Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í fjölmiðlum í gær var frá því skýrt, að þá hafi n., sem hæstv. ríkisstj. skipaði á sínum tíma til þess að gera grein fyrir þeim valkostum, sem um væri að ræða varðandi lausn efnahagsmála, skilað síðari hluta álits sins. í einhverjum fjölmiðlinum var þess getið, að um viðamikil plögg væri að ræða og það hlyti að taka ríkisstj. nokkurn tíma að kynna sér þau og taka afstöðu til þeirra, m.ö.o. að velja þá leið, sem fara skyldi til þess að leysa þann efnahagsvanda, sem augljóst er, að við blasir. Ég þarf auðvitað ekki að mínna hæstv. ríkisstj. né heldur þingheim á það, hvaða dagur er í dag, það er 5. des., og þess vegna ekki nema rúmlega tvær vikur eftir af venjulegum starfstíma hins háa Alþ. fyrir jól. Fjárlög eru ekki komin til 2. umr., og eftir þeim ályktunum, sem draga má af blaðaumræðum, virðast allvíðtækar efnahagsráðstafanir vera í uppsiglingu. Það er vitað, að helztu útflutningsatvinnuvegir landsmanna eru þegar reknir með tapi og njóta þegar styrks af opinberu fé, og það hefur verið boðað, að iðnaður landsmanna muni að öllu óbreyttu verða rekinn með tapi á næsta ári. Það hefur verið frá því skýrt, að augljóst sé, að gjaldeyrisstaða landsins muni fara mjög versnandi að öllu óbreyttu á næsta ári. Það gefur því auga leið, að um mikinn efnahagsvanda er að ræða og að ráðstafanir, sem ríkisstj. hlýtur að gera till. um, hljóta að verða allróttækar. Ef það tekur hæstv. ríkisstj. talsverðan tíma að setja sig inn í þá valkosti, sem um er að ræða, og taka ákvörðun, þá má ráða af líkum, að það hlýtur ekki síður að taka stjórnarandstöðuna nokkurn tíma að átta sig á þeim vanda, sem hér er um að ræða, og mynda sér skoðanir á því, hvernig skynsamlegast væri við honum að bregðast. En nú er það svo, að í lýðræðisríki skiptist þing annars vegar í stjórn og hins vegar í stjórnarandstöðu. Stjórnarandstaða hefur ekki síður rétt í lýðræðisþjóðfélagi heldur en ríkisstj. og stjórnarflokkar. Ég vona, að það verði því með engu móti talin óeðlileg ósk af minni hálfu, þótt ég beini þeim eindregnu tilmælum til hæstv. ríkisstj. að stjórnarandstöðuþm. verði þegar í stað gefinn kostur á því að kynna sér þau plögg, sem hér er um að ræða, til þess að þingflokkar hennar geti hafið könnun á vandanum og myndað sér skoðun á honum. Ég skal ekki hefja hér neinar ádeilur á hæstv. ríkisstj. eða stjórnarflokka í þessu sambandi, það er ekki staður eða stund til þess, en ég kemst þó ekki hjá því að vekja athygli á því, að stjórnarandstaðan hlýtur í þessum efnum að hafa miklu verri aðstöðu en hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkarnir, því að gera má ráð fyrir, að hæstv. ríkisstj. hafi allan undanfarinn mánuð verið að velta þessum vanda fyrir sér og sífellt verið að fá skýrslur frá sérfæringum sínum, eins og líka algerlega eðlilegt er, og búast má við því, að stjórnarflokkarnir hafi að meira eða minna leyti fengið að fylgjast með því, sem verið hefur á döfinni. Hins vegar hefur stjórnarandstaðan eða a.m.k. ekki minn flokkur fengið neinar teljandi upplýsingar um vandann né heldur þá valkosti, sem nú liggja fyrir, eða undirbúning þeirra. Samt er til þess ætlazt, og við munum að sjálfsögðu reyna að verða við þeirri þingræðisskyldu okkar, að við myndum okkur skoðun á vandanum og lausnum hans á aðeins tveim vikum. Ég vona, að engum þyki það ósanngirni, þó að ég endurtaki þau eindregnu tilmæli mín til hæstv. ríkisstj., að þm. stjórnarandstöðuflokkanna verði veittur aðgangur að öllum þeim upplýsingum, sem nú liggja fyrir um efnahagsvandann og þá valkosti, sem valkostanefndin svokallaða hefur gert hæstv. ríkisstj. grein fyrir.



Herra forseti. Út af orðum hv. 7. þm. Reykv. vil ég segja það, að ég hef gert ráðstafanir til, að formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar verði send þessi nál., og hafi þeir ekki fengið þau þegar í hendur, þá vona ég, að þau séu á næsta leiti. Þau eru þeim þó á þessu stigi send sem trúnaðarmál. Í öðru lagi vil ég segja það, að ég geri ráð fyrir því, að búið verði að ganga frá svo mörgum eintökum af þessum nál., að það verði hægt að útbýta þeim til þm. á morgun eða fimmtudag. Fleira þarf ég raunar ekki um þetta að segja. Það er að sjálfsögðu eðlileg ósk, sem kom fram frá hv. 7. þm. Reykv., og það var aldrei ætlun stjórnarinnar að fara með þetta sem neitt feimnismál. En sannleikurinn er sá, að þarna hefur verið unnið ákaflega mikið verk, hvernig sem menn svo lita á það og dæma, og jafnvel sjálft handverkið við það er talsvert umsvifamikið. Ég held, að það sé ekki ofsagt, að starfslið hagrannsóknardeildarinnar hafi næstum því að segja lagt nótt við dag nú að undanförnu til að koma þessu frá sér. En fái formenn stjórnarandstöðuflokkanna ekki nál. í hendur nú á næstunni, vona ég, að þeir snúi sér til Jóns Sigurðssonar hagrannsóknarstjóra, og hann hefur fyrirmæli mín um að afhenda þeim þau.



Herra forseti. Ég hef lagt fram á þskj. 66 fjórar fsp. til viðskrh. eða bankamálaráðh. um bankamál. Þessar spurningar segja sjálfar sína sögu, þannig að ég fer ekki að rekja neina forsögu þessara spurninga á einn eða annan hátt, en les þær hér upp, með leyfi hæstv. forseta: „1. Hvaða sjónarmið voru höfð í huga við val manna í n. þá, sem skipuð var s.l. sumar til að endurskoða bankakerfið? 2. Hversu marga fundi hefur n. haldið? Hvernig miðar starfi hennar? Hvenær má gera ráð fyrir, að hún ljúki störfum? 3. Hyggst ráðh. beita sér fyrir því, að starfsfólk ríkisbankanna fái aðild að bankaráðum, þegar kosið verður í þau á yfirstandandi Alþ? 4. Hyggst ráðh. beita sér fyrir því, að bankastjórastöður verði auglýstar lausar til umsóknar?" Er næsta forvitnilegt að vita, hverju bankamálaráðh. svarar.



Herra forseti. Spurt er: „Hvaða sjónarmið voru höfð í huga við val manna í n. þá, sem skipuð var s.l. sumar til að endurskoða bankakerfið?“ Þau sjónarmið voru höfð í huga að sjálfsögðu að velja í n. hæfa og góða menn. Ég taldi, að það skipti miklu máli, að í n. veldust menn, sem þekktu vel til þeirra verka, sem átti að vinna, og væru líklegir til að geta leyst þann vanda, sem hér er um að ræða, þar sem eitt aðalverkefnið, sem n. var falið að vinna að, var að fækka bönkum í landinu, sameina banka, sem fyrir eru, og einfalda allt bankakerfið. Í öðru lagi er spurt: „Hversu marga fundi hefur n. haldið? Hvernig miðar starfi hennar? Hvenær má gera ráð fyrir, að hún ljúki störfum?“ 10. nóv. barst mér bréf frá formanni n. og í því segir: „Fyrsti fundur n. var haldinn 2, júní s.l., en alls eru fundirnir nú orðnir 11 talsins.“ Síðan mun n. hafa haldið eina 3–4 fundi, ég veit það ekki nákvæmlega. Það hafði verið lagt fyrir n. að ljúka störfum í síðasta lagi um áramót. „ N. hefur,“ eins og segir í bréfi formanns n. orðrétt á þessa leið, safnað mjög yfirgripsmiklum gögnum um þróun, núverandi skipulag og stöðu bankamála hér á landi. Einnig hefur verið aflað gagna um þessi mál frá öðrum löndum, fyrst og fremst hinum Norðurlöndunum. Bréfaskipti hafa átt sér stað við Samband ísl. sparisjóða og Samband ísl. samvinnufélaga og fundir verið haldnir með þessum aðilum til að ræða um málefni sparisjóðanna og innlánsdeilda samvinnufélaga. Nú þegar liggja fyrir drög að till. um breytingar á skipulagi bankamála, og samin hafa verið frumdrög að till. um almenna löggjöf um viðskiptabanka og löggjöf um aðrar innlánsstofnanir.“Og síðan segir: „Gera má ráð fyrir, að almenn tillögugerð n. liggi fyrir í lok þessa árs.“ Sem sagt, n. hefur þegar komið sér saman um megintill. í málinu og gert nokkra grein fyrir þeim, en endanlegar till. liggja ekki enn fyrir eða frv., sem hún ráðgerir að semja um málið. Þá er í þriðja lagi spurt: „Hyggst ráðh. beita sér fyrir því, að starfsfólk ríkisbankanna fái aðild að bankaráðum, þegar kosið verður um þau á yfirstandandi Alþ.?“ Svar mitt er nei. Ég tel, að bankastarfsfólk eigi ekki meiri rétt en aðrir landsmenn til þess að stjórna bönkum landsins, t.d. ekki meir en viðskiptamennirnir eða aðrir, og sé ekki ástæðu til að heita mér fyrir því, að sá háttur verði upp tekinn. Í fjórða lagi: „Hyggst ráðh. beita sér fyrir því, að bankastjórastöður verði auglýstar lausar til umsóknar?“ Ráðning bankastjóra er samkv. lögum í höndum bankaráða, en ekki ráðh. Ég er því persónulega hlynntur, að opinber störf séu auglýst, og tel, að það eigi að gera í öllum þeim tilvikum, þar sem hægt er að koma slíku við með eðlilegum hætti. En það er á valdi löggjafans sjálfs að gefa fyrirmæli um þetta, og svo að öðru leyti er það bankaráðin, sem fara með þessi mál. Vænti ég þá, að ég hafi svarað því, sem um var spurt, hvort sem það hefur orðið mjög spennandi fyrir hv. fyrirspyrjanda að heyra þetta eða ekki.



