Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það eru allmargir dagar síðan þetta mál var síðast hér til umr., og þess vegna er farið að fyrnast nokkuð yfir þær margvíslegu athugasemdir, sem komu fram hjá hv. 1. flm. till. Ég hef verið að rifja málið upp fyrir mér með því að lesa ræðu hv. fyrsta flm., sem birtist í Þjóðviljanum, og sannast sagna er, að þegar hún er krufin til mergjar, þá er heldur litið í henni annað en stór orð og heldur illa undirbyggðar fullyrðingar. Hv. flm. veður í stórum slagorðum, eins og „að framkvæmd skömmtunarinnar sé og hafi verið stórhneyksli, öngþveitið í skömmtunar- og verzlunarmálum sé óþolandi, kerfið sé ósanngjarnt og ambögulegt, fálmkennd hringavitleysa“ og annað fleira, sem er svo gerð lítil tilraun til þess að rökstyðja. Það eru yfirleitt einkenni og uppistaða í þessari ræðu, að það er lítið um rökstuðning, en mikið um fullyrðingar. Alltaf þegar fyrsti flm. hefur möguleika til þess að ætla þeim mönnum, sem með þessi mál hafa farið, að fara þá leið, sem verri er, þá gerir hann það. Hann segir, að framkvæmdirnar hafi verið gerðar af fjandskap við þjóðina og illar hvatir séu á bak við, það sé þó að vísu líka aulaháttur og heimska mikil á bak við að hennar dómi. Í þessum orðaforða veltir hún sér, eins og krakki veltir sér upp úr skít. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta. Ég viðurkenni, að þetta kerfi er ekki, frekar en önnur mannanna verk, fullkomið og það þarfnast endurbóta. Það var byrjað á þessu í mikilli skyndingu og án nægilegs undirbúnings á sínum tíma. Það var gert af nauðsyn fyrst og fremst á þeim tíma, en ekki af því, að ekki hefði verið æskilegra, að betur hefði verið um hnútana búið þá. Síðan þessi skömmtun var sett á laggirnar, hefur ýmsu verið breytt til batnaðar, eins og hv. þm. kemst ekki hjá að viðurkenna að nokkru leyti, þó að hún þakki sér og sínum till. allar breytingar, sem til bóta horfa, og kenni svo hinum hálfheimsku og alheimsku bjánum, sem að þessu standa, allt, sem miður fer. Ég verð að hryggja hana með því, að till. hennar hafa ekki verið á nokkurn hátt fyrirmynd. Það hefur verið valið það, sem álitið er, að komi að gagni hverju sinni, enda eru till. hennar fluttar allar og eingöngu í áróðursskyni, en ekki til þess að bæta úr því, ef eitthvað hefði verið öðruvísi, en vera ætti. Allur málflutningur hennar er markaður af þessu. Annars skal ég segja það, að til viðbótar við þær breytingar, sem á skömmtunarfyrirkomulaginu hafa verið gerðar, má eitt að því finna, sem er stórt atriði og er í rauninni nægilega stórt atriði til þess, að allir hafi nokkra ástæðu til þess að vera óánægðir með það, og það er, að innflutningsmagnið og skömmtunarmagnið hefur ekki staðizt á. Í tveimur vöruflokkum, vefnaðarvöru- og búsáhaldaflokknum og skófatnaðarflokknum, hefur ekki verið flutt inn eins mikið magn og skammtað hefur verið, og þess vegna hafa menn ekki getað fengið þessar vörur út á seðla sína. Ég skal ekki á þessu stigi málsins fara út í það að leita að, hverjum þetta er að kenna, en þetta eru mistök, sem ber að viðurkenna og leitazt verður við að leiðrétta, eftir því sem möguleikar eru til. Þetta er að sjálfsögðu grundvallarskilyrði til þess, að skömmtunin geti orðið viðurkennd og komi að tilætluðum notum, að innflutningsmagnið sé ekki minna, heldur þyrfti það að vera nokkru meira en skömmtunarmagnið, svo að birgðir gætu safnazt í landinu. En ef þessar birgðir hefðu verið til í þessum tveimur vöruflokkum, sem ég nefndi, þá hika ég ekki við að fullyrða, að skömmtunarkerfið og framkvæmd þess hefði komið að mjög miklum notum, en alls ekki verið, eins og fyrsti flm. till. fullyrti, „nokkurs konar fjandskapur af hálfu valdhafanna við almenning í landinu“. Þegar horfið er að framkvæmdum eins og þessari, er eðlilegt, að leitazt sé við, eftir að hún hefur verið framkvæmd nokkurn tíma, að kynna sér, hver reynsla hefur orðið með hana. Þess vegna skrifaði ég 16. sept. s. l. fjárhagsráði og óskaði eftir, að það gæfi skýrslu um, hvernig þetta hefði reynzt í aðalatriðum og hverjar till. væru líklegar til bóta því, sem miður kynni að hafa farið. Voru svo skipaðir 4 menn í nefnd til þess að athuga þetta mál, verðlagsstjóri, skömmtunarstjóri, einn frá viðskiptan. og einn frá fjárhagsráði. Nokkru síðar óskaði ég eftir því við stjórn Kvenfélagasambands Íslands, að 4 konum yrði bætt við til að athuga þetta mál. Þessi 8 manna nefnd hefur unnið að því að kynna sér þann árangur, sem með skömmtuninni hefur náðst, og gera till. til bóta eða breytinga á því kerfi, sem nú er í gildi. Nefndin hefur nú starfað um alllangan tíma og er nýbúin að skila sínu áliti. Ég tel rétt, að áður en það mál, sem hér liggur fyrir, um skipun nýrrar nefndar, er afgreitt, þá fái hv. þm. að vita, hvaða niðurstöðu nefndin hefur komizt að. Ég held, að það sé þess vegna ekki úr vegi, að ég lesi aðalniðurstöður nefndarinnar hér upp, svo að n. sú, sem málið fær til meðferðar hér á Alþ., kynni sér till. þessarar nefndar til að athuga, hvort ástæða sé til að styðja þessa áróðurstill. hv. 2. landsk. Till. þessarar nefndar eru í nokkuð mörgum liðum, og með grg., sem ég skal aðeins hlaupa lauslega yfir. Í fyrsta lagi leggur nefndin til, að skömmtun á öllum búsáhöldum, öðrum en úr gleri og leir, sé afnumin frá næstu áramótum, en þó, eins og tekið er fram, á skömmtun á öllum búsáhöldum úr leir og gleri að verða áfram. Í öðru lagi er lagt til, að kaffiskammtur sé aukinn frá því, sem nú er, um tvo pakka á hverjum þrem mánuðum og verði því 20 pakkar á ári til hvers einstaklings. 3. Sykurskammturinn sé aukinn um 500 grömm á hverju þriggja mánaða skömmtunartímabili og verði því 20 kíló á ári á hvern einstakling. 4. Skófatnaður sé skammtaður eins og verið hefur á sérstökum seðlum og miðist við sama magn eða svipað og nú er til hvers einstaklings, þ. e. einir útiskór og einir inniskór á hvern mann. 5. Skömmtun á hreinlætisvörum, sápum og þvottadufti haldist óbreytt og á sérstökum skömmtunarseðlum, sem gildi fyrir ársfjórðung í senn. 6. Kornvöruskömmtun haldist áfram á sérstökum skömmtunarseðlum með sama magni og verið hefur til hvers einstaklings. Auk þess sé veittur sérstakur skammtur af rúgmjöli til sláturgerðar eins og að undanförnu. 7. Nefndin leggur til, að innflutningur á kornvörum sé aukinn um einn þriðja hluta frá því, sem nú er, til þess að birgðir í landinu geti aukizt verulega. 8. Smjörskömmtun haldist með sama hætti og að undanförnu á sérstökum seðlum, 3,5 kg til hvers einstaklings, eins og reiknað er með í framfærsluvísitölu. 9. Skömmtun á bílagúmmíi haldist með sama hætti og nú, þ. e. sömu skammtar og ákveðnir eru með reglugerðinni um bifreiðagúmmí. 10. Skömmtun á benzíni haldist áfram, þannig að bifreiðum sé úthlutað skömmtunarseðlum eftir stærð og því, til hvers þær eru notaðar. 11. Skömmtunarseðlar séu gefnir út 1. jan. 1949, er gildi fyrir verðmæti (á smásöluverði) til sameiginlegra kaupa á öllum skömmtuðum vefnaðarvörum, þar með fatnaði, ytri sem innri, svo og búsáhöldum úr gleri og leir, þannig að velja megi óhindrað á milli þessara vara, en haldið sé þó einingarkerfinu. Sokkar eru þó undanþegnir, og séu gefnir út sérstakir skömmtunarmiðar fyrir þeim. - Hér er um mjög svipað fyrirkomulag að ræða og verið hefur, nema árinu er skipt í fleiri hluta. 12. Skömmtunarseðlar þessir séu gefnir út fyrir fyrstu þrjá mánuði ársins 1949 og þá ákveðið um leið, að þeir gildi til loka þess árs, enda haldi stofnauki 13 frá núverandi vefnaðarvöruskömmtun gildi sínu fyrst um sinn eftir áramót á sama hátt og áður. 13. Hinn 1. apríl 1949 verði síðan gefnir út skömmtunarseðlar fyrir tiltekið tímabil, og haldi þeir gildi til ársloka. Allir skömmtunarseðlar falli úr gildi 31. des. 1949. 14. Smásöluverðmæti þeirra vara, sem skammtaðar eru samkvæmt þessum tillögum, sé reiknað út síðar, þegar ákveðið er, hversu mikið innflutningsáætlunin heimilar af þeim, þannig að fundið sé verðmæti þeirra til hvers einstaklings, og sé þá einnig miðað við það verðmæti, sem veita þarf sem aukaskammta til sérstakra fyrirtækja, veitingahúsa, skóla, vinnustöðva og annarra, sem líkt eru settir. 15. Viðskiptan. skal leita tillagna Skömmtunarskrifstofu ríkisins, áður en leyfi eru veitt fyrir innflutningi skömmtunarvara, bæði um tegundir og magn, er til landsins þarf að flytja eða framleiða í landinu af hverri tegund, svo sem sokkum, lérefti, vinnufataefni, kvenskóm, karlmannaskóm, leirvöru o. fl. 16. Skömmtunarskrifstofa ríkisins skal, áður en hún veitir tollafgreiðsluleyfi fyrir skömmtunarvörum, fullvissa sig um, að hin innflutta skömmtunarvara sé í samræmi við veitt innflutningsleyfi. Þessar eru þá till. átta manna nefndarinnar. Í henni eiga sæti fjórar konur og fjórir karlar, sem vinna áttu að lagfæringu á því kerfi, sem hv. 2. landsk. telur óþolandi ástand og stórhneyksli, eins og hann komst að orði. Skal ég svo til viðbótar lesa upp nokkur orð til skýringar hverjum lið um sig, því að nefndin hefur sjálf gert aths. við hina sextán liði tillagna sinna. Eru þær á þessa leið: „1. Búsáhöldin = till. I. - Lagt er til, að áfram haldist skömmtun á leir- og glervöru, svo sem diskum, skálum, könnum, bollum, glösum o. fl. úr leir og gleri, en niður falli skömmtun sú, sem verið hefur á öllum öðrum búsáhöldum, eins og pottum, pönnum, kötlum og ýmsu fleiru, sem skammtað hefur verið. Á mörgu þessu er illt að koma skömmtun við, enda sumt af því, sem einstaklingarnir kaupa ekki nema á árabili, og ætti ekki að vera sérstök löngun eftir meiri kaupum á því en svarar til þarfar í hvert sinn. Ætlazt er til, að þessi búsáhöld, sem skömmtuð verða, falli undir sömu skömmtunarseðla og vefnaðarvara, eins og verið hefur. Tillaga nefndarinnar um afnám búsáhaldaskömmtunar að nokkru er gerð í trausti þess, að leyfður verði nægur innflutningur á þessu, einkum þeirra, sem brýnust er þörf á, og vill nefndin benda á nauðsyn þess, að eftirlit sé með, að innflutningurinn sé samkvæmt veittum leyfum. 2. Kaffið = till. II. - Kaffiskammturinn hefur á þessu ári verið 3 pk. á 250 g af brenndu og möluðu kaffi og samsvarandi því af óbrenndu, og er hann ætlaður til hverra þriggja mánaða. Þetta eru 12 pk. á árinu, en auk þess var látinn 1 pk. til viðbótar í júní, og annar verður veittur fyrir næstu jól, og er þá skammturinn allur 14 pk. af brenndu og möluðu kaffi eða sem svarar 42 kg af óbrenndu kaffi yfir árið til hvers einstaklings. Þar fyrir utan eru aukaskammtar til sjómanna, ýmissa vinnustöðva o. fl. Meiri hluti nefndarinnar leggur til, að kaffiskammturinn sé aukinn um 2 pk. á skömmtunartímabili, upp 5 pk. í stað þriggja, og yrði ársskammtur þá 20 pk., en það samsvarar 6 kg af óbrenndu kaffi á mann yfir árið. Þessi stækkun á kaffiskammtinum, sem hér er ráðgerð, nemur því 1.8 kg á mann á ári af óbrenndu kaffi, en það samsvarar 252 smál., ef miðað er við, að skammta þurfi 140 þús. manns. Að verðmæti mundi þessi aukni innflutningur nema tæpum 600 þus. kr. í fob-verði, og er þá reiknað með sama verði á einingu og gert er ráð fyrir í uppkasti að innflutningsáætlun. Án efa gæti niður fallið að veita aukakaffi til ýmissa hópa af fólki, sem nú njóta þess, svo sem skrifstofumanna o. fl. Ekki er ætlazt til, ef kaffiskammturinn er stækkaður þannig, að neinar aukaúthlutanir þurfi að gera á kaffi á árinu. Einn nefndarmaður, Sigurjón Guðmundsson, lagði til, að skömmtun á kaffi yrði afnumin frá ársbyrjun 1949, en sú tillaga hlaut ekki stuðning nefndarinnar. 3. Sykurinn = till. III. - Samkomulag hefur orðið um það í nefndinni, að leggja til að stækka sykurskammtinn um 2 kg á ári, úr 18 kg, sem nú er, upp í 20 kg á hvern mann, þ. e. um 500 g á hverju skömmtunartímabili. Vegna þess mundi þurfa að auka innflutning sykurs um 280 smál., ef reiknað er með skammti handa 140 þús. manns, og mundi verðmæti þessa aukna sykurmagns nema um 280 þús. króna - fob-verð. Allur sykurinnflutningur á komandi ári er nú áætlaður um 5.000 smál. - Á móti þessari stækkun á skammtinum mætti án efa fella niður eitthvað af aukaskömmtum, eins og bent er til í því, sem að framan er sagt um kaffið. Tillögur um að láta skömmtun ná til veitinga á kaffi, sykri og kornvöru eða matar tilbúins úr skömmtuðum vörum og til sölu á hvers konar kaffibrauði og kökum, að undanteknu hörðu brauði, hlutu ekki nægilegt fylgi í nefndinni. 4. Skófatnaðurinn = till. IV. - Nefndin gerir tillögur um óbreyttan skammt af skófatnaði, þ. e. hverjum manni fullorðnum séu ætlaðir einir útiskór úr leðri og einir inniskór og börnum meira, eins og verið hefur á þessu ári síðan í júníbyrjun. Virðist svo, að þetta sé nægilega mikill skammtur, og hafa ekki legið fyrir kvartanir út af skóskömmtuninni. Nefndin hefur til athugunar skömmtun á ytri skófatnaði - skóhlífum og bomsum - úr gúmmíi, en talið er, að ýmsir safni birgðum af þeim varningi, og veldur það vöntun hjá öðrum. 5. Hreinlætisvörur = till. V. - Um hreinlætisvörurnar, sápur alls konar og þvottaduft, er hið sama að segja og um skófatnaðinn, að engar verulegar kvartanir hafa komið fram út af skömmtun þeirra á seinni hluta ársins, eða síðan nægilegt magn þeirra var til í landinu. N. leggur því til, að skömmtun þessara vara haldist óbreytt. 6. Kornvörur = till. VI og VII. - Kornvöruskömmtunin er af ýmsum talin óþörf og megi afnemast, þar sem skammturinn sé svo ríflegur, að margir noti hann ekki til fulls, og sé því enginn eða lítill sparnaður að skömmtun, enda mundu fáir eða enginn kosta kapps um að safna miklum kornvörubirgðum, þótt óskammtaðar væru. Nokkrir segja, að ekki væri mikill skaði skeður, þótt einhverjum mönnum væri gert fært að birgja sig upp af þessum nauðsynjavörum. - Nefndin getur að vísu tekið undir sumt af þessu, en bendir í því sambandi á það, sem fram er tekið áður um skömmtunina almennt og ástæðurnar til þess, að hún var sett á. Í nefndinni komu fram þrenn sjónarmið um kornvörurnar, fyrst að afnema skömmtun þeirra með öllu, annað að auka skammtinn nokkuð og hið þriðja að halda skömmtuninni og hafa skammtana jafnstóra og verið hefur, þ. e. 60 kg. á ári fyrir hvern mann. Tillaga um afnám skömmtunarinnar, sem Sigurjón Guðmundsson bar fram, átti ekki fylgi að fagna í nefndinni, og tillaga, sem kom fram um að auka ársskammtinn um 1/10 eða í 66 kg á mann, var felld með jöfnum atkv. Tillaga um að halda skömmtuninni áfram óbreyttri var loks samþykka með 7 shlj. atkv. Í nefndinni var nokkuð rætt um nauðsyn þess, að kornvörubirgðir í landinu væru alltaf verulegar, og taldi hún því, að auka þyrfti kornvöruinnflutninginn um 1/3 á næsta ári frá því, sem var á þessu ái. 7. Smjörið = till. VIII. - Að undanförnu hefur smjör verið skammtað í landinu og þá selt með mjög niðursettu verði. Ríkisstjórnin hefur sjálf ákveðið um smjörskömmtun þessa, sem numið hefur 3½ kg á mann. Nefndin gerir ekki tillögur um breytingu á því og telur rétt, að skömmtun á smjöri haldist áfram óbreytt. 8. Bifreiðagúmmí = till. IX. - Nefndin álítur, að skömmtun þess sé nauðsynleg, og gerir tillögu um, að hún haldist áfram. Afnám skömmtunar á bifreiðagúmmíi mundi leiða af sér miklar kröfur um aukinn innflutning, bæði vegna þess, að hjólbarðar yrðu lakar nýttir, og svo hins, að menn mundu sækja á það að safna birgðum umfram það, sem brýn þörf væri fyrir. 9. Benzín = till. X. - Nefndin gerir ekki að svo komnu neinar tillögur um breytingu á skömmtun þess, en mun e. t. v. koma fram með þær síðar. 10. Vefnaðarvörurnar = till. XI, XII, XIII og XIV. - Þótt meiri vandi sé á höndum um skömmtun á vefnaðarvörum og þrátt fyrir nokkrar aðfinnslur og óánægju margra manna, treystist nefndin ekki til að gera tillögur um afnám hennar, en leggur til, að hún haldist áfram og í aðalatriðum óbreytt, og kemur það fram í tillögunni. Búsáhöldin, þau sem skömmtuð verða, séu á sömu seðlum og vefnaðarvörurnar. Þá breytingu vill meiri hluti nefndarinnar gera, að sérstakir skömmtunarreitir verði gefnir út fyrir sokkum og vefnaðarvöruseðillinn gildi þá ekki fyrir þeim. Bent er á í þessu efni, að margir einstaklingar, einkum úr hópi kvenna, muni verja vefnaðarvörumiða sínum til kaupa á sokkum einvörðungu, eða að miklu leyti, þrátt fyrir þörf ýmiss konar vefnaðarvöru, og geti þetta leitt til vandræða um útvegun hennar. Konurnar í nefndinni leggja ríkt á um það, að þessi háttur um sokkana verði upp tekinn. Á það er og bent, að séu sokkar hafðir á sama seðli og vefnaðarvaran, gefist einstaklingum færi á að birgja sig upp af þeim, þótt aðra vanti þá tilfinnanlega eða séu án þeirra, en sérstakur skammtur mundi jafna vörunni og koma í veg fyrir hamstur. Í sambandi við vefnaðarvöruskammtinn var rætt um stofnauka 13, en það er, sem kunnugt er, skömmtunarseðill, er gilt hefur allt þetta ár og lengur fyrir tilbúnum ytri fatnaði eða efni í hann. Tilætlunin var, að hann félli úr gildi við lok þessa árs. En sökum þess, hversu mikið hefur á vantað, að þær vörur fengjust í landinu á árinu, sem hann gildir fyrir, telur nefndin ekki fært annað en láta hann halda gildi sínu eitthvað fram eftir árinu 1949 og leggur eindregið til, að svo verði. Nefndin ræddi nokkuð um það, hversu skipta beri árinu í skömmtunartímabil. Kom fram tvenns konar álit um það. Sumir töldu æskilegt að skipta árinu í tvö tímabil jafnlöng, en aðrir töldu réttara, að fyrsta skömmtunartímabilið væri aðeins þrír mánuðir, en hitt níu, eða þá jafnvel, að árinu væri skipt í þrennt. Eins og tillögur nefndarinnar bera með sér, varð það að ráði, að fyrra skömmtunartímabilið væri aðeins til 1. apríl eða þrír mánuðir og þá yrðu gefnir út nýir seðlar fyrir þann hluta ársins, sem eftir væri, eða skemmri tíma, ef skipt væri í tvö skömmtunartímabil seinni hluta ársins. Nefndin leggur til og telur það sjálfsagt, að miðar frá fyrra skömmtunartímabili haldi gildi sínu til ársloka, jafnhliða skömmtunarseðlum hins seinna tímabils. Við lok ársins falli síðan allir seðlarnir úr gildi af sjálfu sér. Að svo komnu er nefndin ekki tilbúin með tillögur um, hversu vefnaðarvöruseðlarnir þurfi að vera að verðmæti. Um það mun hún gera tillögu síðar, eða a. m. k. koma með álit sitt um það. En öll er nefndin á því máli, að verðgildi skömmtunarseðlanna verði að miðast við það vörumagn og verðmæti þess, sem tryggt sé, að til sé í landinu, annaðhvort innflutt eða framleitt á því tímabili, sem skammtarnir eru í gildi, svo að þeim verði fullnægt. Sú skoðun kom fram í nefndinni, að ef skammta eigi vefnaðarvöru með svipuðu fyrirkomulagi og líku verðmæti á hvern einstakling og á þessu ári, þá þurfi nú þegar að flytja til landsins vefnaðarvörur fyrir 15–20 millj. króna til þess að hafa í birgðum og auk þess þurfi að flytja inn á næsta ári nægilegt til þess að samsvara skömmtunarseðlunum. Till. XV og XVI. - Þessar tillögur miða að því að fá meira öryggi um, að innflutningsleyfi fyrir þeim vörum, sem skammtaðar eru, svari sem bezt til þess, að fullnægt sé þörfinni á hverjum tíma. Um þetta á skömmtunarskrifstofan að hafa bezta aðstöðu til að dæma. Fyrir því er gert ráð fyrir, að hennar tillagna sé leitað, áður en innflutningsleyfi eru veitt fyrir skömmtunarvörum. Að hinu sama lýtur seinni tillagan, er kveður á um það, að skömmtunarskrifstofan eigi að ganga úr skugga um, að innflutt skömmtunarvara sé samkvæmt veittum leyfum.“ Þannig hljóðar þá þetta nál. frá 1. des. 1948, dagsett í Reykjavík. Fannst mér bæði rétt og sjálfsagt, að hv. þm. fengju tækifæri til að bera þessi athyglisverðu og skynsamlegu orð n. saman við þann hroka hv. 2. landsk., er lýsti sér hjá henni, þegar hún flutti hið fyrra erindi sitt í þessu máli. Ég skal eigi amast við því, að till. þessi fari til n. og hv. nm. fái þar tækifæri til að bera saman till. og nál. Eins og ég hef þegar tekið fram, þá hefur sá verið höfuðgallinn á þessu fyrirkomulagi, er nú er, að skort hefur á, að innflutningur hafi verið nægur til að svara til skömmtunarseðlanna. Þetta er uppistaðan í óánægju manna, og skil ég hana mætavel. En sjálfsagt er að reyna að bæta úr þessu með því að koma á meira samræmi milli innflutningsmagns og skömmtunarmagns. Þurfa réttir aðilar að fá fyrirmæli þess efnis. Hitt er satt, að gerðar hafa verið áætlanir fram í tímann. Síðan hefur allt orðið óviðráðanlegt, af því að fjárhagsráð hefur ekki fylgzt með magni vörunnar. En þannig hefur það hagað meðferð innflutningsmála, að árinu hefur verið skipt í þrjá hluta: 1. hluta frá ársbyrjun til loka aprílmánaðar, þá er nálgast lok vertíðarinnar og vissa er fengin um afkomuna, 2. hluta til loka ágústmánaðar, þegar nokkurn veginn er hægt að sjá fyrir um sumarsíldveiðarnar nyrðra, og 3. hluta upp þaðan til ársloka. Nú er það álit manna, að innflutningurinn hafi eigi mátt fara út í þær öfgar, sem raun ber vitni. Meinsemdin var sú að miða innflutninginn við þann útflutning, sem við kæmum til með að hafa til ráðstöfunar. Var gert ráð fyrir, að útflutningstekjurnar yrðu um 406 millj. kr., og innflutningsáætlunin því miðuð við þá upphæð. Í maímánuði s. l. var orðið ljóst, að vetrarvertíðaraflinn yrði ærið minni, en ætlað hafði verið, og í lok síldveiðivertíðarinnar skorti mikið á, að vonir manna hefðu rætzt. Varð þetta til þess að hafa áhrif á fjárveitingar til innflutnings á öllum vörum og hefur sjálfsagt valdið nokkru um takmarkanir á vefnaðarvöruinnflutningnum, sem var ekki nægilegur, en varð vitaskuld að minnka sem annan innflutning. Hins vegar kom í ljós, að útflutningur á ísfiski mundi fara fram úr áætlun, svo að heildarútkoman mun sennilega nokkurn veginn fara að áætlun - eða verða um 400 millj. króna. Hefur þetta orðið til þess, að úthlutun innflutningsleyfa hefur farið fram, síðar á árinu, en venja er til, og því er nú vefnaðarvöruinnflutningurinn fyrst að koma fram. Er skýringin m. a. sú, að fjárhagsráð taldi sig þess ekki umkomið, eins og á stóð í maí- og septembermánuðum, að dreifa leyfum örara, en það gerði. Hefur það afsökun í þessu efni. Á hinn bóginn ber að geta þess, að ævinlega hefur eitthvað verið til af vefnaðarvöru og skófatnaði. En vefnaðarvörumiðana ber að láta af hendi fyrir svo margs konar hlutum, sem flytjast undir þetta hugtak, að hætt er við, að ærið margir verði upp tefldir. Veldur þetta óánægju manna með gildi seðlanna, er lítinn árangur beri að sýna. En ég vona, að úr óþægindunum verði dregið með því að úthluta leyfum í samræmi við skömmtunina og á næsta ári verði gengið svo frá hnútunum við ákvörðun innflutningsáætlunar, að þessi tvö atriði standist á, innflutningur og skömmtunarmagn. Að svo mæltu tel ég eigi þörf að eyða frekara orðum að þessu, nema nýtt tilefni gefist til. Stóryrðum öllum læt ég ósvarað. Hins vegar tel ég, að efnislega komi nokkrar upplýsingar fram einmitt í áliti þessarar nefndar.



