Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Á þskj. 107 hef ég leyft mér ásamt hv. þm. Margréti Frímannsdóttur að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. forsrh.: ,,Hvernig hyggst ríkisstjórnin framkvæma það ákvæði stjórnarsáttmálans að ,,sérstakt átak verði gert til að auka fjölbreytni í atvinnu kvenna á landsbyggðinni"?`` Hér er um að ræða beina tilvísan í málefnasamning ríkisstjórnarinnar og innt eftir því með hvaða hætti unnið skuli að framkvæmd þess. Hér er um að ræða að mati okkar fyrirspyrjenda mjög þýðingarmikið mál og í rauninni brýnt og mætti rökstyðja það í löngu máli en verður ekki gert hér. Ég vísa þó til þess sem blasir við í nýútkomnum bráðabirgðatölum varðandi mannfjölda í landinu frá 1. des. sl. þar sem í ljós kemur að mjög hallar á í sambandi við skiptingu kynja úti um land sérstaklega þar sem karlar eru í öllum landsbyggðarkjördæmunum að ég hygg mun fjölmennari en konur. Ég er ekki í vafa um að ástæðurnar fyrir þessari óheillaþróun liggja ekki síst í atvinnumynstrinu úti um land, fábreyttari möguleikum kvenna til starfa en gerast hér á aðalþéttbýlissvæði landsins. Ég get nefnt hér tölur, t.d. Vesturland. Þar eru karlar 1. des. 1988 taldir vera 7661 en konur 7137. Þar munar yfir 500 manns í þessu ekki fjölmenna kjördæmi á körlum og konum. Á Vestfjörðum er þessi munur ekki ósvipaður. Þar eru karlar samkvæmt manntalsskýrslum 5286 en konur 4810. Á Norðurlandi vestra eru karlar 5497 en konur 5056. Það munar á fimmta hundrað. Á Norðurlandi eystra eru karlar taldir 13.192 en konur 12.913, munurinn ekki eins mikill og í hinum kjördæmunum, enda þarna þéttbýlissvæði eins og Akureyri. Og ég nefni hér, virðulegur forseti, Austurland með 6855 karla en 6308 konur, mismunur 550 eða þar um bil. Þar eru karlar um 8% fjölmennari en konur. Á Suðurlandi blasir við sama mynd, 10.512 karlar en 9585 konur samkvæmt bráðabirgðatölum yfir mannfjölda. Þetta talar nokkuð skýru máli um stöðuna í þessum efnum og ég vænti þess að ríkisstjórnin hafi á döfinni aðgerðir til úrbóta eins og málefnasamningur hennar kveður á um.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Hér er hreyft mikilvægu máli sem eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda er í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar. Það hefur verið afgreitt þannig innan ríkisstjórnarinnar að ég óskaði eftir því að félmrh. afgreiddi þetta mál og skipaði til þess starfshóp að vinna að málinu og gera tillögur eins og til er ætlast í málefnasamningi. Félmrh. tjáði mér að hún er með málið til meðferðar, en vegna þess að ýmsir hafa að þessu máli komið að undanförnu hyggst hún hefja og er hafin samantekt á málinu og því sem þar hefur verið að unnið áður. Hún taldi rétt að hafa þær upplýsingar fyrirliggjandi áður en starfshópur yrði skipaður. Það er rétt að þessu máli hefur verið alloft hreyft, t.d. hafa á Alþingi nýlega verið lagðar fram tvær þáltill. um þessi mál sem sýnir að sjálfsögðu þann áhuga sem málið hefur hér. Málinu hefur einnig verið hreyft á fyrri árum. M.a. 1979 var samþykkt þáltill. um eflingu úrvinnslu- og þjónustuiðnaðar í sveitum og var Framkvæmdastofnun falið að vinna að því máli, en eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið hefur þar hins vegar, því miður, ekkert gerst. Þá hefur einnig að tilhlutan Kvenfélagasambands Íslands verið starfandi hópur sem fjallar um möguleika á uppbyggingu heimilisiðnaðar í sveitum. Í þessum hópi eru konur frá Kvenfélagasambandinu, Heimilisiðnaðarfélaginu, Þjóðminjasafninu, Ferðamálaráði, Byggðastofnun, Ferðaþjónustu bænda og Heimilisiðnaðarskólanum. Það má geta þess að á sl. sumri skipaði landbrh. nefnd sem er ætlað að gera tillögur um atvinnuuppbyggingu fyrir konur í sveitum og mér er einnig tjáð að til athugunar er að koma á fót við Bændaskólann á Hvanneyri sérstakri heimilisiðnaðarbraut og braut um nýskipan á endurnýjun starfsgreina í sveitum og mun þá ekki síst atvinna fyrir konur höfð þar í huga. Þá er mér tjáð að konur hafa á nokkrum stöðum á landinu bundist samtökum um að stofna til atvinnureksturs í því skyni að auka á fjölbreytni í störfum kvenna. Í þá veru mun t.d. vera stóraukin ferðamannaþjónusta í sveitum sem konur hafa sinnt af miklum myndarskap víða um landið. Einnig hafa störf kvenna verið nefnd í sambandi við loðdýrarækt og fleira sem upp hefur verið tekið mætti nefna. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta mörg fleiri orð, en vil endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að þetta er hið mikilvægasta mál. En af þeirri stuttu upptalningu sem ég hef hér gert má koma fram að ýmsir vinna að þessu máli og ég hygg að það sé rétt hjá hæstv. félmrh. að nauðsynlegt er að draga saman þær upplýsingar. Ég mun leggja á það mikla áherslu að sá starfshópur sem ákveðið er að skipa verði skipaður fljótt og gengið eftir því að hann skili niðurstöðum fyrr en ýmsir aðrir sem að þessu máli hafa komið eða átt að koma að því á liðnum árum.

Fyrirspyrjandi (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þær upplýsingar sem hann hefur veitt um undirbúning að þessu máli á vegum ríkisstjórnar. Ég ætla ekki að gagnrýna þá málsmeðferð sem þar hefur verið upp tekin, en ég tek undir það, sem fram kom hjá hæstv. ráðherra, að það er mjög brýnt að vinnu við athugun þessara mála verði hraðað og fram komi tillögur og ákvarðanir sem breyti þeirri þróun sem hefur verið í gangi í þessum efnum. Ég held að það dugi í rauninni ekkert lítið og síst af öllu hægagangur. Það þarf áreiðanlega mjög margt til að koma til að breyta stöðu þessara mála og því er þörf á því að ríkisstjórnin í heild og öll ráðuneyti séu þátttakendur í athugun þessara mála, þau ráðuneyti a.m.k. sem atvinnumálin varða og félagsmálin, en félmrh. er ætluð forusta í athugun málsins. Ég vek athygli á að það eru í gangi og yfirvofandi meiri breytingar líklega í sambandi við tækni í frumvinnslugreinum en fyrir hefur legið um lengri tíma. Ég vísa þar til stöðu frystiiðnaðarins í sjávarútvegi þar sem þörf er á miklu tækniátaki til að bæta stöðu þeirrar greinar og það er hætt við því að það leiði til fækkunar starfa í þessari grein þar sem konur eru burðarásinn í störfum. Sama er í gangi í sveitum landsins. Þar er möguleiki á störfum fyrir konur mjög takmarkaður og því nauðsynlegt að horfa til þess einnig sem og í almennum iðnaði. Launamálin koma inn í þetta líka og þó að það sé sannarlega góðra gjalda vert að konur reyni að koma fótum undir nýja starfsemi til að bæta úr þessari brýnu þörf á störfum er þar oft um að ræða verkefni sem ekki er líklegt að skili miklum afrakstri. Það er ekki líklegt til að bæta stöðu þessara mála til lengdar að byggja upp láglaunastörf ef það er ekki þokkalegur efnahagslegur grundvöllur fyrir því og þarf að hafa það í huga við meðferð þessara mála. Ég ítreka hvatningu mína til hæstv. forsrh. og ríkisstjórnarinnar í heild til að taka þessi mál föstum tökum og vonandi liggur eitthvað fyrir áður en þingi lýkur í þessum efnum því það getur verið þörf á að taka ákvarðanir hér á Alþingi fyrr en seinna sem snerta framkvæmd til úrbóta.

Fyrirspyrjandi (Geir H. Haarde) Virðulegi forseti. Á þskj. 225 hef ég leyft mér að bera fram svofellda fsp. til forsrh. um meðferð trúnaðarmála: ,,Hvað líður störfum nefndar sem fyrrverandi forsrh. setti á laggirnar til að gera tillögur um meðferð opinberra trúnaðarskjala?`` Ég hygg að öllum sé ljóst að í okkar mikla upplýsingaþjóðfélagi er nauðsynlegt að hafa ákveðnar reglur um hvenær upplýsingaleynd er varpað af skjölum frá liðnum tíma og sömuleiðis hvenær ekki á að segja frá viðkvæmum málum heldur láta það bíða síðari tíma. Ég hygg að um þetta efni skorti ákveðnar starfsreglur í okkar stjórnkerfi. Ég hygg að það hafi vakað fyrir mönnum þegar fyrrv. ríkisstjórn setti þessa nefnd á laggirnar að koma þarna á skýrari reglum og mig langar til þess að forvitnast um það hjá ráðherra hvað líði störfum þessarar nefndar.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Ég tek undir það, sem fram kemur í fsp. hv. þm., að hér er um mál að ræða sem þarf að afgreiða fljótlega. Því miður eru ekki hér reglur um birtingu skjala. Því skipaði fyrrv. ríkisstjórn nefnd til að gera tillögur um slíkt. Ég hef gengið eftir því að nefndin hraði sínum störfum og aflað mér upplýsinga um hvar málið stendur. Störfum nefndarinnar er ekki lokið, en mér er lofað að því verði hraðað eins og frekast er unnt. Hins vegar hefur nefndin lokið við undirbúning að tillögugerð sem mér sýnist miða í rétta átt, m.a. hefur nefndin flokkað niður skjöl, þ.e. almenn stjórnarskjöl og skjöl sem varða einstaklinga og skjöl sem varða öryggi þjóðarinnar, og hefur til undirbúnings sínum tillögum aflað sér upplýsinga erlendis frá um það hvernig farið er með hin ýmsu skjöl í öðrum löndum. Ég mun ganga eftir því að nefndin hraði sínum störfum og vænti þess að það geti orðið á næstu mánuðum.

Fyrirspyrjandi (Geir H. Haarde) Virðulegi forseti. Ég þakka forsrh. fyrir þessi svör og tek undir ósk hans um að nefndinni auðnist að ljúka störfum á næstu vikum eða mánuðum. Ég tel að það sé brýnt að við setjum okkur ákveðnar reglur um þessi efni, bæði um hvenær birta eigi upplýsingar en kannski ekki síður hvenær ástæða er til að varðveita viðkvæmar upplýsingar þannig að ekki hljótist af meðferð þeirra óeðlileg vandamál eða óþægindi fyrir einstaklinga. Ég geri mér fulla grein fyrir því að um þessi mál er vandasamt að fjalla. Eflaust er líka vandasamt að setja um þau reglur svo öllum líki. Um hitt atriðið, að því er varðar upplýsingar frá fyrri tíð, þá er auðvitað fyrir löngu orðið tímabært að setja hér ákveðnar reglur um birtingu skjala. Um það hygg ég að flestir séu sammála. Við höfum dæmi á undanförnum vikum um hvernig menn hafa misfarið með trúnaðarupplýsingar á æðstu stöðum, þó að þar hafi kannski ekki verið um að ræða upplýsingar í formi opinberra skjala, og ég tel, eins og ég segi, afar mikilvægt að um slík mál sé jafnframt fjallað í þessu starfi.

Hjörleifur Guttormsson Virðulegur forseti. Ég tek undir það með fyrirspyrjanda að það er þörf á því að hlíta setningu reglna varðandi meðferð trúnaðarmála og birtingu opinberra gagna. Ég hef ítrekað ýtt á eftir þessu máli á Alþingi og það að gefnu tilefni. Þessi starfshópur, sem er að vinna að málum á vegum stjórnvalda, mun vera tilkominn vegna umræðu um þessi efni á Alþingi fyrir fáum missirum. Ég tel nauðsynlegt að við mótun stefnu um þessi efni verði þess gætt að upplýsingar verði sem fyllstar og aðgangur rúmur að upplýsingum varðandi aðgerðir stjórnvalda. Ég er ekki þar með að segja að það geti ekki verið ástæða til að hafa reglur um birtingartíma varðandi einstök málefni samkvæmt nánar útfærðum ákvæðum, en meginreglan á að vera opið stjórnkerfi og opnar reglur varðandi aðgang almennings að skjölum og gerðum opinberra aðila. Ég hef stundum minnt á meðferð þessara mála í öðrum ríkjum eins og Bandaríkjum Norður-Ameríku þar sem er birtingarskylda eða birtingarkvöð lögum samkvæmt á málefnum sem varða samskipti við aðrar þjóðir, að vísu með ákveðnum takmörkunum. Það var athyglisvert að í umræðum um þau efni á síðasta ári kom það fram hjá íslenskum sagnfræðingum að 20% þeirra gagna sem skotið hefur verið undan birtingu varðandi Ísland á árunum 1947--1951, sem varða það tímabil, þau 20% sem ekki er heimill aðgangur að fyrir sagnfræðinga eru fyrst og fremst lokuð vegna óska frá Íslandi, frá íslenskum aðilum. Þetta segir nokkra sögu og ég vildi minna á það í þessu sambandi. En aðalatriðið er að það verði þannig búið að skjalavörslu í landinu og reglum þar að lútandi að aðgangur sé öruggur og rúmur að þessum gögnum ásamt varðveislu þeirra. Þetta snertir auðvitað Þjóðskjalasafnið og uppbyggingu þess og aðstöðu á Þjóðskjalasafni útlendinga, en þar hefur margt dregist úr hömlu.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Án þess að lengja þessa umræðu að ráði vil ég taka undir það sem síðasti hv. ræðumaður sagði um Þjóðskjalasafnið. Það er mjög alvarlegur þrándur í götu góðrar meðferðar þessara mála að skjölin eru ekki aðgengileg og þau liggja yfirleitt í kössum sem að vísu eru að mér er sagt skráð að vissu leyti en afar erfitt að komast að. Það er mjög brýnt verkefni að ganga svo frá því ágæta húsnæði sem sú stofnun hefur nú fengið að skjölin verði vel aðgengileg eins og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni. Ég vil geta þess, af því að það kom fram hjá ræðumanni að aðgangur að skjölum væri takmarkaður vegna óska frá íslenskum yfirvöldum, að ég leitaðist við að afla mér upplýsinga um þetta á meðan ég var utanrrh. er mál kom upp þá. Ég gat ekki fengið þetta staðfest þótt ég hefði sömu fréttir erlendis frá. Það virðist vera mjög óljóst hvaða íslensk yfirvöld og hvenær hafi óskað þess að ákveðin skjöl yrðu ekki birt þótt um það gildi reglur hjá viðkomandi erlendum ríkjum.

Fyrirspyrjandi (Friðrik Sophusson) Virðulegur forseti. Ég hef leyft mér að flytja fsp. um störf ósonnefndar sem ég skipaði 15. júní sl. og var skipuð í framhaldi af skipan nefndar sem átti að gera tillögur um umhverfismál fyrir forsrn. Þær tillögur lágu fyrir fyrrv. ríkisstjórn. Frá því að þessi fsp. var flutt hefur ýmislegt gerst í þessu máli sem ég hygg að hæstv. iðnrh. muni segja frá. Tillögur nefndarinnar liggja fyrir og hæstv. ráðherra hefur tekið ákvörðun í anda tillagna nefndarinnar. Auðvitað er það svo að ekki er vísindalega sannað að eyðing ósonlagsins stafi af klórflúorkolefnum, en þó er það talið líklegt. Það er ljóst að eyðing ósonlagsins hefur átt sér stað yfir suðurskautinu a.m.k. Þar hefur kalda loftið verið nokkrum vikum seinna að hitna en var fyrir nokkrum árum, að sögn bandarískra sérfræðinga sem þetta mál hafa kannað. Það er athygli vert að hér á landi hafa mælingar á ósonlaginu farið fram frá 1952 af hálfu Veðurstofunnar en ekkert verið unnið úr þeim rannsóknum. Ósonlagið verndar jörðina og íbúa hennar fyrir útfjólubláum geislum, en það er talið að meðal áhrifa á menn, sem eyðing ósonlagsins mundi hafa í för með sér og þar af leiðandi bein útfjólublá geislun, væri að krabbamein, einkum húðkrabbamein, gæti aukist, starblinda og truflun á ónæmiskerfi manna, auk áhrifa á umhverfi. Við notum talsvert af ósoneyðandi efnum hér á landi. Það er talið samkvæmt skýrslunni sem liggur fyrir að notkunin hafi verið 200 tonn árið 1986 og þar af hafi 70 tonn verið flutt inn en 130 í hálfunnum eða fullunnum varningi hér á landi. Mér er ljóst, virðulegi forseti, að það er í raun búið að svara þessari fsp. með aðgerðum af hálfu ráðuneytisins og ég leyfi mér að þakka fyrir að brugðist var skjótt við og fylgt niðurstöðum nefndarinnar sem skipuð var á sl. sumri.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Hv. 1. þm. Reykv. spurði hvað liði störfum nefndar sem hann sem iðnrh. skipaði í júní sl. til að kanna notkun efna og efnasambanda sem talin eru eyða ósonlaginu og gera tillögur um hvernig draga mætti úr notkun þeirra og áætla kostnað sem því fylgdi. Það er skemmst hjá því að segja, eins og reyndar kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að nefndin hefur skilað áliti, gerði það í desember sl., og hefur þar með lokið sínum störfum. Reyndar skilaði hún mér í byrjun október drögum að reglugerð um merkingar á úðabrúsum, en þeir innihalda margir svonefnd klórflúorkolefni sem kunna að vera hættuleg ósonlaginu. Í framhaldi af þessari greinargerð átti ég viðræður við formann nefndarinnar og aðra nefndarmenn sem leiddu til þess að viðfangsefni hennar hafa víkkað verulega og afraksturinn kemur fram í skýrslu nefndarinnar frá því um miðjan desember eins og ég nefndi áðan. Það er rétt, eins og ég kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að það er ekki óumdeilanlega sannað vísindalega að losun efna eins og klórflúorkolefna og halóna eyði eða sé aðalvaldurinn að þynningu ósonlagsins. Hins vegar er sú áhætta sem því fylgir að sleppa slíkum efnum út í andrúmsloftið, ef þau skyldu vera þarna orsakavaldur, svo mikil að það er ekkert spursmál að það á að líta á allar leiðir til að takmarka losun slíkra efna út í andrúmsloftið, sérstaklega þar sem í sumum dæmum er um að ræða notkun sem ekki getur talist skipta sköpum fyrir mannkynið, um þess framleiðslu eða framkvæmdir, og ég nefni aftur sem dæmi úðabrúsana því að það eru til önnur efni sem nota má til þess að þrýsta algengum hreinlætisvörum í gegnum þær túður sem eru á þessum brúsum sem ekki eru talin hafa slík áhrif. En eyðing ósonlagsins hefur, eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, á seinni árum valdið mönnum vaxandi áhyggjum vegna þess að áhrifin á lífkeðjur lands og sjávar, á heilsu fólks, ekki síst hættan á aukinni tíðni húðkrabbameins, veikara ónæmiskerfi og augnskaða er svo alvarleg að ekki verður undan því vikist að Íslendingar taki þátt í alþjóðaátaki til að draga úr þessari hættu. Í framhaldi af skýrslu nefndarinnar lagði ég til á fundi ríkisstjórnarinnar fyrir jól að Íslendingar gerðust aðilar að tveimur alþjóðasamningum um verndun ósonlagsins, annars vegar svonefndum Vínar-sáttmála frá árinu 1985 og hins vegar Montreal-samþykktinni frá því í fyrra. Ég hef þegar skrifað utanrrn. og beðið um að ráðstafanir verði gerðar til þess að Íslendingar gerist aðilar að þessum alþjóðasamningum. Til þess að fullnægja ákvæðum þessara samninga og til þess að taka þátt í sameiginlegri framkvæmdaáætlun Norðurlanda, sem samþykkt var á umhverfisþingi Norðurlandaráðs, aukaþingi, í nóvember sl. þarf að gera hér ýmsar ráðstafanir. Þær hafa verið bundnar í ákveðna framkvæmdaáætlun sem byggð er á skýrslu nefndarinnar. Það er í fyrsta lagi að skylt verði að merkja úðabrúsa sem innihalda ósoneyðandi efni, einkum klórflúorkolefni, frá 1. júní á þessu ári og síðan að banna sölu þeirra eftir 1. júní 1990. Ég tek það fram að slíkt bann er í gildi í mörgum nágrannalöndum okkar, bæði austan hafs og vestan. Jafnframt er svo fjallað um aðgerðir til að minnka notkun þessara efna í kæli- og frystibúnaði, í einangrunarefnum, í plastframleiðslu, hjá efnalaugum og í slökkvitækjum. Ég hef lagt til að eftirlit og ráðgjöf á þessu sviði verði falin Hollustuvernd ríkisins, Iðntæknistofnun og Vinnueftirliti ríkisins og það verður gert. Þá verður tekin upp sérstök tollskráning á klórflúorkolefnum til að auðvelda eftirlit með innflutningi á þeim. Ég hef þegar skrifað fjmrh., sem fer með tollskrána, um það að þessi breyting verði gerð og er þar bent á fyrirmyndir í nálægum löndum. Þá er líka til athugunar hvort koma megi upp í samvinnu við sveitarfélög aðstöðu til aftöppunar á klórflúorkolefnum til endurvinnslu eða eyðingar þegar lögð eru til hliðar kælikerfi sem ekki eru lengur í notkun. Þetta er praktískt framkvæmdaatriði sem nauðsynlegt er að ná samvinnu um við þá sem sjá um sorphirðu og sorpeyðingu. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum geta þess að ég hef ákveðið að skipa þriggja manna framkvæmdanefnd til að fylgja eftir þessu máli þar til komið verður á fót sérstöku umhverfismálaráðuneyti eða yfirumsjón umhverfismála falin einhverju einu ráðuneyti. Í þessa nefnd hyggst ég skipa einn mann frá Iðntæknistofnun Íslands, einn frá Hollustuvernd og einn frá Vinnueftirliti ríkisins.

Hjörleifur Guttormsson Virðulegur forseti. Það er ánægjuefni þegar greint er á Alþingi frá jákvæðum viðbrögðum af hálfu framkvæmdarvaldsins í mikilvægu máli sem þessu varðandi verndun ósonlagsins. Hér var til meðferðar á síðasta þingi till. til þál. sem ég var meðflm. að en 1. flm. Álfheiður Ingadóttir. Þeirri tillögu var sl. vor vísað til ríkisstjórnarinnar með jákvæðum hætti að tillögu félmn. Sþ. og í framhaldi af því skipaði hæstv. þáv. iðnrh. nefnd til að gera tillögur um málið. Nú hefur hún skilað áliti og má segja að það sé með skjótari hætti en gerist um ýmsa aðila sem fá slík verkefni til meðferðar. Ég tel að þarna hafi verið vel að verki verið. Ég hef ekki kynnt mér í smáatriðum niðurstöður þessarar nefndar, en mér sýnist að það sem greint hefur verið frá stefni allt í rétta átt í þessu máli varðandi takmörkun á ósoneyðandi efnum hérlendis og að Íslendingar geti borið sig saman við það sem er að gerast hjá nágrannaþjóðum okkar og á vettvangi Norðurlanda eins og hæstv. ráðherra vék að í sínu svari. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra ætlar að fylgja þessu máli eftir með sérstakri framkvæmdanefnd og orðaði það svo: á meðan ekki hefur verið stofnað hér sérstakt umhverfisráðuneyti eða meðferð umhverfismálanna komið í annað og betra horf. Ég fagna þeirri áherslu sem kom fram hjá hæstv. ráðherra um sérstakt ráðuneyti þessara mála sem er mjög knýjandi að hér verði að veruleika hið fyrsta, óháð ráðuneyti sem fylgist með þessum málum og geti beitt sér gagnvart þeim aðilum sem þurfa að taka með á málum þar með öðrum ráðuneytum í Stjórnarráði Íslands og auðvitað fjölmörgum fleiri.

Fyrirspyrjandi (Friðrik Sophusson) Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að bæta mörgum orðum við þær umræður sem hér hafa farið fram, en ítreka þakkir mínar fyrir skjót viðbrögð hæstv. ráðherra og einkum og sér í lagi ætlun hans og aðgerðir í því efni að Íslendingar gerist aðilar að sáttmálum sem kenndir eru annars vegar við Vín og hins vegar við Montreal og við bíðum eftir viðbrögðum utanrrn. Það er öllum ljóst að það er nauðsynlegt fyrir okkur Íslendinga að vera í hópi þeirra þjóða sem fremstar eru í því að taka virkan þátt í umhverfisvernd og vissulega hefur þetta mál þýðingu í þeim efnum þótt ekki sé vísindalega fullsannað að þessi klórflúorkolefni séu aðalorsökin fyrir sannanlegri eyðingu ósonlagsins. Það er mikilvægt, sem kom fram hjá hæstv. ráðherra, að koma skipulagi á aftöppun efna sem geta haft þessi áhrif, eins og t.d. freons sem notað er í venjulegum kælikerfum inni á öllum heimilum og enn fremur í frystihúsum landsmanna í stórum stíl. Það kemur því miður allt of oft fyrir að þessi efni sleppa út þegar skipt er um t.d. í frystihúsum og eins, þó ekki sé í jafnmiklum mæli, þegar um er að ræða að ísskápar ganga úr sér og þeim er fleygt á ruslahauga. Ég vil enn ítreka að grunnurinn að þessu starfi var sú vinna sem fór fram á vegum forsrn. og hófst árið 1987 um haustið, en tek undir það með hv. 2. þm. Austurl. að vissulega hafði áhrif sú tillaga sem kom fram frá nokkrum þingmönnum. Ég held að 1. flm. hafi verið þáv. varaþm. Álfheiður Ingadóttir. Ég vil taka undir það með öðrum sem hér hafa talað að það er nauðsynlegt að koma skipulagi á umhverfismálin. Fyrir mér skiptir mestu máli að þessi mál séu samhæfð undir einni stjórn í einu ráðuneyti, en ekkert úrslitaatriði að stofnað sé sérstakt umhverfismálaráðuneyti. Að þessu vann forsrh. í síðustu ríkisstjórn og ef ekki verður hreyft við þeim málum á næstunni tel ég einsýnt að Sjálfstfl. muni leggja fram frv. um það efni á næstunni.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég þakka þeim hv. þm. sem hér hafa talað undirtektir þeirra við það mál sem hér er til umræðu vegna fsp. hv. 1. þm. Reykv. Vegna þeirra orða sem hér hafa fallið um skipulag í ráðuneytum á yfirumsjón umhverfismála og umhverfisverndar vil ég taka það fram að ég tek undir það, sem kom fram hjá báðum þeim þingmönnum sem hér hafa talað, að það er brýn þörf á að sameina og samræma í einu ráðuneyti yfirstjórn þessara mála, ekki síst vegna þátttöku í alþjóðastarfi á þessum vettvangi því að mörg umhverfisvandamál eru þannig vaxin að þau varða heila heimshluta eða jafnvel alla heimsbyggðina. Það ætti að vera þjóðarheiður Íslendinga að láta sinn hlut þar ekki eftir liggja og taka þátt í umhverfisvernd eftir því sem við höfum krafta til því þjóð sem lifir á lífríki sjávar í jafnríkum mæli og við gerum á mikið undir því að þar sé vel og farsællega á málum haldið. Ég vildi, vegna þess sem kom fram hjá hv. 1. þm. Reykv. um að einhver dráttur væri á því að koma þessum málum fyrir í einu ráðuneyti, vekja athygli á því að forsrh. hefur gert um það alveg ákveðna tillögu, sem fram hefur komið á opinberum vettvangi, að umhverfismálin verði lögð til félmrn. og að það heiti eftir slíka breytingu félags- og umhverfismálaráðuneyti og þangað verði færðir helstu þættir umhverfisverndar og umhverfismálayfirumsjónar. Þetta tel ég gagnlega tillögu. Þetta er ekki eina skipulagslausnin sem til greina kemur. En ég vildi bara að það kæmi skýrt fram að sú ríkisstjórn sem nú situr leggur mikla áherslu á umhverfisvernd og umhverfismál og mun sýna þeim málum alla þá athygli sem þarf og mun breyta þessu skipulagi innan tíðar.

Fyrirspyrjandi (Friðrik Sophusson) Virðulegur forseti. Ég hef leyft mér að flytja svohljóðandi fsp. til hæstv. iðnrh.: ,,Ætlar ríkisstjórnin að fara að sameiginlegum tillögum nefndar sem iðnrh. skipaði hinn 6. apríl 1988, til að gera úttekt á samkeppnisstöðu innlendrar kökuframleiðslu, en nefndin skilaði endanlegu áliti hinn 3. nóv. sl.?`` Þess ber að geta að fyrstu tillögur þessarar nefndar lágu fyrir strax í september sl., en nefndin var skipuð af iðnrh. Í henni áttu sæti, auk fulltrúa iðnrn., fulltrúi fjmrn., reyndar tveir, fulltrúi úr Þjóðhagsstofnun, viðskrn., landbrn. og frá Landssambandi bakarameistara. Niðurstöður nefndarinnar voru samhljóða, en í októbermánuði og snemma í nóvembermánuði var tillögunum breytt vegna leiðréttinga á niðurstöðum. Aðaltillaga nefndarinnar er sú að lagt verði verðjöfnunargjald, tímabundið breytilegt gjald, á innfluttar kökur og majónes samkvæmt stofnsamningi EFTA og Fríverslunarsamningi Evrópubandalagsins og gjaldið verði tilkynnt EFTA og EBE a.m.k. mánuði fyrir gildistöku. Verðjöfnunargjaldið verði 25% á innfluttar kökur og 16% á innflutt majónes. Mér er kunnugt um að í framhaldi af þessum niðurstöðum hefur verið skrifað bréf til fjmrn. Hér er á ferðinni mjög brýnt mál sem hægt er að taka á innan ramma samninga Íslands við viðskiptabandalögin. Þess vegna er þessi fyrirspurn lögð fram og vænti ég þess að hæstv. ráðherra geti greint frá því hvaða ákvörðun ríkisstjórnin hefur tekið í þessu mikilvæga máli fyrir þann hluta íslensks iðnaðar sem stundar kökugerð.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, 1. þm. Reykv., skilaði nefnd sú sem fjallaði um samkeppnisstöðu innlendrar kökugerðar upphaflega áliti í september, en það kom í ljós að á því áliti voru nokkrir tæknilegir annmarkar sem eftir viðræður við mig voru leiðréttir og hún skilaði síðan endanlegu áliti sínu í nóvember sl. Ég hef lagt þetta mál fyrir ríkisstjórnina og hún hefur samþykkt að fara að tillögum nefndarinnar í meginatriðum efnislega þannig að lagt verði sérstakt jöfnunargjald á innfluttar kökur og majónessósu í samræmi við álit nefndarinnar í megindráttum. Tilgangurinn er að sjálfsögðu sá að jafna aðstöðu innlendra framleiðenda og erlendra sem verða aðnjótandi niðurgreiðslu á landbúnaðarvörum í Vestur-Evrópuríkjum. Framkvæmd málsins hefur hins vegar tafist nokkuð sökum anna í tekjudeild fjmrn. að undanförnu, en eins og þingmenn hafa e.t.v. orðið varir við hefur þar eitt og annað verið að fljóta yfir borðin og reyndar yfir okkar borð í hv. Alþingi. Þar hefur verið til sérstakrar athugunar hvort rétt sé að hafa gjaldið í formi tímabundins jöfnunargjalds sem leggja má á samkvæmt tollskrárlögum og heimildir eru til samkvæmt okkar fríverslunarsamningum eða í formi sérstakra heimildarlaga sem flytja þyrfti um sérstakt lagafrumvarp og leita samþykkis Alþingis. Ég á von á því að niðurstaða tekjudeildar fjmrn. og hinna lögfróðu manna í málinu liggi fyrir á næstunni og ég mun beita mér fyrir því að þetta gjald komi til framkvæmda á næstu vikum eftir því sem frekast verða tök á.

Fyrirspyrjandi (Friðrik Sophusson) Virðulegur forseti. Ég fagna þessu svari hæstv. ráðherra og fagna því að hæstv. ríkisstjórn hefur samþykkt að fara að tillögum nefndarinnar í megindráttum. Ég skil að framkvæmdin hafi tafist. Nú hins vegar hefur hæstv. ríkisstjórn óskað eftir því að fá fjögurra vikna leyfi frá þinghaldi til að geta komið málum í lag. Má þá búast við því að á þessu máli verði tekið og væri gott að fá staðfestingu hæstv. fjmrh. á því, þ.e. ef fundahald hæstv. fjmrh. og hæstv. utanrrh. leiðir ekki til þess að það verður útilokað að vinna að slíkum málum. Mig langar, virðulegur forseti, í tilefni þeirra fundarhalda að fara með vísu sem mér barst í morgun, ekki síst af því að hæstv. ráðherrar eru báðir hér samtímis í þingsalnum en það er ekki oft. En vísan er svona: Eykur vanda enn á Fróni Ólafur í fylgd með Jóni. Tillögur úr Tímans fjósi tendra ást á rauðu ljósi.

Fyrirspyrjandi (Guðrún Agnarsdóttir) Hæstv. forseti. Athugasemdir ríkisendurskoðanda við áfengiskaup handhafa forsetavalds á sl. ári hafa leitt huga manna að því hvernig háttað er og hvernig háttað skuli þeim fríðindum sem opinberir embættismenn og stofnanir njóta. Það er ríkuleg ástæða til að gaumgæfa þær reglur sem gilda um áfengiskaup á kostnaðarverði í því sambandi. Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. fjmrh. á þskj. 164: ,,1. Hvaða reglur gilda um afhendingu á áfengi frá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins á kostnaðarverði til stofnana og einstaklinga? 2. Hverjir hafa slík fríðindi og hvers vegna?``

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Síðan 1964 hafa gilt þær reglur að auk erlendra sendiráða hafi eftirtaldir aðilar heimild til að fá áfengi á kostnaðarverði: Forseti Íslands, handhafar forsetavalds, ríkisstjórn, ráðuneyti, Alþingi, Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, forstjóri Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins, Eimskipafélag Íslands, Ríkisskip, Fríhöfnin á Keflavíkurflugvelli. Til ársins 1971 höfðu einstakir ráðherrar og forsetar Alþingis einnig þessa heimild, en hún var afnumin með sérstakri samþykkt ríkisstjórnar 14. okt. 1971. Í þeim reglum sem settar voru 1964 var það tekið fram að handhafar forsetavalds hefðu aðeins rétt til slíkra áfengiskaupa þann tíma sem forsetavaldið er í þeirra höndum og áfengi það er Eimskipafélag Íslands og Ríkisskip fái keypt með þessum skilmálum sé einungis selt í siglingum milli landa og kæmi ekki til neyslu innan lands. Enn fremur að Fríhöfnin seldi aðeins farþegum flugvéla við brottför þeirra úr landinu og kemur því ekki til neyslu innan lands áfengi það sem hún selur samkvæmt þessum reglum. Þetta eru þær reglur sem Áfengis- og tóbaksverslunin hefur farið eftir og þeim hefur verið beitt í þágu þeirra kvaða, sem hafa verið lagðar á þær stofnanir og þau embætti sem hér hafa verið talin upp, að standa fyrir opinberri risnu. Hv. þm. er kunnugt um þá umræðu sem hefur farið fram um þessar reglur og fyrir nokkru ákvað ríkisstjórnin að óska eftir tillögum frá Ríkisendurskoðun um breytingar á þessum reglum og mun ríkisstjórnin þess vegna taka það mál til skoðunar þegar hún hefur haft tíma til að hugleiða þær tillögur um breytingar á reglunum sem Ríkisendurskoðun setur fram. Ástæða þess að leitað er til Ríkisendurskoðunar er sú að það er sú stofnun sem ætlað er að tryggja að ekki eigi sér stað misnotkun á meðferð opinberra fjármuna og þess vegna talið eðlilegt að leita eftir tillögum frá henni. Það er rétt einnig að geta þess að samkvæmt langri hefð, sem að vísu hefur verið endurnýjuð með sérstakri samþykkt fjmrh. á hverju ári, tíðkaðist það að starfsmenn Stjórnarráðsins fengu keyptar tvær áfengisflöskur á kostnaðarverði eða rúmlega það í tengslum við starfsemi starfsmannafélags Stjórnarráðsins, en sú heimild verður ekki veitt af núv. fjmrh. þannig að sú skipan mun ekki gilda meðan ég gegni þessu embætti.

Fyrirspyrjandi (Guðrún Agnarsdóttir) Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra svör hans og tel reyndar fyllstu ástæðu til að endurskoða þessar reglur og þá sérstaklega þann hátt sem hafður er á um afgreiðslu þessara fríðinda eða hlunninda og enn fremur að greiða risnu stofnana og opinberra embættismanna t.d. samkvæmt reikningum eða með öðrum hætti sem ekki býður heim mistúlkun, freistingum, misnotkun eða spillingu. Ég held að nýliðnir atburðir hafi gefið tilefni til að líta vel í saumana á þessu máli og þá í samvinnu við Ríkisendurskoðun og þingið að setja niður reglur sem allir sætta sig við og telja eðlilegar og réttlátar. Reyndar gerði ég ekki fyrirspurn um það hvort tóbak heyrði til með áfengi sem fríðindi, en ef svo er tel ég að svipaðar reglur eigi einnig að gilda um það. Hitt er svo annað mál hvaða fordæmi ríkið og fulltrúar þess gefa og ber að gefa sem gestgjöfum. Ef ríkið vill gæta samræmingar og forðast tvískinnung hlýtur það að draga úr veitingum áfengis og tóbaks til að standa við þá heilbrigðisstefnu sem stjórnvöld hafa samþykkt og ætla sér að stunda í samvinnu við Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina sem það er aðili að. Sú stefna miðar að því að draga verulega úr áfengisneyslu og tóbaksnotkun fram til aldamóta. Hægri höndin verður að vita hvað sú vinstri gerir og eftir höfðinu dansa líka limirnir þannig að stjórnvöld hafa mikla ábyrgð í þessum efnum. Ekki bara að gæta velsæmis, réttlætis, forðast spillingu heldur líka að gefa góð og hófleg fordæmi.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég vil aðeins geta þess vegna orða hv. fyrirspyrjanda að samkvæmt samþykkt ríkisstjórnarinnar og tillögum fjvn. er gert ráð fyrir því að í því fjárlagafrv. sem hér kemur til afgreiðslu verði verulega dregin saman útgjöld til risnu, veisluhalda og annarra slíkra atburða á vegum opinberra aðila á árinu 1989.

Fyrirspyrjandi (Guðni Ágústsson) Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. utanrrh. tveggja spurninga, svohljóðandi: ,,1. Hversu mikið af landbúnaðarvörum seldu Íslendingar varnarliðinu í Keflavík, sundurgreint eftir tegundum, á árunum 1985, 1986 og 1987? 2. Hversu mikið af kjötvörum fékk varnarliðið að flytja til Íslands á árunum 1985, 1986 og 1987, sundurgreint eftir tegundum?`` Ég tel mikilvægt fyrir Alþingi Íslendinga að fylgjast vel með þróun mála hvað hina síðari spurningu varðar, ekki síst vegna þess hversu umdeildur er með þjóðinni sá innflutningur á hráu kjöti sem liðist hefur hvað varnarliðið áhrærir. Bæði löglærðir menn, ráðherrar og leikmenn hafa deilt um lögmæti þessa innflutnings. Nú ætla ég ekki að hafa í frammi neinar fullyrðingar um hvort þessi kjötinnflutningur sé löglegur eða ekki samkvæmt varnarsáttmálanum. Ég treysti mér ekki að vefengja niðurstöðu nefndar löglærðra manna um málið sem fjölluðu um það fyrir nokkrum árum. Ég ætla heldur ekki að halda því fram að varnarliðið brjóti þær ströngu reglur sem um þennan innflutning gilda. Ég tel hins vegar tímabært að ríkisstjórn Íslands hefji viðræður við varnarliðið um að íslenskir bændur anni þessum markaði út frá öryggissjónarmiðum um sjúkdómavarnir. Það er mikil vá fyrir dyrum, hæstv. ráðherra, í okkar einangraða landi ef hingað bærust sjúkdómar, svo sem gin- og klaufaveiki. Sú veiki gæti borist hingað þessa leið þó líkurnar séu kannski enn meiri að slík veiki berist hingað með smygli og lögbrotum landsmanna sjálfra sem í dag munu vera allmikil, því miður. Á því þarf að taka. Ég veit að varnarliðsmenn éta mest svínakjöt, nautakjöt og kjúklinga. Þegar varnarliðið kom hingað voru þessar búgreinar á því frumstigi að við gátum ekki fullnægt þörf þeirra. Nú eru þessar búgreinar það þróaðar að við höfum á boðstólum kjöt sem stenst allan samanburð. Það sem ég undrast þó mest er það að ég taldi okkur geta þjónað mjólkurþættinum, en á dögunum vakti frétt í Dagblaðinu athygli mína, að enn eru þeir að nema hér land, þessir útlendingar, enn eru þeir að auka umsvif sín í matvælasölu á Íslandi. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa þessa frétt sem birtist í Dagblaðinu. ,,Ís til Íslands`` hét hún: ,,Á Keflavíkurflugvelli hefur verið opnuð ísbúð sem er í eigu hins þekkta bandaríska ísfyrirtækis, Baskin Robbins. Fyrirtækið rak fyrir nokkrum árum þessa ísverslun en hefur nú opnað hana aftur endurbætta. Allur ís sem seldur er í versluninni er fluttur inn frá Bandaríkjunum, enda leggur fyrirtækið mikið upp úr því að selja eigin framleiðslu. Að sögn Íslendinga sem vinna á flugvellinum smakkast ísinn vel og er mjög eftirsóttur. En sjálfsagt þykir sumum skjóta skökku við að mjólkurís skuli vera fluttur inn til Íslands.`` Ég vek athygli hæstv. ráðherra á þessu landnámi þeirra Bandaríkjamanna. Og það eru ekki bara útlendingar sem éta ísinn þarna heldur og Íslendingar. Hæstv. utanrrh. er þekktur að því að vera höfðingjadjarfur og hikar oft ekki við að mæla digurt og láta reyna á nýjar leiðir. Nú treysti ég honum til að taka þessi mál í heild sinni til endurskoðunar með það að markmiði að við Íslendingar sinnum matvælaþættinum hvað þessa gesti, sem hér dvelja um skamma stund, varðar.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr í fyrsta lagi um hvað mikið af landbúnaðarafurðum Íslendingar hafi selt varnarliðinu í Keflavík á árunum 1985, 1986 og 1987, sundurgreint eftir tegundum. Ég hef látið taka saman töflu um þetta efni sem dreift hefur verið til þingmanna og er í töflunni miðað við þyngd í pundum og verð í bandaríkjadölum, en mjólk í lítrum. Þar kemur m.a. fram að kaup varnarliðsmanna á kjöti, eggjum, mjólkurafurðum og brauðvörum námu samtals tæplega 62 þús. bandaríkjadölum á árinu 1987 eða sem svarar til 2,8 millj. kr. Um sölu íslenskra landbúnaðarafurða fóru fram ítarlegar samningaviðræður á árunum 1986 og 1987 sem lauk með undirritun samkomulags hinn 11. febr. 1987. Samkvæmt því skyldi stefnt að viðskiptum samkvæmt ákveðnum viðmiðunum varðandi magn og verð. Í byrjun þessa árs var samkomulagið endurnýjað, en þá var ljóst að ekki hafði reynst unnt að selja það viðmiðunarmagn sem skráð var í fyrra samkomulagi. Var viðmiðunum breytt í samræmi við fengna reynslu og hefur salan gengið betur á þessu ári. Þannig er nú gert ráð fyrir að varnarliðið kaupi á þessu ári talsvert meira en þau 16 tonn af nautakjöti sem samningurinn fjallaði um. Keypt verði um 50 tonn af eggjum, en sala á kjúklingum verði talsvert undir því 34 tonna marki sem um var samið, enda telja kjúklingabændur sig ekki geta annað þeirri eftirspurn. Þá var samið um sölu á 4,5 tonnum af svínarifjum, en ekki reyndist unnt að anna þeirri eftirspurn þegar til kom. Nú eru fram undan viðræður um kaup landbúnaðarafurða á næsta ári og munu fulltrúar Varnarmálaskrifstofu, landbrn., kjúklingabænda og annarra kjötframleiðenda taka þátt í þeim. Varnarliðið hefur lýst áhuga á kaupum landbúnaðarvara annarra en dilkakjöts sem nýtur ekki eins mikillar hylli varnarliðsmanna og aðrar íslenskar búvörur. Í öðru lagi er spurt hve mikið af kjötvörum og öðrum landbúnaðarvörum varnarliðið fékk að flytja inn til landsins á árunum 1985, 1986 og 1987. Ég hef einnig látið taka þær upplýsingar saman í töflu sem dreift er til þimgmanna og ekki hentar að þylja í munnlegu svari við fsp., en þar kemur m.a. fram að á árinu 1987 voru flutt inn samtals 504 tonn af kjöti, þar með töldu kjúklingakjöti, og einnig flutti varnarliðið inn 40 tonn af eggjum. Unnar landbúnaðarafurðir voru fluttar inn fyrir jafnvirði 24 millj. kr. og landbúnaðarafurðir fyrir jafnvirði 7,2 millj. kr. Virðulegi forseti. Ég er tilbúinn að láta hv. fyrirspyrjanda og öðrum þingmönnum sem þess kynnu að óska í té nánari skriflegar upplýsingar um þessi viðskipti, en hagskýrslur um þau henta sem kunnugt er illa til slíkra munnlegra svara.

