Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í sjónvarpsþætti s. l. föstudag sagði hæstv. utanrrh. frá till. um varnarmál, er hann kvaðst hafa lagt fram á ríkisstjórnarfundi og vera skyldu grundvöllur í samningaviðræðum við Bandarfkjamenn í næsta mánuði. Þessar till. hafa ekki verið kunngerðar utanrmn. og því síður þingheimi. Ég tel nauðsynlegt, úr því að hæstv. utanrrh. hefur vitnað til þessara tillagna og sjálfur hafið umr. um þær opinberlega, að till. verði birtar í heild, svo að unnt sé að gera sér grein fyrir, hvað í þeim felst í einstökum atriðum. Þá er og sjálfsagt, að ekki sé lengur dregið að ræða almennt öryggis- og varnarmál landsins í utanrmn., þ. á m. till. Bandaríkjamanna frá síðustu viðræðum þeirra og Íslendinga í nóv. s. l. Þessar till. hafa einnig verið opinberlega gerðar að umtalsefni. Hæstv. utanrrh. hefur og staðfest, að orðsending hafi borist frá norsku ríkisstj. um varnir Íslands, og sýnist því tilefni til að gera innihald hennar kunnugt. Í utanrmn. hefur einnig verið sagt frá álitsgerðum ráðs Atlantshafsbandalagsins, sem látnar eru í té í samræmi við ákvæði varnarsamningsins við Bandaríkin, en sem trúnaðarmál. Varnar- og öryggismál Íslands eru nú komin á það stig, að nauðsynlegt er, að þm. og raunar allir landsmenn séu engu leyndir. Vitaskuld kunna að vera þau skjöl og orðsendingar, sem hæstv. utanrrh. getur ekki birt vegna kvaða frá sendendum þeirra. En úr því sem komið er, verður þingheimur og þjóðin öll að fá öll gögn málsins í hendur, sem unnt er að birta. Margt bendir til þess, að öryggismál Íslands séu nú höfð að bitbeini og í hrossakaupum milli stjórnarflokkanna. Þjóðin verður að gæta að því, hvernig með fjöregg hennar er farið, svo að unnt sé að stöðva framgang ábyrgðarlausra hugmynda í öryggismálum landsins. Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til þess að krefjast þess, að utanrrh. láti ekki dragast lengur að ræða öryggis- og varnarmál landsins í utanrmn. og kunngera öll gögn málsins og þ. á m. eigin till., svo að þingheimur og þjóðin öll viti, hvert er stefnt, og geti breytt þeirri stefnu í samræmi við þjóðarhagsmuni, þegar nauðsyn krefur.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. hefur gert varnarmál að umtalsefni hér utan dagskrár. Aðalefni ræðu hans virtist mér vera það, að hann krefðist umr. í utanrmn. um þessi mál. Um það vil ég segja, að ég er hvenær sem er reiðubúinn til umr. í utanrmn. um þessi mál. Skýrsla um viðræðufund við sendinefnd frá Bandaríkjamönnum var lögð fram í utanrmn. í nóvembermánuði s. l. Varð að samkomulagi í n., að ræða ekki till. á þeim fundi, vegna þess að menn voru ekki búnir að kynna sér efni skýrslnanna, og það tel ég algerlega eðlilegt. Síðan hef ég verið reiðubúinn til að ræða þessi mál í utanrmn., en að vísu ekki haft frumkvæði að því, að það yrði gert. En ég tel ekkert því til fyrirstöðu, að við ræðum þau mál við fyrsta tækifæri í utanrmn. Það skal ekki standa á mér að gera það. Þá gerði hv. þm. að umtalsefni birtingu orðsendinga frá Norðmönnum og frá hermálanefnd NATO, sem vitnað hefði verið til og Joseph Luns, framkvæmdastjóri NATO, gerði mönnum hér grein fyrir. Hv. 2. þm. Reykv. vildi, að þessar orðsendingar yrðu birtar almenningi. Um orðsendingu frá hermálanefnd NATO er það að segja, að hún var afhent okkur sem algert leyndarskjal NATO, og ég hef ekki talið mér leyfilegt að rjúfa þann trúnað. Hins vegar var það fyrir jólin, að í Brüssel voru birtar meginniðurstöður þessarar ályktunar. Ég get að sjálfsögðu hvenær sem er gert ráðstafanir til. að hingað berist það, sem sagt var í Brüssel um þessi mál, ef það hefur ekki þegar verið gert. Um orðsendingu Norðmanna er það að segja, að ég hef ekki talið viðurkvæmilegt að birta þá orðsendingu og mun ekki gera nema með leyfi Norðmanna. En eftir því má auðvitað leita, ef utanrmn. t. d. telur efni standa til þess. Um þær till., sem ég hef leyft mér að hera fram í ríkisstj. og gerði að umtalsefni lauslega í áðurnefndum sjónvarpsþætti, vil ég segja það, að ég mun ekki lesa þær upp hér eða skýra frá þeim í einstökum atriðum. Ég hef skýrt frá meginatriðunum. Þetta eru till. að viðræðugrundvelli og eru hugsaðar til að leggja fram í viðræðum við Bandaríkjamenn, ef samstaða næst um það í ríkisstj. Nú er einmitt verið að fjalla um þessar till. í ríkisstj., þannig að ekki er víst, hvaða till. það verða, sem fram verða lagðar. En áður en farið verður með endanlegar till. til samningafunda, mun ég gera grein fyrir þeim í utanrmn., því lofa ég. Þetta eru till. mínar og Framsfl. og markar þá stefnu, sem við viljum halda. Það liggur ekki neitt fyrir um það, hverjum breytingum þær kunna að taka í ríkisstj., og ég vona, að við verðum ekki sakfelldir fyrir að taka okkur góðan tíma til að athuga þessi mikilvægu mál. Það erum við nú að gera. Ég vil draga saman niðurstöður þess, sem ég hef hér sagt. Ég skal hvenær sem er gangast fyrir því, að fundur verði haldinn í utanrmn. og þar verði þessi mál rædd. Það tel ég alveg eðlilegt um órædda skýrslu Porters, sendimanns Bandaríkjastjórnar, og það, sem síðast kann að hafa gerst. Ég skal gera ráðstafanir til þess, að það, sem NATO hefur þegar viljað láta birta úr skýrslu sinni um varnarmálin, verði aðgengilegt fyrir þá íslensku aðila, sem þess óska. Og ég mun athuga, hvort Norðmenn kæra sig um, að orðsending þeirra verði birt.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. utanrrh. svör hans, svo langt sem þau náðu. Ég verð þó að gera örstutta aths. við svör hans. Ég tel ekki óeðlilegt, að samráð sé haft við Norðmenn t. d. eða fastaráð Atlantshafsbandalagsins, að því er snertir birtingu þeirra álitsgerða eða skjala, sem frá þeim hafa komið. En ég tel nauðsynlegt, bæði varðandi þessi skjöl og önnur þau gögn, sem fyrir liggja í sambandi við öryggis- og varnarmál landsins, að þau séu sem flest birt og gerð almenningi kunn, þannig að skoðanamyndun almennings byggist á traustum grundvelli. Mér eru það vonbrigði, að hæstv. utanrrh. vill ekki birta eigin till. í heild, því að mér er nær að halda, að sá útdráttur, sem hann gaf í umræddum sjónvarpsþætti, hafi verið allófullkominn og þar séu engan veginn öll kurl til grafar komin, að því er snertir till. hæstv. ráðh. Þær verða auðvitað umræðuefni manna á meðal á grundvelli þess, sem hann sagði, og getur það þá ekki verið nema með ófullkomnum hætti. Því er nauðsynlegt, að þær séu birtar í heild, úr því að þær eru gerðar að umtalsefni. Ég vil svo segja það, að hæstv. utanrrh. og ríkisstj. hafa nokkuð látið það fram koma og raunar allmjög, að ný vinnubrögð hafi verið tekin upp í tíð núv. ríkisstj., að því er snertir samráð við utanrmn. um utanríkismál. Ég er að vísu ekki kunnugur, hvernig slíku samráði var áður háttað, en það er ekki við mikið að jafnast, þegar litið er á þá starfshætti, sem núv. ríkisstj. hefur viðhaft í sambandi við utanríkismál, t. d. landhelgismál, og nú öryggis- og varnarmál. Það hefur ekki verið svo, að ráðgast hafi verið um þessi mál almennt, áður en ákvarðanir hafa verið teknar, heldur alls ekki fyrr en búið var að taka ákvörðun innan ríkisstj. á þessu sviði. Ég óskaði eftir fundi í utanrmn. til að ræða öryggis- og varnarmál landsins, þegar ég kvaddi mér nú hljóðs, og beindi þeirri ósk og þeirri kröfu sérstaklega til utanrrh. Hann hefur tekið út af fyrir sig vel í þá ósk og þá kröfu, og treysti ég honum til að fylgja því eftir við form. utanrmn., að þessi mál verði tekin þar á dagskrá. Okkur hafa þar verið afhent gögn, frásögn af viðræðunum við Bandaríkjamenn í nóv. s. l., skömmu eftir að þeim lauk. Var ætlunin, að því er ég hélt, að halda þar síðan fund. Það hefur dregist úr hömlu. Ég hef ástæðu til að ætla, að sá dráttur stafi af því, að ríkisstjórnarflokkarnir séu í hrossakaupum sín á milli um lausn þessara mála, þar sem ekki er fyrst og fremst tekið tillit til öryggis landsins, eins og vera ber, heldur til skammtíma flokkspólitískra hagsmunamála, eins og á þau er litið af hálfu hæstv. ráðherra. Ég tel þetta miður farið og ítreka því og endurtek ósk mína og kröfu um, að fundur verði haldinn í utanrmn.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Mig langar aðeins til að gera örstutta aths. við ummæli hv. 2. þm. Reykv. um það samráð, sem haft hefur verið við utanrmn. Hann nefndi þar sérstaklega til landhelgismálið og sagði, að samstarfið við utanrmn. hefði farið þannig fram, að ríkisstj. hefði tilkynnt um þær ákvarðanir, sem hún hefði tekið, en ekki leitað samráðs við n. fyrir fram. Þetta er að nokkru leyti rétt, en ekki að öllu leyti. Ég minnist þess, að á fyrri stigum landhelgismálsins var stundum, og að ég hygg oftar en einu sinni a. m. k. leitað samráðs við utanrmn. og stjórnarandstæðinga í utanrmn. um það, hvað til ráða væri, hvað til bragðs skyldi taka, þegar verið var að fjalla um samningatill. fyrst og fremst við Breta og Vestur-Þjóðverja. Ég vona, að ég fari ekki með rangt mál, - mig misminnir þá meira en lítið, ef það er ekki rétt hjá mér, - að svör stjórnarandstæðinga hafi iðulega verið þau, bæði í landhelgisn. og utanrmn., að það væri ríkisstj., sem þyrfti að taka ákvörðun, og stjórnarandstaðan mundi lítið geta sagt, fyrr en sú ákvörðun lægi fyrir. Hins vegar viðurkenni ég, að í sambandi við Haag-dómstólinn og málflutning okkar fyrir honum er það vissulega rétt, að ríkisstj. lagði fram fullmótaðar till. í utanrmn. En það helgaðist af því, að hún hefur frá upphafi haft ákveðna stefnu í því máli, sem sagt þá að flytja málið ekki fyrir Haag-dómstólnum, og hefur það verið að allra vitorði á öndverðum meið við stjórnarandstöðu. Ég vil segja um varnarmálin, að þau eru ekki komin á það lokastig, að ég hafi talið sérstaka ástæðu til að ræða þau í utanrmn., vegna þess að þær till., sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni, eru einungis till. mínar í ríkisstj., og við vitum ekki enn, hvaða mynd þær fá á sig þar. Hins vegar sagði ég í þeim fáu orðum, sem ég sagði hér áðan, og vil gjarnan endurtaka, að áður en til endanlegrar afstöðu kemur, mun málið verða rætt í utanrmn. Og ég skal með mikilli ánægju hafa milligöngu um að tala við form. utanrmn. um, að sá fundur, sem hv. 2. þm. Reykv. gerði að umtalsefni og óskar eftir, að haldinn verði, hann verði haldinn.