Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér á að fara að greiða atkvæði um, frv. um biskupskosningar, er flutt af menntmn. Nd. samhljóða. Einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma við frv., og sama rétt hafa að sjálfsögðu allir hv. þm. í Nd. Við umr. um frv. í gær komu engar aths. fram, hvorki frá nm. né öðrum, sem gefa það til kynna að ástæða sé til að vísa frv. aftur til menntmn. Nd. Tel ég því að vísun þess þangað hafi engan tilgang og beri því að vísa frv. beint til 2. umr.



Fyrir liggur till. frá hæstv. fjmrh. um að málinu verði vísað til menntmn. Ég tel ástæðulaust annað en verða við því að bera þá till. upp. Það er ekkert sem mælir á móti því að málinu verði vísað þangað. Það eru til fordæmi fyrir hvor tveggju, að mál, sem nefnd hefur flutt, hafi gengið beint til 2. umr. án þess að vera vísað til nefndar og eins að hafa þann hátt á sem hér er lagður til.



Herra forseti. Menntmn. beggja deilda hafa fjallað efnislega um þetta mál og hafa reynst vera sammála um það. Af þeim ástæðum sé ég enga ástæðu til að vísa málinu til menntmn. Ég skil áhuga hæstv. fjmrh., en tel það algjörlega ástæðulaust.



Menn æfa sig nú aldrei of mikið í kristindómnum.



