Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Eftirlit með vátryggingafélögum er í höndum Fjármálaeftirlitsins. Taki Fjármálaeftirlitið rekstur eftirlitsskyldra aðila til skoðunar hefur eftirlitið aðgang að öllu bókhaldi, fundargerðum, skjölum og öðrum gögnum í vörslu viðkomandi eftirlitsskylds aðila. Í kjölfar síðustu hækkana vátryggingafélaga á bifreiðatryggingum tók Fjármálaeftirlitið þær hækkanir til athugunar í því skyni að meta hvort tilefni væri til aðgerða af þess hálfu. Athugun eftirlitsins byggðist á gögnum frá félögunum og fyrri athugunum á iðgjöldum af ökutækjatryggingum. Niðurstaða þeirrar athugunar leiddi í ljós að félögin hafa sýnt fram á aukinn tjónakostnað og óstöðugleika í greininni. Fjármálaeftirlitið taldi sig því ekki hafa forsendur til að grípa til aðgerða á grundvelli þess að iðgjöld félaganna væru ósanngjörn í skilningi 2. mgr. 55. gr. laga nr. 60/1994. Þannig hefur sá aðili sem Alþingi hefur með lögum fengið það hlutverk að hafa eftirlit með starfsemi vátryggingafélaga framkvæmt athugun á iðgjöldum vátryggingafélaganna og ekki talið 

Ég vil benda hv. þm. á að þeir eiga að biðja um orðið til þess að gera grein fyrir atkvæði sínu í upphafi atkvæðagreiðslu en ekki er ætlast til að almennar umræður hefjist undir þessum þingskapalið.

Þá er óskað eftir nafnakalli.

Eru það bara ráðherrar sem mega ...

Ég vil að gefnu tilefni frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni segja að þingsköp ganga jafnt yfir alla, ráðherra, þingmenn stjórnarandstöðu og þingmenn sem ekki eru í stjórnarandstöðu.

Má ég þá klára frammíkallið? Er það bara ... hefja almennar umræður?

Hv. þm. fær ekki að klára frammíkallið. --- Óskað hefur verið eftir nafnakalli. Atkvæðagreiðslan fer fram með nafnakalli.

Herra forseti. Tilefni þessarar skýrslubeiðni er miklar hækkanir tryggingafélaganna á sl. tveimur árum eða um 70--80%. Tryggingafélögin hafa borið fyrir sig að ástæða þess að þau hafi þurft að hækka svona mikið iðgjöld bifreiðatrygginga sé til að mynda skaðabótalögin, skaðabótalög sem Alþingi hefur sett. Einnig er hér um lögboðnar skyldutryggingar að ræða og þannig er mjög eðlilegt, þegar ekki hafa komið fram viðunandi skýringar á þessari iðgjaldahækkun þrátt fyrir að Fjármálaeftirlitið hafi farið ofan í málið, að Alþingi, sem hefur eftirlitshlutverki að gegna, taki málið til sín. Rök ráðherra ganga ekki, að þar sem Fjármálaeftirlitið hafi eftirlit með tryggingafélögunum þá geti Alþingi ekki komið að málinu. Með sama hætti má segja að Alþingi geti ekki fjallað um neinar stofnanir hjá hinu opinbera af því að Ríkisendurskoðun hefur eftirlit með þeim stofnunum. Við getum líka tekið sem dæmi Samkeppnisstofnun, að þá megi heldur ekki fjalla um mál sem Samkeppnisstofnun hefur á sinni könnu. Þessi rök eru fjarstæða og þess vegna segi ég auðvitað já.

Herra forseti. Ég tel sjálfsagt að samþykkja þessa skýrslubeiðni. Ég tel sjálfsagt og einboðið að þeir sem eiga síðan að gefa upplýsingar samkvæmt skýrslunni geri það. Ég undrast ummæli hæstv. ráðherra hér sem gefur sér þá niðurstöðu fyrir fram, þau jöðruðu við að vera í hótunarstíl, að þessar upplýsingar mundu ekkert koma þó svo Alþingi heimili hér beiðni um skýrslugjöf um þessa hluti. Ég verð að segja að ég hef æ meiri áhyggjur af því, herra forseti, að það sé með ýmsum hætti verið að grafa undan og veikja stöðu Alþingis til þess að krefjast upplýsinga um mál. Alþingi hefur ekki framselt Fjármálaeftirlitinu vald sitt og rétt sinn til að krefjast upplýsinga um opinber eða hálfopinber málefni og hvaðeina annað sem ekki á leynt að fara samkvæmt beinum ákvæðum í öðrum lögum. Þannig er það og verður að vera áfram. Ég segi því já.

Hæstv. forseti. Það er hárrétt sem fram kom hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að tryggingar hafa hækkað mikið á síðustu mánuðum og missirum. Hins vegar getum við ekki horft fram hjá því að við höfum komið málum í ákveðinn farveg á hv. Alþingi hvað varðar eftirlit. Við höfum sett lög um Fjármálaeftirlit. Sú stofnun fer með það hlutverk að hafa eftirlit með vátryggingafélögunum. Þess vegna samræmist þessi beiðni um skýrslu ekki þeim reglum sem við höfum sjálf sett okkur. Það er undarlegt að tveir hv. þingmenn sem hér tala hæst, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem hafa hvað mesta þingreynslu, skuli ekki átta sig á þeim reglum sem við höfum sjálf sett okkur. Ég get ekki annað en setið hjá við þessa atkvæðagreiðslu vegna þess að ég get ekki gefið þessar upplýsingar. Mér finnst betra að segja það hér strax heldur en þurfa að segja það þegar skýrslan kemur fram því að hún mun valda miklum vonbrigðum hvort sem hv. þingmönnum líkar betur eða verr. Ég greiði ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Efh.- og viðskn. fjallaði um þetta mál í sumar en því miður hefur ekki náðst samstaða um að ljúka umfjöllun nefndarinnar. Nú kemur fram þessi beiðni um skýrslu af hálfu ráðherrans. Ég sé í sjálfu sér ekkert athugavert við að þingið taki þetta mál fyrir frekar en ýmis önnur sem hér er fjallað um. En það sem mér finnst athugavert við þessa skýrslubeiðni er hinn langi listi af spurningum sem fjalla á um í skýrslunni. Mér finnst að margar þeirra séu alls ekki þingtækar og þess eðlis að það sé mjög ólíklegt að við þeim fáist svör. Þess vegna skil ég vel afstöðu hæstv. viðskrh. og ég sit hjá við atkvæðagreiðslu um þessa skýrslubeiðni.

Herra forseti. Alþingi setur lög um skyldutryggingar bifreiðatrygginga. Tryggingafélögin ákvarða síðan iðgjaldið fyrir þær tryggingar. Á undanförnum mánuðum hafa þessi iðgjöld verið að hækka um tugi prósenta, 70--80% á tveimur undangengnum árum. Það er skylda Alþingis að fylgjast með því að iðgjöldum sé í hóf stillt, að tryggingafélögin komi sér ekki saman um að hafa viðskiptamenn sína að féþúfu á grundvelli laga sem Alþingi setur, lögþvingaðri féþúfu. Fjármálaeftirlitið hefur að sönnu skoðað þessi mál en fulltrúum stjórnarandstöðunnar í efh.- og viðskn. finnst mörgum spurningum ósvarað og höfum við óskað eftir skýringum í þessu skýrsluformi. Nú sætir það furðu, ef ekki er hægt að taka dýpra í árinni og tala um pólitískt hneyksli, að hæstv. viðskrh. skuli ætla að slá skjaldborg um tryggingafélögin og þögn þeirra í málinu. Alþingi gerir kröfu um að upplýsingar verði hér fram reiddar.

Herra forseti. Hvers konar samtrygging er á ferðinni millum stjórnvalda og tryggingafélaganna? Það liggur fyrir að tryggingafélögin hafa gerst uppvís að því að hafa hækkað iðgjöld sín langt fram yfir það sem sæmilegt má telja og auðvitað er það skylda Alþingis að fara djúpt ofan í það mál. Þess freistuðu fulltrúar stjórnarandstöðunnar í efh.- og viðskn. og fengu ekki skýr svör. Þá eru það einfaldlega réttindi Alþingis að fara þá leið að biðja um skýrslu til þess að krefjast skýrra svara um þetta mál. Það er ekkert annað en hneisa þegar hæstv. viðskrh. kemur hingað og lýsir því í reynd yfir að verði skýrslubeiðnin samþykkt hyggist hún ekki verða við þessu. Hvers konar vinnubrögð eru menn að taka upp á hinu háa Alþingi?

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2000 sem er að finna á þskj. 156. Með frv. er áætlað að tekjur ríkissjóðs hækki um 15,4 milljarða kr. frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlögum ársins og sótt er um 5,7 milljarða viðbótarfjárheimildir vegna meiri útgjalda en fyrirséð voru við afgreiðslu fjárlaga. Frv. ber með sér að staða ríkissjóðs er sterk og einkennist af áframhaldandi hagvexti sem skilar sér í auknum tekjum ríkisins. Útgjöld hækka umfram forsendur, einkum vegna útgjalda sjúkratrygginga, kjarasamninga, sérstakra ákvarðana um sendiráðsbyggingar í Japan og Kanada, endurskoðunar vaxtagjalda og fleiri tiltölulega stórra útgjaldaliða en umframkostnaður í rekstri stofnana er nú mun fyrirferðarminni en verið hefur undanfarin ár. Frv. einkennist þannig af hertri framkvæmd fjárlaga og því að brugðist er við umframútgjöldum innan ársins og halli eða afgangur stofnana eftir atvikum fluttur yfir á næsta ár eða milli ára. Tekjuáætlun ríkissjóðs byggði á áætlaðri niðurstöðu ríkisreiknings árið 1999 og spá Þjóðhagsstofnunar frá því í desember 1999 um þróun helstu hagstærða árið 2000. Þessar forsendur hafa breyst í nokkrum atriðum. Annars vegar sýnir ríkisreikningur fyrir árið 1999 mun hagstæðari niðurstöðu en tekjuáætlunin byggði á. Hins vegar hafa helstu efnahagsforsendur breyst og er nú spáð helmingi meiri vexti þjóðarútgjalda en þá var. Mest hækka skattar á tekjur og hagnað eða um 7,5 milljarða kr. Þar af skila tekjuskattar einstaklinga 2,8 milljörðum meiri tekjum og fjármagnstekjuskattur er 1,5 milljörðum umfram áætlun. Hækkun tekjuskatta einstaklinga stafar af minna atvinnuleysi og meiri hækkun launa en áætluð var og aukin umsvif á fjármagnsmarkaði skila ríkissjóði einnig auknum tekjum. Loks er í frv. gert ráð fyrir að tekjuskattar fyrirtækja skili meiri tekjum en áætlun fjárlaga gerði ráð fyrir. Sú áætlun verður hins vegar endurskoðuð í ljósi þeirrar álagningar sem hefur nú farið fram í októbermánuði og liggur fyrir en fyrstu vísbendingar þaðan eru reyndar um að tekjurnar geti orðið nokkru minni en áætlað er í þessu fjáraukalagafrv. Skattar á vörur og þjónustu eru tæplega 5 milljörðum kr. umfram áætlun. Þar af er virðisaukaskattur tæplega 6 milljörðum kr. umfram áætlun en á móti eru vörugjöld eða aðrir sértækir veltuskattar tæplega milljarði kr. lægri en áætlað var. Hækkun virðisaukaskatts frá áætlun má annars vegar rekja til breyttra þjóðhagsforsendna og hins vegar reyndust tekjur af virðisaukaskatti á síðasta ári mun hærri en gengið var út frá í áætlun fjárlaganna. Aðrar tekjubreytingar eru minni og skýrast einkum af auknum vaxtatekjum sem eru nú áætlaðar 2 milljörðum kr. hærri en í fjárlögum. Koma þar einkum við sögu hærri vaxtatekjur 1999 en gert var ráð fyrir við áætlun fjárlaga og flytjast áfram milli ára og sömuleiðis vaxtatekjur af inneign ríkissjóðs hjá Seðlabanka Íslands. Að því er varðar útgjaldahlið frv. er sótt um rúmlega 5,7 milljarða kr. viðbótarfjárheimildir til að mæta auknum útgjöldum. Þar af eru framlög til launa- og rekstrargjalda um 2,2 milljarðar, neyslu- og rekstrartilfærslur nema tæpum 1,2 milljörðum og viðhald og stofnkostnaður tæplega 1,7 milljörðum kr. Loks eru vaxtagjöld áætluð 700 millj. kr. hærri en áætlun fjárlaga gerði ráð fyrir. Er þar fyrst og fremst um að ræða hærri skammtímavexti innan lands, kostnað vegna fyrirframinnlausnar spariskírteina en einnig hærri vaxtagjöld í útgjöldum. Frávik í rekstrarútgjöldum skýrast einkum af kjarasamningum, breyttri framsetningu á mótframlagi vegna lífeyrissparnaðar, samningi um rekstur strandstöðva og áforma um að hreinsa olíu úr flaki El Grillo í Seyðisfirði. Þá er lagt til að rekstrarkostnaður Þjóðminjasafns og Hollustuverndar umfram heimildir verði bættur að hluta í tengslum við skipulags- og mannabreytingar sem orðið hafa hjá þessum stofnunum. Aðrar breytingar eru að mestu leyti vegna ýmissa ófyrirséðra atvika, samninga og lagabreytinga. Rekja má nær öll frávik í tilfærsluútgjöldum til umframútgjalda í sjúkratryggingum og eru þau frávik nánar skýrð í athugasemdum með frv. Þá hækka tilfærsluútgjöld um 200 millj. kr. vegna jarðskjálfta á Suðurlandi og um 100 millj. kr. vegna framlaga til Byggðastofnunar. Á móti kemur að útgjöld vegna atvinnuleysis verða 600 millj. kr. minni en áætlað var. Loks hækka framlög til stofnkostnaðar um tæplega 1,7 milljarða kr. eins og áður var nefnt. Þar af eru 900 millj. vegna sendiráðsbygginga í Japan og Kanada og um 400 millj. vegna breytinga á vegáætlun. Við afgreiðslu fjáraukalaga fyrir árið 1999 var mikil umræða um umframútgjöld stofnana, einkum sjúkrastofnana og ábyrgð forstöðumanna í þeim efnum. Í kjölfarið gaf fjmrn. út verklagsreglur um framkvæmd fjárlaga þar sem fram kemur ábyrgð forstöðumanna og kröfur um að viðkomandi ráðuneyti fylgi eftir ákvörðunum Alþingis. Þá voru gefnar út reglur um lánsviðskipti ríkisstofnana til að koma í veg fyrir að stofnanir safni skuldum án heimildar. Loks hefur upplýsingastreymi um fjármál stofnana sem standa utan bókhaldskerfis ríkisins verið bætt. Þannig hefur eftirlit með framkvæmd fjárlaga verið hert auk þess sem Ríkisendurskoðun mun upplýsa fjárln. um hvernig tekist hafi til með rekstur sjúkrastofnana á árinu. Fjmrn. mun áfram leggja ríka áherslu á að fjárlögum verði framfylgt enda er það forsenda fyrir trúverðugleika í ríkisfjármálum og jafnframt því að stefna ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum nái fram að ganga. Heildaráætlun fjáraukalagafrv., hin endurskoðaða áætlun um tekjur og gjöld samkvæmt frv., sýnir að tekjuafgangur hækkar um 9,6 milljarða kr. frá fjárlögum 1999 og verður samkvæmt þessari áætlun 26,3 milljarðar. Hreinn lánsfjárjöfnuður batnar um tæplega 6,6 milljarða kr. og er áætlaður 27,5 milljarðar. Auk almennrar endurskoðunar á tekjum og útgjöldum í meðförum þingsins geta hins vegar orðið aðrar breytingar á þessu frv. sem geta breytt þessari mynd nokkuð. Í forsendum fjárlaga fyrir árið 2000 er gert ráð fyrir því að heildartekjur af sölu eigna á þessu ári nemi 7,1 milljarði kr. og þar af eru 4,6 færðir sem söluhagnaður á tekjuhlið fjárlaganna. Ef ekki verður af sölu á eignarhlutum fyrir áramót sem þessu nemur verður að endurskoða þessa áætlun fyrir áramótin fyrir 3. umr. en væntanlega færist þá söluhagnaðurinn yfir áramót þannig að samanlagður lánsfjárafgangur beggja ára ætti ekki að breytast að ráði og hefur þar af leiðandi ekki mikla þýðingu þó að það lækki niðurstöðutölur þessa árs en hækki þær á næsta ári. Einnig eru tvö önnur mál nú til meðferðar á vegum ríkisstjórnarinnar sem hér geta haft áhrif og þurfa að koma til skoðunar við endanlega afgreiðslu frv. Það er í fyrsta lagi niðurstaða svokallaðrar tekjustofnanefndar um tekjustofna sveitarfélaga og aðild ríkisins að breytingum í því efni. Þar liggur fyrir að ríkisstjórnin hefur gefið fyrirheit um að leggja til á þessu ári 700 millj kr. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem ætlunin er að ráðstafa með svipuðum hætti og á síðasta ári og þarf að gera ráð fyrir þessu við lokaafgreiðslu frv. með brtt. Einnig er hugsanlegt ef niðurstaða fæst í málefnum Orkubús Vestfjarða, sem bar örlítið á góma í gær, að gera þurfi ráð fyrir sérstökum útgjöldum vegna þess samkomulags inn í þetta frv. Sú niðurstaða liggur ekki fyrir en verður vonandi áður en frv. verður endanlega afgreitt frá Alþingi. Herra forseti. Ég hef farið nokkrum almennum orðum um þetta frv. og þau áhrif sem það hefur til að auka rekstrarafgang ríkissjóðs. Ég sé ekki ástæðu til að tíunda frekar einstaka liði í frv. umfram það sem gert hefur verið. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjárln. þingsins.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. orðaði það svo að hann hefði farið nokkrum almennum orðum um þau áhrif sem þær upplýsingar sem koma fram í þessu frv. hafa á gang efnahagsmálanna. Ég tel að heppilegt að nota þetta tækifæri til að fara lítillega yfir stöðu efnahagsmálanna eins og hún blasir við í dag. Áður langar mig þó, herra forseti, til þess að ræða lítillega um eðli fjáraukalaga. Til hvers eru fjáraukalög? Þegar við settum lög um fjárreiður ríkisins árið 1996 þá var það m.a. til þess að koma skikk á það hvernig við ætluðum að nýta fjáraukalög. Samkvæmt því sem við samþykktum þá varð niðurstaða sú að í fjáraukalögum freistuðu menn þess að hafa einungis það sem kalla mætti gjörsamlega ófyrirsjáanleg útgjöld. Sem dæmi um útgjöld af því tagi nefni ég jarðskjálfta á Suðurlandi og ýmislegt annað sem upp á kann að koma. Ég er hins vegar giska ósáttur við það, herra forseti, þegar ég sé að það er aftur komið á víð og dreif hvað menn setja inn í fjáraukalögin. Mér finnst það t.d. nokkuð umhendis að skjóta inn í fjáraukalög fé til að mæta rekstrarkostnaði Safnahússins vegna þess að áætlanir um hita og ræstingar hafi farið fram úr áætlun. Það er ekki tilefni til að setja slíkt í fjáraukalög. Sömuleiðis velti ég því fyrir mér, herra forseti, hvort setja eigi á fjáraukalög kaup á bústað undir sendiráð í Japan þegar fyrir liggur að það kostar 800--900 millj. kr. Menn hljóta að undirbúa það nokkuð tryggilega og það er auðvitað dæmi um mál sem á að vera inni á fjárlögum, sér í lagi vegna þess að í þessu fjáraukalagafrv. virðist ekki ljóst hvort ráðast eigi í þau kaup á þessu ári. Ég nefni líka, herra forseti, að jafnprýðilegt verkefni og að hreinsa olíu úr El Grillo sem hér fær 100 millj. kr. framlag er að sjálfsögðu nokkuð sem ég leggst ekki á móti heldur fagna. Hins vegar er ljóst að það verkefni verður ekki unnið á þessu ári og þar af leiðandi sýnist mér að rétt hefði verið að hafa þetta alfarið inni í fjárlögum. Mér sýnist, herra forseti, að við höfum ekki alveg náð þeim markmiðum sem við settum okkur með setningu fjárreiðulaganna 1996. Við í stjórnarandstöðunni, bæði Samfylkingin og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, höfum gert við þetta athugasemdir og ræddum þetta nokkuð hér í fyrra. Þá var tekið undir málflutning okkar af hv. þingmönnum stjórnarliðsins sem töldu að betra væri að koma sæmilegra skikki á þessi mál og fylgja bókstaf fjárreiðulaganna. Herra forseti. Hæstv. fjmrh. gat þess að í ýmsum atriðum hefðu áætlanir ríkisins um tekjur breyst. Það er vægt til orða tekið, herra forseti. Það má orða það svo að í meginatriðum hafi grundvallarforsendurnar fyrir tekjuáætlun ríkisins breyst. Reyndar er það svo að höfundar frv., sem að sjálfsögðu er sett saman á ábyrgð hæstv. ráðherra, taka svo til orða að meginforsendur hafi breyst. Það stendur varla steinn yfir steini varðandi þær forsendur sem lágu til grundvallar fjárlögum fyrir árið 2000. Það kemur t.d. fram í þessu fjáraukalagafrv. að þjóðarútgjöld vaxa næstum því tvöfalt meira en spáð var og það skiptir auðvitað gríðarmiklu máli. Herra forseti. Upplýsingar í þessu fjáraukalagafrv. gefa tilefni til að ræða almennt, eins og hæstv. fjmrh. gerði, um stöðu efnahagsmála. Við í stjórnarandstöðunni höfum gagnrýnt ríkisstjórnina harkalega fyrir að bregðast ekki nægilega við þenslu í þjóðfélaginu en ég tel að hún sé nú komin á þau mörk að segja má að efnahagslífið hafi sjóðhitnað og ákaflega lítið megi út af bregða til þess að upp úr sjóði. Hins vegar er það þannig, herra forseti, að hæstv. ríkisstjórn hefur aftur og aftur hafnað því að það steðji í reynd nokkur vá að íslensku efnahagslífi. Hún hefur t.d. spáð því að viðskiptahallinn muni minnka. Staðreyndin er hins vegar sú að viðskiptahallinn hefur ekki einu sinni staðið í stað heldur hefur hann beinlínis vaxið. Það er fróðlegt að skoða þær efnahagsspár sem lagðar hafa verið fram af hálfu stjórnvalda og hvað þar er sagt um viðskiptahallann. Ég hygg að fullyrða megi að við hverja einustu spá stjórnvalda þá hefur spáin um viðskiptahalla aukist frá fyrri spám. Ég rifja það enn upp, herra forseti, að stjórnarandstaðan hélt því fram í fyrra að viðskiptahallinn mundi aukast í 50 milljarða á þessu ári og verða líklega 7,6--7,8% af landsframleiðslu. Það er gríðarlega hátt hlutfall. Ríkisstjórnin hafnaði því m.a. í umræðum hér í þessum sal og hélt því statt og stöðugt fram að það væru meiri líkur á því að viðskiptahallinn mundi minnka. Herra forseti. Við höfðum rangt fyrir okkur. Stjórnarliðið hafði rangt fyrir sér og líka við í stjórnarandstöðunni. Viðskiptahallinn jókst nefnilega ekki upp í 50 milljarða heldur var síðasta spá upp á 55 milljarða. Hann verður ekki 7,6--7,8% af landsframleiðslu heldur um 8%. Þetta er auðvitað fáheyrð staða og það sem er enn meira ógnvekjandi er að spáin til ársins 2004 gerir ekki ráð fyrir því að viðskiptahallinn minnki neitt að ráði. Ég rifja það upp, herra forseti, að hæstv. forsrh. lýsti því yfir úr þessum stól fyrir nokkrum árum, árið 1996 minnir mig, fyrir hönd sinnar ríkisstjórnar að það væri höfuðatriði að ná tökum á viðskiptajöfnuði til þess, eins og hann sagði, með leyfi forseta: ,, ... að erlendar skuldir okkar geti haldið áfram að lækka og að vaxtagreiðslur til erlendra aðila minnki ár frá ári``. Þegar þessum áhyggjum var lýst þá var viðskiptahallinn einungis 8 milljarðar kr. Í dag er hann næstum sjöfalt meiri eða 54--55 milljarðar kr. Hvað þýðir þetta, herra forseti? Það blasir meira að segja við að Þjóðhagsstofnun telur að á næsta ári muni viðskiptahallinn að öllum líkindum hækka upp í 57 milljarða. Þetta hefur að sjálfsögðu gríðarleg áhrif á stöðu okkar erlendis og það er vert að hafa af því áhyggjur. Mér sýnist sem hæstv. ríkisstjórn hafi ekki áhyggjur af þessu. Hún deilir því ekki með Þjóðhagsstofnun sem sagði í tengslum við umfjöllun sína um viðskiptahallann í áliti stofnunarinnar sem var dreift til okkar þingmanna hér fyrr á þessu hausti, með leyfi forseta: ,,Áframhaldandi hár viðskiptahalli mundi því leiða til tiltölulega hratt versnandi erlendrar stöðu.`` Reyndar gaf stofnunin í og sagði jafnframt, með leyfi forseta: ,,Sífelld aukning skulda fær ekki staðist. Mikill og langvarandi viðskiptahalli þjóða hefur því stundum verið undanfari skarprar gengislækkunar.`` Þarna er Þjóðhagsstofnun að segja, eins og Samfylkingin hefur bent á mörgum sinnum, að mikill og vaxandi viðskiptahalli er hættulegur íslensku krónunni. Stjórnvöld hafa hins vegar alltaf haldið því fram að lítil eða engin hætta væri á því að gengið léti undan síga vegna útstreymis á gjaldeyri umfram það sem kemur inn í samfélagið. Þegar Samfylkingin varaði við því að viðskiptahallinn græfi undan genginu þá minnist ég þess að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar brugðust við með því að gera góðlátlegt grín að spádómum af því tagi. Þeir gerðu sér ljóslega enga grein fyrir þeirri hættulegu þróun sem var þó í gangi. Við höfum síðan séð hvernig raunveruleikinn hefur fellt sinn dóm yfir því hver hafði rétt fyrir sér í þessu. Gengið hefur frá því í maí á þessu ári veikst um 8% og það hefði einhvern tíma þótt dálagleg gamaldags gengisfelling hér fyrr á árum. Ég minnist þess að 1993 var gengið fellt um 7,5% og þótti heldur mikið. Tímasprengjan sem menn hafa talað um í þessu sambandi, herra forseti, er því í reynd sprungin þó að afleiðingarnar séu ekki að öllu leyti komnar fram. Krónan hefur veikst að því marki að hún er orðin leiksoppur spekúlanta sem tvívegis gerðu atlögu að henni í sumar í þeim mæli að Seðlabankinn þurfti að grípa inn í til að koma í veg fyrir ákaflega alvarlegar afleiðingar fyrir gengið. Krónunni er m.a. haldið uppi með því að Seðlabankinn hefur þurft að grípa til þess ráðs að taka erlend skammtímalán upp á eina 15 milljarða. Vegna vangetu ríkisstjórnarinnar til að ná utan um efnahagsmál þjóðarinnar er umhverfi gjaldmiðilsins orðið svo veikt að ríkissjóður getur ekki einu sinni notað metafgang sinn til þess að greiða niður erlendar skuldir af því að það mundi einfaldlega vera of mikið álag á gengið. Þetta er auðvitað ákaflega alvarleg staða, herra forseti, og mér sýnist að eins og þróunin hefur verið allra síðustu vikur og miðað við umhverfið sem nú hefur skapast þá þurfi ekki mikla atburði til að setja gengið enn frekar úr jafnvægi þó ég telji ekki rétt að orðlengja frekar um það að sinni. Þetta hefur að sjálfsögðu, herra forseti, haft umtalsverð áhrif á verðbólguna. Stjórnarandstaðan, ekki síst Samfylkingin, varaði við því að búið væri að leysa fjöturinn af verðbólgudraugnum en stjórnvöld skelltu fullkomnum skollaeyrum við því. Þess er skemmst að minnast að hæstv. forsrh. hélt ræðu 17. júní og sagði þar þjóðinni í skjóli Jóns forseta að nú væri verðbólgan á niðurleið. Það var skammgóður vermir, herra forseti, ekki síst vegna þeirrar veikingar sem orðið hefur á genginu. Við höfum séð að verðbólgan er aftur á uppleið og hún er samkvæmt því sem Íslandsbanki-FBA spáir líkleg til þess að verða 6%. Það fer auðvitað algjörlega eftir því hvernig gengið þróast. Verði frekari sveiflur á því þá getur verðbólgan jafnvel aukist meira þó við vonum að í lengstu lög sé hægt að koma í veg fyrir það. Hvað halda menn svo að þessi stjórn efnahagsmála hafi í för með sér fyrir fjölskyldur í landinu? Þær hafa í krafti þeirra væntinga sem haldið var að þeim af stjórnvöldum með eilífu tali um mikið og varanlegt góðæri að sjálfsögðu steypt sér í talsverðar skuldir. Það má segja að Seðlabankinn hafi lengi vel bjargað því sem hægt var að bjarga hvað verðbólguna áhrærði með því að halda genginu háu og tryggja þannig að verðbólgu á innfluttum varningi var fyrir komið og reyndar í þeim mæli að um sinn lækkaði verð á innfluttum varningi sem vó þá upp á móti verðhækkunum innan lands. Nú er hins vegar ljóst að sú vörn er í reynd brostin. Gengið er í reynd fallið nú þegar um 8% og óljóst um framtíðina. Þar að auki er ljóst að erlend verðbólga fer vaxandi sem ekki bætir stöðuna hvað varðar innflutning. Þetta hefur, eins og ég hef sagt, herra forseti, ákaflega þungbær áhrif á skuldsettar fjölskyldur í landinu. Það má líka spyrja: Hvaða áhrif hefur þessi þróun efnahagsmála á jafnvægi á vinnumarkaði? Kjarasamningar ASÍ voru gerðir miðað við ákveðnar verðlagsforsendur eins og menn muna. Það er ljóst að miðað við þær spár sem ég hef hér rakið, m.a. frá greiningardeildum Íslandsbanka -- FBA, þá bendir allt til þess að þær fari úr böndum gagnvart kjarasamningum. Launaliður samninganna kemur til skoðunar í febrúar og það er einboðið að klúður ríkisstjórnarinnar í þessum málum hefur sett samningana í uppnám, það er ekkert flóknara en svo, herra forseti. Það er líka alveg ljóst að það stenst ekki til lengdar fyrir íslenskt atvinnulíf og íslensk fyrirtæki að verðbólga verði hér á landi tvisvar til þrisvar sinnum hærri en í samkeppnislöndunum. Það hlýtur auðvitað að taka sinn toll þegar fram í sækir og er þegar farið að gera það. Ríkisstjórnin hefur hins vegar neitað að horfast í augu við að eitthvað sé að. Ég vísa til umræðna um það fyrr á árinu, í sumar, þegar fram komu tölur um stöðu ríkissjóðs, að þar þóttust hæstv. ráðherrar finna röksemdir til að túlka stöðuna þannig að draga mundi úr þenslu. Mér finnst hins vegar, herra forseti, þvert á móti að í þessu fjáraukalagafrv. sé að finna tölur sem benda til þess að þessar staðhæfingar og þær röksemdir hafi verið byggðar á sandi. Ég rifja það upp að hæstv. ráðherrar vísuðu í það að tölur um tekjuaukningu ríkissjóðs eftir fyrstu sex mánuði ársins bentu til þess að þenslan væri að minnka. Ég man það að sömu rök voru notuð af fimm sendimönnum hæstv. ráðherra sem gengu á fund fjárln. fyrr í haust. En þegar maður skoðar fjáraukalagafrv. þá virðast mér blasa við aðrar tölur. Þar kemur fram að tekjuaukning ríkisins fyrstu sex mánuðina var miðað við að áætlun 7 milljarðar en nú stefni í að hún verði talsvert meiri á seinni hluta ársins, 8--9 milljarða hið minnsta samkvæmt þessu og líklega meiri. Ég get því ekki séð merki um það, herra forseti, að það sé að draga úr þessari þenslu. Það er ekkert sem segir mér að þenslan sé einfaldlega að hverfa. Hæstv. ráðherra hefur vísað til þess að nú sé minni bílainnflutningur en áður var. En Drottinn minn dýri, einhvern tímann verða menn einfaldlega að hætta að kaupa bíla vegna þess að allir eru búnir að kaupa sér nýjan bíl, þ.e. þeir sem ætla sé það eða geta gert það. Það hlýtur auðvitað að koma að einhverjum mettunarmörkum á markaðnum. Þessum mettunarmörkum er náð, herra forseti, og ég er ekki viss um að hægt sé að nota tölur um bílainnflutning til að staðhæfa að þenslan hafi minnkað. Ég held að því miður sé þensluskeiðið enn á fullu skriði. Viðskiptahallinn er knúinn áfram af mikilli neyslu og tekjuauki ríkissjóðs stafar að stórum hluta af honum. Hv. þm. Sverrir Hermannsson sem komst svo hnyttilega að orði að hinn mikli tekjuauki ríkisins væri að verulegu leyti froðufé sem kæmi úr þessu trogi sem strokkað væri og kalla mætti viðskiptahalla. Fleira gerir það að verkum að tekjuaukinn og tekjuafgangur ríkissjóðs hefur vaxið, það er ekki bara viðskiptahallinn. Það er mikil ofspenna á vinnumarkaði sem kemur fram í því, eins og hæstv. fjmrh. bendir á, að sem betur fer er lítið sem ekkert atvinnuleysi en jafnframt svara menn þessum mikla þorsta markaðarins í vinnuafl með því að menn eru í tveimur eða þremur störfum. Menn vinna mun lengur en áður og ljóst er að þessi ofspenna kemur fram í því, ef ég man rétt, að tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti hafa aukist um 10% umfram það sem ætlað var. Þetta bendir auðvitað til þess, herra forseti, að þenslan sé í fullum gangi. Í framhjáhlaupi vil ég taka fram að ég held að það sé ekki hagkvæmt miðað við ástandið að menn séu ofan í þetta að tala um það að ráðast í gríðarlega miklar framkvæmdir á allra næstu missirum eða árum. Þjóðarútgjöldin, sem spáð var í forsendum fjárlaga að mundu vaxa um 2,8%, hafa vaxið um 5,1% þannig að ég sé ekki merki þess að það sé að draga úr neyslu þjóðarinnar. Þetta helst í hendur við vaxandi viðskiptahalla og ég leyfi mér því að draga það í efa þegar hæstv. fjmrh. heldur því fram að þenslan sé í rénun og meira logn blasi við í efnahagslífinu. Ég held þvert á móti að efnahagslífið sé að sjóðhitna og það megi ekkert út af bregða til þess að það sjóði upp úr. Herra forseti. Hver er ólygnasti mælikvarðinn á stefnuna í efnahagsmálum? Það eru líklega markaðirnir. Og hvernig eru markaðirnir að greiða atkvæði þessa dagana? Með fótunum. Þeir sem ráða fyrir fjármagni og vilja fá fyrir það góða ávöxtun eru sem óðast að flytja það til útlanda vegna þess að þeir telja að það sé miklu betra að geyma það þar heldur en hér heima. Hlutabréfamarkaðurinn er líka sterkur mælikvarði á efnahagsstefnuna. Hvernig hefur hann verið að þróast? Þróunin þar hefur endurspeglað vaxandi vantrú á efnahagsstefnuna. Líka eru sterkir váboðar finnst mér í umhverfi fyrirtækjanna. Kostnaðarþróunin hefur vegna verðbólgunnar verið í vaxandi mæli óhagstæð fyrir þau. Hörð samkeppni hefur víða getað verndað okkur neytendur og komið í veg fyrir að þessum hækkunum sé beinlínis velt þegar í stað út í verðlagið. En þetta hefur gengið á hagnað fyrirtækja. Þetta hefur leitt til þess að hagnaður þeirra hefur minnkað verulega og það hefur komið fram í milliuppgjörum sem hafa sýnt snöggt um verri afkomu en jafnvel góðar greiningardeildir fjárfestingarbankanna hafa spáð fyrir um. Þetta stafar af óhagstæðri verðbólguþróun en líka vegna ofspennunnar á vinnumarkaði. Hvernig fara svo fyrirtækin að þegar kreppir að vegna kostnaðarhækkana? Þau eiga í reynd um þrjá kosti að velja. Að ganga á hagnað fyrirtækjanna, að velta verðhækkunum út í verðlagið og auka framleiðni. Og af þessum þremur kostum er auðvitað sá þriðji langbestur. Það skiptir ákaflega miklu máli að hægt sé að mæta kostnaðarhækkunum með aukinni hagræðingu og aukinni framleiðni. En það hefur hins vegar komið fram, og það tel ég vera með alvarlegri váboðum í íslensku atvinnulífi í dag, að framleiðni er ekki að aukast á Íslandi í sama mæli og í öðrum löndum. Það sem verra er, herra forseti, samkvæmt þeim upplýsingum sem hafa komið fram hjá Samtökum atvinnulífsins, og eru m.a. birtar á heimasíðu þeirra, er framleiðni bókstaflega að minnka á Íslandi. Þetta finnst mér vera ákaflega alvarlegt mál, herra forseti. Ég er því þeirrar skoðunar að þrátt fyrir þau góðu orð sem hæstv. fjmrh. hafði um fjáraukalagafrv. þar sem hann taldi að í því mætti finna staðfestingu á því að staða efnahagsmála væri býsna sterk, þá er ég þvert á móti þeirrar skoðunar að upplýsingar sem hafa komið fram í þessu frv. bendi til þess að fyrri staðhæfingar ríkisstjórnarinnar um að það sé að draga úr ofþenslu í samfélaginu standist ekki. Mér finnst það auðvitað slæmt, herra forseti, að það sé ekkert sem bendi til þess að ríkisstjórnin skilji þetta því að hún hefur ekki uppi nein áform um að grípa til nokkurra ráða.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2000. Í lögum um fjárreiður ríkisins frá 1997 stendur: ,,Valdi ófyrirséð atvik því að greiða þarf úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum er fjármálaráðherra að höfðu samráði við hlutaðeigandi ráðherra heimilt að inna greiðsluna af hendi enda þoli hún ekki bið. Fjármálaráðherra er skylt að gera fjárlaganefnd Alþingis grein fyrir slíkum ófyrirséðum greiðslum strax og ákvörðun hefur verið tekin um þær og leita heimilda til þeirra með frumvarpi til fjáraukalaga.`` Einnig stendur í V. kafla frv. til fjáraukalaga: ,,Ef þörf krefur skal í frumvarpi til fjáraukalaga leitað eftir heimildum til frekari fjárráðstafana en fjárlög ársins gera ráð fyrir.`` Herra forseti. Þarna er í tveimur greinum kveðið á um hvernig á að nota og beita fjáraukalögum í samræmi við lög um fjárreiður ríkisins. Í fyrsta lagi skv. 33. gr. er ráðherra aðeins heimilt í afar brýnum tilvikum og ef það þolir alls ekki bið, að samþykkja slíkar greiðslur, enda séu þær þá þegar tilkynntar og bornar undir fjárln. og síðan er leitað eftir endanlegum heimildum í fjáraukalögum. Þarna er skýrt kveðið á um afar brýna nauðsyn. Herra forseti. Þetta frv. til fjáraukalaga og einstakar ákvarðanir þar hefur í sjálfu sér ekkert verið borið undir fjárln. Og ekki verður þar alls staðar séð að þau útgjöld sem þegar hefur verið stofnað til og eru tilkynnt í þessu frv. til fjáraukalaga séu öll svo afar brýn að ekki hefði mátt láta þau fara annað hvort eðlilegan farveg við gerð næstu fjárlaga eða þá taka tillit til þeirra við fjárlagagerð þess árs er þau fjárlög voru unnin því að flest þau atriði sem hér eru talin og samþykkt voru í sjálfu sér fyrirsjáanleg þegar fjárlög voru samþykkt skömmu fyrir áramótin, þ.e. fjárlög fyrir árið 2000. Það er engin afsökun hjá framkvæmdarvaldinu eða hæstv. fjmrh. að skýla sér á bak við það að ríkisstjórnin og hann sem fjmrh. og einstakir ráðherrar hafi meiri hluta þingsins á bak við sig í hverju sem þeim dettur í hug að gera. Það er í sjálfu sér vafalaust líklegt þó að aldrei megi ganga að því fyrir fram. En allir þingmenn og allar nefndir hafa sama rétt og þeir sem þar sitja, óháð því hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu enda kveða lög um fjárreiður ríkisinks skýrt á um að það eigi að gera fjárln. Alþingis grein fyrir slíkum ófyrirséðum greiðslum strax og ákvörðun hefur verið tekin um þær en ekki að tilkynna bara meiri hlutanum um þær eftir dúk og disk. Herra forseti. Það er virkileg ástæða til að staldra við það hvernig framkvæmdarvaldið kemur fram gagnvart löggjafarsamkomunni. Það umgengst hana hreinlega eins og afgreiðslustofnun, eins og stimpilpúða. Í 43. gr. laga um fjárreiður ríkisins er sagt að ef þörf krefur skuli í frv. til fjáraukalaga leita eftir heimildum til frekari greiðslu. Það á að leita eftir heimildunum og ekki samþykkja greiðslurnar fyrr en þær heimildir eru fengnar. Herra forseti. Það er sérstök ástæða til að ræða þessa framkvæmd. Ég tel að það sé fyllilega og afar tímabært að breyta lögum um fjárreiður ríkisins þannig að fjáraukalög verði afgreidd oftar á ári og að það sé t.d. alveg sjálfsögð krafa að á vorin, áður en þing fer heim, liggi fyrir eða að þá sé borið upp frv. til fjáraukalaga varðandi þær skuldbindingar sem er sýnt að menn verða að taka á sig og hafa komið fram frá því að fjárlög hafa verið samþykkt undir lok fyrra árs. Þá getur Alþingi sagt sitt. Alþingismenn gætu viljað koma þar á framfæri athugasemdum og ákvörðunum sem ástæða væri til að greiða fyrir þannig að ekki væri bara um óskir ráðherranna að ræða sem þeir afgreiða á sinn hátt. Ég veit að víða erlendis, í nágrannalöndum okkar t.d., er sá háttur hafður á að fjáraukalög eru afgreidd oftar á ári en eru ekki eins og hér þar sem Alþingi er í megindráttum notað sem stimpilpúði þegar teknar eru ákvarðannir. Herra forseti. Ég legg áherslu á að þetta er til þess að styrkja ekki aðeins framkvæmdarvaldið í því að það sé að gera eins og löggjafinn vill heldur líka að styrkja og efla sanna aðkomu löggjafarsamkomunnar að fjáröflun og fjárútlátum ríkisins. Ég mun nú aðeins víkja að einstaka þáttum í sjálfu frv. til fjáraukalaga. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á í framsögu sinni er þetta bara fyrsti kaflinn í því sem var dregið upp til þess að setja saman í þessi fjáraukalög. En við höfum kynnst því og vitum af því í fjárln. að þegar er búið að samþykkja allmörg önnur atriði til greiðslu á þessu ári og önnur brýn bíða úrlausnar og verða ekki umflúin vegna þess að það er búið að binda slíkar skuldbindingar að baki þeirra að það verður að verða við þeim. Verulega margt á eftir að koma í þetta frv. áður en það verður að lögum eins og hæstv. ráðherra kom inn á. Það er eiginlega formálinn að fjáraukalagafrv. sem hann leggur nú fram. Tökum ráðuneytin fyrir í röð og lítum á forsrn. fyrst: ,,Forsætisráðuneyti, aðalskrifstofa. Farið er fram á 12 millj. kr. viðbótarframlag til aðalskrifstofu forsætisráðuneytisins vegna aukinna verkefna og fjölgunar starfsmanna.`` Þetta hefði svo sem verið eðlileg setning í fjárlagafrv. en í frv. til fjáraukalaga er þetta afar óeðlilegt nema þá að einhver meiri skýring fylgi með um hvers vegna þetta reynist svo afar brýnt. Halda menn að það sé ekki búið að ráða þessa starfsmenn? Jú, vafalaust er búið að stofna til þessa kostnaðar. Flettum upp á utanrrn. Ég vitna aftur til þess, herra forseti, sem stendur í lögunum um fjárreiður ríkisins. ,,Valdi ófyrirséð atvik því að greiða þarf úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum er fjármálaráðherra að höfðu samráði við hlutaðeigandi ráðherra heimilt að inna greiðsluna af hendi enda þoli hún ekki bið.`` Undir kaflanum um utanrrn. stendur: ,,Utanríkisráðuneyti, aðalskrifstofa. Farið er fram á 50 millj. kr. hækkun á viðfangsefninu. Í fyrsta lagi er sótt um 30 millj. kr. til að mæta uppsöfnuðum kostnaði, m.a. vegna aðkeyptrar sérfræðiþjónustu, ráðgjafar og annarra útgjalda á árunum 1998--2000.`` Voru þetta skyndileg útgjöld sem ráðherra þurfti að bregðast við strax eftir helgina? Nei. Þetta er bara vinnulag sem ekki á að líðast. Ég er ekki að fella dóm um það hvort þessi kostnaður hafi í sjálfu sér verið nauðsynlegur. Ég dreg enga dul á að svo gæti hafa verið og ég hygg að flestöll ráðuneyti og stofnanir telji sig ekki of sæl og finnist að þeim þrengt og af þeim skorið. Það er engin fyrirmynd að láta uppsafnaðan vanda, sem verður ekki leystur nema með því að greiða hann, dragast og dragast óafgreiddan. Herra forseti. Þetta á að koma í frv. til fjárlaga. Þar á þetta heima. Það er ekki þörf á skyndilegri afgreiðslu fyrir fjmrh. og viðkomandi fagráðherra vegna einhverra afar brýnna eða skyndilegra náttúruhamfara sem verða í ráðuneytinu og verður ekki brugðist öðruvísi við en með því að greiða þetta þegar í stað. Þessi vinnubrögð ganga einfaldlega ekki upp. Fleira væri hægt að tína til. Ég legg áherslu á það, herra forseti, að ég er ekki að leggja dóm á það hvort viðkomandi ráðuneyti eða stofnanir leggja sig fram við að skila góðum rekstri og sinna þeim verkefnum sem þeim er boðið að sinna. Ég hygg að það sé eindregin ósk, vilji og ætlan allra sem þarna koma að að gera sem best og fara sem best með fjárframlög ríkisins, a.m.k. langflestra. Iðnrn. fer fram á 10 millj. kr. aukaframlag til aðalskrifstofu ráðuneytisins. Ég legg áherslu á það, herra forseti, að á undanförnum árum hafa iðn.- og viðskrn. verið rekin sem ein skrifstofa. Ráðuneytið hefur unnið að mörgum viðamiklum verkefnum án þess að sérstakar fjárveitingar hafi komið til. Þetta gerist ekki á einum degi enda höfum við verið upplýst um að jafnvel nokkurra ára vandi liggi þarna að baki. Herra forseti. Svona á ekki að nota fjáraukalög, svona á ekki að fara með lög um fjárreiður ríkisins. Hið sama er upp á teningnum hjá viðskrn. Þar er líka uppsafnaður kostnaður á aðalskrifstofu upp á 10 millj. kr. Herra forseti. Okkur datt allt í einu í hug að fara að byggja sendiráð í fjarlægum löndum, okkur datt þetta svona bara í hug og þá þurftum við að gera það í einum hvelli.  ,,Valdi ófyrirséð atvik því að greiða þarf úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum er fjármálaráðherra að höfðu samráði við hlutaðeigandi ráðherra heimilt að inna greiðsluna af hendi enda þoli hún ekki bið.`` Herra forseti. Ég ítreka að allt eru þetta vafalaust hin bestu málefni. En ég tel afar brýnt fyrir stöðu Alþingis, vegna þeirrar vinnu og ábyrgðar sem það hefur á hendi til lögboðinna verka sem það síðan framselur framkvæmdarvaldinu að sinna, að styrkja starfsgrundvöll þess. Þegar fram koma lagalegir veikleikar á því sviði þá ber okkur að taka á þeim. Það er ekki sprottið af vantrausti heldur til að skapa eðlilegan starfsgrunn, trúnað og eðlilega framkvæmd á verkefnum ríkisins, trúnað og gott vinnulag milli löggjafarsamkundunnar og framkvæmdarvaldsins. Ég ætla ekki, herra forseti, að fara ítarlegar í einstök atriði að sinni en kannski síðar í umræðunni.