Herra forseti. Ég hef nokkur undanfarin ár átt kost á því að fylgjast með ýmsu, sem gerzt hefur í lyfsölumálum hér á landi, og hefur það ekki allt verið til ánægju með yfirstjórn þessara mála. Þetta má sjálfsagt að nokkru leyti kenna því, að hann er mjög lítill lagabálkurinn um fyrirkomulag þessa rekstrar, þar sem aðallagaboðið er tilskipun frá 1672. En því betur hefði mátt rækja þetta, þar sem segja má, að sáralitlar skorður hafi verið settar og framkvæmdarvaldið hafi frjálsar hendur að laga þetta í hendi sér. En við athugun þessa máls hefur mér fundizt eins og yfirstjórn þessara mála væri langt frá því að vera viðunandi, Ég hef nú alltaf litið þannig á, að yfirstjórn sérstakra mála væri til þess fallin að koma þeim málum í sem bezt horf og reyna að halda sem beztri samvinnu við þá stétt, sem hefur málin með höndum, en finnst nokkuð öðru máli gegna í heilbrigðismálum, því að mér skilst, að allt logi í illindum, og man ekki betur en að landlæknir hafi í opinberu blaði lýst yfir, að hann teldi sig settan til höfuðs læknastéttinni, frekar en að hann væri samstarfsmaður hennar. Þessi skoðun hefur því fremur komið fram gagnvart lyfsalastéttinni, og það, sem hefur vakið einna mest hneyksli, er það, hvernig skipað er í lyfsalastöður undanfarið, þar sem gengið hefur verið fram hjá lyfsölum úti á landi, þó að þeir hafi staðið vel í stöðu sinni, og er það mjög hættulegt, því að erfitt mun reynast að fá bærilega menn til þess að taka að sér starf úti á landi, ef þeir eiga von á, ekki einasta að fram hjá þeim sé gengið, heldur að fá spörk í sig hjá ráðamönnum þessara mála, er þeir sækja um stöður í Rvík, eftir að hafa unnið dyggilega úti á landi. Ég ætla ekki að nefna nein nöfn, en vegna þess að ég hef heyrt, að eftir tillögu landlæknis hafi verið gengið fram hjá tveim ágætum mönnum við veitingu Kleppsholtsapóteks vegna þess, að rekstur þeirra hafi ekki verið í sæmilegu lagi, þætti mér gott að vita, hvernig eftirlitið hefur verið með rekstri lyfjabúða undanfarin ár. Ég skal svo ekki ræða meir um þetta á þessu stigi málsins.



