Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að kl. 1.30 í dag, að loknu matarhléi, fer fram umræða utan dagskrár um reglur um notkun á vél Flugmálastjórnar. Málshefjandi er hv. 5. þm. Vesturl., Gísli S. Einarsson. Hæstv. samgrh. Sturla Böðvarsson verður til andsvara.

Herra forseti. Eins og kunnugt er er kjaradeila sjúkraliða og viðsemjenda þeirra enn óleyst og er ástandið vægast sagt orðið mjög alvarlegt víða á sjúkrastofnunum. Auk verkfallsaðgerðanna hafa á annað hundrað sjúkraliða sagt upp störfum að sögn Kristínar Á. Guðmundsdóttur, formanns Sjúkraliðafélags Íslands, sem kom fyrir þingflokk Samfylkingarinnar í gær til að skýra stöðu mála. Nú hefur Sjúkraliðafélagið enn boðað til þriggja verkfalla, í þetta sinn allsherjarverkfalla sem ná því til allra og mun þeirra gæta allt fram í desembermánuð. Alls munu um 1.200 sjúkraliðar leggja niður störf í þessum verkföllum hjá 26 vinnuveitendum og hefst það fyrsta á mánudaginn nk. ef ekki verður samið fyrir þann tíma. Verkföllin hafa hingað til haft alvarlegar afleiðingar fyrir þjónustuna eins og gefur að skilja. Deildum hefur verið lokað og lágmarksþjónusta veitt þar sem hún á annað borð er veitt. Nú geri ég mér grein fyrir því, herra forseti, að kjaradeilur verða ekki leystar í sölum Alþingis eða á nefndarfundum. Það er hins vegar mikilvægt að fulltrúar á löggjafarsamkundunni fylgist vel með því alvarlega ástandi sem er að skapast vegna kjaradeilna sjúkraliða og því beinlínis skylda okkar að verða við því að hlusta á sjónarmið þeirra sem eiga í deilunni sé eftir því leitað. Það vakti því óneitanlega furðu þegar upplýst var á þingflokksfundi Samfylkingarinnar í gær að Sjúkraliðafélag Íslands hefði skrifað hv. heilbr.- og trn. Alþingis bréf þann 14. maí sl. --- ég endurtek 14. maí --- og óskað eftir því að fá að skýra sjónarmið sín fyrir nefndinni á stöðu mála, en enn hefur nefndin ekki orðið við þessari sjálfsögðu beiðni að sögn formanns Sjúkraliðafélagsins. Því vil ég spyrja, herra forseti, hv. starfandi formann heilbr.- og trn. hverju þetta sætir og jafnframt lýsa furðu minni yfir þessu viðmóti. Þingflokkur Samfylkingarinnar fór reyndar fram á það við hv. heilbr.- og trn. í gær að hún kallaði sjúkraliða nú þegar fyrir nefndina til að skýra mál sitt, enda með öllu óskiljanlegt að ekki skuli hafa verið orðið við slíkri bón. Formaður heilbr.- og trn. er erlendis en vegna alvöru málsins teljum við mikilvægt að nefndin kalli slíkan fund saman sem fyrst þótt ekki sé nema til að hlusta á mál sjúkraliða. Slíkur fundur gæti aldrei orðið til að spilla fyrir framþróun kjaradeilunnar heldur þvert á móti, því að sinnuleysi af því tagi sem hv. heilbr.- og trn. hefur sýnt þessari beiðni sjúkraliða er með öllu ólíðandi.

Hv. 14. þm. Reykv., Katrín Fjeldsted, er starfandi formaður heilbr.- og trn.

Herra forseti. Ég tek undir áhyggjur síðasta ræðumanns yfir stöðu mála hvað lýtur að verkföllum sjúkraliða. Hins vegar kynnti ég mér málið í morgun þegar hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir hafði samband við mig og það er rétt hjá henni að bréf frá Sjúkraliðafélaginu barst heilbr.- og trn. 14. maí sl. en skömmu síðar lauk þingi, þinglok voru þarna rétt á eftir. Síðan þegar þingið hófst í haust hefur verið rætt við ýmsa aðila sem höfðu líka samband við nefndina í vor. Ég hafði hins vegar spurnir af því að formaður heilbr.- og trn., Jónína Bjartmarz, hefði ætlað sér að kalla sjúkraliða á næsta fund nefndarinnar. Hún gerði það ekki á fundinn í dag þar sem verið var að fara yfir fjárlagabeiðnir. Ég hef séð til þess að kallað hefur verið í stjórn Sjúkraliðafélagsins sem mun koma á nefndarfund í næstu viku.

Herra forseti. Ég vil taka undir gagnrýni hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur á að sjúkraliðar hafi ekki verið kallaðir á fund heilbr.- og trn. Ósk kom 14. maí til nefndarinnar um að fá að koma og hitta nefndina. Síðan hefur verið haft samband við okkur ítrekað og ég hef ítrekað farið fram á það bæði við formanninn og varaformanninn að fá sjúkraliða á okkar fund. Haldnir hafa verið fjórir fundir í nefndinni frá því að þing kom saman í haust og tveir hafa fallið niður. Þegar ég fékk seinna fundarboðið um að fundur félli niður í nefndinni, hafði ég samband við varaformann nefndarinnar því að formaðurinn var þá líka erlendis, en það var hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir, og spurði hana hvort ekki væri hægt að halda þennan fund og fá þá sjúkraliðana á fund nefndarinnar. En þá var það orðið of seint þannig að ekki varð af því. Ég vil upplýsa að ekki var búið að boða sjúkraliðana á fund nefndarinnar í gærkvöldi. Aftur á móti voru þeir boðaðir í morgun. Heilbr.- og trn. mun halda aukafund á mánudaginn kemur. Ég vil fara fram á það, herra forseti, að kallað verði á sjúkraliða á þann fund. Eins og ljóst er, er staðan mjög alvarleg. 160 sjúkraliðar hafa sagt upp störfum. Verkföll munu hefjast að nýju eftir helgina, á mánudaginn, ef ekki semst þannig að ég tel fullkomlega eðlilegt að fulltrúar sjúkraliða verði kallaðir á aukafund nefndarinnar á mánudaginn og geri þar grein fyrir stöðunni. Það er búið að boða þá fimmtudaginn en ég tel enga ástæðu til þess að bíða til fimmtudags þar sem aukafundur er í nefndinni á mánudaginn kemur og fer fram á að kallað verði á sjúkraliða á þann fund.

Herra forseti. Þegar hefur komið fram að orðið hefur verið við beiðni um að sjúkraliðar komi til fundar við heilbr.- og trn. og eigi þar kost á að koma sínum sjónarmiðum á framfæri þannig að ég get ekki tekið undir gagnrýni sem hér hefur komið fram á heilbr.- og trn. hvað þetta varðar. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að málið er ekki á borði heilbr.- og trn. Hér er um að ræða kjaramál sem er á verksviði fjmrh. Viðræður eru í gangi á milli ráðherra og viðsemjanda hans þannig að málið fellur ekki undir verksvið heilbr.- og trn. eða annarrar þingnefndar og mun ekki gera það nema menn telji að flytja eigi lagafrv. til þess að ljúka deilunni. En ég hef engan heyrt halda því fram að slíkt sé á döfinni og veit ekki til þess að nein ósk hafi borist um það, hvorki frá þingmönnum stjórnarandstöðunnar né frá sjúkraliðum sjálfum. Málatilbúnaðurinn er því allur heldur einkennilegur af hálfu hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar í þessu máli.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Katrín Fjeldsted er ekki öfundsverð af því að taka að sér það hlutverk sem hún tekur í dag. Formaðurinn er fjarverandi, varaformaðurinn er fjarverandi og það er hún sem í raun bregst við fyrir hönd þeirra fyrir að hafa ekki tekið á málinu sem hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni finnst svo eðlilegt. Hann talaði á undan mér. Ég hef miklar áhyggjur af þessu, ekki síst viðbrögðum hans og almennum viðbrögðum stjórnarmeirihlutans á Alþingi. Hvað telur stjórnarmeirihlutinn á Alþingi að Alþingi standi fyrir? Er það eingöngu lagasetning, ákvarðanataka með lögum og stefnumörkun þar með? Við erum alltaf að benda á það að á Alþingi fer fram mjög mikilvægur þáttur sem er samfélagsumræðan og ég veit ekki betur en að þingmenn fari um allt land, ferðist um kjördæmi sín. Til hvers? Til þess að hlusta á viðhorf fólksins í grasrótinni og bera þau hingað inn og endurtaka þau hér til að við vitum hvert þarf að stefna. Alltaf þegar kjaradeila er uppi og umræða er tekin í þessum sal, sem er eðlileg og sjálfsögð, fáum við í stjórnarandstöðunni nákvæmlega sömu viðbrögðin. Það er ekki hægt að leysa þessi mál í þessum sal. Til hvers að koma með þessa umræðu hingað? Málið er í farvegi úti í samfélaginu, þó að sá farvegur hafi tekið tvö ár eins og hefur gerst í sumum tilfellum. Auðvitað er mjög gott að núna þegar Samfylkingin hefur skrifað bréf og hefur tekið málið til umræðu í upphafi fundar skuli koma í ljós að á næsta fundi verði hlustað á sjúkraliða. Viðhorf mitt, hæstv. forseti, er að nefndir þingsins eigi að hlusta á þá sem óska eftir að koma á fund. Óski stjórn eða kjaranefnd sjúkraliða þess, á að verða við því vegna þess að málið er stórt og mikilvægt fyrir heilbrigðiskerfið í landinu.

Herra forseti. Það hefur margsinnis gerst þegar uppi hafa verið erfiðar kringumstæður á sjúkrahúsunum að heilbr.- og trn. hafi tekið það til umræðu. Ég veit allt um það því ég var einu sinni sjálfur formaður heilbr.- og trn. og það gerðist oft að við tókum til umræðu kringumstæður af þessu tagi, t.d. lokanir deilda og þegar við blasti að loka þyrfti deildum vegna fjárskorts. Nú er uppi ákaflega alvarleg staða á sjúkrahúsunum. Hún felst í því að 180 sjúkraliðar hafa sagt upp störfum. Hún felst í því að fram undan eru verkföll. Hún felst í því að ekki er alveg ljóst hvort hægt sé að halda starfsemi sjúkrahúsanna óbreyttri nema þessi deila leysist. Til hvers erum við, fulltrúar fólksins í landinu? Erum við ekki til þess að leggja okkar af mörkum til að leysa deilur af þessu tagi? Hvað er að því að fulltrúar þessa hóps sem beittur er miklum rangindum fái að koma til fundar við heilbr.- og trn. sem er fagnefnd okkar til þess að skýra þessi sjónarmið? Það er ekkert af því. Það er svo rangt sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson segir að nú þegar hafi verið gerð boð fyrir sjúkraliða og þeim heimilað að koma til þess að viðra sjónarmið sín. Það er ekki rétt hjá hv. þm. Sjúkraliðar hafa fengið leyfi allra náðarsamlegast hjá meiri hlutanum til þess að koma til fundar við nefndina en samkvæmt því sem kom fram í máli formanns sjúkraliða á fundi Samfylkingarinnar í gær þá mega þeir ekki ræða um kjaramál sín. Það er nákvæmlega það sem þetta fólk vill fá að gera og það er með ólíkindum ef þingið ætlar ekki að leyfa hópi af þessu tagi að koma til þess að viðra viðhorf sín til ákaflega erfiðrar deilu. Herra forseti. Mér sýnist sem meiri hlutinn sé ekki að leggja sitt þunga lóð á vogarskálarnar til þess að leysa þessa deilu. Mér liggur við að segja, herra forseti, að þetta stappi nærri því að settur sé múll á heila starfsstétt. Það getum við auðvitað ekki liðið í þessum sölum.

Herra forseti. Það er í sjálfu sér ánægjulegt að búið sé að ákveða að Sjúkraliðafélagið verði kallað til fundar. Ég vil ítreka alvöru málsins. Allsherjarverkfallahrina hefst strax á mánudaginn og þess vegna lýsi ég furðu minni á því að sjúkraliðar hafi ekki verið kallaðir fyrr til fundar við nefndina því að varla getur það orðið til þess að spilla fyrir heldur þvert á móti hefur það komið fram hjá formanni Sjúkraliðafélagsins að þær eru mjög undrandi yfir því að ekki skuli hafa verið vilji fyrir því hjá hv. heilbr.- og trn. fyrr að ræða málin innan þeirrar nefndar því að beiðnin kom fram fyrir fimm mánuðum. Ég vil líka segja, herra forseti, að ég er algerlega ósammála hv. formanni þingflokks Framsfl., Kristni H. Gunnarssyni, um að málið sé ekki á borði heilbr.- og trn. Ástandið er mjög alvarlegt á sjúkrastofnunum. Er það ekki vandamál sem hv. heilbr.- og trn. þarf að hafa áhyggjur af? Að minnsta kosti sá landlæknir ástæðu til þess um miðjan októbermánuð að kalla forustu sjúkraliða á fund sinn og heyra þau sjónarmið sem þær höfðu fram að færa í deilunni þó ekki væri nema vegna þess, eins og hér hefur fram komið, að hátt á annað hundrað sjúkraliðar hafa sagt upp störfum vegna óánægju með kjör og starfskilyrði sín sem vissulega er mikið áhyggjuefni fyrir heilbrigðiskerfið allt saman. Burt séð frá þessu verkfalli, herra forseti, þá er mjög mikið áhyggjuefni, að fjöldaflótti sé að eiga sér stað úr þessari stétt og það mun geta haft mjög afdrifaríkar afleiðingar fyrir heilbrigðiskerfið í heild ef ekki er gripið í taumana.

Herra forseti. Það er okkur öllum ljóst í þessum sal að sjúkraliðar eru mikilvæg stétt og einn af burðarásunum í íslenskri heilbrigðisþjónustu. Það fer ekkert á milli mála. Bréf sjúkraliða var skrifað 14. maí til heilbr.- og trn. og tilefni þess fundar sem óskað var eftir er alvarlegur skortur á sjúkraliðum til starfa við heilbrigðisstofnanir landsins, hár meðalaldur stéttarinnar og fækkun í stéttinni. Þetta eru þau erindi, þetta eru þær ástæður sem sjúkraliðar báru fram þegar þeir óskuðu eftir fundi með heilbr.- og trn. en ekki til að ræða sín kjaramál. Heilbr.- og trn. leit því svo á að þó að sjálfsögðu væri brátt að ræða þessi mál við sjúkraliða í ljósi stöðu þeirra í heilbrigðisþjónustunni væri það ekki svo brátt að það þyrfti upphlaup til þess. Það er sjálfsagt að ræða þessi mál í heilbr.- og trn., þ.e. þessi faglegu mál sem sjúkraliðar óska eftir. Það er ekki kjaranefnd Sjúkraliðafélagsins sem hefur óskað eftir viðræðum við heilbr.- og trn. heldur stjórn Sjúkraliðafélags Íslands af þessum þremur meginástæðum sem nefndar hafa verið. Af því að talað var um það hér áðan að það ætti að vera aukafundur í heilbr.- og trn. á komandi mánudag er rétt að taka fram að það er undirnefndarfundur sem fer yfir fjárlagatillögur en ekki reglulegur fundur eða ekki aukafundur í allri nefndinni. Því er kannski ekki viðeigandi að taka fleira fyrir en fjárlagatillögur á þeim fundi.

Herra forseti. Erindi Sjúkraliðafélagsins er frá 14. maí sl. og þá fara þær fram á að ræða ákveðin mál, eins og kom fram hér áðan. Í ljósi þess hvað hefur síðan gerst í málefnum þeirra er aftur á móti ekki óeðlilegt að þeir ræði ýmislegt fleira. Það er skylda heilbr.- og trn. að ræða við þá sem vilja koma á fund hennar og eru með erindi í þeim efnum. Ástandið á sjúkrahúsunum er mjög alvarlegt og mun verða mjög alvarlegt þegar þessi verkföll koma til, ef þau koma til, og það ástand ber að ræða í heilbr.- og trn. Vegna orða þingflokksformanns Framsfl. áðan um að ekkert lagafrv. sé um þessi málefni þá hefur verið vísað til væntanlegs lagafrv. um heilbrigðisstéttir, sem sé að koma frá ráðherra. Það var einmitt vísað til þess á fundi sjúkraliða og hæstv. heilbrrh., sem nú er genginn í salinn, þegar þær komu á hans fund. Því er ekkert óeðlilegt, þó að þetta þingmál sé ekki komið fram í þinginu og þó það sé ekki komið fyrir nefndina, að þær ræði afstöðu sína til þess þar sem hæstv. ráðherra telur ástæðu til að vísa til málsins í viðræðum við stéttina. Herra forseti. Það er auðvitað mjög brýnt að við ræðum við sjúkraliða vegna þessa alvarlega ástands á sjúkrahúsunum gagnvart sjúklingum. Það er búið að boða þá nú en það var ekki gert fyrr en í morgun eftir að bréf barst frá hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur, formanni þingflokks Samfylkingarinnar.

Herra forseti. Málið hefur skýrst verulega í þessari umræðu. Fram hefur komið að orðið hefur verið við ósk um fund með heilbr.- og trn. Það hefur líka komið fram að orðið verður við því að ræða það sem beðið er um. En stjórnarandstaðan er óánægð vegna þess að hún vill ræða eitthvað annað. Hún vill ræða eitthvað annað sem ekki var beðið um. 

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 99/1999, um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, sem er 230. mál þingsins á þskj. 256. Á árinu 1999 voru samþykkt á Alþingi lög um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Í lögunum var gjaldi sem eftirlitsskyldir aðilar greiða til að standa straum af rekstri Fjármálaeftirlitsins breytt á þann veg að tryggt væri að gjaldið uppfyllti skilyrði stjórnarskrárinnar um skattlagningarheimildir. Þetta þýddi m.a. að festa þurfti álagningarhlutfall í lögum í stað þess að kveða einungis á um hámark álagningar. Þessum álagningarhlutföllum þarf að breyta á hverju haustþingi enda ógerlegt að ákveða nákvæm hlutföll álagningar á flokka eftirlitsskyldra aðila til lengri tíma en eins árs í senn. Frv. þetta er flutt í því skyni að breyta álagningarhlutföllum 5. gr. laganna. Í rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins er gert ráð fyrir að kostnaður við rekstur á árinu 2002 verði um 264 millj. kr. sem er veruleg hækkun frá rekstrarkostnaði þessa árs. Hækkunin kemur til af auknum kröfum til Fjármálaeftirlitsins í lögum og auknum umsvifum á fjármálamarkaði. Áætlað er að reksturinn verði fjármagnaður með 215 millj. kr. eftirlitsgjaldi, u.þ.b. 45 millj. kr. rekstrarafgangi frá fyrri árum og tæplega 4 millj. kr. öðrum tekjum. Breytingar sem lagðar eru til með frv. þessu eru nánar tiltekið þessar: 1. Álagningarhlutfall lánastofnana, vátryggingafélaga, Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins og húsbréfadeildar Íbúðalánasjóðs er lækkað lítillega en lágmarksgjald hækkað. Hlutfallslegt vægi flokka eftirlitsskyldra aðila er í meginatriðum óbreytt. 2. Lágmarksgjald vegna innlánsdeilda samvinnufélaga er hækkað úr 150 þús. kr. í 250 þús. kr. Kemur þetta til vegna nýlegra laga um samvinnufélög sem styrkja eftirlit Fjármálaeftirlitsins með innlánsdeildunum. 3. Engin álagning er á Kvótaþing enda var það lagt niður á þessu ári. 4. Bætt er við fastagjaldi á öryggissjóði samkvæmt lögum nr. 98/1999, um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Einn öryggissjóður er starfandi í dag, Tryggingarsjóður sparisjóða. 5. Eftirlitsskyldir aðilar sem eru dótturfyrirtæki annarra eftirlitsskyldra aðila að minnsta kosti að 9 / 10 hlutum skulu greiða 2 / 3 hluta eftirlitsgjalds samkvæmt viðeigandi tölul. 1. mgr. hafi móðurfélagið heimild til sömu starfsemi og dótturfélagið. Með þessu er komið til móts við sjónarmið sem fram koma í áliti samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila að um ,,tvísköttun`` geti verið að ræða þegar eftirlitsgjald er innheimt af dótturfélögum, einkum þegar dótturfélagið er að mestu fjármagnað af móðurfélaginu. Herra forseti. Í fskj. V með frv. er að finna skýrslu Fjármálaeftirlitsins til viðskrh. um starfsemi eftirlitsins. Í 16. gr. laga nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, er kveðið á um að ráðherra skuli leggja slíka skýrslu fyrir Alþingi. Í skýrslunni er fjallað um eftirlit með einstökum sviðum fjármálamarkaðar, þar á meðal lánamarkaðar, verðbréfamarkaðar, vátryggingamarkaðar og lífeyrismarkaðar. Þá er greint frá þróun og horfum á íslenskum fjármálamarkaði og áherslum í starfi Fjármálaeftirlitsins næstu missiri. Í skýrslunni er einnig umfjöllun um athugun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á íslenska fjármálakerfinu. Meginniðurstöður sjóðsins eru þær að Fjármálaeftirlitið hér á landi sé í góðri stöðu til að takast á við verkefni sitt. Hins vegar var það einnig mat sjóðsins að í íslensku fjármálakerfi væru veikleikar sem stefnt gætu stöðugleika þess í hættu. Sjóðurinn gerði athugasemdir og benti á ýmislegt sem betur mætti fara og stuðla mundi að frekara öryggi, bæði að því er varðar löggjöf og opinbert eftirlit. Herra forseti. Ég mæli með því að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umræðu og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Frv. sem hér um ræðir geri ég út af fyrir sig ekki miklar athugasemdir við. En það sem mér hefur fundist athyglisvert í þessari skýrslu sem hér er lögð fram, eins og þeirri síðustu, eru þau fylgiskjöl sem með henni fylgja. Mér finnst satt að segja, herra forseti, að hún hefði átt skilið ítarlegri umfjöllun af hálfu ráðherra en kom fram í framsöguræðu hennar áðan. Þessi skýrsla er vel unnin og hún er um margt til fyrirmyndar og mjög sérstök að því leyti að hér er farið ítarlega yfir alla starfsemi Fjármálaeftirlitsins á árinu og athugasemdir og ábendingar eru þar settar fram af hálfu Fjármálaeftirlitsins sem eru mjög athyglisverðar. Það hefði verið full ástæða til að hæstv. ráðherra hefði fjallað meira um þær og sagt álit sitt á þeim vegna þess að ýmsar athugasemdir sem þarna koma fram eru nokkuð alvarlegar og krefjast umfjöllunar á Alþingi, ekki síst líka í ljósi þess sem fram hefur komið hjá forstjóra Fjármálaeftirlitsins, að líklegt sé að einhverjar fjármálastofanir lendi í verulegum erfiðleikum á næstunni, eins og fram kom hjá honum nýlega. Hef ég reyndar lagt fram fyrirspurnir til ráðherra sem ráðherra hefur ekki enn svarað. Þær hljóta að koma hér í hús innan tíðar. Þær snerta einmitt tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta einmitt í ljósi þessara ummæla forstjóra Fjármálaeftirlitsins. Það er nauðsynlegt að fá fram hvort ráðherrann sé sammála því mati sem fram kom hjá forstjóranum um þessa og ýmsa aðra hluti, eins varðandi eiginfjárstöðu banka og sparisjóða, sem ljóst er af ummælum forstjóra Fjármálaeftirlitsins að er ekki nægjanlega sterk til þess að mæta hugsanlegum skakkaföllum sem kynnu að verða á fjármálamarkaðnum. Ef ég fer fyrst í efnisatriði frv. vekur athygli álit samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila sem stendur undir kostnaði við að reka Fjármálaeftirlitið. Ég tek raunar ekki undir ýmislegt sem fram kemur í áliti samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila vegna þess að Fjármálaeftirlitið er stofnun líkt og Samkeppnisstofnun sem við eigum að hlúa mjög vel að vegna þess að þetta eru stofnanir sem gegna mjög þýðingarmiklu hlutverki í þjóðfélaginu við eftirlit með atvinnurekstri og fjármálastarfsemi. Samt vekur athygli það sem fram kemur í skýrslu eftirlitsskyldu aðilanna um launakostnað og ferðakostnað á bls. 10 og 11. Þetta eru athugasemdir sem voru gerðar líka á síðasta þingi af þessum sömu aðilum. Eftir því sem ég skil best þá ákveður ráðherra stjórnarlaun þeirra sem sitja í stjórn Fjármálaeftirlitsins. Og ég deili með eftirlitsskyldu aðilunum þeim athugasemdum sem þeir gera við launakostnað. Mér finnst ansi vel í lagt að greiða eigi rúmlega 6 millj. á árinu 2002 í launakostnað til þriggja stjórnarmanna og þriggja til vara. Ef þeir fá jafnt, líka varamennirnir, þá erum við að tala um 85 þús. kr. á mánuði sem er mjög vel í lagt. Þessi launakostnaður hjá stjórninni hækkar úr 4,8 millj. í 6,1 millj. á næsta ári. Hækkunin er því mjög veruleg á milli ára. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað réttlætir þennan launakostnað hjá stjórnarmönnum? Þeir eru flestir í fullu starfi, eins og t.d. seðlabankastjóri. Ég geri ráð fyrir að hann sinni þessari skyldu sinni sem stjórnarformaður í Fjármálaeftirlitinu á sama tíma og vinnutími er í bankanum. Er þá eðlilegt að hann sé að þiggja þarna laun sem nema þeirri fjárhæð sem ég nefndi? Mér finnst ráðherra skulda okkur skýringar á því hvaða forsendur liggi að baki svona háum launakostnaði hjá þessum stjórnarmönnum. Þeir gera athugasemdir við ferðakostnaðinn. Mér finnst hann töluvert hár líka og hækka verulega á milli ára eða um 3 millj. kr. sem mér finnst ansi mikið. Ég geri ráð fyrir að ferðakostnaður hjá þessari stofnun sé töluvert meiri en hjá viðskrn. sjálfu þannig að ég spyr ráðherra hvort hún fari yfir þessi atriði og athugasemdir frá þessum eftirlitsskyldu aðilum að því er þá þætti varðar. Það vakti forvitni mína að þeir gerðu einnig athugasemdir við það sem snýr að íþrótta- og gististyrkjum. Ég veit ekki hvað þetta er hjá Fjármálaeftirlitinu. Þetta er upp á 2,5 millj. kr. Ég hef ekki séð þetta áður í rekstrarskýrslum hjá opinberum stofnunum þannig að ég spyr um íþrótta- og gististyrki. Hvað er þetta og hvað er þarna á bak við? Það getur vel verið að þetta sé eðlilegt. En ég spyr hvað þarna liggi að baki í rekstrarkostnaði Fjármálaeftirlitsins, þ.e. íþrótta- og gististyrkja upp á þessa fjárhæð. Fyrirgefið, þetta eru ekki 2,5 millj. Það eru 2 millj. sem þetta á að vera á árinu 2002 en var á þessu ári 1,6 millj. kr. Þeir gera athugasemd við fjölda starfsmanna og þann fjölda sem er fyrirhugaður hjá stofnuninni á næstu árum og ég geri ekki athugasemdir við það vegna þess að það eru aukin umsvif hjá þessari stofnun. Hún er sífellt að fá á sig fleiri og fleiri verkefni á fjármálamarkaðnum, m.a. eftirlit með lífeyrissjóðunum sem er mjög umfangsmikið og tímafrekt, þannig að ég geri ekki athugasemd við það þó að þarna eigi að fjölga starfsmönnum. Það kemur reyndar fram í þessari skýrslu að þeir hjá Fjármálaeftirlitinu þurfa að eyða miklum tíma í að innheimta skýrslur frá þessum eftirlitsskyldu aðilum sem standa undir rekstri stofnunarinnar. Það er tímafrekt og kallar á mannskap þegar stöðugt þarf að vera með eftirrekstur til þess að fá skýrslu sem Fjármálaeftirlitið þarf að nota til að sinna sínu starfi. Ráðherra minntist á mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á íslenska fjármálakerfinu sem ítarlega eru gerð skil hér en fór ekki mjög ítarlega ofan í þetta. Þar er að finna ýmsar athugasemdir sem rétt er að fara nokkuð ofan í í þessari umræðu, t.d. kemur bæði fram á bls. 22 mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á íslenska fjármálakerfinu og einnig ýmsar ábendingar og athugasemdir í viðauka á bls. 35 sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerir, og þessar athugasemdir og ábendingar snerta reyndar allt svið fjármálakerfisins á Íslandi. Það eru athugasemdir varðandi lánamarkaðinn almennt, það eru athugasemdir varðandi vátryggingamarkaðinn, það eru athugasemdir varðandi verðbréfamarkaðinn og varðandi lífeyrissjóðina. Þeir gera þá almennu athugasemd --- eins og ráðherra drap reyndar aðeins á án þess að fara ítarlegar ofan í það eins og hún hefði átt að gera og mér finnst vera skylda hennar --- en það er mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að í íslenska fjármálakerfinu séu veikleikar sem stefnt gætu stöðugleika þess í hættu. Þetta eru stór orð, herra forseti, og það þarf að kryfja til mergjar hvað þarna er að baki og hvernig við eigi að bregðast en hæstv. ráðherra gerði það ekki í ræðu sinni áðan. Einmitt út af þessum veikleikum gerir sjóðurinn athugasemdir og bendir á ýmislegt sem betur mætti fara og stuðla mundi að frekara öryggi, bæði að því er varðar löggjöf og opinbert eftirlit. Ég spyr hæstv. ráðherra um viðbrögð hennar við þeim ábendingum, athugasemdum og tillögum sem koma fram hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum varðandi þessi svið fjármálamarkaðarins sem ég nefndi. Þeir nefna t.d. varðandi lánamarkaðinn skort á leiðbeiningum um innra eftirlit eða áhættustýringu. Þeir benda á að Fjármálaeftirlitið geti ekki komið í veg fyrir arðgreiðslur eða látið skipta um stjórnendur eða virka eigendur. Þeir nefna að ekki sé heimilt að krefjast hærra eiginfjárhlutfalls, og það er nokkuð sem ég vil koma inn á hér á eftir, og hef reyndar gert áður, vegna þess að ég hef gífurlegar áhyggjur af eiginfjárstöðu margra banka og lánastofnana um þessar mundir. Þeir gera athugasemdir við að skýrleika vanti í reglusetningu og eftirlit með Íbúðalánasjóði. Ég spyr ráðherrann: Hvað þýðir þetta? Ég veit ekki nákvæmlega um hvað er verið að tala, að það vanti skýrleika í reglusetningu og eftirlit með Íbúðalánasjóði, og spyr hæstv. ráðherra um það: Hvað liggur í þessari ábendingu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Varðandi vátryggingamarkaðinn telja þeir að móta þurfi og styrkja eftirlit með innra eftirliti. Þeir segja að það sé hætta á skörun á eftirlitsskyldu Fjármálaeftirlitsins sem annars vegar á að fylgjast með traustleika vátryggingafélags og hins vegar að iðgjöld séu ósanngjörn í garð vátryggingataka. Þarna virðast ekki fara saman þessar skyldur sem Fjármálaeftirlitið hefur, og spurning er hvernig við eigi að bregðast. Þar vek ég athygli, herra forseti, á nýlegu svari frá hæstv. ráðherra varðandi iðgjöld á bifreiðatryggingum sem ég tel, miðað við svar ráðherrans, að séu allar forsendur til að lækka en Fjármálaeftirlitið telur ekki tímabært að taka ákvörðun um hvort ráðist verði í sérstaka athugun á iðgjöldum vegna bifreiðatrygginga. Samt kemur í ljós í svari ráðherrans varðandi bifreiðatryggingar að hagnaður tryggingafélaganna var tæplega einn og hálfur milljarður kr. á sl. ári og eigið fé hafði vaxið um 1,4 milljarða á milli áranna 1999 og 2000 eða tæp 12% og var 13--14 milljarðar kr. Þar kom líka fram að ofmat á tjónaskuldum vegna tjóna sem urðu á árinu 1990 eða fyrr var verulegt. 2,6 milljarðar kr., þar af 1,4 milljarðar vegna lögboðinna bifreiðatrygginga, losnuðu sem sagt úr tjónaskuld sem var ofmetin. Hæstv. ráðherra hefur ákveðnar skyldur varðandi lögboðnar bifreiðatryggingar vegna þess að við erum að tala um skyldutryggingar, og Fjármálaeftirlitið og hæstv. ráðherra eiga og verða að fylgjast grannt með þessari iðgjaldaákvörðun tryggingafélaganna sem hefur keyrt úr öllu hófi á sl. 2--3 árum og hefur verið um og yfir 70% sem ég sé, miðað við afkomu tryggingafélaganna, ekki að séu nein rök fyrir, herra forseti, eða forsendur á bak við. Bæði hagnaðurinn, afkoman, og eigið fé sem virðist vera mjög traust hjá þeim bendir til þess að hægt sé að lækka iðgjöld bifreiðatrygginga, ekki síst þegar í ljós hefur komið að verulegt fjármagn hefur losnað úr tjónaskuld. Það vekur líka athygli í svari hæstv. ráðherra að hreinn rekstrarkostnaður tryggingafélaganna blæs út á milli ára og hækkar um 300 millj. eða um 27%. Þar er ekki verið að spara þó að alltaf sé verið að blóðmjólka bifreiðaeigendur. Rekstrarkostnaður vex úr 1.153 millj. kr. í 1.464 millj. kr. og það er greinilegt að það er ekki mikið sparað í yfirbyggingu eða stjórnunarkostnaði tryggingafélaganna. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hefur hún farið yfir stöðuna varðandi lögboðnar bifreiðatryggingar? Þetta hefur verið töluvert í umræðunni og bifreiðaeigendum hefur ofboðið hvernig tryggingafélögin hafa staðið að þeirri ákvörðun. Það hefur iðulega verið talað um meint samráð tryggingafélaganna og fákeppni á tryggingamarkaði og sem betur fer kemur fram í svari viðskrh. að Samkeppnisstofnun hefur verið að skoða þetta meinta samráð tryggingafélaganna og fákeppni á tryggingamarkaði og er langt komin með það og er niðurstöðu að vænta á næstu mánuðum. Þetta held ég að sé mjög brýnt verkefni sem Samkeppnisstofnun hefur verið að skoða, þ.e. að taka á því sem nefnt hefur verið samráð tryggingafélaganna og fákeppni á tryggingamarkaði sem er auðvitað ein skýring á því af hverju tryggingafélögin hafa getað hagað sér eins og ríki í ríkinu. Ég hef stoppað mjög við þá athugasemd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem segir að hætta sé á skörun í eftirlitsskyldum Fjármálaeftirlitsins sem annars vegar á að fylgjast með traustleika vátryggingafélagsins og hins vegar að gæta þess að iðgjöld séu ekki ósanngjörn í garð vátryggingataka. Ég spyr hæstv. ráðherra um skoðun hennar á þessari athugasemd, sérstaklega þeirri athugasemd Alþjóðagjaldeyrisjóðsins, hvort ástæða sé til að breyta einhverju, þ.e. varðandi það verkefni sem Fjármálaeftirlitið hefur að því er þetta varðar og setja það þá í hendur annarra en þeirra að meta hvort iðgjöld séu ósanngjörn í garð vátryggingataka eða ekki og að Fjármálaeftirlitið hafi þá bara skyldur til þess að fylgjast með traustleika vátryggingafélaga. Ég spyr að þessu gefna tilefni um það, herra forseti. Það er ýmislegt sem kemur fram varðandi lífeyrissjóðina sem er athyglisvert í þessum ábendingum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og reyndar frá Fjármálaeftirlitinu líka. Þeir telja að það þurfi að styrkja eftirlit með innri áhættustýringu sjóðanna og tek ég undir að það er ýmislegt sem þarf að skoða þar, m.a. fjárfestingarstefnu þeirra, og þeir gera reyndar athugasemdir varðandi stöðu nokkurra sjóða sem hefði verið ástæða til þess að fara hér yfir en ég sé að ég hef ekki tíma til þess þar sem hann er langt kominn. Ég spyr ráðherrann í lokin um tvennt: Liggur fyrir niðurstaða, af því að við erum að fjalla um fjármálastofnanir sem er náttúrlega afar brýnt og eftir hefur verið beðið, á þeirri rannsókn sem var í gangi vegna Búnaðarbankans? Hefur ráðherra eitthvað fylgst með því hvort einhverrar niðurstöðu sé að vænta að því er þann þátt varðar? Mér skilst að þessi rannsókn hafi m.a. verið meginástæðan fyrir því að Búnaðarbankinn væri ekki framar Landsbankanum hvað söluáform varðar, og ég spyr hvort einhver niðurstaða liggi fyrir í því efni eða hvort hennar sé að vænta á næstunni. Síðan vil ég fara í eiginfjárhlutfall bankanna. Þar hefur einmitt komið ítrekað fram af hálfu Fjármálaeftirlitsins að það telji að breyta þurfi eiginfjárhlutfallinu. Undir það tekur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sem segir að brýnt sé að Fjármálaeftirlitið fái heimild til þess að ákveða hærra eiginfjárhlutfall, og það fái þá heimild nú þegar, en ekki sé verið að bíða eftir því sem iðulega hefur verið vísað til, þ.e. tillögum Basel-nefndarinnar um bankaeftirlit að nýjum eiginfjárreglum sem stefnt er að að verði samþykktar í lok ársins 2002 og taki gildi árið 2005. Þannig er ekki hægt að skjóta sér á bak við það, eins og mér hefur stundum fundist vera gert, að verið sé að bíða eftir þeim niðurstöðum. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn tekur undir það að brýnt sé að Fjármálaeftirlitið fái þá heimild að hækka eiginfjárhlutfall nú þegar og að ekki verði beðið eftir því að þessar tillögur frá Basel-nefndinni taki gildi. Eiginfjárhlutfall bankastofnana hefur verið að lækka verulega og Fjármálaeftirlitið vill fá heimild til þess að það verði ekki undir 10% en í lögum er talað um 8%. Í vaxandi mæli er verið að nota víkjandi lán og það er að verða stærri og stærri hluti af eiginfjárhlutfalli sem er myndað með víkjandi lánum. Ef þau eru dregin frá er eiginfjárhlutfall bankanna að frádregnum víkjandi lánum í mörgum tilfellum komið undir 6% minnir mig án þess að hafa þessa tölu fyrir framan mig. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um þetta. Það er afar brýnt að fá fram hjá ráðherranum afstöðu hennar til þessa máls, ekki síst í ljósi þess mats forstjóra Fjármálaeftirlitsins að líklegt sé að einhverjar fjármálastofnanir lendi í verulegum erfiðleikum á næstunni.

