Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Matthías Ólafsson) Frv. þetta stendur í nokkuru sambandi við frv. á þgskj. 393. Eins og kunnugt er hefir nú verið felt frv. um hækkun á aukatekjum lækna. En fjárveitinganefnd hefir nú borið fram frv. um launaviðhót embættismanna. En hins vegar sá hún sjer ekki fært að hækka föst laun lækna, svo sem þörf gerðist. En henni fanst sanngjarnt, að þeir, sem læknana nota, tækju nokkurn þátt í hækkuninni. Þessi hækkun nemur helmingi þeirrar hækkunar, sem áður var farið fram á. Nefndinni virtist það eigi óhæfilegt, að þeir, sem læknis vitjuðu, gyldu eitthvað. Föstu launin eru í raun og veru að eins þóknun til læknisins fyrir að vera á þessum stað og til þess að hann taki ekki of hátt gjald fyrir starf sitt. Hjer er eigi farið fram á svo mikla hækkun, að ástæða sje til að vera á móti henni. Þegar fjárhagur landssjóðs er jafnerfiður og nú, virðist bæði sanngjarnt og eðlilegt, að almenningur taki einhvern þátt í þessari hækkun. Starf læknanna er alt of lágt metið. Daglaunamenn fá t. d. þrefalt hærra gjald fyrir störf sín en læknirinn. Og geta má þess, að dýralæknum er ekki settur neinn taxti. Á sama tíma og annars er vitjað til þess að lækna kú er hinn sóttur til konu í barnsnauð. Hinum fyrra yrði sennilega goldið þrefalt hærra kaup fyrir að drepa kúna heldur en hinum fyrir að bjarga lífi konunnar. Jeg verð að segja, að slík hlífni við menn er gersamlega óþörf. Menn hafa fært það til gegn taxtahækkuninni, að sjúkdómar sjeu böl og það sje skylda hinna heilbrigðu að taka þátt í kjörum þeirra, sem sjúkir eru. Þetta er að vísu satt. En hjer eru mörg bölin, sem bæta þarf. Jeg vona, að hv. deild sjái, að sú hækkun, sem hjer er farið fram á, er bygð á fylstu sanngirni, til þess að ljetta lítið eitt á landssjóði, með því að rjett þykir, að þeir, sem lækninn nota, borgi honum dálítið fyrir ómakið. Jeg sje eigi ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar að svo stöddu. Jeg hefi heyrt menn segja, að læknar hafi hingað til sett ferðir sínar nógu hátt, þó að eigi væri þeim gefið tækifæri til þess að hækka það gjald nú að nýju. það er að vísu rjett, að þeim, sem langt þurfa að vitja læknis, verður læknishjálpin dýrari heldur en hinum, sem nálægt honum búa. En hjá því verður ekki komist; það verður einu sinni svo að vera. Enda mætti þá eins með sanni segja, að landssjóður ætti að greiða þeim mönnum, sem búa fjarri kaupstað, sjerstakt gjald fyrir vöruflutninga.

Benedikt Sveinsson Jeg býst við, að ýmsum þyki leitt að fá þennan uppvakning aftur inn í deildina; því að eins og mönnum er kunnugt var frv. um sama efni felt áður á þessu þingi, og þegar af þeirri ástæðu er vafamál, að leyfilegt sje að koma fram með þetta frv. á sama þingi. Það verður að minsta kosti að teljast á móti anda þingskapanna, að frv. þetta fái fram að ganga, enda hefir sú ekki verið venjan, að frv., sem kveðin hafa verið niður, væru vakin upp að nýju á sama þingi. En hitt frv. var, sem kunnugt er, felt með 15 atkv. Blöðunum hefir orðið töluvert fjölrætt um mál þetta og þeim verið lagt ámælisorð, sem stóðu að því að fella frv. Stjórn Læknafjelags Íslands reit grein í Læknablaðið - sem annars fáir lesa, því að nú eru læknar hættir að gefa út blað við alþýðuhæfi, eins og Hjaltalín landlæknir gerði. Ef það á að verða almenningi kunnugt, hvað í blaði þessu stendur, verða önnur blöð að taka það upp. Hingað til hafa þau ekki gert það, ef um eitthvað þarflegt hefir verið að ræða. En í þetta sinn ginu þau við því, hvert af öðru, af því að ritsmíð þessi var níð og skammir um einstaka þingmenn. Það kom greinilega í ljós við umræður þessa máls á dögunum, að þeir, sem lögðust á móti frv., voru eigi mótfallnir því, að kjör lækna yrðu bætt. Tek jeg þetta fram af því, að enginn skoraðist undan að hækka fastalaun læknanna. Og hv.þm. Stranda. (M. P.), sem var framsm. málsins, ljet þá svo um mælt, að læknar vildu heldur fá þesskonar uppbót heldur en uppbót á taxtanum. Jeg lagði þá eigi neitt til þessa máls, og kom ekki með neina brtt. við frv., því að jeg bjóst við, að flm. eða aðrir, er þá tóku til máls, mundu bera fram breytingar í þessa átt og ganga svo frá launakjörum lækna, að þeir mættu við una. En þegar málið kom til 3. umr., höfðu engar brtt. komið fram við frv., og var þá eigi um annað að ræða en greiða atkv. annaðhvort með því eða á móti. Og jeg var einn þeirra syndasela, sem greiddu atkv. móti frv. En þá stekkur stjórn Læknafjelagsins upp á nef sjer og ritar hina umræddu grein og segir þar, að þm. hafi nú slitið því góða samkomulagi, sem hingað til hafi verið milli lækna og alþýðu, þar sem „þeir skollar“ vilji ekki sýna læknastjettinni neina sanngirni. En þetta eru gersamlega rangar og ástæðulausar sakargiftir, því að það kom berlega í ljós við umræður um málið, að þm. viðurkendu, að sjálfsagt væri að bæta kjör lækna, en þeir vildu eigi bæta þeim á þann hátt, sem farið var fram á í frv., heldur með öðru móti, sem læknar mættu eins vel við una, en kæmi almenningi betur. Nú er fram komið frv. frá fjárveitinganefnd, um bráðabirgðalaunaviðbót til embættismanna, og þar með auðvitað taldir læknar. En þessi sama nefnd hefir auk þess komið með annað frv., á þgskj. 391, þar sem hjeraðslæknum landsins er heimilað að hækka gjaldskrá sína um 50%. Nefndin segir í greinargerðinni við frv. þetta, að óhjákvæmilegt virðist, að bætt sjeu launakjör lækna, og munu allir vera á einu máli um það. Hugði jeg, að sú hækkun gæti komið fram í hinu fyrnefnda frv. En nefndinni þykir sú hækkun, sem þar er ákveðin, eigi nægileg, heldur vill hún, að „almenningur beri einnig nokkuð af byrðunum“. En það geta þeir eigi fallist á, sem feldu frv. á dögunum. Þeim virðist það eigi sanngjarnt, heldur þvert á móti rangt, að aukinn kostnaður sje lagður á sjúklingana eða þá, sem að þeim standa. Því að það er rangt, sem sagt er í greinargerðinni við frv. að „almenningur“ taki þátt í kostnaðinum; hann legst að eins á sjúklingana eða aðstoðarmenn þeirra. En þeir geta eigi heitið almenningur. Þetta teljum vjer nokkurir þm. ranglátt, að vanheilsa og sjúkdómar sjeu gerð að gjaldstofni, til þess að bæta kjör vissrar stjettar. Það er alkunnur sannleiki, að sjúklingar eru yfirleitt ver stæðir en heilbrigðir menn. Sjúkdómar eru tíðastir meðal fátæklinga og gamalmenna, sem erfitt veitist að vinna fyrir sjer. Og auk þess, sem slíkir menn þyrftu að gjalda lækningarkostnað, legðist á þá ýmislegt fleira, sem nú er dýrara og tilfinnanlegra en í venjulegu ári. Má nefna vinnutap t. d., sem er þung álaga á þessum tímum. Enn fremur má nefna kostnað við að leita læknis. Hestlán eru og hálfu dýrari en áður voru þau. Einnig eru vjelbátaferðir eða bifreiðaferðir miklu dýrari, þar sem slíkra ferðatækja þarf við, til þess að vitja læknis. Allur þessi kostnaður legst á bak sjúklinganna. En hvað gerir hið opinbera til þess að hjálpa þessu fólki? Alls ekkert. En ýmsum embættismannastjettum er á margan hátt gert greiðara fyrir að komast af heldur en áður. í stað þess á að gera sjúklinga að skattstofni, til þess að bæta kjör þessara embættismanna. Á það viljum vjer ekki fallast. En vjer erum fúsir á að bæta kjör lækna samkvæmt því, sem farið er fram á á þgskj. 393, eða hækka laun þeirra um 500 kr. á ári. Ef sú uppbót þykir of lág, er jeg fús á að hækka hana, og sjálfsagt virðist mjer, að greidd sje af henni dýrtíðaruppbót. Vjer viljum gjarna bæta læknunum svo, að þeir megi við una. Eins og allir munu sjá, eru 1.500 kr. harla lág árslaun, t. d. á útkjálka lands, þar sem aukatekjur eru litlar, en erfiðleikar miklir við að eiga. Mjer virðist því síður ástæða fyrir leiðtoga læknafjelagsstjórnarinnar að vita þingmenn fyrir, þó að þeir vilji ekki hækka taxtann með lögum, þar sem þeir kannast sjálfir við, að læknar sjeu ekki bundnir við taxtann, nema ekki náist samkomulag að öðrum kosti. Þeir segja, að það sje orðinn siður að setja læknishjálp töluvert hærra en ákveðið er í taxtanum. Því síður er þá þörf á að hækka taxtanna, úr því að hann gildir að eins. þegar ekki verður samkomulag milli hlutaðeigenda. Við því er ekkert að segja, þó að læknar fari ekki eftir taxtanum, ef um annað semst. Þeir, sem efni hafa á, greiða þá læknum hærra gjald. En fyrst svo er, að læknar þykjast ekki fara eftir taxtanum, þá skil jeg ekki hverja ástæðu þeir geta haft til að gera þennan úlfaþyt út af málinu. Það virðist þá helst gert til þess, að geta gengið að fátæklingunum með oddi og eggju, sem eigi geta goldið læknishjálpina háu verði. En slík þvingunarlög get jeg ekki samþykt, og mun jeg því greiða atkvæði móti frv. En þó að hinar illgirnislegu og óviturlegu getsakir læknaformannanna í margnefndri grein sje læknastjettinni síst til hagnaðar, þá vil jeg eigi láta stjettina gjalda þess, þó að hún hafi tasvíga forvígismenn. Jeg vil láta stjett þessa njóta allrar sanngirni. En um frv. er það að segja, að þó að skrifaðar yrðu hundrað skammagreinar um mig og aðra þm., mundi jeg ekki ljá því fylgi mitt.

