Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um breyt. á lögum frá 1972, um tekjustofna sveitarfélaga. Fyrsta breyt. er við 15, gr. laganna, að heimilað skuli að greiða úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga aukaframlög til sveitarfélaga sem verða fyrir fjárhagstjóni vegna laga nr. 94 30. des. 1975, um flutning verkefna frá ríki til sveitarfélaga. Þegar það frv. var til umr. á Alþ. kom sá ótti fram af hálfu sumra sveitarfélaga að þessi tilflutningur gæti orðið einstökum sveitarfélögum fjárhagsbyrði. Í sambandi við það gaf ég þá út yfirlýsingu um að ef til slíks kæmi mundi verða greitt fyrir því að þau sveitarfélög fengju aukaframlag til að bæta upp það tjón. Er þetta frv. flutt í framhaldi af og samræmi við yfirlýsingu mína á Alþ. 19. des. s.l. Þá eru gerðar till. um nokkrar fleiri breyt. á 15. gr. laganna í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga og eru þær breyt. nánar skýrðar í grg. frv. Einnig er till. um breyt. á 16. gr. laganna. Það er í sambandi við svokallað fólksfækkunarframlag, en svo er ákveðið í þessum lögum að þegar fólki fækkar í sveitarfélagi, þá skuli greiða því sveitarfélagi aukaframlag úr Jöfnunarsjóði sem miðist við íbúafækkunina og meðalútsvar. Hefur komið í ljós að þetta ákvæði þarf nokkurrar endurskoðunar við. Reynslan hefur sýnt það, eins og gerð er grein fyrir í aths. á bls. 3 þar sem nefnd eru dæmi um það. Nú er fólksfækkunarframlagið miðað við landsmeðaltal útsvara á íbúa, en hér er lagt til að því verði breytt þannig að framlagið verði helmingur meðalútsvars á íbúa. Þetta frv. er flutt sumpart að óskum og að öðru leyti í fullu samráði við Samband ísl. sveitarfélaga, og vænti ég þess, að það fái góðar undirtektir á Alþ., og legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og félmn.



Herra forseti. Orkumál Vestfjarða hafa verið til meðferðar að undanförnu. A því er enginn vafi að margir vestfirðingar hafa talið að um undanfarið áraskeið hafi Vestfirðir orðið nokkuð útundan í orkumálum þjóðarinnar, þó að ýmislegt hafi þar verið gert til framfara og bóta, og telja vestfirðingar að meira hefði þurft að gera bæði varðandi rannsóknir og framkvæmdir í þeim efnum. Í annan stað hafa komið fram að undanförnu eindregnar óskir frá vestfirðingum um skipulagsmál á Vestfjörðum varðandi orkumál. Af þessum ástæðum var ákveðið á s.l. sumri að skipa sérstaka n. manna til að fjalla um þessi mál. Það var 23. júlí 1975 sem ég skipaði 7 manna n. til að vinna að orkumálum Vestfjarða og kanna viðhorf sveitarfélaga á Vestfjörðum til stofnunar Vestfjarðavirkjunar. N. var falið að gera till. um hvernig staðið skyldi að stofnun Vestfjarðavirkjunar sem verði sameign ríkisins og sveitarfélaganna þar og hafi það verkefni að annast framleiðslu og dreifingu raforku og hagnýtingu jarðvarma í þessum landshluta. Nokkrum árum áður, eða í aprílmánuði 1971, hafði Alþ. gert ályktun þar sem ríkisstj. var falið að kanna óskir sveitarfélaganna á Vestfjörðum um þátttöku í virkjunarframkvæmdum með það fyrir augum að stofna sameignarfyrirtæki ríkisins og sveitarfélaganna. Sú ályktun hafði ekki komið til framkvæmda, en þessi nefndarskipun var gerð með hliðsjón af þeirri stefnumörkun sem kom fram í þessari ályktun Alþ. frá 1971. Í þessa n. voru skipaðir Engilbert Ingvarsson rafveitustjóri, Snæfjallahreppi, Guðmundur H. Ingólfsson bæjarfulltrúi á Ísafirði, Ingólfur Arason hreppsnefndarmaður, Patreksfirði, Jóhann T. Bjarnason framkvæmdastjóri Fjórðungssambands Vestfjarða, Karl E. Loftsson oddviti í Hólmavík, Ólafur Kristjánsson forseti bæjarstjórnar í Bolungarvík og Þorvaldur Garðar Kristjánsson formaður orkuráðs, og var hann jafnframt skipaður formaður nefndarinnar. Það er skemmst frá því að segja að n. hefur starfað af frábærum dugnaði. Hún hefur gert sér ítarlega grein fyrir þeim vandamálum sem hér var um að ræða, kvatt sér til aðstoðar marga hinna færustu sérfræðinga á þessum sviðum. Niðurstaðan hefur orðið frv. það sem hér liggur fyrir með grg. og mjög ítarlegar áætlanir um orkuframkvæmdir á Vestfjörðum næsta áratug. Ég vil leyfa mér að þakka n. og alveg sérstaklega formanni hennar, hæstv. forseta þessarar d., fyrir mjög vel unnin störf. Þótt margt væri hér bæði um skipulagsmál og framkvæmd orkumála sem gera mátti ráð fyrir að orkaði tvímælis og ágreiningur kynni að vera um, þá tókst svo giftusamlega að nm. náðu allir samkomulagi og fullri samstöðu um þessar till., bæði varðandi frv. um skipulag mála og einnig hvernig staðið skyldi að framkvæmdum orkumála á næsta áratug. N. kynnti till. sínar áður en endanlega var frá þeim gengið og nál. skilað. N. kynnti hugmyndir sínar og till. fyrir vestfirðingum og hafði fundi með öllum sveitarstjórnum á Vestfjörðum og var þar einróma fylgi við þessar hugmyndir og till. Ég tel því að hér hafi verið vel að verki staðið um allan undirbúning og mikilvægt hversu góð samstaða hefur náðst. Það, sem hér liggur fyrir, er frv. til l. um Orkubú Vestfjarða, þ.e.a.s. um skipulag þessara mála. Hv. alþm. hafa fengið heildarálit n. með grg. og áætlunum um framkvæmdir. Þær liggja ekki fyrir til ákvörðunar Alþ. að sinni, heldur verður það verkefni þessa nýja fyrirtækis, Orkubús Vestfjarða, og stjórnar þess að undirbúa og gera till, um framkvæmdir og þá leita til þings og stjórnar eftir því sem við á og nauðsynlegt kann að vera. Ég vil taka fram að þetta frv. og sú grg., sem því fylgir og lögð hefur verið fyrir þessa hv. d., er samið af orkunefndinni. Það kom strax fram að samstaða væri um það meginatriði í skipulagi þessara mála að stofnað yrði til orkufyrirtækis, sameignarfélags, þar sem sveitarfélögin vestra og ríkissjóður væru eigendur. Í l. gr. frv. segir svo: „Ríkissjóður Íslands og sveitarfélög á Vestfjörðum skulu setja á stofnorkufyrirtæki er nefnist Orkubú Vestfjarða.“ Gert er ráð fyrir því í 3. gr. frv. að þetta Orkubú sé sameignarfélag ríkisins og sveitarfélaga á Vestfjörðum, eignarhluti ríkisins skuli vera 40%, en eignarhluti sveitarfélaganna skuli samtals nema 60%. Varðandi eignarhlutdeild sveitarfélaganna er gert ráð fyrir að þar skiptist hlutir innbyrðis í hlutfalli við íbúatölu sveitarfélaganna. Rétt er að taka það fram, sem sagt er í grg. þessa frv. um 1. gr., að hér er gert ráð fyrir að stofnun Orkubúsins grundvallist á frjálsum samningum þannig að ekkert sveitarfélag er skyldað til að vera aðili að fyrirtækinu, en aftur á móti er þess vænst að öll sveitarfélögin sjái sér hag í því að eiga aðild að Orkubúinu, og benda undirtektir sveitarfélaganna á þeim fundum sem n. hefur haldið með þeim, eindregið til þess. Varðandi hlutdeildina er rétt að taka fram, að þegar rætt hefur verið áður um slík sameignarfyrirtæki ríkis og sveitarfélaga, hefur stundum komið fram og ég ætla t.d. að það hafi verið stefna fyrrv. iðnrh., að ríkissjóður ætti 50%, e.t.v. meira, en a.m.k. 50% í slíkum fyrirtækjum. Strax í fyrstu viðræðum um stofnun slíks fyrirtækis, þ.e.a.s. varðandi Norðurland eða Norðurlandsvirkjun, tók ég fram við stjórn Fjórðungssambands Norðurlands að frá minni hendi væri ekkert því til fyrirstöðu að sveitarfélögin ættu meiri hluta í slíkum sameignarfyrirtækjum, ekki síst ef það gæti orðið til þess að greiða fyrir þeim málum og leysa ýmis vandamál sem heima fyrir væru og innbyrðis milli sveitarfélaganna og varðandi þær virkjanir sem fyrir væru. Sama sjónarmið hef ég að sjálfsögðu frá upphafi látið í ljós við þá n. sem hefur undirbúið þetta frv. Niðurstaðan hefur orðið þessi, að lagt er til að eignarhlutur ríkissjóðs skuli vera 40%, en sveitarfélaganna 60%. Ég vil taka það skýrt fram, að ég tel eðlilegt að sveitarfélögin eigi hér meiri hluta og ráði þar með miklu um starf og stefnu þá sem þetta fyrirtæki mun taka, en um leið