Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ratsjárstofnun er sérstök stofnun á vegum utanrrn. sem annast rekstur ratsjárkerfis sem íslensk stjórnvöld starfrækja eða láta starfrækja í þágu varna landsins á grundvelli varnarsamnings Íslands og Bandaríkjanna frá 1951. Ratsjárstofnun annast rekstur ratsjárstöðva á Bolafjalli, Gunnólfsvíkurfjalli, Stokksnesi og á Miðnesheiði. Nú er það þannig eins og menn vita að þessar stöðvar, sem starfræktar eru úti um landið, byggja tilveru sína í rauninni á því að nýta fullkomnasta fjarskiptabúnað sem til er hverju sinni. Þess vegna er það þannig að ljósleiðararnir sem liggja hringinn í kringum landið eru lagðir frá ratsjárstöðvunum og hingað á suðvesturhornið og eru auðvitað grundvöllur fyrir þeirri fjarvinnslu sem er núna sem óðast að ryðja sér til rúms á landinu. Það er líka þannig að það er ásetningur núverandi hæstv. ríkisstjórnar að efla sem hægt er atvinnustarfsemi á landsbyggðinni, m.a. á grundvelli þessa fjarskiptakerfis og tölvutækni sem byggir á fjarskiptakerfinu. Þetta vekur athygli á sérstöðu málsins og möguleikunum sem eru óneitanlega til staðar í því að færa verkefni frá höfuðborgarsvæðinu og út á land. Það er augljóst mál að menn hljóta sérstaklega í þessu sambandi að beina sjónum sínum að starfsemi ratsjárstöðvanna úti um landið. Frá því að þær tóku til starfa fyrir allnokkrum árum hafa þær verið auk alls annars mikilvægur þáttur í atvinnustarfsemi í viðkomandi byggðarlögum og hvort sem mönnum líkar betur eða verr sú ákvörðun sem var á sínum tíma tekin með ratstjárstöðvunum eru þær auðvitað staðreynd og sú atvinnustarfsemi sem er í kringum þær er líka staðreynd. Spurningin lýtur þess vegna ekki að því pólitíska ágreiningsefni sem er uppi um veru varnarliðsins heldur eingöngu um það skipulag sem er á þeirri atvinnustarfsemi sem ratsjárstöðvarnar eru þáttur í. Þess vegna hef ég leyft mér á þskj. 248 að leggja eftirfarandi fyrirspurnir til hæstv. utanrrh. um starfsemi Ratsjárstofnunar: 1. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að fjölga störfum við ratsjárstöðvarnar á Bolafjalli, Gunnólfsvíkurfjalli og Stokksnesi, meðal annars með því að færa þangað störf og verkefni sem nú eru unnin á vegum Ratsjárstofnunar á höfuðborgarsvæðinu? 2. Er eitthvað í vegi fyrir því tæknilega, með hliðsjón af nútímafjarskiptatækni, að vinna slík störf utan höfuðborgarsvæðisins? Af ástæðum sem ég hef þegar rakið sýnist manni að um sé að ræða alveg rakið mál sem ætti að vera hægt að hrinda í framkvæmd mjög fljótlega. Við vitum að oft er verið að auglýsa eftir starfsmönnum til verka á vegum Ratsjárstofnunar og því mjög mörg tækifæri til að nýta sér þá möguleika til þess að færa til verkefni af því tagi sem hæstv. ríkisstjórn vill að gert sé.

Herra forseti. Sem svar við fyrstu spurningu hv. þm. vil ég taka fram að þau störf sem unnin eru á ratsjárstöðvunum þremur sem hv. þm. tilgreinir miðast alfarið við rekstrarþörf hverrar stöðvar. Það er því ekki tilefni til fjölgunar starfa hvað rekstur stöðvanna snertir. Á höfuðborgarsvæðinu eru tíu starfsmenn við störf á skrifstofu Ratsjárstofnunar í Reykjavík sem eru um 15% allra starfsmanna stofnunarinnar. Þeir annast stjórnar- og rekstrarþætti er varða allar rekstrareiningar hennar svo sem fjármál, gæðastjórnun, þjálfun, samningagerð auk almennrar skrifstofuþjónustu. Starfsfólk skrifstofunnar í Reykjavík ferðast mikið til ratsjárstöðvanna svo og til hugbúnaðarstöðvar, birgðastöðvar og stjórnstöðvar á varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli. Þrátt fyrir mikla notkun nútímafjarskiptatækni eru umræddar ferðir óumflýjanlegar. Rétt er að geta þess að dreifð staðsetning rekstrareininga stofnunarinnar er hluti af rekstrarsamningi íslenskra og bandarískra stjórnvalda en bandarísk stjórnvöld greiða rekstrarkostnað Ratsjárstofnunar. Sú ákvörðun að staðsetja skrifstofu Ratsjárstofnunar í Reykjavík var tekin að lokinni ítarlegri umfjöllun íslenskra og bandarískra samningsaðila. Að því er varðar aðra spurninguna er rétt að taka það fram að eðli starfsemi sinnar vegna er Ratsjárstofnun í fararbroddi hvað nútímafjarskiptatækni varðar. Hins vegar eru verkefni skrifstofunnar í Reykjavík þess eðlis að þau verða ekki leyst með fjarskiptatækni einvörðungu. Skrifstofan hefur ekki aðeins samskipti við fyrrgreindar ratsjárstöðvar, hún á einnig mikil og tíð samskipti við ráðuneytisstofnanir og fagaðila á höfuðborgarsvæðinu og síðast en ekki síst þær deildir varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli sem nýta og greiða þjónustu Ratsjárstofnunar. Til frekari útlistunar vil ég endurtaka að Ratsjárstofnun rekur einnig hugbúnaðar- og birgðastöð á varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli sem er hluti af ratsjárstöðinni á Miðnesheiði. Því vil ég að lokum taka fram að við núverandi aðstæður og þær samningsskuldbindingar sem liggja fyrir eru ekki taldir möguleikar til breytinga hvað svo sem síðar kann að verða.

Herra forseti. Ég get tekið undir það með fyrirspyrjanda að ef starfsemi af þessu tagi er uppi í landinu á annað borð þá er að breyttu breytanda æskilegt að henni sé dreift út um landið. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. utanrrh. að því hvort ekki sé líklegt að þessi starfsemi verði óþörf innan skamms vegna tæknilegra breytinga og að vöktun með gervihnöttum eða öðrum slíkum hætti leysi landstöðvar af þessu tagi af hólmi þegar tæknin er orðin slík að t.d. bandarísk hermálayfirvöld geta sannanlega hlerað öll örbylgju- og gervihnattasímtöl í heiminum og ljósmyndað úr gervihnöttum hluti á jörðu niðri af þvílíkri nákvæmni að sögn kunnugra að lesa má fyrirsagnir í New York Times á jörðu niðri með því að stækka upp ljósmyndir úr njósnahnöttum hermálayfirvalda. Þá er spurning mín fyrst og fremst sú: Er ekki allt eins skynsamlegt að búa sig undir það að í fyrirsjáanlegri framtíð og kannski nær okkur en við höldum í tímanum gæti komið til þess að starfsemi af þessu tagi yrði óþörf og hún yrði lögð niður?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir greinargóð svör þó ekki geti ég sagt að ég sé með nein sérstök húrrahróp yfir efnisinnihaldi svarsins eða niðurstöðunum sem hæstv. utanrrh. komst að varðandi þá möguleika sem kynnu að vera til staðar að flytja þessi verkefni út á land. Út af fyrir sig get ég ekki heldur sagt að ég hafi orðið ýkja undrandi. Það er því miður oftast nær þannig að þegar við erum að reyna að velta þessum málum fyrir okkur rekum við okkur alltaf á þennan vegg. Greinilega er mikil andstaða almennt innan stjórnkerfisins af hálfu embættismanna við að færa verkefni sem unnin eru á höfuðborgarsvæðinu út á land og það er bara þannig. Ég geri mér grein fyrir því að hæstv. utanrrh. fær þær upplýsingar sem er verið er að byggja á. Ég vil í þessu sambandi vekja sérstaklega athygli á því að í svari hæstv. ráðherra kom fram að auk annarra starfa sem unnin eru hjá Ratsjárstofnun eru m.a. almenn skrifstofustörf. Við vitum það einfaldlega að nútímafjarskiptatækni leyfir að slík störf séu unnin með öðrum hætti núna en var fyrir nokkrum árum. Fjarskiptatæknin sem við erum svo mikið að tala um á hátíðarstundum gefur möguleika og tilefni til að vinna dreifðar en gert hefur verið. Það er alveg rétt sem hæstv. utanrrh. vakti athygli á að þessar stöðvar byggja auðvitað á því að vera í fararbroddi hvað varðar nútímafjarskipti og því hefði maður talið að einmitt þessi stofnun af öllum væri líklegust til að skilja þá möguleika sem felast í nútímafjarskiptum og fyrirtæki í einkaeign sem þurfa að hugsa um að græða peninga eru t.d. meira og meira að tileinka sér en því miður ganga málin af hálfu hins opinbera óskaplega hægt fyrir sig. Því vil ég að lokum, vegna þess að ég veit að það er líka vilji hæstv. utanrrh. að dreifa störfunum sem mest um landið og efla þessa atvinnustarfsemi á landsbyggðinni, hvetja hæstv. utanrrh. til að gera enn eina atrennu að þessari stofnun og kanna hvort ekki sé hægt að flytja t.d. einhvern hluta þeirra almennu skrifstofustarfa sem nú eru unnin á höfuðborgarsvæðinu út á land til svo ágætra byggðarlaga sem Þórshafnar eða Bakkafjarðar, Hornafjarðar og Bolungarvíkur.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. fyrirspyrjanda um að miklir möguleikar eru í því að flytja ýmis störf á grundvelli þeirrar fjarskiptatækni sem nú er fyrir hendi úti um land og við eigum að vinna að því af meiri krafti. Hins vegar bendi ég á að hér er um stofnun að ræða sem rekin er í umboði Bandaríkjastjórnar og við erum með samningsbundnar skuldbindingar gagnvart þeim. Við erum því ekki einir um það að taka ákvarðanir sem þessar. Ég bendi hins vegar á að í undirbúningi eru viðræður við Bandaríkjamenn um framhald á því hvernig við stöndum að ýmsum málum sem varða varnarsamninginn og þeim viðræðum verður lokið 2001. Þetta er eitt af þeim atriðum sem við munum hafa í huga. Hins vegar er eingöngu um tíu störf að ræða. En ég geri mér grein fyrir því að hvert og eitt starf getur skipt miklu máli í litlum byggðarlögum. Að því er varðar fyrirspurn hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar eru engin áform um að leggja þessar ratsjárstöðvar niður. Þær eru mikilvægar að því er varðar varnir á Norður-Atlantshafi. Vel má vera að einhver ný tækni komi til í framtíðinni. Þessi tækni var mjög framarlega á sínum tíma, skipti miklu máli í sambandi við þróun fjarskiptatækni hér á landi, skipti miklu máli fyrir landsbyggðina og ekki eingöngu að því er varnarmál varðar heldur vegna þess að ljósleiðarinn átti að mörgu leyti upptök sín í því að þetta net var byggt upp. Það er því ekkert sem bendir til þess á þessari stundu að stöðvarnar verði lagðar niður.

Herra forseti. Á þskj. 206 hef ég beint fjórum fyrirspurnum til hæstv. heilbr.- og trmrh. sem varða tannréttingar barna og unglinga og opinberan stuðning við þær. Ég spyr í fyrsta lagi: Hvernig er háttað opinberum stuðningi við börn og unglinga vegna nauðsynlegra tannréttinga og um hve háar fjárhæðir er að ræða? Einnig óska ég eftir því að hæstv. ráðherra sundurliði þær upphæðir síðustu tíu ár. Tilefni þessarar spurningar er að það hefur verið breytingum undirorpið hvernig hið opinbera hefur komið að stuðningi við tannréttingar og ýmsar breytingar þar átt sér stað, síðast undir stjórn núv. hæstv. heilbrrh. þar sem ákveðin upphæð til handa hverju barni og hverjum unglingi var tilgreind og var tilraun til þess að draga úr umfangi og kostnaði hins opinbera af þessari þjónustu. Nú ætla ég ekki að kveða upp stóra dóma um það atriði en það vekur hins vegar upp aðrar spurningar, m.a. þá sem ég get hér um og er númer tvö: Hver er þessi opinberi stuðningur hlutfallslega miðað við áætluð heildarútgjöld í tannréttingum? Þá er ég að leita eftir því hvort þessi nýskipan mála hafi gert það að verkum að heildarkostnaður hafi að einhverju leyti breyst og hvort hið opinbera hafi með þessu ráðslagi sínu dregið úr hlutfallslegum stuðningi sínum vegna tannréttinga til barna og unglinga. Í þriðja lagi er spurt: Er haft eftirlit með því að aðstandendur leiti lækningar fyrir börn sín þegar þörf krefur og ef svo er hvernig er því háttað? Þessi spurning byggir einnig á fyrri tveimur spurningunum, þ.e. hvort þessi nýskipan mála hafi gert það að verkum að dregið hafi úr því að fólk, foreldrar leiti með börn sín til lækninga vegna þessara kvilla. Spurningin er hvort og hvernig hið opinbera hefur eftirlit í þessum efnum. Hafa tilraunir hins opinbera til að hafa með því eftirlit minnkað með þessari nýskipan mála þegar ákveðinn hundraðshluti er ekki lengur greiddur eins og áður var? Í fjórða og síðasta lagi: Er vitað hvort og þá í hversu miklum mæli fólk sækir ekki þessa læknisþjónustu fyrir börn sín vegna mikils útlagðs kostnaðar umfram opinberan stuðning? Nú eru tannréttingar með ýmsu móti. Sumir halda því fram að í of ríkum mæli sé um fegrunaraðgerðir að ræða en því er hins vegar ekki á móti mælt að í fjölmörgum tilvikum og langflestum er um að ræða alvarlegt heilbrigðisvandamál og vandamál sem oft og tíðum kemur ekki fram með fullum þunga fyrr en síðar á ævinni. Þess vegna eru þessar spurningar lagðar fram.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson spurði mig fjögurra spurninga. Við fyrstu spurningunni er það svar að fyrir rúmum tíu árum, þann 1. janúar 1990, tóku gildi lög nr. 122/1989 þar sem var m.a. kveðið á um að aðeins kæmi til greiðslu vegna tannréttinga að fyrir lægi sérstök umsókn þar sem fram kæmi flokkun tannskekkju. Aldrei náðust samningar um fyrirkomulag við réttingartannlækna um þátttöku almannatrygginga í þessu. Með lögum nr. 1/1992 frá 24. janúar það ár voru öll almenn ákvæði varðandi tannréttingar felld úr almannatryggingalögum að undanskildu bráðaákvæði um áframhaldandi þátttöku hins opinbera í tannréttingakostnaði þeirra sem áttu þann rétt frá árinu 1991 til ársloka 1993. Eftir 1. jan. 1994 voru því engin ákvæði um greiðslur vegna tannréttinga í almannatryggingalögunum önnur en þau að heimilt var að veita styrk vegna alvarlegra afleiðinga meðfæddra galla, sjúkdóma og slysa. Þessi ákvæði eru enn í lögunum. Með reglum nr. 58 frá 26. jan. 1994 var kveðið á um að tiltekin alvarleg tilvik sem væru þess eðlis að almannatryggingar tækju þátt í kostnaði við meðferð þeirra. Endurgreiðslan nam 50--100% af kostnaði eftir eðli tannskekkjunnar, efnahag og aldri sjúklings. Þó voru almennar tannréttingar ekki niðurgreiddar. Með reglum nr. 663 frá 20. des. 1996 tók ráðuneytið þá ákvörðun í fyrsta skipti í langan tíma að taka aftur upp endurgreiðslur fyrir almennar tannréttingar. Samkvæmt reglum tryggingaráðs frá 21. febr. 1997 var þátttaka almannatrygginga í kostnaði við tannréttingar vegna alvarlegra tilvika ákveðin 70 þús. kr. fyrir hvern sjúkling. Styrkurinn greiðist út í þrennu lagi á tveimur árum eða skemur eftir framgangi meðferðar. Þessi tilhögun skilaði því fljótt að meðferð stóð skemur en áður og kostaði þar af leiðandi minna. Í reglum tryggingaráðs er bráðabirgðaákvæði um greiðslu styrks aftur í tímann til þeirra sem höfðu byrjað í meðferð fyrir gildistöku reglnanna en ekki hlotið neina endurgreiðslu samkvæmt fyrri reglum. Með endurbættum reglum tryggingaráðs frá 28. nóv. 1997 var styrkupphæðin hækkuð í 100 þús. kr. samtals fyrir hvern sjúkling og er það sú upphæð sem gildir í dag. Samkvæmt könnun sem tryggingayfirlæknir gerði í tengslum við setningu þessara reglna var meðalkostnaður hvers sjúklings árið 1996 frá tæpum 200 þús. kr. en gat farið upp í 400 þús. kr. hjá einstökum sérfræðingum. Í alvarlegustu tilvikum svo sem vegna klofins góms greiða almannatryggingar 75% af kostnaði tannréttinga. Stuðningurinn getur þó farið allt upp í 90% af kostnaði og miðast hann þá við efnahag aðstandenda. Varðandi aðra spurningu hv. þm. er því til að svara að á undanförnum tíu árum hefur opinber stuðningur við tannréttingar hjá Tryggingastofnun ríkisins numið 110 millj. kr. að meðaltali en það svarar til 13,2% útgjalda við tannlækningar í heild. Árið 1998 voru veittar 120 millj. kr. í þennan lið sem svaraði til 15% af útgjöldum til tannlækninga í heild það ár. Útgjöld vegna tannlækninga hafa farið heldur hækkandi á síðustu árum en hlutdeild í tannréttingum er á svipuðu róli. Varðandi þriðju spurningu: Almennt verður að teljast að tannlæknar séu vel meðvitaðir um tannskekkju og vísi börnum sem þurfa meðferð til réttingartannlækna. Hvort og þá í hve miklum mæli aðstandendur fara að slíkum ráðum hefur hið opinbera ekki vitneskju um enn sem komið er en engin opinber skráning er á tannheilsu barna, hvorki hvað varðar eðli eða tíðni tannskekkju né tannskemmda og annarra þátta. Þetta eru mjög viðamiklar spurningar og ljósið er þegar farið að blikka á mig þannig að ég á eftir að svara fyllilega þriðju og fjórðu spurningu hv. þm. og mun gera það í seinni ræðu minni.

Virðulegi forseti. Á síðasta kjörtímabili átti ég sæti sem varamaður í tryggingaráði og þar tók ég þátt í endurskoðun á reglum um hlut sjúkratrygginga í kostnaði við tannréttingar. Það var í nóvember 1997. Þegar þessar reglur voru teknar til endurskoðunar ríkti ákveðið frumskógarlögmál í þessum málum og kostnaður kominn úr böndum. Gjaldskráin var frjáls og þar sem þátttaka Tryggingastofnunar ríkisins í kostnaði einstaklinga var hlutfallsleg greiddi stofnunin mismunandi verð fyrir sömu meðferð allt eftir gjaldskrá tannlæknanna. Þetta ástand var ótækt, það var ekki til hagsbóta fyrir einstaklingana en gagnaðist helst tannlæknunum sjálfum sem ákváðu verðið einhliða. Kærumál til tryggingaráðs vegna tannréttinga voru afar fyrirferðarmikil, um 500 umsóknum til tannréttinga var synjað á árinu 1996 til samanburðar við 46 synjanir á árinu 1999. Sú niðurstaða um þátttöku í kostnaði við tannréttingar sem núgildandi reglur byggja á var að mínu mati afar skynsamleg og friður ríkir um þær. Allir sem byrja tannréttingameðferð undir 21 árs aldri fá sama styrk og það tryggir jafnræði, eykur kostnaðarvitund og styrkir samningsstöðu þeirra sem þurfa að fara í tannréttingar gagnvart tannlæknum eða að leita bestu verða.

