Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Undanfarnar vikur hefur frumvarp til fjárlaga verið til umræðu og undirbúnings í fjárlaganefnd til 2. umr. Um 20 fundir hafa verið haldnir í fjárlaganefnd og ítarlega verið farið yfir frumvarpið sem lagt var fram til 1. umr. í byrjun október. Fyrir nefndina hafa komið fulltrúar allra ráðuneyta, sumir oftar en einu sinni. Ríkisendurskoðun hefur fundað með nefndinni sem og Hagstofa Íslands. Fulltrúar yfir 50 sveitarfélaga og fulltrúar atvinnulífsins hafa komið fyrir nefndina og þess utan heimsótti fjárlaganefnd ýmsar stofnanir á Akureyri og í Reykjavík. Ég vil segja að fyrir nýja fjárlaganefndarmenn er upplýsingar mjög aðgengilegar. Allir nefndarmenn fá tækifæri til að spyrja og ræða við hverja þá sem komu fyrir nefndina um hvað eina er lýtur að þeirra stofnun. Allir þeir sem komu fyrir nefndina voru boðnir og búnir að veita þær upplýsingar sem um var beðið og útskýra þær eða senda nefndinni ítargögn. Nefndarmenn nýttu sér það mjög vel og það voru oft mjög miklar umræður þar sem staðan var krufin frá ýmsum sjónarhornum. Fyrir mitt leyti var þetta starf lærdómsríkt og fræðandi og ég býst við að það muni nýtast við næstu fjárlagagerð. Það var unnið mjög skipulega. Ég vil þakka formanni og varaformanni fyrir góða verkstjórn og leiðbeiningar. Ég vil líka þakka nefndarriturum fyrir alla þeirra aðstoð og nefndarmönnum öllum fyrir góða samvinnu. Auk hefðbundinna funda í fjárlaganefnd átti stjórnarmeirihluti fjárlaganefndar ásamt sínum varamönnum og þeim þingmönnum sem skipuðu hagræðingarhópinn marga fundi til undirbúnings framlagningu fjárlagafrumvarps til 2. umr. Lögð var mikil vinna í að fara vel yfir alla fjárlagaliði gagnrýnum augum og skoða ríkisreikninga fyrri ára með það að markmiði að sjá þróun undangenginna ára. Sú vinna mun nýtast áfram þótt hún hafi ekki verið nýtt að fullu núna. Markmið stjórnarmeirihlutans í fjárlaganefnd var að ná því að lögð yrðu fram hallalaus fjárlög og að tilfærslur og niðurskurður ættu sér stað frá 1. umr. sem skapaði svigrúm til að bæta verulegum fjármunum inn í heilbrigðiskerfi landsmanna. Öllum er fullkunnugt að árum saman hefur vantað aukið fjármagn í heilbrigðiskerfið og ég held að það hafi komið skýrt til skila til þingmanna að almenn sátt sé um það að nú sé komið að því að setja það fjármagn sem mögulegt er þangað. Þrátt fyrir það mun enn vanta verulega í og þrátt fyrir að við 2. umr. fjárlaga sé nú bætt 4.000 milljónum í heilbrigðiskerfið, þar af 3.000 milljónum við framlög til Landspítala sem voru 43 þús. milljónir við framlagningu frumvarpsins og er því sá fjárlagaliður um 45 milljarðar árið 2014. Til Sjúkrahússins á Akureyri er bætt við 544 milljónum við þær 5.000 milljónir sem því var ætlað við 1. umr. Þá er bætt 405 milljónum við framlög til annarra heilbrigðisstofnana á landinu og 200 milljónum til hjúkrunarheimila á landinu. Það er ánægjulegt að geta staðið að þeirri breytingu og vonandi mun það verða til þess að allt heilbrigðisstarfsfólk sem hefur unnið af heilindum undir gríðarlegu álagi til fjölda ára fái einhverja bót á starfsaðstöðu sinni og geti veitt sjúklingum enn betri umönnun og þjónustu. Það hefur sýnt fádæma æðruleysi í sínum erfiðu aðstæðum. Hins vegar er það svo að annað ríkiskerfi hefur einnig búið við samfelldan niðurskurð árum saman, en það er skólakerfið okkar. Ég vil reyndar taka framhaldsskólann sérstaklega út þar. Stjórnendur og starfsfólk framhaldsskóla hafa sýnt fádæma þolinmæði og samviskusemi í störfum sínum með ungmennum landsins og búið við afar þröngan kost hvað starfsaðstöðu varðar. Framhaldsskólum er ákvarðað fjármagn gegnum reiknilíkan sem í sjálfu sér væri ásættanlegt ef ekki væri fyrir þá sök að breytur þar eru margar löngu skekktar. Árum saman hafa skólameistarar bent á þær stikur í reiknilíkani sem þarfnast leiðréttingar án þess að hægt hafi verið að taka tillit til þeirra ábendinga. Þeir hafa ekki staðið á torgum og hrópað út þennan vanda, heldur lagt mikla áherslu á að vinna með sínu ráðuneyti. Hæstv. menntamálaráðherra hefur mikinn metnað til að bæta þá stöðu. Hæstv. forseti. Á rekstrargrunni er gert ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs verði á árinu 2014 samtals 591,8 milljarður og heildargjöldin 591,1 milljarður. Frumjöfnuður eða jákvæð afkoma er því 661,7 millj. kr. Það er afar mikilvægt að ríkissjóður verði rekinn með jákvæðri afkomu hallalaus. Gert er ráð fyrir að vaxtagjöld ein og sér sem ríkissjóður þarf að greiða á árinu 2014 séu 75,5 milljarðar á rekstrargrunni. Fyrir þá upphæð mætti reka Landspítalann í næstum tvö ár. Það er augljóst mál að mikilvægt er að auka ekki lántökur hjá ríkissjóði. Hér er verið að ræða fyrstu hallalausu fjárlög í sex ár, hæstv. forseti. Í þessum fjárlögum eru margar tillögur sem miða að því að styðja við bakið á barnafjölskyldum, lántakendum, öryrkjum og eldra fólki. Þannig verður tekjuskattur í miðjuþrepi lækkaður um 0,8% sem hefur í för með sér að ráðstöfunartekjur heimilanna aukast um 5 milljarða. Þá verður launafólki heimilað að ráðstafa séreignarsparnaði til niðurgreiðslu á húsnæðislánum sínum og gefst kostur á að leggja fyrir allt að 4% af launum skattfrjálst og fá á móti 2% frá launagreiðanda. Þau 6% sem verða skattfrjáls notar launþeginn annaðhvort til þess að greiða beint inn á húsnæðislánin sín til lækkunar, eða inn á húsnæðissparnaðarreikning til að nota við kaup á eigin húsnæði. Sá húsnæðissparnaður getur lækkað höfuðstól lána um allt að 20% á þeim fjórum árum sem aðgerðin mun standa. Dregið verður úr skerðingum til bótaþega, en framlög til elli- og örorkulífeyrisþega svo og félagslegrar aðstoðar aukast um 5 milljarða og þar að auki um 3,4 milljarða vegna verðbóta og fjölgunar bótaþega. Hér er því samanlagt mesta útgjaldaaukning í einstökum málaflokki fjárlagafrumvarpsins, eða 8.400 millj. kr. aukning til bótaþega á árinu 2014. Launaþak í fæðingarorlofi mun hækka úr 350 í 370 þúsund og mánaðarlegar greiðslur hækka einnig. Hækkun barnabóta frá 2013 verður varin, en þar er um 2.700 millj. kr. hækkun að ræða og er því í allt um 10,2 milljarða að ræða sem ríkissjóður greiðir í barnabætur á árinu 2014. Hæstv. forseti. Aðalskrifstofum ráðuneyta verður gert að draga úr útgjöldum sem nemur 13,8 milljörðum kr. Milli 1. og 2. umr. var aðhaldskrafan aukin um 1,8 milljarða. Utanríkisráðuneyti er gert að draga saman um 620 milljónir frá framlagningu fumvarpsins. Heildarframlag til þróunaraðstoðar af hálfu Íslendinga nemur 4.015 millj. kr. árið 2014, eða 0,23% af áætluðum þjóðartekjum. Árið 2012 og árin þar á undan var það 0,21%. Heildarframlög til þróunarsamstarfs og aðstoðar nema að frátöldum niðurskurði til málaflokksins því 6.700 milljónum á árinu 2014. Heildarútgjöld utanríkisráðuneytisins nema rétt tæpum 11 milljörðum. Hæstv. forseti. Það sem einkennir þessi fjárlög eru stóraukin framlög til heilbrigðismála og niðurskurður á aðalskrifstofum ráðuneytanna. Markmiðið allan tímann er að skila hallalausum fjárlögum og hætta skuldasöfnun til hagsbóta fyrir kynslóðir framtíðar. Ég hef oft sagt að við getum verið þakklát fyrir að ríkissjóður skyldi vera orðinn skuldlaus árið 2007. Það er brattur vegur fram undan en allt mjakast og vonandi lítum við öll bjartari tíma. Ég vil að endingu segja það að allir sem komið hafa að gerð þessara fjárlaga hafa gert það af samviskusemi, heiðarleika og einlægum vilja til að vinna þjóð sinni vel. Menn getur greint á um áherslur og útfærslur, en að halda að baki búi einhverjar annarlegar hvatir einstakra fjárlaganefndarmanna er sannarlega út í hött. Við höfum úr ákveðnu fjármagni að vinna og í mörg horn er að líta. Við sáum líka í vinnu okkar að sumar stofnanir og ríkisfyrirtæki hafa verið í vari, ef svo má segja, og í einhverjum tilfellum fengið aukningu á framlagi á næstliðnum árum meðan aðrar stofnanir hafa verið í sífelldum niðurskurði. Þess vegna bind ég sérstaklega vonir við að í næstu fjárlögum komi örugglega að skólakerfinu okkar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna um fyrirliggjandi fjárlagafrumvarp. Hv. þingmaður nefndi tillögur um tekjuskattslækkanir á miðþrepi og ég vildi inna þingmanninn eftir sanngirnissjónarmiðunum í því. Það er auðvitað kunnara en frá þurfi að segja að skattbyrði alls almennings hefur aukist nokkuð í kjölfar hrunsins sem er ekki síst tilfinnanlegt fyrir þá sem lægri tekjur hafa og kannski meðaltekjur. Útfærslan á þessari tekjuskattslækkun virðist vera alveg sérstaklega sniðin að okkur alþingismönnum. Þeir bera mest úr býtum sem eru með þingfararkaup eða þaðan af hærri laun. Mér reiknast til að þingfararkaupið fái á fjórða þúsund krónur í tekjuskattslækkun út úr þessu á mánuði en manneskja með 300 þús. kr. á mánuði fær ekki nema kannski um 400 kr. Við í þessum sal fáum kannski tífalt meira en venjulegt vinnandi fólk, starfsfólk á hjúkrunarheimilum eða ýmislegt fólk sem sinnir störfum sem gefa af sér meðaltekjur og lágar tekjur. Yfir árið getur þetta orðið umtalsvert. Þá skiptir þetta tugum þúsunda fyrir okkur en þeir sem búa við miklu lakari kjör fá aðeins örfáar þúsundir. Í tilfelli hjóna skiptir þetta enn hærri fjárhæðum. Ég hef sérstaklega áhyggjur af venjulegu vinnandi fólki á lágum launum sem uppsker ekki neitt úr þessu. Það er rétt að öryrkjar og aldraðir fá sínar hækkanir og afnám á skerðingu, en finnst hv. þingmanni ekki röng forgangsröðun að skilja eftir það fólk sem vinnur á lægstu laununum og síðan fólk sem er með meðaltekjur, 300–400 þús. kr. á mánuði, fyrir sín störf og fær nánast ekkert 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að segja að hv. þm. Helgi Hjörvar talar um hjón. Það er ekkert samasemmerki á milli þess endilega að þó að annar aðilinn sé með háar tekjur hafi hinn það líka. Hann þekkir jafn vel og ég að í mörgum tilfellum eru konur láglaunahópur. Það er alveg rétt að það má segja að það sé sanngirniskrafa að setja mesta skattalækkun á neðsta þrepið. Hins vegar er staðan líka sú að miðjutekjuhópurinn hefur kannski farið mjög illa út úr ýmsum niðurskurði undangenginna ára og miðjutekjuhópurinn er líka sá hópur sem ber skattlagningu á ýmsum sviðum. Eitt af því sem við þurfum að gera er að hækka laun þeirra lægst launuðu. Ég get alveg tekið undir það að það er fyrir neðan allar hellur að fólk sé með fyrir neðan 200 þús. kr. á mánuði í laun. Það er ekki mannsæmandi. Ég ræð hins vegar ekki atvinnulífinu, þeim kjarasamningum, en ég vildi gjarnan sjá samfélag þar sem fólk hefði mannsæmandi laun og gæti haft í sig og á. Meðal annars þess vegna erum við með bótakerfi, til að styðja við bakið á þeim sem lægst hafa launin þó að í okkar blandaða hagkerfi hátti þannig til að þeir sem eru með meðallaun og jafnvel í hæstu launaflokkum fái barnabætur ef því er að skipta.

Virðulegur forseti. Það er alrangt og beinlínis blekkingar af hálfu virðulegs þingmanns að fólk með miðtekjur njóti eitthvað þessara skattalækkana. Það eru bara blekkingar. Þetta er lækkun á miðþrepinu sem kemur fyrst og fremst þeim til góða sem eru í hæsta þrepinu. Það eru 0,8% af launabilinu í miðþrepinu sem þýðir að það fer ekki að skila sér að neinu verulegu marki fyrr en fólk er komið efst í miðþrepið. Fólk með 350 þús. kr., sem eru miðlaunin í landinu, fær 800 kr. út úr þessu á mánuði, 0,8% af 100 þús. kr. sem það er með í miðþrepinu. Maðurinn sem er í hátekjuþrepinu fær 0,8% af öllu miðþrepinu, þ.e. á fjórða þúsund krónur, fjórfalt meira. Þessi skattalækkun er gagngert hönnuð til þess að gagnast best fólki með meira en millitekjur og svo hátekjur. Hún kemur ekkert til þeirra sem eru með lægstu launin og meðaltekjurnar. Ég spyr hv. þingmann: Er það ekki sanngirnismál að venjulegt vinnandi fólk, ekki bara á lægstu töxtunum, heldur líka með þetta á bilinu 300–400 þúsund sem eru hin venjulegu laun í landinu, 

Hæstv. forseti. Ég sagði áðan að ég vildi gjarnan sjá lægri launin mun hærri en þau eru í dag. Það væri svo sannarlega sanngjarnt. Hins vegar veit hv. þingmaður alveg eins og ég að við búum við þetta þjóðfélag. Við skulum bara taka höndum saman um að reyna að bæta að. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að miðlaunin eru 350 þúsund. Hins vegar hefur fólkið í miðjuhópnum fengið hvað mesta hlutfallslega skerðingu. Ég er ekki þar með að segja að þeir sem eru með lægstu launin ættu ekki allra hluta vegna að vera betur settir en þeir eru.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Gunnarsdóttur fyrir ræðuna og gaman að heyra upplifun hennar af því að vera komin í fjárlaganefnd. Það er auðvitað merkur áfangi og fróðlegt að vera í þeirri vinnu. Mig langar aðeins að ræða við hv. þingmann um skólakerfið vegna þess að hún kom með athyglisverða fullyrðingu. Hún ræddi reiknilíkanið í framhaldsskólunum og taldi að framhaldsskólarnir hefðu setið eftir. Ég get tekið undir með henni að illa er að þeim búið og þarf að búa betur að þeim. Hún sagði að þar væri hópur sem ekki hefði staðið á torgum og hrópað um vandann. Er hún þar með að gefa í skyn að við fjárlagagerðina núna hafi hávaðamæling ráðið hvaða niðurstaða yrði í fjárlögunum? Nú er ég í allsherjar- og menntamálanefnd og þar höfum við reynt að átta okkur á því hvaða breytingar verða á fjárlögunum. Nefndin hefur reyndar ekkert fjallað um það, en um það hefur verið fjallað í fjárlaganefnd. Við höfum óskað eftir fundi með hæstv. ráðherra, en formaður nefndarinnar hefur enn ekki haft tækifæri til að verða við því. Það var engu að síður búið að lofa því. Þá langar mig að ræða pottana sem hafa verið að myndast og gegnsæið í því hvað verið er að gera. Menn eru að setja umtalsverðar upphæðir inn í menningarmálin og í forsætisráðuneytið sem eiga að fara í púllíu sem varðar húsafriðun, þjóðmenningu og ýmislegt annað, en við höfum ekki séð neina sundurliðun á því eða neinar útlistanir. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður getur upplýst mig, af því hún situr í fjárlaganefnd, hvort þetta hafi verið rætt og þá með hvaða hætti eigi að fara með þessa peninga. Hið sama gildir í menntamálunum, þar fóru 300 milljónir frá fjáraukanum yfir á næsta ár sem er mjög óeðlilegt en er engu að síður til staðar. Liggur fyrir hvernig á að ráðstafa þessu 

Hæstv. forseti. Þó að ég taki það sérstaklega fram, vegna þess að það hefur verið þannig, að skólameistarar framhaldsskóla hafa ekki farið í fjölmiðla og talað um þann vanda sem framhaldsskólarnir glíma við svo nokkru nemi er ég ekki þar með að segja að eitthvað annað sé á annan hátt. Eitt af því sem mér finnst svolítið einkenna umræðuna hér er að þótt maður segi eitt skilja hv. þingmenn það á einhvern annan hátt. Það er þessi túlkun á orðum manna. Í framhaldsskólum landsins hefur verið niðurskurður miklu lengur en elstu menn muna, alveg frá nítján hundruð níutíu og eitthvað, get ég fullyrt. Það hefur verið unnið hörðum höndum að því að fara vel með þá fjármuni sem fara þangað inn. Það er vitað mál að þarna inn vantar fjármuni sem við þurfum að forgangsraða fyrir á næstu árum. Varðandi potta er það þannig, eins og hv. þingmaður veit, að þegar rekstrarafgangur verður í ríkisstofnun er hann alltaf færður yfir á næsta ár og þá er hann yfir höfuð nýttur í rekstur komandi árs. Í því tilfelli sem ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður sé að benda á erum við að tala um 350 milljónir sem tillaga var lögð fram um að yrðu nýttar á ákveðinn hátt. Fjárlaganefnd hefur fengið Ríkisendurskoðun til fundar við sig og það þarf að vinna það á annan hátt.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Varðandi það að túlka svör eru einmitt andsvörin til að fá svar frá viðkomandi þingmanni. Nú hefur hv. þingmaður svarað því að ekkert annað hafi legið í orðunum en að benda á hófsemi skólameistara framhaldsskólanna. Ég tek undir það og ég var að reyna að skerpa þá umræðu að það mætti ekki verða til þess að viðkomandi gyldu þess í sambandi við fjárveitingar. Nú hefur hv. þingmaður undirstrikað að það hafi ekki ráðið og þá trúum við því. Ég er ekki að túlka orðin, ég er að spyrja. Varðandi pottinn er mjög hreinskilið að segja að það sé á mörkunum hér hvernig farið er með þá fjárveitingu. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma því hreinskilnislega fram. Einn þáttur í viðbót, Ríkisútvarpið. Það kom tillaga í seinni umræðunni um að færa 215 milljóna viðbótarskerðingu á Ríkisútvarpið og færa það yfir í háskólann. Nú er komin tillaga frá varaformanni fjárlaganefndar. Er það tillaga sem er fyrir fram samþykkt af fjárlaganefnd eða er það einstaklingsframtak innan nefndarinnar? Nú höfum við bara fengið að vita 

Hæstv. forseti. Þannig er mál með vexti að öll fjárlaganefndin mun standa að þeirri tillögu.

