Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa tvö bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 1574 og 1575, um verksmiðjubú og um innfluttar landbúnaðarafurðir, báðar frá Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur.

Til svara eru: Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, innanríkisráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra.

Virðulegi forseti. Nýlega gaf heilbrigðisráðherra út skýrslu um mótun stefnu til að draga úr skaðlegum afleiðingum og hliðarverkunum vímuefnaneyslu til aðstoðar og verndar neytendum efnanna og félagslegum réttindum þeirra, aðstandendum og samfélaginu í heild. Þetta er skýrsla sem er afrakstur af þingsályktunartillögu sem Píratar lögðu fram á sínum tíma, meðal niðurstaðna starfshópsins sem skilar allur sameiginlega, þótt reyndar sé að vísu bókun frá ríkislögreglustjóra um nokkrar tillögur. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. innanríkisráðherra eftir viðhorfum og viðbrögðum við þessari skýrslu þar sem þar er farið inn á tillögur sem varða hlutskipti innanríkisráðuneytisins. Þar er kannski helst að nefna tillögur eitt, tvö og þrjú en það eru tillögur um að varsla og meðferð neysluskammta sæti ekki fangelsisrefsingu samkvæmt lögum. Nú er vitað að fólk fer ekki í fangelsi á Íslandi fyrir að vera með neysluskammta á sér, en það er samkvæmt lögreglusamþykkt en ekki samkvæmt lögum. Lögin hóta fangelsisrefsingu. Sú staðreynd hefur áhrif á rétt fólks sem er uppvíst að slíku broti. Mig langar að heyra frá hæstv. ráðherra í sambandi við það og sömuleiðis um tillögu tvö, sem er um að sérstaða brota gegn ávana- og fíkniefnalöggjöf verði afnumin úr sakaskrá. Það er þannig að öll brot fara á sakaskrá núna. Þetta er mjög hvimleitt fyrir fólk sem er sérstaklega að reyna að koma sér upp nýju lífi eftir neyslu, að vera enn þá með þetta á ferli sínum. Mig langar líka að heyra viðhorf hæstv. ráðherra um það. Síðast en ekki síst um afnám, að einungis mæling í blóði gildi um vímuefnaakstur en ekki einnig úr þvagi sem hefur valdið því að fólk sem er með niðurbrotsefni eða efni í þvagi 

Hæstv. forseti. Við höfum verið að bíða nokkuð eftir þeirri skýrslu sem hv. þingmaður vísaði til og það er ágætt að hún er komin fram. Við munum að sjálfsögðu fara yfir þær tillögur sem þar eru og snúa að innanríkisráðuneytinu, hvað það er þar sem hugsanlega gæti verið þess eðlis að það kallaði á breytingar á lögum. Við höfum áður rætt þetta tiltekna mál, ég og hv. þingmaður. Það er auðvitað þannig, eins og hv. þingmaður nefndi, og er alveg hárrétt, að fólk fer ekki í fangelsi vegna neysluskammta en hins vegar er það svo að ákvæði laga kveða á um að fangelsisvist sé við slíkum brotum. Mér finnst í þessu tilviki að líta þurfi til þess að þessi brotaflokkur er dálítið ólíkur öðrum að því leyti til að þarna er oft um að ræða fólk sem er í annars konar vanda, félagsvandamál, heilbrigðisvandamál, en ekki einungis þau hefðbundnu refsibrot sem við þekkjum. Mér hefur þótt ástæða til að skoða löggjöfina með það fyrir augum, að líta til þess hvort eigi þá að aðlaga hana þeim raunveruleika sem í þessum málum er. Það hefur ekki verið gert til þessa. Við höfum að vissu leyti verið að bíða eftir þessari skýrslu í innanríkisráðuneytinu til að sjá hvað þar er á ferðinni til að geta undirbúið nánari athugun hjá okkur um það hvað skuli gerast næst. Mér finnst einboðið að vegna þessa munum við setja af stað vinnu við þetta. Það mun að sjálfsögðu taka einhvern tíma og er ekki á mínu færi að spá fyrir um hvernig það mun enda. Við þurfum að sjálfsögðu að taka til athugunar þau sjónarmið sem koma frá ríkislögreglustjóra í málinu. Okkur er ljúft og skylt að gera það. En í mínum huga er mikilvægt að horfa á þetta með þeim gleraugum.

Virðulegi forseti. Það er ekki annað hægt en að taka undir að það þurfi að líta á málin með þessum gleraugum vegna þess að oft er um að ræða, og ég mundi reyndar segja langoftast eða næstum því alltaf, einstaklinga sem hafa ekki brotið gegn neinum og hafa ekki gert neitt af sér, að mínu mati, sem er þess valdandi að viðkomandi eigi skilið einhverja refsingu. En auðvitað er málaflokkurinn stærri en sú einfalda fullyrðing þótt rétt sé. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi orðið vör við einhver tiltekin viðbrögð, t.d. frá hinum ýmsu lögregluumdæmum eða ríkislögreglustjóra eða hinu svokallaða kerfi eða einhverju því um líku sem líst illa á þessar tillögur. Mér þykja tillögurnar svo sjálfsagðar, ég hefði reyndar viljað ganga lengra, en þetta er afrakstur vinnu sem allir skila sameiginlega fyrir utan bókun ríkislögreglustjóra. Mig langar að spyrja hvort hæstv. ráðherra hafi orðið vör við einhverjar mótbárur 

Hæstv. forseti. Ég hef ekki orðið vör við neinar sérstakar mótbárur umfram það sem felst í sjálfu sér í bókun ríkislögreglustjóra. Ég hygg að menn hafi alveg eins átt von á því að skýrslan yrði á þennan veg. Að þessu máli komu fjölmargir aðilar sem gerst þekkja þessi mál, þarna voru aðilar úr heilbrigðiskerfinu, vímuefnasérfræðingur og slíkir aðilar. Ég hygg nú að í refsivörslukerfinu sé fólk sem er hluti af þjóðfélaginu og fylgist með þeirri umræðu og þróun sem þar fer fram. En ég hef ekki orðið sérstaklega vör við mótbárur. Ég held að þetta sé einn af þeim brotaflokkum sem er ástæða til að fara í gegnum. Ég hef stundum sagt að það komi einhvern tímann að því að endurskoða þurfi hegningarlögin í heild sinni. Við erum stöðugt að líta á einstakar greinar og einstaka kafla sem eru að grunni til frá 1940 og hafa staðist vel tímans tönn, en auðvitað 

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. ráðherra sem starfandi utanríkisráðherra eins og hún greindi þinginu frá fyrir tveimur dögum. Herra forseti. Risið hafa alvarleg stjórnskipuleg álitaefni vegna máls sem hér er til afgreiðslu á næsta lið dagskrár Alþingis. Þar er um að ræða mál sem er í eðli sínu jákvætt en felur hins vegar í sér meira framsal á ríkisvaldi til yfirþjóðlegrar stofnunar en nokkur dæmi eru um, jafnvel þó að inngangan í EES sé tekin með. Þetta mál uppfyllir ekki þau skilyrði sem sett eru til slíkra mála, þ.e. framsalið er ekki vel afmarkað, er ekki á þröngu sviði og er verulega íþyngjandi. Það veitir m.a. yfirþjóðlegri stofnun rétt til að grípa inn í hvers kyns fjármálastarfsemi og við sérstakar aðstæður rétt til þess að stöðva á einni nóttu rekstur slíks fyrirtækis. Þetta er miklu meira framsal en við höfum séð áður. Ég er þeirrar skoðunar og hef fært fyrir því skýr rök að þetta rúmist ekki innan heimilda 2. gr. stjórnarskrárinnar. Allir þeir sem tóku þátt í umræðu um þetta mál, sem var löng og málefnaleg, voru á sama máli, utan einn. Einn hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Brynjar Níelsson, sagði að þetta væri á svargráu svæði sem eins og menn vita er næsti bær við helsvart. Nú er uppi ný staða í málinu. Nú hefur það gerst að einn af helstu stjórnskipunarfræðingum landsins, Björg Thorarensen prófessor, hefur stigið fram og gefið tvöfalda yfirlýsingu um að hún sé sammála viðhorfi okkar og telji að þetta rúmist ekki innan stjórnarskrárinnar. Spurning mín til hæstv. ráðherra er þessi: Hvaða skaði er skeður þótt við frestum málinu og utanríkismálanefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd skoði málið þangað til í næstu viku? Er hún mér ekki sammála um að það væri varúðarfull 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir fyrirspurnina. Sem starfandi utanríkisráðherra hef ég átt samtal við utanríkisráðherra um akkúrat þessa tillögu. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið frá henni og líka á grundvelli þeirrar umræðu sem fór hér fram og þess sem hefur komið fram í þinginu og að sjálfsögðu þess sem lagt er hér fram og styðst við stjórnarflokkana, þá teljum við þetta rúmast innan þeirra heimilda sem við höfum. Hver skaðinn er, sem hv. þingmaður spyr um, og hvort rétt sé að fresta þessu hugsanlega fram í næstu viku, þá hefur verið lögð áhersla á að þetta er hluti af því mikilvæga samstarfi sem við eigum í sem grundvallast á EES-samningnum. Það er afstaða þess ráðherra sem hefur flutt málið, að þetta rúmist innan þeirra heimilda. Menn hafa lagt mikla vinnu í þetta og vandað sig við hana. Hins vegar er það önnur umræða, sem við eigum eftir að taka í þinginu, sem snýr að því hvað við viljum gera varðandi stjórnarskrána. Það liggja nú þegar fyrir þrjár tillögur varðandi breytingar þar á og áhugavert verður að sjá hvernig þingið mun taka á þeim og hvort menn geti hugsað sér að setja jafnvel inn fleiri breytingar í stjórnarskrána.

Herra forseti. Það er hugsanlegt að hæstv. ráðherra hafi ekki hlustað nægilega vel á mál mitt. Það sem ég er að leggja áherslu á er að það er komin algjörlega ný staða í málinu. Það sem hefur gerst er það að annar þeirra tveggja fræðimanna sem lagði til þá leið sem var útfærð af hálfu ríkisstjórnarinnar kemur núna fram og segir að sú útfærsla sé ekki nægileg. Hún tvítekur það í fjölmiðlum í gær að þetta rúmist ekki innan stjórnarskrárinnar. Ætlar hæstv. ráðherra að koma hingað og segja að það sé í lagi að böðlast áfram með málið og þar með að leggja blessun sína yfir það að framkvæmdarvaldið gangi á skítugum skóm yfir stjórnarskrána? Hefur ekki hæstv. ráðherra svarið eið að stjórnarskránni? Hæstv. ráðherra gat ekki upplýst um neinn skaða sem hlýst af því að geyma þetta mál fram yfir helgina til að utanríkismálanefnd og eftir atvikum stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fái að minnsta kosti tóm til þess að skoða þessar nýju upplýsingar og fái fleiri til að staðfesta þær eða hrekja. Mér finnst ekki koma til 

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í svari mínu hlustaði ég og skil að þetta mál sé umdeilt. Hins vegar hefur verið talið, og það hefur utanríkismálanefnd án efa farið mjög vel yfir, sem og utanríkisráðuneytið og fjármálaráðuneytið, að þetta rúmaðist innan þeirra heimilda sem við höfum. Það var forsendan fyrir því að ráðherrann mælti fyrir þessu máli og utanríkismálanefnd afgreiðir það síðan. Ég get raunar ekki bætt neinu við hvað það varðar.

Herra forseti. Mig langar að bera upp fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra varðandi vegaframkvæmdir í landinu. Á forsíðu Morgunblaðsins, með leyfi forseta, má sjá fyrirsögnina: „Hluti vegakerfisins að hruni kominn.“ Í fréttinni segir: „Ástand sumra vega í kringum fjölförnustu ferðamannastaði landsins er skelfilegt. Þetta er mat Ólafs Kr. Guðmundssonar, tæknistjóra EuroRAP á Íslandi.“ Hann telur að vegakerfið hérlendis sé í lamasessi. Mig langar að heyra frá hæstv. ráðherra um þær framkvæmdir sem verið hafa á kjörtímabilinu sem eru sáralitlar, og hvort hún telji það ekki mjög ámælisvert að samgönguyfirvöld hér á landi hafi ekkert mætt hinum gífurlega ferðamannastraumi og því álagi og því umferðaróöryggi sem fylgir því að keyra um vonda vegi og einbreiðar brýr eins og hefur sýnt sig. Ferðamannageirinn skilar um 70 milljörðum í ríkiskassann, það kom fram í fréttum hjá framkvæmdastjóra Samtaka ferðaþjónustunnar, Helgu Árnadóttur, og að ríkið væri að skila núlli varðandi alla innviðauppbyggingu. Einbreiðar brýr á hringveginum eru um 39 í landinu og talið er að það taki um 18 ár, þó að farið væri eftir tillögu meiri hluta samgöngunefndar um að auka fé í þær framkvæmdir, að ná því niður og koma í veg fyrir að einbreiðar brýr væru í vegakerfi landsins. Er þetta ásættanlegt? Telur ráðherra ekki að það þurfi að gera stórátak í vegamálum 

Hæstv. forseti. Það gerðist ekki í gær að þörf væri á að setja peninga í vegakerfið. Þetta er stórt viðvarandi verkefni sem við Íslendingar eigum við að eiga ár frá ári og verður ekkert leyst í einni svipan eins og hv. þingmaður veit mætavel. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að álagið á vegakerfið hér á landi hefur verið gríðarlega mikið og hefur aukist. Það er ekki síst þess vegna sem við höfum verið að setja meiri peninga í vegamál. Það er ekki rétt, sem kemur fram hjá hv. þingmanni, að ekkert hafi verið gert á þessu kjörtímabili. Við settum 1.800 milljónir sérstaklega í vegakerfið út af fjölgun ferðamanna eins og hv. þingmaður man sennilega vel eftir. Ekki síst fóru þeir peningar í viðhaldsfé, auk þess sem settir voru peningar í einstaka ferðamannastaði. Nú er verið að bæta tæpum 11 milljörðum við á næstu tveimur árum samkvæmt samgönguáætlun, meirihlutatillögu sem ríkisstjórnin stendur að, í vegafé. Þar inni er líka töluvert há fjárhæð vegna einbreiðra brúa sem að sjálfsögðu er mikið verkefni fyrir okkur að takast á við og hefur reyndar verið á stefnuskránni árum og áratugum saman að fækka. Hv. þingmaður veit það líka ósköp vel að það verkefni hefur tekið tíma. Verið er að gera átak í þeim efnum. Sumar þessara einbreiðu brúa eru þess eðlis að þær fara þegar stytting vega verður og breyting verður eins og á sér til dæmis stað í Hornafirði þar sem verið er að gera tillögu um að færa veginn við Hornafjörð og losna við stórar einbreiðar brýr sem þar eru. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að ég einblíni hér á einkaframkvæmdir. Ég hef hins vegar verið að benda á að um leið og ríkið þarf að auka peninga í vegamál, sem það er nú í miklu betri færum til að gera vegna stöðu ríkissjóðs, þá er líka sjálfsagt að líta til annarra leiða þegar einstök verkefni eru skoðuð. Það er hreinlega skynsamlegt að gera það. Það leysir ríkið ekki undan þeirri ábyrgð sem á því hvílir, enda hefur enginn nokkurn tímann sagt að það standi til.

Herra forseti. Verkin sýna merkin. Vegaframkvæmdir á þessum þremur árum, bæði viðhald og nýframkvæmdir, eru sáralitlar miðað við það að ríkissjóður stendur miklu betur en á árunum eftir hrunið. Tekjur af ferðamönnum eru engar smáfjárhæðir, 70 milljarðar, og stefnir í að ferðamönnum gæti fjölgað í 2,4 milljónir á næsta ári. Þeir eru eitthvað um 1,7 milljónir í ár. Ætlar ríkið bara að skila áfram auðu? Það þarf um 10 milljarða aukningu á ári ef mæta á hinu mikla álagi á vegakerfið. Þá er ég ekki bara að tala um álag vegna fjölgunar ferðamanna, ég er að tala almennt um íbúa landsins og fyrirtæki. Það er mikill áfellisdómur yfir ríkisstjórninni að hafa ekki staðið í lappirnar í þessum málaflokki. Ég efast ekki um að hæstv. ráðherra hefði viljað gera betur, en fjárveitingavaldið hefur haldið að sér höndum. Þetta er til háborinnar skammar 

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort hægt sé að fara fram á það við hv. þingmann að hún hlusti á það sem sagt er nema hún hafi engan áhuga á að heyra það sem maður hefur að segja um þetta tiltekna mál. Þá er það náttúrlega sjálfsagt, þá getur hún bara talað eins og hún vill en ég er samt að koma hér ákveðnum upplýsingum á framfæri sem skipta máli í umræðunni, t.d. að núna er verið að bæta 11 milljörðum í vegafé. Ég hefði haldið að hv. þingmaður vissi að staða ríkissjóðs vænkast ekkert á einum degi.  Síðan er einnig rétt að benda á það varðandi fjölgun ferðamanna, sem við Íslendingar fögnum að sjálfsögðu, við fögnum því að hafa fengið þessa gróskumiklu grein hingað til landsins, vitum við ekki öll að hún hefur vaxið miklu hraðar en nokkur átti von á? Ekki nema hv. þingmaður sé svo spámannlega vaxin að hún hafi gert sér grein fyrir því fyrir þremur árum að fjöldinn yrði svo mikill sem raun ber vitni.

…spá ekki fyrir fram?

Virðulegi forseti. Við höfum afgreitt hér á þinginu búvörusamninga sem við í Bjartri framtíð lögðumst gegn enda mjög lélegir samningar að okkar mati. Þar verður enn þá við lýði verðsamráð í mjólkuriðnaði. Í sauðfjárrækt er framleiðsluhvetjandi kerfi án þess að landsvæði séu neitt skilgreind eða reynt að stjórna beit. Það var algjört samráðsleysi við lykilaðila eins og neytendur og skattgreiðendur og yfir höfuð vantraust, að okkur finnst, á íslenskan landbúnað að treysta honum ekki í samkeppni við erlendar matvörur sem koma með háum tollum til landsins. Hæstv. ráðherra hefur sagt í nýlegu viðtali að það hefði mátt gera betur í þessum samningum, það hefði þurft að undirbúa búvörusamninga betur. Mér leikur forvitni á að vita hvað það var sem hæstv. fyrrverandi ráðherra landbúnaðarmála, Sigurður Ingi Jóhannsson, hefði átt að gera betur í aðdraganda þessara samninga. Núverandi ráðherra sagði í viðtali við Fréttablaðið að það hefði þurft að rannsaka meira og að reikna betur út áður en samningarnir voru gerðir. Hvaða útreikninga er hæstv. ráðherra með í huga? Er hann að hugsa um áhrif offramleiðslu í sauðfjárrækt á verð til bænda? Út af því að það er þannig samkvæmt einföldustu hagfræðiformúlum sem við þekkjum að með því að framleiða meira og þar sem eftirspurnin er lítil þá einfaldlega lækkar verð til bænda eins og við sjáum nú þegar að er að gerast. Hvað var það sem hefði átt að gera betur í undirbúningi við þessa samninga? Hvernig hyggst ráðherrann bæta þar um?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er rétt að það er margt nýtt í þeim búvörusamningum sem hér voru samþykktir. Það er verið að horfa til langrar framtíðar, verið að búa um kerfi sem tryggir að landbúnaður muni þrífast vel á Íslandi á komandi árum. Ýmislegt í ytri aðstæðum gerir stöðuna hins vegar flóknari í dag varðandi rekstur búa. Útflutningur er erfiðari o.s.frv. Við höfum líka séð núna að sláturleyfishafar hafa lækkað verð til bænda. Þegar við gerum samninga er alltaf hægt að vera vitur eftir á og læra af þeim. Það sem ég á við, þegar ég tala um að hægt hefði verið að undirbúa þetta á annan hátt, er að það hefði kannski þurft að vera svigrúm til að reikna betur áhrif niður á einstök bú, að sjá hvaða áhrif þessi samningur hefði til dæmis á bændur sem voru búnir að kaupa sér bú fyrir ári o.s.frv. Þetta er vitanlega eitthvað sem er auðvelt fyrir mig að segja komandi að þessu öllu saman sem orðnum hlut. Ég er ekki að segja að forveri minn eða aðrir hefðu þurft að vanda sig betur. Ég er bara að segja að við þurfum að horfa til baka og læra hvað við hefðum getað gert öðruvísi í þessu. Það er gaman að segja frá því að nú nýverið réðum við hagfræðing inn í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið sem er einmitt reiðubúinn til að fara í þessa útreikninga sem við höfðum ekki áður. Við erum því að bæta þá aðstöðu sem við höfum í ráðuneytinu til að fara í ýmsa útreikninga og þess háttar. Samningurinn sem slíkur er góður fyrir landbúnaðinn að ég tel. Auðvitað er það þannig þegar skrifað er undir svo stóran samning að þá eru ekki endilega allir ánægðir með hann. Það er eðli slíkra samninga. Það er þá okkar, í þeim endurskoðunum sem fram undan eru í samningnum 2019 og 2023, að reyna að laga það sem hægt er að laga og hefur staðið í mönnum þegar að þessu hefur komið. Ég þakka fyrirspyrjandi aftur fyrir þessa spurningu. Það er mjög mikilvægt að við fáum tækifæri til að ræða umhverfi landbúnaðarins. Í þeim samningum sem hér voru samþykktir er meðal annars kveðið á um að setja á fót ákveðinn hóp sem mun fara í rannsóknir og ræða hvernig umhverfi landbúnaðar 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að mér þóttu svörin heldur rýr. Ég vonaðist eftir meiru, hæstv. ráðherra, ég vonaðist eftir því að ráðherra ræddi hér til dæmis um kerfisbreytingar, að þörf væri á meiri kerfisbreytingum í landbúnaði. Það var ekki. Þessi nýi búvörusamningur styrkir það til dæmis í sessi að sauðfjárbændur fá áfram að vera fátækir, það er innbyggt í þau kerfi sem við erum áfram með í þessum nýju lögum. Það er viðurkennt á þann hátt að þeir bændur sem ekki búa nálægt kaupstað fá meiri styrk af því að það er sagt sem svo: Ja, enginn bóndi getur lifað af því að vera bara með lítið sauðfjárbú, hann þarf að komast í aðra vinnu með. Ef hann er ekki í nálægð við kaupstað kemst hann ekki í vinnu og fær sérstakan styrk. 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé óhætt að segja strax að þær hugmyndir sem hv. þingmaður eða hennar flokkur hefur um landbúnaðinn og þær hugmyndir sem ég hef um íslenskan landbúnað eru engan veginn samrýmanlegar, ég verð því miður að segja það. Það er verið að stíga í ákveðna átt í kerfisbreytingum með þessum samningum. Ef hv. þingmaður er að tala um enn þá stærri breytingar væri gaman að heyra þær af því að ég óttast að það sé ekki vegna þess að þingflokkurinn eða þingmaðurinn beri hag bænda fyrir brjósti. Ég ætla að mótmæla því að hv. þingmaður skuli standa hér og tala um að bændur séu fátækir,  
             Langflestir bændur á Íslandi búa mjög vel, hafa það býsna gott. Auðvitað er eins og í öllum öðrum stéttum inni á milli aðilar sem hafa það ekkert sérstaklega gott. Það er rétt að tekið er tillit til þess í samningnum að þeir sem búa fjærst þéttbýli munu samkvæmt ákveðnum reglum fá aukalega 

Hæstv. forseti. Ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks fékk veglega vöggugjöf frá ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. Vöggugjöfin var endurreistur ríkissjóður. Hvað gerði hægri stjórnin við þá vöggugjöf? Hún notaði hana til að lækka veiðigjöld og vask á ferðaþjónustu, tvær blómstrandi atvinnugreinar sem hefðu átt að greiða meira til samfélagsins en þurftu ekki meðgjöf. Hvað varð um lífeyrisþegana sem fengu öll fögru loforðin hér fyrir kosningarnar? Þeim var sagt að bíða eftir kerfisbreytingunni, sem hefur verið árum saman í smíðum og er nú komin inn í þingið. Hvað á að gera? Það á að setja 5,3 nýja milljarða inn í kerfið, það eru svo sem engin ósköp, á næsta ári. En í hvað eru þessir 5,3 milljarðar notaðir? Eru þeir notaði í þá sem hafa lægstar bætur? Nei, það fólk verður með óbreyttar bætur samkvæmt þessari kerfisbreytingu. Verða þeir nýttir til að auka lífsgæði og bæta kjör fólks sem býr við skerðingar vegna búsetuskilyrða? Nei, það fólk mun verða í verri stöðu og það er hópur sem fer stækkandi á Íslandi. Verða þeir nýttir til að bæta kjör örorkulífeyrisþega? Nei, sá hópur er algjörlega skilinn eftir. Það er sá hópur sem samkvæmt Félagsvísum Hagstofunnar er í mestri hættu á að lenda í fátækt á Íslandi. Svona notar hægri stjórnin vöggugjöfina sem hún fékk. Við höfnum algjörlega þessari forgangsröðun. Ég spyr hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra: Er henni alvara með þessum boðskap til lífeyrisþega?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og ræðuna hér. Ég vil hins vegar fá að beina fyrirspurn til baka til hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur: Ef einhver alvara hefði verið í vinnu í nefndinni hjá stjórnarandstöðunni hefðu menn ekki komið í veg fyrir, í almannatrygginganefndinni, að hægt væri ná saman um breytingar á bótakerfi öryrkja. Menn notuðu þarna pólitískt tækifæri til að leggjast gegn breytingum. Það er ansi erfitt að ætla að fara fram með veigamiklar breytingar sem koma til móts við þá sem minnst hafa í samfélaginu, eins og er verið að gera með frumvarpinu sem snýr að eldri borgurum, frumvarpinu sem er í velferðarnefnd, og eins og ætlunin var að gera varðandi breytingar á bótakerfi öryrkja, en meðal annars vegna andstöðu stjórnarandstöðuflokkanna og þess að Öryrkjabandalagið neitaði að taka þátt í vinnunni erum við að reyna að ná saman eftir að fólk er loksins farið að mæta á fundi. Ég vona svo sannarlega að vinnan verði öðruvísi núna þegar frumvarpið er komið til nefndarinnar og við reynum að vinna þetta saman til hagsbóta fyrir þá sem minnst hafa.

Hæstv. forseti. Ég sé að hæstv. ráðherra er með slæma samvisku því að í stað þess að svara spurningum mínum fer hún að spyrja mig spurninga. Er það ekki hjákátlegt, hæstv. forseti? Varðandi stöðu örorkulífeyrisþega ber hæstv. ráðherra fulla ábyrgð á þeirri stöðu sem upp er komin. Örorkulífeyrisþegar vantreysta stjórnvöldum og ærin ástæða til. Af því að henni tókst ekki að troða ofan í kokið á þeim breytingum sem fela í sér algjöra óvissu um þeirra lífskjör og stöðu, m.a. með þessu starfsgetumati, þá missti hún það út úr vinnunni. Samfylkingin ber mikla virðingu fyrir almannatryggingum og þeim sem reiða sig á framfærslu þess kerfis. Það er ekkert vandamál að vinna með okkur að breytingum á því kerfi. Það er hægri stjórnin sem hefur sýnt þeim sem reiða sig á það lítilsvirðingu.

Virðulegi forseti. Á þessu kjörtímabili er búið að setja 55 milljarða til viðbótar inn í almannatryggingakerfið. Með því frumvarpi sem núna er í velferðarnefnd, sem ég vona svo sannarlega að menn komi út með sem fyrst, er verið að bæta við 33 milljörðum til viðbótar á næstu 10 árum,  Varðandi það hversu góðu búi menn skiluðu af sér þá vil ég bara benda á það að árið 2012 mældist sárafátækt hvað hæst hér á Íslandi. Við höfum nánast helmingað hana  Ég vona svo sannarlega, og ítreka það hér, að við getum náð saman um breytingar á bótakerfi öryrkja því að það er einkar mikilvægt eins og við náðum að gera varðandi mjög mikilvægar breytingar til hagsbóta fyrir þá sem minnst hafa á húsnæðismarkaðnum.

Virðulegur forseti. Stjórnarskrárbrot er grafalvarlegur hlutur. Hér spurði einn reyndasti þingmaður Alþingis, margreyndur ráðherra úr ríkisstjórn Íslands, starfandi utanríkisráðherra hvort fresta mætti þeirri atkvæðagreiðslu sem nú er að fara að hefjast vegna þeirra yfirlýsinga sem fram komu í gær. Framkvæmdarvaldið hafnaði þeirri beiðni. Nú biðla ég til forseta Alþingis að hlutast hér til. Þegar prófessor í stjórnskipunarrétti við Háskóla Íslands, Björg Thorarensen, gefur opinbera yfirlýsingu í Morgunblaðinu í gær um að ekki sé hægt að teygja stjórnarskrá íslenska lýðveldisins til að rúma þetta mál er það þannig. Virðulegur forseti. Alþingi getur ekki gengið til atkvæða og greitt atkvæði gegn faglegu áliti helsta sérfræðings landsins um stjórnarskrána sem við höfum svarið eið að. Ég bið forseta að ganga í það að fresta þessari atkvæðagreiðslu þannig að nefndir þær sem eiga að fjalla um þetta mál fái að fara yfir þessi alvarlegu álitaefni og kalla til þá sem þarf að kalla til. Okkur ber umfram allt annað hér í þessu þingi að standa vörð um stjórnarskrá lýðveldisins.

Það er skylda okkar allra að standa vörð um stjórnarskrá lýðveldisins og að henni höfum við ritað eið. Hvað þetta tiltekna mál áhrærir er það þannig að það kom inn í þingið löngu fyrr á þessu ári. Það hefur verið til meðhöndlunar annars vegar í utanríkismálanefnd og hins vegar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og á grundvelli þeirrar vinnu hefur utanríkismálanefnd lokið vinnu sinni að málinu, komist að niðurstöðu um þau álitaefni sem hér er um að ræða á grundvelli þeirra upplýsinga sem fyrir liggja og afgreitt málið hingað inn til þingsins. Það er ekki hlutverk forseta að stöðva framgang málsins þegar það er komið hér í gegn með eðlilegum hætti í gegnum þær þingnefndir sem hafa unnið að málinu, ekki dögum saman, ekki vikum saman heldur a.m.k. mánuðum saman.

Herra forseti. Óskað var eftir því í umræðu um þetta mál í fyrradag að hæstv. utanríkisráðherra mundi staðfesta hvaða gildi sá neyðarhemill sem skrifaður hefur verið, sú sérstaka bókun sem á að kynna sameiginlegu EES-nefndinni, hefði í hugum annarra ráðherra innan EFTA og annarra aðila innan EES. Ekki hefur verið orðið við þeirri beiðni. Ég ætla að fá að leyfa mér að benda hæstv. forseta á að það er mjög eðlileg beiðni að hæstv. ráðherra staðfesti þennan skilning, því að samkvæmt málatilbúnaði meiri hlutans er þetta lykilatriði í því að hægt sé að samþykkja málið. Svo verð ég að segja að mér finnst líka einkennilegt að heyra hæstv. félagsmálaráðherra vitna til þess þegar spurt er um framsalsákvæði að stjórnarskrárnefnd hafi skilað þremur ákvæðum, og hver viti hvað verði um þau í þinginu. Hæstv. forseti. Allir vita að meiri hlutinn stöðvaði það að afgreitt yrði eða lagt til ákvæði um framsal valdheimilda á ákveðnu sviði. Það var beint í kjölfar þess 

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera alvarlegar athugasemdir við fundarstjórn forseta. Hér kemur hv. þm. Björt Ólafsdóttir og virðist vera að bera af sér sakir. Ef það er þannig að þingmenn eigi að fá að bera af sér sakir í hvert skipti sem þeir eru gagnrýndir með einhverjum hætti þá gerum við ekkert annað hér á Alþingi. Ég held að hæstv. forseti þurfi aðeins að endurskoða þessa fundarstjórn því að hv. þm. Björt Ólafsdóttir fer hér beint í rauninni í umræðu um það efni sem við töluðum um áðan. Það er mjög ólíklegt … 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Helga Hjörvar. Við höfum svarið eið að stjórnarskránni. Við höfum rætt það mál sem við ætlum að fara að greiða atkvæði um hér á eftir og það er kýrskýrt að ríkur ágreiningur er um hvort það standist stjórnarskrána, 2. gr. stjórnarskrárinnar nánar tiltekið. Framsalsákvæði í stjórnarskránni hefur verið til umræðu í gegnum tíðina, ekki bara í stjórnarskrárnefnd sem nýlega lauk störfum. Það var líka í frumvarpi stjórnlagaráðs. Það var líka í frumvarpi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Við höfum haft hellingstíma til að ræða þessi mál. En núna ætlum við að troða í gegn EES-máli í bullandi ágreiningi um hvort það standist 2. gr. stjórnarskrárinnar, án þess að hafa tekið almennilega á þeirri spurningu. Það þykir mér sýna aðeins of vel hversu illa er haldið á málum hér hvað varðar forgangsröðun mála. Ef það á að fara að samþykkja hér mál sem menn eru ekki vissir um að standist stjórnarskrá ættu þeir að endurhugsa forgangsröðun sína. Ég mæli eindregið með því að við frestum þessari atkvæðagreiðslu þar til málið er útkljáð. EES má bara bíða eftir því að Alþingi Íslendinga tryggi að reglugerðin standist stjórnarskrá. 

Virðulegi forseti. Síðasta haust komu ordrur frá landsfundi Framsóknarflokksins inn í stjórnarskrárnefnd um að ekki væri ástæða til að fjalla meira um framsalsheimildir í stjórnarskrárvinnunni, það væri ekki pólitískur stuðningur við slíkt og þess vegna var því hætt. Enginn rökstuðningur fylgdi þessu, þetta var bara niðurstaða landsfundarins. Þess vegna er auðvitað háðulegt að menn ætli hér í einhverri hraðafgreiðslu í þinginu að hunsa álit frá einum helsta fræðingi landsins á þessu sviði. Og þingmenn Framsóknarflokksins, þá væntanlega í algerri andstöðu við landsfund sinn, ætla að taka þátt í því að framselja valdheimildir úr landinu. Það er með ólíkindum. Ætla menn í alvöru ekki að taka einn snúning enn í þessu máli? Verður einhver skaði af því? Liggur eitthvað á? Eru einhverjir úti í Brussel sem bíða eftir Framsóknarflokknum í þessum efnum?

