Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins sem er sambærilegt mál og flutt var um svipað leyti á s.l. ári og fjallar um það með hvaða hætti tekjum af endurgreiðslu söluskatts til sjávarútvegs skuli ráðstafað. Eins og fram kemur í athugasemdum og töflu á bls. 4 í frv. þessu er gert ráð fyrir að útgjöld Aflatryggingasjóðs á næsta ári verði 476 millj. vegna verðuppbóta á botnfisk og loðnu og síld. Þá verði útgjöld til almennrar deildar, þ.e. 7% bætur sem fjallað er um í 2. og 3. lið ákvæðis til bráðabirgða í frv., samtals 568 millj., útgjöld til áhafnadeildar 248 millj. og útgjöld áhafnadeildar vegna lífeyrissjóðsgreiðslu, 1%, sem um er fjallað í 4. lið ákvæðis til bráðabirgða, séu 81 millj. Það er gert ráð fyrir að til Aflatryggingasjóðs renni á árinu 1986 600 millj. skv. fjárlögum, en áætlun um uppsafnaðan söluskatt á árinu 1986 er, eins og hér kemur fram, 770 millj. Það hefur þótt nauðsynlegt að taka tillit til hinnar slæmu stöðu ríkissjóðs og þjóðarbúsins í heild með því að áætla þessar greiðslur 600 millj. í stað 770. Eins og fram kemur í þeim áætlunum sem eru í fskj. á bls. 4 mun á vanta 190 millj. til að standa við þær skuldbindingar sem þar koma fram. Þessi tafla er að nokkru leyti misvísandi því að þar er gert ráð fyrir greiðsluskuldbindingum en ekki greiðslustreymi. En nú er verið að gera upp aflatryggingasjóðsdæmið sem ég vænti að liggi fyrir næstu daga þannig að hægt verði að gera betur grein fyrir þessu máli í nefnd. En ég á von á því að þessi áætlun líti heldur betur út en þarna kemur fram. Það kemur fram í athugasemdum með frv. þessu að nú stendur yfir endurskoðun á sjóðakerfinu og tekjuskiptingunni í sjávarútveginum á vegum nefndar sem skipuð var. Það verður reynt að ljúka þessari endurskoðun á árinu 1986 og væntanlega lýkur þeirri endurskoðun það tímanlega að þeir fjármunir muni duga, eins og hérna kemur fram, til að standa við greiðsluskuldbindingar. Ef hins vegar verður óeðlilegur dráttur á því liggur fyrir að hér getur verið um nokkurn vanda að ræða. Það hefur vissulega verið rætt um að gera ýmsar breytingar á þeim greiðslum sem hér koma fram, en vegna þeirrar endurskoðunar sem fram fer á sjóðakerfinu þykir rétt að bíða með allar slíkar breytingar þar til þeirri endurskoðun er lokið. Ég vil að lokinni þessari umræðu leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál, en ætla að ítreka einu sinni enn að slíkar tilfærslur á fjármunum þykja mér harla skrýtnar. Hér er verið að færa fé frá fiskvinnslunni því að hún borgar söluskatt en ekki útgerðin. Hér er verið að færa fé frá fiskvinnslunni til útgerðar með því að leggja prósentur ofan á fiskverð. Af hverju er ekki hægt að greiða þetta einfaldlega beint frá fiskvinnslu til útgerðar? Ég sé ekki af hverju þarf að færa þetta fyrst úr einum vasanum í annan og svo í þann þriðja. Ég vil helst fá svar við þeirri spurningu. Í öðru lagi: Hvaðan á að fá þessa peninga ef það verður tekinn upp virðisaukaskattur eftir rúmt ár? Þá verður engin tilfærsla á söluskatti. Hvaðan verða þessir peningar fengnir þá eða á að fella þessa greiðslu niður þegar og ef virðisaukaskattur verður tekinn upp eða verður fundið upp nýtt fallegt nafn á þessar 600 millj. til að færa á milli? Hér er verið að leika sama leikinn og í landbúnaði að færa sífellt á milli vasa, greiða niður fiskverð. Það er öfugmæli því að varla er hægt að greiða það niður sem við lifum á.



Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni gamall kunningi því að svipað frv. og hér liggur fyrir var til umfjöllunar hjá okkur fyrir ári og hér er sjálfsagt á ferðinni eitt af þeim frv. sem við þurfum að klára fyrir jólafrí. Þetta kemur til þeirrar nefndar sem ég sit í. Ég mun því ekki fjalla mikið um efni þess nú, en ég hef áhuga fyrir því að fá upplýsingar um það hjá hæstv. ráðh. hvað hann hyggst fyrir með störf þeirrar nefndar sem hann gaf fyrirheit um að mundi klára sitt starf á næsta ári. Við fengum svipuð fyrirheit á síðasta ári um að sú nefnd mundi klára störf sín þá. Ég á sæti í þessari nefnd. Ég held að það hafi verið haldinn einn fundur á þessu ári og það var haldinn einn fundur á árinu 1984, þannig mér sýnist að það sé ekki bjart fram undan. Ef hún nær ekki að auka vinnu sína klárast verk hennar ekki frekar á næsta ári en því ári sem nú er að líða. Eins og ég segi er ýmislegt í þessu frv. sem þarf að fjalla um. Við fáum sjálfsagt fulltrúa ráðuneytisins til að gefa okkur ýmsar upplýsingar um efni frv., um þá þætti að ekki er nýttur að öllu leyti uppsafnaður söluskattur og einnig um mínusstöðuna í árslok upp á 190 millj.



Virðulegi forseti. Hv. 8. landsk. þm. Kolbrún Jónsdóttir spurðist fyrir um hvað mundi gerast þegar virðisaukaskattur yrði tekinn upp. Það er að sjálfsögðu alveg ljóst að við þá aðgerð mun þessi endurgreiðsla hverfa. Hún mun koma af sjálfu sér í því skattkerfi því að þeir aðilar sem stunda útflutningsframleiðslu fá þá sjálfkrafa endurgreiddan allan þann virðisaukaskatt sem þeir greiða. Það er áformað að með því leggist endurgreiðsla á uppsöfnuðum söluskatti niður. Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. þm. að þessi uppsafnaði söluskattur rennur til útgerðar og sjómanna vegna þess mikla vanda sem flotinn hefur átt við að stríða á undanförnum árum. Það mun væntanlega lagast. Ég á von á að þetta geti fallið algerlega niður. Síðan verður að takast á um tekjuskiptinguna innbyrðis í sjávarútveginum. Það má vissulega halda því fram að hér sé um óþarfatilfærslur að ræða og millifærslur, en ég bendi á að hér er um almennar reglur að ræða. Hér er borguð ákveðin prósenta ofan á fiskverð. Ef þessi greiðsla væri ekki fyrir hendi og þessi endurgreiðsla mundi renna til fiskvinnslunnar þyrfti fiskvinnslan væntanlega að borga hærra fiskverð. Eins og hv. þm. er kunnugt er mikið tekjuskiptingarvandamál innan sjávarútvegsins milli sjómanna, útvegsmanna o.s.frv. Það er mjög viðkvæmt mál og m.a. er verið að fjalla um það í þeirri nefnd sem hv. 4. þm. Vesturl. vitnaði til áðan. Það er alveg rétt hjá honum að hraða þarf störfum nefndarinnar. Ég hef rætt það mál við formann nefndarinnar, sem er þessum vandamálum mjög kunnugur frá fyrri tíð, og það mun verða reynt að ljúka störfum nefndarinnar eins fljótt og hægt er, vænti ég. En hvort það tekst á þessu ári eða með vorinu get ég að sjálfsögðu ekkert fullyrt um. Eins og ég veit að hv. þm. er ekkert síður kunnugt um en mér er hér um mjög vandasamt mál að ræða. Það grípur inn í hlutaskipti og ýmis önnur viðkvæm atriði sem ávallt hefur verið erfitt að ná samkomulagi um. En ég vil að lokum ítreka að með þessum greiðslum, sem voru teknar upp í ársbyrjun 1984, var lögð af greiðsla úr Aflatryggingasjóði vegna sérstakra erfiðleika sem var áður. Með því var verið að gera greiðslur úr Aflatryggingasjóði almennar. Menn gátu ekki fengið neinar sérstakar bætur úr þeim sjóði eins og áður var vegna aflabrests. Ég vil ítreka að hér er um almennar greiðslur ofan á fiskverð að ræða sem er verið að reyna að draga verulega úr í því starfi sem nú fer fram í þeirri nefnd sem hv. þm. vitnaði til. Þar eiga sæti fulltrúar sem eru í sjútvn. á Alþingi og fulltrúar hagsmunaaðila. Það er sem sagt verið að vinna að því að draga úr þessum greiðslum. En það verður ekki gert með því að ákveða það mjög skyndilega ef slíkt á að gerast með einhverjum vitrænum hætti. Það verður að sjálfsögðu um það að fjalla til þess að verði ekki úr því meiri háttar átök innan sjávarútvegsins. Get ég vitnað þar til fyrri tilrauna sem hafa verið gerðar í þessu sambandi. Tókst, að því er mig minnir, að draga verulega úr þessum greiðslum með samkomulagi sem var gert sennilega veturinn 1978.



