Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh. og viðskn. hefur tekið til meðferðar frv. til 1. um heimildir til lántöku á árunum 1980 og 1981 og ábyrgðarheimildir. Þetta frv. er tvíþætt. Í fyrsta lagi er um að ræða heimild til lántöku að upphæð 4750 millj. sem þegar hefur verið ráðstafað af ríkisstj. og ekki verður breytt. Um það hafa hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, Albert Guðmundsson, Matthías Á. Mathiesen og Matthías Bjarnason fyrirvara. Þessi lántaka 4750 millj., er vegna framkvæmda og atburða sem hafa gerst á árinu 1980. Ég er þeirrar skoðunar, að erlend lántaka verði ekki fest niður í eitt skipti fyrir öll með ákveðnum hætti, en ég vil þó lesa hér upp úr nál., sem ég og hv. þm. Ingólfur Guðnason og Guðmundur J. Guðmundsson rituðu við afgreiðslu lánsfjárlaga fyrri árið 1980, í þessu sambandi, með leyfi hæstv. forseta. Þar sögðum við: „Í lánsfjáráætluninni er gert ráð fyrir aukinni verðbréfasölu til lífeyrissjóða og söltu á verðtryggðum skuldabréfum til innlánsstofnana. Auk þess er gert ráð fyrir verulegri sölu á ríkisskuldabréfum. Undirritaðir nm. telja að halda verði erlendum lántökum innan þeirra marka, er fram kemur í frv., og ekki megi stofna til frekari erlendra lána.“ Á þessum forsendum var þetta frv. samþykkt, og ég vil nú leyfa mér að minna hæstv. ríkisstj. á að henni ber að sjálfsögðu að fara eftir þeim forsendum sem frumvörp í Alþingi eru samþykkt eftir. Við teljum hins vegar að ekki verði til baka snúið með þá erlendu lántöku sem hún hefur hér stofnað til. En ég vil leyfa mér að halda því fram, að það sé með öllu óeðlilegt að taka ný verk inn á lánsfjárlög þegar Alþingi hefur samþykkt löggjöf með þessum hætti og þessari röksemdafærslu. Ég get nefnt nokkur dæmi þessu til stuðnings, sem fram kemur í þessu frv., og vil ég vænta þess, að ríkisstjórnir virði betur þær forsendur sem liggi fyrir samþykkt lánsfjárlaga. Þetta á ekki við um þetta eina skipti, heldur hefur þetta verið með þessum hætti alla tíð. Ég geri mér ljóst að það er erfitt að halda sig innan þessara marka, en það er afskaplega nauðsynlegt efnahagslega að það sé gert, og hæstv. ríkisstj. getur þá bent á Alþingi og haldið því fram, að Alþingi veiti henni ekki heimildir til að ráðast í frekari erlend lán. Hér má nefna hluti eins og t.d. þyrlukaup og ýmislegt annað sem kemur fram í þessu frv. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta að sinni, en vil minna á það, að fjh.- og viðskn. Nd. lítur alvarlegum augum á mál sem þetta. Í öðru lagi fjallar frv. um heimild fyrir fjmrh. til að taka lán sem jafngildir 25 milljörðum gamalla króna á árinu 1981. Um þetta er samstaða í nefndinni, vil ég leyfa mér að segja, en þar kom fram að fjmrh. fái þessa heimild gegn því að greinin sé orðuð með öðrum hætti, eins og fram kemur í brtt. á þskj. 269, en þar segir: „Fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt að taka lán allt að jafnvirði 25 milljarða kr. í erlendum gjaldeyri á árinu 1981. Fjmrh. er heimilt að verja andvirði þess til framkvæmda á vegum ríkissjóðs og ríkisfyrirtækja eða endurláns til sveitarfélaga eða samtaka á þeirra vegum í samræmi við lánsfjáráætlun 1981“ og við bætist: „Þegar lánsfjárlög fyrir árið 1981 hafa verið samþykkt.“ Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta mál, en endurtek að nefndin leggur til að frv, verði samþykkt, en nokkrir hv. þm. hafa fyrirvara við undirskrift nál., eins og ég hef áður gert grein fyrir.



Herra forseti. Eins og heyra mátti á ræðu hv. formanns fjh.- og viðskn. þessarar deildar, þá má raunar segja að allir nm. riti undir nál. með fyrirvara, jafnvel þó að það komi ekki fram nema með undirskrift hluta nm. Það fór ekkert á milli mála, herra forseti, að í framsögu sinni vítti formaður fjh.- og viðskn. þessarar deildar hæstv. ríkisstj. mjög fyrir 1. og 2. gr. frv. þessa. Hann vítti hæstv. ríkisstj. mjög fyrir að hafa virt að vettugi lagaheimildir sem Alþingi veitti þessari ríkisstj. yfir nokkrum mánuðum um erlendar lántökur. Hv. formaður fjh.- og viðskn. tók réttilega fram, að í nál. hans og annarra stuðningsmanna stjórnarinnar frá því í fyrra var það sérstaklega tekið fram, að ætlast væri til þess af stuðningsmönnum ríkisstj. í hv. fjh. og viðskn. Nd. Alþingis, að hún færi að lögum um lánsfjárheimildir sem þar var verið að samþykkja, en setti sér ekki sín lánsfjárlög sjálf. Þetta hefur hæstv. ríkisstj. hins vegar gert, og formaður fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis, sem er og hefur verið stuðningsmaður ríkisstj. - þó að ég segi nú ekki endilega eindreginn stuðningsmaður hennar, - hann sá sérstaka ástæðu til að víta hæstv. ríkisstj. fyrir þetta. Þess vegna held ég að það sé rétt sem ég sagði hér áðan, að í raun réttri leggja allir nm. - eða a.m.k. flestallir nm. í hv. fjh. og viðskn. Nd. Alþingis til að frv., 172. mál þessarar deildar, verði samþykkt með mjög alvarlegum fyrirvara um það, að hæstv. ríkisstj. virði þau lög sem Alþingi setur um heimildir til hennar til að taka erlend lán. Ég vil aðeins árétta það, sem hv. formaður fjh.- og viðskn. sagði hér áðan, að það skiptir auðvitað nokkru máli í þessu sambandi, hvort um það er að ræða, eins og talað er um í aths. með frv., að tiltekinn verkþáttur, sem ákveðið hafði verið að ráðast í, fari af einhverjum ástæðum langt fram úr kostnaðaráætlun, svo að ríkisstj. telji sig þess vegna nauðbeygða til að útvega meira fé en áætlað var við gerð lánsfjárheimildarlaga að til þyrfti. Þetta er auðvitað ástæða sem verður að líta á með skilningi. Hitt er svo allt annað mál, eins og hv. þm. benti á, þegar ríkisstj. ákveður að leita lánsfjáröflunar, erlendis eða innanlands, utan lagaheimilda til verkefna sem ekki var ætlunin að sinna í lánsfjárheimildalögum sem afgreidd voru af Alþingi, m.ö.o. þegar hæstv. ríkisstj. býr sjálf til sín eigin lánsfjárlög um framkvæmdir sem Alþingi hefur ekki fjallað um, hvað þá samþykkt. Það er ekki tekið fram í aths. og grg. með umræddu frv., 172. máli, að þetta sé ein ástæðan fyrir því, að hæstv. ríkisstj. bjó sér til sín eigin lánsfjárlög um 5 milljarða erlendar lántökur umfram það sem Alþingi heimilaði. Þetta er engu að síður staðreynd, vegna þess að í 2. gr. kemur fram að hæstv. ríkisstj. hefur heimilað tilteknar framkvæmdir, kostaðar af erlendu lánsfé, sem ekki var búið að kanna á Alþingi hvort vilji væri fyrir að ráðist yrði í. Ég held að það sé rétt munað hjá mér, að um slíkt séu fá dæmi. Mörg dæmi eru um það, að ríkisstj. hafi talið að nauður ræki til að afla meiri lánsfjár en ráð var fyrir gert til þess að ljúka við framkvæmdir sem Alþingi hafði fjallað um og reyndust dýrari en áformað var, en mjög fá dæmi þess, að ríkisstj. taki sjálf ákvörðun, utan heimilda, um að ráðast í tilteknar framkvæmdir, sem Alþingi hefur aldrei um fjallað, og afli til þess erlends lánsfjár í algeru heimildarleysi. Það er því full ástæða til - eins og stjórnarsinninn, hv. formaður fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis, hv. þm. Halldór Ásgrímsson, gerði hér áðan-að víta hæstv. ríkisstj. mjög alvarlega fyrir slíkt framferði og líta það mjög alvarlegum augum, eins og hv. þm. gerði. Sjálfsagt eru fleiri hér inni sem líta þetta atferli ríkisstj. mjög alvarlegum augum, en látum það liggja á milli hluta í þessu sambandi. Ef Alþingi fellst á að staðfesta slíka afgreiðslu hæstv. ríkisstj. má segja að verið sé að fallast á að gefa ríkisstjórnum, - ekki endilega núv. hæstv. ríkisstj., heldur þeim ríkisstjórnum sem kunna að taka við af henni, hversu tengi sem hún situr að völdum, - að Alþingi sé þar með að gefa ríkisstjórnum fordæmi um það, að ef þær af einhverjum ástæðum telja æskilegt að hreyfa ekki ýmsum framkvæmdahugmyndum sínum við Alþingi við afgreiðslu lánsfjárheimilda, - til þess geta legið margar orsakir, að þær vilji ekki hreyfa slíkum framkvæmdaáformum, - þá hafi Alþingi út af fyrir sig ekkert við það að athuga þó að ríkisstj. - eftir að Alþingi hefur afgreitt til hennar heimildir til lánsfjáröflunar til tiltekinna framkvæmda - ákveðið að setja eigin lánsfjárlög um framkvæmdir og lánsfjáröflun til þeirra, sem hæstv. ríkisstj. - hver sem hún kann að vera- hefur ekki af einhverjum ástæðum viljað hreyfa við Alþingi. Þetta er að sjálfsögðu fordæmi sem þýðir það, að það er tilgangslaust eða tilgangslítið fyrir Alþingi að afgreiða lánsfjárheimildalög, vegna þess að Alþingi gefur fordæmi um að það ætlast ekki til að þau séu virt. Það sé reiðubúið að staðfesta viðbótarframkvæmdir, ekki bara viðbótarfjáröflun til að ljúka framkvæmdaþáttum, sem Alþingi hefur áður fjallað um, heldur sérstakar nýjar viðbótarframkvæmdir sem enginn fjallar um nema hæstv. ríkisstj. - og verið getur að hún fjalli ekki einu sinni um þær í heild, heldur einstakir ráðherrar. Ég tel að alþm. geti ekki afgreitt slíkar heimildir. Ég tel að hluta af því, sem um er fjallað í 2. gr., heimild til lánsfjáröflunar vegna framkvæmda sem ríkisstj. ákvæði sjálf án samráðs við Alþingi að ráðast í á yfirstandandi ári, væri miklu æskilegra að hafa sem hluta í lánsfjáröflun næsta árs, svo að þær framkvæmdir mætti skoða sem framkvæmdir á árinu 1981, þó að svo illa hafi farið að þær hafi verið unnar á árinu 1980. Sá liður, sem fjallar um þyrlukaup Landhelgisgæslunnar, er sérstakt mál í þessu sambandi vegna þess að mér er ekki kunnugt um - og lét ég þó kanna það ítarlega á sínum tíma - að nokkurn tíma hafi verið tekin formleg ákvörðun í ríkisstj. um þessi kaup. Eftir upplýsingum sem ég hef úr fjvn. og tel enga ástæðu til að draga í efa vegna þess að núv. formaður fjvn., hv. þm. Geir Gunnarsson, tjáði mér að þær upplýsingar væru réttar, hefur fjvn. aldrei fjallað um þessi kaup og samþykkt þau. Og í þeim gögnum, sem til eru af fundargerðum ríkisstjórnarfunda, verður ekki séð að fyrrv. ríkisstjórnir hafi nokkurn tíma samþykkt þessi kaup formlega. Til þess að álykta að slíkt hafi verið gert verða þeir, sem þannig álykta, að snúa út úr samþykktum sem gerðar hafa verið á ríkisstjórnarfundum í þessu sambandi. Með þessu er ég í sjálfu sér ekki að taka neina afstöðu til þess, hvort rétt sé eða rangt að kaupa hina nýju þyrlu til Landhelgisgæslunnar, það er mál sem að sjálfsögðu er athugunar- og skoðunarvert. Ég er aðeins að benda á að það hefur ekki að mínu viti verið farið að réttum reglum um þessa ákvörðun, því að fjárveitingavaldið, Alþingi, hefur aldrei samþykkt þessi kaup og ríkisstj. er ekki heimilt að ráðast í slík kaup nema að fengnu samþykki fjárveitingavaldsins. Að þessu leyti hafa reglur sem eiga að gilda í landinu um störf ríkisstjórnar og Alþingis, ekki verið virtar. Og í annan stað finn ég ekki - og lét þó teita sérstaklega að því á meðan ég var í fjmrn. - í bókunum ríkisstjórna, sem setið hafa næst á undan og fjallað um þessi mál, nokkra samþykkt sem hægt er óefað að líta svo á að hafi verið samþykkt ríkisstj. um að heimila slík kaup. Við getum haft okkar skoðun á réttmæti þess, að Landhelgisgæslan eignist slíka þyrlu. Sjálfsagt er það nauðsynlegt, ég vil ekki meta það, ég hef enga aðstöðu til þess. En ákvarðanirnar um þau kaup hafa aldrei verið teknar af löglegum aðilum. Og auðvitað getur ekki svo til gengið, að ríkisstj. geti með þeim hætti gengið á snið við allar þær reglur sem henni og Alþingi ber að starfa eftir í sambandi við fjárfestingar af þessu tagi. M.a. af þeim ástæðum, sem ég hef hér lýst í máli mínu, get ég ekki-þrátt fyrir það að við stöndum frammi fyrir gerðum hlut sem ekki er hægt að láta ganga til baka - mætt með því, að alþm. samþykki 1. og 2. gr. þessa frv., og mun ekki greiða þeim atkv. Hins vegar er ég reiðubúinn til þess að fallast á þá heimild sem frv. gerir ráð fyrir í 4. gr. að hæstv. fjmrh. sé veitt, þ.e. heimild til að taka lán allt að jafnvirði 25 milljarða kr. í erlendum gjaldeyri o.s.frv., eins og þar segir. Hæstv. fjmrh. hefur upplýst að til boða standi nú óvenjulega hagkvæmt erlent lán sem hægt sé að ganga frá og taka þegar á næstu dögum. Ég tel enga ástæðu til þess, þó svo að lánsfjáráætlun hafi ekki verið afgreidd og lánsfjárheimildalög samþykkt, að standa af þeim sökum gegn því, að hæstv. ríkisstj. geti gengið frá því að taka erlent lán sem nú býðst og er óvenjulega hagkvæmt. Hins vegar lýsti ég því yfir þegar frv. þetta var til 1. umr., að mér fyndist með öllu óeðlilegt það sem kom fram í 4. gr. frv. fyrst þegar það var lagt fram, að hæstv. ríkisstj. og fjmrh. gætu á einn eða annan hátt ráðstafað því láni án þess að Alþingi hefði afgreitt lánsfjárheimildalögin, þar sem lánsfénu er skipt á einstaka framkvæmdaliði. Ég lagði til í ræðu minni við 1. umr. málsins að málið yrði afgreitt með breytingu á 4. gr. þess efnis, að ríkisstj. væri heimilt að taka þetta lán, svo að hún þyrfti ekki að sitja lántökuna af sér, þó svo hún hefði ekki haft döngun í sér til þess að koma frá sér í tæka tíð frv. til lánsfjárlaga, eins og henni ber þó lagaleg skylda til. Þó að við höfum vonda ríkisstj. í landinu, sem ekki getur einu sinni sinnt lagalegum skyldum sínum um afgreiðslu mála, er það engin afsökun fyrir því, að menn neyðist til að taka óhagkvæmari erlend lán en ástæða er til og kostur er á. Þó að hæstv. ríkisstj. hafi ekki haft döngun í sér og ekki sé meiri samstaða í ríkisstj. en það, að hún hefur nú mánuðum saman setið á lánsfjárheimildarfrv. og ekki getað afgreitt það og verður núna ber að því frammi fyrir Alþingi að geta ekki sinnt lagaskyldu um afgreiðslu slíks máls, þá er ekki ástæða til að mínu viti að koma í veg fyrir að hæstv. ríkisstj. geti tekið umrætt lán. Ég lagði því til að sú breyting yrði gerð á 4. gr., að jafnframt því sem hæstv. ríkisstj. væri heimilað að taka þetta lán legði Alþingi bann við því í lagagreininni, að hæstv. fjmrh. ráðstafaði svo mikið sem einni krónu af þessu láni fyrr en Alþingi væri búið að afgreiða lánsfjárheimildalögin sem hæstv. ráðh. vanrækti að leggja fram í tæka tíð, komst ekki til þess vegna ósamkomulags í ríkisstj., og það lægi alveg ljóst fyrir, að hæstv. ríkisstj. ráðstafaði engu af þessu láni öðruvísi en að fengnu samþykki Alþingis. g lagði því til við 1. umr. málsins að 4. gr. yrði breytt á þennan veg. Ríkisstj. yrði heimilað að taka lánið, en ekki heimilað að ráðstafa svo miklu sem einni gamalli krónu af því láni fyrr en hv. Alþingi væri búið að samþykkja lánsfjárheimildalögin eftir áramót. Á þessa skoðun hefur hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar fallist einróma. Hún flytur á þskj. 269 brtt. við 4. gr. þar sem greininni er breytt á þann veg, að hæstv. fjmrh. og ríkisstj. er alfarið bannað að ráðstafa svo mikið sem einni gamalli krónu af þessum 25 þús. millj. í erlendum gjaldeyri sem hæstv. ríkisstj. er heimilað að taka að láni. Með þessari breytingu hefur að sjálfsögðu verið reynt af hálfu Alþingis að setja undir þann leka sem kemur fram í 1. og 2. gr. frv. að átti sér stað á yfirstandandi ári. Hitt er svo allt annað mál, hvort hæstv. ríkisstj. virðir þessi ákvæði frv., ef að lögum verða, nokkuð meira en hæstv. ríkisstj. virti ákvæði lánsfjárheimildalaganna sem sett voru fyrir nokkrum mánuðum. En á það verður að reyna. Og ég er ekki viss um að hv. stjórnarsinni Halldór Ásgrímsson, formaður fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis, væri jafnreiðubúinn að standa að afgreiðslu lánsfjárheimildalaga nú eftir áramótin ef hæstv. fjmrh. virti þessa niðurstöðu nefndarinnar að vettugi, eins og hann virðist núna, hv. þm., vera reiðubúinn að afgreiða þetta frv., þ. á m. 1. og 2. gr. þess, þó svo að hæstv. fjmrh. og ríkisstj. hans hafi virt lánsfjárheimildalögin fyrir árið 1980 að vettugi í störfum sínum. Herra forseti. Ég hef í máli mínu gert grein fyrir því, hvers vegna ég hef undirritað nál. með fyrirvara og hvers vegna ég mun ekki greiða atkv. með 1. og 2. gr. frv., en hins vegar með megininntaki þess um heimild til ríkisstj. að taka erlent lán að jafnvirði 25 milljarða kr. - án þess að hæstv. ríkisstj. hafi heimild til, fyrr en Alþingi hefur afgreitt lánsfjárheimildalög, að ráðstafa svo mikið sem einni krónu af þessu fé.