Herra forseti. Ég vil þakka bankamálarh. fyrir svörin, og má segja, að sumt hafi verið gott við þau og annað ekki. Fyrsta spurningin, sem var um, hvaða sjónarmið voru höfð í huga við val mann í n. þá, sem skipuð var s.l. sumar til að endurskoða bankakerfið, er auðvitað sprottin að þeirri tilskipan að skipa í þessa n. eingöngu menn úr bankakerfinu og eins konar fulltrúa frá hverjum einstökum banka. Ég hef mikla vantrú á því, að unnt sé að breyta ákveðnu og rótgrónu kerfi með setu þeirra manna í n., sem eru beinlínis fulltrúar ríkjandi kerfis. Það hefði e.t.v. ekki verið óeðlilegt að taka einhverja menn úr þjóðfélaginu, t.d. úr hópi viðskiptamanna banka, eins og bankamálaráðh. minntist á áðan, og leyfa þeim að sitja í þessari bankanefnd. Það er skoðun mín, að þessi skipun bankanefndarinnar sé dæmi um það, hvernig ekki á að skipa n. Mér sýnist, að n. hafi starfað vel, og þingheimur bíður sjálfsagt fullur eftirvæntingar eftir þeim till., sem fram koma frá þessari n., og það vakna að sjálfsögðu ýmsar spurningar, hver árangurinn verði. Ég hef heyrt, að ætlunin sé að sameina ákveðna banka og þá kannske sérstaklega Útvegsbankann og Búnaðarbankann. En þá skýtur svo skökku við, að þegar sameiningin er í vændum eða fyrirsjáanlega, er verið að ráða nýjan bankastjóra við Útvegsbankann, og hefði þó mátt ætla, að væri heppilegt að hafa það starf laust í sambandi við sameiningu bankanna. Það virðist svo sem að þessu sé staðið þannig, að það sé ekki gert ráð fyrir neinni verulegri kerfisbreytingu eða sameiningu þessara banka. Varðandi starfsfólk ríkisbankanna er ég á algerlega öndverðum meiði við bankamálaráðh. Ég tel ekki nema eðlilegt, að starfsfólk eigi þar aðild, þótt ekki væri nema eitt sæti í bankaráði. Ég hygg, að það sé mjög eðlilegt og sjálfsagt og gildi almennt, að starfsfólk eigi hlutdeild í stjórn þeirra stofnana, sem beinlínis ráða starfsvettvangi fólksins og því fyrirtæki, sem það starfar við. Auðvitað er þetta eðlilegt stjórnunarlýðræði, sem Alþ. ætti að koma upp hjá ríkisstofnunum. Að lokum þetta varðandi 4. spurninguna, sem ráðh. svaraði með jái og neii: Mér hefði þótt æskilegt, að hann sjálfur hefði kveðið upp úr um það, að hann mundi sjá til þess, þegar staðið yrði að hinni væntanlegu lagabreytingu, að þá kæmi slíkt fram, að bankastjórastöður yrðu auglýstar, en yrði ekki einhvers konar fyrirbæri í því, sem ég hef kallað samtryggingakerfi flokkanna, þannig að miðstjórnir flokkanna geri sér leik að því að ákveða sjálfar, hverjir hljóti bankastjórastöðurnar. Sannleikurinn er sá, að það þarf að fá dálítinn gust inn í bankakerfið og flokkarnir þurfa að hætta að leika sér að bankastjórastöðunum eins og þeir séu í kýluboltaleik. Fyrirspyrjandi (Þórarinn Þórarinsson): Herra forseti. Þessar fsp. eru svo einfaldar og augljósar, að ég álít óþarft að fylgja þeim úr hlaði með nokkrum sérstökum skýringum.



Herra forseti. Spurt er í fyrsta lagi: „Hve hárri upphæð nemur bundið innstæðufé í Seðlabankanum?“ Svar Seðlabankans er á þessa leið: „Í bréfi rn., dags. 9. þ.m., er beðið um svör við spurningu um bundið innstæðufé í Seðlabankanum, svo og um endurkaup Seðlabankans á afurðavíxlum atvinnuveganna. Svarið við fyrri spurningunni er, að bundið innstæðufé var 4008.2 millj. kr. 1. okt. 1971, en 4583.4 millj. kr. 1. okt. 1972.“ Síðari spurningin er: „Hve hárri upphæð námu endurkaup Seðlabankans á afurðavíxlum atvinnuveganna 1. sept. 1971 og 1. sept. 1972, og hvernig skiptust þau milli atvinnuveganna?“ Um það segir í bréfi Seðlabankans: „Yfirlit um flokkun endurkaupa afurðavíxla er á meðfylgjandi blaði. Er eðlilegt að líta á endurkaupin allt árið vegna mikilla sveiflna í framleiðslu. Loks skal bent á,“ segir Seðlabankinn „að fsp. alþm. er um tölur, sem Seðlabankinn birtir reglulega í Lögbirtingablaði og ársreikningum sínum.“ Þessar tölulegu upplýsingar um endurkaupalán Seðlabankans eru þannig, - ég les ekki allar þessar tölur á mismunandi árstímum, en skal grípa hér niður á nokkrum stöðum. Hinn 1. jan. 1971 námu endurkaupalánin 1743 millj. og skiptust þannig: Landbúnaður, - ég les bara heilar tölur, - 984 millj., sjávarútvegur 590 millj., iðnaður 140 millj. og önnur endurkaupalán 28 millj. Svo að ég grípi aftur niður á árinu 1971 og tek þá 1. júlí, þá var skiptingin þannig: Landbúnaður 707 millj., sjávarútvegur 1261 millj., iðnaður 174 millj. og önnur lán 3 millj. 1. jan 1972 voru endurkaupalán vegna landbúnaðar 1019 millj., vegna sjávarútvegs 796 millj., vegna iðnaðar 166 millj. og önnur lán 70 millj. Og núna 1. okt. 1972: Landbúnaður 744 millj., sjávarútvegur 1347 millj., iðnaður 167 millj. og önnur lán 90 millj. Samtals 2349 millj. Ég vænti, að þetta séu fullnægjandi svör fyrir hv. fyrirspyrjanda.



Herra forseti. Spurt er í fyrsta lagi: „Hve hárri upphæð nemur bundið innstæðufé í Seðlabankanum?“ Svar Seðlabankans er á þessa leið: „Í bréfi rn., dags. 9. þ.m., er beðið um svör við spurningu um bundið innstæðufé í Seðlabankanum, svo og um endurkaup Seðlabankans á afurðavíxlum atvinnuveganna. Svarið við fyrri spurningunni er, að bundið innstæðufé var 4008.2 millj. kr. 1. okt. 1971, en 4583.4 millj. kr. 1. okt. 1972.“ Síðari spurningin er: „Hve hárri upphæð námu endurkaup Seðlabankans á afurðavíxlum atvinnuveganna 1. sept. 1971 og 1. sept. 1972, og hvernig skiptust þau milli atvinnuveganna?“ Um það segir í bréfi Seðlabankans: „Yfirlit um flokkun endurkaupa afurðavíxla er á meðfylgjandi blaði. Er eðlilegt að líta á endurkaupin allt árið vegna mikilla sveiflna í framleiðslu. Loks skal bent á,“ segir Seðlabankinn „að fsp. alþm. er um tölur, sem Seðlabankinn birtir reglulega í Lögbirtingablaði og ársreikningum sínum.“ Þessar tölulegu upplýsingar um endurkaupalán Seðlabankans eru þannig, - ég les ekki allar þessar tölur á mismunandi árstímum, en skal grípa hér niður á nokkrum stöðum. Hinn 1. jan. 1971 námu endurkaupalánin 1743 millj. og skiptust þannig: Landbúnaður, - ég les bara heilar tölur, - 984 millj., sjávarútvegur 590 millj., iðnaður 140 millj. og önnur endurkaupalán 28 millj. Svo að ég grípi aftur niður á árinu 1971 og tek þá 1. júlí, þá var skiptingin þannig: Landbúnaður 707 millj., sjávarútvegur 1261 millj., iðnaður 174 millj. og önnur lán 3 millj. 1. jan 1972 voru endurkaupalán vegna landbúnaðar 1019 millj., vegna sjávarútvegs 796 millj., vegna iðnaðar 166 millj. og önnur lán 70 millj. Og núna 1. okt. 1972: Landbúnaður 744 millj., sjávarútvegur 1347 millj., iðnaður 167 millj. og önnur lán 90 millj. Samtals 2349 millj. Ég vænti, að þetta séu fullnægjandi svör fyrir hv. fyrirspyrjanda.



Herra forseti. Í sambandi við þessar nokkuð óvenjulegu spurningar og svör hæstv. ráðh. við þeim, en hann sagði alveg réttilega, að svörin væru fyrir hendi að mjög verulegu leyti í opinberum skýrslum, þá get ég ekki stillt mig um að vekja athygli á því, að fyrsta spurningin var sérstaklega athyglisverð. Þar spurði einn af helztu forustumönnum þingflokks stærsta stjórnarflokksins hæstv. viðskrh. um það, hversu miklu næmi bundna féð í Seðlabankanum. Allir hv. þm. vita, hvað í því hugtaki felst. En þau 12 ár, sem ég gegndi starfi bankamálaráðh., var það eitt helzta sameiginlega ádeiluefni hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðh. á mig og þáv. ríkisstj. að hafa tekið að binda fé í Seðlabankanum og halda því bundnu þar. Ef hv. fyrirspyrjandi hefði spurt hæstv. ráðh., hvenær núv. ríkisstj. ætlaði að afnema bindingu fjár í Seðlabankanum, hefði ég ekki kallað það undarlega spurningu, þó að ég hefði ekki öfundað hæstv. ráðh. af að þurfa að svara henni. En ég vek athygli á því, að nú er spurt, hversu hárri upphæð þetta bundna fé nemi, eins og ekkert hafi í skorizt, eftir að í rúman áratug hefur verið hafður uppi stanzlaus áróður gegn því kerfi, sem felst í sparifjárbindingu eða innlánsbindingu í Seðlabankanum. Nú eru öll stóru 12 ára orðin gleymd og bara spurt um, hvað talan nemi nú miklu? Þetta er saga til næsta bæjar.



