Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér er komið á dagskrá, um breyt. á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, var lagt fyrir hv. Nd. Alþingis í desembermánuði og mælti fyrrv. félmrh. fyrir málinu 20. des. Síðan hefur frv. verið rætt allmikið í hv. Nd., eins og mönnum er kunnugt um, og ætla ég ekki að fara mjög nákvæmlega út í efnisatriði þess á þessu stigi málsins. Meginefni þessa frv. er það, að tekjustofnalögin, þ.e. lögin um tekjustofna sveitarfélaga, eru samkv. frv. aðlöguð hinum nýju skattalögum, lögum nr. 40 frá 1978, með síðari breytingum, einkum þó þeim breytingum, sem ákveðnar eru í lögum nr. 1 frá 1980. Fyrstu greinar frv. lúta að þessari samræmingu: 1., 2., 3. og 4. gr. Auk þess er um það að ræða, að sums staðar er kveðið skýrar á um venju sem myndast hefur. T.d. á það við um 4. gr., þar sem talað er um að skattstjórar annist álagningu útsvars, en þetta hefur verið þannig í reynd, að skattstjórar hafa annast álagningu útsvars í langflestum tilvikum. Þannig var það á árinu 1979, að skattstjórar lögðu útsvör á 101 967 gjaldendur, en 924 gjaldendur báru útsvar samkv. álagningu sveitarstjórna. Í 5. gr. frv. er það ákvæði, sem í rauninni hefur mestum deilum valdið, en það er ákvæði um að útsvar megi ekki vera hærra en 11% af útsvarsstofni, en síðan segir í 4. mgr. 5. gr. á þessa leið: „Nú hrökkva útsvör samkv. 1. mgr. ekki fyrir áætluðum útgjöldum og er þá sveitarstjórn heimilt að hækka þau um 10% að fengnu samþykki ráðh.“ Ég vek athygli á því, að þessi mgr. gerir ráð fyrir að hér sé um að ræða vissa skilyrðisbindingu, þannig að sveitarfélögin þurfi að sýna fram á það, að útsvör þeirra eftir venjulegum reglum hrökkvi ekki fyrir nauðsynlegum útgjöldum, og þá sé heimilt að hækka þessi útsvör um allt að 10%, enda samþykki félmrh. Eins og kunnugt er hafa sveitarfélögin á undanförnum árum lagt á það vaxandi áherslu, að.þau fengju leyfi til þess að verðtryggja tekjustofna sína, bæði aðstöðugjöld og sömuleiðis útsvörin sjálf. Ef um þessa verðtryggingu ætti að vera að ræða má gera ráð fyrir að útsvarsprósentan á þessu ári þyrfti að vera 13 – 14%, miðað við það verðbólgustig sem nú er um að ræða. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er m.ö.o. aðeins komið nokkuð til móts við sveitarfélögin, miðað við þær óskir sem fyrir hafa legið, og á fulltrúaráðsfundi Sambands ísl. sveitarfélaga var þeirri breytingu, sem hér er lögð til, fagnað sem áfanga í þá átt að sveitarfélögin gætu rýmkað tekjustofna sína. Það hefur nokkuð verið rætt um það, að hér sé um að ræða mjög verulega þyngingu á fólki, og þá einkum á þeim sem hafa lægstu tekjur. Hér er um að ræða grundvallarmisskilning. Í hv. Nd. Alþingis var m.a. gagnrýnt að hér væri verið að leggja skatta á elli- og örorkulífeyri, en eins og fram kemur í einni mgr. 3. gr. er gert ráð fyrir að undanþiggja þessar bætur almannatrygginga. Í umr. um þetta mál hefur það komið fram, að talið er líklegt að yfir landið allt, - miðað við að sveitarfélögin noti sér öll þessa heimild, sem er vafamál að þau geri, en segjum að þau noti hana öll, - yrði um að ræða hækkun á útsvari upp á ca. 5 milljarða kr. Þessi hækkun kemur þó allmisjafnlega niður og er ástæðan fyrst og fremst sú, að samhliða þessari breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, sem hér er lögð til, á sér stað skattkerfisbreyting í landinu, þar sem nú er lagt á alla sem einstaklinga. Við þá skattkerfisbreytingu gerist það, að ónýttur persónuafsláttur upp í útsvar hækkar mjög verulega frá því sem verið hefði að óbreyttum lögum. Þessi hækkun nemur u.