Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa tilkynningar um formennsku í eftirfarandi nefndum: Í umhvn.: Magnús Stefánsson formaður og Kristján Pálsson varaformaður. Í heilbr.- og trn.: Jónína Bjartmarz formaður og Lára Margrét Ragnarsdóttir varaformaður. Í menntmn.: Sigríður A. Þórðardóttir formaður og Ólafur Örn Haraldsson varaformaður. Í utanrmn.: Tómas Ingi Olrich formaður og Magnús Stefánsson varaformaður. Í allshn.: Þorgerður K. Gunnarsdóttir formaður og Jónína Bjartmarz varaformaður.

Borist hefur svohljóðandi bréf, dags. 8. okt. 2001. ,,Þar sem Lúðvík Bergvinsson, 6. þm. Suðurl., er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa og bréfs 1. varaþm. á lista Samfylkingarinnar í Suðurlandskjördæmi, Katrínar Andrésdóttur héraðsdýralæknis, að 2. varaþm. á listanum, Björgvin G. Sigurðsson framkvæmdastjóri, taki sæti hans á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Bryndís Hlöðversdóttir, formaður þingflokks Samfylkingarinnar.`` Hér er bréf frá Katrínu Andrésdóttur, dags. 8. okt. 2001 ,,Undirrituð tilkynnir hér með að vegna anna nú þegar hæst hóar í sláturtíð sé ég mér ekki fært að taka sæti á Alþingi nú á haustdögum 2001. Virðingarfyllst, Katrín Andrésdóttir.`` Björgvin G. Sigurðsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný. Þá hafa enn fremur borist þessi bréf: ,,4. okt. 2001. Þar sem ég get ekki af persónulegum ástæðum sótt þingfundi næstu tvær vikur óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 1. varaþm. á lista Samfylkingarinnar í Norðurl. e., Örlygur Hnefill Jónsson lögmaður, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Svanfríður Jónasdóttir, 4. þm. Norðurl. e.`` ,,Reykjavík, 8. okt. 2001. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa og bréfs 1. varaþm. á lista Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, Ólafíu Ingólfsdóttur, að 2. varaþm. á listanum, Ármann Höskuldsson forstöðumaður, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Guðni Ágústsson, 2. þm. Suðurl.`` ,,Selfossi, 7. okt. 2001. Herra forseti Alþingis, Halldór Blöndal. Sökum anna get ég ekki tekið sæti Guðna Ágústssonar ráðherra, 2. þm. Suðurl., á Alþingi. Þetta tilkynnist hér með. Virðingarfyllst, Ólafía Ingólfsdóttir, 1. varaþm. Framsfl. í Suðurl.`` Enn hefur mér borist bréf, dags. 8. okt. 2001. ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að varaþingmaður Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, Ólöf Guðný Valdimarsdóttir arkitekt, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Kristinn H. Gunnarsson, 3. þm. Vestf.`` Kjörbréf Ólafar Guðnýjar Valdimarsdóttur, Örlygs Hnefils Jónssonar og Ármanns Höskuldssonar hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt. En þar sem þau hafa eigi tekið sæti á Alþingi fyrr ber þeim að undirrita drengskaparheit.

Ólöf Guðný Valdimarsdóttir, Örlygur Hnefill Jónsson og Ármann Höskuldsson hafa undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Herra forseti. Það hafa orðið mikil tíðindi síðasta sólarhringinn eins og við vitum. Bandaríkjamenn og nokkrar aðrar þjóðir hafa gert loftárásir á Afganistan í því skyni að knýja stjórn talibana til þess að framselja ódæðismanninn Osama bin Laden. Nú er það svo að stríð eru alltaf ótíðindi. Enginn fagnar styrjöld og vitanlega eigum við öll þá ósk heitasta að sem minnst tjón hljótist meðal almennra borgara vegna þessara árása. En ég tel að í þeirri stöðu sem upp var komin hafi verið erfitt að komast hjá þeim. Heimurinn allur vill sjá Osama bin Laden og samtök hans dregin fyrir lög og dóm til að gjalda illverka sinna. Ég tel að það hefðu verið röng skilaboð til hryðjuverkasamtaka heimsins ef hann hefði komist upp með að sitja áfram í skjóli kúgunarstjórnar talibana og halda áfram að stjórna hryðjuverkum sínum þaðan. Aðdragandi átakanna og átökin sjálf í gær og í nótt hafa hins vegar þegar leitt til þess að milljónir Afgana eru komnar á flótta og ljóst er að alþjóðasamfélagið verður að gera allt sem í þess valdi stendur til að koma þeim til aðstoðar. Það hefur þegar verið upplýst í þessum sölum, herra forseti, að Íslendingar munu styrkja flóttamenn í Afganistan með fjárframlagi. Ég vildi spyrja hæstv. forsrh. hvort óskir um frekari aðstoð af hálfu Íslendinga hefðu borist frá alþjóðastofnunum í ljósi síðustu atburða og jafnframt hvort það hafi verið rætt í ríkisstjórninni að Íslendingar mundu í fyllingu tímans þegar átökin eru frá senda hjálparlið eða veita annars konar aðstoð við uppbyggingu í Afganistan.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrirspurnina og inngang hans að henni. Eins og kom fram hjá hv. þm. hefur ríkisstjórnin þegar lagt til hliðar 10 millj. kr. sem er hærra framlag en yfirleitt er ákveðið af ríkisstjórn utan fjárlaga til verkefna af þessu tagi. Oftast eru upphæðirnar 1--2 millj. kr. en að þessu sinni var ákveðið að leggja til hliðar 10 millj. kr. og óskað eftir því að Rauði krossinn hefði meðalgöngu um að koma þeim fjármunum til þess fólks sem búið hefur við hörmungar. Þetta var reyndar gert nokkru áður en loftárásir áttu sér stað. En menn vissu svo sem af því að að þeim kæmi. Það var sérstaklega tekið fram af hálfu hæstv. utanrrh. í ríkisstjórninni að við því mætti búast að til frekari aðgerða yrði gripið. Við höfum látið það í ljós við þá aðila sem við höfum rætt við --- nú síðast fyrir tíu mínútum átti ég samtal við sendiherra Bretlands sem kom með skilaboð frá forsætisráðherra Bretlands og lét ég þess getið að Íslendingar teldu að þeir ættu með tvennum hætti að koma að málinu, annars vegar með því að taka þátt í alþjóðlegri hjálp og hins vegar þegar að lokaniðurstöðum kæmi að eiga þá þátt í því að binda endahnútinn frekar um friðinn en ófriðinn.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir skýr svör. Ég skil svör hans þannig að þegar þessi átök verða um garð gengin muni íslensk stjórnvöld aðstoða við uppbyggingu í Afganistan einhvern veginn frekar en nú þegar hefur verið samþykkt. Mig langar jafnframt að varpa annarri fyrirspurn til hæstv. forsrh. Fram hefur komið að Íslendingar hafa ásamt öðrum bandalagsþjóðum í Atlantshafsbandalaginu tekið þátt í þeirri ákvörðun að bregðast sameiginlega við þessum hryðjuverkum með sérstakri samþykkt sem gerð var í Atlantshafsráðinu. Nú vildi ég spyrja hæstv. forsrh. hvort þær aðgerðir sem hófust í nótt hafi verið bornar undir ráðið og bornar sérstaklega undir íslensku ríkisstjórnina og jafnframt hvort hann viti til þess að fyrirhugað sé að ráðast í frekari aðgerðir og hvort einhverjar slíkar hafi verið bornar undir íslensk stjórnvöld.

Herra forseti. Þessi sérstaka árás var ekki borin sérstaklega undir okkur frekar en mjög margar aðrar ríkisstjórnir. Við vissum að vísu að til þeirra mundi draga en við vissum ekki klukkustundina eða jafnvel daginn sem það mundi gerst. Það hefur komið fram og kemur til að mynda fram í þeim skilaboðum sem ég fékk í dag frá forsætisráðherra Bretlands, eins og þar segir: ,,Military action is of course a part of wider strategy.`` Eins og ég hef sagt þá er þetta aðeins fyrsti hlutinn. Þetta er fyrsta aðgerð. Ef þetta væri hefndaraðgerð þá mætti láta hana duga. En þetta er ekki hefndaraðgerð. Þetta er refsiaðgerð og þvingunaraðgerð gerð í þeim tilgangi að knýja talibanastjórnina til samstarfs og knýja hana til þess að framselja þá hermdarverkamenn sem hún hefur veitt skjól.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. forsrh. sömuleiðis vegna þeirra alvarlegu atburða sem orðið hafa í alþjóðamálum, þ.e. með árásum Bandaríkjamanna og Breta á Afganistan. Ég vil fyrst segja að það eru mikil vonbrigði að svona skuli komið, að hafin sé árás á þetta stríðshrjáða land og þessa hröktu og soltnu þjóð eða þjóðir sem Afganistan byggja. Það er nú að gerast að til viðbótar hinu skelfilega manntjóni sem varð í Bandaríkjunum 11. september sl. eru nú án nokkurs vafa óbreyttir borgarar teknir að falla í Afganistan. Það vekur athygli að þessar árásir eru hafnar án nokkurrar lokaaðvörunar og eru einhliða aðgerðir og einhliða ákvarðanir Bandaríkjamanna og Breta, framkvæmdar án undangenginnar umfjöllunar í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Ég vil lýsa vonbrigðum með að ríkisstjórn Íslands skuli þegar hafa lýst stuðningi við þessar árásir og ég spyr hæstv. forsrh.: Hvaða nauðsyn bar til þess að gera það og það svona skjótt? Ég vil einnig spyrja af hverju það sé gert í nafni ríkisstjórnar Íslands án undangengins samráðs við utanrmn. Alþingis? Það er að vísu svo að utanrmn. kemur saman í fyrramálið til reglulegs fundar og þar mun þetta mál verða á dagskrá. En það hefði að mínu mati verið eðlilegt að til fundar hefði verið boðað og samráð haft um þetta mál við utanrmn. Alþingis áður en ríkisstjórnin úttalaði sig í þessum efnum.

Herra forseti. Ég tel að þessi aðgerð sem gripið var til í gær sé í samræmi við tvær ályktanir öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna og í samræmi við umræður á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Ég tel að aðgerðin sé í samræmi við áður yfirlýsta stefnu ríkisstjórnarinnar og ég tel hana vera í samræmi við þá ályktun eða þá niðurstöðu sem var komin frá utanrmn. að við þessum voðaverkum yrði að bregðast. Ég tel því að þessi gjörð sé í samræmi við allt þetta, tvær ályktanir öryggisráðsins, umræður í allsherjarþinginu, samþykkt utanrmn. Alþingis og samþykkt ríkisstjórnar Íslands sem mönnum var kunnugt um.

Herra forseti. Það er ljóst að mikil samstaða hefur verið um það meðal þjóða heimsins að að sjálfsögðu þyrfti að gera allt sem mögulegt væri til að koma í veg fyrir að sambærilegir atburðir endurtækju sig og að sjálfsögðu þarf að draga þá fyrir lög og dóm sem þarna bera ábyrgð. Hitt er alveg ljóst að í þessari samstöðu hefur ekki verið fólginn frekar en í yfirlýsingu utanrmn. fyrirvaralaus stuðningur við hvaðeina sem kynni að verða gert og án tillits til þess hvernig það yrði gert. Og ljóst er að margir þjóðarleiðtogar hafa jafnframt því að lýsa yfir stuðningi við Bandaríkjamenn og viðleitni þeirra til að skapa samstöðu um aðgerðir gegn hryðjuverkum, vísað til þess að síðan ætti öryggisráð Sameinuðu þjóðanna að fjalla um slíka hluti. Það er a.m.k. alveg ljóst að ég er þeirrar skoðunar að hvert eitt skref sem tekið væri í þessum efnum ætti að varða með ákvörðunum í öryggisráðinu. Ég er því ósammála þeirri túlkun, hún gildir alla vega ekki fyrir mína hönd, að sú ályktun sem utanrmn. gerði á fundi sínum þrem, fjórum dögum eftir atburðina í Bandaríkjunum hafi sjálfkrafa falið í sér stuðning við hvaðeina sem gert er í framhaldinu og án tillits til hvernig að því er staðið.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að allar ríkisstjórnir NATO-ríkjanna virðast telja með sama hætti og ég að þessi aðgerð sé í samræmi við samþykktir öryggisráðsins. Það er enginn ágreiningur um það. Það mundi ekki fara vel á því að hefja viðræður í utanrmn. við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon um með hvaða hætti Bandaríkjamenn ættu að haga árásum sínum á Afganistan. Ég er ekki viss um að það kæmi mikið út úr þeim ráðagerðum öllum. Ég tek líka fram að ég er aldrei að tala í nafni hv. þm. sérstaklega heldur í nafni ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans hér á Alþingi.

Herra forseti. Ég var að vona að hæstv. forsrh. gæti hafið sig upp úr útúrsnúningum þegar svona alvarlegir atburðir eru á dagskrá. Það er alveg ljóst að ég var ekki að ætlast til þess að utanrmn. Alþingis segði Bandaríkjastjórn fyrir verkum. En hitt er annað mál að þegar talað er í nafni lýðveldisins Íslands eins og ríkisstjórnin gerir fyrir sitt leyti, auðvitað ekki Alþingis öðruvísi en um það sé haft samráð við Alþingi, þá á að fara að landslögum, venjum og hefðum í þeim efnum. Það stendur skýrum orðum í þingsköpum Alþingis að hafa beri samráð við utanrmn. Alþingis um allar meiri háttar ákvarðanir á sviði utanríkismála. Og ef það er ekki meiri háttar ákvörðun á sviði utanríkismála að lýsa stuðningi við hernaðaraðgerð af þessu tagi þá vandast nú málið, herra forseti. Það var það sem ég var að vitna til að eðlilegt hefði verið að rætt hefði verið við utanrmn. Ég er feginn því að forsrh. gerir ekki tilraun til að tala fyrir mína hönd. Það fer best á því, held ég, að ég reyni að gera það sjálfur. En ég vil biðja hæstv. forsrh. að hafa það í huga að ég hef rétt til minna skoðana á utanríkismálum rétt eins og hann hefur til sinna.

Herra forseti. Ég dreg ekkert úr því að hv. þm. hafi rétt til sinna skoðana en þær eru afskaplega, finnst mér, óviðfelldnar um þessar mundir og ekki í neinum takt við það sem ríkir um allan hinn siðaða heim, verð ég að segja. Ég tel að skoðanir hans séu mjög á skjön við allt sem þar gerist. Og ég tel að mikill meiri hluti þingsins, eins og kom fram hjá hv. 1. fyrirspyrjanda, formanni Samfylkingarinnar, sé ekki fylgjandi þeim niðurstöðum og áherslum sem hv. þm. hefur.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. lagði í stefnuræðu sinni í síðustu viku sérstaka áherslu á stórverkefni í heilbrigðismálum sem væru aðgerðir í geðheilbrigðismálum. Á málþingi um þjónustu við geðfatlaða utan stofnana sl. föstudag á vegum Rauða krossins komu fram miklar væntingar hjá þeim sem eiga við þessa sjúkdóma að stríða og hjá aðstandendum þeirra og starfsfólki í geðheilbrigðisþjónustu til þessara orða í stefnuræðunni. Þar kom fram að þrengt hefur að geðsjúkum og þjónustu við þá og að 50--60 og jafnvel 100 geðfatlaðir eru heimilislausir og margir bíða eftir húsnæði. Einnig kom fram að 250--300 bíða eftir eftirmeðferð á Reykjalundi, þ.e. þeir sem hafa verið inni á geðdeild, og að engin eftirfylgni er af hálfu heilbrigðiskerfisins með þeim sem útskrifast af stofnunum og þess vegna er meira um það eða meiri hætta á því að fólk veikist fljótt aftur. Þessa eftirfylgniþjónustu töldu menn brýnasta og töluðu jafnvel um hrópandi þörf. Því spyr ég hæstv. forsrh.: Í hverju verður þetta átak í geðheilbrigðismálum fólgið? Verður tekið á vanda 50--100 heimilislausra? Verður komið á eftirfylgni og þjónustan aukin? Eða hvers mega geðsjúkir, aðstandendur þeirra og starfsfólk í geðheilbrigðisþjónustu vænta?

Herra forseti. Ég get ekki á þessum vettvangi núna við þessar aðstæður farið út í einstök atriði í þeim stóra og mikla málaflokki sem hv. þm. vék að. En þau ummæli sem ég viðhafði eru ekki ummæli mín eingöngu heldur ríkisstjórnarinnar allrar og hæstv. heilbrrh. sérstaklega sem hefur viljað gera þessu máli sérstök skil og var áfram um það að í stefnuræðu yrði lögð sérstök áhersla á þennan þátt málsins og í því sambandi eru menn auðvitað að hugsa til þeirra þátta sem fram koma í heilbrigðisáætlun til tíu ára sem samþykkt hefur verið á hv. Alþingi. Ég tel að þessi málaflokkur sé miklu stærri í sniðum en við almennt gerum okkur grein fyrir vegna eðlis hans og með hvaða hætti þessi sjúkdómur getur dulist mörgum, því að það lýtur enn þeim lögmálum, kannski því miður, að menn fari í felur með sjúkdóma af þessu tagi. Fyrir því er rótgróin hefð þó að augu manna hafi opnast fyrir því að þetta séu sjúkdómar eins og aðrir, og reyndar umfangsmeiri en aðrir í mörgum tilfellum og þurfi að ræða opinskátt. Ég var því að undirstrika þá ætlan ríkisstjórnarinnar á næsta ári og næstu árum að taka mjög örugglega og stíft á þessum mikla málaflokki. Til þess stóð vilji hæstv. heilbrrh. sem var áfram um það að þessum málaflokki yrðu gerð sérstök skil í stefnuræðunni.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir þetta svar og ég tek undir með honum að þetta er ákaflega stór og mikilvægur málaflokkur og ég veit að hæstv. heilbrrh. hefur lagt mikla áherslu á þetta. En það vegur auðvitað alltaf mjög þungt þegar hæstv. forsrh. gerir þennan málaflokk sérstaklega að umræðuefni í stefnuræðu. Eins og ég sagði í máli mínu áðan eru miklar væntingar hjá þeim sem eiga við þennan sjúkdóm að stríða og aðstandendum þeirra til einmitt þessara orða hæstv. ráðherra og þess vegna vildi ég spyrja hæstv. ráðherra: Verða viðbótarfjárveitingar auknar til málaflokksins? Eru þær væntanlegar á næstunni? Það væri mikilvægt að fá upplýsingar um það því að ég veit að margir bíða eftir að fá svör við því hvaða úrbóta er að vænta frá ríkisstjórninni.

Herra forseti. Ég undirstrika að með þessum orðum og yfirlýsingum sem við höfum verið að gefa í tengslum við stefnuræðuna erum við að leggja áherslu á að setja þennan þátt í ákveðinn forgang innan heilbrigðismálaflokksins, hins stóra heilbrigðismálaflokks. Þess mun síðan sjást merki hér í meðförum þingsins þegar að því kemur.

Herra forseti. Ég vil bara fagna þessari yfirlýsingu frá hæstv. forsrh. að þessi málaflokkur verði tekinn sérstaklega fyrir og að við munum þá vonandi sjá sem fyrst áhrif þeirra orða og í framhaldi af því aukna þjónustu til þeirra sem stríða við þennan alvarlega sjúkdóm.

Virðulegi forseti. Í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar kemur fram að fyrirhugað er að taka upp nýtt fyrirkomulag ökuprófa þannig að framkvæmd þeirra verði ekki lengur á hendi Umferðarráðs og mun þetta nýja fyrirkomulag leiða til þess að framlög til Umferðarráðs lækka um 46 millj. kr. Því er eðlilegt að spurt sé: Á hverra vegum kemur þá framkvæmd ökuprófanna til með að verða eftir 1. jan. 2002, því að í fjárlagafrv. kemur fram að hún muni verða tekin úr höndum Umferðarráðs? Hver eru rökin fyrir þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru? Þá er einnig óhjákvæmilegt, herra forseti, að spyrja um hvernig þetta kemur niður á starfsmönnum sem inna þessi störf af hendi í dag. Koma þessar breytingar til með að leiða til fækkunar starfsfólks og kannski er ekki hvað síst mikilvægt að spyrja hvar á landinu eru þessi störf unnin í dag? Ef þau eru unnin úti á landi koma þau þá til með að halda áfram að vera úti á landi? Að lokum er rétt að hafa nokkur orð um þá staðreynd að eftir talsverða gagnrýni á framkvæmd ökuprófa á níunda áratugnum hafa verið gerðar úrbætur á framkvæmdinni sem eflaust eiga sinn þátt í því að tjónum hjá nýliðum í akstri hefur fækkað umtalsvert á seinustu árum og það var sannarlega orðið tímabært að sjá þær háu tölur fara lækkandi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þessa fsp. Það er vissulega satt og rétt að við þurfum að hafa varann á og gæta að okkur þegar við erum að fjalla um umferðaröryggismál og ökukennsla og ökupróf eru svo sannarlega hluti af þeim. Ég tel að það geti verið heppilegt að fara þá leið að taka framkvæmd ökuprófa frá Umferðarráði og bjóða jafnvel út þá þjónustu en hins vegar yrði gerð prófanna væntanlega á sama stað og öllum þeim öryggiskröfum sem gerðar eru til þeirra prófa mun verða fullnægt. Það er ekki alveg frágengið hvernig þetta verður framkvæmt en vonir standa til þess að ekki verði breyting í starfsmannafjölda Umferðarráðs við þessar breytingar og að þeir sem þegar hafa þessa framkvæmd á sinni hendi, m.a. úti á landsbyggðinni, geti jafnvel tekið að sér þá þjónustu. Ég vona því svo sannarlega að þetta komi ekki til með að hafa miklar breytingar í för með sér fyrir starfsfólk. Hins vegar legg ég áherslu á að ég tel að breytingar sem þessar geti haft jákvæð áhrif fyrir það unga fólk sem er að taka bílpróf og er að fara út á vegi landsins. Okkur veitir svo sannarlega ekki af að taka víða til hendinni varðandi umferðaröryggismálin þar sem slysin hafa því miður verið allt of mörg og alvarleg. Við þurfum að snúa þeirri þróun við.

Herra forseti. Ég get verið sammála hæstv. dómsmrh. um að standa þurfi vel að umferðaröryggismálum í landinu. Eins og ég benti á, herra forseti, í máli mínu hér áðan hefur meðvitað verið tekið á málefnum er varða ökuprófin á síðustu árum. Þær aðgerðir virðast hafa skilað árangri og þess vegna verð ég að ítreka spurningu mína, herra forseti: Hvað er það sem rekur á eftir hæstv. ríkisstjórn að gera breytingar á framkvæmd ökuprófa í dag þar sem þær breytingar sem gerðar hafa verið upp á síðkastið virðast hafa skilað færri slysum meðal nýliða í akstri? Herra forseti. Ég get ekki orða bundist varðandi hugmyndir hæstv. ráðherra um útboð og spyr: Er þetta enn ein einkavæðingarframkvæmd ríkisstjórnarinnar sem hér er á prjónunum?

Herra forseti. Ég vil upplýsa hv. þm. um að þetta breytta fyrirkomulag, þessar hugmyndir um breytingu, eru ekki nýjar af nálinni og hafa verið ræddar innan Umferðarráðs oft áður. Ég tel því að fullljóst sé að menn telji að við getum fengið mun betri framkvæmd ökuprófa út úr þessu fyrirkomulagi. En það er að sjálfsögðu svo að fylgjast verður mjög nákvæmlega með því hvernig til tekst.

Herra forseti. Mér virðist nokkuð ljóst af svörum hæstv. ráðherra að ekki sé búið að ígrunda hvaða breytingar eigi að fara í. Við höfum hins vegar fengið að heyra að hæstv. ráðherra telur að þær breytingar sem fyrirhugaðar eru komi ekki til með að draga úr umferðaröryggi okkar og komi ekki til með að skerða eða rýra á nokkurn hátt framkvæmd ökuprófanna. Þá skil ég ekki, herra forseti, hvað rekur á eftir hæstv. ríkisstjórn að vaða inn í Umferðarráð og gera breytingar af þessu tagi sem þó virðast ekki vera í samræmi við neina heildarbreytingu á stefnumörkun Umferðarráðs sem væri þó alveg hægt að ræða í stóru samhengi því að umferðaröryggismál og framkvæmd umferðaröryggismála eru risastór málaflokkur sem skiptir verulegu máli að haldið sé á með styrkri hendi og að ekki sé rasað um ráð fram með að krukka í einstök atriði þegar það er ekki verið að skoða stefnu málaflokksins í heild í því sambandi. Ég ítreka, herra forseti, að mér þykir undarlegt ef hér eru á ferðinni einn ein einkavæðingaráform ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég get ekki verið sammála hv. þm. um að ástæða sé til að tortryggja þessar breytingar vegna þess að það er ekkert endilega gefið að kennsla á vegum hins opinbera sé betri en kennsla á vegum einkaaðila. Ég vil benda á að fjölmargir ökuskólar eru reknir í landinu þannig að ég get ekki verið sammála henni um það. Eins og ég sagði áðan eru þessar hugmyndir ekki nýjar af nálinni. Þær hafa áður verið ræddar og mönnum finnst rétt að prófa að fara þessa leið. Ég vil líka ítreka að búið er að gera ótal margt til þess að tryggja betur umferðaröryggi í landinu og eins og ég sagði áðan þá mun ekki af veita. Ég vil leyfa mér að benda á alls konar átak sem hefur verið gert í umferðinni, svo sem herta löggæslu, sérstakt umferðarátak ríkislögreglustjóra og Vegagerðarinnar, lagabreytingar, og núna síðast í sumar breytingar á reglugerð sem hækka verulega sektir. Ótalmargt er því búið að gera í þessum efnum og ég get fullvissað hv. þm. um að haldið verður áfram á þeirri braut og einnig hvað snertir framkvæmd ökuprófa. Það verður fylgst vel með því máli.

Virðulegi forseti. Ég ætla að bregða mér heim í Kópavog með fyrirspurn minni til hæstv. samgrh. Eins og alþjóð er kunnugt verður Smáralind í Kópavogi opnuð á miðvikudaginn, verslunarmiðstöð í 63 þús. fermetra húsnæði. Fyrstu fimm dagana búast menn við að 50--200 þús. gestir komi í Smáralindina og forsvarsmenn Smáralindar búast við 5 milljón heimsóknum á ári eða hátt í 100 þús. komur á viku. Lengi hefur verið ljóst að þetta mannvirki muni gjörbreyta umferðarmunstri í Kópavoginum og að honum. Nú velta menn því fyrir sér hvort gestir muni sitja fastir í umferðarhnút og hvort íbúar Linda-, Smára- og Salahverfis komist heim til sín. Margir óttst líka aukna umferð inn í íbúðargöturnar. Snemma á þessu ári var haft samband við samgrh. um aðgerðir sem liðkað gætu umferðina og breytingar á forgangsröðun framkvæmda sem fyrir liggur að fara í. Kópavogsbær, þ.e. yfirvöld í Kópavogi, hafa tvöfaldað Fífuhvammsveg og breikkað Smárahvammsveg. En betur má ef duga skal. Gert er ráð fyrir að hámarksumferð inn á Hagasmárann verði 1.100 bílar á klukkustund. Sunnan við Hagasmára má búast við að Reykjanesbrautin verði flöskuháls og að á þessu svæði geti orðið mikil slysahætta. Þess vegna spyr ég: Hver er afstaða samgrh. til þess að fresta mislægum gatnamótum við Arnarnesveg og tvöfalda þess í stað Reykjanesbrautina frá Hagasmára að Kaplakrika með ljósum við Arnarnesveg? Mun ráðherra beita sér fyrir því að aðgerðir við Hafnarfjarðarveg komist á vegáætlun, þ.e. annaðhvort að bæta við akrein frá Hafnarfjarðarvegi upp á Arnarnesbrú eða gera vinstri beygju af Hafnarfjarðarvegi inn á Fífuhvammsveg, en þetta eru svo til jafngildir möguleikar?

