Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 183, hefur fjhn. d. athugað frv. og mælir með því, að það verði samþ. Eins og tekið er fram í nál., hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Málið var nokkuð rætt við 1. umr., og sé ég ekki ástæðu til að hafa um það fleiri orð af hálfu n.



Herra forseti. Þegar mál þetta var til umr. í hv. Ed., kom fram till. frá tveim þm. um það, að jafnframt því, að veitt yrði sú aðstoð, sem lagt er til í núverandi mynd frv., verði hæstv. ríkisstj. heimilað að undangenginni rannsókn að verja allt að hálfri milljón króna til aðstoðar við vélbátaútgerðina á Vestfjörðum á yfirstandandi ári til þess að afstýra neyðarástandi í þessum landshluta vegna langvarandi aflabrests. Þessi till. fékk þær undirtektir, að látið var í ljós, m.a. af frsm. fjhn., sem hafði málið til afgreiðslu í d., að eðlilegast væri, að vatill. eða till. um það, sem farið væri fram á, yrði afgr. í sambandi við þáltill., sem lögð hefur verið fram í Sþ. af okkur Alþfl.-mönnum, um að láta rannsaka atvinnuástandið í bæjum og kaupstöðum. Till. þessi var lögð fram í byrjun þings, en hefur ekki fengið afgreiðslu í Sþ. Enn fremur var þess getið af frsm. n., að eðlilegast væri, að kröfur um þetta kæmu frá viðkomandi sveitar- og bæjarfélögum. Nú er liðið mjög á haust, og atvinnuástandið bæði á Vestur- og Norðurlandi fer sífellt versnandi. Af þeim undirtektum, sem málið fékk í hv. Ed., mátti álíta, að af hálfu stjórnarliðsins mundi verða tekið vel undir þáltill. þá, sem ég gat um áðan, og að sú athugun, sem þar er farið fram á, yrði gerð. Nú hefur komið í ljós, að það er ekki ætlunin að sinna þessari till. að einu eða neinu leyti. Í áliti frá meiri hl. allshn. er skýrt frá því, að ríkisstj. hafi þetta mál til athugunar, en sú athugun hefur ekki enn farið fram og enn síður nokkur merki þess, að þaðan sé nokkurrar úrlausnar að vænta. Þar sem svo er í pottinn búið, að hæstv. ríkisstj. hefur algerlega látið undir höfuð leggjast að sinna að einu eða neinu leyti þeim kvörtunum um mjög almennt atvinnuleysi í þessum landshlutum, sé ég ekki nein önnur ráð en að koma fram með nokkrar till. til úrbóta við þessa umr. málsins. Eftir að þetta mál kom til umr., hafa borizt hingað skýrslur um atvinnuleysisskráningar, m.a. frá Siglufirði, Ísafirði og Bíldudal, sem sýna, að geigvænlegt atvinnuleysi er á þessum stöðum, og enn fremur að þeir verkamenn, sem hafa látið skrá sig, sem þó er aðeins lítill hluti af þeim, sem eru atvinnulausir, hafa haft mjög rýra atvinnu í sumar, og þeim fer stöðugt fjölgandi, sem leita aðstoðar hjá sveitinni, þótt þeim sé það mjög óljúft. Ég hef því freistað þess ásamt hv. 8. landsk. þm. (ErlÞ) að koma hér fram með brtt. við frv. það, sem hér liggur fyrir, ef vera mætti, að þær fengju þær undirtektir, sem ummæli ýmissa stjórnarliða í Ed. gáfu ástæðu til að ætla, og að þær verði því samþ. Þær brtt., sem fluttar voru við frv. í Ed., voru bornar fram af hv. 6. landsk. (HV) og hv. 4. þm. Reykv. (HG) og beindust aðallega að því að heimila ríkisstj. að verja fé til aðstoðar vélbátaútgerðinni á Vestfjörðum og til atvinnuaukningar þar, en við munum flytja brtt. í nokkuð annarri mynd hér í d., og vil ég leyfa mér að lesa þær upp, með leyfi hæstv. forseta: „1. Við 1. gr. bætist ný málsgr., svo hljóðandi: Jafnframt verði ríkisstjórninni, að undangenginni skjótri rannsókn, heimilað að verja allt að 11/2 milljón króna til atvinnuaukningar og til aðstoðar við vélbátaútgerðina á Vesturlandi og Norðurlandi og til að afstýra neyðarástandi í þessum landshlutum vegna langvarandi aflabrests og atvinnuleysis. 2. Við fyrirsögn frv. bætist: og til atvinnuaukningar verkamanna og sjómanna á Vestur- og Norðurlandi.