Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. hefur nú tekið nokkrum breytingum í meðferð hv. Ed., og ég fæ ekki séð betur en að það fari nú að fara dálítið glansinn af þessu frv., þegar Ed. er búin að fjalla um það. Þegar þetta frv. var hér í Nd. og var lagt fyrir þingið, þá hljóðaði byrjunin svo: „Frjáls skal vera innflutningur til landsins.“ Þannig byrjaði fyrri hlutinn af fyrstu setningunni. Og það var tilkynnt, að nú væru mikil þáttaskil, nú væru mikil tímamót og hér væri sem sé loksins eftir áþján liðinna ára boðað frelsið á ný. Hv. Ed. virðist hafa lítið eitthvað dálítið svipuðum augum á frv. og við hér í stjórnarandstöðunni leyfðum okkur að setja fram í þessari hv. d. Hún hefur breytt byrjuninni þannig, að þar stendur nú: „Stefna skal að því að gera allan innflutning til landsins frjálsan.“ M.ö.o.: Í staðinn fyrir ákvæði um að gera innflutninginn frjálsan kemur nú ósköp falleg yfirlýsing um, hvert stefna skuli. Samt hefur það verið tekið fram líka í lögunum um fjárhagsráð, sem nú á að afnema, að meiningin hafi nú verið líka með þeim að reyna að gera innflutning frjálsan, hins vegar hafi þar átt að gera ýmsar ráðstafanir til þess að undirbyggja það verzlunarfrelsi, m.a. með skipulagðri aukningu og eflingu á öllu atvinnulífi landsins, með áframhaldi nýsköpunarstefnunnar, eins og tekið var fram í 2. gr. fjárhagsráðslaganna, með skipulögðum ráðstöfunum til að bæta við skipastól landsbúa, efla iðnaðinn, landbúnaðinn og annað atvinnulif. Hér er allt slíkt þurrkað út, engar ráðstafanir eftir í sambandi við þetta frv., sem beri vott um, að stefnt sé að því að gera innflutning til landsins frjálsan, engar ráðstafanir, sem miði í þá átt að undirbyggja atvinnulífið þannig, efla það þannig, að innflutningurinn geti virkilega einhvern tíma orðið frjáls, vegna þess að gjaldeyristekjur landsins séu orðnar svo miklar vegna blómlegs aukins atvinnulífs, að það sé hægt að gefa hann frjálsan. Mér sýnist þess vegna breytingin á þessu frv. vera öll í realistíska átt, það sé verið að taka skrautfjaðrirnar úr því og setja í staðinn máttlitla stefnuyfirlýsingu. Út af fyrir sig er ekkert við þessu að segja. Þetta er þannig samrýmt ofur lítið meira þeirri raunverulegu stefnu, sem vafalaust vakir fyrir ríkisstj. - 2. málsl. í 1. gr. hljóðar nú svo: „Meðan gjaldeyristekjur þjóðarinnar nægja ekki til þess, að svo megi verða, ákveður ríkisstj. hverju sinni með reglugerð, hvaða innflutningur til landsins skuli vera frjáls.“ M.ö.o.: Alveldi reglugerða, alræði ríkisstj. um verzlunina til landsins er þar með slegið föstu, en framan við þetta er bætt þessari sakleysislegu yfirlýsingu. Þessu vildi ég aðeins vekja athygli á, um leið og ég segi nokkur orð um þá brtt., sem ég hef lagt hér fram. Ég ætla ekki að fara að gera neinar stórbrtt. við frv., en eftir að búið var að fella hér fyrir mér við 2. umr. eða 3. umr. allar þær smábrtt., sem ég flutti þá við 1. gr. um, að frjáls skyldi vera innflutningur á vörunum, þannig að allir hefðu jafnan rétt til hans, þá hef ég nú hér flutt brtt. á þskj. 309 um, að innflutningur á einni einustu vörutegund skuli vera frjáls. Og ég verð nú að segja, að mér finnst ekki farið fram á nein ósköp, að bara innflutningur á einni einustu vörutegund, sem flutt er til landsins, eða vöruflokki, sem sé byggingarefnum, skuli vera frjáls, það skuli þó vera ákveðið með lögum. Mér finnst ekki farið fram á nein ósköp í sambandi við þetta, sérstaklega með tilliti til þess, að 8. gr. mælir svo fyrir um, að frjálst skuli vera að byggja íbúðarhús, og af því að ekki er ætlazt til þess, að þau séu byggð úr torfi, - það veit ég, - heldur úr sementi, timbri og alls konar nýtízku byggingarefnum, þá verður máske lítið um það frelsi, sem 8. gr. mælir fyrir um, ef innflutningur byggingarefnis er ekki frjáls. Þess vegna álít ég, að í samræmi við þau ákvæði, sem eru í 8. gr., að frjálst skuli vera að byggja íbúðarhús, skuli innflutningur á byggingarefnum vera frjáls. Þó orða ég þetta þannig: „Innflutningur á byggingarefnum skal vera frjáls, þannig að allir hafi jafnan rétt til þess að fá þau.“ Ég er ekki þar með að slá því föstu, að hvaða maður í landinu sem er skuli geta fengið hvaða gjaldeyri sem er til þess að byggja hvað sem er, heldur aðeins hitt, að ríkisstj. skuli sjá um, að nægilegt sé flutt inn af byggingarefni. Hún getur þá ráðstafað því í sambandi við viðskiptasamninga á hverjum tíma, eins og hún fær heimild til með reglugerðarheimildunum í 1. gr. En ég vil aðeins taka þetta fram, að það sé öruggt, að þessir menn, sem fá nú frelsi til þess að byggja íbúðarhús af ákveðinni stærð, skuli hafa rétt til þess að kaupa það byggingarefni, sem flutt er inn til landsins, skuli hafa jafnan rétt til þess að kaupa það byggingarefni, m.ö.o., að hæstv. ríkisstj. geti ekki gefið einstökum firmum einokun á innflutningnum á byggingarefninu. Þetta held ég að séu alveg óhjákvæmileg fyrirmæli til þess að gera 8. gr. raunhæfa og legg þess vegna til, að þessu sé bætt við. - Enn fremur legg ég til í seinni hluta þessarar málsgr., að annað ákvæði sé sett, sem miðar í þá átt eða er a.m.k. sterk viljayfirlýsing Alþ. í þá átt að tryggja það, að íbúðarhúsabyggingafrelsið verði raunhæft, þ.e., að þarna skuli koma inn í lögin svo hljóðandi setning: „Bankar ríkisins skulu auka stórum lán til íbúðarhúsabygginga, svo að mönnum verði gert kleift að hagnýta sér byggingarfrelsið.“ Við vitum, að ákvæðin um byggingarfrelsið verða að engu, jafnvel þó að innflutningur á byggingarefninu sé frjáls, svo framarlega sem haldið er þeirri lánsfjárpólitík, sem nú hefur verið rekin. Ég minnti hér á við umræðu málsins í þessari deild, að fyrir liggur bréf frá ríkisstjórn Íslands, frá fyrrv. bankamrh. til Landsbanka Íslands, þar sem mælt er svo fyrir af hálfu ríkisstj., að hafðar skuli hömlur á, - það hefur nú aldrei fengizt upp orðalagið á því bréfi, af því að hæstv. ríkisstj. hefur aldrei fengizt til þess að lesa það hér, - en það er ekki óeðlilegt, að sá grunur hafi komið upp, að í bréfinu séu fyrirmæli um að lána sem minnst til íbúðarhúsabygginga. Og þau fyrirmæli eru gefin á tíma, sem svo að segja ekkert er lánað til íbúðarhúsabygginga. M.