Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um þetta frv. Það er unnið af sérfræðingum utanrrn. N. varð sammála um að leggja til að það verði samþykkt með lítils háttar breytingu, sem er nánast orðalagsbreyting. Hún er um að tiltekið orð falli niður úr texta frv.



Herra forseti. Þess gerist ekki þörf að mæla fyrir þessu frv. með langri ræðu. Eins og fram kemur í aths. er aðalástæðan fyrir flutningi þess sú, að refsiákvæði hvalveiðilaganna eru orðin algerlega úrelt, enda verið óbreytt í 30 ár. Það þarf væntanlega ekki miklar umr. um það, að sektir að fjárhæð 1000–100 000 kr. hafi ekki sérstök varnaðaráhrif og alls ekki hin sömu nú og árið 1949. Sjálfsagt væri löngu búið að breyta þessum refsiákvæðum ef á þau hefði reynt fyrr en s. l. sumar, en þá var í fyrsta sinn ákært til refsingar fyrir brot á lögunum. Þar var um að ræða norskan hrefnuveiðara sem staðinn var að ólöglegum hrefnuveiðum í íslenskri fiskveiðilandhelgi. Hlaut skipstjórinn, segi og skrifa: 50 þús. kr. sekt og 45 daga fangelsi í samræmi við hin gömlu refsiákvæði. Fangelsinu getur hann losnað undan með því að vísa á tryggingarfjárhæð, 1 millj. kr., sem honum var gert að inna af hendi. Þá var aðeins gerð upptæk ein hrefna sem hann var talinn sannur að að hafa skotið í íslenskri fiskveiðilögsögu, en báturinn var að sögn að koma af Grænlandsmiðum og var hlaðinn hrefnukjöti sem var mörgum sinnum verðmætara en sekt, tryggingarfé og andvirði upptæks afla til samans. Hinn norski skipstjóri áfrýjaði ekki þessum dómi til Hæstaréttar, vildi una honum og undi honum líklega vel, og er hætt við að þessi væga refsing hafi ekki orðið honum né öðrum til varnaðar, heldur jafnvel frekar til freistingar að endurtaka ólöglegar hvalveiðar hér við land. Verður auðvitað að reyna að koma í veg fyrir slíkt og því er þetta frv. flutt. Hér er gert ráð fyrir að sektarfjárhæðir séu hækkaðar verulega og verði í samræmi við sektarákvæði laga nr. 81/1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Ættu að vera augljós rök til þess að hafa a. m. k. jafnhá refsiviðurlög við ólöglegum hvalveiðum og ólöglegum fiskveiðum. Sektir eru hér miðaðar við gullkrónur, eins og tíðkast hafa í fiskveiðilögum, og eins og þar er gert ráð fyrir að afli skips í veiðiferð sé gerður upptækur ef skip er staðið að broti, en ekki bara sá hluti aflans sem hægt er að sanna að sé ólöglega tekinn. Um þessi atriði öll vísast til aths. við frv. Þar er einnig gerð grein fyrir 1. gr., sem er ætlað að taka af allan vafa um að hvalveiðilögin taki til fiskveiðilandhelginnar, en í gildandi lögum stendur orðið „landhelgi“, enda var ekki gerður greinarmunur á þessu tvennu þegar lögin voru sett árið 1949. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en vænti þess, að frv. þetta hljóti skjóta afgreiðslu og verði sem fyrst afgreitt, og ég óska eftir því, að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Þar sem mál þetta kemur til n. sem ég er formaður í, þá tel ég hlýða að lýsa nú þegar yfir stuðningi mínum við þetta frv., sem hefði mátt vera fyrr fram komið. Ég tel alveg vafalaust að við þurfum að gera ráðstafanir til að hafa mjög strangt eftirlit með veiðum á hvalastofninum innan efnahagslögsögu okkar og tel raunar nauðsynlegt að hv. sjútvrn. taki þau mál til íhugunar í heild. Nú er það svo, að ég hygg að að bestu manna yfirsýn sé hvalveiðum íslendinga í því formi, sem þær nú eru, allvel komið. Ýmis álitamál eru samt í jaðri hvalveiða okkar, og þar vil ég minna á framferði sem brýtur í bága við önnur lög, þ. e. a. s. dýraverndunarlögin, sem hér hefur viðgengist í sambandi við veiðar á hvölum til að selja í ágóðaskyni í dýragarða og meðferð á slíkum skepnum, þar sem raunverulega er ekki um að ræða veiðar eða sjávarútveg í hinni eiginlegu merkingu, heldur annars konar framferði. Ég vildi gjarnan að hæstv. sjútvrh., nú þegar slotar hinum bráðu önnum stjórnarmyndunar, tæki þessi mál til vinsamlegrar athugunar og þá í heild það sem lýtur að hvalveiðunum hér við land. En ég get aðeins lofað því sem tormaður sjútvn., að þetta erindi, sem okkur er nú falið, verði tekið til skjótrar og vinsamlegrar meðferðar í nefndinni.



Herra forseti. Landbn. hefur fjallað um þetta frv. Það var leitað álits Búnaðarfélags Íslands, sem mælir með frv. óbreyttu. Flm. gerði grein fyrir málinu við 1. umr. Ég sé ekki ástæðu til að rifja upp rök hans nú, en n. leggur einróma til að frv. verði samþ.



Herra forseti. Ef ég væri ekki svo rámur sem raun ber vitni, þá mundi ég hafa hér langt mál um, því að hér er komið að máli sem vissulega væri ástæða til að ræða mjög náið, fara út í á hvern veg þeim málum, sem hér er að vikið, verður best skipað. Nú er frv. þetta komið til okkar úr Nd., þar sem það hefur hlotið jákvæða afgreiðslu, mætt töluverðri andstöðu þó og sú andstaða er hvergi nærri bundin við málið sjálft, heldur aðeins hvernig þarna er að staðið, þ. e. a. s. þarna er afmarkaður tekjustofn til ákveðinna hlutverka sem við margir hverjir álítum að eigi að vera alfarið í höndum ríkisins og ríkið eigi að sjá það vel fyrir að við þurfum ekki að setja nein sérlög um ákveðna tekjustofna til að standa þar undir. En nú er ég á því að eins og mál standa í dag, þá getum við vart annað en samþykkt frv. af þessu tagi. Ég geri mér hins vegar vonir um það, að áður en þetta frv. fær afgreiðslu sjái hér dagsins ljós frv. sem leysir að vísu ekki allan þann vanda sem hér er um að ræða, en kemur mjög inn á það og þarf að taka til athugunar samhliða, - mál sem fjallað hefur verið um í ríkisstj. nú á síðustu dögum og ég vona að verði afgreitt þaðan á morgun að tillögu hæstv. félmrh., þ. e. a. s. frv. um heildarlöggjöf um málefni þroskaheftra. Hér er að vísu komið inn á víðtækara svið varðandi þennan Framkvæmdasjóð öryrkja en þar er að vikið. Engu að síður tel ég að við eigum að bíða eftir þessu frv., skoða þennan Framkvæmdasjóð í tengslum við það og athuga hvað við eigum sérstaklega að taka jafnvel út úr þessu frv. ef við sjáum að hitt nær fram að ganga. Ég hef verið alfarið á þeirri skoðun og ligg ekkert á því, að sú aðferð, sem hér er lögð til, sé hrein neyðarráðstöfun, engu að síður nauðsynleg ef ekki er lengra gengið af samfélagsins hálfu en raun ber vitni til þessara mála. Og víst er um það, að þeir mörkuðu tekjustofnar, sem hafa staðið undir framkvæmdum af ýmsu tagi í þágu þessa fólks, öryrkja í landinu og annarra sem hafa átt við örðug lífsskilyrði að etja, hafa einmitt orðið til þess að eitthvað hefur verið aðhafst í þessum efnum. Ég er hins vegar á því að þetta sé ástand sem ekki megi vara of lengi, heldur eigi samfélagið að sjá til þess með skipulegri löggjöf, svipaðri þeirri sem hæstv. félmrh. mun leggja fram, vonandi á næstu dögum, og öðrum aðgerðum af hálfu fjárveitingavaldsins, að löggjöf af þessu tagi sé óþörf. Hér er talað um sérkennslusjóð. Hér er einnig talað um endurhæfingarsjóð. Við höfum grunnskólalög þar sem kveðið er á um fullt jafnrétti einstaklinga, þroskaheftra í þessu tilfelli, fullt jafnrétti þeirra til náms á við aðra þegna þjóðfélagsins. Og það er skylda okkar að sjá til þess, að fjármagn sé veitt svo sem þörf er á til að sinna þessu verkefni. Við vitum að til þess þarf mikið aukafjármagn, því að það að veita þessu fólki jafnrétti þýðir auðvitað miklu meira fjármagn en til venjulegrar kennslu. Við höfum líka endurhæfingarráð og við höfum vissa tekjuöflun í því sambandi, en engu að síður vantar þar fé einnig. Því hefur ekki verið komið í framkvæmd eins og skyldi. Og því er þetta frv. flutt af þörf og af kappi, og ég skil vel hug flm. í sambandi við þennan Framkvæmdasjóð öryrkja. Ef mál skipast þannig að við sjáum ekki fram úr þessu á annan máta, þá mun ég fyrir mitt leyti getað stutt þetta frv. Ég vil hins vegar gjarnan sjá það af hálfu þeirrar hæstv. ríkisstj., sem ég styð, að hún komi þannig málum nú fyrir þinglok að frv. af þessu tagi sé nánast óþarft og þannig verði staðið að fjárveitingum af hálfu ríkisvaldsins að við þurfum ekki á slíku að halda sem hér er ráð fyrir gert. Ég dreg sem sagt enga dul á það, að þetta er fyrirkomulag sem ég álít að sé ekki til frambúðar. Þetta er fyrirkomulag sem við eigum að leggja fyrir róða af þeirri einföldu ástæðu að við eigum að stefna að jafnrétti þessa fólks með öðrum hætti og samfélagið á að sjá sóma sinn í að gera það án þess að leggja til þess einhverja sérstaka afmarkaða tekjustofna.



Herra forseti. Mér er ánægja að því að lýsa yfir stuðningi mínum við þetta frv. Ég gleðst mjög af því að sjá þetta frv. komið hingað í seinni deild. Ég hef áður staðið í nokkuð ströngu til að reyna að koma svona frv. í gegn, sem tókst ekki, því miður. Ástæðan var sú, að frv., þar sem markaðir tekjustofnar eru til umr., eiga nokkuð erfitt uppdráttar, ekki að menn vilji ekki gera allt fyrir það málefni sem um er að ræða, heldur af því að aðferðin sé óæskileg. Ég er aftur á móti á alveg öndverðri skoðun. Mér finnst það hafa sýnt sig í okkar uppbyggingu í þessu landi, að markaðir tekjustofnar hafa sinnt mjög merku hlutverki, og það er álit mitt, að það fjármagn, sem lagt er fram með mörkuðum tekjustofnum, nýtist betur en annað fjármagn, af þeirri einföldu ástæðu að þar kemur oftast annað fjármagn til viðbótar og enn fremur að þeir aðilar, sem þetta fjármagn nota, hafa venjulega sérstakan áhuga á að fjármagnið nýtist sem allra best. Þó er það svo að þeir stjórnmálamenn, sem gjarnan eru andvígir mörkuðum tekjustofnum, samþykkja þá þegar mikið liggur við. Eða hvað eigum við að segja um þann markaða tekjustofn, sem stjórn vegamála í þessu landi greip til þegar mikið lá við að fá meira fjármagn í vegagerð? Hvað eigum við að segja um Byggðasjóðinn, sem hefur haft markaðan tekjustofn fram að þessu sem hefur í raun og veru verið hans höfuðtekjur? Sama er að segja um orkumálin. Þegar mikið lá við var settur til þeirra markaður tekjustofn og hans hefur notið við nú upp á síðkastið. Þetta sýnir að það eru í raun og veru fyrst og fremst litlu tekjustofnanir, sem hafa verið ætlaðir ýmsum félögum sem unnu að sérstökum verkefnum, sem fjárveitingavaldið hefur verið andvígt. En ég held að það sé síður en svo ástæða til þess. Ég er ekki heldur alveg sammála hv. síðasta ræðumanni um að enda þótt löggjöf kunni að koma nú fljótlega um ráðstafanir til hjálpar þroskaheftum muni sú löggjöf leysa þann vanda svo örugglega að ekki verði not fyrir sjóð eins og þann sem hér um ræðir. Ég held að reynslan sýni okkur að löggjöf, jafnvel þótt hún sé fullkomin og góð, leysi ekki þann vanda að ríkið hafi allt í einu fjármagn til að sinna öllum þeim verkefnum sem þar liggja fyrir. Og einn af kostunum við sjóð sem þennan er einmitt sá, að hann grípur á þeim verkefnum sem hafa orðið utan gátta þegar ríkið er búið að sinna þeim hlutverkum er það telur nauðsynlegust. Hvað varðar endurhæfingarmálin, þá hefur það verið á allra vitorði að undanförnu að þeim er ekki sinnt sem skyldi, og lít ég þó svo á að við séum betur settir í þeim efnum heldur en flestar aðrar þjóðir. En það verður þar eins og með aðra málaflokka marga, þar sem mikið þarf að gera á stuttum tíma, að það verða alltaf einhver atriði sem betur mættu fara og betur mætti gera. Og þá er það einmitt til svona verkefna í höndum aðila, sem áhuga hafa á verkefninu, sem nauðsyn og gagn er að hafa slíkt fjármagn. Ég held sem sagt að við getum vel staðið að því að samþykkja frv, sem þetta. Ég veit að það kemur í góðar þarfir. Ég veit að fjármagnið verður vel notað og vonast til að sú n., sem fær frv. til umfjöllunar, afgreiði það fljótt og vel.