Virðulegi forseti. Ég biðst forláts á því að koma hér í ræðustól sumpart eingöngu til þess að læra. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki hundsvit á því sem hér er verið að tala um. A.m.k. trúi ég ekki mínum augum og eyrum. Hæstv. sjútvrh. talaði um að ekki væri hægt að breyta því sem er á þessum pappírum með neinum vitrænum hætti í einu vetfangi. Ég fæ ekki betur séð en að grundvallarástæðan til þess að ekki er hægt að breyta þessu með nokkrum vitrænum hætti sé einfaldlega sú að það er ekkert vit í því og þar af leiðandi ekki hægt að koma því við þegar um það er fjallað. Ég verð a.m.k. að viðurkenna að það slær mig nokkurri furðu að jafnungur maður og hæstv. sjútvrh. skuli geta hugsað sér að standa að klúðri eins og þetta er. Ef við setjum sjálfan mig inn í þetta dæmi, þá er það þannig: Af því að ég borga mikla skatta get ég ekki borgað sjómanninum, sem ég kaupi fiskinn minn hjá, það verð fyrir fiskinn sem hann þarf að fá. Þá hleypur ríkið til og hjálpar honum, og að því er sagt er líka mér, með því að taka skattana sem ég borga og hlaupa með þá til sjómannsins og láta hann hafa þá í smáskömmtum til hins og þessa. Þá hljóðar þetta einhvern veginn þannig fyrir þann sem reyna vill að skilja það: "Að undanförnu hafa verið greiddar 4% bætur af öllu aflaverðmæti inn á reikning hvers skips í Stofnfjársjóði fiskiskipa í stað bótagreiðslna samkvæmt fyrri reglum hinnar almennu deildar Aflatryggingasjóðs." Þetta fer náttúrlega ekki um hendur þeirra aðila sem eru beinir þátttakendur í þessu heldur deilir ríkisvaldið, að því er ég fæ best séð, og drottnar og úthlutar fé í þá vasa sem það kýs að stinga peningunum í. "Þá hafa einnig verið greiddar 3% tímabundnar bætur úr almennu deildinni beint til útgerðar á sama stofn auk 1% lífeyrisframlags úr áhafnadeild til lífeyrissjóða sjómanna. Samtals eru því greiddar 8% bætur úr Aflatryggingasjóði í beinu hlutfalli við aflaverðmæti hvers skips" - og nú eru allir hættir að skilja. A.m.k. er ég hættur að skilja. Enn fremur: "Auk þessara greiðslna, sem tengdar eru fæðiskostnaði áhafna, greiðir áhafnadeildin eins og fyrr var getið 1%" o.s.frv. Þá greiða menn ekki verð fisksins heldur eru menn farnir að greiða launakostnað útgerðarinnar, þ.e. greiða sjómönnunum að hluta til kaup til þess að útgerðin þurfi ekki að greiða þeim kaup af því að útgerðin hefur ekki efni á því vegna þess að hún fær svo lítið verð fyrir fiskinn vegna þess að hún selur fiskinn mönnum sem hafa ekki efni á því að borga neitt fyrir hann vegna þess að þeir þurfa að greiða svo mikinn skatt! "Auk þessara greiðslna, sem tengdar eru fæðiskostnaði áhafna, greiðir áhafnadeildin eins og fyrr var getið" - og reyni nú einhver að spá í hvað áhafnadeildin er - "1% af aflaverðmæti til að standa straum af lífeyrisiðgjöldum sjómanna. Þetta var ákveðið í tengslum við kjarasamninga á s.l. vetri." Þetta var allt saman ákveðið 1. október meira og minna. Nú kemur sjútvrh. og heimtar ekki bara að við skiljum þessa hluti, heldur að við samþykkjum þá sem allra fyrst vegna þess að annars fer allt í klúður. Ég verð að viðurkenna að ég get alveg tekið undir það með sjútvrh. að sjálfsagt mun verða erfitt að breyta þessu með vitrænum hætti. Aftur á móti get ég ekki tekið undir að ekki sé hægt að breyta þessu skjótt og örugglega með því að láta þá menn, sem hér eru að versla, í friði.



Virðulegur forseti. Hv. þm. Stefán Benediktsson komst að þeirri niðurstöðu að það væri ekkert vit í því sem hann hefði sjálfur ekki hundsvit á. Það er út af fyrir sig mjög merkileg niðurstaða að mínu mati. Ég er hins vegar á því að menn ættu almennt að hafa þann sið að vera ekki dómharðir í máli eftir að hafa lýst því yfir að hafa ekki hundsvit á því. Þó að það sé gott að vera hógvær, eins og ég veit að hv. þm. á kyn til úr Öræfum, fannst mér óþarfi af honum að lýsa því yfir á eftir að það væri ekkert vit í málinu. Auðvitað er hér um að ræða umdeilanlegt mál. Það er að því stefnt að draga úr því sjóðakerfi sem er í sjávarútveginum. Og það hefur verið dregið úr því. M.a. var Olíusjóður lagður niður og ýmislegt fleira hefur verið gert. Hér er um verulegar greiðslur að ræða. Útgjöld verðjöfnunardeildar ganga m.a. til þess að borga 6% uppbót á flestar tegundir botnfisks nema karfa sem hefur 14% uppbót og ufsi hefur 25% uppbót. Ýsa hefur ekki neina uppbót. Þegar verð á ufsa féll mjög verulega og virtist vera að þær veiðar mundu leggjast af var ákveðið í fiskverðssamningum að auka uppbótina á ufsann. Ég minni t.d. á mikil vandamál sem komu upp í Vestmannaeyjum og á fleiri stöðum. Það getur verið mjög afsakanlegt í mörgum tilvikum að grípa til slíkra ráðstafana til þess að veiðar leggist ekki af og viðhalda mörkuðum og þar með að skattleggja aðrar tegundir. Ég minni á að hér koma ekki peningar til úr ríkissjóði. Hér er um innbyrðis millifærslur að ræða innan sjávarútvegsins. Aðilar innan sjávarútvegsins eru og hafa verið að vinna að því að draga úr þessum millifærslum. Það sem ég átti fyrst og fremst við er að þessu verður ekki breytt með vitrænum hætti í einu vetfangi einfaldlega vegna þess að ég teldi óskynsamlegt að gera það án samstarfs við þá aðila í sjávarútveginum sem skapa þessi verðmæti. Hér er ekki verið að eyða peningum skattborgaranna, eins og hv. þm. lét í skína. Þegar virðisaukaskattskerfið verður tekið upp mun þetta gerast sjálfkrafa, en til þess að við búum við sambærilega samkeppnisstöðu og löndin í kringum okkar, sem eru með virðisaukaskatt, er nauðsynlegt að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt. Ég minni á að t.d. Norðmenn, Færeyingar og fleiri af okkar nágrannaþjóðum eru með styrki í sjávarútvegi sem mundu jafngilda því að við notuðum 1/4 hluta fjárlaga til slíkra hluta og allir vita hvað það skekkir okkar samkeppnisstöðu. Þetta mál er sem sagt til endurskoðunar og sú endurskoðun hefur tekið lengri tíma en ég hefði viljað og ýmsir aðrir, en ég ítreka að það er minn vilji að henni ljúki á þessu ári og þegar virðisaukaskattskerfið verður tekið upp hverfi þessar greiðslur með öllu. En til þess að það gefi orðið þurfa sjómenn og útvegsmenn að koma sér saman um tekjuskiptingu í sjávarútveginum sín í milli.