Meiri hlutinn.

Fyrirgefðu, meiri hluti fjárlaganefndar. Ég legg til að menn fagni því að sú tillaga kemur fram. Ég kom því ekki að áðan um húsafriðunarsjóð að ég styð forsætisráðherra fullkomlega í því að leggja áherslu á að varðveita þær menningarminjar, ýmsar stofnanir, þar á meðal skólastofnanir, ég tala nú ekki um í kjördæmi hv. þm. Guðbjarts Hannessonar þar sem er landbúnaðarháskóli með gamlar byggingar sem virkilega væri þörf á að varðveita, halda við og gæta að þeim menningarverðmætum sem þar liggja. Ég held að það mætti taka fjármagn úr þessum húsafriðunarsjóði eða öðrum sjóðum til verndar gömlum byggingum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna. Mig langar aðeins að spyrja hana út í hagræðingarkröfuna sem gerð var við ráðuneytin núna í breytingartillögunum sem er ofan á hagræðingarkröfuna sem gerð er í frumvarpinu sjálfu. Þetta er hagræðingarkrafa á aðalskrifstofurnar og er um 5% ef ég man rétt. Telur hv. þingmaður að of langt sé gengið? Eins og við höfum orðið vör við á okkar fundum gegna ráðuneytin gríðarlega mikilvægu hlutverki. Þau eiga að hafa eftirlit með sínum stofnunum, aðstoða undirstofnanir sínar og fylgjast með þeim og passa að þær séu innan fjárheimilda. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að þarna sé kannski of langt gengið og hvort ráðuneytin geti sinnt sínu hlutverki, stjórnsýslulega hlutverki, með svona mikinn niðurskurð.

Hæstv. forseti. Ráðuneytin hafa eins og aðrar stofnanir mátt sæta niðurskurði á undangengnum árum. Ég veit að í öllum ráðuneytunum er gott fólk sem leggur mikið á sig til þess að hagræða og gera okkur kleift að ná hallalausum fjárlögum. Það hefur verið afar gott samstarf við starfsmenn ráðuneytanna. Það er alltaf of mikill niðurskurður þegar þarf að skera niður þegar ekki er úr miklu að spila, það er engin spurning í mínum huga. Ég treysti hins vegar eins og ég sagði þessu fólki til að vinna eins vel úr því fjármagni sem það hefur eins og mögulegt er. Ég tel líka að það sé í rauninni rétt að skera úr efsta laginu áður en maður fer að skera úr neðsta laginu. Við kynntumst því t.d. mjög vel, skólameistarar, þegar fyrsti niðurskurður hófst eftir hrun. Við erum búin að standa saman í þessari baráttu. Hún er ekkert búin enn þá. Vonandi tekst okkur að koma því samt þannig fyrir, eins og ég sagði áðan, að byrðar þeirrar kynslóðar sem kemur til með að taka við af okkur verði ekki eins þungar og við hefði mátt búast ef við héldum áfram að safna skuldum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Við erum alveg sammála um að niðurskurður er erfiður og kemur alltaf illa niður, alveg sama hvar hann er, liggur við. En mig langaði samt að vekja máls á því að ríkisstjórnin er á sama tíma svolítið að færa út kvíarnar að ráða fleiri aðstoðarmenn en áður hefur þekkst og hefur bætt við einum ráðherra, sem ég geri þó kannski ekki athugasemdir við af því að það er stórt ráðuneyti, velferðarráðuneytið. En við getum kannski verið sammála um að ríkisstjórnin verður líka að líta í eigin barm, bæði hvað varðar aðstoðarmenn og fara ekki að fjölga ráðuneytum enn frekar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 10. þm. Norðausturkjördæmis fyrir greinargóðar spurningar. Á síðasta kjörtímabili var ráðuneytum fækkað. Það var auðvitað liður í því að spara í ríkisútgjöldum. Ég býst hins vegar við því að þeir sem þá sátu við stjórnvölinn hafi alveg fundið fyrir þeim þunga verkefna sem á þeim hvíldi. Það er líka þannig að þegar verkefni eru of mikil og mörg getur það valdið því að menn ná ekki að sinna öllum þeim þáttum sem þeir þurfa og vilja sinna. Varðandi aðstoðarmenn geri ég ráð fyrir því að hægt sé að gera athugasemdir við það eins og menn vilja. Hins vegar er mjög mikilvægt að hafa góða aðstoðarmenn sem 