Herra forseti. Það mál, sem hér liggur fyrir um Framkvæmdasjóð öryrkja, flutt af Jóhönnu Sigurðardóttur, er mjög þarft mál og er í raun flutt vegna þess að mönnum er ljóst og þá kannske sérstaklega flm., hversu illa hefur verið búið að þeim sem erfitt hafa átt um vik við það að lifa eðlilegu lífi í þjóðfélaginu, hve mikill skortur á jafnrétti hefur verið í þjóðfélaginu og hversu ríkið hefur illa staðið við þau lög sem það hafði áður samþ. í því skyni að sinna þessum verkefnum. Í grunnskólalögunum, sem samþ. voru 1974, var gert ráð fyrir að ýmsu af því, sem hér er tilgreint, yrði sinnt, en því miður hefur það ekki verið gert. Ef grunnskólalögunum hefði verið fylgt varðandi þessi atriði, þá hefðu 600 millj. kr. átt að fara til þessara þarfa nú í ár. En því miður eru það ekki nema aðeins 60 millj. 1978 og 1977 einnig 60 millj. Sem sagt, það er ljóst að það er mikil tregða til þess að veita fjármagn í þessa hluti. Það hefur margur haft þau andmæli uppi gegn þessu frv., að ekki væri rétt að samþykkja það vegna þess að gert væri ráð fyrir mörkuðum tekjustofnum. Ég vil taka undir það sem kom fram hér áðan, að það er eins í þessu sem öðru, að neyðin gerir það oft að verkum að fara þarf aðrar leiðir en kannske væri æskilegt. Við höfum nýverið afgreitt frá okkur efnahagsfrv. þar sem gert er ráð fyrir að endurskoða markaða tekjustofna, og er það minn skilningur, og reyndar býst ég við að það sé einnig skilningur þeirra þm. annarra er styðja þessa ríkisstj., að svokölluð félagsleg málefni verði látin sitja við annað borð en önnur málefni þegar svokallaðir markaðir tekjustofnar verða endurskoðaðir. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þetta frv. sem ég tel harla gott og skora á þdm. að gera það sem mögulegt er til að flýta afgreiðslu þess. Ég tel að það þurfi ekki að bíða eftir því, að lagt verði fram frv. um málefni þroskaheftra. Við vitum ekki hvort það verður afgreitt á þinginu þó að það verði lagt fram, og er algerlega ástæðulaust að bíða með samþykkt þessa frv. þar til frv. um málefni þroskaheftra hefur komið fram.



Herra forseti. Ég tel mig vera einn þeirra sem bera mjög fyrir brjósti málefni þeirra þjóðfélagsþegna, sem hafa orðið fyrir áföllum í lífinu eða hafa skerta starfsgetu eða möguleika, og vilja aðgerðir í þeim málum. Ég hef á yfirstandandi þingi reynt að hafa nokkur áhrif í þessa átt með því m. a. að reyna að rétta hag þeirra, sem eru öryrkjar, í sambandi við nauðsynleg tæki þeim til handa, þjóðfélagið létti af þeim gjöldum. Einnig hef ég lagt áherslu á það, að tryggingalöggjöfin - almannatryggingar sem við erum mjög stoltir af, verði tekin til gaumgæfilegrar endurskoðunar þannig að hún komi að þeim notum sem henni er ætlað. Það mætti tala langt mál um það, hversu mjög skortir á að svo sé, og þeir, sem viðurkennt er að þurfa á almannatryggingum að halda, fá alls ekki þann stuðning þar sem þeim ber með réttu og ætti að vera sjálfsagt mál í okkar þjóðfélagi. Ég vil segja það hér, að ég ber mikið traust til þess að sú ríkisstj., sem ég styð, beiti sér nú í alvöru fyrir því að almannatryggingalögin verði endurskoðuð frá grunni og reynt að koma til móts við þá þegna þjóðfélagsins sem þurfa á samhjálp að halda, nú loksins verði staðið þannig að endurskoðun laganna að þau spanni yfir það svið sem þeim er ætlað. Ég hef í þessum umr. öllum einmitt bent á það mál sem hér hefur verið minnst á, þ. e. málefni þroskaheftra, og ég hef skorað á félmrh. að leggja fram frv. að heildarlöggjöf um málefni þroskaheftra sem mér er persónulega kunnugt um að hefur legið á borði í rn. hans frá því í lok desembermánaðar s. l. Ég fékk strax í upphafi ljósrit af þessu frv. frá þeirri n. sem samdi það, en ég tel ekki ástæðu frekar nú en áður til að fara að telja upp þau ákvæði sem þar eru. En ég vil taka undir það sem kom fram hjá hv. 3. þm. Austurl., að ég vænti þess, að þessi lög komi á borð þm. nú næstu daga. Ég hef haldið því fram, eftir að ég sá frv. sem hér er til umr., að það hefði verið full þörf á því að tengja umr. og athugun á þessu frv. einmitt við það lagafrv., því að það fara saman í því lagafrv. og þessu frv. vissir málaþættir sem hlýtur að verða að skoða í samhengi. Þess vegna vil ég segja það, að ég vona að það verði ekki margir dagar þangað til það frv. kemur á borð okkar svo hægt verði að athuga það í þeirri n., sem fjallar um þetta frv., hvort ekki sé nauðsynlegt að gera stærra átak í þessum málum en jafnvel hér kemur fram til þess að tryggja framgang þessara mála sem við hljótum, allir þm., að vera sammála um að sé brýn nauðsyn að gert verði. Ég er einn af þeim sem draga í efa að markaðir tekjustofnar, sem í frv. þessu eru lagðir til, séu sú framtíð í þessum málum sem við eigum að stefna að. En ég viðurkenni þörfina á skjótum úrræðum í þessum efnum, og ef sú staða kemur upp að ekki verður hægt að marka ákveðnari stefnu en til þessa hefur verið gert af stjórnvöldum nú á þessu þingi, þá mun ég endurskoða afstöðu mína til markaðra tekjustofna að þessu leyti. Ég hef þá skoðun, að eftir að hafa lesið það frv. um málefni þroskaheftra, sem ég vænti að verði lagt fram hljóti menn að átta sig á því, að hér fara mál saman. En að öðru leyti er ég fyllilega sammála öllu því sem kemur fram í rökstuðningi fyrir þessu máli. Ég tel að þetta sé eitt af þeim málefnum sem má ekki lengur dragast að taka á raunhæft hér á hv. Alþ., um leið og ég legg aftur áherslu á þá skoðun mína, að það megi ekki heldur dragast lengur að gera almannatryggingar þannig úr garði að þær þjóni því hlutverki sem þeim er ætlað og þær, eiga að sinna í nútímaþjóðfélagi.



Herra forseti. Það eru aðeins fáein viðbótarorð. - Enginn skyldi skilja orð mín svo, að ég álíti ekki að ýmislegt hafi verið gert nú á síðustu árum í þessu sambandi, síður en svo. Ég bendi á það, að síðustu tvö árin hafa verið veittir í sambandi við þroskahefta stórauknir fjármunir, bæði varðandi skólastofnanir þeirra og eins vistheimili. Það hafa verið gerð þar stórátök sem ekki er rétt að gleyma. Ég bendi á það t. d., að í meðferð fjvn. í haust var um umtalsverða hækkun að ræða einmitt til þessara þátta, þó hvergi nærri væri þar nóg að gert. En erindi mitt aftur upp í sambandi við samtengingu frv. frá félmrh. og þessa frv. var í raun og veru aðeins sú ábending, að í frv., sem félmrh. mun leggja fram, væntanlega í þessari viku, eru lagðar ákveðnar skyldur á fjárveitingavaldið og ef við samþykkjum þær tel ég að fyrir þeim þætti mála, sem þessi lög lúta að, sé vel séð. Við eigum hins vegar eftir að gera það upp við okkur, hvort við göngum svo langt að fara eftir þeim frumvarpsákvæðum, sem verða lögð fyrir okkur nú næstu daga, og ákveðum að ganga jafnmyndarlega og þar er ráð fyrir gert til verks í þessum málum. Ég tel mjög miður að það hefur dregist um of, m. a. vegna tregðu vissra embættismanna, að þetta mál væri lagt fram, og ég teldi miklu miður ef við gætum ekki alveg eins og varðandi þetta frv. náð einingu um það hér í þinginu að frv. um heildarlöggjöf fyrir þroskahefta næði fram að ganga. Og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því, að það mál eigi ekki einmitt greiðan gang í gegnum þingið þegar embættismennirnir eru búnir að sleppa af því tökunum. Þarna er um að ræða hóp manna sem vann að samningu þess frv. frá Landssamtökunum Þroskahjálp, sem spanna yfir landið allt, og frá þeim þrem rn. sem fara með þessi mál á einhvern hatt. Það var þess vegna sem ég vildi tengja athugun á þessu nokkuð saman, án þess að ég væri nokkuð að draga úr því, að við gerðum það átak sem hér er lagt til.



Herra forseti. Ég efast ekki um að Framkvæmdasjóður öryrkja er þarft fyrirtæki og yrði góð stofnun, og ég efast ekki heldur um að mörg mannúðarmál og fjárveitingar til þeirra eru knýjandi og að þær mannúðarstofnanir, sem nú nýta sér afmarkaða tekjustofna, fara vel með þá og hafa ofarlega í huga við meðhöndlun þess fjár að nýta þá sem best. Hins vegar er mér algerlega óskiljanleg sú tilhneiging, bæði þm. og opinberra aðila yfirleitt, að byggja tekjuöflun sína á sölu áfengis. Mönnum hlýtur enn að vera í ríku minni viðtal við hæstv. fjmrh. skömmu fyrir áramót, þá er hann kveinaði sem mest yfir því að sala á áfengum drykkjum hefði dregist saman. Og sérstakar ráðstafanir voru gerðar til að hafa áfengisútsölur opnar lengur en venja er til fyrir áramótin til að ná sölu áfengis nokkuð upp. Mér finnst með öllu óeðlilegt að við tengjum fjárveitingar til mannúðarmála áfengisbölinu. Ég vil einnig spyrja fyrir hönd okkar, sem erum þó enn þá nokkrir sem höfum gaman af að líta í glas: Hvers vegna eigum við sérstaklega að standa undir stærri skerf af mannúðarstarfseminni heldur en þið hinir sem ekki drekkið?