“ Þar sem dagskrá þessa fundar var ekki útbýtt til þm. fyrr en í dag, höfum við ekki haft tækifæri til að láta þessar brtt. koma fram áður eða láta þær fara í prentun, en ég mun að lokinni ræðu minni leggja þær inn til hæstv. forseta. Ég hef heyrt því haldið fram, að þessar umkvartanir um atvinnuleysi á Norður- og Vesturlandi væru eins konar tilbúin starfsemi Alþflmanna, og m.a. var það sagt hér í byrjun þings, þegar þessar atvinnutill. voru lagðar fram, að Alþfl. væri í eins konar kapphlaupi um að auglýsa vandræði, sem ekki væri neinn fótur fyrir. Atvinnuleysisskráningarnar sýna, að þessi ummæli eru ekki á rökum reist, og þær áskoranir, sem Alþ. hafa borizt um að samþ. þær till., sem bornar hafa verið fram í þessu skyni, benda einnig í sömu átt. Bæjarstjórnin á Siglufirði, sem hefur einn af flokksbræðrum hæstv. forsrh. fyrir bæjarstjóra og er að litlu leyti skipuð Alþflmönnum, hefur sent áskorun um að láta rannsaka atvinnuástandið. Bæjarstjórn Ísafjarðarkaupstaðar, en meiri hluta hennar skipa andstæðingar Alþfl., hefur samþ. sams konar áskorun og auk þess sérstaka áskorun um það, að Alþ. samþ. að leggja fram sérstakt fjármagn til atvinnuaukningar á Vestfjörðum. Alþýðusamband Íslands - og stjórn þess er skipuð fulltrúum þriggja lýðræðisflokkanna - hefur sent mjög eindregna áskorun til Alþ. um sama efni. Og ég skil ekki, hvaða sannanir ríkisstj. telur sig þurfa um, að atvinnuleysi sé í landinu, ef ekki nægja þær upplýsingar, sem þegar eru komnar og ég hef að nokkru getið, ásamt þeirri vitneskju, sem hver einasti hv. þm., sem vill sjá það, sem gerist í landinu, hlýtur að sjá, sem er vaxandi aflabrestur á Norður- og Vesturlandi, með því atvinnuleysi, sem slíkt ástand hlýtur að leiða yfir fólkið, sem á lífsafkomu sína undir því, að afli fáist úr sjó. Ég gat þess áðan, að það hefði verið hægt að hafa nokkra von um, að till. í þessu efni fengju nokkra áheyrn hjá hæstv. ríkisstj., í sambandi við ummæli, sem menn úr stjórnarflokkunum hefðu látið falla. Og í sambandi við þetta mál m.a. sagði hæstv. landbrh. á þessa leið: Það er verið að tala hér um hallæri á Vestfjörðum, sem er sjálfsagt ekki að ástæðulausu. Það er mál, sem snertir okkur alla, og sérstaklega þá, sem eru fulltrúar fyrir þessi svæði. - Hæstv. landbrh. vildi láta athuga þetta mál, en vildi aðeins ekki láta fara neina athugun fram á því í sambandi við þetta frv. Hv. form. fjvn., þm. Barð., lýsti yfir, að hann væri reiðubúinn til að stuðla að því, að rannsókn færi fram á málinu. - Eins og ég sagði áðan, þá líður nú svo hver vikan af annarri, að ekkert er gert í því að hálfu hæstv. ríkisstj. að rannsaka málið. Mér er að vísu kunnugt um, að hæstv. ríkisstj. hefur svarað tilmælum Landssambands ísl. útvegsmanna um að skipa nefnd frá ríkisstj. og Alþ. til þess að athuga vandræði vélbátaútvegsins, þ.e. skipa til þess svo nefnda fiskábyrgðarnefnd, sem í sitja þrír ágætir sjálfstæðismenn. Þessi svo nefnda fiskábyrgðarnefnd mun hafa byrjað samtöl við L.Í.Ú. í vikunni sem leið, en þeim samtölum er mjög skammt á veg komið. Þau miða að því að leysa heildarvandræði vélbátaflotans. En bæði er, að seint er um þetta hafizt handa, og eins er það, að lítil von er um, að árangur náist skjótt. En sá munur er á atvinnuháttum á Vesturlandi og Norðurlandi, að haustvertíð stendur þar gjarnan yfir til áramóta. Á Norðurlandi munu mjög fáir bátar stunda sjó, og á Vesturlandi hafa örfáir bátar reynt að stunda sjóinn nú á haustvertíðinni, en margir þeirra orðið að hætta við það aftur vegna aflabrests. Þó að þess vegna einhvern tíma, seint og um síðir, verði fundin einhver leið til þess að koma bátaflotanum af