þ.b. 2 milljörðum kr. á árinu 1980 frá því sem verið hefði að óbreyttu, miðað við 45% hækkun persónuafsláttar frá s.l. ári. Þetta þýðir að hér er í rauninni jafnframt ákveðið með hinum nýju lögum um tekjuskatt, sem Alþ. hefur samþykkt fyrir nokkru, að létta af allra lægstu tekjunum þessum gjöldum, þar með töldu útsvarinu, með hinum svokallaða ónýtta persónuafslætti. Hér er um ákaflega stórt og þýðingarmikið atriði að ræða. Og ég legg á það áherslu, að menn hafi vel í huga þegar verið er að horfa á álagningartölur útsvars, að þar er um að ræða tekjustofna sveitarfélaga, en tekjujöfnunarskyldan í þjóðfélaginu er hins vegar hjá ríkinu. Þessi tekjujöfnunarskylda ríkisins birtist í gegnum svokallaðan persónuafslátt frá reiknuðum skatti, sem kemur einnig upp í útsvar þegar afslátturinn gerir meira en að ná yfir álagðan tekjuskatt hjá einstaklingunum. Með þessu ákvæði, með þessum ónýtta persónuafslætti upp í útsvar gerist það, að u.þ.b. 22% allra útsvarsgreiðenda sleppa við útsvar, þ, e. þeir fá útsvar að fullu uppi borið með persónuafslættinum. U.þ.b. 33–35% útsvarsgreiðenda fá einhvern hluta af útsvarinu uppi borinn með persónuafslættinum, hinum ónýtta persónuafslætti. Ég bið menn að hafa þetta meginatriði í huga þegar verið er að horfa á þær afleiðingar til íþyngingar, sem eru og væru ella af því frv. sem hér liggur fyrir. Næstu greinar þessa frv. eru í rauninni fyrst og fremst tæknilegar lagfæringar á þeim tekjustofnalögum, sem í gildi hafa verið, svo og samræming við lög nr. 40/1978, um tekjuskatt og eignarskatt. Ég tel þó sérstaka ástæðu til þess að víkja hér að 14. gr. frv., en þar er fjallað um aðstöðugjaldsstofninn, hver hann skuli vera. Hann er samræmdur hinum nýju skattalögum þannig að aðstöðugjaldsstofn á að vera rekstrarkostnaður sá sem um ræðir í 1. tölul. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 40/1978. Til rekstrarkostnaðar í þessu sambandi telst gjaldfærsla samkv. 53. gr. laga nr. 40/1978, en frá honum dregst tekjufærsla samkv. sömu grein. Með þessum hætti svo og með ákvæðum 13 gr. frv. er mjög skýrt hver aðstöðugjaldsstofn fyrirtækjanna er. Í 12. gr. frv. eru ákvæði um það, hvernig fer með greiðslu á útsvari við þá breytingu sem verður þegar hjón hvort í sínu lagi verða sjálfstæðir skattaðilar. Í 16. gr. eru ákvæði sem lúta að því, hverjir það eru sem borga aðstöðugjald, og þar eru m.a. teknir inn aðilar sem hafa með höndum húsbyggingar eða aðra mannvirkjagerð. Í 19. gr. eru ákvæði um dráttarvexti, sem eru til samræmis við það sem er í lögum nr. 40/1978. Í 20. gr. svo og í ákvæðunum til bráðabirgða er einnig um að ræða ákvæði sem lúta að þessari samræmingu. Ég tel að það eigi ekki að vera þörf á því, nema sérstakt tilefni gefist til, að fara ítarlega út í efnisatriði þessa f.Fv. Hv. Ed. hefur verið að fjalla um skattamálin að undanförnu, m.a. þegar hún afgreiddi á dögunum lög nr. 1/1980 um breyt. á lögum nr. 40/1978. Ég vil að lokum aðeins geta þess í sambandi við þetta frv., að sú rýmkun, sem verður á tekjustofnum sveitarfélaganna samkv. þessari till., byggist á því ákvæði í málefnasáttmála núv. ríkisstj. sem fjallar um fjárhagsmál sveitarfélaga, en þar segir: „ Ríkisstj. telur nauðsynlegt að styrkja fjárhag sveitarfélaga til að gera þeim kleift að ráða við þau mörgu verkefni, sem þeim ber að sinna.