Herra forseti. Enginn vafi er á því að skerðingarnar á endurgreiðslu tannlæknakostnaðar, sérstaklega í tíð ríkisstjórnar Alþfl. og Sjálfstfl. á árunum 1992 og 1993, voru veruleg atlaga að velferð þeirra sem fyrir urðu, þ.e. barnafjölskyldur og elli- og örorkulífeyrisþegar. Á síðasta ári var að vísu tekið nokkuð skref til baka í rétta átt en betur má ef duga skal. Ég minni í því sambandi á frv. sem liggur fyrir þinginu, flutt af hv. þm. Ögmundi Jónassyni og Þuríði Backman, um að endurgreiðsluhlutföll verði hækkuð og aldursmörkum breytt eins og þar gefur að lesa. Ég vil svo að lokum, herra forseti, minna á einn hóp alveg sérstaklega sem ég hygg að hafi farið mjög illa út úr þessum breytingum og þeim reglum sem gilt hafa og það eru börn með ýmsa meðfædda galla, t.d. að taka börn sem fæðast með þann sjúkdóm að fá ekki fullorðinstennur nema að litlu og jafnvel engu leyti síðar á ævinni. Ég þekki mörg dæmi um foreldra sem hafa orðið fyrir ómældum kostnaði vegna slíkra tilvika.

Herra forseti. Það er slæmt þegar hæstv. ráðherra nær ekki að svara öllum spurningunum. En mig langar til að benda á að ég hef orðið vör við það að fólk er að borga mjög mismunandi háar upphæðir fyrir tannréttingar barna sinna eftir því hjá hvaða sérfræðingi þau eru. Það virðist vera mjög mismunandi fyrir nákvæmlega sömu aðgerðir. Ég held að það sé m.a. ástæðan fyrir því að það er verið að greiða þennan fasta styrk. Ég vil benda hæstv. ráðherra á hvort ekki sé full ástæða til að stjórnvöld komi á stofu á vegum hins opinbera þar sem er metin þörfin og hvað það muni kosta. Þessi aðferð er farin í nágrannalöndunum. Með þessari aðferð getum við ráðist gegn því ef það eru einhverjir svartir sauðir innan um sem eru að maka krókinn á þessum aðgerðum, sem á auðvitað ekki að líðast. Með svona flokkunar- og skoðunarstöð á vegum hins opinbera væri e.t.v. hægt að setja meiri peninga í styrki til einstaklinga sem eru með börnin sín hjá tannréttingarsérfræðingum.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar fyrirspurnir frá hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni og tek undir málflutning hans. Staðreyndin er sú að tannlæknakostnaður er þungur baggi hjá mörgum fjölskyldum í landinu. Sá baggi var þyngdur í byrjun tíunda áratugarins og kom fram í könnun sem landlæknisembættið gerði á sínum tíma þar sem spurt var hvort sjúkrakostnaður væri farinn að mismuna fólki. Í ljós kom að það voru einkum tannlækningarnar sem efnalítið fólk veigraði sér við. Í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum við reynt að snúa þessari öfugþróun við og orðið nokkuð ágengt. Staðreyndin er sú að það er rétt sem fram kom í máli hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur að meðaltalskostnaður sumra tannréttingasérfræðinga mun vera um 200 þús. kr. á sama tíma og hann er 400 þús. hjá öðrum. Þetta kom reyndar fram í svari hæstv. ráðherra við fyrirspurn frá mér fyrir nokkrum mánuðum. Ég sagði þá að mér fyndist vel koma til álita að beita verðlagsákvæðum á þessa stétt. Ef það verður hins vegar ekki gert þarf að upplýsa almenning um verðlagninguna þannig að hún verði gagnsæ. Það er mjög mikilvægt að svo verði gert.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin svo langt sem þau ná. Þetta eru að vísu viðamiklar spurningar og mér dettur helst í hug að ég muni endurprenta þær að hluta að breyttu breytanda og óska eftir skriflegu svari. En aðeins almennt um málið. Orð hæstv. ráðherra um það að upplýsingar um tannheilsu og stöðu þeirra mála liggi ekki fyrir vekja auðvitað athygli. Ég lýsti því í fyrirspurn minni í fyrri ræðu að ég hefði áhyggjur af því að það væru allt of stórir hópar sem væru ekki sýnilegir af þeim sökum að foreldrar þeirra barna sem hlut ættu að máli þyrðu ekki að leggja á þennan bratta, þyrðu ekki að hefja meðferð, dýra meðferð sem ekki væri séð fyrir endann á. Ég spyr líka hvort það hafi verið kannað, þegar um hefur verið að ræða höfnun á erindrekstri til Tryggingastofnunar um hlutdeild vegna alvarlegra tilvika og því verið hafnað, hvort þessir sömu foreldrar hafi þá ekki hrokkið hreinlega undan og ekkert orðið af meðferð. Við verðum að glöggva okkur á atriðum af þessum toga, hvort tryggingakerfið sé með þetta nauðsynlega öryggisnet sem við erum að guma okkur af á hátíðarstundum eða hvort einhverjir lendi milli skips og bryggju. Í þessum tilvikum hef ég af því áhyggjur að svo sé. Þessar almennu meðaltalstölur segja okkur ekki nema hálfa sögu. Það eru auðvitað tilvik sem eru langtum, langtum dýrari og maður veit um fjölskyldur sem hafa hreinlega farið á hausinn vegna þess að eitt eða fleiri börn hafa þurft að leita þessarar þjónustu og opinber stuðningur hefur ekki verið nægur. Ég ætla svo sem ekkert að fara í neinar einkunnagjafir hér á núverandi eða fyrri ríkisstjórnum. Ég held að þetta sé sameiginlegt viðfangsefni sem við eigum ekki að deila um og við eigum að tryggja það að þeir sem þurfa nauðsynlega á þjónustu að halda geti fengið hana. Við eigum líka að taka höndum saman um að þeir sem eru að ræna og rupla ríkissjóð og þá foreldra sjúklinga fái ekki að gera það í friði. Þar hefur verið við ramman reip að draga og reyndar ýmsar leiðir og þessi er kannski heppileg, ég skal ekki um það segja, en allt að einu er greinilega mál á ferðinni sem þörf er á að ræða miklu nánar.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem fram kemur að þetta er allt of stuttur tími til að ræða svo umfangsmikið mál. Fjórða spurning hv. þm. var: Er vitað hvort og þá í hve miklum mæli fólk sækir ekki þessa læknisþjónustu fyrir börn sín vegna mikils útlagðs kostnaðar umfram opinberan stuðning? Það er alveg ljóst að það er samspil margra þátta í þessu máli og við höfum verið að auka verulega fjármagn til þessa málaflokks sem sést best á því ef við lítum á það hvað lagt var til tannréttinga 1999 þá voru það 55 millj. kr., 1994 eru það 72 millj., 1998 eru það 120 millj., þannig að við höfum verið að bæta verulega við þarna. Varðandi alvarleg tilvik sem hafa verið rædd eru það um 90% sem fólk getur fengið endurgreitt í alvarlegustu tilvikum. Ég er alveg sammála því sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði að þetta þarf að vera gagnsætt kerfi og ég held að einmitt með því greiðsluformi sem áðan var lýst verði þetta miklu gagnsærra og fólk leitar til þeirra tannréttingasérfræðinga sem eru með taxta sem eru bærilegir eins og maður segir.

Hvernig veit fólk það?

Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir kallar fram í og spyr: Hvernig veit fólkið það? Þetta eru ekki margir aðilar, ætli það séu ekki tíu í það heila tekið, og menn spyrja áður en þeir fá þá þjónustu hvað hún muni kosta.

Herra forseti. Málefni geðsjúkra barna og unglinga hafa verið í brennidepli af og til í samfélaginu. Þegar þessi mál hafa verið til umræðu hefur komið í ljós að þjónustu bæði við þau og foreldra þeirra hefur verið á margan hátt mjög ábótavant og vegna þessa hefur ástandið oft verið mjög alvarlegt hjá þeim fjölskyldum þar sem börn eru haldin geðrænum sjúkdómum. Þess vegna hef ég lagt fram nokkrar fyrirspurnir sem varða þjónustu við þennan hóp barna og spyr á þskj. 255: Eru það áform heilbrigðisyfirvalda að BUGL eða barna- og unglingageðdeild Landspítalans verði lokuð um helgar til frambúðar? Nú hefur BUGL verið lokuð frá því 1995 um helgar og þá hafa börnin sem hafa legið þar inni verið send heim. Foreldrar hafa lýst mjög erfiðu ástandi þegar er verið að senda þessi börn heim um helgar. Þetta eru börn sem þurfa heilbrigðisþjónustu eins og aðrir meðan þau liggja inni á sjúkrahúsi og ekki forsvaranlegt að senda þau heim um helgar. Foreldrarnir eru einnig bundnir yfir börnunum meðan þau eru inni á geðdeildinni, þau þurfa að sækja þangað meðan þau eru þar og síðan eru þau send heim um helgar. Ég vil því fá að heyra frá hæstv. ráðherra hvort þetta verði til frambúðar því að þetta er óviðunandi ástand gagnvart þessum hópi. Á sama þskj. spyr ég einnig: Hvenær má vænta þess að aðstandendum geðsjúkra barna standi til boða hvíldarinnlagnir fyrir þau, sambærilegar við þau úrræði sem t.d. fötluðum börnum og foreldrum þeirra standa til boða? Það er afleitt ástand hjá þessum hópi vegna þess að engin hvíldarinnlögn er fyrir geðsjúk börn og ekki er síður mikilvægt og mikil þörf fyrir það að þessi börn fái hvíldarinnlagnir og foreldrar þeirra til að geta t.d. sinnt öðrum börnum og til að hvíla þau því það er ekki minna álag að vera með alvarlega geðsjúkt barn á heimili en að vera með mikið fatlað barn, það er alveg augljóst. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Stendur til að koma á hvíldarinnlögnum fyrir þennan hóp sem er mjög brýnt mál?

Virðulegi forseti. Hv. þm. spyr hvort það sé áform heilbrrh. að BUGL verði lokuð um helgar til frambúðar. Í upphafi er nauðsynlegt að upplýsa hv. þm. að það er fagfólk og stjórnendur stofnunar sem meta og taka ákvarðanir um atriði eins og helgarlokanir. Þær eru teknar á grundvelli faglegra og rekstrarlegra sjónarmiða. BUGL var breytt í fimm daga deild fyrir nokkuð mörgum árum. Um leið var göngudeild styrkt. Á unglingadeild er 24 tíma vakt alla daga vikunnar og þar eru allt að 8 sólarhringspláss og þegar sérstök þörf er fyrir hendi er unnt að halda barnadeildinni opinni yfir helgar. Börn af barnadeild geta auk þess legið á unglingadeild um helgar. Þess dagana er einnig verið að bæta móttöku fyrir unglinga með tveimur viðbótarrýmum til þessara nota. Á BUGL er rekin fjölbreytt þjónusta fyrir börn og ungmenni og foreldra og með aukinni dagdeildarþjónustu og göngudeildarþjónustu hefur tekist að þjóna mun fleirum. Á tímabilinu frá janúar til september 1999 fjölgaði legudögum um 37,5% miðað við sama tíma árið áður en minnkað á móti á dagdeildum þannig að á síðasta ári hefur verið brugðist við aukinni þörf fyrir sólarhringsþjónustu. Á síðustu árum hefur fjármagn til BUGL ítrekað verið aukið, sérstaklega til að fjölga starfsfólki og bæta þannig þjónustuna. Síðasta ár, 1999, voru teknar ákvarðanir um að auka fjármagn til þessara mála um yfir 120 millj. kr. sem skiptist á BUGL og Barnaverndarstofu. Frá því í nóvember 1997 hefur setnum stöðum verið fjölgað um 21 eða rúmlega 30% en nú eru setnar 79 stöður á barna- og unglingageðdeild. Bent skal á að hluti fjölgunarinnar er vegna flutnings Kleifarvegsheimilisins til BUGL en með þessari fjölgun á að vera unnt að sinna mun fleiri einstaklingum. Fjölgun starfsfólks á þessu sviði hefur verið erfið m.a. þar sem skortur hefur verið á sérmenntuðum barnageðlæknum en það mun horfa til bóta. Þá eru þessi störf mjög krefjandi og erfið og því miður endast margir stutt í þeim. Virðulegi forseti. Hv. þm. spyr einnig um hvenær vænta megi að hvíldarinnlagnir standi til boða fyrir geðsjúk börn. Stuðningsúrræði fyrir aðstandendur barna eru fyrst og fremst innan félagsþjónustunnar og fyrir fatlaða á vegum svæðisskrifstofa. Þá eru að sjálfsögðu önnur úrræði eins og liðveisla og stuðningsfjölskyldur á vegum félagsmálayfirvalda sem koma til hjálpar við þessar erfiðu aðstæður. Hugmyndir um hvíldarinnlangir sem stuðning við aðstandendur hafa komið fram en ekki eru uppi áætlanir um að þær verði á barnageðdeildinni. Hins vegar kæmi til greina að þær væru skipulagðar utan BUGL og þá jafnvel á vegum félagsmálayfirvalda með svipuðum hætti og aðstandendum fatlaðra barna stendur nú til boða. Í þessu efni verðum við stöðugt að vera vakandi og þróa þjónustu og úrræði eftir því sem faginu fleygir fram og þeirri þörf sem fyrir hendi er. Samkvæmt upplýsingum BUGL hefur náðst að stytta biðlista verulega eða um 40%, ég endurtek að biðlistar hafa styst um 40%. Þetta gerist á sama tíma og nýjum málum fjölgar um allt að þriðjung frá fyrra ári. Þessar staðreyndir vekja vonir um að aukið fjármagn og fjölgun starfsfólks sé að skila sér áþreifanlega til þeirra sem þurfa að nýta sér þessa þjónustu.

Herra forseti. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir hreyfir þýðingarmiklu máli og dregur fram þá staðreynd sem við hefur blasað í nokkur ár sem er fjárskortur barna- og unglingageðdeildar. Ég kem til að minna á umræðu um vímuefnamál fyrir tveim, þremur árum og kröfur Alþingis um úrræði. Þá veitti hæstv. heilbrrh. 12 millj. kr. til barna- og unglingageðdeildar sem átti að veita ráðgjöf til foreldra barna í vímuefnaneyslu. Ég spyr: Hvernig í ósköpunum getur barna- og unglingageðdeild veitt slíka ráðgjöf þegar þar er lokað, t.d. um helgar þegar slík mál koma upp? Hvað hefur gerst í þessum málum? Hvernig er þeim málum háttað sem ráðherra lofaði á sínum tíma en virðast aldrei hafa komið til framkvæmda? Hver er þáttur barna- og unglingageðdeildar í málum barna í vímuefnaneyslu?

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur fyrir þessar fyrirspurnir og að taka þessu brýnu mál til umfjöllunar hér í þinginu. Nýlega bundust foreldrar geðsjúkra barna samtökum sem hafa m.a. það markmið að vinna að bættri þjónustu fyrir geðveik börn og aðstandendur þeirra. Á síðasta ári buðu þessi samtök fulltrúum allra þingflokka til fundar við sig. Mér er óhætt að segja að alla hafi sett hljóða þegar þessi mál bar þar á góma. Í kjölfarið lagði þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fram till. til þál. þar sem kveðið var á um að komið yrði á fót hvíldarheimili eða skammtímavistun fyrir geðsjúk börn og börn með alvarlegar hegðunartruflanir. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir jólin lögðum við til fjárveitingu til þessa málefnis. Það var ekki samþykkt en ég fékk ekki betur skilið á tali hæstv. ráðherra en að ríkisstjórnin væri að íhuga að koma þessari starfsemi á fót og það væri vel.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því eins og aðrir þingmenn á undan mér að þakka hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur fyrir þessar fyrirspurnir. Mér finnst það skólabókardæmi um aðstæður barna með geðræn vandamál hvernig þessir málaflokkar skarast. Geðræn vandamál eru ákveðin fötlun og þessi hópur á auðvitað að fylgja þeim hópi. Það sem gerist þarna er hins vegar að annar hópurinn er á vegum heilbrigðisgeirans meðan hinn er á vegum félagsþjónustunnar. Ég held að það væri mjög verðugt verkefni að skoða hvernig leiðrétta megi þetta þannig að börn með þessa fötlun sitji við sama borð og börn með annars konar fatlanir. Vitað er að það vantar sérhæfða skammtímavist. Hún gæti þá nýst þessum börnum ásamt öðrum fötluðum sem jafnvel þjást líka af þessari fötlun. Þetta er spurning um að drifið verði í því að samræma þetta og samhæfa börnunum til hagsbóta.

Herra forseti. Mér þykir leitt að heyra það frá hæstv. ráðherra að barna- og unglingageðdeildin eigi áfram að vera lokuð um helgar. Vissulega er það ekki af faglegum ástæðum að barnadeildinni er lokað um helgar. Það er líklega frekar af rekstrarástæðum, ég þekki það og hef skoðað þetta mál vel. Það eru ekki settir fjármunir í að reka deildina um helgar. Hún heldur því fram að börnin séu sett inn á unglingadeildina um helgar þegar þörf er á. Það algjörlega í undantekningartilvikum. Varðandi hvíldarinnlagnirnar þá tek ég undir það sem komið hefur fram hér í umræðunni. Það verður að koma á hvíldarinnlögnum fyrir þetta fólk. Það er ekki hægt að setja börnin í venjulega pössun. Það er ekki hægt að senda þessi börn til ömmu og afa eða einhverra nákominna í pössun. Þau þurfa mann og jafnvel tvo með sér, börn með alvarlega geðsjúkdóma. Foreldrar þessara barna er í verulegum vandræðum og verulegum hremmingum. Þeir geta hvergi sent þau inn þegar þeir þurfa á hvíld að halda. Foreldrarnir eru vakandi jafnvel nótt og dag yfir þessum börnum. Þetta hefur áhrif á önnur börn í fjölskyldunum sem verða út undan. Foreldrarnir geta aldrei farið neitt með hinum börnunum í fjölskyldunni og sinnt þeim svo nokkuð sé. Þjónustuleysið sem þessi hópur býr við hefur brotið niður margar fjölskyldur, sérstaklega þegar kemur að hvíldarinnlögnunum. Það mál verður að leysa og ég treysti því að hæstv. ráðherra fari í það. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. Guðrúnu Ögmundsdóttur, þetta er hópur sem verður á milli í kerfinu. Þegar félagsmálayfirvöldum hentar eru þau flokkuð sem sjúklingar, þegar heilbrigðisyfirvöldum hentar eru þau flokkuð sem fötluð. Síðan fá þau enga þjónustu af því að þau verða þarna á milli. Þessu verður að taka á og bæta það ástand sem ríkir í málefnum geðsjúkra barna.

Virðulegi forseti. Með auknu fjármagni og fjölgun starfsfólks höfum við sem betur fer getað bætt þjónustuna við þessi börn. Við viljum gera enn betur í því. Ég lýsti í fyrri ræðu minni hversu miklu meira fjármagni er varið til þessa málaflokks en áður hefur verið og hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir hitti naglann á höfuðið þegar hún sagði að meiri samvinnu þyrfti milli þeirra aðila sem vinna með þessi börn. Og þess vegna höfum við komið á samvinnu með Barnaverndarstofu, SÁÁ og barna- og unglingageðdeild, einmitt til að tengja þetta saman. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir spyr um 12 millj. kr. upphæð sem veitt var fyrir nokkrum árum til barna- og unglingageðdeildar og átti að verja sérstaklega vegna vímuefnavandans. Síðan þá hefur ýmislegt gerst. Við opnuðum t.d. um síðustu áramót unglingadeild á Vogi fyrir börn í vímuefnavanda. Það er ýmislegt að gerast í þessum geira og sérstaklega mikilvægt að allir þessir þræðir séu samanfléttaðir þannig að við nýtum þá alla sem best. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað um að þetta er trúlega sá allra stærsti vandinn sem fólk með börn með geðræn vandamál og slíkar fatlanir stendur frammi fyrir.