Herra forseti. Ég vil þakka fjh.- og viðskn. deildarinnar fyrir að hafa afgreitt þetta frv., bæði stjórnarliðum og stjórnarandstæðingum. Hins vegar verð ég að segja alveg eins og er, að þessi seinasta ræða, sem hér var flutt af hv. 3. þm. Vestf., Sighvati Björgvinssyni, var ein af dæmigerðum ræðum stjórnarandstæðings sem hefur ekki mikið til málanna að leggja, en þarf að reyna að velta sér upp úr einhverju til þess að láta líta svo út að hann sé að halda uppi hæfilegri stjórnarandstöðu. Þetta voru meira eða minna innantómar ásakanir sem hann veit sjálfur að eiga litla stoð í veruleikanum, en að vísu má alltaf búast við slíku þegar málefnafátækt er annars vegar. Hann var með ásakanir í hneykslunartón um það, að réttum leikreglum hefði ekki verið fylgt, þó að hann viti sjálfur af langri reynslu sinni af þingstörfum að í þessum efnum hefur verið fylgt þeim lögum og venjum sem í gildi hafa verið. Auðvitað er það staðreynd, að Alþingi afgreiðir fjárlög á hverju ári sem veita ríkisstj. heimildir til ráðstöfunar á fjármunum ríkisins eftir ákveðinni áætlun sem þar er sett. En hv. þm. veit ósköp vel að þessi heimild stenst aldrei nákvæmlega. Ýmist er þar of eða van og stundum getur munað þar verulegum fjárhæðum, þannig að ríkisreikningurinn lítur aldrei nákvæmlega eins út og fjárlög gerðu í upphafi. Það getur bæði stafað af verðlagsbreytingum eða breyttum aðstæðum og vegna aukafjárveitinga. Nákvæmlega það sama gildir um lántöku ríkissjóðs eða ríkisstofnana. Það er aldrei hægt að segja nákvæmlega til um það fyrir fram í lánsfjárlögum, hve mikil þörf sé á lántökum á vegum ríkissjóðs og ríkisstofnana. Aftur á móti setur Alþingi ákveðna áætlun og veitir heimildir í samræmi við hana, en það er árlegur viðburður og hefur verið um langt skeið, að þar verði einhverjar breytingar á. Alþingi samþykkir gjarnan aukafjárlög, sem eru raunverulega eftirástaðfesting Alþingis á þeim gjöldum sem farið hafa fram úr fjárveitingu. Og nákvæmlega það sama hefur gerst í sambandi við lántökurnar, að það hefur verið nær árlegur viðburður hér á Alþingi að flutt væri frv. til staðfestingar á þeim lántökum sem fram úr hafa farið. Ég minnist þess t.d., að þegar hv. 3. þm. Vestf. var fjmrh. var hér nákvæmlega sams konar frv. á ferðinni fyrir árið 1979. Ég man það nú satt að segja ekki, enda skiptir það í sjálfu sér engu máli, hvort það var hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, sem flutti þá þetta frv. sem fjmrh., eða hvort fyrirrennari hans var búinn að flytja þetta frv. af hálfu stjórnar sem hv. þm. átti aðild að og studdi með ráðum og dáð þar til allt í einu hann og hans flokkur brugðu á annað ráð. En það skiptir ekki máli. Söm var gerðin á því haustinu. Og nákvæmlega sama gerðist haustið 1978. Þá var flutt frv. um eftirástaðfestingu Alþingis á lántöku sem hafði orðið meiri en ráð var fyrir gert. Þetta dreg ég hér fram ef ske kynni að einhverjir þm. væru svo illa að sér í þingvenjum og starfsháttum Alþingis að þeir vissu þetta ekki og héldu kannske að hv. þm. hefði verið að segja eitthvað merkilegt áðan.  Hv. þm. orðaði það þannig, að það væri tilgangslaust eða tilgangslítið fyrir Alþingi að samþykkja lánsfjáráætlun ef ríkisstj. gerði þar síðan breytingar á með því að bæta einhverju við. Við gætum með nákvæmlega sama rétti orðað þetta þannig: Það er alveg tilgangslaust fyrir Alþingi að setja fjárlög úr því að það koma til allar þessar aukafjárveitingar og allt sem bætist við vegna breyttra aðstæðna. En auðvitað vitum við öll að málflutningur af þessu tagi er tómt mál. Það þarf að setja ákveðinn ramma, bæði fyrir fjárlög og fyrir greiðslur úr ríkissjóði og fyrir lántökur. Síðan geta þar alltaf orðið einhverjar breytingar á. Ég vildi líka mega benda þm. á það, af því að ég er ekki viss um að allir átti sig á því, að þær lántökur, sem hér eru tilgreinar til Rafmagnsveitna ríkisins, Jarðvarmaveitna ríkisins, Orkusjóðs og Landhelgissjóðs, eru ekki lántökur í heimildarleysi. Í lögum eru skýr ákvæði um það, að B-hluta fyrirtækjum er heimilt að taka lán með samþykki fjmrn. Það eru því skýrar lagaheimildir fyrir þessum lántökum. Hins vegar eru ekki ábyrgðarheimildir fyrir hendi í sambandi við allar þessar lántökur. Sérstaklega á það við Orkubú Vestfjarða og hitaveiturnar og undirbúningsfélag um saltvinnslu á Reykjanesi og svo auðvitað þær leiðréttingar sem eru hér neðstar. Það var talið eðlilegt að taka þetta allt saman og bera fram í heildarfrv., þannig að þm. hefðu fullt yfirlit yfir þær lántökur, sem átt hefðu sér stað og það væri sem sagt veitt formleg heimild fyrir þessum lántökum sérstaklega, þó að segja megi að þegar sé í lögum heimild fyrir flestum þeirra. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta. Ég vil bara bæta því við, að ég er sannfærður um að það verður aldrei til ríkisstj. í landinu sem neyðist ekki til þess á þeim langa tíma, sem Alþingi er í sumarleyfi, að gera einhverjar breytingar á lántökum frá því sem er í lánsfjáráætlun, sérstaklega meðan verðbólga er í jafnstórum stíl í landinu og nú er og þeir erfiðleikar sem fylgja því að áætla nákvæmlega til einstakra verka. Ég vil taka fram að ég hef að sjálfsögðu ekkert við það að athuga, að sú breyting verði gerð á 4. gr. sem nefndin gerir till. um. Auðvitað vildi hv. þm. reyna að færa þetta smáatriði í þann búning, að nú kæmi nefndin og bannaði ríkisstj. að ráðstafa þessum fjármunum og nú væri sem sagt sett undir þann leka, sem greinilega hefði þarna verið fyrir hendi, að þessum fjármunum yrði ráðstafað án heimildar. Auðvitað hvarflaði það ekki að nokkrum manni, hvorki ríkisstj. né öðrum sem til þekktu, að ráðstafað yrði grænum eyri, sem þarna var um að ræða, án þess að lánsfjáráætlun hefði verið samþykkt formlega hér í þinginu og afgreidd í tengslum við lánsfjárlög. Og raunar tók ég þetta sjálfur skýrt fram í framsöguræðu, - tók það mjög skýrt fram og lagði meira að segja til að athugað yrði hvort æskilegt væri að gera breytingu á þessari grein, ef mönnum fyndist orðalagið ekki alveg nægilega pottþétt. Það hefur komið í ljós og ég er sammála því, að orðalagið þyrfti kannske að vera eilítið strangara til þess að hæfa efni málsins. Þá er sjálfsagt að gera á því breytingu og það stendur sannarlega ekki á mér að samþykkja hana því að auðvitað datt mér aldrei neitt annað í hug. Tilgangurinn með þessu er sá einn að tryggja í janúar þessa lántöku sem er óvenjulega hagstæð og með óvenjulegum kjörum. Ég vil svo að lokum segja það, að ég er alltaf jafnhissa þegar menn eru að býsnast yfir því, að lánsfjáráætlun sé ekki afgreidd fyrir jól, vegna þess að staðreynd er að það hefur mjög sjaldan gerst. Ég mun að vísu hafa nefnt það hér um daginn, að þetta muni hafa aðeins einu sinni gerst. En við nána athugun málsins hefur niðurstaðan orðið sú, að á s.l. áratug gerðist þetta þrisvar, - það gerðist þrisvar sinnum að lánsfjáráætlun væri afgreidd fyrir áramót. Mér þykir gott að fá tækifæri hér til að leiðrétta þessa missögn mína í umr. um daginn. En eftir stendur hitt, að það hefur sem sagt miklu oftar gerst, margfalt oftar gerst, að lánsfjáráætlun væri ekki afgreidd fyrir nýár, og breytir að sjálfsögðu ekki neinu þó að svo fari nú. Lánsfjáráætlun liggur fyrir. Það er ljóst hver áform eru í þeim efnum, og það er því einungis formsatriði að ganga endanlega frá lánsfjáráætluninni eftir áramót.