“ Í þessu ákvæði stendur einnig: „Haldið verði áfram endurskoðun verkaskiptingar ríkis og sveitarfélaga.“ Ég vil láta þess getið að síðustu, að tekin hefur verið ákvörðun um það, að sú nefnd, sem nú vinnur að úttekt á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, geti skilað áliti fyrir eða um næstu áramót, en það er þriðji hluti álits þessarar nefndar. Fyrsta hlutanum skilaði hún í apríl 1978, og fjallaði hann um grundvallarsjónarmið í verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Öðrum hlutanum skilaði hún í janúar 1980, um stjórnsýslukerfið. Og síðasta hlutanum er gert ráð fyrir að nefndin skili um eða fyrir næstu áramót, en sá hluti fjallar um tekjustofnaskiptinguna sjálfa. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Það frv. sem hér er til 1. umr., var á sínum tíma rætt allítarlega á sameiginlegum fundum félmn. beggja deilda, þannig að við, sem erum í hv. félmn. þessarar hv. d., höfum komið áður við sögu þessa máls. Á þessum sameiginlegu fundum ræddum við frv., sem hér er nú á dagskrá, sérstaklega með tilliti til breytinga sem talið var nauðsynlegt að gera á frv. Á fundi til okkar komu menn eins og ríkisskattstjóri og framkvæmdastjóri BSRB og þeir höfðu verið með í ráðum við samningu brtt. sem við ræddum á þessum sameiginlegu fundum. Á þessum fundum varð samkomulag um að styðja þetta frv. og styðja þær brtt. sem við ræddum og höfðu verið undirbúnar með aðstoð þeirra aðila sem ég nefndi. En á þessum sameiginlegu fundum urðu þó mestar umræður um brtt. sem hafði orðið til með sérstökum hætti og þessir embættismenn höfðu ekki staðið að, en það var brtt. um að leggja mætti 10% á útsvarsupphæðina, á þau 11% sem frv. í upphafi gerði ráð fyrir. Um þetta var deilt, og við fulltrúar Sjálfstfl. á þessum fundum lögðum áherslu á það, að ekki væri hægt að taka ákvörðun um íþyngingu útsvarsins, sérstaklega með tilliti til þess, að við vissum þá ekki hver heildarskattbyrðin yrði, vegna þess að þá var ekki vitað hverjir yrðu skattstigar varðandi tekjuskattinn. Það varð því samkomulag á þessum sameiginlegu fundum að sleppa þessari till. um 10% hækkunina eða hafa hana ekki með hinum sameiginlegu till. Eftir þessu var farið við afgreiðslu málsins í hv. félmn. Nd. Í ítarlegum brtt., sem sú n. gerði og voru í samræmi við það sem við höfðum rætt á þessum sameiginlegu fundum, var ekki þessi till. Í meðferð hv. Nd. á þessu máli var þessi till. fram borin og samþykkt, eins og kunnugt er, og frv. kemur í þessari mynd til okkar í þessari hv. deild. Ég vil í þessu sambandi taka það fram, að að áliti okkar sjálfstæðismanna hefur það komið í ljós nú, að það var ekki að ástæðulausu að við vildum ekki þá þegar á hinum sameiginlegu fundum félmn. fallast á þessa hækkun útsvarsins. Við komumst endanlega að raun um það við framlagningu frv. til l. um breyt. á tekju- og eignarskattinum á þskj. 219, sem við ræddum fyrr í dag. Þar kemur í ljós, að í stað þess, sem hefði mátt ætla, að það frv. fæli í sér lækkun skatta til þess að mæta þeirri hækkun útsvars sem orðin er í þessu frv., sem við nú ræðum, þá er frv. um breyt. á lögum um tekju- og eignarskatt einnig íþyngjandi. Ég skal ekki hér fara að ræða það frv., og