Herra forseti. Hér er fjallað um frv. til laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Frv. fylgja ítarlegar skýrslur um ýmislegt sem lýtur að fjármálalífinu og eftirliti með því. Ljóst er að fjármálamarkaðurinn á Íslandi hefur aukist mjög að umsvifum á síðustu árum og það er fyrirsjáanlegt að þar muni enn verða vöxtur í framtíðinni. Ýmislegt bendir til þess að svo verði. Eitt er að við Íslendingar höfum tekið þá ákvörðun að færa ýmsar skuldbindingar sem áður voru á hendi opinberra aðila, almannatrygginga t.d., yfir á herðar lífeyrissjóðanna sem síðan hafa fengið í sínar hendur mikla fjármuni til að fjárfesta innan lands og utan. Það er ljóst að með ráðstöfun svo mikilla fjármuna er brýnt að gott og traust eftirlit sé fyrir hendi. Lífeyrissjóðirnir og fjárfestingar þeirra hafa verið talsvert til umræðu að undanförnu og eru gerð ágæt skil í þessari skýrslu sem fylgir frv. Þar hefur sumt verið sagt af miklu viti og annað af takmarkaðri þekkingu. Má þar minna á yfirlýsingar hæstv. landbrh. ekki alls fyrir löngu um fjárfestingar lífeyrissjóðanna erlendis. Hann sagði m.a. að löggjafinn hefði gert afdrifarík mistök þegar ákveðið var að heimila lífeyrissjóðunum að fjárfesta í útlöndum allt að 50% af eignum sínum. Leyfilegt hlutfall fyrir þessa síðustu lagabreytingu hafði verið 30% en það var fært upp í 50%, og sagði hæstv. landbrh. að þar hefði löggjafinn gert afdrifarík mistök. Staðreyndin er hins vegar sú að lífeyrissjóðirnir hafa ekki farið með fjármuni sína úr landi sem þessu nemur. Lífeyrissjóðirnir hafa farið með undir 22%, rúmlega fimmtung, 21,6% af eignum sínum til útlanda þannig að hvergi nærri hefur reynt á það þak sem hæstv. landbrh. gat um. Hann sagði líka og vék að tilteknum lífeyrissjóðum að þeir hefðu tapað miklum fúlgum í útlöndum. Hann vék þar sérstaklega að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, sagði að sá sjóður hefði tapað mörgum milljörðum á erlendri grundu, þegar staðreyndin er sú að hann hefur ekki tapað neinu. Þegar litið er á fjárfestingarnar í heild sinni þá gáfu þær mikinn arð fyrstu árin sem þær voru til ráðstöfunar utan lands. Síðan hefur það gerst, eins og hefur gerst á hlutabréfamarkaði í heiminum öllum, að hlutabréf hafa fallið í verði á síðustu missirum og ófyrirsjáanlegt er hver þróunin verði. Auðvitað er lífeyrissjóðum mikill vandi á höndum að fara vel með þessa fjármuni og í sjálfu sér eiga þeir ekki annarra kosta völ en að dreifa áhættunni sem best innan lands og utan til þess að varðveita verðgildi þessara eigna. Annað sem gæti leitt til þess að fjármálamarkaðurinn aukist að umsvifum er einkavæðingin. Það er verið að taka opinbera umsýslu og færa hana út á markað. Hér var haldin ráðstefna undir lok síðustu viku þar sem safnað var saman öllum helstu hægrisinnum innan hagfræðinnar og þeir prédikuðu þar ákaft skattalækkanir. Ég held að í Morgunblaðinu í morgun sé grein þar sem talað er um skattamarkaðinn. Nú er það skattamarkaðurinn, að standa sig á skattamarkaðnum. Vita menn hvað það þýðir? Það er að niðurbjóða skattana gagnvart öðrum ríkjum. Þetta er nokkuð sem OECD er að reyna að sporna gegn með því að setja almennan siðferðisþröskuld sem ríki fari ekki undir og að ríki keppi ekki hvert við annað á þessum ósiðlega grundvelli. Það sem þetta gengur út á er að reyna að tæla menn, fjármálamenn, auðmenn, til að koma til Íslands, flýja af hólmi í heimalandi sínu, hætta að borga skatta og skyldur þar og koma hingað í fjármálaparadísina og skattaskjólið Ísland. Þetta er ósiðlegt. Þetta er fullkomlega ósiðlegt, eins ósiðlegt og tilraunir íslensku ríkisstjórnarinnar í samstarfi við Verslunarráð Íslands að bjóða 5% tekjuskatt í því skyni að fá fyrirtæki til að koma til Íslands á þennan hátt. Við höfum spurt um það á Alþingi aftur og ítrekað, munnlega og skriflega hvað þessi fjárfesting skattborgarans, tæpar 50 milljónir til að fjármagna þetta gæluverkefni Verslunarráðs Íslands, hafi gefið af sér. Ellefu fyrirtæki, vorum við upplýst um hér í skriflegu svari ekki alls fyrir löngu, hafa sótt inn í þetta skattaskjól ríkisstjórnarinnar. En það kemur að sjálfsögðu einnig fram í svarinu að sárafáir einstaklingar starfa við þetta. Þetta eru líka skúffur bara í skrifborði. Til þess er leikurinn gerður. Er þessi viðleitni reyndar til rannsóknar hjá OECD. OECD tók þessi mál upp á sínum vettvangi árið 1998 og ítrekað síðan ár eftir ár. Ráðherraráð OECD undirritaði yfirlýsingu sumarið 2000 og í kjölfar hennar voru send bréf til skattaparadísa þessa heims, hvort sem þær eru á Ermarsundi, í Karíbahafinu eða Afríku, þar sem þær voru beðnar um að hlíta einhverjum lágmarks siðferðilegum skuldbindingum sem OECD gerði tillögur um. Tvö ríki innan OECD neituðu að skrifa undir þessa yfirlýsingu. Það voru Lúxemborg og Sviss. En það er á þessum vettvangi sem sagt sem verið er að kanna íslensku ríkisstjórnina. Hún er í þessu kompaníi. Síðan er verið að bjóða hingað heim með miklum trumbuslætti hagfræðingum víðs vegar að úr heiminum til að prédika þenna boðskap. Það var mjög góð úttekt á þessu í Morgunblaðinu á laugardaginn var. Þar var m.a. talað við kanadískan prófessor sem veitti forstöðu efnahagsstofnun í Kanada. Sú stofnun hefur gefið út sérstaka frelsisvísitölu og sagði að Ísland væri, held ég, í 15. sæti og stefndi hraðbyri upp á við. Hver skyldi nú vera í efsta sæti á frelsisvísitölu þessa hagfræðings? Jú, það er Hong Kong. Og hvernig skyldu menn komast upp eftir þessum vísitölustiga? Jú, það er sennilega m.a. með því að draga úr skuldbindingum sem hvíla á fyrirtækjum í skattalegu tilliti og draga úr hvers kyns eftirliti sem m.a. er hér til umfjöllunar. Ég tek því undir þann tón sem er sleginn hér af ýmsum aðilum í þessari skýrslu um nauðsyn þess að efla eftirlit með fjármálastarfsemi. Ég, líkt og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, staldraði við þætti í skýrslunni, m.a. þar sem sagt er frá greinargerð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Hann bendir á ýmsa veikleika í fjármálaeftirliti á Íslandi. Hann segir að þegar á heildina er litið séum við í góðum farvegi en engu að síður séu ýmsir veikleikar sem við þurfum að ráða bót á. Hann talar um að ella verði stöðugleika þessa kerfis stefnt í hættu. Veigamestu ábendingar sjóðsins lúta að eiginfjárhlutföllum íslenskra lánastofnana sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir vera allt of lág. Hann segir að sitthvað sé ótraust sem megi rekja til veikleika í lögum og reglum. Ég tek undir spurningar sem komu frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um að heyra viðbrögð hæstv. viðskrh. við þessari gagnrýni. Annað sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn víkur að í úttekt sinni er að sérfræðingar sem starfa á vegum Fjármálaeftirlitsins séu of fáir og það þurfi að fjölga í þessari sveit. Reyndar staldrar maður svolítið við þessa ábendingu. Ég minnist samsvarandi ábendingar m.a. frá Ríkisendurskoðun núna nýlega í skýrslu sem efh.- og viðskn. þingsins var send nú í október þar sem vakin er athygli á að beinlínis hafi verið fækkað hér hjá skatteftirlitinu. Í þessari greinargerð Ríkisendurskoðunar segir m.a., með leyfi forseta, og er vísað í töflu sem birt er í greinargerðinni: ,,Engu að síður má úr töflunni lesa ákveðna fækkun sem óneitanlega bendir til þess að skatteftirlit hafi minnkað hér á landi að undanförnu.`` Síðan er þetta rakið. Menn hafa verið með kröfur um það um nokkurt skeið, nokkurra ára bil, að nauðsynlegt sé að fjölga í skatteftirlitinu og að efla skatteftirlitið og það muni verða góð fjárfesting fyrir hinn heiðarlega skattborgara að gera það, þ.e. að efla skatteftirlitið. Það muni auka tekjur ríkissjóðs. En hér kemur á daginn að í stað þess að fjölga þá er fækkað í skatteftirlitinu. Mér finnst áhyggjuefni að svo sé. Í þessari skýrslu eru talin stöðugildi og fram kemur um eftirlitsskrifstofu ríkisskattstjóra, eftirlitsskrifstofu skattstjórans í Reykjavík, eftirlitsdeild skattstjórans í Reykjanesbæ, skatteftirlit ríkisskattstjóra og eftirlitsfulltrúa á Akranesi, að þar hafi 1997 verið 46 að störfum en 36 núna. Þeim hefur fækkað. Hér segir: ,,Stöðugildum í eftirliti hefur verið fækkað síðustu ár.`` Hefur verið fækkað. Það er verið að draga úr skatteftirlitinu. Þetta kemur upp í hugann þegar lesnar eru ábendingar frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum um að nauðsynlegt sé að efla starfsemi Fjármálaeftirlitsins og fjölga sérfræðingum sem séu á þess vegum. Þetta finnst mér að við þurfum að taka til alvarlegrar athugunar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir þessa umræðu og sérstaklega það að ég heyri að Fjármálaeftirlitið á mikinn stuðning hér á hv. Alþingi sem ég tel mjög mikilvægt. Það kom einnig fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að skýrslan væri vel unnin. Hún taldi að ráðherra hefði átt að fjalla miklu meira um hana í sínu máli en ég tel að þessi skýrsla skýri sig sjálf ákaflega vel og því sé óþarfi fyrir mig að fara yfir það í sjálfu sér í framsögu heldur sé það ákvörðunarefni þingmanna hvers og eins hversu djúpt þeir vilja fara ofan í þá umræðu. Vegna þeirra athugasemda og spurninga sem komu fram vil ég segja nokkur orð, m.a. í sambandi við að einhverjar fjármálastofnanir hafi lent í erfiðleikum þá er rétt að fram hefur komið í máli forstöðumanns Fjármálaeftirlitsins að svo muni vera. Fjármálaeftirlitið hefur bent á að vanskil séu að aukast og framlög á afskriftareikningum hækki og þetta sé eðlilegt í kjölfar mikillar útlánaaukningar síðustu ár og minni umsvifa í þjóðarbúskapnum. Það kemur einnig fram að ekki sé ólíklegt að einhver fjármálafyrirtæki muni lenda í erfiðleikum. En Fjármálaeftirlitið hefur ítrekað að fjármálastöðugleiki sé vel tryggður og það held ég að sé aðalatriðið í þessu máli. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur ítrekað staðfest að svo sé, þ.e. að hér sé stöðugleiki þó að einhver hættumerki kunni að vera á ferðinni. Annað sem hv. þm. nefndi varðar stjórnarlaunin. Það er nú betra að hafa tölurnar á hreinu þegar spurt er um stjórnarlaunin. Þess vegna kom ég með þetta blað. Stjórnarmenn fá 75 þús. kr. á mánuði. Þóknun stjórnarformanns er tvöföld eins og almennt er í sambandi við stjórnarlaun og varastjórnarmenn fá 2 / 3 af þóknun. Alltaf má deila um það hvort þetta sé hátt eða lágt. Satt að segja er þetta lægra en í þeim fyrirtækjum og stofnunum sem samanburðar var leitað við. Af því að hv. þm. hafði sérstakar áhyggjur af seðlabankastjóra sem þarna situr í stjórninni þá vil ég geta þess að laun hans ganga beint til Seðlabankans þannig að hann fær þau ekki í eigin vasa. Það má alveg halda því fram að mikil ábyrgð fylgi því að sitja í þessari stjórn og krafist er fagþekkingar. Hæfisreglur eru strangari en almennt gerist og viðkomandi stjórnarmenn mega ekki eiga bréf í eftirlitsskyldum félögum og þeir mega ekki taka að sér verkefni fyrir eftirlitsskyld félög. Ég vil meina að í því felist ákveðinn fórnarkostnaður. Ég tel ekki að hægt sé að halda því fram að þetta séu óeðlilega há laun. Það að varastjórnarmenn fái 2 / 3 af þóknun kemur til af því að þó nokkuð er um vanhæfi og þess vegna þarf að kalla þá til í sambandi við ákvarðanatöku. Því er mikilvægt að þeir hafi heildaryfirsýn og samfellu í umfjöllun um mál í stjórninni. Þetta vildi ég segja um stjórnarlaunin. Síðan var spurning um íþrótta- og gististyrki sem ég ætla ekki að fara út í. Það er ekki mál sem kemur á mitt borð, en skýringar eru í frv. á bls. 5 og 6 á þessu atriði. Um viðbrögð almennt við athugasemdum af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins bendi ég á miðopnu í frv. þar sem farið er yfir þessi atriði og hver hefur forræði og hvaða aðgerðir eru í gangi. Ég tel mjög mikilvægt að fá þessa úttekt hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Að sjálfsögðu tökum við þessar athugasemdir alvarlega. Margar þeirra eru nú þegar komnar í farveg og aðrar verða skoðaðar með tilliti til þess. Hv. þm. nefndi sérstaklega atriði sem fjallað er um á bls. 37 að hætta sé á skörun í eftirlitsskyldum Fjármálaeftirlitsins sem annars vegar á að fylgjast með traustleika vátryggingafélags og hins vegar hvort iðgjöld séu ósanngjörn í garð vátryggingartaka. Hv. þm. lýsti mjög miklum stuðningi við Fjármálaeftirlitið í sínu máli, og þegar það kemur fram með þá skoðun að það telji ekki tímabært nú að lækka t.d. iðgjöld bifreiðatrygginga, þá tel ég að maður geti ekki annað en tekið það nokkuð alvarlega. En þetta er umræðuefni sem er mjög uppi hér og hv. þm. hefur haldið því mjög vakandi og er ekkert nema gott um það að segja. Um eiginfjárhlutfallið vil ég segja að mér finnst skynsamlegt að Fjármálaeftirlitið fái heimild til þess að gera þar kröfur. Ég bíð eftir því að fá tillögur frá bankalaganefnd um þetta mál. Hv. þm. veit það. Það kom fram í máli hennar, fannst mér, að þetta þarf líka að skoðast í alþjóðlegu ljósi, sérstaklega með tilliti til nýrra eiginfjárreglna frá Basel, svokölluðum BIS-reglum sem eru núna í endurskoðun. En það kom fram hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að hann telji að Fjármálaeftirlitið eigi að fá þessar heimildir og ég tek undir það. Um lífeyrissjóðina og fjárfestingarstefnu þeirra væri í sjálfu sér hægt að hafa ýmis orð. Mér fannst nú dálítið athyglisvert að heyra formann þingflokks Vinstri grænna verja kaup lífeyrissjóðanna á hlutum erlendis. Það er ekki alveg í samræmi við þá stefnu sem Vinstri grænir hafa almennt, finnst mér. Verið getur að það komi til af því að hann er formaður í stærsta lífeyrissjóðnum. Hann taldi ekki athugavert að þeir fjárfestu erlendis. Ég tel það hins vegar miklu síðra en geri mér grein fyrir því að það er ekki nokkur leið að koma í veg fyrir það, m.a. vegna þess að við eigum aðild að Evrópska efnahagssvæðinu. Um Búnaðarbankann er það að segja og rannsókn sem fer fram hjá ríkislögreglustjóra að henni er ekki lokið miðað við það að ekki hafa borist neinar upplýsingar um að þetta sé fullrannsakað. Meðan svo er get ég í sjálfu sér ekki haft önnur orð en þau að ég bíð eftir þessari niðurstöðu. Einhvern tíma hafði ég spurnir af því að henni ætti að ljúka núna á haustmánuðum þannig að ég held að það hljóti að styttast í að þessu ljúki. En ég geri mér fulla grein fyrir því að embættið eða efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra hefur gríðarlega mörg verkefni að fást við. Hins vegar skrifaði ég bréf til embættisins strax og málinu var vísað til þess og óskaði eftir því að þessari rannsókn yrði hraðað. Engu að síður standa mál eins og raun ber vitni.

Herra forseti. Ein agnarsmá leiðrétting um stórar peningaupphæðir þó. Ég tel heppilegt og er talsmaður þess að íslenskir lífeyrissjóðir fjárfesti í íslensku atvinnulífi til uppbyggingar þar. Ég hef verið talsmaður þess og er fylgjandi því, hef m.a. viljað að peningar verði látnir renna inn í húsnæðiskerfið til uppbyggingar þar. Ég vil hins vegar að þetta séu traustar skuldbindingar og traustar fjárfestingar og ég hef verið talsmaður þess að lífeyrissjóðirnir dreifi ábyrgð sinni, bæði innan lands en einnig að nokkru marki utan lands. Ríkisstjórnin flutti hér frv., m.a. átti hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir aðild að því, þar sem þetta fjárfestingarhlutfall var hækkað upp í 50%. Lífeyrissjóðirnir hafa ekki nýtt sér það. Þeir hafa farið rétt yfir 20% vegna þess að menn vilja fara varlega í sakirnar. Þetta var smáleiðrétting. Ég vakti fyrst og fremst máls á málefnum lífeyrissjóðanna í ljósi rangtúlkana sem fram hafa komið, m.a. frá hæstv. landbrh. Síðan um stjórnarlaunin sem hæstv. ráðherra finnst alls ekki og há, 75 þús. kr., því það sé svo mikil ábyrgð. Sérstaklega er það mikill fórnarkostnaður að fá ekki leyfi til að braska hér með hlutabréf. Ég get ekki tekið undir það. Hérna er fulltrúi ríkisstjórnar sem gat ekki unnt örorkuþegum að fá 51 þús. kr. á mánuði og barðist um á hæl og hnakka til að færa þá upphæð niður í 33 þús. kr. og enn vil ég minna á það að byrjunarlaun sjúkraliða eru rúmlega 85 þús. kr. og hafa þeir þó talsverða ábyrgð á sínum herðum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin þó að hún hafi ekki fyllilega svarað öllu því sem ég beindi til hennar. Ráðherra vitnaði til þess að hér væri um svo ítarlega skýrslu að ræða að hún skýrði sig alveg sjálf. Hæstv. ráðherra veit auðvitað að það sem ég er að leita eftir er afstaða hennar til álitaefna og tillagna sem komu fram í skýrslunni, bæði frá Fjármálaeftirlitinu og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Skýrslan er ítarleg og vel gerð en það breytir ekki því að við erum að leita eftir afstöðu yfirmanns í þessum málaflokki sem hefur verulega um það að segja hvort þær breytingar, lagfæringar og ábendingar sem hér eru settar fram nái fram að ganga eða ekki. Þess vegna er verið að leita til hæstv. ráðherra. Ég fagna því vissulega að ráðherra tekur undir þær hugmyndir sem Fjármálaeftirlitið hefur verið með um að styrkja eiginfjárstöðu og eiginfjárhlutfallið í lögum og færa það upp væntanlega í 10% eins og Fjármálaeftirlitið hefur verið að kalla eftir. Hæstv. ráðherra svaraði því ekki og það var ekki hægt að skilja á orðum hennar hvort hún var að tala um að það verði gert núna strax eða alveg á næstunni en að ekki þurfi að bíða eftir tillögum Basel-nefndarinnar sem leggur til að það verði ekki fyrr en á árunum 2002--2005 sem nýjar reglur taki gildi. Ég nefndi að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn telur að þessi heimild sem Fjármálaeftirlitið er kalla eftir taki gildi strax. Og ég trúi ekki öðru í ljósi þeirrar stöðu sem fjármálastofnanir eru í og veikleika í bankakerfinu sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur verið að taka undir, en að ráðherrann geti fallist á að það eigi ekki að bíða með að Fjármálaeftirlitið fái þessar heimildir og eiginfjárhlutfall innlánsstofnana verði hækkað. Ég vildi gjarnan fá skýrari svör við þessu. Um stjórnarlaunin sem ráðherra reyndi af veikum mætti að réttlæta verð ég að segja að mér fannst rök ráðherrans afar veikburða. Ég sé ekki að neitt réttlæti það að þessir stjórnarmenn skipti á milli sín 6 millj. kr. á ári og taki til sín 75 þús. kr. á mánuði, sem er alveg rétt að eru lítið minni laun en t.d. sjúkraliðar fá sem standa núna í harðri kjarabaráttu. Mér finnst að ráðherrann eigi að endurskoða þóknunarlaunin til stjórnarmanna. Ég bendi á að eftirlitsskyldu aðilarnir sem gerðu athugasemd við þetta segja að þetta séu hærri laun en almennt gerist hjá sambærilegum stofnunum og þá væntanlega í bankakerfinu. Það eru þeirra orð í þessari skýrslu þannig að ég spyr: Við hvað er verið að miða, herra forseti, þegar hæstv. ráðherra segir að þessi laun séu sambærileg við það sem gerist og gengur? Hvort er rétt í þessu, það sem samráðsnefndin segir eða það sem ráðherrann segir í þessu efni? Fullyrt er af hálfu eftirlitsskyldu aðilanna að hér sé um verulega hærri stjórnarlaun að ræða en almennt gengur og gerist á þessum vettvangi þannig að ég hvet ráðherrann til þess að skoða þetta. Ráðherrann vildi ekki hafa mörg orð um gisti- og íþróttastyrkina og nefndi bara að um þá væri fjallað í skýrslunni. Mér finnst nú ekki fullnægjandi umfjöllun um þá þætti í skýrslunni. Þetta fellur undir kostnað við endurmenntun, gisti- og íþróttastyrkir sem falla undir endurmenntun, 36 þús. kr. fyrir hvern starfsmann. Ég vildi gjarnan fá skýringu á þessu. Það getur vel verið að þetta sé eitthvað sem er mjög skynsamlegt sem ætti þá að taka upp hjá öðrum stofnunum. Þetta kann að vera fyrirmynd sem rétt væri að skoða. Ég hefði gjarnan viljað fá meiri skýringu á því. Herra forseti. Það hefði verið ástæða til að fjalla miklu ítarlegar um þessa skýrslu. Efh.- og viðskn. þarf að fara vel ofan í þessa skýrslu sem hún gerði ekki síðast. Efh.- og viðskn. afgreiddi frv. á síðasta þingi og ætlaði sér á síðasta vetri að fjalla ítarlega um skýrsluna en til þess vannst ekki tími. Ég legg áherslu á að efh.- og viðskn. skoði þær ábendingar og tillögur sem hér koma fram og skili skýrslu um það til þingsins. Ég tel afar mikilvægt að efh.- og viðskn. viðhafi þau vinnubrögð. Mikil vinna hefur verið lögð í þessa skýrslu af hálfu Fjármálaeftirlitsins þannig að ég tel sjálfsagt að standa þannig að þessu. Ég vil líka segja, herra forseti, að viðbrögð hæstv. ráðherra við því sem ég sagði hér um tryggingafélögin og iðgjalda\-ákvarðanir þeirra ollu mér miklum vonbrigðum. Hæstv. ráðherra virðist ekki hafa sjálfstæða skoðun á iðgjaldaákvörðunum tryggingafélaganna og vísar bara í Fjármálaeftirlitið. Ég spurði ráðherrann um þessa skörun sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn bendir á og tel að skoða þurfi málið í því ljósi hvort eðlilegt sé að þetta sé undir Fjármálaeftirlitinu. Sem yfirmanni þessa málaflokks ber ráðherra skylda til þess að fara ofan í þetta. Það skiptir neytendur, bifreiðaeigendur og heimilin í landinu miklu að ekki sé verið að okra hér á bifreiðaeigendum, eins og mér finnst tryggingafélögin hafa gert. Í þessari skýrslu er ýmislegt sem þarf að skoða betur. Hér eru gerðar athugasemdir varðandi áhættustýringu á fjármálamarkaðnum, innra eftirlit og eftirlit með markaðsáhættu og fjárfestingarstefnu, m.a. hjá lífeyris- og hlutabréfasjóðum. Það þarf líka að skoða vel útlánastefnu bankanna. Það er auðvitað gert með því að endurskoða eiginfjárhlutfall þeirra. Vanskilin hafa aukist verulega og afskriftir einnig, eins og ráðherrann nefndi, og við sjáum að heildarvanskil, eins og fram kemur hér í skýrslunni, hjá einstaklingum og fyrirtækjum hafa vaxið verulega, voru 16,8 milljarðar í lok júní 2001, eða 2,5% af útlánum samanborið við 12,3 milljarða í árslok 2000. Við sjáum að vanskil hjá einstaklingum og fyrirtækjum aukast um 4 milljarða og vanskil einstaklinga eru meiri en hjá fyrirtækjum. Þetta er auðvitað mjög alvarleg þróun og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er einmitt að vísa til þeirrar þróunar þegar rætt er um veikleikana í fjármálakerfinu. Hæstv. ráðherra vill einungis horfa á þá setningu þar sem minnst er á almennan fjármálastöðugleika og talar um að hann sé vel tryggður, en hæstv. viðskrh. skautar fram hjá þeim veikleikum sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn bendir á og öllum þeim fjölmörgu tillögum, athugasemdum og ábendingum sem koma fram hjá sjóðnum og hann leggur til að hrundið verði í framkvæmd. Ég var að kalla eftir því, herra forseti, hjá hæstv. ráðherra. Ég vil í lokin benda á það sem mér gafst ekki nema að litlu leyti tími til í fyrri ræðu minni, að gera athugasemd við fjárhagsstöðu lífeyrissjóða með bakábyrgð. Hún er sögð slæm í flestum tilfellum og lokun þeirra hefur í för með sér að hraðar gengur á eignir þeirra þó dregið sé úr aukningu heildarskuldbindinga til lengri tíma litið. Þar er bent á að um sé að ræða 14 sjóði sem reka samtals 18 samtryggingardeildir og eru 12 þeirra reknar með halla á bilinu 62--93,5% en hinar sex eru reknar í jafnvægi. Og hér stendur: ,,Mikilvægt er að huga sérstaklega að stöðu þeirra deilda sem verst eru settar og eiga aðeins fyrir litlum hluta skuldbindinga sinna. Eignir þeirra munu verða uppurnar innan nokkurra ára herði launagreiðendur ekki á greiðslum sínum til sjóðanna.`` Þetta eru mál sem þarf að skoða, herra forseti, og hefði auðvitað verið fróðlegt að fá álit ráðherrans á þessu. Ég læt nægja hér eina spurningu til hæstv. ráðherra sem ég vil endilega fá svar við, þ.e.: Telur hæstv. ráðherra ekki tímabært nú þegar að breyta eiginfjárhlutfalli innlánsstofnana og taka þar með undir skoðanir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Fjármálaeftirlitsins í stað þess að láta það bíða lengi enn?

Hæstv. forseti. Þetta er kannski ekki mikið andsvar en hv. þm. hélt áfram með nokkur mál. Hvað varðar þessa íþróttastyrki og fleira sem fram kemur í skýrslunni þá held ég að það sé alveg upplagt fyrir nefndina að skoða það frekar. Ég vil benda á að það er mjög sérstakt hjá ríkisstofnun að opna svona gjörsamlega alla sína starfsemi, það er allt uppi á borðinu. Meðal annars er komin athugasemd frá eftirlitsskyldum aðilum hvað þetta varðar, að þetta sé kannski óþarflega mikil opnun. Ég endurtek að mér finnst þessi mál ekki sérstaklega þess efnis að ég eigi að hafa miklar skoðanir á þeim. Þessi starfsemi er ekki greidd af ríkinu heldur af eftirlitsskyldum aðilum og það er þeirra að gera athugasemdir og reyna að bæta úr ef þeim sýnist ástæða til en ekki ráðuneytisins. Hv. þm. vildi ræða meira um stjórnarlaunin og telur þau vera há. Ég vil þó benda á að tekið var mið af t.d. bankaráðum í viðskiptabönkum og Seðlabanka Íslands. Þóknun stjórnar Fjármálaeftirlitsins er engu að síður lægri en þóknun bankaráðs Seðlabankans, en hún er 78 þús. þar. Þetta vildi ég að kæmi hér fram. Varðandi það sem hv. þm. talar um í sambandi við eiginfjárhlutfallið, að fara strax í það, þá er fjármálalöggjöfin í heildarendurskoðun og ég veit ekki betur en að sú endurskoðun hafi m.a. verið kynnt í efh.- og viðskn. Í þeirri vinnu verður fjallað um þetta ákvæði og þessa hugsanlegu breytingu og ég styð hana og tel að hún eigi að koma fljótt í framkvæmd.

