Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er flutt til staðfestingar á brbl. um breyt. á l. nr. 59 19. júlí 1960, um framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarvörum o.fl. Lög þessi voru gefin út 10. sept. s.l. Tilefni þess, að lögin voru gefin út, er það, að á Selfossi hefur verið slátrunarleyfishafi, S. Ó. Ólafsson & Co., en það fyrirtæki hafði selt sláturhúsið, frystihúsið og aðrar eignir til nýstofnaðs kaupfélags á staðnum. Fyrirtækið S. Ó. Ólafsson & Co. hafði byggt frystihúsið og sláturhúsið fyrir tveimur eða þremur árum, og eru þetta vandaðar byggingar, og hafði fengið löggildingu viðkomandi stjórnarvalda til þess, að þar mætti slátra, enda var aldrei nein fyrirstaða hjá því fyrirtæki að fá slátrunarleyfi. En þegar þetta nýstofnaða kaupfélag sótti um leyfi til framleiðsluráðsins, þá var því synjað, og framleiðsluráð landbúnaðarins hefur fært þær ástæður fyrir synjuninni, að samkv. 14. gr. framleiðsluráðslaganna sé óheimilt að veita tveimur samvinnufélögum slátrunarleyfi á sama stað. Á því byggði framleiðsluráðið synjunina, án þess að segja nokkuð um það að öðru leyti, hvort eðlilegt væri, að slátrunarleyfishafar væru tveir á staðnum, ef annað fyrirtækið væri ekki samvinnufélag. Nú hafði þetta nýstofnaða kaupfélag keypt eignirnar, og það gat ekki notað þær nema fá slátrunarleyfi, enda er tæplega hægt við því að búast, að löggjafinn, þegar þessi grein laganna var samin, hafi gert sér grein fyrir því, að þetta ákvæði gæti leitt til þess, að nýjar byggingar, sem höfðu verið í notkun hjá kaupmannsverzlun, gætu ekki verið til notkunar undir öðrum kringumstæðum, ef t.d. samvinnufélag keypti þær og ætlaði sér að nota þær. Ég geri ráð fyrir því, að þegar menn athuga þetta mál, þá geti menn verið sammála um, að þetta ákvæði sé ekki eðlilegt. Nú er það svo, að framleiðsluráð landbúnaðarins hefur talíð, að það væri ekki æskilegt, að slátrunarleyfishöfum fjölgaði, vegna þess að það væri erfitt að fá slátrunarleyfishafana til að fullnægja þeim kröfum, sem gerðar eru til sláturhúsa. Og það mun rétt vera, að meira en helmingur af sláturhúsum í landinu uppfyllir ekki þær kröfur, sem gerðar eru, og fá því leyfi frá ári til árs með undanþágu. Og meðan svo er, má segja, að sjónarmið framleiðsluráðsins sé rétt, að ekki sé æskilegt, að slátrunarstöðum fjölgi. Eins og áður sagði, er ekki um það að ræða um þetta sláturhús. Það uppfyllir allar kröfur og er í bezta lagi, ágætu ásigkomulagi, bæði frystihúsið og sláturhúsið. Og með þetta fyrir augum, að óeðlilegt hefði verið, að þetta nýstofnaða félag, sem 300 Árnesingar standa að, kannske meira nú, gæti ekki notað sér þessar eignir, sem það keypti í góðri trú, hafa þessi brbl. verið út gefin. En eins og segir í 1. gr. laganna, með leyfi hæstv. forseta, þá er gert ráð fyrir, að allir þeir, sem slátrunarleyfi höfðu haustið 1963, svo og þeir, sem eignazt hafa sláturhús þessara aðila og tekið við rekstri þeirra, geti haft slátrunarleyfi áfram, enda fullnægi húsið þeim kröfum um búnað, sem gerðar eru í lögunum. Ég tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv. Ég geri ekki ráð fyrir, að nokkrar deilur séu um það, eins og það er undir sig komið, en ég legg til, að að lokinni þessari umr, verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. S.l. vetur voru til athugunar í félmrn. ýmsar leiðir til fjáröflunar fyrir húsnæðismálastjórn. Þá var leitað umsagnar og ábendingar húsnæðismálastjórnar í þessu sambandi. En þær till. og ábendingar bárust það seint, að ekki var unnt að leggja þær fyrir síðasta þing. Tveir nýir tekjustofnar voru þó áður ákveðnir af rn. og lagðir fyrir Alþingi og hlutu þar staðfestingu, þ.e.a.s. hækkun skyldusparnaðar úr 6% í 15% og 25% framlag vátryggingarfélaga af ráðstöfunarfé þeirra. Ábendingar húsnæðismálastjórnar um viðbótarfjáröflun voru þó síðar til athugunar og þar á meðal þessi leið, sem hér er nú hugsað að fara um launaskatt. Þegar ríkisstj. síðar, í apríl og maí s.l., átti viðræður við fulltrúa frá Alþýðusambandi Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands um leiðir til stöðvunar verðbólgu og kjarabætur fyrir verkafólk, komu húsnæðismálin mjög til umr., og varð niðurstaðan af þeim viðræðum m.a. sú, að tekin voru upp í samkomulagið eftirfarandi ákvæði, með leyfi hæstv. forseta: „Lagður verði á launagreiðendur almennur launaskattur að upphæð 1% af greiddum vinnulaunum og hvers konar atvinnutekjum öðrum en tekjum af landbúnaði. Renni skatturinn til byggingarsjóðs ríkisins sem stofnfjárframlag.“ Í beinu framhaldi af þessu samkomulagi voru svo gefin út brbl. í lok júnímánaðar, þar sem ákveðið var að leggja þennan skatt á. M.a. var sú leið farin að gera þetta með brbl. vegna þess, að það var talið æskilegt, að hægt væri að ná tekjum af hálfu árinu 1964 á þennan hátt, enda gengu l. í gildi 30. júní s.l. Þetta frv., sem hér liggur fyrir nú, er því borið fram til staðfestingar á þessum brbl. Aðrar leiðir til tekjuöflunar, sem hafa verið til athugunar, eru. ekki alveg tilbúnar frá hendi rn., en frv. í þá átt verður væntanlega lagt fram hér innan tíðar og sömuleiðis frv, um breytingu á húsnæðismálastjórnarl., sem er afleiðing af þessum nýju tekjuöflunarleiðum, og nokkrar breytingar aðrar, sem á þeim l. er hugsað að gera. Ég skal því leiða hjá mér að ræða þau mál almennt, fyrr en frv. um húsnæðismálastjórn verður lagt hér fyrir, en eingöngu í þessum fáu orðum, sem ég segi hér nú, ræða um launaskattinn. Ég skal þá rekja frv. lítillega grein fyrir grein. Í 1. gr. frv. er falinn meginkjarni þessa máls, þ.e. að leggja skuli á launagreiðendur almennan launaskatt að fjárhæð 1% af greiddum vinnulaunum og hvers konar atvinnutekjum, öðrum en teljum af landbúnaði, svo sem ákveðið er í l. Skattur þessi rennur til