Herra forseti. Ég þakka viðskrh. fyrir upplýsingar hans. Það er alls ekki rétt, sem kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, að allt það, sem ég spurði um, t.d. skiptingin milli atvinnuveganna, liggi fyrir í opinberum skýrslum. Mér sýnist á því, sem hæstv. bankamálaráðh. upplýsti, að bundið innstæðufé í Seðlabankanum sé nokkurn veginn helmingi meira en nemur endurkaupum hans á afurðavíxlum, og mér sýnist, að þessi samanburður leiði það einnig í ljós, að iðnaðurinn hafi farið mjög halloka samanborið við aðra atvinnuvegi, hvað snertir endurkaup Seðlabankans, það hafi átt sér stað í tíð fyrrv. ríkisstj. og haldi áfram að verulegu leyti enn. Þó má kannske gera sér vonir um, að þetta batni eitthvað við þá nýju reglugerð, sem hefur verið gefin út um endurkaup bankans á iðnaðarvíxlum, og verður að sjálfsögðu fylgzt vel með því, hvort það verður. Tíminn leyfir ekki, að ég geri miklar aths. við það, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði áðan. En mér finnst rétt í sambandi við það að benda á, að hann átti tvö tímabil sem viðskrh. og afskipti hans af Seðlabankanum voru stórum betri á hinu fyrra tímabili. Mér finnst rétt í sambandi við þetta að benda á það, að þjónusta Seðlabankans við atvinnuvegina var talsvert meiri í tíð vinstri stjórnarinnar á árunum 1956–1958 heldur en núna. Ég nefni það sem dæmi, að á árunum 1956–1958 námu endurkaup Seðlabankans á afurðavíxlum sjávarútvegs og landbúnaðar 67%, en þau nema nú ekki nema 58%.  Ég held, að það sé ein meginástæða þess, að atvinnuvegirnir kvarta nú miklu meira undan rekstrarfjárskorti en þeir gerðu t.d. á árunum 1956–1958, að Seðlabankinn veitir þeim ekki í dag sömu þjónustu og hann gerði þá. Og ég get sagt hv. 7. þm. Reykv. það, að ég er alveg sömu skoðunar um það og ég hef áður verið, að ég álít ekki heilbrigt, að það skuli hrúgast upp stórar fúlgur af bundnu innstæðufé í Seðlabankanum á sama tíma og helztu fjárfestingarsjóðir landsins eru hálftómir.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að leiðrétta þann misskilning hjá hv. 7. þm. Reykv., að ég hafi einhvern tíma deilt sérstaklega á hann eða aðra fyrir bindingarreglur Seðlabankans. Það er mesti misskilningur. Hann má leita og leita vandlega, og hann mun ekki finna nein ummæli eftir mér höfð um það. Þetta er aðeins lítil ónákvæmni hjá honum. En það er mál út af fyrir sig, hvernig þessi regla er framkvæmd á hverjum tíma. Ég vil benda á, að í tíð núv. ríkisstj. hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að afurðalán framleiðsluatvinnuveganna hækkuðu úr 70% af heildarlánunum upp í 75%, og vextir hafa einnig verið lækkaðir.



Herra forseti. Á s.l. þingi, nánar tiltekið 2. maí s.l., var samþykkt þáltill., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að fela Framkvæmdastofnun ríkisins að gera í samráði við Fjórðungssamband Norðlendinga sérstaka framkvæmdaáætlun fyrir Norðurlandskjördæmi vestra vegna hins mikla og stöðuga atvinnuleysis í kjördæminu.“ Nú er það að vísu svo, að atvinnuástand í kjördæminu hefur nokkuð batnað, en engu að siður eru undirstöður atvinnuveganna í þessu kjördæmi mjög veikar, eins og alþjóð veit. Ég geri mér grein fyrir því, að það þarf þó nokkurn undirbúning til að gera slíkar framkvæmdaáætlanir, en það eru liðnir 7 mánuðir síðan þessi samþykkt var gerð, og því hef ég leyft mér að beina þeirri fsp. til hæstv. forsrh.: „Hvernig gengur undirbúningur að gerð framkvæmdaáætlunar fyrir Norðurl. v., sem samþ. var á síðasta þingi?“ Og í annan stað: „Hvenær er gert ráð fyrir, að þessari áætlunargerð verði lokið?“ Ég legg mjög mikið upp úr því, að þessari áætlunargerð verði hraðað sem allra mest, því að mér finnst nauðsynlegt að reyna að koma þarna á ákveðinni áætlun, sem síðan verði hægt að fara að vinna eftir.



Herra forseti. Þál. þá, sem hér um ræðir, afgreiddi ég til Framkvæmdastofnunar ríkisins skömmu eftir að hún barst mér í hendur, og ég hef óskað umsagnar Framkvæmdastofnunarinnar um þessa fsp. Svar Framkvæmdastofnunarinnar er svo hljóðandi: „Til svars við bréfi rn., dags. í dag, varðandi starf að framkvæmdaáætlun fyrir Norðurlandskjördæmi vestra skal upplýst eftirfarandi: Starf að áætluninni hófst með áætlunargerð um þrengra svið, þ.e. um Skagaströnd sérstaklega. 13. júní s.l. samþykkti stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins, að framkvæmdastjórn væri heimilt að láta gera atvinnuáætlun fyrir Skagastrandarkauptún. Þegar í byrjun júli var ráðinn sérstakur maður til þessa verkefnis, Sigurbjartur Jóhannesson bygginga- og skipulagsfræðingur. Eftir að þál. um gerð landshlutaáætlana hafði verið beint til Framkvæmdastofnunarinnar, samþykkti stjórn hennar á fundi 13.–14. sept. s.l., að gerð skyldi sérstök framkvæmdaáætlun fyrir Norðurland og Strandir. Svonefnd Skagastrandaráætlun, sem nú er unnið að, teljist upphaf þessa áætlunarverks. Í framhaldi af henni verði verkefnið víkkað út og látið ná yfir Norðurlandskjördæmi vestra og Strandabyggð. Hinu sérstaka verkefni Skagastrandaráætlunar er nú að ljúka í almennum atriðum. Gerðar hafa verið athuganir á atvinnumálum, tekjumyndun, rekstri og horfum fyrirtækja, fjárfestingaráformum þeirra og aðstöðu til að fylgja þeim fram. Eru skýrsludrög þessa efnis nú til umr. innan stofnunarinnar og munu brátt teknar til umr. við heimaaðíla. Þannig er að því komið að víkka út verkefnið til Norðurl. v. í heild, og er í undirbúningi að taka upp viðræður við heimaaðila um tilhögun áætlunargerðarinnar á þeim grundvelli. Örðugt er að gefa fyrirheit um, hvenær áætlunargerðinni muni ljúka. Að henni mun unnið sleitulaust með þeim starfskröftum, sem til reiðu eru. Reynslan af svo víðtæku áætlunarstarfi er, að það taki a.m.k. eitt ár, en í millitíðinni kunna ýmsar niðurstöður athugana að koma til nota.“ Svar þetta er undirritað af forstöðumanni áætlunardeildar, Bjarna Braga Jónssyni.



Herra forseti. Ég geri mig ánægðan með þessi svör. Ég skil það vel, að það taki nokkurn tíma að gera slíka áætlun. Aðalatriðið er, að verkið er hafið. Það hefur að vísu verið breytt nokkuð út frá því, sem till. sjálf gerði ráð fyrir. Það hefur verið gerð sérstök áætlun fyrir Skagaströnd, og er ekki nema gott eitt um það að segja, og síðan hefur Strandabyggð verið bætt við, og hef ég ekkert við það að athuga. En till. gerði og ráð fyrir, að þessi áætlun næði fyrst og fremst yfir Norðurl. v. allt. Ég legg mikið upp úr því, að hafnar séu hið allra fyrsta viðræður við heimamenn um þessi efni, og það kom fram í svari hæstv, ráðh., að það er ætlunin að gera það, og ef þessu máli verður lokið á einu ári, þá er ég ánægður með þá niðurstöðu.



Herra forseti Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 99 fsp. til hæstv. menntmrh. Þessar fsp. eru í 4 liðum og eru á þessa leið: „1. Hversu margir sveitabæir í Vestfjarðakjördæmi geta enn ekki náð útsendingum sjónvarps? 2. Hefur verið gerð áætlun um kostnað við að koma þessum bæjum í sjónvarpssamband? 3. Er unnið áfram að framkvæmdum í þessu sambandi? Sé svo, hvenær má vænta þess, að þeim verði lokið? 4. Hefur verið gerð athugun á því, hvort unnt sé að láta útsendingar sjónvarps ná til fiskimiðanna út af Vestfjörðum? Sé svo, hver er þá áætlaður kostnaður af þeirri framkvæmd? Er líklegt, að ráðizt verði í þá framkvæmd fljótlega?“