Herra forseti. Ég vil í upphafi segja að meðan ég mæli fyrir þessu máli um brunatryggingar þá finnst mér afar mikilvægt að hæstv. viðskrh. verði viðstödd þessa umræðu en þetta mál heyrir undir hana og ég vildi gjarnan heyra skoðun hæstv. ráðherra á nokkrum atriðum varðandi málið. Markmið þessa frv., sem ég flyt ásamt hv. þm. Margréti Frímannsdóttur, Ögmundi Jónassyni, Rannveigu Guðmundsdóttur og Guðjóni A. Kristjánssyni, er að afnema heimild til afskrifta á vátryggingarverðmæti húseigna og að vátryggingarverðmæti húseigna verði miðað við byggingarkostnað án afskrifta, þ.e. endurstofnverð eignarinnar. Í samræmi við það á brunabótamatið að endurspegla raunverulegt verðmæti eignarinnar miðað við að fasteignaeigendur verði jafnsettir fyrir og eftir brunatjón, sem er í samræmi við meginreglu vátryggingaréttar. Eftir sem áður verður Fasteignamati ríkisins að sjálfsögðu heimilt að samræma brunabótamat á sambærilegum eignum, eins og reyndar er kveðið á um í 2. gr. laga um brunatryggingar, þar sem segir að stofnunin geti endurmetið skyldutryggðar húseignir, þegar hún sér ástæðu til. Ég held, herra forseti, að þegar frv. var samþykkt á árinu 1999 sem heimilaði þessar afskriftir þá hafi það verið hrein mistök og að þingmenn hafi ekki gert sér grein fyrir því sem þar var á ferðinni. Ég hef farið ítarlega yfir framsöguræðu viðskrh., yfir nál. efh.- og viðskn. --- en ég átti þá ekki sæti í nefndinni --- og í umræðum hér í þinginu um þetta frv. ráðherrans var ekki vikið einu orði að því að verið væri að heimila þessar afskriftir. Í framsöguræðu ráðherrans er ekki orð um þetta og ekki heldur í nál. Í ræðu ráðherrans og í nál. efh.- og viðskn. er einungis sagt að frv. sé til komið vegna gagnrýni Bændasamtakanna vegna van- eða ónýttra húseigna á jörðum, vegna breyttra búskaparhátta og brunabótamatið væri óeðlilega hátt á slíkum eignum. Um þetta snerist umræðan í þinginu, athugasemdir Bændasamtakanna út af ónýttum húseignum á jörðum. Það var enginn hér inni, ég fullyrði það, sem gerði sér grein fyrir þeim víðtæku áhrifum sem þessi lagasetning hefði. Ég efast um að ráðherrann hafi gert það sjálfur. Alla vega taldi hann ekki ástæðu til þess að nefna þetta einu orði í framsögu sinni. En áhrifin af þessum breytingum, bæði á fasteigna- og brunabótamatið, munu verða mjög víðtæk. Tryggingarvernd fasteigna í brunatjóni mun minnka verulega. Veðhæfni eigna verður mun minni, sem rýrt getur verðgildi eigna. Verðmyndun á fasteignamarkaði skekkist. Lán til fasteignakaupa verða dýrari, sem leitt getur til aukinna greiðsluerfiðleika heimilanna. Og ég segi líka að lögmál framboðs og eftirspurnar á fasteignamarkaði breytist vegna áhrifa brunabótamats en með því eru innleidd ríkisafskipti af verðstýringu fasteigna. Breyting á fasteignamatinu hefur áhrif á skattstofna sem leitt getur til skattahækkana nema ríki og sveitarfélög grípi til sérstakra ráðstafana eins og forsvarsmenn þeirra lofuðu að gert yrði fyrr í sumar. Eftir því verður vissulega gengið að af hálfu fjmrh. verði fyllilega við það staðið. Borgarstjórinn í Reykjavík hefur lýst því yfir, mér skilst að það sé í fjárhagsáætlunum borgarinnar fyrir næsta ár, að tekið verði tillit til þess að þessar breytingar á brunabóta- og fasteignamatinu hafi ekki áhrif í þá veru að hækka fasteignagjöld. Það er hins vegar algjör óvissa varðandi önnur sveitarfélög. Hvað gera t.d. Kópavogur og Hafnarfjörður? Að því er það varðar er einnig alger óvissa. Ég vil geta, herra forseti, annars frv. sem ég hef líka ásamt nokkrum öðrum þingmönnum flutt samhliða þessu frv. Það er breyting á lögum um húsnæðismál sem er ætlað að koma í veg fyrir alvarlegar afleiðingar sem að óbreyttu blasa við mörgum heimilum, en frv. um breytingu á lögum um húsnæðismál felur í sér að brunabótamat verði ekki lengur mælikvarði á veðhæfni eigna. Það hefði víðtækar afleiðingar, ekki síst fyrir eigendur minni íbúða, að miða lánshæfi við brunabótamat. Ég ætla hins vegar ekki að fara mikið inn í það í þessari umræðu og það bíður þá umræðu um það frv. sem er nú ekki á dagskrá. Bæði fasteignamat og brunabótamat eru grundvöllur skattlagningar. Hækkun á fasteignamati leiðir til hækkunar á fasteignagjöldum, eignarskatti, erfðafjárskatti og stimpilgjöldum og getur auk þess leitt til lækkunar á vaxtabótum. Þessu fylgja því mjög víðtæk áhrif á skattstofna og síðan eru ýmis gjöld sem eru tengd brunabótamati, svo sem brunavarnagjald, umsýslugjald, iðgjöld viðlagatrygginga og skipulagsgjald, svo og gjald til Ofanflóðasjóðs. Þessi gjöld, að frátöldu skipulagsgjaldi, námu á sl. ári 1.100--1.200 millj. kr. Þessi gjöld munu væntanlega lækka og rýra um leið tekjur Fasteignamats ríkisins. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún muni ekki fylgjast með því, af því að við vorum að ræða um tryggingafélögin áðan, hvort breyting á brunabótamatinu hafi þá ekki áhrif á iðgjöldin, þ.e. þegar brunabótamat lækkar, iðgjöld tryggingafélaganna vegna brunatrygginga. Hefur ráðherrann fylgst með því? Getur ráðherrann upplýst þingið um það hvernig tryggingafélögin muni haga sér í því sambandi? Ég tel, herra forseti, að afskriftareglan sem heimiluð var með lögunum frá 1999 vegi mjög þungt fyrir tugi heimila í landinu. Ég óskaði eftir upplýsingum frá Fasteignamati ríkisins og þar kom fram að samkvæmt upplýsingum frá þeim lækkar brunabótamat meira en sem nemur afskriftunum á rúmlega 35 þús. af 102 þús. eignum í landinu eða um 34,5% af heildinni sem er meira en afskriftahlutfall eða að meðaltali um 20% eða tæplega 2,7 millj. kr. að meðaltali á þessar íbúðir. Þetta er gífurleg lækkun á brunabótamatinu. Og það er athyglisvert að brunabótamatið lækkar meira en sem nemur afskriftum hjá rúmlega helmingi fasteignaeigenda í Reykjavík, og 31.800 eignir eða 31,2% eignanna hækka í brunabótamati að meðaltali um 24% eða 1,4 millj., og 35 þús. eignir eða 34,3% eignanna lækka í brunabótamati en minna en afskriftahlutfallið, að meðaltali um 9% eða 1.197 þús. kr. Þessar eignir hefðu hækkað í brunabótamati ef afskriftir hefðu ekki komið til. Og samtals lækkar því brunabótamat á tæplega 70 þús. af 102 þús. eignum. Ég spurði hvernig brunabótamatið hefði litið út ef ekki hefði verið tekið tillit til afskrifta, þ.e. ef einungis hefði verið beitt samræmingu sem lögin heimila --- sem ég tel eðlilega, ég vil taka það fram, að það sé samræmi í brunabótamati á sambærilegum eignum --- en afskriftirnar ekki verið heimilaðar. Þá hefðu aðeins 11.500 eignir breyst eða lækkað í brunabótamati meira en sem nemur afskriftahlutfalli, að meðaltali um 17% í stað 35 þús. eigna sem lækkuðu meira en afskriftahlutfallið að meðaltali og í þeim útreikningum lækka í mati í heild tæplega 42 þús. eignir í stað um 70 þús. eignir þegar tekið er tillit til afskrifta. Annars vegar er talað um það að brunabótamat breytist á 70 þús. eignum þegar tekið er tillit til afskriftanna en ef þeim er haldið utan við og einungis samræminganna gætt eru það um 42 þús. eignir. Það segir okkur vissulega að það var nauðsynlegt að fara út í þessa samræmingu en það er líka allt annar handleggur heldur en að beita þessum afskriftareglum. Ég tel að það megi leiða að því líkur að stofnast geti til skaðabótaskyldu á hendur ríkinu ef eign er metin lægri en svarar til núvirðis hennar vegna lágs brunabótamats. Ég vil í því sambandi benda á að Fasteignamat ríkisins hefur með nokkurra mánaða millibili, eftir að lögin voru sett 1999, verið að hækka brunabótamatið og lækka síðan aftur um tugi prósentna, jafnvel á eignum sem aukist hafa að verðgildi vegna endurbóta. Það verður að ætla að stofnunin hafi lagt til grundvallar vátryggingarverðmæti eignarinnar þegar það hækkaði brunabótamatið en við ákvörðun brunabótamats ber Fasteignamati ríkisins einvörðungu að hafa að leiðarljósi þau markmið sem fram koma í lögum um brunatryggingar, ekki síst þegar skoðað er í því ljósi að brunabótamat er grundvöllur veðhæfni eigna og því líklegt að skert veðhæfni vegna lækkunar á brunabótamati geti rýrt verðgildi eignarinnar. Á tímabili fór Fasteignamat ríkisins raunverulega yfir á verksvið annars stjórnvalds sem ekki er heimilt og setti bráðabirgðareglur um brunabótamat íbúða vegna þess að brunabótamatið var grundvöllur að veðhæfni íbúða. Í minnisblaði Fasteignamats ríkisins til efh.- og viðskn. í júní sl. kemur eftirfarandi fram: ,,Í lögum um brunatryggingar er ekki vikið að hlutverki brunabótamats í sambandi við lánveitingar.`` Síðan er þar vísað til umfjöllunar Páls Hreinssonar í riti um stjórnsýslulög sem gefið var út af forsrn. 1994 þar sem hann fjallar um að sérhvert stjórnvald hafi ákveðinn og afmarkaðan verkahring og því beri að beita því stjórnsýsluvaldi sem það er samkvæmt lögum bært að fara með, með þau markmið fyrir augum sem því ber að vinna að lögum samkvæmt. Samkvæmt hinni skipulagslegu aðgreiningarreglu er stjórnvaldi óheimilt að leggja sjónarmið til grundvallar ákvörðunum sínum til að ná fram markmiði sem öðru stjórnvaldi ber að vinna að lögum samkvæmt. Stjórnvöld eiga að halda sig innan valdmarka sinna og vinna að þeim markmiðum sem þeim ber að vinna lögum samkvæmt en láta vera að skipta sér af málefnum sem heyra undir aðra og þau hafa ekki sérþekkingu á. Af hverju er ég að vísa í þetta? Vegna þess að í afar mörgum tilvikum eftir að þessi lög voru sett 1999 hækkaði Fasteignamat ríkisins brunabótamat á mörgum eignum, ekki á grundvelli laga um brunatryggingar heldur vegna laga um húsnæðismál, af því að eftir því var kallað. Rökin voru að fasteignir hefðu hækkað svo í verði að lánin hefðu lækkað verulega og þess vegna þyrftu Fasteignamat ríkisins og brunatryggingar að koma á móti og hækka brunabótamatið, alveg óskylt brunatryggingu. Þegar þessar nýju reglur taka síðan gildi 2--3 árum síðar er þessi hækkun sem var forsenda margra kaupsamninga lækkuð um 30% aftur sem var kannski orðið rétt brunabótamat en hafði engu að síður lækkað um 30%, minnkað þar með veðhæfni eignarinnar, þannig að skuldir á eigninni voru orðnar miklu hærri heldur en eignaaukningin hafði orðið. Þetta tel ég að sé að fara illa með marga íbúðareigendur og það er þetta sem ég á við þegar ég tala um að það sé vel hugsanlegt að ríkið geti orðið skaðabótaskylt í slíkum tilvikum. Ég tel líka að nýja matskerfið sem Fasteignamatið byggir á, og beitir nú við endurmat á brunabótamati, veki upp spurningar og ég nefni greinargerð sem forsvarsmenn Fasteignamats ríkisins skrifuðu í Morgunblaðið í september sl. þar sem fram kemur að á þenslutímum eins og ríkt hafi undanfarin ár sé brunabótamatið mjög háð því að byggingarvísitala endurspegli það sem hún á að endurspegla, þ.e. hlutfallslega breytingu á byggingarkostnaði milli tímabila. Ég fór fram á það við Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins að hún svaraði ýmsum spurningum sem snerta einmitt byggingarvísitölu og samsetningu hennar. Í svari frá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins kemur fram að þar sem byggingarkostnaður húsa sé breytilegur sé ekki talið æskilegt að nota verðvísitölu hússins sem viðmið á því hvað hús kostar almennt í byggingu á fermetra eða rúmmetra. Einnig kemur fram í svari frá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins að þeir telja að verð á vísitöluhúsinu á fermetra eða rúmmetra endurspegli ekki byggingarkostnað húss almennt, t.d. vegna brunatjóns. Það er því mikilvægt að skoða hver þáttur byggingarvísitölunnar er í brunabótamatinu og hvort það skekki þá eitthvað brunabótamatið ef þessu er háttað eins og ég lýsti hér. Það er því afar mikilvægt að fara ofan í þann þátt. Herra forseti. Það sem er alvarlegt í þessu, og það sem við flutningsmenn þessa frv. erum að reyna að taka á, er að tryggingaverð rýrnar verulega og það eru dæmi um allt að 50% lækkun á brunabótamati eftir að þessar afskriftareglur tóku gildi í septembermánuði. Það má draga í efa, herra forseti, að 20--50% skerðing á brunabótamati standist þá reglu vátryggingarréttar að tjónþoli verði jafnsettur fyrir og eftir brunatjón, einkum þegar um altjón er að ræða. Fjárhagsöryggi fasteignaeigenda er því sett í uppnám verði um brunatjón að ræða enda hafa tryggingafélögin viðurkennt að breytt brunabótamat geti leitt til þess að fólk fái minni bætur en sem nemur virði viðkomandi eignar. Þetta kom fram, herra forseti, í Morgunblaðinu ekki alls fyrir löngu og ég ætla að fá að vitna í það, herra forseti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um þetta og vænti þess að ráðherrann hlýði á orð mín. Ég er að vitna í álit forsvarsmanna tryggingafélaganna sem kemur fram í Morgunblaðinu en þar segir orðrétt: ,,Samkvæmt upplýsingum forsvarsmanna tryggingafélaganna getur matið sem félögin leggja til grundvallar við tryggingar leitt til þess að fólk fái minni bætur en sem nemur virði viðkomandi eignar.`` Þetta er mat tryggingafélaganna. Þau telja að þetta geti leitt til þess að fólk fái minni bætur en sem nemur virði viðkomandi eignar. Það er líka athyglisvert að svo virðist sem afskriftareglunni sé ekki beitt í brunatjónum í nágrannalöndunum og ég bendi í því sambandi á nýlega samantekt um reglur um vátryggingafjárhæð í lögum sem prófessor Arnljótur Björnsson gerði fyrir viðskrn. en þar kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Frádráttur vegna aldurs og notkunar sem gera skal samkvæmt almennum reglum um vátryggingaverð kunna í ýmsum tilvikum að koma sér illa fyrir húseiganda. Aðstæður geta verið þannig að vátryggingabætur hrökkva ekki til að byggja upp svipaða húseign í stað þeirrar sem eyðilagst hefur. Þess vegna hafa vátryggingafélög víða um lönd alllengi haft á boðstólum svonefnda núvirðistryggingu. Í henni felst að í skilmálum brunatrygginga og ýmissa annarra vátryggingartaka eru ákvæði þess efnis að vátryggingabætur greiðast án frádráttur vegna aldurs og notkunar. Hins vegar skal taka tillit til verðrýrnunar vegna minnkaðs notagildis og annarra atvika. Núvirðisákvæði munu ekki þekkjast hér á landi í skilmálum fyrir brunatryggingar húsa.`` Jafnframt kemur fram í samantektinni að tryggingafélögin hér á landi greiða núvirðisbætur fyrir innbú og innanstokksmuni og hluti til persónulegra nota og er verðrýrnun vegna aldurs og notkunar því aðeins dregin frá verðinu að telja megi að notagildi hlutanna fyrir vátryggðan hafi minnkað verulega. Þetta kemur líka fram í áliti lögmanna sem var gert 1997 fyrir Fasteignamat ríkisins. Þá er vitnað í danskan rétt og þar kemur fram að tryggingin bætir nýbyggingarverð húss án frádráttar vegna aldurs og slits. Hér er verið að vitna í danskan rétt eins og þetta er þar. Ég vitna líka í Arnljót Björnsson. Erlendis er þetta almennt þannig að það er ekki tekið tillit til frádráttar vegna aldurs og notkunar. Ég tel, herra forseti, að þetta sé mjög alvarlegt ef það á að ganga fram. Ég tel líka að það sem menn eru að reyna að halda fram, að hér sé verið að fara fram á að bæta gamalt með nýju, standist bara ekki. Við getum tekið dæmi um eign sem er metin á 15 millj. og hún hafi lækkað niður í 7 millj. Segjum svo að það verði altjón og þessi íbúð brenni, kannski 5 herbergja íbúð --- fyrir 7 millj. er varla hægt að fá annað en tveggja til þriggja herbergja íbúð í staðinn og það er alveg ljóst að fólk er ekki jafnsett fyrir og eftir tjón þegar þannig er haldið á málum. Ég vil í því sambandi vitna í formann Húseigendafélagsins, Sigurð H. Guðjónsson, en hann segir einmitt um þetta atriði: ,,Þegar um hús er að ræða kemur eitthvað annað til sem er erfitt að festa hendur á sem tryggingaleg verðmæti. Ef hús fjölskyldu brennur missir hún heimili sitt og stendur á götunni og þarf að koma sér upp nýju heimili þrátt fyrir allar fyrningar. Spurningin er hvort fjölskyldan eigi að byggja sér hálft hús eða bara einhvern skúr. Fólk vill að tryggingin sé þannig að það sé statt í sömu sporum og fyrir brunann en það verður það ekki nema það geti fengið sér sambærilegt hús. Sem dæmi má nefna að fólk sem býr í húsum sem eru jafnvel svo gömul að þau eru friðuð fær afskaplega lítið út úr brunatryggingum þrátt fyrir að húsinu hafi verið listilega vel við haldið og sé feikiverðmætt. Ég tel að endurskoða þurfi fyrningarreglurnar því að þeir hagsmunir sem fólk þarf að hafa á hreinu við bruna eru fyrir borð bornir núna.`` Þetta segir formaður Húseigendafélagsins um þessar fyrningar og tekur undir þau sjónarmið sem ég og aðrir hafa haldið fram að hér er mjög óeðlilega staðið að með þeirri fyrningarreglu sem nú á að beita. Ég vil líka spyrja ráðherrann um þær viðbótartryggingar sem trygginafélögin eru að bjóða í því gapi sem hér hefur myndast og þeirri minni tryggingarvernd sem blasir við húseigendum. Ég tel að það þurfi sérstakrar skoðunar við að tryggingafélög treysta sér til að bjóða fólki viðbótartryggingar sem svarar til mismunarins á gamla og nýja brunabótamatinu í kjölfar breytinga nú á brunabótamatinu. Af því verður varla annað ráðið en að tryggingafélögin telji að gamla brunabótamatið hafi verið eðlilegt og endurspegli raunverulegt vátryggingarverðmæti eignarinnar. Annars er verið að bjóða tryggingar umfram raunverulegt verðmæti fasteigna og má í því sambandi nefna að í skýrslu sem Fasteignamat ríkisins gaf út í september sl., sem ber heitið Brunabótamat -- Afskriftir, þá kemur eftirfarandi fram, og um þetta vil ég spyrja hæstv. ráðherra og les upp úr skýrslunni, með leyfi forseta: ,,Sjónarmiðið í lögunum er að brunatryggingin sé til hagsbóta fyrir eiganda. Vátryggingarfjárhæðin er upphæð brunabótamats sem húseigendur og tryggingafélög eru bundin við, þannig að ekki er unnt að tryggja húseignir fyrir hærri eða lægri fjárhæðir.`` Gefum okkur að þetta sé rétt, að afskriftir og brunabótamat sé þá rétt miðað við það að taka tillit til aldurs og slits og þar af leiðandi afskrifta, hvernig geta þá, miðað við þetta sjónarmið sem hér kemur fram, tryggingafélögin verið að bjóða fólki viðbótartryggingar, mismun á nýju brunabótamati og því gamla? Eru þau ekki að nýta sér þetta bara til þess að hala meiri peninga inn til sín af fólki? Þetta finnst mér nokkuð alvarlegt og þessu finnst mér hæstv. ráðherra verði að svara. Tekið er fram í skýrslunni frá Fasteignamatinu að: ,,Vátryggingarfjárhæðin er upphæð brunabótamats sem húseigendur og tryggingafélög eru bundin við, þannig að ekki er unnt að tryggja húseignir fyrir hærri eða lægri fjárhæðir.`` Þetta finnst mér að þurfi að skoða og ég held að tryggingafélögin séu að koma inn í þetta óeðlilega umhverfi sem er orðið varðandi tryggingarvernd á húseignum til þess að afla sér viðbótarfjár af húseigendum, sem eðlis máls samkvæmt hefðu átt að vera tryggðir án þess að afskriftareglum væri breytt, ef ekki hefðu verið gerð þau mistök sem gerð voru á þinginu á árinu 1999. Eins og fram kemur í frv., herra forseti, tökum við flutningsmenn undir að það hafi verið tilefni til að samræma brunabótamat á hliðstæðum eignum sem að hluta til má rekja til fyrri verklagsreglna Fasteignamats ríkisins, ekki síst bráðabirgðareglna sem gefnar voru út á haustdögum 1999, sem voru óeðlilegar, herra forseti, að þannig skyldi staðið að máli af hálfu Fasteignamats ríkisins sem hefur komið mörgum íbúðarkaupendum afar illa og ég held að þeim dæmum sem út úr því komi megi hreinlega líkja við eignaupptöku, þegar verið er að lækka brunabótamat á eign um kannski 30--40% nokkrum mánuðum eftir að Fasteignamat ríkisins hækkaði það. Kaupendur gerðu sín kaup á grundvelli þessa brunabótamats en síðan er það lækkað. Þarna var mjög óeðlilega að verki staðið. Við teljum einnig að það megi rekja nokkurt ósamræmi í brunabótamati eigna, bæði á milli eigna og innan sveitarfélaga, til þess að áður var matið ákvarðað af dómkvöddum matsmönnum hvers sveitarfélags, og ekki voru til staðar samræmdar verklagsreglur. Samræming á matinu án afskrifta ætti því að nægja til þess að fá fram rétt og eðlilegt mat sem tryggi vátryggingarverðmæti eignanna, sem miða á við núvirðistryggingu, þannig að fasteignaeigendur verði örugglega eins settir fyrir og eftir brunatjón. Það standa því öll rök til þess, herra forseti, að Alþingi endurskoði ákvörðun sína frá árinu 1999 nú þegar ljósar eru alvarlegar afleiðingar hennar sem Alþingi fjallaði ekki um eða tók afstöðu til þegar lögin voru samþykkt. Þetta ástand hefur skapað mikið óöryggi hjá fasteignaeigendum, bæði að því er varðar tjón vegna bruna og veðhæfni eigna og það eru engin efnisleg rök til þess að hafa brunabótamatið með því fyrirkomulagi að heimila afskriftir, enda virðist ávinningurinn af því einungis vera hjá tryggingafélögunum eins og ég hef hér lýst. Einnig ber að líta til þess að brunatrygging húseignar er skyldutrygging þar sem fasteignaeigendur hafa ekkert val. Hér er því um hluta af velferðarkerfinu að ræða sem byggir á öryggi þegnanna, m.a. vegna áfalla af ýmsum toga. Flutningsmenn leggja áherslu á að um málið náist víðtæk samstaða og leitað verði allra leiða til þess að vátryggingarverðmæti eigna tryggi betur en nýja brunabótamatið gerir eignir fólks. Ef það mætti verða til sátta og víðtækrar samstöðu hér á þinginu, þá getum við í frv. annarrar leiðar en frv. þetta kveður á um sem rétt væri að efh.- og viðskn., sem fær málið til meðferðar, skoðaði ef um hana gæti þá náðst víðtækari sátt en um þá leið sem hér er lögð til. Matið gæti hugsanlega þá verið tvíþætt, annars vegar að matið miðaðist við það þegar húseign verður tilbúin undir tréverk og á því byggingarstigi taki til efnislegra verðmæta húseignarinnar og byggingarkostnaðar, án tillits til aldurs, slits, viðhalds og ástands eignar að öðru leyti, þannig að afskriftum verði ekki beitt varðandi endurbyggingu á húseign þar sem um brunatjón er að ræða fyrr en eftir að íbúðin er tilbúin undir tréverk. Hinn þátturinn væri sá að matið miðaðist við þau efnislegu verðmæti húseignarinnar eftir að því byggingarstigi, þ.e. tilbúið undir tréverk, er náð, sem eyðilagst gæti af eldi og miðast þá við byggingarkostnað að teknu tilliti til aldurs, slits, viðhalds og ástands eignar að öðru leyti. Eignaaukning vegna innréttinga og gólfefna sem sérstaklega er við haldið og leiðir til eignaaukningar væri síðan alltaf hægt að fá metið þá sérstaklega. Herra forseti. Ég held að enginn deili um það að ef fólk missir eigur sínar að hluta eða fullu í bruna er um alvarlegt fjárhagstjón að ræða sem ekki verður bætt ef dregið er úr tryggingarvernd þannig að fólk verði ekki jafnsett fyrir og eftir slíkt áfall. Það er einmitt tilgangur þessa frv. að tryggja það, herra forseti, og ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Hæstv. forseti. Lagasetningin var svo sannarlega ekki mistök og það að ekki sé kveðið á um afskriftir í nál. Þá get ég minnt hv. þm. á að kveðið er á um afskriftir í lagatextanum. Ég held því að öllum hljóti að vera ljóst að þarna var um afskriftir að ræða og hið rétta er að framkvæmdin hafði alltaf verið þannig að gert var ráð fyrir afskriftum vegna aldurs þegar brunabætur voru greiddar út, enda er það í samræmi við meginreglur vátryggingarréttar. Það sem hv. þm. er í rauninni að biðja um er að fólk sé látið greiða iðgjöld miðað við það að engar afskriftir séu, en ef illa fer og bruni á sér stað, þá fær það bætur sem taka mið af afskriftum og eru ekki í samræmi við það iðgjald sem fólk hefur greitt. Það er því alveg með ólíkindum hvernig þessi umræða öll hefur verið frá því að hún hófst einhvern tíma í sumar. Við teljum í ráðuneytinu að fólk sé miklu betur varið miðað við þessi nýju lög og núna sé um það að ræða að þeim efnislegu verðmætum sem geta glatast í eldi sé lýst nákvæmlega. Hvað varðar fasteignamatið, þá byggir það á allt öðrum grunni. Það er unnið fyrst og fremst upp úr innsendum kaupsamningum og þess háttar. Hv. þm. talar um nágrannalöndin og að þar sé þetta með öðrum hætti. Það er rétt vegna þess að þar eru ekki skyldutryggingar. Þar er miðað við, a.m.k. í Danmörku, altryggingu, ég man nú ekki alveg orðið yfir þetta, og það kemur til af því að það er ekki skyldutrygging og fólk getur tryggt sig þannig að það fái nýtt fyrir gamalt, en það er bara ekki hjá okkur.

Herra forseti. Ég vil lýsa furðu minni á afstöðu ráðherra. Það er alveg ljóst að húseigendur hér á landi eiga ekki mikið skjól þar sem hæstv. viðskrh. er, þetta er furðuleg afstaða hjá hæstv. ráðherra. Ég vitna til þess að þetta er allt öðruvísi í nágrannalöndum þar sem húseigendur eru miklu betur tryggðir en hér ef til brunatjóns kemur. Við erum að fara fram á að þetta verði þá með sambærilegum hætti og viðgengst í öðrum löndum, en hæstv. ráðherra getur ekki tekið undir þetta. Ráðherra tekur undir sjónarmið tryggingafélaganna og spilar með þeim í þessu máli eins og öðrum, t.d. varðandi bifreiðatryggingarnar og lætur þá aðila ráða ferðinni. Ég spyr hæstv. ráðherra um þær viðbótartryggingar, sem t.d. í skýrslu frá Fasteignamatinu segir að séu ekki heimilar, sem tryggingafélögin ætla núna að fara að selja fasteignaeigendum sem eru hræddir út af því að tryggingarvernd hefur minnkað vegna þessara laga. Auðvitað var þetta í lagatextanum, hvaða útúrsnúningur er þetta, herra forseti? En þessa var ekki getið af hálfu viðskrh. eða í nál. efh.- og viðskn. Ég hef leitað eftir því bæði við viðskrn. og við tryggingafélögin að fá fram samanburð á altjónum sem hafa orðið og brunabótamati til þess að fá staðfest hvort afskriftum hefur verið beitt, og það er ekki hægt að fá það fram. Hvers vegna, herra forseti? Ég er ekki viss um að afskriftum hafi verið beitt hingað til, a.m.k. ekki í hlutatjóni, og ég get næstum fullyrt að það hafi ekki heldur verið gert í altjóni. Að minnsta kosti skora ég þá á viðskrh. að sanna sitt mál og reiða hér fram gögn um þau altjón sem hafa orðið sl. tíu ár, hvernig þau hafi verið bætt og hvernig brunabótamatið hefur verið. Herra forseti. Ég er yfir mig hissa á hæstv. ráðherra að hún skuli ekki standa með húseigendum í landinu þannig að þeir séu jafnsettir fyrir og eftir brunatjón. Það sem ráðherrann er að lýsa hér yfir er að hún standi með tryggingafélögunum en ekki húseigendum í landinu.

Jú, hæstv. forseti, það er nú einmitt vegna þess að ég stend með húseigendum sem ég hef þessa afstöðu. Ég vil ekki að húseigendur séu að greiða iðgjöld af hærri upphæð en þeirri sem þeir eiga möguleika á að fá ef þeir verða fyrir tjóni og það er grundvallaratriðið í málinu. En það er það sem hv. þm. annaðhvort vill ekki viðurkenna eða heldur einhverju fram sem er ekki samkvæmt sannfæringu hennar vegna þess að hún náttúrlega er búin að leggja mikið undir í þessu máli pólitískt. En raunin er sú að umræðan í þjóðfélaginu hefur gjörbreyst vegna þess að fólkið er farið að átta sig á þessu. Og þegar hv. þm. talar um að fasteignaeigendur séu hræddir þá er það ekki mikið þó þeir séu hræddir, eins og hún er búin að láta í fleiri mánuði í sambandi við þetta mál, búin að hræða fólk þannig að það veit hvorki upp né niður hvernig það stendur í sambandi við brunabætur. Og mér finnst það ekki til fyrirmyndar hjá hv. þm., ég skal bara segja það. En þegar hv. þm. talar um viðbótartryggingar þá ætla ég ekki að fullyrða mikið um það, mér hefur ekki verið gerð grein fyrir því. Það getur vel verið að tryggingafélög ætli að reyna að nýta sér þá stöðu sem komin er upp, fólk skíthrætt og heldur að það sé ekki með eignir sínar tryggðar, og það getur vel verið að tryggingafélögin ætli að reyna að nýta það og þá skal ég svo sannarlega reyna að taka á því máli. En aðalatriðið er að húseigendur standa betur en áður og til þess var leikurinn gerður. Kannað var af ráðuneytinu þegar þessi lög voru sett eða þegar undirbúningur fór fram hvort vilji væri í þjóðfélaginu fyrir því að hætta við skyldutryggingar á Íslandi og það reyndist ekki vera, þess vegna höfum við haldið þeim áfram. Og þegar hv. þm. er sí og æ að miða við Danmörku og aðrar þjóðir og þar sé allt svo miklu betra þá tekur hún það ekki með í reikninginn að þær eru ekki með skyldutryggingar.

Herra forseti. Þetta eru heimskulegar fullyrðingar af hálfu hæstv. viðskrh. og ekki ráðherranum samboðnar. Það er ekki ég ein sem er að tala um að tryggingavernd hafi minnkað. Það hafa komið fram frá tryggingafélögunum sjálfum, t.d. segir hér í Morgunblaðinu: ,,Áhyggjur vegna ónógrar tryggingaverndar``. Tryggingafélögin segja sjálf, einmitt til þess að skapa sér eitthvert svigrúm til þess að fá þá viðbót á iðgjöld vegna trygginga, að þessi nýja regla geti leitt til þess að fólk fái minni bætur en sem nemur virði viðkomandi eignar. Og þar sem ráðherrann skákar í því skjóli að hún sé að verja húseigendur til þess að þeir borgi ekki hærri iðgjöld en ella, þá spyr ég: Munu iðgjöld hjá tryggingafélögunum lækka þegar brunabótamatið lækkar? Við erum að tala um að húseigendur séu jafnsettir fyrir og eftir bæði að því er varðar tryggingavernd og iðgjöld. Og ef brunabótamatið er að lækka, þá spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur hún athugað það hjá tryggingafélögunum hvort iðgjöldin muni lækka nú þegar brunabótamatið lækkar? Það er það sem hæstv. ráðherra ber aðallega fyrir sig, þ.e. að hún sé að hugsa um húseigendur að því leyti að iðgjöldin hjá þeim muni þá lækka. En munu þau gera það? Það hefur ekki komið fram hjá tryggingafélögunum og ekki hjá hæstv. ráðherra þannig að málatilbúnaður ráðherrans sem stendur hér og ver tryggingafélögin í bak og fyrir en ekki húseigendur er með ólíkindum. Ég vildi ekki standa í sporum ráðherrans sem hefur haft uppi þennan málatilbúnað ef kemur til brunatjóns eða altjóns á einhverjum heimilum í landinu sem alltaf getur gerst, þar sem fólk mun standa miklu verr eftir en áður. Það segir sig auðvitað sjálft að þegar brunabótamat er að lækka um allt að 50% mun fólk standa miklu verr á eftir. Og hafi ráðherrann skömm fyrir að standa svona að málum.

Herra forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þessa frv. sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir er 1. flm. að. Auk okkar eiga hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, Rannveig Guðmundsdóttir og Guðjón A. Kristjánsson aðild að frv. Það deilir enginn um að fólk sem missir eigur sínar í bruna verður fyrir miklu tjóni. Það verður fyrir tilfinningalegu tjóni og það verður fyrir fjárhagstjóni. Þess vegna er mjög mikilvægt að brunatryggingar séu traustar, að fólk njóti raunverulegrar tryggingaverndar. Talsmenn tryggingafélaganna hafa sagt að það sem hafi gerst með breytingum sem gerðar hafa verið á lögum og reglum sem um þessi mál gilda hafi einfaldlega verið að færa iðgjaldsstofn brunatrygginga til samræmis við útborgaðar greiðslur tryggingafélaganna vegna tjóns, að menn hafi einfaldlega verið að færa iðgjaldsstofninn til samræmis við útgreiddar tryggingar og það í sjálfu sér komi húseigendum til góða vegna þess að þeir séu þá að fá lækkun á þessum tryggingagjöldum. Það gerist hins vegar við þessa umræðu, sem hæstv. viðskrh. virðist ekki hafa kynnt sér en er bara þungamiðjan í þessari umræðu í sumar og í haust, að við þessar breytingar hafa tryggingafélögin boðið upp á viðbótartryggingar. Við höfum gengið eftir því í efh.- og viðskn. þingsins þegar þessi mál hefur borið á góma hvað það sé sem þá eigi að tryggja. Á að tryggja raunverulega eign íbúðar eða húss sem hefur brunnið eða eitthvað annað? Á að tryggja einhver tilfinningaleg verðmæti eða á að tryggja raunverulega eign? Svörin hafa verið afskaplega loðin. Okkur hefur þó verið sagt að um sé að ræða tryggingu á raunverulegri eign. Þá segir maður: Ef svo er hljóta afskriftareglurnar að vera rangar. Ef tryggingafélögin eru annars vegar að segja að eignin sé að fullu tryggð miðað við eðlilegar afskriftir hennar og í sama orðinu er boðið upp á viðbótartryggingu fyrir þessari sömu eign þá hljóta þessar afskriftareglur að vera rangar. Um þetta hefur þessi deila að verulegu leyti staðið. Það sem við erum að gera með þessu frv. er að taka af öll tvímæli um að heimili fólks, íbúðir, eigi ekki að afskrifa, enda er heimili manns manni ekki markaðsvara fyrst og fremst heldur er það heimili. Og ef það brennur þarf maður væntanlega annað heimili og það á við um ný heimili og gömul heimili. Við viljum láta þær reglur gilda að þessi eign, heimili fólks, séu ekki afskrifuð þegar kemur til brunatrygginga. Út á það gengur frv. okkar. Við höfum, eins og fram kom í máli 1. flm. frv., hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, einnig boðið upp á hugsanlega samkomulagsleið, eins konar millilendingu. Hún gengur út á það að húsið sjálft tilbúið undir tréverk, íbúðin sjálf, heimilið sjálft tilbúið undir tréverk, lúti ekki neinum afskriftum, en það sem er þar innan stokks, tréverkið og það sem sett er inn í þennan kassa mundi lúta afskriftareglum. Þetta er sáttaleið sem við viljum að efh.- og viðskn. gaumgæfi, þ.e. að farin verði þarna ákveðin millileið. En ég furða mig á þessari yfirlýsingu hæstv. viðskrh. sem virðist ekki hafa kynnt sér þá umræðu sem fram hefur farið síðsumars og í haust um viðbótartryggingu tryggingafélaganna þar sem spurt hefur verið um hvað felist í henni. Og þegar því er svarað til að þar sé boðið upp á tryggingu á raunverulegri eign þá spyrjum við: Ef það er raunveruleg eign af hverju er hún þá ekki inni í skyldutryggingunni? Hvernig stendur á því? Við höfum ekki fengið nein svör við þessu. Ég tel að hér sé á ferðinni mikið þjóðþrifamál og geysilegt hagsmunamál fyrir almenning í landinu, fyrir íbúðaeigendur sem þurfa að njóta traustrar verndar fyrir heimili sín.