Herra forseti. Ég get verið sammála því sem hér hefur verið sagt, að hér er vissulega um gott mál að ræða og það er ekki borið fram að ófyrirsynju. Ég get líka verið sammála því, sem kom fram í tali hv. 3. þm. Austurl., að vissulega hefur mikið þokast áleiðis í þessum málum á síðustu árum og m. a. fyrir það að veitt hefur verið til þeirra fé í vaxandi mæli, meira fé hlutfallslega en áður var. Þó verð ég að segja það, að ég er dálítið hissa á að Nd. hefur nú afgreitt þetta frv. hingað til okkar. Ég er mjög hissa á því þegar ég lít til þess, hve erfiðlega hefur oft gengið að fá viðurkenndar þarfir þessa málaflokks á undanförnum árum. Ég hef vegna þess hlutans, sem snertir skólamálin, haft af því sérstök kynni um fjögurra ára skeið. Það var ekki fyrr en í þriðju atrennu með því að setja það algerlega á odd af minni hálfu ásamt með framlögum til kennaramenntunarinnar, að tókst að fá teknar upp á ný fjárveitingar í fjárl. til þess að hefja framhaldsbyggingar fyrir skóla þroskaheftra í Öskjuhlið og svo við Lyngásheimilið. Á þeim árum var ákaflega erfitt að fá viðurkenndar þarfir heimilanna fyrir kennaramenntað fólk til starfa. Það tókst þó í lokin að fá þar verulega leiðréttingu á. Í lokin, segi ég, og þá á ég við að þegar ég hætti að sinna þessum málaflokki voru í einu lagi samþykktar 14 kennarastöður við þessar stofnanir. En í framkvæmd okkar skólalöggjafar gerist það, að þegar fjölgar í venjulegum skóla með börn með venjulegan þroska, þá er kennurum fjölgað sjálfkrafa og þarf ekki til þess neitt sérstakt leyfi, en til þess að fá að ráða kennara að stofnun þroskaheftra þarf sérstakt leyfi frá ráðningarnefnd og þær heimildir hafa sannarlega ekki legið á lausu á undanförnum árum. Þess vegna er ég svolítið hissa á því, að þetta frv. með verulegar fjárveitingar innbyggðar hefur nú fengið greiða leið út úr hv. Nd. Ég sagði áðan að hér er vissulega um gott og þarft mál að ræða og er ekki borið fram að tilefnislausu, heldur vegna þess, að þrátt fyrir það að mikið hafi verið aukinn stuðningur hins opinbera við þann málaflokk sem hér um ræðir, þá þarf miklu meira til. Þetta er ekki svo síðbúið allt saman af neinum illvilja að sjálfsögðu, heldur hreinlega vegna þess að menn hafa ekki fyrr en til skamms tíma kunnað tökin á þessu og menn hafa ekki heldur haft menntað fólk til þess að sinna kennslu og öðrum atriðum í þessu sambandi fyrr en nú nýlega. En ég held að það sé mjög nauðsynlegt fyrir Alþ. og ríkisstj. að gæta nokkurs samræmis í vinnubrögðum sínum. Það ber dálítið á því núna og ég held meira en oftast áður, að þm. flytja mál um málaflokka sem heyra undir ráðh. sama þingflokks og þm. hljóta að vita að eru til vinnslu í viðkomandi rn. Mér finnst þetta dálítið óskipuleg vinnubrögð, svo að ég segi ekki meira. Nú er það vitanlegt að það er frv., kannske ekki hliðstætt, en fjallar um sama verkefnasvið, á borði hjá hæstv. félmrh. og búið að vera þar alllengi. Ég held að það sé mjög skynsamlegt, þegar þetta mál nú kemur hér til n., að sú n. gefi gætur að því frv., sem ég tel víst að verði sýnt innan tíðar án þess að ég hafi um það beinar upplýsingar hjá viðkomandi hæstv. ráðh. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt. Það frv., sem ég er að tala um, fjallar almennt um málefni þroskaheftra og er tilraun til að setja heildarlöggjöf um þau má(efni. Sú frv.-smíð á sér nokkuð langan aðdraganda. Það var hv. 3. þm. Austurl. og fleiri, ef ég man rétt, a. m. k. var hann 1. flm., sem flutti till. um það hér á Alþ. að skora á ríkisstj. að undirbúa slíka löggjöf. Ég var þá menntmrh. og til þess að flýta fyrir málinu óskaði ég eftir samstarfi við heilbrrn. og félmrn. við að setja slíka nefnd, hvað sem liði samþykkt till. Ég man ekki hvort hún var þá samþykkt, enda er það oft svo að till. eru lengi á leiðinni gegnum þingið. Slík n. var sett á fót. Í henni voru ekki fulltrúar frá neinum samtökum í styrktarfélögunum, heldur aðeins frá þremur rn. Þessi n. samdi frv. Samtökin eða styrktarfélögin voru ekki ánægð með þetta frv., þótt það væri sýnt þeim bæði á vinnslustigi og svo þegar það var fullunnið, en þá hafði verið tekið mið af ýmsum ábendingum þeirra. Síðan er það að sett er ný n. í málið. Menntmrh. skipaði formann í fyrri n., en félmrh. í seinni n., því að það varð sammæli þeirra, sem um þessi mál fjölluðu, að það væri eðlilegt að málefni þroskaheftra í heild heyrðu undir félmrn. Vangefinn maður er ekki í skóla allt árið og hann þarf ekki endilega læknishjálp alla ævina, en hann þarf félagslega aðstoð alla tíð. Þess vegna er eðlilegt, að það rn., sem á að fylgjast með málefnum þessa fólks ævilangt, hafi forustu um heildarlöggjöf á þessu sviði, að ég tel. Og það var raunar, eins og ég sagði áðan, sammæli þeirra sem um þetta fjölluðu. Seinni n. starfaði því undir formennsku fulltrúa frá félmrn. En sem sagt, þetta frv. er ávöxtur af þessu starfi og þessum undirbúningi sem ég rakti. Ég held að það sé nauðsynlegt að samræma þessi tvö mál sem hér eru á ferðinni. Mér er kunnugt um að í því frv. er líka fjallað um tekjuöflunarhliðina. Ég hef haft dálitla sérstöðu varðandi markaða tekjustofna. Menn eru ekki alveg sammála um þá. Það hefur verið nokkuð áberandi í mínum flokki, að menn hafa verið andvígir mörkuðu tekjustofnunum, og t. d. tveir síðustu fjmrh. og líklega einnig núv. fjmrh., skilst mér, eru andvígir þeim og vilja leggja þá niður. Ég auðvitað fellst á það sem heildarstefnu að menn séu ekki með markaða tekjustofna út og suður. En þegar um er að ræða mál eins og þetta, sem eru brýn, en erfiðlega gengur að fá fram, þá getur það verið nauðsynlegt. Og það hefur oft reynst svo, að með því að taka upp markaða tekjustofna hefur fyrst komist skriður á viðkomandi mál eða málaflokk. Ég vil því ekki fordæma þá leið, ekki í þessu tilviki a. m. k. Hitt er svo annað mál, að það er alveg óhjákvæmilegt þegar fjallað er um þó þetta stóra liði, - þarna er gert ráð fyrir milljarð eða vel það, - að þá verða menn að vinna verkin í nokkru samræmi og taka tillit til annarra hlutá. Auðvitað tökum við ekki einn milljarð af þessum tekjustofni, áfengis- og tóbakssölunni, sem einn hv. þm. hér var raunar að fordæma, án þess að það hafi sín áhrif. Ég vil sem sagt láta það koma fram, að ég tel að þarna sé hreyft hinu merkasta máli og það beri að athuga þetta allt vandlega og jafnframt að gæta samræmis, bæði gagnvart öðrum málatilbúnaði, sem hér hefur verið vikið að og er á vegum hæstv. félmrh., og gagnvart öðrum þáttum í tekjuöflun hins opinbera.



Herra forseti. Það var aðeins örlítið atriði sem ég vildi undirstrika við 1. umr. þessa frv. Ég á sæti í n. þar sem um það verður fjallað, svo að ég ætla ekki að ræða um frv. ítarlega eða í heild. En það atriði, sem mig langaði til að benda á og undirstrika sérstaklega, varðar sérkennsluna. Ég sé að í frv. eru hugmyndir um stofnun sérkennslusjóðs. Ég geri ráð fyrir að það vaki alls ekki fyrir flm. að sá sérkennslusjóður eigi að annast verkefni, sem núna eru í verkahring hins opinbera og fræðsluyfirvöldum er lögum samkv. skylt að sinna hvort sem er. Það, sem ég á við, er þetta: Það er skylt að veita öllum landsins börnum á tilteknu aldursstigi fræðslu, grunnskólafræðslu, hvernig sem þau eru annars af guði gerð. Sérsjóðir til að annast það verkefni ættu ekki að vera nauðsynlegir og engir sjóðir, sem stofnaðir yrðu, ættu að létta þessari skyldu af hinu opinbera. Hún er lögbundin nú þegar og það þarf að framfylgja því til fullnustu að fatlaðir einstaklingar, vangefnir eða öryrkjar af einhverjum ástæðum, sem eru á skólaskyldualdri, eigi kost á innan skólakerfisins þeirri fræðslu, sem þeir eiga rétt á, og í sem allra ríkustum mæli í þeim stofnunum sem eru ætlaðar til fræðslu börnum yfirleitt. Ég held að við ættum að vera á verði gegn þeirri þróun, að of mikið verði reist af sérstofnunum. Við getum auðvitað ekki útilokað þá þörf, en þetta atriði fannst mér ástæða til að láta koma fram, ekki síst vegna þess að ég varð þess vör nokkrum sinnum þann tíma sem ég átti sæti í tryggingaráði, að inn komu umsóknir til þess að standa straum af fræðslukostnaði fyrir einstaklinga sem voru á fræðsluskyldualdri. Meðferð tryggingaráðs þá á slíkum málum var að vísa þeim til menntmrn. Mér finnst m. ö. o. engin ástæða til þess að sleppa menntmrn. við þá skyldu sem það hefur að þessu leyti. Fjárveitingavaldinu ber að sjá um að það sé unnt að framfylgja þessari skyldu fyrir öll börn á landinu, hvernig sem þau eru, hvort þau eru haldin örorku eða einhverjum heilsubresti, ef þau á annað borð geta meðtekið einhverja fræðslu. Þetta var það efnisatriði frv. sem ég vildi benda á. En mig langar til að senda hv. 5. þm. Norðurl. v. smákveðju í sambandi við þá ábendingu sem hann kom með út af fjármögnuninni sem ráðgerð er í frv. Það er auðvitað rétt, að áfengisverð er geysilega hátt á Íslandi og auðvitað má taka undir að það horfir ekki til neinnar sérstakrar menningar að hafa verð á léttum vínum svo hátt að mönnum finnist alveg fráleitt að fá sér stöku sinnum glas af góðu vini með hátíðamat. Stundum hefur verið reynt að fara inn á þá braut að láta verð á léttum vínum ekki hækka í sama mæli og verð á sterkum vínum. En hvað sem líður slíkri pólitík, þá hljóðaði aths. hv. þm. eitthvað á þessa leið: Af hverju skyldum við, sagði hann, sem höfum gaman af því að líta í glas, eiga að standa undir fleiri verkefnum þjóðfélagsins heldur en annað fólk? - Segja má að það sé kannske ekki ástæðulaust að spyrja svona, en ekki trúi ég öðru en þeir, sem á annað borð hafa gaman af að líta í glas, hafi líka gaman af því að greiða 100 kr. til jafnþarfra verkefna og stundum eru nefnd í sambandi við áfengisgróðann. Þegar menn tala um fjármögnun verkefna, sem ýmsir sjóðir áfengisgróðans eiga að standa undir, dettur mér í hug frv. sem hv. 4. þm. Reykn. var að nefna áðan og einmitt, ef svo má segja, vó í þennan sama knérunn. Það var nýting á áfengisgróðanum einmitt með þeim hætti að sérstakt gjald yrði lagt á það sem þegar er fyrir vegna áfengiskaupa. En það er annað, sem er ástæða til að draga fram í þessu sambandi. Fyrir löngu löngu var stofnaður sérstakur sjóður sem heitir Gæsluvistarsjóður og átti að standa undir ýmiss konar aðgerðum til að lækna drykkjusjúka. Í upphafi var gert ráð fyrir að Gæsluvistarsjóður hefði til umráða tiltekinn hundraðshluta af gróða Áfengisverslunar ríkisins. Það eru mörg ár síðan fjármagn til þessa sjóðs varð margfalt minna en sá eini hundraðshluti sem í upphafi var hugsaður. Það er með slíka fjáröflun, sem í upphafi er mörkuð eins og þarna var gert, að ríkið seilist í hana til almennra verkefna. Hæstv. fyrrv. fjmrh., hv. þm., kemur einmitt nú í salinn, þegar ég minni á það atriði að ríkissjóður hefur mikla tilhneigingu til að seilast í slíka tekjustofna og nota þá í ýmiss konar almenn verkefni. Ef við snerum nú svolítið ofan af þessu og beindum a. m. k. einum heilum hundraðshluta af gróða Áfengisverslunar ríkisins í þessar áttir þyrftum við ekki að vera að hugsa um frv. eins og hérna liggur fyrir nú. Hitt er annað mál, að ég get tekið undir þá óskhyggju þm., sem hér hafa talað, að það væri ósköp gott ef við þyrftum ekki að fara inn á þá braut að leggja til að ýmis nauðsynleg verkefni væru fjármögnuð með mörkuðum tekjustofnum. Það væri auðvitað miklu einfaldara og eðlilegra ef til slíks þyrfti ekki að grípa. En ég skil ósköp vel þá hugsun, sem vafalaust liggur að baki flutnings frv. þessa, að mönnum blöskrar svo fjárskorturinn á tilteknum sviðum að menn freistast til þess að grípa til ráða eins og lagt er til í þessu frv. Ég er, herra forseti, ekki reiðubúin til að ræða frv. að öðru leyti í stórum dráttum. Ég vildi aðeins undirstrika þetta atriði með sérkennsluna og draga fram, að það er ekki alveg óeðlilegt að þeir, sem njóta gleði af áfengi, greiði um leið í verðinu eitthvað vegna þeirrar sorgar sem áfengið því miður veldur mörgum.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. hefur nú hjálpað mér og fjallað um það atriði sem ég ætlaði einmitt að minnast á. En mig langaði til að vekja athygli hv. 5. þm. Norðurl. v. á því, að það er alveg rökrétt að tekin sé hluti af áfengisgróðanum til þess að sinna þroskaheftum. Það er af tveim ástæðum. Í fyrsta lagi minnkar neyslan þegar áfengi hækkar. Þetta er viðurkennd staðreynd úti um öll lönd. En við það að neyslan minnkar fækkar þroskaheftum. Þar að auki eru þessir peningar notaðir til þess að lækna þá, sem þrátt fyrir allt eru þroskaheftir, eða aðra öryrkja. Þannig er sannarlega ekki ástæðulaust að þessi tekjustofn er notaður. Varðandi þau ummætt, að það sé kannske ekki þörf fyrir þessa fjármuni vegna nýrra laga sem kunna að koma, þá held ég að það sé ekki rétt. Á undanförnum árum höfum við haft í lögum ákvæði sem tryggja þroskaheftum jafnan rétt í skólakerfi okkar. En það er bara gamla sagan, að ekki eru til peningar til allra hluta og það hefur valdið örðugleikum. Lögin hafa því í raun og veru aldrei komist alveg í framkvæmd. Þess vegna er nauðsynlegt að hafa eitthvert varafjármagn til þess að grípa til þegar þörf er á. Ég vil enn fremur benda á að það hefur sýnt sig á undanförnum árum að ríkisvaldinu hættir til að grípa til þess að skerða fjármagn sem ætlað er til sérþarfa, ef vandræði ber upp á. Ég vil í því sambandi minna á að fatlaðir höfðu t. d. lengi sína sérstöku tekjuöflun, sem var hluti af svonefndum súkkulaðisjóði. Þetta var á sínum tíma afnumið og ákveðin sérstök fjárhæð í sama skyni. Sú fjárhæð fylgdist aldrei með verðbólgunni. Þannig hefur minna orðið um fjárveitingar til þeirra hluta en áður var. Ég vil enn fremur benda á það, að ég held að við eigum væntanlegt hingað til Ed. frv. sem varðar Erfðafjársjóðinn, sem er raunverulega eini tekjustofninn sem verið hefur um lengri tíma til uppbyggingar stofnana fyrir öryrkja. Nú er ætlunin að sneiða af þessum sjóði. Ég vona að þm. standi vörð um þennan litla sjóð og vilji ekki láta skerða þann hlut sem á undanförnum áratugum hefur runnið óskiptur til aðstoðar við öryrkja.



