Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Páll Hermannsson) Ég vil leyfa mér að vekja athygli hæstv. forsetu á því, að hér liggur fyrir brtt. við frv., sem er mjög þýðingarmikil. Landbn. hefir ekki haft tækifæri til þess að koma saman og athuga till. þessa, sem ég verð þó að telja mjög æskilegt. Ég vil því leyfa mér að óska þess, að forseti taki málið út af dagskrá nú, og ég býst við, að n. geti athugað till. þessa í dag, svo málið geti komið á dagskrá aftur á morgun og þurfi því ekki að tefjast mikið vegna þessara hluta.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Áður en mál þetta fer út úr d. vil ég víkja nokkrum orðum til hæstv. stj., því að hæstv.atvmrh. lét þau orð falla við 2. umr. þessa máls hér í d., að óvíst væri, hvort hægt yrði að kaupa verksmiðju þessa, þótt frv. yrði samþ. Ég veit ekki, í hvernig ástandi verksmiðja þessi er, því að ég hefi ekki skoðað hana, en hæstv. ráðh. gerði ráð fyrir, að hún myndi fást fyrir 40 þús. kr. Jafnframt gat hans þess, að enda þótt ríkið keypti hana ekki, þá myndi hún samt verða starfrækt áfram af núv. eiganda hennar. Hinsvegar gerði hann ráð fyrir, að það yrði að endurbæta hana til muna, ef ríkið keypti hana. Í þessu finnst mér ósamræmi hjá hæstv. ráðh. Eins og ég tók fram, er ég ekki kunnugur þarna, en fólkið á Raufarhöfn óskar eftir, að þessi kaup verði gerð. Og við kosningarnar í vor voru allir flokkar á einu máli um það, að nauðsyn bæri til að gera þessi kaup vegna atvinnu fyrir þorpsbúa. Ég vænti nú, að hæstv. stj. athugi þetta með velvilja, og starfræki verksmiðjuna áfram án þess að leggja mikið fé til umbóta á henni, því að það virðist ekki ástæða til þess, frekar en þó hún sé einkaeign.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Þetta litla frv. er komið frá hv.Nd., og voru 3 þm. úr landbn., sem fluttu það. Frv. hefir verið athugað í landbn. þessarar hv. d., og hefir hún komið sér saman um að mæla með því. Aðalefni frv. er það, að nema burt úr l. nr. 21 22. okt. 1912 þá setningu, sem heimilar, að menn geti komið sér saman um að selja egg eftir tölu. En ef þetta frv. verður samþ., verður skylda framvegis að selja egg eftir þyngd. Þetta mun áreiðanlega hafa þau áhrif, að eggjaframleiðendur munn leggja sig eftir því að hafa eggin stærri, og er það hægt á ýmsan hátt, með því að fara betur með hænsnin. Og því frekar á að gera eggjaframleiðendum það að skyldu að hafa vöruna góða, þar sem þeir hafa þau hlunnindi, að þeir eru verndaðir fyrir sölu á útlendum eggjum, með því að bannað er vissan tíma ársins að flytja þau inn. Það hefir sem sé verið fylgt þeirri reglu í gjaldeyrisnefndinni, eftir samkomulagi við ríkisstj., að banna innflutning á eggjum, þegar sannað þykir, að nægilega sé mikið fyrir á innlendum markaði, og hefir þar verið farið eftir skýrslum um eggjaframleiðslu. N. leggur því einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Frv. þetta gerir ráð fyrir að breyta tilskipun um síldar- og ufsaveiði með nót frá 12. febr. 1872. Það er komið hingað frá hv.Nd. og flutt þar að tilhlutun Fiskifélagsins. Í grg. þess er gerð ýtarleg grein fyrir tildrögum þess, og þarf þar ekki miklu við að bæta. Þó vil ég geta þess, að sennilegt er, að framkoma þess eigi rót sína að rekja til Austfjarða. Eftir núgildandi lögum á að greiða landshlut, þegar veitt er með herpinót í landhelgi. Veiðiaðferð þessari er þannig háttað, að það eru tekin mörg köst á ýmsum stöðum, og því ógerningur að halda veiðinni aðskildri, sem veiðist fyrir hverri landareign. Það eru erfiðleikarnir á þessu, sem munu vera aðalástæðan fyrir því, að frv. þetta er komið fram, frekar en hitt, að sjómenn telji það stóra kvöð að greiða 4% af veiðinni í landshlut. Hér er ekki heldur um það að ræða, að gengið sé á hlut landeigenda, því að veiðiaðferð þessi var ekki kunn, þegar tilskipunin var sett 1872. Með því að greiða þessa kvöð var sjómönnum heimilt að draga báta sína á land, veiðarfæri o. þ. h. og þurrka þau. En hér er um alveg nýtt veiðarfæri að ræða, sem getur verið hentugt að nota innan netlagna. Ég held því, að rétt sé að gera þessa breyt., og spurning er, hvort ekki sé réttast að taka upp alla tilskipunina frá 1872 og færa hana í lagaform. - Vil ég svo f. h. sjútvn. leggja til, að frv. verði samþ.