Forseti: Út af ummælum hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.), að eigi hafi verið leyfilegt, að taka mál þetta aftur til meðferðar á þessu þingi, úr því að það hafi áður verið felt, skal jeg leyfa mjer að geta þess, að þetta hefir verið athugað, og niðurstaðan orðið sú, að frv. það, sem hjer liggur fyrir, á þgskj. 391, sje ekki sama og frumvarpið á þgskj. 178, er felt var hjer í deildinni á fundi 23. f. m. í 28. gr. þingskapanna segir: „Lagafrumvarp, er önnur hvor deildin hefir felt, má eigi bera upp aftur á sama þingi“. Og með því að bera þetta frv. saman við frv. það, sem felt var, má sjá, að á þessum tveim frv. er ekki að eins orðamunur, heldur einnig talsverður munur að efni, og verður því ekki sagt, að hjer sje um sama frv. að ræða. Fyrir því er hjer með úrskurðað, að framangreind ákvæði þingskapanna sjeu ekki því til fyrirstöðu, að frv. þetta verði tekið til meðferðar af hv. deild.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Jeg skal ekki verða fjölorður, en það vil jeg láta hv.þm. vita, að þó þeir nú drepi þenna uppvakning, þá eru þeir samt ekki lausir við hann, því svo segir að minsta kosti þjóðtrúin, að slíkir uppvakningar gangi þá aftur og fylgi eftir það þeim, sem drap hann. Jeg þykist því vita, að þótt það takist að sálga þessum uppvakningi, þá mundi hann samt ekki láta þá í friði, því hann verður með órjettu drepinn. Það, sem aðallega greinir hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) og mig í sundur, er það, að hann vill láta landið borga læknunum alt, en það get jeg ekki fallist á, og það var þessi stefna, sem nefndin gat ekki heldur fallist á. Þessi stefna ríður líka beinlínis í bága við þá venju, sem tíðkuð er. Hví borga menn smiðnum fyrir að byggja hús, og hví skyldu menn þá ekki alveg eins borga lækninum fyrir unnið verk sitt, verk, sem hefir í för með sjer bætta heilsu? Jeg verð því að álíta þá stefnu rjetta, að láta sjúklingana borga nokkuð af því, sem læknirinn kostar, og má hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) hanga í þessari skoðun eftir þörfum, og finna alt það til foráttu, sem hann getur, því hún verður jafnrjett eftir sem áður. Þá sagði hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.), að það væri ekkert gert af landssjóðs hálfu til þess að minka böl sjúklinganna, en þetta er ekki rjett, því þar sem sjúkrasamlögin eru komin á, þar leggur landssjóður þeim nokkurt fje. pá var sami hv.þm. að tala um, að vissir menn væru að gera úlfaþyt út af þessu. En mjer er spurn, hver gerir meiri úlfaþyt í þessu máli heldur en hann sjálfur og hans samherjar? Þá vil jeg lýsa yfir því, að jeg fyrir mitt leyti mun greiða atkvæði mitt með því að hækka föst laun lækna eftir því sem ráð er gert fyrir á þgskj. 393, ef þetta yrði ekki samþ., en það verð jeg að segja, að mjer er það þvert um geð, þó jeg neyðist til þess að gera það, því það er mín sannfæring, að læknar eigi að fá borgun frá þeim, sem mest hafa þörf fyrir þá. Og ef hver einstaklingur út af fyrir sig treystist ekki til þess að borga lækninum, þá eiga menn að slá sjer saman í sjúkrasamlög og bera þannig hver annars byrði. Hv. þm.N.- Þ. (B. Sv.) getur ómögulega varið sig fyrir því, að hann hefur ekkert gert til þess að bæta kjör lækna, þrátt fyrir orðamergð sína, annað en að rífa það iður, sem aðrir hafa reynt að byggja upp, og sjá allir hvílík hjálp er að slíku.

Gísli Sveinsson Þegar málið um hækkun á taxta lækna var hjer til umr. fyr á þessu þingi, var jeg einn þeirra manna, sem fylgdi því, og þótti mjer leitt, að fyrir því fór eins og raun ber vitni um. Og það, sem síðar hefir komið á daginn í þessu máli öllu saman, finst mjer bera þess merki, að þeir, sem þá voru æstastir með því að fella frv., hafi líka eftir á sjeð eftir því frumhlaupi sínu. Finst mjer það bera vott um þetta, að þegar jeg og fleiri hv.þm. komum fram með till. í þá átt, að veita læknum dýrtíðaruppbót af aukatekjum þeirra, voru meðflm. þeirrar till. engu síður þeir menn, sem gengu með til þess að fella taxtahækkunarfrv., heldur en hinir, er því fylgdu. En menn verða og að gæta þess, að till. okkar um dýrtíðaruppbót af aukatekjum lækna er ekki í meira samræmi við hækkun á föstum lánum þeirra heldur en á taxtanum. En þegar þetta frv. er nú á dagskrá, mætti segja, að það horfi öðruvísi við heldur en áður, því mönnum þarf ekki að vera nú eins illa við að hækka laun lækna hin föstu, þar sem nú er gert ráð fyrir, að nokkur launahækkun fari fram að því er snertir flesta embættismenn landsins. Í þessu frv. eru gerðar till. um dálitla launabót handa hjeraðslæknum, en jafnframt ber að gæta þess, að læknum mun finnast sú úrlausn, sem þar er gert ráð fyrir, nokkuð léttvæg, og munu því vart geta sætt sig við hana, nema líka fáist einhver önnur uppbót. Þegar jeg nú athuga þessar tvær stefnur, að landssjóði blæði einum, og að eins föstu launin verði hækkuð, eða þá að alþýða beri og kostnaðinn að nokkru leyti, þannig, að læknum verði leyft að hækka taxta sinn, þá verð jeg að segja, að jeg fylgi heldur þeim hv.þm.og hv. fjárveitingan., sem vilja leyfalæknum að hækka nokkuð taxtann. Það er aðallega hv.þm.N.-P. (B. Sv.), sem að þessu sinni reynir að halda uppi vörnum fyrir þá stefnu, er vill, að landssjóð blæði einum. Ef þetta væri í raun og sannleika heitasta ósk hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.), þá ætti hann að koma fram með till. til breytingar á því ástandi, sem nú er. En það er víst, að þótt læknum væri leyft að hækka taxta sinn, þá yrði engin breyting á stefnu til hins verra, frá sjónarmiði almennings, sem þegar lögum samkvæmt á að borga læknum, - sjerstaklega þegar þess er nú gætt, sem komið hefir hjer fram, að læknar hafi þegar hækkað taxta sinn, og ekkert er að því fundið. Ef nú þetta er áreiðanlegt, þá skal jeg ekki, að það skaði mikið að gera t. d. þessa hækkun leyfilega. Jeg hygg því, að það sje einhver grýla, sem komið hefir af stað mótþróanum gagnvart þessari taxtahækkun. það hefir komið fram hjer, og þó einkum hjá hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.), að það væri ekki almenningur, sem borgaði læknum kaup, en þó er því nú svo farið, því að við almenning skilur maður ekki einn einstakan mann, heldur heildina. Og þótt svo kunni að vera, að allur almenningur verði ekki veikur undir eins eða að sama sinni, þá getur þó allur almenningur orðið sjúkur, eða hver einstakur, einhverntíma. Enda er það líka innihald laganna hjer að lútandi og gjaldskrár, að almenningur eigi að borga aukakaup lækna. Hitt verður auðvitað að telja með öllu rangt, að hjer sje nokkuð í áttina til þess að gera sjúkdómana að skattstofni. Og sjúkdómarnir geta ekki fremur talist skattstofnar, þó að fólk verði að borga lækninum fyrir að vinna bug á þeim, heldur en hver önnur verk, sem menn láta vinna fyrir sig og borga. Þessum staðhæfingum hjá hv.þm.N.-P. (B. Sv.) er því slegið fram út í bláinn, til þess að gera þetta mál óvinsælla. Menn verða og að gæta þess, að þó að menn verði eða sjeu veikir, þá þurfa þeir ekki endilega að vera illa staddir fjárhagslega. Því að það er engan veginn sagt, að þeir verði sjerstaklega veikir, sem fátækari eru, nema þá helst á nokkrum stöðum í stórbæjunum, en slíks gætir ekki út um sveitir landsins. Þar má áreiðanlega svo segja, að sjúkdómarnir fari ekki í manngreinarálit. Sjúklingar á slíkum stöðum geta því yfirleitt alls ekki talist of góðir til þess að greiða fyrir læknishjálpina, ef þeir eru þess megnugir. Jeg hefi heldur ekki orðið var við það, að menn hafi talið eftir borgun fyrir læknishjálp; getur verið, að það hafi komið einstaka sinnum fyrir, er læknar hafa tekið því hærra fyrir verk sitt, og kann ske misheppnast, að menn hafi kveinkað sjer nokkuð, en það er þó ekki svo oft, að ástæða sje til þess að bera það fram hjer í deildinni sem algilda reglu. Það er líka kunnugt, að læknar fara einmitt mjög í „manngreinarálit“, það er að segja, að þeir taka oft hærri borgun af ríkum heldur en fátækum, þó verkið sje hið sama. Ef fara ætti nú inn á þá braut, að landssjóður greiddi einn læknum fyrir starf þeirra, þá er það í fyrsta lagi áreiðanlegt, að þeir, sem vel eru stæðir, mundu græða á því, en í annan stað stórt efamál, hvort þeir, sem verst eru staddir, mundu græða svo ýkjamikið. Jeg hygg því, að almenningi mundi vera litill greiði gerður, þótt sú stefna yrði ofan á. Og þjóðfjelaginu og sjóði þjóðarinnar yrði að því beinn ógreiði. Hv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) sagði einnig, að hið opinbera gerði ekkert til að ljetta undir með hinum sjúku.  (B. Sv.: Jeg sagði, að ekkert væri gert fyrir þá vegna dýrtíðarinnar sjerstaklega)  . Það getur verið, að ekki sjeu gerðar neinar sjerstakar dýrtíðarráðstafanirfyrir sjúklingana. En mjer finst ekki nema eðlilegt, að dýrtíðin komi niður þar eins og annarsstaðar, ef sjúklingarnir geta á annað borð risið undir henni efnalega. Þeir, sem eru svo vel stæðir, að þeir geta borgað, þeir eru ekki of góðir til að borga hærra á þessum tímum en endrarnær, eins og þeir verða að borga hærra fyrir hverja aðra vinnu, sem fyrir þá er unnin. Dýrtíðin kemur því ekki til greina í þessu sambandi, nema hvað læknana snertir. - En hitt er öllum kunnugt, að hið opinbera borgar að nokkru leyti læknunum laun þau, sem þeir eiga að hafa sjer til viðurværis, að hinu leytinu er þeim heimilað að taka fyrir læknisverk sín, samkvæmt gjaldskránni. En það tekur ekki nokkru tali, hve langt það er fyrir neðan alla gegnd nú, sem þeim er ætlað að taka. Í kaupstöðunum, þar sem frjáls læknasamkepni er, eru menn tiltölulega illa settir gagnvart háum kröfum lækna. Þar ráða menn ekki við það verðlag, sem læknar setja á læknishjálp sína, með því að mikið eru sóttir aðrir læknar en hjeraðslæknar, - læknar, sem bæði stunda menn á heimilum sínum og eru við riðnir sjúkrahús og spítala. Þeir taka fyrir læknishjálp sína eins og þeim sýnist, og almenningur sækir til þeirra engu minna en til hinna, ef þeir á annað borð hafa orð á sjer sem góðir læknar. Í sveit eru menn aftur á móti betur settir hvað þetta atriði snertir. Þar er að jafnaði ekki um annan lækni að gera en hinn launaða hjeraðslækni, og hann verður að halda sjer að mestu við hina lögákveðnu gjaldskrá. Í raun og veru yrðu menn í sveitunum enn þá betur settir en áður, ef þeir þyrftu ekki að borga fyrir læknisverk sín, nema þetta litla gjald, eftir hinni núgildandi gjaldskrá, og að eins landssjóður yrði látinn blæða. Og þeir eru enn betur settir fyrir það, að víða í sveitum og smærri kauptúnum eru nú komin upp sjúkraskýli, sem landssjóður styrkir að einhverju leyti. Jeg get ekki sjeð, að andmælendum þessa frv. sje nokkur ágóði að því að drepa það. Um það, hvort málið sje of skylt máli, sem áður hefir verið felt hjer í deildinni, þýðir ekki að tala. Það er hæstv. forseta að kveða upp úrskurð um það, sem hann og þegar hefir gert. Það má því ekki koma til álita, er menn ákveða afstöðu sína til frv. Hitt er það, sem kemur til greina, hvort menn geti fylgt frv. að efni til, hvort stefnan, sem í því felst, sje þess verð að fylgja henni eða ekki. Og jeg verð að álíta, að þeir, sem eru andvígir þessu frv., lýsi sig með því andvíga þeirri stefnu, að þeir, sem nota lækninn, borgi honum, að mestu eða nokkru, fyrir þá fyrirhöfn, sem hann hefir þeirra vegna. Hjer eftir, sem hingað til, munu læknar fara nokkuð, eða allmjög, eftir efnum og ástæðum með gjald fyrir læknishjálp sína. Engir embættismenn hafa sýnt það betur en læknar, og engir embættismenn hefðu heldur getað sýnt það betur en þeir, að þeir jafnan hafa tekið tillit til ástæðna þess fólks, sem þeir gera eitthvað fyrir. Þeir munu að jafnaði setja upp ríflega borgun við þá, sem þeir vita að hafa efni á að borga, en mjög litla, eða jafnvel enga borgun við þá, sem efnalausir eru. Það er því ekki mikil ástæða til að mótmæla frv. frá sjónarmiði fátæklinganna, eða þykjast vera að tala þar fyrir þeirra hönd. Jeg mun að sjálfsögðu fylgja þessu frv., eins og jeg var fylgjandi því frv. sem áður var hjer á ferðinni. Till. mín o. fl. um dýrtíðaruppbót af aukatekjum lækna mun þá ekki koma til greina, ef málið kemst í það horf, sem því er ætlað að komast með þessu frv.

