Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra annars vegar um kostnað við sölu Landsbanka Íslands og hins vegar um kostnað vegna samninganefndar Íslands við gerð nýjustu Icesave-samninganna sem greidd voru atkvæði um um helgina. Þetta eru spurningar sem beinast í raun að sama málinu, þ.e. að upphafi þess og þeirri stöðu sem við erum í í dag með það mál. Annars vegar er um að ræða stjórnarstefnu sem var verið að knýja fram í upphafi við svokallaða sölu á Landsbanka Íslands á sínum tíma, en í stefnuyfirlýsingu þeirrar ríkisstjórnar sem tók þá ákvörðun, ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks frá árinu 1995, kemur fram að eitt af meginmarkmiðum ríkisstjórnarinnar sé að leggja fram áætlun á sviði einkavæðingar sem unnið verði að á kjörtímabilinu. Áhersla verði lögð á að breyta rekstrarformi ríkisviðskiptabanka og fjárfestingarlánasjóða. Það eigi einnig við um fyrirtæki og stofnanir í eigu ríkisins sem eru í samkeppni við einkaaðila. Unnið verði að sölu á ríkisfyrirtækjum á kjörtímabilinu í samræmi við ákvarðanir Alþingis. Stuttu síðar hélt þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, ræðu á ársfundi Seðlabanka Íslands og sagði m.a. af því tilefni, með leyfi forseta: „Á undanförnum árum hefur efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar endurspeglað þá sannfæringu að frelsi í efnahagsmálum hljóti að vera grundvöllur efnahagslegrar velmegunar og forsenda þess að blómlegt og margbreytilegt mannlíf fái að dafna á Íslandi. Það er í anda þessarar stefnu sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir því að ráðist verði í að einkavæða viðskiptabankana. Öflugt og vel rekið bankakerfi er undirstaða alls atvinnulífs á Íslandi og útrás íslensku bankanna á erlenda markaði er ánægjulegur vitnisburður um þann kraft sem leystur hefur verið úr læðingi við það að færa bankana úr ríkiseigu í hendur einkaframtaksins …“ Þeir forsætisráðherrar sem á eftir honum komu ítrekuðu þessa stefnu, þessa stjórnarstefnu, sem grunnurinn var lagður að í ríkisstjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks árið 1995 og fylgt vel eftir allt til lokadags. Markmiðin þrjú voru sem sagt að einkavæða bankana, að draga úr skrifræði og eftirliti og í þriðja lagi að gera Ísland að miðstöð fjármálaumsvifa í heiminum, eins og villtustu draumar þáverandi forsætisráðherra, Halldórs Ásgrímssonar, snerust um. Hinn endinn á málinu, sem snýr að spurningunni um kostnaðinn við að leysa þetta mál, þ.e. þá Icesave-samninga sem við fjölluðum um um helgina, er í raun af sama meiði en þó er sá munur á að í fyrra tilfellinu var verið að kosta stjórnarstefnu, koma í framkvæmd stefnu ríkisstjórnarinnar á þeim tíma, en á þeim enda sem við stöndum á í dag er verið að kosta afleiðingar þeirrar stefnu.

Forseti. Því er til að svara varðandi fyrri spurninguna um kostnað vegna sölu á Landsbanka Íslands að samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar nam beinn kostnaður af sölu Landsbankans árið 2003 rétt rúmum 204 millj. kr. á verðlagi þess árs. Framreiknað miðað við vísitölu neysluverðs fyrir febrúar 2011 nemur sá kostnaður nálægt 334 millj. kr. Beinn kostnaður við söluna nam sem sagt um 1,1% af söluandvirðinu. Töluverður kostnaður var bundinn við leit að erlendum kjölfestufjárfestum, eins og það var kallað, 2001, undirbúning og sölu til kjölfestufjárfestis 2002 og þóknun til Landsbanka Íslands sjálfs fyrir sölu á 20% eignarhlut ríkisins 2002. Landsbanki Íslands fékk greiddar tæpar 130 millj. kr. sem söluþóknun og fyrir undirbúning sölunnar, HSBC- bankinn fékk greiddar rúmar 40 millj. kr. fyrir ráðgjöf, Rowen May lögfræðistofan fékk tæpar 12 millj. kr. fyrir lögfræðiaðstoð, KPMG tæpar 7 millj. kr. fyrir fjárhagslegt mat á bankanum og aðrir fengu minna. Hér er aðeins talinn upp sá kostnaður sem gjaldfærður var á ríkissjóð en töluverður kostnaður var einnig færður á Landsbankann sjálfan og beinn og óbeinn kostnaður vegna starfa ýmissa stjórnenda og sérfræðinga bankans varð þó nokkur. Það er því alls ekki allt talið til þó að sundurliðaðar séu þessar 334 milljónir sem þetta hefur kostað á núvirði í bókhaldi ríkisins. Varðandi kostnað við störf þeirrar samninganefndar sem vann að gerð nýjustu Icesave-samninga, þ.e. kostnað sem fellur þá á tímann frá janúar 2010 og fram undir lok þess árs, er því til að svara að kostnaður sem við tengjum við störf núverandi samninganefndar um Icesave nam 369,2 millj. kr. samkvæmt fjárhagsbókhaldi ríkisins í lok febrúar á þessu ári. Kostnaðurinn sundurliðast á þann veg að greiðslur til fulltrúa samninganefndarinnar, þ.e. til lögfræðistofa sem samninganefndarmenn koma úr, nam 132,5 millj. kr., erlend aðkeypt sérfræðiþjónusta nam 233,6 millj. kr. og innlend sérfræðiráðgjöf, kynningarmál, prentkostnaður, þýðingar, ferðakostnaður o.fl. nam um 3,1 millj. kr. Þar gildir hið sama og í fyrra svarinu að ýmiss kostnaður annarra aðila er þar ótalinn, til að mynda umtalsverður kostnaður Alþingis vegna aðkeyptrar sérfræðiþjónustu og er þar einn reikningur frægari öðrum, launakostnaður sem borinn er af ráðuneytum og stofnunum og ýmiss annar óbeinn kostnaður. Varðandi nánari sundurliðun á hinum stóru tölum má upplýsa að sundurliðun á kostnaði sem tengist samninganefndinni beint er í grófum dráttum eftirfarandi að til lögfræðistofunnar Cleary Gottlieb Steen & Hamilton, ef ég man rétt, þ.e. lögfræðifyrirtækis Lees Buchheits, formanns samninganefndarinnar, hafa verið greiddar 86.349.586 kr. Það er heildarþóknun til lögfræðistofunnar og er þar meðtalinn allur útlagður kostnaður, laun annarra starfsmanna en formanns samninganefndarinnar, ferðakostnaður og virðisaukaskattur væntanlega meðtalinn. Til Don Johnsons ráðgjafa, fyrrverandi aðalframkvæmdastjóra OECD, hafa verið greiddar 16,8 millj. kr., til lögmannsstofunnar Juris, sem er lögmannsstofa Lárusar Blöndals, hafa verið greiddar 18,1 millj. kr. Gildir þar hið sama að það er að meðtöldum öllum útlögðum kostnaði, ferðakostnaði, aðstoð sem hann hefur notið á stofu sinni að meðtöldum virðisaukaskatti. Til lögmannsstofunnar Landslaga, sem er lögmannsstofa Jóhannesar Karls Sveinssonar, hafa með sama hætti verið greiddar 11,2 millj. kr. Rétt er að fram komi að þeir Guðmundur Árnason og Einar Gunnarsson hafa ekki fengið greitt fyrir störf sín í samninganefnd enda ráðuneytisstjórar tveggja ráðuneyta. Sundurliðun á hinni erlendu sérfræðiráðgjöf er þannig að til lögmannsstofunnar Ashurst hafa vegna lögfræðikostnaðar verið greiddar 52 millj. kr., til Hawkpoint Partners er sérfræðiráðgjöf á árinu 2010 upp á 143 millj. kr. og til Hawkpoint Partners Ltd. er sérfræðiráðgjöf upp á 38 millj. kr. Sundurliðun á innlenda kostnaðinum upp á rúmar 3 milljónir sýnir eins og áður sagði að þar er fyrst og fremst um að ræða prentkostnað, þýðingarkostnað, sérfræðiaðstoð við útreikninga, útlagðan ferðakostnað, útlagðan fundarkostnað, útlagðan gistikostnað og ýmislegt smávægilegt. Það má svo upplýsa í framhjáhlaupi, þó að ekki sé sérstaklega um það spurt, að kostnaður vegna fyrri samninganefndar um Icesave nam 77,5 millj. kr. og vógu þar langþyngst greiðslur til erlendra lögfræði- og ráðgjafarfyrirtækja.

Virðulegi forseti. Þetta er áhugaverð upptalning á tölum. Það var líka áhugavert að fylgjast með því með hvaða hætti þessi fyrirspurn kom hér fram og hvernig hún var síðan notuð, að því er virðist, til að hylma yfir upplýsingar í aðdraganda Icesave-kosninganna. Mig langaði að koma einni athugasemd á framfæri vegna þess, svo ég noti orðfæri hv. þingmanns, að samkvæmt villtustu hugmyndum núverandi ríkisstjórnar, hæstv. forsætisráðherra og ekki síst hæstv. fjármálaráðherra átti hér allt að vera uppi á borðum og mikið gagnsæi að ríkja. Hvernig rökstyður hæstv. ráðherra að þessar upplýsingar hafi ekki legið á borðinu miklu fyrr? Og hvar er gagnsæið? Af hverju þurfti þessu að vera haldið leyndu fram yfir Icesave-kosninguna? Og hvernig tengjast spurningar eitt og tvö? Ég hélt satt best að segja að kostnaður við sölu Landsbankans þegar talað er um Icesave í sömu andrá 

Frú forseti. Hér ræðum við fyrirspurn hv. þm. Björns Vals Gíslasonar til hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar sem báðir eru í Vinstri grænum. Þeir seilast sjö ár aftur í tímann til að láta fólk gleyma því sem er að gerast í dag. Þjóðin felldi á laugardag síðasta samkomulagið sem þessir háu herrar gerðu við Breta og Hollendinga. Þau samkomulög fóru síbatnandi en það fyrsta var þannig að vextirnir einir voru um 100 milljónir á dag og studdi hv. þm. Björn Valur Gíslason það af heilum hug. Þessir háu herrar láta íslenska launþega, íslenska skattgreiðendur, borga erlendum fjármagnseigendum tap þeirra. Þannig lítur það út. Þeir láta íslenskt verkafólk borga fyrir fjármagn úti í heimi. Maður spyr sig: Hvers lags ríkisstjórn er þetta? Er þetta vinstri stjórn?

Hæstv. forseti. Það er margt sérkennilegt í sambandi við aðdraganda þessa máls og hvernig það ber að hér í þinginu. Ég ætla ekki að hafa sérstök orð um það en forvitnilegt væri hins vegar ef hæstv. fjármálaráðherra gæti upplýst hvort hann hafi svarað umboðsmanni Alþingis fyrir helgi og með hvaða rökum hann hafi gert það vegna þeirra athugasemda sem umboðsmaður gerði við þann drátt sem hafði orðið á svörum frá hæstv. fjármálaráðherra til fjölmiðla, af sama toga og hér er greint. Ég vil líka spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann muni gefa fjölmiðlum sundurliðaðar upplýsingar í samræmi við það sem þeir hafa spurt um í þessu sambandi. Verður hugsanlega um að ræða ítarlegri sundurgreiningu en hér var reifuð? Að lokum vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra 

Forseti. Þetta eru athyglisverðar upplýsingar þykir mér. Samtals hefur kostnaður, ef ég hef tekið rétt eftir, vegna ráðgjafar og undirbúnings við svokallaða sölu á Landsbanka Íslands numið 334 millj. kr., framreiknað til dagsins í dag, um 1,1% af söluandvirði bankans sem reyndar fékkst aldrei að fullu greitt, ef ég man rétt. Þetta var kostnaðurinn sem þáverandi ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks var tilbúin til að leggja í til að ná stjórnarstefnu sinni fram og sá ekkert eftir því. Á hinn bóginn, það sem er í dag og er þá ekki allt upp talið, erum við að tala um kostnað við að leysa þann vanda sem af þeirri stjórnarstefnu hlaust upp á um 800 millj. kr. Í svari fjármálaráðherra kemur annars vegar fram hvað kostaði að einkavæða bankann og hins vegar hvað kostaði að gera þessa tvo samninga. Það er sömuleiðis athyglisvert, virðulegur forseti, að þessir tveir sömu flokkar, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, gerðu  Að halda því síðan fram að þessi mál séu ekki tengd þegar hið síðara hefur nánast lekið út úr görnunum á fyrra máli, gengur ekki. Þetta er mál af sama meiði, þarna er upphaf þess og það sem hefði átt að vera endir þess en það er ekki enn séð fyrir endann á því. Þar af leiðandi er ekki enn fyrirséð hvaða kostnaður mun hljótast af þessu máli  
            

Frú forseti. Meðferð þessarar fyrirspurnar hefur verið með algerlega hefðbundnum hætti og reyndar veitti ég nú í grófum dráttum þessar upplýsingar í svari við óundirbúinni fyrirspurn í síðustu viku fyrir kosninguna til hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Rétt er að leggja áherslu á, og það kom reyndar fram áðan, að fullt samkomulag var um það milli forustumanna stjórnmálaflokkanna þegar samninganefndin var skipuð hvernig í hana var valið og að í henni yrði þekktur erlendur og reyndur samningalögfræðingur, Lee Buchheit, og vissulega kostar slík þjónusta mikið, sem og fulltrúi stjórnarandstöðunnar. Það var sömuleiðis samkomulag um að spara ekki til í bestu fáanlegu ráðgjöf, lögfræðilegri og efnahagslegri. Það má öllum vera ljóst að aðkeypt vinna reyndra erlendra lögfræði- og ráðgjafarfyrirtækja er mjög dýr og við eigum kannski ekki að venjast slíkum fjárhæðum í íslenskum veruleika. Alþingi þekkir þetta sjálft. Það ákvað að kaupa vinnu lögfræðistofunnar Mishcon de Reya nokkrum dögum fyrir jól. 2010. Ef ég man rétt var reikningurinn upp á 24 millj. kr. Varðandi svar til umboðsmanns Alþingis hefur það þegar verið veitt og úrskurðarnefnd um upplýsingamál hefur einnig verið svarað og viðkomandi fjölmiðlum. Ekki náðist að vísu að svara fyrir lokun á föstudag þannig að slíkt svar fór í dag. Í kjölfarið verða fjölmiðlar eftir atvikum upplýstir ítarlegar eftir því sem spurningar þeirra gáfu tilefni til. Rétt er þó að undirstrika að fjölmargir úrskurðir liggja fyrir um að ríkisbókhaldið sé utan gildissviðs upplýsingalaga. Samtímagögn í ríkisbókhaldi eru ekki opin fyrir upplýsingalögum. Allt öðru gegnir um stjórnarskrárvarinn rétt þingmanna samkvæmt 54. gr. stjórnarskrárinnar og algerlega í samræmi við það var undirbúið svar við fyrirspurn alþingismanns eftir að hún kom fram á þingi og viðkomandi fjölmiðlum gert ljóst að þeirri fyrirspurn yrði fyrst svarað á Alþingi. Allra síðast vil ég segja, frú forseti, að þessar tölur eru auðvitað smáaurar borið saman við heildarkostnaðinn 

