Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (SB): Það er komin fram till. um að vísa frv. til hv. allshn., sem hefur um það fjallað áður, og tel ég eðlilegt, að hún athugi það, án þess að sérstök atkvgr. fari fram um að vísa málinu til n. Ég leyfi mér því að fresta umr. og beini þeim tilmælum til hv. n., að hún taki frv. til athugunar með tilliti til þeirra breyt., sem gerðar hafa verið á því í hv. Ed.



Herra forseti. Þetta frv. hefur borizt landbn. frá Ed., og n. hefur rætt það nokkuð og hefur orðið sammála um að mæla með því, að það verði samþ. með þeim breyt., að jarðirnar Kollafjarðarnes og Staður verði seldar með því skilyrði, að þær verði gerðar að ættaróðulum, og enn fremur er því bætt inn í, að veitt verði heimild til sölu eyðijarðarinnar Kolgrafarsels. Ég sé ekki ástæðu til þess - enda fáir áheyrendur - að fjölyrða um þetta frekar; þetta liggur svo augljóslega fyrir.



Herra forseti. Allshn. mælir með samþykkt þessa frv. Eins og efni þess ber með sér, er ætlazt til, ef þurfa þykir að breyta stofnskrám sjóða, að leitað verði álits eftirlitsmanna sjóðanna, og eiga þeir þá að segja til, hvort þeir telja ástæðu til þess að breyta stofnskránni eða ekki. Að áliti þeirra fengnu getur svo ráðherra, sem hefur umsjón með sjóðunum, er yfirmaður þeirra, gert breytinguna eða synjað um breytingar á stofnskránni, eftir því sem hann álítur réttmætt. Mundi þá oftast vera farið eftir áliti eftirlitsmannanna, geri ég ráð fyrir. Ef nú breyting er gerð á stofnskránni, er ætlazt til, að farið verði þó elns nærri með breytinguna og unnt er því, sem til var ætlazt með stofnun sjóðsins. Við 1. umr. þessa máls ræddi hv. 2. þm. Reykv. nokkuð um þetta efni og vildi, að ekki væri gert meira að því en brýna nauðsyn bæri til að breyta þessum fyrirmælum. Ég tek undir það með honum, að æskilegt hefði verið að geta látið þessi fyrirmæli standa alveg óhreyfð og hafa þau fullkomlega í heiðri, eftir því sem til var ætlazt af gefendunum. En það er engin von til þess, að menn sjái svo fram í tímann, þegar stofnskrá er samin, að menn geti séð það fyrir, hvað mikið kann að breytast ástand í þjóðfélaginu og aðstæður um starfsemi sjóðanna í framtiðinni. Það geta þess vegna verið þær aðstæður orðnar, að óhjákvæmilegt er að breyta þeim, ef eignin á annars að njóta sins tilgangs. Ég get búizt við því, að breyttir tímar kunni að hafa einna mest áhrif á þessar eignir, þegar t.d. um jarðeign er að ræða. Eins og ástatt er, þá er kostnaður svo mikill við byggingu húsa á jörðum, að það er enginn möguleiki á því, að sjóðir, sem hafa lítið fé undir höndum, geti risið undir þeim kostnaði, sem af því hlýzt að byggja jörðina upp. Eigi að síður, ef á að nytja hana, er það óhjákvæmilegt. Og þannig hefur farið með sumar þessar eignir. Það hefur verið byggt á þeim. Vafalaust þarf að endurbyggja eða byggja betur á öðrum aftur. Ég hef ekki þann kunnugleika á því, að ég geti um það borið, hvernig ástatt kann að vera með hinar einstöku jarðeignir, t.d. í þessu efni, en ég veit til þess, að það eru til eignir, sem er þannig ástatt um, að sjóðirnir ráða ekki við að hýsa jarðirnar. Og það er ekki hægt, þar sem búið er að byggja upp á slíkum eignum, að fara þannig með þá, sem hafa lagt í þann kostnað, að gera efni þeirra að engu. Einhverra úrræða verður því að leita. Fyrir þessar sakir hefur nefndin fallizt á að gera þessa breytingu. Það hefur verið haft á orði við mig, að heppilegra mundi hafa verið, þar sem var alveg óhjákvæmilegt að gera breyt. á skipulagsskrám, t.d. eins og undir þessum kringumstæðum, sem ég hef nú rætt um, að gera það á þann hátt að flytja frumvarp um það í hverju einstöku tilfelli, þegar það var álitið óhjákvæmilegt, en ekki gefa svona rúma heimild til breytinga með einni löggjöf. Það má vel vera. Þetta er vitaskuld þær ástæður og það afbrigði, sem vel er hægt að ræða um og menn geta lítið mismunandi á. Þm. mundu þurfa hverju sinni, þegar breyting er gerð, að taka þær upplýsingar trúanlegar, sem gefnar væru af þeim, sem hana bæru fram, því að ekki hefðu þeir þann kunnugleika á hverjum stað, að þeir gætu af eigin raun dæmt um það, hvort ástæða væri til þess að breyta eða ekki. Það yrði þess vegna að byggja á þeim upplýsingum, sem fyrir lægju og fengnar væru hjá góðum og skilríkum mönnum, og úrslit málsins mundu að jafnaði verða eftir því. Ég geri ráð fyrir, að þótt heimildin sé gefin á þennan hátt, þá gildi hið sama um breytinguna, þegar hún er gerð á skipulagsskrám sjóðanna. Það mundu verða fengnar upplýsingar hjá góðum og trúverðugum mönnum um, hvernig ástatt væri með eignina og ástæðurnar fyrir því, að breytingar væri óskað. Eftirlitsmenn sjóðanna ættu að hafa í gegnum sitt starf góðan kunnugleika á því og geta verið dómbærir um það, hvort ástæða væri til að breyta eða ekki. Og ég tel alveg víst, að dómsmrn., sem að lokum á svo að úrskurða, hvort breytt verður eða ekki, mundi fara eftir þeim till., sem kæmu frá eftirlitsmönnum sjóðanna, fyrst og fremst. Hv. 2. þm. Skagf. hefur borið hér fram brtt. við 1. gr., þar sem hann leggur til, að ákvæði bætist við greinina. Þessi brtt. er á þskj. 550 og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Nú er með breytingu á skipulagsskrá, sem gerð er samkv. heimild í lögum þessum, heimilað að selja fasteign, sem gefin hefur verið sjóði eða stofnun, er starfar i þágu almennings, og setja andvirði fasteignarinnar á vöxtu, og ber ríkissjóður þá ábyrgð á, að þessi höfuðstóll rýrni ekki að verðgildi, eftir að salan fer fram. Nú rýrnar höfuðstóllinn að verðgildi samkv. mati hagstofustjóra, og skal ríkissjóður þá bæta tjónið.