Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hlýt að lýsa furðu minni á meðferð máls hér nú á fyrri fundi. Fyrir er lagt frv. sem er afgreitt ágreiningslaust úr fyrri deild. Þingið hefur mikið á sig lagt á undanförnum dögum til að greiða fyrir þeim málum sem stærri eru og það skýtur skökku við að í sama mund og menn lýsa því yfir að þeir gleðjist yfir því að fá tækifæri til að ræða um málefni Háskólans og vilji sinna málum hans rísi þeir upp til þess að stöðva framgang máls við 1. umr. Meðferð mála í n. er til þess ætluð að mönnum gefist tækifæri til að grandskoða málin, til þess er nefndarstarfið, en að ekki sé hægt að hleypa máli, sem er afgreitt í gegnum fyrri deild ágreiningslaust, í gegnum 1. umr. og að hæstv. forseti skuli samþykkja það fyrst að fresta málinu og setja svo nýjan fund til að koma áfram málum en byrja fundinn á því að taka allt annað dagskrármál fyrir, það virðist mér fela í sér vísbendingu um það að hæstv. forseta finnist eðlilegt að fresta 1. umr. málsins á þessu stigi. Ég verð að mótmæla þessari málsmeðferð. Ég veit ekki til að slíkri aðferð hafi verið beitt við eitt einasta þingmál í vetur og hafa þau mörg verið stærri en þetta og meiri ágreiningsmál. Nefndir hafa látið sig hafa það að taka við þeim og skoða þau. Mér finnst þetta hins vegar lýsa því hver hugur fylgir máli þegar menn þykjast hafa áhuga á málefnum Háskólans, að vilja stöðva 1. umr. málsins í þeim tilgangi að lesa nál. úr Ed. í nótt. Ég held að nál. sé einar fjórar, fimm línur og frá því sé skýrt að rektor Háskólans kom til fundar við n. sem fjallaði um málið og að breytingin sem gerð var í Ed. var gerð í samráði við Háskólann sem áður hafði haft samráð við háskólaráð. Ég hygg því að þarna sé um mjög grandskoðað mál að ræða. Þegar spurt er um hvernig fjármagna eigi það sem hér er verið að ræða um bendi ég á að hér er talað um heimild, það er ekki verið að tala um að búa til nýja háskólastofnun sem eigi að fá fjármagn á fjárlögum. Það er verið að tala um heimild til þess að taka þátt í vissri atvinnustarfsemi eða jafnvel til að selja atvinnulífinu verkefni fyrir fé til að fjármagna Háskólann. Það er einmitt verið að gera Háskólanum kleift að fá fjármagn til þess að byggja upp sína starfsemi.

Er þetta um þingsköp?

Þetta er um þingsköp, hv. 3. þm. Reykv. Það er verið að útskýra það að eðlilegt sé að halda áfram 1. umr. málsins.

Málið er ekki á dagskrá.

Og þykir mér náttúrlega skjóta skökku við að hv. 3. þm. Reykv., helst allra manna, skuli spyrja hvort þetta sé um þingsköp. Hann hefur nokkrum sinnum rætt um þingsköp með ýmsum hætti á ýmsum fundum hér í dag. En ég játa það, herra forseti, að mér hætti e.t.v. til að fara nokkrum orðum um visst efnisatriði um leið og ég nefndi hér þá ástæðu sem hlyti að vera fyrir því að hv. þm. óskaði eftir frestun þessa máls. En ég ítreka það að mér finnst hér afar sérkennilega að ákvörðun hæstv. forseta staðið, ef þetta er rétt skilið, sem mér sýnist, að hér beri raunverulega að fresta málinu.



Sannleikurinn er sá að það er ekki rétt skilið hjá hæstv. ráðh. hvað bak við lá hjá forseta í þessu tilfelli, því sannleikurinn er sá að það er búið að taka þetta mál á dagskrá og forseti var að leita afbrigða fyrir því að þetta mál, eins og hin málin sem á dagskránni eru, mættu koma fyrir. Ég óska nú eftir því að sá framgangsmáti verði hér og menn taki þeim orðum forseta vel að þetta mál komi til umr.

Það átti að fresta umr.

Það var aðeins verið að fresta umr. Þetta mál er nú verið að taka hér á dagskrá á ný. Á þeirri dagskrá sem liggur fyrir þessum fundi, sem við vorum nú rétt að byrja, eru tímabundið vörugjald, söluskattur og Háskóli Íslands.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að finna að þeim starfsháttum sem hæstv. ríkisstj. beitir sér fyrir um miðnætti með yfirhlöðnum störfum Alþingis. Hæstv. menntmrh. telur sig þurfa að koma hér í stólinn og taka í það einar tíu mínútur að veita hæstv. forseta ofanígjöf og kennslustund í málsmeðferð og notfærir sér réttinn til að ræða um þingsköp til þess að grípa hér inn í umr. og svara og túlka ummæli sem hér höfðu fallið um tiltekið mál. Hér er náttúrlega með svo furðulegum hætti að verki staðið að það er ekki unnt annað en að finna að slíku þegar fulltrúar í hæstv. ríkisstj. ganga fram með þeim hætti, notfæra sér réttinn til umr. um þingsköp, snupra virðulegan forseta deildarinnar vegna hans málsmeðferðar og gera þm. í leiðinni upp skoðanir til tiltekins máls. Hér var um að ræða mál, sem var verið að taka á dagskrá velviljað með afbrigðum, og það hafði komið fram kurteisleg beiðni frá einum þm. um það að færi gæfist á því að fara yfir málið betur við 1. umr. Það er nýkomið hingað inn í deild frá Ed. Og alveg burtséð frá efni þessa mál, hvernig það liggur, þá tel ég það lítt sæmandi af hæstv. ráðh. að ganga fram með þessum hætti og ekki til þess fallið að greiða götu mála af hálfu hæstv. ráðh. hér í þinginu. Ég vil vekja athygli á því að þó að starf þingnefnda sé hið mikilsverðasta og þingnefndir hafi því miður oft allt of lítinn tími til starfa, þá er það auðvitað æskilegt að við 1. umr. máls, áður en mál fer til nefndar, gefist ráðrúm til umr. um málið og að þm., sem áhuga hafa á viðkomandi sviði, geti komið ábendingum á framfæri við viðkomandi þingnefnd sem málið væntanlega fer til. Þess vegna finnst mér það mjög kynlegt að hæstv. ráðh. finnur í rauninni að því að hér er áhugi á að ræða þetta mál. En þó að hann færi að ræða það efnislega undir dagskrárliðnum um þingsköp, þá svaraði hann ekki þeirri einföldu spurningu hvað lægi svo mjög á með að fá þetta mál afgreitt e.t.v. fyrir hátíðar. Það kom ekki orð um það efni. Og ég er engu nær um það hvort það er ósk, sérstök ósk, eða þrýstingur af hálfu hæstv. ríkisstj. að fá þetta mál lögfest nú fyrir áramót. Það hefði kannske verið það sem best hefði verið að fá skýrt við þessa umr. um þingsköp. Þetta er kurteisleg ábending af minni hálfu til hæstv. menntmrh. Ég vil taka efnislega á þeim málum sem hæstv. ráðh. leggur fyrir þingið og starfa í n. sem kemur þar við sögu, en þetta finnst mér ekki vænlegt til árangurs. Og gildir það auðvitað um önnur mál hér sem ríkisstj. hæstv. hefur áhuga á að þoka hér fram í gegnum þingið.