Herra forseti. Umræður um frv. til fjáraukalaga sem hér er til 1. umr. í dag hafa að hluta snúist um form og það lagaumhverfi sem frv. er lagt fram í. Ég get í sjálfu sér tekið undir að æskilegt væri að þetta frv. til fjáraukalaga væri sem minnst að umfangi, að hér væru ekki nema fjárframlög sem vart þola bið eins og kveðið er á um í lögunum. Auðvitað má lengi deila um þær fjárveitingar sem hér eru lagðar til, hversu brýnar þær eru. Ég get hins vegar sagt það í þessu sambandi að við í forustu fjárln. höfum ítrekað rætt við fjmrn. um samskiptareglur okkar varðandi fjáraukalögin og ákvarðanir um að sækja eftir aukafjárveitingum. Við þurfum að koma þeim samskiptareglum í fast form og ég vona að svo verði. Ég fullyrði að það er fullur vilji til að koma þar á föstu formi í samræmi við þau nýlegu lög sem við störfum eftir og horfðu til mikilla framfara á sínum tíma. Ég vil ekki segja að umgengni við framkvæmdarvaldið sé þannig að Alþingi sé stimpilpúði fyrir framkvæmdarvaldið á hverjum tíma. Ég vil ekki skrifa undir það vegna þess að auðvitað eru fjölmargar ákvarðanir sem teknar eru hér á Alþingi ekki lagðar til af ríkisstjórn í fjárlögum. Ég gæti talið upp langa lista af ákvörðunum sem átt hafa rætur sínar að rekja til umræðna hér á Alþingi. Að sjálfsögðu er náið samstarf milli Alþingis og þess meiri hluta sem á hverjum tíma styður ríkisstjórn og framkvæmdarvaldið og það hlýtur ætíð að verða svo. Ég vil undirstrika þetta varðandi þessa þörfu umræðu. Ég dreg ekkert úr því að það er þörf fyrir okkur í fjárln. og fjmrn. og fagráðuneyti að móta sem bestar vinnureglur um samskipti okkar á hverjum tíma. Þetta fjáraukalagafrv., eins og kom fram í ræðu hæstv. fjmrh., sýnir betri afkomu ríkissjóðs en reiknað var með í upphafi ársins. Sú breyting er vegna aukinna tekna, það sýnir tekjuhlið frv. Af tekjuhliðinni má sjá að tekjur hækka af tekjuskatti, það eru auknar tekjur af fjármagnstekjuskatti og það eru hærri tekjur af tekjuskatti lögaðila. Þetta þrennt er til komið vegna þess að það er kraftur í efnahagslífinu, miklar tekjur og batnandi afkoma fyrirtækja þó að ýmis sólarmerki séu á lofti í því, ég vil taka það fram og það hefur reyndar komið fram í þessari umræðu áður. Við getum tæpast vænst þess að fjármagnstekjur og tekjuskattur lögaðila hækki með sama hraða og raunin hefur verið undanfarið. Tekjur af virðisaukaskatti hafa einnig hækkað umfram áætlanir, um 5,9 milljarða. Þennan tekjuauka má auðvitað rekja til veltu í þjóðfélaginu, viðskiptahalla og þeirra afleiðinga sem af honum eru. Allt þetta verður til þess að afgangur af ríkissjóði verður meiri en áður var. Ég hef ávallt lagt áherslu á það í ræðu og riti að tekjuafgang sem þannig er saman settur verði að leggja fyrir. Ein leið er að greiða niður með honum skuldir en það eru vissir annmarkar á því að greiða niður erlendar skuldir vegna gengisins eins og komið hefur fram. En það er nóg til af öðrum leiðum til að koma afganginum fyrir til þess að styrkja stöðu ríkissjóðs og gera hann færan um það í framtíðinni að taka á öllum þeim þörfu málum í samfélaginu sem hann á að sinna. M.a. hefur staða Lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna verið styrkt og það kemur til góða í framtíðinni. Ég hef lagt áherslu á þetta. Mikið hefur verið rætt um mikinn afgang ríkissjóðs á þessu ári og næsta ári. Mér hefur ekki heyrst skorta tillögur um það hvernig eigi að koma þessum afgangi í lóg og úthluta honum strax. Ég tel að svo eigi ekki að gera og það sé hygginna manna háttur að nota tækifærið nú þegar miklar tekjur koma inn í ríkissjóð að laga til fyrir framtíðina. Ég held að þetta verði seint nægilega vel undirstrikað. Hv. 7. þm. Reykv. hélt hér ræðu um efnahagsmál og efnahagsástandið almennt. Hann taldi vera hættuástand í þeim efnum. Ég tel að það sé þarft að ræða um efnahagsmálin, viðskiptahallann og afleiðingar hans en mér fannst vanta í ræðu hv. þm. tillögur um það hvernig hann vilji bregðast við viðskiptahallanum. Viðskiptahallinn er m.a. saman settur af versnandi viðskiptakjörum, miklum olíuverðshækkunum, eldsneytishækkunum og versnandi kjörum fyrir útflutning okkar á ýmsum afurðum. Þau áhrif eru ekki að öllu leyti í valdi stjórnvalda en ég tek undir það að reyna beri að draga úr þessum mikla viðskiptahalla. Við höfum t.d. rætt um frestun á tilteknum framkvæmdum til að gefa skilaboð út í samfélagið um að óæskilegt sé að hafa slíka þenslu í samfélaginu, a.m.k. á ákveðnum landsvæðum. Ég vonast til að ef slík umræða kemur upp þá eigum við stuðningsmenn í því. Ég hef hins vegar heyrt að þingheimur, a.m.k. hluti hans, hafi miklar áhyggjur af þessum frestunum, telji þær varla réttlætanlegar, en þær eru eitt tækið sem stjórnvöld hafa. Stjórnvöld hafa satt að segja ekki mörg önnur tæki en ríkisfjármálin til að draga úr þenslu í samfélaginu, að reyna að stilla útgjöldum ríkisins í hóf, sýna aðhald og greiða niður skuldir ríkissjóðs. Útgjöld þessa frv. hafa ekki vaxið með sama hraða og tekjurnar og því sýnir það bætta afkomu. En nokkur mál skera sig úr varðandi útgjöld. Það eru einstakar ákvarðanir, sumar komnar til vegna ófyrirsjáanlegra atburða eins og jarðskjálfta á Suðurlandi. Ég held að menn deili ekki um að það séu brýn útgjöld. Deila má um hvort útgjöld vegna El Grillo hefðu átt að vera á fjárlögum síðast eða á fjáraukalögum núna en ég held að ekki sé deilt um að ekki verði undan því vikist að fara í þetta verk. Þar eru 102 millj. inni til þeirra hluta til að geta hrint þessu verki af stað sem þolir ekki bið en verkið þarf að bjóða út til þess að fá endanlega úr því skorið hvað það kostar í raun því að alþjóðlegt útboð sker úr um slíkt. Hér eru hækkanir til sjúkratrygginga. Það er til komið af lyfjakostnaði og sérfræðiþjónustu. Við höfum eytt töluverðum tíma í það í fjárln. að fara yfir þessi mál bæði varðandi fjáraukalög og fjárlög. Það þurfum við að gera áfram. Þarna eru áætlanir sem hafa ekki staðist eða kostnaður hefur farið fram úr þeim áætlunum sem gerðar voru. Það er staðreynd að lyfjakostnaðurinn hækkar um ein 12% á ári vegna útgáfu nýrra lyfja en ekki hafa gengið eftir áform um kerfisbreytingar í lyfjunum sem voru áætlaðar í upphafi árs. Þess vegna er beðið um aukafjárveitingar þarna. Fjárveitingar til utanrrn. varðandi sendiráð í Japan hafa valdið mikilli umræðu hér. Það er í rauninni ekki í fyrsta skipti sem utanríkisþjónustan er til umræðu í þessu efni. Vissulega má deila um hvort þetta eigi að vera í fjáraukalögum eða fjárlögum. Ég vildi undirstrika í þessu sambandi að á Alþingi var flutt þáltill. eftir þáltill. um að stofna sendiráð í Japan. Mér er kunnugt um að fyrrv. samþingmaður minn á Austurlandi, Hjörleifur Guttormsson, var 1. flm. að þáltill. um þetta efni fjögur ár í röð á Alþingi. Hann var einn af frumkvöðlunum í þessu en það þótti eðlileg ákvörðun að stofna þarna sendiráð og Alþingi tók ákvörðun um það en síðan kom að því að koma sendiráðinu í húsnæði í Tókíó sem er ekkert auðvelt mál. Menn stóðu frammi fyrir þeim kostum að leigja húsnæði eða kaupa og þó að það hljómi kannski einkennilega í ljósi þeirra talna sem hér eru þá stóðu menn frammi fyrir afar hagstæðu tilboði um húsnæði og annaðhvort var að hrökkva eða stökkva og ákveða hvort ætti að kaupa þarna, fjárfesting sem borgar sig upp á tíu árum. Það er ljóst. Þess vegna er þessi upphæð til komin. Það er ósköp eðlilegt að hún veki umræðu. Þetta eru miklar fjárhæðir og það er ósköp eðlilegt að spurt sé hvort eðlilegt sé að verja slíkum fjárhæðum. En ákvörðunin er tekin og staðfest hefur verið að það verði gagnkvæmni, að Japanar opni hér sendiráð með miklu starfsliði og þá væntanlega fasteignakaupum hér þó að það verði lægri upphæðir en þarna er um að ræða. Ég vildi fara yfir þetta mál í ljósi þessa því að eðlilega blöskrar mörgum þær miklu fjárhæðir sem þarna eru. En ég vil undirstrika að að þetta er fjárfesting. Þetta eru ekki rekstrarútgjöld. Hins vegar er sendiráð í Japan eðli málsins samkvæmt mjög dýrt og verður það. En ákvörðunin var tekin hér og ég man ekki til að nokkrar deilur hafi verið um það á Alþingi þegar sú ákvörðun var tekin. Ég hjó eftir því að hv. 7. þm. Reykv. talaði um að ríkisstjórnin hygðist standa fyrir eða stuðla að miklum framkvæmdum á næstu árum.

Hún ræddi um það.

Ræddi um, já, svo ég hafi þetta nú allt saman rétt, hv. þm. Ég er þeirrar skoðunar að hver ríkisstjórn verði að horfa fram í tímann að þessu leyti. Þó að vel ári núna í atvinnulegu tilliti og umframeftirspurn sé eftir vinnuafli er alls ekki víst að svo verði á næstu árum. Það er ekkert sjálfgefið í því efni að það ástand haldist. Það er að fækka fólki vegna tæknibreytinga í mörgum atvinnugreinum. Það þarf að huga að því að nýsköpun verði í atvinnulífinu í stað þeirra starfa sem falla út í eldri atvinnugreinum, m.a. vegna tæknibreytinga. Sú þróun hefur verið mjög í gangi á undanförnum árum. Þess vegna held ég að menn verði að halda vöku sinni í þessu efni og við megum vara okkur á því að blanda þessu saman þó að ég taki vissulega undir áhyggjur hv. þm. af því að það er yfirspennt atvinnulíf í landinu núna enda sést það í þessum fjáraukalögum að farið er fram á 600 millj. kr. lækkun vegna Atvinnuleysistryggingasjóðs sem sýnir náttúrlega hve atvinnuástandið er gott núna og í rauninni umframeftirspurn eftir vinnuafli. En við megum varast að hugsa sem svo að það sé náttúrulögmál og það haldist til frambúðar. Þetta frv. fer til skoðunar í fjárln. og ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson tók undir áhyggjur mínar varðandi þróun efnahagsmála en hann spurði hins vegar: Hvar eru ráð og andmæli Samfylkingarinnar? Hvað hefur Samfylkingin fram að færa í þessum efnum? Herra forseti. Ég hef áður bent á að hæstv. ríkisstjórn urðu á alvarleg mistök sem gera það að verkum að við erum núna stödd í þeirri stöðu sem við horfum framan í núna. Ég benti á að menn hefðu ekki átt að lækka skatta yfir línuna í góðæri. Ég benti líka á það á sínum tíma að menn hefðu ekki átt að fara þá leið sem hv. þm. tók þátt í, að ausa fé í húsnæðiskerfi með þeim afleiðingum að verð á húsnæðismarkaði rauk upp úr öllu valdi og átti verulegan þátt í verðbólguþróuninni um sinn. Sömuleiðis vöruðum við í Samfylkingunni við þeim aðferðum sem brúkaðar voru í fyrstu lotu einkavæðingar á bönkunum, þ.e. þar sem selt var nýtt hlutafé úr bönkunum í staðinn fyrir að selja það sem fyrir var. Þetta gerði það að verkum að bankarnir höfðu meira eigið fé og gátu farið í það að slá sér miklu meiri lán erlendis sem þeir síðan þrýstu út á tombóluprís vegna þess að þeir voru að búa sig undir endurskipulagningu á bankamarkaði. Þetta var með öðrum orðum tilraun þeirra til þess að bæta vígstöðu sína og ríkisstjórnin leyfði þeim það. Það held ég að hafi orðið einhver mesti hvati verðbólguþróunar og þenslunnar sem við urðum vör við. Ég spyr hv. þm.: Telur hann t.d. að sú ákvörðun að leyfa Búnaðarbankanum að auka enn við eigið fé sitt núna undir því yfirskini að verið sé að setja upp útibú í útlöndum sé ekki líka líkleg til að ýta undir útlán bankanna og þenslu hér á landi?

Herra forseti. Hv. þm. taldi að það hefðu verið mistök að lækka skatta.  Varðandi sölu hlutafjár í bönkunum má vera að það rýmki möguleika bankanna til útlána. Það er þörf á því að útlánastefna þeirra sé aðhaldssöm, ég tek undir það, en einhverjir hljóta að kaupa þetta hlutafé og það er þá fé sem er kallað inn til þeirra hluta.

Herra forseti. Mér kemur ákaflega á óvart ef hv. þm. er þeirrar skoðunar að skattalækkanir og skattahækkanir hafi ekki áhrif á þenslu. Auðvitað er það það heimskulegasta sem hægt er að gera í góðæri þegar menn sjá fyrir sér að þensla fer vaxandi að lækka skatta yfir línuna. Menn hefðu þá frekar átt að nota þá upphæð sem til þess fór til að hjálpa þeim hópum sem verst voru staddir. Þetta er bara skólabókardæmi í hagfræði, herra forseti. Ég vek líka eftirtekt á því að ef grannt eru skoðaðar þær tölur sem liggja t.d. á heimasíðu ríkisskattstjóra, fæ ég ekki betur séð en að meðaltekjuskattar hafi nettó verið að hækka örlítið, m.a. undir styrkri forustu formanns fjárln. Það er aðgerð sem hefur að öllum líkindum eitthvað slegið á þensluaukninguna. Herra forseti. Það var fleira sem ég vildi segja. Hv. þm. nefndi hvað það væri sem við í Samfylkingunni mundum grípa til og hvaða ráð við bendum á. Ég fór yfir nokkur úrræði og spurði hv. þm. spurningar, m.a. um þá ákvörðun sem tekin var gagnvart Búnaðarbanka. Hann svaraði henni ekki og það er allt í lagi. En það eru fleiri úrræði til. Nú vill svo til að það eru ekki síst ríkisbankarnir sem hafa verið sökudólgar í þessari miklu þenslu og viðleitni þeirra til þess að skapa sér vígstöðu áður en samruninn á bankamarkaði gekk yfir. Herra forseti. Hvað mælir gegn því að eigendur þessara banka, þ.e. ríkisstjórnin, gefi skipanir til bankaráðanna og bankastjórnanna um að þeir stemmi stigu við útlánum? Það þýðir ekki fyrir hv. þm. að koma hingað og segja að með þeim hætti sé verið að grípa fram fyrir hendur markaðarins vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur einmitt á síðustu vikum gefið bankaráðunum beinar skipanir sem varða þróun þeirra. Ég á við, herra forseti, þá skipun sem hæstv. viðskrh. gaf bankaráðum Landsbanka og Búnaðarbanka fyrir hönd ríkisstjórnarinnar um að sameina bankana. Það er auðvitað ekkert annað en inngrip í þróun þeirra og markaðinn.

Herra forseti. Ég þakka fyrir hagfræðikennsluna hjá hv. 7. þm. Reykv. Ég hef reyndar aldrei haldið því fram að skattahækkanir og skattalækkanir hafi ekki áhrif á þenslu. Auðvitað er það eitt af þeim tækjum sem geta haft áhrif á þenslu. Hins vegar hafa menn ekki verið í þeim stellingum að nota það tæki í ríkum mæli til að hafa áhrif á þensluna og þær skattalækkanir sem hann nefnir hafa ekki verið af þeirri stærðargráðu að þær hafi haft úrslitaáhrif í þessu efni. Varðandi það hvort ríkisstjórnin á að stjórna útlánum bankanna þá er ég ekki þeirrar skoðunar að svo eigi að vera. Við höfum stofnun í samfélaginu, Seðlabanka Íslands, sem er ætlað það hlutverk að hafa eftirlit með málefnum bankanna. Ég tel að hann eigi að hafa það hlutverk. Eigi að síður er ég þeirrar skoðunar að þegar svo háttar til sem nú er eigi bankarnir að hafa aðhald í útlánum. Það er skoðun mín. Ég geri engar kröfur til að setjast í stól bankastjóra til að framkvæma þá skoðun mína og hef aldrei gert neina kröfu til þess og tel það ekki skynsamlegt.

Herra forseti. Ég fagna undirtektum hv. formanns fjárln. við gagnrýni mína um að í frv. til fjáraukalaga skuli vera mörg atriði sem ættu með miklu eðlilegri hætti heima í frv. til fjárlaga og þeim orðum hans að hann muni beita sér fyrir því ásamt nefndinni að koma enn betra skikki á þessi mál milli fjárln. og Alþingis annars vegar og framkvæmdarvaldsins hins vegar. Varðandi sendiráðið stendur hér: ,,Óskað er eftir 958 millj. kr. aukafjárveitingu.`` Vafalaust er hárrétt að sú samþykkt að stofna sendiráð bæði í Japan og Kanada hafi legið fyrir. Hins vegar stendur í textanum: ,,Ríkisstjórnin ákvað í febrúar árið 2000 að opna sendiráð í Japan á næsta ári.`` Til þess að ríkisstjórnin gæti gert þetta ákvað hún í skyndingu að veita sér 958 millj. kr. aukafjárveitingu, ekki aðeins til Japan, heldur líka til Kanada. Í fyrsta lagi er það gríðarlega há upphæð sem er þarna verið að taka skyndiákvarðanir um. Ríkisstjórnin gat alveg eins tekið þá ákvörðun fyrir jól og látið þetta koma fram í fjárlögum og fengið þar eðlilega umræðu og afgreiðslu. Það er það sem ég er að gagnrýna. Þessi upphæð er svipuð og sú sem átti að skera niður í endurgreiðslum á lyfjakostnaði. Sumir hefðu kannski alveg eins viljað fá hækkun á það á fjáraukalögum, að það væri bætt, en ekki væri verið að skera þar niður. Það eru sjónarmið, ekki síst þegar það snertir svona háar upphæðir sem eiga að koma þarna inn í fjáraukalög en fara ekki eðlilega í gegnum þingið.

Herra forseti. Varðandi þetta mál sagði hv. þm. réttilega að ákvörðunin hefði verið tekin í febrúar. Það er rétt. Þá voru fjárlög afgreidd fyrir yfirstandandi ár. Hins vegar hafði þetta mál verið rætt hér fyrr. Ég get flett því nánar upp en ég man að það var oftar en einu sinni gerð grein fyrir áformum í þessu efni í umræðum um utanríkismál og í fjárlagaumræðu hvað væri fram undan í þessu því málefni sendiráða hafa verið rædd mjög mikið varðandi fjáraukalög og fjárlög. Ég vara við því að blanda einskiptisaðgerðum eins og þessari saman við rekstrarútgjöld ríkissjóðs í tryggingakerfinu eða lyfjum þó ég sé síður en svo að draga úr mikilvægi þeirra mála. Við erum náttúrlega alltaf með þessa málaflokka inni í fjáraukalögum eins kemur fram. En hér er um að ræða fjárfestingu, hér er um að ræða einskiptisaðgerð og hér er um að ræða fjárfestingu sem kannað hefur verið að borgar sig miðað við þær ákvarðanir sem hafa verið teknar á Alþingi um þetta mál.