byggingarsjóðs ríkisins sem stofnfjárframlag. Í 2. gr. er svo nánar skilgreint, hverjir skuli skattskyldir samkv. l., en það eru allir launagreiðendur, einstaklingar, félög, sjóðir, stofnanir, sveitarfélög og stofnanir þeirra, ríkissjóður og ríkisstofnanir, erlendir verktakar og aðrir þeir aðilar, sem greiða laun eða hvers konar þóknun fyrir starf. Skattskyldan nær til allra tegunda launa, hverju nafni sem nefnast, hvort sem þau eru goldin í peningum eða í öðru formi. Undanþegin skattskyldu eru laun eða þóknun fyrir störf við landbúnað, jafnt vinna bóndans sjálfs og þeirra, sem hann greiðir laun, enn fremur vinnulaun vegna jarðræktarframkvæmda og byggingarframkvæmda á jörðum. Þar sem byggingarsjóðurinn nær ekki til sveitabýla eða bygginga þar, þótti ekki rétt að taka landbúnaðarstarfsemina að þessu leyti eða þau laun, sem bændur greiða sjálfum sér og öðrum, með í þessu sambandi. Þá er í 3. gr. ákvæði um, hvernig skatturinn skuli greiddur. Það er hugsað að greiða hann ársfjórðungslega innan 15 daga eftir lok hvers ársfjórðungs af þeim launum, sem hafa verið greidd á ársfjórðungnum. Síðar er svo aftur gert ráð fyrir, að árlega verði þessar greiðslur gerðar upp og skattstjóri tekinn með í það starf. Hann gerir upp í fyrsta lagi launaskatt af launum þeirra, sem hafa atvinnu af eigin atvinnurekstri, launaskatt af launum, sem greidd eru í öðru en peningum, og launaskatt þeirra gjaldenda, sem ekki greiða samtals hærri laun til annarra en sjálfs sín en nemi 1/2 millj. kr. Innheimtumenn ríkisins skulu taka við þessum skatti, en skattstjórar skulu rannsaka, hvort framtalinn skattur aðila sé við hæfi eftir skattframtölum þeirra og öðrum upplýsingum, sem þeir kunna að hafa fengið í hendur. Frekar er raunar ekki ástæða til að taka fram um efni sjálfs frv. Það er ofur einfalt, eins og hv. þdm. sjá, en nokkur framkvæmdaatriði eru tekin með í síðustu greinum frv. Launaskatturinn er frádráttarbær sem rekstrarútgjöld, að því leyti sem hann er ákvarðaður af launum, sem teljast frádráttarbær víð ákvörðun tekjuskatts og tekjuútsvars. Síðar er gert ráð fyrir að setja nánari ákvæði um framkvæmd málsins í reglugerð. Það er gert ráð fyrir því, að þessi skattur gefi húsnæðismálastjórn um það bil 50 millj. kr. tekjur á ári á ársgrundvelli, vitaskuld allmiklu minna þann helming ársins 1964, sem þau gilda fyrir, en síðan nokkuð hækkandi á árunum 1966 og 1967, eftir því sem gert er ráð fyrir, að greidd laun vaxi á þessum árum. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta mál miklu frekar. Þetta er einn liðurinn í því samkomulagi, sem gert var við Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands s.l. vor, og einn liðurinn í því að afla húsnæðismálastjórn þeirra tekna, sem nauðsynlegar eru til að standa við það samkomulag. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Eins og hæstv. ráðh. drap á, er þetta frv. flutt til staðfestingar á brbl. og einn liður í samkomulagi um kjaramálin eða launamálin í landinu o.fl., sem varð í samningum á milli atvinnurekenda og verkalýðsfélaganna á öðru leitinu og ríkisstj. á hinu leitinu. Það er ekki langt síðan mjög var haft á oddinum af hálfu þeirra, sem hafa forustuna núna í ríkisstj. landsins, að það væri ósvinna, ef ríkisstj. ættu þátt í því að semja eða gera samkomulag við félagssamtök í landinu um löggjafaratriði. Slíkir samningar ættu ekki að eiga sér stað og væru í raun og veru brot á þingræðinu og lýðræðinu. Stjórnarvöldin ættu að fara sínu fram, gera sér grein fyrir því, hvað þau teldu hyggilegt að gera, og ekki semja um það við einn eða neinn, heldur beita sér síðan fyrir því á Alþingi. Samningar við almannasamtök í landinu varðandi löggjafarmálefni væru óhæfa, sem ekki ætti að eiga sér stað. Ég hef fyrir mitt leyti aldrei verið samþykkur þessari gagnrýni, sem flutt var á sínum tíma af mikilli hörku af hendi Sjálfstfl. og sérstaklega var beint að Framsfl., Alþfl. og Alþb., þessum þremur flokkum, á dögum vinstri stjórnarinnar. Ég hef aldrei verið þessari gagnrýni samþykkur eða við í Framsfl., eins og oft hefur komið fram. Og það hlýtur þess vegna að vekja ánægju hjá okkur, þegar við sjáum, að forusta Sjálfstfl, hefur orðið í reyndinni að falla algerlega frá þessu óeðlilega sjónarmiði og þar með strika yfir og ámerkja alla þá miklu gagnrýni, sem hún stóð fyrir í þessa stefnu og gerði að þungu ádeiluatriði á þessa þrjá stjórnmálaflokka, sem ég nefndi, og þá stjórn, sem þeir mynduðu saman. En sú stjórn leitaðist við að ná samningum eða samkomulagi við almannasamtökin í landinu og tókst það stundum, en ekki alltaf. En nú er þessi þunga gagnrýni gerð marklaus. Það er ástæða til að benda á, að með þessu er í raun og veru að þessu leyti til a.m.k. brotið blað í sögu þessarar hæstv. ríkisstj., því að hún taldi sig ætla að fylgja fast fram þessari stefnu Sjálfstfl., að hafa ekki samráð við almannasamtökin um það, hvað hún ætlaði sér að gera eða fyrir hverju hún vildi beita sér. Í mörg ár hefur ríkisstj. reynt að framkvæma þá stefnu að leita ekki samkomulags um höfuðúrræði, heldur fara sínu fram. Nú ætla ég ekki að efna hér til langra umr. um þessi efni og fer því ákaflega fljótt yfir sögu. En það væri fjarstæða, ef því væri sleppt í þessu sambandi að minna á, að viðreisnarlöggjöfin 1960 var sjálf á þessu byggð. Hún var sett fram án samráðs við almannasamtökin. Hún var miðuð við að koma fram stórfelldri kjaraskerðingu í landinu án samkomulags við stéttasamtökin. Það átti að færa til stórfé, a.m.k. 1000 millj., sem fjártilfærslan var í sjálfri fyrstu viðreisnarlöggjöfinni. Þetta hlaut að koma fram að mestu leyti sem verðhækkunaráhrif í hagkerfinu, en því var lýst yfir, að þetta ætti að eiga sér stað, án þess að kaupgjald hækkaði. Menn áttu að taka þetta á sig, og þetta