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Breyt. sú, sem hér er farið fram á að gera á l. um hafnargerð í Ólafsvík, er gerð samkv. ósk hreppsnefndarinnar þar. Hún telur sig ekki hafa nægilega heimild til þess að taka eignarnámi það, sem nauðsynlegt er vegna hafnargerðarinnar. Því er bætt hér inn í „húsum og hverskonar mannvirkjum“. N. leggur til, að frv. verði samþ.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Það er í raun og veru allt sagt í nál., sem segja þarf um frv. þetta. Það hefir orðið sú raunin á í seinni tíð, að þau kauptún landsins, sem eru að vaxa og eru langt frá lögreglustjóra, hafa hvert af öðru farið fram á að fá sinn sérstaka lögreglustjóra. Eins og í nál. segir, þá hefir Alþingi að undanförnu fallizt á þessar kröfur kauptúnanna, og sá allshn. sér því ekki fært að neita Ólafsfjarðarkauptúni um þetta. Þar, sem þetta fyrirkomulag er komið á, hefir því verið hagað svo, að hreppstjóra- og oddvitastarfið hefir verið sameinað lögreglustjóraembættinu. Enda er það víða orðið svo, að þau störf eru orðin allumfangsmikil, og þykir orðið þung kvöð að hafa þau á hendi. Á mörgum þessum stöðum er líka nauðsynlegt að fá mann með lögregluvaldi, sem skorizt getur í mál manna, þegar þess er þörf, því víða er langt til lögreglustjóra, eins og t. d. frá Ólafsfirði. Þar hagar líka svo til, að ófært getur verið að komast þaðan og þangað á sjó til yfirvaldsins á Akureyri, enda þótt innfjarðar sé, en landleið er bæði löng og erfið. Þessi sérstaka aðstaða Ólafsfjarðar eru einhver sterkustu rök með frv. - Vil ég svo f. h. allshn. leggja til, að frv. verði samþ.

Þorsteinn Þorsteinsson [óyfirl.]: Það hefir mikið verið talað um. hve embættismenn væru margir í þessu landi og hversu fjárhagsástandið væri erfitt. Þetta mun og hvorttveggja vera rétt. Mér þykir því varhugavert að halda áfram á þeirri braut, að láta kauptún úti um land fá sérstaka embættismenn, því eins og sagt er í nál., er enginn vafi á, að fjöldinn muni koma á eftir og krefjast hins sama réttar. Í fyrra lágu fyrir tvær beiðnir um lögreglustjóra, í Bolungavík og Keflavík, og þó sumir væru á móti þessum nýju embættum, var þetta samt samþ. á þinginu. En þó þingið hafi einu sinni sveigt inn á þessa braut, þá má ekki halda lengra áfram á henni, því hér er um töluverða fjárupphæð að ræða. Þessir menn fá byrjunarlaun presta úr ríkissjóði, 2 þús. kr., en það, sem sparast, eru að vísu ein hreppstjóralaun, sem eru rúmar kr. 100. Annað sparast ekki úr ríkissjóði, því þó þeir eigi að hafa tollinnheimtu og fleiri innheimtur á staðnum, þá er búið að ákveða sýslumunni ákveðið skrifstofufé, og það virðist vera jafnt, hvað margir lögreglustjórar sem settir eru í þeirra lögsagnarumdæmi. Ég vildi aðeins gera grein fyrir mínu atkv. í stuttu máli. Ég var á móti þessum nýju lögreglustjóraembættum í fyrra og mun greiða atkv. á móti þeim enn. En ég skal taka það fram, að ég geri það ekki af þeirri ástæðu, að ég álíti, að Ólafsfjörður verðskuldi það ekki eins og sum önnur kauptún á landinu að hafa lögreglustjóra. Andstaða mín beinist ekki gegn þessu eina kauptúni, heldur gegn stefnunni almennt, sem ég álít varhugaverða, því það mun sjást seinna, að hér er verið að baka ríkinu geysimikil útgjöld, sem munu aukast eftir því, sem tíminn líður, því mörg kauptún munu koma á eftir. Menn eru í vandræðum með oddvita og vilja losa hreppinn við þeirra laun, og mega menn því vera vissir um, að það siglir stór floti í kjölfar þessarar skútu.