Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í tilefni af umr., sem spunnust um þetta frv. við 2. umr. málsins, hefur samgmn. tekið málið til athugunar á ný, og við þá athugun hefur verið haft samráð við form. n., sem samdi þetta frv., enn fremur var rætt við borgarlækni, sem átti líka sæti í n., sem undirbjó frv., og einnig við fulltrúa frá borgaryfirvöldum Reykavíkur. Þessar athuganir og umr. leiddu til þess, að n. sá ástæðu til að gera frekari brtt. við frv. en fram komu við 2. umr. málsins, og liggja þessar brtt. hér fyrir á þskj. 569. Fyrsta brtt, á þessu málsskjali er varðandi 1. gr. Ég tek fyrst a-liðinn, en í þessum a-lið segir, að málsliðurinn: „Söluskýli: Staður, þar sem seldir eru gosdrykkir, öl og sælgæti og salan er ekki háð reglum um lokunartíma og annað“ - að þessi málsl, í 1. gr. frv. skuli falla niður. Þessi málsl., sem ég hef vitnað til, er í nánum tengslum við 4. tölul. 15. gr. frv., en sá tölul. var nokkuð umræddur við 2. umr. málsins, en hann hljóðar á þá leið, að leyfi fyrir söluskýli veiti rétt til sölu á gosdrykkjum, öli, sælgæti og tóbaksvörum, en þetta söluskýli átti að vera einn þáttur veitingastarfseminnar, sem sérstakt leyfi þyrfti til. Það kom fram við 3. umr., að hér kynni það að vera á döfinni, að verið væri að veita hinum svokölluðu sjoppum nokkra lögvernd og löghelga þær sem veitingastarfsemi, í stað þess að borgaryfirvöld hafa talið, að hér væri miklu frekar um verzlunarstarfsemi að ræða. N. komst að þeirri niðurstöðu, að það væri rétt að taka þessi sjónarmið til greina, einnig með hliðsjón af því, að skilsmunurinn á veitingasölu og söluskýli er ekki svo mikill, að það sé sérstök ástæða til þess að hafa þetta hugtak „söluskýli“ um sérstaka veitingastarfsemi. Þess vegna lagði n. til, að þetta hugtak söluskýli yrði alveg máð út úr frv., og það kemur fyrir bæði í 1. gr. og í 4, tölul. 15, gr. og enn fremur í 22, gr., og um þetta fjallar a-liður 1. brtt. og enn fremur 2. brtt. á þskj. 569, - þar segir, að 4, tölul. 15. gr. 1. mgr. skuli falla niður, - og enn fremur 4, brtt., þar sem orðið söluskýlisleyfi í 2. tölul. 1. mgr. 22. gr. er fellt niður. B-liður fyrstu brtt. fjallar um orðið „heilar“ í 1. gr. frv., sem hljóðar þannig: „Veitingastofa: Veitingastaður, þar sem seldir eru heitir og kaldir drykkir, brauð og kökur, en ekki heilar máltíðir.“ Þetta orð eða hugtak, „heilar máltíðir“, bar nokkuð hér á góma við 2. umr. málsins, og þá var það í sambandi við 3. tölul. 15. gr. frv., þar sem segir, að veitingastofa veiti rétt til sölu á heitum og köldum réttum, brauði og kökum, en ekki á heitum máltíðum. N. hafði lagt til við 2, umr. málsins, að orðin „heitar máltíðir“ í þessum 3. tölul. breyttust og yrðu „heilar máltíðir“, þannig að þar væri samræmi á milli 15. gr. og 1. gr., og sú brtt. var gerð eftir sérstakri ábendingu form. n., sem samdi þetta frv. Við þá athugun, sem fór fram milli 2. umr. og 3. umr., var þetta mál, þó að það sé kannske ekki merkilegt, kannað til hlítar, leituð uppi handrit af frv. og annað slíkt, til þess að finna út, hvort orðið ætti að vera, þ.e.a.s. í 15. og 1. gr., hvort það ætti að vera „heitum“ eða „heilum“, því að að sjálfsögðu á sama orðið að vera á báðum stöðunum, en á öðrum staðnum er notað „hellum máltíðum“, en hinum staðnum „heitum". Og niðurstaðan af öllum þessum rökræðum varð sú, að í stað þess að breyta „heitum“ í „heilum“ í 15. gr., eins og nefndin ætlaði sér að gera við 2. umr., en dró þá brtt, til baka, þá væri skynsamlegra að fara að þessu á annan veg og breyta „heilum“ í 1. gr. í „heitum. Að vísu voru menn sammála um það, að í öllum höfuðatriðum meinti þetta það sama, en í vissum markatilfellum væri betra að nota orðið „heitum“ máltíðum heldur en „heilum“, þó að vísu með þeim fyrirvara og með þeim skilningi, að með „heitum máltíðum“ er ekki átt við einstaka heita rétti, eins og t.d. hamborgara eða heitar pylsur. Þá kom fram við 2. umr. málsins ábending varðandi 17. gr. frv. um matstofur á vinnustöðum, þar sem bent var á, að það kynnu ef til vill að vera gerðar of strangar kröfur til matstofa á vinnustöðum, þar sem þær skyldu uppfylla sömu kröfur skv. gr. um hreinlæti og vinnuaðstöðu og gerðar væru til veitingahúsa af svipaðri stærð. Borgarlæknir sagði að vísu, að ekki hefði verið meiningin þrátt fyrir þetta ákvæði að leggja þarna alveg á sama mat, því að vitanlega hlytu matstofur vinnustöðva, þar sem venjulega væri ekki framleidd nema ein máltíð yfir daginn og tvisvar sinnum kaffi, það væri ekki hægt að líta á það sömu augum og veitingahús, þar sem væri opið lengur og veittir fjölbreyttari réttir, þannig að þegar þetta væri metið, þá yrði alltaf að taka tillít til þessa munar. En hins vegar féllst hann á, að þetta væri ef til vill of fortakslaust, að nota þetta orðalag um vinnuaðstöðuna. Það yrði þó að sjálfsögðu að gera sömu hreinlætiskröfur, en til þess að gefa til kynna, að kröfurnar um vinnuaðstöðu þyrftu ekki að vera eins strangar á matstofum á vinnustöðum og hjá veitingastofum, þá var það niðurstaðan að breyta orðalaginu og í stað orðanna „og vinnuaðstöðu“ kæmi: „og eftir atvikum vinnuaðstöðu,“ og um það fjallar 3. brtt. á þskj. 569. Ég held þá, að ég hafi gert grein fyrir öllum þeim brtt., sem n. leggur til að gerðar verði á frv.



Herra forseti. Menntmn. þessarar hv. þd. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir. Eins og fram kemur í nál., mælir n. með, að frv. verði samþykkt, en einstakir nm. áskilja sér þó rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Einn nm., hv. 5. þm. Reykn., var fjarstaddur, þegar málið var afgr. i nefndinni. Ég sé ekki ástæðu til að rekja efni frv. við þessa umr. Þegar það var til I. umr. hér í þessari hv. þd., fylgdi hæstv. menntmrh. því úr hlaði með allýtarlegri ræðu, og hef ég ekki neinu við það að bæta. Ég sé, að einn nm., hv. 5. þm. Austf., flytur á þskj. 579 brtt. við frv., og ég ætla, að þær séu alveg shlj. brtt., sem einn ílokksbróðir hans flutti í Nd., þegar frv. var þar til umr. Ég vil annars víkja nokkrum orðum að þessum brtt. hv. þm. Fyrri brtt. hans er við 2. gr. frv., og er efni hennar það, að framlag ríkissjóðs skuli vera allt að helmingi rekstrarkostnaðar við skólana og ekki lægra en 1/3 af rekstrarkostnaðinum. En í frv. er gert ráð fyrir, að framlag ríkisins geti orðið allt að 1/3 af rekstrarkostnaði. Í brtt., eins og reyndar einnig í frv., er gert ráð fyrir, að framlag ríkisins nemi þó ekki hærri upphæð en framlag hlutaðeigandi sveitarfélags til þess skóla, sem í hlut á. Eins og fram kemur í grg. við frv., var við undirbúning þess haft samráð við skólastjóra tónlistarskólanna, og þeir munu yfirleitt og að ég held allir hafa lýst ánægju sinni með þá skipan, sem frv. gerir ráð fyrir, og talið það vera til stórra bóta og að manni skilst viðunandi, einnig varðandi þátttöku ríkissjóðs í rekstrarkostnaðinum. Því hefur ekki verið hreyft, að tónlistarskólarnir ættu að vera reknir af ríkinu, en ef ríki og sveitarfélög ættu saman að greiða allan rekstrarkostnað, sýndist það þó óneitanlega eðlilegast, að þessir aðilar rækju þá skólana sameiginlega. En samkv. frv. er gert ráð fyrir, að þeir haldi áfram að vera einkaskólar, og ég býst við, að það mundi mörgum líka þykja sú tilhögun, að skólarnir yrðu reknir af ríki og sveitarfélagi, siður en svo æskileg, enda þá ekki víst, að þess mikla stuðnings, sem tónlistarskólarnir hafa haft af samtökum áhugamanna um tónlist og tónmennt, gætti í jafnríkum og heillavænlegum mæli og nú er. Ég á þar ekki við þann fjárhagslega stuðning, sem þau samtök, sem komið hafa skólunum á fót á hinum ýmsu stöðum landsins, hafa veitt skólunum, miklu frekar þann stuðning, sem skólarnir hafa haft af ötulum áhuga og ég vil segja áróðri þessa fólks fyrir aukinni tónlistarfræðslu og tónmennt. Í frv. er ekki gert ráð fyrir afskiptum ríkisvaldsins af skólunum umfram það, sem nauðsynlegt er til þess að koma úthlutun eða skiptingu á ríkisframlaginu í fast horf. Á fjárlögum fyrir árið 1962 var fjárveiting til tónlistarskólanna, að ég ætla, 550 þús. kr. Í fjárl. fyrir yfirstandandi ár er fjárveitingin hækkuð í nærri 900 þús. kr., og auk þess er 200 þús. kr. fjárveiting til að styrkja félögin til hljóðfærakaupa. Það lætur því nærri, að framlag á fjárlögum hafi tvöfaldazt frá því, sem það var í fyrra. Verði frv. að lögum, er áætlað, - ég ætla, að það komi hér fram í grg., - að þetta framlag muni hækka upp í 1200 þús., og auk þess verður að sjálfsögðu veitt áfram ekki lægri upphæð en nú er til hljóðfærakaupa, eða 200 þús. Þetta verður þá samtals ekki minna en 1400 þús., og er þá ekki langt frá því, að á næsta ári, árinu 1964, muni, ef frv. verður að lögum, hafa þrefaldazt fjárveiting til tónlistarskólanna frá því, sem var árið 1962. Það virðist augljóst, að svo stórkostleg hækkun á ríkisframlaginu ætti að gefa mikla möguleika til þess að stilla skólagjöldum nemenda svo í hóf, að þau verði viðráðanleg. En ég ætla, að fyrir flm., hv. 5. þm. Austf., vaki það að létta af nemendum greiðslu skólagjalda, svo sem einnig mun hafa vakað fyrir flokksbróður hans, sem flutti shlj. brtt. við frv. í Nd. Við verðum auðvitað að horfast í augu við það, að tónlistarkennsla er ávallt býsna kostnaðarsöm. Sú kennsla getur ekki nema að sáralitlu leyti farið fram í hóptímum, en fer að langsamlega mestu leyti fram þannig, að kennari kennir einum nemanda í einu. Ég hef verið að spyrjast fyrir um það, hvernig muni vera annars staðar í okkar nágrannalöndum með tónlistarskóla eða skóla, sem veita kennslu og tilsögn í tónlist, og ég skal að vísu játa það, að ég hef ekki fengið ýtarleg svör frá þeim, sem ég hef verið að spyrja um þetta. En þeir, sem ég hef spurt og ég hef haft ástæðu til þess að ætla að mundu þekkja eitthvað til slíks í okkar nágrannalöndum, hafa tjáð mér, að þeir vissu ekki til þess, að slíkir skólar væru reknir án þess, að nemendur væru látnir greiða einhver skólagjöld. Það liggur sem sé ljóst fyrir, að ef frv. verður samþ. í þeirri mynd, sem það nú liggur fyrir, þá verða stórkostlega aukin framlög ríkisins og væntanlega þá um leið framlög sveitarfélaganna til tónlistarskólanna, og er því enginn vafi á því, að þeim mun verða mjög mikill fengur að þeirri löggjöf, sem í frv. felst, og af framansögðu verður ekki fallizt á 1. brtt. hv. þm. Síðari brtt. er um það, að menntmrn. skuli hafa samband við skólastjórana, er áætla skal styrktarupphæð til hvers skóla um sig. Ég sé, að í umr. um málið í Nd. upplýsti, að mig minnir, hæstv. menntmrh., að það hefði að sjálfsögðu alltaf verið ætlunin að hafa samráð við skólastjórana í þessu sambandi, og sýnist því ekki vera ástæða til þess að taka það ákvæði inn í frv., enda hlaut samhljóða brtt. ekki samþykki hv. Nd.



Herra forseti. Frv, þetta hlaut þá afgreiðslu í menntmn., að n. mælir með samþykkt þess, svo sem lýst hefur verið, en nm. áskildu sér þó rétt til að flytja brtt. og fylgja öðrum, ef fram kæmu. Ég tel tímabært að setja löggjöf um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla, og ég tel, að frv. þetta stefni í rétta átt. En ég vil með brtt. þeim, sem ég flyt á þskj. 579, ganga nokkru lengra um heimild til fjárframlaga af hálfu ríkis og bæjarfélaga en gert er i frv., þannig að í stað þess, eins og í 2. gr. frv. segir, að tónlistarskólar, sem fullnægja framangreindum skilyrðum, skuli fá allt að 1/3 rekstrarkostnaðar síns greiddan úr ríkissjóði, en þó aldrei hærri fjárhæð en nemur framlagi hlutaðeigandi sveitarfélags til skólans, þá legg ég til, að tónlistarskólar skuli fá allt að helmingi og aldrei minna en 1/3 rekstrarkostnaðar, m.ö.o. tek til í minni brtt. 1/3 sem lágmark í stað þess, að í frv. er það hámark, og þar sem orðalagið er „allt að 1/3“, þá er það algerlega háð fjárveitingu hverju sinni og til hve margra skóla hún dreifist, hve hátt hlutfallið verður. Því fleiri skólar sem koma til greina, þeim mun minna kemur hlutfallslega í hlut hvers. Þetta er í sjálfu sér svo skýrt, að um þetta þarf ekki að hafa fleiri orð. En af því að það er nú eiginlega þegar búið að tala fyrir þessari brtt. á fremur neikvæðan hátt, þá verð ég að bæta við þetta örfáum orðum. Það kom fram hjá hv. 2. þm. Reykv., að skólastjórar tónlistarskólanna hefðu verið með í ráðum, þegar, þetta frv. var samið, og þeir út af fyrir sig gætu fellt sig við ákvæði frv., eins og þau v æru úr garði gerð. Vel má vera, að þetta sé rétt. En þess ber að gæta, að hér eiga fleiri hlut að máli en skólastjórar tónlistarskólanna. Þetta mál snertir ekki sízt þá, sem tónlistarnámsins ætla að njóta, og hinn almenna nemanda, sem verður að greiða skólagjöld, og ber að sjálfsögðu að skoða þá hlið málsins ekki síður en það, sem beint snýr að skólastjórunum. Það er að vísu rétt, að hér er um að ræða stuðning til einkaskóla, og það mátti skilja á orðum hv. 2. þm. Reykv., að það væri ekki eðlilegt, að ríkið hlutaðist mjög til um skólastarfið, þar sem hér væri um einkaskóla að ræða. En frv. sjálft gerir ráð fyrir allmiklum afskiptum menntmrn. af þessum skólum. Í 5. gr. frv. segir, að styrkur skuli eigi veittur fyrr en menntmrn, hefur kannað allar aðstæður til að starfrækja styrkhæfan skóla á viðkomandi stað. Og í 9. gr. segir, að það megi gera að skilyrði fyrir styrkgreiðslu, að námsskrá hlutaðeigandi skóla hafi hlotið staðfestingu menntmrn. Hér er vissulega gefin heimild til þess, að menntmrn. hafi allviðtæk afskipti af starfi þessara skóla, enda virðist mér, að þó að ekki sé stigið stærra skref en gert er nú með þessari löggjöf um stuðning við tónlistarfræðslu, muni fyrr en síðar reka að því, að komið verði upp ríkisskóla í þessari gr., einum eða fleiri. Það er alveg í samræmi við aðra þætti skólakerfisins hjá okkur, þar sem allt hnígur meira og meira að því, að ríkið sjái um bæði hina almennu fræðslu í landinu og einnig sérmenntun á sem flestum sviðum, og í frv., sem nú er að ganga gegnum þingið um kennaraskólann, stefnir það einnig i þá átt að færa út verksvið kennaraskólans og taka þar upp fleiri deildir og koma þeirri fræðslu í fast horf undir umsjá rn. og á kostnað ríkisins. Ég tel, eins og ég tók fram, að þetta frv. stefni í rétta átt, og það má vel vera, að það sé eðlilegt að stíga ekki stærra skref um meginstefnuna heldur en gert er með þessu frv. En ég tel, að frv. yrði betur úr garði gert eða sú löggjöf, sem hér á að setja, ef brtt. þær, sem ég flyt, verða samþykktar.



Herra forseti. Ég skal reyna að lengja ekki mikið þessar umr., en ég taldi þó rétt að segja hér örfá orð með hliðsjón af þeim till., sem hér hafa komið fram, vegna þess að í senn átti ég nokkra aðild að því, að þessu máli var hreyft í upphafi, og átti auk þess sæti í þeirri nefnd, sem undirbjó frv. Hv. síðasti ræðumaður sagði í lok síns máls, að hann teldi, að að því mundi koma, að ríkið yfirtæki þessa fræðslu. Þetta kann vel að vera. Ég skal engu um það spá. En þetta frv. er byggt á öðru sjónarmiði. Það er byggt á því grundvallarsjónarmiði, að hér sé um að ræða frjálst skólahald, sem stutt sé af ríkisvaldinu með hliðsjón af því, hversu hér sé um mikilvægt menningaratriði að ræða, og ákvæði frv. um fjárframlög til þessara skóla er beinlínis sniðið með hliðsjón af þessu grundvallarsjónarmiði, sem frv. hvílir á. Það er þess vegna ekki út í hött, sem þessi ákvæði eru sett í frv., og ég tel, að sú breyt., sem hér er lagt til að gera á frv., mundi algerlega kippa burt þessum grundvelli. Ég er ekki með því að segja, að þessi tilhögun út af fyrir sig gæti ekki komið til greina síðar meir. En ef ætti að lögfesta það, að hið opinbera greiddi raunverulega allan kostnað við þetta skólahald, yrði að sjálfsögðu að byggja þessa löggjöf upp með allt öðrum hætti, því að þá er sjálfsagt, að yfirstjórn þessara mála yrði færð yfir frá þessum frjálsu félagasamtökum og yfir til ríkisvaldsins eða sveitarstjórna og allt kerfið byggt upp á þann hátt. Þess vegna tel ég, hvað sem annars má segja um þessa hugmynd, ef ríkið yfirtæki þessa fræðslu yfirleitt, að þá sé ekki hægt að samrýma þessar till. því kerfi, sem er gert ráð fyrir að byggja þessa löggjöf á, því að hlutfallsgreiðslurnar, sem hér er miðað við, 1/3 frá ríki, 1/3 frá sveitarfélagi og 1/3 af skólagjöldum og framlögum hlutaðeigandi áhugamannasamtaka, eru við það miðaðar, að hér verði eðlileg starfsskipting, og það væri auðvitað með öllu óeðlilegt að hafa þessa skóla í höndum frjálsra samtaka án nokkurrar aðildar ríkisins, ef þessi samtök gætu síðan sótt sína styrki til ríkis og sveitarfélags. Og ég álít, að það væri ekki til framdráttar þessari menningarstarfsemi að gera hana háðari ríkisvaldinu en hér er gert ráð fyrir. Það hafa víðs vegar um landið myndazt merkileg samtök, einmitt til að hrinda þessari fræðslustarfsemi áleiðis, og ef það yrði hér breytt um, þá er mjög hætt við því, að sá mikilvægi áhugi, sem þar hefur verið beizlaður, mundi hverfa eða a.m.k. minnka mjög verulega, eins og alltaf vill verða, þegar menn hafa það á tilfinningunni, að þeir þurfi ekki annað en afhenda öðrum aðila reikningana til þess að fá kostnað greiddan. Það er því ákveðin sannfæring mín, að það beri að reyna að vinna að framgangi þessara mála og eflingu einmitt á þeim grundvelli, sem hér er lagður, og beizla þessa mikilvægu áhugamannastarfsemi, sem risið hefur upp víðs vegar um landið og ætla má að geti risið víðar upp, eftir að þessi grundvöllur er fenginn. Eins og allir hv. þdm. vita, hefur stuðningur ríkisins við tónlistarskóla verið mjög handahófskenndur. Það eru einstakir styrkir veittir í fjárl., án þess að nokkurt raunverulegt mat fari fram á því, hvernig skóla sé um að ræða, og einmitt með hliðsjón af því átti ég á sínum tíma frumkvæði vegna reynslu minnar í fjvn, að því, að undirbúin væri sérstök löggjöf um þessi mál. Hv. 5. þm. Austf. vitnaði hér í ýmis ákvæði í frv., sem hann taldi ekki í samræmi við það sjónarmíð, að þetta ætti að vera frjáls starfsemi, heldur væri gert ráð fyrir víðtækum ríkisafskiptum, og vitnaði þar í tvær greinar, 5. gr., þar sem getið er um, að menntmrn. eigi að kanna aðstæður til skólahalds, og 9. gr. um samþykkt námsskrár. Ég er ekki hv. ræðumanni alveg sammála um skilning á þessum gr. Hér er ekki um raunveruleg afskipti ríkisvaldsins að ræða af skólahaldinu sem slíku. Raunverulega geta skólarnir alveg starfað eins og þeim lystir, en þetta eftirlít er óumflýjanlegt að hafa til þess að komast að raun um það, hvort skólarnir fullnægja skilyrðum, sem talin eru v erða að vera fyrir hendi, til þess að um fullkominn tónlistarskóla sé að ræða. Skólunum er auðvitað alveg í sjálfsvald sett, að þeir hafi námsskrár sínar á annan veg, en eins og hv. ræðumanni mun kunnugt af athugun sinni á 1. gr. frv., er einmitt nauðsynlegt að fylgjast bæði með námsskrám og einnig hvaða skilyrði eru til skólahalds á staðnum til þess að kynna sér það til hlítar, hvort forsenda sé fyrir að veita skólanum viðurkenningu samkv. 1, gr. frv. Það er rétt að skýra frá því hér, að áður en þetta frv. var samið, var sendur maður til þess að kynna sér skólahald allra tónlistarskóla í landinu, einmitt til þess að hafa til hliðsjónar um það, hvaða reglur eðlilegt væri að setja um skólana, til þess að þeir uppfylltu þær kröfur, sem gerðar eru til þess að kallast í þessu sambandi tónlistarskóli. Ég tel því, að hér sé aðeins um formsatriði að ræða, en ekki það, að það sé verið af hálfu ríkisvaldsins með þessum gr. að taka nokkurn þátt af yfirstjórn skólanna í hendur þess opinbera. Varðandi svo skilning á því atriði, að gert er ráð fyrir, að styrkur megi nema allt að 1/3, þá er þetta ákvæði ekki orðað með það í huga, að skólarnir séu yfirleitt ekki styrktir að 1/3, yfirleitt ekki styrktir að þessu hámarki, heldur er orðalagið haft þetta rúmt vegna þess, að í 1. gr. frv. er auðvitað ekki hægt að setja ákvæði, sem tryggja það örugglega, að um fyrsta flokks skóla sé að ræða í hverju tilfelli. Jafnvel þó að þeir uppfylli það að hafa einn fastan kennara og svo og svo fullkomnar námsskrár, þá geta verið önnur atriði í kennslu og öðrum starfsháttum skólans, sem leiða til þess, að það verði metið svo, að skólinn sé ekki á sama hátt fyrsta flokks skóli eins og annar hliðstæður skóli annars staðar er. Og þess vegna er höfð þessi heimild til þess að víkja frá þessu marki. En að sjálfsögðu verður það alltaf meginreglan, að skólarnir fái þennan styrk. Og miðað við þann kostnað, sem verið hefur af skólahaldi tónlistarskólanna til þessa, held ég, að sé örugglega hægt að fullyrða það, að þessi styrktilhögun með 1/3, eða réttara sagt 2/3 hluta greidda af opinberu fé, sem skólarnir geta raunverulega gengið út frá að fá, ef þeir uppfylla skilyrði laganna, þá séu settar það styrkar stoðir undir þessa tónlistarskóla miðað við tilkostnað þeirra undanfarin ár, að það ætti ekki að vera neinum vanda bundið að starfrækja skólana með eðlilegum hætti. Þetta vildi ég aðeins láta koma hér fram, herra forseti, sem skýringu á þessum atriðum, sem sérstaklega hefur verið rætt um í þessu frv., og hvaða hugsanir hafa legið að baki hjá þeim, sem frv. sömdu.