“ Fljótt á litið virðist þetta ekki ósanngjarnt, að ábyrgð væri borin af hálfu þess opinbera, því að það stæði fyrir breytingunni á verðmætinu, ef hún yrði gerð. En ég er ekki alveg viss um, hvort þetta væri samt sem áður heppileg leið. Að vísu mun hér tæpast verða um mjög mikið fé að ræða, því að líklega eru það ekki svo margar eignir, sem kæmu til með að falla undir þetta ákvæði. En ég óttast, að það kynni að geta dregið dilk á eftir sér og mönnum þætti þetta ekki svo miklu rétthærra en aðrar eignir, að með þessu móti ætti að tryggja það. Þess ber líka að gæta, að ef það er óhjákvæmilegt að gera breytingu á skipulagsskránni, og það geta nú ekki aðrir, en það opinbera, en það væri látið ógert, þá er hæpið, hvernig færi um ávöxtun eignarinnar, hvort hún tapaði nokkuð í við það, þótt breytt væri úr fasteign t.d. í peninga. Vitaskuld geta peningarnir tapað gildi sínu, rýrnað, eftir að slík breyting væri gerð. Það þekkjum við ósköp vel. En þá er spurningin: Ef breytingin hefði ekki verið gerð á skipulagsskrá sjóðsins, hefði eignin þá orðið arðbærari? Það gæti því vel komið til álita, þó að gildi peningaeignarinnar að einhverju leyti rýrnaði, hvort það næmi meiru eða jafnvel elns miklu og ef ekki hefði verið skipt um eignina og fyrirmælum fyrir henni ekki verið breytt. Ég geri þessa till. hv. þm. að umtalsefni fyrir fram, því að ég veit, að hann afsakar það, þótt ég aðeins minnist á hana. Ég geri ekki ráð fyrir, að ég þreyti miklar umræður um þetta mál. Það er þess eðlis, að menn verða að gera það upp við sig; það er ofur einfalt. Ég get lýst því yfir af minni hálfu, að ég hefði helzt af öllu kosið að hreyfa ekki við fyrirmælum um svona eignir, sem gefnar eru, en mér hafa verið færð ljós rök fyrir því, að undir vissum kringumstæðum sé það alveg óhjákvæmilegt, ef það á ekki að verða að stórtjóni bæði á eigninni og fyrir einstaklinga. Þess vegna hefur nefndin fallizt einmitt á og samþ. af sinni hálfu að leggja til, að þetta frv. væri samþykkt. Hvort menn svo velja þessa leið eða einhverja aðra að sama marki, það getur menn vitaskuld greint á um og það verða menn að gera upp við sig. En atvik, sem að því liggja, að þetta frv. er borið fram, eru þess eðlis, og það, sem fyrst og fremst hefur vakað fyrir þeim, sem það flytja, eru þannig lagaðar ástæður, að mér finnst óhjákvæmilegt, að þeim skipulagsskrám, sem að þeim eignum lúta, verði breytt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér, eins og þið hafið heyrt, brtt. við frv., sem hér liggur fyrir. Samkv. frv. er heimilt að breyta skipulagsskrám sjóða og stofnana, þ. á m. að selja fasteignir, sem þessum sjóðum og stofnunum hafa verið lagðar til, til ævarandi eignar, og fleira í þessu sambandi. Að mínu áliti eins og fleiri er hér um mikið vandamál að ræða, og það hlýtur ávallt að vera talsverður ábyrgðarhluti að breyta hvort það er dánargjöfum eða ákvæðum löngu liðinna manna. nema því aðeins að þess sé mikil og brýn þörf. Ég þykist líka sjá ýmsa vankanta á þessu, og þó tel ég engu að siður, að tæplega verði hægt að komast hjá breyt. eins og nú er komið og þá eitthvað á þá lund, sem frv. gerir ráð fyrir, enda þótt ég hefði kosið, að það hefði verið nokkuð á annan veg. Þær ástæður, sem knýja mig til þessarar afstöðu, - í raun og veru á móti vilja mínum, - eru, að sum gjafabréfin eru orðin jafnvel mörg hundruð ára gömul, og það á öllum að vera ljóst, að á þeim tíma, sem liðinn er síðan ákvæðin voru sett, hafa orðið stórkostlegar breytingar á marga vegu, bæði breytingar á þeim verkefnum, sem þessum sjóðum voru ætluð, og aðstöðunni til þess að leysa þau verkefni af hendi, sem þessum sjóðum var ætlað að vinna. Sömuleiðis eru nú notaðar allt aðrar leiðir til að geyma og ávaxta fé, en þá var. Þetta gerir það að verkum, eins og þegar hefur verið bent á hér í umr., að varla er hægt annað, en gera hér á nokkrar breyt. En jafnframt þessu tel ég það skyldu Alþ., því að ég tel, að Alþ. taki á sig nokkrar skyldur með því að hafa forgöngu um slíka lagasetningu, að ganga þannig frá þessum málum, að sem bezt verði fullnægt óskum gefendanna og tilgangi þeirra. Þetta hygg ég að ætti að vera sæmilega auðvelt að því er verkefnin snertir, en öðru máli gegnir um þann höfuðstól, sem hefur verið geymdur í fasteignum. Hann hefur í mörgum tilfellum varðveitzt mikið til í sínu fulla gildi, síðan gjöfin eða eignin var afhent. Fasteignir, sem seldar eru nú á frjálsum markaði og sæmilega eru í sveit settar, halda mikið til sínu gamla verðgildi, og ég efast ekki um það með sjálfum mér, að ef gefendurnir væru spurðir nú og ef þeir gætu svarað, þá mundu þéir út af fyrir sig samþ. söluna eins og nú er komið. En ég er jafnsannfærður um það, að þeir vildu eða mundu óska eftir, að nokkur trygging væri sett fyrir því, að sú krónuupphæð, sem fengist fyrir þessar eignir, yrði ekki verðlaus eða hyrfi, ef svo mætti segja, er fram liðu stundir. Þess vegna hef ég lagt til, að ríkið gengi í ábyrgð fyrir því, að þessir sjóðir rýrni ekki að verðgildi. Þetta tekur eingöngu til þess fjár, sem er andvirði þeirra fasteigna, sem seldar eru eftir að þessar breyt. fara fram. Í mínum augum er þetta nánast drengskaparatriði gagnvart þeim sæmdarmönnum, sem á sínum tíma gáfu þetta og áreiðanlega í góðum tilgangi. Það er í mínum augum drengskaparatriði og skiptir í raun og veru sáralitlu fyrir ríkissjóð, því að hér er í raun og veru um svo nauðalítið að ræða. Eins og frsm. n. sagði, þá verður hver að hafa sína skoðun um þetta. Ég geri þetta ekki að neinu kappsmáli. Ég vil aðeins bera þetta fram, af því að ég tel, að þetta sé rétt gagnvart þeim mönnum, sem upphaflega gáfu þessar gjafir.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er um viðauka við l. um eftirlit með opinberum sjóðum. Hv. allshn. d. fékk frv. til athugunar og mælir með því, að það verði samþ. Frv. um sama efni lá líka fyrir síðasta þingi. Þá var málinu vísað til fjhn. í þessari hv. d. Samkv. till. hennar var það afgr. með rökst. dagskrá. Vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp dagskrártill., sem samþ. var. Hún var svo hljóðandi: „Með því að eðlilegt virðist, að nákvæmar upplýsingar um þá opinberu sjóði, sem talið er að þurfi að breyta skipulagsskrám fyrir, liggi fyrir Alþ., áður en það tekur ákvarðanir um, hvort setja skuli l. um breyt. á skipulagsskránum, ákveður d. að fresta ákvörðun um þetta mál, þar til slíkar upplýsingar liggja fyrir, og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þannig var afgreiðsla þessarar d. á málinu í fyrra, og með samþykkt þessarar dagskrártill. á síðasta þingi tel ég, að þd. hafi alveg ótvírætt lýst yfir þeim vilja sínum, að því aðeins yrðu sett l. um breyt. á skipulagsskrám sjóða, að fram væru lagðar till. um breyt. varðandi einstaka ákveðna sjóði ásamt nákvæmum upplýsingum og rökstuðningi viðkomandi þörf breytinga á núgildandi fyrirmælum. Slíkar till. hafa ekki verið bornar fram á þinginu, en hér liggur hins vegar fyrir frv. á þskj. 459, komið frá hv. Ed., um almenna heimild til breyt. á skipulagsskrám og gjafafyrirmælum um sjóði. Málið hefur þannig verið flutt aftur á þessu þingi með sama hætti og á þinginu í fyrra, og