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Ég hefi heyrt þessa skoðun hv.þm. Dal. áður, og mun hún hafa verið uppi á síðasta þingi. En hún réttlætir í raun og veru alls ekki að neita um slíkt embætti, ef á annað borð er þörf fyrir það. Og ég held, að enginn neiti því, að lögreglustjóri sé nauðsynlegur, og eftir því, sem maður bezt veit, þyrfti hann helzt að hafa lögreglu sér við hlið, eins og t. d. í Keflavík. Í Ólafsfirði munu nú vera um 600 manns, og eins og gefur að skilja, getur margt komið fyrir í svo fjölmennu þorpi, að ástæða geti verið til að hafa þar lögreglustjóra. Ég neita því náttúrlega ekki, að hér sé um aukin útgjöld fyrir ríkissjóð að ræða. En hvað viðvíkur hreppstjórunum, þá get ég ekki láð þeim það með þeim launum, sem þeir hafa, þó þeir vilji ekki eyða öllum sínum starfstíma til þess að annast löggæzlu. Það er því full ástæða til að taka það til athugunar, hvort heldur eigi að hækka laun hreppstjóranna eða taka upp þá stefnu að setja lögreglustjóra. Og viðvíkjandi því, hvað margir munu koma á eftir, þá ath. n. einmitt, hvaða líkur væru til, að margir mundu krefjast slíks hins sama. Þar, sem lögreglustjóri er fyrir, kemur slíkt ekki til greina. Það eru þá helzt nokkur kauptún á Austfjörðum, sem komið gætu til mála, t. d. Fáskrúðsfjörður. Á Seyðisfirði, Norðfirði og Eskifirði eru þegar lögreglustjórar. Ef maður svo leitar víðar kringum landið, þá kemur Dýrafjörður helzt til greina. En á þessum plássum er ekki nærri því eins mikið fjölmenni og í Ólafsfirði. - Ég hygg því, að ekki þurfi að óttast, að á næstunni komi mörg kauptún á eftir. Annars skal ég geta þess, að n. gerir ráð fyrir, að launamálanefnd muni komu með einhverjar breyt. á skipun þessara mála.

Þorsteinn Þorsteinsson Ég skal ekki lengja mikið umr. - Ég hjó eftir því hjá hv.frsm.n., að nú væri launamálanefnd e. t. v. með nýjar till. í uppsiglingu. En einmitt þess vegna er meiri ástæða til að hika við að stofna þessi nýju embætti og hafa það óbundið þangað til till.n. eru komnar fram. Ef búið væri að staðfesta l., sem færu svo í bág við till.n., þá væri betur heima setið en af stað farið. Um kauptúnin, sem á eftir koma, hygg ég, að manni sé óhætt að spá, að þau, sem hafa yfir 500 íbúa, komi næst. Ég tel alveg vafalaust, að það kemur fjöldinn allur af kauptúnum á eftir, því oddvitar verða tregari til þess að taka að sér embættið eftir því sem harðnar um hjá hreppunum að geta lagt fram fé og staðið í skilum. Það verður því alltaf leiðin að leita til ríkisins og skipa nýja embættismenn. En ég vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, að andstaða mín byggist alls ekki á því, að ég álíti Ólafsfjörð neitt óverðugri þess að fá lögreglustjóra en önnur kauptún.

Bernharð Stefánsson Ég þakka allshn. fyrir góða afgreiðslu þessa máls, þar sem hún leggur til, að þetta frv. verði samþ. En n. hefir ekki tekið til greina þær bendingar, sem ég gaf við l.umr. málsins um það, að komið gæti til mála, að þessi starfsmaður þyrfti ekki endilega að vera lögfræðingur, því við það gæti kostnaðurinn kannske orðið minni, og auk þess óvíst, hvort lögfræðingur fengist. En n. hefir sjálfsagt ekki séð þetta fært, og læt ég þá þar við sitja. Hv. þm. Dal. hefir gert nokkrar aths. við þetta frv. og þá stefnu, sem fram kemur í því. Hann sagði m. a., að embættismenn hér á landi mundu vera orðnir nógu margir. Ég er honum að nokkru leyti sammála um það, og það munu sjálfsagt allir vera. En það er nú svo, að þó allir tali um, að embættismenn séu of margir, þá er fólkið alltaf að biðja um nýja og nýja. Bæjarfélögin eru ekki beint skyldug til þess að hafa bæjarstjóra, heldur gætu þau látið bæjarfógeta annast