Herra forseti. Þetta frv. er samið af nefnd, sem skipuð var 2. nóv. 1959 af þáv. heilbrmrh. N. hefur stuðzt við nýlega löggjöf Dana um sama efni og hafði til hliðsjónar umsagnir stjórnar félaga lækna og lyfsala og nokkurra annarra aðila, eins og nánar er greint frá i aths. við frv. Heilbr.- og félmn. ræddi frv., en varð eigi á eitt sátt um afgreiðslu. Meiri hl. leggur til, að það yrði samþ. óbreytt, en hv. 9. þm. Reykv. og 1. þm. Norðurl. e. flytja við það nokkrar brtt. Ein ástæðan til þess, að ég vil ekki gera veigamiklar breyt. á frv., er sú, að full eining virðist vera um frv., eins og það er nú, milli þeirra aðila, sem við það eiga að búa. En tilraunir til að setja lyfsölulög hafa allar strandað á óeiningu milli þessara aðila um þau frv., sem ætlunin hefur verið að bera fram um þetta efni. Ég hef rætt við tvo þeirra nm., sem sömdu frv., þ.e. landlækni og prófessorinn í lyfjafræði við Háskóla Íslands, og töldu þeir æskilegt, að frv. yrði samþ. án verulegra breytinga. Við 1. umr. taldi hv. 9. þm. Reykv., að fyrrv. landlæknir hefði haft sérstakan áhuga á, að lyfjabúðir yrðu félagsreknar. Ég held, að það sé misskilningur. Það mun hafa verið þáv. forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins, sem var áhugamaður um það og fékk þau ákvæði, sem nú gilda um það, lögfest. Áhugi hefur þó reynzt minni á því að stofnsetja slíkar lyfjabúðir en við var búizt, og hafa jafnvel sumir aðilar, er fengu leyfi, ekki notað það. Vegna hagsmuna almennings virðist ekki ástæða til að hafa þessa heimild rýmri en er í frv. Það er alveg nýtt, ef það er til bóta að fjölga milliliðum, og a.m.k. er ekki líklegt, að aukamilliliður geri vöruna ódýrari, enda er ekki um að ræða annað verð á lyfjum en það opinbera, lögskipaða verð. Lyf eru nú þegar seld föstu verði samkv. gjaldskrá, sem sett er af heilbrigðisstjórninni. Um brtt. hv. 1. þm. Norðurl. e. get ég verið fáorður, Ég tel þær óþarfar og ekki til bóta. Aðalkostur frv. er einmitt að gera eftirlít með gerð og sölu lyfja sem einfaldast og öruggast, en það er mjög mikilsvert til þess að bægja frá hættu á misnotkun og ofnotkun. Frá því sjónarmiði er verra að dreifa ábyrgð á fleiri aðila, hvort sem aukaaðili er samvinnufélag, sveitarfélag eða sjúkrasamlag. Till. hv. 9. þm. Reykv. eru svipaðar að efni, en auk þess aðrar till., þar sem hann vill breyta aðferðinni við veitingu lyfsöluleyfis, og eru till. hans allt aðrar en þær, sem samkomulag er um milli þeirra aðila, sem það varðar mest, félög lyfsala og lyfjafræðinga. Akvæði frv. eru sniðin eftir dönsku lögunum, sem eru búin að vera í gildi í nokkur ár og þykja hafa gefizt vel þar. Þá vill hv. þm. fella niður kaflann um vinnudeilur og kjarasamninga, en ég tel hann einmitt alveg nauðsynlegan og til fyrirmyndar af aðilum að koma sér saman um slíka till. Þessi ákvæði eru líka sniðin eftir dönsku l. og þykja hafa gefizt þar mjög vel. Þá leggur hv. þm. til að skilja Lyfjaverzlun ríkisins frá Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins og veita henni einkaleyfi á innflutningi og sölu lyfja í heildsölu. Mér virðist þessi breyt. óþörf og ástæðulaus. Það er vafalaust, að breytingin yrði til þess að auka kostnað af Lyfjaverzlun ríkisins, en hagræði vandséð. Lyfjaverzlun hefur heimild til innflutnings, og ég veit ekki til, að nein ósk hafa komið frá forstöðumanni hennar um, að einokunaraðstaða yrði lögleidd eða breyt. í þá átt, sem hv. 9. þm. Reykv. leggur til. Eins og ég sagði áðan, leggur meiri hl. n. til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þetta frv. til lyfsölulaga kemur hér inn á þingið allmikið gallað á ýmsan hátt að mínum dómi. Í hv. Nd. voru gerðar á því nokkrar breytingar, og munu þær breyt. yfirleitt hafa verið til bóta. M.a. var í frv. ákvæði um lyfseðla, ákvæði, sem var mjög óheppilegt. Þessu var breytt í hv. Nd. Enn fremur fengu dýralæknar fram nokkrar breyt. á þessu frv, í hv. Nd. Var þar orðið við þeirra óskum um leyfi til, að þeir mættu selja lyf undir vissum kringumstæðum. Þannig voru gerðar í hv. Nd. nokkrar breyt. á þessu frv., - breytingar, sem ég tel hiklaust hafa verið til bóta. Síðan kemur þetta frv. til hv. Ed. Þar er bent á nokkra augljósa galla á frv., en þá bregður svo við, að ekki fæst ein einasta breyt. gerð hér á, og þá eru ekki rökin þau, að brtt. séu ekki til bóta, heldur eru rökin þau, að einhverjir aðilar séu búnir að koma sér saman um, að svona skuli ákvæðin vera. Þessu lýsti hv. frsm. meiri hl, nú áðan. Ég hygg, að þar sé átt við lyfsala og lyfjafræðinga, máske landlækni þar til viðbótar, þó efast ég um það. Landlæknir segir, að sögn hv. frsm., að hann geti ekki sinnt eða tekið til athugunar neinar brtt. frá hv. Ed., vegna þess að aðilar séu búnir að koma sér saman um þessi ákvæði. Ég veit ekki, hvort allir hv. alþm. vilja taka við slíku samkomulagi þegjandi og hljóðalaust eða láta skipa sér þannig fyrir fyrirfram. Það má ekki breyta frv., af því að einhverjir aðilar eru búnir að koma sér saman um, að svona skuli þetta vera. Þetta frv. var mjög lítið rætt í hv. heilbr: og félmn. þessarar d. Það var því líkast, sem þetta væri allt ákveðið og hér væri engu við að bæta. Og n. klofnaði. Ég flyt nokkrar brtt. á þskj. 537, og ég hef lýst því yfir í nál., að ef ekki fáist neinar verulegar lagfæringar á frv., eins og það er nú, þá muni ég greiða atkv. gegn því. Nú viðurkenni ég, að það er full þörf á setningu lyfsölulaga, en það er engan veginn sama, hvernig þau lyfsölulög eru úr garði gerð, og það má segja, að það sé betra engin lyfsölulög en ill lyfsölulög. Ég skal nú gera grein fyrir í stuttu máli helztu brtt., sem ég flyt. Ein till. mín til breytingar er við 1. gr. Frv. hefst á því, að það er skilgreint, hvað séu lyf. Það eru hvers konar efni, „sem ætluð eru til lækninga, fróunar eða varnar gegn sjúkdómum eða sjúkdómseinkennum í mönnum eða dýrum, svo og efni eða efnasambönd, sem notuð eru til sjúkdómsgreininga.“ En örlitlu síðar í sömu gr. er þessi skilgreining gerð ógild. Þar segir: „Efni teljast þó ekki lyf, ef þau eru notuð til að koma í veg fyrir útbreiðslu sjúkdóma.“ Áður var sagt, að lyf væru þau efni, sem ætluð eru til varnar gegn sjúkdómum. Hér rekst hvað á annars horn. Hér er átt við sótthreinsunarlyf og fram tekið, að þau skuli ekki teljast til lyfja. Þetta er varhugavert, fyrst og fremst af því, að sóttvarnarlyf eru með þeim lyfjum, sem eru hættulegust í meðferð almennings. Þar af leiðir, að það var sérstök ástæða til að hafa þau undir sömu reglum, hafa þau sömu varúðarreglum háð og önnur lyf. Það kann að vera, að hér hafi önnur sjónarmið verið ráðandi, og það er ég hræddur um, þ.e.a.s. viðskiptaleg og hagsmunaleg sjónarmið, og þess vegna sé þetta haft á þennan veg. En gott er það ekki að mínum dómi frá faglegu sjónarmiði eða frá heilbrigðislegu sjónarmiði eða frá sjónarmiði almennings. Vitanlega eiga sóttvarnarlyf að teljast lyf og þar á engin undantekning að vera gerð að neinu leyti. Þess vegna flyt ég till. um, að þessi undantekning með sóttvarnarlyfin sé niður felld úr frv. Í 7. gr. er fjallað um, hvernig fara skuli með umsóknir þeirra, sem sækja um leyfi til að reka lyfjabúð. Þar er ákveðið, að tveggja manna nefnd, skipuð af Lyfjafræðingafélagi Íslands og af Apótekarafélagi Íslands, skuli fjalla um umsóknirnar í fyrstu lotu. Nú er það út af fyrir sig galli að láta aðeins tvo menn fjalla um slíkar umsóknir, og það er enn meiri galli, hvernig þessi nefnd er skipuð, að hún er skipuð af þeim aðilum, sem mestra hagsmuna hafa að gæta í sambandi við veitingu þessara leyfa. Það er mjög óheppilegt og hlýtur að reynast oft óþægilegt þeim, sem það verk eiga að vinna, þeirri tveggja manna nefnd. Þessi tveggja manna nefnd þannig skipuð á að láta landlækni í té rökstudda umsókn um umsækjendur, og ekki nóg með það, heldur á hún að skipa þeim í töluröð, 1., 2. og 3., eftir hæfni að dómi n., og ekki nóg með það, heldur hefur hún líka rétt til þess að dæma þann, sem hún vill, óhæfan sem umsækjanda. Þetta síðasta er mjög leiðinlegt ákvæði og um leið mjög hættulegt ákvæði. Þetta hefur tíðkazt víða, að eins konar nefnd hafi leyfi til að dæma einn umsækjanda óhæfan, og mér er kunnugt um, að freklegt ranglæti hefur verið framið undir því yfirskini, að umsækjandi væri óhæfur. Þetta er engan veginn gott með þetta ákvæði um þessa tveggja manna nefnd. Hún á að raða umsækjendum, hversu margir sem þeir eru, en má ekki raða nema þrem þeim hæfustu. Hinir eiga að fara í eins konar úrkast og verða eins og utanflokka, þegar umsóknirnar berast landlækni og ráðh., svo að það verður ekki auðvelt fyrir ráðh. að skipa þann mann, sem í úrkastinu er, jafnvel þó að hann sé að dómi landlæknis og ráðh. sá hæfasti, að ég nú ekki tali um þá eða þann umsækjanda, sem þessi tveggja manna fornefnd hefur dæmt óhæfa. Ég geri till. um, að þessu sé breytt, og það er afar einfalt mál að breyta þessu, breyta þessu í horf, sem er miklu eðlilegra og heppilegra á allan hátt, og það er að fela lyfjaskránefnd þetta verk. Lyfjaskrárnefnd er skipuð sex mönnum úr hópi lækna og lyfjafræðinga, og lyfjaskrárnefnd sinnir ýmsum störfum í sambandi við framkvæmd þessara laga hvort eð er. M.a. á lyfjaskrárnefnd að fjalla um umsóknir um leyfi til að kalla sig lyfjafræðing, - og hvað er þá eðlilegra en að fela þeirri nefnd að fara yfir og gefa umsögn um umsóknir um lyfsöluleyfi? Í þessu frv. eru ákvæði um einar fjórar, fimm nefndir, og það er ekki út af fyrir sig galli að geta fækkað hér um eina nefnd. Í 54. gr. frv. er fjallað um sérlyf og hvernig þau skuli skráð í sérstaka sérlyfjaskrá, en sérlyf er einungis heimilt að selja hér á landi, ef þau hafa komizt á sérlyfjaskrá, annars ekki. Þó er heimildarákvæði í þessari 54. gr., þar sem segir, að heimilt sé þó framleiðendum að láta sjúkrahúsum og hliðstæðum heilbrigðisstofnunum í té endurgjaldslaust takmarkað magn af óskráðum sérlyfjum í reynsluskyni. Hér er hugsað fyrir því, að vísindalega þenkjandi læknar kunna að hafa áhuga á því að fá ný sérlyf í reynsluskyni, enda þótt sérlyfin séu ekki komin á viðurkennda skrá. Heimildarákvæðið er í sjálfu sér heppilegt og raunar sjálfsagt. Hér er verið að gera undantekningu til þess að auðvelda fræðilega og vísindalega starfsemi. Gallinn er aðeins sá, að þetta heimildarákvæði er ekki nógu víðtækt. Það er talað um, að framleiðendum sérlyfja sé heimilt að láta sjúkrahúsum og hliðstæðum heilbrigðisstofnunum í té sérlyf. Auðvitað íláta framleiðendur ekki þessum stofnunum neitt í té, heldur læknum þessara stofnana, fræðimönnum þessara stofnana, vísindamönnum. En þá er komið á daginn, að það er gert upp á milli lækna eftir því, hvort þeir vinna í stofnunum eða utan stofnana, en það er rangiátt. Héraðslæknir eða starfandi læknir getur óskað þess að fá sérlyf í reynsluskyni, takmarkað magn og endurgjaldslaust frá framleiðendum. Samkv. þessu ákvarði getur slíkur læknir ekki fengið leyfi til þess að taka við slíku lyfi. Þetta er ekki rétt. Að vísu er það algengast, að fræðimennskan og vísindastörfin fari fram hjá stofnunum og séu í höndum lækna, sem þar starfa. En hitt er líka til, sem betur fer, að læknar utan stofnana vinni einnig vísindastörf, og sumar af merkustu uppgötvunum í læknisfræði yfirleitt eru gerðar af starfandi læknum eða fátækum félagslæknum, sem hafa helgað sig vísindastörfum við hliðina á daglega stritinu. Þess vegna legg ég til, að þessu heimildarákvæði sé breytt í það horf, að framleiðendum sérlyfja sé heimilt að láta þau læknum í té og þar engin undantekning gerð. Í næstu grein á eftir, 55. gr., er rætt um, hvenær og með hvaða skilyrðum sérlyf má setja á sérlyfjaskrá. Það má setja lyf á sérlyfjaskrá, ef það að dómi lyfjaskrárnefndar fullnægir eftirfarandi skilyrðum: 1) Er framleitt af fyrirtæki, sem fullnægir skilyrðum 58. gr. 2) Rannsóknum á tæknilegum atriðum varðandi framreiðslu, gerð, útlit og sendingu lyfsins er lokið, og upplýsingar um verkanir þess gefa til kynna, að það sé gagnlegt við þeim sjúkdómum eða sjúkdómseinkennum, sem það skal nota við. Hér vantar eitt skilyrði enn, sem á að vera ófrávíkjanlegt, og það skilyrði er, að lyfið hafi ekki reynzt í venjulegum skömmtum gefið hafa heilsuspillandi verkanir. Þetta skilyrði er nauðsynlegt á þessum stað. Síðustu missirin hafa miklar fregnir borizt af slysum í sambandi við lyf, sem farið var að nota í stórum stíl, án þess að reynsla væri fengin fyrir því, hvort þau í venjulegum skömmtum reyndust skaðleg eða ekki. Hafa af þessu hlotizt víðs vegar um heim hörmuleg slys, og nægir í því sambandi að minna á það, sem allir hv. þdm, munu kannast við, thalidomid-hneykslið, sem varð heiminum kunnugt á síðasta ári. Þar kom í ljós, að heilbrigðisyfirvöld í ýmsum löndum höfðu verið of fljót á sér að leyfa ótakmarkaða sölu á þessu lyfi. Auðvitað var þetta vegna þess, að ekki var nógu varlega farið, reynslan var of lítil. Ég legg þess vegna til, að hér verði bætt inn einu skilyrðinu enn og það verði orðað á þessa leið: „Reynsla er fengin um, að hættulegar aukaverkanir lyfsins í tilgreindum skömmtum komi ekki til greina.“ Ósk um að fá þessa breyt. fram skyldi maður ætla að hefði ekki mætt mikilli mótstöðu. Jú, hún mætti mótstöðu. Þeir aðilar, sem að frv. virðast standa, voru búnir að koma sér saman um, að þess arna þurfi ekki með. Ég skal í þessu sambandi benda á, að ráðh. er undir vissum kringumstæðum heimilt að taka lyf af sérlyfjaskrá. Honum er t.d. leyft að taka lyf af sérlyfjaskrá, ef lyfið telst ekki hafa þær verkanir, sem því voru eignaðar. Ef það telst hafa heilsuspillandi verkanir, má taka lyfið út af sérlyfjaskránni. En það má ekki hafa þann fyrirvara, að reynsla sé fengin fyrir því, að lyfið sé ekki heilsuspillandi, áður en það er tekið á sérlyfjaskrána. Ég hefði þó haldið, að það væri betra að byrgja brunninn, áður en barnið fellur niður í hann. Þetta eru helztu brtt., sem ég hef fram að færa í sambandi við efni þessa frv., þ.e.a.s. faglegu hlið þessa frv. En það stendur til að fella þær allar. En það eru einnig aðrir gallar á þessu frv. en faglegir ágallar. Það má segja, að í þessu frv. sé bæði of og van. Ég tók það fram við 1. umr. málsins, að IV. kaflinn, um vinnudeilur og kjarasamninga, ætti ekki heima í þessu frv. Ég skal ekki orðlengja það frekar nú, en það ætti að vera hverjum manni ljóst, að ákvæði um vinnudeilur og kjarasamninga eiga alls ekki heima í frv. til lyfsölulaga. Slík lagaákvæði eiga heima á allt öðrum stöðum og í öðrum lögum. Ég ræði ekki efnislega þennan kafla. En ég skal aðeins drepa á það, að ákvæði hans eru greinilega launþegum í óhag að sama skapi og þau eru atvinnurekendum í hag. Þetta er mál út af fyrir sig, en sýnir þó hug hæstv. ríkisstj., sem flytur þetta frv., til þessara aðila, annars vegar til atvinnurekendanna og hins vegar til launþeganna. Ákvæðin í þessum kafla eru á þann veg að torvelda kjarabaráttu launþeganna, sem hér koma við mál, torvelda kjarabaráttu þeirra frá því, sem nú er. Það er sama tilhneigingin og komið hefur fram á öðrum sviðum gagnvart launþegum og birzt hefur m.a. í ýmsum þáltill. frá stjórnarliðum hér í vetur, - till., sem sýna greinilega, að stjórnarflokkarnir hafa mikinn hug á því að skerða rétt launþeganna til kjarabaráttunnar. En hvað sem þessu liður, er það víst, að IV. kaflinn, um vinnudeilur og kjarasamninga, á ekki heima í þessu frv. til lyfsölulaga, og þess vegna legg ég heils hugar það til, að þeim kafla verði sleppt úr frv. En eins og mér þannig finnst hér ofgert með þessum kafla, eins finnst mér á öðrum sviðum vangert í þessu frv. Á undanförnum árum hafa verið flutt alloft frv. til lyfsölulaga, og eins og ég tók fram við 1. umr., var í sumum þessara laga kafli um lyfjaheildverzlun ríkisins, - kafli, sem fól í sér ákvæði um, að sérstök ríkisstofnun eða ríkisfyrirtæki skyldi hafa með höndum allan innflutning og heildsölu lyfja. Þessi frv. voru flutt á nokkrum þingum og ég ætla alltaf af Alþfl.