það tel ég óheppilegt. Í grg., sem fylgdi frv. þessu, þegar það var lagt fram í hv. Ed., er skýrt frá þeirri rökst. dagskrá, sem samþ. var hér í d. í fyrra og ég hef áður minnzt á. Segir síðan í grg., að nú virðist svo sem þær upplýsingar, er um ræðir í dagskrártill., liggi fyrir að miklu leyti. Er þar bent á þá grg. félmrn. um kristfjárjarðir og aðrar sambærilegar jarðeignir, sem birt hefur verið á þskj. 258 og útbýtt á þessu þingi. Þessi skýrsla félmrn. hefur verið samin í tilefni af þál., sem samþ. var á Alþ. 1950, eins og segir í upphafi skýrslunnar. Er þetta fróðleg grg. um kristfjárjarðir og jarðeignir ýmissa opinberra sjóða, en þó að þessi skýrsla sé fróðleg og að henni nokkur fengur, þá verða alls ekki af henni einni saman dregnar ályktanir um það, í hvaða tilfellum sé nauðsynlegt að breyta skipulagsskrám sjóða, sem þar eru nefndir, og enn síður er hægt að byggja á þeirri skýrslu tili. um heimild til að gera breyt. á fyrirmælum um opinbera sjóði yfirleitt, því að það verða menn að athuga, að slíkir sjóðir sem frv. mundi ná til, ef að l. verður, eru ekki allir bundnir í jarðeignum og fasteignum. Þar er um að ræða sjóði líka, sem eru í lausu fé. - Í grg. frv. er sagt frá bréfi sýslumannsins í Eyjafjarðarsýslu til félmrn., en þar nefnir sá sýslumaður sérstakan sjóð, legatssjóð Jóns Sigurðssonar. Virðist það koma fram í bréfi sýslumanns, að hann telji nauðsynlegt, að breyt. verði gerðar á fyrirmælum um þann sjóð, og ef til vill er það fyrst og fremst vegna þessa sjóðs, sem hv. 1. þm. Eyf. hefur gerzt 1. flm. frv., en þá tel ég, að hv. þm. hefði átt að einskorða ákvæði frv. við þann sérstaka sjóð eða aðra nafngreinda sjóði, ef hann telur nauðsynlegt að fá breytt fyrirmælum, um fleiri en þennan eina sjóð. Þannig tel ég eðlilegast að slík mál séu flutt á Alþ. Hitt tel ég varhugavert, að veita rn. almenna heimild til að breyta skipulagsskrám sjóða, enda verður ekki séð, að þess sé nokkur þörf. Ég tel því ekki rétt að samþ. frv. þetta eins og það liggur hér fyrir. Það kann vel að vera rétt, að þörf sé að gera breyt. á gömlum ákvæðum í skipulagsskrám um einstaka sjóði, eins og t.d. um þann eyfirzka sjóð, sem um getur í grg. frv. Ég vildi nú gjarnan fá möguleika til þess að ræða um það við flm. frv., hvort ekki væri unnt að koma málinu inn á þann grundvöll, að ákvæði þess væru aðeins látin gilda um þann sjóð eða fáa nafngreinda sjóði, ef flm. frv. telja og færa rök fyrir, að ekki megi fresta að gera breyt. viðkomandi þeim sjóðum. Það er um það rætt, að það séu erfiðleikar með byggingu þeirra jarða, sem slíkir sjóðir eiga, í vissum tilfellum, og því gæti verið nauðsynlegt að heimila sölu á þeim jarðeignum. Ég vil út af þessu benda á það, að áður en til þess væri gripið að selja jarðir, þar sem svo er fyrir mælt í gjafabréfum, að jarðirnar skuli ekki selja, þá ætti að athuga þann möguleika að gefa mönnum kost á því að fá þessar jarðir á erfðaleigu, eins og um ríkiseign væri að ræða, gegn því að þeir kaupi eignir leiguliða, sem þar eru fyrir í húsum eða öðrum mannvirkjum. Mér þykir ekki ólíklegt, að í mörgum tilfellum væri hægt að leysa málið þannig án þess að rifta fyrirmælum hinna upphaflegu stofnenda sjóðanna um það t.d., að ekki megi selja jarðeignir þeirra. Ég vildi út af þessu og eins í sambandi við þá brtt., sem hér liggur fyrir, leyfa mér að bera fram þá ósk við hæstv. forseta, að hann fresti þessari umr. nú að þessu sinni og taki málið út af dagskrá þessa fundar, svo að möguleikar séu á að athuga það nánar, ef það þyrfti ekki að tefja lengi afgreiðslu þess, þó að þetta væri gert.

Forseti (SB): Það eru nú nokkrir hv. þm. á mælendaskrá, brtt. komnar fram við frv. og boðaðar. Komin er fram ósk um það, að umr. um málið verði frestað. Það mun verða orðið við þeirri ósk.



Herra forseti. Frv. þetta hefur verið alllengi til athugunar hjá heilbr.- og félmn., og niðurstaðan um afgreiðslu málsins varð sú, að n. klofnaði við afgreiðslu þess, þannig að einn nm. skipar minni hl. n. og hefur skilað sérstöku áliti. N. kvaddi á sinn fund til viðræðu um málið 1. flm. frv. og landlækni. Það kom í ljós, þegar tekið var að ræða málið, að nokkur skoðanamunur varð um það milli flm. annars vegar og landlæknis hins vegar. Þegar n. hafði málið til umr., varpaði landlæknir fram þar þeirri hugmynd, að í stað þess að skipta læknishéraðinu á Egilsstöðum, eins og frv. fer fram á, þá yrði málið afgr. á þann hátt að breyta ákvæðum laga um aðstoðarlækna og að skipaður yrði sérstakur aukalæknir í Egilsstaðahéraði. Eftir að þessi hugmynd kom fram, tók n. að vinna að því að leysa málið á þennan hátt, og eru brtt. þær, sem meiri hl. n. flytur á þskj. 522, miðaðar við að afgr. málið á þennan hátt. Meiri hl. n. telur sig hafa ástæðu til að ætla, að flm. frv. sætti sig við afgreiðslu málsins í þessu formi. Efni þeirra brtt., sem meiri hl. n. ber fram, er fólgið í 1. tölul. brtt., þannig að í stað þess, að frv. gerir ráð fyrir því að skipta Egilsstaðahéraði í tvö læknishéruð, verði skipaður sérstakur aukalæknir, er sé sjálfstæður, starfandi læknir og sitji í Egilsstaðaþorpi og hafi sömu launakjör og skyldur til að gegna sjúklingum eins og héraðslæknir. Aðrir liðir brtt. eru formsatriði, sem leiðir af þeirri efnisbreytingu, sem ég hef nú gert grein fyrir. Hv. þm. A-Húnv. hafði borið fram brtt. við frv., og er sú brtt. prentuð á þskj. 238. Heilbr.- og félmn. hefur ekki tekið afstöðu til þeirrar brtt., en verði till. meiri hl. n. um þetta mál samþ., þá leiðir það af þeim, að frv. verður gerbreytt bæði að efni og formi. Brtt. hv. þm. A-Húnv. er að sjálfsögðu stíluð við frv. eins og það var borið fram í öndverðu, en nái það samþykki hér í hv. d., sem meiri hl. n. leggur til, þá liggur í augum uppi, að brtt. hv. þm. A-Húnv. fellur tæplega að því formi, sem þá yrði á málinu. Ég tel því eðlilegast og vildi mælast til þess fyrir hönd meiri hl. n., að hv. þm. A-Húnv. léti brtt. sína að minnsta kosti ekki koma til atkv. við þessa umr. málsins, heldur yrði séð, hvort brtt. n. næði samþykki eða ekki, og yrði þá séð, í hvaða formi d. afgr. þetta mál. Ég er nú raunar þeirrar skoðunar, að bezt færi á, ef hv. þm. A-Húnv. gæti fallizt á það, að brtt. hans yrði að fullu tekin aftur sem brtt. við þetta frv., en málið þá fremur tekið upp sem sjálfstætt mál síðar, en vitanlega gæti það þá komið til athugunar og ákvörðunar við 3. umr. málsins.