Herra forseti. Ég hlýt að kveðja mér hljóðs um þingsköp vegna ummæla sem féllu hér áðan í umr. um þingsköp. Ég kann því illa þegar einföld spurning af hálfu þm. hér í hv. deild er túlkuð á þann veg sem hann sé vísvitandi að tefja framgang þess máls sem þar er til umr. í það skiptið. Ég spurði einfaldlega hver sú nauðsyn væri svo brýn að það þyrfti að vinna að þessu máli hér í þessari hv. þd. með þessum hætti. Og ég hefði talið heppilegt og málinu frekar til framdráttar en hitt að þeirri spurningu hefði verið svarað, því óskir mínar um frestun málsins komu í framhaldi af því, að ef sú nauðsyn væri ekki fyrir hendi og ekki væri hægt að rökstyðja hana hér, þá yrði málinu frestað. Ég hef reyndar grun um að svo sé um fleiri hv. þm. að þeir hafi áhuga á því að gefa sér aðeins rýmri tíma til að athuga þetta mál, ef það er þá hægt. Og ég kann því auðvitað sýnu verr að ég sé síðan stimplaður sem andstæðingur þessara hugmynda. Ég tók það einmitt fram í mínu máli að ég hefði ekki ástæðu til að ætla út af fyrir sig að það væri málefnalegur ágreiningur um málið. Og ég mótmæli því auðvitað alfarið að á þennan hátt sé dreginn í efa áhugi minn á málefnum Háskóla Íslands og þess að ræða málefni hans hér, því að ég tel á því brýna nauðsyn. Ég minni á bréfaskriftir ritstjóra Fréttablaðs Háskólans til þm. þar sem hann óskar eftir hugmyndum þeirra um eflingu Háskólans og var jafnframt í leiðinni að gera könnun á því hversu oft og með hvaða hætti þm. hefðu á undanförnum árum haft afskipti af málum þessarar stofnunar. Þegar farið er í gegnum þingtíðindi og þinggögn frá liðnum árum kemur það í ljós að málefni Háskólans hafa litið verið rædd innan veggja þessarar virðulegu stofnunar, allt of lítið að mínu mati. Ég tel það brýna nauðsyn að málefni þessarar æðstu menntastofnunar berist hingað inn og mönnum gefist tími til að ræða þau. En fyrst og fremst þetta, herra forseti: Ég spurði hér einfaldrar spurningar um það hvers vegna þyrfti að hraða þessu máli svo sem hér virðist eiga að gera. Ég tel það skýlaust að ég eigi rétt á því að fá svör við þeirri spurningu áður en meira er lagt út af orðum mínum, til hvers vegar sem það svo er.



Herra forseti. Hér hefur verið beint til mín spurningum sem varða efni þessa máls. Ég kýs nú, fyrst hæstv. forseti hefur upplýst að málið verður tekið til umr. efnislega á þessum fundi, að svara því og öðrum efnisatriðum þegar málið sjálft er komið á dagskrá. Ég hef einungis skilið ákvörðun hæstv. forseta svo að ætlunin væri að stöðva umr. á því stigi sem hún var áðan. Ég hef ekki nokkra minnstu tilhneigingu til þess að koma í veg fyrir að málið sé athugað. Mér þótti bara ástæðulaust að stöðva umr. á því stigi sem hún var á fyrri fundi, eða svo virtist mér málið standa. En nú hefur hæstv. forseti upplýst annað og þá mun ég að sjálfsögðu svara þeim spurningum, sem fram kunna að koma, þegar málið hefur verið formlega tekið á dagskrá en ekki undir umr. um þingsköp.



Herra forseti. Mér finnst það ekki góð vinnubrögð, reyndar makalaus vinnubrögð, þegar hér er búið að standa þing í nokkra mánuði, meira og minna á lausagangi, deildarfundum hefur verið slitið á miðjum degi, að þá sé málum dengt inn á síðustu sólarhringum. Þess vegna hlýt ég að ítreka fyrir mitt leyti þær spurningar sem hér hafa komið fram um hvers vegna þetta tiltekna mál t.d. sé drifið áfram á þennan hátt. Ég vil vekja athygli á því að við höfum síðustu klst. verið að afgreiða mál, sem eru í öng, sem er óumflýjanlegt að afgreiða, miðað við áramót. Það er ekki neitt sem ég fæ séð í umræddu frv. um Háskóla Íslands sem er svona tímabundið. Ég sé því enga ástæðu til þess að drífa þetta mál hér áfram. Ég hef raunar ástæðu til að ætla að um þetta mál sé ágreiningur, t.d. í Háskólanum, og ég held að það ætti að fá miklu meiri umræðu en verður hægt hér á örfáum dægrum. Það eru í þessu frv. ýmis merkileg nýmæli, t.d. varðandi þróunarstofnun Háskólans. Það er talað þar um framleiðsluleyfi og þess háttar. Þetta eru hlutir sem eru algjörlega óútkljáðir í íslenskri löggjöf og ég tel mesta óráð að drífa málið svona áfram.