átti líka að eiga sér stað, án þess að tekjur bænda ykjust frá því, sem þær voru þá. Þessi löggjöf var byggð á því, að um löggjafarmálefni skyldi ekki hafa samstarf við almannasamtökin. Þar skyldi ríkisvaldið fara sínu fram og annað væri ósvinna. Þessi löggjöf var sett. En við bentum á það ýmsir þá strax, að þessi löggjöf gæti alls ekki náð tilgangi sínum. Með henni væri gengið svo langt í því að magna dýrtíð í landinu, að af því mundi leiða stórkostleg vandræði langa hríð. Og kjaraskerðingin, sem af þessu hlyti að leiða, væri miklu meiri en svo, að hugsanlegt væri, að menn tækju hana á sig mótaðgerðalaust. Enda varð reynslan þessi, eins og kunnugt er, að 1961 urðu samningar milli atvinnurekenda og launþegasamtakanna í landinu um nokkrar kauphækkanir, sem þó voru ekki nægilegar til þess að vega upp kjaraskerðingu viðreisnarlöggjafarinnar. Þessir samningar voru ekki gerðir í samráði við ríkisstj., því að hennar stefna var enn sú m.a. að skipta sér ekki af kjarasamningum. Það væri ekki hennar verk. En þegar búið var að ná þessu samkomulagi, sem var mjög hóflegt á alla lund og mjög auðvelt fyrir atvinnurekendur að standa undir, þá greip hæstv. ríkisstj. til sinna ráða og framkvæmdi nýja gengislækkun árið 1961, og það átti að vera til þess að sýna, að það hefði verið gengið of langt í kjarasamningunum. Það átti einnig að vera til þess að sýna, að það væri ekki heppilegt fyrir almannasamtökin í landinu að gera annað en það, sem stjórnin vildi, því að stjórnin mundi þá gera sínar gagnráðstafanir, sem í þessu falli áttu að vera gengislækkun. Með þessu átti að kenna almannasamtökunum í landinu að beygja sig fyrir vilja ríkisstj., án þess að við þau væri nokkuð samið eða við þau væri nokkuð talað yfirleitt, nema í blöðunum og svo á ræðum í Alþingi og annars staðar. Með þessu taldi ríkisstj. sig hafa sigrað, því að teknar voru til baka og vel það þær kjarabætur, sem samningarnir hljóðuðu um og menn töldu lífsnauðsynlegt að fá. Að því leyti mátti segja, að ríkisstj.. hefði sigrað í þessari orrustu árið 1961, gengislækkunarorrustu nr. 2. En þetta var sannkallaður Pyrrhusarsigur, ef slíkt er hægt að segja um nokkuð af þessu tagi, af þeirri einföldu ástæðu, að með þessari fruntalegu, nýju gengislækkun, sem var algerlega ástæðulaus frá efnahagslegu sjónarmiði, tapaði stjórnin stórkostlega í almenningsálitinu, og það sem verra var, að menn misstu alveg trúna á, að stjórninni mundi nokkru sinni auðnast að ná jafnvægi í þjóðarbúskapnum, mundi nokkru sinni auðnast að ná jafnvægi í efnahagsmálum landsins með þeim aðferðum, sem hún notaði. Traustið fór forgörðum á hinu nýja efnahagskerfi ríkisstj., að því leyti sem um slíkt var að ræða fyrstu missirin eftir viðreisnarlöggjöfina, og síðan hefur hæstv. ríkisstj., eins og kunnugt er, bókstaflega ekki ráðið við neitt, sem sé ekki síðan hún greip til þessa úrræðis í baráttunni við almannasamtökin. Það varð því sannkallaður Pyrrhusarsigur, sem stjórnin vann með gengislækkun nr. 2. Síðan hélt hæstv. ríkisstj. stríðinu áfram við almannasamtökin til þess að reyna að halda kaupgetunni niðri með því að láta setíð dýrtíðina vaxa meira en kaupgjaldið hækkaði, og gekk þetta svo í þófi þangað til eftir kosningarnar 1963. Þá ætlaði stjórnin, sem kunnugt er, að láta til skarar skríða með frv, sínu á Alþingi um lögbindingu kaupgjaldsins. Nú taldi ríkisstj. það augljóst mál, að hún mundi ekki ráða við gang málanna eftir gömlu leiðinni, þ.e. að láta gengislækkanir koma sem hefndarráðstafanir ofan í kauphækkanir. Í málflutningi ríkisstj. var lögð á það höfuðáherzla, að í raun og veru væri ekkert að í efnahagsmálum landsins annað en það, að kaupið hefði hækkað of mikið. Þó lá það fyrir, að kaupið hafði hækkað miklu minna en dýrtíðin, t.d. frá 1958, og kaupmáttur tímakaupsins var minni 1963 en 1958. Samt sem áður taldi ríkisstj. það í raun og veru eitt að, að kaupgjaldið hefði hækkað of mikið í landinu, og nú átti að ráða bót á þessu með lögbindingunni. Það átti að gera við lekastaðinn á viðreisninni með því að lögbinda kaupið, eins og það var þá, og setti ríkisstj. það ekki einu sinni fyrir sig, að þegar hún lagði fram frv. um lögbindinguna á kaupinu, var nýbúið að hækka mestallt hærra kaupið í landinu, án þess að lægra kaupið hefði nokkuð verið hreyft til samræmis. Úr þessu varð stórorrusta á Alþingi og vitanlega stórorrusta við launþegasamtökin, því að þau vildu ekki láta taka af sér samningsréttinn með lögum, og endaði þessi orrusta með því, sem kunnugt er, að ríkisstj. bognaði í þessari aðför að launþegasamtökunum og hætti við að berja fram á Alþingi lögbindingarfrv. eftir langa og harða viðureign. Komu hér vitanlega til áhrif launþegasamtakanna í þessum efnum, þar sem fólkinu auðnaðist að standa saman innan þeirra þrátt fyrir pólitískan ágreining. Og einnig auðnaðist stjórnarandstöðunni að hjálpa til með andstöðu sinni við löggjöfina á Alþingi. En niðurstaðan varð sem sagt sú, að stjórnin varð að láta undan, eins og almenningsálitið í landinu var orðið eftir rúmlega viku viðureign á Alþingi. Ríkisstj. tapaði því þessari orrustu. Þannig stóðu málin, þegar Alþingi hætti störfum s.l. vor. Stjórnin hafði nú í nálega 5 ár haldið uppi þessari styrjöld, sem ég var að lýsa, fyrst með viðreisnarlöggjöfinni, síðan með gengislækkuninni 1961, enn fremur í smærri orrustum og loks í stórorrustunni 1963, lögbindingarorrustunni, þar sem átti að ná tökum á þessum málum í eitt skipti fyrir öll og ná þeim úr höndum stéttarfélaganna. En þeirri orrustu tapaði stjórnin, og þannig stóðu málin, þegar þingið hætti störfum s.l. vor. En það hafði fleira komið fram hér á Alþingi varðandi þessi efni, sem ástæða er til að geta um í sambandi við frv. það, sem hér liggur fyrir, og þá - ég vil segja heppilegu breytingu, sem