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir þessa fyrirspurn og get jafnframt sagt frá því um leið og ég svara fyrirspurninni að í dag verða formlega tekin í notkun hin miklu umferðarmannvirki sem eru mislæg gatnamót í Mjóddinni sem tengja saman Reykjanesbrautina og Nýbýlaveg í Kópavogi m.a. Þessi vegaframkvæmd er mjög mikilvæg til þess að auka afkastagetu vegakerfisins á þessu svæði og mun væntanlega hafa m.a. áhrif á umferð inn í Smárann og reyndar víðar um þetta svæði. Hvað varðar framkvæmdir við tengingar inn á Smárasvæðið af Reykjanesbrautinni þá hafa Vegagerðin og samgrn. átt í mjög góðu samstarfi við bæjaryfirvöld í Kópavogi í þeim tilgangi að bæta úr, taka tillit til þeirrar miklu umferðar sem mun væntanlega, eins og hv. þm. benti á, verða þarna á þessu svæði. Við höfum rætt m.a. um það sem kom fram hjá hv. þm., að fresta mislægu gatnamótunum við Arnarnesveginn og tvöfalda fremur brautirnar. Þetta er allt saman til skoðunar og í góðu samstarfi við bæjaryfirvöld og við munum leitast við að finna þær lausnir sem bæta úr sem fyrst og eru jafnframt nauðsynlegar aðgerðir til frambúðar.

Virðulegi forseti. Já, ég átti svo sem von á því að þessi mál hefðu verið rædd a.m.k. í þingflokki Sjálfstfl. Við höfum ekkert komið að hugmyndum um breytingar á forgangsröðun í þingmannahópnum. En það liggur fyrir að mislæg gatnamót við Arnarnesveg og tvöföldun Reykjanesbrautar að þeim sem eru á áætlun 2003--2004 eru svipuð hvað kostnað varðar og að tvöfalda Reykjanesbrautina alla leið að Kaplakrika með ljósum við Arnarnesveginn. Að óbreyttu yrði tvöföldunin ekki komin á fyrr en eftir fimm til sjö ár eftir því sem Vegagerðin hefur upplýst og auðvitað yrðu framkvæmdir við Hafnarfjörð að haldast í hendur við þetta enda eru þær á áætlun. Ég geri mér alveg grein fyrir því að mislæg gatnamót í Mjódd hjálpa en þau hjálpa ekki sunnan við Hagasmárann. Það kemur fram hjá samgrh. að bæjaryfirvöld í Kópavogi hafa haft samráð við ráðherrann um aðlögun og breytingar og gott væri að heyra hvort fyrir liggur að kalla saman þingmannahópinn og taka formlega ákvörðun um breytingar á framkvæmdaröð.

Herra forseti. Að sjálfsögðu hefur Vegagerðin mjög farsæla vinnureglu, vil ég segja, um samstarf við þingmenn hvers kjördæmis þegar kemur að áætlunum um vegaframkvæmdir. Ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir því að þingmenn Reykn. muni koma að þessu máli. Mér heyrist að um þetta verði ekki ágreiningur ef marka má afstöðu hv. þm. til þessara hugmynda. Hvað um það. Ég held að þetta þurfi að skoða mjög vandlega. Þetta eru feiknalega dýr mannvirki og þess vegna ríður á miklu að velja þann kostinn sem er hagstæðastur bæði í bráð og í lengd. Það er alveg ljóst að þessi mannvirkjagerð, þ.e. bygging verslunarmiðstöðvar þarna í Kópavogi hefur vitanlega feiknalega mikil skipulagsleg áhrif og mikil áhrif á gerð umferðarmannvirkja sem við sáum ekki fyrir þegar verið var að undirbúa framkvæmdaáform í tengslum við vegáætlunina.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir þessar upplýsingar. Hér er um stórfellt mannvirki að ræða, ekki bara 70 verslanir þar sem sumar eru vöruhús á mörgum hæðum heldur líka eins konar félagsmiðstöð eða sem sagt aðstaða til þess að vera með alls kyns uppákomur. Þetta er miklu stærra mannvirki en við höfum áður gert okkur í hugarlund hvað slíkt varðar og mun hafa gífurleg áhrif og sú umferð sem búist er við að verði þarna. Auðvitað er ég jákvæð fyrir því að það verði skoðað hvernig við gerum umferðina eins lipra og unnt er fyrir Kópavog og Kópavogsbúa og að þetta verði sú lyftistöng fyrir bæjarfélagið sem menn hafa stefnt að. En þingmannahópurinn er að gæta hagsmuna kjördæmisins í heild og vel má vera að þeir sem hafa beðið eftir gatnamótunum við Arnarnesveg verði ekki jafnhressir og ég með það að breyting verði gerð. En ég þakka þessi viðbrögð, herra forseti.

Hæstv. forseti. Ég flyt ásamt öllum þingmönnum Samfylkingarinnar frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Þetta er í þriðja sinn sem við flytjum þetta þingmál og efnislega hafa ekki orðið miklar breytingar á því. Þó vil ég geta þess að við höfum breytt 1. gr. frv. sem fjallar um dagabátana að því leyti til að gert er ráð fyrir hraðari aðlögun að nýju kerfi hvað varðaði þá báta í upphafi vegna þess að þegar frv. var samið lá ekkert annað fyrir heldur en að dagabátarnir yrðu skertir um 25% á ári og mundu þar með ljúka möguleikum sínum til þess að veiða á mjög stuttum tíma. Við leggjum þess vegna til í 1. gr. að aðlögunin verði fimm ár hvað þá varðar en tíu ár að öðru leyti. Eftir að þetta gerðist var gerð breyting á lögum varðandi krókabáta, svokallaðra dagabáta, og fækkun daganna fastsett við 10%. Þess vegna er ástæða til þess --- líka vegna þess að það kerfi hefur staðið lengur --- að gera breytingu á þessu. Við leggjum því til að dagarnir hjá þessum bátum skerðist samhliða öðrum réttindum. Stjórn fiskveiða hefur um árabil verið eitt helsta deilumál meðal þjóðarinnar. Eftir að ljóst varð að takmarka þyrfti aðgang að auðlindinni hefur verið harðlega gagnrýnt að sameign þjóðarinnar skuli hafa verið afhent tilteknum aðilum án endurgjalds og að þeir hafi síðan verið sjálfráðir um hvort þeir nýttu veiðiréttindi sín til eigin veiða, leigðu þau öðrum eða seldu. Atvinnuréttindum í greininni og aðgangi að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar var þannig breytt í sérréttindi. Þar með var jafnræði og atvinnufrelsi í þessari grein raskað. Útgerðarmenn hafa fengið að hagnast í skjóli sérréttinda samkvæmt núgildandi kerfi. Það verður aldrei sátt meðal þjóðarinnar um núgildandi úthlutun veiðiréttinda. Það hefur ítrekað komið fram á undanförnum árum. Það stangast á við réttlætiskennd landsmanna að helsta auðlind hennar skuli þannig afhent fáum. Við framboð Samfylkingarinnar var sú stefna mótuð að komið skyldi á jafnræði þeirra sem nýta sjávarauðlindina. Í tillögum auðlindanefndar sem nú liggja fyrir er gert ráð fyrir tveimur leiðum til gjaldtöku og úthlutunar veiðiréttinda. Önnur er svokölluð veiðigjaldsleið þar sem gert er ráð fyrir áframhaldandi úthlutun veiðiréttinda til útgerðarmanna líkt og verið hefur en með innheimtu gjalds af nýtingu auðlindarinnar. Hin leiðin er svokölluð fyrningarleið. Tillögur endurskoðunarnefndar um stjórn fiskveiða liggja nú fyrir. Nefndin er klofin. Meiri hluti hennar, fulltrúar Sjálfstfl. og annar fulltrúi Framsfl. vilja fara afbrigði af veiðigjaldsleið. Fulltrúar Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og hinn fulltrúi Framsóknarflokksins vilja hins vegar fara fyrningarleið. Þetta segir svolítið um átökin um stjórn fiskveiða, hvernig þessi nefnd klofnaði, og það þrátt fyrir að í hana væri skipað með þeim hætti sem gert var. Sjútvrh. valdi þennan hóp af stakri kostgæfni eins og menn sjá auðvitað. Góð samstaða virtist á tímabili í nefndinni um að breyta ætti veiðiréttinum í aflahlutdeildarsamninga. Til þess þarf innköllun veiðiheimilda og nýja úthlutun. Þeir sem skipa meiri hlutann nú hlupu frá þeirri umræðu þegar þeim varð ljóst að Samfylkingin mundi aldrei samþykkja að þessum samningum yrði úthlutað eingöngu til þeirra sem eru nú handhafar kvótans. Ég, sem fulltrúi Samfylkingarinnar, gerði þá kröfu að þeir sem vildu stunda útgerð fengju jafnan rétt til að keppa um þær veiðiheimildir sem breytt yrði í aflahlutdeildarsamninga. Helstu rök andstæðinga þeirrar leiðar voru að útgerðir mundu ekki þola innköllun veiðiheimilda vegna þess að þær yrðu að kaupa sambærilegar heimildir á markaðnum og þær misstu við innköllunina. Margar þessara útgerða hefðu goldið þessar veiðiheimildir fullu verði og talið var að slík aðferð væri skattur á útgerðina. Þegar ljóst var að ekki næðist áfangi til sátta á þessum grundvelli í nefndinni lagði ég fram tillögu um að á næstu sex árum yrðu 5% aflahlutdeilda innkölluð hvert ár, breytt í aflahlutdeildarsamninga og sett á markað þar sem allir útgerðarmenn hefðu jafnræði til að nálgast heimildirnar en handhafar kvótans fengju andvirði samninganna þegar þeir yrðu seldir í fyrsta sinn. Með þessari leið væri komið mjög til móts við þá sem nú eru í útgerð en samt sem áður næðist verulegur áfangi til lausnar á þessu stóra deilumáli. Ef þessi aðferð yrði notuð mundi hún lengja aðlögunartímann sem er talað um í okkar tillögu, sem ég fer betur yfir á eftir. Meiri hlutinn felldi þessa tillögu og féllst ekki á að halda áfram umræðum á þeim grundvelli sem þarna var lagður. Sleit hann öllum viðræðum, lagði hugmyndir um aflahlutdeildarsamninga á hilluna og lagði fram tillögur sínar um þá leið sem Landssambands íslenskra útvegsmanna féllst á þegar auðlindanefnd skilaði af sér. Ekki fór þó meiri hlutinn að tillögum auðlindanefndar um aukinn aðgang að veiðiheimildum eða uppboð á heimildum vegna kostnaðargjalda en gerir auðlindanefndinni upp ýmsar hugmyndir af öðru tagi líka. Mér var sagt frá því að á aðalfundi Samtaka fiskvinnslunnar á föstudaginn var hafi hæstv. sjútvrh. haldið því fram að auðlindanefnd hafi lagt til að veiðiheimildir yrðu færðar á fiskvinnslustöðvar. Þetta er af og frá. Auðlindanefnd ræddi þessa hugmynd en hafnaði henni. Ég held að hæstv. sjútvrh. þurfi að lesa betur. Það er fyrirsjáanlegt að ekki er unnt að fara veiðigjaldsleiðina þannig að jafnræði og réttlæti verði tryggt. Í henni felst áframhaldandi einokun og greinin verður áfram undir pilsfaldi stjórnvalda þar sem gert er ráð fyrir pólítískum ákvörðunum um upphæð veiðigjaldsins. Þessi tillaga er auk þess ekki í samræmi við meginlínu tillagna auðlindanefndarinnar. Hjá auðlindanefndinni er gert ráð fyrir jafnræði aðila til nýtingar allra auðlinda í þjóðareign með útboðum nýtingarréttinda, að því tilskildu að samkeppniaðstæður séu fyrir hendi. Skyldu þær ekki vera fyrir hendi í sjávarútvegi á Íslandi? Tillaga auðlindanefndarinnar um svokallaða fyrningarleið er hins vegar í þeim anda. Þetta frv. þingflokks Samfylkingarinnar er því í samræmi við aðaltillögu auðlindanefndar um ráðstöfun annarra auðlinda í þjóðareign þar sem jafnræði og opinn aðgangur að nýtingunni er hafður að leiðarljósi. Enginn vafi er á því að fyrningarleiðin, og þar með þetta frv. þingflokks Samfylkingarinnar, leysir úr aðalágreiningnum um aðgang og gjaldtöku fyrir aðgang að sjávarauðlindinni. Okkar tillaga er um að afnema þá einokun sem nú er á aðganginum og að mynda jafnræði í framtíðinni til að nýta þessa auðlind. Hún er tillaga um kerfi sem þjónar útgerðinni og byggðarlögum í landinu. Megintilgangur breytinganna er að tryggja þetta jafnræði og atvinnufrelsi sem mér hefur hér orðið tíðrætt um. Úthlutun aflahlutdeilda án endurgjalds verður afnumin í jöfnum áföngum á tíu árum en útgerðum fiskiskipa þess í stað gefinn kostur á aflahlutdeildarsamningi til fimm ára í senn á markaði þar sem öllum útgerðum sambærilegra fiskiskipa er fenginn jafn réttur og nýliðun þar með auðvelduð. Greiðslum fyrir veiðiheimildir verður dreift á það ár sem þær eru nýttar á. Allar aflahlutdeildir verða komnar á markað eftir tíu ár, samkvæmt þessari tillögu. Fiskveiðiflotanum verður skipt í þrjá útgerðarflokka, m.a. til að tryggja hagsmuni landvinnslunnar og strandveiðiflotans, og fær hver um sig tiltekinn hluta heildaraflahlutdeilda. Smábátunum er heimilað að leigja til sín aflakvóta frá öðrum útgerðarflokkum en útgerðarmenn annarra fiskiskipa öðlast ekki heimild til að leigja til sín aflakvóta frá smábátum. Þetta er gert til að verja smábátakerfið þar til menn hafa séð hvernig markaðurinn virkar. Sérstakt tillit verður hægt að taka til sjávarbyggða þar sem við mikla atvinnuerfiðleika er að etja vegna skorts á afla til vinnslu með því að heimila sérstakt útboð á aflahlutdeildum til útgerða sem skuldbinda sig til að landa fiski til vinnslu á viðkomandi stað. Vilji útgerð ekki nýta aflahlutdeild sem hún hefur aflað sér á markaði er henni ekki heimilt að framselja hlutdeildina heldur skal skila henni inn og verður hún þá umsvifalaust boðin öðrum. Einungis verður hægt að leigja frá sér innan ársins allt að 50% af aflaheimildum hvers árs, enda hafi útgerð staðið skil á greiðslu vegna heimildanna. Framsalskerfi aflahlutdeilda og aflamarks samkvæmt núverandi úthlutunarkerfi verður óbreytt þau tíu ár sem tekur að hverfa frá því. Tekið er á brottkasti í tillögum okkar. Næstu tvö fiskveiðiár skal löndun á afla utan kvóta heimiluð. Verð aflans skal miðast við að útgerðir hagnist ekki á slíkum veiðum en skaðist þó ekki við að koma með fiskinn að landi. Slíkur afli skal seldur hæstbjóðanda og mismunur af andvirði þess sem útgerðin fær og greidds verðs skal renna til Hafrannsóknastofnunarinnar. Fiskistofu verður falið að hafa umsjón með útboðum aflahlutdeilda en henni jafnframt gefin heimild til þess að fela öðrum aðilum einstaka þætti framkvæmdarinnar. Þetta eru í hnotskurn þær tillögur sem við leggjum til. Mig langar til að tala dálítið um kosti aflahlutdeildarsamninga og bera þá saman við kosti eignarkvótans sem við búum við núna. Eignarkvótinn bindur stjórnvöld hvað varðar úrræði við veiðistjórn. Ef menn vilja breyta fiskveiðistjórnarkerfinu þá verður það erfitt og mjög þungt í vöfum vegna eignarhaldsins á kvótunum. Ef aflahlutdeildarsamningar eru ekki til lengri tíma en fimm ára eða svo er auðveldlega hægt að breyta fiskveiðistjórninni og leigukerfi á veiðiheimildum, eins og verið er að tala um, gefur kost á ýmsum möguleikum við fiskveiðistjórnina sem ekki eru til staðar núna, t.d. að leigja út veiðiheimildir á tilteknum miðum og svæðum til þess að stýra veiðiálagi á einstaka fiskstofna og á einstök svæði. Það myndast margir möguleikar við það að geta boðið út veiðiheimildir með þessum hætti. Mig langar til að nefna það, af því að ýmsir virðast ekki átta sig á því, að aflamarkskerfið sem menn kalla í daglegu tali kvótakerfið og eignarhaldið á veiðiheimildunum, sem er tekist á um í raunveruleikanum fyrst og fremst, eiga í sjálfu sér ekkert sameiginlegt. Aflamarkskerfið er fiskveiðistjórnarkerfi. Það hefur ekkert með það að gera að útgerðarmennirnir þurfi að eiga veiðiheimildirnar til þess að það virki. Ég er sannfærður um að það er hægt að láta fiskveiðistjórnarkerfið betur og á miklu skynsamlegri hátt hafa það sveigjanlegra en það er í dag með því að afnema eignarhaldið á veiðiheimildunum og koma á leigukerfi, sem fyrst og fremst væri hugsað sem þjónusta við útgerðina. Skömmtunarkerfi sem við erum að tala um, aflamarkskerfið, hlýtur alltaf að leiða til þess að veiðiheimildirnar fái verðgildi. Þó að við hefðum sóknarstýringarkerfi þá stæðu menn samt frammi fyrir sams konar vandamáli. Sóknarstýringarkerfi veldur því líka að veiðileyfin og sóknarstýringareiningarnar öðlast verðgildi. Þess vegna þurfa menn að horfast í augu við að einhver verður að eiga þessi réttindi. Það eru bara tveir möguleikar til í því, annaðhvort hið opinbera eða útgerðarmenn. Menn hafa talað um að dreifa veiðiheimildum, jafnvel með öðrum hætti. Þær tillögur hafa ekki verið uppi á borðunum í alvöru fyrr en nú, að þessi tillaga kemur fram um það að fiskvinnslan megi líka eiga veiðiheimildir. Ég ætla að fjalla aðeins um það vegna þess að það verður eðlisbreyting á umræðunni þegar menn eru farnir að tala um að aðrir aðilar en útgerðarmenn geti átt veiðiheimildir. Í framhaldi af þessu má gera ráð fyrir því að til verði fyrirtæki sem ekki eru í útgerð en munu byggja sig upp í framtíðinni með það fyrir augum að eiga fyrst og fremst veiðiheimildir og selja aðgang að auðlindinni. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki nokkur vafi á því að ef eignarhaldskerfið verður ofan á og þeir sigra í þessari baráttu sem það vilja þá muni þeim hömlum sem eru nú á því að framselja veiðiheimildirnar verða létt af. Fyrir því hef ég gild rök. Tillögur meiri hluta endurskoðunarnefndarinnar ganga einmitt út á að aflétta þeim hömlunum sem nú eru á framsali heimilda eða fækka þeim. Tillaga um að færa veiðiheimildir á fiskvinnslustöðvar og um það að menn geti framselt enn þá meira af veiðiheimildunum án þess að veiða sjálfir er skýr vísbending um það sem verður í framtíðinni. Þessum hömlum verður alfarið létt af. Og hvað gerist þá? Til verða fá fyrirtæki sem eiga Íslandsmið og selja aðgang að þeim. Fróðlegt var að sjá grein sem hv. þm. Pétur Blöndal skrifaði í Morgunblaðið í síðustu viku þar sem hann var að spyrja eins og hann gerir gjarnan stundum: Hvers vegna gera menn ekki hlutina? Hvers vegna fara menn ekki skynsamlegar leiðir? spurði Pétur Blöndal. Af hverju leigja ekki stóru útgerðarfyrirtækin sem eiga veiðiheimildirnar þær út? Hann fékk ekkert skynsamlegt svar við þessu, því hann sá það auðvitað með því að skoða hvaða verð hefur verið á veiðiheimildunum, að það var ekki nokkur glóra fyrir Granda t.d., þó að það sé prýðilega rekið fyrirtæki, að veiða þann fisk sem Grandi hafði þarna til ráðstöfunar, því hann hefði haft svo miklu, miklu meira út úr því að selja bara aðganginn að auðlindinni. Og ef Grandi hefði nú grætt á því, þá væru býsna margir aðrir sem mundu hafa grætt á því og það enn meira, sem ekki eru að gera það gott í útgerð og fiskvinnslu á Íslandi en eiga samt veiðiheimildir. Og hvert er svarið? Svarið er að mínu viti eitt af þeim svörum sem hv. þm. Pétur Blöndal gaf sér í greininni, þ.e. að þeir þyrðu það líklega ekki, það mundi allt verða vitlaust í landinu, sagði hv. þm., ef menn sæju til þessara stóru fyrirtæki selja aðgang að auðlindinni með þessum hætti. Ég held að þetta sé rétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal. Það sé þess vegna sem þeir, þessir útgerðaraðilar, selja ekki aðgang að auðlindinni meira. En þegar þeir telja sig vera búna að vinna slaginn um Íslandsmið þá efast ég ekkert um hvert framhaldið muni verða. Þá munu þeir selja aðgang að fiskimiðunum og það verður aðalstarfsemi þeirra fyrirtækja. Þegar þessu fyrirkomulagi var komið á olli það strax miklum átökum í landinu. Síðan hafa þau átök vaxið ár frá ári. Þeir sem vilja hafa þetta svona hafa víst talið að þeir mundu geta beðið af sér skúrina. En það hefur nú ekki gerst. Fólk lítur á þetta sem hverja aðra einokun, óskiljanlega aðferð þegar sameign er nýtt sem séreign. Það eru logandi illdeilur, byggðaröskun og atvinnugreinin er lokuð. Samt safnar þessi atvinnugrein skuldum og ekki virðist vera beint samband á milli þeirra ræðuhalda sem maður hefur hlustað á á undanförnum árum um hvað þetta sé hagkvæmt fyrirkomulag og þess að útgerðin í landinu blómgist. En fólk er ekki að hugsa um þetta. Fólk er að hugsa um það að því finnst þetta hróplegt óréttlæti. Síðan er annað sem vert er að minnast á, að réttindi útgerðarmanna eru óskýr. Réttindi þjóðarinnar, sem er eigandi auðlindarinnar og enginn þrætir í raun og veru um að þetta sé þjóðarauðlind, eru óskýr. Vegna þess að hópur manna fer með þau réttindi eins og eign sína. Við sem höfum viljað fara fyrningarleið og innkalla þessar veiðiheimildir höfum verið úthrópuð fyrir það að vilja kollvarpa útgerðinni í landinu. Eins og ég kom að áðan lagði ég til í nefndinni, þessari svokölluðu endurskoðunarnefnd um stjórn fiskveiða, að innköllunin færi þannig fram að útgerðarmenn fengju slík réttindi greidd í upphafi þegar búið væri að skilgreina veiðiréttindin upp á nýtt, þ.e. skilgreina þau í tíma sem þarf að gera og flestir virðast vera sammála um. Auðlindanefndin lagði það til. Í nefndinni virtist vera mikill stuðningur við það fyrirkomulag að breyta í raun og veru veiðiréttindunum í skilgreind réttindi til ákveðins tíma. Þá mundu réttindi sem búið er að skilgreina á þann hátt taka nýtt verð. Þau mundu verða verðlögð á markaðnum miðað við það hvað menn hefðu þau til langs tíma og hvert magnið er á hverjum tíma og einnig af öðrum ástæðum. Menn gætu síðan tekið þá ákvörðun að innkalla veiðiheimildirnar og sagt sem svo: gott og vel við skulum hjálpa útgerðinni í landinu út úr þessum vanda með því að greiða til útgerðarinnar virði þeirra réttinda sem markaðurinn ákveður. Ef við gerum þetta svona, þá tel ég að við séum að gefa útgerðinni í landinu færi á mjög mjúkri lendingu út úr þessu vandamáli. Við værum að koma á nýju kerfi sem væri hugsað fyrst og fremst sem þjónusta við útgerðina, án þess að kollvarpa nokkru sem þennan atvinnuveg varðar. Ef til vill þarf að svara þeirri spurningu hvort þetta sé sanngjarnt. Væri sanngjarnt að taka slík réttindi af útgerðarmönnum? Annar sjálfstæðismaður, hv. þm. Tómas Ingi Olrich, skrifaði líka í Morgunblaðið í síðustu viku, og í grein sinni kallaði hann það að innkalla veiðiheimildirnar ,,þjóðnýtingu einkaeignarréttar``. Mér finnst ástæða til að vekja athygli á þessum orðum ,,þjóðnýtingu eignarréttar`` kallaði hann það ef veiðiheimildirnar yrðu innkallaðar. Hann sagði að útgerðarmenn hefðu fengið veiðirétt í krafti veiðireynslu. Að þeir hefðu keypt kvóta í góðri trú um að þeim sem settu lögin væri treystandi og spurði hvort úgerðin hefði verið blekkt. Hann sagði að innköllun aflaheimilda væri upptaka á eignarrétti sem til hefði verið stofnað á fullkomlega löglegan hátt. Ekki held ég því fram að útgerðarmenn hafi verið að brjóta lög. Þeir voru hins vegar að kaupa veiðiréttindi hver af öðrum. Ekki af eigandanum, þeir voru að kaupa vonina. Þeir voru að fjárfesta í voninni um að á hv. Alþingi mundu menn hafa reglurnar eitthvað svipaðar áfram eins og þær hafa verið. Var ástæða til þess að gera sér góðar vonir um þetta? Ég segi nei. Bullandi átök eru búin að vera um þetta mál frá upphafi. Og það er engin ástæða til þess að útgerðarmenn keyri fram slíkar röksemdir fyrir því að þeir hafi staðið í góðri trú með að kaupa þau réttindi dýru verði. En hitt vil ég þó segja að mér finnst taka steininn úr --- en það er kannski kominn tími til og hefði betur verið fyrr sagt af ráðamönnum þjóðarinnar, hv. þm. og ráðherrum, að þeir litu þannig á að aðgangurinn að þjóðarauðlindinni væri einkaeignarréttur. Og það væri bara þjóðnýting að ætla sér að gera breytingar á því. En það er ekki aldeilis þannig sem menn hafa talað á undanförnum árum. Menn hafa talað sífellt um það að hér væri auðlind í eigu þjóðarinnar og að útgerðarmenn væru einhvers konar handhafar slíkra réttinda. En samt sem áður hefur þeim verið gefinn sá kostur að geta selt og keypt þessi réttindi eins og þeim hefur sýnst. Friðrik J. Arngrímsson, framkvæmdastjóri Landssambands íslenskra útvegsmanna, orðaði það svo á fundi sem ég var á um daginn að þetta væri landnám, hann kallaði þetta nýtt landnám. Útgerðarmönnum, sem hefðu verið að gera út á þeim tíma sem kvótanum var komið á, hafi í rauninni auðnast eða hafi verið fengin í hendur einhvers konar landnámsréttindi,  Síðan kemur hin stóra röksemd, að 80% af veiðiheimildunum hafi gengið kaupum og sölum. Í fyrst lagi er þetta lygi. Það er ekki rétt að 80% af veiðiheimildunum hafi gengið kaupum og sölum. Þetta er fundið út með því að slá öllu saman, sameiningu fyrirtækja þar sem sömu eigendur eiga í einu fyrirtæki eftir sameiningu þar sem nafnaskipti hafa orðið á fyrirtækjum. Og svo er annað. Það er svolítið áhugavert að velta fyrir sér annarri röksemd sem við höfum oft heyrt úr ranni útgerðarmanna, þegar menn tala um að útgerðarmenn hafi keypt þessi réttindi, og hún er sú að verslun með veiðiheimildir sé verslun innan hópsins, þ.e. milli útgerðarmanna og fari lítið út úr atvinnugreininni. Ég hef tekið eftir því að þessar tvær röksemdir, annars vegar verslun innan hópsins og hins vegar að þetta allt saman sé búið að ganga kaupum og sölum og röksemdir séu fyrir því að menn eigi að halda þessum eignarréttindum, þær röksemdir eru aldrei hafðar saman. Það er alltaf haft langt á milli þeirra í máli manna. Og skyldi ástæðan fyrir því ekki vera sú að mönnum finnist það kannski ekki eiga alveg við að segja annars vegar að menn séu búnir að kaupa þetta svo mikið hver af öðrum og hins vegar að þessi verslun hafi farið meira og minna fram innan hópsins, sem er nákvæmlega skýringin sem ég sagði áðan? Þetta er meira og minna vegna sameiningar fyrirtækja, það eru sömu aðilar sem eiga þetta áfram. Við sem leggjum til að veiðiréttindin verði innkölluð leggjum til að almennar leikreglur gildi í þessum atvinnuvegi eins og öðrum hér í landinu. Við erum ekki að leggja til sértækar aðgerðir. Hæstv. forseti. Mér þykir dapurlegt að hæstv. forseti, Halldór Blöndal, 1. þm. Norðurl. e. skuli ekki vera hér. Mér finnst ástæða til að hann hlýði á mál mitt. Ég geri ráð fyrir að hann geti gert það á skrifstofu sinni. Hann hefur verið mikill áhugamaður um umræður um þessi mál. Hann hefur talað um það hvað eftir annað að það væri svo mikil ósanngirni í því ef breyta ætti þessum reglum. Við erum ekki að leggja til að búnar verði til einhverjar sértækar reglur. Við erum að leggja til almennar reglur með tillögum okkar. Það er þess vegna ástæða til að minna á að það væri kannski tilefni til að leggja til einhverjar sértækar reglur. Hvernig urðu þessi réttindi t.d. til? Muna menn eftir því að einu sinni lá lína þvert yfir landið og ef menn keyptu veiðiheimildir norður fyrir línuna, þá fengu menn 25% viðbót ofan á þorskkílóið sem þeir keyptu í kvóta. Muna menn eftir því að einu sinni var sú lína færð til suður fyrir Hornafjörð? Hornafjörður hafði verið sunnan við hana. Sú lína var einu sinni færð suður fyrir Hornafjörð. Muna menn eftir því að sumir, örfáir menn, fengu skipstjórakvóta? Menn muna kannski ekki eins vel eftir því að fjöldi skipa var byggður og lögð hafði verið inn umsókn um byggingu þeirra þegar dró til þess að það yrði farið að loka fyrir smábátaútgerð undir 10 tonnum í kvótanum. Fjöldi skipa fékk úthlutun út á það að til væru kilir sem lágu í hópum uppi á landi og út á það var veiðiréttindum úthlutað. Tilraunaveiðileyfi sem einstakir bátar fengu á rækju t.d. og fleiri fisktegundum voru eftir 2--3 ár gerð að eignarréttindum. Sértækar úthlutanir eins og dragnót og slíkar veiðar sem útvaldir fengu urðu líka að eignarréttindum. Allt er þetta með sama brag. Hér hefur verið stofnað til eignarhalds á veiðirétti með fáránlegum hætti og fyrir löngu hefði átt að taka á því máli. Ég ætla að koma að fleiru sem ég hefði viljað segja, herra forseti, í seinni ræðu minni.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson leggur hér fram mikið frv. um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Ég geri engar athugasemdir í sjálfu sér við það að hugmyndir séu komnar fram um breytt fiskveiðistjórnarkerfi. Það kerfi sem við erum með í dag er að sjálfsögðu ekki gallalaust og gott að menn leiti leiða til að finna einhverjar nýjar aðferðir til að stjórna þessu. Það hefur reyndar vafist fyrir mönnum að finna leiðir sem nýst gætu betur. Ég segi því miður. Hér er aðferð sem gerir ráð fyrir því að afskrifa þessar heimildir á tíu árum og úthluta þeim síðan með uppboðum. Ég ætlaði að spyrja hv. þm. um hvað hann hefði hugsað í þessu sambandi. Við vitum að sumar útgerðir hafa fjárfest fyrir milljarða, jafnvel marga milljarða, í skipum. Þær hafa tekið lán sem eru kannski upp á nokkra áratugi. Þessi lán eru með veði í skipunum og aflaheimildunum. Er hann ekkert hræddur um að það geti komið upp skaðabótakrafa á ríkissjóð í framhaldi af slíkri lagabreytingu? Mig langaði einnig til að vita hvað flutningsmaður gerir ráð fyrir að uppboðin geti gefið þjóðinni miklar tekjur. Eða með öðrum orðum: Hvað á að skattleggja útgerðina mikið fyrir þessar veiðar miðað við þessar hugmyndir?