Herra forseti. Þetta frv. er hv. þm. kunnugt. Það komu fram í n. fsp. um hversu hárri upphæð uppsafnaður söluskattur í sjávarútvegi næmi og nemur hann um 540–550 millj. kr. Ástæðan fyrir því að sú upphæð hefur hækkað svo mjög er sú í fyrsta lagi að þessi uppsafnaði söluskattur var vanáætlaður í fjárlagafrv. þar sem hann var áætlaður 380 millj. kr., en vegna breyttra verðlagsforsendna sem nú liggja fyrir má ætla að að þess vegna þurfi að verja til hans 450 millj. kr., eins og segir í frv. Í öðru lagi var ekki gert ráð fyrir jafnmikilli loðnuframleiðslu og raun ber vitni, en loðnuverksmiðjur greiða mun hærri söluskatt en aðrar greinar sjávarútvegs. þriðja lagi hækkar söluskatturinn vegna þeirrar hækkunar sem felst í þessu frv. úr 23.5% upp í 24%. Spurt var með hvaða hætti þessi söluskattur yrði endurgreiddur sjávarútveginum. Ég hygg að ekki hafi verið tekin endanleg ákvörðun um það, en mjög hefur komið til tals að það verði gert með tvennum hætti. Annars vegar verði sérstaklega endurgreitt til fiskimjölsverksmiðjanna af þeirri ástæðu, sem ég sagði fyrr, að þær greiða hærri söluskatt en aðrar greinar sjávarútvegs, en aðrar greiðslur renni í gegnum Aflatryggingasjóð og þá með þeim hætti að greiddar verða uppbætur á fiskverð sem kemur að sjálfsögðu fiskvinnslunni til góða með lægra fiskverði. Spurt er hvernig söluskatturinn sé fundinn. Þjóðhagsstofnun hefur gert áætlun um hversu hárri upphæð hann nemur og er hún fundin þannig að teknir eru heildarreikningar allra þeirra vinnslu- og veiðigreina sem Þjóðhagsstofnun gerir áætlun fyrir og síðan er gerð gjaldasundurliðun skv. ársreikningum, en fyrir liggur hvaða útgjaldaliðir eru með söluskatti. Þessi upphæð er síðan færð til verðlags fjárlagafrv. Þar er annars vegar um beinan söluskatt að ræða sem fyrirtækin greiða sjálf og hins vegar uppsafnaðan söluskatt sem fyrirtækið greiðir með öðrum og óbeinum hætti. Þessi aðferð er hin sama og lögð er til grundvallar varðandi endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti í iðnaði. Á þau vinnubrögð hefur fengist nokkur reynsla í áranna rás og sami maður hefur reiknað út uppsafnaðan söluskatt sjávarútvegsins og iðnaðarins. Ég vænti þess að þetta sé fullnægjandi skýring. Meiri hl. n. lagði til að frv. yrði samþykkt. Tveir þm. úr meiri hlutanum hafa þó fyrirvara, hv. þm. Friðrik Sophusson og Páll Pétursson, en minni hl. leggur til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Þetta frv. virðist vera mjög hógvært og sú grg. sem með því fylgir. Það er sagt í grg. að frv. þetta sé lagt fram til tekjuöflunar til þess að minnka fjárhagsvanda ríkissjóðs sem er enn nokkur, eins og stendur í grg. Segi menn svo að grg., eins og frv. sjálft, sé ekki hæverskt. Grg. með frv. er um önnur atriði ákaflega athyglisverð. Þar er gerð grein fyrir því hvernig þessi hækkun sölugjaldsins muni geta fært ríkissjóði auknar tekjur. Sú áætlun er gerð í tvígang í grg. Hún byrjar á sömu hógværðinni og inngangssetningar frv. um að vandi ríkissjóðs sé enn nokkur. Fyrsta áætlun skv. grg. er sú að þetta muni geta skilað 200–210 millj. kr. En fáeinum línum neðar er þessi tala tekin til endurskoðunar og því er haldið fram að þetta muni reyndar ekki verða 200–210 millj. kr., heldur 250 millj. kr. Grg. færist því heldur í aukana þegar fram í sækir. Það þarf ekki nema fjórar línur til að hækka sig úr 200 millj. upp í 250 millj. kr. Það er sagt að þetta gerist með bættu söluskattseftirliti í tengslum við söluskattshækkunina. Þetta orðfæri hlýtur að vekja nokkrar spurningar. Var ekki hugmyndin að bæta söluskattsinnheimtuna og söluskattseftirlitið nema af því að það var ákveðið að hækka söluskattinn um hálft prósent? Í því orðalagi sem hér er birt verður þetta ekki skilið öðruvísi en það sé vegna þeirrar breytingar sem hér er lögð til, um að hækka söluskattinn um hálft prósent, sem menn ætli að leggja það á sig að bæta innheimtuna. En 40 millj. kr. eru verulegir peningar. Er það svo að þessar 40–50 millj. kr., sem menn ætla að fá með bættum innheimtuaðgerðum, eigi einungis við þessar 200 millj. kr. og það megi ætla að menn fái hliðstæðar endurbætur í hinum 23.5%, þ.e. að menn eigi eftir að fá þessar 40–50 millj. 47.5 sinnum ef menn stæðu sig eins vel í innheimtunni á hinum 23.5% eins og menn ætla skv. þessu að standa sig í innheimtunni á þessu seinasta hálfa prósentustigi? Hver er hugmyndin með því sem hér er fram sett? Það verður ekki endanlega af þessu ráðið hvort það eigi bara að herða innheimtuna á þessu seinasta hálfa prósenti eða hvort það eigi að herða innheimtuna á öllum hinum prósentunum líka. Síðan kemur eins konar syndaaflausn í grg. því að sagt er að allt það sem hér gangi yfir í söluskattsmálum sé, þrátt fyrir þetta framlag, ríkissjóði mjög í óhag, eins og hér er tekið fram. Það er tekið sérstaklega fram í grg. að það sem ríkisstj. hafi hér ákveðið að gera sé ríkissjóði mjög í óhag. En engu að síður, segir í frv., þykir ekki fært að hækka sölugjaldið um meira en hálft prósent. Hér er aftur staðfest að menn fara fram af mikilli hógværð í þessu máli. Það er kannske ekki nema von með tilliti til þessa að stjórnarþm. hver á fætur öðrum skuli vera í kapphlaupi frá þessu frv. Menn skulu veita því athygli að formaður þingflokks Framsfl., Páll Pétursson, vill ekki ljá þessu allan stuðning sinn, heldur undirritar nál. með fyrirvara. Og það eru fleiri sem gera það. Það eru ekki hinir lægst settu eða óbreyttustu í flokkunum sem eru á hlaupum frá þessu hógværa frv. því að í fylgd með formanni þingflokks Framsfl. er sjálfur varaformaður Sjálfstfl., stærsta flokks þjóðarinnar. Hann hefur líka þann háttinn á að undirrita nál. með fyrirvara. Það er kannske ekki nema von að mennirnir þvoi hendur sínar. Það gerðist nefnilega jafnframt í n., þegar málið var til umfjöllunar, að það hrökk upp úr einum embættismanni fjmrn. að áætlaðar tekjur af söluskattinum á næsta ári væru 10.3 milljarðar kr. Það vildi svo til að ég hafði nýlega litið í fjárlagafrv. og gætt að því hvaða fjárhæð væri í fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir. Þar eru 8.4. Hér var komin gjörsamlega ný tala og skeikaði næstum 2 milljörðum. Menn hljóta auðvitað að spyrja hvað verið sé að vandræðast með 200 millj. þegar það hrökkva 2 milljarðar upp á borðið aldeilis óforvarandis sem allir virtust verða gáttaðir á. Það eru þess vegna fleiri tölur en þær sem varða uppsafnaðan söluskatt í sjávarútvegi sem hafa tekið myndarlegum breytingum í dag. En hvers vegna ræðst ríkisstj. í að hækka söluskattinn? Þetta mál á sér sérkennilegan aðdraganda. Það stendur í frv. til fjárlaga að til þess að mæta lækkun tekjuskatts eigi að hækka söluskattinn og svo stóðu sakir hér fram eftir hausti að sú stefna var gildandi. En þegar fram fór 1. umr. um fjárlög var því afdráttarlaust neitað af hæstv. fjmrh. og talsmönnum ríkisstj. að til stæði nokkur hækkun á söluskattinum. Það stóð alls ekki til nokkur hækkun á söluskatti. Það var ekki hugmyndin að taka neitt af tekjuskattslækkuninni til baka með þeim hætti. Þannig stóðu sakir í nokkra daga. En Adam var ekki lengi í Paradís því að nú er komið upp á borðið að það sem menn afneituðu hvað harðast og ákveðnast við 1. umr. um fjárlög, nefnilega að söluskatturinn yrði hækkaður, er nú eina ráðið sem menn fundu til að stoppa í gatið sitt og gátu komið sér saman um. Sú ákvörðun að hækka ekki söluskattinn fékk ekki að standa nema í fáeina daga. En það gerðist annað merkilegt í millitíðinni. Nú