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Hjartansson) : Herra forseti. Hér er til 1. umr. stjfrv. um jarðgufuvirkjun við Kröflu eða við Námafjall í Suður-Þingeyjarsýslu. Í 1. gr. frv. er lagt til, að ríkisstj, verði heimilað að fela væntanlegri Norðurlandsvirkjun eða öðrum aðila að reisa og reka jarðgufuaflsstöð við Kröflu eða austanvert Námafjall með allt að 55 megawatta afli til framleiðslu raforku og leggja þaðan aðalorkuveitu til tengingar við aðalorkuflutningskerfi Norðurlands. Eins og menn muna, var lögð fyrir Alþ. á sínum tíma þáltill. ríkisstj. um skipulag raforkumála í landinu, og þar var m. a. gert ráð fyrir því, að komið yrði á fót orkuöflunarfyrirtækjum í hinum ýmsu landshlutum. Hefur verið unnið að því síðan að koma slíkum orkuöflunarfyrirtækjum á laggirnar. Hefur verið rætt sérstaklega við aðila á Norðurlandi um slíkt sameiginlegt fyrirtæki, og hefur sýnt sig, að á þessu máli er mikill áhugi. Tilgangurinn með þessu er sá að flytja aukið vald og frumkvæði út í héruðin og vinna að því, að þau telji sér kleift að ráðast í mun stærri og þá hagkvæmari virkjanir en unnt hefur verið til þessa í hinum ýmsu landsfjórðungum. Í 2. gr. er svo talað um, að valið milli Kröflu og Námafjalls austanverðs sem virkjunarstaðar skuli fara fram á grundvelli jarðhitatæknilegra sjónarmiða og umhverfisverndarsjónarmiða, og þar er tekið fram, að sem hluta af virkjuninni skuli gera ráðstafanir, er að höfðu samráði við Náttúruverndarráð og að dómi sérfræðinga teljast nauðsynlegar til að draga úr hugsanlegum áhrifum virkjunarinnar á lífríki Mývatns,-svo sem frekast er kostur. Kröflusvæðið hefur verið rannsakað mikið, eins og menn vita, og það er mat sérfræðinga, að Kröflusvæðið sé mjög hagkvæmur virkjunarstaður. Hins vegar er eftir að framkvæma þar boranir, sérstaklega til könnunar á botnhita, en ef þær bera árangur, er það mat þeirra, að virkjun við Kröflu sé hagkvæmari af ýmsum ástæðum en virkjun í Námafjalli. Hins vegar er ekki tímabært að taka þessa ákvörðun,fyrr en þessar rannsóknarboranir hafa verið framkvæmdar. Þær ráðstafanir, sem talað er um þarna að gera þurfi til þess að draga úr hugsanleg um áhrifum virkjunarinnar á lífríki Mývatns, eru taldar til virkjunarkostnaðar, og er það nýmæli í lagagerð af þessu tagi. Hins vegar er rétt að taka fram, að það eru ekki taldar miklar líkur á því, að virkjunartegundir þessar hafi nein áhrif á vistkerfi Mývatns. Í 3. gr. er ríkisstj. heimilað að taka lán eða ábyrgjast lán, sem virkjunaraðilinn tekur, allt að 1500 millj. kr. eða jafngildi þeirrar upphæðar í erlendri mynt, til greiðslu stofnkostnaðar við þessa framkvæmd. Í 4. gr. er lagt til, að felld skuli niður aðflutningsgjöld og söluskattur af efni, tækjum og vélum til þessarar aflstöðvar, eins og tíðkast hefur við hliðstæðar virkjunarframkvæmdir. Í 5. gr. er svo ákvæði um það, að um stofnun og rekstur orkuvers og orkuveitna skuli að öðru leyti farið að ákvæðum orkulaga. Eins og segir í grg., hófst jarðgufuvinnsla hér á landi með virkjun gufu í Námafjalli fyrir kísilgúrvinnslu og raforkuvinnslu í jarðgufuaflstöð. Fengist hefur ágæt reynsla af þessari orkuvinnslu, og er því eðlilegt, að áhugi sé á að nýta þennan orkugjafa í stærri stíl til raforkuvinnslu. Orkustofnun hefur á undanförnum árum unnið að umfangsmiklum rannsóknum á Námafjalls- og Kröflusvæðið, og eru niðurstöður þeirra, að bæði svæðin séu álitleg til raforkuvinnslu. Þá hefur Orkustofnun einnig gert frumáætlanir um jarðgufuaflsstöð allt að 55 megawöttum að stærð, og benda niðurstöður þeirra eindregið til þess, að slík virkjun yrði ódýrasti valkostur í virkjunarmálum á Norðurlandi á næstu árum. Með hliðsjón af orkumálum á Norðurlandi telur ríkisstj. æskilegt að afla sér nú þegar heimildar til að reisa og reka jarðgufuaflsstöð á öðru hvoru þessara jarðhitasvæða og leggja þaðan orkuveitur til tengingar við meginorkuflutningskerfi Norðurlands. Þessi heimild er nauðsynleg, til þess að hægt sé að hraða framkvæmdum eins og unnt er. Jarðhitarannsókn á jarðhitasvæði við Kröflu er enn ekki lokið, en ef borun einnar eða tveggja rannsóknarhola þar bæri jákvæðan árangur, tel ég, að jarðhitasvæðin við Kröflu og Námafjall séu bæði jafnvel fallin til virkjunar. Vegna frárennslis er þó talið óráðlegt að staðsetja virkjun vestan Námafjalls. Umhverfisáhrif af völdum frárennslisvatns eru sennilega svipuð, hvort heldur virkjunin væri austan Námafjalls eða við Kröflu, þar sem frárennslisvatnið rennur í báðum tilvikum að jaðri Búrfellshrauns. Nokkur gufumökkur fylgir virkjun af þessari gerð, en hann er ekki talinn valda neinni skaðlegri mengun fyrir lífríkið. Yrði að meta út frá öðrum umhverfissjónarmiðum, hvor staðurinn væri hentugri vegna þessa, en svæðið við Kröflu er mun fjær byggð, svo sem kunnugt er. Í frumáætlunum Orkustofnunar frá júní 1972 til sept. 1973, sem hv. alþm. hafa fengið í hendur, er gerð grein fyrir tæknilegum atriðum og forsendum kostnaðaráætlana. Í þeim áætlunum var reiknað með, að í 55 MW aflstöð yrði ein túrbína, en með hliðsjón af rekstraröryggi þykir ráðlegra að gera ráð fyrir tveimur túrbínum. Kostnaðartölur hafa verið endurskoðaðar með tilliti til þessa, og er stofnkostnaður áætlaður 1484 millj. kr. og árlegur rekstrarkostnaður 184 millj, kr., miðað við verðlag í sept. á síðasta ári. Þetta svarar til þess, að stofnkostnaður á uppsett kw sé áætlaður 27 þús. kr. Gerð hefur verið rekstrareftirlíking með rafreikni af samrekstri jarðgufustöðvar við önnur orkuver, er sendu raforku sína inn á sameiginlegt raforkukerfi Norðurlands og Suðurlands. Þessi athugun gefur þær niðurstöður, að væntanleg orkuvinnslugeta 55 MW jarðgufustöðvar í slíkum samrekstri séu 405 gígawattsstundir á ári. Miðað við þessa árs orkuvinnslu og áætlaðan árlegan rekstrarkostnað yrði orkukostnaður við stöðvarvegg 45 aurar á kwst. Með einni túrbínu hefði þetta verð orðið 39 aurar á kwst. Þessar upphæðir eru miðaðar við áðurnefnda frumáætlun og á verðlagi í sept. í fyrra. Gufuveitan í Námafjalli, sem aflar gufu fyrir Kísiliðjuna og gufuaflsstöð Laxárvirkjunar, hefur verið rekin frá árinu 1969 með góðum árangri, og hefur ekki orðið vart við neina minnkun á gufumagni frá holunum, en afl þeirra, miðað við það, hve mikla raforku megi framleiða í eimsvalasamstæðu, jafngildir nú 12–13 MW vinnslu. Gufuveitan er nú rekin með 6 vinnsluholum, sem voru boraðar á árunum 1968–1970. Hönnun og frágangur holanna eru ekki eins góð og æskilegt væri með tilliti til þess háa botnhita, sem er á jarðhitasvæðinu í Námafjalli, en það má fyrst og fremst rekja til þess, að bortæki þau, sem notuð voru, voru ekki nógu afkastamikil til að ganga fullkomlega frá jafndjúpum holum. Við væntanlega virkjun yrði gufubor notaður til þessa verks. Gufuaflsstöðin í Námafjalli, sem getur framleitt 3.2 MW, var reynslukeyrð í maí 1969 og hefur starfað að mestu óslitið síðan. Orkuframleiðsla stöðvarinnar frá upphafi er 72 gwst. Til stöðvarinnar var keypt notuð vélasamstæða frá Englandi, komin nokkuð til ára sinna, en vegna þess að túrbínan er svokölluð mótþrýstitúrbína, og hún er gerð fyrir annað gufuástand en það, sem er á jarðhitasvæðunum, notar hún 2.5 sinnum meiri gufu en túrbínur með eimsvala mundu gera. Sumarið 1971 var skipt um túrbínuhjól, eins og upphaflega var ráðgert, þar sem málmblandan í skóflum hjólsins var ekki talin henta jarðgufu. Ekki hefur orðið vart við neina tæringu eða rot í útbúnaði stöðvarinnar. Eins og ég hef rakið, er gert ráð fyrir, að stærð jarðgufuaflsstöðvar við Kröflu eða Námafjall geti orðið allt að 55 MW, en hún verði byggð í tveimur áföngum, þannig að í upphafi yrði byggt allt það, sem er sameiginlegt fullri stærð stöðvarinnar, en túrbínur, rafalar, borholur og ýmis búnaður yrði gert í tveimur áföngum. Þetta hefur þann kost í för með sér, að hægt er að haga byggingunni nokkuð eftir markaðsþörfinni, og eins er meira rekstraröryggi að því, að stöðin sé rekin með tveimur rekstrareiningum. Jarðhitasvæðin í Kröflu og Námafjalli eru svokölluð vot jarðhitasvæði, þ. e. a. s. rennsli úr holunum er um það bil 20% gufa, sem nýtt er fyrir rafstöðina, og 80% vatn, sem skilið er frá gufunni. Vatninu er veitt frá jarðhitasvæðinu sem affallsvatni, og rennur það frá báðum svæðunum í jaðar Búrfellshrauns, þar sem það blandast mjög stóru grunnvatnskerfi. Með grg., sem hv. þm. hafa, fylgja yfirlitsmyndir um staðsetningu stöðvarhúsa og borhola og gufu- og vatnskerfi 55 MW jarðgufuaflsstöðvar. Ríkissjóður er rétthafi jarðhitaréttinda og landssvæða þeirra, sem hér skipta máli, samkv. samningum við landeigendur frá 18. mars 1971. Eins og ég hef rakið samkv. grg. frv., benda áætlanir til þess, að með virkjun jarðgufu í Kröflu eða Námafjalli í 65 MW stöð, megi fá álíka ódýra orku og frá hagkvæmustu vatnsvirkjunum, sem eru þó mun stærri. Þetta er mikilvægt atriði, þar eð það gefur möguleika á hagstæðari virkjunaráföngum en fáanlegir eru á mörgum virkjunarstöðvum vatnsafls. Með Kröfluvirkjun mundi einnig fást mjög mikilvæg reynsla af raforkuvinnslu úr jarðgufu í eimrafalstöð í allstórum stíl. Núverandi stöð við Námafjall er af annarri gerð, sem nýtir orkuna í jarðgufunni verr, og reynslan af henni er okkur Íslendingum því ekki fullnægjandi. Auk þess er hún svo lítil, að örðugt er að draga ályktanir varðandi rekstur stórra jarðgufustöðva út frá reynslunni af henni einni saman. Frv. heldur opnu vali milli Kröflu og Námafjalls sem virkjunarstaðar. Gert er ráð fyrir, að endanlegt val fari fram á grundvelli jarðhitatæknilegra sjónarmiða og umhverfissjónarmiða, þar með talin ferðamálasjónarmið. Jafnframt er gert ráð fyrir, að með í virkjuninni verði haldar nauðsynlegar ráðstafanir til að bægja fá Mývatni skaðlegum áhrifum. Umhverfissjónarmiðum er þannig gert hærra undir höfði í frv, þessu en í nokkru virkjunarfrv. fram til þessa. Enda þótt þessi varnagli sé slegin á, telja sérfræðingar litla hættu á skaðlegum áhrifum á lífríki Mývatns af frárennslisvatni stöðvarinnar. Breytir þar litlu, hvort stöðin er við Kröflu eða Námafjall austanvert. Hætta af stöð vestan Námafjalls er talin geta verið mun meiri, og því er sá möguleiki ekki tekinn með hér. Frá sjónarmiði umhverfismála og ferðamála er sá munur á Námafjalli og Kröflu, að austurhlið Námafjalls mundi gerbreyta um svip við virkjun austan fjallsins og hverirnir við Hveralönd, sem margir ferðamenn skoða, mundu að líkindum hverfa alveg. Virkjun við Kröflu eða Námafjall hefur verið ítarlega rædd í samstarfsnefnd þeirri um orkumál, sem iðnrn. setti á laggirnar með þremur fulltrúum