Hæstv. forseti. Já, mörg fyrirtækið hafa fjárfest í íslenskum sjávarútvegi. Þau eru flest öflug. Ég efast ekki um að þau muni standa sig vel í því umhverfi sem við leggjum til að komið verði á. Það mun auðvitað hjálpa þeim mikið að vera fyrir í útgerð, að vera með öflugan rekstur. Ég held að engin ástæða sé til þess að hafa áhyggjur af þessum fyrirtækjum ef framtíðin yrði í samræmi við það sem hér er verið að leggja til. Varðandi skaðabótakröfur á ríkið þá liggur fyrir í dómum Hæstaréttar að ef þess sé gætt að gefinn sé eðlilegur aðlögunartími þá geti Alþingi breytt þessum reglum. Skaðabótakröfur væru þá ekki til staðar nema menn gerðu þetta afar harkalega, breyttu kerfinu á augabragði, t.d. eins og hæstv. sjútvrh. breytti kerfinu varðandi steinbítinn í sumar og breytti svo aftur. Hugsanlegt kæmi skaðabótakrafa og menn ynnu slíkt mál ef þannig yrði farið að. En við erum ekki að leggja það til. Hæstv. ráðherra gerði þetta hins vegar um skeið í sumar. Það er ekki mjög gott að gera sér fulla grein fyrir því hvað uppboðin gefa til þjóðarbúsins. Ég held hins vegar að það sé nokkuð ljóst að það verði miklu lægra verð á veiðiheimildum í leigukerfi en í því kerfi sem verið hefur hér á undanförnum árum. Þar hefur hátt verð mergsogið stóran hluta útgerðarinnar. Ég held að frjáls og liðugur aðgangur að veiðiheimildum muni fyrst og fremst verða til þess að rekstur fyrirtækjanna ráði því hvað þau treysta sér til að greiða á markaðnum og að mjög eðlilegar ákvarðanir verði teknar á slíkum markaði.

Herra forseti. Það kemur mjög á óvart hve þetta frv. er illa hugsað, að það skuli ekki vera neinar hugmyndir um það hjá flutningsmönnum hvað þetta geti gefið af sér. Þeir virðast engar hugmyndir hafa um hvað veiðiheimildir, sem eru þekkt stærð miðað við það sem er úthlutað í dag, geti gefið mikið af sér, hvert hugsanlegt leiguverð verður eða uppboðsverð. Það kemur mjög á óvart að þeir hafi ekki velt þessu fyrir sér. Er þetta þá bara eitthvert málamyndafrumvarp? Eru menn bara að slá því fram til að gera eitthvað? Mér finnst dálítið merkilegt að heyra að menn efist ekkert um að fyrirtækin sem hafa hingað til staðið sig vel, muni halda því áfram. Auðvitað eru þarna góðir menn sem standa vel að stjórn fyrirtækja sinna en þeir hafa treyst því að við búum við kerfi sem standi um langan tíma. Tíu ár eru ekki svo langur tími. Hæstiréttur sagði að ef breytingar ættu sér stað á mjög löngum tíma þá gætu menn komist hjá skaðabótakröfu. En fjárfestingar, t.d. í einu skipi, eru 20--30 ára fjárfestingar. Ég get því ekki séð að flutningsmenn hafi heldur skoðað þá hlið málsins, þ.e. hve langur tími sé eðlilegur miðað við dóma Hæstaréttar. Ég verð því að draga þá ályktun, herra forseti, því miður, að flutningsmenn hafi ekki lagt sig nægjanlega fram um að skoða afleiðingar þessa frv., ef af lögum yrði, og hvað mundi koma í staðinn.

Það er þrælskoðað.

Ég vona svo sannarlega að það komi þá betur í ljós seinna í umræðunni. Ég er einn af þeim, herra forseti, sem hafa mikinn á huga á að stjórn okkar á veiðum verði almennt með þeim hætti að við getum verið ánægð með niðurstöðuna. Það þarf kannski að gera betur til þess.

Hæstv. forseti. Auðvitað fórum við yfir það hvað fyrirtæki gætu greitt og hvað væri líklegt að þau mundu greiða. Maður gerir auðvitað ráð fyrir því að ábyrgir stjórnendur fyrirtækja bjóði í veiðiheimildir með það í huga að fyrirtækin gefi af sér arð. Með því að skoða fyrirtæki eins og Samherja á Akureyri, á árunum 1996--1997, komust menn t.d. að þeirri niðurstöðu að það fyrirtæki hefði ekki getað borgað nema í hæsta lagi 12 kr. fyrir þorskígildið. Mér finnst líklegt að veiðiheimildir verði býsna misjafnar á þessum markaði en þær hljóta þó að taka mið af möguleikum fyrirtækjanna. Lengra geta menn kannski ekki farið en að skoða rekstur fyrirtækjanna til þess að átta sig á því hvert verðið gæti hugsanlega orðið. Hv. þm. sagði að þetta væri illa hugsað frv. Ég ætla samt að vona að hann hafi lesið það vel. Við lögðum mikla vinnu í það. Ég held að okkur hafi tekist að sigla fyrir flestar víkur í því. Ég mundi treysta mér fullkomlega til að standa ábyrgur fyrir því að þetta mundi ganga upp sem við erum að leggja til hér. Ég er sannfærður um það. Þetta yrði miklu, miklu betra fyrirkomulag en menn búa við í dag. Hv. þm. sagði að menn hafi verið að fjárfesta í traustinu. Það var það sem ég var að segja hér áðan. Trausti á hvað, bullandi óánægju allra landsmanna meira og minna gegn þessu kerfi? Á hvað var treyst? Var treyst á hv. þm. Kristján Pálsson? Líklega. Ég held nefnilega að þeir sem hafa treyst á óbreytt kerfi, hafi treyst fáum, talið að þeir hefðu völdin og hefðu þau áfram. Ég held að menn ættu að líta í eigin barm og velta því fyrir sér hvort fara eigi með fulltrúalýðræðið eins og farið hefur verið með það í þessu máli.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, lagt fram af hv. þm. Jóhanni Ársælssyni o.fl. Þetta frv. kemur nú fyrir þingið í þriðja skipti. Það er ekkert vafamál að umræðan um stjórn fiskveiða á eftir að taka drjúgan þátt þingsins í vetur. Það er bullandi ágreiningur í samfélaginu um það hvernig þessum málaflokki er stjórnað. Þar sem ég var einn af þeim sem tilnefndir voru í þessa endurskoðunarnefnd þá vil ég segja frá því að ég skilaði þar minnihlutaáliti. Hið sama gerðu fulltrúi Samfylkingarinnar, Jóhann Ársælsson, og Kristinn H. Gunnarsson frá Framsfl. Ég held að þessi mál verði kannski aldrei leyst með því að flokkarnir komi einhliða fram með skoðanir sínar á því hvernig þeir vilja breyta kerfinu. Átökin eru mikil eins og menn vita og meiri hluti nefndarinnar setur fram meirihlutaálit, eins og þingheimi er kunnugt, sem í grófum dráttum breytir engu um stöðu mála en færir málin í heild sinni kannski til verri vegar. Í því sambandi mætti nefna fækkun og stækkun fyrirtækja, aukna samþjöppun sem er þyrnir í okkar augum í sambandi við stjórn fiskveiða. Það hefur komið fram á síðustu dögum að þær tillögur sem meiri hluti endurskoðunarnefndarinnar setti fram leiða til áframhaldandi óróa í samfélaginu. Það er klárt mál. Á allra síðustu vikum hefur fjöldi félaga smábátaeigenda ályktað til þingheims og til ríkisstjórnar og í raun lýst neyð sinni. Það er ákall um hjálp og það að mega vera til. Tíu félög smábátaeigenda víða að af landinu hafa í grundvallaratriðum ályktað á sama hátt, öll þessi félög. Þau biðja, eins og ég sagði áðan, nánast um leyfi til þess að fá að vera til. Þessi tíu smábátafélög eru allt í kringum landið eins og ég sagði áðan, frá Austurlandi, Suðurlandi, Reykjavík, Hornafirði, Ströndum, Norðurlandi, Snæfellsnesi, Bakkafirði, Ísafirði og Grímsey. Smábátaeigendur í Grímsey skrifa til okkar hér og ríkisstjórnarinnar: ,,Við undirritaðir íbúar í Grímsey skorum hér með á stjórnvöld að afnema ákvæði laga um krókabáta sem koma eiga til framkvæmda 1. sept. nk. Með framkvæmd umræddra laga verður fótum kippt undan þeirri uppbyggingu sem átt hefur sér stað í smábátaútgerð á undanförnum missirum.`` Og síðan kemur niðurlagið sem segir sína sögu og um það eru allir sem áhyggjur hafa af þessum málum samhljóða: ,,Smábátafélag Grímseyjar krefst þess að sá lagaóskapnaður sem skákað hefur náttúruöflunum og stöðvað alla línuútgerð krókabáta, verði tafarlaust felldur úr gildi og lögfest verði veiðikerfi krókabáta sem í gildi var 31. ágúst sl.`` Virðulegi forseti. Það stendur upp á okkur að koma áfram með tillögur sem geta sætt þjóðina. Hins vegar er augljóst að núverandi stjórnarmeirihluti keyrir fram, eins og ég sagði áðan, nánast óbreytt kerfi. Það er borðleggjandi að um það verður aldrei sátt. Eins er borðleggjandi að það mun leiða af sér, bara á örfáum missirum, áframhaldandi byggðahrun víða um landið. Við megum því engan tíma missa í umfjöllun okkar um þessi mál. Þar sem ég er bjartsýnismaður er ég enn að gera mér vonir um, þó að niðurstaða endurskoðunarnefndarinnar hafi verið mikil vonbrigði, að með umræðu um þessi mál í þinginu, ekki síst miðað við þá stöðu sem við stöndum frammi fyrir í byggðamálum, geti stjórnarandstaðan komið málum þannig fyrir að einhver tillöguflutningur verði í þá átt að leiðrétta þá stöðu, a.m.k. tímabundið þó ég geri mér grein fyrir því að það verði kannski á grunni meirihlutavalds hv. þm. sem styðja þessa ríkisstjórn. Ég ber þá von enn í brjósti. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að menn ætli í blindni að keyra fram kerfi sem gengur í berhögg við það sem fiskveiðistjórnarlögin byggðust á, þ.e. að vernda fiskstofna landsins. Það er verið að setja tegundir í kvóta sem við náum ekki einu sinni að veiða samkvæmt veiðiráðgjöf.

Keila, langa.

Keila, langa, segir hv. þm. Eitthvað er nú þetta mál komið á skjön og það hvernig staðið er að því. Hvernig í ósköpunum stendur á því að menn setja í kvóta tegundir sem næst ekki einu sinni að veiða? Það er alveg fáránleg hugmynd og fáránleg framsetning. Það sem er enn þá fáránlegra í því sambandi er að þeim sem rita okkur þessar yfirlýsingar, þessum tíu félögum smábátaeigenda, er haldið utan við að eignast þennan kvóta. Þetta er alveg furðulegur ráðahagur. Nefndin um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða margklofnaði eins og kunnugt er. Þó er ástandið nú ekki verra en svo að í raun er svolítill samhljómur hjá þeim sem skiluðu minnihlutaálitum. Fyrningarleið og fyrningarleið, það er ekki sama hvernig fyrningin er útfærð og það er ekki sama hvernig kerfi sem byggir á fyrningarleið er útfært. Þar stendur hnífurinn í kúnni. Þess vegna skila menn áliti hver fyrir sig í minni hlutanum, enda er að mörgu leyti miklu eðlilegra að þannig sé staðið að málum úr því sem komið var. Menn undirstrikuðu því áherslur sinna flokka. Ég lít svo á að hægt sé að hefja samninga um breytingar sem þjóðin gæti sæst á ef vilji væri fyrir hendi enn á ný. Mér sýnist og maður heyrir það í umræðunni og verður þess áskynja á fundum að margir stjórnarliða eru miklu nær t.d. okkar tillögum, eins og við setjum þær fram, en þeim tillögum sem meiri hlutinn setur fram núna. Ég hef stórar áhyggjur af þróuninni og samþjöppuninni vegna þess að skjótt skipast veður í lofti í heimi okkar. Og varðandi t.d. framsalsmöguleika, þá líst manni nú bara ekkert á að opnað sé fyrir það að við missum hreinlega úr höndunum á okkur áunninn rétt þjóðarinnar til úthafsveiða. Hvernig verður landslagið ef við lítum á næstu fimm til tíu ár? Getur ekki landslagið orðið þannig að með frekari samþjöppun komi fram krafan í bankakerfinu hér um að opnað verði fyrir erlendar fjárfestingar í útgerðinni? Og þá skipast nú skjótt veður í lofti ef við höfum nánast ekkert nema markaðinn sem ræður því hvernig þetta fer á milli fyrirtækja og manna. Við verðum að taka á þessu máli, gera grundvallarbreytingar. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum lagt fram fyrningarleið sem byggir á hægfara en taktfastri þróun í þá átt að fyrna aflaheimildirnar á 20 árum. En við setjum ströng skilyrði og þess vegna höfum við sett fram okkar eigin nefndarálit, eða ég hef sett fram mitt eigið nefndarálit, í nefndinni um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða vegna þess að byggðatenging er mjög mikilvæg fyrir okkur og það að vald sé fært til sveitarfélaganna til þess að hafa um það að segja hvernig veiðiheimildum er ráðstafað. Það er líka mjög mikilvægt að þau fyrirtæki sem starfa í greininni í dag fái góða aðlögun til þess að fóta sig á breyttum aðstæðum. Það tel ég mjög mikilvægt fyrir allra hluta sakir. Þess vegna hafa fyrirtækin sem eru starfandi í greininni eftir okkar hugmyndum forkaupsrétt að stórum hluta veiðiheimildanna, eða einum þriðja. Síðan er lagt til að einn þriðji af því sem fyrnt er verði settur á markað. Til þess að gera aðlögunina að þessu nýja kerfi enn þá auðveldari fyrir þá sem eru í þessu útgerðarmunstri í dag, er gert ráð fyrir því að fyrirtækin eigi kost á því að hafa umráðarétt yfir sofandi kvóta fyrstu sex árin þannig að þeir fái endurleigurétt á 3% af þeim 5% sem fyrnd eru fyrstu sex árin. Sumir hafa sagt að þetta sé flókið kerfi. En þetta er kerfi sem taktfast leiðir okkur til baka. Sérstaklega er nauðsynlegt í mínum huga að draga fram að byggðirnar og fólk í sjávarbyggðum landsins eigi einhvern tilverurétt og það sé ekki bara undir fyrirtækjum eða einstaklingum sem eiga peninga komið hvernig hlutirnir þróast þar. Í umræðunni um sjávarútvegsmál hefur mikið verið rætt um það að til þess að gera svona breytingar þurfi að taka af einhverjum. Þeir sem verja núverandi kerfi draga þetta mjög sterkt fram: ,,Ef þið eruð með hugmyndir um fyrningarleið og breytingar á þessum nótum þarf að taka af einhverjum.`` En þessir sömu menn átta sig ekki á því að eins og kerfið er uppbyggt nú þá er veiðileyfi á það að taka af byggðunum með krafti peningavaldsins. Við erum að tala um að þetta sé jafngilt og það eigi raunar frekar að standa að því með stjórnvaldsaðgerðum og lýðræðislega að færa veiðiheimildir til baka til umráða fyrir þá sem hafa um áratuga og kannski árhundruða skeið nýtt þessa auðlind. Það er mjög mikilvægt. Hv. þm. Kristján Pálsson kom inn á markaðinn og gjaldið fyrir veiðiheimildir. Í mínum huga og flokksmanna minna er ekki aðalatriði að fá sem mesta peninga út úr greininni. Það er ekki okkar aðalmarkmið. Við setjum það ekki á oddinn. Aðalmarkmið okkar er það að við getum þróað greinina yfir í það veiðiform sem við viljum sjá, leggja aukna áherslu á vistvænar veiðar og leggja aukna áherslu á byggðatengingu. Það er mjög erfitt að gera sér grein fyrir því hvernig markaðurinn mundi virka ef boðið væri upp eins og t.d. í tillögum Samfylkingarinnar, miklu hraðar en ég hef talað fyrir. En það er augljóst að sá markaður sem er í gangi núna gefur ekki rétta mynd af verði á veiðiheimildum. Þetta er svo lítið að það kemur ekkert í ljós fyrr en meira magn er til ráðstöfunar hvert raunverulegt verð veiðiheimilda er. Við vitum það öll sem höfum verið að vinna í þessum málum að hver 5% í veiðiheimildum --- geta þau ekki farið í 5--8 milljarða ef allt er reiknað upp í stert miðað við það sem menn eru að borga, háar upphæðir fyrir kílóið, eins og ástandið er í dag? En það ástand er engan veginn til þess að taka mið af því eins og ég sagði áðan er svo lítið magn á markaðnum í dag. Virðulegi forseti. Ég vildi bara örstutt koma með þetta innlegg í umræðu um fiskveiðistjórnarkerfið. Ég á þá ósk heitasta að við getum í umræðunni í vetur þokað málum áleiðis í þá átt sem við viljum sjá greinina þróast. Það er augljóst í mínum huga að keyrum við áfram og verði lagasmíð á grunni tillagna meiri hluta endurskoðunarnefndarinnar þá verður hér bullandi ófriður næstu ár, bullandi ófriður um allt þetta mál. Það getur ekki farið öðruvísi. Við verðum að bera gæfu til þess að leiða stjórnarmeirihlutann inn á einhvers konar plástralausnir þó við gerum okkur grein fyrir því að þeir hafa gjörsamlega bitið sig í það að við eigum að viðhalda núverandi kerfi. En einhverjar lausnir verða að koma við bráðavanda, t.d. eins og hjá smábátaútgerðinni. Það er alveg augljóst. Smábátarnir í hrönnum --- það er farið að binda þá --- eru búnir með sín 4 tonn. Ég mun fyrir mína parta reyna að leiða það fram og koma því til leiðar að breytingar sé hægt að gera í þá átt að tryggja stöðu þeirra. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál. Ég vildi aðeins koma þessum sjónarmiðum á framfæri. Hér er um að ræða mál sem er búið að koma fyrir þingið tvisvar áður. Það var í umræðunni hér í fyrra og ég úttalaði mig um það þá, en taldi mikilvægt að koma inn með þessa sjónvinkla frá okkar hálfu.

Herra forseti. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson hefur í störfum sínum í endurskoðunarnefndinni verið með tillögur sem hann hefur nú kynnt og eru út af fyrir sig ágætar, held ég, miðað við það sem hann er að ,,presentera``. Ég velti fyrir mér þessari svokölluðu byggðatengingu á úthlutun kvóta. Hvað þýðir það? Þýðir það að þær byggðir sem hafa það verst fái lægsta verð? Svo hafa aðrar byggðir það aðeins skárra og fá þær þá eitthvað annað verð? Á þá að skipta þessu eftir því hvernig gengur í byggðum landsins? Ef það gengur t.d. illa á einhverju svæði á Suðurnesjum, fá þeir þá aðra úthlutun en t.d. á Akureyri þar sem gengur mjög vel? Eða fá þeir á Raufarhöfn miklu betri úthlutun en einhverjir aðrir? Ég hef verið að velta því fyrir mér hvað þetta geti orðið flókið kerfi. Hvernig á að leysa þetta? Það sem ég hef talið erfiðast við að eiga í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi er brottkastið. Ég hélt að menn væru sífellt að leita leiða til þess að koma í veg fyrir það þannig að við nýttum þann afla sem dreginn er um borð í þessi skip hverju sinni. Ég get ekki séð að úthlutun afla með þessu útboðskerfi leysi brottkastið. Menn eru að kaupa ákveðið magn af fiski og reyna að ná eins miklum verðmætum út úr honum og þeir geta því að þeir eru væntanlega að kaupa þetta á uppboði fyrir mikinn pening þannig að þeir henda því sem ekki er nógu verðmætt. Það er nákvæmlega eins og gerist í kvótakerfinu. Hvernig ætlar hv. þm. í tillögum sínum þá að leysa brottkastið með þessum tillögum? Er eitthvað annað sem á að leysa það?

Virðulegi forseti. Ég heyri að hv. þm. Kristján Pálsson hefur lesið tillögur mínar lauslega eða nefndarálitið. Það kemur alveg skýrt fram í nefndarálitinu að við leggjum til að tekið verði mið af stöðu sjávarbyggða, sem sagt sveitarfélaganna, í fiskvinnslu og veiðum síðustu tíu ár. Það er alveg ljóst að það þarf lagasmíð á grunni svona tillagna, alveg eins og það þarf lagasmíð á grunni tillagna meiri hluta endurskoðunarnefndarinnar. Við tökum það alveg skýrt fram eða ég tek það alveg skýrt fram í mínum tillögum að ég vil færa vald til sveitarfélaganna um það sem þau fá úthlutað, færa það til þeirra. Í textanum er gerð grein fyrir því að það er í valdi sveitarfélaganna samkvæmt þessum hugmyndum að hafa álit á því og framkvæma það eftir því hvernig þau vilja sjá hlutina þróast. Sveitarfélögin gætu t.d. í því sambandi ákveðið að hafa ekkert veiðileyfisgjald. Þau gætu ákveðið að bjóða ekki upp heldur úthluta til fyrirtækja sem starfandi eru í sveitarfélaginu þess vegna. Þau gætu líka á vissan hátt ákveðið það að setja hlutina á markað. Þau gætu ákveðið það heima fyrir að treysta grunn t.d. sjávarjarða. Og þau gætu ákveðið heima fyrir að leggja meiri áherslu á vistvænar veiðar sem við leggjum mjög mikið upp úr. Með valdi þeirra yfir þessum hluta sem í mörgum tilfellum mundi gagnast smábáta- og bátaflotanum víða í sjávarbyggðum, er ég sannfærður um að brottkastsvandamálið yrði miklum mun minna. Ég held að það gefi alveg augaleið. Við verðum að finna einhverjar sjálfvirkar leiðir. Við verðum að framkalla kerfisbreytingar sem leiða til þess að jafnmikið vandamál og brottkastið er hverfi. Það dugar ekki til lengri tíma litið að vera hér með lögreglu á öllum póstum.