er okkur talin trú um að þessi söluskattshækkun sé alls ekki vegna tekjuskattslækkunarinnar eins og stóð í fjárlagafrv. Nú er reynt að halda því fram að þessi söluskattshækkun sé vegna sjávarútvegsins. Hún er allt öðruvísi söluskattshækkun en sú sem var í fjárlagafrv. Hún var nefnilega vegna tekjuskattsins. Það sjá allir menn að það hlýtur að vera reginmunur á því hvað það er langtum betri söluskattshækkun sem menn borga vegna sjávarútvegsins en sú sama söluskattshækkun var meðan hún var vegna tekjuskattsins. Snilld ríkisstj. í þessu á sér greinilega engin takmörk. Menn hafa sett á langar tölur í dag, bæði á nefndarfundum og eins hér í þingsölum, um hver væri nú uppsafnaður söluskattur hjá sjávarútveginum. Eins og það væri málið! Það kemur þessu máli ekki nokkurn skapaðan hlut við vegna þess að það lá fyrir frá upphafi að ríkisstj. ætlaði að leggja þennan skatt á almenning í landinu af því að hún væri að lækka tekjuskattinn. Flækjan um söluskattsuppsöfnun í sjávarútvegi kemur þessu máli vitaskuld ekki nokkurn skapaðan hlut við. Það er merkilegt og til votts um hvernig ríkisstj. heldur á málum að enginn af þessum háttsettu forustumönnum í stjórnarflokkunum, hvorki formaður þingflokks Framsfl., hvorki formaður né varaformaður Sjálfstfl. né heldur varaformaður þingflokks Sjálfstfl., sem allir sátu nefndarfundi um þessi mál, gat upplýst nokkurn skapaðan hlut um hvað væri hér á ferðinni, hvernig menn hefðu komist að einhverri niðurstöðu varðandi það hver væri uppsafnaður söluskattur í sjávarútvegi, hvers vegna upphæðin breyttist á nokkurra daga fresti og jafnvel tvisvar á dag eða hvernig þessum fjármunum öllum, hvort heldur það voru 380 eða 550 millj. kr., yrði úthlutað. Um það gátu þeir ekki nokkurn skapaðan hlut upplýst og hafa verið hér á handahlaupum annað veifið í allt kvöld til að reyna að fá einhverjar smáræðis upplýsingar um það sem hv. þm. Halldór Blöndal og varaformaður þingflokks Sjálfstfl. var svo að leitast við að gera grein fyrir hér áðan í ákaflega skýru máli eða hitt þó heldur. En það er ekki málið. Málið er að nú er það komið fram, sem við bentum á í stjórnarandstöðunni við 1. umr. um fjárlagafrv., að ríkisstj. ætlaði sér að taka til baka með skatti á almenning í landinu, m.a. með söluskattshækkun, þá tekjuskattslækkun sem er verið að færa með hinni hendinni. Það var gefið í skyn í fjárlagafrv. og nú er það komið fram. Það er staðreyndin í þessu máli. Það heyrir svo sögunni til að hæstv. fjmrh. hefur margsinnis sagt við fólkið í landinu og leyft þessari hv. deild og þinginu öllu að heyra að síst af öllu skyldi hann nokkurn tíma verða til þess að hækka skattana á fólkinu í landinu. Ef sú yfirlýsing á að standast er söluskatturinn ekki skattur. Mjög einfalt mál. Söluskattur er ekki skattur ef þessi yfirlýsing á að standast. Það sóru þeir stjórnarþm. af sér, en enginn betur en ráðh., að ekki kæmi til greina að hækka skattana á fólkinu í landinu. Þetta gerðist líka þegar endurskoðuð tekjuáætlun var birt. Þetta gerðist við 1. umr. fjárlaga. En engu að síður er hér verið að hækka skattana enn einu sinni nema ef hæstv. fjmrh. lítur svo á að söluskattur sé ekki skattur. Ríkisstj. hefur líka lýst því yfir að það væri höfuðmarkmið hennar að sjá til þess að verðbólga yrði sem minnst í landinu. Maður hefði haldið að þegar ríkisstj. hefði slíkt markmið mundi hún gjarnan velja sér tekjuöflunarleiðir sem hefðu sem minnsta tilhneigingu til að breyta verðlagi. Hvernig má það þá vera að það eina sem ríkisstj. getur fundið upp á til þess að stoppa í gatið sitt skuli einmitt vera sú eina tegund af skatti og gjaldtöku sem einmitt fer beint út í verðlagið? Það er merkilegt að ríkisstj. skyldi ekki hafa komið auga á að þarna gæti verið eitthvert samhengi, að með því að velja einmitt þessa leið til tekjuöflunar er hún að vinna gegn því markmiði sem hún taldi þó vera aðalmarkmið sitt. Það eru allir sammála um það, trúi ég, að söluskattskerfið sé hriplekt. Og hvers vegna er það hriplekt? geta menn spurt. M.a. vegna þess hve söluskattsprósentan er há, hafa menn svarað. Það hefur komið fram í máli ýmissa stjórnarþm. að eitt af því sem ráði því að söluskattskerfið leki svo illa sem raun ber vitni, að svo mikil tilhneiging sé til að skila ekki söluskattinum, sé hve há söluskattsprósentan er orðin. Þegar menn standa með kerfi í höndunum sem lekur af því að söluskattsprósentan er svo há finna menn það eitt til ráða að hækka söluskattsprósentuna einu sinni enn. Það er alveg lygileg hreinskilni sem kemur fram í grg. hæstv. fjmrh. með þessu frv. því að hann segir að þegar þetta sé orðið að lögum gerist æ brýnna að fljótlega verði lagt af það kerfi sem er söluskattur hér á landi og hann er að leggja til að verði hækkaður. Það er eins og meginröksemdin fyrir því að hækka þessa söluskattsprósentu sé sú að þá verði kerfið enn þá ónýtara og menn geti svo lagt það af. En menn hljóta vitaskuld að spyrja: Hverju skilar það að hækka söluskattinn um hálft prósent? Getur verið að kerfið fari að leka meira fyrir hvert hálft eða heilt prósent sem bætt er við í söluskattsprósentu? Það skyldi þó ekki vera að þessi tilhneiging, sem menn hafa talað um, til að skila ekki söluskattinum færi vaxandi eftir því sem prósentan yrði hærri? Þeirrar spurningar hljóta menn að spyrja. Það er kannske ekki nema von að ýmsum stjórnarþm. líði illa með þessa framkvæmd sína, að þeir segi í raun að af öllu vitlausu sem ríkisstj. gat gert var þetta það alvitlausasta, eins og mér heyrðist einn þeirra segja í dag. Og það skyldi þó ekki vera rétt. Ríkisstj. átti nefnilega ótal möguleika ef nauðsyn bar til að afla viðbótartekna. Hér hafa verið lækkaðir skattar á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, hér hafa verið lækkaðir skattar á banka. Ekki kemur það eins beint inn í verðlagið þó að kannske hafi það einhver áhrif þegar fram í sækir. Það hafa farið hér fram umræður um stóreignaskatt. Það hefði líka getað verið leið til að jafna metin. Ýmis launþegasamtök í landinu hafa lýst því yfir, m.a. Bandalag háskólamanna, sem einn af þm. hér er í forsvari fyrir og hefur verið í forsvari fyrir, að það væri leið sem vissulega væri unnt að fara. Það hefði líka getað komið til greina, úr því að ein af orsökum þess að söluskattskerfið heldur svo illa sem raun ber vitni er sú hversu undanþágur eru margar, að fækka þeim undanþágum eitthvað. Það kom mjög glögglega fram í máli embættismanna, sem komu á fund n., að ein af skýringunum á því að söluskatturinn skilaði sér ekki nógu vel væri hvað undanþágurnar væru miklar og flóknar og það væri ómögulegt að henda reiður á hvað væri í raun söluskattskylt og hvað ekki. Herra forseti. Ég skal ekki fjölyrða öllu frekar um þetta. En ég hygg að það sé rétt, sem heyrst hefur frá stjórnarþm., að af öllu vitlausu sem ríkisstj. hefði getað gripið til hafi þessi söluskattshækkun verið það alvitlausasta. Og það hlýtur að vera umhugsunarefni að það skuli nú vera orðin örlög þessarar ríkisstj. að sameinast í hverju málinu á fætur öðru um að velja vitlausustu leiðina. Í því nál. sem ég mæli hér fyrir er lagt til að þetta frv. verði fellt. Undir það rita auk mín Svavar Gestsson og Guðmundur Einarsson. Guðrún Agnarsdóttir sat einnig fundi n. og er samþykk þessu áliti. Í samræmi við þetta nál. og þá grein sem ég hef hér gert í örstuttu máli fyrir þessu máli legg ég áherslu á að þd. felli nú þetta frv. og forði ríkisstj. þannig frá þessum ömurlegu örlögum sínum.