Herra forseti. 1. fsp. hv. 7. landsk. þm. er þessi: „Hversu margir sveitabæir í Vestfjarðakjördæmi geta enn ekki náð útsendingum sjónvarps?“ Svar við þessum fyrsta lið er það, að 12 bæir í Barðastrandarsýslu munu búa við óhæf skilyrði til sjónvarpsviðtöku og 7 bæir búa við slæm skilyrði. í Vestur-Ísafjarðarsýslu eru 17 bæir, sem búa við óhæf skilyrði og 4 bæir, sem búa við slæm skilyrði. Í Norður-Ísafjarðarsýslu er 21 bær, sem býr við óhæf skilyrði, og 11, sem búa við slæm skilyrði. Og loks í Strandasýslu eru 32 bæir, sem búa við óhæf móttökuskilyrði, og 5, sem búa við slæm móttökuskilyrði. Samtals eru því á þessu svæði 82 bæir, sem búa við óhæf skilyrði til viðtöku sjónvarps, og 27, sem búa við slæm móttökuskilyrði. 2. fsp. er: „Hefur verið gerð áætlun um kostnað við að koma þessum bæjum í sjónvarpssamband?“ Svarið er, að áætlun er um að reisa á þessu svæði 3–4 stöðvar á næstu missirum, er nái til um 30 bæja, sem nú hafa engin skilyrði til sjónvarpsviðtöku, og 10 bæja, sem hafa nú slæm móttökuskilyrði. Hins vegar hefur engin heildaráætlun verið gerð um, að allir bæir á Vestfjörðum komist í sjónvarpssamband. 3. spurningin hljóðar svo: „Er unnið áfram að framkvæmdum í þessu sambandi? Sé svo, hvenær má þá vænta, að þeim verði lokið?“ Svarið er það, að ef nauðsynlegt fjármagn verður fyrir hendi, ættu þær stöðvar, sem ég gat um hér að framan, að verða fullbúnar á árinu 1973. En þetta er, eins og ég sagði, háð fjármálum útvarpsins, og eins og kom fram í svari mínu við 2. fsp., nær þessi framkvæmd aðeins til hluta þeirra bæja á Vestfjörðum, sem búa við óhæf eða slæm móttökuskilyrði sjónvarps. 4. spurningin: „Hefur verið gerð athugun á því, hvort unnt sé að láta útsendingar sjónvarps ná til fiskimiðanna út af Vestfjörðum? Sé svo, hver er þá áætlaður kostnaður af þeirri framkvæmd? Er líklegt, að ráðizt verði í þá framkvæmd fljótlega?“ Svarið við þessum spurningum er, að heildarathugun hefur ekki verið gerð á sjónvarpsskilyrðum á siglingaleiðum og fiskimiðum umhverfis landið, hvorki fyrir Vestfjörðum né annars staðar. Talið er eftir þeim athugunum, sem fyrir hendi eru, að víða séu móttökuskilyrði allgóð, t.d. fyrir Vesturlandi, Suðvesturlandi og Suðurlandi, en þar eru nokkrar sjónvarpsstöðvar vel settar fyrir fiskimiðin, svo sem í Stykkishólmi, á Skálafelli, Vatnsenda, á fjallinu Þorbirni við Grindavík, í Vestmannaeyjum, á Háfelli í Mýrdal svo og á Hornafirði. Stöðin á Gagnheiði liggur vel við Austfjarðamiðum, og einnig ættu fiskiskip að hafa not af Heiðarfjallsstöðinni á Langanesi. Fyrir Norðurlandi og Vestfjörðum munu skilyrðin vera einna lökust. Lítils háttar athugun hefur verið gerð á staðsetningin og væntanlegum kostnaði við að reisa sjónvarpsstöð vegna Vestfjarðamiða. Bendir sú athugun til, að slík sjónvarpsstöð mundi verða einna bezt sett á Barða og geta þjónað svæðinu frá Bjargtöngum að Straumnesi, þó knapplega nær Látrabjargi en upp að venjulegri siglingaleið. Sú stöð mundi væntanlega einnig ná til nokkurra sveitabæja á annesjum, sem illa eru settir og mjög kostnaðarsamt væri ella að ná til. Mjög lauslega áætlaður kostnaður við slíka stöð yrði allt að 5 millj. kr. Ekki er líklegt, að í slíka framkvæmd verði ráðizt alveg á næstunni.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin við fsp. Ég hygg, að menn sjái strax, að allmikill fjöldi bæja í Vestfjarðakjördæmi nýtur nú ekki þess munaðar, sem sumir kalla, að geta notið sjónvarps. Þar er um að ræða 82 bæi í Vestfjarðakjördæmi, sem alls ekki sjá sjónvarpsútsendingar. Þar að auki eru um 27 bæir með mjög slæm skilyrði. Ég hygg, að þessar upplýsingar varpi ljósi á það ástand, sem kannske ríkir víðar en á Vestfjörðum, en þó e.t.v. hvergi eins slæmt varðandi móttökuskilyrði sjónvarps. Við 2. spurningunni er það upplýst af hæstv. ráðh., að áætlanir séu uppí um, að á árinu 1973, ef fjármagn verði fyrir hendi, eins og hæstv. ráðh. orðaði það, - og ég treysti því, að hæstv. ríkisstj. sjái fyrir því fjármagni, - þá muni um 30 bæir, sem nú hafa ónothæf sjónvarpsskilyrði, njóta þeirra og um 10, sem hafa slæm skilyrði nú, muni einnig fá sín skilyrði bætt. Þetta er að vissu leyti verulega til bóta, en að mínu mati ekki nægjanlegt. Þó að þetta yrði, þá eru eftir eigi að síður nokkrir tugir bæja á Vestfjörðum, sem alls ekki geta notið sjónvarpsútsendingar. Í sambandi við 4. spurninguna er ljóst, ef ég hef skilið hæstv. ráðh. rétt, að engin heildaráætlun liggur fyrir um það að koma á sjónvarpsskilyrðum á miðum úti fyrir Vestfjörðum. Mér hafa borizt í hendur, og ég veit, að hæstv. ráðh. hafa einnig borizt í hendur óskir sjómanna á Vestfjörðum um þetta mál. Mér þykir miður, að ekkert skuli hafa gerzt í þessu máli. Ég vænti þess fastlega, að hæstv. ráðh. taki það mál til gaumgæfilegrar athugunar, og treysti því jafnframt, að hann og þá ríkisstj. í heild um leið sjái sér fært að verða við þeim óskum, sem sjómenn á Vestfjörðum hafa borið fram, þannig að þær megi verða innan ekki langs tíma að raunveruleika.



Herra forseti. Mig minnir, að ég hafi lesið það einhvers staðar alveg nýlega, að 98% af íbúum þessa lands njóti nú sjónvarps. Þetta er glæsileg tala, og ég er ekki að gagnrýna það, langt frá því, að svo langt hefur náðst í þessum fjölda. Fyrst og fremst er þetta byggt á framkvæmdum, sem eru grundvallaðar á arðsemisútreikningum. Þar nýtur fjöldinn þess, að fjöldinn er mikill. og það er að mörgu leyti eðlilegt. En þessi 2%, sem ekki njóta sjónvarps, eru sá hluti landsmanna, sem er afskekktastur, oft þannig staðsettur, að hann getur ekki notið fjölmargra annarra lystisemda fjölbýlisins, ekki notið þess félagslífs, sem í fjölbýlinu er að fá, og er, hygg ég, að margra áliti sá hluti landsmanna, sem einna mest þarf á sjónvarpi að halda og einna bezt fengi notið þess. Hér kemur aftur að því mikla vandamáli um jafnvægi í byggð þessa lands og að þeirri spurningu, hvort við, sem byggjum þéttbýlið, og þjóðin í heild eigi ekki að leggja nokkuð meira af mörkum en fram kann að koma af arðsemisútreikningum einum til þess að fullnægja ýmsum þörfum þeirra, sem verst eru settir. Ég fyrir mitt leyti er þeirrar skoðunar, að svo beri að gera. Ég tel, að það sé sjálfsögð skylda okkar að hlaupa undir bagga, og vil með þessari stuttu aths. leggja áherzlu á, að á þetta sjónarmið verði vandlega litið.



Herra forseti. Á þskj. 99 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh. um kennsluskyldu og rannsóknarstörf prófessora. Það þarf raunar ekki að hafa mikinn formála að þessari spurningu, en hún er fram borin fyrst og fremst vegna þess, að ég hef gert nokkrar tilraunir til þess að fá upplýst, hver raunveruleg kennsluskylda prófessora við Háskóla Íslands væri. Mér hefur ekki enn tekizt að fá úr þeim spurningum leyst, og ég vænti þess, að hæstv. menntmrh. geti frætt mig um það hér á eftir í sínum svörum. Þessi fsp. á þskj. 99 er í eftirfarandi þrem liðum: „1. Hver er kennsluskylda prófessora við Háskóla Íslands og Kennaraháskóla? 2. Hvernig er áætlað, að vinnutími prófessora skiptist milli Kennslustarfa og rannsóknarstarfa? 3. Skila prófessorar skýrslu um rannsóknarstörf sín?“