Virðulegi forseti. Út af því að hér sé ekki um fjármuni skattborgara að ræða vildi ég aðeins hafa nokkra hluti á hreinu. Það er að vísu satt að ef þú tekur skatt af aðila sem er í einhverri framleiðslu og afhendir hann öðrum aðila innan sömu framleiðslugreinar er alveg hægt að halda því fram að hér hafi bara verið færðir fjármunir milli aðila í sömu atvinnugrein. En til þess er náttúrlega kostað þó nokkurri fyrirhöfn að gera slíkt og það þarf enginn að segja manni að ekki kosti neitt að standa í þeim umsvifum sem það er að fylgjast með öllum þessum prósentum sem er verið að dreifa niður hingað og þangað með ýmiss konar hætti og á ýmiss konar tímabilum og á sumt og á sumt ekki, þannig að þó að hér sé, í orði kveðnu, um innbyrðis tilfærslur innan sjávarútvegs að ræða er það allt annar aðili heldur en þeir sem að því stendur og hann dregur örugglega þó nokkuð til sín af tilkostnaði. Sú gamla grundvallarhugmynd, sem menn byrjuðu að ræða og reyndu að koma á þ.e. að viðskiptaaðilar í sjávarútvegi kæmu sér upp verðjöfnunarsjóði, er bara samningsatriði þeirra á milli og þeirra síðan að fjalla um það hvernig þeir nota hann eða beita honum. Ég er fyrst og fremst að gagnrýna afskipti ríkisvaldsins og afskipti ríkisvaldsins með þeim hætti sem hér opinberast, eins og hæstv. sjútvrh. var að nokkru leyti sammála, að er mjög flókinn og viðamikill og nauðsynlegt að afnema.



Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. hefur haft þetta mál til meðferðar í nokkurn tíma. Það ber að viðurkenna að málið reyndist nokkuð vandmeðfarið í nefndinni af ýmsum ástæðum. Eins og hv. alþm. vita er ekki svo langt síðan umræddur sjúkdómur sem fyrirhugað er að fella undir lögin um varnir gegn kynsjúkdómum, þ.e. ónæmistæring, kom upp. Ég ætla ekki að fara að tíunda í smáatriðum þær aðgerðir sem þegar eru hafnar hér á landi. Frá því hefur þegar verið greint í þessari hv. deild og raunar miklu víðar, m.a. í fjölmiðlum. Það fór svo að nefndin varð ekki einhuga um afgreiðslu þessa máls. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt en með breytingum þó, sem ábendingar komu um til nefndarinnar, en minni hlutinn skilar séráliti. Allmargir aðilar komu til viðræðna við nefndina um þetta mál: Frá landlæknisembættinu Ólafur Ólafsson landlæknir og Guðjón Magnússon aðstoðarlandlæknir, frá heilbrrn. Páll Sigurðsson ráðuneytisstjóri. Helgi Valdimarsson prófessor, sérfræðingur í ónæmisfræði sem jafnframt stýrir nefnd sem sett hefur verið á laggirnar á vegum Landspítalans og Borgarspítalans og hefur með varnir gegn ónæmistæringu að gera. Haraldur Briem, sem situr í sömu nefnd, kom einnig til viðræðna við nefndina og Guðni Baldursson. Samstarfsnefnd Landspítalans og Borgarspítalans sem hefur haft með þessi mál að gera, eins og ég greindi frá, sendi jafnframt umsögn um þetta frv., annars vegar nefndin sem heild að einum aðila undanskildum, sem síðar sendi sérálit ásamt öðrum sem hafði fylgt meirihlutaáliti nefndarinnar. Ég vil þessu næst víkja aðeins að þeim viðhorfum sem fram komu af hálfu samstarfsnefndarinnar. Segja má að inntak umsagnar hennar um þetta mál hafi verið á þá lund að eindregið er varað við því að ónæmistæring verði sett undir umrædd lög án þess að þeim verði breytt að öðru leyti, þ.e. þeir lögðu áherslu á að skráningarákvæðum laga um varnir gegn kynsjúkdómum yrði breytt og sömuleiðis að refsiákvæðum laganna yrði breytt. Samstarfsnefndin telur að ef ónæmistæring verði felld undir þessi lög geti það hugsanlega fælt smitaða einstaklinga frá því að leita læknis. Ég tek þó fram að samstarfsnefndin er einhuga um að ónæmistæring verði flokkuð til kynsjúkdóma og um það út af fyrir sig stendur engin deila, um það eru ekki skiptar skoðanir. Samstarfsnefndin leggur áherslu á að þær skipulögðu aðgerðir sem þegar eru hafnar varðandi ónæmistæringu verði reyndar enn frekar án þess að til komi lagasetning. Þeir benda á að það sé svo skammur tími liðinn síðan umræddar aðgerðir hófust að nægileg reynsla sé ekki fengin enn þá. Þetta varðar almennt þá umsögn sem samstarfsnefnd Borgarspítalans og Landspítalans gaf sameiginlega með þeirri undantekningu sem ég gat um áðan. Ég endurtek að þeir álíta að ekki sé heppilegt á þessu stigi - ég endurtek: á þessu stigi - að fella viðkomandi sjúkdóm undir umrædd lög. Sú umsögn sem barst heilbr.- og trn., þ.e. sérálit Haralds Briem og Sigurðar Guðmundssonar, hnígur raunar mjög í sömu átt. Þó verður að segja að meiri munur sé en aðeins blæbrigðamunur á þessum umsögnum. Þá er ég með í huga sérálit nefndra aðila. Þar er sem sagt lögð allrík áhersla á það að skráningarákvæðum og refsiákvæðum laga um varnir gegn kynsjúkdómum verði breytt. Hins vegar hafa þeir ekki uppi varnaðarorð um það að á þessu stigi verði viðkomandi sjúkdómur felldur undir lög um varnir gegn kynsjúkdómum. Það er, eins og fram kemur, tillaga meiri hluta nefndarinnar að þetta mál nái fram að ganga nú. Það urðu, eins og ég gat um áðan, allmiklar og nokkuð langar umræður um þetta í nefndinni og eftir sat jú fyrst og fremst þetta, hvort breyta skyldi ákvæðum um skráningu og refsiákvæðum laganna, laga um varnir gegn kynsjúkdómum. Ég vil geta þess að í þeim umræðum komu upp hugmyndir um það að hafa sérstaka skráningu, eða sérákvæði um skráningu, vegna þessa sjúkdóms. Þá hefðu orðið í lögunum tvenns konar skráningarreglur. Ég held þó að jafnvel allir nefndarmenn hafi vísað þessari hugmynd á bug að lokum. Það skal tekið fram að vegna þeirra skráningarákvæða sem eru í lögum um varnir gegn kynsjúkdómum hafa engin vandkvæði komið fram eftir því sem okkur er tjáð í heilbr.- og trn. Almennt séð er rétt að taka fram að skráning er ekki síður öryggisatriði fyrir heilbrigðiskerfið, m.a. með hliðsjón af hagsmunum hinna heilbrigðu. Sumir vilja enn fremur benda á að allnokkur leyndarvernd sé fólgin í því að fleiri sjúkdómar falla undir sams konar skráningarákvæði. Varðandi refsiákvæði vil ég taka það fram að þau eru almenn líkt og í öðrum lögum. Umræddum refsiákvæðum hefur lítið ef nokkuð verið beitt og ekki er óeðlilegt að menn velti því fyrir sér hvort ástæða sé til að hafa mildari refsiákvæði eða jafnvel engin refsiákvæði þegar um hættumeiri sjúkdóm er að ræða en nú þegar eru nefndir í umræddum lögum. En hvaða atriði eru það sem meiri hluti heilbr.