stað hér við Faxaflóa, þá tapast nær algerlega haustvertíðin og þeir atvinnumöguleikar, sem sú vertíð annars hefur gefið á Norður- og Vesturlandi, við aðgerðaleysi hæstv. ríkisstj. í þessum málum. Ég lýsi hryggð minni yfir því, að þessum alvarlegu málum skuli hafa verið tekið af slíku tómlæti af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Fólkið í verstöðvunum vill gjarnan fá að vinna, en hefur ekkert að vinna. Það er ekki hægt að brigzla fólkinu um það, að það vilji ekki bjarga sér, fyrir leti og ómennsku eða eitthvað slíkt. Það er fyrir aðstæður, sem fólkinu er algerlega um megn að ráða við og ekki sjálfrátt, sem það þjáist af því atvinnuleysi, sem nú herjar þorpin á Vestur- og Norðurlandi. Ég hef látið í ljós við fyrri umr. þessa máls, að mér þætti þetta tómlæti hæstv. ríkisstj. í þessu máli því óskiljanlegra og því óafsakanlegra sem vel og drengilega var af ríkisstj. brugðizt við vegna vandræða bænda á Norður- og Austurlandi. Ég benti þá á það, að það mundi verða nokkuð erfitt fyrir verkamenn og sjómenn, sem koma allslausir úr atvinnuleysi heima fyrir og skortir fé bæði til þess að kaupa klæði og mat handa sínum fjölskyldum, að fá þessi svör. Ég veit ekki, hvað hæstv. ríkisstj. hugsar fyrir sér í þessu efni. En ég vara við því alvarlega og enn einu sinni, að hæstv. ríkisstj. haldi áfram að sýna slíkt tómlæti í þessum málum sem hún hefur sýnt. Og ég skora á hæstv. ríkisstj. að taka þetta mál upp til alvarlegrar athugunar og afgreiðslu í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir. Bak við þessa áskorun mína stendur fjöldi sjómanna og verkamanna á Norðurlandi og Vesturlandi, sem eiga varla málungi matar.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. er nú ekki hér viðstaddur. En ég teldi nú rétt, að ef miklar umr. eiga að fara hér fram um þetta frv. nú við 2. umr. málsins, þá væri stillt svo til, að hæstv. landbrh. gæti verið hér viðstaddur umr. - En ég vil þó segja hér nokkur orð, og þá m.a. af því, að hv. þm. Ísaf. hefur dregið hér inn í umr. um þetta frv. þáltill. sem liggur fyrir í Sþ. og sjálfsagt kemur til umr. nú eftir einn dag, í sambandi við þá brtt., sem hv. þm. flytur hér. - En ég vildi óska þess við hæstv. forseta að öðru leyti, að umr. verði nú frestað, svo að hæstv. landbrh. gæti verið við umr. Það er rétt, sem hv. þm. Ísaf. segir, að sú till. til þál., sem hann vitnaði í, er búin að liggja lengi fyrir þinginu, eða frá því snemma á þinginu. Ég vil minna á það, að þegar þessi þáltill. kom fyrst fyrir, þá stóð togaraverkfallið enn þá yfir. M.a. voru bundnir togarar þá á stöðum eins og Ísafirði, þar sem svona var ástatt um atvinnu eins og lýst hefur verið. Og ég skal segja það mjög ákveðið, að meðan slík vinnutæki voru bundin við hafnargarðinn, eins og þá var, sá ég ekki ástæðu til að hefjast sérstaklega handa um athugun á því, sem hv. þm. minntist á. Ég lít svo á, að meðan stórvirkustu og beztu atvinnutækin, sem þjóðin hefur yfir að ráða og sparifé þjóðarinnar hefur fyrst og fremst verið varið til að kaupa, liggja bundin og ónotuð af þeim ástæðum, sem hér er um að ræða, þá sé ekki hægt að búast við, að hafizt sé sérstaklega handa um athugun á atvinnuleysi. Ég tek þetta hér fram af því, að lausn togaraverkfallsins hefur áreiðanlega haft mikið að segja í sambandi við þetta mál. Ég hef nokkuð látið athuga þessa hluti og fengið þær upplýsingar, að mjög mikið hafi breytzt atvinnuástandið á Ísafirði og í næstu þorpum, svo sem Bolungavík og Súðavík, vegna þess að þar hefur nú verið unnið að flökun í hraðfrystihúsunum, sem þarna eru. Þetta hef ég eftir ábyrgum aðilum á þessum stöðum. Ég hygg því, að það sé dálítið hæpið fyrir hv. þm. Ísaf. að