Herra forseti. Ég hef upplýst hér í kvöld hver uppsafnaður söluskattur sjávarútvegsins er skv. nýgerðri áætlun Þjóðhagsstofnunar og þarf ekki að endurtaka það. Vinnu við þessa áætlanagerð var ekki lokið fyrr en nú undir kvöldið og þessar tölur eru þær nýjustu og haldbestu sem við eigum völ á. Eins og hv. síðasti ræðumaður gat um skrifaði ég undir nál. meiri hl. með fyrirvara. Ég fylgi þessu máli þar sem ekki náðist samkomulag um að afla ríkissjóði þessara tekna með öðrum hætti. Mér þykir söluskattur vissulega afleitur gjaldstofn. Hann skilar sér illa í verðbólgu og í öðru lagi eykur hann á dýrtíð þar sem hann fer beint út í verðlagið. Það fer meira út í verðlagið, að minni hyggju, en það sem kemur í ríkissjóð. Hins vegar þarf ríkissjóður á tekjum að halda. Við erum þessa dagana að afgreiða fjárlög. Við þurfum á öllum tekjumöguleikum að halda til að afgreiða fjárlög með sæmilegum hætti og það er mjög mikill neyðarkostur að afgreiða fjárlög með verulegum halla. Ég er og var fús að athuga aðra tekjustofna og þarf enda hugsanlega síðar á því að halda. Ég er tilbúinn að hugleiða eignarskatt. Ég er tilbúinn að hugleiða hærri skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði en þá prósentu sem við höfum komið okkur saman um að afgreiða hér í dag. Fleiri skattstofna kynnu menn að finna og geta orðið sammála um. Um þessa hækkun á söluskatti náðist samkomulag og þó ég sé ekki ánægður með þessa skattheimtu stend ég að henni og ber að sjálfsögðu fulla ábyrgð á henni eins og aðrir stjórnarsinnar. Ég vil að það komi skýrt fram að ég er ekki að skjóta mér undan ábyrgð á því að þessi söluskattshækkun varð að ráði. Ég sé á henni galla, en ég tek fulla ábyrgð á hækkuninni eins og aðrir stjórnarþm.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykn. hefur gert grein fyrir nál. minni hl. fjh.- og viðskn. þessarar deildar sem ég stend að, og hef ég ekki mörgu við það að bæta, en vildi fara nokkrum orðum almennt um þessi mál því það er mikil skattsúpa sem verið er að rusla hér í gegn núna í kvöld og kannske ekki svo nauið fyrir mig frekar en hæstv. menntmrh. hvort það er nákvæmlega dagskrármálið sem verið er að ræða um. Það er búið að vera skattahækkunarfundur í allan dag, samfelld og stöðug skattahækkunarráðstefna ríkisstj., og þess vegna ástæða til að taka fyrir hin ýmsu mál, skattamálin sem hér hafa verið til meðferðar. Það er náttúrlega kórónan á sköpunarverkinu sem við erum núna að horfa á og hér er til meðferðar, þ.e. sú söluskattshækkun sem ríkisstj. var að bögglast með í nokkra mánuði. Síðan gerðist það að þeir sóru af sér einn af öðrum að það kæmi til greina að hækka skatta. Formaður Sjálfstfl. hreytti því út úr sér við Morgunblaðið að þetta væri ekki sitt mál. Hefur hann í annan tíma ekki heyrst byrsta sig annað eins og í það skipti og vakti það mjög mikla athygli þegar hann sagði sig í orði þá frá skattastefnu ríkisstj. Hins vegar hefur hann svo skrifað upp á þetta frv. fyrirvaralaust, haft kjark til þess eins og hv. þm. Halldór Blöndal að kannast við afkvæmið, og ber að hrósa þeim félögum fyrir það. Er það nú eitthvað annað en þeir frændur úr Húnaþingi, hv. 2. þm. Norðurl. v. og hv. 2. þm. Reykv., sem eru að ræflast við að skrifa undir þetta með fyrirvara, og ganga þeir nú almennt undir nafninu Fyrirvararnir í þingsölum, - þeir frændur Fyrirvararnir er stundum sagt í léttum tón manna á meðal, enda nokkuð liðið á kvöld. Hv. þm. Páll Pétursson, sem mælti fyrir fyrirvaraliðinu áðan, lýsti því yfir að hann teldi þetta vera vondan skatt og vitlausan í alla staði og hann væri tilbúinn til þess að bæta stöðu ríkissjóðs með öðrum hætti. Þó hefur hann staðið að því hér ásamt öðrum stjórnarþm. í kvöld og í nótt að fella tillögur um hækkun á skatti á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. En það væri fróðlegt að vita núna og ég vil leggja þá fsp. fyrir hv. þm. Pál Pétursson: Hvaða skattahækkunartillögur voru það sem ríkisstj. var búin að samþykkja eða Framsfl. sérstaklega, en síðan urðu ekki að veruleika vegna ágreinings á milli stjórnarflokkanna? Hvaða tillögur voru það nákvæmlega sem Framsfl. vildi samþykkja í skattahækkunarátt? Ég held að óhjákvæmilegt sé að það komi fram í þessari umr., þannig að kanna megi til þrautar hvort meiri hl. getur reynst á Alþingi fyrir því að afgreiða ríkissjóð með skaplegri hætti en mér sýnist standa til hjá þeim stjórnarliðum. Í grg. þessa frv. á bls. 2 er setning sem á skilið að lifa í bókmenntunum vegna þess að hún er alveg sérstaklega athyglisverð og um leið hógvær. Það er þessi taóíski stíll sem stjórnarliðið temur sér gjarna, einkum hæstv. iðnrh. eins og kunnugt er. Hér stendur, með leyfi forseta, eftirfarandi: „Frv. þetta er lagt fram til tekjuöflunar í því skyni að minnka fjárhagsvanda ríkissjóðs, sem enn er nokkur, þrátt fyrir það átak sem gert hefur verið til þess að draga úr útgjöldum ríkisins.“ Nú liggur það fyrir að útgjöld ríkisins á næsta ári verða að raunvirði hærri en þau hafa verið um langt árabil skv. upplýsingum sem hv. þm. Geir Gunnarsson kom fram með við 2. umr. fjárlaga. En ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Hver er vandi ríkissjóðs?  Ég vil einnig endurtaka spurningu mína til hv. þm. Páls Péturssonar: Hvaða skattstofnar eru það sem Framsfl. er tilbúinn til þess að standa að að leggja á eða hækka? Ég tel enga ástæðu til að þessari umr. ljúki fyrr en þær upplýsingar liggja fyrir, þannig að það megi koma fram hvaða þingflokkar það eru sem vilja ganga í að reyna að brúa bilið hjá hæstv. fjmrh.  Hv. þm. Halldór Blöndal svaraði að nokkru þeim spurningum sem fram voru lagðar varðandi uppsafnaðan söluskatt í sjávarútvegi og kann ég honum þakkir fyrir. En í sambandi við þessa söluskattshækkun er vert að vekja athygli á að það stendur til að skerða enn tekjustofna sveitarfélaga. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. hvort hann er með fyrirvara líka, eins og hv. þm. Páll Pétursson, vegna þess hvernig Jöfnunarsjóður sveitarfélaga er leikinn. Hæstv. félmrh. er brautryðjandi í því í sögunni að skerða Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Það var í fyrsta sinn gert á árinu 1984 og á að halda því áfram á árinu 1985. Nú er gert ráð fyrir því að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga eigi að fá af söluskattstekjum á næsta ári 680 millj. kr., en skv. áætlunum ríkisstj. eru þetta aðeins 635–640 millj. kr. Það á sem sagt að skerða þennan tekjustofn sveitarfélaganna í landinu um 40 millj. kr. Síðan er gert ráð fyrir að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fái tekjur af verðtolli eins og kunnugt er, 140 millj. kr., eða Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fái samtals 775 millj. kr. Ef þetta hálfa prósent væri meðhöndlað sem almennur söluskattur en ekki sem söluskattsauki ætti Jöfnunarsjóðurinn að fá af þessu 17 millj. kr. En þetta er meðhöndlað sem söluskattsauki þannig að það er verið að bæta við skerðinguna hjá sveitarfélögunum í landinu. Til viðbótar við þær 40 millj. sem almenna skerðingin er á að skerða Jöfnunarsjóðinn með þessu frv. um 17 millj. kr. eða samtals um 57 millj. kr. g vil spyrja hæstv. félmrh. og ég vænti þess að hann svari því við þessa umr.: Hefur þetta verið borið undir Samband ísl. sveitarfélaga? Hefur Samband ísl. sveitarfélaga sent frá sér samþykktir um þessa skerðingu á jöfnunarsjóðnum? Ég vil fara fram á það við hæstv. félmrh. að hann svari því alveg undanbragðalaust við þessa umr. því að hér er vissulega verið að skerða Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og það mjög alvarlega. Ég held, herra forseti, að nær hefði verið að hækka skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði sem við hv. 2. þm. Norðurl. v. erum kannske sammála um. Við umr. um skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, sem fór fram í dag, á þessum skattahækkunardegi, rakti ég upplýsingar um hverjir það eru og í hvaða skattumdæmum sem borga skatta af skrifstofu- og verslunarhúsnæði, þennan skatt sem er í rauninni traustari tekjustofn en flestir aðrir tekjustofnar ríkisins vegna þess að þarna stela menn engu undan, þarna liggur eignin