Herra forseti. Ég held áfram að spyrjast fyrir um málefni geðsjúkra barna. Hér er til umræðu neyðarmóttaka fyrir geðsjúk börn. Því miður er engin neyðarmóttaka til staðar fyrir geðsjúk börn. Eins og fram kom í fyrirspurninni hér á undan er barna- og unglingageðdeildin, barnadeildin, lokuð um helgar. Það kom fram hjá foreldrum þessara barna sem við ræddum við að börnin hafa verið tekin inn á neyðarmóttöku geðdeildarinnar á Landspítalanum og jafnvel verið vistuð með fullorðnum geðsjúklingum sem er náttúrlega afleitt. Ef lítil börn eiga við geðræna sjúkdóma að stríða og þurfa aðstoð í neyðartilvikum þá er náttúrlega eitthvað mjög alvarlegt á seyði. Þegar börn koma inn í neyðarmóttöku er ástand þeirra mjög alvarlegt og þá er ekki boðlegt, eins og hefur því miður komið fyrir, að börnin séu vistuð með fullorðnum inni á geðdeild. Reyndar var í sumar til umræðu að koma á neyðarmóttöku fyrir geðsjúk börn og jafnvel fíkniefnaneytendur á sama stað sem menn voru nú kannski ekki alveg sammála um hvort ættu samleið. Vissulega þurfa báðir þessir hópar einhverja leið til að fá þjónustu. En ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað líður áformum sem uppi hafa verið um að koma á fót neyðarmóttöku fyrir geðsjúk börn?

Virðulegi forseti. Þessar fyrirspurnir tengjast allar mjög náið og ég minni á að á unglingadeildinni er 24 tíma vistun alla daga vikunnar, líka um helgar. Hún er í sama húsi og barnadeildin, bara svo að menn viti hvernig þetta er skipulagt. Varðandi spurningu hv. þm. um áform um að koma á fót neyðarmóttöku fyrir geðsjúk börn þá vil ég svara því til að á fundi ríkisstjórnarinnar þann 24. júní 1999 var ákveðið að veita 30 millj. kr. til að setja á fót bráðamóttöku fyrir 8--10 unglinga vegna hegðunar- og geðraskana. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 2000 eru ætlaðar 70 millj. kr. til þessa verkefnis. Lögð er áhersla á samvinnu BUGL og Barnaverndarstofu í þessu sambandi en verkefni þessara stofnana skarast eins og svo oft hefur komið fram. Á grundvelli ákvörðunar ríkisstjórnarinnar gerðu ráðherrar félagsmála og heilbrigðis- og tryggingarmála með sér samkomulag. Samkomulagið felur í sér m.a. að gerður verði þjónustusamningur á milli Barnaverndarstofu og barna- og unglingageðdeildar Landspítalans um að reka bráðamóttöku á vegum BUGL. Vísir að rekstri slíkrar deildar er þegar kominn á Landspítalanum þar sem tvö herbergi eru nú nýtt fyrir þessa þjónustu með sérstakri aukafjárveitingu frá sl. vori, en það er til bráðabirgða eins og hv. þm. benti á. Þá er gert ráð fyrir að BUGL veiti faglega þjónustu á Stuðlum á grundvelli þjónustusamnings sem mun efla bráðaþjónustu þar og auka afkastagetu. Bráðamóttakan verður því á tveimur stöðum eftir eðli málsins en samvinna milli stjórnenda þessara stofnana er aukin til muna. Stofnað hefur verið samstarfsráð um meðferð barna og unglinga með vímuefnavanda, hegðunar- og geðraskanir. Ráðinu er m.a. ætlað að framfylgja þeim ákvörðunum um neyðarmóttöku er hér hafa verið kynntar. Í ráðinu sitja fulltrúar heilbr.- og trmrn., félmrn., Barnaverndarstofu, BUGL, Stuðla og SÁÁ. Jafnframt fékk barna- og unglingageðdeild 15 milljónir á sl. ári til að efla starfsemi og ráða fleira fagfólk. Í fjárlögum þessa árs er rekstrargrunnur barna- og unglingageðdeildar einnig hækkaður verulega. Ég minni jafnframt á það sem ég sagði áðan. SÁÁ hefur nýlega opnað sérstaka deild fyrir börn og unglinga í vímuefnavanda og hefur verið veitt fé til þeirrar deildar á fjárlögum þessa árs. Reksturinn á ársgrundvelli er um 60 millj. kr. og ríkið hefur þegar lagt 45 millj. kr. í stofnkostnað. Með þessu aukna fjármagni og meiri og betri samvinnu hjá þeim sem veita þessa þjónustu mun móttaka og meðferð barna og unglinga með geðræna sjúkdóma batna til muna.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir að þessi mál skuli hafa verið tekin hér upp. Það þyrfti náttúrlega að gera oftar og hafa þá lengri tíma fyrir umræðu. En mig langaði aðeins að koma því að að þau úrræði sem barna- og unglingageðdeild virðist hafa yfir að ráða duga ekki alltaf. Ég þekkti til fyrir tveimur árum 15 ára stúlku sem átti við það alvarlega geðræna erfiðleika að stríða að þeir treystu sér ekki til að hafa hana á BUGL. Hvað var þá gert? Hún var send heim. Engin úrræði reyndust til. Það var reynt að nota bráðamóttöku á Landspítala en það úrræði hélt ekki. Ég verð að segja að sá vandræðagangur sem var í kringum það mál kom mér í opna skjöldu og ég held því miður að síðan hafi ekkert gerst sem breytt hafi þeim aðstæðum.

Herra forseti. Það er rétt sem fram kom í máli hæstv. heilbrrh. að þessar fyrirspurnir eru samtengdar, þær fjalla um fjárveitingar og þær fjalla um skipulag. Þessi málaflokkur er erfiður viðfangs og flókinn. Þó ber að varast að gera hann flóknari en hann er. Það finnst mér stjórnvöld oft reyna að gera til að skjóta sér undan pólitískri ábyrgð. Mér fannst þetta henda hæstv. ráðherra hér í svari héðan. Hæstv. ráðherra sagði að deildum væri lokað að ráði fagfólks, þetta væru faglegar ákvarðanir. En faglegar ákvarðanir eru teknar í ljósi þeirra fjárveitinga sem viðkomandi stofnun hefur úr að spila. Ég vil að þetta komi fram. Ég vil leggja áherslu á að endanlega er þessi málaflokkur og fjárveitingin til hans á ábyrgð stjórnvalda, í þessu tilviki ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og þeim sem hafa tekið þátt í umræðunni fyrir innlegg þeirra og fagna því að heyra það frá hæstv. ráðherra að hann sé að reyna að koma á neyðarmóttöku. Um leið bendi ég á að ekki er hægt að segja að unglingadeild barna- og unglingageðdeildarinnar sé neyðarmóttaka, það er bara ekki þannig. Aftur á móti þarf auðvitað að koma á neyðarmóttöku fyrir þessa hópa. Það er vísað í fjármuni sem búið er að veita til Barnaverndarstofu og barna- og unglingageðdeildarinnar, einhverja fjámuni sem þeir þurfa síðan að fara að skipta á milli sín, en alveg ljóst er að þeir fjármunir sem hafa verið settir í þetta duga ekki til. Við verðum að forgangsraða ef svo ber undir og þarna er hópur sem er í mikilli hættu. Ég get ekki gleymt orðum móður sem lýsti því fyrir mér hvernig hún stæði frammi fyrir þessari þjónustu með son sinn sem hún hefur þurft að fara með nokkrum sinnum inn á geðdeild í neyð og hann hefur verið sendur heim náttúrlega eftir skammtímavistun á barna- og unglingageðdeildinni. Hann kveikir í sér, hann sker sig. Þetta eru hryllilegar lýsingar hjá þessum foreldrum og síðan er ekki nein neyðarmóttaka fyrir þessi alvarlega sjúku börn. Það er ekki bara að þau séu andlega sjúk heldur eru þau þá líka slösuð, þau koma inn alvarlega slösuð í mörgum tilvikum þannig að það þarf sérstaka neyðarmóttöku fyrir þessi börn. Ekki er hægt að vísa á almennar deildir eða unglingadeildina fyrir börn sem eru það mikið veik að þau skaða sjálf sig á þennan hátt. Ég treysti því, herra forseti, að hæstv. ráðherra taki á sig rögg og drífi í því að bæta ástandið í þessum málum.

Virðulegur forseti. Það var rétt sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði áðan að þetta eru mjög flókin mál og erfið viðfangs. En við höfum einmitt verið að reyna að leysa úr þeim með samvinnu við t.d. Barnaverndarstofu og SÁÁ vegna þess að þetta er mjög samtvinnað. Ég tel að menn séu almennt sammála um að það sé rétt. Hv. þm. og fyrirspyrjandi spurði áðan um neyðarmóttökuna. Þá sagði ég henni ekki frá því en ég get gert það nú, að inni á BUGL er verið að undirbúa tvö rými einmitt fyrir neyðarmóttöku sem er nú á Landspítalanum, af því að það er þægilegra að hafa þetta inni á BUGL en inni á Landspítala, og undirbúningur er þegar hafinn. En sem betur fer sjá þeir sem koma inn á barna- og unglingageðdeild að þar er unnið geysilega gott starf. Þar er mjög heimilislegt umhverfi og þar eru sérfræðingar á öllum sviðum sem taka mjög vel á þessum málum. Þó svo að barnadeildin hafi ekki verið opin um helgar segi ég enn og aftur að þá er unglingadeildin opin og börnin hafa getað farið þangað í vissum tilvikum. Auðvitað geta komið upp um helgar mjög alvarleg tilvik eins og hv. þm. benti á og auðvitað er reynt að grípa þar inn í. Ég endurtek að þessi neyðarmóttaka er í undirbúningi á barna- og unglingageðdeild.

Herra forseti. Ég kem aðeins inn á annan vinkil í málefnum geðsjúkra barna og það er það sem snýr að nýjum barnaspítala á landspítalalóð. Maður bjóst við því þegar ákveðið var að reisa barnaspítala, sem var náttúrlega gleðiefni að einn spítali yrði fyrir öll börn, að þar mundu þá öll börn eiga inni. Síðan kemur í ljós að hluti barna á ekki að fá að koma eða eiga athvarf á barnaspítalanum. Börn með geðræna sjúkdóma eiga að vera annars staðar. Það þótti mikið framfaraspor í þjónustu við geðsjúka þegar geðdeild var sett upp á Landspítalanum með öðrum sjúkradeildum. Því miður eru enn í gangi allnokkrir fordómar í garð geðsjúkdóma og þess vegna furða ég mig á því og velti því fyrir mér hvort það geti verið rétt að geðsjúk börn eigi ekki að fá að eiga inni á nýja barnaspítalanum sem fyrirhugaður er á landspítalalóðinni. Ég spyr hvort það sé stefna stjórnvalda að útiloka þennan hóp barna frá þjónustu á þessum nýja barnaspítala. Hvað er það sem ræður þarna ferðinni? Er það stærð lóðarinnar, er það stærð sjúkrahússins? Hvers vegna eiga þessi börn að vera annars staðar? Nú hefur það verið þannig að á Akureyri hefur verið starfrækt barnageðdeild með öðrum deildum inni á sjúkrahúsinu þar, þjónusta hefur verið við geðsjúk börn eins og önnur börn á sama stað. Ég veit að það hefur verið mun auðveldara fyrir foreldra þessara geðsjúku barna að geta sagt: Barnið mitt er inni á barnadeild, það er veikt, og það er enginn að velta því fyrir sér hvort það er geðveikt eða einhver annar sjúkdómur sem hrjáir það. Þetta er mun auðveldara á allan hátt og ég hef heyrt það frá þeim sem starfa á Akureyri að þetta hefur reynst vel. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að þessi börn eiga ekki að eiga inni á þessum nýja barnaspítala? Þessi börn eru langveik börn, mörg hver, og ég bendi á að oft er stutt á milli líkamlegra og andlegra sjúkdóma eins og hefur reyndar komið fram hér í umræðunni á undan. Ég vil gjarnan fá skýringar á því frá hæstv. ráðherra hvort það er stefna stjórnvalda að skilja þessi börn frá öðrum börnum eða er eitthvað annað sem ræður þarna ferðinni þegar ákveðið er að geðsjúk börn, alvarlega geðsjúk börn eigi ekki að eiga inni á nýjum barnaspítala.

Virðulegi forseti. Spurningin er að sumu leyti villandi. Sérhæfð þjónusta fyrir börn með geðræna sjúkdóma er skipulögð undir faglegri yfirstjórn á geðsviði. Að sjálfsögðu fá þessi börn inni á barnaspítalanum ef þau veikjast og þurfa að fá sérhæfða meðferð sem veitt er á barnaspítala. Eins og hv. þm. er kunnugt hefur bygging nýs barnaspítala verið fyrst í forgangsröð yfir framkvæmdir á Landspítalanum í mörg ár og er það því sannarlega gleðiefni að framkvæmdir skuli vera komnar á skrið. Þegar barna- og unglingageðdeildin var stofnsett var hún á Barnaspítala Hringsins. Fagfólki þótti reynslan af því ekki nægilega góð og beitti sér fyrir því að deildin væri flutt yfir á svið geðlækninga. Þessi ákvörðun var tekin af faglegum ástæðum því að talið var að með þessu móti fengju börnin betri þjónustu þar sem sérhæfing fagfólks á geðsviði mundi nýtast barna- og unglingageðdeildinni vel. Þá var sú stefna einnig við lýði að deildin ætti ekki að vera í nánd við aðrar deildir Landspítalans heldur í umhverfi sem minni sem minnst á sjúkrahús. Þeir sem koma á BUGL sjá að þar ríkir heimilislegt andrúmsloft og hlýlegt svo tekist hefur vel til hvað það varðar. Erlendis er þessari þjónustu fyrir komið með mjög mismunandi hætti og greinilegt að ekkert eitt rétt svar hefur fundist við þessu. Leitað er bestu leiða á hverjum tíma og eftir aðstæðum í hverju landi. Við undirbúning á byggingu barnaspítalans var unnin mikil vinna við þarfagreiningu og á því stigi voru þjónustunefndir BUGL og Ríkisspítalanna sammála um að deildin ætti ekki að vera í hinum nýja barnaspítala. Þeir töldu eðlilegra að deildin yrði innan geðdeildar, jafnvel sjálfstætt svið á Ríkisspítölum eða jafnvel sjálfstæð stofnun. Vegna þessa samdóma álits yfirmanna var frá upphafi ekki gert ráð fyrir því að starfsemi BUGL yrði á hinum nýja barnaspítala. Eftir að undirbúningur var langt kominn var ljóst að nýjar áherslur höfðu komið fram og nýir yfirmenn töldu æskilegt að starfsemi BUGL yrði komið fyrir á barnaspítalanum. Á því stigi var málið hins vegar komið svo langt að ekki var talið mögulegt að breyta um stefnu, slíkt hefði tafið mjög fyrir byggingunni. Virðulegi forseti. Vert er að benda á að vel hefur tekist til við samvinnu barnaspítalans og BUGL og áformað er að tiltekin göngudeildarstarfsemi BUGL verði á barnaspítalanum. Með því er vonast til að báðar einingarnar styrkist og þjónustan batni og það er markmiðið sem stefnt er að. Við megum auðvitað ekki í þessu sambandi algjörlega festast í húsaskipan. Miðað við núverandi áætlanir og þá uppbyggingu sem þegar er að eiga sér stað er full ástæða til að ætla að því markmiði verði náð.

Virðulegi forseti. Í skýrslu nefndar um stefnumótun í málefnum langveikra barna sem unnin var á vegum heilbr.- og trmrn., og dagsett var í júní 1999 kemur fram sú skoðun að þjónusta við börn og unglinga með langvinna, geðræna sjúkdóma sé mun minni hér á landi en í nágrannalöndunum. Með leyfi forseta vil ég vitna í skýrslu nefndarinnar en þar segir m.a.: ,,Með talsverðum rökum má telja þessa þjónustu vera svarta blettinn á annars góðri heilbrigðisþjónustu hér á landi.`` Það hefur komið fram í svörum heilbrrh. í dag að verulega mikið hefur verið unnið í þessum málaflokki á undanförnum mánuðum og árum. En nefndin sem ég minntist á lætur það álit í ljós að úrbætur í málefnum geðsjúkra barna eigi að hafa forgang í heilbrigðiskerfinu á næstunni. Hún leggur til að hugað verði að því að geðheilbrigðisþjónusta við börn verði í starfstengslum við barnadeild. Ég hef áður á öðrum vettvangi látið í ljós það álit mitt að fyrirhuguð bygging barnaspítala við Landspítala geti ekki staðið undir nafni sem miðstöð heilbrigðisþjónustu við börn nema gert verði ráð fyrir þjónustu við geðsjúk börn. Framtíðarsýn mín um barnaspítala er að hann verði eining með töluverðu sjálfstæði, raunuveruleg miðstöð þjónustu við sjúk börn og fjölskyldur þeirra þar sem þörfum sjúkra barna fyrir heilbrigðisþjónsutu er sinnt hvort sem veikindi þeirrar eru af líkamlegum eða geðrænum toga.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að harma þau orð er féllu hjá hæstv. heilbrrh. og ég túlka í raun sem aðskilnaðarstefnu af því að þetta er það í raun sem hún var að lýsa. Það að ekki hafi verið gert ráð fyrir geðsjúkum börnum á hinum nýja barnaspítala lýsir grundvallarmistökum í stefnumörkun í heilbrigðismálum á Íslandi. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði, þetta snýst ekki bara um húsaskipan. Þetta snýst um fordómana í samfélaginu gagnvart geðsjúkdómum, þetta snýst um viðhorf okkar gagnvart geðsjúku fólki og þetta snýst um vilja stjórnvalda til að ganga fram fyrir skjöldu þannig að geðsjúkum sé gert jafnhátt undir höfði hér og öðrum sem eiga við sjúkdóma að stríða.

Herra forseti. Ég harma þau svör hæstv. ráðherra að niðurstaðan hafi orðið sú að þessi börn fengju ekki inni á nýjum barnaspítala vegna þess að það hefði tafið fyrir byggingu, eins og kom fram hér. Mér finnst átakanlegt að hlusta á hæstv. ráðherra tala svona. Ég tek heils hugar undir orð hv. þm. Ástu Möller að nýr barnaspítali getur ekki staðið undir nafni nema hann rúmi öll börn. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að ekki er farið í það að reisa þennan spítala, barnaspítala, þannig að hann geti rúmað öll börn? Það væri hægt að reisa þennan spítala í tengslum við Sjúkrahús Reykjavíkur þar sem er bráðamóttaka og slysadeild. Ég benti á það í svari mínu hér á undan að oft þarf slysadeild að vera til staðar þegar þessi börn koma t.d. í bráðainnlögn. Hvernig stendur á því að stjórnvöld horfa ekki til þess að þessi spítali rúmi alla? Og að vísa til fagfólks --- allt fagfólk sem ég hef talað við telur að börn með geðræna sjúkdóma eigi að vera með öðrum veikum börnum. Ég bendi líka á að ýmis langveik börn með aðra sjúkdóma, t.d. krabbamein, eða hjartasjúkdóma, eru haldin ýmsum geðrænum kvillum eftir langvinn veikindi, t.d. þunglyndi. Það er oft ekki auðvelt að greina á milli þegar börn eru veik. Ég verð að segja að ég harma að þarna eigi að útiloka þennan hóp barna. Ég óttast að þetta ýti undir frekari fordóma sem því miður eru til staðar gagnvart geðsjúkdómum eins og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir nefndi hér áðan. Ég vonast til þess að hæstv. ráðherra sjái sig um hönd og sjái til þess að nýr barnaspítali verði fyrir öll sjúk börn.