- og trn. m.a. færir fram sem rök fyrir því að breyta ekki lögunum að öðru leyti en lagt hefur verið til? Það hefur ekkert farið á milli mála að heilbrigðisyfirvöld leggja mjög mikla áherslu á þetta mál í heild og benda á, eins og ég gerði raunar áðan, að núverandi skráningarákvæði hafa ekki orðið til vandkvæða. Í heild má segja að heilbrigðisyfirvöld telji sig þurfa þann lagagrunn sem hér er lagður til svo að þau geti fengist við þessi mál, að þessi mál verði ekki öll í lausu lofti. Núverandi skráningarákvæði í lögunum eru þess eðlis að þar er að sjálfsögðu gert ráð fyrir nafnleynd. Það er mjög mikilvægt að dómi heilbrigðisyfirvalda að skráning sé óyggjandi trygg hjá landlæknisembættinu. Lögin kveða enn fremur á um sérfræðilega læknishjálp og kostnað vegna hennar. Það eru í lögunum ákvæði sem beita má gegn sýktum einstaklingum m.a. til þess að þeir leiti læknis. Almennt er talið að núverandi kynsjúkdómalög hafi dugað nokkuð vel. Meiri hluti nefndarinnar flytur brtt. við frv. Þar er fyrst til að nefna að samkvæmt ábendingum gerir nefndin tillögu um skýrari uppröðun þeirra sjúkdóma og sýkinga sem getið er í lögum um varnir gegn kynsjúkdómum. Þar er einkum og sér í lagi vikið að chlamydiae-sýkingum, þ.e. að allar sjúkdómsmyndir en ekki aðeins þvagrásarbólga séu greinilega upp taldar í þessu sambandi. Um þetta er ástæðulaust að hafa fleiri orð, en nefndinni hefur borist nýtt bréf frá samstarfsnefnd Landspítalans og Borgarspítalans um varnir gegn kynsjúkdómum. Í því bréfi eru áréttuð þau viðhorf sem ævinlega hafa komið fram frá þessum aðilum varðandi skráningarákvæði og hegningarákvæði laganna. Þar er lagt til af þeirra hálfu varðandi hegningarákvæðin að þau verði bókstaflega felld niður. Nú bið ég menn að athuga að undir þessi lög flokkast fleiri sjúkdómar og eru menn þá að leggja hér til að um þá sjúkdóma gildi ekki hegningarákvæði. Og þeir ítreka viðhorf sín og tillögur varðandi skráningarákvæðin. Ég hef áður vikið að þeim og ætla ekki að gera það frekar. Það atriði, sem samstarfsnefndin bendir á í sínu bréfi, sem stílað er 9.12.1985, og er fyrst af áherslupunktum umræddrar nefndar í bréfinu, varðar heitið á þessum sjúkdómi. Ég vil, með leyfi forseta, lesa það sem þar stendur: "Miðað verði í 1. gr. laganna við smitun á HTLV3-veirunni fremur en alnæmi sem einungis á við þann hluta smitbera sem fengið hafa verulega ónæmisbilun af völdum veirunnar. Í stað alnæmis í fyrirliggjandi frv. þarf því að koma "smitun af HTLV3-veiru"." Heilbr.- og trn. skaut á fundi núna rétt fyrir þingfund og ræddi þetta mál og meiri hluti nefndarinnar leggur til að farið verði að þessum ráðleggingum samstarfsnefndarinnar, þ.e. að í stað þess heitis sem er í frv., "alnæmi", komi "smitun af HTLV3-veiru". Þessarar brtt. er að vísu ekki getið í dagskrá en þetta er brtt. við brtt. og mun hún þá væntanlega koma til atkvæða við þessa 2. umr. málsins. Ég tek fram að um þetta atriði hefur verið haft samband og samráð við landlækni. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri. Ég taldi mér skylt að gera í grófustu dráttum grein fyrir því hvernig umfjöllun hefði átt sér stað í nefndinni. Segja má að mikill hluti umræðunnar hafi farið í það að menn velta fyrir sér hvort þessi lagasetning hafi hugsanlega í för með sér að - ekki síst áhættuhópar - þeir verði áfram "í felum", eins og það er kallað, en þá hlýtur maður að leiða hugann að því af hverju áhættuhópar, sem svo eru kallaðir, eru í felum. Eru það ekki fyrst og fremst fordómar sem ríkja úti í samfélaginu sem valda því? Það hefur margsinnis verið að því vikið að það væri fremur ástæða til þess en hitt að yfir öllu þessu hvíldi meiri leyndarhjúpur. Einhvern veginn held ég að fordómar verði síður kveðnir niður með því að sveipa allt og allt, eftir atvikum stór eða smá vandamál í samfélaginu, einhverjum leyndarhjúp. Einstaklingar og þjóðin sem heild kemst ekki hjá því að mæta þeim vandamálum sem óhjákvæmileg eru og menn verða að taka saman höndum um að leysa þau. Ég held að menn nái betri árangri í viðureign við þau ef þeir horfa hispurslaust framan í vandamálin en sveipa þau ekki of miklum og þykkum leyndarhjúp.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 1. minni hl. heilbr.- og trn. varðandi þetta mál. Ég skal reyna að fara eins fljótt yfir sögu og unnt er í þessu efni. Ég held að frumskilyrði árangurs felist í því að við skoðum þetta mál allt sem hlutlægast og fordómalausast, að við vinnum að því í heild á þann veg að við gerum málinu gagn, gerum ekkert sem teflt gæti í tvísýnu því átaki sem þarf að vinna einhuga að. Ég skal því forðast að efna til deilna um þau efnisatriði sem við gátum ekki orðið einhuga um heldur aðeins gera á eins hlutlausan hátt og unnt er grein fyrir áliti mínu, efasemdum og rökum fyrir þeim. Það er rétt að þetta mál hefur verið alllengi til umfjöllunar í nefnd enda ekki að ástæðulausu. Málið er viðkvæmt. Færustu aðilar, og þar á ég við læknastéttina alveg sérstaklega, eru hér ekki á einu máli. Við skulum einnig gæta þess að í öðrum þjóðlöndum okkur nálægum er heldur ekki eins tekið á þessum málum, þannig að í þessu er ekkert sjálfgefið, ekkert sjálfsagt. Ég hef viljað skoða þetta mál út frá því sjónarmiði einu hvað helst mætti hér til heilla verða, hvort þetta væri árangursrík leið að því marki að ná betur valdi á forvörnum og öðru starfi í kringum þennan vágest. Niðurstaðan kemur fram í nefndaráliti frá mér þar sem ég treystist ekki til að styðja frv. óbreytt á þessu stigi. Ég hef ekki látið sannfærast um það að gagnsemi þessarar lagasetningar verði meiri en hugsanleg skaðsemi eða fæling ýmissa hópa af laganna völdum. Ég ætla, eins og ég sagði áðan, ekki að hafa uppi langt mál. Ég hygg að við séum öll sammála um að einskis megi láta ófreistað að ná sem bestum tökum á þessu máli öllu, á sjúkdómi þessum í heild