Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Jónsson) : Það er líkt ástatt. um þetta frv. og það, sem tekið var fyrir í gær um tekju- og eignarskatt. Fjhn. Ed. hefur borið það fram fyrir hönd þeirra samningsaðila flokkanna, sem fjölluðu um skattamálin. Það er flutt með sama fyrirvara um einstök atriði, og ég hef sem formaður n, tekizt á hendur að skýra frá frv. Í raun og veru hefði efni þess getað átt heima með bráðabirgðaákvæðum í skattalögunum. Ég veit ekki með vissu, af hverju því var ekki steypt þar inn í, en ástæðan var ef til vill sú, að þetta frv. var ekki fullsamið, þegar hitt var sent í prentun. Svo er ákvæðið í 1. gr., að auk þess skattgjalds, sem heimilað er með tekju- og eignarskattsl., skuli leggja sér stakan stríðsgróðaskatt á sömu tekjur og þar er um að ræða. Í 1. gr. er svo ákveðið um skattstigann, að ef skattskyldar tekjur nema 50 þús. kr. á ári, greiðist 4% af því, sem umfram er 50 þús., upp í 75 þús. kr. Fer svo skatturinn stighækkandi, þar til skattskyldar tekjur eru orðnar 200 þús. kr., en þar eftir verður hann 35%. Ef frv. þetta nær samþykki, getur tekjuskattur og stríðsgróðaskattur komizt upp í 75% af því, sem fram yfir er 200 þús., auk 12 af hundraði, sem innheimt er handa bæjarsjóðum í öðrum tilgangi. Þetta ákvæði er hreint samkomulagsmál, eins og önnur ákvæði þessa frv. Flokkarnir munu hafa komið sér saman um, að ekki væri ósanngjarnt að innheimta stríðsgróðaskatt af tekjum fyrir 1940 eftir skattstiga þessa frv. Hefur komið fram óánægja frá sumum hv. þm., einkum sjálfstæðismönnum, vegna orðalags þessarar gr., þar sem ekkert er getið um að binda þennan skatt við stríðsgróða. En það er mjög erfitt að koma því fyrir og skilgreina, hvað er raunverulegur stríðsgróði, og mjög undir mati skattan., hvort eigi að telja háar tekjur stríðsgróða eða ekki. En þær tekjur, sem koma undir þennan stríðsgróðaskatt, eru svo háar, að sennilega er í flestum tilfellum um stríðsgróða að ræða. En þó að svo væri nú ekki, lentu skattgreiðendur aldrei nema í lægri flokknum. Að því leyti má segja, að sé nokkuð bætt úr, þó að þetta atriði sé ekki nánar skilgreint í 1. gr. frv. Þá eru í 2. gr. ákvæði um, að stríðsgróðaskattinum skuli skipta milli ríkissjóðs og þess bæjarfélags, þar sem viðkomandi fyrirtæki er útsvarsskylt, þannig að ríkissjóður fái 60%, en bæjarfélagið 40%. Það er sýnilegt, að stríðsgróðaskatturinn verður greiddur á ýmsum stöðum, þar sem stórútgerð er, og nær engri átt, að hann renni óskiptur í bæjarsjóð, enda gæti hann numið meira en útsvarsþörfin er. Væri óþarfi að gera alla borgarana skattfrjálsa, og þess vegna eru hér sett ákvæði um, að í bæjarsjóð skuli ekki renna nema sem svarar ¼ af niðurjöfnun útsvara á þeim stað, en það, sem er fram yfir þessi 25%, skal renna í ríkissjóð. Þá er eitt atriði í sambandi við þetta frv., sem ég vil gjarnan fá upplýsingar um hjá hv. fjmrh. Það er tekið fram í 10. gr. tekju- og eignarskattslaganna, að frádráttarhæfur sé sá tekju- og eignarskattur, sem greiddur er á árinu. Nú leit n. svo á, sem flutti frv., að