varð á afstöðu ríkisstj. í framhaldi af þessari stórstyrjöld, sem búið var að heyja. Það hafði verið bent á það hér á Alþingi í fyrravetur mjög greinilega og hvað eftir annað í umr. um mörg málefni, að það mundi aldrei verða mögulegt að koma saman kjarasamningum framar að óbreyttri stjórnarstefnu. Það voru tvö atriði, sem sérstaklega var lögð áherzla á í því sambandi, þótt margt annað hlyti þar að koma til greina. Annað var, að það var alveg augljóst mál, að ef ríkisstj. ætlaði að halda fast við það, sem hún hafði gert öll þessi ár, að banna vísitöluuppbót á kaupgjald, mundu aldrei nást framar frjálsir verkalýðssamningar nema þá eftir gífurleg átök. Og hvers vegna ekki? Ekki vegna þess, að menn elski í sjálfu sér ákaflega mikið vísitöluna og allt það, sem er í sambandi við hana, heldur vegna hins, að menn voru búnir að sjá það eftir margra ára reynslu, að vísitölubannið, þ.e.a.s. bannið við því að setja vísitöluákvæði inn í kjarasamninga, notfærði hæstv. ríkisstj. sér þannig, að hún lét ævinlega verðlagið hækka meira en kaupgjaldið, notaði bannið sem hagstjórnartæki til þess að draga úr kaupgetunni og reyna þannig eftir þeirri leið að ná jafnvægi í þjóðarbúskapnum. M.ö.o.: hún hélt alltaf áfram meginstefnunni frá 1960, að viðreisnarlöggjöfin var sett, því að stefnan hefur allan þennan tíma verið að mestu byggð á þessu, að draga úr kaupgetunni með því að láta verðlagið hækka meira en kaupgjaldið, m.ö.o. að kaupgjaldið yrði að hækka minna en verðlagið til þess að ná þannig inndrættinum á kaupmættinum. Þetta var ríkisstj. búin að leika öll þessi ár, og það var augljóst mál, og því sást, að það mundi ekki verða mögulegt að ná samkomulagi um launamálin öðruvísi en brotið yrði í blað og samið um vísitöluhreyfingar á kaupgjaldinu. M.ö.o.: það mundu aldrei nást samningar, nema stjórnin léti það vopn úr sinni hendi, sem í vísitölubanninu fólst. Þetta var bent á hér mjög skörulega af mörgum þm. úr stjórnarandstöðunni í allan fyrravetur, og hér voru frv. í þinginu, sem gerðu ráð fyrir því, að þetta vísitölubann yrði afnumið. En þeim frv. vildi hæstv. ríkisstj. ekkert sinna, vegna þess að hún var vafalaust ekki búin að gera það upp við sig þá, hvort hún yrði að beygja sig í þessu máli eða ekki. Hún var vafalaust ekki búin að gera það upp við sig þá, hvort hún væri nógu sterk til þess að beygja verkalýðssamtökin, og þess vegna vildi hún ekki í fyrravetur gera neitt í þessu máli á hv. Alþingi. Hitt meginatriðið, sem ég sé ástæðu til að minnast á einmitt í sambandi við þetta frv. um launaskattinn, voru húsnæðismálin. Á undanförnum árum hefur verið minnt á þau rækilega hér á hv. Alþingi og ekki sízt í fyrravetur, og hæstv. stjórn hefur verið beðin að gera grein fyrir því, hvernig hún hugsaði sér, að hægt væri að leysa kjaramálin, eins og búið væri að koma húsnæðismálunum á hennar vegum, - hvernig hún gæti hugsað sér að leysa þau, þegar litil íbúð kostaði orðið 600–700 þús. kr. og menn ættu að taka lán til þess að byggja íbúðirnar með 8-10% vöxtum, þannig að vextirnir af slíki íbúð einni saman næmu orðið bróðurpartinum af verkamannslaunum, - hvernig þeir gætu hugsað sér, að það væri mögulegt að leysa kjaramálin að óbreyttri stefnu í húsnæðismálum. Við þessu var alltaf steinhljóð í allan fyrravetur, nema að því leyti að einstöku sinnum komu hér upp ráðherrar og einhverjir úr stjórnarliðinu til þess að lýsa yfir, að þessar aðvaranir væru ábyrgðarlaust tal stjórnarandstöðunnar, og allar till. um að lækka vexti t.d. til þess að reyna að leysa þennan hnút voru taldar bera vott um ábyrgðarleysi. Slíkt væri ekki með nokkru hugsanlegu móti mögulegt. Vaxtapólitíkin yrði að vera óbreytt, því að hún væri sjálfur meginkjarni í stjórnarstefnunni. Á hitt var aldrei minnzt, hvernig í ósköpunum ætti að leysa kjaramálin, þegar svona væri komið. Á það var aldrei minnzt, aðeins haldið fram, að till. stjórnarandstæðinga um vaxtalækkanir og aðrar ráðstafanir í húsnæðismálum væru óábyrg yfirboð. Um þessi efni sagði ég m.a. í einum umr., sem urðu hér í fyrravetur, að „verði húsnæðismálastefnunni ekki einnig alveg gerbreytt, verða þessi mál (þ.e.a.s. kjaramálin) áfram óleysanleg með öllu.“ Ég nefni þessa setningu rétt sem dæmi. Þannig var málflutningur okkar í fyrravetur og veturinn þar áður. Við vöruðum sem sé elns greinilega og við höfðum vit á við því, að þessi mál stefndu alveg í vegginn, stefndu í alveg óleysanlegan hnút. Það hefur svo nú skeð, eftir að Alþingi hætti störfum í vor, þ.e. í þinghléinu, að stjórnin hefur í vissum efnum séð sitt óvænna. Hún hefur ekki treyst sér til þess að halda áfram með lögbindinguna, sem hún varð að hverfa frá í fyrravetur, og hún hefur einnig rekið sig á það, sem búið var að margsegja hér fyrir í mörg missiri, að það reyndist ekki hægt að ná nokkrum samningum um kjaramálin nema breyta stefnunni í þessum tveim atriðum, varðandi vísitöluna og íbúðalánavextina og íbúðalánin. Vísitölubannið hlaut að verða að fara vegna þess, hvernig stjórnin hafði notfært sér það, gert það að hagstjórnartæki á þá lund, sem ég var að lýsa. Og einnig varð að breyta til í húsnæðismálunum. Og þá varð það þannig, að það varð að lækka vextina úr 8% niður í 4% til þess að ná saman endunum í kjarasamningunum. Það hefði áreiðanlega verið skemmtilegra fyrir hæstv. ríkisstj. að taka til greina skynsamlegar till. og vinsamlegar ábendingar um þessi efni á sjálfri löggjafarsamkomunni á undanförnum missirum og sérstaklega í fyrravetur en að halda á þessum málum eins og hún hefur gert, eða a.m.k. heppilegra fyrir hana, því að nú liggja þessi mál þannig fyrir, að það, sem ríkisstj. var búin að kalla hið versta ábyrgðarleysi hér á hv. Alþingi, eins og það t.d. að lækka vextina, reyndist allt í einu hægt að gera, þegar stjórnin stóð