þeirra störf, en þau telja sér hag í því að hafa sérstakan bæjarstjóra, til þess að annast störf bæjarfélagsins, þó þau þurfi sjálf að launa þeim. Fólkið æskir þess, jafnvel í þeim bæjarfélögum, sem ekki eru mjög stór, ein, og t. d. á Ísafirði og Seyðisfirði, og það hefir lengi legið við borð að biðja um bæjarstjóra á Siglufirði. Eins er um Ólafsfirðinga; þeir vænta sér mikils af því, að það verði betri forstaða veitt málum þeirra, ef þeir fá fastan starfsmann. Hv. þm. Dal. var að tala um það, að mörg kauptún mundu koma á eftir með samskonar kröfur. Ég get alveg búizt við því. En hv.frsm. gat um það, að n. hefði einmitt athugað þessa hlið málsins og komizt að þeirri niðurstöðu, að fyrst um sinn mundi sennilega ekki verða mikil brögð að því. - Ég tel samt sem áður nauðsynlegt að taka þetta til sérstakrar athugunar og setja almenn ákvæði í sveitarstjórnarlögin um stjórn stærri kauptúna, því það eiga ekki sömu ákvæði við um þau eins og um hreppa. Hv. þm. Dal. var einnig að tala um það, að sér fyndist þetta mál ætti að bíða eftir till. launamálanefndar. Ég sé nú ekki, að þetta mál komi því beinlínis við. Auðvitað veit ég ekki, hvernig þessar till. launamálanefndar verða, en ég geri ekki ráð fyrir, að hún geri till. um það, í hvaða kauptúnum eigi að vera lögreglustjórar og hvar ekki; en að sjálfsögðu gerir hún till. um laun þessara manna. Það getur verið, að hún geri einhverjar till. um embættisskipun, en um það þori ég ekkert að fullyrða. Ég get sem sagt tekið undir það, að þetta mál þurfi að fá fastari skipun en enn er orðin, en þar sem þessar beiðnir hafa verið teknar til greina frá nokkrum öðrum kauptúnum og ekki eru enn komnar heildartill. um skipun þessara mála, þá vona ég, að hv. d. sýni málinu þá sanngirni að samþ. það.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Út af ummælum hv. 1. þm. Eyf. um það, að n. hafi ekki tekið til greina ábendingartill. hans við l.umr., þá skal ég játa, að ég hafði alveg gleymt þessu. En ég skal svara bara fyrir mig, að ég álít, að hér þurfi að vera maður með lögfræðiþekkingu og lögfræðivaldi, og ég tel mjög vafasamt, að í þetta embætti fengist maður fyrir svipuð laun og hv.þm. hefir hugsað sér. Ég mun því ekki geta aðhyllzt þessa skoðun hv.þm.

Frsm. (Bjarni Bjarnason) Ég get verið mjög stuttorður um þetta mál. Eins og nál. á þskj. 364 ber með sér, hafa samgmn. beggja deilda rætt þetta mál á sameiginlegum fundi og orðið ásáttar um afgreiðslu þess í höfuðatriðum, á þá leið, að ekki sé rétt að synja félaginu um þá ríkisábyrgð, sem hér er farið fram á í frv., og hafa nefndirnar fallizt á að mæla með því. Um hitt atriðið, framlag úr ríkissjóði til hlutafjáraukningar í h/f Skallagrími, allt að 50 þús. kr., er nokkuð svipað að segja. Samgmn. beggja deilda hafa einnig orðið sammála um að mæla með því, eins og þetta mál horfir nú við, að þetta framlag verði innt af hendi sem hlutafé. Þó telur nefndin fordæmi þetta ekki alls kostar rétt. En með því að hér er myndarlega á stað farið af félaginu og nægileg trygging fyrir því, að skipið sé gott og vandað - en það er mikils um vert, því að þessi sjóleið, á milli Borgarness og Rvíkur, er mjög fjölfarin, ekki einungis frá Borgarnesi og Akranesi, heldur af ferðafólki víðsvegar af Suður-, Norður- og Vesturlandi. hefir n. mælt með hlutafjárframlagi því, sem fyrr er greint. Samgmn. gerir till. um, að eigi megi greiða hluthöfum arð af hlutafé þeirra í félaginu meðan ríkið stendur í ábyrgð fyrir félagið. Þetta mál var rætt svo ýtarlega við 1. umr. og skýrt í grg. frv. og nál., sem fyrir liggur, að ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um það. Að vísu eru hér fram komnar brtt. við frv. frá hv.þm. Barð. og Snæf., og munu þeir að sjálfsögðu mæla fyrir þeim. Verður þá tekin afstaða til þeirra frá hálfu samgmn.