halda því fram, að atvinnuástandið fari alltaf síversnandi. Mér dettur ekki í hug, að erfiðleika hafi ekki verið þarna um að ræða. En þetta hygg ég að sé rétt, sem ég tók fram um það, að úr hafi rætzt. Oddvitinn í Flateyrarhreppi hefur tjáð, að mikil breyting hafi orðið nú á atvinnulífinu þarna vestra vegna þess, að skip hafa lagt upp í hraðfrystihúsin í þorpum þarna, sem talin hafa verið, áður en togaraverkfallið leystist, mjög illa sett atvinnulega séð, og skal ég ekki mótmæla, að svo hafi verið. En mikil breyting til bóta hefur orðið á atvinnu á Vestfjörðum einmitt eftir að þáltill. var borin fram í vetur. Þetta hefur haft nokkur áhrif á afstöðu mína sem félmrh. í þessu máli og afstöðu ríkisstj. í heild. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Ísaf. nefndi, að hæstv. atvmrh. hefur falið fiskábyrgðarnefnd að athuga og gera till. um smábátaútveginn. Og það er greinilegt, að það mál fléttast inn í atvinnuástandið á þessum stöðum. Og ríkisstj. var sammála um það, að sameiginleg athugun færi fram á því máli í heild og hinu, sem sú till. tók til, sem hv. þm. Ísaf. nefndi áðan. Þetta vil ég líka leyfa mér að taka fram á þessu stigi málsins. Ég vil því vísa á bug þeim svigurmælum, sem hv. þm. Ísaf. hafði um óafsakanlegt tómlæti ríkisstj., og fleiri slíkum ummælum í þessu sambandi. Þessi mál er verið að athuga. Og a.m.k. viðkomandi ýmsum stöðum er það óhrekjanlegt, að atvinnuástandið hefur batnað á síðustu vikum, en ekki versnað, á þessum svæðum, sem hv. þm. Ísaf. gerði sérstaklega að umtalsefni, þó að ég viti vel, að það muni vera alvarlegt á ýmsum stöðum og svo alvarlegt, að það þurfi einhverjar sérstakar ráðstafanir að gera af þeim ástæðum. En ég held, að það bæti ekkert úr að uppmála ástandið svartara en það raunverulega er. - Hv. þm. Ísaf. vitnaði hér í atvinnuleysisskráningu frá nokkrum stöðum, en vildi vera láta, að sú atvinnuleysisskráning sýndi ekki atvinnuleysið eins og það væri heldur væri það í raun og veru miklu meira. Ég veit ekki, hvað þessi hv. þm. hefur fyrir sér í þessu efni. Mér þykir mjög einkennilegt, ef ekki koma fram víð atvinnuleysisskráningar þeir vinnufærir menn yfirleitt allir, sem eru atvinnulausir í raun og veru, þegar slík skráning fer fram. Ég bjóst nú ekki við, þegar ég leit á dagskrána, að á þessum fundi mundi verða farið að ræða um þetta mál, en hafði hins vegar gert ráð fyrir, að þegar þáltill. sú, sem hv. þm. Ísaf. minntist á og sennilega verður til umr. á miðvikudaginn kemur, verður til meðferðar, þá mundi ég gefa upplýsingar um atvinnuástandið á þeim stöðum, þar sem það hefur verið talið allra verst nú og hv. þm. Ísaf. minntist sérstaklega á hér áðan, og get ég að svo stöddu ekki frekar komið inn á það en með þeim fáu orðum, sem ég sagði um það áðan. Ég skal ekki hér verulega fara að ræða um, hvort heppilegra sé að tengja við frv., sem nú liggur hér fyrir, þá brtt., sem hv. þm. leggur til, og tel sjálfsagt, að hæstv. landbrh., sem að þessu, sem frv. þetta er um, stóð f.h. ríkisstj. á sínum tíma, hafi um það að segja. En ég tel alveg óeðlilegt, að þetta tvennt sé tengt saman í einu þingmáli. Mér finnst miklu eðlilegra, að hv. þm. Ísaf. og þeir, sem hafa svipað sjónarmið og hann í þessu efni, leggi fram sérstakt frv. með kröfum um það, sem þeir telja nauðsynlegt í þessu efni, en það sé ekki verið að tengja það mál, sem hv. þm. Ísaf. gerði að umtalsefni, við annað og í raun og veru óskylt mál, eins og hér er lagt til, að gert verði. - Ég mun á þessu stigi málsins láta þessi fáu orð nægja, en endurtek, að þessi mál eru í athugun hjá ríkisstj. Og vitanlega verður hægt að segja eitthvað um þessi efni áður en langt líður hér frá.