þetta ákvæði skyldi tvímælalaust gilda einnig um stríðsgróðaskattinn, og er meiningin, að hann verði frádráttarhæfur eins og annar tekjuskattur. Nú vil ég gera þá fyrirspurn til hæstv. fjmrh., hvort stríðsgróðaskatturinn mundi ekki vera talinn undir tekjuskattinn, að því er snertir ákvæði 10. gr. tekju- og eignarskattslaganna. Að öðrum kosti er nauðsynlegt að bera fram brtt. viðvíkjandi þessu, þar sem flestir munu sammála um, að stríðsgróðaskatturinn sé einnig frádráttarhæfur. Ég hef svo ekki fleira að segja, og mun engin ástæða til að hafa umr. úr hófi langar að sinni.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Þau fáu orð, sem ég sagði um frv. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt, fjölluðu líka um þetta frv., og get ég látið það nægja sem lýsingu á minni afstöðu til þessa máls. Ég skal ekki orðlengja um það að sinni, aðeins verða við ósk hv. frsm. og svara fyrirspurn hans, hvort stríðsgróðaskattur væri ekki frádráttarhæfur eins og annar tekjuskattur. Þó að það sé ekki beinlínis tekið fram í l. um stríðsgróðaskatt, er enginn vafi á því, að um hann skuli gilda hið sama ákvæði að því er þetta snertir og um tekju- og eignarskatt, vegna þess að stríðsgróðaskatturinn er ekkert annað en tekjuskattur. Um framkvæmd á þessum l. er vísað hér til 1. um tekju- og eignarskatt, og þar af leiðir, að ákvæði þeirra 1. gildir líka um stríðsgróðaskatt hvað þetta snertir. Í 1. um bráðabirgðatekjuöflun ríkissjóðs er tekið fram, að hátekjuskatturinn eigi að vera frádráttarhæfur; eins og tekjuskatturinn að öðru leyti, og um það hefur enginn ágreiningur verið, eftir því, sem ég bezt veit. Ég lít svo á, að ekki komi annað til greina í þessu sambandi en að draga stríðsgróðaskattinn frá skattskyldum tekjum, þó að það sé ekki tekið fram í frv.



Mig langaði til að segja aðeins fáein orð í sambandi við þetta frv., og vil sérstaklega benda á eitt atriði, sem hv. frsm. kom dálítið inn á. Í 2. gr. er mælt svo fyrir, að hlutaðeigandi sveitarfélag skuli fá 40% af þeim stríðsgróðaskatti, sem þar er á lagður, en þó ekki meira en nemur 25% af niðurjöfnun útsvara í sveitarfélaginu á því ári. Fórust hv. frsm. þannig orð, að ekki næði nokkurri átt, að hann rynni óskiptur í bæjarsjóð, og gæti svo farið, að bæjarbúar þyrftu ekki að greiða neitt útsvar. Nú er það svo, að í bæjarfélögum, þar sem stórútgerð er, hafa mörg þeirra lítinn annan tekjustofn. Þau hafa safnað skuldum á þeim tímum, sem rekstur útgerðarinnar gekk illa, og orðið að láta sitja á hakanum ýmsar nauðsynlegar framkvæmdir vegna fátæktar. Þess vegna finnst mér það ekki nema sanngjörn krafa, þegar slík höpp koma fyrir ríkissjóðinn, að nokkuð renni umfram það, sem beint er nauðsynlegt, til bæjarfélaga, sem svo er ástatt um. Það getur vel verið, að n., sem hefur þetta til athugunar, og þeir menn, sem taka að sér að semja um þetta mál, hafi ekki veitt því næga athygli, að svo er hægt að búa um, að útsvörin þyrftu samt sem áður ekki að lækka, en að það væri skylda, að gjaldendur greiddu sín útsvör, en þannig væri