Virðulegi forseti. Ég hef talið að stjórnarliðum þætti svolítið óþægilegt að hafa farið þá leið sem þeir fóru vegna lagabreytingarinnar á sínum tíma og væru e.t.v. að skoða hvernig hægt væri að laga þær breytingar sem leiddu til þess slyss sem varð í kjölfarið. Þess vegna finnst mér fullkomlega fráleitt að hlusta á hvernig hæstv. viðskrh. bregst nú við því frv. sem hér liggur fyrir. Ég tel að stjórnarliðar sýni fullkomið ábyrgðarleysi ef þeir breyta ekki lögunum frá því sem nú er. Það er ekki rétt sem hæstv. viðskrh. heldur fram að húseigendur standi betur að vígi en áður. Húseigendur standa nú verr og get ég sýnt ráðherranum mörg dæmi þess og lagt fyrir hann tryggingaseðla og sendingar frá Fasteignamatinu þar að lútandi. Okkar frv. sem hér er til umræðu er í samræmi við þá grundvallarhugsun sem er að finna í lögunum, er að finna áfram í breytingunum á lögunum frá 1998--1999, að hér sé húseigendum skylt að vátryggja gegn eldsvoða allar húseignir. Þetta er grundvallaratriði. Skyldutrygging húsa er hluti af velferðar- og öryggisneti okkar í landinu. Því viljum við ekki breyta. Það viljum við fremur efla heldur en hitt. Þess vegna kemur ekki til greina að hegða sér þannig með þessa skyldutryggingu að hún verði svo bágborin að tryggingafélög skjótist þar inn á markaðinn og komi með viðbótartryggingar þannig að hér komi upp sú staða að sumir tryggi og sumir ekki. Þetta er grundvallaratriði í málinu, algert grundvallaratriði. Um það erum við að ræða. Frv. okkar, eins og ég hef áður sagt, er í samræmi við þessa hugsun. Þessi hugsun er þýðingarmikil vegna þess að ef maður hvarflar frá henni, hvarflar maður frá grundvallarhugsun í samfélagsgerð okkar. Ég vil fara aðeins nánar ofan í forsendur þeirrar lagabreytingar sem ollu þessum usla og sem framsögumaður í máli þessu, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, vék að áðan. Ég er með útskrift af ræðu hæstv. þáv. viðskrh. og meginatriði hennar eru þessi: Það hefur komið fram gagnrýni, einkum frá Bændasamtökum Íslands, og framkvæmd laganna hefur komið hart niður á bændum hvað varðar van- eða ónýttar húseignir á jörðum þeirra. --- Það kemur fram í ræðu ráðherrans á þeim tíma að hann fól nefnd að skoða þessi mál. Nefndin ritaði hagsmunaaðilum og kannaði viðbrögð við tveimur hugmyndum, annars vegar að afnema algerlega skyldutryggingu húseigenda sem hefði orðið algjört afturhvarf frá þeirri hugsun sem ég hef vikið að um velferðarsamfélag okkar og hins vegar að hægt sé að fá undanþágu á brunatryggingu, en þá að undanþágan yrði háð samþykki viðkomandi sveitarstjórnar og veðhafa. Fram kom í ræðu ráðherrans að eingöngu Bændasamtökin lýstu sig fylgjandi því að aðilum í atvinnurekstri ætti að vera í sjálfsvald sett hvort þeir brunatryggðu húseignir sem notaðar væru í atvinnurekstri. Allir aðrir vildu áfram viðhalda óbreyttu fyrirkomulagi. Fólkið í landinu var ekki spurt um heimili sín af því að sjálfsögðu var gert ráð fyrir því að heimilin í landinu vilja skyldutrygginguna og öryggisnetið. Hæstv. þáv. ráðherra sagði: ,,Frv. þetta gerir engu síður ráð fyrir þeim möguleika að lækka megi brunabótamat tiltekinna húseigna umfram það sem matið hefði ella orðið að uppfylltum skilyrðum. Vart verður með sanngirni litið fram hjá þeim breytingum sem átt hafa sér stað hin seinni ár vegna samdráttar í hefðbundnum landbúnaði sem og vegna breyttra búhátta sem einkum snerta bændur.`` Hvernig í veröldinni, virðulegi forseti, átti okkur í þessum sal að detta það í hug sem á eftir kom eftir framsögu með þessari hugsun. Ef við skoðum svo umsögn fjmrn. um frv. sem þá lá fyrir, þá segir fjmrn.: ,,Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að veitt verði heimild til að lækka vátryggingarfjárhæðir húseigna (brunabótamat) sem eru í lélegu ástandi og ekki í notkun með samþykki sveitarstjórnar enda staðfesti hún ástand eignar og notkun.`` Svo segir fjmrn.: ,,Hins vegar eru nýmæli í frumvarpinu sem heimila Fasteignamati ríkisins að meta fasteignir án skoðunar á grundvelli fyrirliggjandi upplýsinga og má meta þetta ákvæði til nokkurrar hagræðingar.`` Við vitum hvað það þýðir, þ.e. að upplýsingar, teikningar og upplýsingar frá byggingarfulltrúum sveitarfélaganna sem liggja fyrir Fasteignamatinu geti verið grundvöllur mats, enda hefur eigandinn þá alltaf áfrýjunarrétt á því hvort þarna hafi verið rétt með farið. Svo kemur nál. frá efh.- og viðskn. Þar er sagt ,,að Fasteignamat ríkisins sjái eitt um hvort tveggja fasteignamat og brunabótamat og að heimilt verði að lækka brunabótamat frá því sem það ella hefði orðið ef húseign er í mjög lélegu ástandi og er ekki í notkun.`` Nefndin ákvað að segja ekki ,,... í mjög lélegu ástandi ...`` heldur ,,... í lélegu ástandi og lítt í notkun ...``. Þetta er umsögn og nál. efh.- og viðskn. um það mál sem átti eftir að valda svo miklum usla. Þáverandi fulltrúi Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn. fjallar nákvæmlega um þennan þátt og segir að það að heimila það að færa niður vátryggingarfjárhæðir húseigna, þó það sé áskilið samþykki sveitarstjórnar o.s.frv., miði allt að því að búa til sérreglur gagnvart bændum vegna brunatryggingar og það sé röng stefna vegna þess að við séum með almenna löggjöf um brunatryggingar, sem hafi reynst vel og það eigi að vera almenn regla. Það sem við ekki vissum var að sérreglan fyrir bændur með léleg hús sem ekki væru í notkun yrði yfirfærð á heimilin í landinu. Við höfum gagnrýnt það og við viljum breyta því með frv. okkar. Herra forseti. Umræðan hefur auðvitað ekki verið í neinu samhengi við raunveruleikann. En það hvarflaði ekki að mér að hæstv. viðskrh. kæmi hér og reyndi að verja þetta mál og stöðuna eins og hún er í dag, líkt og hún hefur gert, og er fullkomlega úr takt við allar staðreyndir. Þessi breyting hafði áhrif á hvert einasta heimili í landinu. Með henni breyttist fasteignamatið. Sumir vilja hafa hátt fasteignamat og ef þeir lentu í því að mat hækkaði þá fannst þeim það í lagi. Sumir vilja hafa lágt fasteignamat, ætla ekki að selja og ef það lækkar þá skiptir það þá ekki máli, þá var það líka í lagi og þýddi lægri iðgjöld, þ.e. þegar einstaklingurinn er að hugsa um hag sinn. En þetta hafði áhrif á brunatryggingarnar og altjónið. Ég velti fyrir mér: Skyldi hæstv. viðskrh. hafa litið á það hvaða afleiðingar þessi breyting getur haft fyrir timburhús? Ég þekki það. Ég er búin að fara í gegnum slíkt dæmi. Ég þekki söguna af því að eiga gamalt, áratuga gamalt timburhús, gjörbreyta því og færa það til nútímans og byggja við það. Vera með fasteignamat og fá endurmatið í hendur. Ég þekki tölurnar sem standa þar. Enginn skyldi koma til mín og segja að þetta mat sýni að ég fengi til baka virði húss míns við altjón. Enginn. Enda hef ég kært matið. Menn verða að gera sér grein fyrir því að það er mjög mikilvægt að löggjöfin hvetji fólk til að kaupa gömul hús og færa þau inn í nútímann. Ég bý í bæ sem á sér merkilega sögu. Varð til af miklum vanefnum á 5. áratugnum. Fólk fékk lóð og byggði með tvær hendur tómar. Hver sem er getur keyrt um Kópavog í dag og séð falleg gróin hverfi. Og hafi menn verið vanbúnir í upphafi þá er búið að breyta því. Þetta skiptir máli fyrir bæjarsýnina, fyrir heildina, fyrir alla bæi þar sem málum er þannig háttað, þó ég vísi í minn bæ. Gömul falleg hverfi þar sem búið er að standsetja og endurbæta alveg endalaust. Ég geri mér grein fyrir því að fyrningarreglan sem við vorum að breyta var til áður. Ég veit ekki hvort hún kom inn með lögunum 1998 eða 1999 eða enn þá fyrr en hún kemur við fólk sem kaupir gömul hús, endurbætir, breytir eða byggir við, á allt annan hátt í dag, við gildandi lög. Ég þekki dæmi um hús þar sem fólk hefur tekið húsið og byggt við það. Fyrir liggur mat og þegar búið er að ganga frá öllu og endurbyggingin klár þá er haft samband við Fasteignamatið og óskað mats. Núgildandi lög voru þá að taka gildi og áður en fulltrúi Fasteignamatsins er kominn til að skoða húsið í hinum nýja búningi þá kemur endurmatið fræga með skelfilegum tölum, í engu samhengi við verðgildi hússins, í engu samhengi við það hvað er hægt að fá, yrði húsið eldi að bráð. Allt í lagi. Það er von á fulltrúa frá Fasteignamatinu og fulltrúi Fasteignamatsins kemur og skoðar húsið, allt það nýja sem þar er að finna og allar endurbæturnar. Hann skráir hjá sér og hann fer til baka og það kemur endurmat og það er bara viðunandi, enda er fulltrúi Fasteignamatsins búinn að koma á staðinn og skoða, sjá með eigin augum að þetta 50 ára hús lítur ekki út fyrir að vera 50 ára eða lúið hús. Það er endurbætt, innan og utan, ofan og neðan. Viðbyggingar. Nýjar innréttingar. Þetta er nýtt hús. En Adam var ekki lengi í paradís. Viku seinna kom nefnilega endurmat á nýja matinu, af því að lögin segja að það eigi að taka mat og endurmeta það niður. Það á að endurmeta það niður. Þegar fulltrúi Fasteignamatsins er búinn að koma og skoða húsið og gera raunverulegt mat þá eru stuðlarnir teknir upp á borðið og húsið metið niður upp á nýtt. Þetta hefur verið að gerast. Ég leyfi mér að halda því fram að þeir sem tala eins og hæstv. viðskrh. gerði hér áðan viti bara ekki alveg hvernig þessir hlutir ganga fyrir sig og þekki ekki grundvöllinn að öllum kærunum sem bárust vegna matsins. Þó vitum við að í samfélaginu eru margir sem treysta sér ekki í kærur, treysta sér ekki til að taka saman breytingarnar sem hafa verið gerðar, stöðuna á húsinu sínu og færa rök fyrir því af hverju ekki er ásættanlegt að fá mat eins og þarna var lagt fram. Það var amast við því að framsögumaður þessa máls okkar skyldi tala um afskriftirnar og að þær finnist ekki í nágrannalöndunum. Við verðum einfaldlega að skoða hvort það eigi að vera afskriftir ef við ætlum að byggja upp samfélag þar sem borin er virðing fyrir eigum fólks, virðing fyrir því að fólk hér á Íslandi hefur í miklu ríkari mæli en annars staðar viljað búa í eignarhúsnæði. Það kemur sér upp húsnæði, viðheldur því, endurbætir það --- alltaf af sköttuðum tekjum, þegar um er að ræða launafólk. Ég minni á að þessi stjórn, þessi ríkisstjórn, færði niður endurgreiðslurnar á virðisaukaskatti sem áður voru greiddar af viðhaldi og endurbótum á húsum. Alltaf skal launþeginn í öllum tilfellum borga ríkinu það sem ríkisins er. Þá ætlast ég til að eitthvað sé til sem heitir gagnkvæm virðing. Þess vegna á að endurskoða, úr því að fara á að meta húsið eins og það er á hverjum tíma, afskriftirnar. Pólitíkin í málinu er þessi: Mjög margir telja að ef skyldutrygging vegna bruna taki ekki mið af eigninni eins og hún er og verðgildi hennar þannig að einstaklingur geti eignast tilsvarandi eign --- ekki nýrri og flottari, heldur tilsvarandi eign --- þá horfum við fram á að hugsandi fólk sem lítur á lífsstarf sitt sem liggur í viðkomandi eign og ætlar að tryggja að eignin haldist, líka við altjón, sem auðvitað er mest hætta á við timburhúsin, mun leita eftir viðbótartryggingum. Auðvitað er vandi á höndum ef Fasteignamat ríkisins heldur því fram að verðgildi húss sé ekki meira en 11 milljónir þótt ekki fáist nema tveggja eða þriggja herbergja íbúð fyrir það. Þegar 170 fermetra hús með bílskúr á stórri lóð er metið á 11 milljónir þá er auðvitað erfitt fyrir tryggingafélögin að segja: Bíddu, hvernig eigum við að tryggja þegar þetta er verðgildi hússins? Það yrði fundin leið til þess. Það yrði fundin leið til þess vegna þess að fólk lætur ekki bjóða sér þetta. Það vill geta tryggt eignina sína, bílinn sinn og innbúið sitt. Þá fer af stað þróun sem er varhugaverð. Þá erum við komin út úr velferðarsamfélaginu. Þá er öryggiskerfið okkar og öryggisnetið farið fyrir bí. Það yrði upphaf að samfélagsgerð sem við viljum ekki sjá, ekki við sem flytjum þetta frv. Ég hélt að Framsfl. vildi ekki sjá slíka samfélagsgerð. En ég veit að ráðandi flokkur í ríkisstjórninni vill þannig samfélag, þar sem hver og einn borgar næstum enga skatta hugsar ekki um bróður sinn og sá sem á peninga, tryggir sig og hinir skulu bara hafa það eins og þeir vilja. Þess vegna hvet ég hæstv. viðskrh. til að huga að þessu máli og fara með okkur í að skoða það í efh.- og viðskn. hvernig hægt sé að taka á þessum málum til að koma í veg fyrir eignaupptöku hjá sumum í þessu landi --- ekki öllum, sumum.

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu hef ég hugað heilmikið að þessum málum, enda hefur það verið í umræðunni í nokkra mánuði. Ég hef kynnt mér þetta mál og komist að þeirri niðurstöðu að þessi lagabreyting hafi verið skynsamleg. Ég átta mig bókstaflega ekki alveg á því hvað hv. þm. eru að biðja um. Ef þeir eru að biðja um að lögin séu þannig að það verði bætt nýtt fyrir gamalt og allir séu skyldugir að taka tryggingu, það sé lögfest að allir skuli taka slíka tryggingu sem gefur nýtt fyrir gamalt, þá er best að segja það, ef það er hugsunin. En það kostar fólkið óskaplega mikið, ef tryggingin á að geta verið með þeim hætti. Það varð mikið fjaðrafok þegar matið kom, þegar endurmatið var sent út. Ég er alveg klár á því að sannarlega hefði þurft að gera miklar breytingar þar á. Ég hef þá trú að húseigendur hafi kannski því miður ekki gert sér grein fyrir þeim skyldum sem þeir hafa að tilkynna breytingar á fasteignum sínum. Þess vegna var þetta svona langt frá lagi hjá mjög mörgum. Að sjálfsögðu var hægt að kæra og það var mikið kært og kært mat tók ekki gildi fyrr en að lausn fannst á þeim málum. Ég veit því ekki til að nokkur skaði sé skeður og ég held að fólk ætti bara, háttvirtir þingmenn, að telja upp að tíu og reyna að átta sig á því hvort ekki hafi verið rétt að taka á málum eins og gert var með lögunum. Það er þó búið að koma þessu í samræmt horf þannig að málið er gegnsætt. Það er ljóst hver fer með matið, þ.e. Fasteignamat ríkisins. Það eru ekki einhverjir aðrir og það eru ekki fleiri aðilar en Fasteignamatið. Eftir að hafa grandskoðað þetta mál þá tel ég að lögin séu skynsamlega úr garði gerð.

Herra forseti. Ég kalla þetta að berja höfðinu við steininn. Mér finnst skelfilegt að hlusta á þetta. Fyrir skömmu átti hæstv. viðskrh. orðastað við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og kenndi þingmanninum um að hafa verið með þvílíkan æsing þegar nýja matið kom fram, að hún hefði hrætt fólk upp úr skónum, að það hefði verið ástæðulaust og það væri þingmanninum að kenna hvaða staða hafi komið upp þegar fólk var í örvæntingu að skoða seðlana sína og hringja í Fasteignamatið þannig að ekki náðist í nokkurn mann þar. Það var hægt að reyna það dögum saman. Nú kemur hæstv. ráðherra sem betur fer og segir: Það þurfti að gera breytingar á lögunum. Það er verið að gera og Fasteignamatið mun skoða þetta. Ég geri mér grein fyrir því að það þurfti að lagfæra. Bara þetta skiptir að vísu máli. Það er enginn að biðja um að sá sem á hús sem hefur látið á sjá, orðið lúið og kannski misst eitthvað verðgildi, fái splunkunýtt hús sem sé einhverjum milljónum verðmætara. Fólk er að tala um það að fá sambærilegt virði þess sem glatast. Ef ráðherrann kemur hér aftur og aftur og telur eðlilegt að t.d. 160--170 fermetra vel viðhaldið hús sem lítur út eins og nýtt, að innan og utan, með nýjum innréttingum, á stórri lóð, fari það forgörðum í eldi, sé bætt með verðmæti þriggja til fjögurra herbergja íbúðar í blokk, þá erum við ekki á sama stað á plánetunni. Við erum ekki með sömu lífssýn. Við erum ekki með sama mat á því hvernig eigi að virða eignarrétt fólks og gera fólki kleift að halda verðmæti lífsstarfs síns. Um það snýst það að fólk haldi nokkurn veginn verðmæti lífsstarfsins og sé byggt nýtt, þó það sé við gamalt, þá sé a.m.k. litið á það sem nýtt.

Hæstv. forseti. Ég er búin að átta mig á því núna eftir þessa ræðu hv. þm. að hér er ekkert vandamál. Við erum bara nákvæmlega sammála. Hún segist ekki vera að tala um það að fá nýtt fyrir gamalt. Það er mikilvægt að hafa það á hreinu. Hún talar um að það eigi að fá sambærilegt fyrir það sem glatast. Lögin kveða einmitt á um það. Það er verið að tala um að afskrifa þannig að nákvæmlega það sem glatast verði bætt. Hvert er þá vandamálið? Ég sagði fyrr í dag að þessar afskriftir sem nú er nákvæmlega kveðið á um í lögum hafa verið viðhafðar þegar til þess hefur komið að þurft hefur að bæta tjón vegna elds. Munurinn er fyrst og fremst sá að núna þarf fólkið ekki að greiða iðgjöld nema af þeirri upphæð sem það á einhverja möguleika á að fá greidda verði tjón. Ég óttast hins vegar að áður hafi fólk verið að greiða iðgjöld af hærri upphæðum en það nokkurn tíma átti möguleika á að fá vegna tjóns. Ég held bara að miðað við þessa síðustu ræðu hv. þm. þá sé bókstaflega ekkert vandamál uppi. Ég ítreka að fólki ber skylda að tilkynna breytingar á húsum sínum. Margir höfðu ekki gert sér grein fyrir því og þess vegna var matið sem upphaflega birtist eftir breytinguna í mörgum tilfellum fjari lagi. Það var vegna þess að fólkið hafði ekki áttað sig á þessum skyldum.

Virðulegi forseti. Stjórnarliðarnir eru aftur og aftur búnir að segja að við sem höfum gagnrýnt framkvæmd þessara laga, lagabreytinguna og það sem hún dró á eftir sér, viljum fá meira verðmæti en við áttum. Þeir kalla það nýtt fyrir gamalt en það þýðir, þegar maður ræðir við þá, þið viljið fá meira eftir á en þið áttuð. Það er það sem við erum að breyta. Við ætlum ekki að græða á brunanum. Við viljum bara fá heimilið okkar aftur. Um það snýst málið. Og athyglin beindist að framkvæmd fyrninganna, einmitt þegar þetta nýja mat kom og fólk stóð frammi fyrir því sem hafði verið að gerast. Ég ætla að benda hæstv. ráðherra á að félmrh. sagði hér í blaðagrein að fyrning eigna væri óeðlilega há og að fyrningarákvæðið væri allt of strangt og það hefði komið í ljós að niðurskrift eigna væri óeðlilega há.

Þetta er flokksbróðir hennar.

Og brunabótamat eigi að endurspegla sannvirði eignarinnar. Og það er verið að segja ráðherranum og stjórnarmeirihlutanum aftur og aftur að lögin sem þau berjast við að réttlæta og sem voru sett af því að taka þurfti á brunatryggingamálum ónotaðra útihúsa í sveitum og varð að breytingum á verðgildi og mati á húsi hjá mér og honum og öðrum þingmönnum --- það er engin leið að fá stjórnarmeirihlutann og hæstv. ráðherra til að skilja um hvað málið snýst. Og ég harma það. Ég vona og treysti því að það finnist svo margt af vel gerðu fólki hér inni á hv. Alþingi að efh.- og viðskn. komist, við umfjöllun þessa frv., að þeirri niðurstöðu að það sé ástæða til að lagfæra það sem glatast hefur.

Virðulegur forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. samgrh. Málið varðar reglur um notkun TF-FMS, flugmálastjórnarvélar. Þær reglur voru settar árið 1977. Tilefni umræðunnar er að ekki fást upplýsingar sem ættu að vera sjálfsagðar. Fjölmiðlar hafa sótt eftir upplýsingum um málið og ekki fengið þær. Í kjölfar þess er málið komið í þá stöðu sem það er, að mínu mati dæmi um klúður. Mér er kunnugt um að í flugráði hafi verið gerðar athugasemdir um notkun og eignarhald á umræddri flugvél, a.m.k. á árunum 1990--94. Ég tel nauðsynlegt að endurskoða reglur um notkun umræddrar vélar. Þá er ekki síður áhugavert að athuga hvort rétt sé að bjóða út þau verkefni sem vélin hefur sinnt varðandi öryggismál og flugvallaraðstæður. Það er nauðsynlegt að fá upplýsingar um hvernig sambærileg starfsemi er framkvæmd í nálægum löndum með tilliti til hagkvæmni. Virðulegur forseti. Í tilefni af því sem hér er nefnt er ástæða til að beina eftirfarandi spurningu til hæstv. samgrh.: Mun hæstv. ráðherra beita sér fyrir að umbeðnar upplýsingar um ferðir, farþega og ferðatilefni verði gefnar upp í samræmi við skyldur ráðuneytanna um upplýsingar, með vísan til niðurlags minnisblaðs Ríkisendurskoðunar? Þar segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt 5. gr. laga nr. 66/1985 skal Stjórnarráðið og þær stofnanir sem undir það heyra afhenda Þjóðskjalasafninu skjöl sín til varðveislu.`` Því er ljóst að skilaskylda samkvæmt lögunum nær til Flugmálastjórnar. Það væri líka fróðlegt að fá að vita hversu margir samstarfssamningar hafa verið gerðir varðandi notkun umræddrar vélar? Er leitað tilboða í þá þjónustu sem þörf er á í hverju tilviki fyrir stofnanir ráðuneytis samgöngumála hjá flugfélögum sem eru til staðar? Í ljósi svara til undirritaðs sem liggja fyrir hjá hæstv. ráðherra frá Ríkisendurskoðun og Þjóðskjalasafni Íslands um skyldur flugrekstraraðila til að halda til haga farþegalista eftir að flugi er lokið þá spyr ég hæstv. ráðherra: Hvaða aðgerðir verða af hálfu ráðuneytisins til að koma málum í lag? Það er líka ástæða, virðulegur forseti, til að athuga einn þátt mála sem ekki hefur verið ræddur í þessari umræðu: Hvernig er tryggingum háttað varðandi þá sem fljúga með Flugmálastjórnarvélinni? Hvernig eru tryggingar þeirra sem fá að fara með umræddri vél án þess að greiða gjald? Það sem ég er að nefna hér hlýtur að koma í ljós þegar Ríkisendurskoðun fær tryggingalista yfir þá sem notað hafa vélina. Um leið hlýtur þessi þáttur að upplýsast.

Herra forseti. Hér er að nýju efnt til umræðu um notkun ráðherra og ráðuneyta á flugvél Flugmálastjórnar. Umræðan sem þingmaðurinn hefur efnt til og endurtekið hefur borið öll einkenni þess að hann gerir eðlilega notkun flugvélar Flugmálastjórnar tortryggilega. Flugvél Flugmálastjórnar er fyrst og fremst rekin til þess að sinna verkefnum stofnunarinnar, svo sem flugprófunum, flutningi á starfsmönnum og leitar- og björgunarflugi. Jafnframt er stofnuninni ætlað að sinna ýmsum verkefnum fyrir aðra opinbera aðila í samræmi við fyrirmæli samgrh. Í skýrum og einföldum viðmiðunarreglum fyrir útleigu á flugvél Flugmálastjórnar eru helstu verkefni flugstarfseminnar skilgreind og jafnframt tilgreint hverjum Flugmálastjórn veitir slíka þjónustu. Meðal þeirra verkefna er að flytja æðstu embættismenn þjóðarinnar þegar þess er óskað. Aðrir opinberir aðilar sem geta fengið afnot af flugvél Flugmálastjórnar eru stofnanir samgrn., Landhelgisgæslan, Almannavarnir, Ratsjárstofnun og loks aðrir aðilar samkvæmt ákvörðun flugmálastjóra. Flugmálastjórn leggur áherslu á að hún er ekki í samkeppni við flugrekendur um verkefni á almennum markaði heldur sinnir aðeins vel skilgreindum verkefnum fyrir opinbera aðila. Herra forseti. Samkvæmt þeim reglum sem í gildi eru er gert ráð fyrir því sem einu af verkefnum flugvélar Flugmálastjórnar að flytja æðstu embættismenn þjóðarinnar þegar þess er óskað og hægt er að verða við því. Frá upphafi hefur verið gert ráð fyrir þessu verkefni. Það fer ekki á milli mála að það er hagkvæmt fyrir ríkið að nýta flugvélina í þágu ráðuneytanna þegar þörf er á og hún er ekki að sinna öðrum verkefnum. Ég tel að það séu ekki miklar fréttir raunar fyrir þingmenn að tími ráðherra er oft knappur til þeirra mörgu verkefna sem þeim eru ætluð vítt og breitt um landið. Þá skiptir verulega miklu máli að velja ferðamáta sem sparar tíma og auðveldar ráðherrum að gegna störfum sínum. Flugið skapar möguleika á því að fara um landið og sinna erindum og verða við óskum um að mæta á mannamót, sem eru jú hluti af starfsskyldum ráðherra. Að þingmaðurinn skuli hafa leyft sér að tala um þægindaflug ráðherra líkt og hann hefur látið hafa eftir sér, er óskiljanleg afstaða til verkefna ráðherra og starfsaðstöðu þeirra. Þingmaðurinn hefur einkum beint spjótum sínum að notkun ráðherra á vélinni. Þess ber að geta að á árunum 1998--2001 er notkun ráðuneyta einungis 12% af flugtíma vélarinnar sem er flogið um 550 tíma á ári. Þingmaðurinn leggur sig allan fram um að gera notkun ráðherra á vélinni tortryggilega. Hann virðist vanmeta hagkvæmni þess að nýta flugið og halda að tími ráðherra sé lítils virði og því óþarfi að nýta flugvélina þegar það er hægt. Það er undarleg þráhyggja þingmannsins að reyna að gera störf samgrh. tortryggileg með því að höfða til þeirra gamaldags viðhorfa að flugferðir hljóti að vera munaður. Ráðherrar hér á landi hafa mikil samskipti við einstaklinga, fyrirtæki og stofnanir sem koma að þeim málaflokkum sem undir þá heyra. Miklu skiptir að ráðherra geti nýtt tíma sinn sem allra best og haldið góðu sambandi við fólkið í landinu. Það er augljóst að ráðherra samgöngumála þarf öðru fremur að sinna málefnum utan höfuðborgarsvæðisins. Tímafrek ferðalög skerða möguleikana á slíku og því er nauðsynlegt að stytta ferðatímann sem mest. Oft er það gert með áætlunarflugi eða með því að nýta flugvél Flugmálastjórnar þegar áætlunarflug nýtist ekki sem skyldi og notkun flugvélar Flugmálastjórnar er talin hagkvæm. Þetta eru svo augljós og einföld sannindi að vart þarf að ræða þau hér. Sú umræða sem þingmaðurinn hefur komið hér af stað ber því vott um að hann velur að rangtúlka hlutina vegna þess að slíkt hentar honum betur. Hann gerir það í skjóli þess að hann sé að sinna eftirlitshlutverki. Með þessum málflutningi ýtir þingmaðurinn undir fordóma gagnvart stjórnmálamönnum, en lýsir umfram allt málefnafátækt Samfylkingarinnar. Málshefjandi gerði grein fyrir áliti sem lögfræðingur hjá Ríkisendurskoðun hefur sett fram um að ef lagaboð eru túlkuð rúmt verði að telja líklegra en hitt að Flugmálastjórn skuli varðveita farþegalista og leggja inn meðal gersema Þjóðskjalasafnsins. Vegna þessa álits, sem raunar er umdeilt meðal lögfræðinga, tel ég eðlilegt að flugmálastjóri fari yfir málið með þjóðskjalaverði. Samgrn. mun auðvitað hér eftir sem hingað til fara að þeim reglum um meðferð bókhaldsgagna sem Ríkisendurskoðun setur stofnunum og ráðuneytum hverju sinni. Ég vil að lokum geta þess að í samgrn. er í smíðum reglugerð um mannflutninga í loftförum. Þar verða m.a. settar reglur um varðveislu farþegalista í atvinnuflutningum í flugi. Þó er rétt að taka fram að sú reglugerð hefur verið í undirbúningi í nokkurn tíma og er setning hennar á engan hátt tengd því máli sem hér er á dagskrá.

Herra forseti. Flugmálastjórn rekur flugvél til að sinna lögboðnum verkefnum. Það er hið besta mál. Þessi flugvél er nýtt af stjórnsýslunni einnig. Það er hið besta mál. Um þessa flugvél gilda tiltekin lög og reglur. Það er nauðsynlegt og hið besta mál. Ég ætla ekki að ræða um lögin og reglurnar og ætla ekki að gefa í skyn að þær séu brotnar. En frá sjónarhóli opins lýðræðissamfélags er augljóslega pottur brotinn. Lögin kveða á um að farþegalistar skuli haldnir. Í greinargerð frá embætti Ríkisendurskoðunar segir, með leyfi forseta: ,,Frá sjónarhóli þeirra sem sinna ríkisbókhaldi og hafa með höndum eftirlit með fjárreiðum ríkisins má líta svo á að þeim ríkisaðilum sem leigja flugvél Flugmálastjórnar eða annarra flugrekstraraðila beri að gera grein fyrir því í skýringum og tilefni útgjaldanna hver eða hverjir það eru sem voru á ferð í hverju tilviki og af hvaða tilefni ferð er farin.`` Um þetta snýst málið, þ.e. að þessar upplýsingar liggi fyrir og þegar um þær er beðið á Alþingi þá séu þær reiddar fram. Ég tek undir með hv. þm. Gísla S. Einarssyni að mér finnst það vera eðlileg krafa og eðlilegur framgangsmáti og legg til að þannig verði framvegis starfað.

Herra forseti. Málsatvik í þessu máli eru ákaflega skýr. Um það er ekki deilt að það er þörf fyrir að Flugmálastjórn eigi þessa vél. Í öðru lagi er ekki deilt um að það eru skýrar reglur um notkun vélarinnar. Í þriðja lagi, og um það er ekki deilt heldur, að Ríkisendurskoðun fylgist með notkun vélarinnar og að reglum sé hlýtt. Í fjórða lagi liggur ekkert fyrir um að um misnotkun hafi verið að ræða. Ef svo væri mundi Ríkisendurskoðun gera viðvart um það. Ég treysti Ríkisendurskoðun til þess að láta vita telji stofnunin út af réttum reglum brugðið. Ég treysti líka hæstv. samgrh. til þess að endurskoða þessar reglur ef talið er nauðsynlegt að breyta þeim en þær eru jú frá 1977. Það sem um er deilt í málinu er að farþegalista vantar til þess að upplýsa hverjir hafa notað vélina hverju sinni. Eftir þeim upplýsingum sem fram hafa komið opinberlega er ekki hægt að halda því fram að Flugmálastjórn sé skylt að halda þessa lista og geyma þá. Þannig er ekki hægt að segja að við einhvern sé að sakast í þessu efni. Ég vil hins vegar segja það sem mína skoðun að ég tel að þessar upplýsingar eigi að liggja fyrir hverju sinni, hverjir nota vélina og af hvaða tilefni, vegna þess að ég veit ekki til þess að það sé nein misnotkun á þessu eða hafi verið, og það er sjálfsagt og eðlilegt að hlutirnir sem eru í réttum farvegi séu uppýstir þegar um það er beðið. Ég hvet þannig til þess að menn bæti úr þessu og eyði þar með tortryggni sem reynt er að sá í málinu. Svo tek ég að nokkru leyti undir málflutning hæstv. samgrh. að mér finnst málshefjandi ganga fulllangt í að varpa rýrð á þá aðila sem hann snýr málinu til.

Herra forseti. Hefur einhver verið að væna hæstv. ríkisstjórn um misnotkun? Ekkert kannast ég við það. En hæstv. ráðherra virðist mér hafa tekist að klúðra þessu máli. En hvernig stendur á því, og um það höfum við dæmi frá hæstv. landbrh. nýverið, að hæstv. ráðherrar koma þannig fram við löggjafarsamkunduna eins og hún eigi ekki fulla kröfu um fyllstu upplýsingar um einstök mál? Það er einfaldlega vegna þess að hæstv. ráðherrar líta ekki svo á að þeir séu bundnir á Alþingi. Eins og margsinnis hefur verið bent á líta þeir þannig á að Alþingi sé stjórnbundið en ekki öfugt. Við höfum hér hæstv. landbrh. sem svaraði út í hött fyrirspurnum sem honum ber skylda til að svara greiðlega, um sölu ríkisjarða. Nú kann allt að vera í besta lagi með það en hann vakti grunsemdir um að hann hefði margt að fela. Ég var í þeirri stöðu einu sinni að hafa kynni af notkun flugmálastjórnarvélar, og hún var ekki þá til handa ráðherrum. Ég kannast ekki við það. En hvers vegna í ósköpunum var ekki komið hreint til dyranna og settar reglur um þetta og allt upplýst? Auðvitað er sjálfsagt að hæstv. ríkisstjórn notfæri sér þessa eign. Alveg sjálfsagt. En á mínum tíma var það að vísu ekki svo að menn þyrftu að þveitast landshorna í milli til þess að vígja nýja vegi beggja megin eða klippa á borða yfir brúm og ræsum.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. kaus að halda hér varnarræðu fyrir notkun ráðherra á vél Flugmálastjórnar, nokkuð sem málshefjandi minntist ekki á einu orði í ræðu sinni, ef ég tók rétt eftir. Hæstv. ráðherra lýsti því yfir að hv. þm. Gísli S. Einarsson hefði lagt sig í framkróka við að gera notkun hæstvirtra ráðherra á vélinni tortryggilega. Herra forseti. Ég vil mótmæla þessum orðum hæstv. ráðherra. Staðreyndin er sú að það eina sem er tortryggilegt í þessu máli er leyndin sem hvílir yfir notkuninni á þessari vél. Á meðan þessi leynd ríkir er málið tortryggilegt. Þetta snýst reyndar líka um meðferð gagna. Það hefur komið í ljós að á grundvelli laga um Þjóðskjalasafn er flugrekstraraðilum í eigu ríkisins talið skylt að geyma farþegalista og skal Stjórnarráðið, skv. 5. gr. þeirra laga, og þær stofnanir sem undir það heyra afhenda Þjóðskjalasafni skjöl sín til varðveislu. Þetta skal gera nema stjórn Þjóðskjalasafnsins hafi heimilað Flugmálastjórn að farga þeim sem er ekki tilfellið í þessu máli. Herra forseti. Mér sýnist málið því nokkuð augljóst. Hæstv. samgrh. hlýtur að bregðast við því ef Flugmálastjórn hefur látið eyða þessum gögnum þar sem um undirstofnun hans er að ræða og vil ég inna hæstv. ráðherrann eftir því hvernig hann hyggist bregðast við. Hins vegar hafa margir umhugsunarverðir fletir komið upp í þessari umræðu um vélina og einn þeirra er spurningin um það hvort réttlætanlegt sé að vélin sé notuð í samkeppni við aðra flugrekstraraðila sem, eins og kunnugt er, berjast margir í bökkum. Og það eru að mínu mati ekki, vegna þeirra orða sem komu fram í svari hæstv. ráðherra, rök í málinu að þjónustan sé ódýrari fyrir ráðuneytið. Auðvitað er hún ódýrari, herra forseti, því hún er niðurgreidd og það er ekki sanngjörn samkeppnisstaða fyrir þá aðila sem standa í flugrekstri á Íslandi í dag.

Herra forseti. Í blaðaviðtali segir málshefjandi, hv. þm. Gísli S. Einarsson, að hann hafi fengið ábendingar um ónauðsynlega notkun flugvélar Flugmálastjórnar í maímánuði síðastliðnum. Nú fara hv. þm. allt í einu að tala um að málið hafi verið byggt upp á allt öðrum grunni. Líklega hefur þingmaðurinn átt við tiltekinn dag í þessu blaðaviðtali. Þann tiltekna dag var hæstv. samgrh. fyrir hádegi hér í Reykjavík að sinna embættiserindum sínum og -skyldum, fór svo eftir hádegi með flugvél Flugmálastjórnar til Akureyrar á ársfund Slysavarnafélagsins Landsbjargar þar sem samstarfssamningur milli þess og ríkis var undirritaður og síðla dags flaug ráðherra ferðamála til Stykkishólms þar sem hann sótti heim ferðamálaráðstefnu en vél Flugmálastjórnar hélt áfram til Reykjavíkur án ráðherrans. Þetta er málið í hnotskurn. Og nú er farið að þyrla upp allt öðru máli sem snýr að einhverjum farþegalista. Meira að segja hafa menn sagt hér að hv. þm., frummælandi Gísli S. Einarsson, hafi hvergi vikið að því að flugvélin sé ekki til gagns. Hann sagði hér í ræðu sinni rétt áðan að eðlilegt væri að leita útboða gagnvart flugvélinni, hún væri líklega óþörf. En svo koma hér aðrir og segja að þingmaðurinn hafi ekkert verið að tala um það, hann vilji bara farþegalista. Hér eru menn sjálfum sér ósamkvæmir og það sem er auðvitað undirliggjandi og sem er mál málanna er að hv. frummælandi þessarar utandagskrárumræðu, Gísli S. Einarsson, er að gera störf samgrh. tortryggileg með einum eða öðrum hætti. Við erum öll sammála um að auðvitað eiga upplýsingar að liggja fyrir um flugvél Flugmálastjórnar og notkun hennar. 

Herra forseti. Mér finnst þetta vera mislukkað og undarlegt frumhlaup hjá hv. þm. Gísla S. Einarssyni af litlu tilefni. Ég hef að vísu ekki á undanförnum þremur árum notað þessa flugvél vegna þess að mér þykir þetta vera of dýr ferðamáti. Ég hef reynt að fara með áætlunarflugi eða keyra. En ráðuneytisstjóri minn og deildarstjóri hafa ásamt embættismönnum úr öðrum ráðuneytum einu sinni notað þessa flugvél, sem eðlilegt var og mjög praktískt. Ég tel hins vegar að það sé skynsamlegt af ráðherrum, ef þeir hafa ekki annan kost, að nota fremur flugmálastjórnarvélina en annað leiguflug. Þessi vél er eign ríkisins. Ríkið verður að eiga þessa vél. Notkun léttir reksturinn. Það hefur komið fram að 12% af flugtíma vélarinnar hafi verið í svona snúningum. Þar fyrir utan er þessi vél ákaflega öruggur farkostur. Og það má hafa í huga. Hún hefur líka sannað það í allra handa björgunar- og leitarflugi við mjög erfiðar aðstæður, verstu aðstæður. Og það eru líka framúrskarandi hæfir flugmenn á þessari vél. Varðandi þetta með farþegalistann, þá held ég að bókhald ráðuneytanna sé í það góðu lagi að Ríkisendurskoðun geti fylgst með því hvort um eðlilega notkun hefur verið að ræða eða ekki. Og að farþegalistar þurfi að vera á Þjóðskjalasafninu finnst mér taka út yfir allan þjófabálk.