frá rn. og þremur frá Náttúruverndarráði. Slíkt er nýmæli hér á landi í virkjanaundibúningi. Krafla er talin stærra jarðhitasvæði en Námafjall og gefa góða möguleika á stækkun stöðvarinnar síðar umfram þau 65 MW, sem nú er reiknað með. Nokkru norðar en Krafla er annað háhitasvæði, Þeistareykir, sem einnig mætti nýta til raforkuvinnslu, og hafa Húsvíkingar nýlega vakið sérstaka athygli á því. Það svæði er mun lægra yfir sjó en Krafla og er þar að auki nær þéttbýli, þ. e. a. s. Húsavík. Þar eru því skilyrði á ýmsan hátt betri en við Kröflu til ýmiss konar iðnaðarnota. Sýnist því rétt að geyma það svæði um sinn til hugsanlegra iðnaðarnota fremur en að vinna úr því raforku, þar eð annað svæði, Kröflusvæðið, er eins vel fallið til þess, en hins vegar miður til iðnaðarnota sökum hæðar yfir sjó og fjarlægðar frá þéttbýli. Raforkuvinnsla í stórum stíl kann að rýra hæfni Þeistareykja til iðnaðarnota síðar. Með tengingu Norðurlands og Suðurlands skapast möguleikar á að fullnýta afköst Kröfluvirkjunar þegar frá upphafi, en það er mikilvægt fyrir allar virkjanir. Næsta virkjun á eftir Kröflu gæti t. d. verið sunnanlands, næst þar á eftir norðanlands o. s. frv. Með þessu fengist best nýting þeirra miklu fjármuna, sem í raforkuverum liggja. Tengilínan suður flytur þannig einnig orku til skiptis í báðar áttir, þegar hún er komin í gagnið. Hluti af línunni milli Norðurlands og Suðurlands er þegar lagðar, eins og menn vita, þ. e. a. s. línan frá Akureyri til Varmahlíðar. Stundum er sagt, að engin raforka sé fyrir hendi til að flytja um þá línu. Um slíka orkusölu var þó í apríl 1972 gerður sérstakur samningur milli Laxárvirkjunar og Rafmagnsveitna ríkisins, og undirrituðu forráðamenn Laxárvirkjunar þann samning. Var þar gert ráð fyrir flutningi á 20 gwst., þar af 15 gwst. frá vatnsaflsstöðvum, og samið um mjög hagstætt raforkuverð, 30 aura á kwst. Síðan þessi samningur var gerður, hefur orkuþörfin á Laxársvæðinu að vísu vaxið örar en forráðamenn Laxárvirkjunar höfðu reiknað með, þegar þeir gerðu samninginn, þannig að í kuldum og endranær um háveturinn er lítið sem ekkert aflögu handa Norðurl. v. En á öðrum árstímum og þó einkum að sumrinu mun verða raforka aflögu frá Laxárstöðvunum og jarðgufustöðinni við Námafjall, og sparast þá dísilorkuvinnsla á Norðurl. v. sem því nemur. Með tilkomu línunnar að sunnan til Varmahlíðar breytist svo viðhorfið á ný, og flytur þá lína þessi orku til Akureyrar um sinn í stað þess að flytja hana í gagnstæða átt. Slíkur orkuflutningur ýmist í þessa áttina eða hina er einmitt hlutverk tengilína, eins og áður segir. Með vaxandi raforkunotkun á Austurlandi dregur fljótt að því, að Lagarfossvirkjun verði fullnýtt. Möguleikar austanlands á litlum eða miðlungsstórum hagkvæmum virkjunum eru mjög takmarkaðir. Auk þess þarf að sjá Hornafirði fyrir meiri raforku, en þar er ekki heldur völ á hentugum virkjunarstöðum. Tenging Hornafjarðar og Austurlands og þeirra beggja síðar við Norðurland er því eðlilegasta ráðstöfunin til að afla þeim viðhótarraforku. Um sinn, eftir að Krafla er fullnýtt, fengist slík raforka um tengilínuna milli Norður- og Suðurlands, en síðar mætti stækka Kröfluvirkjun meira, ef nægilega stór orkunotandi kemur fram norðanlands, og virkja Dettifoss eða Blöndu. Í samræmi við þessi viðhorf hefur iðnrn. nú nýlega falið þeim sama vinnuhópi og undanfarið hefur unnið að undirbúningi línunnar norður að undirbúa einnig línulagnir frá Kröflu eða Dettifossi til Egilsstaða og frá Egilsstöðum til Hornafjarðar, auk línunnar frá Kröflu til Akureyrar, sem er hluti þeirra mannvirkja, er þetta frv. tekur til. Möguleikar á jarðgufuvirkjunum eru taldir allgóðir á ýmsum stöðum sunnanlands, svo sem á Torfajökulssvæðinu, sem er stærsta háhitasvæði landsins. Sú reynsla, sem fæst af Kröfluvirkjun, mun koma að mjög miklum notum við sams konar virkjanir þar og annars staðar síðar meir. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og til hv. iðnn.



Herra forseti. Mig langar þegar við þessa 1. umr. um frv. til l. um jarðgufuvirkjun við Kröflu að gera nokkur almenn atriði orkumála að umræðuefni í stuttu máli og nota tækifærið og varpa fáeinum spurningum til hæstv. ráðh. Ég vil í upphafi fagna þessu frv., sem er sannarlega tímabært. Í fyrsta lagi hef ég lengi verið þeirrar skoðunar, að við Íslendingar hefðum átt að virkja gufusvæði fyrr. Sú reynsla, sem þannig fæst, er ákaflega mikilvæg, eins og kom fram hjá hæstv, ráðh. Auk þess er ljóst, að vatnsvirkjanir okkar verða miklu öruggari, ef þær eru studdar af virkjunum gufusvæða, eins og komið hefur fram nú í vetur. Í vatnsskorti í frostum og erfiðu ástandi getur verið ákaflega mikilvægt að hafa slíkar stöðvar með vatnsaflsstöðvunum. Ég hef talið, að það hafi verið rangt að hverfa frá virkjun í Hveragerði, en það er önnur saga. Auk þess er mjög mikilvægt að fá góða og stóra virkjun á Norðurlandi og dreifa þannig virkjunum okkar Íslendinga, fá þær sem víðast um landið, þar sem hagkvæmt er. En það eru þó fyrst og fremst önnur atriði, sem ég vil gera hér að umræðuefni. Virkjanir eru mjög á dagskrá, ekki síst vegna hinnar miklu hækkunar, sem orðið hefur á olíuverði og vekur athygli á mikilvægi þess, að við nýtum innlenda orkugjafa í eins ríkum mæli og frekast má, raunar ekki aðeins til upphitunar húsa, heldur hverra annarra orkuþarfa, sem olían þjónar nú. Ég hef hjá mér nýlegar upplýsingar, sem mþn. um byggðamál hefur fengið frá forstöðumanni hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnun ar ríkisins. Þegar þessar tölur eru umreiknaðar á því olíuverði, sem talið er líklegt sem lágmarkshækkun á olíu nú á næstunni, þ. e. a. s. 12,35 kr. hver lítri, sem talið er, að geti orðið í mars, sýnist mér, að munur á upphitun húsa með olíu annars vegar og jarðhita hins vegar verði a. m. k. 3½ sinnum hærri upphitunarkostnaður á hvern rúmmetra með olíu heldur en með jarðhita á grundvelli Reykjavíkurverðs um síðustu áramót. Nú er ljóst, að hitaveituverðið kann að sjálfsögðu að hækka nokkuð. En þetta sýnir þó, að þarna verður svo gífurlegur munur, að hið opinbera hlítur að láta þessi mál til sín taka. Þarna getur orðið um 100 þús. kr. mun fyrir meðalfjölskyldu í meðalhúsnæði að ræða og þarf minna en slíkan bagga til að raska byggðajafnvægi, sem oft er um talað. Ég vil því í fyrsta lagi spyrja hæstv. ráðh. og vona, að mér leyfist það undir þessum dagskrárlið, hvort ríkisstj. sé með eitthvað slíkt í athugun. Þá er það að sjálfsögðu ljóst, að þarna skapast millibilsástand, því að eins og allir þekkja verður ekki virkjað svo fljótt, að þessari nauðsyn verði fullnægt, nema á nokkrum árum. Nú mun tæplega helmingur landsmanna, um 96.430 manns, njóta upphitunar frá jarðhita. Rafhitunar frá rafveitum njóta um 13 þús. manns, rafhitunar frá einkastöðvum 1100 manns, en olíukyndingu hafa 101.370 manns. Rétt um helmingur verður að notast við olíukyndingu, en tæplega helmingur hefur jarðhita. Hins vegar hefur verið áætlað, að teygja megi jarðhitaupphitun til um það bil 65% landsmanna. Það eru að sjálfsögðu fyrst og fremst svæðin í kringum höfuðhorgina, þ. e. a. s. Reykjanes og Árnessýsla öll, líklega mestur hluti Borgarfjarðarsýslu, síðan ýmis svæði á Norðurl. v. og Norðurl. e., en eftir verða á þessum svæðum allstórar byggðir og auk þess allir Vestfirðir og allir Austfirðir. Áætlað er, að þessi 35% landsmanna þurfi um 800–1000 gwst., þ. e. a. s. 800–1000 millj. kwst. til upphitunar síns húsnæðis, eins og nú er. Þá er að sjálfsögðu ekki tekin með sú aukning á mannfjölda, sem væntanlega verður á þeim tíma, sem þetta verður gert. Þetta samsvarar, að því er mér sýnist, þegar reiknað er með 4500 tíma nýtingu, um það bil 180–200 MW. Nú vaknar að sjálfsögðu sú spurning, hvernig og hve fljótt þetta verður tengt rafveitum. Og ég vil varpa fram þeirri spurningu til hæstv. ráðh., hvort athugun sé hafin á því. Ég tel ákaflega mikilvægt, að það sé gert án tafar. Af þessum 800 gwst., ef við notum þá tölu, eru nú 127 samkv. þeim tölum, sem ég hef fengið, tengdar rafveitu, þ. e. a. s. það eru 127 gwst., sem notaðar eru í dag til upphitunar húsnæðis. Á Vestfjörðum mun þörfin vera um það bil 100–110 gwst. og eitthvað svipað í Austurlandskjördæmi, ef þetta er reiknað eftir fólksfjölda. Nú er því miður ljóst, að nokkuð mun lengra í land að tengja þessa landshluta megin raforkukerfi landsins en þá, sem njóta t. d. byggðalínunnar norður, sem væntanlega verður hafin framkvæmd við þegar á þessu sumri. Þessir landshlutar tengjast varla meginraforkukerfinu fyrr en í fyrsta lagi við lok þessa áratugs. Hæstv. ráðh. nefndi, að hann hefði falið þeim vinnuhópi, sem athugað hefur línurnar norður, að kanna línu áfram þaðan og austur og væntanlega þá jafnframt að styrkja þær línur þaðan og suður um Austfirði. Ég vil varpa þeirri spurningu enn til hans, hvort nokkur athugun sé hafin á því að tengja Vestfirði rafveitukerfi landsins. Mjög lauslega athugað sýnist mér um 200 km. fjarlægð frá byggðalínu, sem kæmi niður í Hrútafjörð, að Mjólká. Kostnaður við þá línu yrði líklega um 250 millj. kr. Þetta er ákaflega lauslegt, og ég tel mjög nauðsynlegt, að á þetta sé litið hið allra fyrsta. Ég hef dregið þarna frá um það bil 300 gwst., og þá er spurningin sú, hve fljótt er hægt að tengja það, sem eftir er, um 600 gwst., við meginraforkukerfi okkar. Byggðalína er ráðgerð á árunum 1974–1975. En þótt þessi lína tengi mjög stórt svæði landsins við virkjunarkerfi Landsvirkjunar, er það eitt ekki fullnægjandi. Styrkja þarf, hygg ég, flestar dreifilínur frá þessari meginlínu, og ég hygg, að það þurfi að styrkja dreifikerfi þéttbýlisstaða, og raunar þarf að kanna, á hvern máta raforkan verður nýtt til upphitunar. Þar kemur tvennt til greina: annars vegar bein rafhitun, þ, e. a. s. orkan leidd í hvert hús og þá notaðir þar ofnar eða önnur tæki, eða upphitun frá miðstöð og þá heitt vatn leitt um staðinn. Þetta hvort tveggja hefur sína kosti og sína galla. Stofnkostnaður er að öllum líkindum minni við beina rafhitun, því að stokkar í götur eru kostnaðarsamir. Hins vegar hefur það þann kostinn, að þá má hafa þar varaketil sem nýtir hráolíu og getur þá hlaupið undir bagga, þegar línur bila eða rafrokuskortur verður. Þetta er að sjálfsögðu stórum erfiðara, þegar um rafhitun í einstökum húsum er að ræða. Þarna koma því atriði enn, sem verður að skoða mjög fljótlega, og ætti að hefja þá athugun