og ég segi þetta geng ég að sjálfsögðu út frá því að hið besta samstarf takist í þessum efnum milli fulltrúa ríkisins og sveitarfélaganna. Ég held að fordæmi í þessu efni bendi líka til þess. Má þar nefna Sogsvirkjun fyrst og síðan Landsvirkjun og Laxárvirkjun, en öll þessi félög hafa verið sameign ríkis og sveitarfélaga, og hef ég ekki orðið þess var að þar hafi orðið ágreiningur eða árekstrar milli fulltrúa sveitarfélaga og ríkis. Ég vænti þess að sama verði upp á teningnum í þessu efni. Í 2. gr. frv. segir að tilgangur þess sé að virkja vatnsafl og jarðhita á Vestfjörðum þar sem hagkvæmt þykir. Orkubú Vestfjarða skuli eiga og reka vatnsorkuver og dísilorkustöðvar til raforkuframleiðslu ásamt nauðsynlegum mannvirkjum til raforkuflutnings og raforkudreifingar. Fyrirtækið skuli eiga og reka jarðvarmavirki og nauðsynlegt flutningakerfi og dreifikerfi .fyrir heitt vatn. Skal fyrirtækið og eiga og reka fjarvarmakyndistöðvar ásamt nauðsynlegu dreifikerfi. Þá skal fyrirtækið annast virkjunarrannsóknir og aðrar undirbúningsrannsóknir eftir því sem ákveðið er hverju sinni. Í 5. gr. er gert ráð fyrir því að ríkið og orkuveitur sveitarfélaga á Vestfjörðum afhendi Vestfjarðavirkjun mannvirki á Vestfjörðum í raforkuverum, rafstöðvum, kyndistöðvum og jarðvarmavirkjunum ásamt tilheyrandi flutnings- og dreifikerfi, enda yfirtaki fyrirtækið skuldir sem svara til stofnkostnaðar af mannvirkjum þeim sem það tekur við. Þá er svo fyrir mælt í 7. gr. frv. að stjórn Orkubúsins skuli skipuð 5 mönnum og skuli sveitarfélögin velja 3. en ríkið 2. Í 10. gr. er gert ráð fyrir að stjórn Orkubúsins setji gjaldskrá um verð á seldri orku til notenda, og þar er sett fram sú almenna regla að gæta skuli almennra arðsemissjónarmiða við setningu gjaldskrár, en hún síðan borin undir iðnrh, til staðfestingar. Í 12. gr. er gert ráð fyrir að ríkisstj. sé heimilt að takast á hendur ábyrgð á lánum sem Orkubúið tekur til raforkuframkvæmda og einnig sé ríkisstj. heimilt að taka lán er kæmi að hluta eða öllu leyti í stað ábyrgðar. Í 15. gr. frv. segir að eftir gildistöku laganna skuli iðnrh. gangast fyrir því að sameignarsamningur verði gerður milli aðila og stofnfundur fyrirtækisins haldinn, skuli þessu lokið á árinu 1976 og síðan skuli iðnrh. setja reglugerð þar sem nánar sé kveðið á um framkvæmd laganna og starfsemi Orkubúsins. Ég tel að hér sé um mjög merkilegt mál að ræða og vænti þess að það hljóti góðar undirtektir þessarar hv. d. Ég tel að með þessu sé rétt stefnt, að stofna til samstarfs milli ríkisvaldsins og sveitarfélaganna, og að slík skipulagsleg uppbygging eins og hér er gert ráð fyrir, þar sem íbúarnir taka á sig skyldur samfara rétti til að ráða eigin málum á samvinnu við og með aðstoð ríkisvaldsins, sé besta tryggingin fyrir hagkvæmri skipan orkumálanna í þessum landshluta. Sú stefna, sem hér er mótuð, er í samræmi við vilja og ályktanir Sambands ísl. sveitarfélaga. Þegar það samband hefur unnið, eins og það hefur gert mjög rækilega, að till. um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, er eitt af meginatriðum í till. Sambands ísl. sveitarfélaga að þessum málum, orkumálunum, sé ráðið á þann veg sem hér er gert, þannig að þar komi ríkið og sveitarfélögin til samstarfs. Í till. Sambands ísl. sveitarfélaga er lagt til að orkuöflun verði í höndum sameignarfyrirtækja ríkis og sveitarfélaga. Sama má segja um Samband ísl. rafveitna. Það hefur á ráðstefnum um skipulag orkumála markað fyrir sitt leyti þá meginstefnu að orkuvinnslufyrirtæki séu sameign sveitarfélaga og ríkis og að framtíðarskipun yrði sú að landinu yrði skipt í svæði, hvert með sitt landshlutafyrirtæki í orkumálum. Má þar sérstaklega nefna niðurstöður á ráðstefnu Sambands ísl. rafveitna 1972. Eftir að þessar till. orkunefndar Vestfjarða lágu fyrir og höfðu verið afhentar mér hefur stjórn Fjórðungssambands Vestfjarða haldið fund um málið og gert einróma ályktun þar sem óskað er eftir því við iðnrh., að þetta frv. verði lagt fyrir Alþ. það sem nú situr, og látin í ljós sú ósk, að það megi hljóta atgreiðslu fyrir þinglok. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Í umr. í Sþ. áðan um svonefnt Kröflumál vék ég nokkrum orðum að frv., sem hér er til umr., um Orkubú Vestfjarða. Mér þykir hví óhjákvæmilegt að bæta þar nokkrum orðum við úr því það er hér á dagskrá. Það hefur lengi verið álit margra að skipulag raforkumála hér á landi væri í molum og að nauðsynlegt væri að endurskipuleggja raforkuöflun og raforkudreifingu innanlands. Hefur verið bent á það að of margir aðilar önnuðust virkjunarrannsóknir. Það hafa verið aðilar eins og Landsvirkjun, Laxárvirkjun, Orkustofnun sem hafa verið að gera sjálfstæðar rannsóknir á virkjunum mikilla vatnsfalla hér á landi, og jafnvel hefur komið fyrir að þessir aðilar væru að rannsaka sömu vatnsföllin hver fyrir sig án nauðsynlegs samstarfs. Er alveg ljóst að hér á landi er þörf á skýrari og gleggri verkaskiptingu milli aðila sem unnið hafa að raforkumálum, en einnig hefur komið fram mikil óánægja með það í mörgum landshlutum að heimamenn skuli ekki fjalla meira um ákvarðanir sem teknar eru í þessum málum og framkvæmd þeirra, en raun ber vitni. Fyrir nokkrum árum fjallaði n. manna, sem svipuð var til að gera till. um þetta efni, um þetta mál í ítarlegu nál., og á grundvelli þess nál. var flutt þáltill. hér í þinginu að frumkvæði fyrrv. orkumrh., Magnúsar Kjartanssonar. Þessi þáltill. var nokkurs konar málamiðlun milli ýmiss konar sjónarmiða sem fram hafa komið í þessu efni, þar sem annars vegar var gert ráð fyrir allsterkri heildarstjórn raforkumála, en á hinn bóginn fallist á að rétt væri að stofna til sérstakra landshlutasamtaka. Það skal tekið fram að í till. var ekki gerð skýr grein fyrir verkaskiptingu þessara tveggja aðila. þ.e.a.s. heildarstjórnarinnar annars vegar og landshlutasamtakanna hins vegar, en þarna var um að ræða stefnumótun sem átti eftir að útfæra nánar í reynd. Síðan þetta var, því að það fór svo að Alþ. afgr. ekki þessa þáltill., hafa starfað n. í þremur landshlutum til undirbúnings að tillögugerð um skipan þessara mála í viðkomandi landshlutum. Árangurinn af þessum nefndarstörfum birtist hér í frv. til laga um Orkubú Vestfjarða að því er snertir eina nefndina. Ég get strax lýst yfir ánægju minni með þá hugmynd að rafveitur á Vestfjörðum og orkuöflunarfyrirtæki þar séu sameinuð í eitt fyrirtæki. Ég held að það sé einmitt mesti kostur þessa máls að þarna er um sameiningu marga smárra aðila að ræða sem þurfa að vinna saman. Hitt get ég strax sagt, að ég tel öllu hæpnara að slá því föstu í þessu frv. að hér verði um að ræða algjörlega sjálfstæðan virkjunaraðila sem annist virkjunarrannsóknir og sjái um alla orkuframleiðslu á viðkomandi svæði. Ég tel að innan tiltölulega fárra ára verði búið að samtengja allt landið í eitt orkuveitusvæði og þá verði útilokað að virkja í einhverjum ákveðnum landshlutum eingöngu með hliðsjón af þörfum viðkomandi landssvæðis, heldur verði stöðugt að hafa þarfir landsins í heild: huga og reikna dæmið aftur og aftur á hverju ári eftir því sem orkunotkun vex með hliðsjón af því sem kemur út hvað snertir þróun orkumála í öllum landshlutum. Ég tel, að slík vinnubrögð séu alger forsenda fyrir því að vitlegar ákvarðanir verði teknar um stórvirkjanir hér á landi á næstu árum. Ég er nefnilega ekki þeirra skoðunar að það sé aðalatriði málsins fyrir fólkið úti um landsbyggðina að fulltrúar í viðkomandi sveitarstjórnum geti haft áhrif á það hvar þeir virkja hverju sinni. Ég tel að aðalatriði málsins sé að fólkið fái raforku á lágu verði, og ég er ansi hræddur um það, ef það mál er hugsað til enda, að menn skipti landinu í fjögur eða fleiri orkuveitusvæði og starfandi séu sjálfstæð orkuöflunarfyrirtæki á hverju svæði, að þá geti afleiðingin ekki orðið önnur en sú að um verði að ræða mjög mikinn mismun á orkuverði eftir landssvæðum. Sú þróun væri svo sannarlega ekki fólkinu úti um hinar dreifðu byggðir landsins í hag. Ég sé að í þessu frv. er vikið að þessu vandamáli í grg. örfáum orðum. Það er ljóst að þeir, sem sömdu frv., hafa gert sér grein fyrir þessu vandamáli eða rætt það ítarlega. Þó get ég ekki sagt að nm. hafi leyst þann vanda eða séð fyrir endann á honum, því að þeir virðast gera ráð fyrir að þessi vandi minn leysast með verðjöfnun. Það má vel vera að þennan vanda megi að einhverju leyti leysa með verðjöfnun. En það er ekki skemmtileg lausn að þurfa að skattleggja í stórum stíl ákveðin, sjálfstæð orkufyrirtæki á landinu til þess að rétta fjárhag annarra orkufyrirtækja. Það verður aldrei mikill friður um þess háttar skattheimtu, og ég er hræddur um að það verði mjög erfitt að ná fram fullri jöfnun á raforkuverði eftir þessari leið. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram, að orð mín mega ekki skiljast svo að ég sé með þeim að lýsa yfir andstöðu við þetta frv. Ég tel ekki útilokað að stofnun fyrirtækis, sem bæri nafnið Orkubú Vestfjarða, gæti fallið inn í heildarskipulag raforkumála á öllu landinu. En spurningin er fyrst og fremst sú, hvernig við getum komið upp slíkum orkufyrirtækjum í ýmsum landshlutum án þess að það hafi í för með sér aukna ringulreið og aukið skipulagsleysi í orkumálum. Við þurfum fyrst og fremst að fá aukið skipulag og betri heildarstjórn á raforkumálum í landinu, en ekki öfugt. Ég tel að það sé fullkomlega raunhæft að skipuleggja raforkumálin þannig að um verði að ræða eina heildarstjórn, jafnframt því sem um sé að ræða eðlilegt samstarf við nokkur orkufyrirtæki í einstökum landshlutum. Ég vil bæta því við, að með þessu frv. höfum við aðeins séð einn þáttinn af mörgum sem verið hafa í undirbúningi hvað snertir endurskipulagningu raforkumála hér á landi, því að sams konar n. hafa verið starfandi hæði á Norðurlandi og Austurlandi. Ég hefði talið eðlilegast að alþm. gætu skoðað þessi mál í nokkru samhengi þannig að um yrði að ræða ákveðið samræmi í uppbyggingu nýs kerfis á þessu sviði. Ég tel þess vegna að hæpið sé að afgreiða þetta mál eitt sér, heldur sé nauðsynlegt að vita í hvaða átt þróunin stefnir bæði á Norðurlandi og Austurlandi, en alþm. hafa enn ekki séð nál. frá þeim nefndum.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja örfá orð um þetta mál við þessa 1. umr. Ég vil fyrst lýsa ánægju minni með það starf sem hefur verið unnið að úttekt orkumála á Vestfjörðum. Ég held að ekki verði um það deilt að sú n., sem að því starfaði, vann gott starf og vann það hratt og vel, og koma niðurstöður hennar fram í þeirri skýrslu sem þm. hafa fengið um orkumál Vestfjarða. Þar er gerð ítarleg úttekt á ástandi orkumála í kjördæminu og komist að ákveðinni niðurstöðu og ákveðinni forgangsröðun verkefna. Sú niðurstaða, sem þar er í raun og veru í mínum huga mikilvægust, er að leggja beri áherslu á leit að jarðhita, og aðrar framkvæmdir, eins og lína inn í kjördæmið eða virkjanir heima fyrir, ráðist mjög af því hvernig sú leit takist. Má segja að þetta hafi verið ljóst, en engu að síður er þetta nú tekið saman af sérfræðingum mjög vandlega, gerður samanburður á ýmsum kostum sem þarna koma til greina við orkuöflun og, eins og ég sagði áðan, þessum framkvæmdum raðað í forgangsröð. Sýnist mér rannar að svo mætti vera víðar. Þarna er að finna mikinn fróðleik á einum stað um orkumál Vestfjarðakjördæmis. Einnig hefur n. tekið sér fyrir hendur að setja í frv.- form till. frá Fjórðungssambandi Vestfjarða um Orkubú Vestfjarða. Það er mjög athyglisvert mál, og hefur tekist að sameina sveitarfélögin á Vestfjörðum um þessa lausn. Tel ég það töluvert afrek. Þar voru skoðanir mjög skiptar, en menn hafa sæst á þessa leið. Þarna eru sameinaðar fjórar rafveitur, þrjár rafveitur heimamanna og Rafmagnsveitur ríkisins, í eitt orkubú. Í þessu frv. eru mörg mjög athyglisverð atriði, eins og t.d. sú viðleitni að koma rekstri fjarhitunarstöðva og raforkukertisins á eina hönd. Það er enginn vafi á því að þetta er mjög mikilvægt mál fyrir vestfirðinga. Líklegt er að hitun þar með jarðhita verði ýmsum erfiðleikum bundin vegna þess að jarðhiti þar er takmarkaður og hitastig er lágt. Því er líklegt að gripa þurfi til raforku til viðbótar heim jarðhita sem fáanlegur er. Er því mikilvægt að þetta sé á einni hendi. Einnig hefur þarna verið gerð mjög athyglisverð athugun á hagkvæmni annars vegar beinnar rafhitunar í heimahúsum eða hitunar frá fjarhitunarstöðvum þar sem nota má hitaveitu, raforku eða svartolíu eftir því sem þörf krefur. Niðurstaðan er sú að það sé skynsamlegast og hagkvæmast þegar tekið er tillit til þessara kosta allra að byggja slíkar kyndistöðvar. Þetta er tvímælalaust hlutur sem aðrir landshlutar ættu að skoða einnig nánar. Í þessu frv. er hins vegar gert ráð fyrir því að öll orkumál Vestfjarða, þ.e.a.s. einnig orkuframleiðslan, verði á einni hendi. Um þetta má deila, það viðurkenni ég, og á þetta hefur verið deilt, m.a. af síðasta hv. ræðumanni sem ég heyrði deila á þetta í ræðu í Sþ. Ég get að mörgu leyti tekið undir orð hans þar um. Ég er þeirrar skoðunar að raforkuframleiðslan í okkar landi og dreifing raforkunnar milli landshluta eigi að vera á einni hendi. Ég er þeirrar skoðunar að aðeins með því móti fáist sú hagkvæmni í hönnun, framkvæmd og rekstri okkar orkuvera sem áreiðanlega er nauðsynleg, og við getum kannske dregið þá ályktun af þeim umr., sem nú fara fram í Sþ. Þetta á að verða að mínu mati sú heildarstefna sem hér verður fylgt. Ég get einnig tekið undir það, að það hefði verið æskilegt að hafa þessa stefnu fyrirliggjandi nú þegar lagt er fram frv. um Orkubú Vestfjarða. Ég get einnig tekið undir það, að varasamt er e.t.v. að setja þrjár eða fleiri sjálfstæðar n. til þess að athuga orkumál hinna ýmsu landshluta. Ég hygg að þarna þurfi að verða á veruleg samræming. En það er þó staðreynd að það, sem hér er lagt til, er veruleg bót á því ástandi orkumála sem nú ríkir í Vestfirðingafjórðungi. Það eru, eins og ég sagði áðan, fjórar veitur sem verða sameinaðar. Það er enginn vafi á því að þarna fæst langtum betri samræming í rekstri, og þótt þessi samræming nái eingöngu til Vestfjarðakjördæmis er að því mikil framför. Ég tel því að vestfirðingar eigi að fá að njóta þess að hafa þarna riðið á vaðið. En ég vil jafnframt láta koma hér fram að ég lít svo á að þegar samstaða næst nm annan hátt á orkuframleiðslu og vinnslu hér á landi, þá hljóti einnig það kerfi, sem þarna kann að verða upp tekið og verður upp tekið ef frv. verður samþ., að verða endurskoðað. Ég legg ekki síst áherslu á þetta með hagsmuni vestfirðinga sjálfra í huga. Ég er þeirrar skoðunar að jafnaðarverð eða sama gjaldskrá fyrir orkuframleiðsluna í landinu öllu sé háð því að a.m.k. orkuframleiðslan og heildsöludreifing orkunnar sé á einni hendi, og ég óttast að vestfirðingar, sem eiga ekki tök á nema tiltölulega litlum vatnsaflsvirkjunum, kunni að sitja þar við annað borð ef þeir verða utan slíks samrekstrar orkuframleiðslunnar. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að svo geti orðið þótt það frv., sem nú liggur fyrir, verði samþykkt og þessi skipan tekin upp á Vestfjörðum, e.t.v. þá til bráðabirgða. Vel má vera að inn í það frv., sem nú liggur fyrir, ætti að bæta ákvæðum sem tryggi að þetta verði endurskoðað ef og þegar samstaða næst um slíkan samrekstur orkuveitnanna. Þetta vil ég gjarnan að komi hér fram um leið og ég lýsi ánægju minni með það mikla starf, sem n. hefur unnið og að mjög mörgu leyti með það frv. sem nú er lagt fram.