Hæstv. forseti. Við erum í 2. umr. um fjárlögin fyrir árið 2014. Í umræðunni hefur Samfylkingin lagt fram eigið nefndarálit og eigin tillögur þar sem áherslan er á að bæta kjörin, ekki hvað síst hjá lágtekjuhópunum og meðaltekjuhópunum. Fram hefur komið í andsvörum í morgun að á margan hátt situr hópurinn sem er með lægstu launin eftir í þeim aðgerðum sem birtast í frumvarpinu. Í öðru lagi er lögð áhersla á að sækja fram, bæði í atvinnumálum og velferðarmálum, og þar eru nokkur atriði tilgreind sem varða það að undirbúa framtíðina, t.d. hvað varðar Rannsóknasjóð og Tækniþróunarsjóð. Í þriðja lagi er verið að tala um sanngjörn gjöld, þ.e. að við sækjum okkur tekjur þar sem má búast við að menn finni hvað minnst fyrir þeim. Ég ætla ekki að fara yfir þessar tillögur nú í upphafi, fer betur yfir þær í lokin, heldur fara aðeins yfir fjárlagavinnuna og frumvarpið, hvernig það hefur þróast þar til við erum komin hingað, þ.e. í 2. umr. Í fyrsta lagi er ástæða til að vekja athygli á að gefinn var frestur til að skila frumvarpinu vegna þess að kosningar voru á árinu og náðist ágæt sátt um það að fresta framlagningu frumvarpsins og fresta þingbyrjun, þ.e. frá 10. september til 1. október, til að menn hefðu betri tíma til að vinna frumvarpið. Það var nýjung, hafði verið sett í lög og menn stóðu við það að tekjuhluti frumvarpsins var lagður fram með fjárlögunum, sem var mjög gott viðbótarmál. Á móti kom að fjáraukinn, þ.e. uppgjörið á árinu 2013, hvað staðið hafði út af og hvað þurfti að bæta við, dróst og kom því mjög seint inn í umræðuna, sem er í sjálfu sér mjög slæmt. Á þeim tíma var starfandi hagræðingarhópur sem skilaði tillögum. Nú hefur komið fram í umræðunni að áhrifa þeirrar vinnu hefur í sjálfu sér ekki gætt verulega í fjárlagafrumvarpinu. Ég ætla því ekki að eyða miklum tíma í það en geta þess að það er form sem hefur verið við lýði í mörg ár, var hjá fyrri ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks og aftur hjá Samfylkingu og Vinstri grænum, að sérstakur hópur fylgdist með hvernig þróunin væri í ríkisfjármálum og kom með tillögur, þó að það hafi aldrei verið gert með svona flugeldasýningum eins og var í sambandi við þessa vinnu núna. Mikið er rætt um það hvernig aðkoman var þegar menn fóru að vinna fjárlögin núna. Má skilja það svo að þegar ný ríkisstjórn kom að hefði hún komið að afar vondu búi og eins og hrunið væri að byrja í dag. En búið er að fara ágætlega yfir það í umræðunni hvernig aðdragandinn var, hvernig aðkoman var að fjárreiðum ríkisins og fjárlögum allt frá árinu 2009 þegar við vorum að glíma við halla upp á um 200 milljarða, gríðarlega háar tölur, og vorum að vinna með halla upp á 14% af landsframleiðslunni á þeim tíma. Ástandið þegar menn tóku við er nú ekki verra en það að menn eru að nálgast það að vera komnir niður í 1% af landsframleiðslu og niður fyrir það í sambandi við hallareksturinn. Og það ánægjulega er að hér eru menn að glíma við það vegna þess sem á undan er gengið, að nú geta menn sett sér það markmið að ná jöfnuði í ríkisfjármálum á næsta ári. Mikið hefur verið rætt um agann í þessu samhengi, bæði fyrir og eftir hrun. Ef menn skoða tölurnar er augljóst að aginn í ríkisfjármálum jókst eftir hrunið, menn fóru að vanda sig betur. Fjáraukinn varð ekki sú viðbótarfjárveitingarveita eins og hafði verið áður. Það var viðvarandi og þegar við komum hingað inn, ég kom á þing árið 2007, þá þótti ekki óeðlilegt að bæta við eins og í heilsugæsluna í Reykjavík yfir 1 milljarði í fjáraukalögum og allt upp í 1–3 milljörðum í Landspítalann. Menn voru með slíkar aukningar í fjáraukalögum. Þess vegna var athyglisvert í fjárlagafrumvarpinu að þegar menn taka meðaltalið á síðustu tíu árum, hversu mikið hafi verið farið fram úr, að það er auðvitað miklu minna á síðustu þremur árum og var ánægjulegt að fylgjast með því í fjáraukalögunum núna að menn eru að reyna að einskorða vinnuna við það að taka það sem er óvænt í útgjöldum. Þannig á það auðvitað að vera, fjáraukalög eru til þess að rétta af þær breytingar sem verða innan ársins og það sem er óvænt. Það sem hefur verið athyglisvert í umræðunni um fjárlögin 2014 er að menn hafa orðað það svo að þetta væri lifandi plagg. Ég held að óhætt sé að fullyrða að það hefur verið það. Svo getur maður velt vöngum yfir því hvort það er gott eða slæmt. Það sem hefur gert okkur sem lesum þetta utan frá oft erfitt fyrir er að það sem lagt var fram í fjárlögunum virðist hafa verið það vanbúið að það er eins og menn hafi aldrei ætlað sér að nota það öðruvísi en sem drög. Eftir sem áður erum við að skoða fjárlögin núna út frá því hvað lagt var fram í frumvarpinu, hvaða breytingar er verið að gera núna við 2. umr. og nú þegar hafa verið boðaðar miklar breytingar fyrir 3. umr. Auðvitað verður maður að hafa allan fyrirvara á því hvernig þetta breytist. Segja má að breytingin á milli 1. og 2. umr. sé verulega jákvæð og við skulum vona að margt af því sem vantar í frumvarpið komi þá inn í 3. umr. Ég verð að segja að þegar fyrsta útgáfan kom var hún veruleg vonbrigði. Þá var það ekki bara vegna þess hvernig staðan var, menn voru með hrakspár, og það er alveg rétt að aukinn halli var fyrst og fremst vegna þess að tekjur brugðust, að menn héldu. Það hefur gengið til baka að hluta, en fyrst og fremst var það þannig að tekjur brugðust. Og þá hafa menn leyft sér að segja í umræðunni að það hafi verið vegna þess að menn hafi búið til tekjur eða hafi verið að reyna að keyra þær upp. Það er nú einu sinni þannig að fjárlögin fyrir árið 2013, eins og fjárlögin fyrir 2014, byggja á þjóðhagsspá og spurningin er alltaf: Hvaða spá tekurðu? Og þá er reynt að fara eins nálægt í tíma og unnt er. Spáin fyrir fjárlögin 2014 hefur batnað, þannig að spá um hagvöxt á árinu hefur hækkað. Hún var 2,7%, ef ég man rétt, fyrir árið 2013 en núna eru nýjustu tölur þær jafnvel að niðurstaðan verði 3,1%. Ég ætla ekki að ræða það mikið frekar en það er samt óþolandi þegar verið er að gera mönnum það upp að verið sé að búa til einhver kosningafjárlög. Þeir sem halda því fram verða að segja: Margur heldur mig sig. Eitt af því sem olli mér verulegum vonbrigðum í fyrstu útgáfu fjárlagafrumvarpsins var að þar var boðaður niðurskurður um 1 milljarð í heilbrigðismálum, 220 milljónir hjá heilbrigðisstofnunum úti á landi, 134 milljónir hjá heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu, tækjapeningarnir voru teknir út, sem voru að vísu ákveðnir eins og gjarnan er í byrjun og víða er svo í fjárlagafrumvarpinu 2014 að ákveðið er ár í byrjun og síðan er reiknað með að endurnýja það. 600 milljónir voru teknar út af tækjakaupum Landspítalans. Að vísu var texti um að það mundi verða skoðað betur á milli umræðna og það hefur verið gert. Það hefur verið gert líka í miklu fleiru og þegar menn tala um 4 milljarða - ég kem betur inn á það síðar - upphafspunkturinn er að byrja með 1 milljarð í niðurskurð, síðan bæta menn 4 við þannig að raunaukningin er um 3 milljarðar. Í frumvarpinu eru nýjar tekjuhugmyndir, þ.e. þær eru útfærðar betur og því ber að fagna mjög, sem er skattur á þrotabú bankanna. Það kom ágætlega fram í ræðum áðan, til dæmis frá hv. þm. Karli Garðarssyni þar sem vakin er athygli á því, og menn geta deilt um það, hvort byrja hefði átt þá skattlagningu fyrr, en hún var óframkvæmanleg meðan ekki lá fyrir hver skattstofninn var, þ.e. að bæta þrotabúunum við. Þetta var reynt á sínum tíma en svo geta menn deilt um það hvort hugsanlega hefði verið hægt að gera það í fyrra. En alla vega er full ástæða til að taka þetta inn núna og sækja í þann gjaldstofn vegna þess að það er auðvitað mikið réttlætismál að þeir aðilar leggi verulega til þjóðarbúsins. Þó að það sé ekki varanlegur tekjustofn skiptir máli að nýta sér þær tekjur. Það vekur athygli núna í 2. umr. þegar menn bæta við í fjárlögin að talað er um að því hafi verið mætt með hagræðingu. Það er nú því miður ekki þannig heldur hefur tekjuspáin á milli umræðna lagast það mikið. Hagræðingin á móti er ekki nema hluti af aukningunni, svo að því sé haldið til haga. Í raunveruleikanum er verið að hræra í pottinum og færa til og það er verkefnið fyrir þingið og ríkisstjórnina á hverjum tíma, og vonandi á eftir að hræra meira, þ.e. að laga þetta enn betur. Af því að talað er um að menn séu neikvæðir þá fagna ég þessum tekjuhugmyndum. Ég fagna þeim breytingum sem hafa orðið varðandi heilbrigðismálin. Ég fagna þeim breytingum sem urðu í fjárlagafrumvarpinu varðandi löggæsluna, þó að ég gagnrýni um leið að við skulum þar ekki vera búin að sjá skiptingu á því fé, þannig að við getum rætt það samhliða fjárlögum hvernig því er skipt. Það er einn af þessum pottum sem fer yfir á næsta ár, þar sem það færist frá Alþingi yfir á framkvæmdarvaldið að skipta hlutunum niður og ástæða er til að gagnrýna það. Af því að menn komu með hrakspárnar inn í byrjun var eitt af því sem vakti athygli á sumarþinginu, og var hluti af þeim vonbrigðum sem maður varð fyrir þegar maður kom inn í þingið eftir kosningar, að fyrstu aðgerðir í þinginu voru að afsala sér sköttum sem höfðu verið ákveðnir. Menn geta deilt um ástæður og hvernig, en alla vega er í frumvarpinu gerð grein fyrir því að miðað við áætlanir hafi menn afsalað sér tekjum upp á 3,2 milljarða á síðasta ári, sem eru um 6,4 milljarðar á árinu 2014. Það var líka mjög athyglisvert að ríkisstjórnin skyldi taka strax af gistnináttaskattinn. Það gleymist gjarnan í umræðunni að skattur á gistiþjónustu var 14% þar til gengið styrktist mjög og menn vildu bæta ferðaþjónustunni það upp með því að fara niður í 7% tímabundið. Svo heykjast menn á að fara aftur upp í það sem ferðaþjónustan bjó við þegar hún hafði miklu verri kjör en í dag. Þarna vil ég meina að menn séu að afsala sér tekjum. Í þriðja lagi er það líka gagnrýnivert sem hefur komið fram að víða í frumvarpinu eru nefskattar hækkaðir en þeir skila sér ekki til viðkomandi stofnana. Ríkisútvarpið og háskólinn eru kannski skýrustu dæmin um það. Það hefur einnig verið erfitt að fylgjast með frá 1. umr. um frumvarpið, ef við förum aðeins yfir í einstök málefni, að þá koma barnabæturnar inn með óbreytta krónutölu frá því sem fyrri ríkisstjórn hafði verið búin að ákveða og hafði haft á árinu 2013. Þó að það væri ekki verðbætt um þau 3% sem allt annað var verðbætt um þá fagnaði maður því að menn ætluðu að halda þeim bótum. Síðan fáum við svona slaufur þar sem tillaga kemur frá ríkisstjórninni um að skerða þetta til að færa í eitthvað annað eða til að ríkissjóður verði aflögufær til að hjálpa til við eitthvað annað. Við þekkjum þá sögu. Plagg kemur til fjárlaganefndar en síðan er því breytt aftur og niðurstaðan er að barnabæturnar eru að krónutölu, sem skerðast þá sem nemur vísitölunni, þær sömu og á næsta ári. Því ber að fagna og er eitt dæmið um það sem kemur fram milli 1. og 2. umr. um frumvarpið. Vaxtabæturnar voru hins vegar fluttar óbreyttar yfir til 2014 án þess að verðbæta þær, en síðan hafa menn ákveðið að lækka þær um 500 milljónir til að ráðstafa annars staðar. Menn geta kallað það að skera niður eða hagræða, en auðvitað er beinlínis verið að taka af því fólki sem er háðast því að fá þær til baka. Kannski er þetta einhver mótvægisaðgerð á móti leiðréttingarhugmyndunum, ég veit það ekki, en alla vega bitnar þetta auðvitað mest á þeim, barnafólkinu, sem eru með skuldirnar. Eitt af því sem er óafgreitt og á eftir að skoða miklu betur og er í vinnu í félags- og húsnæðismálaráðuneytinu eru húsaleigubæturnar. Tillögur koma, ef ég veit rétt, annaðhvort á mánudag eða þriðjudag, þar sem tveir hópar af fjórum teymum skila niðurstöðum. Þar hefur verið glímt við að setja á húsnæðisbætur til að tryggja að það verði samræmt á milli leigjenda og kaupenda hvernig menn fá bætur úr kerfinu. Aftur á móti má segja að aðgerðir ríkisstjórnarinnar varðandi niðurfærslu og leiðréttingar og að borga út úr séreignarsparnaði til að kaupa sér húsnæði séu skilaboð alveg í öfuga átt, þ.e. að hjálpa á leigjendum með því að hjálpa þeim að kaupa. Það er ekki hugmyndin, hvorki hjá hæstv. ráðherra né þeim sem voru starfandi hér áður miðað við tillögur sem hafa komið frá starfshópum. Þvert á móti hafa menn viljað búa til markað fyrir leiguhúsnæði sem er öruggt og varanlegt og valkostur. Ég vona að við berum gæfu til þess að fylgja þeirri stefnu eftir og láta ekki þær hugmyndir sem þar koma fram, sem eru í sjálfu sér góðra gjalda verðar, breyta þeirri forgangsröð. Ef maður skoðar boðskapinn í frumvarpinu eins og hann birtist í byrjun þá dró ég hann saman í nokkur atriði. Ég ætla að leyfa mér hér í minni hluta og sem stjórnarandstæðingur að draga fram það sem mér fannst vanta. Í fyrsta lagi gefur fjárlagafrumvarpið þau skilaboð að það sé komið nóg fyrir þá sem hafa lægstu launin. Þeir sem lifa eingöngu á bótum frá Tryggingastofnun eða atvinnuleysisbótum, það kemur eiginlega ekkert til þeirra í þessu frumvarpi. Skattalækkanirnar koma ekki þar, ekki kemur hækkun á neinum af þessum bótum, þær leiðréttingar til baka á bótaflokkunum lenda fyrst og fremst á þeim sem eru með tekjur en ekki á þeim sem eru bara með grunnbæturnar. Skilaboðin eru einhvern veginn þannig: Það er búið að gera nóg fyrir þann hóp. Ég er algjörlega ósammála því. Ég tel að við þurfum að gera betur fyrir lægsta hópinn og eigum eftir töluvert skref þar og við eigum eftir að glíma áfram við að eyða fátæktinni sem er einn af svörtu blettunum á íslensku samfélagi. Skilaboðin komu líka í gegnum desemberuppbótina. Ég hafði í einhverjum barnaskap mínum aldrei trúað því að þetta mundi gerast. Við tókum þetta upp árið 2010, það hafði aldrei verið áður nema eitt ár einhvern tímann, held ég. Áttum okkur á því að við erum að deila þar út 300–400 milljónum þegar mest var í atvinnuleysinu, sem er margfalt það sem hjálparstofnanir í sinni miklu vinnu geta dreift. Við erum enn með yfir sex þúsund manns atvinnulausa og við finnum enn fyrir þörfinni hjá þeim sem minnst hafa. Af hverju leyfa menn sér að taka þetta út? Hvaða skilaboð er verið að gefa? Aftur er það lágmarkshópurinn sem á að sitja eftir. Það var engin skattalækkun í neðsta þrepinu eins og ég sagði og engin hækkun á bótunum hjá þeim sem lifa af 210 þúsundunum sem fyrri ríkisstjórn setti sem lágmark þar. Síðan var legugjöldum bætt við sem nú er búið að breyta í komugjöld, sem sýnt hefur verið fram á hér í umræðunni að geta orðið býsna há. Það sem menn höfðu áætlað í legugjöldum er núna fært í komugjöld með sömu kröfum um tekjur. Ef menn ætla að taka það inn á komugjöldum erum við að tala um - ef við gefum afslátt til öryrkja, aldraðra og barna að einhverju leyti, og ég reikna með að það sé helmingur eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur reiknað út miðað við svör frá ráðuneytinu - allt að 15 þús. kr. fyrir hverja komu. Það bætist ofan á allan kostnaðinn sem hefur í mörgum tilfellum komið áður við alls konar rannsóknir, skoðanir og annað og komugjöld sem eru nú þegar í kerfinu. Þetta er eitthvað sem við eigum ekki að leyfa okkur að setja á fyrr en búið er að fara yfir skiptinguna hvað varðar greiðsluþátttöku og breyta kerfinu þannig að jafnað verði betur á milli. Ég var búinn að ræða nefskattana, hækkun á innritunargjöldum. Það er líka fjandsamlegt þessum hópum vegna þess að krónugjöld leggjast alltaf í eðli sínu þyngra á þá sem hafa minnstar tekjur. Síðan er hér liður í fjárlagafrumvarpinu, þ.e. hækkun á frítekjumarki vegna fjármagnstekna. Frítekjumarkið á fjármagnstekjur hækkaði úr 100 þús. kr. í 125 þús. á ári, þannig hækkaði það um 25%. Þá kemur aftur þetta sama: Hverjum gagnast það? Þeir standa ekki verst sem eiga innstæðurnar í bönkunum. Fyrstu skilaboð og þau skilaboð sem hafa almennt verið í gegnum þetta eru - jú, það er verið að eltast við þá sem stundum hafa verið kallaðir millitekjuhópar, og ekki ætla ég að gera lítið úr því, en fyrst og fremst gagnast þetta hátekjuhópum. Það er forgangsröðun sem ég er ekki sáttur við og ég tel að okkur sé ekki stætt á því að gleyma þeim hópi sem er neðstur, þrátt fyrir að menn geti fært rök fyrir því - það hefur ítrekað komið fram, þökk sé þeim sem hafa tekið eftir því - að margt hafi verið verulega vel gert í gegnum krísuna til þess að hjálpa því fólki. Stærsta breytingin á milli upphaflegrar umræðu um frumvarpið og yfir í 2. umr. eru breytingarnar í heilbrigðismálum og ég fagna þeim mjög. Ég sagði að það þyrfti að minnsta kosti 3 milljarða inn í þann málaflokk strax. Þar tala ég af reynslu. Við gerðum okkur alveg grein fyrir því þegar við fórum í gegnum niðurskurðinn - þar sem glímt er við útgjöld sem eru fimmtungur af heildarútgjöldum ríkissjóðs - að taka yrði á þeim málaflokki eins og öllum öðrum. Margt var gert þar sem eru varanlegar breytingar og hafa verið til góðs. En við gerðum okkur grein fyrir því strax fyrir árið 2013 að við höfðum gengið fram að brúninni, sumir segja fram af brúninni, við getum rifist um það, en við hættum niðurskurði fyrir ári síðan. Þess vegna fékk ég sjokk, ég ætla ekki að leyna því, þegar ég sá það í frumvarpinu að ný ríkisstjórn ætlaði að byrja upp á nýtt. 220 millj. kr. niðurskurður á landsbyggðina, tekið af stofnun til dæmis á Akranesi, þar sem voru búin að vera blóðug átök um að leggja niður heila deild, spara 125 milljónir, við alla stjórnarandstæðingana sem núna eru í stjórnarmeirihluta. Ég sagði að þá hafi spurningin verið: Viljið þið fá hægri eða vinstri höndina? og þeir völdu að taka hægri höndina. Svo kemur ný ríkisstjórn og segir: Nú ætlum við að taka hina. Sem betur fer er þetta að mestu dregið til baka en ekki að öllu leyti. En þetta var birtingarmynd fjárlaganna í fyrstu lotu. Sama gilti um heilsugæsluna sem við erum öll sammála um að eigi að vera fyrsti viðkomustaður og mikilvægt sé að efla hana, skorið var niður um 134 milljónir þar. Landspítalinn missti sínar 600 milljónir, ég ætla ekki að gera mikið úr því vegna þess að menn töluðu um að bæta það upp og hafa gert það. Sjálfur hef ég verið talsmaður þess að settar verði ákveðnar prósentur inn á þá stofnun sem hlutfall af rekstri sem færi í tæki. Þannig gætu menn endurnýjað tæki og skipulagt sig til langs tíma og vonandi verður það í framhaldinu. Þess vegna var lækkunin um það bil milljarður á þeim tíma, síðan fara menn upp um 4 milljarða. Við getum því sagt að aukningin sé 3 milljarðar og það er hið besta mál. Sumt af því var komið inn frá okkur áður og var tekið inn, eins og jafnlaunaátakið sem auðvitað kostaði sitt og verður að segja að hafi verið mjög gott skref vegna þess að við erum að horfa upp á það að þessar stéttir hafa ávallt setið eftir og þær fjölmennu stéttir þar sem konur eru í meiri hluta verða sífellt undir í íslensku samfélagi. Og núna þegar við erum að endurreisa samfélagið sjáum við aftur að viðskiptalífið, bankarnir, eru með launaskriðið en ekki opinberu starfsmennirnir sem gegna kannski mikilvægustu grundvallarstörfunum. Þess vegna má segja að það hafi verið mikill áfangi að ná að hækka þennan hóp um 4,8% plús, það var ólíkt innan hópa af því að þetta voru stofnanasamningar, en heimildin, sem sagt fjárveiting á þessu ári, var gefin upp á 4,8% sem var auðvitað mikið miðað við að í kjarasamningum á árinu voru ekki nema 3,5% sem bættust svo við, og sérstök yfirlýsing varðandi hjúkrunarfræðinga að þetta yrði ekki dregið frá í komandi kjarasamningum, þ.e. ekki yrði sagt: Þið voruð búin að fá þetta. Því er haldið hér inni og ég fagna því líka þannig að engin ástæða er til þess að gera hlutina öðruvísi. Einnig er hægt að segja að mjög jákvætt er að sett er inn 200 milljóna upphæð fyrir hjúkrunarheimili. Ég held að það sé klókt hvernig það er gert, að segja að nota eigi það til að fara með inn á heimili þar sem er pláss fyrir, þar sem ekki þarf að byggja yfir plássin, af því að nú er þetta þannig að hjúkrunarrými eru oft miðuð við svæði, en það að fá inni á hjúkrunarheimili verður ekki bundið landsvæðum. Forgangur fer eftir færni- og heilsumati fólks. Og einnig er ástæða til að fagna því að Vífilsstaðir koma inn í myndina. En ég átta mig ekki alveg á einu, mér sýnist það vera inni í tölunni, 1.690 millj. kr. í rekstraraukningu hjá Landspítalanum. Það kostar um 400 og eitthvað milljónir, 430 giska ég á, að fara af stað með Vífilsstaði eða reka það heimili yfir árið. Er það þá inni í púllíunni, því að það er Landspítalinn sem á að reka það? Það er líka önnur spurning. Það er hallarekstur á Landspítalanum upp á sennilega 1,2 milljarða, nú hef ég ekki fengið endanlega tölu, menn vildu ekki bæta í fjáraukalögum það sem ríkisstjórnin fyrri hafði samþykkt þannig að hallinn er meiri en hefði þurft að vera. Á að draga hann frá? Þá er orðið lítið eftir. Ég treysti á að menn geri það ekki. Þetta hefur ekki komið skýrt fram í umræðunni og þegar ég spurði hv. formann fjárlaganefndar sagði hún: Ja, ég veit ekkert um það, það er hæstv. ráðherra sem ákveður það. Í frumvarpinu eru líka sameiningar á heilbrigðisstofnunum. Þar kemur mér til dæmis á óvart að heilsugæslan á Akureyri eigi að fara undir Heilbrigðisstofnun Norðurlands, að mér sýnist. Það er að vísu mjög erfitt að átta sig á þessu þegar maður situr ekki í nefndinni og hefur ekki tekið þátt í umræðunni frá grunni. Ég veit að menn eru að tala um að sameina stofnanir á Norðurlandi án þess að þurfa að fara í lagabreytingu, því að í lögunum 2007 er gert ráð fyrir að ákveðin heilbrigðisumdæmi séu í landinu. En ég tel misráðið að taka flaggskipið Sjúkrahúsið á Akureyri út úr þessari sameiningu vegna þess að ég held að það hefði getað verið flaggskipið fyrir Norðurland. En ég hef líka sagt, og þannig vann ég þegar ég var með þetta: Leyfum Norðlendingum sjálfum að glíma við sameininguna og ná árangri hvað það varðar. Þeir höfðu stigið góð skref, en ekki að nálgast það í gegnum fjárlög með niðurskurði og þvingunum. En við skulum sjá hvernig þetta gengur. Þetta gildir líka um Heilbrigðisstofnun Vestfjarða. Ég hef lagst algjörlega gegn því að sameina Patreksfjörð og Ísafjörð á meðan við erum ekki með Dýrafjarðargöng og Dynjandisheiðina í lagi. Sú leið er lokuð. Það er miklu betra að sækja fólk til að aðstoða á Patreksfjörð frá Reykjavík en frá Ísafirði yfir stóran hluta ársins, því miður er það þannig. Heilbrigðisstofnunin á Patreksfirði er mjög lítil og við áttuðum okkur snemma á því að ekki væri mikið sækja þar og hugmyndir um að taka meira þar eru auðvitað alveg út úr kortinu. Ég er því ekki hrifinn af þeim sameiningarhugmyndum sem hér birtast. Til dæmis að taka út nýjan samning á Höfn í Hornafirði. Sveitarfélagið hefur rekið þar heilbrigðisþjónustu með myndarbrag, nú er það lagt undir Selfoss. En látum það liggja á milli hluta. Það er líka ástæða til að vekja athygli á tveimur fjárfestingarliðum sem voru í bígerð og voru komnir í gang sem hefðu stórbætt aðstöðu í tengslum við slíkar sameiningar. Önnur þeirra var beinlínis hugsuð sem hagræðingaraðgerð til lengri tíma, en þeim er hent út. Annars vegar í Stykkishólmi þar sem við erum með gríðarlega stóra byggingu sem er vannýtt og hins vegar hjúkrunarheimili sem bærinn rekur en er fjármagnað með daggjöldum frá ríkinu. Niðurstaða eftir mikla vinnu á milli sveitarfélagsins og ríkisins varð sú að færa hjúkrunarheimilið inn á heilbrigðisstofnunina, breyta því þannig hluta stofnunarinnar varanlega í hjúkrunarheimili. Þar sparast að vera með tvöfalda vakt, annars vegar á sjúkrahúsinu og hins vegar á hjúkrunarheimilinu. Þar sparast líka mötuneyti og annað slíkt. Þessu er hent út. En það kostar stundum að spara. Það kostar að búa sér í haginn og það kom mér mjög á óvart að menn skyldu gera þetta. Sama er með Selfoss. Gríðarlega flott vinna hefur verið við að klára aðstöðuna á sjúkrahúsinu og nú þegar verið er að tala um að sameina á Suðurlandi, þá skuli menn ekki hafa döngun í sér til að reyna að halda þeim framkvæmdum áfram, það kom mér á óvart. Svo má hafa mörg orð um það að í fjáraukanum birtust nokkrir liðir allt upp í 1,6 milljarða ef ég man rétt, ég biðst velvirðingar ef ég fer rangt með töluna, í greiðslum sjúkratrygginga til sérgreinalækna, sem eru nánast opnir kranar, ýmis endurhæfing, hjálpartæki og svokölluð S-merkt lyf eða sérmerktu lyfin. Þetta fer óbreytt allt saman inn. Það eru engar hagræðingaraðgerðir í þessu. Þar með eru menn að gefa ákveðin skilaboð, sem skiptir auðvitað miklu að velta fyrir sér. Ég er búinn að fara yfir legugjöldin sem nú eru orðin komugjöld og hvað þau muni geta þýtt. Eitt af því sem gerist við kerfisbreytingu í heilbrigðisþjónustu sem felst fyrst og fremst í því að fólk dvelur skemur á sjúkrahúsum, fer fyrr heim, jafnvel er miklu meiri dagdeildarþjónusta, menn eru orðnir flinkari við að afgreiða mál og senda fólk síðan beint heim - þetta er ekki íslenskt fyrirbrigði, þetta er alheimsfyrirbrigði og hluti af því sem menn hafa gert - en þetta þýðir að peningaleg álög á sjúklinga verða meiri. Við höfum verið að færast þar upp þó að gjaldskrá hafi ekki verið hækkuð, en við höfum sagt að greiðsluþátttaka einstaklinga í heilbrigðisþjónustu sé þegar orðin of há. Og verkefnið sem þarf að vinna núna í sambandi við það að endurskoða þessa greiðsluþátttöku með því að dreifa henni og jafna, hún felur í sér að reyna að tryggja að menn geti, þrátt fyrir mismunandi tekjur, fengið fullkomna þjónustu. Það er grundvallaratriði, bæði hvað varðar búsetu og efnahag, að menn fái góða þjónustu. Vinna er í gangi, undir stjórn hv. þm. Péturs Blöndals, með fulltrúum frá ólíkum stjórnmálaflokkum og hefði verið nær að klára þá vinnu áður en byrjað er tilviljunarkennt að taka gjöld inn í heilbrigðiskerfið. Látum það duga um heilbrigðiskerfið að öðru leyti, en eins og ég segi hef ég ekki haft tækifæri til að fara í smáatriðum yfir hvað þessi aukning frá fjárlögunum þýðir. Ég nefni Heilbrigðisstofnun Vesturlands, sem er með bæði Hólmavík og Hvammstanga inni, þar átti að skera niður tæpar 44 milljónir. Í 2. umr. koma 35 milljónir til baka, þannig að þar er enn 10 milljóna niðurskurður ofan á allt það sem á undan var gengið. Mér finnst þetta skipta máli þegar menn eru að skila til baka. Af hverju var það? Var það kannski vegna þess að sú heilbrigðisstofnun hefur staðist fjárlög, hefur ekki þurft að fá neina aðstoð, hefur vandað sig mjög vel við að tryggja að hlutirnir gangi upp og hefur kannski ekki verið háværasta stofnunin í gagnrýni á fjárveitingar? Það er ekki vegna þess að hún hafi rýmri fjárhag en aðrir, heldur einfaldlega vegna þess að hún hefur valið þetta sem ákveðinn stjórnunarstíl. Er það þá ástæðan fyrir því að lækkað er hjá henni? Við þessu hef ég auðvitað engin svör en treysti á að þetta verði lagað þannig að það fari þá enginn niður á milli umræðna þegar menn eru farnir að setja inn 3 milljarða í viðbót, 4 milljarða í heild. Ég nefndi í upphafi að ákveðnir hópar lífeyrisþega sitja eftir í aðgerðunum, bæði í frumvarpinu og núna í 2. umr. Kosningaloforðin voru að bæta ætti niðurskurðinn frá 2009 og raunar mátti nú skilja niðurskurðinn almennt strax. Ég ætla ekki að gera ágreining um það. Í sjálfu sér er búið að túlka hugtakið „strax“ með nýjum hætti. En um sumarið var tekið inn frítekjumark atvinnutekna hjá lífeyrisþegum, þ.e. ellilífeyrisþegum, ekki öryrkjunum, því að þeir voru með það fyrir, þeir máttu hafa tekjur, en það var hækkað úr 40 þús. upp í 110 þús. kr. á mánuði og það eru, takið eftir, þeir sem höfðu tekjur. Þetta var gert til jafns við öryrkja. Og það var auðvitað mjög gott skref en þetta gagnaðist ekki þeim sem höfðu engar tekjur. Þetta er eina aðgerðin sem er þegar komin til framkvæmda. Síðan koma tvær aðgerðir í frumvarpinu til framkvæmda um áramót. Önnur er sú að út falla lög sem voru sett sem skerðing, skerðingarmörk, þ.e. í tekjutengingu og í heimilisuppbót, að skerðingin var aukin úr tæpum 38,4% yfir í 45%. Það átti að falla út um áramót og mun gera það. Þau lög voru sett af fyrri ríkisstjórn, það átti að falla út og ný ríkisstjórn lætur það gerast og við fögnum því mjög. Hin aðgerðin sem kemur um áramót er að fyrri ríkisstjórn gerði samkomulag við lífeyrissjóðina árið 2010 um að frítekjur, lífeyrissjóðsgreiðslur mundu ekki skerða krónu fyrir krónu. Eins voru víxlverkanir líka stoppaðar. Þetta var ákveðið árið 2010 og kemur annað skrefið til framkvæmda núna um áramótin og skilar 650 millj. kr. til lífeyrisþega. Annað er ekki í frumvarpinu. Engar leiðréttingar eru á því að menn hafa verið að hækka bæturnar aðeins undir verðlagi, sem við höfum hreinskilnislega viðurkennt. Ég hef ítrekað bent á að þær hafa skerst um 6–7% á þessu tímabili sem þyrfti að bæta upp. Síðan var gripið inn í aðgerð sem er sérstök framfærsluuppbót sem var sett, 40 þús. ofan á eða rúmlega það, til að tryggja að enginn færi niður fyrir 210 þús. fyrir skatt, en þar er sá galli á að skert er krónu fyrir krónu vegna lífeyrissjóðs eða launatekna, það er heldur ekkert lagað. Við ætluðum að laga þetta með nýju frumvarpi um almannatryggingar sem hlaut ekki framgang. Sagt var að það hefði komið of seint fram. Það var lagt fram aftur á sumarþinginu og hlaut engar undirtektir frá stjórnarmeirihlutanum þannig að nú er verið að vinna að frumvarpi upp á nýtt og vonandi kemur eitthvað gott út úr því. Það sem ég er fyrst og fremst að benda á er að við fögnum því að viðbótarútgjöld eru í frumvarpinu til að mæta skerðingum, en ekki er gengið mjög langt og ákveðnir hópar eru skildir eftir. Það er af svo mörgu að taka í sambandi við þessa umræðu að ég kemst auðvitað engan veginn yfir það allt saman en hef aðeins helgað mér þá málaflokka sem ég hef unnið með undanfarin síðustu ár í velferðarráðuneytinu. Mig langar samt að fara aðeins yfir í mennta- og menningarmálin, ekki hvað síst þar sem ég er kominn í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Þar eru nokkur atriði sem maður hnýtur um og er að skoða. Eitt af því sem ég hef oft sett sem fókus á er: Hvernig breytum við umhverfinu í landinu með því að segja: Skoðum það út frá unga fólkinu. Skoðum það út frá börnum, unglingum og fólki í skólum. Hvað bíður þeirra þegar fram í sækir? Þar er ekki lengur verið að ræða um hvort fólk er búsett á Akranesi, í Reykjavík eða á Egilsstöðum, menn ræða um hvort fólk er búsett í Reykjavík, á Akranesi, Egilsstöðum, Ósló, Kaupmannahöfn, Stokkhólmi eða hvar sem er í Svíþjóð eða Bandaríkjunum. Þetta er umhverfið sem við höfum í dag. Því miður er það þannig að við höfum valið okkur að loka okkur svolítið af, við höfum valið okkur að vera með gjaldmiðil sem gerir alla samkeppni um fólk miklu erfiðari. Við höfum farið í gegnum hremmingar hvað varðar Íbúðalánasjóð, sem er gömul arfleifð, sem verður síðan til þess að vandamálin hafa hrannast upp núna í hruninu, erfitt er að eignast húsnæði, erfitt er að komast í húsnæði, ekki er mikið framboð á húsnæði til dæmis á höfuðborgarsvæðinu og það bitnar auðvitað fyrst og fremst á ungu fólki. Við erum að sjá niðurskurðinn á rannsóknarsjóðum og þróunarsjóðum sem fólk er að grípa til til að reyna að koma sér út á vinnumarkað. Við sjáum að boðaður er niðurskurður hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna, það þrengir möguleikana á að komast í nám. Það var að vísu rekið til baka á árinu 2013 en ég veit ekki betur en að það sé að fullu inni hér árið 2014 bara með því að boða þær breytingar með lengri fyrirvara þannig að það verði ekki rekið til baka af dómstólum. Hætt er við lengingu á fæðingarorlofi, sem er hluti af því að búa ungu fólki framtíðarsýn. Verið er að draga úr atvinnuátaki fyrir ungt fólk. Við vorum með Nám er vinnandi vegur og vorum líka með Atvinnutorg þar sem reynt var að ná utan um hópinn sem hugsanlega verður fórnardýr atvinnuleysisins, sem allir vita að er hættulegasti hluti af atvinnuleysinu ef það bitnar á unga fólkinu og það kemur sér ekki út í lífið. Þar áttu sveitarfélögin mjög gott frumkvæði í samstarfi við ríkið að leita að því fólki sem jafnvel var hvergi, eins og við orðuðum það, þ.e. var ekki í skóla, var ekki á félagslegum bótum, átti jafnvel engan atvinnuleysisbótarétt, býr á heimilum, er vanvirkt og þá á ég við að það er ekki mikið sýnilegt og er jafnvel að koðna niður. Það var verið að leita skipulega að þeim hópi. Þetta er dregið saman í fjárlögunum. Það gildir sama, eins og ég sagði, með rannsóknarsjóðina. Ég ætla ekki að eyða miklum tíma í það því að búið er að fara ítarlega yfir það. Ég nefndi að margt var komið áður og ber að fagna því að ný ríkisstjórn lætur það lifa í fjárlagafrumvarpinu, vegna þess að mjög einkennandi var í byrjun að menn sögðu: Við ætlum að hverfa aftur og hreinsa allt út sem er nýtt. En það er ekki þannig. Við skulum því láta ríkisstjórnina mæta fullri sanngirni í því að margt af góðum hlutum er áfram í fjárlagafrumvarpinu. Þar eru til dæmis gjaldfrjálsar tannlækningar, samningur sem gerður var af fyrri ríkisstjórn til að tryggja það eftir 20 ára vandræði þar sem greiðsluþátttaka var dottin niður í 40% þó að lagalega ætti hún að vera 75%. Það ástand var komið fyrir hrun. Búið er að gera samning þar sem í áföngum verður tryggt að börn yngri en 18 ára eigi möguleika á gjaldfrjálsum tannlækningum með einu komugjaldi á ári, sem var skilgreint um 2.500 kr. Það er allt það sem heimilið þarf að leggja fram óháð því hversu oft börn koma til að láta gera við tennurnar. Þetta er auðvitað gríðarlega mikilvægt. Ég var búinn að nefna jafnlaunaátakið, sem skiptir auðvitað mjög miklu máli, og er 1,3 milljarðar í frumvarpinu. Þetta með að draga til baka skerðingarnar, víxlverkanirnar, var líka búinn að nefna, sem var frá fyrri ríkisstjórn. Barnabæturnar, eins og þær eru núna, því ber að fagna að það lifir áfram, því að það var 23% hækkun á barnabótum á milli 2012 og 2013, og ég fagna því að það er ekkert skert hér. Einnig var tekin ákvörðun um það, ég man ekki nákvæmlega hvenær því að það var gert í tveimur áföngum, að til dæmis komugjöld barna í heilsugæslunni og á bráðamóttökur eru núll, það er ókeypis. Það lifir áfram og ég ætla að vona að ekki verði lagt komugjald á börn við innlögn á sjúkrahús. Ef við skoðum menntamálin - stórir hlutar eru eftir sem ég næ ekki að fara yfir í smáatriðum í þessari ræðu - þá eru þar býsna mörg áform sem hafa ekki hlotið mikla umræðu, en mörg af þeim hafa lifað í mörg ár. Í rauninni er verið að boða það að stytta eigi nám til stúdentsprófs, hvað sem það nú þýðir. Það er verið að tala um sameiningu framhaldsskóla, talað er um sameiningu háskóla. Útfærslurnar liggja ekki fyrir og við höfum ekki fengið neinar skýringar á því með hvaða hætti þetta eigi að vera, og verður auðvitað að krefjast þess að það verði skýrt betur. Við erum að glíma við verulegan niðurskurð á RÚV. Við höfum farið í gegnum umræðuna um hvert hlutverk RÚV eigi að vera fyrir nokkrum mánuðum síðan og skilgreint það. Ég átta mig til dæmis ekki á hvað verður um það baráttumál að auka menntunarstig á Íslandi. Íslendingar sem eru eingöngu með grunnskólamenntun eru 30% af vinnuafli. Það er 10% í Danmörku og þar er markmiðið að koma því niður í 5%. Sett var inn tilraunaverkefni af fyrri ríkisstjórn bæði í Norðvesturkjördæmi og Breiðholti til að auka menntunarstig. Er það lifandi áfram eða ekki? Ég treysti á að það sé lifandi og skil það þannig og ég ætla ekki að gera neitt neikvætt úr því í sjálfu sér. Við vorum búin að ræða þjóðmenningarpottinn hjá forsætisráðherra og þó að ég sé að spyrja um hann er ég ekki að gagnrýna það sem þar á að fara í pottinn. Ég sé alveg fyrir mér að menn þurfi að hlúa að ákveðnum stofnunum og byggingum, ég hef stundum nefnt Sögusetur íslenska hestsins, sem er á Hólum, sem hefði þurft að efla. Við erum með Landbúnaðarsafnið á Hvanneyri, eins og hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir benti á, mjög merka byggingu sem þyrfti að hlúa að o.s.frv. Við erum því ekki að slást um það heldur bara hvernig staðið er að þessu. Það voru hávær mótmæli eftir framlagningu frumvarpsins varðandi byggðamálið sem stóðu upp úr hverjum einasta sveitarstjórnarmanni þegar við fórum um kjördæmin á þeim tíma. Sóknaráætlanir voru teknar út. Nú er hluti af þeim kominn inn aftur. Verið er að taka út verkefnið Brothættar byggðir. Verið er að bjarga dreifnáminu aftur, sem er hið besta mál, var skorið niður í fyrri lotunni. Og ferðamálin, fjarskiptasjóður er tekinn út, við skulum vona að það verði bætt með einhverjum hætti. Flutningsjöfnunin kom inn aftur líka eða skýring á því að þeir ætla ekkert að borga til hennar, en það á að breyta því að borga fyrir fram inn í sjóðinn og borga það eftir á, það var allt og sumt. Ég hef ekki náð að taka þróunaraðstoðina, sem er einn af smánarblettum okkar, að við skulum ekki standa við skuldbindingar gagnvart þeim sem lifa af 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Mig langaði að koma að tvennu í andsvörum, annars vegar því sem hv. þingmaður ræddi um heilbrigðisstofnanir og fyrirhugaðar sameiningar á því sviði. Ég þóttist greina í máli hv. þingmanns talsverðar efasemdir um það hvernig ætti að standa að þessu, þ.e. að framkvæma þar ákveðna stefnumörkun í gegnum fjárlög. Nú þekkir hv. þingmaður þau mál vel frá fyrri tíð sem hæstv. velferðarráðherra þannig að mig langar að spyrja hann hvort hann sjái fyrir sér að þessar sameiningar eigi eftir að skila aukinni eða betri þjónustu, faglegri samlegð þannig séð, eða þá hagræðingu í rekstri. Hv. þingmaður nefndi líka sérstaklega heilsugæsluverkefnin á Akureyri og Höfn í Hornafirði og ég spyr: Hver var reynslan af þeim ef við viljum horfa til þess hvernig við getum bætt þjónustuna án þess að auka tilkostnað, sem er það sem við erum iðulega að ræða hér í fjárlögum? Væri hugsanlega 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Varðandi sameiningar heilbrigðisstofnana held ég að grundvallarspurningin sé hvernig að því er staðið, það skiptir mestu máli til að einhver árangur sé af þeim. Ég held að mjög óraunhæft sé að reikna með því að það skili hagræðingu í formi lækkaðra framlaga til þessara stofnana. Það er búið að skera það mikið niður hjá þeim að við þurfum að bæta við. Þess vegna er vont að sjá þetta í gegnum fjárlögin, það hefði þurft að fara fram miklu ítarlegri greining. Hún liggur fyrir hvað varðar Norðurland, þar hefur verið vandað mjög til verka, en þar hefur þó aldrei verið tekin afstaða til þess hvaða stofnanir á að sameina. Sumar stofnanir á Norðurlandi, eins og á Norðurlandi vestra, Hvammstangi er undir Heilbrigðisstofnun Vesturlands. Á að sameina allt svæðið? Af hverju er fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri úti? Eiga Þingeyingarnir og Skagfirðingarnir saman o.s.frv.? Þetta hafa þeir verið að vinna sjálfir og ég held að það eigi að byggja á þeirri vinnu, en það þarf að ná fram samlegðinni og styrkleikanum í því að styrkja svæðið og styrkja það svo austur fyrir í gegnum fjórðungssjúkrahúsið. En menn verða að vanda sig mjög ef þetta á að skila einhverju 