Herra forseti. Sjútvn. hv. deildar hefur fjallað um þetta mál á fundum sínum. Málið fjallar um Aflatryggingasjóð, áhafnadeild. Þarna er fjallað um fæðisgreiðslur til sjómanna. Meginbreytingarnar, sem gerðar eru á lögunum, eru um að færa meðferð þessa hluta laganna yfir í reglugerðir, því að það er þyngra að þurfa að lagfæra svo breytilega hluti í hvert sinn með lögum. Ég er með lögin frá 1971 í höndunum og fimm lagabreytingar við þau lög sem fjalla aðallega um þennan hluta þeirra. Það eitt ætti að vera nóg til að sýna mönnum að heppilegra er að hafa meðferð þessara mála í reglugerð. Stjórn Aflatryggingasjóðs á að semja reglugerð og leita umsagnar allra hlutaðeigandi þegar breytingar eru á ferðinni. Þarf raunar ekki að hafa um þetta mörg orð, svo kunnugt sem það er hv. þm. Nefndin fékk á sinn fund formann Aflatryggingasjóðs til þess að skýra málið. Hún stendur saman eins og fyrri daginn og leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um að hækka hámarksupphæð Fiskimálasjóðs til lánveitinga úr 2 millj. í 5 millj. kr. Stjórn sjóðsins er sammála um að geta sjóðsins og aðrar aðstæður leyfi að þessi upphæð verði hækkuð sem segir í frv. Nefndin hefur rætt málið á fundum sínum. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Halldór Blöndal og Páll Pétursson, en viðstaddir nm. voru sammála um að leggja til að frv. yrði samþykkt.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um það í stuttu máli að draga skuli frá fob-verðmæti saltsíldar, sem er framleidd á þessari haustvertíð, 15 600 kr. fyrir hverja 100 kg tunnu vegna umbúðakostnaðar og annars slíks kostnaðar. Sjútvn. hefur rætt þetta mál á fundum sínum og leggur til að frv. verði samþ. óbreytt. Það gildir um þetta mál, eins og öll þau þrjú sem hafa verið tekin fyrir núna, að tveir hv. þm. voru fjarstaddir afgreiðslu málsins, þeir Páll Pétursson og Halldór Blöndal. Nefndin leggur til að málið verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 34 18. febr. 1953, um verðjöfnun á olíu og bensíni. Verðjöfnun á olíu og bensíni var tekin upp hér á landi með lögum nr. 34 frá 18. febr. 1953, þ.e. þeim lögum sem gerð er tillaga um að breyta. Í byrjun náði hún til bensíns, gasolíu, svartolíu og ljósasteinolíu. Hélst svo til 1975, þegar flugvélabensin var tekið í verðjöfnun. Með þessu frv. er lagt til að flugsteinolíu verði bætt við. Ekki þótti ástæða til að taka flugsteinolíu með árið 1975 þegar flugvélabensín var tekið í verðjöfnun, þar sem engin notkun hennar var þá utan Reykjavíkursvæðisins. Nú hefur þetta breyst. Skiptir það litlu flugfélögin úti á landi nokkru máli að verðjöfnun verði tekin upp og því þótti sanngjarnt að flytja þetta frv. Rekstur og umsvif litlu flugfélaganna úti á landi hafa aukist verulega á undanförnum árum, bæði austan-, norðan- og vestanlands, og svo er komið að þau eru með starfsemi sem er alveg fastur og ómissandi liður í samgöngumálum þessara fjórðunga. Þess vegna varðar það miklu að hægt sé að reka þau með eðlilegum hætti. Sala flugsteinolíu 1979 var þannig, að tæplega 8% voru seld utan Reykjavíkur, en 92% í Reykjavík og Keflavík. Það sem af er þessu ári hafa rúmlega 9% verið seld úti á landi. Miðað við aðstæður í dag hefur verð jöfnun flugsteinolíu í för með sér um þriggja krónu hækkun á lítra í Reykjavík, en lækkun um nálægt 20 kr. á lítra úti á landi. Verðjöfnunin nær aðeins til þess magns sem selt er vegna innanlandsflugs. Að öðru leyti vísa ég til aths. við frv. Ég vil beina því til þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, að ein hlið málsins er nokkuð vandasöm í framkvæmd. Það er að tryggja að ekki verði um að ræða misnotkun þannig að menn hafi þetta eldsneyti til annarra nota en þeirra sem um er rætt í þessu frv. Það væri ástæða til þess fyrir n. að taka þetta atriði sérstaklega til athugunar þegar hún fjallar um málið. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál, sem er tiltölulega einfalt og skýrt, og óska þess að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja til breyt. á orkulögum frá 1967, nr. 58. Þetta er aðeins breyting við eina grein laganna, 72. gr., og legg ég til að hún orðist svo: „Ráðherra ákveður, að fengnum tillögum orkuráðs, vexti og önnur útlánakjör Orkusjóðs. Lán, sem veitt eru samkv. 4. tölul. 71. gr., skulu vera að fullu endurgreidd sjóðnum eigi síðar en fimmtán árum eftir að hafist er handa um framkvæmdir til hagnýtingar þess jarðhita sem fundist hefur við leitina. Náist enginn árangur við borun á tilteknu svæði fellur niður endurgreiðsluskylda lántaka samkv. 4. tölul. 71. gr.