Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Frv. þetta er samið af mþn., sem starfað hefur að endurskoðun á skipun læknishéraða. Miðar það að því að fresta því, að skipaðir verði læknar í 2 læknishéruð. Læknar hafa ekki fengizt í héruðin enn, vegna þess að þeir, sem við breyt. áttu að búa, vildu ekki við hana una. Þar sem þetta frv. átti í rauninni að koma í gildi um s.l. áramót, vildi ég óska þess, að málið fengi afgreiðslu sem allra fyrst.



Ég var ekki við, þegar frv. var til 1. umr., og veit því ekki, hvaða umr. fóru þá hér fram um málið, en ég ætla að segja örfá orð við þessa umr. Þetta er fyrsta tekjufrv., sem kemur frá hæstv. stj., en þó er ekki nema lítið eitt af því, sem vantar, sem þetta frv. getur útvegað. Þetta frv. er ekki ólíkt þeim l., sem giltu um skeið og hétu l. um verðlækkunarskatt, en þó nokkuð frábrugðið í ýmsum atriðum og gengur heldur skemmra en þar var gert. Það er ekki gott að gera sér grein fyrir, hvort ástæða sé til að bera fram brtt. við frv., því að enn eru ekki komnar fram fleiri till. af hendi hæstv. stj. varðandi tekjuöflun, en mönnum skilst, að von sé á fleiri till., enda hlýtur það að vera eftir afgreiðslu fjárl. Ég get þó ekki stillt mig um að benda á við þessa umr., að ég hafði gert ráð fyrir, að fyrsta frv., sem kæmi frá hæstv. stj. til tekjuöflunar, mundi líta öðruvísi út en þetta frv., og byggði ég það sérstaklega á þeirri gagnrýni, sem hefur komið fram á gildandi skattalöggjöf frá tveimur af þeim flokkum, sem standa að núv. hæstv. ríkisstj., Alþfl. og Sósfl. Þessir flokkar hafa gagnrýnt mjög á undanförnum árum, að ekki hafi verið nægilega langt gengið í að skrapa saman fé af þeim, sem breiðust hefðu bökin í landinu og mest græddu. Sérstaklega hefur það verið gagnrýnt af hendi Alþfl., að hlunnindi væru allt of mikil í gildandi skattal., og það ákvæði mjög gagnrýnt, að ekki væri heimilt að leggja útsvör á þær tekjur, sem næmu yfir 200 þús. kr. Gagnrýni á svipaðan hátt hefur átt sér stað af hálfu Sósfl. Það hafa verið fluttar tili. af honum, sem hafa gengið í þá átt að afnema eða breyta mjög ýmsum atriðum viðvíkjandi þeim sjóðum, sem um ræðir í þessum l., og stundum hafa þeir sjálfir átt þátt í að koma þeim fyrir kattarnef. Þó hefur verið haldið uppi gagnrýni um, að ekki væri nægilega fast að kveðið í skattal. um þá, sem mest græddu. Ég hafði því gert ráð fyrir, að í því frv., sem kæmi fyrst frá hæstv. stj. og snerti tekjuskatt, mundi eitthvað verða fjallað um þetta, einhverjar till. til úrbóta, en því er ekki til að dreifa í þessu frv. Þrátt fyrir það getur verið ætlunin að gera einhverja breyt. í þessa átt; og væri þá ætlunin að hafa það í öðru frv., sem kæmi fram síðar. Ég geri ekki ráð fyrir, að af hendi Framsfl. verði fluttar brtt. við þetta frv. Við munum sjá til, hvað fleira kann að koma af skattafrv. frá hæstv. stj., áður en gerð verða slík afskipti. Við teljum, að þeim frv. hljóti að verða þannig fyrir komið, að hægt sé að koma fram þeim breyt., sem við leggjum til eða teljum, að nokkuð þýði að gera í því sambandi. En þó að við höfum ekki lagt fram brtt. við