Fyrsta spurningin er um það, hvernig eftirliti með lyfjabúðum hafi verið háttað síðan lög nr. 7 4. júní 1924 komu í gildi, en hinar spurningarnar eru um það, hversu oft eftirlitsmaður hafi komið í hverja einstaka lyfjabúð árlega, hvernig eftirlitið hafi verið framkvæmt og hvaða reglu hafi verið fylgt um veitingu lyfsöluleyfa undanfarin ár. - Ég mun nú leitast við að svara þremur fyrstu spurningunum í einu lagi með því að lesa úr skýrslu, sem landlæknir hefur samið og er, að ég hygg, eins ýtarleg og hægt er að ætlast til, en þar segir svo: „Frá því að lyfjabúðarekstur hófst hér á landi, hafa lyfjabúðir verið undir sérstakri umsjá og eftirliti landlæknis. Lyfsalar hafa snúið sér til hans með mál sín, er þeir áttu undir hið opinbera að sækja. Hann hefur heimilað þeim fjarvistir og samþykkt staðgöngumenn þeirra, og honum hafa lyfsalarnir tilkynnt, eða átt að tilkynna, misferli í lyfjabúðunum, þegar svo hefur borið undir. Á sama hátt hafa læknar snúið sér til landlæknis, er þeir hafa haft undan einhverju að kvarta vegna lyfjabúðanna, og hið sama allur almenningur. Þá hefur landlæknir undirbúið öll mál, er varða lyfjasölu, í hendur ríkisstjórnarinnar, sem auðvitað hefur yfirstjórn allra þessara mála. Þó hefur það orðið hefð, að landlæknir einn setji og birti allar reglur varðandi afgreiðslu lyfja og starfshætti í lyfjabúðum, enda engin lagaákvæði fyrir hendi, er mæli fyrir um að setja slíkar reglur með venjulegum hætti. Enn var lyfsöluskráin lengst af samin af landlækni, en að sjálfsögðu staðfest af ríkisstj. Þessari umsjá og almenna eftirliti með lyfjabúðum er þráfaldlega ruglað saman við lyfjabúðaeftirlit annars eðlis og þrengri merkingar. Það er hið verklega eftirlit, sem á Norðurlöndum a.m.k. er í föstu formi, hinar svonefndu vísitasjónir. Þær eru í því fólgnar, að sérstakur vísitator heimsækir hverja lyfjabúð einu sinni á ári eða svo og eftirlítur lyfjabúðina, reynir að lesa niður í kjölinn vinnuskilyrði öll og vinnutilhögun, en gerir umfram allt skoðun á lyfjaefnum og lyfjum, sem á boðstólum eru, enda tekur af þeim sýnishorn og rannsakar, hvort þau fullnægi gerðum kröfum. Upphaflega kann að hafa verið tilætlunin, að landlæknar leystu einnig persónulega af hendi þetta verklega eftirlit, og ekki verið fráleitt að ætlast til þess, er þróun þessarar iðju var enn skammt komið. En sannast mála er það, að landlæknar hafa aldrei haft tök á að rækja það með nokkurri reglu. Hafi þeir gripið í það, hefur það vægast sagt verið málamyndaþjónusta og aldrei náð því að svara tilgangi sínum. Einkum hlaut þetta að verða svo, er fram í sótti og fjarstæða var orðin að ætlast til, að eftirlit þetta yrði rækt af öðrum en völdum lyfjasérfræðingi og þá annaðhvort lyfsölufræðingi (pharmaceut), er allra helzt hefði meiri menntun til að bera en lyfsölufræðingar almennt, eða þá lyfjasérfróðum lækni, þ.e. lyfjafræðingi (pharmacolog), enda skorti þá ekki tæki til framkvæmda eftirlitsins og allra sízt aðgang að fullnægjandi lyfjarannsóknastofu. Þann tíma, sem lyfsölufræðingur hafði á hendi forstöðu Áfengisverzlunar ríkisins, var honum ætlað að hafa á hendi hið verklega eftirlit með lyfjabúðunum, en auðvitað að því óbreyttu, að hið almenna eftirlit væri eftir sem áður í höndum landlæknis. Ekki eru gögn fyrir hendi um, hversu forstöðumaðurinn hefur hagað þessu eftirliti sínu, en tæplega mun það hafa komizt í fullnægjandi horf og auðvitað fyrir það, að sum mikilsverð skilyrði skorti enn til þess. Þegar núverandi landlæknir tók við embætti sínu og um leið hinu almenna eftirliti með lyfjabúðunum, dró hann enga dul á, að sjálfa framkvæmd hins verklega eftirlits tæki hann ekki að sér, með því að til þess brysti öll skilyrði, að hann fengi rækt það, svo að nokkru haldi kæmi. Að gefnu tilefni gerði hann grein fyrir þessu opinberlega. Leit landlæknir svo á, að væri nokkurs árangurs að vænta af verklegu eftirliti af hendi ósérfróðs læknis með starfsháttum í lyfjabúðum, væri nær að fela slíkt eftirlit héraðslæknum, hverjum á sínum lyfjabúðar stað. Héraðslæknarnir flestir hefðu dagleg viðskipti við lyfjabúðirnar og ættu hægt um vik að kynnast ásigkomulagi þeirra. Væri ólíku saman að jafna aðstöðu þeirra og aðvífandi læknis, er stingi við stafni í lyfjabúð í hæsta lagi einu sinni á ári. Féllst ráðuneytið á þetta með ákvæði þar að lútandi í 10. gr. erindisbréfs héraðslækna, sem sett var samkvæmt nýjum læknaskipunarlögum frá 1932. Engu síður taldi landlæknir brýna þörf á, að komið væri á virku eftirliti með lyfjabúðunum af hendi sérfróðs vísitators, eftir beztu erlendum fyrirmyndum, og hóf hann þegar að vinna að því. Og með því að þá var fyrir hendi að mennta ungan og efnilegan lækni til að taka að sér kennslu í lyfjafræði (pharmacologi) við háskólann, varð ofan á að gera ráðstafanir til þess, að hann byggi sig jafnframt undir að taka að sér framkvæmd hins verklega lyfjabúðaeftirlits. Tók hann og við því í umboði landlæknis árið 1939. Var þar kominn maður, sem bæði hafði þekkingu á að rækja þessa starfsemi og nauðsynleg skilyrði til þess. En stutt varð í þeirri þjónustu. Þá er 2–3 ár voru af starfstíma hans, urðu leið misferli í einni lyfjabúðinni, og gerði eftirlitsmaðurinn það að skýlausu fráfararatriði, að ábyrgð yrði komið fram vegna misferlisins, að svo miklu leyti sem lög stæðu til, en væru lögin ófullnægjandi, yrði þeim breytt til ýtrustu tryggingar því, að svipuð misferli vörðuðu ábyrgð eftirleiðis. Þrátt fyrir atfylgi landlæknis sinnti hvorki ríkisstj. né Alþ. kröfu eftirlitsmannsins, og lét hann af starfinu. Eftirlitsgerðir hans eru allar fyrir hendi. Lá nú hið verklega eftirlit niðri, unz aftur var völ á vel hæfum, ungum og áhugasömum manni til að taka það að sér. Hefur hann lokið doktorsprófi í lyfsölufræði í Bandaríkjunum. Tók hann við starfi sínu um síðustu áramót og hagar því í samráði við landlækni. En auk þess er honum ætlað að annast kennslu við lyfjafræðingaskóla Íslands og vera lyfjakauparáðunautur Tryggingastofnunar ríkisins. Eftirlitsstarfið hefur hann stundað á þessu ári af miklum áhuga og dugnaði, að öðru leyti en því, að enn er löggjafar vant til tryggingar því, að það komi að fyllstu notum. Ríkissjóður hefur að undanförnu engan sérstakan kostnað borið af lyfjabúðaeftirlitinu, hvorki af hinu almenna eftirliti né hinu verklega, nema hafi einhver ferðakostnaður verið greiddur vegna hins verklega eftirlits, þegar það hefur verið rækt. Síðan 1924 hafa lyfjabúðir greitt árlega 250 króna svonefnt eftirlitsgjald, og hefur það haldizt óbreytt síðan þrátt fyrir breytt verðlag. Fé þessu var varið til uppbótar á laun landlæknisembættisins, unz launalögin gengu í gildi. Núverandi eftirlitsmaður hefur 11.000 króna árslaun (grunnlaun), en þau greiðir Tryggingastofnunin að hálfu, auk þess sem í móti kemur eftirlitsgjald lyfjabúðanna og þóknun af hendi lyfsalanna fyrir kennslustörfin, sem þeim ber að lögum að standa straum af. Kostnaður ríkissjóðs verður því ekki tilfinnanlegur, allra sízt ef eftirlitsgjaldið yrði hækkað í samræmi við breytt verðlag. Fjórða spurningin er á þá leið, hvaða reglu hafi verið fylgt um veitingu lyfsöluleyfa. Um þetta get ég fyrir mitt leyti ekki sagt nema lítið eitt, því að það er svo stutt síðan ég fór að hafa afskipti af þessum málum, en landlæknir hefur látið í té svofellda grg. varðandi veitingu lyfsöluleyfa: „Þeirri reglu um veitingu lyfsöluleyfa hefur verið fylgt undanfarin ár að auglýsa eftir umsækjendum eftir verðleikum og meðal annars með sem fyllstu tilliti til starfsaldurs, unz tilteknu aldurshámarki er náð. Þó hefur þótt rétt að leggja annan mælikvarða á starfsaldur lyfsala, sem ungir hafa hlotið lyfsöluleyfi án allrar samkeppni, en lyfsölufræðinga, sem lengi hafa starfað í annarra þjónustu, án þess að hafa átt kost á því að keppa um lyfsöluleyfi.“ Frá minni hendi er ekki annað um þetta að segja en það, að fallið hefur í minn hlut að ákvarða um nokkur leyfi, og hef ég í þeim tilfellum öllum farið eftir leiðbeiningum og tillögum landlæknis. En það, sem ég mun kappkosta að leggja áherzlu á, er menntun, hæfileikar, starfsaldur og svo það, hvernig reynsla er af störfum þessara manna, þar sem þeir hafa starfað, hvort sem það hefur verið í eigin þágu eða í þjónustu annarra. Hv. fyrirspyrjandi, sem annars gerði ekki mikla grein fyrir fsp. sinni, talaði um, að einstakar veitingar hafi valdið hneyksli í þessu sambandi. Það getur verið mikið álitamál, hverjum skuli veita af mörgum vel hæfum umsækjendum og á hvaða atriði skuli leggja mesta áherzlu, og skal ég ekki fara nánar út í það í sambandi við þessa fsp. Ég tel mig hafa svarað henni.