Virðulegi forseti. Ég kem hérna upp með fyrirspurn sem kviknaði í sjálfu sér í aðdraganda fjárlagagerðar vegna ársins 2011. Þá kom í ljós að ekki voru ætlaðir miklir fjármunir til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins. Mig langar aðeins að vitna í ársskýrslu Framleiðnisjóðs. Í inngangi stendur, með leyfi forseta: „Framleiðnisjóður landbúnaðarins starfar samkvæmt lögum nr. 89/1966, með síðari breytingum.“ Þetta er sem sagt ekki alveg nýtt fyrirbrigði. Eins eru tekjur Framleiðnisjóðs eins og fram kemur hér í skýrslunni „starfsfé í samræmi við samning sem landbúnaðarráðherra og fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, og Bændasamtök Íslands gera samkvæmt búnaðarlögum, nr. 70/1998. Aðrar tekjur Framleiðnisjóðs eru vaxta- og umsýslutekjur“. Það er því alveg ljóst að hér er verkefni sem ríkisvaldið kemur að með beinum hætti, bæði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og eins fjármálaráðherra. Það er merkilegt að á þessu ári eru ætlaðar 15 milljónir til sjóðsins sem hefur fengið 160, 170, 180 milljónir úr að spila á liðnum árum og svo á sjóðurinn að ganga á eigið fé. Komið hefur fram að á næsta ári eru hugmyndir um að sjóðurinn fái 25 milljónir og eigi jafnframt að ganga á eigið fé sem þá muni klárast. Niðurskurðurinn á árinu 2011 er um 90% og í engu samræmi við það sem annars staðar hefur verið gert. Það hlýtur að vera nokkurt áhyggjuefni að menn skuli ganga svo djarft fram í sjóð sem fyrst og fremst er nýsköpunar- og þróunarsjóður fyrir atvinnugreinina. Ef maður skoðar aðeins í ársreikningum sjóðsins hafa á árunum 2009 og 2010 farið 60, 70, 80 milljónir til greina sem tengjast atvinnugreininni og rannsóknum og nýsköpun, ekki bara til bændanna sjálfra. Þar eru núna fyrirliggjandi margar umsóknir sem sýnir að menn eru hvergi að bugast í kreppunni, heldur vilja sækja fram í nýsköpun og þróunarstörfum. Aldrei hafa komið eins margar umsóknir frá bændum um jafnfjölbreytta atvinnusköpun víðs vegar um landið - og þá er sjóðurinn takmarkaður. Sjóðurinn hefur síðan valið að einskorða sig við úthlutanir til þeirra verkefna, en það þýðir að rannsóknar- og þróunarverkefni, m.a. á vegum Matíss, Landbúnaðarháskólans og annarra rannsóknargreina sem tengjast þessari atvinnugrein, fá ekki neitt. Það er dálítið öðruvísi en ríkisstjórnin  Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hver er framtíðarstefna 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir að koma með málefni Framleiðnisjóðs landbúnaðarins inn til þingsins. Eins og hv. þingmanni er kunnugt þurfti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið eins og önnur ráðuneyti að skera niður fjárframlög til ýmissa verkefna við afgreiðslu fjárlaga fyrir yfirstandandi ár, þar á meðal framlög sem tengjast landbúnaðarmálum. Við undirbúning fjárlaga fyrir árið 2011 þurfti að taka erfiðar ákvarðanir um hvar helst ætti að bera niður við það verkefni. Ég hafði ásamt fjármálaráðherra samráð við Bændasamtök Íslands og varð niðurstaðan sú að illskásti kosturinn væri að skera niður fjárframlög sem kæmu óbeint niður á framlögum til bænda, þ.e. greiðslur til Bændasamtaka Íslands vegna leiðbeiningarstarfsemi og fjármuni til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins. Hins vegar var því algjörlega svarað á móti að staðið yrði við búvörusamningana í fjárlögum. Framleiðnisjóður landbúnaðarins var stofnaður með lögum nr. 89/1966. Samkvæmt þeim var hlutverk sjóðsins að veita styrki og lán til framleiðsluaukningar og hagræðingar í landbúnaði. Við þá miklu breytingu sem varð í íslenskum landbúnaði með setningu búvörulaganna 1985 fékk sjóðurinn einnig það hlutverk að veita fé til atvinnuuppbyggingar og framleiðniaukningar í landbúnaði. Jókst þá vægi rannsókna- og þróunarverkefna í úthlutunum sjóðsins. Við setningu búnaðarlaganna 1998 var gert ráð fyrir fjármögnun Framleiðnisjóðs sem hluta af samningum ríkisins og Bændasamtaka Íslands um fjárframlög til landbúnaðarins, en einnig hafði Framleiðnisjóður tekjur af kjarnfóðurgjaldi. Ákvörðun um niðurskurð til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins var m.a. tekin með hliðsjón af því að sjóðurinn gæti haldið úti nokkurri starfsemi í tvö ár með því að ganga á eigið fé eins og kemur fram í bókun við búnaðarlagasamninginn. Þar er einnig bókað að samningsaðilar séu sammála um mikilvægi þess að landbúnaðurinn hafi þróunarsjóð líkt og aðrar atvinnugreinar og að leitað verði leiða til þess að treysta fjárhag sjóðsins og hvort hægt verði að tryggja honum fasta tekjustofna. Það er mat ráðherra að sjóðurinn hafi sannað gildi sitt og gegnt veigamiklu hlutverki fyrir atvinnuveginn í að efla nýsköpun í sveitum landsins jafnframt því að stuðla að virkri byggðastefnu og einnig til að styrkja og standa á bak við rannsóknar- og þróunarverkefni í landbúnaði. Ég mun þess vegna beita mér fyrir því að fjárframlög til þessara verkefna hækki á ný um leið og tækifæri gefst þegar fjárhagur ríkisins verður með betri hætti eins og við stefnum að sjálfsögðu að. Ég tel að þessi sjóður sé gríðarlega mikilvægur fyrir íslenskan landbúnað og þar með líka íslenska þjóð til þróunarstarfs þar. Í ljósi þessa og í samræmi við áðurnefnda bókun við búnaðarlagasamninginn hef ég ákveðið að setja á fót vinnuhóp sem hefur það verkefni að skoða stöðu Framleiðnisjóðs landbúnaðarins og möguleika á eflingu sjóðsins sem þróunarsjóðs landbúnaðarins. Ég mun gefa þessum hóp frekar skamman tíma til að koma með tillögur sínar en tek hér og afdráttarlaust og eindregið undir þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. þingmanni og fyrirspyrjanda að Framleiðnisjóður landbúnaðarins er einn þeirra sjóða og eitt þeirra tækja sem hefur kannski skilað hvað mestum árangri einmitt fyrir atvinnugreinina og komið þar að margháttaðri nýsköpun um allt land. Þessi ársskýrsla Framleiðnisjóðs landbúnaðarins fyrir árið 2010 rekur hvert einasta verkefni sem sett er hér mjög ítarlega og er í sjálfu sér mjög athyglisverð og góð lesning. Ég ítreka, frú forseti, að ég legg áherslu á að Framleiðnisjóður landbúnaðarins fái áfram öflugt og gott hlutverk og á ferðum mínum um landið, hvort sem er í landbúnaði eða sjávarútvegi, sé ég hversu miklu máli skiptir að þessar atvinnugreinar eigi sér sína eigin þróunar- og rannsóknarsjóði til að geta starfað beint með greinunum í samfélögum þeirra. Það er mín ætlan að þessi starfsemi og styrkur sjóðsins verði aukinn.

Virðulegi forseti. Það er öllum ljóst að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið þurfti að skera niður. Það kemur hins vegar nokkuð á óvart að það skuli hafa verið forgangsröðun hæstv. ráðherra að skera sérstaklega niður þennan eina rannsóknar-, vísinda- og þróunarsjóð sem landbúnaðurinn hefur til að dreifa. Maður hefði haldið að við þær aðstæður sem við búum við núna, þessar háskalegu aðstæður, hefði verið mjög mikilvægt fyrir okkur að hafa einmitt slíkan sjóð til reiðu fyrir landbúnaðinn til að sækja í til að geta brugðist við ýmsum þeim breytingum sem eru að verða í starfsumhverfi landbúnaðarins. Ég vek athygli á því að aðrir rannsóknar- og þróunarsjóðir á vegum ríkisins, eins og t.d. AVS og Rannís, hafa ekki fengið neitt nándar nærri slíka meðhöndlun sem Framleiðnisjóður fær hérna. Ég fagna út af fyrir sig yfirlýsingum hæstv. ráðherra um að hann vilji gjarnan að þessi sjóður starfi í framtíðinni. Hann hefur skipað sérstakan starfshóp í þessu skyni og því spyr ég hæstv. ráðherra: Má vænta þess við fjárlagagerð fyrir næsta ár að hæstv. ráðherra geri tillögu um að auka að nýju fjárveitingar til sjóðsins? Það er ljóst að hann gengur nú þegar á eigið fé. Hann getur ekki starfað svona 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir þá fyrirspurn sem hér er komin af stað. Þetta er mjög mikilvægt málefni og það er gríðarlega mikilvægt að fá staðfest frá hæstv. ráðherra að hann hyggist grípa í taumana áður en langt um líður og auka aftur það fé sem þessi mikilvægi sjóður hefur fengið. Eins og fram hefur komið hjá hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni og hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni er þessi sjóður gríðarlega mikilvægur fyrir alla nýsköpun og þróun og ekki síst fyrir þá bændur sem eru að þróa aðra starfsemi meðfram hefðbundnum búskap. Það hefur vissulega gengið mjög brösuglega að halda rekstri búa, stórra og smárra, í þeim farvegi sem nauðsynlegt er öllum fyrirtækjum. Hæstv. ráðherra lýsti því hér að hann hygðist beita sér fyrir því að auka fé í sjóðinn áður en langt um líður, þ.e. um leið og tækifæri gefst. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort við þurfum að hafa einhverjar áhyggjur af því að aðrir stjórnarflokkar 

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu. Eins þakka ég svör ráðherrans og þær yfirlýsingar sem hann gaf um að vilji hans stæði til þess að hækka á ný fjárframlög þegar tækifæri gefst, svo ég taki upp orðfæri hæstv. ráðherra. Það tel ég hins vegar ekki nándar nærri nóg og tek undir fyrirspurn hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar um það hvort það komi þá ekki fram í fjárlögum næsta árs. Ef haldið verður áfram eins og stefnt hefur í og einhverjar yfirlýsingar voru um í haust fyrir árið 2012 er starfseminni sjálfhætt á næsta ári. Ég get ekki tekið undir það með hæstv. ráðherra að það hafi verið eitthvert val fyrir hæstv. fjármálaráðherra og ráðherra landbúnaðarmála um hvar þeir gætu skorið niður. Þeir hafa ákveðið að standa við búvörusamningana. Það hefði a.m.k. verið sérkennilega að verki staðið að fara í samningaviðræður við bændur þar sem bændur komu fyrstir á vettvang og gerðu samninga um að taka á sig kreppuna með því að skerða búvörusamningana og menn síðan kæmu ári síðar og skæru þá niður einhliða frá ríkisvaldinu. Það væri mjög sérkennilegt. Það sem ég var að benda á er að sjóðurinn virðist geta með eigin fé og litlu fjárframlagi frá ríkinu haldið áfram að styðja þokkalega við þau verkefni sem bændur eru að fara fram með þrátt fyrir að nú hafi reyndar komið í ljós gríðarlegur áhugi sem beinist í margar áttir hjá bændum. Það er bæði Beint frá býli, ferðaþjónusta og ýmsir aðrir þættir sem menn eru að fara í. Ég bendi á að þessi sjóður er sá eini sem rannsóknartengdir aðilar geta sótt í. Það er mjög alvarlegt á þessum tímum að þar sé skorið niður sem er ekki í samræmi við þær yfirlýsingar sem menn hafa gefið ríkisstjórninni um að standa áfram vörð um mennta- og vísindasviðið 

Frú forseti. Sá veruleiki sem ríkissjóður, og þar með líka sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, stóð frammi fyrir var tiltekinn niðurskurður á fjárframlögum, bæði þessa árs og væntanlega einnig líka á næsta ári. Þá varð að samkomulagi að þessi leið yrði farin. Hún er alls ekki góð en staðreyndin er sú að sjóðurinn átti nokkurt eigið fé sem hægt er síðan að skipta á tvö ár. Með því að ráðstafa því getur hann haldið nokkrum þáttum grunnstarfsemi sinnar og styrkveitinga gangandi þessi tvö ár. Ég tel og segi það aftur að það er mjög mikilvægt að þessi sjóður landbúnaðarins verði styrktur og efldur. Það sýnir sig að þessar greinar eiga ekki möguleika á að sækja í aðra rannsóknar- og þróunarsjóði með sama hætti og þær hafa getað sótt í þennan sjóð. Hann hefur skilað miklum árangri í gegnum styrkveitingar sínar. Hér hefur verið nefnd ferðaþjónusta, Beint frá býli o.s.frv. Varðandi það að búvörusamningarnir verði haldnir voru þeir því miður skornir af ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar á sínum tíma. Í þessum slag er ég stoltur af því að hafa í sjálfu sér staðið vörð um búvörusamningana. 
             Hitt er svo að það er mín bjargfasta skoðun og ætlan 

Virðulegur forseti. Við fjöllum gjarnan úr þessu ræðupúlti um atvinnumál. Þar má ekki gleymast hlutur bænda, en hringinn í kringum landið er rekinn myndarlegur búskapur og reyndar er í mínu heimahéraði, Eyjafirði, að finna með búsældarlegri héruðum hér á landi. Auðvitað veltir maður fyrir sér af hverju bændum fækkar ört, ekki bara hér á landi, heldur og í nágrannalöndum okkar. Er þar hægt að nefna lönd eins og Finnland og Noreg og þó að þau ríki séu að því leyti ólík að Finnland er innan Evrópusambandsins og Noregur utan þess er engu að síður mikil fækkun bænda í báðum þessum löndum. Á árabilinu 2000–2009 hefur bændum fækkað um 21% í Finnlandi en á sama tíma hefur bændum fækkað um 19 af hundraði í Noregi. Þeim sem hér stendur í pontu leikur forvitni á að vita hvernig þessum málum er háttað hér á landi en eins og þeir vita sem aldir eru upp í landbúnaðarhéruðum í kringum landið er sótt að þessari grein með margvíslegum hætti og nýliðun hefur kannski ekki verið sem skyldi í greininni út af margvíslegum ástæðum. Menn velta mjög fyrir sér hver örlög íslensks landbúnaðar verða ef og þegar Íslendingar ganga í Evrópusambandið. Við höfum fyrirmyndir frá Finnlandi og Noregi í þessum efnum þar sem annað landið hefur gengið í Evrópusambandið og töluverð fækkun hefur orðið á bændum en í landinu sem hefur ekki gengið í Evrópusambandið eins og Noregur er álíka mikil fækkun bænda á sama árabili. Spurningin er hvort sama þróun er hér á landi og því langar mig að beina eftirfarandi spurningum til hæstv. landbúnaðarráðherra: 1. Hvað hefur orðið mikil fækkun í hópi bænda á Íslandi á árabilinu 2000–2010? 2. Hvar á landinu (eftir kjördæmum) hefur fækkunin orðið mest? 3. Í hvaða þremur greinum landbúnaðar hefur fækkunin orðið mest? 4. Hvað hefur afkoma bænda versnað/batnað mikið á tímabilinu? Ég vona að hæstv. ráðherra geti svarað þessum spurningum vel og ágætlega.

Frú forseti. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson beinir til mín spurningum um þróun í landbúnaði og þróun í búsetu og í bændastétt á árunum 2000–2010. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma með þessa umræðu hingað inn því að það skiptir okkur öll gríðarlega miklu máli að sjá hvað er að gerast hér á landi og hvernig við gætum þá brugðist við. Það er samt svo að ekki eru til ákveðnar tölur um fjölda bænda, m.a. þar sem hugtakið bóndi er misjafnlega skilgreint og mismunandi hvernig ábúendur skrá vinnuheiti sitt eins og gerist í öðrum atvinnugreinum. Þá hefur sundurliðun og skráning á þessu 10 ára tímabili einnig tekið breytingum, m.a. vegna lagabreytinga er varða landbúnaðinn. Sá kostur er því valinn að telja saman alla þá einstaklinga sem skráðir voru árið 2000 við búskap með holdanautarækt, svínarækt, varphænur, minka, refi, og fjölda sauðfjárbúa og kúabúa á sama tíma, og bera þennan fjölda saman við sams konar skráningu fyrir árið 2010. Þótt tölurnar séu ekki á allan hátt sambærilegar þar sem annars vegar er um að ræða einstaklinga og hins vegar bú ættu tölurnar samt að gefa nokkuð góða lýsingu á þróun fjölda bænda og býla í landbúnaði. Miðað við ofangreint er spurningunum svarað samkvæmt því: Í fyrsta lagi er því til að svara að fækkun bænda og/eða búa er um 26%. Sé horft til sauðfjárbúa hefur þeim fækkað á þessu tímabili úr 2.546 í 1.997 bú. Fækkunin nemur 546 búum eða 22%. Hvað kúabú varðar hefur þeim fækkað úr 1.112 búum árið 2000 í 697 bú árið 2010. Fækkunin nemur 415 búum eða 37%. Spurt er hver þessi breyting sé eftir kjördæmum. Þar sem skráningarkerfi fer eftir landshlutum en ekki kjördæmum miðast svörin við það. Ef litið er til allra búgreina er fækkunin mest á Reykjanesi og á Vesturlandi eða um 29%. Sé einungis horft til sauðfjárbúa hefur þeim fækkað mest á Vesturlandi um 25% og á Vestfjörðum um 27%, en sé einungis horft til kúabúa hefur þeim fækkað mest á Austurlandi um 45% og á Vestfjörðum um 43%. Síðan er spurt í hvaða þrem greinum landbúnaðar hafi fækkunin orðið mest. Því er til að svara að mesta fækkun framleiðenda á árunum frá 2000 til 2010 er í loðdýrarækt eða um 60%. Þess má geta að refaræktin hvarf á þessu tímabili. Í svínarækt fækkaði búum um 51% og kúabúum um 37% á árunum frá 2000 til 2010. Í fjórða lagi er spurt: „Hvað hefur afkoma bænda versnað/batnað mikið á tímabilinu?“ Um er að ræða tímabilið frá 2000–2010. Engin almenn athugun hefur verið gerð á afkomubreytingu bændastéttarinnar fyrir umrætt tímabil en ég hef kosið að styðjast við afkomutölur fyrir tvær aðalbúgreinar landbúnaðarins, þ.e. mjólkurframleiðslu og sauðfjárrækt, samkvæmt gögnum sem Hagþjónusta landbúnaðarins hefur unnið til að gefa mynd af því sem spurt er um. Að vísu eru tölur ekki tiltækar fyrir árið 2010 og kýs ég því að styðjast við upplýsingar fyrir árið 2009 við þetta svar. Það ber að taka fram að um er að ræða úrtak búa en ekki heild þeirra. Sé litið til kúabúanna er útkoman eftirfarandi: Árið 2009 nam hagnaður fyrir afskriftir og fjármagnsliði og óreglulegar tekjur 9.767 þús. kr. á bú en var 5.506 þús. kr. árið 2000 á verðlagi ársins 2009. Þetta er aukning um 77% sem skýrist að hluta til af fjölgun mjólkurbúa um 46% og að hluta til vegna aukinnar nythæðar. Árið 2000 skiluðu búreikningabúin hagnaði er nam 961 þús. kr. á verðlagi ársins 2009 sem snerist upp í tap er nam 3.894 þús. kr. árið 2009. Skuldir þessara búa hafa því vaxið úr rúmlega 22 millj. kr. á verðlagi ársins 2009 í 81 millj. kr. árið 2009 sem skýrir hluta af versnandi afkomu þeirra. Frú forseti. Ég kem betur að sauðfjárræktinni í seinni 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu og fyrirspyrjanda og ráðherra svörin. Það er auðvitað ljóst að einmitt í ljósi Evrópusambandsreynslu Finna, sem bændasamtök og félög á vegum bænda hafa verið að kynna sér rækilega á síðustu árum, hafa menn dregið þann lærdóm af reynslu Finna að Íslandi sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan og það hafi því alvarlegar afleiðingar fyrir nær allar tegundir landbúnaðarins að ganga í Evrópusambandið. Til að mynda hefur það verið viðurkennt í skýrslum sem hafa komið til umræðu í þinginu að hið svokallaða hvíta kjöt, þ.e. alifugla- og svínarækt, mundi leggjast af en 50% af kúabúskapnum eigi það á hættu að falla niður. Það er einna helst að sauðfjárbændur gætu hugsanlega séð ekki afleita stöðu. Og nú síðast um helgina lýstu garðyrkjubændur því yfir að þeir teldu framtíð sinni best borgið utan Evrópusambandsins. Tækifærin á Íslandi eru sannarlega til staðar en við megum ekki láta þau 

Virðulegi forseti. Það er ágætt að fá þessar tölur hérna fram en þær segja ekki alla söguna. Tökum dæmi: Það kom fram t.d. hjá hæstv. ráðherra áðan að mjólkurframleiðendum hefur fækkað mjög mikið. Engu að síður er staðreyndin sú að mjólkurframleiðslan í landinu hefur aukist. Það sem hefur gerst er að aukin tæknivæðing hefur það kallað á það að búin stækkuðu til að standa undir aukinni fjárfestingu. Annað dæmi: Hæstv. ráðherra rakti réttilega hvernig minkabúum hefur fækkað í landinu eða loðdýrabúum. Engu að síður er staðreyndin sú að minkaframleiðslan er í miklum blóma og hefur aldrei staðið jafnstyrkum fótum og núna. Við sjáum því að jafnvel tölur um fækkun bænda segja ekki alla söguna um stöðu landbúnaðarins. Ég vil líka vekja athygli á því að landbúnaðurinn er í dag sennilega fjölbreyttari atvinnustarfsemi en hann hefur nokkru sinni verið. Auðvitað eru margvísleg vandamál uppi í landbúnaðinum, auðvitað vildum við sjá þróunina öðruvísi, auðvitað vildum við sjá að hagur bænda væri betri en engu að síður er mikilvægt að leggja áherslu á að ýmislegt jákvætt hefur líka verið að gerast, t.d. 