Herra forseti. Samfylkingin fór fram á það í maímánuði síðastliðnum að Ríkisendurskoðun gerði stjórnsýsluúttekt á Flugmálastjórn og mér sýnist ekki af veita vegna þeirrar margvíslegu gagnrýni sem komið hefur fram á Flugmálastjórn. Allt of oft virðist vera brotið gegn ýmsum lögum. Það er auðvitað vafamál að vél Flugmálastjórnar sé notuð í samkeppni við flugrekendur um verkefni eins og fyrir ráðuneyti, ráðherra eða stofnanir, sem ekki sinna neyðar- eða bráðaflugi, verkefnum á sviði löggæslu eða almannavarna. Þegar grannt er skoðað er hér um óeðlilega viðskiptahætti að ræða sem hljóta að brjóta í bága við samkeppnislög. Það hefur líka verið gagnrýnt að það vantar skýrar reglur um geymslu á farþegalistum. Og ég spyr hæstv. ráðherra: Mun sú reglugerð sem hann  Það hefur líka verið gerð alvarleg athugasemd við þá breytingu sem er orðin núna á ritun fundargerða flugráðs og það tel ég afar alvarlegt. Sú breyting var gerð vegna áhuga fjölmiðla á störfum flugráðs en samkvæmt upplýsingalögum eiga stjórnvöld að skrá mál sem koma til meðferðar hjá þeim á kerfisbundinn hátt. Það virðist brjóta gegn upplýsingalögum að standa þannig að málum. Ég tel afar brýnt miðað við allt sem fram hefur komið í þessu máli að stjórnsýsluúttektinni verði hraðað. Á það hljótum við að leggja áherslu og m.a. þá að Ríkisendurskoðun skoði þá þætti sem hér hafa verið til umræðu upp á síðkastið og gagnrýndir hafa verið, sem í mörgum tilfellum virðast brjóta gegn lögum.

Hæstv. forseti. Reglur um notkun á flugmálastjórnarvél frá 1997 eru mjög skýrar. Fyrir utan eigin starfsemi Flugmálastjórnar sinnir hún verkefnum á sviði neyðar- og bráðaflugs fyrir opinbera aðila. Í öðru lagi aðstoðar hún opinberar stofnanir á sviði löggæslu, almannavarna og sérstakra vísindarannsókna er varða almannaheill, t.d. vegna náttúruhamfara. Í þriðja lagi sinnir hún verkefnum fyrir ráðuneyti eftir því sem við verður komið. Og í fjórða lagi flytur hún æðstu embættismenn þjóðarinnar þegar þess er óskað. Verð fyrir notkunina miðast við fastan og breytilegan kostnað og afskriftir og vexti vélarinnar. Verðlagningin miðar við að ekki þurfi til sérstakt ríkisframlag til rekstrarins. Vélin er ekki á samkeppnismarkaði frekar en önnur farartæki í eigu ríkisins vegna þess að það eru til svo afmarkaðar og skýrar reglur um hver getur leigt vélina. Farþegalistar eru öryggisatriði á meðan á flugi stendur en hafa ekki annan tilgang fyrir flugrekstraraðila. Farþegalistar eru ekki haldnir hjá öðrum sem stunda farþegaflutninga, svo sem í fólksflutningabifreiðum, að ég tali nú ekki um bílaleigubíla. Það hlýtur þó að teljast bókhaldsatriði hjá þeim stofnunum sem nota farartæki til ferðalaga, að skrá tilgang ferðar og hverjir hafa ferðast með farartækjunum. Flugvél Flugmálastjórnar sinnir mikilvægum öryggis- og gæslumálum. Vélin hefur sérstaklega góða flugeiginleika sem nýtast oft vel við erfiðar aðstæður. 69% af flugtíma vélarinnar eru vegna nauðsynlegs flugs, vegna flugprófana, viðhalds og eftirlits fyrir stofnunina sjálfa og 5% eru vegna leitar- og björgunarstarfa. Niðurstaðan er þessi, hæstv. forseti: Flugmálastjórnarvélin er nauðsynlegt tæki til flugprófana. Um 70% notkunar hennar eru til þeirra hluta. Vélin er ekki á samkeppnismarkaði og reglurnar um notkun hennar eru skýrar og vel skilgreindar. Sjónarmið málshefjanda um einkavæðingu á öryggisþáttum eru íhugunarverð og fróðleg, og það er afar fróðlegt að vita hvort hér sé um stefnu Samfylkingarinnar að ræða.

Virðulegur forseti. Hvað kristallar þessi umræða? Hún kristallar að upplýsingum er leynt og það skapar tortryggni. Og eitt enn: Að verði hæstv. ráðherrum á, þá eru lögin óskýr. Virðulegur forseti. Það mál sem við höfum rætt í dag er allt hið undarlegasta. Það ber að með þeim hætti að Flugmálastjórn og þar á eftir ráðuneytin gefa ekki upplýsingar í samræmi við spurningar. Þetta er sammerkt öllum stofnunum, nema embætti forseta Íslands, þar liggja fyrir gögn um tilefni ferða, hverjir hafa ferðast með vélinni, hvenær og svör veitt þar að lútandi. Herra forseti. Það er nú ljóst að opinberum aðilum er skylt að geyma öll skrifleg gögn með öllum upplýsingum, annað er lagabrot. Annar þáttur málsins sem hefur lítt verið ræddur er sú tregða að veita þingmanni upplýsingar og að afgreiða mál sem hann leggur fyrir. Þess vegna beini ég þeim eindregnu tilmælum til virðulegs forseta að gefnu tilefni að nefndir þingsins afgreiði þess háttar gögn a.m.k. innan mánaðar frá framlagningu. Að öðru leyti þakka ég umræðuna.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir umræðurnar sem að ýmsu leyti voru fróðlegar og gagnlegar fyrir það mál sem hér er tekið upp, vegna þess að mér sýnist að ljóslega hafi verið upplýst að það er ekki þvílíkt stórmál og hv. málshefjandi hefur látið í veðri vaka og fjarri öllu lagi að reiða svo hátt til höggs eins og tilraun er gerð til. Ég tek fram, eins og kom fram í fyrri ræðu minni, að skýrar reglur eru um notkun vélarinnar. Þær voru fyrst settar árið 1991, til að halda því til haga, og síðan endurnýjaðar árið 1997. Þær liggja fyrir og allir geta fengið upplýsingar um þær. Tryggingar sem hér voru nefndar á þeim sem fljúga með vélinni eru að sjálfsögðu í góðu horfi. Allir eru tryggðir sem með þessari vél fljúga. Og samkvæmt loftferðalögum þá ber að skrá nöfn allra sem fljúga með íslenskum flugvélum, hvort sem er milli landa eða innan lands, þannig að það liggur ljóst fyrir að tryggingaþáttur þessa máls er í traustu fari. Varðandi það sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir kom hér að og reyndi að nota það tækifæri til að koma einhverju höggi á Flugmálastjórn til hliðar við þetta mál með því að taka upp umræðu um ritun fundargerða flugráðs. Það sem þar er á ferðinni er nú ekki annað en að verið er að breyta fyrirkomulagi fundargerðarritunar flugráðs til þess horfs sem víðast hvar er, þ.e. að það sé skýrt bókað hvaða mál eru tekin á dagskrá og hverjar eru afgreiðslur. Það er nú allt og sumt. En að öðru leyti, forseti, vil ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég er feginn að hafa fengið tækifæri til að skýra þetta mál út með þeim hætti sem ég hef gert.

Virðulegur forseti. Það mátti skilja á orðum hv. þm. Gísla S. Einarssonar að einhver launung hefði verið hjá ráðuneytum um notkun þessarar vélar. Það er ekki í því tilfelli sem ég ber ábyrgð á. Af hálfu félmrn. var skýrt skilmerkilega frá þeim notum sem ráðuneytisstjóri og deildarstjóri höfðu af þessari vél.

Herra forseti. Ég er meðflutningsmaður að því frv. sem við ræðum um breytingu á lögum um brunatryggingar. Þetta mál var til umræðu í morgun áður en fundi var frestað. Ég vil þakka þær ræður sem þegar hafa verið fluttar, bæði af hv. 1. flm. og framsögumanni Jóhönnu Sigurðardóttur og þeim öðrum þm. hv. sem hér tóku til máls, og skýrðu málið mjög vel. Það sem mig langar að gera að umræðuefni í þessu máli er í rauninni sú hugsun sem felst í frv. eins og við leggjum það fram, þ.e. að reyna að bæta fólki tjón sem hefur orðið fyrir því, þannig að menn séu sem næst því jafnsettir eftir tjón, þó að aldrei verði þeir jafnsettir eftir brunatjón, þá séu þeir sem næst því jafnsettir að eignast sambærilegt húsnæði. Ég veit ekki hvort hv. þm. hafa tekið eftir því en í gær var dreift svari við fyrirspurn hv. þm. Örlygs Hnefils Jónssonar, um þróun fasteignaverðs íbúðarhúsnæðis á landsbyggðinni. Það er svolítið athyglisvert að víkja að því í umræðunni vegna þess að fasteignaverð er misjafnt um landið og þó fasteignagjöld hafi lengi verið eins á landinu, þá hefur því verið breytt sem betur fer og menn greiða nú fasteignagjöld af fasteignum sínum í samræmi við það söluverð sem ríkir á svæðinu. En til þess verður vissulega að taka að söluverð fasteigna er alls ekkert endilega það sama og kostnaður við byggingu fasteignar. Þegar menn hafa byggt sér hús sem er siður okkar Íslendinga flestra eða mjög margra, það er mjög ríkjandi hér á landi að fjölskyldan vill eiga sitt eigið hús eða sína eigin íbúð, þá þarf ekki endilega að vera samræmi milli þess að tapa viðkomandi eign í bruna og þess að hægt sé að byggja nýtt hús eða nýja íbúð fyrir andvirðið. Því miður er ekki svo í pottinn búið. Það segir hins vegar ekkert um að það kosti jafnvel ekki meira að byggja húsnæði úti á landi en í Reykjavík, þó að fermetraverðið sé allt annað. Í svari við fyrirspurn hv. þm. Örlygs Hnefils Jónssonar, þar sem hann spurði um íbúðarhúsnæði eftir kjördæmum og fermetraverð og er rétt að draga það inn í umræðuna, kemur fram að fermetraverð á íbúðarhúsnæði eftir landsvæðum er mjög misjafnt. Og það hefur breyst geysilega mikið á undanförnum tíu árum. Árið 1990 var fermetraverð í Reykjavík 66.000 kr. Þá var fermetraverð á Vesturlandi 35.600 kr., 35.900 kr. á Vestfjörðum og 32.000 kr. á Norðurlandi vestra, svo dæmi séu tekin. Ef við lítum hins vegar nær okkur í tímanum og skoðum árið 2000, þá er fermetraverð í Reykjavík 109.605, á Vesturlandi 58.000, á Vestfjörðum 39.700 og á Norðurlandi vestra 42.000. Þetta segir okkur að verð á landsbyggðinni hefur þróast allt öðruvísi á þessum tíu árum en verð á höfuðborgarsvæðinu. Og ef við lítum aftur á upphafsárið í þessum samanburði, 1990, þá er fermetraverð á landsbyggðinni u.þ.b. tvöfalt lægra eða helmingur þess sem það var á höfuborgarsvæðinu. Ef við hins vegar skoðum árið 2000 kemur í ljós að fermetraverð í Reykjavík er orðið þrisvar sinnum hærra en á landsbyggðinni miðað við þessi þrjú kjördæmi sem ég hef farið yfir. Það segir hins vegar ekkert um að byggingarkostnaður á landsbyggðinni hafi lækkað sem þessu nemur. Nei, aldeilis ekki. Ég hygg að byggingarkostnaður á landsbyggðinni hafi jafnvel hækkað að öðru leyti en því sem tekur til lóða. Allir vita að lóðaverð í Reykjavík hefur hækkað mikið á sama tíma og lóðir á landsbyggðinni hafa ekki hækkað að sama skapi. Annar byggingarkostnaður hygg ég að sé ekki minni á landsbyggðinni en í Reykjavík, þ.e. efni, vinna og annað sem þarf til þess að byggja sér hús, það er örugglega að mörgu leyti dýrara vegna flutninga og annars að byggja hús úti á landi en í Reykjavík. Hvers vegna er ég að draga þetta inn í umræðuna? Jú, ég er að draga þetta inn í umræðuna vegna þess að það er alveg sama hvort fjölskylda býr á Reykjavíkursvæðinu og verður fyrir brunatjóni, eða hvort fjölskylda býr á landsbyggðinni og verður fyrir brunatjóni. Þó að fasteignaverðið sé mjög mismunandi, þá liggur það auðvitað fyrir að tjón fjölskyldu er mikið sem missir hús, hús sem er heimili fjölskyldunnar í þessu tilviki. Fjölskyldan þarf að koma sér upp nýju húsi, koma sér fyrir að nýju, eignast nýtt heimili. Þess vegna held ég að sú tillaga sem gerð er í frv. af okkur flm. sé fyllilega eðlileg og sanngjörn og það viðhorf að bæta skuli brunatjón það mikið að fólki sé gert kleift að eignast sambærilegt hús, sú hugsun verði að vera inni í brunatryggingunni. Við Íslendingar höfum borið gæfu til þess að vera með skyldutryggingu varðandi húseignir í sambandi við bruna. Ég tel að það sé einn af hornsteinum okkar í tryggingum hér á landi að þannig skuli það vera í framtíðinni. Þess vegna held ég að það sé til mikilla bóta að hverfa frá þeirri framsetningu sem sett var í lög 1999 og hverfa til þess að íbúðarhúsnæði verði ekki niðurskrifað vegna aldurs þegar kemur að brunatryggingum. Ég færi þau rök fyrir því að fólk verður að geta eignast nýtt húsnæði og það er ekkert sjálfgefið að fólk vilji kaupa sér eða geti keypt sér hús á þeim stað sem það vill setjast að á ef högum þeirra verður breytt með því að það missi heimili sitt. Það kann að fylgja því mikið rask og fólk kann að vilja jafnvel færa sig á milli landsvæða. Eins og ég hef rakið hér í stuttu máli tel ég að byggingarkostnaður á landsbyggðinni sé eigi lægri en t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Mér finnst og er því meðflutningsmaður að þessu frv. að málin verði að vera þannig úr garði gerð að bætur til fjölskyldunnar séu á þann veg að hún geti eignast húsnæði eða byggt sér nýtt hús, a.m.k. sambærilegt við það sem hún bjó í. Að vísu er vikið að því í greinargerð að hugsanlega megi binda þetta við það ástand þegar húsið er komið vel á byggingarstig og orðið það sem kallað er tilbúið undir tréverk, þ.e. næsta stig á undan því að það verði íbúðarhæft. Hús getur vissulega orðið íbúðarhæft löngu áður en það er fullbúið. Það þekkja allir sem hafa staðið í því að byggja sér hús að menn reyna oft og tíðum að flytja inn í hús sín áður en þeir ná að fullklára hvert einasta herbergi í húsinu. Þess vegna er hús oft íbúðarhæft áður en það er fullbúið. Eigi að síður er íbúðarhæft hús orðið heimili fólks og fullbúið hús auðvitað enn betra heimili. Ég held að eini möguleikinn, ef menn fallast ekki á að taka tillit til þess sem lagt er til í þessu frv. --- sem ég held að menn eigi að gera, fyrir því eru full rök og skynsemi --- sé sá að hús sem er tilbúið undir tréverk og málningu skuli þó bætt að fullu. Ég held að það sé algjör lágmarkskrafa. Ég verð að segja eins og er að ég furða mig svolítið á málflutningi hæstv. ráðherra hér í morgun og skilningi hans á þessu máli. Sem betur fer tekur fólk oft ástfóstri við heimili sitt og vill gjarnan búa þar í mörg ár. Svo við tökum sem dæmi ellilífeyrisþega þá hefur fólk kannski búið í húsinu sínu í 30--40 ár og vill helst hvergi annars staðar búa, meðan það á annað borð getur búið utan verndaðs húsnæðis. Oftast nær er húsnæði þessa fólks mjög gott og vel við haldið. Það hugsar yfirleitt mjög vel um íbúðir sínar eða þá fær þá aðra til þess. Þó að heimili þeirra séu orðin 30--40 ára þá er ekkert samasemmerki á milli þess og að húsið sé lélegt eða illa við haldið. Ég vil mælast til þess að hæstv. ráðherra hverfi svolítið frá þeim viðhorfum sem hann gerði grein fyrir í ræðustól í morgun og taki tillit til þess sem lagt er til í þessu frv. Ég tel að það sé til mikilla bóta og að ekki sé verjandi að láta málin þróast á þann hátt að fólk geti staðið uppi með það að tjónsbætur vegna bruna séu aðeins hálfvirði íbúðarhúsnæðis af sambærilegum gæðum, þ.e. sambærilegs heimilis og fólk hefur búið við. Ég minntist hér á fermetraverð á landsbyggðinni, eingöngu til að draga það fram að þó að fólk byggi sér hús úti á landi, þ.e. utan suðvesturhornsins, eins og fram kom í þeim tölum sem ég vitnaði til, þá hefur orðið veruleg uppsveifla á verðmæti fasteigna á Vesturlandi. Það á auðvitað sérstaklega við um Akranes og Borgarfjarðarsvæðið þar sem fermetraverð hefur næstum því tvöfaldast á sl. tíu árum og er nánast helmingurinn af því sem það er í Reykjavík á meðan fermetraverð á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra er um þriðjungur þess sem það er í Reykjavík. Auðvitað er ekkert samasemmerki á milli þessa fermetraverðs, og þar af leiðandi fasteignamats, og þess kostnaðar sem í því felst að byggja sér hús og eignast heimili. Ég held að það hljóti að vera svo, þar sem Íslendingar vilja viðhalda skyldutryggingunni og það er í raun hluti af tryggingarkerfi okkar, þá hljótum við einnig að vilja að bæturnar fyrir heimili okkar, ef það brennur, séu a.m.k. nægjanleg trygging fyrir því að eignast sambærilegt húsnæði við það sem viðkomandi hefur þurft að hverfa frá vegna brunans. Þetta er megininntak þessa frv. Ég tel að það sé til mikilla bóta og skora á þá sem ekki hafa sömu sýn á málið að endurskoða afstöðu sína.

Herra forseti. Við ræðum hér frv. til laga um breytingu á lögum um brunatryggingar. Umræðan hefur verið mjög tilfinningaþrungin og er það reyndar úti í þjóðfélaginu líka enda er um að ræða tjón á heimilum manna sem skiptir fólk oft verulegu máli. Við ræðum hér um brunabótamat. Eins og orðið segir er það mat á bótum sem þarf að greiða verði bruni. Það hefur ekkert að gera með veð eða nokkra aðra þætti. Þetta er mat á bótum vegna bruna. Í tryggingum er eitt grundvallaratriði, þ.e. að fólk má ekki græða á því að verða fyrir tjóni. Það er reyndar líka reynt að halda því þannig að það tapi ekki heldur eða eins litlu og hægt er. Nú er það svo að sumt er óbætanlegt. Myndasafn sem ferst í bruna verður aldrei bætt. Jafnvel ein mynd sem ferst í bruna verður aldrei bætt. Heimili fólks sem hefur búið í 40 ár á sama staðnum verður aldrei bætt því að það heimili er aldrei hægt að búa til aftur. Menn geta nálgast það með því að byggja nýtt hús en það verður aldrei gamla húsið, aldrei. Mér finnst menn blanda dálítið inn í umræðuna tjóni sem er í eðli sínu óbætanlegt. Þar kemur tilfinningahitinn inn í umræðuna. Í tryggingafræðum eru notuð hugtökin nývirði og raunvirði. Nývirði er slík trygging kölluð þar sem alltaf er bætt með nýjum hlut fyrir gamlan. Þetta er mjög mikið notað, t.d. í innbústryggingum, vegna þess að það er einfalt. Menn áttu sjónvarp, það var reyndar orðið tíu ára gamalt og var farið að bila en þeir áttu þetta sjónvarp og það er á hreinu, þeir áttu þvottavél og eldavél o.s.frv. og þeir fá þetta allt nýtt. Það er nývirðistrygging. Þá er horft í gegnum það að menn ,,græði`` á tjóninu. Þeir fá allt nýtt. Þeir áttu að meðaltali helmingsgamalt en þeir fá allt nýtt. Þetta er iðulega notað í innbústryggingum en stundum líka í fasteignatryggingum. Gallinn við nývirðistryggingar er að hvatinn til tryggingarsvika vex vegna þess að menn græða á tjóninu. Það þykir ekki gott. Auk þess er iðgjaldið að sjálfsögðu miklu hærra. Iðgjaldið fyrir nývirðistryggingar er miklu hærra en iðgjald fyrir raunvirðistryggingar, það vilja menn kannski ekki endilega því að þeir vilja fá tjónið bætt en ekki græða á því. Í bílatryggingum og húsnæðistryggingum er þess vegna valin sú leið að hafa raunvirðistryggingar, þ.e. menn fá bætt það tjón sem þeir verða fyrir en ekki nýtt fyrir gamalt. Menn hafa hér í umræðunni verið að hnýta dálítið í tryggingafélögin en ef tryggingafélögin starfa á samkeppnisgrunni þá er iðgjaldið ekkert annað en áhættan plús sveiflur í áhættu og plús hagnaður félagsins. Ef áhættan er tvöfölduð með því að hafa nývirði í staðinn fyrir raunvirði þá hækkar iðgjaldið líka umtalsvert, getur tvöfaldast. Að auki búum við við það á Íslandi að í húsatryggingum erum við með skyldutryggingu, einokun. Menn hafa valið það vegna þess að það er miklu ódýrara, það þarf ekki að auglýsa þær tryggingar og ekki að meta eignirnar af mörgum aðilum, sem kostar mikið. Við búum líka við að það eru afskaplega fá tjón, sem betur fer, þannig að það verður sjaldan altjón. Svo er hins vegar ekki með bíla og þeir sem hafa lent í altjóni á bílum vita að bílar eru metnir niður. Ef einhver á tíu ára gamlan bíl þá fær hann ekki nýjan bíl ef hann verður fyrir tjóni. Verðmæti húsa er samsett úr tveimur þáttum, þ.e. annars vegar af staðsetningu, hvar húsið er staðsett vegna þess að það er fast á jörðinni, og hins vegar af nývirði hússins, mínus afskriftir, plús endurbætur. Staðsetningin getur verið plús eða mínus. Við skulum hugsa okkur tvö hús sem eru nákvæmlega jafngömul og nákvæmlega jafnstór, sama teikningin. Annað er í miðborg Reykjavíkur og er selt á 40 millj. kr. Hitt er úti á landi í litlu þorpi þar sem allt er á niðurleið og það er selt á 5 milljónir. Í fyrra tilfellinu er staðsetningin hugsanlega helmingurinn af verðinu, þ.e. 20 millj. kr. bara fyrir staðsetninguna. En í seinna tilfellinu er staðsetningin mínus, hún er mínus 15 millj. kr. Verðmæti hússins sjálfs, þ.e. þessara tveggja húsa sem eru nákvæmlega eins, er þá 20 millj. kr. Þetta þurfa menn að hafa í huga líka. Þess vegna gerist það að þegar hús brennur í Reykjavík í miðborg Reykjavíkur þá fá menn í fyrsta lagi bætt það tjón sem verður á húsinu sjálfu en auk þess eiga þeir byggingarrétt sem þeir geta selt á 20 millj. kr. í því dæmi, þ.e. staðsetninguna. Úti á landi fá þeir aftur á móti miklu hærra verð en verðmætið er almennt á þeim stað og oft er fólki boðið að það fái 75% af verðmætinu í peningum og þurfi ekki að byggja, vegna þess að það borgar sig ekki að byggja á þeim stað. Þannig er nú hinn harði veruleiki. Mönnum hefur orðið tíðrætt um 50 ára gamalt hús sem brennur. Það er afskrifað um helming, skulum við segja, ef það er afskrifað um 1% á ári. Þá segja menn: Það brennur þarna 50 ára gamalt hús, menn fá ekki nema helminginn greiddan. Hvað eiga þeir að gera, hvernig geta þeir byggt sér nýtt heimili? Það gera þeir að sjálfsögðu með því að kaupa sér nýtt hús og taka lán, nákvæmlega eins og öll önnur ný hús yrðu þau mikið veðsett, ný hús eru yfirleit 60--70% veðsett. Gömul hús eru aftur á móti yfirleitt veðlaus. Það sem menn hafa verið að gagnrýna er mat á gömlum húsum sem eru eins og ný, þar sem viðhaldið er afar gott, búið að endurnýja allar rafleiðslur, allar lagnir, endurnýja timburverk o.s.frv., gólfefni, loft og þak, allt endurnýjað. Þetta er nýtt hús. Það eina sem er gamalt eru burðarveggirnir. Þá á að sjálfsögðu að meta þetta sem nýtt hús. Hafi menn athugasemdir við það, og hér hafa komið nokkur dæmi um það, þá er það gagnrýni á stjórnsýsluna, á matið, en ekki á lögin sjálf. Það er allt annar handleggur. Ef gamalt hús sem var eins og nýtt brennur þá á að sjálfsögðu að bæta það sem nýtt af því að það var nýtt. Hafi því hins vegar ekkert verið haldið við í 50 ár þá er það lítils virði, þá stendur fyrir dyrum mikið viðhald, þakið lekur og allar lagnir ónýtar og húsið ekki mikils virði. Menn hafa talað um að steinsteypa ætti að halda verðgildi sínu endalaust. Það væri heldur ekki rétt vegna þess að í gömlum húsum er hönnunin, þ.e. herbergjaskipan, ekki í takt við nýja tíma. Fólk vill ekki búa í húsi sem er með pínulitlu baði og pínulitlu eldhúsi þannig að jafnvel steinsteypan heldur ekki verðgildi sínu. Þær reglur sem eru í gildi í dag eru því nokkuð sanngjarnar og réttar, þ.e. ef menn vilja ekki hafa allt of hátt iðgjald og menn vilja fá bætt raunverulegt tjón. En svo þurfa menn alltaf að hafa í huga að sumt tjón verður aldrei bætt. Hér hefur nokkuð verið rætt um lagasetninguna, herra forseti, og það er rétt að það voru gerð mistök. Menn áttuðu sig ekki á því að brunabótamatið hafði verið notað sem veðmat en það hefur ekkert með veðmat að gera. Eign úti á landi sem er að brunabótamati 20 millj. kr. en selst á 5 millj. kr. er að sjálfsögðu ekki meira virði sem veðandlag en 5 millj. kr. Þetta þurfa menn að hafa í huga. Þarna hefur brunabótamatið verið misnotað í opinberu lánakerfi. Ég hygg að lánakerfi sem væri í samkeppni mundi að sjálfsögðu aldrei nota brunabótamat sem veðandlag. Þetta set ég fram til að varpa ljósi á þessa erfiðu umræðu sem er nokkuð flókin og mjög tilfinningaþrungin. Mér finnst ekki gott hve mikið tilfinningarnar vega í henni vegna þess að við erum að ræða um bætur sem eiga að bæta tjón, sem ekki er tilfinningatjón. Við getum aldrei bætt það.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem hafa orðið um þetta mál, um breytingu á lögum um brunatryggingar, sérstaklega meðflutningsmönnum mínum sem hafa flutt mjög rökfastar ræður um hve nauðsynlegt er að gerð verði leiðrétting á þeim mistökum sem sannarlega voru gerð í þingsölum á árinu 1999. Viðbrögð stjórnarliða í þessu máli hafa vissulega valdið mér nokkrum vonbrigðum, einkum hæstv. viðskrh. sem hefur það kannski nokkuð í hendi sér að snúið verði á réttan veg með þetta mál. Taldi ég satt að segja áður en þessi umræða byrjaði að hún mundi opna eitthvað fyrir það að rétta út hönd til sátta í þessu máli þannig að efh.- og viðskn. gæti skoðað málið út frá því réttlætissjónarmiði sem t.d. hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson talaði vel fyrir áðan. Við erum oft og tíðum að fjalla um aleigu fólks sem lendir í því að missa heimili sitt í bruna. Við erum að fjalla um þá eðlilegu og sanngjörnu kröfu í vátryggingarétti að fólk verði jafnsett eftir brunann og fyrir hann. Út á það gengur frv. Við höfum líka opnað fyrir aðra leið í frv. til þess að skoða í efh.- og viðskn., ef hún mætti verða til sátta, sem ég lýsti ásamt meðflutningsmanni mínum Guðjóni A. Kristjánssyni. En mér finnst stjórnarliðar ansi fastir í því að þetta sé bara allt í hinu besta horfi. Það er auðvitað ekkert skrýtið að fólk, ef það á eign sem allt í einu hrynur í brunabótamati um 50%, eigi erfitt með að sætta sig við það og geti verið fjárhagslega tryggt með hana ef hún lendir í brunatjóni. Við getum tekið dæmi um eign sem hefur kannski verið metin í brunabótamati á t.d. 12 millj. og mundi seljast á markaðsverði á slíku verði, 12--13 millj. Hún lækkar kannski um 50% í brunabótamati sem dæmi er um. Og hvað mundi viðkomandi þá fá ef brunabótamatið væri 50% lægra en verðið á eigninni? Hann mundi fá 6 millj. sem nemur verði í Reykjavík á tveggja herbergja íbúð, en átti kannski fjögurra herbergja íbúð fyrir. Mér finnst þetta sýna alveg í hnotskurn að það er ekkert sérkennilegt við að fólk sé óöruggt eftir þessa lagasetningu og þá niðurstöðu sem hún hefur leitt af sér. Það er alveg ljóst hvað hér er á ferðinni. Það þarf ekki annað en vitna til orða tryggingafélaganna sem segja berum orðum, með leyfi forseta, og er ég hér að vitna í Morgunblaðið: ,,Samkvæmt upplýsingum forsvarsmanna tryggingafélaga getur matið, sem félögin leggja til grundvallar við tryggingar, leitt til þess að fólk fái minni bætur en sem nemur virði viðkomandi eignar.`` Ekki núvirði heldur virði viðkomandi eignar. Ég óttast því að ef það verður látið líðast sem ég held að gangi ekki upp samkvæmt vátryggingarétti, að verið sé að opna á viðbótartryggingar eins og tryggingafélögin hafa látið liggja að, þá gæti það leitt til þess að við værum kannski smám saman að hverfa frá hinni lögboðnu skyldutryggingu sem ég held að allir vilji viðhafa. Þá væru til tvenns lags brunatryggingar í landinu, annars vegar hinar lögboðnu og hins vegar einhverjar viðbótartryggingar sem fólk gæti keypt sér. Þetta var í góðu horfi fyrir 1999 og ég skil ekki af hverju menn geta ekki, fyrst hér hafa orðið mistök á í meðferð Alþingis, leiðrétt þau mistök. Herra forseti. Mér finnst reyndar að hæstv. félmrh. Páll Pétursson sé sá eini í stjórnarliðinu sem hefur talað af einhverri skynsemi um þetta mál og vitna ég þá til þess sem fram kom í Fréttablaðinu í septembermánuði. Þar var viðtal við hæstv. ráðherra þar sem sagði: ,,Fyrning eigna óeðlilega há.`` Þar kemur fram að hæstv. ráðherra segir fyrningarákvæði í lögunum vera of strangt að því leyti að komið hafi í ljós að niðurskrift eigna sé óeðlilega há og hæstv. ráðherra segir að nauðsynlegt sé að brunabótamat endurspegli sannvirði eignarinnar. Ég fæ ekki skilið annað af orðum hæstv. ráðherra en hann skilji þau sjónarmið sem við erum að leggja til grundvallar sem tölum fyrir breytingu á því í þessu frv. þó að ég geri mér ekki alveg ljóst hvort hæstv. ráðherra vilji fara nákvæmlega sömu leið. En ráðherrann gerir sér greinilega ljóst að verið er að ganga allt of langt í afskriftum eigna. Ég geri ráð fyrir að ráðherrann sé þá að tala út frá sjónarmiðum um brunatryggingar. Síðan er auðvitað önnur hlið á málinu sem snýr náttúrlega að málaflokki ráðherrans, húsnæðismálunum, þ.e. að miða veðhæfni eigna við brunabótamat sem er náttúrlega algerlega út úr kortinu, ekki síst eftir þessa breytingu og hef ég ásamt öðrum þingmönnum lagt fram frv. um það. Það bíður síns tíma að ræða afleiðingar þess ef fram heldur sem horfir að slík viðmiðun verði við lýði áfram. Fróðlegt væri, herra forseti, að heyra í hæstv. ráðherra Páli Péturssyni varðandi þetta mat á afskriftunum og fyrningu eigna vegna þess að ég tel að það sé deginum ljósara að fólk er ekki jafnsett eftir breytinguna sem gerð var 1999 og það var fyrir þá breytingu. Við erum, herra forseti, að fjalla um aleigu fólks í því tilviki að um brunatjón verði að ræða og við verðum að horfa á málið í því ljósi. Ég vil, herra forseti, leyfa mér að halda a.m.k. í vonina um að þegar við förum að fjalla um málið í efh.- og viðskn. geti náðst víðtæk samstaða milli stjórnar og stjórnarandstöðu um að leiðrétta þau mistök sem voru gerð 1999.

Herra forseti. Það er best að hafa það á hreinu að fasteignamatið tilheyrir fjmrn. og brunabótamatið tilheyrir viðskrn. Ekki er hægt að slá því föstu að gamla fasteignamatið eða gamla brunabótamatið hafi í öllum tilfellum verið rétt. Það er ekki nein heilög stærð. Fyrning er slumpareikningur og það sem ég átti við er að ég held að þær niðurskriftir á eignum í brunabótamatinu sem farið var eftir hafi í ýmsum tilfellum verið óeðlilega miklar. En húseigendur áttu kost á kæruleiðinni og mörg þúsund notuðu sér hana. Ég man ekki hvort það voru 9 þús. einstaklingar sem kærðu brunabótamatið. Það var mikill fjöldi og ég held að við verðum að bíða og sjá hvað út úr þeim kærum kemur. Þessi lög eru ekkert heilög og það getur vel verið að það þurfi að breyta þeim. Ég vil ekkert loka fyrir það. En það sjáum við þegar endanleg niðurstaða kemur í kærurnar. Það sem snýr að mínu ráðuneyti er að lán Íbúðalánasjóðs tóku mið af brunabótamati, þ.e. að lánað var út á notað húsnæði 65% af brunabótamati eða 70% ef um fyrstu eign var að ræða. Við breyttum þessu og síðan 1. september er miðað við 65% eða 70% af kaupverði sem þurfi þó að rúmast innan 85% af brunabótamati. Þessi 85% tala var sett til að hafa borð fyrir báru til að vernda hagsmuni Íbúðalánasjóðs, þ.e. að vera ekki að láta Íbúðalánasjóð taka óþarfa áhættu með því að fara að lána kannski upp í 100% sem sumum sýndist vera eðlilegt. Ég spurðist fyrir um það áðan hjá Íbúðalánasjóði hver þróunin hefði verið, hvort margir hefðu rekið sig upp í þetta 85% þak. Síðan 1. september er búið að afgreiða í Íbúðalánasjóði yfir 2.000 lán, en það eru örfá dæmi þess --- en það finnast dæmi --- að menn hafa rekið sig í þetta 85% þak. En þau eru að því er mér skilst teljandi á fingrunum. Það finnast sem sagt tilvik en þau eru örfá og ekki þannig að það hafi verið neinn verulegur skellur. Það er líka hægt að hafa það í huga að hámarkslán á notaða íbúð eru 8 millj. og á nýja íbúð 9 millj. þannig að það er ekki eins og nein undur hafi skeð. Þetta hefur ekki orðið húskaupendum til hnekkis, þ.e. þessi 85% eða þessi viðmiðun við brunabótamatið sem hækkar reyndar úr 65 þá, ef menn vilja meina það, upp í 85. Það eru ekki nema örfáir sem hafa rekist upp undir þetta þak. Eins og ég segi, ef niðurstaða úr þessum kærum verður slík að manni sýnist að illa sé við hana búandi þá finnst mér eðlilegt að breyta lögunum.