Hæstv. forseti. Ég hef ekki átt beina aðild að þessu máli sem nú er hér til umfjöllunar en ég hef auðvitað fylgst með því í gegnum okkar fulltrúa, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, í utanríkismálanefnd og eins veit ég að það er mikill þrýstingur frá bæði Liechtenstein og Noregi að við ljúkum þessu máli. Ég velti fyrir mér hverra hagsmuna við erum að gæta, herra forseti, með því að fara í atkvæðagreiðslu á þessum tímapunkti um þetta mál þegar Björg Thorarensen, helsti sérfræðingur á sviði stjórnskipunar, telur að ekki sé hægt að ganga svo langt í valdaframsali á grundvelli óbreyttrar stjórnarskrár. Ég held að það sé mikilvægt núna, þegar við mótmælum því að hér eigi að fara að ganga á svig við stjórnarskrána með atkvæðagreiðslu á Alþingi, að við fáum skýrt fram, herra forseti, hvaða hagsmuni Alþingi Íslendinga er að verja með þeirri atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Vegna orða hæstv. forseta áðan um að málið hefði verið unnið lengi í þinginu er rétt að það hefur verið margar vikur í vinnslu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd vegna þess að það var vanbúið af hálfu ríkisstjórnarinnar þegar það kom inn. Við höfum gert á því þær úrbætur í samvinnu við ríkisstjórnina að það er nokkurn veginn tryggt núna að ekki sé verið að takmarka vald Íslands til að grípa til neyðarráðstafana við alvarlega efnahagsvá. Málið var þannig útbúið af hálfu ríkisstjórnarinnar að það var fullkomin óvissa um það hver áhrif þetta mál hefði á fullveldi þjóðarinnar ef við stæðum aftur frammi fyrir aðstæðum eins og þeim sem voru í hruninu haustið 2008. Eftir stendur að umræðan í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur ekki snúist ítarlega um þennan þátt málsins, sem er hvort stjórnarskráin rúmi þetta framsal. Ég tel að hún geri það ekki. Ég er sammála Björgu Thorarensen og tel einfaldlega að ef þetta mál gengur hér í gegn með atkvæðum meiri hluta Alþingis sé verið að breyta skilningi á stjórnarskránni þannig að við munum ekki þurfa að breyta henni ef við göngum í Evrópusambandið. Það mun aldrei þurfa framsalsákvæði ef þess þarf ekki nú.

Virðulegur forseti. Ég skrifaði undir meirihlutaálit utanríkismálanefndar í þessu máli, m.a. á grundvelli ítarlegrar skoðunar og álits stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem komst að þeirri niðurstöðu á grundvelli álits Bjargar Thorarensen og Stefáns frá 2012 að þetta geti rúmast með tveggja stoða lausn innan stjórnarskrár. Þær fréttir bárust í gær að Björg Thorarensen, helsti sérfræðingur okkar í stjórnskipunarmálum, er opinberlega á öndverðum meiði í þessu máli. Það þykja mér þvílík tíðindi. Eiður sá sem ég undirskrifaði að stjórnarskránni vegna starfa minna á Alþingi er þess eðlis að ég tel fulla ástæðu til að taka málið aftur inn til nefndar og skoða það aðeins betur út frá áliti Bjargar. Gerum við það ekki sé ég mér ekki fært að styðja málið.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki betur en að forseti verði að fresta þessari atkvæðagreiðslu. Ég bið forseta að íhuga mjög vel þær röksemdir sem hér hafa komið fram sem eru mjög alvarlegar. Við erum ekki að tala um hvaða mál sem er, við erum að tala um það að rökstutt er af einum helsta sérfræðingi Íslands í stjórnskipunarrétti að hér verði ekki lengra komist í því að teygja stjórnarskrána. Ég held í ljósi þess að þetta kom fram í gær að við verðum einfaldlega að fresta þessari atkvæðagreiðslu, þótt ekki sé nema fram eftir degi, þannig að fólk fái ráðrúm utan þingsalarins til að fara yfir þessi mál og kanna með hvaða hætti rétt sé að Alþingi taki næstu skref í málinu. Það er óábyrgt að horfa í hina áttina þegar svona alvarlegar athugasemdir hafa komið fram frá þeim sérfræðingi, það er óábyrgt af hálfu Alþingis, það er óábyrgt af hálfu forseta og ég skora á forseta að fresta þessari atkvæðagreiðslu í ljósi stöðunnar.

Herra forseti. Það er alveg rétt að málið var afgreitt á grundvelli ítarlegrar rannsóknar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. En það eru ný tíðindi í málinu. Þau gerðust í gær. Þá gerist það að Björg Thorarensen stjórnskipunarfræðingur, sem er höfundur að hugmynd að leið sem var útfærð, kemur og segir: Leiðin er ekki útfærð með þeim hætti að stjórnarskráin þoli það. Um er að ræða framsal, nýtt framsal, segir hún, á nýjum sviðum. Við stöndum hér allt í einu andspænis þessu. Við höfum svarið eið að stjórnarskránni, líka hæstv. forseti. Ber okkur þá ekki að minnsta kosti að leita af okkur grun? Ég spurði hæstv. starfandi utanríkisráðherra í morgun: Hvaða skaði er skeður þó að menn bíði með þetta mál fram í næstu viku? Það er enginn skaði skeður. Eini skaðinn sem er skeður er sá að ekki verður hægt að afgreiða málið á fundi sameiginlegu EES-nefndarinnar. Það er það eina sem gerist, ekkert annað. Eigum við að láta það hindra okkur í því að uppfylla eið okkar að stjórnarskránni og leita af okkur grun? Meira að segja hv. þm. Brynjar Níelsson, fyrrverandi formaður Lögmannafélags Íslands, sagði hér að málið væri á svargráu svæði, sem er næsti bær við helsvart.

Virðulegi forseti. Er ekki allt í lagi að við alþingismenn vöndum okkur aðeins? Hér koma þingmenn fram sem hafa sagst styðja meirihlutaálitið og lýsa því yfir að í ljósi nýrra upplýsinga vilji þeir fá málið aftur til nefndar til að fara betur yfir það sem þar er sagt af sérfræðingum eins og Björgu Thorarensen og hér hefur verið rakið ágætlega. Er ekki allt í lagi að verða við því og að menn vandi sig aðeins í málinu? Við erum búin að teygja og toga stjórnarskrána síðan samkeppniskaflinn var tekinn inn. Síðan þá höfum við verið á mjög gráu svæði, ég hef lagt fram þingmál aftur og aftur um að menn fari í rannsóknir á því hvar þessi mörk liggja og hvernig menn teygja og toga stjórnarskrána þegar kemur að EES-samningnum. Hér er einn okkar helsti sérfræðingur að segja að forsendur samningsins séu brostnar. Eigum við ekki að hlusta á það og stíga varlega til jarðar áður en við göngum til atkvæðagreiðslu?

Herra forseti. Þetta mál var rætt hér á þriðjudagskvöld, þetta er mál sem Norðmenn afgreiddu í júní og var skilgreint sem meiri háttar framsal valdheimilda samkvæmt norsku stjórnarskránni. Við fáum hér álit frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sem hv. utanríkismálanefnd byggir sitt álit á, þar sem kemur fram að mikill ágreiningur er innan stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um hvort ákvæði standist stjórnarskrá og sagt er að um þetta atriði muni fást pólitísk niðurstaða í atkvæðagreiðslu í þingsal en dómstólar eigi um það síðasta orðið. Þetta er álit stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, herra forseti. Síðan fáum við í dag, eða í gær, álit Bjargar Thorarensen sem hlýtur að vekja fólk til umhugsunar a.m.k. um að þetta er ekki mál sem á að afgreiða á einhverri hraðferð í umræðu í þingsal á þriðjudagskvöldi og skiptir máli að við afgreiðum málið af ábyrgð. Ég ítreka að mér finnst fullkomlega eðlilegt að við gefum málinu þann tíma að nefndin taki það aftur til skoðunar því að 

Virðulegi forseti. Ég mundi vilja í ljósi umræðunnar mælast til þess að gert verði hlé á fundi þannig að þingflokksformenn geti átt samtalið um þetta. Þingmenn hafa óskað eftir að fara enn betur yfir málið. Hins vegar hefur líka komið fram að þingið hefur vandað til þessarar vinnu, hefur farið yfir þau mál sem verið er að ræða hér sem snúa að stjórnarskránni. Ég held því að það væri mjög gott ef okkar góðu fulltrúar, þingflokksformenn, kæmu saman og við mundum gera stutt hlé á fundinum.

Forseti hyggst þá gera stutt hlé á fundinum innan tíðar og lítur þannig á að ekki sé ástæða til að halda áfram umræðu um fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða mál sem er mjög stórt en kannski ekki mikið rætt, sem er samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu og þá sérstaklega í Reykjavík. Við sem flettum Fréttablaðinu í morgun sáum frétt með fyrirsögninni: „Umferðarmál í Reykjavík í salti“. Þar er vakin athygli á þeirri staðreynd, sem er ekki mikið í umræðunni, að slysamestu vegirnir eru á höfuðborgarsvæðinu og reyndar í Reykjavík. Það þýðir ekki að ræða samgöngumál án þess að nálgast þetta mál sérstaklega. Við þurfum að komast á milli staða í borginni með öruggum og greiðum hætti, hvort sem það er gangandi, hjólandi eða með strætó. Við gerum það ekki nema fylgt sé skýrri stefnu í samgöngumálum, stefnu sem er byggð á bestu gögnum og upplýsingum. Virðulegi forseti. Þar verða borgaryfirvöld og ríki að vinna saman. Það er ekki ásættanlegt að það verði jafn alvarleg slys og raun ber vitni í Reykjavíkurborg. Mikil umferð er ekki ávísun á alvarleg slys. Ég vil vekja athygli á því að skilgreiningin á alvarlegu slysi er sú að viðkomandi einstaklingur slasist og nái aldrei fullum bata. Það er allt frá því að viðkomandi sé í hjólastól eða hljóti meiri örkuml eða annað sem við getum sagt að sé ekki eins alvarlegt og hafi ekki jafn mikil áhrif á líf hans. Þetta snýst ekki bara um umferðaröryggi. Þetta snýst m.a. um það að mengun vegna samgangna er of mikil í borginni. Við erum t.d. með allar þessar umferðarhindranir núna, bílar að stoppa og halda áfram, og þá eykst mengunin. Til þess að setja það í samhengi þá er vegurinn frá Grensás og að Húsasmiðjunni jafn langur og frá Grensás og að Njarðargötu en eyðslan og mengunin er 300% meiri á leiðinni þar sem þarf að stoppa jafn oft og raun ber vitni. Það er augljóst að setja þarf fjármagn í þessa hluti og það er auðvitað af skornum skammti og verður aldrei nóg. En þetta snýst líka um nálgun. Tökum sem dæmi göngubrýr sem kosta að vísu mikið en ekki í samanburði við aðra hluti þegar við stoppum á leiðinni til og frá vinnu, við sem erum í efri hluta borgarinnar, sem þyrfti ekki að vera. Sömuleiðis væri æskilegt þótt ekki væri nema að opinberir aðilar samræmdu opnunartíma sinn þannig að álagstímar yrðu ekki jafn miklir og þeir eru núna. Einhverra hluta vegna hafa samgöngumálin á höfuðborgarsvæðinu gengið út á það að menn togast á um samgöngumáta. Allir samgöngumátar eiga rétt á sér, við eigum að geta hjólað til og frá vinnu, gengið til og frá vinnu, notað strætó, en sömuleiðis notað einkabílinn. Það er ekkert samasemmerki á milli þess að vilja vistvænar eða heilsueflandi samgöngur og að vera á móti einkabílum. Einkabíllinn er ekki að fara neitt. Þjóðfélag okkar mun ekki breytast þannig að hann verði óþarfur, það er langur vegur frá. Það sem við þurfum að láta hverfa eru þessi alvarlegu slys. Ég vil þess vegna heyra sjónarmið hæstv. innanríkisráðherra. Ég ætlaði að vísu að ræða fleiri hluti sem snúa líka að öryggi, sem eru leiðir út ur borginni og þá er ég að vísa í Sundabraut og Skerjabraut. Það er alveg ljóst að með fjölgun íbúa og fjölgun ferðamanna eykst álagið að öllu óbreyttu. Við þurfum að nálgast það mál sérstaklega.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað mjög brýnt efni sem hv. þingmaður setur á dagskrá um samgöngumál hér á höfuðborgarsvæðinu og í Reykjavík. Við höfum stundum sagt það hér í þessum sölum að þegar við erum að tala um samgöngumálin sé oft rætt um einstakar framkvæmdir utan höfuðborgarsvæðisins en minna talað um brýn verkefni sem þarf að ráðast í hér. Ég held að það sé reyndar miður af því að auðvitað varða samgöngumál alla landsmenn ekki síst þá sem búa á höfuðborgarsvæðinu. Ríkið ber ábyrgð á 40 kílómetra stofnbrautum í Reykjavík. Það þýðir auðvitað að ríkinu ber að halda þeim við og líka leita leiða til þess að samgöngur séu greiðari og öruggari. Það verður að segja eins og er að til þess að ná samkomulagi um hvernig fara eigi í tilteknar framkvæmdir þá skiptir máli að gott samtal sé milli ríkis og sveitarfélaga í hvert skipti. Nú er það þannig milli ríkisins og Reykjavíkurborgar að í gildi er samningur þar sem megináhersla er lögð á uppbyggingu almenningssamgangna eins og ég held að þingheimur þekki og sá samningur er í gildi til 2022. Ég hef haldið því til haga í þessu samhengi að það sé mjög brýnt að byggðar séu upp traustar almenningssamgöngur. Ég tek undir með hv. þingmanni að menn þurfa að geta komist leiðar sinnar á þann hátt sem hverjum og einum hentar. Almenningssamgöngur skipta miklu máli í því. Það er líka þannig að vegakerfið í borginni skiptir máli. Það liggur fyrir að fara verður í átak þar og ekki hægt að bíða mikið með það. Ég hef átt þessi samtöl við borgarstjóra. Ég hygg að þrátt fyrir þennan samning verðum við að komast að niðurstöðu um það í hvaða brýnu verkefni þarf að fara í borginni. Á 12 ára áætlun eru gatnamótin Reykjanesbraut – Bústaðavegur. Þar er gríðarlegur umferðarþungi, sérstaklega á háannatímum. Þetta er farið að verða svo slæmt víða á ystu mörkum borgarinnar að fólk á mjög erfitt með að komast um að morgni dags. Þessi framkvæmd mundi hafa gríðarlega jákvæð áhrif í för með sér. Ég bind vonir við að Reykjavíkurborg muni leggjast á árarnar með okkur um að slíkar framkvæmdir geti orðið að veruleika. Hægt er að nefna fleiri framkvæmdir. Ég er sjálf þeirrar skoðunar að við eigum að fara í allt aðra hugsun þegar kemur til dæmis að stofnbrautum innan gömlu Reykjavíkur. Mér þætti mjög áhugavert að það yrði rætt milli ríkis og Reykjavíkur að Miklubrautin sé hreinlega sett í stokk. Þá væri hægt að byggja ofan á gömlu Miklubrautinni og þétta byggð og gera borgina fallega. Ég er einnig þeirrar skoðunar, og vil að það komi hér fram, að það er ekki bara úti á landi sem jarðgöng eiga við. Það er sjálfsagt að líta til jarðgangaframkvæmda á höfuðborgarsvæðinu líka. Reykjavíkurborg er að verða þannig núna að öll umferðin safnast saman á ytri mörkum borgarinnar. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að líta á þróun borgarskipulags þegar litið er til umferðarmannvirkja 20 til 30 ár fram í tímann með það að markmiði að reyna að koma umferðinni betur neðan jarðar og vera svolítið stórhuga í því. Það má alveg hugsa sér að þar sé hægt að líta til blandaðrar fjármögnunar að einhverju leyti þegar þetta er skoðað. Þarna held ég að séu mikil tækifæri til framtíðar. Ég á alveg von á því að yfirvöld borgarmála, hver sem þau eru á hverjum tíma, séu sammála um að rétt sé fyrir höfuðborgina að átak sé gert í þessum málum. Varðandi Sundabrautina, og það þekkir hv. þingmaður mætavel sjálfur frá því hann var borgarfulltrúi hér í Reykjavík, þá er það mál svo sannarlega ekki nýtt af nálinni. Þar er ekki samkomulag um það hvernig fara skuli í milli ríkis og borgar. Það er því miður þannig að ágreiningurinn er töluverður um einstaka þætti. Það á við um hvernig eigi að koma Sundabrautinni fyrir borgarmegin í skipulagi. Nú er verið að byggja íbúðabyggð á þeim svæðum þar sem Sundabrautin á að vera, en ég er á því að hún sé gríðarlega mikilvæg samgöngubót og ég vil halda henni á lofti. Spurt var um Skerjabrautina. Reyndar hefur ekki farið fram mikil athugun á henni af hálfu ríkisins. Ég er ekki í færum til að tjá mig mjög mikið um það hvernig því skuli háttað. Ég legg áherslu á að við lítum ekki síður á stofnbrautirnar sem eru til staðar í borginni og veltum fyrir okkur hvort hægt sé að hafa þær öðruvísi en þær eru. Hver segir að Miklubrautin þurfi endilega að vera eins og hún er? Hver segir það?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að taka þessa umræðu hér við hæstv. innanríkisráðherra og ég ætla líka að gleðjast yfir þeim tóni sem ég heyri hjá þeim báðum varðandi almenningssamgöngur. Markmið okkar með samgönguúrbótum á höfuðborgarsvæðinu hlýtur að vera að auka ferðahraða þeirra sem þurfa að komast á milli staða, draga úr mengun og draga úr kostnaði fólks við að komast leiðar sinnar dags daglega. Ef við lítum til tveggja þátta varðandi umferðarmannvirki á höfuðborgarsvæðinu fer helmingurinn af öllu landi í Reykjavík, að frátöldum grænum svæðum, undir umferðarmannvirki. Þetta er gríðarlegt magn af landsvæði sem við höfum nú þegar malbikað til að keyra bíla á eða leggja bílum. Við getum ekki gengið lengra í þeim efnum þótt við getum gert umbætur á því kerfi sem nú þegar er til staðar án þess að skerða verulega lífsgæði þeirra sem búa í borginni. Nú er það svo að fulltrúi innanríkisráðuneytisins er að fara með bæjarstjórum á höfuðborgarsvæðinu sérstaka ferð til Vancouver, Strassborgar og Kaupmannahafnar til þess að fá kynningu hjá þeim aðilum sem lengst hafa gengið og eru hvað fremstir á sviði almenningssamgangna. Ég fagna þessu og ég er ákaflega ánægð með að ríkisvaldið sé að vakna til lífsins og komi með í þessa ferð, sem unnið hefur verið út frá í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er líka lykilþáttur, efling almenningssamgangna, 

Frú forseti. Það er afar brýnt að við ræðum samgöngumálin hér í borginni. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að taka þau hér upp. Ég vil taka undir það sem hv. þingmaður sagði um mikilvægi þess að borgaryfirvöld og ríki vinni saman að þessum málum. Það held ég að skipti alveg gríðarlega miklu máli. Annað sem mér fannst mikilvægt sem hv. þingmaður kom inn á var að opnunartími yrði samræmdur til að losna við álagspunkta. Ég held að það sé nokkuð sem við þurfum að huga miklu meira að í skipulagi okkar. Með því að koma í veg fyrir að álagspunktar og langar biðraðir myndist getum við sparað gríðarlega mikið í ýmiss konar umferðarmannvirkjum. Það er mjög mikilvægt atriði. Það er líklega satt sem kom jafnframt fram, að einkabílar muni ekki hverfa. En með skipulagi og með þeim ákvörðunum sem hér eru teknar getum við svo sannarlega dregið úr því að fólk telji nauðsynlegt að hver fullorðinn einstaklingur eigi sinn eigin bíl. Þar skiptir auðvitað öflugt almenningssamgöngukerfi lykilmáli. Það skiptir líka máli þegar kemur að því að draga úr losun á gróðurhúsalofttegundum. Við vorum nú fyrir nokkrum dögum að fullgilda Parísarsamkomulagið. Þar er einmitt minnst á að helstu möguleikarnir til að minnka losun liggi í samgöngumálum. En af því að hv. þingmaður talaði um slysin og fólk sem býr við skert lífsgæði og fötlun eftir slys, langar mig að lokum að minna á að við vorum líka að samþykkja að fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Samgöngumál eru risastórt aðgengismál. Sérstaklega er fjallað um þau 

Virðulegi forseti. Heimspekingurinn Róbert H. Haraldsson gerði tilraun á því á sínum tíma og birti um það ritgerð hversu lengi og oft væri hægt að nota reiðhjólið sem samgöngutæki á höfuðborgarsvæðinu. Á tveggja ára tímabili komst hann að þeirri niðurstöðu að það voru einungis tveir dagar sem hann gat ekki notað hjólið. Við eigum að gera miklu meira af því sem samfélag horfa á það, og ég er mjög ánægður með að á höfuðborgarsvæðinu hafi reiðhjólastígar verið lagðir, það hefur verið bætt verulega í í þeim efnum. Það er gríðarlega jákvætt. Mér finnst mikilvægt að við ræðum þann samgöngumáta. Fyrir mörgum árum var tekin sú ákvörðun í Gautaborg, að ég held, að ryðja alltaf snjóinn af öllum reiðhjólastígum fyrst, þannig að fólk gæti notað reiðhjólið sem samgöngutæki allan ársins hring. Því miður hafa borgaryfirvöld í Reykjavík ekki staðið sig nógu vel í þeim efnum, sérstaklega kannski síðasta vetur þar sem snjór var á reiðhjólastígum lengi vetrar. Ég veit þetta vegna þess að ég nota reiðhjólið til að komast til vinnu næstum því allan ársins hring. Ég vil líka segja í þessu samhengi að þegar ég byrjaði að grúska við samgöngumálin fyrir næstum því tíu árum sem aðstoðarmaður ráðherra í samgönguráðuneytinu, þá var verið að tala um Sundabrautina sem mögulega næstu stóru framkvæmdina á höfuðborgarsvæðinu. Síðan þá hefur ekkert gerst. Þar þurfa menn að taka sig á og setja alvöruáætlanir í gang og fjármagn í það verkefni. Því miður hefur núverandi þingmeirihluta og ríkisstjórn verið það ofviða að klára eina samgönguáætlun á þessu kjörtímabili. Það verkefni hefur bara verið of stórt til að þessi meiri hluti réði við það. Ef menn fara ofan í ástæður þess geta menn svo sem komist að ýmsum niðurstöðum en samstarfið eða starfið í samgöngunefnd í þinginu er eitthvað sem ég vil sérstaklega nefna í þessu samhengi. Ég held að 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, fyrir þetta mikilvæga mál, samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu. Það sem er lykilatriði og inntak málshefjanda er að fólk komist áfallalaust á milli staða. Svo er það verkefni okkar og borgaryfirvalda að sjá til þess að það gangi sem best. Það hefur verið rætt um nokkrar framkvæmdir og margt sem gerir að verkum að umferð á höfuðborgarsvæðinu gengur illa. Ég get nefnt nokkra flöskuhálsa í viðbót eins og Lönguhlíð, búið að nefna Bústaðaveg og svo er Ártúnsbrekkan. Það hefur verið rætt um nokkra hluti sem við getum gert til að draga úr umferðarálaginu en það eru fleiri leiðir sem hægt er að fara til að draga úr umferðarálagi. Mig langar að segja frá fundi sem umhverfis- og samgöngunefnd átti með sendifulltrúum frá Strassborg í Frakklandi þegar þeir komu hingað til lands í vor eða sumar til að kynna sér samgöngur og fleira í Reykjavík. Þeir hafa náð góðum árangri við að draga úr notkun einkabílsins og nota bæði hefðbundnar og óhefðbundnar leiðir. Þeir eru búnir að auka mikið hlutfall gangandi vegfarenda og hjólandi með alls konar hvatningaraðferðum og við erum að reyna hér líka með hjólastígum og fleiru sem mér finnst mjög gott. En það er sérstakt átak hjá þeim til að það verði sem fæstir sem keyri einir í bíl, eins konar deilihagkerfi fyrir einkabíla. Hugsanlega er þetta eitthvað sem við getum hvatt til og reynt að horfa meira til. Mitt innlegg í þessa umræðu er að við leitum ekki bara þessara hefðbundnari dýru leiða heldur reynum líka að læra af öðrum og finna óhefðbundnar leiðir til að draga úr umferðarteppum og umferðarálagi.

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á þakka málshefjanda fyrir þessa gríðarlega mikilvægu og stóru umræðu, sem er samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu. Það er af miklu að taka og ég held að hv. þingmenn hafi reifað flest allt sem hægt er, allt frá því að tala um almenningssamgöngur yfir í að vera ekki einn í einkabílnum heldur deila honum. Það sem mig langar að taka fyrir eru gangandi vegfarendur, þá sérstaklega gangandi vegfarendur á veturna. Margt fólk veigrar sér við að fara út úr húsi vegna þess að götur Reykjavíkurborgar eða Kópavogs eða á stórhöfuðborgarsvæðinu hafa ekki verið ruddar. Það er þannig að gamalt fólk sérstaklega sem býr jafnvel eitt og þarf að komast út í búð kemst hreinlega ekkert nema það fari í leigubíl eða noti bíl, einfaldlega af því að það er ekki búið að ryðja, það er ekki búið að salta, það er ekki búið að ryðja gangstéttir þannig að það geti tekið strætó. Við erum að tala um frekar stóran hóp fólks sem mundi vilja ganga en það er ekki hægt. En það er alveg hægt og við þurfum ekki endalaust að finna hjólið upp aftur því að við Íslendingar erum svolítið gjörn á að hugsa í dýrum lausnum. Víða í Bandaríkjunum og Kanada þar sem er snjóþungt ber hver og einn ábyrgð á sinni innkeyrslu og götu. Þannig er hægt að sjá til þess í sameiningu að það sé rutt og að allir göngustígar séu færir. Gangandi vegfarendur eru líka hluti af samgöngukerfi okkar. Það að sumt fólk veigri sér við að fara út svo að mánuðum skipti, eins og í vetur þegar var mjög snjóþungt, á ekki að gerast. Við þurfum að fara hugsa um það hvort við þurfum að taka upp einhvers konar kerfi, deilikerfi, taka höndum saman um að ryðja snjó, sanda og salta. Ef við gerum þetta saman er það miklu auðveldara.

Virðulegi forseti. Fyrst verð ég að koma inn á það sem er kannski grunnurinn að vandanum í samgöngumálum dagsins í dag sem er að þessi ríkisstjórn hefur ákveðið að setja allt of lítið til samgöngumála. Hæstv. ráðherra hefur beinlínis sagt það í svari til mín hér fyrr á kjörtímabilinu að það hafi verið ákvörðun að forgangsraða með þeim hætti að setja minna til samgöngumála. Framlög til samgöngumála á þessu kjörtímabili eru sögulega þau lægstu sem um getur. Sem hlutfall af vergri landsframleiðslu hafa þau verið 1,1–1,3% en voru 2,5% árið 2008 svo að dæmi séu tekin. Þar liggur vandinn. Síðan kemur samgönguáætlun hingað inn frá hæstv. ráðherra. Þar er gert ráð fyrir 7 milljörðum í viðhald og úrbætur vega í heildina fyrir landið allt. Það þýðir að menn ná ekki einu sinni að viðhalda fyrri fjárfestingum. Kerfið mun halda áfram að grotna niður. Nú hefur meiri hluti samgöngunefndar tekið ákvörðun um að bæta milljarði við þetta en það dugar ekki heldur. Vegagerðin hefur sagt okkur að það þurfi 8–9 milljarða til þess eins að halda í horfinu og viðhalda fyrri fjárfestingum. Ef menn ætla síðan að ná að gera eitthvað meira, stíga næstu skref inn í framtíðina, þurfa þetta að vera 11 milljarðar á ári. Þetta eru tölurnar sem við horfum fram á. Þetta er stór hlið í umsögn Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu en þar er farið mjög vel yfir þann vanda sem þessi lágu framlög til viðhalds skapa, sérstaklega hvað varðar öryggi innan borgarmarkanna. Þá vil ég líka nefna að mér hefur fundist til mikillar fyrirmyndar það samstarf sem náðst hefur meðal allra sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu um hina svokölluðu borgarlínu. Það er verkefni sem ég tel að stjórnvöld eigi að koma miklu skýrar að og með 

Virðulegi forseti. Þetta er stórt og mikilvægt mál sem hv. málshefjandi bryddar hér upp á. Ég þakka fyrir þá umræðu. Mig langar til að drepa á nokkrum atriðum. Í fyrsta lagi er ein grunnhugsun sem ég held að sé mjög mikilvæg þegar rætt er um samgöngur í þéttbýli almennt, þ.e. jafnræði samgöngumáta, að tryggja að fólk hafi raunverulegt val um hvaða samgöngumáti er valinn hverju sinni, hvort valið er að ganga, hjóla, nota almenningssamgöngur eða einkabíl. Tilhneigingin hefur verið sú með þróun höfuðborgarsvæðisins á Íslandi að uppbygging samgöngumannvirkja hefur fyrst og fremst verið í þágu einkabílsins. Það sem við erum að vinna á núna er að draga fram þá möguleika í þróun samgöngukerfisins sem þjónar fleiri gerðum samgangna. Það er mikilvægt á landsvísu að gerð sé sérstök áætlun um eflingu almenningssamgangna sem kemur auðvitað höfuðborgarsvæðinu fyrst og fremst við þó að það sé verkefni landsins alls að unnin verði sérstök hjólreiðaáætlun sem hluti samgönguáætlunar, ekki bara jarðgangaáætlun eins og við erum vön að horfa til, heldur séum við í raun með áætlanir í öllum þessum málaflokkum. Ég vil taka undir það sem sagt hefur verið um Samband sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og svæðisskipulagsáætlanir þeirra. Þær eru gríðarlega mikilvægar, ekki síst vegna þess að það kemur í veg fyrir þá tilhneigingu þingsins að bregðast við áætlunum Reykjavíkurborgar eftir því hverjir eru þar í meiri hluta á hverjum tíma og að við horfumst í augu við að það eru sameiginlegir hagsmunir höfuðborgarsvæðisins alls að þróa borgarlínu og öfluga almenningssamgangnavalkosti 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir umræðuna, hún er vissulega mjög þörf. Það hefur verið farið vel yfir það, af þeim ræðumönnum sem hafa talað á undan mér, í hve brýnni þörf allt kerfið er, auðvitað ekki bara hér á Reykjavíkursvæðinu en það er nú kannski umræða dagsins í dag. Hv. málshefjandi kom inn á hluti eins og mengun við það að bílar séu stopp á ljósum og svo talar hann, eins og fleiri sjálfstæðismenn, að því er maður hefur heyrt, með sérstakri hlýju til einkabílsins. Verð ég kannski að benda á það að ef fólk fer í minna mæli á einkabíl hvert og eitt þá dregur úr mengun í leiðinni ef það er líka hjartans mál málshefjanda. Það sem mestu máli skiptir er þó að rafbílavæða flotann. Það eigum við að vera að hugsa um miklu meir en við gerum. Varðandi umferðaröryggið verð ég, út af því að hæstv. ráðherra er hér í salnum að hlusta og við eigum þessar umræður við hana, að fá að vekja athygli á stað þar sem ljóst er að hætta er yfirvofandi, hætta á mjög alvarlegum slysum, en það er tenging Krýsuvíkurvegar við Reykjanesbraut. Það eru, að því er margir telja, hættulegustu gatnamót landsins. Á jaðri þess svæðis eru 4.000 íbúar og það er stórt iðnaðarhverfi þar sem stórir þungavigtarbílar, vörubílar, taka vinstri beygju út á frá Reykjanesbæ. Þó að ég vilji leita annarra lausna en mislægra 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu hafa verið mitt hjartans mál á meðan ég hef verið þingmaður. Ég hef talað mjög fyrir því að farið verði eins fljótt og kostur er í Sundabraut. Nú er Sundabraut komin á 12 ára samgönguáætlun og tel ég að ekki verði lengur beðið með að fara í það þarfa mannvirki, því að á árinu 1994 þegar ákveðin hátíð var á Þingvöllum stífluðust útgönguleiðir borgarinnar, og síðan þá hefur okkur fjölgað mjög á höfuðborgarsvæðinu. Komi upp náttúruvá eða verði eitthvert annað tjón hér sem leiðir til þess að rýma þarf höfuðborgarsvæðið mjög hratt þá er einfaldlega ekkert til staðar sem ræður við það. Meira að segja kom það fram í fyrirspurn minni til innanríkisráðherra á síðasta kjörtímabili að slíkt væri ekki kortlagt og var farið í þá vinnu í kjölfar fyrirspurnar minnar. Það er annað sem við þurfum að huga að á höfuðborgarsvæðinu og í Reykjavík, það er að vinna skipulagsmál með þeim hætti til framtíðar að hafa heildarsýn á hvernig borgin á að þróast, hafa heildarsýn á að Sundabraut muni tengja borgina við Geldinganes, svo eitthvað sé nefnt, og hafa framtíðarsýn um að uppbygging höfuðborgarinnar verði austast í borginni í stað þess að setja íbúðabyggð niður þar sem hugsanlegt upphaf Sundabrautar verður. Virðulegi forseti. Því miður er það svo að borgin og ríkið hafa ekki sömu framtíðarsýn á þróun samgöngumála eins og er. Það er kannski vegna þess að það er hvor sinn meiri hlutinn hjá ríki og borg, en þessu verður að breyta svo höfuðborgin okkar geti verið höfuðborg meðal höfuðborga og eru skipulagsmálin þar engin undantekning. Það á alls ekki að vera togstreita eða samkeppni milli höfuðborgarinnar og ríkisins eins og nú er.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum og hæstv. ráðherra fyrir umræðuna. Mér hefur fundist hún málefnaleg og góð. Ég ætla ekki að rekja allt sem aðrir þingmenn hafa sagt en það sem ég legg áherslu á er þetta: Öryggismálin eru grundvallaratriði og við getum ekki horft fram hjá þeirri staðreynd að það verða allt of mörg slys í umferðinni í Reykjavík. Við verðum að takast á við það. Mengunin er of mikil. Það er eitt sem veldur því og það er ljósastýrð gatnamót. Við verðum að nálgast þetta út frá staðreyndum en ekki óskhyggju. Ég er fylgjandi rafbílavæðingu en það verða líka alvarleg slys ef menn eru á rafbílum, þannig að það leysir ekki þann vanda. Við verðum því að nálgast þetta eins og hæstv. ráðherra gerði. Varðandi Sundabraut má alls ekki loka á aðkomu Sundabrautar í Reykjavík. Þetta er risaverkefni sem verður ekki farið í nema með blandaðri fjármögnun, það er ljóst, og að mínu áliti verður þetta ekki gert nema með því að tengja Sundabrautina bæði Geldinganesi og Viðey, annað væri mjög óskynsamlegt. Það opnar mikla möguleika á framtíðarbyggð hér. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir benti á að of lítið fé færi til samgöngumála. Ég get alveg verið sammála því, en vandinn er hins vegar þegar kemur að Reykjavík að núverandi borgaryfirvöld vilja ekki sækja fjármuni í samgöngumannvirki þegar það snýr að almennri umferð. Ég er ánægður að heyra að öðruvísi tónn er í hv. þingmönnum Samfylkingarinnar en er í meiri hluta borgarstjórnar, því að þetta er stærsti vandinn. Öll sveitarfélög landsins eru að toga fjármuni í samgöngumannvirki, að undanskildu einu. Á meðan við tökum ekki á þessu verða hér alvarleg 

Hæstv. forseti. Ég held að ekki sé vanþörf á því að hér séu rædd  Ég vil aftur leggja áherslu á þetta. Við megum ekki stilla fararskjótum og leiðum manna hverri á móti annarri. Það er vel hægt að vera hér með almennilegt samgöngukerfi, vel hægt að tryggja för gangandi vegfarenda og vel hægt að tryggja að þeir sem ferðast með einkabílum komist á milli staða. Það hlýtur að vera sameiginlegt markmið að það sé gert með öruggum hætti og að fólk sem þarf að komast leiðar sinnar í borginni komist hjá slysum eins og hægt er. Það er náttúrlega ekki hægt að sætta sig við það hér frekar en annars staðar að slysum fjölgi, það er alls ekki hægt að sætta sig við það. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir sagði um samning Sameinuðu þjóðanna um fatlað fólk, þ.e. að fólk er alls konar, það er alls konar fólk sem býr í borginni og alls konar fólk sem þarf að komast ferða sinna. Það er okkar hlutverk að tryggja að það sé hægt. Þeir sem búa langt í burtu frá miðbæ Reykjavíkur en sækja vinnu þar þurfa að komast í vinnu á morgnana, það þarf að tryggja að það sé hægt. Ég held að það sé lykilatriði. Ég trúi ekki öðru, held reyndar að menn séu sammála um það, en að þessir hlutir eigi að vinna saman. Ég vil að lokum, um leið og ég þakka þessa þörfu umræðu, svara því sem hv. þm. Björt Ólafsdóttir sagði hér áðan varðandi gatnamótin við Hafnarfjörð. Það stendur til að bjóða þau út á þessu ári, gríðarlega mikilvæg framkvæmd alveg rétt hjá hv. þingmanni, stórhættuleg gatnamót og mjög gott dæmi um að mislæg gatnamót eru ekki út í loftið.