án tafar. Hvað er það mikið fyrirtæki að styrkja okkar dreifilínur frá meginlínunum, og hvernig er skynsamlegast að nota raforkuna til upphitunar á þéttbýlisstöðum? Vil ég enn beina þeirri spurningu til hæstv. ráðh., hvort þetta atriði sé í athugun. Það er eðlilegt, að spáð sé, hvað það tæki langan tíma að tengja þessar 500 gwst. í upphitun. Ég varpaði þeirri spurningu fram fyrir nokkrum kvöldum við fróðustu menn um þessi mál á fundi rafmagnsverkfræðinga. Út úr þeim vangaveltum, sem þar urðu, kom sú niðurstaða, að e. t. v. mætti tengja þriðjunginn af þessu árin 1976–1977, en tengingu alls þessa yrði varla lokið, þó að ekkert fjármagn skorti, fyrr en í lok áratugsins. Þetta er ákaflega lausleg áætlun og þarf langtum nánari athugunar við að sjálfsögðu. En ef við styðjumst við hana, virðist mér, að þriðjunginn af þessu mætti tengja í kringum 1977. Það eru um 150–160 gwst., og samsvarar það, miðað við 4500 nýtingartíma, um 40–45 MW. Þá vaknar sú spurning, hvort við höfum þá orku aflögu í kringum 1977. Næsta stóra skrefið í okkar virkjunarmálum er að sjálfsögðu Sigalda með um 100 MW afli. Þá á lína norður að vera komin, þannig að Sigalda á að geta fært orku til æðistórs svæðis. Vitanlega hefur orðið hér almenn aukning á þörf, sem Sigalda þarf að fullnægja. En í fljótu bragði virðist mér ástæða til að ætla, að Sigalda geti vel fullnægt þessari orkuþörf, sem þarna væri þá tengd, og jafnvel miðlað nokkurri orku til orkufreks iðnaðar. Ljóst er, að þetta álag hlýtur að aukast mjög hratt. Talað hefur verið um Kröfluvirkjun 1977. Ég held, að það sé nú æðimikil bjartsýni og skynsamlegra, miðað við ýmsar aðstæður nú, eins og afgreiðslutíma á vélum og fleira, að gera sér ekki vonir um Kröflu fyrr en 1978. Hún kemur þarna inn með mikið afl, að vísu í áföngum, en við skulum segja 25–30 MW, til að byrja með og afganginn af þessum 55 fljótlega, þannig að næsta þriðjungi af þessari orkuþörf mætti líklega fullnægja með Kröfluvirkjun. Ef við ætluðum að taka allt þetta upphitunarálag á raforkuna eins fljótt og frekast er unnt, og það yrði fyrir eða við lok þessa áratugs, er önnur virkjun strax orðin nauðsynleg. Því hygg ég, að það verði þegar að hefja athugun á slíku. Við vitum, að Hrauneyjarfoss er tilbúinn til virkjunar. Það má bjóða það verk út nokkurn veginn hvenær sem er eða með tiltölulega litlum aðdraganda. Ég fyrir mitt leyti tel æskilegt að virkja á öðru vatnsaflssvæði, en ekki ber að útiloka Hrauneyjarfoss. Ég hef flutt hér á þessu þingi tillögu og lagt áherslu á, að stefnt verði markvisst að einhverri myndarlegri vatnsaflsvirkjun eða annarri stórvirkjun en Kröflu á Norðurlandi. Hæstv. ráðh, minntist á Blöndu og Dettifoss, og ég er honum sammála, þessar virkjanir eru eflaust nærtækastar á því svæði. Þær eru raunar nauðsynlegar mjög fljótlega vegna þess, sem ég hef nú rakið, og vil ég því varpa þeirri spurningu til hæstv. ráðh., hvort ekki sé nú jafnframt athugað, hvaða virkjun ætti að fylgja Kröflu, því að eins og ég hef lagt áherslu á, þarf það að gerast fljótlega. Því miður óttast ég, að þessar virkjanir, sem nefndar eru, geti aldrei orðið tilbúnar fyrr en 1980–1981, jafnvel með góðri og mikilli vinnu. Það þarf æði umfangsmiklar jarðfræðiathuganir. A. m. k. hygg ég, að svo sé við Blöndu, þar sem lítið hefur verið gert, en eitthvað meira hefur verið framkvæmt við Dettifoss, en aðstæður þar að sumu leyti taldar erfiðari. Um þetta mætti að sjálfsögðu segja margt fleira en ég hef hér rakið. Fyrst og fremst vildi ég nota þetta tækifæri til að fá nokkrar umr. um þetta mjög mikilvæga mál, sem við hljótum að setja í fremstu röð í hugmyndum okkar um framkvæmdir á næstu árum.



Herra forseti. Ég get nú ekki sagt, að ræða hv. síðasta ræðumanns, hv. 1. þm. Vestf., hafi komið mér sérlega mikið á óvart. Þessi hv. þm. hefur með ýmsum öðrum þm. Framsfl. séð sig knúinn til þess í sérstakri þáltill. að ýta á virkjunarmál á Norðurlandi, og jafnvel nú, þegar hæstv. iðnrh. hefur lagt fram frv. um Kröflu- eða Námafjalls-virkjun, sér þessi hv. þm. ástæðu til þess að kveðja sér hljóðs þegar á eftir ráðh. og ítreka þá skoðun sína, að þannig sé komið ástandinu í orkumálum hér á landi, að þótt Krafla verði virkjuð, eins og gert er ráð fyrir í frv. orkumrh., og þótt búið væri að virkja Sigöldu, þá sé ástandið samt þannig, að nauðsynlegt sé nú þegar í stað að vinda bráðan bug að þriðju stórvirkjuninni í landinu. Ég fagna því, að þessi hv. þm. skyldi með þessum hætti hefja umr. almennt um orkumál í landinu. Hv. 1. þm. Vestf., einn af miðstjórnarmönnum Framsfl. og stjórnarmaður í Framkvæmdastofnuninni, maður, sem gerst má vita um, hvernig ástandið er í landinu, metur ástandið í húshitunarmálum þannig, að það muni verða 100 þús. kr. baggi á meðalfjölskyldu í hans eigin kjördæmi, Vestfjörðum, að búa þar frekar en í Reykjavík eða annars staðar, þar sem er jarðhiti. Svo er að sjá sem þetta ástand hafi komið honum mjög á óvart og einnig hæstv. orkumrh. Við skulum nú rifja aðeins upp, hvernig ástandið var í landinu, þegar hæstv. orkumrh. settist að í rn., settist í ráðherrastólinn. Það lá þá fyrir, enda yfirlýst af ráðh., að hann mundi aldrei ljá máls á virkjun í Laxá umfram þá virkjun, sem nú er orðin að raunveruleika. Ástandið í orkumálum Norðlendinga lá því alveg ljóst fyrir í hans huga. Meðan hann var ráðh., kom aldrei til greina að halda áfram virkjunum í Laxá. Það ástand, sem nú er í orkumálum Norðlendinga, getur því ekki komið honum á óvart, það er útilokað. Hæstv. orkumrh. hefur á fundi með Norðlendingum, sem haldinn var nú fyrir skömmu, í nóv., ítrekað þessa skoðun sína. Hann lýsti þá yfir, - ég sá ekki, að honum bæri sérstök nauðsyn til að gera það, en hann lýsti því þar yfir, að hann væri andvígur allri stíflugerð í Laxá. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að ég álít, að reynslan hafi sannað það norður í Suður-Þingeyjarsýslu, að nauðsynlegt er að fara með friði að mönnum, það er nauðsynlegt að hafa samráð við heimamenn um orkuveitur, ræða málin við þá og vita viðbrögð þeirra. Ég veit, að hæstv. orkumrh. er þessarar skoðunar líka. Það var athyglisvert, að það kom fram í ræðu hans, að hann gerði fastlega ráð fyrir því, að virkjað yrði í Námafjalli, ef nægilegur háhiti eða botnhiti fyndist ekki á Kröflusvæðinu við borun. Það getur verið, að það sé misskilningur, en ég skildi hann svo, að í rauninni hefðu viðbrögð manna norður þar verið með þeim hætti, að á þessu stigi málsins sé ástæðulaust að gera grein fyrir því, að nauðsyn kunni að vera á rannsóknaborunum á Þeistareykjasvæðinu, eins og t. d. Húsvíkingar hafa farið fram á í ályktun bæjarstjórnarinnar. Mig langar til að spyrja hæstv. orkumrh. einnig, vegna þess að ég hef orðið var við, að það er mikill áhugi á því víða norðanlands hjá mínum umbjóðendum, og ég er síður en svo að setja það fram sem mína spurningu persónulega, heldur er ég að setja það fram sem spurningu, sem brennur á vörum margra Norðlendinga, t. d., að ég veit, margra ötulla og góðra stuðningsmanna hæstv. samgrh., þá spyr ég hæstv. orkumrh.: Hefur hann í sinni ráðherratíð beitt sér fyrir því, að nokkuð yrði gengið til móts við óskir Laxárvirkjunarstjórnar í sambandi við stíflu í Laxá, - ég álít mjög nauðsynlegt, að þetta komi fram á opinberum vettvangi, - eða er það skoðun orkumrh., að slíkt komi ekki til greina. Þegar hæstv. orkumrh. setti fram stefnu sína í orkumálum, lýsti hann því yfir eða gaf í skyn, að hann mundi leita samstarfs við heimamenn um lausnir í orkumálum. Það vita allir hér inni, að við þetta hefur ekki verið staðið. Norðlendingar hafa með margvíslegum hætti reynt að ná samstarfi og samvinnu um orkumálin, en það hefur verið slegið á útréttar hendur þeirra. Á fundinum nú í nóv. lýsti hæstv. orkumrh. yfir, hæstv., að það hefði staðið á heimamönnum í orkumálum, þeir gætu fengið það, sem þeir vildu, ef þeir stæðu saman um kröfurnar og ef þeir væru ekki sundraðir innbyrðis. En það kom einnig fram hjá hæstv. orkumrh., að það fylgdi böggull skammrifi. Og sá böggull var, að Norðlendingar yrðu að sameinast um eina Norðurlandsvirkjun, eina orkuöflunarvirkjun á Norðurlandi. Í ræðu sinni áðan gat hæstv, ráðh. um þessa virkjun, en hann gat ekki um það, hvernig hann hugsaði sér uppbyggingu virkjunarinnar. Hvað hugsar hæstv. ráðh. sér t. d., að Norðlendingar ættu að eiga mikinn hluta af virkjuninni? Hugsar hann sér, að meiri hl. eigi að vera í höndum heimamanna, eins og m. a. hefur komið fram í álitsgerð Sambands ísl. sveitarfélaga og einnig verið ítrekað á fundum Norðlendinga, m. a. komið fram í þskj., eða heldur hæstv. ráðh. fast við þá stefnu, að ríkisvaldið eigi að eiga meiri hlutann, a. m. k. 60%? Ég álít, að það sé nauðsynlegt, að þetta atriði komi fram. Í þessu sambandi get ég ekki annað en haft orð á því, að þetta er hálfundarleg lagasmið á þskj. 292, að gera ráð fyrir því í 1. gr., að ríkisstj. eigi að heimila væntanlegri Norðurlandsvirkjun, sem ekki er til, eitt eða annað. Enda var þess ekki skammt að bíða, að sá orkusöluaðili, sem rekur Laxárvirkjun, gerði aths. við þetta á stjórnarfundi Laxárvirkjunar, og var farið fram á, að Laxárvirkjun yrði falið þetta, að ég ætla. Ég hygg, að það sé rétt með farið hjá mér. Þetta er hálfbroslegt. Þetta er einhvers konar stefnumörkun eða stefnumótun í frv.