Herra forseti. Ég hef ekki getað átt samleið með hv. meðnm. mínum um afgreiðslu þessa máls. En svo sem frsm. meiri hl. n. hefur gert grein fyrir, er upphaflega lagt til í frv. þessu, að Egilsstaðahéraði sé skipt í tvö læknishéruð. Meiri hl. n. hefur hins vegar gert á frv. þá breyt. að leggja til, að læknunum í Egilsstaðahéraði verði fjölgað í tvo, á þann hátt, að héraðslæknirinn verði að vísu aðeins einn, en við hlið hans verði skipaður sérstakur aukalæknir í læknishéraðinu. Ástæður til þess, að ég hef ekki getað orðið samferða meðnm. mínum í máli þessu, eru þessar: Það hafa ekki verið færð fyrir því sterk rök, að meiri ástæða sé til þess að fjölga læknum í Egilsstaðahéraði, en í fjölmörgum öðrum læknishéruðum landsins. Egilsstaðahérað er ekki stærra, ekki fjölmennara en algengt er um læknishéruð, sem þykja af hæfilegri stærð, en í því eru um 1.750 manns. Fjölmörg læknishéruð eru miklu stærri, miklu fólksfleiri, svo sem Sauðárkróks-, Blönduós- og Húsavíkurhéruð, og mjög mörg eru svipuð að fólksfjölda. Fólksfjöldinn gerir því ekki nauðsynlegt, að fjölgað sé læknum í Egilsstaðahéraði. Samgöngur í héraðinu eru ekki heldur þannig, að af þeim sökum beri til þess brýna nauðsyn að skipta læknishéraðinu eða fjölga þar læknum umfram önnur læknishéruð, þar eð Egilsstaðalæknishérað er greiðfært yfirferðar. Þar er t. d. um enga fjallvegi að fara og allar meginár brúaðar. Það, sem hér er því um að ræða, er spurningin um það, hvort yfirleitt eigi að fjölga héraðslæknum í landinu eða ekki. Ég skal í sjálfu sér engan dóm á það leggja. Ef meiri hluti Alþ. og hæstv. ríkisstj. telja sig hafa fjárráð til þess að fjölga héraðslæknum í landinu, þá á að sjálfsögðu að fara fram á því athugun, hvar brýnust þörf sé fyrir nýjan héraðslækni. Og ég er sannfærður um, eftir þeim upplýsingum, sem fyrir félmn. hafa legið í málinu, að sú athugun leiddi í ljós, að brýnust þörf fyrir hinn nýja lækni væri ekki í Egilsstaðahéraði. Það er því alveg augljóst mál, að ef þetta frv. í upphaflegri mynd eða hinni breyttu mynd nær fram að ganga, þá mun rigna yfir hið háa Alþ. tillögum eða frumvörpum um fjölgun lækna annars staðar á landinu, og mun verða hægt að rökstyðja þær till. betur, en þessi till. er rökstudd. Það er þegar komin fram ein till. á þskj. 238 frá hv. þm. A-Húnv., og ég sé nú raunar ekki, að hægt sé að standa gegn þeirri till., ef hið upphaflega frv. eða till. meiri hl. n. nær fram að ganga, því að mér finnst að ýmsu leyti mega færa sterkari rök fyrir þeirri till., heldur en flutt hafa verið fram fyrir frv. og áliti meiri hl. Það hefur að vísu verið sagt, að ekki muni hljótast af þessu mjög verulegur aukakostnaður, þar eð þegar sé í lögum ákvæði um aðstoðarlækni í Egilsstaðahéraði og það er rétt svo að vera má, að af samþykkt þessa frv. eins mundi ekki hljótast mjög verulegur aukakostnaður. En kostnaðaraukinn, sem hlytist af samþykkt frv., fælist fyrst og fremst í því, að önnur héruð mundu með réttu geta talið sig eiga að sigla í kjölfar þessa frv., og það mundi kosta ríkissjóð mjög verulegar fjárfúlgur. Það segir sig sjálft, að ýmis héruð mundu telja sig hafa brýnan hag af því að fá læknum í héraði sínu fjölgað, m. a. vegna starfrækslu sjúkrasamlaganna þar, og má sem sagt búast við því, að allmikið af slíkum kröfum kæmi fram þegar á þessu þingi og áreiðanlega á næstu þingum, ef þetta mál nær fram að ganga. Nú má að vísu segja, að það sé ekki hlutverk stjórnarandstöðunnar hér að halda sparsemiskenningum að hæstv. ríkisstj., og einmitt með tilliti til þess þykir mér dálítið undarlegt, að stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. í heilbr.- og félmn. skuli hafa mælt með því, að slíkt frv. og þetta næði fram að ganga, jafnvel þótt í nokkuð breyttri mynd sé, og þykir mér það stinga allmikið í stúf við afstöðu sumra hv. nm. og raunar ríkisstj. í heild, ef hún reynist standa með þessu frv., því að það eru ekki nema tvær eða þrjár vikur síðan annars vegar var sumpart vísað frá og hins vegar fellt í þessari hv. d. frv. um fjölgun embætta, einmitt með þeim rökstuðningi, að fjárhagur ríkissjóðs væri með þeim hætti, að mjög varhugavert væri að fjölga embættum. Hér var um að ræða prófessorsembætti við læknadeild háskólans, sem þó var í sjálfu sér alls ekki á móti mælt að nauðsynlegt væri að stofna, enda hafði sjálf ríkisstj. gerzt flm. að því frv., - og það var um að ræða annað prófessorsembætti við háskólann, í lagadeildinni, sem ríkisstj. sjálf hafði einnig flutt frv. um. Má því geta nærri, að ekki hefur það verið algerlega að ástæðulausu flutt. En báðum þessum frv. var komið fyrir kattarnef, öðru með samþykkt rökstuddrar dagskrár, hinu þannig, að það var beinlínis fellt til 3. umr. Þar eð rökstuðningurinn var í báðum tilfellunum sá, að það bæri að gæta hinnar fyllstu varúðar í sambandi við fjölgun embætta, kemur það nokkuð á óvart, að nú, tveim eða þrem vikum síðar, skuli þessi sparnaðaráhugi sem þarna kom fram, allt í einu dottinn af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. og nú skuli ekkert vera við það að athuga, þó að nýtt embætti sé stofnað, og menn skuli jafnvel líka loka augunum fyrir því, að þessi embættisstofnun hlýtur að kalla á tillögur um fjöldamörg önnur embætti nú þegar á þessu þingi og áreiðanlega á hinum næstu eða næsta. Hér finnst mér því skjóta nokkuð skökku við, og ég hef viljað leggja til við hv. d., að hún hviki að svo stöddu ekki frá þeirri sparnaðarbraut, sem hún hélt inn á, um leið og hún vék frá hinum tveim frv. um stofnun embætta, sem til umr. voru hér fyrir tveim eða þrem vikum, heldur haldi áfram á þessari braut a. m. k. út þetta þing. Á næsta þingi mætti þá athuga öll þessi nýju frv. aftur. Þess vegna hef ég leyft mér að bera fram rökstudda dagskrá í málinu á þskj. 553. Hún er í raun og veru í fyllsta samræmi við þá rökstuddu dagskrá, sem samþykkt var fyrir skömmu, og leyfi ég mér að vænta þess, að hv. þdm. hafi ekki skipt um skoðun hvað það snertir, að ríkissjóði sé nauðsyn á að halda vel á fé sínu, og samþykki því þessa dagskrá eins og þeir samþykktu dagskrána, sem náði fram að ganga fyrir rúmum tveim vikum.