Einar Jónsson Eins og háttv. deildarmenn sjálfsagt muna, er jeg einn af þessum stórsyndurum, sem urðu til að ráða niðurlögum frv. þess um hækkun á aukatekjum lækna, sem felt var hjer í deildinni um daginn. Og jeg er ekki kominn á aðra skoðun síðan þá. Jeg er enn þá á sömu skoðun, sem jeg lýsti yfir við umræðurnar um það mál, að rjettmætt sje að bæta kjör læknanna, en að það eigi að gera á þann hátt, að hækka föst laun þeirra, en ekki þær tekjur, sem þeir fá eftir gjaldskránni. - Viðvíkjandi því sem háttv.þm. Stranda. (M. P.) var að tala um, að nokkrir þm. hefðu verið að gala um það, að þeir vildu bæta kjör læknanna, en kæmu svo ekki fram með neitt í þá átt, þá skal jeg viðurkenna, að jeg var einn af þeim fyrstu, sem hóf andmæli gegn frv. En jeg tek ekki til mín neinar ákúrur fyrir það. Jeg kannast ekki við það, að jeg hafi galað umbætur, án þess að gera neitt til að koma þeim á, því jeg gerðist strax meðflutningsm. að frv., sem fór fram á að bæta kjör lækna og fór í því efni lengra en frv. það, sem nú er fram komið, á þgskj. 391. Sú leiðin, til að bæta kjör lækna, sem þar er farin, - eins og háttv.þm. Stranda, (M. P.) líka hefir bent á, - er vel fær, og jeg verð að álíta, að að öllu samanlögðu sje það rjettasta leiðin. En jeg vil ekki skifta uppbótinni niður í margar leiðir. Jeg ljet að öðru leyti í ljós skoðun mína á þessu máli við umræður um fyrra frv., og skal ekki endurtaka neitt af því hjer, enda hafa aðrir tekið fram sumt af því, sem ástæða er til að athuga. Háttv. þm. Stranda (M. P.) sagði, að það væri almenn ánægja úti um land yfir því, að læknataxtafrv. var drepið hjer á dögunum. Jeg verð nú að álíta, að háttv.þm. hafi ekki fyrir sjer neitt almannamál, því hann hefir ekkert um það spurt. En viss er jeg um það, að allur þorri almennings mundi heldur greiða atkvæði með því að hækka fremur launin en gjaldskrána. Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) vildi, að læknirinn fengi einhverja borgun frá sjúklingnum fyrir læknishjálp sína. Það fá þeir hvort sem er. Sjúklingarnir sleppa ekki við að borga lækninum, þó ekki sjeu hækkaðir taxtarnir, meðan núgildandi gjaldskrá er í gildi, og jeg fyrir mitt leyti hefi enga tilhneigingu til að nema hana úr gildi. Mig furðar það stórlega, að nokkur skuli geta verið á móti því, að landssjóður borgi læknunum það, sem vantar á, að þeir geti lifað af tekjunum, sem þeir hafa, en vilja heldur leggja þunga skatta á sjúklingana, sem verða að bera manna þyngstar ábyrðar. Jeg skal með fúsu geði fylgja því, að hækka laun læknanna meira en farið er fram á í frv. á þgskj. 391, eða þá. að veita þeim dýrtíðaruppbót af aukjatekjunum, þó jeg búist við því, að aukatekjurnar verði þá meiri en læknar láta nú í veðri vaka að þær sjeu. Jeg á bágt með að trúa því, að aukatekjur lækna sjeu ekki meiri en þeir alment gefa upp. Sjerstaklega finst mjer það að athuga við hækkun gjaldskrárinnar, að þeim, sem veikir eru, eru með því bakaðir erfiðleikar. Því við það verða menn að kannast, að það eru fleiri fátækir en ríkir, sem veikir eru, og þá munar því um sjerhverja hækkun á lækniskostnaðinum. Þó háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) haldi því fram, að ekkert fleiri sjúklingar sjeu fátækir en hinir, sem efni hafa á að borga fyrir sig, þá er það ekki rjett. Lífsskilyrði fátæklinganna eru þannig, og híbýli og aðbúnaður allur lakari og orsakar tíðari veikindi meðal fátæklinga en efnamanna. Annað atriðið er það, að þeir, sem langt eiga að sækja til læknis, verða að borga miklu meira fyrir læknishjálp sína, ofan á annan kostnað við að vitja læknisins, en þeir, sem búa í grend við læknissetrið, komast að miklu leyti hjá þessari hækkun. Þegar um það er að ræða, að líkja ferðakaupi læknanna við kaup verkamanna eða vinnumanna, þá er þar ólíku saman að jafna. Læknarnir eru fyrst og fremst launaðir til þess að hafa þessi störf á hendi, og í öðru lagi eru þeim lögð til flutningatæki og borgaður fyrir þá allur kostnaður við ferðina. Þeir leggja til þreytuna, sem af ferðinni leiðir, og annað ekki. Með verkamanninn er aftur öðru máli að gegna. Þó kaup hans sje hærra, þá verður hann að fæða sig og kosta að öllu leyti af þessu kaupi. Háttv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) mintist á það, að við, sem atkvæði greiddum móti gjaldhækkunarfrv. um daginn, hefðum orðið fyrir skömmum í opinberum blöðum. En jeg verð að segja það, að skammir hafa sömu áhrif á mig og hann sagði að þær hefðu á sig. Jeg tek þær ekki minstu vitund til greina á nokkurn hátt. Þó skrifaðar væru um mig 20 skammargreinar og hver þeirra væri gefin út 20 sinnum, þá stæði jeg jafnkeikur fyrir því, með eða móti hvaða mál sem er. Það, sem sagt er um mig sjerstaklega, eða þingið í heild sinni, hvort heldur er í kirkjuræðum eða í blaðagreinum,það hefir ekki nokkur minstu áhrif á mig. En slíkar kirkjuræður geta stundum gert mig undrandi, eins og t. d. ein kirkjuræða, sem haldin var hjer í Reykjavík í vetur og síðan kom út sem grein í blöðum. Þessi grein gerði mig undrandi fyrir þá sök, að hún kom frá presti, eins og gefur að skilja, þar sem það var kirkjuræða. En hitt var ekki síður undravert, að hún skyldi koma frá fyrverandi þingmanni, sem fyrst og fremst gat sjer engan afburða orðstír með þingsetu sinni, en ætti því fremur, fyrir það að hafa verið þm., að skilja, hversu óholt það er, að ala á lítilsvirðingu fyrir þinginu. Í þessari grein er því haldið fram, að þingið sje hvorki húshæft nje kirkjuhæft. Mig furðar á því, að nokkur maður, sem er svo miklu skyni og mentun gæddur, að geta skrifað blaðagrein, skyldi geta lagt sig í að skrifa annað eins, þó ekki þurfi mikla hæfileika til þess. Óvandaðar skammir geta líka allir skrifað, sem kunna á annað borð að halda á penna. En slíkar greinar hafa lítil áhrif á fjöldann.  (E. A.: Það lítur einmitt út fyrir að þær hafi haft talsvert mikil áhrif á háttv.þm. (E. J.), því hann talar svo mikið um þetta)  . - Það þýðir því ekki fyrir nokkurn mann að taka penna til að skrifa slíkt, ef jeg á í hlut. - Það er svo ekki ástæða til að segja meira um málið frá minni hálfu. Jeg mun sýna það með atkvæði mínu, hvað jeg vil að fram gangi.

Forsætisráðherra (J. M.) Frá sjónarmiði læknanna skiftir það ekki miklu, hvort þeir fá uppbót á aukatekjum sínum frá sjúklingunum eða úr landssjóði. Það er meira að segja betra fyrir þá að fá dýrtíðaruppbót úr landssjóði, því aukatekjurnar yrðu þá miklu hærri, þar sem það mun mjög algengt, að læknar gefi upp meira eða minna af aukatekjum sínum, þegar fátæklingar eiga í hlut. Það er því betra fyrir læknana að fá dýrtíðaruppbótina úr landssjóði, því annars tapa þeir oft bæði upphaflega gjaldinu og viðbótinni. En hvort rjett er að halda inn á þá braut, er samt vafasamt. - Jeg skal ekki fara mikið út í það mál. Jeg hefi látið í ljósi skoðun mína á því áður, þegar þetta eða svipað mál var hjer á ferðinni, og jeg finn enga ástæðu til að endurtaka neitt af því nú. Meðan ekki koma fram neinar till. um það að bæta laun læknanna, eða að veita þeim dýrtíðaruppbót af aukjatekjum þeirra, þá finst mjer rjettast, að þetta frv. fái að halda áfram. Jeg er ekki í neinum efa um það, að læknum mun yfirleitt finnast það harla lítil bót á kjörum sínum, ef þeir fá ekki annað en það, sem farið er fram á í frv. því, sem stendur næst á dagskránni. Fyrir mitt leyti er jeg ekki í efa um það, að hjá miklum hluta lækna er það alvara að segja lausum embættum sínum, ef ekki er tekið í sanngjarnar kröfur þeirra hjer á þinginu. Margir þeirra mundu vafalaust græða mikið á því, því þá gætu þeir sett upp svo mikið sem þeir vildu fyrir læknisverk sín. Þar sem mannmargt er og aukatekjur eru miklar, - og í sumum hjeruðum eru þær jafnvel meiri en launin - þar er hægt að hækka borgunina fyrir læknisverkin svo, að læknirinn græði á því að sleppa embættinu. Aftur á móti mundu læknar í fámennum sveitahjeruðum skaðast á því. En jeg er líka viss um það, að íslensku læknarnir eru ekki bundnir við þetta land. þeir geta fengið atvinnu annarsstaðar, ef þeir vilja snúa sjer að því. Mjer finst því ekki tiltök annað en að verða við kröfum læknanna. það mundi hver einstaklingur gera, að sinna þannig vöxnum kröfum þjóna sinna, og það verður þjóðfjelagið að gera, þegar svona stendur á. Jeg tel því rjettast, að þetta frv. fái fram að ganga að sinni. Ef eitthvað annað verður komið upp á teninginn, þá má breyta því eða hverfa frá því við 3. umr. Ef til vill vilja menn heldur hækka uppbót læknanna í frv. um launauppbót embættismanna. En jeg vona að minsta kosti, að hv. deild sje nú svo rjettsýn og framsýn, að hún sjái, að ekki eru tiltök að neita læknastjettinni um rjettmæta uppbót á kjörum hennar.