-gerð. Ég álít, að þessu orði sé þarna algerlega ofaukið, nema hæstv. ráðh. búist við því, að það verði gengið frá stofnun Norðurlandsvirkjunar, áður en þetta frv. nær fram að ganga hér á Alþingi. Eiga kannske boranir í Kröflu að bíða eftir því, að þessi stofnun verði sett á laggirnar, þessi Norðurlandsvirkjun? Nóg um þetta. Þetta er bara til að brosa að, en sýnir viðleitni ráðh. til að troða sínum sjónarmiðum að við öll tækifæri, jafnvel þótt það sé út í hött og ekki nema til að brosa að því. Mín vegna mætti það vera löng runa af nöfnum á alls konar fyrirtækjum, sem ekki eru til. sem ríkisstj. er heimilað að fela eitt og annað. Fyrir mér er það ekki aðalatriðið, hversu mikil prentsverta er notuð í 1. gr. þessa frv., miklu heldur hitt, að þetta mál nái fram að ganga, jarðgufuvirkjun við Kröflu eða við Námafjall. Og nú skulum við aðeins rifja upp forsögu þessa máls. Þegar hæstv. orkumrh. tók við, eins og ég sagði áðan, var hann staðráðinn í því, að ekki yrði virkjað á Norðurlandi næstu árin. Ég vil minna á það, að jarðhitadeild Orkustofnunar lagði til, að á sumrinu 1972 yrðu boraðar tvær rannsóknarborholur í Kröflu. Þessar till. jarðhitadeildar, sem voru taldar tímabærar og nauðsynlegar, fengu ekki náð fyrir augum ráðamanna. Næsta ár endurtók sama sagan sig. Jarðhitadeild Orkustofnunar óskaði eftir því að fá heimild til tveggja borhola í Kröflu. Það var einnig fellt þá. Ég hygg, að hv. 1. þm. Vestf., sem hefur svo miklar áhyggjur núna af því, að Kröfluvirkjun komi ekki nógu snemma, hafi m. a. notað hönd sína til að fella það, að af þessum nauðsynlegu framkvæmdum gæti orðið, þótt hann sé áhyggjufullur nú og niðurlútur. Við framkvæmdaáætlun þetta sama ár var ætlað fé til þess, að till. hæstv. orkumrh., að athuga línustæði norður. Þm. Sjálfstfl. í Norðurl. e. háru fram þá brtt., að þessu fé mætti einnig, ef rétt þætti, verja til að kanna ýmsa aðra virkjunarstaði á Norðurlandi. Þetta var fellt. Það varð að einblína á línuna norður yfir öræfin. Við vorum kallaðir miklir skýjaglópar, - ekki skýjaglópar, ég bið afsökunar, við vorum kallaðir hálfgerðar moldvörpur eða eitthvað í þá áttina, að við skyldum ekki sjá í hendi okkar fyrir fram, að það hlyti að vera hagkvæmt að leggja línu yfir öræfin. En það hefur ekki heyrst minnst á hana við þessar umr. Þessi till. var felld. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram á síðasta ári og ég vakti athygli á því við 1. umr., hafði sama sagan endurtekið sig. Það var ekki gert ráð fyrir því að bora tvær rannsóknarborholur í Kröflu. Ég óskaði eftir því við 1. umr, fjárl., að hæstv. orkumrh. tæki þetta til athugunar og athugaði, hvort hann gæti ekki fundið einhverja peninga í þessum 30 milljörðum til að koma til móts við þetta. Í nóv. leit svo út, að það mundi kannske takast að koma inn fjárveitingu fyrir einni holu, en mér skilst núna á samtölum við menn í Orkustofnun, að í fjárl. sé að finna lánsheimild til þess arna. Það er sem sagt lánsheimild til þess arna, - ekki ætla ég að lasta það, það er ágætt, - en það voru sem sagt ekki til peningar í ríkiskassanum til að gera þetta. Þetta eru nú öll framlögin, sem hæstv. ríkisstj. leggur til orkumála í landinu. Hins vegar er það yfirlýst af formanni BSRB, að opinberir starfsmenn séu búnir að greiða orkuskattinn, og hefði verið karlmannlegt af ríkisstj. að leggja eitthvað af því fé, sem þar sparaðist, til þess að flýta fyrir orkuöflun í landinu og flýta fyrir því, að húseigendur fengju innlenda orku til að hita hús sín með. En sem sagt, nú loksins eygjum við smávon með lánsheimild í fjárlagafrv., þ. e. a. s. við eygjum von á Norðurlandi um, að við fáum rafmagn frá Kröflu að mati hv. 1. þm. Vestf. á árinu 1978, ekki fyrr. En hjá sama þm. kom fram, að við mættum vænta þess að fá rafmagn frá Sigöldu 1977. Ég tók ekki eftir því í ræðu hæstv. ráðh., hvort hann minntist eitthvað á það, hvenær hann lofaði okkur fyrir norðan rafmagni frá Búrfelli. Það mætti koma fram. Og það er alveg áreiðanlegt, að rafmagnið kemur ekki fyrr frá Kröflu. Við skulum aðeins athuga, hvernig málin standa. Málin standa þannig núna, að sennilega verður ekki hægt að bora fyrstu rannsóknarholuna fyrr en einhvern tíma í júlímánuði, að ég hygg. Samt ætti að takast fyrir haustið að bora þessar rannsóknarholur. Við skulum segja, að nægilegur botnhiti sé til þess, að þarna megi koma hagstæð og góð virkjun. Það á eftir að hanna virkjunina og með því að flýta sér sem allra mest, má vera, að þeirri frumhönnun geti lokið fyrir næstu áramót, með allra mestu bjartsýni, og þá er kannske hugsanlegt með einstakri heppni, að takist að panta vélar erlendis frá til virkjunarinnar með tveggja ára afgreiðslufresti. Látum þetta vera hjá hv. 1. þm. Vestf. En það er annað, sem kom fram í ræðu orkumrh., - hann talaði ekki mikið um það, hæstv. ráðh., - en það var um það, með hvaða bor ætti að bora í Kröflu. Mér skilst, að til þess eigi að nota gufubor. Það er nú bara einn gufubor í landinu. Mér skilst, að á þessu ári sé einhver von um það, að Hitaveita Reykjavíkur geti séð af bornum einhvern tíma. En mér hefur skilist og það væri fróðlegt að fá það upplýst hjá hæstv. orkumrh. ef það er rétt, að á næsta ári sé með öllu útilokað, að Hitaveita Reykjavíkur geti misst gufuborinn norður. Er þetta rétt skilið hjá mér, eða er þetta misskilningur? Ég spyr hæstv. orkumrh. jafnframt: Hefur hann athugað það erlendis, hvort hægt sé að fá annan gufubor að láni í staðinn, ef þetta er rétt skilið hjá mér, eða hyggst hann kaupa bor erlendis frá? Á þetta var ekki minnst í ræðu hans. Það hefði verið fróðlegt að heyra um það. Ég tek undir það, sem hæstv. orkumrh. sagði, að á þessum þrem svæðum, Þeistareykjum, Námafjalli og Kröflu, virðist manni sem Kröflusvæðið sé aðgengilegast og best til slíkrar virkjunar, og þar náttúrlega er þyngst á metunum, að þetta jarðhitasvæði er stærsta jarðhitasvæðið á þessum stöðum, og það er mjög hátt yfir sjávarmál, þannig að örðugt kann að reynast að nota jarðgufuna þar til hreinnar iðnaðarframleiðslu, orkuframleiðslu til iðnaðar, eins og fram kom í ræðu ráðh., svo sem hins vegar gæti síðar meir orðið hagkvæmt og mögulegt á Þeistareykjasvæðinu, svo að ég tek mjög vel undir þessi orð hæstv. ráðh., en minni jafnframt eins og hann á Húsvíkinga í þessu sambandi og minni jafnframt á þann áhuga, sem bæjarstjórn Húsavíkur hefur sýnt í sambandi við virkjun við Íshólsvatn. Á þeirri ráðstefnu, sem efnt var til um orkumál á Akureyri í nóv., vakti það athygli, að hv. þm. Norðurl., Jónas Jónsson aðstoðarráðh., vakti sérstaklega máls á því, að Orkustofnun hefði sýnt mikið tómlæti um Skjálfandafljótsvirkjun, og lagði fram og kom fram með upplýsingar um hagsemi slíkrar virkjunar, sem hann byggði á rannsóknum, sem verkfræðifyrirtækið Virkir, að ég ætla, hafði gert, en samkv. upplýsingum hans kostar kwst. samkv. virkjunartilhögun eða tillögum Virkis 78 aura, sem reynist vera mun hagstæðari virkjun en áður hafði verið ætlað. Í þessu sambandi minni ég - með leyfi hæstv. forseta - á ummæli, sem koma fram í grg. Orkustofnunar til iðnrn. í sept. 1973. Þar segir: „Í stuttu máli sagt eru niðurstöður þessara athugana neikvæðar“, - þ. e. a. s. athugana Orkustofnunar, - „þar eð þær sýndu orkuverð frá væntanlegum virkjunum í Skjálfandafljóti, sem er mjög miklu hærra en sambærilegar áætlanir um aðra virkjunarstaði sýna. Af þeim sökum telur Orkustofnun ekki rétt að verja fé og mannafla til frekari rannsókna við Skjálfandafljót, meðan fjölmargir aðrir álitlegir staðir bíða.“ Á fundinum á Akureyri í nóv. kom það fram hjá orkumálastjóra, að hann hafði ekki kynni sér þessar athuganir Virkis. Mér þætti fróðlegt, ef hæstv. orkumrh. gæti upplýst, að hvaða niðurstöðu Orkustofnun hefur komist í þessu sambandi og hverjar undirtektir hæstv. ráðh. muni verða við þeim tilmælum, sem hæstv. vararáðh. Framsfl., hv. þm. Norðurl., Jónas Jónsson, bar fram á Akureyri. Ég man ekki, hvort þessir hæstv. ráðh. eru í sama húsi uppi við Lindargötu, mig minnir það þó helst, svo að ef skortir eitthvað á upplýsingar, gætu þeir kannske skroppið niður í kaffi, það er ódýrt þarna uppi í stjórnarráði. Ég minni jafnframt í þessu sambandi, þegar talað er um frambúðarlausn orkumála á Norðurlandi, á óskir og ályktanir Norðlendinga fyrr og síðar um virkjun í Dettifossi og virkjunarathuganir þar, en fyrir liggur m. a. um það, sem við höfum borið fram, ég og hv., þm. Norðurl., að ég ætla, Lárus Jónsson. Um Kröfluvirkjun standa allir Norðlendingar, að ég ætla, saman, um kröfuna um þá virkjun. Við erum hissa á því, hvað hæstv. ríkisstj. vaknaði seint af doðanum, sínum Þyrnirósarsvefni, í orkumálum okkar Norðlendinga. Okkur finnst auðvitað betra, að það sé borað á næsta sumri heldur en það sé ekki borað, en við hefðum kosið, að það hefði verið gert a. m. k. tveim árum fyrr. Þá væru okkar málum betur komið en nú. Þá þyrftum við ekki að greiða olíutollinn, eins og við þurfum að gera núna. Nú skulum við athuga aðeins hina leiðina, sem á að fara, þ. e. línu norður, Það var eitt af því, sem hæstv. ráðh. hafði ákveðið, strax og hann settist í stólinn, að koma línunni norður. Hann er nú búinn að koma henni frá Sauðárkróki til Akureyrar og er alveg hissa á því, að ekki skuli vera til rafmagn til að flytja eftir línunni, og vitnar í því sambandi til samnings, sem gerður hafi verið í aprílmánuði 1972 milli Rafmagnsveitna ríkisins og Laxárvirkjunar um slíkan orkuflutning. Ég hafði ekki fyrir framan mig núna umsagnir manna um þennan samning. Mér datt satt að segja ekki í hug, að hæstv. ráðh. mundi vitna til hans, með slíkum endemum sem hann var gerður. Við skulum aðeins rifja upp aðdragandann að þessari línu. Þannig stóð á, að rafveitustjórar á Norðurlandi höfðu efnt til fundar á Akureyri um orkumál. Þar var hæstv. orkumrh. staddur. Á fundinum var m. a. rætt um þessa línu, og kom fram hjá forsvarsmönnum Norðlendinga, að þessi leið væri nánast út í hött, það væri enga orku að flytja. Ég man ekki betur en það hafi m. a. komið fram í blöðum eftir framkvæmdastjóra Laxárvirkjunar, - ég bið þá afsökunar, á því, ef ég man rangt, - en ég man ekki betur en framkvæmdastjóri Laxárvirkjunar hafi sagt við þetta tilefni, að það væri mjög tvísýnt um það a. m. k., hvort um nokkra orku yrði að ræða, og sagði, að fyrirheit um það efni væri algerlega út í hött, að slíku væri hægt að lofa bindandi. Hann tók algerlega fyrir það, að slíku væri hægt að lofa bindandi, og benti í því sambandi á hina geysilega miklu orkuaukningu, sem m. a. hafði orðið þá í iðnaðinum á Akureyri. Ég bendi t. d. í því sambandi á uppbyggingu skipasmíðastöðvanna á Akureyri, sem nota mjög mikla orku, og járniðnaðarins í heild og þá miklu ásókn, sem var í húsahitun með raforku. Ég man þetta áreiðanlega rétt. Ég minnist viðbragða rafveitustjórans á Sauðárkróki, og ég man ekki betur en rafveitustjórinn á Siglufirði hafi lesið upp skeyti á þessum fundi frá forsrh. landsins, þar sem hann lýsti því yfir, að í ríkisstj. hefði ekki verið tekin ákvörðun um að leggja línu frá Akureyri til Sauðárkróks. Ég man ekki betur en þetta kæmi þá skýrt fram, orðsending frá sjálfum hæstv. forsrh., þar sem hann var að róa umbjóðendur sína, rafmagnsnotendur í Norðurl. v., og segja þeim, að engin slík ákvörðun hefði verið tekin án þess að tala við heimamenn um það. En svo þegar þeir fóru heim af fundinum, tóku þeir eftir því, að hæstv. iðnrh. var búinn að senda menn upp á Vaðlaheiði til þess að byrja að grafa fyrir staurunum. Og þetta