Herra forseti. Það vekur athygli, að meiri hl. nm. fjh.- og viðskn. skrifar undir nál. um þetta frv. með fyrirvara. Og formaður nefndarinnar hefur gert sínar athugasemdir við framkvæmdir ríkisstj. sem ég þarf ekki að endurtaka, því að um það var ekki ágreiningur í nefndinni. Í sambandi við 4. gr. frv. flytur fjh.- og viðskn. sameiginlega till. um það, að fjmrh. sé heimilt að verja andvirði þess láns til framkvæmda á vegum ríkissjóðs og ríkisfyrirtækja eða endurlána til sveitarfélaga og samtaka á þeirra vegum í samræmi við lánsfjáráætlun 1981 þegar lánsfjárlög fyrir árið 1981 hafa verið samþykkt. En með því orðalagi, sem var í 4. gr., að hafa þetta opið - þó að hæstv. ráðh. segi í aths. við 4. gr.: „Því er í þessu frv. leitað heimildar til lántöku allt að 25 milljarða kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Hér er sami háttur hafður á og árið 1980, en lánsfé þessu verður ráðstafað í náinni samvinnu við fjvn.“ - Þetta þótti okkur ekki nógu fast að orði kveðið og ekki nógu ábyggilegt, hvað fælist í því, og því var sú breyting gerð á 4. gr. sem allir nm. standa að. Við fulltrúar Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. ritum allir undir nál. með fyrirvara. Fyrirvari okkar felst í því, að við viljum ekki og tökum ekki ábyrgð á því að afgreiða 1. og 2. gr. frv. Ég átel það í fyrsta lagi, að frv. til lánsfjárlaga skuli ekki liggja fyrir og vera til afgreiðslu nú með fjárlagafrv. Hæstv. fjmrh. leiðrétti fyrri ræðu sína og hefur nú komist að þeirri niðurstöðu, að lánsfjáráætlun hafi á síðustu 10 árum verið afgreidd þrisvar sinnum fyrir áramót. En ég vil bæta hér nokkru við og minna hæstv. ráðh. á að það var ekki lagaskylda fyrr en á árinu 1979 að leggja hana fram með fjárlagafrv., og skýtur skökku við ef þá er fyrst hætt að leggja frv. til lánsfjárlaga fram þegar það er orðin lagaleg skylda. Hin margumræddu Ólafslög svokölluð eða lög um stjórn efnahagsmála o.fl. gera ráð fyrir því, að með fjárlagafrv. hvert ár skuli leggja fram áætlun er lýsi í aðalatriðum meginstefnu í ríkisbúskapnum næstu þrjú árin eftir lok þess fjárhagsárs, sem fjárlagafrv. tekur til. Með þessari áætlun á að sýna í fyrsta lagi meginstefnu í ríkisfjármálum og þróun ríkisbúskaparins, í öðru lagi samræmi milli stefnunnar í ríkisfjármálum og í efnahagsog atvinnumálum, í þriðja lagi stefnumótun um öflun tekna og skiptingu gjalda ríkisins og í fjórða lagi stefnumótun um framlög á fjárlögum til fjárfestingar ríkis, fjárfestingarsjóða sveitarfélaga og einkaaðila. Þetta allt er brotið, og ég ætla ekki að álasa hæstv. fjmrh. fyrir það, þó að hann brjóti þetta allt saman. Til þess liggur ein ástæða. Það er engin meginstefna til í ríkisfjármálum hjá núv. ríkisstj. og það er þess vegna ekkert samræmi á milli stefnunnar í ríkisfjármálum og efnahags- og atvinnumálum. Þetta vantar allt saman, það vantar allt sem við á að éta. Þess vegna er ekki von að veslings fjmrh. geti lagt þetta fram. Hann hangir í lausu lofti, blessaður. En þrátt fyrir þetta eru þetta lögbrot. Og það kemur úr hörðustu átt þegar einstakir ráðherrar ásaka ýmsa aðra í þjóðfélaginu fyrir að brjóta þessi lög, þegar þeir ganga á undan með sínu fordæmi sjálfir. Ég hef hvað eftir annað haldið því fram, að þessi lög ætti að afnema í heild. Alþfl. stóð að því að fá þessi lög í gegn hér á Alþingi og fulltrúar hans og þó alveg sérstaklega sá sem mest hefur rætt um efnahagsmál og siðferði í fjármálum. Hv. 9. þm. Reykv. hefur lýst því margoft yfir, eftir að Alþfl. fór úr ríkisstj., að þetta væru eiginlega orðin alveg marklaus lög. Þrír ráðherrar, sem mega teljast til Sjálfstfl., voru á móti þessum Ólafslögum á sínum tíma. Þeir hafa ekki gefið neinar yfirlýsingar, enda heyrist afar lítið í þeim. Ég held að það sé orðið tímabært, þó að það verði nú að bíða úr þessu næsta árs, að láta reyna á hvort þessi svokölluðu Ólafslög eiga meirihlutafylgi hér á Alþingi. Sumir, sem stóðu að setningu þessara laga, eru vonsviknir yfir þeim, eins og ég nefndi áðan, en það má líka og er nauðsynlegt að láta reyna á það, hvort sjálfstæðismennirnir í ríkisstj. hafa skipt um skoðun og vilja halda þessum lögum í gildi eða hvort þeir eru á sömu skoðun og þeir voru þegar þeir börðust gegn setningu þeirra. En það er annað líka sem er athyglisvert við þetta frv. um heimildir til lántöku, að hér er verið að fara fram á heimild til þess að taka lán í lok þessa árs, þessa síðustu daga ársins, að upphæð 4 milljarða 750 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar upphæðar í erlendri mynt miðað við gengi 1. ágúst 1980. Hér er verið að fara fram á þessa heimild til þess að leiðrétta eða til samræmis við framkvæmdir á þessu ári. Finnst mönnum ekki athyglisvert, þar sem lánsfjárlög voru samþykkt 29. maí á þessu ári, að í desember skuli vera farið fram á heimild til lántöku að upphæð 4 milljarðar 750 millj. kr. umfram lánsfjárlög sem voru samþykkt þegar fimm mánuðir voru liðnir af árinu? Ef þau hefðu verið samþykkt um síðustu áramót væri sennilega heimildin, sem farið væri fram á, um 7 milljarðar, miðað við það, að hér er aðeins sjö mánaða tímabil að ræða. Ef þeir hefðu verið 12, þá væri þetta nálægt eða rúmlega 7 milljarðar. Finnst mönnum ekki fara töluvert úrskeiðis í þessum efnum? Vissi ríkisstj. ekki á hvaða stigi þessar framkvæmdir stóðu um mánaðamótin maí–júní? Og mér þykja það furðulegar athugasemdir sem fylgja þessu frv. Hér segir: „Í endurskoðaðri áætlun um framkvæmdir við byggðalínur hafa komið fram nokkrir óvæntir þættir, eins og t.d. við gerð tveggja undirstaða fyrir háspennumöstur í Gilsfirði vegna Vesturlínu.“ Ætlar hæstv. fjmrh. að sannfæra Alþingi um það, þegar framkvæmdir eru þar í fullum gangi þegar lánsfjárlögin eru samþykkt, að það hafi ekki verið reiknað með því, að það þyrfti undirstöður undir þessi möstur? Þessari framkvæmd er lokið fyrir alllöngu. Og annað er enn eftirtektarverðara: „Á lánsfjáráætlun 1980 voru 650 millj. kr. ætlaðar til framkvæmda við dráttarbrautir og við það miðað, að fyrirtæki tækju upphæð þessa að láni. Verkefni þau, sem sinna átti, voru í höndum sveitarfélaga og reyndust styrkhæf úr ríkissjóði.“ Voru þeir núna í desember að vita það, að þessi verkefni voru styrkhæf úr ríkissjóði? Vissu þeir ekki um hafnalögin? Gerðu þeir sér enga grein fyrir því, þegar lánsfjárlögin og lánsfjáráætlunin voru samþykkt á s.l. vori, að ríkissjóður þyrfti að standa fyrir sínu mótframlagi sem er 520 millj. kr.? Einnig er sagt hér: „Nauðsynlegt reyndist að afla aukins lánsfjár til þess að ljúka áfanga í virkjanarannsóknum á Austurlandi.“ Var ekkert vitað hvað þessar rannsóknir mundu kosta um mánaðamótin maí–júní á þessu ári? Svo eru þessir menn alltaf að tala um að það þurfi að gera langtímaáætlanir. Þeir eru ekki færir um að gera þriggja mánaða áætlanir, ekki einu sinni áætlun til jóla úr þessu. Maður er gersamlega hættur að skil ja hvað hún er að fara, þessi ríkisstj. Hún veit það ekki sjálf. Það er aðeins eitt sem hún veit. Hún segist ekki vilja fara - eða þeir sem eru ráðherrar segjast ekki vilja fara úr stólunum. Það er eina ferðalagið sem þeir vita að þeir ætla ekki í, það er að fara ekki úr stólunum. Mér finnst fyrir mitt leyti að það gangi meira á á ýmsum öðrum sviðum en að byggja upp og hafa taumhald á því sem á að gera og er verið að gera. Það ber meira á ýmsum upphlaupum. Það er hamast á atvinnulífinu í landinu og stórfyrirtækjunum. Það er nú orðin grátleg saga, árásin á Flugleiðir. Og það er kraftaverk, að sendimönnum og upphlaupsmönnum úr Alþb. tókst ekki að koma því fyrirtæki fyrir kattarnef í haust, því að annar eins rógur hefur ekki verið fluttur um nokkurt atvinnufyrirtæki nú um langan tíma, ekki hér innanlands, ekki heldur utanlands. Það átti ekki fyrir skuldum, það átti ekki fyrir ábyrgðarbeiðninni. Þetta var fullyrt hvað eftir annað. Og ekki létu þeir á sér standa, sumir fréttamenn í þessu landi og það við opinbera fréttamiðla. En hvað er svo komið á daginn? Nú liggur það loksins fyrir. Ætli það sé ekki oft betra að láta minna í þessum efnum? Það var tekin upp nýbreytni í því að stjórna Flugleiðum í gegnum fréttamiðla, í gegnum nefnd í Ed. Alþingis. En neðri deild Alþingis tók málið öðrum tökum. Þar var það rætt málefnalega og í kyrrð og ró og friði og reynt að afla gagna og nauðsynlegra upplýsinga. Ég held að þetta sé atriði, sem hæstv. ríkisstj. ætti að stuðla að, að breyta vinnubrögðunum. Það fer ósköp lítið fyrir iðnaðarstefnunni. Það er aðallega verið að reiða til höggs. Fyrst átti að klippa á rafmagnið til álversins í Straumsvík. Nú er látið að því liggja, að um stórkostlegt misferli sé að ræða. Á sama tíma og við erum strekktir í nefndum þingsins, þá boðar iðnrh., til blaðamannafundar til þess að reyna að koma því á framfæri, að nú sé eitthvað ljótt í aðsigi. En það er ekki verið að boða slíka frétt hér á Alþingi. Þinginu kemur þetta ekkert við. Það er aðeins tilgangurinn að koma því í fjölmiðla: Getum við sáð einhverju illu, sundrungu? Stóriðjan hefur lengi verið fleinn í holdi þessara manna, en undarleg eru nú viðbrögð ýmissa annarra, sem tekið hafa þátt í að móta stefnuna um stóriðnað í landinu, en steinþegja nú eins og þeir heyri ekki nokkurn skapaðan hlut og geti alls ekki opnað sinn munn. Þrátt fyrir það, hvernig að öllum málum er unnið hjá þessari ríkisstj. og svikist er um að standa við landslög,- lög sem þeir hafa sjálfir sett, þá viljum við sjálfstæðismenn í fjh.- og viðskn. á engan hátt tefja fyrir framgangi þessa máls, af þeirri einu ástæðu að það er möguleiki á að taka erlent lán, eftir því sem sagt er, með góðum kjörum og til langs tíma. Þess vegna viljum við á þennan hátt greiða fyrir afgreiðslu málsins með því að standa að þessu leyti með stjórnarsinnum í fjh.- og viðskn., þó að við áteljum harðlega að frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1981 skuli ekki hafa verið lagt fram.