Virðulegi forseti. Ég minni aftur á það að barna- og unglingageðdeildin var fyrst til húsa í Barnaspítala Hringsins og var þar í nokkurn tíma, í nokkur ár. Síðan var það fagfólkið sem tók þá ákvörðun að færa hana út af spítalanum vegna þess að það taldi að börnin þyrftu heimilislegra umhverfi en spítalinn gat boðið upp á og það þyrfti meira svigrúm en ein spítalalóð getur boðið upp á. Það var af þessum sökum sem byggt var upp á Dalbrautinni og ég vona að flestir hv. þm. hafi komið þangað því að ég tel að þar hafi margt mjög vel tekist til. Ég er ekki aðskilnaðarstefnumanneskja á einn eða annan hátt. En ég hef hlustað á það fagfólk sem tók þessa ákvörðun og ég samþykkti ákvörðun þess hvað þetta varðar. Menn geta deilt um það, og ég sagði í fyrri ræðu minni að það er ekkert eitt rétt eða satt í þessu. Þetta er með ýmsu móti í löndunum í kringum okkur. Ég er ekki komin til að segja að það sé hið eina rétta að börnin séu einhvers staðar annars staðar en á barnaspítala. En þetta er ákvörðun sem tekin hefur verið 

Herra forseti. Þetta er fjórða og síðasta fyrirspurnin sem varðar þjónustu við geðsjúk börn sem ég legg fyrir hæstv. ráðherra að þessu sinni. Nú hefur komið fram að langtímameðferð fyrir geðsjúk börn er til staðar og þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort fyrirhugað sé að hefja langtímameðferð eða framhaldsmeðferð að lokinni meðferð barna og unglinga sem hafa dvalið á barna- og unglingageðdeild Landspítalans. Foreldrar þessara sjúku barna kvörtuðu yfir því við okkur þingmenn sem komu á fund þeirra í fyrra, og hv. þm. Ögmundur Jónasson vísaði til í máli sínu fyrr á fundinum, að það væri mikið vandamál að barna- og unglingageðdeildin sinnir aðeins skammtímameðferð. Það hefur viljað brenna við að börnin fara inn í e.t.v. sex vikur, þá eru þau útskrifuð og send heim og ekkert tekur við. Foreldrarnir eða jafnvel einstætt foreldri, móðir eða faðir, eru heima með vandann og barnið er jafnmikið veikt og það var þegar það fór inn á geðdeildina sex vikum áður. Síðan gengur þetta alltaf sama hringinn, barnið er heima vissan tíma og síðan kemur það í bráðainnlögn og er lagt aftur inn á barnageðdeildina í einhverjar vikur og síðan aftur útskrifað heim. Þetta er ástand sem er alls ekki hægt að búa við. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort áform séu uppi um frekari langtímameðferð. Það kom fram í umræðunni áðan að það eru nokkur pláss, sex pláss á Kleifarveginum, en það er alls ekki nóg. Það eru tíu til fimmtán börn í samfélagi okkar sem þurfa þessa þjónustu, það eru hvíldarinnlagnirnar og það er þessi langtímameðferð. Það er ekki hægt að leggja það á þær fjölskyldur sem eiga þessi börn að þær taki alltaf við vandanum heim. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvaða áform eru uppi til að bjóða upp á langtímameðferð eða framhaldsmeðferð eftir barna- og unglingageðdeildina fyrir fleiri en þau sex börn sem komast inn á Kleifarveginn?

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. gat um áðan þá er veitt þjónusta á hæfingardeild fyrir veik börn sem þurfa langtímaframhaldsmeðferð að lokinni meðferð á barna- og unglingageðdeild. Hins vegar skortir enn sambærilegt úrræði fyrir unglinga. Komið hafa fram tillögur um sérhæfða hæfingardeild fyrir unglinga 12--18 ára á Landspítalanum en nú er leitað heppilegri lausna á því sviði. Það er ljóst að hér er um afar mikilvægt mál að ræða. Þó að hópurinn sem þarf á þessari þjónustu að halda sé sem betur fer ekki stór er þetta fólk í mjög brýnni þörf fyrir þessa þjónustu. Þessi vandi er sérstaklega brýnn hér á suðvesturhluta landsins. Það mál hefur verið skoðað sérstaklega í tengslum við stefnumótunarvinnu í málefnum langveikra barna og unglinga en eins og kunnugt er samþykkti ríkisstjórnin sl. haust að skipa nefnd með fulltrúum fjögurra ráðuneyta til að semja drög að heildstæðri og samræmdri stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum langveikra barna og unglinga. Þess má einnig geta að ýmis önnur úrræði, m.a. í skólaheilsugæslu, er einnig fyrirhugað að styrkja sem koma ekki síst þessum hópi langveikra barna til góða og þegar eru tvö tilraunaverkefni í gangi. Eins og fram kom í fyrra svari hefur göngudeild og dagdeildarþjónusta á BUGL verið efld verulega á síðustu árum sem er í samræmi við þróun í meðferð fyrir börn og unglinga víðast hvar í heiminum. Þegar slíkt úrræði dugir ekki er hins vegar mikilvægt að hafa til boða langtímameðferð á stofnunum og eins og ég nefndi er verið að skoða það mál sérstaklega. Eins og fram hefur komið hefur verið veitt stóraukið fjármagn til barna- og unglingageðdeildarinnar að undanförnu. Markmiðið með þessu fjármagni er að sjálfsögðu að auka þjónustu við börn og unglinga, m.a. með því að bæta við starfsfólki til að sinna þessu brýna verkefni.

Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra hefur skilning á því að það þurfi langtímavistun og framhaldsmeðferð. En það dugir ekki að skipa bara nefnd og það er ekki nóg að vera alltaf að skoða málin. Þetta er svo stór og brýnn vandi að ekki er hægt að bíða endalaust eftir að menn tali sig út úr honum. Ég ætla aðeins að segja ykkur hvernig móðir lýsti þessu fyrir okkur. Hún var að segja okkur frá því þegar sonur hennar, sem er barn, kemur heim og hún fær enga framhaldsmeðferð fyrir hann. Og hún segir: ,,Hann er svo veikur að hann ræðst á mig og hann gengur í skrokk á mér og ég get ekkert gert. Ég bíð eftir bara að hann geri út af við mig eða sjálfan sig. Það er enginn staður fyrir hann.`` Og hún ákallaði okkur þingmenn: ,,Hjálpið okkur.`` Ég spyr bara hæstv. ráðherra: Ætlar hún að láta þessi mál danka endalaust í einhverjum nefndum eða að láta starfsmenn eða einhverja vera að skoða þessi mál endalaust? Við höfum vitað það a.m.k. í á annað ár að þessi vandi er fyrir hendi og hann er mjög stór og þetta eru fáir einstaklingar eins og ég benti á. Þetta eru nokkur börn. Við höfum ekki efni á því núna í góðærinu þegar menn geta eytt tugum ef ekki hundruðum milljóna í hesta eða þjónustu við þá að ekki sé hægt að bjarga fólki og fjölskyldum sem eru í svona stórri neyð eins og foreldrar þessara barna eru, þessara barna sem eru hvað veikust af þessum alvarlega sjúkdómi.

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega útúrsnúningur að segja að þessi mál séu eingöngu í nefndum. Eins og hefur komið fram í máli mínu á undan höfum við aukið fé til þessa málaflokks og við höfum stóraukið fjármagn til þessa málaflokks. Við höfum fjölgað starfsfólki til að þjóna þessum einstaklingum. Áðan kom fram að a.m.k. 11 nýir starfsmenn hafa komið bara á sl. einu og hálfu ári. Við höfum auðvitað tekið mjög myndarlega á þessu þó að við þurfum að gera enn betur. Lýsingar hv. þm. hér áðan eru allar sannar og ég þekki það best vegna þess að þetta fólk kemur oft til mín. Ég skil mjög vel aðstæður þessa fólks. Þess vegna höfum við sett þetta í forgang og við höfum reynt eftir fremsta megni að koma til móts við þetta fólk með ýmsu móti. En það er aldrei nóg þegar svo mikill vandi er eins og hér var lýst en með þeim aðgerðum sem við erum þegar búin að gera og erum að vinna að þá bætum við hag þessa fólks. Það kemur mér mjög á óvart vegna þess að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur oft rætt um það í þingsal hve það sé einmitt mikilvægt að samþætta störf þessara aðila sem eru að vinna með börn eins og félmrn., menntmrn. og heilbrrn. sem við erum að gera, ef hv. þm. og fyrirspyrjandi telur það svo einskis virði þegar það er gert.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. samgrh. Í sumar ákvað ríkisstjórn Íslands samkvæmt reglum sem hún hefur sett sér og reglum Evrópska efnahagssvæðisins að bjóða út rekstur og starfsemi Vestmannaeyjaferjunnar Herjólfs. Ákvörðun þessi kom á óvart og hefur leitt til talsverðrar óvissu bæði hjá íbúum Vestmannaeyja og starfsmönnum Herjólfs. Að sögn framkvæmdastjóra Herjólfs er þegar komið los á starfsmenn ferjunnar vegna óvissu um framhald rekstrar. Stjórnarformaður Herjólfs sagði í útvarpsviðtali þann 26. júní sl. að fyrrv. samgrh. Halldór Blöndal hefði gefið út yfirlýsingu í Vestmannaeyjum að ekki kæmi til greina að bjóða út rekstur Herjólfs. Því er greinilega um stefnubreytingu að ræða. Í samkomulagi fulltrúa Vegagerðarinnar og Vestmannaeyjabæjar, sem undirritað var 21. des. 1995, 2. gr. þess samkomulags segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Vegagerðin mun ekki gera breytingar á rekstri og rekstrarformi Herjólfs eða endurnýja eða velja annað skip til þess að annast flutninga á fólki, bílum og vörum til og frá Vestmannaeyjum nema í samkomulagi við bæjarstjórn Vestmannaeyja. Heimahöfn Herjólfs skal vera í Vestmannaeyjum.`` Hvað veldur þessari stefnubreytingu? Ég lagði fram fyrirspurn þessa í nóvember sl. en þá var óvíst hvernig farið yrði með þetta mál á nýbyrjuðu ári. Hins vegar var gerður samningur til eins árs um miðjan desember sl. þannig að reksturinn verður óbreyttur til 1. janúar 2001. Í millitíðinni skapaðist mikil og óþolandi óvissa bæði fyrir íbúa Vestmannaeyja og starfsmenn Herjólfs. Þegar nýr Herjólfur hóf siglingar á milli lands og Eyja sagði þáv. samgrh. að nú væri loks komin brú á milli lands og Eyja. Brýr eru hluti af þjóðvegakerfinu, þess vegna má segja að Herjólfur sé þjóðvegur Vestmannaeyinga. Þetta er því í fyrsta sinn sem þjóðvegur verður boðinn út á Íslandi. Fyrirspurn mín er svohljóðandi: 1. Hvað líður fyrirhuguðu útboði á rekstri Herjólfs hf. í Vestmannaeyjum? 2. Hvað sparast ef rekstur og starfsemi Herjólfs hf. verður boðinn út? 3. Hvernig sér ráðherra fyrir sér rekstur og starfsemi Herjólfs hf. í framtíðinni? Auðvitað er mjög mikilvægt fyrir okkur þingmenn Suðurlands og reyndar þingmenn alla að vita hvernig þessum málum verður varið í framtíðinni og þess vegna óska ég eftir svörum við fyrirspurn minni.

Herra forseti. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason hefur borið fram fsp. í þremur liðum og vil ég leitast við að svara þeim. Fyrst er spurt: Hvað líður fyrirhuguðu útboði á rekstri og starfsemi Herjólfs hf. í Vestmannaeyjum? Svar mitt er svohljóðandi: Með bréfi, dagsettu 11. ágúst sl., fól samgrn. Vegagerðinni að gera drög að útboðsskilmálum vegna þjónustusamninga um ferjuleiðir. Um er að ræða leiðirnar Þorlákshöfn/Vestmannaeyjar, þ.e. Herjólfsleiðina, Stykkishólmur/Flatey/Brjánslækur, sem Breiðafjarðarferjan Baldur siglir um, og síðan Ísafjörður/Vigur/Æðey þar sem Fagranesið hefur verið nýtt til siglinga og Árskógssandur/Hrísey þar sem Sævar hefur siglt. Rekstur ferjuleiðarinnar Dalvík/Grímsey, þar sem Sæfari hefur siglt, var fyrst boðinn út árið 1993 og síðan aftur 1996. Hefur sú tilhögun gefið góða raun og ekki um annað kunnugt en að almenn ánægja sé meðal heimamanna með þá þjónustu sem núverandi rekstraraðili veitir. Gert er ráð fyrir að fyrstu drög að útboðsskilmálum liggi fyrir í febrúarmánuði nk. og verða kynnt fyrir viðkomandi aðilum í mars og apríl á næsta ári þar sem heimamönnum mun gefast kostur á að koma að athugasemdum sínum við útboðsgögn. Lokahönd verður væntanlega lögð á útboðsgögnin í maí og fer úboð fram í framhaldi af því. Bjóða verður út á Evrópska efnahagssvæðinu og er útboðsferlið því nokkuð langt en gera má ráð fyrir að samningar á grundvelli útboða verði gerðir á haustdögum árið 2000 með upphafi gildistíma 1. jan. 2001. Að sjálfsögðu er gert ráð fyrir að núverandi rekstraraðilar ferja, þar með talinn Herjólfur hf., geti og muni bjóða í þennan rekstur. Þann 7. des. sl. var undirritaður skammtímasamningur við Herjólf hf. þar sem núgildandi þjónustusamningur var framlengdur til eins árs til samræmis við framangreint, þ.e. til 1. jan. 2001. Samsvarandi skammtímasamningar munu verða gerðir við aðra rekstraraðila þjónustuleiða. Annar liður fyrirspurnar hv. þm. er: Hvað sparast ef rekstur Herjólfs hf. verður boðinn út? Tilgangurinn með útboðum er fyrst og fremst sá að leitast við að ná fram lægra verði í innkaupum á vöru og þjónustu og skapa markaðslegan jafnræðisgrundvöll undir rekstur og þjónustu en það er ekki gerlegt til lengdar með samningum án útboðs. Að sjálfsögðu er ekki hægt að segja til um fyrir fram í hverju einstöku tilviki hvort eða hversu mikið sparast hverju sinni en almennt séð er reynslan sú að með útboðum má lágmarka kostnað og auka hagkvæmni í rekstri. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að beita útboðum til að ná framangreindum markmiðum. Til þess að styrkja þessa viðleitni hefur henni verið markaður lagarammi með lögum nr. 52/1987, um opinber innkaup, sbr. lög nr. 55/1993 og lög nr. 85/1998 og reglugerð um innkaup ríkisins nr. 302/1996. Auk þess hefur Ísland með aðild sinni að Evrópska efnahagssvæðinu skuldbundið sig til að bjóða út innkaup og verkframkvæmdir, samanber t.d. tilskipun Evrópubandalagsins nr. 92/50/EB frá 18. júní 1992, um samræmingu reglna um útboð og gerð opinberra samninga um kaup á þjónustu. Í þriðja lagi er spurt: Hvernig sér ráðherra fyrir sér rekstur og starfsemi Herjólfs hf. í framtíðinni? Því er til að svara að góðar samgöngur eru grundvöllur að traustu efnahagslífi og góðu mannlífi. Siglingar Herjólfs milli lands og Eyja er sú vegtenging sem Vestmannaeyjar hafa. Í þeim útboðsgögnum sem er nú verið að vinna, og það vil ég undirstrika, er megináhersla lögð á að þjónusta Herjólfs verði ekki minni en nú er og leitast verður við að setja inn í samningsgögnin hvata til þess að þjónustan verði enn bætt. Er því vonast til að í framtíðinni megi Vestmannaeyingar búa við bættar samgöngur svo sem aðrir landsmenn.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin. Eins og fram kom í svörum hæstv. ráðherra talaði hann um ferjuna sem gengur m.a. milli Dalvíkur og Hríseyjar sem sér fyrst og fremst um vöruflutninga og þó líka auðvitað fólksflutninga á milli þessara staða. Eins og ég hef sagt og kom fram í ræðu minni áðan þá er Herjólfur í raun og veru þjóðvegur á milli lands og Eyja og það skiptir auðvitað mjög miklu máli að sá þjóðvegur sé greiðfær og opinn. Hugsanlega skildi ég ekki hæstv. ráðherra fullkomlega þegar hann var að tala um dagsetningar í þessu, hann talaði um febrúar á næsta ári og mars og apríl á næsta ári. Á hann við að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af þessu fyrr en árið 2002?

Það er á þessu ári.

Það er á þessu ári, þá eru þetta mismæli hæstv. ráðherra þannig að þetta er að ganga í gegn. En við getum líka velt fyrir okkur rekstri þessa skips. Um tíma voru miklar umræður um fargjöld með Herjólfi og þá gripu bæjaryfirvöld bæði í Þorlákshöfn og Vestmannaeyjum til þess ráðs að lækka hafnargjöld af skipinu og með þeim hætti var hægt að ná niður fargjöldum. Það skiptir Vestmannaeyinga gríðarlega miklu að þessi mál séu í föstum skorðum og ég gleðst reyndar yfir því að ráðherra tekur skýrt fram að þjónustan komi ekki til með að minnka og þjónustan verði hugsanlega bætt og vonandi stendur hæstv. ráðherra við það. En eins og kom fram í fyrri ræðu minni tók fyrrv. samgrh. Halldór Blöndal skýrt fram að ekki ætti að hrófla við rekstri Herjólfs en ég treysti núv. samgrh. til að efla þjónustuna vegna þess að rekstur Herjólfs skiptir íbúa Vestmannaeyja og reyndar einnig íbúa fastalandsins mjög miklu máli.

Herra forseti. Mér þykir leitt ef þetta tilefni er notað til þess að gera útboðsstefnu ríkisstjórnarinnar tortryggilega af hálfu stjórnarþingmanns. Það hefur legið fyrir að við höfum skyldum að gegna hvað þetta varðar. En ég held að aðalatriðið hljóti að vera að hagkvæmustu leiða sé jafnan leitað í rekstri ríkisins ef um leið er tryggt að þjónustan verði jafngóð og jafnvel betri. Ég hef lýst þeirri afstöðu minni að rekstur Herjólfs er þvílíkt grundvallaratriði fyrir Vestmannaeyinga að það má engin óvissa ríkja. Ég hef þess vegna brugðist ítrekað við í fréttablöðum, sem gefin eru út í Vestmannaeyjum, til þess að reyna að koma í veg fyrir að misskilningur sé á ferðinni. Í mínum huga er fyrst og fremst verið að leita leiða til að ná fram kostum útboðs og ná fram lægri kostnaði en að þjónustan verði eftir sem áður til staðar og ég fæ ekki séð annað en það ætti að geta tekist. Hvað varðar yfirlýsingar forvera minna í þessum efnum þá þekki ég það ekki og þar sem hv. þm. vitnaði til samnings eða yfirlýsingar sem er frá árinu 1995 gat ég ekki séð að þau áform sem ég hef uppi um útboð stangist á nokkurn hátt á við þær yfirlýsingar. Það skiptir miklu máli að þetta gerist í góðri sátt við heimamenn og ég hef leitast við að svo yrði.

