm. Jóns Gunnarssonar áðan að hagfræðingarnir í fjmrn. eða Seðlabankanum ættu erfitt með að meta þetta og þeir geta ekki vitað beint um niðursveiflu í verðmætum, það er alveg örugglega rétt ályktun hjá hv. þm., en það er líka alveg örugglega rétt að þeir höfðu ekki hugmynd um að við mundum auka kolmunnaveiðarnar með því hraði sem við gerðum og sáu það ekki fyrir og það var ekki séð fyrir þegar við settum auðlindagjaldið á. Það er auðvitað þannig að bæði geta sveiflur í aflaverðmæti verið miklu hraðari í sjávarútveginum en menn hafa kannski gert sér í hugarlund og síðan höfum við auðvitað fengið til viðbótar verulega skelli eins og í rækju og hörpudisk sem við erum bara alveg hætt að veiða og allt hjálpast þetta að við að lækka tekjur sjávarútvegsins. Á móti hefur hins vegar komið meiri kolmunnaveiði sem hefur bætt þetta að einhverju leyti upp, en samt sem áður, hvert væri þá tekjufallið ef við hefðum ekki farið í kolmunnaveiðarnar, hvar værum við þá? Hvað væri þá að marka þessar áætlanir? Virðulegi forseti. Ég tel að ekki sé hægt annað en að klára málið með þeim hætti sem hér er lagt upp með. Við getum ekki bæði verið með þróunarsjóðsgjöldin og síðan tekið upp veiðileyfagjaldið sem samþykkt var á hv. Alþingi. Þó að þingmenn Frjálsl. hafi ekki greitt því atkvæði þá er það staðreynd og við getum ekki í því árferði sem er núna í sjávarútveginum verið með miklar skuldir og tvöfalda gjaldtöku að þessu leyti. Ég vonast hins vegar til þess að árferði í sjávarútvegi fari batnandi og að sjávarútvegurinn geti á komandi árum greitt hærri gjöld og staðið algerlega undir þeim kostnaði sem honum tengist í atvinnurekstri eins og hafrannsóknum og veiðieftirliti. Það er auðvitað sérmál að ræða veiðieftirlitið og hvernig það hefur þróast og mikil spurning hvort eftirlitsiðnaðurinn í því dæmi getur gengið svo fram sem horfir og hvort ekki sé orðin spurning um að breyta veiðikerfinu þannig að eftirlitsþátturinn verði ekki svona ofboðslega dýr og við séum ekki alltaf að telja fiska og kíló og þá erum við auðvitað komnir að þeirri grundvallarspurningu: Er eitthvert vit í því að hafa m.a. keilu, löngu, skötusel og fleiri tegundir inni í kvóta? Er eitthvert vit í öllu því eftirliti sem núverandi fiskveiðistjórnarkerfi býður upp á? Við í Frjálsl. höfum talið að það væri betra að skipta flotanum upp í útgerðarflokka og reyna að innleiða sókn í eitthvað af veiðunum, sérstaklega í botnfiskveiðunum, og höldum að það mundi spara mikla fjármuni í eftirlitsþætti og þar að auki auka verðmæti og minnka brottkast og laga umgengni varðandi veiðarnar. Ég held að þetta nægi til að gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hafði varðandi málið og segi að lokum að það ætti að vera hægt að nálgast með meiri vissu en við erum kannski að ræða í dag þær upphæðir sem við ætlum að byggja gjaldtökuna á. Viðmiðunarverð á olíu er þekkt um hver mánaðamót vegna þess að það tengist skiptaverði í kjarasamningum sjómanna og liggur fyrir um hver mánaðamót þannig að sú staðreynd ætti að liggja fyrir. Nú er komið fram yfir 30. apríl og það ætti að vera hægt að áætla þetta betur. Ég held að það væri fróðlegt og vík því að hv. formanni sjútvn., Guðjóni Hjörleifssyni, hvort ekki væri rétt að óska eftir frekari útreikningum frá sjútvrn. og taka síðan annan fund í nefndinni, t.d. á fimmtudag eða föstudag, á fyrirhuguðum nefndadögum, og vita hvort við værum komnir með raunhæfari áætlanir þannig að við værum með betra veganesti fyrir framan okkur þó að ég telji að menn hafi reynt að nálgast þá vitneskju og formaður nefndarinnar hafi reynt að fá fram þær upplýsingar sem mögulegt var að ná í. En viðmiðunartímabilið er sem sagt liðið og nú er bara spurning um að vinna úr þeim upplýsingum og það ætti að vera hægur vandi hjá ráðuneytinu með þeim upplýsingagögnum sem fyrir liggja í sjávarútvegi að áætla þetta með tiltölulega mikilli nákvæmni þannig að ekki skeikaði hundruðum milljóna í því dæmi. Það væri auðvitað fróðlegt áður en við stimpluðum málið til 3. umr. Eftir sem áður tel ég að málinu verði að ljúka á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Út af þeim orðum sem féllu hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni varðandi vörslu gamalla skipa þá hafa þau ánægjulegu tíðindi gerst að borgarstjórn Reykjavíkur hefur ákveðið að koma á sjóminjasafni. Reykjavíkurhöfn hefur keypt gamla bæjarútgerðarhúsið eða fiskvinnsluhús Bæjarútgerðar Reykjavíkur og hyggst koma þar upp sjóminjasafni. Jafnframt hefur verið hugað að því að væntanlega væri hægt að setja á laggirnar sjómannastofu á neðri hæð fyrir innlenda jafnt sem erlenda sjómenn. Samgn. hefur nýlega afgreitt frá sér nefndarálit varðandi stofnun sædýrasafns á höfuðborgarsvæðinu þannig að það er margt að gerast í þessum málum. Hvað áhrærir þá ágætu aðstöðu í hinu gamla frystihúsi Bæjarútgerðar Reykjavíkur þá hef ég séð hugmyndir um að austanvert við húsið sem snýr í átt að Slippstöð Daníels hafi menn jafnvel hug á að vera með bryggju samsíða húsi bæjarútgerðarinnar einmitt til að geyma þar skip á floti. Það væri mjög áhugavert og er athyglisvert ef þeim langþráða draumi yrði hrint í framkvæmd og tengist það þá því sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kom inn á varðandi Þróunarsjóðinn, að taka upp samstarf til að vernda gömul skip því að illu heilli á árum áður, eins og við þekkjum, þegar skip voru endurnýjuð varð að úrelda skip á móti og því miður fóru þá mörg góð skip fyrir lítið. Vonandi tekst okkur að standa saman að því að sett verði á stofn myndarlegt sjóminjasafn með gömlum skipum og sædýrasafni auðvitað til þess að sýna fólki hver uppruni okkar Íslendinga er og hvað það var sem breytti bæ í borg og gerði okkur lífið svo gott sem það er nú.

Hæstv. forseti. Ég hef ekkert nema gott um þær hugleiðingar að segja sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson vék að. Þetta er m.a. verkefni sem hægt væri að nýta fjármuni í og ég hef horft til þess að nota megi fjármuni úr Þróunarsjóðnum, sem þar standa vonandi út af við uppgjör hans, til ýmissa góðra verkefna sem tengjast útgerðarsögu okkar og sjóminjasögu og það er ekki víst að í annan tíma fáum við betra tækifæri til þess en einmitt nú. Ég hafna því alfarið að þeir peningar séu einhver sérstök eign íslenskra útgerðarmanna.

Virðulegi forseti. Andsvar mitt snýst kannski upp í andhverfu sína því að ég er hjartanlega sammála því sem hér hefur verið sagt. Auðvitað á að nota þessa fjármuni til þess að geyma söguna og vernda hana. Við erum með mörg góð sjóminjasöfn vítt og breitt um landið en við þurfum endilega að reyna að stuðla að því að byggja eitt gott og stórt sjóminjasafn, bæði þar sem væru gömul skip og enn fremur sædýrasafn, eins og tillaga sem ég og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson og fleiri þingmenn úr samgn., þeirri merkilegu nefnd, erum sammála um.

Hæstv. forseti. Ég var reyndar búinn að halda ræðu mína um þetta mál, þ.e. fyrri ræðu mína. Ég sé hins vegar ástæðu til að koma aftur í ræðustól vegna upplýsinga sem hv. formaður sjútvn. kom á framfæri í andsvari í dag. Hann upplýsti að samkvæmt grófum áætlunum yrði veiðigjaldið sem lagt yrði á núna í fyrsta sinn líklegast í kringum 1.200 millj. kr. á ársgrundvelli. Það þýðir að á þessu ári, árinu 2004, mun gjaldið sem skilar sér til ríkissjóðs vegna veiðigjalds verða í kringum 400 millj. kr. Þau tvö frumvörp sem við fáumst hér við þýða það að ríkissjóður verður af tekjum upp á 782 millj. kr. Miðað við það að við höfum ekki meiri upplýsingar en þetta er hátt í 400 millj. kr. tap ríkissjóðs fyrirsjáanlegt á þessu ári vegna þessara breytinga. Ef þetta er niðurstaðan verð ég einfaldlega að spyrja: Hvers vegna ákveða menn að hafa þetta svona? Var einhver ástæða til þess og var ekki meiningin og var það ekki í því hluti af þeirri sátt sem talað var um, a.m.k. frá þeirra hendi sem lögðu upp með veiðigjaldið, að með því yrði greitt fyrir aðganginn að því að nýta auðlindina? Átti ekki að greiða meira heldur en áður hafði verið greitt? Hvernig stendur á því ef menn byrja á því, hið fyrsta ár veiðigjaldsins, að lækka önnur gjöld svo mikið að árið kemur út í stórum mínus? Það er auðvitað engin ástæða til þess. Auðvitað hefði verið hægt að hafa frumvörpin um veiðigjaldið og þróunarsjóðinn þannig úr garði gerð að tekjurnar stæðust