Benedikt Sveinsson Hjer hefir margt verið talað af þeim, sem málinu eru meðmæltir. Sumt af því, sem sagt hefir verið, er svo langt utan við efnið, að ekki tekur því að elta það, og sumt er misskilningur á orðum mínum og annara. Það mundi lengja þingtíðindin óþarflega mikið að fara að leiðrjetta eða svara því öllu saman. Jeg ætla því einungis að drepa á fáein atriði og láta við það sitja. Háttv. þm. Stranda. (M. P.) hjelt að oss mundu hafa þótt harðar árásirnar í opinberum blöðum, sem vjer höfum orðið að sæta fyrir það að greiða atkvæði á móti gjaldhækkunarfrv. um daginn, og það því harðari, sem þær hefðu verið á rökum bygðar. En það er alls ekki af því, að oss þættu árásirnar harðar, sem jeg hreyfði mótmælum hjer, heldur af því, að mjer fanst sannleikurinn fyrir borð borinn. Jeg vildi því gera grein fyrir atkvæði mínu nú, fyrst þetta mál var vakið upp hjer í deildinni. Þá var sami háttv.þm. (M. P.) að tala um, að nokkrir þingmenn hefðu ætlað sjer að bæta kjör læknanna, og komið með brtt., sem átti að vera miðlun í málinu, en tóku hana svo aftur á síðustu stundu, til þess að drepa frv., og hafi svo ekki komið með neitt í málinu síðan. Jeg verð að gera þá grein fyrir minni aðstöðu í málinu, að jeg var alls ekkert við þessa brtt. riðinn. Það eru því ekki nema fáeinir þm., sem þurfa að taka til sín ávitur hv.þm. (M. P.). Satt að segja fanst mjer það standa honum næst, sem frsm. þessa máls, að koma með nýjar till., þegar hann fann mótspyrnuna í deildinni, en vissi, að byr mundi fást fyrir aðrar till. til bóta á kjörum læknanna, sem hann sætti sig engu síður við. Sami háttv.þm. (M. P.) kvað það alment áht um alt land, að þeir þm., sem greiddu atkv. gegn frv. um hækkun gjaldskrárinnar, ættu litlar þakkir skildar. Þessa ályktun byggir hann á því, að honum hafi borist brjef eða símtöl frá þrem mönnum. Mjer finst það nú harla veik ástæða að byggja á þá ályktun, að allur þorri manna á landinu líti svona á, þótt hann hafi talað við þrjá kunningja sína, er fjellust á mál hans, sem ef til vill eru þá ekki heldur alveg óskyldir læknastjettinni. Jeg er alls eigi á móti því, að bæta kjör læknastjettarinnar, eins og jeg hefi svo margoft sagt áður. En jeg vil heldur, að það sje gert með því að hækka föstu launin, sem goldin eru úr landssjóði, heldur en með því að hækka læknataxtana, sem kemur jafnt niður á ríkum og fátækum, hraustum og vanheilum. Þá sagði sami háttv.þm. (M. P.), að jeg hefði farið hörðum orðum um forvígismenn Læknafjelagsins og meðal annars kallað þá óvitra. Það sagði jeg aldrei. En jeg sagði, að till. þeirra hefðu verið óviturlegar, og það getur jafnvel vitrum mönnum orðið á að koma með miður viturlegar till. Einnig þótti honum það illa að orði komist hjá mjer, að tala um að gera sjúkdóma að gjaldstofni, þar sem það hefði að eins verið gert áður, er læknataxtinn var saminn í öndverðu. En þar er alt öðru máli að gegna, þó læknum hafi verið goldin nokkur þóknun fyrir læknisverk sín. Þeir munu vera fáir, sem ekki sýnist það rjettmætt, að læknum sje borgað eitthvað sjerstakt fyrir aukaverk sín. Það mundi ekki vera gott eða heppilegt, ef ætti að launa þeim að öllu leyti úr landssjóði. Þá fjelli í burtu hvötin til þess að sinna þeim kröfum, sem til þeirra eru gerðar, og það er hætt við, að sumir þeirra yrðu þyngri til langra ferðalaga og stirðari að sinna óskum almennings, ef laun þeirra væru að öllu leyti föst og ekkert goldið fyrir einstök verk, sem þeir gera. Hitt er deiluatriðið, hvort það sje rjettmætt að veita læknunum uppbót á tekjum sínum á þessum óeðlilegu tímum á þann hátt, að þyngja byrði sjúklinganna. Á það legst ýmislegur kostnaður annar en lækniskostnaðurinn, sem líka er hærri en venjulega, af völdum dýrtíðarinnar. Það kemur alt enn þá harðara niður en ella. Ferðalög eru nú öll miklu dýrari en áður, og sömuleiðis allir flutningar og öll hjúkrun og aðhlynning. Þetta hefir líka háttv.þm. Stranda (M. P.) viðurkent. En það er nú líka vitanlegt, að því dýrara sem alt annað verður sjúklingunum, því harðara kemur hækkun læknagjaldsins niður á þeim. Nú hefir það komið fram hjá ýmsum ræðumönnum, sem og er vitað og einnig kom fram í grein formanns Læknafjelags Íslands, að læknar fara ekki eftir taxtanum. Þeir taka oft hærra gjald, og eins og háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) sagði, fara í manngreinarálit eftir efnum manna, er þeir taka gjald fyrir læknishjálp sína. Hvers vegna er þá nauðsynlegt að staðfesta hækkunina með lögum? Tilgangurinn getur ekki verið annar en sá, að læknar geti gengið að þeim með oddi og egg, er ekki hafa efni á því að greiða hærra gjald en kveðið er á í læknataxtanum, í stuttu máli, að þeir geti tekið uppbót sína í þeim stöðum, er síst skyldi og ómaklegast er. Hv. framsm. (M. Ó.) gat þess, að þessi uppvakningur hefði angrað mig og ásótt, og það að maklegleikum, þar sem jeg hafi verið í þeirra tölu, er sálguðu honum. En ekki er það rjett, er hann ljet um mælt, að hann mundi mjer enn örðugri ef honum yrði sálgað aftur. Uppvakningum er ekki sálgað, en fróðir menn og fjölkunnugir hafa oft kveðið þá niður. Jeg vona, að það takist um þenna uppvakning, og býst jeg varla við því, að jeg verði neitt skelkaður eftir þá athöfn. Annars kendi nokkurrar mótsagnar í ræðu háttv. framsm. (M. Ó.). Hann sagði, að meginreglan ætti að vera sú, að þeir greiddu lækninum, er á hans aðstoð þyrftu að halda, alveg eins og menn greiða smiði fyrir að gera við bát eða hjólbörur. Þetta getur látið vel og sennilega í eyrum. En svo snýr hv. framsm. (M. Ó.) við blaðinu og vill að allir taki höndum saman og myndi sjúkrasamlög. En þá greiða hinir ósjúku fyrir þá, sem sjúkir eru. Og það er einmitt þetta, er vjer viljum gera. Vjer viljum, að landið sje alt eitt sjúkrasamlag, og að landssjóður beri byrðarnar með þeim og borgi fyrir þá, sem sjúkir eru. Framkoma vor er því í fylsta samræmi við það fyrirkomulag, er hann kveður best allra. Þá þótti hv. framsm. (M. Ó.) það útúrsnúningur einn, er jeg sagði, að almenningur og sjúklingar væru ekki eitt og hið sama. En þar hygg jeg, að jeg hafi á rjettu að standa. Það er, sem betur fer, eigi nema lítill hluti almennings, sem sjúkur er. Og þeir einir, sem sjúkir eru, eiga að greiða uppbótina. En allur almenningur greiðir læknunum kaup, þar sem hann geldur til landssjóðs, og aukið kaup þeirra kemur niður á honum. Almenningur sleppur því ekki, þó að kaupið sje hækkað. Hv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) hefi jeg þegar svarað að nokkru leyti. Það er rjett hjá honum, að dýrtíðaruppbót af aukatekjum lækna er í meira samræmi við taxtahækkunina heldur en hækkun á fastalaununum. Þá miðast uppbótin við það, sem þeir hafa lagt á sig, ef skýrslurnar um aukatekjur eru annars rjettar. En till. sú, er hann bar fram í þessa átt, hefir ekki komið aftur, síðan er henni var vísað til nefndar. Væri það nær mínu skapi að samþ.till., heldur en frv. það, er nú liggur fyrir. Sá tekjuauki læknanna kæmi ekki niður á sjúklingum. Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) tók undir með öðrum um það, að þeir, er læknis þyrftu, ættu að greiða læknishjálpina. Þetta er engan veginn sjálfsagt. Öll sjúkrasamlög og frílækningar stefna einmitt að því að ljetta kostnaði af þeim, sem við sjúkdóma eiga að stríða. Jeg hygg, að þetta mál sje svo þrautrætt, að frekari umræður muni ekki breyta afstöðu manna. Hjer er að ræða um tvær andvígar stefnur, er báðar liggja ljóst fyrir. Það eru þær sömu stefnur, sem börðust, er hitt frv. var felt, og hygg jeg því, að hjer hljóti að fara á sama veg.

Magnús Pjetursson Jeg get verið stuttorður að þessu sinni. Háttv. 2. þm. Rang. (E. J.) gaf mjer sjerstaklega tilefni til þess að kveðja mjer hljóðs aftur. Hann hefir fetað í fótspor annara, að því leyti, að hann afsakar framkomu sína í þessu máli með því, að hann hafi bent á aðra leið en þessa. En hinu sama gegnir um hann og aðra hv.þm., hann gerir ekkert frekara en að benda. En læknar hafa ekkert gagn af þessum bendingum hans, jafnvel þó þeir hefðu allir getað sjeð fingurinn. Háttv. þm. (E. J.) var að kvíða fyrir því, að veitti þingið læknum dýrtíðaruppbót af aukatekjum þeirra, myndu þeir freistast til þess að gefa þær upp upp of háar. Háttv. þm. þekkir sennilega tíundasvik og hefir ef til vill búist við slíku hjer. En jeg þykist hafa skjallegar sannanir fyrir því í höndum, að læknar munu tíunda aukatekjur sínar rjett. Árið 1917 urðu þeir að telja fram aukatekjur sínar fyrir 1917, og fengu þá uppbót á þeim. Fjórðungur lækna gaf þá upp að eins 50-500 kr. aukatekjur á ári, helmingur 500-1.000 kr., og einungis fjórði hluti allra lækna hafði yfir 1.000 kr. aukatekjur árlega. Þessa skýrslu kalla jeg skjallega sönnun fyrir því, að aukatekjurnar sjeu rjett taldar fram. Auðvitað er bókfærsla lækna ekki svo nákvæm alstaðar, að þeir geti tíundað aukatekjur sínar upp á eyri, heldur verða þeir að áætla þær svo, sem þeir geta rjettast. Þá kom fram eitt atriði í ræðu háttv.þm. (E. J.), er mjer þótti næsta hjákátlegt. Hann kvað ekki rjett að miða ferðakaup lækna við kaup vinnumanna. En við það hefir þó verið miðað í lögunum frá 1907, er tímakaup lækna var ákveðið 30 au., sem var hærra en alment verkakaup var þá, en það mun ekki hafa farið fram úr 25 au. Þó var það enn undursamlegra, er hv.þm. (E. J.) sagði, að öðru máli væri að gegna um kaup lækna, heldur en um kaup vinnumanna. Læknum væri sjeð fyrir flutningstækjum, þeir væru fluttir ókeypis og ferðuðust alveg ókeypis, þyrftu ekki að leggja annað til en tíma sinn. Ekki veit jeg hvernig hv.þm. (E. J.) hagar til með vinnumenn sína. Jeg býst við því, að hann leggi þeim til hesta í kaupstaðaferðir, eða eiga þeir kann ske að borga hestlán fyrir þær ferðir, sem þeir fara í þarfir hans? Og enn lengra er hægt að jafna til vinnumanna, þar sem húsbændur leggja þeim þó til verkfæri, en læknar verða að útvega sjer verkfæri sín sjálfir. Háttv. þm. (E. J.) sagði, að engar skammir myndu hafa áhrif á sig. þetta getur rjett verið, en ekki álíti jeg hann minni mann, þó að hann tæki tillit til þess, er vitrir menn og góðgjarnir leggja til málanna. Og sýnilega hefir það haft einhver áhrif á hann og rumskað við honum og fleiri háttv.þm., svo að þeir hafa áttað sig á því, er þeir hafa gert. Hv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) kvað mig hafa farið með misskilning og útúrsnúninga. En mjer þótti vænt um, að hann heyktist á stóryrðunum, er hann bar fram í fyrri ræðu sinni. Hann hefir sjeð, að hann hafi þá ofmælt. Jeg skal ekki rengja, að hann hafi verið óviðriðinn brtt., er kom fram við frv., er felt var. En hitt gladdi mig, að hann skuli einnig hafa verið óviðriðinn það ráðabrugg, er fór fram áður en frv. var drepið. Hv. þm. (B. Sv.) láði mjer, að jeg skyldi ekki, er jeg fann mótþróa gegn frv., hafa borið fram brtt. í þá átt, er hugir manna hneigðust. Því er til að svara, að jeg var ekki flutnm. frv., heldur framsm. fjárveitinganefndar, er flutti frv., og hafði jeg enga heimild til þess að ganga í berhögg við hana og bera fram brtt. í eigin nafni. Og svo er annað. Ættu menn, er flytja frv., að hlaupa til og bera fram brtt., er aðrir segjast sjá betri leið í málinu? - Jeg þakka fyrir, það er þeirra að flytja brtt., er sjá, að eitthvað megi betur fara eða finna rjettari brautir. Menn hafa sagt svo margt um mál þetta, að jeg get ekki farið langt út í þá sálma. En mjer þótti vænt um að heyra, er hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) sagði, að hann vildi ekki, að læknar fengju öll laun sín úr landssjóði, heldur ættu þeir að fá einhverja þóknun fyrir læknisverk sín. Þá gengur hann ekki alveg eins langt og sumir aðrir, er fylgja þeirri stefnu, að læknar skuli ekki fá nein laun annarstaðar en úr landssjóði. En nú vil jeg spyrja hv.þm. (B. Sv.), hvort hann álítur, að læknar muni fá meiri þóknun fyrir verk sín en árið 1907, er gjaldskráin var samin, þó að taxtinn væri hækkaður nú um 50%, hvort þeir fái jafnmikið til framflutnings á lifi sínu sem árið 1907, og hvort þeir, er eiga að greiða lækni þóknun fyrir starf hans, greiði jafnmikið sem þá. Jafnvel þó að taxtinn verði hækkaður nú, þá er að eins verið að færa gjaldið í þá áttina, að það verði hið sama sem áður, eftir verðgildi þess gjaldeyris, sem goldið er með. Hv. þm. (B. Sv.) gat þess, að þar sem sumir læknar hefðu þegar hækkað taxtann og tækju meira gjald af efnuðum mönnum, þá gæti tilgangurinn með frv. þessu ekki verið annar en sá, að pína fátæklingana til þess að gjalda einnig hærra. Þessu er þó ekki þannig varið. Frv. er einmitt komið fram vegna þess, að margir læknar kynoka sjer við að hækka gjaldið, nema þeir hafi lög að baki sjer. Og það er alkunna, að það eru ekki altaf fátæklingarnir, er telja eftir að greiða læknunum þóknun, heldur skirrast efnamenn alveg eins við að gjalda meira en þeim ber, að jeg hefi einmitt fremur heyrt getið um eftirtölur úr þeirri átt. Býst jeg því við því, að engu síður þurfi að beita lögunum við efnamenn. Um till. þá, er fjárveitinganefnd hefir ekki skilað frá sjer, vil jeg geta þess, að verði þetta frv. felt, geri jeg ráð fyrir, að nefndin muni láta þá till. koma fram. Þingið getur þá skorið úr, hvora leiðina það vill heldur fara, en það átti ekki við að ræða þetta tvent í einu.