Herra forseti. Ég vil byrja með því að lýsa mikilli ánægju minni yfir því að frv. þetta skuli vera komið til kasta Alþ. og vera hér til umr. í dag. Hæstv. félmrh. gerði ítarlega grein fyrir máli þessu og hann lét falla þakkar- og viðurkenningarorð til þeirrar n. sem vann að samningu þessa frv. Ég vil færa hæstv. ráðh. þakkir fyrir hönd allra nm., en sérstaklega vil ég þakka honum fyrir forustu hans í þessu máli. Sá veldur miklu sem upphafinu veldur. Eins og segir í grg. með frv. þessu er það hæstv. félmrh. sem skipaði n. þá sem samið hefur frv. þetta. Þá vil leyfa mér að þakka hv. 2. þm. Vestf. fyrir hans vinsamlegu viðurkenningarorð um það verk, sem unnið hefur verið við samningu þessa frv. Það er ástæða til þess í þessu sambandi að leggja áherslu á það, sem kom fram hjá hæstv. félmrh., að það er víðtæk samvinna um þetta mál á Vestfjörðum og hjá fulltrúum vestfirðinga á hinu háa Alþ. Allir þm. Vestf. hafa samþykkt á fundum okkar Vestfjarðaþm. að styðja af alefli að því að mál þetta nái fram að ganga. Þar er engin undantekning. Vestfjarðaþm. standa saman í þessu máli, einn fyrir alla og allir fyrir einn. Hv. 5. þm. Norðurl. v. talaði hér í umr. Mér þykir rétt að það komi skýrt fram og raunar er ég búinn að segja það, að það er eins með hans flokksmenn, hv. 5. þm. Norðurl. v., formanns Alþb., eins og aðra forustumenn Vestfjarða í þessum málum, að þeir standa saman með okkur hinum og hlutur þeirra hefur í engu legið eftir í þessu máli. Hv. 5. þm. Norðurl. v. kom með ýmsar hugleiðingar og aths. í sambandi við þetta mál, en hann tók fram að hann væri ekki að lýsa andstöðu sinni við þetta frv. Hv. þm. tók það skýrt fram. Hins vegar varpaði hann fram ýmsum hugmyndum og aths. Frá mínu sjónarmiði var ekkert óeðlilegt að hv. þm. gerði það, því að það er auðvitað margt sem kemur til athugunar og er þess vert að leiða hugann að þegar ráðið er fram úr slíkum málum sem gert er ráð fyrir að þetta frv., sem hér er til umr., geri. Hv. 5. þm. Norðurl. v. vék að því í upphafi sinnar ræðu að það þyrfti að bæta skipulagið á orkumálunum, það væru of margir aðilar t.d. við rannsóknarstörf og stundum vissi hægri höndin ekki hvað sú vinstri gerði. Það er mikið til í því að þetta hafi ekki á undanförnum árum verið alls kostar nógu gott. Og við skulum vona að á þessu verði ráðin bót. Stofnun Orkubús Vestfjarða gerir lítið til eða frá í þessu efni. Heildarskipulag á rannsóknarmálunum verður að mínu viti að vera á vegum Orkustofnunar og þannig einn aðili að stjórna þessari mikilvægu starfsemi. Það segir í 2. gr. þessa frv. að vísu um tilgang og verkefni Orkubús Vestfjarða: „Fyrirtækið skal annast virkjunarrannsóknir og aðrar undirbúningsrannsóknir eftir því sem ákveðið er hverju sinni.“ Ég skal skýra hvers vegna þetta ákvæði var sett inn. Það var alls ekki hugsað þannig að Orkubú Vestfjarða færi að standa þannig að þessum málum sem sjálfstæður aðili. Það var hins vegar talið æskilegt að ef verður, sem við vonum, af stofnun þessa fyrirtækis, þá verði meira um tæknimenntaða menn á þessu sviði að ræða búsetta á Vestfjörðum og meira og minna á vegum þessa fyrirtækis. Þá væri það ekki óskynsamlegt undir vissum kringumstæðum að fela þeim eitthvað af þessum störfum ef svo ber undir. En það er eins og segir í frvgr. að það mundi að sjálfsögðu verða ákveðið hverju sinni, ákveðið af þeim sem færu með heildarstjórnina. Hv. þm. ræddi um það að fram undan væri heildarsamsetning raforkukerfis landsins. Um það er ég honum sammála. Ég veit ekki betur en allir séu sammála um að það sé það sem eigi að stefna að og sé sjálfsögð þróun í þessum málum. En spurningin er hvort þetta tæknilega atriði, samsetning orkuveranna í landinu, hafi áhrif á hina skipulagslegu hlið þessara mála. Það er annað mál. Mér virtist sem hv. þm. talaði svo sem þetta færi saman, þ.e. ef um eitt samtengt kerfi væri að ræða, þá væri eðlilegast að það væri eitt fyrirtæki orkuöflunar. Þetta er sjónarmið út af fyrir sig og sjálfsagt hægt að færa ýmis rök fyrir þessari skoðun. Hins vegar er líka óhætt að fullyrða að þetta þarf ekki að fara saman og hin tæknilegu mál í þessu sambandi. Það skýrir þetta best að vekja athygli á því hver er skipan þessara mála á Norðurlöndum. Í Danmörku er það svo að ríkið á hvorki framleiðslu- né dreifingarfyrirtæki í raforkuiðnaðinum. Það eru sveitarfélög, það eru hlutafélög, það eru sjálfseignarstofnanir og fleiri félög og aðilar sem eiga þetta. Þetta eru sjálfstætt rekin fyrirtæki. Í Noregi er það svo að ríkið á ekkert í dreifingunni, en í framleiðslunni á það milli 20 og 30%. Hitt, 70–80% framleiðslunnar, er á vegum einstakra fyrirtækja, sveitarfélaga, hlutafélaga o.s.frv. Í Svíþjóð er það þannig að ríkið er með innan við 10% af dreifingunni, en í framleiðslu raforkunnar er ríkið með rúmlega 40%. Hitt er á vegum ýmissa félaga, margra félaga. Í Finnlandi er það svo að ríkið er með enga dreifingu, en í framleiðslunni er það með rúmlega 40%. Hitt er á vegum sveitarfélaga og annarra slíkra aðila. Þannig er þessum málum skipað á Norðurlöndum. Raforkukerfin þar eru samtengd, ekki alveg í Noregi, en í Danmörku og ég má segja í Svíþjóð og að ég ætla víðast hvar um allt landið í Finnlandi, allt samtengt. Þykja engin vandkvæði að hafa þetta svo, samtengingu, þó að hinir einstöku orkuframleiðendur séu margir og félagsform fyrirtækjanna sé margs konar. Ég hygg að það þurfi ekki að fjölyrða frekar um þetta til þess að við getum verið allir sammála um að við erum ekki með því að stofna landshlutafyrirtæki í orkuiðnaðinum á Íslandi að gera neitt sem hindrar í fyrsta lagi samtengingu og í öðru lagi heildarstjórn og skynsamlega hagnýtingu orkunnar. Það gefur auga leið að ef landshlutafyrirtæki eru stofnuð og orkuframleiðslan og kannske dreifingin verður að öllu leyti á hendi þessara aðila, þá þarf að sjálfsögðu einhverja heildarstjórn. Ég held að allir, sem hafa hugleitt þetta mál, hafi gert ráð fyrir því að það þurfi heildarstjórn. Það þarf einhvers konar nefnd, ráð eða stjórnkerfi til þess að tryggja hina bestu nýtingu orkunnar. Ég er þess vegna í raun og veru alveg sammála hv. 5. þm. Norðurl. v. um þetta mikilvæga efni. Við höfum kannske nálgast þetta frá mismunandi sjónarmiðum. Og auðvitað er hægt að líta á þetta frá fleiri en einni hlið. Þá skal ég að lokum aðeins víkja að einu atríði sem hv. þm. kom inn á og var ekki óeðlilegt að hann gerði frekar en var um önnur atriði sem hann vék að. Ég vil taka það fram að öll þessi atriði, sem hv. þm. vék að, eru einmitt atriði sem sú n., sem samdi og undirbjó þetta frv., eyddi miklum tíma og fyrirhöfn til þess að athuga og ræða frá margs konar hliðum. En síðasta atriðið, sem ég ætlaði að víkja að, var þessi spurning sem hv. 5. þm. Norðurl. v. kom inn á, hvort það væri rétt að koma á fót landshlutafyrirtæki á Vestfjörðum áður en séð yrði hverju fram yndi í þessum málum í öðrum landshlutum. Það er nú fyrst að minna á í þessu sambandi að við höfum nú þegar fyrir tvö eða jafnvel fleiri landshlutafyrirtæki í orkumálunum fyrir stórt landssvæði. Þar á ég við Landsvirkjun, og Laxárvirkjun, sameignarfyrirtæki Akureyrar og ríkisins. Það má minna á Hitaveitu Suðurnesja og það mætti nefna fleira. Ég held að það verði aldrei komið upp heildarskipun á þessum málum þannig að skipulagið fæðist einn góðan veðurdag alskapað. Ég held að þessi mál séu það margslungin, að það verði ekki, það verði að byggja þetta upp smám saman, eins og raunar er byrjað á og þau landshlutafyrirtæki, sem ég nefndi, eru vottur um. Ég held að það sé ekki hægt að gera þetta á annan veg. Ef á að stofna þessi landshlutafyrirtæki á frjálsum grundvelli með samkomulagi milli viðkomandi sveitarfélaga og ríkisvaldsins, þá verður það samkomulag að mótast af aðstæðum í hverjum landshluta. Það eru mismunandi sjónarmiðin. Þó að þau séu mismunandi kunna þau að meira eða minna leyti að eiga öll rétt á sér. Þess vegna held ég að við séum á réttri leið með því að fikra okkur svo áfram sem nú horfir ef Alþingi fellst á að afgreiða þetta frv. sem lög á þessu þingi. Ég held meira að segja að það sé hugsanlegt að einmitt þetta frv. og hvernig vestfirðingar hafa tekið á málinu geti e.t.v. verið eitthvert fordæmi á einhverjum sviðum við meðferð þessara mála annars staðar. Og þá er kannske þýðingarmesta fordæmið það sem gefur þessum hugmyndum öllum þann grundvöll sem nauðsynlegt er að standa á ef eitthvað á að verða af þessu, ef þetta á nokkuð að verða nema orðin tóm, að það sé samstaða hjá viðkomandi sveitarfélögum og fólkinu í þessum byggðarlögum um það sem gera skal. Að mínu viti er ekki hægt að gera þetta nema þetta sé fyrir hendi. Nú er þetta fyrir hendi á Vestfjörðum. Ég er ekki að segja - ég vil taka það skýrt fram - að á Vestfjörðum, ef frv. verður samþ. nú fyrir þingslit, verði strax búið að ganga frá þessum hlutum. En það er samstaða um þessa stefnu, sem frv. boðar, í meginatriðum. En hvert sveitarfélag tekur ekki endanlega afstöðu til þessa eða ríkið fyrr en viðkomandi aðilar skrifa undir sameignarsamning. Sú samstaða, sem nú er, er ákaflega þýðingarmikil og allir þeir, sem hafa komið nálægt þessum málum við undirbúning þessa frv., og þeir eru margir, hafa þá von og ósk fram að færa að það geti orðið af framkvæmdum í þessu efni. Ég sagði að þeir væru margir sem beinlínis hafa komið nálægt þessum málum. Sú n., sem vann að samningu þessa frv., hafði fundi með sveitarstjórnarmönnum á Vestfjörðum þar sem nær allir sveitarstjórnarmenn á Vestfjörðum mættu - nær allir. Það er þess vegna nú að okkar dómi alveg sérstakt tækifæri til þess að koma þessu máli í framkvæmd. Það er fyrir hendi þar nauðsynleg samstaða í málinu.