Virðulegi forseti. Það vill svo til að hér er um að ræða sígilt umræðuefni en við ræðum það, ég og hæstv. ráðherra, á þeim degi sem fjármálaráðstefna sveitarfélaga stendur yfir, þannig að ég geri ráð fyrir að málið sé hæstv. ráðherra ofarlega í sinni og tilviljun að þessi umræða fer fram á þessum degi en ég held að það sé málinu til góðs. Það sem mig langar til að beina sjónum að í þessari umræðu og biðja hæstv. ráðherra að bregðast við er kannski í meginatriðum sú augljóslega staða að sveitarfélögin mjög víða um land glíma við erfiðleika í sínum rekstri meðan ríkissjóður hefur haft til þess færi á að snúa við erfiðri stöðu og borga niður skuldir, þar horfa hlutirnir til betri vegar eftir efnahagshrunið. Nú er það svo að ríki og sveitarfélög eru í raun og veru hvor sín hliðin á sama peningi, ef svo má að orði komast, þar sem um er að ræða í raun og veru mismunandi ásýnd hins opinbera gagnvart borgurum landsins sem hafa tekið að sér mismunandi verkefni, en ber að sinna þeim öllum á grundvelli tekna sem viðkomandi stjórnvald hefur með höndum að ráðstafa í þágu þessara sömu íbúa. Þá getur það auðvitað verið kúnstug staða þegar önnur hlið hins opinbera er tiltölulega vel sett en hin glímir við vanda eins og við höfum verið að sjá nú mjög víða um land. Meðal annars erum við að tala um tekjutap sem hefur komið til af einstökum ákvörðunum og aðgerðum ríkisstjórnarinnar, til að mynda varðandi bankaskattinn og það væri gott að hæstv. ráðherra kæmi kannski aðeins inn á þau loforð sem komu frá ráðherra. Mér er fullljóst um að mál þess efnis um að bæta sveitarfélögunum þann skaða er í umhverfis- og samgöngunefnd og hefur ekki náðst þaðan út þrátt fyrir að um það hafi sérstaklega verið beðið. Það er önnur saga í sjálfu sér, en það er partur af þessari heildarmynd. Nú er það svo að stórir málaflokkar hafa fallið sveitarfélögunum í skaut, nú síðast málefni fatlaðra. Við sjáum að það er ekki fyrir hendi viðvarandi og öruggur tekjugrunnur sveitarfélaganna til að standa straum af þeim nýju verkefnum. Það er gríðarlega mikilvægt að þessi samskipti ríkis og sveitarfélaga séu öll í mjög föstum farvegi og að samskiptin séu því sem næst á jafningjagrunni, við séum ekki í þeirri stöðu að sveitarfélög þurfi að mæta í fjármálaráðuneytið eða til fjárlaganefndar á hnjánum til að fá verkefni fjármögnuð, heldur sé umgengnin og samtalið milli ríkis og sveitarfélaga þannig að báðir aðilar haldi fullri reisn og verkefnin séu virt í þeim samskiptum. Við sjáum hvert dæmið á fætur öðru þar sem gerðar eru lagabreytingar. Við þekkjum það, ég og hæstv. fjármálaráðherra, að gert er ráð fyrir því í verklagi að við kostnaðarmetum öll frumvörp með tilliti til þess hvaða kostnaður fellur á sveitarfélögin, en við vitum líka að það er ekki alltaf svo að það sé gert með fullnægjandi hætti og heldur ekki alltaf svo að það fylgi fé ef sýnt er fram á kostnaðaraukningu. Um þetta höfum við séð fjölmörg dæmi. Það er lýjandi fyrir sveitarstjórnarstigið að þurfa stöðugt að vera að sækja þetta gagnvart einhverjum aðila sem er eins og hærra settur í þessum samskiptum. Ég vil því biðja hæstv. ráðherra að víkja nokkrum orðum að þessari klemmu. Sjálf var ég í stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga og var raunar varaformaður stjórnar sambandsins og sat í Jónsmessunefndinni þegar hún varð til á sínum tíma, þar fjölluðum við einmitt sérstaklega um þetta, að losa um spennu í samskiptunum þannig að þessi stjórnarstig væru meira á jafnræðisgrunni en þau hafa verið. Mig langar að biðja hæstv. ráðherra að bregðast við því hver hann telji að sú staða sé. Síðan langar mig líka að biðja ráðherrann að bregðast við vangaveltum sem hafa færst í aukana undanfarin missiri sem snúast um stöðu jafn lítilla og landmikilla sveitarfélaga, Skaftárhrepps, Skútustaðahrepps og fleiri og fleiri, þar sem náttúruvernd og friðlýst svæði eru innan vébanda sveitarfélaganna en engir peningar, miklir innviðir sem eru undir álagi, vegir, fráveita, sorphirða, úrgangsmálin, við þekkjum þetta allt saman. Síðast en ekki síst er staðreyndin sú að 

Virðulegi forseti. Við ræddum í dag á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna m.a. um fjárhagsleg samskipti. Mig langar að byrja á að segja almennt um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga að þau voru nokkuð stirð á árunum eftir hrunið, kannski var það að einhverju leyti fyrirséð, vegna þess að bæði þessi stig þurftu að skera niður og halda mjög að sér höndum. Miklar aðhaldskröfur voru gerðar í ríkisrekstrinum og kann að vera að það hafi smitast yfir á samskipti ríkis og sveitarfélaga þannig að mál fóru í frost eða þokuðust lítt áfram sem hefðu þurft að hafa framgang í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Eftir því sem efnahagslífið hefur tekið við sér og staða ríkissjóðs batnað hefur okkur tekist að ná nokkrum stórum áföngum. Ég ætla fyrst að nefna samkomulag við sveitarfélögin á grundvelli laga um opinber fjármál þar sem við fellum í farveg vinnu við að móta stefnu til framtíðar, setjum fjármálastefnu fyrir hið opinbera, ríki og sveitarfélög, setjum okkur markmið. Nú erum við að vinna með markmið um 1% afgang sem er borinn uppi af ríkinu. Við gerum sem sagt ekki kröfu um að sveitarstjórnarstigið skili miklu inn í afkomu hins opinbera á næstu árum, við gerum ráð fyrir að sveitarstjórnarstigið verði meira eða minna rekið í járnum á næstunni. Þetta er til vitnis um breytt verklag og skapar mikil tækifæri. Árlega verður gerður samningur milli ríkis og sveitarfélaga um þessi efni. Hér hefur verið komið inn á nokkur sértæk mál, bankaskatturinn nefndur sérstaklega. Já, skaði er af því að það mál skyldi ekki þegar hafa fengið afgreiðslu á þinginu. Ég hef stutt málið í þeim búningi sem það var lagt fyrir þingið, meira ætla ég ekki að segja um það mál. Varðandi séreignarsparnaðarleiðina hafa komið athugasemdir frá sveitarstjórnarstiginu um að þar hafi orðið tekjutap. Ég held að segja megi að fyrstu hugmyndir, bæði okkar hér á þinginu, eða meiri hlutans a.m.k., sem og sveitarstjórnarstigsins, um það tekjutap sem af þeirri leið mundi leiða hafi verið dálítið bólgnar vegna þess að þátttakan í því úrræði er nokkru minni en við gerðum ráð fyrir í frumvarpinu. Þó er hún veruleg, á fjórða tug þúsunda heimila nýta þá leið. Mér finnst sjálfsagt að það sé tekið með inn í samskipti ríkis og sveitarfélaga um þessi mál. Það er kannski hægt að segja almennt um fjárhagslega stöðu sveitarfélaganna að það sem einkennir stöðuna er hversu misjöfn hún er frá einum stað til annars. Sum eru ágætlega stödd, önnur eru mun verr stödd. Athygli okkar hefur kannski mest beinst að þeim sem eru illa stödd og það hefur mögulega tafið fyrir framgangi mála sem varða stærri og öflugri sveitarfélögin. Við höfum þó tekið stór skref. Ég nefni tilflutning á málefnum fatlaðra, sem mér finnst hafa tekist heilt yfir ágætlega. Ég ætla líka að nefna nýgert samkomulag sem er grunnur að rammasamkomulagi um rekstur og þjónustu hjúkrunarheimila sem byggja á daggjaldagrunni. Við erum að leggja 1,5 milljarða inn í fjáraukalagafrumvarpið sem var lagt fram á þinginu í gær til að fylgja eftir því samkomulagi. Það skiptir verulega miklu máli fyrir mörg sveitarfélög sem eiga aðild að því samkomulagi. Síðan vil ég segja varðandi ferðaþjónustu í landinu að það sem hefur helst skort á er að við gerum okkur betur grein fyrir því hvaða útgjöld það eru, hvaða kostnaður það er sem leggst á hin einstöku sveitarfélög. Við þurfum að taka þá umræðu heilt yfir. Enginn vafi er að sveitarfélögin njóta góðs af aukinni komu ferðamanna til landsins. Það birtist meðal annars í útsvari, það eru að verða til störf í ferðaþjónustu sem skila sér með auknum útsvarstekjum. Sama gildir með nýbyggingar. Ég sagði á þinginu í morgun að kranarnir sem við sjáum hérna og tengjast hótelbyggingum, eru auðvitað ávísun á fasteignagjöld í framtíðinni, allar þær byggingar. Sömuleiðis skila auknar tekjur ríkissjóðs sér með vissum hætti til sveitarfélaganna í gegnum jöfnunarsjóð. Ég er sammála hv. þingmanni um að það eru sum svæði, sérstaklega þessi fámennu landstóru sveitarfélög, sem þarf sérstaklega að horfa til. Við höfum verið að setja fjármuni inn í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða á undanförnum árum, m.a. til þess að þau sveitarfélög 

Forseti. Sannast að segja er tekjuskipting ríkis og sveitarfélaga svolítið óárennilegt viðfangsefni fyrir okkur sem ekki höfum starfað að sveitarstjórnarmálum. Hvað felst eiginlega í því? Jú, það er hversu stór hluti allra opinberra tekna, allra tekna ríkisins, hvort sem þær fara til ríkis eða sveitarfélaga, rennur til sveitarfélaganna og hve stór til ríkisins. Ríkið hefur ákveðna tekjustofna og sveitarfélögin hafa ákveðna tekjustofna. Síðan er fjármunum deilt í gegnum jöfnunarsjóð til sveitarfélaganna eftir reglum sem venjulegt fólk setur sig ekki inn í sannast að segja og eru ekki svo gagnsæjar, svo ég noti tískuhugtak. Ég hef nýlega komist að þeirri niðurstöðu í huga mér að þessi skipting sé eitt af brýnustu úrlausnarefnum stjórnmálanna. Mikilvæg verkefni eru á vegum sveitarfélaganna, t.d. leikskólar, grunnskólar, menningarmál hvers konar, málefni fatlaðra, svo fátt eitt sé nefnt. Til að geta sinnt þessum verkefnum verða sveitarfélögin að hafa fjármagn. Það var sagt í mín eyru um daginn að sveitarfélögin hefðu samið af sér í samningum við ríkið. Ég get ekki skilið hvernig það getur verið. Ríkið á að sjá til þess að sveitarfélögin hafi næga peninga til að sinna þessum verkefnum og getur ekki skýlt sér á bak við trénaðar reglur um hvernig opinberum fjármunum er úthlutað. Þess vegna er ég ánægð að heyra að verið sé að skapa einhverjar reglur fram í tímann um þetta. Ráðherra ferðamála segir óþarft t.d. að leggja sérstakt gjald á ferðamenn vegna þess að peningarnir af ferðamönnum flæði inn í ríkissjóð. Ég spyr þá: Hvers vegna hefur hún ekki beitt sér fyrir því að sveitarfélögin, sem bera mikinn kostnað af ferðamönnum, fái eitthvað af þessum peningum? 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa tímabæru umræðu. Það er mikilvægt, þegar við hugsum um sveitarfélögin, að muna eftir því að sveitarfélagastigið sér um og veitir um það bil 40% af opinberri þjónustu þegar við horfum á krónutölur. Sveitarfélögin eru ekki aðili úti í bæ heldur þvert á móti lykilhluti af hinu opinbera, ef við getum sagt sem svo, og megnið af þjónustunni sem sveitarfélögin eru ábyrg fyrir er nærþjónusta og bein þjónusta við einstaklinga í samfélaginu. Þetta er því þjónusta sem skiptir mjög miklu máli. Þess vegna vil ég, eftir þá reynslu að hafa verið sveitarstjórnarmaður og nú á Alþingi, ítreka mikilvægi þess að samskipti ríkis og sveitarfélaga séu á eins miklum jafningjagrunni og hægt er að hugsa sér. Það er mjög mikilvægt að ríkið álíti sveitarfélögin ekki vera sjálfstæðan aðila úti í bæ heldur mikilvægan samstarfsaðila í því að halda utan um opinbera þjónustu og þjónustu við landsmenn. Hér á Alþingi setjum við lög og reglur. Við erum alltaf að setja lög og reglur til þess að tryggja réttindi borgaranna, gerð og gæði þjónustu hingað og þangað. Miðað við þetta hlutfall þá er stór hluti þessarar þjónustu veittur á ábyrgð sveitarfélaganna. Við verðum að horfa til þess líka þegar kemur að tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Ég tel mjög mikilvægt að það samtal sé ekki í föstum skorðum, þ.e. að við séum sífellt að endurskoða það fyrirkomulag. Ferðamannasprenging síðustu ára hefur breytt miklu, bæði í því hvernig tekjur hins opinbera eru samsettar en líka hvernig þjónusta og ábyrgð á þjónustu 

Virðulegi forseti. Viðvarandi verkefni ríkis og sveitarfélaga er og verður endurskoðun á verka- og tekjuskiptingu samhliða þróun samfélagsins. Sú vinna snertir í rauninni öll svið samfélagsins og skiptir okkur þess vegna öll máli. Það þarf að ríkja traust og samvinna og báðir aðilar þurfa að axla ábyrgð og taka tillit til ólíkra þarfa jafnt smæstu sem stærstu sveitarfélaganna. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga er í lykilhlutverki í því verkefni og er löngu tímabært að endurskoða þau verkefni sem honum hafa verið falin smátt og smátt í gegnum tíðina. Markmiðið í þeirri endurskoðun þarf að vera aukið gagnsæi og einfaldara hlutverk sjóðsins. Þá þurfa allir sem fara með fjárveitingavald, lýðræðislega kjörnir fulltrúar, hvort sem þeir eru alþingismenn eða sveitarstjórnarmenn, að þekkja hlutverk sjóðsins hverju sinni. Ferðaþjónustan hefur vissulega breytt miklu á síðustu árum og þar þarf að skýra hlutverk og yfirfara tekjuskiptingu. Eitt af því sem þarf að finna út úr þar eru leiðir til að útsvar skili sér með einhverjum hætti til smærri sveitarfélaga þar sem mikil árstíðasveifla er í fjölda starfa og útsvar þeirra sem starfa í ferðaþjónustunni rennur ekki til þess sveitarfélags þar sem teknanna er aflað. Ég álít að leggja eigi á komugjöld sem gætu skipst á milli verkefna ríkis og sveitarfélaga og gistináttaskattur sem renni alfarið til sveitarfélaga er þess virði að hann sé skoðaður betur. Þá er mikilvægt að samhliða þróun gjaldtöku á auðlindum á næstu árum verði tryggt að hluti gjaldsins renni til sveitarstjórnarstigsins með einhverjum hætti. Verkefnin sem nú eru brýn, fyrir utan þetta, eru t.d. málefni innflytjenda, að þar þróist gott samstarf, og einnig vinna við fráveituframkvæmdir í sveitarfélögum, sérstaklega þar sem lagðar eru á auknar byrðar 

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka málshefjanda fyrir að vekja athygli á þessu gífurlega mikilvæga máli sem snýst um það hvernig við skiptum þeim tekjustofnum eða skatti sem fólk borgar til ríkisins milli ríkis og sveitarfélaga. Ég held að allir sjái það um leið og við skoðum umræðuna að sveitarfélögin hafa verið vanfjármögnuð og sér í lagi þar sem við erum að reyna að hafa ýmsa þjónustu í nærumhverfi. Þá er ég sérstaklega að tala um að færa skóla alfarið yfir á sveitarstjórnarstigið og að sjálfsögðu þegar við færðum þjónustu við fatlað fólk yfir til sveitarfélaganna og þar fram eftir götunum. Það þarf að koma til móts við það. Á sama tíma eru miklu fleiri farnir að nota innviði okkar af því að við erum komin með þvílíkan ferðamannastraum. Ég skil ekki af hverju Ísland þarf alltaf að vera að finna upp hjólið, aftur og aftur. Það er búið að finna lausn á þessu, hún heitir gistináttagjald, sem getur verið allt að 5% af verðinu í allt að tíu daga í sumum löndum. Ímyndum okkar ef slíkt gjald rynni beint til sveitarfélaganna. Við erum að tala um nokkrar krónur, 100–200 kr. á haus á nótt, en það mundi skipta sköpum fyrir sveitarfélögin, fyrir litlu sveitarfélögin úti á landi, en líka og ekki síst fyrir Reykjavíkurborg. Hérna eru fleiri þúsund í viðbót að nota almenningssamgöngurnar, að nota innviðina og við þurfum einhvern veginn að bregðast við því. Það er algjörlega ótækt að við séum endalaust að snúast í kringum okkur sjálf í hugmyndafræðilegri tilvistarkreppu yfir því hvort það megi setja ný gjöld eða ekki. Það er kominn tími til að gera þetta og hætta þessu aðgerðaleysi.

Frú forseti. Þetta er góð umræða og þörf og kemur til með að vera þörf, held ég, á komandi árum, því að eins og kom fram áðan er í síbreytilegu umhverfi, þar sem verið er að færa verkefni til sveitarfélaganna, nauðsynlegt að skoða það sem hér er til umfjöllunar, þ.e. skiptingu tekna milli ríkis og sveitarfélaga. Á fjármálaráðstefnunni í morgun hjó ég eftir því að hæstv. ráðherra sagði að það ætti að vera hægt að leysa þetta án nýrra tekjustofna. Þá spyr ég hvaða tekjustofna hann sjái helst fyrir sér að hækka. Það hefur komið fram hjá sveitarfélögunum að til dæmis ætti að hækka útsvarið til þess til að mynda að standa undir hinum mikla málaflokki sem varðar fatlað fólk. Við samþykktum líka á dögunum sáttmála Sameinuðu þjóðanna sem snýr að fötluðu fólki, sem betur fer, og það eru gleðitíðindi. En það hefur auðvitað aukinn kostnað í för með sér, ekki bara fyrir ríki heldur líka fyrir sveitarfélög. Sveitarfélögin hafa líka óskað eftir því að öll mannvirki verði háð fasteignamati, þ.e. að þær undanþágur sem nú eru í gildi verði afnumdar, og þau fái líka hlutdeild í tekjum af raforkuframleiðslu, t.d. fasteignaskatt af tilheyrandi mannvirkjum. Ég spyr ráðherra hvað honum finnist um það. Það kom einnig fram hjá formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga í morgun að honum fyndist eðlilegt að sveitarfélögin fengju tekjur af umferð í samræmi við útgjöld þeirra til samgöngukerfisins. Ég fór reyndar áður en samtali á milli þeirra lauk og því langar mig að spyrja hvort eitthvað hafi komið út úr því. Af því að ráðherrann nefndi sjálfur fasteignagjöldin, að það mundi nú skila sér í auknum tekjum sem og útsvarið, þá er uppbyggingin auðvitað fyrst og fremst á stórhöfuðborgarsvæðinu. Sú aukning í ferðamannaþjónustu sem hefur orðið úti á landsbyggðinni er ekki fólgin í miklum 

Virðulegur forseti. Þetta er þörf umræða sem hér fer fram og ber að þakka hv. framsögumanni fyrir að hefja hana. Mér finnst stundum eins og umræðan um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sé ekkert óáþekk því og þegar framhaldsskólinn talar til grunnskólans um að vart sé hægt að treysta þeim tölum sem koma úr grunnskólanum þegar færa á börn yfir í framhaldsskóla. Það er einhvern veginn svona: Þið gerið hlutina ekki nógu vel. Við gerum hlutina betur og þið þurfið að fara að vanda ykkur. Það er kannski pínulítið þannig sem mér finnst oft að við nálgumst þetta verkefni, fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Í stað þess að horfa til þess að við erum hér með tvö stjórnsýslustig sem í raun ættu að vera jafn rétthá ef út í það er farið og í allri umræðu, og að borin sé virðing, jafnt í þessum sal sem annars staðar, fyrir þessum stigum hvoru fyrir sig. Það er hins vegar ljóst að tækifæri sveitarfélaga til að auka tekjur sínar er ekki á mörgum vígstöðvum, óáþekkt því sem gerist þó hjá ríki sem getur lagt skatta á ýmis verkefni eða ýmsa þætti sem skila sér í ríkissjóð en fara svo kannski ekki mikið lengra. Í mínum huga þarf, og ég tala hér sem fyrrverandi sveitarstjórnarmaður, að huga að þessari skiptingu með öðrum hætti en við gerum í dag. Við þurfum á einn eða annan hátt að auka tekjustofna sveitarfélaga. Ég sé það m.a. gerast með skatttekjum af umferðinni, af bensíngjaldi, því að bílar aka jafnt um sveitarfélög sem um vegi sem ríkið leggur. Í öðru lagi langar mig að segja um þennan fasteignaskatt sem margir tala um að ég er einn þeirra sveitarstjórnarmanna sem finnst að það eigi að afleggja hann. Þetta er ekkert annað en eignarskattur á það sem maður á í sveitarfélagi sínu, 

Virðulegur forseti. Það er löngu orðið vandræðalegt hve þinginu hefur gengið illa að klára gjaldtöku af ferðamönnum. Ekkert hefur gerst í stjórnartíð þessarar ríkisstjórnar. Það er því full ástæða til að nota þetta tækifæri og hvetja fjármálaráðherra til þess að koma hér inn með þær tillögur sem samstaða tókst um í sérfræðinefndinni á vegum nefndar um aukna hagsæld hér í landinu á dögunum og hv. formaður atvinnuveganefndar, Jón Gunnarsson, hefur lýst stuðningi við. Þar komust menn sameiginlega að þeirri niðurstöðu að nota ætti þann gjaldstofn sem fyrir hendi er, gera á honum lítils háttar breytingar og láta hluta hans renna til sveitarfélaganna. Þetta geta sérfræðingar á vegum allra helstu hagsmunasamtaka landsins komið sér saman um og við eigum bara að afgreiða það hér í gegnum þingið þvert á flokka. Í öðru lagi vil ég nota tækifærið og skora á hæstv. fjármálaráðherra að taka í hnakkadrambið á fulltrúum sínum hér í umhverfis- og samgöngunefnd með svipuðum hætti og hann hefur gert við fulltrúa sína í fjárlaganefnd með sköruglegum hætti á síðustu sólarhringum. Það er auðvitað algerlega óboðlegt að hér skuli innanríkisráðherra, fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands, hafa flutt inn þingmál í framhaldi af samningum við sveitarfélögin um að færa sveitarfélögunum í landinu það sem þeim ber vegna séreignarskattsleiðarinnar og að það frumvarp hafi verið tekið í gíslingu af örfáum þingmönnum hér í þingnefnd og sé þar enn. Maður hlýtur bara að spyrja: Er engin stjórn í landinu? Eru engar reglur í gildi? Ná ekki stjórnarfrumvörp fram að ganga fyrir stjórnarþingmönnunum sjálfum? Er ekki að treysta á samkomulag sem ríkisvaldið gerir við sveitarfélögin? Eða mega bara stjórnarfrumvörp sem byggja á samkomulagi við hitt stjórnsýslustigið daga uppi í nefnd og vera tekin í gíslingu af því ábyrgðarleysi sem menn hafa þar viðhaft?

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það er vegna þess að það eru margir fyrrverandi sveitarstjórnarmenn í salnum, en umræðan er mjög góð og dýpkar eftir því sem á líður. Ég fagna því sérstaklega. Frekar en að endurtaka það sem þingmenn hafa verið að ræða hérna á undan, sérstaklega í sambandi við ferðamannaiðnaðinn, vil ég lýsa því yfir að það er full ástæða til þess að endurskoða gistináttagjaldið og láta hluta af því renna til sveitarfélaganna. Það gæti verið mjög einföld og auðveld leið í útfærslu og ég hvet hæstv. fjármálaráðherra til að skoða þá útfærslu. Mig langaði aðeins til að ræða áfram samskiptin á milli ríkis og sveitarfélaga vegna þess að þar hafa verið grá svæði í verkefnaskiptingu og tekjuskiptingu sem valdið hafa núningi á milli ríkisins og sveitarfélaga og hafa oft gert það að verkum að þjónusta hefur verið vanfjármögnuð og jafnvel umsamin löngu síðar. Gott dæmi um það eru samningar sem náðust um sjúkrabílaakstur á höfuðborgarsvæðinu sem tók mörg ár að semja um. Síðan tók enn lengri tími að klára samningana við ríkið meðan sveitarfélögin gengu endalaust bónleið til búðar. Sama má segja um þegar samkomulag náðist loksins um skiptingu á tekjum þegar kemur að rekstri tónlistarskólanna, en það tækifæri var notað til að klára uppsóp á alls konar málum sem farið höfðu á milli ríkis og sveitarfélaga. Það bendir til þess að það sé mjög mikilvægt að þessi samskipti séu liðugri og vandamál leyst jafnóðum en ekki safnað saman og lagað á tíu ára fresti, eins og maður hefur stundum á tilfinningunni. Að lokum vildi ég hvetja hæstv. fjármálaráðherra til þess að beita áhrifum sínum til þess að frumvarpið um bankaskattinn, sem 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa þörfu umræðu um tekju- og verkaskiptingu milli sveitarfélaganna og ríkisins. Það er eitt sem mér finnst við þurfum að hafa í huga í þessu sambandi og það er að við þurfum að vera djörf í því að fara yfir reynsluna af því hvernig það hefur gengið þegar verkefni eru færð frá ríkinu til sveitarfélaga. Ég get t.d. nefnt að mjög margir sem ég hef hitt hafa lýst efasemdum yfir því hvernig haldið var á málum þegar grunnskólar voru færðir til sveitarfélaganna, vegna þess að það hefur ekki verið friður um starfsemi grunnskólanna og það hefur verið mikil kjarabarátta o.s.frv. Það er líka vert að horfa til reynslu annarra hvað varðar t.d. þegar málefni fatlaðra voru færð til sveitarfélaganna. Í Danmörku, þar sem ég þekki þokkalega til, þykir sveitarfélag af stærðargráðu með 75 þúsund manns alveg á grensunni við það að þola að taka við þessum málaflokki. Spurningin er því: Erum við kannski að fara fram úr okkur þegar við gerum þetta? Í þriðja lagi hlýt ég að horfa til þess að aðstaða sveitarfélaganna í landinu er náttúrlega mjög mismunandi. Það hefur verið rætt hér að sveitarfélögin ættu að fá hlutdeild í þeirri aukningu tekna sem varða ferðamenn. Það er alveg rétt. Þess vegna er mjög sorglegt hvernig þetta er í stærsta sveitarfélagi á landinu og hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem eru 4 þúsund einingar leigðar út til ferðamanna og líklega 13% skráðar og það er búið að girða af með lagasetningu frá Alþingi frá því í vor það sem er kallað heimilisgisting út af fyrir sig, sem þýðir að 3 þúsund einingar eru óskráðar hér úti sem ættu að bera hærri fasteignagjöld. Ég lýsi eftir frumkvæði borgaryfirvalda til að koma þessum eignum í skráningu og auka þar með tekjur borgarinnar í staðinn fyrir að 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka góða umræðu og gagnlega og hæstv. ráðherra fyrir svörin í fyrri umferð. Mig langar til að varpa fram nokkrum spurningum hér undir lokin og reyna að vera svolítið markviss í því. Mig langar að spyrja í fyrsta lagi: Eigum við sem samfélag að gera gangskör að því að fækka sveitarfélögum á Íslandi, þ.e. sameina sveitarfélögin með markvissum hætti? Þá er ég að tala um í samstarfi við þau sjálf. Er þetta viðfangsefni sem við verðum að fara í í ljósi þess hversu stór og umfangsmikil verkefnin eru og ekki síður kannski á sviði umhverfismála, skipulagsmála, alls konar tæknilegra ferla sem eru mjög flóknir fyrir sveitarfélögin? Auðvitað hafa mörg sveitarfélög verið í samstarfi um slík verkefni sem og önnur verkefni. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort það sé einhver stefna, hvort þetta hafi verið rætt sérstaklega í ríkisstjórninni. Ég átta mig á því að þetta fellur kannski frekar undir annan fagmálaflokk en við erum að nálgast kosningar þannig að kannski getum við breikkað þá umræðu. Þetta er hluti af þessum fjármálalegu samskiptum. Mig langar líka að spyrja ráðherrann hvort það hafi komið til álita sem er viðhaft í einhverjum norrænu ríkjanna, a.m.k. í Danmörku, þ.e. að sveitarfélögin sjálf séu undanþegin því að greiða virðisaukaskatt vegna starfsemi sinnar. Mér er ekki ljóst í sjálfu sér hversu stórar upphæðir eru þarna undir, en þetta væri eitthvað sem væri hægt að skoða og ég spyr ráðherrann hvort það hafi verið gert. Í þriðja lagi vil ég biðja hann að reyna að svara mér konkret hvað hægt sé að gera fyrir höfuðborgarsvæðið sérstaklega vegna ferðamannastraumsins. Hér erum við með mikið álag, til að mynda í Kvosinni, vegna mikillar og vaxandi umferðar. Einhverjir hafa rætt um skipt útsvar vegna árstíðasveiflu, ég vil spyrja hann hvort það sé eitthvað sem hann hafi 

Frú forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrir ágætisumræðu hér í dag um mikilvægt mál. Eins og ég vék að finnst mér miklu skipta að við höfum fellt það í formlegri farveg og ég bind miklar vonir við að það muni treysta betur þetta samtal til lengri tíma. Spurt er um hvaða augum ég líti á það að fækka sveitarfélögunum. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það þurfi að gerast í góðu samstarfi og tel að ávinningur væri af því að fækka sveitarfélögunum þó ekki væri nema bara til að sinna vel þeim verkefnum sem þau þegar hafa og að mörg sveitarfélög séu of veikar stjórnsýslueiningar til að sinna þeim verkefnum, að ég tali nú ekki um ef við ætlum að halda áfram að flytja verkefni og málaflokka yfir á sveitarstjórnarstigið. En því fylgja bæði kostir og gallar. Ég tel að ekki verði horft fram hjá því að það hefur verið tilhneiging til þess þegar verkefni hafa verið flutt yfir á sveitarstjórnarstigið og þar með þjónustan nær íbúunum að útgjöld vegna viðkomandi málaflokka hafa risið. Það verður að taka það með í reikninginn þegar við þróum þá umræðu lengra. Varðandi virðisaukaskattinn hef ég ekki verið með það til skoðunar að undanþiggja sveitarfélögin greiðslu á virðisaukaskattinum, en þau eru svo sem ekki inni í kerfinu. Það þýðir að þau sitja þá upp með innskatt þegar þau sækja sér slíka þjónustu. Varðandi ferðamenn og gistináttagjaldið höfum við boðað þreföldun á gjaldinu í langtímaáætlun okkar. Samkvæmt því ætti að koma frumvarp fyrir áramót til þess að þrefalda gistináttagjaldið. Hvort við skiptum því með sveitarfélögunum er ég alveg tilbúinn til að ræða. Ég hef bara kallað eftir því að það væri skýrara af hálfu sveitarfélaganna hvaða útgjaldaliðir það eru sem eru þeim þungbærastir vegna aukinnar komu ferðamanna. Það er alveg ljóst að ef við færum þá leið að margfalda gistináttagjaldið og skipta því með sveitarfélögunum mundi bróðurparturinn af þeim nýja tekjustofni verða eftir á höfuðborgarsvæðinu, 

Herra forseti. Það þarf að liggja alveg skýrt fyrir hvort forseti er hér að fresta fundi áfram eða ekki. Ef fundur er enn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd tel ég öldungis ófært að halda fundi hér áfram. Það hefur aldrei verið siðvenja í þinginu að á sama tíma og fundur er í þingnefndum hafi menn líka áfram fundi á þinginu. Síðan vil ég segja algjörlega skýrt að mér hefur borist til eyrna að á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar er ekki að finna Björgu Thorarensen stjórnskipunarfræðing sem fundurinn var sérstaklega haldinn til að heyra í. Mér er sagt að þar sé einungis Skúli Magnússon en það er fullkomlega ófært ef fundurinn snýst um að heyra skoðanir hans. Skúli Magnússon, afrendur að fræðimannsburðum sem hann er, er hins vegar höfundur þeirrar lausnar sem stjórnskipunarfræðingurinn sem ég nefndi áðan hefur sagt að sé ekki nægilega góð. Menn fara ekki og spyrja þann spjörunum úr sem er höfundur að lausn sem er talin ótæk. Þetta vildi ég að kæmi alveg skýrt fram. Fundur sem er haldinn af slíku tilefni verður ekki til þess að lægja hér öldur.