ö.o.: Það liggur núna fyrir bréf frá ráðherra Sjálfstfl. um, að bankarnir skuli ekki lána til íbúðarhúsabygginga í Reykjavik, og í hvert skipti, sem ég minnist á þetta bréf, gætir hv. 3. þm. Reykv., fyrrv. bankamrh., þess mjög vel að vera annaðhvort ekki hér inni eða þá, ef hann kemur í stólinn hér á eftir mér, að minnast ekki einu orði á bréfið. Ég held þess vegna, að það sé tími til kominn, að Alþ. gefi fyrirmæli til bankanna um, hvernig það hugsar sér byggingarfrelsið í framkvæmd, og þess vegna hugsa ég þetta sem eins konar bréf til bankanna, sem eigi nú að afnema það bréf, sem hæstv. fyrrv. viðskmrh., núv. 3. þm. Reykv., skrifaði, - að Alþ. fyrirskipaði þeim að auka stórum lán til íbúðarhúsabygginga. Ég veit, að þetta er ekki skoðað nema eins og viljayfirlýsing frá Alþ., en ég held, að sú viljayfirlýsing þurfi að koma fram. Ég held, að það sé þýðingarlitið að segja við menn: Þið megið byggja fyrir næstu tvö, þrjú hundruð ár, þið megið auðga þjóðfélagið með því að byggja hús, sem standa í aldir, en þið skuluð ekki fá nein lán frá þjóðfélaginn til þess að geta gert þetta. - Slíkt frelsi er til lítils. Ég held þess vegna, að þessi fyrirmæli, sem þarna eru, séu mjög nauðsynleg og þau séu í beinu samræmi við þann vilja, sem kemur fram hjá hæstv. ríkisstj. og alltaf hefur verið skoðaður eini ljósbletturinn í þessu frv., við þann vilja, að það skuli vera frjálst að byggja íbúðarhús. M.ö.o.: Þetta tvennt þarf til, að það frelsi verði raunhæft, innflutningurinn á byggingarefnunum sé frjáls, a.m.k. þannig, að allir hafi jafnan rétt til þess að fá þau, en engin einokun á þeim, og í öðru lagi að bönkunum sé fyrirskipað að auka lánin til íbúðarhúsabygginga, og það set ég fram alveg með sérstöku tilliti til þeirra fyrirmæla, sem ég veit að enn liggja því miður fyrir hjá hæstv. ríkisstj. í öfuga átt. Ég vil þess vegna leyfa mér að vænta þess. að eftir að Ed. hefur sýnt mjög raunhæfa afstöðu til þessa frv. með breytingu á 1. gr., þá muni hv. Nd. sýna raunhæfa afstöðu til 8. gr., vilja til þess að gera hana raunverulega með því að tryggja það byggingarfrelsi, sem þar er mælt fyrir að skuli komið á, með því í fyrsta lagi að tryggja mönnum byggingarefni og í öðru lagi að tryggja mönnum lán til íbúðarhúsabygginganna. - Ég vona þess vegna, að þessi brtt. mín hljóti samþykki í hv. d.



Herra forseti. Afgreiðsla þessa máls í hv. Alþ. virðist ætla að verða með dálítið spaugilegum hætti. Þegar málið fyrst var lagt fyrir, var það kynnt sem allsherjar frelsisskrá fyrir íslenzka verzlun. Fram á það var að vísu sýnt þegar við 1. umr. málsins, hversu fjarri færi, að svo væri. Engu að síður reyndu fulltrúar hæstv. ríkisstj. að halda sér fast við það hér í þessari deild, að frv. væri mikilvæg frelsisskrá. En þegar það komst upp í Ed., þá virtist allur vindur úr fulltrúum hæstv. ríkisstj., því að þar bar einn af voldugustu stuðningsmönnum hennar fram brtt. við 1. gr. frv., þar sem það er sagt alveg skýrum stöfum, að frv. sé engin frelsisskrá fyrir íslenzka verzlun. Nú er það orðin fyrsta setning þessa frv., að stefna skuli að því að gera allan innflutning til landsins frjálsan. Manni skildist satt að segja, þegar þetta frv. fyrst var lagt fyrir, að með þessu frv. væri allur innflutningur til landsins gefinn frjáls. En nú hefur hv. Ed. rekið þetta rækilega ofan í hæstv. viðskmrh., og ætti þá ekki að þurfa aðra til þess. En það er eitt annað, sem ég vildi benda á í sambandi við frv. eins og það er nú orðið, og það er hið eina, sem ég vildi leggja til málsins á þessu síðasta stigi þess. Frv. hefst nú með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Stefna skal að því að gera allan innflutning til landsins frjálsan. Meðan gjaldeyristekjur þjóðarinnar nægja ekki til þess, að svo megi verða, ákveður ríkisstj. hverju sinni með reglugerð, hvaða innflutningur til landsins skuli vera frjáls.“ Nú er spurningin: Hvaða ástæður geta legið til þess, að gjaldeyristekjur þjóðarinnar nægi ekki til þess, að innflutningurinn geti orðið algerlega frjáls? Um þetta skulum við fletta upp í biblíu hv. stjórnarflokka í efnahagsmálum, en það er hin hagfræðilega álitsgerð þeirra dr. Benjamíns Eiríkssonar og Ólafs prófessors Björnssonar, sú, er þeir sömdu í sambandi við gengislækkunina, en þar segir svo á bls. 20, með leyfi hæstv. forseta: „Ef atvinnulífið, fjármálin og peningamálin eru á heilbrigðum grundvelli, er engin ástæða til, að gjaldeyrisskort geti borið að höndum.“ Svo mörg eru þau orð. Samkvæmt þessari álitsgerð, sem fram til þessa hefur verið biblía stjórnarflokkanna í efnahagsmálum og grundvöllur að þeirri stefnu, sem þeir hafa fylgt, þá er eina ástæða til þess, að um gjaldeyrisskort geti verið að ræða, sú, að atvinnulífið, fjármálin og peningamálin séu á óheilbrigðum grundvelli. Og hvað er nú búið að setja hér í sjálft lagafrv. hæstv. ríkisstj.? Það er: Meðan gjaldeyristekjur þjóðarinnar nægja ekki til þess að gera innflutninginn frjálsan, skal hann vera takmarkaður. Hvað segja sérfræðingar stjórnarinnar? Hvenær nægja gjaldeyristekjurnar ekki? Jú, þegar stefnan er óheilbrigð. Hér er m.ö.o. í sjálfu frv. hæstv. ríkisstj. verið að gera ráð fyrir því, að stefnan verði áfram eins og hingað til óheilbrigð, því að meðan hún treystir sér ekki til þess að hafa verzlunina frjálsa, þá er, samkvæmt hennar eigin efnahagsbiblíu, ástæðan sú, að stefnan innanlands er ekki heilbrigð í fjármálum og efnahagsmálum. Við höfum alltaf vitað þetta, andstæðingar hæstv. ríkisstj., að stefna hennar í efnahagsmálum hefur ekki verið heilbrigð. Hins vegar er það mjög skemmtilegt að fá það staðfest í lagaformi frá hinu háa Alþ. fyrir forgöngu hv. stjórnarflokka, að gert er ráð fyrir því, að svo muni verða enn um alilangt skeið, að stefna stjórnarflokkanna í efnahagsmálum verði ekki heilbrigð. Við höfðum að vísu ekki við öðru búizt, en við höfðum ekki gert ráð fyrir hinu, að stjórnarfi. mundu játa getuleysi sitt í efnahagsmálunum svo greinilega sem hér á sér stað í 1. gr. frv.