-mönnum. Haraldur Guðmundsson, fyrrv. alþm., flutti þetta frv, a.m.k. árið 1950. Þar var gert ráð fyrir því, að komið yrði á stofn ríkisfyrirtæki, sem hefði einkarétt til þess að flytja inn og selja lyf í heildsölu. Þar var nánar fram tekið, hvernig tilhögun skyldi vera í þessu ríkisfyrirtæki og hvernig það skyldi rekið, sömuleiðis um það, hvernig hagnaðinum skyldi varið. Ég braut upp á þessu í hv. heilbr.- og félmn., að þessi ákvæði yrðu tekin upp í frv., en það hlaut ekki góðar undirtektir, og það, sem vakti mér mesta furðu, var, að fulltrúi Alþfl. í hv. n. virtist algerlega andvígur þeirri hugmynd að taka þessi ákvæði upp í frv. En ég hef tekið þetta ákvæði um lyfjaverzlun ríkisins, Lyfjaverzlun Íslands, upp í mínar till. og legg til, að slíku fyrirtæki verði komið á fót, og styðst þar að verulegu leyti við eldri frv. um sama efni. En ég legg sérstaklega til í sambandi við þetta fyrirtæki, að ágóðanum verði varið til þess að lækka nauðsynlegustu lyf í verði. Í 7. gr. er svo ákveðið, að leyfi til að reka lyfjabúð verði aðeins veitt einstaklingum. Eins og sakir standa nú, eru lyfjabúðir í landinu ýmist reknar af einstaklingum eða félögum. Nú skal brotið blað í þessu efni, og hér eftir skal eingöngu einstaklingum gefinn kostur á að reka lyfjabúð. Þetta tel ég mjög óheppilegt ákvæði og legg til, að það verði ekki aðeins heimilt að veita einstaklingum leyfi til að reka lyfjabúð, heldur einnig sveitarfélögum, sjúkrasamlögum og öðrum opinberum félögum, sem ætla má að gæti hagsmuna almennings. A.m.k. tvær lyfjabúðir í landinu eru nú reknar af samvinnufélögum og hefur verið svo í mörg ár. Ég hef aldrei heyrt kvartanir í sambandi við þann rekstur, og ég held, að það sé óhætt að segja, að reynslan hafi ekki sýnt neina þörf á þeirri breyt., sem nú er fyrirætluð í þessu frv. Ég held þvert á móti, að það sé til bóta að hafa heimild í l. þess efnis, að ýmiss konar félög almennings eigi þess kost að reka lyfjabúð, ef þeim býður svo við að horfa. Það er t.d. enginn vafi á því, að það væri mikill hagur fyrir Reykvíkinga, að Sjúkrasamlag Reykjavíkur ræki sína eigin lyfjabúð í Reykjavík. Rekstur lyfjabúða hefur reynzt mjög arðvænlegur atvinnurekstur hér í þessu landi, og það væri mikil búbót fyrir almenning í Reykjavík að hafa slíkan rekstur með höndum. Hagnaðurinn gæti komið almenningi til gáða á ýmsan hátt, t.d. gæti hann komið almenningi til góða í hækkuðum iðgjöldum til sjúkrasamlagsins eða þá í lækkuðum lyfjakostnaði. Frá sjónarmiði almennings er það mikið hagsmunamál, sem hér um ræðir, en hæstv. ríkisstj. metur sýnilega hagsmuni annarra meira á þessu sviði eins og öðrum. Það eru sérhagsmunir einkaframtaksins, sem skulu ráða um sölu lyfja, eins og um sölu á öðrum varingi. Loks legg ég til, að l. taki ekki gildi 1. júlí 1963, heldur 1. jan. 1964. Þessi brtt, er gerð í samræmi við -till., sem ég hef gert grein fyrir, till. um stofnun ríkisfyrirtækis, er hafi lyfjaheildsöluna á hendi. Með tilliti til þess þótti mér rétt, að l. kæmu síðar til framkvæmda, því að að sjálfsögðu þyrfti undirbúning til þess að koma slíku fyrirtæki fullkomlega á laggirnar. Hv. 1. þm. Norðurl. e. flytur brtt. við 7. gr. um, að veita megi félagasamtökum almennings leyfi til að reka lyfjabúð, og er hún mjög svipuð minni brtt. um það efni, og er ég till. hans að sjálfsögðu algerlega samþykkur. Ég skal að lokum láta í ljós, að ég harma það, að ekki skuli hafa náðst meiri samstaða en orðið hefur um þetta mikilsverða mál, og ég verð að segja, að það hefur gætt nokkurrar og ekki lítillar óbilgirni af hendi hv. meiri hl. í þessu máli. Það hefur verið barið niður, að nokkur lagfæring fengist á nokkru því atriði, sem ég hef nú gert að umtalsefni, og það rökstutt, eins og hv. þdm. heyrðu, á harla einkennilegan hátt. Það eru einhverjir aðilar úti í bæ, sem hafa þegar ákveðið hlutina, og þess vegna er ekki hægt að fá neinu breytt, jafnvel þótt til bóta væri. Hv. frsm. meiri hl. tók það fram, að þetta hefði verið borið undir aðila, sem við þessi mál eiga að búa, framkvæmd 1., en ég efast um, að það sé rétt. Við hvaða aðila hefur verið talað? E.t.v. hefur verið talað við fulltrúa frá Apótekarafélaginu og jafnvel við fulltrúa frá Lyfjafræðingafélaginu. Það hefur verið talað við landlækni. En það er einn, aðili enn, stærsti aðilinn. Það er almenningur í landinu. Það eru neytendur lyfjanna, sjúklingarnir og allur almenningur. Hefur verið talað við þá nú, síðan málið kom til hv. Ed., eða fulltrúa þeirra? Ég er viss um, að svo er ekki. Þess vegna er ekki hægt að segja, að talað hafi verið við aðila, sem við þetta eiga að búa, því að það er almenningur í landinu, sem fyrst og fremst á við þetta að búa. Og ég tel hann, ekki sízt þegar ég lít yfir eldri frv., sem hér hafa verið og ekki náð samþykki, þá tel ég almenning í landinu hlunnfarinn með þessu frv. Árið 1950 komu tvö frv. til lyfsölulaga fram, það komu fram tvö frv, um sama efni á sama tíma hér á þingi. Annað var flutt af Haraldi Guðmundssyni og Páli Zóphóníassyni. Hitt var flutt af Bernharð Stefánssyni og Lárusi Jóhannessyni. Hvorugt þessara frv. gerði ráð fyrir því, að ekki mætti veita öðrum en einstaklingum leyfi til að reka lyfjabúð. Ekki einu sinni frv., sem Lárus Jóhannesson flutti á því þingi, gerði ráð fyrir þessu, heldur þvert á móti. Það var gert ráð fyrir eins og í hinu frv., að félagasamtök almennings gætu átt þess kost að öðlast lyfsöluleyfi. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er þrengra í sniðum en nokkurt þeirra frv., sem áður hafa komið fram á þingi og þó ekki náð fram að ganga. Hér eru hagsmunir almennings í stærri stíl sniðgengnir en í nokkru hinna gömlu frv. Hér eru hagsmunir lyfsalanna, kaupmannanna betur tryggðir en í nokkru hinna eldri frv. Þetta er sannleikurinn um þetta frv. Sé litið á hagsmuni almennings, hefur ekkert frv. síðustu 20 árin komið fram á Alþ. jafneinhæft, jafnandstætt hagsmunum almennings í landinu eins og þetta frv. Ég hika þess vegna ekki við, þó að ég viðurkenni þörf nýrrar löggjafar á þessu sviði, - þá hika ég ekki við, að felldum mínum brtt., að greiða atkv. gegn þessu frumvarpi.



Herra forseti. Hv. heilbr-.og félmn. hefur haft þetta frv. alllengi hjá sér. Ég hef, eins og nál. ber með sér, skrifað undir meðmæli með frv., en þó með fyrirvara, og fyrirvari minn byggðist á því, að ég vil gera nokkrar breyt. á 7. gr. þess og einnig g 9. gr. í samræmi við breytingarnar á 7. gr. Og breyt. þessar eru í því fólgnar að taka upp það, sem gilt hefur, að félög megi reka lyfjabúðir, en sá réttur gefist ekki aðeins einstaklingum. Hv. 9. þm. Reykv., sem talaði hér áðan, hefur mælt eindregið með efni minna till. Þó vil ég bæta við nokkrum orðum. 7. gr., sem ég vil fá breyt. á, mælir svo fyrir, að leyfi til að reka lyfjabúð verði aðeins veitt einstaklingum. Ég tel þetta næsta fráleitt, að ekki megi hafa félag um slíkan rekstur, enda eru í landinu reknar tvær lyfjabúðir af samvinnufélögum, og það hefur gefizt vel. Það er furðulegt, að í okkar félagsþróaða þjóðfélagi skuli einstaklingshyggja gerast svo ráðrík eins og á sér stað í þessu frv. Mér virðist þetta vera tákn nýrra tíma eða a.m.k. tákn stefnu, sem er að ryðja sér til rúms og hefur tekizt að gera sig gildandi í þessu frv., að því er þetta snertir. Þetta er stjórnarfrv., - og hvar var þá félagshyggja Alþfl. stödd, sú gamla félagshyggja hans, þegar frv. var undirbúið? Og hvar var hún, þegar frv. var afgr. í hv. Nd.? Hún skyldi þó aldrei hafa verið í vasa Sjálfstfl.? Ég vil, að leyfi til að reka lyfjabúð megi veita ekki aðeins einstaklingum, heldur einnig sveitarfélögum, sjúkrasamlögum, félögum almennings öðrum, svo og Háskóla Íslands. Þegar ég segi félögum, þá á ég ekki aðeins við samvinnufélög, sem þegar hafa sýnt, að þeim getur farið svona rekstur vel úr hendi, heldur líka hlutafélög. Ég fel hv. stjórnarstuðningsmönnum að athuga það. Hér gætu að sjálfsögðu hlutafélög komið til greina, jafnvel fjölskylduhlutafélög. Á nú að loka úti það blessaða form? Mikið skal til mikils vinna. Vel getur svo til hagað í fámenni - og sérstaklega í fámenni, að eitt sveitarfélag eða fleiri sveitarfélög í félagi vilji ráðast í að reka lyfjabúð, af því að einstaklingur fáist ekki til þess. Sama getur átt sér stað um sjúkrasamlög á slíkum stöðum. Það eru mörg mál hér á Alþ. í löggjöf, er gilda á fyrir landið allt, þar sem taka þarf tillit til þess, að hið sama á ekki við í þéttbýlinu og í dreifbýlinu. Þetta er eitt slíkt löggjafaratriði. Nógir einstaklingar fást sjálfsagt til að reka lyfjabúðir á þéttbýlustu og margmennustu stöðunum. Það hefur þótt gróðavænlegt að reka slíkar lyfjabúðir. Allt öðru máli gegnir með fámennisstaði. Þar kann fólkið sjálft að þurfa að taka á sig vonleysið um gróða af svona rekstri, því að í fámenninu er gróðavonin ekki mikil. Það á alls ekki að meina fólkinu sjálfu að bæta sína nauðsyn með félagsrekstri lyfjabúðar. Vel getur líka átt sér stað, að t.d. kaupfélag eða annars konar verzlunarfélag geti gert lyfjasölu að einum þætti í starfsemi sinni og gert hana fólkinu ódýrari en einstaklingar á þeim stöðum. Má það ekki eiga sér stað? Ég spyr: Í aths. er færð sem ástæða gegn félagsreknum lyfjabúðum, að stéttarsamtök lyfsala og lyfjafræðinga séu á móti því. Merkilegt, að slíkt skuli vera! Furðar nokkurn á því, þó að t.d. kaupmenn mæli ekki yfirleitt með stofnun kaupfélaga? Skyldi nokkurn furða á því? Og vill í raun og veru nokkur annar en kaupmennirnir sjálfir taka tillit til slíkrar afstöðu? Þessar till., sem ég flyt, voru bornar fram í hv. Nd. af flokksbróður mínum þar, og þær voru felldar af stjórnarflokkunum. Mér finnst það bæði broslegt og gremjulegt í senn; þegar menn gerast svo samgrónir, elta svo ákaft flokksforustu sína, að þeir muna ekki einu sinni í svona máli, hvaðan þeir eru, muna ekki eftír dreifbýlisástæðum, þó að þeir séu þar uppaldir og eigi þar jafnvel heima enn. Ég þarf varla að minna á það, að frv. mælir svo fyrir, að þegar veita skuli lyfsöluleyfi, skuli það opinberlega auglýst til umsóknar. Umsóknarrétturinn á ekki að vera einangraður. Enn fremur, að samkv. till. mínum á forstöðumaður félagsrekinna lyfjabúða að fullnægja öllum þeim kröfum, sem frv. gerir til einstaklinga, sem fá lyfsöluleyfi, um þekkingu og annað. Frv. ætlast til, áður en leyfið er veitt, svo sem vera ber, að allar ástæður séu rækilega athugaðar, aðstaða til sölunnar og hæfni forstöðumanns metnar. Enn fremur gerir frv. ráð fyrir því, að strangt eftirlit sé með störfum lyfsölu. Að því er þetta snertir á vitanlega í engu til að slaka gagnvart félagsreknum lyfjabúðum frekar en einstaklingum. Með þeim er því í engu farið út á hálli ísa en með einstaklingslyfjabúðir. Í frv. er ekki beinlínis ákveðið að svipta samvinnufélögin á Akureyri og Selfossi þeim leyfum, sem þau hafa til að reka lyfjabúðir þar, enda hefur ekki heyrzt annað en þau reki lyfjabúðir sínar með sóma. Hins vegar lítur út fyrir, eftir því sem frv. er uppbyggt og orðað, að löggjafinn eigi að skyrpa í lófana og setja sig í stellingar til slíkra athafna, því að 3. mgr. 9. gr. frv. hefst svo, með leyfi hæstv. forseta: „Samvinnufélög þau, er öðlazt hafa leyfi til að reka lyfjabúð fyrir gildistöku l. þessara, haldi leyfi sínu í 25 ár frá gildistöku þeirra. Framlengja má leyfið til 25 ára í senn, enda mæli landlæknir með umsókn.“ Ekkert slíkt á að gilda gagnvart einstaklingum. Hvers vegna á að hafa þessa aukavarúð gagnvart samvinnufélögum sem leyfishöfum? Hafa þau unnið til þess, að leyfin, sem þau hafa fengið, séu af þeim tekin, þó að þau hafi ekki áður verið tímabundin? Er það eðlilegt, að þau séu þannig allt í einu takmörkuð við 25 ár? Hafa þessi félög í einhverju gerzt tortryggileg? Ég spyr. Ákvæði 1.1, gr. frv. um niðurfellingu leyfis hljóta að nægja gagnvart félögum eins og öðrum leyfishöfum. Ég fyrir mitt leyti kann ekki við svona lagasetningu. Ég sé ekki betur en þannig sé í 9. gr., eins og hún er orðuð, hafður kuti í erminni gagnvart þessum samvinnufélögum. Till., sem ég flyt, hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „1) Við 7. gr. 1. mgr. orðist svo: Leyfi til að reka lyfjabúð (lyfsöluleyfi) má veita einstaklingum, sveitarfélögum, sjúkrasamlögum, félögum svo og Háskóla Íslands. Leyfishafa er skylt að hlíta ákvæðum laga og stjórnvaldsreglna, svo sem þau eru á hverjum tíma, um réttarstöðu hans og starfshætti, þ. á m. um búnað, fyrirkomulag og rekstur lyfjabúða. 2) Við 9. gr. a) 3. málsl. næstsíðustu mgr. orðist svo: Forstöðumaður félagsrekinna lyfjabúða skal fullnægja ákvæðum 1. mgr. (tölul. 1– 6), og ber að auglýsa stöðu hans samkv. ákvæðum 7. gr., og skal ráðh. samþykkja ráðningu hans að fenginni umsögn samkv. 3. mgr. 7. gr. b) Síðasta mgr. gr. orðist svo: Áður en leyfisbréf er afhent, ber lyfsala að undirrita heit um, að hann muni rækja störf sín af kostgæfni og samvizkusemi og í samræmi við landslög. Gildir þetta einnig um forstöðumann lyfjabúðar, sem rekin er af sveitarfélagi, sjúkrasamlagi, félagi eða af Háskóla Íslands, svo og um forstöðumann lyfjaútibús, sbr. 43. gr., og forstöðumann lyfjagerðar, sbr. 13. gr. Ráðh. ákveður form ofangreindrar yfirlýsingar.“ Þó að þessar till. væru fluttar í hv. Nd. og felldar þar, flyt ég þær hér í hv. Ed., og skal með því prófað í máli þessu, hvort Ed. ber ekki nafn sitt með réttu, þ.e.a.s. Ed.-nafnið. Þegar mál þetta var síðast á dagskrá hér til 2. umr., komu fram brtt. frá minni hl. heilbr.- og félmn., Alfreð Gíslasyni lækni. Þessar brtt. eru á þskj. 537, og hann hefur nú lýst þeim í ræðu sinni hér áðan. Þetta eru 12 till. í 14 undirliðum. Þessar till, höfðu ekki mér vitanlega verið til umr. í hv. heilbr.- og félmn. Nú skilst mér, að málum sé vísað til n., til þess að þau séu þar athuguð og n. skili álíti um þær till., sem þar koma fram, og málið í heild. Ég beitti mér fyrir því, þegar málið var á dagskrá síðast og till. komu fram, að það var tekið út af dagskrá, og ég vænti þess, að n. mundi taka þessar mörgu og umræðuverðu till. á þskj. 537 til athugunar. Það hefur mér vitanlega ekki verið gert, eða ég hef ekki fengið fundarboð til að mæta á slíkum fundi. Mér virðist þess vegna, að n. hafi vanrækt það, sem ætlazt er til að hún geri í þessu sambandi. Málið er flókið nokkuð í ýmsum atriðum fyrir leikmenn. Það er ekki flókið að því er snertir þau atriði, sem ég hef flutt brtt. um. Þar þarf ekki fræðimenn til að taka afstöðu, heldur aðeins menn, sem eru frjálslyndir og sæmilega velviljaðir almenningi og félagsskap hans. En ýmsar þessar till. á þskj. 537 eru efnislega þannig, að þær eru á því sviði, sem fræðimennsku þarf nokkra til að bera. Nú vili svo vel til, að það eru tveir læknar í hv. heilbr-.og félmn., og mér finnst þess vegna sérstaklega ámælisvert, að málið skuli ekki hafa verið rætt þar. Ég verð að finna að þessu og lýsi því yfir, að frá því sjónarmiði hefur n. vanrækt sín störf í þessu efni. Hún fékk tækifæri til þess, með því að málið var tekið út af dagskrá, að halda fund um það. Hún hefur ekki gert það. Ég veit ekki, hvort það er formanni að kenna eða öðrum í n. Sennilega á formaður í þessu efni að hafa forgöngu. Ég leyfi mér að óska þess, að úr þessu sé bætt. Mér sýnist, að þó að stutt sé orðið til þingslita, þá hafi þetta mál nægan tíma til að komast í höfn, ef menn á annað borð vilja, að það sé afgreitt, þó að það sé eitthvað betur athugað í þessari n. Og áður en n. hefur tekið þessar till. til athugunar, ætla ég ekki að ræða þær. Að sjálfsögðu er ég samþykkur þeirri till. á þskj. 537, sem snertir þau málsatriði, sem ég hef gert brtt. við, svo samhljóða eru till. hv. fim. þessara brtt. mínum till., og ég er honum þakklátur fyrir að flytja slíkar till. og þakklátur fyrir þau ummæli, sem hann hafði um mínar till. áðan.



Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv, ræddi um breytingar, sem gerðar voru í Nd. á frv. Ég vil aðeins geta þess, að um þær var samkomulag við n., sem vann að samningu frv. Að hv. d. geti ekki sýnt eða gert breyt., er mesti misskilningur. En ég vil líka geta þess, að ég ræddi þetta, eins og ég gat um í ræðu minni áðan, við landlækni og prófessorinn í lyfjafræði, og þeir töldu brtt. hv. 9. þm. Reykv. ekki til bóta, og ég er þeim sammála um það. Þá fann hv. þm. að skilgreiningu lyfja, en um það er það að segja, að hún mun vera mjög samhljóða því, sem er í dönsku 1., og er af hagkvæmniástæðum haft svona og hefur gefizt vel þar, en hitt er alger misskilningur hjá honum, að ekki sé hugsað um hættu af sóttvarnarlyfjum, því að það er einmitt skýrt tekið fram, að ákvæðin um eftirlit nái einnig til þessara efna, eins og hv. þm. hlýtur að sjá, ef hann les mgr. Hv. þm. var hneykslaður á því, að ég tel það kost á frv., að þeir, sem eiga að starfa eftir því, telji það vera til bóta, en ég tel það nú vera kost samt. Hann gat þess, að nokkrar breyt. hefðu verið gerðar á till. n., m.a. um lyfseðla. Þetta er alveg rétt, og þær breyt. voru gerðar að ósk lækna og í samráði við þá, og ég tel þær til bóta þrátt fyrir það. Þá talaði hann um heimildarákvæði 54. gr., að þau væru of þröng. En ég tel þau alveg nógu rúm. Þau eru höfð svona til þess að auðvelda eftirlit með tilraunum um ný lyf. En í seinni mgr. þessarar gr. er heimild fyrir ráðh. til þess að veita leyfi með ráði landlæknis, og ég er alveg viss um það, að læknar, er vildu vinna vísindastörf, mundu fá slíkt leyfi, jafnt héraðslæknar og aðrir, ef þeir gætu sýnt landlækni fram á, að þeir hefðu viðhlítandi aðstöðu til þess. Um 55. gr. tel ég, að brtt. hv. þm. sé of þröng. Það er í vissum tilfellum nú, t.d. við vissar tegundir krabbameins, rétt og skylt að nota lyf, sem hafa þó kunnar skaðlegar verkanir. En það stendur svo á, að þær skipta ekki máli, af því að þær eru litilvægar, þessar aukaverkanir, miðað við það gagn, sem getur verið af lyfjunum. Sama máli gegnir líka undir vissum kringumstæðum um sum fúkalyfin. Þau geta verið hættuleg, en þar er stundum ekki í annað hús að venda til þess að bjarga lífi sjúklinga. Það verður að taka þar vissa áhættu. Og ef gr. væri orðuð svo einstrengingslega eins og hv. þm. lagði til, þá væri það raunar bannað. Og það er enginn vafi á því, að í framkvæmd verður þess gætt að löggilda ekki lyf, fyrr en þau hafa verið prófuð eins vel og auðið er. Þetta er alveg rétt hjá hv. þm., að það hafa komið fyrir slys, eins og hann talaði um, af því að menn höfðu ekki nógu lengi prófað lyf, sem gerðu visst gagn undir vissum kringumstæðum. En menn höfðu ekki áttað sig á, að við sérstakar aðstæður gátu þau verið hættulegri en menn höfðu haft vit á að prófa nógu lengi, áður en farið var að nota þau. En einmitt eftir að þetta hefur komið fyrir, hygg ég, að menn séu og verði miklu varasamari um að löggilda ný lyf en verið hefur um hríð. Hv. þm. sagði, að kaflinn- um kjarasamninga væri launþegum í óhag. Það held ég að sé misskilningur hjá honum. En hitt er rétt, að það er enginn vafi á, að sá kafli stuðlar að heill almennings. Hann stuðlar að því, að afgreiðslu lífsnauðsynlegra lyfja sé ekki hætt, þótt lyfjasveinar og lyfsalar deili um kjör. Hv. þm. talaði um væntanlegan ágóða af Lyfjaverzlun ríkisins, en við höfum Lyfjaverzlun ríkisins, og eins og er berst hún í bökkum. Álagningin er höfð svo lág, að rétt dugir fyrir allra nauðsynlegasta kostnaði. Hv. þm. sagði, að það ætti að leyfa mörgum aðilum að reka lyfjabúðir. Ég er nú viss um, að það er bezt, að lyfjabúðir séu hæfilega margar. En á einu atriði lyfsölulaganna, sem þó er ekki nýtt, tel ég rétt að vekja athygli, af því að Íslendingar megi vera stoltir af því. Það er bannið við auglýsingum lyfja fyrir almenning. Erlendis hafa auglýsingar sums staðar valdið óhóflegri og skaðlegri - og það stórskaðlegri ofnotkun lyfja, en þessi ákvæði eru mikil vörn almennings gegn skaðlegum áróðri um mál, sem almenningur á erfitt með að dæma um og er því varnarlítill gegn. Um ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e. get ég verið fáorður. En ég get fullvissað hann um það, að það er ekki heppilegt, að lyf séu seld í smáverslunum í fámennum héruðum, jafnvel þótt kaupfélagið vildi vera svo vænt að taka á sig tap af rekstrinum. Ég tel miklu eðlilegra á slíkum stöðum það, sem nú er, að héraðslæknir annist lyfjasöluna ásamt starfi sínu, því að þar er starf hans venjulega ekki meira en svo, að hann getur annað þessu ásamt sínu starfí, þó að ég viti, að þetta starf hans er þjónustustarf, en ekki hagnaðarvon af því.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Hv. frsm. meiri hl, andmælti mínum brtt. einnig í sinni síðari ræðu, og m.a. tók hann fram um brtt. mínar við 1. gr., að það væri af hagkvæmniástæðum gert, að sótthreinsunarlyf væru ekki talin til lyfja. Ég vil ekki mótmæla því, að þetta sé gert af hagkvæmniástæðum, ef með því er átt við viðskiptalegar eða fjárgróðalegar ástæður. En það er óeðlilegt engu að síður að taka sótthreinsunarlyf hér út úr og láta þau ekki lúta sama eftirliti og önnur lyf, enda kemur þetta greinilega fram hjá höfundum frv., þar sem þeir segja í aths.: „Samkv. framangreindu væri eðlilegt að telja sýklaeyðandi efni til lyfja, en vegna viðtækrar og daglegrar notkunar þeirra til hvers konar hreinlætisráðstafana þykir ekki verða hjá því komizt að undanskilja þau þeim ströngu fyrirmælum um sölu og afhendingu lyfja.“ Það er einmitt þetta, sem ég vil ekki ganga inn á. Það er eðlilegt, að sótthreinsunarlyf séu talin til lyfja, eins og semjendur frv. taka fram, en vegna víðtækrar og daglegrar notkunar er það ekki talið hagkvæmt. Þetta er atriði, sem ég vil ekki viðurkenna, og ég held, að nauðsynin sé sú að hafa öll lyf og ekki sízt sótthreinsunarlyf undir sama hatt. Hann vildi meina, að brtt. mín við 54. gr. væri óþörf. Þar er gert ráð fyrir því, að öllum læknum sé gefinn kostur á að veita viðtöku endurgjaldslaust takmörkuðu magni af skráðum sérlyfjum í reynsluskyni. Hann segir í sinni ræðu, að þessi heimild sé í næstu mgr. á eftir. En þetta er alveg rangt hjá hv. frsm. Þar er um allt annað tilvik að ræða. Þar er um það að ræða, að ráðh. geti eftir till. landlæknis heimilað að flytja inn takmarkað magn af óskráðum sérlyfjum, enda sé það þá aðeins látið úti gegn lyfseðli. Hér er komið út á allt aðra braut, þ.e.a.s. innflytjendum heimilað að selja lyfjabúðunum takmarkað magn af óskráðum sérlyfjum, sem læknir síðan geti vísað út á. Hér er um allt annað að ræða. Hitt fjallar um, að innflytjendur sendi læknum endurgjaldslaust, ókeypis lyf í reynsluskyni. Þá sagði hv. frsm. meiri hl. um brtt. mína við 55. gr., þar sem ég vil bæta inn í einu skilyrði, sem ég tel nauðsynlegt, að það skilyrði sé of þröngt, og hann nefnir sem dæmi, að stundum komi það fyrir, að það verði að gefa krabbameinssjúklingi lyf, sem skaðar að öðru leyti, þó að það lækni krabbameinið eða hafi læknandi áhrif á krabbameinið. Hér er að mínum dómi um dálítla hártogun að ræða hjá hv. ræðumanni. Við erum að ræða um lyf, sem ekki er nægileg reynsla fengin fyrir, að þau megi ekki komast á skrá, fyrr en einhver reynsla sé fengin um þau. Nú getur verið, að eitt lyf komist á sérlyfjaskrá, þó að það reynist hafa skaðsamlegar verkanir, eins og í tilfellinu, sem hv. ræðumaður gat um. En það á ekki að ske, fyrr en sú reynsla er þá fengin. Læknar eiga að vita, hvaða verkanir lyfið hefur, og síðan meta og vega í samræmi við það. Og mér er kunnugt um það af erlendum blaðaskrifum, að hvarvetna í heiminum er hreyfing nú meðal heilbrigðisyfirvalda í þá átt að sýna meiri gætni í að leyfa ótakmarkaða sölu á nýjum sérlyfjum. Þess vegna er það mjög tímabært, úr því að þetta frv. er hér á ferðinni nú, að koma þessari brtt. minni að. Og það er langtum betra að gera það og hafa vaðið fyrir neðan sig og þurfa ekki nema sem minnst að grípa til heimildarinnar í 63. gr. um að taka út af sérlyfjaskrá þau lyf, sem reynast hafa heilsuspillandi verkanir. Hv. 1. þm. Norðurl. e. kvartaði um, að hann hefur ekki haft tækifæri til að athuga nægilega mínar brtt., sérstaklega kvartaði hann um, að þær skyldu ekkí hafa verið teknar til meðferðar í hv, heilbr: og félmn. Ég tek undir þessi ummæli hv. 1. þm. Norðurl. e. Ég harma, að hv. n. skyldi ekki taka till. mínar til gaumgæfilegrar athugunar, helzt á þann hátt að kveðja á sinn fund læknisfróðan mann, eins og t.d. landlækni, en það fór ég fram á, en var neitað um það. Þetta tel ég mjög óheppileg vinnubrögð hjá þm., að sýna minni hl. þann stirðbusahátt, sem gert hefur verið í þessu tilfelli. En það má e.t.v. bæta úr þessu enn, og ég vil þess vegna, herra forseti, fara fram á, að ég fái að taka aftur brtt. mínar við þessa umr. til 3. umr., og vil um leið mælast til þess við hæstv. forseta, að hann beiti áhrifum sinum til þess, að hv. heilbr.- og félmn. taki þær til nánari athugunar á milli 2. og 3. umr.



Herra forseti. Í tilefni af niðurlagsorðum hv. síðasta ræðumanns vil ég taka það fram, að á þeim fundi, þegar þetta mál var afgr. í heilbr: og félmn., minntist þessi hv. ræðumaður, sem er nm., á það að kveðja landlækni á fund n., en hann féll frá því skilyrði, og málið var afgr. úr n. á fundi, þar sem allir nm. voru viðstaddir. Hv. 1. þm. Norðurl. e. óskaði eftir því í sinni ræðu, að till. frá hv. 9. þm. Reykv., brtt., sem hér hafa komið fram, yrðu ræddar í n. á milli 2. og 3. umr. Ég vil taka það fram, að flestar eða a.m.k. allar þær þýðingarmestu brtt., sem hv. 9. þm. Reykv. flytur hér, á þær drap hann í n. og ræddi um þær, þó að þær lægju að sjálfsögðu ekki skriflega fyrir, heldur ræddi hann þar um þau efnisatriði, sem hann vildi gera aths. við og till. hans snerta að mestu leyti, og meiri hl. n. sá ekki ástæðu til þess að taka undir þær till. Það er, eins og allir vita, mjög algengt í sambandi við afgreiðslu mála hér á Alþ., að þeir, sem eru í minni hl. í n., koma við 2. umr. með fjölmargar brtt., sem þeir hafa oft og tíðum lítið minnzt á, þegar málið var í n., og ég hygg, að þm., sem vilja athuga slíkar brtt. eða taka eitthvert tillit til þeirra, verði fyrst og fremst að reyna að skapa sér skoðun á þeim við umr., sem um þessar till. fara fram í sambandi við 2. umr. mála, og að það sé raunar ekki frambærilegt, að þeir geti ekki gert sér grein fyrir brtt., nema þær séu aftur teknar fyrir á nefndarfundi, og geti þar fengið að ræða frekar um þær og hugleiða þær og tala um þær við tillögumann. Það er auðvitað mikill meiri hl, d., sem á hverjum tíma hefur ekki aðstöðu, þegar einstök mál eru á dagskrá, til þess að hafa kynnt sér mál í n., því að það eru aldrei nema fimm dm., sem sitja í n. Hinir verða alltaf að mynda sér skoðanir eftir því, sem rök og gagnrök hníga til í umr. um þessar till. Ég vil því endurtaka, að ég tel ásökunarorð, sem hafa komið fram í garð n. hér í umr. um þetta mál, algerlega óréttmæt. Hitt er svo annað mál, að ef þessir 2 minnihlutamenn leggja mikla áherzlu á það, að n. athugi þessar till., sem komið hafa fram hjá þeim, þá tel ég eðlilegt að verða við þeirri ósk. En það tel ég ekki heppileg vinnubrögð og ekkí til fyrirmyndar hjá hv. 9. þm. Reykv. að koma fram með margvíslegar brtt., sem hann hefur ekki í frammi eða ræðir um, þegar n. hefur málið til meðferðar. Ég vil að vísu taka fram, eins og ég gerði áðan, að ég held, að hann hafi minnzt í n. á öll þýðingarmestu atriðin, sem snerta þessar brtt. En ef hann væri í sínum till. að fara töluvert langt út fyrir það, sem borið hefur á góma í n., þá er það honum engin afsökun. Hann á í n. að hreyfa öllum þeim brtt., sem hann hefur í huga að flytja og hann telur geta komið til greina. Og þó að honum, eftir að n. hefur afgreitt málið og það með hans samþykki, detti eitthvað nýtt í hug, þá getur hann ekkí ásakað n. fyrir að hafa ekki tekið þau atriði til meðferðar.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar. Því var til hennar vísað eftir 1. umr., og eins og nál. þau og brtt., sem útbýtt hefur verið, bera með sér, hefur n, ekki getað náð samstöðu um afgreiðslu málsins að öllu leyti. Við þrír, sem að meirihlutaálitinu á þskj. 562 stöndum, mælum með samþykkt frv. með brtt. þeim, sem n. flytur sem heild á þskj. 566, og þeim brtt., er meiri hl. flytur á þskj. 567. En þeir hv. 1. og 5. þm. Norðurl. e. hafa skilað sérálitum og flytja frekari brtt. Með tilliti til þess skamma tíma, sem n. hefur haft til umráða til athugunar á þessu viðamikla frv., gefur það auga leið, að hún hefur ekki getað framkvæmt svo ýtarlega athugun á því sem æskilegt væri. Að n. hefur þó tekizt að ljúka starfi sínu á svo skömmum tíma sem raun er á, er að þakka sérstakri lipurð og vilja til þess að hraða störfum af hálfu einstakra nm., og á þetta ekki sízt við um hv. fulltrúa stjórnarandstæðinga í n. En vegna þess, hve n. hefur haft skamman tíma til starfa, getur hún hvorki sem heild né einstakir nm. ábyrgzt það, að skekkjur, sem kunna að hafa verið í frv., er það var lagt fyrir, tæknilegs eðlis eða af öðrum toga spunnar, hafi verið leiðréttar. En það er nú í rauninni ekkert nýtt, að þegar svo tæknileg mál sem þetta frv. eru lögð fyrir Alþingi, þá verður meira að treysta á sérfræðinga þá, sem unnið hafa að samningu frv., fremur en því, að þn. geti athugað þau svo gaumgæfilega sem æskilegt væri. En þetta frv. er, svo sem hv. þdm. er kunnugt, samið af hinum hæfustu mönnum, sem allir njóta almenns trausts, og gefur það að mínu áliti hina beztu fáanlegu tryggingu fyrir því, að afgreiðsla þessarar löggjafar verði Alþ. ekki til minnkunar, þó að meðferð þess í þinginu verði óhjákvæmilega yfirborðskenndari en æskilegt er. Vafalaust mun þó reynslan af framkvæmd laganna leiða í ljós, að einstökum atriðum þarf að breyta síðar, en svo hlýtur ávallt að verða, þegar slík löggjöf er sett. Eins og fram kemur í nál. meiri hl., hafa n. borizt allmörg erindi, einkum frá iðnfyrirtækjum, með óskum um breytingu á einstökum tollaákvæðum. Hefur n. leitað um þau öll álits þeirra sérfræðinga, er frv. sömdu. Hefur verið komið til móts við sumar þessar óskir í brtt. þeim, er n. flytur sameiginlega á þskj. 566, en aðrar hefur n. ekki séð sér fært að taka til greina, oftast vegna þess, að sérfræðingarnir töldu slíkt koma í bága við þau grundvallarsjónarmið, er frv. væri byggt á. Ég vil þó geta þess á þessu stigi málsins, að eitt erindi, sem n. barst, kom svo seint fram, að ekki vannst tími til nægilega gaumgæfilegrar athugunar á því, áður en n. skilaði áliti, og er væntanleg brtt. að gefnu tilefni vegna þessa erindis, sem annaðhvort mun koma fram skrifleg við þessa umr. eða við 3. umr. málsins. Ég mun annars ekki þreyta hv. þdm. með því að gera nánari grein fyrir einstökum brtt. n., nema fram komi óskir um skýringar við þær frá einstökum hv. þm. Í n. hafði svo verið talað um, að n. flytti sameiginlegar till. um tæknilegar lagfæringar og samræmingar, er gerðar væru í samráði við sérfræðingana, m.a. að gefnu tilefni vegna erinda þeirra, er borizt hefðu, enda miðuðu slíkar till. ekki til hækkunar tollaákvæða og ekki væri heldur um það að ræða, að einstakir nm. hefðu áhuga á því að flytja brtt., er lengra gengju. Hagstofustjóra var svo falið að forma þessar brtt., og fékk ég þær frá honum eftir hádegi s.l. laugardag. En svo illa vildi til, að tveir hv. nm. voru fjarstaddir á þingfundi þann dag, og var ég því settur í þann vanda að þurfa að ákveða það, hvort einstakar brtt. féllu undir það, sem hafði verið talað um að n, flytti sameiginlega, eða þær yrðu fluttar af meiri hl. n., því að frekari dráttur mátti þá ekki verða á prentun þskj., ef fylgja átti áætlunum um meðferð málsins hér í hv. d. Hafi ég í þessu efni farið út fyrir þann ramma, sem um var talað, þannig að einhverjir einstakir hv. nm. telji sig ekki geta fylgt þeim brtt., er standa fyrir reikning n. allrar, þá væri þar um að ræða óviljaverk af minni hálfu, sem ég veit að hlutaðeigandi hv. nm. munu virða til betri vegar með tilliti til aðstæðna. Það er ein till., sem sérstaklega er e.t.v. ástæða til þess að minna á, af því að þannig hefur tekizt til, að hún er flutt bæði af fjhn. í heild og einnig af hv. 5. þm. Norðurl. e., en þessi till. er um það, að tollur á púðursykri verði felldur niður. Þetta er þannig til komið, að erindi með beiðni í þessa átt ásamt fleiru hafði borizt til stjórnarráðsins, en ekki verið sent n., en sérfræðingar þeir, sem unnu að samningu frv., voru því meðmæltir, að þetta væri gert, og tók ég þetta því upp í till. þær, sem n. flutti sem heild. En hv. 5. þm. Norðurl. e. var ókunnugt um það, þegar hann gekk frá sínum till., að meiri hl. n. mundi fallast á það, og er það þannig til komið, að till. er flutt af tveimur aðilum, en ekki um að ræða neitt kapphlaup um tillöguflutning. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að ræða sérstaklega brtt. þær, sem stjórnarandstæðingar hafa flutt. Þær eru yfirleitt til verulegrar lækkunar á tollaákvæðum frá því, sem frv. gerir ráð fyrir. Og ástæðurnar fyrir því, að við í meiri hl. höfum ekki séð okkur fært að mæla með samþykkt slikra tillagna, eru aðallega tvenns konar: Í fyrsta lagi, og það er aðalatriðið, þá er bersýnilegt að okkar áliti, að ef tili. þessar væru samþykktar, þá væri stefnt að stórfelldum halla á ríkisrekstrinum, þar sem ekki er um það að ræða, að ríkissjóði v erði bætt upp tekjutapið með öðrum ráðstöfunum, og það teljum við að mundi vera algerlega óábyrg afstaða. Þó er það ekki þetta eitt, sem liggur því til grundvallar, að meiri hl, n. hefur ekki séð sér fært að mæla með frekari lækkun tolla en felst í brtt., sem hún gerir, og það er tillitið til íslenzka iðnaðarins. Í því sambandi væri e.t.v. rétt að fara örfáum orðum um tili., sem hv. 5. þm. Norðurl. e. flytur, m.a. um verulega lækkun tollaákvæða á tilbúnum fatnaði. Ég tel þessa till. að vissu leyti merkari en við á um lækkunartill. stjórnarandstæðinga almennt, sem fluttar munu fyrst og fremst í áróðursskyni, vegna þess að fyrir þessari till. mætti færa fram skynsamleg efnahagsleg rök, sem ekki á í sama mæli við um flestar þær aðrar tili., sem hér er um að ræða. En það, sem ég á við með þessu, er það, að vitað er, að með þeim háu tollum, sem nú eru á fatnaði, er áreiðanlega talsvert um það, að fólk fari til útlanda, e.t.v. beinlínis í þeim erindagerðum að kaupa fatnað, auk þess sem þeir, sem til útlanda fara í öðrum erindum, nota sér vafalaust tækifærið til þess að fá þessa vöru ódýrari fyrir heimili sín heldur en þeir gætu með því að kaupa þær hér. Það gefur vitanlega auga leið, að fyrir utan það tekjutap, sem þetta veldur þeim aðilum, sem með þessar vörur verzla, kaupmönnum og kaupfélögum, er hér auðvitað um gjaldeyrissóun að ræða frá sjónarmiði þjóðarbúsins í heild, þar sem vörurnar eru keyptar á smásöluverði erlendis, sem gera má ráð fyrir að sé reiknað í erlendum gjaldeyri allt að því 50% hærra en ef varan er keypt af innlendum heildsala. Það mætti því út af fyrir sig færa fyrir því rök, að tolla á þessu væri hægt að lækka, án þess að af því leiddi tilsvarandi tekjutap fyrir ríkissjóðinn og kannske alls ekki neitt tekjutap. En ástæðan fyrir því, að meiri hl. n. telur samt ekki fært að fallast á þetta, er sú, að í þessu efni verður að taka tillit ekki eingöngu til ríkissjóðsins og afkomu hans, heldur líka til innlenda iðnaðarins. Á því sviði, sem ég áðan nefndi, hefur risið upp allumfangsmikill innlendur iðnaður, og það gefur auga leið, að ef þessi iðnaður yrði sviptur þeirri tollvernd, sem hann nú hefur, mundi það valda verulegum samdrætti þar og jafnvel atvinnuleysi. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi um, að það er fleira en hagsmunir ríkissjóðsins, sem taka verður tillit til, ef fara á inn á þá braut að lækka tolla verulega frá því, sem nú er. Fyrir aðdraganda þeirrar löggjafar, sem hér liggur fyrir, og þeim sjónarmiðum, sem henni liggja til grundvallar, var annars gerð svo ýtarleg grein í framsöguræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr., að ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þá hlið málsins nánar. Hins vegar vil ég, m.a. að gefnu tilefni í nál. hv. stjórnarandstæðinga, svo og í ræðum þeim, sem fluttar voru af þeirra hálfu við 1. umr., ræða nokkuð áhrif þeirrar stefnu, er með frv. og öðrum ráðstöfunum í tolla- og skattamálum hefur verið mörkuð á kjörtímabilinu, á efnahagskerfið og horfur í þeim efnum, eins og þær koma mér fyrir sjónir. Tilgangur frv. er þríþættur. Í fyrsta lagi að gera framkvæmd tollheimtunnar einfaldari og fyrirhafnarminni, og mun ekki um það neinn ágreiningur hér í hv. d., að hér sé um að ræða spor í rétta átt, hvað sem öðru liður. En fyrir þessu atriði var að öðru leyti gerð svo nákvæm grein í framsöguræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr., að ég sé ekki ástæðu til þess að ræða það frekar, enda er hér um atriði að ræða, sem allir samkv. áður sögðu munu vera sammála um að horfi til bóta. Annað atriðið er það, að með frv. svo og þeim breytingum, sem gerðar voru á tollunum í nóvember 1961, er stefnt að því að jafna tollana, ef svo mætti segja, eða lækka hæstu tollana, svo að bilið á milli einstakra tollaákvæða verði minna en það áður var. Og m.a. af þessu leiðir svo það þriðja, þar sem sú jöfnun, sem hér er um að ræða, er eingöngu framkvæmd á þann hátt, að hæstu tollarnir eru lækkaðir, að hlutdeild tollanna í heildarfjáröflun ríkissjóðs verður nokkru minni en áður var. Tvö síðustu atriðin eru auðvitað stjórnmálalegs eðlis og því skiljanlegt að um réttmæti þeirra geti orðið skiptar skoðanir. Mér virðist líka af nál. hv. 5. þm. Norðurl. e., sem því miður er fjarstaddur á þessum fundi, að hann telji þá stefnu að jafna tollstigana andstæða hagsmunum alþýðu manna, því að það þýði tiltölulega lækkun tolla á munaðarvörum, en hækkun á nauðsynjavörum. Nú er það að vísu svo, að þær tölur, sem hv. þm. birtir í nál. sínu og eiga að vera því til sönnunar, að þetta frv. þýði lækkun tolla á munaðarvörum, en hækkun tolla á nauðsynjavörum, eru mjög villandi. Eins og menn sjá, þegar menn athuga þessar tölur, er það yfirleitt þannig um hækkanirnar, að þær eru mjög litlar, gerðar til samræmingar af tæknilegum ástæðum. Eina varan, þar sem um verulega hækkun er að ræða, eru tómatar, en eins og kunnugt er, mun vera sáralitið um innflutning þeirrar vörutegundar, því að neyzlunni innanlands mun að mestu eða jafnvel í flestum árum að fullu vera fullnægt með innlendri framleiðslu. Hvað lækkanirnar snertir, er það líka auðsætt af yfirlitinu í nái., að hér er yfirleitt um þýðingarlitlar vörutegundir að ræða, svo að þessar tölur eru í rauninni mjög villandi. Og í öðru lagi má benda á það, að þær tollalækkanir, sem hér er um að ræða og eru verulegar, þegar allt kemur til alls, þar sem tolltekjurnar koma óbreyttum innflutningi til þess að lækka um nær 100 millj., eru sem kunnugt er framkvæmdar á kostnað ríkissjóðs. Það er ekki um það að ræða, að tollar á öðrum stöðum hafi verið hækkaðir til þess að vega á móti þessu. Hitt er út af fyrir sig rétt, að þar sem tekjuþörf hins opinbera er að jafnaði óháð því, hvernig teknanna er aflað, má að jafnaði gera ráð fyrir því, að lækkun ákveðinna skatta og tolla geri nauðsynlega hækkun annarra skatta eða verði a.m.k. á kostnað þess, að ekki sé hægt að lækka aðra skatta, nema fært þyki að lækka tolla og skatta í heild. Hæstv. fjmrh. benti annars réttilega á það í framsöguræðu sinni við 1. umr., að núgildandi tollalög eru fyrst og fremst miðuð við áhrif tollanna á vísitölu framfærslukostnaðar, og það sjónarmið, sem fyrst og fremst hefur legið að baki þessu, er það, að slíkar tollaálögur komi betur við hinar efnaminni stéttir þjóðfélagsins en hinar efnameiri. Að mínu áliti er það þó mjög hæpið, að vísitölustefnan, sem svo mætti nefna, í tollamálum geti náð þessum tilgangi, og má að mínu áliti benda á þrennt því til stuðnings. Í fyrsta lagi er það þannig, að munurinn á neyzlu hinna efnaminni og hinna efnameiri er að jafnaði ekki fólginn í því, að það séu allt aðrar vörutegundir, sem efnafólk notar, heldur en þær, sem efnaminna fólk neytir. Sá munur, sem á neyzlunni er, kemur hins vegar fyrst og fremst fram í því, að hinir efnameiri nota meira magn af einstökum vörutegundum, og þó e.t.v. einkum í því, að gæðamunur er á þeim vörum, sem einkum eru notaðar af efnafólki annars vegar og hins vegar af hinum efnaminni. Þessu til skýringar er auðvitað auðveit að nefna óteljandi dæmi. Það munu t.d. vera flest heimili í landinu, hvort sem efnahagur þeirra er betri eða lakari, sem eiga útvarpstæki. Hins vegar má auðvitað gera ráð fyrir því, að efnafólk kaupi dýrari og vandaðri útvarpstæki en efnaminna fólk. Yfirleitt mun það líka vera þannig á flestum heimilum, að þar eru notuð gólfteppi, en munurinn á neyzluvenjum er þá fólginn í því, að efnaðri fjölskyldur kaupa dýrari og vandaðri gólfteppi en hinar efnaminni. Það er í fyrsta lagi þetta, að það má gera ráð fyrir því, að munurinn á neyzluvenjum sé ekki fólginn í því, að það séu mismunandi vörutegundir, sem notaðar eru, heldur notaðar mismunandi vörur hvað gæði snertir, sem torveldar það, að jafnvel þó að löggjafinn vildi hafa tollalöggjöfina þannig, að tollarnir bitni minna á hinum efnaminni, þá verður það erfitt í framkvæmd. Hvað sem þessu atriði liður, þá má benda á tvenns konar óheppileg áhrif, sem það hlýtur að hafa, að tollstigarnir eru svo geysilega mismunandi sem verið hefur hér að undanförnu eða fram til þess, að hæstv. núv. ríkisstj. hefur hafizt handa um leiðréttingu í þessu efni. Fyrra atriðið, sem mjög hefur borið á góma hér og ekki þarf að mínu áliti að ræða nánar, er smyglhættan, sem hlýtur að verða þeim mun meiri, því hærri sem tollstigarnir eru, og á þetta auðvitað sérstaklega við með tilliti til íslenzkra aðstæðna, því að vegna hinnar löngu strandlengju hér og strjálbýlis landsins hlýtur ávallt að vera mjög miklum erfiðleikum háð að fyrirbyggja smygl í stórum stíl, enda er sá árangur, sem orðið hefur af þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru í þessu efni í nóvember 1961, órækt vitni um það, að þeir hafa haft á réttu að standa, sem bentu á smyglhættuna, sem fylgdi hinum óhóflegu tollum á þær vörutegundir, sem taldar voru munaðarvörur. Hitt atriðið er, að það verður nú einu sinni ekki hjá því komizt, að tollar, sem á eru lagðir, hafa tvenns konar áhrif. Í fyrsta lagi þau, sem til er ætlazt, að afla ríkissjóði tekna, en jafnhliða því hlýtur tollurinn auðvitað alltaf að verka sem verndartollur. Afleiðingin af þessu, að tollstigarnir eru svona mismunandi, þannig að til þessa hafa verið kannske allt að því 300% tollar á því, sem talið hefur verið til munaðarvarnings, er m.a. sú, sem ég vænti ekki að sé ágreiningur um að sé óæskileg, að starfsemi í landinu, sem fæst við að framleiða þær vörutegundir, sem um er að ræða, nýtur þeim mun meiri tollverndar, eftir því sem vörurnar eru óþarfari. Það má auðvitað um það deila, hve mikla tollvernd eigi að veita. En hitt held ég að geti varla verið álitamál, að það getur ekki verið skynsamlegt að slá því föstu sem almennri reglu, að eftir því sem framleiddur sé meiri óþarfi, eftir því eigi iðnaðurinn að njóta meiri tollverndar. En þetta hlýtur alltaf að verða bein afleiðing af þeim mjög mismunandi tollstigum, sem hér hafa verið. Ég sagði áðan, að af lækkun tollanna leiddi það, að spor er stigið í þá átt að minnka hlutdeild aðflutningsgjalda í tekjuöflun ríkissjóðs. Ég tel þetta spor í rétta átt og álít, að taka beri á næstunni stærri skref í þá átt en nú hefur þótt fært að gera, því að hinir háu tollar hafa óheppileg áhrif á uppbyggingu atvinnuvega okkar og eru hindrun í vegi efnahagslegra framfara. Tel ég, að þetta mundi kleift, án þess að það hafi í för með sér tiltölulega meiri skattbyrði fyrir hinar efnaminni stéttir þjóðfélagsins, en það mundi þó leiða of langt að rekja það nánar í þessu sambandi. En þess ber að gæta í sambandi við þetta, að það er nú einu sinni þannig, að Rómaborg var ekki byggð á einum degi og stórfelldar breytingar, hvort sem er í tollamálum eða öðru, þó að þær séu út af fyrir sig til bóta, geta valdið slíkum röskunum, að heppilegt er og jafnvel óhjákvæmilegt, að slíkar breyt. séu gerðar í áföngum. Sem dæmi um þetta má aftur nefna, eins og ég þegar hef gert, tillitið til íslenzka iðnaðarins, sem óhjákvæmilega verður að hafa í huga, þegar slíkar breyt. eru gerðar. Í nál. hv. 5. þm. Norðurl. e. gætir mikillar svartsýni um framtíðina. Virðist hann telja fyrirsjáanlegan halla á fjárl. og jafnvel gengislækkun fram undan. Sú hefur verið stefna hæstv. núv. ríkisstj. að leggja ekki á hærri tolla og skatta en nauðsynlegt er, og hefur því bæði nú og stundum undanfarin ár verið teflt á tæpt vað með afgreiðslu fjárl. Því skal engan veginn neitað, að þetta höfum við gert af ásettu ráði. Reynsla undanfarandi ára hefur samt sýnt það, að vegna góðrar afkomu atvinnuveganna hefur verið tekjuafgangur á fjárl. tvö undanfarin s.l. ár, og ég tel, að engin ástæða sé til að ætla annað, ef árferði verður ekki lakara á þessu ári en undanfarin tvö ár, en að afkoma ríkissjóðs þoli þá tekjuskerðingu, sem hér er um að ræða. En jafnvel þó að þetta brygðist, þá væri enginn stórfelldur skaði skeður fyrir efnahagskerfið, þó að eitt og eitt ár kynni vegna ófyrirsjáanlegra atvika að verða nokkurra tugmilljóna halli á fjárl. Vegna þess, hve óviss afkoma atvinnuvega okkar er, hlýtur alltaf að verða teflt í nokkra tvísýnu í því efni, ef þeirri stefnu er fylgt, sem stjórnarflokkarnir hafa gert, að leggja hverju sinni ekki á meiri tolla og skatta en brýna nauðsyn ber til. Hitt er svo annað mál, að ef samþykktar væru till. hv. stjórnarandstæðinga um lækkun á tollunum, þá væri suðvitað bersýnilega stefnt að miklum hallarekstri í ríkisbúskapnum, sem óhjákvæmilega mundi hafa mikil verðbólguáhrif og jafnvel hljóta að leiða til gengisfellingar eða hliðstæðra ráðstafana, og það er einmitt ein af meginástaeðunum fyrir því, að við, sem erum í meiri hl., höfum að svo stöddu ekki séð okkur fært að mæla með samþykkt þessara tillagna. Að öðru leyti er það í sjálfu sér utan þess efnis, sem hér er til umr., að fara að ræða um líklega framvindu efnahagsmála hér á Íslandi. Um það mun ég því verða fáorður. En í tilefni af þeim hrakspám hv. 5. þm. Norðurl. e., sem hann bæði setti fram við 1. umr. þessa máls og í nál. sínu, þar sem hann telur óhjákvæmilega annaðhvort verulega hækkun skatta og tolla eða gengislækkun eða jafnvel hvort tveggja, þá get ég ekki stillt mig um að fara. um þetta örfáum orðum. Ég fæ satt að segja ekki séð, að kvíða þurfi gengislækkun eða svipuðum ráðstöfunum að óbreyttum þeim kringumstæðum, sem nú eru í okkar efnahagslífi. Í þessu sambandi má minna á það, að aðstæðurnar og útlitið er allmjög ólíkt því nú, sem var um það leyti, sem vinstri stjórnin fór frá völdum. Þá var svo komið, fyrst og fremst vegna þeirrar skuldasöfnunar erlendis, sem orðið hafði á valdaárum hennar, að það var, ekki sízt að áliti vinstri stjórnarinnar sjálfrar og sérfræðinga hennar, óhjákvæmilegt að gera ráðstafanir til þess að skerða kjörin. Um það voru þeir flokkar sammála, sem að þeirri ríkisstj. stóðu, að slíkar ráðstafanir væru óhjákvæmilegar. Hins vegar komu þeir sér ekki saman um leiðirnar til þess að skerða kjörin, og það var ástæðan til þess, að stjórnin varð að hrökklast frá völdum. En vegna þeirra efnahagsráðstafana, sem gerðar hafa verið að tilhlutun núv. hæstv. ríkisstj., svo og þess, að síðustu tvö árin a.m.k. hafa aflabrögð verið hagstæð, þá hefur íslenzka þjóðin átt því að fagna undanfarin 2–3 ár, að það hefur verið um að ræða eðlilegan vöxt þjóðarteknanna, gagnstætt því, sem var á þeim tíma, þegar hafta og uppbótakerfið var ríkjandi, en það skapaði næstum algera stöðnun í hinni efnahagslegu þróun. Með tilliti til þessa, svo og þeirrar hagstæðu gjaldeyrisafkomu, sem nú er að fagna, þá er erfitt að koma auga á það, að um nokkra nauðsyn geti verið að ræða, að öðru óbreyttu, til þess að framkvæma gengislækkun og aðrar slíkar ráðstafanir. Ég tel því, að ummæli í þessa átt séu hrakspár einar. Hitt er svo auðvitað annað mál, að ef til þess kemur í næstu framtið, að um verði að ræða mjög miklar almennar hækkanir kaupgjalds og annarra peningatekna umfram það, sem eðlilegur vöxtur framleiðslunnar getur staðið undir, þá mun auðvitað sama sagan endurtaka sig eins og oftar, að þær kjarabætur, sem af því leiðir í bili, hljóta með einhverju móti að renna út í sandinn, og geta þá orðið nauðsynlegar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir meiri eða minni samdrátt í atvinnulífinu, en það er önnur hlið á þessu máll. Ef gengið er hins vegar út frá óbreyttum aðstæðum, sýnist engin ástæða til þess að telja hættu á gengislækkun. Og svo má að síðustu nefna það, að hér er önnur hætta fyrir hendi, sem ekki má loka augunum fyrir, en hún er sú, að hv. stjórnarandstæðingar öðlist aðstöðu til þess eftir kosningar þær, sem nú fara í hönd, að knýja fram sína stefnu, stöðnunar- og haftastefnuna, að meira eða minna leyti, og takist svo illa til, er ekki hægt að ábyrgjast það, að ekki kunni að draga að því, að óþægilegar ráðstafanir í efnahagsmálum kynnu að verða óumflýjanlegar, áður en langt um liði.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. e., Björn Jónsson, sem á sæti í fjhn. þessarar hv. d., varð að fara heim til Akureyrar, áður en kæmi til 2. umr. þessa máls. Honum vannst þó tími til að taka þátt í störfum n. og ganga frá nál. og brtt. við frv. Eru brtt. hans prentaðar á þskj. 545. Hv. þm. hafði einnig gert drög að grg. fyrir till. sínum og bað mig, áður en hann fór, að flytja þá grg. við þessa umr. Í henni koma fram meira eða minna andsvör við nokkrum aths., sem hv. frsm. meiri hl. hefur nú gert, bæði við brtt. hv. 5. þm. Norðurl. e. svo og nál. hans. En hv. þm. farast orð á þessa leið í sinni grg.: Það er ofur eðlilegt, að sú heildarstefna, sem hæstv. ríkisstj. hefur fylgt í skatta- og tollamálum á valdaferli sínum, sé höfð í huga, þegar þetta frv. er metið. Sú heildarstefna liggur líka alveg ljós fyrir. Ríkisstj. hefur með hverri athöfn sinni í þessum málum stefnt að ákveðnum og augljósum markmiðum, fyrst og fremst þeim að færa skattheimtuna yfir á almenna neyzlu landsmanna með sem jöfnustum þunga, afnema, svo sem frekast er unnt, beina stighækkandi skatta og útsvör og setja í þeirra stað söluskatta, jafna skatta á hvers konar neyzlu og eyðslu án alls tillits til þess, hvort um nauðþurftaeyðslu er að ræða eða óhófseyðslu. Horfið skal sem lengst frá þeim auðjöfnunar- og tekjujöfnunarsjónarmiðum, sem áður settu nokkurn svip á skattakerfið. Jafnframt því, sem skattabyrðin var þannig færð í sívaxandi mæli yfir á almenning, hefur svo verið létt sköttum og skyldum af tekjuháum einstaklingum og auðfélögum í landinu. Þannig má segja, að á sama tíma og seilzt var með söluskattskerfinu langt niður í vasa tekjulágs eða jafnvel tekjulauss fólks, voru auðfélögin í landinu að mestu gerð skattfrjáls með margháttuðum ívilnunum þeim til handa, stórauknu skattfrelsi arðgreiðslna, beinni skattalækkun, nýjum fyrningarreglum o.s.frv. Svo langt er nú komið í þessum efnum, að tekju- og eignarskattar hafa á undanförnum árum komizt niður í 5–6% af heildarskattheimtunni til ríkissjóðs, en þessi beina skattheimta eftir efnum og tekjum nam við upphaf viðreisnartímabilsins um 20% af skatta- og tollabyrðinni til ríkissjóðs. Af þessum 5–6% greiða fyrirtækin og þar á meðal samanlögð auðfélög landsins sennilega minna en helming, eða aðeins 2–3% af skatta- og tollabyrðinni. Verður það að teljast vel að verið á ekki lengri tíma að hafa þannig komið þeim aðilum í landinu, sem meginhluta alls fjármagns og gróðarekstrar hafa með höndum, í tölu skattleysingja. Á sama tími hefur svo verið lagður á almennur söluskattur, sem ekki hlífir neinum, ekki barninu í vöggunni, öryrkjanum, sjúklingnum, gamalmenninu, heldur heimtar miskunnarlaust, að þeir borgi hver sinn hlut til þarfa ríkisins. Jafnhliða hafa tvennar gengisfellingar margfaldað þá tolla, sem lagðir eru á við innflutninginn og ná til flestra vörutegunda, sem landsmenn kaupa, en á sölusköttunum einum til ríkisins hefur orðið sú breyting, að þeir hafa verið hækkaðir um sléttar 500 millj. kr. frá árinu 1959, úr 151 millj. í 650 millj., eða um 330%, en sé hlutinn, sem rennur til sveitarfélaganna, einnig meðtalinn, nemur hækkunin 600 millj. eða nálægt 400% . Á sama tíma hafa svo gengisfellingar hækkað verðtollinn úr 295 millj. kr. árið 1959 í 567 millj. kr. á yfirstandandi ári, eða nær tvöfaldað hann. Þegar hvort tveggja er haft í huga, heildarhækkun tolla og skatta til ríkissjóðs upp á 1220 millj. kr. frá árinu 1958 og jafnframt eðlisbreyting skattheimtunnar, þá dylst heldur ekki, að hér er um að ræða eina allra drýgstu orsökina til þeirrar hrörnunar lífskjara, sem orðin er á þessu tímabili viðreisnarinnar, eina af meginorsökum þess dýrtíðarflóðs, sem mætt hefur á almenningi stöðugt þyngra með hverju viðreisnarári, sem liðið hefur. Það var alltaf nokkuð sennilegt og raunar fyrirsjáanlegt, að þegar á líði kjörtímabilið og einkanlega þegar fast tæki að líða að kosningum, þá mundi ríkisstj. hefja eitthvert undanhald, taka upp einhvers konar yfirbótastefnu í bili og ef til vill hverfa þá að því að skila einhverju aftur af þeirri gífurlegu skatta- og tollaaukningu, sem hún hafði staðið fyrir, a.m.k. meðan hún væri að komast yfir kosningarnar. Yfirbótaaðgerðirnar hófust svo samkv. áætlun á siðasta þingi með frv. ríkisstj. þá um lækkun aðflutningsgjalda, en þá var talið, að skilað væri til baka rúmlega 40 millj. kr. af þeim hækkunum, sem þá voru orðnar. Og nú, 1–2 mánuðum fyrir kosningar, er svo hert á yfirbótaaðgerðunum og sagt, að nú eigi að létta tollabyrðina um 97 millj. kr. Þessum endurgreiðslum á örlitlu broti skatta- og tollaaukninganna er svo ætlað það hlutverk í áróðrinum að fá menn til að gleyma því, sem áður hefur gerzt, og horfa fram hjá því, hver heildarniðurstaðan hefur orðið, - gleyma því, að hér er aðeins um að ræða hverfandi smáræði af þeim hækkunum, sem orðið hafa. Við 1. umr. þessa máls í þessari hv. d. leiddi hv. 5. þm. Norðurl. e. að því rök, að miðað við óbreytta fjármálastjórn væri alveg augljóst, að hér væri ekki um raunhæfar frambúðarlækkanir að ræða. Fjárþörf ríkissjóðs mundi aukast þegar á þessu og næsta ári um mörg hundruð millj., og ef fylgt væri líkri stefnu og áður, þyrfti ekki að fara í neinar grafgötur um, að úrræðin til þeirrar tekjuöflunar yrðu stórhækkun almenna söluskattsins eða gengisfelling, nema hvort tveggja yrði undir stjórn núv. stjórnarflokka. En jafnvel þótt hér yrði um raunverulegar lækkanir að ræða, sem bókstaflega engar líkur benda til, þá er aðferðin við lækkanirnar, valið á þeim vörutegundum, sem tollur er lækkaður á, mjög einkennandi fyrir stefnu hæstv. ríkisstj., og má með sanni segja, að á undanhaldi sínu hverfi hún í engu frá þeirri meginstefnu, sem hún hefur fylgt í tolla- og skattamálum. Bæði 1961 og aftur nú er fylgt þeirri meginreglu að velja úr þær vörutegundir, sem almennum neytanda er minnstur hagur í að lækkaðar verði. Þar eru lúxusvörur og hvers kyns ónauðsynlegur varningur látinn sitja í fyrirrúmi. 