Fyrirspyrjandi (Guðni Ágústsson) Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. svör hans og upplýsingar sem hann hefur dreift. Ég verð að segja um upplýsingarnar að skammt miðar. Af kjöttegundum sem hér er um rætt eins og svínakjöti sköffum við aðeins 6% til þeirra, 5% af nautakjötinu, 11% af því sem þeir borða af kjúklingum og 55% af eggjunum. Þar hefur miðað hraðast. Það sem ég vildi svo segja í viðbót er að það vill svo vel til að áður hefur verið fjallað um þetta mál á hv. Alþingi fyrir um það bil þremur árum. Þá töluðu ýmsir hv. alþm. og gáfu fyrirheit um að jafnvel mætti breyta lögum eða leita eftir samkomulagi um breytta stefnu í þessu máli sem ég vænti að hæstv. utanrrh. muni gera. Þá sagði hæstv. núv. forsrh. Steingrímur Hermannsson, sem þá var einnig forsrh., m.a., með leyfi forseta, þegar hann fjallaði um væntanlega niðurstöðu lögfræðinganefndarinnar: ,,Það kann vel að vera að ríkisstjórnin síðan ákveði að hún vilji beita sér fyrir breytingu á lögum ef í ljós kemur að úrskurðurinn er á þann veg, en um það er ekki tímabært að taka ákvörðun fyrr en álit lögfróðra manna liggur fyrir.`` --- Nú liggur það fyrir að lögfræðingarnir töldu að innflutningurinn á kjötinu væri ekki ólögmætur þrátt fyrir íslensk lög um sjúkdómavarnir frá 1928. Forsrh. sagði enn fremur: ,,Það munu verða hafnar viðræður við varnarliðið um þennan kjötinnflutning og jafnframt um kaup á íslenskum landbúnaðarafurðum öllu fremur en að flytja þær inn erlendis frá.`` --- Ég hygg að hann sé enn sömu skoðunar. Ég veit að við þetta var staðið en árangurinn varð sorglega lítill eins og kemur fram í skýrslu utanrrh. Við verðum að höggva á innflutninginn og ég tel samningaleiðina besta í því efni. Það ber að láta fyrst á hana reyna. Mesta athygli vakti þó ræða kornungs þingmanns í þessum umræðum fyrir þremur árum. Það var hæstv. núv. landbrh. Steingrímur J. Sigfússon sem þá vakti mesta athygli í þessum umræðum, en hann sagði, með leyfi forseta, í þessu máli það sem segja þarf og vitna ég í þau ummæli, með leyfi forseta, og heiti á hans stuðning í þessu máli í framhaldi af því, en Steingrímur sagði: ,,Fyrir liggur álit færustu sérfræðinga þjóðarinnar á því að hér sé um stórhættulega hluti að ræða þar sem er eftirlitslaus innflutningur á hrámeti inn í landið, jafnvel frá svæðum þar sem sjúkdómar á borð við gin- og klaufaveiki geisa eða hafa geisað einhvern tíma fyrir stuttu síðan.`` Hann taldi að þessa fyrrv. ríkisstjórn skorti stefnu í málinu, að okkur bæri að banna þennan innflutning nú þegar. Þar með lýkur tilvitnun í þessi ummæli. Vilji er allt sem þarf og látum nú til skarar skríða í þessu umdeilda máli. Ég treysti því um þá samninga sem utanrrh. gat um sem nú færu í hönd að hann taki þar forustu í því máli með aðstoð hæstv. forsrh. og hæstv. landbrh. og að menn stöðvi þennan innflutning og þá áhættu sem honum fylgir.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Virðulegi forseti. Sá sem hér talar hefur verið og er þeirrar skoðunar að meðan erlendur her dvelji í landinu, sem vonandi verður ekki lengi úr þessu, eigi hann að vera sjálfum sér nægur og dvelja hér einangrað og ekki eigi að vera við hann nein samskipti efnahagsleg af þessu tagi né öðru. Þessi her getur mín vegna lifað á dósamat eða dufti á meðan hann er hér. Það er jafnsjálfsagt og hitt að hann virði íslensk lög, þ.e. að íslensk lög gildi á Íslandi öllu. Ég hef aldrei skilið þá röksemdafærslu að íslensk lög skuli ekki gilda innan svonefndra varnarsvæða. Annaðhvort er þar verið að segja að þessi varnarsvæði séu ekki lengur hluti af Íslandi eða segja að íslensk lög skuli ekki gilda fyrir Ísland allt. Að sjálfsögðu er þessi innflutningur á jafnvel hráu kjöti inn á svæði sem lögð hafa verið undir herinn lögleysa af því tagi sem gengur þvert í gegnum öll samskipti við þennan her og helgast af því að einhver æðri lög þykjast hafa verið búin til með svonefndum varnarsamningi sem taka af almenn ákvæði íslenskra laga að því er ýmsir vilja meina. Ég tel að sjálfsögðu að það beri að stöðva þann innflutning inn á þessi svæði sem brýtur í bága við almenn íslensk lög og þar eigi engar undanþágur að gilda. Hvort það leiði síðan til þess að herinn fari vegna þess að hann fái ekki nógu góðan mat eða hann taki það upp hjá sjálfum sér að éta dósamat eða duft, það læt ég mig einu gilda. Ég er ekki sérstakur talsmaður og hvatamaður þess og mun ekki verða að menn fari að gera það að keppikefli að selja íslenskar landbúnaðarafurðir sérstaklega til þeirra Bandaríkjamanna sem dvelja þarna frekar en Bandaríkjamanna annars staðar í heiminum. Ég vil svo að lokum geta þess, virðulegur forseti, að í landbrn. eru ýmis mál til skoðunar sem lúta að sjúkdómavörnum og innflutningi á vörum sem bannaður er, meintum innflutningi, leyfilegum eða óleyfilegum.