sinni, og það munum við áreiðanlega öll áfram gera þó við séum ekki hér samferða við afgreiðslu þessa máls. Um leið og ég vitna í nál. mitt, sem ég legg fram í þessu máli, bendi ég á það að með því er fskj. frá samstarfsnefnd Landspítala og Borgarspítala um varnir gegn alnæmi sem hv. formaður nefndarinnar hefur gert hér allmikil og góð skil. Ég ætla, með leyfi virðulegs forseta, að lesa þetta nál. Það er stutt: "Nefndin hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt en undirritaður telur að betur þurfi að huga að ýmsu áður en til afgreiðslu kemur og vísar í því efni alveg sérstaklega til álits samstarfsnefndar Landspítala og Borgarspítala um varnir gegn alnæmi sem birt er hér sem fylgiskjal. Undirritaður leggur megináherslu á virkar aðgerðir gegn þessum sjúkdómi og útbreiðslu hans en er ekki sannfærður um að lagasetning af þessu tagi sé brýnust alls í þessu efni. Rannsóknaraðstöðu alla þarf að stórbæta og að því mun unnið. Upplýsingaflæði þarf að auka mjög, svo og alla fræðslu tengda þessum sjúkdómi. Heilsugæslu okkar þarf að efla sem allra best til að takast á við þetta válega vandamál og virkja heilbrigðisstéttir okkar, svo og alla aðra, á þann veg að sem best takist að sporna hér á móti. Huga þarf að heildarendurskoðun laga um bráða smitsjúkdóma og fella þau inn í heildstæða löggjöf í takt við nútímaviðhorf og aðstæður. Allt þetta er unnt að gera þó að þetta frv. verði ekki samþykkt og í ljósi viðvarana í álifi samstarfsnefndarinnar treystir undirritaður sér ekki til að styðja frv. á þessu stigi málsins." Í bréfi samstarfsnefndarinnar, sem okkur barst allsnemma í okkar nefndarstarfi, og sem ég óskaði sérstaklega eftir að við fengjum álit frá, segir svo, með leyfi virðulegs forseta: "Samstarfsnefndin varar eindregið við því að ónæmistæring verði á þessu stigi sett undir ákvæði umræddra laga án þess að þeim verði breytt að öðru leyti. Þótt eðlilegt sé að skilgreina ónæmistæringu læknisfræðilega sem kynsjúkdóm vegna þess að smitun verður nær einvörðungu við kynmök eða blóðblöndun er þessi sýking að öðru leyti afgerandi frábrugðin þeim sem nú falla undir kynsjúkdómalögin. Aðrir kynsjúkdómar hafa venjulega í för með sér einkenni sem reka sjúklingana á fund lækna og þá er í langflestum tilfellum hægt að lækna þannig að sjúklingurinn og þeir, sem hann hefur haft kynmök við, hætta að vera smitberar. Hins vegar eru 90% þeirra, sem smitast hafa af ónæmistæringarveirunni, einkennalausir og þessum sjúklingum stendur ekki til boða nein lækning sem kemur í veg fyrir að þeir smiti aðra. Eins og málin standa í dag er erfitt að sjá hvernig ákvæði laga um kynsjúkdómavarnir geti stuðlað að takmörkun á útbreiðslu ónæmistæringar. Hins vegar eru verulegar líkur á því að þau geti fælt smitaða einstaklinga frá því að leita læknis. Í flestum tilvikum mun það verða ábyrgðartilfinning en ekki lagaákvæði sem mun ráða úrslitum um það hvort hlutaðeigandi gefa sig fram. Þó þyrftu að vera til lagaákvæði í þessu sambandi sem taka sérstaklega til þeirra er hafa takmarkaða dómgreind eða skerta ábyrgðartilfinningu vegna persónuleikagalla eða langvarandi neyslu vímuefna. Eina raunhæfa aðgerðin á þessu stigi til að takmarka útbreiðslu veirunnar er að finna sem flesta þá einstaklinga, sem þegar hafa smitast, og hjálpa þeim með öllum tiltækum ráðum til að forðast að smita aðra. Skipulagðar aðgerðir í þessa átt hafa nýlega hafist hér á landi og er mikilvægt að tími gefist til þess að meta hvernig þær reynast. Einstaklingum, sem óttast að þeir hafi smitast, er gefinn kostur á upplýsingum og rannsókn og hefur verið mikil ásókn í þessa þjónustu. Það er eindregin skoðun þeirra, sem hafa annast þessa þjónustu, að það muni geta torveldað varnarráðstafanir gegn ónæmistæringu ef sjúkdómurinn verður á þessu stigi settur undir kynsjúkdómalögin eins og þau eru nú. Tæknileg atriði, eins og greiðslu á kostnaði vegna þessarar þjónustu og skráningu sýktra, ætti að vera auðvelt að leysa á annan hátt. Samstarfsnefndin leggur til að lög um farsóttir og varnir gegn kynsjúkdómum verði endurskoðuð og m.a. rýmkuð þannig að heilbrigðisyfirvöld geti gripið til aðgerða með reglugerðarsetningu eftir því sem við á hverju sinni. Virðingarfyllst, f.h. samstarfsnefndar Landspítala og Borgarspítala um varnir gegn ónæmistæringu, Helgi Valdimarsson." Það skal tekið fram alveg sérstaklega í þessu sambandi að í formála þessa bréfs, þar sem getið er um hvaða læknar eigi sæti í nefndinni, er greint frá því að Haraldur Briem muni skila séráliti en að öðru leyti séu allir nefndarmenn sammála um það sem ég hef nú lesið. Ég vil, vegna þess að ég minntist á sérálit Haralds Briem og að því var einnig vikið hér áðan af hv. formanni heilbr.- og trn., benda á álit eða grg., sem til heilbr.- og trn. barst frá tveim læknum, eins og hann gat um, í samstarfsnefndinni um varnir gegn alnæmi. Eftir að hafa rakið kosti og ókosti lagasetningar segja þeir svo, með leyfi virðulegs forseta: "Því er mikilvægt fyrir samfélagið að geta" - og þá tek ég skýrt fram og undirstrika- "í undantekningartilvikum beitt varnaraðgerðum gegn óábyrgum einstaklingum sem kunna að hegða sér þannig að almannaheill sé ógnað, t.d. eiturlyfjaneytendum sem sprauta sig og einstaklingum sem vísvitandi útbreiða sjúkdóminn. Enda þótt reynslan af lögunum um kynsjúkdómavarnir bendi ekki til þess að refsiákvæði laganna muni hafa veruleg áhrif í þá átt að fæla smitaða einstaklinga frá því að leita læknis er sú hætta fyrir hendi. Til þess að draga úr þessari hættu mætti orða refsiákvæði laganna þannig að fram kæmi að þeim yrði ekki beitt nema í ýtrustu neyð." Síðan segir: "Við leggjum einnig til að við skráningu sýktra einstaklinga verði notast við fæðingardag, mánuð og ár eða fæðingarmánuð og ár ásamt upphafsstöfum sjúklings en ekki fæðingarnúmer. Við erum þannig hlynntir því að alnæmi falli undir lög um varnir gegn kynsjúkdómum ef breytingar verða gerðar á refsiákvæðum laganna og tilhögun á auðkennum sjúklings við skráningu, eins og áður greinir." Þetta segir í áliti þeirra læknanna Haralds Briem og Sigurðar Guðmundssonar. Mér þykir það ekki mikið þó að ýmsar efasemdir komi upp í hugann þegar til þessa er vitnað. Og ég leyfi mér einnig að vitna í grein sem birtist í NT nú á laugardaginn eftir Guðna Baldursson, formann Samtakanna 78, þar sem hann varpar fram spurningunni: Ætla Íslendingar að gefast upp í baráttunni gegn ónæmistæringu? Ég ætla ekki að vitna mjög í þessa grein vegna þess að ég sé að hv. 2. minni hl. heilbr.