þetta frv., þá vil ég minna á þetta sjónarmið og láta í ljós undrun mína yfir því, að hér er farið allt öðruvísi af stað en vænta mátti eftir þeim skoðunum, sem áður höfðu komið fram og með tilliti til þess, að í sjálfum stjórnarsamningnum er tekið fram, að þeir, sem breiðust hafi bökin, eigi að bera álögurnar. Að öðru leyti hafði ég gert ráð fyrir, að hæstv. stj. mundi í samræmi við málefnasamning sinn og í samræmi við það, sem hefur komið fram undanfarin ár, leggja til, að hún fengi lögfest ýmis atriði og skýrari ákvæði varðandi framtöl til tekju- og eignarskatts en eru í gildandi l., og mundi leggja fram till. til að efla framkvæmd skattal. Við höfum nú ákvæði í l. um skattadómara, sem eru verri en þýðingarlaus, sumpart fyrir það, að ekki hefur tekizt val í þessar stöður, og sumpart vegna þess, að þau ákvæði eru ekki að mínum dómi fullnægjandi, sem um þetta eru, þar sem valdsvið skattadómara er tiltekið. Það hefur verið bent á þetta á undanförnum þingum og fluttar till. til úrbóta, en þær hafa ekki haft nægilegt fylgi. Ég gerði ráð fyrir, að hæstv. stj. mundi gera sér grein fyrir, hvað þetta er þýðingarmikið mál og mundi leggja fram till. um gagngerðar umbætur á þeim ákvæðum skattal., sem fjalla um framtöl, og að öðru leyti mundi hæstv. stj. leggja fram breyt. á sjálfum framtölum skattal., t.d. með því að setja á stofn sérstakan skattadómstól eða gera aðrar hliðstæðar ráðstafanir, sem gætu orðið verulega til að styðja framkvæmd skattal. Þetta hefur einnig verið skoðun margra, sem standa að hæstv. stj. M.a. fluttum við hv. 4. þm. Reykv. og hv. 8. þm. Reykv. frv. í fyrra um að setja sérstakan skattadómstól með mjög viðtæku valdi. Það bólar ekki heldur í sambandi við þetta frv. á neinu ákvæði í þessa átt og engu, sem sýni, að hæstv. stj. álíti þörf á að hækka skattstigann, en þetta getur verið á leiðinni. Ég vildi þó minna á þetta, um leið og þetta frv. fer í gegnum hv. d. Ég hef heyrt fjöldamarga játa, að framkvæmd skattal. væri í verulegum atriðum ábótavant. Ég skal ekki fara út í það nánar hér, en það er hægt að benda á með skýrum rökum, að svo er því farið, og það er að miklu leyti vegna þess, að. það vantar sterkt framkvæmdarvald í þeim málum, og sumpart vegna þess, að það hefur verið látið líðast, að opinberar stofnanir jafnvel hafi lagt stein í götu þess, að réttlát framkvæmd skattal. gæti átt sér stað. Á ég þar við banka landsins og einnig aðrar skrifstofur, jafnvel stjórnarskrifstofur, sem standa stj. enn nær en jafnvel bankarnir. Þetta má ekki svo til ganga. Það þarf bæði að breyta framkvæmdinni og setja sérstök lagaákvæði, og ég veit vel, að stuðningslið hæstv. stj. hefur gert mér grein fyrir því að undanförnu, hverju sem kann nú að vera til að dreifa. Það ætti þó ekki að vera ástæða til að efast um, að þeir hefðu eins mikinn áhuga fyrir slíkum umbótum, þegar þeir hafa aðstöðu til að gera eitthvað í þá átt. Ég vildi aðeins minna á þessi atriði, um leið og málið fer í gegnum þessa d., en ég geri ekki ráð fyrir, að brtt. komi af hálfu Framsfl. í þessari d., heldur mun hann sjá, hverju fram vindur.