ég skal ekki við þessa umr. fara að ræða sérstaklega frv., sem hér liggur fyrir nú og er á dagskrá, enda ekki ástæða til að ræða það almennt eða þau atriði sem samkomulag hefur verið um. En að sjálfsögðu er ástæða til þess að ræða þá breytingu sem hefur orðið á frv. í meðferð Nd. varðandi hækkun útsvarsins. Ég tel þó ekki rétt á þessu stigi málsins að fara að ræða það mál efnislega. Ég vil leyfa mér að vona, þegar þetta mál kemur til hv. félmn. þessarar d. þar sem ég á sæti, að þar verði málið athugað með þeim árangri að hægt sé að ná samkomulagi um að þessi deild afgreiði málið eins og samkomulag var um í hv. félmn. Nd. að afgreiða það. Með tillíti til þessa vil ég geyma mér að ræða þetta mál ítarlega. Ef svo fer mót von minni, að hv. stjórnarliðar halda áfram við þá stefnu sem fram kemur í afstöðu þeirra til þessara mála, að íþyngja almenningi í landinu með aukinni skattbyrði, munum við að sjálfsögðu ræða það mál ítarlegar við 2. umr. ef þörf gerist. Hæstv. félmrh. vitnaði í ræðu sinni áðan í stjórnarsáttmálann. Hann sagði að í stjórnarsáttmálanum væri lögð áhersla á að styrkja stöðu sveitarfélaganna. Hann vitnaði og til þess starfs sem hefur verið unnið á undanförnum árum við endurskoðun á verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Ég kannast við þetta hvort tveggja. Ég kannast við það sjónarmið, að nauðsynlegt sé að styrkja stöðu sveitarfélaganna. Við sjálfstæðismenn höfum lengi haft það á stefnuskrá okkar og talið það eitt af þýðingarmestu þáttum í allri viðleitni til þess að auka valddreifingu, auka lýðræðið í þessu landi. Það var líka fyrir frumkvæði núv. hæstv. forsrh., að sú nefnd var sett á laggirnar sem unnið hefur að þessu á undanförnum árum. Hæstv. félmrh. vék hér að því sem þessi nefnd hefði þegar starfað. Ég vona að störf þessarar nefndar haldi áfram hér eftir sem hingað til. En ég vil vekja athygli á því, að þó að við sjálfstæðismenn teljum nauðsynlegt að styrkja stöðu sveitarfélaganna og gæta þess, að þau hafi tekjustofna til þess að standa undir þeim verkefnum sem þeim eru fengin á hverjum tíma, þá höfum við alltaf litið svo á, að sveitarfélögin væru til vegna fólksins í landinu og það væri grundvallaratriði, að fólkinu í landinu yrði ekki íþyngt um of með skattbyrðum til sveitarfélaganna og til ríkisins. Um leið og við aukum hlutverk sveitarfélaganna verðum við að sjálfsögðu að auka tekjustofna þeirra. En það þýðir það, að við verðum jafnframt að draga úr þeirri skattlagningu sem lögð er á til tekjuöflunar fyrir ríkið. Ég minntist í þessu sambandi á hæstv. forsrh. Ég hef litið svo á, að hann væri og hefði verið á undanförnum árum samþykkur þeim grundvallarsjónarmiðum sem ég hef hér aðeins vikið að. Ég vil því leyfa mér að vona að undir forsæti hans verði ekki stigin spor í öfuga átt í þessum efnum, að það verði ekki aukin skattheimta til tekjuöflunar fyrir sveitarfélögin í landinu án þess að gerðar verði viðeigandi ráðstafanir til þess að draga úr skattbyrðum til ríkisins. Það voru hugleiðingar sem þessar, sem gáfu mér tilefni til þess að lýsa þeirri von minni nú, að svo kynni að fara að það gæti náðst samkomulag í hv. félmn. þessarar deildar um að breyta frv. hér í Ed. á þann veg sem samkomulag var um í félmn. Nd. að hafa það. Það er þá ekki i fyrsta sinn sem það kæmi fyrir, að þessari hv. deild tækist að betrumbæta verk þeirra í hv. Nd.