Herra forseti. Ég efa ekki að það hefur verið á ýmsan hátt erfitt verk síðustu vikurnar, og þá ekki síst fyrir hæstv. fjmrh., að sitja í ríkisstj. án þess að hægt væri að fá ríkisstj. til að samþykkja að komast að niðurstöðu um afgreiðslu mála sem henni ber að afgreiða lögum samkvæmt. Það er án efa talsvert mikið álag á ráðh. að búa við þær aðstæður að þurfa að standa í því, eins og hæstv. fjmrh. hefur þurft að gera, að geta ekki lagt fram einn af þýðingarmestu þáttum viðfangsefnis síns í ríkisstj. á þeim tíma, sem lög mæla fyrir um, vegna ágreinings í stjórninni. Sjálfsagt hefur þetta m.a. haft þau áhrif á hæstv. ráðh., að hann hefur verið meira og minna úti á þekju síðustu daga í þinginu og man ekki að eigin sögn sjálfur fyllilega hvernig að málum var staðið rétt fyrir s.l. áramót. Það er alveg sjálfsagt að rifja það upp. Eins og menn væntanlega muna og hæstv. ráðh. mun reka minni til ef hann skoðar grandgæfilega í skjalasafni sínu, þá stóðu yfir umræður um nýja stjórnarmyndun. Vegna vetrarkosninga og þess, sem á eftir fylgdi, var ekki meirihlutastjórn í landinu, og af þeim mjög óeðlilegu ástæðum þurfti að standa óeðlilega að afgreiðslu ýmissa mála. Eins og hæstv. fjmrh. er kunnugt gerðist það hins vegar í febrúarmánuði s.l., að heiðri Alþingis var bjargað með myndun nýrrar ríkisstj., sem er búin að sitja í landinu síðan og ætti því væntanlega ekki að vera neitt slíkt óeðlilegt ástand í stjórn landsins núna sem varð til þess um þetta leyti í fyrra, að ekki var hægt að framkvæma ýmsar þær aðgerðir sem ríkisstjórnum ber skylda til að láta frá sér fara, svo sem afgreiðslu lánsfjáráætlunar. En svo að ég rifji þau mál eilítið meira upp, þá voru þau mál afgreidd hér á Alþingi þannig, að lagt var fram, rétt áður en Alþingi fór í jólafrí, frv. um heimildir til ríkisstj. til töku erlends lánsfjár með svipuðum hætti og upphaflega var í 4. gr. frv. þessa ætlunin að gera, þ.e. þáv. ríkisstj., sem var minnihlutastjórn Alþfl., var heimilað að taka erlent lán og ráðstafa því að höfðu samráði við fjvn. Alþingis. Alþm. treystu þá minnihlutastjórn Alþfl., sem ekki hafði þingmeirihluta á bak við sig, til þess að taka og ganga frá slíku erlendu láni, og alþm. treystu henni til þess að halda þannig á málum, þó að hún fengi þessa heimild, að ekki væri ástæða til að draga í efa að sú minnihlutastjórn Alþfl. mundi gæta fyllstu varfærni um ráðstöfun þeirra fjármuna. Einu skorðurnar sem henni voru settar voru þau að hafa samið við fjvn. Eins og frv. var úr garði gert af núv. hæstv. ríkisstj. bað hún Alþingi um að hafa sama háttinn á við afgreiðslu þessa bráðabirgðaláns eins og gilti gagnvart minnihlutastjórn Alþfl. í fyrra. En þó að núv. hæstv. ríkisstj. hafi meiri hl. á Alþingi varð niðurstaða þessa meiri hl. sú, að þó svo að minnihlutastjórn Alþfl. hafi verið trúað fyrir slíkri afgreiðslu í desembermánuði á s.l. ári væri núv. hæstv. ríkisstj. ekki trúandi fyrir slíkri afgreiðslu á þessu ári. Þess vegna herra forseti og hæstv. fjmrh., ákvað fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis að gera þá breytingu á 4. gr. umrædds frv. að fara ekki að þeim tilmælum núv. hæstv. ríkisstj. að láta hana fá sömu heimild og sambærilega afgreiðslu og minnihlutastjórn Alþfl. fékk fyrir einu ári. Fjh.- og viðskn. hv. Nd. var alfarið sammála um að verða ekki við þeirri ósk hæstv fjmrh. Ragnars Arnalds, en breyta þess í stað 4. gr. á þá lund, að honum væri og ríkisstj. með öllu óheimilt að ráðstafa einni krónu af þessu fé, jafnvel að höfðu samráði við fjvn. Það er ekki rétt munað af hæstv. fjmrh., að hér sé verið að endurtaka sömu afgreiðslu og í fyrra. Aðstæðurnar eru allt aðrar núna en þá voru. Nú er meirihlutaríkisstj. búin að sitja í landinu síðan í febrúarmánuði. Þá var minnihlutastjórn. Og afgreiðslan, herra forseti, er allt önnur. Hún er á þá lund, að þingmeirihlutinn á Alþingi núna trúir hæstv. ríkisstj. ekki fyrir sams konar afgreiðslu og minnihlutastjórn Alþfl. fékk hjá Alþingi fyrir einu ári. Og hvers vegna skyldi nú þingmeirihluti hæstv. ríkisstj. ekki treysta henni til sambærilegrar afgreiðslu og minnihlutastjórn Alþfl. var veitt fyrir einu ári? Jú, svarið kom, herra forseti, fram í máli formanns hv. fjh.- og viðskn. Alþingis. Ástæðan er 1. og 2. gr. þessa frv., 172. máls. Formaður fjh.- og viðskn., hv. þm. Halldór Ásgrímsson, þurfti nefnilega að láta þess sérstaklega getið, eins og dm. væntanlega tóku eftir, að hann teldi ástæðu til þess að líta mjög alvarlegum augum á það sem gerst hefði í framhaldi af afgreiðslu Alþingis á lánsfjárheimildalögunum á s.l. vori. Eins og kemur fram í aths. við lagafrv. þetta var fjmrh. 6. júní s.l. heimilað að taka lán á yfirstandandi ári allt að 11.3 milljörðum kr. Hann tók hins vegar í heimildarleysi lán sem nam 4 milljörðum 750 þús. kr. hærri fjárhæð en Alþingi heimilaði honum. Þetta samsvarar því, að hæstv. ríkisstj. hafi á hverjum einasta mánuði af starfstíma sínum farið 790 millj. kr. umfram heimildir Alþingis í erlendum lántökum. Á hverjum einasta mánuði starfstíma núv. ríkisstj. hefur hún samkv. þessu tekið að meðaltali 790 millj. kr. að láni erlendis umfram það sem Alþingi heimilaði henni að gera. Og þó svo - eins og hæstv. fjmrh. minntist á hér áðan - að fjölmörg fordæmi megi finna fyrir því, að ríkisstj. hafi farið fram úr heimildum Alþingis til að taka lán erlendis, þá er ég alveg sannfærður um að slíkt og þvílíkt fordæmi verður aldrei fundið, að ein ríkisstj. skuli á sex mánaða tímabili fara 41.8% fram úr heimildum Alþingis til erlendrar lántöku, að ein ríkisstj. skuli að meðaltali á hverjum einasta mánuði, sem hún hefur setið, taka 790 millj. kr. að láni erlendis umfram það sem Alþingi hefur heimilað henni. Slík ríkisstj. hefur aldrei, herra forseti, setið að völdum á Íslandi fyrr. En það er ekki bara það. Það er alveg rétt hjá hæstv. fjmrh., að í verðbólgu af því tagi, sem orðið hefur í valdatíð Alþb. verða menn að horfast í augu við þá staðreynd, að áætlanir, sem gerðar eru jafnvel í júní, jafnvel á miðju ári, standast ekki 2–3 mánuðum síðar. Og menn verða þá að vera við því búnir að þurfa að afla meira fjár til að standa undir ráðgerðum framkvæmdum, ef á að ljúka því framkvæmdamagni sem áformað var, vegna þess að áætlanir standast ekki. Í ræðu minni áðan gagnrýndi ég þetta athæfi ekki mjög mikið, því að það eru fjölmörg fordæmi til fyrir því, þó að mismunurinn á milli áætlunartalna og framkvæmdatalna eða kostnaðartalna hafi sennilega aldrei verið meiri en á s.l. sex mánuðum, af þeim einföldu ástæðu að verðbólguvöxturinn hefur sjaldan verið hraðari. En það, sem við fyrst og fremst gagnrýndum, ég og hv. þm. Halldór Ásgrímsson, frsm. og formaður fjh.- og viðskn. Nd., var ekki þetta, heldur hitt, sem hæstv. fjmrh. minntist ekki á í ræðu sinni hér áðan, að hæstv. ríkisstj. hefur brugðið á það ráð, á þessum fáu mánuðum sem hún hefur setið, að afla lánsfjár ekki bara til að ljúka framkvæmdaáformum sem rædd höfðu verið og staðfest af Alþingi, heldur að ákveða sjálf lánsfjáröflun til framkvæmda sem fjárveitingavaldið og Alþingi höfðu aldrei fjallað um. Það er allt annar handleggur heldur en hitt, að framkvæmdakostnaður kunni að fara fram úr áætlun í 50–60% verðbólgu og menn verði að útvega meira fé af þeim ástæðum. Það er allt annar handleggur, herra forseti, hvort ríkisstj. þarf á auknum fjármunum að halda af þeim sökum eða hvort ástæðan er sú, að ríkisstj. hafi upp á sitt eindæmi ákveðið að ráðast í framkvæmdir, sem kosta þjóðina hundruð millj. kr. í erlendum lántökum, án þess að hafa nokkurn tíma rætt það við Alþingi eða fengið það samþykkt af Alþingi. Það var fyrst og fremst þetta sem við gagnrýndum, ég, hv. þm. Matthías Bjarnason og hv. þm. Halldór Ásgrímsson, formaður fjh.- og viðskn. Og þetta, herra forseti, held ég að hæstv. fjmrh. ætti að gera sé ljóst. Það er þetta sem fyrst og fremst er verið að gagnrýna. Það er það, að hæstv. ríkisstj. skuli leyfa sér að hafa lánsfjárlög að engu með þessum hætti, með þeim hætti, að hún ákveði sjálf nýjar framkvæmdir upp á hundruð millj., sem kosta verður með erlendu lánsfé, - framkvæmdir sem aldrei hafa verið ræddar við Alþingi, hvað þá staðfestar eða samþykktar af Alþingi. Það er þetta fordæmi sem við þurfum fyrst og fremst að óttast, fordæmi eins og virðist hafa verið, að ríkisstj. skuli a.m.k. eftir á segjast hafa vitað að tiltekin framkvæmd stæði til, eins og var t.d. með kaupin á þyrlu Landhelgisgæslunnar, en vegna þess, eins og hæstv. dómsmrh. lét út úr sér við fjölmiðla, að erlendum lántökum hafi verið ákveðinn stakkur skorinn, hafi ríkisstj. ákveðið að láta þessarar framkvæmdar að engu getið við Alþingi, leyna Alþingi því, að þetta stæði til, og koma svo eftir á.  Þetta er að sjálfsögðu fordæmi sem er ekki góð forspá, vegna þess að þetta þýðir, ef Alþingi fellst á svona afgreiðslu mála, að ríkisstj. geti gert sér leik að því að leggja fram ófullburða lánsfjáráætlun - eins og hæstv. ríkisstj. lagði fram á s.l. vori ófullburða fjárlagafrv. - þ.e. lánsfjáráætlun þar sem ekki kemur fram nema hluti af ráðgerðum framkvæmdum og fjáröflun, til þess að láta í veðri vaka að erlend fjáröflun eigi að vera minni en ríkisstj. hefur í raun réttri ákveðið. Og, herra forseti, nú rétt áðan benti hv. þm. Matthías Á. Mathiesen mér á þá athyglisverðu staðreynd, að einmitt þetta er verið að gera í lánsfjáráætlun hæstv. ríkisstj. sem nýlega hefur verið lögð fram. Það eru talin upp tiltekin verkefni sem á að útvega erlent lánsfé til. Síðan er listinn lagður saman og niðurstöðutala fengin og sagt: Þetta eru þau erlendu lán sem taka á. En í næstu setningum á eftir eru talin, að mig minnir, þrjú lántökuverkefni sem segir að ríkisstj. hafi auk þess áformað að sinna, en útgjöldin vegna þeirra eru hvergi sýnd. Það er þetta fordæmi, herra forseti, sem ég varaði við að væri verið að gefa með afgreiðslu á þessu frv. hér. Og það er þetta fordæmi, herra forseti, ein ríkisstj. er svo fljót að grípa, að á sama tíma og hún er að biðja okkur um að afgreiða og staðfesta þetta fordæmi sitt frá því í ár leggur hæstv. fjmrh. fram skýrslu um lánsfjáráætlun, sem liggur á borðum hv. þm., þar sem er beinlínis fram tekið að þessi vinnubrögð eigi að viðhafa áfram. Þetta var það, sem við þremenningarnir, sem hér höfum talað úr fjh.- og viðskn., og stjórnarstuðningsmaðurinn hv. þm. Halldór Ásgrímsson, höfum harðlega gagnrýnt. Það er jafngott að hæstv. fjmrh. geri sér ljóst hvað það er sem menn, þ. á m. hans eigin stuðningsmenn, eru að gagnrýna ríkisstj. fyrir. Það er ekki það, að framkvæmdakostnaður kunni að hafa farið fram úr áætlunum og því þurft að afla meira lánsfjár en gert var ráð fyrir í upphafi, heldur hitt, að ríkisstj. skuli gera sér leik að því að halda ákveðnum áformuðum framkvæmdum og útgjöldum leyndum fyrir fjárveitingavaldinu, þegar verið er að afgreiða tilmæli hennar um lánsfjártökur til þessara verkefna, og ætla svo að eyða fénu engu að síður, ráðast í framkvæmdirnar engu að síður og fá það síðan staðfest eftir á. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að ræða þetta mál frekar. Ég hef þegar gert það mjög ítarlega. Við Alþfl.menn höfum oft lýst því yfir, að ýmislegt í svokölluðum Ólafslögum sé mjög þarft og gott ef þeim atriðum væri framfylgt. En eins og hv. þm. Matthías Bjarnason sagði áðan er gallinn við Ólafslög sá, að þau atriði í þeirri lagasetningu, sem skipta mestu máli, eru virt að vettugi af stjórnvöldum, ríkisstj. framfylgir þeim ekki. Og það fer e.t.v. ekkert illa á því, að þessi lög, sem kennd eru við einn af helstu forvígismönnum Framsfl., séu í þessari ríkisstj. að jafnlitlu hafandi og Framsfl. sjálfur er þar.



Herra forseti. Ég tel bæði rétt og eðlilegt að bera fram eina spurningu til hæstv. fjmrh. vegna 4. gr. þess frv. sem hér er til umræðu. Spurningin er á þá leið, hvort ekki sé eðlilegra að breyta tölunni í greininni úr 25 milljörðum í 26. Það lán, sem hér um ræðir og stendur til boða Íslendingum, Seðlabankanum eða ríkisstj., er 20 millj. sterlingspunda, sem samkv. mínum útreikningi eru 26 milljarðar kr., en ekki 25. Ég held að ef hugmyndin er sú að taka þetta tiltekna lán sem hér um ræðir, þá sé það nokkuð bundið við þessa upphæð, 20 millj. sterlingspunda. Það er til 20–25 ára með 14–15% vöxtum, afborgunarlaust í þessi 20–25 ár. Ég vil taka það skýrt fram, að ég er hlynntur því, að þetta lán verði tekið. Þetta er eitt hagstæðasta lán sem nú er völ á. Það er með föstum vöxtum, en vextir á flestum lánum á erlendum lánamarkaði hafa verið með breytilegum vöxtum, og þess má geta, að þessir vextir hafa frá byrjun þessa árs breyst úr 14% í 9% á miðju ári og eru þessa dagana 18–19%. Þess vegna er mjög mikilvægt, þegar lán af þessu tagi er tekið, að binda það við fasta vexti. Ég vildi bara skjóta þessu að ráðh. og þeim þm. sem á mál mitt hlýða, vegna þess að ég lít svo á að þarna sé um fast lánstilboð að ræða að fjárhæð 20 millj. sterlingspunda, sem er ekki 25 milljarðar kr., heldur 26 milljarðar rösklega. Ég teldi því frv. betur úr garði gert ef þessi tala væri færð upp. Að öðru leyti langaði mig að skjóta því inn í þessa umræðu, að það hljómar merkilega að Íslendingar fá nú svo mikið af lánstilboðum erlendis frá að vart hefst undan að hafna þeim. Miklir fjármunir eru núna á lánsfjármörkuðum í Vestur-Evrópu, einkum olíupeningar, og samkv. skýrslu í Institutional investor, sem gefur upp lánstraust þjóða, raðar því niður, þá eru Íslendingar nú í 10. sæti og þykir nokkuð gott, því að þar standa þeir með hinum Norðurlandaþjóðunum. En tilgangur farar minnar hingað upp að þessu sinni var þessi spurning til hæstv. fjmrh., hvort þessi tala sé í rauninni rétt, þessir 25 milljarðar sem um getur í 4. gr. Ef um er að ræða það lán sem ég hef upplýsingar um, þá eru það 20 millj. sterlingspunda, sem eru 26 milljarðar kr., en ekki 25.



Herra forseti. Mér fannst það nokkur skaði, að hæstv. fjmrh. skyldi ekki vera viðstaddur upphaf þessarar umræðu þegar hv. 3. þm. Austurl., Halldór Ásgrímsson, hóf að gera grein fyrir áliti fjh.- og viðskn. þessarar deildar. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, 3. þm. Vestf., hefur að vísu gert þessi ummæli hans nokkuð að umtalsefni, en ég vil hnykkja svolítið betur á og vekja athygli á þeim og hvetja hæstv. fjmrh. til að lesa þau í þingtíðindum eða fá afrit af þessari ræðu, því að ég held að þegar eins orðvar maður og hv. 3. þm. Austurl. tekur jafnsterkt til orða og hann gerði í upphafi sinnar ræðu um hvernig ríkisstj. hefur staðið að lánamálum, þá sé eitthvað að. Hér er um að ræða þm., sem er helsti talsmaður hæstv. ríkisstj. í fjármálum og efnahagsmálum hér á þingi, formaður annarrar þeirrar nefndar sem helst fjallar um fjármál og efnahagsmál, og þegar hann lýsir því yfir, að hæstv. ríkisstj. hafi farið umfram sínar heimildir og að Alþingi hljóti að ætlast til þess, að hún fylgi þeim forsendum sem samþykktir Alþingis eru byggðar á, þá held ég að ástæða sé til fyrir hæstv. ríkisstj. að leggja við hlustirnar og fylgja því sem þar er sagt. Það kann að vera að hæstv. ríkisstj. taki ekki mikið mark á því sem við þm. stjórnarandstöðunnar látum frá okkur fara þegar við gagnrýnum sitthvað af því sem ríkisstj. aðhefst. En þegar einn helsti stuðningsmaður hennar tekur jafnsterkt til orða og hann gerði áðan, þá finnst mér rétt að hæstv. ríkisstj. leggi verulega við hlustirnar. Sannleikurinn er sá, að þegar þessi lánsfjáráætlun var til meðferðar í lok maí á s.l. vori bentu mjög margir þm. á það með fullum rökum og af miklum þunga, að þessi lánsfjárlög og lánsfjáráætlunin, sem þau byggðust á, væru byggð á röngum forsendum og áætlunin væri í raun og veru þegar orðin marklaust plagg þegar hún var samþykkt. Þess vegna hlýtur það að vekja athygli nú, þegar hæstv. fjmrh. leggur fram það frv. sem hér er til umræðu, að í grg. segir á bls. 2, þegar fjallað er um 1. gr. frv., með leyfi forseta: „Lántaka þessi er nauðsynleg m.a. vegna annarrar verðlags- og gengisþróunar á árinu 1980 en gert var ráð fyrir í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun 1980 sem lánsfjárlög byggðust á.“ Þetta eru orð sem hæstv. fjmrh. ber sjálfur ábyrgð á Þetta er í því frv. sem hann leggur hér fram á Alþingi. Og þetta er í raun og veru nákvæmlega það sama og við mjög margir þm. héldum fram og sögðum þegar lánsfjárlögin og lánsfjáráætlunin voru til umræðu hér í þingi í lok maí. Það tóku mjög margir þátt í þessum umræðum og ég ætla ekki að rekja ummæti einstakra þm. í þaula um þetta atriði. Ég get þó ekki stillt mig um að nefna hér örfá. Hv. þm. Sverrir Hermannsson sagði t.d., með leyfi forseta: „Það er eins með frv. til lánsfjárlaga og fjárlögin sjálf, að þær forsendur, sem lagafrv. hvíla á, eru fyrirsjáanlega rangar. Þær verðlags- og kauplagsforsendur, sem þar liggja til grundvallar, eru fyrirsjáanlega alrangar, svo að kann að muna helming, þar sem verðlagsforsendur eru um 30% verðbólga, en hún eins og við blasir stefnir í allt aðrar hæðir, sem strax má sjá af því skriði sem framfærsluvísitalan hefur tekið á þessum mánaðamótum.“ Hv. 1. þm. Reykn., Matthías Á. Mathiesen, gerði þetta líka ítarlega að umræðuefni, bæði þegar rætt var um lánsfjáráætlun og eins þegar rætt var um frv. um lánsfjárlögin. Hann sagði m.a., með leyfi forseta: „ Hæstv. ráðh. sagði áðan að lánsfjáráætlun byggðist á sömu forsendum og fjárlög, sem gerðu ráð fyrir 30% verðlagshækkunum frá upphafi árs til loka. En þegar við erum að ræða lánsfjáráætlunina - og vorum reyndar þegar komnir nærri því þegar við ræddum fjárl. - verður okkur ljóst að verðlagsþróunin frá upphafi árs til loka verður óhagstæðari en gert hafði verið ráð fyrir og töluvert miklu óhagstæðari.“ Í sama streng tóku hv. þm. Steinþór Gestsson, Geir Hallgrímsson og Halldór Blöndal og sjálfur flutti ég um þetta nokkra ræðu, þegar þetta var til umræðu, og sagði þá m.a.: „Ég bendi á þetta til að sýna fram á að þegar forsendur lánsfjáráætlunar eru veikar, eins og reynslan á eftir að sýna varðandi þá lánfjáráætlun sem við erum að fjalla um nú, hækkar lánsfé bæði á innlendum og erlendum markaði verulega. Og ég spái því, að svo eigi eftir að verða enn fremur á þessu ári. Ég spái því, að sú lánsfjáráætlun, sem við erum hér að fjalla um, eigi áður en langt um líður eftir að verða marklaust plagg. Reyndar er hún þegar orðin það í mörgum greinum áður en við samþykkjum hana á hv. Alþingi. Það er bæði verðlagsþróunin, sem veldur því, og stefna ríkisstj. að öðru leyti.“ Öll þessi aðvörunarorð - sem voru mörg fleiri, ég hef aðeins gripið niður í nokkur dæmi - hafði hæstv. ríkisstj. að engu, og hæstv. fjmrh. taldi að þetta væri ómerkilegt tal sem ástæðulaust væri að fara eftir að nokkru leyti. Nú segir hann hins vegar sjálfur nokkrum mánuðum síðar að þessi viðbótarlántaka upp á 4 milljarða 750 millj. kr. sé nauðsynleg vegna þess að verðlags- og gengisþróun á árinu 1980 hafi orðið önnur en ráð var fyrir gert í lánsfjárlögum og í lánsfjáráætlun. Ég er ekki að tíunda þetta hér til þess að miklast yfir því, að við séum einhverjir spekingar, sem nú höldum því fram og bendum á að það hafi verið rétt sem við héldum fram. Ég er fyrst og fremst að gera þetta til að vara hæstv. fjmrh. við, vegna þess að nú hefur verið lögð fram skýrsla um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun 1981, sem við eigum eftir að ræða hér nánar, á hv. Alþingi, en ég sé ekki betur en að í þeirri skýrslu sé farið nákvæmlega sömu leiðina, dottið nákvæmlega í þá sömu gröf og hæstv. ríkisstj. datt í á s.l. vori, með því að miða við óraunhæfa verðlagsþróun. Þess vegna vil ég beina því til hæstv. fjmrh., að hann hlusti nú ekki aðeins á hv. 3. þm Austurl., Halldór Ásgrímsson, og fari eftir viðvörunarorðum hans, heldur að hann hlusti líka á stjórnarandstöðuþm., þegar þeir flytja rökstudda gagnrýni eins og við gerðum nú í vor, og taki til endurskoðunar og athugunar þá skýrslu sem liggur fyrir varðandi lánsfjáráætlun 1981. Ég sé ekki betur en hún sé alveg sama marki brennd og sú lánsfjáráætlun sem við gagnrýndum hvað mest hér á s.l. vori.