Herra forseti. Ég vísa enn til þess sem stendur um lög um fjárreiður ríkisins: ,,Valdi ófyrirséð atvik því að greiða þarf úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum er fjármálaráðherra að höfðu samráði við hlutaðeigandi ráðherra heimilt að inna greiðsluna af hendi enda þoli hún ekki bið.`` Þetta voru engar þær náttúruhamfarir að stofna þyrfti þessi sendiráð. Þarna er er um tæplega milljarð að ræða. Óháð því hvort þetta er skynsamleg ráðstöfun eða ekki er þetta ekki réttur farvegur fyrir afgreiðsluna. Það var alveg nægur tími, annars vegar til að taka þetta fyrir á síðasta ári við afgreiðslu fjárlaga, eða þá á næsta ári hér. Svona lagað getur ekki borið að Alþingi eins og hverjar aðrar náttúruhamfarir. Því vil ég mótmæla þessum vinnubrögðum.

Herra forseti. Endalaust má deila um þetta mál en ég rakti áðan í ræðu minni að menn stóðu frammi fyrir tilboði um ákveðið húsnæði í Japan. Auðvitað má deila um hve mikill hluti af rekstrarkostnaði eða undirbúningskostnaði, ef það er fram yfir húsnæðiskostnaðinn, á að fara inn á fjáraukalög eða fjárlög. Ég er tilbúinn til að fara yfir það með hv. þm. í fjárln. þegar þar að kemur. En ég tel að ákvörðun um þessa fjárfestingu eigi heima á fjáraukalögum og sé ekki neitt athugavert við það í sjálfu sér. Staðið var frammi fyrir þessum kosti, tilboði um þetta húsnæði, og ekki voru möguleikar á því að bíða eftir því að taka afstöðu til þeirra mála enda get ég bætt því við að þetta mál var kynnt í utanrmn. í sumar, ráðuneytið kynnti það þar, og þau áform sem voru þar uppi. Málið var ekki tekið upp í framhaldi af þeim fundi. Ég er ekki að skýra frá umræðum þar vegna þess að þær eru trúnaðarmál og ég ætla ekki að brjóta þann trúnað. En þetta var mál sem hefur verið á döfinni og tilboð kom um þetta húsnæði sem hentaði mjög vel og ekki varð undan því vikist að svara því.

Herra forseti. Við umræður um fjáraukalög á liðnum árum hef ég oft bent á að það hefur vantað á að farið sé að fjárreiðulögum. Svo er enn. Það felst í því að fyrirséð útgjaldatilefni sem eiga í rauninni að vera í fjárlagafrv. eru þar ekki en eru sett inn í frv. til fjáraukalaga. Ekki nóg með það, ég tel að á þessari stundu liggi málin þannig að það eigi eftir að koma verulegur viðauki við þá tölu sem er núna í útgjaldaaukningu, eða rúmir 5,7 milljarðar, sem útgjaldaaukningin er orðin og það á eftir að koma veruleg viðbót við þá tölu þegar líður fram til áramóta. Mér fyndist ástæða til að ræða við hæstv. fjmrh. um það að þegar umræða fer fram, 3. umr. eða lokaumræða um fjáraukalög, þá skili hæstv. fjmrh. því til samráðherra sinna að það sé rétt að þeir verði viðstaddir svo það þurfi ekki að kveðja þá hvern og einn til að biðja þá að gera grein fyrir því sem þeir hafa farið fram úr á fjárlögum. Við í stjórnarandstöðunni munum bíða með að ræða málin þangað til þeir verða viðstaddir, svo það liggi alveg hreint fyrir. Kannski er ekkert við því að segja við 1. umr. þegar hæstv. fjmrh. leggur fram plaggið að hæstv. ráðherrar séu ekki viðstaddir en við 3. umr. tel ég að þeim sé skylt að vera hér sé einhver af fjárlaganefndarmönnum eða þm. hv. sem óski eftir að fá skýringu af hverju var farið út í fjárfestingar eða fjárráðstafanir jafnvel þær sem voru fyrirséðar þegar fjárlögin voru samþykkt síðast. Þetta er bara ósk um að koma þessu á framfæri, herra forseti. Það frv. sem við erum að ræða er, eins og mörg önnur systkini þess á liðnum árum, vottorð um óráðsíu æðstu stofnana ríkisins. Þær stofnanir eru m.a. forsetaembættið, forsrn. og síðan hvert ráðuneytið og hver stofnun ríkisins á fætur annarri. En ég tel að þó að svona sé þá verði að afgreiða þessi mál og það á að afgreiða þau þegar þetta liggur ljóst fyrir eins og nú gerist en ég tek aftur fram að mörg af þeim útgjaldatilefnum sem gerð er grein fyrir í þessum fjáraukalögum voru fyrirséð, eins og hægt er að rekja upp, lið fyrir lið. Ég ætla að fara í sparðatíning á öðrum vettvangi en þetta er samtals upp á 5,7 milljarða. Kannski er rétt að geta um þetta japanska sendiráð sem er verið að karpa svolítið um hér. Ég tel að menn hafi ekki haft það á hreinu hver upphæðin yrði en ég tel mig vera búinn að fá fullvissu fyrir því að það sé skynsamlegra að kaupa en leigja. Þótt þetta sé há tala, upp á nærri milljarð sem menn hefðu auðvitað átt að vera með einhverja tölu inni fyrir, þá er verið að gera skynsamlega hluti í þessu efni. Ég tel mig vera búinn að fá vitneskju um það. Herra forseti. Að sjálfsögðu er ástæða til að velta fyrir sér ástandinu hjá ríkissjóði. Það er alveg ljóst hver svör stjórnarliða eru um þau efni. Þau eru bara á einn veg: Stjórnarliðar segja að ástand ríkissjóðs sé frábært. Ég get vitnað um ágæta stöðu ríkissjóðs, en mér dettur ekki í hug að loka augunum fyrir 9 milljarða skuldaaukningu vegna gengisfalls krónunnar á liðnu ári. Mér dettur heldur ekki í hug að loka augunum fyrir því að fjárhagsstaða ríkissjóðs væri allt önnur ef sveitarfélögin hefðu fengið sanngjarnan hlut í sjóði sína til að standa undir þeim verkefnum sem þeim hefur verið gert að standa undir með lögum og reglum. Það er alveg ljóst að það sem menn eru að velta fyrir sér varðandi tekjuskiptingu sveitarfélaga og ríkisins, er að þar vantar að bæta verulega í. Það liggur fyrir sem staðreynd að það er a.m.k. yfir 5 milljarðar sem hallar á sveitarfélögin sem þarf að leiðrétta. Þó verið sé að gera þeim kleift að hækka tekjur sínar með útsvarshækkunum dugir það ekki nándar nærri til til þess að vega á móti þeim verkefnum sem þeim hefur verið gert að sinna. Það er kannski rétt eina ferðina enn að minna á að það er í 18 liðum, og það var kallaður sparðatíningur hér við fjárlagaumræðu þegar ég fór yfir það hvern lið fyrir sig hversu hallaði á sveitarfélögin. Ég gat þá um nokkra liði og ætla að bæta við, herra forseti, það sem ég ekki tíndi upp þá. Ég vil bara benda á að lögin sem við settum um umhverfismat hafa að sjálfsögðu í för með sér verulega útgjaldaaukningu fyrir sveitarfélögin. Hvar er gert ráð fyrir því? Hvergi nokkurs staðar. Ég er ekki á móti umhverfismati, síður en svo. Ég vil að almennt sé látið fara fram umhverfismat við allar þær framkvæmdir þar sem þörf krefur. Ég minni á lagabreytingu sem hér var gerð varðandi meindýraeyðingu þar sem hlutur sveitarfélaga var verulega aukinn. Þetta er einn þátturinn. Og staðan er orðin þannig að með virðisaukaskattsgreiðslu sveitarfélaganna er ríkið farið að hafa tekjur af eyðingu refa og minka. Annað í því máli er að umhvrn. átti að taka sérstaklega á vanda minni sveitarfélaganna þar sem víðáttumikil svæði eru og þau þurfa að standa í meindýraeyðingu, umhvrn. átti að taka á því máli en hefur gjörsamlega vísað því frá sér í hvert einasta skipti sem til þeirra hefur verið leitað varðandi þessi vandamál svoleiðis að ég heiti því hér að það skal verða suðað um það mál og hamast á því þangað til það verður kominn fastur grundvöllum um að bæta stöðu þeirra sveitarfélaga sem í hlut eiga. Það má tína til mörg atriði. Ég get nefnt t.d. heilbrigðiseftirlit, lögin frá 1998 þar sem gjaldskránni um hollustuhætti og mengunarvarnir var gjörbreytt þannig að það hallar beint á sveitarfélögin. Ég get nefnt hafnamálin þar sem lögum var breytt þannig að sveitarfélögin sem greiddu áður 10% vegna hafnarframkvæmda greiða núna 25%. Hvað kom í tekjur á móti hjá sveitarfélögunum? Ekki nokkur skapaður hlutur. Ég get talað um lög frá 1997 um skipulags- og byggingarmál. Þar hallar einnig á sveitarfélögin. Ég get talað um hækkun sjálfræðisaldurs í 18 ár sem hefur í för með sér kröfur um aukið þjónustuframlag sveitarfélaganna. Það koma engar tekjur á móti, ekki nokkrar tekjur á móti. Svona get ég haldið áfram, herra forseti, og minnt hæstv. fjmrh. á að ekki er allt sem sýnist í þessum málum og sveitarfélögunum ber hluti af þessum mikla afgangi sem hæstv. fjmrh. er svo ánægður með. Ég ætla að bíða með að fjalla um vitnisburðinn um van\-áætlanir og mistök ríkisstjórnarinnar. En mig langar að benda á, herra forseti, hvað Íslendingur dagsins í dag þarf að búa við. Ég tók með mér greiðsluseðil bara til vitnis um það hvað Íslendingur dagsins í dag þarf að búa við. Ég er hér með greiðsluseðil vegna láns sem tekið er 21. janúar 1988. Það eru um það bil tólf ár síðan þetta lán var tekið. Lánsupphæðin á þeim tíma var 1.200 þús. kr. Lánsupphæðin nú, þegar búið er að greiða vexti og afborganir reglulega allan þennan tíma og aldrei verið um vanskil að ræða, er 2 millj. 162 þús. kr. Það þarf töluverða talnaleikfimi til þess að koma þessu í þetta ástand og það þarf töluverða leikfimi til að segja fólki að það sé jafnvægi í efnahagsmálum, góð staða í efnahagsmálum. Halda menn að heimilin finni ekki fyrir þessu? Og hvað er svo á þessum blessuðum seðli? Það er fróðlegt að lesa það. Þegar búið er að greiða afborgunina þá eru eftirstöðvar nafnverðs eftir greiðslu 1 millj. 39 þús. 549 kr. og 30 aurar. En áfallnar verðbætur eftir greiðslu eru 1 millj. 122 þús. 691 kr. og 50 aurar. Það er eðlilegt að fólk hrökkvi við þegar það fær slíkan seðil. Alls eru eftirstöðvarnar, eins og ég sagði áðan, 2 millj. 162 þús. 240 kr. En hvað kemur svo fyrir meðaljóninn að lesa? Jú, staða jöfnunarreiknings fyrir greiðslu er 136 þús. 472 kr. Lánaðar verðbætur, herra forseti, á jöfnunarreikning eru 967 kr. Lánaðir vextir á jöfnunarreikning 1 millj. 683 þús. kr. Flutt af jöfnunarreikningi 3 millj. 371 þús. kr. Staða jöfnunarreiknings eftir greiðslu 135.751 kr. Hvernig á nú meðaljóninn að taka við svona seðli? Hann verður auðvitað að gera það því að hann stofnaði til lántökunnar í upphafi. En þetta, herra forseti, er nákvæmlega dæmið um það sem Íslendingurinn í dag þarf að búa við. Á tólf árum er verðbólga 100%. Þetta er glæsilegt, þetta er glæsileg einkunn. Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða um tekjuaukninguna sem gerð er grein fyrir í fjáraukalagafrv. Sá tekjuauki byggist á óhóflegri eyðslu og skuldasöfnun. Það er slæmt að það megi rekja tekjuauka ríkissjóðs að verulegum hluta til eyðslu og óhófs. Ég hef rætt hér um og gert að umræðuefni ráðstöfun fjármuna hjá ríkissjóði og ég segi: Ríkisstjórnin ber fyllilega ábyrgð á þeirri umframkeyrslu sem er fram yfir fjárlög. Það er kannski rétt að skoða raunástandið í þjóðfélaginu. Og hvernig er best að skoða það? Ég tel að það sé einfalt fyrir hvern sem er að sjá hvernig ástandið er. Ef menn fletta dagblöðum núna þá er þar síða eftir síðu með nauðungaruppboðsauglýsingum fyrirtækja og einstaklinga. Er til nokkuð annað betra til að sjá ástandið hjá almenningi eða hjá þjóðinni í dag en að vitna í það að þegar ástandið var skást þá sáust varla nauðungaruppboðsauglýsingar en núna eru viku eftir viku auglýsingar um nauðungaruppboð hjá fyrirtækjum og einstaklingum. Ég segi bara að þetta er skýr vitnisburður um mun verra efnahagsástand en ríkisstjórn hæstv. forsrh., Davíðs Oddssonar, vill vera láta. Herra forseti. Ég tel að efnahagsforsendurnar séu ekki í lagi. Það má kannski segja eins og hv. 7. þm. Reykv., Össur Skarphéðinsson, sagði: ,,Þær eru gjörsamlega út úr kortinu.`` Þjóðhagsþróun hefur farið langt fram úr því sem menn spáðu. Frávik í fjárfestingum eru upp á 7,8%. Áætlunin var 2,7%. Ég nefni þetta bara til þess að menn sjái hversu mikill munurinn er á því sem menn ætla og þess sem raunin er. Gjöldin hafa vaxið um 5,1%. Hver var áætlunin? Ég minni, herra forseti, hæstv. fjmrh. á að áætlunin var upp á 2,8%. Það vantar mikið á að menn haldi stöðugleikanum í þessum málum. Ég tel að ekkert sé að draga úr þenslu eins og er. Menn voru með óskir og vonir um að draga mundi úr þenslunni. Því miður sé ég engin merki þess. Því miður óttast ég að það eigi eftir að verða frekara gengishrun eða gengissig á krónunni og það kemur beinustu leið inn á þennan greiðsluseðil sem ég var að lesa áðan. Þessi greiðsluseðill gæti orðið eftir áramót svona 200--300 þús. kr. hærri en hann er nú, þó svo að greitt sé reglulega af honum á réttum gjalddögum með öllu því sem tilheyrir. Herra forseti. Ég læt þetta duga en minni á að þegar við getum raunverulega rætt fjáraukalagafrv. sem mun væntanlega liggja fyrir hér eftir mánaðartíma eða svo þá tel ég að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar eigi að vera hér viðstaddir, ekki bara hæstv. fjmrh. Við getum rætt við hann um útgjaldatilefni sem hans ráðuneyti hefur stofnað til. Hinir ráðherrarnir eiga að svara líka, en ekki bara hæstv. fjmrh.

Herra forseti. Það er athyglisvert hversu hv. þm. Sjálfstfl. taka lítinn þátt í umræðum um fjáraukalög. Hv. þingmenn virðast ætla að láta hæstv. fjmrh. einan um umræðuna og er það í raun mjög athyglisvert í framhaldi af ýmsum ummælum sem þeir hv. þingmenn létu falla hér á síðasta ári þegar umræður stóðu sem hæst um fjárlög og það hvernig fjáraukalög mundu hugsanlega líta út á þessu ári. Ég kem nánar að því síðar í ræðu minni. Hæstv. ráðherra gat þess að fjmrn. hefði í kjölfar þeirrar umræðu sem átti sér stað hér um fjárlög síðast gefið út svokallaðar verklagsreglur, en hæstv. ráðherra fjallaði minna um það hvernig til hefði tekist með framkvæmd þeirra reglna. Vonandi er að ekki eigi eftir að koma í ljós að þar hafi eitthvað ekki gengið eins og best verður á kosið. Umræða um það verður hins vegar að bíða þar til frekari upplýsingar liggja fyrir. Þá vék hæstv. ráðherra að því að ljóst væri að í fjáraukalagafrv. nú vantaði nokkrar tölur og nefndi m.a. niðurstöðu svokallaðrar tekjustofnanefndar, 700 milljónirnar sem mundu væntanlega koma inn og gat þess einnig að hugsanlega gætu komið fram tölur vegna kaupa ríkissjóðs á Orkubúi Vestfjarða. Vonandi er að ekki skorti fleira í þetta frv. Það kæmi að vísu ekki mjög á óvart því að ýmislegt virðist liggja í loftinu um að við megum eiga von á að fleiri tölur eigi eftir að koma fram. Það er athyglisvert að skoða yfirlit sem birt er fremst í frv. til fjáraukalaga, á bls. 5. Þar eru einmitt tekin út ráðuneytin og fróðlegt að sjá að þar er útkoman sú, og ekki í fyrsta sinn, herra forseti, að oddvitar ríkisstjórnarinnar virðast ganga hvað léttast um gleðinnar dyr þegar kemur að fjáraukalögum. Ljóst er að kostnaður eykst um 30% hjá hæstv. utanrrh. og tæplega 10% hjá hæstv. forsrh. en þeir raða sér í efstu sætin. Í þriðja sæti er hæstv. iðnrh. með tæplega 8% og síðan hæstv. umhvrh. með rúmlega 6%. Aðrir hæstv. ráðherrar virðast ná að halda sér undir 5% markinu og er vonandi að svo verði áfram þegar öll kurl koma til grafar. Hins vegar er býsna athyglisvert að sjá á þessari töflu, og líklega það athyglisverðasta, að æðsta stjórn ríkisins, þ.e. embætti forseta Íslands, hv. Alþingi, ríkisstjórnin sjálf, Hæstiréttur, umboðsmaður Alþingis og Ríkisendurskoðun halda sér á núlli. Þar er væntanlega komin fyrirmyndin sem aðrir eiga að horfa til. Þetta er ekki síst athyglisvert í ljósi þess að sú ágæta stofnun sem við erum stödd í stendur nú í miklum framkvæmdum. Ýmsar sögusagnir hafa gengið um að þar væri ekki eftir öllum áætlunum farið. Hér er hins vegar staðfesting á því, væntanlega, að þær sögusagnir séu algerlega úr lausu lofti gripnar. Hér í töflunni, eins og ég sagði, kemur fram talan núll sem þýðir þá væntanlega, miðað við lög um fjárreiður ríkisins, að ekki hafi verið heimilaðar neinar greiðslur úr ríkissjóði til þessara framkvæmda fram yfir það sem áætlað var. Ef þetta er reyndin þá væri fróðlegt fyrir aðrar stofnanir að horfa hingað til fyrirmyndarinnar því að vissulega hafa menn þá staðið sig býsna vel í þeim framkvæmdum sem hér standa yfir. Það væri fróðlegt, herra forseti, ef hæstv. fjmrh. gæti staðfest þá niðurstöðu sem mér virðist blasa við með því að skoða þessa töflu og frv. til fjáraukalaga. Það er ekki minnst á að neitt sé í vændum, hæstv. ráðherra minntist a.m.k. ekki á að hér mætti eiga von á útgjöldum. Annars staðar megum við búast við, miðað við það sem heyrst hefur, m.a. í viðtölum okkar í fjárln. við ýmsa aðila, að eitthvað gæti verið í farvatninu. Ég nefni ýmsar heilbrigðisstofnanir en þegar við fjölluðum um þær við fjárlagagerðina síðast fóru ýmsir hv. þm. Sjálfstfl. nokkuð geyst. Ég vil, með leyfi forseta, vitna til nokkurra ummæla. Þau fyrstu hljóða svo: ,,En höfum við kjark og dug til þess að fella niður heimildir á fjáraukalögum? Við erum ekki að setja inn hótanir um hvað við munum gera, hvernig við munum bregðast við án þess ætla að standa við það, það liggur ljóst fyrir. Það er líka ljóst ef svo skyldi fara að einhverjir stjórnendur standi sig ekki í því að fara að fjárlögum og séu út úr korti með sinn rekstur, þá eru þeir náttúrlega óhæfir ... `` Áfram heldur hv. þm.: ,,Þá er að sjálfsögðu ekkert annað að gera en að þeir taki pokann sinn og aðrir betri taki við, það gengur þannig í rekstri. Þannig þarf það að verða, menn þurfa að standa sig í rekstrinum.`` Herra forseti. Hér er talað mjög skýrt og því er eðlilegt að spurt sé hvort þessi ummæli séu ástæða þess að hv. þm. Sjálfstfl. sjást bara hreinlega ekki í salnum, ekki nokkur einasti maður.  ,,Auðvitað verða gerðir þjónustusamningar og það er það sem út af stendur núna, þjónustusamninga er eftir að gera við svo margar heilbrigðisstofnanir og það er auðvitað sú vinna sem menn fara í mjög fljótlega.`` Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. fjmrh.: Er ekki búið að ljúka gerð allra þessara þjónustusamninga sem fljótlega átti að fara í þegar þessi ummæli voru viðhöfð þann 10. desember 1999? Enn hélt hv. þm. áfram, með leyfi forseta: ,,Ég hef verið fullvissaður um það að lögum um fjárreiður ríkisins og lögum um opinbera starfsmenn verði fylgt þannig að framkvæmd fjárlaga verði eðlileg og rétt á árinu 2000. Lögin eru til eins og ég sagði, þeim þarf að sjálfsögðu að hlíta og ég treysti orðum hæstv. fjmrh. að þannig verði fram gengið.`` Herra forseti. Með vísun til þess sem hér er sagt um lög um fjárreiður ríkisins þá leikur a.m.k. vafi á að markmiðunum hafi öllum verið náð. Enn spyr ég: Getur þetta verið ástæðan fyrir því að hv. þm. sem svo töluðu og hægt væri að vitna meira í, nokkrir hv. þm. Sjálfstfl., í umræðum um fjárlög í fyrra, sjást nú ekki hér í salnum? Herra forseti. Víða er hægt að bera niður í þessu ágæta frv. til fjáraukalaga. Ég mun nú fara yfir nokkra málaflokka og tína til einstök dæmi sem sýna það að því miður virðast áætlanir ekki vera nægilega traustar eða þá að ekki er nægilega farið eftir lögum um fjárreiður ríkisins. Ég vil byrja á forsrn. en á bls. 60 í frv. segir, með leyfi forseta: ,,Í öðru lagi er 10 millj. kr. tímabundið framlag í þrjú ár til styrktar íslenskum fræðum og íslensku bókasafni við Manitoba-háskóla í Kanada. Framlagið er í samræmi við ríkisstjórnarsamþykkt frá 26. nóvember 1999.`` Ég vek sérstaka athygli á þessu. Hér er að sjálfsögðu um hið besta mál að ræða en samþykktin í ríkisstjórninni var gerð 26. nóvember 1999. Þannig er ljóst að þessi upphæð hlýtur að hafa átt heima á fjárlögum fyrir árið 2000. En undir sama ráðuneyti, á bls. 61, segir varðandi lið 251 Safnahús, með leyfi forseta: ,,Í fyrsta lagi er 37 millj. kr. framlag til kaupa á ýmsum húsbúnaði í Safnahús en Endurbótasjóður, sem fjármagnar endurbyggingu hússins, greiðir ekki slíkan búnað. Í forsendum fjárlaga var gert ráð fyrir að sjóðurinn greiddi búnaðinn og því var ekki gert ráð fyrir þessum útgjöldum.`` Herra forseti. Hvað er þarna á ferðinni? Þekktu þeir sem sömdu og fóru svo gaumgæfilega í gegnum fjárlagafrv. ekki reglurnar eða lögin um Endurbótasjóð eða neitaði Endurbótasjóður að greiða? Það er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. fjmrh. því að hann er eins og bent hefur verið á áður einn ráðherra í salnum. Við verðum að vona að hann geti gefið okkur rétt svör við þessari spurningu. Áfram skal haldið og næst litið á menntmrn. Þar er enn fjallað um safnahús, á bls. 62: ,,Í fjárlögum yfirstandandi árs er gert ráð fyrir 95 millj. kr. til framkvæmdanna en útgjöldin urðu 63 millj. kr. meiri og er sótt um þá fjárhæð.`` Enn er verið að tala um Safnahúsið við Hverfisgötu. Hér er um 66% hækkun að ræða. Einhver hlýtur skýringin að vera og það er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann hafi svörin við því hvað fór þarna úr böndum. Svona áætlunargerð hlýtur a.m.k. að kalla á að nánar verði yfir farið og skoðað. Herra forseti. Hér hefur nokkuð verið rætt um aukin útgjöld utanrrn. og sérstaklega varðandi nýjar byggingar úti í hinum stóra heimi, annars vegar í Tókíó og hins vegar í Ottawa. Ég geri út af fyrir sig ekki athugasemdir við að þarna sé farið í framkvæmdir eða kaup. Hins vegar verður að benda á, í samhengi við það sem við höfum æðioft sagt, að því miður virðist áætlunargerðin vera á of veikum grunni. Það er ekki mjög langt síðan fjárlagafrv. var dreift og þar voru nefndar tölur í sambandi við þessi kaup, annars vegar varðandi Tókíó og þar gert ráð fyrir að kostnaðurinn yrði um 700 millj. kr. Í frv. til fjáraukalaga er talan orðin 800 millj. kr. Hér er um býsna mikla hækkun að ræða á nokkrum vikum eða rúmlega 14% hækkun. Ef fram heldur sem horfir þá veit ég ekki hver upphæðin verður. Sama á við þegar við horfum yfir hafið til Kanada. Þar hefur hækkunin einnig orðið mjög mikil. Kostnaðurinn í Ottawa hefur hækkað um rúm 20% og enn vek ég athygli á því hversu veikar forsendurnar eru, annaðhvort í fjárlagafrv. eða frv. til fjáraukalaga, því að hér hefur töluvert breyst á nokkrum vikum. Næst ber mig niður hjá landbrn. Þar er fjallað um stofnun sem ekki er mjög stór, einangrunarstöð gæludýra í Hrísey. Ég vek hins vegar athygli á því að eitthvað hefur málum verið blandið, annaðhvort í vinnslu frv. til fjárlaga eða frv. til fjáraukalaga, vegna þess að hér skortir örlítið á samræmið. Neðst á bls. 65 segir varðandi stækkun einangrunarstöðvar gæludýra í Hrísey: ,,Það sem á vantar verður fjármagnað með þjónustugjöldum.`` Í 7. gr. fjárlagafrv., á bls. 76, er hins vegar fjallað um heimildir. Þar segir að fjmrh. sé heimilt, með leyfi forseta: ,,Að selja íbúðarhúsið Austurveg 8, Hrísey, Eyjafjarðarsýslu, og verja andvirðinu til uppbyggingar einangrunarstöðvar gæludýra í Hrísey.`` Hér þarf, herra forseti, að fá skýringar. Á einangrunarstöðin að fjármagna þetta með þjónustugjöldum eða er þarna verið að velta fyrir sér íbúðarhúsinu Austurvegi 8, Hrísey, nema hvort tveggja sé? Nauðsynlegt er að fá upplýst hvar villan liggur eða hver skýringin er á þessu misræmi. Varðandi dóms- og kirkjumrn. kemur fram athyglisverður þáttur sem vekur spurningar um hvort menn hafi farið nákvæmlega eftir lögum um fjárreiður ríkisins. Hér segir, með leyfi forseta, á bls. 67 og er þar átt við prófanefnd vegna öflunar hæstaréttarlögmannsréttinda: ,,Ákvæði um nefndina var bætt við í meðförum Alþingis og var því ekki gert ráð fyrir henni í lagafrumvarpinu sem kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytis byggðist á og sem fjárveiting fjárlaga miðast við. Nefndin tók til starfa í nóvember 1998 ...`` Það tekur býsna langan tíma til að átta sig á því að mistök hafi verið gerð vegna þess að það sem menn eru hér að ræða um er frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2000. Það hlýtur að hafa verið eðlilegt að taka mið af þessum upplýsingum fyrir fjárlög ársins 2000. Undir sama ráðuneyti á bls. 67 er kannski eitt athyglisverðasta málið sem ég rakst á við lestur þessa ágæta frv. Þar er verið að fjalla um liðinn 427--428 Sýslumaðurinn í Neskaupstað og á Eskifirði. Miðað við það sem hér segir er ljóst að ráðuneytið hefur greinilega talið ástæðu til að fara ekki að fjárlögum. Hvers vegna segi ég það? Jú, vegna þess að það sem hér er um að ræða í frv. til fjáraukalaga er í anda þess sem kom á borð fjárln. rétt undir lok starfa hennar við fjárlög fyrir árið 2000. Þá var þessari beiðni ráðuneytisins synjað í nefndinni. Hún fór þar af leiðandi ekki inn í 3. umr. fjárlagafrv. og var þar af leiðandi ekki í fjárlögum. Hins vegar virðist ráðuneytið hafa tekið sér það vald að fara samt sem áður fram með sínar hugmyndir. Hverjar eru þessar hugmyndir? Jú, að færa 3,6 millj. kr. frá þessum lið og yfir á safnlið sýslumannsembætta. Verði þetta samþykkt þá er ekki staðið við munnlegt heiðursmannasamkomulag sem gert var í dómsmrn., að vísu af hæstv. fyrrv. dómsmrh., um að við sameiningu embættanna fengju þau að njóta þess hagræðis sem af því væri til að byggja embættin upp og styrkja þau. Ég vil vekja athygli á þessu en að sjálfsögðu mun frekar um þetta fjallað í fjárln. Vonandi verður hægt að kippa þessu í liðinn. Enn er rétt að vekja athygli á því hversu slakar ýmsar áætlanir eru. Á bls. 70 er verið að ræða um nauðsynlegar framkvæmdir við byggingu lögreglustöðvar á Hólmavík en svo illa virðist hafa tekist til í áætlunargerðinni að farið er fram á rúmlega 40% hækkun á því sem áætlað var til framkvæmdarinnar. Að vísu, sem óvenjulegt er í frv., er gefin á þessu ákveðin skýring og segir m.a., með leyfi forseta, að hækkunin hafi m.a. verið ,,vegna fárra tilboða sem bárust í verkið og fjarvistarálags sem greiða þarf til verktaka``. Hér hefur greinilega verið um töluvert álag að ræða í þeim efnum og væri nauðsynlegt að fá nákvæma skýrslu hér um þó ekki væri nema í fjárln. Áfram skal flett. Að vísu verð ég að fara örlítið hraðar en ég ætlaði á tíma mínum en rétt er að vekja sérstaka athygli á yfirskattanefnd. Hér er komið að ráðuneyti hæstv. fjmrh. að skoða vegna þess að aukafjárveitingin sem sótt er um núna er 14,5 millj. vegna stofnbúnaðar og innréttinga í nýju húsnæði yfirskattanefndar. Því miður hef ég ekki undir höndum þær tölur sem eru í fjárlögum þessa árs. Fróðlegt væri að vita hversu mikil aukning er á ferðinni en það er ekki síður athyglisvert að bera þetta saman við það að í fjáraukalögum fyrir árið 1999 var einnig veitt 21 millj. kr. til að mæta útgjöldum við breytingar á húsnæði hjá þessari annars ágætu nefnd sem segir að í þessi tvö ár hefur í fjáraukalögum verið veitt rúmlega 35 millj. kr. til að bæta við það sem fram úr hefur farið við það sem áður var áætlað. Herra forseti. Á bls. 81 er býsna athyglisvert atriði sem nauðsynlegt er að fá skýringar á og væri fróðlegt ef hæstv. fjmrh. gæti gefið þær en það er væntanlega hæstv. iðnrh. sem veit betur um málið. En neðst á síðu 81 segir, með leyfi forseta: ,,Einnig er farið er fram á 10 millj. kr. framlag til Byggðastofnunar sem renni til að styrkja vetrarsamgöngur á snjóþungum svæðum utan höfuðborgarsvæðisins.`` Herra forseti. Ég vil taka sérstaklega fram að ég tel að styrkja þurfi vetrarsamgöngur á snjóþungum svæðum og er það býsna mikilvægt og þarf örugglega að auka fjármuni til þess en ég veit ekki betur en í að samgrn. sé verið að sýsla við þessi mál. Þess vegna er óhjákvæmilegt að fá nánari skýringar á því hvernig á því stendur að þessi liður er kominn undir Byggðastofnun.