Herra forseti. Um aldir hefur krummi krunkað úti og kallað á nafna sinn. Þessi merki fugl hefur sett það sterk mörk á umhverfi Íslendinga að segja má að hann sé einn af einkennisfuglum þessa lands. Hann er sérlega hnýsinn um hagi mannanna og hefur fylgt okkur frá örófi alda, hann er partur af sögu okkar, ég minni á hrafna Óðins, Hugin og Munin. Ég minni líka á það að þegar Flóki Vilgerðarson kom hingað og fann Ísland þá gerði hann það fyrir atbeina hrafna þriggja sem fylgdu honum á leið. Að óathuguðu máli kemur vafalaust flestum á óvart að hér skuli vera innt eftir heilbrigði íslenska hrafnastofnsins. Flestir gera því líklega skóna að hann sé í góðu ástandi. Ekki er langt síðan, herra forseti, að hrint var í framkvæmd lögum um veiðikort. Þau eru forsenda veiða og veiðimenn fá ekki veiðikortin endurnýjuð nema þeir leggi fram skýrslur um veiðar sínar. Þetta var tekið upp til þess að hægt væri að gera sér mynd af veiðiálagi og ástandi stofna og nota upplýsingar sem fram kæmu í þessum skýrslum til þess að meta heilbrigði stofnanna. Þegar fyrstu upplýsingarnar tóku að berast úr þessum veiðiskýrslum veiðimanna urðu margir forviða yfir þeirri staðreynd hve margir hrafnar voru felldir af veiðimönnum árlega en fyrstu upplýsingar benda til þess að hvorki fleiri né færri en 6.000 hrafnar séu drepnir með þessum hætti. Upplýsingar sem lágu þá fyrir, byggðar á tiltölulega veikburða rannsóknum um ástand hrafnastofnsins, bentu því til þess að það væri verið að ofveiða stofninn. Það liggja líka fyrir upplýsingar sem benda til þess að um staðbundna ofveiði á hröfnum sé að ræða á Suðvesturlandi og við Breiðafjörð og síðan er það alveg óyggjandi að rannsóknir dr. Ólafs K. Nielsen í Þingeyjarsýslum benda til þess að frá 1991 hafi hröfnum fækkað þar allmikið. Nú er það svo, herra forseti, að þetta bendir allt saman til þess að hrafnastofninn sé ekki í því góða ástandi sem menn töldu áður. Þess vegna hef ég varpað fram þessari fyrirspurn til hæstv. umhvrh. Ég vísa til þess líka, herra forseti, að það liggja fyrir ákaflega nákvæmar rannsóknir á nokkrum stöðum, t.d. voru öll hrafnasetur könnuð milli áranna 1981 og 1987 á Suðvesturlandi af Kristni Hauki Skarphéðinssyni. Þess vegna hægt að fara í rannsóknir og kanna muninn sem hefur orðið á stofninum á þessu svæði milli þessara ára og þar með að draga ályktanir af ástandi stofnsins í heild. Ég spyr því hæstv. umhvrh.: Hyggst hún beita sér fyrir því að í slíkar rannsóknir verði farið? Í annan stað: Hvert er álit hennar á stöðu hrafnastofnsins? Í þriðja lagi, ef hún er mér sammála um að hann sé í nokkurri hættu og ekki nægilega sterkur, til hvaða ráða hyggst hún grípa? Sér í lagi spyr ég, herra forseti: Hefur hæstv. ráðherra velt því fyrir sér að setja íslenska hrafninn á válista?

Virðulegur forseti. Ég svara fyrirspurn á þskj. 195 um hrafnastofninn. Í fyrsta lagi er spurt: Hvaða upplýsingar liggja fyrir um ástand íslenska hrafnastofnsins? Í árslok 1997 veitti umhvrn. Náttúrufræðistofnun Íslands styrk úr veiðikortasjóði til þess að kanna áhrif veiða á íslenska hrafnastofninn í þeim tilgangi að meta áhrif núverandi veiðiálags á stofninn og hins vegar til þess að semja áætlun um vöktun hrafnastofnsins. Í rannsókninni voru tekin saman öll tiltæk gögn um stofnbreytingar hrafna frá 1981. Áreiðanlegustu upplýsingar sem til eru um ástand hrafnastofnsins byggjast á gögnum sem safnað var skipulega í Þingeyjarsýslum á árunum 1981--1998. Þar kemur fram að hrafnsóðulum í ábúð fækkaði á athugunartímanum um 2,1% á ári. Jafnframt liggja fyrir upplýsingar um veiðar á hrafni samkvæmt veiðiskýrslum veiðimanna frá því að veiði\-korta\-kerfið og skýrslugjöf veiðimanna hófst árið 1995 og þær gefa ákveðnar vísbendingar um stofninn. Auk þess hafa einstaka veiðimenn veitt Náttúrufræðistofnun upplýsingar um veiðar á hrafni í Þingeyjarsýslum. Líklegasta skýringin á fækkun hrafna í Þingeyjarsýslum er ofveiði. Þó má benda á að ætismöguleikar hrafnsins hafa farið minnkandi með betri frágangi á bæði rusli og færri skreiðarhjöllum víða um land. Því er e.t.v. ekki rétt að einblína á veiðarnar. Í öðru lagi er spurt hvort það sé mat sérfræðinga að hann sé í hættu. Því er til að svara að veiðitölur áranna 1995--1998 sýna að veiðar á hrafni farið minnkandi þó þær séu talsverðar eins hér var dregið fram. Árið 1995 voru veiddir 7.100 hrafnar, veiðitölur hafa lækkað reglulega frá þeim tíma og 1998 voru veiddir 5.500 hrafnar. Stofnstærðarmat fyrir landið allt, sem byggist á ýmsum gögnum frá árunum 1981--1985, gerir ráð fyrir um 2.000 varppörum, 4.000 geldfuglum og 5.000 ungum, eða samtals 13.000 fuglum í lok varptíma. Ef miðað er við þetta stofnstærðarmat Náttúrufræðistofnunar Íslands ætti stofnstærð hrafna að hafa minnkað nokkuð. Samkvæmt veiðiskýrslum hefur veiðin verið meiri en áætluð viðkoma hrafnastofnsins er. Ég bendi þó á að samkvæmt þessari stofnstærð eru yfir 5.000 ungar en núna 1998 er veiðin 5.500 hrafnar, þannig að það er enginn gífurlegur munur þar á. Að vísu er stofnstærðarmælingin nokkuð gömul. Að mati Náttúrufræðistofnunar er ekki hægt að segja til um í hve mikilli hættu hrafnastofninn er nema með nánari rannsóknum. Samkvæmt starfsáætlun Náttúrufræðistofnunar Íslands fyrir árið 2000--2004 er fyrirhugað að meta áhrif veiða á stofninn á Reykjanesskaga og við Breiðafjörð á næstu tveimur árum og er þess vænst að þær rannsóknir gefi fyllri mynd af ástandi hrafnastofnsins. Þessi svæði eru nokkuð hentug til rannsókna þar sem til eru tölur til samanburðar frá fyrri tíð. Í þriðja lagi er spurt: Ef svo er, þ.e. ef hrafnastofninn er í hættu, til hvaða aðgerða er áformað að grípa? Því er til að svara að í kjölfar þeirra rannsókna sem ég hef fyrr gert grein fyrir er þess vænst að fyrir liggi nægilega góðar upplýsingar til að meta þörf á aðgerðum. Það er alveg rétt sem hér kom fram að stofninn hefur líklega farið minnkandi, það eru fleiri ástæður en einungis veiði. Ekki hægt að segja á þessari stundu hvort stofninn sé í sérstakri hættu en þó ber að hafa varann á og menn vilja gjarnan rannsaka á næstu tveimur árum til þess að geta tekið frekari ákvarðanir.

Herra forseti. Sem áhugamanni um velferð íslenska hrafnsins þótti mér svar hæstv. ráðherra firnalega merkilegt. Í því komu fram upplýsingar sem ég sé í hendingsbragði að er ekki unnt að túlka öðruvísi en með miklu alvarlegri hætti en hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra bendir á að í Þingeyjarsýslunum hafi hrafninum fækkað um ríflega 2% á ári síðan 1991, með öðrum orðum hefur honum fækkað um meira en 20% á þessum áratug. Það er alvarleg fækkun. En hæstv. ráðherra kom með aðrar tölur sem eru miklu eindregnari vísbendingar um þetta. Hæstv. ráðherra sagði að árið 1995 þegar fyrstu upplýsingar komu fram úr skýrslum veiðimanna hefðu verið veiddir ríflega 7.000 hrafnar en síðustu upplýsingarnar frá síðasta árinu sem liggur fyrir eru þeir orðnir 5.000. Eigi að síður liggur það fyrir samkvæmt því sem hæstv. ráðherra sagði að veiðiálagið hefur ekki minnkað heldur líkast til hefur það aukist. Þá þýðir það með öðrum orðum, herra forseti, sama veiðiálag en minni veiði bendir til þess að í stofninum hafi fækkað mun meira en hæstv. ráðherra telur. Ég held þess vegna að ekki sé hægt að tala um þetta eins hæstv. ráðherra gerir. Hún gerir því skóna að hér sé ekki um alvarlega stöðu að ræða. Ég held að þær vísbendingar sem koma fram í svari hæstv. ráðherra bendi til þess að þegar í stað þurfi að grípa til einhverra viðbragða. Ekki er hægt að segja hér að ekki sé hægt að benda á veiðar sem einhlíta skýringu. Það skiptir engu máli þó skýringar séu margar. Við þurfum ekki að grípa til þess aftur að dreifa sorpi og úrgangi út um mýrar og móa sem voru áður heppileg fæða fyrir hrafninn. Það eina sem við getum gert, herra forseti, eina breytan sem við getum breytt í þessu dæmi er að draga úr veiðunum. Niðurstaða mín af þeim upplýsingum sem hæstv. ráðherra kemur fram með er ákaflega augljós. Miðað við þessar upplýsingar er ekki annað hægt en að láta náttúruna njóta vafans og láta íslenska hrafninn þegar í stað á válista. Ekkert þýðir að bíða eftir einhverjum rannsóknum sem þar að auki á bara að gera á tveimur afmörkuðum svæðum.

Virðulegur forseti. Sú stofnun sem er aðallega ráðgefandi í þessu er Náttúrufræðistofnun Íslands. Samkvæmt því sem þeir hafa skoðað og sérstaklega þessar rannsóknir í Þingeyjarsýslu gefa þessar rannsóknir vísbendingu um að hrafnastofninn kunni að vera í hættu en að mati stofnunarinnar er þó ekki hægt að segja í hve mikilli hættu stofninn er nema með nánari rannsóknum. Því er lagt til samkvæmt starfsáætlun þeirra að á næstu tveimur árum verði farið í rannsóknir á stofninum á Reykjanesskaganum og við Breiðafjörð þannig að þá og ekki fyrr en þær tölur eru komnar getum við sagt með vissu hvernig ástandið er til að geta gripið til aðgerða.

Herra forseti. Þann 10. mars 1999 samþykkti Alþingi Íslendinga með 47 samhljóða atkvæðum að fela umhvrh. að láta kortleggja ósnortin víðerni á Íslandi. Einnig kveður svo á í þáltill. að gerð verði áætlun um verkefnið, umfang þess og kostnað og nauðsynlegt framlag markað í fjárlögum. Tillaga þessi átti sér nokkurn aðdraganda þar sem áður hafði verið unnið að því að skilgreina hugtakið ,,ósnortið víðerni``. Starfshópur sem fékk það verkefni skilaði af sér niðurstöðu í febrúar 1998 og var skilgreining hans á hugtakinu sett inn í náttúruverndarlög sem samþykkt voru á Alþingi í mars í fyrra. Skilgreiningin er eftirfarandi: ,,Landsvæði sem er a.m.k. 25 km 2 að stærð eða þannig að hægt sé að njóta þar einveru og náttúrunnar án truflunar af mannvirkjum eða umferð vélknúinna farartækja á jörðu, er í a.m.k. 5 km fjarlægð frá mannvirkjum og öðrum tæknilegum ummerkjum, svo sem raflínum, orkuverum, miðlunarlónum og þjóðvegum, og þar sem ekki gætir beinna ummerkja mannsins og náttúran fær að þróast án álags af mannlegum umsvifum.`` Nú er það svo að þrátt fyrir talsverða baráttu þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs við fjárlagagerðina fyrr í vetur, fékkst ekki samþykki Alþingis fyrir því að verkefninu yrðu markaðir fjármunir í fjárlögum. Þá á ég við fjárlög yfirstandandi árs. Þó er ég ekki úrkula vonar því ég er að vona að hæstv. umhvrh. eigi einhverja möguleika á að verkefnið hljóti brautargengi í ár og spyr hana þess vegna: Hvað líður kortlagningu ósnortinna víðerna á Íslandi?

Virðulegi forseti. Í kjölfar samþykktar þingsályktunar Alþingis um kortlagningu ósnortinna víðerna 10. mars sl., fól umhvrn. Náttúruvernd ríkisins að vinna áætlun um verkefnið, umfang þess og kostnað, í þeim tilgangi að hægt yrði að taka tillit til kostnaðar og nauðsynlegra fjárframlaga við fjárlagagerð eins og kveður á um í þingsályktuninni. Náttúruvernd ríkisins hefur nýverið gert ráðuneytinu grein fyrir framvindu og stöðu málsins og hvernig fyrirhugað er að ljúka gerð áætlunarinnar. Þar kemur fram að stofnunin telur brýnt að afmarka ósnortin víðerni á korti, t.d. í mælikvarðanum 1:750.000 og hefur stofnunin þegar haft samband við Landmælingar Íslands sem getur unnið kort þar sem stuðst verður við vinnuaðferðir Norðmanna, þ.e. að kortleggja ósnortin víðerni með tilliti til fjarlægðar frá mannvirkjum, þannig að ná megi fram fjórum flokkum. Það fer eftir því hvað mannvirkin eru í margra km fjarlægð frá þar sem svæði I er 5 km eða lengra í næsta mannvirki, sem er þá besta svæði. Þegar liggur fyrir lauslegt mat á vinnuframlagi og kostnaði Landmælinga Íslands vegna verkefnisins og á næstu vikum er fyrirhugað að Náttúruvernd ríkisins, Náttúrufræðistofnun Íslands og Landmælingar fari yfir verkefnið í heild og hvernig verkþættir verkefnisins skiptast á milli stofnananna, tímaáætlun og kostnaður við verkið í heild. Á fjárlögum þessa árs, yfirstandandi árs, eru 5 millj. kr. til gerðar náttúruverndaráætlunar sem á að skila inn til þings árið 2002, sem er fyrsta sinnar tegundar heildstæð á landsvísu. Verið er að ráða fólk til að sinna þeirri vinnu sem þar verður innt af hendi í sambandi við þá áætlun og er að hefjast núna. Samkvæmt upplýsingum mínum frá Náttúruvernd ríkisins mun sú vinna nýtast að talsverðu leyti til þessarar kortlagningar sem hér um ræðir. Því verður nú þegar unnt að hefja það verk með vinnu við náttúruverndaráætlunina. Samkvæmt upplýsingum mínum frá Náttúruvernd ríkisins er búist við því að unnt verði að ganga frá kortlagningu ósnortinna víðerna á næsta ári.

Herra forseti. Ég lýsi yfir ánægju minni með þetta svar hæstv. umhvrh. og ég vona að það orðalag sem við heyrðum áðan að á næstu vikum verði litið heildstætt yfir verkefnið þýði ekki það sama og það þýddi þegar ég spurði hæstv. ráðherrann hér fyrr í vetur um það hvenær yrði lagt fram frv. um ný lög um mat á umhverfisáhrifum. Það átti líka að gera ,,á næstu vikum``. Ég vona sannarlega að þessi orð ráðherrans fái staðist og að á næsta ári verði gengið frá kortlagningu þeirra ósnortnu víðerna sem við höfum yfir að ráða í landi okkar. Það er vægast sagt mikilvægt að kortlagningunni verði lokið og þá á ég sérstaklega við áður en ráðist er inn á stóran hluta þessara víðerna og þau hreinlega eyðilögð um aldur og ævi. Mig langar, herra forseti, til að ljúka máli mínu með því að vitna í greinargerð starfshópsins sem skilgreindi hugtakið ,,ósnortið víðerni`` en í niðurstöðu starfshópsins segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Meginmarkmið með skilgreiningu og afmörkun ósnortinna víðerna er að varðveita svæði þar sem náttúran ræður ríkjum og maðurinn kemur þangað einungis sem gestur. Í þeim tilgangi er nauðsynlegt að draga úr ummerkjum um mannvist eins og kostur er, takmarka þarf vélknúna umferð og stefna markvisst að fækkun slóða og skála á svæðinu.`` Markmikið með varðveislu ósnortinna víðerna er samkvæmt tillögu starfshópsins, með leyfi forseta, ,,að taka frá samfelld ósnortin svæði fyirr komandi kynslóðir, að tryggja óhefta þróun náttúru samkvæmt eigin lögmálum um ókomin ár, að viðhalda samfelldum og ósnortnum svæðum til útivistar, rannsókna og fræðslu og að lokum að tryggja og treysta ímynd Íslands sem óspillts lands með óspillta náttúru.``

Herra forseti. Ég hef óskað eftir umræðu um stöðuna í álversviðræðum ríkisvaldsins og Landsvirkjunar við Norsk Hydro. Ég harma að ekki skyldi vera hægt að fara að óskum mínum um lengda umræðu sem ég lagði mikla áherslu á að fá, enda tel ég fulla ástæðu til og er greinilega ekki ein um þá skoðun þar sem Morgunblaðið spyr í leiðara sínum í morgun: Hvað er eiginlega um að vera? Ljóst er að frá því að þáltill. um framhald framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun var samþykkt á Alþingi hafa ýmis þau tíðindi gerst sem vert væri að fá brugðið á nánara ljósi. Það er orðið ljóst að Norsk Hydro óskar eftir tryggingu fyrir því að stærð fyrirhugaðs álvers verði 480 þús. tonn. Það kemur m.a. fram í ummælum Thomasar Knutzens, upplýsingafulltrúa Norsk Hydro, í fréttum Stöðvar 2 sl. mánudagskvöld þar sem hann segir, með leyfi forseta: ,,Málmbræðsla á Íslandi verður að sjálfsögðu að vera samkeppnisfær á alþjóðamarkaði. Þess vegna viljum við hafa hana stóra á alþjóðlegan mælikvarða, þ.e. 480 þús. tonn. 120 þús. tonna álver hentar ekki.`` Hæstv. fyrrv. ráðherra Finnur Ingólfsson talaði þannig í umræðunni um Fljótsdalsvirkjun að séð yrði til þess að 120 þús. tonna áfanginn væri þannig hugsaður að hann stæði undir sér. Hann sagði að stækkunarmöguleikinn væri að sjálfsögðu inni í myndinni en til hans yrði að taka afstöðu sérstaklega þegar þar að kæmi. Þannig virðast fulltrúar eignarhaldsfélagsins Hrauns líka meta stöðuna en þeir hafa farið fram á að úrskurður skipulagsstjóra um frekara mat á umhverfisáhrifum fyrirhugaðs 480 þús. tonna álvers verði ógiltur eða, til vara, að heimilaðar verði strax framkvæmdir við 120 þús. tonna áfangann án frekara mats. Nú hefur Norsk Hydro lýst þeirri stefnu sinni að það vilji ná samningum um 480 þús. tonna álver. Yfirmaður áldeildar fyrirtækisins, Eivind Reiten, hefur lýst því yfir við íslenska fjölmiðla að skilyrðið fyrir þátttöku Norsk Hydro sé að trygging fáist fyrir stækkun álversins. Nú spyr ég hæstv. iðnrh. Valgerði Sverrisdóttur: Getur hún staðfest að samningar við Norsk Hydro miðist við byggingu 480 þús. tonna álvers og ef svo er, hvaðan á að afla orkunnar? Hvaða virkjanakostir eru til umræðu? Telur ríkisstjórnin sig hafa rétt til að semja um svo stóra verksmiðju án þess að fyrir liggi samþykki Alþingis fyrir þeim virkjanakostum sem væru forsenda hennar? Ég vil í því sambandi benda hæstv. ráðherra á 40. gr. stjórnarskrárinnar en í henni segir, með leyfi forseta: ,,Ekki má heldur taka lán, er skuldbindi ríkið, né selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkvæmt lagaheimild.`` Ef svar hæstv. iðnrh. við spurningunni um hvort Norsk Hydro geri kröfu um slíkar tryggingar yrði jákvætt vildi ég spyrja í framhaldinu: Hvenær hyggst hæstv. ráðherra gera Alþingi Íslendinga grein fyrir því hvaða virkjanir séu til umræðu til að útvega 480 þús. tonna álbræðslu nauðsynlega orku? Norsk Hydro réði á dögunum virtan sérfræðing til að yfirfara skýrslu Landsvirkjunar um umhverfisáhrif væntanlegrar Fljótsdalsvirkjunar. Sá maður nýtur trausts hvarvetna á Norðurlöndunum. Niðurstöðu hans er að vænta innan skamms. Að mínu mati gefur Norsk Hydro skýrslu Landsvirkjunar falleinkunn með þessu eins og íslenskir umhverfisverndarsinnar og ýmsir vísindamenn gerðu raunar meðan skýrslan var til umræðu hér í þinginu. Sömuleiðis lýsir Norsk Hydro að mínu mati vantrausti á vinnubrögð íslenskra stjórnvalda við undirbúning málsins. Þá hefur það líka komið fram í ummælum fulltrúa Norsk Hydro að fyrirtækið yrði ekki afhuga verkefninu þó það tefðist vegna frekari rannsókna á umhverfisþætti málsins. Mig langar að spyrja hæstv. iðnrh.: Hver er afstaða hennar til tímasetninga verkefnisins sem hvort eð er eru allar komnar úr skorðum frá því sem Noral-yfirlýsingin gerir ráð fyrir? Kæmu íslensk stjórnvöld til með að missa áhugann á verkefninu ef það tefðist eitthvað vegna frekari rannsókna á umhverfisþættinum? Að lokum herra forseti: Er það ekki alveg á hreinu, frá sjónarhóli stjórnvalda, að ef ekki verður hægt að ná samningum um hagkvæmt orkuverð þá verði Fljótsdalsvirkjun ekki reist?