Herra forseti. Það er sammerkt með ræðum allra þeirra þm., sem sæti eiga í fjh.- og viðskn. og hér hafa talað í þessu máli, að fram hefur komið hjá þeim öllum mikil gagnrýni á það frv sem við ræðum, og það, sem liggur að baki fyrri hluta þess, þ.e. lántöku samkv. 1. gr., ráðstöfun samkv. 2. gr. og heimild samkv. 3. gr. Jafnvel eins og hér hefur verið vikið að, hefur formaður nefndarinnar, hv. 3. þm. Austurl., ekki komist hjá því að vekja athygli á þessum vinnubrögðum og koma hér fram með gagnrýni sem vert er að taka eftir, því að eins og hv. 6. þm. Reykv. rakti rétt áðan hefur ekki út af fyrir sig staðið á gagnrýninni, hún hefur komið úr röðum stjórnarandstæðinga, en hæstv. ráðh. hefur gjarnan viljað blása á gagnrýni og ekki talið hana vera með þeim hætti að ástæða væri til að taka á henni mark. Hv. 1. þm. Vestf. gerði grein fyrir þeim fyrirvara sem fram kemur á nál. því sem fjh.- og viðskn. hefur gengið frá varðandi þetta mál, - fyrirvara varðandi 1., 2. og 3. gr. frv., en nefndin mælir með 4. gr. frv. með þeirri brtt. sem fram er borin á þskj. 269. Umræður hafa spunnist að verulegu leyti um þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð og hafa verið viðhöfð allt þetta ár, eða frá því að núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum í febrúarmánuði. Bent hefur verið á, hvernig undirbúningi var háttað að lánsfjáráætlun og fjárlögum fyrir þetta ár, og bent á að forsendur bæði fjárlaga og lánsfjáráætlunar voru brostnar þá þegar er þessi skjöl lágu á borðum þm. til afgreiðstu. Afleiðingarnar gátu ekki orðið aðrar en fram kemur í grg. frv. varðandi áætlunartölur. Hitt er þó sýnu verra, sem á hefur verið bent, að í framkvæmdir hefur verið ráðist - og nú verið að afla heimildar til - sem fjárveitingavaldið hefur ekki samþykkt. Ég held að hér sé um einsdæmi að ræða. Ég minnist þess þó frá árinu 1979, þegar unnið var að fjárlagagerð þess árs, að fjvn. og fjárveitingavaldið hafnaði útgjaldalið, þ.e. hafnaði að veita fjármagn til ákveðinna útgjalda. Ríkisstj. ákvað hins vegar að afla sér lánsheimilda og það var gert með lánsfjáráætlun fyrir árið 1979. Lánsfjárlagafrv. var svo lagt fram í samræmi við það og fékkst samþykkt, að sjálfsögðu með því að ríkisstj. tryggði sér fylgi stjórnarþingmanna við frv., enda þótt Alþingi væri áður búið að hafna þessum útgjöldum í sambandi við fjárlagafrv. Þegar hér er komið með frv. um viðbótarlántöku fyrir árið 1980, þá er ekki hægt að ræða um það, hvernig lánsfjáráætlunin er komin í þessum mánuði. Það eru ekki lögð fram nein þau gögn sem sýna hvernig staða þessa máls er. Það er hins vegar lögð fram hugmynd að lánsfjáráætlun fyrir næsta ár, en ekki lánsfjár- og framkvæmdaáætlun 1981 eins og lög gera ráð fyrir. Þegar við erum að ræða hér viðbótarlántökur erlendis upp á 4 milljarða 750 millj. kr., þá liggur fyrir í þessu skjali að lántökur sem samkv. lánsfjáráætlun fyrir árið 1980 voru áætlaðar 85.5 milljarðar eru nú orðnar 104.6 milljarðar, eða 22% aukning frá því sem gert hafði verið ráð fyrir í lánsfjárlögunum sem samþykkt voru s.l. vor, fyrir um það bil sex mánuðum. Í stjórnarsáttmálanum, þeim hinum fræga, er gert ráð fyrir að heildarfjárfestingin í landinu verði um það bil 25% af þjóðarframleiðslu. En það kemur fram í því skjali, sem ekki hefur enn verið hægt að ræða, enda bráðabirgðaskjal, að heildarfjárfestingin muni verða 27.6% í stað 26.5% sem lánsfjáráætlun gerði ráð fyrir, en stjórnarsáttmálinn, sem saminn var í febr., sagði 25%. Að vísu orðaði hæstv. forsrh. það svo, að það hefði verið sagt um 25% svo að þess vegna væri talan 26.5% ekki úrskeiðis. Og þá yrði það sjálfsagt skýringin, að 27.5% væru ekki heldur úrskeiðis, en þegar komið væri fram úr því gæti þessi skýring ekki gengið lengur. Það skiptir í raun og veru ekki máli, hver skýring er gefin í sambandi við þetta. Það liggur ljóst fyrir, að stefna ríkisstj., sem sett var fram í stjórnarsáttmálanum, hefur ekki verið framkvæmd, enda réttilega á það bent hér af hv. 1. þm. Vestf., að það er miklu eðlilegra að tala um stjórnleysi, tala um stefnuleysi, heldur en tala um stefnu stjórnar eða stjórnun hjá þessari ríkisstj. Það gefur auga leið, að þessi vinnubrögð, erlend lántaka upp á 104.6 milljarða í staðinn fyrir 85.5, eykur á þenslu í þjóðfélaginu. Það liggur í augum uppi, að fjárfesting, sem er um það bil 2.5% meira af þjóðarframleiðslu en gert hafði verið ráð fyrir, eykur á þenslu í þjóðfélaginu. Og það gefur auga leið, að með þessu háttalagi verður ekki ráðið við þá miklu verðbólgu sem við höfum við að glíma. Þvert á móti verður verðbólgan meiri, enda hefur því nú verið spáð af Þjóðhagsstofnun, að verðbólgan á næsta ári fari yfir 70%. Þessi atriði öll eru þess eðlis, að það gefur ekki neinar vonir um að hægt verði að glíma við þetta mikla vandamál, heldur miklu frekar að við munum sökkva enn dýpra niður í það fen, sem við erum í, og þess vegna ekki að búast við neinu því hjá núv. hæstv. ríkisstj., sem hér geti komið að gagni. Ég vildi láta þessi atriði koma hér fram. Umræða um 5 milljarða nýja lántöku án þess að þingheimi sé gerð grein fyrir heildarlántökunni sem þegar er orðin, og hún er komin 22% fram úr því sem gert hafði verið ráð fyrir, það sýnist ekki vænlegt til að koma fram skynsamlegri eða betri stefnu í fjárfestingar- og lánamálum. Það lán, sem ríkisstj. óskar heimildar til að taka samkv. 4. gr., er að dómi þeirra, sem þekkja best til í sambandi við lánamarkaðinn, hagstætt lán. Það er því eðlilegt og skynsamlegt að slíkt lán sé tekið, en þó því aðeins að ráðstöfun þess fjármagns komi til umræðu þegar lánsfjárlög verða lögð fram á nýju ári og þá gerð grein fyrir því, með hvaða hætti lánsfjármagnaðar framkvæmdir verði fjármagnaðar. Ég skal ekki hafa þessi orð mín fleiri. En ég tel þau vinnubrögð, sem hér eru viðhöfð, mjög gagnrýniverð, svo gagnrýniverð að jafnvel stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. hafa réttilega komið hér fram með gagnrýni og staðfest það, sem stjórnarandstaðan sagði fyrr á þessu ári og segir enn um undirbúning þessara mála, þ.e. fjárlaga- og lánsfjáráætlunar.



Herra forseti. Vegna fsp., sem kom áðan fram hjá hv. 6. þm. Norðurl. e., Árna Gunnarssyni, þykir mér rétt að gera grein fyrir því, hvers vegna miðað er við 25 milljarða lántöku. Íslendingar eiga þess kost að taka lán í Lundúnaborg í janúarmánuði n.k., og fjmrn. og Seðlabankinn hafa undirbúið að sú lántaka geti farið fram 12. jan. n.k. Þetta lán er ekki enn fastákveðið að fjárhæð, en talað hefur verið um að lántökuupphæðin yrði á bilinu 12–20 millj. punda. Ekki hefur verið gert ráð fyrir því að lánið næði hámarkstölunni. Það hefur verið gert ráð fyrir að lánsfjárupphæðin yrði einhvers staðar á bilinu 15–18 millj. punda og 18 millj. punda nægja sennilega nokkurn veginn, en það eru 25 milljarðar. Það er rétt, sem kom hérna fram hjá hv. þm., að við gætum hugsanlega tekið þarna 20 millj. punda lán, en við höfum ekki gert ráð fyrir að lántakan yrði meiri en á bilinu 15–18 millj. Þetta fer líka nokkuð eftir eftirspurn á bréfum, og sennilega hafa menn ekki gert ráð fyrir að bréfin mundu seljast alveg 100%. Ég held sem sagt að ekki þurfi að gera neina breytingu á frv. hvað þetta snertir, því að talan 25 milljarðar er í fullkomnu samræmi við það sem við höfðum gert ráð fyrir. Ég hirði ekki um að fjölyrða um það sem hefur að öðru leyti komið fram í umr. frá því að ég talaði hér seinast. Mér heyrðist að ræður hv. þm. Matthíasar Á. Mathiesens og Birgis Ísl. Gunnarssonar væru meira eða minna endurtekning á því sem áður var fram komið, án þess að nokkur minnsta tilraun væri gerð til að svara því sem ég hefði sagt hér og bent á. Ég benti á það sem er óvefengt að ríkisstj. viðkomandi fagráðuneyti, hefur heimild í lögum til lántöku með samþykki fjmrn., ef um B-hluta fyrirtæki er að ræða, og flestar þær lántökur, sem um er rætt í 2. gr., eru þessa eðlis, þannig að það skortir ekkert á um heimildir til að taka þessi lán. Má segja að formsins vegna hefði mátt fella út úr frv. nokkur af þessum lánum, þar eð Alþingi hefur veitt almennar heimildir í almennum lögum varðandi rekstur B-hluta stofnana og þessar lántökur rúmast innan þeirra. Hins vegar er þörf á ábyrgðarheimildum í nokkrum tilvikum og rétt þótti að setja þetta fram í heilu lagi þannig að þm. fengju fullkomið yfirlit yfir hvað hér er um að ræða. Það er verið að fjölyrða hér um það af hverjum þm. af öðrum, að verðlags- og gengisþróun hafi orðið önnur en ríkisstj. gerði ráð fyrir á s.l. vetri, og það sé nú aldeilis stórhneyksli, að fjmrh. skuli hafa gert ráð fyrir einhverju allt öðru en var. Það hefur líklega aldrei gerst áður, að fjárlög eða lánsfjáráætlun hafi verið miðuð við ákveðnar forsendur sem síðan hafi reynst aðrar. Auðvitað er þetta þess háttar málflutningur að hann er ekki svara verður. Þetta hefur gerst á hverju einasta ári um mjög langt skeið, og verðlags- og gengisþróun hefur venjulegast ekki orðið nákvæmlega eins og búist var við. Nú gerum við ráð fyrir því í lánsfjáráætlun og fjárlögum, að verðlagsþróun frá miðju þessu ári til miðs næsta árs verði 42%, og við höfum miðað okkar áætlanir við þetta markmið. Hins vegar er engin vissa fyrir því, að þetta takmark náist. Auðvitað er ósköp auðvelt fyrir þm. að standa upp og vara við því, að þetta geti brugðist. Auðvitað vita allir að þetta getur brugðist. En þetta er markmið okkar og við það munu okkar efnahagsráðstafanir miðast á næstu mánuðum, þó við hins vegar gerum okkur ljóst að í þessum efnum er margt sem getur breyst, margháttuð óvissa, svo að ekki er hægt að fullyrða nákvæmlega hvernig til tekst. Það væri þá kannske frekar að spyrja hv. þm. Sjálfstfl. sem mest tala um það hér, að verðbólga verði meiri en 42% og þess vegna séu fjárlög og lánsfjáráætlun byggð á sandi. Vilja þeir setja markið hærra? Vilja þeir reikna með því, að verðbólgan verði töluvert hærri en 42%?