Herra forseti. Það kom fram áðan, að frv. um málefni þroskaheftra hefði legið á borðum félmrh. frá því í desembermánuði. Ég vil leiðrétta þetta, vegna þess að það frv. hefur ekki legið fullbúið hjá félmrh. nema í tvær vikur og þar af hefur ríkisstj. haft það til athugunar í eina viku. Það frv. verður lagt fram til prentunar á morgun og því gefst mönnum kostur á að ræða það næstu daga. Það er svo með þetta frv., þó að það hafi verið lengi á leiðinni, að þar er ekki gert ráð fyrir neinni fjármagnsútvegun. Frv. er heildarlöggjöf um málefni þroskaheftra og vissulega mjög þarft frv., en ég er smeykur um að þegar ekki er séð fyrir fjármagni til þess að framkvæma það, sem lögbundið er, verði ekkert úr framkvæmd, líkt og skeð hefur með grunnskólalögin, sem því miður hafa ekki enn komist í framkvæmd að því leyti er lýtur að þessum málum. Í skýrslu, sem menntmrn. sendi frá sér 1978, segir að 1000 börn njóti ekki þeirrar kennslu sem þau þurfa, þ. e. a. s. þroskaheft börn og börn sem eru á annan hátt hömluð. Það segir okkur og það sýnir okkur að það er mikil þörf á því að gert verði stórt átak til þess að bæta úr. Sannleikurinn er sá, að þeir, sem á einhvern hátt eru hamlaðir, eru sviptir lífinu að miklu leyti. Þeir eru einangraðir, njóta ekki jafnréttis, þeir eru afskiptir í þjóðfélaginu. Ég álit það frv., sem hér er, þarft í þeirri jafnréttisbaráttu sem vissulega hefur lengi verið háð, en því miður hefur ekki tekist sem skyldi í því að gera vel við þá sem illa eru settir í þjóðfélaginu. Jafnréttisbaráttan gengur oft langt. Við heyrðum það áðan hjá 5. þm. Norðurl. v., að hann kvartar yfir því, að þeir sem líta í glas njóti ekki jafnréttis við hina að því leyti til að lögð eru á vínið alls konar gjöld. Við skulum vona að menn séu ekki það harðir í jafnréttisbaráttunni, að þeir, sem þurfa helst aðstoðar með hjá þjóðfélaginu, verði fyrir barðinu á því. Þegar flm. lagði frv. þetta fram í upphafi hafði hún sérstaklega í huga að tekna yrði aflað af öllum aðgöngumiðum. Sagði svo í c-lið upphaflega frv., með leyfi forseta: „Leggja skal 20% styrktargjald ofan á verð allra seldra aðgöngumiða í landinu. Gjald þetta greiðist samhliða skemmtanaskatti, sbr. 9. gr. laga nr. 58/1970. Styrktargjald þetta skal hækka árlega samhliða byggingarvísitölu.“ Þetta var fellt út í Nd., en hefði þó vissulega mátt vera með. Það var einnig gerð önnur breyting í Nd., á þann hátt að endurskoða skyldi frv. að 6 árum liðnum þannig að menn gætu þá séð hvort ekki væri ástæða til að fara aðrar leiðir í því að fjármagna þessa hluti. Það kom fram áðan, að sérstaklega þyrfti að sinna sérkennslunni, en svo segir í grg. og reyndar frv. sjálfu að 10% af fjármagninu skuli varið til verkefna, er úrlausnar þurfa við í sérkennslu- og endurhæfingarmálum. Það ætti því að vera tryggt. Ég vil enn á ný skora á þdm. að gera sitt til þess að hraða afgreiðslu þessa frv. Það er engin ástæða til að bíða eftir frv. um málefni þroskaheftra. Þetta er allviðamikið tekjuöflunarfrv. og ef við komum því áfram er ég þess fullviss að hægt verður að horfa fram á betri tíma fyrir þá sem erfitt eiga uppdráttar í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Út af ummælum hv. 5. þm. Reykn. þykir mér rétt að undirstrika það, að ég hef upplýsingar um að frv. um málefni þroskaheftra var afhent 29. des. s. l. til viðkomandi rn. Það hefur því legið þar síðan. Í sambandi við það frv. vil ég fagna því sem kom fram í máli hans, að það muni sjá dagsins ljós hér á Alþ. jafnvel á morgun. Frv. þetta er samið í fullu samráði við samtök þroskaheftra og tekur fullt tillit til þess skipulags og þeirrar meðferðar á þeim málum sem það fólk vill og telur að komi þroskaheftum í þjóðfélaginu að mestum notum. Ég vil undirstrika að það er einmitt kostur á hinu væntanlega frv. að þeir, sem hafa fjallað um það og haft bein áhrif á gerð þess, standa einmitt daglega í því að meðhöndla þá sem þannig er háttað um, og eiga sumir einmitt við slík vandamál sjálfir að stríða. Þess vegna treysti ég því, eftir að hafa lesið frv. vandlega að þar sé á ferðinni löggjöf sem er merk að þessu leyti og örugglega kemur þessum þjóðfélagshópum að mestum notum. Ég vil í sambandi við þetta mál einnig segja það eftir að hafa starfað í fjvn. á s. l. hausti og fjvn., eins og kom fram hjá hv. 3. þm. Austurl., leitaðist við að auka verulega fjármagn til þeirra hópa í þjóðfélaginu sem þarna er um að ræða, þá komumst við greinilega að þeirri niðurstöðu að samstarf eða samræmda löggjöf um þessi mál vantar í þjóðfélagi okkar. Þar rakst hvert á annars horn, og við urðum sannarlega vitni að því, að ekki fóru saman óskir þeirra sem voru að fjalla um vissa málaflokka í málefnum öryrkja, þroskaheftra og annarra. Þess vegna er það skoðun mín, að við þurfum að vanda vel meðferð þessara mála á hv. Alþingi. Ég fagna því, að frv. um málefni þroskaheftra kemur á borðin á morgun, og vænti ég þess að hv. þn., sem fær þetta mál til meðferðar, sjái ástæðu til að skoða bæði málin í samhengi.