Herra forseti. Ég gat ekki verið viðstaddur fyrri hluta þessarar 1. umr. um frv. til l. um Orkubú Vestfjarða. Ég kom inn þegar hæstv. forseti okkar var að þakka hæstv. iðnrh, fyrir hans mikla hlut í þessu máli. Ég missti sem sagt af því þegar hæstv. iðnrh. þakkaði hæstv. forseta fyrir hans hlut. Það verður eflaust örðugt fyrir einn eða annan að hafa mikið við þetta frv. að athuga, þegar það liggur fyrir að þm. Vestf. muni berjast fyrir því allir sem einn eða einn fyrir alla og allir fyrir einn, eins og síðasti hv. ræðumaður gerði svo skilmerkilega grein fyrir. En engu að síður langaði mig til þess að koma á framfæri örfáum aths. við þetta frv. nú við 1. umr, fyrst ég á þess kost. Ég heyrði ekki ræðu hv. 5. þm. Norðurl, v. nema í endursögn, en eftir því sem þar kom fram, þá fæ ég ekki betur séð en ég sé í einu og öllu sammála því sem hann sagði. Ég hef þó þann fyrirvara að í ræðunni kunni að hafa verið eitthvað meira en hér var endursagt, og má vera að ég sé ekki sammála því. En það, sem ég legg áherslu á, er að við hljótum að verða að koma á fót að mínu mati heildarstjórn á raforkumálum þessa lands. Að öðrum kosti og ef sú braut verður farin sem hér er lögð til, verður Landsvirkjun sú, sem starfað hefur undanfarin nokkur ár, ekkert nema nafnið. Hún verður þá fyrirtæki sem sér Suðurlandi og Suðvesturlandi, Reykjavík og nágrenni fyrir rafmagni. Þetta er náttúrlega sjónarmið út af fyrir sig. En þetta er ekki stefna sem ég aðhyllist í þessum málum. Ég er ekki heldur viss um að landsmenn allir séu á því að sunnlendingar eigi einir að njóta þess rafmagns sem þegar er búið að virkja í Þjórsá og Tungnaá. Ef menn eru það, þá náttúrlega fara þeir þá leið sem hér er verið að mæla fyrir, og þá verður virkjað í Kröflu fyrir Norðurland, þá verður virkjuð Bessastaðaárvirkjun fyrir Austurland og þá býr hver að sínu. Ég er ekki þessarar skoðunar í raforkumálum. Ég held að það eigi að samtengja þetta kerfi og hver styðji annan í þessum málum, en ekki að hver búi algerlega að sínu, eins og mér virðist vera stefnt að með þeirri braut sem hér er lagt inn á og hv. síðasti ræðumaður talaði um sem fordæmi annars staðar. Það skilst auðvitað mjög vel hvað þar er við átt. Það er sem sagt það að hver virki fyrir sig og eigi 60% af virkjuninni og svo hjálpi ríkið svolítið til með því að eiga 40%. Ég álít að nú verði ekki miklu lengur á frest skotið að taka ákvörðun um hvort hin eina fullhannaða virkjun, sem fyrir liggur í landinu, verður framkvæmd eða ekki, og á ég þar við virkjunina við Hrauneyjafoss. Fyrir því er heimild Alþ. og þarf enga lagasetningu. Ég er sannfærður um að þegar ráðist verður í þá virkjun og þar með fullvirkjuð aðstaðan í Tungnaá og Þjórsá, þá verðar risin hér hagstæðasta virkjun sem við eigum völ á, og ég sem sagt legg áherslu á að þessa ákvörðun verði að taka fyrr en síðar. En ég sé ekki fram á að þessi fyrirætlun komist í framkvæmd ef á sama tíma verður ráðist í virkjanir í öllum landshlutum öðrum í senn. Ég sé ekki fram á það að fjárhagsástand okkar sé þannig að við getum ráðist í þær framkvæmdir. Ég sé ekki heldur fram á að það sé þörf fyrir þær eins og sakir standa. Þetta finnst mér vera úrlausnarefni sem þurfi að takast á við áður en lengra er haldið í því að skipta landinu í landshluta og landshlutavirkjanir. Það var minnst á það af hv. síðasta ræðumanni að skipulag þessara mála væri með mismunandi hætti á hinum Norðurlöndunum. Það er vafalaust allt rétt sem hann sagði um það. En ég bendi á að þar er auðvitað ólíku saman að jafna. Íslenska þjóðin er ekki nema eins og íbúar eins meðalstórs bæjarfélags jafnvel á hinum Norðurlöndunum, og ég held að einingin sé síst of stór þó að hún sé ekki brytjuð í smáparta. Ég mun ekki hafa þessi orð miklu fleiri við þessa 1. umr. Það gefst tækifæri til að ræða þetta mál síðar. En í tilefni af því sem var sagt í síðustu ræðu um að nú væri tækifæri til þess að koma þessu í lög á þessu þingi, þá vil ég upplýsa það að fylgi mitt við því í ríkisstj. að þetta frv. væri lagt fram nær ekki lengra en til framlagningar þess, og ég áskil mér fullan rétt til þess að greiða atkv. gegn frv. ef mér sýnist svo þegar þar að kemur.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa langt mál um þetta frv., en ég vildi þó koma hér með örfáar aths. Mér hefur skilist það svo að það sé stefna og hafi lengi verið stefna stjórnvalda í þessu landi - og ég tel að það eigi að vera stefna stjórnvalda - að raforkuverð verði hið sama um land allt og jafnframt því verði stefnt að því að tryggja lægsta mögulegt verð á raforku fyrir landsmenn. Þetta er það meginmarkmið sem ég tel að eigi að vinna út frá. Þá vaknar spurningin á hvern hátt það verður best gert. Nú er hér komið fram frv. til l. um Orkubú Vestfjarða, þannig að Vestfirðir verði afmarkað svæði og þetta orkubú sjái um allar línur og framleiðslu raforku innan þess svæðis. Það má vel vera að þetta geti verið liður í þeirri stefnu að tryggja lægsta mögulegt raforkuverð í landinu og jöfnuð á þessu raforkuverði. En ég hlýt að taka undir með öðrum sem hafa komið hér inn á það: Hvert verður framhaldið? Hver er stefna hæstv. iðnrh. um framhald þessara mála? Á framhaldið að verða það að sérstakt orkubú verði á Suðurlandi eins og er í dag, þ.e.a.s. Landsvirkjun, það verði sérstakt orkubú á Norðurlandi og það verði sérstakt orkubú á Austurlandi? Ég held að það sé alveg nauðsynlegt, jafnhliða því að þetta mál er afgreitt, að menn geri sér einhverja hugmynd um það hvert verður framhaldið og hvaða áhrif samþykkt þessa frv. og skipan þessara mála á Vestfjörðum hefur á skipulagningu mála annars staðar og möguleika á hættu fyrirkomulagi þar. Ég held að það sé nauðsynlegt í raforkumálunum. Og mér finnst í raun og veru allir vera sammála um það að við lítum á þessi mál í heild, en ekki í afmörkuðum svæðum. Ég vil fara þess á leit við iðnn., þegar hún tekur þetta mál til athugunar, að þetta verði íhugað vandlega. Mér finnst þetta mál vera stefnumarkandi, ekki aðeins fyrir Vestfirðina, heldur og fyrir aðra landshluta. Ég er því alveg sammála og ég tel nauðsynlegt að landshlutasamtökin eða fólkið í viðkomandi landshlutum hafi einhverja stjórn og ítök í þessum stofnunum. En það er líka hægt að hugsa sér að það sé til eitt fyrirtæki sem starfi í nokkrum deildum. Það er ekki endilega nauðsynlegt til þess að tryggja sjálfstæði eininga, hvorki í þessum rekstri né öðrum, að fyrirtækin starfi í mörgum einingum. Það er einnig hægt að hugsa sér að eitt fyrirtæki starfi í deildum og hafi ákveðna sjálfstjórn, en hafi síðan ákveðna yfirstjórn. Ég vildi aðeins koma þessu á framfæri og ítreka þá spurningu til hæstv. iðnrh., hvað hann telji að eigi að verða framhald þessara mála og hvers konar skipulagning eigi að verða í hinum landshlutunum, ef það á að verða ofan á að sérstakt orkubú, sérstakt fyrirtæki starfi á Vestfjörðum.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. Okkur gefst tækifæri til að ræða þetta, ekki einungis í n., heldur síðar vonandi hér í hv. deild. Mér fannst í því, sem hæstv. utanrrh. sagði, gæta nokkurs misskilnings. Hann sagði t.d. að Landsvirkjun yrði ekkert nema nafnið, skildist mér, ef þetta frv. næði fram að ganga. Og hann sagði að þetta væri stefna sem þýddi að hver byggi að sínu. Þá sagði hann að Ísland væri ekki nema sem svaraði til eins bæjarfélags í Danmörku, eins og það skipti máli í þessu sambandi. Ég vil fyrst um Landsvirkjunina segja að þetta frv. er ekki á neinn hátt til þess fallið að minnka veg Landsvirkjunar eða minnka hlutverk Landsvirkjunar. Landsvirkjun starfar samkv. sérstökum lögum, og þetta frv., ef að lögum verður, breytir ekki þeirri skipan á neinn hátt. Þá er það líka misskilningur að á bak við þetta frv. sé sú stefna eða hugsun að hver landshluti eigi að búa að sínu. Þetta er ekki rétt, ef það er í þeim skilningi sagt að það sé gert ráð fyrir því að orkan sé framleidd fyrir hvern landshluta innan þess landshluta undir öllum kringumstæðum. Það er alls ekki meiningin. Ég held að við hljótum allir að vera sammála um það að grundvallarsjónarmiðið, sem á að ráða um það, hvar er virkjað, er hvar það er hagkvæmast frá þjóðhagslegu sjónarmiði. En þá verður að líta líka á öll atriði sem þarna skipta máli, eins og t.d. vegalengdir frá orkuverum og ég vil