ævintýri er nú búið að kosta 100 millj. kr. Ætli það hefði ekki verið nær, - ég spyr hæstv. orkumrh. að því, ég sé, að hann tekur upp pennann, hann getur þá skrifað spurninguna, - hvort heldur hann, að hefði komið að meira gagni fyrir okkur núna, ef hann hefði farið að till. Orkustofnunar og notað 100 millj. til þess að gera rannsóknarborholu í Kröflusvæðinu eða að byggja þessa endemis línu? Það var ekki atvinnuleysi á Norðurlandi. Það þurfti enga atvinnubótavinnu við þvílíkt. Línan er auðvitað háðungarvottur um orkumrh. Það hefur orðheppinn maður minnst á, að við ættum að hafa þetta sem eins konar tákn nú á ellefu hundrað ára afmæli Íslandsbyggðar, línuna, sem er opin í báða enda, sem er, vil ég segja, háðulegur vottur um stefnu iðnrh. og mun, eins og fram kom hjá 1. þm. Vestf. áðan, eiga þátt í því, að fólki þyki ófýsilegra á sjálfu þjóðhátíðarárinu að setjast að á Norðurlandi en ella vegna þess 100 þús. kr. skatts, sem lagður er á meðalfjölskyldu í landinu vegna þess skipbrots, sem stefna orkumrh. hefur beðið, og vegna þess tómlætis, sem hæstv. ríkisstjórn hefur sýnt Norðlendingum í húshitunarmálunum. Hæstv. orkumrh. var að stæra sig af því, að það yrði til raforka til að flytja til Norðvesturlands að sumri til. Ég skal ekki segja, hvort það dettur einhver dagur úr, en ennþá hefur dísilrafstöðin gengið, og á s. l. ári fór þriðja hver króna af brúttótekjum Laxárvirkjunar til olíukaupa. Það er mikill olíuskattur það. Hvað ætli það verði næsta ár? Það væri fróðlegt að vita? Hæstv. ráðh. minntist ekkert á það, hvenær við mundum fá línuna. Hann minntist heldur ekkert á það, hvenær Búrfellsvirkjun yrði aflögufær um rafmagn. Þetta viljum við fá að vita fyrir norðan. Það kom fram á orkumálaráðstefnunni hjá rafmagnsveitustjóra ríkisins, að reynsla hans væri sú, að það mundi taka tvö ár að panta efni til línunnar norður. Mig langar til að fá að vita hjá hv. ráðh., hvort það sé rétt, fá ártal um það. Mig langar líka til að fá að vita, hvort Norðlendingar eiga að borga línulögnina norður eða hvort öll þjóðin á að gera það. Ég sé, að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að heimila Laxárvirkjun lán að upphæð allt að 50 millj. kr. vegna 1. áfanga vararafstöðvar á Akureyri, ný dísilstöð upp á 50 millj., bara stofnkostnaðurinn, svo er allt hitt. Það er ekki lítið. Raforkumálin fyrir norðan leysast ekki með fleiri línum eins og þessari milli Sauðárkróks og Akureyrar. Nei, það vita allir menn, sem vilja vita, að stefna hæstv. orkumrh. hefur leitt til þess, að á Norðurlandi er nú algerlega tvísýnt um það, að uppbygging iðnaðar og byggðaþróunar geti verið með eðlilegum hætti, vegna rafmagnsskorts. Það er allt of tvísýnt um það. Það er komið svo t. d., að á Akureyri er búið að banna, að fleiri hús séu hituð með rafmagni. Samt sem áður hrannast upp beiðnirnar um rafhitun. Sama er að segja um Þórshöfn. Þórshöfn fær nú á næstu vikum sennilega samtengingu frá orkuveitusvæði Laxár, en það verður sennilega ekki til að flytja rafmagn þangað, heldur til að gá, hvort það verði nokkur kw eftir fyrir rafstöðina á Þórshöfn til þess að koma þarna vestur yfir. Beiðnir frá húseigendum um að fá að hita hús sín upp með rafmagni, hafa hrúgast upp. Fyrir liggur beiðni frá stjórn Laxárvirkjunar um það, að Rafmagnsveitur ríkisins veiti ekki leyfi til þess, að fleiri hús á Norðurlandi á orkuveitusvæði Laxár verði hituð upp með rafmagni. Mig langar til að spyrja hæstv. orkumrh. að því, hvað Rafmangsveitur ríkisins hyggjast gera í þessu. Ætla þær að skrúfa fyrir það, að fleiri hús á þessu svæði verði hituð upp með rafmagni? Er búið að skrúfa fyrir það? Fyrst Rafmagnsveitur ríkisins bar á góma, er ástæða til að spyrja um það, hvað líði línulögninni í Þistilfjörðinn. Þegar þeir voru rukkaðir, bændurnir í Þistilfirðinum, um heimtaugagjaldið, í júní, var þeim sagt, að annars fengju þeir ekki rafmagnið í júlí eða ágúst, - ég man nú ekki, hvort heldur var, - svo að þeir þorðu ekki annað en að borga. Svo leið júlí, svo leið ágúst. Þá var þeim sagt, að þeir fengju þetta í sept. Svo áttu þeir að fá það fyrir fyrstu snjóa. Síðan áttu þeir að fá það fyrir áramótin. Síðast, þegar ég hafði spurnir af því, hvernig gengi, stóð til, að þeir fengju kannske rafmagn einhvern tíma í febrúar eða mars. Mig langar til að spyrja: hvernig stendur á þessum drætti? Það er afskaplega óþægilegt fyrir menn, sem búast við rafmagni og hafa búið sig undir það að fá raforku, að fá hana ekki á réttum tíma. Ég veit t. d., að á þessu svæði var um nýbyggingar að ræða. Það var ungur bóndi að byggja yfir sig nýtt hús og hafði verið lofað þessu rafmagni nú fyrir fyrstu snjóa og hafði byggt húsið með hliðsjón af rafhitun þess vegna. Þetta hefur valdið honum margvíslegu tjóni og öðrum bændum þarna, og að mínu mati er náttúrlega mikil spurning, hvort Rafmagnsveitur ríkisins séu skaðabótaskyldar í slíku tilfelli. Getur það staðist, að ríkisfyrirtæki geti með þessum hætti leikið sér að mönnum að vild, krafist þess að fá heimtaugargjald greitt og látið svo dragast og dragast úr hömlu, að rafmagnið komi á bæinn? Og það er fleira en þetta. Norður-Þingeyjarsýsla er einn afskekktasti hluti landsins, nyrst og austast. Til þess að byggð megi þar haldast, er nauðsynlegt, að þeir menn, sem þar búa, njóti a. m. k. hvað rafmagn snertir sömu hlunninda og aðrir. Og það er nú einu sinni svo, þegar rafmagn er komið á bæina í kring, þá þykir þeim fáu, sem eftir eru, hart við það að búa að fá ekki rafmagn frá samveitu líka. Margir þessara bæja, sem þarna eru, er mjög nauðsynlegt að haldist í byggð, eins og t. d. í Kollavík, vegna ferðalaga að vetri til. Ég hygg, að samfélagið megi vel leggja eitthvað af mörkum til að tryggja búsetu þar. Mér finnst að það eigi ekki endilega að marka þá stefnu, að undir engum kringumstæðum eigi að leggja rafmagn til slíkra staða. En ég legg áherslu á, að við það verði staðið, að bændurnir í Þistilfirðinum, sem ekki hafa fengið rafmagn, fái það, áður en mjög langt um líður. Það er mikil óánægja með það ástand, sem þar ríkir, eins og gefur að skilja. Ég sagði áðan, að þetta frv. væri góðra gjalda vert, það kæmi að sínum notum, virkjun í Kröflu síðar meir. Hvað á að gera núna? Þetta er það, sem Norðlendingar vilja fá að vita. Hefur ríkisstj. á prjónunum einhver áform um að brúa bilið? Hv. 1. þm. Vestf. kallar það millibilsástand fyrir norðan. Telur hæstv. ráðh. koma til greina að beita einhverskonar almennum hömlum, eins og t. d., eins og ég sagði áðan, að menn megi ekki hita húsin upp með raforku? Telur hæstv. ráðh. koma til greina að reyna að sporna við því, að iðnaðarrekstur verði settur niður í þessum landsfjórðungi, þar sem ekki er til rafmagn til að láta iðnaðinn fá? Hefur hæstv. ráðh. nokkuð kynnt sér, hvort muni möguleikar á, að flýta því, að jarðvarmi komist á þá staði, sem tiltækilegt er á þessu svæði, t. d. þannig, að það mætti gera strax á þessu ári? Ég hygg, að ef Hitaveita Reykjavíkur ætti í hlut, hefði ráðh. þótt sjálfsagt að þetta hefði gerst s. l. ár. En hún er ekki þarna fyrir norðan, svo að ekki er hægt að kenna henni um. Ég vil benda á í þessu sambandi, að það er ekki talið af Orkustofnun mögulegt að hita Akureyri upp með jarðvarma vegna þeirra sérstöku aðstæðna, sem eru í Eyjafirði. Jafnvel hefur einhver komið fram með þá skoðun af tæknimönnum Orkustofnunar, að eðlilegt kunni að virðast og eðlilegra sé að leyfa þeim stöðum, sem eru í Eyjafirði, að njóta jarðvarmans til uppbyggingar síðar heldur en leiða hann til Akureyrar, þar sem hann er hvort sem er ekki nægur, og frekari boranir núna séu hæpnar, þar sem þar að auki sé allt óvist um árangur. Mér skilst, að þetta eigi einnig við um jarðhitann á Skógum í Fnjóskadal. Nú hefur að vísu á síðustu árum breyst ástandið að því leyti, að nú er talið kleift að leiða jarðvarma lengri veg en áður var talið mögulegt, og hefur í því sambandi verið talað um af sumum mönnum að flytja heitt vatn alla leið frá Mývatnssveit til Akureyrar. Eftir því sem ég veit best, er þó enn sem komið er a. m. k. talið ráðlegra að virkja jarðvarmann í Mývatnssveit og fara þá leiðina heldur en flytja vatnið. En það væri fróðlegt samt sem áður að fá upplýst hjá hæstv. ráðh., ef eitthvað væri að frétta af þessum málum. Aðeins nokkur orð í sambandi við hið háa olíuverð. Eins og nú hefur sýnt sig, kom það ríkisstj. Íslands algerlega í opna skjöldu, að til olíukreppu skyldi koma, og það svo, að í fjárlagafrv., sem lagt var fram á fyrstu dögum þingsins, var ekki gert ráð fyrir því né boðaðar neinar sérstakar fjárveitingar af því tilefni. Ekki man ég eftir því a. m. k. Þetta veldur því núna, að hætta er á, að byggðaröskun kunni að verða í landinu vegna þess, hversu olíuskatturinn leggst misþungt á fólk, og eru nefndar tölur eins og 100 þús. kr. í því sambandi. Mig langar til þess að spyrja hæstv. orkumrh., hvað hann hyggist gera í þessu efni, hvort hann hafi einhverjar sérstakar ráðstafanir á prjónunum. Ég hygg, að margir taki undir það, að algerlega sé útilokað að leggja 100 þús. kr. aukaskatt á þá menn í landinu, sem njóta ekki heita vatnsins. Þar hlýtur að koma til opinberrar samhjálpar að einhverju leyti. Mig langar til að fá upplýsingar um það. Að síðustu langar mig til að fá upplýsingar um það hjá hæstv. ráðh., hvað hann hefur gert eða hvort hann hyggist á þessu þingi flytja frv. eða beita sér fyrir því, að til jöfnunar á rafmagnsverði komi í landinu. Þessu var lofað á sínum tíma og er talið af mörgum mikið réttindamál. Er ég t. d. þeirrar skoðunar, að það sé eitt af mest knýjandi málum nú að koma á jöfnun rafmagnsverðs með einhverjum hætti. Ég vil minna á í því sambandi, að við búum nú við sama bensín- og olíuverð, hvar sem við búum á landinu og ég tel, að hitt sé ekki síður réttindamál. Ég vil svo að síðustu, herra forseti, aðeins fagna því tilefni, sem hv. 1. þm. Vestf. gaf mér til að tala almennt um orkumálin. Ég skil vel þær áhyggjur, sem hv. þm. hefur af stefnu ríkisstj. í orkumálum, og tek mjög undir þann tillöguflutning og þær ábendingar, sem hann hefur komið með hér á Alþ. til þess að ýta við hæstv. orkumrh. Veit ég, að við starf sitt og sem þm. strjálbýlis hefur þessi hv. þm. kynnst vinnuaðferðum hæstv. orkumrh. og er orðinn langþreyttur, enda mun það svo og ekkert leyndarmál, að innan ríkisstj. verða menn stundum hissa, þegar þeir frétta um síðustu afrekin eða yfirlýsingarnar.