Thor Thors Við hv.þm. Barð. flytjum hér brtt. á þskj. 303, þess efnis, að hinu nýja skipi, sem á að koma í stað Suðurlands, skuli einnig ætlað að annast flutninga um Breiðafjörð, á sama hátt og eigi sjaldnar en e/s Suðurland hefir gert undanfarin ár. - Ennfremur flytjum við viðaukatill. á þskj. 403 við brtt. okkar, þess efnis, að kvöðin skuli hvíla á skipinu, unz séð er fyrir þessum flutningum með öðru jafnfullkomnu móti, að dómi atvmrh. Við leggjum mikla áherzlu á, að þessar brtt. okkar verði samþ. Nú í ár hefir Suðurland farið 8 ferðir til Breiðafjarðar og haft viðkomu á Arnarstapa, Sandi, Ólafsvík, Grundarfirði, Stykkishólmi, Búðardal, Króksfjarðarnesi og Salthólmavík. Það eru því þrjár sýslur, sem hafa notið góðs af þessum ferðum Suðurlands: Snæfellsnessýsla, Dalasýsla og Barðastrandarsýsla. Um nokkur ár þar áður hefir skipið farið aðeins 4 ferðir og útgerðarfélagið fengið 1000 kr. styrk fyrir ferðina. En útgerðarfélagið fékk nú í ár 6500 kr. styrk úr ríkissjóði fyrir 8 ferðir skipsins til Breiðafjarðar, og vegna þess er félaginu skylt að flytja erlendar vörur til Breiðafjarðar fyrir helmingi lægra farmgjald en strandferðaskipin taka. Skipið hefir jafnan haft mikla flutninga, og afrakstur félagsins af ferðunum hefir yfirleitt verið góður. Það er og brýn nauðsyn fyrir hlutaðeigandi héruð, að þessum ferðum verði haldið áfram; að öðrum kosti verða aðflutningar á sjó þar mjög ófullnægjandi. Við flm. þessarar brtt. teljum rétt, að þessi kvöð á hendur útgerðarfélaginu verði ákveðin í lögunum, og álítum, að þó það yrði gert á annan hátt, þá kynni það að falla niður aftur. Væntum við, að hv. samgmn. geti fallizt á að taka aftur 1. lið brtt. sinnar á þskj. 361, en hann gengur út á það, að um ferðir skipsins utan Faxaflóa fari eftir ákvæðum í fjárl., ef félagið nýtur styrks til ferða úr ríkissjóði. Þó að þetta ákvæði sé tekið upp í lögin, þá veitir það enga tryggingu fyrir því, að ferðum skipsins til Breiðafjarðar verði haldið áfram. Sá möguleiki getur alltaf verið fyrir hendi, að útgerðarfélagið afsali sér styrknum, og þá getur það látið ferðirnar falla niður. - Ég skal að lokum geta þess, að stjórn útgerðarfélagsins í Borgarnesi (Skallagríms) hefir tekið þessari till. okkar vel og fallizt á, að hún yrði lögfest; en á það leggjum við flm. mikla áherzlu, að þetta fyrirkomulag verði ákveðið með lögum. Það má ekki draga úr samgöngum á sjó frá því, sem nú er, til þessara þriggja héraða. Enda sé ég ekki ástæðu til þess að skertur verði réttur þessara þriggja héraða til þessara ferða, nú þegar nýtt og fullkomið skip á að taka við þeim af Suðurlandi, enda eru þetta fjölmenn og víðáttumikil héruð, sem hér eiga hlut að máli.

Bjarni Ásgeirsson Ég vil þakka hv. samgmn. fyrir meðferð hennar á þessu frv., og get jafnframt lýst yfir því f. h. okkar flm. og stjórnar útgerðarfél. Skallagríms, að við sættum okkur að miklu leyti við þær brtt., sem fram hafa komið við frv. - Þó verð ég að segja það, að ef við ættum að velja á milli brtt.hv. samgmn. og brtt. frá hv.þm. Snæf. og Barð., um það, á hvern hátt yrði séð fyrir ferðum skipsins til Breiðafjarðar, þá held ég, að við mundum fremur hallast að brtt. hinna síðarnefndu á þskj. 303, með viðbótartill. á þskj. 403. - Hér er að vísu ekki um stóran mismun að ræða, sem skiptir miklu máli, en ég mun greiða þeim brtt.atkv. Um síðari brtt.hv. samgmn. á þskj. 364, þess efnis, að eigi megi greiða hluthöfum arð af hlutafé þeirra í félaginu meðan ríkið stendur í ábyrgð fyrir félagið, býst ég sömuleiðis við, að stjórn útgerðarfélagsins hafi ekkert við að athuga. Vænti ég því, að frv. verði samþ.

Sigurður Einarsson Ég vil leyfa mér að taka undir með hv. 1. flm. að brtt. á þskj. 303 og 403, að það er mikils um vert, að þær nái samþykki hv.þd. Sem kunnugur maður um þær slóðir, er hér um ræðir, get ég borið um, að það skiptir mjög miklu máli fyrir héruðin umhverfis Breiðafjörð, að ekki verði dregið úr siglingasamböndum þeirra við Reykjavík. Og hér er um svo lítinn styrk að ræða úr ríkissjóði, sem þessar sýslur fá til Suðurlandsferðanna, samanborið við strandferðastyrk til annara héraða, að það er ekki nema sjálfsögð öryggisráðstöfun, að tryggja þeim með lögum þær samgöngubætur, sem þessi brtt. áskilur, þannig að þessar skipaferðir frá Reykjavík til Breiðafjarðar komi að sem beztum notum. Það er mjög þýðingarmikið atriði, að frá þessu sé gengið með lagaákvæði, eins og hv.þm. Snæf. tók réttilega fram, en að það sé ekki háð fjárlagaákvæðum í hvert sinn, eins og hv. samgmn. hefir lagt til. - Það er hugsanlegt, að ef útgerðarfélagið Skallagrímur fær mjög takmarkaðan ríkisstyrk í fjárl. til þessara ferða, þá telji það sér ekki skylt og sjái sér heldur ekki fært að halda þeim uppi. En ef félagið verður að lögum skyldað til að gegna þessum ferðum, þá mun við ákvörðun fjárlaga jafnan verða tekið tillit til þeirra kvaða, sem á félaginu hvíla, þannig að því verði eigi stofnað í hættu. Af þessum ástæðum álít ég, að það skipti talsverðu máli, að þessi brtt. verði samþ.