Herra forseti. Á þskj. 490 flyt ég stjfrv. til l. um breyt. á jarðræktarlögum, nr. 79 frá 1972. Að mínu mati eru jarðræktarlögin ein merkasta löggjöf þessarar þjóðar. Með þeim er að því stuðlað, að land vort verði ræktað og að því hlúð eins og sjálfsagt hlýtur að vera. Með þeirri löggjöf er gert ráð fyrir að veita styrki til jarðræktar og sömuleiðis styrki til byggingar áburðargeymslna og heygeymslna. Þetta er allt ákveðið sem annaðhvort krónutala á hvern rúmmetra eða fermetra eða hundraðshluti af kostnaði, en jafnframt verðtryggt. Vafalaust hafa framlög þessi haft mjög víðtæk áhrif til aukinnar ræktunar í landi okkar. Nú horfir hins vegar svo, að ýmsir telja að rétt sé að draga a. m. k. úr þeirri ræktun sem leiðir til aukinnar framleiðslu landbúnaðarafurða, og jafnframt má færa rök að því, að framkvæmdir bænda munu dragast nokkuð saman vegna þess samdráttarástands sem í búvöruframleiðslunni hlýtur að vera fram undan. Því ákvað ég að taka þetta mál upp við fulltrúa bænda. Hófust þegar fyrir áramótin viðræður við formann Stéttarsambands bænda og búnaðarmálastjóra um breytingu á þessum lögum. Brtt. voru útbúnar og þær síðan lagðar fyrir Búnaðarþing, þar sem um þær var fjallað. Á Búnaðarþingi urðu nokkuð skiptar skoðanir, en með yfirgnæfandi meiri hl. atkv. var þó samþykkt að mæla með þessum breytingum á jarðræktarlögum, en með vissum takmörkunum, t. d. takmörkunum á heimild til að skerða hin ýmsu framlög. Ég hef í endurskoðun á frv. þessu tekið tillit til meginþorra þeirra aths. og till. sem komu fram á Búnaðarþingi. Þetta er stuttur inngangur, sem ég ætla að sýni í fljótu bragði meðferð þessa máls, áður en ég rek helstu efnisatriðin. Í 1. gr. frv. er bætt við orðunum „og hagræðingar“. M. ö. o. eru framlög þessi nokkuð útvíkkuð, þeim er ætlað að ná til jarðræktar, húsabóta og hagræðingar. Má segja að skýring á þessari viðbót komi síðar. Í 2. gr. eru þau nýmæli, að þar er ákveðið að styrkir, sem veittir eru samkv. þessum lögum, skuli samræmdir stærðarmörkum í lánareglum Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Gagnrýnt hefur verið að styrkir samkv. jarðræktarlögum, sérstaklega til áburðargeymslna, hafi ekki verið samræmdir lánum Stofnlánadeildar landbúnaðarins til byggingar gripahúsa. Þetta hefur leitt til þess, að bændur hafa í ýmsum tilfellum byggt töluvert stærra en lánareglur gera ráð fyrir og þá fyrst og fremst út á meiri styrki, eins og ég nefndi, og þannig getað staðið undir kostnaði við stærri byggingu. Menn eru sammála um að eðlilegt sé. að samræma þetta tvennt. Að því stefnir þetta ákvæði í 2. gr. Þá eru í 3. gr., sem er ákvæði til bráðabirgða, teknar út sex framkvæmdir, sem heimilað er samkv. ákvæðum þeirrar greinar að skerða yfirleitt um allt að 50% frá því sem nú er í lögum. Þarna er að sjálfsögðu að því stefnt að draga úr ýmsum jarðræktarframkvæmdum sem gætu orðið og verða til þess að auka landbúnaðarframleiðsluna. Ég nefni sem dæmi grænfóðurrækt, sem tvímælalaust stuðlar að slíku. Hins vegar er talið rétt að hafa þetta í heimildarformi, því að eins og hv. þm. hlýtur að vera ljóst getur auðveldlega orðið það ástand, ekki síst þegar hafís liggur við landið, að ekki verði talið fært að skerða t. d. framlag til grænfóðurræktunar. Getur þá orðið nauðsynlegt að hverfa frá slíkum áformum. Þá er gert ráð fyrir því að landbrh. geri, að höfðu samráði við stjórn Framleiðnisjóðs landbúnaðarins, till. til ríkisstj. um ráðstöfun á því fé, sem sparast samkv. stafliðunum sex, til annarra verkefna sem lúta framkvæmd þeirrar stefnu sem mörkuð er fyrir landbúnaðinn, svo sem til að styrkja nýjar tekjuöflunarleiðir bænda og auka fjölbreytni í framleiðslu búvöru, til að stuðla að bættri heyverkun, til hvers konar hagræðingar sem orðið getur til að bæta tekjur bænda án framleiðsluaukningar í nautgripa- og sauðfjárrækt og til annarra verkefna er stuðla að því að ná framleiðslu- og tekjumarkmiðum. Hér er tekið inn eftir ábendingu Búnaðarþings, að haft skuli samráð við stjórn Framleiðnisjóð landbúnaðarins. Búnaðarþing gerði reyndar að till. sinni að Framleiðnisjóður úthlutaði því fjármagni sem hér er um að ræða, en ekki var talið fært að fela sjóðnum svo ótakmarkaða heimild, heldur nauðsynlegt að ríkisstj. fjallaði um slíka ráðstöfun. Hins vegar er í frv. gert ráð fyrir því, að Framleiðnisjóði verði falið að sjá um afgreiðslu mála sem undir verksvið hans falla. Í þeim fjórum liðum, sem ég nefndi áðan, er að finna ábendingu um til hvers megi verja því fjármagni sem þarna kann að verða til ráðstöfunar. Lögð er áhersla á nýjar búgreinar, sem að sjálfsögðu eru mikilvægar og stuðla að því að draga megi úr hinni hefðbundnu framleiðslu á sviði sauðfjárræktar og nautgriparæktar. Ég vil í þessu sambandi nefna að nú er til athugunar hjá sérstakri nefnd, sem ég hef skipað, hvort ekki sé rétt að stuðla að því að hér komi upp refarækt, sem er að mati sérfróðra manna líkleg til þess að verða arðbær búgrein. Hún er það í nágrannalöndum okkar, og allt bendir til þess að svo gæti orðið hér einnig. Nefndin mun fljótlega skila tillögum. Hún hefur komist að þeirri niðurstöðu, að rétt sé að reyna þessa nýju búgrein vel undirbúna og þannig að unnt sé að fylgjast vandlega með byrjunartilraun á þessu sviði. Ég tel ákaflega mikilvægt að þarna sé ekki rasað um ráð fram, eins og stundum hefur hent okkur, heldur líklegra til framhalds þeirrar búgreinar og til þess að hún megi verða örugg búgrein hér á landi að velja nokkra bændur og aðra aðila til að ráðast í eins konar tilraun með slíka búgrein. Vænti ég þess, að tillögur um það liggi fljótlega fyrir. Gert er ráð fyrir að byrjunarframkvæmdir geti orðið á þessu ári. Ég nefni þetta sem dæmi um nýja búgrein, sem að mætti hlúa með því fjármagni sem til ráðstöfunar yrði af jarðræktar- og húsabótastyrkjum. Eins og fram kemur bæði í 3. gr. og reyndar einnig í 4. gr., sem ég kem að síðar, er hér um að ræða heimild til 5 ára. Það er tengt því áformi að gera áætlun fyrir landbúnaðarframleiðsluna til 5 ára og yrði þá sú heimild, sem veitt yrði samkv. þessum lögum, liður í þeim framkvæmdum sem fetast í slíkri áætlun fyrir landbúnaðarframleiðsluna. Í 4. gr. er síðan ákvæði til bráðabirgða sem gerir ráð fyrir því, að á þessu 5 ára tímabili þ. e. a. s. 1980–1985, verði á fjárl. ætlað fjármagn til framkvæmda samkv. ákvæðum 10. gr. sem nemi meðaltali slíkra framlaga á árunum 1978 og 1979 og þá tekið tillit til verðlags. M. ö. o. er hér lagt til að framlagið, eins og það er nú, verði bundið við verðlag, en aftur á móti veitt heimild til að ráðstafa, eins og ég hef rakið, því sem ekki er ráðstafað til jarðræktar, bæði vegna skerðingar sem til kann að koma samkv. ákvörðun landbrh. í samráði við stjórn Búnaðarfélags Íslands og vegna minni framkvæmda af hálfu bænda sjálfra. Nú eru ætlaðar samkv. ákvæðum jarðræktarlaganna um það bil 1100 millj. í jarðræktarframlög og það sem tengt er framkvæmd jarðræktarlaganna. Þessu fjármagni er að sjálfsögðu ráðstafað í ár, því að hér er um að ræða styrki sem koma til greiðslu eftir á. Hins vegar hafa menn reynt að gera sér grein fyrir þeim samdrætti sem orðið gæti á næstu 5 árum. Þetta er vitanlega ákaflega erfitt að áætla. Það fer mjög eftir vilja bænda til að framkvæma og að sjálfsögðu einnig eftir árferði, því að eins og ég nefndi áðan kann að reynast erfitt að draga úr vissri ræktun ef árferði verður erfitt. Þó hafa menn leyft sér að setja á blað tölur eins og 300–400 millj. á ári á þessu 5 ára tímabili. Þarna getur því orðið um umtalsvert fjármagn að ræða. Í fyrsta lagi má þá ráðstafa því til að auka fjölbreytni búvöruframleiðslunnar og breikka þann grundvöll, sem þar er, eins og ég hef þegar nefnt, sem að sjálfsögðu er mjög mikilvægt í þeirri viðleitni að draga úr sauðfjár- og nautgriparækt og einnig og ekki síður í þeirri viðleitni að byggja landið nokkurn veginn eins og nú er - eða m. ö. o. að koma í veg fyrir að bú leggist niður þar sem slíkt getur orðið hættulegt fyrir byggðaþróun. Í öðru lagi er heimilt með tilvísun til ákvæðis d-liðar að verja því fjármagni, sem þarna verður afgangs, til annarra verkefna er stuðla að því að ná framleiðslu- og tekjumarkmiðum, e. t. v. til þess að bæta bændum að einhverju leyti þann tekjumissi sem þeir verða fyrir sérstaklega í ár og hlýtur að gæta að einhverju leyti næstu árin. Ég vil að lokum segja það, að hér er um að tefla einn þátt í viðleitni til þess að breyta um stefnu í framleiðslu landbúnaðarafurða. Ljóst er að ekki verður haldið áfram á þeirri braut sem við höfum verið á undanfarin ár. Landbúnaðarframleiðslan hefur farið langt fram úr þeim mörkum sem menn hafa sett sér og koma kannske einna helst fram í ákvæði framleiðsluráðslaga um tryggingu ríkissjóðs vegna útflutnings, sem má þó nema hæst 10% af heildarframleiðsluverðmæti landbúnaðarafurða. Ég hygg að tilgangslaust sé að deila um það, hverjum sé þar um að kenna. Sjálfur tel ég að því ráði ýmsir þættir. Í umr. í Nd. í gær kom fram, að þetta markmið hefur oft verið brotið á undanförnum árum, þ. e. a. s. framleiðslan hefur farið fram úr því, en það er einnig staðreynd, að það meginmarkmið framleiðsluráðslöggjafarinnar, að bændur skuli hafa tekjur í samræmi við tekjur verkamanna og iðnaðarmanna, hefur einnig verið þverbrotið, ekki bara 2–3 ár, heldur líklega öll árin síðan það kom í framleiðsluráðslöggjöfina. Því hafa bændur nánast verið neyddir til þess að auka framleiðslu sína og reyna þar með að auka tekjur sínar. Það eru sem sagt margir þættir sem áhrif hafa. Því er jafnframt í undirbúningi að breyta framleiðsluráðslöggjöfinni, taka upp beina samninga milli bænda og ríkisvalds. Það er í samræmi við samkomulag stjórnarflokkanna, eins og fram kemur í samstarfsyfirlýsingu þeirra. Jafnframt verða þá gerðar víðtækar breytingar á framleiðsluráðslöggjöfinni. Sérstaklega tel ég mikilvægt að undirstrika þá betur en nú er bæði tekjumarkmiðið fyrir bændastéttina og einnig framleiðslumarkmiðið, þ. e. a. s. að framleiðslunni verði eins og frekast er unnt stillt innan þeirra marka sem Alþ. setur í áætlun fyrir landbúnaðinn, sem ég hef þegar minnst á og er einn þáttur í þessari stefnumótun. Ég skal ekki lengja umr. um þetta mál. Það er von mín að það fái skjóta afgreiðslu á þingi - a. m. k. verði því örugglega lokið á þessu þingi. Framkvæmdir, sem styrkhæfar verða á árinu 1980, verða í sumar. Því verður að liggja ljóst fyrir þegar nú í vor, áður en slíkar framkvæmdir eru hafnar, hvaða skerðingu verður beitt. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. sagði í ræðu sinni áðan, að hann teldi jarðræktarlögin eina merkustu löggjöf þessarar þjóðar, eins og hann orðaði það. Ég er honum sammála um að svo er og um mikilvægi jarðræktarlaga fyrir landbúnaðinn í landinu. En einmitt vegna þess að svo er, þá þarf vel að vanda þegar sett eru jarðræktarlög og einnig þegar jarðræktarlögum er breytt. Ég er ekki þeirrar skoðunar, að þessa hafi verið nægilega gætt við samningu þess frv. sem hér liggur fyrir. Það má segja að það sé á vissan hátt bæði að forminu til og efnislega. Þó má raunar segja að hvort tveggja séu efnisástæður. Það sem ég kenndi einnig við formið er það ákvæði í þessu frv. sem er grundvöllur þess, að veita landbrh. heimild til að ákveða tilgreind frávik frá ákvæðum jarðræktarlaganna. Ég tel að með þessum hætti sé farið út á mjög varhugaverða braut, hver svo sem sá ráðh. kann að vera sem ætlað er að fara með það vald. Ég tel að hér sé um svo þýðingarmikil atriði að ræða að eðlilegt sé að ákvörðun um þau sé ekki í hendi framkvæmdavaldsins eða ráðh., eins og gert er ráð fyrir hér í frv. Og það breytir engu í mínum huga í þessu efni þó að gert sé ráð fyrir að landbrh. skuli beita þeirri heimild, sem honum er veitt samkv. lögum, í samráði við Búnaðarfélag Íslands. Þetta er fyrsta aths. sem ég geri við þetta frv., og hún er í mínum huga mjög mikilvæg. Hæstv. ráðh. sagði að þetta frv. hefði verið lagt fyrir Búnaðarþing nú í vetur og það hefði mælt með samþykkt þess - eða meiri hluti Búnaðarþings. Það var ágreiningur á Búnaðarþingi um þessi mál. Ég hygg að það hafi ekki verið að ófyrirsynju. Það kemur ýmislegt til í því efni. Í þessu frv. er t. d. gert ráð fyrir að framlög samkv. jarðræktarlögum eigi að miða við stærðarmörk Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Þetta fyrirkomulag orkar tvímælis og það af fleiri en einni ástæðu. Lánareglur Stofnlánadeildar landbúnaðarins fjalla ekki einungis um sömu þætti og jarðræktarlögin. Auk þess eru þessi stærðarmörk Stofnlánadeildarinnar háð ákvörðunum stjórnar Stofnlánadeildarinnar hverju sinni. Ef einhver þörf er á stærðarmörkum varðandi einstaka liði jarðræktarlaganna, þá er eðlilegast að kveða á um það í reglugerð eða í lögunum. Við endurskoðun jarðræktarlaganna árið 1972 var leitast við að einfalda framkvæmd þeirra, m. a. með því að fella niður ýmis skerðingarmörk sem í framkvæmd höfðu leitt til verulegs misræmis. Samkv. a-, b- og c-liðum 3. gr. frv. á nú að miða upphæð framlaga við ákveðna túnstærð. Þó hefur það verið svo að undanförnu, að leitast hefur verið við að auka hagræðingu t. d. við framræslu, m. a. með því að bjóða út þau verkefni sem um er að ræða. Sú breyting, sem felst í frv. því sem hér er til umr., er andstæð þessari viðleitni. Framræsla mun því dragast saman, verkefni verða smærri og dreifðari og mikil vandkvæði eru á hvar draga á skerðingarmörk. Af þessu mun leiða að allur rekstrargrundvöllur við framræslu verður stórum verri. Það veldur um leið auknum tilkostnaði við framræsluna. Hæstv. landbrh. vék einnig að þeim lið sem viðkemur grænfóðri og fór nokkrum orðum um þau mál. Ég vil í því sambandi benda á að ræktun grænfóðurs er einn veigamesti þáttur í hagræðingu í landbúnaði. Með ræktun þess sparast erlent kjarnfóður, beitartími er lengdur, beitarálag á úthaga minnkar, slátrun sauðfjár getur að bagalausu staðið lengur, auk þess sem ræktun grænfóðurs er veigamikill þáttur í framleiðslu graskögglaverksmiðja. Það eru þessar staðreyndir og ýmsar fleiri sem menn verða að hafa í huga þegar gildi grænfóðursræktar er metið. Þá er það enn eitt atriði sem frv. þetta varðar. Það er hirðing búfjáráburðar. Nýtingu búfjáráburðar hefur um langt skeið verið mjög ábótavant. Við endurskoðun jarðræktarlaganna árið 1972 var framlag til áburðargeymslna nokkuð aukið til hvatningar fyrir bættri nýtingu búfjáráburðar. Því marki er þó engan veginn náð. Auk þess hefur verð á tilbúnum áburði stórlega hækkað. Eru því nokkuð vandfundin þau rökin sem færð eru fram fyrir skerðingu á framlagi til áburðargeymslna eins og nú er ástatt. Hæstv. ráðh. ræddi um þau ákvæði frv. sem varða ráðstöfun þess fjár sem ætlað er að spara við skerðingu framlaga til jarða- og húsabóta. Í frv. er um að ræða almennt orðalag um þessi efni, og því miður var það, sem hæstv. ráðh. sagði, einnig að mestu almennt orðað. Ég efast ekki um að það sé þörf á fjármagni til ráðstöfunar til lausnar þeim helsta vanda sem landbúnaðurinn á við að stríða í dag. En ég leyfi mér a. m. k. að efast um ýmsar þær leiðir sem þetta frv. gerir ráð fyrir til þess að afla fjár til að leysa þennan vanda. Í fyrsta lagi óttast ég að þau ráð, sem frv. býður upp á, geti í ýmsu aukið á vanda íslensks landbúnaðar í dag. Í öðru lagi hygg ég að ekki muni, þegar öll kurl koma til grafar, verða um mikið fjármagn að ræða sem upp verður skorið af þessum ráðstöfunum. Hæstv. ráðh. sagði, eins og ég hef áður bent á, að jarðræktarlögin væru hin merkustu lög þjóðarinnar. Það hefur verið haft í huga þegar lögum þessum hefur verið breytt og þau endurskoðuð á undanförnum árum. Á síðasta aldarfjórðungi hafa jarðræktarlögin verið endurskoðuð nokkuð reglulega á 5–7 ára fresti. Í slíka endurskoðun hefur jafnan verið lögð mikil vinna, nefndir starfað milli þinga og leitast við að ná sem víðtækastri samstöðu um málið með því að leita eftir tillögum og umsögnum ýmissa fétagssamtaka í landinu. Ég hygg að ef slíkum vinnubrögðum væri beitt af nægilegri kostgæfni væri vel hugsanlegt að samkomulag næðist um endurskoðun og breytingar á jarðræktarlögunum. En á vissan hátt er með frv. þessu venju brugðið. Frv. er snöggsoðið. Það er um að ræða snöggsoðið frv. til breytinga á jarðræktarlögunum. Ég vil nú, fyrst þetta frv. er komið fram, vonast til þess að það takist í meðförum þingsins að athuga það vel og freista þess að ná breytingum á frv., en miklu má breyta að mínu viti til þess að fært sé að fylgja því eins og það er nú.