Herra forseti. Ég get ekki almennilega séð hvernig þetta gengur upp. Sveitarfélögin eiga að ákveða þetta á einum stað, stjórnvöld ætla að ákveða þetta á öðrum, það verður greinilega stríðsástand hér í kringum landið. Ég átta mig ekki á hvernig sveitarstjórnir eiga að taka á úthlutuninni sem slíkri. Fyrir nokkrum áratugum, tæplega tveimur áratugum, var til umræðu að sveitarfélögin fengju úthlutun aflaheimildanna. Sú hugmynd var kynnt sveitarfélögunum og þau beðin um álit og ég minnist þess sem þáverandi sveitarstjórnarmaður að sveitarstjórnarmenn almennt kærðu sig ekkert um að vera að úthluta aflahlutdeildum í byggðarlögum sínum. Þeim fannst þetta of nærri sér og erfitt fyrir lítil sveitarfélög að úthluta og gera upp á milli manna innan sveitarfélagsins. Ég er ekki að segja að sveitarstjórnarmenn geti ekki skipt um skoðun. Ég á ekki von á því að þetta hjálpi sveitarstjórnarmönnum nokkurn skapaðan hlut.  Það er annað sem ég velti fyrir mér, herra forseti, sem varðar brottkastið og þann vanda sem menn eiga við í núverandi kerfi og það er nýliðun í kerfinu. Hvernig ætla menn að tryggja það að ungir, efnilegir sjómenn sem vilja fara í útgerð geti komist að? Nú gerum við ráð fyrir því að þeir sem bjóða í séu þeir sem vilja og eiga peninga og geta boðið hæst fái mest. Er þá gert ráð fyrir því væntanlega að sveitarstjórnin geti líka ákveðið að ungir menn í sveitarfélaginu fái ákveðnar úthlutanir og þá verði sveitarstjórnin sjálf með sínar reglur og hver sveitarstjórn verði með sínar reglur um hvernig þeir úthluta til nýrra aðila?

Virðulegi forseti. Það er svo algengt hérna í þingsalnum á hinu háa Alþingi að menn treysti ekki sveitarstjórnarmönnum. Sú hugmynd með aðkomu sveitarfélaganna og sveitarstjórna --- við höfum dæmi þar sem það gengur alveg glimrandi. Ég skal nefna dæmi úr mínu kjördæmi þar sem Grenivík hefur 1.000 tonna þorskígildiskvóta. Sveitarstjórn Grenivíkur notar hann sem skiptimynt í samningum við Útgerðarfélag Akureyringa um myndarlega vinnslu á staðnum. Það má því ekki alltaf halda að við á hinu háa Alþingi og kerfi í Reykjavík geti eitt stjórnað málum. Sú reynsla sem fékkst af byggðakvóta var auðvitað í þeim dúr og í þeim mæli að það gat kannski ekkert farið hjá því að rifist yrði um þetta lítilræði upp á 1.500 tonn. Það gefur augaleið. Og það er engin reynsla komin á svona hugmynd út frá 1.500 tonnum, hv. þm. Kristján Pálsson. Ef við víkjum að nýliðun, þá hef ég annað dæmi úr kjördæmi mínu. Ég veit ekki betur en að þeir gömlu í Grímsey hafi ákveðið að ungu mennirnir skyldu hafa forgang um að nýta þennan svokallaða byggðakvóta. Ég veit ekki betur en það sé tilfellið. Menn mega því ekki alltaf gefa sér það á hinu háa Alþingi að menn hugsi ekki heila hugsun heima fyrir. Mér finnst það mjög algengt hér. Ég held að það séu bara sleggjudómar og alls ekki rétt. Og það á að færa völdin í miklu meiri mæli heim til sveitarfélaga og héraða til þess að bæta stjórnsýsluna í landinu. Það er skoðun mín.

Hæstv. forseti. Ég vil ekki gleyma að bjóða hv. þm. Vinstri grænna velkomna í hópinn sem vilja innkalla veiðiheimildir og setja þær á markað. Þó það sé að hluta til, þá er það veruleg breyting frá því sem áður var. Vegna þess að hv. þm. nefndi hér áðan eða gaf það til kynna að við værum að innkalla veiðiheimildirnar of hratt og að hugmyndir þeirra um 20 ára innköllun væru skynsamlegri, þá langar mig til þess að vita aðeins betur hvað þetta þýðir. Hjá Vinstri grænum er verið er tala um að innkalla 2% á ári fyrstu sex árin og síðan 3% í viðbót sem útgerðarmennirnir eiga að fá að hafa áfram á sérstökum samningi. Síðan stendur einhvers staðar líka í bókinni að þetta eigi að endurskoðast áður en 20 árin eru liðin. En þessi 3% sem hlaðast upp fyrstu sex árin eru gengin út aftur eftir 12 ár, sýnist mér. Er það þá hugmyndin að þau verði síðan látin aftur til útgerðarmannanna án endurgjalds úr því ákvæðið um endurskoðun eftir 20 ár er þarna inni? Mig langar til að fá svar við þessu. Síðan langar mig til að nefna eitt vegna þess að ég er ekki ánægður með það sem hv. þm. sagði á frekar neikvæðan hátt, hann talaði um að menn ættu ekki að koma með einhliða skoðanir, eins og það væru einhliða skoðanir okkar að flytja svona þingmál. Ég spyr: Ætla vinstri grænir þá ekki að flytja þetta sem þingmál, þessar hugmyndir sínar um sjávarútvegsmálin? Af því að þeir vilja geta samið við aðra um hvernig þetta eigi að vera. Er ekki rétt að sýna á spilin sín? Er ekki bara gott að menn takist á við þetta eins og við höfum gert hér að leggja fram tillögur okkar um hvernig við viljum gera þessa hluti og leyfum mönnum að takast á um þær og gagnrýna þær?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson talar um hvort ekki sé rétt að sýna spilin. Ég tel að ég hafi í nál. mínu algjörlega sýnt spilin. Ég lagði nál. mitt fram eftir umfjöllun í þingflokki og fullkomin samstaða var um það. Ég hef líka sagt frá því opinberlega og í blaðagreinum að sú aðferð að fara fyrningarleið og innkalla veiðiheimildir á tiltölulega löngum tíma sé fyrst og fremst hugsuð til þess að gefa þeim aðilum sem eru í kerfinu núna og óneitanlega þurfa að breyta lifnaðarháttum sínum og lífssýn meiri möguleika á því að aðlagast nýju kerfi. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að farið er rólega í sakirnar fyrstu sex árin, innköllunin er orðin 60% á 12 árum. En fyrstu sex árin er í raun og veru bara verið að innkalla um 2% á ári, eða 12%. Það er mjög væg aðgerð í sjálfu sér. Ég batt fyrir mína parta miklar vonir við að stjórnarmeirihlutinn gæti komið til móts við okkur á þessum nótum, þó svo að við þyrftum að bíta í það súra epli að sjá þróunina til betri vegar gerast á miklu lengri tíma en við hefðum viljað sjá gerast. Þannig standa málin. En sjávarútvegsstefna okkar er alveg hrein og skýr. Ég held að ég hafi ekkert verið að draga skóna niður af sjávarútvegsstefnu Samfylkingarinnar. Ég hélt ég hefði sagt að ég væri vongóður um að flötur yrði á því að stilla saman strengi til að ná mönnum inn á línu sem gæti fært okkur til betri vegar.

Hæstv. forseti. Ég vona það líka og ég hef fulla ástæðu til að vona það vegna þess að mér finnst að Vinstri grænir hafi stigið stórt skref í áttina til sjónarmiða okkar og var að vekja athygli á því áðan og var mjög ánægður með það. Ég vildi hins vegar skilja aðeins betur hvernig þeir hugsa þessa fyrningu og spurði að því. Og ég endurtek þá spurningu: Hvernig ber að skilja þá klásúlu um að úthlutun, þ.e. þessi úthlutun á veiðiréttindunum sem eru þarna dregin frá í upphafi og útgerðarmenn geta fengið aðgang að, eru fyrnd en samt hjá útgerðarmönnunum og á að endurskoða áður en 20 ár eru liðin. Mér finnst það ekki passa við það að samkvæmt töflunni sem er í bókinni, í séráliti hv. þm., eru þessi 3% horfin út við 12 árin. Ég spyr: Á að skilja þetta svo að meiningin sé að útgerðarmennirnir fái þetta síðan bara aftur þá? Þetta var nú ekki flóknara. En mér finnst þetta skipta máli vegna þess að auðvitað þurfum við að ná saman um það hve hratt við innköllum þetta. Auðvitað skiptir það máli. Ég tel hins vegar að við höfum spilað út alvarlega í því máli. Það er bæði hægt að innkalla þetta með því að gefa mönnum árafjöldann til þess að aðlaga sig og einnig er hægt að gera það með því að koma til móts við þá á því verði sem fæst fyrir þær veiðiheimildir sem koma á markað. Við höfum lagt það til. Ég held að það sé skynsamlegt vegna þess að það gefur okkur færi á að koma nýju kerfi á hraðar en ella.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt og rétt skilið hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að við erum að fara mjög varlega í þessum tillögum okkar í fyrninguna fyrstu árin. Það er gert mjög meðvitað til þess að skapa þennan yfirgang frá gamla kerfinu til þess nýja, og gera hann auðveldari. Það er auðvitað áhyggjuefni og það hefur komið fram í umræðunum að fjárfesting í útgerð er náttúrlega ekki til örfárra ára. Þetta er 10, 15, 20 ára fjárfestingardæmi. Ég held að engum sé greiði gerður með tillögum sem framkalla einhvers konar kollsteypur. En ég vil þó segja í þessu sambandi að hv. þm. Jóhann Ársælsson skilur tillögurnar í grundvallaratriðum rétt. Í tillögum okkar segir einnig að fyrningin skuli eiga sér stað á 20 árum. Stærsti hluti fyrningarinnar er kominn fram á fyrstu 12 árunum. Það er alveg rétt. En það segir líka í tillögunum að innan 20 ára skuli skoða framhaldið. Það liggur alveg ljóst fyrir í þessum tillögum að fyrningin hefur átt sér stað á 20 árum. Og þá er það spurningin  En ég vil enn og aftur árétta að kannski stendur það síst upp á okkur að vera að etja okkur saman á þessum nótum þar sem ljóst er að við erum báðir inni á því að fara einhverja slíka leið. Við eigum náttúrlega að beina spjótum okkar að stjórninni sem keyrir harða pólitík í þá átt að viðhalda því kerfi sem hefur leikið landsmenn svo grátt sem raun ber vitni.

Herra forseti. Fyrir skömmu lauk svokölluð endurskoðunarnefnd hæstv. sjútvrh. störfum. Það hefur vakið athygli mína hvað það var sem menn hafa helst eytt tíma sínum í að ræða. Það virðist vera sem helst sé uppi á teningnum að ræða það eitt hvort eigi að skattleggja sjávarútveginn eða þjóðnýta aflaheimildir. Mér dettur í hug hvort það geti verið að menn séu búnir að gleyma því til hvers við lögðum af stað í þessa ferð. Var það ekki öruggt mál þegar við hófum stjórn fiskveiða að það var meining allra að reyna með því að hámarka þann arð sem þjóðfélagið hefði af fiskveiðunum? Ég held að svo hafi verið. En í þessari umræðu, hvort við eigum að skattleggja eða þjóðnýta, þá virðist vera eins og menn hafi alveg gleymt þessu. Nú vita það allir, herra forseti, og ég ætla ekki að gera ágreining í sjálfu sér við flutningsmenn frv., að ég hef lengi og alla ævi verið þeirrar skoðunar að ef ein þjóð ætlar að tryggja það endanlega að hún hafi aldrei arð af atvinnugreinum sínum, þá þjóðnýti hún hana. Það eru nú þó nokkuð mörg hundruð þúsund dæmi sem hafa komið fram í Evrópu og um allan heiminn á síðustu tveim mannsöldrum sem sanna það. Ég hef líka verið þeirrar skoðunar að það sé lítt til bóta og alltaf til skaða að skattleggja atvinnureksturinn. Mér er alveg sama um það þó meiri hluti þessarar nefndar hafi komist að því að nú eigi að fara að skattleggja sjávarútveginn. Ég get ekki séð að þær tillögur séu hótinu betri en þær aðrar sem hafa litið dagsins ljós á undanförnum árum. Og það liggur alveg fyrir að þrátt fyrir að hæstv. sjútvrh. ætli nú að gera þær tillögur að sínum, þá mun ég aldrei styðja þær, og berjast mjög harkalega gegn þeim hugmyndum. Í þessu sambandi langar mig, herra forseti, til að spyrja menn hvort ekki sé ástæða til þess að rifja aðeins upp og fara yfir það hvað það er efnislega sem við erum að fást við. Við hófum stjórn fiskveiða fyrir rúmum 20 árum. Förum nú aðeins í gegnum þetta og rifjum það upp, ef ég mætti reyna að meta það frá mínum sjónarhóli hvar við stöndum. Frá mínum sjónarhóli séð hefur þessi aflamarksleið, aflakvótaleiðin, gengið í veiðum uppsjávarfiskanna, síldinni og loðnunni og kolmunnanum, og ég get ekki betur séð en hún hafi gengið upp. Ég get ekki betur séð en að nýting framleiðslutækjanna sé ágæt og mér sýnist þessi heimild til að selja veiðiréttinn hafa nýst mönnum, að nýtingin á framleiðslutækjunum, bæði í landi og á sjó, sé góð. Það er mikil arðsemi, ég tel mig alveg geta dæmt um það, það er mikil arðsemi í dag af þessum veiðum, bæði veiðum og vinnslu. Ég verð ekki var við neinar deilur um þessar veiðar. Ég er sannfærður um að arðurinn af þessum veiðum gengur hratt út í þjóðfélagið. Þegar svo er, þá ríkir líka sátt, herra forseti. Ef ég fer yfir dæmið gagnvart skelveiðunum og krabbadýrunum sýnist mér í grófum dráttum að þetta gangi nokkurn veginn. Ég veit að vísu að það er þó nokkur sóun í rækjunni. Það er töluverðu af smárækju hent. Ég veit vel um þau sjónarmið og ég get svo sem alveg tekið undir að líklega mundi olíureikningur fiskiskipanna vernda rækjuna jafn vel og þetta stjórnkerfi. Eigi að síður sýnist mér þetta nokkurn veginn ganga. Þetta er nokkurn veginn alveg skaðlaust. Hins vegar þegar við komum að þorskaflanum, botnfiskveiðunum, sem við hófum að stjórna 1984, nokkrum árum seinna en loðnuveiðunum, þá get ég ekki merkt annað, fari ég í gegnum það frá a til ö, en allt hafi gengið aftur á bak. Ég get ekki með nokkru móti séð nokkurn árangur. Ekki nokkurn. Við höfum farið aftur á bak.  Við vitum líka að sóunin í þessu kerfi er skelfileg. Það vita allir. Fiskistofa veit það. Ráðuneytin vita það. Hafró hlýtur að vita það.  
             Hins vegar er hið sorglega í þessu dæmi að stjórn LÍÚ hefur tekið afstöðu sem er út af fyrir sig alveg skýr og einbeitt --- þeir hafa tekið afstöðu sem er bara ein: Afneitun. Þeir hafa afneitað öllu. Þeir neita að viðurkenna að nokkrir gallar séu á kerfinu. Alltaf. Alls staðar. Það er mjög skýrt hjá þeim. Ég persónulega er sannfærður um að þeir mundu t.d. neita því og afneita því að jörðin snerist ef þeir héldu að það passaði þeim. Svo harðir eru þeir í afstöðu sinni. Það er mjög gott að vera einarður en það getur nú komið mönnum í koll. 
             Þetta held ég að sé hin hörmulega staða okkar í dag. Við erum einhvern veginn búin að týna fókusnum á vandamálinu. Vandamálið er það að aflakvótakerfið, sem ég held að reynist okkur vel í uppsjávarfiskunum þar sem við erum að veiða einsleitar tegundir með sams konar veiðarfærum, reynist bara þokkalega í skel og rækju o.s.frv., það hefur alls ekki reynst nothæft við bolfiskveiðarnar. Það er kerfið sjálft sem er ónothæft. Ónothæft kerfi getur ekki batnað við það að skattleggja það. Það er nú bara enn þá vitlausara. Verður ónothæft kerfi nothæft við það að þjóðnýta það? Nei, það er ég alveg sannfærður um að verði ekki. Því hörmulegra er það að mönnum gengur svo illa að viðurkenna fyrsta skrefið. Við verðum bara að byrja á að viðurkenna fyrsta skrefið og viðurkenna að okkur hafi mistekist. Er einhver smán að því? Nei, það er engin smán að því. Við verðum að byrja á byrjuninni og viðurkenna að okkur hafi mistekist. Þannig getum við reynt að fikra okkur áfram. Þessir hlutir eru ekki einhver einföld mynd, eins og þetta sé eitthvað í einni vídd og bara skipti máli það sem við ímyndum okkur að við veiðum. Það hlýtur að skipta máli hvenær við veiðum það, hvar við veiðum það og hvernig við veiðum það. Og við höfum mjög mikla reynslu og við höfum mjög mikla þekkingu. Við höfum gríðarlega þekkingu íslenskra skipstjórnarmanna sem hafa stundað Íslandsmið lengi. Við höfum gríðarlega þekkingu íslenskra vísindamanna sem hafa sannarlega verið að rannsaka mjög marga hluti. Við vitum það nákvæmlega, og það eru mjög margir sem vita það. Við höfum þekkingu á hitastigi. Við vitum hvernig þetta breytist, hvernig hitastigið breytist, hvernig fæðuframboðið breytist, og auðvitað liggur það fyrir þessari þjóð og stjórnvöldum þessa þjóðfélags að reyna að fikra sig áfram til þess að koma í veg fyrir sóunina. Þetta kerfi býður okkur upp á það að við veiðum ofan af stofninum. Við vitum það allir. Við vitum það allir að við erum á mjög hættulegri braut. Við hljótum þess vegna að eiga núna að staldra við og athuga hvort við getum ekki --- í stað þess að vera að halda opinberar alþjóðaráðstefnur sem gera okkur að hálfgerðum kjánum með yfirlýsingu um það að við séum með besta fiskveiðistjórnarkerfi í heimi o.s.frv., sem er ákaflega hrátt og leiðinlegt --- viðurkennt að við þykjumst hafa náð ákveðnum árangri í ákveðnum tegundum. Annað hafi mistekist hjá okkur. Bara segja það. Ég get ekki séð að það ylli okkur skaða þótt við gerðum það. Við höfum svo óskaplega mörg dæmi um erfiðleika sem við lendum í þegar við erum að fást við botnfisktegundirnar þar sem við erum að veiða margar tegundir saman á margvísleg veiðarfæri og þetta rekur sig hvað á annars horn. Því miður hafa stjórnvöld gripið til þess ráðs sem ég held að sé versta ráðið og hefur komið okkur mjög illa, það er að segja: Sjá hvað við erum ábyrgir. Sjá hvað við erum ábyrgir, við förum eftir tillögum vísindamannanna. Og vísindamennirnir búa yfir bestu fáanlegu þekkingu o.s.frv. Við kunnum alla þessa rullu. Nú liggur það fyrir að bæði gagnvart líffræðinni í hafinu er skekkjan óskapleg --- það getur munað mörg hundruð prósentum --- og líka gagnvart þeirri stærðfræði og tölfræði sem við erum að nota, það getur munað öðru eins. Við erum þannig ekkert nálægt því að hafa nokkra hugmynd um stofnstærðirnar sem við erum að fást við. Ég ætla að taka eitt ömurlegt dæmi af því að hæstv. sjútvrh. er að hlusta á mig. Þegar hann var nýtekinn við þessu virðulega ráðherraembætti fór ég með honum vestur á firði og við vorum á fundi á Patreksfirði. Þar komu útgerðarmenn allra dragnótarbótanna og skýrðu hinum hæstvirta ráðherra frá því nákvæmlega hvernig þeir hentu öllum kolanum. Það var búið að færa kvótann niður í 5.000 tonn að ósk ...  Nú hefur krafa vísindamannanna áfram verið sú að halda kvótanum svona langt niðri. En allir vita að það er ekkert að gera nema að henda kolanum. Samt höldum við þessu áfram. Enn þá er kolakvótinn mjög langt niðri. Og hvað gera menn? Þeir vita allir að honum er hent alls staðar.

Nú hendum við ýsunni.

Ég ætla nú ekki að fara í gegnum allar tegundirnar. Ég er bara að nefna dæmi um vandamálið. Við tókum þann kost að fara eftir vísindamönnunum af því að þeir kröfðust þess og svo sögðum við: Sjáið skýrslurnar, við lögðum til svona lítið og skýrslurnar sýna svona lítið, sjá hvað við erum ábyrgir. Þetta er sá kostur sem við höfum tekið. En það voru þó til tveir skárri kostir. Annar var að hlusta ekki á þessa fóbíu og veiða. Við höfum veitt þetta 12--14 þús. tonn af kola í gegnum árin vegna þess að við vitum að með þessu úthaldi veiðum við það hvort sem er í meðalári. Hinn kosturinn var að taka fóbíuna alvarlega og ætla ekki að veiða nema svona lítið en þá hefðum við þurft að að banna ákveðin veiðarfæri, loka ákveðnum togslóðum o.s.frv. Við gerðum það ekki. Við ákváðum að fara sýndarmennskuleiðina sem er í öllum tilfellum sú versta. Við erum að því í dag. Við verðum að hætta þessari afneitun vegna þess að það er áríðandi fyrir þjóðfélagið að auka tekjur sínar af sjávarútvegi. Þó að byggðir landsins séu núna kannski óskaplega illa farnar vegna þess að forsendur þeirra hafa verið eyðilagðar mun það bitna á öllu þjóðfélaginu áður en yfir lýkur ef við nýtum ekki Íslandsmið eins og menn. Þetta er ekki bundið við einstök sjávarpláss og einstaka landshluta. Ég skora því á alla sem hlýða á mál mitt, herra forseti, að horfast í augu við þetta. Hætta þessari afneitun, horfast í augu við þetta og reyna að finna einhverja lausn. Ég er ekki að halda því fram að það sé til nein patentlausn. Hins vegar var verið að sýna mér áðan fiskidaga Færeyinganna. Þar er verið að gera tilraunir. Það eru fleiri að stjórna fiskveiðum sínum heldur en við Íslendingar og fleiri eiga líf sitt undir þeim, þannig að við verðum að feta okkur áfram. Það kom hér fram, herra forseti, í ræðu hv. síðasta ræðumanns, Árna Steinars Jóhannssonar, að þinginu hefðu borist áskoranir hvaðanæva að af landinu, frá öllum félögum smábátaeigenda, vegna þeirrar hörmulegu stöðu sem því miður er komin upp. Ég vil taka það fram að ég hef alla tíð harmað það að sjútvrn. skyldi verða fyrir þeirri ógæfu að heyja þetta stríð við smábátana. Það er að mínu mati algerlega tilgangslaust. Lengi hefur legið fyrir að sú forsenda í lögum og þau atriði sem þar var bent á að mundu ekki standast stjórnarskrá væru alveg tilhæfulaus. Deilan um ýsuna sem kom upp varðandi smábátana og hin mikla þörf fyrir það að vera ábyrgur eins og þessir menn, þessir hræsnarar, kalla sig, deilan um 3.000--5.000 tonn af ýsu á ári, er fjarstæða. Ég er eindregið þeirrar skoðunar, eins og ég hef látið í ljós áður og ég hef víðar látið í ljós opinberlega, að það eigi að hætta við þau áform sem stjórnvöld hafa nú uppi um að kvótasetja smábátana. Við á þinginu gerðum sannarlega samkomulag. Allir þingflokkar stóðu saman að því árið 1996 að ná friði við þennan bátaflokk. Það er hægt að ná friði, og það verður að ná friði. Það er hægt að semja um þetta. Ég er þess fullviss, herra forseti, að það er hægt að ná þverpólitískri samstöðu um þetta. Ég ber þá ósk í brjósti að hæstv. sjútvrh. beri gæfu til þess að hafa forustu um það að ná þessari sátt aftur. Það færi best á því fyrir alla aðila að forustan væri hans. En ef það er ekki og hann er ófáanlegur til þess að láta af þeirri kröfu sinni að deyða þennan útgerðarflokk, og þar með stóran hluta landsbyggðarinnar og mjög mörg sjávarþorp, þá verður ekki við það unað, heldur munu koma hér fram tillögur þingmanna, örugglega úr öllum stjórnmálaflokkum, sem munu knýja á um það. Þá verða hér átök. Hjá því verður ekki komist. Þá reynir á það hvort menn vilja fylgja samvisku sinni og hinni brýnu þörf sem landsbyggðinni er í í dag, og sem þjóðfélagið í heild verður í á morgun, að við reynum þá að lifa við einhverja smásátt, og gerum þetta kerfi, sem nógu vitlaust er nú fyrir, ekki enn þá vitlausara eins og við höfum gert, því miður, núna frá 1. sept. þegar allir byrjuðu endanlega að henda ýsunni. Ég ætla að vona, herra forseti, að til þess komi ekki. En það geta ekki liðið margir dagar þar til úr því verður skorið hvort ríkisstjórnin og hæstv. sjútvrh. bera gæfu til þess að hverfa frá þeirri braut sem þeir mörkuðu í vor, og fyrir misskilning var upphaflega mörkuð í janúar 1999, hvort þeir ná aftur sátt við einkaframtakið í sjávarútvegi vítt og breitt um landið því að sú langa leið sem fram undan er, að komast í gegnum þetta misheppnaða fiskveiðistjórnarkerfi, er löng leið og erfið. En á meðan verðum við að reyna að lifa í einhverri lágmarkssátt við þjóðfélagið, og það fólk sem lifir og starfar í íslenskum sjávarútvegi hringinn í kringum landið. Öðruvísi mun okkur farnast illa.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson flutti hér skörulega ræðu og þar var margt skynsamlega mælt en ekki þó allt. Þó var þar fleira skynsamlegt en miður skynsamlegt. Ég vildi hins vegar rifja upp, varðandi skarkolann, að eftir hinn ágæta fund sem við áttum á Patreksfirði hækkaði hæstv. sjútvrh. kvótann um 1 / 3 , úr 3.000 tonnum í 4.000 tonn. Þar er hann reyndar enn. Hins vegar virðist, samkvæmt tölum um veiðina, sem veiðin hafi braggast og þær aðgerðir séu að skila árangri. En sú fullyrðing að ráðuneytið hafi farið í stríð gegn smábátamönnum og krafa ráðherrans sé um að deyða þennan útgerðarflokk er þvílíkt út í hött að maður má vart mæla í því samhengi. Það var lagasetning Alþingis sem mælti fyrir um krókaaflamarkið sem hv. þm. er að vísa til. Ef ég man rétt þá greiddi hann því atkvæði eins og flestir sem þá sátu á þingi.