Herra forseti. Frv. þetta er komið hingað frá hv. Ed. Það er um heimild fyrir stjórnina til að innheimta ýmis gjöld 1954 með viðauka, og er þetta framlenging á þeim gjaldahækkunum, sem gilda í ár, að því undanskildu, að ákvæði, sem hafa verið í lögum um að innheimta eignarskatt með 50% álagi, hafa verið felld niður, vegna þess að gert er ráð fyrir því, að sett verði ný lög um tekju- og eignarskatt á þessu þingi. Fjhn. hefur athugað þetta frv., borið það saman við gildandi lög og mælir með því, að það verði samþ. Einn nm., hv. 1. landsk. þm., hefur þó skrifað undir nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 163, og telur ákvæði þau, sem í frv. felast, eðlileg og sjálfsögð. Hefur hún því einróma mælt með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég gat nm það við 1. umr. þessa máls, að mér fyndist þær upphæðir, sem hér eru tilgreindar, vera nokkuð lágar, og ég vildi leyfa mér að bera fram víð þessa umræðu brtt. um að þær yrðu hækkaðar, að í staðinn fyrir „800 þús. kr.“ í 1. gr. komi: 2 millj. kr. - og í staðinn fyrir „35 þús. kr.“ í 2. gr. komi: 100 þús. kr. - Ég held, að það sé engum sérstökum erfiðleikum bundið fyrir hæstv. ríkisstj. að semja við Landsbankann eða aðrar stofnanir um að tryggja veðdeild Búnaðarbankans 2 millj. kr. að láni á ári. Við vitum það ósköp vel, að aðeins gróði Landsbankans er á hverju ári á milli 30 og 40 millj. kr., þó að það sé ekki nema stundum, sem hann er uppfærður á reikningunum 29 millj. kr., og ég held þess vegna, að ef það væri lögð virkileg áherzla á það að tryggja þetta fé, þá mundi það vera fáanlegt. En ég held hins vegar, að það veiti ekki af slíku fé til þeirra ráðstafana, sem þarna er um að ræða. Ég minntist á það, hvaða erfiðleikum það væri yfirleitt bundið að knýja fram lán til þeirra atvinnugreina, sem halda atvinnulífi landsins uppi, og að það væri Alþingis að láta til sín taka sem húsbóndans í þessum efnum. Það er Alþingi, sem ákveður það og ræður því og veldur því, hvers konar lánsfjárpólitík er rekin í landinu. Hér er engin önnur lánsfjárpólitík rekin en sú, sem Alþingi raunverulega markar. Hér er engin önnur lánsfjárstofnun til en sú, sem Alþingi hefur skapað, og ég held þess vegna, að það sé alveg spursmálslaust, að það þarf að taka fastari tökum á þessu heldur en almennt er gert hér. Og það dugir ekki fyrir þá, sem vilja af góðum vilja berjast fyrir því að tryggja, hvort heldur það er landbúnaðinum, sjávarútveginum, iðnaðinum eða öðrum atvinnugreinum, lán, að láta fæla sig frá því eða láta veita sér of lítið með þessum eilífa són um það, að ekki séu peningar til, því að það er engin meiri blekking til í þessu landi heldur en það, að ekki séu nógir peningar til. Ég held þess vegna, að það ætti ekki að vera neinum sérstökum erfiðleikum bundið að tryggja í staðinn fyrir 800 þús. kr. að fá 2 millj. kr. Í síðari gr. er gert ráð fyrir að veita lán þeim bændum, sem ætla að byrja búskap og verða að kaupa sér jarðnæði, eða þeim leiguliðum, sem geta fengið ábýlisjarðir sínar keyptar. Þetta lán á eingöngu að verða til jarðarkaupanna, og það er talað um 35 þús. kr., það má ekki veita neinum hærra. Ég verð að segja, að það er nú ekki stórt, ef það á að kaupa hús á einni jörð og jörðina sjálfa líka, að setja hámarkið 35 þús. kr. Það þykir a.m.k. ekki mikið hér í Rvík, ef það á að kaupa íbúð. Ég held þess vegna, að það væri nauðsynlegt að hækka þetta og það megi varla vera minna. en 100 þús. kr., en ég býst líka við, að þá verði það að virkilegu gagni. Ég vil þess vegna leyfa mér að leggja fram svo hljóðandi brtt., að í 1. gr. komi í stað „800 þús. kr.“ 2 millj. kr. - og í 2. gr. komi í stað „35 þús. kr.“ 100 þús. kr. Þessar brtt. eru of seint fram komnar, og ég vildi leyfa mér að æskja þess, að hæstv. forseti fengi afbrigði fyrir þeim; þær eru auk þess skriflegar.



Herra forseti. Það er vegna þeirra brtt., sem nú hafa fram komið, að ég vildi segja hér fáein orð. Það er að vísu allra góðra gjalda vert, að hv. þm. leggur til, að það sé gerð þarna mjög veruleg hækkun á framlaginu til bankans. En því er nú þannig háttað, að landbn. telur sig eiga nokkurn veginn vist að geta fengið þetta afgr. nú, og af því að þörfin er svo knýjandi og brýn, þá leggjum við mikla áherzlu á, að það dragist eigi úr hömlu. Fyrir okkur vakir: Það er betri einn fugl í hendi en tíu á, þaki. Hitt er svo annað mál, að síðar meir yrðu kannske ástæður og tækifæri til þess að fá þetta hækkað, og þá er sjálfsagt að sæta því. Viðvíkjandi hámarki lánanna vil ég láta þess getið, að ég hef - og við fleiri nm. - fengizt talsvert við milligöngu um útvegun slíkra lána, og flest þessi lán hafa verið undir þessari upphæð, mjög algengt, að það séu 20–25 þús. kr., og hefur komið að góðum notum og bjargað, þegar svo hefur staðið á. Þegar ekki er um hærri upphæð til útlána að ræða, þá gefur það auga leið, að þá verður líka að sníða hámarkslánsupphæðina eftir því, og það er einmitt við það miðað í till. okkar. Af þessum ástæðum leggjum við til, að það sé ekki haft hærra nú að sinni heldur en þetta, og ég vil leyfa mér f.h. nefndarinnar að mælast til við þá, sem hafa áhuga fyrir því, að það fáist þó einhver úrlausn nú þegar á næsta ári, að styðja till. n., því að við höfum von um, að þær verði raunverulegar. En verði brtt. samþ., þá eru a.m.k. miklar líkur fyrir því, að þær verði ekki raunhæfar og komi í raun og veru landbúnaðinum ekki að neinum notum fyrst um sinn.