líka segja t.d. áhættuna af því að hafa alla meginorkuframleiðsluna á eldvirku svæði, og svo mætti telja upp ýmislegt fleira. Það þarf að líta á þetta frá ýmsum hliðum. En grundvallarsjónarmiðið er að virkja þar sem hagkvæmast er frá þjóðhagslegu sjónarmiði. Og eins og ég kom að í minni fyrri ræðu, þá er það yfirlýst stefna, ég held allra sem um þessi mál ræða, að það eigi að samtengja öll orkuver landsins. Það þýðir að það skapast náttúrlega möguleikar fyrir því að það sé hægt að flytja orkuna á milli ef það er hagkvæmt. Ég nefndi aðeins að hæstv. utanrrh. hefði sagt að Ísland væri ekki nema sem svaraði einu bæjarfélagi t.d. í Danmörku og það væri þess vegna annað þótt þar væri fjöldi félaga sem önnuðust orkuframleiðsluna. Það er alveg rétt náttúrlega að það er margfalt fleira fólk þar, En það er líka annað, það er landið sjálft. Ísland er allt annað land landfræðilega heldur en Danmörk, miklu stærra og erfiðara yfirferðar og meiri vegalengdir. Ef við ættum að fara út í þessa sálma, þá væri hægt að halda því fram að hér væri enn þá meiri þörf en í Danmörku að hafa mörg orkuframleiðslufyrirtæki. En þetta er nú aðeins sagt af því að mér virtist tal hæstv. ráðh. byggjast á einhvers konar misskilningi. Ég vildi leiðrétta það a.m.k. að frv. það, sem hér liggur fyrir, er ekki hugsað og samið á þeim misskilningi. Ég vil bara að það komi hér skýrt fram að þetta frv. er ekki hugsað eins og mér virtist að hæstv. utanrrh. gerði ráð fyrir. Þá aðeins fáein orð varðandi það sem hv. 5. þm. Austurl. sagði. Hann kom inn á grundvallaratriðið, sem ég veit að við erum sammála um, að það ber að stefna að því að raforkuverðið verði það sama um allt land. Og hann spurði: Hvernig verður það best gert? Ég ætla ekki að fara út í það. En það verður a.m.k. ekki best gert þannig að það verði virkjanir sem eru ekki hagkvæmar frá þjóðhagslegu sjónarmiði, því að það er ekki allt fengið með því að rafmagnsverðið sé það sama um allt land ef það er óþarflega hátt rafmagnsverð. En mín skoðun er sú að það verði ekki síður unnið að því og hægt að stefna að því að koma á sem jöfnustu raforkuverði um allt land þótt það séu stofnuð landshlutafyrirtæki. Þá sagði hv. 5. þm. Austurl. að það þyrfti að líta á málið í heild, en ekki í hlutum. Mér virtist að þetta væri einhver fyrirvari, þó að hann kvæði nú ekki sterkt að orði um það, að það þyrfti að líta betur á heildarstefnuna áður en þetta frv. væri samþykkt. En nú verða menn að gera greinarmun á stefnu og framkvæmd. Við getum gert ráð fyrir því að heildarstefnan sé sú að koma upp landshlutafyrirtækjum, en framkvæmdin komi ekki í heild, hún komi í hlutum, beinlínis vegna þess að það er ekki raunhæft eða mögulegt að framkvæma þetta allt í einu. Ég kom lítillega inn á það í minni fyrri ræðu. Menn tala svo um - ja, kannske eins og það sé engin stefna í þessum málum. Það kann að vera að það megi marka hana betur en gert hefur verið. En að svo miklu leyti sem hefur komið til kasta Alþ., þá held ég að verði að ætla að það sé einhver stefna í þessum málum. Og ég held að það verði að meta svo að það sé stefna þegar Alþ. tekur afstöðu til mála á þann veg að stofna landshlutafyrirtæki þar sem er Landsvirkjun, að stofna landshlutafyrirtæki þar sem er Laxárvirkjun og að stofna landshlutafyrirtæki þar sem er Hitaveita Suðurnesja. Hvað er svo undanfari þessa frv., sem hér er, og þeirrar nefndarskipunar, sem hæstv. félmrh, gerði að veruleika á s.l. sumri? Hæstv. félmrh. var að framkvæma stefnu Alþ., eins og vilji Alþ. kemur fram í þál. frá 1971. Þar lýsir Alþ. þeim vilja sínum að það séu athugaðir möguleikar á því að koma á fót slíku landshlutafyrirtæki sem frv. þetta gerir ráð fyrir, þ.e.a.s. fyrirtæki um raforkuframleiðslu, fyrirtæki sem sé sameign ríkis og sveitarfélaga. Ég skal ekki lengja þessar umr. frekar, Mér fannst rétt að þessar aths. mínar kæmu fram að gefnu tilefni.



Herra forseti. Umr. hafa allmjög snúist um almenna stefnu í raforkumálum og ég freistast til þess að leggja þar nokkur orð í belg. Ég hef mikið hugsað um þau mál og kannske kemur rafmagnsverkfræðingurinn eitthvað upp í mér þar. Ég þekki t.d. nokkuð vel til þessara mála á Norðurlöndum eða gerði það á sínum tíma. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. 3. þm. Vestf., að þar eru mörg fyrirtæki, en ég vil ítreka það, sem kom fram hjá hæstv. utanrrh., að þar er ólíku saman að jafna, einingarnar miklu, miklu stærri og oftast langtum meiri hagkvæmni innan hverrar einingar. En ég vil einnig bæta því við, að það er langt frá því að frændur okkar á Norðurlöndum séu ánægðir með þetta fyrirkomulag. T.d. hef ég iðulega orðið var við það hjá norðmönnum. Þar eru stór fyrirtæki, við getum nefnt fyrirtæki eins og Norsk Hydro, sem eiga ákaflega stórar aflsstöðvar, mikið til afskrifaðar, og hafa orku á mjög lágu verði sem þær nota til síns iðnaðar, og undan því hefur t.d. verið kvartað að þessi fyrirtæki fái orku til viðbótar úr hinu almenna neti á jafnaðarverði, án þess að jafna aftur á móti hið ódýra verð sem þau hafa yfir að ráða frá sínum gömlu virkjunum. Ég tek þetta sem dæmi, og þannig mætti lengi rekja. Ég held að aðalatriðið sé hins vegar það, að því verður alls ekki á móti mælt að það er stórum meiri hagkvæmni í því að einn aðili fari með rekstur orkuvera og dreifingu, ákveði hagkvæmustu virkjunarmöguleika og hafi sem sagt hagkvæmni ávallt að aðalmarkmiði, og þá á ég við hagkvæmni fyrir landið allt. Við getum einnig skoðað dæmi hér heima hjá okkur. Við eigum hér í nágrenni okkar gott dæmi, Andakílsárvirkjun, sem er mjög gott fyrirtæki, en með gamla virkjun sem er mikið til afskrifuð, er með mjög lágt orkuverð. Það selur nú orku fyrst og fremst til þéttbýlisstaðanna þar og það er langt frá því að það fullnægi þörfinni á þessum stöðum. Það nýtur þess hins vegar að geta á toppum fengið raforku frá Landsvirkjunarnetinu á jafnaðarverði, en ætti tvímælalaust að greiða langtum hærra verð ef orkan væri reiknuð eingöngu á toppverði. Einnig má benda á það, að ef ætti að virkja t.d. Kljáfoss til að fullnægja Vesturlandi er mjög vafasamt að orkan þar yrði ódýr. Ég hygg að hún yrði dýr og þá væri ekki lengur hægt að segja að þessi veita væri ein sú ódýrasta hér á landi. Þetta er aðeins eitt dæmi þar sem ein veita notar sér rétt sinn til þess að kaupa orku á hagstæðu verði, en rekur eigin orkuver á þann máta sem hagkvæmast er fyrir það eitt, en ekki fyrir heildina. Mín skoðun er sú að það beri að stefna að því að það verði settar upp landshlutaveitur sem heimamenn eiga gjarnan að meiri hluta, en hið opinbera tekur þátt í, eins og um kann að semjast á hverjum stað. Þessar veitur annist dreifingu og sölu raforkunnar. Mér sýnist það athyglisvert að þær hafi einnig hitaveitur í sínum höndum og geti þannig samræmt raforkudreifingu og hitaorkudreifingu. Það er enginn vafi á því að það er mjög hagkvæmt. Mér sýnist svo að slíkar landshlutaveitur geti orðið aðilar að einni landsveitu sem sé með öll meginorkuverin og alla dreifingu um landið og gæti þar, eins og ég hef sagt, hinnar fullkomnustu hagkvæmni. Þetta finnst mér í fljótu bragði að ætti að vera okkar stefna og þurfi raunar ekkert um það að ræða, hún er hiklaust hagkvæmust á því er enginn vafi. Það getur vel verið að það megi ná töluverðri hagkvæmni með því að setja upp 4–5 veitur eða 4–5 orkubú fyrir hina ýmsu landshluta og koma síðan einhverri samræmingu á starfsemi þeirra, eða hið opinbera noti afl sitt, því að ekkert af þessum orkubúum gefur í raun og veru virkjað nema með ríkisábyrgð og með ríkisaðstoð, þannig að hið opinbera getur haft afl til þess að koma þar á eðlilegum framkvæmdum og þeim hagkvæmustu og einhverri samræmingu. Það er ekki vafi á því að það má ná meiri hagkvæmni en nú er með 21 rafveitu í landinu a.m.k. En hitt er alveg tvímælalaust betra, á því er ekki nokkur minnsti vafi og fullkomlega hægt að tryggja aðild heimamanna að slíku fyrirtæki. Ég get einnig fallist á það, sem kom fram hjá hv. 5. þm. Austurl., að það mætti hugsa sér eitt fyrirtæki fyrir landið með deildum fyrir hvern landshluta sem önnuðust dreifingu á því svæði. En ég ætla ekki að ræða þessi mál lengur. Ég vænti þess að fljótlega fáist mörkuð heilleg stefna á þessu sviði. Að því ber hiklaust að stefna og mér sýnist allir vera á því. Ég vil ljúka orðum mínum með því að leggja áherslu á það enn að þetta Orkubú Vestfjarða þarf á engan máta að standa í vegi fyrir slíkri þróun og má ekki gera það, hvorki landsins vegna né Vestfjarðanna vegna. Ég vil einnig lofa því sem formaður iðnn. að málið mun verða vel skoðað þar, eins og hér hefur verið lögð áhersla á, og þar mun ég hlusta á allar till. um lagfæringar sem tryggi að frv. þetta verði eðlilegur áfangi í þróun raforkumála hér á landi, en ekki þröskuldur í vegi.