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu sem er þörf. Það er út af fyrir sig ágætt að bera saman þróun í landbúnaði á Íslandi og í nágrannalöndum okkar og fyrir liggur nú að fækkunin í Noregi á þessum tíma hefur verið 19%, 21% í Finnlandi og 26% á Íslandi. Mig langar í þessu ljósi að varpa fram spurningu til hæstv. landbúnaðarráðherra um það í hvaða færum hann telur að við sem stjórnvöld séum í þeim efnum að sporna mót þessari þróun. Er það e.t.v. eðlilegt og þarft að búum fækki og þau stækki í helstu greinunum, svo sem eins og sauðfjárbúum, kúabúum og svínabúum og eftir atvikum e.t.v. í loðdýrarækt og grænmetisrækt líka? Auðvitað verður svo að vera í landbúnaði eins og öðrum atvinnugreinum að við þurfum að huga að hagkvæmni og afkomu. Þess vegna langar þann sem hér stendur að vita hvort hæstv. landbúnaðarráðherra vilji sjá þá þróun að búum fækki og þau stækki og verði e.t.v. arðsamari fyrir vikið. Er það þróun sem hann er beinlínis andvígur? Og þá verður að spyrja: Hvernig sér hæstv. ráðherra fyrir sér nýliðun í þessari mikilvægu stétt landsmanna sem útvegar jú landsmönnum mikilvæga fæðu? Erum við að hindra nýliðun í greininni t.d. með kvótasetningu á kúabúum og víðar eða telur hæstv. ráðherra að allt sé með felldu í þeim 

Frú forseti. Ég ætla að fá að ljúka greiningunni áður en ég kem að því sem hv. þingmaður spurði um núna í lokin. Fyrir sauðfjárbúin árið 2009 nam hagnaður fyrir afskriftir og fjármagnsliði og óreglulegar tekjur 1.728 þús. kr. á bú en var 1.932 þús. kr. árið 2000 á sama verðlagi. Skuldir þessara búa námu 6,5 millj. kr. árið 2000 á verðlagi ársins 2009 og voru komnar í rúmlega 15 millj. kr. árið 2009. Þetta er þessar tölulegu upplýsingar. Það er afar mikilvægt fyrir okkur sem þjóð að hér sé sem mest fæðuöryggi, öryggi í framboði á grunnmatvælum sem við getum svo vel framleitt hér á landi, þ.e. eins og hefur verið nefnt hér bæði kjöt, mjólk og grænmeti. Kornrækt er núna vaxandi og getur orðið og er orðin mjög mikilvæg til að standa á bak við þessa framleiðslu. Það er grundvallarmunur á þeirri stefnu sem rekin er í landbúnaði hér á landi og á landsvæðum í Evrópusambandinu, eins og í Finnlandi, vegna þess að við semjum um og reynum að tryggja að a.m.k. ákveðið lágmarksmagn af matvælum sé framleitt í landinu og standi til boða innan lands. Samningarnir í Finnlandi eru fyrst og fremst um að þeir auki ekki framleiðsluna. Þar er því grundvallarmunur á. Útflutningur á lambakjöti gengur núna á góðu verði. Mjólkuriðnaðurinn hefur staðið sig mjög vel í fjölbreyttu framboði á vörum. Við verðum líka að muna að hverju svona verkefni fylgja störf. Matvælaiðnaðurinn á Íslandi byggir einmitt á framleiðslu þessara greina, hann er ekki aðeins að skapa okkur örugg og góð matvæli heldur er skapar hann líka fjölbreytt störf 

Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur og hæstv. landbúnaðarráðherra verða seint sammála um ágæti Evrópusambandsins. Reyndar telur sá sem hér stendur að mikil sóknarfæri séu fyrir landbúnaðinn að fara einmitt inn í Evrópusambandið en það er önnur saga. Mig langar að koma, frú forseti, inn á málefni héraðsdýralækna sem eru að breytast en störf héraðsdýralækna verða lögð niður frá og með 1. nóvember 2011 og skulu þeir hér eftir eingöngu sinna opinberu eftirliti en ekki læknisþjónustu eins og þeir hafa gert til þessa. Töluverð fækkun verður í þeirra ranni fyrir vikið, þeim fækkar úr 15 í sex. Landinu verður skipt í sex svæði og einn héraðsdýralæknir verður á Suðvesturlandi, Vesturlandi, Norðvesturlandi, Norðausturlandi, Austurlandi og Suðurlandi. Þetta eru sex svæði og hvert þeirra er eðli málsins samkvæmt mjög stórt. Hér er um að ræða grundvallarbreytingu á þjónustu héraðsdýralækna sem hafa verið mjög mikilvægir heima í héraði um langt árabil. Menn hafa miklar áhyggjur af þessari breytingu og bændur víða um land telja að þetta geti haft minni þjónustu í för með sér. Hér er vitaskuld um mjög mikilvæga þjónustu að ræða og varðar bæði rétt bænda en ekki síður rétt dýranna, ef svo má að orði komast, að þeirra sé gætt með prýði og af fagmennsku og enginn afsláttur sé gefinn af þeirri þjónustu. Ótti manna er m.a. sá að rekstrargrundvöllur sjálfstæðra dýralækna minnki eða jafnvel að fótunum verði kippt undan þeim víða um land, ekki síst í mjög víðfeðmum og fámennum byggðasvæðum. Eins muni e.t.v. fara svo að bændur muni í auknum mæli reyna að sinna þessu sjálfir ef svo fer að kostnaður við þjónustu dýralækna aukist mjög. Hér eru því blikur á lofti og mig langar að spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra: 1. Að hve miklu leyti mun opinber þjónusta dýralækna úti á landi skerðast þegar störf héraðsdýralækna hjá Matvælastofnun verða lögð niður, samanber boðaðar breytingar á ýmsum lögum vegna innleiðingar á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 178/2002? Spurningar mínar eru fleiri svo sem: 2. Verða gerðar undanþágur á því að héraðsdýralæknir megi ekki sinna lækningum með fram opinberum eftirlitsstörfum? 3. Verða gerðar aðrar undanþágur vegna aðstæðna héraðsdýralækna á Íslandi svo sem gert hefur verið með innleiðingu annarra reglugerða frá Evrópusambandinu? Þetta eru spurningar 

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að dýralæknaþjónustan vítt og breitt um landið skiptir miklu máli og mikilvægt að grunnþættir hennar og grunnstarfsemi sé tryggð um allt land eins og hv. þingmaður rakti. Fyrst ber þess að geta að frá og með 1. nóvember 2011 þegar þessar breytingar taka gildi með nýsettum matvælalögum munu starfa sex héraðsdýralæknar við jafnmargar umdæmisskrifstofur Matvælastofnunar, samanber fyrrgreind lög frá 1998 um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr. Héraðsdýralæknar munu eingöngu sinna opinberum eftirlitsverkefnum. Ekkert liggur fyrir um að almenn dýralæknaþjónusta úti á landi muni skerðast við þessa breytingu. Varðandi hvort gerðar verði undanþágur fyrir héraðsdýralækna þá er ráðherra heimilt, samkvæmt bráðabirgðaákvæði laga nr. 66/1998, með síðari breytingum, að fela héraðsdýralækni ótímabundið að sinna almennri dýralæknaþjónustu á tilteknu svæði. Þessi heimild ráðherra fellur úr gildi 1. janúar 2015. Skilyrði fyrir slíkri tímabundinni ráðstöfun er að heilbrigði eða velferð dýra sé stefnt í hættu þar sem enginn dýralæknir fáist til að sinna almennri dýralæknaþjónustu á viðkomandi svæði. Þessari heimild verði því ekki beitt nema í ljós komi að skortur sé á almennri dýralæknaþjónustu og að önnur úrræði dugi ekki til að finna lausn á málum. Þess ber einnig að geta að ólíklegt þykir að beita þurfi slíkri undanþágu í þeim umdæmum sem nú þegar eru hrein opinber eftirlitsumdæmi, þ.e. í Suðurlandsumdæmi sem verður Suðurumdæmi, Gullbringu- og Kjósarsýslum sem verður Suðvesturumdæmi og Skagafjarðar- og Eyjafjarðarumdæmi sem verður Norðausturumdæmi. Það má í raun segja um hin þrjú nýju umdæmi sem verða Vesturumdæmi, Norðvesturumdæmi og Austurumdæmi að enn liggi ekki fyrir hverjir núverandi héraðsdýralæknar kjósi að starfa á þessum stöðum eða snúa sér að almennri dýralæknaþjónustu. Sú undanþáguheimild sem hér um ræðir á aðeins við um störf þeirra sex héraðsdýralækna sem starfa munu við umdæmisskrifstofurnar. Hafa ber í huga að samkvæmt skipan mála skulu þeir eingöngu sinna opinberum eftirlitsstörfum. Einnig er vandséð að þeir hafi tíma og möguleika á að sinna öðrum starfsskyldum en þeim sem fylgja starfi héraðsdýralæknis. Þeir munu ekki hafa yfir að ráða lyfjalager og heldur ekki þeim búnaði og tækjum sem þarf til að sinna almennri dýralæknaþjónustu. Því er farsælasta lausnin fólgin að finna aðrar leiðir til að tryggja dýralæknaþjónustu í hinum dreifðari byggðum. Varðandi undanþágur bendir ekkert til að ástæða sé til að gera aðrar undanþágur vegna starfa héraðsdýralækna eftir 1. nóvember 2011. Hafa ber í huga að meginástæða þeirrar breytingar sem nú er að taka gildi er að opinberir eftirlitsaðilar skulu vera óháðir þeim sem eftirlit er haft með. Því er gerð sú krafa með lögum að héraðsdýralæknar sinni eingöngu opinberum eftirlitsstörfum. Eftirlitsdýralæknar sem starfa undir stjórn héraðsdýralæknis muni hins vegar hafa möguleika á að sinna almennri dýralæknaþjónustu og einnig eiga dýralæknar sem starfa við almenna dýralæknaþjónustu að geta sinnt tilteknum opinberum eftirlitsskyldum svo sem eftirliti í sláturhúsi. Matvælastofnun hefur þegar gert áætlun um hvernig verður staðið að þessum málum. Síðan er það spurningin um hvaða hlutverk landshlutasamtök munu hafa við greiningu og ráðgjöf á breyttri dýralæknaráðgjöf úti á landi. Þá er rétt að taka fram að dýralæknar munu ekki sinna dýralæknaráðgjöf úti um land nema að því marki sem tengist almennri dýralæknisþjónustu á þeirra vegum. Eins og fram kemur í 13. gr. laga nr. 66/1998 skal ráðherra hafa samráð við Dýralæknafélag Íslands, Bændasamtök Íslands, Samband íslenskra sveitarfélaga og Matvælastofnun við ákvarðanatöku um hvar þörf er á opinberum greiðslum fyrir almenna dýralæknaþjónustu. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið vinnur nú að tillögum um hvernig tryggja megi dýralæknaþjónustu í dreifðum byggðum í samræmi við 39. gr. laga nr. 143/2009. Verkefnið felst í því að skilgreina hvar þörf er á opinberri aðstoð, hver hún skuli vera og hvernig staðið verði að því að velja dýralækna sem hennar munu njóta. Í athugasemdum með frumvarpinu er einmitt vakin athygli á endurskoðunarákvæðum frá viðauka EES-samningsins um innleiðingu á reglugerð Evrópuþingsins. Varðandi síðustu spurninguna, hvernig fámennum en víðfeðmum landsvæðum verður bætt upp skerðing á opinberri dýralæknaþjónustu eftir breytingarnar, þá hefur enn ekkert komið fram um að breyting á skipan umdæma og störfum héraðsdýralækna muni leiða til skerðingar á almennri dýralæknisþjónustu. Mikilvægt er samt að sem fyrst fáist niðurstaða um hvernig þessu skipulagi verði háttað og 

Virðulegi forseti. Með þeirri matvælalöggjöf sem nú er í gildi var gert ráð fyrir því að reyna að skilja á milli hinnar almennu dýralæknaþjónustu og eftirlitsins. Það er í sjálfu sér ekki óskynsamlegt prinsipp, ef við getum orðað það svo, en þá verður hins vegar að taka tillit til séraðstæðna hér á landi, fámennisins og dreifbýlisins. Það var gert frá upphafi og m.a. gert ráð fyrir því sem nú er búið að leiða í lög að eftirlitsdýralæknarnir fengju leyfi til að sinna almennri dýralæknaþjónustu vegna þeirra séraðstæðna sem við búum við. Einnig var gert ráð fyrir því að hafa tiltekinn aðlögunartíma sem snerti sérstaklega málefni héraðsdýralæknanna. Hann var settur inn í frumvarpið strax í upphafi og í meðferð málsins á þingi var ákveðið að lengja frekar í þessum aðlögunarfresti. Hins vegar virðist þetta vera túlkað af framkvæmdarvaldinu með öðrum hætti en vakti fyrir okkur sem sömdum frumvarpið á sínum tíma, það þarf örugglega að hyggja að því. Ég legg áherslu á að þessar breytingar sem verið er að gera mega ekki leiða til verri þjónustu dýralækna í hinum dreifðu byggðum 

Virðulegi forseti. Það vantar upp á að framkvæmdarvaldið fullnusti þessa breytingu sem sannarlega kom til vegna þess að við erum að innleiða Evrópusambandstilskipun. Oft á tíðum er erfitt að aðlaga Ísland sem er allt öðruvísi en Evrópa að því kerfi sem þar hefur verið sett upp. Það sem vantar er að framkvæmdarvaldið taki upp það sem við lögðum til í nefndinni um að í reglugerð ætti að koma fram hvernig starfsaðstæður væru vítt og breitt um landið og menn gætu þá valið hvort dýralæknir ætti að setjast að á tilteknu svæði til að þjónusta dýraeigendur. Það hlýtur að vera sameiginleg ábyrgð okkar allra, eins og hæstv. ráðherra lýsti yfir, að menn geti búið vítt og breitt um landið og haft dýr og fengið þá lágmarksþjónustu sem við hljótum öll að kalla eftir. Framkvæmdarvaldinu ber því að setja þessa reglugerð sem fyrst. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir umræðuna sem hér hefur skapast um störf héraðsdýralækna hringinn í kringum landið en eins og fram kom mun starf þeirra breytast frá og með 1. nóvember 2011. Mikilvægt er í þessu tilviki að þjónusta dýralækna í landinu skerðist ekki. Þetta er, eins og kom fram í fyrra máli mínu, mjög viðkvæm og mikilvæg þjónusta í héraði og því er ég ánægður að heyra þá bjartsýni sem ríkir í máli hæstv. landbúnaðarráðherra en að hans sögn mun breytingin ekki hafa þau áhrif að þjónustan skerðist og við skulum vona að svo verði ekki. Umræðan vekur upp mynd af annarri þjónustu sem tengist matvælaframleiðslu úti á landi og reyndar á landinu öllu, það er matvælaeftirlit, heilbrigðiseftirlit og reyndar fleira eftirlit af því tagi sem hefur að mörgu leyti verið mjög miðstýrt. Sérfræðingar að sunnan koma eiginlega út í héruðin til að sinna þessum verkum. Mig langar, frú forseti, að athuga hug hæstv. ráðherra til flutnings þessara verkefna heim í héruð vegna þess að þar eiga þau heima að mati þess sem hér stendur. Búa á til sambærileg svæði og við erum að búa til núna í sambandi við héraðsdýralæknana og treysta heimafólki til eftirlitsstarfanna. Þau eiga ekki að vera langsótt, ef svo má segja, fengin alla leið úr Reykjavík frá stórum stofnunum heldur eiga að vera síkvik heima í héraði. Þess vegna er áríðandi að vita skoðun hæstv. ráðherra á því hvar þessi þjónusta eigi heima til hliðar við eftirlitshlutverk héraðsdýralækna.

Frú forseti. Mér finnst þetta vera bæði góð og þörf umræða. Við eigum að átta okkur á því að við erum í fámennu og mjög dreifbýlu landi, matvælaframleiðslulandi, og við viljum tryggja að ákveðin grunnþjónusta sé í boði um allt land, ekki aðeins til að tryggja velferð dýra, framleiðslu og afurðir gripanna heldur einnig holla og góða matvælaframleiðslu. Við þurfum einmitt að taka mið af því. Við þurfum náttúrlega líka að horfa til þess að eftirlitið kostar peninga þannig að vega verður þessa þætti saman. Ég deili þeim áhyggjum hv. þingmanna sem hér hafa talað en líka hvatningu þeirra um að það skýrist sem fyrst hvernig skipulaginu verði komið á út frá þeim grunnhagsmunum sem hér hafa verið raktir. Ég tel að það skipti t.d. máli hvernig og hvar við staðsetjum héraðsdýralæknisembættin í heildarmyndinni og einnig hvernig eftirlitsdýralæknaþjónustunni er hagað og tryggður verði sá grunnur sem hér hefur verið rætt um. Varðandi sjónarmið hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar um flutning verkefna á þessu sviði eða við skulum orða það sem svo að uppbygging verkefnanna sé sem næst vettvangi, matvælaframleiðslunni, dýrunum og búrekstrinum o.s.frv., þá er ég hjartanlega sammála hv. þingmanni. Eftirlitsstörfin felast ekki bara í því að koma og vera með eftirlitshnefann á lofti heldur eru þau líka leiðbeining og ráðgjöf og eiga að vera hluti af því samfélagi sem á allt sitt undir þessu. 