búið um hnútana, að stríðsgróðaskatturinn kæmi að haldi viðkomandi bæjarfélagi sem hver annar happagróði til að bæta aðstöðu þeirra í fjárhagslegu tilliti eða í því tilliti að styðja útgerðina í baráttu hennar, sem hlýtur að koma seinna meir, þegar styrjöldinni er lokið, t. d. með því að búa betur í haginn fyrir hana með hafnarbótum eða lendingarbótum eða ýmsu öðru slíku. Það mætti t. d. hugsa sér að leggja þennan afgang, ef menn eru hræddir við að setja full 40%, eins og þarna er um mælt, að setja aðeins 25% og afgangurinn væri svo settur í sér stakan sjóð, sem væri svo notaður í þarfir bæjarfélagsins, einmitt af þessum sérstöku ástæðum, annaðhvort til að grynna á skuldum félagsins eða gera nauðsynlegar, verklegar framkvæmdir í bænum, sem gætu komið bæjarbúum eða útgerðinni að gagni, en bærinn gæti ekki ráðizt í nema hann hefði aukafé. Ég býst við því, að ég komi með brtt. á svipaðan hátt og ég hef minnzt á nú, en þar sem ég hef hlerað það, að það eigi að flýta þessu máli, þá vildi ég gjarnan og mælist eindregið til þess, að n. tæki þetta til athugunar á næsta fundi sínum, þó að ekki væri búið að útbýta brtt. hér í deildinni fyrir þann fund, hvort ekki væri hægt að haga því svo, að sveitarfélágið eða viðkomandi bæjarfélag fengi þessi 40%, án tillits til þess, hvað jafnað er niður á bæjarbúa, en svo væri um hnútana búið, að ekki þyrfti að óttast það, að útsvör almennings lækkuðu þrátt fyrir það.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Ég hef eiginlega engu við þetta að bæta. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir hans svar um þetta og býst við, að það nægi til þess, að ekki þurfi að bera fram brtt. um þetta, þar sem hann er sammála því, sem einnig kom fram í samningunum um þetta mál, að þessi stríðsgróðaskattur yrði frádragshæfur ásamt öðrum tekjusköttum. Ég vil svara hv. þm. Hafnf. því, að það er sjálfsagt, að n. taki þetta til athugunar, en ég býst við, að það yrði að halda því ákvæði, að það mætti aldrei koma nema ákveðinn hluti, t. d. 25% af stríðsgróðaskattinum, á niðurjöfnun útsvara. Hitt er annað mál, hvort það er ákveðið í l., að hinn hluti skattsins rynni til þess bæjarfélags, sem um er að ræða. Ég get sagt það, ekki sem frsm., heldur frá mér persónulega, að ég hef í raun og veru hugsað mér að bera fram brtt. í þá átt, að það af skattinum, sem ekki félli þannig til bæjarfélagsins upp í útsvör, rynni inn á reikning þess hjá ríkissjóði og væri varið til einhvers þess, sem mætti verða til þess að styrkja útgerðina. Mér finnst það ekki nema sanngjarnt, að þau félög, sem þannig greiða 1/4 hl. útsvara með þessum hætti, og þar að auki verulega fúlgu, að þessu yrði varið sérstaklega til einhvers þess, sem væri útgerðinni til hagsbóta og náttúrlega þá einnig viðkomandi stað, þar sem það yrði til þess að gera slíkan atvinnuveg hentugri og meira arðberandi á þeim stað. Ég býst þess vegna við því, að það sé sjálfsagt, að n. taki þetta til greina, og það er sömuleiðis algerlega frjálst þm. að bera fram frá sjálfum sér brtt. um þetta atriði.