Herra forseti. Í 1. lið fsp. hv. 7. landsk. þm. er spurt, hver sé kennsluskylda prófessora við Háskóla Íslands og Kennaraháskólann. Í 18. gr. l. nr. 84 1970, um Háskóla Íslands, segir á þessa leið: „Háskólaráð ákveður, að. fenginni umsögn háskóladeildar, hver sé kennsluskylda einstakra háskólakennara. Nú unir kennari ekki úrlausn háskólaráðs, og má hann þá skjóta úrlausninni til menntmrh., sem leysir til fullnaðar úr þessu efni. Rektor á rétt á að vera leystur undan kennsluskyldu að nokkru eða öllu. Ef því er að skipta, ákveður rektor með samþykki menntmrh., hversu ráðstafa skuli kennslunni.“ Shlj. ákvæði að því er varðar kennsluskyldu einstakra háskólakennara, annarra en rektors, voru í lögum þeim, sem áður giltu um Háskóla Íslands, þ.e.a.s. lögum nr. 60 frá 1957. Þessi ákvæði hafa þó ekki verið framkvæmd til hlítar með þeim hætti, að háskólaráð hafi formlega ákveðið kennsluskyldu, heldur er fremur, að nokkrar meginreglur um þetta efni hafi mótazt í framkvæmd. Háskólakennsla er allmargbreytileg að eðli og tilhögun, og veldur það því, að ekki er einhlítt að ákveða í eitt skipti fyrir öll, að kennari skuli annast tiltekinn fjölda kennslustunda á viku, svo sem tíðkast um önnur skólastig. Á undanförnum missirum hefur þó m.a. samkv. óskum menntmrn. verið unnið að því í Háskóla Íslands að koma þessum málum í fastara horf, enda mun fullur áhugi á því af hálfu Háskólans sjálfs, svo sem starfandi háskólarektor vék að í ræðu sinni á setningarhátíð Háskólans í haust. Í sambandi við undirbúning að nýskipan á tilhögun greiðslna fyrir stundakennslu í Háskóla Íslands fyrir skemmstu lagði háskólaráð fram till. um viðmiðunarreglur varðandi það, hvernig hver kennslustund skyldi metin til vinnustundar, þ.e.a.s. hversu mikinn tíma skuli ætla kennaranum til undirbúnings hverrar kennslustundar, eftir því, hvers eðlis kennslan er. Þótt reglur þessar hafi verið miðaðar við stundakennslu, er þess að vænta, að hafa megi hliðsjón af þeim við mat á kennslu fastra kennara, og væri þar með fengin stórum betri grundvöllur en áður til að ákveða kennslustundafjölda hvers kennara. Þess var áður getið, að mótazt hefðu í framkvæmd vissar meginreglur varðandi kennsluskyldu háskólakennara. Að því er prófessora varðar, má telja það allfasta hefð, að miða skuli við 6 fyrirlestrastundir á viku að öðru jöfnu. Samkv. vinnustundamati því, sem getið var hér á undan, væri hver fyrirlestrarstund að jafnaði metin til fjögurra vinnustunda, þ.e.a.s. 6 fyrirlestrarstundir yrðu með undirbúningi taldar svara til 24 vinnustunda. Upplýsingar um kennslustundafjölda einstakra kennara er að finna í kennaraskrá Háskóla Íslands, sem gefin er út á hverju missiri. Um Kennaraháskóla Íslands er það að segja, að í lögum þeim, sem um hann gilda, nr. 38 frá 1971, segir í 11. gr. m.a. á þessa leið: „Um vinnutíma kennara, árlegan eða vikulegan, fer eftir kjarasamningum eða dómi kjaradóms. Í reglugerð skal kveða á um, hver sé kennsluskylda einstakra kennara.“ Reglugerð um Kennaraháskóla Íslands á grundvelli umræddra laga er í smíðum. Engir prófessorar hafa enn verið ráðnir til starfa við Kennaraháskólann, en ráðgert er, að fyrstu prófessorsstöðurnar verði auglýstar lausar til umsóknar, áður en langt um líður. Í 2. lið fsp. er spurt, hvernig áætlað sé, að vinnutími prófessora skiptist milli kennslustarfa og rannsóknarstarfa. Um þetta efni eru ákvæði í fskj. 1 með kjarasamningi ríkisstarfsmanna 19. des. 1970, en þar segir svo í 13. gr.: „Vinnuskylda háskólakennara samkv. samningum er 1832 klukkustundir á ári, sem ráðstafað er til kennslu ásamt undirbúningi hennar, stjórnunar, sérfræðiþjónustu og rannsókna. 40–60% vinnuskyldu háskólakennara skal varið til kennslu ásamt undirbúningi hennar og stjórnunar. Með samþykki einstakra kennara, t.d. við ráðningu, getur þetta hlutfall þó orðið hærra. Háskólaráð metur kennsluskyldu í klukkustundum á viku í samráði við deildir Háskólans og með hliðsjón af fyrrgreindu sjónarmiði. Háskólaráð getur veitt afslátt í kennsluskyldu, t.d. vegna rannsóknarverkefna. Með háskólakennurum er hér átt við alla vísindalega menntaða starfsmenn í þjónustu Háskólans og stofnana hans, sem stjórnarfarslega heyra undir Háskólann.“ Vakin er athygli á því, að í þeim 40–60% af vinnuskyldu háskólakennara, sem ætlazt er til, að varið sé til annarra starfsþátta en rannsóknarstarfa, er auk kennslu og undirbúnings hennar gert ráð fyrir stjórnunarstörfum. Á flesta háskólakennara, en þó einkum á prófessora, leggjast óhjákvæmilega töluverð stjórnunarstörf, bæði í sambandi við þátttöku í stjórnarstofnunum deilda og Háskólans í heild, en einnig ýmiss konar störf, sem lúta að skipulagningu kennslunnar og framkvæmd hennar auk beinnar leiðbeiningaraðstoðar við nemendur. Í 3. lið fsp. er spurt, hvort prófessorar skili skýrslu um rannsóknarstörf sín. Þessu er því til að svara, að engin almenn ákvæði eru til um slík skýrsluskil. Að sjálfsögðu koma þó fram með ýmsum hætti grg. um árangur af vísindastörfum, sem unnin eru af starfsmönnum Háskólans. Ítarleg skrá um rit háskólakennara var lengi vel birt í Árbók Háskólans, en hefur upp á síðkastið verið birt sem sérstakt rit. Síðasta bindi hennar, sem nær yfir árin 1961–1965, kom út 1968, og skrá, sem nær yfir tímabilið 1961–1970, er nú svo til fullbúin undir prentun. Þá má og geta þess, að það færist í vöxt, að rannsóknarstörfum háskólakennara sé fenginn skipulagslegur grundvöllur með því að koma á fót sérstökum rannsóknarstofnunum á afmörkuðum fræðasviðum innan háskóladeildanna eða í tengslum við þær. Fæst með því móti gleggri yfirsýn, þar sem unnt er að fella rannsóknarverkefni einstakra kennara inn í skipulega starfsáætlun viðkomandi stofnunar. Slíkar starfsáætlanir eru hafðar til grundvallar við undirbúning fjárveitingatillagna, og er þá eðlilegt, að jafnframt liggi fyrir grg. um starfsemina á næsta fjárlagatímabili á undan.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans svör. Ég verð nú að segja eigi að síður, að ég er ekki miklu nær, a.m.k. ekki um fyrsta liðinn, um kennsluskylduna. Það er þó ljóst, að kennsluskyldu ákveður háskólaráð. Ég er að vísu ekki kunnugur innan veggja Háskólans, en mér er tjáð, - það verður leiðrétt, ef rangt er, - að í háskólaráði sitji a.m.k. að langmestu leyti prófessorarnir sjálfir, þannig að þarna er um það að ræða, að prófessorarnir sjálfir ákveði sína kennsluskyldu, og það er sjálfsagt hið akademíska frelsi, sem þar ræður. Hvað um það, mér sýnist, - ég tek það fram, að ef ég ekki hef skilið þetta rétt, þá æski ég þess, að hæstv. ráðh. leiðrétti hér á eftir, - mér sýnist sem sagt, að hin raunverulega kennsluskylda geti verið frá 4–6 klukkutíma á viku, annað geti verið innifalið í rannsóknarstörfum, sem ekkert eftirlit er haft með, þannig að fyrir 4–6 tíma vinnu á viku muni hinir ágætu prófessorar, - ég er ekki að lasta þá, - fá greidd ca. 62 þús. kr. mánaðarlaun. Ég vil vekja athygli manna á því, að á sama tíma og við erum að ræða um 4–6 klukkutíma vinnuviku hjá prófessorum með G2 þús. kr. mánaðarlaun, eru menn að tala um vandkvæði á því og borga framleiðslustéttum ca. 22 þús. kr. mánaðarlaun fyrir a.m.k. 160 tíma vinnu á mánuði. Í sambandi við það, sem fram kom um kennsluskylduna og rannsóknarstörfin, er ljóst, að prófessorar skila ekki skýrslum um rannsóknarstörf. Það má vera, að þetta sé ekki einhlítt. Það getur verið, að þarna sé um undantekningu að ræða. En mér er tjáð og mér skilst, að það séu a.m.k. sumar deildir Háskólans, sem ekki skila skýrslum yfir rannsóknarstörf viðkomandi prófessora. Ég vil af þessu tilefni beina þeirri eindregnu ósk til hæstv. menntmrh., að hann láti a.m.k. þm. í té skýrslu yfir rannsóknarstörf prófessora við Háskóla Íslands. Ég a.m.k. óska þess mjög gjarnan að fá í hendur slíka skýrslu. Mér sýnist, að ef við berum saman annars vegar laun og kennsluskyldu prófessora við Háskóla Íslands með 4–6 tíma kennsluskyldu, og vinnutíma og laun barnakennara hins vegar, þá sé ég ekki betur en það þurfi 10–12 prófessora við Háskólann til þess að skila álíka vinnu og einn barnakennari við barnaskóla. Það má vel vera, að þetta sé ekki rétt mat milli starfa, - ég er ekki að fella neinn dóm um það, - en mér sýnist dæmið líta svona út. Ég vil að síðustu óska þess við hæstv. ráðh., að ég a.m.k. fái í hendur skýrslu um rannsóknarstörf prófessora við Háskóla Íslands.



Herra forseti Það er augljóst mál, að hv. 7. landsk. þm. hafði ekki mikla vitneskju um það, sem hann var að tala um. Hann heldur, að þeir, sem kenni í Háskólanum, séu bara kennarar eða skili ákveðnum fjölda kennslutíma við Háskólann. hetta er reginmisskilningur, og það er alveg óþarft fyrir hv. 7. landsk. þm. að miða það við barnakennara eða aðra. Hér er yfirleitt um það að ræða, að prófessorunum er falin rannsóknarskylda, og það er mjög mikilvægur þáttur og beinlínis grundvöllurinn að því, að menn verði háskólakennarar, að þeir hafi sýnt einhverja getu í rannsóknarstörfum. Eins og kom fram hjá hæstv. menntmrh., þarf hver kennslutími í Háskólanum mikinn undirbúning. Ég mæli þar af reynslu, að fjögurra stunda undirbúningur undir einn fyrirlestrartíma hrekkur allt of skammt. Ég hef stundum verið heilan dag og tvo daga að undirbúa einn fyrirlestur. En það er ekki von, að Karvel Pálmason skilji það. 



Herra forseti. Aðeins örfá orð til viðbótar svörum mínum við fsp. hv. 7. landsk. þm. Eins og fram kom í svari mínu, er það viðurkennt með lagasetningu um kennsluskyldu prófessora, að þeirra kennslustörf skuli metin á nokkuð annan hátt en kennara á öðrum skólastigum, og það hefur frá öndverðu þótt eðlilegt. Einnig hefur háskólaráði lengi verið lagt í hendur vald til að ákveða kennsluskyldu hvers einstaks prófessors. En eins og ég gat um í svari mínu, er fullur vilji til þess hjá þeim, sem nú fara með æðstu stjórn Háskólans, að þessu verði skipað á ákveðnari og fastari hátt en verið hefur. Enn fremur gefur það auga leið, að þótt menn hafi sýnt rannsóknarhæfileika, áður en þeir hljóta háskólakennarastöður, þá er mjög æskilegt, að fylgzt sé með því, eftir að þeir eru komnir í þær stöður, hversu þeir neyta þeirra hæfileika, og því er ég sammála því áliti, bæði starfandi háskólarektors og fyrirspyrjanda, að æskilegt væri að koma þessum málum, bæði hvað varðar kennsluskyldu og afraksturinn af rannsóknarskyldunni, í fastara form en verið hefur. Ekki vil ég lofa því á þessari stundu, að mér auðnist að láta taka saman í snatri skýrslu um rannsóknarstörf háskólakennara, sérstaklega prófessora, því að eins og kom fram í svari mínu, hefur engin samantekt verið gerð um þau störf önnur en skráin um rit háskólakennara.