Herra forseti. Ég fagna þessum síðustu orðum ráðherrans. Ráðherrann vill skoða það að ná samstöðu um breytingar á þessu frv. ef í ljós kemur að þetta sé óeðlilegt. Ég held að það liggi nú þegar fyrir. Þó að kærurnar séu kannski ekki nema 10 þús. þá er alveg ljóst að brunabótamatið lækkaði á tæplega 70 þús. af 102 þús. eignum. Hluti af þessu var af eðlilegum orsökum eins og ráðherrann nefndi vegna þess að það vantaði samræmingu á milli sambærilegra eigna en það eru fyrst og fremst afskriftirnar sem við höfum gagnrýnt. Ég fagna þeim liðsmanni sem við sem viljum tala fyrir þessari breytingu höfum fengið í okkar hóp og ég hef grun um að í röðum stjórnarliða séu það miklu fleiri en ráðherrann sem mundu vilja standa að breytingu eins og við erum hér að leggja til. Ég ætla að geyma mér það, herra forseti, að ræða það sem snýr að húsnæðiskerfinu og að lánshæfi eigna sé miðað við brunabótamat sem ég tel óeðlilegt, ekki síst undir þessum kringumstæðum. Ég minni hins vegar á að það var gerð úttekt á því af Íbúðalánasjóði nú í sumar að hve miklu leyti brunabótamatið skerti lánshæfi eigna. Þá kom í ljós að brunabótamat skerti meira en fimmtu hverja lánsumsókn þannig að 3.000 manns fengu skert lán vegna þessa. Að vísu hefur ráðherrann, eftir að þessi úttekt var gerð, hækkað eilítið viðmiðið í brunabótamati. Ég þekki hins vegar nokkur dæmi um það, sérstaklega í litlum íbúðum, tveggja herbergja íbúðum að fólk hafi rekið sig á þessi mörk. Ég held að hæstv. ráðherra vilji sjálfur breyta þessu en Seðlabankinn ráði þar of mikið ferðinni.

Virðulegur forseti. Ég flyt hér till. til þál. sem ég óska eftir að verði vísað til hv. efh.- og viðskn. að lokinni umræðu. Hér er um að ræða mál sem varðar mjög marga. Ýmsir hafa rætt það við mig og ég hef frétt af því í viðræðum við aðra auk þess að hafa séð fréttir af því að margir tryggingarkaupar telja sig hafa farið halloka út úr viðskiptum við tryggingafélögin vegna tryggingarskilmála. Þess vegna varð þessi þáltill. til um tryggingarskilmála vátryggingafélaga. Meðflutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, Kristján Pálsson, Ísólfur Gylfi Pálmason og Ögmundur Jónasson. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela viðskiptaráðherra að skipa nefnd er hafi það hlutverk að endurskoða ákvæði laga um vátryggingastarfsemi er lúta að tryggingarskilmálum með það að markmiði að ábyrgð og skyldur tryggingafélaga gagnvart tryggingartaka verði skilgreindar nánar en nú er gert.`` Í grg. með þessari tillögu segir að á undanförnum árum hafi athygli manna í auknum mæli beinst að réttarstöðu neytenda. Í ljós hefur komið að við setningu laga hefur ekki ávallt verið gætt jafnvægis milli kaupanda og seljanda hvers kyns þjónustu. Nokkur framför hefur þó orðið í þessum málum á undanförnum árum. Með þingsályktunartillögu þessari er lagt til að sérstakri nefnd verði falið að endurskoða ákvæði þau er lúta að tryggingarskilmálum í lögum um vátryggingastarfsemi. Ég hef kynnt hæstv. viðskrh. þessar hugmyndir og þess vegna gerði ég ekki kröfu um að hæstv. viðskrh. væri hér viðstödd. En henni er kunnugt um þáltill. Aðstaða hins almenna tryggingartaka er veik gagnvart tryggingafélögunum. Mjög erfitt er fyrir hann að fá ákvæðum í stöðluðum tryggingarskilmálum breytt þótt hann hafi athugasemdir við þau og því stendur hann oft í þeim sporum að gangast undir tryggingarskilmála eða verða af tryggingaverndinni ella. Staða tryggingartaka er sérlega slæm að þessu leyti þegar um skyldutryggingar er að ræða því að þá er honum skylt að kaupa tryggingu þó svo að hann kunni að vera ósáttur við þá tryggingarskilmála sem bjóðast. Samkeppni milli tryggingafélaga virðist ekki nægja til að réttur manna sé tryggður að þessu leyti. Í tilvikum þar sem einn aðilinn ber höfuð og herðar yfir annan vegna stærðar sinnar og sérfræðikunnáttu eru skyldur löggjafans mun meiri en almennt gerist til að tryggja að ákveðið jafnvægi og jafnræði ríki í viðskiptum milli aðila. Í þessu felst í raun kjarni nútímaneytendaverndar. Aðstaða tryggingafélaganna gagnvart tryggingartaka er í flestum tilvikum með þessum annmarka og því nauðsynlegt að löggjafinn tryggi sanngjarnt viðskiptaumhverfi. Það er álit flutningsmanna að tryggja þurfi með skýrari hætti en nú er gert í lögum hverjar skyldur tryggingafélaganna eru og því er þessi þingsályktunartillaga lögð fram. Alkunna er að tryggingafélög ráða því hvaða aðilum þau selja tryggingu og geta hafnað hverjum sem er án þess að gefa upp ástæðu þar að lútandi. Sem dæmi má nefna að félag feitra á í deilum vegna þess að einstaklingum hefur verið neitað um tryggingarkaup. Einstaklingum innan þess félags hefur verið neitað um tryggingarkaup og þar er borið við heilsufarsástæðum, jafnvel þó að læknir hafi gefið vottorð um að heilsu sé ekki í öðru ábótavant en að viðkomandi sé of feitur. Einstaklingum hefur verið neitað um slysatryggingu þrátt fyrir að hafa lagt fram fullgild læknisvottorð um heilbrigði og hreint sakavottorð. Þetta tel ég mjög alvarlegt mál, herra forseti, og hef þar í huga einstakling sem er að vinna að eigin atvinnurekstri og fær ekki með nokkru móti tryggingar vegna þess að sá hinn sami varð að ganga undir aðgerð nokkrum árum áður vegna æxlis í höfði sem síðan var læknað og eftir það fær viðkomandi einstaklingur ekki tryggingu. Þetta er mjög alvarlegt mál. Það er alkunna að fyrir dómstólum eru á hverjum tíma mörg mál sem einstaklingar hafa höfðað á hendur tryggingafélögum. Flutningsmönnum er kunnugt um marga sem telja sig fara halloka í viðskiptum við tryggingafélögin þó svo að þau mál hafi ekki endað sem dómsmál. Það er álit flutningsmanna að skerpa þurfi verulega á og bæta við ákvæði laga um vátryggingastarfsemi sem lúta að neytendavernd. Virðulegi forseti. Ég hef nokkur dæmi um blaðafregnir þar sem tryggingafélögin hafa fengið óþægilega athygli, m.a. í þessari grein þar sem tryggingafélögin saka fólk um svik. Ég vitna, með leyfi forseta, í frétt frá miðvikudeginum 3. október 2001 þar sem tryggingarkaupi lendir í því að bifreið hans er stolið af bílasölu og hún eyðilögð og eftir situr kaupandinn með sárt ennið af því að bíllinn var eyðilagður og hann fékk ekkert út úr tryggingum vegna þess að tryggingar eru ónógar hjá þeim aðilum sem fást við bílasölu: ,,Eigandi bifreiðarinnar, 73 ára sjómaður vestan af fjörðum, situr eftir með sárt ennið og fær bifreiðina ekki bætta. Virðist sem bílasalan beri enga ábyrgð þrátt fyrir að starfsmaður hennar hafi lánað bifreiðina án eftirlits.`` --- Starfsmaður viðkomandi bílasölu hafði lánað bifreiðina. --- ,,Þá vísa bæði tryggingafélag bílasölunnar og bílsins málinu frá sér, en hið síðara varar fólk við að fara með bíla án kaskótryggingar á bílasölur.`` Slík atriði, virðulegi forseti, erum við flutningsmenn að benda á, þar sem einstaklingurinn þarf í raun að vera tryggingafræðingur til að átta sig á rétti sínum í svona málum. Það eru til mörg dæmi um að þeir sem orðið hafa fyrir tjóni með bifreið sína kaskótryggða t.d. og eiga ekki nokkra sök á árekstri sem verður eða skemmdinni verða að sæta því að gert er við bifreiðina sem fellur um leið í verði. Það er alveg sama hversu vel er gert við bifreiðina, þeir verða að sæta því að hvert sem tjónið er á bifreiðinni --- þetta er viðurkennt af öllum aðilum --- þá verði þeir að taka eitthvað tjóninu á sig, mismunandi mikið en það getur skipt hundruðum þúsunda. Við flutningsmenn viljum vekja athygli á þessum málum og förum því fram á að skipuð verði nefnd til þess að endurskoða tryggingarskilmála. Ég ítreka síðan, virðulegur forseti, að ég óska þess að málinu verði vísað til hv. efh.- og viðskn. að lokinni umræðu.

Herra forseti. Ég er meðflutningsmaður að þáltill. sem hv. 1. flm., Gísli S. Einarsson, mælti fyrir áðan. Ég tel að hér sé verið að hreyfa þörfu máli. Einstaklingar eru sem slíkir ekkert sérstaklega í stakk búnir til að hafa sérstök áhrif á tryggingarskilmála. Þess vegna held ég að við séum að leggja hér til þarft mál með því að skipa nefnd til að endurskoða vátryggingastarfsemi og tryggingarskilmála. Auðvitað geta menn verið ósáttir við þau skilyrði sem þeim eru sett í tryggingarskilmálum. Það hefur iðulega komið upp að menn hafi talið sig fara með skarðan hlut frá borði varðandi tryggingar, m.a. í sambandi við bílatryggingar eins og hv. 1. flm. nefndi áðan. Síðan er alveg ljóst að það ríkir ekki beint jafnræði milli einstakra tryggingartaka, einstaklinga annars vegar og tryggingafélaganna hins vegar, þegar kemur að því að rökræða um tryggingar. Þetta er jafnvel talið sérstakt fag í lögfræðinni, tryggingaréttur, þannig að það er ekki við því að búast að einstaklingar eigi þar almennt jafna möguleika og tryggingafélögin ef þeir eru ósáttir við tryggingarskilmála. Menn þekkja auðvitað mörg dæmi þess að þeim hafi staðið til boða að fara í mál við tryggingafélögin en kosið að gera það ekki vegna kostnaðar. Þá er auðvitað farið að halla verulega á einstaklinginn og verulega á neytendaréttinn og neytendaverndina þegar málum er þannig komið að neytandinn treystir sér ekki til að sækja rétt sinn, sem honum finnst eðlilegt að hann eigi, eingöngu vegna þess að málsmeðferðin er orðin það flókin og dýr að það er ekki á færi einstaklinganna að sækja hann nema með miklum kostnaði. Menn kjósa því oft að láta frekar óréttláta niðurstöðu yfir sig ganga heldur en að reyna að sækja rétt sinn. Þetta þekkja allir og hafa heyrt sögur um slíkt og vitanlega hafa margir reynt þetta á sjálfum sér. Þetta er því ekkert nýtt. Af þessum sökum held ég að tillagan sem við leggjum hér fram, um að Alþingi samþykki að viðskrh. skipi nefnd til að endurskoða vátryggingastarfsemi og tryggingarskilmála, sé meira en þörf. Ég treysti því að aðrir þingmenn þekki dæmi um að málið sé með þeim hætti sem 1. flm. hefur rætt hér og ég hef tekið undir og taki þessu máli vel.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 97/1990, með síðari breytingum. Frv. þetta var samið í heilbr.- og trmrn. í samvinnu við formann stjórnar Heyrnar- og talmeinastöðvar Íslands. Megintilgangur þessa frv. er að bæta þjónustu við heyrnarlausa, heyrnarskerta og þá sem eru með talmein. Fyrirkomulag Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar er samkvæmt lögum með þeim hætti að stofnunin á í erfiðleikum með að standa við þær skyldur sem lögin leggja á hana. Í frv. er því hlutverk Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar skilgreint nánar. Einnig er lagt til að fagráð komi í stað stjórnar, og ákvæði um gjaldtöku eru gerð skýrari vegna þeirra krafna sem gerðar eru til gjaldtökuákvæða í stjórnarskipunarlögum. Vegna erfiðleika stofnunarinnar fór fram á vegum Ríkisendurskoðunar stjórnsýsluendurskoðun á Heyrnar- og talmeinastöð Íslands. Í skýrslu sinni gerir Ríkisendurskoðun athugasemdir við starfsemi stöðvarinnar og bendir á ýmis atriði sem betur megi fara. Í framhaldi af athugun Ríkisendurskoðunar var m.a. kannaður sá möguleiki að stöðin sameinaðist Sjúkrahúsi Reykjavíkur eins og núgildandi lög gera ráð fyrir, en af því varð ekki. Eftirspurn eftir þjónustu Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar hefur vaxið samfara fjölgun aldraðra í þjóðfélaginu, en þeir eru sá hópur sem mest leitar til stöðvarinnar. 87% þeirra sem leita til stöðvarinnar eru eldri en 67 ára. Miklar framfarir hafa orðið í gerð heyrnartækja, ný stafræn tækni í gerð heyrnartækja hefur rutt sér til rúms og kostnaður við innkaup slíkra tækja hefur farið vaxandi. Hefur þetta leitt til aukinnar eftirspurnar eftir hjálpartækjum og í janúar 2001 biðu u.þ.b. 1.200 einstaklingar eftir heyrnartækjum. Ljóst er að hér er um að ræða vanda sem frv. er ætlað að takast á við. Í apríl árið 2000 var kynnt í heilbr.- og trmrn. greinargerð um málefni Heyrnar- og talmeinastöðvar Íslands sem unnin var af ráðgjafafyrirtækinu Ráðgarði. Niðurstöður þessarar greinargerðar voru í svipuðum anda og athugun Ríkisendurskoðunar. Í framhaldi af niðurstöðu greinargerðarinnar hefur verið unnið að endurbótum á starfsemi Heyrnar- og talmeinastöðvar Íslands. Í samræmi við framangreint ákvað þáv. heilbr.- og trmrh. að láta endurskoða gildandi lög um Heyrnar- og talmeinastöð Íslands. Sérlög um stofnunina hafa verið í gildi frá 1980 en eðlilegt verður að teljast að lagaákvæði um þennan þátt í heilbrigðisþjónustu við landsmenn falli undir almenna heilbrigðislöggjöf og verði hluti af lögum um heilbrigðisþjónustu. Í frv. eru meginákvæði laga um Heyrnar- og talmeinastöð Íslands felld inn í lög nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu, jafnframt því sem í frv. er gerð tillaga um einföldun lagatextans, hann gerður skýrari og færður til nútímalegs horfs. Felld eru út ákvæði sem eðlilegt má telja að kveðið sé á um í árangursstjórnunarsamningi milli stöðvarinnar og heilbr.- og trmrn. um markmið og þjónustustig stöðvarinnar og það verði í samræmi við fjárveitingar hverju sinni. Er það í samræmi við nútímastjórnsýslu og aðra samninga sem unnið er að í ráðuneyti heilbrigðis- og tryggingamála. Vegna áhuga einkaaðila á að hefja sölu á hjálpartækjum fyrir heyrnarlausa og heyrnarskerta og vandkvæða Heyrnar- og talmeinastöðvar Íslands við að uppfylla þörf fyrir heyrnartæki þótti rétt að opna þann möguleika í frv. að ráðherra gæti veitt öðrum rekstrarleyfi til að annast þá þjónustu eða hluta þeirrar þjónustu sem Heyrnar- og talmeinastöð Íslands veitir í dag. Er í frv. gert ráð fyrir að slíkt leyfi sé háð sömu skilyrðum og eftirliti og þegar um er að ræða aðrar stofnanir eða fyrirtæki sem veita heilbrigðisþjónustu samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu. Gert er ráð fyrir að hjálpartækin verði veitt einstaklingum á svipuðum kjörum og hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni. Virðulegi forseti. Ég mun nú rekja nánar helstu breytingar sem felast í frv. Þar segir að starfrækja skuli stofnun sem nefnist Heyrnar- og talmeinastöð. Starfsvettvangur Heyrnar- og talmeinastöðvar er rýmkaður. Þá er kveðið á um hlutverk Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar í fimm töluliðum og er upptalning á einstökum þáttum. Er þar m.a. tekið mið af skýrslu Ríkisendurskoðunar og greinargerð ráðgjafafyrirtækisins Ráðgarðs eins og fyrr greinir. Þannig er stöðinni jafnframt ætlað það hlutverk að sinna málefnum heyrnarlausra en gildandi lög kveða einungis á um þjónustu við heyrnarskerta og heyrnardaufa. Rýmkunin er í samræmi við breytt viðhorf og núverandi framkvæmd en Heyrnar- og talmeinastöð Íslands hefur sinnt málefnum heyrnarlausra, m.a. hefur hún haft milligöngu um útvegun og afgreiðslu tölvubúnaðar til þessa hóps ásamt því að þjónusta hann og annast þjálfun, forrannsóknir og eftirmeðferð vegna kuðungsígræðslna. Búast má við að þessi þjónusta stöðvarinnar fari vaxandi. Í 1. tölul. er það nýmæli, eins og ég hef áður sagt, að þjónusta stöðvarinnar nær til heyrnarlausra og þeirra sem eru með talmein. Orðið talmein hefur öðlast sess í íslensku máli og er notað í stað málhaltra í dag. Annað nýmæli er að kveðið er á um það hverjir geti notið þjónustu stöðvarinnar, þ.e. þeir sem eru sjúkratryggðir samkvæmt lögum um almannatryggingar. Er talið rétt að sömu skilyrði gildi um þjónustu Heyrnar- og talmeinastöðvar og þjónustu sjúkrahúsa og Tryggingastofnunar ríkisins, þ.m.t. hjálpartækjamiðstöðvar Tryggingastofnunar. Í 2. tölul. er kveðið skýrar á um einstaka þjónustuþætti stöðvarinnar en ekki er um nýmæli að ræða. Í 3. tölul. er fjallað um forvarnir sem eru taldar mjög mikilvægur þáttur í starfsemi stöðvarinnar en þann þátt þarf að efla verulega. Það er kunnugra en frá þurfi að segja að hávaði og hávaðamengun er vaxandi vandamál í nútímaþjóðfélagi og brýnt að sinna öflugu forvarnastarfi og þá ekki síst meðal ungs fólks, m.a. í skólum landsins. Þá eru heyrnarrannsóknir á vinnustöðum umtalsverður hluti af þjónustu stöðvarinnar sem fer vaxandi. Í 4. tölul. er fjallað um hjálpartæki fyrir heyrnarskerta, heyrnarlausa og þá sem eru með talmein ásamt viðhaldi á þeim tækjum. Reikna má með að einhverjar breytingar verði á þessum þætti í þjónustu stöðvarinnar. Heyrnartæki verða brátt til sölu á almennum markaði eftir nánari reglum sem heilbr.- og trmrh. setur. Reynsla nágrannaþjóðanna hefur sýnt að þar sem þetta fyrirkomulag hefur verið reynt hefur samt sem áður lítið dregið úr eftirspurn eftir heyrnartækjum á opinberum heyrnarstöðvum. Má að einhverju leyti rekja það til sífellt vaxandi eftirspurnar og tæknilegra framfara. Þá er gert ráð fyrir að aðrir en yfirlæknir Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar, eins og kveðið er á um í núgildandi lögum, geti metið þörf fyrir hjálpartæki fyrir heyrnarlausa og heyrnarskerta. Er það eðlileg þróun og í samræmi við það sem er að gerast í nágrannaríkjunum. Í 5. tölul. er ákvæði um heyrnarrannsóknir og rannsóknir á talmeinum ásamt fræðsluskyldu stöðvarinnar. Efla þarf þennan þátt stöðvarinnar en til þessa hefur bæði skort sérmenntað fólk og nægjanlegt fjármagn. Heyrnar- og talmeinastöð Íslands hefur ráðið sérmenntað fólk í þessu skyni en gera þarf enn betur. Sú fræðsla sem þegar er veitt hefur mælst mjög vel fyrir. Reynslan hefur sýnt að þeir sem fá hjálpartæki þurfa mun meiri fræðslu, þjálfun og æfingu í notkun þeirra en veitt er í dag. Þá er það nýmæli að stöðin skuli safna tölfræðilegum upplýsingum sem nýtast við rannsóknar- og þróunarstörf og er sérstaklega kveðið á um í frv. að söfnun slíkra upplýsinga skuli vera í samræmi við lög um persónuvernd. Gert er ráð fyrir að stofnunin hafi fagráð í stað stjórnar. Fagráðið skal skipað fimm mönnum og skulu þrír hafa menntun og/eða sérþekkingu á verksviði stofnunarinnar en tveir vera úr hópi notenda þjónustunnar. Fagráðið skal vera framkvæmdastjóra til ráðuneytis um fagleg málefni og stefnumótun. Með þessu er horfið frá núgildandi fyrirkomulagi um sjö manna stjórn tilnefnda af ýmsum hagsmunaaðilum þar sem reynslan af því fyrirkomulagi hefur ekki verið nægilega góð eins og kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar og greinargerð ráðgjafafyrirtækisins. Þá er það einnig í samræmi við álit nefndar fjmrn. um ábyrgð, valdsvið og stjórnunarumboð forstöðumanna ríkisstofnana. Í frv. eru sett ákvæði sem nú eru í reglum og gjaldskrá heilbr.- og trmrn. en ekki er um efnislegar breytingar að ræða. Að lokum er í frv. gert ráð fyrir því nýmæli að þjónusta Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar eða hluti þeirrar þjónustu sem hún skal veita geti verið falin öðrum með sérstöku rekstrarleyfi frá heilbr.- og trmrh. Beiðni til ráðherra um rekstrarleyfi skulu fylgja upplýsingar um verksvið umsækjanda, hvar starfseminni er ætlaður staður ásamt lýsingu á húsakynnum. Enn fremur skal fylgja greinargerð um væntanlegan rekstrarleyfishafa, fjárhagsástæður, starfsáætlun, stjórn, starfsfólk og rekstrarfyrirkomulag. Þá skulu fylgja upplýsingar um hversu mörgum einstaklingum er fyrirhugað að veita þjónustu og með hvaða kjörum. Upplýsingar þessar eru í samræmi við ákvæði núgildandi laga um heilbrigðisþjónustu. Ráðherra skal því aðeins veita leyfi að ætla megi að umsækjandi geti leyst verkefni sitt á viðunandi hátt. Ætíð skal leita álits landlæknis á nauðsyn og gagnsemi stofnunar. Heilbrigðisyfirvöldum skal tryggður greiður aðgangur til eftirlits. Í frv. er ákvæði um þær kröfur sem gerðar eru til menntunar starfsfólks væntanlegs rekstrarleyfishafa og er það til að tryggja að stöðin geti faglega innt af hendi þá þjónustu sem kveðið er á um í rekstrarleyfi. Þá er gert ráð fyrir þátttöku ríkisins í kostnaði vegna hjálpartækja fyrir heyrnarlausa og heyrnarskerta sem rekstrarleyfishafi útvegar. Er ákvæðinu ætlað að tryggja að neytendur greiði svipað gjald fyrir sambærileg tæki án tillits til þess hvort þau eru veitt af Heyrnar- og talmeinastöðinni eða af rekstrarleyfishafa. Herra forseti. Ég hef nú í nokkuð ítarlegu máli fjallað um frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu og tel að hér sé um mál að ræða sem brýnt sé að fái úrlausn sem fyrst. Ég leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og trn. og til 2. umr.

Herra forseti. Fyrir skemmstu fórum við, nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar, í heimsókn á Heyrnar- og talmeinastöðina til að kynna okkur starfsemi hennar. Við sannfærðumst auðvitað um að þar er verk að vinna, að bæta þjónustuna og stöðu heyrnarskertra og heyrnarlausra í þjóðfélaginu. Og ég held að það sé öruggt að starfsmenn þar undir forustu ágæts forstöðumanns, Sigríðar Snæbjörnsdóttur, séu fullir áhuga á því að tekið sé á málefnum þessarar stofnunar og henni gert kleift að starfa lögum samkvæmt. Ég hef lesið þetta frv. allvel, og gerði það nokkuð í tengslum við svar sem ég fékk frá hæstv. ráðherra við fyrirspurn sem ég og hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir fluttum um bið eftir heyrnartækjum. Ég fagna því ýmsum ákvæðum sem fram koma í þessu frv. sem eru til þess fallin að bæta þjónustuna eins og um skipan fagráðs, um auknar forvarnir á sviði fræðslu, rannsókna og þróunarstarfa, sem ég held að sé mjög brýnt og hafi ekki verið sinnt sem skyldi í þessari stofnun hingað til, og kannski hefur henni ekki verið gert kleift að halda uppi slíkri forvarnavinnu sem er mjög nauðsynleg. Það er sem sagt viðleitni í þessu frv. til að víkka út og bæta þjónustuna. Öll þekkjum við það, og ekki síst núv. heilbrrh., fyrrv. formaður fjárln., að aukin þjónusta kostar peninga. Þegar litið er á umsögn fjmrn. og fjárlagaskrifstofu eru tíunduð markmið frv. sem eru að bæta þjónustu við heyrnarlausa, og það sett upp í nokkru máli hér á baksíðu frv. en síðan segir að ekki sé gert ráð fyrir að lögfesting frv. hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Þá veltir maður fyrir sér, ef verið er að bæta þjónustuna og verið er að reyna að stytta langa biðlista eftir heyrnartækjum, hver á þá að borga brúsann? Og þá stoppa ég einkum við tvennt í þessu frv. Það er í fyrsta lagi gjaldtökuákvæðið sem er í frv. og þá er spurningin: Eru hugmyndir ráðherrans að notendur þjónustunnar eigi að fara að greiða aukinn hlut í t.d. heyrnartækjum eða heyrnarmælingu eða þjónustu almennt við stofnunina? Ég stoppa líka við það að þarna er sett inn í lögbókina að heimila einkaaðilum rekstur á þessari þjónustu, að annast þessa þjónustu að fullu eða að hluta, ef ég skil málið rétt. Ef ég fer í svar ráðherrans og skoða þetta mál í því samhengi kemur fram í svari ráðherrans við fyrirspurn okkar Ástu R. Jóhannesdóttur að núna bíða rúmlega 1.000 einstaklingar eftir 1.700 heyrnartækjum. Biðtími eftir heyrnarmælingu og læknisskoðun er þrír mánuðir og eins árs bið til viðbótar ef viðkomandi þarf á heyrnartæki að halda. Því er haldið fram í svarinu að orðið sé við öllum beiðnum um heyrnartæki og heyrnarmælingar umsvifalaust fyrir börn þannig að þar sé enginn biðtími, og fagna ég því mjög. En biðtíminn eftir heyrnartækjum og heyrnarmælingum er sannarlega langur, og þá þurfum við að leita leiða til þess að stytta hann. Ég sé ekki að þetta frv. eða svar ráðherrans svari þeirri áleitnu spurningu. Í svari ráðherrans kemur fram að sá sem þarf á tveim tækjum að halda greiðir fyrir þau á bilinu 9--16 þús. kr. í dag, allt eftir tegund tækisins, þ.e. ef hann greiðir 30% hlut, sem hann greiðir ef hann fær tvö heyrnartæki og við það miða ég þegar ég segi 9--16 þús. Ég sé ekki annað á svari heilbrrh. en að nú þegar sé hægt að kaupa sig út af biðlistum með því að leita til einkaaðila, sem þegar hefur tekið til starfa sem býður þessa þjónustu, og greiða fyrir hana á bilinu 150--310 þús. kr. fyrir tvö heyrnartæki sem ég býst við að séu þá sambærileg við þau sem eru kannski dýrust á þessum lista frá Heyrnar- og talmeinastöð sem voru 16.500 kr. Við erum því ekki að tala um neinn smámun á kostnaði við heyrnartækið eftir því hvort greitt er fyrir þjónustuna og hún er keypt af einkaaðila eða hvort það er í gegnum hið opinbera og Heyrnar- og talmeinastöðina. Þess vegna velti ég fyrir mér: Er hugmyndin sú að útrýma eða fækka biðlistum með því að vísa eða gera mögulegt fyrir fleiri aðila að kaupa sig út af þessum lista með því að kaupa sér dýr heyrnartæki hjá einkaaðilum eða á að auka gjaldtökuna? Vegna þess að þegar hæstv. ráðherra er spurður hvað það kosti ríkissjóð að eyða þessum biðlistum, þá kemur fram í svari hans að það kosti ríkissjóð 60 millj. kr. og 20 millj. kæmu frá notendum. Síðan segir í svari hæstv. ráðherra: ,,Til að koma í veg fyrir að biðlistar myndist í framtíðinni þarf til viðbótar því sem að framan greinir að koma til aukið rekstrarfé.`` Hér er ég að vitna í svar hæstv. ráðherra og talað er um að koma þurfi til viðbótar þessum 60 millj. aukið rekstrarfé vegna aukins hlutar ríkisins í heyrnartækjum til að sinna árlegri eftirspurn, 30 millj. og aukinnar starfsemi HTÍ, þ.e. 15 millj. kr. Og þegar ráðherrann er spurður hvaða áform hann hafi til að stytta biðlistana, þá kemur ekki fram í svari hæstv. ráðherra að setja eigi í þetta neina peninga af hálfu ríkisins heldur er talað um nokkra þætti sem séu gagnlegir eða eins og hér stendur: ,,Eftirfarandi leiðir eru taldar vænlegar til árangurs: Frá 1. september 2001 hefur verið skipulögð eftirvinna við sölu/úthlutun heyrnartækja tvo daga í viku.`` Ég skil þetta ekki alveg, ef ekki er hægt að kaupa heyrnartækin að sérstök eftirvinna þurfi að vera í gangi við sölu og úthlutun á heyrnartækjum. Síðan segir: ,,Fyrirhugað er á næstunni að taka til gagngerrar endurskoðunar skráningar- og móttöku kerfi skjólstæðinga HTÍ og reyna að koma að fleiri skjólstæðingum á hverjum degi. Ef hægt væri að breyta vinnuferli þannig að að meðaltali væri tveimur fleiri sinnt á hverjum degi sem væru að bíða eftir heyrnartækjum og tveimur fleiri í heyrnarmælingum, mundu yfir 400 einstaklingar í viðbót fá heyrnartæki á ári og sömuleiðis yfir 400 einstaklingar í viðbót fá heyrnarmælingu og læknisskoðun. Þessar aðgerðir ná einungis fram að ganga ef aldrei þarf að bíða eftir fjármagni fyrir tækjum og tækjapantanir gætu farið í fastari farveg.`` Hér er sett fram áætlun sem byggir á því að fjármagn væri fyrir hendi. Síðan kemur afar sérkennilegur liður í svari hæstv. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Endurskoða má sumarleyfi starfsfólks, hugsanlega með því að loka stöðinni í 2--3 vikur næsta sumar þegar flestir eru hvort sem er frá vegna sumarleyfa og bjóða eingöngu upp á neyðarþjónustu.`` Er þetta liður í lausn þess að útrýma biðlistunum? Aðrar áþreifanlegar tillögur sé ég ekki frá hæstv. ráðherra. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Eru áform uppi um að bæta fjármagni núna við fjárlagagerðina fyrir næsta ár til að hægt sé að útrýma biðlistunum? Ég var að vona að í framsöguræðu hæstv. ráðherra, sem var nokkuð ítarleg, mundi upplýsast frekar um það sem ég hef áhyggjur af heldur en fram kemur í greinargerðinni. Það er í fyrsta lagi gjaldtakan, hvort eigi að auka hana. Og í annan stað, hver áformin eru varðandi þessa einkaaðila. Ráðherrann verður þá að skýra það betur. Mér finnst ég aðeins finna óbragð þegar ég les greinargerð og svar ráðherrans. Er verið að opna fyrir einhverja einkavæðingu í þessum málaflokki að því er varðar heyrnarskerta og heyrnartæki og er verið að opna á það að fólk geti keypt sér einhvern forgang út af þessum biðlistum með því að kaupa rándýr heyrnartæki hjá einkaaðilum? Hvaða lagagrunn er verið að setja undir einkarekstur að því er þessa þjónustu varðar? Hæstv. ráðherra hefur talað afar skýrt um það að hann væri mótfallinn einkavæðingu í heilbrigðisþjónustu sem er auðvitað annað heldur en þjónustusamningar og einkarekstur sem stendur þá jafnfætis að því er varðar hina opinberu þjónustu um skilyrði og kröfur um þjónustu. Mér fannst á hæstv. ráðherra þegar hann talaði um einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu að það kæmi aldrei til greina. Ráðherrann orðaði það svo ef ég man rétt að flokkspólitískar átakalínur væru að færast yfir í heilbrigðiskerfið og ég velti fyrir mér, er verið að opna einhverja glufu hér í frv.? Vera má að það sé misskilningur en það er alveg nauðsynlegt að ráðherrann skýri betur þetta hvort tveggja sem ég hef nefnt. Mér finnst það vera til skammar fyrir stjórnvöld ef ekki á að veita aukið fjármagn núna á fjárlögum til að eyða biðlistum eftir heyrnartækjum. Enda kemur einmitt fram í svari ráðherrans að fólk hafi misst vinnu vegna heyrnarskerðingar sem líka leiðir til félagslegrar einangrunar og óöryggis. Við erum ekki að tala um háa fjárhæð. Við erum t.d. að tala um 1 / 3 af því sem fer í raunaukningu af rekstri aðalskrifstofa ráðuneytanna á næsta ári. Ef þeir spöruðu 1 / 3 af því sem þeir ætla að taka í raunaukningu, ráðherrarnir, á öllum aðalskrifstofunum, þá væri hægt að eyða biðlistum eftir heyrnartækjum. Þetta er ekki hærri fjárhæð en það. Ég held að ráðherrann verði að svara því núna þegar við ræðum þetta mál við 1. umr. hvort einhver stefnubreyting sé að eiga sér stað varðandi þjónustu við heyrnarlausa og heyrnarskerta, hvort eigi að auka gjaldtöku vegna heyrnartækja og hvort einkaaðilar eigi í auknum mæli að taka við þessari þjónustu. Það stendur einmitt í frv. hæstv. ráðherra sem við erum að ræða hér, að vegna áhuga einkaaðila á að hefja sölu á hjálpartækjum fyrir heyrnarlausa og heyrnarskerta og vandkvæða Heyrnar- og talmeinastöðvar við að uppfylla þörf fyrir heyrnartækin, þá ætli ráðherrann að opna fyrir möguleika einkaaðila á að annast þessa þjónustu. Ég skil ekki annað en það sé verið að opna með einhverjum hætti hér fyrir einkavæðingu.  Þetta var erindi mitt, herra forseti, í þennan ræðustól hvort með þessu sé verið að opna fyrir möguleika til að kaupa sér forgang að þjónustunni og auka kostnað þeirra sem þurfa á þjónustunni að halda vegna heyrnarleysis eða heyrnarskerðingar. Ég trúi því ekki að óreyndu og ég hef reynt hæstv. heilbrrh. að öðru og þess vegna bíð ég spennt eftir að heyra hvað hann hefur að segja um þessa þætti og vona í lengstu lög að þetta sé misskilningur hjá mér. Um þetta spyr ég ásamt því hvort von sé á viðbótarfjármagni nú á fjárlögum til þess a.m.k. að grynnka á biðlistum og helst eyða þeim. Í frv. segir: ,,Frumvarpið var sent sextán aðilum til umsagnar. Umsagnir bárust frá níu aðilum og var tekið tillit til athugasemda þeirra við endanlega gerð frumvarpsins.`` Í hópi þeirra umsagnaraðila sem upp eru taldir eru: Félag heyrnarlausra, Heyrnarhjálp, Sjálfsbjörg og Öryrkjabandalagið. Ég spyr um umsagnir þessara fjögurra aðila og hvort þeir hafi verið sammála efni frv. sem hér hefur verið flutt og hvort að fullu hafi verið tekið tillit til athugasemda þeirra. Ef það hefur ekki verið gert, þá spyr ég hæstv. ráðherra: Til hvaða athugasemda, ábendinga eða tillagna af hálfu þessara fjögurra umsagnaraðila, sem ég hef nefnt, var ekki tekið tillit?

Herra forseti. Hv. þm. beindi til mín fyrirspurnum um þrjú, fjögur atriði. Í fyrsta lagi hvort framkvæmd frv. mundi kosta fjármuni. Því er til að svara að það kostar vissulega fjármuni að eyða þeim biðlistum eins og fram hefur komið. Við erum í viðræðum við fjmrn. varðandi þessi mál. En hitt verður að taka fram í því sambandi að unnið er mikið starf eins og hv. ræðumaður kom inn á í Heyrnar- og talmeinastöðinni við að endurskipuleggja starfsemi hennar þannig að við höfum auðvitað hliðsjón af því verki sem þar er unnið og við vinnum náið með nýjum framkvæmdastjóra varðandi það að halda utan um þá fjárþörf. Það er þegar frá gengið í fjáraukalögum að skuldir Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar frá fyrri árum eru greiddar samkvæmt fjáraukalögum sem liggja fyrir en við erum í viðræðum við fjmrn. um annað. Annað mál er hvort eigi að auka hlutdeild sjúklinga. Ég hef gefið skýrar yfirlýsingar um það að ég hef ekki áform um raunaukningu á hlutdeild sjúklinga. Í þriðja lagi hvort hér sé verið að opna fyrir einkavæðingu. Vissulega er verið að opna fyrir samkeppni varðandi þessa þjónustu en ég tel að --- ég er ekki tilbúinn að leggja til það fyrirkomulag --- Tryggingastofnun muni taka þátt í þessari þjónustu hvar sem hún er veitt þegar frv. hefur tekið gildi.