Forseta vill árétta að fundi var frestað kl. eitt til kl. hálftvö. Forseta barst ósk um það frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að fundinum yrði frestað til kl. 14. Forseta hefur ekki borist nein beiðni um að fundinum verði frestað lengur en til kl. 14, en hefur hins vegar boðað það að atkvæðagreiðsla um 2. dagskrármálið, sem áformað var að færi fram í morgun, verði að öllu óbreyttu ekki fyrr en kl. 17 í dag.

Herra forseti. Ég vil þá upplýsa að við í þingflokki Samfylkingarinnar töldum að fundur mundi ganga lengur og fram yfir kl. 14. Þess vegna, vegna þess að einn af aðalmönnum okkar í þeirri nefnd þarf af persónulegum ástæðum að hverfa af fundinum í nefndinni kl. 14, höfðum við boðað til þess fundar varamann. Ég tel að það sé svartalágmark að hæstv. forseti gangi úr skugga um að fundi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sé lokið áður en fundi er fram haldið á Alþingi. Sá háttur hefur ekki verið hafður á síðustu átján árin eftir að þingmenn mótmæltu því að menn héldu samtímis fundi í fagnefndum þingsins og hér á þinginu. Það hefur aldrei svo ég viti til, undir stjórn þess forseta sem nú hefur af miklum skörungsskap stýrt þinginu síðustu þrjú árin, verið hafður sá háttur á þannig að ég fer fram á að það liggi fyrir að fundi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sé lokið.

Þetta er rétt sem hv. þingmaður segir. Það er ævinlega þannig að sé því mótmælt að fundir fari fram á Alþingi sama tíma og nefndarfundir eru yfirstandandi þá er fundum þingsins frestað. Forseti leit svo á, eftir að hafa fengið frestunarbeiðni á fundi frá kl. hálftvö til tvö og engar frekari beiðnir höfðu borist, taldi forseti einboðið að hægt væri að halda áfram fundi. Forseti var að reyna að gera ráðstafanir til að komast að því hver staðan væri varðandi þennan tiltekna fund sem hv. þingmaður vísar til og til þess að greiða fyrir þingstörfum og tryggja að þau geti gengið vel fyrir sig hér á eftir mun forseti núna fresta fundi í þrjár mínútur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Frumvarpið er að meginstefnu byggt á samkomulagi milli annars vegar heildarsamtaka opinberra starfsmanna og hins vegar fjármála- og efnahagsráðherra fyrir hönd ríkisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Samkomulagið kveður á um nýtt samræmt lífeyriskerfi þar sem allt launafólk nýtur sambærilegra lífeyrisréttinda hvort sem það starfar á opinberum eða almennum vinnumarkaði. Helstu atriði samkomulagsins eru þessi: Launakjör á opinberum og almennum vinnumarkaði verða samræmd og jöfnuð samkvæmt sérstakri bókun um það efni. Launafólki verður gert betur kleift að færa sig milli almenns og opinbers vinnumarkaðar hvenær sem er starfsævinnar án þess að það hafi teljandi áhrif á ávinnslu lífeyrisréttinda Sjóðfélögum í lífeyrissjóðum opinberra starfsmanna verða tryggð sambærileg réttindi og þeir hafa nú með 120 milljarða kr. framlagi hins opinbera til að mæta ófjármögnuðum framtíðarskuldbindingum vegna þeirra. Lífeyriskerfi opinberra starfsmanna verður fullfjármagnað og kerfið sjálfbært. Tilurð þessa samkomulags má rekja til viðræðna aðila vinnumarkaðarins um nauðsyn þess að koma á samræmdu lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn. Ein af forsendum þess að ná fram slíkri samræmingu er að færa lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna í svipað horf og nú gildir á hinum almenna vinnumarkaði. Hafa viðræður um breytta skipan lífeyrismála opinberra starfsmanna farið fram á vettvangi starfshóps um LSR sem skipaður var í mars 2011 og í eiga sæti fulltrúar annars vegar heildarsamtaka opinberra starfsmanna og hins vegar fulltrúar Sambands íslenskra sveitarfélaga og fjármála- og efnahagsráðherra. Í frumvarpinu er lagt til að lagaákvæði um A-deild verði að meginstefnu til felld brott í lok árs 2016 og að deildin verði frá og með 1. janúar 2017 starfrækt á grundvelli laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, og samþykkta sem um hana gilda. Þar með er horfið frá því að kveða á um föst réttindi sjóðfélaga á grundvelli breytilegs iðgjalds í lögum líkt og nú er gert. Það er og gert ráð fyrir að stjórn sjóðsins leggi til breytingar á samþykktum sjóðsins þar sem nýtt réttindakerfi verður sett upp, miðað við fast iðgjald, og fjallað verður um aðra þætti sem þýðingu hafa, til að mynda um skipulag sjóðsins að öðru leyti og fjárfestingarstefnu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að ríkissjóður greiði framlag, svonefndan lífeyrisauka, þ.e. þann mismun sem er á annars vegar réttindum sjóðfélaga samkvæmt jafnri réttindaávinnslu og 65 ára lífeyristökualdri og hins vegar réttindum sjóðfélaga samkvæmt aldurstengdri réttindaávinnslu og 67 ára lífeyristökualdri, og leggi fjármagn í sérstakan varúðarsjóð. Samkvæmt samkomulagi ríkis og sveitarfélaga er það sameiginlegt mat að í ljósi fjárhagsstöðu ríkissjóðs annars vegar og sveitarfélaga hins vegar sé það í þágu settra markmiða um opinber fjármál að ríkissjóður taki yfir um 20,1 milljarðs kr. skuldbindingu sem sveitarfélögin hefðu ella borið vegna fjárframlaga til A-deildar LSR. Jafnframt er það sameiginlegur skilningur að í viðræðum ríkis og sveitarfélaga næstu missiri um fjárhagsleg samskipti, m.a. vegna áhrifa lagabreytinga, verði tekið tillit til þess stuðnings ríkisins við sveitarfélög sem felst í yfirtöku skuldbindinganna. Eftir sem áður munu sveitarfélögin bera kostnað vegna A-deildar Brúar og eykur það hreinar skuldir sveitarfélaganna til muna. Lengi hefur verið stefnt að því að mynda einn vinnumarkað á Íslandi með samræmdum kjörum, en einn liðurinn í því er að samræma lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna og starfsmanna á almennum vinnumarkaði, bæði til þess að auðvelda samanburð á kjörum hópanna og til þess að tryggt sé að launamenn og þeir sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi geti flutt sig til á vinnumarkaði og á milli lífeyrissjóða hvenær sem er á starfsævinni án þess að það hafi teljandi áhrif á réttindaávinnslu þeirra. Almenni markaðurinn hefur þegar tekið upp aldurstengda ávinnslu en Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins gerðu með sér samkomulag í desember 2004 um að taka upp aldurstengda réttindaávinnslu í sjóðum á samningssviði þeirra. Henni var komið á í sjóðum með tiltekinni aðlögun. Þannig héldu þeir sjóðfélagar sem voru greiðandi við breytinguna að jafnaði rétti til jafnrar réttindamyndunar að tilteknu hámarki til loka starfsævinnar og iðgjald umfram það hámark reiknast til réttinda samkvæmt almennum reglum um aldurstengda ávinnslu. Í þessu sambandi þykir rétt að líta til þess að þær forsendur sem gengið var út frá við setningu laga nr. 1/1997 hafa ekki gengið eftir þegar litið er til tryggingafræðilegra forsendna. Þannig var tryggingafræðileg staða A-deildar í árslok 2015 neikvæð um rúma 57 milljarða kr., þ.e. um 8,8% af heildarskuldbindingum sjóðsins. Sú staða kallar enn fremur á breytingar. Til að sjóðurinn komist í jafnvægi þyrfti iðgjald launagreiðenda að hækka úr 11,5% í 15,1% þannig að iðgjald í heild yrði 19,1%. Í núverandi kerfi safnast réttindi eftir jafnri réttindaávinnslu. Slík ávinnsla leiðir til þess að króna sem borguð er inn fyrir starfsmann sem er t.d. 66 ára gefur jafn ríkuleg réttindi og fyrir starfsmann sem er t.d. 20 ára þrátt fyrir að króna þess yngri eigi eftir að safna ávöxtun í 47 ár en þess eldri í einungis eitt ár. Þetta leiðir til þess að ungar kynslóðir niðurgreiða réttindi eldri kynslóða. Eins og staðan er nú er útilokað að A-deild geti verið sjálfbær meðan deildin er með jafna réttindaávinnslu sökum aldurssamsetningar sjóðfélaganna. Aldurstengd réttindaávinnsla leiðréttir þetta misvægi þar sem kerfið gerir ráð fyrir því að iðgjöld skapi réttindi í samræmi við þann tíma sem þau ávaxtast í sjóðnum. Þá leiðir aldurstenging til þess að afkoma lífeyrissjóðsins er óháð aldurssamsetningu sjóðfélaga. Flestir lífeyrissjóðir á almennum markaði hafa undanfarin ár leiðrétt þetta misræmi og það er áríðandi að sama leið verði farin til þess að koma jafnvægi á A-deild. Í frumvarpinu er því lagt til að lagaákvæði um A-deild verði í meginatriðum felld brott og samhliða verði samþykktum fyrir sjóðinn breytt og þar kveðið á um að hann byggi á aldurstengdri réttindaávinnslu og 67 ára lífeyristökualdri. Með þessu verður aldurstengd réttindaávinnsla fest í sessi í íslenska lífeyrissjóðakerfinu. Frumvarpið felur í sér grundvallarbreytingar á skipan lífeyrismála þorra opinberra starfsmanna eins og ég hef reifað. Réttindaávinnsla sjóðfélaga í A-deildum LSR og Brúar verður aldursháð en ekki jöfn yfir starfsævina en samhliða þeirri breytingu er halli á framtíðarskuldbindingum LSR og Brúar að fullu fjármagnaður af opinberum launagreiðendum, auk þess sem lífeyristökualdur verður hækkaður úr 65 árum í 67 ár. Þessar breytingar eru til samræmis við það sem tíðkast á almennum markaði. Til að tryggja réttindi núverandi sjóðfélaga verður greidd eingreiðsla launagreiðenda inn í deildina sem lögin ná til og mun það tryggja að breytingin verði ekki gerð á kostnað þeirra sjóðfélaga sem hafa áunnið sér réttindi. Breytingin tryggir að sjóðurinn verður sjálfbær og því er óvissu um framtíðarskuldbindingar ríkissjóðs gagnvart sjóðnum jafnframt eytt með þessari aðgerð. Frumvarpið er mikilvægur liður í jöfnun lífeyrisréttinda á íslenskum vinnumarkaði þar sem gert er ráð fyrir að viðmið lífeyris verði 76% fyrir allan vinnumarkaðinn. Fyrr á árinu tók almenni markaðurinn skref í þessa átt þegar Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins undirrituðu samning þar sem lífeyrismótframlag vinnuveitenda er aukið í áföngum til jafns við mótframlag á opinberum vinnumarkaði. Sú aðlögun verður að fullu komin til framkvæmda um mitt ár 2018. Á heildina litið mun breytingin hafa jákvæð áhrif á vinnumarkaðinn þar sem hún eykur val og sveigjanleika vinnuafls. Vinnuafl mun eiga auðveldara með að flytja sig á milli opinbera og almenna markaðarins með breytilegri eftirspurn markaðanna. Einnig eru langtímaáhrif af jöfnun lífeyrisréttinda á milli almenna og opinbera markaðarins til þess fallin að hafa jákvæð áhrif á þjóðarbúið í heild þar sem óvissu verður eytt um framtíðarskuldbindingar ríkissjóðs, rekstur opinberu lífeyrissjóðanna verður gerður sjálfbær og sveigjanleiki á vinnumarkaði aukinn. Í augsýn er að í kjölfar þessara ráðstafana og skyldra áforma verði Ísland, eitt örfárra ríkja í heiminum, með fullfjármagnað og samræmt lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn. Slík staða felur í sér afar þýðingarmikinn styrkleika til frambúðar, bæði fyrir fjármál hins opinbera og efnahagskerfið í heild. Þess verður að geta í þessu samhengi að B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins er enn með þó nokkuð mikinn uppsafnaðan halla á sínum skuldbindingum. Eignastaða sjóðsins er ekki líkleg til að standa undir þeim skuldbindingum sem gefnar hafa verið og vantar mikið upp á. Það er á þeim grunni og þeim forsendum sem í fjárlögum undanfarin ár hefur verið vakin athygli á þessari skekkju og við hyggjumst hefja strax á næsta ári innborgun inn á þessa skuldbindingu til að lágmarka þær greiðslur sem ella þurfa að koma til í framtíðinni. Í kringum árið 2026 tæmist eignastaða Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins í B-deild á móti skuldbindingum og þá sitja skuldbindingarnar einar eftir og ríkissjóður mun þá frá þeim tíma, verði ekkert gert í millitíðinni, þurfa að greiða út á bilinu 25–30 milljarða ár hvert til að mæta þeim þegar útgefnu skuldbindingum. Með fyrirframgreiðslu inn á þessa skuldbindingu sem boðuð hefur verið í langtímaáætlun í ríkisfjármálum er dregið úr því höggi eða því umfangi sem fellur á ríkið í framtíðinni og greiðslunum dreift yfir lengri tíma. Það tel ég að sé afar skynsamleg ráðstöfun sem við eigum að sammælast um að styðja, ella erum við að ýta vandanum enn frekar á undan okkur. Ég kom inn á það að Ísland er eitt örfárra ríkja í heiminum sem með þeim breytingum sem við erum hér að boða mun hafa virkt og fullfjármagnað lífeyrissjóðakerfi opinberra starfsmanna. Þetta er ekkert smávegis mál, þetta er risastórt hagsmunamál framtíðarkynslóða. Í samhengi hlutanna er í raun og veru merkilegt hve lítið er horft til þátta eins og þessa þegar metin er staða einstakra þjóðríkja. Ég nefni sem dæmi að matsfyrirtæki horfa algerlega fram hjá uppsöfnuðum skuldbindingum ríkissjóða þegar lagt er mat á getu þeirra til að standa við skuldbindingar sínar í framtíðinni. Að jafnaði horfa matsfyrirtækin einungis til skuldbindinga sem falla til á næstu fimm árum og þar með eru uppsafnaðar lífeyrisskuldbindingar algerlega fyrir utan radar matsfyrirtækjanna. Þetta er merkilegt, ekki síst fyrir þær sakir að víða í Evrópu er byggt á gegnumstreymiskerfi, þ.e. frá morgni til kvölds er verið að dæla út loforðum um að fólk eigi inni hjá viðkomandi ríkisstjórnum lífeyrisréttindi einhvern tímann í framtíðinni sem skattgreiðendur þess tíma munu þurfa að sjá um að standa undir. Á sama tíma er lýðfræðileg þróun í þessum sömu löndum sú að fólk eignast sífellt færri börn, landamærin eru orðin galopin, Evrópusambandið er orðið einn stór vinnumarkaður og engin trygging fyrir því að skattgreiðendurnir verði til staðar þegar reynir á þessar miklu skuldbindingar í framtíðinni. Þegar síðan við bætist að svæði eins og Evrópusambandið er í aukinni samkeppni við önnur heimssvæði eins og Asíu sem er í örum vexti, Suðaustur-Asíu, ég tala nú ekki um Suður-Ameríku eða eftir atvikum Afríku og Indland sem spáð er að muni vaxa mun örar en þessi svæði, dregst upp nokkuð dökk mynd. Við skulum hafa það ávallt í huga þegar við ræðum um stöðu ríkissjóðs, lífskjör okkar Íslendinga og þann grunn sem þau eru byggð á og horfur á Íslandi til lengri tíma, hversu lánsöm við erum að hafa fyrir löngu síðan tekið ákvörðun um að leggja til hliðar til að eiga fyrir þeim skuldbindingum sem eru hér undir. Þetta er líka mikilvægt í öðru samhengi. Ég nefni t.d. að það horfir til þess að lífeyrissjóðakerfið muni smám saman létta af almannatryggingum þeim byrðum sem á því kerfi hvíla vegna þess að í dag höfum við því miður nokkrar kynslóðir sem hafa ekki yfir starfsævina náð að byggja upp fullnægjandi lífeyrisréttindi. Úr þessu mun draga í framtíðinni. Það mun þess vegna létta á almannatryggingakerfinu með þeirri sjóðsöfnun sem hefur átt sér stað. Það er vel vegna þess að það mun tryggja að við verðum þeim mun betur í stakk búin til að styðja við þá sem á þurfa að halda þegar kemur að almannatryggingum og því stuðningskerfi sem við ætlum að hafa í gildi á Íslandi til að styðja við þá sem höllum fæti standa, þá sem hafa orðið fyrir áföllum, þá sem þurfa á stuðningi frá samborgurum sínum að halda hverju sinni. Þéttriðið velferðarnet verður þeim mun betra sem önnur kerfi spila betur með því eins og lífeyriskerfið. Ég ætla að lokum að setja þetta mál aðeins í stærra samhengi, í samhengi við það verkefni okkar á Íslandi að vinna að auknum stöðugleika, lægri verðbólgu og lægra vaxtastigi til lengri tíma. Vaxtagjöld heimilanna í landinu eru um 100 milljarðar á ári og meðalvaxtastigið liggur í kringum 5%. Það þýðir að hvert prósent sem okkur tekst að lækka í vaxtabyrði heimilanna mundi létta af þeim u.þ.b. 20 milljörðum í vexti á ári. Tvö prósentustig mundu létta af heimilunum 40 milljörðum af vaxtagreiðslum á ári. Þetta mál hér, jöfnun lífeyrisréttinda, er einn áfanginn, ein varðan á leiðinni í átt að nýju vinnumarkaðsmódeli á Íslandi sem er bráðnauðsynlegt að komist á og áfram verði unnið að til þess að við færum okkur nær vinnumarkaðslíkani Norðurlandanna. Þar hefur mönnum auðnast að búa þannig um kjarasamningagerð, bæði á almenna og opinbera markaðnum, að mun sjaldnar hefur reynt á það að teknar séu út í kjaraviðræðum hækkanir sem eru umfram framleiðniaukningu í hagkerfinu og þar af leiðandi hefur það sjaldnar gerst að vegna samninga á vinnumarkaði hafi orðið til verðbólguþrýstingur sem hefur leitt til hækkandi verðlags og síðan hærra vaxtastigs í kjölfarið. Vinnumarkaðurinn þar hefur sem sagt betur stutt við opinberar aðgerðir til að viðhalda stöðugleika. Hér væri freistandi fyrir mig að fara að tala um hvað hið opinbera getur gert en ég ætla bara að vísa í fyrri ræður mínar um lög um opinber fjármál, að við höfum gert mjög margt, sveitarfélögin og ríkið, til að vinna að sama markmiði. En þetta er mál sem snertir vinnumarkaðinn sérstaklega og er ekki bara forsenda þess að hægt sé að halda áfram með SALEK-samkomulagið heldur er líka forsenda þess að yfir höfuð sé hægt að tala áfram um möguleika til þess að jafna launakjör á milli almenna og opinbera markaðarins og að hægt sé að tala af einhverri alvöru um það að veita opinberum starfsmönnum launaskriðstryggingu í anda þess sem átt hefur við á Norðurlöndunum. Launaskriðstrygging er krafa opinbera markaðarins og skiljanlega vegna þess að reynslan hefur sýnt að launaskrið á sér einkum stað á almenna markaðnum á meðan kjarasamningar eru grundvöllur launaþróunar hjá opinberum starfsmönnum. Þetta hefur leitt til spennu í kjaraviðræðum, þetta hefur jafnvel leitt til verkfalla, þetta hefur leitt til þess að það brotnar upp úr ítrekað og við höfum lent í höfrungahlaupi í kjarasamningagerð, bæði milli einstakra stétta, hvort sem er á almenna eða opinbera markaðnum, og eins líka á milli þessara tveggja markaða. Við hljótum öll að vilja vinna að því að koma í veg fyrir slíkt í framtíðinni og halda áfram vinnunni í áttina að gerð nýs vinnumarkaðslíkans. Jöfnun lífeyrisréttinda er einn hornsteinninn að slíku nýju vinnumarkaðslíkani. Mér finnst ástæða til að nota tækifærið hér og þakka öllum þeim sem hafa komið að þessari vinnu í gegnum tíðina, þetta er vinna sem hefur staðið yfir í mörg ár, bæði í stjórnkerfinu og í stéttarfélögunum, í heildarsamtökum þeirra, og á vettvangi sveitarstjórnanna í landinu. Það er svo langt í frá sjálfgefið að margra ára vinna af þessum toga endi með gerð samkomulags og breiðri samstöðu eins og á við hér. Við þekkjum það úr umræðunni að það eru einstök dæmi um að félög telji sig ekki skuldbundin af samkomulaginu en ríkið getur að sjálfsögðu ekki átt samtal og gert samninga við hvert og eitt félag í landinu heldur hlýtur ávallt að beina orðum sínum að heildarsamtökum á vinnumarkaði. Það er sérstaklega ánægjulegt að svo virðist sem yfirgnæfandi meiri hluti félaganna hafi veitt forustumönnum sínum stuðning til að ganga frá þessu máli. Ég ætla líka að segja að það var grundvallarnálgun við alla vinnu í þessu máli að við ætluðum að verja þau réttindi sem þegar voru áunnin í kerfinu hjá þeim sem teljast til opinberra starfsmanna. Það þýðir að við þurftum að búa þannig um hnútana í samningagerðinni að enginn bæri skarðan hlut frá borði, en á sama tíma stóð aldrei til að fara að bæta sérstaklega eða enn frekar stöðu einstakra hópa opinberra starfsmanna. Þessu markmiði er náð með viðaukaframlaginu, lífeyrisviðaukanum, og ég held að það sé óhætt að segja að tímasetningin hentar ágætlega vegna þess að ríkissjóður stendur sterkt um þessar mundir og er aflögufær til að fullfjármagna A-deildina. Það er ekkert sjálfgefið að ríkissjóður verði það á komandi árum á sama tíma og menn hyggja á byggingu nýs Landspítala, vilja styrkja almannatryggingakerfið, hyggjast taka sérstaklega á greiðsluþátttöku sjúklinga, horfa fram á að gera þurfi enn frekari samgöngubætur á Íslandi, vilja auka framlög til menntakerfisins til að við nálgumst nágrannaþjóðir okkar og samanburðarþjóðir í framlögum á nemanda, hvort sem er á háskólastigi eða annars staðar. Það er ekki sjálfgefið að ríkið geti sinnt öllum þeim krefjandi og útgjaldafreku verkefnum og lokað ófjármögnuðum skuldbindingum í lífeyrissjóðakerfinu. En þær aðstæður eru uppi núna, þess vegna er tækifærið til staðar til að binda um þetta mál. Ég tel að það sé ástæða til að þakka öllum þeim sem hafa komið að því í gegnum tíðina. Þegar við göngum lengra eftir þessari braut munum við sjá skref í átt til nýs vinnumarkaðslíkans sem ég hef hér rakið þar sem grundvallarhugsunin verður vonandi sú að þegar kemur að gerð kjarasamninga í framtíðinni munum við hafa þróað með okkur samkomulag um það hvernig við festum fingur á því svigrúmi sem er til staðar hverju sinni til launahækkana í landinu. Við þurfum að finna einhvers konar vettvang til að taka það samtal, tæki til að mæla svigrúmið sem er til staðar hverju sinni þannig að það verði ekki ágreiningsefni á sama tíma og við þurfum að ræða um það hvernig eigi að skipta svigrúminu. Við höfum í gegnum tíðina rætt hvort það væri svigrúm og hversu mikið svigrúmið væri til launahækkana yfir höfuð og svo höfum við þurft að takast á um það hvernig ætti að skipta svigrúminu, samanber síðustu kjaralotu þar sem í senn var rætt um það að stórhækka lægstu laun, meta menntun til launa og að í landinu væru sérfræðingar sem mundu flytja til útlanda ef kjör þeirra mundu ekki lagast mjög verulega á sama tíma. Í framtíðinni komumst við vonandi út úr þeirri stöðu með nýju vinnumarkaðslíkani sem hefur þá breytingu í för með sér að við höfum þróað módel til að mæla og komast að samkomulagi um hvert svigrúmið er og kjaralotan snýst þá um að dreifa því, skipta því svigrúmi í kjarasamningum. Einn grundvallarþáttur þess vinnumarkaðslíkans eins og ég sé það fyrir mér verður sá að almenni markaðurinn og ekki síst útflutningsgreinarnar verði leiðandi í kjarasamningsgerðinni, opinberi markaðurinn fylgir þá í kjölfarið og njóti launaskriðstryggingar með sjálfvirkum launauppfærslum á gildistíma kjarasamningsins til samræmis við þær launahækkanir sem eiga sér stað hjá almenna markaðnum. Þetta væri módel sem væri mjög í anda þess sem hefur reynst vel annars staðar. Mikilvægur þáttur í því að komast á þennan stað væri sá að eyða ágreiningi um launaójöfnuð milli markaðanna. Samhliða því samkomulagi sem liggur hér til grundvallar um jöfnun lífeyrisréttinda er bókun um að við setjum fjármuni í að rannsaka launamun milli almenna og opinbera markaðarins. Við ætlum að þróa aðferðafræði til að mæla slíkan launamun og við ætlum síðan að taka á honum sérstaklega. Við ætlum að láta á það reyna að það verði gert innan ramma SALEK-samkomulagsins en takist það ekki ætlum við að taka það inn í kjarasamningslotuna. Ég ætla að halda því til haga í því sambandi að það er svo sem ekki og hefur aldrei verið sameiginlegur skilningur á milli opinbera og almenna markaðarins um umfang slíks launamunar eða hvort hann sé merkjanlegur yfir höfuð ef því er að skipta. Það er í sjálfu sér áskorun að finna út úr því en við göngum til þess verks af fullum heilindum og hlustum eftir kröfunni sem t.d. hefur birst nýlega frá Landssambandi lögreglumanna og öðrum stéttarfélögum um mikilvægi þess að unnið verði í þessu. Við göngum til þess verks af fullum heilindum á grundvelli þeirrar bókunar sem hefur verið gerð um það efni. Virðulegi forseti. Ég vonast til þess að hér á þinginu geti myndast góð samstaða um að ljúka þessu máli. Það er afskaplega mikilvægt í mínum huga. Við stöndum frammi fyrir því að án samkomulags af þessum toga þurfum við annaðhvort að hækka iðgjald hins opinbera vegna skekkjunnar í réttindum á móti eignum eða slá því enn og aftur á frest. Þar fyrir utan eru væntingar bundnar við það af hálfu allra okkar samningsaðila sem eru hvorki meira né minna en öll heildarsamtökin á opinbera markaðnum að málið fái farsælan endi á þingi. Allir helstu hagsmunaaðilarnir sem eiga eitthvað undir þeim breytingum sem verið er að kynna í þessu frumvarpi eru samningsaðilar á sama tíma, með þeim fyrirvara sem ég hef nefnt áður að við höfum ekki verið að semja við hvert og eitt aðildarfélag heildarsamtakanna. Af þeim ástæðum tel ég að málið sé það vel þroskað hjá hagsmunaaðilum að menn ættu að geta komið mjög vel undirbúnir inn í umræðu í nefndarstörfum þingsins og þingið ætti að hafa allar upplýsingar fyrir framan sig á skömmum tíma. Verði frumvarpið að lögum taka breytingarnar gildi 1. janúar næstkomandi. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og til fjárlaganefndar 

Frú forseti. Líkt og fram kom í framsögu hæstv. ráðherra er hér um gríðarlega viðamikið mál að ræða. Það skiptir miklu, þar sem við erum að fjalla um lífeyri landsmanna, að við förum vandlega yfir það og vöndum til verka. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í samspil þessa kerfis og almenna kerfisins. Í þessu frumvarpi er lagt til að lífeyristökualdur hækki úr 65 árum í 67 ár. Fyrir þinginu liggur hins vegar einnig frumvarp frá hæstv. velferðarráðherra þar sem lögð er til breyting í almannatryggingakerfinu, þ.e. að lífeyrisaldur hækki í áföngum úr 67 ára aldri upp í 70 ár. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hugað hafi verið að samspili þessara tveggja kerfa við vinnslu þessa máls.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ákveðið samspil er til staðar í þessum tveimur kerfum hjá okkur. En að sjálfsögðu vonumst við til þess að þeim sem eru virkir á vinnumarkaði yfir starfsævina auðnist að byggja upp lífeyrisréttindi með iðgjaldagreiðslum sínum sem verða þess valdandi að ekki reyni á þau réttindi sem eru til staðar hverju sinni í almannatryggingakerfinu. Sú hækkun á lífeyristökualdrinum samkvæmt almenna almannatryggingakerfinu sem vísað var til á að eiga sér stað yfir mjög langt tímabil, yfir áratugi. Ég sé þetta þess vegna ekki fyrir mér sem sjálfstætt vandamál þannig séð, en því er ekki að leyna að hér er verið að ganga út frá því að starfslok geti orðið um 67 ára aldurinn en á sama tíma öðlist 

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar, vegna þess að lífeyrir fólks er framfærsla fólks og er þess vegna svo gríðarlega mikilvæg, þá verðum við að huga að því hvað áhrifin á einum stað komi mögulega til með að gera á öðrum stað. Ég tel þess vegna mikilvægt að þetta sé skoðað í heildarsamhengi. Þó svo að auðvitað sé hægt að vona að fólk vinni sér góðan lífeyri yfir starfsævina er veruleikinn hins vegar sá að fólk lendir í alls konar aðstæðum yfir ævina og þá kemur auðvitað til kasta ríkisins. Þess vegna skiptir þetta máli. Í báðum kerfum er um að ræða sveigjanleg starfslok, möguleiki á sveigjanleika í því. Ég er mjög hlynnt því prinsippi. Þess vegna tel ég alveg óskaplega brýnt 

Frú forseti. Ég tel mikilvægt að við nálgumst umræðu um þessi tvö kerfi, almenna og opinbera lífeyrissjóðakerfið annars vegar og síðan almannatryggingakerfið hins vegar, út frá því að þetta eru í hvoru tveggja tilvikinu réttindakerfi. Við erum sem sagt að tala um réttinn til þess að fara á lífeyri 67 ára eftir að hafa byggt upp ákveðin réttindi í millitíðinni. Við erum ekki að tala um skylduna til að fara á lífeyri 67 ára, við erum að tala um það að sá sem vinnur fulla starfsævi eigi rétt á að hefja töku lífeyris við tiltekið aldursmark. Síðan getur fólk valið að starfa lengur eftir atvikum, hvort sem er í opinbera geiranum eða á almennum markaði. Ég veit ekki hvort ég er að misskilja eitthvað hér, en mér finnst ekki sjálfgefið að þó að við setjum rétt til að hefja töku lífeyris í lífeyristryggingakerfinu við 67 ára aldursmarkið þurfum við nauðsynlega að hafa réttinn til töku 

Forseti. Þetta er virkilega … 
            

Forseti vill biðja um einn fund í salnum.

Forseti. Þetta er vissulega merkilegt og mikið frumvarp og tekur ekki bara til líðandi dags heldur tekur það til framtíðarinnar. Við erum að tala um ellilífeyri fólks langt inn í framtíðina. Ég átta mig á því að þetta hefur verið unnið lengi og væntanlega, ekki væntanlega, ábyggilega líka mjög vel. Ég hef hins vegar áhyggjur af því að okkur á löggjafarsamkundunni, sem stöndum á endanum ábyrg fyrir þeim lögum og reglum sem settar verða inn í framtíðina fyrir fólk sem hefur lokið starfsævi sinni, er ætluð vika til þess starfs. Virðulegi forseti. Ég spyr hæstv. ráðherra: Deilir hann ekki þessum áhyggjum pínulítið 

Frú forseti. Jú, ég get alveg deilt því að ég hefði viljað hafa rýmri tíma og meira svigrúm, lengri umsagnarfrest o.s.frv., en ég tel samt að við höfum skyldu til að láta reyna á það til fulls hvort ekki geti myndast samstaða á þinginu. Það sem færir mér bjartsýni í brjóst hvað það varðar er sú staðreynd að allir þeir sem hagsmuni eiga undir eru aðilar að samkomulaginu og hafa kynnt sér málið nú þegar í þaula. Þetta mundi allt saman horfa öðruvísi við ef við værum að skella hér fram eftir árangurslausa tilraun til að ná samningum frumvarpi þar sem við segðum: Það hefur ekki tekist neitt samkomulag en þá ætlum við að höggva á hnútinn með þessu frumvarpi. Þá værum við í allt annarri stöðu. Þetta byggir allt á samkomulagi. Þess vegna trúi ég því að þetta sé framkvæmanlegt.