a.m.k. nokkurn veginn á við það sem ætlað var á árinu. Ég stóð reyndar í þeirri meiningu að með álagningu veiðigjaldsins, það var yfirlýst hér í umræðum á þinginu, mundi útgerðin greiða meira en hún hefur gert áður, ekki að hún greiddi minna. Er þetta handvömm? Hvernig stendur á þessu? Hvernig stendur á því að menn velja lokadag fyrir veiðieftirlitsgjald og þróunarsjóð með þeim hætti að allt virðist stefna í að ríkissjóður verði í stórum mínus á þessu ári? Ég sé ástæðu til að óska eftir því að staðið verði við það sem búið var að lofa. Ég hef svo sem engar efasemdir um að þetta mál verður tekið til umræðu. Ég tek þar með undir orð hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar um að þetta mál verði tekið inn í sjútvn. á milli 2. og 3. umr. og að þar fari menn vandlega yfir það og fái upp á borðið hvers vegna svona er staðið að málum. Ég tel satt að segja gjörsamlega óhugsandi að menn leggi í þessa göngu með þessum hætti nema þeir upplýsi um hvers vegna sinnaskiptin hafa orðið svo ótrúleg frá því að menn ákváðu að setja á veiðigjaldið. Þá var yfirlýst að veiðigjaldinu væri ætlað að innheimta frá útgerðinni hærri gjöld til sameiginlegra þarfa en áður. Eins og núna virðist til stofnað þá lækka þessi gjöld verulega og ríkissjóður verður af verulegum tekjum sem hann hafði áður. Það eru þó gjöld sem þjónusta er veitt fyrir. Veiðieftirlitsgjaldið fer auðvitað í þjónustu við útgerðina. Það liggja fyrir útreikningar um að útgerðin er að njóta miklu meiri þjónustu, í kostnaði fyrir ríkissjóð, en sem nemur þeim upphæðum sem hér er um að ræða. Það þarf að bíða nokkuð lengi eftir hækkun veiðigjalds til að þjónustan við útgerðina fáist greidd eða kostnaðurinn af henni fyrir ríkissjóð eins og hann liggur nú. Ég vil fyrst koma því á framfæri, mjög skýrt og greinilega, að við í Samf. óskum eindregið eftir að fá betri og gleggri upplýsingar um það hvers vegna menn hafa valið að hafa tillögurnar með þessum hætti sem hér virðist ætla að verða niðurstaðan. Ég vil ekki trúa því að menn hafi ekki skoðað sig sæmilega um áður en hæstv. ráðherra ákvað að leggja þessi frv. fram með þeim hætti sem hér liggur fyrir og um hefur verið fjallað í nefndinni. Nefndin þurfti að fjalla um þetta mál án þess að fá neinar upplýsingar um hvert veiðigjaldið mundi verða á þessu ári, hve mikið mundi skila sér í ríkissjóð vegna veiðigjalds á þessu ári. Þetta vildi ég nú sagt hafa um það og vonast til að hv. formaður nefndarinnar svari fyrir þetta og sé tilbúinn til þess að staðfesta að við tökum þetta mál til umræðu í nefndinni og kallaðir verði til þeir sem til þess eru bærir til að upplýsa okkur um það hver meiningin var með þessu öllu saman og hvernig stendur á því að það virðist stefna í þessa niðurstöðu, eða leiðrétta okkur ef svo ber undir. Það er alveg greinilegt að það verður ekki farið að innheimta veiðigjaldið fyrr en 1. september. Þá verður innheimtur þriðjungur af því gjaldi sem lagt verður á vegna fyrsta árs í veiðigjaldi. Miðað við þá grófu áætlun sem hv. þm. kom með getur sú upphæð ekki orðið hærri en í kringum 400 millj. kr. á þessu ári. Úr því að ég er kominn í ræðustól þá vil ég taka undir það sem menn hafa sagt um þróunarsjóðinn og hlutverk hans. Það væri bæði þarft og við hæfi að sjóðurinn, sem vill svo til að ber nafn sem hann gæti borið með rentu, Þróunarsjóður sjávarútvegsins, gæti sinnt því hlutverki að styrkja söguminjar úr sjávarútvegi þar sem þróun sjávarútvegsins inn í framtíðina yrði sýnd. Það væri við hæfi að fjármunir til þess kæmu úr honum. Það er líka búið að lýsa því hér að vilji Alþingis hvað þetta varðar hefur komið fram. Verkefnin sem þarna eru fram undan eru mörg og stór og það er verulega mikil hætta á því að verðmæti haldi ella áfram að tapast í þeim menningarminjum sem fólgin eru í skipum á Íslandi, sérstaklega tréskipunum. Nú stefnir í að Alþingi starfi svolítið lengur en við reiknuðum með í vor. Við gætum því gefið okkur góðan tíma til að fara yfir þau mál sem hér eru til umræðu. Það er enn langt til engjasláttar og enn er þess langt að bíða að hv. þm. Gunnar Birgisson dragi tjaldhæla sína úr jörð því að ekki hefur enn bólað á skattafrumvörpum ríkisstjórnarinnar. Við getum því gefið okkur enn betri tíma til að fara yfir þau málefni sem liggja fyrir þinginu. Mig langar að bæta aðeins við þá ræðu sem ég hafði hugsað mér að halda um það hlutverk sem við höfum vanrækt hvað varðar varðveislu menningarminja í sjávarútvegi. Það liggur næst mér að nefna þau tvö verkefni sem á Akranesi bíða þess að menn geri eitthvað í þeim. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson nefndi kútterinn áðan og það er full ástæða til að tala um hann. Það þarf verulega fjármuni til að koma því skipi í það horf að hægt sé að varðveita það til framtíðar. Einnig vantar umbúnað um það þannig að það geti enst eftir þá miklu aðgerð sem gera þarf á því. Það er líka annað skip á Akranesi sem á sér mjög merka sögu og varðveita þarf til framtíðar. Það er Höfrungur AK sem hefur undanfarin ár staðið í Slippnum á Akranesi og er virkilega áhugavert skip. Það er byggt árið 1955, ef ég man rétt, á Akranesi fyrir Harald Böðvarsson, það góða fyrirtæki. Þetta var mikið happaskip og hefur verið happaskip alla tíð. Það var happaskip hjá Haraldi Böðvarssyni og er í tiltölulega þokkalegu ástandi, skrokkurinn sjálfur. Töluvert hefur verið unnið að endurbótum á skipinu og að mínu viti er ljóst að það skip á að endurbyggja með það í huga að það komist á flot. Höfrungurinn var eitt af fjölveiðiskipum síns tíma. Þetta voru skipin sem notuð voru á vertíðum, notuð á línu og net og fóru á síld á sumrin. Höfrungur var, eins og ég sagði áðan, happaskip og frábært skip á margan hátt. Hann var teiknaður og smíðaður á Akranesi. Magnús Magnússon skipasmiður frá Söndum á Akranesi teiknaði þetta skip. Það var smíðað í Slippnum af skipasmiðum og með verkþekkingu á Akranesi. Þetta skip er í hættu núna. Það hefur staðið í reiðileysi í nokkur ár eftir að þeir sem vildu gera það upp höfðu ekki til þess fjármuni og getu. Nú ríður á að menn safni kröftum í að bjarga þessu skipi, ásamt kútternum auðvitað. Ég vildi nefna þetta vegna þess að þarna eru a.m.k. tvö verkefni til staðar á þessu svæði. Víðar liggja verkefnin. Við höfum séð marga góða fulltrúa þessa tíma, í tréskipum, fara forgörðum. Við þyrftum að bjarga því sem bjargað verður. Ég tel að skoða þurfi vandlega hvort ekki eigi að gera breytingar á lögunum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins þannig að hann haldi áfram nafni sínu, verði áfram Þróunarsjóður sjávarútvegsins en fái nýtt hlutverk sem væri að sýna þróun sjávarútvegsins með því að styðja við þær menningarminjar sem tengjast sjávarútvegi, þá meina ég skip og aðra hluti sem minna okkur á þróun sjávarútvegsins marga undanfarna áratugi. Ég ætla ekki að halda lengri ræðu um þennan hluta en vík aðeins aftur að veiðigjaldinu í tengslum við umræðuna um þróunarsjóðinn. Við eigum eftir að ræða um veiðieftirlitsgjaldið líka en þessi tvö frumvörp hanga saman eins og áður hefur komið fram. Niðurstaðan sem virðist ljós núna vekur mér furðu. Það er búið að halda leyndu fyrir okkur hvað muni koma inn af veiðigjaldinu. Það tel ég vegna þess að ég get ekki trúað því að menn hafi ekki þá reikningsþekkingu í sjútvrn. eða geti ekki sótt sér hana eitthvað annað, að þar sé hægt að reikna nokkurn veginn hvaða gjöld gætu komið inn af veiðigjaldi miðað við þau lög sem eru í gildi. Við höfum margspurt eftir þessu en það er ekki fyrr en núna að við fáum grófa hugmynd um hvað geti skilað sér í veiðigjaldi, þ.e. sem hv. formaður nefndarinnar upplýsti um hér í dag. Af því virðist ljóst að ákveðið hafi verið af stjórnvöldum að lækka verulega þær fjárhæðir sem sjávarútvegurinn greiðir til ríkissjóðs á þessu ári. Þá skulda stjórnarliðar og stjórnvöld okkur skýringar á þeirri stefnubreytingu sem í því felst. Ég held því ekki fram að sjávarútvegurinn þoli miklar álögur. Það var heldur ekki ég eða við í Samf. sem komum á veiðigjaldi, við studdum ekki það mál. Við studdum alls ekki veiðigjaldið heldur greiddum atkvæði gegn því. Þeir sem studdu það höfðu þann rökstuðning uppi að þeir mundu leysa úr þeim þjóðfélagsvanda sem átökin um sjávarútveginn, um auðlindina, hafa verið. Af þeim sökum átti að leggja á veiðigjald og þess vegna þurftu útgerðarmenn að