Frsm. meiri hl. fjvn. (Sighvatur Björgvinsson) Virðulegi forseti. Fjvn. Alþingis hefur nú lokið umfjöllun sinni um fjárlagafrv. fyrir árið 1989. Frá nefndinni koma brtt. á fjórum þingskjölum, þskj. 395, 396, 397 og 398. Brtt. á þskj. 395 varða einkum og sér í lagi 4. gr. frv. og eru fluttar af meiri hl. fjvn. Brtt. á þskj. 396 tilheyra 6. gr. og eru fluttar af nefndinni allri. Brtt. á þskj. 397 varða 5. gr., þ.e. B-hluta fjárlaga, og eru þær brtt. fluttar af meiri hl. nefndarinnr. Og brtt. á þskj. 398 varða 3. gr., tekjugreinina, og eru þær einnig fluttar af meiri hl. fjvn. Áður en ég vík að brtt. vil ég nota þetta tækifæri til að endurtaka þakkir mínar við starfsfólk fjvn. og hagsýslu sem hefur veitt okkur ómetanlegt liðsinni í okkar störfum. Enn fremur vil ég þakka meðnefndarmönnum mínum í fjvn., ekki síður stjórnarandstæðingum en stjórnarsinnum, fyrir gott samstarf og þolinmæði við formann í oft erfiðri stöðu og miklu tímahraki. Vil ég nú víkja að brtt. á þingskjölunum í þeirri röð sem þingskjölin eru. Koma þá fyrst til álita brtt. á þskj. 395 frá meiri hl. fjvn. 1. brtt. á því þskj. er við 1. gr. frv. og er 1. brtt. í sjö stafliðum. Gengisbreyting íslensku krónunnar sem kom til framkvæmda þann 2. jan. sl. hefur að sjálfsögðu áhrif á útreikninga á afborgunum af teknum og veittum lánum sem færð eru undir lánahreyfingar við 1. gr. Undir sama yfirlið í greininni þarf svo einnig að koma nýr undirliður sem heitir Uppgjör á skammtímaskuld við Seðlabanka. Er hér um að ræða uppgjör á yfirdrætti ríkissjóðs hjá Seðlabanka Íslands í árslok 1988, en þá nam skuld ríkissjóðs við Seðlabanka Íslands samtals 7,3 milljörðum kr. 800 millj. kr. af þeirri fjárhæð eru frá árinu 1987, en 6,5 milljarðar vegna halla á rekstri ríkissjóðs á árinu 1988. Gert hafði verið ráð fyrir því í fjárlagafrv. að séð yrði fyrir þessari skammtímaskuld á þann veg að fyrir árslok 1988 yrði tekið erlent lán til lengri tíma og það notað til að gera skil á yfirdráttarskuld ríkissjóðs við Seðlabanka Íslands, bæði frá árinu 1987 og árinu 1988. Í greiðsluheimildarlögunum, sem samþykkt voru á Alþingi rétt fyrir jólaleyfi þingmanna, var gefin heimild til umræddrar lántöku. Hins vegar vannst ekki tími til að ganga frá nema hluta af þessu láni fyrir árslok 1988 þannig að í upphafi árs 1989 var ekki búið að ganga frá lántökum og greiða nema 2,8 milljarða af umræddri skammtímaskuld. Verður þess vegna að gera ráð fyrir lántöku til uppgjörs á skammtímaskuld við Seðlabanka Íslands á árinu 1989 vegna ársins 1988 sem nemur 4,5 milljörðum kr. Stafl. a og b í 1. brtt. varða þannig breytingar sem gera þarf vegna áhrifa gengisfellingar á lánahreyfingar og stafl. e varðar uppgjör skammtímaskulda við Seðlabankann að fjárhæð 4,5 milljarðar kr. eins og áður getur. Í staflið c í þessari brtt. er gerð tillaga er varðar veitt lán til B-hluta ríkissjóðs og er lagt til að sú fjárhæð, sem í frv. er 1 milljarður 265 millj. kr., hækki um 75 millj. kr. og verði 1 milljarður 340 millj. Ástæðan er sú að gert er ráð fyrir að hefja mjög viðamikla endurbyggingu Þjóðleikhússins á árinu 1989. Í þá endurbyggingu verður ráðist strax að loknu yfirstandandi leikári og verður endurbyggingin mjög kostnaðarsöm þar sem húsið er orðið ákaflega illa farið og miklar breytingar þarf á því að gera af þeim sökum. Á árinu 1989 þarf því að afla fjár til umræddra framkvæmda sem á því ári er áætlað að kosti 75 millj. kr. Er í þessari tillögu gert ráð fyrir slíkri lántöku og síðan í B-hluta, þar sem fjallað er um Þjóðleikhús, gert ráð fyrir samsvarandi framkvæmdakostnaði. Eins og áður segir mun þessi viðamikla endurbygging hefjast þegar að loknu því leikári sem nú stendur. Fyrirsjáanlegt er að hún mun taka talsverðan tíma og er óhjákvæmilegt annað en gera ráð fyrir því að á meðan endurbyggingin standi yfir þurfi að gera talsverðar breytingar á starfi leikhússins. M.a. muni leggjast niður sýningar á aðalsviði hússins, a.m.k. um verulegan hluta þess tíma sem endurbyggingin stendur yfir, og munu þær ekki geta hafist fyrr en að lokinni endurbyggingu hússins. Þjóðleikhúsið hefur stofnað til mjög mikilla launaskulda við ríkissjóð sem ekki er fyrirsjáanlegt að húsinu takist að greiða eins og sakir standa og raunar er ekki heldur fyrirsjáanlegt að sú skuldasöfnun verði stöðvuð nema með umtalsverðum breytingum og endurskipulagningu á rekstri hússins. Þann tíma sem starfræksla Þjóðleikhússins liggur að miklu leyti niðri vegna endurbóta á byggingunni verður því að nota til að endurskipuleggja rekstur hússins og skoða m.a. samningamál við starfsfólk og aðra. Fjvn. leggur ríka áherslu á að sú endurskoðun fari fram og mun fyrir sitt leyti fylgjast með því að það verði gert. Tölul. d í 1. brtt. á þskj. 395 varðar síðan hluta- og stofnfjárframlög. Samkvæmt frv. eftir 2. umr. er gert ráð fyrir að varið verði 115 millj. kr. til slíkra framlaga. Þann 1. jan. sl. tók nýtt fyrirtæki, Bifreiðaskoðun Íslands hf., við starfsemi Bifreiðaeftirlits ríkisins. Ráð var fyrir því gert að ríkissjóður legði hinu nýja fyrirtæki til 40 millj. kr. í hlutafé. Ekki var endanlega gengið frá samningum og stofnframlagi ríkissjóðs á árinu 1988, en á því ári voru greiddar 20 millj. af þeim 40 sem fyrirheit höfðu verið gefin um. Verður því að gera ráð fyrir 20 millj. kr. hlutafjárframlagi á árinu 1989 til endanlegrar greiðslu á hlutafjárloforðum ríkissjóðs í Bifreiðaskoðun Íslands hf. Samkvæmt því er gerð sú brtt. við 1. gr. fjárlagafrv. að liðurinn hluta- og stofnfjárframlög hækki úr 115 millj. kr. í 135 millj. kr. Stafliður f varðar liðinn Innlend útgáfa verðbréfa og er þar lagt til að liðurinn verði hækkaður um 600 millj. kr. Stafliður g varðar nýjan lið, erlenda lántöku upp á 4 milljarða 635 millj. kr., og hefur ástæðan fyrir þessari tillögu þegar verið skýrð. Er hér um ræða þá lántöku sem rætt var um að taka þyrfti erlendis til uppgjörs á skammtímaskuldum við Seðlabanka Íslands vegna halla á ríkissjóði á árinu 1988. Þær tillögur sem hér á eftir koma varða allar 4. gr. frv., allt aftur að 52. brtt. á þskj. 395. Allar þessar brtt. eru fluttar af meiri hl. fjvn., en mjög margar af brtt. þessum við 4. gr. eru hins vegar afgreiddar af nefndinni í heild og að þeim staðið með hefðbundnum hætti þannig að minni hl. fjvn. stendur með meiri hlutanum að afgreiðslu margra þessara brtt. Í hópi brtt. við 4. gr. sem fluttar eru á þskj. 395 eru hins vegar allnokkrar tillögur sem fluttar eru samkvæmt ákvörðun og að tilmælum ríkisstjórnarinnar og varða samþykktir ríkisstjórnarinnar um breytingar á einstökum útgjaldaliðum. Minni hl. fjvn. stendur að sjálfsögðu ekki að slíkum tillögum sem fluttar eru samkvæmt ákvörðun og tilmælum ríkisstjórnar. Til þess að flækja ekki mál að óþörfu var því það ráð tekið að meiri hl. fjvn. stæði einn að öllum brtt. við 4. gr. sem hér eru fluttar, bæði þeim tillögum sem fluttar eru samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnar og eins þeim tillögum sem samkomulag varð um í fjvn. Er þetta gert eins og áður segir til einföldunar, en ég ítreka að sumar af þessum tillögum sem ekki varða ákvarðanir ríkisstjórnarinnar eru gerðar í samvinnu fjvn. 1. brtt. við 4. gr., þ.e. önnur brtt. á því þskj., varðar embætti forseta Íslands. Þar er lagt til að viðfangsefnið 501, Viðhald fasteigna, hækki í 12 millj. kr. Í þeirri tillögu, ef hún verður afgreidd með samþykki, er fólgin sú ákvörðun Alþingis að hefjast handa á árinu 1989 um umfangsmiklar framkvæmdir við endurbyggingu á efri hæð forsetasetursins á Bessastöðum. Þarna er um brýna og nauðsynlega framkvæmd að ræða sem m.a. hefur verið fjallað um opinberlega. Áætlanir um framkvæmdina, m.a. kostnaðaráætlanir um endurbygginguna, hafa verið lagðar fyrir fjvn. Er ekki laust við að nefndarmönnum þyki sú framkvæmd vera nokkuð kostnaðarsöm og spurningar hafa risið hvort ekki væri unnt að ráðast í þetta þarfa viðfangsefni fyrir minni kostnað en þó svo að verkinu væri fullur sómi sýndur. Til samanburðar má geta þess að eins og kostnaðaráætlunin liggur nú fyrir um þetta verk mundi þessi endurbygging per fermetra kosta tvisvar sinnum hærri fjárhæð en nam byggingarkostnaði pr. fermetra á hinu margumtalaða mannvirki Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Fjvn. gafst ekki tækifæri til að skoða nánar þessar kostnaðaráætlanir, en að sjálfsögðu er nauðsynlegt að það verði gert og það verður án efa gert. Með tillögu sinni vill nefndin hins vegar stuðla að því að framkvæmdir geti hafist á árinu 1989, en leggur að sjálfsögðu til að áætlanirnar verði skoðaðar betur og tilboða leitað í þeim tilvikum þar sem unnt er að viðhafa útboð í þeirri von að verkið verði hægt að vinna eins og verklýsing segir til um án þess þó að af því þurfi að hljótast sá mikli kostnaður sem kostnaðaráætlunin gerir ráð fyrir. Þá er í b-tölul. 2. brtt. lagður til nýr liður varðandi forsetaembættið þar sem gert er ráð fyrir því að önnur af tveimur bifreiðum embættisins verði endurnýjuð. Báðar bifreiðar forsetaembættisins eru 6--7 ára gamlar og beðið hefur verið um af embættinu að heimila að endurnýja aðra þessa bifreið. 3. brtt. varðar Alþingi. Þar hefur fjvn. fylgt þeirri reglu að leitast af fremsta megni við að áætla útgjöld Alþingis í samræmi við raunveruleg útgjöld einstakra viðfangsefna eins og þau birtast í ríkisreikningi. Það þjónar engum tilgangi að styðjast við svo rangar áætlanir fjárveitingavaldsins um rekstur löggjafarsamkundunnar að kostnaður við hefðbundna og óhjákvæmilega og eðlilega starfsemi þingsins fari árlega tugum milljóna fram úr áætlun. Áherslu ber að leggja á varðandi þá stofnun eins og aðrar að áætlanir í fjárlögum séu sem réttastar miðaðar við raunveruleikann eins og hann er, en þó þannig að fyllsta aðhalds sé að sjálfsögðu gætt. Þess sjónarmið voru ríkjandi hjá fjvn. varðandi tillögugerð hennar um útgjöld Alþingis. 1. tölul. þessara breytinga varðar þannig skrifstofu- og alþingiskostnað Alþingis og er lögð þar til hækkun upp á 3,3 millj. kr. þannig að heildarútgjöld skrifstofu- og alþingiskostnaðar verið 143 millj. 198 þús. kr. Hækkunin er öll til komin vegna leigukostnaðar þeirra tveggja hæða að Austurstræti 14 sem Alþingi tók á leigu í haust, en kostnaður þeirra vegna lá ekki fyrir þegar fjárlagafrv. var samið en verður að sjálfsögðu að taka tillit til hans. Þá er lagt til í b-staflið að liðurinn 106, Útgáfukostnaður Alþingistíðinda, hækki um 5 millj. kr. og er það í samræmi við niðurstöður um raunverulegan útgáfukostnað. Þá er lagt til í c-staflið að viðfangsefni 110, Umboðsmaður Alþingis, hljóti hækkun er nemi 1 millj. kr. og er það vegna kostnaðar við aðkeypta sérfræðiþjónustu, en kostnaður vegna aðkeyptrar sérfræðiþjónustu hlýtur óhjákvæmilega að verða allmikill hjá embætti eins og því sem hér um ræðir sem verður að sinna fjölmörgum og mjög ólíkum erindum og leita umsagnar og álits ýmissa aðila sem embættið getur ekki haft í þjónustu sinni sem fastráðið fólk. Stafl. d varðar leiðréttingu á kostnaði við þátttöku hjá Alþjóðaþingmannasambandinu og stafl. e er svo nýr liður. Eins og kunnugt er tók utanrrn. þá ákvörðun á nýliðnu ári að tilkynna að ráðuneytið mundi ekki lengur greiða kostnað vegna þátttöku fulltrúa þingflokkanna í sendinefnd Íslands á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna, en þann kostnað hefur utanrrn. greitt um margra ára bil eða sennilega allt frá því að þessu verkefni var sinnt í fyrsta skipti. Féll því á Alþingi sá kostnaður sem af því hlýst að fulltrúar þingflokkanna sóttu fundi allsherjarþingsins á sl. hausti, að jafnaði þrjár vikur á hverju hausti hver fulltrúi til þess að kynna sér umræður á þessari mikilvægu alþjóðasamkomu. Tillagan í staflið e á þskj. 395 varðar það að þetta viðfangsefni verði tekið upp sem sérstakt viðfangsefni á vegum Alþingis, fái númerið 136 og heiti viðfangsefnisins verði: Þátttaka alþingismanna í allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Kostnaður verði áætlaður 2 millj. kr. Í sambandi við þessa afgreiðslu vil ég taka fram eftirfarandi: Til þess var mælst af þingforsetum á sínum tíma að þátttaka fulltrúa þingflokkanna í sendinefnd Íslands á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna miðaðist við alþingismenn eina. Þessum tilmælum þingforseta hefur ekki að öllu leyti verið fylgt, enda hefur þessi þátttaka ekki verið á vegum Alþingis fram til þessa heldur á vegum utanrrn. og fulltrúar þingflokkanna í sendinefndinni hafa talist starfsmenn ráðuneytisins meðan á dvölinni hefur staðið á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna, en ekki verið fulltrúar Alþingis á þeim vettvangi. Hafa fulltrúar þingflokkanna þannig sinnt störfum í tilteknum fastanefndum á allsherjarþinginu. Í hlut þeirra hefur komið að skila ráðuneytinu daglegum skýrslum eins og um starfsmenn ráðuneytisins væri að ræða en ekki fulltrúa Alþingis. Fulltrúar annarra þjóðþinga á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna hafa hins vegar fyrst og fremst því hlutverki að gegna að fylgjast með og kynna sér þau umræðuefni sem á dagskrá eru hverju sinni að þeirra eigin vali og í samræmi við áhuga þeirra á þeim umræðuefnum sem á dagskrá eru og fulltrúarnir því ekki bundnir við störf í einhverri tiltekinni undirnefnd alla veru sína á þinginu. Þar eð utanrrn. greiðir ekki lengur kostnað af þessari starfsemi heldur hefur hann alfarið flust yfir til Alþingis er ekki lengur um það að ræða að Alþingi geti greitt kostnað annarra þátttakenda en alþingismanna. Þingflokkarnir geta því hér eftir ekki tilnefnt aðra fulltrúa af sinni hálfu til setu á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna en alþingismenn því ekki er heimilt að Alþingi greiði slíkan kostnað vegna annarra en alþingismanna. Hafi þingmenn einhvers þingflokks ekki aðstæður til eða áhuga á að sækja allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna er því ekki um það að ræða að sá þingflokkur geti átt fulltrúa þar í það sinn og yrði það þá ákvörðun alþingisforseta og þingflokkaformanna hvort öðrum þingflokkum yrði gefinn kostur á að tilnefna í það sæti eða þátttaka félli niður. Sú breyting sem hér um ræðir hefur einnig annað í för með sér. Fulltrúar Alþingis í sendinefnd Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum verða eftir þessa breytingu ekki lengur starfsmenn utanríkisþjónustunnar heldur áheyrnarfulltrúar á allsherjarþinginu eins og þingmenn annarra löggjafarsamkoma hafa verið. Þeim verður því eftirleiðis í sjálfsvald sett með hvaða hætti þeir kjósa að kynna sér þau mál sem til umræðu eru á allsherjarþinginu og hvernig þeir vilja haga veru sinni þar. Eftirleiðis eru þau fulltrúar Alþingis á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna en ekki þar í störfum á vegum utanrrn. Brtt. 4 varðar Þjóðhagsstofnun. Þar er lagt til að launagjöld hækki um 2 millj. 903 þús. og er þar miðað við að umsvif stofnunarinnar verði þau sömu og á árinu 1988, en Þjóðhagsstofnun hafa nýlega verið falin ýmis ný verkefni. Þar er gert ráð fyrir því að sértekjur stofnunarinnar hækki um 1 millj. 140 þús. kr. og er það í samræmi við þessa afgreiðslu. 5. brtt. varðar Tilraunastöð Háskólans að Keldum. Þar er lagt til að viðfangsefnið 101 Almennur rekstur lækki um 3 millj. kr. en á móti hækki um sömu fjárhæð viðfangsefnið 110 Rannsóknadeild fisksjúkdóma. Er þetta til samræmis við breytingu sem gerð var varðandi meðferð þessarar stofnunar við 2. umr. fjárlaga þar sem m.a. áætlun um sértekjur var verulega lækkuð vegna fyrirsjáanlegra minni umsvifa og tekna af sölu bóluefnis, en þau minnkandi umsvif munu gera fært að flytja til viðfangsefni milli deilda. 6. brtt. varðar svo tillögu sem ég tók aftur til 3. umr. við 2. umr. fjárlaga vegna ábendinga sem komu fram í umræðunni er vörðuðu fjárveitingu til liðarins Önnur leiklistarstarfsemi. Í tillögum fjvn. við 2. umr. var gert ráð fyrir því að þetta viðfangsefni, Önnur leiklistarstarfsemi, lækkaði verulega og var það skýrt með því að viðfangsefni sem áður féllu undir þann lið yrðu nú sjálfstæð í fjárlögum og fyrir því séð annars staðar. Fjvn. hefur endurskoðað tillögur sínar varðandi þennan lið og leggur til að ekki verði um eins mikla lækkun að ræða á framlögum til annarrar leiklistarstarfsemi og gert var ráð fyrir í tillögum hennar við 2. umr. Miðast tillaga nefndarinnar við að menntmrh. hafi jafnmikið fé óráðstafað til stuðnings við aðra leiklistarstarfsemi á árinu 1989 og hann hafði á árinu 1988 og hefur þá verið tekið tillit til þeirra viðfangsefna sem áður voru inni á þessum lið en hafa nú fengið sérstakt fjárlaganúmer. Hvað aðra stafliði þessarar brtt. varðar heldur fjvn. við upphaflega tillögu sína eins og henni var lýst við 2. umr., enda komu ekki athugasemdir við þá umræðu fram við þessa þrjá stafliði, stafliði b, c og d. 7. brtt. varðar liðinn Bygging íþróttamannvirkja og er sundurliðun þar nánar lýst. 8. brtt. varðar viðfangsefni 2-999 192 Ýmis framlög. Er þar lagt til að sá liður verði hækkaður úr 8 millj. 890 þús. kr. í 11 millj. 490 þús., en fjvn. mun síðar fjalla um skiptingu á þeim lið. 9. brtt. varðar liðinn 3-103 Skrifstofa ráðherranefndar Norðurlandaráðs. Er þar lagt til að tilfærslur til einstaklinga, samtaka og heimila hækki um 2,3 millj. kr. og er þar um að ræða leiðréttingu á fjárframlögum vegna hlutar Íslands í kostnaði við starf á vegum norrænu ráðherranefndarinnar. Brtt. 10 er um nýjan lið, 4-221 Áburðarverksmiðja ríkisins, almennur rekstur, og er um að ríkisframlag verði veitt að fjárhæð 22 millj. kr. Það samkomulag var gert við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1988 að á því ári og árinu næsta yrðu greidd ríkisframlög til Áburðarverksmiðjunnar alls að upphæð 40 millj. kr. á verðlagi ársins 1988. Fyrri hluti þessarar greiðslu fór fram í fjárlögum ársins 1988 og vísa ég til þess sem ég sagði í fjárlagaræðu um þá afgreiðslu, en þar var gefin yfirlýsing um að samkomulag hefði náðst milli fjvn., fjmrh. og landbrh. um að á næsta ári yrði greiddur síðari hluti þessa framlags verðbættur. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1989 var hins vegar ekki gert ráð fyrir að þetta framlag yrði greitt. Um er hins vegar að ræða skuldbindandi samkomulag sem fjvn. leggur til að staðið verði við og gerir því hér tillögu um 22 millj. kr. fjárframlag úr ríkissjóði til Áburðarverksmiðju ríkisins á árinu 1989. Er það lokagreiðsla og samkvæmt fyrrnefndu samkomulagi er ekki gert ráð fyrir því að um frekari fjárframlög verði að ræða úr ríkissjóði til Áburðarverksmiðjunnar. 11. brtt. varðar Skógrækt ríkisins. Ekki er þar um að ræða tillögur um neinar hækkanir heldur fyrst og fremst um orðalagsbreytingar og minni háttar tilfærslur. Í sambandi við Skógrækt ríkisins vil ég þó taka fram að fjvn. fékk bréf frá landbrn. sem sent hafði verið til Skógræktarinnar þar sem ítrekaður var sá vilji ráðherrans að Skógræktin hæfi undirbúning að flutningi aðalbækistöðvar sinnar austur á land og verði sem samsvari launagreiðslum til eins manns varið til þess verkefnis að undirbúa þann flutning. 12. brtt. varðar landgræðslu- og landverndaráætlun. Hér er um að ræða ákvörðun og samþykkt ríkisstjórnarinnar um afgreiðslu þess máls sem ríkisstjórnin náði samkomulagi um og meiri hl. fjvn. flytur. Hækkunin skýrist á eftirfarandi hátt: Landgræðsluáætlun, til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins: Framlag hækki um 500 þús. Landgræðsluáætlun, framlag til Skógræktar ríkisins: Liðurinn hækki um 900 þús. Landgræðsluáætlun, framlag til Landgræðslu ríkisins: Liðurinn hækki um 5,5 millj. kr. Landgræðsluáætlun, ýmis starfsemi: Liðurinn hækki um 200 þús. kr. Landgræðsluáætlun, óskipt: Liðurinn falli brott. Í framhaldi af þessari tillögu er síðan 13. brtt. um að á landgræðslu- og landverndaráætlun komi nýr liður, Landþurrkun að fjárhæð 500 þús. kr., en sambærilegur liður var áður færður undir Búnaðarfélag Íslands og nam á fjárlögum yfirstandandi árs 700 þús. kr. en er nú felldur niður. Sundurliðun kemur síðar fram á sérstöku yfirliti á þskj. 395. Þá er brtt. 14 einnig tengd við sömu ákvörðun ríkisstjórnarinnar, en þar er að inn á landverndar- og landgræðsluáætlun bætist nýr liður, Fyrirhleðslur. Sá liður hefur verið inni á fjárlögum undanfarin ár en féll niður í fjárlagafrv. Lagt er til að til fyrirhleðslna samkvæmt þessum lið verði veitt samtals 16,5 millj. kr. og kemur sundurliðun fram á sérstöku yfirliti. Fram skal tekið að í samþykkt ríkisstjórnarinnar og afgreiðslum og í þessum tillögum meiri hl. fjvn. er ekki gert ráð fyrir því að landgræðsluáætlun sé að fullu verðbætt. Skýringar eru að sjálfsögðu þær að á sama tíma og menn neyðast til að rifa seglin á öllum sviðum við afgreiðslu fjárlaga sökum sérstakra aðstæðna í efnahagsmálum okkar Íslendinga þykir ekki fært á árinu 1989 að leggja til að landgræðsluáætlun verði að fullu verðbætt. Brtt. 15 varðar síðan viðfangsefnið 4-288 Jarðræktarlög, framlög, og er þar um nýjan lið að ræða, Framlög til búnaðarsambanda að fjárhæð 9 millj. kr. Þessi afgreiðsla á sér fordæmi frá afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1988. Í sambandi við þessar afgreiðslur er rétt að taka fram að landbrh. hyggst láta endurskoða lög um jarðræktarframlög og einnig búfjárræktarlög. Gert er ráð fyrir því að þær breytingar sem sú endurskoðun hefur í för með sér dragi úr útgjöldum vegna nýframkvæmda sem tengjast hefðbundnum búgreinum. Í tengslum við endurskoðun og afgreiðslu nefndra lagabreytinga er ætlunin að ganga frá uppgjöri á skuldum vegna þegar tilkominna framkvæmda samkvæmt gildandi jarðræktar- og búfjárræktarlögum og leita samkomulags um greiðslu þeirra á tilteknu tímabili. Brtt. 16 varðar söluskatt í sjávarútvegi. Er gerð tillaga um að endurgreiðsla á söluskatti verði lækkuð um 30 millj. kr., en á móti komi nýr liður, 110 Útflutningsráð Íslands, með 30 millj. kr. framlagi. Er þetta sambærileg afgreiðsla og gerð var í fyrra við 3. umr. fjárlaga og er þessi breyting gerð að tilmælum sjútvrn. Brtt. 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25 og 26 varða síðan eitt og sama mál, en þar er um að ræða tilfærslur á stöðugildum tollgæslumanna frá embætti ríkistollstjóra og til viðkomandi sýslumanna- og bæjarfógetaembætta og embættis tollstjórans í Reykjavík. Ekki er hér um að ræða aukin útgjöld heldur tilfærslur og samsvarandi breytingar sértekna. Brtt. 27 varðar viðfangsefnið 303 620 Byggingar á prestssetrum. Er þar gerð tillaga um að fjárveiting til viðfangsefnisins verði hækkuð um 4,5 millj. og verði 11,5 millj. kr. alls. Í frumvarpstölunni, sem er 7 millj. kr., er gert ráð fyrir að 1 millj. renni til byggingar prestsseturs í Bjarnanesprestakalli. Á fjárlögum í fyrra voru veittar 2 millj. kr. til þess viðfangsefnis en fest hafa verið kaup á íbúðarhúsi til bráðabirgða fyrir prestinn. Þetta íbúðarhús er ekki ætlað sem framtíðarbústaður hans. Með fjárveitingu ársins 1988 og fjárveitingu þeirri sem hér er lögð til verða til ráðstöfunar alls 7,5 millj. kr. til byggingar embættisbústaðar prests í Bjarnanesprestakalli og er gert ráð fyrir því að þeirri fjárhæð verði varið til framtíðarembættisbústaðar fyrir prestinn í þessu prestakalli og að sá framtíðarbústaður verði að sjálfsögðu á prestssetrinu sjálfu. Tillaga 28 varðar Byggingarsjóð ríkisins. Er þar lagt til að tilfærslur lækki um 70 millj. kr. og er það vegna ráðstafana ríkisstjórnarinnar til lækkunar ríkisútgjalda. Tillaga 29 varðar Byggingarsjóð verkamanna. Er þar lagt til að tilfærslur verði lækkaðar um 80 millj. kr. vegna ráðstafana ríkisstjórnarinnar til lækkunar ríkisútgjalda. Brtt. 30 varðar skipulagsstjóra ríkisins. Þar er gerð tillaga um að sértekjur verði lækkaðar um 12 millj. kr. Er það miðað við óbreytt lög um skipulagsgjöld og er þar með horfið frá því að gera ráð fyrir því í fjárlagafrv. og fjárlögum að flutt verði frv. á Alþingi er breyti skipulagsgjöldum til hækkunar. Tillaga 31 varðar málefni fatlaðra á Norðurlandi eystra, verndaðan vinnustað á Bjargi. Er lagt til að fjárveiting verði veitt að fjárhæð 2 millj. kr. vegna uppgjörs á rekstrarhalla. Brtt. 32 varðar Framkvæmdasjóð fatlaðra. Þar er lagt til að framlög hækki um 1 millj. kr. og er hækkunin ætluð til að koma sundlaug vistheimilisins Sólborgar á Akureyri í notkun. Tillaga 33 varðar Vinnueftirlit ríkisins. Lagt er til að áætlun um sértekjur stofnunarinnar verði lækkuð um 10 millj. 41 þús. kr. þannig að stofnunin skili ekki tekjum í ríkissjóð eins og áformað var. Hins vegar er löngu orðið tímabært að málefni þessarar stofnunar verði tekin til rækilegrar skoðunar og hún verði endurskipulögð, m.a. þannig að hún geti alfarið staðið sjálf undir útgjöldum við starfsemi sína en hafi þá um leið meira frjálsræði um starfsemi og starfshætti. Tillaga 34 varðar viðfangsefni 7-999 131 Félagasamtök, styrkir á vegum félmrn. Er þar lögð til hækkun um 1 millj. kr. og er hækkunin ætluð til styrktar við Blindravinnustofuna vegna hallarekstrar bursta- og körfugerðar. 35. brtt. varðar Tryggingastofnun ríkisins, sjúkratryggingar. Er þar lögð til lækkun um 80 millj. kr. og tengist sú tillaga ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar til lækkunar ríkisútgjalda og er í samræmi við þær lækkanir og launakostnaði sem gerð verður grein fyrir hér á eftir. Brtt. 36 varðar læknishéraðasjóð. Er þar lögð til hækkun sem nemur 1,5 millj. kr. Er sú hækkun vegna aukningar á ríkisframlagi í sjóðinn. Brtt. 37 er í tveimur stafliðum. Fyrri stafliður, stafl. a, felur ekki í sér neina breytingu á fjárhæð heldur aðeins orðaskýringu um framlagið sem hér er um að ræða, þ.e. stuðning við Krabbameinsfélag Íslands. Hér er ekki um rekstrarstuðning að ræða heldur greiðslu samkvæmt samningi milli ríkisins og Krabbameinsfélagsins um krabbameinsleit. Er brtt. gerð um þessa orðalagsviðbót til að taka af öll tvímæli um hvers kyns fjárframlag er hér um að ræða. Stafl. b varðar viðfangsefni 195 Kynsjúkdómar, eyðni. Þar er lagt til að framlagið hækki um 2,5 millj. kr. Í sambandi við heilbrigðismálin og málefni heilbrmrn. vil ég sérstaklega taka fram eftirfarandi: 1. Í fjárlagafrv. því, sem hér er til umræðu og afgreiðslu, er ekki gert ráð fyrir því að hefja á árinu 1989 frekari framkvæmdir við svokallaða tengibyggingu eða tengigang við krabbameinslækningadeild Landspítalans. Fjvn. flytur ekki tillögur um breytingar á þeirri ákvörðun í fjárlagafrv. Ástæðan er ekki sú að ríkisstjórn og Alþingi geri sér ekki fulla grein fyrir því að þessum framkvæmdum verður að halda áfram. Fullur vilji er á því að þessu verki verði haldið áfram eins og til er stofnað og ber alls ekki að skoða þá afgreiðslu sem hér er gerð tillaga um sem ákvörðun fjárveitingavaldsins um að nú eigi að gera hlé á framkvæmdum við K-byggingu. Ákvörðunin um að leggja ekki til að veruleg fjárveiting verði veitt til áframhaldandi byggingarframkvæmda á landspítalalóð er aðeins og einvörðungu tengd þeim sérstöku erfiðleikum sem nú er við að fást í efnahagsmálum landsmanna. Verði breytingar þar á á árinu 1989, sem breyti verulega forsendum fjárlaga þannig að svigrúm gefist til þess að sinna þeim viðfangsefnum sem ekki er talið mögulegt að sinna við afgreiðslu fjárlaga nú, munu þessi mál verða skoðuð. Einnig vil ég að ljóst liggi fyrir að það er ásetningur að halda áfram þeim framkvæmdum sem ráðast þarf í á landspítalalóðinni í samræmi við tillögur yfirstjórnar mannvirkjagerðar á landspítalalóð og munu þau áform að sjálfsögðu koma á dagskrá að nýju við gerð fjárlaga fyrir árið 1990. 2. Þá vil ég taka fram að mjög ítarleg og athyglisverð skýrsla barst fjvn. frá stjórnarnefnd ríkisspítala um launaþróun á vegum ríkisspítalanna á undanförnum árum og að hve miklu leyti rekja má þá launaútgjaldaþróun, þ.e. hækkun álagsgreiðslna o.fl., til sérstakra aðstæðna eins og gerðar kjarasamninga sem áhrif hafa til launakostnaðarauka umfram það sem ráð er fyrir gert. Var þess óskað í þessari greinargerð að fjvn. beiti sér fyrir því að teknar verði upp viðræður um gerð kjarasamninga eins og stjórnarnefnd ríkisspítala hefur óskað eftir. Fjvn. hefur samþykkt fyrir sitt leyti að fallast á þessi tilmæli og mun beita sér fyrir því að sérstök athugun verði gerð á áhrifum kjarasamninga á launaútgjöld ríkisspítalanna með þeim hætti sem stjórnarnefndin hefur óskað eftir. 38. brtt. á þskj. 395 varðar svo viðfangsefnið 926 Ríkistollstjóri. Fyrsti stafliðurinn varðar almennan rekstur ríkistollstjóraembættisins og er viðfangsefnið lækkað um 118 millj. 712 þús. kr. Er þar um að ræða áhrif vegna tilflutnings á stöðugildum tollgæslumanna og þeim kostnaði er því fylgir frá embætti ríkistollstjóra til tollstjórans í Reykjavík og til embætta sýslumanna og bæjarfógeta. Þá er stafliður b þar sem viðfangsefnið Tölvubúnaður, bifreið o.fl. er lækkað um 900 þús. kr. Er þar um að ræða tilfærslu á stofnkostnaðarfjárveitingu til tollstjórans í Reykjavík. Loks er lagt til að sértekjur lækki um 6 millj. 851 þús. kr. og tengist það einnig ákvörðuninni um tilflutning tollgæslumanna sem að framan var getið. 39. brtt. tengist sama máli og varðar tollstjórann í Reykjavík. Þar er tekinn inn nýr liður, Tollgæsla, og fjárhæðin 99 millj. 969 þús. kr. vegna tilfærslunnar frá embætti ríkistollstjóra og viðfangsefni 610 Tölvubúnaður hækkar um 900 þús. kr. af sömu ástæðu. Tillaga 40 varðar liðinn 9-381 Uppbætur á lífeyri. Þar er lagt til að viðfangsefnið verði hækkað um 90 millj. kr. og er það vegna leiðréttingar og umreiknings á uppbótum á lífeyri. Þá er næst tillaga 41 og varðar hún viðfangsefnið Ríkisábyrgðasjóður. Þar er lögð til lækkun að fjárhæð 78 millj. kr. og tengist sú tillaga ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar til lækkunar ríkisútgjalda. Þá kemur 42. brtt. er varðar viðfangsefnið 9-989, Launa- og verðlagsmál. Í þessari brtt. er lagt til að tillit verði tekið til áhrifa þeirra breytinga sem orðið hafa vegna ákvarðananna um breytingar á gengi íslensku krónunnar sem teknar voru og komu til framkvæmda þann 2. jan. sl. Þessi ákvörðun hefur áhrif á útgjöld ríkisins með tvennum hætti. Annars vegar eins og segir í 42. brtt. á þskj. 395 og varðar liðinn 9-982, Launa- og verðlagsmál, og hins vegar er varðar 50. brtt. á því þskj. er fjallar um viðfangsefnið 15-991 Ýmis lán ríkissjóðs, vaxtagreiðslur. Í A-hluta frv. til fjárlaga er rekstrarkostnaður einstakra stofnana á verðlagi sem miðað er við janúar 1989. Á einum fjárlagalið, 09-989 Launa- og verðlagsmál, er ætlað fyrir fé til að mæta þeim breytingum á launum og rekstrargjöldum innan ársins sem eru í samræmi við almennar forsendur frv. Heildartölur frv. voru því á áætluðu meðalverðlagi ársins 1989. Vaxtagjöld vegna A-hluta eru síðan færð upp á einum fjárlagalið 15-991, Ýmis lán ríkissjóðs, vextir. Við gerð frv. var miðað við að laun hækkuðu um 8% milli ára, almennt verðlag um 12% og að gengið yrði um 7% hærra að jafnaði en það var 1988. Endurskoðun á verðlagsforsendum eftir gengisfellingu í janúar 1989 leiðir til þess að rétt er talið að miða launabreytingar eftir sem áður við 8%, en hækka breytingu á almennu verðlagi um 1,5% og gengi um 4%. Útgjöld sem beint eru tengd gengi önnur en vextir, svo sem framlög til alþjóðastofnana, kostnaður við sendiráð og fleira, eru alls um 400 millj. kr. Áætlað er að þessi kostnaður hækki um 16 millj. kr. vegna gengisbreytinganna. Rekstrargjöld önnur en laun eru 9,5 milljarðar kr. þegar frá eru dregin gengistengd gjöld sem þegar hafa verið hækkuð. Hækkun á þessum lið um 1,5% er um 143 millj. kr. Í samræmi við það er gerð tillaga um að liðurinn Launa- og verðlagsmál hækki um 160 millj. kr. vegna breytinga á almennu verðlagi og gengi og er það skýringin á 42. brtt. Áætlaðar vaxtagreiðslur voru endurskoðaðar með tilliti til gengisbreytingarinnar að því er varðar erlend lán, en með tilliti til lánskjaravísitölu þegar um innlend lán var að ræða. Var talið rétt að hækka þá áætlun um 190 millj. kr. Af sömu ástæðum er einnig talið rétt að hækka áætlun um afborganir af teknum lánum um 140 millj. kr. og afborganir af veittum lánum um 70 millj. kr. Þessar fjárhæðir snerta ekki útgjöld A-hluta en koma fram undir lánahreyfingum í 1. gr. frv. Samtals nema áhrif gengisbreytingarinnar á launa- og verðlagsmál annars vegar og vaxtaútgjöld hins vegar því um 350 millj. kr. til hækkunar. Ég ítreka að hér er um það að ræða að samkvæmt mati Þjóðhagsstofnunar, sem barst fjvn. í gær, var gert ráð fyrir því að launahækkanirnar milli áranna 1988 og 1989 nemi 8% og hefur þá verið tekið tillit til áhrifa gengisbreytingarinnar. Hér er um sömu prósentutölu að ræða hvað varðar laun og þegar er búið að áætla fyrir í fjárlagafrv. Gengisbreytingin þann 2. jan. 1989 mun því ekki breyta launaforsendunum frá því sem ráð var fyrir gert í frv. Fyrir viðbótarútgjöldum vegna áhrifa gengisbreytinganna hvað varðar launalið hefur því þegar verið séð í frv. Sjálfsagt verða einhverjir til að efast um að hér sé nægilega ríflega áætlað fyrir áhrifum gengisbreytingarinnar. Um það er enn að segja að samkvæmt áætlunum Þjóðhagsstofnunar eru launabreytingar milli áranna 1988 og 1989 ekki meiri en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlagafrv. þrátt fyrir gengisbreytinguna í janúarbyrjun. Hún gefur sem sé ekki tilefni til að áætla aukningu launaútgjalda hjá ríkinu umfram það sem fjárlagafrv. gerði ráð fyrir. En það er auðvitað í launaútgjöldum sem breytingarnar yrðu mestar og mjög verulegar ef gengisbreytingin hefði breytt launaforsendum fjárlagafrv. sem hún ekki hefur gert. Þetta er meginskýringin á því að gengisbreytingin hefur ekki í för með sér meiri útgjaldaauka á liðnum uppbætur á laun og verðlagsmál en þær 160 millj. kr. er ég áður nefndi. 43. brtt. er í tveimur stafliðum. Fyrri stafliður varðar viðfangsefnið 118 sem er undirliður 9-999 Ýmislegt á vegum fjmrn. Þar er lagt til að tiltekin orðalagsbreyting verði gerð á texta. Í frv. er rætt um styrk til dagblaðaútgáfu. Er lagt til að orðalaginu verði breytt í ,,styrkur til blaðaútgáfu``. Þá er lagt til í staflið b að nýr liður verði tekinn í fjárlög er heiti Ýmsar endurgreiðslur og til hans verði varið fjárhæð er samsvari 10 millj. kr. Þar er gert ráð fyrir að hægt verði að sinna beiðnum um ýmsar undanþágur frá greiðslu söluskatts og aðflutningsgjalda sem ávallt hefur verið leitað eftir í 6. gr. fjárlaga, en með breytingu söluskattslaganna í fyrra var tekin sú stefna að fella niður þann hátt að sinna öllum slíkum erindum með heimildagreinum á fjárlögum með því m.a. að setja inn almenna undanþáguheimild í söluskattslögin. Nú hefur komið í ljós að sú almenna heimild er í einstökum tilvikum ekki fullnægjandi þegar sérstaklega stendur á. Hafa nokkrar umsóknir um slíkar endurgreiðslur og niðurfellingar borist fjvn. og stóð nefndin frammi fyrir því annaðhvort að hefja á ný upptöku slíkra heimilda í 6. gr. ellegar að gera ráð fyrir sérstakri fjárveitingu á fjárlögum sem gæti gengið til þess að endurgreiða slík gjöld í sérstökum tilvikum í samræmi við hefðbundnar afgreiðslur eins og þær hafa löngum verið með heimildum í 6. gr. Nefndin valdi síðari kostinn og leggur hér til eins og áður segir að 10 millj. kr. verði varið í þessu skyni og að fé þessu verði ráðstafað í samráði við fjvn. Tillaga 44 varðar Póst- og símamálastofnun, almennan rekstur. Tillaga 45 varðar Vegagerð ríkisins. Er þar m.a. gert ráð fyrir afgreiðslum í samræmi við samþykktir ríkisstjórnarinnar um framkvæmdafé, en jafnframt er þó ráð fyrir því gert að nýframkvæmdir fái alls til ráðstöfunar 1 milljarð 345 millj. kr. Er þá gert ráð fyrir að innan þess ramma geti rúmast framkvæmdir við gerð jarðganga um Ólafsfjarðarmúla sem þegar hefur verið samið um, en fjárþörf vegna þeirra framkvæmda á árinu 1989 er talin vera um 320 millj. kr. Nánari tillögur um hvernig að þessu verkefni skuli staðið svo og öðrum nýframkvæmdum mun ríkisstjórnin gera af sinni hálfu þegar kemur til afgreiðslu á Alþingi að endurskoða vegáætlun síðar á þessu vormissiri og Alþingi mun síðan taka sínar endanlegu ákvarðanir við afgreiðslu þeirrar endurskoðunar. Þá er einnig rétt að fram komi hér að við óreglulega endurskoðun vegáætlunar á sl. ári var gert ráð fyrir að á árinu 1989 yrði skilað til Vegasjóðs áætluðum tekjum af innheimtu fastra gjaldstofna sem ekki var ráðstafað til vegaframkvæmda á árinu 1988 og talið var að nema mundu 285 millj. kr. Þessar óinnheimtu tekjur, sem þannig voru áætlaðar, reyndust hins vegar vera allmiklu lægri eða 180 millj. kr. í stað þeirra 285 sem rætt var um við afgreiðslu vegáætlunar í fyrra og var það skipt á einstök kjördæmi. Vegna sérstakra aðstæðna í ríkisfjármálum og efnahagsmálum á árinu 1989 er ekki gert ráð fyrir að þessum tekjum verði skilað til ríkissjóðs á því ári eins og ráðgert hafði verið heldur munu þær áfram færast á ríkisreikningi sem skuld ríkissjóðs við Vegasjóð og koma til greiðslu síðar. Einnig er rétt að taka það fram að í þessum tillögum um vegamál felst að lögbundnar tekjur Vegasjóðs á árinu 1989 eru skertar um 700 millj. kr. miðað við þá áætlun sem gerð hefur verið um hversu miklu þessar tekjur geti skilað. Samgrh. hefur tekin fram að sú ákvörðun að skerða tekjur Vegasjóðs miðist aðeins við árið 1989 vegna sérstakra aðstæðna á því ári, en allar tekjur Vegasjóðs muni frá og með árinu 1990 verða til ráðstöfunar til framkvæmda eins og til er ætlast. Brtt. 46 varðar Flugmálastjórn. Þar er gert ráð fyrir að sértekjur hækki um 24 millj. kr. og framkvæmdir að sama skapi og er það í samræmi við nýlega samþykkta flugmálaáætlun. Þá er tillaga 47 er varðar ýmis framlög á vegum samgrn. Þar er lögð til hækkun um 1 millj., en liðnum verður skipt síðar með bréfi af fjvn. eins og vani er. Þá kemur loks brtt. 48 er varðar Ferðamálaráð. Þar er lagt til að almennur rekstur Ferðamálaráðs lækki um 1 millj., en inn komi nýr liður er varði Ferðamálasamtök landshlutanna og fái þau til ráðstöfunar 1 millj. kr. Er þetta í samræmi við afgreiðslu sem gerð var í fjárlögum ársins 1988. 49. brtt. varðar Orkusjóð. Þar er lagt til að viðfangsefnið Lán til jarðhitaleitar verði hækkað um 1150 þús. kr. og er hækkunin til að greiða skuld vegna jarðhitarannsókna 1988 í Öxarfirði. Þá er gert ráð fyrir því og gerð tillaga um að viðfangsefnið 620 Sveitarafvæðing hækki um 1 millj. kr. og er sú hækkun ætluð til að greiða kostnað við sérstaka framkvæmd í sveitarafvæðingu samkvæmt samkomulagi við Orkusjóð. Þá er loks lagt til í staflið c að framlag til styrkingar dreifikerfis í sveitum verði hækkað um 5 millj. kr. 50. brtt. hafði ég þegar lýst. 51. brtt. við 4. gr. Þar er lögð til sú afgreiðsla að launaliðir í rekstri stofnana lækki um 1,5% og fjárhæð þessi sem reiknast af heildarlaunum hverrar stofnunar skal koma til lækkunar á launagjöldum öðrum en föstum mánaðarlaunum. Þar sem sértekjur stofnana eru ákveðnar sem hlutfall gjalda skulu þær lækka til samræmis við þau. Auk þess skal framlag til tiltekinna stofnana, sem upp eru taldar, lækka eins og þar segir. Þetta merkir að framlög til nokkurra stofnana, sem þarna eru upp taldar og fá framlag í formi tilfærslu, eru lækkuð þannig, að áhrif fyrrnefndra launabreytinga verði hliðstæð og hjá öðrum stofnunum. Er þetta í samræmi við ákvarðanir ríkisstjórnarinnar um að draga úr launakostnaði hjá hinu opinbera. 52. brtt. varðar Póst- og símamálastofnunina og er þar vísað í sundurliðun á fjárfestingum Pósts og síma um einstök verkefni. 53. brtt. varðar með sama hætti Rafmagnsveitur ríkisins og felur í sér sundurliðun á fjárfestingum á vegum RARIK. Ég hef þá lokið við að lýsa brtt. á þskj. 395 og koma þá næst brtt. á þskj. 396, en þær brtt. flytur fjvn. öll og varða þær brtt. 6. gr., heimildagrein fjárlaga. Í 1. brtt. er gert ráð fyrir að heimilað verði að fella niður stimpilgjald vegna kaupa Flugleiða hf. á Boeing-þotu og er þetta í samræmi við afgreiðslur sem áður hafa verið gerðar við slík tilefni. b-stafliður er leiðrétting um að fella á brott lið sem rangt hefur verið upp settur og þegar hefur verið gert ráð fyrir að sinna á öðrum stað í frv. Stafl. c er um nýja liði, heimildir til að selja tilteknar fasteignir og eru þessar tillögur fluttar að beiðni fjmrn. og skýra sig sjálfar. Ástæða er þó að segja nokkur orð um tillögu 4.40 sem fjallar um heimild til að selja lögreglubifreiðaverkstæði og lóð að Síðumúla 24--26 í Reykjavík en kaupa í staðinn húsnæði fyrir þvotta- og þjónustustöð fyrir lögreglubifreiðar. Hér er um það að ræða að leita leiða til að draga úr kostnaði með því móti að selja verkstæði það og lóð að Síðumúla 24--26 sem notað hefur verið undir viðgerðarhúsnæði fyrir lögreglubifreiðir og kaupa viðgerðir á þeim bifreiðum annars staðar án þess að lögreglan starfræki sjálf sérstakt verkstæði í þeim efnum, en gera hins vegar ráð fyrir því að lögregluembættið starfræki staðinn aðstöðu til minni háttar viðhalds og þrifa á lögreglubílunum, eins og segir í tillögugreininni. Tillaga í stafl. d varðar að almenn heimild til kaupa á skrifstofuhúsnæði fyrir Stjórnarráð Íslands og taka til þess nauðsynleg lán falli niður. Talsvert mikið af húsnæði hefur þegar verið keypt fyrir Stjórnarráð Íslands. Fjvn. finnst ekki ástæða til að hafa í heimildagreinum fjárlaga svo opna heimild eins og hér um ræðir til ótiltekinna kaupa á ótilteknu húsnæði undir ótiltekin ráðuneyti þegar ekkert liggur fyrir um að slík kaup séu á döfinni eða hvaða ráðagerðir menn hafa uppi um þau mál og er því lagt til að þessi almenna heimild verði felld niður. Sama máli gegnir um næstu tillögu í stafl. e, en hún varðar að niður falli almenn opin heimild til að kaupa húsnæði fyrir ríkisstofnanir og taka til þess nauðsynleg lán ef fullreynt þykir að ekki fáist fyrir það leiguhúsnæði á viðunandi leigukjörum. Þessi heimildargrein er svo opin og víðtæk að út af fyrir sig gæti hún staðið ein og aðrar kaupaheimildir þyrfti ekki til en hana eina því að hún gerir ráð fyrir því, eins og í greininni segir, að fjmrh. sé heimilt að kaupa hvaða húsnæði sem er fyrir hvaða ríkisstofnun sem er og taka til þess hvaða lán sem hann kann að kjósa og sá varnagli einn er sleginn að ekki fáist húsnæði leigt á viðunandi leigukjörum til starfseminnar. Fjvn. telur ekki ástæðu til að hafa svo víða heimildargrein í fjárlögum sem hér um ræðir og leggur því til að hún verði felld brott. Af öðrum greinum sem tillaga er gerð um á þskj. 396 vil ég staldra við þessar: Stafliður g, tillaga 5.15 þar sem veitt er heimild til að kaupa heimavistarhúsnæði fyrir Fjölbrautaskóla Suðurlands að því tilskildu að aðrir rekstraraðilar greiði sinn hluta kaupverðsins. Hér er um að ræða húsnæði sem nýtt hefur verið sem heimavistarhúsnæði fyrir Fjölbrautaskóla Suðurlands og er nú til sölu á almennum markaði en býðst ríkissjóði á mjög góðum kjörum vegna þess að núverandi eigandi vill gjarnan að húsið verði nýtt áfram sem heimavistarhús. Væri húsið ekki keypt heldur félli öðrum í hlut yrði nauðsynlegt að byggja nýtt sem mundi kosta verulega hærri fjárhæðir en þær sem hér er um að tefla. Þá vil ég staldra í sama staflið við tillögu 5.23 þar sem rætt er um að leigja eða kaupa húsnæði fyrir Listdansskóla Þjóðleikhússins að tilskildu samþykki fjvn. Þjóðleikhúsinu hefur boðist að kaupa tiltekið húsnæði sem er sérhannað til dansskóla og dansþjálfunar og hentar því mjög vel bæði Listdansskóla Þjóðleikhússins og Íslenska dansflokknum, en bæði Listdansskólinn og Íslenski dansflokkurinn búa nú við mjög þröngan og erfiðan kost í húsnæði Þjóðleikhússins þar sem einnig má búast við að þessir aðilar þurfi að víkja alveg á næstunni vegna þeirra umfangsmiklu endurbóta sem fyrir dyrum standa. Fjvn. þótti rétt að þetta mál yrði skoðað nánar og leggur því til að þessi heimild til leigu eða kaupa verði veitt, enda verði haft samráð og fengið samþykki fjvn. fyrir kaupum eða leigu áður en í yrði ráðist. Stafliður h varðar þá afgreiðslu að heimila að draga mismun á tryggingaverði áburðarflugvélar frá kaupverði annarrar slíkrar, en slík heimild er í fjárlagafrv. Þessi afgreiðsla hefur þegar farið fram að fullu er því lagt til að heimildagreinin verði felld niður, enda er hún óþörf. Í staflið k, lið 6.17, er lagt til að heimilað verði að leita eftir tilboði og gera samning um kaup á siglingahermi fyrir Stýrimannaskólann í Reykjavík. Hér er um að ræða tæki sem nauðsynlegt þykir við kennslu í skipstjórnarfræðum, en þetta tæki getur bæði líkt eftir skipi á siglingu og við veiðar og enn fremur er það ákjósanlegt til að skoða betur og rannsaka ástæður sjóslysa og óhappa á sjó. Slíkt tæki er alls staðar talið nauðsynlegt við skipstjórnarkennslu í nágrannalöndum okkar og er ekki síður nauðsynlegt í kennslu skipstjórnarmanna á Íslandi. Fjvn. hefur fengið frumupplýsingar um kostnað við kaup á slíku tæki að lokinni fyrstu athugun málsins. Nefndin vill gjarnan að Alþingi stuðli að því að slík kaup geti átt sér stað, en telur að nánari athugun þurfi og miklu betri könnun á því tilboði sem fram hefur verið sett og e.t.v. öðrum tilboðum sem fram geta komið og leggur því til að sú afgreiðsla verði gerð á málinu sem hér er nefnd. Svo er það loks tillaga 6.21, en þar leggur nefndin til afgreiðslu sem orðist svo: ,,Heimilað sé að ganga frá samningum við Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða um yfirtöku skulda til lúkningar á samkomulagi því sem gert var við þessi fyrirtæki við niðurfellingu ,,verðjöfnunargjalds á raforku`` árið 1986 að fenginni umsögn fjvn. Yfirtökunni verði hagað þannig að fyrirtækin geti öðlast þann rekstrargrundvöll, miðað við eðlilega fjárfestingu, rekstrarumsvif og gjaldskrárákvarðanir, sem umrætt samkomulag frá árinu 1986 gerði ráð fyrir``. Í þessu sambandi vil ég taka fram að hér er um að ræða mál sem varðar efndir á samkomulagi milli ríkissjóðs annars vegar og Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða hins vegar, en það samkomulag var gert milli þessara aðila við niðurfellingu verðjöfnunargjalds á raforku árið 1986. Bæði þessi fyrirtæki hafa haldið því fram að ekki hafi að fullu verið staðið við það samkomulag sem gert var á árinu 1986 og átti að tryggja þessum orkufyrirtækjum tveimur að þau bæru ekki skaða af niðurfellingu verðjöfnunargjaldsins með þeim hætti að ríkissjóður tæki á sig tilteknar skuldbindingar á þeirra vegum um leið og gjaldið væri niður fellt. Fenginn var óháður sérfræðingur til að meta hvort ástæður umræddra orkufyrirtækja væru réttmætar, þ.e. að ekki hefði að fullu verið staðið við það samkomulag sem ríkissjóður gerði við þessi fyrirtæki. Niðurstaða umrædds sérfræðings var sú, að umkvörtunarefni Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða væru réttmæt og að á skorti að ríkissjóður hefði að fullu staðið við sinn hlut af samkomulaginu. Þessi mál voru tekin til sérstakrar umræðu í fjvn. og náðist um það samkomulag í nefndinni og við fjmrh. og iðnrh. að sá háttur yrði á hafður að skipuð yrði sérstök nefnd sem í ættu sæti fulltrúi tilnefndur af iðnrh., fulltrúi tilnefndur af fjmrh. og fulltrúi tilnefndur af fjvn. og sú nefnd tæki tafarlaust til starfa og óskaði eftir viðræðum við Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða um að ganga frá samningum um yfirtöku skulda til lúkningar á samkomulagi því sem gert var við þessi fyrirtæki við niðurfellingu verðjöfnunargjaldsins. Því verki yrði hraðað eftir föngum og að fenginni niðurstöðu væri fjmrh. heimilað, að fenginni umsögn fjvn., að ganga frá samkomulagi sem tryggt gæti að umrædd fyrirtæki gætu öðlast þann rekstrargrundvöll, miðað við eðlilega fjárfestingu, umsvif og gjaldskrárákvarðanir, sem samkomulagið frá árinu 1986 gerði ráð fyrir. Áður en ég skilst við 6. gr. fjárlaganna vil ég ítreka það, sem kom fram fyrir um það bil einu ári, að nauðsynlegt er að tekist verði á við þann vanda sem Iðnskólinn í Reykjavík á við að etja vegna þröngs og óviðunandi húsnæðis. Þessi skóli er stærsti iðnfræðsluskóli landsins og raunar sá eini sem rís undir því nafni. Skóla þennan sækja nemendur hvaðanæva að af landinu og er þetta í rauninni eini iðnfræðsluskólinn sem boðið getur upp á iðnfræðslunám sem er í líkingu við það sem kröfur eru gerðar um í nálægum löndum. Skólinn á hins vegar við mikla erfiðleika að etja vegna mikilla húsnæðisþrengsla, fyrst og fremst varðandi verklegt námsefni og þá ekki síst á málmiðnaðarbraut, en sú braut er samnefnari iðnfræðslumenntunar allt frá fínmekaník, eins og raf- og rafeindaiðnaður er, og til grófsmíði. Eftir umræður í fjvn. um þetta mál fyrir einu ári var skipuð sérstök nefnd með aðild Iðnskólans og ríkisins og borgarstjórnar Reykjavíkur um málefni skólans. Sú nefnd hefur ekki lokið störfum. Nauðsynlegt er að nefndin ljúki störfum hið allra fyrsta og komist að niðurstöðu um tillögugerð, m.a. vegna þess að rekstraraðili skólans er Reykjavíkurborg og þaðan verða að koma þau erindi um framtíðaruppbyggingu Iðnskólans í Reykjavík sem ríkið og Reykjavíkurborg þurfa sameiginlega að vinna að. Fjvn. leggur mikla áherslu á að nefndin hraði störfum sínum og væntir þess að tillögur geti legið fyrir sem allra fyrst svo að unnt sé að taka þær til rækilegrar skoðunar fyrir fjárlagagerð á næsta ári. Enn fremur er rétt að geta þess að vandi loðdýrabúa og loðdýrabænda er nú til sérstakrar skoðunar hjá ríkisstjórninni og til umfjöllunar hjá ríkisstjórn. Við víkjum nú að brtt. á þskj. 397, en þær brtt. eru fluttar af meiri hluta fjvn. og varða þær gervallan B-hluta fjárlagafrv., ríkisfyrirtæki og sjóði í ríkiseign. B-hluti frv. er settur fram á áætluðu meðalverðlagi 1989. Stofnanir, sjóðir og fyrirtæki í B-hlutanum afla flestar tekna fyrir útgjöldum. Breytt rekstraráætlun hefur því yfirleitt ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs og A-hluta fjárlaga. Rekstraráætlun B-hluta stofnana hefur nú verið breytt frá upphaflegu frv. þannig, og koma þær breytingar fyrir á þskj. 397, að gert er ráð fyrir að þær sæti sömu niðurfærslu launa og A-hluta stofnanir og hafa launaáætlanir þeirra því verið færðar niður um 3,5%. Vegna gengisbreytingar og áætlaðra verðlagsáhrifa af henni voru rekstrargjöld önnur en laun hækkuð um 1,5%, fjármagnskostnaður, fjármagnstekjur og afborganir lána voru hækkaðar um 1,5% vegna innlendra lána og sem gengisbreytingunni nam vegna erlendra lána. Auknum gjöldum B-hluta stofnana af framangreindum ástæðum var mætt með því að breyta áætluðum tekjum af sölu á vöru og þjónustu um allt að 1,5% eftir því sem með þurfti. Þar sem tekjubreyting dugði ekki til var unnt að brúa bilið með því að gera ráð fyrir breyttri sjóðsstöðu. Þannig hafa allar B-hluta stofnanirnar í fjárlögunum verið uppreiknaðar í samræmi við þær forsendur sem ég hef hér lýst. Nokkrar stofnanir í B-hlutanum þarfnast sérstakrar umsagnar og mun ég nú ræða um þau efni hér á eftir. Ber ég þá fyrst niður þar sem rætt er um Ríkisútvarpið, hljóðvarp og sjónvarp. Eins og fram kom við 2. umr. skilaði sérstök nefnd, sem menntmrh. skipaði til að fjalla um vanda Ríkisútvarpsins, álitsgerð og tillögum í desembermánuði sl. Voru þar ýmsar tillögur gerðar til lausnar á fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins. Við fjárlagaafgreiðslu í fyrra fór fjvn. mjög vandlega ofan í málefni Ríkisútvarpsins og bjó þau undir afgreiðslu á hinu háa Alþingi. Í forsendum fjvn. sem kynntar voru hér og lagðar voru til grundvallar afgreiðslu Alþingis var m.a. út frá því gengið að stjórnendur Ríkisútvarpsins gripu til tiltekinna ráðstafana til að lagfæra rekstrarstöðu útvarpsins og einn þáttur þeirrar aðgerðar var sá að Ríkisútvarpið bjó sig undir að auka mjög verulega tekjur sínar af auglýsingum með sérstöku átaki. Forsendur þeirra áætlana sem gerðar voru og fjvn. lagði fyrir Alþingi við afgreiðslu fjárlaga í fyrra voru einnig þær að Ríkisútvarpið fengi tilteknar hækkanir á afnotagjöldum og var Alþingi frá því skýrt hverjar þessar hækkanir voru þannig að það lá fyrir í upphafi árs hvað stjórnendur Ríkisútvarpsins höfðu á sig tekið til þess að lagfæra rekstrarstöðu útvarpsins og hvaða afgreiðslur löggjafinn gerði ráð fyrir að hafa á afnotagjaldamálum útvarpsins til að tryggja þá afkomu sem Alþingi afgreiddi samkvæmt tillögum fjvn. Það sem gerðist hins vegar var að ríkisstjórnin tók þá ákvörðun að þær afnotagjaldshækkanir sem í forsendunum fólust fengust ekki framkvæmdar heldur var þeim hrundið. Með því var raunar öllum grundvelli kippt undan þeim afgreiðslum sem Alþingi hafði haft á málefnum Ríkisútvarpsins. Stjórnendum þess tókst í öllum höfuðatriðum að ná þeim árangri sem þeir höfðu tekið að sér að tryggja í sambandi við bætta rekstrarafkomu og bættan rekstrargrundvöll. Það að hnekkja þeim ákvörðunum um tekjur útvarpsins sem Alþingi ákvað við fjárlagaafgreiðsluna gerði það hins vegar að verkum afkoman varð ekki sú sem stefnt var að heldur stofnaði Ríkisútvarpið þvert á móti til mikilla skulda við ríkissjóð og lenti í verulegum erfiðleikum. Frumskilyrði þess að hægt sé að gera kröfu til þess að stjórnendur ríkisstofnana haldi sig innan marka fjárlaga er að framkvæmdarvaldið virði þær afgreiðslur sem Alþingi leggur til grundvallar við gerð fjárlaga um tekjustofna fyrirtækja og stofnana sem eru forsendur þess að afgreiðslur Alþingis og rekstraráætlanir stofnunarinnar fái staðist. Það er ekki hægt af framkvæmdarvaldinu né fjárveitingavaldinu að gera kröfur til þess að stjórnendur ríkisstofnana haldi sig innan ramma fjárlaga ef framkvæmdarvaldið sjálft virðir ekki þær gjaldskáráætlanir sem Alþingi leggur til grundvallar samþykktum sínum við fjárlagagerð. Fjvn. mótmælti því að þessi afgreiðsla á málefnum Ríkisútvarpsins hefði verið gerð af fyrrv. ríkisstjórn og ætlast til þess að það samkomulag sem unnið hefur verið að í samráði við stjórnendur stofnunarinnar og ríkisstjórn og viðkomandi ráðherra um afgreiðslu Ríkisútvarpsins hér verði virt. Í umræddum tillögum hinnar sérstöku nefndar um rekstrarvanda Ríkisútvarpsins eru ýmsar tillögur. Með bréfi til fjvn., dagsettu 16. des. sl., greinir menntmrh. frá því að ríkisstjórnin hafi fyrir sitt leyti fallist á umræddar tillögur og framsendi skýrsluna með óskum um að hún verði tekin til afgreiðslu í fjvn. Þetta hefur fjvn. gert og tillögur hennar um afgreiðslu Ríkisútvarpsins hér og nú eru í öllum höfuðatriðum byggðar á niðurstöðum þessarar nefndar. Í fyrsta lagi er ráð fyrir því gert að hinn 1. mars nk. hækki útvarpsgjald hljóðvarps og sjónvarps í 1500 kr. á mánuði og við hækkun gjaldsins verði tekið mið af breytingum á vísitölu vöru og þjónustu. Með þessu móti fær Ríkisútvarpið um 1200 millj. kr. í tekjur í stað 1020 millj. samkvæmt fjárlögum 1988. Í annan stað er ráð fyrir því gert að sama niðurstaða verði gagnvart Ríkisútvarpinu og öðrum B-hluta stofnunum að því verði gert að draga saman seglin í launaútgjöldum sem svarar 3,5% og verði sú fjárhæð sem þannig sparast notuð til lækkunar á skuld Ríkisútvarpsins við ríkissjóð. Í þriðja lagi áætlar nefndin, sem skipuð var af menntmrh., að með sérstöku átaki í innheimtumálum Ríkisútvarpsins, m.a. með þeim hætti að stofnunin taki í sínar hendur verulegan hluta þeirra starfa sem nú eru falin lögmönnum, ætti að vera unnt að ná til fjölda tækja sem nú eru óskráð og að með þeim hætti megi auka skil til stofnunarinnar á næsta ári um 40 millj. kr. Í tillögum fjvn. er ráð fyrir því gert að þessi bættu skil vegna aukinna innheimtuaðgerða Ríkisútvarpsins komi stofnuninni sjálfri til góða. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir því, eins og segir í nál., að útboðsstefna Ríkisútvarpsins verði tekin til endurskoðunar, kynningarstarfsemi verði samræmd og skipulögð innan stofnunarinnar og dregið verði úr þenslu í stjórnunarstörfum hjá henni. Með slíkum aðgerðum megi ná betri nýtingu fjár og auka ráðstöfunarfé um 20--30 millj. kr. Fjvn. gerir ráð fyrir því að 10 millj. kr. af þessari fjárhæð renni jafnt til greiðslu á launaskuldum Ríkisútvarpsins við ríkissjóð, en að öðru leyti njóti stofnunin að fullu sjálf þeirra fjármuna sem bætt og betri stjórnun gæti skilað til aukins sparnaðar og hagræðingar í rekstri. Í fimmta lagi er gert ráð fyrir því að staðið verði við skuldbindingar um endurgreiðslu ríkisins á sérstökum lánum sem tekin voru á árunum 1979, 1980 og 1981. Að lokum má svo geta þess að svo háttar til að Tryggingastofnun ríkisins gefur út vottorð um undanþágu bótaþega trygginga sem tekjutryggingar njóta frá afnotagjaldi útvarps og sjónvarps. Hér er um það að ræða að með þessum hætti njóta um 5000 einstaklingar niðurfellingar afnotagjalda og nemur tekjutap Ríkisútvarpsins árlega af þessum sökum um 90 millj. kr. Er því hér um mjög miklar fjárhæðir að ræða þar sem einn aðili verður af tekjum, þ.e. Ríkisútvarpið, samkvæmt ákvörðunum annars aðila, þ.e. Tryggingastofnunar ríkisins, og sá sem tekjunum tapar hefur engin áhrif á með hvaða hætti niðurfellingin er veitt og sá sem heimildina veitir til niðurfellingar ber engan kostnað þar af. Það er auðséð að hér er um verulegt fjárhagsmál að ræða og nokkur brögð eru að því að þessar niðurfellingar séu misnotaðar, m.a. þannig að tæki séu skráð á heimilismann sem tekjutryggingar nýtur þannig að annað heimilisfólk í fullri vinnu og með góðar tekjur njóti þjónustu hljóðvarps og sjónvarps án endurgjalds. Til þessa var að sjálfsögðu aldrei ætlast. Í tillögum umræddrar nefndar, sem skipuð var af menntmrh. til að endurskoða málefni Ríkisútvarpsins, var ráð fyrir því gert að sú breyting yrði á gerð að Tryggingastofnun ríkisins tæki að sér greiðslu afnotagjalda þeirra er hingað til hafa notið niðurfellingar þannig að Ríkisútvarpið yrði ekki af þeim tekjum. Slíkt er ekki hægt að framkvæma að óbreyttum lögum. Hins vegar þarf vendilega að skoða slíkar breytingar og einnig breytingar svo sem í þá átt hvort ekki sé rétt að um undanþágu frá útvarpsgjaldi þurfi sérstaklega að sækja þar sem glöggar verði greint en nú er gert frá heimilisaðstæðum viðkomandi og meira eftirlit sé haft með því að slík niðurfelling sé ekki misnotuð. Enn fremur er að sjálfsögðu rétt að skoða hvort um allsherjarundanþágu frá gjaldinu eigi að vera að ræða eða að hluta til o.s.frv. Ákveðið hefur verið að skoða þessi mál sérstaklega og flytja frv. sem heimili þær breytingar sem hér er verið að ræða um í átt við það sem umrædd nefnd hefur lagt til. Það kann vel að vera að þegar menn fara að vega í prósentum þá hækkun afnotagjalda Ríkisútvarpsins sem hér er rætt um finnist mönnum nokkuð í lagt því að sú hækkun sem nú er rætt um í 1500 kr. á mánuði er hækkun um 28,2% miðað við núverandi útvarpsgjald og um 11,9% ef miðað er við þá hækkun sem heimiluð var í gildandi fjárlögum en ekki fékkst fram. Það er hins vegar ekki hægt að horfa fram hjá því að það verður að tryggja jafnmikilvægum fjölmiðli og menningarmiðli og Ríkisútvarpið er eðlilegan rekstrargrundvöll. Á það hefur skort. Um Þjóðleikhúsið hef ég þegar rætt og þær breytingar sem þar standa fyrir dyrum. Nokkur orð um Sölu varnarliðseigna. Í frv. er gert ráð fyrir að Sölu varnarliðseigna verði gert að skila mun meiri tekjum en sem nemur því sem ætla má miðað við skil þessa fyrirtækis á umliðnum árum og þær aðstæður sem ríkja miðað við óbreyttan rekstur. Í frv. er jafnframt gert ráð fyrir að með skipulagsbreytingum verði sú niðurstaða tryggð sem ekki er sjáanlegt að hægt sé að ná að öllu óbreyttu. Fjvn. þykir rétt að þessar fyrirætlanir komi fram í uppsetningu fjárlagafrv. Því gerir nefndin það að tillögu sinni að tekjur af seldri vöru og þjónustu verði lækkaðar um 30 millj. kr., en sú tekjufjárhæð færð á aðrar tekjur vegna Sölu varnarliðseigna og breytir sú tilfærsla engu um niðurstöðuna. Hins vegar merkir þetta það og sá er skilningur fjvn. að verði ekki gerðar neinar þær breytingar á starfsemi Sölu varnarliðseigna sem boðaðar eru í fjárlagafrv. og eru forsenda þess að stofnunin skili meiri tekjum í ríkissjóð en reynsla undanfarinna ára hefur sýnt að hún getur, þá sé ekki rétt að gera ráð fyrir því að tekjur af seldum vörum og þjónustu í ríkissjóð nemi hærri fjárhæð en 20 millj. kr. Ætli menn að ná þeim skilyrðum sem í frv. eru sett, þ.e. að stofnunin skili 50 millj. kr. í ríkissjóð, verður það að tengjast skipulagsbreytingu á þessari stofnun sem gerir henni fært að skila þeim tekjum sem hún getur ekki að óbreyttum rekstri. Örfá orð um Áburðarverksmiðju ríkisins. Eins og fram kemur á þskj. 395 er gerð tillaga um að fjárveiting til Áburðarverksmiðjunnar úr ríkissjóði nemi 22 millj. kr. og er þar um lokagreiðslu að ræða. Þetta framlag úr ríkissjóði mun bæta rekstur stofnunarinnar þannig að vegna þessarar fjárveitingar er hækkunarþörf á áburðarverði 3% minni en greint er frá í forsendum fjárlagafrv. og dregur þessi fjárveiting úr útgjöldum áburðarkaupenda vegna áburðarkaupa sem því nemur. Um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins er það að segja að þar er gert ráð fyrir tekjum af seldum vörum og þjónustu um 450 millj. kr. umfram forsendur fjárlagafrv. og það samsvarar því að verð á þessum varningi hækki um 10% umfram verðlagsforsendur. Hvað varðar Póst- og símamálastofnunina er rétt að fram komi að gert er ráð fyrir að hún fái til framkvæmda sömu fjárhæð og var á sl. ári eða 577 millj. kr. og er skipting þeirrar fjárhæðar sýnd á þskj. 395. Þar að auki er gert ráð fyrir afborgunum lána að fjárhæð 295 millj. kr. og loks að stofnunin greiði í ríkissjóð 250 millj. kr. Heildarlaunaútgjöld Póst- og símamálastofnunarinnar nema 2 milljörðum 537 millj. kr. samkvæmt okkar tillögum. Áætluð skil stofnunarinnar í ríkissjóð nema innan við 10% þeirrar fjárhæðar, en það er minna fé en gera má ráð fyrir að ríkissjóður þurfi að greiða vegna verðtryggingar á lífeyri starfsmanna þessarar stofnunar og vegna launatengdra gjalda. Þó svo að stofnuninni verði gert að skila 250 millj. kr. í ríkissjóð er ekki um það að ræða að stofnunin greiði hærri fjárhæð til ríkissjóðs en ríkissjóður þarf að standa ábyrgur fyrir vegna lífeyrisskuldbindinga og launatengdra gjalda starfsmanna þessarar stofnunar. Þar að auki má svo á það benda að Póstur og sími hefur ýmis þau umsvif sem eru í beinni samkeppni við einkarekstur svo sem eins og varðar sölu á símtækjum, símstöðvum og því um líku. Væri um einkaaðila að ræða mundi Póstur og sími þurfa að standa hinu opinbera skil á sköttum af þessari starfsemi eins og keppinautar hans þurfa að gera. Það er því ekki rétt að þessi greiðslukrafa á hendur Pósti og síma íþyngi stofnuninni umfram það sem hún nýtur beint og óbeint úr ríkissjóði. Þvert á móti tel ég líklegt að væri alfarið um sjálfstæða stofnun að ræða yrði hún að taka á sig mun þyngri skuldbindingar sem skattgreiðandi og gagnvart starfsfólki sínu með þau réttindi sem það nýtur nú en þessari fjárhæð nemur og vil ég biðja menn að hugleiða það sérstaklega í sambandi við umræður um þessi mál. Til þess að sú afgreiðsla á málefnum Pósts og síma sem hér er gerð tillaga um geti staðist verður að reikna með því að á árinu 1989 nemi gjaldskrárhækkanir hjá stofnuninni 4--5% umfram þá gjaldskrárhækkun sem stofnunin fékk í september á sl. ári. Þá er loks komið að Rafmagnsveitum ríkisins, en um þær hef ég rætt talsvert áður í sambandi við 6. gr.-heimildina sem fjvn. gerir tillögur um og varða samskipti Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða við ríkissjóð samkvæmt samkomulagi frá árinu 1986. Við það vil ég aðeins bæta að auk þess sem þar er gert ráð fyrir, er varðar Rafmagnsveitur ríkisins, er við það miðað í tillögum þessum að á árinu 1989 fái Rafmagnsveitur ríkisins gjaldskrárhækkanir sem nemi um það bil 3% hækkun umfram heildsöluverð á raforku, en það er svipuð hækkun umfram heildsöluverð og Rafmagnsveitur ríkisins fengu á árinu 1988. Virðulegi forseti. Ég hef nú lokið umfjöllun minni um öll þau atriði er varða fjárlagafrv. fyrir árið 1989 nema sjálft kjarnaatriðið og það er að sjálfsögðu hvernig þeirra tekna á að afla sem menn hafa verið að ráðstafa. Þær tillögur er að finna á þskj. 398 frá meiri hl. fjvn. Í mjög samanþjöppuðu máli þá eru meginatriðin þessi og vík ég þá fyrst að áætluðum tekjum ríkissjóðs árið 1988: Við endurskoðun tekjuáætlunar í október var talið að innheimtar tekjur ríkissjóðs á árinu 1988 gætu orðið tæplega 66,5 milljarðar og var sú áætlun lögð til grundvallar tekjuhlið fjárlagafrv. 1989. Sú áætlun tók fyrst og fremst mið af innheimtutölum fyrir fyrstu níu mánuði ársins og efnahagshorfum eins og þær voru metnar þá. Nú liggja hins vegar fyrir tölur um innheimtu tekna á tímabilinu janúar til nóvember og vísbendingar um innheimtu desembermánaðar. Úr þeim tölum má einkum lesa tvennt: annars vegar áframhaldandi samdrátt í almennri veltu og hins vegar versnandi innheimtu, ekki síst í beinum sköttum. Allt bendir því nú til þess að innheimtar tekjur ríkissjóðs verði 2--2,5 milljörðum kr. minni á árinu 1988 en gert var ráð fyrir í október eða aðeins 64--64,5 milljarðar kr. Tekjur af beinum sköttum verða líklega 1 milljarði lægri en talið var sem stafar af lakari innheimtu bæði hjá einstaklingum og félögum. Óbeinir skattar lækka um 1--1,5 milljarða frá októberáætlun, en sú lækkun kemur fyrst og fremst fram í söluskatti en einnig í innflutningsgjöldum. Þessi þróun endurspeglar vel þann samdrátt sem um þessar mundir virðist ríkja í efnahagslífinu. Á móti vegur svo að aðrar tekjur, einkum þó tekjur af dráttarvöxtum, gætu farið tæplega 300 millj. kr. fram úr áætlun. Þá kem ég að tekjuhorfum ríkissjóðs fyrir árið 1989. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1989 var áætlað að tekjur ríkissjóðs á árinu 1989 yrðu um 77,3 milljarðar kr. Af þeirri fjárhæð mátti rekja 5,5 milljarða kr. til nýrrar tekjuöflunar. Á þeim tveimur mánuðum sem liðnir eru frá því frv. var lagt fram hafa forsendur þeirrar áætlunar breyst í þremur meginatriðum. Í fyrsta lagi hefur tekjugrunnurinn breyst, þ.e. tekjur ársins 1988 verða minni en reiknað hafði verið með, og það hefur að sjálfsögðu sambærileg áhrif á tekjuspá af þessum tekjustofnum fyrir árið 1989. Í öðru lagi hefur verið gripið til frekari tekjuöflunar til að bregðast við minnkandi tekjum og er nú gert ráð fyrir að ný tekjuöflun muni skila ríkissjóði 5600 millj. kr. á þessu ári. Þetta reyndist nauðsynlegt eigi það markmið að nást að ríkissjóður verði rekinn með afgangi í ár. Í þriðja lagi hafa almennar verð- og veltuforsendur breyst í kjölfar þeirrar gengisfellingar sem nú hefur verið gripið til. Með hliðsjón af þessum breyttu forsendum hefur tekjuáætlun frv. nú verið endurskoðuð og er áætlað að heildartekjur ríkissjóðs verði 77,1 milljarður kr. Frávik einstakra tekjuliða frá tölum frv. eru eftirfarandi: Eignarskattar hækka um rúmlega 300 millj. kr. frá áætlun frv. Tvo þriðju hluta þessa tekjuauka má rekja til frekari hækkunar á eignarskatti einstaklinga og félaga. Almennur eignarskattur hefur verið ákveðinn 1,2% í stað 1% eins og reiknað hafði verið með í frv. bæði hjá einstaklingum og félögum. Enn fremur hækkar hlutfall sérstaka eignarskattsins úr 1,25% í 1,5% en á móti hækka eignamörk úr 6 millj. kr. á einstakling í 7 millj. kr. Tekjur af erfðafjárskatti verða einnig nokkuð meiri en áætlað hafði verið. Á móti þessari hækkun eignarskatts lækka tekjuskattar hins vegar um tæpan 1 milljarð kr. frá frv. Sú lækkun kemur einvörðungu fram í tekjuskatti einstaklinga og skýrist af þrennu: Í fyrsta lagi af lægri tekjum á árinu 1988 sem hefur áhrif á tekjuspána 1989. Í öðru lagi af minni hækkun á meðalskatti og meiri hækkun frádráttarliða en stefnt hafði verið að í frv. Og í þriðja lagi var síðan í tölum frv. reiknað með að skattur af fjármagnstekjum gæti gefið um 150 millj. kr. á þessu ári, en nú er hins vegar talið óvarlegt að reikna með þessum tekjum þar sem málið krefst ítarlegri undirbúnings. Með öðrum orðum er ljóst af þessu að hvað svo sem sagt hefur verið um skattastefnu núverandi ríkisstjórnar og að hún hafi með skattabreytingum sínum í desembermánuði seilst lengra en fjárlagafrv. gerði ráð fyrir er það ekki rétt. Skattar á þá sem eiga umtalsverðar eignir, eignarskattarnir, hækka að vísu um 300 millj. kr., en sú hækkun kemur fyrst og fremst fram hjá þeim sem eiga meira en meðaleignir. Tekjuskattarnir hafa hins vegar lækkað í meðförum Alþingis um tæpan 1 milljarð kr. frá upphaflegri áætlun fjárlagafrv. og skýrist, eins og sagt var áðan, m.a. af minni hækkun meðalskatts og meiri hækkun frádráttarliða en áformað var upphaflega þannig að á sviði tekjuskattsins hefur verið dregið meira úr skattlagningu en upphaflega var ráð fyrir gert og í öðru lagi dregið meira úr honum gagnvart lág- og meðaltekjufólki en í upphaflegum áformum. Í þriðja lagi eru síðan tekjur af innflutningi því sem næst óbreyttar frá tölum frv. sem skýrist af því að á móti meiri veltusamdrætti og þar með lægri tekjum kemur aukin tekjuöflun, svo sem af innflutningsgjaldi bifreiða og bensíngjaldi. Minni tekjur verða af söluskatti en spáð var og lækkun hans stafar fyrst og fremst af meiri veltusamdrætti á þessu ári en búist hafði verið við. Skattar af launagreiðslum lækka frá áætlun frv. um röskar 250 millj. kr. og skýringanna er einnig að leita í meiri samdráttaráhrifum en gert hafði verið ráð fyrir. Aðrir óbeinir skattar hækka hins vegar um tæpar 600 millj. kr., en þar er fyrst og fremst um að ræða fyrirhugaða hækkun á áfengi og tóbaki umfram almennar verðlagsbreytingar en sú hækkun er áformað að gefi 450 millj. á árinu 1989. Þá er talið að aðrar tekjur, þar á meðal vaxtatekjur, muni hækka um 575 millj. kr. frá áætlun frv. Vaxtatekjur af endurlánum ríkissjóðs munu hækka nokkuð og loks verður Pósti og síma gert skylt að skila 250 millj. kr. í ríkissjóð eins og áður hefur fram komið. Niðurstaða þessarar endurskoðunar verður því sú að tekjur ríkissjóðs á þessu ári verði rúmlega 200 millj. kr. lægri en tekjuáætlun fjárlagafrv. gerði ráð fyrir. Skýringin er í fyrsta lagi meiri samdráttur á árinu 1988. Áhrif gengisfellingar og frekari tekjuöflun ná ekki til fulls að vinna það upp. Virðulegi forseti. Ég hef nú lokið umfjöllun um þau meginatriði sem eru brtt. á þingskjali 398 frá meiri hl. fjvn. Ég á að sjálfsögðu von á því að menn komi upp á eftir til að kvarta undan naumum fjárveitingum og að afgreiðslur séu skornar við nögl, en ég á síður von á því að menn komi upp til að kvarta yfir því að hinir svokölluðu veiku þættir fjárlagafrv. séu ekki bættir upp með þeim eina hætti sem er hægt við þessar aðstæður svo nokkru nemi, þ.e. að afla þeirra tekna sem þarf til að svara þeim útgjaldakröfum sem menn ætla sér að gera. Við 2. umr. fjárlaga tók hv. stjórnarandstaða fram að það væru fyrst og fremst tvö atriði sem hún vildi að útkljáð væru áður en til afgreiðslu fjárlaga kæmi. Í fyrsta lagi að ríkisstjórnin hefði sýnt fram á að hún hefði þingmeirihluta fyrir þeim afgreiðslum sem þyrfti að gera á Alþingi til að tryggja þær tekjur sem til þyrfti til að standa undir rekstri ríkissjóðs á árinu 1989. Margir í röðum stjórnarandstæðinga efuðust um að ríkisstjórninni tækist þetta og höfðu uppi svardaga og heitingar um það að þetta skyldi aldrei vera. Niðurstaðan liggur nú fyrir. Þessum skilmálum er nú fullnægt. Ríkisstjórnin hefur á Alþingi fengið afgreiðslur á þeim tekjufrv. sem gera það að verkum að hægt er að afgreiða ríkissjóð nú með verulegum rekstrarafgangi. Með þessum afgreiðslum og tekjuöflunarfrv. ríkisstjórnarinnar hefur tekist að tryggja að fjárlög verði afgreidd með tekjuafgangi eins og að var stefnt. Verði allar tillögur meiri hl. fjvn. samþykktar nú við 3. umr. verða tekjur umfram gjöld á rekstrarreikningi rúmlega 640 millj. kr. Við munu svo bætast útgjaldamegin áhrifin af hækkunum vegna tillagna samvn. samgm. verði þær samþykktar og vegna tillagna menntmn. um heiðurslaun listamanna verði þær samþykktar. Engu að síður er ljóst að mjög verulegur rekstrarafgangur, yfir 600 millj. kr., verður á ríkissjóði samkvæmt þeirri afgreiðslu sem hér er lögð til. Ég lét þess getið í ræðu minni við 2. umr. fjárlaga að við afgreiðslu á tekjuöflunaráformum mundi reyna mjög á ábyrgð alþingismanna, bæði stjórnarþingmanna og annarra. Alþingismenn yrðu að vera reiðubúnir að horfast í augu við þá ábyrgð Alþingis að sjá fyrir tekjuöflun til þeirra útgjalda sem ákveðin eru með fjárlögum. Ýmsir urðu til að draga í efa að þau orð fengju staðist að stuðningur mundi verða á Alþingi við óhjákvæmilega tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Niðurstaðan liggur nú fyrir. Sá stuðningur reyndist vera fyrir hendi. Þrátt fyrir spár og jafnvel fullyrðingar um að hið gagnstæða mundi gerast reyndist vera fyrir hendi á Alþingi sú ábyrgðartilfinning að ekki mætti afgreiða fjárlög með halla við núverandi aðstæður og að viðbótartekna yrði að afla til að tryggja það. Efasemdir um að slíkt mundi ekki gerast reyndust ekki á rökum reistar. Fjárlög eru auðvitað aldrei annað og meira en afgreiðsla greiðsluheimilda úr ríkissjóði til tiltekinna viðfangsefna og byggist sú afgreiðsla annars vegar á spá um tekjuöflun og áætlun um útgjaldaþarfir og hins vegar á áformum ríkisstjórnar og meiri hluta Alþingis um tilteknar aðgerðir í ríkisfjármálum. Spár geta auðvitað reynst rangar og áætlanir ekki byggðar á nægilega traustum grunni. Reynslan ein sker úr um hvort svo er. Í fjárlagaafgreiðslunni nú er eins og jafnan áður byggt á haldbestu upplýsingum um þjóðhagshorfur sem tiltækar eru og áætlanir fjárlaga um útgjaldaþarfir eru sömuleiðis byggðar á eins vönduðum grunnupplýsingum og tök voru á að afla. Hvað þessi atriði varðar er fjárlagagerðin nú hvorki byggð á traustari né ótraustari grunni en gerist og gengur. Hins vegar má segja að væntanleg útkoma sé nú í ríkara mæli en oft áður byggð á áformum stjórnvalda um tilteknar breytingar. Er hér fyrst og fremst um að ræða áform um lækkun útgjalda, en á bak við allar þær áætlanir búa tiltekin áform um athafnir og breytingar. Hvort slíkar áætlanir standast er svo undir því komið hversu ríkur viljinn er til að standa við áformin. Í þessum efnum gerir hinn góði vilji mjög takmarkaða stoð. Til þess að staðið verði við áætlanir fjárlaga verður að standa við framkvæmdaáformin sem að baki búa. Ríkisstjórnin verður að meina það sem hún segir og framkvæma það. Skorti á viljann og framkvæmdina verða áformin ekki virði þess pappírs sem þau eru skráð á. Þetta á ekki hvað síst við um áætlanir þær um lækkun launakostnaðar sem í fjárlagaafgreiðslunni felast. Árangurinn þar er undir framkvæmdinni kominn. Þar er hægt að ná þeim árangri sem áformaður er. Það er engin spurning. Spurningin er miklu frekar hvort stjórnvöld heykjast þegar á hólminn er komið og menn standa frammi fyrir erfiðum ákvörðunum ellegar hvort menn láta undan kröfum þrýstihópanna og hopa af hólmi þegar á reynir. Virðulegi forseti. Með þessari fjárlagaafgreiðslu er fullnægt þeirri kröfu stjórnarandstöðunnar, sem fram kom strax við 1. umr. um fjárlögin, að þegar afgreiðsla fjárlaga færi fram væri búið að sýna fram á með afgreiðslum á Alþingi að stuðningur væri við þá tekjuöflun sem til þyrfti svo séð yrði fyrir tekjum vegna þeirra útgjalda sem áformuð eru. Það hefur verið gert. Fjárlögin verða þannig afgreidd. Einnig komu fram óskir um að áður en til lokaafgreiðslunnar væri gengið hefði ríkisstjórnin lagt fram og fengið afgreiddar hugmyndir sínar og tillögur um endurreisn atvinnulífsins á Íslandi. Þar er hvorki um að ræða einfalt né auðvelt mál og tengist ekki nema að litlu leyti fjárlagaafgreiðslu, m.a. það sem ítrekað hefur fram komið, að meginatriði þeirra efnahagsaðgerða verða ekki sú hin mikla gengisfelling og samsvarandi lífskjaraskerðing sem sumir stjórnarandstæðingar hafa krafist. Sú gengisbreyting sem gerð var fyrir nokkrum dögum er aðeins ætluð til að koma til móts við þá óhagkvæmu þróun gengismála, einkum og sér í lagi varðandi gengi bandaríkjadollars, sem rýrt hefur afkomumöguleika íslenskra útflutningsatvinnuvega að sama skapi. Eftir gengisbreytinguna verður staða þeirra svipuð og hún var í september eftir þær aðgerðir sem ríkisstjórnin gerði þá, enda var gengisbreytingunni þann 2. janúar sl. aldrei ætlað annað og meira hlutverk. Um það er enginn ágreiningur að ástæða er til þess og hún rík að grípa til heildstæðra aðgerða í efnahags- og atvinnumálum til að tryggja útflutningsatvinnuvegunum eðlileg rekstrarskilyrði. Ríkisstjórnin vinnur nú að slíkri tillögugerð. Vissulega hefði verið æskilegt að niðurstaða hefði legið fyrir áður en fjárlög yrðu afgreidd, ekki vegna þess að þær tillögur sem væntanlegar eru tengist svo mjög sjálfri fjárlagaafgreiðslunni heldur vegna hins að því fyrr sem tillögurnar koma fram og hljóta afgreiðslu, því betra. Staðreyndin er hins vegar sú að þegar fjárlög eru nú tilbúin til afgreiðslu liggja þessar tillögur enn ekki fyrir. Þar eð fjárlögin liggja tilbúin til afgreiðslu er ástæðulaust að bíða með þá afgreiðslu þótt umræddar tillögur séu ekki komnar fram. Auðvitað væri áskjósanlegast að geta leyst öll meiri háttar vandamál efnahagslífsins á einni og sömu stundu, en sjaldnast geta menn gengið þannig til verka heldur verða menn að takast á við viðfangsefnin í þeirri röð sem þau ber að. Vandamálin varðandi afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1989 eru leyst. Fjárlögin eru tilbúin til endanlegrar afgreiðslu og við skulum ganga til þeirrar afgreiðslu án nokkurra óþarfatafa. Þá mun betra ráðrúm gefast til að snúa sér að öðrum viðfangsefnum sem ekki eru síður vandasöm. Virðulegi forseti. Ég vil aðeins geta þess í lokin að þær breytingar sem orðið hafa á frv. til fjárlaga fyrir árið 1989 síðan það fyrst kom fram á Alþingi í nóvember eru, þegar tekið er tillit til þeirra aðgerða sem gerðar hafa verið, útgjaldaaukning upp á 329,1 millj. kr. Þetta samsvarar hækkun um 0,43% á útgjöldum fjárlaga í meðferð Alþingis. Ég efast um að það hafi nokkurn tíma áður gerst að fjárlagafrv. hafi verið afgreitt með svo lítilli útgjaldaaukningu eftir þá meðferð sem fjárlagafrv. fær hér á Alþingi. Vaninn er að útgjaldaaukningin í meðförum Alþingis nemi um 3%. Nú nemur hún 0,43%. Þetta sýnir, virðulegi forseti, vilja Alþingis og ríkisstjórnar til að standa þannig að afgreiðslu fjárlaga að fyllsta tillit sé tekið til þess árferðis sem nú ríkir í efnahagsmálum á Íslandi. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði gengið til atkvæða og samþykktar þær tillögur sem meiri hl. fjvn. flytur og fjvn. í heild og fjárlög fyrir árið 1989 þannig samþykkt.