Herra forseti. Í örfáum orðum vil ég koma fram viðbótarskýringum á því sem mér fannst ekki ljóst að hv. síðasti ræðumaður hefði gert sér grein fyrir. Í fyrsta lagi eru bæði 3. gr, og einnig 4. gr. ákvæði til bráðabirgða, og ég vil leyfa mér að fullyrða að það er að vel hugsuðu máli. Eftir ítarlegar umræður við forustumenn bændastéttarinnar treysti ég mér ekki til að gera grundvallarbreytingar á jarðræktarlögunum, heldur eingöngu breytingar til bráðabirgða. Þau hverfa að sjálfsögðu til síns fyrra forms að þessu tímabili loknu. Í öðru lagi vil ég vekja athygli á því, að jarðræktarlögin eru tvímælalaust framleiðsluhvetjandi. Því hefur enginn mótmælt. Framleiðsla landbúnaðarafurða er því miður of mikil. Þar er um verulega umframframleiðslu að ræða sem við getum ekki selt úr landi. Þessi aukning hefur orðið mikil á síðustu þremur árum og farið stöðugt vaxandi. Því hljóta menn að spyrja í sambandi við breytingar á öllum ákvæðum, sem leiða til aukinnar framleiðslu, hvort menn meini eitthvað með því að draga eigi úr framleiðslu landbúnaðarafurða, einnig hvort menn meini eitthvað þegar um það er talað að beina þurfi framleiðslu bænda inn á nýjar búgreinar eins og gert er ráð fyrir með þessu frv. Ég vil einnig vekja athygli á því, að í meðferð Búnaðarþings voru gerðar ýmsar breytingar á upphaflegu frv. og þær eru langflestar teknar til greina. T. d. eru takmarkanir á skerðingarákvæðum við 50%, stærð túna o. s. frv. komið frá Búnaðarþingi, og þar var frv. í því formi, sem það er orðið nú, samþykkt með mjög miklum yfirgnæfandi meiri hl. atkv. Ég man ekki hvort það voru 2 eða 3 atkv. sem voru á móti, en þau voru mjög fá. Sérstaklega var gagnrýnt af hv. þm. að miða ætti styrki við stærðarmörk í lánareglum Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Þarna er að sjálfsögðu eingöngu um að ræða það sem Stofnlánadeildin lánar út á, þ. e. a. s. húsabætur, sem hér er kallað svo. Nú þekkjum við því miður mörg tilfelli þar sem Stofnlánadeildin hefur lánað út á fjárhús fyrir 500 fjár, en byggt hefur verið fyrir allt upp í 1000 fjár. Hvers vegna miðaði Stofnlánadeildin þessar takmarkanir við 500 fjár? Fyrst og fremst með tilliti til þess, að sauðfjárframleiðslan er orðin meiri en við ráðum við með góðu móti. Við þurfum nú að flytja úr landi u. þ. b. þriðjunginn af kjötframleiðslu okkar. Við, sem erum fylgjandi þessari breytingu, teljum þess vegna vafasamt að stuðla að byggingu stærri húsa en ákveðið er af Stofnlánadeild. Þess vegna er þetta ákvæði komið inn. Mér sýnist satt að segja, að hægri hönd þurfi að vita hvað sú vinstri gerir. Með ákvæði í 2. gr. er ekki verið að draga úr því að byggðir verði áburðarkjallarar - alls ekki verið að draga úr því. Hins vegar má segja að sjálfsögðu, að í f-lið sé heimild til að skerða framlög til áburðargeymslna. Ef sú skerðing kemur til framkvæmda svo að um munar, þá má segja að sé að vísu verið að draga úr byggingu áburðargeymslna eða kjallara. Ekki má því rugla saman þessum tveimur liðum. Ég skal ekki fjalla um það, hvort þetta atriði hefur fengið nægilega ítarlega umfjöllun. Það er sjálfsagt deiluatriði. En ég vil hins vegar endurtaka það sem ég sagði áðan, að þetta mát hefur verið rætt mjög ítarlega, að vísu ekki á löngum tíma. Til þess var ekki ráðrúm. Ég ákvað að bíða með að leggja það fram þar til Búnaðarþing hefði fjallað um það, svo að athugasemdir þaðan mætti taka til greina. Ég vil því halda því fram, að þarna hafi verið til kvaddir þeir aðilar sem gerst þekkja og hagsmuna eiga að gæta, en tek hins vegar undir það, að það er sannarlega von mín að þetta mál fái vandlega meðferð í landbn. og hún skoði hverjar þær hugmyndir sem fram kunna að koma um endurbætur á frv. Ég er ekki að loka fyrir það.