frammi fyrir verkfalli að öðrum kosti. Þá reyndist þetta allt í einu framkvæmanlegt, að lækka vextina úr 8% niður í 4%. Þá reyndist þetta framkvæmanlegt í einu vetfangi, og þá líklega meðfram fyrir það, að stjórninni hefur fundizt vera farið að hrikta í ráðherrastólunum og óvænlegt að halda áfram sem horfði. Skal ég ekki fara lengra út í þetta núna, vegna þess að þau mál öll koma hér vafalaust til umr. oftar en einu sinni og sérstaklega þegar lagður verður fram sá þáttur af samkomulaginu frá í vor, sem beinlínis fjallar um breyt. á löggjöfinni um íbúðalánakerfið. Hitt er svo annað mál, að það er augljóst og þarf ég ekki heldur að fara lengra út í það hér, að þær ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert ráð fyrir í húsnæðismálunum og hún var knúin til að fallast á, þessar ráðstafanir munu alls ekki verða nægilegar til þess að leysa húsnæðismálin, miðað við það ástand, sem þar er nú orðið. En í rétta átt gengur þetta, sem ákveðið var í vor, og er ástæða til að fagna þeim árangri, sem orðið hefur þar af langri baráttu. Sérstök ástæða er til að fagna því, að þetta er fyrsta verulega látið, sem á hæstv. ríkisstj. hefur orðið í vaxtamálinu, í því að breyta þeirri vaxtapólitík, sem er óframkvæmanleg miðað við okkar þjóðfélagsástæður. Og nú er ekki hugsanlegt, að hæstv. ríkisstj. geti komizt hjá því að lækka vexti á stofnlánum til landbúnaðarins og fleiri stofnlánum í kjölfar þess, sem nú hefur verið ákveðið. Og ég er alveg sannfærður um, að það kemur að því, að það verður líka að breyta almennu stefnunni í vaxtamálum. Þarna hefur verið höggvið skarð í þann múr, sem vaxtapólitíkin hefur hlaðið, og mun þetta verða aðeins byrjunin. Menn munu eiga eftir að reka sig á, að það er ekki aðeins í sambandi við húsnæðismálin og kjarasamningana, sem hinir háu vextir gera erfitt fyrir, heldur er því einnig til að dreifa í nálega hverri grein þjóðarbúskaparins. Við gætum tekið landbúnaðinn, við gætum tekið sjávarútveginn, við gætum tekið iðnaðinn. En það mun ég ekki gera í sambandi við þetta frv. Ég fagna því, að þetta skarð hefur verið höggvið í múrinn. Það þurfti verkalýðsfélögin, það þurfti launþegasamtökin með verkfallsmöguleikann í baksýn til þess að reka á þetta smiðshöggið. Það er gott, að það var gert. En það sýndi sig þá líka, að þegar þetta lá fyrir, þá var hægt að gera þetta, enda þótt okkur væri sagt annað hér árum saman á hv. Alþingi. Um skattinn sjálfan, launaskattinn, vil ég segja: Hann er, eins og kemur fram í frv. mjög greinilega, skattur á fyrirtækin, en ekki skattur á launþega. Það eru fyrirtækin, sem eiga að greiða þennan skatt, enda þótt hann sé miðaður við heildarlaunagreiðslur í fyrirtækjunum. Það er gert til þess að fá einhvern mælikvarða fyrir því, hvað fyrirtækin eiga að borga. Og þetta kemur að sjálfsögðu eins og hver annar kostnaðarliður í rekstri fyrirtækjanna, eins og launagreiðslur og skattgreiðslur þeirra og annað fleira. Og þar af leiðandi kemur þetta vitanlega smátt og smátt inn í verðlagið. Inn í verðlagið kemur þetta á einhverja lund, annaðhvort í hækkuðu verði eða þá að verðið verður minna lækkað hjá fyrirtækjunum í framleiðslu þeirra en ella væri hægt. Og við þessu er ekkert að segja. Þetta er eðlilegt, að um þetta fari að þessu leyti eins og hvern annan kostnaðarlið. En þegar við íhugum þetta, þá get ég ekki stillt mig um að benda á, hversu allt öðruvísi er búið að bændum landsins í þessu tilliti. Það er lagður á þá skattur fyrir lánasjóði þeirra, og skatturinn á að renna í lánasjóðina, en þeim er ætlað að borga þennan skatt af kaupi sínu. Það er kirfilega tekið fram, að það megi ekki taka þetta inn í verðlagið, heldur skuli bændur borga þetta af kaupi því, sem þeim er ætlað fyrir sína vinnu. Kemur hér enn ein ástæða fyrir því, að það misrétti, sem bændur búa við í þessu tilliti, verður að leiðrétta með því að afnema þennan skatt á þá, því að hann er hliðstæður því, eins og hann er settur í löggjöfina, að launþegunum væri ætlað að borga skatt í íbúðalánasjóðina af sínu kaupi. Það er þeim ekki ætlað að gera samkv. þessu frv., og er það vel, heldur er hér um skatt á fyrirtækin að ræða. Ég vil svo segja, að ég tel, eins og ástatt er um þörfina í húsnæðismálum og allar aðstæður eru varðandi ríkisbúskapinn, rétt að mæla með þessu frv. Ég hef bent á, að ég tel, að í þeim ráðstöfunum, sem samið var um varðandi húsnæðismálin, sé ekki fullnægjandi lausn á þeim. En eins og ástatt er um þörfina í húsnæðismálunum og allar aðstæður eru varðandi ríkisbúskapinn, þá álít ég hyggilegt að samþykkja þetta frv. hæstv. ríkisstj. Að lokum vil ég aðeins minna á og tel gott, að það komi líka fram, að því var lýst yfir af núv. hæstv. ríkisstj., að hún vildi beita sér fyrir því ötullega að gera skattakerfið í landinu einfaldara en það hefði verið og viðaminna. En það er eins og fleira hjá hæstv. ríkisstj., sem gengið hefur alveg öfugt við það, sem lýst var yfir að ætti að verða. Skattakerfið í landinu er sífellt að verða flóknara og flóknara með ofsahraða. Það er alltaf verið að finna út nýjar og nýjar leiðir til þess að ná inn nýjum og nýjum sköttum, og væri það langur listi, ef upp væri talið, sem komið hefur þar til greina á síðustu missirum. Þessi launaskattur eða launagreiðsluskattur ú atvinnurekendur er nú það nýjasta af nálinni, nýtt kerfi til viðbótar við það, sam áður var. Nýtt kerfi var sett upp til þess að innheimta af bændum fé til lánasjóðanna. Það hefur verið innleiddur ríkisábyrgðaskattur, nýr, og fjöldamargir aðrir skattar hafa verið samþykktir, þannig að kerfið er að verða flóknara og flóknara. í stað þess að það átti að verða einfaldara. Afstaða mín til málsins er sú, að ég tel skynsamlegt, eins og allt er í pottinn búið, að þetta frv. verði samþykkt, og mun fylgja því.