Ég vil þakka hæstv. heilbrmrh. fyrir upplýsingar þær, sem hann hefur gefið, og hefur þar komið fram, sem ég í rauninni vissi, að því hefur verið slegið föstu, að í tíð núverandi landlæknis hafi lyfjabúðirnar greitt árlegt gjald til þess að litið sé eftir þeim, án þess að til nokkurs eftirlits hafi komið, og hefur þetta því orðið uppbót á laun landlæknis. Hins vegar virðast þessi mál vera að komast í betra horf núna. En þá er vitanlega ekki hægt að gagnrýna lyfsalana, þótt eitthvað hafi verið í ólestri hjá þeim, sem hefði verið hægt að lagfæra með eftirliti, þó að ekki hefði verið meira en var í tíð núverandi landlæknis. Þá kem ég að síðara atriðinu, um veitingu lyfsöluleyfa, og þykir gott að fá því slegið föstu, að menntmrh. hafi í þessu tilfelli farið eftir tillögum landlæknis, en verð að segja, að þær till. hafa í ýmsum tilfellum verið harla einkennilegar. Ég veit ekki, hvort búið er að veita lyfsöluleyfi fyrir Kleppsholtsapóteki, en ég veit, að um Ingólfsapótek sóttu margir ágætir menn, lyfsalar og lyfjafræðingar, sem höfðu mikla reynslu að baki sér og ágætan starfsferil, en í þetta embætti var tekinn heildsali ofan af Njálsgötu, raunar með prófi, en var farinn úr sinni stétt og hafði farið út meðan á stríðinu stóð og verið í pilluverksmiðju í Kaupmannahöfn og tekizt á hendur heildsölu hér. Ég hef ekkert út á manninn að setja persónulega, ég þekki hann lítið og heldur að góðu, en mér finnst hreint þurfa sérstaka hugkvæmni til þess, að slíkum manni sé veitt þessi eftirsótta staða og gengið fram hjá fjölda af beztu lyfjafræðingum landsins, og þetta má alls ekki láta óátalið, og það er aðallega út af þessu, að ég hef komið fram með þessa fyrirspurn, ef verða mætti, að menntmrh. sýndi meira sjálfstæði í veitingu lyfsöluleyfa og færi ekki aðallega eftir tillögum landlæknis, alveg óathugað.