Herra forseti. Það var forveri hæstv. sjútvrh. sem hóf þetta stríð. Það skiptir engu máli þó að hann hafi erft það, hann er handhafi stríðsins. Við mótmæltum þessu gerræði harkalega, mjög margir stjórnarþingmenn. Við mótmæltum því opinberlega, hér á þinginu, í blöðum, í útvarpi og í þingflokkunum. Niðurstaðan í janúar varð sú að við hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fluttum tillögu um að fresta gildistöku laganna til 1. sept. árið 2000. Það gerðum við með vitund allra um að við værum að reyna að finna tíma til að vinna þessu líf. Ef við erum sökudólgarnir þá er það hið sama og að segja að þeir sem fái aftöku frestað séu orðnir böðlar þegar að henni kemur.

Herra forseti. Ég hafna því algjörlega að hafa erft eitthvert stríð. En hafi það verið gott verk hjá þeim hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni og Kristni H. Gunnarssyni að fresta því um eitt ár að lögin tækju gildi, ef ég man rétt, 

Herra forseti. Ástæða þessara árása, þessarar aðfarar að smábátunum, var skilningur á dómi sem lá fyrir frá 3. des. 1998. Það var forsendan að menn töldu sig þurfa að gera þetta hjá forvera hæstv. ráðherra. Í tíu mánuði, bráðum 11 mánuði, hefur sjútvrh. haft með höndum greinargerð Sigurðar Líndals prófessors og Skúla Magnússonar lektors sem kveða skýrt á um það að skilningur þeirra sé sá, studdur mörgum rökum, að þetta hafi verið gjörsamlega tilhæfulaust. Í 11 mánuði hefur hæstv. sjútvrh. ekki séð ástæðu til að svara þessari viðamiklu greinargerð einu einasta orði. Það segir allt sem segja þarf. Það þarf ekkert frekar að segja um afstöðu hans.

Herra forseti. Það hefur verið ákaflega athyglisvert að hlusta á hv. þm. Einar Odd Kristjánsson fjalla um kerfið sem hér er til umræðu og skýra okkur frá því að núv. hæstv. sjútvrh. stýri árásum á smábátasjómenn og þar af leiðandi á fjölmörg byggðarlög á landinu. Það var líka athyglisvert að hlusta á þau orð hans að núv. hæstv. sjútvrh., Árni Mathiesen, hefði erft átökin frá fyrrv. sjútvrh. og sé handhafi stríðsins gegn byggðarlögum í landinu. Ég vildi nota tækifærið hér í stuttu andsvari og spyrja hv. þm. um það landsvæði sem hann er kjörinn á þing fyrir, þ.e. Vestfirði, vegna þess að hann kom ekki inn á það mál: Er hið frjálsa framsal sem tekið var upp árið 1990 hluti af vandamálum vestfirskra byggða? Um þetta spyr ég vegna þess að frá árinu 1997 til ársins 2000 hefur þorskígildistonnum á Vestfjörðum fækkað um tæplega 10 þús. tonn.

Herra forseti. Ég taldi mig hafa lagt töluvert á mig við að skýra út að ég teldi fullreynt að aflakvótakerfið í botnfisktegundunum, þ.e. þar sem þyngdareiningar eru andlag leyfisins, og að það hefði sannað sig í gegnum tíðina að við gætum ekki notað þessa aðferð, a.m.k. ekki án þess að breyta henni verulega. Ég kom inn á að það væru miklu fleiri víddir en þyngdareiningin ein sem skiptu máli. Ég tók það líka fram að ég teldi það ekkert aðalatriði í þessu máli hver ætti aflaheimildir, hvort við værum að skattleggja sjávarútveg eða leyfa eða leyfa ekki verslun í sjávarútvegi. Aðalatriðið var að gera sér grein fyrir því á hlutlægan hátt hvaða árangri við hefðum náð og hvaða árangri við hefðum ekki náð. Niðurstaða mín var alveg skýr. Ég er viss um að við erum ekki að ná árangri í botnfiskveiðum.

Herra forseti. Í þau tvö ár sem ég hef setið hér á hinu háa Alþingi hef ég ekki heyrt aðra eins líkræðu um sjávarútvegsstefnu núverandi stjórnvalda og þá sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson var að flytja hér áðan. Þetta var hörð ræða og það er eðlilegt að hæstv. sjútvrh. hafi ekki liðið vel undir henni. Ég vil spyrja hv. þm., vegna þess að nú er landsfundur Sjálfstfl. fram undan og ofurkapp hefur verið lagt á að reyna að mynda einhvers konar samstöðu áður en landsfundurinn hefst til að stinga ofan í þá sjálfstæðismenn sem eru ekki ánægðir með stefnuna eins og hún er í dag, skoðanabræður hv. þm.: Mun hann ræða þetta á svipaðan hátt og hann gerði hér á væntanlegum landsfundi sem hefst næsta fimmtudag? Eða má búast við því að hann, eins og svo margir aðrir sem koma til landsfundar, muni hlusta á innsetningarræðu formanns flokksins þar sem þeim verði eins og síðast nánast bannað að ræða sjávarútvegsmál á landsfundi Sjálfstfl.?

Herra forseti. Sjávarútvegsstefnan á Íslandi er stefna sem allir stjórnmálaflokkar hafa tekið þátt í að móta. Alþfl., Alþýðubandalagið, Framsfl., allir stjórnmálaflokkar hafa tekið þátt í þessu. Hún er ekki einkamál núv. ríkisstjórnar. Það er langt því frá. Menn hafa fylgt aflakvótakerfinu. Allir. Ég ætla bara, herra forseti, að segja við hv. þm., úr því að hann var svo smekklegur að spyrja að þessu þarna í restina: Þekkir hann mig að því, herra forseti, að tala tungum tveim? Þekkir hann mig að því að segja eitt í dag og annað á morgun? Þekkir hann mig að því að segja eitt hér og annað á öðrum stað?

Hæstv. forseti. Hv. þm. sagði áðan að hann gerði ekki mikinn mun á því hvort verið væri að skattleggja útgerðina eða þjóðnýta --- að mér skildist --- veiðiréttinn. Nú spyr ég hv. þm.: Lítur hann þannig á að verið sé að þjóðnýta veiðiréttinn með því að fyrna veiðiheimildirnar? Lítur hann þannig á að útgerðin í landinu eigi auðlindina? Síðan langaði mig til að spyrja hv. þm., þar sem hann talaði um að hann vildi að það yrði reynt að feta sig út úr þessu kerfi því að það væri fullreynt og menn gætu séð að það gengi ekki upp: Með hvaða hætti telur hann að eigi að gera það? Telur hann að það þurfi ekki til þess einhvers konar fyrningarleið, eins og við erum að leggja til, til að fara út úr kerfinu? Telur hann 

Herra forseti. Frá upphafi hef ég litið á það og lít á það enn sem eðlilegan hlut að útgerðin í landinu sé handhafi þeirra veiðirétta sem er úthlutað hverju sinni. Sameignin, þ.e. skylda ríkisins til þess að hámarka veiðina og fara sem best með hana, er ríkisins. En útgerðin í landinu er handhafi þessa réttar. Þannig að hvort sem við köllum það eignarrétt eða eignarréttarígildi, það liggur fyrir í mörgum dómum, þá tel ég eðlilegt að útgerðin í landinu sé handhafi réttarins. Ég lít á fyrningarleiðina sem þjóðnýtingarleið. Ég geri það. Það er alveg skýrt í mínum huga. Ég tel það langsamlega farsælast þessu þjóðfélagi að útgerðarmenn landsins, smáir sem stórir, séu handhafar réttarins.

Hæstv. forseti. Ef hv. þm. telur að útgerðin eigi að vera handhafi veiðiréttindanna og eigi að geta keypt þau og selt, hvað ætlar hann sér þá í þessu máli? Hvernig á að fara að því þegar hann vill breyta kerfinu og menn hafa skuldsett sig bak og fyrir út af því? Verða menn ekki að koma til móts við útgerðina með einhverjum hætti, með einhvers konar fyrningarleið, eins og við höfum lagt hér til að verði farin? Eða hvernig hugsar hann sér þessa niðurstöðu, að fara út úr kerfinu sem nú er unnið eftir? Mig langar til að fá betri og skýrari svör um þetta. Það er ekki nóg að segja: Þetta er ónýtt, við skulum hætta. Menn verða líka að segja til um hvaða aðferðum eigi að beita.

Herra forseti. Auðvitað hef ég ekki nákvæma útfærslu á því hvernig við skuli bregðast og auðvitað mundi mér ekki duga einnar mínútu andsvar til þess. Ég vil þó taka t.d. fiskidaga Færeyinganna: Ef skip sem er á aflamarki fengi í staðinn fiskidaga þá mundu fiskidagarnir í sjálfu sér hafa nákvæmlega sama eignarréttarígildið og þyngdareiningin, þ.e. aflakvótinn. Því fylgdu nákvæmlega sömu réttindin og menn hefðu sömu möguleika til þess að hagnýta sér það. Þá væri ekki verið að taka neitt af neinum heldur yrðu menn að vera við því búnir að stjórnvöld reyndu á hverjum tíma að gera sitt besta til þess að stjórna veiðunum. Þá verður það að vera stjórnvalda að ákveða í hvaða formi veiðiréttinum er úthlutað.

Herra forseti. Óneitanlega var fróðlegt að heyra hv. þm. Einar Odd Kristjánsson lýsa því yfir að hæstv. sjútvrh. hefði brotið loforð við smábátaútgerðina frá því fyrir nokkrum missirum. Í öðru lagi var líka fróðlegt að heyra hv. þm. lýsa því yfir að hæstv. sjútvrh. væri í reynd að leiða gervalla smábátaútgerð í landinu á höggstokk með því að taka undir kvótategundir sem hingað til hefur verið heimilt að veiða frjálsar sem aukaafla. Hv. þm. spurði líka áðan: Er ég þekktur að því að standa ekki við orð mín? Ég spyr þess vegna hv. þm. Það liggur fyrir tilboð til hans um að flytja með ýmsum þingmönnum stjórnarandstöðunnar frv. sem miðar einmitt að því að heimila smábátamönnum að veiða þessar tegundir áfram frjálsar án kvóta. Ég spyr hv. þm., af því að hann er þekktur að því að standa við orð sín eins og hann réttilega bendir á: Ætlar hann að þekkjast þetta boð?

Herra forseti. Ég vil byrja á að leiðrétta það að ég sagði ekkert um það að núv. hæstv. sjútvrh. hefði svikið eitthvað sem hann hefði lofað fyrir nokkrum vikum. Það er einhver misskilningur. Hins vegar liggur fyrir og ég hef skrifað um það opinberlega og rætt um það opinberlega að ef núverandi stjórnvöld bera ekki gæfu til þess að falla frá þeirri ógæfuleið sem þau eru á þá sé ég reiðubúinn til þess að taka höndum saman við hvern sem er, í hvaða flokki sem er, til þess að fá þessari ógæfu hrundið. Auðvitað og að sjálfsögðu, herra forseti, er ég reiðubúinn til þess að gera það. Ég lýsti því yfir áðan að tíminn væri mjög naumur, að það yrði að koma til þess innan mjög skamms og það mundi gerast ef gæfa ríkisstjórnarinnar yrði ekki sú að hafa frumkvæði um það sjálf.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að tala tæpitungulaust. Hann er maður sem stendur við orð sín. Hann segir það sjálfur. Við þekkjum hann að því. Því vænti ég þess að innan skamms liggi fyrir hvort hv. þm. ætlar að þekkjast það boð að vera á frv. hv. þingmanna Guðjóns A. Kristjánssonar, Karls V. Matthíassonar og fleiri þingmanna stjórnarandstöðunnar um þetta mál. Ég spyr að gefnu tilefni, herra forseti. Hv. þm. sagði í vor nákvæmlega það sama og hann er að segja núna. Það kom ekkert frv. fram þá. Hann og ýmsir félagar hans úr Sjálfstfl. sem töluðu með svipuðum hætti áttu kost á því þá að koma því frv. úr hv. sjútvn. í þessa sali. Hv. þm. átti líka kost á því að koma til fundar með þingmönnum Vestfjarða fyrr í sumar til þess einmitt að skora á ríkisstjórnina að gera nákvæmlega þetta. En ég tek orð hv. þm. trúanleg og lýsi því yfir að stjórnarandstaðan mun ganga eftir því innan mjög fárra daga að hv. þm. standi við þessi orð.

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson þarf ekki að ganga eftir neinu. Hann getur treyst því sem sagt hefur verið. Hann hefur fulla ástæðu til þess. Mönnum gengur ekkert annað til en eitt. Það liggur fyrir alls staðar í sjávarbyggðunum kringum landið að ekki verður lifað án hörmulegra afleiðinga við þá stöðu sem er í dag. Að fá þessu breytt er því spurning um líf eða dauða fyrir fjölmargar byggðir. Því hefur enginn maður ástæðu til þess að efast um annan, alls enga, ekki nokkra. Menn hafa enga ástæðu til að efast um að menn muni ganga fram af fullri einurð með vilja sínum fram í því að gera allt til þess að þessu verði breytt, þetta verði fært til fyrra horfs, þess fyrra horfs sem við sömdum um 1996 og sátt var um á Alþingi.

Herra forseti. Nú er komin upp svolítið óvenjuleg staða. Hér er á dagskrá Alþingis frv. til laga um um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 38 15. maí 1990, og 1. flm. er Jóhann Ársælsson. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. fyrir mjög ítarlega framsögu og ágæta greinargerð í því frv. sem hér er til umræðu. En nú hefur umræðan einhvern veginn þróast þannig eftir mikla eldmessu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að hún er farin að snúast í raun um allt annað en það frv. sem hér er á dagskrá.  Um þá miklu ræðu sem hér var flutt síðast af hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni vil ég aðeins segja, og ég hef látið vita af því í mínum þingflokki, að ég styð þau sjónarmið sem hann kynnti varðandi smábáta og þarf ekkert að hafa fleiri orð um það. Ég tel einfaldlega að þau rök sem hafa verið dregin fram í því og komu fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, dugi. Þau snerta vanda sjávarbyggða. Þau snerta lífið í landinu. Þau snerta sjávarútvegsstefnuna almennt og þau snerta í rauninni sjávarútvegskerfið í heild sinni. Ég tel að ófært með öllu að stefna í voða atvinnu, sérstaklega í minni sjávarplássum víða úti á landi, fyrir örfáar þúsundir tonna og láta þjóðfélagið loga stafna á milli, ekki síst í ljósi þess að þessi tonn eru veidd í dag þó að þau séu ekki vegin og metin í heildarveiðinni. Þá vísa ég til eins mesta veikleika þessa fyrirkomulags, þess veiðikerfis sem við búum við núna, þ.e. brottkastsins. Ég vísa til verulegrar ónákvæmni í fiskveiðiráðgjöf, með fullri virðingu fyrir vísindamönnum sem vinna í afskaplega flóknu umhverfi og vísa til þess sem áður hefur komið til umræðu hér, þ.e. nýtingarstuðla frystitogara sem veita þeim forgjöf fram yfir landvinnslu. Með þessum rökum, herra forseti, hef ég sagt frá því í mínum þingflokki og ég hef sagt frá því opinberlega að þau sjónarmið sem hér hafa komið fram um smábátana, lagalegar forsendur eru ekki þær að hv. Alþingi neyðist til þess að kvótasetja þennan útgerðarflokk og því eigum við að ganga aftur til samkomulagsins frá 1996. Þetta var um þá ræðu sem hér var flutt áðan og þá stefnu sem umræðan tók og langar mig nú aðeins til þess að víkja að því sem ég upphaflega ætlaði að gera, þ.e. frv. hv. þm. Jóhanns Ársælssonar og fleiri. Ég vil segja í því sambandi að miklar vonir voru bundnar við starf auðlindanefndar og rétt er að minna á að tillagan um auðlindanefnd kom fram hér á hv. Alþingi frá fulltrúa stjórnarandstöðunar, ef ég man rétt, hv. þm. Margréti Frímannsdóttur. Miklar vonir voru bundnar við störf þessarar nefndar vegna þess að umræðan um auðlindagjald, um veiðileyfagjald og um arð og tekjur af sjávarútveginum, hefur verið mjög áberandi síðustu árin og síðustu missirin og skapað afskaplega mikla óvissu fyrir þá sem starfa í þessari mikilvægu grein. Þess vegna var það afskaplega vel til fundið að skipa þverpólitíska nefnd og ég hygg að þingheimur allur hafi bundið miklar vonir við það starf sem fram fór í nefndinni. En það er nú oft einmitt þannig að þegar væntingar eru miklar þá verða vonbrigðin þeim mun meiri ef útkoman verður ekki sú sem menn höfðu vonast til. Sannarlega, herra forseti, voru það mikil vonbrigði að auðlindanefndin skyldi klofna nánast í frumeindir í margólík sjónarmið. Þegar grannt er skoðað kemur það e.t.v. ekki svo mikið á óvart að skoðanir manna um land allt á sjávarútvegi séu jafnmargar og þeir sem tjá sig. Hér er um gífurlega hagsmuni að ræða. Þetta er sú stoð sem efnahagslífð byggir fyrst og fremst á. Þetta er gildasta stoð efnahagslífs íslensku þjóðarinnar og þess vegna er eðlilegt að menn hafi ólíkar skoðanir á málinu. Það voru sem sagt mikil vonbrigði. Ég held hins vegar að rétt sé að árétta það úr 1. gr. laga um stjórn fiskveiða að auðlindin er eign þjóðarinnar. Það finnst mér vera ákveðinn útgangspunktur. Þó að einstaklingar og félög þeirra hafi umráðarétt yfir þessari sameign þjóðarinnar þá er það útgangspunktur í því sem verið er að tala um. Ég virði mjög það sjónarmið sem hv. þm. Jóhann Ársælsson kynnti hér og kemur fram í ítarlegri og mjög faglegri og vel unninni greinargerð um þau markmið að auka og ná jafnræði hvað varðar aðgengi að og notkun auðlindarinnar. Ég virði það sjónarmið. En ég leyfi mér að spyrja um leið varðandi það markmið, sem er göfugt og ber auðvitað að stefna að, hvort nokkurn tíma verði hægt að ná slíku markmiði meðan takmarka þarf aðgengi að auðlindinni. Er það þá ekki eins og sá ágæti sjávarútvegsráðherra Jørgen Niclasen sagði: ,,Mission impossible``, þegar hann var að lýsa fyrir hv. sjávarútvegsnefnd þeirri viðleitni að vilja hafa jafna veiði allan ársins hring, má segja, og á öllum árum og líta fram hjá þeim náttúrulegu sveiflum fiskstofna sem ávallt koma? Ég varpa fram þeirri spurningu hvort það markmið, jafnræði, muni í rauninni nást til hlítar meðan takmarka þarf aðgengi að auðlindinni. Um leið og þarf að takmarka sprettur upp ákveðið misræmi því að sumir komast að en aðrir ekki. Aðalatriðið í þessu hlýtur að vera að þjóðin sjálf, eigandi auðlindarinnar, fái sem mestan arð af sameiginlegri auðlind sinni. Mér finnst á stundum í þessari umræðu dálítið lítið gert úr þó þeim efnahagslega árangri sem hefur náðst og þarf ekki annað en að vísa til þess sem menn hafa kallað --- og geta svo sem deilt um --- velferðarástand, góðæri síðustu ára. Óneitanlega hefur efnahagur íslensku þjóðarinnar á síðustu árum verið nokkuð traustur og nokkuð sterkur. Þar sem sjávarútvegurinn er meginstoð í efnahagslífi okkar þá hlýtur það að benda til þess að menn hafi náð einhverjum efnahagslegum ávinningi af nýtingu auðlindarinnar, hvað svo sem okkur finnst um aðferðina að öðru leyti. Ég vil spyrja út frá hugmyndinni um jafnræði sem ég ítreka að mér finnst vera mjög göfugt og skynsamlegt markmið að stefna að: Getum við talað um að það náist fullt jafnræði með því að fara hina svokölluðu fyrningarleið og kalla veiðiheimildir til baka reglulega eftir þeirri aðferð sem lýst er í frv.? Næst þá fullt jafnræði gagnvart landsbyggðinni? Þar sem flestar veiðiheimildirnar liggja nú úti á landsbyggðinni, skapar það þá ekki ákveðna óvissu fyrir heilu sjávarútvegsplássin þar sem óvíst er hvar þessar afturkölluðu veiðiheimildir lenda? Getur það kallast jafnræði þegar hið hóflega gjald sem um er talað --- ýmsir hafa reiknað það út og birt í fjölmiðlum og nefndar hafa verið 300--400 milljónir á sjávarútvegspláss eins og Vestmannaeyjar og 200--300 milljónir á stað eins og Grindavík --- er það fullt jafnræði þegar sá skattur leggst á slík pláss og fer í hina óseðjandi hít, ríkiskassann, til annarrar ráðstöfunar? Ég spyr líka: Hvað með landsbyggðina? Er það jafnræði gagnvart landsbyggðinni? Með því að setja innkallaðar veiðiheimildir á uppboðsmarkað, erum við þá ekki um leið að auðvelda útlendingum að komast bakdyramegin inn í efnahagslögsögu okkar sem eigendur? Á það hefur verið bent að þróunin hafi verið í þá átt að erlendir aðilar hafi komið sér upp leppum, íslenskum ríkisborgurum. Nú eftir Valdimarsdóminn, þegar veiðileyfi eru gefin tiltölulega auðveldlega út, þá vantar ekkert annað en fjármagn og fisk á uppboð  Ég velti þessu upp, herra forseti, út frá hugmyndum um jafnræði gagnvart þjóðinni og gagnvart sjávarplássum þar sem veiðiheimildirnar óneitanlega eru. Ég spyr mig hvort við náum jafnræði í nýliðun. Það er auðvitað áhyggjuefni hversu erfiðlega gengur fyrir nýliða að komast inn í greinina. Við þekkjum dæmi þess að einstaklingar eru að basla við að kaupa sér báta og fá sér veiðileyfi og eru síðan leiguliðar annarra. Ég spyr hvort það sé jafnræði gagnvart þeim, að setja hinar afturkallanlegu veiðiheimildir á opinn uppboðsmarkað þar sem afl fjármagnsins mun ráða. Eru þessir einstaklingar almennt burðugir til þess að standast uppboð sem eiga sér stað á frjálsum markaði? Eru það þessir einstaklingar sem einatt eiga greiðastan aðgang að fjármagni? Eða getur verið að hinir, sem eru stórir og sterkir fyrir, sem hafa greiðastan aðgang að fjármagninu, muni sigra í þeim slag? Erum við þá búin að ná jafnræði gagnvart nýliðum, sem er að sjálfsögðu mjög göfugt markmið? 
             Ég spyr einnig hvort þessar tillögur stuðli að jafnræði gagnvart þeim sem eru fyrir í greininni og í mörgum tilvikum búnir að gera hagstæða langtímaviðskiptasamninga við erlenda aðila um tiltölulega gott verð. Kemst starf þeirra í uppnám? Kemst markaðsstarf þeirra í uppnám? Getur verið að upp kæmi óöryggi gagnvart slíkum fyrirtækjum og sú fjárfesting sem hefur verið lögð í markaðssókn slíkra fyrirtækja kæmist í uppnám ef þessi leið yrði fyrir valinu, og er það þá jafnræði gagnvart þeim? Ég nefni þetta, herra forseti, vegna þess að markmiðin eru göfug. Ég hef þó ákveðnar efasemdir um að svokölluð fyrningarleið og samhliða auðlindagjald nái þeim markmiðum sem hv. þm. kynnti í ágætri og ítarlegri framsöguræðu sinni og sett eru fram í grg. með frv. Ég árétta það sem ég nefndi áðan að ég hef velt mikið fyrir mér hvort jafnræðið náist á meðan aðgengið að auðlindinni er takmarkað. Felst ekki í því að færri komist að en vilja? En það fylgir augljóslega takmörkun. Hitt er annað mál að ég vil taka undir, og ætti svo sem ekkert að koma á óvart, bráðabirgðaákvæði a í 9. gr., þ.e. um tilraun með brottkast. Þetta hefur áður komið til umræðu hér á hv. Alþingi. Ég hygg að margir hv. þm. hafi lýst skoðun sinni á þessu og þeirra á meðal sá er hér stendur. Ég tek undir það sjónarmið að brottkastið er einn svartasti bletturinn á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi þar sem miklum verðmætum er sóað með því að þvinga menn til að kasta verðmætum í sjó, í stað þess að koma með þau að landi. Það skiptir engu hversu flóknar myndavélar við notum eða hversu margir eftirlitsmennirnir verða, á meðan þetta er innbyggt í kerfið þá mun brottkastið eiga sér stað. Þar fara milljarðar beinlínis í súginn auk þess sem brottkastið hefur áhrif á mælingar Hafrannsóknastofnunar á stofninum. Þess vegna er það eðlilegt --- ég tek undir það sem fram kemur í frv. eins og ég nefndi áðan og hef lýst þeirri skoðun minni áður --- að heimila mönnum að koma með allan afla að landi. Þeir sem það kjósa tilkynna hvaða hlut skuli ekki draga af kvóta sínum en tryggja þarf að útgerð geti ekki gert út á slíkt. Þess vegna þarf andvirðið af markaðssölunni að vera hæfilega lágt til þess að menn geri ekki út á slíkt. Ég spyr hv. þm. Jóhann Ársælsson, af því að hér er ekki nefnd nein prósenta, hvað hann teldi hæfilega prósentu til útgerðar og áhafnar. Hugsunin er rétt, eins og hún kemur fram í frv., að útgerð og áhöfn skuli fá hæfilegan hluta af markaðsverðinu en annað renni til Hafrannsóknastofnunar. Eru menn að velta fyrir sér 15%, 20% eða meira? Þá vil ég spyrja hvort ekki væri hyggilegt að sá hluti sem útgerð fær ekki, af þeim afla sem ekki dregst af kvóta, að víkka það aðeins þannig að sá hluti renni ekki aðeins til Hafrannsóknastofnunar heldur einnig í sjóð um öryggismál sjómanna, í markaðssókn, slysavarnir sjómanna og þar fram eftir götunum. Herra forseti. Ég hef lýst efasemdum mínum um þá leið sem kynnt er í frv. Ég geri mér grein fyrir því að um þessa leið eru skiptar skoðanir. Ekki þarf annað en að vísa í niðurstöður endurskoðunarnefndarinnar og þau vonbrigði sem kviknuðu þegar ljóst var að nefndin hefði klofnað í herðar niður, í hluta og þá nokkuð marga. Það á svo sem ekki að koma á óvart að skoðanir um þetta séu nokkuð skiptar hér á hv. Alþingi.