Herra forseti. Það er raunar lítið, sem ég hef að segja um afstöðu hv. 1. þm. Austf. til frv., því að hann sagði það í lok sinnar ræðu, að hann væri frv. samþykkur og mælti með því, svo að út af fyrir sig gaf það mér ekki tilefni til að standa hér upp. En án þess að ég vilji fara út í nokkrar verulegar umr. um afstöðu ríkisstj. og þeirra flokka, sem að henni standa, til þeirra efnahagsmálaráðstafanna, sem gerðar hafa verið, þá get ég þó ekki látið vera að fara nokkrum orðum um þá kenningu hv. þm., sem mjög kom fram í hans ræðu nú. Hann sagði eitthvað á þá leið, að ríkisstj. hefði haldið því fram, að samkomulag við launþegasamtökin væri ósvinna. Þetta er rangt. Þetta hefur ríkisstj. aldrei sagt. Hitt er annað mál, að samkomulag við launþegana getur verið með ýmsu móti. Ég tel það hiklaust rétt og sjálfsagt að hafa samráð við launþegasamtökin í landinu í mörgum tilfellum. En þegar til þess kemur að meta, hvaða ráðstafanir sé nauðsynlegt að gera í efnahagsmálum, þá er það Alþ., sem á að hafa úrslitavaldið. Það er þetta, sem ég held að sé kjarninn í málinu, og hv. þm. virtist rugla þessu tvennu saman. Efnahagslögin, sem sett voru í ársbyrjun 1960, voru ekki sett gegn almannasamtökunum í landinu, það er fjarri því. Þau voru sett af nauðsyn, vegna þess að allt var að kollsteypast og fara á hliðina. Það varð að gera þessar ráðstafanir. Alveg nákvæmlega sama gerðist 1961, þegar gjaldeyrisvarasjóðurinn var rétt að byrja að verða til, þá var ekki hægt að komast hjá því að gera þær ráðstafanir, sem gerðar voru. Um lögbindingu kaupgjalds 1963, í árslokin, sem hv. þm. virðist telja að ríkisstj. hefði ætlað sér að setja, er það að segja, að það frv., sem borið var fram til stöðvunar, var eingöngu til mjög takmarkaðs tíma eða tveggja mánaða, til þess að ríkisstj. og allir aðilar að þessum málum fengju tækifæri til þess að ræða málin, án þess að til verkfalla þyrfti að koma. Ég held, að kenningar hv. þm. um það, að allar efnahagsráðstafanir ríkisstj. séu gerðar í blóra við almannasamtökin í landinu, séu fullkomlega rangar. Það hefur aldrei verið stefna ríkisstj. að ganga fram hjá þessum samtökum, heldur einungis að meta, hvenær nauðsynlegt væri að gera vissar efnahagsráðstafanir, og láta það mat vera á valdi ríkisstj. og Alþingis. Um húsnæðismálin sagði hv. 1. þm. Austf., að ekkert hefði verið gert. Þetta er líka rangt. Það var á síðasta þingi borið fram frv. og meira að segja tvö í þeirri veru að útvega húsnæðismálastjórn rífari tekjur. Það voru lögin um hækkun skyldusparnaðarins, og það voru lögin um að skylda vátryggingafélögin til að leggja vissan hluta af sínu ráðstöfunarfé fram til kaupa á húsnæðismálastjórnarbréfum. Samtímis var í gangi athugun á öðrum leiðum, viðbótarleiðum, til þess að auka það fé, sem húsnæðismálastjórn gæti fengið til ráðstöfunar. Þar var m.a. til umræðu þetta frv. eða till., sem gengu í svipaða átt og þetta frv., sem hér liggur nú fyrir. Og það voru fleiri till., sem voru þá í athugun. Hv. þm. sagði, að ríkisstj. hefði verið knúin með verkfallshótun til að gera þessar ráðstafanir, sem hér er um að ræða. Hvenær kom sú verkfallshótun fram? Ég vissi ekki betur en þessar till., sem fram koma í samningnum, sem gerður var 5. júní s.l. , væru gerðar með fullu samkomulagi vinnuveitenda, Alþýðusambands Íslands og ríkisstj., án þess að til nokkurra hótana af nokkru tagi þyrfti að koma. Þessar umr. fóru fram vegna þess, að Alþýðusamband Íslands óskaði eftir því, að það yrði freistað að rinna leið, sem kæmi í veg fyrir sífellda víxlhækkun kaupgjalds og verðlags, sem hefur hrjáð þjóðfélagið á undanförnum árum. Ríkisstj. tók strax vel undir að freista þess að ná samkomulagi um þetta, og um þetta var hin prýðilegasta samvinna, án þess að til nokkurra verkfallshótana þyrfti að koma. Þá sagði hv. þm., að nú hefði verið hægt að lækka vextina úr 8% niður í 4 1/2 með vísitöluálagi. Vextirnir með vísitöluálagi hjá húsnæðismálastjórn voru áður ekki 8%, heldur 5 1/2, svo að það má segja, að lækkunin hafi verið úr 5 1/2% og niður í 4% á þeim hluta, sem veittur var með vísitölutryggingu. Það er það rétta í málinu. En um leið var svo ákveðið, að allir vextirnir skyldu reiknaðir á þennan hátt og lánin veitt öll með vísitölutryggingunni. Ég held þess vegna, að aðfinnslur hv. þm., sem raunar eru ekki aðfinnslur við frv., heldur gagnrýni á vinnubrögðum ríkisstj., séu meira og minna út í hött, enda kemur það greinilega fram í því, að hv. þm. mælir með frv. eins og það er. Ég skal svo ekki fara frekar út í að ræða um efnahagsmálin almennt og það, sem gerzt hefur í þeim í tíð þessarar stjórnar. Það tilheyrir ekki þessu frv. sérstaklega, og ég skal því láta það bíða, þangað til það á við.



Herra forseti. Ég skal ekki halda langa ræðu hér. Þetta er eitt af þessum leiðinlegu skattafrv. Það er alltaf verið að fjölga þessum sköttum, gera þá flóknari í framkvæmd, öðru hverju a.m.k. Þennan skatt á að borga fjórum sinnum á ári. Þetta er nýr skattur. Þessi skattur er í raun og veru afleiðing af vaxtahækkuninni 1960. Þá voru vextirnir stórhækkaðir, verðlagið einnig með óþarflega mikilli gengislækkun. Ég hélt því þá fram, að það væri rétt að borga sparifjáreigendum lægri vexti og fella verðgildi krónunnar þeim mun minna. Ég er ekki á móti því og tel það í raun og veru nauðsynlegt og hefði átt að vera búið að gera það fyrr að lækka vexti af því fé, sem lánað er til húsbygginga, og skipuleggja þau mál miklu betur en gert hefur verið. Ég er ekki heldur á móti því, að lánin séu hækkuð, því að það er nauðsynlegt, eins og verðlagi er háttað í landinu. En ég er ekki hrifinn af þeirri aðferð, sem er notuð til þess að afla þessa fjár, og ég vildi nota þetta tækifæri við 1. umr. til að benda á það, að eins og frv. er nú, er innheimtan óframkvæmanleg að heita má. Það á að innheimta þetta ársfjórðungslega, og það eru lagðar sektir við, ef það er ekki greitt 15 dögum eftir að ársfjórðungurinn er liðinn. Og nú vildi ég leyfa mér að benda hv. þm. á það, að t.d. í útgerðinni er greiðsludagur í lok marz, þ.e. á miðri vertíð. Mér skilst, að það eigi að greiða þetta af öllum hlutum. Næsti gjalddagi er í júnílok. Það er á síldarvertíðinni miðri. Hvernig í ósköpunum eiga menn að gera þetta upp? Þetta er nefnilega hliðstætt og kvígufrv. Jónasar Péturssonar, að það er óframkvæmanlegt eins og það er. Það yrði að miða við vertíðarlok. Ég vil enn fremur leyfa mér að benda á það í þessu sambandi, að það er í raun og veru furðulegt að ætla að skattleggja hlutinn. Það er komið fram frv. um að hækka orlofsféð um 1%. Það er tekið af hlutum. Við skulum bara athuga, hvernig þetta verkar. Nú er það viðurkennt, að bátar, sem eru keyptir fyrir svona 12 millj. kr., þurfa að hafa 10 millj. kr. brúttótekjur. Þá hefur skipstjórinn 800 þús. kr. Svo á hann að fá orlof, 7% á allt saman, eða 56 þús. kr. ofan á þessa smáupphæð. Og hvaðan er þetta tekið? Þetta er tekið af útgerðinni. Nú vitum við það allir, að margir skipstjórar hafa það há laun, að þeir þurfa að taka sér frí og ferðast til útlanda til að eyða einhverju af þessu og vilja ekki vinna allt árið. Þeir segja, að það sé allt tekið af sér í útgjöldum. Svo rís útgerðin ekki undir þessum útgjöldum, sem á henni hvíla. Væri nú ekki gáfulegra að hafa skattana á þessum mönnum í hófi, það er sjálfsagt að borga þeim vel, en stilla kaupi þeirra eitthvað