Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Halldór Steinsson Jeg vil, fyrir hönd fjárhagsnefndar, sem hefir athugað frv. þetta, leggja til, að því verði vísað nefndarlaust til 2. umr.

Atvinnumálaráðherra (S. J. ) Mál þetta hefir dvalist lengi í háttv.Nd., og kemur það til af því, að það var látið vera samferða öðru frv., sem ekki náði fram að ganga. Frv. er samhljóða bráðabirgðalögum, sem út hafa verið gefin, að öðru leyti en því, að fresturinn er lengdur til 1. maí 1921, í stað 1. sept. 1919. Er málið svo brotalaust, að óþarfi er að lengja umræður um það.

Forseti: Áður en umr. fara fram vil jeg geta þess, að sá ljóður er á frv., að það er ekki í samræmi við 27. gr. þingskapanna, en fyrri málsgrein hennar hljóðar svo: „Lagafrumvarp, er felur í sjer breytingu á stjórnarskránni eða viðauka við hana, skal í fyrirsögninni nefnt frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Hafi það eigi þá fyrirsögn, vísar forseti því frá.“ - En jeg lít svo á, að á sama standi, hvort í frv. stendur stjórnarskrá eða stjórnarskipunarlög. Þau orð merkja í daglegri merkingu það sama, og vísa jeg frv. því ekki frá umræðum.

Forsætisráðherra (J. M.) Það er ekki til annars en tafar að fara að ræða um málið hjer í þessari háttv. deild við 1. umr. Skal jeg því að eins drepa lauslega á brtt. þær, sem gerðar hafa verið á frv. í háttv.Nd. og ástæða er til að nefna. - En áður en jeg sný mjer að þeim skal jeg geta þess, að það var rjett, sem hæstv. forseti sagði viðvíkjandi fyrirsögn frv. Jeg hafði við samning frv. í fyrstu skrifað: frumvarp til stjórnskipunarlaga, en þá hefði orðið að taka það sjerstaklega fram í formála, að lögin skyldu heita: „stjórnarskrá Íslands“. Eftir viðtal við íslensku nefndarmennina í dansk-íslensku ráðgjafarnefndinni breytti jeg fyrirsögn frv., þar sem álit þeirra var á þá leið, að það skifti ekki máli, hvort orðið stjórnarskrá eða stjórnskipunarlög væri notað. Hæstv. forseti hefir nú einnig úrskurðað á þessa leið, svo óþarfi er að tala meira um það. Breytingar þær, er háttv.Nd. hefir gert á frv., eru fremur litlar, að sleptri breytingunni á 29. gr. 13. gr. tel jeg lakari eftir breytinguna í Nd., en þar er ákvæðinu um atkvæðagreiðslu ráðherra á ráðherrafundum slept. Jeg tel þessa tillögu háttv.Nd. hafa gert það að verkum, að betra sje að sleppa ákvæðinu gersamlega. Ráðherrafundir hafa, þegar ákvæðinu um atkvæðagreiðsluna er slept, enga þá þýðingu, er heimili ákvæði um þá sett í stjórnarskrána. Skýt jeg þessari athugasemd til háttv. stjórnarskrárnefndar. Ef háttv. nefnd vill eigi hafa atkvgr. sem slíkar, má í stað þess fyrirskipa, að bókað sje álit hvers ráðherra. Mun það vera í samræmi við stjórnarskrár annara ríkja, því að ákvæði um atkvæðagreiðslur mun að eins vera í nýjustu stjórnarskrám. En í praxis eru atkvæðagreiðslur viðhafðar, að minsta kosti þegar konungur er ekki viðstaddur. En þetta er ekki svo mjög áríðandi, því framkvæmdin skiftir svo miklu í þessu efni. Þá er breytingin á 29. gr., um að 5 ára búseta skuli gerð að skilyrði fyrir kosningarrjetti. Skal jeg ekki að svo stöddu máli fara neitt út í það atriði sjerstaklega. Þó finst mjer ákvæðið um, að ekki slíti það heimilisfestu manns, þó hann dveljist erlendis við nám eða til lækninga athugavert. Vona jeg, að hv. nefnd taki það ákvæði til athugunar, því það kemur ekki heim við ákvæðin í lögunum um ríkisborgararjett, sjerstaklega ákvæðið um sjúklingana. Skal jeg ekki fara frekar út í þetta atriði, en beiðast þess, að nefndin taki til athugunar breytingu þá, er hv.Nd. gerði á 29. gr., þess efnis, að það sje skilyrði kosningarrjettar að skilja og tala íslenska tungu sæmilega. Tel jeg þetta brot á sambandslögunum. Þá getur verið álitamál um það, hvort þing skuli koma saman á sumrum eða vetrum, og má segja margt með og móti hvorutveggja. Hv. Nd. hefir með miklum atkvæðamun ákveðið, að þingið skuli koma saman á vetrum, en eins og jeg sagði áðan, getur altaf verið deilumál, hvort hentara sje. Að öðru leyti finn jeg ekki ástæðu til að fara út í frv. fyr en hv. nefnd hefir tekið það til íhugunar.