- Herra forseti. –Þessi aths. hv. 2. þm. S.-M. gefur mér ekki ástæðu til mikilla umr. Hv. þm. segist hafa undrazt, þegar hann sá svipinn á þessu frv., og kvaðst hafa búizt við, að miklu fastara væri tekið á stríðsgróðanum en gert er í þessu frv. Benti hann á, að tveir stuðningsflokkar stj. hefðu látið í ljós þá skoðun, að meira þyrfti að taka af stríðsgróðanum en hefði verið gert. Ég vil benda honum á, að þessi skattur kemur ekki þyngst niður á þeim mönnum, sem venjulega eru kallaðir stríðsgróðamenn, hann kemur þyngst niður á mönnum, sem hafa kringum 100 þús. kr. tekjur, sem má nú kalla hærri meðaltekjur. Ef maður ætlaði að íþyngja stríðsgróðamönnunum meira en gert hefur verið, þá yrði að fara aðra leið en gert er í þessu frv. Eins og hv. þm. hefur sjálfur veitt athygli, þá fellur skatturinn niður, þegar tekjurnar eru orðnar 200 þús. kr., og ég býst við, að það, sem venjulega er kallað stríðsgróði, séu tekjur, sem eru þar fyrir ofan. Þetta frv. er miklu lægra en sams konar frv.; sem borið var fram 1943 og samþ., það er kringum 30% lægra. Það er skoðun mín, að skattar hafi verið of háir á undanförnum árum og ástæðan til þeirra erfiðleika, sem hv. þm. benti á, að hefðu verið á að fá rétt framtöl, stafi vafalaust að miklu leyti af því, að það hafi staðið í vitund almennings, að skattarnir hafi verið langtum of háir. Reynslan hefur sýnt, að það er erfitt að framfylgja l., sem á einhvern hátt brjóta í bág við meðvitund fólksins. Ástæðan til þess, að ég samt sem áður neyðist til að bera fram þetta frv., er ekki önnur en sú óhjákvæmilega nauðsyn fyrir ríkissjóð að fá fé til að standa undir fyrirsjáanlegum útgjöldum þessa árs. Og þó að skattstiginn sé lægri nú en í verðlækkunarskattsl. 1943, þá má gera sér von um, hvort sem hún stenzt dóm reynslunnar, að heildarupphæðin verði kannske eins há, vegna þess að tekjur manna hafa verið mun hærri á árinu 1944 en 1942. Hitt atriðið, sem hv. þm. talaði um, var viðvíkjandi framtölum og hvað þyrfti að gera til þess að fá betri framtöl en verið hefur undanfarin ár. Ég skal geta þess, að það fyrsta, sem ég leyfði mér að gera eftir að ég kom í fjmrn., var að óska eftir till. frá skattanefnd og skattstjóra um betri leið til að framkvæma skattal. en verið hafði. Mér er kunnugt um, að skattstjóri hefur verið að athuga þessi mál. Hann taldi mikil tormerki á því að hafa mætti öllu frekara eftirlit með skattaframtölum. Hv. þm. benti á, í sambandi við skattadómarafrv., sem samþ. var fyrir nokkrum árum, að það hefði komið að litlum notum, og það er rétt. Það hefur ekki verið til þess ætlazt, að skattadómari hefði framkvæmdaráð í þessu efni. Ég ætla að láta í ljós, áður en lengra er gengið á þeirri braut, með skipun skattadómara, að það er erfitt að koma því þannig fyrir, að þeir hafi framkvæmdaráð í skattamálum. Skattanefnd hefur að því ég bezt veit snúið sér til skattadómara um, að hann taki málið til meðferðar, og ætla ég, að hann hafi gert það. Hins vegar verð ég að játa það, að mér finnst það einkennilegt, að skattanefnd skuli ekki hafa notað sér starfskrafta þessa manns meira en raun er a. Það er svo, að eftir allt virðist ástæða til að nota betur þá aðstöðu, sem stj. hefur, til að ná þeim tekjum, sem hér um ræðir. Ég held, að það sé hæpið, þegar sannanir eru fyrir því, að sú tilraun, sem hefur verið gerð í þessa átt, hefur ekki borið árangur, að færa út kvíarnar með því að skipa marga skattadómara. Það væri rétt að nota fyrst starfskrafta þess manns, sem nú situr í embættinu, og sjá, hvaða árangur það getur borið, áður en farið er lengra. Hv. þm. minntist á það, að bankarnir hefðu sérstaklega staðið í vegi fyrir því, að rétt framtöl fengjust. Ég held, að þetta sé ekki rétt hjá hv. þm. Ég veit ekki betur en bankarnir hafi, ef spurt var um innstæður ákveðins manns, svarað því. Hins vegar ef spurt er um innstæður manna í heilum hrepp eða heilli stétt og gefa á upplýsingar um þær, verður það að liggja komplett fyrir til þess að það sé hægt. Hv. þm. hefur lýst því yfir, að á þessu stigi málsins muni ekki verða bornar fram brtt. af hans flokki við þetta frv., og ég vænti þess, að frv. fái greiðan gang í gegnum þingið.