Hæstv. forseti. Á kynningarfundi um álver á Reyðarfirði sl. mánudag og í samtölum við fjölmiðla í framhaldi af honum kom fram að Norsk Hydro og íslenskir samstarfsaðilar þeirra í Reyðaráli leggja áherslu á að stefnt verði að því að álver á Reyðarfirði þurfi að vera samkeppnisfært á alþjóðamarkaði og því sé miðað við að þar verði hægt að framleiða 480 þús. tonn af áli. Jafnframt hafa þeir lagt áherslu á að fyrsti áfangi þess, 120 þús. tonna álver, þurfi að vera hagkvæmur og skila nægilegri arðsemi, ella verði ekki unnt að fjármagna þá framkvæmd. Þetta kemur skýrt fram í ítarlegri umfjöllun Morgunblaðsins um fundinn. Þetta hefur raunar legið fyrir og ætti ekki að koma þingmanninum á óvart. Í viðtali við Stöð 2 segir fulltrúi Norsk Hydro, Thomas Knutzen, að vissulega sé 480 þús. tonna álver hagkvæmara en hann segir einnig, og ég reyni að segja það á norsku: ,,120.000 tons vil slite mer.`` Þessi orð voru ekki rétt þýdd. Thomas segir ekki að 120 þús. tonna álver henti ekki, eins og undirtexti stöðvarinnar sagði, heldur að rekstur 120 þús. tonna álvers yrði erfiðari. Sem kunnugt er kærði Hraun úrskurð skipulagsstjóra um álver á Reyðarfirði til umhvrh. Það er því rangt að beðið hafi verið um úrskurð fyrir 120 þús. tonna álver. Það hefur frá upphafi verið stefna þeirra sem að málinu standa að kynna álverið í þeirri stærð sem stefnt er að. Ef það væri ekki gert væri verið að villa um fyrir almenningi og þeim stjórnvöldum sem þurfa að fjalla um málið. Íslensk stjórnvöld geta að sjálfsögðu ekki tryggt Norsk Hydro eða íslenskum fjárfestum að hægt verði að stækka álverið í 480 þús. tonn. Öllum má vera þetta ljóst. Til þess að unnt verði að stækka álverið þarf m.a. heimildir frá Alþingi til virkjana og mat á umhverfisáhrifum nýrra virkjana. Öllum má ljóst vera af umræðum og yfirlýsingum Norsk Hydro að fyrirtækið virðir vilja Alþingis og íslensk lög. Auðvitað gildir hið sama um íslensku fjárfestana. Þetta breytir því hins vegar ekki að vilji stjórnvalda eins og fjárfestanna stendur til að unnt verði að stækka álverið í 480 þús. tonn ef það reynist hagkvæmt og aðstæður leyfa. Rétt er að undirbúningur og samningaviðræður eru lítið eitt á eftir áætlun. Frávikin eru hins vegar ekki meiri en svo að allir aðilar eru sammála um að unnt eigi að vera að taka lokaákvarðanir um að ráðast í byggingu Fljótsdalsvirkjunar og fyrsta áfanga álvers í júníbyrjun. Hv. þm. spyr um þenslu og hvernig stjórnvöld muni leitast við að halda henni í lágmarki. Framkvæmdir munu ná hámarki á árinu 2002 og 2003 og því er ekki tímabært að fjalla um það nú hvort og þá hvaða ráðstafanir þarf að gera komi til þeirra. Við vitum ekki hvernig mun fiskast, hvernig verður með aðrar framkvæmdir o.s.frv. Norsk Hydro hefur kynnt sér skýrslu Landsvirkjunar um umhverfisáhrif Fljótsdalsvirkjunar sem og sjónarmið ýmissa aðila, bæði þeirra sem komu að gerð hennar og þeirra sem gefið hafa álit á henni. Þetta er hluti af vinnu fyrirtækisins til að skapa sér heildarmynd af málinu áður en það tekur lokaákvörðun. Sú staða sem hv. þm. spyr um getur því ekki komið upp. Ekki stendur til að reikna sérstaklega út umhverfiskostnað vegna framkvæmdanna en við ákvörðun um hvort ráðist verður í álver við Reyðarfjörð verður þjóðhagsleg hagkvæmni framkvæmdarinnar metin með þeim aðferðum og tækjum sem tiltæk eru. Auk þess munu framkvæmdaaðilar að sjálfsögðu meta arðsemi framkvæmda sinna. Vonandi verður niðurstaðan sú að framkvæmdin verði hagkvæm, bæði fyrir fjárfestana og þjóðina. Ekki liggur fyrir að virkjanir á hálendinu hafi skaðað ferðaþjónustuna. Þvert á móti má halda því fram að betri vegir vegna virkjana hafi styrkt þá starfsemi. Ferðaþjónustan er í örum vexti og ég tel mikilvægt að við styrkjum hana, ekki síst þá starfsemi sem fram fer í hinum dreifðu byggðum landsins. Fyrir liggur yfirlýsing frá forstjóra Landsvirkjunar um að ef ekki náist samningar um orkuverð við Reyðarál sem skilar Landsvirkjun fullnægjandi arðsemi verði ekki ráðist í virkjunina vegna þessa verkefnis. Hæstv. forseti. Þessi umræða virðist því miður byggð á misskilningi á ummælum Norsk Hydro í viðtali á Stöð 2 sl. mánudag. Ekkert nýtt hefur gerst í þessu máli sem kallar á umræðu um þetta mál á hv. Alþingi frá því að þingið samþykkti að halda áfram framkvæmdum við Fljótsdalsvirkjun fyrir jól. Málið er í þeim farvegi og að því er unnið eins og aðilar ákváðu á Hallormsstað sl. sumar. Stefnt er að ákvörðun um framkvæmdir í byrjun júní.

Herra forseti. Já, hvað skyldi vera um að vera? er spurt. Ég er ekki forspár maður en ég hef vitni að þeim orðum mínum, þegar það spurðist að fyrrv. iðnrh. Finnur Ingólfsson hefði brugðið undir sig betri fætinum og skundað niður í Seðlabanka, að hann væri að flýja Eyjabakka, álver í Reyðarfirði og Norsk Hydro. Orð fulltrúa Norsk Hydro urðu ekki misskilin, jafnvel þó maður eigi íslenskan maka. Þau urðu ekki misskilin, og báru með sér að Norsk Hydro hefði verið gefið meira en undir fótinn með 480 þús. tonna álver. Hafi Finnur Ingólfsson gefið ádrátt um slíkt álver áður þá hefur hann gefið loforð þegar hann lá á hnjánum fyrir framan þá í aðventunauðum sínum hér á hinu háa Alþingi við rekstur málsins eftir yfirlýsingar sem þaðan höfðu borist. Það er engum vafa undirorpið hvað hér er á ferðinni. Þó að ég sé ekki forsagnarmaður þá ætla ég að endurtaka þann spádóm minn að það á mikið vatn eftir að renna óbeislað til sjávar í Fljótsdal austur. En það verður ekki kátt í hárri höll þegar framsóknareignirnar byrja að kenna hver annarri um ófarirnar enda Finnur úti á fjósbita.

Herra forseti. Oft hafa utandagskrárumræður orðið að ástæðulitlu. En það er trúlega langt síðan þær hafa haft eins litla ástæðu og þessar umræður hafa. Hér hefur ekkert nýtt gerst í umræðu um álver við Reyðarfjörð, allt það sem sagt hefur verið hefur áður verið sagt, allt það sem sagt hefur verið um stærð álversins hefur áður verið sagt, allt sem sagt hefur verið um áfangaskiptingu álversins hefur áður verið sagt. Ætíð hefur legið fyrir að Norsk Hydro hefur viljað fá svokallaðar tryggingar fyrir því að hugsanlegt væri að stækka álverið. Þó það nú væri. Hins vegar liggur fyrir að nú er unnið að samningum um að byggja 120 þús. tonna álver við Reyðarfjörð, það er mál dagsins. Hins vegar verður að sjálfsögðu inni í þeim samningum einhver trygging fyrir því ef allir endar verða hnýttir að það megi horfa til stækkunar þessa álvers.

Já, var það ekki?

Að sjálfsögðu. Hugsanlega er hægt að vitna til ýmissa orða fyrrv. iðnrh. þegar hann sjálfur stóð í þeim sporum að reyna að tryggja stóriðjuver við Reyðarfjörð, því það var ekki ætíð álver. Þó er eitt gleðilegt í þessum umræðum og það er að nú skuli andstæðingar álversins beina umræðunum hingað inn á þetta svið en ekki horfa eingöngu út fyrir landsteinana og reyna að hafa áhrif á aðila sem þar eru. Herra forseti. Það eina nýja í málinu er það sem fram kom í fréttum í gær að því miður hafa einhverjir Íslendingar gengið svo langt að hóta aðilum lífláti. Við skulum vona að ekki verði áframhald á umræðunum í þá átt.

Hæstv. forseti. Það form á umræðum á Alþingi að kalla þingheim til utandagskrárumræðu út af engu er orðið mikið umhugsunarefni. Hvaða fréttir hafa verið að gerast sem kalla á það að þingheimur þurfi að koma til umræðu utan dagskrár? Ekki nokkur skapaður hlutur. Þetta er svoleiðis gjörsamlega farið að ganga sér til húðar hvernig menn nota þetta form að það er þingheimi ekki til framdráttar að hafa þennan hátt á. Hvað er verið að ræða hér? Hvaða upplýsingar hafa ekki komið fram áður sem er verið að ræða núna? Allt sem menn eru að draga fram í umræðuna hefur verið sagt áður. Alltaf hefur legið fyrir að stefnt hefur verið á það að byggja 480 þús. tonna álver við Reyðarfjörð. Það liggur jafnframt fyrir að þetta álver á að verða áfangaskipt. Fyrsti áfangi er 120 þús. tonn. Ekki er hægt að gefa þær tryggingar að orkuöflun fyrir 480 tonna álver takist en við vitum hins vegar að við eigum mikið af fallvötnum og mikla orku norðan Vatnajökuls sem ég vona sannarlega að verði notuð til þess að byggja upp atvinnu á Austurlandi og að lokið verði við að byggja upp 480 þús. tonna álver að lokum.

Virðulegi forseti. Það er áhyggjuefni að nýr hæstv. iðnrh. skuli ekki sjá ástæðu til þess að brjóta blað og taka upp ný vinnubrögð varðandi orkuöflun til álvers á Austurlandi. Það er hryggilegt til þess að hugsa að við þurfum að byggja á þeim upplýsingum sem eru gefnar af útlendum aðilum, samstarfsaðila Íslendinga. Hér tala stjórnarliðar um vinnubrögð en neita hins vegar að horfast í augu við að fyrir þinginu liggja tillögur sem byggja á öðruvísi notkun á þeirri orku sem fyrir hendi er í landinu. Bendi ég þá á till. til þál. um sjálfbæra orkustefnu. Sorglegt er til þess að vita að þegar þingið er búið að segja a með stjórnarmeirihlutanum að þá skuli þinginu vera neitað um þá vinnu sem nauðsynleg er til þess að fá heildarmynd af því ævintýri sem við erum að fara út í. Það er 480 þús. tonna álver sem um er að ræða. Á sama tíma lokar stjórnin og hæstv. iðnrh. augunum fyrir því að nauðsynlegt er fyrir þjóðina og þingið að hafa heildarmynd af pakkanum. Lögformlegt umhverfismat Fljótsdalsvirkjunar, lögformlegt umhverfismat á Kárahnúkavirkjun, lögformlegt umhverfismat á Arnardalslóni, línulögnum o.s.frv. til þess að standa frammi fyrir pakkanum sem menn eru sammála um að sé stefnt að. Þetta er áhyggjuefni fyrir þingið vegna þess að ef menn ætla að taka ákvörðun um sjálfbæra orkustefnu, sem mjög er gumað af að þurfi að koma í framkvæmd og stjórnarliðar í aðra röndina eru að stefna að, er ekki pláss til orkuöflunar fyrir sjálfstæða orkuöflun og sjálfbæra orkustefnu Íslendinga og að fara í ævintýri af því tagi sem stefnt er að með 480 þús. tonna álveri austur á fjörðum.

Herra forseti. Það sem hér hefur komið fram hjá hv. málshefjanda og öðrum andstæðingum hugsanlegrar virkjunar í Fljótsdal hefur í rauninni allt komið fram. Það kom fram í löngum og miklum umræðum á hv. Alþingi fyrir áramót. Síðan þá hefur í rauninni ekkert breyst í málinu. Ég tel að tvennt komi fram og það hefur komið fram núna í þessari stuttu umræðu. Það er annars vegar óskhyggja andstæðinga Fljótsdalsvirkjunar um að ekkert verði af virkjun og hins vegar nauðhyggja hv. þm. Sverris Hermannssonar gagnvart Finni Ingólfssyni. Það er heldur ekkert nýtt. Það er heldur ekkert nýtt, herra forseti, að Norðmenn hafa lýst því yfir að þeir stefni að og telji æskilegast að upp komi 480 þús. tonna álver við Reyðarfjörð. Það er heldur ekkert nýtt og það hefur alla tíð legið fyrir að það vilja þeir gera í þremur áföngum. Fyrsti áfanginn á þeirri leið er 120 þús. tonn samkvæmt upphaflegum áætlunum. Það hefur legið fyrir, það er ekkert nýtt. Það er líka mjög skynsamleg leið að taka þetta í áföngum, taka fyrsta áfangann 120 þús. tonn og meta þau áhrif sem af því koma, bæði rekstrarleg áhrif, umhverfisáhrif, byggðaáhrif o.s.frv. Í ljósi þeirrar reynslu er eðlilegt að skoða möguleika á stækkun. Þetta hefur ávallt legið fyrir, herra forseti, þetta er ekkert nýtt. Þess vegna tek ég undir það, sem hér hefur verið sagt, að umræðan núna er tilefnislaus. En það sem ég nefndi hér sýnir líka gildi þess og mikilvægi að fjalla um málið í áföngum enda eru upphafleg bréf í þeim dúr. Hvað orkuverðið varðar liggur það fyrir nú sem fyrr að ekkert verður af samningum nema semjist um ásættanlegt orkuverð. Verði ekki af samningum er víst að hv. stjórnarandstaða hefur lagt sitt af mörkum til þess.

Hæstv. forseti. Finnur Ingólfsson, sá er nú vermir húsbóndastól í Seðlabankanum, var ekki til viðræðu um annað en 120 þús. tonna álver í Reyðarfirði í umræðunni um framhald framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun á hinu háa Alþingi fyrir jól. Sú umræða er þingheimi í fersku minni. Hér á landi vill Norsk Hydro reisa í samstarfi við íslenska fjárfesta stærsta álver í Evrópu, 480 þús. tonna álver. Annað er ekki hagkvæmt þegar til lengri tíma er litið, segja forráðamenn fyrirtækisins. Nýjustu yfirlýsingar Norsk Hydro varpa enn og aftur ljósi á það hversu einkennilegur og veikburða málatilbúnaður hæstv. ríkisstjórnar er í málinu. Stjórnvöldum er hollast að viðurkenna hér og nú að allt hálendið norðan Vatnajökuls er undir þegar stóriðjuáform á Austurlandi eru annars vegar. Fljótsdalsvirkjun mun ekki einu sinni duga fyrir fyrsta áfanga álversins, hvað þá fyrir 360 þús. tonnum í viðbót. Stefnan hefur verið tekin á Kárahnúka og svo á Arnardalinn. Herra forseti. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa ítrekað kallað eftir ábyrgum vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar við undirbúning virkjanaframkvæmda. Það er dagljóst að eina leiðin til þess að tryggja skynsamlega nýtingu vatnsorku og jarðvarma hér á landi er að allar fyrirhugaðar virkjanir séu metnar saman innan rammaáætlunarinnar sem nú er unnið að á vegum iðnrn. Í því sambandi þarf einnig að hafa í huga að samkvæmt lögum ber að samþykkja náttúruverndaráætlun til fimm ára árið 2002. Herra forseti. Ég skora á nýskipaðan hæstv. iðnrh. að taka virkjanaáform vegna álvers á Reyðarfirði til gagngerrar endurskoðunar í ljósi yfirlýsinga Norsk Hydro og þess að allar helstu gróðurvinjar öræfanna norðan Vatnajökuls hafa verið lagðar undir í stóriðjupóker ríkisstjórnar Íslands.

Herra forseti. Tilefni þessarar utandagskrárumræðu er lítið annað en að vekja athygli á þeirri afstöðu meginhluta stjórnarandstöðunnar að hún er andsnúin því að styrkja efnahagsstöðu Íslendinga og byggð á Íslandi með því að nýta vatnsaflið til stóriðjuframkvæmda. Það er því gott tækifæri til þess að rifja upp ákveðna ályktun sem er í gildi og Alþingi samþykkti 3. mars á síðasta ári eða skömmu áður en þingmenn héldu til alþingiskosninga. Í þeirri ályktun sem samþykkt var mótatkvæðalaust á Alþingi segir, með leyfi forseta: ,,Nýjum stóriðjuverkefnum verði fundinn staður utan athafnasvæða höfuðborgarinnar og þannig stuðlað að varanlegri fólksfjölgun og fjölbreyttara framboði atvinnutækifæra þar.`` Í framsöguræðu minni hluta allshn. um þessa ályktun um byggðastefnu á Íslandi árið 1999--2001 kemur hvergi fram, hvorki í áliti 1. minni hluta, hv. fyrrv. þingmanns Kristínar Halldórsdóttur, né á áliti frsm. 2. minni hluta, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, nein andstaða við þetta efnisatriði þáltill. Þvert á móti er tekið fram að helsti gallinn við þingmálið er að menn treysti því ekki að stjórnvöld hrindi í framkvæmd þeim góðu áformum sem er að finna í ályktunartillögunni. Þess vegna treystir stjórnarandstaðan sér ekki til að greiða atkvæði með þáltill. en muni að sjálfsögðu ekki, eins og tekið er fram í ræðum beggja þingmanna, greiða atkvæði gegn tillögunni vegna þess að efnisatriðin eru góð.