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Ég skal þegar í upphafi taka það fram, að þó að þetta frv. sé talið borið fram af landbn. Ed., þá hefur einn nm. vegna veikinda ekki getað tekið að fullu þátt í afgreiðslu málsins, en við aðrir nm. höfum afgr. það til d., og þess vegna getur verið, að frá hans hendi eða hans flokks komi aths. um málið, og atkv. hans er auðvitað óbundið í því máli. En þetta frv. er þannig til orðið, að skipuð var milliþn. milli síðustu búnaðarþinga til að fjalla um ýmis landbúnaðarmál, og þá var búið til uppkast að frv. um breyt. á 1. um byggingar- og landnámssjóð. Það var að mörgu leyti frá brugðið þessu frv. og meira miðað við þá breyt., sem gert var ráð fyrir, að yrði gerð á jarðræktarlögunum, sérstaklega við niðurfellingu 17. gr. l., en nokkur atriði voru þó, sem ekki voru bundin við það og einnig koma fram hér. En frv. þessarar milliþn. var vísað til allshn. á búnaðarþinginu, en hún skilaði ekki beinlínis áliti um það, en gerði till. um ýmsa liði þess. Efni þessa frv. er aðallega það, að endurbyggingarstyrkur inn til húsa í sveitum er tvöfaldaður og hann er hækkaður úr 125 þús. kr. upp í ¼ millj. á ári, og um leið var gerð ráðstöfun til þess, að þótt þessi styrkur sé ekki notaður eitt eða fleiri ár, verði hann samt sem áður greiddur úr ríkissjóði og ávaxtaður í sérstökum sjóði, þangað til þörf er á honum síðar meir. Því oft getur verið, að ekki sé hægt að koma því við að byggja hús í sveitum, vegna dýrtíðar eða annarra orsaka, og þá verði þar af leiðandi enn þá meiri eftirspurn eftir efni og meira byggt á næstu árum, svo ekki er ástæða til að láta styrksheimildina falla niður, þótt einhver ár verði ekki nauðsynlegt að vinna fyrir henni allri. Þá var einnig gert ráð fyrir hækkun byggingarstyrksins til hvers einstaklings, en sú hækkun ekki ákveðin í krónutali, heldur þótti fara betur á því, að þessi styrkur, sem leggja mætti til byggingar í sveitum, væri látinn hækka samkv. vísitölu þeirri, sem hagstofan reiknaði út á ár í hverju og miðaður væri við árið 1939, og eftir því, sem byggingarkostnaðurinn hækkaði eða lækkaði, eftir því yrði styrkurinn ríflegri eða minni til hvers einstaklings samkv. þessu frv. Það var gert ráð fyrir, að þessi styrkur mundi þá hækka verulega, og þess vegna var ákveðið hámark á þessum lið, að í stað 6 þús. kr. mætti koma 8 þús. kr., og þá yrði 3. gr. 1. einnig breytt vegna þessarar hækkunar, þannig að tillag ríkissjóðs til byggingarsjóðs yrði hækkað um. 50 þús. kr., upp í 250 þús. kr. Þá var hér og eitt nýmæli sett. Það er um breyt. á stjórn nýbýla og lagt er til, að starf nýbýlastjóra verði lagt niður og einnig nýbýlanefnd, en í stað þess komi ein stofnun, nýbýlastjórn, þar sem formaður er skipaður af landbrh., og hann hafi þau störf, sem nýbýlastjóra voru ætluð. Aðrir stjórnendur skulu kosnir hlutfallskosningu til 4 ára af landbn. Alþingis. Verksvið þessarar nýbýlastjórnar verður svipað og höfð væri n. og nýbýlastjóri sameiginlega. þessi gr. frv. gengur út á það eitt að sameina þetta, láta nýbýlastjórn koma í staðinn fyrir nýbýlanefnd og nýbýlastjóra, eins og nú er samkv. l. Í þessu frv. eru einnig ákvæði um að hækka styrkinn til nýbýla um þús. kr. hámark og eins lán um þús. kr., þannig að það verði alls 9 þús. kr. í stað 7 þús. kr., sem áður var. Þetta er nú aðalkjarni þessa máls. Annars er rækilega tekið fram í grg, frv. um þetta. Ég vil nú ekki fara fleiri orðum um þetta, enda liggur það ljóst fyrir hv. d., og vænti þess, að málinu verði vísað til 2. umr.