greiða til sameiginlegra sjóða fjármuni, sem ætti að innheimta með veiðigjaldi. Nú virðist hafa orðið stefnubreyting sem fólgin er í því að um leið og veiðigjaldið er sett á virðast menn hafa gert það með þeim hætti að létta um leið af útgerðinni gjöldum til ríkissjóðs. Þetta er mjög merkilegt og full ástæða til að spyrja eftir því hvaða hugmyndir eru núna uppi. Ég skal fyrstur manna fagna því ef niðurstaða stjórnvalda í þessu landi er sú að veiðigjaldið sé della og finna eigi aðrar leiðir til að sætta þjóðina við stjórn fiskveiða. Ég hef aldrei tekið undir það að skattleggja ætti útgerðina sérstaklega í landinu með þessum hætti. Samf. lagðist gegn því þegar það mál var til afgreiðslu á þinginu. Mér finnst kominn tími til að menn taki umræðuna upp aftur og geri það í alvöru með því að leita pólitískra sátta í þessu máli. Ég held að hægt sé að finna slíka leið. En þá verða menn að brjóta odd af oflæti sínu og gera það í alvöru með sáttum þar sem allir koma að, allir flokkar sem eiga fulltrúa hér á þingi en ekki ákveða það með samningi milli höfðingjanna Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar eins og gerðist þegar ákveðið var að setja á veiðigjald. Útgerðarmenn hafa, þótt þeir hafi beðið um að þessi leið yrði farin, kveinað hástöfum yfir því að þurfa að borga veiðigjaldið. Kannski erum við að upplifa það að stjórnvöld séu farin að sjá nýja skímu. Vonandi er það þannig en ekki hefur okkur verið sagt frá því. Þessi gjöld segja okkur a.m.k. að það er ekki meiningin, ekki á þessu ári a.m.k., að setja á raunverulegt veiðigjald. Varla gera menn það með því að lækka álögur á útgerðina í landinu eins og hér virðist stefna í. Hæstv. forseti. Ég fæ tækifæri til að taka aftur til máls undir næsta þingmáli, sem er hangir saman við þetta. Veiðieftirlitsgjaldið er hitt frumvarpið í þessu máli. Þá fæ ég tækifæri til að halda ræður, a.m.k. eina og kannski tvær ef ég sé ástæðu til. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra núna. Ég óska eindregið eftir því að hv. þm. Guðjón Hjörleifsson staðfesti að hann muni kalla nefndina saman og gefa okkur tækifæri til að fara yfir þessi tvö mál sem ég hef nú kosið að fjalla um saman í ræðu minni. Ég óska eftir því að við fáum þá fulltrúa úr ráðuneytinu, frá stjórnvöldum, sem væru tilbúnir til að upplýsa okkur um hvað er eiginlega á ferðinni, hvort það er stefnubreyting eða hvað menn eru að hugsa í þessum sjávarútvegsmálum núna. Það er greinilegt að það er eitthvað annað sem þeir eru að hugsa núna en þeir voru að hugsa þegar ákveðið var að setja á veiðigjald og sett voru lög um það.

Hæstv. forseti. Það var gaman að hlusta á hinn gamla skipasmið frá Akranesi, hv. þm. Jóhann Ársælsson, tala um gamlan bát sem stendur uppi á kambi á Akranesi og er að grotna þar niður, Höfrung AK. Af því hv. þm. Jóhann Ársælsson er fagmaður í þessari grein, skipasmíðum og jafnvel skipasmíðum í tré, hann hefur smíðað báta úr tré, þá langar mig að spyrja hann hvort hann geri sér einhverja grein fyrir því hversu mikið mundi kosta að koma þessum bát aftur í upprunalegt horf. Það er alveg rétt sem hv. þm. Jóhann Ársælsson segir, að þetta er mjög merkilegur bátur og afskaplega fallegur. Það er til mjög falleg litmynd af þessum bát frá því er hann var nýsmíðaður. Þetta var og er afskaplega glæsileg fleyta og yrði afskaplega fallegt skip ef það yrði gert upp. Mig langaði bara að höggva eftir þessu. Ég fór að hugleiða annað þegar ég hlustaði á hv. þm. tala um þetta, einn þátt í þessu sem við megum ekki gleyma varðandi varðveislu gamalla minja og það að gera upp gömul skip. Ég er að tala um þá kunnáttu sem felst í handverkinu. Menn þurfa að kunna að smíða skip úr tré og mikilvægt að kunnáttan verði varðveitt í landinu. Þessi kunnátta er því miður að hverfa. Menn hafa ekki smíðað skip úr tré á Íslandi í nálega 20 ár. Þá rifjaðist líka upp fyrir mér, ég vil fá að koma því að á síðustu sekúndunum, að í Harðangri í Noregi er einmitt miðstöð þar sem gerð eru upp tréskip. Þar eru skólanemar látnir taka þátt í að vinna við þetta og læra af eldri mönnum hið gamla handverk við skipasmíðar, þ.e. nemar í annarri iðn, t.d. almennri trésmíði.