Forseti. Það hefur komið fram í Nd., að Alþfl.-menn eru algjörlega andvígir þeirri útsvarshækkun sem nú á að eiga sér stað samkv. þeirri samþykkt sem gerð hefur verið í Nd. Við gerum okkur vissulega grein fyrir því, að sveitarfélög þurfa að hafa góða tekjustofna, en við höfum það einnig í huga, að almenningur í landinu hefur visst greiðsluþol og til þess þarf að taka tillit. Það kom fram hjá hæstv. félmrh. áðan, að ef sveitarfélögin ættu að hafa þær rauntekjur, sem 10% eða 11% álagningin segir til um, þyrfti álagningin í dag að vera 13 – 14% og því hærri prósenta því meiri sem verðbólgan er. Við teljum að stærsta tekjutrygging fyrir sveitarfélögin væri sú að ráðast gegn verðbólgunni og freista þess að minnka hana. En það er ekki að sjá að að því sé stefnt af hæstv. ríkisstj., heldur þvert á móti. Það hefur og komið fram, að í umfjöllun Nd. hefur hvergi verið leitað samráðs við aðila vinnumarkaðarins um þá útsvarshækkun sem nú á að eiga sér stað. Ég vil minna á að 7. apríl 1979, þ.e. í fyrra, voru sett lög um stjórn efnahagsmála o.fl. Í 5. gr. er fjallað um samráð og þar segir svo, með leyfi forseta: „Verkefni samráðs þessa skal m.a. vera: Að ræða meginþætti í efnahagsmálum og helstu efnahagsmarkmið ríkisstj. frá ári til árs og til lengri tíma, í því skyni að leggja grundvöll að samræmdum ákvörðunum á sviði opinberra fjármála, peninga- og lánamála, lífeyrismála, verðlagseftirlits af opinberri hálfu, og á sviði kjaramála af hálfu aðila vinnumarkaðarins.“ Svo segir aftur í 3. tl.: „Að fjalla um önnur þau atriði, sem horfa til framfara á sviði atvinnu-, verðlags-, kjara- og launamála og efnahagsmála almennt.“ Mér sýnist, fyrst ekki hefur verið haft samráð við launþegasamtökin um þessa útsvarshækkun, að þá sé beinlínis verið að brjóta lög, þau lög sem ég minntist á hér áðan, og mun ég í félmn., sem ég á sæti í, leggja til að þar verði óskað umsagnar Alþýðusambands Íslands um þær till. um útsvarshækkun sem fram hafa komið og verið samþykktar í Nd. Það er greinilegt, að hugleiðingar ríkisstj. um að hækka útsvarið verða beinlínis eins og verið sé að hella olíu á eld. Verkalýðshreyfingin gengur nú til samninga, hefur sett fram sínar kröfur, en mitt í þeirri samningagerð rýkur ríkisstj. í það að hækka útsvarið, sem vissulega hlýtur að koma við hvern einstakling í landinu og þá sérstaklega launþega. Ég ætla ekki að fara frekari orðum um þetta að sinni, nema að mér sýnist að hækkun útsvarsins verði ekki til að greiða fyrir kjarasamningum, heldur þvert á móti. Og ég árétta það, að með því að hundsa launþegasamtökin hvað samráð snertir sé verið að brjóta lög. Ég mun freista þess í félmn. að fá því breytt og vona að eftir þær umsagnir, sem þar fást, fái menn gleggri mynd af því, hvað launþegasamtökin hafa um þessar till. eða samþykkt Nd. um útsvarshækkun að segja.



Herra forseti. Þetta frv. er búið að fá mikla umr. bæði í hv. Nd., þar sem það hefur verið til umfjöllunar, og í fjölmiðlum og er það að vonum. Það, sem mesta umræðu og athygli hefur vakið, er breytingin á álagningarprósentunni vegna útsvars, þ.e. heimildin um 10% hækkun til viðbótar þeim 11 sem fyrir voru, þannig að sveitarfélögin gætu nú lagt 12.1% útsvar á brúttótekjur í stað hámarks 11%. Nú geta allir verið sammála um það, að ekki veitir sveitarfélögunum, mörgum hverjum a.m.k., af að fá rýmkun á tekjumöguleikum, og helst ætti það að gerast með þeim hætti, að slíkar ákvarðanir væru ekki bundnar hámarki með lögum, heldur á valdi einstakra sveitarstjórna hverju sinni. Það eru heimamenn sem best þekkja þarfir þegna sinna og vita hvar skórinn kreppir hverju sinni, og aðhaldið er heima í héraði. Vel rekin sveitarfélög fá umbun hjá kjósendum sínum á fjögurra ára fresti og illa rekin fá sinn dóm. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur boðað að hún ætli ekki að auka skattaálögur á þegnana, þvert á móti að stefna að skattalækkun. Það sýnist því nokkur þversögn í því, að á sama tíma stuðla stjórnarliðar að aukinni skattbyrði, eins og því miður er nú augljóst að fyrir liggur, bæði hvað varðar skattheimtu ríkissjóðs sjálfs og svo nú með þessari heimild til handa sveitarfélögunum, sem ég tel að hefði verið eðlileg og sjálfsögð á þann hátt, að þarna hefði ríkisstj. sýnt alvöru á bak við fyrirheitin og jafnhliða því að heimila sveitarfélögunum hækkun álagningarprósentu hefði verið dregið úr skattheimtu ríkisins. Þetta hefði ég talið eðlilega leið, þar til fyrir liggur niðurstaða úr könnun þeirri sem verið er að gera á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og hæstv. félmrh. hefur lofað að muni ljúka á þessu ári. Þegar þeirri könnun er lokið og niðurstöður fengnar verður hlutur sveitarfélaganna væntanlega bættur, þannig að þau fái leiðréttingu mála sinna með auknu sjálfsforræði um staðbundin verkefni og að tekjustofnar fylgi verkefnunum. Ég ætla ekki að ræða frekar efnislega um frv. nú, þar sem tækifæri mun gefast þegar það kemur til félmn. þar sem ég á einnig sæti.