Frsm. samvn. samgm. (Karvel Pálmason) Virðulegi forseti. Ég vil með örfáum orðum gera grein fyrir nál. samvn. samgm. og einnig þeim tillögum sem hún leggur til að samþykktar verði hér. Ég vil strax byrja á því að þakka meðnefndarmönnum mínum fyrir samstarfið. Það gekk greiðlega eins og ávallt og nánast hnökralaust og miðað við aðstæður vona ég að flestir ef ekki allir séu tiltölulega ánægðir þó að úr litlu hafi verið að moða, það skal tekið fram. Ég ætla ekki að fara í gegnum nál., en vil aðeins segja örfá orð um það. Samvn. samgm. hafði að venju fjallað um erindi þau sem Alþingi hafa borist um framlög á fjárlögum til stuðnings við rekstur flóabáta vegna vöru- og fólksflutninga á einstökum svæðum. Farsvæði þessara báta eru á Faxaflóa, á Breiðafirði, á Ísafjarðardjúpi, á leiðinni frá Þorlákshöfn til Vestmannaeyja. Enn fremur eru flutningastyrkir á Eyjafirði og milli Mjóafjarðar og Neskaupstaðar. Jafnframt hefur nefndin tekið fyrir og rætt erindi sem borist hafa vegna flutninga á landi, svo sem til reksturs snjóbifreiða eða vegna mikils snjómoksturs þar sem erfitt reynist fyrir viðkomandi byggðarlög að standa straum af þeim kostnaði sem þau verða að bera samkvæmt snjómokstursreglum Vegagerðar ríkisins. Enda þótt reglurnar hafi verið nýrýmkaðar á síðustu árum verða íbúar í snjóþungum héruðum fyrir verulegum kostnaði umfram aðra þegna þjóðfélagsins við að halda uppi nauðsynlegum samgöngum. Til að minnka eitthvað þennan aðstöðumun hafa verið veitt á fjárlögum hvers árs framlög til þeirra aðila sem að dómi nefndarinnar eru verst settir að þessu leyti. Halldór S. Kristjánsson, skrifstofustjóri samgrn., og Guðmundur Einarsson, forstjóri Skipaútgerðar ríkisins, mættu á fundum nefndarinnar og veittu henni margvíslegar upplýsingar sem komu nefndinni að verulegu gagni og færir nefndin þeim sérstakar þakkir fyrir störf þeirra í hennar þágu. Á undanförnum árum hefur í framsögu fyrir tillögum nefndarinnar verið gerð nákvæm grein fyrir einstökum þáttum þeirra, sérstaklega varðandi hin stærri verkefni, þ.e. flutninga á sjó. Þar sem fyrir þessum þáttum er skilmerkilega gerð grein í áliti nefndarinnar sé ég ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um einstaka báta heldur vísa til nál. sem er á þskj. 402. Þar er gerð, að ég hygg, nokkuð rækileg grein fyrir þessum þáttum. Ég vil taka fram að flestöllum umsóknum fylgdu greinargóðar upplýsingar um viðkomandi verkefni og á þetta einkum við um flutninga á sjó. Enda þótt þeir aðilar sem styrks til landflutninga njóta hafi einnig sent nefndinni greinargóðar upplýsingar um rekstur og annað er umsóknina varðar er í nokkrum tilvikum misbrestur á því að reikningar fylgi umsókn og voru nefndarmenn sammála um að styrkur yrði ekki greiddur á næsta ári fyrr en reikningar bærust samgrn. fyrir yfirstandandi ár. Enn fremur vill nefndin beina því til samgrn. að þeim aðilum sem fá stofnstyrki undir liðnum Flutningar á landi verði kynnt sú meginregla nefndarinnar að stofnstyrkir vegna ákveðinna verkefna verði eingöngu veittir í þrjú ár. Tekið skal fram til fróðleiks að nefndin hefur við úthlutun stofnstyrkja að jafnaði við það miðað að hann verði ekki hærri samtals en helmingur kostnaðar við kaup á vélum og tækjum. Ég mun nú víkja að tillögunni og þeim breytingum sem nefndin er sammála um að gera á fjárframlagi til þessara málaflokka á fjárlögum fyrir árið 1989. Nefndin leggur til að framlag til flóabáta og vöruflutninga verði 109 millj. 609 þús. á árinu 1989. Samsvarandi upphæð á fjárlögum 1988 var 92 millj. 719 þús. Hér er um að ræða 18% hækkun milli ára. Til flutninga á landi er lagt til að verja 16 millj. 49 þús., en fyrir árið 1988 var upphæðin 14 millj. 289 þús. Hækkun á þessum lið nemur um 12%. Til reksturs flóabáta og skyldra verkefna leggur nefndin til að framlagið verði 93 millj. 560 þús., en samsvarandi framlag 1988 var 78 millj. 430 þús., hækkun er um 19%. Nefndin leggur til að veittir verði styrkir til 54 verkefna vegna flutninga á landi, tveimur færri en eru á fjárlögum fyrir árið 1988. Af þessum liðum leyfi ég mér að gera að umtalsefni nokkur atriði og nefni fyrst tvö verkefni sem lagt er til að fái stofnstyrk fjórða árið í röð. Er hér um algjöra undantekningu að ræða og alls ekki til eftirbreytni. Hér er átt við stofnstyrki til vetrarsamgangna í Árneshreppi, það er liður nr. 18 í brtt. og til snjóbifreiðar í Oddsskarði og Fagradal, liður nr. 47. Nefndin hefur farið fram á það við samgrn. að þessum aðilum verði ritað bréf og þeim tilkynnt að ekki verði um frekari stofnstyrkveitingar til þeirra að ræða að öllu óbreyttu. Ég leyfi mér enn fremur að minnast á lið nr. 54 í tillögunum, Óráðstafað, en um hann er það að segja að hann er fyrst og fremst hugsaður sem sjóður sem hægt yrði að grípa til í neyðartilvikum þegar samgöngur teppast og grípa þarf til dýrari flutningstækja. Slíkir flutningar yrðu síðan greiddir samkvæmt reikningi og hefur verið farið fram á það við Halldór S. Kristjánsson, skrifstofustjóra í samgrn., að hann annist greiðslu slíkra reikninga í samráði við formenn samgn. Alþingis. Til reksturs flóabáta og skyldra verkefna leggur nefndin til að styrkir verði veittir til níu verkefna eða til sömu verkefna og á fjárlögum fyrir árið 1988. Ég sagði í upphafi að ég mundi hafa tiltölulega fá orð um þessar tillögur. Ég held að nál. á þskj. 402 skýri það sem skýra þarf í þessum efnum og vitna til þess þannig að þm. geti kynnt sér það. Venjan hefur verið sú að brtt. nefndarinnar hafa verið lesnar upp, lið fyrir lið. Ég hyggst ekki gera það nú, ég tel ekki ástæðu til slíkra hluta. Þær till. sem nefndin gerir liggja fyrir á þskj. 403. Það geta þingmenn allir kynnt sér gaumgæfilega. En nefndin leggur að sjálfsögðu til að þetta verði samþykkt og undir það rita í nál. Karvel Pálmason, Hjörleifur Guttormsson, Guðmundur Ágústsson, Guðni Ágústsson, Stefán Guðmundsson, Árni Gunnarsson, Jón Helgason, Ólafur Þ. Þórðarson, Þorv. Garðar Kristjánsson, Friðjón Þórðarson, Skúli Alexandersson, Egill Jónsson, Ingi Björn Albertsson og Matthías Á. Mathiesen. Samvn. samgm. er sammála um að leggja til að þær tillögur sem hér liggja fyrir við afgreiðslu fjárlaga til þessa þátta í fjárlögunum verði samþykktar.

Frsm. minni hl. fjvn. (Pálmi Jónsson) Virðulegi forseti. Við 2. umr. þessa máls þann 16. des. sl. gerði ég ítarlega grein fyrir því hversu fjárlagafrv. væri reist á ótraustum grunni. Ég gerði enn fremur grein fyrir því að í fjárlagafrv. felst alvarleg atlaga að atvinnuvegunum og landsbyggðinni og ég vakti athygli á því hvernig frv. stangast á við yfirlýsingar og loforð hæstv. ríkisstjórnar sem hún gaf þjóðinni þegar hún var mynduð. Í sameiginlegu nál. minni hl. fjvn. fyrir þá umræðu var enn fremur gerð grein fyrir þeirri skoðun okkar, sem erum fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjvn., að áður en fjárlagafrv. væri tekið til lokaafgreiðslu væri óhjákvæmilegt að tvennt hefði gerst: Í fyrsta lagi að ríkisstjórnin hefði mótað stefnu í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar sem gæti orðið grundvöllur raunhæfra forsendna fyrir fjárlög næsta árs. Í öðru lagi að skattafrv. ríkisstjórnarinnar hefðu hlotið afgreiðslu Alþingis þannig að hægt væri að áætla tekjuhlið fjárlaganna. Telja verður að síðara atriðinu af þessum tveimur hafi verið fullnægt. Skattafrv. hæstv. ríkisstjórnar voru afgreidd frá Alþingi þann 22. des. Útreikningar er varða tekjuhlið frv. nú við lokaafgreiðslu eru m.a. byggðir á þeim ákvörðunum sem teknar voru við afgreiðslu á skattafrv. ríkisstjórnarinnar fyrir jólin en auk þess á nýjum skattaálögum hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnar nú um áramótin. Á hinn bóginn hefur hæstv. ríkisstjórn enn enga stefnu tekið í efnahags- og atvinnumálum sem þjóni því markmiði að annars vegar verði hægt að byggja upp nýjar og raunhæfar forsendur fyrir afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár og hins vegar að gefa atvinnuvegunum möguleika á því að byggja upp nýja undirstöðu fyrir lífvænlega afkomu og atvinnuöryggi, að snúa við frá botnlausum hallarekstri og skuldasöfnun yfir í viðunandi rekstrarafkomu. Þrátt fyrir þetta stefnuleysi hæstv. ríkisstjórnar er fjárlagafrv. nú komið til 3. umr. Það þýðir að hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að afgreiða fjárlög fyrir hið nýbyrjaða ár með forsendum sem eru gjörsamlega í lausu lofti og verður ekki betur lýst í einu orði en gert var af forseta Alþýðusambands Íslands, Ásmundi Stefánssyni, en hann sagði að forsendur fjárlagafrv. væru rugl. Ég hlýt að mótmæla því að fjárlög séu afgreidd með þessum hætti. Þegar raunhæfar forsendur vantar við afgreiðslu fjárlaga er fjárlagadæmið allt á sandi byggt. Ég undrast það að hæstv. ríkisstjórn skyldi ekki nota þinghlé um jól og áramót til þess að móta stefnu í efnahagsmálum sem dygði til þess að fjárlagaafgreiðsla gæti orðið með trúverðugum hætti og að vandamál atvinnuveganna yrðu leyst. Allir virðast sammála um það að sú gengisfelling sem hæstv. ríkisstjórn greip til nú eftir áramótin leysi engan vanda. Meira að segja hæstv. ríkisstjórn sjálf segist vera að leitast við að ná sömu stöðu fyrir atvinnuvegina og var í september þegar hún tók við. Hærra er nú ekki risið á þeim aðgerðum. Samt er þetta nú ekki niðurstaðan. Samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar var halli á rekstri sjávarútvegsins, veiða og vinnslu, metinn 2,5% við stjórnarskiptin í september, en 4,5% í nóvembermánuði og hafði þá hallareksturinn nærri því tvöfaldast. Samkvæmt áliti Þjóðhagsstofnunar í gær var halli sjávarútvegsins, þ.e. botnfiskveiða og vinnslu, nú metinn um 5% eftir gengisfellingu. Þrátt fyrir síðustu kákráðstafanir ríkisstjórnarinnar, þ.e. gengisfellingu eftir áramótin og skattahækkanir hennar, sem snerta atvinnureksturinn á mörgum sviðum, þá hefur afkoma sjávarútvegsins, veiða og vinnslu, versnað um helming frá því að ríkisstjórnin tók við. Þannig er nú niðurstaðan samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar. Þetta er staðan þegar hæstv. ríkisstjórn hefur setið að völdum í rúma þrjá mánuði. Þetta er sú hæstv. ríkisstjórn sem lýsti því yfir að hún væri mynduð til þess að leysa bráðan efnahagsvanda þjóðarinnar, rétta við stöðu útflutningsgreinanna, forðast atvinnuleysi og hemja verðbólgu. Lokið væri tímabili óþolandi óvissu og úrræðaleysis, upp væri runninn tími aðgerða, tími tillagna væri að baki. Digurbarkalegar yfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar frá því í haust duga henni ekki lengur. Allir sjá að óvissunni er ekki lokið, allir sjá að úrræðaleysi er alls ráðandi, allir sjá að hæstv. ríkisstjórn horfir á það vitandi vits að útflutningsatvinnuvegirnir eru að fara fram af bjargbrúninni. Það er orðið tímabært að spyrja þessa hæstv. ríkisstjórn --- hér er enginn til andsvara úr þeim hópi og ég hlýt enn að undrast það að þegar fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjvn. ræða um fjárlög hér í hv. sameinuðu Alþingi, þá hirða hæstv. ráðherrar og núv. ríkisstjórn ekki um að vera við í salnum. Ég hlýt að fara fram á það við hæstv. forseta að gerðar verði ráðstafanir til þess að ráðherrar hæstv. ríkisstjórnar mæti hér við umræðuna, a.m.k. hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. Ég er reiðubúinn til þess að gera hlé á máli mínu meðan þeir eru sóttir.  
             Virðulegi forseti. Ég gerði hlé á máli mínu og óskaði eftir því að ráðherrar úr hæstv. ríkisstjórn væru hér viðstaddir þessa umræðu. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég hef þurft að gera athugasemd við umræðu um fjárlög á þessum vetri vegna þess að hæstv. ráðherrar hafi ekki hirt um að vera við fjárlagaumræðu. Þetta er í þriðja sinn í jafnmörgum umræðum sem ég hef þurft að kvarta undan því að hæstv. fjmrh. hafi ekki verið við umræðu. Í þriðja sinn í þremur umræðum hef ég þurft að vekja á því athygli að hæstv. fjmrh. sjálfur og hæstv. ríkisstjórn sýnir ekki þingheimi þá virðingu að vera við umræðu um fjárlög hér á hv. Alþingi. Hæstv. fjmrh. hefur í sumum þessara umræðna verið hér eins og fló á skinni. Hann hefur vikið úr þingsalnum og það kann að geta verið afsakanlegt að fjmrh. hæstv. og aðrir hæstv. ráðherrar víki úr þingsal undir umræðu sem þá og þeirra málaflokka snertir sérstaklega, en það er alla jafna venja og siður að það sé þá gert undir þeim kringumstæðum að þeirra meðhaldsmenn séu í ræðustól en ekki stjórnarandstæðingar. Nú vildi svo til að hæstv. ráðherra var ekki mættur hér á réttum tíma þegar umræða hófst og enginn ráðherra úr hæstv. ríkisstjórn. Ég fagna því að sjálfsögðu að hæstv. fjmrh. skuli hafa séð sér fært að koma hingað til fundar því það er mér ánægja að horfa til hans annað veifið í minni ræðu, en ég hlýt enn að vekja á því athygli að aðrir hæstv. ráðherrar sýna þingheimi ekki þá virðingu að vera hér viðstaddir. Hæstv. forsrh. var ekki hér viðstaddur þegar 1. umr. og 2. umr. um fjárlög fóru fram. Hann sagði að við 2. umr. hefði hann verið staddur erlendis, sem vel má vera rétt, en þá þess heldur hefði hann átt að sýna Alþingi þá virðingu að vera viðstaddur við umræðu hér í dag og í kvöld. Ekki er við hæstv. fjmrh. að sakast um þessi efni en það er furðu fáskipað úr röðum þeirra stjórnarliða. Hér sé ég t.d. einungis tvo hv. þm. Framsfl. og engan ráðherra úr þeirra röðum.  Ég hafði lokið við að flytja nokkurn pólitískan inngang að ræðu minni sem vitaskuld var sérstaklega ætlaður hæstv. ráðherrum í núv. hæstv. ríkisstjórn. Ég mun þó ekki gera það öðrum hv. þm. hér til skapraunar að fara að flytja ræðu mína aftur en ég hef minnt á það í þessum ræðukafla að sú ríkisstjórn, sem nú situr að völdum og er búin að sitja í þrjá mánuði, var mynduð til þess, að eigin sögn, að ráða bót á því efnahagsástandi sem við er að fást, að rétta við stöðu atvinnuveganna, að bægja frá hættu á atvinnuleysi og að vinna gegn verðbólgu. Þessi ríkisstjórn hefur enn enga stefnu tekið sem sýnir það að hún ætli að vinna þessi verk þrátt fyrir það að liðnir séu þrír mánuðir frá því að hún tók við völdum. Hún lýsti því yfir þegar hún tók við að nú væri að baki tími tillagna, nú væri tími aðgerða, sagði hæstv. núv. utanrrh. Hæstv. forsrh. sagði: Atvinnuvegirnir þola ekki lengri bið. Það þarf að bregðast við því ástandi sem er í atvinnumálum og efnahagsmálum þjóðarinnar ef atvinnuvegirnir eiga ekki að hrynja. Síðan hefur ekkert gerst sem mark er á takandi, sem gagn er að, ekkert verið gert sem gagn er að að mati þeirra aðila sem eru í forsvari fyrir atvinnuvegina, jafnvel ekki heldur hinna sem eru í forsvari fyrir launþega í landinu. Ég lýsti því hér í þessum inngangi að ræðu minni hvernig staðan í sjávarútveginum væri að mati Þjóðhagsstofnunar, en samkvæmt því mati var hallarekstur sjávarútvegsins, veiða og vinnslu, metinn í septembermánuði við stjórnarskiptin 2,5%. Í nóvembermánuði var hallinn kominn í 4,5% og hafði þá nálega tvöfaldast. Og í gær, eftir að ríkisstjórnin hafði gripið til nokkurrar gengisfellingar og skattahækkana og annarra kákráðstafana sem hún hefur verið að smáfikta við núna síðustu dagana, þá er hallinn kominn í 5% samkvæmt mati Þjóðhagsstofnunar, eftir gengisfellinguna. Forustumenn þessarar hæstv. ríkisstjórnar sögðu: Það má ekki dragast lengur að grípa til aðgerða, það er ekki hægt að koma aðgerðum fram vegna þess að Sjálfstfl. flytur tillögur sem við getum ekki fallist á, við þurfum að losna við Sjálfstfl. úr ríkisstjórninni til þess að geta komið fram nauðsynlegum aðgerðum. Ríkisstjórnin hefur nú setið í þrjá mánuði. Og afraksturinn er þessi: Halli sjávarútvegsins hefur tvöfaldast. Það er von að hæstv. ráðherrar séu ánægðir með frammistöðuna. Ég endurtek það að eitt af því sem ég sagði fyrr í ræðu minni var að digurbarkalegar yfirlýsingar núv. hæstv. ríkisstjórnar duga ekki lengur. Það sjá allir að óvissunni er ekki lokið. Það sjá allir að úrræðaleysi er alls ráðandi. Og það sjá allir að hæstv. ríkisstjórn horfir á það vitandi vits að útflutningsatvinnuvegirnir eru að fara fram af bjargbrúninni. Það er orðið tímabært að spyrja þessa hæstv. ríkisstjórn hvort hún hafi verið mynduð til þess að knésetja allan einkarekstur í undirstöðugreinum landsmanna. Aðgerðarleysi hæstv. ríkisstjórnar knýr slíkar spurningar fram. Það er sannarlega engin furða þótt forstjóri Þjóðhagsstofnunar leggi á það áherslu að enn ríki veruleg óvissa um ýmsar mikilvægar forsendur þjóðhagsspár fyrir árið 1989. Og hann bætir við í greinargerð sinni til fjvn., með leyfi hæstv. forseta: ,,Hvað þróun innlendra efnahagsmála snertir á árinu 1989 ríkir ekki síður mikil óvissa. Fyrir þessu eru margar ástæður. Í fyrsta lagi er gerð kjarasamninga fram undan. Í öðru lagi er afkoma útflutningsatvinnuvega og samkeppnisgreina almennt erfið um þessar mundir. Í þriðja lagi rennur verðstöðvun úr gildi í febrúarlok. Loks er erfitt að meta með nákvæmni áhrif skattabreytinga um áramótin á verðlag og aðrar þjóðhagsstærðir.`` Hér er vitaskuld hófsamlega að orði komist en kjarninn leynir sér ekki. Hann er sú algera óvissa sem ríkir á öllum sviðum efnahags- og atvinnumála um þessar mundir sem er meiri en oftast áður, ef til vill meiri en nokkru sinni fyrr. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir þegar fjárlagafrv. var kynnt við 1. umr. að engin erlend lán yrðu tekin vegna A-hluta ríkissjóðs á árinu 1989. Til þess að gera þetta mögulegt hefur hæstv. ráðherra væntanlega ætlað sér að taka sem allra mest erlend lán fyrir áramót til að geta kennt öðrum um lánaþörfina. Á fundi fjvn. í gær var því lýst yfir að ekki hefði komist í verk að taka nema 3,3 milljarða kr. erlend lán nú fyrir áramótin og því yrði að gera ráð fyrir erlendum lántökum á næsta ári sem nemi um 4,6 milljörðum kr. Svona fór nú um sjóferð þá. Það er í sjálfu sér ekkert nýtt og þetta er ekkert einstakt að þær yfirlýsingar sem koma frá hæstv. fjmrh. eða hæstv. ríkisstjórn standist ekki heldur breytist í andhverfu sína. Það er ekki nýtt. Á þessu ári er einnig gert ráð fyrir því að um verði að ræða hrikalegan viðskiptahalla á þjóðarbúskapnum og viðskiptum okkar við útlönd eða sem svarar um 14 milljörðum kr. sem er hækkun um 2 1 / 2 milljarð frá því sem áætlað er að verði í ár og er þó viðskiptahalli ærinn fyrir. Þannig að það er ekkert lát á hallarekstrinum, hallarekstri þjóðarbúsins gagnvart útlöndum, það er ekkert lát á þessu, þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. fjmrh., að það eigi að fleyta okkur áfram á erlendum lánum. Frá því að 2. umr. um fjárlagafrv. fór fram hafa orðið nokkrar breytingar á gengis- og verðlagshorfum fyrir þetta ár í kjölfar 4% gengisfellingar. Að mati Þjóðhagsstofnunar raskar það forsendum fjárlagafrv. verulega í þessu efni. Er nú talið að framfærsluvísitalan hækki um 15% á milli áranna 1988 og 1989 í stað 12% í forsendum fjárlagafrv. Vanmat fjárlagafrv. í þessu efni er þegar orðið 2,7%. Atvinnutekjur eru taldar hækka um 8% í stað 6% í þjóðhagsspá og nemur sú hækkun um 1,9%. Að lokum er áætlað, eftir þær breytingar sem urðu á gengi eftir áramót, að gengið hækki um 12% á milli ára í stað 7% í forsendum fjárlagafrv. og nemur vanmat sem þegar er fram komið af þessum sökum því um 4,7%. Breytingar á forsendum frv. í A-hluta hafa verið uppfærðar harla lauslega fyrir 3. umr., harla lauslega. Það var líkast því sem hæstv. ríkisstjórn, hæstv. fjmrh. og hv. meiri hl. fjvn. gerði sér litla grein fyrir því að það væri tilefni til þess að reikna fjárlagafrv. upp eftir að gengi hafði verið breytt á milli 2. og 3. umr. Því fyrst klukkan að ganga tólf í gærkvöldi var hafið það verk að reikna upp forsendur B-hluta frv. Það var svo seint að minni hl. lét sér það nægja að fá þá ákvörðun fram og sá ekki tímans vegna tilefni til að krefjast fundar til þess að leggja niðurstöðurnar fyrir nefndina í heild. Því kunna að vera inni í uppfærslu B-hlutans atriði sem gætu komið minni hlutanum á óvart. En þetta er tákn um þau flausturslegu vinnubrögð sem verða í afgreiðslu stórmála þegar svo er haldið á málum í tímaþröng eins og hér er gert á hinu háa Alþingi undir yfirstjórn hæstv. ríkisstjórnar. Varðandi A-hlutann er það sjáanlegt að uppfærslan er í hæsta máta óljós í þeim plöggum sem meiri hlutinn hefur lagt fram. Hvað varðar tekjur ríkissjóðs er aðeins sagt að búið sé að taka tillit til breyttra forsendna og eru áhrifin hvergi sýnd sérstaklega. Okkur í fjvn. er aðeins sagt að sú tala sem sýnd er í tekjuhlið taki bæði tillit til meiri samdráttar í efnahagsstarfseminni en upphaflega var ráð fyrir gert og vegna breyttra verðlagsforsendna. Að því er gjaldahliðina snertir er óvissan einnig mikil. Launatölum frv. er haldið óbreyttum þrátt fyrir að atvinnutekjur séu taldar hækka um 1,9% umfram það sem gert er ráð fyrir í spám þjóðhagsáætlunar. Að vísu er um sömu tölu að ræða eða 8% eins og gert er ráð fyrir í forsendum fjárlagafrv. Sömu meðferð fá síðan allir tilfærsluliðir frv., þar með taldar tryggingabætur. Í því hlýtur að felast áætlun hæstv. ríkisstjórnar að ef þessi niðurstaða um launamálin ekki stenst í þessum útreikningum, þá beri tryggingar þegar skertan hlut. Eða er það meiningin að hækka þá útgjöld til Tryggingastofnunar ríkisins til þess að mæta því sem á kann að vanta? Það væri ákjósanlegt að fá um það svör hér í þessari umræðu. Einu tilburðir hæstv. fjmrh. til þess að taka tillit til breyttra verðlagshorfa árið 1989 í A-hluta er 160 millj. kr. hækkun í rekstrarútgjöldum og 190 millj. kr. hækkun á vaxtagjöldum. Þær hækkanir virðast einnig verulega vanmetnar. Ekki er talin nein þörf á hækkun á launum og tryggingabótum eins og áður sagði vegna breyttra forsendna og því er skyndilega haldið fram að í frv. til fjárlaga hafi verið áætlað svigrúm til að mæta þessum verðhækkunum. Það er vissulega nýmæli að þannig séu málin skýrð. Ég vil geta þess hér að miðað við þá útreikninga sem ég hef látið gera nokkuð lauslega og unnið að á þeim stutta tíma síðan þessi mál lágu fyrir í gær, þá sýnist mér að sú uppfærsla sé vanmetin sem gerð hefur verið af hv. meiri hl. nefndarinnar á rekstrargjöldum og vöxtum. Á það við báða þessa liði. Mér sýnist að þessi uppfærsla sé vanmetin samtals um a.m.k. 140 millj. kr. og er þá ósvarað þeirri spurningu hvort hér sé rétt að verki staðið varðandi launaútgjöld, tilfærslur og tryggingabætur. Þetta er vitaskuld ekki það eina sem vanmetið er í þessari afgreiðslu fjárlaga og kem ég nokkuð að því síðar. --- Ég hlýt að bjóða tvo hæstv. ráðherra Framsfl. velkomna í salinn til þess að vera við umræður um fjárlög. Það er mikil nýlunda að sjá hér hæstv. forsrh. Hæstv. heilbrmrh. hefur setið hér stundarkorn við 2. umr., enda er hann þessum málum kunnugur frá fyrri tíð. Við 2. umr. lét ég þess getið að sýnilegt væri af skattaáformum hæstv. ríkisstjórnar að árið 1989 ætti að verða skattaárið mikla. Sú verður og raunin. Þrátt fyrir að hæstv. ríkisstjórn tækist ekki að koma fram öllum þeim skattaáformum, sem hún hafði hugsað sér, fyrir jólaleyfi nema skattaálögur á þessu ári samkvæmt nýjum lögum hæstv. ríkisstjórnar samtals 3 milljörðum 955 millj. kr. að mati hagdeildar fjmrn. Stendur þá út af það sem hæstv. ríkisstjórn tókst ekki að koma fram, en það er lagasetning um tekjuskatt á fjármagnstekjur, sem áætlaður var um 150 millj. kr., skatt á orkufyrirtæki, einnig um 150 millj. kr., og skatt á happdrættismiða og skylda starfsemi, lottó og getraunir, um 400 millj. kr., eða samtals um 700 millj. kr. af áætluðum skattaáformum hæstv. ríkisstjórnar sem ekki tókst að koma í gegnum Alþingi, a.m.k. ekki enn sem komið er. Hæstv. fjmrh. brá því býsna hart við um áramótin og hækkaði með reglugerð ýmsa skatta til ríkisins, þ.e. bensíngjald um 600 millj. kr., þungaskatt af dísilbifreiðum um 190 millj. kr., innflutningsgjald af bílum um 400 millj. kr. og einnig er áætlað að hækka áfengi og tóbak og nemi sú hækkun um 450 millj. kr. þ.e. ef hæstv. ríkisstjórn telur sig hafa heimildir til samkvæmt verðstöðvunarákvæðum. Samtals er því áætlað af hagdeild fjmrn. að nýir skattar, sem lagðir eru á samkvæmt reglugerðum á þessu ári, nemi um 1640 millj. kr. Alls eru því nýir skattar, sem álagðir eru um þessi áramót, samtals rétt tæpir 6 milljarðar kr. Enn fremur er rétt að taka með í þennan útreikning ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar um að fresta gildistöku virðisaukaskatts frá miðju þessu ári til næstu áramóta, en sú ákvörðun er talin færa ríkissjóði 1200 millj. kr. í auknar tekjur. Samtals er því áætlað að ný skattheimta á þessu ári samkvæmt mati hagdeildar fjmrn. nemi samtals um 7,2 milljörðum kr. Við Íslendingar höfum því eignast nýjan skattakóng, sem er hæstv. fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson. Og þegar hann fer að ferðast um landið ásamt hæstv. utanrrh. undir yfirskriftinni ,,Á rauðu ljósi``, mun hann vafalaust hæla sér af því að hafa gert árið 1989 að skattaárinu mikla. Hæstv. fjmrh. mótmælti því við 2. umr. fjárlaga að áform hæstv. ríkisstjórnar um nýjar skattaálögur á þessu ári væru 6,7 milljarðar kr., eins og upplýsingar höfðu verið gefnar um af Þjóðhagsstofnun.

Samkvæmt tekjuöflunarfrv., sagði Þjóðhagsstofnun.

Nú liggur hins vegar niðurstaða fyrir samkvæmt mati hagdeildar fjmrn.

Samkvæmt tekjuöflunarfrv.

Nei, hún sagði það ekki.

Það mat sýnir . . .

Hún sagði það víst.

--- Hæstv. fjmrh. er velkomið að fá orðið hér á eftir og ég vænti þess að svo sem venja er til fái hæstv. fjmrh. að tala hér í lok umræðu alveg eins og hann lystir. Þá getum við athugað það hvort ástæða þykir til fyrir okkur óbreytta þingmenn að tala að nýju eftir því sem máli hæstv. fjmrh. vindur fram, svo sem hann óskar eftir.

Ræða þingmannsins er í þingtíðinum.