nokkuð skýrt fyrir, hvað á að skattleggja, skattlagningarandlagið eins og það heitir hjá fræðimönnum. Skattlagningarandlagið er skýrt: skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Það kemur fram í upplýsingum sem við fengum í dag frá fjmrn. hvernig þessi skattur skiptist, hverjir það eru sem borga skatt af skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Það kemur fram að í Reykjavík eru það 1032 aðilar sem borga skatt af skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Á Reykjanesi eru þetta 315 aðilar, í Vesturlandskjördæmi eða Vesturlandsskattumdæmi eru þetta 89 aðilar, á Vestfjörðum 67, á Norðurlandi vestra eru það 39 aðilar sem borga skatt af skrifstofu- og verslunarhúsnæði, í Norðurlandi eystra eru þeir 136, á Austurlandi eru þeir 46, á Suðurlandi 44, í Vestmannaeyjum líka 44. Samtals eru þeir aðilar sem greiða þennan skatt 1812, þar af 997 með einstaklingsrekstur og 815 lögaðilar sem svo eru nefndir. Þetta er ég að lesa upp, herra forseti, til þess að glöggt megi verða að hækkun á skatti á skrifstofu- og verslunarhúsnæði er auðvitað mikið skynsamlegra svar við fjárhagsvanda ríkissjóðs en sú söluskattshækkun sem núna er verið að reyna að pína í gegn í skammdeginu í skjóli náttmyrkurs. Við umr. um þessi mál verður ekki hjá því komist að gera sér einnig grein fyrir því hvernig staða ríkissjóðs er almennt og einnig að líta örlítið á útgjöld ríkissjóðs. Á sama tíma og menn eru að ákveða að taka inn í ríkissjóð þennan söluskatt og endurgreiða sjávarútveginum uppsafnaðan söluskatt sem snemma í dag var 380 millj., síðdegis 450 og í kvöld 550 ...  Það er m.a.s. gert ráð fyrir því að skera þennan sjóð niður að framkvæmdagildi milli áranna 1984 og 1985. Hér er auðvitað um alveg yfirgengilega afstöðu að ræða á sama tíma og menn henda út úr ríkissjóði tugum millj. af þjónslund við eigendur skrifstofu- og verslunarhúsnæðis. Og sýnir ríkisstj. betur í þessu máli en mörgum öðrum stéttareðli sitt þar sem hún gengur við hlið fjármagnsins og fjármagnseigendanna á móti þeim sem þurfa að njóta hinnar félagslegu þjónustu í landinu. Ég tel fulla ástæðu til þess, herra forseti, að mótmæla því sérstaklega ef það er ætlun ríkisstj. að fara að naga niður Framkvæmdasjóð aldraðra einmitt þessa dagana. Fyrir nokkrum árum, herra forseti, var maður í borgarstjórn Reykjavíkur. Hann var formaður í nefnd sem fjallaði um málefni aldraðra. Og það voru tekin við hann afskaplega mörg blaðaviðtöl um hvað hann væri góður við gamla fólkið í landinu, afskaplega mörg blaðaviðtöl, og útvarpsviðtöl og sjónvarpsviðtöl. Hann lét þess jafnan getið, t.d. í prófkjörsslagnum hér í Reykjavík þegar hann var að slást við ýmsa menn hjá íhaldinu, að hann væri sérstakur gæslumaður hagsmuna gamla fólksins og hann mundi beita sér fyrir því af mikilli hörku að bæta kjör hinna öldruðu í höfuðstað landsins. Það var samþykkt till. í borgarstjórn Reykjavíkur um að verja tilteknum hluta af útsvari Reykvíkinga í framkvæmdir í þágu aldraðra. Þessu var mjög hampað af vissum aðilum. Núna vill svo til að þessi baráttumaður fyrir málefnum aldraðra getur ráðið hvernig haldið er á málefnum þeirra á landsvísu. Þá virðist hann vera búinn að gleyma þessu hugðarefni sínu. Það verður ekki betur séð en ætlunin sé hjá hæstv. ráðh. að skera niður Framkvæmdasjóð aldraðra að raungildi milli áranna 1984 og 1985. Ég skora á hæstv. fjmrh. að rifja upp hvernig hann tók afstöðu til málefna aldraðra sem borgarfulltrúi hér í Reykjavík, en ég man ekki betur en hann væri kosinn einn af þeim í síðustu kosningum og að hann hafi verið kosinn forseti borgarstjórnar skömmu síðar. Ég skora á hann að lesa ræður Alberts Guðmundssonar borgarfulltrúa um málefni aldraðra, ef það mætti verða til þess að hræra hann til skilnings á því vandamáli sem þar er um að ræða núna og er í Reykjavík sennilega hrikalegra en nokkurs staðar annars staðar á landinu þó að ég geri ekki lítið úr þeim vandamálum sem þar er um að ræða, eins og t.d. á Akureyri og Eyjafjarðarsvæðinu. Hæstv. ríkisstj. og hv. 1. þm. Suðurl. eru í þessum skattamálum stundum að geipa af því að þeir félagar hafi afgreitt eftir pöntun allar beiðnir verkalýðssamtakanna um skattbreytingar á s.l. vetri, alveg 100%, það hefði ekkert verið undanskilið, og verkalýðshreyfingin hafi aldrei fengið aðra eins afgreiðslu hjá ríkisstjórn landsins og hjá þessari stjórn. Ja, þvílíkt. Það er út af fyrir sig rétt að verkalýðshreyfingin og launafólk í landinu hefur aldrei fengið aðra eins afgreiðslu hjá ríkissj. eins og þessari stjórn að því er kaup og kjör varðar, en að það hafi verið komið til móts við allar kröfur verkalýðssamtakanna á s.l. vetri í sambandi við skattamál og barnabætur og fleira, það er fullkomin fjarstæða. Ég held að það sé nauðsynlegt, vegna þess að verið er að reyna að nota ákvörðun um barnabótaauka til að réttlæta þá skattahækkun sem hér er á dagskrá, að ræða aðeins um barnabótaaukann og hvernig hann kemur út. Það kemur þessu máli við, herra forseti, vegna þess að það er allt eitt og sama skattamálið sem hér er verið að fjalla um. Á árinu 1983 nam barnabótaauki 167 millj. kr. og fjöldi skattgreiðenda sem fengu barnabótaauka var 23 082. Í Reykjavík var fjöldi framteljenda 7775, á Vesturlandi 1718, á Vestfjörðum 951, á Norðurl. v. 1347, á Norðurl. e. 3112, á Austurlandi 1403, á Suðurlandi 1893, í Vestmannaeyjum 392 og í Reykjaneskjördæmi 4491. Það er mjög fróðlegt að átta sig á því hvernig skipting barnabótaaukans kemur út eftir fjölskyldum og eftir skattumdæmum og hefur mér borist ítarleg tölvuútskrift um það efni frá fjmrn. sem væri ástæða til þess að fara yfir í þessari umr., en ég ætla ekki að þreyta hv. þd. með því að fara út í óskyld mál núna við þessar umr. um söluskattinn, heldur ætlaði ég aðeins að tæpa á þessu atriði. Mér finnst þessar upplýsingar, sem ég hef hér lagt fram varðandi barnabótaaukann og fleira, vera til sannindamerkis um að það er auðvitað fullkomin endileysa að vera að reyna að nota barnabótaaukann til að réttlæta þá skattlagningu ríkisstj. sem hér liggur fyrir till. um. Það hefði verið nær að hækka barnabótaaukann með því að leggja skatta á þau fyrirtæki sem hafa velt sér upp úr gróða að undanförnu í tíð núv. ríkisstj. meira en nokkru sinni fyrr, leggja skatta á lúxusklúbbinn í þjóðfélaginu sem ríkisstj. hefur verið að efna í á undanförnum þremur misserum. Ég held, herra forseti, að það sé út af fyrir sig ástæðulaust nú við 2. umr., þar sem 3. umr. í deildinni er eftir, að fara mikið ítarlegar út í þessi mál að sinni. Þó er margt sem mælir með því að málið sé rækilegar rætt. En ég vil ítreka spurningar mínar til hæstv. ráðh. og þá fyrst til hæstv. félmrh.: Hefur hann samþykkt þessa meðferð söluskattsins og þessa skerðingu á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Í öðru lagi spyr ég hv. þm. Pál Pétursson: Hverjar voru skattahækkunarsamþykktir Framsfl.? Það er alveg óhjákvæmilegt að það komi fram. Það gæti verið t.d. að ég gæti samþykkt eða Alþb. í heild eins og eina af þessum till. og þar með væri kominn meiri hl. til að styrkja stöðu ríkissjóðs enn frekar, en það vantar enn nokkuð á, eins og segir í gullaldarsetningu á bls. 2 í frv., að staða ríkissjóðs sé nægilega traust. Það stendur hér „sem enn er nokkur“ um vanda ríkissjóðs. Ég hef einnig spurt hæstv. fjmrh. spurninga, m.a. varðandi málefni aldraðra, sem ég óska eftir að hann svari. Fyrir einu ári eða svo fóru fram í hv. Nd. miklar umr. um skattamál. Þá voru skrifaðar forustugreinar í eitt dagblaðanna um skattpíningarstefnu ríkisstj. og því alveg sérstaklega mótmælt að hún væri að íþyngja landsmönnum með hækkuðum sköttum. Þetta blað heitir DV, þ.e. Dagblaðið Vísir. Nú vill svo til að ritstjóri þessa blaðs situr á Alþingi, hv. 6. þm. Reykv. Hann gerði sér ljóst í haust að mál voru komin í það óefni að það var knýjandi að hann snéri sér að löggjafarstörfum og settist hér inn, eins og kunnugt er, eftir nokkurt hlé. Það liggur hins vegar ekki fyrir hver er afstaða þessa vígreifa baráttumanns til skatta, hver er afstaða hans til þessa frv. hér. Mér er sagt að hann hafi verið að laumast á þingflokksfund í Sjálfstfl. af og til.