Þess var réttilega getið af hv. frsm., að fulltrúi Alþfl. í landbn. mun ekki hafa getað haft mikil afskipti af meðferð málsins; þar sem hann er forfallaður. Annars vildi ég láta koma fram við þessa umr. hvað mig snertir, og ég geri ráð fyrir, að svo muni vera með aðra flokksbræður mína, að þeir muni styðja í öllum aðalatriðum þá breyt., sem hér er farið fram á, sem er eins og hv. frsm. lýsti. aukið framlag úr ríkissjóði, bæði um lán til nýbyggingar og styrk, sem hverjum einstakling skal veittur, sem leggur út í nýbyggingar. Þetta mál var á sínum tíma, að því er ég hygg, hugsað af hálfu Alþfl., en komið í framkvæmd af Framsfl., og Alþingi féllst á það á sínum tíma, að þetta væri nauðsynjamál. Það er ekki heldur hægt að neita því, að þetta er eitt af stærri menningarmálum, sem hrundið hefur verið í framkvæmd að undanförnu, að skapa hýbýli manna þannig, að þau verði boðleg kröfum tímans, og það gerir fólkið fastara við sveitirnar en ella að geta tryggt því viðunandi bústaði. En það er eitt í frv., sem ég vildi vekja máls á. Það er, að hér á að leggja niður nýbýlanefnd og nýbýlastjóra, en taka upp sérstaka stjórn, sem hafi þessi mál með höndum. Ég hef ekki heyrt af hálfu frsm. næga skýringu á nauðsyn þessa. Mér skilst, að með auknu fjárframlagi, sem verði varið til byggingar- og landnámssjóðs, og þar sem gera má ráð fyrir, að sjóðurinn taki til fleiri staða en áður, þá hljóti að vaxa að einhverju leyti starfsemi og umsjón með sjóðnum. Það hefur verið hingað til svo, að nýbýlastjóri hefur fallið í eitt með búnaðarstjóra, og mér skilst, að skrifstofuhald allt hafi verið á skrifstofu Búnaðarfélagsins, sem hefur gert Þennan kostnað mun ódýrari en ef horfið yrði að því ráði að stofna nýja skrifstofu með nýjum starfsmönnum og sérstaklega launuðum formanni. En ég hef sem sagt ekki heyrt nein rök fyrir nauðsyn þess, að þessu yrði breytt í þetta horf. En ef horfið verður að þessu ráði, ef hv. d. fellst á þessar breyt., þá vildi ég aðeins hreyfa því um leið, hvort ekki bæri þá að skipa þessa stjórn þannig, að það væru fleiri en 2 stjórnmálafl., sem sitja á Alþingi, sem hefðu stjórnarframkvæmdir með höndum og skipuðu menn í stjórn, en sá 3. skal svo skipaður af atvmrh. á hverjum tíma. Af því, sem ég sagði áðan, að Alþfl. telur sig hafa átt mikinn þátt í því, að þetta mál var hafið og fékk þá byrjun, sem raun er á orðin, þá finnst mér rétt, að stjórnarfyrirkomulagið verði þannig, að honum gefist einnig kostur á að skipa einn mann í stjórn, vegna þess að það er mikill fjöldi manna, sem kemur til með að hafa not af þessum sjóði, og þá er sjálfsagt, að þar komi fram menn úr Alþfl. eins og öðrum flokkum. Það er til þess að draga fólkið frekar úr kaupstöðum upp til sveita að gera skilyrðin léttari en ella til að efla búskapinn, og því er það ekki nema eðlilegt, að Alþfl. eigi sinn hlut í stjórninni og geti lagt til það, sem honum finnst rétt, svo einstaklingar hans geti leitað til hans fulltrúa með sín málefni. Ef stjórnin á að vera skipuð 3 mönnum, þá hefur mér dottið í hug, að allir þessir menn væru kosnir af stærstu flokkum þingsins, eins og oft á sér stað um ýmsar stofnanir, sem settar hafa verið á stofn á síðustu þingum. Þá féllu að sjálfsögðu niður þau forréttindi atvmrh. að skipa formanninn, en honum gæti verið gefinn kostur á að skipa einn af hinum stjórnendunum. Þetta hefði ég gjarnan viljað ræða við n. milli umr. Ég er ekki enn búinn að fá þær skýringar, sem sanni mér, að það sé nauðsynlegt að breyta svo um form á stjórn þessara mála sem hér er gert ráð fyrir.