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á l. um almannatryggingar. Hún hefur rætt frv., hún er samþykk efni þess og leggur einróma til að það verði samþ. óbreytt. Þessi breyting er til orðin í sambandi við kjarasamninga, er nýlega fóru fram, og fjallar um breytingu á svonefndum viðmiðunartekjum manna er njóta tekjutryggingar. 1. gr. frv. fjallar um það að hækka skuli þær tekjur sem einstaklingar og hjón mega hafa áður en tekjutrygging þeirra er rýrð. Þessi tala skal breytast úr 46 þús. kr. við ársvíðmiðun upp í 120 þús. kr. og verður þá miðað við 1. júlí 1976, og ef um hjón er að ræða úr 33 þús. í 168 þús. kr. Í öðru lagi fjallar breytingin um að það skuli vera heimilt að breyta þessu í hlutfalli við breytingar á tekjutryggingunni. Það er samkomulag allra aðila að þetta fái greiðan gang gegnum Alþ. og ég vona að svo megi verða.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. hefur rætt frv. um breyt. á l. um atvinnuleysistryggingar, 230. mál, og hún leggur til einróma að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Sama er að segja um þetta frv. og það, sem áður var hér á dagskrá, að það er breyting á atvinnuleysistryggingunum sem varð samkomulag um milli ASÍ og ríkisstj, í sambandi við gerð síðustu kjarasamninga. Breytingin er sú að í 15. gr. laganna bætist einn málsliður sem hljóðar svo: „Réttur til atvinnuleysisbóta helst óskertur þótt bótaþegi sæki námskeið á vegum verkalýðssamtakanna eða almenn námskeið sem miða að aukinni starfshæfni hans, enda standi þau ekki skemur en einn mánuð.“ Við leggjum til að þetta verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á 1. um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögum. Það sama má segja um þetta mál og um tvö fyrri málin, að það er einn þáttur í lausn hinnar almennu kjaradeilu í febrúarmánuði og varðar samkomulag Alþýðusambands Íslands, og Vinnumálasambands samvinnufélaganna um málefni lífeyrissjóða. Það fjallar um að bæta og auka réttindi lífeyrissjóðsfélaga og ekki síst öryrkja sem eru meðlimir í þessum þjóðum. N. ræddi frv. og leggur einróma til að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa langt mál um þetta frv. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. og mælir eindregið með samþykkt þess. Hér er um það að ræða að Ísland leggi sitt af mörkum til þess að það verði samræmd stefna innan Norðurlandanna að þessi verðlaun verði ekki skattlögð. Ef þau eru skattlögð á mismunandi hátt verður það til þess að verðlaunin hafa mismunandi gildi í hinum einstöku löndum. Norðurlandaráð hefur margítrekað tilmæli til ríkisstjórna Norðurlandanna að gera þetta. Með samþykkt þessa frv. leggur Ísland fram sinn skerf og verður við þessum tilmælum Norðurlandaráðs, þótt það sé nú kannske aðalástæðan til þess, að svo vel er brugðist við, að tveir ágætir listamenn okkar fengu verðlaunin í ár.



Herra forseti. Á þskj. 494 er frv. til l. um skipulag ferðamála. Þetta frv. eða frv. um svipað efni hefur verið flutt tvisvar á þingum að undanförnu, þingunum 1972–1973 og 1973–1974, náði þá ekki fram að ganga, en gerðar voru ýmsar athugasemdir við það. Hins vegar sýndi það sig að það var áhugi á að koma skipulagi á þessi mál og nú er gerð tilrann til þess að svo megi verða. Ég vona að því hv. Alþ., sem nú stendur yfir, takist að leysa þetta mál, svo sem brýna nauðsyn ber til. Ríkjandi skipulag yfirstjórnar íslenskra ferðamála komst á með l. nr. 29 30. apríl 1964. Fyrir þann tíma giltu um þessi efni l. nr. 33 frá 1. febr. 1936, um Ferðaskrifstofu ríkisins, ásamt breyt. á þeim l. nr. 20 frá 12. mars 1947. Lögin frá 1936 veittu Ferðaskrifstofu ríkisins einkarétt til starfrækslu ferðaskrifstofu fyrir erlenda menn með takmörkuðum undantekningum. En sakir gífurlegra þjóðfélagsbreytinga í samgöngumálum, batnandi lífskjara og frítíma voru þau löngu orðin úrelt þegar lögin frá 1964 voru samþ. á Alþingi. Eins og áður segir eru lögin frá 1964 stofn gildandi lagasetningar um skipulag ferðamála. Að sjálfsögðu komu í ljós ýmis atriði sem talin var þörf á að breyta, og því skipaði samgrn, hinn 2. febr. 1972 nefnd til að endurskoða lög um ferðamál frá 1969. Skyldi n. í tillögum sínum taka sérstakt tillit til endurskipulagningar og uppbyggingar á starfsemi Ferðamálaráðs og Ferðaskrifstofu ríkisins. Í þessari n. áttu sæti Brynjólfur Ingólfsson ráðuneytisstjóri, sem var formaður n., Heimir Hannesson lögfræðingur og Lúðvík Hjálmtýsson framkvæmdastjóri. En starfsmaður n. var Ólafur Steinar Valdimarsson skrifstofustjóri. N, samdi frv., sem hún sendi rn. með bréfi dags. 8. des. 1972, og var það síðan lagt fram á 93. löggjafarþingi, en varð ekki útrætt. Frv. var lagt fram að nýju haustið 1973 óbreytt að öðru leyti en því að gildistökuákvæði 34. gr. var breytt, einnig ákvæði til bráðabirgða II um boðun til ferðamálaþings. Umr. var ekki lokið er þingið var rofið vorið 1974. Við umr. um frv. á Alþ. og meðal þeirra aðila, sem málið snerti mest, komu fram athugasemdir og ábendingar varðandi einstaka þætti þess sem ástæða hefur þótt til að kanna nánar. Jafnframt hefur þróun í ferðamálum verið svo ör á undanförnum árum að einstök atriði í frv. þurfa fyrir þær sakir breytinga við. Samgrn. skipaði því með bréfi, dags. 18. ágúst 1975, nýja n. til endurskoðunar á gildandi lögum um ferðamál. Skyldi endurskoðunin grundvölluð á frv. því, sem áður er nefnt, en jafnframt mæltist rn. sérstaklega til að n. hefði eftirtalin atriði í huga við endurskoðun sína: 1) Yfirstjórn verði gerð einfaldari og viðaminni en frv. gerði ráð fyrir, m, a. með niðurfellingu ákvæða um árlegt ferðamálaþing, en hins vegar, ef um ferðamálaþing væri að ræða, yrði það á u.þ.b. 4 ára fresti eða eftir hverjar alþingiskosningar, og ákvæði sett í frv. hvernig það skuli upp byggt. Auk þessa verði yfirstjórn ferðamálanna þannig að hægt sé að sameina þar hugmyndina um stjórn Ferðamálastofnunar og Ferðamálaráðs. Hlutverk þessarar yfirstjórnar er að sjálfsögðu stefnumótun í ferðamálum. 2) Öll sölustarfsemi, þar með talinn rekstur Ferðaskrifstofu ríkisins og sumarhótela, verði eins og nú er sérstök stofnun sem heyri beint undir samgrn. 3) Reynt verði sérstaklega að finna leiðir til að girða fyrir ólögmætan ferðaskrifstofurekstur einkaaðila. 4) Réttur leiðsögufólks verði tryggður í lögunum að því leyti er ferðaskrifstofur nota leiðsögu í ferðir sínar. Umrædd n., en í henni voru þau Ólafur Steinar Valdimarsson skrifstofustjóri, sem var formaður, Birgir Þorgilsson sölustjóri, Heimir Hannesson lögfræðingur, Vigdís Finnbogadóttir leikhússtjóri og Þorvarður Elíasson framkvæmdastjóri, skilaði till. sínum til rn. og er frv. það, sem hér er flutt, óbreytt að mestu ef frá eru taldar nokkrar minni háttar lagfæringar sem rn. hefur gert. Frv. er skipt í 6 kafla, auk þess sem þar eru ákvæði til bráðabirgða. I. kaflinn er um tilgang og yfirstjórn og kemur þar fram að við þróun og skipulagningu ferðaþjónustu skuli höfð hliðsjón af þjóðhagslegri hagkvæmni og umhverfisvernd. Í II. kafla frv. er fjallað um Ferðamál Íslands en ráðið skal fara með stjórn ferðamála undir yfirstjórn samgrn, Er það sama fyrirkomulag og nú ríkir, en samsetning ráðsins er nokkuð breytt, þannig að þar sitji fyrst og fremst fulltrúar þeirra aðila sem beinna hagsmuna hafa að gæta og starfa beint að ferðamálum. Undantekning frá þessu meginsjónarmiði er þó aðild Náttúruverndarráðs og Sambands ísl. sveitarfélaga, en kostir náins samstarfs við Náttúruverndarráð og sveitarfélögin með mótun ferðamálastefnu eru augljósir, auk þess sem mörg ferðamálafélög starfa á vegum sveitarfélaga og er því rétt að veita þeim aðild að ráðinu. Í frv. er lagt til að Ferðamálaráði skuli skipa sérstaka stjórn sem í eigi sæti þeir tveir ráðsfulltrúar sem samgrn. skipar beint svo og fulltrúar þeir í Ferðamálaráði sem tilnefndir eru af