Herra forseti. Í febrúarmánuði árið 1971 var, að því er ég bezt veit, skipuð n. til þess að endurskoða ljósmæðralög. Það hefur verið hljótt um störf þessarar n. og nokkur tími umliðinn, hátt í tvö ár. Ég hef þess vegna leyft mér að bera fram á þskj. 99 svo hljóðandi fsp. til hæstv. heilbr: og trmrh.: „Hvað líður störfum n., sem skipuð var í febr. 1971 til þess að endurskoða ljósmæðralög?“

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Gildandi ljósmæðralög eru að stofni til frá 19. júní 1933, en síðan hafa verið gerðar á þeim fjölmargar breytingar hér á hinu háa Alþ. Hins vegar þótti tímabært að endurskoða lögin í heild, og var skipuð n. í febr. 1971 til að annast það verkefni. Í n. voru skipuð Jóhann Gunnar Ólafsson fyrrv. bæjarfógeti, formaður, Kristín E. Tómasdóttir yfirljósmóðir og Jón Þorgeir Hallgrímsson sérfræðingur í fæðingarhjálp og kvensjúkdómum. Ef litið er á ljósmæðralög þau, sem nú eru í gildi, er augljóst, að þau eru samin við allt aðrar aðstæður en nú gilda. Þau gera ráð fyrir, að hverri sýslu landsins skuli skipta í ljósmæðraumdæmi, að sýslunefndir geri það, og síðan sé skipuð ein ljósmóðir til að gegna hverju umdæmi. Lögin gera þannig ekki ráð fyrir þeirri þróun, sem hefur orðið á fæðingarhjálp, þ.e.a.s. þan gera ráð fyrir heimafæðingum, en eins og kunnugt er, fer nú um 95% allra fæðinga fram á sjúkrahúsum eða fæðingarheimilum og þar af 73–75% undir eftirliti sérfræðinga í kvensjúkdómum og fæðingarhjálp. Eftir því sem vitneskja er um í heilbrn., eru ljósmæðraumdæmin nú 133, en ljósmæður skipaðar til starfa í þessum umdæmum um 55. Hins vegar eru starfandi ljósmæður á fæðingarstofnunum, fæðingarheimilum og sjúkrahúsum um 60 talsins, og vinna langflestar þeirra á fæðingardeild Landsspítalans, fæðingarheimili Reykjavíkur og við önnur sjúkrahús, þar sem sérstakar fæðingardeildir eru starfandi. Það er því augljóst af þeirri skiptingu, sem áður er getið um milli fæðinga á sjúkrahúsum og utan þeirra, að starfinu milli þessara tveggja hópa ljósmæðra, sem eru mjög jafnir að stærð, er afar misskipt. Það var fyrst og fremst af þessum ástæðum, að tímabært þótti að endurskoða ljósmæðralög, þ.e. taka til rækilegrar endurskoðunar núverandi skiptingu í ljósmæðraumdæmi og hver þörf væri í framtíðinni á að hafa ljósmæður starfandi úti á landsbyggðinni utan sjúkrahúsa eða heilbrigðisstofnana. N. sú, sem fyrr getur, óskaði eftir því við heilbrn. síðari hluta árs í fyrra, að rn, hlutaðist til um, að öllum sýslumönnum, bæjarfógetum og héraðslæknum yrði skrifað og spurzt yrði fyrir um, hverjar brtt. þeir hefðu um ljósmæðraumdæmi frá því, sem nú er, eða hvort þeir hefðu aðrar till. um málin. Enn fremur óskaði n. eftir upplýsingum um, hvernig nú er háttað umdæmaskipun og hvort ljósmæður hefðu fengizt í þau umdæmi, sem í héruðunum væru, eða hvort sama ljósmóðir gegndi mörgum umdæmum. Svör við þessum fsp. gengu beint til n., og er þess að vænta, að hún hafi stuðzt við þær upplýsingar um tillögugerð sína. N. hefur ekki enn skilað till. sínum og meginástæðan mun vera sú, að enda þótt nm. séu sammála um, að mikilla breytinga sé þörf á ljósmæðraumdæmakerfinu, er n. ekki reiðubúinn til að skila till. sínum, fyrr en séð verður, hverja afstöðu Alþ. tekur til frv. til l. um heilbrigðisþjónustu, sem kynnt var hér á síðasta þingi og ég vænti, að fljótlega verði lagt fram á nýjan leik, því að nm. telja, að starfsemi ljósmæðra eigi að tengjast við sjúkrahús og heilbrigðisstofnanir, eftir því sem við getur átt, en ljósmæðraumdæmi með sérstökum starfandi ljósmæðrum verði einskorðuð við þau landssvæði, þar sem heimafæðingar eru enn tiltölulega tíðar og aðstaða til vistunar í sjúkrahúsi eða fæðingarstofnun er erfið. Ég á því ekki von á því, að brtt. n. liggi fyrir, fyrr en síðar á þessu þingi, þegar umr. og vonandi afgreiðsla frv. til l. um heilbrigðisþjónustu hefur farið fram. Í sambandi við þessa fsp. um ljósmæðral. er rétt að geta þess, að fyrir forgöngu heilbr. og trmrn. er nú hafin kennsla í hjúkrun fyrir ljósmæður, og er gert ráð fyrir því, að ljósmæður geti lokið hjúkrunarnámi á tveimur árum. Þetta er vonandi upphaf þess, að nám hjúkrunarkvenna og ljósmæðra verði meir sameinað en nú er, og margir telja, að í framtíðinni muni ljósmæðramenntunin verða framhaldsmenntun og sérmenntun hjúkrunarkvenna á sama hátt og sérmenntun þeirra í svæfingum, skurðstofuvinnu, geðhjúkrun og heilsuvernd er nú. Hversu langt þessar breytingar eiga í land, er þó erfitt að segja um á þessu stigi, en við gerum ráð fyrir, að sá hópur, sem nú er að hefja nám og námi lýkur á árinu 1974, muni fyrst og fremst fara til starfa á kvensjúkdóma- og fæðingardeildum, en um það leyti mun hin nýja kvensjúkdómadeild og fæðingardeild Landsspítalans væntanlega standa fullbúin til notkunar.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að ræða frekar um þetta mál. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin við þessari spurningu. Mér sýnist, að þau gefi tilefni til þess að ætla, að n. hafi verið að störfum og hafi unnið. Orsökina fyrir því, að ekki er komið álit um till. n., segir ráðh. vera þá, að n. telji ekki tímabært að skila því áliti, fyrr en séð verður, hvaða meðferð heilsugæzlufrv. fær hér á hv. Alþ. Það má vel vera, að þetta fari hvort tveggja saman, ég skal ekki um það dæma. En ég þakka sem sagt ráðh. svörin.



Herra forseti. Hæstv. iðnrh. skýrði nýlega frá bráðabirgðaiðnþróunaráætlun, þar sem stefnt væri að því, að iðnaðarvörur yrðu um 60% útflutningsins innan 10 ára. Vissulega er mikilsvert að stefna að þessu markmiði, því að áhættusamt er að hyggja á sjávarútveginum sem næstum eina útflutningsatvinnuveginum. Eigi þetta markmið hins vegar að nást, þarf að gera margþættar ráðstafanir, og sennilega er ekkert mikilvægara en að efla verkkunnáttuna. Reynzlan annars staðar frá bendir ótvírætt til þess, að heilbrigður og vaxandi iðnaður byggist framar öðru á þekkingu og verkkunnáttu. Því þarf á næsta áratug að gera stórfelldar ráðstafanir til að auka verkmenntunina á sviði margvíslegra iðngreina. Hér er ekki aðeins að ræða um að efla þá iðnfræðslu, sem fyrir er, heldur að gera hana miklu fjölþættari og láta hana ná til iðnverkafólks og svonefndrar fullorðinsmenntunar. Vel má vera, að til þess að ná þessu marki þurfi að gera róttækar breytingar á skólakerfinu. Það er t.d. mjög mikilvægt, að iðnnámi verði skipaður sízt óvirðulegri þess í skólakerfinu en menntaskólanámi. Jafnvel ætti að steypa menntaskólum og iðnskólum saman, eins og Norðmenn stefna nú að með nýrri skólalöggjöf. Það er í tilefni af þessu, sem ég hef beint þeirri fsp. til hæstv. menntmrh., hvaða ráðstafanir ríkisstj. hafi í undirhúningi til efla og auka iðnfræðsluna.