Herra forseti. Ég verð nú að láta í ljós dálitla undrun yfir afstöðu hv. heilbr.- og félmn. varðandi mína brtt. á þskj. 238, og það er sérstaklega vegna þess, hvernig forsaga þessa máls er. Hún er sú, að á síðasta Alþ. flutti þessi sama n., hv. heilbr.- og félmn., frv. um það, sem mín brtt. fjallar um, og það frv. var flutt í samráði við hæstv. heilbr.- og félmrh. og landlækni og eftir beiðni minni. Þetta frv. var samþ. með breytingu hér í þessari hv. d., en dagaði uppi í hv. Ed. Nú virðist, þegar flutt er frv. um aðra læknishéraðaskiptingu og ég flyt þessa brtt. þar við, að þá hefði átt að liggja ljóst fyrir, að þessi hv. þn., heilbr.- og félmn., sem flutti þetta mál í fyrra og fylgdi því drengilega fram, hefði að sjálfsögðu átt að taka mína till. fyrst og fremst inn í, um leið og hún gerir brtt. við frv., og skeyta það þá saman. Ég skal ekki fara mikið inn á það að ræða þær brtt., sem hér koma frá meiri og minni hl. hv. n., því að það er í sjálfu sér ekki mikið viðkomandi minni brtt. En eins og tekið er fram af hv. 3. landsk., þá er það augljóst mál, að það eru miklu meiri rök, sem fyrir því liggja að skipta Blönduóshéraði, heldur en að skipta Egilsstaðahéraði, og sýndi það sig líka á síðasta þingi, að bæði viðkomandi ráðh. og landlæknir mæltu með því, en a. m. k. landlæknir virðist mæla gegn því, að Egilsstaðahéraði sé skipt. En ég vil út af tilmælum hv. frsm. heilbr.- og félmn. gjarnan verða við þeirri ósk n., úr því sem komið er, að biðja ekki um atkv. um mína brtt., nema því aðeins að bæði brtt. meiri hl. n. og dagskrártill. minni hl. n. verði felldar, því að ef það er nú hvort tveggja gert, þá á mín brtt. að sjálfsögðu við frv. Verði hins vegar brtt. meiri hl. hv. n. samþykktar, þá er það rétt hjá hv. frsm., að það þarf nokkuð að breyta formi á minni brtt. frá því sem hún nú er, því að hún er stíluð við frv. eins og það nú liggur fyrir. Það eitt vil ég segja í sambandi við ræðu hv. 3. landsk., minni hl. n., að mér þykir ekki viðeigandi að gera samanburð á því að fjölga prófessorum við háskólann og hinu að sinna nauðsynlegum beiðnum um það, að fólkið úti á landsbyggðinni geti notið læknishjálpar. Og það er ekkert ósamræmi í því hjá hv. þdm. hér, þó að þeir hafi fellt að fjölga prófessorum við háskólann, að samþ. nú að fjölga eitthvað héraðslæknunum í landinu. Ekki sízt þess vegna mun ég að sjálfsögðu greiða atkv. gegn hans dagskrá og tel það ekki að neinu leyti ósamræmi í afstöðu hvorki minni né annarra hv. þdm.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að ég tel, að hv. nefndarmeirihluti hafi gengið of skammt í till. sinum. Ég veit, að eins og till. eru, þá eru þær, eins og hv. frsm. meiri hl. gat um, að verulegu leyti runnar undan rifjum landlæknis, sem á seinni árum hefur ætíð verið þrándur í götu nauðsynlegra lagfæringa, þegar um hefur verið að ræða að fá einhverja leiðréttingu á læknamálum Fljótsdalshéraðs. Ég skal hins vegar játa, að það er veruleg umbót frá því, sem er, að fá fastan aukalækni í stað ungra og óreyndra aðstoðarlækna, sem einlægt hafa verið og verða væntanlega áfram að koma og fara. En mér er ljóst, að ýmsir annmarkar eru á þessu fyrirhugaða fyrirkomulagi, sem hv. nefndarmeirihluti leggur til, og ég óttast, að reynslan sýni, að þetta verði ekki viðunandi lausn. Ég skal hins vegar játa, að það, sem ég segi um það efni, er meira hugboð mitt, heldur en rökstudd skoðun. En hins vegar vil ég vona, að það reynist svo, að hv. nefndarmeirihluti og landlæknir hafi hér fundið þá leið til úrlausnar í þessum málum, sem allir geta sæmilega við unað í framtíðinni. Okkur flm. er ljóst, að á þessu þingi er, úr því sem komið er, ekki að vænta betri úrlausnar í þessu máli en þeirrar, sem felst í tillögum hv. meiri hl. heilbr.- og félmn. Við munum því sætta okkur við þær og eigum þá eftir þá einu ósk, að málinu verði hraðað svo, að það geti orðið afgreitt á þessu þingi. Um till. hv. minni hl. skal ég vera fáorður. Ég verð að segja það, að mig undrar í raun og veru afstaða hv. 3. landsk. Þessi hv. þingdeild afgreiddi í fyrra samhljóða miklu róttækari breytingu í þessu efni, en nú er um að ræða, og ég vil fullyrða, að þessi hv. þm. hafði þá ekki sérstöðu í málinu. Ég sé í raun og veru ekki ástæðu til að fara út í að ræða þau fjarstæðukenndu rök, sem hv. 3. landsk. færir fram í nál. sínu og gerði sömuleiðis í ræðu sinni áðan. En rökrétt afleiðing af þeim fjarstæðukennda málflutningi er auðvitað ekki rökstudd dagskrá, heldur algerlega órökstudd. Ég vil benda hv. þm. á það, að hér er ekki um að ræða að stofna nýtt embætti. Hér er aðeins um að ræða, að í staðinn fyrir aðstoðarlækna, sem hafa átt að vera á Egilsstöðum, á að koma fastur aðstoðarlæknir. Hér er ekki heldur um neina launabreytingu að ræða eða sérstakan aukakostnað fyrir ríkissjóð, því að það er gert ráð fyrir því, að þessi aðstoðarlæknir gangi inn í þau launakjör, sem þessir læknar hafa notið, nema þá að því leyti sem slíkur aðstoðarlæknir, ef hann verður lengi í embætti, fær hærri laun vegna lengri þjónustu. Hér er ekki heldur um það að ræða að skapa aukakostnað vegna íbúðar. Það eina, sem kemur til mála í sambandi við íbúð, eins og málum er nú háttað samkv. till. meiri hl. hv. heilbr.- og félmn., er það, að væntanlegur aukalæknir fái, vitanlega öllum að meinalausu, að njóta þeirrar íbúðar, sem nú er þegar til í læknisbústað Egilsstaðahéraðs og er notuð af aukalæknunum. Rökstudda dagskráin er því vindhögg og gersamlega út í bláinn í sambandi við þetta mál, en það örlar á gremju hjá .hv. 3. landsk. þm. yfir afgreiðslu annars máls, sem er algerlega óskylt þessu máli, eins og hv. þm. A-Húnv. tók fram. Ég vil því, eins og ég hef getið, aðeins lýsa því yfir, að eftir atvikum látum við flm. þessa frv. okkur líka þær till., sem hv. meiri hl. heilbr.- og félmn. ber hér fram.