Virðulegi forseti. Jafnvel á svona háskatímum þegar fátt er til þess að auka gleði manns kemur nú samt fyrir að mjög sérkennilegar tilviljanir og auðvitað bara tilviljanir verða þess valdandi að það færast yfir mann dálitlar brosviprur. Hér er ég að vísa m.a. til þess að 5. október árið 2009 lagði ég fram tillögu til þingsályktunar, þar sem meðflutningsmenn mínir voru þingmenn Norðvesturkjördæmis, um bætt afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum. Þremur vikum síðar setti hæstv. iðnaðarráðherra á laggirnar starfshóp sem átti að vinna að mjög sambærilegum hlutum, að vísu ekki alveg nákvæmlega þeim sömu en engu að síður starfshóp sem átti að vinna að verkefnum sem snúa að raforkuöryggi á Vestfjörðum. Ætlunin var að þessi nefnd skilaði af sér síðastliðið haust bráðabirgðaáliti sem kynnt yrði sérstaklega á Vestfjörðum í ágúst í fyrra. Það dróst og ég gagnrýni það ekki en þess vegna varð það mér tilefni til að leggja fram fyrirspurn. Þá fyrirspurn sem ég mæli nú fyrir lagði ég fram 23. febrúar á þessu ári og, viti menn, hálfum mánuði síðar var skýrslan kynnt, m.a. á fundum á Vestfjörðum. Þannig eru nú tilviljanirnar í lífinu og geta orðið þess valdandi að maður gleðst eða fer að líta svoleiðis á að í iðnaðarráðuneytinu sé starfrækt einhvers konar pöntunarþjónusta þegar ég legg fram mál sem snerta málasvið hæstv. iðnaðarráðherra. Aðalatriðið er þó þetta: Nú er komin fram þessi ágæta skýrsla um orkuöryggi á Vestfjörðum, áhrif samkeppnisstöðu og atvinnuþróun. Í sjálfu sér þarf ég ekki að kalla eftir upplýsingum hæstv. ráðherra um meginatriði skýrslunnar; hún liggur fyrir og hefur legið fyrir á netinu frá 9. mars sl. Nefndin gerir ýmsar tillögur og m.a. um að ákveðin verði almenn viðmið um hámark rekstrartruflana og standist það ekki verði veittur afsláttur á þeirri þjónustu. Stutt er við þá hugmynd Landsnets að reisa sem allra fyrst 10 megavatta dísilrafstöðvar á Ísafirði sem kosta um 300 millj. kr. ef ég man rétt. Framtíðarmarkmiðið sem lagt er fram og er ákaflega brýnt er tvöföldun eða hringtenging vesturlínu og ýmislegt annað sem nefnt er í því sambandi. Ég vek athygli á að við ræðum mikið alvörumál. Samfélagskostnaður sem Vestfirðir verða fyrir sökum rafmagnsleysis hefur verið áætlaður 400 millj. kr. á ári. Það er gríðarleg upphæð og er m.a. þess valdandi að við höfum átt erfitt með að laða til Vestfjarða ýmiss konar tækniþjónustu og starfsemi sem krefst mikils raforkuöryggis. Því spyr ég hæstv. ráðherra einkanlega hvort hún taki ekki undir þær tillögur sem getur að líta í skýrslunni og með hvaða hætti 

Virðulegi forseti. Ég held að menn geti alltaf verið ánægðir þegar fólk er samtaka hvar í flokki sem það stendur. Hv. þingmanni til gleði get ég sagt að ég kynnti þessa skýrslu í ríkisstjórn degi áður en hann lagði fyrirspurnina fram þannig að tilviljanirnar halda áfram og eru skemmtilegar. Við hljótum að fagna því að í þessu máli séum við, ég og hv. þingmaður, algjörlega sammála. Þessi skýrslugerð er til komin með þeim hætti að í september 2009 fór ég á Vestfirði til að ræða við atvinnurekendur um þær aðstæður sem menn búa við þar. Við sáum auðvitað strax að skynsamlegast væri að setja raforkumálin, sem við höfum öll heyrt um og hafa lengi verið vandamál fyrir vestan, í ferli. Það skiptir máli að allar ákvarðanir sem teknar eru um uppbyggingu á raforkukerfinu fyrir vestan eða á Vestfjörðum miði í eina og sömu áttina. Því fannst mér líka mjög mikilvægt að í ráðgjafarhópnum væru aðilar sem byggju fyrir vestan og kæmu úr atvinnulífinu. Ráðgjafarhópurinn um orkuöryggi á Vestfjörðum samanstóð af Guðna Jóhannessyni orkumálastjóra, Matthildi Helgadóttur Jónudóttur, framkvæmdastjóra Snerpu á Ísafirði, og Þorgeiri Pálssyni, fyrrverandi framkvæmdastjóra Atvinnuþróunarfélags Vestfjarða. Afhendingaröryggi rafmagns á Vestfjörðum hefur um langt bil verið óviðunandi og það hefur leitt til þess að samkeppnisstaða svæðisins er mun lakari en annarra svæða á landinu. Það skiptir máli fyrir okkur Íslendinga alla þegar við löðum hingað erlenda fjárfestingu að við séum ekki með dimm svæði eða slökkt svæði, eins og segja má að Vestfirðir séu, heldur verðum við að geta boðið allt landið sem kost fyrir erlenda fjárfesta þegar þeir horfa til atvinnuuppbyggingar. Ég held að það sé ekki síst vegna þess sem við erum öll sammála um að Vestfirðir verði með þegar kemur að uppbyggingu til lengri tíma litið. Sá samfélagslegi kostnaður sem hv. þingmaður nefndi og menn hafa reiknað út að er þarna vegna ótryggrar afhendingar er náttúrlega ekki boðlegur. Það á ekki bara við um samfélagið fyrir vestan heldur landið allt. Í þeirri skýrslu sem hér hefur verið kynnt var gerð könnun á meðal atvinnurekenda á svæðinu á áhrifum þessa óöryggis á starfsemi þeirra og komu þar fram mjög sláandi tölur. Ef ég man rétt - jú, ég sé það hér að tæplega helmingur fyrirtækja er meira en 20 mínútur að koma starfsemi sinni aftur í gang ef slegið hefur út. Það er gríðarlegur kostnaður og ég held jafnvel að menn telji 400 millj. kr. vanáætlað í því sambandi. Það skiptir máli, virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr mig hvað sé fram undan. Hér er ýmislegt lagt til en á næstu dögum mun ég skipa fastan samráðshóp sem í munu eiga sæti fulltrúar íbúa á svæðinu, fulltrúar atvinnurekenda á svæðinu og fulltrúar Landsnets og Orkubús Vestfjarða. Þessum hópi er ætlað að teikna upp framtíðaráætlun um hvernig lokið verði við hringtenginu raforkuflutnings fyrir Vestfirði og jafnframt er honum ætlað að gera heildstæða rannsóknaráætlun fyrir raforkuframleiðslu á Vestfjörðum sem verður þá hluti af undirbúningi næsta áfanga rammaáætlunar. Þar er ekki síður þörf á að spýta í ef menn ætla að horfa til þess að mögulegir virkjanakostir fyrir vestan verði tilbúnir. Í skýrslunni má segja að tillögunum sé skipt í tvennt, annars vegar eru tillögur til skemmri tíma og hins vegar til lengri tíma. Ég tek að sjálfsögðu undir það sem komið hefur fram og er ætlun mín að leggja lóð mitt á vogarskálina, ásamt hv. þingmanni og íbúum svæðisins, til að bæta stöðuna þannig að orkuöryggi fyrir vestan verði sambærilegt við það sem gerist í öðrum landshlutum. Virðulegi forseti, við viljum líka bæta við nýjum tækifærum fyrir Vestfirðinga til að geta byggt upp atvinnu á orkunni sem þar er að finna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og jákvæðar viðtökur við því sem ég lagði fram í sambandi við þær hugmyndir og tillögur sem liggja fyrir frá nefndinni og við höfum verið að ræða. Þetta er tvenns konar. Annars vegar eru úrræði sem hægt er að grípa til tiltölulega hratt, eins og t.d. uppbygging varaaflstöðvar, og hins vegar úrræði til lengri tíma. Bent hefur verið á að kostnaðurinn við uppbyggingu 10 megavatta varaaflstöðvar á Ísafirði gæti numið um 300 millj. kr. Samanborið við 400 millj. kr. samfélagskostnað sýnist manni að varla geti verið hægt að finna arðbærara verkefni, a.m.k. ekki á þessum slóðum. Ég hef líka mínar efasemdir um að 400 millj. kr. séu nóg til að mæla samfélagslegan kostnað því að hann er margs konar. Hann birtist í núverandi atvinnustarfsemi með ýmsum hætti, eins og hæstv. ráðherra rakti, sem gerir það að verkum að ýmislegt í starfseminni getur ekki þróast áfram. Hátæknifyrirtækin sem menn hafa sett á laggirnar fyrir vestan eru gott dæmi um það. Síðan hefur verið mikil viðleitni til að laða vestur margs konar nútímalega starfsemi sem krefst m.a. mikils raforkuöryggis. Allar hugmyndir um slíkt hafa dottið niður dauðar eða margar þeirra vegna þess að menn hafa ekki getað treyst á raforkuafhendingaröryggið og því er það gríðarlega mikilvægt. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Er ekki öruggt að fyrstu aðgerðunum til að bregðast við verði hrint mjög hratt í framkvæmd til að koma til móts við megintillögu nefndarinnar sem lýtur að þeim úrræðum sem hægt er að grípa til strax? Síðan er annað út af fyrir sig meiri framtíðarmúsík, hringtengingin og það allt saman sem hæstv. ráðherra sagði að væri búið að koma í tiltekinn farveg. Ég ítreka í því sambandi að það er ekki nóg að skipa nefnd ofan á nefnd. Nefnd verður líka að hafa umboð til þess að leggja eitthvað til sem við getum vænst að byggt verði á.

Virðulegi forseti. Núna stígum við í takt við heimamenn og þess vegna er verið að fastsetja samstarfshóp milli stjórnvalda og orkufyrirtækjanna Orkubúsins og Landsnets sem er lykilaðili í þessu máli. Þessum samstarfshópi er ætlað að fara yfir tillögurnar og koma þeim í framkvæmd. Það er verkefnið sem fram undan er þannig að ég get svarað þessari spurningu játandi, það er ætlunin að gera þetta eins hratt og gerlegt er á næstunni til að þessi mál geti komist í skikkanlegt horf fyrir Vestfirðinga og landið allt. 
             Sá hópur sem nú fer af stað tekur tillögurnar og kemur þeim í framkvæmd - það er það sem ég er að segja, tillögunum sem horfa til skemmri tíma en líka þeim sem eru til lengri tíma. Það er ætlun mín að samstarfshópurinn verði starfandi þangað til mál eru komin í viðunandi horf. Á starfstíma ráðgjafarhópsins vildi svo skemmtilega til að merkjanlegar framfarir áttu sér stað og þá sérstaklega vegna nýs búnaðar við tengistöð við Mjólká og vegna styrkinga á línum. Samkvæmt þeim mælingum sem farið hafa fram hefur straumleysi hjá Orkubúinu minnkað töluvert á þeim tíma og menn telja að það sé nú sambærilegt við dreifbýlið hjá Rarik. Virðulegi forseti. Ég held að ég og hv. þingmaður getum verið sammála um að bregðast þurfi við og að það sem mestu máli skipti sé að við erum að leggja af stað í rétta átt og við ætlum að vinna að þessu máli með Vestfirðingum en engu að síður til ábata fyrir landið allt. Eins og staðan er núna hefur hún ekki bara áhrif á Vestfirði heldur hefur hún efnahagsleg áhrif á landið allt.

Virðulegi forseti. Ég er hér með fyrirspurn til hæstv. ráðherra um kaup á nýrri þyrlu. Ástæðan er sú að eins og við vitum hefur Landhelgisgæslan búið við þröngan kost upp á síðkastið og ég ætla í sjálfu sér ekkert að fara að ræða um orsakir þess, heldur þetta er bara staðan sem við stöndum frammi fyrir. Forstjóri Landhelgisgæslunnar sagði í viðtali við Útvegsblaðið í febrúar síðastliðnum að Landhelgisgæslan hefði aldrei áður verið í svona slæmri stöðu. Hún hefur verið að reyna að halda úti lágmarksviðbúnaði en það hefur einungis verið hægt með því að leigja bæði skip og flugvélar úr landi í verkefni á vegum erlendra stofnana til þess að skapa sértekjur fyrir Landhelgisgæsluna. Nú er staðan sú eins og við vitum að á okkar stóra björgunarsvæði sem er um 1,8 milljónir ferkílómetra hefur Landhelgisgæslan eins og sakir standa eingöngu á að skipa einni þyrlu til þess að sinna þessu ógnarstóra svæði úr lofti. Vegna þess að þyrlan er bara ein hverju sinni hefur hún ekki heimild til að fljúga lengra en 20 mílur frá ströndinni, en ef það væru hins vegar tvær þyrlur hér að staðaldri, gæti drægnin aukist um 200 mílur. Önnur þyrlan er núna í skoðun og þegar hún kemur úr skoðun fer hin í skoðun og eftir því sem mér skilst verður jafnvel eitthvað framhald á því. Þetta sjá auðvitað allir að er ekki góður kostur. Menn hafa verið að ræða hvernig hægt væri að leysa úr þessu. Á sínum tíma var ákveðið að fara í samstarf við Norðmenn um kaup á nýrri þyrlu. Það var á þeim tímum sem við töldum okkur eiga gnótt fjár þótt annað hafi reyndar komið í ljós. Í fréttum um helgina var greint frá því að hæstv. innanríkisráðherra hefði tekið þessi mál upp á ríkisstjórnarfundi og greint frá tiltekinni niðurstöðu eða tilteknum áfangahugmyndum um hvernig standa ætti að þessum málum. Þess vegna er tilefnið kannski enn þá meira núna að bera fram þessa fyrirspurn. Í Morgunblaðinu á laugardaginn var var greint frá því að hæstv. ráðherra hefði lagt það til í ríkisstjórninni að samstarfi við Norðmenn yrði haldið áfram, en í stað þess að kaupa þrjár þyrlur eins og ætlunin var á sínum tíma, yrði reynt að kaupa eina og semja um kauprétt á tveimur til viðbótar. Ég veit að í þessu sambandi hafa menn líka verið að ræða ýmsar hugmyndir eins og þær að lífeyrissjóðirnir kæmu með einhverjum hætti að fjármögnun á kaupum á þessum þyrlum. Allt þetta samanlagt gefur mér fullkomið tilefni til þess að spyrja hæstv. ráðherra um hvernig þessi mál standa núna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir fyrirspurnina og að vekja máls á þessu mikilvæga málefni, þyrlukosti Landhelgisgæslunnar og þar með öryggismálum okkar. Eins og hann gat um í máli sínu eru tvær þyrlur í landinu, aðra eigum við, TF-Líf, hina leigjum við, TF-Gná. Það stóð til á sínum tíma að leigja þriðju þyrluna og stendur enn til. Ráðist var í útboð síðastliðið haust en okkur hafa ekki borist tilboð sem þykja aðgengileg. En yrði viðbótarþyrla tekin á leigu má ætla að leigukostnaður á þyrlu ásamt tryggingum nemi um 220–300 millj. kr. á ári og er þá ótalinn rekstrarkostnaður. Hv. þingmaður vék að samkomulagi sem við gerðum við Norðmenn á sínum tíma. Það mun hafa verið í nóvembermánuði 2007. Eins og hann gat um réttilega var ætlunin samkvæmt því samkomulagi að festa kaup á þremur þyrlum í samstarfi við Norðmenn á árinu 2013, en nú hefur verið tekin ákvörðun um tvennt: Í fyrsta lagi að við höldum okkur innan þessa samstarfs við Norðmenn um þyrlukaup. Við teljum mjög hagkvæmt að gera það, en í stað þess að kaupa þrjár þyrlur festum við kaup á einni þyrlu sem gæti komið til afhendingar á árunum 2017–2018. Ef við gerum það þurfum við að borga fyrstu greiðsluna á árinu 2013. Síðan er hugmyndin að samið verði um kauprétt á tveimur þyrlum til viðbótar og er hugsunin þá sú að geta breytt slíku kaupréttartilboði í fasta pöntun og að við getum eignast tvær þyrlur á árunum 2019–2020. Það er fyrirheitna landið, að í landinu verði fjórar björgunarþyrlur. Þannig gætum við búið að öryggi á þann hátt sem við helst viljum. Það eru áformin varðandi kaup á þyrlum. Síðan erum við að skoða áætlun til sex til níu ára sem ég mun gera grein fyrir í ríkisstjórninni á morgun. Við erum að þróa þessi áform áfram, þá að sjálfsögðu með hliðsjón af því sem Landhelgisgæslan telur hyggilegast. Vandinn er sá að rekstrarfé Landhelgisgæslunnar er að verulegu leyti háð sjálfsaflafé. Landhelgisgæslan hefur verið í verkefnum í Suðurhöfum og aflað talsverðra gjaldeyristekna með því móti en þar er ekki á örugg mið að róa. Það er óöryggi í þessu efni. Ég tel mjög heppilegt að það sé gert, vegna þess að það styrkir Landhelgisgæsluna, auk þess sem við öflum gjaldeyris með þessum hætti. Þannig að svarið er þetta: Við stefnum að því að festa kaup á þyrlu sem kæmi til afhendingar á árunum 2017–2018. Við þyrftum að byrja að greiða inn á hana 2013 og síðan tvær til viðbótar á árunum 2019–2020. Eftir sem áður þurfum við að sjá til þess að að staðaldri séu þrjár þyrlur í landinu þannig að við verðum að leigja þyrlur og erum að vinna að því að fá þriðju þyrluna á leigusamningi. Það hafa verið viðraðar ýmsar hugmyndir í þessum efnum. Menn hafa séð að lífeyrissjóðir hafa verið að horfa á þennan kost að fjárfesta í þyrlu og þá leigja ríkinu. Ef það er á hagstæðari kjörum en þeim sem við fáum frá Norðmönnum er ekkert nema gott um það að segja. En þetta er með öðrum orðum staða mála.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég skil vel að við erum í býsna þröngri stöðu hvað þetta mál varðar. Engu að síður held ég að við séum öll sammála um að það er gífurlega mikilvægt fyrir okkur að standa vel að málum sem snúa að Landhelgisgæslunni. Landhelgisgæslan vinnur ómetanleg störf, bæði öryggisstörf á sjó og landi og auðvitað sem hluti af því að verja okkar eigin landhelgi. Eins og ég skil hæstv. ráðherra er hugsunin sú að stefna að því að kaupa eina þyrlu sem verði afhent eftir sex til sjö ár, það er býsna langur tími. Þá verða menn með einhverjum hætti að brúa bilið. Þess vegna fagna ég því að hæstv. ráðherra hefur greint frá því að ætlunin sé að leigja til viðbótar eina þyrlu til þess að hér séu að staðaldri þrjár þyrlur og því ættu að vera, miðað við eðlilegt viðhald á þessum þyrlum, þ.e. ef ein þarf að fara í skoðun, alltaf til staðar tvær þyrlur sem gerir það að verkum að hægt verður að sinna hafsvæðinu miklu lengra en gert hefur verið. Eins og ég rakti í ræðu minni áðan má samkvæmt öryggisstöðlum sú þyrla sem staðsett er hér eingöngu fljúga 20 mílur á haf út, en ef við erum með tvær þyrlur staðsettar hér mega þær fljúga 200 mílur á haf út. Það er auðvitað gífurlegur munur. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Verði það niðurstaðan að þyrla verði leigð og það takist að fá þyrlu sem hentar, hvenær má þá vænta þess að slík þyrla verði komin hingað til notkunar? Hvenær munum við búa við þó það öryggi að hafa tvær þyrlur staðsettar hér á landi, alltaf í rekstri, gagnstætt því sem nú er þegar við erum bara með eina á hverjum tíma af ástæðum sem ég rakti áðan?