- og trn. hefur tekið þetta upp sem nál. sitt í þskj. en get þó ekki stillt mig um það að fara yfir ákveðin atriði úr grein Guðna, með leyfi virðulegs forseta: "Ef úr verður að smitun af ónæmistæringarveiru falli undir lögin um varnir gegn kynsjúkdómum óbreytt verður Ísland eina landið í veröldinni þar sem skráning smitaðra verður með slíkum hætti sem þar er kveðið á um. Hvergi annars staðar hefur það hvarflað að heilbrigðisyfirvöldum að það væri ráð til þess að stemma stigu við útbreiðslu ónæmistæringar að setja lög um skráningu nafna og um refsingar. Þvert á móti leggja þau áherslu á það að skráning komi ekki til greina, einmitt vegna þess að þau vita að annars yrði svo lítils árangurs að vænta." Og síðan segir í lok greinar Guðna Baldurssonar: "Ávinningur af fyrirhugaðri lagabreytingu er enginn og er þó með henni fórnað öllum möguleikum til þess að vinna bug á útbreiðslu ónæmistæringar. Það sýnir ótrúlegan skort á því að menn skilji viðfangsefni það sem hér er að fást við ef menn telja mikilvægara að eiga á blaði nöfn þeirra sem lúta í lægra haldi fyrir sjúkdómnum en að vinna bráðnauðsynlegt forvarnarstarf til þess að hefta útbreiðslu hans og kenna smituðum að lifa með honum svo að hann valdi þeim og öðrum sem minnstum skaða." Ég fullyrði ekkert um það sem segir í þessari grein. En hér er fjallað um þessa lagasetningu m.a. og sér í lagi út frá einum stærsta áhættuhópnum. Ég tel þessa grein, hvað sem menn vilja segja um einstök efnisatriði hennar, allrar athygli verða og þess vegna hef ég vitnað til þessara lokaorða. Ég held nefnilega að þessi orð ættu að vera okkur tilefni ærinna umþenkinga því að ég óttast að í þeim sé meiri sannleikur fólginn en svo að við getum horft fram hjá honum nú. Þá vek ég sérstaka athygli á því, ég get ekki stillt mig um það, að í dag fengum við í heilbr.- og trn. bréf frá samstarfsnefnd Landspítala og Borgarspítala um varnir gegn ónæmistæringu, sem áréttar fyrri umsagnir varðandi þetta frv., þar sem allir nefndarmenn skrifa undir álit þar sem m.a. er talað um að ákvæðum um skráningu verði breytt þannig að einungis verði tilgreint kyn, fæðingarmánuður og ár smitaðra og í öðru lagi að hegningarákvæði laganna verði fellt niður. Og í lok þessa álits segir, með leyfi virðulegs forseta: "Við leggjum áherslu á að alnæmissmitun er afar flókið læknisfræðilegt vandamál sem hefur mun afdrifaríkari áhrif á líf þeirra er smitast heldur en þeir sjúkdómar sem nú falla undir lög um kynsjúkdóma." Undir þetta bréf skrifa Haraldur Briem, Helgi Valdimarsson, Jóhannes Bergsveinsson, Kristján Erlendsson, Sigurður Guðmundsson og Sigurður B. Þorsteinsson. Þeim sem hefur þótt nefndin taka sér góðan tíma bendi ég á að nú í dag er meiri hluti nefndarinnar að flytja veigamikla brtt., sem ég að sjálfsögðu styð í því formi, brtt. um 1. gr. þessa máls. Þar er hvorki meira né minna en verið að fjalla um og breyta skilgreiningu þess sjúkdóms sem við erum að setja lög um nú á lokaafgreiðsludegi þessa máls hér, væntanlega, í þessari hv. deild, samkvæmt ábendingum sem við höfum fengið frá þessari samstarfsnefnd. Ég held að þetta sýni það að nefndin hafi ekki tekið sér of langan tíma við meðferð þessa máls, að nú er verið - og þykir nauðsynlegt - af öllum nefndarmönnum að breyta skilgreiningu þess sjúkdóms sem verið er að setja lög um. En ég skal ekki efna til frekari deilna um þetta. Ég held að við eigum að forðast það svo sem við mögulega getum. Og í ljósi þessa hef ég svo sterkar efasemdir um þetta að í endanlegri mynd mun ég ekki geta greitt þessu frv. atkvæði.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. 2. minni hl. heilbr.- og trn. Það er nú fremur áhersluatriði að við skulum ekki standa saman, ég og frsm. 1. minni hl., að nál. fyrir 1. minni hl. því að ég heyrði á síðustu orðum hans að við erum alveg sammála um að geta ekki greitt þessu frv. okkar atkvæði, verði ekki gerð breyting á ákvæði þess um skráningu. Fyrst í stað vil ég undirstrika þau orð sem hv. þm. hafði síðast í sinni ræðu, að á síðasta afgreiðsludegi þessa máls skuli vera gerð svo veigamikil breyting að hefði þessi ábending ekki komið fram nú hefðum við verið að samþykkja að aðeins hefði þessi sjúkdómur verið skráður væri hann kominn á lokastig. Þetta er okkur virkilegt umhugsunarefni á hv. Alþingi að hér skuli vera þvílíkur "lapsus" í frv., m.a.s. eftir að meiri hl. nefndarinnar hefur samþykkt það út úr nefndinni, að hér er algjör meiningarmunur á, því að eins og heilbrigðisyfirvöld hefðu líkast til átt að vita áður en þau sömdu þetta frv. þá er alnæmi lokastig sjúkdómsins en smitun af HTLV3-veirunni er eingöngu smitun af veirunni og 90% af þeim einstaklingum sem fá þessa veiru eru algerlega einkennalausir. Hér er einnig um sjúkdóm að ræða sem ekki er hægt að líkja við aðra þá sjúkdóma sem falla undir umrædd lög. Það er því engin goðgá að hafa annars konar skráningu á þeim einstaklingum sem smitast af þessari veiru. Og ég undirstrika að það er aðalatriðið sem ber á milli þeirra einstaklinga sem eru málsvarar þess áhættuhóps sem mest varðar þetta mál og þeirra sérfræðinga sem vinna að málinu. Ég vonast því til þess að ráðuneytið og landlæknisembættið taki þetta mál enn einu sinni og endurskoði það. Sú er ástæðan fyrir því að ég legg ekki fram hér brtt. um skráningarákvæðið að ég vil síður að það verði fellt í þessari deild því að í Nd. gæti niðurstaðan orðið sú að þar væri rétt að málum staðið og ég vil ekki að nein aðgerð í þessari hv. deild komi í veg fyrir að menn komist að þeirri niðurstöðu. En lítum aðeins á skráningarákvæðið. Ég vil sérstaklega undirstrika það vegna þess að það er það