Forsætisráðherra (J. M.) Orsökin til þess, að mál þetta er fram komið hjer á þinginu, er sú, að tilmæli komu frá háskólaráðinu um það, að docentinn í Íslandssögu verði gerður að prófessor. Að vísu kom einnig fram beiðni um það, að docentinn í guðfræðisdeild yrði skipaður prófessor, og sama er að segja um docentinn í læknadeild, þó ekki sje beint mælt með því, af vissum ástæðum. Beiðni þessi kom til stjórnarinnar, en svo seint, að hún sá sjer ekki fært að bera hana fram sem stjórnarfrumvarp, þar sem leita hefði þurft símleiðis leyfis konungs til þess. Leit hún einnig svo á, að það hefði mátt bíða til næsta þings, sem sennilega verður haldið á næsta ári. En nú hefir einn hv.þm. í Nd. borið fram frv. um það, að þessi docent verði gerður að prófessor, - og hefðu tilmælin komið fram í tæka tíð, mundi stjórnin hafa flutt það. - Jeg lít svo á, ekki einungis vegna mannsins, sem docentsembættið skipar í þessari fræðigrein, heldur og vegna fræðigreinarinnar sjálfrar, að sjálfsagt sje, að kenslustarfið í henni sje gert að prófessorsembætti. Vildi jeg því leggja til, að hv deild samþ. þetta frv. Hins vegar finst mjer málaleitun læknis- og guðfræðisdeildar vel geta beðið. Mál þetta hefir verið í mentamálanefnd hv.Nd., og býst jeg því við, að því verði vísað til sömu nefndar þessarar hv. deildar.

Forseti: Jeg legg til, að málinu sje vísað til mentamálanefndar.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Mál þetta er flutt af samvinnunefnd allsherjarnefnda, og eru ástæður til þess greinilega færðar í greinargerð þeirri, er fylgir frv.; er því engin ástæða til að endurtaka þær. Jeg vil þó geta þess, að jeg hefi átt tal um þetta við hæstv. stjórn, og var hún fremur með frv., og eins hefi jeg átt tal við lögreglustjóra Reykjavíkur um það, og var hann því samþykkur. Jeg vænti því, að frv. þetta sæti engum mótblæstri, en fái óátalið að ganga gegnum þingið.

Forsætisráðherra (J. M.) Það er rjett, að hv.frsm. (Jóh. Jóh.) hefir minst á þetta mál við mig. Jeg hefi ofurlítið að athuga við frv., að því leyti, að það breytir dálítið skiftingu þeirri, sem gerð hefir verið á bæjarfógeta- og lögreglustjóraembættinu í Reykjavík, þar sem fulltrúa lögreglustjórans er eftir 2. gr. frv. heimilað að sekta menn, sem ella er dómarastarf Hjer mun vera talsverður hægðarauki að þessu, og því er ekki rjett að halda stranglega fram hreinni skiftingu um þetta. Það hefir verið litið svo á, að fulltrúar mættu ekki setja rjett eða gegna dómarastörfum í almennum málum og því síður í sakamálum, en jeg vænti þess, að heimild sú, sem veitt er í 1. gr. frv., verði, hvorki hjer í Reykjavík sje annarsstaðar, notuð nema í hreinum forföllum og minni háttar sakamálum, og með þeim skilningi vil jeg heldur mæla með frv., því það verður þá fremur til að ljetta undir embættismönnum með störf sín, og til að spara ríkissjóði útgjöld. Með þessu fororði get jeg mælt með frv.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Í tilefni af umræðum um mál þetta við 1. umr. frv. hefir nefndin leitað álits hv. fjárveitinganefndar um fjárhagsatriði málsins, og fylgir það á þgskj. 639. Þá hefir nefndin enn fremur borið fram brtt. á þgskj. 638, vegna þess að það þótti orka tvímælis, að stjórnin hefði samkvæmt frv. heimild til að taka skip á leigu. Með þessari brtt. er tekinn af allur vafi á því. Nefndin leggur áherslu á, að mál þetta komist sem fyrst til framkvæmdar, því eins og jeg tók fram við 1. umr., þolir það enga bið, en það getur tekið tíma að fá smíðað nýtt skip, og því er nauðsyn, að stjórnin hafi leiguheimild þá, er felst í brtt. Jeg hygg, að málið sje svo skýrt og einfalt, að öllum hv.þm. sje það ljóst, og vænti þess að það nái samþykki deildarinnar og þingsins.