Hæstv. forseti. Því miður hef ég ekki forsendur til að svara þeirri spurningu afdráttarlaust með öðrum hætti en þeim að við stefnum að því að vera búin að fá þessi mál í lag hið allra fyrsta. Hugmyndin var sú að þriðja leiguþyrlan væri komin nú þegar en kjörin hafa reynst með þeim hætti að við höfum ekki getað sætt okkur við þau. Nefna má stærðargráðurnar í þessum málum, að ný björgunarþyrla með sérhönnuðum búnaði kostar um 6 milljarða. Ef keyptar væru gamlar þyrlur eða þyrlur sem búnar eru að vera talsvert í notkun, eins og á við um Gná t.d., mundi það kosta um 2 milljarða. Það er í þessu efni eins og svo mörgum öðrum að það er ódýrast að vera ríkur. Norðmenn hafa komist að þeirri niðurstöðu að nýjar þyrlur áþekkar þeim sem við vonumst til að fá hingað árið 2017, séu miklu ódýrari í rekstri en eldri þyrlur. Það er því hagkvæmara að eiga þyrlu og því nýrri sem þyrlurnar eru, þeim mun betri eru þær. Leigukostnaðurinn er eins og ég gat um áðan, upp undir 300 millj. kr. á ári. Það er fljótt að borga sig að kaupa gamla þyrlu í stað þess að leigja hana til frambúðar. Ég þakka aftur fyrir umræðuna, hún er mjög þörf. Ég held að þetta sé nokkuð sem sameinar okkur Íslendinga ótvírætt. Við viljum öll hafa öryggismálin, ekki síst sem snúa að sjónum og sjávarháska, í góðu lagi þannig að við erum öll með sameiginleg 

Virðulegi forseti. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra út í heilsustefnu, en fyrir þá sem ekki þekkja til var hún unnin frá júlí 2007 og kynnt í nóvember 2008. Þetta er forvarnastefna. Þar er lögð sérstök áhersla á geðrækt, næringu og hreyfingu. Það liggur gríðarlega mikil vinna að baki stefnunni og undirbúningurinn var þríþættur: 1. Fyrst voru greindar helstu aðgerðir á sviði lýðheilsu hérlendis og helstu stefnur og framkvæmdaáætlanir í nágrannalöndunum, auk þess sem horft var til áhersluatriða erlendra stofnana eins og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunar í lýðheilsumálum. 2. Byggt var á reynslu Íslendinga en auk þess var stuðst við erlend gögn og skýrslu alþjóðastofnun um lýðheilsu. 3. Aðgerðaáætlun var unnin með víðtæku samráði þar sem leitað var eftir áliti flestra þeirra sem málið varðar. Í því ferli voru haldnir fundir með fulltrúum stærstu sveitarfélaga landsins, fulltrúum verslunar og þjónustu og iðnaðar. Einnig var fundað með fulltrúum stéttarfélaga, frjálsra félagasamtaka, háskóla og fagstétta. Sjónarmið þeirra og áhersla voru mikilvægt innlegg í mótun aðgerðaáætlunarinnar. Niðurstaðan var 11 markmið með 30 aðgerðum sem flest voru mælanleg þannig að ekki yrði einungis um það að ræða að hér yrði eitthvað sem mundi síðan bara hverfa, heldur að við gætum fylgst með því hvernig gengi hjá okkur. Við vitum að ástandið er mjög alvarlegt, við erum fjórða feitasta þjóð í heimi. Það er því mikilvægt sem aldrei fyrr að fylgja þessum málum eftir. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra um hvernig gengið hefur að vinna að hverju markmiði fyrir sig. Ég spyr beint út í þessar 30 aðgerðir. Hvernig hefur gengið við eftirfarandi þætti: a. að funda með 50% af heilsugæslustöðvum og sveitarfélögum á landinu til að efla forvarnir og heilsueflingu í heilsugæslu og sveitarfélögum landsins, b. að fræða starfsfólk 25% heilsugæslustöðva um geðheilbrigði og geðrækt til að efla þekkingu á meðal heilbrigðisstarfsmanna í heilsugæslunni, c. að auka færni fagfólks á fyrstu stigum heilbrigðisþjónustu til að styðja foreldra í uppeldishlutverkinu með því að tryggja að allar heilsugæslustöðvar hafi fengið námskeið og ráðgjöf varðandi jákvætt uppeldi, d. að tryggja að uppeldisfræðsla verði orðin hluti af almennri heilsuvernd barna, e. að safna 4 milljónum króna til aðstoðar þeim sem minnst mega sín í þjóðfélaginu, f. að Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins fari að nota ávísun á hreyfingu? Þetta hljómar örugglega svolítið snubbótt því að 

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, fyrirspyrjanda, kynnti þáverandi heilbrigðisráðherra - sá sami, þ.e. hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson - í nóvember árið 2008 fyrsta hluta aðgerðaáætlunar í heilsustefnu heilbrigðisráðherra sem ætlað var að gilda fram í árslok árið 2011. Þess má geta að heilsustefnan sjálf var aldrei gefin út heldur aðeins inngangur hennar og fyrsti hluti aðgerðaáætlunarinnar. Ég hef skoðað þessa stefnu og tek heils hugar undir flest af því sem þar er sett fram. Aðgerðaáætlun heilsustefnunnar var í góðu samræmi við og byggðist meðal annars á ýmsum verkefnum sem þegar voru í gangi, en fleiri verkefnum hefur verið ýtt úr vör síðan. Áætlað var að mæla í árslok 2009, eins og fram kom í framsögu eða fyrirspurn, hvort sett markmið hefðu náðst og setja ný markmið sem ná átti fyrir árslok 2011. Mælingarnar hafa fæstar verið framkvæmdar, í sumum tilfellum vegna þess að skynsamlegra hefur þótt að nýta starfsmenn í annað, eins og fram hefur komið hjá þeim sem voru ráðherrar eða starfsmenn áður en ég kom í heilbrigðisráðuneytið í september síðastliðnum, en margt hefur þokast í rétta átt. Nú spyr hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hvernig hafi gengið að ná fram markmiðum sem sett voru fram í heilsustefnu ráðuneytisins frá 2008 og átti að ná fyrir lok árs 2009. Hann spyr hvernig hafi gengið: „a. að funda með 50% heilsugæslustöðva og sveitarfélaga á landinu til að efla forvarnir og heilsueflingu í heilsugæslu og sveitarfélögum landsins.“ Svarið við þeirri spurningu er að ekki liggja fyrir upplýsingar um hve margir fundir hefðu verið haldnir með heilsugæslustöðvum og sveitarfélögum í árslok 2009. Lýðheilsustöð hefur veitt ráðgjöf í tengslum við heilsueflandi skóla og heilsueflandi vinnustaði eins og lýsing á markmiðunum kvað á um og hefur ásamt Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og landlæknisembættinu unnið fjölmörg verkefni er miða að forvörnum og heilsueflingu í heilsugæslu í sveitarfélögum landsins. Ný heimasíða um forvarnir var opnuð árið 2009, sem sagt 6h.is, þar sem helstu markhópar eru foreldrar, unglingar og börn. Í byrjun árs 2010 var opnuð vefsíðan frjals.is fyrir fagfólk um leiðir til að aðstoða skjólstæðinga við lífsstílsbreytingar. „b. að fræða 25% heilsugæslustöðva um geðheilbrigði og geðrækt til að efla þekkingu á meðal heilbrigðisstarfsmanna í heilsugæslunni.“ Svarið er að þessi mæling hefur ekki verið framkvæmd en fjöldi námskeiða hefur verið haldinn á vegum Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins fyrir heilbrigðisstarfsmenn um fjölbreytileg efni um geðvernd og tengslamyndun, um innleiðingu forvarna gegn kynferðislegu ofbeldi, og fræðslu um geðheilbrigði, svo að fátt eitt sé nefnt. Hundruð heilbrigðisstarfsmanna hafa sótt þessi námskeið. „c. að auka færni fagfólks á fyrstu stigum heilbrigðisþjónustu til að styðja foreldra í uppeldishlutverkinu með því að tryggja að allar heilsugæslustöðvar hafi fengið námskeið og ráðgjöf varðandi jákvætt uppeldi.“ Svarið er að fjöldi leiðbeiningarnámskeiða hefur verið haldinn fyrir fagfólk innan heilsugæslunnar til að halda uppeldisnámskeið og námskeið fyrir börn með ADHD. „d. að tryggja að uppeldisfræðsla verði orðin hluti af almennri heilsuvernd barna.“ Svarið er að ekki hefur verið kannað hvort þetta er að fullu tryggt með nýrri handbók í ung- og smábarnavernd, en þar er aukin áhersla lögð á leiðbeiningar um hegðun og uppeldi barna. Fjöldi færniþjálfunarnámskeiða hefur verið haldinn innan Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins fyrir foreldra og börn, svo sem uppeldisnámskeið, námskeið um ADHD og fleira. „e. að safna 4 milljónum króna til aðstoðar þeim sem minnst mega sín í þjóðfélaginu.“ Svarið er að ekki hefur tekist að fá upplýsingar um heildarsölu bókarinnar Velgengni og vellíðan - um geðorðin 10 eins og gert var ráð fyrir í heilsustefnunni. Lýðheilsustöð gaf vinnu og prentun á 5.000 eintökum bókarinnar sem var seld án þóknunar af Jólahjálpinni árið 2009, það hefur verið í samráði við Mæðrastyrksnefnd, og rann öll innkoma af sölu bókarinnar óskipt til Jólahjálparinnar. „f. að Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins verði byrjuð að nota ávísun á hreyfingu.“ Svarið er að það markmið náðist ekki en í burðarliðnum er tilraunaverkefni um ávísun á hreyfingu á höfuðborgarsvæðinu í samvinnu við sjúkraþjálfunarstöðvar og fimm heilsugæslustöðvar. Ég vona að þetta svari þeim fyrirspurnum um þennan þátt heilbrigðisstefnu fyrrverandi heilbrigðisráðherra og læt lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég er nú ekki alveg sammála honum um að heilsustefnan hafi ekki verið gefin út. Þó að það væri ekki í miklum skrautpappír var þessi aðgerðaáætlun svo sannarlega gefin út en skýrt tekið fram að þetta væri fyrsti þátturinn. Því miður kemur það fram í svörum hæstv. ráðherra að þessi markmið hafa ekki náðst sem flest áttu að vera í lok árs 2009 og/eða að það hefur ekki verið mælt hvernig þetta hefur gengið. Ég heyrði á hæstv. ráðherra að hann teldi að skynsamlegra hefði verið að nýta starfsmenn í annað og vil því geta þess að þegar kemur að hlutum eins og þessum er vandinn sá að við vitum ekki hvernig staðan er vegna þess að við höfum ekki mælt hana. Það er margsannað að það borgar sig að vera með mælingar og rannsóknir, þannig náum við árangri. Það er svo sem ekki við hæstv. ráðherra að sakast, hann er tiltölulega nýkominn í embætti. En því miður er augljóst að þessum þáttum hefur ekki verið fylgt eftir eins og lagt var upp með og er það mjög miður - ekki fyrir þann sem hér stendur heldur fyrir landsmenn. Þetta er einmitt markhópurinn - allir landsmenn - og það er ljóst, og það eiga allir að vita sem koma að heilbrigðismálum, að mesti sparnaðurinn næst með því að koma í veg fyrir sjúkdóma. Til að koma í veg fyrir sjúkdóma verðum við að vinna skipulega að forvörnum og til þess var lagt upp með þetta. Ég mun hvetja hæstv. ráðherra áfram til að fylgja þessu eftir. Ef menn telja að hægt sé að koma með betri stefnu en þessa er það sjálfsagt. En aðalatriðið er að menn vinni skipulega að forvörnum í landinu og þar er hæstv. 

Hæstv. forseti. Þó að ég hafi sagt það hér að á þeim tíma hafi samkvæmt upplýsingum verið valið að nýta starfsmenn í annað, og þá líka eftir niðurskurðinn - haustið 2008 var hraustlega skorið niður og var þá reynt að hlífa sjálfri grunnþjónustunni en skorið niður í stjórnun og umfangi stjórnsýslustofnana og hefur meðal annars bitnað á þessum verkefnum. Ég get tekið undir með hv. fyrirspyrjanda og þingmanni Guðlaugi Þór Þórðarsyni að við megum alls ekki gleyma forvörnunum. Nú erum við að færa Lýðheilsustöð undir embætti landlæknis og þá er mjög mikilvægt að við tökum til hendinni og reynum að vinna af krafti að forvörnum. Markmiðið með heilbrigðisþjónustu almennt er jú að bregðast við ef illa fer, en það hlýtur líka að vera það að fækka þeim tilfellum sem koma til sjúkrahúsanna eða heilsugæslustöðvanna. Á sama tíma er mjög mikilvægt að heilsugæslustöðvar og skólahjúkrunarfræðingar sinni því hlutverki að leiðbeina fólki varðandi forvarnir og þá ekki síst varðandi hreyfingu og mataræði eins og hér hefur komið fram. Þar hefur heilmikið verið gert þó það sé rétt, sem hér hefur verið sagt, að mikilvægt er að meta hver árangurinn er, ekki bara í magni þess sem gert hefur verið heldur líka hvort okkur tekst að snúa við þeirri óheillaþróun sem er að verða - offituvandamál er að verða sívaxandi vandamál í samfélaginu og þá skiptir mjög miklu að sporna við. Eftir sem áður, og það er mikilvægt að það komi fram í þessari umræðu, snýst þetta ekki síst um leiðbeiningar til heimilanna. Jafnvel þó að við fjölgum íþróttatímum á einum stað eða heimsóknum á einhverjar heilsugæslustöðvar er það auðvitað hreyfingin í daglega lífinu sem skiptir mestu máli.

Virðulegi forseti. Ég er áfram að spyrja um heilsustefnuna. Eins og ég gat lítillega farið yfir í hinum stutta formála mínum hér áðan er hún þannig upp byggð að hún er með markmið og aðgerð og síðan bera ákveðnir aðilar ábyrgð á því að aðgerðinni verði hrundið í framkvæmd. Markmiðin eru í flestum tilfellum mælanleg og ég er að spyrja hér út í einstök atriði til að við áttum okkur betur á stöðunni og það er heldur ekkert leyndarmál að ég er að vekja athygli á málefninu. Við höfum nokkrar leiðir til þess hv. þingmenn og ég er að vonast til að þetta muni ýta undir það að við ræðum þessi alvarlegu mál. En eins og komið hefur fram erum við í 4. neðsta sæti, 20% af Íslendingum eru offitusjúklingar. Það eru bara Malta, Írland og Bretland sem standa verr að vígi. Ef við skoðum nágrannalöndin, sem við berum okkur oftar saman við, eru helmingi færri hlutfallslega í Noregi, í Svíþjóð og í Danmörku - í Finnlandi eru það að vísu 15,7%, ekki 27% eins og hjá okkur. Við vitum að það er ekkert nýtt undir sólinni. Allt það sem var unnið á sínum tíma var unnið af bestu hugsanlegu sérfræðingum vegna þess að þeir þekktu til. Við skoðuðum hvað gert hefur verið í öðrum löndum, eins og kom fram, og þetta er niðurstaðan af þeirri vinnu. Ég ætla að spyrja um nokkur atriði í viðbót: Hvernig hefur gengið að ná fram eftirtöldum markmiðum sem eru sett fram í heilsustefnu ráðuneytisins frá 2008: a. að opna vefsíðu þar sem finna má fróðleik um heilsu frá fagfólki og tryggja að hún verði komin í gagnið í lok árs 2009 og upplýsingum um notkun safnað saman svo hægt verði að setja framtíðarmarkmið um fjölda heimsókna á dag, b. að taka upp lýðheilsumat þannig að gert verði lýðheilsumat á öllum málum sem heilbrigðisráðherra leggur fram á Alþingi, c. að leita leiða í samvinnu við verslanir og framleiðendur matvæla til að draga úr salti, sykri, mettaðri fitu og transfitusýrum í matvælum og tryggja að dregið hafi úr salti í brauðmeti í lok árs 2009, d. að setja reglur um hámarksmagn transfitusýra í matvælum fyrir lok árs 2010, e. að vinna að því að hollari vörur verði staðsettar á áberandi stöðum í verslunum og að tryggja að 100% þátttaka matvöruverslana hafi náðst í lok árs 2009, f. að vinna að því að grænmeti, ávextir og aðrar hollustuvörur verði til sölu í þeim íþróttamannvirkjum og sundstöðum sem selja matvæli og að þátttaka rekstraraðila íþróttamannvirkja og sundstaða verði 100% í lok árs 2009? Virðulegi forseti. Ég bíð spenntur eftir svörum hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Eins og hér hefur komið fram erum við að ræða um heilsustefnuna, Heilsa er allra hagur, sem var gefin út í nóvember 2008 og var þá fyrsti hluti og fyrst og fremst aðgerðaáætlun. Eins og málshefjandi, og sá sem sat þá í stóli heilbrigðisráðherra, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, gat um var þessi framkvæmdaáætlun byggð upp eins og framkvæmdaáætlanir eiga að vera, þ.e. sett voru markmið, skýrt hver bæri ábyrgð á því að framfylgja þeim og síðan átti að fylgja því eftir með mælingum og þá væntanlega endurtaka leikinn að nýju. Það er það sem við munum að sjálfsögðu reyna að vinna að. Ég las þessa skýrslu á sínum tíma og held að þetta sé góð vinna. Framkvæmdin dreifist að vísu á marga aðila og það er þá ágætt að fá tækifæri til að svara því hver staðan er á þessu. Fyrsti liðurinn í þessari lotu í fyrirspurnunum var hvort tekist hefði að opna vefsíðu þar sem finna megi fróðleik um heilsu frá fagfólki. Eins og ég sagði áðan þá náðist það markmið með opnun vefsíðunnar 6h.is í nóvember 2009, en vefsíðan er samstarfsverkefni Lýðheilsustöðvar, Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, landlæknisembættisins og Landspítala. Gengið hefur verið svo frá málum að hægt er að telja fjölda heimsókna en ekki er farið að taka þær upplýsingar saman. Þá má geta þess að vefsíðan umhuga.is hefur verið starfrækt frá því í október 2008, en þar er fjallað um geðheilsu barna og helstu þætti í uppeldi og aðstæðum barna og unglinga sem hafa áhrif á geðheilsu þeirra á uppvaxtarárunum. Samstarfsaðili í því verkefni er landlæknisembættið, Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins, Barnaverndarstofa, barna- og unglingageðdeild Landspítalans BUGL, Stuðlar, Lýðheilsustöð og Barnavernd Reykjavíkur. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður hvort náðst hafi að taka upp lýðheilsumat þannig að gert verði lýðheilsumat á öllum málum sem heilbrigðisráðherra leggur fram á Alþingi. Svarið við því er á þann veg að lýðheilsumat hefur ekki verið tekið upp en ég get tekið undir það að við stjórnvaldsákvarðanir væri æskilegt að leggja mat á það hvort þær hefðu áhrif á lýðheilsu til góðs eða ills, rétt eins og rætt hefur verð um að leggja mat á áhrif stjórnvaldsákvarðana á jafnréttismál, þannig að full ástæða er til að fylgja þessu eftir, sérstaklega af því við verðum að vera með skýr markmið varðandi lýðheilsu og reyna að koma okkur í þá stöðu að vinna skipulega að forvarnamálum. Í þriðja lagi var spurt hvort tekist hefði að leita leiða í samvinnu við verslanir og framleiðendur matvæla til að draga úr salti, sykri, mettaðri fitu og transfitusýrum í matvælum og tryggja að dregið hafi úr salti í brauðmeti í lok árs 2009. Svarið við því er að á árinu 2007 var unnið með Landssambandi bakarameistara við að kortleggja saltmagn í brauðum og leita leiða til að fá bakara til að draga úr saltnotkun. Ekki voru gerðar mælingar í lok árs 2009 eins og kveðið var á um en mælingar frá apríl 2008 leiddu í ljós lækkun frá fyrri mælingum eða svipuð gildi og er þróunin til lækkunar á salti. Á tímabilinu 2008–2011 hefur samkvæmt mælingum orðið mjög afgerandi lækkun á magni transfitusýra í bökunarvörum. Þess má geta að Lýðheilsustöð hefur lengi talað fyrir því að framleiðendur minnki salt, sykur, mettaða fitu og transfitusýru í matvælum sínum, t.d. salt í unnum kjötvörum, og hefur hvatt kaupendur, t.d. skólamötuneyti, til að setja gæðakröfur varðandi þessi næringarefni. Lýðheilsustöð hefur einnig unnið með Ríkiskaupum varðandi gæðaviðmið á innkaupum á matvælum. Í fjórða lagi er spurt hvort tekist hafi að setja reglur um hámarksmagn transfitusýra í matvælum fyrir lok árs 2010. Svarið er það að bæði heilbrigðisráðuneytið og Lýðheilsustöð hvöttu mjög til að settar yrðu reglur um hámarksmagn transfitusýra. Nú hefur slík reglugerð litið dagsins ljós og tekur gildi 1. ágúst 2011. Í fimmta lagi er spurt hvort það hafi gengið eftir að hollari vörur verði staðsettar á áberandi stöðum í verslunum og að tryggja að 100% þátttaka matvöruverslana hafi náðst í lok árs 2009. Ekki hefur verið gerð könnun á því hver þátttakan var en Lýðheilsustöð hefur vakið athygli verslunareigenda á að þeir geti haft áhrif á neyslu landsmanna til góðs eða ills og hvatt þá til að nota þau áhrif til góðs. Stöðin hefur líka hvatt verslunareigendur sem selja matvæli og sætindi og bjóða afsláttarkjör á sætindum einu sinni eða oftar í viku til að bjóða sömu afsláttarkjör á ávöxtum og grænmeti. Í sjötta lagi er spurt hvernig hafi gengið að vinna að því að grænmeti, ávextir og aðrar hollustuvörur verði til sölu í þeim íþróttamannvirkjum og sundstöðum sem selja matvæli og að þátttaka rekstraraðila íþróttamannvirkja og sundstaða verði 100% í lok árs 2009. Þar hefur heldur ekki verið gerð könnun á því hver þátttakan var en Lýðheilsustöð vann leiðbeiningar fyrri hluta ársins 2008 fyrir íþróttafélög og forsvarsmenn íþróttamannvirkja um matarframboð og sendi öllum rekstraraðilum íþróttamannvirkja þær upplýsingar. Það má sjá þess stað víða í íþróttamannvirkjum að þetta hefur gengið eftir, en ekki liggur fyrir nákvæmlega 