Hæstv. forseti. Ég get ekki svarað mjög nákvæmlega til um kostnaðinn, þótt ég hafi verið í sambandi við menn sem hafa velt fyrir sér því hvernig best væri að standa að því að koma þessum bát í upprunalegt horf. Við erum samt ekki að tala um óskaplegar upphæðir vegna þess að skrokkurinn á bátnum er nokkuð góður. Við getum kannski gert ráð fyrir 15--20 millj. kr. eða einhverju slíku. Það er mjög viðráðanlegt og þá er verið að tala um að gera bátinn þannig úr garði að hann geti verið á floti og nýst til siglinga, t.d. á Hvalfirðinum eða í öðrum tilgangi, sem skólabátur o.s.frv. Hvað varðar handverkið þá er ekki svo langt síðan tréskip voru smíðuð á Íslandi að ekki séu til nokkuð margir sem kunna eitthvað til þess enn þá. Það er vel hægt að bjarga þeirri þekkingu milli kynslóða ef eitthvað verður í því gert. Það eru a.m.k. til menn sem kunna þótt þeir hafi ekki sömu líkamskrafta og þurfti í skipasmíðar hér áður. Nú er hins vegar komin miklu betri tækni og þægilegri tæki til að vinna þessi verkefni þannig að jafnvel þeir gamlingjar gætu eitthvað gert.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu um Þróunarsjóð sjávarútvegsins en vil byrja á að fara aðeins yfir það sem Jóhann Ársælsson nefndi. Í lögum um stjórn fiskveiða segir, með leyfi forseta: ,,Ráðherra skal ákvarða veiðigjald komandi fiskveiðiárs samkvæmt þessari grein fyrir 15. júlí ár hvert.`` Þetta veiðigjald er lagt á miðað við næsta fiskveiðiár, 1. september. Þegar búið er að leggja það á verður það alltaf lagt á. En aftur á móti verður þriðjungur þess greiddur á þessu ári. Veiðigjaldið er lagt á og tekjufært á þessu ári. Þetta er alveg nákvæmlega eins og við sveitarstjórnarmenn þekkjum, að við leggjum á fasteignagjöld í byrjun árs. Þau eru síðan innheimt allt árið og sumir ná ekki að greiða greiðslurnar sínar fyrr en árið á eftir en það er búið að tekjufæra þetta allt saman. Síðan er þetta fært í efnahagsreikninginn á móti. Ég sé því ekki ástæðu til að fjalla meira um það miðað við það hvernig ég túlka þessa útfærslu. Mér finnst vegið að starfsmönnum sjútvrn. með því að segja að menn séu að halda einhverju leyndu. 30. apríl sl. er viðmiðunardagsetningin. Það var á föstudaginn var. Síðan eru liðnir tveir virkir dagar og við höfum varið öðrum deginum í að ræða um þessi mál. Menn hafa mikla ofurtrú á starfsmönnum ráðuneytisins ef þeir telja að þeir geti verið tilbúnir með allar lokatölur um veiðigjald á tveimur dögum. Mér finnst það mjög undarleg krafa en við skulum taka málið upp í sjútvn. og fá upplýsingar úr ráðuneytinu um hvernig menn sjá fyrir sér að þetta gjald verði lagt á. Varðandi töluna sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson nefndi, að ég hefði nefnt aflaverðmæti upp á 78 milljarða kr. Það er rétt, en þá ætluðu menn að ná í 1.370 millj. kr. Síðan koma inn í áhrif af gengishreyfingum, aflasamsetningu og kostnaðarhækkunum, þannig að þeir reikna með að þetta verði 1,1--1,2 milljarðar kr. Þar er breytingin. Þá er það í samræmi við 68 milljarðana. Þá erum við á svipuðu róli í útreikningum. Að öðru leyti vil ég þakka fyrir góða umræðu um þessi mál. Ég legg til að málinu verði vísað til 3. umr.