1961 var einvörðungu um lækkun á hátollavörum að ræða, og í velflestum tilfellum voru verðlagsákvæði afnumin af þeim vörum, sem lækkaðar voru í tolli. Hagsmunir innflytjenda og kaupmanna voru látnir sitja í fyrirrúmi fyrir hagsmunum almennings. Nú er enn í meginatriðum fylgt sömu stefnu. Mestu lækkanirnar eru á hátollavarningi, sem flestu venjulegu fólki liggur í léttu rúmi, hvort er í hærra eða lægra verðflokki. Í annan stað eru svo rekstrarvörur verzlunarstéttarinnar settar í sérflokka og þær lækkaðar mjög í tolli. Virðist því ekkí að undra, þó að vel hafi farið á með höfundum þessa frv. og kaupsýslustéttinni, eins og hæstv. fjmrh. lagði sérstaka áherzlu á í sinni frumræðu hér í þessari hv. deild. Hér er sem sagt fylgt þeirri stefnu að jafna tollana, draga mjög úr þeim mismun, sem gerður er á vörutegundum og að verulegu leyti hefur verið byggður á nytsemi þeirra. Ef gengið er út frá því, að tollar í heild sem tekjustofn verði álíka gildur þáttur í heildarskattheimtunni í framtíðinni eins og þeir eru nú, er suðsætt, að þegar til lengdar lætur stendur breytingin á tollaflokkunum innbyrðis ein eftir, þ.e.a.s. tollarnir verða jafnháir eða hærri en áður, aðeins h vila þeir léttar á ónauðsynlegri varningi, en þeim mun þyngra á almennum neyzluvörum. Verði slík útjöfnun tollanna eina varanlega afleiðingin, t.d. að afstaðinni gengisfellingu, sem leiddi af sér hækkun gjaldstofnanna, er alveg auðsætt, að allur almenningur er verr settur eftir en áður. Þetta eru fyrst og fremst ástæðurnar fyrir því, að við fulltrúar Alþb. teljum breytingarnar, sem hér eru ráðgerðar á tollskránni, til vafasamra bóta, þegar á heildina og horfur allar er litið, þótt þær séu það í einstökum tilvikum. Þetta mundi þó koma miklu greinilegar í ljós, ef fyrir lægju nákvæmir útreikningar á því, hvernig þessi áætlaða 97 millj. kr. lækkun skiptíst eftir vörutegundum, og þá einnig, hve hækkanir eru miklar og á hvaða vörutegundir þær skiptast. Því miður hefur ekki tekizt að fá um þetta neitt nákvæmt yfirlit, og tollskrárnefndin gat ekki orðið við óskum hv. 5. þm. Norðurl. e. um að gefa n. slíkt yfirlit. Þó hafa um þetta fengizt þær upplýsingar, sem nú skal greina: Landbúnaðarvélar og önnur landbúnaðartæki lækka um 8.1 millj. kr. Vélar og tæki til sjávarútvegs lækka um 8.3 millj. kr. Varahlutir í bifreiðar lækka um 21 millj. Pappír og umbúðir lækka um 8.9 millj. Smíðatól og önnur verkfæri lækka um 3.6 millj. Dúkar og ytri fatnaður lækkar um 15.4 millj., en hækkar hins vegar um 4.9 millj. Allar aðrar lækkanir eru 45.4 millj. að frádregnum hækkunum. Í þessum 45.4 millj, kr. er meginuppistaðan alveg vafalaust glingur og annar hátollavarningur, og má þá glöggt sjá, að lækkanirnar snerta yfirleitt alls ekki venjulegar neyzluvörur almennings eða a.m.k. svo hverfandi litið, að ekki er unnt að segja, að um neinar lækkanir sé að ræða. Þær upplýsingar tollskrárnefndar, að breytingarnar séu nánast ómælanlegar á vog framfærsluvísitölunnar, sanna þetta líka alveg augljóslega. Næsta athyglisvert er einnig, að langstærsta lækkunin, varahlutir til bifreiða, kemur á vörutegund, sem fer í gegnum sölu bifreiðaverkstæða, en alveg nýlega hafa öll verðlagsákvæði verið afnumin á þjónustu þeirra. Verður því að teljast mjög vafasamt, hvort eða að hve miklu leyti þessi lækkun kemur til skila til bifreiðaeigenda. Hér er greinilega fylgt fordæminu frá 1961 með því að lækka helzt þær vörur, sem jafnframt eru undanþegnar verðlagsákvæði. Við þm. Alþb. erum þeirrar skoðunar, að við endurskoðun tollskrárinnar til lækkunar hefði átt að miða að því að lækka í verði þær vörutegundir, sem mestu máli skipta fyrir almenna neytendur, ekki sízt með tilliti til þess, að þeir hafa. orðið fyrir þyngstum búsifjum af völdum skattastefnu viðreisnarstjórnarinnar. Hæstv. fjmrh. gaf nefnd þeirri, sem að endurskoðuninni vann, fyrirskipanir í alveg öfuga átt, og er því við hann einan og ríkisstj. að sakast í þeim efnum. Hann vildi lækka tolla og verð á gimsteinum, silfurpletti, fílabeini og flosvefnaði úr silki, en hækka tolla á ýmsum matvörum og öðrum lífsnauðsynlegum varningi. Hann vildi láta lækka tolla á skrautvörum, perlum og tilbúnum blómum, en halda öllum tollum eða hækka þá á búsáhöldum og byggingarefni. Við því er auðvitað ekkert að segja, þótt við séum ósammála hæstv. ráðh. í þessum efnum, en hitt er furðulegra, að hæstv. ráðh. skuli halda þeirri firru fram, að slíkar lækkanir sem hann valdi séu almenningi meiri kjarabót en þótt gagnstæðri stefnu hefði verið fylgt í vörutegundavali. Það hefur verið upplýst í þessum umr., að rúmlega 3 ára vinna sérfræðinga hæstv. ríkisstj. liggi að baki þessu frv., en jafnframt liggur svo fyrir, að okkur, sem miða viljum tillögugerð af okkar hálfu við alveg andstæð sjónarmið í veigamiklum atriðum, eru ætlaðir 4–5 sólarhringar til þess að mæta okkar till. Þessum vinnubrögðum, þessum bolabrögðum mótmælti hv. 5. þm. Norðurl. e. við 1. umr. málsins, og þau mótmæli skulu endurtekin hér nú. Okkar stjórnarandstæðingum ber að öllum réttum lögum og hefðbundnum venjum jafn réttur til tillögugerðar sem stjórnarflokkunum, en okkur er í reynd synjað um slíkt jafnrétti. Þrátt fyrir þessi óþingræðislegu vinnubrögð hæstv. ríkisstj. hafði þó hv. 5. þm. Norðurl. e. notað hinn skamma tíma, sem honum var ætlaður til þess að kanna þetta mál, til þess að bera fram brtt. í samræmi við þær skoðanir, sem hér er lýst. Að sjálfsögðu gat ekki sakir tímaskorts verið um neina heilsteypta tillögugerð að ræða. Brtt. hv. þm. á þskj. 545 ná til nær hundrað vörutegunda og auk þess til allra aðflutningsgjalda af byggingarefni til íbúðarhúsa. Skv. frv. er öllum búsáhöldum haldið í 100% tollflokki, eða í öðrum hæsta tollflokki. Slíkt kapp er lagt á að halda öllum búsáhöldum í svo háum flokki, hvaða áhöld sem um er að ræða, að ekki er einu sinni gætt sjálfsagðasta samræmis. Þannig rísa tollarnir á búsáhöldin í ýmsum flokkum langt upp úr því, sem vörur úr hliðstæðum efnum og í sama flokki bera. Þannig eru leirvörur yfirleitt tollaðar 20–30%, þar til kemur að búsáhöldunum, þau eru sett í 100% flokk. Glervörur eru flestar tollaðar 35–50%, þ.e.a.s. aðrar en borðbúnaður, hann skal í 100% flokkinn. Járn- og stálvörur bera yfirleitt 10–35% toll, nema búsáhöld í þeim flokki, þau skulu hafa sín 100%. Aðstandendur þessa frv. virðast þannig leggja alveg sérstaka áherzlu á að tolla þessa almennu vöru sem allra hæst og ganga svo langt í þessu, að fullkomið ósamræmi er í miðað við aðrar vörur, og hlýtur það jafnvel að valda miklum tæknilegum erfiðleikum fyrir tollayfirvöldin. Það mætti teljast umtalsverð kjarabót fyrir allan almenning, að búsáhöld væru lækkuð í tolli, og leggjum við því til, að búsáhöld í öllum flokkum lækki úr 100% í 50%, og yrði samt um hærri toll að ræða en samrýmist tolli fjölda annarra vörutegunda. Þá er lagt til á þskj. 545, að nokkur lækkun verði samþ. á öðrum heimilistækjum, svo sem kæliskápum og þvottavélum, en slík lækkun mundi mest, a.m.k. í fyrstu, koma til góða ungu fólki, sem er að stofna heimili, og fátækustu heimilunum í landinu, sem enn hafa ekki haft efni á að veita sér þessi lífsþægindi, sem meiri hluti fólks telur nú sjálfsögð, ekkert síður en fatnað og matvæli. Lækkunartillögum okkar varðandi þessi tæki er mjög í hóf stillt, þ.e.a.s. tollurinn lækki úr 80% í 50%, eða sama og lagt er til að búsáhöld verði tolluð. Samt yrði þar um 15% hærri toll að ræða en á hliðstæðum tækjum, t.d. í iðnaði og verzlun, sem bera yfirleitt 35% toll. Þá fjalla brtt. um allmargar almennar neyzluvörur, og eru þessar helztar, að nýir og þurrkaðir ávextir lækki úr 40% tolli í 30%, en í sumum tilvikum er nú um hækkun að ræða, svo sem á sveskjum, rúsínum o.fl. Með hliðsjón af því, að strásykur og molasykur er ótollaður, virðist óeðlilegt, að annar sykur, sem mjög margir telja hollari til neyzlu, svo sem púðursykur og þrúgusykur, sé tollaður verulega, og því er hér lagt til, að allur sykur sé tollfrjáls og að tollur á sírópi og hunangi sé lækkaður allverulega, en hér er um skyldar neyzluvörur að ræða. Kryddvörur eru í háum tollflokki, 100%, og er lagt til, að þær verði lækkaðar í 70%. Svipað er að segja um bökunardropa og hliðstæðar vörur til matargerðar, sem eru óhæfilega hátt tollaðar í frv. Enn eru till. um lækkun á allmörgum matvælum og hreinlætisvörum. Þannig ber te 70% toll, og er það óeðlilegt, þar sem kaffi, sem er alveg hliðstæð vara, er tollfrjálst. Í fatnaðarflokknum er lagt til, að ytri fatnaður karla, kvenna og barna lækki úr 90% niður í 60% , sem virðist alveg nægileg vernd fyrir íslenzkan fataiðnað, og nærfatnaður úr 90% og 70% niður í 50%. Sjóstígvél er lagt til í frv. að verði tolluð 25% , en munu nú vera tolluð um 26% . Sjóstígvél má segja að séu ein allra dýrasta rekstrarvara sjámanna og fólks, sem vinnur við fiskverkun. Virðist engin sanngirni í að tolla slíkar vörur hærra en fjöldann allan af rekstrarvörum til útgerðarinnar, sem mjög margar eru í 3% tollflokki. Er því lagt til á þskj., að sjóstígvél lækki niður í 2%, toll. Skv. frv. er tollur á fimleikjatækjum og íþróttatækjum lækkaður allverulega, en er þó enn haldið í 80% tolli. Leggjum við til, að slík tæki, þ. á m. tæki til skíða- og skautaíþrótta, séu lækkuð úr 80% niður í 50%. Allir munu sammála um, að æskilegt sé, að æskulýður landsins beini áhuga sínum og lífsþrótti að viðfangsefnum göfugra íþrótta eins og skíðaíþróttarinnar. En það er staðreynd, að íþróttatækin eru mjög dýr og að verðlag á þeim hindrar mikinn fjölda barna og unglinga í því að verja tómstundum sínum til þessara íþrótta, og er það illa farið. Nokkrar af brtt. hv. 5. þm. Norðurl. e. fjalla um lækkun á tolli á dagblaðapappír og algengum prentpappír, þ.e.a.s. tollur á blaðapappír verði felldur niður með öllu og tollur á prentpappír verði lækkaður úr 30% skv. frv. í 10% . Það er kunnugt, að blaðaútgáfa á í vök að verjast hér á landi og dagblöð flest, sem hafa ekki að baki sér aðila, sem ráða yfir auglýsingafjármagni, eru rekin með stórfelldu tapi. Tollur á nauðsynlegustu rekstrarvöru blaðaútgáfu er því raunverulega hemill á það prentfrelsi, sem okkur á að vera tryggt skv. stjórnarskránni, og er hætta á, að slíkir tollar geti aukið á sérréttindi þeirra, sem yfir fjármagni ráða meir en aðrir, til þess að koma málflutningi sínum á framfæri. Það má því segja, að tollfrelsi á nauðsynlegustu rekstrarvörum blaðaútgáfu sé þáttur í verndun prentfrelsisins. Að vísu mætti segja hið sama um aðrar rekstrarvörur til blaðaútgáfu, en ívilnun að því leyti er erfið eða óframkvæmanleg af tæknilegum ástæðum. Dagblaðapappír er hins vegar alveg í sérflokki og ekkert því til fyrirstöðu að hafa hann tollfrjálsan, þótt annar pappír sé tollaður. Það er einnig okkar skoðun, að tollur á venjulegum prentpappír sé allt of hár og að það geipiverð, sem nú er orðið á þessari vöru, sé þrándur í götu bókaútgáfu í landinu, sem yfirleitt berst mjög í bökkum, og því sé nauðsyn að lækka verulega tolla á prentpappír almennt, þeirri ómetanlegu menningarstarfsemi til styrktar, sem blaðaútgáfa landsmanna er. Veigamesta brtt. er við heimildakafla tollskrárinnar og fjallar um endurgreiðslu á tollum af byggingarefnum til íbúðarhúsa. Er lagt til, að heimiluð sé endurgreiðsla, sem svari til allt að 75% af tollum á byggingarefnum til íbúðabygginga. Lagt er til, að við slíka endurgreiðslu sé beitt líkri aðferð og gert er varðandi efni til skipasmíðaiðnaðarins, þ.e.a.s., að ákveða megi, að endurgreiðslan sé miðuð við tiltekna upphæð á rúmmetra íbúðar og sé þá takmörkuð við 360 rúmmetra eða sömu íbúðarstærð og lánshæð hjá húsnæðismálastjórn ríkisins. Í framsöguræðu sinni við 1. umr. gat hæstv. fjmrh. þess, að til athugunar hefði verið lækkun á byggingarefnum með tilliti til þess að létta fyrir íbúðarhúsabyggjendum, en ekki hefði þótt fært að leggja út í lækkanir á þessum vörum, vegna þess að taka hefði þá þurft allar efnivörur til bygginga með og þá jafnt til íbúðarhúsa sem annarra bygginga og slíkt hefði orðið til of mikils tekjutaps fyrir ríkissjóð. Með þeirri brtt., sem hér er um að ræða, er bent á auðvelda leið til að greina hér á milli íbúðabygginga og annarrar byggingarstarfsemi og um leið á raunhæfa leið til þess að lækka allverulega byggingarkostnað? Það mun láta nærri, að tollur á 360 rúmmetra íbúð nemi nú um 50 þús. kr. Miðað við hæstu endurgreiðslu skv. till, yrði hún um 37–38 þús. kr. á íbúð. Væri gert ráð fyrir, að byggingarstarfsemi væri með eðlilegum hætti í landinu, þ.e.a.s. að árlega væru byggðar um 1500 íbúðir, næmi endurgreiðsla í heild nálægt 45 millj. kr. En eins og alkunnugt er, hefur bygging íbúðarhúsa dregizt mjög saman síðustu árin, þannig að ekki yrði hér um teljandi tekjumissi að ræða miðað við síðustu ár eða jafnvel engan, ef aftur tækist að koma byggingarstarfseminni í eðlilegt horf. Slík endurgreiðsla tolla, sem hér er ráðgerð, er nokkuð hliðstæð þeirri niðurgreiðslu á byggingarkostnaði, sem Norðmenn tíðka. Þeir hafa farið inn á niðurgreiðslubrautina í þessum efnum, að vísu í formi vaxtalausra lána, þrátt fyrir það að þeir hafa mjög lága tolla á byggingarefni. Miða þeir sínar ráðstafanir við 70 m2 gólfflöt að viðbættri aukningu eftir fjölskyldustærð. Virðist það vel fært og mundi rúmast eftir till. hv. 5. þm. Norðurl. e., að nokkurt tillit yrði tekið til fjölskyldustærðar við endurgreiðsluna. Flestum mun það ljóst, að húsnæðismálum okkar verði naumast komið í viðunandi horf eftir þær gífurlegu hækkanir, sem orðið hafa á byggingarkostnaði af völdum efnahagsaðgerða síðustu árin, nema til komi nýjar og stórfelldar aðgerðir af hálfu hins opinbera. Brtt., sem hér um ræðir, er auðvitað ekki nein allsherjarlausn á því vandamáli. En spyrja má, ef nauðsyn slíkra opinberra aðgerða í húsnæðismálum er óhjákvæmileg: Hvaða aðferð er þá til nærtækari en sú að létta að nokkru af þeim sköttum og tollum, sem ríkið sjálít leggur á byggingastarfsemina og valda því með öðru, að í óefni er komið? Hér er auðvitað ekki um að ræða nema brot af þeim hækkunum, sem orðið hafa á byggingarkostnaði á síðustu 3–4 árum. En engu að síður væri þessi lækkun umtalsverð og mundi án efa, ásamt nauðsynlegum aðgerðum í lánamálum, létta undir með þeim, sem eru að byggja og koma til með að byggja sér íbúðir á komandi tímum, og það ef til vill án þess að ríkissjóður missti nokkurs í hvað tekjur áhrærir. Það mun ekki heldur fjarri, að tollar ríkissjóðs af íbúðabyggingum yrðu að þessari breytingu gerðri sízt lægri en þeir voru í upphafi viðreisnartímabilsins. Hér væri því aðeins verið að skila aftur því, sem gengisfellingarnar tvær og söluskattur í innflutningi hafa bætt á sjálfa tollana á þessu tímabili. Eins og áður er sagt, hefur þess ekki verið neinn kostur tímans vegna að móta brtt. í fullu samræmi við þær meginskoðanir, sem við Alþýðubandalagsmenn höfum varðandi tollamálin í heild. Þó er vafalaust, að brtt. okkar, ef samþ. yrðu, mundu gerbreyta eðli þess frv., sem fyrir liggur, þannig að um yrði að ræða mjög verulegar hagsbætur fyrir almenning í landinu, í stað þess að skv. eigin sögn þeirra, sem að frv. standa, eru hagsbæturnar nú ekki stærri í sniðum en svo, að engin mælitæki eru tiltæk til þess að mæla þær, hvorki vísitalan né annað. Tekjutap ríkissjóðs, sem leiða kynni af samþykkt þeirra, mundi ekki reynast tilfinnanlegt. Áður er bent á það, að aukin byggingarstarfsemi mundi þannig fyllilega geta mætt tekjutapinu, hvað byggingarvörurnar snertir. En að öðru leyti eru brtt. þess eðlis, að þær mundu af öllum almenningi vera beint metnar til jafns við launahækkanir og þannig spara hinu opinbera og atvinnurekstrinum í landinu bein útgjöld. Það fer því fjarri, að þær stefni einhliða að tekjumissi fyrir ríkissjóð og jafnvel miklu síður en þær lækkanir, sem annars er gert ráð fyrir í frv. Þessi er grg. hv. 5. þm. Norðurl. e. fyrir þeim brtt., sem hann flytur á þskj. 545. Hann lýsir sig að lokum þess albúinn, ef till. hans verða samþ. við þessa umr., að standa að hækkunartill. frá því, sem frv. gerir ráð fyrir, á ýmsum lúxus- og óhófsvarningi, ef á sannast, að slíkt verði óhjákvæmilegt vegna samþykktar á till. hans.