Framsm. (Matthías Ólafsson) Eins og kunnugt er, hafa læknar sjer til lífsframfærslu laun úr landssjóði og gjald fyrir læknisverk sín. Nú hefir hvort-tveggja þessi borgun lækkað í verði sökum dýrtíðarinnar. Hvað er nú annað, sem fjárveitinganefnd leggur til, en að þetta verðfall verði að nokkru bætt? En þó er langt frá því, að það, sem lagt er til að landssjóður og sjúklingar borgi umfram það, sem áður var, vegi upp á móti verðfallinu. Jeg sje enga ástæðu til þess nú, þegar hagur landssjóðs er jafnbágur og hann er, að taka greiðsluskylduna af öðrum aðilja og leggja hana á hinn. Það er ekki svo um landssjóðinn, að hann sje botnlaus hylur, sem ætíð sje hægt að veiða upp úr. Almenningur verður að gjalda í hann aftur. Því er engin furða, þó að þeir menn, er lítið gjalda til landssjóðs, vilji mjólka hann sem mest. Tala jeg þetta til hv. 2. þm. Rang. (E. J.). Það eru ekki bændurnir í Rangárvallasýslu, er drýgstan skerfinn leggja til landssjóðs, heldur miklu fremur aðrir, og þá helst þeir, er við sjó búa. Það er því skiljanlegt, að þeir menn muni helst nota atkvæðisrjett sinn á þann hátt, að láta landssjóð veita sjer fríðindi, sem minst greiða til hans aftur. Háttv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) kvað ekki rjettlátt, að sjúklingar greiddu þetta verðfall peninganna. Það get jeg með engu móti fallist á. Sjúklingum er jafn skylt að greiða uppbót að sínum hluta eins og landssjóði að sínum. Vona jeg, að hv.þm. (B. Sv.) sjái, að þetta er í alla staði og allra hluta vegna sanngjarnt, og greiði því frv. atkvæði. Minst hefir verið á rjett læknanna á uppbót á aukatekjum þeirra. Get jeg vel skilið þessa skoðun frá sjónarmiði þeirra, sem álíta, að ekkert geri til, þó að landssjóður bergi. En annars hlýt jeg nú sem áður að vera á móti þeirri stefnu.

Einar Jónsson Jeg vildi að eins mæla örfá orð í tilefni af ræðu hv. framsm. (M. Ó.) og nokkrum atriðum í ræðu hv.þm. Stranda (M. P.). Báðir þessir hv.þm. hafa fundið ástæðu til þess að vefengja það, er jeg sagði, en mjer finst jeg geta staðið við. Háttv. þm. Stranda (M. P.) sagði, að aukatekjur lækna hefðu verið taldar fram árið 1916 á þann veg, að fjórðungur lækna hefði að eins 50-500 kr. aukatekjur. Mjer dettur í hug, að læknir, er hefir 50 kr. aukatekjur á ári, muni ekki gera svo ýkjamikið gagn. Að minsta kosti er sá læknir lítið notaður, hvort sem það stafar af því, að hann sje ófær til starfsins, óvinsæll, eða þá aðrar orsakir liggja til þess. Þar sem háttv.þm. (M. P.) drap á tíund í sambandi við aukatekjuframtal lækna, er hann hjelt fram að vera mundi ábyggilegt, þá skal jeg geta þess, að mjer hefir að undanförnu þótt framtal lækna á aukatekjum sínum furðu lágt, engu síður undralágt heldur en tíund framteljanda á lausafje yfirleitt. Jeg hefi t. d. sjeð skýrslur lækna um aukatekjur til launamálanefndarinnar, og þá furðaði jeg mig á því, hve lágar þær voru taldar, án þess þó, að jeg sje að rengja, að rjett hafi verið sagt til á sumum stöðum. Þá sneri háttv.þm. (M. P.) út úr orðum mínum, er hann sagði, að jeg hafi borið kaup vinnumanna saman við ferðakaup lækna. Það gerði jeg ekki, en þó má taka það til samanburðar. Ekki er algengt, að kaup vinnumanna fari fram úr 1 kr. á dag. En þeir munu að jafnaði vinna 12 tíma daglega, og hafa þeir þá miklum mun minna kaup en læknar. En áður höfðu menn borið ferðakaup lækna saman við kaup verkamanna í kaupstöðum, og það var einmitt það, sem jeg gerði. Verkamannakaup mun nú vera venjulega 75 au. um kl.st., og hafa læknar þá að vísu minna kaup en verkamenn, því að 30 au. kaup er lægra en 75 au. En eins og jeg sagði áður, þá verður þetta fólk að kosta sig alveg sjálft af þessum 75 au., en læknarnir hafa fría ferð og taka þetta inn „nettó“. Þá var hv. framsm. (M. Ó.) að furða sig á, að nokkur skuli greiða atkvæði þannig, þegar hagur landssjóðs sje eins og nú sje hann, og heldur hann að það sje af því, að jeg vilji að bændur í Rangárvallasýslu losni við að greiða í landssjóðinn, og virtist hann gefa í skyn, að þeir leggi lítinn skerf til útgjalda landssjóðs. En jeg get sagt þessum hv.þm. (M. Ó.), að bændur í Rangárvallasýslu hafa ekki legið á liði sinu um að borga sín útgjöld til hins opinbera, þótt þeir, eins og aðrir sveitabúar, leggi af skiljanlegum ástæðum minna fram en íbúar sjávarhjeraða, en þeir hafa líka miklu minna úr býtum borið úr landssjóðnum en sjávarhjeruðin. En það er æfinlega svo, að þegar þessum hv.þm. (M. Ó.) dettur í hug, að sveitirnar borgi minna í landssjóðinn en sjávarhjeruðin, þá ætlar hann að ærast og springa af ofmetnaði fyrir sjávarmanna hönd og ósanngirni í garð sveitamanna. Hann kemur þó talsvert við landssjóðinn sjálfur - þó það sje fjarri mjer að segja, að hann sje óþarfur maður, - en þá tekur hann fje af öllum landsmönnum og þar á meðal líka Rangæingum. En þar sem hann sjálfur er landssjóði dýr, þá ætti hann að spara sjer þau orð hjer, að sveitarfjelögin sjeu að draga sig undan gjöldum. En þessu líkt hefir þessi sami hv.þm. (M. Ó.) oft að orði komist áður í garð sveitahjeraðanna, en jeg álít þau ummæli ósanngjörn og ómakleg og koma úr hörðustu átt.

Einar Árnason Jeg skal vera stuttorður. Jeg stóð upp út af því, að háttv.þm. Stranda. (M. P.) mintist á brtt., sem jeg ásamt nokkrum fleiri hv.þm. flutti fyrir nokkru síðan hjer í deildinni. Þessa brtt. tók jeg aftur áður en til atkv. kom. En nú lýsir þessi hv.þm. (M. P.) því yfir, að ef þessi till. hefði komið til atkv., hefði hún vafalaust verið samþykt. En hann getur alls ekki fullyrt neitt um það, hvort till. hefði orðið samþ. eða ekki. En hafi hann eða aðrir hv.þm. litið svo á, að till. væri góð og þörf, þá var hægurinn hjá fyrir hann eða aðra að taka hana upp. En svo var ekki gert. Jeg get vel skýrt frá hvers vegna till. var flutt. Við, sem fluttum till., og margir aðrir þm. vorum mótfallnir taxtahækkun lækna. En það var ekki víst, hvernig málinu myndi reiða af, og fyrir því fluttum við þessa brtt., til miðlunar, því að af tvennu illu vildum við heldur það skárra. En svo urðum við flutningsm. þess varir, að margir voru andvígir till. okkar og einráðnir í að fella frv. Þess vegna vildum við alls ekki láta till. koma undir atkv. En það var annað, sem háttv.þm. Stranda. (M. P.) tók og fram í þessu sambandi. Hann sagði að þeir, sem hefðu aðra stefnu í þessu máli, hefðu ekki gert annað en að gala hátt og koma með lauslegar bendingar um sitthvað. En þetta er alls ekki rjett, því að við 5 þm. höfum flutt till. á þgskj. 244, þar sem farið er fram á að veita læknum dýrtíðaruppbót af aukatekjum. Alþingi var áður búið að ganga inn á þá braut, að veita dýrtíðaruppbót af aukatekjum, og því alls ekkert óeðlilegt að halda því áfram, ef á annað borð ætti að gera læknum hærra undir höfði en öðrum embættismönnum. En þegar svo þetta mál alt kemur til fjárveitinganefndar, þá stingur hún þessari till. undir stól, en flytur í stað þess frv., sem fer í sömu átt og búið var að fella áður. Í raun og veru er fjárveitinganefndin með þessu að kasta hanskanum framan í meiri hluta þessarar deildar. og jafnvel þeir 2 háttv. fjárveitinganefndarmenn, sem talað hafa fyrir þessu frv., hafa líka kastað hanskanum framan í meiri hluta deildarinnar, með því að segja, að ummæli Læknablaðsins um allmarga þingmenn persónulega hafi verið að maklegleikum. Og þótt svo ólíklega kynni að fara, að frv. verði samþ., þá er það ekki fyrir þá sök, að tekist hafi neitt sjerstaklega þinglega að mæla með því.