Herra forseti. Ég þakka fyrir prýðilegar umræður og málefnalegar um þetta frv. og ýmislegt sem því tengist því eins og verða vill ber ýmislegt á góma í umræðum um fjárlagafrv. og fjáraukalagafrv. Ég vil ekki fara mikið út í einstök atriði en skal þó svara eftir mætti ýmsu sem hefur komið fram en verð að öðru leyti að vísa mönnum á þá umfjöllun sem er fram undan varðandi einstaka þætti í fjárlaganefndinni. Ég vil víkja aðeins að því sem margir hafa gert að umtalsefni og er vissulega mikilvægt málefni, þ.e. spurningunni um það hvaða tillögur er eðlilegt og réttmætt að gera í fjáraukalagafrv. Hvenær eiga tillögur um fjárveitingar heima þar og hvenær eiga þær heima í fjárlagafrv.? Lesið hefur verið upp úr lögunum um fjárreiður ríkisins og þær reglur eru í sjálfu sér alveg skýrar og ég man að það mál fékk nákvæma umfjöllun á sínum tíma í þinginu. Hins vegar geta verið, þó að reglurnar séu skýrar, álitamál og vafaatriði sem koma upp í þessu efni. Tökum sendiráðsbyggingarnar sem ítrekað hefur verið talað um. Gert er ráð fyrir því í fjáraukalagafrv. að ráðstafa þar ákveðnum fjármunum. Ekki er búið að inna þær greiðslur af hendi, verið er að leita heimilda til að gera það á þessu ári vegna þess að samningaumleitanir um þessar húsbyggingar hafa staðið yfir nú þegar á þessu ári og allt eins líklegt að þeim ljúki fyrir áramót. Menn eru með ákveðnar byggingar í huga, annars vegar í Ottawa og hins vegar í Tókíó. Ef samið verður um þessi hús, að kaupa þau eins og skynsamlegt er talið og skynsamlegra en að leigja, þá fellur til skuldbinding á ríkissjóð um leið og sá samningur er gerður. Ef það gerist fyrir áramót er rétt að hafa borð fyrir báru hvað það varðar í þessum heimildum. Um það snýst málið. Það er vegna þess að ætlunin var að ljúka þessu máli og með tilliti til þeirrar samningsstöðu sem er uppi á báðum stöðum gagnvart seljandanum er nauðsynlegt að geta gert það nú þegar. Annað mál er svo t.d. El Grillo. Ekki er eins augljóst hvort það ætti að vera á fjáraukalögum eða fjárlögum en hugmyndin er sú að setja það mál af stað þannig að hugsanlega gæti fallið til skuldbinding á þessu ári og þess vegna er þetta gert með þessum hætti. En ég vil taka undir það alveg sérstaklega sem hefur vakað fyrir þeim þingmönnum sem hafa ljáð máls á þessu að það á ekki að opna fyrir misnotkun á fjáraukalagaheimildinni og þeim reglum með þeim hætti sem tíðkaðist árum og áratugum saman og sérstaklega ekki á meðan fjármálaráðherrann hafði bara einn aukafjárveitingavaldið og tók stundum ákvarðanir þvert á það sem þingið hafði hafnað áður. Við megum ekki lenda í þeim sama farvegi og eigum að gæta okkar með þessa hluti og það höfum við reynt að gera í þessu frv. eins og áður þó vissulega sé hægt að viðurkenna að í þessu frv. eru málefni sem má deila um og hefðu hugsanlega frekar átt heima í fjárlögunum en þó eru þar alls staðar skýringar af því tagi sem ég var núna að gefa. Varðandi það hvort greiðslur eru inntar af hendi er það líka mikilvægt að það er yfirleitt aldrei gert fyrr en eftir að heimildin er komin. Þó kemur það fyrir í einstöku undantekningartilfellum og þá er það á ábyrgð mína sem fjármálaráðherra og viðkomandi fagráðherra og aðeins gert ef aðstæður eru það knýjandi að ekki verður beðið með greiðslu. Ég er því í rauninni að taka undir með mönnum varðandi þetta mál, þetta atriði, en jafnframt að gefa ákveðnar skýringar á nokkrum einstökum atriðum. Auðvitað er það því miður stundum þannig að þær áætlanir sem menn hafa gert varðandi einstakar framkvæmdir hafa ekki staðist. Það á við um lögreglustöðina á Hólmavík sem varð því miður dýrari en búið var að veita fjármagn til en samt mál sem þurfti að klára og var gerður verksamningur um sem þurfti að standa við og borga. Það á líka við um Þjóðmenningarhúsið. Þar fóru útgjöldin fram úr því sem reiknað hafði verið með. Bæði að því er varðar endurbótasjóðinn sem er vistaður í menntmrn. og svo þeim hluta útgjaldanna sem fóru í gegnum forsrn. Sem betur fer er það nú þannig að þess háttar umframútgjöld eru mjög á undanhaldi. Ef maður skoðar hvað er verið að fara fram á miklar heimildir til umframútgjalda í þessu frv., 5,7 milljarða, miðað við heildarútgjöldin í fjárlögum ársins 2000, er það miklu lægra hlutfall en oft hefur verið, um 3% af heildarútgjöldum ársins 2000 og það liggur við að maður geti sagt að það sé innan skekkjumarka. Margt af því er vegna stórra ákvarðana eins og um sendiráðin og þess háttar hluti sem er ekki vegna almennrar umframkeyrslu og á sér þar af leiðandi þessar sérstöku skýringar. Einstök mál hafa menn nefnt og hafa haft rétt fyrir sér í því að hefðu sennilega frekar átt að koma inn í fjárlögin á þessu ári. Ég hygg að fyrsta greiðsla varðandi háskólabókasafnið í Manitoba hefði að réttu lagi frekar átt heima í fjárlögum þessa árs. Þar eru mistök á ferðinni. Slík greiðsla er inni í fjárlögunum 2001 en til að leiðrétta þau mistök af því að þetta féll niður fyrir vangá, var þetta einnig sett inn í fjáraukalögin til þess að unnt sé að greiða það sem íslenska ríkið hefur skuldbundið sig til að gera gagnvart háskólanum í Manitoba og starfsemi Vestur-Íslendinga þar. Að því er varðar sendiráðin og mismuninn á fjárlagafrv. og fjáraukalagafrv. er það vegna þess að betri vitneskja var fyrir hendi nokkrum vikum eftir að fjárlagafrv. kom fram. Þess vegna fór nýrri og réttari tala inn í fjáraukalagafrv. og kannski ekki miklu við það að bæta. Menn voru að vonast til þess að þetta gæti verið lægri tala en það reyndist ekki raunin þó ekki sé endanlega búið að ganga frá þeim samningum eins og ég sagði áðan. Prófanefndin, sem hv. síðasti ræðumaður nefndi, ég býst við því að það sé svipað mál og með háskólabókasafnið að þar hafi verið einhver gleymska á ferðinni. Það getur því miður komið fyrir í þessu kerfi þó það sé býsna gott að eitthvað slíkt falli niður og þá verða menn að leiðrétta það við fyrsta tækifæri. Hvað varðar þjónustusamninga er sí og æ verið að vinna að gerð slíkra samninga jafnt og þétt, ekki er hægt að segja að búið sé að gera alla þá samninga sem ætlunin er að gera en það miðar í áttina. Að því er varðar yfirskattanefnd þá er þar um það að ræða að verið var að koma þeirri ágætu stofnun, sem starfar eins og kunnugt er eins og dómstóll, fyrir í nýju húsnæði. Kannski má segja svipað og um Hólmavík og Þjóðmenningarhúsið að þar féll til umframkostnaður, og það er leitt. Ég ber að sjálfsögðu ábyrgð á því þar sem þessi stofnun heyrir undir fjmrn. en við reynum að koma því í réttan farveg og læra af reynslunni á þessum sviðum. En það er óhjákvæmilegt að biðja um þessa fjárheimild til þess að geta gert upp málið. Varðandi snjóþungu svæðin þá er það mál sem annar þingmaður hér inni átti frumkvæði að og byggðist á því að greiða fyrir samgöngum að vetri til þar sem er sérstaklega erfitt vegna snjóþyngsla. Í stað þess að grípa til sértækra ráðstafana í öðrum lögum var ákveðið að fara þessa leið og talið eðlilegt að Byggðastofnun, sem hefur með byggðamálin að gera eins og allir vita, ráðstafaði því fjármagni. Mér finnst ekkert óeðlilegt við það, ég tel að það falli eðlilega að verkefnum Byggðastofnunar. Að öðru leyti vil ég vísa fyrirspyrjendum á meðferðina sem er fram undan í fjárln. um þetta frv. en þakka á ný fyrir ágæta umræðu.

Herra forseti. Ég kem aðallega upp til að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og iðrunarmerkin sem fram komu í ræðu hans varðandi ýmis þau atriði sem ég benti á í ræðu minni. Það vekur athygli mína sem hæstv. ráðherra segir undir lokin varðandi Byggðastofnun og aðgang Byggðastofnunar að vetrarsamgöngum. Ég er alls ekki að mæla gegn því að Byggðastofnun fari inn í þennan þátt, ég held að það eigi að skoða það og vel getur verið að það verði niðurstaðan að eðlilegra sé að Byggðastofnun komi að þessu jafnvel í meira mæli en samgrn. hefur gert. Það hafa a.m.k. ýmsir erfiðleikar verið þar á framkvæmdum á stundum og má vel vera að Byggðastofnun geti bætt þar úr. Herra forseti. Það var eitt örlítið atriði sem mér hefði fundist gott að fá skýringu á hjá hæstv. ráðherra ef einhver möguleiki væri. Á bls. 83 í þessu frv. til fjáraukalaga kemur fram að ein stofnun undir umhvrn. er að fara í nýtt húsnæði, nýtt leiguhúsnæði. Fram kemur að þar er aukinn leigukostnaður stofnunarinnar, og stofnunin er Náttúruvernd ríkisins, rétt tæpar 460 þús. kr. á mánuði. Ég velti fyrir mér hver sé í raun og veru stærð þessa húsnæðis fyrst stækkunin er slík eða hvort stofnunin er þá að fara í svona miklum mun betra húsnæði.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um bætta réttarstöðu barna samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Flutningsmenn ásamt mér eru þrír aðrir þingmenn Samfylkingarinnar, þær Guðrún Ögmundsdóttir, Bryndís Hlöðversdóttir og Jóhanna Sigurðardóttir. Ályktunargreinin orðast svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela dómsmálaráðherra að skipa nefnd til að gera úttekt á lögum sem varða réttarstöðu barna með það að markmiði að uppfylla skilyrði barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem staðfestur hefur verið af hálfu Íslands. Þá geri nefndin í sama tilgangi úttekt á framkvæmd laga sem snúa að börnum. Einnig verði metið hvort rétt sé að lögleiða sáttmálann í heild sinni eins og mannréttindasáttmála Evrópu. Nefndin verði m.a. skipuð fulltrúa Barnaverndarstofu, Barnaheilla og Mannréttindaskrifstofu Íslands. Nefndin skili tillögum um úrbætur fyrir 1. maí 2002.`` Herra forseti. Ég vil taka fram að þessi tillaga er flutt í þriðja sinn. Hún var fyrst lögð fram á 121. löggjafarþingi. En hún er jafntímabær í þetta sinn og hin tvö fyrri. Tímabært er að fjalla um barnasáttmálann í heild sinni, um forsendur hans og áhrif á íslenska löggjöf frá gildistöku hans og meta hvort setja þurfi lög, breyta lögum eða bæta réttarframkvæmd svo að réttindi barna sem viðurkennd eru í sáttmálanum verði tryggð í íslenskum rétti. Samningurinn sem tók gildi 20. nóvember 1989 öðlaðist gildi er Ísland varðar 27. nóvember 1992. Þessi tillaga um bætta réttarsöðu barna samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna fellur að annarri tillögu sem var til umræðu hér í gær, um heildarstefnumótun í málefnum barna og unglinga, en þar er 1. flm. Jóhanna Sigurðardóttir. En sú tillaga er jafnframt flutt af þingmönnum þverpólitískt úr öllum flokkum. Þar er verið að leggja til að undirbúin verði heildstæð og samræmd opinber stefna í málefnum barna og unglinga til að tryggja hag og velferð barna og unglinga á öllum sviðum þjóðlífsins og skapa þeim sem best og jöfnust skilyrði til uppvaxtar og þroska. Segja má að til þess að sú vinna verði farsæl þá sé eðlilegt að fara yfir barnasáttmálann til að byrja með og síðan fella hann að þeirri undirbúningsvinnu sem þarna er fjallað um. Og herra forseti, svo sannarlega er mikilvægt að taka á málefnum barna eins og málum er nú komið. Fljótlega eftir undirritun samningsins af hálfu Íslands var hafist handa við að laga íslenskan rétt að ákvæðum barnasáttmálans og þá voru gerðar ýmsar réttarbætur í því sambandi, m.a. lögfest ákvæði þar sem segir að börnum skuli í lögum tryggð vernd og umönnun. Með lögum nr. 58/1992, um vernd barna og ungmenna, fluttist yfirstjórn barnaverndarmála úr höndum menntamálaráðuneytis til félagsmálaráðuneytis, starfsháttum barnaverndarráðs var breytt og lögfestar voru reglur um starfshætti og málsmeðferð barnaverndarnefnda. Það kemur líka fram þegar skoðaðar eru töflur sem m.a. fylgja með í greinargerð með þessari tillögu að það er í barnaverndarmálunum sem við höfum staðið okkur best í samanburði Norðurlandanna. En þó að við höfum tekið á fljótlega eftir undirritun samningsins þá er í mörgu ábótavant enn og nauðsynlegt er að barnasáttmálinn verði fyrirmynd að okkar löggjöf í málefnum barna og að við sýnum það í verki að viljum fullgilda og staðfesta þennan samning. Með þessari tillögu er það náttúrlega alveg ljóst að við flutningsmenn teljum að enn þá skorti á að íslenskur réttur uppfylli ákvæði barnasáttmálans og að lagaframkvæmd sé ekki enn í samræmi við anda sáttmálans, þ.e. að börn og ungmenni innan 18 ára aldurs njóti þeirrar verndar sem sáttmálanum er ætlað að veita en öðlist smám saman stöðu fullorðinna með tilheyrandi ábyrgð og skyldum. Og það er þess vegna sem mælt er fyrir um þá vinnu sem hér er lögð til. Á liðnum vetri var hér umræða um skýrslu utanrrh. og í þeirri skýrslu var vísað til þess að búið væri að gera viðbótarsamning við barnasáttmálann og í skýrslunni var þess getið í kafla um málefni barna og barnasáttmálann hversu mikilvægur hann væri og sérstaklega er getið um þennan viðbótarsamning sem gerður var í janúar, um að börnum yngri en 18 ára væri óheimil þátttaka í vopnuðum átökum og þótti mjög mikill áfangi að ná þessu inn í viðbótarsamningi. Það kom líka fram að alls staðar er hvatt til framkvæmdar barnasáttmálans og sömuleiðis í umræðu um Norðurlandaskýrsluna sem utanrrh. lagði jafnframt fram. Þar kom fram að í Norðurlandaráði hefur verið rætt mikið um málefni barna og að Norræna ráðherranefndin hefur verið að vinna með þessi mál og sömuleiðis norðurnefndin í Norðurlandaráði og þar hafa mörg spennandi verkefni varðandi börn verið tekin fyrir. Norræna ráðherranefndin hvatti til framkvæmdar barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og bæði í Norðurlandaskýrslunni og í skýrslu utanrrh. til þingsins var barnasáttmálanum og stöðu barna gerð umtalsverð skil. Þess vegna átti ég von á því, herra forseti, að þverpólitísk samstaða næðist um það að þessi tillaga næði fram að ganga í vor, en því miður varð ekki svo. Ég vil hins vegar taka það fram að fyrir utan tillögu um heildarstefnumörkun í málefnum barna og það að yfirfæra barnasáttmálann og gera úrbætur í lögum í samræmi við hann, hefur Samfylkingin freistað þess að þoka aðskildum málum fram með því að flytja frv. um þau sérstaklega í von um að ná úrbótum í mikilvægum málaflokki, þ.e. að það væri von til þess að e.t.v. væri hægt að samþykkja eitt og eitt af þessum góðu málum þó svo að ekki náist fram það sem auðvitað er mikilvægast, að yfirfara barnasáttmálann og búa til heildarstefnumörkun í málefnum barna. Þegar ég segi að við höfum verið með aðskilin mál þá mundi ég vilja drepa á nokkur þeirra, með leyfi forseta, til þess að draga athygli að því að við höfum virkilega skoðað þessi mál og hversu mikilvæg þau eru. Þar mundi ég nefna frv. um að refsivert sé að framleiða og dreifa barnaklámi, frv. um að barni verði skipaður talsmaður ef ágreiningur verður um umgengni barns við annað foreldri, frv. um vandaða skilnaðarlöggjöf við hjónaskilnað og sambúðarslit og frv. sem á rætur í barnasáttmálanum eins og fyrr segir, um að tryggja skuli barni sem getur myndað eigin skoðanir rétt til að láta þær frjálslega í ljós í öllum málum sem það varða og taka réttmætt tillit til skoðana þess í samræmi við aldur þess og þroska. Sömuleiðs vil ég nefna frv. um rétt til stjúpættleiðinga og frv. um breytingu á barnalögum um að auka rétt feðra gagnvart börnum sínum sem hafa fæðst utan hjúskapar og tillögu um bætta stöðu þolenda kynferðisafbrota, einkum barna og unglinga, aukinn rétt foreldra vegna veikinda barna og eru þá ekki nefndar fjölmargar fyrirspurnir sem þingmenn Samfylkingarinnar hafa lagt fram um mál sem þarf að þoka fram og sem hefur verið hreyft og er verið að inna eftir framkvæmd á. Þannig hefur Samfylkingin lagt verulega áherslu á málefni barna í vinnu sinni, bæði sl. haust, á sl. vetri og enn á ný á þessu hausti. Auðvitað væntum við þess að eitthvað af þessum málum nái fram að ganga ef stjórnarflokkarnir meina eitthvað með því að þeir séu sammála um mikilvægi þessara mála. Á bls. 5. í þeirri tillögu sem ég er að mæla fyrir um bætta réttarstöðu barna samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna er að finna nokkrar töflur. Þar eru nýjar tölur sem ég hef aflað mér til þess að vera með ferskar upplýsingar um samanburð á framkvæmd okkar við önnur Norðurlönd. Ef við byrjum á því að skoða hvert sé hlutfall íbúa 0--17 ára á Norðurlöndunum af heildaríbúafjölda árin 1993--1998 þá kemur auðvitað í ljós það sem við vitum. Þessi hópur er 28% af heildaríbúafjölda á Íslandi en samanburðarhópurinn fer niður í 21% í Danmörku. Ef við skoðum útgjöld til félags- og heilbrigðismála á Norðurlöndum sem renna til fjölskyldna og barna árin 1993--1998 sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu þá er hlutfall á Íslandi 2 en á öllum öðrum Norðurlöndum utan Finnlands er það 4, helmingi meira sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu, og Finnland liggur í þremur. Ef við skoðum útgjöld til félags- og heilbrigðismála á Norðurlöndum sem renna til fjölskyldna og barna í svokölluðum jafnvirðisgildum á íbúa á árunum 1995--1998, og þar eru upphæðirnar settar fram í ekum, þá liggur tala Íslands í 480 á meðan hin Norðurlöndin eru með 636, 688, 800 og 835. Þetta er auðvitað fullkomlega óviðunandi, að við skulum vera svona slök í norrænum samanburði og ég vek athygli á því að þessar upplýsingar eru frá Hagstofu Íslands og úr bæklingunum Social tryghed i de nordiske lande og Nordisk Social-Statistisk Komité, þannig að þetta eru ekki tölur sem stjórnarandstaðan er að búa til. Þetta eru faglegar upplýsingar, samanburðartölur úr Norðurlandasamstarfi. Fróðlegt er að skoða það og útgjöld til dagvistarmála á Norðurlöndum í jafnvirðisgildum á íbúa á sama tíma, 1995, og upphæðir í ekum. Þar erum við með 171 á meðan t.d. Danmörk er með 383 en það sem vekur athygli er að Noregur er með sömu tölu, 171. Ef við lítum á árið á undan þá er Noregur með 209 og er freistandi að ætla að breyting, sem gerð var í Noregi á þeim tíma um að byrja að greiða foreldrum beint upphæð til að vera heima ef þeir nýta sér ekki þjónustu eins og leikskólann, hafi þarna áhrif á tölurnar, að inni í þessari tölu séu að sjálfsögðu ekki beinar greiðslur til þess fólks sem þar með freistast til þess að veita barninu ekki þann viðbótaruppeldisþátt sem leikskólinn er. En ef við skoðum svo útgjöld til barnaverndarmála á Norðurlöndum í jafnvirðisgildum á íbúa á sama tíma, 1995--1998, þá byrjum við að standa okkur vel, þar er Ísland með 38, Danmörk að vísu með 107 en síðan eru hin löndin með 56, 22 og 22. Þarna stöndum við okkur sæmilega vel og þarna byrjuðum við að gera breytingar um leið og við vorum búin að fullgilda barnasáttmálann. Við höfum tekið okkur á bæði í verkefnum félmrn., nefna má að Barnaverndarstofu var komið á, mörgum meðferðarheimilum sem varða uppeldi og aðbúnað barna að ógleymdu Barnahúsinu sem mörg okkar berum fyrir brjósti en nú er hætta á að verði látið víkja í pólitískri togstreitu. Herra forseti. Þetta eru afar mikilvæg mál og það að taka á í málefnum barna er eitthvað allt annað en bara að tala í þessum sal um það hvernig við viljum hafa hlutina ef við meinum ekkert með því. Ef við fullgildum barnasáttmálann skuldbinda íslensk yfirvöld sig til að tryggja íslenskum börnum öll réttindi samkvæmt sáttmálanum. Ég hef tekið það fram að ákveðin skref hafa verið stigin í átt til réttarbótar en samkvæmt íslenskum rétti fá alþjóðlegir samningar ekki sjálfkrafa lagagildi að landsrétti þó þeir hafi verið fullgiltir heldur eru þeir skuldbindandi að þjóðarrétti. Sáttmálinn hefur ekki verið lögfestur á Íslandi og því er ekki hægt að beita honum fyrir íslenskum dómstólum. Samkvæmt almennum lögskýringarsjónarmiðum verða íslensk lög skýrð með hliðsjón af alþjóðalögum en íslensk lög ganga ávallt fyrir alþjóðalögum séu þau ósamrýmanleg. Því er mikilvægt að lögleiða sáttmálann í heild sinni og gera með því réttindum barna hér á landi hærra undir höfði en nú er. Það er hins vegar ekki tillagan í þessari till. til þál. heldur að bæta réttarstöðu barna samkvæmt sáttmálanum og að skipa nefnd sem geri úttekt á lögum og beri þau saman við barnasáttmálann til að við tökum á í þessum málum. Auðvitað mun sumt af því sem þarna er tekið á kosta eitthvað en í mörgum tilvikum, eins og kemur fram í upptalningu minni á þeim sértæku málum sem við höfum flutt tillögur og frumvörp um, kostar það ekki endilega mikið heldur er um að ræða réttindamál sem tryggja hag barna okkar í þjóðfélaginu, mikilvægasta verkefni samtímans.

Herra forseti. Hér er verið að fjalla um mjög mikilvægt mál í þeirri till. til þál. sem við ræðum um bætta réttarstöðu barna samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Ég tel að margt sem kemur fram í grg. með tillögunni eigi mjög mikið erindi í þá umræðu sem hefur farið fram í þingsölum, m.a. í gær um málefni og réttarstöðu barna. Það er alveg rétt sem fram kemur í tillögunni og grg. að með fullgildingu barnasáttmálans skuldbinda íslensk yfirvöld sig til að tryggja íslenskum börnum réttindi samkvæmt sáttmálanum. En eins og hér segir: ,,Eins og fram hefur komið hafa verið stigin ákveðin skref í átt til réttarbótar.`` En jafnframt er tekið fram að ,,samkvæmt íslenskum rétti fá alþjóðlegir samningar ekki sjálfkrafa lagagildi að landsrétti þótt þeir hafi verið fullgiltir, heldur eru þeir skuldbindandi að þjóðarrétti``. Ég held því að það sé ákaflega mikilvægt að farin verði sú leið sem hér er lögð til að ,,fela dómsmálaráðherra að skipa nefnd til að gera úttekt á lögum sem varða réttarstöðu barna með það að markmiði að uppfylla skilyrði barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem staðfestur hefur verið af hálfu Íslands``. Ég held einmitt að sú leið, sem sett er fram og það markmið að dómsmrh. skoði réttarstöðu barna með hliðsjón af því að hann uppfylli skilyrði barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, styðji mjög við það mál sem við ræddum í gær sem er heildarstefnumótun í málefnum barna og unglinga. Um hana urðu nokkrar umræður í gær en hún felur í sér að að undirbúa heildstæða og samræmda opinbera stefnu í málefnum barna og unglinga en á grundvelli þeirrar stefnumótunar er gert ráð fyrir ákveðinni framkvæmdaáætlun til fimm ára. Liðin eru rúmlega tíu ár frá gildistöku barnasmáttmála Sameinuðu þjóðanna og það kemur einmitt fram í skýrslu sem ríkisstjórnin hefur kynnt á vettvangi Sameinuðu þjóðanna að gert er ráð fyrir því að tillaga um heildarstefnumótun og framkvæmdaáætlun í málefnum barna og unglinga verði samþykkt á Alþingi. Það er mjög veigamikið að það komi fram og mikilvægt að ná sátt um það á Alþingi að fara þá leið sem bæði er mörkuð í þeirri tillögu sem við fjöllum um og eins þeirri tillögu sem rædd var í gær. Það kemur einmitt fram í tillögunni að þótt barnaréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna hafi lýst yfir ánægju með ýmsa þætti í framkvæmd barnasáttmálans hér á landi hafi verið gerðar alvarlegar athugasemdir við aðra þætti framkvæmdarinnar. Í grg. með till. til þál. kemur einmitt fram að enn skorti á að íslenskur réttur uppfylli ákvæði barnasáttmálans og að langt sé í land með að lagaframkvæmd sé í samræmi við anda sáttmálans, þ.e. að börn og ungmenni innan 18 ára aldurs njóti þeirrar verndar sem sáttmálanum er ætlað að veita. Ég held einmitt í því sambandi að ástæða sé til þess að nefna að við höfum ekki nægjanlega rætt það á þingi eða skoðað það hvort ástæða sé til að fara í breytingar á ýmsum lögum sem tryggja betur réttarstöðu barna á aldrinum 16--18 ára í tilefni af hækkun á sjálfræðisaldrinum. Ef ég man rétt liggur fyrir skýrsla frá dómsmrh. um hvaða lagabreytingar séu nauðsynlegar, æskilegar eða rétt sé að fara í, í tilefni þeirra laga sem samþykkt voru hér á Alþingi um hækkun á sjálfræðisaldrinum. Mér finnst að Alþingi eða allshn. þingsins þurfi að gefa sér tilefni til þess að fara yfir þá skýrslu og skoða hana með tilliti til æskilegra breytinga á ýmsum lögum. Ég nefni t.d. tekjuskattslög sem snerta barnabætur sem koma væntanlega fljótlega til umræða. Það er spurning hvort barnabætur eigi ekki að ná til 18 ára aldurs og hvort ekki sé brýnt í tengslum við þá ákvörðun sem Alþingi hefur tekið um hækkun á sjálfræðisaldrinum. Það er einmitt í samræmi við það sem kemur fram í tillögunni að megininntak barnasáttmálans sé að skilgreina alla einstaklinga undir 18 ára aldri sem börn. Mér finnst líka athyglisvert sem fram kemur í tillögunni og bent er á í grg. að vakin er athygli á því og sett fram sú spurning hvort sú kynning sem barnasáttmálinn hafi fengið sé fullnægjandi og hvort ekki sé rétt að barnasáttmálinn verði kennsluefni í grunnskólum og framhaldsskólum sem liður í námskeiði um mannréttindi og hvort ekki væri rétt að þýða sáttmálann á tungumál sem innflytjendabörn skilji og dreift sé til þeirra. Ég held að það sé afar mikilvægt að það verði gert og farin verði sú leið sem lögð er til í þessari tillögu og að við fáum þá heildarsýn sem lögð er til og yfirsýn yfir hvernig við stöndum að því að uppfylla skilyrði barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Tillagan hefur verið lögð fram á nokkrum þingum en ekki náð fram að ganga. Ég tel afar brýnt að tillagan sé skoðuð einmitt samhliða tilögunni um heildarstefnumótun í málefnum barna og unglinga og væntanlega fer þessi tillaga í sömu nefnd og kemur þá aftur hingað til kasta þingsins. Það er einmitt mikilvægt, sem kemur fram í tillögugreininni, að það á að meta hvort rétt sé að lögleiða sáttmálann í heild sinni eins og mannréttindasáttmála Evrópu og mikilvægt einnig að að þessu verki komi fulltrúar Barnaverndarstofu, Barnaheilla og Mannréttindaskrifstofu Íslands. Greinargerðin með tillögunni er mjög vel unnin og rekur raunverulega sögu barnaverndarmála innan stjórnkerfisins. Ég held að afar mikilvæg breyting hafi átt sér stað þegar málefni barna voru að talsverðu leyti flutt frá menntmrn. yfir til félmrn. með breytingu á lögum 1992. Ég held að sá flutningur hafi verið mjög jákvæður fyrir stöðuna í málefnum barna og hafi leitt mjög margt gott af sér sem íslensk börn búa að og er rakið í tillögunni og ég hef tímans vegna ekki tækifæri til þess að ræða hér. Ég er meðflm. að tillögunni og vænti þess að hún fái framgang á hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hægt sé að ræða þessi mál hérna en það er eitt og annað sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir kom inn á, m.a. þáltill. sem við ræddum í gær. Því miður gat ég ekki verið viðstödd þá umræðu. En ég spyr sjálfa mig og þá um leið hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur hvort sú tillaga sem rædd var hér í gær muni ekki í rauninni tæma það hlutverk að ræða um leið það mikilvægi að lögfesta barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, hvort sú nefnd mundi ekki taka til þeirrar þáltill. sem við ræðum núna.

Herra forseti. Ég tel það afar jákvætt og mikilvægt að fá viðbrögð formanns allshn. við þeirri mikilvægu tillögu sem er til umræðu vegna þess að þangað fara báðar þær tillögur sem hv. þm. nefndi. Ég vil nefna það að þegar ég var með í undirbúningi þá tillögu sem hv. þm. nefndi, um heildarstefnumótun í málefnum barna, þá vann ég hana í samráði við umboðsmann barna. Þá lá fyrir tillagan um bætta réttarstöðu barna samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og við ræddum einmitt það sem hv. þm. nefndi og hvort hér væri ekki um sjálfstæða tillögu að ræða sem mundi þá standa og ætti rétt á því að standa alveg sjálfstæð og væri eðlilegt að hún gerði það af því hér eru mjög víðtæk skilyrði sem við þurfum að uppfylla samkvæmt barnasáttmálanum. Það varð niðurstaða okkar eftir að hafa farið yfir málið að eðlilegt væri að samþykkja sérstaklega þá tillögu sem við erum hér að ræða, um bætta réttarstöðu barna samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, og skoða sérstaklega og gera úttekt á ýmsum lögum sem varða réttarstöðu barna til þess að uppfylla skilyrði barnasáttmálans. Hitt væri sérstakt verkefni sem sneri að mörgum ráðuneytum, að undirbúa heildstæða, samræmda opinbera stefnu í málefnum barna og unglinga sem síðan yrði grundvöllur að framkvæmdaáætlun. Sú úttekt sem hér er gert ráð fyrir er eðlilegt að komi sem sjálfstætt verkefni og mun örugglega treysta mjög það verkefni sem yrði síðan unnið í stjórnsýslunni um heildarstefnumótun í málefnum barna og unglinga.

Herra forseti. Í till. til þál. um heildarstefnumótun í málefnum barna og unglinga kemur fram að framkvæmdaáætlun skuli lögð fyrir Alþingi til staðfestingar eigi síðar en á haustþingi árið 2001. Í þáltill. sem við erum að ræða hér núna er lagt til að nefndin skili tillögum um úrbætur fyrir 1. maí 2002. Ég tel, þ.e. ef þáltill. um heildarstefnumótun í málefnum barna og unglinga nær fram að ganga á hinu háa Alþingi, í raun óhjákvæmilegt að tekið verði á málefnum sem tengjast barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Ég hlýt að gera þær kröfur að þeir sem koma að því að semja þá framkvæmdaáætlun, þ.e. dómsmrn., heilbr.- og trmrn., menntmrn. o.s.frv., taki tillit til þess og leggi til hvaða leiðir beri að fara varðandi barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Skoðun mín er sú að tillagan sem við ræddum í gær nái yfir það sem rætt er um í dag.

Herra forseti. Þessar tillögur eiga eftir að fara til meðferðar og umfjöllunar í hv. allshn. og til umsagnar þar. Það má vel vera að betur þurfi skoða samræmi í dagsetningum í tillögunum, annars vegar um að niðurstöður og úrbætur að því er varðar barnasáttmálann eigi að liggja fyrir 1. maí 2002 og hins vegar að framkvæmdaáætlun á að vera tilbúin 1. janúar árið 2001. Það má vel vera að skoða þurfi samræmið í þessum dagsetningum. Ég get hins vegar ekki séð að þessar tillögur geti ekki staðið sjálfstæðar en það er þá nefndarinnar sem fær málið til meðferðar að skoða það. Ég ítreka enn að ég fór vandlega yfir þetta með umboðsmanni barna og niðurstaða okkar var að betur færi á því að þessar tillögur væru afgreiddar hvor í sínu lagi.