Herra forseti. Fimmtudaginn 28. f. m, var frv. til laga um tollskrá o. fl., sem hér er til umr., útbýtt síðdegis hér á Alþingi. Þennan sama dag kom Morgunblaðið út árla að venju, og í því mátti lesa frásögn af því, hvað tollskrárfrv. bæri í sér. Á forsíðu Morgunblaðsins var þversíðufyrirsögn með forkaletri: „Stórfelld endurbót á tollskránni.“ Neðan undir þessari miklu fyrirsögn stóðu fyrirsagnir, undirfyrirsagnir, með vænu letri líka, - öðrum megin: „Lækkun tolla nemur 100 millj. kr.“ - hinum megin alveg samsíða: „Miklar jarðhræringar hér á landi.“ Þetta var dálítið skemmtileg tilviljun í augum þeirra, sem gamanskyn hafa. Stundum hafa þau atvik, sem kölluð eru tilviljanir, orsakarök á bak við sig og eru ekki algerlega tilviljanir. Mennirnir við Morgunblaðið höfðu heyrt húsbændur sína tala um útgáfu nýrrar tollskrár sem stórkostlegan viðreisnarviðburð, og ef til vill þess vegna skipuðu þeir ósjálfrátt fréttinni um útkomu nýrrar tollskrár með fréttinni um miklar jarðhræringar. Þetta var samhliða í hugum þeirra og hvort tveggja stórvaxið og miklar fréttir. Vísir sagði, seinna að vísu, um tollskrána: „Sannleikurinn er sá, að hið nýja tollafrv. er stórfellt hagsmunamál og raunhæf kjarabót.“ En því er nú miður, að með þessu frv. gerist enginn stórviðburður til hagsmunalegra umbóta. Með tilliti til fréttarinnar í Morgunblaðinu og þeim til réttlætingar, sem að henni stóðu, má segja, að fjallið hafði að vísu talið sig vera með jóðsótt, en lítil mús hafi fæðzt, eins og segir í dæmisögunni. Stærð tollskrárinnar sem bókar er mikil, og það er mikið verk, sem stendur að baki þeirrar bókar. Til þess voru kvaddir tollfróðir menn að semja bókina, og það tók þá rúmlega 3 ár að ganga frá henni. Ég efast ekki um, að þessir menn hafi unnið verk sitt samvizkusamlega, og ég er þeim þakklátur fyrir að hafa gefið mér margar mikilsverðar upplýsingar um innihald þessarar bókar, þegar þeir mættu á fundi fjhn., eins og hv. frsm. meiri hl. gerði grein fyrir hér áðan. En þrátt fyrir þetta er það sjálfsögð skylda Alþ. að athuga vel frv. þetta, þó að alþm. viti, að að því hafi verið unnið samvizkusamlega. Til þess er það lagt fyrir Alþ., og í sjálfu sér bera ekki þessir embættismenn, sem unnu að tollskránni, ábyrgð gagnvart þjóðinni á þessu verki, heldur er það Alþingi, sem ber ábyrgðina. Og það er mikið tillitsleysi við Alþ. og við þingræðið að hafa lagt frv. svo seint fram á Alþ., að enginn tími er til að athuga það með þeirri gaumgæfni, sem ætlazt er til að Alþ. athugi slík frv. Þetta er ekki aðeins tillitsleysi við stjórnarandstöðuna, - við skulum segja, að það sé eðlilegt kannske, að stjórnin leggi ekki sérstaklega mikið upp úr því að gefa stjórnarandstöðunni langt ráðrúm til athugunar, - en þetta er tillitsleysi við stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. Og það mátti heyra það á hæstv. frsm. meiri hl., að hann hafði þetta fullkomlega á meðvitundinni, því að hann bað fyrir hönd n., sem átti að gaumgæfa málíð, afsökunar og hafði þann fyrirvara, að hún gæti ekki borið fyllstu ábyrgð á afgreiðslu málsins, vegna þess að henni hafði ekki gefizt tími til að vinna að athuguninni. Ég vitna í þetta af því, að ég tel það vera fulla sönnun fyrir því, að það sé ekki stjórnarandstöðuádeila ein, sem leggur þennan skilning í málið, og ég get þess líka vegna þess, að mér finnst verðugt, að hv. frsm. meiri hl. fái lof fyrir það að hafa sýnt þá samviskusemi að flytja fyrirvarann. Hv. fjmrh. tilnefndi þá embættismenn, sem sömdu þetta frv. Hann skipaði þá nefnd. Og eins og eðlilegt má telja, gaf hann út með tilnefningu sinni fyrirsagnir til n. um það, hvað hún skyldi hafa sem höfuðreglur við samningu nýrrar tollskrár. Þessar reglur er að finna á bls. 140, í upphafi athugasemda við frv. um tollskrána. Með leyfi hæstv. forseta, ætla ég að lesa þessar reglur: „a) Að núgildandi aðflutningsgjöld ásamt viðaukum væru yfirleitt sameinuð í eitt heildargjald (verðtoll) á hverja tollskylda vörutegund.“ Þessi regla eða fyrirskipun var mjög eðlileg. Því hefur verið haldið fram, að þessi sameining gjaldanna sýni mikla ráðdeild. Ég hygg, að hvaða stjórn sem hefði látið gera endurskoðun hefði, eins og komið var málum, gefið út þessa fyrirskipun. Hún verðskuldar því ekkert einstakt lof. „b) Að samræmdur verði eftir föngum tollur af skyldum vörum.“ Þetta er sjálfsögð regla. „c) Að verðtollur skv. a væri ekki hærri en 125% á neinni vöru.“ Þetta er mjög umdeilanlegt atriði. Það hefur verið talið tollum til gildis, eða réttara sagt hefur það verið talið til réttlætingar óbeinum sköttum, að með þeim væri talsvert hægt að fylgja þeirri reglu, með því áð hafa þá mismunandi, að þeir, sem hafa breiðu bökin, beri þyngri byrðarnar. Vegna þess að það eru þeir, sem hafa kaupgetuna til að kaupa hinar dýrari vörur. Annar sá stjórnarflokkur, sem stendur að núverandi hæstv. ríkistj., Alþfl., hafði á stefnuskrá sinni lengi vel skatta eftir efnum og ástæðum sem höfuðskattareglu. Nú hefur hann í þessu stjórnarsamstarfi horfið mjög frá þeirri reglu. Og eitt sinn, þegar umr: voru um þetta hér á Alþingi og málið var á dagskrá hjá þjóðinni, verið var að lækka háskatta, beina, þá sagði flokkurinn í Alþýðublaðinu, að þetta væri réttmætt, að lækka beinu skattana og hækka óbeinu skattana, því að það væri hægt að gera þannig, að óbeinu skattarnir kæmu mjög niður eftir efnum og ástæðum. Með því að hafa hátolla, þá væri verið að „gildra fyrir þá ríku“. Með sama rétti á grundvelli þessarar hugsunar er nú hægt að segja, að þegar hæstv. fjmrh. fyrirskipar endurskoðunarnefndinni að hafa engan toll hærri en 125%, fella niður tollprósentu þar fyrir ofan, þá sé verið að taka upp gildrurnar og fjarlægja þær. Alþfl. hlýtur að viðurkenna þetta. Hann hefur þá enn breytt um skoðun, ef hann er þessu samþykkur. d) í fyrirmælunum err „Að heildartekjur ríkissjóðs af aðflutningsgjöldum rýrnuðu ekki um of.“ Engin regla er eðlilegri af hálfu þess manns, sem þarf að sjá um, að tekjur séu til á móti gjöldum hjá ríkissjóði. Engin regla er eðlilegri en þessi, eins og hún er sett fram í almennum orðum. En svo er hitt. Hvað er rýrnun um of? Og mér virðist, að með tollskrárfrv. sé þess mjög gætt, að ekki rýrni tekjur um of, og svo langt er gengið í því meira að segja, að fyrirheit, sem gefin hafa verið um niðurfellingu, bein og óbein fyrirheit um niðurfellingu álagna, svo sem eins og niðurfellingu bráðabirgðasöluskatts, þau eru ekki efnd. „e) Að um flokkun og niðurröðun vara í nýju tollskránni væri fylgt hinni alþjóðlegu tollskrárfyrirmynd, Brüssel-skránni svonefndu.“ Ekkert hef ég að athuga við þau fyrirmæli. Heildarlækkun þessi, sem mátti ekki vera um of, er sniðin við það samkv. frv. að mega vera 97 millj. kr. Það er lítil upphæð, það er litið, sem fjallið fæðir þar af sér, þegar miðað er við þá heildarhækkun, sem orðið hefur síðan 1958 eða í tíð núverandi hæstv. stjórnarflokka á álögum til ríkissjóðs, því að þær hafa vaxið, eftir því sem næst verður komizt, um nálega 1400 millj., og vantar þá lítið á, að segja megi, að þær hafi þrefaldazt. Það eru einar 97 millj., sem telst ekki rýrnun um of. Og þessari lækkun er þannig fyrir komið í tollskránni, að vísitala framfærslukostnaðar lækkar ekki, svo að teljandi sé, að sögn. Það er talið, að reikningsvélar taki ekki þá heildarlækkun, sem verða kynni á framfærsluvísitölunni. Vélarnar ná henni ekki. Samt er það svo, að ég tel ekki rétt að fella eða gera tilraun til að fella þetta frv. Ég tel, að allt, sem horfir í lækkunarátt miðað við það álögufargan, sem hvílir á þjóðinni, sé til bóta og það sé rétt að styðja. Og í öðru lagi tel ég, að með sameiningu aðflutningsgjaldanna, eins og hún hefur verið gerð samkv. frv., þá sé gerð umbót og þetta sé vinnuhagræði, bæði fyrir þá, sem eiga að annast tollalækkanirnar, og líka fyrir þá, sem fara með verzlun aðflutningsvara í landinu. Hæstv. ríkisstj. og hennar talsmenn fara miklum lofsorðum um þá íramtakssemi að hafa stofnað til endurskoðunar á tollskránni. Það er rétt, að endurskoðun á tollskránni hefði mátt hefja fyrr. En hitt er líka rétt, að það varð óumflýjanlegt að hefja hana, eftir að efnahagsaðgerðir ríkisstj. komu til sögunnar og umturnuðu tollagrundvellinum. Eftir gengisfellingarnar 1960 og 1961 varð gífurleg röskun á undirstöðum tollanna, enn fremur urðu viðbætur skatta, eins og söluskattsviðbótin og hinn nýi almenni söluskattur. Og allt þetta rak eftir með að hefja þetta verk, svo að ég tel það ekki sérstaklega þakkarvert, þó að til þess hafi verið stofnað, ekki bera vott um neina sérstaka framtakssemi.  Ég flyt nokkrar brtt. við tollskrárfrv. á sérstöku þskj., þskj. 561. Ég tel, að þessar brtt. séu hófstilltar og það sé rangt, ef hv. frsm. meiri hl. í fjhn. hefur átt við þær áðan, þegar hann talaði um áróðurstill. Þetta eru till., sem flestar hafa verið fluttar af framsóknarmönnum á Alþ. að undanförnu, en ekki fengið jákvæðar undirtektir og verið felldar af stjórnarflokkunum. Ég hefði talið rétt að flytja miklu víðtækari og fleiri brtt., ef það hefði verið hægt að vinna að athugun á tollskránni rækilegar en aðstaða var til að gera nú, og enn fremur ef við hefðum talið nokkrar líkur til þess, að slíkar viðtækar till. yrðu samþ. hér, eins og sakirnar standa. Og loks er líka á það að líta, að það er ekki hægt að gera á tollskránni út af fyrir sig þær brtt., sem orka því að breyta því efnahagskerfi, sem hæstv. núverandi ríkisstj. hefur sett upp. Tollskrárbreytingar einar saman geta ekki náð þeirri niðurstöðu. Og þær þurfa að vera fluttar í sambandi við aðrar till. um breyt. á efnahagskerfinu, svo sem eins og um vaxtalækkun, lánsfjáraukningu o.s.frv. Það verður því að bíða seinni tíma að flytja slíkar till., - tímans, þegar aðstaða er til þess á Alþ. að gera heildarlegar og samfelldar nauðsynlegar breytingar á þessu tilbúna efnahagskerfi hæstv. ríkisstj. Ég sé það og gleðst yfir því, að þær till., sem við framsóknarmenn höfum á undanförnum þingum og á þessu þingi flutt um afnám tolla á ýmsum tækjum vegna landbúnaðar, hafa haft áhrif á stjórnarstuðningsmenn og hæstv. ríkisstj., þó að þær hafi stöðugt verið felldar og svæfðar, því að nú hefur hæstv. ríkisstj. tekið sig til og fært niður í till. sínum tolla á þessum tækjum. Við höfum gert kröfu til þess, framsóknarmenn, að þessi tæki til landbúnaðarins nytu hins sama í álagningu aðflutningsgjalda og sambærileg tæki til sjávarútvegsins. Við höfum ekki talið, að sjávarútvegurinn væri ofhaldinn í styrkjum vegna aðflutningsgjalda, en víð höfum gert kröfu til þess, að landbúnaðurinn nyti sams konar aðstoðar. Á þetta hefur ekki verið fallizt, og sýnilegt er, að á þetta er ekki enn fallizt samkv. till., því að þar sé um lækkun tolla á landbúnaðartækjunum að ræða, því að þau á yfirleitt eftir till. að tolla með 10%, þó að hins vegar séu tollfrjáls skip og vélar, sem eru alveg hliðstæður við þessi tæki. Dráttarvélarnar eru skip bóndans og þau tæki, sem þeim fylgja. Ég flyt till. um það, að þessi tæki til landbúnaðarins séu tollfrjáls, eins og skipin og vélarnar eiga að vera, og þar að auki flyt ég till. um það, að létt sé af sjávarútveginum 4% tolli á vissum tækjum, eins og radartækjum og fisksjám og bergmálsdýptarmælum, svo og á nokkrum efnivörum vegna sjávarútvegsins. Ég vil, að þessir gömlu undirstöðuframleiðsluatvinnuvegir þjóðar okkar njóti tollfrelsis í þessum efnum og búi við alveg sömu kjör í því. Framsóknarmenn hafa flutt till. á Alþingi um lækkun tolla á búsáhöldum. Þessi búsáhöld má segja að séu vélvæðing á starfssviði húsfreyjanna á heimilunum. Þau eru yfirleitt eftir frv. sett í 80% tollflokk. Ég legg til, að þau verði færð niður í 40%. Ef það yrði samþykkt, tel ég, að það væri töluverð lagfæring, sem almenningur nyti. Þessi tæki, og sérstaklega ef þau eru rafknúin, eru orðin bráðnauðsynleg á hverju heimili. Ég legg til á þskj. 561, að te verði gert skattfrjálst eins og kaffi. Þetta var rætt í hv. fjhn. Yfirleitt litu nm. svo á, að það væri rangt að skattleggja te með 70% tolli., þegar kaffi er tollfrjálst, því að vitanlega er það svo, að þó að kaffi sé meira drukkið, þá eru margir menn, sem drekka te í kaffistað, og meira að segja af því, að þeir þola ekki að drekka kaffi. Það er því rangt að gera svona mikinn mun á þessari vöru, sem hefur sams konar hlutverki að gegna hjá þjóðinni. Að vísu varð ekki samstaða um það í n. að fella tollinn niður, en meiri hl. aðhyllist það að lækka hann ofan í 50%. Það er til bóta, en ég tei það of lítið og flyt till. um, að tollurinn af tei verði felldur niður. Ég flyt till, um það, að girðingarnet verði lækkuð í tolli, úr 20%. niður í 15% toll, og gerð jafnálöguþung og gaddavír. Það kom erindi til hv. fjhn. frá skógræktarstjóra, sem benti á misræmið í því að tolla girðingarnet hærra en gaddavír. Ég álít, að sú aths. hafi haft við rök að styðjast. Fjhn. féllst ekki á þetta í heild, en ég legg til, að girðingarnetin verði færð niður í 15% toll, gjaldið það sama af þeim og gaddavír. Girðingarnet eru vara, sem bændur brúka mikið og jafnvel fleiri en bændur, og það er engin ástæða til þess að skatta þau í aðflutningsgjöldum meira en gaddavírinn. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að lesa upp þá vöruflokka eða þær vörur, sem ég flyt sundurliðaðar till. um tollalækkanir á. Ég hef nefnt aðalflokka þeirra í því, sem ég er búinn að segja. Þó vil ég nefna prjónavélar, sem ég flyt till. um að verði lækkaðar úr 35% tolli niður í 15%. Þær hafa verið hækkaðar frá því, sem áður var, um 14%, og ég skil ekki, hvers vegna það hefur verið gert. Mér finnst, að það sé ósamræmi í því að hækka þessar heimilisnotavélar, þegar sumar aðrar vörur eru lækkaðar. Ég vil benda á, að þó að aðalregla mín í tillöguflutningnum hafi verið að leggja til, að landbúnaðarverkfærin væru lækkuð svo mjög, að felldur væri niður af þeim tollur, eru það einstakar stærri vélar, og vélar, sem eru ekki eins almennt notaðar, sem hafa verið settar í till. þeim, sem liggja fyrir, í 35% skala, sem ég legg til að verði færðar niður í 15%, og hygg, að það sé sanngjarnt. Þá flyt ég till. um það, að í 3. gr. breytist 30. liður þannig, að niður falli orðin: „sem svari því, að af vélunum sé greiddur 10% verðtollur“. Hér er um að ræða vélar í báta, sem eru ekki nýsmíði, og enn fremur vélar til rafmagnsframleiðslu á sveitabæjum. Heimild er til að lækka þær vélar með endurgreiðslu niður í 10% toll. Ég legg til, að heimild sé til að fella niður tolla af þeim, og tel það vera til samræmis við það, að toll má fella niður af nýsmiðum og vélum í sambandi við þau, þegar um báta er að ræða. Og framleiðsla rafmagns með dísilvélum á heimilum er svo nauðsynleg, að ég álit, að það eigi að taka þetta tillit til hennar, ekki sízt þegar til hennar þurfa að grípa þeir, sem eru þannig illa settir í sveitum, að samveitur ná ekki til þeirra, þ.e. þeir geta ekki komizt í félag samveitna. Þá flyt ég till. um það, að á eftir 30. lið 3. gr. komi nýr liður, svo hljóðandi, að heimilt sé að endurgreiða hluta innflutningsgjalda af byggingarefni í íbúðarhús eftir stærð þeirra. Skal endurgreiðslan nema 110 kr. á hvern rúmmetra íbúðar. Endurgreiðslan nær þó ekki til þess hluta íbúðar, sem er umfram 360 rúmmetra. Ráðh. setur nánari ákvæði um endurgreiðslu þessa. Framsóknarmenn hafa flutt till. hvað eftir annað um það, að lækkaðir væru vextir af lánum, að aukin væru lán til íbúða. Þessar till. hafa ekki verið teknar til greina af meiri hl. þingsins. Ég skal játa, að ég álit, að þeir erfiðleikar, sem húsbyggjendur hafa komizt í og eru illkleifir eins og sakir standa, væru betur leiðréttir og eðlilegar leiðréttir með því að lækka vexti af lánum þessara manna og auka lánsfé til þeirra, heldur en bæta við í framkvæmd endurgreiðslu til þeirra. En af því að till. okkar um það, sem ég nefndi, hafa ekki verið teknar til greina, þá flyt ég þessa tili., því að ég lít svo á, að fólki því, sem vantar húsnæði, sé í mörgum efnum algerlega ofviða, eftir að gengisfellingarnar hafa átt sér stað og ýmiss konar efnahagsráðstafanir, svo sem vaxtahækkun, frysting sparifjár komin til framkvæmda, - sé þetta þeim ókleift og í mörgum tilfellum algerlega ofviða að leysa þessa þörf sina. Og með því að gera svo torveit að koma upp húsnæði, þá er sérstaklega lagður steinn í götu uppvaxandi fólks, og sú þjóð, sem gerir það, er að stofna til kyrkings í þjóðlífi sínu. Þessi till. um endurgreiðslu aðflutningsgjalda af efni til íbúðabygginga er vel framkvæmanleg, og ég veit, að Norðmenn hafa haft þann hátt á að endurgreiða aðflutningsgjöld af byggingarefni, svo að fordæmi eru til. Hér er lagt til, að endurgreiðslan verði ákveðin 110 kr. á hvern rúmmetra og greiðist á íbúðir upp í 360 rúmmetra stærð. M.