Framsm. (Matthías Ólafsson) Að eins nokkur orð til þess að svara hv. 2 þm. Rangæinga (E. J.). Jeg vænti þess ekki, að hann mundi reyna að hrekja það, sem jeg hafði sagt, að þar sem læknar fengju borgun fyrir starf sitt, bæði hjá landssjóði og þeim, sem læknana nota, og hvorttveggja væri orðið oflítið fyrir verðfall peninga, þá væri rjett, að báðir þessir aðiljar greiddu þeim þá launabót, sem flestum kemur saman um að þeir eigi heimtingu á. Og hann gekk líka fram hjá þessu, og það var heppilegast fyrir hann. Jeg vildi að eins geta þessa, til þess að' sýna, hvernig hann færir rök til afstöðu sinnar, sem sje með því að ganga fram hjá því, sem er mergurinn málsins. Að öðru leyti skal jeg svara pillum þeim, sem hann sendi mjer, ógnarlega stutt. Hann sagði, að jeg ryki altaf upp til handa og fóta, ef minst væri á sveitlandsins og það, er þær legðu fram til hins opinbera. En jeg hefi sagt, og segi enn, að skattalöggjöf vor sje á þann veg, að útgjöldin lendi ekki nær því eins mikið á sveitarfjelögunum og sjávarútveginum. Hvað það snertir, að jeg hafi komið við landssjóðinn, þá er það rjett, að jeg hefi tekið úr honum mitt þingmannskaup, og er það 2 kr. lægra en þessi hv.þm. (E. J.) fær. En hann hefir skotið algerlega yfir markið, ef hann heldur, að jeg sje á landssjóðnum sem starfsmaður Fiskifjelags. En þetta fjelag hefir sitt vissa framlag úr landssjóðnum árlega, og það kaup, sem það geldur mjer svo fyrir starf mitt, er landssjóði algerlega óviðkomandi.

Stefán Stefánsson Af því að jeg býst ekki við að geta greitt þessu frv. atkv. mitt, þá vildi jeg með örfáum orðum gera grein fyrir þeirri afstöðu minni. Það er nú búið að taka það fram, að læknar fari ekki eftir þeirri gjaldskrá, er nú gildir. Sje jeg því ekki, að verulega mikið sje unnið við þetta frv. Jeg get ekki sjeð, að þeim læknum, sem hafa leyft sjer að taka hærri gjöld en gjaldskráin mælir fyrir, geti verið það mikið áhugamál eða kappsmál, að slíkt frv. nái fram að ganga. En svo er önnur ástæða, og hún er sú, að þeir læknar hafa best upp úr þessari 50% hækkun á gjaldskránni, er síst þurfa á auknum tekjum að halda. Það verður mestur hagur fyrir þá, er mestan „praxis“ hafa, en þeir læknar, sem hafa verið svo óheppnir, að lenda í fámennum og strjálbygðum útkjálkahjeruðum, og hafa þar af leiðandi lítinn ,praxis“ og miklum mun verri aðstöðu, þeir verða litlu bættari. Tekjumismunur þeirra og hinna verður enn meiri, en þess á þingið einmitt að gæta, að gera hjer á sem mestan jöfnuð og láta þessa menn fá hækkun. Því að það er ekki sagt, að sá læknirinn, sem lendir í fámennu útkjálkahjeraði, sje að neinu leyti ver undir það búinn að leysa af hendi mikilvæg læknisverk en hinn, sem fær fjölmennara hjeraðið. þetta misrjetti ætti frv. að laga, en þar sem það gerir það ekki, þá greiði jeg því ekki atkvæði. Svo er líka annað, sem verður að koma til athugunar í þessu sambandi. Jeg hefi heyrt það af munni læknis, sem þekkir vel hag síns hjeraðs, og álítur hann, að þar sem hann þekkir best til, þá þyldi almenningur ekki öllu hærri taxta en nú er. Það getur nú vel verið, að fjöldinn allur þoli það, en það er mjer vel ljóst, að allmargir muni eiga fullerfitt með að gjalda eftir núgildandi taxta. En svo liggur nú hjer fyrir háttv. deild, sem 2. mál á dagskrá, frv., sem mælir svo fyrir, að laun hjeraðslækna skuli hækkuð um 500 kr. Með dýrtíðaruppbót hafa þá læknarnir 2.600 kr. laun úr landssjóði. Þegar svo ofan á þessi laun úr landssjóði bætist „praxis“, þetta 500-1.000-1.700 kr., þá hygg jeg, að læknar alment muni geta allsæmilega lifað af þeim launum. Mjer finst, að þegar launin eru komin upp undir eða yfir 4.000 kr., þá geti þau talist allvel viðunanleg. Þess vegna hefi jeg álitið, að verði frv., sem næst er á dagskránni, samþykt, þá sje fengin talsvert veruleg bragarbót á kjörum lækna. Og þegar litið er á frv. það, er hjer lá fyrir deildinni, um 100% hækkun á „praxis“ og ferðataxta, og flutt var að tilhlutun lækna, þá sje jeg ekki betur en að rjettur þeirra hjeraðslækna, sem hafa t. d. 500 kr. aukatekjur, sje eins vel trygður með þessu frv. Þeir fá hjer 500 kr. launaviðbót, og er það sama sem þeir hefðu 1000 kr. aukatekjur. En hinir, sem lægri aukatekjur hafa, fá líka 500 kr. Hjer er því fyllilega bætt upp einmitt þeim læknum, er þyrftu að fá launaviðbót. Hygg jeg því, að þeir læknar, er eiginlega þurfa að fá hækkun, geti verið eins ánægðir með að fá það frv. samþ., sem næst liggur fyrir á dagskránni, og þá prósentuhækkun, er fyrst var borin fram, og því lítil ástæða til að farið sje að hækka gjaldskrá og ferðataxta, sem er mestur vinningur fyrir þá, er síður þurfa þess, en á hina hliðina mörgum fátæklingnum til verulegs óhagræðis. Af þessum ástæðum greiði jeg atkv. móti frv.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Fjárveitinganefndinni þótti sem margt kæmi til athugunar í þessu máli. En aðallega voru það þrjú atriði, sem hún vildi taka hið mesta tillit til: 1) Þörf hlutaðeigandi embættismanna á launabótum nú í dýrtíðinni. 2) Fjárhagsástæður landssjóðs, og 3) síðast en ekki síst, líkindin fyrir því, hvort málið gengi gegn um deildina eða ekki. Nefndin var nú öll á einu máli um það, að óhjákvæmilegt væri að bæta kjör embættismanna eitthvað. En þá gat og komið til umtals, hvort slíks skyldu njóta embættismenn einir, eða einnig aðrir þeir, er störf eða sýslur hafa fyrir landið. En nefndin gat ekki sjeð, að til mála gæti komið að taka hjer til greina aðra en þá, sem landið hefir brýnastar skyldur við, og vitanlega eru það embættismenn þess, sem eingöngu vinna fyrir það. Varð því ofan á í nefndinni að halda sjer eingöngu við það. Enda munu og aðrir starfsmenn hafa meiri og minni störf utan hjá, sem þeir geta dregið fram lífið á. Að því er fjárhaginn snertir, og þegar litið er til hans, þá er það ljóst, að ekki er unt að verða við fylstu kröfum. Til þess hefir landssjóður engin efni. En nefndin vildi ráða einhverja bót á kjörum embættismanna, og það helst sem flestra. Og það er spursmál, hvort hún hefði ekki gengið heldur lengra, ef hún hefði haft nokkra von um, að slíkt gæti fengist samþ. í hv. deild. Það sýnist nú ekki sjerstaklega auðvelt fyrir embættismenn að sækja launabætur undir þetta þing. Varð nefndin því að taka mjög mikið tillit til þess, hvað líklegt væri að hv. deild vildi ganga langt. En auk þessa varð nefndin og að athuga, hvaða aðferð hún skyldi hafa í málinu; hvort hún skyldi leggja til að auka dýrtíðaruppbótina, eða bæta launin. Ef sú aðferð hefði verið upp tekin að auka dýrtíðaruppbótina, þá eru líkur til, að þurft hefði að hrófla við fleiru en þessum mönnum, og auk þess hafði sú aðferð þann mikla ókost, að ómögulegt er að segja, hve mikilli upphæð slík launabót mundi nema. Menn hafa rekið sig á, að áætlaður útgjaldaauki af dýrtíðaruppbótum hefir reynst allfjarri sanni. Og það er altaf leitt að koma fram með till., sem maður getur ekki gert sjer nokkurn veginn í hugarlund útkomuna af. Það varð því ofan á í allri nefndinni að leggja til, að viss upphæð væri greidd hverjum embættismanni, og sem allra jöfnust. Fyrir nefndinni lá frv. til laga um laun lækna, og enn fremur frv. frá stjórninni um launabætur handa skrifstofustjórum stjórnarráðsins o. fl. Nefndin leit svo á, að þessi frv. mundu ekki ná samþykki hv. deildar, og rjeð því af að taka þessa menn upp í frv. sitt. Er það tilætlun nefndarinnar, að dýrtíðaruppbótin breytist alls ekki við þetta; það verði ekki goldin dýrtíðaruppbót af þessari launaviðbót, heldur verði hún söm og óbreytt. Eins og jeg gat áður, vildi nefndin ekki hrófla við dýrtíðaruppbótinni, því að hún taldi, að þá mundi margt geta fram komið, sem ekki yrði sjeð fyrirfram. Að því er snertir skrifstofustjórana, þá þorði nefndin ekki að ganga eins langt og stjórnarfrv., en fanst um leið ástæða til að taka upp landsskjalavörð, landsbókavörð og þjóðmenjavörð. Virtist henni rjett að taka alla þessa menn saman, því að þeir eru taldir jafnir að tign og fá jöfn laun. Sama er að segja um dómara landsyfirdómsins. Nefndin þorði ekki heldur þar að halda fast við till. stjórnarinnar, enda þótt meiri hl. hennar liti svo á, sem þær væru ekki um of. Nefndarmenn líta svo á, að launakjör dómaranna sjeu alls ekki við sæmandi á venjulegum tímum, hvað þá heldur nú. Enda ætlast nefndin til, að þetta gildi ekki lengur en til ófriðarloka. Þá verður launum embættismanna væntanlega komið fyrir nokkuð á annan veg. Eins og menn vita, hafði verið feld í þessari hv. deild till., sem hafði verið borin hjer fram að ósk læknastjettarinnar, um leyfi til þess að hækka gjaldskrána. það virtist því svo, sem fara yrði einhverjar aðrar leiðir, og því tók nefndin einmitt læknana upp í þetta frv. með 500 kr. launaviðbót á ári, enda þótt hún telji þetta ekki nægilega uppbót handa þeim, og ef svo fer, sem nú liggur við borð, að þetta verði felt, þá hefir meiri hl. fjárveitinganefndar áskilið sjer rjett til að koma með brtt. um þetta. Það þótti ekki rjett að skilja landlækninn eftir, með því að laun hans geta ekki heitið að vera há, þegar tekið er tillit til þess, að hann er æðsti maður læknastjettarinnar. Hann hefir nú 5.000 kr. á ári og enga dýrtíðaruppbót nje heldur ómagaframfæri; fyrir því leggur nefndin til, að hann fái 500 kr. viðbót, því að við álítum, að þessi laun, sem hann hefir, megi heita sultarlaun. Þá hefir holdsveikralæknirinn óskað eftir launaviðbót, og höfum við tekið hann með öðrum læknum og látið hann fá 500 króna hækkun, sem virðist vera það minsta sem hægt er, og þrátt fyrir það verður hann ver settur en læknarnir á Vífilsstöðum og Kleppi, því að hann hefir hvorki húsnæði, ljós nje hita frítt. - Það er svo ráð fyrir gert, að læknarnir fái með þessari uppbót til jafnaðar 2.000 kr. laun fyrst um sinn, þar til öðruvísi verður ákveðið, en nú stendur svo á, að nokkrir læknar hafa haft hærri laun undanfarið en þessar 1.500 kr., og eru þeir taldir upp í 5. gr. þessa frv.; það eru læknarnir í Keflavíkur-, Patreksfjarðar-, Blönduóss-, Seyðisfjarðar- og Reykjarfjarðarhjeruðum. Læknirinn á Blönduósi hefir 1.700 kr. í laun, læknirinn á Seyðisfirði 1.900 kr. og læknirinn í Reykjarfjarðarhjeraði 1.800 krónur, þótt hann sje nýr embættismaður, og stendur svo á því, að íbúum þess hjeraðs hefir verið veittur styrkur til læknishjálpar. Nefndin hefir lagt til, að bætt yrði við laun þessara lækna því, sem upp á vantaði til þess að þeir hefðu 2.000 krónur í árslaun, svo að allir yrðu jafnir að launum; það eina, sem þá gerir mismuninn, er þá ómagaframfærið. Þá hafa nefndinni borist erindi frá nokkrum kennurum við háskólann og mentaskólann, um að bæta við laun þeirra, og virtist henni það sanngjörn málaleitun, því að hún leit svo á, að þeir gætu ekki komist af með þau laun, sem þeir hefðu; hefir hún því lagt til, að hver þeirra fái 500 króna viðbót á ári. Þá hefir nefndin lagt til, að kennarar við mentaskólann, gagnfræðaskólann á Akureyri, stýrimannaskólann og vjelstjóraskólann fái 500 kr. launauppbót, og eru aukakennarar bæði við mentaskólann og gagnfræðaskólann teknir með. Þá hefir nefndin lagt til, að vegamálastjóri og vitamálastjóri fái sömu uppbót. Enn fremur leggur hún til, að biskup landsins fái 500 