Og þá hefur hæstv. fjmrh. sitt tækifæri eins og stundum áður. Þetta mat sýnir sem sé, eins og ég áður sagði, að þessar nýju skattahækkanir nema samtals réttum 7,2 milljörðum kr. Hitt er svo annað mál hvernig hæstv. fjmrh. gengur innheimtan á þessum sköttum miðað við þær þrengingar sem nú eru í atvinnulífi landsmanna, bæði í rekstri fyrirtækja og í atvinnutekjum fólksins. Samkvæmt áætlunum hagdeildar fjmrn. er nú gert ráð fyrir að eignarskattar á þessu ári verði tæpir 3 milljarðar kr. og tekjuskattar um 10,5 milljarðar kr. Beinir skattar eru því samtals um 13,4 milljarðar kr. en í fjárlögum síðasta árs voru beinir skattar áætlaðir 8,2 milljarðar kr. Hækkun skatta á milli ára er langsamlega mest hlutfallslega í beinum sköttum sem leggjast beint á einstaklinga og fyrirtæki. Óbeinir skattar eru samtals áætlaðir á þessu ári 59,6 milljarðar kr. en voru samkvæmt fjárlögum 1988 tæplega 51,6 milljarðar, eða 8 milljörðum lægri. Samtals er áætlað að skattheimta til ríkisins hækki á milli ára úr 63 milljörðum kr. árið 1988 samkvæmt fjárlögum í 77 milljarða kr. samkvæmt fjárlögum 1989, eða um 22%. Við sjálfstæðismenn höfum lýst andstöðu við þessar gífurlegu skattahækkanir hæstv. ríkisstjórnar og höfum barist hart gegn flestum þeim skattafrv. sem hæstv. ríkisstjórn hefur borið fram á hinu háa Alþingi. Þó höfum við viðurkennt réttmæti á einstökum þáttum hennar eins og frestun á virðisaukaskatti til næstu áramóta sem gefur, eins og áður sagði, um 1200 millj. kr. í ríkissjóð á þessu ári. Ég hef gagnrýnt það allharðlega að á sama tíma og atvinnureksturinn rambar á barmi gjaldþrots og hvert fyrirtækið af öðru í undirstöðugreinum landsmanna riðar til falls skuli skattheimta vera verulega aukin á atvinnureksturinn. Ég hef einnig gagnrýnt harðlega að á sama tíma og kreppir að hjá öllum almenningi, tekjur fólks dragast saman og þrengir að í öllu efnahagskerfinu þá skuli skattheimta aukin svo gífurlega til ríkissjóðs eins og nú er orðið staðreynd. Ég tel að þegar að kreppir í efnahagskerfinu verði ekki hjá því komist að ríkissjóður taki á sig einhvern hluta þrenginganna með því að draga saman sín umsvif. Þó að lítils háttar hafi verið fallist á þessi sjónarmið af hæstv. ríkisstjórn meðan fjárlagafrv. hefur verið til meðferðar er það að mínum dómi hvergi nærri nóg miðað við ríkjandi aðstæður. Ber þá að hafa í huga að fjárlagafrv. sjálft er þenslufrv. sem felur í sér útþenslu á rekstri og launagjöldum ríkiskerfisins. Þegar þrengir að hjá öllum almenningi á hann að borga meira en áður til ríkissjóðs til þess að ríkissjóður geti haldið áfram að auka umsvif sín. Á hinn bóginn er á sama tíma skorið niður til opinberra framkvæmda sem jafnframt hefur áhrif í þá átt að draga úr atvinnu fólksins, minnka tekjur þess og skerða möguleika fólksins til að greiða þau gjöld sem heimtað er af hálfu ríkisins. Í fjárlagafrv. sjálfu er gert ráð fyrir 400 nýjum störfum hjá ríkiskerfinu í A-hluta og á einu ári vaxa launaútgjöld ríkisins sem næst um 1 milljarð vegna nýrra starfa á vegum ríkisins. Þetta er óhófleg útþensla á sama tíma sem kreppir að í öllum atvinnurekstri og hjá öllum almenningi, útþensla sem síðan á að fóðra með því að hækka skatta jafn óhóflega og raun ber vitni. Þetta er að mínum dómi röng fjármálastjórn, þetta er röng efnahagsstjórn. Á sama tíma er ekkert eða sama og ekkert aðhafst til þess að gera það mögulegt að undirstöður allrar þjóðfélagsbyggingarinnar, útflutningsatvinnuvegirnir, geti starfað með sæmilegum hætti, hvað þá að þeim séu veitt skilyrði til þess að geta blómgast. Mér er engin launung á þeirri skoðun minni að við þessar aðstæður í efnahagskerfinu hefði þurft að beita verulegum samdrætti í útgjöldum, rekstri og umsvifum ríkiskerfisins og mun meiri sparnaði en lítils háttar tillögur eru gerðar um af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og meiri hl. fjvn. Ég tel rétt að greina frá því að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í minni hl. fjvn. hafa rætt þessi mál mjög alvarlega í sínum hóp. Við höfum fastmótaðar hugmyndir um það hvernig ná megi verulegum sparnaði í rekstri, mannafla og launaútgjöldum ríkissjóðs á þessu ári. Þetta snertir bæði einstök störf á vegum ríkisins, fyrst og fremst óheimilaðar stöður, jafnvel hjá hæstv. ráðherrum sjálfum þar sem sums staðar er farið fram úr því sem reglugerð um Stjórnarráðið og aðrar heimildir veita en einnig að því er lýtur að yfirvinnu og yfirborgunum ýmiss konar sem þanist hafa ótrúlega út á síðustu árum en þó einkum á síðasta ári. Það hefur hins vegar orðið niðurstaða að eftir að hæstv. ríkisstjórn hefur náð að leggja á alla þá skatta sem raun ber vitni og vegna þess að meðferð þessara mála er að sjálfsögðu í mörgum tilvikum vandasöm og viðkvæm og þeir sem flytja slíkar tillögur vilja gjarna hafa ráð á því að koma þeim fram og hafa hönd í bagga með hvernig þær eru framkvæmdar hefur það orðið að ráði að þær skuli ekki fluttar nú. Sjálfstfl. hefur hvað eftir annað í vetur í umræðum um skattafrv. ríkisstjórnarinnar boðið upp á viðræður um minni skattheimtu og lægri ríkisútgjöld. Þessu hefur hæstv. ríkisstjórn ekki sinnt. Hæstv. ríkisstjórn hefur viljað fara skattaleiðina. Ef svo hefði til tekist að við í stjórnarandstöðunni hefðum náð að stöðva eitthvað af því mikla skattaflóði sem hæstv. ríkisstjórn hefur nú dembt yfir þjóðina hefðum við flutt slíkar tillögur til þess að mæta því sem hrokkið hefði til baka af skattaáformum hæstv. ríkisstjórnar. Úr því að okkur mistókst að koma í veg fyrir þessar miklu skattahækkanir látum við þessar tillögur liggja um sinn. Nú sé ég að á þskj. 418 eru komnar fram brtt. við fjárlög frá Guðmundi Ágústssyni hv. þm. Borgfl. þar sem flutt er sem brtt. eitt vinnuskjal frá þeirri vinnu sem liggur að baki hugmyndum okkar í minni hl. fjvn. Ég hlýt að segja að þetta þingskjal kom mér mjög á óvart þar sem um er að ræða vinnuskjal sem ekki var fullmótað og ekki hefði verið flutt í þeim búningi sem það er þar sem þetta er vinnuskjal sem sett er upp til að sjá hvernig tiltekin form koma út í útreikningi. Ég undrast það að vinnuskjal sem farið er með á milli manna í minni hl. nefndar, í þessu tilliti fjvn., og ákveðið að flytja ekki skuli tekið af tilteknum þingmanni og flutt sem brtt. hans. Að sjálfsögðu sýnir þetta að um er að ræða einn af þeim hv. þingmönnum sem ekki eiga langa setu að baki á Alþingi því að ég ætla að engum hv. þingmanni sem vanur er vinnubrögðum hér hefði flogið í hug að haga málum á þennan hátt. Mér kom þetta á óvart og ætla ekki að hafa nein stór orð um, aðeins segja það að mér þykir miður að vinnuskjöl séu á þann hátt tekin og flutt eftir að það hefur verið ákveðið að þau skuli liggja. Við 2. umr. fjárlaga lýsti hv. 1. þm. Vesturl., Alexander Stefánsson, því yfir að á milli 2. og 3. umr. væri óhjákvæmilegt að taka til alvarlegrar umræðu innan fjvn. nokkur stór mál sem ég hafði minnst á við umræðuna og þó einkum skerðingu á framlögum til landbúnaðarins og skerðingu á framlögum til Vegagerðar ríkisins. Hv. þm. fékk þakkir fyrir í umræðunni bæði frá mér og eins frá hv. þm. Agli Jónssyni. Nú er mér vitaskuld ókunnugt um hvað meiri hl. fjvn. ræðir á sínum fundum. Hitt liggur hins vegar alveg ljóst fyrir að afraksturinn af þessum ummælum hv. þm. Alexanders Stefánssonar og þeim umræðum sem kunna að hafa farið fram um þessi mál í meiri hl. fjvn. á milli umræðna er helst til rýr. Raunar er hann enginn. Áður hefur komið fram að í þessu fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að jarðræktarframlög verði einungis 100 millj. kr. á þessu ári. Skuldbindingar sem hefðu átt að greiðast á síðasta ári vegna framkvæmda árið 1987 nema um 77 millj. kr. og verði þær greiddar á þessu ári eru einungis 23 millj. kr. eftir til þess að greiða framlög vegna framkvæmda sem unnar voru árið 1988 og lögboðið var að greiða framlög til. Þörf fyrir framlög vegna framkvæmda síðasta árs er áætluð um 150--160 millj. kr. Nú er ljóst að engar tillögur koma frá meiri hl. fjvn. um að mæta einhverri þessara skuldbindinga. Einungis er gert ráð fyrir því að verja 9 millj. kr. til þess að styðja starfsemi búnaðarsambanda í landinu. Þá er einnig ljóst að meiri hl. fjvn. gerir enga tillögu um að verja einni einustu krónu á þessu ári til lögboðinna framlaga samkvæmt búfjárræktarlögum. Ég hefði gjarnan kosið að sjá hér framan í hæstv. landbrh. og samgrh. en ég get ekki gert að því að mér finnst að þetta séu kaldar kveðjur frá hæstv. ríkisstjórn og frá hæstv. landbrh. til bændastéttarinnar í landinu. Í fyrsta sinn eru við þessa fjárlagaafgreiðslu skert framlög samkvæmt landgræðsluáætlun og þar með brotið það meginsjónarmið sem virt hefur verið til þessa að standa við þá áætlun sem byggist á ályktun Alþingis er afgreidd var á sínum tíma samhljóða. Þar með er ekki sagan öll sögð vegna þess að hæstv. ríkisstjórn og meiri hl. fjvn. rugla hlutföllum innan þessarar áætlunar. Hún gerir meira en að skerða framlögin um 10--12 millj. kr. Hún ruglar einnig innbyrðis skiptingu þess fjár sem veitt er þrátt fyrir að fyrir liggi ályktun Alþingis um skiptingu fjárins. Þessa meðferð á málinu, þ.e. að hæstv. ríkisstjórn og hv. meiri hl. fjvn. taki sig þannig fram um að breyta innbyrðis hlutföllum í áætlun sem Alþingi hefur samþykkt eindregna áætlun um, tel ég enn þá alvarlegri en þó að fé skorti til þess að greiða áætlunina til fulls, enn þá alvarlegri. Þetta sýnir eitt með öðru að það skortir á að þeir sem með völdin fara beri nægilega virðingu fyrir Alþingi og ákvörðunum þess. Mun hæstv. ríkisstjórn læra af reynslunni eftir að hún hefur setið lengur að völdum eða mun hún fyllast þeirri tilfinningu, t.d. eftir ferðalag þeirra formanna AA-bandalagsins, að henni sé óhætt að fara sínu fram hvað sem líður ákvörðunum Alþingis? Fróðlegt væri að vita það ef þessi hæstv. ríkisstjórn á einhverja meiri háttar lífdaga fyrir höndum. Fram til þessa hefur verið staðið við ákvæði vegalaga um að sérmerktir tekjustofnar Vegagerðar ríkisins rynnu óskertir til vegamála, þó að ekki hafi alltaf tekist að áætla þá fjárhæð nákvæmlega. Þessir sérmerktu tekjustofnar vegamála eru sem kunnugt er bensíngjald og þungaskattur af dísilbifreiðum. Samkvæmt þeim tillögum sem nú liggja fyrir frá meiri hl. fjvn. ætlar hæstv. ríkisstjórn nú einnig að brjóta þessa meginreglu sem haldin hefur verið í heiðri af Alþingi til þessa. Samkvæmt fjárlagafrv. var gert ráð fyrir að taka 600 millj. kr. af þessu fé beint í ríkissjóð. Í sparnaðartillögum hæstv. ríkisstjórnar var enn fremur gert ráð fyrir að bæta þá við 90 millj. kr. í þann niðurskurð og samkvæmt síðustu tillögum og tillögum meiri hl. fjvn. hefur enn verið bætt 10 millj. kr. við af fé Vegasjóðs í ríkissjóð þannig að samtals er skert fé til Vegagerðar ríkisins af sérmerktum tekjustofnum vegamála um 700 millj. kr. Enn fremur kemur fram að á þessu ári á ekki að skila þeim 180 millj. kr. til Vegagerðarinnar sem geymdar voru á síðasta ári af innheimtum tekjum Vegasjóðs. Samtals á því að skerða vegafé samkvæmt sérmerktum tekjustofnum til vegamála á þessu ári um 880 millj. kr. Þetta eru efndirnar á því sem hæstv. ríkisstjórn segir í málefnasamningi sínum, þ.e. að hún ætli að vinna skipulega að uppbyggingu í samgöngumálum samkvæmt langtímaáætlun. Fátt kemur fólkinu á landsbyggðinni, og raunar Íslendingum öllum, betur en greiðar samgöngur. Ástæðulaust er að gleyma því hvílík vandamál hafa skapast á höfuðborgarsvæðinu vegna vaxandi umferðarþunga og öngþveitis í umferðarmálum. Óhjákvæmilegt er að leggja í mjög kostnaðarsamar framkvæmdir. Það er því eitt hið allra þýðingarmesta hagsmunamál landsmanna allra að unnt sé að halda sæmilega í horfi með framkvæmdir í samgöngumálum. Samkvæmt þessum niðurskurði, um 880 millj. kr., á fé til Vegasjóðs er ljóst að ekki verður unnt að vinna nýframkvæmdir í vegamálum fyrir eina einustu krónu í a.m.k. þremur kjördæmum á landinu á þessu ári ef miðað er við óbreytta hlutdeild þeirra í skiptingu á fé til vegamála. Þessi kjördæmi eru Suðurland, Vesturland og Norðurland eystra. Í þessum kjördæmum var á síðasta ári búið að vinna fyrir fram fyrir meira en sem svarar áætlaðri fjárveitingu til nýframkvæmda í vegamálum á þessu ári. Sú fjárveiting sem ætla má að þessi kjördæmi fái til nýframkvæmda samkvæmt vegáætlun síðar í vetur mun ekki duga til þess að greiða þau lán sem tekin hafa verið til nýframkvæmda á síðasta ári. Það verður því ekkert og minna en ekkert til þess að hefja þar einhverjar nýframkvæmdir. Samt skerðir hæstv. ríkisstjórn sérmerkta tekjustofna Vegagerðar ríkisins um 880 millj. kr. Nú eru auðvitað hinir mætustu þingmenn stjórnarliðsins, hv. þm. úr þessum kjördæmum, sem hafa tekið á sig að halda þannig á málum. Ég hlýt að undrast það að þeir skuli sætta sig við það að 880 millj. kr. af fé sem samkvæmt lögum á að renna til Vegagerðar séu teknar beint í ríkissjóðshítina. Enn er ekki hægt að sjá fyrir um það á hvern hátt fé verður útvegað eða hvort eitthvert fé verður útvegað til þess að halda áfram jarðgangagerð í Ólafsfjarðarmúla sem er stórvirki. Vel má vera að hæstv. ríkisstjórn ætli sér að taka erlent lán til þeirra hluta og fá heimild til þess á lánsfjárlögum sem enn bíða afgreiðslu þrátt fyrir að lög kveði svo á að afgreiðsla fjárlaga og lánsfjárlaga skuli fara fram samtímis eða því sem næst. Meðferð lánsfjárlagafrv. er nú með þeim hætti að brotið er það sem náðst hefur í vinnubrögðum af hálfu þeirra sem farið hafa með fjármálastjórn í landinu á síðustu fjórum til fimm árum, þ.e. að afgreiðsla lánsfjárlaga og fjárlaga fari fram á sama tíma. Nú er það brotið. Óhætt er að segja að við þessa afgreiðslu fjárlaganna er því sá hluti ríkisfjármála sem birtist í lánsfjárlögum algerlega í lausu lofti og ómögulegt að segja hvernig afgreitt verður. Ég lít svo til og væri kannski fróðlegt að fá að heyra það frá hv. þm. stjórnarliðsins hvort ætlunin sé að taka af óskiptu niðurskornu fé Vegasjóðs til framkvæmda í Ólafsfjarðarmúla eða hvort eigi að hverfa frá þeim framkvæmdum sem þar eru hafnar. Ég sá fregnir af því að hæstv. samgrh., sem því miður er ekki viðstaddur, sem er þó jafnframt einn af þm. Norðurl. e., hefði farið í haust norður til Ólafsfjarðar og stutt þar á hnapp til þess að sprengja þegar framkvæmdir hófust við jarðgangagerð í gegnum Múlann. Nú væri rökrétt framhald af þeim ákvörðunum sem hér hafa verið raktar um niðurskurð á fé til vegamála að hæstv. samgrh. færi aðra ferð norður til Ólafsfjarðar og styddi aftur á hnapp til þess að loka göngunum. Miðað við frammistöðu hans í þessum málum og frammistöðu hæstv. ríkisstjórnar væri það rökrétt framhald. Mér er sannarlega engin launung á því að það hefur valdið mér nokkrum vonbrigðum hvernig þessi hæstv. ráðherra, ungur maður og ég álít vaskur maður, hefur látið samráðherra sína beygja sig á þeim þremur mánuðum sem ríkisstjórnin hefur setið. Mér er engin launung á því að ég hef orðið fyrir vonbrigðum með það. Ég hefði ætlast til meira. Sjálfstfl. er nú í stjórnarandstöðu og hefur ekki með sama hætti og fyrr möguleika til að standa vörð um hagsmuni strjálbýlisins. Þegar til kastanna kemur sjá menn að þegar áhrifa Sjálfstfl. nýtur ekki við í stjórn landsins er ekki sparað að skera niður vegaframkvæmdir, lögboðið fé til vegamála og skera niður lögboðin framlög til bændanna í landinu. Þá stendur ekki á hv. þm. Framsfl. og hæstv. ráðherrum Alþb. og hv. þm. að standa þannig að málum. Enginn spyr um hæstv. ráðherra eða hv. þm. Alþfl. Eins og fram hefur komið í máli mínu hér að framan hefði í raun átt að fresta afgreiðslu fjárlaga þangað til hægt væri að byggja afgreiðslu þeirra á nýjum og traustum forsendum. Engin merki sjást hins vegar um það að hæstv. ríkisstjórn muni koma sér saman um stefnu og aðgerðir til þess að svo megi verða. Allt bendir til þess að hún muni áfram láta reka á reiðanum, láta skeika að sköpuðu, þótt framleiðslufyrirtækin hrynji. Um það hafði verið samið fyrir jól að afgreiðsla gæti farið fram í þessari viku í janúar. Og þótt forsendur séu breyttar og vissulega mikið breyttar hef ég talið mér skylt að standa að þeim samningum um afgreiðslu frv. í þessari viku nema til kæmu nýir samningar á milli forustumanna flokkanna. Þess vegna hef ég ekki tafið fyrir því að þessi afgreiðsla gæti hér tekist sem þó efnislega væri fullt tilefni til og full ástæða til. Fjárlögin eru því afgreidd á brauðfótum og að ýmsu leyti sem óraunsætt plagg. Eftirmæli þessarar fjárlagagerðar verða þess vegna ekki fagurleg. Ljóst er að í fjárlagadæmið vantar stórar fjárhæðir. Áður er komið fram að vanmat á áhrifum gengisbreytingar í janúar eru a.m.k. um 140 millj. kr. Skerðing á fé Atvinnuleysistryggingasjóðs á þessu ári vegna stofnunar Atvinnutryggingarsjóðs nemur nær 300 millj. kr. Til þess að halda niðurgreiðslum óbreyttum, aðeins í krónutölu, út þetta ár vantar um 620 millj. kr. Samtals vantar inn í fjárlagadæmið samkvæmt þessum liðum rúman milljarð eða 1040 millj. kr. Ég hafði hugsað mér að spyrja út í málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna. Um 50% lána sjóðsins eru í erlendri mynt og ljóst er að til þess að standast það vantaði um 70--80 millj. kr. umfram það sem fjárlagafrv. gerði ráð fyrir vegna gengisbreytingarinnar. Ég vakti athygli á þessu máli á fundi með forustumönnum fjvn. í gærkvöldi og nú er mér sagt, þó að ég hafi ekki séð það þingskjal, að tillit hafi verið tekið til þessa við uppfærslu á B-hluta stofnunum í nótt. Það þingskjal hefur hins vegar ekki verið sýnt okkur í minni hl. og ég hef ekki haft tíma til að kafa í þingskjalið í dag vegna annarra verka. En ég hefði auðvitað spurt, ef þetta er ekki svo, hvort hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh. ætluðu sér að skerða námslánin eða hvort stæði til að afla aukins fjármagns til þess að mæta áhrifum gengisbreytingarinnar. Ég met það svo að síðari kosturinn hafi verið valinn. Við sjálfstæðismenn og aðrir fulltrúar minni hl. í fjvn. óskuðum eftir því við meiri hl. að tillögum frá fulltrúum í Stúdentaráði Háskóla Íslands um sérstakt fé til þess að styðja við bakið á þeim nemendum sem þurfa að búa í dýru leiguhúsnæði yrði sinnt. Unnt hefði verið að komast af með allt niður í 50 millj. kr. til að mæta þessu verkefni. Þessu var hafnað af meiri hl. nefndarinnar, enda þótt það hafi í för með sér misrétti og ranglæti gagnvart mörgum þeirra sem ekki geta sótt nám heiman frá sér, að þurfa að sæta því að búa í dýru leiguhúsnæði. Ég vil svo segja það um málefni Lánasjóðsins að við þessa fjárlagaafgreiðslu er horfið frá því sem þó var reynt í afgreiðslu fjárlaga fyrir síðasta ár að fjármagna sjóðinn í vaxandi mæli af framlögum ríkisins. Nú er snúið við frá þeirri stefnu og sjóðurinn er fjármagnaður að miklu minni hluta en áður af framlögum ríkisins en meiri hluta af lánum sem hlýtur að enda með því að fjárhag sjóðsins verði kollvarpað. Hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh. ættu að gefa því gaum hvernig þá verður séð fyrir hagsmunum námsmanna. Virðulegi forseti. Verði fjárlagafrv. afgreitt nú eins og meiri hl. fjvn. leggur til má draga saman nokkrar niðurstöður. 1. Fjárlögin verða byggð á stefnuleysi hæstv. ríkisstjórnar í efnahags- og atvinnumálum. Forsendur fjárlaganna verða svífandi í lausu lofti, eða rugl eins og Ásmundur Stefánsson orðaði það réttilega, og afgreiðsla þeirra felur því í sér virðingarleysi við Alþingi. Það er virðingarleysi við Alþingi að afgreiða fjárlög með vísvitandi vitlausum forsendum og forsendurnar eru vitlausar meðan þær byggjast á stefnuleysi þegar allir sjá að það verður að taka stefnu og það verður að grípa til aðgerða eigi þetta þjóðfélag ekki að hrynja. 2. Tekjuhlið fjárlaganna byggist á hrikalegri nýrri skattheimtu sem vegur þyngra en nokkru sinni að hagsmunum einstaklinga og fyrirtækja í landinu. 3. Í fjárlagadæminu eru vanáætluð útgjöld sem nema a.m.k. yfir 1 milljarði kr. 4. Niðurskurður útgjalda hittir fyrst og fremst atvinnuvegina og strjálbýlið, ekki síst bændur og vegamál. 5. Afgreiðsla fjárlaga stangast í fjölmörgum greinum á við málefnasamning hæstv. ríkisstjórnar sem helst virðist hafa verið saminn í öfugmælastíl miðað við efndir á þeim fyrirheitum og loforðum sem þar eru gefin. 6. Lausatök á þessum málum eru slík á meðan atvinnuvegunum er að blæða út að ég hef valið þann kost að flytja ekki brtt. við frv. og lýsa m.a. á þann hátt andúð minni á meðferð þessara mála. Sjálfstfl. stendur að sjálfsögðu ekki að slíkri afgreiðslu.

Óli Þ. Guðbjartsson Hæstv. forseti. Stundum er það haft á orði að tímanum sem fer til ræðuhalda, jafnvel hér á hinu háa Alþingi, sé ekki vel varið. Hann skili tæpast þeim árangri sem til er ætlast, að auki sé hann oft í öfugu hlutfalli við tilætluð áhrif. Ekki skal ég í sjálfu sér leggja dóm á slíkar bollaleggingar, en hinu mega menn þó ekki gleyma, þó að stundum blöskri ýmsum málgleðin sem auðvitað er oft býsna ómarkviss, að hér er um að ræða þann hornstein í lýðræðisskipulagi okkar sem aldrei, undir engum kringumstæðum, má vanmeta í sjálfu sér. Og þó að vitaskuld sé ætíð nauðsyn á meirihlutaákvörðun í hverju máli, þá er réttur minni hlutans, stjórnarandstöðu, í engu síðri og e.t.v. ekki þýðingarminni þegar á heildina er litið. Mörg dæmi sanna að oft fer það eftir styrk og skynsamlegri afstöðu minni hlutans hve vel honum tekst að halda meiri hlutanum við þau takmörk sem honum eru raunar ætíð sett, nánast hversu stór sem hann er. Þar á ég við þá staðreynd að meiri hlutanum þýðir aldrei og líðst aldrei í lýðræðisþjóðfélagi að þröngva í gegn ákvörðun sem stríðir gegn ótvíræðum almannavilja og allra síst í þjóðfélagi þar sem fjölmiðlun er jafnsterk og jafnvirk og hún er orðin hér á landi. Því minnist ég á þessi atriði hér, hæstv. forseti, að ég held að sjaldan sé fremur ástæða til að menn íhugi alvöru þeirra verka sem hér eru unnin sem við lokaafgreiðslu fjárlaga. Auðvitað fer það ekki á milli mála að fjárlagaafgreiðslan er ein tímafrekasta og þýðingarmesta vinnan á hverju löggjafarþingi. Við stöndum hér nú við 3. umr. fjárlaga 1989, enda þótt það ár sé fyrir nokkru gengið í garð. Þetta er í annað sinn sem ég kynnist þessari vinnu af eigin raun. Mér finnst margt líkt með afgreiðslunni og umfjölluninni nú og afgreiðslu fjárlaganna 1988 sem gjarnan mætti íhuga nokkru nánar. Að vísu fór 3. umr. fjárlaga í fyrra fram hér í Sþ. þann 22. des. þó að atkvæðagreiðslunni væri frestað þar til á milli jóla og nýárs. Þá dróst hins vegar afgreiðsla mjög mikilvægra skattafrv. sem þá hétu vitaskuld í munni þáv. stjórnarliða skattkerfisbreytingar. Þær drógust sem sé nokkuð fram á hið nýja ár og lauk víst ekki fyrr en 11. jan. ef ég man rétt. Nú má hins vegar segja að afgreiðsla þessara mála hafi verið í öfugri röð frá því sem var við seinustu fjárlagaafgreiðslu. Við 2. umr. fjárlagafrv. nú var áhersla á það lögð af hálfu fulltrúa stjórnarandstöðunnar í hv. fjvn., sem m.a. kom fram í nál. minni hl., að skattafrv. hæstv. ríkisstjórnar hlytu afgreiðslu fyrir 3. umr. fjárlagafrv. Þetta var vitaskuld gert vegna þeirrar staðreyndar að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki ótvíræðan meiri hluta nema í annarri deild þingsins og í Sþ. Við þessari beiðni minni hlutans var orðið og nú liggur fyrir samþykkt þingsins með þeim hætti sem öllum er kunnugt. Á síðasta ári var ekki til að dreifa álíka spennu út af naumum meiri hluta ríkisstjórnar. Engu að síður dróst afgreiðsla þingsins svo úr hömlu sem raun bar vitni. E.t.v. var þá um að kenna hve meiri hlutinn var stór, óstýrilátur og sjálfum sér sundurþykkur. Ég held hins vegar að það sé orðið meira en tímabært að íhuga aðra hætti við afgreiðslu fjárlaga en hér hefur lengst af tíðkast. Við 2. umr. frv. sem hér er til 3. umr. vakti varaformaður fjvn., hv. 1. þm. Vesturl., máls á því að breyttir vinnuhættir væru vissulega tímabærir. Undir það vil ég einnig taka. Víða með öðrum þjóðum er afgreiðsla fjárlaga ekki bundin við áramót almanaksársins. Sums staðar byrjar fjárlagaárið jafnvel á miðju sumri. Enginn vafi er á því að öll spennan sem fylgir jólahaldi, áramótum og oft erfiðum samgöngum, sem eru gjarnan hér á landi um þetta leyti árs, hefur gert afgreiðslu fjárlaga á Alþingi miklum mun erfiðari en ella þyrfti að vera. Þá er ekki síður trúlegt að einmitt þessar aðstæður séu a.m.k. einn þeirra þátta sem hafa valdið því hve illa fjárlög hafa staðist og úr böndum farið. Auðvitað eru efnahagsaðgerðir stjórnvalda á hverjum tíma, gengisbreytingar og annað í þeim dúr, drýgstur orsakavaldur í þessu efni. En trúa mín er sú að fari fjárlagaafgreiðslan fram á öðrum árstíma, t.d. undir þinglok að vori, væri þar margt með öðrum og betri brag en nú er. Eins og gefur að skilja var starfið í hv. fjvn. frá 2. umr. fyrst og fremst bundið undirbúningi að afgreiðslu tekjuhliðar frv. til 3. umr. og er það vitaskuld unnið á ábyrgð meiri hl. fjvn. svo sem venja er. Svo var einnig um B-hluta stofnanir sem meiri hl. stendur einn að að venju. Hins vegar stendur nefndin öll að brtt. um 6. gr. frv., heimildagreininni, sem flutt er hér á þskj. 396. Ég vil nú við lok vinnunnar í fjvn. þakka samstarfsfólki, bæði úr röðum stjórnarliða og stjórnarandstöðu, fyrir ágætt samstarf við alla þætti þessa starfs. Ég vil einnig þakka starfsfólki nefndarinnar öllu fyrir sérstaka lipurð í þessum erli, sem og starfsfólki Fjárlaga- og hagsýslustofnunar, Ríkisendurskoðunar og hagdeildar fjmrn. Forstjóri og fleiri fulltrúar Þjóðhagsstofnunar komu til fundar við nefndina bæði fyrir 2. umr., sem og nú í gær fyrir 3. umr. Í því efni var sami háttur á hafður og í fyrra. Það mun vera í fyrsta sinn sem fulltrúar þessarar stofnunar koma til fjvn. fyrir báðar þessar mikilvægu umræður. Vissulega ber að þakka allar þær margháttuðu upplýsingar sem þessir aðilar höfðu fram að færa um stöðu efnahagsmála almennt og þá ekki síður álit þeirra um efnahagshorfur í næstu framtíð. Þegar þau álit eru athuguð nánar getur maður varla varist þeirri hugsun að skammt sé í næstu bráðnauðsynlegar efnahagsráðstafanir sem í verulegum atriðum hljóti að breyta forsendum og grunni þess verks sem hér er þó verið að vinna. Í upplýsingum Þjóðhagsstofnunar um helstu breytingar á efnahagshorfum, ekki síst eftir að þjóðhagsáætlun var lögð fram, kom m.a. fram að nú er talið að landsframleiðslan 1988 hafi dregist saman um 2,5% miðað við 1,5% sem ráð var fyrir gert í þjóðhagsáætlun. Enn fremur kom fram í þeirri stuttu skýrslu sem fulltrúar Þjóðhagsstofnunar gerðu grein fyrir í gær í fjvn. að nú er gert ráð fyrir að landsframleiðslan dragist saman um 2% á þessu ári. Þetta er heldur meiri samdráttur en reiknað var með þegar þjóðhagsáætlun var hér lögð fram. Samkvæmt þessu minnkar landsframleiðslan því samanlagt um 4,5% á árunum 1988 og 1989. Minni landsframleiðsla á þessu ári stafar fyrst og fremst af því að nú er stefnt að því að draga meira úr fiskafla en áður. Áætlað er að aflaverðmæti úr sjó á þessu ári verði um 7% minna en á síðasta ári, sbr. 4,5% sem ráð var fyrir gert í þjóðhagsáætlun. Mestu máli skiptir þó þar að gert er ráð fyrir skerðingu þorskafla um allt að 15 þús. tonn. Halli í viðskiptum við útlönd á þessu ári verður meiri en reiknað var með í þjóðhagsáætlun. Því var þar spáð að hallinn yrði um 14 milljarðar kr., eða um 5% af landsframleiðslu. Þetta er u.þ.b. hálfum öðrum milljarði kr. meiri halli en þjóðhagsáætlun sýndi sem fyrr var á drepið. Ákvörðun um lækkun á gengi krónunnar nú eftir áramótin um tæplega 5% felur í sér að forsenda þjóðhagsáætlunar um 7% hækkun á meðalverði erlends gjaldeyris milli ársmeðaltala 1988 og 1989 hækkar í 12%. Þessi breyting ásamt meiri verðlagsáhrifum skattbreytinga en áður hefur verið reiknað með leiðir til þess að nú er gert ráð fyrir að vísitala framfærslukostnaðar hækki um 15% milli ársmeðaltala 1988 og 1989, samanborið við 12% í þjóðhagsáætlun. Samkvæmt þessu verður hækkun framfærsluvísitölu frá upphafi til loka árs 1989 á bilinu 9--10% í staðinn fyrir 6%. Flestar þessar upplýsingar sem fulltrúar Þjóðhagsstofnunar létu fjvn. í té í gær ganga í eina átt. Erfiðleikar eru greinilega fram undan, mun meiri en menn höfðu reiknað með áður. Þrátt fyrir gengislækkun krónunnar verður t.d. afkoma sjávarútvegsins áfram erfið eins og ríkulega kom fram í máli hv. 2. þm. Norðurl. v. fyrr í umræðunni. Afkoma botnfiskvinnslu er þó svipuð nú í ársbyrjun og í septemberlok. Þó kom það manni býsna mikið á óvart á þessum fundi með fulltrúum Þjóðhagsstofnunar í gær að þeir héldu því fram að afkoma fiskvinnslunnar væri nú að nálgast núllið. Þar væru menn að ná sæmilegum jöfnuði. Hins vegar, eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. v., væri gert ráð fyrir um 5% halla á samrekstri fiskvinnslu og veiða, og allt að 9% halla á rekstri bátaflotans. Það ríkir því mikil óvissa um ýmsar mikilvægar forsendur þjóðhagsspár við þessi áramót. Helstu óvissuþættirnir eru vitaskuld þeir að ytri skilyrði þjóðarbúsins hafa breyst. Tveir aðalóvissuþættirnir varða verð á sjávarafurðum og gengi bandaríkjadollars. Annar gæti þó verið jákvæður en um það er að vísu lítið vitað. Það bendir nefnilega ýmislegt til þess að verð á sjávarafurðum gæti farið hækkandi á næstu missirum. Í þessu sambandi má m.a. benda á minnkandi framboð sjávarafurða af okkar slóð og fremur bjartar horfur um hagvöxt og þar með aukningu almennrar eftirspurnar í iðnríkjunum. Hins vegar er talin töluverð hætta á að gengi bandaríkjadollars haldi enn áfram að lækka á næstunni vegna mikils viðskiptahalla í Bandaríkjunum. Hvað þróun innlendra efnahagsmála snertir, þá er náttúrlega fyrst þar til að taka að óvissan er ekki síst vegna þess að kjarasamningar eru fram undan strax og því verðstöðvunartímabili lýkur sem við nú lifum. Í annan stað er afkoma útflutningsatvinnuvega og samkeppnisgreina almennt erfið, eins og fyrr hefur komið fram, og í þriðja lagi rennur verðstöðvun úr gildi í febrúarlok með allri þeirri óvissu sem þá tekur við. Það er þess vegna erfitt að meta þessa stöðu, eins og nú standa sakir, á annan veg en þann að taka undir með þeirri niðurstöðu sem kom fram hjá fulltrúum Þjóðhagsstofnunar, að framtíðin er á flesta lund óviss í þessu efni. Ég mun nú, hæstv. forseti, hverfa ögn að tekjuáætlun frv. sem hér er til umræðu og greina frá í fáum orðum hvernig hún lítur út miðað við frv. eins og það var lagt fram og með þeim breytingum sem síðar hafa fram komið. Þegar frv. var lagt fram var gert ráð fyrir tekjuáætlun með niðurstöðutölum að upphæð 77 milljarðar 315 millj. kr. Þetta er mikil hækkun miðað við niðurstöðutölur á síðasta fjárlagaári sem námu 63 milljörðum kr. Þegar fjvn. hefur lagt fram sínar tillögur, fyrst og fremst meiri hl. fjvn., hefur þessi tala breyst og það sem merkilegt má telja, til lækkunar. Nú er gert ráð fyrir því í tillögum nefndarinnar, af þeim ástæðum sem ég hef frá greint fyrr, að niðurstöðutalan teknamegin verði lægri eða 77 milljarðar og 100 millj. Þarna munar að vísu ekki miklu, um 215 millj. kr. Hins vegar verður að telja til nýlundu að þannig fari um frv. til fjárlaga í meðförum Alþingis Íslendinga. Við skulum þó ekki gleyma því að þegar frv. var lagt fram lá ekki fyrir nema lítill hluti af því hvernig til mundi takast um þá tekjuöflun eða sköttun sem hér um ræðir. Þá var gert ráð fyrir því, eins og lagasetning lá þá fyrir, að sérstök tekjuöflun yrði um 5,2 milljarðar kr., á grundvelli laga sem þá voru í gildi 4,4 milljarðar og með reglugerðum um 865 millj. Síðan hafa þessar niðurstöður breyst í meðförum og eru nú svohljóðandi: Sérstök tekjuöflun eða sköttun sem nú hefur verið samþykkt hér á hv. Alþingi nemur, eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. v., um 6 milljörðum kr. Og þegar tekið er með í þann reikning frestun virðisaukaskattsins bætist við þá upphæð um 1,2 milljarðar, sem sagt um 7,2 milljarðar kr. Þegar litið er á þessa sundurliðun er hún svohljóðandi: Hækkun tekju- og eignarskatta er um 2 milljarðar, hækkun vegna vörugjaldsins rösklega 1,5 milljarðar, sköttun á veðdeildum 50 millj. kr., skrifstofuhúsnæðisskatturinn 150 millj., lántökuskatturinn 200 millj. Í heild eru þetta tæpir 4 milljarðar kr. Til viðbótar koma svo ýmiss konar gjaldbreytingar á grundvelli reglugerða og raunar á grundvelli ákvarðana sem verið er að vinna að hér í dag á milli deilda og í deildum. Það er í fyrsta lagi bensíngjald sem hefur verið hækkað og mun gefa um 600 millj. kr. tekjur, þungaskattur sem mun gefa 190 millj. kr. í ríkissjóð, innflutningsgjald 400 millj. kr. og hækkun á vörum Áfengisverslunar ríkisins 450 millj. kr. Samtals eru þetta 1640 millj. kr., samtals með skattahækkunum, fyrr samþykktum, um 6 milljarðar kr. Þegar nánar er athugað hvernig þetta kemur út í frv. sjálfu kemur ýmislegt í ljós. Þar er bæði um að ræða hækkun á tekjum sem og lækkun frá því að frv. var lagt fram í haust. Eignarskattarnir, sem gert var ráð fyrir í haust að yrðu 2,6 milljarðar í tekjum ríkissjóðs, hafa hækkað í meðförum þingsins um 335 millj. Í breytingartillögum frá meiri hl. fjvn. er nú gert ráð fyrir að eignarskattarnir gefi að þessu leyti 2,9 milljarða. Hins vegar hefur tekjuskatturinn, sem gert var ráð fyrir að gæfi 11,4 milljarða í tekjur fyrir ríkissjóð, lækkað um tæpan milljarð, eða um 950 millj. kr. Nú gerir meiri hl. fjvn. ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti verði 10 milljarðar 450 millj. kr. Ástæðan er vitaskuld sú að um er að ræða verulegan veltusamdrátt, fyrirsjáanlegan veltusamdrátt í þjóðfélaginu og þar með tekjusamdrátt hjá þeim sem á er lagt. Gert er ráð fyrir að gjöld af innflutningi verði um 95 millj. kr. lægri tekjustofn en ráð var fyrir gert þegar frv. var lagt fram fyrr í haust. Gjöld af innflutningi í heild hækka hins vegar um 213,5 millj., úr 4,9 milljörðum í 5,1 milljarð. Þannig breytist þetta töluvert eftir gjaldstofnum. T.d. hækka skattar af einkasöluvörum --- þá er náttúrlega aðallega um að ræða skattana á vörur Áfengisverslunarinnar --- í tekjum ríkissjóðs um 453 millj. á milli þessara umræðna, úr 5,6 milljörðum í 6 milljarða. Söluskatturinn lækkar hins vegar um hálfan milljarð. Í haust var gert ráð fyrir að söluskatturinn gæfi 33 milljarða í ríkissjóð en nú, samkvæmt tillögu meiri hl. fjvn., er um að ræða tekjur upp á 32,5 milljarða. Niðurstaðan er sem sagt sú, þegar þetta er allt lagt saman, að um er að ræða tekjulækkun frá því að frv. var lagt fram til þess sem það nú liggur fyrir að upphæð 214,5 millj. kr. Þegar gjaldahliðin er athuguð kemur í ljós að þar er líka um að ræða mjög óverulega breytingu þannig að líklega heyrir til undantekninga. Eins og kom fram hjá formanni fjvn. fyrr í umræðunni í dag er heildarbreytingin sú að um er að ræða hækkun um aðeins 0,43%. Venjulegast hefur breyting frá því að fjárlagafrv. er lagt fram og til þess að það er samþykkt við 3. umr. verið 2,5--3%, en hér er þetta innan við 0,5% af þeim ástæðum auðvitað sem hér hefur verið á drepið. Það ber líka að taka fram að í meðförum fjvn. er í tillögum frá hæstv. ríkisstjórn, sem og raunar annars staðar, gert ráð fyrir niðurskurðartillögum og ég mun aðeins koma nánar að því á eftir. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram í haust var gert ráð fyrir heildarútgjöldum að upphæð 76 milljarðar 131 millj. Eins og þetta liggur fyrir hér við 3. umr. er útgjaldahliðin að niðurstöðutölu 76 milljarðar 459 millj. Vissulega ber það ekki undan að draga að hér er hins vegar um verulega hækkun að ræða frá seinustu fjárlögum. Hækkunin frá fjárlögum 1988 er 21,2%. Þegar þetta er athugað nánar eftir skiptingunni í rekstrargjöld, rekstrartilfærslur, vaxtagjöld, viðhald og fjárfestingu kemur þetta í ljós: Þegar frv. var lagt fram voru rekstrargjöldin áætluð að upphæð 29 milljarðar 851 millj. kr. Það er nokkurn veginn sama tala og um er að ræða við lokin eða 29 milljarðar 822 millj. kr. Engu að síður var við 2. umr. fjárlaga gert ráð fyrir 204 millj. kr. hækkun á rekstrargjöldum. Nú hefur það hins vegar gerst milli 2. og 3. umr., sem raunar var boðað við 2. umr., að þessi rekstrargjöld eru skorin niður um 233 millj. kr. Þar munar vitaskuld mestu um niðurskurð á launagjöldum að tillögu meiri hl. fjvn., ættaðri frá hæstv. ríkisstjórn, um 320 millj. kr. Vegna þeirra orða sem hv. 2. þm. Norðurl. v. lét falla fyrr í umræðunni um brtt. eins af þingmönnum Borgfl., Guðmundar Ágústssonar, á þskj. 418 vildi ég láta eftirfarandi koma fram. Það er rétt, sem kom fram í máli hv. þm. Pálma Jónssonar, að að stofni til voru þessar tillögur sem þarna er um að ræða og raunar fleiri unnar að tilhlutan fulltrúa minni hl. fjvn. af starfsmönnum fjvn. og raunar öll þessi vinna. Þegar það lá fyrir í dag að fulltrúar minni hl., sem höfðu kynnt þessar tillögur á þingflokksfundum í flokkum sínum í gær, mundu ekki flytja þessar tillögur sameiginlega, og ég fékk raunar þessar tillögur nú síðdegis hjá þessum hv. þm., 2. þm. Norðurl. v., leit ég svo á að hverjum sem hefði tillögurnar undir höndum væri heimilt að flytja og raunar gera að sínum hvað af þessu verki sem mönnum sýndist. Sá var skilningur minn þegar ég fékk þessar tillögur frá hv. þm. Pálma Jónssyni síðdegis í dag. Það er þess vegna við mig að sakast en ekki hv. þm. Guðmund Ágústsson hvernig til tókst. Ég harma vitaskuld að svo skyldi til takast, en það varð vegna misskilnings milli mín og hv. þm. Pálma Jónssonar. Það harma ég sannarlega en ég hafði alls ekki gert mér grein fyrir því að feðrun þessara tillagna væri svo nákvæm sem fram kom í hans máli. En þetta er skýringin á tillöguflutningi hv. þm. Guðmundar Ágústssonar. Ef við lítum nánar á útgjaldahlið þessa fjárlagafrv. þá var gert ráð fyrir þegar frv. var lagt fram að fyrir ýmsar rekstrartilfærslur yrði niðurstöðutalan 28 milljarðar 692 millj. kr. Hér er því einnig um að ræða mjög litla breytingu frá því að frv. var lagt fram í haust til afgreiðslu við 3. umr. Nú er niðurstöðutalan 28 milljarðar 572 millj. kr. Engu að síður er um að ræða hækkun frá fjárlögum ársins 1988 um 20,65%. Við 2. umr. munar 27 millj. og nú 93 millj. kr. þannig að um er að ræða lækkun á þessum rekstrartilfærslum frá því að frv. var fyrst lagt fram. Þannig má eiginlega taka hvern þessara liða í rekstrartilfærslum og þar munar sáralitlu. Í vaxtagjöldum munar hins vegar meiru. Þar er um að ræða hækkun um 190 millj. kr. Í frv. þegar það var lagt fram var gert ráð fyrir að í vaxtagjöld væri varið 7 milljörðum 350 millj. kr. en nú 7 milljörðum 540 millj. kr. Hins vegar er það mjög athygli vert og veruleg ástæða til þess að leggja á það áherslu að þessi liður fjárlaga hefur hækkað langsamlega mest frá því sem var í fjárlögunum 1988 eða um 57,08%. Auðvitað minnir það á þá nöpru staðreynd að staða ríkisfjármálanna hefur að þessu leyti verið að versna stórlega þennan tíma sem hér um ræðir. Í viðhald fer hér nánast nákvæmlega sama upphæð, í haust var lagt til að upphæðin væri 1,5 milljarðar kr. en nú er hún 1577 millj. kr. Þar er því um að ræða sáralitla hækkun frá gildandi fjárlögum eða aðeins 4,64%. Eins er með fjárfestinguna. Þegar frv. var lagt fram í haust var gert ráð fyrir að í fjárfestingu færu 8 milljarðar 684 millj. kr. Sú tala hefur lítillega hækkað, upp í 8 milljarða 947 millj. kr. Hækkun frá fjárlögum er því aðeins 13,74%. Eitt megineinkennið á rekstrarhlið fjárlagafrv. er þess vegna að rekstrarþátturinn tútnar út á sama tíma sem fjárfesting og viðhald minnkar sem hlutdeild af heildinni. Hæstv. forseti. Ég gat þess við 1. umr. um frv. til fjárlaga og ég endurtók það við 2. umr. að ég óttaðist að sömu einkenni fylgdu þessu frv. til fjárlaga 1989 sem og varð 1988, þ.e. góð áform um hallalaus fjárlög sem fóru hins vegar gersamlega úr böndum í framkvæmd. Ég er enn sömu skoðunar og ástæðan er enn hin sama. Ég tel að óvarlega sé farið í lánsfjáröflun ríkissjóðs og sjóðakerfisins á hans vegum. Ég tel að mun lengra ætti að ganga í niðurskurði rekstrarútgjalda en hér er þó gert. Ég tel enn fremur að nú sé lag til að ná árangri í þeim efnum betur en verið hefur í annan tíma. Það er út af fyrir sig fróðlegt að líta nánar á lánsfjárþörf A-hluta ríkissjóðs sem ætlað var að yrði 4,7 milljarðar kr. og mundi aðeins hækka lítillega frá því sem var á sl. ári eða um 12% hækkun frá því árið 1988. Þegar staðan í þeim efnum er athuguð núna við 3. umr. fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að lánsfjárþörfin sé um 9,9 milljarðar kr. Skýringin á muninum er ósköp einföld. Hún kom hér ríkulega fram í máli hv. 2. þm. Norðurl. v. og ég held að það saki ekki þó ég minnist einnig á það. Auðvitað er meginskýringin sú að fjárlagahallinn frá árinu 1988 fer yfir á þetta fjárlagaár. Það var gert ráð fyrir því að þessi fjárlagahalli næmi allt að 8 milljörðum kr., að vísu eru 800 millj. kr. af því allt frá árinu 1987. Þetta er samansafnaður vandi frá alllöngum tíma. Það kom hér fram fyrr í kvöld að af hálfu Seðlabankans var í þessu skyni tekið erlent lán nú milli jóla og nýárs og mun það hafa verið að upphæð 3,3 milljarðar kr. Það vannst ekki tími til frekari lántöku. Eftir er síðan að taka að láni í þessu skyni 4,5 milljarða kr. til þess að hreinsa borðið eins og staðan var orðin. Um þetta leyti í fyrra var gert ráð fyrir að fjárlög væru hallalaus. Þessi er niðurstaðan. Í B-hluta er hins vegar bætt enn um betur. Þar er reiknað með 9,3 milljarða kr. lánsfjárþörf vegna byggingarsjóðanna eða um 50% hækkun frá því sem er í ár. Allir þekkja síðan hvernig ætlað er að ávaxta það fé, hvar meginhluti þeirrar fjárfestingar fer fram og hvert þjóðhagslegt gildi þeirrar fjárfestingar er. Þegar lánsfjárþörf annarra opinberra sjóða, sem vitaskuld tengjast fjárlögum ríkisins, er athuguð kemur í ljós að gert er ráð fyrir 6,8 milljarða kr. lánsfjárþörf eða um 78,9% hækkun frá því sem var á sl. ári. Samanlögð er öll þessi lánsfjárþörf röskir 20 milljarðar kr. miðað við 14,2 milljarða kr. í fjárlögunum 1988 eða 46,8% hækkun. Það er þessi stefna sem þarna liggur að baki og þessi pólitík sem að minni hyggju eru hættumerkin. Hættumerkin um að örðugt muni reynast að hemja verðbólguna og að hafa stjórn á almennri efnahagsþróun hér á landi eftir febrúarlok rétt eins og varð á sl. ári nema að því tilskildu að meginhluti þessa fjármagns fari til þess að treysta útflutningsgreinarnar svo sem best má verða og þar með arðbæra undirstöðu þjóðfélagsins. Árið 1988 var ráðgerður rösklega 4 milljarða kr. viðskiptahalli samkvæmt þjóðhagsáætlun á því ári sem svaraði 6--7% tekna ríkissjóðs. Reyndin varð um það bil þreföldun eða nær 12 milljarða kr. viðskiptahalli sem svarar rösklega 18% tekna ríkissjóðs. Í áætlun og markmiðum núv. hæstv. ríkisstjórnar er reiknað með svipaðri útkomu að ári. Í þessari staðreynd og ekki síður í þessu markmiði sem er um svo gífurlegan viðskiptahalla er að minni hyggju fólginn meginvandinn í ríkisbúskap Íslendinga um þessar mundir. Þess vegna er niðurstaða mín sú og ekki síst við þær óvissu pólitísku aðstæður sem nú ríkja að það er nauðsyn að hér sé styrkur þingmeirihluti sem vill einbeita sér að því að snúa af þeirri óheillabraut sem leitt hefur af þeirri erfiðu stöðu sem ég hef hér gert að umræðuefni og sem hér blasir við. Það er sú þjóðarnauðsyn sem nú skiptir mestu máli. Ég hef lokið máli mínu, hæstv. forseti.