Herra forseti. Ég hef aldrei heyrt önnur eins rök og þau sem fram komu hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni, að vegna ónákvæmni í fiskveiðiráðgjöf sé í lagi að leyfa frjálsar veiðar og þá bara hjá ákveðnum hluta flotans. Ég ætla ekki að fara mjög mikið í þetta vegna þess að tíminn er svo stuttur en mig langar að spyrja hv. þm. vegna þess að eftir því sem ég best veit hefur hann í tvígang gefið vilyrði sitt fyrir því að styðja að krókabátar fengju viðbótaraflaheimildir í steinbít og ýsu og einnig að þeir fengju hlutdeild í löngu og keilu. Það er tilbúið frv. um að veita þeim þessar viðbætur og þar fyrir utan hlutdeild í löngu og keilu. Ætlar hv. þm. að vera á móti því að það frv. verði tekið í gegnum sjútvn.? Ætlar hann að leggjast gegn því að smábátarnir fái þær viðbætur sem um hefur verið talað?

Herra forseti. Það er leitt að þegar hér á sér stað efnisleg umræða þá skuli alltaf skola upp einum og einum hv. þm. sem tekst vísvitandi að grípa til hins skæða og gamla vopns, útúrsnúninga. Það er rangt hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni að ég hafi staðið hér og sagt að vegna óvissu í ráðgjöf ætti að gefa allar veiðar frjálsar á krókabáta og taka það frá aflamarksbátum. Það er rangt hjá hv. þm. að ég hafi sagt það.

Ég sagði ekki ,,að taka frá``.

Ég á ekki að þurfa að endurtaka það sem ég sagði. Ég reyndi að færa rök fyrir því og fleiri rök en hv. þm. nefndi hér. Ég ætla ekkert að svara hv. þm. því hvaða frv. ég muni styðja. Ég mun styðja það frv. sem felur í sér þá leið sem samkomulag náðist um 1996. Hins vegar er rétt að árétta að þá leið á að fara án þess að rífa af aflamarksbátunum, hinum gömlu vertíðarbátum.

Herra forseti. Þessi tvískinnungur er náttúrlega með ólíkindum. Hv. þm. var spurður einfaldrar spurningar. Það gekk listi hjá smábátamönnum um allt land þar sem þeir fóru fram á að fá viðbótarheimildir í ýsu og steinbít, eins og gert var ráð fyrir í tillögum sem lágu fyrir þinginu fyrir þinglok í vor. Ég veit að hv. þm. er kunnugt um þessa tillögu. Nú segir hv. þm. að hann vilji ekkert svona kerfi lengur. Nú vil ég bara að allir veiði frjálst, segir hann. Auðvitað vilja allir veiða frjálst. En það var búið að ganga frá ákveðnum vilyrðum fyrir þennan hluta bátaflotans, sem er í bullandi vandræðum eins og margoftið hefur fram. 

Herra forseti. Orð hv. þm. Kristjáns Pálssonar dæma sig sjálf og ég tel þau ekki svaraverð.

Herra forseti. Mér finnst það afar athyglisvert sem hér hefur komið fram, bæði hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni og síðan hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni, þ.e. að þeir styðji ekki þá lagasetningu sem sett var á smábátana frá 1. sept. og vilji þar breytingar á. Við stöndum frammi fyrir því að stór hluti smábátaflotans liggur bundinn við bryggju og getur ekki róið vegna þeirra ákvæða að ekki megi koma með meðafla að landi. Afleiðingin er sú að allt er stopp og fiskvinnslan sem byggir á þessum afla hefur stöðvast og sama má segja um útflutninginn á afla þessara báta. Ég leyfi mér því að spyrja, herra forseti, vegna þess hversu alvarlegt mál er hér á ferðinni, enda er ekki nóg að hv. þingmenn lýsi yfir því að þeir séu andvígir því ástandi sem nú er og krefjist úrbóta: Ætlar hv. þm. Hjálmar Árnason nú þegar að beita sér fyrir breytingum á því sem við nú stöndum frammi fyrir?

Herra forseti. Þessu er fljótsvarað. Ég hef ásamt fleiri þingmönnum stjórnarliða unnið að þessu. Við erum að vinna í þessu og munum halda því áfram.

Herra forseti. Ég ítreka hversu brýnt þetta er en bendi þó jafnframt á að það að setja smábátana inn í kvótasetningu eins og aðrar veiðar var eitt af grundvallaratriðum þeirrar fiskveiðistjórnar sem ætlunin er að keyra hér áfram. Ég fagna því svo sem ef hv. þm. Hjálmar Árnason finnur fleiri þingmenn innan stjórnarliðsins til að vinna að slíkri grundvallarleiðréttingu. Ég mundi fagna því að það kæmi þá fram heldur fyrr en seinna og helst strax. Það mundi styðja frv. sem þingmenn stjórnarandstöðunnar eru að leggja fram til að ná fram þeirri brýnu leiðréttingu.

Herra forseti. Það þarf ekki að brýna mig í þessum efnum. Það þarf heldur ekki að árétta fyrir mér alvarleika þessa máls. Mér er kunnugt um ástand smábátanna. Þeir liggja bundnir, það er alveg hárrétt. Það sem ruglar jafnframt kerfið er að ýsan tekur upp á því að færa sig um set og gefur sig allt í einu á fiskislóð fyrir norðan land og setur eiginlega allt kerfið í uppnám. Þetta er farið að skaða markaði og þetta er farið að skaða sjávarpláss. Þessi kvótasetning sem hér er til umræðu, þó að umræðuefnið hafi upphaflega verið allt annað, er óþörf. Ég tel að hæstaréttardómurinn, svokallaður Valdimarsdómur, knýi stjórnvöld ekki til þess. Ég virði fullkomlega þau rök sem Sigurður Líndal og Skúli Magnússon, virtir lögfræðingar, tefla fram í þeim efnum. Þess vegna segi ég að við ættum að notast við þær reglur sem í gildi voru árið 1996 en --- og ég legg áherslu á það --- án þess að rífa aflaheimildir af vertíðarbátum og aflamarksbátum.

Herra forseti. Ég kem hér í ræðustól Alþingis til að vekja athygli á þeirri tímamótayfirlýsingu sem hefur komið fram á þessum fundi. Ég vil vekja athygli á því að hér var að tala hv. þm. Hjálmar Árnason, varaformaður þingflokks framsóknarmanna, nú starfandi formaður þingflokks framsóknarmanna, sem gaf þá yfirlýsingu um smábáta sem gerð var. Hann situr einnig í sjútvn. Og það var varaformaður fjárln., Einar Oddur Kristjánsson, sem talaði áðan um smábátana og annað slíkt, þannig að ég get ekki annað en vakið athygli á því, herra forseti, að ég sé ekki betur en að kominn sé nýr meiri hluti í sjútvn. fyrir því að breyta þessum ólögum sem tóku gildi. Ég tel þá rétt að menn spóli til baka og breyti þessu smábátakerfi sem við höfum verið að tala um og ekki fékkst rætt fyrir þinglok í vor úr því að hér er kominn meiri hluti fyrir því. Þess vegna vil ég spyrja hv. þm. Hjálmar Árnason, starfandi þingflokksformann Framsfl.: Þiggur hann boð formanns Samfylkingarinnar sem kom hér fram áðan til hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar?

Herra forseti. Það er rétt vegna orða hv. þm. Kristjáns L. Möller að fram komi að þau sjónarmið sem ég lýsi hér eru sjónarmið mín. Ég er ekki að flytja sjónarmið þingflokksins en ég geri ráð fyrir að innan hans séu afskaplega skiptar skoðanir um þessi mál eins og reyndar víðar. Það er nú einu sinni svo, og það er tilfinning mín, að afstaða til annars vegar togaraútgerðar og hins vegar smábáta, svo dæmi sé tekið, ráðist meira af búsetu en af flokkum, og að ágreiningurinn innan flokkanna sé á stundum ekki minni en á milli flokka. Hvað varðar hið ágæta tilboð þá ætla ég ekkert að taka þátt í neinu kapphlaupi um gerð frv. eins og ég hef lýst. Ég tel hins vegar að ég sé tilbúinn með frv. ef því er að skipta. En ég tek undir það sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði og tel að farsælast væri ef hæstv. sjútvrh. vildi leiða málið til þeirra lykta sem hér hafa verið dregnar upp.

Herra forseti. Ég tek eftir því að hæstv. sjútvrh. hvarf héðan úr salnum þegar þeir stjórnarþingmenn Einar Oddur Kristjánsson og Hjálmar Árnason voru að ræða það frv. sem þingmenn Samfylkingarinnar voru að flytja, þó að þessi umræða sé nú komin út í annað form. En hv. þm. Hjálmar Árnason lýsti því yfir að þetta væru sjónarmið hans. Við eigum að fara eftir sannfæringu okkar og engu öðru. Vafalaust eru skiptar skoðanir hjá framsóknarmönnum um þetta. En ég ítreka það sem ég sagði áðan: Hér hefur komið fram athyglisverð yfirlýsing frá starfandi þingflokksformanni Framsfl., frá varaformanni fjárln., sem er sjálfstæðismaður, og ég get ekki séð betur en að með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni sé kominn nýr meiri hluti í sjútvn. til að breyta þessu. Ég treysti því og vona að allir þeir sem hafa viljað og vilja breyta þessu kerfi og hverfa frá þeim ólögum sem sett voru á smábátana, og sem munu ganga af mörgum sjávarbyggðum dauðum, karpi ekki um hverjir flytja það heldur setjist niður og komi saman nothæfu frv.

Herra forseti. Ég vil vegna orða hv. þm. um fjarveru hæstv. sjútvrh. taka fram að ég geri engar athugasemdir við það. Mér finnst reyndar ekki við hæfi að ýja að því að einstakir ráðherrar hverfi úr þingsalnum af einhverjum annarlegum hvötum, mér finnst það alls ekki við hæfi. Hv. þm. veit að hér er gott hátalarakerfi í öllu húsinu, það eru sjónvörp í öllum skrifstofum um húsið allt og ég hygg að hv. þm. hafi ekki kynnt sér hvers vegna hæstv. ráðherra er ekki í salnum. Á því eru líklega afar eðlilegar skýringar og geri ég engar athugasemdir við það. En ég vil jafnframt árétta það að ég tala hér í eigin nafni. Það er gaman að heyra hv. þm. telja upp titla, ,,starfandi formaður þingflokks``, ,,varaformaður fjárln.``. Varaformaður fjárln. er líka formaður Vest-norræna þingmannaráðsins, var kosinn það í morgun. Ég sé hins vegar ekki að það breyti neinu. Hér eru þingmenn að tala út frá sannfæringu sinni sem einstaklingar en ekki í nafni flokka.

Hæstv. forseti. Vegna þess að stuttur tími er til andsvara ætla ég að svara betur í ræðu minni á eftir því sem hv. þm. spurði um. En mér finnst ég þurfi að spyrja hv. þm. líka í tilefni af orðum hans. Hann talaði mikið um jafnræðið og spurði hvort það næðist með þeim tillögum sem við erum með, spurði hvort jafnræði næðist gagnvart landsbyggðinni, hvort jafnræði gagnvart nýliðum næðist og spurði reyndar hvort jafnræði yfirleitt næðist ef þyrfti að skammta eitthvað. Já, það næst. Við höfum leikreglur í þjóðfélaginu sem er ætlað að koma á jafnræði og jöfnum rétti manna til þess að nálgast verðmæti. Við leggjum einfaldlega til að í sjávarútveginum verði komið á leikreglum sem séu sambærilegar við þær sem gilda í öðrum atvinnugreinum. Að ekki verði handvalið á þann hátt sem gert var í upphafi, og úthlutun látin standa um aldur og eilífð sem byggðist á því að einhverjir hefðu verið að gera út einhver þrjú ár á öldinni eða hefðu fengið af öðrum ástæðum ... 

Forseti vill biðjast velvirðingar á því að tímamæling þingsins er biluð, tölvukerfið er bilað, þannig að ég verð að mæla tímann öðruvísi.

Hæstv. forseti. Á ég að skilja það svo að tími minn sé liðinn?

Í fyrstu umferð, já.

Herra forseti. Það er svo sem erfitt í mínútu andsvari að fara yfir heimspekilegar vangaveltur um þetta flókna fyrirbrigði sem jafnræði er. En eitt af því sem ég var að reyna að velta upp og hv. þm. vék að er jafnræði á opnum, almennum uppboðsmarkaði. Er það jafnræði gagnvart nýliðum sem standa kannski peningalega á brauðfótum, er það jafnræði gagnvart sjávarplássum á landsbyggðinni þar sem afl fjármagnsins stjórnar á opnum útboðsmarkaði? Í því felst auðvitað að það er ekkert jafnræði í sjálfu sér. Er það jafnræði gagnvart þeim sem stendur á brauðfótum fjárhagslega andspænis þeim sem hefur greiðan aðgang að fjármagni frá stóru, stöndugu fyrirtæki? Í mínum huga er það ekki jafnræði og það er það sem ég var að reyna að velta hér upp.

Hæstv. forseti. Ekki mundi standa á mér að fara í leiðangur með hv. þm. til þess að leita að betri leið sem skilaði mönnum meira jafnræði. En eitt er þó alveg víst að ekki er jafnræði í kerfinu eins og það er núna. Og ef hv. þm. hefur slíkar áhyggjur af því að við komumst ekki nógu langt með tillögur okkar, þá erum við auðvitað tilbúnir til að fara með honum í göngu til að finna eitthvað enn þá betra til að bæta mönnum möguleikana sem eru á uppboðsmarkaðnum. En við hvað búa menn í dag? Menn eiga við það að búa að eiga enga möguleika. Nýliðar eiga enga möguleika á því að koma upp útgerð í landinu. Og sveitarfélög eða byggðarlög þar sem gert hefur verið út eins lengi og menn muna eru kannski orðin kvótalaus og eiga enga möguleika til að rétta sig aftur við í því kerfi sem er núna, einfaldlega vegna þess að sá markaður sem boðið er upp á er á þann veg. Og þar er aldeilis ekki jafnræði sem ríkir til þess að komast að veiðiheimildunum, það er ekki einu sinni hægt að fá að bjóða í þær, hvað þá meira. Þetta er það sem við stöndum frammi fyrir og ef við ætlum að leita einhvers réttlætis verðum við auðvitað að notast við þær hugmyndir sem við höfum bestar hverju sinni. Ég skal skoða nýjar hugmyndir ef hv. þm. hefur þær.

Herra forseti. Ég hygg að við munum ekki komast til botns í þessari umræðu um jafnræði. Ég tek undir það að ekki er gildandi jafnræði eins og fyrirkomulagið er í dag. Það eiga ekki allir aðgang að því. En ég var að reyna að færa rök fyrir því að með þeim hugmyndum sem hv. þm. og félagar hans kynna með fyrningarleið og uppboðsleið þá tel ég að jafnræði náist ekki heldur. Þá erum við komin að þeirri spurningu: Er eitt misvægið betra en annað? Þar með erum við komin í enn frekara huglægt mat. Ég kann ekki neina einfalda patentlausn á þessu en kannski er meginniðurstaðan sú, eins og ég var að velta hér upp í byrjun, að meðan aðgengið að auðlindinni er takmarkað munum við aldrei ná þessu endanlega jafnræði. Og við munum alltaf sitja uppi með ákveðið misrétti, við getum kallað það svo, a.m.k. ekki jafnræði. Ég held því að leitin að jafnræðinu, þó að við færum hönd í hönd, ég og hv. þm., gæti falið í sér nokkuð langa göngu. Kannski ,,Mission Impossible``.

Herra forseti. Hér hafa farið fram athyglisverðar umræður og athyglisverðar yfirlýsingar komið fram í umræðu um það frv. sem við erum hér að ræða. Mér liggur við að óska þess að hæstv. forsrh. gerði það sem hann virðist hafa gert varðandi geðheilbrigðismálin, þ.e. kynnt sér þau mál alvarlega, og þess vegna var komið inn á það í stefnuræðu hans að á þeim málum þyrfti að taka. Ég held að hæstv. forsrh. þyrfti að kynna sér ástandið í sjávarbyggðunum þar sem verið er að binda bátana, þar sem beitningafólkið hefur ekki vinnu, þar sem fiski er kastað, þar sem ýsunni er kastað af því að ekki eru til heimildir fyrir henni, og koma því síðan að í stefnuræðu að þessu þurfi að breyta. Mér er vel ljóst að vandasamt er að búa til fiskveiðistjórnarkerfi sem fullkomin sátt getur verið um, og ég veit að ekki er unnt að gera öllum til geðs því að þarfirnar og skoðanirnar eru ólíkar. En kerfið verður fyrst og fremst að vera hagkvæmt og réttlátt. Í frv. Samfylkingarinnar sem við ræðum nú og Jóhann Ársælsson er 1. flm. að fer þetta saman. Að auki er stefnt að jafnræði varðandi aðgang að auðlindinni og að þjóðin fái öll að njóta arðsins. En ég er ekki að halda því fram að frv. feli í sér auðvelda lausn né einföld svör við öllum spurningum og lausnin er ekki ódýr. En hún felur í sér jafnræði og það getur meiri hluti þjóðarinnar örugglega sætt sig við. Ég sagði að hér hefðu fallið merkilegar yfirlýsingar. Þetta frv. hefur dregið það fram að tveir stjórnarþingmenn hafa gefið ákaflega sterkar yfirlýsingar sem geta vakið þær vonir að unnt sé að breyta því sem verst er, þ.e. þeirri lagagerð sem samþykkt var gagnvart smábátunum við síðasta kvótaár þegar það hófst. Ég vil taka undir með hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að framkvæmd fiskveiðistjórnarinnar á bolfiski, þ.e. þorski, ýsu og fleiri tegundum, hefur bókstaflega brugðist. Ég vil taka undir að kvótastýring á veiðum á uppsjávarfiski virðist hafa tekist. Herra forseti. Það er ástæða til að geta þess að það eru fjölmargir Íslendingar í dag sem telja að fiskveiðistjórnarkerfið og framkvæmd þess sé þjóðarskömm. Þetta eru þung orð og alvarleg og ég bið hæstv. sjútvrh. að taka tillit til þessara orða og mark á þeim, því að það eru skoðanir fjölda manna að svona sé komið. Það er vegna þess að kerfið krefst þess að sjómenn hendi fiski, veiddum frá Raufarhöfn að Reykjanesi, eins og ástandið hefur verið undanfarið og ugglaust er ástandið víðar þannig.

Sama hvorn hringinn þú ferð.

Sama hvorn hringinn þú ferð, segir hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson. Síðasta gjörð, að auka hámark þess afla sem einstök útgerð má eiga, úr 10% í 12% af úthlutaðri heildarheimild í hverri tegund, er einnig ástæða fyrir þeirri skoðun að um þjóðarskömm sé að ræða. Kvótasetning ýsu, keilu, skötu og skötusels er síðan þannig aðgerð að hún leiðir til þess að brottkast hefur stóraukist, ekki bara þessara nefndu tegunda heldur hefur brottkast á þorski einnig aukist. Kannski er rétt að velta fyrir sér hvernig það gerist. Það er vegna þess að menn eru knúnir til, með síðustu aðgerðum, að koma aðeins að landi með verðmesta fiskinn vegna þess að veiðiheimildirnar sem þeir hafa aðgang að eru orðnar svo takmarkaðar. Enn fremur er ástæða til að velta fyrir sér hvernig verðlag á fiski á mörkuðum er í dag. Kílóverð á þorski á markaði í dag er frá 120 kr. upp í 320 kr. Og á hverju byggist munurinn? Hann byggist á stærð. Stærsti fiskurinn, 8 kg og þyngri, er á 320 og upp í 340 kr., fiskur sem er 5--6 kg er seldur á 240 kr., smáfiskurinn fer niður í 120 kr. en leiguverðið á markaði í dag á þorski er 150 kr. Það eru 150 kr. sem kostar að leigja sér kíló af þorski. Hvað þýðir það? Það þýðir að sá sem leigir kílóið á þessu verði kemur ekki að landi með annan afla en þann sem er á 300--320 kr. kg. Ég tel að það sé ástæða til að kynna sér aflasamsetninguna á mörkuðum í dag, frá 1. sept., samanborið við landaðan afla á sama tíma á síðasta ári, bara að skoða aflasamsetninguna á mörkuðunum í dag. Þá er ég að tala um stærðir og tegundir miðað við á sama tíma sl. ár. Hvað skyldi löndun smábátaflotans af ýsuafla hafa minnkað mikið? Það væri fróðlegt að vita, og hvort það eitt sé ekki ástæða fyrir hæstv. sjútvrh. til þess að skoða nú málið alvarlega og gera breytingar á. Ég treysti því að fari hann í að skoða þessi mál geti hann séð hvað í rauninni er á ferðinni. Mér virðist ekki áhugi hjá hæstv. ríkisstjórn á athugun og úttekt á þessum hlutum sem ég er að nefna. Mér finnst það vera undarlegt virðingarleysi og undarlegt skeytingarleysi og lítilsvirðing stjórnvalda á skoðun almennings á þessum málum. Það hefur margoft verið skoðað og gerðar athuganir á því að meiri hluti þjóðarinnar er á þeirri skoðun að fiskveiðistjórnarkerfið eins og það er í framkvæmd sé til vansa og að það þurfi að koma á nýrri framkvæmd við nýtingu auðlindarinnar sem er fiskurinn í sjónum við Ísland. Hver er réttur sjómanna sem stundað hafa fiskveiðar í áratugi ef þeir eru ekki eigendur að útgerð? Þeirra réttur er enginn. Þeir mega ekki veiða einn einasta fisk nema rétt í soðið fyrir sjálfa sig þó að þeir hafi aðgang að bát. Sjómenn sem hafa búið við kerfi sem er kennt við 40 daga kerfið --- þeir máttu veiða 30 tonn á þessum 40 dögum --- búa nú við það að meðaltalsúthlutunin til þessara 89 báta er 8 tonn. Ég þekki sjómenn sem sættu sig við og voru glaðir með að veiða 25--30 tonn í þessu kerfi, og hafa þannig getað framfleytt sér undanfarin ár, en sitja núna uppi með aðeins 5--8 tonna veiðiheimild samkvæmt skeyti frá hæstv. sjútvrh. Og hvað þýðir það? Það er dauðadómur yfir viðkomandi aðila og það er óviðunandi á þeim tímum þegar upplýsingarnar eiga að vera klárar. Maður veltir fyrir sér hvaða leið er hægt að fara. Ég var að veifa hér í dag því sem heitir færeyska sóknardagakerfið. Af hverju var ég að veifa því? Af því að ég er að benda á að í því felist kannski einhver lausn. Magnús Þór Hafsteinsson fiskifræðingur og fréttamaður gerir í sjómannadagsblaðinu Víkingi grein fyrir framkvæmd þess kerfis sem færeyskur sjávarútvegur byggir á. Þar segir, og með leyfi forseta ætla ég að vitna í nokkra staði án þess að tiltaka þá sérstaklega, að færeyskur sjávarútvegur sé í mikilli sókn. Má segja slíkt hið sama um íslenskan sjávarútveg hvað varðar botnlægar tegundir? Er íslenskur sjávarútvegur í mikilli sókn? Ég skal svara því. Nei. Íslenskur sjávarútvegur er niðurlægður hvað varðar þessar tegundir vegna þess að fyrir nokkrum árum var mjög algengt að 450--460 þús. tonn væru veidd af þorski á Íslandsmiðum en veiðin er komin niður í 150--170 þús. tonn. Ekki hef ég nákvæma tölu en meira að segja átti helst að veiða minna en það. Hins vegar er sagt að við Færeyjar gangi veiðarnar vel, afli margra tegunda fari vaxandi og fiskstofnar virðist í þokkalegu ásigkomulagi. En fyrir tæpum 10 árum gerðu stjórnvöld í Danmörku og Færeyjum samning sín á milli um að taka upp fiskveiðistjórnarkerfi. Færeyingar voru á hvínandi hausnum þá en hvaða kerfi var tekið upp? Jú, kerfið var tekið upp frá hinni gömlu nýlenduþjóð Dananna, Íslendingum. Þetta kerfi er búið að leika lausum hala í 18 ár á Íslandi, þetta sem Færeyingarnar áttu að fara eftir. En hvað gerðist? Þegar Færeyingar voru komnir í þann vanda að kvótakerfið olli sífellt meiri og meiri óánægju og alls kyns svindl var stundað í tengslum við skráningu á afla, og afla var hent í sjóinn --- hljómar þetta eitthvað kunnuglega, er það ekki, herra forseti, nákvæmlega þetta sem er að gerast á Íslandi í dag? Er ekki ýsan orðin gul allt í einu? Er ekki alls konar svindl í framhjávigt? Er ekki verið að kasta fiski í meira mæli en nokkurn tíma áður? Samt situr hæstv. sjútvrh. sallarólegur yfir þeim tillögum sem hann ætlar að leggja fyrir þingið og láta fara í gegn, og yfir þeim lögum sem gengu í gildi núna 1. sept. En hvað gerðu Færeyingar? Þeir sneru við blaðinu og þeir stofnuðu nefnd. Það var ekki nefnd eins og hæstv. sjútvrh. skipaði, sem átti að verða sáttanefnd. Þeir stofnuðu í árslok 1995 nefnd sem var kölluð fiskveiðistjórnarnefnd. Þá áttu sæti í henni allir fulltrúar hagsmunaaðila og frá hafrannsóknastofnun og landstjórninni. Þessi nefnd þurfti bara tvo mánuði til að leggja til nýtt fiskveiðistjórnarkerfi sem umbylti fiskveiðistjórninni við Færeyjar. Og hver er árangurinn? Hver skyldi svo árangurinn vera? Ágæt aflabrögð, markaðirnir sáttir, meiri tekjur hjá sjómönnum, meiri tekjur hjá útgerðarmönnum, enginn skortur á fiski. Eina vandamálið sem eftir stendur er kannski að útgerðir í Færeyjum skortir heimildir fyrir veðum, þær skortir gild veð fyrir lánum. Viðruð hefur verið hugmynd að lausn á því vandamáli í Færeyjum, og ég efast ekki um að menn sem hafa komist að þeirri niðurstöðu sem náðist í Færeyjum munu finna lausn á þessum hlutum. Virðulegur forseti. Ég er búinn að skrifa nokkrar greinar og hugleiðingar um sjávarútvegsmál og þær hafa allar gengið í þá átt að reyna að ná sátt, reyna að ná friði, reyna að ná einhverjum árangri og mér virðist það vera þannig að hver sú ræða sem maður flytur sé flutt fyrir nærri því daufum eyrum, a.m.k. daufum eyrum stjórnarliða. Ég tel að sú niðurstaða sem við þurfum að ná fram sé að jafnræði sé um aðgang að auðlindinni og endurnýjun geti átt sér stað í greininni. Annars verður úrkynjun. Öllum útgerðarmynstrum verði boðin sambærileg skilyrði. Það verður að virða mannréttindaákvæði í stjórnarskrá varðandi frjálst val á atvinnu og það ber að viðurkenna að það er ekki hægt að einkavæða fiskstofna. Þess vegna segi ég að það er grundvallaratriði að þeir sem nýta auðlind greiði fyrir það eðlilegt gjald sem renni í sjóði til hagsbóta fyrir almenning og til stoðgreina þeirra sem tengdar eru viðkomandi auðlind. Almennar reglur um nýtingu og umgengni við almenning eða auðlindir þurfa að vera svo einfaldar og skýrar að þær séu óumdeildar. Ég held að það sé svo komið að menn geti aldrei aftur orðið hinn frjálsi sjálfstæði sjómaður, trillukarl eða togarajaxl, Íslandsbersi eða einfari á miðum. En það er hægt að nálgast þessa hugmyndafræði. Það er hægt að komast í námunda við ímynd hins frjálsa og óháða, þ.e. hugtökin um frelsi einstaklingsins og jafnræði þegnanna, ef menn leggjast á eitt, og það er búið að nefna hér í dag oftar en einu sinni möguleika á sáttum. Ég virði þá hv. tvo stjórnarþingmenn sem hafa gengið svo langt í berhögg við ríkisstjórnina um leið og þeir ræddu það frv. sem Samfylkingin ber fram undir forystu Jóhanns Ársælssonar.