Herra forseti. Mér skilst eiginlega á ræðu hv. 2. þm. Skagf., að það liggi við, að landbn. hafi eins konar samning við ríkisstj. um þessa upphæð. Hann talar svo ákveðið um það, að landbn. hefði mjög ákveðna von um að fá þetta í gegn, ef það væri bundið við þessa upphæð, en ekki ef það væri hærra. Ég verð að segja, að ef svo er, að hæstv. ríkisstj. í eins konar samningum við hv. landbn. hefur ekki treyst sér til þess að fara lengra en 800 þús. kr., þá er af ríkisstj. hálfu ekki hugsað sérstaklega hátt viðvíkjandi landbúnaðinum. Og ég verð að segja, að það hafa áður verið samþ. hér lög í þinginu viðvíkjandi lánum til landbúnaðarins og að tryggja hann, þegar Framsfl. hefur ekki verið í ríkisstj., og raunverulega einhver þau róttækustu og beztu lög, sem samþykkt hafa verið til hagsbóta fyrir landbúnaðinn. Mér finnst þess vegna ákaflega lágt stefnt af hálfu Framsfl., ef hann treystir sér ekki að fara hærra en þetta í lánsútvegunum til eins þýðingarmikils atriðis eins og hér liggur fyrir, ekki sízt á þeim tíma, sem talað er um það af hálfu hæstv. ríkisstj., að það sé eitt af hennar stóru málum að hrinda í framkvæmd lagningu orkuleiðslu og háspennulínu og rafmagnslínu út um allt land, tryggja bændum meira rafmagn, vitandi að aðeins til þess þarf að leggja fram um 45 þús. kr. að meðaltali á hvert það býli, sem fær rafmagn. Það virðist nú vera undarlegt ef ríkið treystir sér af sinni hálfu til að leggja fram 45 þús. kr. á hvert það býll, sem á að fá rafmagn og þarfnast þess nauðsynlega, en ekki er hægt að knýja bankana til þess að lána hærri upphæð en hér hefur verið um að ræða til þess að tryggja þeim, sem vilja fara að setjast að í sveitunum og eignast sínar jarðir, að geta keypt þær. Ég veit, að það eru oft ekki miklar útborganir í sambandi við jarðirnar. En það er þá líka svo, að þeir menn, sem kaupa þær, eru oft, a.m.k. ef það eru menn úr kaupstöðunum, sem langar til að flytja í sveit, alveg í vandræðum með að tryggja sér áhöfn, kaupa sér fé. Og ég held, að þó að lánin væru sett hærri en 35 þús. kr., eins og ég legg til, enda er þarna um að ræða hámark, sem talað er um, þá mundi það yfirleitt þýða, að menn hefðu þá betri efni til að útvega sér þá áhöfn og þær vélar, sem þeir þyrftu til jarðarkaupanna. Ég held það sé ekkert spursmál um það, að það, sem fyrst og fremst stendur í veginum fyrir, að sveitirnar séu meira byggðar og meiri framleiðsla þar, er fjárskorturinn. Það Er kannske annað, sem er að verða álíka erfitt mál, og það er markaðurinn, þegar framleiðslan fer að aukast þar, en að svo miklu leyti sem við höfum trú á, að hægt sé að leysa þau vandamál, þá er það áreiðanlega fjárskorturinn til jarðarkaupanna, sem mest stendur þarna fyrir þrifum. Ég held þess vegna, að það að samþ. mína brtt. þarna mundi aðeins þýða, að Alþingi legði fyrir ríkisstj., enda er 1. gr. orðuð svo frá hálfu hv. landbn., að hún gerði þetta. Og ég veit ósköp vel, - og það vita allir hv. þm., - að það eru fullir möguleikar til þess, ef viljann ekki vantar. Ég held þess vegna, að það sé aðeins beinn stuðningur við þá viðleitni, sem fyrir hv. landbn. vakir, að samþ. mínar brtt. í þessu efni og að ríkisstj., sem segist bera landbúnaðinn eins mikið fyrir brjósti og núverandi hæstv. ríkisstj. segir, verði ekki skotaskuld úr því að tryggja þetta fé til hans.



Herra forseti. Það er síður en svo, að ég hafi nokkurn hlut á móti till. hv. 2. þm. Reykv., en við nánari athugun efast ég um, að þær séu til mikilla bóta frá því frv., sem hér um ræðir, vegna þess að eingöngu er um að ræða bráðabirgðaákvæði, á meðan veðdeild Búnaðarbankans er ekki séð fyrir nægjanlegu fjármagni á öruggari hátt. Það er vitanlega ávallt gagnslaust að samþ. lög hér á Alþingi, sem síðan er enginn vegur að framkvæma, og ég sé ekki betur, þó að þetta frv. sé samþykkt, en leiðin til þess að útvega veðdeild Búnaðarbankans aukið fé sé opin jafnt eftir sem áður. Þetta er eingöngu lágmarkskrafa frá landbn. Það er lágmarkskrafa að fá 800 þús. kr. á ári til veðdeildarinnar og að því fé, sem á þann hátt fæst, verði varið á þann hátt, sem um er getið í frv., og svo það, að ekkert lán megi vera hærra en 35 þús. kr., en það fyrirbyggir það ekki, ef hægt er að útvega veðdeild Búnaðarbankans meira fé, að það megi lána 100 þús. kr. eða meira. Þess vegna finnst mér, að till. landbn., sem hér liggja fyrir, sé vel hægt að samþ., því að þær fyrirbyggja það alls ekki. að hægt sé að útvega landbúnaðinum meira fé en hér er gert ráð fyrir. Leiðin, eins og ég gat um áðan, er opin jafnt eftir sem áður, og ég efast ekki um, að þeir menn, sem fjalla um þessi mál, bæði ríkisstj. og bankaráð Búnaðarbankans, hafa ávallt opin augun fyrir því, ef einhvers staðar er hægt að ná í aukið fjármagn til veðdeildarinnar. Okkur mun það öllum kunnugt, að hinar einstöku deildir Búnaðarbankans, byggingarsjóður og ræktunarsjóður, fá að mestu leyti fé sitt frá erlendum bönkum sem lán úr mótvirðissjóði. En ég hygg, að það sé þannig með mótvirðissjóð, að það megi ekki taka fé úr honum til veðdeildarinnar, vegna þess að það á að nota það fjármagn eingöngu til framkvæmda eða umbóta á jörðum. En það er ekki beint hægt að segja, að það fé, sem veðdeildin hefur, megi nota til framkvæmda, en aftur á móti til annarra hluta, þ.e.a.s. til jarðarkaupa eða til þess, að menn geti á einn eða annan hátt komizt yfir jarðnæði. Í þessu frv. eru reistar skorður við því, að það sé hægt að nota veðdeildarlánin til framkvæmda, vegna þess að meðan deildin hefur ekki yfir meira fé að ráða en hefur sýnt sig á undanförnum árum, þykir það ekki eðlilegt. En ég vil benda hv. þd. á það, að þetta frv. brýíur ekki á nokkurn hátt í bága við, að það sé hægt, ef fjármagn fæst, að útvega veðdeild Búnaðarbankans það og að þá geti bændur fengið hærri lán en um getur í þessu frv.



Herra forseti. Eftir þær breyt., sem frv. þetta tók við 2. umr. málsins, hélt allshn. fund um málið aftur og var sammála um að bera fram brtt. við 2. gr., sem er á þskj. 297. N. var sammála um það, að mjög væri æskilegt, að allsherjarskráning á skráðum félögum í landinu gæti verið á einum stað, án þess að til þess þyrfti sérstaklega að bera kostnað. Þess vegna leggur hún til, að skráningarstjórum sé skylt að senda dómsmrn. afrit allra skjala, um leið og þau eru send Lögbirtingablaðinu til birtingar. Er rn. ætlað að hafa eftirlit með því, að skráningarskjöl fullnægi ákvæðum laga, og halda skrá yfir öll firmu í landinu, sem skráð eru samkv. lögum þessum. Í 48. gr. frv., eins og það er eftir 2. umr., er enn ákvæði um það, að þau fyrirtæki, sem skráningarskyld eru eða skráð samkv. lögum þessum, skuli greiða árlega gjald til ríkissjóðs, 100–300 kr. Það var ekki athugað, þegar breyt. var gerð, að þetta ákvæði kemur ekki heim við lögin eins og þau eru nú, sökum þess að ákvæðið er beint sett inn í lögin til þess að standa straum af kostnaði, sem gert var ráð fyrir að yrði við embætti skráningarstjóra ríkisins. Við breytinguna, sem orðið hefur við 2. umr., er ekkert nýtt embætti stofnað, heldur eru það sýslumenn og lögreglustjórar, sem hafa skráninguna á hendi, svo að n. telur, að það sé hvorki nauðsynlegt né rétt, að þetta ákvæði standi áfram í frv., þar sem niður er fallin ástæðan fyrir kvöðinni. N. vill því leggja til, að þessari gr. verði breytt, og hefur leyft sér að leggja fram skriflega brtt. til þess að tefja ekki framgang málsins. Ætla ég að lesa till., með leyfi hæstv. forseta. Hún hljóðar svo: „Við 48. gr. Greinin orðist svo: Dómsmrn. skal árlega gefa út prentaða skrá um öll skrásett atvinnufyrirtæki í landinu, flokkuð eftir atvinnu. Skal á skránni greina stofnár hvers fyrirtækis, upphæð stofnfjár eða hlutafjár og nöfn stjórnenda.“ 48. gr. breytist þá þannig, að fyrri málsgr. greinarinnar fellur niður, en síðari málsgr. stendur eftir svo að segja orðrétt. N. er sammála um báðar þessar till. og væntir þess, að þær nái samþykki deildarinnar.