Herra forseti. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra taki frekar þátt í umræðunni og um hvað þessi opnun fyrir einkaaðila snýst og hvað hún þýði í raun og sanni heldur en hann hefur færi á að gera í stuttu andsvari. Okkur, sem erum á móti því að verið sé að setja aukna hlutdeild yfir á notendur þessarar þjónustu, er mjög umhugað um að það liggi alveg klárt og kvitt fyrir að hér sé engin stefnubreytng á ferðinni. Hæstv. ráðherra talar um að Tryggingastofnun muni taka þátt í kostnaði þeirra einkaaðila sem halda uppi slíkri þjónustu, en þá bið ég ráðherrann að skýra það ef þessi heyrnartæki kosta svona mikið hjá einkaaðilum eins og fram kemur í svari hans eða á bilinu 150--310 þús. á móti 9--16 þús. kr. hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni. Hver á að brúa þetta bil? Þegar færa á þjónustuna til einkaaðila, er það þá hugmyndin og leiðin til að stytta biðlistana? Ef það er leiðin til að stytta biðlistana þá spyr ég: Hvað munu þá notendur heyrnartækja þurfa að borga ef þeir borga í dag á bilinu á milli 150--310 þús. kr. fyrir að fá heyrnartæki? Ég fagna því og það verður auðvitað fylgst nákvæmlega með því að ekki eigi að auka hlutdeild sjúklinga að því er varðar þjónustuna, þ.e. ekki á að auka gjaldtökuna hjá notendum og ég fagna þeirri yfirlýsingu ráðherrans. Hæstv. ráðherra stendur í viðræðum við fjmrn. og væntanlega þá um viðbótarfjármagn til að stytta biðlistana og hann hefur svo sannarlega stuðning minn og örugglega fleiri og stjórnarandstöðunnar allrar í því að fá fram aukið fjármagn til að stytta biðlistana. Ég vænti því þess að við sjáum það við afgreiðslu fjárlaga að aukið fjármagn komi til að stytta biðlistana.

Herra forseti. Varðandi kjörin hjá þeim aðila sem hefur hafið úthlutun heyrnartækja og þjónustu varðandi þau þá tók ég fram í framsöguræðu minni að í frv. sé gert ráð fyrir að leyfin séu háð sömu skilyrðum og eftirliti og þegar um er að ræða aðrar stofnanir eða fyrirtæki sem veita heilbrigðisþjónustu samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu. Gert er ráð fyrir að hjálpartækin verði veitt einstaklingum á svipuðum kjörum og hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni og þátttaka Tryggingastofnunar, ef af henni verður, yrði vafalaust miðuð við að kjörin verði sambærileg hvar sem þjónustan er veitt.

Herra forseti. Það er mjög mikilvægt að fá það fram að það eigi að veita hjálpartækin á svipuðum kjörum fyrir notendurna. En ef þau kosta í reynd í dag 150--310 þús. kr. hver á þá að borga þennan mismun? Varla ætlar Tryggingastofnun að niðurgreiða þetta svona gífurlega með þessum hætti. Ég geri ráð fyrir að einkaaðilarnir séu nú ekki að okra svo mikið á þessu að þarna sé munurinn margfaldur á við að fá þetta frá Heyrnar- og talmeinastöðinni. Hvað skýrir þennan mismun? Getur ráðherra skýrt þann mismun sem er núna á kostnaði við heyrnartæki hjá einkaaðilunum upp á 150--310 þús. kr. á móti 9--16 þús. kr. hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni? Hvað er hugmyndin að greiða þetta mikið niður hjá einkaaðilunum? Ég held að nauðsynlegt sé að fá botn í þann mikla mismun sem fram kemur í svari hæstv. ráðherra við fyrirspurn um kostnað vegna heyrnartækja.

Herra forseti. Við ræðum hér frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu sem fjallar um betur skilgreint hlutverk Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar og sömuleiðis breytt fyrirkomulag á yfirstjórn. Hér hefur farið fram nokkur umræða við hæstv. heilbrrh. um hvað þetta frv. feli í sér og hefur verið vitnað hér í svar hæstv. ráðherra við fyrirspurn okkar hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, svar sem var dreift í þinginu nú í vikunni. Áður en ég fer nánar út í frv. langar mig aðeins til að fylgja eftir þeirri umræðu sem fór fram milli ráðherra og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur í andsvörum og spyrja nánar út í þessa greiðsluþátttöku Tryggingastofnunar og kostnað sjúklinganna eða þeirra sem þurfa á heyrnartækjunum að halda. Nú kemur fram í þessu svari hæstv. ráðherra við fyrirspurn okkar að innkaupsverð á heyrnartækjum á vegum Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar er frá tæpum 56 þús. kr. og niður í rúmar 30 þús. kr., en tækin sem fólk er að fá hjá þeim einkaaðila sem nú hefur hafið rekstur kosta frá 82--165 þús. kr. stykkið og ef viðskiptavinurinn kaupir tvö tæki fær hann 5% afslátt þannig að menn eru að greiða þar 150--310 þús. kr. fyrir heyrnartækin. Mun Tryggingastofnun greiða þessi tæki niður þannig að viðskiptavinir greiði sambærilegar upphæðir og hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni? Í heimsókn þeirri sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vísaði til þegar þingmenn Samfylkingarinnar heimsóttu Heyrnar- og talmeinastöðina á dögunum kom fram að í Danmörku, þar sem bæði er einkarekin þjónusta og ríkisrekin, er veittur styrkur til þeirra sem fara til einkaaðilanna, til þeirra sem fara fram fyrir og fá þjónustu strax hjá einkaaðilum. Og það er bara ákveðin upphæð sem er greidd þeim sem fara þá leiðina. Ég hefði því gjarnan viljað fá nánari skýringu hjá hæstv. ráðherra á því hvernig menn hafa hugsað sér þátttöku Tryggingastofnunar í kostnaði við heyrnartæki og þá þjónustu sem einkaaðilarnir veita. Eins og kom hér fram biðu 1.200 manns eftir þjónustu Heyrnar- og talmeinatöðvarinnar í janúar. Í svari frá ráðherranum sem við vorum að fá segir að nú bíði um 1.000 einstaklingar eftir 1.700 tækjum og innkaupsverðið er 70 millj. kr. Menn hafa verið að bíða. Það er þriggja mánaða bið eftir heyrnarmælingu og læknisskoðun. Síðan er u.þ.b. eins árs bið að auki eftir heyrnartæki. Við höfum rætt áður þetta ástand sem hefur ríkt og sem hefur náttúrlega verið ófremdarástand í málefnum heyrnarlausra og heyrnarskertra. Og vegna þess hve þjónusta Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar hefur verið slök hefur fólk verið nánast í einangrun, allt upp í ár eða lengur, vegna þess að það fær ekki heyrnartæki. Hér segir að börn fái afgreiðslu strax og það er mjög gott. En þetta er ekki síður mikil skerðing á lífsgæðum aldraðra, fullorðins fólks sem þarf að bíða í algerri einangrun í ár eða lengur eftir því að fá heyrnartæki. Í heimsókn okkar í Heyrnar- og talmeinastöðina hittum við nýráðinn forstöðumann, Sigríði Snæbjörnsdóttur, og sáum að þar var virkilega verið að taka til hendinni. Auðvitað lítum við til þess að þarna verði gerð bragarbót á og sérstaklega með nýjum lögum. En ég tek undir áhyggjur þeirra sem þurfa á þessari þjónustu að halda í þá veru að í frv. er mjög mikið kveðið á um gjaldtöku. Ég vil ítreka það hér að mér finnst ekki viðunandi að þeir sem eru fatlaðir að því leyti að þeir þurfa á heyrnartækjum eða hjálpartækjum vegna heyrnarleysis að halda, sitji ekki við sama borð og aðrir fatlaðir þannig að þeir þurfi að greiða meira en aðrir fatlaðir. Nú hefur Tryggingastofnun og hjálpartækjamiðstöð hennar séð um úthlutun hjálpartækja til fatlaðra en hjálpartæki vegna heyrnarleysis hafa farið í gegnum Heyrnar- og talmeinastöðina. Eftir að hafa lesið í gegnum frv. velti ég því fyrir mér hvort ekki vanti inn í frv. t.d. ákvæði um að koma fyrir hjálpartækjum, setja þau upp, eins og gert er á vegum Hjálpartækjamiðstöðvar Tryggingastofnunar, t.d. varðandi uppsetningu á blikkljósum, brunaboðum, dyrabjöllum o.s.frv. sem heyrnarlausir þurfa sérstaklega á að halda og eru afgreidd í gegnum Heyrnar- og talmeinastöðina. Sömuleiðis finnst mér að heyrnarlausir ættu ekki að þurfa að borga hærri upphæðir en aðrir fyrir grundvallartæki eins og vekjaraklukku eða brunaboða eða hvað það er sem þeir þurfa sérstaklega. Fötlunin á ekki að kosta einstaklinginn aukalega. Samfélagið á að koma með stuðninginn. Auðvitað er eðlilegt að menn greiði viðlíka upphæðir og heilbrigðir sem þurfa á þessum tækjum að halda. En það er annað sem er mikilvægt og er komið inn á í frv. Það eru rannsóknirnar. Það er orðið mjög brýnt að efla rannsóknir í heyrnar- og talmeinum. Þessu hlutverki hefur mjög lítið verið sinnt. Það þarf t.d. að fara í skólana og sinna þar heyrnarmælingum. Það þarf að koma stuðningi fljótt að ef um heyrnarleysi eða heyrnarskerðingu er að ræða. Það kemur mjög við þroska barna t.d. Sömuleiðis þyrfti að sinna betur heyrnarmælingum úti um land. Heyrnarmælingaklefar eru víða í heilsugæslustöðvum um landið sem hafa staðið þar mikið til ónotaðir frá því að þeir voru settir upp fyrir einhverjum árum síðan. Sömuleiðis þyrfti ekki aðeins að fara í skólana, heldur þarf að fara í fyrirtæki og víðar til að kanna ástandið í þessum málum. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra út í einn hóp sem ég get ekki séð beint að tekið sé á þjónustu við og það eru heyrnarsuðsþolendur. Nú veit ég ekki hvort hæstv. ráðherra heyrir í mér þar sem ég sé að hann er kominn í símann í hliðarherbergi og er að tala við einhvern annan. Mér þætti vænt um ef ...  Ýmis fleiri atriði væri full ástæða til að ræða hér varðandi Heyrnar- og talmeinastöðina og þjónustu hennar. Við rannsóknir og greiningu og greiningarstarfið þarf t.d. að halda öllum upplýsingum vel til haga. Það hefur ekki verið unnt. Ég veit að Félag heyrnarlausra hefur verið að reyna að safna slíkum upplýsingum um þá sem hafa greinst heyrnarlausir. En Félag heyrnarlausra hefur ekki fengið leyfi til að halda þeim upplýsingum til haga eða fá þær upplýsingar. Ýmsir úti í samfélaginu eru að veita þjónustu og eru með úrræði fyrir heyrnarlausa. Því er mikilvægt að koma þeim upplýsingum á framfæri áfram. Ég veit að það leggur Félag heyrnarlausra mikla áherslu á. En ráðgjöf hingað til hefur verið alltilviljunarkennd svo ekki sé meira sagt. Ég veit að félagið Heyrnarhjálp hefur líka sent inn athugasemdir til hæstv. ráðherra um þetta mál og þjónustuna hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni. Ég geri ráð fyrir að tekið hafi verið tillit til þeirra athugasemda. Við munum kalla þessa hópa til í heilbr.- og trn. til að heyra nánar um afstöðu þeirra. En það er alveg ljóst að ef ráða á bót á því ófremdarástandi sem ríkt hefur í þessum málum, þarf aukið fjármagn. Það er alveg ljóst. Ég vil fagna því sem hæstv. ráðherra sagði áðan, þ.e. að fjárveitingar séu á aukafjárlögum til að greiða niður skuldir stöðvarinnar. Vissulega þarf aukna fjármuni. Ég furðaði mig á því þegar ég las í gegnum frv. að fjárlagaskrifstofa fjmrn. skuli segja í umsögn sinni að ekki sé gert ráð fyrir því að lögfesting frv. hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Þegar svona yfirlýsingar koma frá fjmrn. vakna náttúrlega upp grunsemdir í huga manns um að farið verði í auknar gjaldtökur, sem hæstv. ráðherra hefur sagt hér að hann muni ekki gera.  Auðvitað kostar þetta fjármuni. Það var alveg ljóst og kom mjög skýrt fram í heimsókn okkar í Heyrnar- og talmeinastöðina á dögunum að þetta kostar þó nokkuð mikla peninga enda hefur þessi þjónusta verið í lamasessi og ekki verið sinnt sem skyldi. Ég vildi gjarnan nefna annað áður en ég lýk máli mínu, herra forseti, og það er varðandi öll þessi ákvæði um gjaldtöku. Þar er sagt að ráðherra skuli setja gjaldskrá að höfðu samráði við framkvæmdastjóra og fagráð Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar. Hvað með samráð við hagsmunasamtök eins og Heyrnarhjálp, Félag heyrnarlausra og aðra? Er ekki full ástæða til þess að hafa líka samráð við þá? Sömuleiðis vil ég nefna varðandi fagráðið að náttúrlega er mjög mikilvægt að í fagráðinu séu aðilar sem hafi sérþekkingu á þessum málaflokki, heyrnar- og talmeinum. Það kom einnig fram í máli starfsmanna sem við hittum að ekki hafa verið nógu margir sérfræðingar að störfum. Auðvitað hafa verið þarna ákveðnir sérfræðingar og hafa gert vel. En það þarf auðvitað að bæta ástandið til þess að geta sinnt þessu því það verður aldrei viðunandi að fólk þurfi að bíða í einangrun og þögn jafnvel í heilt ár eftir heyrnartækjum. Það er ekki boðlegt. Herra forseti. Ég vil gjarnan fá upplýsingar um það frá hæstv. ráðherra hvernig eigi að standa undir þessum kostnaði. Það er verið að tala um auknar rannsóknir. Það þarf að fara í skólana og mæla. Það þarf að fara í fyrirtækin. Þetta kostar allt saman peninga. Þetta gerist ekki af sjálfu sér. Í svari um hvernig ráðherra ætlar að stytta biðlista og bæta ástandið komu fram upplýsingar um atriði sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir taldi hérna upp, þ.e. eftirvinna í tvo daga, að endurskoða skráningu og móttökukerfi o.s.frv., endurskoða sumarleyfi og efla læknisþjónustuna þannig að alltaf sé læknir til staðar. Þetta er auðvitað allt góðra gjalda vert. En ég held að meira þurfi til. Og þetta sem nefnt er hér kostar auðvitað líka peninga. Ég vildi því gjarnan fá, herra forseti, svör frá hæstv. ráðherra um þessi atriði. Ég ítreka það að 1.000 einstaklingar bíða eftir 1.700 tækjum sem kosta að innkaupsverði 70 millj. kr.

Herra forseti. Hér er til umfjöllunar frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu. Í raun er verið að fella niður lög um Heyrnar- og talmeinastöð Íslands. Um Heyrnar- og talmeinastöðina hafa gilt sérstök lög frá árinu 1980 og með frv. á að fella ákvæði um Heyrnar- og talmeinastöðina inn í almenn lög um heilbrigðisþjónustu. Ég tel að það geti verið af hinu góða að einfalda þetta og hafa þannig að menn hafi frekari heildarsýn yfir lög um heilbrigðisþjónustuna. Herra forseti. Okkur sem hér erum er öllum kunnugt um þau vandamál sem hafa verið hjá heyrnarskertum og heyrnarlausum. Hjá þeim sem hafa þurft að fá þjónustu Heyrnar- og talmeinastöðvar og heyrnartæki hefur verið langur biðtími bæði eftir heyrnarmælingum og þó sérstaklega eftir heyrnartækjum. Þannig hefur það verið í mörg ár. Ég hef kynnst vandamálum þessarar stofnunar gegnum fyrra starf mitt sem hjúkrunarfræðingur á heilsugæslustöð sem þurfti bæði að sækja þjónustu frá Heyrnar- og talmeinastöðinni og fá sérfræðiþjónustu út á land, fá árlegar vitjanir og eins með því að fylgjast með sjúklingum sem þurftu þjónustu Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar. Ég vil taka það fram, herra forseti, að ég held að allir viðurkenni að þrátt fyrir mikla erfiðleika hjá þessari stofnun þá hafa þar um langt skeið starfað mjög hæfir einstaklingar og duglegir. Þeir hafa sinnt starfi sínu vel. Það hafa komið upp erfiðleikar með stjórn stofnunarinnar en mestu erfiðleikarnir hafa verið vegna fjárskorts sem hefur háð starfseminni mörg undanfarin ár. Stofnuninni hefur verið ætlað --- fyrir utan þá sérfræðiþjónustu að meta heyrnarskerðingu og segja til um lausnir og setja upp heyrnartæki --- að kaupa inn heyrnartæki og sjá um úthlutun. Það var oftar en einu sinni að ég rak mig á að þegar leið á árið og leitað var eftir afgreiðslu á heyrnartækjum þá var hægt að mæla, en afgreiðsla tækjanna varð að bíða fram á næsta ár því peningarnir voru búnir. Það fjármagn sem stofnuninni var ætlað til innkaupa kláraðist á fyrstu mánuðum ársins og afgreiðslan varð að bíða til næsta árs. Það segir sig náttúrlega sjálft að eins og þetta hefur verið þá gengur það ekki --- hvort sem stofnunin hefur verið sett í þessa aðstöðu eða komið sér í þessa aðstöðu, ég skal ekkert segja um það --- en svona hefur þetta verið og það hefur náttúrlega ekki hjálpað til við að veita góða þjónustu. Ég veit, herra forseti, að á undanförnu ári, sérstaklega frá því sl. vor, þá hefur átt sér stað mikil endurskipulagning innan Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar. Þar er fólk að leggja sig fram um að breyta verkháttum. Ég tel að það sé af hinu góða að afgreiða heyrnartæki eins og hvert annað hjálpartæki sem við höfum aðgang að og fella afgreiðslu heyrnartækjanna undir afgreiðslu Tryggingastofnunar ríkisins, þ.e. undir hjálpartækjamiðstöðina. Ég held að þá væri sama hvort afgreiðslan væri frá Heyrnar- og talmeinastöðinni eða frá einkareknum stöðvum úti í bæ. Herra forseti. Mér sýnist það alveg ljóst að með þessum breytingum á frv. til laga um heilbrigðisþjónustu er verið að opna fyrir einkareknar stöðvar eða þjónustu við heyrnarlausa. Ég held að við munum skoða vel í hv. heilbr.- og trn. hvernig þessi starfsemi er fyrirhuguð í framtíðinni. Eftir því sem mér sýnist, herra forseti, er bæði opnað fyrir að veita rekstrarleyfi til að annast alla þjónustuna sem hér um ræðir eða hluta þeirrar þjónustu yfir til einkaaðila. Ég held að við megum ekki skilja við afgreiðslu þessa frv. án þess að hafa myndina alveg ljósa. Varðandi gjaldahlið frv. þá sýnist mér, þar sem þetta á ekki að kosta ríkissjóð meiri fjárútlát, hún ekki standast, ekki miðað við þá biðlista sem eru eftir heyrnartækjum og þann kostnað sem þegar liggur fyrir. Þá hlýtur það að kosta ríkissjóð eitthvað að mæla með því að tækjakaupin fari í gegnum Tryggingastofnun ríkisins og farið verði með þau eins og hvert annað hjálpartæki, það hlýtur að vera útgjaldaaukning. Ég vil ekki trúa því að fólki verði gert að borga tækin að fullu. Það væri þá undantekning frá þeim reglum sem gilda um hjálpartæki. Eins finnst mér vera hægt að lesa úr frv. að það eigi að hækka mjög gjöld þeirra sem fá þjónustu hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni. Heimsókn þar á að vera sambærileg við vitjun til sérfræðinga og á jafnframt að standa undir öllum rekstri stofnunarinnar. Mér finnst rétt að við fáum svar við því hvort verið er að setja þetta inn til þess að auðvelda yfirfærslu á einkarekna stofnun. Er það sem hér stendur rétt skilið: ,,Skal gjaldskráin taka mið af kostnaði við þjónustu og framkvæmd einstakra verkefna. Heyrnar- og talmeinastöðin innheimtir gjöld þessi.`` Á gjaldtakan sem sagt alfarið að standa undir rekstrinum? Þetta skiptir miklu máli. Ég sakna þess, herra forseti, að ekki hefur þótt ástæða til þess að hafa það í frv. Að mínu mati verður það að vera skilgreint í einum lið sem hlutverk Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar að veita þjónustu á landsbyggðinni. Það er ekki nóg að gera það í þjónustusamningi. Það hefur sýnt sig fram til þessa að um leið og fer að herða að, vanta fjármagn, þá er hægt að segja að segja um þjónustuna á allri landsbyggðinni, landsbyggðarfólkið getur komið til okkar en það er svo dýrt að fara út á land að við höfum bara ekki efni á því. Þegar rekstrarerfiðleikar hafa verið miklir, þá hefur bara ekki verið til peningur til að fara út á land og ég held að það verði þannig áfram. Ég held að það verði bara að vera skilgreint þannig að stöðin þurfi að þjóna öllum íbúum landsins, það verður að vera hlutverk hennar að fara út á land ekki sjaldnar en einu sinni á ári og helst tvisvar á ári. Víða er komin upp mjög góð aðstaða til að taka á móti sérfræðingum Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar. Langflestir þeirra sem sækja þessa þjónustu eru fullorðið fólk og oft á tíðum er þetta heilmikið ferðalag fyrir það að sækja þessa þjónustu. Herra forseti. Ég beini þeim tilmælum til ráðherra og nefndarmanna að skoða þetta með opnum hug og taka tillit til þessa. Ég vonast til að þeir setji ákvæði í lög um að skýrt verði að þjónustan eigi að fara út á land.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég held að ágreiningurinn í þessu máli sé ekki óyfirstíganlegur. En til mín var beint nokkrum spurningum til viðbótar. Í fyrsta lagi var spurt hvað skýrði mismuninn á verði heyrnartækja? Ég hef ekki tæmandi svör við því á reiðum höndum. Heyrnartæki eru mjög misjafnlega tæknilega útbúin og eins og kom fram er innifalin þjónusta hjá einkaaðilaum. Hins vegar er þetta atriði sem skoða mætti betur við vinnslu málsins. Ég bendi á þær hugmyndir sem eru settar fram í frv. um greiðsluþátttöku. Gert er ráð fyrir því að tækin séu keypt á sambærilegu verði. Ég held að það sé ekki mögulegt að hafa það öðruvísi. Það hefur ekki verið breytt um stefnu í því máli. Varðandi umsagnir aðila um frv. á undirbúningsstigi þá er það alveg ljóst að hagsmunaaðilar leggja áherslu á 2--3 atriði. Það er í fyrsta lagi að biðlistarnir séu styttir, það er náttúrlega númer eitt varðandi þetta. Það er ekki nóg að fá heyrnartæki heldur þarf flókinn undirbúning varðandi þetta og flókna þjónustu, forvarnir og heyrnarmælingar í þurfa jafnframt að vera í lagi. Varðandi kostnaðarumsögnina, sem mönnum er hér tíðrætt um, þá get ég sagt að auðvitað setur það mark sitt á alla þessa umfjöllun að málefni Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar eru í gagngerðri endurskoðun eins og hv. þingmenn hafa réttilega komið inn á. Ég fagna því að þeir hafa kynnt sér starfsemi stöðvarinnar og hvar skórinn kreppir. Þessi mál eru í gagngerðri endurskoðun og það hlýtur að setja sitt mark og leiða okkur nær viðunandi niðurstöðu varðandi fjárþörfina. Ég hef verið í viðræðum og fylgst grannt með þróuninni hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni og ég fullvissa hv. þingmenn um að þar er unnið mjög gott verk í endurskipulagningu. En það setur okkur, eins og ég segi, í nokkurn vanda að meta fjárþörfina endanlega. Það er alveg ljóst að stytting biðlista kostar fjármuni, enda er það tekið fram í svari mínu við fyrirspurn hv. þingmanna. Ég get ekki á þessu stigi sagt hverju endurskipulagning starfseminnar skilar en það er ljóst að í frv. er ætlast til að á stofnuninni sé veitt þjónusta. Það kostar vissulega fjármuni en við verðum að fara yfir þetta mál í ljósi þeirrar niðurstöðu sem verður af endurskipulagningu starfseminnar. Þjónusta við landsbyggðina er eitt af þeim hlutverkum stöðvarinnar sem æskilegt væri að hún sinnti í ríkari mæli en gert hefur verið, ég tek undir það. Ég efast ekki um það að það verði skoðað í heilbr.- og trn., með hvaða hætti það verði tryggt. Ég efast ekki um að nefndin muni kalla í þá aðila sem þarna eiga hlut að máli, hvort sem það eru hagsmunaaðilar eða aðrir. Ég treysti því að vel verði unnið að þessu máli þar.

Herra forseti. Það eru 1.000 einstaklingar á biðlista eftir heyrnartækjum og það kostar 60 milljónir að eyða þessum biðlistum. Ég hef skilið orð hæstv. ráðherra svo í þessari umræðu --- hann leiðréttir mig ef það er ekki rétt hjá mér --- að hann sé að vinna að því að fá fjármagn við lokaafgreiðslu fjárlaga til að taka megi hraustlega á þessum biðlistum. En ég fæ það ekki til að koma heim og saman að auka á þjónustuna verulega, þó á ekki að hækka gjaldskrána eftir því sem ráðherrann segir --- hann segir það afdráttarlaust hér í ræðustól, en samt sem áður á gjaldtaka samkvæmt frv. að taka mið af kostnaði við þjónustuna. Það er eitthvað sem vantar upp á í skýringum frá hæstv. ráðherra til þess að þetta gangi upp. Mér finnst það standa út af í þessari umræðu að þetta gengur ekki upp, þessir þættir sem við höfum nefnt hér, þ.e. að bæta eigi þjónustuna, ekki að hækka gjaldskrána en samt á gjaldtakan að taka mið af kostnaði við þjónustuna. En ég tel að það sé fagnaðarefni að ráðherrann sé að vinna að því að fá aukið fjármagn til að stytta verulega þessa biðlista. Ég hefði líka viljað heyra frá honum hvort verið sé að vinna að því að rýmka rétt heyrnarlausra til túlkaþjónustu sem ég veit að skortir verulega á. Eins hefði verið fróðlegt í þessari umræðu að fá upplýst hjá ráðherra hvort hann sé nokkuð að vinna að því í ráðuneyti sínu að bæta stöðu barna sem þurfa á gleraugum að halda. Ég hef nokkrum sinnum flutt frv. um það hér á þinginu. Þar er veruleg mismunun milli heyrnar- og sjónskertra barna. Ég held að það sé réttlætismál að vinna að því að börn sem þurfa á gleraugum að halda fái aðstoð frá hinu opinbera. Samkvæmt útreikningum mínum kostar það um 50 milljónir og ég spyr hæstv. ráðherra: Er eitthvað verið að vinna að málefnum þeirra barna sem þurfa á gleraugum að halda?

Herra forseti. Hv. þm. kom inn á gjaldtökuna. Það er alveg rétt að það er sagt að gjaldtakan eigi að taka mið af kostnaði. Þar með er ekki sagt að það sé í járnum. Ég endurtek að ég hef ekki nein áform um að auka hlutdeild sjúklinga eða hlutdeild notenda í kaupum þessara tækja, að raungildi, ég hef engin slík áform. Túlkaþjónustan hefur verið rædd hjá okkur. Þó að gleraugnanotkunin tilheyri ekki þessu frv., þá er ég alveg tilbúinn að fara yfir þau mál þó svo að ég hafi ekki átt fundi um það upp á síðkastið. En við höfum það á dagskrá okkar í ráðuneytinu að fara yfir þau mál og stöðu þeirra. Ég er tilbúinn að kanna þau mál. Ég hef ekki niðurstöðu úr því máli fyrir hv. þm. á þessari stundu.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin. Ég fagna því að verið sé að skoða það í ráðuneyti hans að rýmka rétt heyrnarlausra til túlkaþjónustu. Það mál er í skoðun á borði ráðherra og ég býst þá við að ráðherrann sé að vinna að einhverjum raunhæfum lausnum í því máli. Ég fagna því jafnframt að ráðherrann er tilbúinn að beita sér fyrir því að skoða sérstaklega bætta stöðu barna sem þurfa á gleraugum að halda. Ég held að það sé mjög afgerandi munur á réttarstöðu sjónskertra barna og barna sem eru heyrnarskert. Það getur komið verulega niður á félagslegri stöðu barna, ekki síst þeirra sem eru í skóla og þurfa á gleraugum að halda. Ég hef flutt langt mál um það hér á þingi og ég fagna því að ráðherrann er jákvæður gagnvart því að skoða réttarstöðu þessara barna og hvernig hægt er að bæta þjónustu við börn sem þurfa á gleraugum að halda. Ráðherrann talar mjög skýrt að því er varðar gjaldtökuna. Ráðherrann ætlar að verja það að ekki eigi að auka hlutdeild notenda í þjónustunni varðandi kaup á tækjum eða annarri þjónustu Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar fyrir heyrnarskerta. Ég treysti fyllilega orðum ráðherra, af því að hann talaði mjög skýrt og afdráttarlaust í því efni. En við munum auðvitað fylgjast með þegar endurskipulagningin hefur farið fram hvernig staðið verður að fjármögnun á þessari bættu þjónustu sem frv. kveður á um. Ég tek það líka svo, annars munum við skoða það sameiginlega við lokaafgreiðslu fjárlaga, að ráðherrann sé að beita sér fyrir auknu fjármagni til að hægt sé að stytta eða eyða biðlistum hjá þeim þúsund einstaklingum sem nú bíða eftir heyrnartæki.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum um samningsbunda gerðardóma, nr. 53/1989. Með frv. eru lagðar til nauðsynlegar breytingar á lögunum til að unnt verði að fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um viðurkenningu og fullnustu á erlendum gerðardómum, sem gerður var í New York 10. júní 1958 og tók gildi 7. júní 1959. Þá er einnig að finna í frv. smávægilegar breytingar á ákvæðum laganna um aðför til fullnustu á úrlausnum gerðardóma og sáttum gerðum fyrir þeim. Aðildarríki samningsins, sem gjarnan er nefndur New York samningurinn, eru nú 121 og eru þar á meðal öll vestræn ríki. Samningurinn hefur það að meginmarkmiði að tryggja gagnkvæma viðurkenningu aðildarríkjanna á gerðardómum þannig að þeir öðlist réttaráhrif og verði fullnægt í samræmi við réttarfarsreglur þar sem fullnustu er leitað. Í samningnum er heimild fyrir aðildarríki til að lýsa því yfir að þau muni einungis láta samninginn gilda um viðurkenningu á fullnustu gerðardóma sem eru kveðnir upp í öðru samningsríki. Langflest aðildarríki samningsins hafa nýtt sér þessa heimild og á meðan Ísland hefur ekki gerst aðili að samningnum hefur það í för með sér að engin trygging er fyrir því að gerðardómar kveðnir upp á Íslandi verði viðurkenndir erlendis, né heldur að gerðardómar kveðnir upp í öðrum ríkjum verði viðurkenndir eða þeim framfylgt hér á landi. Um þessar mundir stendur yfir í utanrrn. undirbúningur að þáltill. um heimild fyrir ríkisstjórnina til að fullgilda samninginn og gert er ráð fyrir að hún verði lögð fyrir Alþingi á næstunni. Sú breyting á lögum um samningsbundna gerðardóma sem leiðir af samningnum er að þegar mál er höfðað til ógildingar á gerðardómi er dómara gefin heimild til að fresta réttaráhrifum gerðardóms og binda slíka frestun við að lögð verði fram trygging fyrir efndum skuldbindingar gerðardómsins. Hljóðar 1. gr. frv. á um þetta. Í 2. og 3. gr. frv. er lagt til að ákvæði laganna hafi að geyma ítarlegri tilvísun til laga um aðför þannig að ljóst verði eftir hvaða reglum þeirra laga gerðardómi verði fullnægt með aðför. Núgildandi ákvæði laganna eru að þessu leyti ófullnægjandi. Herra forseti. Ég hef nú í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og til 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um umbætur í velferðarmálum og þróun velferðarsamfélagsins. Hér er endurflutt þingsályktunartillaga sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa að stofni til flutt á tveimur undangengnum þingum en fékk í hvorugt skiptið framgang. Í þessari nýju tillögu hefur fáu verið breytt frá síðasta flutningi hennar en ýmsir útreikningar sem fram koma í greinargerð hafa verið reiknaðar aftur auk þess sem nokkrar breytingar koma fram í texta hennar. Meðal helstu nýmæla sem stefnumótun Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs á sviði velferðarmála felur í sér má nefna: 1. Horfið verði frá ,,bóta- og ölmusuhugsunarhætti`` sem enn gætir allt of mikið í almannatryggingakerfinu og þess í stað tekið upp hugtakið ,,samfélagslaun``. 2. Sjálfstæður réttur hvers einstaklings til mannsæmandi afkomu verði styrktur og sérstaklega skilgreindur. Af þessu leiðir að horfið verði með öllu frá niðurlægjandi viðmiðun við tekjur maka hjá öryrkjum og aldrei gengið svo langt í slíkum tekjutengingum eða viðmiðunum að hver og einn njóti ekki fullrar sjálfsvirðingar sem einstaklingur og búi við fullnægjandi afkomuöryggi. 3. Endurskoðun og samræming lífeyrisréttinda, almannatrygginga og skattkerfis verði forgangsmál og málaflokkur lífeyrisréttinda, almannatrygginga og atvinnuleysisbóta verði sameinaður í einu ráðuneyti. 4. Sett verði lög sem banna mismunun fólks á vinnumarkaði á grundvelli aldurs. 6. Hafið verði á nýjan leik átak í byggingu félagslegra leiguíbúða og stuðningur við lágtekjufólk vegna húsnæðiskostnaðar samræmdur og aukinn. 7. Komugjöld og sjúklingaskattar verði afnumin. 8. Hugtakið ,,jafnrétti til þjónustu`` verði grundvallarregla heilbrigðiskerfisins. 9. Sett verði ákvæði í lög sem tryggja að einkaskólum verði ekki hyglað á kostnað opinbers skólastarfs. 10. Öllum verði tryggður réttur og möguleiki á samfelldu námi til 18 ára aldurs í heimabyggð. 11. Gert verði stórátak í aðgengismálum hreyfihamlaðra og réttindamálum fatlaðra með hliðsjón af viðmiðunarreglum Sameinuðu þjóðanna. 12. Hafin verði barátta fyrir styttingu vinnuvikunnar. 13. Sérstakt forgangsverkefni á næstu árum verði að útrýma kynbundnum launamun. 14. Skattþrepum í tekjuskatti verði fjölgað. Með þessari þingsályktunartillögu leggur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs til aðgerðir í nokkrum þeirra mála sem hvað brýnast er að takast á við í íslensku samfélagi um þessar mundir. Það ber þó að ítreka að hér verður ekki látið staðar numið, þingflokkurinn mun halda áfram að vinna að tillögum um úrbætur og endurreisn velferðarkerfisins til hagsbóta fyrir alla Íslendinga og leggja línur fyrir framtíðarþróun velferðarsamfélags á Íslandi. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt áherslu á mikilvægi þess að líta heildstætt á velferðarþjónustuna og vill ráðast í lagabreytingar með skýra og markvissa framtíðarsýn. Þess má geta að við höfum lagt fram tiltekin þingmál sem eru í samræmi við þessa stefnulýsingu, t.d. um að skapað verði eitt ráðuneyti sem haldi utan um almannatryggingar og atvinnuleysistryggingar sem ég nefndi áðan. Við höfum verið með þingmál í húsnæðismálum, varðandi réttarstöðu fólks í almannatryggingakerfinu og þannig mætti áfram telja. En hér setjum við saman í eitt þingmál þá stefnumótun sem ég vék að áðan. Komið hefur fram í ýmsum könnunum að félagslegrar mismununar sé farið að gæta innan velferðarþjónustunnar hér á landi og það er nokkuð sem Íslendingar eiga ekki að sætta sig við. Gerð var könnun á vegum landlæknisembættisins fyrir fáeinum árum þar sem þetta kom berlega í ljós og þar var staðhæft að tekjulágt fólk veigraði sér við því að leita læknisaðstoðar, t.d. til tannlækna, af þeim ástæðum að það hafði ekki til þess fjármuni. Það er ljóst að þrátt fyrir ýmsar augljósar framfarir á sviði læknavísindanna hefur orðið afturför í velferðarmálum á ýmsan hátt, sérstaklega á 10. áratugnum. Þar hefur verið tekin upp gjaldtaka, bæði innan heilbrigðis- og skólakerfis, sem hlýtur að flokkast undir afturför. Og á sama tíma og klyfjar eru settar á fólk sem leitar til velferðarþjónustunnar hafa ráðstöfunartekjur fólks verið skertar með því að auka skattbyrðar. Þannig hefur staðgreiðsluhlutfall skatta hækkað um 9% frá því að staðgreiðslan var tekin upp. Árið 1988 var staðgreiðsluhlutfall skatta 35,2%. Núna er staðgreiðsluhlutfall skatta 38,76%. Ríkisstjórnin gumar af því að hún sé að lækka skatta og hafi verið að lækka skatta á einstaklinga á liðnum árum og það má til sanns vegar færa þegar litið er aftur til árabilsins 1993--1997. Þá var tekjuskattshlutfallið yfir 40%, reis hæst á árinu 1997 þegar það var 41,98% en engu að síður er skatthlutfallið nú svipað og það var í byrjun 10. áratugarins og talsvert hærra en það var tveimur árum áður, 1988, þegar staðgreiðslan var tekin upp. Jafnframt hefur verið settur á hátekjuskattur, 5%, sem síðan var hækkaður upp í 7% 1997. Það sem ríkisstjórnin hyggst gera núna er að hækka tekjuviðmið fyrir hátekjuskattinn um 15%, ef ég man rétt, en þessi tekjuviðmið munu núna vera í rúmum 320 þús. kr. á mánuði. Jafnframt þessu hafa skattleysismörkin í raun lækkað og það hefur gerst á tvennan hátt. Annars vegar hefur tekjuskattsprósentan verið þyngd og persónuafslátturinn ekki hækkaður til samræmis en það veldur því að skattleysismörkin lækka í raun. Hin ástæðan er sú að skattleysismörkin hafa ekki verið látin fylgja almennri launaþróun. Á þetta hefur margoft verið bent. Við höfum líka bent á það að velferðarkerfið stendur hér ekki eins traustum fótum og það gerir í þeim ríkjum sem við helst berum okkur saman við, Norðurlöndunum. Norðurlöndin verja mun hærra hlutfalli af sinni landsframleiðslu til velferðarmála en við gerum, og munar þar talsvert miklu þannig að þegar íslenskir ráðamenn vísa í niðurskurð á Norðurlöndum og segja að við séum að gera eins og hinir eru menn ekki að tala um samanburðarhæfar stærðir. Við höfum bent á mikilvægi þess að hafa trausta samfélagsþjónustu. Hún gagnast öllu samfélaginu. Stundum er atvinnurekstri á markaði og opinberri velferðarþjónustu stillt upp sem andstæðum. Þetta tel ég vera rangt að gera. Þegar gerð hefur verið könnun á því hverju atvinnurekendur leggja mest upp úr til að atvinnurekstur þeirra fái dafnað, til að þeir geti komið sér fyrir eða sett fyrirtækið niður, vísa þeir jafnan til velferðarþjónustunnar. Þeir segja að þeir þurfi að hafa skóla á svæðinu, góða heilsugæslu, góðar samgöngur, að löggæsla sé góð, öldrunarþjónustan sé í lagi o.s.frv. Þetta kom m.a. fram í könnun sem danska atvinnumálaráðuneytið gerði árið 1996 og að sjálfsögðu þarf þetta stoðkerfi samfélagsins að vera í góðu lagi til að atvinnureksturinn fái dafnað. Við höfum bent á að sú stefna sem hér hefur verið rekin hefur orðið til þess að veikja samfélagsþjónustuna og veikja byggðarlögin og það undarlega hefur reyndar gerst á liðnum árum að hlutverkaskipti hafa orðið í stjórnmálunum. Einarðir vinstri menn sem áður töluðu fyrir miklum ríkisafskiptum í efnahagslífinu gera það ekki lengur. Þeir leggja áherslu á trausta og góða samfélagsþjónustu en markaðshyggjumennirnir, hægri mennirnir, eru talsmenn hinna miklu ríkisafskipta og nægir þar að nefna ákafa ríkisstjórnarinnar og þeirra stjórnmálaflokka sem að henni standa um að reisa álver og stóriðjuver og leysa á þann hátt atvinnumál á landsbyggðinni. Við höfum hins vegar viljað fara aðra leið, styrkja samfélagsþjónustuna, styrkja velferðarþjónustuna og búa þannig í haginn fyrir kröftugt atvinnulíf. Þarna hefur orðið ákveðin hlutverkaskipting. Til þess að fjármagna velferðarþjónustuna þarf að sjálfsögðu að leggja á skatta og ég held að almennt séu Íslendingar reiðubúnir að greiða skatta ef þeir vita að þeim er vel varið. Og þeim er vel varið með því að byggja upp góða velferðarþjónustu, gott heilbrigðiskerfi og menntakerfi, og flest viljum við, held ég, hafa góðar almannatryggingar og búa mun betur að öldruðum og einnig að örykjum en nú er gert. Þar erum við farin að tala ekki aðeins um peninga, við erum að tala þar um mannréttindi fólks. Á vegum Félagsvísindastofnunar var fyrir fáeinum árum gerð könnun á vilja þjóðarinnar í þessum efnum og þar kom fram að yfirgnæfandi meiri hluti fólks vildi fjármagna þessa þjónustu með sköttum en ekki með notendagjöldum. Skattar hér á landi eru mun minni en þeir eru í samanburðarlöndum okkar, miklu minni en þeir eru á Norðurlöndum, miklu lægra skatthlutfall en á Norðurlöndum og er nánast sama að hvaða skattstofni menn beina sjónum sínum. Þannig er tekjuskattur einstaklinga á Norðurlöndum mun hærri en hér og það gildir einnig um skatta fyrirtækja. Við erum líka með lægra skatthlutfall en gerist í Evrópusambandinu og hjá OECD, reyndar að undanskildum tekjuskatti einstaklinga. Við erum með heldur hærri tekjuskatta einstaklinga en gerist hjá OECD og einnig Evrópusambandinu. En Norðurlöndin eru þar langt fyrir ofan. Herra forseti. Tími minn er þrotinn og lýk ég hér máli mínu.