Herra forseti. - Hæstv. fjmrh. lagði áherzlu á það, að þetta frv. kæmi ekki þyngst niður á stríðsgróðanum, og það er alveg rétt. En eins og ég benti á með fáum orðum, má segja, að það komi nokkuð niður á stríðsgróðanum, ef tekjur frá 100–150 þús. kr. mætti kalla því nafni. En í vissum tilfellum kemur það ekki þyngst niður á stríðsgróðanum. Og þess vegna er líka rétt, eins og hæstv. fjmrh. tók fram, að gera frekari ráðstafanir en þetta frv. gerir ráð fyrir, ef breyta ætti í verulegum atriðum skattaálagningu á stríðsgróðann, en í daglegu tali eru hæstu tekjur kallaðar því nafni. Ég er undrandi á því, að í fyrsta frv., sem kemur frá stj.; skuli ekkert hafa unnizt á í þeirri stefnu að hækka skattana á stríðsgróðann. Búast mátti við því eftir stjórnarsamning þann, sem birtur var, þar sem talað var um hin breiðu bök og margir hverjir skildu sem svo, að átt væri við hæstu tekjurnar. En það er enn tími fyrir ríkisstj. að leggja fram till. um aukin álög á stríðsgróðann, og má vera, að hún hafi það í hyggju, en þó gaf ræða hæstv. fjmrh. ekkert í skyn um það efni, en það kemur í ljós á næstunni. Þá minntist hæstv. fjmrh. á framtöl og það, sem ég sagði um það efni. Það er í fyrsta lagi um skattadómara. Ég hef ekki mikla löngun til að ræða um störf einstakra manna og verðleika þeirra á ýmsa lund. En ég verð, að gefnu tilefni frá hæstv. fjmrh., að láta í ljós, að vald skattadómara er mjög misheppnað. Ég dreg ekki í efa, að einmitt þetta vald hefur orðið til þess, að skattadómaraembættið hefur ekki notazt af þeirri ástæðu, að það hefur síður en svo ýtt undir skattayfirvöldin að koma á framfæri við skattstjóra þeim málum, sem þau hafa haft áhuga fyrir, að nánar yrðu athuguð. Ég mótmæli því algerlega, sem mér finnst vera skilningur hæstv. ráðh., að það eigi að dæma um skattadómarastöðuna eftir þeirri reynslu, sem fengizt hefur fyrir störf skattadómara. Ef það er meiningin að ráðstafa fyrst því starfi eins og hefur verið gert og vísa síðan á það til afsökunar, að ekki sé hægt að gera frekari ráðstafanir í þessu efni, þá tel ég málsmeðferð fyrir neðan allar hellur, og ég trúi því ekki, að það verði látið falla niður. Að vísu gaf ekkert af því, sem hæstv. fjmrh. sagði, í skyn, að stj. hefði í hyggju að beita sér fyrir endurbótum í þessu efni. Ég trúi því ekki, að meiningin sé að láta við það sitja, sem orðið er í þessum málum. Í fyrsta lagi ætti að breyta l. um skattadómara, og að mínum dómi ætti að setja á stofn skattadómstól, sem hefði víðtækara vald og skipaður væri völdum dugnaðarmönnum, og hann hefði einnig vald til þess að taka upp mál, án þess að til hans væri vísað. Ef þetta yrði gert og vandað vel val manna í slíkan dómstól og jafnframt gerð gangskör að því að styrkja ákveðin skattal., mundu framtöl verða betri að mörgu leyti, og ég efast ekki um að ná mætti stórkostlegum árangri og tekjuaukningu fyrir ríkissjóð. Það er óviðunandi fyrir þá menn, sem alltaf telja rétt fram, að skattar séu sífellt hækkaðir á þeim, en ekki gerð gangskör að því að bæta úr því, sem aflaga fer. Það er lítið að marka fullyrðingar, sem hver kastar framan í annan, að ólag sé á þessum hlutum, ef ekkert er gert til úrbóta í þessum efnum, þegar meiri hluti þingsins styður stj. Fram að þessu hefur því verið borið við, að ekki væri von á stórfelldum