Herra forseti. Ég stend nú upp aðallega út af síðustu ummælum hæstv. fjmrh. Andstaða okkar við þessa ríkisstj. grundvallast á því, að við viljum koma verðbólgunni niður. Hins vegar vitum við að í ríkisstj. stranda efnahagsaðgerðirnar á því, að þessi hæstv. ráðh. og hans flokkur hafa staðið mjög fast á móti því, að nokkuð sé gert sem gæti eða mætti koma verðbólgunni niður. Þetta er sá einfaldi og kaldi sannleikur sem við blasir. Við vitum líka að í samtölum þm. hér frammi á göngum kemur það fram, að þm. Framsfl. eru mjög skiptir. Helmingurinn af þeim - eða hluti af þeim, skulum við segja, svo að ekki sé verið að gefa í skyn hversu stór hvor hópurinn sé, - hluti af þeim er þegar búinn að gefa upp alla von um að nokkurt ákveðið svar fáist frá Alþb. um það, hvort það verði reiðubúið til þess að taka á efnahagsvandanum. Hinn helmingurinn vill reyna pínulitið lengur. Hæstv. fjmrh. gaf það í skyn áðan, að hann ætlaði að standa við það að verðbólgan yrði 42% á næsta ári, þvert ofan í spár m.a. Þjóðhagsstofnunar, sem gera ráð fyrir að verðbólgan verði ekki minni en 70–80%. Hæstv. viðskrh. hefur talað um svipaðan vöxt verðbólgunnar á næsta ári. Við vitum líka að inn í verðbólgukerfið er á þessari stundu komið verðhækkunartilefni sem mun valda kannske um 12% hækkun kaupgjaldsvísitölu 1. mars n.k. Síðan fer í hönd fyrsta verðbótatímabilið á árinu, sem venjulegast er þyngst í skauti. Það liggur því fyrir, að verðbólgan mun á fyrsta helmingi næsta árs verða mjög mikil og miklu meiri en ríkisstj. vilt gefa í skyn og viðurkenna. Og þegar vöxturinn verður svona þungur og mikill á fyrstu mánuðum ársins, þá kemur það náttúrlega með tvöföldum þunga inn í ársmeðaltalið. Þó svo að eitthvað kynni að draga úr verðbólgunni á síðari hluta ársins, þá verður árshækkun verðbólgunnar hlutfallslega miklu, miklu meiri en hæstv. fjmrh. vill vera láta. En nú verð ég að biðja um að þessari umr. sé slegið á frest, svo að ég hafi tækifæri til að varpa spurningu minni fram við hæstv. fjmrh. Hann var að spyrja hvort við tryðum því ekki, að verðbólgan yrði 42% á næsta ári. - Fundarhlé. Herra forseti. Hæstv. fjmrh. var í ræðu sinni fyrir fundarhlé að tala í þeim dúr eins og það væri út í hött af stjórnarandstöðunni að vera tortryggin þegar rætt væri um það, að verðbólgan á næsta ári færi upp fyrir 42%. Nú vil ég óska eftir því, að hæstv. fjmrh. gefi á því skýringu, annaðhvort við þessa umr. eða þá við 3. umr. málsins, hvernig hann hugsi sér að verðlagsþróunin verði á næsta ári, hvernig hann búist við að þessi mál þróist frá einum til annars. Ég held að það sé of „billega“ sloppið af hæstv. ríkisstj. - sérstaklega vegna þeirrar verðþróunar sem orðið hefur á þessu ári þvert ofan í áætlanir ríkisstj. og fyrirheit, þá held ég að það sé nú fullfrekt að ætlast til þess, að í eins viðurhlutamiklum málum og þeim, sem hér eru til umr., og svo fjárl. eftir 2–3 daga, fáist ekki nein nánari útlistun á því, hvernig hæstv. ríkisstj. býst við að verðlagsþróunin verði. Ég vil t.d. spyrja hæstv. fjmrh. hvort það sé rétt, að þegar hafi verið látnar ganga í gegn verðhækkanir, sem kalli á a.m.k., skulum við segja, 10% kauphækkun 1. mars, jafnvel 11–12%. Ég veit að hæstv. fjmrh., sem er viðræðugóður maður, gefur nú þessar upplýsingar til þess að þetta mál geti fengið afgreiðslu í deildinni og til þess að 3. umr. geti farið fram á eðlilegum tíma.



Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs. - Hv. 7. landsk. þm. tekur til máls.



Herra forseti. Ég fór fram á það áðan í minni ræðu, að hæstv. fjmrh. gæfi nánari skýringar á því, hvernig hann hugsaði sér að verðlagsþróunin yrði á næsta ári. Það liggur fyrir, hæstv. viðskrh. hefur talað um það í blaðaviðtali, að verðbólgan á næsta ári verði 70%. Ég óskaði eftir því við hæstv. fjmrh., að hann gerði grein fyrir því, hvernig hann fengi það út úr dæminu að verðbólgan á næsta ári yrði ekki nema 42%. Það hefur orðið samkomulag um það milli stjórnarandstöðu og ríkisstj. að reyna að greiða fyrir málum. Hæstv. fjmrh, hefur verið með alls konar glósur og meiningar til stjórnarandstöðunnar út af því, að við skulum tortryggja þá verðbólguáætlun sem hann er að hampa. Þessi fsp. mín, sem ég beindi til hæstv. fjmrh., var einföld í sniðum. Ég mundi taka það sem gilt svar, ef hæstv. fjmrh. lofaði mér því, að áður en 3. umr. fjárlaga færi fram mundi hann senda mér áætlun um það, hvernig þetta sé reiknað, hvaða forsendur hann leggi til grundvallar þegar hann talar um að verðbólguþróunin á næsta ári verði aðeins 42%. Ég held að hæstv. fjmrh. hljóti að vita það, að eins og sakir standa núna muni verðbólguvöxturinn vera eitthvað í kringum 60% a.m.k. Og ég held að það sé öllum ljóst, að hjólið heldur áfram að snúast með vaxandi hraða. Ég vil enn fremur minna á það, að hæstv. fjmrh. hefur hvað eftir annað nú á þessu þingi talað um það, að í mikilli verðbólgu umfram það, sem gert væri ráð fyrir í fjárlagafrv., væri fjárhagsstöðu ríkissjóðs stefnt í hættu vegna þess að útgjöldin ykjust miklu meira en tekjurnar. Þess vegna hlýtur hann sem ábyrgur fjmrh. - jafnmikla áherslu og hann hefur lagt á það í sínum málflutningi, að ríkissjóður skili tekjuafgangi, og jafnmikla áherslu og ríkisstj. raunar öll hefur á það lagt, að ríkissjóður skili tekjuafgangi, - þá hlýtur hann, þegar hann stendur fastur á því eins og hundur á roði að í fjárlagagerðinni allri skuli ekki reiknað með meiri verðbólgu en 42%, að hafa töluvert til síns máls. Ég hef að vísu haldið því fram, þvert ofan í það sem hann segir, að ríkissjóður græði á því, að verðbólgan verði meiri frekar en minni. Ég held að það sé viðurkennt af öllum þeim mönnum, sem við fjárlagagerð fást, að það sé borð fyrir báru að þessu leyti, að fjárlögin séu þannig saman sett að meiri verðbólguhraði en þar er gert ráð fyrir þýði um leið auknar tekjur í ríkissjóð borið saman við útgjöldin. En sleppum þessu, látum það liggja á milli hluta. Ég vil enn beina því til hæstv. ráðh., að hann komi hér upp í pontuna og gefi okkur einhver svör um þetta, annaðhvort fyrirheit um að við fáum þá áætlun, sem hann hefur í höndum um verðbólguþróunina á næsta ári, eða eitthvað sem bitastætt er í, að við fáum einhverjar hugmyndir um á hverju sú áætlun er reist, að verðbólgan á næsta ári verði ekki nema 42%. Hæstv. ráðh. var einmitt að kvarta undan því í ræðu sinni, að lánsfjáráætlunin fyrir þetta ár hefði ekki staðist vegna þess að verðbólgan hefði farið fram úr því sem hann hafði gert ráð fyrir þegar þessi mál voru afgreidd nú í vor. Ég held að hann ætti þess vegna að læra af reynslunni og reyna að haga sér svo í þetta skipti, að þessi áætlun sé byggð á raunhæfum grunni. Herra forseti. Ég ítreka það, að ef ekki kemur fram nein yfirlýsing frá hæstv. ráðh., sem talist getur fullnægjandi, um það að upplýsingar berist um þetta atriði, þá held ég að ég verði að fara fram á það, að a.m.k. 3. umr. málsins verði frestað svo að rúm gefist til að athuga þennan þátt málsins betur.



Herra forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal beindi spurningu til mín áðan og var svo elskulegur að taka það fram, að það væri nokkuð sama hvort henni yrði svarað við 2. umr. eða 3. umr. Síðan sleit forseti umr., en þá var hv. þm. svo óþolinmóður, að hann gat ekki hugsað sér að bíða til 3. umr. og kvaddi sér aftur hljóðs til að endurtaka spurninguna og bætti hér við löngu máli. Ég sé því að ef sálarfriður hv. þm. á að verða í lagi, þá dugar ekki annað en svara þessari spurningu strax við 2. umr., og mér er kært að verða honum að liði í þeim efnum. En spurning hans var ósköp einfaldlega: Hver verður verðlagsþróunin á næsta ári?  Það má vel vera að þessi spá þurfi endurskoðunar við í kjölfar þeirra efnahagsráðstafana sem fyrirhugaðar eru af hálfu ríkisstj., enda er það svo, að flestar spár, sem gerðar eru hér í verðlagsmálum, þurfa endurskoðunar við með jöfnu millibili, ýmist til hækkunar eða lækkunar. Sveiflurnar eru það miklar, að það er sjaldnast hægt að sjá það alveg fyrir, hversu mikil hækkunin er hverju sinni. Það var t.d. eftirtektarvert, að þegar Vinnuveitendasamband Íslands gerði spá sína í kjölfar kjarasamninga í nóvembermánuði, þá miðaði Vinnuveitendasambandið við það, að á næstu 12 mánuðum færi verðbólgan upp í 80–85%, en þegar svo aftur Þjóðhagsstofnun settist niður til að spá, þá voru tölurnar allmiklu lægri eða í kringum 70%. Formaður Vinnuveitendasambandsins hefur nýlega gefið skýringu á þessu. Skýringin er sú, að ýmislegt hafi breyst í millitíðinni. T.d. varð hækkun framfærsluvísitölunnar alls ekki eins mikil 1. des. og hinir spöku sérfræðingar Vinnuveitendasambandsins höfðu gert ráð fyrir. Hún var ekki nema í kringum 10.5%, en þeir höfðu reiknað með 12–13%. Þannig getur margt brugðist í spádómum, ekki aðeins hjá ríkisstj., heldur hjá öllum þeim aðilum sem í spádómum standa. Og þess vegna er það svo, að sú spá, sem fyrir liggur um 42% milli áranna 1980 og 1981, þarf ekki að vera óyggjandi eða örugg og þarf örugglega endurskoðunar við þegar fram í sækir, sérstaklega eftir að gengið hefur verið frá þeim ráðstöfunum sem óhjákvæmilegar verða í tengslum við fiskverðsbreytingu og breytingu á kjörum sjómanna. Ég held að ég hafi gert hér fullnægjandi grein fyrir því, hvernig þessi 42% tala er fengin. En ég tek undir það með þm., að vafalaust þarf að taka þá tölu til endurskoðunar þegar meira liggur fyrir um hver þróunin verður á næsta ári.



Herra forseti. Eins og ég veit að hæstv. fjmrh. veit, þá er verðbólgan sú sama þó að eitthvað sé greitt niður af lambakjöti, þó að það takist kannske að lækka framfærsluvísitöluna pínulítið. Og það, sem gerðist, var náttúrlega að það voru auknar niðurgreiðslur. Ég ætla ekki að gera spádóma Vinnuveitendasambandsins að umræðuefni, en ég vil hins vegar vekja athygli á því, að í nýútkomnum Fjármálatíðindum, sem ég er með í höndunum, er línurit yfir árlega meðalhækkun verðbólgu á Ístandi, Norðurlöndum og í helstu iðnríkjum. Þetta línurit nær ekki nema rétt fram á árið 1981, og ég sé ekki betur en súlan þar stefni óðfluga í 70% og er mjög upp á við, þannig að það virðist svo sem þeir í Seðlabankanum hafi gert einhverja nýja verbólguspá eftir að fjárlagafrv, var samið. En við vitum náttúrlega að hlutirnir gerast hratt og ört, og við erum ekki nú að tala um það, hvernig ríkisstj. óskaði sér að verðbólguþróunin yrði, þegar hún gekk frá fjárlagafrv. í septembermánuði, heldur er ég að spyrja um það, hvernig hæstv. ríkisstj. og hæstv. fjmrh. búist við á þessari stundu að verðbólgan verði á næsta ári. Og hvernig rökstyður hæstv. fjmrh. og ríkisstj. það, að þeir geti enn á þessari stundu haldið dauðahaldi í 42% verðbólgu og miðað allar sínar fjárhagslegu áætlanir við það.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta frv. og undir nál. meiri hl. rita ásamt mér hv. þm. Ingólfur Guðnason, hv. þm. Guðrún Hallgrímsson og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, sem undirritar nál, með fyrirvara. Ég sé ekki ástæðu til að rekja þetta mál. Hér er um að ræða framlengingu á sérstöku tímabundnu vörugjaldi sem hefur verið framlengt alloft hér á hv. Alþingi, og komið hefur fyrir að það hefur verið hækkað, þannig að mál þetta ætti að vera þm. kunnugt. Ég vil taka það fram, að nefndin fjallaði eingöngu um þetta mál á þeim grundvelli, að hér væri um framtengingu á gjaldinu að ræða. Hún tók ekki einstaka vöruflokka eða álagningu á einstökum vörum til umfjöllunar. Fram hafa komið brtt., í fyrsta lagi frá hv. 6. þm. Reykv. um hljómplötur. Ég vil taka það fram í sambandi við það mál, að að sjálfsögðu ber að athuga um tollmeðferð á þeim vöruflokki eins og ýmsum öðrum. Þessi brtt. var einnig flutt hér á síðasta þingi. Ég hef ekki getað aflað mér upplýsinga um, hve miklar tekjur er um að ræða af þessu tollskrárnúmeri, og vil aðeins ítreka það, að nefndin hefur ekki fjallað um málið, enda hafði brtt. ekki borist henni þegar nál. var skilað. Af þeim orsökum verð ég að leggja til að þessi brtt. verði ekki samþykkt. Sama gildir um till. frá hv. þm. Benedikt Gröndal á þskj. 277. Nefndin hefur ekki fjallað um þá brtt., og á sama hátt vil ég leggja til að þessi till. nái ekki fram að ganga, af þeim ástæðum að nefndin hefur ekki fjallað um málið með þeim hætti að taka til meðferðar einstakar vörur sem vörugjald eða tollur er lagður á.



Herra forseti. Þetta frv. er að verulegu leyti til þess að framlengja hækkun á tímabundnu vörugjaldi um 6 prósentustig sem lögð voru á haustið 1979 af ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar. Hér er um að ræða 10–11 milljarða skattaálögur á atmenning á næsta ári. Sjálfstfl. hefur lýst sig andvígan þeim sköttum sem lagðir voru á þjóðina haustið 1979 af vinstri stjórninni og núverandi stjórn heldur áfram að leggja á, en við teljum ekki ástæðu til. Okkar skoðun hefur ekki breyst í þessum efnum. Svohljóðandi brtt. er flutt af Birgi Ísl. Gunnarssyni: „Aftan við 1. gr. frv. komi orðin: Eftirtalið tollskrárnúmer falli brott úr B-lið i. gr. laganna: 92. 12. 29 (hljómplötur almennt.)“ Þessi till. var rædd í nefndinni. Meiri hl. nefndarinnar við þrír, sem skrifum undir nál. minni hl., og hv. 3. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson, sem skrifar undir nál. meiri hl. með fyrirvara, erum samþykkir þessari till. frá Birgi Ísl. Gunnarssyni og leggjum til að hún verði samþykkt. Hin till., sem fram er komin, er frá hv. 4. þm. Reykv., Benedikt Gröndal, þess efnis, að á eftir 1. gr. frv. komi ný gr., að tekjur af sjónvarpstækjum renni til Ríkisútvarpsins. Þessi till. er svo nýlega fram komin, að hún var ekki rædd í nefndinni, og ég held að það væri ástæða til, ef eitthvert hlé gerðist á milli umræðna, að nefndin fjallaði um þá till., ef formaður nefndarinnar fellst á það og nm. vilja, eða hluti nm. mæta með þeirri till. Ég tel fyrir mitt leyti koma til greina að þetta sé athugað á milli umræðna ef flm. vill taka till. aftur til 3. umr. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en endurtek það, að við fulltrúar Sjálfstfl., auk mín Albert Guðmundsson og Matthías Á. Mathiesen, erum andvígir þessu frv. og leggjum til að það verði fellt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 277 við þetta frv. um sérstakt tímabundið vörugjald. Efni þessarar till. er mjög einfalt þótt þýðingarmikið sé. Það er á þá lund, að það, sem innheimtist af þessu vörugjaldi fyrir innflutt sjónvarpstæki í tveimur tollflokkum, verði látið ganga til Ríkisútvarpsins. Hugmyndin að þessu er engan veginn ný og á sér veigamikil fordæmi hér á Alþingi. Þegar íslenskt sjónvarp var sett á laggirnar byggðist fjárhagur þess á því, að Alþingi samþykkti sérstakt ákvæði inn í tollalög á þá lund, að aðflutningsgjöld skyldu renna til þess. Ef þingið hefði ekki gert þessa samþykkt hefði það dregist í mörg ár að íslenskt sjónvarp kæmist á laggirnar, ef það væri þá komið í dag. Nú vill svo til að Ríkisútvarpið, sem verður fimmtugt um næstu helgi, býr við erfiðari fjárhag en nokkru sinni, svo uggvænlegan að á næstu mánuðum verður annaðhvort að finna stofnuninni nýja tekjustofna, verulega, eða þá að skera starfsemi hennar niður. Ef Alþingi vildi fara þessa gömlu leið, sem það sjálft hefur troðið, og samþykkja það til eins árs, eins og þessi lög eiga að verða, að tekjur samkv. tveim umræddum tollanúmerum, sem eru litasjónvarpstæki og svart-hvít sjónvarpstæki, gengju þetta ár til Ríkisútvarpsins mundi það verða stofnuninni til verulegrar aðstoðar jafnframt því sem tóm gæfist fyrir ríkisstj. til að leita að varanlegri úrræðum á vandamálum Ríkisútvarpsins. Hitt er augljóst mál, að sú stofnun gegnir svo veigamiklu menningar- og afþreyingarhlutverki með þjóðinni, að það er óhugsandi með öllu að hún verði rekin til langframa með stórfelldu tapi, upp undir milljarð á ári eins og talað er nú um. Ég þakka hv. 1. þm. Vestf. fyrir vinsamlegar undirtektir og ég get verið honum sammála um það, að verði eitthvert hlé milli 2. og 3. umr., þá er ég reiðubúinn til að óska eftir því, að till. verði dregin til baka til 3. umr., en ef 3. umr. verður í beinu framhaldi, þá sé ég ekki ástæðu til þess. Þá mun ekki gefast tækifæri til að athuga till. í nefnd.