Herra forseti. Það þingmál sem ég mæli fyrir hefur legið frammi á þskj. 44 var raunar lagt fram fyrr á þessu ári, á síðasta þingi, en varð þá ekki útrætt. Tillagan sem er í tveimur greinum er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa og hrinda í framkvæmd víðtæku forvarna- og leitarstarfi vegna krabbameins í meltingarvegi. Jafnframt verði hafinn undirbúningur að því að beita sömu aðferðum, eftir því sem fært er, í baráttu við aðrar algengustu tegundir krabbameina hér á landi og hefja síðar skipulagt og reglubundið forvarna- og leitarstarf vegna þeirra. Leitar- og forvarnastarf verði byggt á þeim grunni sem lagður hefur verið með starfsemi Leitarstöðvar Krabbameinsfélags Íslands og samstarfsaðila þess, auk víðtækrar samvinnu allra aðila innan og utan heilbrigðisþjónustunnar sem vinna að málefnum krabbameinssjúkra, í heilbrigðisþjónustu, við rannsóknir, í forvarnastarfi, fræðslu og stuðningsþjónustu.`` Flutningsmenn að tillögunni auk mín eru 17 aðrir hv. þingmenn. Herra forseti. Fyrri dagskrármál þessa þingfundar hafa nokkur vikið að heilbrigðisþjónustunni og raunar voru hér rædd stórmál á fyrra þingi sem einnig snertu heilbrigðisþjónustuna. Rétt er að nefna sérstaklega í þessu samhengi að hæstv. heilbrrh. lagði fram till. til þál. um áætlun í heilbrigðismálum til ársins 2010, raunar einnig skýrslu að beiðni nokkurra hv. þm. um forvarnir gegn krabbameinum og öðrum sjúkdómum sem þeim tengjast. Í þeim tveimur málum komu fram nokkur atriði sem m.a. urðu til þess að þessi tillaga var lögð fram. Meðal annars kom þar fram að forvarnir gegn krabbameinum og tengdum sjúkdómum hafa ýmiss konar áhrif á heilbrigðisþjónustu, einnig að forvarnastarfið sem hingað til hefur verið unnið hefur náð miklum árangri og verður að segja að starf Krabbameinsfélagsins er saga ekki aðeins mikils starfs heldur glæsilegra sigra. Ekki er hægt að greina annað en að árangur starfsins, sem kemur fram í skýrslu hæstv. heilbrrh. af krabbameinsleit meðal kvenna, hefur minnkað dánartíðni og tekist hefur að taka á sjúkdómnum miklu fyrr en ella hefði orðið. Þar kemur einnig fram að samvinna heilsugæslustöðva á höfuðborgarsvæðinu hefur ekki skilað þeim árangri sem vonast var til og má m.a. rekja það til þess að læknamönnun stöðvanna er í lágmarki. Nokkur fleiri atriði eru nefnd í þessu efni en þetta er fyrst af öllum talið. Í grg. með till. til þál. um heilbrigðismálaáætlun kom svipað efni fram sem hlaut að hafa vakið sérstaka athygli fleiri en þeirra sem flytja þessa tillögu. Stefnumörkunin í málefnum heilsugæslunnar með samþykkt heilbrigðislaganna 1973 verður að teljast til undantekninga, en í nefndri grg. var einmitt fjallað um að vinnubrögð af því tagi í heilbrigðiskerfi okkar hafa verið fátíð þó að það sé orðið nokkurra áratuga gamalt. En það er kannski þess vegna sem samtök á sviði heilbrigðismála hafa átt svolítið erfitt um vik að finna sér verksvið hér á landi og raunar eru þau færri starfandi innan heilbrigðisþjónustunnar, samtök eða sjálfboðaliðar í félögum, en í nokkrum öðrum löndum, m.a. grannlöndum okkar. Hvað um það, herra forseti, forvarnir gegn krabbameinssjúkdómum hafa smám saman orðið meira umræðuefni í heilbrigðisþjónustunni sjálfri, meðal heilbrigðisstétta, lækna og hjúkrunarfræðinga. Það hefur vakið athygli mína, ekki sem sérfróðum um þessi mál, sem ég er ekki, heldur sem fórnarlambs, að við Íslendingar erum um nokkur atriði skemmra á veg komnir en sumar grannþjóðir okkar og mér hefur ekki þótt það okkur til mikils sóma. Það hefur sérstaklega átt við um forvarnastarf og leit að frumeinkennum þeirra sjúkdóma sem tillagan snýr að, krabbameinssjúkdómum í meltingarvegi. Í Bandaríkjunum vestan við okkur og í Þýskalandi austan við okkur hefur leit að frumeinkennum, leit að góðkynja einkennum sem eru forstig þessara sjúkdóma, staðið um nokkra áratugi með miklu fræðslu- og hvatningarstarfi gagnvart almenningi. En ekki hérlendis. Ég verð að segja að við Íslendingar leikum okkur stundum að því í umræðu um heilbrigðismál að álíta heilbrigðiskerfi Bandaríkjamanna, jafnvel einnig sumra Evrópuþjóða, lakara en okkar. Mér hefur þá oft orðið hugsað til langra biðlista hér á landi og nokkurra þátta sem við höfum ekki enn byrjað eins og þeirra sem ég ræði nú. Forvarnastarf og almenn leit að einkennum krabbameinssjúkdóma eða forstigseinkennum krabbameins, meðal almennings, meðal áhættuhópa sem er auðvelt að skilgreina hér á landi og meðal aldurshópa sem er enn auðveldara að finna. Þeir sjúkdómar sem hér er fjallað um eru í flestum skýrslum taldir tveir flokkar sjúkdóma en læknum ber saman um að í raun sé um einn flokk sjúkdóma að ræða. Samtals eru þeir í dag jafnalgengir á Íslandi og þeir tveir sem eru næstalgengastir. Það vill svo til að í báðum kynjum eru aðrir krabbameinssjúkdómar algengari, bæði meðal karla og kvenna en ekki þeir sömu. Í báðum kynjum er lungnakrabbamein næstalgengast og í báðum tilvikum eru þeir sjúkdómar sem hér um ræðir samanlagt jafnalgengir. Læknum og sérfróðum ber saman um að gagnvart lungnakrabbameinum verði ekki komið við forvörnum, einungis leit að einkennum þegar sjúkdómur er kominn af stað. Hin raunverulega forvörn verði best gerð með því að almenningur, fólk eins og við, stundi ekki reykingar og komist hjá óbeinum reykingum. En þessir sjúkdómar eru lengi einkennalausir, a.m.k. af ytri einkennum, en læknar og sérfróðir þekkja mjög vel orðið öll einkenni sem sjást við sjúkdómsskoðanir, við rannsóknir sem nefndar eru speglanir og þær rannsóknir sem nefndar eru skimanir í blóði. Allt saman tiltölulega einfaldar og óþægindalitlar rannsóknir fyrir okkur ef við komum okkur til lækna. Það er einmitt kannski munurinn á okkur og Bandaríkjamönnum að þar hafa fjölmenn samtök lækna og áhugafólks uppi mikla hvatningarherferð á hverju ári allan ársins hring við almenning. Ekki hér. Þær aðferðir sem notaðar eru og eru til umræðu hér á landi eru allar orðnar nokkuð vel reyndar í Bandaríkjunum, Þýskalandi og Japan og eru nú til umræðu í nokkrum löndum sem við höfum gjarnan talið aftar okkur í heilbrigðisþjónustu, sumum sem eru greinilega aftar en við í öllum efnahagslegum mælikvörðum, svo sem Pólland og Tékkland, svo merkilegt sem það kann nú að vera. Um öll þessi lönd á það við að erfiðara er þar að greina áhættuhópa en á Íslandi. Við erum fámenn þjóð, við erum tiltölulega einsleit og hér er mikil vitneskja til um skyldleika okkar sem er grunnur að því að skilgreina áhættuhópa. Við erum í tiltölulega góðu almennu, daglegu sambandi við lækna okkar þegar við þurfum á að halda en við virðumst ekki vera mjög áhugasöm um þessi einkenni sem hins vegar geta breytt mjög miklu þegar þau fara hreyfast. Við flutningsmenn viljum með tillögunni eindregið hvetja til þess að hér verði þessu máli hrundið af stað. Við teljum að samþykkt þingsályktun um heilbrigðisáætlun til ársins 2010 leggi ágætan grunn að slíku starfi, ekki síst bendum við á þann grunn sem liggur í starfi Krabbameinsfélags Íslands og Leitarstöðvar þess um áratugi og það sem vitað er um okkur Íslendinga sem ég nefndi fyrr í máli mínu. Það eru hins vegar meginforsendur, ekki aðeins fyrir tillögunni heldur fyrir því að hrinda slíku starfi af stað að við búum að mjög vel menntuðu starfsfólki heilbrigðisþjónustunnar. Bæði í menntun og kunnáttu lækna, hjúkrunarfræðinga og annars starfsfólks. Við búum að mjög góðu og öflugu starfi áhugasjálfboðasamtaka, einkum Krabbameinsfélags Íslands. Við getum þess vegna hrint slíku starfi af stað og við flutningsmenn teljum að við þurfum að ákveða, fræða og hvetja og gera það sem til þarf. Það er alveg ljóst af þeim ummælum sem komu fram í grg. fyrir þáltill. sem varð síðar ályktun Alþingis um heilbrigðisáætlun til 2010, að við höfum af því efnahagslegan ávinning að beita forvörnum og leita að frumstigum sjúkdóma af þessu tagi. Ekki síst munu sjúklingar og aðstandendur þeirra hafa gríðarlega mikinn heilsufarsávinning af því að sjúkdómarnir verði greindir snemma, jafnvel að einkenni jákvæðra frumubreytinga geti verið greind fljótt svo að ekki verði af sjúkdómar. Ljóst er að við höfum af þessu mikinn félagslegan og heilsufarslegan ávinning og við gætum hugsanlega enn þá síðar varið meiri fjármunum til að fást við aðra sjúkdóma sem þá verða erfiðari. Herra forseti. Ég vil að lokum leggja til að tillögunni verði vísað til síðari umr. og til hv. heilbr.- og trn. þingsins til athugunar og vænti þess að þar verði leitað umsagnar sem víðast úr samfélaginu.

Herra forseti. Ég kem hér fyrst og fremst upp til að taka undir með 1. flm. tillögunnar, hv. þm. Árna R. Árnasyni, en þess má geta að þriðjungur þingsins stendur að tillögunni. En fyrir hópnum og frumkvöðull að málinu er 1. flm. tillögunnar. Við leggjum til að komið verði á mjög víðtæku forvarna- og leitarstarfi vegna krabbameins í meltingarvegi. Jafnframt að hafinn verði undirbúningur að því að beita sömu aðferðum, eftir því sem fært er, í baráttu við aðrar algengustu tegundir krabbameina hér á landi og hefja síðar skipulagt og reglubundið forvarna- og leitarstarf vegna þeirra. Hvers vegna er forvarnastarf mikilvægt? Eins og fram kom í máli hv. þm. Árna R. Árnasonar er með því móti hægt að bæta heilsufar fólks og forða því frá að verða þessum alvarlega sjúkdómi að bráð og getur þannig bjargað lífi fólks. Síðan hefur þetta einnig sparnaðargildi í för með sér þótt við einblínum að sjálfsögðu fyrst og fremst á fyrri þáttinn. Í grg. með þáltill. kemur fram að krabbamein í maga hafi verið á undanhaldi á síðustu áratugum, hafi fallið um 70% hjá báðum kynjum frá sjötta áratugnum. Þetta er mjög athyglisvert. Þess er getið í grg. að þessu valdi án efa breytt mataræði þjóðarinnar, minni neysla á söltuðum og reyktum mat og aukin neysla grænmetis og ávaxta. En einnig er talið að þetta megi þakka lyfjameðferðum við magabólgum sem eru kunnar að því að geta valdið krabbameini. En þetta segir okkur líka hve mikilvægt er að við séum meðvituð um þessa þætti, samhengið á milli mataræðis og sjúkdóma, svo dæmi sé tekið. Og þetta er einnig þáttur í forvarnastarfinu að sjálfsögðu. Við gerum ráð fyrir eða þess er getið í grg. að forvarna- og leitarstarf gæti byggst á því að farið verði í smiðju til Leitarstöðvar Krabbameinsfélags Íslands og annarra heilbrigðisstofnana til að finna fólk í áhættuhópum frá skilgreindu aldursmarki. Í öðru lagi er nauðsynlegt að ráðast í fræðsluátak um þá sjúkdóma sem starfið beinist að þar sem markmiðið er að auka vitund og þekkingu almennings á sjúkdómum í meltingarvegi. Við teljum í þriðja lagi mikilvægt að efla þekkingu starfsmanna heilbrigðisþjónustunnar á sjúkdómum í meltingarvegi. Í fjórða lagi segjum við að mikilvægt sé að halda skipulagðri skráningu á þessum sjúkdómum. Hv. 1. flm. hefur gert ítarlega grein fyrir þessu þingmáli. Ég endurtek að ég kem hingað fyrst og fremst upp til að lýsa mjög eindregnum stuðningi við að það nái fram að ganga.

Virðulegur forseti. Forvarnir og fyrirbyggjandi aðgerðir eru hagkvæmustu aðgerðir gegn sjúkdómum í öllu tilliti. Leitar- og forvarnastarf Krabbameinsfélags Íslands og samstarfsaðila þess hafa sannað á ótvíræðan hátt þá fullyrðingu sem ég hóf mál mitt á. Áhugamenn um almenna og skipulega leit að krabbameini hafa kannað möguleika á því að meta þjóðfélagsleg áhrif hennar, þ.e að meðhöndla forstig krabbameins. Þessi þáltill. fjallar um að hefja í framtíðinni skipulagða leit og reglubundið forvarnastarf með krabbameinsleit í líffærum og líkamshlutum fólks til að koma í veg fyrir veikindi og þjáningar einstaklinga að því leyti sem mögulegt er með forvarnaaðgerðum. Herra forseti. Hv. þm. Árni Ragnar Árnason hefur sem 1. flm. lagt fram gífurlega vinnu við undirbúning þessa máls sem ég tel vera mjög vandað. Ég er hreykinn af því að vera meðflutningsmaður á þeirri tillögu og kem hér fyrst og fremst upp til þess að lýsa yfir stuðningi og láta í ljós aðdáun fyrir þá vinnu sem hefur verið lögð í þetta verk sem ég tel að sé, eins og ég sagði áðan, sérstaklega vel vandað. Ég hvet því, herra forseti, eindregið til þess að þáltill. verði afgreidd eins og hún er orðuð á þessum vetri af hv. heilbr.- og trn. og hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Við sem hér blöndum okkur í umræðu um þessa tillögu, sem Árni R. Árnason er fyrsti flutningsmaður að og málshefjandi í þessari umræðu, erum öll meðflutningsmenn að tillögunni og viljum að forvarnir verði auknar varðandi krabbamein í meltingarvegi og sjúkdóma þeim tengdum og erum hérna að styðja við að hrint verði í framkvæmd mjög víðtæku forvarna- og leitarstarfi á þessu sviði. Það er alveg ljóst að heilbrigðisþjónustan hlýtur í auknum mæli í framtíðinni að byggja á forvarnastarfi og skipulagðri leitarstarfsemi hvað varðar þessa erfiðu sjúkdóma, og dýru fyrir samfélagið, og átakasömu fyrir þá einstaklinga sem í því lenda að veikjast af þeim. Þess vegna er þessi þáltill. afskaplega þýðingarmikil. Hún er þýðingarmikil frá sjónarhóli einstaklingsins vegna þess að verði tekið vel á í þessu máli er unnt að bregðast við einkennum og sjúkdómum í meltingarvegi á frumstigi, það eru meiri líkur á lækningu og við getum e.t.v. með slíkri starfsemi afstýrt alvarlegum sjúkdómum og því að sjúkdómurinn nái sér á skrið. Það er enginn vafi á því að það er þjóðhagslega hagkvæmara að veita fjármagn, og þess vegna mikið fjármagn, til forvarna og fyrirbyggjandi rannsókna sem draga úr þörf á dýrari aðgerðum og dýrum úrræðum síðar ef sjúkdómur af þessu tagi nær sér á strik og veldur því alvarlega ástandi hjá einstaklingum og í heilbrigðiskerfinu sem við þekkjum. Þess vegna vildi ég styðja þetta mál, og ekki síst vegna þess að ég þekki, eins og aðrar konur, hversu dýrmætt forvarna- og leitarstarf vegna krabbameins kvenna í leghálsi og brjóstum hefur verið og hvað það hefur haft mikla þýðingu fyrir konur að boðið hefur verið upp á þessa leit. Það er mjög athyglisvert sem kemur fram hér í greinargerð, að skipuleg leit að leghálskrabbameini í konum hjá Leitarstöð Krabbameinsfélagsins hefur nú staðið um nærri 40 ára skeið og á þessum tíma og fram á síðasta áratug féll nýgengi sjúkdómsins um 67% og dánartíðni um 76%. Í raun og veru er þetta þvílíkur vitnisburður um heilbrigðisþjónustuna að það væri nærri því nóg að hafa bara þessar setningar í greinargerð. Skipuleg leit að brjóstakrabbameini er hins vegar nýrri af nálinni og hefur breyst frá 1987 í að fara fram með röntgenmyndatöku. Það er ekki alveg jafnmikil þátttaka í þeirri leit, því miður, og jafngóðar niðurstöður af þessu forvarnastarfi hafa ekki orðið eins og ástæða hefði verið til miðað við reynsluna af leit að krabbameini í leghálsi. Það er þess vegna mjög mikilvægt að samhliða skipulegu leitar- og forvarnastarfi verði mikið fræðsluátak með því, eins og hér er lagt til, að efla og auka þekkingu og vitund almennings, efla þekkingu starfsmanna á sjúkdómunum og koma á heildrænum gagnagrunni allra sjúkdómseinkenna eins og framsögumaður leggur til hér í yfirliti. Þar legg ég mikla áherslu á fræðsluþáttinn. Það er ekki nóg að þetta sé fyrir hendi ef fólkið kemur ekki. Þess vegna þarf þessi starfsemi að verða jafnsjálfsögð og leitarstarfið til að tryggt sé að fólk komi. Ég er alveg sannfærð um, þó að það þekkist ekki með einhverjum sérstökum og sértækum rannsóknaniðurstöðum, að þessir sjúkdómar liggja kannski fremur í ákveðnum fjölskyldum --- og þar með nikkar málshefjandi og veit betur en ég --- ég hef verið sannfærð um það að alveg eins og gigtarsjúkdómarnir, sem er önnur tegund af sjúkdómum sem leggjast á ónæmiskerfið, leggjast þessir í ættir. Þá er mjög mikilvægt að fólk í slíkum ættum leggi kannski meiri áherslu á að nýta sér leitarstarf og slíkar rannsóknir en aðrir. Fræðsla þarf að vera víðtæk um til hverra þarf að ná, og mikilvægt er að slík leit verði mjög virk. Þetta er afar gott mál og vel unnið með ítarlegri og góðri greinargerð sem er mjög sannfærandi. Meðal annars er greint frá ritgerð sem birtist í Læknablaðinu snemma þessa árs og hún fjallar einmitt um nýgengi ristilkrabbameina sem hefur farið fjölgandi meðal þjóða sem búa við almenna velmegun. Þar kemur enn fremur fram að samkvæmt krabbameinsskrá hjá Íslendingum hefur nýgengi, á því rannsóknartímabili sem er til hjá okkur, þrefaldast meðal karla og tvöfaldast meðal kvenna. Hér er einmitt bent á það að meðan við konur höfum átt kost á forvarna- og leitarstarfi þar sem mest tíðni hefur verið á krabbameinum hjá konum, eins og í leghálsi og brjóstum, hafa mannskæðustu krabbameinin hjá körlum ekki verið tekin fyrir með sama hætti og boðið upp á virkt leitarstarf. Þess vegna styð ég þetta mál og ég er alveg sannfærð um, þó að það sé ekki auðvelt að ná tillögum og frumvörpum þingmanna fram, að þetta mál er þess eðlis og stuðningurinn við það svo víðtækur hér á Alþingi að það muni ná fram að ganga, herra forseti.

Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm. sem hafa tekið til máls í umræðu um þessa þáltill. og undirtektir þeirra við tillöguna og sérstaklega þá athygli sem þeir hafa veitt þeim upplýsingum sem koma fram í greinargerð með henni. Það er rétt að hnykkja örlítið á þessum upplýsingum því að þær eru allar þess efnis að þær staðfesta eina setningu sem kemur fram í greinargerðinni. Þessar upplýsingar leiða til þeirrar ályktunar að þessir sjúkdómar eru meðal algengustu krabbameinssjúkdóma hjá vestrænum þjóðum og þróuðum þjóðum heims. Það kemur líka fram annars staðar í greinargerðinni að nýgengi, þ.e. tíðni nýrra tilfella þessara sjúkdóma meðal Íslendinga, er tiltölulega hátt, með því hæsta á Norðurlöndum, og tíðnin á Norðurlöndum nema í Finnlandi er með því hæsta í veröldinni. Vegna þess að hv. þm. hafa nefnt mig sérstaklega til sögunnar vil ég leyfa mér að nefna annan hv. þm. sem hefur lagt til mikið efni, Ástu Möller. En utan þingmanna sem hafa komið að málinu vil ég sérstaklega nefna Ásgeir Theodórs, sérfræðing á sviði sjúkdóma í meltingarvegi. Hins vegar vil ég taka fram að mjög margar athuganir benda til þess að það sé tiltekið ættgengi sem snertir framgang þessara sjúkdóma, a.m.k. næmi, og það er alveg ljóst af athugunum sérfræðinga að fyrstu atriði í skilgreiningu áhættuhópa eru skyldleiki við sjúklinga sem þegar hafa verið greindir. Það er rétt að nefna einnig tvö atriði sem varða framgang þessa máls. Í greinargerðinni er nefnt starf nefndar einnar á vegum landlæknis, svonefndrar skimunarnefndar. Sú nefnd mun vera u.þ.b. að ljúka sínu starfi og leggja tillögur sínar fyrir landlækni. Þær tillögur munu verða mjög veigamiklar varðandi rannsóknir á fyrstu einkennum, jafnvel um það að finna einkenni sem fólk áttar sig ekki fyllilega á sjálft. Hitt atriðið er mál sem hefur alloft komið fyrir hv. þingmenn, sérstaklega í hv. fjárln. Alþingis, og er nefnt ,,polypaskrá``. Í henni er skráning einkenna sem læknar verða varir við, ekki ævinlega vegna krabbameina en mikill grunur leikur á hjá fleiri en einni sérfræðigrein læknisfræðinnar að þau séu einkenni um forstig þessara sjúkdóma. Jákvæð einkenni, einkenni jákvæðra frumubreytinga, en nokkrar sérfræðigreinar læknisfræðinnar telja að þessir polypar séu meðal þess sem geta orðið krabbamein síðar á ævinni. Það er öllum sem um fjalla alveg ljóst að til að fara af stað með verkefni af því tagi sem hér er lagt til þarf bæði fjármuni og fyrirhöfn en ekki síst þarf þekkingu í hópi þeirra sem verkefnið framkvæma. Við vitum að þekkingin er fyrir hendi, við þykjumst vita að fjármunirnir geti orðið fyrir hendi þegar viljinn verður, og þá verður starfsfólkið einnig til staðar. Það er alveg ljóst að þessir sjúkdómar sem við ræðum hér eru svipaðrar tegundar eða hafa svipuð einkenni og þeir sem nefndir voru varðandi Leitarstöð Krabbameinsfélags Íslands. Þar hefur náðst glæstur árangur og sýnir að við gætum náð feikimiklum árangri. Ríkið Þýskaland hefur mjög nýlega sett sér eitt markmið meðal annarra, eitt sem snertir svona sjúkdóma meðal Þjóðverja, og það er að lækka dánartíðni um 50% á næstu fimm árum. Við höfum ekkert slíkt markmið varðandi þessa sjúkdóma. Það ættum við að setja okkur og vinna í samræmi við það. Ég tel að það sé alveg ljóst af þeim upplýsingum sem við höfum hver um annan, Íslendingar, um þjóðarmengið, að við getum stundað hér leit og forvarnir gegn þessum sjúkdómum, og raunar mörgum öðrum, með mjög góðum árangri. Við höfum mjög góða og sérfróða lækna og annað samstarfsfólk þeirra. En eftir frumkvæði héðan bíða þeir og allt þeirra samstarfsfólk, ekki einungis þeir heldur líka sjúklingar sem vita að fólkið í þeirra húsum er í áhættuhópnum. Ég held að það sé fólkið sem við ættum að hafa mest í huga. Það hefur lengi verið sagt að það sé hlutverk leiðtoga og annarra forustumanna að byrja, að breyta og að stöðva. Það merkir í einu orði að hafa frumkvæði. Ég tel að hv. Alþingi geri mjög vel með því að hafa frumkvæði að þessu máli.

Virðulegur forseti. Málið sem ég flyt varðar mörg tilvik þar sem brotaþolar hafa ekki fengið bætur vegna þess að brotamennirnir eru gjaldþrota eða hafa ekki getu til að bæta það tjón sem þeir valda. Þessi mál eru oft flókin og taka mikinn tíma í meðförum. Því má lítið út af bera vegna tímatakmarkana á því að sækja um bætur frá ríkisvaldinu. Þess vegna er þetta frv. flutt og er mjög brýnt að hv. allshn. afgreiði þetta mál hið fyrsta. Sumir eru í þeirri stöðu að hafa skaðast alvarlega og aðstandendur orðið að bera allan kostnað af vegna þess að slysavaldur er ósakhæfur eða gjaldþrota og vegna of þröngra ákvæða í lögum þá fást ekki bætur. Þess vegna er þetta frv. til laga flutt um breytingu á lögum um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, nr. 69/1995, með síðari breytingum. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir, Jóhann Ársælsson og Össur Skarphéðinsson. 1. gr. er svohljóðandi: ,,Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Heimilt er að víkja frá skilyrði 1. mgr. ákvæðis til bráðabirgða I ef gildar ástæður eru fyrir hendi að mati bótanefndar. Í þeim tilvikum þar sem bótanefnd hefur hafnað umsókn um greiðslu bóta á grundvelli 1. mgr. ákvæðis til bráðabirgða I er henni heimilt að endurskoða ákvörðun sína berist um það ósk frá umsækjanda. Umsókn um bætur eða beiðni um endurskoðun ákvörðunar skal hafa borist bótanefnd innan árs frá gildistöku þessa ákvæðis.`` Samkvæmt þessu, herra forseti, er í raun beðið um helmingi lengri frest fyrir þá sem í hlut eiga til að sækja um þessar bætur. Í allt of mörgum tilvikum hefur það reynst nauðsynlegt að lengja þennan frest. Af þeim sökum sitja ótrúlega margir með óbætt tjón eða bótalausir eftir tjón af ýmsum völdum. Í greinargerð segir: ,,Með þeirri breytingu sem hér er lögð til er gert ráð fyrir að bótanefndin geti, ef gildar ástæður eru fyrir hendi, tekið til afgreiðslu umsóknir vegna tjóns sem átti sér stað fyrir gildistöku laganna, þrátt fyrir að frestur skv. 1. mgr. ákvæðis til bráðabirgða sé útrunninn. Við setningu laganna um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota var miðað við að umsóknir um bætur vegna tjóns sem leiddi af brotum sem framin voru fyrir 1. júlí 1996 þyrftu að berast bótanefnd innan árs frá gildistöku laganna. Þessi frestur var í stysta lagi og má til samanburðar nefna að almennur frestur laganna, sbr. 2. mgr. 6. gr., til að leggja fram umsókn er tvö ár frá því að brot var framið. Auk þess var með lögum nr. 118/1999 veitt heimild til að víkja frá skilyrðum 2. mgr. 6. gr. laganna ef veigamikil rök mæltu með því. Engin heimild er til að víkja frá settum fresti varðandi brot sem framin voru fyrir 1. júlí 1996. Í athugasemdum sem fylgdu frumvarpinu sem varð að lögum nr. 118/1999 kemur fram að lögunum sé fyrst og fremst ætlað að styrkja réttarstöðu barna sem þolenda afbrota, og þá alveg sérstaklega þeirra barna sem þolað hafa kynferðislegt ofbeldi, en jafnframt sé gert ráð fyrir að önnur tilvik geti réttlætt frávik. Gert er ráð fyrir að sú undantekningarheimild sem hér er lögð til nái til sömu tilvika og 3. mgr. 6. gr. en jafnframt að heimild þessi verði rýmri í þeim skilningi að fleiri tilvik gætu fallið undir ákvæðið en unnt er að heimfæra undir 3. mgr. 6. gr. Gert er ráð fyrir að auk þeirra tilvika sem nefnd eru í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 118/1999 geti gildar ástæður í þessu samhengi t.d. verið að tjón hafi ekki verið komið í ljós að einhverju eða öllu leyti áður en frestur samkvæmt lögunum rann út og framlagning umsóknar af þeim sökum erfiðleikum bundin. Að öðru leyti er gert ráð fyrir að bótanefndin meti það út frá almennum sanngirnissjónarmiðum hvað teljist gildar ástæður í þessu sambandi. Til að taka af allan vafa er tekið fram að bótanefnd sé heimilt að endurskoða ákvarðanir sínar í þeim málum þar sem greiðslu bóta hefur verið hafnað á grundvelli 1. mgr. ákvæðis til bráðabirgða. Það heimildarákvæði sem hér er lagt til tekur aðeins til tjóns vegna brota sem framin voru fyrir gildistöku laganna þann 1. júlí 1996. Af þeim sökum og eins vegna þess að hér er um rýmra ákvæði að ræða en hið almenna ákvæði í 3. mgr. 6. gr. laganna er lagt til að umsókn um bætur eða beiðni um endurskoðun ákvörðunar samkvæmt ákvæðinu verði að hafa borist innan árs frá gildistöku ákvæðisins.`` Virðulegur forseti. Ég held að það sé kannski ekki ástæða til þess að fara mörgum orðum um þetta mál. Þetta er flókið eins og ég gat um í upphafi. Það er oft flókið fyrir einstaklinga að ná í gegn þeim bótum sem þeir telja sig eiga rétt á. Eins og getið er um í greinargerðinni er það æðioft svo að raunverulegt tjón kemur ekki í ljós fyrr en alllöngu eftir að brot er framið eða viðkomandi verður fyrir tjóni eða slysi. Ég tel að þetta sé fær leið, þ.e. að rýmka heimildina, tímafrestinn, til að sækja um bætur. Þetta snýr fyrst og fremst að þeim aðilum sem hafa orðið fyrir tjóni, heilsutjóni eða líkamstjóni af völdum vegna annars aðila og þurfa að sækja um bætur til ríkissjóðs.