Málmfríður Sigurðardóttir Virðulegi forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka meðnefndarfólki í fjvn. svo og öllu starfsfólki nefndarinnar og starfsfólki í Austurstræti 14 einstaklega gott og snurðulaust samstarf á síðustu vikum. Þegar litið er á horfur í efnahagsmálum á næsta ári hvað varðar ytri skilyrði virðist sem Þjóðhagsstofnun sé óþarflega svartsýn í spádómum. Margt bendir til þess að næsta ár boði betri tíma. Fiskverð fer nú hækkandi og spáð er að enn muni það hækka á heimsmarkaði. Kann það að hraða enn þeirri þróun að tjón hefur orðið á fiskimiðum helstu keppinauta okkar bæði vegna ofveiða og mengunar og því eru líkur til að fiskafurðir okkar geti selst á góðu verði og jafnvel að nýir markaðir opnist. Þrátt fyrir fyrirhugaða skerðingu á afla eru uppi efasemdir um að aflaverðmæti dragist eins mikið saman og Þjóðhagsstofnun spáir nú og ekkert bendir til að olíuverð hækki, a.m.k. ekki fyrri hluta árs. Varðandi gengisþróun er líklegt að bandaríkjadollar hafi nú náð lágmarki og muni e.t.v. hækka eitthvað á árinu. Fremur bjartar horfur eru um hagvöxt og þar með vaxandi almenna eftirspurn í iðnríkjum. Spá Þjóðhagsstofnunar um viðskiptahalla upp á 14 milljarða kr. á næsta ári kann því að byggjast á of mikilli svartsýni. Hvað varðar innlend efnahagsmál þá ríkir þar mikil óvissa. --- Ég vil vekja athygli forseta á því að ráðherrar eru ákaflega lausir í sessi hér um þessar mundir í salnum.  Þriðja umræða um fjárlög fer nú fram við óvenjulegar aðstæður þar sem komið er fram á fjárlagaárið og forsendur eru enn að breytast og má segja að nýjar tölur birtist daglega. Stjórnarandstaðan lagði mikla áherslu á það að tekjuöflunarfrv. væru afgreidd sem lög frá Alþingi áður en endanlega væri gengið frá fjárlögum. Annað hefði í rauninni verið óforsvaranlegt þar sem mikil óvissa ríkti um afdrif þeirra og þar með tekjuhlið fjárlaga. Að sjálfsögðu kom í ljós að ekki var vanþörf á að hafa vit fyrir stjórnarflokkunum að þessu leyti. Í meðförum Alþingis urðu umtalsverðar breytingar á þessum frv. sem breyttu tekjuöflunardæminu um hundruð milljóna kr. Mest munar þó vissulega um happdrættisskattinn sem hæstv. fjmrh. gleymdi að tryggja sér stuðning við áður en hann var markaður sem 400 millj. kr. tekjulind í fjárlagafrv. Ekki hörmum við kvennalistakonur afdrif þess máls og erum vissulega sáttar við að sækja svipaða upphæð í vasa þeirra sem nota áfengi og tóbak svo sem ætlunin er. Í sambandi við það vil ég lýsa andstöðu okkar kvennalistakvenna við vægi þessara þátta í framfærsluvísitölunni. Það er bágt að sjá nokkurt réttlæti í því að framfærslu- og lánskjaravísitala taki stökkbreytingum og skuldabyrði manna þyngist við hækkanir á brennivíni og tóbaki. Annað dæmi um breytta liði í tekjuhlið frv. er tekjuskatturinn, en enginn vafi er á því að hörð barátta stjórnarandstöðunnar kom í veg fyrir að álögur á einstaklinga yrðu enn meiri en raunin verður. Því miður tókst ekki að koma í veg fyrir hækkun skattprósentunnar en hækkun fékkst á persónufrádrætti og barnabótum frá því sem ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju hafði áformað. Ýmislegt í því frv. og reyndar öðrum hefði þurft að athuga og fjalla um miklu nánar og skal hér enn ítrekuð sú skoðun að það sé hreint glapræði að flaustra svo af afgreiðslu afdrifaríkrar lagasetningar. Þessi nýju skattalög kveða svo á að framreikningur persónuafsláttar og barnabóta miðist ekki lengur við lánskjaravísitölu heldur skattvísitölu sem breytist árlega. Með þessu er horfið frá því að tengja skattbyrði fólks við verðlagsþróun því áður minnkaði skattbyrðin hlutfallslega ef samdráttur varð í launum. Auk þessa var svo skatthlutfall hækkað úr 28,5% í 30,8%. Þessu vorum og erum við kvennalistakonur ekki samþykkar. Við höfum áður lagt til að háar tekjur verði skattlagðar sérstaklega bæði í tekjuskatti og útsvari og mundi það sennilega gefa álíka tekjur í ríkissjóð en vera sanngjarnari skattheimta. Við höfum í hyggju að vinna áfram að athugun þessa máls. Við erum einnig þeirrar skoðunar að skattleggja beri eignir umfram hófleg mörk en við töldum engan veginn nægilega athugað hvernig sú skattlagning og skattlagning á fyrirtækjum kæmi niður. Því sátum við hjá við afgreiðslu þessara greina hinna nýju skattalaga en greiddum atkvæði gegn frv. í heild vegna hækkunar tekjuskatts einstaklinga. Ekki er hægt annað en gagnrýna enn og aftur þau vinnubrögð sem þingmönnum hefur verið boðið upp á við undirbúninginn að afgreiðslu fjárlaganna. Eftir verkefnaskort í þinginu vikum saman komu síðustu daga fyrir jól í einni skæðadrífu frv. sem ætlað er að mynda tekjur sem standa eiga undir útgjöldum fjárlaga. Þetta gerist þá sömu daga sem ætlað var að fjárlögin yrðu afgreidd. Svona vinnulag er engin leið að samþykkja. Það þarf mjög teygjanlega samvisku til að samþykkja tekjuöflunarfrv. sem fá svo hraða umfjöllun og er rekið svo á eftir að ekki fást svör við til hvers þau kunna að leiða úti í þjóðfélaginu og hvernig þau koma við hinn almenna þjóðfélagsþegn. Þessi frv. hefðu því þurft að koma fram miklu fyrr. Þetta fjárlagafrv. sem við ræðum hér boðar harðari álögur og þrengri stöðu almennings en sést hefur um árabil. Álögurnar koma fram í beinum og óbeinum sköttum auk þess sem ætlað er að gjaldskrár ýmissa stofnana hækki. Hagur almenns launafólks fer síversnandi. Kaupmáttur launa hefur samkvæmt síðustu fréttum rýrnað um 12,7% á síðustu sex mánuðum. Það þýðir ekki aðeins versnandi hag almennings heldur einnig ríkissjóðs. Hækkun skatta kemur óhjákvæmilega til með að minnka ráðstöfunartekjur almennings enn frekar og hlýtur að leiða til þess að tekjur ríkissjóðs af veltusköttum minnki. Þannig kann ávinningur ríkissjóðs að verða minni en ætlað er. Það hefur þegar sýnt sig að vaxandi samdráttur hefur leitt til tekjubrests hjá ríkissjóði og í ljósi þess leyfi ég mér að hafa þá skoðun að tekjur ríkissjóðs af óbeinum sköttum séu ofáætlaðar í frv. Hafa ber í huga að hækkun á gjaldskrám, t.d. Ríkisútvarpsins og Pósts og síma og hækkun á bensíngjaldi, er líka skattlagning sem munar um í pyngjum sem léttar eru fyrir. Þá má einnig minna á að breikkun vörugjaldsstofnsins leiðir til aukinna útgjalda einstaklinga auk þess sem sú mikla skattlagning er verðbólguhvetjandi. Landssamband iðnaðarmanna hefur lýst sig mótfallið hækkun vörugjaldsins. Þeir telja að með þeirri lagasetningu sé litið fram hjá vandamálum íslenskra iðnfyrirtækja og samkeppnisstöðu þeirra gagnvart innfluttum vörum. Þeir vara við þeirri stefnu stjórnvalda að gera samdráttarráðstafanir þegar efnahagslífið er að dragast saman og telja að framkvæmdir og fjárfestingaráform hafi þegar dregist svo mikið saman að naumast sé þörf á sérstökum hagstjórnaraðgerðum, svo sem aukinni skattlagningu á byggingarefni, til að draga úr fjárfestingu. Vörugjald hefur veruleg áhrif á flestöll iðnfyrirtæki og má í því sambandi minna á hve stór hluti iðnaðarins er tengdur mannvirkjagerð, framkvæmdum og þjónustu við atvinnulífið. Með þessum skatti eru vandkvæði útflutnings- og samkeppnisgreina í iðnaði stóraukin og voru þó ærin fyrir. Vert er að hafa í huga að sé búið þannig að fyrirtækjum að þau ýmist aðeins hangi á horriminni eða leggi upp laupana fær ríkissjóður ekki umtalsverðar tekjur af sköttum frá þeim. Því má heldur ekki gleyma að hækkun á byggingarkostnaði er verðbólguvaldandi, leiðir til vísitöluhækkana og kallar á aukin framlög til byggingarsjóðanna. Þannig rekur sig eitt á annars horn. Mér býður í grun að í þessu sem fleiru séu tekjur af skattheimtu ofmetnar. Samdrátturinn kynni að verða meiri en reiknað er með vegna rýrnunar gjaldstofnsins og við þurfum ekki að leita langt aftur í tímann eftir dæmum um rangar tekjuáætlanir. Þær hafa kannski sjaldnast staðist, sem oft er skiljanlegt, en aldrei hafa menn þó misreiknað sig jafnhrapallega og á síðasta ári, einmitt þegar ráðist var í umfangsmiklar breytingar á tekjuöflunarkerfi ríkisins sem leiða áttu til skilvirkari og öruggari áætlana. Sú fyrirætlun brást gjörsamlega. Í baráttunni við rekstrarhalla ríkissjóðs ætti hæstv. ríkisstjórn að hafa í huga að þó að vandinn sé mikill leyfist henni ekki að smíða sér vopn gegn honum úr hvaða efniviði sem er. Samdráttar- og sparnaðarhugmyndir hennar birtast okkur ekki aðeins í tillögum heldur í tilskipunum um niðurskurð í hinum margvíslegustu málaflokkum sem ég vil nefna dæmi um. Þar vil ég fyrst telja lækkun launagjalda til skóla um 110 millj. kr. Það ætti að vera öllum kunnugt að um langt skeið hafa kennarar búið við laun sem engan veginn samrýmast því ábyrgðarhlutverki sem þeir gegna og margir þeirra hafa neyðst til að drýgja tekjur sínar með mikilli yfirvinnu hreinlega til þess að komast af. Með þessum niðurskurði er dregið úr þeim möguleikum þar sem honum er að miklu leyti beint gegn yfirvinnu og forfallakennslu. Ekki eru líkur til að kennarastéttin láti slíkri skerðingu ómótmælt og gefur auga leið hverjar afleiðingarnar verða. Samkvæmt tilskipun ríkisstjórnarinnar skal lækka launaútgjöld ríkisins og svarar sú lækkun til þess að heildarlaunakostnaður dragist saman um 1,5%. Áætlað er að þessi samdráttur komi fyrst og fremst fram í minnkandi yfirvinnu og aukavinnu. Einnig skal lækka kostnað vegna ferða, risnu og sérfræðiþjónustu um 250 millj. kr. eða u.þ.b. 20%. Þessu skal náð fram með auknu aðhaldi. Fyrr hafa nú sést í fjárlagafrv. áform um aðhald og sparnað. Aldrei hafa þau gengið fram því sjálfvirkni í kerfinu er býsna föst fyrir. Verður fróðlegt að sjá hvort þetta gengur eftir nú fremur en áður og satt að segja efumst við kvennalistakonur mjög um það. En það er allrar athygli vert að þegar hæstv. fjmrh. hefur talað um þessa sparnaðarleið hefur hann alltaf orðað það svo að risnu- og ferðakostnaður skyldi lækkaður um 250 millj. kr. en sérfræðiþjónustunni hefur hann sleppt úr umtalinu þó að vissulega liggi fyrir að hún sé inni í þessu dæmi. Og aldrei hefur þessi risnu- og ferðakostnaður verið sundurgreindur. Sérfræðiþjónustan er eitthvað sem fer lakar í munni en risnu- og ferðakostnaður og spurningin er: Hver á að sjá um aðhaldið og hvernig á að ná þessu fram? Halda menn virkilega að þetta takist? Það má enn nefna fleiri baráttutæki hæstv. ríkisstjórnar sem smíðuð eru úr efniviði sem ætlaður var í annað. Fyrirheit ríkisstjórnarinnar um skipulega uppbyggingu í samgöngumálum birtast á þann hátt að af 900 millj. kr. hækkun á sérmerktum tekjustofnum Vegagerðarinnar fara aðeins 200 millj. kr. til vegamála. Hitt fer til ríkissjóðs, eða 700 millj. kr. Í öðru lagi verður ekki skilað á þessu ári 180 millj. kr. sem geymdar voru frá fyrra ári. Þarna fara því um 880 millj. kr. af sérmerktu fé Vegagerðar ríkisins beint í ríkissjóð. Það er augljóst að vegagerðarframlög til sumra kjördæma duga naumast fyrir skuldum þannig að lítið sem ekkert verður eftir til nýframkvæmdanna. Þó að ráðherrann gefi fyrirheit um að þessar og þvílíkar ráðstafanir sem varða skerðingu lögboðinna tekjustofna séu aðeins miðaðar við árið í ár, og meini það kannski, er rétt að hafa í huga að þegar þetta hefur einu sinni verið gert er eftirleikurinn auðveldur og freistingin fyrir hendi að seilast aftur til fjárins ef færi gefst. Þessar ráðstafanir hljóta að hafa í för með sér tekjutap og atvinnusamdrátt á landsbyggðinni ofan á fyrirsjáanlegan atvinnubrest sem stafar af niðurskurði á öðrum verklegum framkvæmdum og þrengingum atvinnuveganna. Það er því heldur kátbroslegt sem gat að líta í Þjóðviljanum, málgagni sósíalisma, þjóðfrelsis og verkalýðshreyfingar, 28. des. sl. þar sem leiðarahöfundur lýsir fögnuði sínum yfir störfum og árangri ríkisstjórnarinnar og segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Allt annar andi en áður ríkir í samgöngumálum. Þar er nú hugað að því að bæta lífskjör og vaxtarmagn á landsbyggðinni.`` Ekki veit ég í hvers konar turni þessi veslings leiðarahöfundur er en sá turn hlýtur að vera bæði gluggalaus og hljóðeinangraður fyrst maðurinn sér hvorki né heyrir staðreyndir á borð við þessar sem ég hef nú lýst. Svo enn sé rætt um mál sem varða landsbyggðina sérstaklega þá má nefna að eftir 1. apríl sést ekki að ætluð sé króna til niðurgreiðslna á landbúnaðarvörum og hvergi hefur komið fram hvað ríkisstjórnin hyggst aðhafast í því máli, hvort landbúnaðarvörur eigi að hækka í verði eða hvar á að taka fjármuni til áframhaldandi niðurgreiðslna. Búfjárræktarframlög eru strikuð út, til jarðræktarframlaga skortir 150 millj. kr. vegna framkvæmda sem þegar hafa verið unnar og auk þess er langur skuldahali á þessum liðum sem hvergi er tekið á. Að vísu lýsti formaður fjvn. í ræðu sinni hér áðan fyrirheitum ráðherra um endurskoðun, uppstokkun og skuldagreiðslu varðandi þessa liði og nú er helst að binda vonir við að það gangi eftir. En allt um það taka bændur nú að gerast langeygir eftir lögboðnum greiðslum fyrir framkvæmdir sem þeir hafa þegar komið á. Einnig er vert að geta þess að svo mjög sem stjórnarliðar hafa hátt um landgræðslu og landvernd, sem út af fyrir sig er allt gott um að segja, er raunin sú að samkomulagið um framlög vegna landgræðslu er brotið og síðan er ruglað öllum samþykktum um hlutföll í úthlutun til verkefna sem fyrir liggja. Landsbyggðin er ekki gæluverkefni þessarar ríkisstjórnar. Það væri nær að segja að hún væri olnbogabarn. 
             Ég hef nú rætt nokkuð um niðurskurðartilskipanir hæstv. ríkisstjórnar og þann sparnað sem hún hyggst koma á með margvíslegu aðhaldi sem við kvennalistakonur höfum lýst efasemdum um að takist. En ég vil nú minnast á þær greinar þar sem ekki virðist gerð tilraun til að spara. Á undanförnum árum hefur sú þróun orðið að kostnaður við ráðuneyti hefur aukist jafnt og þétt, einkum þó kostnaður við aðalskrifstofurnar, yfirstjórnina, sem yfirleitt hefur hækkað meira milli ára en aðrir liðir á fjárlögum. Á næsta ári, ári aðhalds og sparnaðar í öllum greinum að sögn hæstv. fjmrh., hækkar kostnaður við æðstu stjórn ríkisins og yfirstjórn ráðuneyta um 19,5% eða 220,8 millj. kr. Launakostnaðurinn hækkar í flestum ráðuneytum umfram verðlagsforsendur frv. og upp úr stendur sjálft fjmrn. með 52,5% hækkun launa sem er vitanlega hrein og bein ósvífni og storkun. Þarna er á ferð launakostnaður langt umfram forsendur fjárlaga og útþensla á umfangi ráðuneyta á sama tíma og yfirmennirnir, ráðherrarnir, prédika allt hvað af tekur nauðsyn samdráttar og aðhalds í öllum greinum og fyrirskipa almenningi að herða sultarólina. Það stuðlar ekki að tiltrú fólks til ráðamanna þegar þeir standa eins og vegprestar, benda öðrum leiðina en fara hana ekki sjálfir. Almenningur í þessu landi hefur lengi mátt horfa upp á ótrúlega ósvífni í opinberum fjárfestingum og margs konar bruðl og óhóf. Ýmsir athafnamenn hafa leikið lausum hala, offjárfest og bruðlað og síðan ber launafólk skaðann ýmist beint eða í gegnum ríkissjóð. Sífellt berast fréttir af alls konar misnotkun eða ofnotkun á almannafé og misferli í atvinnurekstri og því verða niðurskurðar- og sparnaðarleiðir hæstv. ríkisstjórnar að vera mjög trúverðugar og jafnafdráttarlausar og álagningartillögur hennar. Þá er hollt að minna á að tiltekt í eigin búi er þar líklegust til að vekja tiltrú. Ég vék að því í upphafi máls míns að forsendur frv. hefðu verið mjög á hverfanda hveli og nýjar tölur og nýjar forsendur birst dögum oftar. Þetta hefur vitanlega oft gert okkur í fjvn. erfitt um að fylgjast með og hafa yfirsýn um breytingar á frv. Við erum þó líklega ekki ein um að hafa orðið fyrir truflunum af þessum sökum. Hagfræðingar og ráðunautar ríkisstjórnarinnar hafa trúlega haft nokkurt angur af þessu líka við að hagræða fjárlagafrv. í samræmi við breyttar forsendur hverju sinni. Þetta lýsir sér glöggt í gagnmerku skjali sem mér barst í hendur rétt í þessu frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun og ber yfirskriftina ,,Um breytingar á fjárlagafrumvarpi vegna gengisbreytingar í byrjun janúar 1989``. Að sjálfsögðu eru þar ýmsar upplýsingar um hvað Fjárlaga- og hagsýslustofnun hefur talið rétt að endurskoða og breyta, teygja og toga í sambandi við frv. Ég vil lesa niðurlagsorð þessa plaggs, með leyfi hæstv. forseta: ,,Rekstraráætlun B-hluta stofnana hefur verið breytt frá upphaflegu frv. Vegna gengisbreytingar og áætlaðra verðlagsáhrifa af henni voru rekstrargjöld önnur en laun hækkuð um 1,5%, fjármagnskostnaður og fjármagnstekjur og afborganir lána voru hækkaðar um 1,5% vegna innlendra lána og sem gengisbreytingunni nam vegna erlendra lána.`` --- Og taki menn nú eftir: ,,Auknum gjöldum B-hluta stofnana af framangreindum ástæðum var mætt með því að breyta áætluðum tekjum af sölu á vörum og þjónustu um allt að 1,5% eftir því sem þurfti. Þar sem slík tekjubreyting dugði ekki til var unnt að brúa bilið með því að gera ráð fyrir breyttri sjóðsstöðu.`` Mér finnst þetta dæmi alveg lýsandi um verklagið við smíði og afgreiðslu þessa frv. Ef tölur passa ekki er bilið brúað með því að gera ráð fyrir að eitthvað sé öðruvísi en það er. Ég gæti hugsað að fleira leyndist görótt í vinnubrögðum þessarar stofnunar sem er nokkurs konar bakhjarl ríkisstjórnarinnar. Þess má enn geta að í fjárlagafrv. er eins og endranær óútfylltur víxill, þ.e. 6. gr. Þar er ríkisstjórninni gefið sjálfdæmi um greiðslur og útgjöld sem enginn sér fyrir um hver kunni að verða og vandanum er vísað til framtíðarinnar. Þessi liður hefur að undanförnu kostað ríkissjóð árlega hundruð milljóna. Í frv. sem nú liggur frammi er þegar greiddur rúmur hálfur milljarður af 6. gr. og eru þá ekki öll kurl komin til grafar. Í fjárlagaumræðunni undanfarin ár hafa kvennalistakonur margsinnis bent á nauðsyn þess að endurskoða þessa grein og hlutverk hennar. Endurskoða hvernig hún hefur verið notuð því oftsinnis hafa ákvarðanir um kaup og sölu ríkisins sem heimilaðar eru á þessari grein orsakað deilur og jafnvel orkað tvímælis og þarf varla að nefna dæmi um slíkt. Ég vil enn ítreka að þörf er á að endurskoða hvort yfirleitt á að veita ríkisstjórninni svo rúmar yfirdráttarheimildir, ef svo má kalla þær, sem gert er með þessari grein og sem freista e.t.v. oft til ónauðsynlegra eða ótímabærra fjárfestinga. Væri ekki rétt að þrengja hana enn, hafa aðeins örfá atriði inni eða jafnvel afnema hana með öllu. Opin heimild af þessu tagi leiðir tæpast til aðhalds eða sparnaðar í ríkisfjármálum. Launakostnaður ríkisins er vissulega stór liður á útgjaldahlið fjárlaga og ekki að undra þótt menn líti til þess liðar þegar leitað er leiða til að hagræða og spara í ríkisrekstri. Við kvennalistakonur erum þeirrar skoðunar að víða sé pottur brotinn í þeim efnum. Launataxtar ríkisstarfsmanna eru að sönnu lágir og sumir til skammar og í mörgum tilvikum í engu samræmi við menntun fólksins eða mikilvægi starfanna, svo sem í uppeldis- og umönnunarstörfum. Láglaunastefnan sem fylgt hefur verið hefur leitt til margvíslegrar brenglunar og mismununar í launakerfinu. Það er opinbert leyndarmál hvernig reynt er að bæta upp lélega launataxta með fríðindum af ýmsu tagi, stöðuheitum sem hækka menn um launaflokka og gera menn jafnvel að deildarstjórum eða yfirmönnum með enga undirmenn til að stjórna, að ekki sé nú minnst á áfengiskaup á kostnaðarverði og ferðalög með dagpeningum sem oft eru langt umfram þörf. Stærsti liðurinn er þó væntanlega yfirvinna sem auðvitað er oft innt af hendi í raun og veru en þó er mjög algengt að opinberir starfsmenn hafi fastar yfirvinnustundir sem þeir fá greiddar án þess að skila vinnunni. Ég þarf varla að minna á að allar þessar aðferðir sem beitt er leynt og ljóst til að drýgja lágar launatekjur ríkisstarfsmanna eru að langmestu leyti nýttar í þágu karlmanna í þjónustu ríkisins. Þess hefði mátt vænta að ríkisstjórn sem kennir sig við jafnrétti gerði meira en aðeins að tala um slíkt augljóst misrétti. Við kvennalistakonur íhuguðum alvarlega að leggja til lækkun launaliða þessa fjárlagafrv. með það í huga að ráðist yrði að rótum þessarar meinsemdar en hurfum frá því ráði þar sem við höfum ekki tök á því að hafa hönd í bagga með framkvæmd slíkrar stefnu. Hún er hreint ekki vandalaus né einföld og við treystum því einfaldlega ekki að byrjað yrði á réttum enda. Ég hef áður nefnt áhyggjur okkar vegna fyrirætlana um niðurskurð á launalið skólanna í landinu. Slík fyrirætlun gefur ekki ástæðu til að ætla að þessari ríkisstjórn sé treystandi til að útfæra hugmyndir um lækkun launakostnaðar sem alls ekki mega leiða til lakari þjónustu á sviði uppeldis og umönnunar og ekki þrengja kost þeirra sem enga aðstoð þurfa að hafa til þess að sækja sér uppbætur á léleg laun í formi fríðinda, óunninnar yfirvinnu eða öðru af því tagi. Þá er vitaskuld engin leið að fallast á þær forsendur sem launaútgjöld ríkisins byggjast á. Þó að gert sé ráð fyrir launabótum á árinu þá er augljóst að þær bætur geta ekki orðið í neinu samræmi við verðbreytingar. Frv. gerir ekki ráð fyrir frekari gengisbreytingum en hins vegar er af flestum talið fullvíst að ríkisstjórnin áformi að fella gengi enn á næstunni. Gangi það fram eru flestar forsendur frv. brostnar enda að sögn t.d. formanns ASÍ tómt rugl. Hvernig horfir svo þetta fjárlagafrv. við almenningi í landinu? Hvernig kemur það við fjölskyldur og heimili? Jú, það færir þeim nýja skatta og álögur upp á 5,6 milljarða kr. að mati Ríkisendurskoðunar, 7,2 milljarða kr. segir hagdeild fjmrn., hverju sem maður á nú að trúa. Það sýnir þeim svimháar upphæðir í erlendum og innlendum skuldum og nýjum lántökum vegna gamallar og nýrrar óráðsíu. Það boðar samdrátt í launum og kaupmætti, niðurskurð á opinberum framkvæmdum og jafnvel atvinnubrest. Það segir okkur ófagra sögu af tilætlunarsemi ráðherra sem skera niður flest annað en eigin eyðslu og fremstur í flokki er hæstv. fjmrh. sem þenur út eigið ráðuneyti langt umfram allt annað í ríkisrekstrinum. Það segir almenningi að orð og athafnir hæstv. ríkisstjórnar eru sitt hvað og skýrustu dæmin um það eru einmitt stefnuyfirlýsing hæstv. ríkisstjórnar og svo fjárlögin þar sem jafnrétti milli kynja, milli byggðarlaga, milli ríkra og fátækra skipar hærri sess í stefnuyfirlýsingu en í framkvæmd. Virðulegi forseti. Við kvennalistakonur gerðum engar brtt. við 2. umr. fjárlagafrv. Ástæðan var ekki sú að við teldum ekki breytinga þörf heldur var umfjöllun og úrvinnsla alls ekki á því stigi að við teldum brtt. tímabærar. Eins og ég sagði áðan íhuguðum við vandlega að gera brtt. við tekjuhlið frv. en hurfum frá því ráði eins og ég gerði grein fyrir í máli mínu og sitthvað fleira kom til greina í því efni sem krafðist meiri athugunar en við höfðum tækifæri til. Brtt. okkar við gjaldahliðina eru ekki margar. Þar er aðeins um að ræða örfá atriði sem eru þó dæmigerð fyrir áherslur og forgangsröðun Kvennalistans. Þetta eru tillögur um hækkun framlaga til lista og menningarmála, til Lánasjóðs ísl. námsmanna, til Kvennaathvarfsins, til umhverfisfræðslu, til kvennarannsókna, til kvennamiðstöðvar á Grænhöfðaeyjum, til forvarnarstarfa í heilbrigðismálum, til Heimilisiðnaðarskólans og tillögur um nýja liði um framlög til átaks í jafnréttismálum og til eflingar atvinnu kvenna í dreifbýli. Þessar tillögur liggja frammi á þskj. 404, 406, 409, 411 og 414 og munu aðrar þingkonur Kvennalistans skýra þær á eftir. Af þessum tillögum og skýringum við þær geta menn séð hverjar áherslur yrðu ráðandi í fjárlögum íslenska ríkisins ef Kvennalistinn réði meiru þar um.

Egill Jónsson Virðulegi forseti. Hér fer fram 3. umr. um fjárlög og því verður að sjálfsögðu ekki á móti mælt að gert var samkomulag fyrir jólahlé um að lokaafgreiðslan færi fram á þessum dögum. Frá hendi Sjálfstfl. er að sjálfsögðu eðlilegt að virða það samkomulag. En ríkisstjórnin mætti taka þá afstöðu okkar sér til fyrirmyndar því að hún hefur rofið þetta samkomulag. Í meginatriðum hlaut að vera eðlilegt að ganga út frá því að fjárlagafrv. yrði afgreitt við óbreyttar forsendur frá því sem var þegar þingi var frestað fyrir jól. Að sjálfsögðu var sá tími sem ætlaður var til umfjöllunar málsins fyrir lokaafgreiðsluna við það miðaður. Þessar forsendur hafa breyst þannig að tímasetningar eru ekki til samræmis við þetta samkomulag. Ríkisstjórnin hefur þess vegna svikið samkomulagið og það er afar mikilvæg reynsla og niðurstaða í eðlilegum samskiptum innan þingsins að þetta samkomulag, ég held nánast það fyrsta um vinnutilhögun hér á þinginu, hefur verið svikið að tilhlutan ríkisstjórnarinnar. Af störfum fjvn. við þessa fjárlagagerð má vissulega margt læra og það hlýtur að vera eðlilegt að það komi fram að í þeim efnum hefur margt horft til betri vegar og þá sérstaklega það að fjvn. hefur haft í miklu ríkari mæli en áður hefur verið aðgang að sérfræðiþjónustu til upplýsinga og skýringar við fjárlagagerðina. Þetta ber að sjálfsögðu að meta og þakka og mín skoðun er að fjárlagagerð og vinnu við fjárlagagerð þyrfti mjög að breyta frá því sem verið hefur. Hún tekur mið af því sem var hér á árum áður þegar ríkisumsvifin voru ekki nema hluti af því sem nú er og við þær aðstæður hafði fjvn. að sjálfsögðu miklu betri möguleika á því að meta mál eins og þau lágu fyrir. Ég held hins vegar að líka verði að horfa til þess að minni hl. fjvn. sé gert mögulegt að hafa svipaða aðstöðu í þessum efnum og meiri hl. fjvn. Ég hygg að það væri gagnlegt og tel raunar að reynslan hafi sýnt það við þessa fjárlagagerð að það ættu að verða miklu skarpari skil á milli meiri hl. og minni hl. við fjárlagagerðina. Það eru vissir þættir sem eru sameiginlegir í þeim efnum, reyndar sameiginlegir hér í þinginu öllu, en aðrir ekki. Það er allt of stór hluti af þessari sameiginlegu vinnu sem fer fram á grundvelli tilkynninga frá meiri hl. fjvn. Þegar svo er komið í sumum vandasömum málum að meiri hl. fjvn. er málpípa frá ríkisstjórninni sem tekur við tillögum frá ríkisstjórninni sem meiri hl. kemur sér kannski ekki saman um undir öðrum kringumstæðum og nánast engin málefnaleg umfjöllun fer fram um í fjvn., og alls ekki sameiginlega, þá hlýtur það að koma mjög til álita að hafa skarpari skil í vinnubrögðum fjvn. Ég minni á það að sum af þeim málum sem ég bað um útreikninga og upplýsingar um voru ekki upplýst fyrr en eftir að hinni almennu málefnalegu umfjöllun í fjvn. lauk. Það er óhætt að fullyrða að í þessum efnum, þessum tilkynningarskylduvinnubrögðum og beinum afskiptum ríkisstjórnarinnar um einstaka fjárlagaliði, var gengið lengra núna en áður hefur verið. Þetta segir í rauninni fyrst og fremst það að leiðir í fjvn. eiga að skilja með málefnalegum hætti með skýrari vinnubrögðum en nú voru viðhöfð. Hv. 6. þm. Suðurl., fulltrúi Borgaraflokksins í fjvn. og sá hinn sami og hafði hér orð fyrir flokknum í þessari umræðu, hafði á því orð að það sem þjóðina vantaði núna helst væri styrkari ríkisstjórn. Auðvitað get ég verið honum sammála um að þjóðin þyrfti á miklu styrkari ríkisstjórn að halda en raun ber vitni um. Ég vek hins vegar athygli á því að ríkisstjórnin hefur komið öllum sínum málum fram á Alþingi. Hún þarf ekkert að kvarta. Stefna hennar liggur fyrir hér með afar skýrum hætti við afgreiðslu skattamálanna og við afgreiðslu fjárlaganna. Hún hefur ekki þurft að fara neinar krókaleiðir. Hún hefur getað haft þetta eins og hún hefur viljað. Þetta er hennar stefna. Það er engum öðrum að þakka né kenna en henni sjálfri. Að því leyti hefur ekkert skort á þingstyrk þessarar ríkisstjórnar. Það er svo annað mál hver styrkurinn er í upplaginu, en það var ekki það sérstaklega sem hv. þm. Óli Þ. Guðbjartsson var að ræða og ég held að ekki sé hægt að ætla að upplaginu sem slíku verði breytt. Þegar þessar aðstæður eru metnar er auðvelt að sjá hvert stefnir í þessum efnum og eru það að sjálfsögðu verkin sem tala. Það fyrsta sem er eðlilegt að minna á og undirstrika alveg sérstaklega er að gert er ráð fyrir því að viðskiptahalli verði á þessu ári 14,5 milljarðar kr. Eitt af meginfyrirheitum ríkisstjórnarinnar, aðalfyrirheit ríkisstjórnarinnar, hefur verið að eyða viðskiptahallanum. Hvað skyldi nú hæstv. fjmrh. vera búinn að gefa margar yfirlýsingar um að það dygði ekki lengur fyrir íslensku þjóðina að lifa á erlendum lánum? Það væri fróðlegt að fara yfir það hversu oft sá virðulegi ráðherra hefur lýst því yfir. Niðurstaðan liggur fyrir. Það er ætlað að viskiptahallinn á þessu ári muni nema 14,5 milljörðum kr. og aukast enn frá því sem áður hefur verið og hefur reyndar verið eitt mesta ádeiluefni á Sjálfstfl. að undanförnu. Það vakti nokkra eftirtekt við 2. umr. þessa máls þegar því var mótmælt af fjmrh. og af formanni fjvn. að markmið ríkisstjórnarinnar væri að hækka skattana í þjóðfélaginu, eins og fram hafði m.a. komið í viðræðum fjvn. við Þjóðhagsstofnun, um 6,7 milljarða kr. Fjmrh. greip hér fram í og sagði að þessi tala væri 4,3 milljarðar kr. Nú er staðfest svo að ekki verður um deilt að skattheimtan, nýir skattar beint og óbeint, sem tekin er ákvörðun um í skattafrumvörpunum og í þeim heimildum sem ríkisstjórnin hefur er upp á 7,2 milljarða kr. eða rétt tæpum þremur milljörðum kr. meiri en fjmrh. var að kalla fram í við 2. umr. fjárlaga. Þetta liggur nú fyrir og þar með hefur skattametið verið slegið eins og skýrlega hefur verið tekið fram. Sú yfirlýsing sem mér finnst þó vera langsamlega mikilvægust af hendi ríkisstjórnarinnar er það sem kom fram hjá hv. formanni fjvn. í framsöguræðu hans fyrr í kvöld þar sem hann segir skýrum orðum að atvinnumál og aðgerðir í þeim efnum séu allt annað en fjárlagagerð. Þetta er að sjálfsögðu ekki hægt að skoða öðruvísi en að afkoman í atvinnulífinu, hin almenna pólitíska atvinnustefna í landinu, sé allt annað en það sem felist í fjárlögum. Ég veit ekki hvort hægt er með skýrari hætti að lýsa því á hvaða misskilningi þessi fjárlagagerð byggist þegar aðaltalsmaður ríkisstjórnarinnar við þessa umræðu segir að þetta tvennt sé sitt hvort og að afkoma atvinnulífsins, vandi þess eða viðgangur sé sú hagstærð sem sé óháð fjárlagagerðinni. Það gæti reyndar verið að ýmislegt væri öðruvísi við þessa fjárlagagerð ef afkoman í atvinnulífinu og sérstaklega í sjávarútveginum hefði verið tekin til umfjöllunar og gerðar þar nauðsynlegar aðgerðir til eflingar en ekki samdráttar eins og hefur verið og er stefna núv. ríkisstjórnar. Það er nú liðið rúmt ár frá því að Alþb. tók upp alveg sérstakt pólitískt slagorð. Það var fyrst og fremst byggt á byggðasjónarmiðum sem margir góðir alþýðubandalagsmenn hafa vissulega mikinn áhuga fyrir. Ætla ég ekki að bera á það nokkrar einustu brigður. En þar var sagt: ,,Sækjum valdið suður.`` Leiðin til þess að treysta byggðirnar og bæta hag fólksins þar var að sækja valdið suður. Nú er búið að sækja þetta vald, færa það að sunnan og út á landsbyggðina og þá hlýtur að vera eðlilegt að víkja að því með örfáum orðum hvernig til hefur tekist með því að sækja þetta vald suður til Reykjavíkur og færa það austur á land og norður á land. Aðalbyggðamálaráðherrann er úr Alþb., ættaður af Norðausturlandi sem hefur nú ekki mjög ólíkt landfræðilegt umhverfi því sem gerist t.d. á Austurlandi. Það fer þess vegna ekkert á milli mála að þessi pólitísku áform Alþb. eru komin í framkvæmd. Það er búið að sækja valdið suður og það er búið að færa það út á land, svona hér um bil eins langt og hægt er að koma því í burtu frá Reykjavík. Og Alþb. stjórnar. Það er ekki einungis að valdið sé komið í réttan landshluta, það er líka komið í réttan flokk. Og ég hygg að það sé ekki mjög algengt að draumar manna og stjórnmálaflokka hafi ræst með svo skjótum hætti sem hér liggur fyrir. Það hafa verið boðaðar heilar ráðstefnur undir þessum formerkjum. Og nú liggja fyrstu tölurnar fyrir um hvert stefnir í þessum efnum. Vegamálin, sem eru náttúrlega grundvallarmál í byggðum landsins, hafa undir þessum byggðaformerkjum verið skorin niður í þessu fjárlagafrv. um 900 millj. kr. Það er einkunn númer eitt þegar búið er að sækja valdið suður. Og það eru margar aðrar áherslur sem vissulega væri hægt að hafa orð á í þessum efnum. Það er kannski gaman að rifja það upp að ég held að það hafi verið á einum af fyrstu fundum núv. fjvn. að skilaboð komu frá samgrh., landsbyggðarráðherra Alþb., um það að tekin yrði upp fjárveiting til rannsókna á jarðgöngum á Austurlandi. Hver var nú niðurstaðan? Hún var sú að til þeirra jarðganga sem nú er verið að byggja er ekki gert ráð fyrir einni einustu krónu, ekki einu sinni til þess að standa við verksamninga. Þessi gífurlega mikilvægu, ég vil segja nútímabyggðamál hafa þannig fengið sitt uppgjör hjá byggðamálaráðherra Alþb., það liggur fyrir. Og það vildi svo til að á síðasta kjörtímabili hafði Alþb. líka ýmislegt um það að segja hvernig málefnum í íslenskum landbúnaði væri stjórnað, og byggðamálaráðherrann hefur komið sínum málum þar í framkvæmd. Ég gat þess hér við 2. umr. að leikurinn frá því sem gerðist við fjárlagagerð fyrir einu ári síðan hefði verið endurtekinn, leikurinn, eða kannski öllu frekar aðförin að landbúnaðinum sem þá var höfð uppi og Alþfl. beitti sér að sjálfsögðu fyrir. Það er vissulega athyglisvert að allt það versta í þeirri umfjöllun, meira að segja ýmislegt af því sem okkur tókst að hnekkja, er nú orðið að niðurstöðu og ákvörðunum við þessa fjárlagagerð. Þannig er nú, sem aldrei hefur verið gert fyrr frá því að jarðræktarlögin voru samþykkt árið 1923, ákveðið að greiða ekki lögskilin framlög vegna jarðræktarframkvæmda. Það er ákveðið að leggja búfjárræktarlögin af sem ein allra merkasta starfsemi og áhrifamesta í íslenskum landbúnaði hefur að stærstum hluta byggst á. Þetta er niðurstaða byggðamálaráðherra Alþb. Hæstv. utanrrh. hefur lýst því yfir að fyrstu brestirnir í fyrrv. ríkisstjórn hafi komið fram við fjárlagagerðina í fyrra. Nú voru engar sprungur á ferðinni í sambandi við landbúnaðarmálin. Brestirnir sem hæstv. utanrrh. hefur verið að tala um byggðust á því að Sjálfstfl. féllst ekki á að það yrði níðst á bændum landsins, dreifbýlinu, með sama hætti og Alþfl. lagði til við fjárlagagerðina fyrir einu ári síðan. Og þess vegna komu brestir og þess vegna komu sprungur. Nú hefur hins vegar verið gengið lengra í því að lama þennan atvinnuveg við fjárlagagerð en meira að segja var reynt fyrir einu ári síðan. Og auðvitað hefur samkomulagið batnað en ekki versnað ef sérstaklega er litið til þess að nú eru A-flokkarnir svokallaðir orðnir það miklir bandamenn að þeir eru að fara í sameiginlega fundaferð hringinn í kringum landið. Hér á Alþingi hefur verið gott samkomulag í landverndarmálefnum og um það samkomulag hefur gilt sérstök niðurstaða samþykkt af Alþingi. Henni hefur verið fylgt en ég ætla ekki að leyna því að stundum hafa verið uppi óskir um að þar yrði gerð breyting á og fyrir einu ári var það ein af tillögum þáv. fjmrh. að stórskerða landgræðsluáætlunina. Hlutur Alþb. í þessum efnum hefur þó orðið enn verri en meiningar Alþfl. stóðu til fyrir einu ári síðan og þá sérstaklega vegna þess að rofið hefur verið það samkomulag sem gilt hefur um skiptingu og ráðstöfun þessa fjár. Nú er sú skipting út af fyrir sig ekki tekin um alla framtíð og það hlýtur að vera eðlilegt að hún sé endurskoðuð þegar þar að kemur eins og verið hefur. En á meðan sú ákvörðun stendur sem Alþingi hefur komið sér saman um eru það svik að bregða þar út af. Þetta er líka sérstaklega athyglisvert með tilliti til þeirrar umfjöllunar sem hefur verið hér á Alþingi um landgræðslu og gróðurverndarmál, ekki síst í ljósi þeirra svigurmæla sem hæstv. viðskrh. hefur haft uppi í garð bændastéttarinnar í landinu og hefði áreiðanlega verið tekið betur eftir ef þar hefði verið erlendur maður sem að bændum landsins hefði sótt og störfum þeirra með sama hætti og sjálfur viðskrh. hefur gert. Niðurstaðan liggur hins vegar fyrir með brigðum á landgræðsluáætluninni og stórskertum framkvæmdaframlögum til landgræðslu og gróðurverndarmála almennt séð í landinu. Það er hins vegar eðlilegt að hver njóti sannmælis eins og til stendur. Ég sé það hér á þingskjali að einn nýr liður er kominn inn í landgræðsluáætlunina og það er að sjálfsögðu alveg augljóst mál að þar ætlar ríkisstjórnin að bæta fyrir önnur verk sín í þessum efnum. Það er liðurinn Landþurrkun, upp á 500 þús. kr. þar sem hæsta fjárveitingin er upp á 245 þús. kr. samkvæmt nánari sundurliðun. Þetta er að sjálfsögðu nýlunda. Þetta er nýr liður undir landgræðsluáætlun og kemur á móti niðurskurðinum, m.a. vegna varnaraðgerða af völdum landbrots við strendur landsins. Það er mikil ástæða til þess að þakka meiri hl. og ríkisstjórninni fyrir þessa hugulsemi. Hún er kannski nokkuð í takt við málflutning hæstv. viðskrh. í þessum efnum og má vel vera að formaður fjvn. hafi nokkuð viljað bæta fyrir hans umfjöllun hér fyrr á þinginu um landgræðslu- og gróðurverndarmál með þessari myndarlegu afstöðu ríkisstjórnarinnar. Það er að sjálfsögðu ýmislegt fleira óupplýst í sambandi við þessi mál öllsömul og þá ekki síst það hvernig verður háttað með niðurgreiðslur. Það er kannski besta ráðið til þess að draga úr þessum óþjóðhollu störfum bændanna í landinu að hætta þessum niðurgreiðslum sem þó hefur verið samið um. Og ekki hafa verið gefnar skýringar á neinu öðru en að sú fjárlagatala sem er í þessari tillögugerð verði látin nægja og þá að sjálfsögðu kemur hæstv. viðskrh. markmiðum sínum fram með miklu auðveldari hætti en þeim að hafa uppi áróður um að óþjóðhollt sé að borða dilkakjöt. Ég sé að hv. þm. Alexander Stefánsson er hér mikið við skriftir á þessu kvöldi.

Það er út af fiskeldinu.

Það er út af fiskeldinu. Það er kannski rétt að taka það til umræðu hér í kvöld, fiskeldið og vinnubrögðin í sambandi við það. Það er vissulega mjög af hinu góða að formaður landbn. Nd. sé farinn að skrifa í þeim efnum því ég hygg að það sé leitun að öðrum eins vanskapningi eins og frv. sem átti að afgreiða á hálfum degi fyrir jól og einum degi eftir jól, um einhvern tryggingarsjóð í fiskeldismálum. En umræðan um það kemur til við aðrar aðstæður og verður þar að sjálfsögðu dregið fram í dagsljósið hvernig vinnubrögð ríkisstjórnin hefur viðhaft í þeim efnum. Ástæðan fyrir því að ég horfði aðeins út í hornið til hv. þm. Alexanders Stefánssonar, sem ég reyndar hef átt ágætt samstarf við í fjvn. og trúverðugt sem ég met mikils, eru kannski ekki síst þær yfirlýsingar sem hann hefur gefið hér við fjárlagaumræðuna, bæði við 1. og 2. umr. fjárlaga. Og ég hef að sjálfsögðu hlustað eftir þeim. Það er sem betur fer allt skráð í þingtíðindum, en þar hefur farið málsvari Framsfl. Hann hefur mikið talað um það að hlutur landsbyggðarinnar yrði áður en yfir lýkur leiðréttur. Hann hefur verið sérstakur áhugamaður um vegamálin og hann hefur verið sérstakur áhugamaður um landbúnaðarmálin. Ég hef lýst niðurstöðunni. Það er svona mikið að marka Framsfl. meira að segja þó að aðaltalsmaður hans við fjárlagagerð sé að tala. Ég átti svolítið erfitt með að skilja afstöðu Framsfl. fyrir einu ári síðan þegar ágreiningurinn var þá uppi í sambandi við fjárlagagerð og ég tók ekki mark á því sem hæstv. forsrh. lýsti yfir þegar ríkisstjórnin var mynduð að á milli Framsfl. og Alþfl. væri enginn ágreiningur í landbúnaðarmálum. Þá hef ég viljað horfa til þess að ég hef haft kynni af einstökum þm. Framsfl. í störfum á Alþingi og m.a. hv. þm. Alexander Stefánssyni. Nú liggur niðurstaðan fyrir. Menn skyldu bera það saman sem þessi hv. þm. hefur haft á orði við þessa fjárlagaafgreiðslu, bæði við 1. og 2. umr. og svo aftur við þá niðurstöðu sem hér fæst. Hún staðfestir orð hæstv. forsrh. um sameiginleg markmið Alþfl. og Framsfl. í landbúnaðar- og byggðamálum og hún staðfestir að þó að traustir valinkunnir framsóknarmenn, eins og hv. þm. Alexander Stefánsson, séu að tala úr þessum ræðustól er ekkert að marka þá þegar byggðamál eru annars vegar. Núna er liðið um það bil hálft annað ár síðan forustumenn Framsfl. fóru hringinn í kringum landið og lýstu því yfir að stefna þeirra í sjávarútvegsmálum meðan þeir réðu ferðinni, og sérstaklega síðan farið var að stjórna fiskveiðum við strendur landsins, hefði skilað 500 millj. dollara. Við frambjóðendur á Austurlandi heyrðum þetta t.d. býsna oft fyrir síðustu kosningar. Þá voru gefnar út fleiri og stærri aflaheimildir en verið hafði og þjóðinni var heitið því að þannig væri hægt að halda áfram, gefa út fleiri heimildir, framleiða og fá miklu fleiri dollara í staðinn. Það voru ekki bornar neinar brigður á að þetta væri árangur af störfum Framsfl. í þessum málum. Sjávarbyggðunum hringinn í kringum landið var þannig búið að bjarga. Nú alveg á síðustu dögum hafa menn heyrt annan boðskap og líka frá forustumönnum Framsfl. Nú á að fara að setja á sérstakan auðlindaskatt, að vísu ekki mjög stóran í byrjun, sem á að nota til þess að kaupa upp fyrirtæki í sjávarútvegi vítt og breitt um landið. Það er rétt eins og valdið hafi líka verið sótt suður af Framsfl. Ég veit ekki til þess að nokkurn tíma hafi verið settar fram jafnfjandsamlegar tillögur fyrir íslenskar sjávarbyggðir. Ég vil biðja menn að bera þær saman við það sem forustumenn Framsfl. sögðu fyrir síðustu alþingiskosningar um að þeir hafi skilað af sér 500 millj. dollara sem var árangur stefnu þeirra á fjórum árum. Ég held að það sé hárrétt sem fram kom hjá hv. þm. Óla Þ. Guðbjartssyni að íslenska þjóðin þurfi styrkari stjórn. Eins og ég gat um áðan þá lagði hann að sjálfsögðu þann skilning í orðin að það ætti að koma styrkari stjórnarmeirihluti á Alþingi. Hann hefur dugað. En málefnalegur styrkur ríkisstjórnarinnar hefur bilað og íslenskar byggðir vítt um landið gjalda þess nú langt fram yfir það sem áður hefur verið. Valdið hefur verið sótt suður. Alþb. fer með það vald og árangurinn liggur fyrir í þessu fjárlagafrv. og í þeirri tillögugerð sem nú er efst á baugi m.a. um nýja sjóði til þess að kaupa upp atvinnufyrirtæki vítt með ströndum Íslands.