Herra forseti. Svar mitt við spurningu hv, fyrirspyrjanda er á þessa leið: Fyrir liggur ítarlegt álit frá því í júní 1971 frá n., sem skipuð var til að gera till. um nýskipan verk- og tæknimenntunar í landinu. Skv. þeim till. er gert ráð fyrir að endurskipuleggja iðnnámið allt, flytja það að öllu leyti inn í iðnskólana í áföngum og verði hið nýja iðnnám þriggja ára nám með verkskólasniði í stað fjögurra ára meistaranáms nú. Á hverju ári verði 41/2 mánuður til bóknáms, 41/2 mánuður til verknáms og þessir tveir þættir samtvinnaðir í kennslunni. Jafnframt verði tveimur mánuðum varið til starfskennslu á vinnustað, sem að jafnaði yrði á sumrin. Því er ekki að leyna, að samstarf um rekstur iðnskóla skv. gildandi lögum hefur í ýmsum tilfellum reynzt mjög örðugt og nánast óframkvæmanlegt. Eftir hinni nýju skipan er gert ráð fyrir, að iðnskólar verði hreinir ríkisskólar og að sérstakur fulltrúi verði ráðinn í menntmrn. til þess að hafa framkvæmd iðnfræðslumála með höndum. Menntmrn. hefur fyrir löngu farið fram á heimild til þess að ráða verkfræðing í menntmrn. til þess að annast endurskipulagningu iðnnáms, en rn. hefur ekki enn fengið fjárveitingu eða samþykki svokallaðrar bremsunefndar til að bæta við þessum starfsmanni. Í verk- og tæknimenntunarálitinu er m.a. gert ráð fyrir því, að skipaðar verði tvær meginnefndir, önnur til þess að endurskoða iðnfræðslulöggjöfina og hin til þess að semja frv. til 1. um tækniháskóla. Ég hef hef fengið Guðmund Einarsson verkfræðing til þess að taka að sér formennsku í n., sem á að endurskoða iðnfræðslulöggjöfina, og Sveinbjörn Björnsson eðlisfræðing til að gerast formaður í n. til að semja lagafrv, um tækniháskóla. Leitað hefur verið eftir tilnefningu nokkurra aðildarsamtaka og stofnana um tilnefningu manna í nefndir þessar, og er þess að vænta, að nefndirnar geti hafið störf eigi síðar en um næstu áramót. Óhjákvæmilegt er og að ráða verkfræðing eða annan sérfróðan mann til þess að vinna að iðnfræðslumálum í menntmrn. Endurskipulagning verk- og tæknimenntunar er eitt af þýðingarmestu verkefnum, sem nú blasa við þjóðfélaginu, og riður á miklu, að þegar menn velja sér námsbraut, njóti verknámið jafnmikillar virðingar og bóknámsleiðir og að á verknámsbrautinni séu engar blindgötur, heldur geti menn stöðvazt á þeirri braut með mismunandi atvinnu eða starfsréttindi, en þeir, sem það kjósa, geti haldið áfram til æðstu mennta á þessu sviði. Þetta viðhorf er kjarninn í þeim till., sem bornar eru fram í nál. verk- og tæknimenntunarnefndar. Ríkisstj. hefur lýst sig samþykka þessu markmiði, og að eflingu og endurskipulagningu verk- og tækninámsins verður unnið með þetta fyrir augum. Eins og fyrirspyrjandi gat um, koma þar til greina ýmsar nýjar leiðir. T.d. er síður en svo sjálfgefið, að iðnskólar og verknámsskólar séu sérstakar stofnanir, heldur liggur það miklu nær nútímakennsluháttum og nútímaviðhorfi til menntunar, að sameinað sé innan sömu skólastofnana bæði verknám og hefðbundið bókegt nám. Slíkir skólar hafa hlotið á íslenzku nafnið fjölbrautaskólar, og mun, áður en langt um líður, koma fyrir Alþ. frv. að l. um heimild til að stofna slíka skóla, þar sem við á.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh, fyrir svör hans. Mér sýnist, að málið stefni hjá honum í rétta átt með skipun þeirra tveggja n., sem hann minntist á, því að ég hef þann kunnugleika af þeim tveimur mönnum, sem þar hafa valizt til forustu, að mér finnst líklegt, að góður árangur náist af starfi þessara n. En það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt, að þessu starfi verði hraðað og helzt stefnt að því, að þær till., sem þessar n. hafa fram að færa, komi fram ekki síðar en á næsta Alþ. Að því finnst mér, að menntmrh. eigi að stefna og gefi n. fyrirmæli um það. Þetta mál er áreiðanlega miklu stærra og meira aðkallandi en þm. hafa yfirleitt gert sér ljóst til þessa. Á undanförnum þingum hefur verið unnið verulega að því að auka menntaskólanámið og styrkja menntaskólana og styrkja háskólann, en ég held, að nú sé svo komið, að næst því að koma grunnskólamálinu í höfn komi það að auka iðnfræðsluna og verkkunnáttuna og skipa henni nægilega virðulegan sess og aðstöðu til þess, að ungt fólk vilji leita þangað ekki síður en á menntaskólabrautina. Ég fagna því, að hæstv. ríkisstj. hefur falið áhugasömum og fróðum mönnum að hafa forustu í þessum málum, og ég vænti þess, að till. þeirra komi fram ekki síðar en á næsta þingi.



Herra forseti. Aðeins örfá orð til þess að lýsa stuðningi mínum við það, sem bæði hæstv. menntmrh, og hv. 4. þm. Reykv. voru að tala um í sambandi við nauðsyn á aukinni iðnfræðslu. Mér finnst, að það sé nauðsynlegt að taka mjög fast og ákveðið á þessum málum. Það er auðvitað ágætt að skipa n., en mér finnst það vera svo mikið grundvallaratriði fyrir þann aukna iðnað, sem rætt er um og ætlunin er að byggja upp í landinu, að hér verði bókstaflega að hefjast handa. Ég er satt að segja hræddur um, að iðnbyltingin fari út um þúfur, ef ekki verður tekið hér rösklega á, eins og raunar á ýmsum öðrum sviðum í sambandi við iðnaðinn í landinu.



Herra forseti. Ég er sammála hv. 4. þm. Reykv. um það, að brýnasta verkefnið í íslenzkum skóla- og menntamálum nú er að ráða bót á þeim vanköntum, sem eru á verk- og tæknimenntun í landinu, lyfta þeim námsbrautum á hærra stig en þær hafa náð hingað til og búa svo um hnúta, að þær séu í engu eftirbátar hinna hefðbundnari bóklegu námsbrauta, hvorki í aðbúnaði né í áliti manna. En ég vil einnig skýra frá því, að ég taldi ekki rétt, að það lagasetningarstarf, sem hér er fram undan, hæfist fyrr en um það leyti sem væntanlegt grunnskólafrv. lægi nokkurn veginn fyrir, því að ljóst er, að starfið að því að móta nýtt fyrirkomulag verk- og tæknimenntunar hlýtur að byggjast á þeim grundvelli, sem væntanlega verður lagður með lögum, sem sett verða um grunnskóla. Þarna verður að vera mjög náið samhengi á milli, vegna þess að eitt versta meinið í skólakerfi okkar hefur lengi verið, hversu sundurlaust og sundurslitið það getur verið, hversu hætt er við, að menn lendi þar í blindgötum, þar sem þeir lokist inni og geti ekki fetað sig þrep af þrepi um skólakerfið. Það skiptir afar miklu máli, að fyrir þessa hættu sé girt í þeirri lagasetningu, sem framundan er, bæði um grunnskóla og verk- og tæknimenntun.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 105 fsp. til hæstv. sjútvrh, varðandi vátryggingarmál fiskiskipa. Fsp. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Er að vænta frá hendi ráðh. tillagna eða frv. til 1. um vátryggingu fiskiskipa, sem miði að lækkun vátryggingariðgjalda, sbr. yfirlýsingu í málefnasamningi ríkisstj.?“ Ég flutti á síðasta þingi fsp. um þetta sama efni, og veitti ráðh. þá þær upplýsingar, að hinn 16. des. 1971 hefði verið skipuð n. í málið og hún hefði skilað áliti í marzmánuði s.l. Kom fram í svari hæstv. ráðh., að hann fyrir sitt leyti væri engan veginn ánægður með niðurstöður n. og að rn. ynni að því að undirbúa till. í málinu. Þar sem hér er að mínum dómi um nokkuð aðkallandi mál að ræða og því beinlínis heitið í málefnasamningi hæstv. ríkisstj., að sett skuli löggjöf um vátryggingarmál fiskiskipa, sem miði að því að lækka iðgjöld þessara trygginga, en enn hefur ekkert heyrzt frá hæstv. ríkisstj. um málið, hef ég leyft mér að ítreka fsp. mína frá fyrra ári varðandi þetta atriði.



Herra forseti. Spurt er um það, hvort vænta megi frá hendi ráðh. till. eða frv. til l. um vátryggingu fiskiskipa, sem miði að lækkun vátryggingariðgjalda, sbr. yfirlýsingu í málefnasamningi ríkisstj. Í þessu skyni skipaði ég fyrir nærri ári sérstaka n. ýmissa þeirra aðila, sem hér eiga einkum hlut að máli, og þessi n. vann verk sitt tiltölulega fljótlega og skilaði nál. í marzmánuði 1972 eða á þessu ári. En því miður var niðurstaða þessarar n. mjög á annan veg en ég hafði óskað eftir og gert mér hugmyndir um. Síðan hefur málið verið til umr. í rn. við viðkomandi aðila nokkrum sinnum, en ekki hefur fengizt nein samstaða enn um breytingar á því tryggingakerfi, sem í gildi hefur verið og ég hef lýst yfir óánægju minni með og margir aðrir, þar sem ég hef talið það mjög kostnaðarsamt. Ég hef hins vegar ekki vegna áframhaldandi viðræðna við aðila um málið talið rétt að flytja hér frv. um, að breytingar yrðu gerðar á þessu kerfi í þeim anda, sem ég hefði óskað eftir, vegna þess að það er mjög hæpið að knýja fram breytingar í þessum efnum í andstöðu við þá, sem við kerfið eiga að búa. Nú verða þessi mál enn til umr. í sambandi við rekstrargrundvöll sjávarútvegsins fyrir næsta ár, og reynir þá enn á, hvort samkomulag geti tekizt um að breyta þessu kerfi í verulegum atriðum. Ég get því ekki svarað því á þessari stundu, hvort búast megi við á næstunni frv. um málið, en niðurstaða þessarar n., sem ég gat um, var í aðalatriðum að halda sig við það kerfi, sem verið hefur, með tiltölulega litlum breytingum. Það er að sjálfsögðu hægt að gera nokkrar breytingar á því kerfi, sem gætu verið til bóta, en ég hef ekki sætt mig við það enn þá, að ekki sé hægt að gera hér á meiri háttar breytingu, og af því bíður málið enn sem komið er. En ég geri mér vonir um, að hægt verði að breyta þessu kerfi, sem flestir viðurkenna, að sé stórgallað, þó að þeir fáist ekki enn þá til samkomulags um neitt nýtt form í þessum efnum. Ég vænti, að þetta upplýsi málið, eftir því sem hægt er að upplýsa það á þessu stigi, og þetta sé fullnægjandi fyrir bv. fyrirspyrjanda.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. sjútvrh. fyrir það svar, sem hann gaf við fsp. minni, en ég hlýt að harma það, að málið skuli ekki hafa þokazt lengra á veg heldur en hann upplýsti. Eins og hann réttilega gat um, liggur fyrir að ákveða rekstrargrundvöll sjávarútvegsins fyrir næsta ár, og á fundi Landssambands ísl. útvegsmanna, sem nýlega var haldinn, lýsti ráðh. því yfir, að hann mundi stefna að því að reyna að ná nú fyrir jólin samkomulagi við þessa aðíla eða þessi heildarsamtök sjávarútvegsins um rekstrargrundvöll sjávarútvegsins fyrir næsta ár. Það liggur í augum uppi, að þetta er eitt af þeim málum, sem snerta mjög hag og rekstrarafkomu sjávarútvegsins, og því verður að teljast miður farið, að ekki hafi meira þokazt í þá átt að lækka vátryggingariðgjöld fiskiskipa, eins og hæstv. ríkisstj. vissulega hefur tilkynnt í málefnasamningi sínum, að hún muni beita sér fyrir.