Herra forseti. Hv. d. hefur gert veigamikla breyt. á þessu frv., þar sem ákveðið hefur verið að hætta við, eins og í frv. er lagt til, að stofna sérstakt starf skráningarstjóra, og er í þess stað ætlað að láta þetta heyra undir yfirvöld í hinum ýmsu umdæmum landsins. Miðað við þessa breytingu er sú skriflega brtt., sem nú var borin fram, sjálfsögð og eðlileg, og er þess vegna eðlilegt, að hún verði samþ., úr því sem komið er. Hins vegar þykir mér rétt að skýra hv. d. frá því, að þeir fræðimenn, sem hafa samið þetta frv., hæstaréttardómararnir Þórður Eyjólfsson dr. og Árni Tryggvason forseti hæstaréttar, telja þessa breytingu á 1. gr. frv. vera mjög til hins verra. Sama er um skrifstofustjórann í atvmrn., sem hingað til hefur farið með þessi mál, að hann telur einnig, að breytingin geri frumvörpin, bæði þetta frv. og frv. um hlutafélagalögin, tiltölulega þýðingarlítil. Það kemur fram í álitsgerð hæstaréttardómaranna skriflegri, sem þeir hafa sent mér um þessa breytingu, að hér sé um svo flókin málefni að ræða og þurfi slíka sérþekkingu, einkum í félagarétti, raunar einnig í bókhaldi, að mjög hæpið sé að ætlast til þess, að venjulegir sýslumenn og lögreglustjórar hafi slíka þekkingu, og þess vegna verði það aukna eftirlit, sem á að stofna til með þessum frv., bæði þessu frv. og frv. um hlutafélagalögin, hreint pappírsgagn, en muni ekki koma að raunverulegum notum. Ég hef nú ekki með mér þessa álitsgerð dómaranna og tel raunar, að úr því sem komið er sé eðlilegast, að þetta mál verði nú látið ganga til hv. Ed. með þeirri breytingu, sem hv. n. leggur til, en mundi þá láta hv. n. í hv. Ed. fá þessa álitsgerð, og ef hún teldi það gefa efni til breytinga, þá mundi málið koma að nýju til athugunar hér við eina umr. En eins og sakir standa, þá finnst mér eðlilegt, að þessi d. haldi við þá meginákvörðun, sem búið er að taka, þangað til sýnt er, hvort Ed. sér ástæðu til breytingar. Ég taldi engu að síður rétt að láta þessar athugasemdir koma fram, vegna þess að þær varða meginefni málsins og af því að ég mun hafa samráð við hv. n. í Ed. um það, hvort ástæða sé til að breyta frv. á ný og þá hvort það eigi að fara í sama horf og lagt var til eða reynt sé að finna nýja lausn á þessu máli. En ætlunin var sem sé, að þetta nýja eftirlit, sem talin er þörf á, gæti komizt á ríkissjóði að kostnaðarlausu með þessu aukagjaldi, sem átti að leggja á aðila sjálfa, en n. leggur nú með eðlilegum hætti til að fellt sé niður.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur vikið að þessu máli og gert athugasemdir um það, að það muni hafa farið miður, að ráðgert er eftir þessu frv., að skráningu annist sýslumenn og bæjarfógetar úti um landið, sakir þess að málefni, sem þeir koma til með að hafa með höndum, geti orðið það margbrotin og flókin, að þeim sé tæpast ætlandi að afgreiða þau svo, að í lagi sé. Hæstv. dómsmrh. getur þess, að hæstaréttardómararnir, skildist mér, sem hafa undirbúið málið, séu þeirrar skoðunar, að ekki sé vel séð fyrir þessu með öðru móti en að einn maður annist þetta, eins og gert var ráð fyrir upphaflega í frv.; enn fremur sé atvmrn., sem hefur auðvitað mikil kynni af þessum málum frá fyrri tíð, þeirrar skoðunar. Í umræðunum, þegar þetta var til meðferðar hér, var vikið af hálfu meiri hl. allshn. að því, að það mundi betur verða séð fyrir því, að farið væri eftir lagafyrirmælum um þetta efni og samræmi yrði í þessu, að einn maður annist það. En ég ætla, að ég muni það rétt eða að ég hafi tekið rétt eftir því, að svo djúpt var þó ekki tekið í árinni af hv. meiri hl., að þessi löggjöf, hlutafjárlöggjöfin yrði, ja, ef það verður nú að lögum það frv., sem liggur fyrir og allshn. hefur nú mælt með að samþ. yrði að kalla óbreytt í höfuðatriðum, - það eru smávægilegar breyt. aðeins, sem n. leggur til, að gerðar verði, - þá mun nú engum nm. hafa dottið í hug, að þetta væri þannig viðfangs, að fyrir þessar sakir, að það væru fleiri en einn, sem ættu að annast skráninguna, yrðu lögin pappírsgagn. Það liggur þá eiginlega næst að álykta: Er þessi eini maður til, sem er fær um að annast þetta verk? Er hann fæddur, fyrst þetta er svona óskaplega flókið og vandasamt? Lögreglustjórarnir hafa að baki sér fjögurra, fimm og sex ára nám, einmitt til þess að vita, hvað lög eru, skerpa þeirra skilning og möguleika á að búa sig undir að sjá og skilja lagastaf. Ef einhver nýmæli eru í þessu, mundi ekki vera möguleiki á því að kynna þeim þetta viðfangsefni? Mér finnst einhvern veginn eins og þeirra mikla nám ætti að gera þeim mögulegt að setja síg inn í þessar ástæður, svo að allt yrði í lagi af þeirra hendi, þó að þeir önnuðust skráninguna. En vel má vera, að þetta sé skakkt á litið og að það þurfi eitthvað alveg sérstakt til, meira nám en þeir hafa, víðtækari þekkingu, máske skarpari skilning og yfir höfuð miklu fleiri kosti en maður getur búizt við, að sýslumenn og bæjarfógetar almennt hafi. Þó eru þetta dómarar þjóðarinnar, sem menn eiga nokkuð mikið undir að skilji rétt og grundi rétt sín viðfangsefni. Ég ætla ekki að fjölyrða um það atriði frekar, en þetta skil ég ekki almennilega, og ég ætla, að þarna sé gert of mikið úr þessum atriðum. Hvað mig persónulega áhrærir, þá vildi ég sízt verða til þess, að lögin yrðu þannig úr garði gerð af hálfu þingsins, að þau kæmu ekki að sem beztum notum og að tilætluðum notum gagnvart þjóðinni, bæði vegna þess, hvað löglegt er, og að eftirlit verði sem bezt. Því get ég lýst yfir, og mér datt ekki í hug annað en að það mundi vera hægt að sjá því atriði borgið. En nú koma þessir menn, sem undirbjuggu lögin, og yfirlýsing þeirra er sú, að það muni mislukkast, nema þetta sérstaka form, sem þeir lögðu til, verði haft á þessum hlutum. Og hvað áhrærir mann til að gegna þessu, þá liggur næst að álíta, að það væri annar hvor þessara hæstaréttardómara, án þess að mér detti í hug að vera þeirrar skoðunar, að það geti ekki verið um aðra að ræða til þess. En það liggur næst að álykta, að það væri þá annar hvor hæstaréttardómarinn, og þá hef ég í huga frv. um hlutafélögin; það er vel og rækilega undirbúíð. Það ber það vissulega með sér. En svo er annar aðili í þessu máli heldur en aðeins