Virðulegi forseti. Þessi svör hæstv. ráðherra, sem ég þakka fyrir, valda mér nokkrum vonbrigðum en þó eru jákvæðir punktar hér inni. Stóra einstaka málið er kannski það að því hefur ekki verið fylgt eftir að mæla hlutina og þess vegna getum við ekki áttað okkur alveg nákvæmlega á stöðunni. Ég skil að vísu ekki af hverju ekki er hægt að mæla heimsóknirnar á 6h.is sem er mjög glæsilegur vefur. Þó að ég sé enginn tölvusnillingur, virðulegi forseti, er ég með heimasíðu og það er tiltölulega einfalt að kanna slíkt en það er kannski aukaatriði. Ég held að þessi svör sýni okkur að við verðum að fara að mæla þetta þannig að við getum áttað okkur á stöðunni, því að allt er þetta sett fram til að ná þeim árangri sem við erum öll sammála um og ég rakti áðan og hæstv. ráðherra fór sérstaklega yfir og ég efast ekki eina stund um vilja hans í þessu máli. En þetta eru ágætistæki sem við erum með hér. Af því að hér var rætt um niðurskurð, sem er svo sannarlega til staðar, verðum við alltaf að horfa til lengri tíma. Að stærstum hluta snýst þetta um áherslur hjá einstaka stofnunum og þar þurfum við alltaf, virðulegi forseti, að vera með þessi gleraugu. Ef við erum ekki með þau, og kannski sérstaklega núna, og vinnum ekki skipulega að því að sjá til þess að sérstaklega ungmenni, og svo sem allir, fái hreyfingu og góða næringu og leggjum áherslu á geðrækt, mun það koma beint niður á heilbrigðiskerfinu 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mikilvægt að við fylgjum slíkum markmiðum sem hér hafa verið sett fram. Auðvitað er mikilvægt að mæla þau en ekki síður að þau séu gripin af þeim aðilum sem leitað er til. Það þarf auðvitað að hvetja menn af og til til þess. Þá á ég við eins og hér kom fram að lögð sé áhersla á að einstakar stofnanir fylgi því eftir sem sett er fram, að það sé hvatning til að nota hollustu. Ég veit svo sem vel að t.d. íþróttafélögin hafa gert þetta í vaxandi mæli. Þau eru farin að hafa næringarfræðinga sem hluta af íþróttaþjálfuninni og íþróttamiðstöðvar hafa eins og ég segi aukið það að vera með ávexti. Maður sér það í sundlaugum og íþróttamannvirkjum að boðið er upp á það en ekki aðeins gos eins og var áður, þar eru hollustudrykkir og ávextir. Skólarnir þurfa líka - við komum kannski að því síðar í fyrirspurnunum - það skiptir gríðarlega miklu máli að skólarnir taki þetta upp líka, skólamötuneytin. Það er ábyrgð allra og ekki hvað síst heimilanna, eins og ég sagði áður um það að ganga í skólann. Við komum líka inn á það síðar. Varðandi það að mæling hafi ekki átt sér stað á vefsíðunni 6h.is, það þýðir fyrst og fremst að það hefur ekki verið tekið saman yfirlit um hver þróunin hefur verið. Það er sjálfsagt til heildarmæling en það þarf auðvitað að taka fram hvað þetta er mikið á viku og hvenær er það mest og allt þetta sem maður getur lesið út úr þeim tölum sem koma inn á vefinn. Það kostar sérstakt eftirlit ef menn ætla að fá nákvæman samanburð á þróuninni á því og það er það sem ekki hefur átt sér stað.

Virðulegi forseti. Við erum enn í heilsustefnunni og núna er ég kominn á þann stað að spyrja um heilsustefnu í skólum og leikskólum sömuleiðis. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um hvað það skiptir gríðarlega miklu máli að við vinnum skipulega að forvörnum þar, og að börn, sama á hvaða aldri þau eru, sem þjást af hreyfingarleysi og ég tala ekki um næringarleysi búi við skert lífskjör er eitthvað sem við viljum auðvitað ekki sjá. Þess vegna spyr ég, virðulegi forseti, nokkurra spurninga um eftirtalin markmið sem komu fram í heilsustefnunni: a. að heilsusamleg skilaboð fyrirmynda hangi upp í skólum og íþróttamannvirkjum í lok árs 2009, b. að allir leikskólar hafi fengið hvatningu og eða aðstoð í lok árs 2009 við að útfæra heilsustefnu í skólanámskrá sinni þar sem hugað sé að andlegri, líkamlegri og félagslegri vellíðan barna og starfsmanna þar sem komið verði á samstarfi við foreldra, c. að gefa út DVD-disk fyrir leikskóla með leikjum og æfingum til að auka hreyfingu meðal barna og að hann verði kominn í alla leikskóla landsins í lok árs 2009, d. að 30% leikskóla hafi sótt um viðurkenningu í lok árs 2009 um að þeir fari eftir ráðleggingum Lýðheilsustöðvar um mataræði og næringarefni sem útfærðar eru í handbók fyrir skólamötuneyti, e. að allir grunnskólar hafi fengið hvatningu og eða aðstoð í lok árs 2009 við að útfæra heilsustefnu í skólanámskrá sinni, þar sem hugað sé að andlegri, líkamlegri og félagslegri vellíðan nemenda og starfsmanna þar sem komið verði á samstarfi við foreldra- og nemendaráð, f. að 30% grunnskóla hafi sótt um viðurkenningu í lok árs 2009 um að þeir fari eftir ráðleggingum Lýðheilsustöðvar um mataræði og næringarefni sem útfærðar eru í handbók fyrir skólamötuneyti? Virðulegi forseti. Haustið 2008 var lögð sérstök áhersla á það sem hefur síðan verið talsvert mikið í umræðunni sem er spurningin hvað við gefum börnunum okkar að borða, því að það hafa komið fram rökstuddar ábendingar um að þar sé víða pottur brotinn. Það sem gerst hefur á undanförnum áratugum á Íslandi er að líf barnanna okkar hefur færst miklu meira inn á stofnanir eða í skóla, bæði leikskóla og grunnskóla, og þess þá heldur skiptir afskaplega miklu máli að allt sem þar fer fram innan veggja sé eins og best verður á kosið og ekki síst næring. Þarna er auðvitað verið að spyrja um fleiri þætti en næringu en ég nefndi þann þátt sérstaklega hér vegna þess að ég veit að það hefur komið fram í umræðum í fjölmiðlum að það er nokkuð sem foreldrar hafa miklar áhyggjur af af ástæðum.

Hæstv. forseti. Við höldum áfram að ræða um heilsustefnu fyrrverandi heilbrigðisráðherra, Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, sem er hér fyrirspyrjandi og er, eins og hann hefur réttilega bent á, að vekja athygli á þeirri stefnu og óska eftir því að fá nákvæmari skýringar á því hvernig henni var fylgt eftir eftir að hann yfirgaf ráðuneytið. Hér eru nokkrar viðbótarspurningar varðandi leik- og grunnskólana. Fyrsta spurningin eða stafliður a, er hvort heilsusamleg skilaboð fyrirmynda hangi upp í skólum og íþróttamannvirkjum, en þetta átti að vera komið upp í lok árs 2009. Eins og hv. þingmanni er kunnugt um voru gerð veggspjöld með silfurhetjunum frá Ólympíuleikunum í Peking o.fl. í ráðherratíð hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar með skilaboðum um heilsusamlegt líferni. Fjölda veggspjalda var dreift en ekki hefur verið gerð könnun á því hve víða þau hanga skólum eða íþróttamannvirkjum. Í b-lið er spurt hvort allir leikskólar hafi fengið hvatningu eða aðstoð í lok árs 2009 við að útfæra heilsustefnu í skólanámskrá sinni þar sem hugað sé að andlegri, líkamlegri og félagslegri vellíðan barna og starfsmanna þar sem komið verði á samstarfi við foreldra. Svarið er að unnið hefur verið með leikskólum í tengslum við verkefnið Allt hefur áhrif, einkum við sjálf að því að stuðla að bættu mataræði og aukinni hreyfingu. Verkefnið er þróunarverkefni Lýðheilsustöðvar unnið í samvinnu við sveitarfélögin í landinu og hófst raunar strax árið 2004 og hefur það markmið að bæta lífshætti barna og fjölskyldna þeirra með áherslu á hreyfingu og góða næringu. Þá hefur verið hvatt til þess að leikskólar vinni samkvæmt handbók fyrir leikskólaeldhús frá árinu 2005. Ekki er hægt að fullyrða að þetta hafi náð til allra leikskóla, en auk þess hefur Lýðheilsustöð boðið upp á námskeið fyrir grunn- og leikskólakennara þar sem þeim er kennt að nota lífsleikninámsefnið Vinir Zippýs sem er alþjóðlegt forvarnaverkefni á sviði geðheilsu fyrir ung börn og var hleypt af stokkunum árið 2005. Um 7 þúsund kennarar frá 113 grunnskólum og 13 leikskólum hafa nú sótt námskeið hjá Lýðheilsustöð og gera má ráð fyrir því að börnin sem fengið hafa kennslu séu nálgast 10 þúsund. Í c-lið segir að gefa eigi út DVD-disk fyrir leikskóla með leikjum og æfingum til að auka hreyfingu meðal barna og að hann verði kominn í alla leikskóla landsins í lok árs 2009. Þetta hefur ekki gengið eftir. Hins vegar er full ástæða til að vekja athygli á því að unnið hefur verið gríðarlega gott efni, ekki á vegum opinberra yfirvalda en á vegum skóla á alla vega æfingaprógrömmum skipulega á leikvöllum, sem sagt útileikjaverkefni sem hafa verið tekin upp mjög víða í skólum sem mér er kunnugt um og var þegar byrjað áður en ég hætti sem skólastjóri. Í d-lið var markmiðið að 30% leikskóla hafi sótt um viðurkenningu í lok árs 2009 um að þeir fari eftir ráðleggingum Lýðheilsustöðvar um mataræði og næringarefni sem útfærðar eru í handbók fyrir skólamötuneyti. Það verður að segjast eins og er að mismunandi skoðanir eru á ágæti slíkra viðurkenninga þar sem setja þyrfti upp einhvers konar eftirlit með tilheyrandi kostnaði til að tryggja að farið væri í öllu eftir ráðleggingunum. Hins vegar mætti huga að einhvers konar endurgjöf og auðvitað er hugsanlegt að gera þetta með svipuðum hætti og Reyklausir skólar en það hefur ekki verið gert. Þarna þyrfti þá að vinna betur í samstarfi við skólanum að þetta komi inn í sjálfsmatskerfi viðkomandi skóla, hvort sem eru leikskólar eða grunnskólar. Í e-liðnum er spurt um grunnskólana, hvort þeir hafi fengið hvatningu og eða aðstoð í lok árs 2009 við að útfæra heilsustefnu í skólanámskrá sinni. Það kemur aftur í svarinu að sú mæling hefur ekki verið framkvæmd en unnið hefur verið með grunnskólum í tengslum við verkefnið Allt hefur áhrif, einkum við sjálf, sem ég minntist á áðan, að því að stuðla að bættu mataræði og aukinni hreyfingu. Einnig hefur verið unnið að frekari útfærslum á þessu markmiði í verkefninu Heilsueflandi grunnskólar sem Lýðheilsustöð hefur unnið í samstarfi við m.a. mennta- og menningarmálaráðuneytið, Heimili og skóla og Samband íslenskra sveitarfélaga. Handbók til að styðja við heilsueflingu og forvarnir í grunnskólum var líka gefin út og skólar hafa tekið verkefninu afar vel. Varðandi f-liðinn þá var spurt hvort náðst hafi markmiðið að 30% grunnskóla hafi sótt um viðurkenningu í lok árs 2009 um að þeir fari eftir ráðleggingum Lýðheilsustöðvar um mataræði og fleira. Svarið er að í tengslum við verkefnið Allt hefur áhrif, einkum við sjálf hefur verið veitt endurgjöf úr niðurstöðum kannana um framboð og næringu samkvæmt ráðleggingum Lýðheilsustöðvar til sveitarfélaga en ekki er um að ræða að skólar sæki sérstaklega um viðurkenningu. Lýðheilsustöð vinnur einnig að hvatningu og ráðgjöf í tengslum við verkefnið Heilsueflandi grunnskólar en það verkefni á rætur alveg aftur til 1992 og hófst með Evrópusamstarfi um heilsueflingu í skólum. Ýmislegt af þessu hefur því gengið eftir en mælingarnar hafa ekki verið framkvæmdar í smáatriðum eða komið á skipulegu umbunar- eða viðurkenningarkerfi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er augljóst að ýmislegt hefur verið í gangi og er það vel, en okkur vantar algjörlega mælingarnar og það er ekki gott. Sömuleiðis hefur ekki verið unnið skipulega að þessum markmiðum eins og lagt var upp með þannig að þarna höfum við misst úr nokkur ár. Við höfum hins vegar tækifæri til að gera betur og ég hvet hæstv. ráðherra til að gera það. Eins og ég nefndi eru sérstakar áherslur á næringuna í skólanum og þegar við erum komin í fjórða neðsta sætið, þar sem við viljum alls ekki vera, og erum með helmingi fleiri offitusjúklinga en þau lönd sem við berum okkur saman við, er alveg ljóst að þetta er nokkuð sem við þurfum að taka sérstaklega á. Við verðum að vita stöðuna. Ef eitthvað má betur fara í framkvæmdinni eiga menn bara að breyta því. Það er ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er að ná árangri. Sömuleiðis hvet ég hæstv. ráðherra til að líta á þessar fyrirmyndir því að það er margsannað að það hjálpar. Við höfum náð árangri í vímuvörnum með því að vinna skipulega að því að reyna að minnka vímuefnanotkun í framhaldsskólum. Það hefur gengið mjög vel og það er m.a. gert með því að virkja fyrirmyndir. Ég man vel eftir því þegar við létum gera veggmyndir á sínum tíma með frábærum íþróttamönnum, virðulegi forseti, sem voru og eru glæsilegar fyrirmyndir. Þetta eru ekki bara silfurdrengirnir heldur ýmsir aðrir, sérstaklega íþróttamenn en þó líka listamenn af báðum kynjum. Þetta er mikil hvatning fyrir 

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort hægt er að segja að við höfum misst úr nokkur ár. Auðvitað höfum við misst úr varðandi mælingarnar en það skiptir auðvitað miklu máli að hlutirnir séu þó í ákveðnum framgangi. Í sjálfu sér væri mjög æskilegt frekar en að vera með einhverja gæðastaðla sem settir eru á einstaka skóla, þó að það gæti vel komið til greina, að vinna á vegum velferðarvaktarinnar að félagsvísum þar sem menn reyna að búa til viðmið þar sem menn geta kortlagt með hvaða hætti þeir ætla að fylgjast með ákveðinni þróun í samfélaginu. Ég held að það væri ekki vitlaust að gera það líka varðandi heilbrigðisvísana, þ.e. að reyna að búa til með hverju við erum að fylgjast á hverjum tíma. Hvað er það sem við viljum skoða? Auðvitað er þessi heilsustefna hluti af því en þetta má þó ekki vera umfangsmeira en svo að það sé auðvelt að sjá um að það gangi sjálfkrafa eftir. Varðandi mötuneytin og hvað börnin borða held ég að almennt séð sé ástandið mjög gott, en auðvitað skiptir mestu máli að við vinnum í því að börnin borði þann mat sem boðið er upp á, því sé þá fylgt eftir. Það er boðið upp á ávexti og grænmeti en börnin borða það kannski ekki. Það þarf að þjálfa þau upp og kynna hollustuna fyrir þeim, hreinlega kenna þeim að borða, og það eru ekki síður heimilin sem þurfa að koma með í það en kennarar og starfsfólk skólanna. Það getur líka haft áhrif hvert umhverfið er. Þetta hafa oft verið stór mötuneyti, lítil börn geta verið óörugg og þá þarf kannski að búa til betra umhverfi þannig að þau noti matinn betur. Þetta hefur verið til skoðunar í velferðarráðuneytinu og þar munum við halda áfram að skoða þessa þætti í samráði við skólayfirvöld. Bent er á að fyrirmyndir geti skipt miklu máli. Nú hafa ákveðnir aðilar tekið frumkvæði að því að berjast gegn munntóbaksnotkun í íþróttum og þar mundum við hugsanlega nota þessa hugmyndafræði í framhaldinu. Ég ætla að vona að alvara verði úr því. Eins og ég segi getur frumkvæði utan frá, frá íþróttahreyfingunni og einstaklingum, skipt mjög miklu máli í allri svona vinnu, að það sé komi frá slíkum aðilum 