Herra forseti. Ég skal ekki verða langorður. Tilefni er ekki til þess að lengja þessar umræður við 1. umr. málsins. Hæstv. ráðh. vék að nokkrum atriðum sem ég kom inn á. Kvað hann geta verið einhvern misskilning hjá mér varðandi það sem ég sagði um frv. þetta og að meginefni frv. væri ákvæði til bráðabirgða. Ég tók eftir því, þegar ég las frv., að 3. og 4. gr. eru til bráðabirgða, en þó svo sé breytir það ekki í neinu þeirri röksemdafærslu sem ég hafði varðandi málið. Hæstv. ráðh. sagði að jarðræktarlögin, sem nú gilda, væru framleiðsluhvetjandi, og skal ég ekki mótmæla því, og þeir, sem vildu minnka landbúnaðarframleiðsluna, yrðu að sýna í verki að þeir meintu það, ég er hæstv. ráðh. líka sammála um það. En það var eitt meginatriði í gagnrýni minni á frv. þetta, að ýmsar þær ráðstafanir, sem ráð er fyrir gert, séu þess eðlis að þær orki tvímælis og líklegt sé að þær auki á framleiðslukostnað og ýmsa erfiðleika í landbúnaðinum. En það hlýtur að þýða dýrari landbúnaðarvörur og að öðru jöfnu minni sölu á landbúnaðarvörum og getur þess vegna á vissan hátt stuðlað að því að auka þann vanda sem við erum í, en ekki að leysa. Hæstv. ráðh. vék nokkuð að því sem ég sagði um stærðarmörk Stofnlánadeildarinnar. Ég held að hann hafi misskilið það sem ég sagði. Ég átti ekki við að það ætti ekki að breyta stærðarmörkum í þessum efnum, sem hér um ræðir. Ég átti við að það ætti ekki að fara eftir stærðarmörkum Stofnlánadeildar landbúnaðarins, sem gætu líka verið breytileg eftir því hvað stjórn Stofnlánadeildarinnar ákvæði á hverjum tíma. Ég taldi að það væri rétt að setja stærðarmörk í sérstaka reglugerð til þess að tryggja að fyllsta samræmis væri gætt milli jarðræktarlaga og laga um Stofnlánadeild landbúnaðarins. Einhver fleiri atriði kann að vera að hæstv. ráðh. hafi minnst á, en ég hygg að þau hafi verið minni háttar. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, sé ég ekki ástæðu til þess að lengja umr. frekar við 1. umr. um frv.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er lagt fram sem stjfrv. um Rafmagnseftirlit ríkisins, er að meginstofni undirbúið af nefnd sem fyrrv. iðnrh., dr. Gunnar Thoroddsen, skipaði til þess að endurskoða orkulög og gera till. um heildarskipulag orkumála. Í nefnd þessa voru skipaðir Aðalsteinn Guðjohnsen formaður Sambands ísl. rafveitna, Gísli Blöndal hagsýslustjóri, Helgi Bergs formaður stjórnar Rafmagnsveitna ríkisins, Jakob Björnsson orkumálastjóri, Magnús E. Guðjónsson framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga, Páll Flygering ráðuneytisstjóri, Steingrímur Hermannsson framkvæmdastjóri Rannsóknaráðs ríkisins, Þorv. Garðar Kristjánsson formaður orkuráðs, og var hann jafnframt formaður nefndarinnar. Á vegum iðnrn. var farið yfir tillögu nefndarinnar og gerðar á þeim nokkrar breytingar, m. a. með hliðsjón af ábendingum frá starfsmönnum Rafmagnseftirlitsins. Mér þykir hlýða að rekja hér, þó ekki í löngu máli, hvernig mál varðandi rafmagnseftirlit hafa þróast hérlendis. Fyrstu ákvæðin í íslenskum lögum, sem miða að því að tryggja að raflagnir séu vel af hendi leystar og vandaðar að frágangi, er að finna í lögum nr. 28 frá 20. okt. 1913, um rafmagnsveitur í kaupstöðum og kauptúnum. Þar eru ákvæði um löggildingu manna til raflagnastarfa og segir þar m. a. svo í 7. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Sveitarfélagsstjórnin ein hefur rétt til að löggilda menn, er hún telur hæfa, og svo marga, sem henni þykir þurfa, til þess að leggja rafmagnstaugar bæði utan húss og innan, og skulu þeir skyldir að hlíta þeirri verkkaupsskrá, sem sveitarfélagsstjórnin setur. Þeir einir, sem þannig eru löggiltir, mega fást við lagning rafmagnstauga eða önnur svipuð störf, sem að rafmagnsveitu lúta, hvort heldur innan húss eða utan.“ Í lögum nr. 51 frá 3. nóv. 1915, um rafmagnsveitur, sem öðluðust gildi 1. jan. 1916, eru ákvæði um frágang og meðferð á raforkuvirkjum og um efni og búnað þeirra. Segir svo í 15. gr. þeirra laga: „Stjórnarráðinu er heimilt, ef það sér ástæður til, að setja reglur um efni og útbúnað við rafmagnsveitur, er miða að því að tryggja öryggi þeirra, og jafnframt að gera ráðstafanir þær, sem nauðsynlegar eru til að reglunum sé fylgt, og leggja sektir við broti á móti þeim.“ Um áramótin 1929–1930 skipaði þáv. atvmrh., Tryggvi Þórhallsson hina fyrri raforkumálanefnd, sem svo var kölluð, en í henni fengu sæti Geir Zoëga vegamálastjóri, Steingrímur Jónsson rafmagnsstjóri og Jakob Gíslason verkfræðingur. Á fundi sínum 12. maí 1930 tók nefndin til umræðu eftirlit með raforkuvirkjum. Geir Zoëga lagði sem ráðunautur Brunabótafélags Íslands ríka áherslu á nauðsyn þess, að settar yrðu reglur um gerð og frágang raforkuvirkja, sem giltu um land allt, og komið yrði á ríkiseftirliti með rafveitum og raforkuvirkjum almennt. Eftir till. nefndarinnar var þá þegar sett bráðabirgðareglugerð um raforkuvirki með heimild laga frá 1926 og jafnframt byrjað á samningu ítarlegrar reglugerðar. Með bréfi atvmrn. nokkru síðar var Jakob Gíslasyni rafmagnsverkfræðingi falið að safna skýrslu um gerð, tilhögun og rekstur raforkuvirkja víðs vegar um land, enn fremur um eftirlit með frágangi raforkuvirkja og rekstri svo og öllum raflögnum utan húss og innan. Með lögum nr. 63 23. júní 1932 og lögum nr. 83, um raforkuvirki, með sömu dagsetningu, er lögunum um sama efni frá 1926 breytt og felld inn í þau ný ákvæði, þ. á m. að ráðh. skuli setja reglugerð um raforkuvirki, og er nánar tiltekið í lögunum um reglugerðarákvæði. Samningur reglugerðarinnar, sem þegar var byrjað á 1930, var síðan haldið áfram. Varð hún allumfangsmikil, um 60 bls. í Stjórnartíðindabroti, og hafði inni að halda allítarleg ákvæði um gerð og frágang raforkuvirkja. Var reglugerðin gefin út af atvinnu- og samgöngumálaráðuneytinu 14. júní 1933 sem reglugerð nr. 61 og öðlaðist gildi 1. júní sama ár. Auk fyrirmælanna um að ráðh. skuli setja reglugerð um raforkuvirki eru í raforkulögunum frá 1932 einnig fyrirmæli um að ráðh. skuli skipa eftirlitsmann með raforkuvirkjum til að annast eftirlit, skýrslugerð o. fl., og er tilskilið í lögunum að eftirlitsmaður skuli hafa lokið fullnaðarprófi við rafmagnsdeild verkfræðiháskóla. Eins og áður er sagt fékk Jakob Gíslason þegar árið 1930 skipunarbréf þar sem honum var falið að hafa með höndum starf það er hér um ræðir, og hélst það óbreytt við gildistöku raforkulaganna frá 1932. Í upphafi reglugerðar um raforkuvirki er þess getið, að eftirlitsmaður með raforkuvirkjum og þeir, sem fara með umboð hans, verði í reglugerðinni nefndir Rafmagnseftirlit ríkisins eða Rafmagnseftirlitið, og í fjárl. 1933 er í fyrsta skipti samþ. fjárveiting til Rafmagnseftirlits ríkisins. Er þar átt við hina nýju stofnun og er gert ráð fyrir að forstöðumaður hennar hafi sér til aðstoðar einn rafvirkja. Þótt eftirlit með raforkuvirkjum hafi í rauninni verið hafið nokkru áður er venjulega talið að Rafmagnseftirlit ríkisins hafi tekið til starfa um leið og reglugerðin öðlaðist gildi, þ. e. 1. júní 1933. Starfsemi Rafmagnseftirlits ríkisins var þegar í upphafi miklu umfangsmeiri en heiti stofnunarinnar gefur til kynna. Auk starfa, sem beinlínis flokkast undir rafmagnseftirlit, fékk Rafmagnseftirlit ríkisins til meðferðar að vera ráðunautur ríkisstj., annarra stjórnvalda og opinberra stofnana í raforkumálum; semja umsagnir um reglugerðir og gjaldskrár rafveitna, um brunamál, iðnréttindi o. fl., gera till. til ríkisstj. varðandi löggjöf og framkvæmdir í raforkumálum. Einnig skyldi Rafmagnseftirlitið gera áætlanir um raforkuvirki og vinna að undirbúningsrannsóknum í þágu ríkis og sveitarfélaga, ýmiss konar ráðuneytisstarfsemi og annast leiðbeiningar til sveitarfélaga og einstaklinga. Einnig skyldi það hafa umsjón með byggingu rafveitna fyrir ríkið og fyrir opinberar stofnanir. Þessi störf urðu æ umfangsmeiri eftir því sem árin liðu, og leiddi það að lokum til þess, að samin voru og samþykkt raforkulögin 1946. Þau lög fjalla um skipulagningu á raforkumálastjórn ríkisins. Samkv. þeim lögum var stofnað nýtt embætti, embætti raforkumálastjóra, og skyldi hann m. a. hafa í umboði ríkisstj. yfirumsjón með eftirliti ríkisins með raforkuvirkjum. En jafnframt var samkv. raforkulögunum 1946 skipaður rafmagnseftirlitsstjóri ríkisins til að stjórna framkvæmd eftirlits ríkisins með raforkuvirkjum. Starfssvið Rafmagnseftirlitsins, eftir að raforkulögin gengu í gildi í ársbyrjun 1947, þrengdist þannig frá því sem verið hafði og komu í hlut þess aðeins þau störf sem markast af reglugerð um raforkuvirki frá 1933 með áorðnum breytingum. Hefur þessi skipan mála haldist fram á þennan dag, þótt raforkulög hafi tekið breytingum. Meginbreytingin á lögunum um þessi mál varð árið 1967, er orkulög tóku við af svonefndum raforkulögum. Í orkulögunum eru sams konar ákvæði og voru í raforkulögum frá 1946, á þá leið að Orkustofnun hefur í umboði ríkisstj. yfirumsjón með eftirliti ríkisins með raforkuvirkjum. Í frv. því, sem hér er flutt, er sú meginefnisbreyting gerð, að Rafmagnseftirlit ríkisins er tekið undan Orkustofnun, sem hefur haft yfirumsjón með eftirliti af hálfu ríkisins með því að fullnægt sé ákvæðum laga um varnir gegn hættum og tjóni af raforkuvirkjum. Þykir þetta umsjónarstarf ekki lengur eiga heima í verkahring Orkustofnunar og ekki samræmast breytingum sem fyrirhugað er að gera á starfsemi hennar. Sú formbreyting felst þannig í frv. þessu, að nú er gert ráð fyrir sérlögum um Rafmagnseftirlit ríkisins, en ákvæði um þau efni hefur verið að finna í almennum orkulögum. Af öðrum nýmælum í lagafrv. vil ég nefna m. a. skýrari ákvæði samkv. 5. gr. um vald rafmagnseftirlitsstjóra til að úrskurða um tiltekin atriði, en þeim ákvörðunum má áfrýja til ráðh. Þá eru samkv. 7. gr. nokkru rýmri ákvæði um setningu reglugerðar, m. a. um hönnun og frágang raforkuvirkja með tilliti til umhverfis, endurbætur á raski við nýlagnir og samstarf við náttúruverndaraðila þar að lútandi. Einnig er heimild til að kveða á í reglugerð um fræðslu og upplýsingar til almennings um hættur af rafmagni og leiðir til að verjast þeim. Þá eru samkv. 9. gr. rýmkaðar nokkuð heimildir frá því sem er í gildandi lögum til tekjuöflunar til að standa undir rekstri Rafmagnseftirlitsins, þar sem gert er ráð fyrir að eigendur raforkuvera og rafveitna skuli greiða til Rafmagnseftirlitsins gjald, allt að 1.5% af heildartekjum þeirra af raforkusölu og leigu mælitækja að frádregnu andvirði aðkeyptrar raforku, söluskatti og verðjöfnunargjaldi, en gjald þetta hefur numið 1% hingað til. Setur ráðh. í reglugerð nánari ákvæði um fjáröflun fyrir Rafmagnseftirlitið og er hér þannig um hámarksheimildir að ræða sem eiga að tryggja að eftirlitið geti staðið fyrir lögboðinni starfsemi og aflað til þess nauðsynlegra tekna. Um frv. að öðru leyti vísa ég til efnis þess og aths. þeirra er fylgja á prentuðu þskj. Herra forseti. Um leið og ég legg áherslu á þýðingu þeirra verkefna, sem Rafmagnseftirliti ríkisins er ætlað að leysa, og nauðsyn þess, að vel sé búið að stofnuninni, legg ég til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Ég stend aðallega upp og tek til máls til þess að fagna frv. því sem lagt hefur verið fram og hér er til umr. Mér er málið nokkuð skylt, svo sem fram kom í ræðu hæstv. iðnrh. Þetta frv. er svo til í öllum atriðum eins og það frv. sem skipulagsnefnd orkumála skilaði til hæstv. ráðh. í nóv. s. l. Ég tel að það hafi mikla þýðingu fyrir raforkumálin í landinu að frv. verði samþ. Með frv. er allmikið breytt um skipulag þessara mála, eins og fram kom í ræðu hæstv. ráðh. Það á að efla þá þýðingarmiklu starfsemi sem Rafmagnseftirliti ríkisins er ætlað að hafa með höndum. Ég hef þó einn fyrirvara á afstöðu minni til þessa frv. Það varðar afstöðu til eins atriðis. Í því efni er breytt frá till. þeirri sem skipulagsnefnd orkumála gerði. Í till. skipulagsnefndar orkumála var gert ráð fyrir að tekjustofnar Rafmagnseftirlits ríkisins væru óbreyttir frá því sem verið hefur og þ. á m. sá tekjustofn sem er fólginn í því að eigendur raforkuvera og rafveitna skuli árlega greiða til Rafmagnseftirlits ríkisins gjald af heildartekjum þeirra af raforkusölu. Þetta gjald hefur verið og er nú 1% af heildartekjum af raforkusölunni, en frv. gerir ráð fyrir að það megi vera allt að 11/2%. Ég þykist reyndar vita það, að hvaða stofnun sem er þykir gott að fá meiri tekjur og hafa meiri peninga handa á milli en verið hefur, og Rafmagnseftirlit ríkisins er engin undantekning frá því. Og oft er það þannig, að full þörf er á því að auka tekjur hinna ýmsu þjónustustofnana ríkisins. En við verðum líka að leitast við að gæta hófs í þessum efnum, og ég leyfi mér að segja ekki síst á tímum eins og þeim sem við nú lifum og þarf ekki að fjölyrða um. Ég bendi á að tölulega aukast auðvitað þessar tekjur stöðugt með aukinni dýrtíð. 1978 voru tekjur af þessu gjaldi 110 millj. kr. og þetta ár eru þær áætlaðar 170 millj. kr. Þarna er um allverulega upphæð að ræða, og við í skipulagsnefnd orkumála töldum að ekki væri ástæða til þess að hækka heimild til gjaldtöku þeirrar sem hér um ræðir. Í frv. eru einnig aðrar heimildir og aðrir tekjustofnar til Rafmagnseftirlits ríkisins. Ef það kemur nú í ljós frekar en orðið er að á skorti tekjur til Rafmagnseftirlits ríkisins til þess að það geti sinnt verkefni sínu sem skyldi, þá legg ég til að lögð verði áhersla á að hagnýta þann tekjustofn, sem er í 3. tölul. 9. gr. frv. og er þar eins og hann er í gildandi lögum. En þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þeir, sem flytja inn til landsins eftirlitsskyld rafföng og hluta þeirra eða framleiða þau innanlands, greiði til eftirlitsins gjald, sem miðast við innkaupsverð þeirra eða söluverð þeirra frá innlendum framleiðanda. Má gjald þetta nema allt að 3/4% af verðinu.“ Þannig hljóðar þessi grein frv. og ákvæðið er í gildandi lögum. Mér er kunnugt um að það hafa orðið nokkrir misbrestir á því, að ákvæði þessu væri beitt til tekjuöflunar fyrir Rafmagnseftirlit ríkisins. En við í skipulagsnefnd orkumála töldum þó að málið væri þess eðlis að ekki væri ástæða til að fella þennan tekjustofn úr lögunum. Ég sé að hæstv. ráðh. hefur ekki heldur séð ástæðu til þess. Og fyrst hann sér ekki ástæðu til þess, þá ætla ég að hann muni vilja freista þess að framkvæma þetta ákvæði. Ef svo er þykir mér minni ástæða til þess að hækka heimildina í 1. tl. greinarinnar. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta. Ég kvaddi mér hljóðs fyrst og fremst til þess að fagna þessu frv. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir að hafa lagt það fram og heiti því stuðningi.