Herra forseti. Ég er afskaplega ánægð með viðbrögð formanns allshn. en vil aðeins bregðast við þeim athugasemdum sem hún gerði hér í andsvörum við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, sérstaklega varðandi það hvort heildarstefnumörkun í málefnum barna mundi ná yfir þá till. til þál. sem hér er flutt. Mér fannst ekki ástæða til þess á sínum tíma, ekki heldur á þessu hausti, að við hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir samræmdum þessar tillögur. Ég vil gjarnan fá tækifæri til að útskýra það. Ég hef farið yfir það hve mörg aðskilin mál Samfylkingin hefur flutt varðandi umbætur í málefnum barna. Það væri líka hægt að segja að tillagan um að fara yfir barnasáttmálann til að bæta réttarstöðu barna og gera úrbætur í öllum íslenskum lögum tæki yfir aðskilin mál. Þess vegna gæti ég svarað hv. formanni allshn. þannig að ef allshn. mundi ákveða að styðja málið og beina því til Alþingis að samþykkja stefnumörkun í málefnum barna þá væri það ekki mikið verk fyrir allshn. að taka inn í þá samþykkt tillögu um að þá verði farið yfir barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. En það er líka hugsanlegt, af því að við í stjórnarandstöðu vitum að við þurfum að þoka málum fram, að hv. allshn. mundi íhuga að samþykkja þetta mál en ekki vera tilbúin í heildarstefnumörkun. Þá næðist a.m.k. sá ávinningur að farið yrði að skoða barnasáttmálann. Ef allshn. fellst á að það sé ástæða til að búa til heildarstefnumörkun þá held ég að Samfylkingin yrði því mjög fylgjandi að getið yrði þeirra mála sem mikilvægt er að taka á og sem ég hef drepið á hér. Samfylkingin beitir sér fyrir úrbótum í þessum málaflokki og leitar allra leiða til þess. Það er svar mitt til formanns allshn. En það sem gladdi mig varðandi andsvar hennar var að mér fannst gæta jákvæðni í orðum þingmannsins. Það gefur mér tilefni til að vona að eftir nokkurra ára tilraunir sé kannski von til að þessi góðu mál verði samþykkt á þessu þingi. Þá komum við að gildistökuákvæðinu. Það er alveg hárrétt. Ég breytti gildistökuákvæðinu í tillögunni sem ég er að flytja vegna þess að ég gekk út frá því að ef þessi tillaga yrði samþykkt þá yrði það ekki fyrr en undir vorið, það er reynslan af því þegar stjórnarandstaðan fær tillögur samþykktar. Með því vildi ég gefa stjórnarflokkunum tækifæri til að vinna þessa vinnu áður en hún yrði lögð fyrir þingið. Allt þetta má samræma og laga ef allshn. ákveður að hleypa tillögunum í gegn og gera þetta sem best. Hitt er svo annað mál, af því ég notaði samanburð við Norðurlönd máli mínu til stuðnings og fór yfir þær töflur sem fylgja þáltill. varðandi barnasáttmálann, að við erum miklir eftirbátar Norðurlandanna. Við þurfum að taka okkur á í mjög mörgum málum. Ég fór bara örstutt yfir það í framsögu minni og nefndi aðeins samanburðartölur. Ef við reynum hins vegar að finna í hverju mismunurinn felst þá er ljóst að þar til við breyttum lögunum um fæðingarorlof á sl. vori og tókum þar með ágætt skref fram á við, þó enn þurfi að gera betur til að ná Norðurlöndunum, þá vorum við sl. vetur hálfdrættingar á við það sem lakast var annars staðar á Norðurlöndunum. Auðvitað hefur það lagast örlítið en þetta segir nokkuð mikið um útkomuna úr þeim samanburði. Varðandi fæðingarorlofsgreiðslur til feðra. Það voru 1.112 feður sem fengu fæðingarorlofsgreiðslur á síðasta ári. Sex fengu aðeins styrkinn, en fjórir fengu hálfa dagpeninga að auki en 1.102 fengu fullar greiðslur. Þetta er auðvitað sáralítið í samanburði við þróunina annars staðar á Norðurlöndunum því lifandi fædd börn voru á árinu 1997 4.151. Við höfum ekki tölur frá árunum 1998 eða 1999 en fæðingartíðnin hefur verið áþekk að undanförnu þannig að það er um fjórðungur feðra á þessum tíma sem tekur fæðingarorlof. Við í Samfylkingunni höfum mótað stefnu varðandi fæðingarorlof. Við teljum að það eigi að verða tólf mánuðir á fullum launum, það verður auðvitað að vinnast í áföngum, og að foreldrar skipti orlofinu með sér. Um það var samþykkt ákveðið skref hér síðasta vetur. Ef við skoðum aðbúnað á íslenskum vinnumarkaði þá er hann því miður fjölskyldufjandsamlegur. Ísland þráaðist t.d. við að samþykkja samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Í fimm ár var ýtt á það með málflutningi og tillögum að fullgilda þá samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar að óheimilt sé að segja starfsmanni upp vegna fjölskylduábyrgðar. Loksins á sl. vori tosaðist þetta fyrst inn í tillögu um fjölskyldustefnu og síðan var málið borið hér fram, eftir fimm ára málflutning og fyrirspurnir. Stjórnarflokkarnir hafa þannig ekki hlaupið til að gera þær úrbætur sem mikilvægar eru. Hlutfall svokallaðra hinsegin fjölskyldna hefur hækkað mikið síðari ár, t.d. hafa hjónaskilnaðir þrefaldast á síðustu 35 árum. Aðrar tegundir fjölskyldna hafa fengið viðurkenningu á síðustu árum og það er hlutverk okkar, löggjafans, að fylgjast með og aðlaga lög og rétt að þessum nýja veruleika. Sambúðarslit og skilnaðir eru um 1.300 á hverju ári og í um 59% tilvika eru börn í dæminu, þannig að árlega missa 1.140 börn á um 760 heimilum annað foreldri sitt út af heimilinu. Hvers lags samfélagsmynd erum við að draga upp? Það hefur oft komið fram í umræðu hér að börn einstæðra foreldra eru fjárhagslega verr stödd en börn hjóna og sambúðarfólks. Þetta kemur fram í minni möguleikum þeirra til að stunda ýmiss konar nám, tónlistarnám, tómstundir ýmsar, íþróttir og dans, t.d. ballettiðkun. Margt væri hægt að tína til þar sem þessi börn standa verr að vígi. Það er hlutverk stjórnvalda, a.m.k. ef þau bera einhverja virðingu fyrir sinni pólitísku stefnu, að skapa jöfnuð meðal þessara ungu íbúa landsins. Þess vegna verður bæði að skoða skattbyrðina, barnabæturnar, meðlagsgreiðslurnar og feðra- og mæðralaunin. Auðvitað kemur það meira inn í heildarstefnumörkunina en barnasáttmálinn sem er réttindamál. Í mínum þingflokki höfum við sérstaklega verið að skoða skilnaðarfjölskylduna á undanförnum missirum. Þeir sem fylgjast með málflutningi okkar og tillöguflutningi hafa séð það. Við höfum skoðað löggjöfina út frá stöðu allra einstaklinganna sem tilheyra fjölskyldunni og flutt mörg þingmál sem miða að því að bæta aðbúnað barnanna og jafna stöðu kynjanna. Staðan er t.d. þannig í dag varðandi forsjá barna að af 8.665 einstæðum foreldrum í landinu fara um 8.100 konur með forsjá tæplega 12.000 barna en 573 karlar fara með forsjá 700 barna. Þetta eru mjög athyglisverðar tölur. Það lætur nærri að konur fari með forsjá barna sinna í 98% tilvika. Sem betur fer gera foreldrar samkomulag um forsjá í flestum tilvikum því aðeins lítill hluti skilnaðarmála fer út í forsjárdeilur, kannski 25--30 tilvik á ári. En ef ágreiningur rís milli foreldra þá á dómsmrn. að leysa úr ágreiningnum. Í lögunum standa foreldrar jafnir en sagt er að við úrlausn ágreiningsmála um forsjá skuli ávallt miða við það sem barni er fyrir bestu. Þegar forsjárdeila kemur til úrlausnar er byrjað á að taka afstöðu til þess hvort foreldrar séu hæfir til að fara með forsjá. Raunin er sú að í flestum forsjármálum eru báðir foreldrar taldir hæfir til að fara með forsjána og valið er því á milli foreldra út frá framtíðarhagsmunum barnsins. Eins og ég sagði áðan verða um 1.100 börn skilnaðarbörn á ári hverju. Undanfarin ár hafa börn fædd utan hjónabands verið um 450 og alls er greitt meðlag með um 13.500 börnum í landinu. Samkomulag er um umgengni í 85--90% tilvika en það kemur heldur ekki á óvart að 70% þeirra erinda sem berast sýslumanni eru frá forsjárlausu foreldri og þá oftast feðrunum. Um þetta hefur m.a. karlanefnd Jafnréttisráðs fjallað og stöðu feðra í þessum málum. Það er afskaplega lítið hægt að gera þegar brotið er gegn umgengnisrétti á hvorn veginn sem það er. Við í Samfylkingunni höfum flutt mál á þinginu um að bæta réttarstöðu barns til umgengni við báða foreldra og lagt til að komið verði á fót endurgjaldslausri vandaðri ráðgjöf fyrir alla þá sem hyggjast skilja eða slíta óvígðri sambúð. Við viljum að sett verði í lög að skipa skuli barni talsmann um leið og ágreiningur kemur upp á milli foreldra. Það er full ástæða til að í forsjármálum og ágreiningi um umgengni sé skylda að setja barni talsmann. Ég er að drepa á örfá mál þar sem þarf mjög að taka á og sem yrði tekið á í heildarstefnumörkun í málefnum barna. Réttindamálin og það að tryggja barni rétt er það sem barnasáttmálinn kveður á um og auðvitað skarast þessi mál á ákveðinn hátt. En við í Samfylkingunni munum áfram freista þess að knýja á um að sett verði heildarstefnumörkun í málefnum barna, að barnasáttmálinn verði skoðaður og íslensk lög til að tryggja að við séum í raun að fullgilda hann í okkar lögum. Og ef þetta dugir ekki þá munum við flytja aftur og aftur í aðskildum þingmálum, ýmist tillögum eða í frumvarpsformi, úrbætur um hvert einstakt mál sem við vitum að brennur mjög á eins og komið hefur fram í umræðunni. Læt ég þar með máli mínu lokið, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um tímareikning á Íslandi. Frv. þetta er í einum fjórum greinum og felur það í sér að taka upp sumartíma hvarvetna á Íslandi sem mundi hefjast kl. 01.00 að miðtíma Greenwich síðasta sunnudag í mars og ljúka kl. 01.00 að miðtíma Greenwich síðasta sunnudag í október. Þessar tímasetningar eru í samræmi við það sem gildir í Evrópusambandsríkjum og er þess vegna vel við hæfi að þessi umræða skuli fara fram nú í fyrstu vikunni eftir að vetrartími hefur aftur byrjað í Evrópu á þessu hausti. Frumvarp þetta var lagt fram á þremur löggjafarþingum, 120., 122. og 125., en varð ekki útrætt. Ég vonast því til þess að hv. þingnefnd sem fær þetta mál til meðferðar geti notað tímann í vetur og afgreitt þetta úr nefnd þannig að þingið megi taka afstöðu til þessa máls. Um þetta mál hefur verið töluvert mikið rætt bæði hér innan þings og utan. Þetta mál var líka mikið rætt á vettvangi Evrópusambandsins og um þetta gerð merk skýrsla á þess vegum. Þar var m.a. fjallað um áhrif sumartíma á orkunotkun, heilbrigði, vinnuaðstæður, lífsstíl, landbúnað, umhverfisvernd, umferðaröryggi, ferðamennsku og afþreyingariðnað og niðurstaða skýrslunnar leiddi í ljós að það var ekkert meiri háttar vandamál því samfara að viðhalda sumartíma í ríkjum Evrópusambandsins. Síðan má segja að það hafi verið ein aðalniðurstaða þessarar skýrslu, sem hefur líka verið ein aðalröksemdin almennt fyrir sumartíma í þeim löndum þar sem hann er, að þau birtuskilyrði sem sumartíminn hefur í för með sér hafi betri áhrif á möguleika fólks til þess að stunda útivist og hafi auk þess áhrif á mannlíf og annað að sumarlagi. Það hefur jákvæð áhrif á ferðamannaþjónustu og bætir almennt séð líf fólks. Þess vegna hefur það verið ákveðið í Evrópusambandinu að viðhalda sumartíma þar. Helstu rökin fyrir því að taka upp sumartíma á Íslandi felast fyrst og fremst í því að þá erum við að stilla klukkuna þannig af að sólin verður hæst á lofti um klukkan hálfþrjú á daginn á vesturhluta landsins. Þetta þýðir að dagurinn er almennt tekinn fyrr miðað við það sem nú er og vinnutíma lýkur því fyrr á daginn á sumrin, því hefur þá almenningur meiri möguleika á því að njóta sólar og góðviðrisdaga á sumrin. Þess vegna eru líkur til þess að hér á landi geti skapast almenn sumarstemning á sumrin, fólk geti verið meira úti og notið þess. Það verður meira um að fólk geti t.d. borðað úti og almennt séð verið úti. Þetta hefur líka mikil áhrif þegar birtu fer að bregða, ekki síst á haustin. Þá tökum við eftir því að það þrengist mjög um útivist og íþróttaiðkun. Knattspyrnuleikir eru yfirleitt allir færðir framar, golfáhugamenn hætta að geta stundað íþrótt sína og eins eru gönguferðir og útivist af því tagi takmörkunum háð þegar birtu fer að bregða. Það hefur stundum verið rætt um það að fólk ætti einfaldlega þá að vakna fyrr á sumrin og hefja vinnu fyrr og hætta þá fyrr á daginn ef það kysi svo. En það er ákveðnum erfiðleikum bundið. Á mjög mörgum vinnustöðum hefur viðleitni verið í þessa átt og við tökum eftir því að þegar sumarið fer í hönd þá auglýsa mjög margir vinnustaðir sumartíma þar sem byrjað er klukkutíma fyrr en á vetrum og fólk þess vegna komið fyrr heim til sín á daginn. En það eru ákveðin takmörk á því hvað hægt er að gera í þessum efnum fyrst og fremst vegna þess að þjóðfélagið stillir sig almennt saman að þessu leyti og ef einn vinnustaður ætlar t.d. að hefja vinnu klukkan sjö þá rekst það iðulega á barnaheimilisopnanir og síðan hvenær skóli byrjar á morgnana þegar er komið fram í september eða á vorin þannig að það er ákveðnum takmörkunum háð hvað einstakir vinnustaðir geta tekið sig til og flutt til vinnutíma. Þó er það mjög algengt að vinna hefjist klukkan sjö á morgnana. En það er hins vegar mjög erfitt fyrir foreldra sem eiga börn að þurfa að sæta slíku ef börnin komast ekki í skóla eða á barnaheimilið fyrr en klukkan átta á morgnana. Þannig má segja að öll rök sem snúa að því hvernig við skipuleggjum okkar líf og okkar vinnutíma mæli með því að taka upp sumartíma og nýta okkur þessar stundir á sumrin þegar við höfum birtuna og þegar við höfum þau hlýindi sem við á annað borð fáum á Íslandi. Það hefur töluvert verið rætt um að það sé heilsuspillandi í sjálfu sér að stilla vinnutíma okkar þannig af að við höfum sólina ekki í hádegisstað, eða hæst á lofti, þegar við teljum klukkuna vera tólf. Menn ræða í því sambandi um líkamsklukkur og annað slíkt. En þá vil ég vísa til þess að það er að sjálfsögðu mjög einstaklingsbundið að því leyti hvenær fólki hentar að vakna á morgnana og fara að sofa á kvöldin og ekki er hægt að draga svo afdráttarlausar almennar ályktanir sem sumir gera í þessum efnum. Ég vil sérstaklega benda á að á þeim vinnustöðum þar sem vinna hefst klukkan sjö á morgnana verður fólk að sæta því og ekki er séð að neinn munur sé á heilsufari á þeim stöðum þar sem byrjað er að vinna klukkan sjö eða þar sem byrjað er að vinna klukkan níu. Þess vegna held ég að allar þessar vangaveltur um líkamsklukku og slæm áhrif á svefn og annað byggi á ákaflega hæpnum forsendum. Ég vil líka vekja athygli á því, ef við skoðum hnattstöðu Íslands og hvernig aðrar þjóðir haga þessu, að vesturströnd Írlands liggur t.d. ekki svo miklu austar en austurströnd Íslands, svo maður tali ekki um norðvesturhluta Spánar sem er á svipaðri lengdargráðu. Ef við lítum t.d. til vesturstrandar Írlands, þegar sumartími er þar, þá er klukkan þar klukkutíma á undan klukkunni Austfjörðum og ekki hafa menn orðið varir við að sumartími á vesturströnd Írlands hafi nein sérstök heilsuspillandi áhrif á þá sem þar búa. Þvert á móti virðast þeir sem búa á vesturströnd Írlands vera almennt mjög lífsglatt fólk og hefur náð miklum efnahagslegum árangri á undanförnum árum. Ef við lítum t.d. líka til Norðvestur-Spánar, sem er á Evróputímanum, sem sé fylgir Mið-Evróputímanum, þá mundi ég segja að á sumrin þegar þeir eru með sinn sumartíma þá er sólin einmitt hæst á lofti þar um klukkan hálfþrjú eða á svipuðum tíma og sólin mundi vera hæst á lofti hér ef við tækjum upp sumartíma. Og ef við lítum á heilsufar þeirra sem búa á Norðvestur-Spáni þá verður ekki séð að þeirra heilsa sé neitt lakari en okkar. Þvert á móti þekki ég fólk sem býr þar og ég veit ekki betur en að í stakasta lagi sé með það og það er ekkert geðtruflaðra en annað fólk sem ég hef umgengist í gegnum tíðina. Þvert á móti þekki ég fólk frá þessum slóðum sem er hið kraftmesta og hefur náð miklum árangri í sínum störfum. Ég álít því að allar þær efasemdir sem hafa komið fram um sumartímann að því leyti til að hann sé heilsuspillandi og raski ró fólks, séu á mjög hæpnum forsendum reistar. Þetta frv. hefur verið sent mjög mörgum til umsagnar í gegnum tíðina og umsagnir sem hafa borist hafa almennt séð verið jákvæðar. Ég vek sérstaka athygli á umsögnum sem hafa borist frá ferðaþjónustunni og umsögnum sem hafa borist frá aðilum sem eiga í miklum viðskiptum við Evrópu. Það er einfaldlega svo að í Vestur-Evrópu skipuleggja menn sinn vinnutíma og matarhlé og annað með þeim hætti að það fellur afar illa saman við það að tveggja tíma munur er á milli Íslands og Vestur-Evrópu. Það þarf ekki að tala við marga sem vinna hjá fyrirtækjum sem þurfa að hafa samskipti við Vestur-Evrópu á þeim tíma þegar sumartími er þar í gildi til að komast að því hvers konar erfiðleikum þetta veldur í þessum samskiptum, samskiptatíminn minnkar afar mikið þarna á milli. Ég ætla í lokin, virðulegi forseti, að ítreka það að nefndin taki þetta mál til umfjöllunar alvarlega enn á ný og leitist við að afgreiða þetta mál nú í vetur. Tíminn til þess er nægur. Það hafa flest rök í málinu verið lögð fram. Ég tel að þetta sé mál sem Alþingi getur og eigi að taka afstöðu til.

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef í gegnum tíðina verið með efasemdir um að alvara væri á bak við þennan málflutning en nú kemur hv. þm. og fullyrðir að hann segi þetta allt í alvöru og ég hlýt að taka því þannig. En ég vildi spyrja hann hvort það séu einhverjar efasemdir í heiminum um það að klukkan fari eftir lengdarbaugum. Jörðin er örugglega hnöttótt og hún snýst. Eru nokkrar deilur um þetta svona almennt í heiminum? Er ekki nokkurn veginn um þetta sátt? Menn hafa gengið út frá þessari sólarklukku svo lengi sem við vitum. Klukkan á Íslandi er samkvæmt sumartíma allt árið. Það kemur villa fram hjá hv. þm. þegar hann talar um að taka upp sumartíma. Sumartími er hér fyrir. Vissulega er virðingarvert að skapa sumarstemningu á sumrin, það er náttúrlega mun betra en að gera það á öðrum tíma, en við erum að færa klukkuna í öfuga átt ef við ætlum að hafa rétta sólklukku, við mundum færa hana aftur á bak en ekki áfram. Ég skil ekki alveg nákvæmlega hvernig við ætlum að haga okkur. Nú höfum við samband við Japan og við höfum samband við Bandaríkin. Við erum bara á þessum lengdarbaug, að vísu einir þjóða. Ef aðrar þjóðir eins og Japanar verða að lifa við það að vera á sínum lengdarbaug, er þá ekki eðlilegt að við miðum þetta við það og að við reynum að hafa rétta klukku? Það er náttúrlega gagn af því í heiminum að hafa rétta klukku. Við getum að vísu hagað okkur eins og við viljum. Hver og einn má vakna klukkan fimm eða sex og það er eflaust mjög hollt og gott að gera það en verðum við ekki að haga okkur þannig að við séum að fara eftir sólarklukkunni eins og aðrar þjóðir?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að koma inn á þessi atriði. Málið snýst miklu frekar um það almennt séð að við stillum okkur saman um það hvenær við viljum hefja störf á morgnana og hvenær við viljum ljúka störfum á daginn, þ.e. á hvaða tíma sólarhringsins við vinnum og á hvaða tíma sólarhringsins við tökum okkur frítíma. Til þess eru í grundvallaratriðum tvær leiðir. Önnur leiðin gengur út á það að við mundum t.d., ef við teldum það skynsamlegt á annað borð, öll þjóðin og allir vinnustaðir, taka okkur til síðasta sunnudaginn í mars og hefja vinnu klukkutíma fyrr en við gerum venjulega og ljúka vinnudeginum klukkutíma fyrr en við gerum venjulega. Þetta væri í sjálfu sér ein leið til að skipuleggja vinnu og störf alls þjóðfélagsins á einu bretti. Málið er einfaldlega að það er nokkuð flókið og í sjálfu sér viðurhlutameira. Þess vegna hafa aðrar þjóðir farið þá leið að færa klukkuna fram á vorin og færa hana svo til baka á haustin sem gerir alla þessa skipulagningu miklu þægilegri en ella. Þetta er nákvæmlega það sem tillagan gengur út á, þ.e. að við förum að dæmi annarra sem eru í kringum okkur og tökum daginn fyrr á sumrin og ljúkum þess vegna vinnu fyrr á daginn á þeim tíma og reynum að nýta okkur þá birtu og þann yl sem er þó að finna á þessum tíma.

Herra forseti. Það var einmitt þetta sem ég kom inn á. Við erum með sumartíma allt árið, klukkan á Íslandi er stillt rúmum klukkutíma fram fyrir sig. Hádegi á Íslandi er rúmar tuttugu mínútur yfir eitt, aðeins breytilegt eftir tímum og hvort við erum á Austfjörðum eða Vestfjörðum, það er hin rétta klukka. Við byrjuðum einhvern tímann á öldinni, ég man ekki hvenær það var, að hafa sumartíma eins og Evrópuþjóðirnar. Síðan ákváðum við að hafa sumartíma líka á veturna, þ.e. við erum allt árið með þennan sumartíma. Nú kemur hv. þm. og fer fram á að við bætum bara við öðrum sumartíma, þannig að við séum komin með tvo klukkutíma í sumartíma, þ.e. við erum orðnir þá vitlausir í tímanum um nærri tvær og hálfa klukkustund. Þá get ég sagt sem svo: Af hverju vill hann ekki bara fara þrjá tíma fram o.s.frv.? Hins vegar liggur það þá fyrir að öllum einstaklingum er frjálst að vakna hvenær sem þeir vilja. Verkalýðsfélögin geta samið um breytilegan vinnutíma. Margir aðilar gera það nú þegar og það er mjög algengt og eflaust mjög hollt að vakna snemma á morgnana. Menn hafa þetta því alveg frjálst ef þeir vilja vakna klukkan sjö. Menn sem vakna klukkan sjö á Íslandi í dag eru að vakna raunverulega klukkan hálfsex. Ef við breytum þessu eins og hv. þm. vill gera þá fer maður að vakna kl. hálffimm. Kannski er þetta allt mjög hollt og hann þekkir eflaust menn sem eru við mjög góða heilsu á Norður-Spáni og ég þekki marga á Íslandi sem eru við ágætis heilsu þrátt fyrir að við séum bara einn og hálfan tíma á undan. Við getum lengi haldið áfram að tala um þetta. Ég get ekki komið auga á það til hvers í ósköpunum við ættum að vera að þessu yfirleitt.

Virðulegi forseti. Það er illt í efni ef hv. þm. skilur þetta svona herfilega illa. Málið snýst einfaldlega um það að mjög margir vilja vakna og hefja vinnu fyrr á morgnana á þessum tíma. Því er velkomið, heldur hv. þm. fram, að gera svo, en þá snýst málið um samstillingu þjóðfélagsins í heild. Það þýðir ekki nema að ákveðnu marki að hver og einn ákveði á hvaða tíma hann vinnur og vinnur ekki og á hvaða tíma menn taki sér frí. Þetta er svipað og með umferðarreglurnar, að menn velja sér umferðarreglur. Þær geta verið mismunandi heppilegar fyrir hvern og einn en einhverjar umferðarreglur verðum við að hafa og einhverjar reglur verðum við að hafa í þessu líka. Ef einhver vinnustaður vill t.d. hefja störf klukkan sjö á morgnana þarf öll þjónusta í kringum þann vinnustað að vera til staðar. Það þýðir ekkert að koma og halda því fram að einn vinnustaður geti byrjað klukkan sjö og annar klukkan ellefu eða tólf. Það er einfaldlega þannig að þjóðfélagið stillir sig af nokkurn veginn þannig að allir byrja störf á svipuðum tíma og ljúka störfum á svipuðum tíma. Barnaheimili og skólar eru opin á svipuðum tíma og þess vegna verðum við að finna einhverja leið í þessu. Einfaldasta leiðin og sú leið sem menn hafa yfirleitt farið er að nota klukkuna, þ.e. að færa hana fram og til baka, til að ná þessu markmiði.

Herra forseti. Kannski var þetta málið í hnotskurn eins og þessir tveir heiðursmenn, hv. þm., tókust á um núna rétt áðan. En málið er miklu víðfeðmara og víðtækara en það sem hefur verið komið inn á og líka það sem kemur fram í greinargerð flutningsmanna. Hringlinu með klukkuna lauk með frv. til laga um tímareikning á Íslandi sem lagt var fyrir 88. löggjafarþing 1967--1968. Þá voru margir fegnir því að tilfærslu með klukku skyldi lokið. Þá voru sett lög á Alþingi sem festu sumartímann í sessi þannig að þegar flutningsmenn segja nú að það eigi að koma á einhverjum sumartíma eru þeir að fara með rangt mál vegna þess að miðað við hnattstöðu landsins er sumartími í gildi á Íslandi allt árið. Af því að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson var áðan í andsvari við 1. flm. þessa frv., vil ég aðeins nefna það sem snertir kannski hans byggð ef tekið er dæmi um klukkuna. Ef færa á klukkuna er gott að rifja upp hvernig það virkar í birtingu. Í Reykjavík er birting 1. október klukkan 6.48 en eftir breytingu, nái þetta mál fram að ganga, verður klukkan 7.48. Það samsvarar í kringum 22. október í dag ef við tökum þetta tímabil. Ef við tökum svo Ísafjörð, segjum að það sé 1. október og klukkan er 6.50, þá verður hún eftir breytingu 7.50 og það samsvarar því að við værum komin fram til 20. október. Ég nefni þetta af því menn eru að tala um að þetta sé nauðsynlegt fyrir þá firði sem hafa há fjöll. Ef við tökum 30. október þá er birting á Ísafirði klukkan 8.22, yrði eftir breytinguna 9.22, það samsvaraði því í tímareikningi að komið væri fram til 19. nóvember. Því hlýtur að vakna sú spurning hvort það séu hagsmunir hins almenna borgara sem hafðir eru að leiðarljósi eða er það viðskiptalífið sem verið er að hugsa fyrst og fremst um að meginhluta til? Ég geri mér grein fyrir því að það eru staðir úti á landi sem gjarnan vildu hafa þetta með þessum hætti. Siglfirðingar hafa hótað að taka upp eigin tíma og tala þá alltaf um sumartíma eins og hann sé ekki fyrir. Þeir hafa talað um að þeir vilji gjarnan breyta tímanum án tillits til þess hvað gert verður annars staðar. Ég sé ekki þann vanda sem blasir við vegna þessa máls því að á sumrin breytir skrifstofufólk vinnutíma sínum almennt, hættir að mæta klukkan níu á morgnana en mætir klukkan átta til að losna fyrr alveg eins og kom fram hjá hv. flm. áðan. Herra forseti. Frv. til laga um tímareikning á Íslandi er ekkert smámál og ég hef fjölmargt við það að athuga. Hv. þm. koma í greinargerð sinni enn einu sinni inn á að Evrópusambandið hafi gefið út tilskipun. Svo kemur texti sem ég ætla að biðja menn um að taka eftir, um samræmdan sumartíma, þar sem klukkunni er flýtt á annað borð, biður Evrópusambandið um að þjóðir skuli gera það á sama tíma. Það er líka athyglisvert þegar fréttir frá Frakklandi bárust um það að þeir væru orðnir nokkuð leiðir og þreyttir á tilfærslu klukkunnar þar og hefðu mikinn hug á að færa sig og nálgast það sem Íslendingar gera, þ.e. að láta klukkuna í friði. Láta hana standa allt árið um kring án þess að nokkuð sé hringlað með hana. Það kom fram hjá þeim sem gleggst vita um málið í Frakklandi að það sé áberandi vegna hringls með klukku að fólk sofi minna, það vaki of mikið, þetta sé líffræðilegt atriði sem hafi áhrif á vellíðan eða vanlíðan fólks, klukkan breyti matarvenjum og valdi svefntruflunum. Þeir segja að það taki fólk þrjár vikur að jafna sig og ná áttum eins og líkaminn þarf í hvert sinn sem klukkunni er breytt. Læknar þar ytra merkja aukna lyfjanotkun samfara breytingu á klukkunni. Kúabændur kvarta sáran og þeir sem þurfa að sjá um tölvur og klukkur hafa í ærnu að snúast þegar þegar þetta gengur yfir. Þá tala þeir um það sama og hér hefur verið nefnt áður, þ.e. aðlögunarvandamál aldraðra, sjúklinga og kornabarna. Þeir þekkja þetta þar ytra alveg eins og hér á landi en vart varð við þetta hér með þessum tímareikningi meðan hann var enn við lýði. Við skulum ekki gleyma öllum tilskrifum í dagblöðum á sínum tíma þegar þetta hringl var með klukkuna. Eilíf lesendabréf, óánægja, ósætti með tilfærslu á klukkunni og svo voru menn sammála um það að festa klukkuna á sumartíma. Svo kemur frv. um það að nú skuli taka upp sumartíma. Í frv. eru rök flutningsmanna fyrir því að taka upp þennan nýja sumartíma í fyrsta lagi að tímamunurinn milli Íslands og annarra landa í Vestur-Evrópu mundi styttast úr tveimur stundum í eina stund yfir sumartímann og yrði það til hagræðis fyrir þá sem stunda viðskipti við Evrópulöndin. Í öðru lagi þyrfti ekki að breyta áætlunum Flugleiða þegar honum yrði breytt. Í þriðja lagi þyrftu flugfarþegar á leið til Evrópu ekki að vakna eins snemma fyrir flug. Í fjórða lagi mundi almenningur njóta sólar lengur að sumrinu til eftir vinnutíma á daginn. Rökin gegn nýjum sumartíma eru m.a. að tímabreytingin mundi raska verulega svefnvenjum manna eins og ég hef getið um áður hvað Frakkland varðar. Á þeim árum sem sérstakur sumartími var í gildi hérlendis var þetta algengasta umkvörtunarefni þegar klukkunni hafði verið breytt. Lesendadálkar dagblaðanna voru yfirfullir af athugasemdum frá almenningi vegna þessa hringlanda með klukkuna. En fleiri eru rökin. Stilla þarf allar klukkur á landinu tvisvar á ári og það er í mörgum tilvikum mikil fyrirhöfn. Gleymska og mistök eru óhjákvæmileg. Það getur haft óþægilegar afleiðingar og meðan reglur um sumartíma voru í gildi, var algengt að menn kæmu of seint eða of snemma í vinnu, á fundi og samkomur daginn eftir tímabreytingar. Í þriðja lagi mundu þeir sem eiga viðskipti vestur um haf missa eina stund af sameiginlegum skrifstofutíma og er hann þó skammur fyrir. Í fjórða lagi þyrfti að breyta veðurfregnatímum í útvarpi. Athuganir eru gerðar á föstum tímum eftir miðtíma Greenwich. Í fimmta lagi þyrfti að breyta mjaltatíma í sveitum og heyvinnutímum mundi seinka. Í sjötta lagi yrðu þeir sem nota flóðatöflur, töflur um sólargang, hliðstæðar töflur í almanökum að muna eftir að leiðrétta tölur á réttan veg meðan ,,sumartími`` er í gildi því að töflurnar verða að fylgja sama tíma allt árið. Að víkja frá þeirri hefð mundi aðeins auka hættu á misskilningi og mistök í túlkun slíkra talna geta haft alvarlegar afleiðingar. Síðan er merkilegt að hv. flutningsmenn tala um að breytingin taki gildi 1. jan. 2001. Búið er að vinna allar töflur, flóðtöflur og allar þær töflur sem menn þurfa á að halda til sjós, lands og í lofti. Þeir sem sinna rannsóknum, samgöngum og fjarskiptum þar sem tímaviðmiðanir GMT eða Greenwich Mean Time gilda mundu ekki lengur njóta þeirra forréttinda og þæginda að búa við þann tíma í daglegu lífi allt árið. Um leið eykst hætta á mistökum við tímaskráningar. Í áttunda lagi yrði tímarerikningur að sumri víðs fjarri því upprunalega markmiði að hádegi sé kl. 12 og miðnætti kl. 24. Orðin hádegi og miðnætti yrðu nánast óræð ef ekki fylgdu nánari skýringar. Sól yrði í hádegisstað frá kl. 13:38 til 14:53 allt eftir landshlutum og árstímum og miðnætti eftir sólinni yrði á sama hátt frá tímabilinu kl. 01:38 til 02:53. Helsta gagnrýni sem ég vil flytja í sambandi við röksemdafærslu frv. er að í greinargerðinni segir: ,,Rökin sem færð hafa verið gegn sumartímanum hafa fyrst og fremst falist í að draga fram kostnaðinn og fyrirhöfnina við að breyta klukkunni tvisvar á ári.`` Þetta er alrangt. Fyrirhöfnin við að stilla klukkuna þótt ærin sé er ekki þyngsta röksemdin í málinu. Höfuðröksemd flutningsmanna er sú að með nýjum sumartíma fáist ein klukkustund í viðbót við samskiptin við Evrópulönd á sameiginlegum skrifstofutíma. Ef klukkustundarviðbót við sameiginlegan skrifstofutíma er svo afgerandi í viðskiptum, hvers eiga þeir þá að gjalda sem stunda viðskipti við Bandaríkin og mundu missa klukkustund af þeim stutta tíma sem þeim stendur til boða? Hvers vegna eru þeir ekki nefndir á nafn? Satt best að segja er ástæða til að efast um að sameiginlegur skrifstofutími skipti jafnmiklu máli í viðskiptum og flutningsmenn vilja vera láta. Ekki virðist tímamunurinn hafa staðið Japönum fyrir þrifum þegar þeir voru að hasla sér völl á mörkuðum í Evrópu og Bandaríkjunum. Tvær af fjórum röksemdum flutningsmanna vísa til hagsmuna Flugleiða, Eimskipafélagsins og Samskips. Rétt er að benda á að það er ekkert náttúrulögmál að flugvélar Flugleiða þurfi að leggja af stað frá Íslandi á föstum tímum miðað við klukkuna einhvers staðar á meginlandi Evrópu. Ef svo væri hefði brottfarartímum flugvéla frá Íslandi átt að seinka í hvert skipti sem Flugleiðir hafa fengið hraðfleygari flugvélar. Sú hefur ekki orðið raunin nema síður sé. Ef það er vandamál hve farþegar þurfa að fara snemma á fætur til að ná morgunflugi eru Flugleiðir einfærir um að leysa það með því að breyta flugáætlunum sínum. Til þess þarf ekki lagasetningu sem skikkar alla landsmenn til að breyta klukkunni tvisvar á ári. Það sem flutningsmenn hafa haldið fram um sumartíma, sumarstemningu eins og hún gerist í nágrannalöndum okkar í Evrópu, heilbrigðari lifnaðarhætti, hvetjandi áhrif á viðskiptalífið, götulíf og allt mannlíf á Íslandi er nánast hjákátlegt. Það er eins og flytjendur frv. haldi að það að breyta klukkunni jafngildi því að flytja landið á suðlægara breiddarstig. Bent hefur verið á að í stað þess að færa klukkuna megi breyta vinnutíma á sumrin. Þetta telja flutningsmenn illfæra leið. Það kosti í flestum tilvikum of mikla röskun að breyta vinnutíma einstaklinga svo ekki sé talað um heilla fyrirtækja. Fullyrðingin er illskiljanleg í ljósi þess að margar stofnanir hafa þegar þennan háttinn á og breyta skrifstofutímanum á sumrin. Ef þetta yrði gert að almennri reglu fengist auk þess betra samræmi við skólatíma og opnunartíma dagheimila og leikskóla. Flutningsmenn telja einkennilegt að Íslendingar skuli búa við þá sérstöðu að hafa ekki sumartíma hliðstæðan því sem gerist í nágrannalöndunum. Hefur þó margsinnis verið bent á hvaða rök liggja að baki sumartímanum erlendis. Sumartíminn var upphaflega innleiddur til að spara orku á ófriðartímum og orkusparnaðarsjónarmið vegur enn þungt þegar kostir sumartíma eru metnir erlendis. Hér á landi er þetta ekki atriði sem taka þarf tillit til, því veldur bæði hnattstaða landsins og orkubúskapur. Á sumrin er bjart mestan hluta vökutímans og á vetrum dimmt hvort sem klukkunni er hagrætt eða ekki. Við spörum ekki heldur eldsneyti sem neinu nemur með því að færa klukkuna. Sunnar í löndum eru aðstæður gerólíkar að þessu leyti. Óþægindin við að flytja klukkuna tvisvar á ári eru ekki léttbær. Sífelldar kvartanir vegna hringls með klukkuna leiddu til þess að núverandi skipan mála var tekin upp árið 1968. Þeir sem komnir eru yfir miðjan aldur minnast þess áreiðanlega hve erfitt var að vakna klukkutíma fyrr á morgnana, venja börnin á nýjan svefntíma, muna eftir að breyta klukkunni o.s.frv. Lesendadálkar dagblaðanna voru fullir af kvörtunum tvisvar á ári vegna þess. Eftir breytinguna heyrðust engar kvartanir í áratug, ekki fyrr en á allra síðustu árum þegar farið var að fyrnast yfir efnisatriði málsins og komin var til sögunnar ný kynslóð sem hefur enga reynslu af hringlinu með klukkuna. Erlendis finna menn líka fyrir þeim óþægindum sem fylgja því að breyta klukkunni tvisvar á ári. Þetta má sanna með lítilli gamansögu úr hinu útbreidda tímariti New Scientist. Þar birtist fyrir nokkru forustugrein þar sem vakin var athygli á því að Japanar og Íslendingar yrðu allra manna elstir. Í greininni sagði að á ristjórn blaðsins hefðu menn verið að velta því fyrir sér hvað gæti verið sameiginlegt með þessum tveimur þjóðum. Á endanum höfðu menn komið auga á lausnina, þessar tvær þjóðir væru ekkert að hringla með klukkuna. Reyndar eru Íslendingar og Japanar ekki þeir einu sem kjósa að hafa klukkuna óbreytta allt árið. Mikill meiri hluti sjálfstæðra ríkja heims hefur þennan háttinn á. Stilling klukkunnar er samkomulagsatriði og verður alltaf málamiðlun milli ólíkra sjónarmiða eins og þegar núverandi skipan var tekin upp og gamli sumartíminn lögleiddur allt árið. Því fylgdu vissir ókostir. Sá helsti var að seinna birti á morgnana, einkum vestast á landinu og var það mest áberandi í skammdeginu á Vestfjörðum. Þessi ókostur yrði enn greinilegri ef tekinn væri upp tvöfaldur sumartími eins og nú er lagt til. Þegar tímanum er flýtt og misræmi skapast á milli klukkunnar og þess hvenær dagur rennur upp veldur það því að margir hafa tilhneigingu til að vaka lengur á kvöldin og eiga erfiðara með að vakna á morgnana. Kannanir hafa verið gerðar á svefnvenjum Íslendinga sem sýna að Íslendingar fara að jafnaði einni klukkustund seinna að sofa en aðrar Evrópuþjóðir og vakna að jafnaði einni klukkustund síðar að morgni en þær. Lífið á Íslandi er því einni klukkustund seinna á ferðinni miðað við klukkuna en annars staðar. Ekki er hægt að kenna neinu sérstöku um nema ef vera skyldi því að hér er klukkan núna rangt stillt miðað við sólargang og hnattstöðu landsins. Það misræmi vill hv. 1. flm. auka enn frekar. Kannað hefur verið á Íslandi hversu margir eiga í svefnerfiðleikum og hefur komið í ljós að 20--30% Íslendinga eiga erfitt með að sofna á kvöldin og stór hópur á í erfiðleikum með að vakna á morgnana, sérstaklega ungt skólafólk. Framangreind vandamál munu næstum örugglega aukast enn frekar ef misræmi á milli klukku og sólargangs verður aukið enn frekar. Miklu skynsamlegra væri að fara öfuga leið og seinka klukkunni hér þannig að sem best samræmi yrði á milli hennar og sólargangs.