viðkvæmasta í þessu máli og getur að dómi ýmissa manna fælt menn mest frá að láta rannsaka sig. Menn vilja ekki hafa sitt fæðingarnúmer í skráningunni. Hjá landlæknisembættinu er sérskrá yfir hvern sjúkdóm. Það er t.d. sérstök skrá yfir þá menn sem eru með sýfilis eða hvern þann kynsjúkdóm sem fellur undir þessi lög. Þar með fellur niðursú ábending, sem kom fram m.a.s. hjá hv. frsm. meiri hlutans, að með því að gera annars konar skrá fyrir ónæmistæringu væri verið að benda sérstaklega á þá einstaklinga vegna þess að það væri ekki sama regla höfð á skráningunni. Það er nú þegar til sérstök skrá og flokkuð eftir sjúkdómum. Hvað er það þá sem kemur í veg fyrir að upphafsstafir læknis séu í stað upphafsstafa mannsins? Hvað er það sem kemur í veg fyrir að það sé ekki fæðingarnúmerið? Það sé nóg að hafa fæðingarár og kyn? Og fæðingarmánuð jafnvel vilja sumir en aðrir nefna að það væri nóg að hafa fæðingarár og kyn því að hjá landlæknisembættinu er fyrst og fremst verið að fylgjast með fjölda þeirra einstaklinga sem hafa smitast en ekki hverjir mennirnir eru. Það ætti að vera nóg að sérhver læknir sem hefur með sjúklinginn að gera sé með þessar upplýsingar. Ég tel að það verði engum til góðs að við séum að fæla frá þá einstaklinga sem hugsanlega kæmu til rannsóknar hér á landi, að við séum jafnvel að leggja stein í götu þeirra rannsókna sem þegar eru hafnar hér með því að skera okkur úr öllum þeim þjóðum sem nú eru að fjalla um þetta mál. Svíar eru þeir einu sem nú þegar eru búnir að setja þetta undir lög um kynsjúkdóma. En þeir breyttu sínum skráningarákvæðum. Ég fæ ekki séð að hér á landi séum við það sérstök að neinu leyti að við eigum ekki nákvæmlega það sama á hættu og annars staðar, að þetta ákvæði hafi fælingu í för með sér. Og ég tel þetta miklu veigameira en varðandi hegningarákvæðin því að þau eru fremur almenn í lögunum. Þó væri alveg hægt að athuga þann möguleika hvort þar þyrfti orðalagsbreytingu. En þetta er meginatriði. Hv. síðasti ræðumaður vitnaði í grein eftir Guðna Baldursson sem er fylgiskjal með mínu nefndaráliti. Ég held einmitt að fram komi í þeirri grein að hér er um mjög viðkvæmt mál að ræða. Allan þann tíma sem þetta var til meðferðar í nefndinni, og þótti sumum nóg um þann tíma, voru allir nm. sammála um að hafa ekki hátt um þetta mál, fara ekki með það í fjölmiðla. Ég vil sérstaklega undirstrika að Guðni Baldursson setti sína grein ekki í fjölmiðla fyrr en búið var að afgreiða málið úr heilbr.- og trn. og það var með fullri vitund þeirra lækna sem hafa starfað að rannsóknum á þessum sjúkdómi. Guðni hefur bent á að þessi lagasetning muni vinna gegn tilgangi sínum. Ég held að það beri að undirstrika. Ég vil jafnframt taka fram að ég ætla ekki að fara að lesa upp eða koma á framfæri mörgum af þeim upplýsingum sem borist hafa nefndinni. Mér finnst margt af því mjög fróðlegt en ég held að við þurfum að horfa fyrst og fremst á það að fræðslu þarf til þess að fólk, almenningur í landinu, hræðist ekki þennan sjúkdóm. Það er agalegt til þess að vita að menn skuli hræðast jafnvel skiptimiða í strætisvögnum vegna vanþekkingar á hvernig þessi sjúkdómur smitast, að menn skuli jafnvel ekki þora að fara í sundlaugar vegna hræðslu við að smitast af þessum sjúkdómi. Þetta stafar eingöngu af vankunnáttu. Ég held að okkur beri að leggja megináherslu á að fræða almenning í landinu og setja þannig lög að þau fæli ekki þá einstaklinga sem eiga það á hættu að hafa komist í snertingu við umrædda veiru frá því að leita læknis. Ég held að við verðum að undirstrika það hér og nú að heilbrigðisyfirvöld hafa mjög mikið á samviskunni og hv. þm., sem samþykkja þessi lög óbreytt, hafa mjög mikið á samviskunni ef okkur mistekst í baráttunni gegn þessum sjúkdómi.



Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að segja fáein orð um það viðkvæma mál sem hér er á ferðinni. Ég tók til máls við 1. umr. þess en á hins vegar ekki sæti í hv. heilbr.- og trn. og hef því ekki getað fylgst með málinu þar. Ég vil þó taka það skýrt fram að formaður hv. heilbr.- og trn. hefur boðið mér sæti í nefndinni til að fylgjast með þessu máli og ég harma það að sökum anna hef ég ekki getað bætt þeim nefndarstörfum ofan á önnur nefndarstörf sem ég hef með höndum hér í þinginu. M.a. þess vegna rak mig í rogastans þegar ég sá hér í upphafi deildarfundar áðan það fskj. sem er prentað með nál. á þskj. 201 og undirritað er af Helga Valdimarssyni prófessor, fyrir hönd samstarfsnefndar Landspítala og Borgarspítala um varnir gegn ónæmistæringu. Við 1. umr. þessa máls spurði ég hæstv. heilbr.- og trmrh. að því hvort samstarfsnefnd þessi hefði verið höfð með í ráðum þegar þetta frv. var samið. Svaraði hún því þá játandi. Hins vegar kemur annað fram í nál. samstarfsnefndarinnar og nú vitna ég til álitsins, með leyfi forseta: "Samstarfsnefndin varar eindregið við því að ónæmistæring verði á þessu stigi sett undir ákvæði umræddra laga án þess að þeim verði breytt að öðru leyti." Þannig er ljóst að þessi nefnd hefur varla verið höfð með í ráðum þegar frv. var samið. Það sem er þó einkum umhugsunarvert í þessu sambandi eru þau mörgu rök sem fram koma í þessu fskj. nefndarálitsins gegn því að hafa þau lög, sem hér um ræðir, á þann veg sem lagt er til í frv. Ef ég má vitna af handahófi í þetta fylgiskjal, sem hv. þm. Helgi Seljan las reyndar í heild sinni áðan, stendur þar, með leyfi forseta: "Eins og málin standa í dag er erfitt að sjá hvernig ákvæði laga um kynsjúkdómavarnir geti stuðlað að takmörkun á útbreiðslu ónæmistæringar. Hins vegar eru verulegar líkur á því að þau geti fælt smitaða einstaklinga frá því að leita læknis." Aðeins síðar segir: "Eina raunhæfa aðgerðin á þessu stigi til að takmarka útbreiðslu veirunnar er að finna sem flesta þá einstaklinga, sem þegar hafa smitast, og hjálpa þeim með öllum tiltækum ráðum." Enn fremur segir aðeins síðar: "Það er eindregin skoðun þeirra sem hafa annast þessa þjónustu að það muni geta torveldað varnarráðstafanir gegn ónæmistæringu ef sjúkdómurinn verður á þessu stigi settur undir kynsjúkdómalögin eins og þau eru nú." Það er mér mikið umhugsunarefni að þessum varnaðarorðum skuli meiri hl. hv. heilbr.