sá, sem á að hafa með höndum skráningu og aðgæzlu, að allt fari vel og löglega fram, og það er fólkið í landinu, sem kynni að vilja notfæra sér þessi lög. Fyrst það er nú svona margbrotið að uppfylla þá skilmála, er l. setja, mundi þá ekki réttmætt að álykta sem svo, að það kynni að vera nokkuð torvelt fyrir fólkið að sjá, hvernig fyrirkomulagið á þeirri starfsemi á að vera, sem á að vera rekin eftir fyrirmælum laganna, svo að undirbúningurinn af þess hálfu verði löglegur og að það taki ekki mikla fyrirhöfn eða tíma að koma því öllu í lag, sem áfátt kann að verða hjá mönnum, sem hugsa sér að mynda hlutafélög og koma á þess konar starfsemi? Það býst ég við að liggi nokkuð nærri að álíta, og kemur þá að því, sem ég hafði orð á við 2. umr. málsins, að það mundi leiða til þess, að fólk úti á landi a. m. k., sem vildi notfæra sér þá starfsemi, sem lögin heimila, yrði að hafa mann hér fyrir sig - og þá mundi það auðvitað valda mikilli fyrirhöfn og kostnaði - til þess að sjá um þetta og koma því í kring, sem þyrfti að vera, svo að löglegt væri, til þess að fullnægja ákvæðum laganna og því, sem tilskilið væri fyrir það, að félagsskapurinn öðlaðist fullt gildi. Þessu atriði finnst mér nú að maður megi ekki gleyma, og ætla ég, að það sé fullupplýst með þessu, hvað miklu auðveldara væri fyrir fólkið úti um landið að geta snúið sér til hlutaðeigandi sýslumanns eða bæjarfógeta til að koma þessu í kring. Það er vitaskuld miklu auðveldara í framkvæmd að koma á svona centraliseringu eins og frv. gerir ráð fyrir upp á framkvæmdina eina út af fyrir sig. Það viðurkenni ég. En það er þá miklu minna tillit tekið til fólksins, sem þarf að vinna eftir þessum lagafyrirmælum, og það er engan veginn lítilvægt atriði. Ég ætla nú ekki að fjölyrða um þetta frekar. Mér þykir vænt um, að hæstv. dómsmrh. skyldi vekja máls á þessu, af því að hann hefur nú fengið vitneskju um það, hvernig til þessa máls er hugsað, og hv. d. getur þá jafnvel búizt við, á hverju hún á von frá Ed. Er þá vel, að menn hafa tíma til þess að kynna sér þetta nánar og íhuga, hverjir málavextir eru. En það liggur nærri við, að maður hefði gaman af að sjá þessa álitsgerð, til þess að þurfa ekki að vaða í villu og svima um það, hvað ægilegt mál þetta kann að vera, ef ekki er farið eftir áliti þeirra, sem hafa náttúrlega mikinn kunnugleika á því og hafa haft afskipti af undirbúningi málsins.



Herra forseti. Ég flutti á sínum tíma till. til þál. um, að stofnað skyldi til endurskoðunar á gildandi lögum um verzlunarskrár, firmu og prókúruumboð og gildandi lögum um hlutafélög. Þessi till. var samþ. í einu hljóði, að því er ég bezt man, af hinu háa Alþingi, - það mun hafa verið 1949 eða 1950, - og var síðan samkvæmt henni efnt til þeirrar endurskoðunar, sem farið hefur fram undanfarin ár og hinir sérfróðustu menn voru kvaddir til þess að framkvæma. Niðurstaðan varð svo sú, að lagt hefur verið fyrir hið háa Alþingi nýtt frv. um firmu, skrásetningu þeirra og prókúruumboð og frv. til laga um hlutafélög. Þegar gildandi lög um verzlunarskrár, firmu og prókúruumboð voru sett árið 1903, voru þau mjög fullkomin, höfðu verið rækilega undirbúin og voru í fullkomnu samræmi við það, sem bezt þekktist í þessum efnum á Norðurlöndum. Gildandi lög um hlutafélög voru hins vegar, er þau voru sett 1921, þegar orðin úrelt, miðað við gildandi löggjöf í nágrannalöndunum. Þótt firmaskrárlögin hafi verið góð fyrir um það bil aldarhelmingi, má geta nærri, að svo margt hefur breytzt í atvinnuháttum landsmanna, að þau eru að ýmsu leyti orðin úrelt nú, og sama gildir þó í enn ríkari mæli um hlutafélagalögin. Eitt af því, sem reynzt hefur mjög óheppilegt varðandi framkvæmd laganna um verzlunarskrár, firmu og prókúruumboð, var einmitt að hafa skráningu firmanna á jafnmörgum höndum og hún hafði verið. Eitt af því, sem reynzt hafði mjög óheppilegt, var einmitt að hafa skráninguna í höndum lögreglustjóranna, því að reynsla hafði sýnt, svo að ekki varð um villzt, að á þessu varð margs konar misferli, ekki sökum þekkingarskorts eða hæfileikaleysis þeirra embættismanna, sem hér var um að ræða, heldur vegna hins, að hér er um að ræða að ýmsu leyti mjög vafasöm og flókin atriði, þar sem tillit þarf að taka til mjög margs, sem hlutaðeigandi lögreglustjórar eiga ekki alltaf aðgang að á því andartaki, sem skráning þarf að fara fram. Ég tel því tvímælalaust, að í frv., eins og það var lagt fyrir, hafi það verið mikið framfaraspor að sameina skráningu allra firma á einn stað og að í því mundi vera mjög aukið öryggi fyrir fyrirtækin sjálf og fyrir þá, sem þurfa að nota þær upplýsingar, sem skráðar eru. Það er einmitt gott, að skráningin sé ávallt framkvæmd af sama aðila, sem tryggt sé að hafi fyllstu sérþekkingu á þeim málum, sem hér er um að ræða, og þekki alla málavöxtu, sem til greina geta komið. Um önnur atriði frv. skal ég ekki ræða. Þar, sem um breytingar á annað borð er að ræða, eru þær til hinna mestu bóta frá því, sem verið hefur, og þess vegna harma ég það fyrir mitt leyti, að þessi hv. d. skuli hafa tekið þá afstöðu við 2. umr. málsins að breyta þessu atriði í það horf, sem nú er. Þessi mál snerta eina af kennslugreinum mínum við háskólann, og þess vegna hef ég orðið að kynna mér þau nokkuð, og reynslan er tvímælalaust sú um þetta efni, að núgildandi fyrirkomulag hefur ekki gefizt vel. Er þar engan veginn um að kenna þekkingarleysi eða hæfileikaleysi þeirra manna, sem skráninguna eiga að annast lögum samkvæmt, heldur beinlínis því, að málavextir eru oft og einatt þannig, að aðilum er vorkunn að haga ekki skrásetningunni að öllu leyti á þann hátt, sem réttast væri. Það er nauðsynlegt að hafa fjölda atriða til samanburðar, sem ekki er hægt að kveða skýrt og greinilega á um í lögum, og það er ekki hægt að tryggja, að skráning verði ávallt í samræmi við þær kringumstæður og þær réttarreglur, sem skapazt hafa af kringumstæðunum, nema því aðeins að einn aðili hafi skráninguna í höndum, sem tryggt sé að hafi þekkingu á öllum þeim aðstæðum, sem um hefur verið að ræða, og hafi þá reynslu til að bera, sem löng skráningarstörf ein geta fært þeim aðilum, sem þessi vandasömu embættisstörf eiga að annast.