Herra forseti. Með þeim orðum, sem ég sagði hér áðan um orkumálin almennt, gerði ég mér vonir um, að hér gætu orðið málefnalegar umr. um þetta mál, sem er svo mjög á dagskrá nú. Ég gleymdi því, að hv. síðasti ræðumaður er nýbúinn að taka sæti í þessari hv. d. Ef ég hefði munað það, þá hefði ég skilið, að slíkt var borin von. Hann hefur sýnt það því miður í þeim umr., sem hann hefur tekið þátt í, að áhugi virðist þar vera meiri fyrir öðru en málefnalegum umr., eins og t. d. hvar kaffistofa stjórnarráðsins er staðsett o. s. frv. En hann byggði sumt af því, sem hann sagði, á því sem ég sagði hér áðan, og skal ég aðeins með nokkrum orðum leiðrétta sumt það, sem kom fram hjá honum, tvö, þrjú atriði eða svo. Ég vona, að hv. þm. hafi tekið eftir því, að ég lagði áherslu á í mínum málflutningi, hve aðdragandi að þessum málum er langur. Það tekur bæði mörg ár að rannsaka og síðan að kanna og svo til útboðs og bygginga á orkuveri. Staðreyndin er vitanlega sú, að hæstv. ríkisstj., sú sem nú situr, tók við þessum málum í algeru öngþveiti, slíku öngþveiti, að það væri líklega efni í reyfara betri en flesta aðra, sem skrifaðir hafa verið. Það var ein virkjun, sem má segja, að hafi verið tilbúin til framkvæmda, og það var Sigölduvirkjun, annað var ekki til. Ég hygg, að Sigölduvirkjun hafi fremur verið tilbúin til framkvæmda vegna árvekni Landsvirkjunarmanna heldur en þeirrar ríkisstj. eða þeirra hæstv. ráðh., sem þá sátu. Og áreiðanlegt er, að orkumál Norðurlands eru þó alveg sérstakur kapítuli í þessu öllu saman, það öngþveiti, sem þar var orðið, m. a. og ekki síst fyrir aðgerðaleysi eða fyrir fálm þeirra manna, sem fóru með þessi mál í hæstv. fyrrv. ríkisstj. Þetta eru staðreyndir í málinu. Nú hefur verið gripið til og gert það, sem unnt var strax. Sigölduvirkjun var hleypt af stokkunum, unnið er að mikilvægri virkjun á Vestfjörðum, sem einnig hófst í tíð þessarar ríkisstj., Mjólkárvirkjun, sem bætir þar við 5,7 MW og - ég vil geta þess hér - hefði verið eðlilegur og jafnvel nægilegur áfangi fyrstu 2–3 árin a. m. k. í venjulegri notkun, ef upphitunarþörfin hefði ekki orðið svo geigvænleg eins og hún sýnir sig nú að vera vegna þess ástands, sem hefur skapast. Á Austurlandi er einnig virkjað, svo að ég nefni þær virkjanir, sem hafist hafa nú á allra síðustu árum. Hv. þm. virtist vilja kenna hæstv. ráðh. um erfiðleikana í olíumálum. Þó að þeir sjálfstæðismenn vilji kenna þessari ríkisstj. og ráðh. hennar um flestallt, hef ég ekki heyrt þetta fyrr. Þetta ástand skapaðist, eins og hann hlýtur að gera sér grein fyrir, ef hann gefur sér tíma til að hugsa málin, nú undir áramótin, þ. e. a. s. eftir styrjöldina í Austurlöndum nær. Var alls ekki séð fyrir, að svo fljótt yrði nauðsynlegt að fullnægja þessari orkuþörf. Ég held, að ég þurfi ekki að rökræða þetta hér. Ég held, að hver einasti maður hljóti að sjá það. En það, sem ég vildi gjarnan fá hér fram með þeirri spurningu, sem ég beindi til hæstv. ráðh. í þessu sambandi, eru upplýsingar um það, sem ég veit, að verið er að skoða og fólk vill heyra. Mér fannst sjálfsagt, að fyrsta tækifærið væri notað til þess að fá þær upplýsingar fram. Eins og ég sagði áðan, ætla ég ekki að eltast við þann málflutning, sem hv. síðasti ræðumaður hafði hér í frammi. Ég læt nægja að segja þetta, þó að um það mætti vitanlega flytja langt mál. Ég vona, að hæstv. ráðh, sjái sér fært að svara, þótt tíminn sé nú farinn til lítils, ýmsum þeim mikilvægu spurningum, sem ég lagði fram áðan.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson bar hér fram ýmsar spurningar, sem sjálfsagt brenna þungt á okkur öllum vegna þeirra nýju aðstæðna, sem skapast hafa vegna olíuskorts og hækkunar verðlags á olíu í landinu. Hv. þm. benti mönnum m.a. á það, hver yrði aðstöðumunur fólks eftir því, hvort það byggi við hitaveitu frá innlendum orkugjöfum eða yrði að hita híbýli sín með raforku. Þarna væri um mun að ræða, sem gæti komist upp í 100 þús. kr. á ári fyrir meðalfjölskyldu. Og hann spurði, hvort ríkisstj. hefði i huga einhverjar aðgerðir til að jafna þennan aðstöðumun. Ég hef rætt þetta mál á ríkisstjórnarfundum nokkrum sinnum að undanförnu, og ég hygg, að það sé sameiginleg afstaða ríkisstj., að þetta sé vandamál, sem verði að taka á. Þetta er svo mikill aðstöðumunur, að ekki er nokkur leið að una honum, og verður að jafna þessi met með einhverjum hætti. Þetta mál hefur verið kannað sérstaklega, þ.e.a.s. safnað vitneskju um það á vegum iðnrn. og viðskrn., og á grundvelli þeirrar gagnasöfnunar vænti ég þess, að lagðar verði fram till. um, hvernig hægt verði að bregðast við þessum vanda. Ég teldi það skipta ákaflega miklu máli, að allir flokkar þingsins sameinuðust um að leysa þetta vandamál f stað þess að snúa því upp í eitthvert lágkúrulegt pex, eins og oft vill verða hér á þingi, þegar rætt er jafnvel um hin stærstu mál. Að minni hyggju er þetta óviðráðanlegur og óvæntur vandi, sem er á sinn hátt, má segja, af svipuðu tagi og eldgosið i Vestmannaeyjum. Enginn gat séð fyrir, að þessir atburðir mundu gerast, þeir gerðust með svo óvæntum hætti, og við þessum vandamálum tel ég, að verði að snúast með samhjálp þjóðarinnar. Þær hugmyndir, sem ég hef verið með um þetta, eru þær, að þjóðin leggi á sjálfa sig einhvers konar gjald, hliðstætt viðlagasjóðsgjaldinu, til að greiða niður verð á olíu hjá þeim aðilum, sem verða að búa við það að nota olíu til húshitunar enn um nokkurra ára skeið. Ég held, að það sé algerlega óhjákvæmilegt, að við tökum á þessu máli nú á þessu þingi og göngum frá einhverju kerfi, sem geti tryggt þarna nauðsynlega jöfnun. Hitt er svo það veigamesta, að finna varanlegar leiðir til að nýta innlenda orkugjafa alls staðar þar, sem það er hægt, í stað innfluttrar orku, og um það beindi hv. þm. Steingrímur Hermannsson einnig til mín nokkrum fsp. Strax og þessi vandamál voru ljós, fól ég Verkfræðiskrifstofu Sigurðar Thoroddsen í samráði við orkustofnun að gera athugun á því, hvernig hægt væri að flýta sem mest hagnýtingu innlendra orkugjafa til hvers konar nota, þ.e.a.s. hæði til húsahitunar, til verksmiðjustarfsemi og annarra þarfa, þar sem olía hefur verið notuð. Á sama tíma fól ég Seðlabankanum að gera fjármögnunaráætlun um þessi atriði. Í þeirri könnun, sem Verkfræðistofan og Orkustofnun vinna nú að, er einmitt fjallað um þessi vandamál. sem hv. þm. vakti athygli á. Og ég hef lagt á það mikla áherslu, að þessari könnun verði flýtt sem allra mest. Ég hef falið þessum aðilum að gera framkvæmdaáætlun bæði fyrir árið í ár og eins framkvæmdaáætlun nokkur ár fram í tímann, sem stefni að því, að komið verði upp hitaveitum alls staðar þar, sem völ er á heitu vatni til slíkra nota, hvar sem er á landinu, og svo að sá þriðjungur þjóðarinnar eða svo, sem ekki á kost á slíkum hitaveitum, geti fengið raforku til sinna þarfa til að hita upp hús sín. Á sama hátt notar iðnaður okkar ýmsar vélar, sem nú eru olíuknúnar, en hagkvæmt getur verið talið að knýja með raforku. Það er unnið að þessari athugun af kappi, og um leið og fyrstu frumdrög liggja fyrir frá þessum aðilum, mun ég með mikilli ánægju gera Alþingi grein fyrir þeim. Ég hef rætt þetta mál einnig við borgarstjórann í Reykjavík, hvernig bægt sé að flýta hitaveituframkvæmdum i nágrannabyggðarlögum Reykjavíkur, og það er sameiginlegur áhugi okkar á að flýta því eftir megni. Önnur hitaveita, sem á að vera hægt að hefjast handa um, kannske nú í árslok, er Svartsengisveitan fyrir byggðirnar á utanverðu Reykjanesi. Aðrir stórir staðir eða nokkuð stórir, sem geta fengið hitaveitu, þar sem búið er að kanna aðstæður allgaumgæfilega, eru Borgarnes og Akranes og svo ýmsir staðir fyrir norðan. Ég er þeirrar skoðunar, að við verðum að líta á þetta sem alger forgangsverkefni og að við verðum að tryggja til þess fjármuni, bæði innanlands og utan, og haga líka röðum framkvæmda svo, að þetta gangi fyrir. Ég held, að eins og þróunin hefur verið í sambandi við olíuverð, séu þetta arðbærustu framkvæmdir þjóðhagslega séð, sem við getum nú ráðist í. En sem sagt, þessar spurningar, sem hv. þm. beindi til mín, eru allar í þessari könnun, og ég mun gera grein fyrir því, hvernig henni miðar, jafnóðum og ég hef fengið um það skýrslur. Ég tel ekki ástæðu til að fara að skattyrðast við hv. þm. Halldór Blöndal. Hann talaði hér í þeirri tóntegund, sem ég held, að sé dálítið hvimleið, þegar um svona veigamikil mál er að ræða. Menn geta kannske haft svolítið gaman af slíkum vopnaburði, en ég held, að við þm. eigum að taka störf okkar alvarlegar en svo að eyða tíma okkar allt of mikið í þess háttar skætingsræður. Það er eitt, sem er afar athyglisvert, af því, sem gerst hefur einmitt vegna verðhækkunarinnar á olíu, og það er, að mönnum hefur vitrast sú staðreynd, að markaður fyrir raforku á Íslandi er miklum mun stærri en menn gerðu sér grein fyrir fyrir tiltölulega stuttum tíma. Það var stefna hæstv. fyrrv. ríkisstj. að ráðast í stórvirkjanir hér á Suðvesturlandi. Þessar stórvirkjanir áttu hins vegar að byggjast á því, að orkan yrði að mestu leyti seld erlendum fyrirtækjum, sem hér yrðu reist. Þetta var rökstutt með því, að þessar virkjanir væru svo stórar, en hins vegar markaðurinn það litill, að þarna yrði aflögu ákaflega mikil orka, sem enginn markaður væri fyrir, nema sá markaður yrði búinn til með því að setja slík fyrirtæki á laggirnar. Þegar rætt var hér á þingi um heimildir til virkjana við Sigöldu og Hrauneyjarfoss, vakti ég m.a. athygli á því, að það væri vissulega til hér í landinu ákaflega stór markaður, sem ekki væri hagnýttur, og það væri húshitunarmarkaðurinn. Ég flutti brtt. við frv. um Landsvirkjun um það, að tekið væri þar inn sem eitt af verkefnum Landsvirkjunar að anka húshitun með raforku á Íslandi. Þessi brtt. var samþykkt, hún var tekin inn í