Herra forseti. Það eru sérkennilegir bullukollar, þm. Alþfl. Þeir sjást greinilega ekki fyrir í sókn sinni eftir þeim fáu áróðursstráum sem þeir finna eða telja sig finna í markaði dagsins. Ég horfði upp á það í Nd. í dag, að hv. þm. Vilmundur Gylfason bar hæstv. félmrh. það á brýn, og sjálfsagt ríkisstj. allri, að verið væri að framkvæma hér lögbrot. Nú kemur hv. þm. Karl Steinar, sendur af fyrrgreindum þm. Vilmundi Gylfasyni, hingað upp í ræðustólinn með svipaðan texta. Það er vert að minna á tvennt í þessu sambandi. Það fyrra er það, að nýlega er farin frá völdum ríkisstj. þessa sama flokks, Alþfl., sem væntanlega hefur ætlað sér að starfa samkv. lögum. Mér er ekki kunnugt um að eitt einasta af þeim frv., sem sú ríkisstj. lagði fram, m.a. frægt skattstigafrv. og önnur veigamikil frv. í efnahagsmálum, hafi verið tekin fyrir með þeim hætti sem þessir herrar krefjast nú og kalla lögbrot ella. Mér þætti gaman að fá hér fram, ef hægt er að upplýsa, hver af frv., sem ríkisstj. Alþfl. lagði fram sem fullgild ríkisstj. og ætlaði sér að fá tekin fyrir í þinginu eins og hjá hverri annarri ríkisstj., hafi verið borin undir aðila vinnumarkaðarins samkv. 5. gr. laganna um stjórn efnahagsmála sem var verið að vitna í áðan. Mér er nær að halda að það hafi ekki verið eitt einasta af þessum frv. sem þannig var farið með, ekki eitt einasta.  Hitt er svo sérkennilegra, seinni parturinn í ræðu hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar, þegar hann sagði eitthvað á þá leið, að ríkisstj. væri með hækkun útsvaranna að ráðast gegn hagsmunum launafólks og það mundi spilla fyrir kjarasamningum. Það vill nú svo til, að ríkisstj. hefur ekki lagt þessa hækkun til. Það er ekki ríkisstj. Það er meiri hl. félmn. Nd. Og kaldari kveðju til félaga síns innan verkalýðshreyfingarinnar hef ég ekki heyrt á síðari tímum heldur en þá sem Kari Steinar Guðnason flutti hér til formanns Verkamannasambands Íslands, Guðmundar J. Guðmundssonar. Það verður gagnlegt að tif ja þá ræðu upp á næsta þingi Verkamannasambandsins þegar formaður sambandsins þarf að halda sérstaka varnarræðu fyrir varaformanninn til að fá hann kjörinn. Ég held að þessir ágætu þm. í Alþfl. ættu að átta sig á því, að þessi brtt. er verk þingsins og það eru fjórir þm. í Nd. sem fluttu þessa till., þar með einn fremsti og virtasti forustumaður verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi, sem ég treysti miklu betur til að meta hagsmuni verkafólks i þessu landi heldur en hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni. Ég tel að Guðmundur J. Guðmundsson sé öllu færari til þess að túlka raunverulega hagsmuni launafólks í þessu landi en sá þm. sem mælti hér áðan og talaði í nafni Alþfl. Það er nokkuð síðborin krafa frá hv. þm. að krefjast þess, að leitað sé umsagnar Alþýðusambands Íslands um þessa breytingu, vegna þess að það var á sameiginlegum fundi nefnda beggja deilda sem till. var kynnt og till. afgreidd með tilkynningu um það, að þeir nefndarmenn félmn. Nd., sem vildu að málinu standa, mundu flytja það. Enginn gerði þá athugasemd við það, hvorki hv. þm. Karl Steinar Guðnason né nokkur annar, né hefur nokkur gert það á þeim mörgu vikum sem liðnar eru síðan, að nauðsynlegt væri að taka þetta mál til kynningar. Það er nokkuð síðborin krafa og sjálfsagt sett fram í þeim tilgangi einum að reyna hér á Alþ. að koma höggi á formann Verkamannasambandsins, sem Karl Steinar Guðnason er ekki maður til að koma á hann innan Verkamannasambands Íslands.