Út af fjórða lið fyrirspurnarinnar, um reglur fyrir veitingu leyfis til lyfjasölu, vildi ég minna á það, sem tekið var til umr. í fyrra, að í Rvík, sem telur 55 þúsund íbúa, eru nú 4 lyfjabúðir. Sagt er, að 8 menn hafi sótt um lyfsöluleyfi í Kleppsholti, og vitað er, að miklu fleiri menn væru undir það búnir og fúsir til að stofna lyfjabúðir í Rvík. Því má furðulegt heita, að hv. þm. Seyðf., sem talaði um þetta mál síðast, skuli vera úr þeim flokki, sem hefur mjög lagt áherzlu á það, að hann mundi berjast fyrir frjálsri verzlun. Það er að vísu ýmsum erfiðleikum bundið að hafa alla verzlun eins frjálsa og unnt væri, en væri þó það minnsta, að þeir menn, sem hafa gert það að einu höfuðáhugamáli sínu, að verzlunin verði frjáls, - að þeir skuli ekki hafa beitt sér af meiri áhuga fyrir því, að þetta eldgamla einokunarskipulag verði fært til betri vegar. - Þegar ég hafði með þessi mál að gera, voru íbúar Reykjavíkur ekki nema 20 þús. og lyfjabúðirnar tvær, en mér tókst þó að fjölga búðunum um helming, og við það situr. Mér fyndist nú ekki óviðeigandi, að þeir dugnaðarmenn, sem eru hér og telja sig formælendur frjálsrar verzlunar, reyndu að koma því til leiðar, að lyfjabúðum í bænum væri fjölgað upp í 10, til þess að afnema það ófremdarástand, sem nú ríkir í lyfsölumálum bæjarins.



Herra forseti. Ég hélt, þegar hv. þm. S-Þ. kvaddi sér hljóðs, að það væri til þess að skýra frá störfum sínum sem heilbrigðismálaráðherra og gera grein fyrir þeim reglum, sem hann fór eftir við veitingu lyfsöluleyfa, en hann hafði annað erindi, sem ég blanda mér ekki í. - Út af orðum hv. þm. Seyðf., þá mun ég ekki halda langar ræður um veitingar á einstökum leyfum, enda hef ég ekki við höndina skýrslu landlæknis varðandi veitingu Ingólfsapóteks. En eftir því sem ég þekki til embættisrekstrar landlæknis, þá treysti ég honum alveg til að gera tillögur sínar samvizkusamlega úr garði, og hafði ég enga ástæðu til að vefengja þau rök, sem hann færði fram till. sinni til stuðnings. Varðandi það, að sá maður, sem fékk Ingólfsapótek, hafi verið kominn út úr sinni stétt, þá mun landlæknir ekki hafa litið þannig á, að þau störf, sem hann vann, hafi verið óskyld lyfsölu, því að hann var við lyfjagerð. Þetta vildi ég láta koma fram um till. landlæknis og rökstuðning hans við þær að gefnu tilefni frá hv. þm. Seyðf., en get ekki farið nákvæmar út í þetta, af því að ég hef ekki skýrslu landlæknis við höndina.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram þrjár fyrirspurnir til hæstv. menntmrh. varðandi byggingu fæðingardeildar landsspítalans, enda þykir nú mörgum manni í bænum, að óhæfilegur dráttur hafi orðið á byggingu hennar, svo að um einstakt hneyksli mun vera að ræða um seinagang við opinberar framkvæmdir. Reykjavíkurbær hefur lagt fram sinn skerf til fæðingardeildarinnar, svo að ekkert er upp á bæinn að klaga, en heilbrigðisstjórn ríkisins hefur séð um framkvæmdina frá upphafi. En ef maður sleppir drættinum, sem orðið hefur á því, að deildin tæki til starfa, þá er ýmislegt annað, sem einkennilegt er um þessa byggingu, svo sem þegar sú fregn komst á kreik og reyndist rétt, að húsameistari ríkisins hafi staðið fyrir því að fylla kjallara hússins með grjóti. Ýmislegt fleira hefur komið fram, en ég mun ekki rekja það hér. Það hefur venjulega verið svo, þegar spurt hefur verið um framkvæmdir í þessu máli, að spurningunum hefur verið mætt með skætingi af landlækni, sem hefur viljað kæfa málið í blaðaskrifum og orðaflaumi. Ég vona því, að hæstv. ráðh. geti upplýst málið og geti sagt, að ekki verði langt þangað til deildin muni taka til starfa, og þess vegna hef ég borið fram þessar þrjár fyrirspurnir. Það er alltaf mikið rætt um þetta mál og alls konar sögur ganga, t.d. er ein um það, að keypt hafi verið sótthreinsunartæki, en þau hafi ekki komizt inn í húsið, svo að nú eigi að byggja viðbyggingu yfir þau. Mér dettur náttúrlega ekki í hug að trúa þessu, en svona sögur komast á kreik vegna þess, hve margt hefur verið undarlegt við þessa byggingu. Ég vonast svo til þess að fá skýr svör frá hæstv. ráðh., svo að almenningur geti fengið að vita hið sanna í málinu.



Herra forseti. Ég held, að það væri rétt fyrir þá, sem bera fram fyrirspurnir, að koma ekki fram með ný atriði, þegar þeir gera grein fyrir fyrirspurnum, atriði, sem maður hefur ekki haft tækifæri til að búa sig undir að svara, eins og t.d. þegar hv. fyrirspyrjandi kom með grjótmálið. Ef það hefði verið í fyrirspurninni, þá hefði ég getað gert grein fyrir því, en sem stendur hef ég ekki gögn við höndina til þess. - Nú, 1. spurning hljóðar svo: „Hvenær var upphaflega ráðgert, að fæðingardeild Landsspítalans gæti tekið til starfa í hinni nýju byggingu deildarinnar?“ - Ég hef látið leita í gögnum málsins og ekki fundið, að í öndverðu hafi verið neinar bollaleggingar um það, hvenær deildin tæki til starfa, aðrar en þær, að alltaf hefur verið gert ráð fyrir því, að deildin tæki til starfa, strax og byggingunni væri lokið. - 2. spurning er svo hljóðandi: Hvað hefur tafið það, að deildin tæki til starfa, og hvað tefur enn?“ Ófyrirséðar tafir urðu á byggingarframkvæmdum, m.a. fyrir það, að erlend firmu stóðu ekki við umsamdar afgreiðslur á ýmsum nauðsynjum til byggingarinnar. Allt um þetta var byggingunni lokið í ágúst í sumar, og hefði þá deildin getað tekið til starfa, ef ekki hefði hamlað almennur starfsfólksskortur og ekki sízt hjúkrunarkvennaskortur ríkisspítalanna. Er þessi starfsfólksskortur tilfinnanlegastur á sumrin vegna orlofa og sumaratvinnu kvenna við framleiðslustörf. Nú vinnur deildarlæknir fæðingardeildarinnar að engu öðru en að koma deildinni af stað, svo að ég vona, að deildin muni nú innan skamms geta tekið til starfa. Ég hafði vonað, að deildin kæmist af stað í september s.l., en af framangreindum ástæðum hefur það reynzt ókleift. Það er náttúrlega leiðinlegt, hversu framkvæmdir hafa dregizt, en því hafa mörg óhöpp valdið, t.d. erfiðleikar með útvegun lyftu, og slíkur seinagangur er því miður ekkert einsdæmi, t.d. verð ég að játa með hryggð, að viðbyggingin á Kleppi hefur dregizt mjög lengi. En ég held mér sé óhætt að segja, að heilbrmrn. og landlæknir hafi ekki látið sinn skerf eftir liggja við eftirrekstur og umsvif til að hraða framgangi málsins.