í hóf, en þrautpína ekki útgerðina með þessum vitleysislegu útgjöldum? Það er engin smáupphæð fyrir bát, sem aflar fyrir 10 millj. kr. Hann greiðir 5 millj. kr. í vinnulaun og 7% orlof á allt saman. Þetta er engin smáupphæð. Upphaflega var það svo, að orlof var miðað við dagkaup. Víð skulum láta vera, þótt orlof sé greitt af eftirvinnukaupi. En að taka hlut sjómanna, hvað hár sem hann er, það er vitleysa að skylda útgerðarmenn til að greiða af honum orlof. Þetta kemur þeim að litlum notum, þetta fer mestallt í skatta aftur. Þá verður þetta hringrás. Svo eru hér um bil öll ríkisútgjöldin tekin af almenningi. Það verður hringrás. Útgerðin þarf að fá styrk frá ríkinu,, eins og þurfti s.l. ár, styrk eða ekki styrk, hvað sem það er kallað. Það var lagður söluskattur á vegna átgerðarinnar og frystihúsanna, og þetta er svo tekið af neyzluvörum almennings. Þetta er nefnilega dálítið skopleg hringrás. Ég held því fram, að það hefði verið hægt að fara aðrar leiðir en þessa til þess að lækka vexti af lánum til húsabygginga. Meira að segja væri það skaplegra og skárra að leggja einhverja vissa upphæð beint fram úr ríkissjóði til þess að styrkja þennan sjóð og gera honum kleift að lækka vextina. Önnur leið er til, - það er sópað stórum upphæðum árlega af bæjarfélögum og fyrirtækjum í atvinnuleysistryggingasjóð, - að láta t.d. vextina af þessum sjóði ganga til þess að lækka vexti af lánum til húsbyggjenda. Ég er ekki hrifinn af því að skella þessu á atvinnufyrirtæki, sem sum eru að sligast af rekstrarfjárskorti og þurfa að fá aðstoð til að geta starfað. Ég vildi leyfa mér að benda á þessi atriði, áður en þetta frv. fer til nefndar, því að þótt ég sé ekki hrifinn af þeirri leið, sem notuð er til að lækka þessa vexti og bæta kjör húsbyggjenda, sem var full þörf, þá vildi ég leyfa mér að benda á, að eins og frv. er, er það óframkvæmanlegt gagnvart t.d. útgerðinni. Ráðh. sá, sem hefur með þessi mál að gera, benti á það, að í raun og veru væri þarna um 1 1/2% vaxtalækkun að ræða, því að það kæmi vísitala nú á öll lánin, en hefði verið bara á hluta þeirra áður. Ég skal ekki mótmæla þessu. En ég vildi þá benda á, að það er ekki lítil kvöð, sem lögð er á þessa lántakendur, vísitöluáhættan, og satt að segja, ef ég væri að byggja hús og þyrfti að taka lán, þá held ég, að ég vildi heldur borga 2% hærri vexti og hafa ekki þessa vísitöluáhættu, heldur en fá vextina fyrir 4% og taka vísitöluáhættuna. Þessi vísitölukvöð, sem fylgir nú öllum lánunum, er áhættusöm fyrir þann, sem lánið tekur, vægast sagt, og má vera, að það verði engar kjarabætur fyrir þá, sem lánin taka, einmitt vegna þess að vísitöluáhætta fylgir. En það er nýr skattur lagður á atvinnurekendur, því er ekki að neita, og ég er sannfærður um það, að margir þeirra hafa engin ráð með að borga hana öðruvísi en vanrækja þá einhverjar aðrar greiðslur, sem mun þá eftir einhverjum leiðum verða jafnað niður á aðra landsmenn.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls við þessa umr. og ræða um það frv., sem hér liggur fyrir, frv, um launaskatt, sem er staðfesting á brbl., sem gefin voru út s.l. sumar, eftir að samkomulag hafði tekizt milli atvinnurekenda og launþega fyrir atbeina ríkisstj. Þetta frv. er samkomulagsmál til þess að afla tekna, eins og kunnugt er. Ég hlustaði ekki nema að litlu leyti á ræðu hv. 1. þm. Austf. Meðan ég var í sæti mínu, heyrði ég, að hann var að tala um, eins og rétt er, að með þessu frv. er skatturinn lagður á fyrirtækin. Hér væri ólíku saman að jafna, sagði hann, og því, þegar bændur eru látnir borga af sínum launum 1% gjald til þess að byggja upp stofnlánadeildina. Ég hafði nú haldið, að hv. 1. þm. Austf. hefði lært það mikið í sambandi við lög um stofnlánadeildina og umr., sem fram hafa farið um það mál að undanförnu, að hann hefði nú áttað sig á því, að það eru ekki bændur einir, sem greiða gjald til stofnlánadeildarinnar í því skyni að byggja hana upp. Bændur greiða 1% gjald af búvöruverðinu, því verði, sem þeir fá, en launþegarnir greiða 0.75% gjald af heildsöluverði, sem getur verið allt að 0.9%, miðað við það verð, sem bændurnir fá. M.ö.o.: launþegarnir greiða til stofnlánadeildarinnar hér um bil jafnmikið og bændur, og launþegarnir greiða þetta af sínum launum. Það er rétt, það er dálítið óvenjuleg aðferð höfð við það að afla stofnlánadeild landbúnaðarins tekna. Hún er dálítið óeðlileg að því leyti, að það eru lagðar byrðar á alla landsmenn með þeim lögum til þess að afla fjár landbúnaðinum til handa. Það hefur ekki verið gert áður. En maður hefði ekki átt von á því af þeim, sem öðrum þræði teljá sig frekar málsvara landbúnaðarins, að þeir væru að finna að því að byggja lánastofnun landbúnaðarins upp með þeim hætti, að byrðarnar væru lagðar á launþegana og ekki síður en bændur í því skyni. Stofnlánadeild landbúnaðarins er byggð upp með því, að ríkissjóður leggur henni árlega fé, að bændur leggja henni árlega nokkurt fé og launþegarnir, um leið og þeir kaupa vöruna í búðunum, leggja henni einnig nokkurt fé. Og einmitt vegna þess, að stofnlánadeildin fær tekjur árlega með þessum hætti, má vænta þess, að hún geti orðið öflug lyftistöng fyrir landbúnaðinn, þegar fram í sækir. Það var aðeins þetta, sem ég vildi enn einu sinni taka fram, og það er leiðinlegt, að þessi hv. þm. skuli ekki enn hafa áttað sig á því, að einmitt þessi leið til uppbyggingar stofnlánadeildar landbúnaðarins er nauðsynleg. Hún er nauðsynleg fyrir bændur. Og það er illt verk, sem er unnið með því að vera að reyna að rífa þetta niður. Það er skoðun mín, að þeim bændum fari fækkandi, sem hafa ekki gert sér grein fyrir því, að þetta er ekki góðverk. Hv. þm. var að tala um, að það, sem gerðist í sumar með samkomulaginu, þegar ákveðið var að lækka vexti íbúðarlána og hækka lán til íbúða í kaupstöðum og kauptúnum, gæfi tilefni til þess, að það ætti að lækka vexti til landbúnaðarins og þá náttúrlega líka að álíti þessa þm. að taka upp vísitölubindingu á lánunum, því að úr því að hann vill hafa þetta mál til fyrirmyndar og segir, að í tilefni af því beri að lækka vexti til landbúnaðarins, verður hann að hafa það að einu og öllu til fyrirmyndar, um leið og hann leggur þessa kröfu fram. En það er gott að vita það, að það er stefna þessa hv. þm. að taka vísitölulán til landbúnaðarins og lækka vextina nokkuð gegn því, að það verði gert. Ég er þeirrar skoðunar, að enda þótt bændur fái nú 150 þús. kr. lán, þegar þeir byggja íbúðarhús, og flestallir 60 þús. kr. styrk að auki og lánin séu til 40 ára og vextirnir 6%, þá sé æskilegt og það sé nauðsynlegt að hækka þessi lán nokkuð þegar á næsta ári, um leið og hækkun íbúðarlána í kaupstöðum og kauptúnum tekur gildi. En ég er ekki viss um það, að bændurnir, um leið og þeir óska eftir hækkun þessara lána, óski þeir einnig eftir því, að þau verði vísitölutryggð, eins og hv. 1. þm. Austf. gaf í skyn áðan með kröfunni um það, að vextirnir væru lækkaðir. Og þá á þetta náttúrlega ekki að hans álíti eingöngu við um íbúðarlánin, heldur önnur lán til landbúnaðarins. Það var aðeins þetta, sem ég vil ekki láta vera ómótmælt í þingtíðindum eða annars staðar, þessi misskilningur, sem hv. þm. virtist enn vera haldinn í sambandi við stofnlánadeild landbúnaðarins og að mörgu leyti um landbúnaðinn almennt talað, þegar hann tekur sér það fyrir hendur að ræða um hans mál.