Frú forseti. Ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með seinni ræðu hv. þm. Guðjóns Hjörleifssonar. Ég bjóst við að hann mundi reyna að svara einhverju af því sem fram kom í ræðum okkar sem talað höfum í málinu fyrr í dag. Þar sem ég hef stuttan tíma langar mig að spyrja hv. þm. beint um álit hans á beiðni LÍÚ um að fá til sín það sem eftir verður í þróunarsjóði þegar búið verður að gera málið upp. Ég vil, með leyfi forseta, fá að vitna beint í umsögn LÍÚ. Þar segir: ,,Við styðjum að sjálfsögðu þá breytingu sem gert er ráð fyrir með frumvarpinu en leggjum jafnframt til að því verði breytt í þá veru að sjóðurinn verði gerður upp og lagður niður hið fyrsta. Eignir sjóðsins eru fyrst og fremst bankainnstæður og skuldabréf og skuldir hans að stærstum hluta skuldabréf og lán ríkissjóðs. Við blasir að unnt er að gera sjóðinn upp nú þegar og í því sambandi virðist nærtækast að gera skuldir sjóðsins við ríkissjóð upp með afhendingu eigna hans á móti skuldum. Mikilvægt er að þetta gerist sem fyrst, enda er umtalsverður kostnaður á rekstri sjóðsins sem unnt er að spara.`` Síðan kemur efnisgrein sem ég spyr hv. þm. Guðjón Hjörleifsson beint um hans álit á, en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þar sem ljóst er að innheimt hafa verið gjöld umfram skuldbindingar sjóðsins er þess farið á leit að við uppgjör á sjóðnum verði það sem umfram verður endurgreitt til þeirra sem hafa greitt til sjóðsins á þessu fiskveiðiári í réttu hlutfalli við greiðslur þeirra.`` Eins og við rifjuðum upp nokkrir þingmenn í umræðunum í dag þá eru lögin skýr í þessu efni. Þar segir að þegar sjóðurinn verði lagður niður árið 2009 þá eigi fjármunir hans að renna til hafrannsókna. Menn hafa rætt aðrar hugmyndir og viðrað þær og hlýtur þá að þurfa koma til lagasetningar ef breyta á ákvæðinu um í hvað sjóðurinn á að fara. En mig langar, virðulegi forseti, að fá svar hæstv. formanns sjútvn. Guðjóns Hjörleifssonar við því hvort hann taki undir þessa kröfu LÍÚ sem fram kemur í umsögn þeirra.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að lögin eru það skýr að eignir Þróunarsjóðs eiga að fara í hafrannsóknir og ég sé ekki að komnar séu neinar breytingar á því. Menn hafa einnig rætt um að ráðstafa þeim í varðveislu gamalla skipa og þar er tillaga hjá hæstv. menntmrh. Ég tel því ekki tímabært að taka þá umræðu meðan málið er í farvegi.

Frú forseti. Annað atriði sem fram kom hjá hv. þm. í stuttri seinni ræðu var að við sem hér höfum talað værum að lýsa yfir einhvers konar vantrausti á embættismenn. Það er af og frá og vísa ég því algjörlega á bug. Það sem ég sagði í ræðu minni var það að ég trúi ekki öðru en að þeir embættismenn, sem ég er alveg viss um að valda sínu starfi með miklum sóma og velta því fyrir sér eins og þeim ber hvaða tekjur komi til ríkisins í stað þeirra gjalda sem nú er verið að fella niður, hljóti að hafa reynt að reikna út þetta nýja veiðigjald með einhverjum hætti. Annað er með ólíkindum ef ekki er búið að fara yfir aflaverðmæti fyrstu 11 mánuði þessa viðmiðunartímabils, ef menn eru ekki þegar farnir að skoða hvernig olíukostnaðurinn hefur breyst, ef menn eru ekki þegar farnir að skoða hver áhrif vísitölu neysluverðs eru á annan rekstrarkostnað og ef menn eru ekki þegar farnir að reyna að taka saman aflaverðmætið sem þarna liggur á bak við. Varðandi þær tölur sem hv. þm. fór með hér, u.þ.b. 1.200 millj., sem þetta gjald gæti verið þá var ég nú að leika mér með pennann minn í sæti mínu áðan, 78 milljónir í aflaverðmæti skildist mér á þingmanninum að hefðu verið, 

Virðulegi forseti. Ég nefndi það að hv. þm. Jóhann Ársælsson hefði sagt í ræðu að það væri verið að halda einhverju leyndu að ekki væri komin niðurstaða. 30. apríl er viðmiðunardagur, það er 4. maí í dag. Það eru búnir að vera tveir vinnudagar í ráðuneytinu frá 30. apríl sl., mánudagur og þriðjudagur. Það er ekki hægt að ætlast til þess að þar séu komnar lokaniðurstöður. Menn eru að viða að sér gögnum og það getur vel verið að útreikningar á olíukostnaði liggi fyrir. Við hv. þm. Jóhann Ársælsson ræddum báðir í dag við starfsmann í ráðuneytinu og sá aðili sem hefur verið með þetta mál var sennilega erlendis. Þannig að sá aðili sem við ræddum við var ekki alveg viss um hver staðan væri í þeim málum. En þær grófu tölur sem menn gengu út frá miðað við þær forsendur, og ef útreikningar Jóns Gunnarssonar eru réttir með 1.200 millj. miðað við 78 milljarða, þá er alveg ljóst að sú tala er ekki rétt, hún verður sennilega lægri þannig að það mun þá lækka. Ég þekki ekki hvaða forsendur liggja að baki þeim útreikningum, en ef penni hv. þm. Jóns Gunnarssonar er réttur þá mun niðurstaðan vera aðeins lægri.