Herra forseti. Eins og fram kemur í áliti meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. skrifa ég undir nál. meiri hl., þar sem lagt er til að frv. þetta sé samþykkt, með fyrirvara. Fyrirvari minn lýtur að því, að ég tel löngu orðið tímabært að hv. Alþingi og ríkisstj. taki til skoðunar hversu lengi menn hyggjast hafa þetta vörugjald og þá með hvaða hætti. Þetta vörugjald var upphaflega lagt á sem sérstakt tímabundið gjald og heitir svo enn, en ávallt hefur verið brugðið á það örþrifaráð að framlengja þetta gjald um eitt ár í senn rétt í þinglok. Þessi afgreiðslumáti, að líta ávallt á gjald þetta sem bráðabirgðaráðstöfun frá einu ári til annars, hefur orðið til þess, að menn hafa raunar aldrei gefið sér tíma til að skoða þetta gjald, hvernig það er framkvæmt og hvernig það er á lagt, eins og menn hefðu gert í upphafi ef þeir hefðu ætlað þessu gjaldi jafnlanga lífdaga og því hefur enn auðnast. Ég tel að ekki megi við svo búið standa, heldur verði menn að fara að gera upp við sig hvernig þeir ætla að haga þessari gjaldtöku í framtíðinni, hvort þeir ætla að hafa þetta sérstaka tímabundna vörugjald með óbreyttum hætti og framlengja það alltaf frá ári til árs, eins og gert hefur verið með heldur lélegum árangri eða hvort ástæða þykir til að gera það einfaldlega upp við sig, að eitthvert gjald af þessu tagi verði menn að hafa til frambúðar, af þeirri einföldu ástæðu að ég hygg að enginn flokkur hafi treyst sér til þess að leggja til slíkan niðurskurð á útgjaldaliðum fjárlaga sem þyrfti ef gjaldið ætti að leggjast niður, og þá - að tekinni ákvörðun um að framlengja eða fastsetja eitthvert gjald hliðstætt þessu - að ákveða með hvaða hætti það gjald ætti að vera. Þessa ákvörðun draga menn stöðugt þegar þeir framlengja svona gjald frá ári til árs. Slíkur starfsháttur verður til þess, eins og ég sagði áðan, að menn geta aldrei gefið sér tíma til þess að skoða, hvernig þetta gjald vinnur, og sníða af því ýmsa vankanta. Ég vil aðeins vekja athygli í þessu sambandi á því, herra forseti, að eins og ríkisstj. sjálf raunar tekur fram í grg. með fjárlagafrv. er meginhlutinn af tekjuöflunarhlið fjárlaga í hreinu uppnámi. Hæstv. ríkisstj. lýsir því yfir í aths. með fjárlagafrv., að ekki sé að marka tekjuskattslögin eins og þau séu því að þau verði tekin til endurskoðunar, ekki sé að marka þær tölur, sem í fjárlagafrv. séu um sjúkratryggingagjald, því að ákvæðin um sjúkratryggingagjald verði tekin til endurskoðunar, og ekki sé að marka þær tölur, sem í frv. séu og gildandi ákvæði um eignarskatta, þar sem þau ákvæði muni verða tekin til endurskoðunar af hæstv. ríkisstj., og með því frv., sem hér er flutt, er raunar verið að lýsa yfir að einn snarasti þáttur í óbreyttri skattheimtu ríkissjóðs, hið sérstaka tímabundna vörugjald, standi einnig í uppnámi. Ég held að farið sé að verða mjög nauðsynlegt fyrir menn að reyna einhvern veginn að hverfa frá svona bráðabirgðaafgreiðslu ár eftir ár - og þar eigi engin ein ríkisstj. frekar sök en aðrar - og skoða tekjuöflunarmál ríkissjóðs í heild sinni, þ. á m. þetta gjald, svo að ekki þurfi að reka að því ár eftir ár, eins og nú á sér stað, að tekjuöflunarhlið ríkissjóðs standi bókstaflega öll meira og minna í uppnámi. Ég vil einnig koma því að í þessu sambandi, að svo nauðsynlegt sem það er að endurskoða vörugjaldið, álagningu þess, tekjuskatt á einstaklingum o.s.frv., þá held ég að það sé einna nauðsynlegast af öllum tekjustofnum ríkissjóðs að hyggja sérstaklega að söluskattinum, vegna þess að það söluskattskerfi, sem nú er notað, er orðið svo götótt, svo fullt af undantekningum og undanþáguákvæðum og svo erfitt í framkvæmd, að nærri lætur að söluskattskerfið, eins og það er nú í dag, sé með öllu óhæft sem tekjuöflunartæki fyrir ríkissjóð. Herra forseti. Þessi mál þarf að skoða í heild þ. á m. þetta tímabundna vörugjald. Við Alþfl.-menn höfum ekki flutt um það till. við afgreiðslu fjárlagafrv. nú að lækka útgjaldaliði fjárlaga um þá upphæð sem þyrfti að lækka fjárlagaútgjöld um ef ætlað er að fella niður umrætt vörugjald. Við lítum svo á, að ef menn flytja tillögur um niðurfellingu vörugjaldsins, eins og hv. sjálfstæðismenn hafa gert, á sama tíma og verið er að afgreiða fjárlög, þá séu menn jafnframt skuldbundnir til að sýna fram á það með tillögugerð í fjárlagaafgreiðslunni, hvernig ætti að mæta þeim tekjuvanda sem skapast við niðurfellingu vörugjaldsins, hvort menn hyggjast mæta honum með niðurskurði á útgjöldum ríkisins og þá hverjum eða hvort þeir hyggjast mæta honum með annarri tekjuöflun. Eins og ég segi, þrátt fyrir þá aths., sem við Alþfl.-menn gerum um þetta sérstaka tímabundna vörugjald og ég hef lýst hér, höfum við ekki við fjárlagaafgreiðsluna nú flutt till. um niðurskurð á útgjöldum ríkissjóðs, sem nemur þeirri upphæð sem ríkissjóður hefur í tekjur af vörugjaldi, né heldur flutt till. um tekjuöflun sem gæti komið þar á móti. Þess vegna finnst okkur óeðlilegt að leggja til að þetta tímabundna vörugjald sé fellt niður, þó svo við sjáum ýmis tormerki á gjaldinu eins og það er úr garði gert.



Herra forseti. Ég vil þakka minni hl. fjh.- og viðskn. fyrir undirtektir undir þá brtt. sem ég flyt á þskj. 256. Hv. 1. þm. Vestf. gat þess, að þeir, sem rituðu undir minnihlutaálitið, legðu til að till. yrði samþykkt þó að þess væri ekki sérstaklega getið í álitinu. Og ég fagna því, að liðsmaður hefur bæst í hópinn, þannig að líta má svo á, að meiri hl. nefndarinnar styðji þessa tillögu. Ég vil hins vegar láta í ljós vonbrigði mín yfir því, að meiri hl. nefndarinnar, að undanteknum hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, skuli ekki hafa gert svo lítið sem að líta á þessa till. Ég gat þess í framsöguræðu með henni við 1. umr., að ég hefði flutt sams konar till. þegar samsvarandi frv. var til meðferðar hér á s.l. vori. Þá var þeirri till. fundið það helst til foráttu, að hún væri svo seint fram komin að ekki hefði unnist tími til að athuga hana í nefnd, en ég flutti hana við 2. umr. þess frv. sem þá var til meðferðar. Ég vildi því ekki brenna mig á því sama nú og lagði till. inn áður en þetta frv. var komið hingað til hv. deildar úr Ed. Till. var því dreift um leið og 1. umr. hófst hér í hv. deild og ég mælti fyrir henni við 1. umr. og beindi því sérstaklega til hv. nefndar, að hún skoðaði þetta mál, af því að ég tel þetta ekki mikið að vöxtum. Þetta er ekki flókið mál og mjög auðvelt að fá upplýsingar um hvað hér er um miklar fjárhæðir að ræða, og ég hafði líka getið þess í minni framsögu. Þess vegna vil ég láta í ljós vonbrigði mín yfir því, að sá hluti nefndarinnar, sem hér um ræðir, skuli ekki hafa gert svo lítið sem að skoða þessa till., sem ég tel að komi mjög við margt fólk og sé til mikilla bóta og stuðli að auknu menningarlífi á heimilum þessa lands.



Herra forseti. Ég biðst afsökunar á því að biðja seint um orðið, en ummæti hv. 3. þm. Vestf. gerðu það að verkum, að ég ætla að taka hér til máls. Hann taldi óábyrga afstöðu okkar sjálfstæðismanna sem myndum minnihl. í fjh. og viðskn. um nál. á þskj. 279, vegna þessa að við flytjum ekki till. um niðurfellingu á útgjöldum á fjárlagafrv. á móti. Þetta getur verið rétt hjá hv. talsmanni Alþfl. hér á Alþingi ef ekki er haft í huga hvernig þessi skattur er upphaflega tilkominn. En eins og skatturinn segir sjálfur til um, þá er hann tímabundinn og heitir vörugjald. Þetta er tímabundið vörugjald sem átti að standa í ákveðinn tíma til þess að safna hraðar tekjum til að leysa uppsafnaðan vanda fyrri ára sem þá var við að glíma. Það stóð því aldrei til, að þessi tekjulind yrði föst né heldur að sá uppsafnaði vandi, sem þetta tímabundna vörugjald átti að leysa, yrði áfram fastur í kerfinu. Það vill oft verða svo, að ef menn - og í þessu tilfelli opinberir aðilar - fá aðgang að einhverjum skattheimtumöguleikum til að leysa tímabundinn vanda, þá festist bæði skatturinn og vandinn, sem átti að leysa, í kerfinu. Það er þetta sem við verðum einhvern veginn að komast út úr. Við verðum að nota þá peninga, sem við erum að taka af fólkinu, á þann hátt sem til er ætlast þegar gjöldin eru lögð á og leggja svo skattana niður. En það er ekki gert. Við ætlumst til þess að vandinn, sem þessi skattur átti að leysa, sé nú leystur. Ég vil rétt aðeins víkja hér að till. hv. 4. þm. Reykv. á þskj. 277, um að tolltekjur af tollnúmerum, sem þar eru tilgreind, renni til Ríkisútvarpsins. Ég ætla ekki að taka afstöðu til þessarar till. nú úr ræðustól, en ég held að tekjur Ríkisútvarpsins og tekjur ríkissjóðs mundu stóraukast ef um sjónvarp giltu sams konar ákvæði og um útvarpstæki, að hver aðili, sem greiðir afnotagjald af sjónvarpi, megi óáreittur hafa eins mörg sjónvarpstæki á sínu heimili og hann sjálfur vill án þess að greiða tvenn eða fleiri afnotagjöld. Það er til þæginda fyrir fjölskyldu að geta haft sjónvarp í fleiri en einu herbergi. Sjónvarp er ekki neitt lúxustæki lengur frekar en útvarp. Fjölskyldur greiða eitt afnotagjald af útvarpi fyrir ótiltekinn fjölda útvarpstækja sem kunna að vera á hverju heimili um sig. Ég hef ekki meira um þetta frv. að segja. Ég tel mig vera búinn að segja nóg til þess, að hv. 3. þm. Vestf., sem er þó fyrrv. fjmrh., á að vera fullkomlega ljóst í hvaða tilgangi þessi brtt. okkar er flutt. Hún er fullkomlega málefnaleg, og sem fyrrv. fjmrh. hlýtur hann að vita að það er ekki hægt endalaust að gera kröfur til nýrra og nýrra skatta, tímabundinna gjalda sem auka hinar þungu byrðar á herðum þjóðarinnar.



Herra forseti. Ég vil aðeins gera aths. við þau ummæli hv. 3. þm. Vestf., að menn megi ekki gera tilraun til þess að flytja till. um að einhverjir af þessum sköttum lækki eða falli niður án þess að útskýra jafnframt í smáatriðum hvernig maður vilji mæta því. Það yrði til að ergja óstöðugan, er ég hræddur um, ef ætti að demba yfir Alþingi öllu því pappírsflóði sem því fylgdi, ef öllum till., sem hér koma fram, fylgdi nákvæmur útreikningur um útfærsluna síðar meir. Kjarni málsins er að sjálfsögðu sá, hvort meiri hl. þessarar deildar er til viðræðu um að leggja þetta vörugjald niður. Ég efast ekki um að við getum fundið leiðir til að skera niður útgjöldin á eftir. Útgjöldin hafa vaxið svo mikið á síðustu árum, að það ætti að vera vandalaust - og það er einmitt hlutverk þessarar stofnunar og þeirra sem hér sitja - að stilla útgjöldunum svo í hóf að þau séu ekki manndrápsklyfjar á fólkið í landinu. Ég vil aðeins minna á það, sem ég hef oft gert áður, að á sama tíma og þjóðartekjur dragast saman tekur ríkið hlutfallslega meira í sinn hlut. Það dregur ekki útgjöld sín saman í réttu hlutfalli við minnkandi þjóðartekjur, eins og eðlilegt væri. Það er þessi vinstri villa, sem við viljum ekki fara inn á. En ég spyr: Er þessi hv. þm. til viðtals um að leggja vörugjaldið niður og við fyndum okkur svo í sameiningu tíma til þess að skera niður útgjöldin? Það er kjarni málsins.



Herra forseti. Við umr. í hv. deild, þegar þessi brtt. kom fram, lýsti ég yfir að ég er efnislega ákaflega hlynnt þeirri brtt., sem hér eru greidd atkv. um, og hef rætt það við samherja mína. Eins og hv. frsm. fjh.- og viðskn. lýsti áðan taldi nefndin sig ekki geta afgreitt þetta mál að sinni. Ég mun standa með nefndinni þar. En ég vil taka það fram, að ég er enn áhugasöm um, að tollur verði felldur niður af hljómplötum, og tel að það séu möguleikar á að koma með till. þess efnis og mun sannarlega styðja við bakið á hv. flm. við slíka tillögugerð. En ég segi nei núna.



Herra forseti. Ég er, eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir, hlynntur brtt. sem hér liggur fyrir. Ég er eins og þessi hv. þm. áhugasamur um að vörugjald falli niður af hljómplötum. Munurinn á afstöðu minni og hennar er hins vegar sá, að ég tel rétt að greiða atkv. í samræmi við skoðanir mínar og standa þétt að baki Birgis og segi já.