Virðulegi forseti. Þetta er stuttur tími fyrir stórar spurningar en hin spurning mín lýtur í raun og veru að því sama en þó á ólíku sviði. Hv. þingmaður nefndi líka í ræðu sinni stefnuna í málefnum framhaldsskólans sem vissulega er nokkuð óljós, ég get tekið undir það, og nú virðist vera til umræðu að því þurfi að breyta, þ.e. því mixi og bixi sem var hér og við ræddum ítarlega í kringum fjáraukalögin. Það sýnir þörfina á ítarlegri umræðu um þau mál, virðulegi forseti. Þar höfum við verið að spyrja eftir því hver stefnan sé og eins og hv. þingmaður nefndi er þar ýmislegt undir. Það er verið að ræða styttingu. Ég gat ekki ráðið annað af textanum sem fylgdi fjáraukalögunum en að í raun væri verið að tala um að halda óbreyttri stefnu með einhverjum nýjum formerkjum, en hins vegar er verið að ræða um sameiningar framhaldsskóla. Ég vil spyrja hv. þingmann. Ég tel að stundum geti sameiningar skilað talsverðri faglegri samlegð en þegar verið er til að mynda að sameina skólastofnanir sem eru jafnvel langt hver frá annarri landfræðilega, snýst þetta þá ekki bara um að spara eina stöðu 

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi heilsugæsluna. Það er rétt ef á að fylgja þeim hugmyndum sem þar hafa verið uppi varðandi bæði Akureyri og Höfn í Hornafirði og hafa tekist mjög vel og þjónusta einmitt verið í þeim vanda að hún sé veitt nær. Ég er ekki viss um að það eigi að færa alla heilsugæsluna, þetta er ekki auðvelt vegna þess að það eru blandaðar stofnanir víða á landinu sem eru heilsugæsla, hjúkrunarheimili og sjúkrahús, allt hýst á sömu stofnuninni og þolir ekki að því sé holað í sundur. Akureyri er til dæmis með alveg ótrúlega skemmtilega samvinnu á milli heilsugæslunnar sem þar er sjálfstæð og fjórðungssjúkrahússins. Þess vegna kom mér á óvart ef á að taka heilsugæsluna á Akureyri og færa hana út úr. Ég skal þó viðurkenna að þar hefði vantað fjármagn. Varðandi framhaldsskólana er nefnilega um tvennt að ræða. Það er hægt að fara í sameiningu versus að reyna að tryggja fjölbreytnina og vera með samkeppni. Sjálfur hef ég verið talsmaður þess að vera með samvinnu í samkeppni, þ.e. að menn vinni saman á stórum svæðum, nái saman samlegðaráhrifum og vinni þannig saman, en haldi um leið sérstöðu skólanna og samkeppninni. Þess vegna er ég ekki talsmaður þess að menn fari að sameina skóla 

Forseti. Ég þakka þingmanninum kærlega fyrir ræðuna. Hún var um margt mjög upplýsandi. Þarna fer fagmaður sem þekkir mjög vel til málaflokkanna sem hann fjallar um, hv. þm. Guðbjartur Hannesson. Mig langaði aðeins að spyrja þingmanninn hvort hann sjái eitthvað í þessum tillögum að fjárlögum sem bætir stöðu þeirra sem við oft köllum þá sem minnst mega sín. Hvað er það sem þingmaðurinn mundi leggja til að við gerðum til að rétta stöðu þessa hóps?