Virðulegi forseti. Ég er áfram á sama stað og enn þá erum við að ræða börnin og ungmennin, spyrja sérstaklega út í þau markmið eins og í fyrri spurningum. Það er rétt sem hér hefur komið fram, mikilvægasti þátturinn er heimilin og foreldrarnir, bæði sem fyrirmynd og uppalendur. Hins vegar eru börnin og ungmennin að stórum hluta bæði vikunnar og ársins í skólanum og afskaplega mikilvægt að við vinnum mál þar eins vel og mögulegt er og stuðlum líka að samvinnu milli foreldra og skóla. Þess vegna spyr ég út í markmiðin, og spurningarnar hljóma svona: Hvernig hefur gengið að ná fram eftirtöldum markmiðum sem eru sett fram í heilsustefnu ráðuneytisins frá 2008: a. að öll frístundaheimili hafi fengið hvatningu til að bjóða upp á næringu í samræmi við ráðleggingar Lýðheilsustöðvar í lok árs 2009, b. að allir grunnskólar og foreldrar hafi verið hvattir til að auka hreyfingu barna í lok árs 2009, c. að grunnskólar séu án tóbaks og vímuefna í lok árs 2010, d. að allir framhaldsskólar hafi fengið hvatningu og/eða aðstoð við að útfæra heilsustefnu í skólanámskrá sinni þar sem hugað sé að andlegri, líkamlegri og félagslegri vellíðan nemenda og starfsmanna með áherslu á heilsueflingu og forvarnir þar sem komið verði á samstarfi við foreldra- og nemendafélög, e. að í lok árs 2009 verði búið að hvetja alla framhaldsskólar til aukins aðgengis að hollum mat í skólunum og veita starfsmönnum mötuneyta ráðleggingar um hollt mataræði, f. að 30% framhaldsskóla hafi sótt um viðurkenningu í lok árs um að þeir fari eftir ráðleggingum Lýðheilsustöðvar um mataræði og næringarefni sem útfærðar eru í handbók fyrir skólamötuneyti? Virðulegi forseti. Hér erum við fyrst og fremst að spyrjast fyrir um hreyfinguna sem mikið vantar upp á að sé í lagi á mörgum stöðum og sömuleiðis næringuna í skólunum. Af því að hæstv. ráðherra talaði áðan um að þetta væri á flestum sviðum í góðu lagi vona ég að hæstv. ráðherra hafi rétt fyrir sér. Okkur vantar samt mælingar til að vita það. Ég hef af þessu áhyggjur og veit að ég er ekki eina foreldrið á þeim slóðum. Ég vona að áhyggjurnar séu óþarfar en aðalatriðið fyrir okkur er að við verðum að vita, og til að vita verðum við að mæla.

Hæstv. forseti. Hér erum við með enn eina fyrirspurnina sem tengist þessari sömu heilsustefnu fyrrverandi heilbrigðisráðherra og fyrirspyrjanda. Fyrst er spurt um það markmið að öll frístundaheimili hafi fengið hvatningu til að bjóða upp á næringu í samræmi við ráðleggingu Lýðheilsustöðvar í lok árs 2009. Svarið er að þetta markmið náðist þar sem öll frístundaheimili fengu tölvupóst þar sem þau voru hvött til að bjóða upp á næringu í samræmi við ráðleggingarnar. Þá var hringt í hvert sveitarfélag og í kjölfarið var þeim sent erindi þar sem leiðbeiningar voru kynntar og þau hvött til að fylgja þeim á frístundaheimilum sínum. Að auki hefur Lýðheilsustöð fylgt eftir ráðleggingunum til frístundaheimila með fyrirlestrum. B-liður er um hvort allir grunnskólar og foreldrar hefðu verið hvattir til að auka hreyfingu barna í lok árs 2009. Svarið er að ekki hafa allir grunnskólar og foreldrar tekið þátt en stór hluti þó. Verkefnið sem hér hefur verið nefnt áður, Allt hefur áhrif, einkum við sjálf, miðar m.a. að þessu. Árið 2010 gaf Lýðheilsustöð út ítarlega handbók um hreyfingu fyrir grunnskóla og Lýðheilsustöð hefur einnig verið samstarfsaðili um verkefnin Göngum í skólann og Lífshlaupið sem hvetja grunnskólabörn til daglegrar hreyfingar. Ég held að það sé ástæða til að ítreka að með verkefni eins og Göngum í skólann skiptir miklu máli að nota þessa hreyfingu þar sem hægt er að koma því við, eins og öllum smærri byggðarlögum og mjög víða í hverfum í Reykjavík, þ.e. að ganga í skólann í staðinn fyrir að keyra heim að dyrum og reyna svo að kría út 20 mínútum lengri leikfimitíma sem skilar ekki endilega því sama. C-liðurinn er um að grunnskólar yrðu án tóbaks og vímuefna í lok árs 2010. Svarið við því er að því miður voru grunnskólar okkar ekki tóbaks- og vímuefnalausir í lok árs 2010, eins og markmiðið kvað á um, en kannanir sýna að enn hefur dregið úr tóbaksnotkun og notkun vímuefna í grunnskólum. Verkefnið Tóbakslausir grunnskólar sem hóf göngu sína árið 2010 er í fullum gangi og ráðleggingar Lýðheilsustöðvar um tóbaksvarnir í grunnskólum landsins hafa verið afhentar öllum grunnskólum landsins og hægt að fá frekari kynningu. Þá hefur Evrópuverkefnið Reyklaus bekkur staðið í 12 ár og allt að 70% 7. og 8. bekkja í grunnskólum landsins hafa verið þátttakendur. Svo er auðvitað vitað að þónokkuð margir grunnskólar eru algjörlega tóbakslausir þó að ekki hafi tekist að gera þá alla tóbakslausa. D-liðurinn er um að allir framhaldsskólar hafi fengið hvatningu og/eða aðstoð við að útfæra heilsustefnu í skólanámskrá sinni. Öllum framhaldsskólum hefur verið boðið að taka þátt í verkefninu Heilsueflandi framhaldsskólar á vegum Lýðheilsustöðvar og taka 24 framhaldsskólar af 32 nú þátt í verkefninu og a.m.k. tveir til viðbótar bætast við í haust. Helstu viðfangsefnin eru næring, hreyfing, geðrækt og lífsstíll og eru viðurkenningar veittar fyrir árangur í hverjum flokki. Þess má að auki geta að í október 2010 var endurnýjaður samningur um heilsueflingu og forvarnir í framhaldsskólum til þriggja ára, svokallað HOFF-verkefni. Hv. þm. og fyrirspyrjandi Guðlaugur Þór Þórðarson kom þessu verkefni af stað á sínum tíma og því hefur verið fylgt eftir bæði af heilbrigðis- og menntamálaráðuneyti. E-liðurinn er um að í lok árs 2009 verði búið að hvetja alla framhaldsskóla til að auka aðgengi að hollum mat í skólunum og veita starfsmönnum mötuneyta ráðleggingar um hollt mataræði. Lýðheilsustöð gaf árið 2010 út handbók um mataræði í framhaldsskólum sem hefur nú verið fylgt eftir í öllum framhaldsskólum með fyrirlestrum fyrir starfsfólk mötuneyta, starfsfólk skólans og nemendur. F-liðurinn er um að 30% framhaldsskóla hafi sótt um viðurkenningu í lok árs um að þeir fari eftir ráðleggingum Lýðheilsustöðvar um mataræði og næringarefni sem útfærðar eru í handbók fyrir skólamötuneyti. Handbók um mataræði í framhaldsskólum sem ég minntist á hér á undan var gefin út í tengslum við verkefnið Heilsueflandi framhaldsskólar. Þar eru viðurkenningar veittar þeim skólum sem fara eftir listum í handbókinni, en í þessu svari eða á þessum tíma liggja ekki fyrir nákvæmar upplýsingar um hversu margar þær viðurkenningar eru. Almennt má segja að gert hafi verið sérlega myndarlegt átak í framhaldsskólunum. Það skiptir mjög miklu máli vegna þess að oft og tíðum hafa leikskólar og grunnskólar tekið frumkvæði í heilsueflandi þáttum en nú hafa framhaldsskólarnir komið mjög myndarlega inn í þetta verkefni. Auðvitað verðum við að binda vonir við að framhald verði á og auðvitað er ástæða til að fylgjast mjög vel með því hver þróunin verður, en ég held að við verðum að treysta á að umræðan, bæði með þessari fyrirspurn og því sem hefur verið að undanförnu um ástand mála varðandi offitu fólks í landinu, 

Virðulegi forseti. Ég vil ekki bara þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör heldur óska okkur öllum líka til hamingju með að hér hefur náðst mælanlegur árangur ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt. Það er mjög gott. Eins og hæstv. ráðherra sagði virðist hafa verið settur svolítill kraftur og unnið skipulega á mörgum sviðum að málum innan framhaldsskólanna. Hæstv. ráðherra nefndi t.d. í svari við fyrirspurninni í a-lið, um hvort öll frístundaheimili hafi fengið hvatningu eða heimsókn, að árangur hefði náðst. Hvatningin í grunnskólunum til foreldranna um aukna hreyfingu er stór hluti. Það var auðvitað mjög metnaðarfullt markmið að allir grunnskólar yrðu án tóbaks og vímuefna en það er mælt mjög vel og ef ég skil hæstv. ráðherra rétt hefur dregið þar úr notkuninni sem er auðvitað mjög ánægjulegt. Sömuleiðis um það sem kemur að framhaldsskólunum hefur verið endurvakið HOFF-verkefnið sem stendur fyrir heilsueflingu og forvarnir í framhaldsskólum. Það er mjög gott, ég fagna því og þakka hæstv. ráðherra fyrir það. Það að 24 af 32 framhaldsskólum taki þátt í því er gott. Af þessum fyrirspurnum sem við erum búin að renna yfir í dag, þar sem við erum búin að fara yfir öll markmiðin og eigum bara eftir eina fyrirspurn í því, höfum við séð ánægjulegustu svörin fram til þessa. Ég veit að bæði ég og hæstv. ráðherra erum ánægðir með það og örugglega allir sem að þessum málum koma og eiga börn á þessum aldri.

Hæstv. forseti. Ég held að eins og fram hefur komið hafi framhaldsskólarnir tekið afar myndarlega á þessum verkefnum. Í landinu í heild hefur íþróttaiðkun verið efld, víða er stutt mjög vel við alls kyns íþróttaiðkun. Það er auðvitað áhyggjuefni og hefur verið það í gegnum árin að ákveðinn hópur ungra krakka er kyrrsetufólk og tölvunotkunin hefur minnkað útiveruna víða þannig að það er ástæða til að hvetja til leikja og hreyfingar. Þá skiptir kannski mestu máli að hreyfa sig daglega, ganga í skólann, hjóla í skólann, að nota hluta af daglega lífinu í hreyfingu, ekki endilega búa hana til einhvers staðar annars staðar heldur reyna að efla hreyfinguna í daglegu lífi. Það er auðvitað fullt af hlutum sem gengið hafa eftir, eins og áður hefur komið fram í svörum mínum og ég klára kannski að fara yfir nú í svari síðustu fyrirspurninni. Þeir vefir og þær kynningar - við erum að tala um Göngum í skólann, verið er að ræða um íhlutanir vegna ofþyngdar og offitu sem verið hafa varðandi mæður ungra barna og skólabarna sem unnið hefur verið átak í á vegum landlæknisembættis og heilsugæslna. Handbækur hafa verið gerðar fyrir leikskólaeldhús, skólamötuneyti og framhaldsskóla. Gerð hefur verið handbók um hreyfingu, handbók í ungbarna- og smábarnavernd, búið er að gefa út klínískar leiðbeiningar í mæðravernd sem komu út 2008 hjá landlæknisembættinu og á tímabili var verkefni í gangi, Heil og sæl í vinnunni, en því hefur verið hætt. Það var samvinnuverkefni Vinnueftirlits og Lýðheilsustöðvar og væri kannski ástæða til að lyfta því aftur, þ.e. að á almennum vinnustöðum yrði hreyfing aukin. Við höfum rætt verkefnið Hjólað í vinnuna, HOFF-verkefnið o.s.frv. þannig að ég held að við verðum að horfa til þess að það hefur líka orðið íþróttavakning í framhaldsskólunum. Lífshlaupið er mjög skemmtilegt verkefni sem verið hefur mikil hvatning 