Forseti. Stórar starfsstéttir hafa komið fram og lýst áhyggjum sínum af þessu. Hjúkrunarfræðingar segjast hafa fylgst með þessu í blöðunum eða fréttum. Lögreglufélagið, sjúkraliðar, það eru heilmikil og stór og mikilsverð stéttarfélög sem vinna hjá hinu opinbera sem segjast ekki upplýst um þetta. Ég hef miklar áhyggjur af því að keyra eigi þetta í gegn á þessum tíma. Virðulegi forseti. Það verða ekki ragnarök 29. október. Það verður hér þing væntanlega um miðjan nóvember og áramótin eru í lok desember, þannig að það er nægur tími til að láta þetta liggja fyrir og fólk átti sig á að þetta er núna orðið endanlegt alvöruplagg sem margir hafa bara 

Virðulegi forseti. Ég hef að sjálfsögðu engu við mál mitt að bæta um þetta atriði. Ég tel að það skipti miklu að þingið taki málið til efnislegrar meðferðar og afgreiðslu. Það má alveg halda fram rökum fyrir því að hægt væri að gera þetta seinna og í meiri rólegheitum, en ég segi á móti að þetta mál er fullþroskað, komið er að frágangi þess og samningar um málið eru undirritaðir eftir kynningu hjá öllum heildarsamtökum og atkvæðagreiðslu þar og frumvarpið endurspeglar þá niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort skynsamlegt sé að fjármagna allt að helminginn af í útlögðum kostnaði sem ríkissjóður þarf að leggja út, verði þessar breytingar að lögum með LÍN-skuldabréfum. LÍN-skuldabréfin eru mjög sérstök skuldabréf að því leytinu til að þau eru fjárfesting í menntun. Hér mun eiga sér stað algjör grundvallarbreyting ef við ætlum allt í einu að fara að framselja LÍN-skuldabréf til að fjármagna Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Það er grundvallarbreyting á því hvernig lánasjóðurinn var upphaflega hugsaður. Ekki hefur verið hafður sá háttur á hingað til að framselja skuldabréf LÍN, þannig að það vekur mér furðu, svo ekki sé meira sagt, af því að það hefur ekki verið gert áður. Ég veit ekki einu sinni hvort það er lagaheimild í núverandi lögum til að framselja skuldabréf. Ég velti fyrir mér hvort 

Virðulegi forseti. Ég skal ekki um það segja. En kannski er einhver misskilningur hér á ferð. Þegar rætt er um skuldabréf Lánasjóðs íslenskra námsmanna er verið að ræða um kröfu ríkisins á Lánasjóð íslenskra námsmanna. Það er ekki verið að tala um kröfur lánasjóðsins á hendur nemendum vegna lána sem nemendur hafi tekið hjá sjóðnum. Það er hvor sinn hluturinn. Hérna er einfaldlega um að ræða að ríkið á kröfu á lánasjóðinn vegna fjárhagslegra samskipta þessa sjóðs sem lögaðila og ríkisins. Hann hefur fjármagnað sig með verðtryggðum bréfum sem bera nokkuð góða vexti og gætu talist heppileg eign fyrir lífeyrissjóðina og á sama tíma ágætiseign til að ráðstafa í þessu samhengi vegna þess að þeir fjármunir eru þá áfram bundnir í bréfunum en fara ekki út til þess að valda einhverri þenslu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta svar. Það útskýrir alla vega það sem ég var að velta fyrir mér. En þá langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra hvort allar forsendur í frumvarpinu miðist við að ávöxtunarkrafa lífeyrissjóðanna verði 3,5% til framtíðar. Er það eitthvað sem við getum fest til frambúðar, þ.e. að gera þessa ávöxtunarkröfu á þessa lífeyrissjóði? Þar að auki langar mig að spyrja hvort hæstv. ráðherra hafi tölur um það hversu margir sjóðfélagar í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins greiða viðbótarlífeyrissparnað. Þetta er vettvangur til þess að fá upplýsingar um það. Það kemur ekki fram í greinargerðinni með frumvarpinu, mér að vitandi. Það eru þessar tvær spurningar sem eru voða einfaldar: Er verið að festa ávöxtunarkröfu lífeyrissjóðanna í 3,5%? Eru til einhverjar tölur um hversu margir sjóðsfélagar í A-deild greiða viðbótarlífeyrissparnað?

Herra forseti. Ég hef ekki upplýsingar um það hversu margir í A-deildinni greiða viðbótarlífeyrissparnað. Það er hugsanlegt að hægt sé að nálgast þær í nefndarstarfi. Varðandi 3,5% er það þannig að þegar horft er til baka hefur það gengið ágætlega upp hjá lífeyrissjóðunum að starfa á grundvelli þeirrar reiknireglu. Það er í fyrsta lagi ekki verið að breyta neinu varðandi þann útreikning eða þær forsendur í frumvarpinu. En svarið við því hvort við getum byggt á útreikningum sem gefa sér 3,5% ávöxtun til frambúðar liggur í raun í því hvort við getum viðhaldið hér að minnsta kosti 3,5% hagvexti um ókomna tíð. Það er alveg ástæða til að velta því fyrir sér. Menn eiga ekki að gefa sér neitt í þeim efnum um alla framtíð.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með öðrum um að þetta er gríðarlega stórt og mikilvægt mál og mikilvægt að þingið vinni vel og vandlega úr því. Ég er ekki að gera lítið úr getu þingmanna og þingnefnda en það er vissulega áhyggjuefni hversu stuttur tími gefst fyrir það. Ég velti fyrir mér fjármögnun hluta ríkisins, þ.e. þessum 90 milljörðum sem færa á inn í kerfið til að uppfylla skuldbindingar ríkisins, sem hingað til hafa næstum því verið hugmynd vegna þess að þær skuldir hafa ekki verið í fjármálakerfinu. En núna fara þessir peningar inn í lífeyrissjóð og fara af stað. Þetta eru upphæðir af þvílíkri stærðargráðu að hætta er á að þær hafi mjög mikil og þensluhvetjandi áhrif á fjármálakerfið. Mig langaði aðeins að heyra 

Herra forseti. Eins og lesa má í greinargerð með frumvarpinu er þetta áfram til skoðunar á vissan hátt. Það er orðað þannig í greinargerðinni: „Af vaxtaberandi eignum ríkissjóðs sem unnt væri að nýta sem framlag til lífeyrisaukasjóðs LSR hefur helst komið til skoðunar að framselja hluta af endurlánum ríkisins til Lánasjóðs íslenskra námsmanna (LÍN).“ En í grunninn hefur verið hugsað um þetta þannig að ríkið væri í færum til að lækka lausafjárstöðu sína hjá Seðlabankanum sem næmi um einum þriðja af framlaginu. Eignir á borð við þá sem hér er nefnd gætu komið til álita sem næsti þriðjungur, og svo lokaþriðjungurinn með útgáfu nýrra skuldabréfa. En ég tek undir með hv. þingmanni að það skiptir miklu hér að þetta verði ekki til þess að valda þensluáhrifum. Tekist hefur ágætissamtal um það við LSR og er gagnkvæmur skilningur á mikilvægi þess. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Þetta er vissulega áhyggjuefni. Við fljótan lestur, við höfum nú ekki haft tíma til annars, á frumvarpinu og greinargerðinni er þetta vissulega nefnt, en mér finnst mikilvægt að við höfum þetta sérstaklega í huga. Það er nú þegar áhyggjuefni hvað fjárfestingarþörf lífeyrissjóðanna er farin að hafa gríðarleg áhrif á ótrúlegustu sviðum íslensks efnahagslífs eftir að fjármagnshöftin voru sett á. Það virðist bara sífellt bæta í og hér erum við að tala um alveg risastóra mögulega viðbót inn í það. Það er því gott að heyra að þessi mál eru undir. Ég hlakka til að heyra meira af því í meðförum þingsins. Ég hef áhyggjur af því að lífeyrissjóðakerfið og þetta fjármagn er farið að leika svo stóran þátt í efnahagslífinu yfir höfuð að það fer sjálft að verða ábyrgt 

Virðulegi forseti. Ég hef mikinn áhuga á að ræða einmitt þennan þátt málsins ekki bara í tengslum við þetta frumvarp heldur í stærra samhengi hlutanna og tel að það hafi opnast tækifæri fyrir okkur Íslendinga vegna þeirra breytinga sem eru að verða á samsetningu hagkerfisins. Ör vöxtur ferðaþjónustunnar skilar miklum gjaldeyristekjum inn í landið, sem aftur getur opnað dyrnar fyrir okkur gagnvart útlöndum fyrir erlendar fjárfestingar. Miklar fjárfestingar í útlöndum af hálfu lífeyrissjóðakerfisins án innstreymis gjaldeyris á sama tíma gætu sett mjög mikinn þrýsting á gjaldmiðilinn. Án gjaldeyrisskapandi greina væri í raun og veru tómt mál að tala um miklar erlendar fjárfestingar þessara sjóða. Þar sem gjaldeyrisinnstreymið er svona ört vaxandi virðast okkur vera að opnast nýjar dyr í þessum efnum. Það er meira en full ástæða fyrir okkur til að fara að taka til gaumgæfilegrar skoðunar greiðslujafnaðarmódel Íslands fram á við litið, hversu langt við eigum að ganga á sama tíma og við tryggjum sterka stöðu útflutningsgreinanna í því að nánast setja lágmark á erlenda 

Virðulegi forseti. Ég á ekki sæti í efnahags- og viðskiptanefnd, hvað þá fjárlaganefnd, og vil bara segja til að byrja með að lífeyrismál, lífeyrissjóðir og skuldbindingar eru ekki mín sterkasta hlið. Mér finnst mikilvægt að setja mig inn í þetta mál af því að það er risastórt og skiptir miklu máli. Ég er ánægð með að það sé komin niðurstaða, komin víðtæk sátt að því er virðist í það hvernig við höggvum á þennan hnút eða leysum það að lífeyrisskuldbindingar okkar, þau kerfi eru ekki sjálfbær. Það hefur verið að safnast upp halli sem menn hafa ekki séð fyrir endann á en núna er komin tillaga til að breyta kerfum og borga inn á þannig að við getum farið að færa þetta í þá átt að við munum ekki búa við þessa stöðu um aldur og ævi. Það er í sjálfu sér mjög jákvætt og ég vona að við fáum nægan tíma til þess að kafa almennilega ofan í málið því að það er sannarlega þörf á því. Ég mun hlusta með andakt á það hvað aðrir reyndari þingmenn hafa að segja um þetta mál, mér finnst mikilvægt að við gerum þetta vel. Það er mikilvægt að við séum ekki eingöngu núna að greiða inn í þetta ósjálfbæra kerfi og laga það heldur að við búum líka svo um hnútana að við þurfum ekki að fara að gera það aftur eftir einhver ár, 20–30 ár. Auðvitað eru ákveðin tímamörk á SALEK-samkomulaginu sem hér liggur undir en þó ekki knappari tímamörk en svo að það er í a.m.k. ár í viðbót, ef ekki lengur. 2018 minnir mig. Við þurfum að athuga hvort þessar kerfisbreytingar haldi og ef ekki þurfum við að búa svo um hnútana að þær geri það. Það gengur auðvitað ekki að við séum alltaf á einhverra ára fresti að borga inn á þetta. Við þurfum að athuga hvort ákveðnir hópar koma verr út úr þessum breytingum en aðrir. Mér skilst að verið sé að gera þá breytingu að fara yfir í aldurstengda ávinnslu lífeyrisréttinda hjá opinberu sjóðunum og þá spyr ég mig hvort það skapi áhættu á verðminni réttindum þeirra langskólagengnu af því að þeir koma seinna út á atvinnumarkaðinn. Oft eru það konur. Við vitum að konur eru langskólagengnari, þær eru meiri hluti nemenda í háskóla. Þær koma þá síðar út á atvinnumarkaðinn því að þær eru að fjárfesta í sinni menntun, og hvað? Eiga þær þá minni lífeyrisréttindi fyrir vikið? Mér þætti vænt um að þetta væri skoðað sérstaklega í fjárlaganefnd sem fer yfir málið og hún skoði heilt yfir hvaða hópar það gætu verið sem eru kannski viðkvæmir fyrir þessari breytingu. Auðvitað þurfum við að passa að gæta jafnræðis. Varðandi lífeyrissjóðina þá heyrði ég að hæstv. fjármálaráðherra kom aðeins inn á, þegar hann svaraði hér andsvari, fjárfestingu lífeyrissjóðanna erlendis. Þar nefndi hann að það væri dálítið erfitt upp á stöðugleika gjaldmiðla, það mætti ekki vera of mikið útstreymi úr landinu af fjármagni. Í fullkomnu kerfi, kerfi þar sem við værum ekki með lítinn gjaldmiðil sem er viðkvæmur fyrir sveiflum á inn- og útflæði, væri kannski best að mínu mati að hafa þær fjárfestingar hvað mest erlendis til að eiga þar eins konar varasjóð ef allt um þrýtur á Íslandi eins og hefur gerst. Þá ætti stór hluti landsmanna og allir varasjóði í erlendri mynt. Efnahagsumhverfið erlendis hefur verið stöðugra en það sem við búum við á Íslandi og þá væri ágætt að hafa einhvern part af sparnaði okkar í þannig kerfi. Eins er það þannig með alla þessa lífeyrissjóði á Íslandi að þeir eru margir og misgóðir, ef við getum sagt sem svo, maður getur kannski lent í því að borga í einhvern ákveðinn lífeyrissjóð, sem er auðvitað lögbundið en maður getur ákveðið hvaða sjóður það er, en svo kemur kannski seinna meir í ljós þegar maður er að fara að taka út réttindi sín að sá sjóður er frekar rýr út af einhverju, kannski af því að það eru margir öryrkjar í þeim sjóði, það eru kannski heilu stéttirnar sem vinna slítandi vinnu og missa starfsþrek, fara á örorku og þá skilst mér að maður eigi einhvern veginn sjálfur líka, af því að tekið er úr sameiginlegum sjóði, minna á milli handanna. Ég held að það sé mikilvægt að við förum kannski aðeins að hugsa um það að stækka þessa sjóði, minnka áhættuna með því að vera með fjárfestinguna meira erlendis. Auðvitað höfum við ekki getað gert það hingað til út af gjaldeyrishöftum og öllu því, en núna erum við vonandi að horfa fram á veginn hvað það varðar. Annað í þessu er að smæðin á Íslandi gerir það að verkum að þeir sem sitja í stjórnum lífeyrissjóða eru líka oft þeir sem eiga fyrirtæki og bera hag þeirra fyrirtækja fyrir brjósti. Þeir þurfa kannski að standa í því að taka ákvarðanir um hvar eigi að fjárfesta og þá er mjög vont og býður upp á spillingu og líka tortryggni að heilu lífeyrissjóðir landsmanna séu að fjárfesta í fyrirtækjum tengdra aðila hjá stjórnum lífeyrissjóðanna. Það gengur ekki upp. Smæð landsins býður kannski samt ekki upp á annað þannig að ég held að við þurfum að fara að hugsa um að koma þessu dálítið í annan form, hafa meira erlendis. Ég ætla ekki að lengja þetta mikið, ég hlakka bara til þess að hlusta á umræðuna og ég hlakka til að heyra vangaveltur þingmanna um hvað verði að skoða sérstaklega. Ég hef sagt og stend við það að mér finnst mikilvægt að við vinnum vel í þessu máli. Það á ekki að gera með einhverri skemmri skírn og ef við þurfum að vera einhvern tíma að því gerum við það bara. Við erum til þess kosin og þá gerum við það.

Hæstv. forseti. Við fjöllum um mjög umfangsmikið og stórt hagsmunamál allra landsmanna, ekki síst opinberra starfsmanna, sem varðar lífeyriskjör okkar allra og það kerfi sem við byggjum upp í kringum það. Ég ætla eins og aðrir að fagna því að þessi vinna sé komin á þetta stig. Hún er búin að standa árum saman. Þetta er ekki flokkspólitískt viðfangsefni heldur eitthvað sem við þvert á flokka látum okkur auðvitað varða. Þetta er vinna sem hófst í tíð síðustu ríkisstjórnar og hafa reyndar verið löng hlé í þeirri vinnu en grundvöllurinn var stöðugleikasáttmálinn á sínum tíma. Fram kemur í greinargerð með frumvarpinu að erindisbréfið hafi verið að fara yfir stöðu A- og B-deildar sjóðsins og koma með tillögur að framtíðarlausnum á vanda þeirra. En töluvert vantaði upp á að sjóðurinn ætti fyrir framtíðarskuldbindingum. Í skemmstu máli, hæstv. forseti, er ekki verið að taka á vanda B-deildarinnar eða með nokkru móti að ganga inn í hana. Nú má vel vera að það sé ómögulegt, ég skal ekki segja, en það er ekki einu sinni verið að leggja til í fjárlögum það sem þarf til að mæta skuldbindingunum sem nema hundruðum milljarða sem eru ófjármagnaðar í B-deildinni. Þannig að þetta leysir nú ekki nema hluta vandans og af einhverjum ástæðum er B-deildin tekin út fyrir sviga og virðist ekki eiga að sæta breytingum á meðan A-deildin á að gera það, enda er hún annars eðlis. Ég tel hér um mikið hagsmunamál að ræða. Ég veit líka að unnið hefur verið mikið í þessu og að hagsmunaaðilar eru aðilar að þessu og hafa unnið þessa vinnu. Það breytir því ekki að Alþingi setur lögin og mikilvægt að við skiljum hvað það er sem við erum að gera, hvaða ákvarðanir við erum að taka til framtíðar sem varða lífskjör fólks á eftirlaunaaldri. Ég ætla að játa að ég hef ekki enn náð að átta mig á því, en mér virðist sem við sem erum að greiða núna í A-deildina á þessu ári komum inn í þetta lífeyrisaukakerfi. En þeir sem voru þarna inni áður geri það ekki og þeir sem koma inn á næsta eða þarnæsta ári ekki heldur. Þetta er t.d. bara svona einfalt atriði sem ég hef ekki enn náð að átta mig á. Það eru miklu stærri álitamál sem mér finnst að Alþingi þurfi að fjalla um. Það er hárrétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að vinnan sem núna liggur fyrir er unnin í samráði stéttarfélaganna sem semja gjarnan um þessa hluti í kjarasamningum og þá leið fer það inn í lögin. Það breytir ekki því að löggjafarvaldið getur ekki framselt þetta vald til aðila úti í bæ. Við getum fengið þá í lið með okkur og notið góðs af þeirra vinnu, en við verðum líka að skilja svo flókið mál áður en við getum gert það að lögum frá Alþingi. Þá vil ég koma inn á það sem kom fram í andsvari hjá hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur áðan að við erum líka hér í þinginu að fjalla um breytingar á lögum um almannatryggingar. Það er mikilvægt kerfi. Þar hafa verið uppi hugmyndir um að við getum bara á nokkrum dögum afgreitt það. Í því frumvarpi er eitt atriði sem vekur æ áleitnari spurningar, það er um eftirlaunaaldurinn 70 ár, reyndar á 24 árum, en í þessu frumvarpi á að færa eftirlaunaaldur úr 65 árum upp í 67 ár. Í frumvarpi um breytingar á lögum um almannatryggingar segir að ákveðin ákvæði taki ekki gildi fyrr en að ári liðnu af því að það eigi eftir að breyta lögum um lífeyrissjóði til að þau geti orðið að veruleika. Ekki er verið að taka á því í þessu verkefni. Ég held að mjög óskynsamlegt sé að gera grundvallarbreytingar á báðum þessum kerfum í algjörlega einangraðri vinnu hvor frá annarri. Ég held að það sé akkúrat lag núna til að taka alla þá vinnu sem unnin hefur verið og komin er ákveðin niðurstaða í og vinna þessi mál samhliða hér í þinginu. Við erum að tala um mikilvægar kerfisbreytingar í tveimur mikilvægum kerfum sem spila saman og sameiginlega mynda réttindi og kerfi sem fólk grundvallar framfærslu sína á allt að 30–40 árum. Nú er ég kannski dálítið að ýkja, en við getum sagt að meðalaldur er að hækka þannig að í tæp 20 ár getum við sagt að þetta eigi að sjá okkur fyrir lífsviðurværi. Við afgreiðum það ekki bara á nokkrum dögum. Ég skil ekki alveg þá hugmynd. Þetta er ekki flokkspólitískt þras. Þetta er bara vilji þingmanna til að vanda sig í vinnunni og setja góð lög sem eru til hagsbóta fyrir þá sem undir lögin falla. Hér er sannarlega verið að stíga í þá átt að jafna lífeyrisréttindi fyrir alla nema þá sem eru í B-deildinni, svo við höldum því til haga, og svo er komið inn á það í samkomulaginu og þess sé getið í greinargerð að það þurfi jafnframt að jafna launakjör á almenna markaðnum og opinbera markaðnum. Ég stend hér sem kvenkyns þingmaður og mér er vel kunnugt um kyndbundinn launamun á Íslandi. Það hefur verið nánast ógjörningur að vinna bug á þeim launamun. Þegar ég les eitthvert orðalag um að leitast skuli við að jafna þessi kjör þá hrís mér hugur við því, ekki að ég sé ekki sammála því markmiði, en hvernig ætlum við að ná því fram? Jú, gera þarf rannsóknir á því hvernig kjör eru á almenna markaðnum og opinbera markaðnum. Við höfum rannsakað kjör áratugum saman til að reyna að finna út hvernig við vinnum gegn kynbundnum launamun, en ég hef bara miklar áhyggjur af þeirri vinnu. Ég efa ekki að fögur fyrirheit eru hér að baki, en ég vil fá grundvallarumræðu um þetta. Við erum að tala um stórar stéttir háskólamenntaðra kvenna, svo sem eins og kennara og hjúkrunarfræðinga sem og allra þeirra stétta sem eru með sérmenntun, eins og t.d. sjúkraliðar, og hafa látið sér lynda lægri laun í skiptum fyrir atvinnuöryggi og trygga afkomu á efri árum. Það eru því miklir hagsmunir í húfi. Rétt eins og hv. þm. Björt Ólafsdóttir minntist á verðum við að skoða þetta mál með kynjavinkli og við verðum líka að skoða það með kynslóðavinkli. Við þurfum að gera okkur grein fyrir hvaða áhrif þetta hefur á kjör þeirra sem á eftir koma. Síðan talaði hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir um 3,5% ávöxtunarviðmiðið hjá lífeyrissjóðunum. Við göngum hér út frá því að það verði óbreytt. Það vita allir að það er þetta viðmið sem myndar vaxtagólf á Íslandi, sem m.a. gerir það mjög flókið að afnema verðtryggingu af skuldbindingum, og þetta er ríkisstjórnin sem ætlaði að komast út úr verðtryggingunni, en þarna er ákveðið grundvallaratriði sem þarf að ræða sem og stærð kerfisins, eins og komið hefur verið inn á af ýmsum þingmönnum. Við erum líka að tala um að við erum annars vegar með opinbert kerfi og hins vegar almennt kerfi. Almenna kerfið er óöruggara kerfi en hið opinbera, en það hefur þó verið í raun með ríkisábyrgð í gegnum bréf Íbúðalánasjóðs sem lífeyrissjóðirnir hafa fjárfest í og eru með ríkisábyrgð. Lífeyrissjóðirnir hafa grundvallarstöðu í íslensku efnahagslífi. Þeir skipta sköpum fyrir framfærslu fólks á efri árum og við þurfum að horfa til margra þátta þegar við gerum grundvallarbreytingu á þessum kerfum. Nú er það auðvitað þannig að við þurfum líka að setja okkur mörk. Ekki er hægt að tyggja alla þessa bita í einu, það verður að búta fílinn niður og taka þetta í skrefum, en mér finnst mikilvægt þegar við gerum þessa breytingu að við séum búin að ákveða hvað það er sem þurfi að skoða betur. Við tökum þetta auðvitað í skrefum, en þegar við stígum þetta mikilvæga skref finnst mér nauðsynlegt að við sammælumst um hvaða skref verði stigin í framhaldinu. Það hefur líka verið rætt um stærð lífeyrissjóðanna innan hagkerfisins. Þeir eru auðvitað fastir innan hafta þótt vonandi geti þeir farið að fjárfesta meira erlendis, en þeir eru orðnir mjög stórir og þurftafrekir í íslensku hagkerfi. Það er lífsnauðsynlegt að þeir fari að komast út með hluta af sínum fjármunum til fjárfestinga. Við þurfum líka að fá yfirlit yfir hvernig líklegt er að það geti þróast á næstu árum. En ég tel varasamt og nánast ógjörning að afgreiða málið bara sisvona á nokkrum dögum. Ég ber virðingu fyrir því að hér hafi verið komist að samkomulagi. Við eigum að leggja okkur fram um að reyna að vinna lögin í anda þess samkomulags því að þar hafa komið að aðilar sem eiga ríkra hagsmuna að gæta. En við verðum líka að gera það með opin augun og verðum að gera það þannig að við skiljum hvaða breytingar við erum að samþykkja og vitum í hvaða samhengi við erum að samþykkja þær og hvað við ætlum að gera í framhaldinu. Ég hef heyrt þeirri hugmynd fleygt að þetta frumvarp sem og frumvarpið um breytingar á lögum um almannatryggingar ættu að fara í milliþinganefnd til sameiginlegrar umfjöllunar. Ég tek heils hugar undir slíkar hugmyndir. Ég tel að við eigum að vanda okkur og leysa þetta þannig af hendi að við höfum raunverulegan skilning á því sem við erum að gera og séum raunverulega að gæta hagsmuna fólks varðandi framfærslu þess á efri árum. Ég ítreka að þetta er ekki flokkspólitískt mál, þetta er gríðarlega mikilvægt hagsmunamál fyrir okkur öll. Við getum auðveldlega unnið að þessu saman og tekið okkur þann tíma sem við þurfum til að leysa þetta vel af hendi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð að viðurkenna að ég er enn þá svolítið að reyna að koma mér inn í þetta mál. Það er nú þannig á þessu þingi þessa dagana að hent er inn fleiri og fleiri stórum málum, eins kjánalegt og það nú er. Ég velti fyrir mér tvennu í sambandi við þetta. Nú höfum við í hv. velferðarnefnd, þar sem hv. þingmaður er formaður, verið að ræða almannatryggingamálið og komið hefur í ljós að þar er fleira sem þyrfti að ræða en í rauninni var augljóst alveg í blábyrjun málsins, þ.e. þegar það fór til nefndar eftir 1. umr. var ljóst á nefndarfundum að það þyrfti að ræða meira. Ég er orðinn heldur svartsýnn á að við náum því í þessari tilraun nema menn ætli að fara að breyta starfsáætlun með tilheyrandi brölti, sérstaklega þegar við erum svona nálægt kosningum, þá er það náttúrlega erfiðara en venjulega mundi ég halda. Þetta mál virðist vera stærra í fljótu bragði. Mig langar svolítið að reyna að skilja, ef hægt er að útskýra það með einhverjum einföldum hætti, stærðarhlutfallið eða samhengi þessara tveggja mála. Mér þykir augljóst strax að við komum til með að ræða þetta mál að einhverju leyti þegar kemur að almannatryggingamálinu og svo væntanlega öfugt. Þó fer þetta mál til fjárlaganefndar samkvæmt ræðu hæstv. ráðherra. Ég velti fyrir mér málsmeðferðinni og stærðinni og hvernig við reynum að komast yfir þetta mál þannig að sem best fari. Fyrst og fremst langar mig að spyrja hv. þingmann, sem ég treysti vel til að hafa rétta hagsmuni í húfi þegar kemur að þessum málaflokki: Telur hv. þingmaður að þetta frumvarp leysi vandann sem að steðjar? Er þetta lausnin? Eða er líklegt að fleiri mál þurfi seinna til að greiða úr þessu? Ég er sjálfur svolítið þannig að ég trúi ekki á ókeypis peninga, alla vega ekki í einfaldri mynd, en mér er óljóst hvort þetta sé lausnin sem að 

Hæstv. forseti. Ég þakka andsvarið. Þetta er auðvitað lausn á ákveðnu vandamáli. Hvað var lagt upp með í þessari vinnu? Annars vegar að jafna lífeyrisréttindi á milli almenna markaðarins og opinbera markaðarins. Það þýðir að lífeyriskjörin á opinberum markaði, sem voru betri, gætu orðið lakari, en það veit ég ekki af því ég hef ekki nægilega yfirsýn yfir það, og verið er að jafna síðan almenna markaðinn upp á við. Nákvæmlega hver sú niðurstaða verður veit ég ekki, en markmiðið er að jafna réttindin. Hins vegar að leysa vandann í A-deildinni, sem er með ófjármagnaðar skuldbindingar og hefði lögum samkvæmt átt að vera búið að hækka iðgjöldin inn í en það dróst af því þessi vinna var í gangi. Svo erum við með þriðju stærðina, B-deildina, þar sem eru hundruð milljarða undir og hún er ósnert í þessu máli. Ég held að þetta sé mikilvæg lausn til framtíðar, en hvort fjármögnunin er hins vegar nægjanleg, það á þingið eftir að skoða. Hvernig kjörin verða milli þessara tveggja hópa og svona ólíkra hópa, það á eftir að skoða. Samspilið við nýja almannatryggingakerfið, ef það færi óbreytt í gegn, þar er augljóslega ekki bara aldurinn vandamál. Ég get því með engu móti sagt hvort þetta sé lausn. En ég leyfi mér þó að fullyrða að þetta sé mjög mikilvægt skref til að jafna réttindin og að þetta sé sannarlega skref í rétta átt.

Virðulegi forseti. Mér heyrðist á öllu að þetta væri skref í rétta átt og virðist ekki vera umdeilt. Þá velti ég fyrir mér öðru sem er staðreynd, ef við ímyndum okkur þetta einfalt, almannatryggingamálið fór til hv. velferðarnefndar, þetta mál fer til hv. fjárlaganefndar. Ég geri fastlega ráð fyrir að ástæðan fyrir því að málin fari í tvær mismunandi nefndir sé sú að hér sé verið að eiga við fjármálalegar undirstöður þess hvernig kerfið verði fjármagnað, á meðan við ræðum réttindi notenda í almannatryggingamálinu. Ég fæ ekki séð í fljótu bragði, með öllum fyrirvörum um að ég er enn að kynna mér málið og þekki þessa hluti ekki mjög vel, hvort þetta hafi einhver áhrif á notendur eða hvort það komi til með að hafa einhverjar afleiðingar sem ýmist kæmu niður á réttindum notenda eða væru réttindum þeirra til bóta. Mér er það óljóst. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður geti eitthvað frætt mig um það. Þetta virðist nefnilega ef maður lítur á þetta í samanburðarskjali þá er svolítið mikið tekið út og svolítið mikið sett inn. Mér er alltaf óljóst í þessum málum í fljótu bragði hvaða áhrif það hefur á raunveruleg réttindi til framtíðar. Þegar um er að ræða breytingar í þessum málaflokki virðist vera tilhneiging til að gera breytingar sem hafa ófyrirséðar afleiðingar á réttindi notenda, eitthvað sem er ekki alveg ljóst þegar frumvörpin eru samin. Vissulega erum við viðbúin þessum vandamálum þegar kemur að almannatryggingamálinu og þeim hluta málaflokksins, en mér er það ekki ljóst þegar kemur að þessum hluta, þ.e. þessum fjármálalega, fjárlagalega eða þeim þætti sem varða fjármálin og rekstrarstöðuna og allt það. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður geti frætt mig eitthvað um það.

Hæstv. forseti. Varðandi fyrirsjáanleikann og hvaða áhrif þetta hafi held ég að sannarlega sé hægt að finna það út með því að fara yfir málið að ákveðnum gefnum forsendum til að sjá hvaða áhrif þetta muni hafa. Um það er held ég ekki neinn vafi, en það þarf að gefa sér tíma í þá vinnu. Það þekkjum við bæði úr nefndavinnu á þinginu að það tekur sinn tíma að komast inn í mál, velta upp ólíkum spurningum og teikna upp ólíkar sviðsmyndir. Það er það sem vinna okkar gengur út á. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir þessu af því ég hef ekki náð að kynna mér þetta sérstaklega vel. Og áðan var afgreitt hingað inn frumvarp til fjáraukalaga sem ég hef verið að reyna að kynna mér, var tekið á dagskrá með afbrigðum. Það er með engu móti að maður komi hingað sæmilega búinn til leiks, hvað þá að hægt sé að afgreiða málin á nokkrum dögum. Áhrifin eru mismunandi eftir því á hvaða aldri fólk er og hversu mikið það fer á milli markaða, þ.e. hins opinbera og hins almenna. Ég held að það sé mjög mismunandi hvaða áhrif þetta hafi. Kannski er þetta allt til bóta. Ég hef bara ekki neinar forsendur til að meta það á þessari stundu. Síðan fer málið til fjárlaganefndar, það er rétt. Þar undir heyra lög um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. En nú eiga þau réttindi að fara inn í lög um lífeyrissjóði sem heyra undir efnahagsnefnd. Svo erum við í velferðarnefnd með almannatryggingakerfið. Það er auðvitað þannig að lífeyriskerfi landsmanna er í þremur stoðum, almannatryggingastoðinni sem ein nefnd er að fjalla um, lífeyrissjóðunum sem fjárlaganefnd á að fara að fjalla um og síðan erum við með séreignarsparnaðinn sem er núna 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir hennar ræðu. Eins og efni máls standa til, þetta er mjög yfirgripsmikið mál, þá kom hún víða við í ræðu sinni enda annað nálega óumflýjanlegt. Mig langar að halda áfram þaðan sem frá var horfið í síðasta andsvari og einnig um það sem ég kom inn á í andsvari við hæstv. fjármálaráðherra fyrr í dag, en það er um samspil þessara ólíku kerfa sem saman halda utan um lífeyri fólks, sem er auðvitað alveg gríðarlega mikilvægt mál því að þetta er framfærsla fólks. Ég er þess vegna sammála hv. þingmanni um að við verðum að vanda mjög til verka. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji ekki að það verði að rýna þessi tvö mál saman, því að líkt og hv. þingmaður sagði í ræðu sinni verður að skoða þetta með kynslóðagleraugum en einnig kynjagleraugum. Hún hefndi stórar kvennastéttir, svo sem kennara, hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða. Það er einmitt í þessum stóru kvennastéttum sem nýgengi örorku er hvað hæst, hjá konum sem fara á örorku rétt áður en kemur að lífeyrisaldri. Ég spyr hvort við verðum ekki að skoða þetta samspil milli örorku, lífeyris og breytinga á lífeyrisaldri. Hvort við verðum ekki að nálgast þetta heildstætt og hvort okkur beri ekki í raun skylda til þess.