Herra forseti. Það vill svo vel til, að mér er kunnugt um það atriði, sem hv. 7. þm. Reykv. gerði að umtalsefni og hæstv. ráðh. kvaðst ekki reiðubúinn að upplýsa. Það var nefnilega skjólstæðingur hv. 7. þm. Reykv., sem tók byggingu deildarinnar að sér í akkorði, en þeim góða manni láðist að athuga grunnstæðið nógu vel, svo að í ljós kom, að helmingur grunnsins var á harðri klöpp, en til þess að komast á fastan grunn undir hinn helminginn þurfti að grafa djúpt niður. Þegar þessi maður sér svo fram á undirballans á verkinu, af því að hlaða verði undir hluta af grunninum, sendir hann út kjaftatíkur sínar til þess að segja, að það hafi verið meira ólánið að ætla ekki að hafa kjallara undir húsinu, og hefur einhver af kjaftatíkunum náð eyrum hv. 7. þm. Reykv. Nú eftir nokkurn uppsteyt er fundur haldinn á grunninum, og mætir þar landlæknir og annað stórmenni. Þá spyr sá óánægði, hvort hann geti ekki fengið kjallara, en landlæknir segir þvert nei. Þetta er hið rétta í málinu og er það hart, að hv. þm. skuli bera róg af þessu tagi inn í þingsalinn og hafa ekki annað á bak við sig en örgustu kjaftatíkur bæjarins.



Herra forseti. Þetta var gott innskot hjá hv. þm. S–Þ. Það er augljóst, að hann er kunnugur kjaftatíkum bæjarins, og er það raunverulega það eina, sem hann hefur upplýst í málinu. Varðandi ræðu hæstv. menntmrh. get ég ekki eins og venja er til, þegar ráðh. hefur svarað fyrirspurnum, þakkað honum fyrir greið svör, því að þegar ég spyr, hvenær upphaflega hafi verið ætlunin að deildin tæki til starfa, svarar hann því einu til, að það hefði átt að vera, þegar er byggingunni væri lokið. En spurningin er þannig: „Hvenær var upphaflega ráðgert, að fæðingardeild landsspítalans gæti tekið til starfa í hinni nýju byggingu deildarinnar?“ Það er ekki ólíklegt, að menn hafi látið sér detta eitthvað í hug um það, og eftir því sem ég veit bezt af kynnum mínum af málinu í bæjarstjórn, þá var ráðgert, að deildin tæki til starfa haustið 1946. En hæstv. ráðh. svarar því einu, að deildin eigi að taka til starfa, þegar byggingu er lokið, en þetta hefur brugðizt. Hæstv. ráðh. upplýsir, að byggingunni hafi verið lokið í ágúst í sumar, og enn er deildin ekki tekin til starfa. Hér er enn nýr hlekkur í keðju þeirra mistaka, sem einkenna þetta mál. Ég spurði um orsakir, sem valdið hefðu hinum mikla drætti, og hæstv. ráðh. sagði, að ýmis óhöpp hefðu þar um ráðið, sérstaklega þetta voðalega óhapp með lyftuna! Svo upplýsti hæstv. ráðh. að lokum, að ekkert hefði skort á röggsemi heilbrigðisstjórnar og landlæknis til að hraða framkvæmdum, en ég leyfi mér að efast um, að þessi svör hans verði til að friða borgarana. Varðandi grjótið í kjallaranum, þá gerði ég ekki um það neina fyrirspurn nú, en ég held, að innlegg hv. þm. S-Þ. í það atriði dragi ekki úr því, að fram komi háværar óskir um skýringar á því atriði.



Herra forseti. Ég fer nú að gruna hv. 7. þm. Reykv. um græsku. Ég held, að eitthvað annað vaki fyrir honum, en að fá réttar upplýsingar um málið, og þykir mér hann taka ósanngjarnlega fyrirgreiðslu minni í svörum. 1. spurning er svona: „Hvenær var upphaflega ráðgert, að fæðingardeild Landsspítalans gæti tekið til starfa í hinni nýju byggingu deildarinnar?“ Ég hef beðið menn að athuga þetta, og þeir hafa ekki fundið neinn ákveðinn tíma. Deildin skyldi taka til starfa, þegar byggingunni væri lokið. Nú heimtar hv. 7. þm. Reykv., að ég finni einhverjar ráðagerðir, sem ekki eru fyrir hendi. Nú, 2. spurningin er svo hljóðandi: „Hvað hefur tafið það, að deildin tæki til starfa, og hvað tefur enn?“ Ég gaf þær upplýsingar, að byggingunni hefði verið lokið í ágúst, og orsakanna til þess, að deildin er ekki enn tekin til starfa, gat ég með almennum orðum, en ef það vakir fyrir hv. þm. að láta fara fram rannsókn á öllu málinu til þess að fá úr því skorið, hvaða afsakanir séu réttar eða ekki réttar, þá þarf mjög ýtarlega rannsókn, og gerði ég ekki ráð fyrir því. Það er náttúrlega rétt, að deildin er ekki enn tekin til starfa, en ég hef þegar getið orsakanna til þess, en þar er fyrst og fremst um starfsfólksskort að ræða. Hv. þm. segist efast um, að við landlæknir höfum rekið á eftir málinu sem skyldi. Hann ætti að spyrja hv. borgarstjóra að því, hvort ég hefði gert nokkuð til að hraða málinu. Hann ætti að geta upplýst hv. þm. um það atriði.



Herra forseti. Það hefur verið fjölyrt um það í blöðum, að samvinnufélögin væru skattfrjáls og væri með því hallað rétti borgaranna. Mér datt því í hug, hvort ekki væri gott að fá úr þessu skorið með því að spyrja hæstv. fjmrh., hvort ríkið hefði ekki fengið eitthvað í tekjur af samvinnufélögunum, og fara þá allt fram til ársins 1939, eða fram fyrir verðbólgutímabil stríðsáranna. Ég bendi á, að þau fyrirtæki, sem nefnd eru í fyrirspurninni, munu vera hæstu skattgreiðendur hvert á sínum stað. Ég geri ráð fyrir, að ýmislegt merkilegt komi fram við þessa umr., og býst við, að þeir, sem halda því fram, að samvinnufélögin séu skattfrjáls, verði fyrir allmiklum vonbrigðum að umr. lokinni.