Hæstv. forseti. Ég þakka hlý orð frá hv. þingmanni. En hvort eitthvað í frumvarpinu og þeim breytingartillögum sem hafa komið fram bæti stöðu þeirra sem minnst mega sín, þá verð ég því miður að segja að svarið er nei. Þeir eru greinilega skildir eftir vegna þess að það er talin meiri ástæða til að rétta aðra hópa. Menn verða bara að horfast í augu við það. Ég er algjörlega ósammála því. Það sem ég tel mikilvægt að gera og er þegar í undirbúningi er að við reynum að ná þverpólitískri samstöðu um að berjast gegn fátækt. Það var unnin gríðarlega góð skýrsla árið 2012 sem hét Farsæld. Baráttan gegn fátækt á Íslandi. Í henni voru góðar hugmyndir um að breyta hugarfari þjóðarinnar gagnvart þeim sem eru fátækir. Það er alltaf eins og það sé eitthvert sjálfskaparvíti. Það er ekki alltaf þannig, það eru viðhorfin í samfélaginu sem dæma fólk til hliðar í samfélaginu. Því þurfum við að breyta. Við þurfum líka að fara ofar með lægstu kjör í landinu. Þess vegna verður að styðja verkalýðshreyfinguna í því að það komi krónutöluhækkanir á lægstu laun. Við í Samfylkingunni erum með sérstaka púllíu upp á 4 milljarða til að vinna í þeim málum sérstaklega og finna leiðir til þess að bæta kjör þessa hóps.

Forseti. Ég þakka kærlega svörin. Ég var einmitt að leita eftir ummerkjum í fjárlagafrumvarpinu um eitthvað sem mundi að einhverju leyti koma til móts við þá sem eiga sér svo fáa talsmenn. Ég er hjartanlega sammála þingmanninum um að það er nauðsynlegt að hækka í krónutölu lægstu launin. Við þurfum jafnframt að fara í enn meiri samfélagslega umræðu um að setja ekki einhverja stimpla á fólk, t.d. að það sé sjálfskaparvíti að búa við fátækt. Við eigum aftur á móti að reyna að nýta okkur þekkingu og reynslu t.d. annarra þjóða til að gera ekki sömu mistök og hafa verið gerð víða í kringum okkur eins og var gert til að mynda í Finnlandi á sínum tíma. Ég vildi gjarnan heyra betur af þeim tillögum sem 

Hæstv. forseti. Ég sagði að það væri ekkert sem bætti stöðuna en það er ýmislegt sem gerir hana í rauninni verri. Það eru nefskattarnir sem við vorum að tala um, innritunargjöldin, komugjöldin og gjaldtakan í heilbrigðiskerfinu, það gerir stöðu þessa fólks verri. Það þarf að taka á því. Varðandi fátæktarskýrsluna, Farsæld, sem var unnin þá hefur kirkjan verið mjög öflugur frumkvöðull í að koma með nýjar hugmyndir um hvernig eigi að vinna að málum með aðstoð við fólk til þess að komast út úr fátæktargildrunni. Þar er þetta nálgast, einmitt eins og ég segi, ekki sem vandamál einstaklingsins heldur viðhorfin, að maður búi ekki við það viðhorf að sagt sé: Ég er fátækur, ég mun alltaf verða það og það mun enginn vilja hjálpa mér. Við ætlum að hafa samfélag sem dreifir tekjunum þannig að það verði alltaf einhver að vera í þessum hópi. Við þurfum ekki að hafa þetta svona. Við stöndum að mörgu leyti betur en margar aðrar þjóðir en af því að við erum að fara út úr þessu ástandi, við höfum varið þennan hóp býsna vel í gegnum kreppuna, þá svíður manni þetta, hver einasta manneskja sem býr undir fátæktarmörkum. Það er okkar hlutverk sem samfélags að leysa úr þeim vanda með 

Hæstv. forseti. Þetta var mjög fróðleg ræða sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson, fyrrverandi heilbrigðisráðherra, flutti hér, ekki síst um ýmsa þætti sem snúa að heilbrigðisþjónustunni. Þó þótti mér upphafsorð hans vekja mann til umhugsunar þegar hann rifjar upp ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá því í vor um að falla frá ýmsum tekjuöflunarleiðum. Þetta hefur oft verið reifað hér í þingsal, þ.e. hvernig horfið er frá því að innheimta 6,5 milljarða frá stórútgerðinni, yfir 9 milljarða í auðlegðarskatt frá þeim sem eru efnamiklir. Hann vakti athygli á því að hvað varðar virðisaukann á ferðaþjónustuna var verið að hækka það sem áður hafði verið lækkað. Mér þætti vænt um að fá hv. þingmann til að rifja upp þennan aðdraganda vegna þess að þetta skiptir máli. Þarna er um að ræða hálfan annan milljarð á ári sem ætla má að kæmi inn í ríkissjóð. 

Hæstv. forseti. Ég orðaði það einmitt þannig þegar við komum inn á sumarþingið, og það hefur að mörgu leyti, sérstaklega í sjálfu í frumvarpinu, verið staðfest enn frekar, að gríðarleg breyting hefur orðið á hugmyndafræði með nýrri ríkisstjórn. Það er aftur horfið til þess forms sem var fyrir hrun, þ.e. þess sem leiddi okkur að hluta til í hrunið. Þess vegna sló það mann mjög hvernig forgangsröðunin var og skilaboðin sem voru gefin í byrjun. Það kom mér á óvart. Þegar við erum að tala um ýmsa skatta, það var létt á eða reynt að liðka til fyrir meðal annars ferðaþjónustunni vegna þess að það var komið hágengi þá á undan og menn voru að vandræðast með að erfitt væri að fá ferðamenn til landsins. Þess vegna lækkuðu menn virðisaukaskatt úr 14% í 7%. Síðan hrynur gengið, næstum 50%, og við fáum mikla aukningu á ferðamönnum, mikið auglýsingaátak o.s.frv. Þá þorum við ekki að fara aftur í það sem var áður. Við lækkuðum gjöld á bílaleigubílum og hjálpuðum mönnum að komast í gegnum erfiðleikana þar. 

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta mikilvæg söguleg upprifjun sem kemur hér frá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni þar sem hann rifjar upp að virðisaukinn á ferðaþjónustuna var 14%. Hann var lækkaður tímabundið niður í 7% og til stóð að hækka hann að nýju með vaxandi gengi þessarar atvinnugreinar sem stóð sig vel, einfaldlega vegna þess að ferðamannastraumur til Íslands hefur aldrei verið meiri en núna og hefur farið mjög ört vaxandi. Ég tek undir það með hv. þingmanni að þetta sé að auki spurning um hugarfar. Það er endurspeglun hugarfars að falla frá auðlegðarskatti upp á 9 milljarða á ári og koma síðan hér í ræðustól Alþingis og segja að menn hafi ekki efni á því að greiða desemberuppbót til atvinnulauss fólks. Auðvitað endurspeglar þetta pólitík sem og hugarfar. Spurning mín er þessi: Ef innheimst hefði hálfur annar milljarður 

Hæstv. forseti. Í rauninni svaraði ég því, og það liggur líka fyrir í tillögum okkar frá Samfylkingunni, að það svigrúm sem hægt er að búa til eigi að skila sér til lágtekjuhópanna og upp í miðtekjuhópana, að reyna eigi að fókusera á þann hluta, akkúrat þann hóp sem hefur orðið út undan í þessum fjárlögum. Það er svolítið gaman að skoða í sambandi við ferðaþjónustuna gistináttagjaldið sem var sett á og var ófullkomið á margan hátt og hálfgert vandræðagjald svo ég segi hreinskilnislega frá - það væri gaman að telja á hve mörgum stöðum í fjárlagafrumvarpinu er sagt að útgjöldin lækki fyrir ríkissjóð vegna þess að gistináttagjald er hærra en reiknað var með. Þar hefur það skilað sér vel til margra útgjaldaliða, sem betur fer. Það er í rauninni allt of lágt miðað við það sem þessi grein á að geta borið. Það er mjög mikilvægt að ferðaþjónustan sé í sama starfsumhverfi og aðrar atvinnugreinar núna þegar hún er orðin burðug eða að verða burðugri. Það er líka hægt að benda á í sambandi við virðisaukaskattinn að þegar menn eru að byggja upp fá þeir hann dreginn frá 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir mjög góða og yfirgripsmikla ræðu. Ég var sammála honum í mjög mörgu, ekki síst þegar hann ræddi um fátækt og nauðsyn þess að eyða henni á Íslandi. Það er til skammar að árið 2013 skuli enn þá vera raunveruleg fátækt hér á landi. Ég er líka sammála honum varðandi desemberuppbótina, hún hefði þurft að koma til framkvæmda og það er mjög mikil synd að hún virðist ekki ætla að koma til útborgunar. Spurning mín er eiginlega framhald af spurningu hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur. Ég spyr vegna þess að hv. þm. Guðbjartur Hannesson hefur mikla reynslu af velferðarmálum. Heilsugæslan úti á landi, sér hann einhvers staðar möguleika á hagræðingu þar og sparnaði umfram það sem nú er? Við vitum að það hefur orðið mikill niðurskurður, en sér hann sem fagaðili möguleika á frekari sparnaði?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég skora á hann og skora á Framsóknarflokkinn, af því að ég treysti eiginlega betur á Framsókn hvað það varðar, að taka á þessu með fátæktina. Það er enn tækifæri til þótt við náum því ekki inn í fjárlögunum. Það er ekki of seint að borga desemberuppbótina. Það væri mjög eðlilegt að koma með hana inn í fjáraukann og ég mun styðja það heils hugar, enda flutti ég tillögu ásamt samfylkingarfólki og stjórnarandstöðunni allri um að gera það. Það var ekki sýndartillaga. Við komum mjög seint með hana af því að við trúðum ekki að þetta mundi ekki vera með. Varðandi heilsugæsluna úti á landi er stutta svarið mjög klárt: Það er ekki hægt að ná fjárhagslegri hagræðingu. Aftur á móti er hægt að ná fram betra skipulagi, það er hægt að ná því að styrkja þjónustuna á ákveðnum svæðum þannig að menn geti mannað stöðvarnar. Þar vilja menn ekki lengur vera á einmenningsstöðvum, þeir vilja vera í faghópum. Við getum bætt aðbúnaðinn þannig að menn geti þjónustað betur. Akureyringarnir hafa verið að gera mjög athyglisverðar tilraunir í sambandi við svokallaðar „rural“-lækningar, þ.e. dreifbýlislækningar, sem þarf að vinna með áfram. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir þessi svör. Ég er með aðra spurningu til hans varðandi greiðsluþátttökuna. Hann nefndi hér áðan að hann teldi að greiðsluþátttökugjöld væru orðin of há í heilbrigðiskerfinu og þá er spurningin: Hvernig sér hann fyrir sér að þessi gjöld eigi að vera? Nú hefur verið mikið misræmi í þeim til þessa, þau eru mismunandi há eftir því hvaða þjónustu fólk er að leita eftir. Hvar liggja mörkin hjá honum varðandi gjöldin? Það liggur líka fyrir, má segja, að greiðsluþátttaka sé jákvæð að því leyti að þeir sem þurfa ekki raunverulega þjónustu heilbrigðiskerfisins leita þá síður í þetta kerfi, þannig að það er bæði gott og slæmt í því. En ég vil gjarnan vita hvar hv. þingmaður sér mörkin í þessu.

Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins fylgja þessu eftir með heilsugæsluna. Það sem við eigum algjörlega ónotað tækifæri í er í sambandi við tæknivæðingu, þ.e. að menn geti þjónustað heilbrigðiskerfið úti á landi frá stóru spítölunum, frá miðlægum stöðvum þar sem menn geta bókstaflega í gegnum fjarlækningar þjónustað vel. Þetta er gert víða erlendis, mikið í Kanada, við sjáum þetta á Grænlandi og víðar. Við eigum mikil sóknarfæri þar til að bæta þjónustuna. Það er ekkert rosalega mikil fjárfesting í að koma þessu á. Varðandi greiðsluþátttökuna er svarið einfalt: Við erum að fara upp í 19–20% af útgjöldum í gegnum endurgreiðslu frá fólki. Ég segi að við eigum að vera í um það bil 18%. Til þess aftur á móti að jafna það þurfum við að taka undir, eins og verið er að gera núna, öll útgjöldin, hvort sem það er ferðakostnaður utan af landi til þess að komast í læknisþjónustu, á sjúkrahótelin og aðra slíka þjónustu, hjálpartækin og annað, og reyna að jafna þann kostnaði út með því að þeir sem þurfa litla heilbrigðisþjónustu borgi meira og þeir sem bera mikinn kostnað 