Hæstv. forseti. Ég tel að við þurfum að skoða samspil þessara ólíku kerfa. Varðandi breytingar á lögum um almannatryggingar er einmitt verið að leggja upp með að lífeyrisaldur verði 70 ár. Hér er verið að færa hann úr 65 upp í 67, það er sem sagt verið að keyra annað prógramm. Okkur var sagt við kynningu á þessu að það væri síðan næsta skref. Mér finnst mjög óheppilegt að við séum að stíga ólík skref í þróun þessara kerfa samtímis í ólíkum nefndum þingsins. Það hefur líka komið fram, í umfjöllun okkar um almannatryggingarnar, að með hækkun lífeyrisaldurs upp í 70 ár munum við auka allverulega nýgengi örorku, því að við hvert ár umfram 60 fjölgar þeim sem eiga við sjúkdóma að stríða og verða að draga allverulega úr vinnu eða yfirgefa vinnumarkaðinn. Þá mun örorkubyrðin aukast á lífeyrissjóðunum. Nú veit ég ekki hvaða áhrif það hefur á stöðu sjóðanna hvort ég byrja 67 ára að taka ellilífeyri eða örorkulífeyri út úr lífeyrissjóðunum. Þetta er eitthvað sem þarf að skoða, tryggingastærðfræðilegar forsendur þar. Þetta hefur auðvitað áhrif á mismunandi lífeyrissjóði. Eins og ég sagði áðan er margt undir í þessu. Við verðum einhvern veginn að afmarka okkur af því að við verðum að taka einn bita í einu. En við verðum að hafa heildarmyndina til að ákveða hvaða skref við treystum okkur til þess að stíga hverju sinni.

Herra forseti. Þetta með fílinn og bitana og hvar eigi að byrja að bíta og byrja að vinna, þetta er stórt og umfangsmikið. Það verður, held ég, ekki endurtekið nógu oft hversu mikilvægt þetta er og hve miklu máli skiptir að vandað sé til verka. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson minntist einnig, í andsvari áðan, á hinar ófyrirséðu afleiðingar. Ég held að þar þurfum við að vera mjög vel vakandi því að í almannatryggingakerfinu er gert ráð fyrir því að fólk geti farið á hálfan lífeyri frá lífeyrissjóðunum og hálfan lífeyri úr almannatryggingakerfinu, og svo blandast inn í það ólíkur lífeyristökualdur, þannig að við erum komin með rosalega margar ólíkar breytur sem þarf að reyna að hafa stjórn á til þess hreinlega að vita hvaða áhrif þetta kemur allt til með að hafa á lifibrauð fólks. Svo það er ekkert smáræði sem er undir. Hv. þingmaður minntist hér áðan á milliþinganefnd. Nú verð ég að játa að ég hef ekki af þeim neina reynslu og hv. þingmaður nefndi milliþinganefnd fyrir almannatryggingafrumvarpið og einnig fyrir þetta lífeyrisfrumvarp þar sem það liggur fyrir að þetta fer inn í tvær ólíkar þingnefndir og réttilega er þriðja málið hjá þriðju þingnefndinni. Þarf ekki að vera einhver sem síðan rýnir þetta heildstætt? Þarf ekki að vera 

Hæstv. forseti. Ég tel tvímælalaust að nú, þegar allar þrjár stoðir lífeyriskerfisins eru undir, til breytinga á Alþingi, þurfi að skoða það heildstætt. Varðandi þessa vinnu við almannatryggingarnar og áhrifin inn í lífeyrissjóðina þá er vinnan þannig að þegar við fáum frumvarp til nefnda byrjum við á að fá kynningu frá ráðuneytinu, sendum frumvörpin síðan út til umsagnar, fáum gesti og smám saman fer maður dýpra og dýpra í málin. Við erum komin áleiðis í því í velferðarnefnd. Það er ýmislegt sem maður sér þarna eins og til dæmis með þennan hálfa lífeyri sem á að vera hægt að taka, en það er mjög illframkvæmanlegt mál, verður nánast ógjörningur að framkvæma það. Við fórum að spyrja okkur: Af hverju er verið að hækka þetta upp í 70 ár? Við erum með hagfelldari aldurssamsetningu en aðrar þjóðir, ætlum við líka að vera með hæsta lífeyrisaldurinn? Ég hef ekki fengið almennileg svör við því. Einhverjir hafa sagt við mig: Það er af því að lífeyrissjóðirnir vildu það því að tryggingastærðfræðilega skiptir það máli fyrir þá. Það kom ekkert sérstaklega fram í máli Landssambands lífeyrissjóða þegar fulltrúar þaðan komu fyrir nefndina. Hins vegar sér maður, þegar maður skoðar útreikningana, að með þessari hækkun lífeyrisaldurs mun kostnaðurinn af henni sléttast út eftir 10 ár út af hækkun á lífeyrisaldri. Það eru engin sérstök haldbær rök þarna. 

Virðulegur forseti. Ég er frekar jákvæð gagnvart þessu máli. Mér hefur fundist mjög mikilvægt að búið væri til eitt samræmt lífeyriskerfi þar sem almenni markaðurinn og opinberi markaðurinn sætu við sama borð. En það er alveg ljóst að það eru ýmsar áskoranir hérna og þetta mál þarf að fá góða umfjöllun. Eitt af því sem talað er um er að það eigi að jafna launakjör á milli opinbera og almenna markaðarins. Það er auðvitað mjög mikilvægt þegar við erum að búa til samræmt lífeyrissjóðakerfi. En það er á sama tíma mjög flókið verkefni. Laun og kjör eru kannski ekki alveg sami hluturinn. Við erum með stórar stéttir sem eru í raun bara hjá hinu opinbera og þar af leiðandi er erfitt að bera þær saman við eða finna sambærilegar stéttir á almenna markaðnum. Þetta eru gjarnan stórar kvennastéttir. Eins og hefur verið komið inn á í fyrri ræðum hefur okkur tekist illa að jafna launamun kynjanna, eiginlega alveg ótrúlega illa. Þá getur maður nú ímyndað sér hvað þetta gæti orðið flókið. En við erum líka með alls konar réttindi hjá sumum opinberum stéttum, ákveðin réttindi sem flokkast sem launakjör, getum við sagt, þó að það séu ekki beinlínis peningar í vasann. Hvernig á að reikna það út, t.d. það að geta farið í námsleyfi? Atvinnuöryggi er líka annað sem sumar stéttir búa við að miklu leyti en aðrar alls ekki. Ákveðin stétt hjá hinu opinbera hefur t.d. tök á því að fá leyfi frá störfum í ákveðinn tíma, jafnvel til að sinna þingstörfum eða einhverju öðru. Aðrar stéttir hafa það ekki. Þetta er meiri háttar flókið mál. Ég væri mjög fylgjandi því ef menn mundu virkilega fara í þá vinnu að jafna launakjör því að það á ekki að skipta máli hvort fólk er á almennum markaði eða hjá hinu opinbera og að laun verði kannski einfaldari og þar af leiðandi auðveldara að bera þau saman. Það er stundum verið að flækja málin og í kjarasamningum eru jafnvel stéttir, í staðinn fyrir að semja um að hækka launin, að semja um aðra þætti. Þegar við ætlum síðan að jafna þennan mun getur það reynst verulega flókið. Ég held að það sé líka tækifæri til að fara aðeins í gegnum þetta og minnka kannski flækjustigið. Í einhverjum tilfellum hafa t.d. stéttir samið um það við hið opinbera að fá einfaldlega betri lífeyrisréttindi. Þá erum við hreinlega að velta boltanum inn í framtíðina. Ástæðan fyrir því að ég er mjög hlynnt þessu er fyrst og fremst sú að við erum að búa til kerfi sem er sjálfbært. Þá er ég að sjálfsögðu ekki að segja að það geti ekki verið einhverjar hindranir í vegi. Ég sá t.d. að bent var á að breyting yfir í aldurstengdar áherslur réttinda gæti komið niður á langskólagengnum og þá kannski frekar konum. Það eru alls konar svona þættir sem við þurfum að horfa til. En það sem skiptir máli er að búa til sjálfbært kerfi þar sem sérstaklega hið opinbera veitir ekki meiri þjónustu en það hefur efni á á hverjum tíma, að það verði ekkert til sem heiti að ýta vandanum inn í framtíðina. Við vitum hvernig staðan er með t.d. B-deildina og A-deildina sem átti að vera sjálfbær en er það nú ekki alveg. B-deildin er þannig að ef ekkert yrði gert færu að falla árið 2030 margir milljarðar á ríkissjóð á hverju ári til að standa undir þeirri ábyrgð sem þar er. Það er mikill ábyrgðarhluti af okkur að takast ekki á við vandamálin hér og nú og það er það sem mér sýnist menn vera að reyna að gera hér. Ég ætla því að fara í þessa vinnu þokkalega bjartsýn. Það er mikil vinna sem hefur farið fram. Maður hefur heyrt að einstaka stéttir séu ósáttar og ég þarf að kynna mér það nánar, enda fer þetta mál væntanlega til fjárlaganefndar og við erum bara að ræða það í 1. umr., maður hefur t.d. heyrt það með lögreglumenn og -konur. Ég hef reyndar samúð með þeirri stétt sem hefur samið frá sér verkfallsréttinn en virðist ekki njóta þess síðan í kjörum. Það er margt sem þarf að taka tillit til, það er ljóst. Hins vegar liggur fyrir að breytingin mun koma misjafnlega út fyrir fólk. Við fengum dæmi um það. Ég vona að þegar við förum að ræða málin fáum við dæmi um hvernig þetta getur komið út fyrir ýmsa hópa. Dæmið sem var nefnt þegar við fengum kynningu á þessu var t.d. að það er munur á því hvort starfsmaður sem fer út á vinnumarkaðinn byrjar hjá hinu opinbera og færir sig svo yfir á almenna markaðinn eftir fertugt eða byrjar á almenna markaðnum og fer yfir í opinbera geirann um fertugt. Þá vinnur viðkomandi sér inn miklu betri réttindi eins og staðan er í dag. Ég held að við eigum að passa að það sé ekkert í kerfinu sem geri að verkum að fólk festist einhvers staðar. Við viljum auka sveigjanleika þannig að fólk geti farið á milli, frá hinu opinbera yfir á almenna markaðinn og aftur til hins opinbera eða hvernig sem það er, og tapi aldrei réttindum á því. Mér finnst það algert grundvallaratriði. Svo þekkjum við það örugglega mörg í kringum okkur að ef lífeyrissjóðir sem eru á almenna markaðnum fjárfesta illa eða lenda einhvern veginn illa í því bitnar það á sjóðfélögum. Það er fullkomlega eðlilegt að fólki sem er á almenna markaðnum finnist það óréttlátt. Það er ekki eins og sjóðfélagi hafi einhver stórkostleg áhrif á hvað er að gerast í lífeyrissjóðunum. Ég þekki dæmi um lífeyrissjóð þar sem hámenntað fólk hefur valist í stjórnir og lífeyrissjóðirnir fóru eiginlega á hausinn í hruninu. Þá sitja sjóðfélagar uppi með tjónið og ríkið bætir það ekkert, ólíkt því sem gerist í opinbera geiranum. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu lengri og mun fylgja málinu eftir og skoða það í fjárlaganefnd. Tíminn er knappur. Samkvæmt starfsáætlun á þingi að ljúka í næstu viku. Mér finnst það mjög bagalegt hve mörg mál, mörg góð mál, eru að koma inn á þessum síðustu dögum. En ég ætla að leyfa mér að trúa því að þó að þau mörg hver klárist ekki verði tekinn upp þráðurinn þar sem frá var horfið þegar ný stjórn tekur við, vonandi í nóvember.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður hefur óneitanlega talsvert meira vit á þessu máli en ég. Ég hef afskaplega lítið vit á þessum hluta en á vonandi eftir að gefa mér meiri tíma til þess að kynna mér það áður en það er afgreitt endanlega. En ég verð að segja eins og er að þegar kemur að þessum málaflokki snúast áhyggjur mínar um hvernig hann skarast við annað mál sem er almannatryggingamálið. Hv. 3. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður sagði áðan að það væri aðallega hvað varðaði lífeyristökualdurinn. En eins og fram kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra fer málið til hv. fjárlaganefndar en ég er áheyrnarfulltrúi í velferðarnefnd. Við erum að vísu með áheyrnarfulltrúa í fjárlaganefnd án atkvæðisréttar. Ég verð að segja eins og er að mér hefði þótt betra að málið færi til velferðarnefndar ef ég ætlaði að fara að tileinka mér djúpstæðan skilning á því. Ég hef smávægilegar áhyggjur af því að þessi mál fari svolítið vítt og breitt inni á þinginu og séu ekki rædd á sama sviði. Þá missum við kannski af einhverju samhengi sem gæti verið mikilvægt. Oft kemur það ekkert upp fyrr en við nefndarstörfin sjálf, þá kemur kannski í ljós að málin skarast að einhverju leyti og það jafnvel mikilvægu. Það hræddi mig pínulítið í ræðu hv. þingmanns þegar hún sagði að þetta kæmi einhvern veginn misjafnlega niður á fólki eða væri hætt við því. Nefndi hv. þingmaður lögreglumenn í því sambandi. Það vekur mér pínulítinn ugg. Mér finnst mikilvægt að allt komi fram sem þarf að koma fram um á hverjum þetta gæti bitnað ef það liggur fyrir nú þegar. Það er annað sem ég veit ekki. Ég þigg með þökkum allt sem hv. þingmaður getur frætt okkur um í því efni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir að ef þetta mál skarast við eitthvert annað mál er það ekki gott. En mér finnst við hljóta að geta hugsað í lausnum. Ég hef aldrei skilið af hverju má ekki halda sameiginlega nefndafundi og vera þá svolítið opin gagnvart því t.d. ef við tökum þetta mál fyrir að velferðarnefnd þá boðið á fundi og þar fram eftir götunum. Ég held að við þurfum bara að vera opin fyrir því. Við höfum alveg gert það í tengslum við fjárlögin þegar málefnin heyra undir aðrar nefndir. Ég veit svo sem ekki enn þá hvernig þetta mun bitna á fólki. Þess vegna munum við kalla eftir raunverulegum dæmum. En ég get alveg trúað að það sé eitthvað til í því að þetta kerfi geti komið verr við þá sem fara seinna út á vinnumarkaðinn, fólk sem er lengur í námi, sem eru í dag konur, jafnvel í meiri hluta, kvennastéttir, hjúkrunarfræðingar og aðrar slíkar stéttir. Það þarf að skoða hvernig það kemur við þær stéttir. Það má þá að sama skapi segja, eins og þingmaður talar um, að þetta geti stangast á við mál sem eru í velferðarnefnd. Það er líka verið er að ræða Lánasjóð íslenskra námsmanna og hvernig haga eigi öllu varðandi námsmenn. Það getur vel verið að það skarist líka einhvern veginn við þetta mál. Þetta er risastórt. En mér finnst þetta áhugavert. Ég er svo ánægð að þetta sé að minnsta kosti komið á þennan stað. Málið hefur lengi verið í bígerð og gríðarlega mikil vinna þarna á bak við. Við þurfum að horfa á þetta með mjög gagnrýnum augum og reyna að bæta það. En ég verð að viðurkenna að ég held að það þurfi að gera kerfisbreytingar á lífeyrissjóðakerfinu. Það er í raun ótrúlega gott að ríkið geti núna sett 100 milljarða inn í kerfið. Það er ekkert víst að það verði hægt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er rétt ef það er metið er út frá efni frumvarpsins og þeim ræðum sem hér hafa verið haldnar m.a. af hæstv. fjármálaráðherra, að talsverð vinna liggur á bakvið þetta, sem er auðvitað gott og sér í lagi mikilvægt þegar kemur að þessum málaflokki. Hins vegar hjálpar það ekki þegar við nálgumst kosningar og þinglok að fá inn mál sem er þó ofboðslega vel unnið en það er líka ofboðslega mikið unnið. Það þýðir að það er þá meira sem þingmenn þurfa að setja sig inn í ef þeir eru ekki inni í málaflokknum þá þegar, sem er vissulega raunin í tilfelli þess sem hér stendur. Það krefst meiri tíma að fara yfir meira efni. Og því meira sem það er unnið, því meira þarf að skoða, jafnvel þótt það sé bara að kanna hvort niðurstöður þeirra ýmsu hópa og sérfræðinga sem koma að málunum samræmist pólitískum markmiðum hverju sinni, sem er ekki endilega augljóst fyrir fram, hvað þá þegar svo lítið er eftir af þinginu og svo mörg stór mál eru til umræðu. Hv. þingmaður kom inn á aðra tengingu, þ.e. hvenær fólk kemur inn í kerfið. Það er önnur tenging sem við höfum lauslega rætt í velferðarnefnd í sambandi við almannatryggingamálið. Mér finnst það undirstrika að þetta mál þurfi í raun að vera rætt á báðum stöðum. Sumt af þessu eru mjög sambærilegar áhyggjur, sambærilegar áskoranir. Þótt hér sé tekist á um tiltekinn þátt tiltekins kerfis, nefnilega fjármálalegar undirstöður, þá er það samt sem áður þannig að ef það hefur áhrif á réttindi fólks hlýtur það líka að eiga heima í velferðarnefnd. Án þess að ég ætli að stinga upp á því með einhverjum formlegum hætti hér, alla vega ekki án þess að ráðfæra mig við aðra þingmenn utan pontunnar, velti ég fyrir mér hvort málið þurfi ekki líka að fá umsögn hv. velferðarnefndar í fjárlaganefnd þannig að fjárlaganefnd geti þá tekið tillit til þeirra álitamála sem koma upp í sambandi við velferðarhlutann af þessu öllu saman.

Virðulegi forseti. Já. Það er hárrétt sem þingmaðurinn segir. Ég áttaði mig ekki á því í fyrra andsvari mínu að auðvitað er oft beðið um álit frá öðrum nefndum. Það væri klárlega við hæfi hér. Mér finnst þetta snúast fyrst og fremst um að jafna lífeyrisréttindi og jafna launamun á milli opinbera og almenna kerfisins. Það er stórmál. Ég skil að vissu leyti þær áhyggjur sem viðraðar hafa verið varðandi það að við ætlum að reyna að hífa upp laun opinberra starfsmanna þannig að þau jafnist á við laun á almenna markaðnum. En getum við einhvern veginn treyst því að það heppnist? Erum við ekki búin að vera að reyna að jafna launamun kynjanna heillengi? Það að verkalýðsfélögin, opinber og á almennum markaði, hafi komið sér saman um og séu búin að fara í þessa vinnu og eru sátt við þetta að miklu leyti finnst mér sýna að þetta mál hefur verið vel unnið. Auðvitað á maður að vera gagnrýninn á málið en þó að það komi núna frá þessum stjórnvöldum á þessum tíma vil ég alla vega halda í bjartsýnina og segja: Byrjum að vinna þetta. Það sem er vont er að ríkisstjórnin hendir inn fullt af risastórum málum og hefur enn ekki sagt okkur hvaða mál eiga að vera í forgangi. Það er það sem mér finnst óþægilegt. Ef það væri bara þetta mál og einhver tvö önnur gætum við kannski einhent okkur í þau, en við erum með svo mikið undir að mér sem þingmanni fallast eiginlega hendur. Ég veit varla hvar ég á að byrja varðandi það allt. Það væri mjög gott skref ef stjórnvöld færu núna að kalla okkur á fund og segðu: Þetta eru málin sem við viljum klára. Ef þetta er eitt af þeim þá klárum við þetta mál. En varðandi öll hin málin sem eru líka undir veit ég bara ekki.

Forseti. Hv. þingmaður segir, sem er ábyggilega rétt og hefur verið margsagt í dag, að þetta hafi verið unnið í mörg ár og sé samkomulag á milli aðila vinnumarkaðarins. Samt snertir þetta fyrst og fremst lífeyrissjóð ríkisstarfsmanna og síðan á einhvern veginn að reyna að jafna launakjörin hjá ríkinu, hjá hinu opinbera, og á almenna vinnumarkaðnum. En svo eigum við sem munum bera hina endanlegu ábyrgð að afgreiða þetta á einni viku. Nú er oft borið saman starfið hér á Alþingi okkar Íslendinga og til dæmis starfsvenjur í nágrannalöndunum. Við viljum gjarnan miða okkur við önnur norræn ríki. Þar eru t.d. gerðar miklu minni breytingar í þinginu á frumvörpum sem koma inn en hér tíðkast. Það má kannski segja að undirbúningur á þessu frumvarpi sé svolítið í anda þess sem þar þekkist og við eigum að þakka fyrir það. Mér finnst þetta samt ansi bratt og langar að vita hvort þingmaðurinn deili því ekki með mér. Við eigum fyrir framtíðina, fyrir eftirlaun fólks í framtíðinni, að setja okkur inn í þetta á einni viku, því á endanum verður það Alþingi sem ber ábyrgðina. Það dugar þá ekkert að segja: Þetta var samkomulag aðila vinnumarkaðarins og kom hérna inn. Það er Alþingi sem ber ábyrgðina. Er ekki svolítið bratt að ætla að láta okkur gera þetta á einni viku?

Virðulegi forseti. Ég tek algerlega undir það sem hv. þingmaður segir, líka þetta með hvernig við fáum málin inn í þingið, hversu vel og illa unnin þau geta verið. Það er eins og sum frumvörp fari ekki einu sinni í almennilegt umsagnarferli eða að tekið sé tillit til alls konar atriða áður en þau koma til okkar. Þetta mál er einmitt ólíkt mörgum málum því að það hefur gríðarlega mikil vinna farið fram. En það breytir því ekki, eins og hv. þingmaður segir, að við berum ábyrgð á því og við þurfum líka að kalla eftir umsögnum og skoða það frá öllum hliðum. Ég veit ekki hvort við klárum þetta mál en ég lít svolítið þannig á það að við byrjum að vinna þetta og gerum það sem við getum. Sú vinna verður aldrei til einskis vegna þess að næsta ríkisstjórn heldur væntanlega áfram með málið. Kjósendur geta þá spurt flokkana út í það: Er þetta mál sem þið ætlið að halda áfram með? Ég ímynda mér að það sé vilji fyrir þessu máli úti í þjóðfélaginu. Við í fjárlaganefndinni vorum að fá fjáraukalögin. Við erum með opinber innkaup sem er mál sem við eigum eftir að klára. Skýrslan góða eða plaggið er nú komið úr okkar höndum. En eins og hv. þingmaður þekkir er nóg að gera í öllum nefndum. Það eru nokkrir dagar, fjórir þingdagar, þar til þingi lýkur. Ef við ætluðum að klára þetta mál væri það töluvert erfitt. Eins og ég sagði í andsvari áðan mundi það hjálpa mikið til á þessum punkti ef stjórnvöld eða ríkisstjórnin gæfi eitthvað út um hvað menn eru að hugsa, hvaða mál við eigum að leggja áherslu á á þinginu. Við erum með allt of mikið undir. En ég er eiginlega alveg viss um að hvort sem við náum að klára þetta eða vinnum það eitthvað verður þetta mál sem verður haldið áfram með af næstu ríkisstjórn. Ég yrði mjög hissa ef svo yrði ekki.

Forseti. Ég er sammála þingmanninum um það. Ég vona, ég vil næstum segja, virðulegi forseti, að menn séu með réttu ráði og láti sér ekki detta í hug að þetta verði klárað á einni viku. En á hinn bóginn tel ég víst að málið verði tekið upp á næsta kjörtímabili. Það liggur ekki lífið á í þeim efnum. Það varð umræða hérna áðan um hvaða nefndir fjölluðu um málið. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson lagði áherslu á að honum fyndist þurfa að fjalla um það í velferðarnefnd og í samhengi við frumvarpið um almannatryggingar. Ég er ekki alveg viss um það. Í velferðarnefnd er fjallað um almannatryggingar. Þetta er um lífeyrissjóð opinberra starfsmanna. Þetta er ekki um okkur öll. Velferðarnefnd á að fjalla um það. Ég er alveg ósammála því sem kom fram í máli hæstv. ráðherra að einhvern tímann komi að því að við þurfum ekki að hugsa um almannatryggingar fyrir einhvern hóp fólks vegna þess að fólk verði búið að vinna sér inn lífeyrisréttindi. Ég er algerlega ósammála því. Auðvitað minnkar hluti almannatrygginga. Almannatryggingar eiga að vera fyrir okkur öll en ekki fyrir einhverja sem eru, ef ég leyfi mér að segja það, út undan í þjóðfélaginu. Almannatryggingar eru fyrir allt fólk. Svo eru sumir sem þurfa ekki að nota þær upp í topp. En þess vegna 

Virðulegi forseti. Það er kannski eins gott að ég er að fara að hætta á þingi því að ég er alltaf sammála síðasta ræðumanni. Mér fannst hv. þingmaður færa ágæt rök fyrir því að velferðarnefnd ætti ekkert að koma nálægt málinu. Hins vegar held ég að það sé alveg sársaukalaust í rauninni þegar kallað er eftir áliti annarra nefnda. Nefndin getur svolítið metið hvort hún telji ástæðu til þess. Það er svo sem ekkert verra að fá meiri upplýsingar. Varðandi hvað þetta mál og mörg önnur stór mál koma seint inn vil ég minna á mikilvægi þess að þegar ráðherrar taka við völdum vindi þeir sér beint í málin og forgangsraði í ráðuneytum sínum. Við erum að fá mál sem ráðherrar hafa haft þrjú ár til þess að vinna. Þetta mál er ekki endilega eitt af þeim en ef við erum að tala um að þetta komi ofan í mörg stór mál er rétt að rifja það upp að menn eyddu gríðarlegu púðri í skuldaniðurfellinguna fyrsta árið og alls konar vitleysismál. Fyrsta málið var að hætta við að hækka skatta á gistingu sem fyrri ríkisstjórn hafði ákveðið. Mér finnst menn ekki hafa verið með forgangsröðunina á hreinu. Nú er svo komið að ríkisstjórnin ákveður sjálf að stytta kjörtímabilið og þá verður hún að lifa með því og forgangsraða hvaða málum hún ætlar að koma í gegn. Þetta mál kemur því miður, ofan í öll önnur málin, mjög seint inn. Ég er ekki bjartsýn á að við náum að klára það. Ef við ætlum að vera hérna í viku er alveg á hreinu að við gerum það ekki. Þá er spurningin: Ætlum við að vera hérna fram í kosningar? Hvaða stemning er fyrir því? Verða þingmenn á svæðinu? Það getur jafnvel verið erfitt að manna, fá ráðherrann í óundirbúnar fyrirspurnir og í störf þingsins, fá þingmenn til að vera hérna til að taka við fyrirspurnum ef maður óskar eftir því. Þetta tímahrak sem við erum komin í er ekki gott. En þessi ríkisstjórn hefur haft þrjú ár. Hún hefði getað gert ýmislegt miklu betur á þeim þremur árum.