Herra forseti. Gegnum endurskoðunardeild ríkissjóðs hef ég reynt að fá svör við fyrirspurnum hv. þm. S–Þ. Mér virtist vera talsverður móður á Jóni, eins og þar stendur, og þykir mér líklegt, að hann reynist sannspár um það, að fram komi merkilegar upplýsingar, hver svo sem fyrir vonbrigðunum verður að fengnum þeim upplýsingum. Þetta er allmikil skýrsla frá endurskoðunardeildinni, og fjallar hún, eins og spurt er um, um það, hversu mikið fé ríkissjóður hafi fengið í ýmiss konar skattgreiðslur á árunum 1939-47 frá eftirtöldum samvinnufélögum: 1. Sambandi ísl. samvinnufélaga, 2. Sláturfélagi Suðurlands, 3. Kaupfélagi Reykjavíkur og nágrennis, 4. Kaupfélagi Árnesinga, 5. Kaupfélaginu í Borgarnesi, 6. Kaupfélagi Austur-Húnvetninga, Blönduósi, 7. Kaupfélagi Eyfirðinga, 8. Kaupfélagi Þingeyinga, 9. Kaupfélagi Héraðsbúa. Enn fremur er óskað eftir að fá hin ýmsu skattgjöld sundurliðuð ár fyrir ár, þannig að glöggt komi fram skattgreiðslur hvers félags. Þeir skattar, sem hér er um að ræða, eru tekju- og eignarskattur og tekjuskattsviðauki frá 1939. 1941 bætist við stríðsgróðaskattur og helzt áfram. 1943 bætist við verðlækkunarskattur og er í tvö ár. 1945 hverfur hann, en í hans stað kemur veltuskattur, sem er 1945–46. Þessir skattar, tekju- og eignarskattur, viðauki, stríðsgróðaskattur, verðlækkunarskattur og veltuskattur, eru þeir skattar, sem renna beint til ríkisins. Taflan yfir þessar skattgreiðslur er nokkuð umfangsmikil, og þar sem óskað er eftir að fá þetta sundurliðað ár frá ári, þá bið ég hv. þm. að afsaka, þótt það taki langan tíma að fara í gegnum hana, og ekki sízt, ef mér yrði nú á að mismæla mig og fara skakkt með einhverja töluna. Ég byrja þá á Kaupfélagi Austur-Húnvetninga. Árið 1939 greiðir það í tekju- og eignarskatt og tekjuskattsviðauka 3.646,00 kr. Árið 1940 greiðir það 2.861,00 kr. í sömu skatta. 1941 er stríðsgróðaskattur með og þá greiðir félagið 2.993,00 kr. Árið 1942 greiðir það 3.724,00 kr. í sömu skatta. 1943 greiðir það í tekju- og eignarskatt 6.541,00 kr., í stríðsgróðaskatt 351,00 kr. og í verðlækkunarskatt 6.828,00 kr., eða samtals 1943 13.720,00 kr. Árið 1944 virðast skattgreiðslur félagsins vera 4.117,00 kr., en 1945 er tekju- og eignarskattur og viðauki 13.431,00 kr., stríðsgróðaskattur 531,00 og veltuskattur 23.984,00 kr., eða samtals 379.46,00 kr. Árið 1946 er tekju- og eignarskattur og viðauki 31.534,00 kr. og veltuskattur 19.388,00 kr. Árið 1947 eru þessir skattar 46.072,00 kr. og stríðsgróðaskattur 7.180,00 kr., eða samtals 53.252,00 kr. Skattgreiðslur Kaupfélags Austur-Húnvetninga á árunum 1939–47 að báðum árum meðtöldum nema því alls 173.181,00 kr. Skattgreiðslur Kaupfélags Árnesinga voru: 1939 6.663,00 kr., 1940 12.611,00 kr., 1941 9.277,00 kr., 1942 14.095,00 kr., 1943 70.895,00 kr., 1944 103.195,00 kr., 1945 170.163,00 kr., 1946 136.607,00 kr. og 1947 76.788,00 kr. Samtals verður þetta 600.294,00 kr. Skattgreiðslur kaupfélagsins í Borgarnesi voru: 1939 2613,00 kr., 1940 2.570,00 kr., 1941 3.071,00 kr., 1942 4.953,00 kr., 1943 33.737,00 kr., 1944 37.613,00 kr., 1945 75.344,00 kr., 1946 50.957,00 kr. og 1947 71.627,00 kr. Samtals er þetta 282.485,00 kr. Skattgreiðslur Kaupfélags Þingeyinga voru: 1939 5.250,00 kr., 1940 6.305,00 kr., 1941 10.970,00 kr., 1942 14.336,00 kr., 1943 36.590,00 kr., 1944 24.258,00 kr., 1945 87.407,00 kr., 1946 69.123,00 kr. og 1947 93.203,00 kr. Samtals er þetta 347.442,00 kr. Skattgreiðslur Kaupfélags Eyfirðinga voru: 1939 27.443,00 kr., 1940 29.971,00 kr., 1941 72.393,00 .kr., 1942 121.933,00 kr., 1943 288.010,00 kr., 1944 302.958,00 kr., 1945 361.071,00 kr., 1946 564.002,00 kr. og 1947 363.023,00 kr. Samtals öll árin 2.130.804,00 kr. Skattgreiðslur Kaupfélags Héraðsbúa voru: 1939 2.518,00 kr., 1940 4.609,00 kr., 1941 8.847,00 kr., 1942 13.385,00 kr., 1943 32.931,00 kr., 1944 24.944,00 kr., 1945 83.025,00 kr., 1946 79.985,00 kr. og 1947 61.958,00 kr. Samtals er þetta 312.202.00 kr. Þá er það Samband ísl. samvinnufélaga. Skattgreiðslur þess voru sem hér segir: 1939 54.899,00 kr., 1940 67.978,00 kr., 1941 16.8701,00 kr., 1942 203.298,00 kr., 1943 286.142,00 kr., 1944 332.698,00 kr., 1945 1.018.198,00 kr., 1946 560.465,00 kr. og 1947 524.179,00 kr. Alls verður þetta 3.216.598,00 kr. Skattgreiðslur Sláturfélags Suðurlands voru: 1939 3.314,00 kr., 1940 9.883,00 kr., 1941 10.583,00 kr., 1942 94.797,00 kr., 1943 123.276,00 kr., 1944 171.883,00 kr., 1945 273.597,00 kr., 1946 334.740,00 kr. og 1947 352.269,00 kr. Alls er þetta 1.374.342,00 kr. Þá er það loks Kaupfélag Reykjavíkur og nágrennis. Skattgreiðslur þess voru: 1939 1.674,00 kr., 1940 3.511,00 kr., 1941 3.784,00 kr., 1942 14.256,00 kr., 1943 46.797,00 kr., 1944 41.689,00 kr., 1945 185.084,00 kr., 1946 56.353,00 kr. og 1947 81.671,00 kr. Samtals er þetta 434.819,00 kr. Þessar eru þá skattgreiðslur þeirra félaga, sem hér hafa verið talin og hef ég látið endurskoðunardeild stjórnarráðsins safna saman þessum upplýsingum til þess að svara þeirri fyrirspurn, sem hér liggur fyrir. Hér er um að ræða sterkustu gjaldendur félaganna, og samkvæmt þessum niðurstöðum skila þessi fyrirtæki öll skattgreiðslum til ríkissjóðs, er nema: 1939 108.020,00 kr., 1940 140.299,00 kr., 1941 290.659,00 kr., 1942 484.777,00 kr., 1943 932.098,00 kr., 1944 1.043.355,00 kr., 1945 2.291.835,00 kr., 1946 1.903.154,00 kr. og 1947 1.677.970,00 kr. Samtals verður þetta fyrir allt tímabilið 8.872.167,00 kr. Til fróðleiks má geta þess, að eitt hlutafélag hér í bæ greiddi á sama tímabili í tekju-, eignar- og stríðsgróðaskatt 1.189.5729,00 kr., en landslýður allur, líka kaupfélögin, greiddi í ríkissjóð sem hér segir: 1939 2.082.062,00 kr., 1940 2.625.951,00 kr., 1941 12.161.736,00 kr., 1942 26.856.577,00 kr., 1943 41.553.602,00 kr., 1944 33.850.657,00 kr., 1945 53.290.647,00 kr., 1946 49.455.854,00 kr. og 1947 53.436.692,00 kr. Alls nema því skattatekjur ríkissjóðs á tímabilinu 1939–47, bæði árin meðtalin, 275.313.778,00 kr. Af því hafa kaupfélögin borgað 8.872.167,00 kr., eða 3,2226% af öllum skattgreiðslum á landinu, þ.e.a.s. rúmlega 3%. Ég held ég sjái ekki ástæðu til að orðlengja um þetta frekar. Þessar upplýsingar eru gefnar eins og þær hafa verið útbúnar af starfsmönnum stjórnarráðsins, og þær varpa glöggu ljósi á það, sem hv. fyrirspyrjandi vildi fá upplýsingar um, hvað þessi félög greiða í ríkissjóð. En ég hef líka talið rétt að geta þess, hverju þessar greiðslur nema frá öllu landinu, þó að ekki væri beint að því spurt. Þá er hægt að sjá, hver er hlutur kaupfélaganna í heildargreiðslunum. Hafi menn ekki rennt grun í það, hvernig þessum málum var varið, þá hefur það nú komið í ljós hæstv. Alþ. og þjóðinni til athugunar.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) Hæstv. fjmrh. hefur nú svarað fyrirspurnum mínum og starfsmenn stjórnarráðsins lagt mikla vinnu í þessi mál. Mönnum ætti nú að vera það ljóst, að það er fjarri sanni, að samvinnuhreyfingin greiði enga skatta. Einn liður hjá einu fyrirtæki nam rúmlega 1 millj. kr., svo að það er ekki létt að loka augunum fyrir þeirri staðreynd. En af því að hæstv. ráðh. var svo góður að bera saman kaupfélögin og einkafélög, vildi ég benda honum á, að samvinnuhreyfingin hefur ekki gróðasöfnun að markmiði, heldur lágt vöruverð. Hér er því ekki hægt að nota sama mælikvarða nema að nokkru leyti. Sá munur, sem á vinnubrögðum er, kom bezt í ljós á stríðsárunum, en ég mun ekki fara nánar út í það. Ég mun haga minni málfærslu í samræmi við það, sem andstæðingarnir gera, og ef þeir beita ósanngirni, þá verður ekki komizt hjá því að taka hart á þessum málum. Ég vil benda á það, að eitt félag, sem ég þó er yfirleitt ánægður með, hefur greitt svo lítinn skatt, að eitt sinn, er það hefði átt að greiða 23 millj. kr., greiddi það aðeins liðlega 1 millj. kr. Það er margt, sem vert væri að athuga í þessu sambandi, en það er augljóst mál, að hart er að kalla félag skattfrjálst, sem borgar 1 millj. kr. í skatt.



Ég hef ekki stofnað til þessarar fyrirspurnar, heldur svarað því, sem að var spurt, og þó dálítið fyllra. Hvort það er réttlátt, að samvinnufélögin greiði knappar 8 millj. kr. af 275 millj., skal ég ekki leggja dóm á, það liggur ekki hér fyrir. Naktar tölur hafa leitt það í ljós, að þessi félög, sem eru sterkasti hluti kaupfélaganna, greiða 3,2% af heildargreiðslunum í ríkissjóð.

Hvað borgar Eimskipafélag Íslands?

Það hefur fengið skattaívilnanir samkvæmt l. Nú, ef þessi niðurstaða er þannig, að hún er ekki eins og hv. þm. S–Þ. óskaði, þá er það ekki mér að kenna, og það er heldur ekki mér að kenna, þó að þær verði ekki eins beitt vopn í höndum hans og hann ef til vill hefur ætlað. Þó að kaupfélögin hafi mikla starfsemi, er ekki hægt að dæma af öllum öðrum gjaldendum starfsemi þeirra til þjóðþrifa. Hinu verður heldur ekki mótmælt, að eitt hlutafélag hefur á þeim tíma, sem hér er um að ræða, borgað knappar 12 millj. kr. í skatta. - Þetta er fyrirspurnatími og því ekki ætlunin að fara út í meira mál. Ég hef gefið eins skýrar upplýsingar um þetta og mér var unnt.

Skúli Guðmundsson Hæstv. ráðh. hefur gefið fyllri upplýsingar um þetta mál en beint var spurt um. Hann upplýsti það, að beinar skattgreiðslur til ríkissjóðs á árunum 1939–47 hefðu numið 275 millj. kr., og síðan reiknar ráðh. út, að skattgreiðslur 9 samvinnufélaga séu 3,2% af þessari upphæð. Ég vil benda á það, að mér finnst vafasamt, að rétt útkoma fáist með því að reikna þannig. Hæstv. ráðh. hefur ekki birt upplýsingar um það, hvað félagsmennirnir í þessum 9 félögum hafa borgað til viðbótar hver frá sér. En þær uppl. hefðu átt að fylgja með. Þá hefði fengizt rétt mynd af því, hvað þeir sömu menn hefðu greitt hlutfallslega af sköttum til ríkissjóðs á þessu tímabili. En þarna er ekki nema hálfsögð sagan um þeirra skattgreiðslur. Þetta vildi ég benda á. En það er vitanlega engin von að hæstv. ráðh. hafi skýrslur til um það, hvað þessir menn, sem hafa greitt hér sameiginlega þessar tæpar 9 millj. króna, hafi greitt til viðbótar hver frá sér á þessum 9 árum. Það er örðugra verk en svo, að það yrði gert á einni viku í hans endurskoðunardeild. Það er fróðlegt að gera ýmsan samanburð af þessu tagi, t.d. um skattgreiðslur fyrirtækja, sem byggist á tekjum þeirra, og einnig væri mjög fróðlegt að athuga einhvern tíma, hvað hreinar tekjur ýmissa verzlunarfyrirtækja hér á landi hafa numið mikilli upphæð á hvern einstakan eiganda fyrirtækjanna. - Ég sé svo ekki að öðru leyti ástæðu til að blanda mér í þessar umr.