Frsm. (Bjarni Bjarnason) Ég vil taka það fram fyrir mitt leyti, og geri ráð fyrir, að n. öll muni vera sama sinnis, að till. á þskj. 364 mun ég ekki taka aftur. Hinsvegar hefi ég ekkert að segja um þær breyt., sem fram hafa komið, annað en það, að ég tel líklegt, að þetta sé hentugt, og ég vil ekki beita mér á móti því, að till. verði samþ., ef hv. d. sýnist það ráðlegt.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls um þetta frv., sem hér liggur fyrir nú, með því að ég tel hv.frsm. samgmn., en í þeirri n. á ég sæti ásamt fleirum, vera búinn að gera fulla grein fyrir áliti n. í öllum aðalatriðum. Það er engan veginn svo, að við nm. séum allir þannig bundnir, að ekki sé tiltækilegt, að við göngum inn á annað, ef bæði okkur og hlutaðeigendum sýndist það rétt vera. Nú hefi ég heyrt, að hv. aðalflm. frv., sem hér mætir sérstaklega fyrir Borgarnes og félagið þar, finnst ekki með þessu dreift allt of mikið ferðum félagsins eða þyngt þeirri starfsemi, sem félagið ætlar sér að hafa með höndum, og hann hefir lýst yfir því, að hann gangi að þessu fyrir hönd félagsins og héraðsins, þá hefi ég ekki á móti því, að þetta skip annist bæði Faxaflóa og Breiðafjörð. En það kom fram hjá tilkvöddum ráðunaut n., nefnil. hv. aðalflm. sjálfum, að verið gæti varasamt og óeðlilegt að binda í l., að þetta skip, sem er fyrst og fremst miðað við Faxaflóa, þyrfti að hafa ferðir á aðra staði. Það kom einnig fram í n., að ferðir á staði utan Faxaflóa yrðu aðallega til Breiðafjarðar, en á Breiðafirði eru margir staðir, sem ómögulegt er að binda skip við, því að það er svo með þessa smáfirði og víkur þar, að sumt er ókannað og sumt ekki fullkannað fyrir skip, og n. þótti því of varhugavert að binda skipið við að hafa þessar ferðir að einhverju eða öllu leyti. Nú er yfir þetta að sléttast, og því má ég og aðrir nm. vel una, ef allt fellur í ljúfa löð, og geri ég því ekki að kappsmáli, þótt ég ætti hlut í þessari till., sem koma átti í stað brtt., að hún verði samþ. En það vil ég taka fram, að ég er ekki samferða meðnm. mínum í því að vilja samþ. fyrir utan ábyrgðina, að ríkið kaupi hluti í þessu félagi. Það kom fram á sameiginlegum fundi samgmn. Ed. og Nd., að í uppsiglingu er erindi frá Djúpbátnum á Ísafirði, þess efnis, að þeir fái ríkið til að taka þátt í fyrirtækinu. Nú eru fleiri félög, sem ýmist eru þegar starfandi eða verða stofnuð til að annast flutninga og ferðir. Munu þau öll renna í þetta kjölfar, ef fordæmið verður veitt. Tel ég því afarvarhugavert, ef ganga ætti inn á þessa braut. Tel ég nægilegt að veita slíkum fyrirtækjum ábyrgð eins og tíðkazt hefir um nokkurra undanfarinna ára skeið, þótt það sé líka braut, sem eigi að hafa gát á, en á henni er svo langt komið, að ekki mun hægt að kippa að sér hendinni í þessu máli, sem er mjög nauðsynlegt. Ég tala hér einungis fyrir mitt leyti, þó ég hyggi, að aðrir nm. muni vera svipaðrar skoðunar. Ef form. samgmn. fer ekki fram á að fá málið tekið af dagskrá, til þess að leggja það enn fyrir n., þá er mín yfirlýsing sú, að ég get sætt mig við brtt.hv.þm. Snæf. og hv.þm. Barð.