Virðulegur forseti. Þegar ég hóf nám við hinn ágæta skóla Menntaskólann við Hamrahlíð var reynt að koma þar á kerfisbreytingu, um haustið, hygg ég, sem fólst í því að nemendur við skólann skyldu upp frá þeirri stundu fara að stunda íþróttir í íþróttahúsi Vals á Hlíðarenda, sem þá var í heldur hrapallegu ásigkomulagi og langt frá skólanum. Þetta sætti mikilli gagnrýni og leiddi til þess að eitt þúsund nemendur skólans efndu til allsherjarsetuverkfalls sem ég hygg að hafi staðið í eina tvo daga og skólayfirvöld vissu ekki sitt rjúkandi ráð hvernig ætti við að fást. Eftir langar og strangar samningaviðræður varð niðurstaðan sú að skólayfirvöld féllu frá áformum sínum um að láta menntaskólanemendurna stunda leikfimi, en nemendurnir féllust hins vegar á að ekki yrðu gerðar athugasemdir við að nýnemar, sem kæmu í skólann upp frá því, þyrftu að stunda leikfimi. Þannig tókst smátt og smátt að koma því á að allir nemendur við skólann stunduðu leikfimi, en þeir sem voru í skólanum einmitt þarna, þegar átti að innleiða það, sluppu allir við það. Það er ekki alveg laust við að mér hafi komið þessi svolítið vanheilagi samningur í hug þegar ég sá þetta samkomulag um lífeyrismálin, því að sumt virðist manni a.m.k. vera skylt. Auðvitað hafði maður alltaf vissar siðferðislegar efasemdir um þetta samkomulag sem gert var í MH forðum tíð. Það sem maður hefur áhyggjur af í þessu samkomulagi - sem er merkilegt og ég tel mikilvægt að þingið skoði það með jákvæðum huga og fari vel yfir það hvort það sé ekki raunverulega það mikilvæga framfaraskref sem að var stefnt - er að verið sé að fjármagna réttindi þeirra kynslóða sem sitja núna við borðið, okkar kynslóða kannski, þannig að þær kynslóðir sleppi vel frá þessu uppgjöri, en hins vegar verði réttindi þeirra kynslóða sem á eftir koma heldur rýrari fyrir vikið. Þannig væri það svolítið eðlisskylt samkomulaginu í MH um að þeir sem á eftir kæmu skyldu þurfa að fara í leikfimi - þó að það sé út af fyrir sig jákvætt að stunda leikfimi, ég segi það nú ekki, það er öllum mönnum hollt. Það hlýtur að vera það sem við hljótum fyrst og fremst að rýna í: Hallar hér á kynslóðirnar sem á eftir koma? Auðvitað kann það líka að vera þannig að búið sé að veita þeim kynslóðum sem nú hafa áunnið sér þessi réttindi þau og það sé hvort eð er þannig að komandi kynslóðir þurfi að borga þau, ef ekki í rýrari réttindum sínum þá einfaldlega með hærri skattgreiðslum. Það held ég að hljóti að vera stærsta áhyggjuefnið þegar menn rýna þetta frumvarp. Við höfum séð alþjóðlega þróun í þessa veru og þinginu barst einmitt nýlega býsna athyglisverð skýrsla fjármála- og efnahagsráðherra, sem við þingmenn Samfylkingarinnar kölluðum eftir síðasta vor, um stöðu ungu kynslóðarinnar. Það er margt sem bendir til þess að hún búi, ekki bara á Íslandi heldur víða um lönd, í raun og veru í fyrsta sinn við lakari efnahagsleg skilyrði, þegar hún er að stíga fyrstu skrefin á fullorðinsárum, en kynslóð foreldranna gerði. Það höfum við ekki séð áður sem almenna reglu að börnin búi við lakari kjör á ungdómsárum sínum en foreldrar þeirra gerðu þegar þau voru að koma sér upp heimili og fjölskyldu. Það er býsna alvarleg þróun ef það er að gerast ekki bara á einu sviði heldur á mörgum sviðum. Það er klárlega að gerast í húsnæðismálunum. Engum blöðum er um það að fletta að þar eru skilyrði verri en þau hafa verið fyrir kynslóðirnar á undan. Það er sömuleiðis þannig að hlutur ungs fólks í atvinnutekjum er lægri en áður var, þ.e. þau eru einfaldlega með minna kaup. Einnig er ástæða til að hafa áhyggjur af því að verið er að draga úr hlutum eins og vaxtabótum og barnabætur eru hér fráleitt jafnöflugar og við gjarnan vildum. Það gefur enn ríkari ástæðu til að hafa áhyggjur af stöðu þessarar kynslóðar. Ekki er á það bætandi að lífeyrisréttindi þeirra verði líka lakari en foreldrakynslóðarinnar. Ég treysti því að rýnt verði vel í þetta í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og skoðað hvaða áhrif þessar breytingar hafa á svokallaða kynslóðareikninga. Hafandi sagt þessi almennu varnaðarorð þá hefur það auðvitað verið keppikefli margra, og okkar fólk í fjármálaráðuneytinu vann að því á sínum tíma, að reyna að leysa úr þessu verkefni, sem er að fjármagna verulega miklar lífeyrisskuldbindingar sem stofnað hefur verið til vegna A-deildarinnar. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni að það skuli hafa tekist. Það eru auðvitað samningarnir við kröfuhafa sem sumpart skapa hin efnahagslegu skilyrði til þess að þetta sé núna unnt. Það var þannig að hinn 12. mars 2012 flutti þáverandi stjórnarmeirihluti frumvarp til laga sem bannaði að fjármunir slitabúanna yrðu fluttir úr landi. Í framhaldinu var farið í viðræður um það hvernig hægt væri að leysa úr þeim miklu eignasöfnum þannig að Ísland stæði efnahagslega sjálfstætt og sterkt eftir. Það gerir það nú og tækifæri er til þess í ár að leggja talsverða fjármuni inn og mikilvægt að nýta það einstaka tækifæri sem afkoma ríkissjóðs á yfirstandandi ári er. Það er líka gleðiefni að svo mörg stéttarfélög, með svo ólíka hagsmuni, skuli hafa komist að heildarsamkomulagi um það hvernig leysa megi úr þessu máli. Það var sannarlega ekki auðvelt úrlausnarefni og full ástæða til að þakka þeim mörgu aðilum sem hafa komið að því að vinna úr þessu stóra og flókna máli þeirra framlag í því. Um leið er það því miður þannig að ákveðin stéttarfélög hafa lýst sig ósammála niðurstöðunni. Ég vil leggja ríka áherslu á að þó að þetta hafi verið samkomulag á milli heildarsamtaka sé eðlilegt að nefndin, sem fær þetta mál til umfjöllunar á milli umræðna, kalli á fulltrúa þeirra stéttarfélaga sem hafa lýst sig ósammála þessu samkomulagi og fái fram þeirra sjónarmið í málinu. Það eru stéttarfélög sem varða okkur Íslendinga miklu, velferðarþjónustu og öryggismál í landinu. Við erum hér að tala um, ef ég hef skilið það rétt, lögreglumenn, slökkviliðsmenn, sjúkraflutningamenn, stéttarfélag hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða og e.t.v. fleiri félög sem hafa farið fram hjá mér eða hafa bæst nýlega í þennan hóp. Þetta eru slíkar lykilstéttir í okkar landi að það er algjörlega nauðsynlegt að fá fram sjónarmið þeirra og kanna sérstaklega hvort það eru einhverjir þættir sem sérstaklega lúta að vaktavinnu, eða réttindum sem tengjast slíkum ákvæðum, sem halli á í þessu samkomulagi, eða a.m.k. reyna að leita eftir því hvort það er eitthvað sem þessi félög eiga sammerkt og veldur því að þau eru ekki sátt við þessa niðurstöðu, hvort með einhverjum hætti væri hægt að koma til móts við þær athugasemdir sem þessi félög gera. Það er ákaflega eftirsóknarvert, ef það er hægt, að jafna lífeyriskjör fyrir opinbera starfsmenn annars vegar og fyrir almennan vinnumarkað hins vegar. Það auðveldar bæði tilflutning fólks milli starfa hjá hinu opinbera og á einkamarkaðnum. Það er líka sjálfsögð krafa um jafnræði. Það veldur tortryggni hjá þeim sem vinna á hinum almenna vinnumarkaði að lífeyriskjör opinberra starfsmanna séu með einhverjum hætti betri, jafnvel þó svo að opinberir starfsmenn og hið opinbera útskýri það með því að kjörin á móti, fyrir vinnuna sjálfa, séu lakari hjá hinu opinbera en á hinum almenna markaði. Þá er það vefengt og miklu betra að þetta sé bæði gagnsætt og sömu kjör séu einfaldlega fyrir sambærileg störf, hvort sem þau eru unnin á almennum markaði eða einkamarkaði. Hins vegar er ástæða til að hafa nokkrar áhyggjur af því að fyrirætlanir um að bæta kjör ákveðinna stétta sem fylgja þessu samkomulagi, að slíkar frómar óskir, liggur manni við að segja, gangi ekki eftir. Það er forsenda fyrir því að þetta gangi upp að ákveðinn tilflutningur verði í launum á þann hátt að tilteknar stéttir taki á vissu tímabili ákveðnum hækkunum umfram aðrar. Við höfum oft og einatt séð slík áform sem hafa að engu orðið. Þess vegna er mikilvægt að byggja það inn í fráganginn á þessu í þinginu að reyna að treysta umgjörð þessara áforma sem allra best þannig að þeir sem í hlut eiga geti haft sem mest traust á því að þau gangi eftir. Um leið er mikilvægt að huga að því hvort sá aðskilnaður sem verið hefur milli lífeyrissjóða ýmissa opinberra aðila og lífeyrissjóða á almennum markaði sé óþarfur, hvort þetta eigi að gefa frekari færi á að hagræða í rekstri lífeyrissjóðakerfis okkar, sameina sjóði, gera þá að öflugri einingum, draga úr rekstrarkostnaði þeirra þannig að sem mest af þeim fjármunum sem þeir sýsla með geti farið til þess sem þeir voru stofnaðir um, að greiða lífeyri en ekki verja því í stjórnunarkostnað af nokkru tagi. Við, jafnaðarmenn hér áður og fyrr, höfum talað fyrir hugmyndum um einn lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn. Ég held að út af fyrir sig geti þeir nú verið eitthvað fleiri, en ég held hins vegar að þeir séu allt of margir eins og nú stendur og því miður er veruleg sóun sem fylgir þeim fjölda sjóða sem nú eru reknir og full ástæða til að huga að því að treysta enn betur réttindi sjóðfélaganna með því að hagræða sem mest í rekstri þeirra og jafnframt að leitast við að tryggja sjóðfélögum bein áhrif á stjórnir þeirra, kannski ekki með því að þeir kjósi alla stjórnina í sínum lífeyrissjóði en a.m.k. að sjóðfélagar fái að kjósa nokkra fulltrúa beinni kosningu sjálfir inn í stjórnir sjóðanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er að velta fyrir mér hugmynd hv. þingmanns, og þeirra jafnaðarmanna sem hann er í flokki með, um að hafa einn lífeyrissjóð fyrir alla. Mér finnst það áhugaverð hugmynd. Hins vegar hefur það oft verið gagnrýnt hér og talað um að lífeyrissjóðir á Íslandi hafi ofboðslega mikil umsvif, að þeir séu fyrirferðarmiklir í hagkerfinu og að það sé ekki endilega æskilegt fyrirkomulag. Þá velti ég fyrir mér: Ef við værum með einn lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn, sem ætti að sjá um þessar skuldbindingar og þarfir fyrir okkur öll, væri þá ekki um að ræða lífeyrissjóð sem hefði þvílík ítök í íslensku efnahagslífi að það væri orðið tvísýnt með það hvernig það ætti að ganga upp án þess að rótföst breyting yrði á því hvernig hagkerfið virkar? Getur hagkerfið þolað það að einn lífeyrissjóður verði fyrir alla landsmenn? Er það endilega efnahagslega skynsamlegt að einn risastór lífeyrissjóður, sem sjái um þarfir allra landsmanna, sé til staðar? Er það ekki ofboðslega mikil samþjöppun fjármálalegs valds? Þýðir það ekki að það sé þá sjóðurinn sem yrði yfirgripsmikið vald í íslenska kerfinu? Ég velti þessu fyrir mér. Mér finnst sú hugmynd áhugaverð að hafa eitt kerfi fyrir alla en ég átta mig ekki alveg á því hvernig þetta yrði útfært. En það yrði vissulega skemmtilegra að tala um það en allar þessar mismunandi útfærslur sem við ræðum hér og reynum að finna lausnir á upp á hundruð milljarða eftir því sem ég fæ best séð.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að spurningar hv. þingmanns séu fullkomlega eðlilegar. Við verðum að hafa í huga, Íslendingar, að við erum aðeins 0,3 milljónir manna. Það eru einfaldlega engar forsendur fyrir því að reka allan þennan fjölda af lífeyrissjóðum sem við gerum fyrir svona fátt fólk. Það geta alveg verið sjónarmið að halda þurfi uppi einhverjum fjölbreytileika eða samkeppni, kannski vera með þrjá, fjóra sjóði eða eitthvað slíkt. En það er ekki grundvöllur fyrir fleiri en tveimur, þremur eða fjórum atvinnufyrirtækjum í öllum stærstu atvinnugreinum landsins og það sama á við um lífeyrissjóðina. Við erum ekki með 30 olíufélög eða tryggingafélög eða viðskiptabanka. Þetta er einfaldlega allt of lítið land til þess að einhver glóra sé í því rekstrarlega að haga því með þeim hætti. Þegar við tölum um stóra sjóði getum við bara horft til frænda okkar Norðmanna sem hafa sýnt gríðarlega mikinn aga í sinni sjóðsöfnun og ávöxtun síns lífeyrissjóðs. Norski olíusjóðurinn er auðvitað lífeyrissjóður Norðmanna og þar er öllu safnað á einn stað. Það gerir að verkum að það er gríðarlega mikið aðhald og agi með fjárfestingum þess sjóðs og ávöxtunarstefnu hans. Ég held að við mættum sannarlega við því að auka mjög aðhald, aga og eftirlit með starfsemi lífeyrissjóðanna á Íslandi, jafnhrapallega og fór fyrir fjárfestingum þeirra fyrir aðeins örfáum árum þegar gríðarlegar fjárhæðir urðu að engu fyrir augunum á okkur.

Virðulegi forseti. Ég hef efasemdir um slíkt kerfi, þ.e. ef það væri einn sjóður. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að ekki sé svigrúm fyrir meira en þrjú, fjögur fyrirtæki á þessum markaði í svona litlu landi, samanber bankakerfið kannski. En þá verður maður líka að velta fyrir sér hvort ekki sé best að við hugsum lífeyrisskuldbindingar meira út á við þannig að þær séu ekki lokaðar inni í þessu litla hagkerfi. Ég velti því fyrir mér. Maður heyrir hér út um allt að lífeyrissjóðirnir kaupi upp mikið af fasteignum, þeir valdi fasteignabólu, sérstaklega þegar fjármagnið er fast innan fjármagnshafta. Við eldumst og það verður meira og meira vandamál eins og við sjáum af almannatryggingamálinu sem er til meðferðar í hv. velferðarnefnd. Vandinn heldur áfram að stækka, það vandamál að við þurfum að sjá fyrir fólki sem er orðið of gamalt til að vinna, fyrir utan það fólk sem á bara skilið að geta notið ævikvöldsins, eins og við jafnaðarmenn erum vissulega sammála um. Mér finnst við hljóta að þurfa kerfi sem er annaðhvort ofboðslega umsvifamikið í íslensku hagkerfi gagnvart fasteignum og bara hagkerfinu almennt sem ég tel óhollt, og enn óhollara ef um er að ræða einn sjóð. Hv. þingmaður á kannski frekar við eitt kerfi, ég ætla ekkert að fara meira út í það, ég er ekki viss um að ég skilji pælinguna rétt ef ég á að segja alveg eins og er. Síðan er það hitt hvort við eigum ekki að leita meira út á við og reyna að tryggja framtíðarskuldbindingar erlendis þar sem markaðir eru stöðugri og meiri fyrirsjáanleiki en er hér á Íslandi. Er það kannski ekki tilfellið? Ég velti því fyrir mér.

Virðulegur forseti. Norski olíusjóðurinn, sem við nefndum áðan, er að öllu leyti, hygg ég, með fjárfestingar sínar utan Noregs, a.m.k. að mjög verulegu leyti. Það stafar af því að þar er um að ræða tímabundnar tekjur, kannski í einhverja áratugi, sem Norðmenn telja ástæðu til að ávaxta með þeim hætti. Það getur þess vegna verið hyggilegt, það fer eftir því hvaða fjármunir það eru. Það er vinsæl skoðun nú að fara eigi með peninga lífeyrissjóðanna úr landi og ávaxta þá þar. Það hefur samt undrað mig í þeirri umræðu að unga kynslóðin skuli láta bjóða sér það, skuli ekki mótmæla því. Á meðan hæstu raunvextir í heimi eru á Íslandi og íbúðalánin hjá ungu fólki kalla á margfalt hærri vaxtagreiðslur í hverjum einasta mánuði hjá þeim en í nokkru öðru nálægu landi, hvers vegna ætti unga fólkið þá að fallast á að lánsfjármagnið sé flutt úr landi til að áfram sé hægt að halda uppi háum raunvöxtum á Íslandi? Það er hagsmunamál gamla fólksins að fá að flytja peningana úr landi svo að hér sé takmarkað framboð af fjármunum og vextir áfram mjög háir. Hagsmunir ungu kynslóðarinnar virðast vera alveg augljósir í því að gamla fólkið fái einmitt ekki að fara með peningana sína úr landi og halda með þeim hætti raunvaxtastigi í landinu heldur eigi þessir peningar að vera hér til að fjármagna húsbyggingar fyrir nýjar kynslóðir á hagstæðum kjörum. Þetta, sem ég hefði haldið að væri einhver stærsta pólitíska efnahagslega álitamálið á Íslandi, ræðir ekki nokkur maður.

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var mjög yfirgripsmikil og það sem stakk mig mest var þegar hv. þingmaður talaði um íþróttir í MH. Það er góð samlíking í sjálfu sér af því að þetta snýst um hvernig við ætlum að halda hlutunum gangandi. Í Þýskalandi eru lífeyrissjóðakerfin gegnumstreysmislífeyrissjóðir eða gegnumstreymiskerfi þar sem peningurinn sem lagður er í lífeyrissjóðina á hverjum tíma borgar fyrir lífeyri þeirra sem eru á lífeyri á sama tíma. Það sem lagt er upp með hér er í raun uppsafnaður lífeyrir, uppsafnað lífeyriskerfi, þar sem hver og einn á að standa undir sjálfum sér í framtíðinni. Það eru gallar og kostir við kerfin tvö. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann hyggi að ekki væri mögulega betra að vera með einfalt gegnumstreymiskerfi þar sem iðgjöldin og framlag til lífeyrissjóðanna væru lægri, væru metin á hverjum tíma og að það væri ákveðinn samfélagssáttmáli um að við sæjum um hvert annað á þeim tíma sem við lifum, í stað þess að vera að reyna að spara fram í tímann. Ég legg inn í minn lífeyrissjóð, ég er ekki 67 ára eftir 40 ár, ég verð 67 ára eftir alla vega 41 ár. Fyrir mig er það mjög langur tími. Ég spyr: Er ekki betra að reyna að hugsa um nútíðina í stað þess að vera að hugsa svona langt fram í tímann? Það er spurning mín.

Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Ég held að þetta eigi að vera blanda af báðum þessum hlutum. Ég held að almannatryggingar eigi að vera fyrir alla og vera gegnumstreymiskerfi, en sjóðsöfnun í lífeyrissjóðum eigi að bætast þar við. Ég hygg nú að þótt verulegur hluti lífeyriskerfisins sé í gegnumstreymiskerfi í Þýskalandi þá höfum við líka stór og öflug söfnunarkerfi eins og Allianz er besta dæmið um. Í Þýskalandi er það raunar þannig að þýskir lífeyrissjóðir eiga um helminginn af öllu húsnæði, hygg ég að ég fari rétt með, og reki að meira eða minna leyti sem leigufélög. Það er kannski það hlutverk sem hefur verið uppistaðan í lífeyriskerfum bæði á Íslandi og annars staðar. Mér finnst allt of mikil viðleitni hjá lífeyrissjóðunum til þess að reyna berjast frá því og yfir í einhver markaðsviðskipti. Lífeyrissjóðakerfið hefur fjármagnað lán til íbúðarhúsnæðis í landinu. Það eru um 2 þús. milljarðar í lífeyrissjóðakerfinu. Heimilin í landinu skulda 2 þús. milljarða. Það er pólitísk og samfélagsleg ákvörðun hversu miklar vaxtakröfur lífeyrissjóðirnir okkar sjálfra ætla að gera á húsnæðislánin okkar af því að þetta leggst á okkur á ólíkum tímum ævinnar. Ég hef verið þeirrar skoðunar að við höfum verið að gera allt of háar ávöxtunarkröfur á ungu kynslóðina og að fyrst og fremst þurfi að endurskoða þann þátt. En varðandi spurninguna held ég að við eigum að hafa blöndu af gegnumstreymiskerfi í almannatryggingunum og síðan sjóðasöfnun þar til viðbótar.

Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Ég hygg að ég sé að miklu leyti sammála hv. þingmanni varðandi þetta, það væri náttúrlega best að vera með eins konar blöndu. En er þetta frumvarp ekki í raun það skref sem við þurfum að taka? Núverandi fyrirkomulag um lífeyri í A-deild LSR er frekar fáránlegt, það verður bara að viðurkennast, þannig að það er alveg kominn tími til að við endurskoðum forsendurnar fyrir því hvernig þetta er fjármagnað og líka hver lífeyrisréttindi fólks eru, af því að það er svolítið sérstakt að einstakar stéttir hafa það miklu betra en aðrar. Ég spyr hvort það séu ekki þeir sem fá hvað mest út úr núverandi kerfi sem munu þurfa að taka skerðingu, af því að þeir fá svo miklu meira en manneskja sem rak sitt eigið fyrirtæki alla ævi, eins og t.d. afi minn og amma sem eru nú upp á tryggingakerfið komin og ekki er það nú nógu gott. Á heildina litið, er þetta að mati hv. þingmanns skref í þá átt að leiðrétta ákveðinn ójöfnuð sem myndast hefur í kerfinu og er í raun skapaður af kerfinu sjálfu? Við megum ekki gleyma því að við erum að búa til lög um lífeyrissjóð, lífeyrissjóðinn okkar. Það eru ekki allir sem hafa þau forréttindi. Er þetta jöfnunarskref eða hvað?

Virðulegur forseti. Ég held að þetta sé jöfnunarskref. Ég held hins vegar að lífeyriskerfi okkar einkennist því miður allt of mikið af ójöfnuði, dæmin sem við höfum fyrir okkur um það eru allt of sterk. En aftur að þessu með söfnunarsjóði lífeyrisréttinda og gegnumstreymissjóði. Eftir hrun voru lífeyrissjóðirnir meira og minna þjóðnýttir. Í raun og veru breyttust þeir á tiltölulega stuttum tíma í gegnumstreymissjóði en hafa kannski að uppistöðu til verið það fyrir vegna þess að uppistaðan í eignum þeirra var náttúrlega bara skuldaviðurkenningar sem gefnar voru út af opinberum aðilum á Íslandi. Hver er munurinn á því að vera með lífeyrissjóð sem segist eiga fyrir framtíðarskuldbindingum sínum og það sem hann á er bara skuldabréf á ríkissjóð og sveitarfélög, eða að vera með sjóð sem segist hafa skuldbindingu hins opinbera til þess að borga lífeyri í framtíðinni? Í raun er hvort tveggja bara gegnumstreymissjóðir til framtíðar þannig að um eiginlega sjóðasöfnun verður ekki að ræða nema um sé að ræða eignir í öðru en opinberum pappírum eða erlendar eignir, eins og við ræddum í andsvörum áðan. Það má spyrja sig að því hversu skynsamlegt það sé fyrir ríkið hafa yfir höfuð milligöngu um það. Átti ríkið til að mynda að vera með Íbúðalánasjóð sem hafði milligöngu um að lífeyrissjóðirnir lánuðu sínum eigin sjóðfélögum, og taka síðan á sig 200–300 milljarða tap á þeim viðskiptum? Af hverju eiga lífeyrissjóðirnir bara ekki að annast þær íbúðalánaveitingar til sinna eigin sjóðfélaga með beinum hætti? Maður spyr sig.

Herra forseti. Þetta er nú tvímælalaust eitt af stærri málum sem komið hefur á borð okkar þingmanna á þessu þingi og jafnvel þótt fleiri þing væru tekin. Málið er eiginlega mjög stórt af tveimur ástæðum. Annars vegar er það af því að tölurnar í því eru mjög stórar, hér er um að ræða ráðstafanir í hagkerfinu upp á 100 milljarða plús/mínus, og svo er þetta auðvitað stórt mál og búið að vera lengi eitt af stóru málunum í lífeyrismálum okkar og ein af stóru framtíðarspurningunum um lífeyriskerfið í landinu. Að sjálfsögðu er það fagnaðarefni svo langt sem það nær að hér sé komin niðurstaða eftir áralangar viðræður og viðleitni til að ná að borðinu og samræma lífeyrisréttindin, lífeyrisréttindaávinnsluna í landinu og gera kerfið einsleitara en áður var. Þeir sem lengi hafa fylgst með þessum málum vita náttúrlega af spennunni sem verið hefur oft uppi milli almenna vinnumarkaðarins og almennu lífeyrissjóðanna annars vegar og opinbera vinnumarkaðarins og opinberra lífeyrissjóða hins vegar. Menn hafa lengi rætt um að samræma þetta og hugmyndirnar verið af ýmsum toga, allt upp í að búa til einn lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn. Það er í sjálfu sér ekki aðalatriði málsins hvort lífeyrissjóður eru einn, tveir eða fleiri, heldur eru það lífeyrisréttindin og réttindaávinnslan sem er stóra málið í þeim efnum. Ég vil taka það skýrt fram þó ég muni hér á eftir viðra ýmsar efasemdir um þetta mál og sérstaklega einhverja flýtiafgreiðslu á því að ég er að sjálfsögðu eindreginn stuðningsmaður þess að við jöfnum lífeyrisréttindi landsmanna og byggjum vinnumarkaðinn og síðan samfélagið á einsleitri réttindaávinnslu þannig að staða manna sé sem allra jöfnust óháð því hvort þeir eru á almennum eða opinberum vinnumarkaði, hafi þar af leiðandi ekki teljandi áhrif þótt þeir færi sig á milli né á hvaða skeiði ævinnar það er. Það hljóta allir að sjá að þetta er stórkostleg framför fyrir alla, fyrir þá sem eru á vinnumarkaði, fyrir þá sem í hlut eiga þannig, en líka fyrir vinnuveitendurna og atvinnulífið og hið opinbera. Árið 2009 sammæltust menn um það í tengslum við svokallaða stöðugleikasamninga, sem margt gott leiddu með sér, að setja kraft í þessa vinnu. Ég fylgdist með henni næstu árin og reyndi að leggja því lið að þetta væri unnið áfram, en niðurstaðan var alltaf lengi vel að það væri samt skynsamlegra að gefa hlutunum tíma heldur en keyra eitthvað áfram með offorsi. Sú hefur líka orðið raunin á í tíð núverandi hæstv. fjármálaráðherra, hann hefur gefið þessu tíma í yfir þrjú ár og samkomulag náðist nú á dögunum. Það eru veruleg tímamót. Ég hygg að megi segja og tek undir með hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, sem vonandi er ekki langt undan þegar ég tala svona fallega um hann, að að sjálfsögðu er það gríðarlega stórt mál fyrir Ísland ef okkur tekst vel til áfram með að byggja upp fullfjármagnað og samræmt lífeyrisréttindakerfi fyrir alla landsmenn. Við erum með sterkan efnivið í það þótt það hafi verið óleyst verkefni eins og þessi sem snúa að tvískipta lífeyrismarkaðnum og tilteknum framtíðarskuldbindingum sem við eigum enn eftir að leggja inn á. Hæstv. ráðherra nefndi, og ég hafði gaman af því, að matsfyrirtækin gera ekki mikið með það hvernig mismunandi þjóðir standa að vígi hvað varðar að hafa byggt upp og lagt í sjóði til að eiga fyrir framtíðarlífeyrissparnaði. Nú er það þannig með Ísland að við erum í fremstu röð í heiminum ásamt með, og það hefur væntanlega ekki breyst mikið, Hollandi og Sviss, við eigum hæst hlutfall hreinna eigna miðað við verga landsframleiðslu í eignum til að greiða út lífeyri, um 150–160% trúi ég það sé hjá okkur í augnablikinu. Holland og Sviss hafa verið á svipuðum slóðum. Noregur með sinn olíusjóð, sem þeir öðrum þræði líta að sjálfsögðu á sem eftirlaunasjóð þó að hann sé vissulega fyrst og fremst fjárfestingarsjóður til að taka olíugróðann úr umferð og kveikja ekki í norska hagkerfinu og leggja til framtíðar, t.d. þegar olíutekjurnar fara minnkandi þá geti menn jafnað út það áfall. Við reiknuðum það einhvern tímann út að gamni að Íslendingar áttu meira í lífeyrissjóðum og það var fljótlega eftir hrunið, fljótlega eftir að þeir höfðu orðið fyrir nokkru höggi, samt átti Ísland meira í lífeyrissjóði á mann en Noregur í sínum norska olíusjóði. Fram hjá þessu er mjög oft horft þegar staða þjóða er borin saman. Þess var ég áskynja rétt eins og núverandi hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra benti á. Ég notaði þetta t.d., benti matsfyrirtækjum og fjárfestum á þetta 2011 þegar við vorum í mikilli kynningarlotu í aðdraganda þess að ríkið gaf út skuldabréf á erlendum markaði í fyrsta sinn í ein sjö ár, eða fimm, sex ár, 2011. Ég benti mönnum á að skoða það hvernig við værum á vegi stödd að þessu leyti borið saman við aðrar þjóðir sem voru, að mínu mati, með of hátt lánshæfismat vegna mikilla innbyggðra veikleika í þeim efnum, svo maður tali ekki um þjóðir sem eru í bullandi efnahagsþrengingum eins og Grikkir. Ég ætla ekki að fara í þá sorgarsögu hér en það er t.d. eitt sem er þeim mjög erfitt og það er að þeir eiga nánast enga lífeyrissjóði, mjög afmarkað þá fyrir tiltekna hópa. Landið sem slíkt er nánast án eigna upp í framtíðarlífeyrisgreiðslur og þar er eftirlaunaaldur alveg niður í 55 ár. Þið getið ímyndað ykkur hvernig það dæmi lítur út. Bandaríkin eru til að mynda í miklum vanda þarna, ef það væri allt saman fært til bókar. Þeir eiga gríðarlegar ófjármagnaðar lífeyrisskuldbindingar gagnvart hermönnum, opinberum starfsmönnum og ýmsum öðrum slíkum.  Varðandi niðurstöðuna skil ég vel að þeir sem horfa á sína stöðu og þá sem þegar er inni í menginu telji þetta ágæta niðurstöðu. Það er hún fyrst og fremst vegna þess að ríkið reiðir fram núna í fjármunum allt sem þarf til að rétta A-deildina af. Það er í raun rausnarlegri niðurstaða af hálfu ríkisins en ég hygg að menn hafi reiknað með þar sem oft var rætt um að einhverja blöndu yrði væntanlega að fara, hækkun lífeyrisaldurs, jafnvel hækkaðra iðgjalda og svo kæmi ríkið með eitthvað í púkkið. Hér reiðir ríkið þetta fram og gerir líka vel við sveitarfélögin, tekur af þeim skuldbindingar upp á um 20 milljarða kr. Ég skil því vel að þeir sem horfa á sína stöðu og eru þegar inni í menginu telji að þetta sé nokkuð gott. Það er sérstaklega með varúðarsjóðum og lífeyrisaukasjóðum tekið á því að enginn missi í neinu við breytinguna, þeir sem eru inni í menginu núna. Staðan lítur allt öðruvísi út til framtíðar litið. Þar held ég vakna áhyggjurnar og án efa er það einn þátturinn í því að fjögur fjölmenn félög innan opinberra starfsmanna og t.d. sjálfstætt félag eins og Félag hjúkrunarfræðinga er ósátt við þessa niðurstöðu. Það getur annars vegar verið af því að menn séu meira að horfa á framtíðina heldur en núið og/eða að viðkomandi hópar telji sig ekki sem slíka koma nógu vel út úr dæminu. Að því þarf að sjálfsögðu að hyggja. Það getur ekki verið ætlunin að sulla þessu gríðarlega stóra máli í gegnum Alþingi án þess að allir fái að koma sjónarmiðum sínum vel að. Við megum gæta okkar í því að gera engin mistök þótt við séum velviljuð því að sjálfsögðu er freistandi að reyna að læsa þessa niðurstöðu inni eftir þetta samkomulag. En það fer svo sem ekkert heldur ef þingið er samstillt í því að vinna að þessu máli vel, þá verður það bara að ráðast hvort það er boðlegt hvað vinnubrögð snertir að klára þetta núna. A-deildin er sem sagt meðhöndluð með þessum hætti. En inn í þetta koma síðan mörg önnur mál sem sum hafa verið nefnd, eins og það að hér á að hækka lífeyristökualdurinn um tvö ár. Það er til ákveðins samræmis. Það er þá minna bil á milli opinberra og almenna markaðarins, einmitt þegar verið er að stefna að hækkun þar, og í almannatryggingalögum er hins vegar stefnt að því mánuð fyrir mánuð að hækka eftirlaunaaldurinn úr 67 í 70 ár. Það er mörgum stórum spurningum ósvarað í tengslum við þau mál öllsömul. Ég nefni það í leiðinni að það hefur allt of lítill gaumur verið gefinn að því að staða einstakra hópa, mismunandi starfsstétta, er mjög ólík þegar kemur að því að taka á sig hækkun eftirlaunaaldurs. Hvað með erfiðisvinnustéttirnar sem eru býsna slitnar nú þegar miðað við núverandi eftirlaunaaldur? Er ekki ansi hætt við því að nýgengi örorku vaxi hratt ef við bætum þremur árum við hjá fiskvinnslufólki, múrurum? Auðvitað þekkjum við aðrar stéttir eins og sjómenn, lögreglumenn og slíka sem hafa talið sig eiga að hafa sveigjanleika til að geta hafið töku lífeyris fyrr vegna mikils álags í starfi og slits. Að því þarf að hyggja. Það er óumflýjanlegt að gera greiningar á því hvernig þetta kemur við einstaka hópa o.s.frv. Það þarf líka að skoða vel samspil almannatrygginganna og lífeyrissjóðanna, það þarf þess hvort sem er, en þetta gefur okkur tilefni til að horfa þar á ýmsa hluti. Hæstv. ráðherra segir, og alveg réttilega, það er engin stórspeki, að þessi uppbygging lífeyrissjóðanna og auknar greiðslur frá þeim létti byrðum af ríkinu í almannatryggingakerfinu. Í því þarf að hyggja að tvennu. Það er annars vegar millibilstíminn sem við erum stödd á. Enn eru 15–25 ár eftir þangað til lífeyrissjóðakerfið er að segja má fulluppbyggt fyrir alla í skilningnum að þá er nógu langt um liðið frá 1998, að allir hafa greitt af öllum tekjum sínum í lífeyrissjóð. En það er ekki fyrr en að þó nokkrum árum í viðbót liðnum sem það er eiginlega orðið yfirgnæfandi vægi. Við skulum ekki gleyma því að fram til áranna 1995–1998 þegar má segja síðasta stóra breyting eigi sér stað eftir langt ferli, það er ekki fyrr en þá sem allir eru skyldugir til að greiða í lífeyrissjóð af öllum tekjum sínum. Sumir voru fram undir það utan lífeyrissjóða og menn höfðu ekki greitt nema af dagvinnulaunum. Nú er þetta að telja inn af vaxandi þunga í kerfinu ár frá ári og innan 15–25 ára verður þetta að mestu leyti orðið þannig að þá er fólk að komast inn á eftirlaunaaldur sem hefur greitt af öllum tekjum sínum í lífeyrissjóð yfirgnæfandi hluta ævinnar. Það verður samt ekki þannig að allir verði í þeirri stöðu. Þess vegna þurfum við að huga að því samhengi líka. Tveir hópar munu augljóslega ekki verða í þeirri stöðu að eiga í vændum sæmilegan lífeyri út úr lífeyrissjóðum eftir 10, 25 ár. Það verða náttúrlega þeir sem aldrei hafa komist inn á vinnumarkaðinn, öryrkjar. Það verða þeir sem hafa búið eða búið og starfað erlendis hluta ævinnar og eftir atvikum myndað lífeyrisrétt annars staðar og geta tekið hann til sín heim, en ekki endilega. Það verður einn hópur enn, herra forseti, sem af vaxandi þunga kemur inn í þetta kerfi okkar á næstu árum og það er fólk af erlendum uppruna sem flytur hingað og inn á vinnumarkaðinn eða í samfélagið á miðjum aldri og mun þar af leiðandi aldrei ná að byggja upp nema sirka hálfan lífeyrisrétt og heldur ekki rétt til greiðslna úr almannatryggingakerfi, vegna þess að þar kemur svonefnt búsetuhlutfall við sögu og menn mynda rétt þar í samræmi við þann árafjölda sem þeir hafa verið með lögheimili í landinu. Þessi hópur fer vaxandi. Þess vegna mun gamla módelið ekki verða eins og menn einu sinni héldu, að þetta væri einsleitt samfélag þar sem allir verða komnir með fullan lífeyrissjóðarétt og þar taki að mestu leyti almannatryggingakerfið yfir. Það verður ekki þannig. Við munum þurfa öflugt almannatryggingakerfi til að styðja við bakið á þeim sem minni rétt hafa myndað ef við ætlum ekki að hafa gjá í lífskjörum þeirra hópa sem eru að færast inn á eftirlaunaár á komandi árum. Þess vegna þyrftum við að geta gefið okkur góðan tíma til að fara yfir þetta mál, fara yfir stóra almannatryggingafrumvarpið, skoða þetta, rýna inn í framtíðarsamhengið. Það er hrollur í mér, ég verð að segja að ég tel mig ekkert verkkvíðinn mann, herra forseti, en það er dálítill hrollur í mér ef menn ætla að lenda þessum stóru kerfisbreytingum báðum, nýju almannatryggingalöggjöfinni og þessari grundvallarbreytingu í lífeyrissjóðamálum, á örfáum sólarhringum. Ég verð hreinlega að segja: Verði þeim að góðu sem vilja þá keikir standa fyrir því að þetta hafi fengið nógu góða skoðun. Ég er allur af vilja gerður til þess að við reynum að standa þverpólitískt á bak við þessi mikilvægu mál og vinna þau eins vel og langt og við komumst og ekki lengra fer ég, það er þannig. Síðan hefði verið æskilegt ef hæstv. fjármálaráðherra hefði aðeins gefið okkur gleggri mynd af tvennu sem er mjög fljótandi enn þá í þessum efnum. Það er í fyrra lagi: Hvernig verður háttað greiðslum eða endurgreiðslum þeirra stóru ríkisaðila 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem var fróðleg eins og endranær. Ég hygg að það sé hæpið að við náum þessum báðum málum í gegn á þessu þingi, sér í lagi vegna þess að við höfum ekki fengið neina forgangsröðun ríkisstjórnarinnar á málum þannig að við getum heldur ekki forgangsraðað okkar vinnu í samræmi við það, vandamál sem við í minni flokkunum glímum stanslaust við, að vita ekki fyrir hvaða próf við eigum að læra heima, hvað þá hvenær, sem er óþolandi. Nóg um það, það er ekki hv. þingmanni að kenna. Ég hef sömu áhyggjur og hv. þingmaður af almannatryggingakerfinu í framtíðinni þegar það er orðið ljóst að þetta verður ekki eins og menn ætluðu sér í upphafi og gerðu ráð fyrir að samfélagið yrði mjög einsleitt í mjög langan tíma. Það er vegna þess að mismunandi hópar afla sér misjafnra réttinda eftir því sem tíminn líður. Þessu hef ég verulegar áhyggjur af eins og reyndar því almennt hvernig samfélagið bregst við svo stórum og viðamiklum breytingum á samsetningu þjóðar eins og við eigum við að etja og ég hygg langflestar þjóðir sömuleiðis og munu halda áfram að gera. Þá velti ég fyrir mér hvort næsta skref sé þá ekki að huga að einhvers konar alþjóðlegu samstarfi um almannatryggingar. Ég hendi þessu fram vegna þess að ég veit að hv. þingmaður þekkir málaflokkinn mjög vel og hefur verið mjög lengi á Alþingi og vil spyrja hvort eitthvað slíkt sé raunhæft eða hver fyrstu skrefin væru ef menn vildu pæla í slíku. Ég tel einsýnt og óttast það að ef það verður mjög skýr munur á þeim þjóðfélagshópum sem hafa þessi réttindi og þeim sem hafa þau ekki mun það valda togstreitu sem við viljum forðast ef við mögulega getum. Það eina sem mér dettur í hug er alþjóðlegt samstarf um almannatryggingar. Hvaða aðrar leiðir, ef einhverjar, gætum við farið ef ekki þá leið?