- og trn. ekki hafa sinnt. Á hinn bóginn er það mér gleðiefni að hér birtist í upphafi þingfundar brtt. frá meiri hl. heilbr.- og trn. sem tekur tillit til tillögu sem gerð er í bréfi frá umræddum samstarfshópi til formanns nefndarinnar og dagsett er í dag. Það er sú brtt. sem er á þskj. 214. Þessi brtt. gjörbreytir því máli sem við erum hér að fást við þar sem, eins og segir í bréfi frá samstarfsnefndinni sem dagsett er í dag, frv. á einungis við um þann hluta smitbera sem fengið hafa verulega ónæmisbilun af völdum veirunnar. Mig langar til þess að biðja hv. formann heilbr.- og trn. Ed. að staðfesta hvort það sé ekki réttur skilningur hjá mér að á þann veg eigi það frv. sem hér er til umræðu, fyrst og fremst, og í raun eingöngu, við þá einstaklinga sem hafa sýnileg einkenni sjúkdómsins alnæmis. Sé svo er hér um mikla breytingu til bóta að ræða og ég mun hiklaust styðja þessa brtt. Önnur brtt., sem gerð er í þessu bréfi samstarfsnefndarinnar, er að ákvæðum um skráningu verði breytt í frv. þannig að einungis verði tilgreint kyn, fæðingarmánuður og ár smitaðra. Ég held að hér hljóti að vera um skynsamlega tillögu að ræða vegna þess að meginatriði forvarnarstarfs gegn þessum sjúkdómi er að ná til smitaðra einstaklinga. Þegar skráningin er á þann veg að auðveldlega má auðkenna hver maðurinn er, þá er málið orðið mjög erfitt viðfangs í okkar litla þjóðfélagi þar sem allir búa í nábýli hver við annan. Þar með er orðin hætta á því að stór hluti áhættuhópsins gefi sig ekki fram. Þar vil ég einkum nefna "bisexual" einstaklinga sem lifa t.d. því sem kallað er venjulegu fjölskyldulífi og kynlífi en stunda annars konar kynlíf utan þess. Það er hætt við því að þessi áhættuhópur komi ekki til rannsóknar ef ákvæði laganna eru á þann veg að auðveldlega megi auðkenna þá sem í hlut eiga, en eins og ég sagði áðan er það nauðsynlegt, eigi forvarnarstarfið að bera árangur. Hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir nefndi áðan að til greina kæmi að upphafsstafir læknis kæmu í skráningu í stað fæðingarnúmers og sýnist mér það álíka góð tillaga þar sem það tryggir einnig nafnleynd þess sem í hlut á sem er mikið nauðsynjamál í öllu forvarnarstarfi varðandi þennan sjúkdóm. Þriðja tillagan frá samstarfshópnum í bréfinu frá því í dag er sú að hegningarákvæði laganna verði fellt niður. Hv. formaður heilbr.- og trn. taldi það ógerlegt vegna þess að þá mundu hegningarákvæði falla niður um alla aðra sjúkdóma sem þessi lög ná til. Ég hef trú á að það sé tæknilega hægt að undanskilja þá sem smitast af HTLV3-veirunni í því efni. Ég vil einnig benda á að samkvæmt áliti lögfróðra manna, og vil ég þá nefna prófessor Jónatan Þórmundsson meðal annarra, nær 175. gr. hegningarlaganna til þess sem í frv. er verið að reyna að gera þannig að hegningarákvæði ættu að vera óþörf. 175. gr. hegningarlaganna hljóðar svo, með leyfi forseta: "Hver sem veldur hættu á því að næmur sjúkdómur komi upp eða berist út meðal manna með því að brjóta gegn lagafyrirmælum um varnir gegn næmum sjúkdómum eða varúðarreglum yfirvalda, sem þar að lúta, skal sæta varðhaldi eða fangelsi allt að þremur árum. Refsingin getur þó orðið fangelsi allt að sex árum ef um sjúkdóm er að ræða sem hið opinbera hefur gert sérstakar ráðstafanir til að hefta eða afstýra að berist hingað til lands." Ég er ekki að leggja mat á ákvæði þessara laga. Ég er aðeins að benda á að í lögum landsins er slíkt ákvæði og því má ætla að ónauðsynlegt sé að hafa það í þeim lögum sem hér um ræðir varðandi þann sjúkdóm sem hér er til umræðu. Ég tek þau rök gild sem birtast sem fylgiskjal með nál. á bls. 201. Þess vegna hefði ég helst viljað sjá þessu frv. vísað frá með rökstuddri dagskrá og hinkrað yrði enn um sinn eftir að setja lög um þessi mál þar til, eins og mælst er til í áðurgreindu fylgiskjali með nál. 1. minni hl. heilbr.- og trn., að tími hefur gefist til að meta hvernig skipulagðar aðgerðir í þessu efni hafa reynst og því hægt að setja löggjöf á grundvelli fenginnar reynslu. Ég tek aftur fram að ég tel brtt. á þskj. 214 til bóta. Ég mun greiða henni atkvæði mitt, en frv. mun ég ekki greiða atkvæði mitt.



Virðulegi forseti. Ég hafði í rauninni ekki ætlað mér að taka frekari þátt í þessari umræðu, en hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir beindi til mín spurningu varðandi 1. lið í tillögum samstarfsnefndar Landspítalans og Borgarspítalans. Það er tillaga sem kynnt var af þeirra hálfu í bréfi dags. 9. des. 1985. Ég vil, með leyfi virðulegs forseta, lesa aftur athugasemdina og ábendinguna um þetta atriði eins og hún kemur fram í umsögn nefndarinnar, en þar stendur: "Miðað verði í 1. gr. laganna við smitun af HTLV3-veirunni fremur en alnæmi sem einungis á við þann hluta smitbera sem fengið hafa verulega ónæmisbilun af völdum veirunnar." Í stað alnæmis í fyrirliggjandi frv. þarf því að koma, eins og hér stendur, smitun af HTLV3-veiru. Að minni hyggju felur tillagan í sér að hér sé átt við smitaða einstaklinga, þ. e. ákvæðin eru þrengri og skýrari með tilliti til nafngiftarinnar en var lagt til. Það er augljóst að heiti sjúkdómsins, eins og hann er skilgreindur í fyrirliggjandi frv., á við sjúkdóminn, samkvæmt orðabókaskýringum, á efra stigi en hér er lagt til að nafngiftin hljóði um. Mér finnst þetta koma nokkuð skýrt fram í bréfi nefndarinnar. Varðandi hugleiðingar hv. þm. Sigríðar Dúnu Kristmundsdóttur um hegningarákvæði laganna ætla ég ekki að hafa mörg orð. Hv. þm. vitnaði til þess sem ég hafði sagt, þ.e. að það væri erfiðleikum bundið að hafa tvenns konar hegningarákvæði, ef svo má segja, í sömu lögum. Jú, líklega er það rétt að ég hafi vikið að þessu, en ég vék jafnframt að því hvort ástæða er til að hafa mildari refsiákvæði eða jafnvel engin gagnvart fyrirbærum í samfélaginu sem eru þó alltént talin verulega hættumeiri en önnur atriði í umræddum lögum. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, virðulegi forseti.