Það er ekki rétt.

Nei, það er ekki rétt, segir hæstv. iðnrh. Þá liggur það fyrir.

Ekki að laumast.

Nei, ekki að laumast kannske, heldur með gassagangi. Ekki heldur? Hvorugt? Þeim mun nauðsynlegra er þá að spyrja hv. 6. þm. Reykv. um það, vegna þess að hann er eins og sjálfstæður vígahnöttur í þessum ferli, hver sé afstaða hans í þessum skattamálum. Nú hafa talsmenn hinna ýmsu þingflokka talað hér. Talsmenn Sjálfstfl., þ.e. þeir fyrirvaralausu, hafa talað hér. Hv. þm. Friðrik Sophusson með fyrirvarann hefur enn ekki talað hér.

Ég kemst ekki að, maður, fyrir þér.

Hv. þm. er kannske að biðja um að komast á mælendaskrá. Ég veit að hæstv. forseti kemur honum að. Hv. þm. Friðrik Sophusson mun væntanlega gera grein fyrir sínum fyrirvara og ég vænti þess þá að þriðja brotið af Sjálfstfl., hv. 6. þm. Reykv. Ellert B. Schram,  Herra forseti. Það eru mörg önnur mál í sambandi við söluskattinn sem ég hef áhuga á að koma á framfæri og mun gera við síðari umr. um málið. Athugasemdir mínar núna tengdust skattamálum almennt, vegna þess að rætt hefur verið um skattamál vítt og breitt í allan dag og því eðlilegt að um hin ýmsu mál þar sé fjallað í umr. af þessu tagi. Hér mun vera á dagskrá, herra forseti, frv. til l. um breyt. á lögum um Háskóla Íslands, og ef ég mætti aðeins spyrja um eitt atriði til þess að þurfa ekki að tefja fundinn með því að biðja um orðið um þingsköp, þá vildi ég spyrja hv. þm. Ólaf G. Einarsson, formann þingflokks Sjálfstfl., 9. landsk. þm., og hv. þm. Pál Pétursson... 



Herra forseti. Á þeim lista sem formönnum þingflokka var afhentur fyrir nokkrum dögum, þar sem á voru þau mál sem ráðh. óskuðu eftir að yrðu afgreidd fyrir jól, var þetta frv. um Háskóla Íslands. Það var ósk menntmrh. að þetta frv. næði fram að ganga fyrir jól. Um þetta hefur að sjálfsögðu ekki verið samið neitt endanlega, en ég vil mælast til þess að þetta mál megi fara til n., ef mögulegt er, núna á þessum fundi. Það verður svo að ráðast hvort n. treystir sér til að afgreiða málið frá sér þannig að það geti komið hér aftur til meðferðar á fundi Nd. fyrir jólahlé.



Herra forseti. Vegna þess sem kom fram hjá hv. þm. Ólafi G. Einarssyni um lista yfir forgangsmál ríkisstj., þá var það svo að það var sýndur listi. Á honum voru ýmis mál sem menn sáu fljótlega að mundi vera torvelt að koma hér inn fyrir áramót, svo sem eins og lánsfjárlög. Það var því nokkuð ljóst að þetta var ekki forgangslisti, heldur var þetta bara samsafn af málum sem óskhyggja ráðh. réði að fóru á þennan lista. Það var augljóst að ómögulegt var að þessi mál yrðu öll afgreidd. Það ákveðna mál sem hér er til umr., breyting á lögum um Háskóla Íslands, var raunar á þessum lista, en hafði þó ekki verið sýnt í Alþingi þegar listinn var birtur.



Herra forseti. Það er nú kannske ekki ástæða til að lengja þetta mál. En mér finnst fullmikið sagt að þetta hafi verið samsafn af málum og óskalisti ráðh. Varðandi þau tvö frv. sem hér hafa verið gerð að umtalsefni, útvarpslagafrv. og lánsfjárlagafrv., var það strax tekið fram á þessum fundi formanna þingflokka og forseta að ekki yrði lögð áhersla á að þau mál næðu fram að ganga fyrir jólahlé. Það er hins vegar rétt að frv. um Háskóla Íslands, sem var á þessum lista, var ekki komið fram þá í þinginu, og af þeirri ástæðu treystum við okkur ekki til að leggja neina höfuðáherslu á að það mál næði fram að ganga. En það er sem sagt ósk mín að þetta mál megi fara til n. og það ráðist þá þar hvort það nær afgreiðslu eða ekki.