Herra forseti. Það er ástæða til að ræða þau gífuryrði sem konungur marxistanna í Alþb. lét sér um munn fara. En ég vil aðeins segja það, að sú krafa, sem ég kom með fram áðan eða sagði frá að ég mundi leggja fram í félmn., er nákvæmlega á réttum tíma. Það er fyrst nú sem mér gefst tækifæri til þess í þessari deild að leggja hana fram, og ég geri það á fundi félmn. sem væntanlega verður haldinn á morgun. Hv. þm. fór allmörgum orðum um það, að formaður Verkamannasambandsins hefði lagt til að þessi hækkun ætti sér stað. Ég vil upplýsa það, að formaður Verkamannasambandsins hefur enga heimild til þess að leggja fram till. um útsvarsbyrði í nafni Verkamannasambands Íslands. Ég hef ekki heldur trú á því, að hann hafi hugsað á þann hátt, að svo væri gert, enda hefur hann ekki nokkra heimild til þess. Ég er alveg sannfærður um það, að ef þetta yrði lagt fyrir stjórn Verkamannasambandsins til umsagnar, þá yrði útsvarshækkun harðlega mótmælt. Hann fengi engu ráðið um það. Þó menn hafi verið vélaðir til að flytja svona till., þá er ekki þar með sagt að það sé í nafni þeirra samtaka sem viðkomandi menn eru í forustu fyrir. Ég vil spyrja hvað veldur því, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson talar á móti því að Alþýðusambandið fjalli um þetta. Hvað er maðurinn að þvæla ef hann er samþykkur því, að Alþýðusambandið fái að segja sitt álit á fyrirhugaðri útsvarshækkun? Það væri líka fróðlegt að vita, hvað Verkamannasambandið hefði um þessi mál að segja. Það er spurning hvort á ekki að óska eftir því líka, að framkvæmdastjórn Verkamannasambandsins segi til um það, hvort hún vill samþykkja hækkun á útsvörum eða ekki. Það er mín skoðun, að þessi útsvarshækkun sé mjög kaldar kveðjur til íslenskrar alþýðu og sé til þess fallin að tefja og spilla fyrir kjarasamningum, alls ekki til að liðka fyrir þeim. Ég veit ekki hvort ástæða er til að svara öllu fleiru hér. En ég spyr: Er Ólafur Ragnar Grímsson samþykkur því, að Alþýðusambandið fái að segja eitthvað um þessa aðför að launþegum? Ég veit að það vill gjarnan fá að segja sína skoðun á þessum málum og ef þingmaðurinn er samþykkur því, þá vildi ég gjarnan að það kæmi fram hér á eftir.



Herra forseti. Ég tel að í meginatriðum hafi þetta frv. fengið allgóðar undirtektir hér í hv. deild. Hér skilja menn greinilega vel fjárhagsvanda sveitarfélaganna, og ég fylgi algjörlega þeim sjónarmiðum sem fram komu hjá hv. 4. landsk. þm. í þeim efnum. Það er að stuðla að sem mestu sjálfstæði sveitarfélaganna, þannig að sveitarstjórnirnar geti tekist á við hin staðbundnu verkefni. Þær eru kjörnar lýðræðislegum kosningum, og það er eðlilegast, að þær ákveði með hvaða hætti staðið er að verkefnum á viðkomandi svæði. Engin sveitarstjórn í landinu, ég þekki hana a.m.k. ekki, gerir sér leik að því að hækka að óþörfu skatta á íbúunum. Geri sveitarstjórn það verður hún einfaldlega felld i næstu kosningum þar á eftir. Mér finnst það því lýsa vantrausti á sveitarstjórnunum í landinu að þora ekki að gefa þeim þann slaka sem möguleiki er á samkv. frv. sem hér liggur fyrir. Mér finnst það skjóta dálítið skökku við það sem áður hefur komið fram, m.a. frá Sambandi ísl. sveitarfélaga og frá hv. þm. og talsmönnum Sjálfstfl. í gegnum tíðina. Rök þeirra núna eru hins vegar þau, að þetta þyngi of mikið heildarskattabyrðina og þess vegna megi ekki samþykkja frv. af þessu tagi. Það eru út af fyrir sig rök sem þeir hafa máli sínu til styrktar. En ég vil aðeins minna á í þessu sambandi, að þegar útsvarið 11% var samþ. á sínum tíma, þá var það í raun allmiklu hærra en það er núna vegna verðbólgunnar - allmiklu hærra. Það