Herra forseti. Hér hafa spunnist í dag hinar ánægjulegustu umræður um tillögu Samfylkingarinnar um nýskipan mála við stjórn fiskveiða. Til að það sé dregið saman í örstuttu máli, áður en ég vík að orðum síðustu ræðumanna sem mér finnst nauðsynlegt að gera í máli mínu, þá hafa allir stjórnarandstöðuflokkarnir á hv. Alþingi lagt fram hugmyndir sem ganga í einhverja veru í svipaða átt og þessar tillögur Samfylkingarinnar. Það má kannski segja að allar byggi þær á einhvers konar hugsun um að fyrna aflaheimildir og opna á ný aðgang að útgerð með einhverjum hætti. Menn greinir á um hve hratt skuli í þetta farið. Það er ekkert launungarmál að við í Frjálslynda flokknum höfum sett fram þá stefnumótun í tvígang að fara þessa leið á fimm árum, fara sem sagt frekar hratt í það að komast á milli kerfa. Við höfum líka bent á það, eins og kemur reyndar einnig fram í tillögu samfylkingarmannanna og hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, að eðlilegt sé að skipta flotanum upp í aðgreinda útgerðarflokka til að fást við þetta vandamál sem við erum að ræða um í dag vegna þess að vandamálið við stjórn fiskveiða er flókið. Það er ekkert svakalega einfalt og það er alls ekki það sama í öllum hlutum flotans. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson vék ágætlega að því í dag, reyndar að sumu leyti með sömu orðum og ég viðhafði í Kastljósi í sjónvarpinu fyrir nokkrum dögum þar sem ég benti á að mér vitanlega væri ekki mjög mikill ágreiningur um kvótaskiptar veiðar nótaflotans svo dæmi væri tekið. Enda held ég að það sé bara til að flækja umræðuna þegar menn tala á þann hátt að hægt sé að stýra 1 tonns trillu eins og 2.000 tonna skuttogara eða þaðan af stærra verksmiðjuskipi sem veiðir allar tegundir, síld, loðnu, makríl, úthafskarfa og aðrar fisktegundir og getur í raunverulega breytt þeim í unnar afurðir. Þegar menn viðhafa slíkan málflutning eingöngu og reyna að fara yfir allt sviðið með því segja að í stjórn fiskveiða skuli vera ein regla frá trillunni sem er 1 tonn og upp í 2.000 tonna togara, fullvinnsluskip, þá eru þeir bara í þeirri umræðu til þess að reyna að flækja málið vegna þess að þá vilja þeir ekki ræða málið efnislega og fara í gegnum það hvernig eðlilegt og rétt og betra væri að stjórna fiskveiðum hér við land. Ég vil vegna umræðna sem hér hafa orðið í dag, bæði vegna orða hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar og eins orða hv. þm. Hjálmars Árnasonar, taka eftirfarandi fram: Við Karl V. Matthíasson fluttum á liðnu vori tillögu sem miðaði að því að koma í veg fyrir að smábátaflotinn yrði kvótasettur. Við töldum mikilvægt að koma í veg fyrir það vegna afleiðinga sem við töldum að mundu fylgja slíkri aðgerð. Sú afleiðing hefur berlega komið í ljós nú á þessum eina mánuði sem liðinn er frá kvótasetningu smábátanna, og hefur verið farið um það mörgum orðum í dag. Ég tel mig líka hafa fullvissu fyrir því að hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson sé tilbúinn að flytja þetta mál með okkar. Ég er alveg sannfærður um að þeir þingmenn sem ég hef nú nefnt í stjórnarandstöðunni séu þeirrar gerðar að þeir muni ekki setja það sem skilyrði fyrir framgangi málsins að hvert eitt nafn þeirra sé á undan einhverjum öðrum nöfnum. Málefnið verður látið ráða. Ef málið er þannig vaxið að hægt sé að fá þingmenn úr öllum flokkum til að flytja það þá skiptir nafnaröðun í þessum málflutningi engu. Málefnin hljóta að ráða, enda held ég að allir þeir sem hér hafa talað í dag í þessa veru hafi talað af heilindum og að þeir hafi litið svo á að þeir væru að vinna þjóð sinni þá mest gagn þegar þeir gætu komið í veg fyrir að hér yrði innleitt kerfi fyrir smábátana sem gerði ekkert annað en sóa verðmætum og vega að byggðum landsins. Ef menn halda að nöfn skipti einhverju máli í þessu sambandi, þ.e. hver sé 1. eða 2. flm., þá held ég að svo sé ekki. Ég held að þeir sem hafa tjáð skoðanir sínar í dag í þessu máli séu miklu heilli í sínum málflutningi en svo. Það er mín skoðun. Aðalvandamálið sem við ræðum í tengslum við stjórn fiskveiða eru hinar almennu botnfiskveiðar. Þær eru aðalvandamálið við stjórn fiskveiða. Það er margbúið að benda á að eftir því sem hæstv. sjútvrh. dettur í hug að tína fleiri fisktegundir inn í hið almenna botnfiskveiðikerfi því verra verður það, því erfiðara verður að vinna í því. Og fleiri sjómenn neyðast til þess að taka þátt í brottkasti eftir því sem fisktegundunum er fjölgað í þessu kerfi. Það er alveg dagljóst að með því að setja aflamarkskerfið á fisktegundir í smábátakerfinu þá eykst brottkastið og það hefur aukist mikið undanfarnar vikur og mun fara versnandi ef ekkert verður að gert. Þess vegna hefði ég haldið að kominn væri tími á að hæstv. sjútvrh. endurskoðaði afstöðu sína til þeirrar útfærslu sem hann hefur talað fyrir að ætti að ganga yfir veiðikerfi smábáta. Ég held að það þjóni ekki hagsmunum okkar í ábyrgri fiskveiðistjórn. Ef ég man rétt var haldin mikil alþjóðaráðstefna um ábyrgar fiskveiðar á dögunum. Ég tel mig ekki geta talað fyrir því að veiðikerfi okkar í almennum botnfiskveiðum sé ábyrg fiskveiðistjórn eins og það er framkvæmt í dag. Það er alveg rétt sem hæstv. sjútvrh. sagði í andsvari í dag að hann frestaði kvótasetningu á veiðar smábáta fyrir ári síðan um eitt ár. Það hefði farið betur á því ef það hefði verið gert áfram þannig að menn væru ekki í þeirri krísu sem þeir eru nú heldur að ræða hvernig fiskveiðum yrði stýrt í framtíðinni og ekki undir pressu vegna útfærslunnar sem núna er í gildi á veiðum smábátanna. Tillaga Samfylkingarinnar sem var tilefni allrar þessarar umræðu í dag er um það að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu og hvernig megi komast þar til annarra hátta en viðgengist hafa á undanförnum árum. Sá sem hér stendur og flokkur hans átti ekki aðild að þeirri endurskoðunarnefnd sem nýlega lauk störfum og hefur stundum verið kölluð ,,sáttanefnd``. Þar af leiðandi hefur ekki í neinni skýrslu nýlega birst álit okkar í Frjálslynda flokknum eða nein sérstök sáttatilboð um það hvernig mætti nálgast það vandasama verkefni að skipa stjórn fiskveiða með nýjum hætti. Ég tel að a.m.k. tvennt liggi ljóst fyrir. Í fyrsta lagi verður aldrei sátt um að keyra óbreytt kvótakerfi inn í framtíðina og allra síst færa það yfir alla smábáta landsins með tilheyrandi byggðaröskun, með tilheyrandi tilflutningi á aflaheimildum eins og verið hefur í stóra kerfinu. Í öðru lagi er eitt sem við vitum ekki, og nú kemur að því eina sem ég er beinlínis ósammála hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni um úr ræðu hans áðan. Hann sagði: ,,Við vitum hvernig hitastig breytist.`` Það er algert öfugmæli. Það vitum við ekki. Við höfum ekki hugmynd um hvernig hitastig sjávar breytist öðruvísi en að mæla það. Við gátum t.d. ekkert sagt fyrir um að svo mundi breytast hitafar fyrir Norðurlandi á tveim, þrem árum að þar mundi verða bullandi ýsugengd eins og hefur komið upp núna. Við bara gátum það ekki. Menn sem hafa búið við Húnaflóa í hálfa öld og fengu þar vart ýsu í soðið áratugum saman gátu heldur ekki sagt um það fyrir fjórum árum að þar mundi allt í einu byrja að mokfiskast ýsa með hlýnandi sjó. En það gerðist og sama þróun er núna fyrir Norðurlandi. Þá er komið að því að bátar sem hafa stundað veiðar fyrir Norðurlandi árum eða áratugum saman eiga enga viðmiðunarreynslu í ýsu eða sáralitla þannig að allt ber að sama brunni, útfærsla veiðikerfis eins og okkar, sem við höfum viljað keyra núna yfir smábátaflotann, gengur ekki upp. Það sóar verðmætum og við umgöngumst auðlindina óeðlilega. Og það sem verst er er að við kennum ungum sjómönnum að hluti af eðlilegu starfsumhverfi sé að velja úr aflanum því að ungir sjómenn kalla brottkast að velja úr aflanum. Þegar maður spyr unga sjómenn sem hafa starfað í tvö til fimm ár hvort þeir hafi tekið þátt í brottkasti þá segja þeir: ,,Þú átt við að velja úr aflanum.`` Það er akkúrat það. Þeir hafa sumir hverjir aldrei tekið þátt í fiskveiðum öðruvísi en að velja úr aflanum með einhverjum hætti. Þó að formælendur óbreytts kvótakerfis hafi ævinlega hrokkið í þann bakkgírinn að tala um að fiski hafi verið hent í öðrum kerfum eða undir annarri stjórn þá lagar það ekki nokkurn skapaðan hlut í þessu kvótakerfi. Framkvæmdin nú er eins og hv. þm. Gísli S. Einarsson lýsti, þ.e. að menn hentu fiski sem ekki næði ákveðnum kílóafjölda vegna þess að þeir ætluðu sér að fá 250 kr. eða 300 kr. fyrir aflann upp úr sjónum. Því var haldið fram meðan sérstakt Kvótaþing til leigu á aflaheimildum var við lýði að Kvótaþingið sem slíkt hefði hækkað verð á leigukvótanum upp úr öllu valdi. Nú er búið að afnema það og ekki er annað að sjá en kvótaverðið nái hinum hæstu hæðum þrátt fyrir það og ekkert sýnilegt annað en að verð á leigukvótum muni halda áfram að hækka. Það er það sem þeim sem nú eru handhafar aflaheimildanna tekst að leggja á veiðiheimildirnar og láta aðra borga fyrir þær. Það er ekki eigandi auðlindarinnar, íslenska þjóðin, sem fær afgjaldið heldur greiða aðrir sjómenn á kvótalitlum skipum eða kvótalausum skipum, ég vil segja, nánast okurleigu fyrir óveiddan fisk sem öðrum hefur verið fengin handhöfn á. Þegar Landssamband íslenskra útvegsmanna lýsir því yfir að 80% af aflaheimildum hafi skipt um hendur þá er það kennitölutilfærsla. Það hefur ný kennitala tekið við aflaheimildunum að hluta. Ekki er hægt að segja að menn hafi selt það beint yfir borðið. Oftast er þetta í tengslum við sameiningu fyrirtækja eða þá að menn eru að taka yfir fyrirtæki og taka þar út fé í sambandi við hlutabréf. Sumir eiga þau áfram og það er gott ef menn vilja eiga áfram í sjávarútvegi. En það hafa líka streymt ótaldir milljarðar úr sjávarútveginum og skuldir sjávarútvegsins hafa verið að aukast á undanförnum árum. Þær hafa aukist mikið frá 1995 og eru nú taldar um 182 milljarðar. Mig langar aðeins, með leyfi forseta, að vitna í skýrslu um niðurstöðu nefndar um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Ég vek athygli á því að í skýrslunni eru lögð til ýmis nýmæli, m.a. að það megi færa kvóta á fiskvinnslu, megi minnka veiðiskylduna og hugsanlega megi tvö fyrirtæki eiga eina fisktegund saman, 50% hvort, nema í þorski. Þar má fyrirtækið hafa 12% hlutdeild. Þar kemur og fram að festa beri niður það veiðikerfi sem sett var á smábátana 1. sept. Þetta eru m.a. tillögur meiri hlutans sem birtast í þessari skýrslu. Í skýrslunni eru hins vegar aðrar tillögur sem mér finnst að mörgu leyti mun athyglisverðari. Mig langar að fá að vitna aðeins í álit hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Hann segir í áliti sínu, með leyfi forseta, í kaflanum um leiðir til úrbóta: ,,Beinast liggur fyrir að selja réttindin á markaði. Þessi lausn, svonefnd fyrningarleið, felur í sér að ljúka núverandi úthlutun veiðiheimildanna með því að innkalla þær á tilteknu árabili og ráðstafa þeim síðan á markaði.`` Í áliti hv. þm. kemur fram, neðarlega á bls. 78 í skýrslunni, að fyrningarleiðin sé vænlegust. Hann fer síðan yfir það hvernig mætti koma því fyrir. Hann telur nokkur atriði til sögunnar og segir síðan: ,,Fleira mælir með fyrningarleiðinni. Nefna má eftirfarandi: Verð á veiðiheimildum verður lægra þar sem það mun miðast við þær tekjur sem hægt er að hafa af nýtingu þeirra í stað þess jaðarverðs sem nú er.`` Mig langar til að víkja að þessu atriði. Það er alveg rétt sem hv. frsm. þessa máls, hv. þm. Jóhann Ársælsson vék að í dag, að verði aflaheimildir settar á markað þá er næsta víst að útgerðarmenn landsins, sem þá hafa sjálfdæmi um að verðleggja til sín veiðiheimildirnar og þeir yrðu að bjóða í þær ef kerfið væri sett þannig upp, mundu ekki borga 150 kr. fyrir. Þetta væri þó háð því hvort menn væru að gera raunverulega breytingu sem ætti að gilda til margra ára, ella væri hætt við því að bankastofnanirnar sem veitt hafa stórfyrirtækjunum mikið veð í óveiddum fiski, hinum svokallaða kvóta, væru tilbúnar að teygja sig ansi langt í að veita fyrirgreiðslu til fyrirtækja umfram það sem væri kannski eðlilegt miðað við rekstrarforsendur. Ég hygg að ef aflaheimildirnar væru allar settar á markað þá væri ekki ólíklegt að verðið mundi fljótlega fara niður í um 12--20 kr., eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson nefndi í dag. Fyrr í dag var rætt um jafnræði, hvort þær hugmyndir sem hér hafa verið ræddar dygðu til að koma á jafnræði. Ég hef sagt það, varðandi uppboð á veiðiheimildum, að ég sé ekki að það mundi gerast án einhvers konar stýringar. Reyndar kemur það fram í tillögu Samfylkingarinnar. Það hefur komið fram í tillögum Vinstri grænna og það hefur líka komið fram í hugmyndum Frjálslynda flokksins.

Hæstv. forseti. Það er ýmislegt sem ég hefði viljað tala um við hv. þm. Ég ætla samt að láta nægja að spyrja um eitt atriði. Hann kom inn á það að hann teldi að innkalla ætti veiðiheimildir miklu hraðar en við höfum lagt til og gera það á fimm árum. Því langar mig til þess að spyrja hv. þm.: Telur hann að það mundi ganga gagnvart þeirri útgerð sem hefur skuldsett sig á undanförnum árum? Eða hefur hann velt því fyrir sér hvort sú tillaga sem ég bar fram í endurskoðunarnefndinni, um að útgerðinni gæfist kostur á að fá þá fjármuni til sín sem kæmu inn við fyrstu sölu veiðiheimildanna eftir að þær væru settar á markað, væri eitthvað sem hann gæti skrifað upp á? Hún mundi auðvita þýða að aðlögunartíminn hjá fyrirtækjunum yrði tíu ár, ef þannig yrði farið að. Innköllun á fimm árum, veiðiheimildir til fimm ára og þeir fjármunir sem inn kæmu féllu í hlut fyrirtækjanna í fyrsta skipti sem heimildir yrðu boðnar upp. Ég spyr hv. þm. að þessu.

Herra forseti. Ég er ekki alveg viss um að ég hafi skilið nákvæmlega spurninguna. En við í Frjálslynda flokknum lítum svo á að það sé betra að fara hratt á milli þessara kerfa, eins hratt og mögulegt er. Við höfum talið að fimm ára aðlögunartími nægði til þess að skipta um kerfi. Við höfum líka sagt að eðlilegra væri að smábátaflotinn og jafnvel strandveiðiflotinn þyrftu ekki að fara inn í beina uppboðsleið heldur hefðu stýrða aðlögun. Í hugmyndum okkar höfum við sagt að sóknarstýring smábátaflotans væri betri en aðrar aðferðir til að stýra veiðum hans. Ég er reyndar á þeirri skoðun, byggi það m.a. á því sem ég hef heyrt af þróun stýrikerfisins í Færeyjum, að það væri mun heppilegra fyrir okkur að fara með allan strandveiðiflotann yfir í sóknarstýrt kerfi fremur en að reyna að þróa það áfram í einhvers konar sölu- eða leigukerfi aflaheimilda. Ég held að við munum ná betri árangri í umgengni um auðlindina en með núverandi kerfi eða kvótaleigu.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þm. um að betra sé að fara hratt út úr kerfinu og inn í nýtt kerfi. Ég hefði hins vegar talið að það gæti valdið verulegum vanda í þeim fyrirtækjum sem eru í sjávarútvegi núna ef veiðiheimildirnar, sem hafa kannski nýlega verið keyptar eins og gerist í einstökum tilfellum, eru teknar mjög hratt af fyrirtækjunum og menn fá þá ekki neinar bætur fyrir það. Ég tel hins vegar að til sé betri flötur á málinu, þ.e. í samræmi við það sem við höfum lagt til. Við höfum lagt til, og teljum okkur hafa skoðað það nokkuð vel, að fyrirtækin ættu að geta lifað það af ef þessu kerfi yrði breytt á 10 árum. Það er í samræmi við það sem ég hef sagt, að ef menn innkalla þetta á 5 árum og bæta fyrirtækjunum með greiðslu í fyrsta skiptið sem veiðiheimildirnar yrðu settar á markaðinn, þá mundi það jafngilda 10 ára aðlögun. Það er þetta sem ég var að spyrja um. Ég tel hins vegar að vangaveltur hv. þm. um sóknarstýringarkerfi meðfram þessu kerfi séu góðra gjalda verðar. Ég tel ekki ólíklegt að menn muni kannski fljótlega fara að fikra sig inn á eitthvað slíkt að hluta til í flotanum. Mér finnst bara eðlilegt að menn ræði það vandlega. Ég held hins vegar að menn verði að horfast í augu við það að til þess að menn fari að tala af skynsemi og fullum áhuga um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu þá þurfi að gera það sem við erum að leggja til, taka á eignarhaldinu og koma því máli frá. Í framhaldi af því opnast leiðir til að tala um þessa hluti.

Herra forseti. Já, við tölum að nokkru leyti hvor sitt málið við þessa umræðu. Hv. þm. Jóhann Ársælsson talar um eignarkerfið. Ég lít svo á að útgerð þurfi fyrst og fremst að hafa veiðirétt. Hún þarf að hafa nýtingarrétt. Að mínu viti þarf hún ekki sölurétt og ekki leigurétt og að því leyti er ég ekki alveg sáttur við útfærsluna í tillögum Samfylkingarinnar, þ.e. að útgerðin geti haldið áfram að leigja kvóta innan þess tímabils sem er í gangi. Ég hefði talið betra að það yrði tekið af og ef menn vildu ekki nýta þær heimildir, hvort sem það eru heimildirnar sem þeir fá úthlutað eða heimildirnar sem þeir leigja til sín, þá yrðu þær settar á markað og aðrir gætu gengið að þeim. Þannig væri líka léttara að stýra því hvert þessar aflaheimildir fara, bæði með tilliti til byggðasjónarmiða eða út frá uppruna þeirra, ef svo má að orði komast, hvort sem er innan útgerðarflokks eða með tilliti til byggðasjónarmiða. Auðvitað getur bratt fráhvarf valdið vandamálum í þessu. En menn hafa verslað með þessar heimildir vitandi að þær eru ekki þeirra eign, heldur þjóðareign. Ef það er vandamál að fara frá þessu á fimm árum, er það þá svo mikið vandamál að það sé ekki hægt? Menn eru að færa heilu fisktegundirnar, eins og hæstv. sjútvrh., inn í kerfið, einn, tveir og þrír eða kippa þeim út úr því. Við munum hvernig var með steinbítinn í sumar. Ég held því að fimm ár séu bara þokkalegur tími.

Herra forseti. Mér finnst sú umræða sem farið hefur fram í dag vera góð og málefnaleg, ekki síst ræða síðasta hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar. Umræðan hefur speglað þá þróun sem mér finnst gæta í umræðum um kvótakerfið og breytingar á stjórnkerfi fiskveiða. Þessar breytingar eru allar, finnst mér, að færast í þá veru að rétt sé að fara fyrningarleiðina, að rétt sé að þróa með einhverjum hætti leið sem byggir á afnámi gjafakvótans. Það er það sem menn hafa í reynd verið að ræða í dag. Fram hefur komið að fyrir utan Samfylkinguna er þessi skoðun líka uppi, t.d. hjá hv. þm. Vinstri grænna sem hér hafa talað. Það var t.d. ákaflega athyglisvert að hlýða á hv. þm. Árna Steinar Jóhannsson lýsa því yfir að hann vildi í reynd afnema gjafakvótakerfið á 20 árum. Við þekkjum öll skoðanir hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, sem hefur lýst ákaflega svipuðum skoðunum. Skoðanir hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar eru ákaflega skyldar skoðunum þeirra sem ég hef nefnt. Í dag hefur einnig verið fróðlegt að hlusta á hv. þm. Hjálmar Árnason sem lýsti því yfir að honum þætti hugsunin á bak við þessa aðferð göfug. Ég held að það skipti ákaflega miklu máli, herra forseti, að menn nái sem víðtækastri samstöðu um þessa leið. Ég hlustaði á ræðu hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar. Auðvitað skildi ég að í mörgum meginatriðum var hann sammála því frv. sem við þingmenn Samfylkingarinnar flytjum og er hér til umræðu. Mig langar þess vegna, herra forseti, að heyra frá honum hvað það er helst sem hann getur ekki sætt sig við. Ég hlustaði á andsvar hans við ræðu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar þar sem hann tiltók eitt atriði en hvað er það annað sem honum er andsnúið? Það er mikilvægt að fá það fram til þess að við getum skynjað og fundið þá snertifleti sem eru með flokkum okkar varðandi þetta mikilvæga mál.

Herra forseti. Ég lýsti því hér áðan að ég teldi betra að fara þannig á milli kerfa að afnema leigu- og sölurétt útgerðanna til að taka á því vandamáli. En á meðan menn eru að fara á milli kerfa þurfa þeir auðvitað að koma aflaheimildum á milli sín. Mér hefur aldrei dottið í hug að mönnum væri bannað að skipta á jöfnum heimildum ef þeir væru í sams konar veiðiskap eða í sams konar útgerðarflokki. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til að flotanum væri skipt upp í aðgreinda útgerðarflokka með ekki mjög ósvipuðu sniði og m.a. Samfylkingin hefur gert og reyndar Vinstri grænir einnig, þannig að í þeirri útfærslu er ekkert mjög langt á milli manna. Og ef menn ætla að ná víðtækri samstöðu um að útfæra svona mál þá verða þeir auðvitað að setjast yfir þessi atriði og rekja þau hver fyrir öðrum. Öðruvísi ná menn ekkert saman um þetta mál. En fyrst og fremst mundi ég vilja láta það vera alveg skýrt að útgerðin þarf að vita sinn veiðirétt, hafa veiðiréttinn fyrir framan sig. Hún þarf aldrei sölurétt á leigurétti á óveiddum fiski. Útgerðin þarf að hafa veiðiréttinn og nýtingarréttinn. Mér finnst það grundvallaratriði að það sem ég hef kallað kvótabrask í þessu kerfi hverfi út og kvótamarkaður eða ríkið sjái um að færa þessar heimildir á milli ef menn ætla ekki að skipta á jöfnum skiptum. Ég held að það sé alveg grundvallaratriði. Öðruvísi held ég að menn komist ekki í þessa vektora. Ég get síðan sagt það til viðbótar, svo það sé ljóst, að með því að fara í aðgreinda útgerðarflokka verður miklu auðveldara að stíga þessi skref því að hugsanlega má skilja nótaflotann og frystitogaraflotann eftir tímabundið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þessi svör. Þau voru skýr og þau gefa mér miklu gleggri grein en ég hafði áður á því hvað það er sem skilur þessa tvo flokka að, Samfylkinguna og Frjálslynda flokkinn, varðandi hugmyndir um framtíðarstjórnkerfi fiskveiða. Mér finnst satt að segja, herra forseti, að það séu nú ekki stórir hlutir. Það sem stendur helst í hv. þm., og ég get ímyndað mér þá í Frjálslynda flokknum, er framsalið. Það er í rauninni ekkert annað sem ég sé að sé á millum okkar og ekki búið að brúa. Ég er t.d. þeirrar skoðunar að það sem við höfum sagt um skiptingu útgerðarinnar í flokka sé nákvæmlega eins og hv. þm. og félagi hans, hv. þm. Sverrir Hermannsson, hafa verið að tala um. Ég er líka þeirrar skoðunar að aðferðin sem þeir eru í meginatriðum að tala um sé ákaflega svipuð okkar, enginn munur sé þar á nema hvað hraðann varðar. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson vill gera þetta ákaflega fljótt. Hv. þm. Jóhann Ársælsson sem hefur verið talsmaður okkar í þessum efnum vill fara sér hægar í sakirnar. Og hann hefur líka brugðið byttu undir þann leka sem ýmsir andstæðingar á tillögum okkar hafa talið felast í því að útgerðin geti ekki tekið við því áfalli sem fælist í svo hröðu afnámi gjafakvótans nema með einhvers konar aðstoð. Hv. þm. Jóhann Ársælsson lagði einmitt fram sérstaka tillögu um að á fyrstu fimm árum hins nýja kerfis samkvæmt tillögum okkar fengju núverandi handhafar aflahlutdeilda andvirðið tímabundið, á fyrstu fimm árunum, í sínar hendur. Með því væri verið að létta breytinguna. Þetta er eitt af því sem hv. þm. er ósammála um, en þetta er heldur ekki annað en bitamunur en ekki fjár. Mér sýnist því, herra forseti, að þessi umræða hafi leitt í ljós að hér sé ákaflega víðtækur snertiflötur millum Samfylkingarinnar og hv. þingmanna Frjálslynda flokksins.

Herra forseti. Í dag hafa farið hér fram um margt mjög efnismiklar umræður og kannski ekkert skrýtið í 1. umr. um sjávarútvegsmál á nýbyrjuðu þingi. En umræðurnar hafa hins vegar minnst fjallað um dagskrármálið, um það frv. sem lá fyrir til umræðu, enda er það kannski heldur ekkert skrýtið. Þetta er frv. sem flutt er óbreytt eða alla vega lítið breytt í þriðja skipti og hefur þar af leiðandi verið fjallað um það áður. Umræðan hefur hins vegar í því samhengi ekki síður snúist um skýrslu hinnar svokölluðu endurskoðunarnefndar og þá ekki bara niðurstöðu meiri hlutans heldur um niðurstöðu fulltrúa Vinstri grænna, hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar. Það sem hins vegar hefur skinið í gegn og má eiginlega segja að komi fram í grg. með frv. og snýr að endurskoðunarnefndinni og má segja að kristallist í minnihlutaáliti hv. þm. Jóhanns Ársælssonar og hvernig það er unnið og um það hef ég haft nokkur orð áður og í flutningi þessa frv. hér, er að hv. þm. Jóhann Ársælsson hafði ekkert umboð til að semja í þessari nefnd. Hann tók ekki mjög alvarlega það hlutverk að reyna að leita sátta í málinu því að hann átti bara að fara með flokkslínuna eins og hún birtist í frv. sem hér er flutt í þriðja skiptið, ekkert eða lítið breytt. Ég vil þó nefna eitt atriði í sambandi við framsöguræðu hv. þm. þar sem hann nefndi auðlindanefndina og fiskvinnslukvótann. Hann vitnaði í ræðu mína frá því á föstudaginn á fundi Samtaka fiskvinnslustöðva þar sem ég hefði sagt að auðlindanefndin hefði lagt til fiskvinnslukvóta. Það gerði ég ekki. Ég sagði ekki að auðlindanefndin hefði lagt til fiskvinnslukvóta. Ég sagði hins vegar, ef ég man orðalagið rétt, að tillagan ætti ákveðna samsvörun í umfjöllun auðlindanefndarinnar, þar sem hún fjallaði um handhöfnina almennt, og komst að þeirri niðurstöðu að fleiri ættu að geta verið handhafar kvótans en þeir sem ættu skip eða sú aðferð að vista kvótann á skipum. Ef hv. þm. trúir mér ekki verð ég að senda honum textann af ræðunni minni og þá mun hann sjá þetta mjög skýrt. En mér fannst reyndar eins og hv. þm. hefði verið að vitna í það sem hann hefði heyrt sagt frá ræðunni, þannig að ég vil ekki ætla honum að hann hafi farið rangt með að yfirlögðu ráði. Aðeins hefur verið minnst á kvótasetningu og að þrjár nýjar tegundir voru settar í kvóta þann 1. september. Það er alltaf svo þegar verið er að setja tegundir í kvóta að þá kemur það niður á einhverjum sem hafa verið að byrja veiðar í þeim tegundum. En ástæður fyrir því að tegundir eru settar í kvóta eru þær að sóknin í tegundirnar er ekki í jafnvægi. Hún er orðin meiri en tegundirnar þola og það er þá væntanlega vegna þess að fleiri eru farnir að sækja í tegundirnar en áður var. Og eftir því sem færri tegundir verða fyrir utan kvóta verður meira álag á þær en áður. Þeir sem hafa lítinn kvóta í öðrum tegundum leggja sig eftir því að veiða þær tegundir sem eru utan kvóta. Það hefur verið mjög áberandi með keilu og löngu að fleiri aðilar hafa verið að fara í slíka veiði og það er ástæðan fyrir því að verið er að kvótasetja tegundina. Nefni ég til sögunnar t.d. að talað er um að þrír línubátar hafi verið að bætast í flotann til að veiða þessar utankvótategundir, bátar sem koma utan frá og hefðu fyrir dóminn í desember 1998 ekki getað komið inn í þessa veiði. En þar sem ekki er lengur hægt að stjórna með aðgangstakmörkunum samkvæmt þeim dómi er þeim fullkomlega heimilt að koma inn í veiðina. Þeir eru í eigu Íslendinga og jafnvel þó að fjármögnunin sé með ábyrgðum erlendra aðila þá er það fullkomlega löglegt. En eftir sem áður stendur það að sóknin í þessar tegundir er að aukast og tegundirnar eru farnar að bera þess merki. Svipaða sögu má segja af skötuselnum, þar hefur sóknin verið að aukast mjög mikið. Aflinn hefur nærri þrefaldast vegna nýrra veiðarfæra sem verið er að beita við veiðina og við höfum dæmi um það frá nágrannalöndum okkar, bæði Noregi og Frakklandi, að skötuselsstofnar hafa hrunið nánast fyrirvaralaust eftir að aukning á sókn og aukning á afla hefur verið svo mikil eins og dæmi eru um hjá okkur. Mjög athyglisverð umræða fór fram á milli þeirra hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar og Guðjóns A. Kristjánssonar um hvort við þekktum það hvernig hitastig breyttist í sjónum. Ég held að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hafi rétt fyrir sér í því að við vitum ekki hvernig hitastig breytist í sjónum. Við kunnum að mæla það á hverjum einstökum stað og einstöku dýpi og einstökum tíma en við getum ekki sagt fyrir um það með nægilega mikilli nákvæmni hvernig hitastigið verður á morgun eða eftir mánuð eða eftir eitt, fimm eða tíu ár. Þetta er auðvitað eðli náttúruvísindanna og eitt af því sem við verðum að hafa í huga þegar við erum að fjalla um það, og hvort okkur hafi tekist vel upp við fiskveiðistjórnina eða ekki, að umhverfið er síbreytilegt. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson rakti í grófum dráttum sögu fiskveiðistjórnar í landhelgi okkar Íslendinga. Hann taldi að kvótakerfið gengi upp í uppsjávarveiðum, rækjuveiðum og veiðum á öðrum skelfiski en taldi að illa hefði tekist til við stýringu á botnfiskveiðum og að okkur bæri að viðurkenna að okkur hefði mistekist. Hann fjallaði einnig um vísindamennina og hvaða hlut þeir ættu að máli, ónákvæmnina sem þar væri að finna. Það er þess vegna rétt í umræðu um ónákvæmnina að gera okkur örlitla grein fyrir því að þó að um sé að ræða ónákvæmni og óvissu í mælingum á stofnstærðinni þá er það ekki ástæða til að kasta ráðgjöf fiskifræðinganna fyrir róða og sleppa veiðunum frjálsum. Frekar er ástæða til að við förum varlega. Ég hef frekar áhyggjur af því, eins og staðan er hjá okkur í dag, að við förum ekki nægjanlega varlega heldur en að við séum að fara of varlega. Breytileikinn og skekkjan virðist, eins og málin standa í dag, vera það mikil. En við munum vonandi vita meira um þetta þegar fram líður. Í gangi eru mjög umfangsmiklar athuganir á þessu kerfi og hvernig það allt saman virkar og hvernig það gengur upp og hvernig við getum best nýtt það við fiskveiðistjórnina. Það þýðir hins vegar ekki að menn geti ekki leiðrétt sig þegar þeim skjátlast og eitthvað kemur upp sem augljóslega mætti betur fara, samanber þá umræðu sem hér spratt um skarkolann, að í ljós kom þegar búið var að ákveða að skarkolaaflinn yrði einungis 3.000 tonn að þessi afli var talsvert undir því sem er eðlilegur meðafli við aðrar veiðar og nánast óhjákvæmilegt að komi með í veiðarfæri. Þess vegna var það á þeim grundvelli, þegar farið hafði verið ofan í þessar tölur og þær reiknaðar upp á nýtt út frá þeim meðafla sem líklegt var að óhjákvæmilegt væri að veiða að ég hækkaði kvótann um 1 / 3 í 4.000 tonn. Það er því ekki svo að ekkert sé óumbreytanlegt í þessu. Talsvert hefur verið rætt um brottkastið og það er víðar en í sambandi við skarkolann sem það hefur verið vandamál. Það hefur m.a. verið spurt hvort ráðherrann gerði sér grein fyrir sóuninni sem innifalin er í brottkastinu. Því er til að svara að ráðherrann gerir sér grein fyrir því. Hann gerir sér grein fyrir því vegna þess að hann lét gera tvær athuganir á brottkasti á sl. ári. Annars vegar var skoðanakönnun meðal sjómanna og hins vegar samanburður á eldri mælingum, annars vegar á lönduðum afla og hins vegar afla um borð í fiskiskipi. Niðurstöður þessara kannana voru á sama veg og reyndar í sama dúr og eldri kannanir og ekki mjög langt frá sams konar athugunum í Noregi. Við höfum því nokkra hugmynd um hvernig brottkastið hefur verið á síðustu árum. Við höfum þó ekki nákvæma mynd af því og ekki það nákvæma að hægt hafi verið að sjá hvernig þetta var áður fyrr. En með breyttum vinnubrögðum við mælingar, m.a. með fjölgun eftirlitsmanna, munu innan tíðar liggja fyrir upplýsingar. Við getum þá mælt breytingar og fylgst með því hvernig þetta er að þróast. Alla vega er það ætlunin með þessu breytta fyrirkomulagi að geta fylgst með þessu. Fleiri breytingar hafa verið gerðar á lögum og reglugerðum í þessu efni, m.a. að hið svokallaða undirmál, sem heimilt er að veiða og telst að hálfu til kvóta, var við upphaf þessa fiskveiðiárs fært úr 7% í 10%. Það þýðir að undirmálsfiskurinn, sem hv. þm. Gísli S. Einarsson var að tala um og lægsta verðið fæst fyrir á markaði, 120 kr., telst bara hálfur fiskur í kvótanum. Fyrir kvótakílóið, í þeim skilningi fást því ekki 120 kr. heldur hugsanlega 240 kr. En auðvitað kostar það að veiða kvótakílóið tvisvar og það á auðvitað við um alla þá sem stunda brottkast. Um leið og þeir henda einum fiski þurfa þeir að veiða annan í staðinn ef þeir ætla að ná kvótanum sínum. Þetta er ekki alveg eins einfalt og hv. þm. Gísli S. Einarsson gerði því skóna. Unnið hefur verið að því að breyta lögum og reglugerðum til að minnka þrýstinginn á brottkast. Það verður áfram og vonandi kemur eitthvað meira út úr því áður en langt um líður. Það hefur talsvert verið rætt um færeyska sóknardagakerfið, m.a. í samhengi við brottkastsumræðuna. Færeyska sóknardagakerfið er í grundvallaratriðum ekki mjög ólíkt okkar kvótakerfi. Það byggir á því að mæla stærð fiskstofnanna og ákvarða hvert eigi að vera heildaraflamarkið í hverjum stofni fyrir sig. Í staðinn fyrir það að við útdeilum þessu sem kvóta á fiskiskipin þá útdeila Færeyingar fiskidögum í samræmi við, eða alla vega er prinsippið það, það sem hægt er að veiða á hverjum degi. Þeir stýra sókninni að því að veiða hið ákvarðaða eða ráðlagða heildaraflamark. Munurinn á okkar kerfi og þeirra kerfi felst meira í þeim veiðarfærum sem eru notuð. Þar er línu- og handfæraveiði miklu algengari en hjá okkur. Togararnir eru í sumum tilfellum settir talsvert utar en við gerum, en þó ekki í öllum tilfellum. Það er svolítið misjafnt hvað línan er dregin langt fyrir utan við ströndina hjá okkur. Netaveiði er hins vegar miklu minni við Færeyjar en við Íslandsstrendur. Einnig eru þeir með miklu meiri og víðtækari svæðalokanir en við höfum verið með og finnst mörgum nóg um hvað svæðalokanir hafa verið tíðar að undanförnu. Þetta er held ég að sé meginmunurinn. Undantekning frá þessu með netaveiðarnar eru veiðar Færeyinga á grálúðu og skötusel. Færeyingar segja: Þar getum við ekki stjórnað með fiskidögum. Það passar ekki að stjórna netaveiðum með fiskidögum. Það gengur bara ekki upp að segja þeir. Þeir segja líka, og mér skilst að sjávarútvegsráðherra Færeyja, Jørgen Niclasen, hafi sagt frá því á fundi með hv. sjútvn. Alþingis að í þessum netaveiðum væri brottkast því að þar væri meðafli. Af því yrði brottkast. En hvernig er þá ástand fiskstofnanna í Færeyjum borið saman við ástand fiskstofnanna við Ísland? Menn fóru fögrum orðum um það hve gott ástand væri í Færeyjum. Staðreynd málsins er hins vegar sú að bæði í ár og í fyrra fengu Færeyingar ráðleggingar frá fiskifræðingum sínum um að fækka fiskidögunum til að draga saman afla af því að fiskstofnarnir væru að minnka. Þetta á við um ufsa, ýsu og þorsk. Þeir hafa hins vegar ekki farið eftir þessu nema að mjög takmörkuðu leyti og það varð til þess að formaður fiskveiðiráðgjafarnefndarinnar sagði af sér. Ég held því að þegar við skoðum þetta aðeins betur þá sjáum við að meginmunurinn á þessum tveimur kerfum sé annars vegar í línu- og handfæraveiði og hins vegar í netaveiði. Við vitum að verðmætasti hluti okkar afla kemur úr vertíðarfiskinum á netunum. Það er sá fiskur sem er uppistaðan í því sem ég hef oft kallað verðmætasta fiskmarkað í heimi, þ.e. saltfiskmarkaðnum í Katalóníu á Spáni. Ég held að það yrði mjög lítið úr þessum mjög svo góða markaði okkar ef við hættum netaveiðinni og veiddum vertíðaraflann á línu og handfæri eins og þeir gera í Færeyjum. Herra forseti. Einnig hefur talsvert verið rætt um krókaaflamarkið eða svokallaða smábáta, sem eru ekkert svo smáir og veiða ekki svo lítið, alla vega sumir hverjir. Það hefur verið rætt um minn hlut í þessu og eins það hvað ég erfði frá forvera mínum. Ég vil ekki kannast við að forveri minn hafi staðið í stríði við smábátasjómenn eða að annar hvor okkar eða báðir vilji smábátaveiðar feigar. Hins vegar hefur minn hlutur í þessu máli verið annars vegar að leggja til frestun á að krókaaflamarkið taki gildi um eitt ár og hins vegar að leggja til að aflahlutdeild krókamarksbátanna yrði aukin. Allur sá illvilji sem mér er gerður upp felst í að leggja til frestunina og leggja til aukninguna. Ég hef ekki alveg áttað mig á þeirri liðssöfnun sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur unnið að til að gera breytingar á krókaaflamarkinu, að reyna að safna liði meðal stjórnarþingmanna með áskorunum á hv. þm. Einar Odd Kristjánsson héðan úr stólnum, reyndar í samræmi við það, skilst mér, sem þeim fór á milli í útvarpsþætti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson er reyndar með skemmtilegri mönnum í útvarpsþáttum. En ég fæ ekki betur séð en að í þessu frv. Samfylkingarinnar sé einmitt gert ráð fyrir því að smábátarnir, 15 tonn eða minni, verði í kvótakerfinu alveg eins og hinir. Munurinn er bara sá að þeir eiga að kaupa krókaaflamarkið, eða hvað það mun heita, á uppboði. Ég fæ því ekki almennilega séð að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson eigi svo mikið sameiginlegt með þessari stefnumörkun Samfylkingarinnar, eins og hann sagði reyndar í ræðu sinni, að hann mundi aldrei greiða atkvæði með því að lagður yrði skattur á útgerðina. Mér finnst þess vegna vera þversögn í því sem komið hefur fram hjá hv. formanni Samfylkingarinnar, Össuri Skarphéðinssyni, í þessari liðssöfnun hans, hvað þá í því að hann reyni að draga til liðs við sig einnig hv. starfandi þingflokksformann Framsfl. sem lýsti svipuðum sjónarmiðum úr pontu. Herra forseti. Þetta hafa verið efnismiklar umræður. Þær hafa farið um víðan völl og ég hef því miður örugglega ekki tæpt á öllu því sem fram hefur komið en ég hef reynt að gera mitt besta.

Hæstv. forseti. Úr því að tíminn er svona stuttur þá ætla ég aðeins að nefna eitt atriði. Hæstv. ráðherra hélt því fram að ég hefði ekki haft umboð til þess að semja í nefndinni. Þetta var öfugmæli. Hæstv. ráðherra hafði ekki umboð til að semja við mig í nefndinni vegna þess að hann komst ekki frá LÍÚ-leiðinni. Hann þurfti að þjóna þeirri niðurstöðu sem hafði fengist með samningum við LÍÚ áður en auðlindanefndin skilaði af sér, niðurstöðu sem hefur fylgt okkur eins og draugur fram á þennan dag. Ég held að hæstv. ráðherra ætti frekar að reyna að spila einhverju út í umræðunni til samkomulags og sátta. Það hefur skort á það frá hæstv. ráðherra. Við munum ekki ná árangri í þessu máli nema hæstv. ráðherra leggi sig fram. Það vantar verulega upp á að það. Ég skora á hann að gera það.

Herra forseti. Eins og fram kemur í grg. með frv. þá var verið að reyna að leita sátta. Ég held að hv. þm. Jóhann Ársælsson neiti því ekki að af hálfu nefndarmanna úr meiri hlutanum hafi það verið gert. En eins og fram kemur segir þar einnig að Samfylkingin mundi aldrei samþykkja tiltekna hluti sem fólgnir voru í þeirri tillögu. Ég sé því ekki annað en höfnunin í samkomulagsvinnunni hafi komið frá hv. fulltrúa Samfylkingarinnar, Jóhanni Ársælssyni.

Hæstv. forseti. Málið stóð einfaldlega þannig að þegar rætt var um það lítilræði sem átti að innkalla, samkvæmt þeim hugmyndum sem voru á flögri í nefndinni um hvernig með það ætti að fara, þá lá það skýrt fyrir hjá sjálfstæðismönnunum í nefndinni að ekki kæmi til greina annað en að þeir útgerðarmenn sem væru handhafar kvótans í dag hefðu forkaupsrétt að því lítilræði sem yrði innkallað. Það var bara einfaldlega ekki fyrir hendi að við gætum fallist á slíkt. Tillögur okkar hafa gengið út á að ná árangri, einhverjum áfanga til þess að fá jafnræði inn í þessa atvinnugrein. Það næst ekki með því að þeir sem eru í henni fyrir hafi forgang að því sem er innkallað.

Herra forseti. Ef mig misminnir ekki þá var þetta lítilræði sem átti að innkalla 4--5% á ári. Það er í nokkru samræmi við það sem kom fram í tillögum Kristins H. Gunnarssonar og Árna Steinars Jóhannssonar sem hv. fulltrúar Samfylkingarinnar hafa farið fögrum orðum um í umræðunni. Varðandi kaupréttinn sem um er að ræða þá er það stöðugleikinn sem skiptir mestu máli í þessu kerfi og skiptir hinar veikari byggðir mestu máli. Sjávarútvegurinn er atvinnugrein landsbyggðarinnar, númer eitt, og mestu máli skiptir að viðhalda þar stöðugleika. Vandamálið við fyrninguna er að hún kallar á óstöðugleika. Fyrningin snýst um að taka kvótann frá þeim sem eru með hann í dag og færa hann yfir til einhverra annarra. Hinar veiku byggðir á landsbyggðinni þurfa á öðru að halda en að lífsbjörgin sé rifin frá þeim.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra flutti hérna áðan fróðlegt og yfirgripsmikið erindi um fiskveiðistefnu Færeyinga, um ástand fiskstofna í Færeyjum, um færeyska sjávarútvegsráðherrann, um hitastig í hafi, um skarkola, um brottkast, um nýjar aðferðir til þess að veiða skötusel, um saltfiskmarkað í Katalóníu og svo ræddi hann lítillega um hv. þm. Einar Odd Kristjánsson. Hæstv. sjútvrh. talaði hins vegar ekki í ræðu sinni um stjórnkerfi fiskveiða og alls ekkert um það frv. sem lá hér fyrir. Hins vegar féll hann í þá gryfju, sem hann er nú búinn að hanga ofan í síðan endurskoðunarnefndin lauk störfum, að veitast að hv. þm. Jóhanni Ársælssyni persónulega og ásaka hann um að hafa slitið einhvern frið. Herra forseti. Ég held því fram að það sé hæstv. sjútvrh. sem hafi rofið þann frið sem var saminn í auðlindanefndinni með því að taka upp einungis hráan málstað LÍÚ og kasta burt þeim vísi að samkomulagi sem auðlindanefndin samþykkti, m.a. varðandi veiðigjaldsleiðina.

Herra forseti. Sá friður sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi, og varð til í auðlindanefndinni, gekk út á það að gera ekki upp á milli tveggja leiða. Samt sem áður var reynt að ná samkomulagi í endurskoðunarnefndinni um leið sem gæti orðið sem flestum hugnanleg. En þegar það náðist ekki varð að velja aðra hvora leiðina. Og eins og ég hef sagt þurfa byggðirnar á öðru að halda en því að lífsbjörgin sé rifin frá þeim, og eitt af þeim atriðum sem nefndinni bar að líta til var einmitt hagsmunir byggðanna. Og þar af leiðandi, fyrst að ekki var hægt að koma fram með fyrningarleið eða samningshlutdeildarleið sem tryggði stöðugleikann var ekki um annan kost að ræða en að fara veiðileyfagjaldsleiðina.

Herra forseti. Hvers vegna skyldi nú auðlindanefndin hafa sett fram tvær jafnréttháar tillögur í skilagrein sinni? Getur ástæðan hafa verið sú að það lá auðvitað málamiðlun í því að sameina þessar tvær leiðir? Það var sáttaflöturinn sem m.a. ég taldi að lægi í þessu dæmi. Það var sáttaflöturinn sem hæstv. ráðherra tók og braut með sínum tveimur höndum nokkrum dögum eftir að búið var að ganga frá skilagrein nefndarinnar. Gefum okkur að hæstv. ráðherra hafi rétt fyrir sér og nauðsynlegt hafi reynst að fara veiðigjaldsleiðina. En hann lýsir ranglega þeirri leið og hann hefur í frammi vísvitandi blekkingar, segi ég, þegar hann er að lýsa þeirri leið. Hann heldur því fram að það hafi verið hrá leið sem einungis fólst í því að taka gjald fyrir veiðiheimildirnar en láta útgerðarmennina óáreitta hafa þær áfram, óskertar. Það vill svo til að í auðlindanefndarskýrslunni segir um veiðigjaldsleiðina að setja hafi átt sérstakar reglur til þess að tryggja sveigjanleika í viðskiptum með aflaheimildir og aðgengi í greininni. Og hvernig átti að gera það? Með því að taka upp þá reglu að allir handhafar aflahlutdeildar skuli setja ákveðinn hundraðshluta aflahlutdeilda sinna árlega á markað.

Því miður er klukkan í púltinu biluð þannig að mínútan er liðin og vel það.

Ja, ég bið hæstv. forseta afsökunar, ég gerði mér ekki grein fyrir því.

Herra forseti. Endurskoðunarnefndin leitast við að auka sveigjanleikann með því að leggja til tillögur um meira frelsi í framsali.

En nú þýðir það ekki.

En eins og fram kemur í nál. með frv. var það Samfylkingin sem hafnaði málamiðlunartillögu um fyrningarleið.

Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. sagði byggðirnar þurfa á öðru að halda en að veiðiheimildirnar væru rifnar frá þeim, ég held að ég hafi skrifað þetta rétt eftir honum.

Lífsbjörgin.

Nú er það svo, hæstv. sjútvrh., að það er akkúrat það sem núverandi stjórnkerfi fiskveiðanna hefur gert. Það hefur m.a. orðið til þess að á norðanverðum Vestfjörðum hafa aflaheimildirnar í almennum botnfiski minnkað úr 9,3% fiskveiðiárið 1995 í 4,8% árið 2001. Síðan vil ég vekja athygli hæstv. ráðherrans á því að smábátasjómenn, sem eru að vinna í veiðikerfi smábátanna, biðjast undan því, hæstv. ráðherra, að þurfa að vinna í þessu brottkastskerfi sem þú varst að láta á þá. Þeir vilja fá að vinna áfram í því kerfi sem þeir hafa verið að vinna í undanfarin ár, eru tilbúnir til þess, og ég veit ekki annað en að þeir hafi tjáð sig jafnvel að þeir væru tilbúnir að taka á sig einhverjar sóknartakmarkanir ef það mætti verða til þess að þeir fengju áfram að veiða í því kerfi sem þeir vilja starfa í en þú vilt ekki leyfa þeim.

Herra forseti. Það hafa vissulega orðið breytingar á þeim afla sem berst að landi í hverri verstöð meðan kvótakerfið var að. En þær breytingar hafa ekki orðið meiri en urðu áður en kvótakerfið kom á, þannig að við verðum að gera ráð fyrir því, eins og oftst áður, að það geti verið sveiflur í því hvernig aflinn berst að landi. En þegar við erum að reyna að stýra veiðinni, m.a. til þess að vernda fiskstofnana, verða allir hlutar flotans að taka þátt í því, líka smábátasjómenn. Og það gengur ekki upp að smábátaflotinn veiði tíu þúsund tonn af óslægðum afla fram yfir ákveðið heildaraflamark hvers árs, og sem svarar þriðjungi heildaraflamarksins. Það gengur ekki, hv. þm.

Herra forseti. Nú er það svo að jafnvel á síðasta fiskveiðiári nýtti aflamarksflotinn ekki veiðiheimildir sínar í steinbít. Og ég held að ég muni rétt að það hafi verið hátt í tvö þúsund tonn sem hinn stóri, öflugi aflamarksfloti nýtti ekki í steinbít heldur notaði til að búa sér til aðrar fisktegundir sem hentuðu veiðum hans betur. Þannig vil ég nú segja, hæstv. forseti, að mér finnst þessi mikli áhugi hæstv. sjútvrh. á að keyra menn inn í kvótakerfið í smábátaveiðunum ekki alveg eiga við rök að styðjast. Ég vil líka vekja athygli á því að með hlýnandi sjó umhverfis landið hefur ýsugengd aukist á grunnslóð og þannig mun það vera meðan sjór er hlýr. Það þýðir að smábátarnir eiga betri aðgang að veiðiheimildum innan tólf sjómílna heldur en t.d. togaraflotinn, sem á almennt ekki veiðiheimildir allt í kringum landið, sérstaklega ekki fyrir vestan og norðan. Að öllu samanlögðu er það niðurstaða mín að þetta kerfi sem er verið að setja yfir smábátana auki brottkast verulega.

Herra forseti. Í staðinn fyrir að vera að rífast um krókaaflamarkskerfið eða kvótakerfið eigum við að reyna að leita leiða til þess að sníða af þá galla sem eru á kerfinu, og hvernig megi aðlaga það breytingum í náttúrunni. En hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson nefndi sérstaklega steinbítinn og að aflamarksskipin hefðu ekki veitt kvótann sinn á þarsíðasta fiskveiðiári