Herra forseti. Þegar frv. nálega samhljóða þessu, sem hér liggur fyrir á þskj. 184, lá fyrir þinginu í fyrra, þá benti ég á m. a., að mál þetta væri allvíðtækt og þyrfti athugunar við. Síðan hafa verið gerðar á frv. nokkrar orðalagsbreytingar, og eru þær að mínum dómi til bóta, því að þær gera ákvæði þess skýrari en þau voru í fyrra. Engu að síður finnst mér þó ástæða til, að landbn., sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar, athugaði enn betur orðalag á ákvæðum þess, og þá einkum 1. gr., þar sem skilgreint er, hvað skuli teljast ítök. Vil ég leyfa mér að vænta þess, að mér gefist kostur á að ræða við hv. n., annaðhvort í heild eða einstaka nefndarmenn, til þess að skýra betur, hvað mér er í huga.



Þar sem efni greinarinnar samrýmist ekki þeirri vinnutilhögun, sem í sumum greinum er viðhöfð og talin nauðsynleg, en tryggir verkamönnum hins vegar ekki meiri hvíldartíma í sólarhring í heild en ella mundi vera, sé ég ekki ástæðu til að fylgja þessu ákvæði og segi nei. Brtt. 141,8 (ný 32. gr.) samþ. með 20 shlj. atkv. 33. gr. samþ. með 15:7 atkv. Brtt. 153,13 samþ. með 15:11 atkv. 34. gr., svo breytt, samþ. með 20 shlj. atkv. 35. gr. samþ. með 21 shlj. atkv. Brtt. 153,14 samþ. með 17:10 atkv. 36. gr., svo breytt, samþ. með 23 shlj. atkv. Brtt. 153,15 samþ. með 15:9 atkv. 37. gr., svo breytt, samþ. með 23 shlj. atkv. Brtt. 153,16 samþ. með 16:10 atkv. 38. gr., svo breytt, samþ. með 21 shlj. atkv. Brtt. 153,17 samþ. með 14:10 atkv. 39. gr., svo breytt, samþ. með 22 shlj. atkv. 40.–41. gr. samþ. með 19 shlj. atkv. Brtt. 153,18 samþ. með 14:10 atkv. 42. gr., svo breytt, samþ. með 22 shlj. atkv. Brtt. 153,19 samþ. með 14:10 atkv. 43. gr., svo breytt, samþ. með 19 shlj. atkv. Brtt. 153,20 samþ. með 15:10 atkv. 44. gr., svo breytt, samþ. með 21 shlj. atkv. Brtt. 153,21 samþ. með 15:9 atkv. 45. gr., svo breytt, samþ. með 21 shlj. atkv. 46. gr. samþ. með 20 shlj. atkv. Brtt. 141,9 (ný gr., verður 47. gr.) samþ. með 19 shlj. atkv. - 153,22 (VII. kafli, 47.–48. gr., falli burt) samþ. með 16:11 atkv. - 153,23.a–b samþ. án atkvgr. 49.–53. gr. (verða 48.–52. gr.) samþ. með 22 shlj. atkv. Fyrirsögn frv. og fyrirsagnir kafla þess samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 23 shlj. atkv.



Herra forseti. Hinn 26. f. m. var útbýtt hér í hv. d. frv. til l. um eyðingu refa og minka. Ég ætla, að ég muni það rétt, að næsta dag hafi því verið vísað til hv. landbn. Síðan hefur ekki bólað á því, að þetta mál kæmi til meðferðar hér í d. Ég veit ekki, hvað afgreiðslu þess líður hjá n., en ég vil biðja hæstv. forseta um að hlutast til um, að þetta mál komi fljótlega til meðferðar hér í d., og ég hygg, að það sé orðið það kunnugt hér, að n. ætti að vera auðvelt að afgreiða það frá sér í einhverri mynd.

Forseti (SB) : Ég mun verða við óskum hv. 1. þm. Árn. um það að hafa samband við n. um afgreiðslu málsins.