Frsm., (Björn Ólafsson): Herra forseti. Ummæli hæstv. dómsmrh. hafa vakið hér nokkrar umr. í sambandi við þær breytingar, sem gerðar hafa verið á frv. frá því, sem það var, er það var lagt fram. Eins og kunnugt er, var meiri hl. allshn. því fylgjandi að halda að mestu leyti því formi, sem frv. upphaflega gerði ráð fyrir. En n. var öll þeirrar skoðunar, að ekki bæri að stofna nýtt embætti í sambandi við þetta mál. Og það vorum við einnig, sem mynduðum meiri hl. n. Við vorum á þeirri skoðun, að ekki bæri að mynda nýtt embætti, heldur ætti þessi framkvæmd að vera í dómsmrn. og falin þar sérstökum fulltrúa. Ég vil aðeins taka þetta fram til þess að vekja athygli á, að það er ekki líklegt, að þessi hv. deild vilji samþ. frv. óbreytt eins og það var í byrjun, enda hefur d. þegar sýnt, að hún vill ekki ganga eins langt og meiri hl. n. vildi, heldur virðist deildin vilja hafa frv. í því formi, sem það nú er. Þó að ég sé ekki fyllilega ánægður með þetta form, eins og ég skýrði frá við 2. umr., þá tel ég, að ef sú brtt. verður samþ., sem hér liggur fyrir á þskj. 297, sé mikið bætt úr þeim annmarka, sem ég tel, að hafi verið gerður á frv., með því að í till. er beinlínis lagt fyrir, að afrit skráningarplagga skuli öll send til dómsmrn. Þar skal svo litið eftir, að þau séu útbúin samkvæmt lögum, og haldin sérstök heildarskrá. Það kann að vera, að eftirlitið á þennan hátt verði ekki fyllilega í eins góðu lagi og væri, ef einn maður sæi um þetta. En ef þetta eftirlit er vel rækt í rn., hygg ég, að þetta ætti að koma að sömu notum og upphaflega tillagan gerði ráð fyrir.



Herra forseti. Í heilagri ritningu segir frá því, að fyrir um það bil 2000 árum hafi jarðnesk yfirvöld þeirra tíma látið boð út ganga um það, að taka skyldi manntal um allan heim. Aðferðin, sem þá var höfð við að skrá alla heimsbyggðina, var sú, að hver maður átti að taka sér ferð á hendur og fara til sinnar ættborgar, því að þar og ekki annars staðar átti að færa hann á manntalið. Síðan þetta gerðist hefur margt breytzt. Oft eru tekin manntöl hér á landi og annars staðar, en nýjar aðferðir hafa verið fundnar upp við þau. Nú þurfa menn ekki lengur að ferðast hver til sinnar ættborgar, heldur erum við skráðir á okkar heimilum, og hefur gengið allsæmilega að fá yfirlit um mannfjöldann með þessum nýju aðferðum. En þegar þessu frv. var útbýtt hér í hv. d. og ég hafði lesið það, þá þóttist ég sjá, að höfundar þess, þessa stjórnarfrv., hefðu nú talið rétt að hverfa aftur að þessari 20 alda gömlu aðferð við skráningu, því að samkvæmt frv. áttu allir þeir, sem ætluðu að stofna félög, hvort það voru hlutafélög eða samvinnufélög eða til einhvers atvinnurekstrar, sem skráningarskyldur er samkv. lögum, að taka sér ferð á hendur, náttúrlega til höfuðborgarinnar, því að annars staðar var ekki hægt að fá laganna stimpil á þeirra skjöl. Þessu hefur nú verið breytt í þessari hv. d., eins og kunnugt er, og ég hélt, að málið væri úr sögunni hér. En nú koma menn upp aftur hér við síðustu umr. málsins, hæstv. dómsmrh. sem og hv. 1. landsk., og harma það, að þessi breyting skyldi vera gerð. Ég er á því eins og fleiri, að ritningin sé okkar bezta bók, en nokkuð finnst mér það mikil bókstafsdýrkun að halda því fram, að það sé nauðsynlegt að hverfa aftur með skráningaraðferðir til þeirra tíma, sem hún segir frá. Ég held sem sagt, að sýslumönnum og bæjarfógetum úti um allt land sé vel treystandi til að gera þetta sómasamlega, eins og þeir hafa gert að undanförnu, og ég sé það á þeirri brtt., sem hv. allshn. leggur hér fram, að hún ætlast til, að settir verði yfirskoðarar á þeirra verk, náttúrlega hér í höfuðstaðnum, og held ég, að við það mætti bjargast. Fleira var nú nýtt í þessu frv. og er enn þá. Það er talað um það af ýmsum, að skattar séu hér háir. Ekki hefur þeim, sem stóðu að þessu frv., þótt þeir um of, því að það var lagt til að leggja nýjan árlegan skatt á þá menn, sem þurfa að láta skrá sinn atvinnurekstur, frá 100–300 kr. á ári. Þetta eru ekki býsna miklar fjárhæðir á nútímamælikvarða, en nokkuð var það óljóst af frv., hverjir ættu nú að verða þeirrar náðar aðnjótandi að sleppa með 100 kr. og hverjir mundu hafa verið krafðir um 300, ef þetta væri í lög leitt. Mér þykir vænt um, að hv. n. leggur til, að þessi gr. verði niður felld, og ég vildi nú vænta þess, að við sjáum þetta frv. ekki aftur í þessari d. í sama formi og það var, þegar það kom frá hæstv. stjórn hingað fyrir deildina.



Athugasemdir mínar hafi vakið furðulega miklar umr., þar sem leitað er allt til upphafs kristindómsins og sagan rakin meira og minna síðan út úr þessu máli, og skal ég ekki fara svo langt aftur. En ég get ekki varizt því út af ummælum hv. 1. þm. Árn., að mér komu þau nokkuð ókunnuglega fyrir sjónir, og má segja, að misvitur sé Njáll, því að enginn maður ætti að vita betur en hann, að til þess eftirlits, sem mikla þekkingu þarf til, eru sérstakir menn fengnir. Svo er t. d. með eftirlit með sparisjóðum. Það væri vel hugsanlegt að láta sýslumenn og bæjarfógeta annast það eftirlit. Það er talið, að þeir hafi ekki bókhaldsþekkingu eða reikningsþekkingu til þess að gera það, og þess vegna var til þess valinn nú síðast einn bezti reikningskennari landsins, sem uppi hefur verið á þessu tímabili, maður, sem hafði samið mjög góða bók í þeim efnum og bar af öðrum mönnum. Ég tel, að það hafi verið mjög vel valið. En það sýndi þó, að til var sá maður í landinu, sem hægt var að velja til þess sérstaka starfs, jafnvel þó að það væri ekki falið sýslumönnum og bæjarfógetum, sem sannast sagt hefði mátt gera, alveg eins og að fela þeim það sérstaka eftirlit, er hér um ræðir. Það er engin ástæða til þess að vera að gera lítið úr þekkingu þessara embættismanna úti um land, þó að það sé sagt, að þeir hafi ekki aðstæður eða sérþekkingu til þess að annast einhver sérstök störf. Ég minni á þetta sérstaka eftirlitsstarf, sem ég gat um áðan. Þá er talið alveg sjálfsagt, að læknar hafi sérþekkingu í ýmsum greinum, og það er ekki hallað á héraðslækna, þó að það starfi einn eða tveir sérfræðingar í landinu að lækningu ýmiss konar sjúkdóma, sem hinir almennu læknar hafa hvorki tíma né tækifæri til þess að kynna sér þau læknisráð við, sem á þarf að halda í þeim tilfellum. Alveg það sama er, eftir því sem þjóðfélagið stækkar og þjóðfélagsfyrirbrigðin verði fleiri, í öðrum greinum, þ. á m. í lögfræðinni. Um lagabálk eins og hlutafélagalögin - og það er í raun og veru miklu frekar í þessu sambandi um að ræða eftirlitsstarf með þeim heldur en sjálft frv. um firmu og prókúru, sem við erum að ræða - er það að segja, að ekki er hægt að ætlast til þess, að almennir lögfræðingar, hversu vel sem þeir eru að sér, sýslumenn og bæjarfógetar, hafi færi á að kynna sér allar þær sérreglur, sem gilda um þau sérstöku efni. Það er sérstök stór fræðigrein innan lögfræðinnar, sem fjallar um þau efni, og það er alveg rétt sem hv. þm. Árn. sagði, að eins og sakir standa, hygg ég, að enginn maður sé á lausum kjala, sem sé sérstaklega vel að sér í þeim. En ef þörf skapast fyrir hann, með því að þetta verði, eins og menn segja, „centralizerað“, þá mundi einhver ungur maður sjálfsagt fara og leggja sérstaka stund á það, eins og menn fara nú til útlanda og leggja sérstaka stund á að kynna sér hin ýmsu fyrirbrigði sjúkdómanna. Það er því ekki á neinn hallað með þessu í lögfræðistétt, þó að sagt sé, að til þessa þurfi sérstaka þekkingu, þ. e. meiri þekkingu en hægt er að búast við, að lögfræðingar almennt hafi. Auk þess er mjög mikið ofgert úr því, að allur almenningur þurfi dags daglega að hafa samband við yfirvöld út úr þessum efnum. Hér er um að ræða fyrst og fremst menn, sem stunda ýmiss konar viðskipti og vilja þá sérstaka vernd, í mörgum tilfellum sérréttindi, í sérstöku félagsformi, með sérstökum heitum á sínum félögum, og það er eðlilegt, að þeir lúti alveg sérstöku eftirliti og þurfi að gjalda nokkurt sérgjald til þess að fá þau sérréttindi, sem fylgja því að reka atvinnu með þeim sérstaka hætti, sem ætlað er t. d. í hlutafélagalögunum. Meginhlutinn af því, sem skráð er, verður svo birtur t. d. bæði í Lögbirtingablaði og sumpart í stjórnartíðindum og liggur þar almenningi opið fyrir. Menn verða að átta sig á, að það tjáir ákaflega lítið að setja stóra lagabálka eins og hlutafélagalögin með mörgum greinum og flóknum, svo flóknum, að erfitt er satt að segja að átta sig á, hvað í þeim felst, fyrir aðra en þá, sem hafa á því grundvallaða þekkingu, það gagnar lítið að setja slíka lagabálka, ef ekki er gerð sérstök ráðstöfun til þess, að eftir lagabálkunum sé farið, og það er meiningarlaust að veita mönnum t. d. þau sérstöku hlunnindi að reka fyrirtæki sín sem hlutafélög, nema einhver aðili í landinu hafi til þess ekki aðeins skyldu, heldur einnig aðstöðu og þekkingu að fylgjast með því, alveg eins og nauðsynlegt er, að einn slíkur sérstakur aðili sé til þess að fylgjast með sparisjóðum landsmanna, þannig að eftir því sé litið, að þetta líti ekki aðeins vel út á pappírnum, heldur sé raunveruleiki á bak við þær yfirlýsingar, sem gefnar eru. Og ég legg áherzlu á, að það er ekki til þess að færa neitt að hv. 1. þm. Árn., heldur vegna þess, að það er fullkomin hliðstæða milli þess sérstaka eftirlits, sem menn hafa talið sig neydda til að koma upp varðandi sparisjóðina, ég þess eftirlits, sem hér er ætlað ekki fyrst og fremst til þess að skrá, - það er algert aukaatriði og gamanmál eins og hjá okkar fyndna hv. þm. V-Húnv. að tala hér fyrst og fremst um þetta sem skráningarmál og jafna því við manntal, - hér er fyrst og fremst um það að ræða, að það sé komið á raunhæfu eftirliti með þessum fyrirtækjum og fylgzt með því, að raunveruleikinn sé í samræmi við þær yfirlýsingar, sem þessir aðilar gera og ætlaðar eru til þess, að þær megi taka trúanlegar í viðskiptalífinu. Þetta er ekki í eðli sínu pólitískt mál á neinn veg, og getur í sjálfu sér ekki verið kappsmál annað en að benda á það, sem rétt er, og leiðrétta misskilning, sem fram hefur komið. En ég vil geta þess, að ég hef nú með höndum þessa álitsgerð hæstaréttardómendanna, sem samið hafa frv., og þeir segja í henni, með leyfi hæstv. forseta: „Lögreglustjórum er að vísu treystandi til að kynna sér viðkomandi lög og beita þeim, en þess er að gæta, að þessi löggjöf er svo sérfræðileg, að lögreglustjórarnir mundu áður þurfa að leita sér sérþekkingar í félagarétti og bókhaldi. Framkvæmd þessarar löggjafar mundi því verða miklu öruggari og samræmdari í höndum eins embættismanns, sem hefði nauðsynlega sérþekkingu í þessum málum. Hann mundi einnig fljótt fá mikla reynslu í framkvæmd þessara mála, sem hins vegar yrði í höndum margra embættismanna alger aukaverk. Í félagalöggjöfinni eru og ýmis ákvæði, sem ekki verða samræmd, nema þau séu framkvæmd á einum stað.“ Þetta eru ummæli þessara sérfróðu manna, og álitsgerð þeirra lýkur með þessu: „Samkvæmt framansögðu er það eindregið álit okkar, að þær umbætur, sem frv. um firmu og hlutafélög eiga að hafa í för með sér, mundu koma að litlu haldi, ef ekki er tryggð örugg og samræmd framkvæmd þeirra mála í höndum eins sérfróðs embættismanns.“ Ég tel skyldu mína að láta menn vita um þetta álit, sem er í samræmi víð álit skrifstofustjóra atvmrn., sem fram að þessu hefur haft yfirstjórn eftirlits í þessum málum. Hér talaði prófessor úr viðskiptadeild háskólans, sem lét uppi sama álit, og mér hefur verið sagt, án þess ég hafi sjálfur átt kost á því að kanna það, að sá maður, sem lengst hefur kennt félagarétt við Háskóla Íslands og hefur bezta þekkingu í þeim efnum af hérlendum mönnum, próf. Ólafur Lárusson, sé sömu skoðunar. Og get ég fullvissað menn um það, að þetta er ekki vegna þess, að menn séu gírugir í að stofna nýtt embætti eða þetta sé hugsaður sem bitlingur handa einum eða neinum, heldur vegna þess, að það er þýðingarlítið að vera að setja upp stóra lagabálka með ákaflega flóknum fyrirmælum, ef jafnframt yrði ekki gerð ráðstöfun til þess, að einhver maður í landinu hafi til þess næga þekkingu og tóm að fylgjast með því, að raunverulega sé eftir þeim farið. Og það þarf ekki frekar að gera gabb að því, að sérþekkingar þurfi til athugunar á þessu, heldur en sérþekkingar þarf fyrir búnaðarráðunauta til þess að vera í ýmsum sveitum landsins. Með því er ekki verið að gera lítið úr bændunum. Þeir hafa sína reynslu og miklu þekkingu, en þeir eiga ekki kost á því að setja sig svo inn í öll mál, að þeir þurfi ekki á að halda leiðbeiningum og að vissu leyti eftirliti með þeim nýjungum, sem þeir eru að gera. Það er því, hvað sem menn að öðru leyti álita um þetta, ástæðulaust að taka þessu með háði um það, að verið sé að gera lítið úr lögreglustjórum landsins með því að leggja þetta til. Því fer fjarri. Það verður einungis að athuga, að til nýrra verkefna þarf meiri og betri þekkingu en menn áður hafa haft.