Félagi ísl. ferðaskrifstofa, Flugleiðum og Sambandi veitinga- og gistihúsaeigenda. En þessir þrír aðilar eru fulltrúar stærstu atvinnugreina í ráðinu. En jafnframt yrði ráðinn sérstakur ferðamálastjóri sem mundi taka við embætti núv. framkvæmdastjóra Ferðamálaráðs auk annarra og nýrra verkefna sem honum yrðu falin. Gert er ráð fyrir að kostnaður af starfsemi Ferðamálaráðs verði greiddur úr ríkissjóði eftir því sem fé er veitt til á fjárlögum, en einnig er gert ráð fyrir að á vörusölu Fríhafnarinnar í Keflavík verði lagt sérstakt gjald, sem nemi 10% af árlegu söluverðmæti, og skuli fé, sem þannig er aflað, ráðstafað til landkynningarstarfsemi á vegum ráðsins. Um þennan þátt vil ég segja það, að mér finnst ekki óeðlilegt að nokkuð af þessum fjármunum sé notað til landkynningarstarfsemi vegna rekstrar Keflavíkurflugvallar. Hins vegar orkar það tvímælis að hafa hér um markaðan tekjustofn að ræða, því að yfirleitt er ég nú andstæður þeim, en taldi samt rétt af þessari ábendingu að láta við svo búið sitja. III. kafli frv. fjallar um Ferðaskrifstofu ríkisins og er gert ráð fyrir því í 10. gr. að hún annist alla almenna starfsemi ferðaskrifstofa, en þó þykir rétt að starfsemi hennar taki ekki frekar en nú þátt í samkeppni um sumarleyfisferðir íslendinga til útlanda, heldur skuli starfsemi hennar fyrst og fremst beinast að því að skipuleggja ferðir fyrir íslenska og erlenda ferðamenn um Ísland og greiða fyrir slíkum ferðalögum. Annað skilyrði fyrir rekstri Ferðaskrifstofu ríkisins er að henni er gert að starfrækja sumarhótel í húsnæði heimavistarskóla, eins og Ferðaskrifstofan hefur raunar gert í allmörg ár. Þessi rekstur er nauðsynlegur til þess að geta haldið uppi eðlilegum áföngum í ferðum hópa um landið. Yfirleitt hefur ekki verið um það að ræða að rekstur Edduhótelanna hafi verið í beinni samkeppni við hótel sem rekin eru allt árið. Sjálfsagt er að Ferðaskrifstofan forðist líka samkeppni, en láti heils árs hótel njóta viðskipta eftir því sem unnt er, enda er rekstur slíkra hótela jafnan erfiður, hvar á landinu sem er, eins og kunnugt er, og rekstur yfir veturinn gjarnan byggður á arðbærum rekstri yfir sumartímann. IV. kaflinn fjallar um almennar ferðaskrifstofur. Eru þar helstu breytingar frá gildandi lögum þær að fellt er niður skilyrði sem forstöðumaður ferðaskrifstofu þarf að uppfylla samkvæmt gildandi lögum um lágmarksaldur, nám og starfsreynslu við ferðaskrifstofustörf, enda er ljóst að auðvelt er að sniðganga þessi ákvæði. Er því brugðið á það ráð að setja í staðinn ákvæði um að einn eða fleiri af starfsmönnum hverrar ferðaskrifstofu skuli á hverjum tíma hafa að baki staðgóða þekkingu og reynslu í ferðamálum, og leggur rn. mat á þau atriði í hverju einstöku tilfelli. Ég held að hér sé um breytingu að ræða sem er mjög til bóta, því að það er óeðlilegt að setja það að skilyrði að forstöðumaður ferðaskrifstofu þurfi að hafa þessa þekkingu. Það nægir að starfsmaður í skrifstofunni hafi hana. Leyfi til rekstrar ferðaskrifstofu er nú bundið því skilyrði að lögð sé bankatrygging sem eigi sé lægri en 11/2 millj. kr., og er löngu ljóst að sú upphæð er allt of lág. Hér er því gert ráð fyrir að upphæðin nemi ekki minna en 7 millj. kr., og er það í samræmi við þær breytingar sem orðið hafa á verðgildi íslenskrar krónu frá því að þetta ákvæði kom fyrst inn í lög. Enn fremur eru settar nánari reglur um greiðslu þessa fjár, en þær hefur vantað í gildandi lög. Er hér átt við það ákvæði að ef ferðaskrifstofu brestur getu til þess að flytja farþega heim, sem hún hefur séð um flutning á út úr landinu, þá skuli grípa til þess fjár. Ég tel að nauðsyn beri til í sambandi við þessa grein að athuga um ákvæði að heimilt sé að endurskoða verðgildi fjárins á einhverju árabili, t.d. á þriggja ára fresti, og mun ég benda n. á það við meðferð málsins hér í hv. deild. Ég vil bæta því við í sambandi við þessa grein, að frá því er nú horfið að gera að skyldu að ferðaskrifstofur skili rn. reikningum sínum og þannig hafi rn. eftirlit með þeim, enda hefur reynsla af því ekki gefist vel. Er því ákvæðið um að nota þessa fjármuni, tryggingarfjármunina, til þess að skila farþegum heim sett inn í staðinn. V. kafli frv. hefur að geyma ákvæði um Ferðamálasjóð. Er þar gert ráð fyrir nokkru víðtækara starfssviði sjóðsins en nú er. Samkvæmt gildandi ákvæðum má sjóðurinn lána til framkvæmda við gisti- og veitingastaði og hefur hann því raunar starfað frekar sem hótelsjóður, en ekki sem almennur ferðamálasjóður. Með þessu fyrirkomulagi hafa vissir þættir ferðamála orðið útundan við fjárfyrirgreiðslu. Er því lagt til að sjóðnum verði heimilað að veita lán gegn fullum tryggingum til annarra þátta ferðamála en framkvæmda við gisti- og veitingastaði enda verði með lánveitingunum staðið að þróun íslenskra ferðamála. Tekjum sjóðsins er breytt á þann hátt að gert er ráð fyrir að árlegt framlag úr ríkissjóði hækki í 40 millj. kr., auk þess sem lánsheimild sjóðsins verður hækkuð í allt að 300 millj. kr. Gildandi reglur um lán úr sjóðnum hafa þótt nokkuð þungar í vöfum og er því gert ráð fyrir einfaldari aðferð í frv., þannig að sérstök n., sem í eigi sæti tveir fulltrúar frá Ferðamálaráði og einn frá rn., fjalli um allar umsóknir um lán úr sjóðnum og geri till, þar um. Í sambandi við framlag ríkisins vil ég geta þess að það mun vera 16 mill,j. á fjárlögum nú, en gert er ráð fyrir með bráðabirgðaákvæði að það fari upp í 25 millj. á næsta ári og þar næsta svo upp í 40 millj. Í sambandi við útlánareglur Ferðamálasjóðs er sú breyting gerð að stjórnin ákveði einstakar lánveitingar, en þær skuli hins vegar hljóta staðfestingu ráðh. Í VI. kaflanum eru ýmis ákvæði. Er það nýmæli að heimilt sé að leggja þá skyldu á herðar þeim aðilum, sem skipuleggja hópferðir um Ísland, að þeir kaupi tryggingu hjá viðurkenndu tryggingafélagi vegna kostnaðar sem hljótast kann af leit eða björgun farþega sem ferðast á þeirra vegum. Mjög algengt er að gera þurfi út björgunarleiðangur til þess að leita að týndum ferðamönnum eða til flutnings á slösuðu ferðafólki á sjúkrahús. Þessi störf hafa hingað til að mestu eða öllu leyti verið unnin í sjálfboðavinnu, að sjálfsögðu með verulegum kostnaði fyrir viðkomandi aðila. Eðlilegt er að þeir aðilar, sem skipuleggja hópferðir, beri fjárhagslega ábyrgð á slíkum tilvíkum og tryggi sig gegn þeim. Því er þetta heimildarákvæði sett í frv., en nánari skilgreining þarf í reglugerð. Til þess að koma í veg fyrir framangreind óhöpp ber brýna nauðsyn til að leiðsögumenn séu með í ferðum, sérstaklega í óbyggðum landsins, og þeir séu fyllilega starfi sínu vaxnir. Töluvert virðist algengt að svo sé ekki, ekki síst þegar erlendir hópar ferðast hér um með erlenda leiðsögumenn sem ekki hafa nægilega þekkingu á íslenskum staðháttum og íslensku veðurfari. Því er í kafla þessum ráðherra heimilað að ákveða að í nánar tilteknum ferðum séu hafðir leiðsögumenn sem hlotið hafa sérstaka þjálfun til slíkra starfa. Ákvæði til bráðabirgða nr. I, II og III eru sett til þess að auðvelda breytingu frá núverandi ástandi til þess sem frv. gerir ráð fyrir að verði þegar það hefur verið samþykkt. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir frv., sem hér liggur fyrir, og mun við starf n. víkja að nokkrum atriðum sem ég vildi benda á. T.d. vil ég koma því að við meðferð þessarar hv. d. í sambandi við fjármál þessara ferðaskrifstofa að þeim sé skylt að hafa löggilta endurskoðendur og samgrn. geti krafist reikninga þeirra ef ástæða þykir til að einhverjum sérstökum ástæðum. Ég vil leyfa mér að fara þess á leit við formann samgn. þessarar hv. d., sem fær þetta mál til meðferðar, að hann og n. leiti eftir samstarfi við samgn. hv. Nd. til þess að þær geti unnið að þessu máli saman, því að mín löngun er að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi. Ég tel að það séu í því margir þættir sem nauðsyn beri til að koma nú í framkvæmd, ferðamálin séu og eigi að vera verulegur þáttur í okkar þjóðarbúskap og því verði sem fyrst að ganga frá löggjöf sem sé í samræmi við ákvæði frv. Yfirleitt var samstaða um flest þau atriði sem í frv. eru. Þó er þar undantekning, eins og með stjórn stofnunarinnar, en það getur að sjálfsögðu orðið athugað í nefnd. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. samgn.