lögin. Þegar ég tók við störfum iðnrh., lágu fyrir hannanir á Sigölduvirkjun og Hrauneyjarfossvirkjun. Fyrrv. ríkisstj. hafði lýst því yfir, að Sigölduvirkjun ætti að hagnýta eins og Búrfellsvirkjun, þ.e.a.s. tengja hana við orkufrekan iðnað, sem nýtti meginhluta orkunnar frá þeirri virkjun einnig. Ég lagði áherslu á það við Landsvirkjun, að í sambandi við áformin um Sigölduvirkjun yrði fyrst og fremst hugað að því að nýta hinn mikla innlenda markað, sem fælist í húshitun, og að áformin um nýtingu raforkunnar yrðu við það miðuð að hraða húshitunarframkvæmdum eins og hægt væri. Þetta var gert. Þessi könnun var framkvæmd og þessi áform um húshitunarframkvæmdir tekin inn í áætlanir Landsvirkjunar um rekstur Sigölduvirkjunar. En forsenda þess, að hægt væri að nýta þennan mikla húshitunarmarkað á Íslandi, var að sjálfsögðu sú, að raforkusvæðin væru tengd saman, það væri ekki hægt að nota raforku frá þessari stóru virkjun nema á Suðvesturlandssvæðinu, nema önnur svæði væru tengd við virkjunina. Þess vegna var mörkuð sú stefna að tengja saman orkuveitusvæðin, til þess að notendur á Norðurlandi og annars staðar, á Vestfjörðum og Austfjörðum, gætu haft nægilega orku til sinna nota ekki síður en þeir, sem búa hér á Suðvesturlandi. Það hefur mikið verið skopast að þessari hugmynd um að tengja saman orkuveitusvæðin, og hún hefur verið mikið gagnrýnd af Sjálfstfl. og hv. þm. Halldóri Blöndal hér rétt áðan. En er ekki alveg ljóst, að við getum ekki hagnýtt okkar innlenda orkugjafa, þ.e.a.s. raforkuna, þar sem hitaveita verður ekki tiltæk, á neinn annan hátt en að tengja saman orkuveitusvæðin. Sá kostnaður, sem við höfum lagt í það, er alveg tvímælalaust í þágu framtíðarinnar og mun sanna gildi sitt eftir tiltölulega stuttan tíma. Ég hugsa, að það muni ekki gæta mikið hjá þm. Sjálfstfl. gagnrýni á samtengingu Norðausturlands og vesturhluta Norðurlands, þeirrar gagnrýni, sem þeir eru með núna, muni ekki gæta hjá þeim eftir tiltölulega stuttan tíma. Og ég er alveg sannfærður um, að þjóðin öll skilur það miklu betur nú en hún skildi það fyrir tiltölulega stuttum tíma, að samtengingarhugmyndin er algert grundvallaratriði, ef við eigum að geta ráðist í hagkvæmar virkjanir og notað þær í okkar eigin þágu, ekki aðeins til húshitunar, heldur til iðnaðarframkvæmda um land allt. Það er í þessu sambandi að vonum oft talað um byggðastefnu og nauðsyn jafnrar aðstöðu fólks í öllum landshlutum. Ég held einmitt, að það sé ein meginforsenda þess, að fólk í öllum landshlutum búi við hliðstæða möguleika, að það eigi kost á orku á sama verði, hvar sem það býr á landinu, og nægilegri orku, hvar sem menn búa á landinu. En forsenda þess, að þetta geti orðið, er samtenging. Það er að vísu hægt að leggja á orkuskatt. Það eru í gildi, eins og menn vita, lög um verðjöfnun á raforku, sem á að létta undir með Rafmagnsveitum ríkisins. Sú skattlagning hrekkur nú orðið ákaflega skammt, vegna þess að fyrrv. ríkisstj. batt hana við ákveðna upphæð, fasta upphæð, sem nemur lægri og lægri prósentu með hverju ári sem líður. En skattheimta af þessu tagi er bæði hvimleið og óvinsæl, og eina leiðin til að tryggja jöfnuð er, að raforkukerfið verði allt samfellt. Ég tel, að þjóðin öll eigi að bera kostnaðinn af þeirri samtengingu, alveg eins og þjóðin öll ber kostnað af þjóðvegakerfinu. Þarna er um að ræða alveg sams konar framkvæmdir að minni hyggju, og ég tel ekki, að Norðlendingar eigi að greiða línu norður frekar en Norðlendingar eigi að greiða út af fyrir sig vegalagningu norður. Þetta er verkefni allrar þjóðarinnar, það liggur í hlutarins eðli. Ef fyrrv. ríkisstj. hefði haldið áfram stefnu sinni, væri hún vafalaust fyrir löngu búin að ráðstafa með samningi orku þeirri, sem framleidd verður í Sigölduvirkjun, eins og hún gerði við Búrfellsvirkjun. Ég vil minna menn á það, að nú er talað um orkuskort á Íslandi. En um það bil helmingurinn af þeirri raforku, sem framleidd er á Íslandi í kwst. talið, rennur til álbræðslunnar í Straumsvík, - um það bil helmingurinn af allri raforku, sem framleidd er á Íslandi. En það, sem greitt er fyrir þessa raforku, er ekki nema svo sem 10% af þeirri upphæð. sem greidd er fyrir alla raforkusölu á Íslandi. Greiðslan fyrir helminginn er aðeins 10% af andvirðinu í heild. Svona var nú samið. Og þessi samningur var gerður þannig, að þetta verð er bundið fram til ársins 1997, óbreytt fram til ársins 1997. Slíkur hörmungarsamningur hefur hvorki fyrr né síðar verið gerður í sambandi við efnahagsmál hér á Íslandi. Og mér finnst, að þeir menn, sem að þeirri samningsgerð stóðu og að þeirri stefnu í raforkumálum, sem þá var mótuð, ættu hreinlega að blygðast sín og tala sem hljóðir og hógværir menn, þegar þeir fara að minnast á stefnu í raforkumálum í ræðustólum Alþingis. Í sjálfu sér höfum við Íslendingar ástæðu til að fagna því, að við eigum til orkulindir, innlendar orkulindir, sem verða okkur dýrmætari með hverju ári sem líður. Hv. þm. Halldór Blöndal gæti sér til skemmtunar, - hann er maður gamansamur, - farið í gamlar ræður flokksleiðtoga sinna og flett upp lýsingum þeirra á því, að þessar orkulindir okkar væru að verða verðlausar með öllu, það væru allra síðustu forvöð að koma þeim í verð, því að að öðrum kosti mundu þær aldrei verða nýttar, aðrar orkulindir væru svo miklu ódýrari en þessar. Við þetta var sú stefna miðuð, sem ég gat um áðan, að láta meginhlutann af raforku Búrfellsvirkjunar renna til útlendinga á óbreyttu verði í 25 ár. Heildartapið af þessum samningi, ég er sannfærður um, að þegar kemur að leikslokum, verður það talið í ákaflega mörgum milljörðum kr. Ef við hefðum haft þá fjármuni til að nýta til annarra hluta, þá hefðum við getað byggt áreiðanlega nokkrar meiri háttar virkjanir bara fyrir þetta fé, sem haft hefur verið af okkur með heimskulegum samningum við útlendinga. Ég ætla ekki að fara að rifja hér upp deilur um Laxármál. Þó vil ég geta þess, að þegar ráðamenn Sjálfstæðisfl. tala um erfitt ástand í orkumálum Norðurlands, þá er það því miður arfur frá þeirra eigin ríkisstj. Það var þeirra ríkisstj., sem lagði á ráðin um virkjun í Laxá og hvernig að þeirri virkjun var staðið, þannig að af hlutust einhverjar illvígustu deilur, sem orðið hafa á Íslandi, svo alvarlegar deilur, að ég tel. að þær muni lengi há eðlilegri samvinnu og eðlilegum samskiptum á Norðurlandi. Ef anað hefði verið áfram eftir þessari braut, hefði ástandið verið þannig, að kannske hefði þessari virkjunarframkvæmd fengist lokið, - um það veit ég þó sannarlega ekki neitt, - en þá hefðu verið í gildi lögbannsákvæði, sem hefðu bannað að hleypa vatni á þessa virkjun. Norðlendingar hefðu þá í vetur staðið uppi með þessa virkjun án nokkurrar orkuframleiðslu. Ég tel, að núv. ríkisstj. hafi bjargað því, sem bjargað varð í þessu efni, með því að ná sáttagerð við landeigendur um það, að fallist var á að heimila þessa virkjun og hleypa á hana vatni, þannig að hún hefur þó getað framleitt orku á þessum vetri. Hins vegar var kastað hundruðum millj. kr. í virkjunina vegna þess, að hún var miðuð við áframhaldsvirkjun, sem engin þingssamþykkt var þó fyrir. Hv. þm. sagði, að ég hefði lýst því yfir, að ég væri andvígur allri stíflugerð í Laxá. Ég kannast ekki við að hafa lýst neinu slíku yfir. Hins vegar hef ég vakið athygli á því, að heimildin til virkjunar í Laxá er bundin við 12MW. Það er engin lagaheimild fyrir neinni stærri virkjun. Og stíflugerð innan þeirra marka, 8–10 m stífla, mundi ekki leysa neitt sem heitir úr ísatruflunum á þessu svæði, en út úr henni fengjust vissulega nokkur hagkvæm MW. Ég held, að menn eigi að hætta deilum um ýmiss konar minni háttar atriði í orkumálum, sem mjög hafa verið ástundaðar. Það hefur verið alið á því, að menn hafa ekki viljað líta á neinar virkjanir nema virkjanir í sínum heimahéruðum. Þar hefur yfirleitt verið um litlar virkjanir að ræða, nokkur MW hér og þar. En nauðsyn okkar á stóraukinni orkuframleiðslu er svo miklu, miklu stærri en allar þessar hugmyndir. Hugmyndir um virkjanir upp á fáein MW eiga að heyra fortíðinni til, vegna þess að markaður okkar er sem nemur hundruðum MW. Og við verðum að vera menn til að ráðast í þær hagkvæmustu virkjanir, sem við getum ráðist í, og nýta þær í þágu þjóðarheildarinnar. Á það hefur verið lögð áhersla í núv. ríkisstj. Í tíð þessarar ríkisstj. hefur verið tekin ákvörðun um Sigölduvirkjun í þágu Íslendinga, eins og menn vita. Sú virkjun var ekki tengd neinum samningum við erlenda aðila. Við leggjum nú til, að ráðist verði í Kröfluvirkjun. Ég hygg, að það sé alveg rétt hjá hv. þm. Steingrími Hermannssyni, að sú könnun, sem ég var að geta um áðan, að fram færi nú á því, hvernig unnt væri með sem skjótustum hætti að nýta innlenda orkugjafa í stað innfluttrar orku, muni leiða í ljós, að við verðum enn að herða á og taka ákvarðanir um verulega virkjun mjög fljótlega í viðbót við þetta, ef við eigum að vera menn til þess að tryggja þjóðinni orku með sem allra mestum hraða. Og ég held, að við ættum að snúa bökum saman um þetta verkefni. Þetta er að minni hyggju algert forgangsverkefni á Íslandi um þessar mundir, og ég hygg, að þjóðin eigi eftir að gjalda varhuga við þeim mönnum, sem hafa á sviði orkumála þann tíma, sem núv. stjórn hefur starfað, ævinlega verið með þvergirðingshátt og gagnrýni og reynt að koma í veg fyrir allar skynsamlegar aðgerðir í orkumálum. Í hvert einasta skipti, sem tekin hefur verið þar ákvörðun um myndarlegt átak, - ég nefni t.d. Mjólká á Vestfjörðum, - hefur Morgunblaðið rokið upp, gagnrýnt þetta og heimtað einhverja miklu minni virkjun. Af sama toga er spunnin gagnrýnin á því að tengja landshlutana saman, þannig að það fólk, sem býr í dreifbýlinu utan Suðvesturlands, eigi kost á aðgangi að jafnmikilli orku og jafnódýrri orku og aðrir landshlutar.