ö.o.: allar íbúðir, sem fullgerðar eru, njóta þessa, en þær, sem eru stærri en 360 rúmmetrar, fá ekki endurgreiðslu á þá rúmmetra, sem eru fram yfir það mark. Við 360 rúmmetra er miðað vegna þess, að húsnæðismálastofnunin miðar við þá stærð, þegar hún veitir lán, miðar við, að það sé stærð, sem sé eðlilegt að taka til greina fyrir fimm manna fjölskyldu. Samkv. skýrslu Efnahagsstofnunar ríkisins voru fullgerðar íbúðir í landinu að meðaltali á ári 1954-1961, 8 árum, 1350 talsins. Þær voru fæstar fyrsta árið, þá voru þær 883, þær voru flestar 1957, þá voru þær 1618. Síðasta árið, sem er tekið í þennan reikning, voru þær 1209. Samkv. skýrslu hagstofunnar kostaði rúmmetri í íbúð í febrúar í vetur, þ.e.a.s. 1963, kr. 1689.16. Samkv. útreikningi húsnæðismálastjórnar 1960 um innflutningsgjöld af byggingarefni til íbúðarhúsa reyndust þau vera um 7.8% af fullnaðarverði íbúðar. Ef reiknað er nú með 8%, nema innflutningsgjöldin á hvern rúmmetra 135 kr. 110 kr. endurgreiðsla, eins og ég legg til að tekin verði upp á hvern rúmmetra íbúða, nemur þá um 81.5% af innflutningsgjöldum, og ef litið er á hússtærðir, mundi þessi endurgreiðsla nema: á 250 rúmmetra .íbúð, ef menn létu byggja svo þröngt, 27 500 kr., á 275 rúmmetra íbúð 30 250 kr., á 300 rúmmetra íbúð 38 þús. kr., á 325 rúmmetra íbúð 35 750, en á 360, það er mesta stærðin, sem á að veita endurgreiðslu út á, nemur hún 39 600 kr. Sé nú gert ráð fyrir því, að meðalstærð íbúðar sé 320 rúmmetrar og að byggðar séu 1350 íbúðir, sem þá njóta endurgreiðslna á ári, þá mundi sú upphæð nema 47 millj. 520 þús. kr. Að sjálfsögðu er gert ráð fyrir, að allir, sem byggja íbúðir, hvar sem þeir eru á landinu, nytu þessara endurgreiðsluréttinda.  Við 40. gr. flyt ég brtt. Hún er um það, að aftan við næstsíðustu mgr. komi svo hljóðandi viðbót: „Greiða skal síðan eftir 1963 árlega til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga 5% af innheimtum aðflutningsgjöldum samkv. tollskrá.“ Þessi 40. gr. gerir ráð fyrir því, að til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga verði greitt vegna niðurfellingar söluskattsins, viðbótarsöluskattsins, sem jöfnunarsjóður hefur fengið 20% af, þá verði greitt það, sem á vantar, að hann - jöfnunarsjóðurinn - fái það, sem honum hefur verið áætlað samkv. fjárl, á árinu 1963. En í frv. er ekkert séð fyrir því, að sveitarfélögin fái þetta tillag í jöfnunarsjóðinn áfram. Till. mín er til að tryggja það, því að 5% af heildartolltekjunum svara til þess, sem sjóðurinn hefur haft að undanförnu, og sveitarfélögin mega á engan hátt við því, að þessi tekjustofn þeirra falli niður. Hæstv. fjmrh. gat þess, að hann vildi, að fyrir því væri séð, að sveitarfélögin fengju tekjustofn, sem svaraði til þess, sem þau hafa haft. Ég vil með þessari till. minni tryggja það, því að ég sé enga ástæðu til þess, að það sé dregið að ganga frá því. Ég hef þá minnzt á aðalatriði þessara till. minna. Ég hef ekki flutt þær án þess að gera mér grein fyrir því, að sá, sem till. flytur, verður að gera það. meira en í áróðursskyni. Ég sagði áðan, að ég tæki ekki til mín það, sem hv. frsm, meiri hl. sagði um ábyrgðarlausar áróðurstillögur. Ég hafði áður getið þess, að endurgreiðslan á byggingarefni mundi gera, eftir því sem hægt væri að áætla, því að hér verður aldrei nema um áætlunarupphæðir að ræða, - mundi gera 47.5 millj. í útgjöld. Mér skilst, að tollalækkun búsáhalda, eins og ég legg til að hún verði, geti kostað um 20 millj. og tollalækkun vegna landbúnaðartækja um 5 millj., að tollalækkun á tei geti kostað 1 millj. og aðrar till. mínar geti kostað einar 7 millj., svo að þarna gæti orðið um 80 millj. kr. tolltekjulækkun að ræða. Greiðsluna til jöfnunarsjóðs, sem mundi vera um 54 millj. miðað við áætlun 1963, tel ég ekki ástæðu til að tala um í þessu sambandi. Ég tel svo sjálfsagt, að það verði að sjá fyrir því, að sveitarfélögin haldi þessum tekjum. Þó að ég leggi til, að það sé strax tryggt, þá tel ég ekki að þurfi að reikna með þeim í þessu sambandi sérstaklega, af því að till. mín auki útgjöldin. Nú er það svo, að bráðabirgðasöluskatturinn, sem rennur inn í tollinn, er miklu hærri en lækkun þeirra gjalda, sem ég legg til. Ég skil ekki í öðru en hæstv. fjmrh. telji sig siðferðislega nokkuð bundinn því að skila þessum skatti í tollalækkunum, þessum gamla bráðabirgðaskatti, því að þannig hafa orð fallið áður. Í framsöguræðu sinni drap hæstv. ráðh. drjúgt í, að hann sæi mikla möguleika til þess að láta ríkissjóð standast nokkra aðflutningsgjaldalækkun. Hann sagði búmannlega, að hann ætti fyrningar frá fyrri árum. Þessar fyrningar eru, sagði hann, tekjuafgangar frá 1960 35 millj., frá 1961 72 millj. og frá 1962 væntanlega fullar 100 millj. Nú er vitanlega ekki hægt að margnota slíkar fyrningar, en fyrningarnar tryggja það, að þetta ár, ef þær eru rétt taldar, stenzt vel, þó að heildartollalækkunin verði eins og ég legg til. En svo sagði hæstv. ráðh. meira, sem snertir framtíðina í þessu sambandi. Hann taldi, að smygl mundi minnka. Hann lagði áherzlu á, að tollalækkanir vegna atvinnuveganna örvuðu þá til framleiðslu og þá ykjust þjóðartekjur og sjálfkrafa um leið tekjur ríkissjóðsins. Og enn benti hann á það, að innflutningur til landsins færi að sjálfsögðu árlega vaxandi og gæfi tolltekjur meiri og meiri frá ári til árs. Ég vona, að ég hafi ekki ofboðið bjartsýni hæstv. ráðh. með mínum hóflegu tillögum.



Herra forseti. Ég hafði boðað það í framsöguræðu minni, að vænta mætti nokkurra frekari brtt. frá fjhn. eða meiri hl. hennar. Ég mun leyfa mér að leggja fram 3 brtt., sem fluttar eru af meiri hl. n. Ástæðan til þess, að meiri hl. flytur þetta, er ekki sú, að ég ætli, að hv. fulltrúar stjórnarandstæðinga í n. séu þessum till. andvígir, en það hefur ekki gefizt tóm til þess að ræða þær í n. í heild, og því flytur meiri hl. þær. 1. brtt. er við tollskrána sjálfa og er á þann veg, að 84.11.00, eins og það er í tollskránni nú, skuli skiptast í tvö númer, svo hljóðandi: „84.11.01 Heyblásarar eftir nánari skýrgreiningu og ákvörðun fjmrn. 10%. - 84.11.09 Annað 35%. Það mun hafa verið fyrir vangá, að heyblásararnir komu undir þetta númer, en áður voru þeir með lægri tolli. Mun ekki hafa verið ætlunin hjá neinum að hækka þann toll. 2. brtt., sem meiri hl. fjhn. flytur, er flutt skv. ósk hæstv. fjmrh. Er hún við 3. gr. frv. eða heimildaákvæðin um lækkun tolla. Brtt. er á þessa leið: „Við 28. lið 3. gr. bætist eftirfarandi: Þá er heimilt að endurgreiða aðflutningsgjöld af efni, vélum og tækjum til viðgerða, breytinga og endurbóta á einstökum hlutum í skipum og bátum, eigi framkvæmdin sér stað innanlands, fart kostnaður viðgerða, breytinga og endurbóta fram úr 500000 kr.“ N. hafði borizt erindi um þetta frá Félagi íslenzkra iðnrekenda, og var þar réttilega bent á það, að eins og nú er njóti skipaviðgerðirnar í rauninni neikvæðrar tollverndar. Sérfræðingar þeir, sem frv. sömdu, töldu að vísu frá tolltæknilegu sjónarmiði ýmsa annmarka á því að koma til móts við þetta, en í dönskum og norskum tollalögum eru ákvæði, sem heimila slíkt, og ætti því að vera unnt að framkvæma þetta einnig hér á landi. 3. og síðasta brtt., sem meiri hl. fjhn. flytur, er einnig við 3, gr., að 33. liður hennar orðist svo: „Að ákveða, að greiða skuli 15% verðtoll af lyfjum, sem teljast til nr. 30.05.00 og til númera í 13., 28. og 29. kafla tollskrárinnar, enda gefi ráðuneytið út sérstaka skrá með lyfjum þeim, er hér um ræðir." Hér er bætt einu tollskrárnúmeri við þá undanþágu, sem frv. upphaflega gerði ráð fyrir, og er það samkv. tilmælum sérfræðinga, sem tollskrárfrv. sömdu, að þessi till, er flutt. Þá tel ég og rétt að vekja athygli á því, að inn í brtt. fjhn. á þskj. 566 hefur slæðzt ein prentvilla. Það er í o-lið, að þar stendur: „Pappírspokar margfaldir til umbúða, að flatarmáli 2 m2 og þar yfir útflattir“ o.s.frv. Í staðinn fyrir 2 m2 á að standa: 0.2 m2. Mun þskj. verða prentað upp með tilliti til þessa, en hér er aðeins um prentvillu að ræða. Þó að ýmislegt væri í ræðu hv. frsm. minni hl., sem tilefni gefur til athugasemda, þá mun ég ekki hafa þessa ræðu lengri til að tefja málið ekki að nauðsynjalausu, enda er annar hv. frsm., sem kunnugt er, fjarverandi.



Herra forseti. Gildandi lög um fasteignamat eru frá 1945. Með þeim var svo kveðið á, að fasteignamat, þ.e.a.s. aðalmat, skyldi fram fara 25. hvert ár, og skyldi miða að því, að næsta aðalmat taki gildi 1. janúar 1965. Matið skal framkvæmt af yfirfasteignamatsnefnd, sem skipuð er þrem mönnum, og nær starfssvið hennar yfir landið allt, en auk þess skyldi vera þriggja manna fasteignamatsnefnd í hverjum kaupstað og hv erri sýslu. Þegar yfirfasteignamatsnefnd fór að undirbúa næsta mat og endurskoða reglur og þau sjónarmið, sem þar skyldi við hafa, þótti henni sýnt, að rétt væri og nauðsynlegt að breyta ýmsum ákvæðum gildandi laga um fasteignamat. Niðurstaðan varð sú, að samið var nýtt frv. til l. um fasteignamat og fasteignaskráningu, það, sem hér liggur fyrir. Í yfirfasteignamatsnefnd eiga sæti Ármann Snævarr prófessor og háskólarektor, sem er formaður, Jón Pálmason og Torfi Ásgeirsson. Þeir hafa samíð þetta frv., og er í grg. þess skýrt mjög ýtarlega, í hverju breytingarnar eru fólgnar. Á bls. 6-7 í frv. eru dregnar saman í 15 liðum þær helztu breytingar, sem er um að ræða. Ég get því farið hér fljótt yfir sögu, skal aðeins taka það fram, að í stað þess, að eftir gildandi lögum skal aðalmat fara fram 25. hvert ár, er gert ráð fyrir í þessu frv., að það fari fram 15. hv ert ár, og þykir ekki fært að láta lengri tíma liða þar í milli. Þá er það nýmæli m.a., að fasteignamatsnefndir skulu einnig framkvæma aukamöt þau, sem fram eiga að fara milli aðalmata, en nú eru það úttektarmenn og sérstakir millimatsmenn, sem framkvæma þau aukamöt. Fasteignamatsnefndin telur, að þar sem matsmenn fasteignamatsnefnda hafi hlotið mikla reynslu af störfum við aðalmatið, tryggi það meiri festu og samræmi í fasteignamötum milli aðalmata, ef þeirri n. væri einnig falið þetta verkefni. Eg vil taka það fram, að einn mn., Jón Pálmason, telur rétt að halda heldur þeirri skipan, sem nú er, að úttektarmenn framkvæmi þessi millimöt, eða a.m.k. sé því haldið í sveitum. Ég vil svo benda á ákvæði til bráðabirgða, sem hljóðar svo: „Áður en nýtt aðalmat fasteigna samkv. lögum þessum gengur í gildi, skal fram fara endurskoðun á gildandi ákvæðum 1., sem fasteignamat hefur áhrif á, og miðist endurskoðunin við, að skattar á fasteignum hækki ekki almennt vegna hækkunar fasteignamatsins.“ Eins og kunnugt er, miðast ýmis gjöld við fasteignamat, og þó að svo kynni að fara, að einhver breyting yrði á fasteignamati við þetta næsta aðalmat, er að sjálfsögðu ekki ætlunin, að þau gjöld, sem við fasteignamat eru miðuð, hækki af sjálfu sér við hið nýja mat, heldur að endurskoðun fari fram á öllum slíkum ákvæðum, áður en nýja matið tekur gildi. Ég vil að öðru leyti vísa til hinnar ýtarlegu grg. með frv. og legg til, að frv. verði visað til 2. umr, og væntanlega allshn. Mér skilst, að það geti verið um tvær n. að ræða, fjhn. eða allshn., líklega hafa þessi mái oftar verið í allshn.



Herra forseti. Iðnn. hefur athugað frv. og mælir einróma með því; að umbeðin ríkisábyrgðarheimild verði veitt. Efni málsins er skýrt í grg., svo að ég sé ekki ástæðu til að hafa um það fleiri orð.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. sjútvn. um mál þetta, mælir n. með samþykkt frv. Um efni þessa frv. get ég að þessu sinni verið fáorður, en vísa til þess, sem ég sagði í framsöguræðu fyrir málinu við 1. umr. hér í þessari hv. d. Sú breyting, sem hér er um að ræða, er í því fólgin, að þegar íslenzkt varðskip veitir íslenzku fiskiskipi aðstoð eða hjálp úr háska, skuli greiðsla fyrir það fara eftir reglum, sem dómsmrh. setur. Við ákvörðun gjaldsins skal miðað við útgerðarkostnað varðskipsins og tíma þann, er hjálpin tók. Teljist háski sá, sem skipið er í, stórkostlegur, svo sem eldsvoði eða strand, má þó krefjast björgunarlauna eftir reglum siglingalaganna. Það, sem hér um ræðir, er því aðeins að samræma þær greiðslur, sem varðskip ríkisins taka fyrir aðstoð, sem þau veita íslenzkum fiskibátum, þegar um minni háttar óhöpp eða bilanir er að ræða, svo að draga þarf bátinn að landi. Samkv. ákvæðum 2. mgr. 22. gr. l. nr. 61 frá 1947, um vátryggingarfélög fyrir fiskiskip, er ákveðið, að greiðsla fyrir hjálp, er skip, sem gerð eru út af ríkissjóði eða ríkisstofnunum, veita skipum, sem tryggð eru samkv. þeim lögum eða hjá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, skuli ekki fara eftir venjulegum björgunarreglum, heldur ákveðin af stjórn Samábyrgðarinnar, og skal greiðslan miðast við fjártjón og tilkostnað, sem hjálpin hefur bakað þeim, sem hana veitti. Eins og nú er háttað, eru öll eða flest fiskiskip undir 100 rúmlestum að stærð tryggð hjá Samábyrgðinni, en flest hin stærri fiskiskip, sem eru yfir 100 rúmlestir, munu hins vegar vera tryggð hjá öðrum tryggingafélögum. En þau njóta ekki hagsbóta af þessum reglum, og hefur það leitt til þess, að tryggingar þessar hafa orðið nokkru dýrari en ella. Auk þess sem ríkissjóður gerir út nokkur varðskip, sem búin eru ýmsum björgunartækjum, gerir hann einnig út nokkrar björgunarskútur eða björgunarskip, en þau skip hafa að verulegu leyti verið byggð fyrir almennt samskotafé. Þessi skip voru fyrst og fremst ætluð til öryggiseftirlits með fiskibátaflotanum, þó að þau hafi einnig verið notuð til varðgæzlu landhelginnar. Þegar á þetta er litið, virðist ekki óeðlilegt, að sama gildi um allan fiskiskipaflota landsmanna og hann verði ekki krafinn um björgunarlaun samkv. siglingalögunum, þegar um minni háttar bilanir er að ræða. Hitt er svo annað mál, að ef um stórkostlega hættu er að ræða, svo sem eldsvoða eða strand, virðist ekki rétt eða ástæða til að víkja frá reglum þeim, sem ákveðnar eru í siglingalögum um björgun skipa og bjarglaun. Ég vil að lokum geta þess, að það var einróma álit nefndarmanna, að nauðsynlegt væri að endurskoða og hækka nokkuð þann taxta, sem varðskipin taka fyrir þá aðstoð, sem þau veita fiskibátaflotanum, þegar bátur er dreginn að landi. Þá mætti enn fremur benda á það, að með því að vátryggingarfélögin samþykktu sanngjarna þóknun til þeirra fiskibáta, sem veitu slíka aðstoð sem hér er rætt um, mætti telja það fullvist, að bætta skipan þessara mála mundi af því leiða. Það, sem hér er því um að ræða, er, að allur fiskibátaflotinn sitji við sama borð um aðstoð björgunarskútanna, sem byggðar eru að miklu leyti fyrir samskotafé, og þess vegna virðist ekki eðlilegt, að rekstur þeirra sé hafður þannig, að hann mismuni fiskimönnunum eða útgerðarmönnunum, heldur eigi eitt og það sama að gilda, hvort sem skipið er 99 eða 102 tonn. Hins vegar er það þá líka, að ef um það væri hugsað, þá mætti náttúrlega segja, að útgerðarmenn gætu notað þetta ákvæði l. með því að vátryggja öll skipin hjá Samábyrgðinni, hvort sem þau eru undir eða yfir 100 smálestir, og þannig væri óþarfi að vera að flytja þessar breytingar við löggjöfina. Það er nú svo, að það er frjálst að hafa hér vátryggingar á skipum í landinu, og það virðist eðlilegri aðstaða vátryggingarfélaganna, að þau keppi á þeim grundvelli, sem skapar þeim eðlilega samkeppni, og þess vegna er lagt til, að þessi breyting verði gerð á lögunum.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. með fyrirvara og tel rétt, að ég geri grein fyrir því, í hverju sá fyrirvari er fólginn. Það kom til mín einn roskinn og reyndur skipstjóri úr félagssamtökum skipstjóra og yfirmanna af skipunum og ræddi við mig um þetta mál. Hann lýsti óánægju þeirra yfir þessu frv. og að þau félagssamtök mundu andmæla því og færa fram sín sjónarmið gegn frv. Jafnframt skýrði hann mér frá því, að forstjóri landhelgisgæzlunnar mundi verða sömu skoðunar á málinu. En eins og menn vita, verða þeir fyrir nokkurri tekjurýrnun, skipshafnir og yfirmenn á varðskipum, sem veita aðstoð biluðum skipum. Nú sendi n. þetta frv. til landhelgisgæzlunnar til umsagnar, og ég taldi æskilegt, að fyrir n. lægju álitsgerðir frá félagssamtökum skipstjóra og yfirmanna og svo frá landhelgisgæzlunni, og þess vegna vildi ég ekki binda mig svo við endanlega afgreiðslu á þessu máli, að ég sæi ekki þessa röksemdafærslu þeirra, þar sem þarna er óneitanlega annar aðili hvað hagsmuni snertir. En svo fór, að þessar álitsgerðir komu ekki, hvorki frá landhelgisgæzlunni, sem fékk frv. til umsagnar, né heldur frá félagssamtökum skipstjóra, og þar sem svo er, en um þetta spurði ég hv. formann n. síðast í dag, að engar slíkar álitsgerðir hafa komið, þá læt ég málið kyrrt liggja. Þar sem þeir, sem þarna eiga sérstaklega hagsmuna að gæta, hafa ekki sent n. eða Alþingi neina álitsgerð um málið, hef ég því ekkert við þetta að athuga og mun greiða þessu frv. atkvæði.