var talsvert hærra en það er, jafnvel þó að menn nýttu þessi 12%. Ég fylgi sem sagt þeim sjónarmiðum sem fram komu hjá hv. 4. landsk. þm. varðandi mikilvægi og skyldur sveitarfélaganna. Svo kemur hér hv. 3. landsk. þm. og talar um að hér sé um að ræða mjög kaldar kveðjur til íslenskrar alþýðu af hálfu núv. ríkisstj. með flutningi þessa frv. Þá er væntanlega um að ræða kaldar kveðjur ekki aðeins af hálfu ríkisstj., heldur einnig af hálfu þeirra þm. allra sem að málinu stóðu í hv. Nd. Alþingis í dag og undanfarna sólarhringa. Ég geri ráð fyrir því, að sú hækkun, sem hér er um að ræða, þýði um það bil 0.6% hækkun á útsvari í raun, ef þetta yrði nýtt alls staðar og persónuafsláttur, sem kemur upp í útsvar, er skoðaður þarna á móti. Ég vil minna á það, að ekki eru mjög margir mánuðir síðan einn stjórnmálaflokkur hér í landinu samdi frv. til laga um efnahagsmál. Hann taldi því miður ekki ástæðu til að flytja það á hv. Alþ. á þeim tíma, vegna þess að hann var þá að vísu aðili að ríkisstj. Hann birti frv. í málgagni sínu. Þar var ekki gert ráð fyrir 0.6% að því er varðaði kjör íslenskrar alþýðu, svo ég vitni í hv. 3. landsk. þm. Þar var gert ráð fyrir að taka af íslenskri alþýðu allt sem væri umfram 5% í verðhækkanir á þriggja mánaða fresti. Það voru kaldar kveðjur til íslenskrar alþýðu.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég hef aldrei og mun aldrei leggjast gegn því að þeir, sem kjörnir hafi verið forustumenn samtaka launafólks á Íslandi, fái að segja álit sitt á þeim frv. sem hér eru til umr. Alþb. hefur ekki þann málstað að það þurfi neitt að óttast umsagnir frá þeim sem raunverulega hugsa um hagsmuni launafólks í þessu landi. Hins vegar hefur það komið fyrir oftar en einu sinni, eins og ég rakti áðan og staðfestist með þögn hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar, að ríkisstj. Alþfl., sem hér sat, taldi sér ekki þorandi að leggja öll sín frv. undir dóm verkalýðssamtakanna í landinu. Það er alveg ljóst, að ég mun hvorki með þessu frv. né öðru leggjast gegn því. að fulltrúar Alþýðusambands Íslands og fulltrúar Verkamannasambands Íslands fái að segja álit sitt á frv. Það verður skemmtileg manndómsraun fyrir hv. þm. Karl Steinar Guðnason að ganga til hólmgöngu við formann Verkamannasambandsins, sem hann verður óhjákvæmilega að gera eftir þau stóru orð sem hann lét falla áðan á fundi félmn. Ed. Það verða sjálfsagt fleiri en ég sem hlakka til að horfa á það, hvernig hv. þm. Kari Steinar Guðnason stenst þá manndómsraun.



Herra forseti. Ég vil aðeins bæta því við í sambandi við það sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson var að tala um hér áðan, að þau frv., sem Alþfl. lagði fram og hann gat um, áttu að sjálfsögðu að koma til skoðunar hjá launþegasamtökunum. Það var ætlun okkar. En þau komu aldrei til umr. í þinginu og því var ekki nauðsynlegt að það yrði gert. Það er skýringin á því, að þau hafa ekki verið tekin til umfjöllunar af hagsmunasamtökunum. Þá vil ég ítreka það, að formaður Verkamannasambandsins hefur enga heimild haft til þess að leggja fram eitt eða annað í nafni Verkamannasambandsins hér á Alþ. Hvað útsvarshækkunina snertir er ég alveg sannfærður um að það yrði kolfellt í framkvæmdastjórn Verkamannasambandsins að mæla með slíkri lífskjaraskerðingu. Ég er næstum því viss um að þegar á hólminn væri komið ætti formaður Verkamannasambandsins í miklu sálarstríði, því að það er nokkur ábyrgð, sem maður tekur á sig, sem er í kjarasamningum, að ætla sér að sitja líka hinum megin við borðið til þess að taka af fólkinu fjármuni sem verða óhjákvæmilega til þess að rýra kjör þess.