Herra forseti. Ég vil gera nokkrar athugasemdir við ræðu hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar. Hann ræddi um birtingartíma í október og ég vil þá spyrja hvort sólin setjist þá ekki einum klukkutíma síðar. Hann ræddi líka um að það væri líffræðilegt atriði varðandi svefnvenjur fólks. Við vitum að útlendingar sem koma til Íslands eiga mjög erfitt með að venja sig við birtuna á sumrin því að sólin er nánast á lofti allan sólarhringinn þannig að það breytist ekki. Hann ræddi líka um kúabændur. Það má alveg breyta mjaltatíma í áföngum því einn klukkutími til eða frá skiptir nú ekki öllu máli. Svo má upplýsa hv. þm. um að það eru t.d. komnir mjólkurróbótar þar sem kýrnar ráða nákvæmlega sjálfar hvenær þær eru mjólkaðar. Hann ræddi líka um veðurfréttir í útvarpi. Ég veit ekki betur en það hafi verið endalaust hringl með veðurfréttir í útvarpinu síðustu ár þannig að margir eru hættir að treysta á að ná veðurfréttum og fara bara inn á tölvuna og ná sér í veðurfréttirnar. Hann gerði lítið úr því að hægt væri að nýta kvöldin. Ég vil aftur á móti segja að það er um að gera að nýta kvöldin því að þá lygnir og að geta verið einmitt í útivist fram eftir kvöldi hlýtur að vera öllum til góða. Að fara að breyta klukkunni aftur á bak --- fyrr má nú aldeilis fyrr vera, segi ég.

Herra forseti. Það var ágætt að fá þetta fram hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur um það sem snýr að bændum. Það er dálítið merkilegt að þegar flett er upp í blöðum frá þeim tíma þegar hringlið var sem mest með klukkuna voru bændur ekki síður með kvartanir, lesendabréf í blöðin, yfir hringlinu með klukkuna. Hvaða áhrif þetta hefur á kýrnar skal ekki mikið um fjallað hér en hins vegar væri fróðlegt að taka það inn í það dæmi sem er nú mest rætt um, þ.e. hinar norsku kýr, hvernig áhrif það muni hafa á þær. Hvað snertir veðurtöku þá er það þeirra mál, hvernig sem spáð er, hvort menn hlusta á spárnar eða ekki. Hins vegar miðast veðurtaka við miðtíma, Greenwich Mean Time, þannig að það er margt sem miðast við það. Hvaða varðar birtuna á sumrin, það hefur engin áhrif á það varðandi færslu á klukkunni þegar ferðamenn eru hér yfir hásumarið. Það er bjart allan sólarhringinn. Það er alveg ljóst að við erum með sumartíma á vetrarmánuðunum. Miðað við hnattstöðu erum við með rangan tíma yfir vetrarmánuðina. Það er alveg ljóst, það fer ekkert á milli mála. Hvernig það virkar á fólk, það getum við bara séð úti í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Hv. þm. ræddi um að bændur hefðu skrifað mörg lesendabréf þegar við breyttum klukkunni á árum áður. Ég held að í rauninni hafi verið miklu meiri andstaða hjá bændum þegar kvöldfréttatími Ríkisútvarpsins breyttist. Þá urðu aldeilis hávær mótmæli hjá bændum. Ég er sannfærð um að norsku kúnum er nokkuð sama hvort klukkan er einum tímanum fyrr eða seinna. En þetta hefur áhrif á ferðamannatímann, þetta hefur áhrif á þá ferðamenn sem koma til Íslands því að við vitum að þeir ganga mun fyrr til náða en Íslendingar gera yfirleitt og það skarast oft verulega á í ferðaþjónustunni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. fyrir þá lærðu ræðu sem hann flutti um þetta mál og tel hann sýna málinu sem slíku mikla virðingu. Hins vegar verð ég að segja að ég var ekki að öllu leyti sammála honum um málið eins og gefur að skilja. Mér finnst vanta í málflutning hv. þm. að hann skýri út af hverju hann telur sæma, út frá heilsufarssjónarmiðum, að menn hefji vinnu klukkutíma fyrr á sumrin en þeir gera á vetrum. Af hverju er það svo miklu betra fyrir heilsuna en að færa klukkuna og vakna klukkutíma fyrr eftir henni? Menn eru á nákvæmlega sama hátt að hringla með svefn- og vökutíma með því að hefja vinnu klukkustund fyrr á sumrin, bara með því að ákveða að byrja fyrr. Í annan stað. Hvernig stendur á því að krakkar verða ekki allir kolvitlausir þegar skólar hefjast á haustin og þau þurfa að vakna snemma á morgnana til að komast í skólann á réttum tíma? Ekki virðist það hafa nein sérstök áhrif á geðheilsu íslenskra barna þótt svefnvenjur og vökuvenjur breytist þegar skólar hefjast. Þriðja spurning: Hefur hv. þm. einhverja hugmynd um eða tölur sem staðfesta það að geðheilsa Íslendinga hafi almennt batnað 1968 þegar hætt var að breyta klukkunni? Ég hygg að það sé nú ansi djúpt á slíkar tölur. Síðan held ég, til að kóróna allt saman, að það séu ekki sérstök vandræði með skipströnd eða neitt slíkt í Evrópu þegar sumartími er tekinn upp, þrátt fyrir að breyta þurfi flóðatöflum og færa slíkt til. Síðast en ekki síst, af því að hv. þm. fann að gildistímanum og nefndi að búið væri að prenta allar flóðatöflurnar. Ef eina vandamálið varðandi frv. er gildistíminn þá held ég að það sé létt að koma til móts við hann í þeim efnum.

Herra forseti. Kannski ég byrji á því sem hv. þm. endaði á, flóðatöflum. Þetta eru nú kannski fyrst og fremst til marks um slök vinnubrögð að leggja málið fram þannig að ætla að fljótt og auðveldlega sé hægt að breyta því sem þegar hefur verið unnið og lagt upp með. Varðandi tímaklukkuna þá er hún nú tengd lífsklukkunni, það er nú bara einu sinni þannig, það liggja ótal rök fyrir því. Af hverju verða krakkar ekki vitlausir þegar þeir fara að vakna á vetrarmorgnum til að fara í skólann? Það er fyrst og fremst vegna þess að klukkunni hefur ekkert verið breytt. Hún er sú sama og hún var þegar krakkarnir luku skóla að vori. Varðandi skipsströnd og annan skaða sem hlotist gæti af vegna ýmissa útreikninga á flóðatöflum þá hef ég ekki orðið var að slíkt hafi valdið strandi erlendis. Ég sagði hins vegar í ræðu minni áðan og þekki það af eigin raun að meðan þessar tímabreytingar voru viðhafðar, var alltaf verið að reikna með klukkutíma í plús eða mínus. Ég minnist þess hvað þetta var óþægilegt. Ég þekki það frá árum mínum sem farmaður að færa klukkuna til og frá. Þetta hefur áhrif. Það hefur áhrif á golfleikarann sem stundar íþróttina klukkan ellefu á kvöldin ef lífsklukka hans er orðin tólf. Það liggur alveg ljóst fyrir. Gildistakan er ekki eina vandamálið sem snýr að þessu, það er ekki málið. Spurningin er: Eru hér hagsmunir almennings hafðir að leiðarljósi fyrst og fremst eða eru það hagsmunir viðskipta og verslunar?

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að hagsmunir viðskiptalífsins eru líka hagsmunir fólks. Það vill svo til að í fyrirtækjum í landinu vinnur fólk sem þarf á því að halda að halda góðum samskiptum við Vestur-Evrópu. Ég vona að hv. þm. taki eftir því þegar hann kemur í fyrirtæki að þar vinnur fólk. Það er ekki hægt að segja að viðskiptalíf sé eitthvað annað en líf og starf fólksins í landinu. En ég vek athygli hv. forseta á því að hv. þm. svaraði alls ekki þeim spurningum sem var beint til hans. Hann var beðinn um að skýra út hvort það hefði slæm áhrif á geðheilsu manna, í ljósi þess sem hann hefur sagt, að fólk almennt breytti vinnutíma sínum á sumrin. Þá þarf fólk að taka sig til og vakna fyrr, breyta vökutíma sínum og svefni út frá líkamsklukku sinni. Hvernig stendur á því að það er ekki allt vitlaust að gera hjá geðlæknum á sumrin? Svo svaraði hv. þm. heldur ekki spurningunni um hvort geðheilsa fólks hefði batnað við breytinguna árið 1968?

Herra forseti. Ég hélt ég hefði komið inn á það sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson ræddi um. Hann spurði: Af hverju verða krakkarnir ekki vitlausir þegar þeir byrja í skóla á haustin? Var það ekki rétt eftir haft? Ég svaraði því og sagði: Það er vegna þess að klukkunni hefur ekkert verið breytt frá því þau hættu í skólanum á vorin. Varðandi geðveiki eða sálarflækju Íslendinga, þá er ég því miður ekki menntaður til að geta svarað hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni um þetta mál. En hv. þm. á eflaust eftir að sækja sér upplýsingar um það. En þær upplýsingar sem ég hef sótt til lærðra manna um þetta mál segja mér að þetta hringl með klukkuna hafi veruleg áhrif. Þegar leitað verður umsagna um þetta mál verður sjálfsagt hægt að leita til þessara aðila og þeir munu ábyggilega gefa hv. þm. góða umsögn sem styður það sem ég hef milli handa, að þetta hringl með klukkuna hafi veruleg áhrif á sálarlíf fólks.

Herra forseti. Ég tók eftir því í ræðu hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar sem mjög hefur talað gegn því frv. sem hér er flutt, um að breyta klukkunni, að hann gerði mikið úr því og velti fyrir sér hvort við flutningsmenn værum hér að hugsa um hagsmuni viðskiptalífsins fremur en hagsmuni almennings. Það hefur komið fram hjá hv. 1. flm. að hagsmunir viðskiptalífsins og almennings fari saman. En ég vildi leyfa mér að spyrja hv. þm. Guðmund Hallvarðsson, þm. Sjálfsfl. í Reykjavíkurkjördæmi: Er það eitthvað voðalega slæmt ef hagsmunum viðskiptalífsins væri eitthvað betur borgið með því að breyta klukkunni og taka upp sumartíma í samræmi við það sem er hjá öðrum Evrópuþjóðunum eins og við erum hér að leggja til? Er það eitthvað slæmt? Er eitthvað slæmt við það að viðskiptalífið hefði hag af því?

Herra forseti. Hér er í annað sinn komið inn á það að hagsmunir fólksins og viðskiptalífsins fari saman. Ég dreg það svo sem ekki í efa. En í grg. á einum stað segir að meginástæða þess að þetta sé lagt fram sé vegna viðskipta við útlönd, að þá sé nær því að skrifstofutími á Íslandi sé sá sami, aðeins klukkutímamunur, á milli Evrópulanda. Þetta er eitt af meginatriðum sem er vitnað til í greinargerðinni. Ég tel að ef þeir sem stunda verslun og viðskipti telja að ástæða sé til þess að breyta klukkunni og raska tíma Íslendinga vegna viðskipta, þá sé of langt gengið. Þá er gengið á hagsmuni landans vegna hagsmuna 300--400 aðila sem eiga í miklum samskiptum við fyrirtæki í Evrópu. Það er líka gengið á hagsmuni þeirra sem eiga viðskipti við Bandaríkin og Japan. Meginatriðið er, hvar svo sem menn vilja finna mínum orðum stað, að miðað við hnattstöðu landsins er tímareikningurinn rangur í dag svo munar einni klukkustund. Hann er skakkur sem nemur einni klukkustund í dag. 

Herra forseti. Ég tók eftir því í ræðu hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar hér áðan að hann ræddi mikið um lífsklukkuna, hvaða áhrif hún hefði á landann. Spurt hefur verið hvort geðheilsa Íslendinga hafi eitthvað skánað 1968 þegar við hættum að breyta klukkunni en frekar lítið verið um svör. Ég vil aðeins spyrja hv. þm. út í lífsklukku ferðamanna. Ferðamennska er nú vaxandi atvinnugrein og viðskiptalífið hefur hag af henni sem og land og þjóð og þar með talinn almenningur. Hefur lífsklukka ferðamanna þarna engin áhrif? Áðan kom fram að ferðamenn fara yfirleitt snemma að sofa. Þeir fara líka á fætur, kannski eftir lífsklukku sinni, á þeim tíma sem þeir eru vanir. Við höfum séð hvernig ferðamenn reyna að drepa tímann, kannski frá fimm til sjö að íslenskum tíma, svona fram að morgunmat. Hvað segir hv. þm. um lífsklukku ferðamanna? Er þetta ekki slæmt fyrir ferðaþjónustuna á Íslandi, að við skulum búa við þennan tímamismun?

Herra forseti. Hér er gengið eftir svörum við því hvort sálarástand Íslendinga hafi batnað árið 1968 þegar hringlinu með klukkuna var hætt. Ég get ekki sagt annað en að ég tel líkur á að svo hafi verið. Ég tel líkur á því vegna þess að þá hættu að berast lesendabréf um þetta vandamál til blaðanna. Blöðin hættu að skrifa um þetta hringl með klukkuna, fólkið hætti að tala um það, fólki leið bara vel með óbreyttri klukku eins og þá var sett í lög á hinu háa Alþingi árið 1968. Aðeins út af lífsklukku ferðamanna og lífsklukku alþingismanna. Ætli þeir kannist ekki við það sjálfir þegar þeir koma frá Bandaríkjunum að það tekur nokkra daga að stilla saman klukkuna við eigin kropp, það tekur dálítinn tíma. Það er alveg ljóst.

En þegar þú kemur frá Evrópu?

Það munar miklu minna, það munar miklu minna en þegar menn koma t.d. frá Japan eða Indónesíu.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir röksemdafærslu hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar og undir orð hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, sem töluðu hér áðan gegn frv. sem hér liggur fyrir. Mér líður eins og hér sé verið að flytja frv. sem stríðir gegn náttúrulögmálum. Það er staðreynd að Íslendingar lifa nú þegar við tíma sem er ekki réttur út frá hnattstöðu landsins. Um það var tekin ákvörðun árið 1968 eins og hér hefur komið fram að festa skyldi sumartíma. Hér ríkir sem sagt sumartími allan ársins hring. Hér er hins vegar verið að flytja frv. til laga um tímareikning á Íslandi og lagt til að á Íslandi skuli ríkja sumartími yfir sumartímann. Þetta stríðir gegn því sem er til staðar hér núna því hér ríkir sumartími allan ársins hring. Eru menn þá að flytja tillögu um að hér ríki sumar-sumartími? Herra forseti. Mér finnst þessi tillaga líkjast því að hægt væri að flytja tillögu um að það rigndi minna á suðvesturhorninu yfir sumartímann, eða að hægt væri að flytja tillögu um að jólunum yrði frestað þegar það hentaði. Mér finnst ekki gaman að lesa það í grg. með frv. hve lítið er gert úr þeim vísindalegu upplýsingum sem þó hafa verið sendar inn til Alþingis vegna frv. þegar það var flutt hér. Þegar frv. var flutt síðast var send inn afar efnismikil umsögn frá svefnrannsóknarstofu geðdeildar Landspítalans. Herra forseti. Ef vísindamenn á sviði heilsuvísinda telja ástæðu til þess að reka svefnrannsóknarstofu á vegum geðdeildar Landspítalans þá er þar um ákveðin vísindi að ræða. Það vill þannig til, herra forseti, að ég hef kynnt mér þessa níu síðna umsögn sem 1998 var send inn vegna frv. sem þá lá fyrir um tímareikning. Hún er afar vönduð, herra forseti, og er studd vísindalegum rökum. Mér þykir því í hæsta máta leiðinlegt að lesa í niðurlagi grg. með þessu frv. að umsögn sérfræðinga geðdeildar Landspítala Íslands uppfylli ekki þær kröfur sem gera verði til vísindalegrar þekkingar. Herra forseti. Ég fullyrði að þetta sé hrokafull afstaða flutningsmanna til vísindalegra upplýsinga sem koma fram í þessari umsögn. Og ég dreg í efa, herra forseti, að flutningsmenn tillögunnar hafi kynnt sér nægilega vel þá umsögn sem hér er um rætt. Ég vil vísa þessari fullyrðingu sem ég hér vitna til til föðurhúsanna með því að nefna lokagrein greinargerðar þessa frv. sem hér liggur fyrir, en þar segja flutningsmenn, með leyfi forseta: ,,Upptaka sumartíma með þeim hætti sem lýst er í frumvarpinu er því mikið hagsmunamál almennings í landinu. Málið hefur víðtækan stuðning meðal félagasamtaka og sveitarfélaga`` --- og, herra forseti, rúsínan í pylsuendanum er eftirfarandi: ,,og víst að mannlífið á Íslandi yrði stórum betra ef það nær fram að ganga.`` Herra forseti. Ég spyr: Eru þetta nú vísindaleg rök? Hvar eru rökin með þessari fullyrðingu? Nánast í sömu setningu og gert er lítið úr afstöðu vísindamanna til þeirra hugmynda sem hér koma fram þá slá flutningsmenn fram fullyrðingu af þessu tagi. Mér finnst þetta ekki sæmandi, herra forseti. Mér finnst þetta talandi dæmi um illa ígrundaða tillögu sem, eins og hefur komið fram í máli þeirra þingmanna sem hér hafa talað gegn henni, miðar við viðskiptalífið í Evrópu. Ég fullyrði, herra forseti, að flutningsmenn misskilja tilskipun Evrópusambandsins með því að gera henni þau skil sem gert er í greinargerðinni, þar sem sagt er að Evrópusambandið hafi gefið út tilskipun um samræmdan sumartíma í aðildarríkjunum. Það er rétt. Samræmdan sumartíma, þ.e. að öll aðildarríkin hefji sinn sumartíma á sama tíma eða sama degi og endi á sama degi, þ.e. þeir sem hafa sumartíma. Hér er ekki verið að fjalla um þau ríki sem ekki hafa sumartíma þannig ég held því fram að hér sé um misskilning að ræða á Evróputilskipuninni. Ég vil nú meina að skrifræðinu í Brussel sé líka gert fullhátt undir höfði með því að taka þessa tilskipun jafnalvarlega og raun ber vitni og vil ég nú meina að ýmsar aðrar tilskipanir sem Evrópusambandið hefur gefið út væru þess virði að taka hér upp í lög frekar en þessi misskilningur sem hér kemur í ljós. Mig langar til að fara örfáum orðum um hin vísindalegu rök, herra forseti, því það er algjör óþarfi að gera lítið úr því þegar talað er um lífsklukku eða innri klukku fólks. Það þekkja allir sem starfað hafa í skólum landsins að það er erfiðara að kenna börnum að morgni til en um eftirmiðdag. Það er erfiðara að kenna börnum klukkan átta að morgni en klukkan fjögur að degi. Staðreyndin er sú að lífsklukka barna er mjög viðkvæm, það hafa rannsóknir sýnt og það hafa verið skrifaðar um það ótal skýrslur og ótal bækur. Mig langar til að vitna í þessu sambandi, herra forseti, í bréf sem allshn. Alþingis barst snemma árs 1998 þegar þessi tillaga var til umfjöllunar. Þetta er úr bréfi sem er skrifað af Júlíusi K. Björnssyni, sálfræðingi. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Hin líffræðilega staðreynd málsins er sú að reglubundnar breytingar ljóss og myrkurs stjórna svefni og vöku manna. Þetta gerist þannig að þegar ljós kemur í augun stöðvast framleiðsla hormónsins melatóníns í svokölluðum heilaköngli og á sama hátt hefst þessi framleiðsla þegar dimmir. Því stjórnast þær mikilvægu breytingar sem eiga sér stað í líkama manna á hverjum sólarhring af birtu og myrkri. Dægursveifla líkamans er því stjórnandi svefns og vöku og svefn sem kemur á röngum tíma sólarhringsins er alltaf lélegur, léttur og slæmur eins og allir þeir vita sem stundað hafa vaktavinnu. Í könnun á svefnvenjum Íslendinga sem gerð var á vegum rannsóknarstofu okkar fyrir áratug`` --- þarna er bréfritari að tala um svefnrannsóknir geðdeildar Landspítalans --- ,,kom í ljós að Íslendingar sofna og vakna klukkutíma seinna en aðrar Evrópuþjóðir, og einasta skýringin á því er sú að hér er klukkan nú þegar einum og hálfum tíma rangt stillt. Nú vilja flutningsmenn tillögunnar auka þetta misræmi enn frekar og þar með auka þann vanda sem margir Íslendingar eiga við að stríða við að sofna á kvöldin og vakna á morgnana.`` Herra forseti. Það hafa verið gerðar kannanir á Íslandi á svefnvenjum. Það eru vísindalegar kannanir og það liggja fyrir vísindalegar niðurstöður úr þessum könnunum. Þær niðurstöður mæla eindregið gegn því að tillaga eins og við erum að ræða hér fari í gegnum hið háa Alþingi. Það hefur því kannski verið guðslukka að hún hefur ekki verið afgreidd út úr nefnd, herra forseti, hingað til og ég satt að segja hef efasemdir um að hún verði afgreidd út úr nefnd núna eða a.m.k. miklar efasemdir um að Alþingi fari að samþykkja hana, því svo einföld þykir mér hún og illa ígrunduð. Breyting af þessu tagi mundi nánast jafngilda því að þjóðin þjáðist af því sem kallað er þotuþreyta árið út og árið inn. Herra forseti. Ég legg til að klukkan verði látin í friði og henni haldið eins og hún hefur verið frá 1968. Það hefur verið okkur heilladrjúgt. Herra forseti. Mín ósk er að svo verði áfram.

Herra forseti. Í greinargerð með þessari tillögu kemur fram að á 120. löggjafarþingi var frv. sent fjölmörgum aðilum til umsagnar, m.a. einstökum sveitarfélögum og samböndum sveitarfélaga sem öll lýstu yfir eindregnum stuðningi við frv. og gerðu engar athugasemdir við efni þess. Samband íslenskra veitingahúsa og Flugleiðir lýsa einnig yfir stuðningi við frv. og vísa til þeirra röksemda sem fram koma í greinargerð. Þá koma líka fram röksemdir frá Knattspyrnusambandi Íslandi um að í fyrsta lagi sé keppnistímabil íslenskra knattspyrnumanna það stutt að það verði æ erfiðara að koma fyrir öllum þeim leikjum sem þarf í öllum aldursflokkum frá klukkan sautján til nítján. Varðandi geðheilsu þá er nú kannski ekki rétt að segja að þessi greinargerð sé hrokafull. Ég veit ekki annað en við höfum verið upplýst um það á Alþingi að geðlyfjanotkun Íslendinga hafi aldrei verið meiri en nú um þessar mundir, því miður, og er ekki rétt að henda gaman að því. Ef við lítum á skólagöngu þá eru börn yfirleitt snemma á fótum ef þau fara í rúmið á eðlilegum tíma og gamalt fólk er það líka. Það er yfirleitt vaknað löngu á undan öllum öðrum og vill hefja sitt starf á skikkanlegum tíma.

Herra forseti. Það er kannski ekki miklu að svara. Ég vil þó nefna það sem hv. þm. Drífa Hjartardóttir sagði um geðlyfjanotkun Íslendinga. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að geðlyfjanotkun er skelfilega mikil. Íslendingar eiga við geðræn vandamál að stríða, jafnvel meiri en nágrannaþjóðir okkar. Um það höfum við vísbendingar og það er sannarlega hryggilegt. En, herra forseti, ég tel að sú tillaga sem við ræðum hér geti jafnvel aukið á þann vanda.

Herra forseti. Ég vildi aðeins nefna eitt í ræðu hv. 17. þm. Reykv., Kolbrúnar Halldórsdóttur, þ.e. fullyrðingu hennar eftir að hún var búin að ræða um hin vísindalegu rök frá 1998 upp á níu síður sem hún las og leiðir líkur að því að þetta hafi slæm áhrif á geðheilsu Íslendinga. Hv. þm. fullyrti líka að það væri vísindalega sannað að miklu erfiðara væri að kenna börnum klukkan átta á morgnana en klukkan fjögur á daginn. Þetta kom fram í ræðu hv. þm. rétt áðan. Ég hafði nú ekki efni á því að vera kennari nema í tvö ár. En ég er á annarri skoðun en hv. þm. hvað þetta varðar. Ég ætla ekkert að líkja því saman hvað það var betra að kenna á morgnana en seint um dag. Ég hygg að það væri t.d. töluvert betra á hinu háa Alþingi ef við mundum byrja að vinna í þingsölum Alþingis fyrr á daginn en ekki yfirleitt langt fram á kvöld. Mér finnst stundum geðheilbrigði ýmissa þingmanna vera miklu verra seinni hluta dags en á morgnana. Þessu vildi ég nú koma að og spyrja hv. þm. út í hvaða vísindalegu rök og hvaða vísindalegu skýrslur hún hefur upp á það að þetta sé betra gagnvart blessuðum börnunum og skólalífinu. Jafnframt vil ég ítreka þá spurningu sem hér hefur verið lögð fram og mér finnst að ekki hafi verið svarað af hv. þm. Hún leiðir líkur að því að ef þetta frv. yrði samþykkt þá mundi geðheilsa Íslendinga versna mikið í kjölfarið. Batnaði hún mikið árið 1968 þegar við hættum að taka upp sumartímann? 
            

Herra forseti. Það gætir misskilnings í máli hv. þm. Kristjáns Möller varðandi það að ég hafi sagt að það væri vísindalega sannað að auðveldara væri að kenna börnum að morgni en um eftirmiðdag. Ég sagði einungis að það þekkja allir sem starfað hafa í skólum að það er erfiðara að kenna börnum klukkan átta að morgni heldur en fjögur um eftirmiðdag. 
             Sannleikurinn er sá að það er ekki svo langt síðan við vorum sjálf nemar í skólum og við eigum örugglega þá reynslu sameiginlega að það var æðioft erfitt að vakna á morgnana eftir 1968. Sjálf hef ég kennt. Ég hef reyndar aldrei kennt í samfellu eins og hv. þm. Kristján Möller, aldrei haft efni á því. En ég hef kennt að morgni og ég veit að í mínu fagi hefur verið mun erfiðara að fá heilann til að virka hjá börnum og ungmennum snemma að morgni heldur en um miðjan dag. Og ég tala einungis af reynslu en ekki af neinu sem ég get sagt að sé vísindalega sannað, enda sagði ég það ekki. Varðandi hina spurningu hv. þm. um geðheilsu fólks þá held ég jafnvel að ég hafi ekki einu sinni nefnt geðheilsu í ræðu minni. Ég talaði hins vegar um að samkvæmt þeim upplýsingum sem koma fram frá svefnrannsóknum Landspítalans séu miklar líkur á því að geðheilsan gæti jafnvel versnað heldur en hitt við þessa breytingu. Spurning hv. þm. um það hvort geðheilsa fólks hafi skánað frá og með 1968 þegar breytingin var gerð, þá höfum við auðvitað ekkert um það á pappírum. En ég vísa bara til orða hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar sem sagði áðan að lesendabréfunum til dagblaðanna hefði þó fækkað með kvörtunum um hringlið í klukkunni, þ.e. fólk varð mjög sátt við að hætt væri að hringla með klukkuna.

Herra forseti. Það kann að vera að árið 1968 hafi lesendabréfum í dagblöðunum fækkað eftir að menn hættu að breyta klukkunni. Það getur vel verið. Ég bara minnist þess ekki hvernig það var í blöðum á þessum tíma. En aðeins aftur að því sem mér finnst megininntak í ræðu hv. 17. þm. Reykv., þ.e. áliti svefnrannsókna geðdeildar Landspítalans út í þessa meintu geðheilsu sem kann að versna við þetta að mati hv. þm. Hefur hv. þm. aldrei lent í því að fá hringingu erlendis frá frá vinum og vandamönnum sem hafa kannski hringt þegar þeir eru komnir á ról, en þá sefur hv. þm. værum blundi heima hjá sér? Hefur hv. þm. aldrei verið vakinn þannig? Hefur hv. þm. aldrei hringt og áttað sig á því að við erum á svo vitlausum tíma miðað við næstu nágranna okkar, t.d. í Danmörku, að við höfum vakið kunningja okkar þegar við erum kannski bara að hringja á eðlilegum tíma hjá okkur klukkan níu að kvöldi? Og hvaða áhrif hefur þetta á geðheilsu manna til eða frá, annars vegar ef hringt er í okkur og eins ef við klikkum á því að muna eftir tímanum úti og hringjum í vini og vandamenn og vekjum þá rétt þegar þeir eru búnir að festa svefn og sofna svo kannski ekki fyrr en tveimur, þremur tímum seinna þannig að út úr þessu kom bara smáblundur?

Herra forseti. Ég held fyllilega ró minni þó vinir mínir í útlöndum hringi stundum til mín á einhverjum tíma þegar ég er að fá mér lúr. Ég held líka fyllilega ró minni og vinir mínir í útlöndum gera það líka þó það hendi að ég hringi til þeirra án þess að hafa áttað mig á að reikna út tímamuninn, sem ég reyndar tel mig alltaf muna eftir. Ég vil bara segja sem svo: Íslendingar njóta ákveðinnar sérstöðu á við aðrar þjóðir. Við búum í miðju Atlantshafinu, norðarlega, norður við ysta haf. Það er hluti af sérstöðu okkar sem þjóðar og það er hluti af þeim skemmtilega karakter sem erlendir ferðamenn upplifa við að koma til landsins. Það er hluti af því að vera öðruvísi en aðrar þjóðir  Herra forseti. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar áðan að þessi tillaga jaðrar við að vera svipuð því að menn væru að leggja til að hnattstaða Íslands væri önnur en hún er.