Hin rökstudda dagskrá, sem hv. mínni hl. heilbr.- og félmn. flytur og hefur gert grein fyrir, er byggð á því, að í kjölfar þessa frv., sem hér er til umr., hljóti það að fara, að mörg ný embætti verði stofnuð. Ég tel ástæðu til að fara um þetta örfáum orðum og gera grein fyrir því, hvernig mér virðist málið liggja fyrir og að þessi rökstudda dagskrá fái ekki með öllu staðizt. Ég ætla, að það hafi verið árið 1942, að lagaákvæði voru sett um aðstoðarlækna héraðslækna. En 1944 eru tvö læknishéruð í Múlasýslu sameinuð og læknisbústaðurinn ákveðinn á Egilsstöðum. Jafnframt því að þetta er gert árið 1944, eru endurskoðuð lagaákvæðin um aðstoðarlæknana, og samkv. gildandi lögum eru þessi ákvæði um aðstoðarlæknana þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er að verja úr ríkissjóði fé til að greiða laun allt að 5 aðstoðarlæknum héraðslækna í fjölmennum læknishéruðum, þar sem ekki eru starfandi læknar aðrir. en héraðslæknar.“ Um launagreiðslur til þessara manna er vísað í 10. gr. launalaga, og kem ég að því síðar. „Landlæknir semur við héraðslækna um víst og kjör aðstoðarlækna og skal að jafnaði leitast við að vista a. m. k. einn aðstoðarlækni í hverjum landsfjórðungi. Egilsstaðahérað skal ganga fyrir öðrum héruðum um aðstoðarlækna.“ Þetta er fellt í lög 1944, um leið og læknishéruðin voru þar sameinuð. Í 10. gr. launalaga, sem vitnað er til um launagreiðslur til þessara manna, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Héraðslæknar í héruðum 3. flokks hafa að launum 10.200 kr. Það eru grunnlaun, eins og þau voru ákveðin fyrir gengisbreytinguna. -Héraðslæknar í héruðum 2. flokks hafa í grunnlaun 7.200-9.600 kr. - Héraðslæknar í héruðum 1. flokks hafa í grunnlaun 6.000-7.800 kr. Aðstoðarlæknar héraðslækna, sbr. l. nr. 52 1942, hafa 9.600 kr., þ. e. a. s. hámarkslaun héraðslækna í 2. flokks héruðum.“ Af þessu er auðsætt, að það var ætlun löggjafans þegar 1944, að Egilsstaðahérað skyldi ganga fyrir öðrum læknishéruðum um aðstoðarlækna og að laun þeirra væru eins og hámarkslaun héraðslækna í 2. flokks héruðum. Og í trausti þess, að þannig yrði þetta í framkvæmd, mun sameiningin hafa átt sér stað, sem gerð var í Múlasýslu 1944. En því miður hefur reynslan orðið sú, að aðstoðarlæknarnir hafa ekki setið að Egilsstöðum að staðaldri, og af því mun sá áhugi vera sprottinn, sem að baki þessu máli liggur. Fyrsti aðstoðarlæknirinn kom ekki fyrr, en á miðju ári 1946, en alls hafa sjö læknakandídatar sinnt aðstoðarlæknisstörfum á Egilsstöðum frá þeim tíma til þessa dags. Sá fyrsti dvaldist á Egilsstöðum 15 mánuði, en þurfti á þeim tíma að hverfa frá um skeið til að þjóna öðru læknishéraði vegna forfalla læknisins þar. Annars hafa flestir aðstoðarlæknarnir verið 610 mánuði í starfi, og hefur héraðið alloft verið aðstoðarlæknislaust og tvisvar sinnum að vetrarlagi, en þessar upplýsingar tek ég úr grg. frv. Þrátt fyrir það að lagaákvæðin um, að Egilsstaðahérað skuli ganga fyrir öðrum héruðum um aðstoðarlækni, hafi verið í gildi 8 ár, þá hefur reynslan orðið þessi. Það, sem reynt er að tryggja með þessu frv. og þeim till., sem meiri hl. heilbr.- og félmn. stendur að er það, að á þessu verði sú breyting, að í Egilsstaðahéraði verði að staðaldri tveir læknar. Sameiningin var á sínum tíma gerð í trausti þess, að svo yrði, og til þess hefur verið ætlazt, að ríkið launaði þarna að staðaldri fastan aðstoðarlækni, svo að ný útgjöld vegna þessa máls eiga ekki að verða stórvægileg frá því, sem ætlað hefur verið, og er það von okkar, sem stöndum að áliti meiri hl. n., að verði þetta frv. afgreitt í því formi, sem við höfum lagt til, þá leiði reynslan í ljós, að með því fáist veruleg bót í læknaskipun á Fljótsdalshéraði frá því, sem verið hefur nú um sinn.