“ 2. gr. þessa frv. hljóðar þá svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Ég hef í örfáum orðum leyft mér í grg. að rökstyðja þessa breytingu og leyfi ég mér að lesa hana einnig: „Hér er lagt til að lánstími lána frá sjóðnum verði lengdur um tíu ár. Fimm ára lánstími, eins og nú er, gefur undir fæstum kringumstæðum kost á því að arðsemi framkvæmdarinnar greiði lánið. Hann er því of stuttur. Með þeirri stefnu í verðtryggingu útlána, sem fylgt er, hefur einnig verið talað um að lengja þurfi lánstíma útlána. Hér er reyndar um svo sjálfsagt mál að ræða að það ætti ekki að valda deilum. Segja má að með þessu sé lánstíminn samræmdur lánstíma annarra stofnlánasjóða“. Ég tel að hér sé um svo sjálfsagt mál að ræða að það eigi ekki að þurfa að eyða löngum tíma í að rökstyð ja það frekar. Hver og einn, sem kynnir sér lánsfjáráætlanir okkar Íslendinga á seinustu árum, ætti að vera sér meðvitandi um hve miklum fjármunum við höfum verið að verja til orkumála og hversu annt okkur er um að sá málaflokkur njóti þess forgangs sem honum ber í þeirri orkukreppu sem við erum í. Í ljósi þess og vissu um að þetta mál valdi ekki neinum deilum hér í þinginu ætla ég ekki að hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Ég skil vel þær ástæður sem liggja fyrir flutningi þessa frv. frá hv. 5. þm. Vestfj., en með því er lagt til að lánstími jarðhitaleitarlána, sem veitt eru úr Orkusjóði, verði lengdur úr 5 árum í 15 ár. Ég vil fara um þetta frv. nokkrum orðum, m.a. til glöggvunar fyrir þá n. sem ég tel eðlilegt að athugi þetta frv. nánar. Orkulög í núverandi mynd eru orðin 13 ára gömul og sýnir þetta atriði m.a. að lögin þurfa endurskoðunar við með hliðsjón af breyttum aðstæðum, m.a. á sviði jarðhitaleitar og jarðborana, og er nú að undirbúningi þess máls unnið á vegum iðnrn. M.a. starfar sérstakur vinnuhópur að athugun á málefnum Orkusjóðs undir forustu ráðuneytisstjórans. Í X. kafla orkulaga, um hlutverk Orkusjóðs, segir í 71. gr. 4. tölul., með leyfi hæstv. forseta: „Að veita einstaklingum og opinberum aðilum lán til leitar að jarðhita með jarðborunum og öðrum aðferðum.“ Fram að árinu 1975 var lánsupphæðin 40% af kostnaði, en árið 1975 ákvað þáv. iðnrh. að hækka þetta hlutfall í 60% og þar með var áhætta Orkusjóðs aukin, þar sem í 72. gr. laganna segir orðrétt. „Náist enginn árangur við borun á tilteknu svæði, fellur niður endurgreiðsluskylda lántaka samkv. 71. gr. 4. tölul.“ Framkvæmd þessara lánveitinga hefur verið þannig, að lán eru ekki veitt nema fyrir liggi meðmæli jarðhitadeildar Orkustofnunar til borunar á tilteknu svæði. Lánin eru fyrst og fremst hugsuð til þess að taka þátt í áhættu við jarðhitaleitina þar til nýtanlegur árangur næst. Þótt nokkrar holur hafi verið borðar á tilteknu svæði, sem ekki gáfu árangur, verða öll lán, sem veitt hafa verið til borunar þeirra, endurgreiðsluskyld 5 árum eftir að hafist er handa um að nýta árangur sem verða kann við framhald borunar á þessu sama svæði. Verulegur hluti þess fjármagns, sem til jarðhitaleitar er ætlað, hefur farið til að fjármagna boranir á svæðum sem þegar hafa verið tekin til vinnslu. Hér er ekki um áhættulán að ræða, þar sem lánin verða strax endurgreiðsluskyld, eins og segir orðrétt í 72. gr. laganna: „Skulu vera að fullu endurgreidd sjóðnum eigi síðar en fimm árum eftir að hafist er handa um framkvæmdir til hagnýtingar þess jarðhita, sem fundist hefur við leitina.“ Í rauninni henta þessi lán ekki til slíkra borana, þar sem um svo skamman lánstíma hefur verið að ræða, en um önnur lán hefur ekki verið að ræða í þessu skyni. Með hliðsjón af þessu, af því að stöðugt er verið að færa sig út á erfiðari jarðhitasvæði með boranir, kæmi til álita að hækka áhættuhlutfall Orkusjóðs, t.d. í 75%, með óbreyttum lánstíma, 5 árum, og tengja lánstíma þeirra lána sem ekki eru bundin áhættu, jafnframt því sem lánskjör væru endurskoðuð og færð til samræmis við kjör annarra fjárfestingarlánasjóða, en nú eru greiddir hæstu lögleyfðir fasteignalánavextir af þessum lánum. Framkvæmd útlána Orkusjóðs til jarðhitaleitar er þannig, að sérstakt lán er veitt til borunar hverrar borholu þótt hjá sama aðila sé og á sama svæði. Það kæmi ennfremur til álita að gera hverja borun að áhættuborun, þ.e. breyta þeirri framkvæmdareglu að öll lán verði endurgreiðsluskyld strax og nýting hefst á tilteknu svæði, þannig að endurgreiðsla komi þá aðeins til framkvæmda að árangur verði nýttur úr holu sem lánað hefur verið til. Þessu mætti raunar ná fram með því að fella niður orðin „á tilteknu svæði“ í setningunni í 72. gr. þar sem segir: „Náist enginn árangur við borun á tilteknu svæði, fellur niður endurgreiðsluskylda lántakanda samkv. 71. gr. 4. tölul.“ Álitamál er hvort rétt er að lengja lánstíma lána vegna jarðborana í 15 ár með hliðsjón af endingartíma borhola. Að áliti sérfræðinga er eðlilegt að afskrifa slíkar holur á 10 árum. Ég sá ástæðu til að láta þessi sjónarmið koma hér fram til þess að þau verði athuguð í n. sem væntanlega fær mál þetta til meðferðar. En í sambandi við jarðhitaleit og reyndar framkvæmdir, sem tengjast hitaveitumálum, er full ástæða til að endurskoða lánskjör til hinna einstöku framkvæmda, en þau eru misjöfn eftir því í hvaða sjóði er leitað. Er um þrjá sjóði að ræða sem veita lán í því skyni, þ.e. Lánasjóð sveitarfélaga, Orkusjóð og svo erlend lán, og það er býsna mikil mismunun, sem fram kemur í sambandi við þetta, eftir því úr hvaða sjóði einstakar veitur fá lán. En það, sem hér er um að ræða, snýst fyrst og fremst um jarðhitaleitina, jarðboranir, og ég met það við hv. flm. að hann hefur komið þessu máli hér á hreyfingu með tillögu þessari.



Herra forseti. Ég þakka ráðh. vinsamleg ummæli um þessa lagabreytingu. Ég er honum sammála um að það er margt annað í þessum lögum sem vissulega væri þess virði að taka til athugunar, hvort sem það verður gert af þessari nefnd eða ráðh. mun beita sér fyrir því, að um breyt. á þessum lögum almennt verði að ræða. - En ég vil leggja til að þessu máli verði vísað til 2. umr. og iðnn.