Herra forseti. Hér er verið að ræða um söluskatt með tilbrigðum, smávægilegum, og ekki veitir nú af að punta svolítið upp á þetta söluskattsmál vegna þess að það er nokkuð skondið. Ég er á nál. frá minni hl. fjh.- og viðskn. þar sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson, Svavar Gestsson, undirritaður og Guðrún Agnarsdóttir lýsa því að þau vilja að þetta frv. verði fellt. Þetta frv. á sér að ýmsu leyti dálítið merkilega sögu. Það er nokkuð lýsandi fyrir það brambolt og óstand sem hefur verið á stjórnarheimilinu í haust. Það minnir mig svolítið á gamlan danslagatexta sem ég heyrði einu sinni. Lokalínan þar var svona: „En þú sem ég leitaði lengst um dröfn, þú beiðst mín loks í heimahöfn“. Eins sýnist mér eiginlega leit stjórnarflokkanna vera að skattheimtu. Þegar þessi ríkisstj. koma að verkum boðaði hún nýsköpun á öllum sköpuðum sviðum. Það átti að verða nýsköpun í efnahagsmálum, það átti að verða nýsköpun í atvinnumálum og guð veit hvar ekki átti að verða nýsköpun. Við höfum nú séð nokkurn veginn hvernig fer fyrir þessari nýsköpun. Það fer lítið fyrir nýsköpuninni í efnahagsmálunum. Þeir leituðu lengst um dröfn að nýjum skattstofnum og komu svo aftur og þá beið þeirra í heimahöfn gamli góði söluskatturinn. Það var það eina sem þeir gátu leitað til. Og það var svo sem ekki eins og þetta væri harmkvælalaust, vegna þess að þrátt fyrir þessar hugmyndir um hækkun söluskatts var því fastlega neitað lengi vel að nokkuð slíkt stæði til. Síðan fór að heyrast orðrómur um söluskattshækkun og þá var það ýmist kallað fastmótaðar tillögur eða lauslegar hugmyndir. Þegar hæstv. fjmrh. Sjálfstfl. var inntur eftir þessu máli kallaði hann það lauslegar hugmyndir sem hann hefði kynnt fyrir stjórnarþingmönnum. En hv. þm. Framsfl. tóku málið alvarlega og samþykktu, enda töldu þeir þetta vera fastmótaðar tillögur. síðan komu þeir að þingflokksfundi loknum hér fram á gang og fundu þar þm. sjálfstfl. út um allt í óróa miklum. Þá höfðu hinar laust mótuðu hugmyndir fjmrh. farið þannig fyrir brjóstið á þeim. Síðan vísaði hver á annan um stund. Formaður flokksins vísaði á fjmrh. og enginn virtist vilja eiga krógann. Síðan var látið svo heita, til þess að láta þetta líta betur út þegar allt var á enda komið, eins og búið er að lýsa hér fyrr í kvöld, að þetta væri allt saman vegna vanda sjávarútvegsins. Þetta var allt saman til komið vegna þess að samþykkt hafði verið að endurgreiða sjávarútveginum uppsafnaðan söluskatt. Og eins og hv. þm. Kjartan Jóhannsson lýsti hér í kvöld sáu menn þá fyrir sér sérstakar eyrnamerktar krónur sem áttu að fara í það að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt hjá sjávarútvegi. Því var eðlilegt að á fundi fjvn. í morgun væri gengið eftir hugmyndum um það hvernig ætti síðan að borga þessa peninga út. Hvernig eiga þessir margumtöluðu peningar til sjávarútvegsins að greiðast? Þá var í annað sinn komið að tómum kofanum. Þá voru engar fastmótaðar tillögur, það voru ekki einu sinni lauslegar hugmyndir. Þá kom í ljós að það vissi enginn neitt. Það vissi enginn neitt hvernig útdeiling hálfs milljarðs ísl. kr. eftir 14 daga ætti að fara fram, eða a.m.k. fyrstu úthlutanir hálfs milljarðs ísl. kr. Eftir 14 daga á að hefja útdeilingu á þessu fé. Og það er ekki eins og hér sé um að ræða 14 virka vinnudaga, heldur eru flestir þessara 14 daga í jólasælunni og manni sýnist helst að hæstv. ríkisstj. og embættismenn hennar muni þurfa að sitja yfir öll jólin og reyna að finna þær úthlutunarreglur sem á að nota til að borga þennan hálfa milljarð. Þegar betur er gengið eftir og hringt út um allan bæ til að reyna að finna út hvernig helstu hugsuðir stjórnarstefnunnar hafi nú hugsað sér að framkvæma þetta, þá kemur í ljós að það á að greiða hálfan milljarð króna út eftir meðaltalsreikningum um fyrirtæki í veiðum og vinnslu. Og lái nú hver sem vill þeim sem fara að velta því fyrir sér hvort hér sé ekki komið enn á ný velferðarkerfi fyrirtækjanna. Við höfum samþykkt hér í dag alls konar frv. í peningamálum. Eitt af þeim síðari sem við samþykktum var barnabótaauki fyrir það fólk sem stendur báglega í samfélaginu. Og einhvern veginn sér maður fyrir sér að þessir peningar, sem nú á að fara að greiða út eftir meðaltalsreikningum, hálfur milljarður sem á að greiða út eftir meðtalsreikningum í sjávarútvegi, það sé ekki ólíkt barnabótaaukanum, nema að á því er einn galli. Barnabótaaukanum er þó dreift þannig að í lögunum um hann eru reglur sem beina fénu eftir ákveðnum brautum, þangað sem þess er helst þörf. Við sjáum það á útreikningum og upplýsingum, sem lagðar voru fram í n. í dag, að það virtist hafa tekist þó sæmilega. Meðaltalsreikningunum um barnabótaaukann fylgdi nefnilega ákveðin skýring, þannig að fénu væri helst veitt þangað sem þess væri þörf, það virtist mega ráða af úrtaki um það hvernig einstæðir foreldrar nytu þessa fjár. En hvað skyldi svo verða um velferðarkerfi sjávarútvegsins þegar það tekur á móti þessum 550 milljónum? Það eru engar tillögur og það er reyndar ólíklegt að því fé verði varið til þeirra sem kannske þurfa þess helst. Þetta er fé sem verður dreift mestan part handahófslega eftir einhverjum tölum úr meðaltalsmaskínunum. Svo eru menn að tala um að gæta þurfi aukinnar ábyrgðar manna á rekstri, menn þurfi að standa fyrir sínu, menn þurfi að sýna hvað í þeim býr. Það er verið að tala um að helstu kostir kvótans séu að hann hvetji menn til aukinnar aðgæslu í sambandi við meðferð fjár, að afkoman skáni hjá fyrirtækjunum vegna þess að menn fari betur með fiskinn og menn keyri hægar og eyði minni olíu. En síðan kemur þessi fáránlega aðgerð þar sem hálfum milljarði króna er spreðað út yfir greinina án nokkurrar almennilegrar stýringar. Þá skiptir litlu máli hver sýndi aðgæslu, hver keyrði á hálfu stími, hver sparaði olíu og hver fór vel með fiskinn. Afkoma fyrirtækjanna á endanum hefur ekkert með það að gera hvort menn reyndu að standa sig eins og menn, vegna þess að það verður búið að smyrja þessum peningum, hálfum milljarði, út yfir allt. Þetta er ekki stjórn ríkis og þetta er ekki vitræn stjórnun ríkisfjármála. Þetta er bara grín, þetta er bara sprell. Algert sprell. Og það er ómögulegt að ætlast til þess að menn taki svona stjórnunaraðferðir alvarlega, allsendis ómögulegt. Það er ómögulegt að menn taki alvarlega yfirlýsingar ríkisstj., sem svona stendur að hlutunum, yfirlýsingar um það að hún sé að brjóta nýjar brautir og brydda upp á nýjum aðferðum. Þetta er svo gersamlega laust við það. Eina atriðið þar sem hefur örlað á einhvers konar nýjum hlutum héldu menn lengi að yrði hið margumtalaða þróunarfyrirtæki ríkisstj. Menn eru reyndar búnir að sjá það lengi í hillingum og það hefur lítið sést af markverðum tillögum. En það virðist vera það helsta sem þessi nýsköpunarríkisstjórn bindur nú vonir sínar við að geti réttlætt þá nafngift sem hún hálfpartinn kaus sér sjálf í byrjun. En það litla sem menn hafa fengið að sjá af sjálfu þróunarkompaníinu bendir síðan til einhverra stórkostlegustu miðstýringartilhneiginga í allra efnahagsstjórn á Íslandi. Það á að safna saman eignarhaldi allra ríkisfyrirtækja inn á einn kontór. Það á að taka Framkvæmdastofnun, það sem verður nýtilegt af henni þegar hv. þm. Tómas Árnason er farinn þaðan út. Það á síðan að taka alla fjárhagssjóði ríkisins saman og setja þetta allt inn á einn kontór. Þetta á að vera umbyltingin, þetta á að vera nýsköpunin. En svo við snúum okkur aðeins að söluskattinum aftur. Aðferðin við þessa gömlu leið er náttúrlega gamla, góða, gerónýta skattheimtukerfið á söluskatti. Ríkisstj. vílar ekki fyrir sér að fara með þetta skatthlutfall upp í 24%, það er fjórðungur verðs sem bætist ofan á, vitandi samt að innheimtukerfið er svo gerónýtt að það er næstum því móðgun að bjóða þjóðinni upp á það. Á hverjum einasta degi liggur við að þegnum þessa lands sé boðið upp á það að svindla á einn eða annan hátt með þá skattheimtu, hvort sem það er vegna þjónustu eða verslunar. Þessi aðferð við skattheimtu hefur líklega gert meira en nokkur önnur til þess að eyðileggja gjörsamlega skattamóral hér á landi. Það er vitað að söluskattssvikin eru stórfengleg. Bæði er söluskattur innheimtur og aldrei skilað af þeim sem innheimtir og sömuleiðis er söluskattur aldrei innheimtur í einstaka tilvikum. Þá skipta menn gjarnan, má segja, á söluskatti fyrir þann sem kaupir og tekjuskatti fyrir þann sem selur. Þetta er um innheimtuaðferðina. Annar hluti af innheimtumálunum varðar undanþágurnar sem nú orðið fylla heila bók og eru náttúrlega annað stórfenglegt dæmi um það skyndiplástra- og heftiplástraverk þar sem menn hafa um áraraðir potað alls kyns undanþágum og alls kyns sérákvæðum inn vegna stundarþrýstings frá einhverjum hagsmunahópunum. Á endanum eru þeir búnir að gera þessa skattheimtu ekki bara ónýta heldur að hreinu gríni eins og ríkisstjórnarferillinn allur er. Það er algerlega óviðunandi en kannske ekki neinum að óvörum að þessi langa leit um heimsins höf skyldi nú fara þannig að menn koma aftur, eins og sagði í vísunni, í heimahöfn, þar sem beið þeirra gamli góði söluskatturinn. Gömlu góðu úrræðin ein eru þau sem ríkisstj. hefur gripið til. Og það þykir mér hryggileg niðurstaða. Þótt ég sé enginn sérstakur unnandi þessarar ríkisstj. þá má þjóðin ekki við svona vinnubrögðum öllu lengur.



Herra forseti. Þar sem hv. 3. þm. Reykv. hefur ekki þolinmæði til þess að bíða eftir því að fylgjast með því hvernig ég greiði atkv. hér á eftir ætla ég að gera honum það til hugarhægðar að taka hér til máls í þessari umr. og segja það eitt að þessi söluskattshækkun, sem á að gefa 250 millj. kr. í aðra hönd, er að mínu mati skammsýn og raunar illskiljanleg ákvörðun. Þessari upphæð má auðveldlega ná með niðurskurði og sparnaði. Annað eins hefur verið gert í fjárlagafrv. upp á a.m.k. 25 milljarða, að skera niður um 1%. Söluskattshækkun þessi veldur hækkuðu verðlagi, auknum útgjöldum almennings og ýtir undir vaxandi verðbólgu. Skattar eru ærið nógir hér á landi og á þá er ekki bætandi. Þess vegna mun ég greiða atkv. gegn þessu frv. Vona ég svo að hv. 3. þm. Reykv. líði aðeins betur.



Það var reyndar hugmynd forseta að hafa atkvgr. og afgreiða mál eins og er stolt hvers forseta að ljúka öllum málum. En það hefur nú komið fram ósk um að atkvgr. verði frestað um þetta mál og verður orðið við þeirri ósk. En reikna má þá með því að fundur verði í deildinni á morgun. Verður sá fundur boðaður nánar með dagskrá.