Herra forseti. Þetta mál er nú að verða gamall kunningi og ég verð að vísu að játa --- það er náttúrlega hroðaleg játning að gera --- að ég hef ekki tekið þetta mál mjög alvarlega fram undir þetta. Ég hafði satt að segja ekki áttað mig á því að mönnum væri full alvara með að leggja það til í alvöru að breyta tímanum á Íslandi eins og hér hefur verið lagt til. En kannski er það svo að flutningsmönnum sé dauðans alvara, a.m.k. 1. flm., og væntanlega er það skýringin á því að þetta er endurflutt trekk í trekk. Ég hef stundum sýnt það ábyrgðarleysi í umfjöllun um þetta mál að slá á létta strengi enda hafa ýmis tilefni gefist og ég sagði einhvern tímann sögu í umræðum um þetta mál sem alveg má endurtaka --- ég fékk reyndar áskoranir um það --- sögu af aldraðri konu sem var að ferðast með Akraborginni og lenti á tali við kunningja minn. Hún fór að hrósa þessum unga manni á Alþingi sem ætlaði að bæta klukkutíma við sólarhringinn, það væri nú meiri snillingurinn. Hann ætlaði að bæta þessum klukkutíma við sólarhringinn síðdegis á sumrin, það yrði alltaf gott veður og svo mundu menn sitja úti í góða veðrinu og grilla, drekka rauðvín og þetta yrði svo huggulegt allt saman. Og mikið væri hann nú vænn þessi drengur að norðan sem ætlaði að leggja þetta til. Að mínu mati er ekki tilefni til að taka þetta mikið alvarlegar en þetta, satt best að segja. Staðreyndin er sú að hér er sumartími og Ísland er, ef eitthvað er, þegar með það skakkan tíma miðað við landfræðilega legu að það væri að mínu mati fremur gagnrýnisvert en hitt að láta það hvarfla að sér að tvöfalda hér þann sumartíma sem fyrir er og gera það að verkum að vestari hluti landsins yrði skakkur frá sinni náttúrulegu klukku, sem sólin býr okkur, sem nemur næstum þremur klukkutímum. Þannig að sól yrði ekki í hádegistað vestast á landinu fyrr en klukkan hér á Íslandi væri af þessum undarlegu ástæðum að verða þrjú, frá því síðla vetrar og fram á haust. Ég gef ekki mikið fyrir þau rök sem færð eru fyrir breytingunni þó ég skilji þau reyndar. Ef það eina sem menn hugsa um í lífinu er að viðskipti fyrirtækja við Evrópu gangi sem greiðast fyrir sig þá er út af fyrir sig hægt að hugsa þetta svona: Mannfólkið skal láta sig hafa það hvort sem bjart er eða myrkur og þó klukkan sé ekki í samræmi við náttúrufræðileg lögmál og líffræðileg bara ef bisnissinn við Evrópu getur haft sinn gang. Um það er þetta frv. og einu haldbæru rökin eru þau að auðveldara verði fyrir fyrirtæki sem eiga mikil viðskipti við Evrópu að stunda þau. Þá er auðvitað spurning hvort ekki eigi að stíga skrefið til fulls og taka upp Mið-Evróputíma. Er þá ekki óþarflega hógvært að ætla bara að fylgja Bretunum? Eigum við þá ekki að fara inn á Frankfurt-tíma.  En þetta mundi líka þýða, herra forseti, að við yrðum næstum næstum þremur og fjórum tímum á undan, hvað klukkuna varðaði, okkar næstu landfræðilegu nágrönnum, Grænlendingum. Mönnum finnst auðvitað óskaplega vitlaust að nefna Grænlendinga í þessu sambandi. Við þá er ekki svo mikill bisniss og hið virðulega Verslunarráð er ekki mikið að hugsa um Grænland. Af hverju eru þá ekki Grænlendingar með sama tíma og Danir? Nei, Grænlendingar taka þetta svo bókstaflega hjá sér að þeir eru með tímabelti á Grænlandi. Íbúar Scoresbysunds eru með sitt tímabelti. Svo kemur Mið-Grænlandstími og svo er vestasti hlutinn á sínum náttúrulega rétta tíma. Veldur þetta ekki ægilegum vandræðum í Grænlandi, er þetta ekki óskaplegt vesen? Nei, þeir bara taka þetta eins og þetta er. Jörðinni er skipt í tímabelti eftir lengdarbaugum samkvæmt ágætri formúlu sem menn fundu upp, miðuðu núllpunktinn við Greenwich-turninn í Bretlandi og þannig gengur þetta og gengur bara ágætlega. Það er eins og menn gleymi því alveg að það eru fjölmörg lönd, fjölmörg markaðssvæði sem búa við mörg tímabelti og eru ekkert að ergja sig yfir því. Hvað mega aumingja Rússarnir hugsa? Eru það ekki ein tólf tímabelti sem viðskiptin í Rússlandi verða að láta sig hafa, Bandaríkin þrjú o.s.frv.? Ætla menn þá líka að leggja til að við skekkjum okkur um klukkutíma í viðbót hvað varðar samskiptin við Vesturheim? Ég held einmitt að ef eitthvað væri þá væri betri málamiðlun, út frá viðskiptum í báðar áttir frá Íslandi vegna þess að við erum mitt í Atlantshafinu, að seinka klukkunni um klukkutíma. Þá væri landið mun nær því að vera á réttum tíma og við mundum halda sama tíma allt árið. Það eru engin rök fyrir þessu hringli með klukkuna, það vita allir. Menn eru bara fastir í því á meginlandi Evrópu af því að Bretarnir eru íhaldssemin uppmáluð og vilja ekki hrófla við þessu. Íhaldsemin er slík að þeir hafa meira að segja barist í því innan samveldisins gamla, sem enn er á löppunum að nafninu til, að verjast því að samveldisríki í fjarlægum heimsálfum hættu að breyta tímanum. Það vill svo til að ræðumanni er kunnugt um að uppi hafa verið viðræður um það t.d. á Nýja-Sjálandi, Ástralíu og víðar að hætta þessu rugli, sem þar heitir því aldagamla heiti ,,daylight saving``. Nú skiptir þessi tilhögun þá auðvitað engu máli og þessi orkusparnaðarrök eru löngu horfin út úr myndinni. Þetta skapar heilmikið óhagræði og vandræði. Þannig hafa t.d. bændur á Nýja-Sjálandi margendurtekið reynt að fá þessu breytt. Þeim finnst alveg nóg að vakna klukkan sex á morgnana þó ekki verði bara allt í einu breyting á og þeir verði að vakna klukkan fimm en þannig er þetta og ýmiss konar óhagræði og rask skapast við þessi mörk bæði að vori og hausti. Að það sé slíkt mál með viðskiptin við Evrópu að víkja eigi öllum öðrum sjónarmiðum og rökum til hliðar, ég ansa því ekki. Mér finnst grg. þessa frv. satt að segja nálgast hneyksli. Hér er gefið í skyn að það sé nánast einróma gleði með þetta í Evrópusambandinu, en til þess að slá varnagla er látið koma fram að athuganir framkvæmdastjórnarinnar hafi engin meiri háttar vandkvæði leitt í ljós þó að til séu þeir sem telja breytingarnar hafa óþægindi í för með sér. Herra forseti, ég endurtek: ... þó að til séu þeir sem telja að breytingarnar hafi óþægindi í för með sér. Hverjir skyldu vera þessir þeir sem fyrirfinnast? Það mætti ætla af orðalaginu að það væru svona þrír menn, þrír kverúlantar í Evrópu sem væru eitthvað óánægðir með þetta. Það eru m.a. Frakkar eins og þeir leggja sig. Í Frakklandi hefur verið bullandi umræða um að hætta þessu af því að þetta er meiri háttar vesen. Það er fyrst og fremst þvingunin frá Evrópusambandinu, við að reyna að halda hópnum saman, sem hefur aftrað Frökkum frá því að hætta fyrir alvöru hringlinu með klukkuna. Þar hafa verið færð fram mörg sterk rök fyrir því að það sé löngu úrelt tímaskekkja að hringla þarna með klukkuna. Það viðhorf finnst mér hafa gleymst í þessari umræðu og þetta sé bara spurningin um hvort við eigum að vera klukkutímanum fyrr eða seinna. Gleymum því ekki að menn eru líka að tala um að fara aftur í að hringla með klukkuna sem hefur margvísleg óþægindi í för með sér. Greinargerð, herra forseti, þar sem reynt er að hagræða hlutunum með þessum hætti er ekki mikils virði. Menn geta fært kraftmikil rök fyrir því sem þeir telja rétt og skylt, það er sjálfsagt. Ugglaust er það einnig gert hér af ýmsum aðilum en það á ekki að reyna að hagræða staðreyndum og búa þannig um að það finnist engin önnur sjónarmið og allir séu á máli flutningsmanna því að svo er ekki. Ég, herra forseti, vil nefna einn þátt í þessu sem mér finnst menn ættu líka að athuga mjög vandlega vegna hinnar landfræðilegu legu Íslands. Rökin fyrir klukkubreytingunni, ef við værum að horfa á birtuna, eru engin á Íslandi. Það eina sem skiptir máli hér er að vera ekki með mjög skakka klukku. Vegna hinnar norðlægu legu Íslands og þess að birtan er hér mikil allan sumartímann er það eins og hver annar brandari að tala um að taka upp sumartíma vegna birtunýtingar, það er hvort sem er bjart að langmestu leyti allt þetta tímabil, er það ekki? Eða er það þannig í hugum hv. þm. Vilhjálms Egilssonar og flutningsmanna að það sé myrkur á nóttunni í júní? Hafa þeir rekist á það hér á Íslandi? Er það til þess að lengja dagsbirtuna og seinka þessum dimmumótum morguns og kvölds um hásumarið sem menn ætla að færa til klukkuna á Íslandi? Sérkennilegt væri ef svo er. Ísland er nefnilega á 64--66° norðlægrar breiddar og nýtur þar af leiðandi góðs af því yfir sumartímann. Að sama skapi er hér dimmt á vetrum. Herra forseti. Ég held að menn ættu fremur að skoða hvort líklegt sé að þetta yrði talin jákvæð breyting með tilliti til öryggis. Hvað veldur mönnum mestum áhyggjum, a.m.k. þeim sem eiga börn sem eru að hefja skólagöngu á haustin? Og hver er einn hættulegasti tíminn hvað varðar slys á gangandi vegfarendum? Það er í myrkrinu á morgnana þegar börnin eru á ferð. Yrði til bóta að láta vera myrkur klukkutíma lengur, þangað til klukkunni væri seinkað í lok október? Halda menn að það væri til bóta í þessum efnum? Hið sama gerðist aftur að vorinu? Það er þó farið að birta með hækkandi sól á útmánuðum. En þarna eru menn að tala um að flýta klukkunni aftur um klukkutíma, að færa myrkrið upp um klukkutíma. Ég held að menn ættu líka að horfa á þessi atriði og spyrja sig hvort séð sé fyrir endann á slíku. Ég er líka þeirrar skoðunar, herra forseti, að út frá líffræðilegu og náttúrufarslegu tilliti sé ákaflega hæpið að hafa tímareikninginn, hinn mælda tíma, þ.e. klukkuna svo fjarri hinni náttúrulegu klukku. Menn gera hér lítið úr tali um líffræðilega klukku en hafa menn efni á því? Hafa menn stúderað það svo, öll þau vísindi sem liggja fyrir í þeim efnum? Ég held t.d. að þingmenn, sem eru þekktir fyrir að bregða sér einstöku sinnum í ferðir, ættu þá að lesa sér til. Það er nú ekki talið mjög hollt að hringla mjög mikið á milli tímabelta og er eitt af því sem er talið valda verulegu álagi bæði á sál og líkama. Það er langhollast að hafa reglubundinn hvíldartíma og auðvitað er hollt að fara snemma að sofa og snemma á fætur.  Það er nokkurn veginn öruggt og allt sem bendir til þess samkvæmt rannsóknum á hinni líffræðilegu klukku manna að hún sé geymd í erfðamengi mannsins, í þeim skilningi að manninum líði best þegar hann er í tilteknum takti við náttúrulögmálin, það sem drífur hlutina hér hjá okkur, ekki síst sólina, nótt og dag og öll þau áhrif sem þau hafa á okkur. Herra forseti. Ég tel að það geti varla komið til mála að menn láti sér detta í hug að ræða þetta mál út frá því hvað kunni að henta einhverjum stöðum á landinu. Það vill svo til að vísu að ég hef ákveðnar grunsemdir um að þetta mál sé þannig til komið að 1. flm. hafi verið á fundi með frystihússfólki á Siglufirði.  Það var einu sinni ungur drengur á hlaðinu á Svalbarði og þar komu að ferðamenn og fóru að hlýða honum yfir hversu vel hann væri að sér. Þeir spurðu: Í hvaða átt er sjórinn? og bentu út á sjó. Hann benti í aðra og sagði: Í þessa átt. Þeir spurðu: Í þessa átt? Já, sagði hann. Og í þessa átt? Já, sagði hann. Og í fjórðu áttina. Já, sagði drengurinn. Þeir héldu að þetta væri nú meira fíflið en þá sagði hann: Ísland er jú eyja, ekki satt? Og fór þá mesta brosið af ferðamönnum. Þess vegna er það þannig að það sem mundi henta einum stað vel í þessum skilningi mundi henta öðrum miður af augljósum ástæðum og þarf ekki að ræða það meir. Hér ber að skoða hið almenna og stóra samhengi hlutanna og mér fyndist það ákaflega sérkennileg niðurstaða ef Ísland ætlaði að fara að skera sig úr öllu sem ég þekki á byggðu bóli og taka upp tíma sem væri svo bjagaður frá því sem hér ætti að vera miðað við landfræðilega legu landsins að ég trúi því varla að svo verði. Landið er þar sem það er og það er ekkert til að skammast sín fyrir, það er þvert á móti mjög gott. Mér sjálfum finnst eðlilegt, t.d. þegar maður kemur úr ferðalagi frá Evrópu og flýgur með sólinni, að það sé kannski roðagyllt kvöldsól utan flugvélarinnar nánast alla flugleiðina, að fylgja henni og lenda hér í nokkurn veginn sömu birtu og maður fór af stað í, enda er það alveg í takt við það sem vera á og er eðlilegt miðað við aðstæður. Að fara að hringla enn þá meira með þetta teldi ég alls ekki til bóta, herra forseti. Hér áðan voru orðaskipti um símtöl sem menn fengju á mismunandi tímum sólarhringsins. Í þeirri röksemdafærslu fannst mér felast að viðkomandi, hv. þm. Kristján L. Möller, ætti bara erlenda kunningja á einum stað á jörðinni, þ.e. í Evrópu. Ef svo er með hann er skiljanlegt út frá hans persónulegu hagsmunum að hann vilji helst hafa sama tíma og þeir. En svo er t.d. ekki með þann sem hér stendur. Það vill svo til að mínir kunningjar eru alveg eins í Ameríku, Ástralíu og Nýja-Sjálandi. Það er ekki stórkostlegt vandamál í sjálfu sér. Ég hringi yfirleitt til Ástralíu og Nýja-Sjálands á bilinu frá tíu á morgnana til tólf vegna þess að þá er kvöldmatarleyti og komið fram undir háttatíma þar en fólk enn á fótum. Svona hafa samskipti mín verið við þetta ágæta kunningjafólk mitt í yfir 20 ár og ekki komið upp nein sérstök vandamál. Ég á marga kunningja og á stundum erindi við menn, t.d. starfsins vegna, í Vesturheimi, Kanada og Bandaríkjum Norður-Ameríku, jafnvel Mexíkó --- það er lélegt símasamband við Kúbu að vísu --- og það er ekki nokkurt vandamál heldur.  Þetta með opinn skrifstofutíma er að mínu mati víkjandi rök hvort sem er vegna þess að þessi samskipti eru mikið notuð. Menn nota netið og ýmsa aðra tækni sem hafa auðveldað samskiptin og ég held að það séu ekki gild rök sem við þurfum að falla fyrir að Verslunarráðið sem á hér ötulan talsmann hefur áhuga á þessu út frá þröngum hagsmunum viðskiptalífsins við Evrópu. Mér finnst það fremur smátt í hugsun í raun og veru að Ísland geti ekki að þessu leyti staðið sjálfstætt og haft sinn sjálfstæða tíma, réttan tíma, og byggt upp samskipti við nágranna sína í austri og vestri bara út frá því að við erum þar sem við erum. Ekki drögum við landið til, þó að þjóðsögur segi að risar hafi haft slík áform uppi, alla vega í Færeyjum. Það tókst ekki vel og ég held að það eigi bara að líta á það sem hluta af því að vera sjálfstæð þjóð með menningu og tungu sem býr í tilteknu landi að við höfum þann tíma sem okkur er eðlilegastur út frá legu landsins og byggjum upp samskipti okkar og viðskipti á þeim grunni. Ég sé ekki nein haldbær rök fyrir því að það sé ekki hægt og hitt allt of léttvægt til þess að ljá máls á því að gera þessar breytingar. Í öllu falli ætti ekki að gera þær fyrr en að undangenginni mjög rækilegri skoðun á kostum þeirra og göllum. Þá held ég að málið færi aldrei lengra því að þegar farið yrði að skoða þetta í alvöru þá sæju menn að það eru of veigamiklar röksemdir gegn þessu til að fara lengra með málið.

Herra forseti. Ef hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefði lagt eyrun við þegar 1. flm. þessa máls ræddi um þetta frv. þá hefði hann heyrt það að hann lagði mjög ríka áherslu á að ætlunin væri ekki að breyta sólarganginum heldur værum við að stilla okkur saman þannig að við mundum hefja vinnu á sama tíma og hætta á sama tíma. Við tækjum daginn fyrr og mundum nýta birtuna og ylinn, eins og hann komst að orði. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði líka um þrönga viðskiptalega hagsmuni. Eru hagsmunir ferðaþjónustunnar þröngir viðskiptalegir hagsmunir? Það hefur komið fram í umsögn frá ferðaþjónustunni að ferðaþjónustan mundi njóta góðs af. Þar tel ég að miklir hagsmunir séu í húfi. Einnig hefur töluvert verið rætt um skólagöngu. Við megum ekki gleyma því að á Íslandi er mikið skammdegismyrkur og yfir þrjá mánuði, háveturinn eru flest börn á leið til skóla í myrkri. Þá skiptir ekki máli hvort þau leggja af stað klukkutíma fyrr eða seinna. Ég vil einnig segja frá því að börn sem búa á landsbyggðinni og eiga langan veg í skóla, þau eru oft lögð af stað í skólann um klukkan sjö á morgnana. Ég er alveg sannfærð um það og veit að börn eru miklu næmari og læra betur snemma á morgnana en þegar líða tekur á daginn.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar mikilsverðu upplýsingar. Það mun hafa komið hér fram í ræðu hv. þm. Vilhjálms Egilssonar að það væri ekki efni þessa frv. að breyta sólarganginum. Það er nú aldeilis innlegg í þetta mál. Mér er stórlega létt og tel þetta náttúrlega mjög mikilsvert. Að taka daginn fyrr og hætta fyrr --- já, það er nefnilega það. Hér eru ákveðnar þjóðarvenjur og siðir sem Íslendingar hafa mótað sér og þær eru eins og þær eru. Ég hef auðvitað oft upplifað þennan mun þegar ég hef verið búsettur annars staðar eða ferðast á milli landa. Það er t.d. alveg sláandi munur á Íslendingum annars vegar og Svíum hins vegar hvað þetta varðar, að dagurinn er tekinn seinna hér og menn rölta lengur fram eftir á kvöldin. En þannig er það hjá okkur. Ég sé ekki að rétta aðferðin til að breyta því, ef menn eru ósáttir við þessi þjóðareinkenni okkar, sé að þvinga það fram með því að skekkja klukkuna. Eru menn í raun og veru að segja að þeim finnist að Íslendingar eigi að hegða sér öðruvísi en þeir hegða sér og þá eigi að þvinga það fram með því að skekkja klukkuna? Ef menn telja að betra væri fyrir þjóðina almennt að hjól atvinnulífsins og samfélagsins færu fyrr af stað á morgnana og menn tækju sér hvíld fyrr síðdegis þá væri miklu betra að ná því fram með breytingum í þjóðfélaginu, í gegnum kjarasamninga, gegnum opnunartíma opinberra stofnana, þjónustustofnana o.s.frv., en ekki með því að hafa kolvitlausa klukku. Það held ég að sé bara ekki skynsamleg nálgun. Varðandi hagsmuni ferðaþjónustunnar er það auðvitað alveg rétt að ýmislegt væri þægilegra í samskiptum ferðaþjónustunnar við Evrópu ef við værum þar á sama tíma. En að sama skapi er meira óhagræði að því þegar kemur að samskiptum í vesturátt. Sé það sameiginlegt álit allrar ferðaþjónustunnar að það séu hagsmunir hennar að breyta þessu þá er ég ósammála því. Ég leyfi mér að hafa þá skoðun þó að ég reki ekki ferðaskrifstofu eða því um líkt.

Hera forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að Íslendingar taka daginn mun seinna en aðrar þjóðir og þessu taka erlendir ferðamenn eftir þegar þeir koma hingað, þessu drolli okkar fram eftir öllum kvöldum og því að við förum aldrei á fætur á morgnana. Sagt er að morgunstund gefi gull í mund. Bændur eru vanir því að fara snemma á fætur. Þeir taka daginn snemma og vita að morgunverkin eru oft æði drjúg. Þegar rætt er um opnunartíma opinberra stofnana og verslana þá hefur það oft vakið furðu mína að verslanir eru ekki opnaðar fyrr en klukkan tíu á morgnana eða klukkan ellefu þegar ég vil byrja morgunverk mín t.d. klukkan sjö. Þetta hef ég bara ekki getað skilið. Ferðamennirnir ganga yfirleitt mjög snemma til náða og við vitum að það fer oft ekki saman, sérstaklega á tjaldstæðum, að íslenskir ferðamenn og erlendir séu á sama svæði. Oft þarf að aðskilja þá, e.t.v. vegna þess að Íslendingar eru að þessu drolli fram eftir öllum kvöldum meðan erlendu ferðamennirnir fara snemma í háttinn og fara snemma á fætur á morgnana.

Herra forseti. Ég held að hér sé á ferðinni alveg ótrúlegur reginmisskilningur á því af hverju þessi þjóðareinkenni Íslendinga stafa. Þau eru ekki bara Íslendinga. Það vill svo til að þetta er sameiginlegt einkenni allra þjóða sem byggja norðlægar slóðir. Hér er munur birtu sumars og veturs svo mikill að það myndast sérstök þjóðareinkenni sem ég hélt að allir þekktu. Það er vel þekkt að virkni þjóðfélaga á hánorrænum breiddargráðum er langmest yfir sumartímann. Þá er sólarhringurinn og vinnudagurinn oft mjög langur en síðan leggjast þessi samfélög kannski í ákveðinn dvala eða dróma yfir skammdegistímann. Að þessu leyti erum við verulega frábrugðin þeim sem hafa alist upp og búa miklu sunnar á hnettinum af ósköp skiljanlegum og eðlilegum ástæðum. Eigum við að breyta þjóðareinkennum okkar og hegðun vegna þess að það færi betur á tjaldstæðum þar sem íslenskir ferðamenn eru innan um útlendinga á sumrin? Ég kaupi ekki svona röksemdir. Mér finnst menn vera hér að ætlast til ansi mikils út frá því hvernig við lítum á okkur sem sjálfstæða þjóð og stjórnum okkar málum. Auðvitað eiga menn að leysa slíkt með öðrum hætti en þeim að skekkja klukkuna þannig að hún verði næstum þremur tímum á undan því sem eðlilegt er hér um vestanvert landið. Það er að mínu mati gjörsamleg fráleit lausn á þessu vandamáli ef menn vilja nálgast málið þannig. Hér hefur vissulega verið í gangi ákveðin þróun sem ég held að sé ekkert óeðlileg. Víða í minni samfélögum þar sem hægara er að koma því við þá gera menn breytingar á tímasetningu, opna kannski leikskóla klukkutíma fyrr á sumrin en á veturna. Það er gert án þess að breyta klukkunni. Hún er áfram rétt í grófum dráttum eins og hún á að vera. Þannig geta menn auðvitað gert breytingar. Enginn bannar bændum að fara snemma á fætur og það þarf ekkert að hýða þá til þess með klukkunni, með klukkubreytingum. Mér finnst þessar röksemdir, herra forseti, ekki halda.

Herra forseti. Ég hlustaði með athygli á hv. þm., 3. þm. Norðurl. e., í öllum þeim mótrökum sem hann tínir hér til fyrir þessu máli. Eitt af því sem fram kom hjá honum voru birturökin, um sólarganginn, að það væri bjart alla nóttina í júlímánuði, sem er ekki nýtt. En það kom fram hjá hv. þm. að sólin væri drifkraftur lífsklukkunnar og það er alveg hárrétt. En e.t.v. er það tilgangurinn með frv., að færa tímann aðeins til svo að menn geti notið sólarinnar aðeins lengur og betur. Hvað með það fólk sem býr í þröngum fjörðum vítt og breitt um landið og lýkur vinnu klukkan, við skulum segja sex? Það er ekki mikill tími eftir af deginum til að njóta sólarinnar, drifkrafts lífsklukkunnar eins og hv. þm. komst hér að orði. Það er einmitt verið að fjalla um það í þessu frv., sem okkur flutningsmönnum er alveg dauðans alvara með. Við viljum gefa fólki kost á að hlaða batteríin með sólinni og að fólk geti komið heim úr vinnu og notið hennar í stað þess að koma heim úr vinnu þegar sólin er komin niður fyrir fjallahring. Það er akkúrat málið.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. verði að koma með seinni spurninguna í seinna andsvari sínu. Vandinn er m.a. sá að það snúa ekki allir firðir Íslands eins og Siglufjörður, þar sem kaupstaðurinn stendur undir skuggsælum vesturhlíðum. Hv. þm. verður í fyrsta lagi að átta sig á því. Það sem hentar einum getur verið mjög óhagkvæmt og óheppilegt fyrir annan, t.d. þá sem njóta góðrar sólar síðdegis og fram á kvöld hér í okkar björtu og fallegu vornótt. Það sem ég vildi segja með þessu, herra forseti, hefur greinilega ekki skilist. Annaðhvort setti ég hlutina svona óskýrt fram eða þetta er svona torskilið mál. Ég sagði ósköp einfaldlega að í norðlægu landi sem er blessað af birtu allan sólarhringinn yfir sumartímann þá væri eitthvert tal um tímabreytingu sem birtusparnað bara misskilningur. Það bara á ekki við hjá okkur. Það er í örstuttan tíma, þ.e. haust og vor, sem hægt væri að færa einhver slík rök en þau eru bara alls ekki gild. Þau rök halda ekki hér stærstan hluta sumarins. Það er öðruvísi í þeim löndum sem liggja sunnan 60. breiddargráðu eða svo, þar sem eitthvert umtalsvert myrkur er allan ársins hring á nóttunni. Þá gildir það vissulega að betri nýting er á birtunni virka daga út úr svona breytingum. En þau rök gilda ekki hér nema í einhverjum afmörkuðum tilvikum við ákaflega staðbundnar aðstæður. Ég held að það sé miklu náttúrlegra og eðlilegra að menn aðlagi sig sjálfir að birtubreytingum jafnt og þétt, fari fyrr á fætur eða seinna og fyrr eða seinna að sofa o.s.frv. Það gera veiðimenn, það gera bændur og sjómenn og þurfa engar tímabreytingar til. Þessi breyting gerist í einu stökki tvisvar á ári. Það er mikill galli því að ef menn vildu fylgja hinni náttúrlegu klukku þá væri miklu betra að gera það jafnt og þétt, ekki satt, en ekki svona.

Herra forseti. Af því að klukkan fór illa með mig áðan þá ætla ég að koma með seinni hluta spurningarinnar til hv. 3. þm. Norðurl. e. Hvað með sumartíma sem einstök fyrirtæki taka upp --- einstök fyrirtæki, ekki öll --- m.a. að kröfu fólks sem vill njóta síðdegisins? Leikskólar þurfa stundum að taka upp sumartíma fyrir þau fyrirtæki og vegna atvinnulífsins hjá þeim fyrirtækjum sem taka upp sumartímann. En það hentar kannski ekki öllum og væri þá ekki betra að gera þetta í einu lagi fyrir alla. Hitt atriðið er að ég tók eftir því að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson ræddi áðan um og taldi miður að þetta væri fyrst og fremst fyrir viðskiptalífið en ekki almenning. Þó held ég að við séum sammála um að hvort tveggja fari saman. Hann á hér einn skoðanabróður, hv. 3. þm. Norðurl. e., Steingrím J. Sigfússon. Þeir finna frv. allt til foráttu og telja að hv. 1. flm. þess, Vilhjálmur Egilsson, sé eingöngu að flytja þetta vegna þess að hann starfar einnig sem framkvæmdastjóri Verslunarráðs og þetta frv. sé fyrst og fremst flutt fyrir viðskiptalífið. Það er bara alls ekki rétt. Rétt í lokin, herra forseti. Hv. þm. ræddi um að 1. flm. og okkur flutningsmönnum væri ekki alvara í þessu máli. Okkur er alvara. En ég verð að segja að dæmisagan sem hv. þm. skýrði frá í byrjun er ekki þess eðlis að hægt sé að taka hv. þm. alvarlega í þessu máli, nema ástæðan sé að hann kunni hreinlega ekki við sig í þessum ágæta ræðustól nema vera á móti því sem kemur frá öðrum en honum sjálfum og samflokksmönnum hans.