Ragnar Arnalds Virðulegi forseti. Menntmn. beggja deilda komu saman í dag til að ræða um heiðurslaun listamanna. Nefndin leggur til að veitt verði 17 heiðurslaun, og er það fjölgun úr 15 frá því sem var í fyrra, og að hver heiðurslaun hækki úr 500 þús. kr. í 600 þús. kr. Af þeim sem fengu heiðurslaun á liðnu ári eru 13 á lífi. Nefndin gerir því tillögu um að bætt sé við fjórum nöfnum á þann lista. Það var samkomulag um fjölgunina og samkomulag varð um þessa hækkun. Hins vegar voru skiptar skoðanir um það hverjir ættu að bætast við á listann og fór fram atkvæðagreiðsla sem lyktaði þannig að nefndin mælir með að eftirtalin nöfn bætist við á listann: Jakobína Sigurðardóttir, Jórunn Viðar, Kristján Davíðsson og Þorsteinn Ö. Stephensen.

Kristín Einarsdóttir Virðulegur forseti. Við þessa 3. og síðustu umræðu um frv. til fjárlaga höfum við kvennalistakonur leyft okkur að flytja fáeinar brtt. Það þýðir þó ekki að við yrðum ánægðar með frv. að okkar tillögum samþykktum. Við viljum með þessum tillögum leggja áherslu á nokkra þætti sem hafa orðið út undan við gerð frv. Ég hafði vonað að fjvn. sæi sér fært á milli 2. og 3. umr. að gera betrumbætur á frv. í átt til meira réttlætis. Þær tillögur sem ég mæli hér fyrir eru á þskj. 404 og 414. Á þskj. 404 eru þrjár tillögur til breytinga. Í fyrsta lagi hækkun á framlagi til Kvennaathvarfsins í Reykjavík um tæpar 3,6 millj. kr. eða úr 6 millj. 130 þús. kr. í 9,7 millj. kr. Kvennaathvarfið sótti um 9 millj. 696 þús. 400 kr. til ríkisins sem er 70% af fjárhagsáætlun sem hljóðar upp á 13 millj. 852 þús. kr. Sótt er um 30% til sveitarfélaga. Þetta er þó einungis til rekstrar. Dvalarkonur sjá sjálfar um húshaldið. Hús athvarfsins er keypt fyrir frjáls framlög almennings, fyrirtækja og félagasamtaka og sama gildir um allt viðhald hússins. Síðan athvarfið tók til starfa fyrir sex árum hafa leitað þangað og dvalið um lengri og skemmri tíma alls 865 konur af öllu landinu með samtals 697 börn. Þau úrræði sem áður voru fyrir hendi fyrir þær konur og börn þeirra sem flýja þurftu heimili sín vegna ofbeldis voru þjóðfélaginu til lítils sóma. Fram að þeirri stundu að Kvennaathvarfið var opnað hinn 6. des. 1982 buðust konum á Stór-Reykjavíkursvæðinu sem flýja þurftu heimili sín vegna andlegs og/eða líkamlegs ofbeldis ekki önnur úrræði en einnar nætur dvöl í fangaklefum lögreglunnar eða einnar nætur dvöl í einu af þremur sjúkrarúmum slysavarðstofunnar í þeim tilvikum að konan var illa slösuð. Börnum þeirra var ekki boðið upp á neitt né heldur landsbyggðarkonum og börnum þeirra. Næstum árlega stendur Kvennaathvarfið frammi fyrir lokun vegna skorts á rekstrarfé og er því mjög brýnt að séð verði til þess að rekstur Kvennaathvarfsins verði tryggður til frambúðar. Ódýrast hlýtur að vera að reka eitt kvennaathvarf fyrir allt landið. Í öðru lagi er lögð til hækkun til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Í menntamálaráðherratíð Sverris Hermannssonar voru námslán skert um 20%, þ.e. ætlast var til að námsmenn gætu lifað af 20% minni fjárhæð en reiknað var með að þyrfti til framfærslu. Samkvæmt áætlun þarf um 370 millj. kr. á næsta ári til að bæta námsmönnum upp þessa vanáætluðu framfærslu eða um 41 millj. kr. á mánuði í 9 mánuði. Núv. menntmrh. skipaði vinnuhóp sem átti að kanna leiðir til að leiðrétta að öllu eða að hluta þessa skerðingu. Í bráðabirgðaáliti hópsins er lagt til að námslán hækki um 7,5% nú í mars og aftur um 5% í september. Lagt er til að útgjaldaauki vegna þessa verði fjármagnaður að hluta með því að auka frádrátt vegna tekna námsmanna úr 35% í 50%. Til að leiðrétta skerðinguna á næsta ári, en þó aðeins frá 1. mars, þarf sjö sinnum 41 millj. kr. eða 287 millj. kr. Samkvæmt útreikningum vinnuhópsins er miðað við að breytingar á tekjuviðmiðun árið 1989 gefi 60--70 millj. kr. Ónýtt heimild upp á 77 millj. kr. er fyrir hjá Lánasjóðnum. Þetta gerir 137--144 millj. kr. en þá vantar 143--150 millj. kr. til að endar nái saman til að leiðrétta skerðinguna. Tillaga þessi gerir því ráð fyrir hækkun á framlagi til Lánasjóðsins um 145 millj. kr. til þess að skerðingin verði leiðrétt að fullu á næsta ári. Í þriðja lagi er hækkun á fjárveitingum til Náttúruverndarráðs. Gert er ráð fyrir hækkun á fjárveitingum til fræðslustarfsemi um 2 millj. kr. Benda má á að rétt fyrir jól samþykkti Alþingi þál. um umhverfisfræðslu í skólum og fyrir almenning. Náttúruverndarráð gefur út bæklinga og fræðsluritlinga og heldur námskeið um náttúruvernd fyrir almenning og verðandi landverði. Landverðir nýta sína þekkingu til að fræða gesti í þjóðgörðum og víðar og stuðla þannig að betri umgengni um náttúru landsins. Einnig hefur ráðið haldið námskeið fyrir umhverfismálanefndir sveitarfélaga og gefið út náttúruminjaskrá. Einn starfsmaður hefur að mestu séð um fræðslustarfsemi á vegum ráðsins ásamt öðrum störfum hjá ráðinu. Nauðsynlegt er að efla verulega fræðslu um umhverfismál og er eðlilegt að Náttúruverndarráð gegni þar verulegu hlutverki. Þessi aukning, ef samþykkt verður, getur e.t.v. gert Náttúruverndarráði kleift að sinna betur þessum mikilvæga þætti starfsemi sinnar. Nú hrekkur fjárveiting ekki fyrir brýnustu verkefnum og hækkun um 2 millj. kr. er því aðeins lágmark. Virðulegur forseti. Ég vil í þessu samhengi vekja athygli á samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 13. nóv. 1988 um norræna ráðstefnu á Íslandi um umhverfisfræðslu. Samþykktin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,1. Ákveðið verði að stefna að því að norræn ráðstefna um umhverfisfræðslu verði haldin hér á landi árið 1991. 2. Settur verði á laggirnar starfshópur þeirra ráðuneyta sem fjalla um umhverfismál. Verkefni hópsins verði m.a. að samræma aðgerðir á sviði umhverfisfræðslu og hafa yfirumsjón með undirbúningi ráðstefnunnar 1991. 3. Veittar verði 2 millj. kr. á fjárlögum 1989 til undirbúnings ráðstefnunni.`` Ég vek sérstaka athygli á síðasta lið tillögunnar um að veittar verði 2 millj. kr. til undirbúnings þessari ráðstefnu á fjárlögum 1989. Það var sama hvernig ég fletti í frv. ég gat ekki séð að gert væri ráð fyrir þessari fjárveitingu. Vonandi þýðir það ekki að ríkisstjórnin ætli að kasta til hendinni við undirbúning ráðstefnunnar. Varla ætlast hún til að fólk vinni að undirbúningi í sjálfboðavinnu. Betra er að sleppa því að halda þessa ráðstefnu hér en gera það með hangandi hendi. Í fjórða lagi er brtt. á þskj. 414. Þar er lagt til að við bætist nýr liður 102 Kvennahús í Mindelo á Grænhöfðaeyjum 4 millj. kr. Í fréttabréfi um þróunarmál sem kom út í desember árið 1988 skrifar Dóra Stefánsdóttir grein þar sem hún segir frá kvennahúsinu í Mindelo á Grænhöfðaeyjum. Mig langar, með leyfi forseta, að grípa niður í þessa grein, en þar stendur m.a.: ,,Það hús sem konur í bænum Mindelo á Grænhöfðaeyjum eru að byggja með aðstoð ÞSSÍ [sem er Þróunarsamvinnustofnun Íslands]. Húsið verður mikil myndarbygging á tveimur hæðum og er sú þriðja áætluð seinna. Þar á að vera margt af merkum hlutum. Fyrst og fremst er það ætlað konum sem vilja leita sér aukinnar menntunar, hvort heldur sem er í lestri og skrift, matargerð eða umönnun barna, einhverju er færa kynni þeim atvinnu, vörnum gegn sjúkdómum eða öðru því er beint snertir daglegt líf þeirra. Einnig má bjóða upp á aðstoð í viðkvæmum málum eins og í getnaðarvörnum, hjálp á meðgöngu og við brjóstagjöf að henni lokinni. Þá geta konur leitað þangað ef eiginmenn þeirra eða sambýlismenn fara illa með þær eða ef þær eru skildar einar eftir með börnin eins og oft vill verða. Síðast en ekki síst verða haldnir fyrirlestrar, efnt til skemmtana og annars sem kann að létta konum lífið. Þetta hús verður byggt upp eins og önnur sömu tegundar um allar eyjarnar og það verður að segjast eins og er að fyrir þau er mikil þörf. Svo vægt sé til orða tekið er staða kvenna á eyjunum afar erfið. Þær eru mun minna menntaðar en karlar þó að búið sé að innleiða skólaskyldu fyrir öll börn. Áður en henni var komið á nutu drengir forgangs ef ekki reyndist unnt að mennta öll börn á heimilunum. Ólæsi er því mun algengara meðal kvenna en karla og sama má segja um aðra menntun sem verður til þess að konum gengur afleitlega að fá sér vinnu. Þetta er ekki síst bagalegt fyrir þá sök að þær eru oft einar um að vinna fyrir heimilunum. Faðir barnanna eða feður eru kannski stungnir af til annarrar eyju eða til annars lands.`` Síðar í greininni segir hún svo: ,,Í þeim húsum sem kvennasamtökin eru búin að byggja um eyjarnar er fullt út úr dyrum alla daga og fram á kvöld. Aðallega er kennt á kvöldin en þá eiga konurnar auðveldast með að komast frá. Mjög oft verða þær þó að taka börn sín með sér. Þau fá að leggja sig einhvers staðar á meðan mamma er að læra. Þróunarsamvinnustofnun Íslands hefur gefið 3 millj. kr. til hússins sem verið er að byggja í Mindelo. Helmingurinn af fénu er kominn á staðinn. Allt verður féð um 2 / 3 hlutar byggingarkostnaðar og þá vantar allt inn í húsið. En ég dreg enga dul á að mér finnst þessum peningum hafa verið vel varið og þó meiri hefðu verið.`` Þetta eru orð Dóru Stefánsdóttur og get ég svo sannarlega tekið undir það sem hún segir. Nauðsynlegt er að ljúka við þetta hús ef það á að verða að einhverju gagni. Alveg er eftir að innrétta húsið sem mun kosta verulegt fé þó að þar sé um að ræða upphæðir sem ekki mundu duga langt við innréttingar sams konar húss hér á landi. Ég tel það skyldu okkar að sjá til þess að Kvennahúsið í Mindelo verði ekki hálfkaraður og ónotaður kumbaldi. Þess vegna leggjum við kvennalistakonur til að 4 millj. kr. verði varið til þessa verkefnis á næsta ári. Virðulegur forseti. Við þingkonur Kvennalistans flytjum fleiri brtt. við frv. en þær sem ég hef nú mælt fyrir og munu aðrar þingkonur mæla fyrir þeim. Eins og ég sagði í upphafi máls míns væri svo sannarlega þörf á að gera miklu fleiri breytingar á frv. ef það ætti að vera viðunandi. Við höfum einungis kosið að flytja örfáar brtt. við frv. og vænti ég þess að þær fái jákvæða afgreiðslu.

Alexander Stefánsson Virðulegi forseti. Það eru aðeins örfá atriði sem ég tel ástæðu til að koma inn á í sambandi við þessa lokaafgreiðslu fjárlaga. Ég vil fyrst byrja á því að þakka fjárveitinganefndarmönnum, bæði formanni og samstarfsfólki í fjvn. ánægjulegt samstarf að lokagerð fjárlaga og einnig því fjölmarga starfsfólki sem þar hefur komið við sögu. Það þarf ekki að endurtaka það að þetta samstarf hefur verið með miklum ágætum og hefur verið reynt á allan hátt að greiða fyrir upplýsingum og öðru sem þarf að koma fram. Það er í raun og veru óþarft að ég sé að flytja langt mál. Ég vil þó aðeins undirstrika að það sem var grundvöllur fyrir þessari fjárlagagerð fyrir árið 1989 var hið hrikalega ástand þjóðmála er gerði fjárlagagerðina nú miklu vandasamari heldur en nokkurn tíma áður. Aðgerðir nýrrar ríkisstjórnar beindust að því að reyna að lækka tilkostnaðinn í landinu, skera niður þensluna og koma í veg fyrir meira áfall en menn áttuðu sig á í upphafi. Þetta hlutverk við fjárlagagerð nú var því mjög óvenjulegt og hlutverk meiri hl. fjvn. þar af leiðandi miklu þrengra en nokkurn tíma áður. Okkar hlutverk var fyrst og fremst að koma í veg fyrir hækkun fjárlaga, taka tillit til ástandsins og gera allt sem í okkar valdi stæði til þess að ná því markmiði sem fjárlagafrv. bar með sér í upphafi, að það yrði afgreitt með tekjuafgangi en ekki með rekstrarhalla eins og oft hefur komið upp áður. Ég tel að þetta hlutverk, þó óvinsælt sé, hafi tekist að verulegu leyti. Það má endurtaka það, sem hér hefur raunar komið fram í ræðu formanns nefndarinnar fyrr í dag, að breytingarnar á frv. frá því að það var lagt fram eru miklu minni heldur en nokkur maður hefur getað gert sér í hugarlund miðað við hina miklu yfirferð og þær miklu kröfur sem liggja frammi í sambandi við fjárlagagerð og nauðsyn á ýmsum fjárveitingum. Þetta kemur þannig út að hækkunin á frv. frá því að það var lagt fram er aðeins 329,1 millj. kr. eða 0,43%. Þetta hefur í raun og veru aldrei áður skeð við þessar hrikalegu aðstæður sem nú eru í okkar ágæta þjóðfélagi. Ég held að ekki þurfi að rökræða þetta nánar. Þetta segir miklu meiri sögu en ein stutt ræða getur gert en ég tel að fjvn., og ekki síst meiri hl., hafi tekist að sigla á réttum sjó til þess að ná því markmiði sem nauðsynlegt var fyrir þjóðarbúið í heild. Fjárlögin bera þessa merki þó að það megi kannski deila um ýms atriði í þeim eins og alltaf er en ég tel að það sé nauðsynlegt að undirstrika þetta atriði sérstaklega. Ég tel líka að nauðsynlegt sé að láta það koma fram að ég geri ráð fyrir því að hv. þingmenn taki þær niðurstöður alvarlega sem bæði Þjóðhagsstofnun og aðrar opinberar hagstofnanir þjóðarinnar segja okkur í dag, þ.e. að aldrei hefur verið meiri þörf en nú að menn átti sig á því í hvaða stöðu íslenskt þjóðfélag er. Því verða menn að taka höndum saman um að gera ráðstafanir sem duga til þess að við höldum þeirri stöðu fyrir okkar þjóðfélag sem við erum öll örugglega sammála um til þess að við getum lifað sómasamlegu lífi í þessu landi og getum komið í veg fyrir ýmis slys sem annars væru fyrir stafni ef ekki er tekið skynsamlega á þessum hlutum. Ég ætla ekki að fara út í neina pólitíska umræðu um þessi mál að þessu sinni, til þess gefst betri tími síðar. En ég vil aðeins koma inn á örfá atriði sem ég legg áherslu á og nauðsynlegt er að skýra. Ég vil sérstaklega nefna eitt mál sem ég tel mjög mikilvægt í 6. gr. fjárlaga, þ.e. sú heimild sem þar er veitt og áhersla sem fjvn. undirstrikar í þeirri ályktun þar sem ákveðið er að skipa nefnd til viðræðna og samninga við Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða um endanlegan frágang og yfirtöku skuldar þessara orkufyrirtækja þannig að staðið verði við þá samninga að fullu og það samkomulag sem gert var á sínum tíma þegar svokallað verðjöfnunargjald á raforku var fellt niður. Þarna er um gífurlegar fjárhæðir að ræða og skiptir miklu fyrir raforkumálin í landinu. Ekki síst er mikilvægt að þetta mál náist í höfn fyrir íbúana í hinum dreifðu byggðum sem búa við hátt orkuverð og verða að greiða hátt raforkuverð því að skuldasöfnunin hjá Rafmagnsveitum ríkisins verður þess valdandi æ ofan í æ að raforkuverð verður að hækka. Við þetta verður ekki búið. Ég vil aðeins benda í þessu sambandi á eitt stórt mál sem er afhending ,,Reykjaneslínunnar`` sem átti að koma neytendum RARIK til lækkunar á þágildandi verðlagi um 600 millj. kr. Við þetta hefur síðan ekki verið staðið þannig að hér er um stórmál að ræða og ég vil benda hv. þingmönnum á að ekki er hægt að komast hjá að gera lagfæringar á í samræmi við ofangreint samkomulag. Ég vil svo aðeins koma inn á tvö mál sem fyrri ræðumenn hafa sérstaklega beint til mín í sambandi við það sem ég nefndi í minni ræðu við 1. og 2. umr. fjárlaga. Hv. 4. þm. Austurl. nefndi þetta nú síðast og hv. 2. þm. Norðurl. v. gerði það einnig í sinni ræðu og voru þetta þau ummæli mín að fyrir 3. umr. þyrfti að taka á mikilvægum málum sem ég hefði miklar áhyggjur af, þ.e. málum landbúnaðarins í sambandi við jarðræktarframlögin og búfjárræktarlögin, en því málefni tengjast búnaðarsamböndin í landinu og einnig vegamálin. Þetta væru mál sem þyrfti að ræða sérstaklega um og ég teldi að væru mikilvæg í þessu sambandi. Ég vil náttúrlega minna þessa hv. þingmenn á að báðir hafa þeir orðið að þola þá reynslu að vera í stjórnarsamstarfi með öðrum þar sem taka hefur þurft mið af ýmsum staðreyndum sem þeir sjálfir hafa ekki verið sáttir við en orðið að beygja sig fyrir þeim staðreyndum sem teknar hafa verið í stjórnarsamstarfi í sambandi við meðferð slíkra mála. Þannig að þessi málsmeðferð er þeim ekki ókunnug. En vegna þess að það leit þannig út að ekkert hefði verið reynt að þoka þessum málum fram á milli umræðna er rétt að upplýsa að það voru miklar umræður í meiri hl. fjvn. og það voru umræður við ríkisstjórnina sjálfa um það hvernig hægt væri að leysa þessi mál án þess að raska því meginmarkmiði að hafa hallalaus fjárlög. Ég vil bara benda hv. 4. þm. Austurl. á það að við saman náðum þeim árangri að rétta við stöðu Búnaðarfélags Íslands. Þetta var leiðrétt í fjárlögum og það er ákaflega mikilvægt fyrir bændastéttina. Einnig vil ég minna hv. þm. á að leiðrétting náðist fyrir landgræðsluáætlunina gegnum meiri hl. fjvn. frá ríkisstjórninni sjálfri og hafði það veruleg áhrif til þess að rétta við landgræðsluáætlunina. Ég vil í þriðja lagi benda hv. 4. þm. Austurl. á það, ef hann hefur ekki tekið eftir því, að einn mikilvægasti þátturinn fyrir búnaðarsamböndin í landinu og þar með bændastéttina í heild var að í fjárlögum, eins og þau voru lögð fram, var ekki ein einasta króna til starfsemi búnaðarsamtakanna í landinu.  Í sambandi við vegamálin væri að sjálfsögðu hægt að flytja langt mál en það ætla ég ekki að gera. Niðurstaða meiri hl. fjvn. var sú að að gert yrði ráð fyrir því í fjárlagafrv. að niðurskurður á tekjustofnum Vegagerðarinnar yrði 600 millj. kr. sem með viðbótarákvörðun ríkisstjórnarinnar varð þó í reynd 690 millj. kr. Þetta var að sjálfsögðu látið standa en reiknað var út hvað bensíngjaldið, sem er aðaltekjustofninn, mundi gefa. Það þýddi að þarna voru til viðbótar á milli 200 og 300 millj. kr. Niðurstaðan varð sú að þessari fjárhæð, 200 millj. kr., var bætt við hina upprunalegu skiptingu sem nefndin var búin að fjalla um áður, 3 milljarða 15 millj. kr., þannig að þessi liður er nú í stofnkostnaðarliðum Vegagerðarinnar 3 milljarðar 215 millj. kr. Þessar 200 millj. kr. bætast við nýframkvæmdir á árinu 1989 þannig að sá liður verður 1 milljarður 345 millj. kr. Jafnhliða þessu vil ég sérstaklega benda á að samkvæmt ákvörðun við síðustu gerð vegalaga var sú fjárhæð, sem þá var reiknað með að yrðu auknar tekjur Vegasjóðs í sambandi við bensíngjaldið frá 1987 og 1988, eða 285 millj. kr., geymd til ársins 1989. Það sem gerðist við samþykkt vegáætlunarinnar sl. vor var að Alþingi tók þá ákvörðun samkvæmt tillögu fjvn. að þessari fjárhæð yrði skipt milli kjördæmanna inn á stofnverkefni, þjóðbrautir og brýr. Það var gert en svo kemur í ljós nú að þessi fjárhæð skilar ekki nema 180 millj. kr. Það hefði orðið það slys, ef ég má orða það svo, við þessa fjárlagagerð að þessi fjárhæð hefði verið þurrkuð út. Hún hefði ekki komið skýrt fram í þessum fjárlögum. Nú er hins vegar gengið út frá því að Vegasjóður haldi þessum tekjustofni. Þetta er skuld ríkissjóðs við Vegasjóð að upphæð 180 millj. kr. sem skipt er á kjördæmin. Niðurstaðan er hins vegar sú, vegna þessa ástands þjóðmála sem ég var að tala um, að þessi fjárhæð er geymd. Hún er geymd þannig og viðurkennd sem innstæða Vegasjóðs og gert er ráð fyrir því að í síðasta lagi verði hún greidd á næsta ári. En ef ástandið batnar, sem við öll vonum, getur alveg eins farið svo að tekjur Vegasjóðs aukist og verður þessi fjárhæð þá að sjálfsögðu greidd út. Ég held að við gerum okkur alveg grein fyrir því að við afgreiðslu á síðustu vegáætlun var heldur ekki gengið frá fjármögnun Ólafsfjarðarmúla. Þáv. samgrh. treysti sér ekki til þess hér í ræðustól á Alþingi að lýsa því yfir hvernig þáv. ríkisstjórn ætlaði að fjármagna þá framkvæmd. Þess vegna var alveg ljóst að fjármagna verður þá framkvæmd sem búið er að gera samning um með lántöku, það er alveg ljóst. Það sem bíður okkar nú er umfjöllun um vegáætlun fyrir árið 1989 og áfram og sú umfjöllun hefst nú á næstu vikum og mánuðum. Ljóst er að um þessi stórverkefni sem eru hafin og eru fram undan í vegagerð á Íslandi verður að taka ákvörðun í næstu vegáætlun, hvernig að þeim verði staðið og hvaða tekjustofnar verða settir upp í sambandi við þau stórvirki. Þetta er framtíðin og ég er alveg handviss um það að við hljótum að geta náð samstöðu um það á hv. Alþingi að vegamálin eru eitt stærsta byggðamál í þessu landi. Við getum alveg hætt að tala um að sameina frystihús, sameina alls konar rekstur úti um landsbyggðina ef samgöngumálin verða ekki í lagi, það eru hreinar línur. Núv. samgrh., ég er ekkert að væna hann um að hafa ekki mikinn áhuga og góð áform um þessi mál, hefur lýst því yfir að í næstu vegáætlun og næstu fjárlögum verði hverjum einasta eyri skilað í tekjustofna Vegagerðarinnar og á það verður látið reyna. Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að ég ætlaði ekki að eyða miklum tíma í þessa umræðu nú. Ég tel mig ekki þurfa þess. Ég get vitnað í ræðu hv. formanns fjvn. þar sem skýrt var lið fyrir lið, sem er líka óvenjulegt, hvert einasta atriði í þeim brtt. sem fjvn. lagði fram. Ég hef þá trú að staðið verði við það markmið, sem í mínum huga er eitt stærsta atriðið, að fylgja fjárlögunum eftir og taka nú rösklega á því atriði að staðið sé við það sem fjárlögin gera ráð fyrir. Það verði komið í veg fyrir að sífellt verði farið langt fram yfir fjárlög og sífellt verið að taka nýjar ákvarðanir sem ekki eiga stoð í fjárlögum. Þetta er atriði sem við höfum rætt áður og ég ræddi ítarlega við 2. umr. fjárlaga. Ég skaut þar fram hugmyndum um hvort ekki væri orðið tímabært að gera sér grein fyrir því að við þurfum að fara að breyta fjárlagagerðinni, bæði að því er varðar tímamörk og eins aðferðinni við afgreiðslu fjárlaga. Ég held að tími sé kominn til að fara að hugsa alvarlega um það og það verður væntanlega gert á næstu missirum. Ég vil svo að lokum, virðulegur forseti, minnast á eitt lítið mál sem breytir í sjálfu sér ekki miklu fyrir þessi fjárlög. Rétt þykir þó að geta þess að af vangá féll niður við fjárlagagerðina eitt ákvæði 6. gr. sem hefur verið inni í nokkur ár, þ.e. heimildin um að selja Andakílsárvirkjun u.þ.b. tveggja km langa 66 kW línu á milli Vatnshamra og Andakílsárvirkjunar, sem nú er í eigu Rafmagnsveitna ríkisins, og hluta af byggðalínustöðinni á Vatnshömrum í Borgarfjarðarsýslu. Það er ekki ástæða til að flytja um þetta brtt. en ég nefni þetta hins vegar nú og það hefur orðið að samkomulagi á milli mín og formanns fjvn. að leggja til við nefndina að hún skrifi viðkomandi ráðuneyti bréf þar sem fram kemur að ef eftir þessari heimild verður leitað þá sé fjvn. þessu samþykk. Ég vona svo að fjárlögin verði samþykkt eins og meiri hl. gerir ráð fyrir og lýk hér máli mínu.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Það er ákvörðun þingkvenna Kvennalistans, eins og komið hefur fram, að flytja ekki margar brtt. við þessi fjárlög fremur en vanalega, þó að þess hefði sannarlega verið þörf. Við höfum jafnan gætt hófs í þeim efnum. Er það bæði af raunsæi stjórnarandstöðuþingmanna á það meirihlutalýðræði sem hér ríkir en einnig vegna þess að oft er erfitt að sætta sig við forgangsröðun og val annarra. Best þætti okkur að umturna verulega og breyta um vinnulag við fjárlagagerðina og hafa þar allt aðrar áherslur en nú eru. Þó ber að viðurkenna að ótrúlega lítill hluti þess fjár sem þar er ráðstafað er í raun hreyfanlegur og hægt að hafa áhrif á. Í þetta sinn höfum við einnig gætt hófs vegna slæmrar stöðu ríkissjóðs. Brtt. stjórnarandstöðu ná fæstar fram að ganga eins og við öll vitum og eru oftast fyrst og fremst viljayfirlýsingar. Þó er það vitanlega lýðræðislegur réttur að bera þær fram og vissulega geta þær orðið frækorn að umbótum eða náð að þoka þróuninni áleiðis í heppilega og jákvæða átt. Við þingkonurnar höfum skipt með okkur verkum um að flytja brtt. og mæla fyrir þeim en hv. 7. þm. Norðurl. e. Málmfríður Sigurðardóttir, fulltrúi okkar í fjvn., hefur þegar talað fyrir okkar hönd um almenna þætti fjárlaganna, stefnu þeirra og efnahagsleg áhrif. Það hefur komið í minn hlut að mæla hér fyrir þremur brtt. sem varða heilbrigðismál og hafa í för með sér hækkun sem svarar 28 millj. 183 þús. kr. ef þær ná fram að ganga. Þá þekki ég að minnsta kosti einn þingmann hér inni sem mundi segja: Hvar á að taka það fé? Það má víða leita fanga og mundi ég einna fyrst leita í þeirri fúlgu sem sparast mun þegar dregið verður úr risnu eins og hæstv. fjmrh. hefur lofað. Nú, eða þá að leita í andvirði þeirrar hækkunar áfengis og tóbaks sem við kvennalistakonur studdum reyndar hæstv. fjmrh. og stjórn hans við að koma á fyrr í kvöld í Ed. Allar þessar brtt. sem ég mæli fyrir eru þarfar og þær eru einnig brýnar. Allar varða þær almannaheill og allar hníga þær að því að koma í veg fyrir vanda. Þær eru á þskj. 406 og eru fluttar af öllum þingkonum Kvennalistans. Þær varða 4. gr. frv., lið 08-399 Heilbrigðismál, ýmis starfsemi. Þær eru þó allar vissulega allt of hóflegar miðað við þá þörf sem er í hverjum þessara málaflokka. Sú fyrsta er við undirlið 140 og varðar kostnað vegna laga nr. 25/1975, en það eru lög um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir. Þrettán árum eftir setningu laganna skortir verulega á að lögboðin fræðsla og ráðgjöf sé veitt á viðunandi hátt. Þetta er auðvitað óþolandi lítilsvirðing við samþykkt lög og er þeim mun alvarlegra þar sem þessi þáttur laganna er í raun grundvöllur þeirra. Ríkar ástæður eru til þess að hafa áhyggjur af vanþekkingu unglinga sem þrátt fyrir allar upplýsingar úr fjölmiðlum virðast margir ótrúlega fáfróðir um kynferðismál og getnaðarvarnir. Ætla má að bein tengsl séu á milli þessarar fáfræði og mikils fjölda þungana meðal íslenskra stúlkna á aldrinum 15--19 ára. Þá virðist enn skorta mjög á að piltum sé ljós sú ábyrgð sem þeir bera á afleiðingum samlífs engu síður en stúlkur og er brýn nauðsyn að vinna að breyttum viðhorfum hvað það varðar. Ég vil aðeins geta þess að þó að fóstureyðingar séu ekki eins tíðar hér og í nágrannalöndum okkar, t.d. á Norðurlöndunum, hefur þó fæðingum hjá 15--19 ára stúlkum í þessum löndum fækkað samtímis á undanförnum árum. Á sama tíma hefur fjöldi fóstureyðinga í þessum aldursflokki aukist hér tiltölulega þó þeim hafi fækkað á Norðurlöndunum og telja menn almennt að þar sé um að ræða árangur meiri og betri kynfræðslu. Í því sambandi vil ég geta dæmis frá Kaupmannahöfn þar sem sérstakt átak í kynfræðslu fyrir nokkrum árum meðal unglinga leiddi til marktækrar lækkunar ótímabærra þungana meðal unglingsstúlkna. Í grein í Læknablaðinu 1987, 73. árgangi bls. 321, sem varðar fóstureyðingar og notkun getnaðarvarna og er eftir læknana Þórð Óskarsson og Reyni Tómas Geirsson, segir, með leyfi forseta: ,,Til að halda fjölda fóstureyðinga sem lægstum þarf að gera átak í þá átt að gera getnaðarvarnir aðgengilegri fyrir alla aldurshópa m.a. með stofnun kynfræðsludeilda við heilsugæslustöðvar, ódýrari getnaðarvörnum og aukinni fræðslu táninga.`` Þingflokkur Kvennalistans flutti á síðasta kjörtímabili þingsályktunartillögu um fræðslu meðal almennings um kynfræðslumál. Sú tillaga var reyndar samþykkt í þinglok, eftir að hafa tekið nokkrum breytingum og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela heilbrmrh. að efla verulega fræðslu um kynferðismál meðal almennings með það meginmarkmið að koma í veg fyrir ótímabærar þunganir og hindra útbreiðslu sjúkdóma. Sérstök áhersla skal lögð á að upplýsa fólk á aldrinum 15--19 ára um kynlíf og getnaðarvarnir.`` Það er auðvitað óþolandi að hér skuli þrásinnis samþykkt góð mál á þingi en síðan skuli þau gjörsamlega hundsuð þegar til framkvæmdanna kemur og framlag til þeirra lækkuð af framkvæmdarvaldinu jafnvel þó að löggjafinn hafi nýlega samþykkt og lagt til að gera sérstakt átak í þessum efnum. Í núgildandi fjárlögum er beinlínis lögð til lækkun á þessum lið frá því sem áður var. Tillaga okkar er þó hófsöm og höfum við hækkað framlagið úr 927 þús. í 5 millj., eða um 4 millj. 73 þús. kr. Það er ekki mikið en það kemur þó til góða. Breytingar við undirliðinn 195 Kynsjúkdómar, eyðni, eru í rauninni nátengdar fyrri liðnum og má leiða að því líkur að auðveldara verði að hefta útbreiðslu eyðni á Íslandi ef betur er staðið að almennri fræðslu um kynlíf og getnaðarvarnir en nú er. Eyðni er e.t.v. dæmigerðasti sjúkdómurinn þar sem varnir og aðgát varðandi hegðun eru einu meðulin sem duga. Þeim verður að beita ef hindra á vaxandi útbreiðslu sjúkdómsins. Það kostar þjóðfélagið hundruð þúsunda króna ef ekki nokkrar milljónir að annast og sinna hverjum þeim einstaklingi sem deyr úr eyðni, og þá nefni ég ekki þær þjáningar og þann félagslega vanda sem því fylgir. Á sama tíma og tíðni eyðni eykst og vaxandi vandi fylgir í kjölfarið eru framlög til sérstakra aðgerða þess vegna lækkuð um rúmar 4 millj. kr. á fjárlögunum. Þetta er beinlínis grátbroslegur vitnisburður um skammsýni og skilningsleysi. Að vísu hefur tekist með góðra manna hjálp að tosa þetta framlag úr 5 millj. 890 þús. kr. upp í 8 millj. 390 þús. kr., eða um 2,5 millj. Við gerum tillögu um hækkun upp í 10 millj. kr. sem er aðeins myndarlegra þó að hvergi nærri sé miðað við þörfina. Ekki síst þegar hugað er að því hve geysilega hár auglýsingakostnaður er nú orðinn og gleypir léttilega framlög af þessari stærð. Síðasta tillagan sem ég mæli fyrir er nýr undirliður 180 og varðar forvarnarsjóð en til hans viljum við verja 20 millj. kr. Útgjöld ríkisins vegna heilbrigðismála hafa farið vaxandi á sl. áratugum. Þessi kostnaðaraukning hefur fyrst og fremst orðið í rekstri sjúkrahúsa og annarra stofnana heilbrigðisþjónustunnar. Hins vegar hefur í raun orðið hverfandi lítil hækkun á framlagi ríkisins til heilbrigðisfræðslu og fyrirbyggjandi aðgerða þrátt fyrir þá vitneskju að miklu hagkvæmara sé að koma í veg fyrir sjúkdóma en að lækna þá. Það er því löngu orðið tímabært að taka afdráttarlaus skref til að snúa þessari þróun við og leggja ríkari áherslu á heilbrigðisfræðslu og fyrirbyggjandi aðgerðir en áður. Það er vert að geta þess að ýmis raunhæf verkefni á sviði forvarna blasa við þar sem ætla má að markvissar aðgerðir mundu skila verulegum árangri. Þann árangur má bæði mæla í mannslífum, auknu heilbrigði, bættri líðan og miklum fjárhagslegum sparnaði einkum þegar til lengdar er litið. Ég vil sérstaklega geta þess að þegar á að fara að beita niðurskurði á stofnanir heilbrigðiskerfisins er afar brýnt að stíga ákveðin markviss skref til forvarna og heilbrigðisfræðslu til að vega upp á móti þannig að samhengi og skipulag sé í þessari þróun og hún hlíti ákveðinni stefnumörkun. Sá forvarnasjóður sem við leggjum til að verði settur á laggirnar er viðleitni til stefnumörkunar í þessum efnum. Hann er einnig viðurkenning á nauðsyn þess að breyta um áherslur, að stíga markviss skref til forvarna og heilbrigðisfræðslu. Það eru mörg ágæt verkefni sem miða að forvörnum og varða heilbrigðisfræðslu en synjað er um fjármögnun af því að enginn ákveðinn aðili eða stofnun hefur það á verkefnaskrá sinni að sinna þeim eða útvega þeim fjármagn. Ég hef sannfærst um það eftir setu í tryggingaráði og af öðrum afskiptum af heilbrigðismálum á undanförnum árum að mikil þörf er á aukinni fjármögnun til þessara mála. Nauðsyn er að eyrnamerkja sérstakt fé til þessara þarfa en best væri þó að koma skipulagi þessara mála í betra horf. Samræmda og skipulega fræðslu um heilbrigðismál vantar hérlendis. Almenn heilbrigðisfræðsla og fyrirbyggjandi aðgerðir hafa ekki verið aðalviðfangsefni eða á ábyrgð neins ákveðins aðila heldur margra ólíkra og þá aðeins sem hluti af miklu stærra verksviði þeirra. Skortur á fjármagni til aðalstarfsemi þessara aðila hefur allt of oft leitt til þess að fræðsluhlutverkið hefur orðið út undan. Í markmiði 5 í íslenskri heilbrigðisáætlun er fjallað um að komið verði á fót stofnun forvarna og heilbrigðisfræðslu. Þessari stofnun er ætlað að annast ráðgjöf um heilbrigða lífshætti, gerð fræðsluefnis og endurmenntun starfsliðs í heilsugæslu. Til þessarar stofnunar er enn fremur ætlað að flytja starfsemi áfengisvarnaráðs, tóbaksvarnanefndar, manneldisráðs og tannverndarstarfsemi svo eitthvað sé nefnt. Þó að þessi stofnun eða önnur ámóta sé enn ekki til, er samt nauðsyn að huga að þessum málum. Það er ekki síst nauðsyn að breyta viðhorfum manna, hvetja þá til að hugsa á annan hátt. Hvað eru menn eiginlega að hugsa um stefnumörkun í heilbrigðismálum, t.d. þau stjórnvöld sem nú sitja? Það er hutverk þeirra að marka samræmda og skipulega stefnu sem er í takt við þá heilbrigðisáætlun sem hefur í tvígang verið lögð fram á Alþingi, en þar er megináhersla lögð á fyrirbyggjandi aðgerðir. Sama er að segja um aðra þátttöku og aðild að stefnu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Ef menn ætla að standa við hana verða þeir að vinna að henni og leggja til þess nokkurt fé. Það mun bæði leiða til betra heilbrigðis hjá fólkinu í landinu og jafnframt spara mikið fé þegar til lengri tíma er litið. Og gleymum því ekki að 40% fjárlaganna renna til heilbrigðis- og tryggingamála. Það er hlutverk stjórnmálamanna og skylda að líta til lengri tíma og huga að framtíðinni. Í von um að hér leynist nógu margir slíkir sem styðji þessar hógværu en þörfu brtt. lýk ég máli mínu hér á nýjum degi, hinum 13. í jólum.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tveimur brtt. á þskj. 287 og 418. Þetta eru brtt. við fjárlagafrv. sem hér er til umræðu. Önnur þessara tillagna, tillagan á þskj. 287, er til hækkunar en hin til lækkunar fjárlaga. Sú brtt. sem ég geri á þskj. 287 er við 4. gr. lið 08-872 Lánasjóður ísl. námsmanna, að fyrir upphæðina 1 milljarður 617 millj. kr. komi 1 milljarður 707 millj. kr. Þessi brtt. sem ég mæli fyrir er um hækkun upp á 90 millj. kr. Fjárhæð þessi er málamiðlun frá því sem ég hugðist í upphafi leggja fram um að námsmönnum yrði bætt sú skerðing sem gerð var 1985 er sú ríkisstjórn sem þá var við völd skerti námslán verulega. Samkvæmt þeirri upphæð sem nú hefur verið reiknuð út mun sú fjárhæð nema um 300 millj. kr. Hér er aðeins mælt fyrir breytingu upp á 90 millj. kr. og er hún til þess að mæta húsnæðiskostnaði þeirra námsmanna sem þurfa að leigja sér húsnæði vegna náms og yfirleitt er það hér í Reykjavík. Því er þetta eins konar styrkur til námsmanna af landsbyggðinni sem þurfa að koma til Reykjavíkur til náms. Það er áætlað að seinni hluti árs 1988 kosti 42--43 millj. kr. og fyrri hluti árs 1989 47--48 millj. kr. Hér er sem sagt mælt fyrir um að námsmenn fái allt skólaárið bætt. Framfærsla mundi þá hækka sem næmi 5 þús. kr. á mánuði og er það ekki ofrausn þar sem áætlað er í dag að framfærsla sé um 34 þús. kr. á mánuði og hækkar þessi fjárhæð fyrir námsmenn sem eru úti á leigumarkaðnum því í 40 þús. kr. Í mínum huga er það mikið réttlætismál fyrir námsmenn að fjárveitingarvaldið sýni þann skilning að hækka þessar greiðslur. Hin brtt. sem ég geri er viðameiri og fjallar um verulega skerðingu á því fjárlagafrv. sem hér er til umræðu. Nemur sú skerðing alls 1,5 milljörðum kr. og mun ég reyna að skýra út hvernig skerðingin á að ná fram að ganga. Þess skal getið í upphafi að þessar skerðingartillögur voru unnar af Sigurði Þórðarsyni hjá Ríkisendurskoðun sem vann þær fyrir stjórnarandstöðuflokkana, þ.e. Kvennalista, Borgfl. og Sjálfstfl. Þar sem þessir flokkar komu sér ekki saman um að leggja þetta fram fannst mér rétt, þar sem ég hafði séð þessar tillögur, að gera þær að mínum og ég taldi að það væri í fullu samráði við aðra sem um þessar tillögur vissu. Ég harma það mjög að hv. 2. þm. Norðurl. v. Pálmi Jónsson skyldi veitast að mér í ræðu hér áðan og halda því fram að ég hafi verið að stela einhverjum tillögum sem hann eða hans flokkur hafi haft frumkvæði um að móta. Það er alrangt. Þessar tillögur urðu til að frumkvæði Óla Þ. Guðbjartssonar sem taldi rétt að stjórnarandstaðan öll stæði að því að biðja Ríkisendurskoðun um mat á því hvar skera mætti niður. Þar sem Sjálfstfl. hefur verið stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn og hefur haft frumkvæði í stjórnarandstöðunni mátti líta þannig á að hann hefði gert þetta en það er ekki rétt eftir því sem mínar heimildir segja til um. Það varð alla vega hvorki niðurstaðan hjá Sjálfstfl. eða Kvennalista að flytja þessa tillögu og taldi því Óli Þ. Guðbjartsson, eins og hann lýsti hér í ræðu sinni, ekki rétt að hann gerði það einn og kom þeim tilmælum til mín að ég gerði það og því eru þessar tillögur hér fram lagðar. Ég tel þessar tillögur mjög skynsamlegar og skil í raun ekki af hverju þessir tveir flokkar, Sjálfstfl. og Kvennalisti, gátu ekki á þær fallist þar sem þessir tveir flokkar hafa fyrir jól, að vísu ásamt Borgfl., mælt mjög á móti þeim fjáröflunartillögum sem ríkisstjórnin hefur lagt fram. Ef þessir tveir flokkar geta hvorki fallist á tekjuöflun né niðurskurð þá skil ég ekki í raun hvað þessir flokkar vilja. Vilja þeir virkilega afgreiða ríkissjóð með halla ár eftir ár? Ef ég reyni að gera grein fyrir þessum brtt. þá eru þær eftirfarandi: 1. Við 3. gr. 4829 Aðrar arðgreiðslur ríkisfyrirtækja. Fyrir 150 millj. kr. koma 300 millj. kr. 2. Við 4. gr. 2-101 Menntamálaráðuneyti, aðalskrifstofa 101 Yfirstjórn. Fyrir 140 millj. 903 þús. kr. koma 138 millj. 603 þús. kr. 3. Við 4. gr. 9-101 Fjármálaráðuneyti 101 Yfirstjórn. Fyrir 66 millj. 810 þús. kr. koma 58 millj. 510 þús. kr. 4. Við 4. gr. 9-212 101 Skattstofur, sameiginleg útgjöld. Fyrir 65 millj. 990 þús. kr. koma 58 millj. 990 þús. kr. 5. Við 4. gr. 12-101 Viðskiptaráðuneyti, aðalskrifstofa 101 Yfirstjórn. Fyrir 47 millj. 978 þús. kr. koma 45 millj. 578 þús. kr. 6. Við 4. gr. Launaliðir í rekstri A-hluta stofnana lækki um 5%. Fjárhæð þessi, sem reiknast af heildarlaunum hverrar stofnunar, skal koma til lækkunar á launagjöldum öðrum en föstum mánaðarlaunum. Þar sem sértekjur stofnana eru ákveðnar sem hlutfall gjalda skulu þær lækka til samræmis við þau. Auk þess skal framlag til eftirtalinna stofnana lækka sem hér segir: A. 4-206 Rannsóknastofnun landbúnaðarins. a. Við 190 Aðalstöðvar. Fyrir 81 millj. 390 þús. kr. koma 71 millj. 900 þús. kr. b. Við 191 Tilraunastöðin Sámsstöðum. Fyrir 5 millj. 250 þús. kr. koma 4 millj. 650 þús. kr. c. Við 192 Tilraunastöðvar, óskipt. Fyrir 9 millj. kr. koma 7 millj. 968 þús. kr. B. 4-246 Veiðimálastofnun. Við 190 Almennur rekstur. Fyrir 26 millj. 10 þús. kr. koma 22 millj. 980 þús. kr. C. 5-201 Fiskifélag Íslands. Fyrir 39 millj. 920 þús. kr. koma 35 millj. 250 þús. kr. D. 5-203 Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Fyrir 59 millj. 640 þús. kr. koma 52 millj. 680 þús. kr. E. 11-201 Iðntæknistofnun Íslands. Fyrir 80 millj. 560 þús. kr. koma 71 millj. 170 þús. kr. F. 11-203 Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Fyrir 37 millj. 450 þús. kr. koma 33 millj. 88 þús. kr. 7. Við 5. gr. Launaliðir í rekstri B-hluta stofnana lækki um 3,5%. Fjárhæð þessi, sem reiknast af heildarlaunum hverrar stofnunar, skal koma til lækkunar á launagjöldum, öðrum en föstum mánaðarlaunum. Það sem þessar tillögur gera ráð fyrir er sem sagt að ekki er verið að taka á dagvinnulaunum heldur aðeins aukagreiðslum sem stofnanir á vegum ríkisins borga. Lækkun launa um 5% þýðir 1 milljarðs kr. sparnað. Önnur laun en föst mánaðarlaun og dagvinna nema um 40% af heildarlaunum. Ef samdráttur í launakostnaði mundi fyrst og fremst koma á útgjaldaliði aðra en föst laun þyrfti að lækka þann útgjaldalið um 10,5%. Ég tel ekki mjög óraunhæft að miða við það að lækka eftirvinnu hjá ríkinu um 10,5% þar sem mér og flestum er það ljóst að í hinum almenna geira verður á næsta ári um a.m.k. þessa upphæð að ræða ef þá ekki miklu meira. Launaútgjöld B-hluta stofnana lækki á árinu 1989 um 3,5% sem gefur 220 millj. kr. Gert er ráð fyrir að af þeirri fjárhæð skili B-hluta stofnanir til ríkissjóðs 150 millj. kr. Ekki er gert ráð fyrir að stofnanir svo sem Ríkisútvarp, Þjóðleikhús, RARIK og Skipaútgerð ríkisins greiði þetta til ríkissjóðs en í stað bæti þær fjárhagsstöðu sína með sparnaði í launaútgjöldum. Þá er gert ráð fyrir að eftirtaldir fjárlagaliðir verði lækkaðir. 1. Fækkun starfsmanna ráðherra umfram heimildir um þrjú stöðugildi. 2. Fækkun um þrjú stöðugildi hjá aðalskrifstofu fjmrn. vegna nýlegs flutnings tekjuáætlunar til ráðuneytisins. Þetta er talið spara 6 millj. kr. en fyrri liðurinn er áætlaður 7 millj. kr. 3. Fækkun um fjögur ársverk vegna upptöku virðisaukaskatts. Það er áætlað að spari um 7 millj. kr. Alls er lagt til að lækka útgjöld A-hluta ríkissjóðs um 1 milljarð 20 millj. kr. og hækka arðgreiðslu B-hluta stofnana um 150 millj. kr. eða samtals um 1 milljarð 220 millj. kr. Þessu til viðbótar er gert ráð fyrir, eins og fram kemur í brtt., enn frekari niðurskurði þannig að heildarniðurstaðan er 1 milljarður 493 millj. kr. Það má m.a. geta þess að í þessum mismun er gert ráð fyrir að lækkun til fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli nemi 4 millj. 150 þús. kr., til flugmálastjórnar á Keflavíkurflugvelli 4 millj. kr., til Áburðarverksmiðju ríkisins tæpum 2 millj. kr., til Síldarverksmiðja ríkisins um 14 millj. kr., til Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins um 6 millj. 600 þús. kr. og til Lyfjaverslunar ríkisins um 3 millj. kr. og enn fleiri, t.d. til Innkaupastofnunar ríkisins. En stærsti liðurinn er Póstur og sími. Með þessum tillögum er gert ráð fyrir að hann lækki um 105 millj. kr. Ég hef nú reynt að gera grein fyrir þeim brtt. sem ég hef lagt fram. En það er svolítið einstakt, alla vega í þessari umræðu, að í engum tillögum er gert ráð fyrir skerðingu á ríkisútgjöldum þrátt fyrir háværar raddir a.m.k. ýmissa stjórnarandstöðuflokka þar að lútandi. Þó svo að mér sé það sárt að skerða framlög til ýmissa stofnana tel ég þá skyldu hvíla á okkur sem hér störfum að axla þá ábyrgð að taka á óvinsælum málum þó svo að það kunni að líta þannig út að við séum að ráðast að ákveðnum stéttum eða ákveðnum mönnum. Mér hefur fundist sú umræða sem hér hefur farið fram ekki vera þannig að menn geri sér grein fyrir hve staða ríkissjóðs er slæm og hvað illa hefur verið staðið að málum á síðasta ári. Ég tel mikla nauðsyn á því nú að ríkissjóður verði rekinn hallalaust. Þessar tillögur er m.a. lagðar fram í því augnamiði að það verði tryggt að ríkissjóður geti vegna ástands þjóðmála, og þá sérstaklega ástands atvinnulífsins, tekið á sig að einhverjum hluta þau vandamál og komið þessum atvinnufyrirtækjum til aðstoðar og þá að hluta til með beinum framlögum. Ég hef reynt að gera grein fyrir þessum brtt. og vil ítreka það, sem fram kom í máli mínu áðan, að ég harma það að ákveðinn þingmaður, hv. þm. Pálmi Jónsson, skuli hafa séð ástæðu til að ráðast að mér fyrir að bera upp þessa síðari tillögu mína um sparnað í ríkisrekstri. Ég hefði haldið að þeim flokki sem hann vinnur fyrir og sem barist hefur á móti öllum tekjuöflunarfrv. ríkisstjórnarinnar hefði staðið nær að fylgja þessum frv.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegur forseti. Fyrir hönd þingflokks Kvennalistans mæli ég fyrir brtt. á þskj. 409. Fyrstu tvær brtt. falla undir liðinn 07-999 Félagsmál, ýmis starfsemi og eru við 4. gr. frv. Við leggjum til að undir þennan lið komi tveir nýir liðir, annars vegar um sérstakt átak til að auka atvinnumöguleika kvenna í dreifbýli og hins vegar um sérstakt átak í jafnréttismálum. Varðandi fyrsta liðinn vil ég benda á að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er fyrirheit um að ríkisstjórnin muni gera sérstakt átak til að auka atvinnumöguleika kvenna í dreifbýli. Ég þarf ekki að verja tíma mínum til að lýsa þeirri óvissu og óöryggi sem margar konur úti á landsbyggðinni mega búa við varðandi afkomu sína á tímum þegar atvinna minnkar við hefðbundinn búskap. Nú á haustþinginu hefur komið fram mikill áhugi hv. þingmanna fyrir því að ákvæði þessu verði framfylgt. Það sést m.a. á því að tvær háttvirtar þingkonur stjórnarinnar hafa ásamt mörgum öðrum þm. flutt þingsályktunartillögur varðandi þetta mál og hafa báðar tillögurnar hlotið mjög góðar undirtektir. Í morgun hlýddum við svo á svör hæstv. forsrh. við fyrirspurn hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur og Hjörleifs Guttormssonar um það hvernig hæstv. ríkisstjórn hygðist ná því markmiði sínu að efla atvinnumöguleika kvenna í dreifbýli. Ég verð að segja að heldur þóttu mér svör hæstv. forsrh. ómarkviss og óákveðin. Í máli hans kom fram að nú stendur yfir söfnun heimilda um þá atvinnu sem konur um land allt hafa þegar skapað sér. Í mínum huga er hins vegar alveg ljóst að ekki þýðir að bíða lengur. Vonleysi fólks eykst ef það sér ekki eða finnur að eitthvað raunhæft sé hægt að gera. Konur þurfa fyrst og fremst örvun og hvatningu til þess að geta hrint ýmsum hugmyndum í framkvæmd og þær þurfa ráðgjöf og velvilja stjórnvalda og að sjálfsögðu, til að byrja með alla vega, nokkurt fjármagn. Í máli hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar í umræðunum um áðurnefnda fyrirspurn hér í morgun, eða réttara sagt í gærmorgun, komu fram tölur um kynskiptingu íbúa landsbyggðarinnar. Alls staðar er nokkur munur á fjölda kvenna og karla. Konurnar flytja burt til að sækja sér menntun og fjölbreyttari atvinnu. Á eftir flytja karlmennirnir og það raskar auðvitað byggðunum enn frekar en orðið er. Frá mínum bæjardyrum séð er ekki hægt að gera það átak sem kveður á um í stjórnarsáttmálanum án þess að nokkru sé til kostað. Einhæfni atvinnulífs í dreifbýli er ekki séríslenskt fyrirbæri. Ýmsir nágrannar okkar, t.d. íbúar norðurhluta Skandinavíu, búa við svipuð skilyrði. Þar hefur verið unnið markvisst að því að efla atvinnu fyrir konur sérstaklega. Langar mig að nefna hér dæmi um lítið samfélag, Velkulas, í finnska skerjagarðinum. Það nær yfir 400 skerjagarðseyjar en aðeins 7 þeirra eru nú í byggð og var sú byggð að deyja út. Árið 1980 voru aðeins 132 íbúar á svæðinu og svartsýni mikil. Nú er íbúafjöldinn orðinn 210 og yfir 1000 manns búa þar á sumrin, þökk sé stjórnvöldum sem skipulögðu þróunarverkefni sem fólst m.a. í nýrri höfn, sumarbústaðauppbyggingu og þjónustu af ýmsu tagi. Þetta verkefni mætti mótspyrnu til að byrja með. Sumir vilja því miður engu breyta heldur sökkva á sínum leka dalli. En nú mætir þetta verkefni vaxandi skilningi og trúin á framtíðina eykst. Til þess að örva og hvetja konur þarf að vera svigrúm til að veita þeim ráðgjöf og vinna upp hugmyndabanka um ný atvinnutækifæri sem miðast við þeirra forsendur og áhugamál. Til þess að vinna það verk þarf ekki aðeins velvilja stjórnvalda heldur líka fjármagn. Þess vegna legg ég til hér fyrir hönd þingflokks Kvennalistans að varið verði 5 millj. kr. á þessu ári til þess að hrinda þessu verkefni af stað. Það er ekki lengur eftir neinu að bíða því að það hallar stöðugt á konur úti á landsbyggðinni hvað atvinnu og fólksfjölda snertir. Seinni liðurinn um sérstakt átak í jafnréttismálum tengist að sjálfsögðu þeim fyrri, en gífurlegt misrétti ríkir enn milli karla og kvenna þrátt fyrir lagasetningu um jafnrétti kynjanna og töluverða umræðu um jafnréttismál í þjóðfélaginu um margra ára skeið. Þessi mál hefur einnig oftlega borið á góma á Alþingi undanfarið. Jafnréttismálin virðast þó enn brenna heitast á konum og sést það greinilega við lestur umræðna í Alþingistíðindum um þessi mál, þó sem betur fer sé að finna á því jákvæðar undantekningar. Hvers vegna segjast allir vilja ná jafnrétti en svo þokast jafnlítið í jafnréttisátt og raun ber vitni? E.t.v. stafar það af því að ekki meina allir það sama með hugtakinu jafnrétti. Í mínum huga er jafnrétti kvenfrelsi. Ef fólk viðurkennir það ekki náum við aldrei því jafnrétti sem við sækjumst eftir. Jafnréttisráð hefur mörgum og mikilvægum verkefnum að sinna og ekki hefði verið vanþörf á að hækka verulega framlög til ráðsins. Við ákváðum hins vegar að leggja til að 5 millj. kr. yrði varið í sérstakt átak á sviði jafnréttismála. Markmiðið með slíku átaki er að vekja almenning til vitundar um stöðu kvenna og leiðir til þess að bæta þá stöðu. Að sjálfsögðu hefði mátt hugsa sér að verja mun hærri upphæð til slíks verkefnis því að víða er pottur brotinn. Ég vil minna á að hæstv. félmrh. hefur gert sérstaka jafnréttisáætlun sem forstöðumönnum ríkisstofnana er ætlað að fylgja og mig grunar að margir þeirra þurfi jafnvel að fá einhverja ráðgjöf um það hvernig slíkar áætlanir eru gerðar. Næsta brtt. sem ég flyt við 4. gr. er varðandi rannsóknir í kvennafræðum við Háskóla Íslands. Þær hafa verið stundaðar undanfarin ár af fræðikonum í ýmsum greinum við Háskólann en hér á landi er þetta tiltölulega ný fræðigrein sem þó á sér töluverða sögu í nágrannalöndum okkar. Ég segi að greinin sé ný vegna þess að á öllum sviðum fræða og vísinda eru konur nú að þreifa sig áfram með nýjar og skapandi rannsóknir og hugmyndir af þessu tagi. Þær eru nýjar og skapandi vegna þess að til þeirra bera konur reynslu sína, vitund og lífssýn en ekkert af þessu hefur áður verið mótandi á nokkru rannsóknarsviði. Þau viðhorf, sjónarhorn og sá skilningur sem konur eru nú í fyrsta sinn í aðstöðu til að bera inn í fræðigreinarnar vegna stóraukinnar menntunar kvenna á undanförnum árum hafa víða verið sem frjóvgandi regn á gróðurmold. Upp hafa sprottið nýjar hugmyndir, ný viðfangsefni, nýjar aðferðir og nýjar niðurstöður sem stundum varpa nýju ljósi á fræðigreinina alla. Þetta hvetur fræðimenn til að leita nýrra svara og hvetur þá til nýrra dáða. Það vekur reyndar furðu mína að þrátt fyrir nauðsyn á niðurskurði á ýmsum sviðum skuli þessi liður lækkaður í krónutölu. Ég tel það óverjandi af ríkisstjórn sem kennir sig við jafnrétti að skera niður fjárveitingar til þessa mikilvæga vísindastarfs. Þó að skammt sé síðan kvennarannsóknir hlutu viðurkenningu hefur tekist samstarf milli norrænna fræðikvenna og eru rannsóknir þeirra viðurkenndar sem mikilvægt brautryðjendastarf og fyrirmynd fræðikvenna í öðrum löndum. Í ljósi þess mikla áhuga sem er á þessum rannsóknum og ekki síst fyrir áhuga fræðikvennanna og hins nýja og mikilvæga framlags þeirra til vísindanna leggjum við til að til kvennarannsóknanna verði veitt 4 millj. kr., eins og þær reyndar fóru fram á í bréfi sínu til fjvn. 11. nóv. sl. þar sem einmitt kemur fram að umsóknum hefur fjölgað mjög með hverju árinu síðan þessar rannsóknir hófust. Síðasta brtt. sem ég mæli fyrir tengist Heimilisiðnaðarskóla Íslands. Þar er lögð til 2 millj. kr. hækkun til skólans og miðast upphæðin við að hún nægi a.m.k. til þess að greiða laun skólastjóra. Í þessum skóla fer fram kennsla í gamalli íslenskri handmennt, svo sem þjóðbúningasaumi, fótvefnaði, spjaldvefnaði, knipli, balderingu og allri tóvinnu, þ.e. því að aðskilja þel og tog, kemba, spinna og vinna úr báðum gerðum ullarinnar. Hér er um að ræða handbrögð sem eru hluti af okkar menningararfi og mörg hver séríslensk. Glatist þau er um óbætanlegan skaða að ræða því hvergi annars staðar á landinu, og reyndar í heiminum öllum, er hægt að læra það sem þarna er kennt. Heimilisiðnaðarskólinn hefur unnið ómetanlegt starf í varðveislu þessara handbragða. Hins vegar hefur skólinn jafnan barist í bökkum fjárhagslega. Það hefur orðið orsök þess að ekki hefur verið hægt að borga leiðbeinendum, kennurum og skólastjóra eðlileg laun og námskeiðsgjöld hafa verið það há að margar konur sem gjarnan vildu læra það sem þarna er kennt og leggja þar með sitt af mörkum til að viðhalda hinum séríslenska menningararfi hafa orðið frá að hverfa. Í ljósi þessa leggjum við kvennalistakonur áherslu á að ríkissjóður viðurkenni starfsemi Heimilisiðnaðarskólans með því að hækka verulega framlög til hans. Ég vil aðeins geta þess til samanburðar að vegna þess að nemendur Heimilisiðnaðarskólans þurfa að greiða öll kennslugjöld þá kostar hver kennslustund þátttakanda 196 kr., vefnaðarnámskeiðið eru síðan 88 tímar sem þýðir að eitt námskeið kostar 17.248 kr. Til samanburðar vil ég benda á að ein önn í öldungadeild kostar 7400 kr. óháð því hversu margar námsgreinar eða tíma nemendur velja að taka. Og spurningin er auðvitað hvers vegna er svona miklu merkilegra að læra það sem fram fer innan framhaldsskólanna en t.d. spjaldvefnað og það að viðhalda þessari gömlu, íslensku menningu okkar. Virðulegi forseti. Þær brtt. sem ég hef mælt fyrir snerta á einn eða annan hátt stöðu kvenna. Eins og fram hefur komið í máli mínu væri trúlega hægt að verja enn meira fé til að bæta stöðu kvenna en við vildum auðvitað reyna að vera ábyrgar og hógværar í tillöguflutningi við þær aðstæður sem við búum við núna. Við teljum þó að tíma orða verði nú að ljúka og við taki athafnir. Ég vænti þess af ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju að hún taki undir þessar brtt. og þær hljóti jákvæða afgreiðslu.