Hæstv. forseti. Þessi umræða er ekki tilefnislaus. Myndin er alltaf að skýrast betur fyrir Íslendingum. Stjórnarliðar hafa sagt að aldrei hafi verið gefnar tryggingar til Norsk Hydro fyrir því að þetta álver verði stækkað upp í 480 þús. tonn. Það berast fréttir af því að þar hafa menn litið öðruvísi á málið. Þetta mál var dregið inn í Alþingi að tilhlutan Framsfl. vegna þess að hann vildi ekki bera einn ábyrgð á því að framkvæma það eins og til stóð. Þeir sögðu í umræðunni að það ætti bara að byggja hérna lítið, sætt álver og álíka litla og sæta virkjun með því. En nú er komið í ljós að menn þurfa að fá að vita meira. Norsk Hydro vill auðvitað vita meira. Ættu ekki allir að skilja að stórt fyrirtæki eins og það sem hér er um að ræða vilji vita hvaða framtíð bíður eftir því fyrirtæki sem það ætlar að fara hér af stað með? Auðvitað. Það sem við hljótum að gagnrýna harðlega er að menn horfa ekki yfir málið í heild. Vitanlega á að verða til hér rammaáætlun um virkjanir áður en menn taka afstöðu til málsins. Það á ekki að fela sig með þau mál fyrir samningsaðilum eins og Norsk Hydro. Þetta á að liggja fyrir. Menn eiga að fara til Norsk Hydro og ræða um málið á þessum grundvelli í heild og semja um það til þeirrar framtíðar sem það á að fara í. Ekki er mögulegt að fara í þann farveg sem ríkisstjórnin hefur stefnt í með þessu máli eins og hún hefur lagt það fyrir. Það er bara ekki hægt. Ég spyr hæstv. ráðherra: Ætlar hann ekki að beita sér fyrir því að framhaldið verði þannig að farið verði í þessa rammaáætlun um virkjanirnar og að farið verði í umræðu um allt málið í heild þannig að hægt sé að svara Norsk Hydro hreint út um hversu stórt álver er hægt að byggja á Reyðarfirði?

Herra forseti. Málið er allt misskilningur og byggist á því að þýðendur Stöðvar 2 kunna ekki norsku. Ekkert nýtt hefur gerst í málinu, segir hæstv. iðn.- og viðskrh. Og hv. þm. og formaður iðnn., Hjálmar Árnason, kemur hingað og segir: Hvað eru menn að belgja sig hérna út? Þetta kom allt saman fram áður, menn höfðu áður í umræðunni talað um 480 þús. tonna álver. Það er að sönnu rétt, menn gerðu það og aðstoðarmaður iðnrh. lét þess einnig getið á frægum fundi á Egilsstöðum að jafnvel væri mögulegt að fara í 720 þús. tonna álver. En það sem gerðist ekki í umræðunni fyrir jól var að hv. þingmenn stjórnarliðsins og hæstv. þáv. iðnrh. treystu sér til að tala um svona stórt álver. Þegar ég og ýmsir aðrir þingmenn fórum fram á þá sanngirni að menn ræddu um þá virkjunarkosti sem hlytu að verða undir ef stefnt væri að 480 þús. tonna álveri þá sagði hæstv. þáv. iðnrh. að einungis væri til umræðu 120 þús. tonna álver og hann gaf það fyllilega til kynna að ef það tækist að ná þessum áfanga yrði ekki ráðist í annað. En hvað er það sem er raunverulega undir, herra forseti? Menn eru með lævi og blekkingum að fara ákveðna leið til þess að ná öllu svæðinu norðaustan Vatnajökuls undir raforkuframleiðslu. Menn fara þessa leið, herra forseti: Fyrst vilja þeir fá Fljótsdalsvirkjun og þegar þeir hafa einu sinni laskað landið með henni er miklu auðveldara að ná fram samþykki fyrir að fara í Kárahnúkavirkjun og síðan annað. Við verðum auðvitað að skoða þetta allt í samhengi. Verið er að tala um Eyjabakkana, það er verið að tala um Kárahnúkavirkjun og það er líka verið að tala um Jökulsá á Fjöllum og þar með Dettifoss og Bjarnarflagið. Er það virkilega svo, herra forseti, að mönnum finnist það umhendis og ósanngjarnt af okkur að koma hingað og spyrja: Hvað er á seyði? Spurningin sem hæstv. iðnrh. verður að svara er þessi: Hafa íslensk stjórnvöld gefið Norsk Hydro einhvers konar formleg eða óformleg vilyrði fyrir því að ráðist verði í þessar virkjanir? Hæstv. ráðherra verður að svara því skýrt og skorinort: Er búið að lofa Norsk Hydro að leggja allt svæðið norðaustan Vatnajökuls undir virkjanir?

Virðulegi forseti. Hér á allt að vera á misskilningi byggt og hér eru allir sakaðir um skort á tungumálakunnáttu. En þetta heitir í sannleika sagt, herra forseti, rétti maður nokkrum litla fingurinn þá skyldi maður gá að því að hann verði ekki búinn að gleypa höndina áður en maður veit af því það er hálendið norðan Vatnajökuls sem við erum að fjalla um. Það verður að fá svar hæstv. ráðherra við því hvort íslensk stjórnvöld séu að gefa Norsk Hydro einhvers konar vilyrði fyrir 480 þús. tonna álveri áður en 120 þús. tonna álverið verður reist. Hv. þm. Hjálmar Árnason sagði í ræðustóli rétt áðan að það sé skynsamleg leið að meta 120 þús. tonnin fyrst og í ljósi þeirrar reynslu sem síðan kæmi af þeim áfanga mætti skoða stækkun. Nákvæmlega sama tugga kom frá hæstv. fyrrv. iðnrh. og ekki fengum við skýrari svör frá núv. hæstv. iðnrh. í ræðunni áðan. Hafi hæstv. umhvrh. flutt skipulagstuggu í umræðunni um Fljótsdalsvirkjun, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson kallaði ræðu hennar þá, vil ég fullyrða það, herra forseti, að hér hefur hæstv. iðnrh. Valgerður Sverrisdóttir flutt loðmullu, því ræðan var þvílíkt tog að hún var eins og tyggjó sem maður gat ekki fótað sig í. Ég vil segja að lokum, herra forseti, að ég hef hér úrklippu úr Dagens Næringsliv, þar sem það er alveg ljóst hvernig umræðan er orðin á Norðurlöndunum núna. Í Dagens Næringsliv í gær segir, með leyfi forseta, og ég ætla að fá að vitna í þetta á norsku: ,,Norsk Hydro utvider Island-prosjekt. Norsk Hydro trosser massive protester og miljøadvarsler og går videre med planene om å bygge et aluminiumsverk med en kapasitet på 480.000 tonn på Island``. Ég læt hæstv. iðnrh. það eftir að þýða.

Hæstv. forseti. Mér þótti hv. málshefjandi bara býsna góður í norsku og ég hef ekki sakað neinn hér um skort á tungumálakunnáttu. Hins vegar gat ég ekki annað en greint frá því að það var ekki rétt þýðing sem kom fram á Stöð 2 í sambandi við það sem kom fram hjá Knutzen, upplýsingafulltrúa Norsk Hydro. Hann sagði ekki það sem haft var eftir honum, eins og þýðingin var. Hann sagði einungis að 120 þús. tonna álver væri erfiðara, 480 þús. tonna álver væri hagkvæmara, fjárhagslega hagkvæmara.  Varðandi það hvaða virkjanir það yrðu sem kæmu helst til greina ef um stækkun verður að ræða þá er það ekkert launungarmál að þar er verið að tala um Kárahnúkavirkjun, en að vera að blanda Dettifossi inn í þetta eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerir er bara ekki á nokkrum rökum reist og það er bara til þess að dreifa umræðunni. Nógu dreifð og rugluð er hún fyrir að mínu mati. Ég vil svo segja það líka varðandi stærð álversins að ég var nýlega í heimsókn í því ágæta sveitarfélagi Fjarðabyggð og þar er eitt fyrirtæki til staðar sem er með um 400 manns að störfum.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að það skiptir verulegu máli fyrir alla að eiga greiðan aðgang að ýmiss konar þjónustu í nútímasamfélagi. Þar er mikilvæg bankaþjónusta, póstþjónusta, ég ætla ekki að telja upp alla velferðarþjónustuna sem menn telja mikilvæga og er mikilvæg. En það er a.m.k. eitt af því sem við verðum að horfa til að bættar samgöngur hafa breytt dálítið þjónustumynstrinu í landinu. Þegar fækkun íbúa á sér stað gerist það líka, herra forseti, að erfiðara verður að halda uppi þeirri þjónustu sem menn telja sig þó ekki geta verið án. Þegar Póstur og sími sálugi varð hlutaður sundur í Landssímann og Íslandspóst höfðu menn af því vissar áhyggjur að þjónustan mundi dragast saman hjá Íslandspósti vegna þess að það var almælt að þar væru peningamál og rekstur mun erfiðari en í símageiranum. En menn hafa fundið leiðir til þess að mæta kröfu um þjónustu. Íslandspóstur hefur farið í samstarf við aðra aðila um afgreiðsluhúsnæði og menn hafa farið út í það að aðrir aðilar hafa tekið yfir þjónustu. Það er t.d. þannig í Grímsey að sá aðili sem er starfsmaður eða sér um þjónustu við flugið sér jafnframt um póstafgreiðslu. Þetta er auðvitað til hagsbóta fyrir alla, það er til hagsbóta fyrir alla ef við getum haldið úti reglulegri póstþjónustu. Sums staðar hefur það líka gerst að bankar eða sparisjóðir hafa farið í samstarf við póstinn en þar er þá eingöngu um það að ræða að menn eru að samnýta húsnæði. Auðvitað er það af hinu góða en þó ekki nægjanlegt að mati margra. Þegar bankarnir eða sparisjóðirnir eiga í hlut virðast lög standa í vegi fyrir því að aðilar geti valið sér það form samstarfs sem þeir telja að henti best aðstæðum. Þannig kemur það fram, herra forseti, í frétt um samstarf Landsbankans og Íslandspósts í Sandgerði, sem gengur nú eingöngu út á samnýtingu húsnæðis, að þegar fram líða stundir og lög leyfi þá muni aðilar taka upp það fyrirkomulag sem þeir virðast báðir telja hagkvæmara, sem er að Landsbankinn taki að sér þjónustu Íslandspósts svo það verði ekki einungis um að ræða samnýtingu á húsnæði heldur líka á mannskap. Mér er kunnugt um það, herra forseti, að víðar bíða bankastofnanir eða sparisjóðir eftir að þær aðstæður skapist að samvinna þeirra við póstinn geti orðið með hagkvæmara móti. Ég hef þess vegna á þskj. 519 lagt eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. viðskrh.: 1. Hvað stendur í vegi fyrir því að bankar eða sparisjóðir taki yfir afgreiðslu Íslandspósts á stöðum þar sem það hentar báðum? 2. Eru fyrirhugaðar breytingar á lögum af hálfu ráðherra til að af slíku samstarfi megi verða?

Hæstv. forseti. Hvað varðar fyrri spurningu hv. þm. þá hefur Fjármálaeftirlitið fjallað um álitaefnið og tekið afstöðu til þess. Í afstöðu eftirlitsins kemur fram að skv. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 113/1996, um viðskiptabanka og sparisjóði, sé starfsemi viðskiptabanka og sparisjóða fólgin í geymslu og ávöxtun fjár, miðlun á peningum, verðbréfaviðskiptum og annarri þjónustustarfsemi sem er í tengslum við slík viðskipti. Í 1.--14. tölulið er síðan talin upp sú starfsemi sem þessum stofnunum er heimil. Í 5. mgr. sömu greinar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Viðskiptabönkum og sparisjóðum er einnig heimilt að stunda aðra starfsemi en um ræðir í 1. mgr., enda sé slík hliðarstarfsemi í eðlilegu framhaldi af viðskiptabanka- eða sparisjóðsstarfsemi. Til framangreindrar starfsemi þarf samþykki Fjármálaeftirlitsins sem jafnframt getur ákveðið að hún skuli stunduð í sérstöku félagi.`` Í 2. gr. laga nr. 113/1996 segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Viðskiptabönkum og sparisjóðum er einungis heimilt, nema annað leiði af lögum, að stunda viðskiptabanka- eða sparisjóðastarfsemi eins og hún er skilgreind í V. kafla laga þessara.`` Með vísan til þessara ákvæða hefur Fjármálaeftirlitið talið það andstætt lögum nr. 113/1996 að viðskiptabankar eða sparisjóðir reki póstþjónustu. Þá hefur einnig komið fram að Fjármálaeftirlitið telji að viðskiptabönkum og sparisjóðum sé ekki heimilt að fela öðrum aðilum að sinna grundvallarþáttum í starfsemi sinni sem þessar stofnanir stunda á grundvelli starfsleyfis viðskrh. samkvæmt lögum nr. 113/1996. Með hliðsjón af þessu hefur Fjármálaeftirlitið talið að samstarf Íslandspósts hf. annars vegar og viðskiptabanka og sparisjóða hins vegar geti að óbreyttum lögum einungis falist í samnýtingu húsnæðis og starfsfólks enda sé tryggður fullnægjandi aðskilnaður í starfsemi hvors aðila um sig. Hvað varðar síðari spurningu hv. þm. er rétt að benda á að viðskrh. hefur skipað nefnd sem hefur m.a. það hlutverk að endurskoða lög nr. 113/1996, um viðskiptabanka og sparisjóði. Eitt af þeim málum sem sú nefnd mun taka afstöðu til er hvort rétt sé að heimildir til samstarfs á þessu sviði verði rýmkaðar en fram hafa komið ábendingar í þá átt. Ráðuneytið og Fjármálaeftirlitið hafa talið slíkar breytingar eðlilegar og mun ráðuneytið beita sér fyrir þeim.

Herra forseti. Ég vil fagna þessari fsp. frá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur. Ég tel að í rauninni sé um stórt hagsmunamál að ræða, ekki síst fyrir hinar dreifðu byggðir og hin smærri þéttbýli vítt um land þar sem um er að ræða að tryggja þjónustu, t.d. banka og póstþjónustu eins og hér er talað um. Kannski er smæðin það mikil að það þarf að láta samkeppnislög og annað slíkt víkja fyrir þjónustukröfunni. Ég tek undir að það sé fyllilega ástæða til þess við skoðun laga og umgerðar um bankana og bankastarfsemina verði heimilað að tengja þessa þjónustu saman þar sem það á við og þá eftir þá skilgreindum reglum svo allt fari sem best saman. Ég styð að þetta verði gert.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hér koma fram. Ljóst er af því sem kom fram í máli hennar að jákvæður vilji er til þess að breyta lögunum þannig að þetta geti verið með þeim hætti sem a.m.k. ég tel æskilegast og sömuleiðis sá sem hér síðast talaði, þ.e. að menn leggi sig fram við þær breytingar á lögunum að þessi þjónusta, svo mikilvæg sem hún er, geti verið sem víðast og að sparnaður eða hagkvæmni geti orðið í starfseminni til þess að hún geti í rauninni borið sig en samt sem áður geti hún átt sér stað vegna þess að menn eigi þess kost að eiga með sér hagkvæmt samstarf. Ég held að samkeppnislög komi ekki að þessu máli þannig að það ætti að vera til neinna trafala. Fjármálaeftirlitið hlýtur að vera sá aðili sem þarna hefur eitthvað að segja og eftir því sem fram kemur í máli hæstv. ráðherra eru aðilar þar á bæ jákvæðir gagnvart því að breytingar verði gerðar á lögunum. Það eina sem mig langar til að vita í framhaldinu er hvenær menn reikna með að sú nefnd sem er að störfum, skili vinnu sinni þannig að við getum vænst þess að sjá frv. til laga um breytingar á þessum lögum og þá í framhaldinu séð fyrir okkur hvenær menn geta farið að hugsa á þessum nýju nótum um þjónustuna.

Hæstv. forseti. Ég kem einungis upp til að þakka hv. þm. fyrir að bera fram þessa fsp. Mér finnst hún mjög eðlileg og vil aðeins ítreka það sem ég lét koma áðan fram í svari mínu að ráðuneytið er þeirrar skoðunar, og einnig Fjármálaeftirlitið, að það beri að athuga það algjörlega til hlítar hvort ekki sé rétt að gera þessa breytingu á lögunum sem opni það að viðskiptabankar geti farið með þessa þjónustu. Það er rétt sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda að hlutirnir eru að breytast mikið með breyttum samgöngum. Eitt af því sem gerir líf á landsbyggðinni jákvæðara og áhugaverðara er það að fólk þurfi ekki að sækja langt í þjónustu sem er eins sjálfsögð eins og póstþjónusta. Hv. þm. spurði hvenær þessari vinnu lyki í nefndinni. Því miður get ég ekki svarað því nákvæmlega en ég geri mér vonir um að það verði það fljótt að hægt verði að gera breytingar á þessum vetri hvað þetta varðar en þori ekki algjörlega að fullyrða það þar sem ég hef því miður ekki sett mig nægilega vel inn í öll mál í ráðuneytinu.

Herra forseti. Í sjálfu sér er mjög eðlilegt að ræða þessa fyrirspurn í framhaldi af þeirri sem við vorum að fara yfir. Það er áhugavert að átta sig á því hvernig þær breytingar sem hafa orðið á samgöngum, á þjónustu, í því umhverfi sem fólk býr við hefur verið mætt af hálfu þeirra aðila sem eru að halda úti þjónustu um landið eins og hjá Íslandspósti. Ég held að það hafi verið í Hrísey í júlí 1998 sem fyrst var efnt til samstarfs af hálfu Íslandspósts og bankastofnunar sem er Sparisjóður Svarfdæla. Ég veit að miklar vonir voru bundnar við þetta samstarf og það hefur gengið mjög vel. Menn eru almennt mjög ánægðir, bæði með það að hafa með þessum móti haldið bankaþjónustu sinni og haldið póstþjónustu sinni. Ég vék áðan að því hvernig fyrirkomulagið er úti í Grímsey og nú er ég búin að nefna báðar eyjarnar í mínu kjördæmi þar sem ég þekki til en víðar þar á hinum minni stöðum þar hefur einmitt verið efnt til samstarfs af slíku tagi til þess að verja þessa þjónustu. Mér fannst hins vegar einhvern tíma í þingsölum að menn væru sér ekki meðvitaðir um breytingarnar og ákvað að gefa hæstv. samgrh. færi á því að útskýra fyrir þingheimi hvað væri að gerast í þessum efnum því að komið hefur verið að þessu með margvíslegu móti. Hæstv. viðskrh. sagði okkur áðan frá því að væntanlega munum við sjá breytta löggjöf sem gerir það að verkum að menn geti haft þetta samstarf með nýjum hætti og jafnvel enn hagkvæmari fyrir aðila áður en langt um líður. En fyrirspurn mín til samgrh. þessi: Hvar er Íslandspóstur kominn í samstarf um þjónustu og afgreiðslu við aðra? Hvernig er því samstarfi háttað og um hvaða aðila er að ræða á hverjum stað?