Herra forseti. Ég gerði að gamni mínu í upphafi ræðu minnar og tók það sérstaklega fram að þetta væri gamansaga. Ég tók líka fram og sagði ósköp heiðarlega frá því að ég hefði ekki tekið þetta mál mjög alvarlega fyrr en þá núna, af því að mér fannst allt í einu kominn meiri alvörublær í málflutning þeirra sem að þessu máli standa. Ég sé að 1. flm. hefur safnað miklu liði, á orðið allmarga liðsmenn sem eru ódeigir og ólatir í baráttunni með honum. Þá fór ég að velta því fyrir mér: Er það kannski svoleiðis í alvöru að menn mundu bara skella sér í þessar breytingar ef naumur meiri hluti skapaðist fyrir þessu hér á Alþingi? Menn yrðu væntanlega að gera það. Það stendur þá ekki til að byggja það á traustari grunni en þeim sem fyrir liggur og ég tel grg. þessa frv. vera hina mestu hrákasmíð og afflytja þetta mál að miklum hluta. Það er t.d. ekki einu orði eytt í stórt mál í þessum efnum sem er hin landfræðilega lega Íslands og það kerfi sem þetta tímatal byggir á í heiminum, hvernig frá þessum hlutum er gengið yfirleitt. Það er látið eins og það sé ekkert vestan við Ísland, þar sé ekkert til o.s.frv. Ég verð að segja um þau rök að sumum henti betur að hefja vinnu fyrr á morgnana: Fínt, þá gera þeir það. Í samfélögum þar sem svo háttar til er upplagt að menn geri breytingu í þá veru. Auðvitað breytum við öll hegðun okkar í þó nokkrum mæli. Við hegðum okkur öðruvísi á sumrin og þurfum engar tilskipanir utan frá um það efni. Ég fer fyrr á fætur, það gerist svona smátt og smátt með vorinu. Þannig vil ég hafa það. Ég kæri mig ekki um þvingun á atferli mínu að þessu leyti með því að hringla klukkunni svona. Ég tel miklu betra að þeir, sem það hentar, reyni að leita samkomulags við starfsfólk og þjónustustofnanir og geri það á frjálsum grunni eftir því sem hæfir hverju sinni. Það getur verið hálftími eða klukkutími, það getur verið í maí, það getur verið í júní, það getur verið bara í júlí o.s.frv. Hér er ekki verið að tala um neitt slíkt. Nei. Hér er verið að tala um þvingaða aðgerð, tilskipunarlega aðgerð og allt í einu eru ótrúlegustu menn komnir í það hlutskipti að ætla að hafa forræði fyrir mönnum í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þessa frv. og ég kem hér til þess að skora á þingheim að samþykkja frv. Þetta frv. er byggt á afar góðum og traustum rökum sem ég vonast til að þingheimur kynni sér vel. Ég verð að segja að í þeirri umræðu sem átt hefur sér stað í dag hafa mótrökin gegn því sem kemur fram í grg. verið afar máttleysisleg. Ég hef ekki fundið neitt í þeim rökum sem getur snúið afstöðu minni til þessa máls. Ég vil í fyrsta lagi minnast á viðskiptarökin, sem menn hafa jafnvel reynt að gera lítið úr hér í dag. Það er athyglisvert að menn telja ekki mikilsvert að huga að því hvað hentar viðskiptalífinu, sérstaklega hvað varðar ferðaþjónustuna. Flug og ferðalög Íslendinga til annarra landa er stór þáttur í íslensku þjóðlífi og lífi Íslendinga. Þeir ferðast til útlanda og skiptir auðvitað gífurlega miklu máli fyrir þá hvernig flugið er og hversu snemma menn þurfa að fara af stað til að ná flugi. Auðvitað væri betra að hafa sama hátt á því allan ársins hring. Varðandi þá erlendu ferðamenn sem hér koma þá skiptir þetta mjög miklu máli. Einnig veitingahús og annað, tilheyrandi ferðaþjónustunni. Samskipti íslenskra fyrirtækja við Evrópu og Ameríku skipta líka miklu máli, að menn séu alltaf með sama tímamismun að menn þurfi ekki að vera að hugsa um hvort núna sé eins eða tveggja tíma munur, þegar þeir hafa samskipti við Danmörku eða fimm eða sex tíma, þegar menn hafa samskipti við Ameríku. Það er auðvitað best fyrir alla að hafa þennan tímamismun alltaf þann sama. Hér hefur einnig verið nefnt að menn gætu breytt til í fyrirtækjum, vilji menn breyta til um tíma og eins og fyrirtæki hafa víða gert sérstaklega úti á landsbyggðinni. En það á einnig við um fyrirtæki í Reykjavík. Það er einu sinni þannig að það er afar óhentugt að sum fyrirtæki breyti þessu en önnur ekki. Atvinnulífið er allt samtengt og við getum ekki neitað því. Sjálf hef ég starfað í fiskvinnslufyrirtæki sem breytti vinnutímanum að ósk starfsfólks þannig að vinna hófst kl. 7 á morgnana og lauk kl. 3 á daginn til þess að starfsfólk gæti notið sumars og sólar yfir sumartímann. Þetta hentaði auðvitað ekki öllum, m.a. vegna þess að leikskólarnir breyttu ekki sínum tíma frekar en mörg önnur fyrirtæki í bænum. Þetta olli því barnafjölskyldum erfiðleikum. Þetta varð samt sem áður niðurstaðan og þess vegna hafði þetta, sérstaklega fyrir þær fjölskyldur sem voru með lítil börn, verulega erfiðleika í för með sér. En það hentaði auðvitað mjög mörgum öðrum að hafa á þennan háttinn. Mér fannst það afar sérstakt þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var að gera lítið úr hagsmunum fiskvinnslufólks á Siglufirði. En þetta var ósk starfsfólks í minni heimabyggð og ég reikna með því, af því að hann vitnaði til Siglufjarðar, að þetta hafi einnig verið ósk fiskvinnslufólks þar. Þess vegna finnst mér það sérstakt að hv. þm. skuli gera lítið úr hagsmunum og óskum fólks sem vinnur við þessa atvinnugrein. Eins og ég sagði áðan á þetta við um fleiri atvinnugreinar, þ.e. að opnunartíma sé breytt að ósk starfsfólks en það hentar auðvitað ekki öllum fyrirtækjum. Ég verð að segja, fyrir mína parta, að ég er ekki alltaf sammála því sem kemur frá Brussel í skýrslum og öðrum pappírum en í þessu tilfelli fellur sú skýrsla frá Evrópusambandinu, varðandi það að hafa samræmdan sumartíma, sem vitnað hefur verið til algerlega að sjónarmiðum mínum. Mér finnst skemmtilegt að þar er m.a. komið inn á umhverfissjónarmið, orkusparnaðarsjónarmið og umferðaröryggissjónarmið. Maður hefði haldið að miðað við málflutning sumra stjórnmálaflokka hér á Alþingi undanfarin ár væri þetta eitthvað sem hentaði m.a. sjónarmiðum vinstri grænna. Þeir hafa hins vegar ekki getað fundið sér samsvörun í þessu en ég bið hv. þm. um að skoða frv. með þessi sjónarmið í huga. Þar eru umhverfissjónarmið sem skipta mjög miklu máli. Eins og hér hefur komið fram var svipað mál sent til umsagnar fyrir fáum árum. Umsagnir bárust m.a. frá talsmönnum íþróttalífsins í landinu. Hér á Alþingi eru ekki fáir vinir knattspyrnunnar og það kemur einmitt mjög sterkt fram hjá Knattspyrnusambandi Íslands að þetta er stórt hagsmunamál fyrir knattspyrnumenn, að fá þessu breytt. Í umsögnum þeirra kemur m.a. fram hversu erfitt það er að skipuleggja keppni í öllum aldursflokkum vegna mismunandi birtuskilyrða og sjónvarpsútsendinga frá knattspyrnuleikjum. Það getur orðið vandamál þegar tíminn hentar ekki til sjónvarpsútsendinga. Þarna eru gífurlega miklir hagsmunir fyrir þá sem stunda íþróttir, t.d. golf. Það komu einmitt fram mjög sterk sjónarmið frá golfurum varðandi þessi mál. Þessar útvistaríþróttir mundu því njóta mjög góðs af breytingunni. Síðast vildi ég nefna þau rök sem varða lífsstíl. Það er auðvitað mikill þáttur í lífsstíl fólks að geta notið sólar og birtu sem lengst og geta notið útivistar, geta notið þess í sumri og sól að grilla okkar ágæta lambakjöt --- þar með erum við komin inn á hagsmuni landbúnaðarins, að selja meira af okkar ágætu afurðum. Þetta eru allt góð og gild sjónarmið hvað varðar lífsstíl okkar Íslendinga og að hann geti enn þá batnað. Ég vil halda því fram út af þeirri heilsufarsumræðu sem hér hefur farið fram í dag að einmitt það að geta notið aukinnar útivistar mun bæta heilsu okkar Íslendinga. Af því að sjónarmið þeirra sem búa í þröngum fjörðum hafa einnig verið nefnd er þetta einnig mikið byggðasjónarmið. Sjálf hef ég búið í þröngum firði með háum fjöllum og ég fullyrði að þetta mundi hafa mikil áhrif fyrir íbúa margra Austfjarða. Og þeirra fjarða og byggðarlaga sem þannig eru staðsett að sólin hverfur mjög snemma á bak við fjöllin þannig að menn geta ekki notið þess í þeim byggðum eins og annars staðar að vera lengi fram eftir úti í görðum sínum og notið sólarinnar. Mönnum finnst þetta kannski lítil rök en ég fullyrði jafnframt að flestir íbúar þessara staða eru sömu skoðunar og ég. Það skiptir gífurlega miklu máli að geta notið þess að vera lengur úti og sinnt görðum sínum, grillað og átt notalegt garðlíf eins og aðrir þekkja annars staðar þar sem sólar nýtur lengur og mönnum finnst alveg sjálfsagt. Einn klukkutími í þessu skiptir mjög miklu máli og ekki síst með tilliti til þess að bæta lífsstíl okkar þá er það sjónarmið mitt að við eigum að breyta til og fylgja öðrum stórþjóðum. Vel má vera að það þyki einhver hroki að við ætlum að fylgja þeim en þetta er svona, þetta skiptir okkur gífurlega miklu máli til að bæta líf okkar og ekki síst fjölskyldulíf. Þeir þingmenn sem treysta sér ekki til að vakna þetta fyrr á morgnana geta auðvitað haldið lífsstíl sínum í því að vakna aðeins seinna og haft það þannig en ég skora samt sem áður á þá að samþykkja þetta mikla hagsmunamál alls almennings í landinu, íþróttahreyfingarinnar og viðskiptanna. Allar umsagnir sem við fengum um þetta mál í því formi sem það var lagt fram síðast þegar það kom fram á þinginu voru mjög jákvæðar utan kannski einnar eða tveggja. Ég endurtek að hér er um mikla alvöru að ræða og mikill þungi í þessum meiningum okkar sem leggjum þetta mál fram. Ég skora á þá þingmenn sem hafa efasemdir um þetta að kynna sér málið betur og fylgja því þegar við greiðum um það atkvæði.

Herra forseti. Röksemdafærslan hjá hv. flm. frv. til að sveigja menn inn á fylgispekt við framkvæmd þessa er alveg með ólíkindum. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, sú mæta kona af Austfjörðum, heldur því fram að útivist muni aukast og viðskiptalífið blómgast sem aldrei fyrr ef tímanum verði breytt og klukkunni flýtt um einn klukkutíma. Ég átta mig ekki á því hvernig menn geta fengið sig til að tala svona. Allir vita að viðskipti Íslendinga eru um allan heiminn, þau eru jafnt við Japana sem Bandaríkjamenn og Evrópubúa, þannig að vera að tönnlast á þessu svona fram og til baka er eiginlega óskiljanlegt og halda því síðan fram að lambakjötið muni seljast betur og garðlífið verði betra og ástarlífið blómlegra, þetta er náttúrlega bara orðinn einn farsi. Ég velti því einnig fyrir mér, herra forseti, það er á bls. 4 í þessari greinargerð, þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Írar hafa sumartíma og þeir sem búa á vesturströndinni eru því í mjög svipaðri stöðu gagnvart nýtingu birtunnar og Austfirðingar væru ef Ísland fylgdi sama tímareikningi og Írland. Ekki hafa borist neinar spurnir af því að geðheilsa íbúa vesturstrandar Írlands sé sérstaklega slæm eða að þar séu svefntruflanir meðal almennings meiri eða heilsufar almennt verra en gengur og gerist. Þvert á móti er mikill efnahagslegur uppgangur á vesturströnd Írlands og þar hefur tekist mun betur að skapa ný störf og laða að fólk en á Austurlandi, þrátt fyrir sumartímann.`` Ég spyr því, herra forseti, er geðheilsa Austfirðinga eitthvað verri en almennt gerist? Er hún verri en Íra? Ég ætla að spyrja hv. þm. að því, herra forseti. Ég spyr einnig: Er atvinnulíf Austfirðinga verra vegna þess að tíminn er einum klukkutíma aftar en hv. þm. óskar eftir?

Hæstv. forseti. Ég hef ekki orðið vör við að geðheilsa Austfirðinga væri nokkuð verri en Íra. Hins vegar tekur þingmaðurinn þetta út úr samhengi. Þetta er einmitt dregið fram vegna þeirrar umræðu að breyting á klukkunni hafi slæm áhrif á geðheilsu fólks og klukkunni á Írlandi er breytt þannig að þar er sumartími. Geðheilsa Íra er bara ekkert mjög slæm og þar er mjög mikill hagvöxtur og gott efnahagslíf svo að eftir er tekið um allan heim. Í því samhengi er þetta dregið fram. Ég skora því á hv. þm. Kristján Pálsson að lesa alla greinargerðina. Ég held að það mundi bæta málflutning hans mjög. Varðandi það að viðskiptalífið og útivistin mundi blómgast fullyrði ég það og hef til stuðnings þær umsagnir sem komu um málið þegar það var lagt fram síðast, ekki síst frá íþróttafélögum, og frá viðskiptalífinu, ferðaþjónustunni, Verslunarráði, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Eimskipafélaginu og fleiri aðilum sem sendu inn umsagnir um þetta og töldu að málið væri allt til mikilla bóta og þetta mundi einmitt hjálpa til við viðskiptin að hafa alltaf sama mismun á tímanum því að eins og hér hefur komið fram er Ísland ekki á sömu breiddargráðu og Evrópa og þess vegna breytist tíminn og ástæða til að hafa alltaf sama tímamismun.

Herra forseti. Ég vil leiðrétta hv. þm. að breiddin hefur ekkert með tímann að gera, heldur er það lengdin og lengd Íslands er, ef við miðum við Reykjavík, 24 gráður. Við ættum að vera tæpum tveim tímum frá meðaltíma Greenwich. Ég ætla bara að endurtaka, herra forseti, að það stendur í greinargerðinni, með leyfi forseta: ,,Þvert á móti er mikill efnahagslegur uppgangur á vesturströnd Írlands og þar hefur tekist mun betur að skapa ný störf og laða að fólk en á Austurlandi, þrátt fyrir sumartímann.`` Mér finnst svo makalaust að koma með þetta í greinargerð að það er engu líkara en það bjargi Írum í atvinnulífinu að tíminn hjá þeim sé eitthvað öðruvísi en hér. Er virkilega svona slæmt ástand á Austfjörðum að menn þurfi að draga fram einhverjar slíkar hártoganir eða fullyrðingar sem gera ekkert annað í sjálfu sér en gera menn enn ruglaðri í öllu þessu máli en þörf er á?

Hæstv. forseti. Ég verð að endurtaka það sem ég sagði áðan hér að ég bið hv. þm. Kristján Pálsson um að lesa alla greinargerðina. Þar er verið að draga það fram að atvinnulífið hjá Írum sé býsna gott þrátt fyrir að þeir hafi sumartíma. Af hverju? Af því að það var verið að tala um það og þær rannsóknir sem verið var að vísa til að þetta hafi áhrif á geðheilsu fólks og að þess vegna er sýnt fram á að á Írlandi virðist þessi tímamismunur, að menn skuli hafa sumartíma, ekki hafa nokkur einustu áhrif á Íra þrátt fyrir að menn séu að breyta tímanum og geta þess vegna rekið viðskipti og stundað störf sín ekkert síður en aðrir.

Herra forseti. Ég kem upp til að taka undir röksemdafærslu hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur þar sem hún var að ræða um þjónustuna við fólkið og hvernig sum fyrirtæki hafa breytt afgreiðslutímum sínum því að víða breytist sumartíminn yfir í að byrja kl. 8 og er þá vinnutími til kl. 4 en vetrartíminn er þá frá kl. 9--5 og fiskvinnslufólkið byrjar yfirleitt kl. 7 á morgnana og er þá jafnvel hætt í vinnu kl. 3. Það skiptir miklu máli því að atvinnulífið er allt samtengt og hvert fyrirtæki tekur mið af öðru varðandi afgreiðslutíma. Sumartíminn hefur mikil áhrif og góð áhrif á mannlíf víða á landsbyggðinni og ekki sakar það að ef við getum aukið söluna á lambakjötinu, ekki veitir okkur af, og við skulum ekki gleyma því að sumarkvöldin og sumarnóttin er einstök á Íslandi.

Herra forseti. Það er náttúrlega ekki hægt að ræða bara um jákvæða þætti þessa máls og gleyma neikvæðu þáttunum. Ef við breytum klukkunni með þeim hætti sem hér er lagt til til að skapa okkur meiri birtu í eftirmiðdaginn þýðir það meira myrkur vor og haust að morgni dags. Þá þýðir það að börnin okkar fara í meira myrkri í skólann ákveðinn hluta ársins. Þá þýðir það að allt útivinnandi fólk hefur vinnu í meira myrkri en ella, t.d. fólk í byggingariðnaðinum sem vinnur mikið úti. Við megum ekki taka þetta þannig að við séum öll lokuð inni í sölum og það skipti okkur engu máli hvað gerist nema bara í þessa klukkutíma í eftirmiðdaginn eftir að við höfum lokið vinnu. Það er ekki þannig að öll þjóðin labbi út af vinnustað sínum og setjist niður við að grilla lambakjöt og drekka rauðvín í sólskini og þetta snúist bara um svoleiðis hluti.  Rök sem menn sækja sér í skýrslur Evrópusambandsins hvað varðar öryggi, orkusparnað eða aðra slíka hluti eiga ekki við á Íslandi. Það er barnalegt að jafna því saman sem gerist á milli 60. og 40. breiddargráðu við allt aðrar birtulegar aðstæður og líka vegna þess að klukkan á Íslandi er þegar vitlaus. Hún er þegar skökk um einn og hálfan til tvo tíma. Þetta mál, herra forseti, snýst auðvitað um tvennt. Um það hvort við viljum hafa sumartíma og svo um það hvernig við viljum stilla klukkuna af á Íslandi, hvort hún eigi að fylgja sólarúrinu í grófum dráttum eða ekki. Ég skil út af fyrir sig rök t.d. sumra fyrirtækja sem segja að það væri til bóta að tímamismunurinn milli Íslands og Evrópu væri alltaf sá sami allt árið. En það eru ekki rök fyrir þessari aðferð að hafa klukkuna skakka um næstum þrjá tíma á Íslandi, og ég held að það sé gengið býsna langt í því að túlka þessi rök ákveðinna fyrirtækja og aðila í viðskiptalífinu sem meðmæli með þessu frv. Það er sú aðferð sem hér er lögð til sem ég er mest á móti, ekki í sjálfu sér spurninguna um sumartíma og ekki sumartíma.

Hæstv. forseti. Það er kannski rétt í þessu sambandi, af því að hér var minnst á byggingariðnaðinn og að menn þyrftu að starfa úti um vetrartímann, að geta þess að við erum ekki að tala um að breyta neinu þar. Við erum að tala um að hafa sama tíma yfir veturinn sem menn þekkja núna og eru að starfa við núna. Þannig mundu líklega vera áfram sömu birtuskilyrðin yfir veturinn. Þetta eru því ekki rök sem duga. Ég er satt að segja dálítið undrandi á því hve lítið hv. þm. gerir úr orkusparnaðarþættinum. Ætli tímabreyting hafi ekki upphaflega komið til vegna þess að menn voru að spara orku og nýta birtuna með öðrum hætti þegar þetta var sett á um allan heim. Orkusparnaðarrökin hafa stundum þótt gild rök í sumum stjórnmálaflokkum og þess vegna kemur það mér á óvart að hv. þm. geti ekki samþykkt að þarna er auðvitað ávinningur. Það er ekki hægt að neita því að hér er um ávinning að ræða. Hann er að tala um hvað þetta sé afar lítill ávinningur en þetta er ávinningur. Ég get svo sem farið í umræðu við hann um það við annað tækifæri hversu mikill hann er. En þetta er vissulega ávinningur í orkusparnaði og út frá umhverfissjónarmiðum.

Herra forseti. Ég held því fram að röksemdir sem menn sækja sér í skýrslur Evrópusambandsins um úttekt á aðstæðum á meginlandi Evrópu, þess vegna suður á Ítalíuskaga, dugi ekki. Ég held að ætli menn að heimfæra þær upp á íslenskar aðstæður og ganga út frá því sem sönnuðu að þessi breyting væri jákvæð með tilliti til umferðaröryggis og orkusparnaðar þá geti þeir ekki fullyrt slíkt. Ég óttast jafnvel að hið gagnstæða kæmi í ljós ef gerð yrði á því sjálfstæð íslensk könnun. Mér sýnast ýmsar vísbendingar um að frekar væri ástæða til að hafa áhyggjur af hinu gagnstæða, öryggi t.d. gangandi vegfarenda vor og haust sem yrðu meira á ferðinni í myrkri á morgnana ef þessi breyting yrði gerð. Það er í öllu falli algerlega fráleitt að gefa sér að hægt sé að yfirfæra niðurstöður úr evrópskri könnun, umfjöllun um hverja ég held að sé mjög fegruð í greinargerðinni, yfir á íslenskar aðstæður. Ég var að reyna að benda á það. Mér finnst heldur óþarft af hv. þm. að nota alltaf það orðalag að maður sé að gera lítið úr öllu sé maður ekki sammála hv. þm. Ég tel mig ekki hafa lagt það í vana minn að gera lítið úr fiskvinnslufólki á Siglufirði eða hagsmunum þess. Ég bið þá hv. þm. að rökstyðja slíkt betur ef hún telur sig geta það.

Hæstv. forseti. Ég fullyrði, og þar stendur þá orð gegn orði á milli okkar hv. þm., að hér sé um verulega hagsmuni að ræða í orkusparnaði og umferðaröryggi. Það væri hins vegar full ástæða til þess, ég og hv. þm. gætum kannski orðið sammála um það, að gera slíka úttekt. Ég mundi fagna því ef það væri gert. Það hefur komið fyrir hv. þm. eins og kannski kom fyrir mig áðan að leggja honum þau orð í munn um það að hann væri að gera lítið úr hlutunum. Hins vegar vill svo til að hv. þm. dró það upp heldur til gamans að þetta mál hefði kannski upphaflega orðið til í fiskvinnslufyrirtæki á Siglufirði. Ég gat ekki túlkað það öðruvísi en svo að hann væri heldur að gera lítið úr því með því segja að það hefði orðið til í fiskvinnslufyrirtæki á Siglufirði. Hv. þm. verður að virða mér það til vorkunnar.

Herra forseti. Nú líður að kvöldi og ég býst við að forseti vilji fara að ljúka þessum fundi. Ég skal vera stuttorður en ég vil aðeins lýsa andstöðu minni við þetta frv. Sú andstaða stafar kannski fyrst og fremst af því að ég man enn hversu góð breyting mér þótti það fyrir rúmum 30 árum þegar við hættum að hringla með tímann. Ég hef aldrei séð eftir þeirri breytingu. Mér fannst hún í alla staði hin ágætasta. Alþingi samþykkti þá lög þar sem sumartíminn var festur í sessi. Mér finnst því ekki alveg rétt þegar menn tala í þessum umræðum um sumartíma því við erum með sumartíma allt árið á Íslandi. Hv. þm. hvatti menn til að lesa spjaldanna á milli þá grg. sem fylgir frv. og það höfum við að sjálfsögðu gert. Mér finnst hún vægast sagt afskaplega sérkennileg. Ég gæti vitnað í margt í henni en ætla ekki að eyða miklum tíma í það. Í upphafi er mikið vitnað í Evrópusambandið og sagt að í skýrslu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins til Evrópuþingsins og ráðherraráðsins, hvorki meira né minna, sé fjallað um áhrif sumartíma. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Athuganir framkvæmdastjórnarinnar leiddu í ljós að engin meiri háttar vandamál væru því samfara að viðhalda sumartíma í Evrópusambandinu þó að til séu þeir sem telja breytingar hafa óþægindi í för með sér.`` Þá segi ég: Athuganir mínar hafa leitt í ljós að engin meiri háttar vandamál eru því samfara að viðhalda sumartíma allt árið á Íslandi þó að til séu þeir sem telja að þær breytingar hafi óþægindi í för með sér, svo sem eins og hv. flutningsmenn þessa frv. Í grg. er einnig vitnað í umsögn þar sem segir, með leyfi forseta, að það væri ,,tvímælalaust til bóta ef beinar sjónvarpsútsendingar frá knattspyrnuleikjum gætu hafist klukkustund síðar á deginum``. Mér finnst þessar útsendingar frá knattspyrnuleikjum --- ég og börn mín horfum mikið á þær --- á ágætum tíma. Börn og unglingar horfa mikið á þessar útsendingar og við sjáum t.d. að í meistarakeppni Evrópu eru sýndir tveir leikir á kvöldi. Síðari leiknum lýkur einhvern tímann að ganga 11 og ég held að það sé ágætur tími fyrir fjölskyldurnar og fyrir börnin, að þessum útsendingum ljúki á þeim tíma. Mér finnst þetta ekki gott innlegg í málið nema síður sé. Svo er það þessi makalausa tilvitnun í reynslu Íra. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ekki hafa borist neinar spurnir af því að geðheilsa íbúa vesturstrandar Írlands sé sérstaklega slæm eða að þar séu svefntruflanir meðal almennings meiri eða heilsufar almennt verra en gengur og gerist. Þvert á móti er mikill efnahagslegur uppgangur á vesturströnd Írlands og þar hefur tekist mun betur að skapa ný störf og laða að fólk en á Austurlandi, ...`` Það skyldi þó ekki vera að það leysti öll vandamál Austfirðinga að taka upp þennan Evrópusambandstíma. Við höfum rætt byggða- og atvinnumál á Austurlandi af miklum þunga í þinginu, ekki síst á síðasta þingi. Menn hafa rifist um hvort þar ætti að koma upp álveri til að leysa atvinnuvandann. Nú deila menn um hvort leyfa eigi sjókvíaeldi þar til að skapa atvinnu. En mér sýnist á þessu að hægt sé að leysa öll þessi vandamál með því að taka upp Evrópusambandstíma. Mér finnst þessi rök gersamlega út í hött. Þetta er svipað og við segðum: Það er búið að vera góðæri á Íslandi í fjöldamörg ár. Það er sennilega af því að við erum með sumartíma allt árið. Það eru álíka skarpleg rök. Af því að Evrópusambandið vitnar um að menn séu almennt ánægðir með þetta þó að einhverjir telji að það hafi óþægindi í för með sér, hefur verið vakin athygli á því að Frakkar eru almennt mjög óánægðir með þetta. Það hefur komið fram í fréttum að þeir séu þreyttir á tilfærslu klukkunnar og hafi mikinn hug á að breyta í þá veru sem er hér á Íslandi, þ.e. láta klukkuna í friði, láta hana standa allt árið um kring án þess að hringlað sé með hana. Það hefur komið fram að þeir telja að þetta hringl með klukkuna leiði til þess að fólk sofi minna, þetta hafi áhrif á vellíðan eða vanlíðan fólks, breyti matarvenjum og valdi svefntruflunum. Frakkar hafa haldið því fram að það taki fólk allt að þrjár vikur að jafna sig og ná áttum eins og líkaminn þarf í hvert skipti sem klukkunni er breytt. Læknar í Frakklandi telja einnig að merki séu um aukna lyfjanotkun samfara breytingum á klukkunni og einnig hafa þeir sem þurfa að sjá um stillingu á tölvum og klukkum mikið að gera þegar skipt er um tíma. Það er því ekki svo að allir séu í himnasælu með slíkar breytingar. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Það mætti svo sem tína margt fleira til úr þessari grg. sem er allsérkennileg að mínu áliti. Ég læt hér staðar numið en hvet hv. þm. að fara að ráðum hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur og lesa grg. alla. Ég býst við að við þann lestur muni þeim fækka sem verða við þeirri áskorun hv. þm. að samþykkja þetta frv.

Hæstv. forseti. Það kemur mér nokkuð á óvart að hv. þm. Guðjón Guðmundsson skuli mæla gegn þessu frv. þar sem hann er kunnur af miklum stuðningi við íþróttahreyfinguna og starfar mjög mikið fyrir hana. Það kemur fram í umsögnum frá Knattspyrnusambandinu, Frjálsíþróttasambandinu og fleiri samtökum íþróttamanna að þarna sé um afar mikilsvert mál að ræða sem muni skipta íþróttahreyfinguna mjög miklu. Þar sem hv. þm. finnur ekki rök fyrir breytingunni í grg. sem fylgir frv. skal ég koma til hans þeim umsögnum sem íþróttahreyfingin sendi varðandi málið. Þar koma fram mjög góð rök fyrir því að sumartími skuli tekinn upp og að það varði hagsmuni íþróttahreyfingarinnar mjög miklu. Hann dró fram að engin sérstök vandamál fylgdu því að halda áfram þessum tíma en ég bendi þá einmitt á þessa hagsmuni íþróttahreyfingarinnar. Ég bið hv. þm. um að íhuga það mjög vandlega. Að síðustu nefndi hann atvinnumál á Austurlandi og spurði hvort þetta mundi bjarga öllu þar. Ég fullyrði að þetta mundi hafa mjög góð áhrif á atvinnulíf á Austurlandi. Það mun bæta mjög mannlíf á Austurlandi ef sumartími verður tekinn upp sem hefur jafnframt góð áhrif á atvinnulífið þar.

Hæstv. forseti. Það er rétt að ég mikill íþróttaáhugamaður. Ég hef starfað mikið að þeim málum og starfa enn sem betur fer. Það er afskaplega skemmtilegt og mannbætandi að starfa að íþróttamálum. En ég verð að segja að þær tilvitnanir í Knattspyrnusambandið sem eru í greinargerðinni vega ekki þungt í mínum huga. Það er í fyrsta lagi þetta sem ég nefndi áðan með beinar útsendingar á knattspyrnuleikjum. Ég er einfaldlega ósammála því eins og ég tók fram. Þó að ég starfi að íþróttamálum er ég ekkert endilega sammála því þegar menn senda frá sér dellu eins og þessa. Eins er greint frá því varðandi knattspyrnusambandið, með leyfi forseta, að það sé ,,í miklum samskiptum við önnur knattspyrnusambönd í Evrópu, sem og UEFA og FIFA sem eru í Sviss, og væri það til mikilla hagsbóta ef tími til samskipta við þessa aðila ykist``. Ég segi bara, þegar hv. þm. nefnir hagsmuni íþróttahreyfingarinnar: Ef þetta eru hagsmunir íþróttahreyfingarinnar, þá hef ég eitthvað misskilið út á hvað hennar hagsmunir ganga.

Hæstv. forseti. Mér þykir leitt að ég skuli ekki vera með umsagnir íþróttahreyfingarinnar við höndina. Það er ekki tekið nákvæmlega upp í grg. það sem kannski varðar hana mestu, að fá rýmri tíma til þess að skipuleggja íþróttaleiki. Það voru þau rök sem ég tók best eftir á sínum tíma í umsögnum frá knattspyrnusambandinu, ÍSÍ, og einnig frá golfmönnum. Að hafa lengri tíma til að stunda útiíþróttir yfir sumartímann. Það eru þau rök sem mér finnst skipta mestu. Ég býst við að það sé sama óhagræði fyrir þessi sambönd að eiga viðskipti sín við systursambönd sín í Sviss og annars staðar eins og er fyrir atvinnulífið. Hv. þm. hefur ekki veitt því mikla athygli að atvinnulífið hafi eitthvert gagn af þessu. Ég bendi enn og aftur á þau rök sem komu fram í umsögnum íþróttahreyfingarinnar og mun koma þeim til hv. þm. þannig að hann sjái það sem þar er tínt til og varðar það að hafa lengri tíma til þess að stunda útiíþróttir að sumrinu.

Hæstv. forseti. Af því að hv. þm. nefnir atvinnulífið, þá er atvinnulífið auðvitað í samskiptum við ýmsar aðrar þjóðir en Evrópusambandsþjóðirnar. Atvinnulífið er í miklum samskiptum við Bandaríkin, austur í Asíu og víðar og víðar.  Af því að hv. þm. nefndi í fyrra andsvari sínu þetta með Austfirðingana þá finnst mér satt að segja ekki boðlegt í greinargerð með frv. að gefa í skyn að það hafi tekist mun betur að skapa ný störf og laða fólk að á Írlandi en á Austurlandi vegna þess að þeir séu með klukkuna öðruvísi stillta. Þetta er svo gjörsamlega út í hött að ég trúi því ekki að hv. þm. ætli að taka undir þessa dellu. Enn á ný með íþróttahreyfinguna. Hún er auðvitað í samskiptum út og suður, ekki bara við Evrópu. Ég hef ekki orðið var við annað en að þau samskipti hafi gengið ágætlega þrátt fyrir að við séum með klukkuna öðruvísi stillta en þjóðirnar í kringum okkur.

Herra forseti. Hv. þm. gerir lítið úr greinargerð með frv. Ég vil nefna tvennt í andsvari mínu. Það er í fyrsta lagi hvort honum finnist ekki skipta neinu máli fyrir flugsamgöngur milli Íslands og Evrópu að hér á landi verði tekinn upp sumartími til samræmis við önnur Evrópulönd. Þá þarf ekki að breyta flugáætlunum þegar tímabreytingar verða, en því fylgir jafnan töluverð fyrirhöfn og kostnaður. Enn fremur leiðir sumartíminn til þess að flug til Evrópu frá Keflavíkurflugvelli klukkan sjö á morgnana yrði einum tíma síðar eins og á vetrum. Þetta kemur sér vel fyrir farþega í morgunflugi til Evrópu. En nú er það mjög algengt umkvörtunarefni hversu snemma brottfarir eru, enda skapar það oft óþægindi fyrir farþegana. Það er ekki óeðlilegt að ætla að farþegar í Reykjavík þurfi að fara á fætur tveimur og hálfum til þremur tímum fyrir brottför frá Keflavík.

Herra forseti. Það er sennilega farin að sækja einhver þreyta að manni þegar fer að líða á kvöldið, en ég sé ekki annað en að fólk þurfi að fara jafnmikið fyrr á fætur, tveimur eða þremur tímum fyrir flug, hvernig sem klukkan er stillt, hvort heldur flugvélin fer klukkan sjö eða fer klukkan átta. Það tekur jafnlangan tíma að komast út á Keflavíkurflugvöll hvernig sem klukkan er stillt. Varðandi það hvort þetta sé ekki óþægilegt upp á flugið. Þá getur vel verið að einhverjum finnist það. Mér finnst það raunar ekki. Auðvitað má tína til eitthvað svona sem einum finnst þægilegra en öðrum ekki. Ég held að óhagræði af því að hringla með klukkuna vegi miklu þyngra en þetta.

Herra forseti. Það skiptir auðvitað verulegu máli hvort þú ferð á fætur klukkan fimm eða sex á morgnana. Svo langar mig til að ræða annað og það var um viðskipti sem hv. þm. gerði lítið úr, en 2 / 3 hlutar vöruflutnings fara til ríkja ESB og EFTA og þaðan koma 3 / 4 af öllum vöruflutningi. Jafnframt koma um 3 / 4 erlendra ferðamanna til Íslands frá þessum ríkjum. Til viðbótar öllum þeim samskiptum sem fylgja viðskiptum með vörur og þjónustu við þessi helstu viðskiptalönd okkar eru margvísleg önnur samskipti við þau, m.a. á sviði menningarmála. Eins tíma munur allt árið milli Íslands og meginlands Evrópu gerir samskiptin auðveldari og markvissari sem hefur afar mikla þýðingu fyrir alla sem að þeim koma.

Herra forseti. Ég vann við fyrirtæki sem hafði mikil samskipti við útlönd áður en ég settist á þing. Ég varð ekki var við þetta óhagræði. Ég hef verið að spyrja menn sem eru í þessum fiskbransa í mínu kjördæmi hvort þeir leggi mikið upp úr þessari breytingu á tímanum. Þeir hafa ekkert gert með það. Ég held því að viðskiptin og atvinnulífið gangi alveg eðlilega fyrir sig þó að við höldum okkur við okkar tíma. 
            

Herra forseti. Það er mjög áliðið dags. Ég minnist þess að þegar þetta mál kom fyrir 125. og 122. löggjafarþing var líka mjög áliðið kvölds og er það miður því að málið er merkilegt. Það er þverpólitískt og þarf vissulega umræðu við í Alþingi. Það sem kemur mér mest á óvart er þegar ég hlusta á flutningsmenn þessa máls tala um þá bábilju að hér sé verið að taka upp sumartíma. Ég verð að benda á það í lokaorðum mínum að með lögum sem sett voru á Alþingi 1968 þegar hringli með klukkuna var hætt, segir að þessi lög sem sett voru á Alþingi hafi fest sumartímann í sessi. Það gilda lög um sumartíma þannig að hv. þm. eru að tala um eitthvað annað en það sem er satt og rétt. Í greinargerðinni er tvennt sem ég vildi vitna til. Þar segir m.a. svo, með leyfi forseta: Athuganir framkvæmdastjórnarinnar`` --- þ.e. Evrópusambandsins --- ,,leiddu í ljós að engin meiri háttar vandamál væru því samfara að viðhalda sumartíma í Evrópusambandinu þó að til séu þeir sem telja breytingar hafa óþægindi í för með sér. Í annan stað, með leyfi forseta: ,,Allar ályktanir sem dregnar verða af skýrslunni benda til þess að kostir þess að viðhalda sumartíma í Evrópusambandinu og nágrannalöndum þess séu yfirgnæfandi.`` Þegar þessi texti er lesinn, eins og hv. þm. Guðjón Guðmundsson hefur bent á, þá má lesa það út úr textanum að þetta er ekki jákvætt, en þó ekki heldur afar slæmt. Það má eiginlega lesa úr því sem flutningsmenn hafa sett hér á blað. Ég vildi líka geta þess að ekki eru margir mánuðir síðan að fram fóru skoðanakannanir í Frakklandi. Ég nefndi í ræðu minni fyrr í kvöld að Frakkar væru andvígir þessu og það kom fram fyrir þremur árum að forsætisráðherra Frakka væri á móti þessu hringli með klukkuna. Síðan hafa farið fram skoðanakannanir meðal Frakka og þær sýndu að 72% þjóðarinnar eru á móti þessu hringli með klukkuna og vilja festa klukkuna við tíma með sama hætti og Íslendingar gera. Það er dálítið merkilegt. Að lokum vil ég segja að mér finnst tilhlýða, herra forseti, í umræðunni, svo að í þingskjöl komist þessi vinsæla vísa eftir Piet Hein í þýðingu Helga Hálfdanarsonar. Það er ágætt að enda umræðuna með þessu: Ef klukkan er eitt hjá okkur þá er hún á Spáni tvö, en átta á Indlandsskaga og austur hjá Volgu sjö. Hve gæfan er okkur örlát sem ekki verðskuldum neitt að kjósa okkur land með þeim kostum að klukkan er eitt klukkan eitt.