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Ég skal ekki fara langt út í þetta mál nú. Hv. 2. landsk. gaf í skyn, að hann óskaði heldur eftir að fá að ræða þetta mál í n. Ég vil mótmæla því, sem hann sagði í byrjun sinnar ræða, að byggingar- og landnámssjóður væri hugsaður af jafnaðarmönnum og framkvæmdur af framsóknarmönnum. Þetta er ekki rétt. Ég hygg, að hann hafi verið hugsaður bæði í Framsfl. og í Sjálfstfl., því að helztu menn við þá lagasmíði hygg ég að hafi verið Jón heitinn Ólafsson og hv. þm. S.-Þ. (JJ). En það er ekki ástæða til að fara að togast á um þessa hluti nú. Ég vildi bara leiðrétta þetta. Svo minntist hv. 2. landsk. á, að ekki væri nauðsyn á að afnema nýbýlastjóra. Það má kannske segja, að það hafi ekki verið nauðsyn. En fyrir okkur vakti að gera meðferð þessara mála einfaldari, þannig að úr bæði embætti nýbýlastjóra og nýbýlan. yrði þá ein stofnun, nýbýlastjórn, sem yrði hægari í vöfum og um leið ódýrari. Því að það verður alltaf dýrara að hafa 4 menn heldur en 3 við sama starfið. Að nýbýlaskrifstofan hafi verið rekin af Búnaðarfélaginu, er ekki rétt. Hún hefur verið sjálfstæð skrifstofa, þó að hún hafi verið í búnaðarfélagshúsinu, og hefur haft sérstakt skrifstofufólk út af fyrir sig. Hún er því alveg sjálfstæð stofnun, en ekki rekin undir stjórn Búnaðarfél. Ísl. hað er ekki heldur bundið við það, að það sé búnaðarmálastjóri, sem er nýbýlastjóri. Eftir frv. er það formaður nýbýlastjórnar, sem hefur á hendi aðalstarf í nýbýlastjórninni. En það er venja, að þeir menn séu skipaðir af þeim ráðh., sem stýrir þeirri stjórnargrein, sem það heyrir undir, og þannig finnst mér einnig bezt fara á því hér. Þá minntist hv. 2. landsk. á eitt, sem mér virðist fjarstæða, að fara að fjölga svo í nýbýlastjórn, að Alþfl. gæti eftir hlutfallskosningu fengið einn mann í. nýbýlastjórn. Þá yrði að fjölga svo mönnum í þeirri stj., að það yrði hægt. En hitt er annað mál, hvort ekki væri hægt að koma því við, að maður frá Alþfl. gæti fengið þar sæti með samningum. En ekki sýnist mér nú, að hægt mundi vera að fjölga svo þessum mönnum með hlutfallskosningu í landbn. beggja d., að Alþfl. gæti fengið mann kosinn í stj., því að þó að bætt yrði við tveimur mönnum í hana, er alls ekki víst, að annar þeirra yrði Alþfl.-maður. En það er sjálfsagt að tala við hv. 2. landsk. um þetta í n. hað er of snemmt að karpa meira um. þetta mál að svo komnu. Hv. 2. landsk. er velkominn á fund okkar, þegar við ræðum um málið, og getur gert þar sínar till. og aths.



Ræða hv. frsm. gefur mér ekki tilefni til langrar ræðu. En út af því, sem hann mótmælti í minni fyrri ræðu, að ég sagði, að Alþfl. hefði átt ríkan þátt í því, að þessi l. voru sett um byggingar- og landnámssjóð, vil ég ráða honum til að lesa sér til í Alþ.tíð. og sannfæra sig um, að það er ekki allt út í loftið, sem ég sagði um þetta.

Ekki allt

. En þessi sjóður er byggður upp af þeirri hugsun, sem Jón heitinn Baldvinsson á sínum tíma flutti hér á þingi um nýbýli. Hann mun hafa flutt fyrst þá hugmynd, og upp úr því hygg ég, að þessi sjóður hafi verið stofnaður. En framkvæmdin hefur mestmegnis verið í höndum Framsfl., því að framkvæmdin hefur hvílt á nýbýlastjóra, sem einnig er búnaðarmálastjóri, og hefur honum farið sú framkvæmd prýðilega úr hendi. Þess vegna benti ég á, hvort þessi niðurlagning nýbýlastjórans væri nauðsynleg. Og ég hef ekki heyrt rök fyrir þeirri nauðsyn enn. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið á þessu stigi, því að mér skildist á frsm., að hann vildi taka það til góðviljaðrar athugunar, hvort Alþfl. gæti ekki átt mann í nýbýlastj. framvegis, sem hann hefði átt að hafa í slíkri n. frá byrjun. Þakka ég honum fyrir hans góðu undirtektir um það, svo langt sem þær ná.