Eggert Haukdal Frú forseti. Það lá ósköp mikið á í haust að mynda núv. ríkisstjórn, svo mikið að útkoman varð sú að búin var til stjórn sem vissulega gat varist vantrausti ef allir skiluðu sér en hefði ekki styrk til þess að koma fram mikilvægum málum án þess að treysta á aðstoð stjórnarandstæðinga. Þannig ýtti stjórnin úr vör með rifin segl. Öllum var ljóst að aðgerða var þörf og bjuggust menn við að skjótlega yrði gripið til raunhæfra aðgerða til að rétta af taprekstur höfuðatvinnuveganna og litið yrði til erfiðleika fólksins í landinu. En lítt bólar á slíkum aðgerðum enn. Þótt ríkisstjórnina hafi fram að þessu ekki endanlega rekið í strand hefur hún steytt á skerjum, en dælur virðast enn þá hafa undan lekanum hvað sem síðar verður. Horfur eru þó á að fleiri mönnum verði senn á að skipa til að ausa eins og að nokkru hefur komið í ljós. Undanfarna mánuði hefur verið í gildi verðstöðvun og kaupstöðvun og samkvæmt þessum handaflsaðgerðum hafa vextir lækkað svo að um munar og opinber verðbólga er nú lítil. En sá aðili sem verst hefur gengið að halda verðstöðvunina er sjálf blessuð ríkisstjórnin. Endalausar hækkanir hafa dunið yfir frá henni að undanförnu, svo sem hækkun tekjuskatts og eignarskatts, vörugjalds, hækkun skatts á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, hækkun bensíngjalds o.fl. eða samtals alls á áttunda milljarð kr. Nú síðast kom gengisfelling en af henni mun leiða hækkun vöruverðs, hækkun lánskjaravísitölu og verðbólgan mun fara á fulla ferð þótt kaupið sé fast. Ríkisstjórnina munar ekkert um það í miðri verðstöðvun að skella ríkissjóðshallanum á heimilin í landinu á einu ári. Er þetta í samræmi við jafnrétti og félagshygggju sem núverandi ríkisstjórn kennir sig við og kyrjar á hátíðlegum stundum? Nýjast er að til stendur að hækka áfengi í verðstöðvuninni. Hætt er við að hið nýja verð á ,,guðaveigunum`` verði ekkert nálægt handhafakjörum frekar en verið hefur. Það hefur verið mér sem öðrum þingmönnum og þjóðinni allri undrunarefni og það hefur sannarlega valdið erfiðleikum við að vinna að framfaramálum hversu laus tök ríkisstjórnin og sérfræðingalið fjmrn. hefur haft ekki aðeins á fjárlagaafgreiðslunni sjálfri heldur á stöðu ríkiskassans á hverjum tíma. Má nefna ágreining fyrrv. fjmrh. í sumar við ýmsar ríkisstofnanir um hve gatið væri stórt í ágúst. Þar var hin nýja og dýra hagdeild hans sjálfs með 693 millj. kr. meðan aðrar stofnanir eins og t.d. Ríkisendurskoðun voru með 2,5 milljarða kr. og Þjóðhagsstofnun með 1500--2000 millj. kr. Hverjum átti að trúa? Engum bar saman og auðvitað kom í ljós að allir höfðu á röngu að standa. Þegar núv. fjmrh. gekk til jólahalds hafði þessi halli í nokkrum áföngum vaxið upp í 6,5 milljarða kr. Við höfum nú undanfarið horft á hvernig þessi sami fjmrh. lætur greipar sópa um aflafé almennings til þess að stoppa í þetta gat en útflutningsatvinnuvegirnir í landinu halda áfram taprekstri sínum þótt viðurkenna beri tilraunir til að veita fjármunum til útflutningsfyrirtækja til að halda þeim gangandi. Slíkt er þó aðeins gálgafrestur meðan grundvöllinn vantar. Fjármunir þeirra brenna upp í áframhaldandi taprekstri. Væri ekki ráð að ríkisstjórnin og þetta mikla sérfræðingalið færi að einbeita sér að ríkisrekstrinum sjálfum í stað þess að sækja alltaf sífellt meira með aukinni skattpíningu, að fara að leita leiða til að vinda ofan af eyðslunni, ekki síst í ráðuneytunum sjálfum. Stöðugt eru almenningi og þingi birtar upplýsingar um óráðsíu og sóun. Víða í ríkiskerfinu er ekki sjáanlegur neinn árangur til ráðdeildar og sparnaðar. Hinar gífurlegu kollsteypur í tekjuöflun ríkisins og misrétti í skattheimtu gera það að verkum að æ erfiðara er fyrir fólk að fóta sig í þessu þjóðfélagi hvort sem um er að ræða venjulegan heimilisrekstur eða fyrirtæki. Þessi fjárlög virðast þannig úr garði gerð að ríkisstjórnin virðist ætla í skjóli valds síns að fá hreint borð hjá sér á kostnað fólksins í landinu. Sjáanlegar tilraunir til þess að taka á sig hluta vandans, t.d. með skipulögðum sparnaði eða deila hallanum niður á fleiri ár, er ekki fyrir hendi. Þetta tel ég megingalla þessara fjárlaga og ekki stórmannlega að staðið hjá ríkisstjórninni. Það er eins og ríkisstjórnin og sérfræðingalið hennar geri sér ekki grein fyrir þeim gífurlegu erfiðleikum sem fólk um allt land hefur komist í. Þrátt fyrir yfirlýsingar þessarar ríkisstjórnar jafnréttis og félagshyggju að gera átak í að rétta við hinar dreifðu byggðir landsins, þá er staðreyndin sú að í þessu frv. er skorið á framkvæmdafé, skorið á framlög til atvinnuveganna og skorið á framlög til byggðamála. Sérstaklega er ömurlegt að horfa upp á það að framþróun í vegamálum undangenginna ára er rofin með því að leggja á nýja stórfellda skatta á umferðina sem renna beint í ríkissjóðshítina en ekki til framkvæmda í vegamálum. Er hér um að ræða á milli 800 og 900 millj. kr. Í mörgum landshlutum horfir svo að um mjög litlar vegaframkvæmdir verður að ræða í sumar. Var þó þegar nóg að gert hjá Alþingi og ríkisstjórnum á undanförnum árum að standa ekki við þau áform sem Alþingi setti sér með langtímaáætlun árið 1982. Nú sýnist endahnúturinn vera lagður að því að falla frá markmiðunum frá 1982 þannig að langtímaáætlunin hrynur endanlega ef menn taka sig ekki verulega á við afgreiðslu lánsfjáráætlunar og vegáætlunar síðar í vetur. Eitt þeirra mála sem ríkisstjórnin er í vandræðum með er lánskjaravísitalan en í því máli virðist skorta hugrekki. Hún var sett í endurskoðun á síðasta ári og út úr því starfi kom að engu þurfti að breyta, svo gott væri þetta fyrirkomulag. Þrátt fyrir það var við síðustu stjórnarskipti ákveðið að taka launavísitöluna til helminga inn í grundvöllinn á móti byggingarvísitölu og framfærsluvísitölu og skyldi það taka gildi um áramótin. Þau eru nú nýliðin. Flestum var og er þó ljóst að það gerir aðeins illt verra nema meiningin sé að halda kaupinu föstu, eins og verið hefur að undanförnu, en láta allt annað hækka. Eitthvað virðist standa á stuðningi Seðlabankans við þess aðgerð og nú um áramótin var öllu slegið á frest í nokkra mánuði. Seðlabanki og hæstv. viðskrh. virðast enn eiga að ráða. Í áramótaboðskap sínum telur hæstv. fyrrv. fjmrh. Jón Baldvin Hannibalsson að nú verði að fara að breyta lögunum um Seðlabankann til þess að hægt sé að taka á þessum málum. Undarlegt er að menn geti setið í ráðherrastól ár eftir ár án þess að taka til hendinni í meginmálum, benda bara á vondan Seðlabanka sem þeir segja að allt sé að kenna. Það er vissulega gott að hafa blóraböggul til að koma flestu hinu illa á. Vafalaust má laga lögin um Seðlabanka en menn sem eru í ráðherrastólum eiga að vera menn til að stjórna og ef hindranir eru í vegi þarf að ryðja þeim snarlega í burt en ekki bara að tala, án þess að framkvæma. Frú forseti. Í upphafi þessara orða gat ég þess að mikið hefði legið á í haust að mynda núv. stjórn til að bjarga þjóðinni. Þrátt fyrir þriggja mánaða setu hafa bjargráðin enn ekki séð dagsins ljós því það getur varla talist bjargráð að seilast enn dýpra ofan í vasa almennings eða bæta enn á taprekstur fyrirtækjanna. En eitt ,,bjargráð`` er þó boðað og það er kannski ljós í myrkrinu. Það er ferðalag tvímenninganna, AA-mannanna, hæstv. ráðherra utanríkismála og fjármála, um landið. Það verður mikil ,,dýrð`` fyrir fólk að hitta þá. Kannski þeir geti sannfært fólkið í landinu um hversu skattpíningin er mikil blessun fyrir þjóðina.

Friðjón Þórðarson Virðulegi forseti. Aðeins örfá atriði skal ég nefna þó af nægu sé að taka. Á undanförnum árum hefur í fjárlögum staðið heimild til fjmrh. að selja Andakílsárvirjun um það bil tveggja km langa 66 kW línu milli Vatnshamra og Andakílsárvirkjunar, sem nú er í eigu Rafmagnsveitna ríkisins, og hluta af byggðalínustöðinni á Vatnshömrum í Borgarfjarðarsýslu. Heimamenn hafa óskað eftir því að þessari heimild yrði haldið inni í 6. gr. fjárlaga en af einhverjum ástæðum hefur hún lent utan garðs. Þá er auðvitað sá kostur fyrir hendi að þm. Vesturlands flyttu brtt. en þar sem svo framorðið var orðið var horfið frá því. Ég þakka hv. 1. þm. Vesturl. fyrir að minnast á þetta í lok ræðu sinnar áðan. Og raunar hefur hann, svo og formaður fjvn., heitið því að styðja við þetta mál ef á það reynir á þessu ári og verður að treysta á það. Það er svo með 6. gr. að hún leynir á sér, hún er lítið í umræðunni. Það var minnst á það áðan af hv. 7. þm. Norðurl. e. að 6. gr. mætti líkja við óútfylltan víxil og satt er það að verði allar heimildir 6. gr. nýttar til hins ýtrasta er þar um æðimikið fjármagn að ræða. Ég ætla að leyfa mér að nefna tvö eða þrjú atriði varðandi þessa grein. Á þskj. 396 frá fjvn. við 6. gr. segir í lið 5.25 að fjmrh. sé heimilt að kaupa húsnæði í húsi Útvegsbankans á Akureyri samkvæmt ákvæðum um forkaupsrétt. Ég vænti þess að þarna liggi þörf til grundvallar þessu ákvæði þó að hún sé ekki skýrð nánar og þetta sé ekki gert aðeins til þess að safna fasteignum í eigu ríkissjóðs. Í lið 6.10 er ákvæði um að semja við Grýtubakkahrepp um uppgjör vegna skólamannvirkja. Ég vil taka það skýrt fram að ég er að sjálfsögðu mjög hlynntur þessu ákvæði. Þarna eygir eitt sveitarfélag landsins möguleika á því að fá skuldaskil við ríkissjóð og ég fagna því og styð þetta ákvæði eindregið. En ég vil jafnframt minna á að ríkissjóður skuldar ýmsum öðrum sveitarfélögum álitlegar fúlgur í þessum efnum, m.a. hefur Stykkishólmur átt hjá ríkissjóði vegna byggingar skólamannvirkja margar milljónir nokkur undanfarin ár. Sú upphæð var um 7 millj. kr. um síðustu áramót en hefur oft numið mun hærri fjárhæð. Ég vil taka skýrt fram að ég er hlynntur þessu ákvæði 6.10 en ég vil ekki láta gagnálykta frá því. Ég beini því til hæstv. fjmrh. að hann reyni að líta til þeirra sveitarfélaga sem eins er ástatt um og Stykkishólm að þessu leyti og munar vissulega um svo miklar fjárhæðir, og reyni, þó það verði ekki tekið fram í 6. gr. fjárlaga 1989, að rétta hlut þessara sveitarfélaga með einum eða öðrum hætti á þessu ári. Útlitið er ekkert glæsilegt í vegamálum þar sem niður eru skornir sérmerktir tekjustofnar til vegamála. Við alþingismenn höfum vænst þess í lengstu lög að við gætum haldið áfram framkvæmdum í samgöngumálum eins og við höfum allir verið svo mjög sammála um á undanförnum árum og hv. 3. þm. Suðurl. vék að sérstaklega í sínu máli. Ég hygg að við verðum þess vegna að taka þessi mál til mjög gagngerðrar endurskoðunar síðar í vetur og koma bættri skipan á þau mál til frambúðar, miklu bjartari en nú blasir við. Eins og fram hefur komið eru engar brtt. fluttar af hálfu sjálfstæðismanna við þessa umræðu eða a.m.k. mjög fáar. Ég skal ekki segja mikið meira, en nú eru, eins og hvað eftir annað hefur komið fram í máli manna við þessa umræðu, veður öll válynd og margt á hverfanda hveli. Við afgreiðslu þessa fjárlagafrv. eru fjölmörg skýr og greinileg ákvæði laga um framlög til hinna mikilvægustu mála sniðgengin með öllu. Hið eldforna markmið laga og réttar ,,Með lögum skal land byggja`` virðist mér vera að færast fjær. Ég læt máli mínu lokið að sinni, virðulegi forseti.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 411. Þar leggjum við kvennalistakonur til hækkun á liðnum 02-982, sem tekur til framlaga til lista. Við höfum frá upphafi þingsetu kvennalistakvenna flutt tillögur um tvöföldun þessa liðar, ekki vegna þess að upphæðin sem lögð hefur verið til í fjárlögum frá ári til árs sé kórrétt tvöfölduð heldur er um viljayfirlýsingu að ræða og til áréttingar um að minna megi það nú ekki vera. Það lætur nærri að fjárframlög undir þessum lið hafi verið framreiknuð milli ára. Nú bregður svo við að hækkunin er rúm 20% umfram forsendur fjárlagafrv. Því höldum við okkur við sama heygarðshornið og leggjum til breytingu sem nemur 80% í viðbót og leggjum til að í stað 183,7 millj. kr. komi 308 millj. 22 þús. kr. Ég ítreka að þessi tala sem við leggjum til er ekki eitthvert endanlegt takmark heldur áfangi. Ef þessi tillaga nær fram að ganga nema framlög til allra lista og menningarstarfsemi landsins utan stofnana 0,5% og tæplega þó af útgjöldum fjárlagafrv. Varla getur það nú talist ofrausn. Að þessu mætti færa ótal rök þó að þau þættu auðvitað mismunandi merkileg í þeirri efnishyggju sem nú ríkir og hefur gert um nokkurt tíma og sífellt fer vaxandi. Þau rök sem menn hlýða helst á hér eru af þjóðernislegum toga. Enginn vill kenna sig við þá léttúð að vilja ekki veg íslenskrar tungu sem mestan eða leggjast gegn varðveislu og viðhaldi íslenskrar menningar. Hitt heyrir maður sjaldan nefnt hversu mikils virði skapandi iðja er öllum, bæði þeim sem hana stunda og ekki síður þeim sem hennar njóta. Margt væri hér með öðrum brag ef sem flestum væru búin skilyrði til listiðkunar, ekki með það fyrir augum að allir verði listamenn heldur til að leysa úr læðingi hugvit og hugmyndafrjóvgi sem hverju þjóðfélagi eru nauðsynleg á tímum örra breytinga. Hugmyndir manna um framtíðina eru oftar en ekki séðar með augum listamanna. Enginn einstaklingur getur kynnt sér allt eða þekkt allt af eigin reynslu. Þar gegna listir stóru hlutverki. Þær auka mönnum víðsýni og þekkingu á högum, tilfinningum og hugsunum annarra og stuðla þannig að auknum skilningi manna og þjóða í milli og þar er einmitt lykillinn að friði þjóða í milli. Listir geta þegar best lætur lyft huga mannsins á áður óþekkt stig, opnað nýjar víddir, glatt og upphafið. Ég ætla mér ekki þá dul að útskýra eðli og tilgang lista. Það hefur engum tekist. En einhverra hluta vegna leita allir menn, hvar sem þeir eru staddir og hvernig sem á stendur, að einhverju æðra og fegurra en því hversdagsamstri sem er hlutskipti flestra jarðarbúa. Þessa viðleitni mannsandans má ekki drepa í dróma heldur ber að ýta undir hana eins og frekast er unnt þó mönnum kunni í augnabliksblindni að finnast erfitt að leggja mikið fé í eitthvað sem erfitt er að skilgreina hvernig skilar sér í mælanlegum verðmætum. Því miður verður ekki sagt að við stöndum myndarlega að leitun þessara verðmæta hvort heldur er í uppeldi og menntun barna okkar, í því að gera öllum almenningi kleift að njóta eða stunda listir á ódýran, aðgengilegan og margbreytilegan hátt né með myndarlegum stuðningi við listamenn og listastofnanir landsins. Ef sá stuðningur væri með öðrum hætti segir mér svo hugur um að ýmislegt annað mundi sparast og ávinningar yrðu líka margir, t.d. með stórauknu hugviti. Ég held þessar menningarvitaræður, en einhverjir hafa gefið þeim þá nafngift, með reglulegu millibili og gæti flutt þær margar og langar við mörg tækifæri en af menningarlegri tillitssemi læt ég staðar numið af virðingu fyrir tíma og áhuga hv. þm. Í fyrra deildum við þeirri hækkun sem við lögðum til á fyrrgreindum lið niður á hina ýmsu undirliði. Nú háttar svo til að þó að við séum að sjálfsögðu ánægðar með þá viðleitni sem sýnd er með hækkun þessa liðar, þó að við viljum þar betrumbæta, erum við ekki ánægðar með hvernig hækkuninni er deilt niður á hin ýmsu verkefni. Þó enginn sé ofsæll af sínu skortir rök fyrir mjög misjafnri hækkun liða. Ég ætla ekki að nefna nein dæmi því að það má auðveldlega snúa þeim orðum á þann veg að ég leggist móti einstökum hækkunum. Sú er ekki raunin, heldur vægi einstakra liða. Sú spurning hlýtur að vakna hvað ræður stórlegum mun á þessum hækkunum og sem oftar leiðir hugann að því að gera þarf talsverðar breytingar á þessum lið, stokka upp og vanda miklu betur til verksins. Brýnt er að úthlutanir verði ekki að vana, það sé ekkert sjálfkrafa frá ári til árs. Sífellt endurmat verður að fara fram til að tryggja að fjárveitingar standi hvorki nýgræðingum fyrir þrifum né safaríkum gróðri meðan lífinu er e.t.v. haldið í skrælnuðum og trénuðum jurtum.

Matthías Á. Mathiesen Virðulegi forseti. Ég mun ekki ræða fjárlagafrv. sem slíkt. Það hafa aðrir sem talað hafa í þessari umræðu af hálfu Sjálfstfl. gert og hafa gert þar grein fyrir þeim sjónarmiðum sem Sjálfstfl. hefur varðandi frv. sem slíkt. Ég tala hér fyrir brtt. á þskj. 420. Lög um fjáröflun til vegagerðar segja til um með hvaða hætti tekjur eru fengnar til þess að annast vegagerð. Lögin eru nr. 79 frá 1974. Þar er í 1. gr. gert ráð fyrir innflutningsgjaldi af bensíni, í 5. gr. er gert ráð fyrir þungaskatti af dísilbifreiðum. Í 12. gr. þessara laga er gert ráð fyrir því að þetta fjármagn skuli notað til vegaframkvæmda. Auk þess skuli notað það fjármagn sem ætlað er á fjárlögum. Undanfarin tvö ár hefur eingöngu verið varið til vegagerðar því sem innheimst hefur samkvæmt þessum lögum en framlag ríkissjóðs hefur ekkert verið. Tekjur umfram áætlun hafa á þessum tveimur árum verið 180 millj. kr., áður var gert ráð fyrir 285 millj. kr., og það standa því á reikningi hjá ríkissjóði 180 millj. kr. Það hefur formaður fjvn. staðfest en hefur hins vegar sagt, sem sjá má af fjárlagafrv., að ekki sé gert ráð fyrir að greiða þessar 180 millj. kr. til vegaframkvæmda á þessu ári. En það sem meira er, á árinu 1989 er gert ráð fyrir að innheimta 3 milljarða 895 millj. kr. en aðeins eru ætlaðir 3 milljarðar 215 millj. kr. til útgjalda. Hér er um að ræða 680 millj. kr. sem samkvæmt fjárlögum er ekki ætlað að fara til vegagerðar en sem lögum samkvæmt eiga að gera það. Tillagan gengur út á að lögunum sé framfylgt og ekki ætluð meiri útgjöld en sem nemur þeirri upphæð sem hér munar eða 680 millj. kr. sem verði geymdar í ríkissjóði til næsta árs. Ég hafði heitið forseta að taka ekki nema tvær mínútur í þessa ræðu mína og ég hef nærri því staðið við það.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Ég vil við lok þessarar umræðu þakka hv. fjvn. fyrir mjög gott verk við erfiðar og óvenjulegar aðstæður. 

Margrét Frímannsdóttir er hér.

Að vísu er það rétt að minn ágæti þingflokksformaður, sem jafnframt er í fjvn., er sá eini í salnum en með allri virðingu fyrir henni hefði ég kosið að þeir væru aðeins fleiri og mætti kannski biðja forseta að athuga hvort einhverjir þeirra eru í húsinu. Ég mæli það af heilum huga að þessi vinna hefur verið á þann veg að það ber að þakka hana alveg sérstaklega við lok þessarar umræðu. Eins og þingheimi er kunnugt þá kom fjárlagafrv. fram síðar en venja er vegna þess að ný ríkisstjórn tók við fáeinum vikum fyrir þing og því hafði fjvn. skemmri tíma til þess að fjalla um frv. en að jafnaði hefur verið. Engu að síður hefur innan nefndarinnar tekist mjög góður samstarfsandi og ég held að að öllum öðrum ólöstuðum beri sérstaklega að þakka formanni nefndarinnar og stjórn nefndarinnar ásamt fulltrúum stjórnarandstöðunnar í fjvn. sem hafa sýnt bæði mjög góðan vilja og ríkan pólitískan skilning og drengskap á því verki sem hér hefur verið unnið og eiga þeir miklar þakkir skildar fyrir sitt framlag. Það er auðvitað þannig í þinginu eins og við þekkjum að menn þurfa oft að leita samvinnu til þess að koma verkum fram og ljúka málum. Þá ríður á að þeir sem vinnan snertir sérstaklega hafi bæði reynslu og góðan vilja til þess að tryggja að þetta náist í höfn. Auðvitað hafa fulltrúar þeirra flokka sem ekki eiga aðild að þessari ríkisstjórn flutt mjög ítarlega gagnrýni á það frv. sem verið er að afgreiða. Ég ætla ekki við þetta tækifæri að taka þá gagnrýni til umræðu en tel að afstaða þeirra, bæði fyrir jól og eins eftir áramótin, eigi þátt í því að hægt sé að ljúka þessu verki og sýni, eins og ég hef sagt, góðan pólitískan vilja og samvinnuanda sem ber að þakka. Við framlagningu frv. sagði ég að í því fælist tilraun til að snúa við þeirri þróun sem verið hefur í ríkisfjármálunum á því ári sem er nýliðið. Enginn okkar getur fullyrt það hér og nú hvort þessi tilraun muni takast á þann veg sem við aðstandendur frv. óskum en ég vil þó segja það undir lok þessarar umfjöllunar að við munum reyna að haga þannig vinnu við framkvæmd frv. á þessu ári að það takist. Ég vil nú, eins og ég gerði í framsöguræðu minni við 1. umr., óska eftir sérstakri samvinnu við fjvn. um framkvæmdina á þessu ári þótt vinnu nefndarinnar við frv. sjálft sé formlega lokið. Þar eru fjölmörg atriði sem ég hef hug á að ræða við fjvn. á næstu vikum til þess að tryggja að þingið og framkvæmdarvaldið geti í sameiningu stuðlað að því að þær endurbætur, sem við erum öll sammála um að þurfi að hrinda í framkvæmd, geti orðið að veruleika. Ég mun einnig efna til funda með fulltrúum einstakra ráðuneyta á næstu dögum til að undirbúa það að á vegum ráðuneytanna verði komið í framkvæmd þeim ákvörðunum sem í frv. felast og reyna á ýmsan annan hátt að tryggja að þessi tilraun sem í frv. felst takist. Ég vil einnig undir lokin láta í ljósi þá skoðun að við munum fagna góðu samstarfi við Ríkisendurskoðun í hennar störfum. Á undanförnum mánuðum hefur Ríkisendurskoðun að mörgu leyti farið inn á nýjar brautir og ég held að flestir séu sammála um að þær séu til bóta þótt auðvitað megi hafa á því ýmsar skoðanir hve langt Ríkisendurskoðun eigi að ganga í þátttöku sinni á öllum stigum fjárlagagerðarinnar. Hennar verkefni er fyrst og fremst að hafa eftirlit með framkvæmd fjárlaganna og vara við því sem úr skorðum fer og gera síðan upp dæmið þegar því er lokið. Ef góð samvinna tekst með öllum þessum aðilum sem ég hef hér nefnt, þ.e. fjmrn., einstökum fagráðuneytum, fjvn. og Ríkisendurskoðun, þá vona ég að við getum á nýju ári beitt ýmsum aðferðum sem verða vænlegri til að ná árangri í þessum efnum en gert var á því ári sem nú er að líða, með allri virðingu fyrir þeim sem tóku þátt í því starfi. Það hefur hvarflað að mér að til greina gæti komið að gefa þinginu skýrslur með reglubundnum hætti um það hvernig gangi að tryggja framkvæmd fjárlaganna. Það er á þessu stigi einungis hugmynd og ég hef ekki tekið um það ákvörðun en mun ræða það bæði við fjvn. og aðra þá sem ég hef nefnt hver viðbrögð manna eru við slíku. Ég vil einnig geta þess að ég mun beita mér fyrir því að fjáraukalög og ríkisreikningur komi fyrr til umfjöllunar á Alþingi en gert hefur verið á undanförnum árum og afgreiðsla fyrir það ár sem nú er nýliðið gæti jafnvel fari fram á næstu mánuðum. Ég vil ekki hafa þessi orð fleiri en vildi nota tækifærið til þess að koma bæði þökkum mínum á framfæri og þessari stuttu lýsingu á því hvernig ég tel nauðsynlegt að vinna að framkvæmd fjárlaganna eftir að þau hafa verið samþykkt á Alþingi, sem væntanlega verður síðar á þessum degi sem nú er nýhafinn, tæpum tveimur klukkustundum eftir miðnætti.