Forseti. Við fjöllum um fjárlög sem í sjálfu sér eru besti vegvísirinn um það hvað koma skal. Þetta er pólitíkin í verki. Prívat og persónulega er ég ekki á móti ráðdeild og mér finnst í sjálfu sér margt mjög jákvætt í þeirri stefnu sem er að finna í þessum fjárlögum varðandi ráðdeildina. Þó er það svo að ef maður fastar of lengi getur maður dáið úr hungri. Ég óttast að margt af því sem er lagt til að gera í þessum fjárlögum verði til þess að þau sem eru búin að herða sultarólarnar svo þétt og hafa beðið lengi eftir lausnum á sínum málum og sjá hvorki lausnir koma fram í tillögum ríkisstjórnarinnar um leiðréttingu á forsendubresti né í þessu fjárlagafrumvarpi missi móðinn. Ég heyri mjög mikið í fólki sem hefur misst alla von,  Í þessari vinnu ætti maður meðal annars að passa upp á fólkið sem á fáa málsvara. Það eru allt of margir svoleiðis í samfélaginu okkar, allt of margir sem eru of fáir til þess að skipta einhverju máli og ef þeir mundu mótmæla væru þeir bara of fáir til að nokkur mundi hlusta á þá í raun. Ég sé ekki að komið sé til móts við þá hópa í þessu frumvarpi. Þvert á móti opinberaðist viljinn í atkvæðagreiðslu um fjáraukalögin þegar hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttir óskaði eftir því að þingið sýndi vilja sinn varðandi desemberuppbót fyrir atvinnulausa og þingið ákvað að verða ekki við þeirri ósk. Allir ráðherrar eru þingmenn þegar þeir eru í þingsal og ef þingmaður skorar á þingheim að gera eitthvað í einhverju máli, af hverju greiðir ráðherrann ekki atkvæði með því sem ráðherrann kallar eftir? Það er mér fyrirmunað að skilja. Það er ekki útúrsnúningur eða nein meinbægni að kalla eftir því að fólk standi sjálft við það sem það biður aðra um að hjálpa sér með. Ég bar mikla virðingu fyrir hæstv. ráðherra þegar ráðherrann var einvörðungu þingmaður og er hissa á breytingunni. Það sem mig langar til að fjalla um sérstaklega í kringum þessi fjárlög er hinn furðulegi pókerleikur þegar einhverjir flokkar í minni hluta tala um X og berjast fyrir einhverjum tilteknum hlutum, svo þegar þeir komast í stjórn er allt í einu öllum hlutverkum snúið á hvolf. Ég held að þetta sé mjög óheilbrigt, það eru mjög óheilbrigð skilaboð inn í samfélagið að maður sé aldrei tilbúinn að standa með því sem maður berst fyrir ef maður er allt í einu kominn í einhverja aðra stöðu. Þannig er það ekki í lífinu, þannig á það ekki að vera, að þegar maður er í stjórnarandstöðu krefji maður stjórn um eitthvað og svo þegar maður er kominn í stjórn sé maður allt í einu farinn að segja eitthvað þveröfugt. Mér finnst það mjög furðuleg skilaboð og það stríðir gegn þeim skilaboðum sem við eigum að færa út í samfélagið. Ef það eru engir fastir pólar og enginn staður til að líta eftir einmitt ráðdeildinni og staðfestunni er ekkert skrýtið að við séum í þeim óefnum sem við erum í í dag. Jákvæði hluturinn, ja, það er ekki beint jákvætt en það sem má segja okkur til varnar er að svona er þetta úti um allan heim. Þess vegna er krafan um alvörukerfisumbætur, og ekki bara kerfisumbætur heldur nýtt kerfi, sífellt að verða háværari. Kerfin okkar eru orðin svo margfalt flóknari en þegar fyrst voru lögð drög að þeim að þau eru hætt að þjóna þeim sem þau eiga að þjóna, þau eru hætt að þjóna fólkinu og eru farin að snúast eingöngu um sjálf sig. Það sér maður skýrt þegar maður lítur til baka. Ég man þegar ég tók þátt í umræðum um fjárlög á síðasta kjörtímabili. Eins og komið hefur fram áður á ég því láni að fagna að hafa alltaf verið í nákvæmlega sömu stöðu, stöðu minnihlutaþingmanns, og kannski er þess vegna auðveldara fyrir mann að leyfa sér að gagnrýna hlutverkaskipti allra flokkanna hér inni fyrir utan Bjarta framtíð sem er nýr flokkur. Hlutverkaskiptin hljóta líka að vera erfið fyrir hv. þingmenn sem einstaklinga, að þurfa allt í einu að láta eins og þeir hafi algjörlega skipt um skoðun án nokkurra annarra raka en að vera allt í einu komnir í aðra valdastöðu. Það er mjög margt sem við þingmenn getum gert til að breyta þessu. Þegar ráðherra kallar eftir því að þingið hjálpi sér að sýna mennsku eigum við þingmenn að verða við því kalli, að sjálfsögðu. Það sem er kannski sorglegast, sérstaklega við desemberuppbótina, er að með umræðunni vakti ráðherrann ákveðna von hjá fólki. Margir sem fundu þessa von hafa haft samband við mig. Oft er einhverju hótað í fjárlögum, einhverjum niðurskurði, og svo er bakkað með hann ef það verður hávær krafa um það. Þetta er eins og pókerleikur með mannslíf. Komið er með tillögur um niðurskurð eða verið er að þrengja sultarólina enn frekar hjá fólki þegar því er gefin von og svo er hún tekin í burtu. Við erum að fjalla um fólk, tilfinningar þess, lífsviðurværi og vonir barna í kringum þessa hátíð. Hvernig getum við leyft okkur að gleyma því og halda að þetta séu bara einhverjar tölur? Ég er svolítið reið yfir því að við getum ekki vandað okkur betur við að skilja að við erum að fjalla um fólk. Við erum að fjalla um einstaklinga. Við erum að fjalla um fólk sem nú hefur áhyggjur af því að lenda á spítala. Svo ég segi það enn og aftur, 5 þús. kr. eða 10 þús. kr., hvað þá 15 þús. kr., geta skipt öllu máli í fjárhag fjölskyldna. Það er þannig og þá er ég ekki bara að tala um atvinnulausa eða öryrkja eða þá sem fátækastir eru meðal þeirra sem þiggja ellilífeyri, nei, þá er ég líka að tala um námsmenn og þá sem eru á lægstu laununum. Það eru allt of margir. Það eru nefnilega allt of margir á fátæktarmörkum jafnframt að berjast við tilveru þar sem allt hefur hækkað svo mikið. Þetta eru ekki bara okkar fjárlög. Orkureikningurinn hefur hækkað gríðarlega mikið hjá fólki og húsnæði sömuleiðis. Reikningar þeirra sem eru til dæmis hjá Félagsbústöðum eða hafa keypt sér búseturéttindi hafa tvöfaldast. Síðan kemur óöryggi með því að ef maður er veikur á maður ekkert skjól. Heilbrigðiskerfið er orðið alveg gríðarlega flókið og að sjálfsögðu þurfum við að stokka mikið upp þar, t.d. með því að hér verði vitundarvakning um það hvenær maður þarf að fara til læknis og hvenær ekki. Ég bjó áður í litlu þorpi úti á landi og þá fór maður ekkert rosalega oft til læknis. Ef það kom gat á hausinn eða eitthvað saumaði heimilislæknirinn gatið enda of mikið vesen að fara á slysó. Mér finnst samt skrýtið að heimilislækna- og heilsugæslukerfið er eitthvað svo brotið. Mig langar að spyrja einhvern hér eða ég vona að einhver úr stjórnarflokkunum útskýri fyrir mér hvort það sé eitthvað verið að gera með það sem mikið var rætt á síðasta kjörtímabili meðal þeirra sem vinna innan heilbrigðiskerfisins, að við þurfum að laga og styrkja heilsugæsluna. Ég hef ekki getað kynnt mér hvert einasta smáatriði fjárlagafrumvarpsins, ég á ekki sæti í fjárlaganefnd og við erum bara þrír þingmenn þannig að við þyrftum oft að vera í mörgum nefndum á sama tíma, en ég hef þó fylgst með umræðunum hérna og eins og ég segi hef ég skilning á þeirri hugmyndafræði að það sé nauðsynlegt að minnka skuldir ríkisins. Auðvitað er blóðugt að horfa upp á það að við séum að brenna svo miklu af okkar sameiginlegu sjóðum með vaxtagreiðslum. Auðvitað þurfum við að huga að því. Það sem truflar mig er forgangsröðunin. Það er nefnilega eftir einhver kaka og einhver sjóður sem við eigum sameiginlega og það er svo margt sem mér finnst skringilegt. Til er orðatiltæki sem er á þann veg að maður hendi barninu út með baðvatninu og það finnst mér við til dæmis vera að gera þegar kemur að menningu. Ég fylgist mjög mikið með því hvernig aðrir í heiminum sjá okkur. Ég hef oft búið erlendis og þegar maður talar við fólk erlendis frá, og þetta hefur verið svona um langa tíð, segir það manni yfirleitt frá því sem það þekkir til Íslands. Það eru yfirleitt Björk, Sigur Rós, síðustu ár Eyjafjallajökull, náttúran - en það er alltaf fyrst menningin, það eru kvikmyndirnar, tónlistin og nú bókmenntirnar í sívaxandi mæli. Það er alveg magnað að hafa fylgst með menningu okkar fara á flug í hinum stóra heimi. Mér finnst það frábært af því að það er til dæmis ein leið til að viðhalda tungumálinu okkar. Þetta hangir allt saman. Við höfum fengið margt fólk til Íslands í stór verkefni í tengslum við erlendar kvikmyndir. Það fólk hefur komið með reynslu inn í reynslugagnabanka íslenskra fyrirtækja sem sérhæfa sig í að þjónusta þessi stóru og viðamiklu verkefni. Þrátt fyrir mjög þröngan kost okkar hafa líka komið frábærar kvikmyndir frá Íslandi sem hafa hlotið viðurkenningar. Einn af kostum þess að vera smáþjóð er þessi svokallaði smáþjóðakomplex, við þurfum alltaf að sýna umheiminum að við getum staðið okkur. Ég hef einmitt átt margar samræður við fólk héðan og þaðan úr heiminum sem furðar sig á því hvað það er mikill fjölbreytileiki í menningu okkar. Á síðasta kjörtímabili kom út stórmerkileg skýrsla þar sem farið var yfir hagnað af hverri krónu sem var látin í menningu. Hann er töluvert mikill af því að þegar við tökum þátt í svona stórum og viðamiklum verkefnum eins og gerð kvikmynda, sem er eitt af flóknustu verkefnunum sem við getum farið út í, er það alltaf krafa að íslenska ríkið styrki um eitthvert smotterí en svo koma kannski 2/3 utan frá í styrkjum. Þá fáum við meiri peninga í kökuna okkar til að styrkja menningu. Það væri athyglisvert að fá alvörukönnun á því, ég held að það hafi verið gerðar einhverjar yfirborðslegar kannanir, hversu margir sem koma hingað heyra fyrst af Íslandi út af menningunni. Ég get alveg sagt ykkur að ég áætla að þeir séu margir. Svo fara þeir að skoða náttúruna, skoða ljósmyndir og koma hingað til að upplifa náttúruna en ekki síður samfélag okkar og menningu. Það vekur furðu þegar við byrjum að skera niður og tala niður menninguna okkar. Ha? Það er fólk hérna sem finnst alveg sjálfsagt að við höfum ekkert þjóðleikhús og að við sleppum sinfóníunni. Við getum líka bara búið til frystihús úr Hörpu eða margra hæða grænmetisverksmiðju. Það er eitt annað sem ég skil heldur ekki. Mér þótti til dæmis græna hagkerfið mjög spennandi af því að við öll á þinginu tókum þátt í að móta framtíðarstefnu. Það var mjög spennandi. Þannig er mín sýn á að þingið eigi að virka, að við vinnum saman, finnum þessa sameiginlegu sýn. Auðvitað þurfti fullt af fólki að bakka, þar á meðal við í Hreyfingunni á þeim tíma, til að koma til móts við Framsóknarflokkinn eða Sjálfstæðisflokkinn. Þetta gengur allt út á að finna sameiginlega sýn. Nú erum við með þannig þing að það er mjög mikill meiri hluti og þá upplifir maður pínulítið að ekki sé eins mikill áhugi á að vinna þverpólitískt saman. Þannig á það ekki að vera. Við sem einstaklingar, fulltrúar fyrir mismunandi hópa samfélagsins, eigum að finna okkur knúin til að vinna saman. Það voru vonbrigði á síðasta kjörtímabili, sér í lagi á fyrstu tveimur árunum, að þá var oft mjög erfitt að ná samvinnu um ýmis mál. Við náðum þó sem betur fer mikilvægri samvinnu þingmanna um til dæmis Icesave. Það var gríðarlega mikil vinna sem átti sér stað við að lagfæra þann ónýta samning. Það er ekki hægt að hafa aðventu án þess að þetta orð heyrist að minnsta kosti einu sinni,  Mig langar að ræða líka þetta fyrirbæri sem heitir nefskattur. Maður er alltaf að læra eitthvað nýtt um kerfið sitt sem er virkilega gagnlegt af því að ég held að maður geti ekki breytt neinu nema maður kynnist og skilji hvernig þetta gríðarlega flókna kerfi funkerar. Það var einu sinni til eitthvað sem hét útvarpsgjald. Af því að það var gjald rann það beint til útvarpsins. Núna þegar búið er að breyta þessu í skatt, sem er kallað því snyrtilega nafni nefskattur af því að það er á hvert einasta nef á Íslandi sem er komið á skattborgunaraldur, rennur það ekkert endilega til RÚV, það fer bara inn í einhverja gríðarlega stóra hít og það er ekki skylda að verja því til Ríkisútvarpsins þó að það sé skattur sem komi fyrir Ríkisútvarpið. Er ég ein um að finnast þetta pínu furðulegt? Mér fannst svo frábært að það væri til eitthvert skattadæmi þar sem ég hefði tilfinningu fyrir því að ég vissi eitthvað hvert skatturinn sem ég er að borga fer, en svo er það bara ekkert þannig, þetta er bara blekking. Ég legg þá til að í staðinn fyrir að vera með svona blekkingarskattheimtu sem fer ekkert í það sem það á að fara í - og þetta er ekkert bara um nefskattinn á RÚV, það eru fleiri tekjustofnar byggðir á blekkingu - förum við bara aftur í að nota hugtakið gjald, sem sagt framkvæmdina gjald, á allt sem á að gjaldfæra fyrir. Nefskatturinn er gjald, það er bara búið að breyta um eðli og þarna er í raun verið að plata fólk. Ég held að langflestir sem borga þennan nefskatt haldi eða hafi haldið að hann færi til RÚV og skilja svo ekkert hvernig það getur hreinlega verið löglegt að skattur sem er búið að nefna nefskatt fyrir RÚV fari ekki þangað. Ég hef líka áhyggjur af þessu með háskólann. Nú á að fara að hækka inntökugjöldin eða skólagjöldin og ég hef áhyggjur af því að að þau gjöld - eru þetta gjöld eða er þetta skattur? Mun þetta allt renna í undirstöðurnar eða verður þá skorið af háskólanum? Verða teknar af honum tekjur af því að hann er að fara að hækka gjöldin? Mér finnst þetta allt eitthvað svo ruglingslegt og fólk ætti að fylgjast með umræðunum úti í samfélaginu. Ég finn fyrir miklum ótta hjá fólki og óöryggi akkúrat á þeim tíma þegar maður á kannski að gefa fólki smáljós í skammdeginu. Ég geri mér líka grein fyrir því, svo ég sé ekki bara einhver neikvæðnispúki, að það er flókið ferli að finna pening í þær miklu holur sem eru í fjármunum ríkisins. Það var samt tekin mjög afdrifarík ákvörðun um forgangsröðun í sumar og hætt við að leggja aukaskatt á sem tengist gistinóttum og það var hætt við að reyna að finna einhverja leið til að tryggja að arðurinn af fiskinum í sjónum rataði í okkar sameiginlegu sjóði. Það voru meingallar á því frumvarpi, ég er meðvituð um það, en það var samt búið að koma með tillögur að úrbótum sem hefðu getað hjálpað okkur að tryggja að réttilegur arður af fiskinum okkar rataði í afar illa stæðan ríkissjóð. Ég er ekkert að reyna að snúa út úr eða neitt svoleiðis, ég er bara að segja hvernig þetta horfir við mér og pírötunum. Það hefur líka verið markvisst unnið að því að láta í veðri vaka að eftirlitshlutverki ríkisvaldsins, þeirra stofnana sem við höfum valið til þessa, sé gert mjög erfitt fyrir. Það eru til stofnanir eins og Persónuvernd og Ríkisendurskoðun sem eiga að veita aðhald og fylgjast til dæmis með tölvukerfum ríkisins. Það vill svo til að Ríkisendurskoðun hefur ekki haft neina peninga eða starfsmann til að sinna þessu hlutverki í meira en ár, jafnvel tvö ár. Mér finnst það gríðarlega alvarlegt mál. Við getum kvartað yfir því að „innboxið“ hjá Vodafone hafi verið hakkað og það fyrirtæki geymt gögn allt of lengi, mjög viðkvæm gögn, en hvernig er það með til dæmis sjúkraskrárnar okkar? Hvernig er tölvukerfunum háttað í kringum þær og hver er að fylgjast með þeim? Veit það einhver hv. þingmaður? Ég veit að þessum tölvukerfum og öryggi í kringum þau er verulega ábótavant. Tölvukerfið til dæmis á Alþingi hefur ekki verið uppfært í langan tíma og þá ekki bara kerfið heldur búnaðurinn líka, tölvurnar og annað. Tölvubúnaðurinn hjá mörgum heilbrigðisstofnunum sem hýsa afar viðkvæmar skrár er mjög gamall. Það eru allt of fáir starfsmenn með nauðsynlega menntun á þessu sviði. Það er hægt að fara á námskeið og annað til að staðreyna að maður hafi nægilega þekkingu, það eru bara allt of fáir sem hafa þá þekkingu sem til þarf til að geta verndað þessar viðkvæmu upplýsingar. Og það er margt svona í kerfinu okkar sem einhvern veginn er horft fram hjá þangað til búið verður að leka sjúkraskrám öllum hv. þingmanna. Þá kannski vöknum við. Ég vona að í staðinn fyrir að vera alltaf í einhverri viðbragðapólitík getum við tryggt að fjármunir séu settir í þær stofnanir sem eiga að veita okkur aðhald og öryggi. Svo er það hinn furðulegi kúltúr á Íslandi sem er einsdæmi, get ég sagt ykkur, nema kannski er þetta aðeins skárra eða á svipuðu kalíberi og í Norður-Kóreu eða Simbabve. Það er einhvern veginn alveg sama hvað kemur upp úr dúrnum, eins og mjög mikið var um á síðustu árum, að upp komst um algjörlega vanburða eftirlit með mengun og öðru hérlendis. Það var engin ábyrgðarkeðja í raun, enginn sem sagði: Ég segi af mér af því að ég get ekki sinnt starfinu mínu, eða eitthvað slíkt. Það eru einhvern veginn engar afleiðingar af neinu sem við gerum hér í þessu samfélagi og mér finnst það mjög skringilegt. Þetta er ekki svona í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Nú síðast sagði dómsmálaráðherra í Danmörku af sér út af einhverju sem ég man ekki hvað var. Ekki það að ég sé að kalla eftir að fólk sé endalaust að segja af sér, ég er bara að tala um þessa tilfinningu fyrir ábyrgð gagnvart stöðu sinni og samfélaginu. Hún er rosalega skringileg hérlendis. Ég nefni þetta í sambandi við það að ég vara við því að setja ekki meiri fjármuni, styrkja ekki betur við eftirlitskerfin okkar og hafa ekki skýrari ábyrgðarkennd. Póst- og fjarskiptastofnun er til dæmis mjög aðþrengd og hún á að sjá um gríðarlega viðamikið öryggi og gæði en hefur bara enga burði til þess. Það er alveg nauðsynlegt að við hjálpum fólki sem vill vinna vinnuna sína vel til að geta haldið utan um þá ábyrgð sem því er færð á hendur. Þar af leiðandi finnst mér þessar tillögur um áframhaldandi mikinn niðurskurð í ráðuneytunum áhyggjuefni án þess að sjá alveg skýrt hvernig hlutunum verður raðað í ráðuneytunum. Ég ætla að fylgjast með umræðunum hérna. Ég óska eftir því að heyra kannski betur af stefnu varðandi niðurskurðinn í ráðuneytunum. Þá er ég ekki að tala um niðurskurð er lýtur að sendiráðum eða einhverju slíku heldur frekar þessum stóru burðarbitum eins og heilbrigðisráðuneyti og ekki síður innanríkisráðuneyti sem er rosalega stórt ráðuneyti og ég held að sé enn að jafna sig eftir sameininguna. Þar var steypt saman ráðuneytum sem eiga kannski ekkert rosalega mikið sameiginlegt. Mig langaði aðeins að fara líka í nauðsyn þess að þingmenn vinni betur saman. Ég legg til að á milli 2. og 3. umr. eða bara núna meðan við erum í þessum samræðum um fjárlögin skoðum við aðeins fátæktarskýrsluna sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson nefndi í ræðu sinni. Ég hef mikinn áhuga á að sjá hvort við getum notað eitthvað af þeim tillögum til að skapa þverpólitíska sátt um að hjálpa þessum hópi sem er sístækkandi. Eins og ég segi er fólk sem býr við erfiðleika alltaf að hafa samband við mig. Einn stór hópur fær alls ekki nægilega aðstoð, fólk sem á við geðræn vandamál að stríða. Það var síðast í fréttum nýverið að það er alls ekki nægilega mikið utanumhald um fólk sem á í geðrænum vandamálum, sem sagt marga sem fara í úrræði þar sem þeir búa sjálfstætt án stuðnings. Það er enginn stuðningur. Ég leigði einu sinni á stigagangi og mjög veik kona bjó á móti mér og kunni ekkert að passa upp á sig. Það var enginn sem kenndi henni að elda mat, það kom enginn til hennar og fór með henni á kóræfinguna, nokkuð sem hana dreymdi um að gera en hún var of veik til að fara ein. Við búum til alls konar stuðningselement og svo vantar helminginn af stuðningnum. Nýverið heyrði ég frétt um mann sem hafði verið látinn í marga daga í íbúðinni sinni. Hvers konar samfélag er þetta orðið? Einhver er búinn að vera dáinn í marga daga og það veit enginn af því og hann er samt í einhverju stuðningsapparati. En það ber auðvitað enginn ábyrgð á svona, nei, nei, nei. Á tímabili var mikill stuðningur eða kannski ekki mikill, það var að þokast í rétta átt að það væri stuðningur fyrir til dæmis fjölskyldur þeirra sem eiga við geðræn vandamál að stríða. Mér hefur fundist allir þessir vísar að heilbrigðara samfélagi vera aftur að molna í sundur og mér finnst það átakanlegt. Þó að ég hafi verið mjög gagnrýnin á síðustu ríkisstjórn sem hér var má hún eiga það að hún reyndi að standa vörð um þá sem enginn vildi standa vörð um. Maður fær ekkert endilega mörg atkvæði frá útigangsfólki eða öðrum sem eru of veikir til að fara á kjörstað. En það mátti síðasta ríkisstjórn eiga og mér finnst sorglegt að horfa upp á það frá núverandi ríkisstjórn að í raun sé verið að taka í burtu þessa litlu vísa. Gleymum því ekki að þegar þetta gríðarlega hrun varð á Íslandi - sem er svo sannarlega ekki „meint hrun“, þetta var alvöruhrun sem hafði gríðarlegar afleiðingar, ekki bara hjá fólki fjárhagslega heldur var eins og öllu hefði verið kippt undan fólki og allt það sem það hafði treyst hvarf í einni svipan eins og það hefði verið einhver tálsýn sem það að mörgu leyti var - var mikil fátækt, hún var bara miklu faldari, en hún fer stigvaxandi þó að við eigum að vera komin upp úr kreppunni. Ég minni á að við erum enn í miðri kreppu. Ég hef aðeins fylgst með hvernig Bretar hafa tæklað sína kreppu. Þeir fóru ekki í svona mikinn niðurskurð, að mér skilst, þeir reyndu að fara í innspýtingu eins og nýsköpun og þeir eru að komast aftur í jafnvægi, skilst mér. Það er aldrei alveg að marka það sem maður heyrir í fréttum. Fréttirnar erlendis af því hvað hefur gerst á Íslandi eru mjög furðulegar og eiga litla stoð í veruleikanum og þá á ég við þegar fólk heldur að allir hafi fengið allt afskrifað o.s.frv. Það var ekki þannig. Það er enn svigrúm til að reyna að taka verstu oddana og mig langar að skora á hæstv. ríkisstjórn og hv. fjárlaganefnd og þingmenn þessara flokka að skoða það virkilega í hjarta sínu hvort ekki sé hægt að finna samstöðu um desemberuppbótina. Mér finnst svolítið asnalegt að hún sé einhver skiptimynt i foringjasamræðum. Þannig er það oft hérna, allt í einu eru allir formennirnir farnir að ræða um hluti sem mér finnst að við eigum að ræða á þinginu. Mér finnst við verða að muna, eins og ég sagði fyrst þegar ég byrjaði að tala um þessi mál, að á bak við tölurnar í þessum fjárlögum eru margir einstaklingar. Þar er fólk, við verðum að muna að þetta er fólk og við megum aldrei leyfa okkur að sjá það bara sem númer. Við verðum að muna að um leið og við erum búin að taka ákvörðun um að það sé réttlætanlegt að hafa legu- eða komugjöld, eða hvað orðaleik sem við ætlum að fara í með þetta, er til fólk sem getur ekki farið á spítala. Hvað á að gera við þá sem geta ekki borgað? Á að taka veð í bílnum þeirra? Á að segja þeim að fara aftur heim? Það verða að vera til svör við þessu áður en hv. þingmenn sem ætla að greiða atkvæði með þessum lið fjárlaga gera það. Og ég virkilega óska eftir því að fá skýr og skorinorð svör við því hvað þetta komugjald á að vera hátt og hvað gerist ef menn geta ekki borgað það. Hvað gerist þá? Ég óska líka eftir því og ætla að fara í næsta lið - ég er sem sagt alls ekki búin, það er mjög margt sem mig langar til að tala við þingmenn um sem lýtur að fjárlögum. Þetta er, eins og áður hefur komið fram, pólitíkin og stefnan í verki hjá þeim flokkum sem eru við völd. Ég skora á þingmenn meiri hlutans að forgangsraða á annan hátt og ég óska eftir góðri samvinnu meðal allra þingmanna í að koma með mennsku inn í þessi fjárlög.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er sammála þemanu í henni, það er mikilvægt að við hugsum ekki um fjárlög sem fjárlagaliði bara því að þarna er verið að marka stefnu um stórt og smátt í öllu sem viðkemur eiginlega lífi okkar í samfélaginu á næsta ári og til lengri tíma í raun og veru. Það var tvennt sem mig langaði að nefna sérstaklega og biðja hv. þingmann aðeins að útfæra nánar á stuttum tíma. Hún talaði aðeins um menningarstarfsemi og nefndi kvikmyndagerð sérstaklega. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um það. Nú er talsverð umræða á alþjóðavettvangi, meira að segja í íhaldssömum tímaritum á borð við The Economist, um að það sé mjög mikilvægt að fara ekki þá leið sem hv. þingmaður nefndi hér í upphafi máls síns, um að spara sig út úr kreppu. Við áttum þessi samtöl líka á síðasta kjörtímabili. Það er mikilvægt að stjórnvöld um heim allan sem eru að mæta þessum efnahagsþrengingum horfi á tvennt, hvernig hægt sé að örva atvinnusköpun og vöxt. Hv. þingmaður vitnaði aðeins til úttekta á skapandi greinum, kvikmyndagerð, og það er rétt, það var gerð úttekt sem sýndi að skapandi greinar veltu 189 milljörðum á árinu 2009 sem var jafn mikið og áliðnaðurinn velti það ár. Hvernig sér hv. þingmaður þetta fyrir sér? Svo langar mig að nefna út af því sem hún nefndi um að spara sig út úr kreppu og fólkið sem er á bak við þetta að það eru dæmi um óafturkræf áhrif niðurskurðar. Hvað er það sem hv. þingmaður hefur mestar áhyggjur af í þeim efnum? Þá er ég auðvitað að vitna til velferðarhlutans; menntamálanna, velferðarkerfisins, heilbrigðisþjónustunnar. Hverju er mikilvægast að við reynum að breyta í þeim efnum að mati þingmannsins?

Forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessar spurningar og held að ég deili mjög sambærilegri sýn og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir varðandi þá málaflokka sem þingmaðurinn nefndi. Ég hef mestar áhyggjur af því að fólk missi hreinlega vonina og fari. Þeir sem geta ekki farið upplifa sig sem fasta. Ég hef áhyggjur af langtímaatvinnuleysi. Mér fannst jákvætt úrræðið Nám er vinnandi vegur og eitthvert eitt annað úrræði sem gekk út á að halda fólki í virkni og ekki bara það, heldur afla sér þekkingar og vera þátttakendur í samfélaginu. Það gerist mjög oft að þeir sem hafa alltaf verið að vinna en verða skyndilega atvinnulausir missa einhvern veginn tilganginn í lífinu. Það hefur verið fasti punkturinn í tilverunni. Það sneri ekkert endilega bara um peninga, heldur að finnast sem maður eigi einhverja hlutdeild og sé þátttakandi í samfélaginu sínu. Ég sé ekki mikla innspýtingu í öll þessi fyrirtæki. Á Íslandi eru mest lítil og meðalstór fyrirtæki og ég var að vonast til að alvöruslagkraftur og von kæmi með tillögum ríkisstjórnarinnar um forsendubrestsleiðréttinguna. Ég hef ekki fundið fyrir því. Ég finn fyrir áframhaldandi kvíða. Örfáir einstaklingar hafa fundið einhverja gleði, en hún fór síðan þegar útreikningarnir komu. Þeir eru heldur ekki nægilega skýrir. Í þessum fjárlögum er ákveðin undirstaða að skuldaleiðréttingunni og ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að áður en við samþykkjum þessi fjárlög - nú er ég búin með tímann, ég held áfram í næsta svari.

Virðulegi forseti. Þetta er grundvallaratriði, það sem hv. þingmaður nefndi áðan um að vekja von. Það er nákvæmlega það sem við höfum eiginlega séð alls staðar á Vesturlöndum, eiginlega allt frá því að núverandi Bandaríkjaforseti var kosinn út á það að veita von. Þetta er það sem öll vestræn ríki hafa átt við í þessum efnahagsþrengingum. Það held ég að sé ástæðan fyrir því að meira að segja mjög íhaldssamir aðilar í hagfræðilegum málefnum eru farnir að benda á að það dugi ekki að spara sig út úr kreppu. Við erum búin að sjá þessa tilhneigingu innan Evrópusambandsins þar sem hefur verið mjög hörð niðurskurðarstefna. Frakklandsstjórn hefur verið gagnrýnd fyrir að fara blandaða leið til að ná einhverjum tökum á ríkisfjármálum. Nú eru menn bara farnir að snúa frá þessari niðurskurðarstefnu. Mér finnst öfugsnúið að við séum að fara inn í hana af auknum krafti núna, þetta mörgum árum eftir að kreppan hófst, eftir að hafa tekið mjög harkalega á því á fyrstu árum kreppunnar 

Forseti. Maður þarf ekki annað en horfa á Grikkland til að vita að harkalegur niðurskurður heldur bara áfram og það sem gerist er að það verður upplausn í samfélaginu. Það getur gerst mjög hratt og við verðum að fara mjög varlega. Mér finnst skringilegt að sjá að verið sé að fara í þennan harkalega niðurskurð núna því að það er eins og verið sé að viðhalda kreppunni. Það verður að gefa fólki andrými til að ná einhverri fótfestu. Loksins þegar við vorum byrjuð að spyrna við kemur allt í einu ljós falskur botn undir og allir hrynja ofan í hann. Ég hef áhyggjur af því vonleysi og þeirri örvæntingu sem ég finn fyrir í samfélaginu. Kannski er ég bara innan um fólk sem er örvæntingarfullt, en það eru mjög margir sem skrifa mér sem lýsa yfir miklum áhyggjum og vonleysi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir mjög góða ræðu. Það sem einkennir alltaf ræður hv. þingmanns er einlægnin og að hún hefur alltaf fókus á fólkinu og þeim sem þetta allt saman snýst um. Ég þakka fyrir það. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt og eins að vekja athygli á því að þegar maður berst fyrir einhverju þá endar það oft með því að maður þarf að semja um niðurstöðu en í því felst forgangur. Þess vegna getur maður aldrei afsakað sig ef maður tekur ekki inn desemberuppbótina, maður hefði getað sett hana fram fyrir eitthvað annað, jafnvel þó að maður sé neyddur til að fara í málamiðlanir til að ná sátt um niðurstöðu. Ég tek undir þá umræðu sem hefur verið hér að þegar menn eru að tala um niðurskurð þá má hann aldrei verða að hetjuleik. Ég verð að segja hreinskilnislega að á tímabili hafði maður þá tilfinningu sjálfur að maður væri allt í einu búinn að gleyma sér í því að hið fjármálalega umhverfi væri aðalatriðið en ekki grundvallarþjónusta. Í lokin langar mig líka að nefna það sem mér finnst einkenna það sem er að gerast núna. Í raunveruleikanum er maður að upplifa það sem ég kalla thatcherisma. Menn eru búnir að finna það út að það borgar sig að gera sæmilega vel við einhvern tilgreindan miðjuhóp. Það kostar ekkert að skilja ákveðinn hóp eftir vegna þess að hann er ekki atkvæðisvænn, ef hægt er að orða það þannig, eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni. Þetta er stórhættuleg pólitík. Það er hlutverk okkar að gæta þeirra sem einhverra hluta vegna geta ekki gætt sín sjálfir í samfélaginu. Varðandi fátæktarskýrsluna tek ég undir að við þurfum að vinna með hana áfram. Það er óvænt kominn mikill liðsstyrkur þar vegna þess að það er gríðarlegt átak í Evrópu gegn fátækt með stórupphæðum í gegnum Evrópusambandið. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig þetta speglast svo við þróunaraðstoð og við það hvernig við búum að fátækum þjóðum. Við erum að vorkenna okkur að leggja til í samfélagi þjóðanna eitthvert eðlilegt framlag til einstaklinga sem lifa jafnvel á 1–2 dollurum á dag, hvort það slær ekki þingmanninn eins og mig 

Forseti. Ég þakka spurningarnar og falleg orð í minn garð. Ég er einmitt slegin yfir þessu, einkanlega með þróunaraðstoðina. Sérstaklega finnst mér óþægilegt fyrir okkar hönd að skoða hve mikla þróunaraðstoð við fengum þegar við vorum nýfætt lýðræði, í gegnum tíðina höfum við fengið mikla hjálp og mikinn stuðning. Og að við séum ekki enn þá komin upp undir það að veita jafn mikið í þróunaraðstoð til ríkja sem eiga við erfiðleika að etja, það er einhvern veginn ekki hægt að gera sér þá erfiðleika í hugarlund nema fara og horfa á neyðina sem þar er, við getum bara ekki leyft okkur að bera það saman. Ég hef verið mjög fátæk. Ég veit hvað er að vera fátækur. Ég veit hvað það er að sleppa því að borða þannig að ég geti gefið syni mínum að borða. Ég veit alveg hvernig það er. En ég hef aldrei látið mér detta í hug að bera mig saman við þá sem eru að svelta. Það er eitt að vera svangur og annað að svelta. Ég man það líka þegar flóðbylgjan mikla varð þar sem um það bil jafn margir dóu og búa í Reykjavík, þá var ég einmitt mjög fátæk. En sonur minn vildi að í stað þess að kaupa flugelda mundum við gefa pening til stuðnings þeim sem þjáðust í Indónesíu. Þannig eigum við að hugsa því að eina gleðin sem maður fær í lífinu ef manni líður illa er að hjálpa öðrum sem hafa það verr.

Hæstv. forseti. Ein af dapurlegu stundunum í þinginu var þegar hér kom upp tillaga frá sjálfstæðismanni um að við mundum senda rústabjörgunarsveitina eða bjóða hana fram til að fara til Kína vegna þess að þar fórust um 200–300 þúsund manns í jarðskjálfta. Þá var kallað hér ofan af pöllunum: Ætlið þið að fara að hjálpa einhverjum útlendingum á sama tíma og þið hjálpið okkur ekki? Að stilla þessu svona upp eins og mér finnst stundum gert í umræðum er lágkúrulegt, það er aumt. Við höfum efni á hvoru tveggja, að bjarga okkar fólki og hjálpa öðrum í heiminum. Við eigum að hafa þann metnað. Við erum eitt ríkasta land í heimi, við erum það enn þá. Við erum með eina bestu þjónustu í heimi hvort sem er í heilbrigðiskerfi eða menntamálum. Við eigum að láta það skína í gegn að við þurfum samstarf við erlendar þjóðir. Mig langar aðeins að spyrja um þverpólitísku samvinnuna vegna þess að hv. þingmaður benti réttilega á að hún væri oft ekki sem best hjá okkur. Hefur eitthvað breyst? Er einhver tilhneiging til að taka skref aftur á bak þrátt fyrir fullyrðingar í stjórnarsáttmála um að nú eigi að efla samstöðu?

Forseti. Því miður verður svarið að vera nei. Ég hef ekki fundið fyrir mikilli viðleitni til að vinna á þverpólitískan hátt saman að brýnum málefnum. Við erum enn í ákveðinni rústabjörgun. Eins og ég sagði áðan var maður farinn að finna fyrir einhverjum botni og svo finnst manni maður byrjaður að sökkva ofan í þetta falska gólf. Ég tek samt undir með þingmanninum varðandi það að það er hægt að hjálpa þeim sem hér búa og öðrum sem eiga bágt. Af hverju er okkar sameiginlega auði misskipt svona? Mér finnst það svo skringilegt.