Herra forseti. Það var eiginlega í sambandi við ummæli, sem féllu hjá hv. þm. S-Þ. og ekki beint var tilefni til í sambandi við þessar fyrirspurnir, sem hér liggja fyrir, sem ég vildi segja nokkur orð. Hv. þm. S-Þ. virtist hafa löngun til þess að gera einhvern samanburð á samlögum kaupsýslumanna og kaupfélögum, sem starfað hafa á stríðsárunum - að því er mér skildist - að innkaupum í vesturálfu heims. Ég held, að það séu þessi samlög, Samband ísl. samvinnufélaga og Innkaupasambandið, sem hafa haft það aðallega á hendi að kaupa inn kornvörurnar. Ég veit ekki til þess, að það hafi á nokkurn hátt komið til greina að borga neitt til baka í sambandi við það, sem hv. þm. var að tala um. Ég veit ekki betur, en að þetta hafi legið skýrt fyrir frá ári til árs frá þessum báðum aðilum, sem unnu mjög gott og þarft verk á stríðsárunum, en upphaflega hófst þessi samvinna fyrir tilmæli frá ríkisstj., svo að náð yrði því marki að, að jafnaði yrðu til 6-7 mánaða birgðir í landinu. Og það held ég, að alltaf hafi tekizt. Ég vildi mótmæla því, að það væru ekki eins hrein viðskipti eða hreint uppgjör frá Innkaupasambandinu eins og frá Sambandi Ísl. samvinnufélaga á þessum árum. Ég held, að þessi ummæli hv. þm. séu í alla staði ekki rétt. Þá minntist hv. þm. á Eimskipafélag Íslands, og skildi ég tæplega í því og datt þá í hug, að heggur sá, er hlífa skyldi, því að hann hefur þótzt vilja hlífa því. Nú veit hv. þm. öllum mönnum betur, hvernig rekstur Eimskipafélags Íslands hefur verið á þessum árum, hvernig eignir, sem félagið hefur fengið, hafa verið notaðar fyrir þjóðina í framtíðinni. Það er opinbert, hvernig það hefur lagt til hliðar fé til þess að tryggja okkur ný og betri skip í stað hinna gömlu. Ég get varla skilið, hvers vegna er verið að draga Eimskipafélag Íslands inn í þessar umr. á þessu stigi málsins. Svo er annað að athuga í sambandi við þetta. Það er vitað, að Eimskipafélag Íslands hefur borgað svo millj. skiptir með því að flytja kornvörur og aðrar nauðsynjar til landsins, og ef þeir reikningar væru gerðir upp, þá mundi það sýna sig, að þeir væru ekki lítils virði. Ég vildi út af þessum tveim atriðum, sem hv. fyrirspyrjandi minntist á, mótmæla því, að þessi fyrirtæki séu dregin inn í umr. hér, vegna þess að það er ekki tími til að svara eins og þyrfti, þegar verið er með hálfgerðar dylgjur í sambandi við þau.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í sambandi við ræðu hv. þm. V- Húnv. Honum þótti ég upplýsa of mikið 



Ég get vel skilið þessi tilmæli hæstv. fjmrh. til hæstv. forseta, ef slík fyrirspurn kæmi fram, enda sagði ég, að það yrði meira en vikuverk að finna þetta út. Það var aðeins það, sem ég sagði, og ég vil halda því fram, að það sé rétt athugað, að þessi prósentureikningur hæstv. ráðh. hafi lítið gildi, meðan sá mikli útreikningur liggur ekki fyrir, sem hann var nú að benda mér á, að ég gæti óskað eftir með því að bera fram fyrirspurn til viðbótar.



Herra forseti. Innflutningur sauðfjár er gamalt vandamál þessarar þjóðar. Ég þarf ekki að fjölyrða um þetta mál, því að fyrirspurnin er glögg. Ég óska eftir upplýsingum um, hvað stjórnin hefur gert í þessu efni og hvað það hefur kostað og hvert stjórnin stefnir í þessu efni með framkvæmdir.



Herra forseti. Fyrirsögn fyrirspurnarinnar hljóðar um innflutning sauðfjár, en í undirliðunum er talað um innflutning húsdýra, og geri ég ráð fyrir, að þetta sé varðandi fyrri fyrirspurnina. En nýlega voru samþ. lög frá Alþ. um innflutning búfjár og ríkisstj. heimilað að flytja inn húsdýr af ýmsum tegundum til tilrauna í landinu, hvort heldur er til blöndunar við innlent búfé eða til hreinræktunar. Á síðasta sumri, eftir að þessi löggjöf var á komin, voru gerðar nokkrar athuganir af atvmrn. til undirbúnings þessu máli. Tekið er fram í l. um þetta, að áður en slíkur innflutningur sé hafinn, skuli koma upp sóttvarnarstöð fyrir þessi dýr. Það er gert ráð fyrir, að tekin verði eyja eða eyjar á leigu eða keyptar af ráðun. í þessum tilgangi. Fyrst var athugað í sambandi við búfjárræktarráð og dýralækni, hvaða staðir væru heppilegastir fyrir þessa starfsemi, ef til kæmi. Féllu augu manna þá á Viðey, og fyrir bæði stærð og gæði hennar og nálægð við höfuðstaðinn þótti hún mjög tilvalin til slíkra hluta. Voru hafnar viðræður við eiganda eyjunnar, sem er fús til að leigja hana. Það hefur enn fremur komið í ljós, að óskað er sérstaklega eftir, að innflutt verði nautfé til holdakynbóta til þess að gera tilraunir með hér, og sömuleiðis er óskað sérstaklega eftir mjólkurkyni og mundi verða að hafa það einangrað í mörg ár á þessari eyju eða eyjum, sem til þess væru valdar. Þessir samningar standa nú yfir, enda er gert ráð fyrir, að þær niðurstöður, sem fáist af þeim, komi fyrir þetta Alþ., vegna þess að ekki er heimilt að gera neitt í þessu efni fyrr, en fjárveiting liggur fyrir til þess frá Alþ. Þetta er sem sagt allt á undirbúnings- og rannsóknarstigi, og ekkert ákveðið hefur gerzt í því og engar fasteignir keyptar í þessu skyni og þess vegna engu til kostað.



Mér er kunnugt um, að það hafa staðið yfir samningaumleitanir um kaup eða leigu á Engey. Það hefur líka verið talað um væntanlega samninga um kaup eða leigu á Viðey. Ég vildi óska eftir að fá upplýsingar um, hvað þessar eyjar muni kosta.



Engey var keypt fyrir tveim árum samkvæmt heimild í fjárl. Hún er ekki ætluð til þessara hluta. Hún var keypt fyrir 225 þús. kr. Það þótti rétt, að ríkið ætti Engeyna, þar sem hún var vel sett og mikil og góð eign og liggur þannig, að það þótti sjálfsagt að kaupa hana, fyrst hún var til sölu með góðum kjörum. Eftir að Engey var keypt, hefur hún verið notuð til annarra tilrauna á þessu sviði. Það voru sem sé eindregin tilmæli um það frá búnaðarþinginu og búnaðarfélögum landsins og var samþ. á búnaðarþinginu að gera tilraun til þess að vernda eitthvað af innlendu fjárstofnunum, sem til eru, frá algerðum dauða og útrýmingu. Það stendur þannig á, að beztu búfjárræktarhéruð landsins eru altekin af mæðiveiki, og það stóð til að útrýma öllum þeim fjárstofnum, sem á þessum svæðum landsins lifðu. Og það er álit kunnugra og sérfróðra manna á þessu sviði, að íslenzkir fjárstofnar séu það góðir, að ekkert sé jafngott á Norðurlöndum og jafnvel ekki í Evrópu, að ekkert í þessum löndum sé til samanburðar um afurðagæði. Það þótti mjög mikið tjón ofan á allt það tjón, sem pestirnar höfðu valdið, ef þessum stofni yrði algerlega útrýmt og allt það mikla verk, sem á undanförnum árum hefur verið unnið til að kynbæta sauðfé, yrði þurrkað burt með þessari framkvæmd, sem nú er hafin vegna mæðiveikinnar. Þess vegna var það einróma álit þeirra manna, sem um þetta mál hafa mest að segja, að gera tilraun til þess að halda lífi í einhverjum þessara fjárstofna. Það var ekki nema um eitt ráð að gera, að fá heilbrigðar ær, t.d. af Vestfjörðum, og setja þær út í eyju og flytja sæði úr hrútum út í eyjuna og gera tilraun með, hvort ekki væri á þann hátt hægt að geyma þessa gömlu stofna heilbrigða og hafa þá til taks, þegar búið væri að hreinsa landið. Þessar tilraunir hafa verið framkvæmdar í Engey. Það hafa verið valdir úr beztu úrvalsstofnar landsins til þessara tilrauna, heilbrigðar ær frá Vestfjörðum, sem settar voru í eyjuna. Sæði hefur svo verið flutt úr karldýrum út í eyjuna. Þetta hefur tekizt mjög vel það, sem af er, og standa vonir til, að þegar útrýmingarherferðinni er lokið, þá eigum við þarna leifar ágætustu stofna, sem við höfum átt í landinu, og getum við þá kynbætt frá þeim stofnum á ný, þegar hættan er liðin hjá. Þessi starfsemi í Engey er tvenns konar. Það fæst úr því skorið fyrst og fremst, hvort hægt er að geyma stofninn þarna og halda við okkar gömlu og góðu fjárstofnum, og líka fæst úr því skorið, hvort hægt er að flytja sæði úr búfé í heilbrigt fé til viðhalds stofninum, án þess að hætta sé á, að sýkin berist.