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þá fyrirspurn sem ég vil svara, en hún er svohljóðandi: Hvar er Íslandspóstur kominn í samstarf um þjónustu og afgreiðslu við aðra? Hvernig er því samstarfi háttað og um hvaða aðila er að ræða á hverjum stað? Svar mitt er byggt á upplýsingum frá Íslandspósti og er svohljóðandi: Íslandspóstur er í samstarfi um afgreiðslu við eftirtalda aðila á eftirtöldum stöðum: Í Sandgerði við Landsbanka Íslands, í Bíldudal við Landsbanka Íslands, á Flateyri við Sparisjóð Önfirðinga, í Hrísey við Sparisjóð Svarfdæla, eins og kom nú raunar fram áðan. Á Grenivík við Sparisjóð Höfðhverfinga, á Laugum í Reykjadal við Sparisjóð Suður-Þingeyinga, í Reykjahlíð í Mývatnssveit við Sparisjóð Suður-Þingeyinga. Á þessum stöðum er samstarf aðila takmarkað við ákvæði bankalaga um heimild banka og sparisjóða til að stunda óskylda starfsemi. Á Hólmavík er samstarf við Sparisjóð Strandamanna um rekstur húsnæðis. Á Stað í Hrútafirði rekur Staðarskáli hf. póstafgreiðslu sem verktaki. Í Grímsey er samnýting með Flugmálastjórn um húsnæði og starfslið. Auk þess hefur sölustöðum frímerkja fjölgað verulega og eru það stórmarkaðir, bensínstöðvar, bókabúðir og ýmsar aðrar verslanir, alls um 60 talsins. Rétt er að geta þess að frumkvæði að þessu samstarfi, sem ég tel mjög merkilegt og af hinu góða, mun hafa komið frá sparisjóðunum. Ljóst er að Íslandspóstur hefur haft hag af samstarfinu og hefur tekist að draga verulega úr kostnaði hjá Íslandspósti vegna þessa samstarfs, það er ástæða til að geta þess. Upphaflegar hugmyndir um þetta samstarf voru á þá leið að sparisjóðir og bankar sinntu póstþjónustu sem verktakar með eigin starfsmönnum og með því mætti ná ýtrustu hagræðingu fyrir báða aðila og jafnframt renna styrkari stoðum undir þjónustu beggja aðila á viðkomandi stað. Póst- og fjarskiptastofnun gerði ekki athugasemd við samstarfið enda væri póstþjónustan á þessum stöðum eftir sem áður á ábyrgð Íslandspósts. Eins og fyrr hefur komið fram var afstaða bankaeftirlits Seðlabankans sú að þessari leið var hafnað á grundvelli laga. Til þess að bregðast við þessu var farin sú leið að reka aðskildar afgreiðslur í sama húsnæði. Sú leið skilar hins vegar ekki þeirri hagkvæmni sem að var stefnt því hagræðingin liggur fyrst og fremst í að geta samnýtt starfsfólk fyrir báða aðila. Ljóst er að víða um land er hægt að koma á samvinnu Íslandspósts við banka og sparisjóði sem mundi tvímælalaust styrkja stöðu beggja aðila á þeim stöðum. Til þess að svo megi verða er nauðsynlegt að ekki séu lagalegar hindranir á því að bankar og sparisjóðir geti sinnt póstþjónustu sem verktakar eins og að var stefnt.

Herra forseti. Ég vil taka undir mikilvægi þessa máls sem hér er vakin athygli á, þ.e. stöðu póstþjónustu og bankaþjónustu í hinum dreifðu og minni byggðum. Það var athyglisvert sem hæstv. samgrh. sagði að samstarfið hefði verið að frumkvæði sparisjóðanna en ekki að frumkvæði Íslandspósts. Ég legg áherslu á að Íslandspóstur þarf að vera með afar sterka þjónustulund og þjónustuvitund og það ber að hvetja til þess arna og að skapa lagalega umgjörð. Ég nefni staði í kjördæmi mínu eins og Varmahlíð og Hofsós þar sem bæði póstþjónustan og bankastarfsemin stendur höllum fæti og er t.d. verið að skera niður póstþjónustu við pósthúsið í Varmahlíð, og þetta er meira að segja í sama húsi þar. Við eigum að stefna þarna að hagræðingu til að efla og styrkja þjónustuna.

Herra forseti. Ég stend upp einungis til þess að þakka ráðherra fyrir þau svör sem hér komu fram. Ég tel að í svari hans og þeirri upptalningu sem hann var með felist sá rökstuðningur sem þarf í rauninni að vera fyrir því að þeim lögum sem standa í vegi fyrir ýtrustu hagkvæmni á þessu sviði verði breytt vegna þess að við hljótum að sameinast í því að koma málum svo fyrir að þessi mikilvæga þjónusta geti verið sem víðast. Kannski er eðlilegt að þetta gerðist á sínum tíma að frumkvæði sparisjóðanna vegna þess að þeir eru mjög víða um landið og hafa sinnt hinum dreifðu byggðum. Þar hefur auðvitað brunnið á mönnum þegar þessar breytingar hafa verið að gerast hvernig þeir gætu haldið úti þjónustunni og hafa því leitað samstarfs við aðra aðila til að svo mætti verða. En ég vænti þess að á þessum vetri náum við að breyta löggjöf þannig að þessir aðilar geti haldið áfram að vinna að nánara samstarfi þannig að sú þjónusta sem við erum öll sammála um að er svo mikilvæg geti orðið sem víðast til farsældar fyrir landsbyggðina og þá sem þar búa.

Herra forseti. Hv. þm. Jóni Bjarnasyni vakti athygli á því að frumkvæðið hefði komið frá sparisjóðunum en ekki Íslandspósti. Mátti draga þá ályktun af orðum hans að það bæri vott um að fremur væri þjónustulundin hjá sparisjóðunum en Íslandspósti.  Ég tel að þetta frumkvæði og þessar staðreyndir um samstarf þessara aðila eigi að hvetja okkur á hinu háa Alþingi til að breyta lögum þannig að þetta megi auðvelda. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu og mér finnst það ekki geta verið sérstök ástæða til að bankalöggjöf komi í veg fyrir samstarf póstþjónustu og banka. Ég tel að þeir sem sinna póstþjónustunni sinni ekki veigaminni eða vandaminni störfum en þeir sem vinna í bönkum. Ég tel því að þetta fari mjög vel saman og mun beita mér fyrir því að Íslandspóstur leiti eftir samstarfi þar sem það er talið hagkvæmt.

Herra forseti. Fyrirspurn mín á þskj. 304 var lögð fram á Alþingi 3. des. sl. Hún var lögð fram vegna fyrirhugaðrar lokunar á Loftskeytastöðinni á Siglufirði. Nú þegar fyrirspurn mín er loksins á dagskrá á hv. Alþingi ber svo við að þau sorglegu tíðindi hafa gerst að slökkt var á öllum tækjum stöðvarinnar á miðnætti 1. febrúar sl. eftir 66 ára starfsemi og mikla og góða þjónustu við landsmenn alla. Starfsmenn Landssímans hafa verið að rífa niður tæki og tól og flytja hingað suður til Reykjavíkur. Ég sagði rífa niður tæki og tól og þannig má einnig segja að verið sé að rífa niður störf manna á landsbyggðinni með því að flytja þau hingað suður til Reykjavíkur enda bauð Landssíminn öllum starfsmönnum loftskeytastöðvarinnar áframhaldandi vinnu og það auðvitað á höfuðborgarsvæðinu. Af því að við erum að tala um flutning á störfum frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðis, ekki bara þessi sex störf á Siglufirði, heldur ótal önnur vítt og breitt um landið, þá jafngilda þessi sex störf því að um 550--600 störf væru flutt héðan af höfuðborgarsvæðinu. Ég býst við, herra forseti, að ýmsum þætti slíkur flutningur mikil tíðindi og þau ill. Önnur spurning mín er um það hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir að einhver störf, sem eru nú unnin á höfuðborgarsvæðinu hjá Landssímanum, verði flutt til Siglufjarðar í stað þeirra sem lögð eru niður hjá Landssímanum. Tilefni þessarar spurningar minnar eru orð fyrrv. hæstv. samgrh. Halldórs Blöndals við umræðu um þetta mál í nóvember 1998 en þar taldi hann sjálfsagt og einhlítt að nota tímann þangað til stöðinni yrði lokað til að Landssíminn geti í samráði við heimaaðila athugað hvort ekki megi koma upp annarri starfsemi í stað þeirrar sem lögð yrði niður. Þess vegna ítreka ég nú aðalatriði spurningar minnar til núv. hæstv. samgrh.: Hefur eitthvað verið gert í þessum efnum? Þriðja spurning mín til hæstv. samgrh. er hvort ráðherrann telji nútímatækni í fjarskiptum ekki gera okkur kleift að vinna ýmis störf á vegum Landssímans utan höfuðborgarsvæðisins þar sem húsnæði í eigu Landssímans er nægjanlegt og mikið framboð af sérþjálfuðu starfsfólki til staðar. Þessi spurning er m.a. sett fram vegna þess að svo virðist að opinber fyrirtæki svo og flestar ríkisstofnanir hafi lítið sem ekkert gert í því að færa slík störf út á land. Fjarvinnsluverkefni á vegum ríkisins og ríkisfyrirtækja hafa sárafá verið flutt út á land en einkafyrirtæki hafa staðið sig betur. Nýlega flutti Kaupþing lítinn hluta af starfsemi sinni til Siglufjarðar. Að sögn forráðamanna þess fyrirtækis var það m.a. gert til að komast í stöðugra og betra starfsumhverfi og um væri að ræða vinnslu á verkefni sem væri hægt að vinna hvar sem er á landinu með nútímatækni. Frumkvæði og framtakssemi Kaupþingsmanna ætti að vera leiðarljós fyrir alla ráðherra til að flytja störf út á land. Vilji er allt sem þarf.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir þessa fyrirspurn. Hún hljóðar svo í fyrsta lagi: Er enn þá ætlun Landssíma Íslands að leggja niður loftskeytastöðina á Siglufirði? Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. að þessi fyrirspurn var borin fram fyrir jól en í öllum þeim önnum sem þá voru komst hún ekki á dagskrá þannig að það er skýringin á því að þessu er ekki svarað fyrr en nú. Svar mitt við þessari fyrstu spurningu er að þann 1. okt. 1997 fól þáv. samgrh. Póst- og fjarskiptastofnun að ganga til samninga við Landssíma Íslands hf. um að strandastöðvaþjónustu yrði skipt í neyðar- og öryggisþjónustu og símtala- og skeytaþjónustu. Á grundvelli þessa var myndaður vinnuhópur er skilaði af sér skýrslu í maí 1998 um hvernig hagræða mætti í rekstri án þess að dregið yrði úr öryggi. Það var m.a. ráðgert að loftskeytastöðinni á Siglufirði yrði lokað 1. júní 1999. Talsverð umræða varð um hagræðingu í rekstri strandstöðva sem leiddi til þess að Landssími Íslands hf. ákvað að halda starfsemi á Siglufirði úti til 1. febrúar 2000. Fram að þessu hefur afgreiðsla strandstöðvarinnar á Siglufirði verið opin á daginn en tækjum verið fjarstýrt að næturlagi og um helgar. Á þeim tíma fluttist afgreiðslan til starfsmanna í stöðinni í Gufunesi en strandstöðin í Vestmannaeyjum er til vara eins og áður. Ástæður þess að talið var æskilegt að hagræða starfsemi strandstöðva eru einkum fjórar. Í fyrsta lagi er tilkynningarskylda skipa að verða sjálfvirk. Í annan stað hefur alþjóðlegt fyrirkomulag neyðarfjarskipta verið tekið upp í siglingum, svokallað GMDSS-kerfi sem er alþjóðlegt neyðarfjarskiptakerfi. Í þriðja lagi er nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess að draga úr gífurlegu rekstrartapi þessarar þjónustu. Í fjórða lagi verður stöðugur samdráttur í notkun strandstöðva vegna annarra fjarskiptamöguleika, einkum farsíma. Engu að síður hef ég haft forgöngu um að gerður verði samningur við Landssíma Íslands sem felur í sér að þjónusta strandstöðva verður áfram við lýði á kostnað ríkissjóðs. Þannig er öryggi sjómanna tryggt enda verður strandstöðvunum hér við land stjórnað eftir ströngustu öryggiskröfum. Í annan stað spyr hv. þm., með leyfi forseta: ,,Hyggst ráðherra beita sér fyrir að störf sem nú eru unnin á höfuðborgarsvæðinu verði flutt til Siglufjarðar, í stað þeirra sem lögð verða niður?`` Því er til að svara að starfsmönnum strandstöðvar á Siglufirði mun lengi hafa verið ljóst að afgreiðsla loftskeytastöðvarinnar á Siglufirði yrði lögð niður. Við lokun stöðvarinnar voru starfsmenn aðeins þrír. Af þessu má sjá að raunverulega er ekki um umtalsverða fækkun að ræða þegar litið er á starfsmannafjölda þessa fyrirtækis í heild sinni. Á hinn bóginn er brýnt að á landsbyggðinni séu fjölbreytt störf í boði eins og við hv. þm. vitum allir. Með nýjum viðhorfum í fjarskiptum opnast viðskiptatækifæri sem allur almenningur hvar sem er á landinu getur nýtt sér. Þessi nýju viðskiptatækifæri gera það kleift að landsmenn, þar á meðal Siglfirðingar, geta tekið þátt í uppbyggingu nýrra starfa á Íslandi með þessa nýju tækni að vopni. Það er ástæða til að vekja athygli á því að á síðasta einu og hálfu ári fjölgaði starfsmönnum Landssímans um hundrað og þar af um fjörutíu úti á landi. Vandinn hefur hins vegar legið í því að ekki hefur verið hægt að koma beint til móts við þá starfsmenn sem misstu stöður sínar á Siglufirði. Í þriðja lagi spyr hv. þm., með leyfi forseta: ,,Telur ráðherra að nútímatækni í fjarskiptum geri kleift að vinna ýmis störf á vegum Landssímans utan höfuðborgarsvæðisins þar sem húsnæði er nægilegt og mikið framboð af sérþjálfuðu starfsfólki? Því er til að svara að möguleikar landsbyggðarinnar til að byggja upp atvinnugreinar byggðar á nútímatækni í fjarskiptum eru nú meiri en nokkru sinni fyrr. Eins og þingmaðurinn bendir á er húsnæði þar nægilegt og mikið framboð af sérþjálfuðu starfsfólki. Af þeirri ástæðu hafa fyrirtæki nú í vaxandi mæli flutt starfsemi sem byggir á upplýsingatækni út á land. Landssími Íslands er þar engin undantekning eins og ég gat um í svari mínu við öðrum lið fyrirspurnarinnar.

Herra forseti. Þetta mál snýst ekki eingöngu og aðeins um störf þessa tæknimenntaða fólks á Siglufirði sem vissulega er þó alvarlegt mál. Staðreyndin er sú að Landssíminn er ekki að fækka fólki. Hann er að fjölga því eins og hæstv. ráðherra kom hér inn á og það ekkert smáræði. Á grundvelli tækni og tækniframfara ætti einmitt að vera hægt að deila afmörkuðum þáttum starfsins út um land. Að mínu mati er í sjálfu sér visst viljaleysi þarna á ferðinni. Sé vilji til þess að taka á þá getum við bent hæstv. samgrh. á að beita sér fyrir því að flytja t.d. Póst- og fjarskiptastofnun í áföngum til Siglufjarðar. Þetta er sjálfstætt starfandi stofnun með afmörkuð verkefni sem getur verið hvar sem er í sjálfu sér. Hún þarf bara að búa við gott umhverfi. Svo háttar til á Siglufirði. Ég legg það til við hæstv. ráðherra að hann skoði það.

Herra foreti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. svör hans við fyrirspurn minni en jafnframt lýsa yfir vonbrigðum með niðurstöðu þessa máls. Hæstv. ráðherra sagði að starfsmennirnir hefðu eingöngu verið þrír í restina. Ég held þeir hafi nú ekki verið nema tveir. Það er alveg rétt að fjórir voru hættir vegna þess að búið var að gefa það út að þessu yrði lokað. Þeir fóru af staðnum, létu af störfum. Það er nefnilega líka hægt að draga máttinn úr með því að láta vita hvað standi til. Auðvitað munar mikið um þessi störf í ekki stærra samfélagi en sextán hundruð manna byggðarlagi. Auðvitað munar miklu um þau og auðvitað er atvinnulífið fátækara á eftir þegar sex störf hafa verið lögð niður í þessum geira. Það er nefnilega svo að tæknin er tvívirk og hæstv. ráðherra sagði áðan að stöðinni hefði upp á síðkastið verið fjarstýrt að sunnan um nætur. Væri ekki hægt að fjarstýra stöðinni hér fyrir sunnan allan sólarhringinn, t.d. frá Siglufirði suður í Gufunes? Ég held að þetta sé enn eitt dæmið um á hvaða stigi við erum í byggðamálum. Við látum allt yfir okkur ganga. Ráðherrar jafnt sem aðrir telja að ekkert sé hægt að gera annað en draga allt hingað suður á höfuðborgarsvæðið. Þetta er eins og ég segi enn eitt dæmi um byggðaáætlun sem er mjög fátækleg og lítið annað en orð á blaði í áætlun, því miður. Enn þá viðhelst sá þjóðarvandi að fólk flytur suður. Hvað ætlum við svo að gera þegar vandinn verður orðinn enn þá meiri? Væri ekki betra að spyrna við fótum strax og snúa vörn í sókn? Það er sannarlega mjög alvarlegt að starfrækslu loftskeytastöðvarinnar á Siglufirði skuli hætt, eins og ég sagði, eftir sextíu og sex ár, og að við skulum ekki nota tæknina til að flytja einhver störf í þessum geira þangað í dag eins og einkafyrirtækin gera. Þau sjá sér mikinn hag í að komast í ódýrara starfshúsnæði kannski, vera með stöðugra vinnuafl og þannig fram eftir götunum.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli hv. þingmanna á því að það hefur reynst þrautin þyngri einnig hjá einkafyrirtækjum að flytja fjarvinnsluverkefni og verkefni út á land. Við þekkjum það að Íslensk miðlun hefur unnið þar ágætt starf en starfsstöðvar hennar standa tómar. Þetta er því ekki eins einfalt og menn kannski halda. Það er ekkert viljaleysi á ferðinni hér eins og hv. þm. Jón Bjarnason sagði og hugmyndina um að flytja Póst- og fjarskiptastofnun til Siglufjarðar má svo sem skoða. En það hefði verið betra að stofna hana á Siglufirði fremur en að rífa hana upp eftir að henni hefur verið komið á stofn. En hvað um það. Hugmyndin er komin fram. Vegna þess að hv. fyrirspyrjandi sagði að mennirnir hefðu hætt vegna þess að búið hefði verið að tilkynna um lokunina með fyrirvara þá vil ég rifja það upp að forveri minn, hv. þm. Halldór Blöndal, þáv. samgrh., hafði lagt sig mjög fram um að finna leiðir til að hægt væri að halda þessari starfsemi úti. Hann hafði mikinn vilja til þess. Ég vil að lokum segja frá því að í október í haust skrifaði ég öllum stofnunum sem heyra undir samgrn. og sömuleiðis þeim tveimur fyrirtækjum sem á vegum samgrn. starfa, þ.e. Íslandspósti og Landssímanum. Ég skrifaði stjórnum þessara fyrirtækja og stofnununum bréf og óskað eftir því að allra leiða yrði leitað til að færa störf þessara stofnana út á land og ef ný verkefni vöknuðu yrði reynt að vinna þau úti á landi og hvert tækifæri notað til að færa störf til stofnana úti á landi. Ég hef mikinn vilja til að leita eftir þessu og mun að sjálfsögðu fylgja því eftir. En allt gengur náttúrlega út á að verkefni séu til staðar.