Frsm. minni hl. (Thor Thors) Mér gengur stundum illa að skilja hv. 1. landsk., og ég gerði það vissulega ekki, þegar hann sagði; að ég sé á móti þessum ómerkilegu ráðum, sem eigi að stofna samkv. frv. um eftirlit með opinberum rekstri, en þó sé mér svo annt um eitt ráð, sem heiti útvarpsráð. Mér þykir augljóst, að einhver yfirstjórn þurfi að vera yfir útvarpinu, og um það eru allir sammála. Og ég vil halda í þetta góða nafn, sem sú stjórn hefir hingað til borið, en ekki þetta stirða heiti, „dagskrárstjórn ríkisútvarpsins“, sem meðmælendur þess hafa verið að stama fram. Ég skal ekki fara mörgum orðum um frv. um eftirlit með opinberum rekstri, en ég vil enn leyfa mér að kalla það ómerkileg ráð, sem þar á að stofna. Þetta eru 3 þriggja manna ráð, sem eiga að líta eftir ríkisfyrirtækjunum, svo sem landssímanum, pósti, útvarpi og skipaútgerð ríkisins, og er ráðgert, að þessi ráð komi saman einu sinni í mánuði. Og þá sér maður, hvort þau muni geta rannsakað nákvæmlega allar þessar ríkisstofnanir. Hv. þm. hélt því fram, að það munaði litlu, hvort kennslumálaráðh. ætti að leita tillagna útvarpsráðs um setningu útvarpsstjóra. Ef svo er, vænti ég, að hann greiði atkv. með brtt. minni. Annars tel ég það mikinn mun, hvort ráðh. er þetta fyrirskipað eða ekki. Þeim fannst það, hv. sósíalistum hér í deildinni, í vinnumiðluninni, og þeim hefir fundizt það oftar. Mér er sem ég sjái þá ráðh. gera sér leik að því, að skipa útvarpsstjóra gegn till. útvarpsráðs. Hér er því aðhald fyrir ráðh., og er því nauðsynlegt, að honum sé skylt að leita þessara till., og er það einmitt spor í þá átt, að tryggja betri samvinnu milli útvarpsstjóra og útvarpsráðs. Viðvíkjandi því, að hæstaréttardómarar séu í nefndum, þá hygg ég, að það komi sjaldan fyrir. Það væru þá helzt einhverjar nefndir, sem þeir væru í um stundarsakir samkv. beiðni ríkisstj., ef sérstaklega þyrfti að athuga einhverja sérstaka lagasetningu, en það getur aldrei orðið til langframa vegna embættis þeirra. Hv. þm. segist gjarnan vilja fallast á að auka laun embættismanna svo, að þeir þurfi ekki að taka við launuðum aukastörfum. Hér er nú fyrsta sporið, og má gjarnan stíga það strax og halda svo áfram. Sýnist mér það fullkomlega réttmætt. Hv. 9. landsk. segir, að engin sérstök ástæða sé til að taka tillit til útvarpsnotenda, þó að þeir beri uppi allan kostnað við rekstur þessa fyrirtækis, því að fólkið í landinu standi undir öllum opinberum rekstri. Þetta er rétt, en útvarpsnotendur eru sá hluti þjóðarinnar, sem stendur eingöngu undir rekstri útvarpsins.  Þá var það smáatriði, sem hv.þm. gat um, að tekjur útvarpsins af tilkynningum og auglýsingum voru á síðastl. ári 40 þús. kr., en í LR. 1932 voru þessar tekjur 15375 kr. Mér finnst þetta nú talsvert stórt stökk, en þó þetta kunni að vera rétt, þá skiptir það engu máli. Allir vita, að aðalstytta útvarpsins eru tillög útvarpsnotenda. Þá vildi hv.þm. draga sína eigin persónu inn í umr. og var að segja, að ég hefði verið með skæting til sín, en þetta er ekki rétt. 

Gísli Guðmundsson [óyfirl.]: Það er rétt, sem hér hefir verið tekið fram, að samgmn. hefir ekki haft tækifæri til þess að athuga þá síðustu brtt., er hér liggur fyrir á þskj. 403. Ég sé þó ekki ástæðu til þess að óska eftir því. að málinu verði frestað og n. fái málið aftur til athugunar, en get lýst yfir því, eins og hv.frsm.n. hefir gert og nokkrir meðnm., eins og t. d. hv.þm. V.-Sk., að ég geri ekki að kappsmáli, hvernig þetta atriði verður afgr. viðvíkjandi ferðunum til Breiðafjarðar, og því síður þar sem fram kemur, að hlutaðeigandi, þ. e. a. s. félagið, sem að skipinu stendur, hefir ekkert á móti því að ganga að þessu. Ennfremur með tilliti til þess, að með till. á þskj. 403, sem þessir sömu flm. bera fram, er upphaflegu till. breytt á þá lund, að ekki er beint skylda, að félagið annist þessar ferðir, ef hægt er að sjá fyrir þeim á annan hátt, og slíka brtt. tel ég eðlilegri en hina. Annars er það svo með ferðir Suðurlands til Breiðafjarðar, að áskilið hefir verið, að þær væru 4 á þessu ári. Ég vil geta þess hér, að það kom fram í n., að þótt mælt sé með þessu máli, sé það ekki gert á þeim grundvelli, að ætlazt sé til, að fordæmi skapist fyrir samskonar stuðning við aðra flóabáta. Slíkt felst ekki bak við nál., a. m. k. var ekkert um það samþ. í n., og það er rétt, sem hv.þm. Mýr. tók fram, að hér er um nokkra sérstöðu að ræða hvað þetta skip snertir, þar sem það getur komið svo miklum hluta landsins að gagni.