Herra forseti. Hv. 2. þm. N-M. var óvenjulega stórorður í hinni stuttu ræðu sinni áðan. Hann talaði um fjarstæðukenndan málflutning, hann talaði um órökstudda dagskrá og ýmislegt því um líkt, sem gerir það að verkum, að ég ætla að leyfa mér að fara fáeinum orðum um ræðu hans og afstöðu hans í málinu yfirleitt. Ég býst við því, að þessi gremja, sem kom fram í ræðu hans, eigi sér tvær orsakir, annars vegar þá, að hann hefur orðið fyrir þeim dálítið undarlegu örlögum að flytja frv., sem enginn í heilbr.- og félmn. vildi taka undir óbreytt, - ekki einu sinni þeir tveir flokksbræður hans, sem sæti eiga í n., og má nokkuð af því marka, hvers eðlis frv. var, að það skyldi ekki hljóta betri undirtektir en þetta. Ég geri ráð fyrir, að gremjan eigi í fyrsta lagi svolitla stoð sína í þessu. Í öðru lagi á hún vafalaust rót sína að rekja til þess, að hann hefur sjálfur ásamt - svo undarlega vill til - hv. frsm. heilbr.- og félmn. fyrir skömmum tíma, rúmum 5 vikum, lagt til að afgreiða tvö önnur embættamál með rökst. dagskrá, svo að segja alveg efnislega samhljóða þeirri, sem ég legg hér nú fram, og kom þá vilja sínum fram. En hinn 9. des. 1952 var í nál. lagt til að afgreiða 20. mál þingsins, sem var frv. um að fjölga um einn kennara í laga- og hagfræðideild háskólans, með svo hljóðandi rökst. dagskrá, með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem rekstrarútgjöld ríkisins eru þegar orðin mjög há og ástæða er til að gæta fyllstu varfærni um fjölgun embætta, telur deildin ekki rétt að lögfesta þetta frv. og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Undir þetta skrifa Páll Þorsteinsson, fundaskr., frsm., og Halldór Ásgrímsson. M. ö. o.: Þeir tveir sömu menn. sem hér eru nú að leggja til að fjölga embættum - að leggja til stofnun nýs læknisembættis, hafa 9. des. 1952, eða fyrir um það bil 6 vikum, lagt til, að frv. um embættastofnun yrði vísað frá með tilliti til fjárhags ríkissjóðs. Og þeir létu raunar ekki við þetta sitja, því að þann sama dag - þeir voru stórvirkir þann dag, þeir ágætu flokksbræður og félagar í þessu máli - lögðu þeir einnig fram aðra rökst. dagskrá í sams konar máli, sem varðaði læknakennara, og hún hljóðar svona - með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem auka þarf húsnæði læknadeildar Háskóla Íslands, ef sérstakur prófessor í lífeðlis- og lífefnafræði tekur þar til starfa, með því að hann fái til afnota húsnæði það, sem Húsmæðrakennaraskóli Íslands hefur nú til afnota, en ekki er tryggt, að húsmæðrakennaraskólinn fái annað húsnæði, og þar sem rétt er að gæta fyllstu varfærni um fjölgun embætta, vill deildin ekki lögfesta þetta frv., en tekur fyrir næsta mál á dagskrá. Páll Þorsteinsson, fundaskr., frsm. Halldór Ásgrímsson.“ Ég get í sjálfu sér vel skilið, að þessum sömu ágætu þm. líði ekki reglulega vel, þegar þeir eftir 6 vikur þurfa að standa hér hvor á eftir öðrum og mæla með því, að nýtt embætti sé stofnað, en mæla á móti dagskrá, sem að efni til er nákvæmlega samhljóða þeirri dagskrá, sem þeir hafa undirskrifað og lagt fyrir Alþ. fyrir skömmum tíma. Þetta er velviljaðasta skýringin, sem ég get gefið á því, með hverjum hætti ræða hv. 2. þm. N-M. hér áðan var. Hann gat þess, og raunar hv. þm. A-Húnv. líka, að hann vildi ekki bera saman það að fjölga héraðslæknisembættum í sveit og fjölga læknakennurum við háskólann. Um það er náttúrlega það að segja, að því aðeins fá hinar dreifðu byggðir góða lækna, að sómasamlega sé séð fyrir læknakennslunni, en það verður ekki talið gert að óbreyttri þeirri skipun, sem nú er hvað snertir kennslu í mjög mikilvægum greinum, þar sem allt of mikil kennsluskylda er lögð á einn af kennurunum, þannig að ekki verður nægilega vel séð fyrir hinni fyllstu fræðslu læknaefnanna um þau mál, sem þar er um að ræða. Ég er raunar engan veginn ámælisverður fyrir stuðning við það mál, vegna þess að það var flutt af sjálfri ríkisstj., og ef þessir hv. stuðningsmenn ríkisstj. eru því máli mjög andvígir og telja flutning þess mjög ámælisverðan, þá skulu þeir fyrst og fremst beina skeytum sínum að sinni eigin ríkisstj., en ekki að mér. Þá hafa hinir tveir undirskrifendur hinna tveggja dagskrártill. fyrir miðjan desember báðir lagt á það nokkuð mikla áherzlu, að hér verði ekki um verulegan kostnaðarauka að ræða fyrir ríkissjóð, þar sem í gildi séu lagaákvæði um aðstoðarlækni í Egilsstaðahéraði. Þetta er rétt, enda tók ég það fram þegar í ræðu minni áðan, en jafnframt gat ég þess þá, sem ég skal endurtaka núna, að kostnaðaraukinn, sem af þessu mun hljótast fyrir ríkissjóð, kemur ekki þegar í stað, heldur kemur hann þegar fram koma nýjar till. um ný læknisembætti í kjölfar þessa frv., því að það er gersamlega óhjákvæmilegt. Alþ. getur ekki afgreitt þetta mál þannig að fjölga læknum í Egilsstaðahéraði, en fella síðan till. hv. þm. A-Húnv. um skiptingu Blönduóshéraðs, því að Blönduóshérað á meiri rétt á tveim læknum samkvæmt öllum hlutlausum dómum um það mál heldur en Egilsstaðahérað. Það væri gersamlega útilokað, ef einhverri sanngirni og einhverju viti ætti að beita við afgreiðslu héraðslæknamálsins yfirleitt, að neita a. m. k. 5–6 héruðum, sem þegar í stað mundu heimta nýjan lækni, um skiptingu á þeirra læknishéruðum. Nái þetta mál fram að ganga, er því alveg augljóst, að það koma þegar í stað fram kröfur um 5, 6 eða 7 ný læknishéruð, sem ekki er hægt að standa gegn með nokkurri skynsemi, með nokkru réttlæti, ef þetta mál nær fram að ganga. Það getur vel verið, að ríkissjóður sé talinn hafa efni á því að fjölga héraðslæknum svo verulega. Það er annað mál, og það er fyrst og fremst verkefni ríkisstj. og fjmrh. að segja til um það. En verði héraðslæknum fjölgað um einn, þá á það auðvitað að lenda á þeim stað í landinu, í því læknishéraðinu, þar sem mest þörf er fyrir hann, en tilviljun á ekki að ráða því, hvar hann lendir, og þetta er auðvitað kjarni málsins. - Í dagskránni eða í afstöðu minni felst í sjálfu sér engin andstaða gegn því, að héraðslæknum sé fjölgað, heldur einungis lögð áherzla á, að eigi að fjölga þeim, þá sé þeim fjölgað á þeim stað, þar sem brýnust þörf verður talin fyrir þá með réttu.



Herra forseti. Ég skal vera fáorður, því að það er raunverulega ekkert nýtt, sem kom fram í ræðu hv. 3. landsk. þm. frá því, sem hann hafði áður sagt. Hann staðfesti enn þá á ný þær fjarstæður, sem voru í málflutningi hans. Ég hélt nú, að hann hefði látið sér vel líka þann fróðleik, sem hv. þm. A-Sk. veitti honum. Það má segja, að ég hefði kannske átt að veita honum eitthvað af þeim fróðleik, en ég taldi það ástæðulaust. Ég ætlaði, að prófessorinn víssi betur en hann hefur látið í sínu nál. og sínum ræðum. Ég skal aðeins nefna eitt dæmi í sambandi við nál. hans, sem sýnir, hvað málflutningur hans er í raun og veru undirstöðulaus. Hann er að gera samanburð á ýmsum aðstæðum í ýmsum læknishéruðum, þ. á m. í sambandi við erfiðleika á að ferðast um þau, og hann segir, að í Egilsstaðahéraði sé ekki um neinn fjallveg að fara. Þetta væri nú gott, ef satt væri. En ég held, að hv. 3. landsk. verði þungt fyrir skóflunni, ef hann ætlar að gera það að láglendi, þar sem er nú yfir fjöll að fara í ferðalögum um Egilsstaðahérað. Ég ætla þá að fræða hann um það, sem ég hélt að þyrfti ekki, að það er milli 50 og 60 km vegalengd yfir að fara um heiðar og fjöll í Egilsstaðalæknishéraði, og ef hann vill fá enn fyllri fræðslu, sem ég geri ráð fyrir að hann sé vanur að gefa úr sinum prófessorsstól, þegar hann er að fræða nemendur sína, þá skal þess getið, að hér er um að ræða leiðina úr Jökuldal alla leið til Víðidals á Fjöllum. Hugsið ykkur nú, þegar hv. 3. landsk., prófessor í hagfræði, vanur að virða tölur og aðrar staðreyndir, virðir þetta mál ekki meira en það, að hann telur óþarfa að rifja upp svona einfalda hluti í landafræðinni, - þá hluti, sem afi hans, Gísli í Húsey í Hróarstungu, sá mæti maður, þurfti ekki að fara í skóla til að vita. Hér er bara eitt dæmi tekið af málflutningi og rökstuðningi hv. þm. Það er ekki hægt að ætlast til þess, að ég sé að eltast við fjarstæðurnar í löngum málflutningi í nál. og ræðum þessa hv. þm., og þarf ég ekki að afsaka það, þó að ég endurtaki það, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, að málflutningur hv. þm. væri fjarstæðukenndur, sem rökrétt hlyti að enda í röklausri dagskrártill. En ef hv. þm. óskar eftir frekari fræðslu um Egilsstaðalæknishérað, þá skal ég reyna að verða við þeim tilmælum.