Virðulegi forseti. Þetta er síðasta spurningin sem ég kem fram með að sinni. Við erum búin að fara í gegnum markhópana; leikskólabörn, grunnskólabörn og það fólk sem er í framhaldsskólum. Fyrirspurnir mínar í lokin tengjast framhaldsskólum en líka markhópunum sem eru fullorðnir. Það er afskaplega mikilvægur markhópur þó svo að það sé mjög eðlilegt að við leggjum mesta áherslu á ungmenni. Ég ætla aðeins að renna yfir fyrirspurnirnar, virðulegi forseti: Hvernig hefur gengið að ná fram eftirtöldum markmiðum sem sett eru fram í heilsustefnu ráðuneytisins frá 2008: a. að koma á fót íþróttamótum í framhaldsskólum í samvinnu við félög framhaldsskólanema, menntamálaráðuneyti og Íþróttasamband Íslands þannig að 100% þátttaka verði meðal framhaldsskóla í lok árs 2009, b. að í lok árs 2010 hafi þeim fækkað sem nota vímuefni og reykja, c. að 50 opinberar stofnanir hafi gert áætlun um öryggi og heilbrigði í lok árs 2009 þar sem hugað sé að andlegri, líkamlegri og félagslegri vellíðan starfsmanna, d. að allar stofnanir heilbrigðisráðuneytis hafi mótað sér heilsustefnu fyrir árslok 2009 og ríkisfyrirtæki almennt fyrir árslok 2010, e. að í lok árs 2009 hafi Lýðheilsustöð og Vinnueftirlitið boðið upp á námskeið í öllum landshlutum til að fylgja eftir ráðleggingum um heilsueflingu á vinnustöðum, f. að í lok árs hafi Lýðheilsustöð og Vinnueftirlitið boðið upp á námskeið fyrir atvinnulausa í öllum landshlutum? Hér er farið inn á mál fullorðinna og þar ættum við að líta okkur nær. Ábyrgðaraðilar í þessum málum á vinnustöðum eru Lýðheilsustöð og Vinnueftirlitið en heilbrigðisráðuneytið og Lýðheilsustöð bera ábyrgð á stofnunum heilbrigðisráðuneytisins í þessu sambandi, hvort þær hafi mótað sér heilsustefnu fyrir árslok 2009 og ríkisfyrirtæki almennt fyrir árslok 2010. Það eru hæg heimatökin hjá ráðuneyti heilbrigðismála, nú velferðarmála, að ganga á undan með góðu fordæmi og sjá til þess að þessi markmið séu höfð í heiðri á vinnustöðum. Í rauninni er það eitthvað sem við ættum að gera á Alþingi ef við meinum eitthvað með því þegar við segjumst vilja sjá til þess að fólk stundi heilsusamlegri lifnað. Í öllum fyrirspurnunum er rauði þráðurinn ekki að vera með boð og bönn heldur er þetta að stærstum hluta hvatning og leiðbeiningar. Hvatningin felst ekki síst í því að þetta er mælt þannig að þeir aðilar sem taka þátt sjá að það skilar sér með einhverjum hætti. Það er hugmyndafræðin í heilsustefnunni. 
             Virðulegi forseti. Ég bíð spenntur eftir svörum hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Hér er fimmta og síðasta fyrirspurnin um framkvæmd heilsustefnu og eflingu forvarna frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Þar kallar hann eftir upplýsingum um hvernig fylgt hafi verið eftir framkvæmdahluta stefnunnar frá 2008. Þar er í fyrsta lagi a-hlutinn, hvort menn hafi komið á fót íþróttamótum í framhaldsskólum í samvinnu við félög framhaldsskólanema, menntamálaráðuneytisins og ÍSÍ þar sem stefnt var að 100% þátttöku meðal framhaldsskóla í lok árs 2009. Svarið er að menntamálaráðuneytið hefur haft umsjón með íþróttavakningu framhaldsskólanna sem haldið hefur verið tvisvar og verður fram haldið á næsta skólaári en féll niður í vetur. Verkefnið er unnið í tengslum við HOFF-verkefnið sem við minntumst á áðan. Haldin hafa verið íþróttamót og ýmislegt gert til að hvetja til hreyfingar. Yfir 10 þúsund nemendur hafa tekið þátt í þessum verkefnum. Vitað er að margir skólar halda slíka íþróttadaga eða opna daga þar sem menn hafa jafnvel tækifæri til að leika sér saman fremur en að það séu bein íþróttamót. Þar er almenn hreyfing sem skiptir jafnmiklu máli skipulögð hreyfing. Varðandi b-lið, að í lok árs 2010 hafi þeim fækkað sem nota vímuefni og reykja, er svarið er að þeim hefur fækkað mikið sem reykja, miðað við árslok 2010 en ekki eru til tölur fyrir árið 2009. Tóbakslausir framhaldsskólar eru verkefni sem unnið hefur verið að frá árinu 2007. Ráðleggingar Lýðheilsustöðvar um tóbakslausa framhaldsskóla hafa verið afhentar og kynntar skólameisturum og forvarnafulltrúum í öllum framhaldsskólum landsins. Kannanir Lýðheilsustöðvar á tóbaksvörnum í skólum benda til að nú þegar noti um helmingur skólanna þessar leiðbeiningar. Þá voru tóbaksvarnir einnig tengdar verkefninu Heilsueflandi framhaldsskóla þar sem reynt er að nálgast forvarnir á heildstæðan hátt með áherslu á næringu, hreyfingu, geðrækt og lífsstíl. C-liður spurningarinnar var að 50 opinberar stofnanir hafi gert áætlanir um öryggi og heilbrigði í lok árs 2009 þar sem hugað er að andlegri, líkamlegri og félagslegri vellíðan starfsmanna. Svarið er að því markmiði hefur ekki verið fylgt eftir en árið 2008 kom út bæklingurinn Ráðlegging um heilsueflingu á vinnustöðum sem var samstarfsverkefni Lýðheilsustöðvar og Vinnueftirlitsins og hluti af verkefninu Heil og sæl í vinnunni. Eins og kom fram áður hefur því verkefni nú verið hætt. Lýðheilsustöð er einn af samstarfsaðilum ÍSÍ um Hjólað í vinnuna, eins og áður var bent á. Verkefnið hvetur starfsfólk og vinnustaði ekki aðeins til að nota virkan ferðamáta heldur einnig til að huga almennt að heilsueflingu á vinnustöðum. Velferðarráðuneytið einnig aðili að Lífshlaupinu, sem er afar vel heppnuð áminning um að stunda hreyfingu a.m.k. hálftíma á dag og hefur tekist afar vel. D-liðurinn var að allar stofnanir heilbrigðisráðuneytisins hafi mótað sér heilsustefnu til ársloka 2009 og ríkisfyrirtæki almennt fyrir árslok 2010. Svarið við því er að ekki hafa verið teknar saman upplýsingar um þann þátt og verkefninu hefur ekki verið fylgt eftir af ráðuneytinu, en það er ágæt áminning um að það verði gert nú þegar við erum komin á einn stað með nýtt velferðarráðuneyti. Það hefur verið rætt að við verðum að setja upp áætlun um hvernig við getum búið að starfsfólki þannig að það geti stundað heilsurækt. Varðandi e-lið, að í lok árs 2009 hafi Lýðheilsustöð og Vinnueftirlitið boðið upp á námskeið í öllum landshlutum til að fylgja eftir ráðleggingum um heilsueftirlit á vinnustöðum, vísa ég til svarsins við c-lið. Þeim þætti hefur ekki verið fylgt eftir og verkefninu hætt. Varðandi f-lið, að í lok árs hafi Lýðheilsustöð og Vinnueftirlit boðið upp á námskeið fyrir atvinnulausa í öllum landshlutum, er svarið það að sérfræðingar Lýðheilsustöðvar hafa verið með fræðsluerindi fyrir atvinnulausa hjá Rauðakrosshúsinu. Vinnueftirlitið vinnur fyrst og fremst að heilsueflingu og öryggi á vinnustöðum. Þá verður að nefna að Vinnumálastofnun er að sjálfsögðu mjög virk í námskeiðahaldi fyrir atvinnulausa og sérstakt átak hefur verið í gangi til að virkja ungt, atvinnulaust fólk til þátttöku með verkefninu Ungt fólk til athafna. Auðvitað væri hægt að beina því í auknum mæli í hreyfingu. Það er rétt sem komið hefur fram, auðvitað skiptir mestu máli að frumkvæði ríkisvaldsins sé hvatning og skýr skilaboð. Auðvitað verða lög og reglur að styðja við eftir því sem við á, það getur varðað t.d. tóbak, áfengi, fíkniefni og annað slíkt. En fyrst og fremst á þetta auðvitað að vera hvatning og það er rétt sem hv. þingmaður sagði, þar geta mælingar að einhverju leyti stutt við og skipt máli þótt við megum aldrei falla í þá gryfju að þær séu aðalatriðið. Það er fyrst og fremst hið daglega starf sem skiptir máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ekki bara fyrir þessi svör heldur öll svörin. Eins og ég nefndi er það ekkert leyndarmál að ég er að þessu til að hvetja hæstv. ráðherra til dáða og sömuleiðis til að vekja athygli á verkefninu. Þetta er eilífðarmál sem ég mundi telja að væri breið pólitísk samstaða um og það er slæmt að niðurstaðan skuli vera sú eftir að farið hefur verið í gegnum þetta að eftirmenn mínir, hæstv. ráðherrar, hafa ekki fylgt þessu málum eftir og er það mjög slæmt. Ef það er ekki gert með skipulegum hætti bitnar það sérstaklega á börnum og ungmennum. Ég hvet hæstv. ráðherra til að snúa vörn í sókn því að mörg þessara markmiða eru ekki fjárfrek. Stefnan var endurskoðuð eftir bankahrun, menn tóku tillit til breyttra aðstæðna, en í þessum málaflokki er hægt að setja fjármuni í mjög margt sem skilar sér. Einmitt þess vegna veldur það vonbrigðum að ekki hafi náðst betri árangur en raun ber vitni. Það þýðir að það þarf að gera betur. Ég er ekki að leita að blórabögglum, ég er hér til að hvetja stjórnvöld til dáða. Sumt er þess eðlis að þar eru mjög hæg heimatökin að aðhafast eitthvað og ég varð fyrir miklum vonbrigðum að ráðuneytið skyldi ekki hafa sett þessi markmið fyrir undirstofnanir sínar. Það væri annars frábært fordæmi. Aðalatriðið er að vinna skipulega að málum með hvatningu og við verðum að mæla árangurinn vegna þess að ef við gerum það ekki vitum við ekki hvort við náum einhverjum árangri. Við vitum þá ekki hvað við erum gera, hvort það skili árangri. Við getum í því sambandi litið á vímuvarnir. 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnirnar og tækifærið til að fara yfir þessi mál. Það er alveg rétt að auðvitað verðum við að halda áfram að vinna að forvörnum og hvetja til þess að hlutirnir gangi eftir. Í raun hefði ég átt að vera frá hádegi og í allan dag fram til þessa tíma í stefnumótun með starfsfólki mínu sem unnið hefur að stefnumótun fyrir ráðuneytið. Þar erum við í fyrsta fasa af þremur þar sem verið er að setja heildarstefnu og markmið og reynt að koma skilvirku skipulagi á ráðuneytið til þess að við getum veitt hvað besta þjónustu. Það er afar mikilvægt að þótt skilaboðin komi ofan frá og við séum með ákveðinn fókus sem kemur frá ráðuneytinu megum við aldrei taka frumkvæðið frá þeim sem eiga að fylgja stefnunni eftir, það eru fyrst og fremst heimilin, skólarnir, einstakar stofnanir sem bera ábyrgð á því að hlutunum sé fylgt eftir og að þeir séu í lagi. Það getum við gert með hvatningu. Það hentar sumum að gera það með mælingum og hvatningu af því tagi sem var í Lífshlaupinu. Það hentar einhverjum öðrum með öðrum aðferðum og ég tel að við eigum að nota sem allra fjölbreytilegastar aðferðir í þeirri vinnu. Það skiptir líka máli að ýmislegt annað hefur verið gert til að bæta heilsu en akkúrat með hreyfingu. Hér hafa að vísu verið nefnd tóbak og vímuefni. Búið er að vinna mjög mikið varðandi t.d. fíkn eldri borgara, þ.e. ofnotkun á lyfjum, hvernig læknar ávísa lyfjum, hvernig hægt er að minnka notkun á þunglyndislyfjum, svefnlyfjum o.s.frv. Allt er það hluti af því að bæta heilsu og hlúa betur að fólki. Við reynum að hvetja fólk til að kynna sér aðrar leiðir en lyf eða að treysta á að sjúkrahúsin geti rétt það við ef illa fer. Það skiptir auðvitað miklu máli að reyna að beita fyrirbyggjandi aðgerðum frekar en að reyna fyrst að finna einhver úrræði þegar komið er í óefni.

Virðulegur forseti. Ég spyr hæstv. velferðarráðherra út í undirbúning byggingar nýs Landspítala og hve mörg störf er áætlað að skapist á byggingartímanum, sundurgreint eftir árum. Landspítalinn gegnir gríðarlega mikilvægu hlutverki í samfélagi okkar. Þar eru langveikustu sjúklingarnir, þar er boðið upp á sérhæfðustu, viðkvæmustu og flóknustu þjónustuna. Yfir 100 þúsund sjúklingar leggjast inn á spítalann á ári og þar eru framkvæmdar upp undir 15 þúsund skurðaðgerðir árlega. Þetta er líka stærsti vinnustaður landsins. Þarna vinna upp undir 5 þúsund manns í tæplega 4 þúsund stöðugildum. Þrátt fyrir að sjúkrahúsið veiti svona flókna og viðkvæma þjónustu mælist það mjög hátt í trausti, mig langar að draga það fram hér. Gerðar hafa verið skoðanakannanir þar sem 90% svarenda segjast bera mikið traust eða frekar mikið traust til sjúkrahússins og telja að þjónustan sem þar er veitt sé mjög góð. Þessu hafa Björn Zoëga, forstjóri sjúkrahússins, og fleiri haldið á lofti og er ágætt að fólk geri sér grein fyrir því hve þessi stofnun er öflug og mikilvæg. Um langt skeið hefur verið unnið að því að byggja nýjan Landspítala. Ég ætla ekki að fara fyrir öll rökin sem eru þar að baki en þau eru mörg og mikilvæg og það hefur verið mjög mikil og pólitísk samstaða um að byggja nýjan spítala. Ég vil draga það fram að nokkrir ráðherrar hafa sérstaklega sinnt þessu verkefni. Það eru ráðherrar eins og hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherrar, Ingibjörg Pálmadóttir, Jón Kristjánsson og sú er hér stendur. Ég vil líka nefna hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherra, Guðlaug Þór Þórðarson, Ögmund Jónasson, Álfheiði Ingadóttur, og núna síðast hæstv. velferðarráðherra Guðbjart Hannesson. Eins og heyrist af þessari upptalningu eru þetta ráðherrar sem koma úr þremur stjórnmálaflokkum, þ.e. Framsóknarflokki, Sjálfstæðisflokki og VG og sá síðasti núna, hæstv. velferðarráðherra, úr Samfylkingunni. Allir flokkarnir hafa því staðið þétt að baki þessari byggingu með sínum heilbrigðisráðherrum og viljað sjá hana rísa sem fyrst. Á sínum tíma var staðsetningin endurskoðuð, það var gert þegar hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, var í embætti. Niðurstaðan var sú að byggja ætti á þeim stað sem búið var að ákveða og það sem fyrst. Lífeyrissjóðir hafa komið að málinu og búið er að endurskoða byggingaráformin og áfangaskipta. Komið hefur í ljós að það verður sparnaður upp á 19 milljarða á núvirði til næstu 40 ára ef farið verður af stað með þessa byggingu og það þýðir að í 1. áfanga sparast 6% af rekstri spítalans eða 2 milljarðar á ári. Hér er um mikilvæga framkvæmd að ræða og því vil ég gjarnan spyrja hæstv. ráðherra: Hver er staða þessa máls? 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir spyr hér hver sé staða undirbúnings að byggingu nýs Landspítala. Eins og fram kom í fyrirspurninni hefur verið þverpólitísk samstaða um þessa byggingu og þó að ýmsar athugasemdir hafi komið fram og umræður eins og um staðsetningu og hagkvæmni og um hvort þetta borgi sig o.s.frv. hefur þetta alltaf lifað sem verkefni. Í svarinu vil ég leiða hugann að því að í nóvembermánuði 2009 var undirrituð sameiginleg viljayfirlýsing lífeyrissjóða og ríkisstjórnarinnar um fjármögnun á nýjum Landspítala og í samræmi við lög nr. 64/2010 var stofnað opinbert hlutafélag um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut í Reykjavík. Tilgangur félagsins er að standa að undirbúningi og útboði á byggingu nýs Landspítala með það að markmiði að ríkið taki bygginguna á langtímaleigu þegar byggingarverktaki hefur lokið umsömdu verki. Á síðasta ári fór fram samkeppni um forhönnun á byggingu nýs Landspítala og íslenska hönnunarteymið Spítal varð hlutskarpast í samkeppninni. Nú er unnið að forhönnun spítalans, gerð deiliskipulags lóðar og gerð alútboðsgagna samkvæmt samningi við hönnunarteymið. Nýtt deiliskipulag er byggt á vinningstillögu Spítal-hópsins. Deiliskipulagið hefur verið lagt fyrir skipulags- og byggingarráð Reykjavíkurborgar. Stefnt er að auglýsingu á því skipulagi í apríl eða maímánuði. Með nýju skipulagi mun falla úr gildi skipulag landspítalalóðar frá 1976 með síðari breytingum. Vinnan við forhönnun nýrrar byggingar á landspítalalóð er á áætlun. Í dag starfar fólk í um 30 stöðugildum á beinan hátt við verkefnið. Auk þess koma vinnuhópar, sem skipaðir eru starfsfólki Landspítala, að verkefninu í notendahópum sem rýna teikningarnar. Útboðspakkarnir verða sex og áformað er að þeir verði tilbúnir í september 2011 og febrúar 2012. Útboðsgögn vegna framkvæmda á lóð og alútboðsgögn vegna byggingar sjúkrahótels og bílastæðahúss verða tilbúin í september 2011 og er þá mögulegt að auglýsa útboð með þeim fyrirvara að deiliskipulagið verði þá samþykkt af Reykjavíkurborg. Alútboðsgögn vegna meðferðarkjarna sem m.a. á að hýsa legudeildir og rannsóknarhús verða tilbúin í byrjun febrúar 2012 nái áætlanir fram að ganga. Á sama tíma verða einnig tilbúin útboðsgögn vegna 7.500 fermetra byggingar fyrir heilbrigðisvísindasvið Háskóla Íslands. Samkvæmt lögum nr. 64/2010, um stofnun opinbers hlutafélags um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut í Reykjavík, skal fyrir undirritun samninga að loknu útboði leita samþykkis Alþingis fyrir framkvæmdinni með almennum lögum. Þetta var frágangur sem fjárlaganefnd lagði fyrir þingið og var hluti af lögunum. Að lokinni forhönnun verður gert nýtt kostnaðarmat fyrir framkvæmd verksins. Jafnframt verða aftur framkvæmdir hagkvæmnisútreikningar við að færa starfsemi spítalans á einn stað. Þegar útreikningarnir liggja fyrir verður nýtt frumvarp lagt fyrir Alþingi og ekki verður gengið frá skuldbindandi samningum um byggingu og fjármögnun nýrra bygginga fyrr en samþykkt Alþingis liggur fyrir. Þetta er sú umgjörð sem ákveðin var þar sem mikilvægt þótti að fjármögnunin yrði bókstaflega með þeirri hagkvæmni sem leiddi af því að færa alla starfsemina á einn stað. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður: „Hve mörg störf er áætlað að skapist á byggingartímanum, sundurgreint eftir árum?“ Svarið er að fjöldi starfa sem áætlaður er að verði á byggingartímanum er að árið 2011 verði þau 46, árið 2012 160, árið 2013 399, árið 2014 799, árið 2015 798 og árið 2016 554, og loks er reiknað með 11 störfum á árinu 2017. Hvorki er tekið tillit til mannafla vegna byggingar háskólans í framangreindum tölum né mannafla við breytingar eldri bygginga við Hringbraut en það er auðvitað ljóst að þar er töluverður mannafli til viðbótar. Ég vona að ofangreindar upplýsingar svari spurningum hv. þingmanns. Ég tek undir það sem kom fram í máli fyrirspyrjanda að það skipti mjög miklu máli að við eigum öflugt flaggskip í heilbrigðisþjónustunni sem er Landspítali – háskólasjúkrahús. Þar er unnið gríðarlega gott og mikilvægt starf og það skiptir máli að umgjörðin sé nútímaleg og uppfylli allar nútímakröfur. Ég held að það hljóti að vera markmið að koma því á einn stað og búa þannig um hlutina að hægt sé að veita eins öfluga þjónustu og hægt er. Í tengslum við Landspítalann eru svo deildir sem verða áfram starfandi, m.a. Grensásdeildin, og það er ekkert launungarmál að það er auðvitað í skoðun hvort hægt er að tengja það þessum framkvæmdum vegna þess að fyrir liggja áætlanir um endurbyggingu á því húsi upp á 1 milljarð. 

Virðulegur forseti. Ég fagna því sem kemur fram í svari hæstv. ráðherra og óska honum til hamingju með að vera kominn svona langt með þetta verkefni. Ég heyri ekki betur en að tilbúin séu gögn sem benda til þess að hægt sé að fara í útboð í september 2011, að þá séu tilbúnir ákveðnir útboðspakkar. Það eru einungis fimm mánuðir í september 2011 þannig að þetta er greinilega að bresta á ef hlutirnir ganga fram svona. Svo verða aðrir útboðspakkar tilbúnir í febrúar 2012. Þetta heyrðist mér koma fram í svari hæstv. ráðherra þannig að undirbúningurinn er þá mjög langt kominn. Miðað við þær tölur sem hæstv. ráðherra fór með um mannaflaþörfina til 2017 eru þetta samanlagt upp undir 3 þúsund störf og það munar gríðarlega um þetta í því atvinnuleysi sem hér er. Ég fagna mjög þessu svari og hvet hæstv. ráðherra áfram í þessu. Það kom líka fram að taka þurfi málið aftur inn til þingsins til skoðunar sem er að mínu mati mjög eðlilegt þegar um slíkar stórframkvæmdir er að ræða. Ég hef engar áhyggjur af því vegna þess að það er mjög mikil pólitísk samstaða um þetta verkefni, enda er alveg gríðarlegur faglegur og fjárhagslegur ávinningur af þessu verkefni og það er miklu dýrara að bíða og gera ekkert en að fara í framkvæmdina. Það er dýrast að gera ekkert, það er mjög merkilegt. Það er langdýrast að gera ekki neitt. Ég vil líka draga það fram að haldin hafa verið samráðsþing. Byggingarnefnd nýja Landspítalans undir forustu Gunnars Svavarssonar, formanns byggingarnefndar, hefur haldið samráðsþing þar sem þeir sem koma að byggingunni hafa haft tækifæri til að koma og fylgjast með hvað verkið er komið langt. Það er staðið mjög vel að þessu, ég hef sótt þessi samráðsþing og er mjög bjartsýn. 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mjög gott að fara yfir stöðuna. Það er ljóst að til þess að þetta verk geti farið af stað síðari hluta árs þarf auðvitað samþykki Alþingis að nýju þar sem menn geta farið yfir áform um hagræðingu sem á að vera fólgin í því að færa alla starfsemina, sem er núna - ég held að ég fari rétt með - á næstum 100 stöðum, að mestu á einn stað og menn geti sýnt fram á að fjárfestingarkostnaðurinn verði að mestu greiddur með einmitt þeirri hagkvæmni sem felst í því að vera einum stað. Hluti af því er auðvitað að bætt aðstaða mun minnka t.d. sjúkdómahættu, minni fjarlægðir og kostnaður við að fara með sjúklinga á milli staða og annað slíkt. Það er líka rétt að þetta mál hefur verið skoðað mjög og er uppi á borðinu í samningum varðandi fjárfestingaráætlun fyrir ríkið, sem hluti af því með hvaða hætti hægt er að koma hjólum atvinnulífsins betur í gang og stuðla að aukinni atvinnu, sem er gríðarlega brýnt verkefni og ekki hvað síst undir mínu ráðuneyti, velferðarráðuneytinu, þar sem við vitum að kannski er stærsta velferðarmálið að ná að skapa atvinnu. Því eru bundnar miklar vonir við að þetta komist í gang. Ég sagði einnig að til viðbótar væri hugsanlegt að setja lagfæringuna á Grensás undir framkvæmdina og þó að það skili ekki beinni arðsemi með sama hætti og hitt gæti það verið afar hagkvæmt og líka skilað sér fyrr inn í þá þjónustu sem við veitum í dag. Það er rétt sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sagði hér að það er bæði fjárhagslegur og faglegur ávinningur af þessu. Það er líka rétt að þarna hefur verið unnið mjög faglega að málum í gegnum árin og ekki hvað síst núna þar sem er hópur sem vinnur mjög skipulega að þessu verkefni. Ég ber auðvitað þá von í brjósti að okkur takist að komast af stað með þessar framkvæmdir sem allra, allra fyrst.