Herra forseti. Það er erfitt að mæla þegar röddin er ekki betri en þetta, en það er þó huggun harmi gegn að maður er ekki eins langorður. Ég hlýt að fagna mjög framkomnu frv., sem er tvímælalaust mjög til bóta, og ég hlýt að þakka hæstv. iðnrh. fyrir að hafa komið því inn í þingið á þann hátt sem hann hefur nú gert. Ég hef nokkrum sinnum vakið athygli á málefnum þessarar stofnunar í fsp.-formi hér á þingi og hafði hugsað mér að flytja um það ákveðna þáltill., sem væri byggð á þeim meginatriðum sem koma fram í frv. Mér hefur lengi verið ljóst að þeir menn, sem hafa starfað og viljað vinna af samviskusemi að þessum málefnum, hafa að mörgu leyti verið illa í stakk búnir til þess, vantað til þess nægilegt sjálfstæði, haft þröngan fjárhag, skort einnig nægilegt öryggi til að framfylgja því sem þeir vildu framfylgja í þessum efnum, sem svo sannarlega er þörf á að vel sé að búið. Ég komst fyrst í kynni við hið alvarlega ástand þessara mála þegar svokölluð „gamalskoðun“ fór fram í minni heimabyggð. Þar komu í ljós óteljandi atriði sem hefðu getað leitt til stórslysa. Var auðvitað mesta mildi að þau höfðu ekki orðið. Mér varð þá þegar ljóst og af viðtölum við þann ágæta mann, sem starfar að þessum málum eystra, að hér var sannarlega mikilla úrbóta þörf. Og ég hreyfði því þá þegar við hæstv. þáv. iðnrh., Magnús Kjartansson, að hann tæki þessi mál til gaumgæfilegrar endurskoðunar. Þetta var síðla á valdatíma hans og hann hóf þetta starf, en kom því ekki í framkvæmd af ástæðum sem allir þekkja - ríkisstj. fór frá - og síðan varð nokkurt hlé á framkvæmdum í þessu máli. Ég bar svo tvívegis fram fsp. um það til hæstv. fyrrv. iðnrh., hvað áætlað væri að gera í þessum efnum. Þar benti ég á ýmis þau atriði, sem nú eru komin inn í þetta frv. og mér hefur verið bent á af þeim mönnum, sem að þessu hafa starfað og hafa sýnt sérstaklega lofsverðan áhuga á því að geta rækt störf sín af samviskusemi og koma því til leiðar t. d. að afstýra slysum og auka þekkingu manna almennt á þessum málefnum. Þeir bentu á að Rafmagnseftirlit ríkisins yrði aldrei hlutverki sínu vaxið fyrr en það væri orðið algerlega sjálfstæð stofnun, sem heyrði beint undir iðnrn. og hefði fjárhagslegt sjálfstæði sem byggðist annars vegar á þeim tekjustofnum, sem Rafmagnseftirlitið á í raun að hafa, og tekjustofnum, sem Rafmagnseftirlitið hefur að vísu haft heimild til, en ekki hafa innheimst, en nú er bætt við. Þeir lögðu áherslu á fræðsluhliðina ákaflega mikið, bæði í grunnskólum og öfluga fræðslu í fjölmiðlum fyrir almenning. Þeir lögðu áherslu á að tryggt yrði að ekkert raforkuvirki yrði tekið í notkun fyrr en Rafmagnseftirlitið hefði að fullu viðurkennt það. Auðvitað ætti þetta að vera sjálfsagt. En spurningin er: Hefur það verið sjálfsagt? Varðandi raffangaprófunina á tímum hins mikla innflutnings á alls konar raftækjum hefur auðvitað verið lögð áhersla á að Rafmagnseftirlitið gæti fylgst sem nánast með öllum innflutningi raffanga svo að þar yrðu ekki af meiri háttar óhöpp eða slys. Í þessu sambandi sá ég lista hjá þessum starfsmönnum - ömurlegan lista - um slys af þessum ástæðum og mörgum fleiri, sem beinlínis má rekja til þess að rafföngin hafa verið flutt inn án þess að Rafmagnseftirlitið hefði getað komið við nægu eftirlíti með þeim. Þeir lögðu einnig á það ríka áherslu, og það er auðvitað ekki hvað síst, að tryggt yrði að nægur mannafli væri hjá Rafmagnseftirliti ríkisins til að virku og eðlilegu aðhaldi væri haldið uppi hvarvetna um land. Þeir bentu einnig á að þessi eftirlitsstörf krefðust æ víðtækari sérþekkingar, svo að ráðning hæfra manna í störfin þyrfti að vera sem öruggust og um sumt jafnvel lögbundin. Einnig tóku þeir fram, sem eðlilegt er, að það væri nauðsynlegt að skýr ákvæði væru sett um valdsvið þessarar stofnunar og möguleika hennar til að beita nauðsynlegum aðgerðum til þess að lögum um rafmagnseftirlit sé framfylgt að fullu jafnt hjá raforkuvirkjunum sem í raffangaprófunum. Nú er eftir að sjá hvernig til tekst um framkvæmd hinna einstöku atriða, sem ég hef hér bent á og komin eru beint frá þessum starfsmönnum, þegar lagafrv. þetta er orðið að lögum, sem við skulum vona að verði á þessu þingi og að það geti gengið hratt í gegn, því að hér er ekki um neinn flokkslegan ágreining um málið að ræða, miklu frekar almenna flokkslega samstöðu um þetta hvar í flokki sem menn standa. Mér hefur lengi verið ljóst, að það væri óeðlilegt með öllu að Orkustofnun hefði með yfirstjórn þessara mála að gera - ætti sem sagt að hafa Rafmagnseftirlitið sem undirstofnun til þess að hafa eftirlit með sér. Það hlýtur að vera vægast sagt óeðlileg aðferð og í raun og veru óviðunandi starfsaðstaða fyrir alla þá sem þar að vinna. Það hefur líka komið glögglega í ljós, að Orkustofnun hefur látið þessa undirdeild sína í þessu tilfelli mæta mjög afgangi, svo að ekki sé meira sagt. Það ef óhætt að benda á nokkur atriði í því sambandi, t. d. nauðsynlega reglugerðarsetningu, sem hefur dregist áratugum saman, og einnig má benda á það sem er kannske alvarlegast af þessu öllu hundsun ýmissa rafmagnsveitna á að fara eftir settum ákvæðum með þær „gamalskoðanir“, sem ég minntist á áðan, þar sem í liggja hinar válegustu hættur. Þetta hefur viðgengist áratugum saman. Það var áðan minnst á innflutningsgjald upp á 3/4% í sambandi við rafföngin, sem hefur verið í lögum og lagt er til að haldi áfram að vera í lögum. Þetta gjald hefur ekki verið innheimt í langan tíma. Raffangainnflytjendum hefur verið hlíft við þessu gjaldi. Orkustofnun hefur greinilega ekki séð neina ástæðu til þess að ljá Rafmagnseftirliti ríkisins þennan nauðsynlega fjárhagsstofn. Og það er alveg óhætt að segja að margt bendi til þess, að Rafmagnseftirlitið hafi verið hornreka hjá þessari stofnun og því sé full ástæða til að fagna því að Rafmagnseftirlitið verði, eftir að þessi lög eru komin til framkvæmda, sjálfstæð stofnun með eigið ákvörðunarvald. Mér þótti það sannast sagna broslegt þegar ég heyrði á síðasta ári að þessi stofnun, Orkustofnun, sem hefur orð á sér fyrir annað en ráðdeild og sparnað, hvað mikið sem hæft er nú í því, hefði jafnvel látið þau boð út ganga til rafmagnseftirlitsstjóra að það yrði helst að stöðva allar eftirlitsferðir hjá Rafmagnseftirliti ríkisins. Ef þetta er rétt, sem ég efast ekki um að sé, hefur verið betur gætt að ráðdeild og sparnaði hjá þessari undirdeild Orkustofnunar en hjá ýmsum öðrum deildum hennar, svo að ekki sé meira sagt. Önnur dæmi mætti rekja hér um það, sérstaklega þá á þann hátt að Orkustofnunin, eins og ég benti á áðan, getur auðvitað ekki skoðast sem hlutlaus aðili gagnvart Rafmagnseftirlitinu varðandi rafvirki eða gufuveitur, jarðboranir og annað því um líkt. Það er alveg útilokað. Þarna hljóta hagsmunir að rekast á. Það er útilokað að hægt sé að samræma þá. Hlutleysi og sjálfstæði Rafmagnseftirlitsins er því nokkuð sem verður að teljast hornsteinn þess sem það hlýtur að geta byggt starf sitt á. Ég vil því fagna eindregið framtaki hæstv. iðnrh. og ég veit það af kynnum mínum við þá menn, sem að þessum málum hafa starfað, að þeir munu enn frekar fagna þessu. Ég býst við að þeir muni koma einhverjum aths. á framfæri við iðnn. um ýmis atriði sem þeir vilja leggja frekari áherslu á. Ég bendi aðeins á eitt sem þeir hafa bent mér sérstaklega á, og það er varðandi reglugerðina í j-lið á bls. 3 í frv., það er í sambandi við ákvæði um fræðslu og upplýsingar til almennings um hættur af rafmagni og leiðir til að verjast þeim. Þar stendur „má“, en mér finnst sjálfsagt að þar standi: „skal setja ákvæði um fræðslu“ - og gæta þess að reglugerð fylgi stöðugt eftir æskilegri þróun og þörf á hverjum tíma. Um þetta mætti hafa miklu lengra mál og rekja enn frekar þá nauðsyn sem til þess ber að þetta lagafrv. verði sem fyrst að lögum og það verði síðan tryggt að þeir tekjustofnar, sem Rafmagnseftirlitinu eru tryggðir með lögum þessum, verði nýttir til hins ítrasta og þar með að starfsmönnum Rafmagnseftirlitsins verði gert sem best kleift að sinna sínu mikilvæga hlutverki. En ég get ekki stillt mig um það í leiðinni að minna á það, sem ég hef sagt áður hér á Alþ. og raunar víðar, að vissulega þyrfti að samræma um margt alla þætti öryggismála okkar, varðandi eftirlit þeirra almennt, jafnvel setja um það eina heildarlöggjöf, þar sem hinir ýmsu þættir eftirlitsmála okkar í sambandi við öryggismál á vinnustöðum almennt, brunaeftirlit og margt fleira væru allir saman samræmdir betur en nú er og samstarf milli þessara aðila gæti verið betra og öruggara. Það er mál sem bíður síns tíma, en er vissulega vert að taka til nánari athugunar.



Herra forseti. Ég þakka góðar undirtektir hv. þm. sem hér hafa talað um þetta fram komna stj. frv. um Rafmagnseftirlit ríkisins. Ég ætla að bæta örfáum orðum við það, sem ég hef áður sagt í umr., og þá varðandi tekjustofna, sem fyrirhugaðir eru fyrir Rafmagnseftirlitið, og ástæðurnar fyrir því að iðnrn. taldi rétt að rýmka nokkuð um heimildir þar að lútandi. Samkv. lögum þessum er að vísu ekki gert ráð fyrir að umsvif Rafmagnseftirlitsins aukist stórlega frá því sem nú er, en þó eru þar nokkrir þættir sem koma til viðbótar og ég gerði grein fyrir í ræðu minni áðan. Ég tel mig einnig hafa vitneskju um að það sé veruleg þörf á því að efla starfsemi stofnunarinnar jafnhliða því sem þar sé að sjálfsögðu gætt fyllsta sparnaðar og aðhalds í sambandi við rekstur. Því komumst við í iðnrn. að þeirri niðurstöðu, að það væri eðlilegt að rýmka nokkuð heimild til gjaldtöku, sem gerð var grein fyrir áðan, úr 1% í 1.5%. Þetta þýðir ekki að hækka beri þetta gjald sem þessu nemur og beita beri þessari heimild. Það tel ég að þurfi að ráðast af því, hver þörf verður metin á auknum umsvifum þessarar stofnunar, og hér sé því aðeins um heimildarákvæði að ræða sem geti komið til góða ef ástæður bjóða. Varðandi 3. lið 9. gr., hvað snertir tekjuöflun af eftirlitsskyldum rafföngum, vil ég láta það koma fram, að ég hef hlutast til um að þessi heimild verði nýtt. Ég vænti þess að innheimta hefjist samkv. því á þessu ári, e. t. v. með vordögum, þannig að Rafmagnseftirlitinu bætist þarna tekjustofn sem nema má allt að 3/4% af innkaups- eða söluverði viðkomandi tækja. Ég sé það af reikningum Rafmagnseftirlitsins, að það er síður en svo ofhaldið af þeim tekjustofnum sem því hafa verið ætlaðir á undanförnum árum. Það varð nokkur halli á rekstri þess á s. l. ári. Ég hygg að hann hafi numið röskum 36 millj. kr. En mikil nauðsyn er að mínu mati á að starfsemi sem þessi hafi tekjustofna sem tryggi hallalausan rekstur þannig að ríkið þurfi ekki að leggja þarna beinlínis til fjárveitingar samkv. fjárlögum. Ég vil svo vænta þess að frv. þetta, ef að lögum verður, sem ég vænti að gerist á þessu þingi, verði til þess að efla starfsemi þessarar stofnunar. En bókstafurinn nægir auðvitað ekki einn, heldur þarf þarna til að koma stuðningur við starfsemi Rafmagnseftirlitsins að öðru leyti þannig að það geti rækt skyldur sínar. Eitt brýnt verkefni verður að setja reglugerð á grundvelli hinna væntanlegu laga, þar sem kveðið verði nánar á um einstök atriði sem frv. gerir ráð fyrir að reglugerð fjalli um.



Herra forseti. Skömmu fyrir áramót var afgreidd í Sþ. ályktunartill., þar sem þingið heimilaði að staðfesta mætti fyrir Íslands hönd nýjan samning um framtíðarsamvinnu ríkja varðandi fiskveiðar á Norðvestur-Atlantshafi. Þannig stóð á, að talið var nauðsynlegt að staðfesta þennan samning fyrir áramót vegna ákvæða sem eru í honum og hefðu frestað framkvæmd hans í heilt ár ef nægjanlegur fjöldi ríkja hefði ekki gert það. Þess vegna var málinu hraðað og engin fyrirstaða af hálfu þingheims að afgreiða það þá. Hins vegar er nauðsynlegt að til sé í lögum heimild fyrir sjútvrh. til þess að setja reglur um framkvæmd þessa samnings. Var ekki tími til þess að afgreiða lög með slíkum heimildum fyrir jólin. Þess vegna var frv. þetta aðeins lagt fram á þeim tíma og hefur nú hlotið afgreiðslu í Nd. Á þskj. 474 greinir frá því hvernig Nd. afgreiddi frv. frá sér. Hún gerði aðeins örlitla formbreytingu samkv. ábendingu sjútvrn., en ekki efnisbreytingu. Það, sem hér er um að ræða, er ein af mörgum afleiðingum 200 mílna fiskveiðilögsögu sem flest nágrannaríki okkar hafa tekið sér. Í marga áratugi hafa verið tvenns konar samtök ríkja um fiskveiðar í Norður-Atlantshafinu, annars vegar á austanverðu hafinu, en hins vegar á vestanverðu hafinu, og höfum við verið aðilar að hvorum tveggja, þó að austanvert Atlantshafið sé að sjálfsögðu miklu nær okkur og við eigum nokkru minna erindi í samstarf ríkjanna við vestanvert hafið, sem eru fyrst og fremst ríki Norður-Ameríku. Aðild að þessum samningi eiga þó allflest fiskveiðiríki í Evrópu, jafnvel í austanverðri álfunni. Herra forseti. Ég vil vænta þess, að hv. Ed. afgreiði þetta mál eins og hið fyrra og geri það í samræmi við þá ályktun Sþ. að Ísland sé aðili að þessum samningi. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.