króna launaviðbót; hann hefir nú eins og stendur sömu laun og landlæknir og enga dýrtíðaruppbót; koma laun hans þá til að verða 5.500 kr., og hygg jeg, að naumast muni hægt að segja, að það sje of hátt. Þá hefir fangavörður farið fram á launaviðbót, og fanst nefndinni öll sanngirni mæla með hans kröfu; hann hafði áður lág laun, 1.400 kr., en fór fram á 400 króna viðbót, og lagði nefndin til, að honum væri veitt það. Frá prestastjettinni höfðu ekki komið neinar verulegar beiðnir um launahækkun, nema frá einum hjeraðsfundi, í Snæfellsnessýslu, en þessi beiðni virðist nefndinni svo frek, að hún gat ekki með nokkru móti tekið neitt tillit til hennar; þar var farið fram á, að laun sveitapresta yrðu hækkuð upp í 2.600 krónur og laun presta í kaupstöðum upp í 3.000 krónur. Þá eru sýslumennirnir. Það hefir nú verið svo með þá, að þeir hafa um nokkur undanfarin ár haft talsverðar tekjur af landsversluninni; þeir hafa haft ýms störf á hendi fyrir hana og fengið talsvert mikla þóknun fyrir það; að vísu hafa tekjur þeirra rýrnað mjög mikið upp á síðkastið, ekki að eins vegna verðfalls á peningum, heldur líka tollar horfið, því að þeir eru eingöngu heimtir þar, sem skipin leggja upp vörurnar, en það er nú mestmegnis hjer í Reykjavík. Nefndinni virtist því, að komið gæti til mála, að bæta þyrfti kjör þeirra, og leitaði því upplýsinga um, að hve miklu leyti þeir myndu hafa störf með höndum fyrir landsverslunina, en nefndin hafði ekki fengið nægilega glöggar upplýsingar um þetta, er hún varð að láta frá frá sjer fara, en býst hins vegar við, að einhver ákveðin upphæð verði fengin stjórninni, til þess að bæta sýslumönnum upp tekjutap sitt, og að þeir komi til að hafa lítið sem ekkert að gera fyrir landsverslunina eftirleiðis, en að þeir muni aftur, þegar frá líður, hafa þó nokkrar tekjur af að innheimta tolla, þó að það verði auðvitað mjög litið eða jafnvel ekki neitt nú í ár. Nefndin hefir því búist við að þurfa að leggja það til, að stjórninni verði heimiluð einhver upphæð til þess að ráða bót á kjörum þeirra. Nú vil jeg leyfa mjer að fara örfáum orðum um það, hvernig launakjör þessara embættismanna líta út, ef frv. þetta nær fram að ganga, og vil jeg þá fyrst nefna skrifstofustjórana. Það verður að álíta, eins og nú stendur, að þeir hafi sáralitla uppbót, og þó að jeg sje ekki í nokkrum minsta vafa um það, að laun þeirra fyrir stríðið, 3.500 krónur, hefðu mátt heita nægtalaun, þá verður það ekki talið mikið nú. Þá verða allar tekjur háyfirdómarans 6.000 kr. og meðdómendanna rúmar 5.000 kr. með öllu og öllu, enda hafa þeir líka dýrtíðaruppbót, en það hefir háyfirdómarinn ekki. Þá er lagt til um laun hagstofustjóra og þeirra, sem standa fyrir landsbókasafninu, þjóðskjalasafninu og þjóðmenjasafninu, að þau verði sem næst 4.500 krónum. Landlæknir, sem ætlast er til að fái 5.500 krónur, fær enga dýrtíðaruppbót; holdsveikralæknirinn er ætlast til að fái rúm 4.200 kr. í laun, en allir hjeraðslæknar eru taldir í einni heild; þeir höfðu fyrir stríðið í föst laun 64.500 krónur, en nú er lagt til, að þeir fái með öllu og öllu, dýrtíðaruppbót og ómagaframfæri, 120.550 krónur; verða það að meðaltali 2.800 kr. á hvern, en auðvitað eru aukatekjur allir þar fyrir utan, en þær hafa verið gefnar upp til þess að reikna af þeim dýrtíðaruppbót, og mætti því ætla, að þær væru ekki of lágt taldar, en þær eru, eins og kunnugt er, frá 50 krónum og upp í 2.500 kr. Þó er þess að gæta, að aukatekjur, sem náð hafa 2.000 krónum og þar yfir, munu hafa stafað af, að margir útlendingar hafa leitað sjer læknishjálpar, en það var, ef jeg man rjett, læknirinn í Vestmannaeyjum, sem var hæstur að aukatekjum. En nú mun mega gera ráð fyrir, að aukatekjur lækna sjeu ekki stórt yfir 1.000 krónur á ári að meðaltali, og verða þá laun þeirra til jafnaðar 3.800 krónur, en læknar þeir, sem eru kennarar við háskólann, munu hafa frá 4.300 til 4.600 krónur, en þeir læknar, sem hæst komast, eru, fyrir utan landlækni, sem hefir 5.500 krónur, þeir, sem mestar hafa aukatekjurnar, og hafa þeir, sem allra hæstir eru, sem næst 4.900 krónur. En það eru sem sagt, auk landlæknis og biskupsins, sem nær 5.000 krónum - hann á að fá 5.500 kr., - eftir þessari til!.. ekki aðrir en kennararnir við háskólann, sem allir saman komast eitthvað, meira eða minna, á 5. þúsundið. Fyrir utan aukakennara við háskólann eru tveir aðrir aukakennarar, sem nefndin hefir lagt til áð fái launauppbót; það eru þeir Páll Sveinsson og Jón Ófeigsson. Allar tekjur þeirra eru að eins 2.000 krónur, en eftir till. nefndarinnar verða nú tekjur Jóns Ófeigssonar alls 3.315 kr., og ætti það að vera auðsjeð öllum, að það eru ekki miklar tekjur fyrir mann, sem gegnir einu af þýðingarmestu kenslustörfum í Mentaskólanum, sem er kensla í nýju málunum, enda mun það ljósasti votturinn, að annar kennari þar, sem þó hafði betri laun en Jón Ófeigsson, hefir þegar sagt upp starfi sínu og fengið betur launaða stöðu hjá „privat“mönnum, og eru meira að segja líkindi til, að Jón Ófeigsson fari sömu leið, og hefir Mentaskólinn þá mist tvo af bestu kennurum sínum og þá, er síst má án vera, en það eru einmitt kennararnir í nýju málunum. Nefndin vildi líka taka nokkurt tillit til kjara prestanna, en sá þegar í stað, að það var ekki hægt að fara nærri eins hátt, vegna þess, að þeir eru svo margir, yfir 100 á öllu landinu. Það hefði því orðið afskapleg upphæð með hinu, því að þótt ekki hefði verið farið hærra en að veita hverjum 300 kr., þá hefði það eitt orðið yfir 30.000 kr., og býst jeg ekki við, þótt nefndin hefði lagt það til, að það hefði náð fram að ganga hjer í þessari hv. deild. En nefndin gat ekki heldur sjeð, að það væri eins ástatt fyrir prestastjettinni eins og hinum stjettunum; þess er nefnilega að gæta, að prestum þeim, sem bú hafa, eru metnar jarðirnar svo lágt, að það verður þeim margfalt betra en peningarnir, enda býst jeg ekki við, að nokkur þeirra vildi selja ábúðarrjett sinn fyrir það verð, ef hann á annað borð ætlaði sjer að halda áfram að búa, en aðrar tekjur sínar fá þeir annaðhvort af handahófi eða þá eftir verðlagsskrá, svo að þeir hafa á engan hátt orðið fyrir jafnmeinlegu verðfalli peninganna, og eru því talsvert betur settir en aðrir embættismenn, enda þótt þeir hafi lág laun að öllum jafnaði. En því má þó ekki gleyma, að sumir þeirra verða hart úti, einkum þeir, sem í kaupstöðum búa og verða að lifa af launum sínum að öllu, og enn fremur þeir, sem búa á mjög dýrum jörðum, og þá helst hlunnindajörðum, til dæmis þar, sem æðarvarp er, með því að vinnulaun eru nú afskaplega há, en dúnn í lágu verði. Hefir því nefndin lagt til, að stjórninni verði heimilað að verja alt að 8.000 kr. til þess að bæta upp laun presta, og eftir till. þess manns, sem best þekkir til efnahags þeirrar stjettar, nefnilega biskupsins. Vil jeg svo að endingu geta þess, að enginn ætlast til þess, að lög þessi gildi um aldur og æfi, heldur að eins á meðan ófriðurinn stendur. Þá skal jeg leyfa mjer að fara nokkrum orðum um brtt. þær, sem fram eru komnar, og nefni jeg þær í röð. Fyrsta brtt., frá hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra, er á þgskj. 400, um hækkun á kaupi þm. um 50%. Nefndin hefir athugað þessa brtt., en ekki gert neina ályktun um hana, og eru því atkv. nefndarmanna óbundin um hana, en meiri hl. nefndarinnar er þó hlyntur till. í sambandi við þessa brtt. vil jeg geta brtt. á þgskj. 406; fer hún í þá átt, að þessi hækkun á þingfararkaupinu, 50%, komi að eins niður á þeim þm., er búa utan Reykjavíkur, en Reykjavíkurbúar fái ekki neitt af henni. Veit jeg ekki, hvort þessi brtt. er komin fram af því, að þeir sjeu taldir svo miklu ljelegri þm., eða geri minna gagn hjer en hinir, en annars mun það alment álitið, að verður sje verkamaðurinn launanna, og sýnist það þá nokkuð hart að vilja láta þá gjalda þess, að þeir eiga hjer heima. Gæta verður þess líka, að þeir þurfa að ferðast í kjördæmi sín, því að þeir munu naumast ná þar kosningu nema því að eins, að þeir láti sjá sig þar og heyra til sín. Hefir það oft mikinn kostnað í för með sjer; t. d. vissi jeg til þess, að fyrir síðustu kosningar ferðaðist einn þm. hjeðan úr Reykjavík í kjördæmi sitt, og eyddi hann meiru fje í þeirri ferð en þingfararkaup hans nam það ár. En að öðru leyti skal jeg ekki fjölyrða um þetta, því að mjer er svo hjartanlega sama hvernig fer um það. Þá er brtt. á þgskj. 404. Ef ljeki á tveim tungum um það, hvort hv.flm.till. (Sv. Ó.) væri undirhyggjumaður eða ekki, þá mætti ætla, að till. væri tilraun til þess að „plata“ deildina, vegna þess að hún kemur fram sem umbætur á því, sem frv. þetta fer fram á, en dregur í rauninni úr því, svo að ef hún gengi fram, myndi dýrtíðaruppbót sumra embættismanna stórum lækka, og jafnvel alveg hverfa hjá sumum þeirra, nefnilega hjá þeim, sem hafa yfir 4.000 kr. að launum, - en nú er það alkunna, að hv.flm. (Sv. Ó.) er algerlega laus við það að vera undirhyggjumaður; hann er víst einmitt talinn vera gersneyddur þeim eiginlegleika, sem kölluð er slægviska, - þarf því alls ekki að efa, að hann hefir komið fram með þetta í þeim tilgangi að bæta frv., en ekki til þess að draga úr því. Það lítur því helst út fyrir, að hv.þm. (Sv. Ó.) hafi ekki verið búinn að hugsa þessa till. sína til enda, nje heldur að athuga, hverjar afleiðingarnar yrðu, ef hún gengi fram. Þó er það gert vísvitandi, að hann vill fella í burtu aukakennarann við kennaraskólann og skólastjórann við sama skóla. Jeg get í rauninni ekki skilið, hvers vegna hv.þm. (Sv. Ó.) vill þetta, en það er nú sama. En það er þó það samræmi hjá hv.þm. (Sv. Ó.), að hann vill ekki heldur, að fræðslumálastjórinn fái neitt. Þá er síðasta gr. í þessum brtt., og ef litið er á hana út af fyrir sig, þá virðist það ekki vera nein frágangssök að samþykkja hana, því að það er auðvitaður hlutur, að þessi launaviðbót kemur ekki til greina fyr en um næsta nýár. Að öðru leyti eru ákvæðin söm og í 13. gr. frv. Jeg verð að endingu að lýsa yfir því fyrir nefndarinnar hönd, að hún getur ekki með nokkru móti fallist á aðalatriði þessara brtt., því að nefndin telur það sannarlega ekki fært, að dregið sje úr till. hennar. Þá er loks brtt. á þgskj. 405. Það þarf ekki segja um hana, að þar sje neinni lævísi beitt. Þessi till. gengur í þá átt, að launaviðbót háyfirdómarans sje færð úr 1.200 krónum niður í 700 og meðdómendanna úr 1.000 kr. sömuleiðis niður í 700; það er með öðrum orðum að spara 1.100 kr. á landsyfirdóminum á ári, frá því sem nefndin leggur til. Jeg hefi ekkert annað um þetta að segja en að nefndin getur ekki með nokkru móti fallist á þetta og vonar, að hv. deild geri það ekki heldur. Nefndin álítur þessar stöður svo mikilsverðar, að sjálfsagt sje að borga þr sæmilega, og að ekki sje rjett að borga betur aðrar fastar stöður í þarfir lands og þjóðar, og verður nefndin að halda fast við, að betra sje að sleppa því að hafa háyfirdómara, ef þeir eiga ekki að fá eithvað, sem þeir geta lifað af. Nefndin mun því óhikað greiða atkvæði á móti þessari till. og vntir þess fastlega, að sama verði ofan á hjá hv. deild. - En með því að það er orðið nokkuð áliðið dagsins, ætla jeg ekki að tala lengur um þetta að sinni.