endurbótum í þessa átt, þar sem þingræðisstjórn væri ekki í landinu og þingviljinn ekki notaður í þessar stórframkvæmdir. Nú er ekki lengur hægt að bera þessu við, þar sem núv. stj. hefur stuðning 32 þm. Hæstv. fjmrh. sagðist draga í efa, að bankarnir væru jafntregir til samvinnu og ég gat um. Mér er þetta mál vel kunnugt, og ég vil þess vegna endurtaka það, að bankarnir hafa neitað að gefa þær upplýsingar, sem skattayfirvöldin hafa farið fram á og þeim var að lögum skyldugt að gefa. Það er ekki hægt að bera því við, sem hæstv. fjmrh. sagði, að þetta væri gert vegna þess, að ekki væri framkvæmanlegt að gefa þessar upplýsingar. Ég veit, að bönkunum er vel framkvæmanlegt að gefa upplýsingar um allar innstæður, miðað við vissan dag, vegna þess að það hefur verið gert. Fyrir nokkrum árum gaf Landsbankinn upplýsingar um allar innstæður, sem þar voru, miðað við vissan dag, og þessar upplýsingar reyndust mjög þýðingarmiklar fyrir skattayfirvöldin við að fá réttari og betri framtöl en áður hafði verið. Því hefur lengi verið borið við, að bankarnir teldu hæpið, að þeir ættu að gera þetta, vegna þess að það mundi draga úr sparnaðarlöngun manna, ef þeir vissu, að gefnar væru upp innstæður, og menn myndu leita annað með peninga sína en til bankanna, ef þessi háttur væri tekinn upp. Um þetta er það að segja, að það er ekki frambærileg röksemd á nokkurn hátt, að sparnaðarvilji þjóðarinnar sé byggður á því, að menn geti skotið sér undan sköttum, það sér hver maður í hendi sér, þegar hann athugar málið. Varðandi hitt, að menn mundu fremur koma peningum sínum fyrir á annan hátt, er það að segja, að allar peningastofnanir landsins myndu fylgjast að um þetta. Engin peningastofnun mundi taka að sér fjármuni manna og fela þá fyrir skattayfirvöldunum, svo að þetta mundi ekki hafa nein áhrif á viðskipti stofnananna innbyrðis. Það, sem ætti að gera í skattamálunum nú, er að gera ýtarlegar og öflugar ráðstafanir til þess, að skattaframtöl verði rétt, og taka létt á gömlum syndum og jafnvel að lækka skattstigann á móti heldur en að hækka hann stöðugt og láta sér í léttu rúmi liggja, þó að menn skjóti sér undan sköttum. Þetta ætti að taka til ýtarlegrar athugunar, til þess að þessi mál verði viðunandi. Það er gefið mál, að það verða alltaf erfiðleikar á því að hafa eftirlit með skattaframtölum, og það verða alltaf misbrestir á þeim efnum, en það má ekki láta það á sig fá, heldur verða menn að leggja sig fram til að ná þeim bezta árangri, sem hægt er. Og það er rangt að nota beina skatta nema með því að gera um leið öruggar ráðstafanir til þess, að skattaframtöl verði góð. Ef þeir eru notaðir eins mikið og líklegt er að verði, þá er misréttið, sem kemur fram við þau mál, svo mikið, að ekki er viðunandi. Ég vil láta það koma fram í sambandi við þetta mál, því að þetta er fyrsta skattafrv., sem kemur fram frá núv. stj., sem hefur stuðning þingmeirihluta, og virðist þess vegna, að hún ætti að hafa áhuga fyrir því að fá öruggari framkvæmdir í skattamálum en verið hefur, en það hefur farið í handaskolum fyrir þinginu í afgreiðslu á því, og lítil samvinna hefur verið við fjmrh. í þessu efni. Nú ætti öðru að vera til að dreifa, þar sem þingmeirihluti styður stj. Ég vil af sérstakri ástæðu benda á þetta efni í sambandi við nýju skattal.