Hæstv. forseti. Ég vil ekki liggja undir því að ég sé að halda því fram að einhverjir starfsmenn í ráðuneytinu vilji halda einhverju leyndu. Ég held því bara hiklaust fram að stjórnvöld, sjútvrh., hafi ákveðið að láta þessi mál ganga svona fram. Og ég held því alveg hiklaust fram að menn hafi vitað mjög nálægt lagi hvað það væri nokkurn veginn sem hægt væri að fá inn fyrir veiðigjaldið, vegna þess að það er alveg skýrt í lögunum hvernig á að fara að því að reikna þetta út. Annað eins hafa menn nú kunnáttu til að gera eins og að gera áætlun sem byggir á því að vera nokkurn veginn með allar staðreyndir í höndunum. Það er þess vegna sem ég er tortrygginn þegar ég fæ þessa grófu áætlun sem hv. þm. var að nefna áðan og að það sem eftir stendur er það að ríkissjóður virðist eiga að sitja uppi með það að tapa verulegum fjármunum á sama tíma og ríkisstjórnin er að taka upp veiðigjaldið sem hún lýsti svo fjálglega að ætti að vera sátt við þjóðina sem væri fólgin í því að útgerðin í landinu færi að greiða fyrir aðganginn að auðlindinni. Annaðhvort er á ferðinni stefnubreyting eða einhver skrýtinn brandari. Ég get ekki sagt annað. Ég vil gjarnan að við fáum tækifæri í nefndinni til að fara yfir þessa hluti því það liggur alveg ljóst fyrir að það er bara handavinna að finna dagsetningar á þróunarsjóðinn og veiðieftirlitsgjaldið til þess að stemma þetta þannig saman að menn fái þá tölu sem þeir ætluðu sér að fá. Hafi þetta verið talan sem menn ætluðu sér að fá þá þurfa menn líka að segja frá því hvers vegna þeir eru komnir að nýrri niðurstöðu um það hvernig veiðigjaldið á að virka úr því það á að virka til lækkunar.

Virðulegi forseti. Ég undrast þessa umræðu. Halda menn að fiski sem er landað þann 30. apríl í Vestmannaeyjum, inn á fiskmarkað, inn í frystihús eða í gám, halda menn að aflaverðmætistölur frá 1. maí til 30. apríl liggi fyrir nákvæmlega á mánudagsmorgni þegar 30. apríl var sl. föstudag? Þetta er ekki svona einfalt. Við erum að nálgast þetta á 100 millj. til eða frá eins og við ræddum um í dag og þegar útreikningar liggja fyrir kemur þetta til okkar í nefndinni. Ég ætla að kynna mér það fyrir fundinn á fimmtudag eða föstudag hvort þetta geti legið fyrir fljótlega og þá fæ ég bara skrifleg svör um málið. En ég get ekki ætlast til að þessar tölur liggi fyrir þannig að ég geti verið að kynna þær í dag miðað við 30. apríl. Það er ekki hægt að ætlast til þess. Það eru ekki komnar sölutölur erlendis eða neitt. Sú umræða er bara alveg út úr kortinu að gera þá kröfu í dag, 4. maí, tveim vinnudögum eftir að viðmiðunardegi lýkur.

Hæstv. forseti. Við höfum bara alls ekki gert kröfu um að þessar tölur ættu að liggja nákvæmlega fyrir. Við höfum bara ímyndað okkur að þegar menn væru komnir með 11 mánuði af 12 til þess að gera áætlun og hefðu allar tölur sem væru til staðar að þá gætu menn, a.m.k. flestir sem eitthvað kunna fyrir sér í reikningi og ef menn kunna það ekki er hægt að fá menn til að gera það, komist að niðurstöðu sem væri það nærri að menn gætu ákveðið hvernig ljúka ætti starfsemi annars vegar Þróunarsjóðsins og hins vegar veiðieftirlitsgjaldsins þannig að hún stemmdi við þær tölur sem menn ætluðu að fá í ríkissjóð. Eða þora menn ekki að segja það sem ég held að eigi og ætti að segja hér, að menn hafi komist að þeirri niðurstöðu að það ætti að styrkja útgerðina í landinu um 400 millj. á þessu ári í staðinn fyrir að leggja á hana veiðigjald?

Virðulegi forseti. Ég veit nú ekki hvert umræðan er komin, en ég vil sérstaklega taka fram varðandi þá álagningu innan ársins sem lögð er á 1. september að það er tekjufært á árinu. Það er ekki ástæða til þess, eins og fram kom hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, að fara að taka þetta mál aftur fyrir í sjútvn. Ef upplýsingar liggja fyrir í ráðuneytinu verður rætt um málið. Að öðru leyti vil ég segja að það voru það margir aðilar sem voru á tillögunni um breytingar á Þróunarsjóðunum að mér finnst eðlilegt að við ræðum það í nefndinni. Það er sjálfsagt mál án þess að nokkur ákvörðun sé tekin í því máli.