Hæstv. forseti. Ég þakka herra forseta sem tókst að heimilisfæra mig rétt að lokum. Mér verður stundum á sjálfum að segja Norðausturkjördæmi eða eitthvað svoleiðis, þannig að ég skil forseta vel. Varðandi afgreiðslu þessara stóru mála er þetta nokkuð snúið vegna þess að upp að vissu marki væri gott að einhver ein þingnefnd ynni þetta með heildaryfirsýn en svo er ekki. Nú erum við með þá stöðu að almannatryggingamálin sem hafa mikla skörun inn í þetta og öfugt er í velferðarnefnd og þessu máli leggur hæstv. fjármálaráðherra til að verði vísað til fjárlaganefndar, ekki efnahags- og viðskiptanefndar sem almennt hefur þó verið með þessi mál. Þetta er svolítið tætingslegt. Kannski er þetta að einhverju leyti vegna álagsins hérna og vinnustöðunnar, þessu sé skotið til fjárlaganefndar af því að efnahags- og viðskiptanefnd er drekkhlaðin verkefnum. Nú ber ég verulega virðingu fyrir fjárlaganefnd eins og kunnugt er og þetta er ekki sagt í neinni niðrandi merkingu í hennar garð, en hún hefur auðvitað ekki verið sérstaklega með þessi mál að undanförnu. Varðandi framtíðina og þá stöðu sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson bendir réttilega á í framhaldi af mínum hugleiðingum þá verðum við að vanda okkur verulega vel. Við megum ekki teikna inn í framtíðina hóp sem verður dæmdur til miklu lélegri stöðu en ella væri. Jú, alþjóðlegt samstarf, t.d. norrænt samstarf skiptir máli. Eitt af því sem hjálpar til er að skattlagning lífeyristekna sé sem svipuðust í löndum þar sem er mikið flæði á milli og að það gangi greiðlega að flytja lífeyrisrétt milli landa ef menn hafa unnið hluta ævinnar í einu landi og hluta ævinnar í öðru. En það eru vandamál í því efni, jafnvel innan Norðurlandanna, og þrátt fyrir alla viðleitni til að draga úr hindrunum í þeim efnum erum við alltaf að takast á við vandamál sem leiða af mismunandi skattlagningu, mismunandi réttindum og aldursmörkum og öðru slíku. Ég á mér eina stóra draumsýn um hvað væri best í hinum besta heimi allra heima, það er að frá 16 ára aldri væri greitt fyrir alla í lífeyrissjóð, alltaf, þannig að öryrkjar og námsmenn og aðrir slíkir 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað ein leið til að takast á við vandann hjá einhverjum af þessum hópum. Annað sem mér hefur dottið í hug er að einstaklingar sem fara kannski seint að byggja upp réttindi þurfi einfaldlega að byggja þau upp hraðar og leggja meira til. Á móti kemur að menn hafa ekki tímann með sér í liði sem er svo mikilvægt fyrir langtímafjármálagjörninga eins og að byggja upp lífeyrisréttindi eða það mundi ég halda. Ég er líka alveg sammála hv. þingmanni með að mér finnst óþægilegt hvernig þessi málaflokkur fer til mismunandi nefnda. Ég talaði reyndar aðeins um það áðan líka og fleiri haft nefnt það að málið fari til hv. fjárlaganefndar á meðan almannatryggingamálið fer til hv. velferðarnefndar og síðan er enn annað mál sem er líka tengt þessu í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, nefnilega það sem gefur sumu fólki færi á nýta greiðslur sínar til að borga inn á húsnæðislán. Það skiptir líka máli í þessu sambandi, sérstaklega ef við erum að fara einhverjar nýstárlegar leiðir til að byggja upp fyrir framtíðina og jafnvel þó að um sé að ræða húsnæði sem við þurfum öll þá kemur það samt sem áður málaflokknum við. Ég velti fyrir mér hvort það sé ekki hreinlega kominn tími á að í náinni framtíð verði þingnefnd sem fjalli um þetta málefni eitt og sér, þ.e. hvernig við bregðumst við því vandamáli að hópurinn sem er kominn yfir vinnualdur stækkar og slík vandamál verða svo einkennandi fyrir samfélagið í framtíðinni að það ætti í raun og veru að vera sérstök þingnefnd sem héldi utan um það og tækist á við það öllum stundum með ýmsum hætti. Mér sýnist þetta vera málaflokkur sem hefur svo marga anga að það sé ekki hægt að hafa þetta tætt út um allt Alþingi eins og raun ber vitni núna. Ég velti fyrir mér hvað hv. þingmanni finnst um það.

Forseti verður nú að fara að leiðrétta sig varanlega, er búinn að kynna þennan hv. þingmann svo oft til leiks hér í púltinu. Hafði með pennaglöpum sínum ruglað sjálfan sig í ríminu.

Ég þakka virðulegum forseta fyrir. Það hefur að vísu stundum komið til tals að ég yrði fluttur milli kjördæma en niðurstaðan hefur alltaf orðið sú að ég hef haldið mig fyrir norðan og ég hyggst gera það enn um sinn. 
             Í fyrsta lagi varðandi vinnuna að þessu þá væri þetta, eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir mun hafa nefnt í gær, náttúrlega alveg dæmigert stórmál sem þingið þyrfti að gefa sér góðan tíma til að fjalla um og væri gott að setja í milliþinganefnd til að hafa samfellu í skoðun á. Þannig var þetta unnið 1995–1998 þegar síðasta stóra breyting kom inn, það var niðurstaða kjarasamninga í árslok 1995 sem setti það mál af stað. Það var unnið hér í tvö ár í nefndum og síðan í þinginu og milliþinganefnd og annan þingvetur og tók gildi 1998 ef ég kann þá sögu rétt. Varðandi aðra hluti sem snúa að framtíðinni. Ég nefni aftur þessa hugmynd sem er svo sem ekkert ný og kannski ekki bara mín að langbest væri að lífeyrisréttindaávinnsla allra væri jöfn á starfsaldursskeiðinu hvort sem menn væru á vinnumarkaði eða ekki. Þeir sem þurfa stuðning frá samfélaginu til framfærslu, öryrkjar og aðrir slíkir, þeir sem eyða hluta ævi sinnar í nám - kerfið væri útbúið þannig að það væri greitt fyrir þá í lífeyrissjóð, þeir mynduðu lífeyrisrétt. Fyrir ríkið mundi þetta þegar upp væri staðið ekkert endilega kosta meira, en stóri munurinn yrði sá að allir yrðu eins settir á eftirlaunaskeiðinu. Ef við vöndum okkur ekki hér þá verða þeir hópar líka verst settir sem eftirlaunamenn sem hafa átt erfiðast á starfsævinni. Það er svo ósanngjarnt að menn skuli eftir erfiðisvinnu fyrir lág laun eða flutninga milli landa eða annað því um líkt líka þurfa að eyða efri árunum við bág kjör. Síðan er það rétt sem hv. þingmaður sagði að það þyrfti að vera hraðari ávinnsla hjá tilteknum 

Herra forseti. Þetta eru mjög athyglisverðar umræður. Sérstaklega hefði ég áhuga á að heyra hv. þm. Steingrím J. Sigfússon greina betur frá þeim útreikningum sem liggja að baki þeirri fullyrðingu að það að fara þá leið sem hann lýsti, að ríkið greiddi iðgjöld í lífeyrissjóði fyrir tiltekna hópa sem ekki eru virkir á vinnumarkaði, mundi þegar upp er staðið ekki kosta ríkið neitt meira. Ef svo er finnst mér að það sé leið sem eigi að skoða mjög rækilega. Hv. þingmaður lýsti ákveðnum efasemdum um að rétt væri að senda málið til hv. fjárlaganefndar, tók sérstaklega fram að af hans hálfu væri það hvorki flím né kerskni að orða það svo. Ég verð að taka undir með hv. þingmanni, mér finnst að meiri hluti fjárlaganefndar hafi ekki beinlínis síðustu vikur sýnt það af verkum sínum að það sé endilega ávísun á farsæld að senda málið þangað. Það sem mig langaði hins vegar til að segja að ég er töluvert jákvæðari á þetta mál en hv. þingmaður, ég held að markmiðið sé mjög gott. Ég held að það sem menn ætla sér að gera með þessu, að reyna að jafna á milli almenna og opinbera vinnumarkaðarins, bæði lífeyrisréttindi og síðan líka, eins og er yfirlýst markmið í sérstakri yfirlýsingu aðilanna, að jafna á næstu tíu árum launamuninn. Þetta er dásamlegt markmið, eitt af því sem menn mundu vilja vinna langa ævi í stjórnmálum til að stuðla að. Ég get svo deilt með hv. þingmanni áhyggjum af því að það muni hugsanlega ganga illa að afgreiða málið á þessum stutta tíma. Hann hefur verið fjármálaráðherra. Er yfir höfuð hægt að afgreiða mál eins og þetta án þess að leyfa öllum þeim hópum og starfsstéttum sem undir eru að koma og eiga orðastað við fagnefndir þingsins og segja álit sitt á því, t.d. þeim fjórum starfsgreinafélögum sem hafa lýst andstöðu og stéttarfélagi hjúkrunarfræðinga, sem mér virtist beinlínis lýsa fullri andstöðu, kannski fyrst og fremst á grundvelli samráðsleysis? 

Herra forseti. Tíminn leyfir ekki að fara lengra út í þessar vangaveltur um öðruvísi kerfi þar sem  Nei, það er erfitt að afgreiða stórmál af þessu tagi. Í fyrsta lagi er það svo stórt að menn þurfa að hafa góða sannfæringu fyrir að verið sé að gera rétt. Í öðru lagi er þetta svo nátengt kjörum hópa, þetta er í raun og veru svo samtvinnað við kjörin sem viðsemjendurnir eiga, að þeir sem ekki eru aðilar að samkomulaginu eru líka viðsemjendur, þeir eiga líka sinn sjálfstæða samningsrétt. Ekki er hægt að horfa fram hjá því að það eru ekki allir á bak við þetta. Það eru stórir og fjölmennir hópar sem geta tekið til sín sinn samningsrétt og beitt honum. Ríkið verður auðvitað að átta sig á því að það er gríðarlega mikilvægt að hlusta á öll sjónarmið og reyna ef mögulegt er að laða fram samstöðu. Við þurfum að ræða við þá sem gera athugasemdir, eru ósáttir. Er eitthvað sem hægt er að gera 

Þá spyr ég hv. þingmann um skoðun hans á eftirfarandi: Telur hann að einhverjar líkur séu til þess þegar svona víðtækt samkomulag hefur tekist að það mundi ónýtast eða spillast, jafnvel þó að það biði þrjá, fjóra, fimm mánuði eða tæki þann tíma sem þyrfti til eðlilegrar meðgöngu svona stórs máls? Telur hann að það mundi leiða til þess að málið næði ekki framgangi, jafnvel þó að skipti yrðu á ríkisstjórn? Ég tel ekki, allt ekki. Ég tel meira að segja að svona stórmál batni oft við það að vera undir fleiri en einni ríkisstjórn. Ég hefði gaman af að heyra álit hv. þingmanns á því. Spurningin sem mig langaði helst til að flytja er þessi: Hvernig sér hv. þingmaður afleiðingarnar af samspili þessara breytinga annars vegar og hins vegar því að hækka lífeyrisaldurinn um tvö ár? Hvað þýðir það gagnvart framtíðinni? Er það rétt hjá mér að það kynni að leiða til þess að kynslóðir framtíðarinnar mundu bera hlutfallslega minna úr býtum í gegnum réttindin sem þær ávinna sér en við eða jafningjar okkar, jafnaldrar okkar sem eru í kerfunum eins og þau eru núna?

Herra forseti. Hv. þingmaður spyr svo viðamikilla spurninga að það er beygur í manni að reyna að glíma við þær. Í fyrsta lagi af því að hann ræddi um að hann væri jafnvel jákvæðari í garð þessa frumvarps en ég, þá hefur hann kannski misst af blábyrjun ræðu minnar þar sem ég einmitt tók það fram og fagnaði því að þetta væru gríðarlega mikilvæg markmið sem þarna væru sett upp og þar á ég að sjálfsögðu við uppbyggingu á einsleitu réttindaávinnslukerfi fyrir alla landsmenn í lífeyrismálum. Það er gríðarlega stórt og mikilvægt mál, þannig að landamærin milli opinbera kerfisins eyðast eins mikið út og mögulegt er. Það er réttindaávinnslan og rétturinn sem skiptir öllu máli, ekki spurningin um hvort þetta eru einn eða tveir eða fleiri lífeyrissjóðir. Þess vegna er verið að setja hér alveg rétt markmið hvað það snertir, að jafna lífeyrisréttindin upp á við. Það er gleðileg niðurstaða því að fram að þessu hafa menn stundum talað jafnvel í hina áttina, að það yrði bara að taka niður lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna til að þau mættu almenna vinnumarkaðnum kannski einhvers staðar á miðri leið. Nú er það bara útkljáð. Við ætlum með allan vinnumarkaðinn upp í þessi hlutföll og reyna að jafna launamuninn í leiðinni, allt saman gríðarlega mikilvægt. Svo er það stóra spurningin um framtíðina. Ég sagði einmitt í ræðu minni, ég skil vel að þeir sem horfa á þetta í núinu og fyrir sig og eru inni í menginu í dag telji sig sæmilega sátta vegna þess að það á enginn að missa neins í þeim efnum. En þetta er miklu meira spurningin um framtíðina. Að sjálfsögðu taka þeir hópar á sig lenginguna og þá staðreynd að ríkið er ekki lengur ábyrgt á bak við A-deild LSR í þeim skilningi sem það hefur verið, að þó að hún eigi að vera sjálfbær þá er ríkið skuldbundið til, með ráðstöfunum, að tryggja mönnum réttindin og þá með hærri iðgjöldum ef þyrfti. Ef ég skil rétt þá hverfur þessi ábyrgð. Eftir það verður kerfið að standa á eigin fótum. Þess vegna er alveg skiljanlegt að þeir sem hafa kannski efasemdir um að launajöfnunin 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að tala um „realismann“ í kringum það hvernig meðferðin á þessu máli getur orðið í þinginu, og reyndar aðeins um það að staðan hér er orðin heldur dæmigerð. Menn búast væntanlega við því að klára þetta mál, það er væntanlega þess vegna sem það er lagt hér fram, án þess að fyrir liggi nein forgangsröðun á þeim málum sem ríkisstjórnin gerir ráð fyrir að ná í gegn á þessu þingi og þar af leiðandi á þessu kjörtímabili. Það gerir öðrum erfiðara fyrir með að forgangsraða því hvaða mál þau eiga að kynna sér. Ég líki þessu oft við það að maður viti ekki fyrir hvaða próf maður á að læra og ekki hvenær prófið verður haldið. Það eru óþolandi aðstæður þegar um er að ræða hvert risastóra málið á fætur öðru. Það er óþolandi staða. Það verður að breytast í framtíðinni, ekki vegna þess að það er óþægilegt eins og það er, heldur vegna þess að það kemur niður á möguleikum þingmanna til að kynna sér málin almennilega, sér í lagi ungum þingmönnum eins og þeim sem hér stendur sem hefur ekki verið lengi á þingi og hefur þar af leiðandi ekki haft mikinn tíma til þess að kynna sér þessa risastóru málaflokka, eins og þessi er vissulega. Mér þykir mikilvægt að hafa það í huga þegar við afgreiðum svona stór mál - eða við virðumst ætla að afgreiða svona stór mál fyrir þinglok. Ég ætla að láta það duga um það mál að svo stöddu við 1. umr. og halda áfram með þá ágætu umræðu sem var milli hv. 4. þingmanna Reykjav. n. og Norðaust., þeim sérlega háttvirtu kjördæmum. Það er mikil vinna á bak við þetta frumvarp eins og komið hefur fram, sem sést þegar maður les frumvarpið. Það er mikil baksaga og greinilega mikil hugsun um hvernig glíma eigi við þau vandamál sem frumvarpinu er ætlað að leysa, þ.e. að jafna muninn á almenna markaðnum og opinbera markaðnum að þessu leyti, og sömuleiðis að laga þann vanda sem lengi hefur verið yfirþyrmandi, að fyrirsjáanlegt sé að á ríkið skelli mikil skuldbinding sem ráða þurfi við á skömmum tíma. Í frumvarpinu er nefnd sú hæsta tala sem ég hef séð í frumvarpi hingað til, alla vega í frumvarpi af þessu tagi. Um er að ræða 100 milljarða sem er óljóst er, alla vega eftir því sem ég fæ best séð, á nákvæmlega hversu löngum tíma verða reiddir af hendi eða hvernig það virkar allt saman. Ég á eftir að fá það á hreint og verður það væntanlega útkljáð í nefnd, kannski fjárlaganefnd. Ég mundi venjulega ætlast til þess, þótt ég ætli ekki að krefjast þess formlega hér og nú, að það fengi líka umræðu í velferðarnefnd vegna þess að þetta eru skyld mál og snertir réttindi fólks, að því er virðist af ræðum annarra þingmanna sem hér hafa talað. Þá er mikilvægt að það sé á hreinu í velferðarnefnd, ekki bara vegna málsins heldur líka vegna starfs velferðarnefndar og hlutverks hennar, á hvaða hátt það er þannig að hægt sé að meta slík áhrif í samhengi við önnur mál, svo sem almannatryggingamálið sem þar er til meðferðar og vissulega málaflokkinn í heild sinni. Það að mikil vinna sé á bak við þetta frumvarp og að mikið hafi verið lagt í það þýðir að það tekur sinn tíma að komast inn í forsendurnar fyrir því, þá er alveg sama hversu mikil sátt er um það vegna þess að ef einn eða tveir hópar eru ósáttir þarf að skilja hvers vegna það er og er mikilvægt fyrir hið háa Alþingi að hér sé góð meðvitund um hvers vegna hlutirnir eru gerðir eins og raun ber vitni. Hér erum við í umhverfi eins og sagan sýnir þar sem ekki er alveg hægt að treysta því að allt sé í lagi með mál sem þó er sagt að sátt ríki um. Það skiptir því verulegu máli að þingið fái nægt svigrúm til þess að fara yfir þetta mál. Ég fullyrði að það svigrúm er ekki til staðar miðað við gildandi starfsáætlun. Svo mikið er víst. Jafnvel þótt við litum til kosninga mundi starfsáætlun breytast. Ef starfsáætlun breytist þannig að við ljúkum þingi nær kosningum kemur það líka niður á starfinu vegna þess að slík ráðstöfun á tíma hins háa Alþingis mundi valda því að hér verður erfiðara að eiga við önnur mál, fyrir utan það að miðað við reynsluna eru allar líkur á því að hingað komi inn enn fleiri mál sem geta vel varðað stjórnarskrá eða eitthvað því um líkt og annað sem við þurfum einnig tíma til að ræða almennilega en munum ekki hafa tíma fyrir. Mig langaði rétt aðeins að nefna eitt atriði, það er reyndar dágóður tími síðan það var nefnt hér síðast af hv. þingmanni. Það er annar þáttur lífeyrisréttindanna sem okkur hefur láðst að kanna til hlítar; það er ekki bara að jafna muninn á rétti fólks á almenna markaðnum og opinbera markaðnum, heldur líka kynjamunurinn. Þótt Ísland sé meðal fremstu þjóða í heiminum í dag hvað varðar kynjajafnrétti, sem við hljótum að vera stolt af þótt margt sé enn eftir, er það hluti af þróun þar sem við höfum mjög nýlega náð glæsilegum árangri, eða árangri sem maður gæti sagt vera eitthvað nálægt því að vera glæsilegur. Þar sem við erum að ræða málefni sem varðar heilu áratugina, í raun heilan starfsaldur, mun fólk núna og í náinni framtíð nýta sér ýmis lífeyrisréttindi eða almannatryggingakerfið. Það var á vinnumarkaðnum - eða ekki - á tímum þar sem ekki var gert ráð fyrir því að konur og karlar og önnur kyn ættu að vera jöfn samkvæmt lögum og réttindum. Við þurfum því að hugsa um það sjálfstætt. Þetta mál er ekki hugsað til þess að laga það vandamál, en það er mjög mikilvægt ef við lítum til þess því að þó að það sé mikilvægt markmið að jafna muninn á almenna og opinbera markaðnum megum við ekki gleyma þessu markmiði heldur. Þetta er jú málaflokkur sem er víðfrægur meðal almennings fyrir það hvað hann fær litla athygli á Alþingi, og því er enn verra að það sé svo stutt í að þessu þingi ljúki. Ég ímyndaði mér að ég hefði meiri tíma til þess að tala um þetta, virðulegi forseti, en mér finnst rétt að nefna þetta vegna þess að það kemur málinu við, ekki frumvarpinu sem slíku, en málaflokknum og það er mikilvægt að hafa þetta á hreinu. Komið hefur fram ágætishugmynd um milliþinganefnd, sem ég veit reyndar ekki hvernig er útfærð, enda hef ég aldrei verið á þingi milli þinga. En ef það er til þess fallið að málið fái betri yfirferð þingsins hygg ég að það sé mjög góð lausn, ef það er þá lausn. Ég mundi styðja þá hugmynd með þeim fyrirvara að ég hef einungis heyrt um hana í umræðum í dag og veit þess vegna ekki nákvæmlega hvernig hún yrði útfærð. Þá langar mig að gera að umræðuefni áhugaverða hugmynd sem ég heyrði frá hv. þingmanni Norðausturkjördæmis, það er sú hugmynd að alltaf sé greitt iðgjald frá ríkissjóði ef þörf er á, þannig að lífeyrisréttindi byggist upp fyrir alla, að allir hafi lífeyrisréttindi þegar að því kemur. Án þess að ég vilji eigna einhverjum öðrum hugmyndina minnir þetta mig pínulítið á það sem stundum er kallað borgaralaun, kannski mætti kalla þetta borgaralífeyrisréttindi eða eitthvað því um líkt. Ég hendi því bara fram til þess að hafa einhvern merkimiða fyrir þessa ágætu hugmynd. En ég hef nokkrar áhyggjur af þessu og öðru vandamáli sem koma mun upp eða sem hefur komið upp, sem er það að sumt fólk fer inn á vinnumarkaðinn afskaplega seint miðað við það sem mögulegt er. Það eru til Íslendingar í dag sem fóru seint að borga í lífeyrissjóð og afla sér lífeyrisréttinda. Fólk flutti á milli landa, Íslendingar til útlanda og útlendingar til Íslands. Þá er hætt við að það verði til ákveðin skekkja þarna sem menn dreymdi ekki um að yrði til staðar þegar þeir settu á fót þau lífeyriskerfi sem við höfum í dag, og reiknuðu með fullri virkni eftir 15, 25 ár eitthvað svoleiðis, að sögn þeirra þingmanna sem hér hafa talað í dag. Hvernig sem á það er litið er það vandamál sem ungu fólki eins og mér finnst eins og hafi átt að vera búið að leysa fyrir löngu í æsku okkar og á uppeldisárunum. Það er vissulega barnaleg hugsun, en hún er eðlislæg, held ég. Ég held að sé okkur eðlislægt að ímynda okkur að það sé einhvern veginn búið að leysa þann augljósa vanda að þegar fólk verður gamalt hætti það fyrr eða síðar að geta unnið að einhverju marki. Þá ímyndar maður sér einhvern veginn í nútímasamfélagi þar sem við erum með snjallsíma og guð má vita hvað, að þetta sé vandamál sem hafi fyrir löngu verið leyst. Svo er auðvitað ekki. Við erum hérna í miðjum klíðum að leysa þessi vandamál og þá koma auðvitað upp ný. Það eina góða er að þetta gerist það hægt að hægt er að sjá með þó nokkurri vissu inn í framtíðina, nema auðvitað þegar forsendurnar bresta eins og t.d. gerðist 2008, og sem getur gerst við mjög stórar þjóðfélagsbreytingar, svo sem þegar aldurssamsetning breytist hraðar en menn bjuggust við eða einhverjar aðrar samsetningar. Fyrir því þurfum við alltaf að vera vakandi þegar kemur að þessum málaflokki. Ég hygg þó að sú hugmynd sem reifuð var hér áðan, sem ég ætla að leyfa mér að kalla borgaralífeyri, gæti vissulega komið til móts við það. Ég tek dæmi um einstaklinga sem alast hér upp, eða 16–18 ára einstaklinga sem fara í skóla. Þeir lenda kannski á örorku, eða hvað svo sem það er sem gerir það að verkum að fólk fer ekki út á vinnumarkaðinn, en eftir stendur fólk sem flytur kannski hingað og er komið á þann aldur að það nær aldrei að byggja upp nein teljandi réttindi. Það er annað vandamál sem við þurfum að huga að. Það eina sem mér dettur í hug í fljótu bragði er að þetta fólk þurfi að byggja upp réttindi sín hraðar, sem er ekki augljóst hvernig það á að gera í ljósi þess að langtímafjárfestingar almennt krefjast langs tíma eðli málsins samkvæmt. Þegar maður fer í langtímafjárfestingar vinnur maður öðruvísi með fjármagnið en ef um skammtímafjárfestingar er að ræða og sér í lagi ef þörf er á því að ávaxta peninginn hratt. Á móti kemur að þegar maður er einungis á vinnumarkaði í 10, 20 ár þarf einungis að gera ráð fyrir verðbólgu í 10, 20 ár, þannig að það kemur að vísu á móti, en þetta er eitthvað sem þyrfti klárlega að ræða til hlítar. Á lokamínútum ætla ég að varpa fram hugmynd sem ég held að verði nauðsynlegt að innleiða einhvern tímann í náinni framtíð. Hún er að við þurfum aðeins að hugsa um þær samfélagsaðstæður að fólk almennt sé ekki á vinnumarkaði stóran hluta ævinnar. Það geti gerst út af tækniframförum. Að vísu verð ég gera fyrirvara. Menn hafa spáð núna fyrir um það í 150 ár eða síðan í iðnbyltingunni að bráðum verði tækin svo ofboðslega frábær og æðisleg að hún taki af okkur alla vinnuna og við verðum öll atvinnulaus. Núna mælist 2,9% atvinnuleysi á Íslandi þrátt fyrir miklu meiri tækniframfarir en við höfum getað ímyndað okkur síðastliðin 150 ár. Það er sá fyrirvari sem ég geri. Hins vegar hafa orðið tækniframfarir, eins og málgreining og fleira sem tekur við því sem við höfum hingað til sinnt, sem maður hefði aldrei getað ímyndað sér að mundi gerast. Ég ætla ekki að segja lögfræði eða forritun eða svo háæruverðug störf - segi ég og horfi á 5. þm. Reykjav. n. En samt, kannski gerist það á næstu áratugum. Ég held enn fremur að með allar þessar tækniframfarir í framtíðinni ættum við að geta leyft okkur meiri frítíma í lífinu. Mér finnst ekki rökrétt að við séum að vinna að jafnaði átta tíma á dag miðað við einhverja iðnbyltingarstaðla. Mér finnst miklu frekar að við eigum að nýta þá gríðarlegu verðmætaaukningu sem á sér stað í samfélaginu með tækniframförum til þess að vinna minna. En það þýðir að við þurfum að hafa kerfi sem gera ráð fyrir því kerfi sem við höfum ekki í dag. Borgaralaun er ein af þeim hugmyndum sem hugsuð er til þess að reyna að búa til einhvern veginn þannig raunveruleika. Það á eftir að sjást hversu raunhæft það verður. Það kemur ekki í ljós næstum því strax. En ég hygg að það sé þess virði að velta fyrir sér hvernig maður mundi búa til kerfi sem gerir ekki ráð fyrir því að við séum alltaf að vinna þar til við getum allt í einu ekki unnið. Ég held að það sé alveg kominn tími til þess að koma fram með einhverjar stórar lausnir til þess að gera slíkt að raunveruleika án þess að það sé stanslaus krísa vegna þess að við gleymdum að gera ráð fyrir því að einn daginn yrðum við öll gömul, eða vonandi sem flest í það minnsta. Nú hef ég ekki tíma fyrir meira, virðulegi forseti. En ég ítreka að mér finnst að þetta mál þurfi miklu meiri tíma en við höfum hér eftir á þingi til þess að ræða það.

Hæstv. forseti. Hér hélt hv. þingmaður langa ræðu, tíu mínútna ræðu,  Ég vil fá frekari rökstuðning fyrir því af hverju við getum ekki afgreitt þessi atriði, þetta frumvarp, á einni viku. Það er búið að vinna þetta í óratíma. Við vitum allt um þetta. Þetta er bara spurning um að taka pólitíska ákvörðun. Viljum við þetta eða ætla menn og sjóðfélagar virkilega að berjast gegn þessu og reikna með hækkun á iðgjöldum um ókomna framtíð?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er í þessu máli verið að taka út, samkvæmt skjali sem ég útbjó áðan, fjórar og hálfa blaðsíðu, heilan kafla, úr lögunum. Það er gott ef það er svo hugmyndafræðilega einfalt eins og hv. þingmaður nefndi, en það er hins vegar þannig fyrir okkur ungu kynslóðina á hinu háa Alþingi sem þekkir einfaldlega málaflokkinn ekki nógu vel að við þurfum tíma til að kynna okkur málið. Það er bara þannig og hv. þingmaður verður að gjöra svo vel og lifa við það. Hitt er að mér var sagt áður en ég steig í pontu að mín ræða yrði sú síðasta svo ég hef enga ástæðu til þess að standa hér og tefja málið. Þetta er síðasta ræðan og þetta verður síðasta andsvarið, ég geri ráð fyrir því nema einhver annar hafi beðið um orðið sem mér sýnist ekki. Ég tala um það sem ég tala um hér vegna þess að mér finnst mikilvægt að tala um það. Ef við ætlum bara að halda okkur við efnisatriði þessa máls þá ætti náttúrlega helst að sleppa 1. umr. til að byrja með vegna þess að 1. umr. er til þess ætluð, eins og ég skil þetta alla vega, að við ræðum þá hluti sem koma málaflokknum við þannig að það megi taka þá til hliðsjónar og inn í samhengið í nefndarstörfum sem koma á eftir, getur væntanlega skipt meira máli við 2. umr. eftir íhugun nefndar og þeirra sem á hlýddu. En eftir stendur að ég hef enga ástæðu til þessa að vera hér og tala eitthvað inn í nóttina vegna þess að þetta er síðasta ræðan eins og var skýrt hér áður. Nú getur vel verið að hv. þingmaður hafi engan áhuga á borgaralaunum og hafi engan á huga á þeim hugmyndum sem eru til þess fallnar að reyna að búa til einhverja framtíðarlausnir í málaflokknum. Enn fremur getur verið, og ég ætla reyndar að fullyrða að svo sé, að hv. þingmaður hafi miklu meiri skilning á þessum málaflokki og miklu meiri reynslu en sá sem hér stendur. En það þýðir að sá sem hér stendur verður að velta fyrir sér fleiri möguleikum og verður að taka meiri tíma í að kynna sér það og tala um það. Það er bara þannig. Hv. þingmaður verður, með fullkominni virðingu, að lifa við það.

Hæstv. forseti. Ég get auðvitað lifað við allt þetta og margt fleira. Ég átta mig bara ekki á því hvað það er í þessu máli sem kallar á svona rosalega mikinn tíma og miklar vangaveltur. Þarna er verið að ná fram hlutum loksins sem búið er að tala um svo lengi sem ég man  Hérna er tiltölulega einfalt atriði. Ég skal alveg viðurkenna það, hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson, að ég hef engan áhuga á borgaralaunum frekar en skattgreiðendur í Sviss. Bara engan. Ég tel það vonda hugmynd. En það er allt önnur umræða. Ég held, hv. þingmaður, að við eigum að fara í þetta mál, leyfa auðvitað þeim sem hér hafa gert athugasemdir sem eru einhver fjögur félög að koma athugasemdum sínum og rökum á framfæri. Við höfum afgreitt miklu stærri mál á skemmri tíma en þetta, mál sem varða efnahag landsins og gífurlega hagsmuni, og ég sé enga ástæðu fyrir því að við getum ekki afgreitt þetta. Það hefur komið mér á óvart hversu margir þingmenn hafa rætt að það sé ekki hægt að afgreiða þetta mál af því að tíminn sé svo skammur. Ég sé engin rök fyrir því og ég óska eftir því frá hv. þingmanni að vita hvaða rök eru fyrir hendi og hvað gerir að verkum að við getum ekki afgreitt þetta mál á skömmum tíma sem er gífurlegt hagsmunamál fyrir þá sem hér um ræðir, 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ætti kannski að leita til eigin formanns og þingflokksformanns til að geta svarað þeirri spurningu vegna þess að ástæðan fyrir því að hér mun ganga erfiðlega að klára mál er sú að það liggur engin forgangsröðun fyrir og hefur þó verið beðið nógu lengi eftir því, miklu lengur en þörf ætti að vera á. Á þessu kjörtímabili hef ég tekið eftir því að ef tekið er til máls og stjórnarmeirihlutinn verður óþolinmóður þá byrjar hann jafnan að saka minni hlutann um málþóf, það kemur fyrir fyrr en síðar. Ég veit að það er ekki í gangi hér,  Ef við ætlum að klára þetta mál skellum því á forgangslista. En málið er bara að ég ákveð það ekki. Það er meiri hlutinn sem ákveður það. Við bíðum og bíðum eftir forgangsröðun. Ef við ætlum að klára þetta mál þá get ég réttlætt það að eyða þó nokkrum tíma í að setja mig inn í það. Ef við ætlum ekki að klára það þá sleppi ég því og eyði tíma mínum í eitthvað sem ég veit að muni klárast. Þessa forgangsröðun vantar og hún er á ábyrgð meiri hlutans, ekki minni hlutans.

Þetta mál verður að klára.