Herra forseti. - Það var verið að samþ. frv. um að leysa einn kennara Háskólans frá starfi. Ég sé, að það er mikill áhugi fyrir því að gera nokkrar breyt. á kennslu í Háskólanum, einkanlega að auka kennsluna. En svo einkennilega horfir við, að það hefur verið samþ. að leysa frá kennslustarfi kennara, sem ég held, að sé almennt álitinn mjög mikill kennari, og þar að auki hefur hann starfað í þeirri deild Háskólans, sem Íslendingum bæri að leggja einna mesta áherzlu á, að hefði góða kennslukrafta. En á sama tíma er farið fram á, að aukið sé við kennslukrafta í þeirri deild Háskólans, sem lítið er sótt, og það virðist sem áhugi fyrir málefnum hennar sé að fjara út hjá þjóðinni. Margir staðir eru prestslausir, og þeir staðir, sem hafa presta, eru safnaðarlausir. Fjöldinn allur vill ekki koma í þessi hús og hlusta á það orð, sem prestarnir flytja. Ég held, að það sé rangt, ef það vakir fyrir flm. þessa frv., að það þurfi að unga út sem mestu af prestakennurum og prestum vegna hins mikla trúaráhuga þjóðarinnar. Því að það virðist vera svo, að lýðurinn vilji ekki meðtaka orðið. Ég held þess vegna, að það verði mjög árangurslítið, þó að við fjölgum kennurum svo og svo mikið við guðfræðideild Háskólans. Ég held, að það lækni ekki þessa meinsemd, ef það skyldi kallast svo, að það er að dofna yfir guðstrúnni hjá þjóðinni. Ég held líka, að það sé ekki það, sem vakir fyrir flm. þessa frv., heldur hitt, sem tekið er fram í grg. frv., að við stofnum embætti fyrir sérstakan mann. Og ástæðan er sú, að honum var misboðið í embættisveitingu. Það er fjarri mér að láta nokkuð í ljós til andmæla því. Ég hugsa, þótt mig skorti þekkingu til að dæma um það, að þessi maður hafi verið hart leikinn í veitingu dósentsembættis og í báðum tilfellum hafi hann verið vel til þess fallinn að hljóta embættið. En það er alger fjarstæða, að það sé hægt að ganga inn á þá stefnu, að þó að fleiri en einn hæfur maður sæki um embætti og þeim sé veitt, sem síður skyldi, þá eigi að stofna nýtt embætti fyrir þá, sem ekki hljóta embættið. Slíka braut er ekki hægt að fara út á. Ég vil þess vegna mótmæla því og undirstrika það með mínu atkv., að hæstv. Alþ. sé að gera sig sekt um að fara inn á þessa braut.



Herra forseti. - Ég skal ekki fara langt út í þetta mál, en ég vil þó benda á það, að það sé engin frekja, þó að farið sé fram á það, að fjölgað sé kennurum við guðfræðideild Háskólans. Deildin er framhald af gamla prestaskólanum, og það er elzti embættismannaskóli hér á landi. Frá því að prestaskólinn var stofnaður hafa þar aldrei verið fleiri en tveir kennarar, eða í rauninni þrír, því að þar var haldið uppi heimspekikennslu með aukakennara, en hann hefur talizt til dósenta. Þó að þessu væri breytt nú, þegar við deildina hafa í rauninni verið þrír kennarar, þá sé ég ekki, að gert hafi verið svo vel við guðfræðideild, að þar þurfi að kvarta sérstaklega undan. Hv. síðasti ræðumaður lagði áherzlu á það, að þörfin fyrir fjölgun kennara við guðfræðideild hefði ekki aukizt, og í öðru lagi taldi hann það fjarstæðu, að stofnað væri embætti handa vissum manni, þó að gengið hefði verið framhjá honum við veitingu slíks embættis. En hv. þm. sleppti höfuðatriðinu, þ.e. að guðfræðin er það mikil vísindagrein, að það er ærið starf fyrir fjóra kennara. En sannleikurinn er sá, að guðfræðideildin hefur gengið mjög upp á síðustu árum og nemendafjöldi hefur aukizt, þannig að á síðustu 30 árum hefur ekki verið um neina afturför að ræða í guðfræðideildinni. Á síðasta ári (1944) útskrifuðust 10 guðfræðingar, og er það með flesta móti, sem hefur átt sér stað. 1943 útskrifuðust ...... Af þessu sést, að það er ekki um neinn flótta að ræða í þessum efnum, eins og hv. þm. vill meina. Hitt er svo annað mál, að það hefur gengið erfiðlega að fá presta til sumra prestakalla, en það er af öðrum ástæðum, kannske sérstaklega vegna þeirra breyttu hátta í sveitum, að erfiðleikar eru á því að stunda bú og fá vinnumenn og vinnukonur til búsins, en það eru aðrar orsakir. Eins og ég sagði áðan, er engin sérstök deila um það í þessu sambandi, hvort viðkomandi maður hafi orðið fyrir ranglæti, en ég legg áherzlu á það, að í þau tvö skipti, sem hann sótti um slíkt embætti, hefur hann verið dæmdur hæfur til þess starfs af öllum þeim, sem um málið hafa fjallað. En höfuðáherzlu leggjum við á hitt, að guðfræði sé það merkileg vísindagrein og kirkjan það merkileg stofnun, að þessi vöxtur við slíka kennslu, nú eftir margra áratuga skeið, sé langt frá því að vera óforsvaranlegur.