Frsm., minni hl. (Gylfi Þ. Gíslason): Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Hv. 2. þm. N-M. bauð mér fræðslu um staðhætti í Egilsstaðalæknishéraði. Ég kæri mig ekki um meiri fræðslu af því tagi. sem hann veitti hér áðan. því að hún er mjög óábyggileg og ég mundi engum manni veita slíka fræðslu. Ég hygg að vafasamur málstaður hans í þessu máli hafi mjög litað fræðslu hans í þessu efni, og tel ég mig þar tala mjög varlega og vinsamlega í hans garð. Ef hann leyfir sér að kalla leiðina úr Jökuldal og út í Víðidal á Fjöllum fjallveg, þá notar hann orðið fjallvegur í talsvert annarri merkingu en hér tíðkast, því að hér er um að ræða heiði, jafnvel heiðadrög, en alveg tvímælalaust ekki fjallveg í þeim venjulega skilningi, sem lagður er í það orð og a. m. k. mundi vera lagður í það orð, þegar talað er um leiðir í öðrum læknishéruðum. Það er áreiðanlegt, að það eru ekki sambærileg samgönguskilyrði í Egilsstaðalæknishéraði og fjölmörgum öðrum læknishéruðum í landinu. Egilsstaðalæknishérað er auðvelt yfirferðar. Egilsstaðalæknishérað er eitt í hópi þeirra læknishéraða, sem eru auðveldust yfirferðar af læknishéruðum í landinu, þar sem samgöngur eru þar einna beztar. Þetta er líklega eina leiðin, sem segja má að um geti verið að ræða verulegar torfærur á, á vetrum sökum snjóa, en að kalla þessa leið fjallveg er fjarstæða, og hefði hv. þm. N-M. átt að spara sér þessa kennslu í landafræði, því að hún er hvorki honum til vegsauka né málinu til framgangs.



Herra forseti. Ég skal játa það, og ég gerði mér það ljóst í upphafi, að ég get ekki þrýst fræðslu minni inn á hv. 3. landsk., og verður við það að sitja, þó að hann vilji vera áfram í villu og svima. Hann segir, að upplýsingar mínar í landafræði, er varða læknishérað Egilsstaða, séu mjög villandi. Ég held mig við staðreyndir. Ég sagði, að um fjöll og heiðar væri að fara tiltekna vegalengd, og það er rétt, og ég legg það ekki fyrir hv. prófessorinn, en ég bara bið hann um að kynna sér þetta, t. d. með því að fara í næsta sumarfríi sínu um þessar heiðar og fjöll og vita, hvort ég skýri ekki rétt frá, og ég held, að ef hv. 3. landsk., prófessor í hagfræði, kennir ekki sinum nemendum meiri fjarstæður og staðleysur, en ég hef verið að reyna að bjóða honum upp á í þessum fáu orðum mínum, þá megi hann vel við una, hvað hann ber á borð fyrir sína nemendur. Þetta er sem sagt staðreynd. Það eru ekki orðnir miklir möguleikar á því að bjóða hv. þm. að fara að vetrarlagi um Möðrudalsfjöll, en fyrir 10–20 árum mundi ég hafa reynt að stuðla að því, að þáverandi mjög duglegur póstur, sem ferðaðist frá Egilsstöðum til Grímsstaða á Fjöllum, hefði leyft hv. 3. landsk. þm. að ferðast með sér, og ætla ég, að þá hefði hv. þm. sannfærzt um, að leiðin væri meira en heiðadrög. Hitt er annað mál, að ég hefði ekki hér lofað því, að nefndur póstur hefði tekið hv. þm. í umsjá sína, því að ég býst við, að honum hefði ekki litizt fjallgöngumannlega á nemandann. En ég mundi nú hafa reynt samt að stuðla að þessu, en ég skora á hv. þm. að sannfærast á næsta sumri af eigin raun.



Herra forseti. Þess gerist ekki þörf að fylgja þessu frv. með langri ræðu. Í grg. þess er í meginatriðum tekið fram um rök til þess, að frv. er flutt, en þær röksemdir eru í stuttu máli, að jörð þessi var fyrir nokkrum árum byggð núverandi ábúanda hennar. Jörð þessi var eyðijörð, þegar hún var byggð honum, en var byggð honum til nokkurra ára og með því skilyrði, að hann hefði að þeim tíma loknum lokið við að byggja upp á jörðinni bæði íbúðarhús og gripahús. Hann hefur unnið að ýmsum framkvæmdum á jörðinni, svo sem tiltekið er í grg. Hins vegar hefur hann ekki séð sér fært að ráðast í þessar miklu framkvæmdir. Bæði er það, sem hv. þm. er skiljanlegt, að menn vilja ógjarnan ráðast í slíkar framkvæmdir nema hafa nokkurn veginn vissu um áframhaldandi rétt til jarðarinnar, og því vildi hann ekki í þetta leggja, nema hafa vissu um að geta eignazt jörðina, og í annan stað það, að það eru einnig erfiðleikar á því að hafa á skömmum tíma lokið þeim framkvæmdum, sem nauðsynlegar eru í þessu efni. Hreppsnefnd viðkomandi hrepps, Hrafnagilshrepps í Eyjafirði, hefur mælt eindregið með því, að orðið sé við beiðni ábúandans um sölu á jörðinni, og leggur áherzlu á, að hún telji heppilegt, að hann eignist jörðina. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um málið, en vil aðeins geta þess, að mér láðist að athuga það við flutning málsins, að hér var enn til meðferðar í hv. d. frv. til l. um heimild til sölu á nokkrum jörðum, og hefði væntanlega verið eðlilegast, að till. um sölu þessarar jarðar hefði komið þar inn í, enda hefur hv. landbn. tekið inn þar fleiri jarðir en upphaflega voru í því frv. Ég vildi þess vegna, til þess að greiða fyrir framkvæmd málsins og þar sem mér virðist það vera eðlileg málsmeðferð, leggja til í fyrsta lagi, að þessu frv. verði að sjálfsögðu vísað til hv. landbn., og jafnframt mælast til þess við hv. n., að hún taki þetta mál til athugunar í því formi, að ef hún sæi sér fært að mæla með því, sem ég vona að hún geri, þá taki hún efni þess upp í það frv., sem hér liggur fyrir og mun nú eiga að vera hér til 2. umr. í dag, og taki þá það til athugunar milli 2. og 3. umr. og taki málið upþ sem brtt. við það frv., ef hún sér sér fært að mæla með samþykkt á sölu þessarar jarðar. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið, en legg til, að frv. sé að lokinni þessari umr. vísað til hv. landbn.