Magnús Pjetursson Jeg get ekki stilt mig um að kveðja mjer hljóðs, af því að jeg var frsm. líks máls áður, og þó sjerstaklega af hinu, að hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) veittist að læknastjettinni og formönnum hennar; en jeg tel mjer skylt að bera hönd fyrir höfuð henni. Jeg get slept að fjölyrða um það, hvort leyfilegt sje að bera þetta frv. fram, þar sem nú er fallinn forsetaúrskurður um það atriði. En jeg skal þó taka það fram, að það er beinlínis sagt móti betri vitund, að þetta frv. hafi verið felt með 15 atkv., því að brtt., sem var samhljóða þessu frv., kom aldrei til atkvæða, heldur voru þær teknar aftur. Svo virðist, sem hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) hafi sárnað árásirnar í Læknablaðinu. Og jeg skal ekki lá honum, þó að honum svíði, og er það að maklegleikum. Hann getur ómögulega rjettlætt afstöðu sína nje annara hv.þm., sem fóru með atkvæði sitt á sama hátt og hann, með því einu, að þeir hafi látið í ljós, að þeir á annan hátt vildu bæta kjör lækna. Ef hugur hefði þar fylgt máli, mundu þeir hafa borið fram till. þess efnis áður en þeir drápu frv. hjer um daginn. Og því fremur var ástæða til að ætla, að þeir meintu ekkert með þessu hjali sínu, þar sem margoft var á þá skorað að koma fram með tillögur, og málið hjer um daginn einmitt dregið á langinn til þess að þeim gæfist kostur á að koma fram með brtt. það var því læknum sýnilega til lítils gagns, alt þeirra málæði, því vitanlega geta þeir ekki lifað á því einu, að hátt sje galað hjer á þingi um, hve bágborin kjör þeirra sjeu. Þá var það og annað, sem ástæða var fyrir forvígismenn lækna að taka illa upp, og það var aðferðin, sem höfð var við, er frv. var drepið. Jeg býst við, að hv.þm. muni hvaða aðferð var við höfð til þess að myrða þetta frv. það kom fram brtt. við till. nefndarinnar, og fór sú till. í þá átt, að lækka um helming „procentu“-töluna. Og því næst, áður en nokkur tími vanst til að ræða málið og till., var hún tekin þegjandi aftur, og frv. drepið umsvifalaust. Þessi lúalega og móðgandi aðferð átti mikinn þátt í því að tendra reiðina í hugum þeirra manna, er frv. báru fyrir brjósti, enda munu hv.þm., sem voru frumkvöðlar að þessu, hafa iðrast eftir fljótfærni sína, og því mun þeim hafa sviðið það, er um þá var sagt síðar. En framkoma brtt. gerði fylgismenn frv. örugga um, að engin launráð hefðu farið fram bak við tjöldin og í skúmaskotunum, til þess að ráða niðurlögum frv. Hv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) fór hálf óvirðulegum orðum um málgagn lækna, og fæ jeg ekki sjeð á hverju hann byggir þau ummæli sín. Það er að vísu satt, að það gæti verið ámælisvert, að læknastjettin skuli ekki gefa út fræðirit um heilbrigðismál, en þess ber að gæta, að alþýða vill ekki kaupa slíkt rit. það er ekki langt síðan að þess háttar rit var gefið út að tilhlutun lækna, en það gat ekki þrifist, því enginn vildi kaupa það. Þá get jeg ekki heldur vítt blöðin, sem tóku óbeðin upp greinina úr Læknablaðinu um þetta mál, því jeg veit ekki betur en að meginþorri landsmanna, og er mjer sjerstaklega kunnugt um íbúa í þrem sýslum, hafi tekið í sama strenginn og talið hina mestu ósvinnu meðferð þingsins á frv., og tel jeg það virðingarvert af blöðunum að láta svo skýrt í ljós skoðun sína, þó með annars orðum sje. Þá hjelt hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) því fram, að það væri rangt hermt í Læknablaðinu, að þm. vildu ekki bæta kjör lækna. Jeg hefi sýnt fram á, að þetta er algerlega rjett hermt, því að það er ekki hægt að taka mark á orðum þm. einum saman, heldur verða rökin að sýna, að hugur fylgi máli. Að síðustu, áður en jeg lýk máli mínu um frv. sálaða, þá vil jeg sjerstaklega mótmæla þeim orðum, er hv.þm.N.-p. viðhafði um forvígismenn læknastjettar þessa lands, þar sem hann kallar þá bæði „óvitra“ og „miður góðgjarna.“ þessi orð mæla sjálf á móti sjer, og það þykist jeg geta staðhæft með fullum rjetti, að enginn, hvorki utan þings nje innan, mundi verða til þess að taka undir þessi orð hv.þm. nje bera ábyrgð á jafn ósæmilegum árásum á fjarstadda menn. Þá skal jeg fara nokkrum orðum um stefnumuninn, sem fram hefir komið í þessu máli. Jeg tók það fram, er launamál lækna kom fyrst til umr. í þesari hv. deild, og jeg segi það enn þá, að læknum megi á sama standa af hverju þeir fái uppbótina, hvort sem það nú er af föstum launum eða aukatekjum með taxtahækkun, og síst er það verra fyrir þá að fá uppbótina beina leið úr landssjóði, því það er auðsætt, að það er tryggara heldur en að fá hana frá sjúklingunum. En þó nú uppbótin hefði verið veitt með því að hækka taxtann, þá væri það samt sem áður ekki rjett, sem fjárveitinganefnd hefir verið borið á brýn, að hún gerði sjúkdóma að gjaldstofni. Það hefir sem sje komið áður fram hjer á þingi, að byggja yrði á því fyrirkomulagi, sem hingað til hefir verið látið ráða í launamálum, og sú stefna í launum læknanna er, að þeir taki launin bæði af alþýðu og úr landssjóði. Þessa stefnu hefir fjárveitinganefnd þrætt, og sje jeg því ekki, að hún sje ámælisverð fyrir það. En ef einhverjum skyldi sýnast annað, þá er það ekki nema rjett fyrir þá að koma fram með brtt., enda hefir fjárveitinganefnd lýst því yfir, að hún mundi ekki amast við því, að t. d. yrði öll uppbótin borguð úr landssjóði. Og það hefir jafnvel verið ákveðið, að ef þetta frv. yrði felt, þá mundi fjárveitinganefnd koma fram með till. í þá átt, að greiða uppbótina úr landssjóði. Þá gat hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) þess, að það væru svo margir aðrir skattar, sem legðust á sjúklingana, heldur en þeir, sem læknar legðu. Þetta er alveg rjett hjá honum. Og jeg verð því að segja, að þessi kostnaður, sem við bættist, ef þetta frv. yrði samþ., mundi ekki gæta neins, ef tekið yrði hundraðstal af öllum kostnaðinum. Hvað mundi þess t. d. gæta, þó þeir fengju 15 aur. meira um kl.st. það er rjett hjá manni nokkrum orðheppnum, norður í Húnavatnssýslu, er hann sagði, að ef einhver þyrfti að fá sjer fylgdarmann, þá skyldi hann reyna að fá lækninn, því að þeir væru án efa langódrustu fylgdarmennirnir.  (H. K.: Ætli læknarnir vildu taka þann starfa að sjer.)  . Jeg geri nú að vísu ekki ráð fyrir því, en það mætti láta það líta svo út, sem verið væri að sækja lækninn þangað, sem maður ætlaði. Og gæti jeg vel trúað, að hv.þm. Barð. (H. K.) mundi geta gert sjer upp einhvern kvilla, til þess að fá jafngóðan fylgdarmann og læknirinn er. Þá mintist hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) á það, að ekki væri mikil þörf á að hækka taxtann, þar sem læknar væru ekki beinlínis skyldaðir til þess að fara eftir honum, og sagði hann enn fremur, að eftir því, sem Læknablaðið segði, mundu læknar ekki fara eftir taxtanum. Það, sem hann hafði upp eftir Læknablaðinu, er rjett, en jeg get ekki sjeð, að það komi mikið þessu máli við, þótt svo væri, að læknar hefðu eitthvað hækkað gjaldskrá sína, sumir hverjir. Annars hefi jeg ekki orðið mikið var við það, að læknar hafi alment hækkað taxtann, en hitt hefi jeg heyrt, að sumir menn hafi borgað meira heldur en þá hefir borið skylda til. En hafi nú læknar hækkað alment taxtann, þá er það ekki meðmæli með því, að löggjafarvaldið skuli ekki hækka hann, því mjer finst það miklu fremur vera ástæða til þess að taxtinn verði hækkaður, þar sem það eftir þessu er sýnt, að fólkið hefir ekkert á móti því og telur það jafnvel sjálfsagt. Annars er það augljóst, að læknar, sem lengi hafa verið í sama hjeraðinu og vanir eru að fara eftir gjaldskrá, og fólkið svo að segja þekkir það verð, sem læknirinn er vanur að taka nærri fyrir hverja bæjarleið, - er augljóst, segi jeg, að þeir læknar muni kynoka sjer við að hækka taxtann án lagaheimildar. Áður en jeg sest niður vil jeg benda þeim mönnum, sem andvígir eru þessari stefnu, á það, að til er önnur leið í málinu heldur en að láta sjúklingana borga, og hún er sú, að veita læknum dýrtíðaruppbót af aukatekjum þeirra. Annars stendur mjer, fyrir mitt leyti, nokkurn veginn á sama um, hvor leiðin verður farin, því aðalkjarni málsins er fyrir mjer sá, að bætt verði á einhvern hátt úr kjörum lækna.