Herra forseti. Ég skal gera það sem í mínu valdi stendur til að spilla ekki frekar en orðið er matartíma hv. þm. Hér er um mál að ræða sem ég get haft stutta framsögu fyrir. Þetta gjald var lagt á fyrir einum 2–3 árum og um er að ræða að framlengja það. Meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til að frv. verði samþ., en minni hl. skilar séráliti.



Herra forseti. Þetta frv. felur í sér framlengingu á nýjum skatti frá vinstri stjórnar tímabilinu, sem lagður var á haustið 1978. Talið er að þessi skattur muni nema 2 400 millj. kr. í álögur á almenning á árinu 1981 og það er hluti af 60 milljarða kr. aukaskatti til ríkisins á þjóðina miðað við verðlag fjárlagafrv. sem vinstri stjórnin og núv. ríkisstj. eru ábyrgar fyrir. Það er þess virði að rifja upp að flokkurinn í ríkisstj. sem er þar þyngdaraflið, Alþb., hafði örugg ráð við þessu öllu fyrir aðeins rúmlega tveimur árum, því að þá segir í samþykktum þess flokks: „Látlaus viðleitni ríkisstj. til að knýja fram breytta tekjuskiptingu með því að skammta launafólki kjör, sem ekki eru í neinu samræmi við heildartekjur þjóðarinnar, hefur verulega stuðlað að verðbólgu.“ „Þessar aðgerðir,“ segir þessi sami flokkur, „fetast í skefjalausum gengisfellingum, sem nú svara til 170% hækkunar á erlendum gjaldeyri síðan í ágúst 1974.“ Þetta er sagt sumarið 1978. Mér finnst ekki úr vegi að nefna hér, að þegar Alþb. kom í stjórn 1. sept. 1978 var gengi á Bandaríkjadollara 260 kr., og þá skyldu menn nú ætla að hafi verið brotið í blað í þessum efnum. Þá var settur á þessi ferðamannaskattur og það hefur náðst sá ánægjulegi árangur í þessari viðleitni Alþb., að nú í dag er ferðagjaldeyrir seldur á 653.40 kr. hver Bandaríkjadalur, svo að það mun ekki þurfa að bíða nema í 2–4 daga til þess að náðst hafi sá glæsilegi árangur hjá Alþb. að Bandaríkjadollar hafi hvað ferðagjaldeyri snertir náð 150% hækkun. En þeir töldu að breyta þyrfti um stefnu og það í snarheitum þegar breytingin var um 170% á fjórum árum. Þetta er árangurinn af hinu stöðuga gengi sem þessi flokkur lofaði. Hefur þá orðið breyting til batnaðar síðan núv. hæstv. ríkisstj. tók við? Hinn 8. febr., á fæðingardegi þessarar ríkisstj., sem kallaði sig sjálf „lukku“, en er nú kölluð almennt meðal þjóðarinnar „uppákoman“ eða „ólukkan“, var gengi Bandaríkjadals 401.70 kr. og ferðamannagjaldeyrir 441.87 kr. Nú í dag er gengi Bandaríkjadals í ferðamannagjaldeyri 653.40 kr., en 594 kr. á venjulegu gengi, svo að árangurinn er líka þar að ná á þessum mánuðum um 50% hækkun. Þetta er mjög glöggt dæmi, sem sýnir hvílíkum feiknaárangri Alþb. og aðrir aðstandendur þessarar ríkisstj. hafa náð í að treysta stöðugleika íslensks gjaldeyris. Og ferðagjaldeyririnn er framhald af þessu öllu svo að það er ekki að furða þó að ráðherrar séu borubrattir eftir þennan glæsilega árangur. En ef lítið er á atvinnulífið í landinu og ráðstöfunarfé fólksins sem byggir þetta land, launamanna í landinu, þá er ekki eins glæsilegur árangur þar svo að það er ekki furða þó að meiri hl. fjh.- og viðskn. Alþingis hraði sér að afgreiða á færibandi þessar álögur. Eða er kannske ætlunin að draga verulega úr ferðalögum og segja mönnum að halda sig heima í framtíðinni, það eigi ekkert að vera að skrattast um allar jarðir? Einhvern tíma heyrðist annað úr þessum herbúðum, þegar talað var um hvað gengið væri nærri launafólki og almenningi öllum í landinu. En nú er öldin önnur. Við fulltrúar Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. erum andvígir því að halda þessu feigðarflani áfram og leggjum til að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 270 skrifa ég undir nál. með meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. og legg til að þetta frv. verði samþykkt. Ég vil aðeins taka það fram, að það hefur ekki komið fram í þessum umræðum, að meðal þeirra breytinga, sem gerðar voru þegar þessi ferðaskattur var upphaflega lagður á, var að skammtur sá, sem veittur var til ferðagjaldeyris, var mjög aukinn, þannig að um leið lögðust niður þau svartamarkaðsviðskipti sem alkunn voru frá fyrri tíð með þennan gjaldeyri. Nú fá ferðamenn, sem til útlanda fara, þann gjaldeyri, sem þeir yfirleitt þurfa, án þess að þurfa að teita hans á óeðlilegu verði eins og var áður. Sú breyting, sem gerð var með álagi á ferðagjaldeyri á sínum tíma, var því ekki alls kostar af hinu illa. Þá var ýmislegt í því sambandi sem til betri vegar horfði og ég vildi aðeins vekja athygli á því. Ef menn ættu að velja um tvennt: annars vegar fyrri hætti þar sem gjaldeyrisskammtur til ferðamanna var mjög takmarkaður, en hann seldur á sama verði og gjaldeyrir almennt, og hins vegar það kerfi, sem upp var tekið á símun tíma með 10% álagi á ferðagjaldeyri, en í staðinn veitt eins og menn almennt þurfa sér til viðurværis á ferðalögum, þá held ég að allflestir a.m.k., sem á þurfa að halda, mundu velja seinni kostinn. Ég tel ekki ástæðu að þessu sinni til að gera neina breytingu hér á og legg því til ásamt stjórnarsinnum í hv. fjh.- og viðskn. að þetta frv. verði samþykkt. Hins vegar vil ég leyfa mér í örstuttu máli að vekja athygli á öðru, sem hæstv. ríkisstj. og Alþingi þyrftu að skoða, en það er að í undantekningartilvikum háttar svo til hér á landi, að ekkjur, sem fæddar eru erlendis, en hafa gifst íslenskum mönnum og búið hér á landi um langan aldur, eiga vegna íslenskrar gjaldeyrislöggjafar ákaflega erfitt með að flytja til sinna heimahaga á gamalsaldri öðruvísi en að skilja allar sínar eigur eftir í landinu. Ég veit um örfá dæmi þess, að fullorðnar konur, sem eru fæddar í útlöndum og eiga þar alla sína ættingja, en hafa gifst íslenskum mönnum og búið hér á meðan menn þeirra lifðu, eiga í mjög miklum erfiðleikum af þessum sökum. Þær konur, sem ég þekki til í þessu tilviki, eiga hér enga ættingja. Börn þeirra eru erlendis og öll skyldmenni. Þær hafa búið hér um margra ára skeið, giftar íslenskum mönnum sem látnir eru, og þeim er gert ókleift raunar bæði að vera og fara, vegna þess að gjaldeyrisreglur eru á þá lund, að það er mjög takmörkuð heimild manna til að yfirfæra eignir sínar til útlanda, sem er með öllu óeðlilegt í slíkum tilvikum. Þessi tilvik eru mjög fá og er það vel. En það leysir ekki vanda þeirra fáu kvenna, sem hlut eiga að máli, þó að fjöldi þeirra sé ekki mikill. Ég tel að það verði að gera þær breytingar á reglum um gjaldeyrisskipti, að unnt sé í slíkum tilvikum að veita fólki undanþágu, svo að þetta fólk geti komist til vina sinna og vandamanna erlendis og tekið með sér eitthvað af þeim eigum, sem því hafa áskotnast í dvöl sinni hér á Íslandi. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu, hæstv. forseti, vegna þess að þó svo að þessi mál fari ekki mjög hátt, þá er þetta mjög erfitt úrlausnarefni fyrir þá fáu einstaklinga sem í hlut eiga.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vestf. kom hér að mjög stóru og merkilegu máli. Það er rétt sem hann segir, að það er afskaplega takmarkað frelsi sem fólk hefur þegar það er einu sinni komið til Íslands. Íslendingar, sem státa af algeru frelsi, átta sig ekki á því, að hér er eitt mesta ófrelsi sem ég hef þekkt í nokkru landi, og hef ég þó búið í einum 4–5 löndum erlendis um þó nokkurt árabil. Hér er ekki athafnafrelsi til nokkurs skapaðs hlutar ef menn vilja færa sig á milli landa. Ég hafði það að atvinnu í rúman áratug að ferðast á milli landa og vinna í ýmsum löndum og átti aldrei nokkurn tíma í neinum vandræðum með að flytja eignir mínar með mér. En komi einhver maður, íslenskur eða erlendur, til Íslands einu sinni með það sem hann á, hvort sem það er í peningum eða öðrum eignum, þá er útilokað að yfirfæra þær eignir milli landa eða andvirði fasteigna ef fjármagnað hefur verið í þeim. Ef um lausafé er að ræða fer það eftir svo ströngum gjaldeyrisreglum að hér ríkir algert ófrelsi hvað einstaklinga snertir. Hér er fólk í átthagafjötrum, ef það vill ekki skilja eignir sínar hér eftir. Ég veit um erlenda konu sem kom hingað og giftist íslenskum manni. Hún kom með talsvert fé með sér og hún fjárfesti í fasteign sem þau bæði nutu. Síðan skildu þau. Hún seldi eignina og fékk fyrir hana um 1970, eitthvað um 12–13 millj. kr. Hún hafði heimild til þess að yfirfæra sem svaraði 100 eða 150 þús. kr. á ári. Þannig eru reglurnar. Hér er eitt hið ófrjálsasta land sem ég þekki til í þessum efnum. Svo að ég komi inn á það mál sem ég flutti hér fyrir nokkrum dögum þegar ég var að leggja til að fella niður stimplun á innflutningsskjölum, þá er alveg óskiljanlegt að íslenskir aðilar og íslenskir bankar skuli gæta svo hags þeirra, sem búa annars staðar, að alla vöru, sem flutt er til Íslands, á að greiða fyrir fram. Það er hvergi hægt að koma upp frjálsum viðskiptum eða frjálsu samkomulagi á milli manna. Þetta er alveg furðulegt. Og svo höldum við að við búum í frjálsu samfélagi. Það er óralangt frá því. Hv. þm. gat líka um það, að allt gjaldeyrisbrask hefði dottið niður við tilkomu þessa ferðagjaldeyris og að ferðagjaldeyrir væri nú óskammtaður, svo að menn gætu gengið inn og keypt það magn sem þeir vildu. Þetta er langt frá því að vera rétt. Ég skildi hv. þm. þannig og ég bið afsökunar ef ég hef misskilið hann.

Þetta gjald hefur aukið skammtinn.

Það má nú sjá minna. Þetta eru lög nm. að auka hann, þ.e. verðgildið, um 10% í íslenskum krónum. Auðvitað lækkar gengið á erlendum gjaldeyri, en það er ekki stóraukið sem menn fá, það er ekki frjálst sem menn geta keypt. Gjaldeyrisbrask verður stundað svo lengi sem erlendir aðilar á Íslandi nota erlendan gjaldeyri á Íslandi. Ef hv. þm. loka augunum fyrir því, að hér streymir inn gjaldeyrir frá herstöðinni í Keflavík, þá veit ég ekki á hvað menn horfa þegar þeir líta á gjaldeyrismálin í heild. Ferðamálaráð telur að það séu 2–3 milljarðar í erlendum gjaldeyri sem koma frá Keflavíkurflugvelli á hinn svarta markað sem hv. þm. gat um að væri kannske ekki til. Það er fyrir löngu orðið tímabært, að þeir aðilar verði skyldaðir til að nota íslenskar krónur, þ.e. að skipta því, sem þeir þurfa að nota, í gjaldeyrisbönkunum í staðinn fyrir að nota erlendan gjaldeyri í hluta landsins. En þetta er aukainnskot sem ég ætlaði ekki að tala um hefði tilefni ekki gefist. Það, sem ég vildi benda á, er að hér er um tekjur af ferðamönnum að ræða, hvort sem þeir eru á leið til útlanda eða eru að koma til landsins, því að erlendum gjaldeyri er yfirleitt skilað inn í bankana þannig að hann gefur tvöfaldar tekjur þegar hann kemur inn í bankakerfið og eins þegar hann fer út aftur. Á sama tíma sem ríkisbankarnir hér eiga að innheimta 2 400 millj. kr. í aukaskatta á almenning, þá vill svo til annað árið í röð, að tekjur ferðamálaráðs eru skornar svo niður, að miðað við það framlag, sem því er nú ætlað á fjárlögum, er ráðið ekki starthæft. Það á að hafa ákveðnar prósentutekjur af sölunni á Keflavíkurflugvelli. Nú minnkar umferð um Keflavíkurflugvöll og þá minnka tekjur þess að sjálfsögðu líka. Ferðamálaráð fékk ekki s.l. ár það sem því ber samkv. lögum. Og Ferðamálaráð fær enn minni tekjur í ár en s.l. ár, en kvaðirnar, sem á því hvíla samkv. lögum, minnka ekki. Þær eru þær sömu eftir sem áður. En því tala ég um þetta hér og nú í sambandi við ferðagjaldeyri, að þetta er tengt eins og hver og einn hlýtur að sjá. Ég hef staðið hér upp og því væri freistandi að ræða annað sem tengist þessu óbeint, en ég mun koma að því þegar það mál kemur á dagskrá. Það snertir ferðamál að sjálfsögðu, og það eru flugmálin. Ég vil bara benda á það, að ef allar óskir þm. um framkvæmdir um land allt hefðu verið teknar til greina, þá hefðu flugmálayfirvöld komið með óskir um fjárfestingar upp á ca. 2.4–2.5 milljarða kr. Nú er það svo, að rn. hafði gert flugráði boð um að koma ekki með tillögur fram yfir 1 885 millj., en í frv. núna er 2.2 milljarðar eða rúmlega það. Sem sagt, framlag til allra framkvæmda í flugmálum og framlag til Ferðamálaráðs núna nær tæplega því sem kemur inn bara fyrir sölu á ferðagjaldeyri. Þessu til viðbótar koma svo tekjur af flugvallagjaldinu sem er hér til umræðu svolítið seinna. Ef við sleppum Ferðamálaráði úr þessu og tökum bara það sem á að fara sem framkvæmdafé til flugmála um land allt á komandi ári, þá eru það rúmir 2.2 milljarðar. En tekjurnar af þessum ferðagjaldeyri einum, bara þessi 10%, - við skulum ekki láta það blekkja okkur, það eru meiri tekjur af ferðagjaldeyri en það, þetta er bara aukagjald, - aukagjaldið eitt gefur ríkissjóði sem svarar um 200 millj. kr. meira í þessum skatti heldur en fer til flugmála samtals. Síðan skulum við sjá hvað kemur inn fyrir flugvallagjaldið til viðbótar. Segjum svo að ríkissjóður sé ekki í sæmilegum „bisness.“ Þetta er það sem ég vildi benda á. Allt er þetta tengt ferðamálum flugmálum og starfsemi Ferðamálaráðs að sjálfsögðu. Ég vildi bara benda á þessi atriði. Ég held að það sé fyrir löngu kominn tími til þess - og ég hef áður sagt það í þessari hv. deild - að endurskoða tekjur og gjöld. Hvað er það í fari ríkisins sem gerir það að verkum, að einn lítill liður, sem snertir ferðamál bæði innlendra og erlendra, skuli af sölu til innlendra aðila taka 200 millj. kr. meira en fer í framkvæmdir á vegum flugmála á öllu landinu? Hvað gerir það að verkum, að við þurfum alla þessa peninga, alla þessa háu skatta? Ég veit það ekki. Ég vil benda á þetta af því að mér finnst það afskaplega ósanngjarnt og lítið hugsað.