Það, sem hv. þm. V. Ísf. sagði um þetta mál, er náttúrlega alveg rétt, hvað það snertir, að hér er um vísindagrein að ræða í sambandi við guðfræðikennsluna, en það sannar ekkert um það, að það sé þörf á því eða réttlátt að stofna þetta embætti. Það er vitanlegt, að fyrir nokkrum áratugum voru miklu fleiri kirkjur á Íslandi en nú er, og þá var það svo, að Íslendingar; sem fóru til háskólanáms, höfðu flestir ekki um annað að velja að loknu námi en að verða annaðhvort sýslumenn eða prestar, flestir gerðu sér vonir um að verða prestar. Nú hefur þetta verið fært mikið saman, og þar af leiðandi er nú þörf fyrir færri starfsmenn við kirkjuna en áður. Þess vegna er öfugt að halda því fram, að það muni þurfa fleiri kennara við guðfræðideild nú heldur en áður. Vera má, að þetta hafi ekki verið fullkomið fyrstu árin, og æskilegt væri, að það yrði enn fullkomnara, en í rauninni hefur aldrei verið lítið þannig á, að guðfræðinámið ætti að vera sérstök vísindi. Það hefur verið frekar aukaatriði. Ég held, að almenningur í landinu hafi ekki meðtekið kennimennsku prestanna sem sérstök vísindi, heldur sem trúaratriði, það er einmitt það, sem farið er út í. En það er ekki hægt að neita því, að þeir fáu menn, sem stundað hafa guðfræðinám. vilja hliðra sér hjá því að verða prestar, ef þeir eiga kost á nokkru öðru, þó að það sé ekki annað en að vera skrifstofumenn, svoleiðis að prestaskólinn hefur ekki útskrifað embættismenn fyrir kirkjuna eingöngu, heldur eru það kannske menn. sem vilja ná einhverju háskólaprófi og þykir það þá kannske liggja betur fyrir sér að ná prófi í þessari fræðigrein heldur en öðrum. En hvað, sem um þetta er, þó að guðfræðin sé kannske merkileg vísindagrein. þá er það hins vegar víst, að ekkert embætti krefst minni vísindalegrar kunnáttu til hinnar daglegu starfrækslu en einmitt prestsembættið, sem, eins og ég sagði áðan, hefur verið meðtekið af þeim einföldustu og þeim, sem krefjast minnst af vísindunum, en meira af hugarfarinu. Ég skal ekki fjölyrða meira um þetta, en ég vildi leggja áherzlu á það, sem ég tel höfuðatriðið í þessu máli, að ég tel það alveg ófært að ganga inn á þá braut að fara að stofna nýtt embætti fyrir þær sakir. að til eru fleiri hæfir menn í þessi embætti en þeir, sem í þeim eru, og jafnvel þó að hæfum mönnum kannske hafi verið misboðið, þegar valið var á milli þeirra manna, sem um embættin sóttu. Ég er sannfærður um það, að eins og 3 menn gátu annað því að undirbúa menn undir prestsembætti frá því að prestaskólinn var stofnaður, eins geta þeir það nú. þegar prestsembættin eru færri. Þess vegna er ekki þörf fyrir aukna kennslukrafta. En það, sem vakir fyrir flm. þessa frv., er fyrst og fremst það, að þeir vilja veita þessum manni uppreisn, og þeir sjá ekki annað ráð til þess en að leggja inn á þessa óheilbrigðu braut að fara að stofna sérstakt embætti handa honum.