Herra forseti. Ég var að sumu leyti dálítið undrandi, í fyrsta lagi á þessari fsp. og í öðru lagi á svari ráðh., því að ég veit ekki betur en samkv. l. um stjórnarráð Íslands heyri vátryggingamál fiskiskipa sem öll önnur vátryggingamál alls ekki undir sjútvrh., heldur undir heilbr.- og trmrh., svo að í þessu tilfelli má segja, að það sé vitlaus maður að svara þessari fsp. En menn mega ekki taka þetta á annan veg en það er sagt og meint, það er sem sagt skakkur ráðh., sem er að svara fsp. Hins vegar hafði hann mikinn áhuga á að gerbreyta tryggingakerfinu, eins og hann sagði áðan. En ég vil nú gjarnan spyrja hinn rétta ráðh., hver sé hans afstaða til þessara mála. Hins vegar er skylt mál þessu, sem heyrir undir hæstv. sjútvrh., sem væri mjög kærkomið og ánægjulegt að fá svar við, en það er vátryggingasjóður fiskiskipa. Fjárhagur hans stendur heldur höllum fæti, og ég hygg, að það mundu koma kvartanir víða, ef fyrirtæki í landinu stæðu jafnilla að vigi og sá sjóður, sem á að greiða meginhluta iðgjalda fiskiskipa og er rekinn með tugmilljónahalla. Á s.l. tveimur árum er halli á rekstri þess sjóðs nokkuð á 2. hundrað millj. Og mig langar til að spyrja hæstv. ráðh., hvort hann geti nú í leiðinni gefið einhverjar upplýsingar um það, á hvern hátt eigi að bæta úr fjárreiðum þess sjóðs, þannig að hann geti staðið við sínar skuldbindingar.



Herra forseti. Á það hefur verið bent, að þeim fsp., sem ég hef hér borið fram, væri ekki beint til þess ráðh., sem með þessi mál fer. Ég skal ekkert um það dæma. Hér er um hrein sjávarútvegsmál að ræða eða hagsmunamál sjávarútvegsins og því eðlilegt, að fsp. sé beint til þess ráðh., sem með þessi mál fer. Ef þetta er eitthvað innbyrðis deilumál hjá hæstv. ríkisstj., undir hvaða rn. slík mál heyra, þá er það nærtækt fyrir þann hæstv. ráðh., sem þessi mál réttilega heyra undir, að svara fsp. Fsp. mín varðandi þetta atriði hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hefur ráðh. í hyggju að beita sér fyrir einföldun á tryggingakerfi sjómanna, annaðhvort með breytingu á gildandi lagaákvæðum, nýrri lagasetningu eða með því að koma á viðræðum milli heildarsamtaka sjómanna og atvinnurekenda um málið?“ Mál þessi hafa á undanförnum árum þróazt á þann veg, að til þess að uppfylla ákvæði gildandi l. og ákvæði í samningum milli samtaka sjómanna og útvegsmanna þurfa útvegsmenn nú að kaupa, að því er mér skilst, 5–6 tryggingar. Þessar tryggingar munu vera, eftir því sem ég þekki til, tryggingar samkv. almannatryggingalögum, slysatrygging samkv. sérstökum samningi milli sjómanna og útvegsmanna, trygging vegna ákvæða 2. mgr. 205. gr. siglingalaga, farangurs- eða fatatryggingar, iðgjöld til lífeyrissjóða, og loks verða útgerðarmenn að kaupa sér eina allsherjarábyrgðartryggingu til þess að vera þess megnugir að standa við skuldbindingar sínar, ef eitthvað ber út af. Ég held, að allir geti verið sammála um það, að ef þess er nokkur kostur, verði gerð þarna einföldun á, þannig að ekki verði eins flókið tryggingakerfi á milli sjómanna og útgerðarmanna og nú er. Breyting sú, sem gerð var á Alþ. hinn 18. maí s.l. á 205. gr. siglingal., varð til þess að vekja nokkrar umr. um þessi mál í blöðum og öðrum fjölmiðlum, og mér er tjáð, að hæstv. ríkisstj. hafi veitt nokkurn ádrátt um, að málið skyldi nú á þessu hausti tekið til athugunar og endurskoðunar. Af þessari ástæðu hef ég leyft mér að bera fram þá fsp., sem hér um ræðir. Sé hún ekki rétt fram borin til hæstv. sjútvrh., vænti ég þess, að hæstv. trmrh. verði þess umkominn að veita svör við því, sem um er beðið.



Herra forseti. Það verður að taka það fram, að þessi fsp. kemur ekki til rétts ráðh., það er alveg augljóst. Undir mitt rn. falla ekki tryggingamál sjómanna eða aðrar persónutryggingar, svo að ég hef í rauninni ekkert um þau mál að segja og tek ekki að mér að svara þessari spurningu þannig, en vil aðeins segja það í leiðinni, að það mátti til sanns vegar færa, að fyrri fsp. tilheyrði ekki mér heldur, en svo vill til, að ég hef með að gera stjórnskipulega séð vátryggingasjóð fiskiskipa, og ég svaraði fsp. að því leyti til. sem málið snerti þann sjóð, enda þóttist ég vita, að fyrirspyrjandi ætti fyrst og fremst við það vandamál, sem er honum bundið, en ekki kannske tryggingakerfið sem slíkt almennt séð. En sem sagt, þessi mál, sem er spurt um í þessari fsp., flokkast ekki undir mitt rn., og ég get því ekki gefið nein bein svör um það, hvaða ráðagerðir eru uppi um að einfalda þessar persónutryggingar, sem hér er um að ræða.

Heilbr: og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég hafði ekki búið mig undir að svara fsp. hv. þm. svo sem vert hefði verið, vegna þess að hann beindi henni ekki til mín. Hins vegar er það í sjálfu sér skiljanlegt, að menn ruglist í því, hvert eigi að heina fsp. um mál af þessu tagi, því að á síðasta þingi var tekin mikilvæg ákvörðun um tryggingar sjómanna með breytingu á siglingal., sem heyra hvorki undir hæstv. sjútvrh. né mig, heldur undir hæstv. samgrh. En ég vil gjarnan greina frá því í þessu sambandi, að heilbr.- og trmrn. hefur látið fara fram athugun á því, hvort ekki væri skynsamlegt að bæta við í almannatryggingalög sérstökum slysatryggingabálki, þar sem ekki væri um skyldutryggingu að ræða, heldur frjálsa tryggingu, og hugmyndin var þá sú, að sá réttur, sem samþykktur var sjómönnum til handa á síðasta þingi, yrði tryggður með þessum ákvæðum. Rn. var með tilteknar hugmyndir um, að þetta yrði hægt að framkvæma, og fól Guðjóni Hansen tryggingafræðingi að vinna þessar hugmyndir í aðgengilegan búning, og einmitt um þessar mundir eru fulltrúar frá Sjómannasambandinu, frá Farmanna- og fiskimannasambandinu, frá Landssambandi Ísl. útvegsmanna og frá eigendum farskipa að athuga þessar till., og það kemur væntanlega í ljós eftir nokkra daga, hvort samstaða gæti tekizt um þetta fyrirkomulag, sem mundi fela í sér verulega einföldun á milli þessara aðila.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. trmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann veitti varðandi þetta mál. Ég held, að það sýni mjög vel, að þarna þarf einhverra aðgerða við, þegar það virðist vera mjög erfitt fyrir þm. og þá auðvitað alla aðra að finna út, undir hvaða mál tryggingarnar heyra. Hæstv. trmrh. benti á, að siglingar heyrðu undir samgrh., og er það án efa alveg rétt, enda rákum við okkur á það fyrir nokkru í n, þeirri, sem L. Í. Ú. kaus til þess að eiga viðræður við hæstv. ríkisstj. um þessi mál, og var ég þar einn nm., að það tók okkur þó nokkurn tíma að finna út, við hvaða ráðuneytisembættismenn við ættum raunverulega að tala. Við fórum í góðri trú upp í trmrn., hittum þar ráðuneytisstjórann, og hann hafði á þeim tíma ekki neinar upplýsingar að veita þessari n. frá L.Í.Ú. Af tilviljun hittum við einnig hæstv. samgrh., og þá kom í ljós, að hann taldi, að þessar tryggingar heyrðu undir hann og við hefðum ekki átt að vera neitt að ónáða annað rn. með þetta. Þegar þetta lá fyrir, að það virtist vera ágreiningur á milli rn. um það, undir hvort þeirra þessi mál heyrðu, snerum við okkur til hæstv. forsrh. til þess að koma a.m.k. okkar málum og því efni, sem okkur var falið að koma á framfæri, rétta boðleið til hæstv. ríkisstj. A.m.k. átti að vera tryggt, ef hæstv. forsrh. tæki við okkar erindi, að það kæmist endanlega í það rn., sem þessi mál heyra undir. Það skiptir auðvitað máli. Aðalatriðið er þó það, sem hér hefur verið rætt um, að stefna að því að einfalda þetta kerfi, og tel ég mjög vel farið, að það skuli vera komnar í gang viðræður milli réttra aðila, þ.e.a.s. fulltrúa útvegsmanna annars vegar og sjómannasamtaka hins vegar, um lausn á þessu máli. Það var einmitt þetta, sem við fórum fram á við hæstv. forsrh., sú n., sem ég var að ræða um hér áðan, að hann sem forsrh. og forsvarsmaður hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir, að slíkar viðræður yrðu upp teknar. Við þeim tilmælum hefur hann orðið, og vil ég lýsa ánægju minni yfir því, að það skuli hafa gerzt, því að vitanlega er bezt fyrir alla aðila, að þarna verði um samkomulag að ræða, sem báðir geti sætt sig við, og þá alveg sérstaklega ef það er hægt að gera það á þann veg, að um mjög mikla einföldun á kerfinu verði að ræða frá því, sem nú er, því að ég tel ástandið alveg óviðunandi fyrir atvinnurekendur, eins og þeim málum er nú komið.