Thor Thors Ég vil einungis þakka þeim hv. dm., sem talað hafa í þessu máli, fyrir vinsamlegar undirtektir við brtt. okkar hv.þm. Barð. - 1. flm. þessa máls, hv.þm. Mýr., kveðst geta fallizt á að greiða þessari till.atkv., og ég veit, að 2. flm., hv. 11. landsk., mun gera hið sama. Þeir 3 hv.þm. úr samgmn., sem talað hafa, hafa allir haft orð á því, að þeir legðu ekki kapp á að fá sínar brtt.samþ. Ég vil upplýsa hv.þm. V.-Sk. um það, að það var í öndverðu talið varhugavert að binda með l., að þetta skip skyldi annast Breiðafjarðarferðir, en stjórn h/f Skallagríms var búin að ganga inn á það atriði, þó ekki allskostar ánægð. En í morgun átti ég tal við form. félagsins í Borgarnesi, og hann sagði, að þeir væru fullkomlega ánægðir með að binda þetta eftir að viðaukatill. okkar hv.þm. Barð. kom fram. Okkar till. ber þó ekki að skilja svo, að þessar ferðir skuli falla niður, ef séð er fyrir þessu á annan hátt; það verður þá a. m. k. að vera á annan jafnfullkominn hátt. Við leggjum áherzlu á, að þessu sé ekki breytt fyrr en þessu skilyrði er fullkomlega fullnægt. Um það, hve margar ferðir farnar verða, þá hefir lágmarkið verið 4 ferðir, en voru í ár færðar upp í 8. Við ætlumst til, að ferðirnar verði a. m. k. 4, en ef ástæður leyfa, þá er það tilætlunin, að ferðunum verði fjölgað frá því lágmarki. Eftir þeim góðu undirtektum, sem till. okkar hafa fengið hér, vænti ég þess, að hv. d. samþ. þær með miklum meiri hl. atkv., og vil ég mælast til þess, að till. okkar verði bornar fyrst undir atkv.

3681Frsm. (Héðinn Valdimarsson) Með l. um tilbúning og verzlun með smjörlíki, nr. 32 19. júní 1933, voru ýms ákvæði sett þessu máli viðvíkjandi, og svo til ætlazt, að hægt væri að hafa eftirlit með tilbúningi smjörlíkis, og heimild til að hafa sérstakan eftirlitsmann. Þegar svo átti að fara að setja reglugerð um þetta efni, þótti æskilegt að fá breytt nokkrum atriðum í l. Landbn. hefir því eftir tilmælum landlæknis flutt þetta frv., sem hér liggur fyrir. Menn munu hafa rekið augun í það, að smjörlíkisverksmiðjurnar auglýsa hver í kapp við aðra, hvert smjörlíkið sé fjörefnaríkast og hver tegundin hafi mest smjörinnihald o. s. frv. Nú er það svo, að það er hægt að bæta allt smjörlíki með fjörefnum, svo að það getur að því leyti jafnazt á við smjör. Frv. þetta fer fram á, að bæta skuli smjörlíkið með A- og D-fjörefnum, að fengnum till. Rannsóknarstofu háskólans, sem hæstv.atvmrh. hlutast til um, að rannsaki smjörlíkið. Þá er ekki lengur um það að villast, hvort smjörlíkið hefir það fjörefnainnihald, sem vera ber. En það er líka hægt að hafa of mikið af fjörefnum eins og hægt er að hafa of lítið af þeim. Rétta leiðin er því sú, sem frv. þetta fer, að ákveða skuli nákvæmlega, hvernig allt smjörlíki skuli bætt fjörefnum. Um skeið var ákveðið, að smjörblöndun smjörlíkisins skyldi vera 5%. En þegar átti að fara að framkvæma þetta, kom í ljós, að ekki var nægilegt smjör til fyrir verksmiðjurnar, og hefir því blöndunin verið nokkuð misjöfn. Það er því gert ráð fyrir því, að atvmrh. geti að vísu mælt fyrir um, að smjör skuli vera í smjörlíkinu, en þá tiltekinn hundraðshluti, sem sé hinn sami fyrir alla, og ekki leyfilegt að láta blöndun fara fram á annan hátt. Þetta miðar að því að gera rannsókn á smjörlíkinu auðveldari og að kaupendurnir geti fengið þá vöru, sem þeir eiga að fá, en ekki hægt að koma fram með villandi auglýsingar þessu viðvíkjandi. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að fara frekar út í málið nú, en vil leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr.