Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. sú, sem fjvn. flytur hér á þskj. 318, er í rauninni afgreiðsla n. á tveim till., sem fyrir hana hafa verið lagðar, þ.e.a.s. 55. máli Alþingis, sem er till. til þál, um hækkun elli- og örorkulífeyris, flutt af Jóhönnu Egilsdóttur, en í þeirri till. er gert ráð fyrir, að Alþingi feli ríkisstj. að láta fram fara endurskoðun á lögum um almannatryggingar með það fyrir augum, að elli- og örorkulífeyrir verði hækkaður um allt að 50%, einnig að breytt verði til um lífeyrisgreiðslur til hjóna, þannig að þær verði framvegis jafnar og lífeyrisgreiðslur til tveggja einstaklinga, Hin till., sem til n, hafði verið vísað um þetta efni, er 59. mál Alþingis, till. til þál. um endurskoðun á ákvæðum um barnalífeyri, sem þrjár konur, sem þá sátu á Alþingi, fluttu, þ. e. Ragnhildur Helgadóttir, Jóhanna Egilsdóttir og Adda Bára Sigfúsdóttir. Nefndin hefur haft efni þessara tillagna til athugunar og leitað um það umsagnar Tryggingastofnunar ríkisins. Tryggingastofnunin hefur gefið n. greinargóða sundurliðun á því, hvern kostnað það mundi hafa í för með sér að hrinda í framkvæmd till. um elli- og örorkulífeyrishækkunina, og kemur í ljós, að það mál er nokkru margþættara, en í fljótu bragði kynni að virðast. Í fyrsta lagi kæmi þar til hækkunin sjálf á elli- og örorkulífeyri, en í öðru lagi hefði sú hækkun nokkrar óbeinar afleiðingar, sökum þess að aðrar tekjur lífeyrisþega eru miðaðar við það, hversu háar greiðslur lífeyrisins eru, þannig að viðkomandi lífeyrisþegi má jafnan hafa jafnmiklar tekjur af atvinnu sinni eða eignum eins og lífeyristekjunum nemur, án þess að skerðingum valdi. Það þýðir, að skerðingar mundu minnka, ef till. yrði samþykkt, og mundi það valda Tryggingastofnuninni nokkrum útgjöldum. Enn fremur liggur fyrir, að mæðralaun og ekkjulífeyrir eru miðuð við elli- og örorkulífeyrisgreiðslurnar og mundu að sjálfsögðu verða að fylgja breyttum lífeyrisgreiðslum og valda nokkurri hækkun. Og þá kemur það atriði einnig til hækkunar á gjöldum Tryggingastofnunarinnar, ef ákveðið væri að greiða hjónum 200% af einstaklingslífeyri, en ekki 160% eins og nú tíðkast. Tryggingastofnunin hefur reiknað út, að þessar breytingar mundu alls valda 58.2 millj. kr. auknum útgjöldum, ef samþykktar yrðu. Þetta hefur nefndin að sjálfsögðu staðnæmzt við. Enda þótt upphæðin mundi ekki öll falla á ríkissjóð, heldur á nokkra aðra aðila, er hér um það verulega upphæð að ræða, að nefndin hefur nú ekki treyst sér til þess að mæla með till. til samþykktar sem slíkri, enda þótt hún vilji sýna málinu, endurskoðun lífeyrisgreiðslnanna á ellilífeyri og örorkulífeyri, fullan skilning, og tel ég æskilegt, að það mál verði athugað með hækkun fyrir augum. Á hinn bóginn hefur nefndin ekki fengið sams konar yfirlit frá Tryggingastofnuninni um það, hverjum hækkunum á útgjöldum trygginganna barnalífeyristillagan muni valda. En það liggur fyrir, að samkvæmt bráðabirgðauppgjöri Tryggingastofnunar ríkisins á greiðslum barnalífeyris árið 1957 námu heildargreiðslurnar í þessari grein með verðlagsupphæðum sem hér segir: Óendurkræfur barnalífeyrir nam 8 millj, 415 þús. kr. rúml., en óendurkræfur barnalífeyrir nam 13 millj. og 25 þús. kr. rúmlega. Barnalífeyrisgreiðslur þær, sem Tryggingastofnun ríkisins hefur innt af hendi á árinu 1957, hafa því numið tæplega 211/2 millj. kr. 50% hækkun á þær greiðslur mundi þýða um það bil 10.7 millj. kr. í auknar lífeyrisgreiðslur. Nú skal það tekið fram, að á Tryggingastofnuninni sjálfri mundi að vísu ekki lenda allur sá greiðsluauki, heldur mundu beint á henni lenda 4.2 millj. kr., sem er 50% hækkun á óendurkræfa barnalífeyrinum, en hinn endurkræfa barnalífeyri eiga barnsfeður að greiða. En raunin mun þó sú, að nokkur hluti af þeim greiðslum lendir á viðkomandi sveitarfélögum og að nokkru á ríkissjóði sjálfum, þó að ekki hafi ég sundurliðun á því, með hverjum hætti sú skipting er. Ég hef lýst þeirri afstöðu fjvn., að hún vill taka undir það, að endurskoðun sé látin fara fram á þessu efni með það fyrir augum, hvort hægt muni að hækka greiðslurnar eða bæta hlut lífeyrisþeganna, sem hér er um að ræða, en telur ekki vert á þessu stigi að binda tillöguflutninginn eða samþykkt þá, sem Alþingi gerði, við ákveðnar upphæðir, við ákveðna prósentutölu í hækkun, heldur verði leitað eftir því án fyrirframákvarðana um það, hverjar hækkanir verði taldar framkvæmanlegar, og þannig er til orðin till., sem hér liggur fyrir á þskj. 318, og leggur nefndin til, að um það verði samþykkt till. eins og þar segir: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að láta fram fara athugun á ákvæðum almannatryggingalaga um lífeyrisgreiðslur með það fyrir augum að bæta hlut lífeyrisþeganna. Verði sérstaklega athugað, hvort unnt sé 1) að hækka grunnupphæðir elli-, örorku- og barnalífeyris; 2) að heimila allt að tvöföldun barnalífeyris vegna munaðarlausra barna; 3) að greiða að einhverju leyti lífeyri með barni látinnar móður; 4) að jafna að einhverju eða öllu leyti aðstöðu hjóna og einstaklinga gagnvart tryggingalögunum“.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd flm. annarrar þeirrar þál., sem hv. fjvn. hefur hér sameinað í eina, færa n. þakkir fyrir afgreiðslu málsins og láta þá von flm., Jóhönnu Egilsdóttur, í ljós, að málið megi nú fá hér einróma samþykki, og jafnframt, að hæstv. ríkisstjórn sjái svo um, að þessi endurskoðun, sem hv. fjvn. gerir ráð fyrir, fari fram hið allra fyrsta, þannig að bætur megi fást á framkvæmd þeirra mála, sem hér um ræðir. Ég sem sagt færi n. þakkir fyrir góða afgreiðslu málsins og lýsi fullum stuðningi flm. við þá afgreiðslu, sem nefndin hefur þegar gert ráð fyrir.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft til meðferðar þáltill., 77. mál þingsins, varðandi rafveitulínu frá Hvolsvelli til Vestmannaeyja, ásamt með nokkrum brtt., sem við hana hafa komið fram. Eðli málsins, bæði aðaltillögunnar og breytingartillagnanna, er þannig, að í framkvæmd er, svo sem þm. mun mjög kunnugt, svokölluð 10 ára áætlun um rafvæðingu landsins, og hefur þar verið gert ráð fyrir einstökum rafveitum í tímaröð, og allar till., sem hér um ræðir, bæði aðaltill. og brtt., miða að því að fá fram áherzlu Alþingis eða viljayfirlýsingu Alþ. um það, að tilteknar virkjanir verði látnar ganga sem fyrst til framkvæmda. N. hefur athugað till. og gert sér fullkomlega ljóst, að miklir erfiðleikar eru á því, að Alþ. hlutist til um marga þætti rafvæðingaráætlunarinnar, án þess að um heildarendurskoðun hennar sé að ræða. Þær till., sem hér liggja fyrir, hefur raforkumálastjórnin gefið n. sérstakt álit um, og í áliti hennar er skýrt frá því, að tiltölulega mjög miklu fé hafi verið eytt til framkvæmdanna á fyrstu árum áætlunarinnar, en nú sé í rauninni um fjárskort að ræða, og að heildaráætlunin sé núna, að því er telja megi, um það bil hálfu til einu ári á eftir áætlun. Eftir að n. hafði fengið sínar upplýsingar um þau málefni, sem hinar einstöku till. fjalla um, varð hún sammála um þá afgreiðslu málsins að leggja til, að sú till., sem varðar sérstaklega rafveituna til Vestmannaeyja, verði samþ. hér á Alþ. með þeirri brtt., sem gerð er í nál., þannig að tímabindingin í henni verði tekin í burtu, en að öðru leyti verði hún samþ. sem viljayfirlýsing Alþingis um þetta langstærsta byggðarlag, sem enn þá er utan rafveitusvæðanna, Vestmannaeyjar, að lagningu rafveitulínu þangað verði hraðað sem mest má verða, og hefur n. gert sína brtt. þannig, að ef hennar brtt. yrði samþykkt, yrði ályktun sú, sem Alþingi samþykkti, á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hraða svo sem unnt er lagningu rafveitulínu frá Hvolsvelli til Vestmannaeyja samkv. heimild í lögum nr. 65 1956, sbr. lög nr.53 1954 og lög nr. 5 1956.“ Öðrum till., sem hér liggja fyrir varðandi raforkuáætlunina, hefur n. ekki séð sér fært að mæla með samþykki á.



Herra forseti. Ég hef leyft mér fyrir nokkru að flytja brtt. við till. á þskj. 128 eða öllu heldur viðaukatill. þess efnis, að ríkisstj. verði falið að hraða því að leggja aðalorkuveitu frá Laxárvirkjuninni um Norður-Þingeyjarsýslu eða byggja orkuver innan sýslunnar og leggja orkuveituna þaðan og enn fremur að greiða fyrir innflutningi dieselrafstöðva fyrir sveitabæi. Eins og fram kom hjá hv. frsm. fjvn. hér áðan, hefur hv. nefnd ekki séð sér fært að mæla með þessari brtt., og verð ég að segja það, að sú afstaða hv. nefndar veldur mér nokkrum vonbrigðum. Ég get ekki fallizt á það sem viðunandi afgreiðslu þessarar till. minnar, þó að hv. nefnd vitni í nál, á þskj. 356 í bréf frá raforkumálastjóra. Í þessu bréfi segir, eftir því sem á þskj. stendur, að í áætlun, sem mér skilst að raforkumálaskrifstofan hafi unnið að, sé gert ráð fyrir að leggja rafveitu í Norður-Þingeyjarsýslu árin 1962–1963, og mér þykir það lítil afgreiðsla og sízt til bóta minni till., þó að hv. n. vísi í slík ummæli í bréfi frá raforkumálastjóra. Varðandi þessi ummæli eða frásögn hans um það, sem standi í einhverju áætlunaruppkasti, sem raforkumálaskrifstofan sé að vinna að um rafvæðingu landsins, og þar standi, að þessa veitu eigi að Leggja á árunum 1962–1963, þá hefur það vitanlega ekkert gildi. Eftir athuganir, sem gerðar hafa verið í raforkumálum, hefur mér verið tjáð af þeim, sem um þau mál fjölluðu, að heppilegasta leiðin til þess að sjá þessu héraði fyrir raforku, mundi vera að leggja aðalorkuveitu frá orkuverinu við Laxá í Suður-Þingeyjarsýslu um Tjörnes eða Tunguheiði til Kópaskers, þaðan til Þórshafnar og aukalínu af Kópaskerslínu til Raufarhafnar. Einnig hefur komið til mála og var sérstaklega nokkuð um það rætt fyrir allmörgum árum að virkja vatnsfall innan héraðsins, en aðallega hefur nú verið rætt um þessa leið í seinni tíð, orkuveituna frá Laxá. Nú er það svo, að í þessu héraði eins og víðar er mikill áhugi fyrir dreifingu raforkunnar, og mér sýnist, að aðstaða sé að ýmsu leyti þannig í héraðinu, að full ástæða sé til þess að hraða þessum framkvæmdum. Í Norður-Þingeyjarsýslu eru m.a. þrjú þorp, tvö þorp allstór, Raufarhöfn og Þórshöfn, sem hafa hvort um sig rúmlega 400 íbúa, auk þess þriðja þorpið, Kópasker, sem er vaxandi þorp. Á Raufarhöfn er síldariðnaður, sem kunnugt er, og síldarsöltun mikil og auk þess hraðfrystihús og fleiri fyrirtæki, sem þurfa á raforku að halda. Svipað má segja um Þórshöfn, að þar er einnig hraðfrystihús og þar er allmikil síldarsöltun, en slík fyrirtæki þurfa, eins og kunnugt er, á raforku að halda. Ég sé ekki annað, þó að ekki væri á annað litið en þessi þorp og þörf þeirra fyrir raforku og möguleika þeirra til að standa undir raforkuframkvæmdum, að þá séu þau fyllilega sambærileg við sum þau byggðarlög, þar sem raforkuframkvæmdir eru þegar hafnar. En auk þess eru í þessu héraði stórar og fjölmennar sveitir, sem einnig mundu að sjálfsögðu njóta góðs af raforkunni smátt og smátt, eftir því sem raforkukerfið breiðist út. Fyrir nokkrum árum var gerð töluvert rækileg athugun á fyrirhugaðri orkuveitu um þetta hérað og á því, hver kostnaðurinn mundi verða. Við þá athugun kom í ljós, að búast mundi mega við allmikilli notkun raforkunnar, ef lína yrði lögð um héraðið, og töluvert meiri en ætla hefði mátt í fyrstu, og eru til þess ýmsar ástæður. Nú eru mér það þess vegna, eins og ég sagði áðan, nokkur vonbrigði, að hv. fjvn, skuli ekki vilja sinna þessu máli á neinn hátt og ekki á neinn hátt leggja því liðsyrði, að þessum framkvæmdum, sem um er fjallað í minni brtt., verði hraðað, og ég held, að það hljóti að stafa af því, að hv. nefnd hafi af einhverjum ástæðum ekki átt þess kost að kynna sér málið til hlítar. Um annan lið till., þar sem rætt er um innflutning á dieselrafstöðvum, má að vísu segja, að ef til vill hefði verið rétt að flytja þá till. sem sérstakt mál í þinginu. En um það vil ég að öðru leyti segja það, að mér finnst, að það megi ekki minna vera, þegar hið opinbera leggur fram mikið fé, bæði í virkjanir og til þess að leggja orkuveitur í sumum byggðarlögum, að þá sé greitt fyrir þeim mönnum, sem ekki hafa aðstöðu til þess að verða þessa aðnjótandi fyrst um sinn. En eins og hv. þm. vita, er víða strjálbýlt í sveitum, og þar sem strjálbýlið er mest, eru litlar líkur til, að þangað komi rafmagn frá aðalorkustöðvunum nú alveg á næstunni. En ýmsir þeirra, sem þarna eiga hlut að máli, hafa þá hugsað sér að bæta úr sinni þörf á annan hátt, a.m.k. í bili, með því að virkja lítil vatnsföll, þar sem þau eru við bæi og hentug til virkjunar, og þar sem það er ekki, þá með því að kaupa olíustöðvar til framleiðslu á orku. Og það hefur verið þó nokkur eftirspurn undanfarin ár eftir slíkum stöðvum og þeim komið upp á allmörgum sveitaheimilum. Nú hef ég litið svo á, að í raforkulöggjöfinni væri í raun og veru kveðið á um það, að þessir menn, sem koma upp slíkum stöðvum einhvers staðar, hvort sem það eru vatnsaflsstöðvar eða dieselstöðvar, ættu að njóta fyrirgreiðslu af hálfu hins opinbera, alveg til jafns við menn í þeim landshlutum, sem geta notið góðs af aðalorkuveitunum. En þetta verður vitanlega ekki, nema því aðeins að greitt sé fyrir því á hverjum tíma, að þessi innflutningur sé heimilaður. Þess vegna fjallar brtt, mín einnig um þetta efni, að ég áleit, að það væri mjög skylt því máli, sem hér er á ferðinni. Ef það teldist fært, mundi ég nú vilja mælast til þess við hæstv. forseta og hv. fjvn., að þessu máli mætti fresta, sem hér er til umræðu, þannig að mér gæfist tóm til þess að athuga nánar, hversu með skuli fara af minni hálfu brtt., sem hv, n. hefur enn ekki viljað sinna, og afstöðu mína til málsins.



Herra forseti. Fyrir hönd mína eða okkar hv. 2, landsk. þm. og raunar fyrir hönd bæjarstjórnar Vestmannaeyja og fólksins þar vil ég þakka hv. fjvn. fyrir þá jákvæðu afgreiðslu, sem þáltill. okkar á þskj. 128 hefur hlotið hjá hv. n. Ég hefði að vísu heldur kosið, að ekki hefði verið klippt aftan af till. ártalsorðalagið, sem þar stendur, en á hinn bóginn er svo rík áherzla lögð á málið af hálfu n., að mér þykir það nokkur uppbót fyrir og full uppbót má segja. Ef verulegur vilji er fyrir höndum hjá hæstv. ríkisstj. að koma þessu máli í framkvæmd, er sú áherzla, sem hv. n. vill veita þessu máli, alveg nægileg í mínum augum. Og ég vil vona, að hæstv. ríkisstj. taki þetta til greina og það því fremur, sem nýskeð er það opinbert og kunngert, að hæstv. ríkisstj, hefur fengið útlent lán, sem m.a. á að ganga til raforkuframkvæmda slíkra sem um ræðir í þessari till. Ég veitti því athygli, að hv. þm. N-Þ. fór fram á að fá frest í þessu máli, til þess að hann gæti betur hagrætt sínum brtt. Ég verð nú að segja það um hv. þm., að þetta þing hefur staðið það lengi, að þó að ég hafi fulla samúð með kjördæmi hans og óskum um raforkuhagræðingu á þeim stöðum, sem hann ber fyrir brjósti, þá hefði það í raun og veru verið leikur á borði fyrir hann að vera kominn fram með till. í svipaða átt, sérstæða, áður en við hv. 2. landsk. þm, komum fram með okkar þáltill., því að eins og ég tók fram, þegar þetta mál var hér fyrr til umr., eða fyrr í umræðunni, þá er það yfirleitt frekar skoðað neikvætt eða geta borið neikvæðan árangur við málefni, sem fram er borið, að hnýta aftan í það með brtt. sumpart skyldum og sumpart óskyldum málefnum, eins og hv, þm. N-Þ. hefur gert í þessu mínu máli. Ég hefði talið óþarft fyrir hann að fara að seilast til baráttuaðferða Vestmanneyinga fyrir sínum framfaramálum til að koma undir þann pilsfald málefnum, sem hann hefur vanrækt sjálfur að bera fram á þingi fyrir sína sýslu. Og ég óska þess og geri ráð fyrir, að ég sé þar sammála meðflm. mínum, að úr því að svo langt er komið, að hér liggur fyrir ákveðið álit hv, fjvn. í þessu máli, og með tilliti til þess enn fremur, að telja má, að það fari að draga að því, að þingi verði slitið, að afgreiðslu þessa máls yrði framfylgt, en ekki tafið eins og hv. þm. N-Þ, virtist ætlast til.



Herra forseti. Ég get tekið mjög undir þau ummæli, sem hv. þm. N-Þ. hafði hér áðan, að mér þykir hv. fjvn. gera hér mjög upp á milli manna, þar sem hún treystir sér ekki til þess að mæla með öllum þeim till., sem hér liggja fyrir, og finnst mér slíkt ekki bera vott um víðsýni. En það er síður en svo, að við, sem höfum flutt brtt. hérna, séum á nokkurn hátt að spilla fyrir aðaltillögunni, till. um það að hraða lagningu línu frá Hvolsvelli til Vestmannaeyja. Ég geri ráð fyrir, að það mál sem önnur verði jafnan á valdi raforkumálastjórnarinnar, og það út af fyrir sig, þó að okkar till. yrðu samþykktar, mundi ekki neitt spilla fyrir því máli. Og mér finnst, ef hv. þm. sýna sama hug í þessum efnum og hv. fjvn. hefur gert við breytingartillögurnar, að það sanni um of þeirra hug til hinnar dreifðu byggðar víðs vegar á landinu. Og frá þeim sjónarhól séð vænti ég þess, að hv. þm. sjái sér fært að samþykkja þær till., sem hér liggja fyrir og fjvn. hefur ekki séð sér fært að mæla með. Hygg ég, að það mundi verða vel metið og vel þegið af fólki víðs vegar á landinu. En aftur á móti yrðu þær felldar, mundi hið gagnstæða ske, og mundi þá margur, sem í dreifbýlinu býr, fara að hugsa sig um, hvers hann eigi að gjalda afstöðu sinnar vegna. Þess vegna vil ég mælast til þess við hv. þingmenn, að þeir hafi þá víðsýni að samþykkja allar þær brtt., sem hér liggja fyrir, því að slíkt eitt sæmir alþingismönnum.



Herra forseti. Mér virðist gæta nokkurs misskilnings í máli hv. þm. Vestm., og hefði ég ætlað honum, þeim mæta manni, meiri víðsýni, en mér virtist koma fram í ræðu hans, Ég fæ ekki séð, að það mundi verða nokkurt mein Vestmanneyingum, þó að jafnframt því, sem þangað yrði lögð raforkulína, yrðu lagðar línur að fleiri stöðum á landinu, þar sem einnig er þörf raforku. Og þykir mér ólíklegt, að Vestmanneyingar mundu telja sinn hlut lakari, þó að fleiri en þeir yrðu þessara gæða aðnjótandi. Brtt. mín, og á það sjálfsagt við um aðrar brtt., sem hér hafa komið fram, sem raunar eru nú ekki margar, er vitanlega á engan hátt fram borin til þess að spilla fyrir því máli, sem hann og hv. meðflm. hans hafa flutt, heldur er hún aðeins flutt af ríkri þörf annars byggðarlags fyrir framkvæmdir af þessu tagi, þörf, sem ég hef nú reynt að rökstyðja nokkuð. Ég þakka hv. þm. Vestm. fyrir þau ráð, sem hann virtist vilja gefa mér áðan um flutning minna mála hér í þinginu. En hins vegar mun ég haga mínum málflutningi hér eftir sem hingað til eftir því, sem mér sýnist henta á hverjum tíma, og þegar um mál míns kjördæmis er að ræða, þá eftir þörfum þess, hvað sem líður góðum ráðum hv. þm. Vestm. En það, að ég hafi vanrækt að flytja fram þetta mál fyrir mitt hérað, um það held ég að hv. þingmanni sé alls kostar ókunnugt, og honum hefði verið sæmra að ræða það ekki, fyrr en hann var búinn að kynna sér, hvað ég hef gert í þessu máli, sízt í þeim tón, sem hann leyfði sér að láta koma fram í ræðu sinni. Annars vil ég endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ég vil mælast til þess við hæstv. forseta og við hv, fjvn., að þessu máli verði frestað. Ég á auðvitað enga kröfu á því, að það sé gert, það eru aðeins tilmæli, sem mér virðast sanngjörn. Mér kom satt að segja nokkuð á óvart afstaða hv. fjvn. í þessu máli, svo að ekki sé meira sagt, og af því að ég á hér brtt., sem hefur legið hér fyrir nokkuð lengi eða álíka lengi og aðaltill., sem hér liggur fyrir, þá finnst mér ekki nema sanngjarnt, að málinu verði frestað lítils háttar. Sú frestun á ekki að þurfa að tefja það að neinu ráði eða hindra framgang þess, enda ekki til þess ætlazt.



Herra forseti. Mér sýnist, að aðalröksemdir hv. fjvn, í áliti hennar séu þær, að vegna þess að Vestmannaeyjar séu eitt af fjölmennustu byggðarlögum landsins, vilji þeir mæla með samþykkt till., en þess vegna megi sleppa hinum stöðum landsins, sem felast í þeim brtt., sem fluttar hafa verið. Ég get ómögulega séð, að þetta sé nægjanleg röksemd fyrir því, að ekki megi samþykkja breytingartillögurnar. Ég hef síður en svo nokkuð á móti því, að samþ. verði till. hvað snertir Vestmannaeyjalínuna. En ég fæ heldur ekki betur séð en það sé alveg skaðlaust, þó að samþykkt væri sú till., sem ég hef flutt við þessa þáltill., og svo mun vera um hinar brtt. líka. Það hefur það mikið verið talað um jafnvægi í byggð landsins, að mér finnst það óviðeigandi, ef ætti að skilja álit fjvn. á þá leið, að það eigi að vera einhver stefna í rafmagnsmálum, að sé byggðarlag stórt, þá eigi það að ganga fyrir. Þá má líta á það, að það getur líka kostað tiltölulega miklu minna að hraða línu á einhvern stað í dreifbýli, svo að það væri alveg eins mögulegt fyrir ríkisvaldið að verða við óskum manna þar eins og í þéttbýlinu. Ég held, að það sé svo tiltölulega fátt, sem það fólk hefur farið fram á við hið opinbera, er býr í því héraði, sem mín brtt. fjallar um, að mér finnst það heldur kaldar kveðjur, að ekki megi einu sinni samþykkja svona hógværa till., ef á annað borð á að fara að samþykkja nokkra till. um að hraða þessum framkvæmdum. Ég vil taka undir óskir hv. þm. N-Þ. um það, að málinu verði frestað að þessu sinni, - ég sé ekki, að það þurfi að hindra framgang málsins á þinginu fyrir það. Ég hef ekki gert það alveg upp við mig, á hvern hátt ég greiði atkv. um aðaltillöguna, ef brtt. mín verður felld.



Herra forseti. Hér hafa þá komið fram raddir allra þeirra hv. þm., sem að þeim tillöguflutningi standa, sem um þetta mál fjallar sérstaklega. Varðandi þau ummæli hv. þm. Barð., að honum þykir vanta í nál, rök fyrir því, að fella eigi breytingartillögurnar við aðaltillöguna, skal ég að vissu marki játa, að þetta er alveg rétt hjá honum, enda hefur n. ekki haldið því fram, að þær væru fráleitar á nokkurn hátt. N. hefur hins vegar gefið það út sem sitt álit, að hún telji það vera verulegum annmörkum bundið að gera fjölþættar brtt. við raforkuplanið, án þess að heildarendurskoðun á því fari fram, og ég er nú fyrir mitt leyti sannfærður um það, að bæði hv. þm. Barð. og aðrir þeir þm., sem hér hafa talað og látið í ljós vonbrigði sín, vegna þess að fjvn. hefur ekki mælt sérstaklega með brtt., mundu geta fallizt á það, ef þeir líta á málið nokkru nánar. Ég skal taka það fram, að það mun mega ásaka fjvn. fyrir ýmsa hluti. En hitt, að hún sé sérstaklega gefin fyrir að gera hlut hinna dreifðu byggða laklegan eða lakari, en hann er, það held ég að sé ekki réttmæt ásökun á fjvn. Varðandi það, sem hv. þm. N-Þ. sagði hér um málið, skal ég að sjálfsögðu taka það fram, að ég efast ekkert um, að það væri mjög til góðs, ef þau héruð, sem hann ber sérstaklega fyrir brjósti, gætu fengið sína raforkuveitu sem fyrst. Ég skal ekkert draga úr því áliti hans. Ég get raunar tekið undir það sem mína persónulegu skoðun, að svo væri. En það er eitt atriði, sem hann ræddi um sérstaklega og fjallað var um í hans brtt., sem ekki er gerð nein sérstök grein fyrir í nál., og skal ég aðeins gera það að umræðuefni. Hans till. er sem sagt ekki eingöngu um það, að hraðað verði raforkuveitu frá Laxárvirkjuninni um Þingeyjarsýslu til þeirra þorpa, sem hann hér hefur nefnt, heldur einnig um, að greitt verði fyrir innflutningi og útvegun á dieselrafstöðvum til sveitabæja. Ég skal taka það fram, að um þetta segir raforkumálastjóri, - er þó rétt að taka það fram, að það er ekki raforkumálastjóri sjálfur, sem svarað hefur tilmælum n., heldur hans fulltrúi, Eiríkur Briem, - segir í bréfi sínu um þetta efni, með leyfi hæstv. forseta: „Hvað loks dieselrafstöðvum fyrir sveitabæi viðvíkur, þá geta bændur fengið lán til þeirra úr raforkusjóði, og mun yfirleitt ekki hafa staðið á, að slík lán væru veitt. Hins vegar er miklum erfiðleikum bundið að fá nauðsynlegan gjaldeyri.“ Það er þá sem sagt gjaldeyrishlið málsins, sem getur stundum staðið á, bæði um útvegun dieselrafstöðva og sömuleiðis er það á allra vitorði, að það er gjaldeyrisframleiðsla, sem skammtar það af, eins og fleira í þessu landi, hversu ört er hægt að fara með raforkulagnirnar. Það skyldi nú aldrei vera, að sú ráðstöfun að tengja Vestmannaeyjar inn í rafveitukerfi landsins gæti átt sinn hlut í því að greiða úr þeim gjaldeyrisskorti, sem svo margir hlutir í okkar landi vilja nú standa og falla með? Ég held þess vegna, að sú röksemd hv, þm. Barð., að það eitt, að Vestmannaeyjar eru fjölmennasta byggðarlag landsins, sem enn er ekki tengt við rafveitukerfið, sé ekki nægileg röksemd fyrir því, að n. leggi til, að lögð verði áherzla á Vestmannaeyjalínuna, sé ekki alls kostar eins einstök og hann vildi vera láta, því að hér er nefnilega í senn um það að ræða og einnig hitt, að hér á í hlut það byggðarlagið, sem hvað drýgstan skerfinn leggur til þjóðarbúsins, einmitt að því er varðar þá undirstöðu, sem flest annað í okkar efnahagsmálum byggist á, þ.e.a.s. gjaldeyrisframleiðsluna. Að öllu þessu athuguðu vil ég nú vænta þess, að þeir hv. þm., sem flutt hafa brtt. við þá till., sem hér liggur fyrir, og ekki hafa fengið neinar sérstakar undirtektir fjvn. undir þær, sjái sér fært að láta afgreiðslu málsins fara fram án frekari tafa. Ég get nú aðeins bent á það, að það nál., sem hér er til umr., og sú afgreiðsla, sem frá fjvn. kom, er gerð 27. marz. Síðan er liðinn dálítið meira en hálfur mánuður, sem hv. þm. hefðu haft til stefnu að koma á framfæri þeim viðhorfum, sem hjá þeim kunna að hafa skapazt, þegar þeir sáu fram á það að fjvn, mælti ekki sérstaklega með þeirra brtt. Ég vil vænta þess, að þeir að athuguðu máli geti fallizt á að draga ekki afgreiðslu þeirrar till., sem hér er lagt til að sé afgreidd með sérstökum hætti og ráðgeri þá heldur flutning síns máls á öðrum grundvelli en þeim, að það þurfi endilega að vera saman knýtt.

Forseti (EmJ): Út af tilmælum hv. þm. N-Þ., sem studd voru af hv, þm. Barð., um að afgreiðslu málsins verði frestað, skal ég taka fram, að það er nú oft orðið við slíkum tilmælum, og ég hefði gjarnan viljað verða það einnig í þessu tilfelli. En gegn andmælum hv. aðalflutningsmanns og að nokkru leyti einnig a.m.k. ósk frá frsm. fjvn. um, að málið verði látið ganga fram, og enn fremur með hliðsjón af því, að brtt., sem taldar eiga að vera ástæða til frestunarinnar, eru um annað efni, að vísu skylt, en annað efni, þá sé ég ekki annað fært, en láta afgreiðslu málsins fara nú fram, og er þá umr. lokið og verður gengið til atkvæða.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um till. um söfnun erlendra heimilda að sögu Íslands í heimsstyrjöldinni. Nefndin hefur leitað álits Háskóla Íslands um till., og mælir háskólinn eða rektor fyrir hans hönd eindregið með samþykkt hennar og telur þetta mikilsvert mál á sínu sviði. Nefndin hefur einnig leitað álits menntamálaráðs, og mælir það einnig með till., telur, að hægt muni verða að bjarga ýmsum heimildum, en óskar eftir því, að þessi rannsókn verði einnig látin ná til styrjaldarinnar 1914–18, þar sem slík heimildasöfnun fyrir það tímabil hafi aldrei farið fram. Þess vegna mælir allshn. með því, að till. verði samþykkt með brtt., sem fluttar eru á þskj. 359 samkvæmt óskum menntamálaráðs.



Herra forseti. Allshn, sendi þessa till. til umsagnar raforkumálastjóra og iðnaðarmálastofnunar Íslands, og eru álit þeirra birt með nál., en eins og sést á þskj. 359, mælir allshn. með því, að þessi till. verði samþykkt. Till. þessi er þess efnis að láta rannsaka, hvort skilyrði séu fyrir hendi um staðsetningu efnaiðnaðarverksmiðju í Hveragerði. Eins og kunnugt er, býr land okkar yfir miklum náttúruauðæfum, sem enn þá hefur ekki tekizt að nytja nema að litlu leyti. Vatnsorkan, sem er mesta orkan, sem í landi voru felst, er enn þá hlutfallslega lítið notuð. Sama máli gegnir um hveraorkuna, sem talin er ganga næst vatnsorkunni að magni. Notin af hveraorkunni eru fjölþætt, og vitað er, að hægt er að vinna ýmiss konar efni úr hveravatni, hveragufu og hveraleir, en efni þessi geta orðið undirstaða að fjölþættum efnaiðnaði. Sem kunnugt er, er Hveragerði eitt mesta jarðhitasvæði Íslands. Það mælir því mjög margt með því, að ríkisstj. láti athuga skilyrðin fyrir staðsetningu efnaiðnaðarverksmiðju þar, og vænti ég þess, að hv. alþm. fallist á, að þessi till. verði samþykkt, eins og allshn. mælir með.

Frsm. Karl Guðjónsson): Herra forseti. Náttúrulækningafélag Íslands hefur með höndum allmiklar byggingarframkvæmdir í Hveragerði og hefur þegar hafið starfrækslu á heilsuhæli í þeim húsakynnum, sem þegar eru reist, en viðbót við þau húsakynni er fyrirhuguð og raunar í smiðum. Félagið hefur staðið að byggingu þessara húsa með miklum dugnaði og notið til þess tiltölulega lítils byggingarstyrks. Það hefur nú hlotið takmarkað leyfi eða takmarkaða viðurkenningu sem sjúkrahús, heilsuhælið í Hveragerði hefur fengið það og tekur þar á móti sjúklingum ákveðinnar tegundar, þ.e.a.s. gigtarsjúklingum, og fær viðurkenningu til sjúkrasamlagsgreiðslu með þeim sjúklingum. Sjúkrahúsakerfi landsins er nú þannig, að eins og stendur er talið, að vöntun sé á sjúkrarúmum, og er talið, að það komi öðrum sjúkrahúsum, einkum hér í höfuðstaðnum, að mjög góðum notum að geta sent frá sér gigtarsjúklinga austur í Hveragerði, enda er af ýmsum talið, að þeir fái þar margir hverjir góða bót meina sinna. Nú hefur Náttúrulækningafélagið farið fram á það að fá ríkisábyrgð fyrir lánum til áframhaldandi byggingar, þannig að ríkisábyrgðin nemi 1/2 millj, kr. Fjvn. hafa borizt tilmæli 23 einstaklinga, sem skora á Alþingi að láta þessa ríkisábyrgð í té, og fjvn. hefur ekki ástæðu til að ætla annað, en nægilega traustur fjárhagsgrundvöllur sé fyrir hendi hjá félaginu, til þess að hægt sé að láta úti hina umbeðnu ábyrgð, án þess að ríkið taki á sig nokkra teljandi áhættu af því, og leggur því til í þeirri till., sem hér er til umræðu, að ríkisstj. verði heimilt að ábyrgjast fyrir Náttúrulækningafélag Íslands, gegn tryggingum, sem hún metur gildar, allt að 500 þús. kr. lán vegna stækkunar á heilsuhæli félagsins í Hveragerði. Ég sé, að till. hafa verið ætlaðar tvær umr. hér í þinginu, og geri það þá að till. mínni, að henni verði vísað til síðari umr., en þar eð hún er nú flutt af fjvn. og hefur þar verið athuguð, sé ég ekki ástæðu til þess að gera till. um, að henni verði vísað til nefndar.



Herra forseti. Ég stend ekki upp hér til þess að andmæla fram kominni tili. og raunar ekki heldur til þess að mæla með henni. Ég vildi aðeins benda hv. fjvn. á, að þótt hún hafi leitað ummæla manna frá Náttúrulækningafélagi Íslands, sýnist mér, að henni hafi láðst að leita umsagnar heilbrigðisyfirvalda landsins, landlæknis t.d. og annarra þeirra aðila opinberra, sem með heilbrigðismál þjóðarinnar fara. Ég vildi benda á það, að fyrir nokkrum árum tóku sig til tveir merkir læknar íslenzkir, nú báðir látnir, þeir dr. Gunnlaugur Claessen og próf. Jóhann Sæmundsson, og gerðu almenningi mjög glögga grein fyrir, hver væri stefna Náttúrulækningafélagsins. Þeir bentu á það, sem er staðreynd, að starfsemi náttúrulækningamanna á ef til vill meira skylt við trú og trúboð, en læknisfræði. Ég vildi benda á þetta. Ég vildi líka benda á það, að á velmektardögum nazismans í Þýzkalandi blómgaðist náttúrulækningastefnan þar í landi, enda voru margir æðstu nazistar sanntrúaðir náttúrulækningamenn. Það hafði þær afleiðingar á læknisfræði Þýzkalands, sem um marga áratugi hafði haft forustusæti í heiminum, að hún hrapaði úr þessu forustusæti og hefur ekki borið sitt barr síðan. En ég vildi á þessu stigi málsins aðeins benda á þetta og sérstaklega ítreka það, sem ég sagði áðan, að mér finnst, að hv. fjvn. ætti að leita umsagnar t.d. landlæknis og ef til vill læknadeildar Háskóla Íslands, áður en þetta mál verður endanlega til lykta leitt hér á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Ég geng þess að sjálfsögðu ekki dulinn, að ef við eigum að ræða eðli Náttúrulækningafélags Íslands, ágæti þess og ágalla, þá munum við lítilli samstöðu ná á þingfundinum þeim arna. En hvað sem því líður, liggur það hér fyrir, að íslenzk heilbrigðisyfirvöld hafa veitt þessum aðilum nokkra viðurkenningu, eins og ég lýsti hér í minni frumræðu, og hvort sem þeir eru góðir eða lélegir matgerðarmenn, slæmir eða góðir trúmenn, þá verður þó ekki eða tæpast um það deilt, að þessa byggingu, sem þeir reka hæli sitt í, hafa þeir reist af miklum dugnaði, og það er mikil tilhneiging manna til þess að notfæra sér hælið af heilsufarslegum ástæðum, og þeim staðreyndum verður ekki neitað. Þegar um er að ræða ríkisábyrgð í þessu tilfelli, skiptir það að sjálfsögðu nokkru máli, hvort viðkomandi stjórnarvöld, í þessu tilfelli Alþingi, hefur trú á starfseminni sem slíkri. Ég skal viðurkenna það. En Alþingi hefur áður tekið afstöðu í máli Náttúrlækningafélagsins og veitt því styrki, bein ríkisframlög til byggingar. Það hefur samtals fengið 300 þús. kr. í ríkisstyrki til byggingar á þessu hæli. Þó get ég tæpast litið svo á, að hér sé um að ræða málefnalega afstöðu Alþingis til þess, hvernig það vill meta Náttúrulækningafélag Íslands sem slíkt. Hinar staðreyndirnar liggja fyrir. Alþingi hefur veitt þessu félagi styrk, og heilbrigðisstjórnin hefur veitt því nokkra viðurkenningu. Þá er komið að því, hvort sú ríkisábyrgð, sem hér er beðið um, sé fjárhagslega þannig undirbyggð, að áhættulítið eða áhættulaust sé fyrir ríkissjóð að veita hana eða ekki, og það er það, sem fjvn. hefur kynnt sér að nokkru, og telur, að ábyrgðin sé þess eðlis, að hún muni ekki valda ríkissjóði útgjöldum. Og í þeirri von og samkvæmt því áliti, að hægt sé þarna að greiða fyrir þessari byggingu, sem þegar hefur hlotið viðurkenningu, án þess að ríkið verði fyrir útgjöldum af því, - í þeirri skoðun er fjvn., þegar hún flytur þá till., sem hér liggur fyrir.



Sú þáltill., sem fjvn. hefur hér skilað áliti á, var flutt á s.l. hausti og fjallar um það, að birtur verði útreikningur á því, hverju sé varið af opinberu fé til niðurgreiðslu á vöruverði á einstökum vörutegundum, þannig að almenningur eigi aðgang að því og geti á hverjum tíma vitað, með hverjum hætti þessar greiðslur eru og hver áhrif þær hafi á vísitölu í landinu. Þegar till. kom fram, mun ekki hafa legið neitt fyrir af opinberum skjölum um þessa hluti. Hins vegar liggur það nú fyrir, að í janúarhefti Hagtíðinda hefur hagstofustjóri birt um þetta nákvæma skýrslu og að því er ég ætla eins nákvæma og sundurliðaða og till. ætlast til. Að því leyti sem till. fjallar um liðinn tíma og yfirstandandi, þá lítur fjvn. svo á, að efni till. sé þegar fullnægt. En að því er varðar framtíðina, - því að till. gerir einnig ráð fyrir því, að jafnóðum verði slíkar upplýsingar gefnar, - þá telur fjvn. eðlilegt, að svo verði, og vill vænta þess, að svo verði gert, og hefur þess vegna skilað áliti um till., - áliti, sem liggur fyrir á þskj. 355, þar sem það er látið í ljós, að efni till. sé þegar framkvæmt og n. telji sig mega ætlast til þess, að framvegis verði birtar þær breytingar, sem kunna að verða gerðar á slíkum niðurgreiðslum. Þá telur n. ekki ástæðu til að samþykkja till., en leggur til, að hún verði afgreidd með rökstuddri dagskrá, svo hljóðandi: „Með því að í janúarhefti Hagtíðinda 1958 er birt nákvæm skýrsla um framlag ríkissjóðs til lækkunar á vöruverði, sundurliðuð á þann hátt, sem till. gerir ráð fyrir, og í trausti þess, að framvegis verði birtar allar breytingar á þessu framlagi, jafnóðum og þær koma til framkvæmda, telur Alþ. ekki ástæðu til að samþykkja tillöguna og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“

Bjarni Benediktsson Till. hefur þegar náð tilætluðum árangri, og mér kemur alveg í einn stað niður, með hverjum hætti þingið lætur uppi sinn vilja um það, að þessar skýrslur verði gefnar í framtiðinni. Rökstudda dagskráin er, í því formi sem hún er, alveg jafnbindandi fyrir stjórnarvöld eins og samþykkt sjálfrar till., og get ég því mjög vel sætt mig við þennan hátt á afgreiðslunni. Þakka ég n. fyrir hennar verk að þessu leyti.



Herra forseti. Hinn 26. febr. var hér vísað til allshn. máli, sem ég flutti, þ.e. till. til þál. um endurskoðun gildandi lagaákvæða um réttindi vélstjóra á fiski- skipum. Með því að flytja þessa till. til þál. var ég að leitast við að uppfylla óskir vélbáta víðs vegar um land og þó sérstaklega í Vest- mannaeyjum og lét prenta með málinu bréf, sem þetta félag hafði á sínum tíma sent hæstv. sjútvmrh. varðandi breytingar á þessum réttindum, eins og lög mæla nú fyrir. Þetta mál fór sem sagt þann 26. febr. til allshn., og ég hef ekki séð þess merki, að nefndin hafi neitt látið frá sér heyra um þetta mjög svo mikilsverða mál, sem allir vita að er þýðingarmikið fyrir þá stétt manna, sem vélgæzlu stundar. Þar sem svo langur tími er liðinn síðan málið fór í nefnd og frá nefndinni hefur ekkert heyrzt, vildi ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann benti form. allshn. eða þeim, sem þar ráða, á þennan óhæfilega drátt, sem orðinn er á því í allshn. að sinna málefnum þess- arar stéttar manna, sem vitaskuld er nú önnum kafin við að afla landinu verðmæta, en þar sem þingið að öðru leyti hefur setið mjög langan tíma yfir litlu efni að öðru leyti, þá fer illa á því, að allshn. sitji svona á réttinda- málefni manna.

Forseti (EmJ): Þessum tilmælum verður komið áleiðis.



Herra forseti. Frá því að lögin um félagsheimili tóku gildi, 1. jan. 1948, hafa verið veittir styrkir úr félagsheimilasjóði til 90 félagsheimila um land allt. Árið 1956 námu tekjur félagsheimilasjóðs af skemmtanaskatti tæplega 2 millj. kr., en árið 1957 er áætlað að tekjur sjóðsins verði af skemmtanaskatti 2.2–2.4 millj. kr. Félagsheimili þau, sem nú eru í byggingu og koma til greina við úthlutun úr sjóðnum, voru í des. s.l. 62 talsins. Til þess að gefa nokkra hugmynd um það, hve mikil fjárfesting sé í þessum framkvæmdum á ári hverju, vil ég leyfa mér að lesa upp lista yfir það, hvenær hafizt hefur verið handa um þessi félagsheimili, sem í byggingu eru. Árið 1948 er byrjað á 9 félagsheimilum, árið 1949 5, 1951 2, 1952 7, 1953 8, 1954 7, 1955 13, 1956 4 og 1957 7 félagsheimilum. Þessi 62 félagsheimili, sem í byggingu eru, hafa af stjórn félagsheimilasjóðs verið flokkuð þannig eftir því, á hvaða stigi smíði þeirra stendur: Nokkurn veginn fulllokið er við 23 félagsheimili, nærri lokið 13, meira en fokheld 5, fokheld 11, grunnar og sökklar steyptir að 6 og vegna eldri framkvæmda 2. Umsóknir um fjárfestingarleyfi munu nú liggja fyrir um 26 ný félagsheimili. Ég vil enn geta þess, að heildarkostnaður þessara 62 félagsheimila mun nema 38 millj. kr. Ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að hin nýju félagsheimili, sem byggð hafa verið úti um sveitir landsins og í sjávarþorpum og hinum smærri kaupstöðum, hafi orðið félags- og menningarlífi byggðanna að stórkostlegu gagni. Ný og bætt skilyrði hafa skapazt til þess að halda uppi fjölþættara menningarog félagslífi um land allt. Viða hafði félagslíf barizt í bökkum við mjög erfiðar aðstæður, þar sem ýmist ekkert húsnæði var til nothæft í þessu skyni eða mjög lélegt og fjarri því að samsvara kröfum tímans. Ég hygg því, að engum blandist hugur um það, að bygging félagsheimilanna sé merkilegur þáttur í uppbyggingu landsins og hin nýju og fullkomnu félagsheimili, sem nú eru að rísa úti um sveitir og sjávarþorp, geti átt ríkan þátt í því, að fólkið uni glatt við sitt, við hin mikilvægu framleiðslustörf, sem unnin eru um land allt, bæði til sjávar og sveita. Ég hygg einnig, að menn greini ekki á um það, að það sé þjóðfélagslega þýðingarmikið, að fólkið í strjálbýlinu hafi ekki verri aðstöðu til þess, en fólk hinna stærstu kaupstaða að hafa með sér heilbrigt félagslíf, njóta fagurra lista, svo sem leiklistar og tónlistar, sem skapazt hafa margföld skilyrði til þess að iðka með hinum nýju félagsheimllum. Nú hefur mér borizt það til eyrna, bæði á s.l. ári og um þessar mundir, að nokkur tregða sé á, að fjárfestingarleyfi fáist fyrir áframhaldandi framkvæmdum við félagsheimilin. Sjálfum er mér kunnugt um það úr þeim landshluta, sem ég þekki bezt til í, að hvað eftir annað hefur verið synjað um fjárfestingarleyfi til byggingar félagsheimilis á stað, þar sem mjög hrörlegt samkomuhús er fyrir og má raunar segja að fólk hafi enga eða litla aðstöðu til þess að koma saman og hafa samkomur. Ég hef þess vegna leyft mér að beina þeirri fsp, til hæstv. ríkisstj., hvort þegar hafi verið settar hömlur á byggingu félagsheimila eða hvort slíkar hömlur væru fyrirhugaðar. Ég vil undirstrika það, að ef svo væri, sem ég vil ekki fullyrða um, og í lengstu lög vil ég vona, að engar sérstakar hömlur hafi verið settar á þessa byggingarstarfsemi, þá væri það mjög ómaklegt og óskynsamlegt. Ef hins vegar er aðeins um að ræða drátt á því, að fjárfestingarleyfi verði veitt í þessu skyni, þá er það að sjálfsögðu skárra. En ég vil benda hæstv. ríkisstj, á það, sem hefur yfirstjórn fjárfestingarmála í sinni hendi, að það er mjög óþægilegt fyrir þá aðila, sem ráðast í þessar framkvæmdir á þessu ári, að það dragist fram á mitt ár eða lengur, að fjárfestingarleyfi séu veitt. Það er óþægilegt vegna efnisútvegunar og mannaráðninga og sem sagt að öllu leyti mjög óhagkvæmt, að það dragist mjög langt fram á árið, að fjárfestingarleyfi séu veitt. Ég leyfi mér að vænta þess, að hæstv. ríkisstj. gefi glögg og góð svör við þessari fsp. minni.



Herra forseti. Það er spurzt fyrir um, hvort þegar hafi verið settar hömlur á byggingu félagsheimila. Því ber að svara neitandi. Það hafa engar hömlur verið settar á byggingu félagsheimila, Það er spurzt fyrir um, hvort slíkar hömlur séu fyrirhugaðar. Því ber einnig að svara neitandi. Það eru engar hömlur fyrirhugaðar á byggingu félagsheimila. Svo sem öllum hv. þm. er kunnugt, eru í gildi lagaákvæði, sem skylda alla, sem ráðast vilja í ákveðnar tegundir fjárfestingar eða byggingarstarfsemi, að sækja um leyfi til slíks til innflutningsskrifstofunnar. Bygging félagsheimila er háð hinum almennu reglum löggjafans varðandi þetta efni, og sker innflutningsskrifstofan, forstjórar hennar, úr umsóknum um byggingu félagsheimila eins og umsóknum um allar aðrar tegundir bygginga. Mér er ekki kunnugt um, að sérstök tregða hafi verið á því að veita leyfi fyrir byggingu félagsheimila nema síður væri, svo sem einnig kom fram í ræðu hv. fyrirspyrjanda, þar sem hann gat þess, að á s.l. ári hefði verið byrjað á 7 félagsheimilum, eða allmiklu fleiri félagsheimllum, en byrjað hafði verið á næstu ár þar á undan, og er þetta í samræmi við þá stefnu, sem nú er uppi í þessum efnum, þar sem gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að bæta mjög hag félagsheimilasjóðs með því að ætla honum aukna heimild af tekjum skemmtanaskatts og með því að auka sjálfar tekjurnar af skemmtanaskattinum. Það kom fram í ræðu hv. fyrirspyrjanda, að undanfarin ár, t.d. árið 1956, sem hann nefndi, hefðu tekjur félagsheimilasjóðs af skemmtanaskatti numið tæplega 2 millj. kr., en um allmörg undanfarin ár hefur það lagaákvæði verið í gildi, að félagsheimilasjóður skuli fá 35% af skemmtanaskattstekjunum. Síðan í fyrra eru þau ákvæði í gildi, að félagsheimilasjóður fær 50% af skemmtanaskattstekjunum. Hlutdeild hans í skemmtanaskattinum hefur því verið aukin úr 35% í 50%, auk þess sem sjálfar skemmtanaskattstekjurnar munu fara vaxandi vegna þeirra breytinga, sem gerðar hafa verið á skemmtanaskattslögunum almennt, þannig að nú má gera ráð fyrir því, að á yfirstandandi ári verði tekjur félagsheimilasjóðs ekki undir 3 millj. kr., þ.e. að tekjur félagsheimilasjóðs munu á árinu 1958 verða um það bil 50% hærri, en þær voru á árinu 1956, svo sem hv. fyrirspyrjandi gat um í ræðu sinni. Þetta er í samræmi við þá stefnu núv. ríkisstj. að stuðla svo sem unnt er að aukinni byggingu félagsheimila, sem víðast á landinu. Ég vona, að þær ráðstafanir, sem þegar hafa verið gerðar til þess að bæta hag félagsheimilasjóðs, komi að sem skjótustum og sem beztum notum, því að um það er ég alveg sammála hv. fyrirspyrjanda, að til þess ber hina brýnustu nauðsyn að auka skilyrði manna í dreifbýlinu til þess að eiga aðgang að góðum samkomuhúsakynnum til þess að hafa sem jafnasta aðstöðu á við þéttbýlisfólkið til þess að njóta leiklistar og annarrar listar sem og þess að vera jafnt sett um skilyrði til almenns samkomuhalds. Að því miða þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til eflingar félagsheimilasjóðnum, sem ég vona að muni bera sem skjótastan og beztan árangur.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf hér sem svar við fsp. minni, í fyrsta lagi um það, að engar hömlur hefðu þegar verið settar á fjárfestingarleyfi fyrir félagsheimilum, og í öðru lagi, að slíkar hömlur væru ekki fyrirhugaðar. Ég hafði hins vegar nokkra ástæðu til þess að ætla, að um einhverja stefnubreytingu væri að ræða í þessum efnum, þar sem mér var persónulega kunnugt um það, að byggðarlagi, sem var svo að segja samkomuhúslaust, hafði á s.l. ári verið synjað um fjárfestingarleyfi til þess að hefjast handa um byrjunarframkvæmdir í þessum efnum, og þar sem liðinn er nú hálfur fjórði mánuður af yfirstandandi ári, án þess að fjárfestingarleyfi fengist fyrir þessari framkvæmd. En sem sagt, ég þakka hæstv. ráðh. fyrir hans svör og dreg ekki í efa, að þau séu byggð á fullum rökum og að þess megi vænta, að á þessar umsóknir um fjárfestingarleyfi fyrir félagsheimilum á komandi sumri verði litið í samræmi þar við. En ég verð að segja það, að það er ákaflega óþægilegt fyrir þá aðila, sem hyggjast ráðast í framkvæmdir sem slíkar og raunar allar framkvæmdir, að vera dregnir fram á mitt ár með svör frá þeim opinberu nefndum og ráðum við því, hvort þeir megi hefjast handa eða ekki. Það er, eins og ég gat um í frumræðu minni, margt, sem þarf að undirbúa, áður en ráðizt er í byggingu stórra húsa. Menn þurfa að afla sér byggingarefnis og mannafla og ráða byggingarfróða menn. Ef þeir svífa í lausu lofti um það fram á mitt ár, hvort þeir megi byrja eða ekki, getur svo farið, að þeir fái hvorugt, hvorki byggingarefni né heldur menn til þess að stjórna framkvæmdunum. Það gladdi mig einnig að heyra þær upplýsingar hæstv. ráðh., að hann gerir ráð fyrir, að tekjur félagsheimilasjóðs af skemmtanaskatti verði á yfirstandandi ári um 3 millj. kr. Það er veruleg aukning frá því, sem áður var, þar sem árið 1956 voru tekjurnar tæpar 2 millj. kr. og á s.l. ári 2.2–2.4 millj. kr. En í sambandi við þessa aukningu á tekjum sjóðsins vil ég þó benda á það, að jafnhliða því, sem hluti félagsheimilasjóðs af skemmtanaskatti var aukinn úr 35%o upp í 50%, var fjölgað þeim aðilum, sem rétt áttu til þess að fá styrki úr sjóðnum, þannig að þessar tölur einar gefa ekki fyllilega til kynna hina auknu möguleika sjóðsins til þess að gegna hlutverki sínu. Engu að síður er hér um að ræða nokkra viðbót við tekjur hans, og ég vænti, að hann geti starfað öfluglega að því að leysa verkefni sitt á komandi árum. Enn fremur vil ég að lokum láta í ljós þá von, að samkvæmt þessum upplýsingum ráðherrans muni ekki lengi úr þessu standa á fjárfestingarleyfum fyrir þeim framkvæmdum, sem hér var spurzt fyrir um.



Herra forseti. Það eru nokkrar þáltill., sem ég hef borið fram, sem eru hjá þingnefndum, og ég vildi beina því til hæstv. forseta, að hann hlutaðist til um, að nefndirnar afgreiddu þau mál, sem til þeirra hefur verið vísað og hafa verið þar svo lengi, að líklegt má þykja, að nægur tími hafi unnizt til að sinna þeim. Ég hef ekki við höndina skrá yfir þessi mál, en ég get komið henni til hæstv. forseta, annaðhvort utan fundar eða á næsta fundi, ef hann telur, að það muni greiða fyrir eðlilegum starfsháttum. En aðalerindi mitt var þó að benda á, þar sem nú mun liða að þinglokum, eftir því sem fregnir segja, að hv. utanrmn. hefur ekki enn kosið þá undirnefnd, sem henni ber að kjósa samkvæmt ótvíræðum ákvæðum þingskapa. Meðan Alþingi situr, má segja, að þetta komi að minni sök en ella, vegna þess að hæstv. ríkisstj. gæti þá, ef hún vildi, leitað til annaðhvort allrar utanrmn. eða Alþingis í heild og loksins þingflokka, sem eru við höndina. En þegar Alþingi situr ekki á fundum, þá er það a. m. k. hugsanlegt, að ríkisstj. kynni að detta í hug að fara að lögum og leita samráðs við þann aðila, sem skylt er að leita samráðs við, og mér virðist það því vera mjög illa gert við illa stadda ríkisstj. að ætla henni ekki þá samhjálp, sem lög hafa fyrirskipað, og vildi beina því til hæstv. forseta, hvort hann kunni ráð til þess, að úr því verði bætt, annaðhvort með hans íhlutun eða hann vilji leiðbeina mér og öðrum þingmönnum, til hvaða úrræða eigi að grípa, til þess að lögum verði framfylgt að þessu leyti.

Forseti (EmJ) : Ég vil í þessu tilefni beina því til formanna nefnda, að þeir leitist við, eftir því sem föng eru á, að greiða fyrir afgreiðslu mála í nefndum, og gildir það þá vitaskuld um það, sem hér hefur verið nefnt, og annað, sem nefndirnar kunna að eiga óafgreitt.