Herra forseti. Það eru nokkur orð út af því, sem hæstv. ráðh. hafa sagt. Hæstv. félmrh. sagði, að ég hefði sagt, að stjórnin hefði talið ósvinnu að semja við launþegasamtökin. Það sagði ég ekki. Hitt sagði ég, að forusta Sjálfstfl. hefði deilt á fyrri stjórnir fyrir að semja um löggjafaratriði eða viljað. semja um löggjafaratriði við almannasamtök. Hitt veit líka hæstv. ráðh. mjög vel, að það var stefna hæstv. ríkisstj. að skipta sér ekki af kjarasamningum. Það er skilmerkilega tekið fram í stefnuyfirlýsingu stjórnarinnar, en það er annað atriði. Annað er að skipta sér af kjarasamningum til þess að reyna að ganga á milli, hitt er að semja um löggjafaratriði við almannasamtök. Það var það, sem ég gerði að umtalsefni áðan. Hæstv. ráðh. segir, að kaupgjaldsbindingin hafi átt að vera til skamms tíma og því ekki verið eins þýðingarmikið prinsipmál og ég taldi. Ég er algerlega ósammála um þetta, en skal ekki innleiða umr. um það nánar hér nú. Ég tel, að það hafi verið stóratburður, þegar bindingarfrv. var dregið til baka, og sú viðureign hafi leitt til þess, að samningastaða náðist þó um síðir við stjórnina, a.m.k. í bili. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði sagt, að ekkert hefði verið gert í húsnæðismálum á síðasta þingi. Það er ekki rétt, það sagði ég ekki. En ég sagði, að því hefði ekki verið anzað, sem við héldum fram um vextina í sambandi við húsnæðismálin og lánsfjárhæðirnar á síðasta þingi, og er laukrétt, það, sem ég sagði um það. Það, sem hæstv. landbrh. tók fram, urðu mér nokkur vonbrigði. Ég var að gera mér vonir um, að afstaðan væri líka breytt varðandi lánamál bændanna, en nú heyri ég, að svo er ekki, og þykir mér það slæmt. Ég gerði þau mál að umtalsefni til þess að sýna mismuninn í því, hvernig búið væri að bændum og öðrum. Hæstv. ráðherra hnekkti engu af því, sem ég sagði, því að málið er svo einfalt, að það þarf ekki að vefja það í neinar umbúðir. Lánaskatturinn er tekinn af launum bænda. Það er óhugsandi að mótmæla því. Það er staðreynd. Hann er skerðing á því, sem bændur fá sér ætlað í laun. Það er bannað að setja hann inn í verðið. En þessi skattur er sem betur fer ekki dreginn frá launum manna, heldur er það fyrirtækið, sem borgar skattinn. Þetta er eins einfalt og það getur verið. Ég hef aldrei hrósað þeirri aðferð að skattleggja kjöt og mjólk til þess að fá tekjur í lánasjóðina. Það var aldrei gert, á meðan ég hafði möguleika til að hafa úrslitaáhrif á þessi mál. Lánasjóðum landbúnaðarins var þá aflað fjár með öðru en því að skattleggja kjöt og mjólk eða launatekjur bænda, og voru vextir þó lægri en nú og lánskjör öll miklu betri. En fyrst hæstv. ráðh. er að ræða þetta atriði, vil ég benda á, að núna eftir þá breytingu, sem orðið hefur á kjaramálunum við það, að stjórnin neyddist til að breyta um stefnu varðandi vísitöluna, fá neytendur annaðhvort kauphækkun, sem svarar álögum á mjólkina og kjötið, eða pá að niðurgreiðslur koma til greina. Ég hef aldrei stutt þá leið að afla tekna í lánasjóðina með því að leggja skatt á mjólk og kjöt. Mér þótti slæmt að heyra, að afstaða stjórnarinnar hefur ekki breytzt í þessu máli. En ég vil nú samt, þrátt fyrir það, sem hæstv. ráðherra sagði áðan um lánamál landbúnaðarins, leyfa mér að vona, að það eigi ekki langt í land, að þar verði breytt um til bóta. Vegna þess, sem hæstv. ráðherra sagði um vísitölulán og annað þvílíkt og fór að gera mér upp skoðanir í því sambandi, þá vil ég segja þetta til þess að fyrirbyggja allan misskilning: Ég get ekki skilið, að það eigi að vísitölubinda íbúðalán umfram það, sem lífsnauðsyn er vegna vísitölufjár, sem íbúðalánakerfið hefur, eins og gert var í B-lánunum vegna skyldusparnaðarins. B-lánin voru vísitölubundin. Það var vegna þess, að nokkur hluti af því fé, sem íbúðalánakerfið hafði, var vísitölufé. En það er ofar mínum skilningi, hvers vegna á að lögbinda menn til að taka öll íbúðalán sín sem vísitölulán. Því vil ég, að þetta verði endurskoðað og vísitöluklásúlan í íbúðalöggjöfinni nái eingöngu til íbúðalánanna að því leyti sem kerfið þarf á vísitölufé að halda til lánastarfsins. En viðvíkjandi lánum til landbúnaðarins er ég alveg sömu skoðunar og ég hef verið á undanförnum þingum. Það á að lækka vextina af landbúnaðarlánum í það, sem þeir voru. Annað er ekki sæmilegt, þ.e.a.s. í 3 1/2% og 4%, án þess að þar komi nokkur vísitölubinding til greina. Og það á að afla fjár í landbúnaðarsjóðina á þann hátt, að ekki þurfi til að koma að setja vísitölubindingu á landbúnaðarlánin. Sannleikurinn er einnig sá, að eins og háttað er verðlagi á jarðeignum og þeim framkvæmdum, sem menn ,gera í sveitum, verða menn þar að sökkva peningum að verulegu leyti. Það fæst aldrei út úr eignunum allt það, sem í þær fer. Og þegar á þetta er litið varðandi landbúnaðarframkvæmdirnar, þá skil ég ekki, að það geti komið til mála frá sjónarmiði hæstv. landbrh. að setja vísitöluklásúlu á lán, sem ganga til landbúnaðarins. Ég á erfitt með að skilja; að það geti komið til greina: Og ég vil ekki skilja ráðh. þannig enn sem komið er, að það sé hans stefna.