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og fyrir að kippa okkur á Alþingi inn í raunveruleikann í vinnu okkar við fjárlagagerðina og hugsa um hana út frá manneskjunum á bak við þessar tölur sem við erum að fjalla um. Mig langar að spyrja hv. þingmann um þetta sem hún nefndi með blekkingarskattheimtuna. Ég er sammála þingmanninum, það slær mig líka mjög skringilega hvernig þetta er sett fram í fjárlögum. Sveitarfélög mega til dæmis ekki útbúa fjárhagsáætlanir sínar svona. Þau gjöld sem eru tekin á ákveðnum stað eru mörkuð á þann stað aftur þannig að mér finnst líka skringilegt hvernig er hægt að setja allt saman í einn pott og svo bara einhvern veginn útdeila. Píratar eru með vettvang til að auka beint lýðræði og auka þátttöku til samfélagsins, „Betra Ísland“, og því langar mig að spyrja hvort þið sjáið fyrir ykkur eitthvert kerfi sem gerir skattheimtuna gagnsærri og jafnvel þá að fólk geti haft áhrif á hvernig skattpeningum þess er varið eins og fólk getur núna gert með sóknargjöldin, er það ekki? Svo kem ég með síðari spurninguna eða athugasemdir í næsta andsvari.

Forseti. Takk fyrir frábærar spurningar. Kannski getum við byrjað þessa þverpólitísku samstöðu á „Betra Íslandi“ með hverjum sem er. „Betra Ísland“ er opið fyrir alla; alla flokka, alla Íslendinga sem hafa áhuga á að taka þátt. Ég held að væri alveg frábært ef við byrjuðum á að óska eftir upplýsingum um hvað eru margir nefskattar og hversu margir þeirra rata á réttan stað og hvort þá sé ekki tilefni til að breyta þessu formi af margsköttun í gjöld. Þegar Ríkisútvarpið var gert að ohf. var útvarpsgjaldinu breytt í svokallaðan nefskatt og við mörg sjáum aldrei þennan reikning af því að gjaldið er dregið af barnabótunum og fleiru. Það eru bara þeir sem fá engar vaxtabætur eða barnabætur sem fá reikninginn heim, annars er þetta bara innheimt sjálfvirkt af skattinum. Fyrir vikið er fólk til dæmis ekki eins meðvitað um hvað þetta eru háar fjárhæðir fyrir hvert heimili. Ég væri mjög mikið til í að vinna með þessi mál. Við píratar höfum verið að kanna hvernig fólk gæti betur fylgst með hvernig sköttunum er varið og jafnvel fara í svipaðar tilfærslur og hafa verið gerðar með ákveðna tegund af fjárútlátum hjá borginni til að hvetja fólk í nærumhverfi sínu til að taka þátt og óska eftir samvinnu allra sem hafa áhuga á meira gagnsæi og meiri þátttöku almennings í að gera „Betra Ísland“ að sterkari vettvangi fyrir okkur öll.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svarið. Ég held að margir vilji vinna að þessum málum með hv. þingmanni og flokknum hennar. Við í Bjartri framtíð erum með svipað kerfi sem heitir „heimasidan.is“ þar sem við leitum í grasrótina. Hver sem er getur komið með athugasemdir og pælingar sem fara svo í gegnum kosningakerfi og geta endað á Alþingi sem tillaga. Þar er líka grundvöllur. Aðeins að þessari fátæktarskýrslu. Mig langar að nefna hér að hv. velferðarnefnd hefur tekið vel í það, allir sem einn þar, að fjalla um hana. Þá sjáum við hvert framhald þeirrar vinnu getur orðið á Alþingi.

Forseti. Það gleður mig að heyra að það eigi að vinna með þetta í velferðarnefnd, enda er hv. formaður nefndarinnar mikil velferðarmanneskja í verki. Ég er líka ánægð að heyra af öllum tilraunum til að virkja fólk til að vera með og taka ábyrgð. Lýðræði er vinna og um leið og við afsölum okkur völdunum til að taka þátt verður útkoman aldrei sú sem okkur dreymir um af því að okkar rödd er ekki með. Mér finnst frábært að það séu til fleiri flokkar eins og Björt framtíð sem byggir að einhverju leyti á grunni Besta flokksins sem reið á vaðið með borgina. Það er óskandi að í sveitarstjórnarkosningunum verði miklu fleiri sveitarfélög sem taka þátt í svona og fleiri flokkar, það væri alveg meiri háttar mikilvægt.

Herra forseti. Það er sjálfsagt að verða við ósk forseta, mér finnst það eðlileg fundarstjórn hjá forseta að gera hlé á ræðu minni í hádegishléi. Ég geri ráð fyrir að nýta minn tíma enda er stórt mál undir, fjárlög íslenska ríkisins fyrir árið 2014. Núna er að skýrast myndin af því hvernig nýja hægri stjórnin ætlar að ráðstafa fjármunum ríkisins á komandi ári. Ég mun hefja ræðu mína á almennri umfjöllun um ríkisfjármál. Ég mun þá fara yfir tillögur Samfylkingarinnar vegna fjárlagagerðarinnar árið 2014 og síðan mun ég fara yfir tillögur meiri hlutans í þinginu og fjalla um stríð hans við stjórnsýsluna, stríð hans við RÚV, stríð hans við Þróunarsamvinnustofnun, stríð hans við menningu og skapandi greinar og við landsbyggðina. Af nægu er að taka, herra forseti, eins og heyra má á yfirferð minni, og svo kann að vera að ég þurfi að biðja um orðið aftur ef ég kemst ekki yfir allt sem mér liggur á hjarta. Við megum aldrei gleyma því þegar við ræðum fjármál ríkisins að þau eru auðvitað veigamesta verkefni okkar í þinginu. Fjárveitingavaldið skiptir sköpum til þess að þau lögbundnu verkefni sem við höfum falið ýmsum stofnunum, þær áherslur sem lagðar hafa verið af Alþingi með lögum og þingsályktunum, nái fram að ganga. Ég hef áður rætt hér í ræðustól mismunandi áherslur hægri sinnaðra stjórnmálaafla og svo vinstri sinnaðra eða félagshyggjusinnaðra stjórnmálaafla. Skattkerfið er til tekjuöflunar, þar öflum við allra teknanna sem við þurfum til þess að reka gott samfélag og við nýtum líka skattkerfið til að auka á jöfnuð og tekjujöfnun í samfélaginu. Það er gert með ýmsum hætti, fyrst og fremst í gegnum tilfærslurnar, en skatttekjurnar okkar notum við með þrennum hætti; í samneysluna, sem er öll hin opinbera þjónusta, í tekjutilfærslurnar, sem eru almannatryggingar, atvinnuleysistryggingar, fæðingarorlof, barnabætur, vaxtabætur og mun fleiri málaflokkar, og svo í fjárfestingar til þess að byggja upp þær einingar sem hin opinbera þjónusta fer fram í en ekki síður atvinnu- og verðmætasköpun til framtíðar. Við sem aðhyllumst jafnaðarhugsjónina trúum því og teljum og höfum reyndar mörg góð rök fyrir þeirri áherslu að jöfnuður skipti sköpum fyrir samfélög. Það séu slæm samfélög þar sem áherslurnar einkennist af ójöfnuði en að í samfélögum þar sem jafnaðar er gætt og sanngirni sé meiri samheldni, þar sé almennt meiri velmegun og einfaldlega betra að búa. Ef við lítum á rökin fyrir þessum skoðunum okkar jafnaðarmanna má finna þau í ýmsum alþjóðlegum samanburði. Ef við tökum samkeppnishæfni hagkerfa sem dæmi - sem ætti nú að höfða til hægri manna - eru þau samfélög sem standa sig hvað best hin norrænu velferðarþjóðfélög. Og það er engin tilviljun. Það kemur auðvitað til af því að þar er almenn menntun, þar hefur fólk aðgengi að menntun og heilbrigðisþjónustu og ýmissi annarri þjónustu óháð efnahag. Þar eru líkur á að betur sé verið að nýta mannauð samfélagsins og svo þorir fólk einfaldlega að taka áhættu þegar það býr í samfélagi sem það veit að tekur ábyrgð á því ef það misstígur sig. Samneyslan og það sem við notum í hana, og notum ekki í tekjutilfærslur, er fjármögnun á ýmissi opinberri þjónustu. Það er ekki síður jafnaðartæki ef við höfum öll aðgengi að sambærilegri þjónustu óháð efnahag. Það getur skipt sköpum fyrir tekjulága einstaklinga að eiga tækifæri til jafns við aðra í samfélaginu og að sjálfsögðu tryggir það velferð samfélagsins alls og ekki síst þeirra einstaklinga sem nýta þjónustuna. Það er líka mikilvægt í opinberri þjónustu að þjónustugjöldin séu sem allra lægst, því að þjónustugjöld eru auðvitað skattheimta af ákveðnu tagi. Það er eðlilegt að við öflum í stóra skattkerfinu þeirra tekna sem þörf er fyrir en búum ekki til dulda skatta í formi þjónustugjalda. Varðandi fjárfestingar ætti nú ekki að þurfa að segja hægri mönnum að fjárfestingar - ja, það þarf kannski að segja hægri mönnum á Íslandi það og nýhægri öflum Framsóknarflokksins - eiga náttúrlega gjarnan að vera arðbærar. Ef við leggjum fjármuni í arðbærar fjárfestingar skilar það sér til samfélagsins alls í aukinni verðmætasköpun og þar með auknum tekjum til ríkissjóðs. Það skilar sér í atvinnutækifærum fyrir vel menntað fólk og eykur líkurnar á því að við byggjum upp samfélag þar sem fólk vill búa til framtíðar. Í þeim efnum verðum við alltaf að líta til þjóða í nágrenni okkar, við þurfum að sjá hvað er að gerast á erlendri grundu og spyrja hvort líklegt sé að við stöndumst samkeppni þegar kemur að framboði á þjónustu, framboði á menningu og afþreyingu og atvinnutækifærum. Að sjálfsögðu þarf fólk að hafa atvinnu til að hafa ofan í sig og á en það nennir enginn að búa þar sem maður hefur eingöngu atvinnu en ekki þau atriði sem skipta mestu máli í lífinu, sem eru tækifæri til að eiga líf sem er þrungið merkingu og æðra markmiði. Hér í fjárlagavinnunni hefur mikið verið rætt um jöfnuð í ríkisfjármálum enda er það siður góður að hafa reksturinn, hvort sem þar er um að ræða ríkissjóð, heimili eða fyrirtæki, réttum megin við núllið. Að öðrum kosti hlaðast upp skuldir, af þeim verður fjármagnskostnaður sem dregur úr möguleikum til þess að fjármagna aðra mikilvæga þætti í ríkisbúskapnum. Við í Samfylkingunni lögðum fram breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið til þess að reyna að draga úr þeim skaða sem þar kemur fram og voru þær kynntar á blaðamannafundi nú í morgun og farið yfir helstu áherslur okkar. Það má segja að við getum með þremur setningum sagt að Samfylkingin, jafnaðarmannaflokkur Íslands, vilji bæta kjörin, við viljum sækja fram og við viljum leggja á sanngjörn gjöld. Skattheimta hefur markmið. Það vill enginn innheimta skatta og gjöld til þess eins að innheimta skatta og gjöld. Það þarf að muna hver tilgangurinn er með slíkri innheimtu. Ég ætla fyrst að fara yfir skatta- og gjaldatillögur okkar. Við teljum tillögur núverandi stjórnarmeirihluta í skattamálum ekki góðar varðandi milliþrepið. Við teljum að hægt væri að ná betri árangri og ná til tekjulægri hópa með annarri aðferð við að lækka tekjuskatt. Tillaga ríkisstjórnarinnar var að lækka prósentuna í milliskattþrepinu, sem þýðir að þeir allra launahæstu fá langmest út úr þeirri skattbreytingu en meginþorri launafólks á Íslandi fær hundraðkalla og eitthvað rétt yfir þúsund krónurnar. Með því að hækka aftur á móti mörk millitekjuþrepsins úr 250 þús. kr. í 350 þús. kr., sem er sami kostnaður og af tillögu ríkisstjórnarinnar, fær hinn almenni launamaður meiri skattalækkun og það nær mun neðar í tekjuskatt. Við leggjum einnig til að fallið verði frá ýmsum gjaldskrárhækkunum enda hefur Samfylkingin í sveitarstjórnum haft forgang um að falla frá gjaldskrárhækkunum á næsta ári á sveitarstjórnarstiginu, og það er einnig rík krafa þeirra aðila sem nú eru að semja í kjarasamningum og eiga erfitt með að ná saman. Ein af grundvallarkröfunum frá báðum aðilum um efnahagsmálin er að hið opinbera stuðli ekki að frekari verðbólgu með gjaldskrárhækkunum. Við í Samfylkingunni höfum farið ítarlega yfir þetta mál og við höfum ráðfært okkur við ýmsa aðila og við teljum eðlilegt að taka undir þessa kröfu. Yfirskrift skattatillagna ríkisstjórnarinnar er að koma til móts við millistéttina, reyndar stundum bara með 300 kr., sýnist mér. Við teljum að sjálfsögðu að þeir sem búa við verst kjör í samfélaginu eigi líka að njóta þeirra skattalækkana sem nú á að fara í. Við teljum að það verði best gert með fjárveitingum til þeirra. Í þeim hópi sem ekki mundi njóta skattalækkunarinnar eru innan við 10% launafólk á vinnumarkaði, en þar eru hins vegar námsmenn, þar eru verst stöddu lífeyrisþegarnir, fólk sem hefur framfærslu af atvinnuleysistryggingum og fleiri. Við leggjum því til að 4 milljarðar verði veittir inn í ýmsa málaflokka svo sem eins og barnabætur, vaxtabætur og bætur almannatrygginga. Þá leggjum við líka til milljarð í húsaleigubætur eða um 23% hækkun. Þessi hækkun mun nýtast tekjulágum hópum vel og eykur á jafnræði á milli þeirra sem eiga og leigja og auðveldar uppbyggingu leigumarkaðar. Þetta er algjörlega í samræmi við ekki bara stefnu síðustu stjórnvalda heldur Sambands íslenskra sveitarfélaga og í raun þverpólitískrar sáttar um innleiðingu húsnæðisstuðningskerfis sem mismunar ekki fólki eftir því hvort það á húsnæði eða leigir. Í dag er staðan sú að hið opinbera hvetur fólk beinlínis til þess að kaupa húsnæði og þar af leiðandi er fólk sem hefur jafnvel ekki tekjur til þess að standa undir því að taka áhættu sem fylgir fasteignaviðskiptum í stað þess að fá sambærilegan stuðning í gegnum húsaleigubætur og nýtt húsnæðisstuðningskerfi. Við leggjum til að 5 milljarðar fari í heilbrigðiskerfið. Þetta eru auðvitað breytingartillögur okkar í 2. umr. þannig að þær miða við frumvarpið eins og það leit út þegar það var lagt fram af fjármálaráðherra 1. október síðastliðinn. Það er ánægjulegt að ríkisstjórnarflokkarnir hafa ákveðið að auka umtalsvert framlög til heilbrigðiskerfisins en við viljum ganga heldur lengra og viljum að þau verði alls 5 milljarðar. Við höfnum nýjum sjúklingasköttum og við teljum innlagnargjöldin ekki réttlátari en hið upphaflega gistináttagjald á sjúklinga. Við höfnum sérstakri skattlagningu á námsmenn og leggjum því til að fallið verði frá hækkun skráningargjalda en að á móti verði Háskóla Íslands lagðar til 220 millj. kr. Við leggjum til að Ríkisútvarpið fái allt útvarpsgjaldið til rekstrar stofnunarinnar enda er það í samræmi við þau lög sem gilda um Ríkisútvarpið. Við viljum efla atvinnuþróun og fjárfesta í framtíðinni og við viljum að staðið verði við sóknaráætlun síðustu ríkisstjórnar og áætlanir hennar um framlög til skapandi greina, rannsókna og tækniþróunar. Það er mikilvægt að muna að það eru tæp þrjú ár síðan tímamótaskýrsla um hagræn áhrif skapandi greina var kynnt þjóðinni. Það var 1. desember 2010, á fullveldisdeginum. Í þeirri skýrslu er í fyrsta sinn leitt í ljós að skapandi greinar eru einn af undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar. Árið 2009 var veltan um 189 milljarðar en þar af var framlag ríkis og sveitarfélaga aðeins 12,5% eða tæplega 24 milljarðar kr. Það er líka rétt að taka fram að við Íslendingar, þó að við þurfum að bæta ýmsa þætti í menntakerfi okkar og fjölga þeim sem eru með meira en grunnskólapróf, eigum mjög mikið af vel menntuðu fólki. Við eigum fólk sem er menntað frá öllum heimshornum með BA- og BS-gráður, með meistaragráður og doktorspróf. Það er áhyggjuefni að atvinnuleysi meðal háskólamenntaðs fólks er viðvarandi á Íslandi þó að það sé ekki hátt. Það vantar tækifæri til að fólk geti nýtt menntun sína fyrir sig en ekki síst samfélagið til að skapa verðmæti. Þess vegna var lagt mikið upp úr því í fjárfestingaráætlun okkar, sem við erum mjög stolt af enda sýndi hún framsýni og var byggð á gríðarlegri greiningarvinnu og undirbúningi með aðkomu fjölda fólks sem er líklegt til að búa yfir hæfileikum til þess að byggja upp áætlanir fyrir Ísland til sóknar. Þegar öllu þessu hafði verið safnað saman, unnið, greint og skipulagt var lögð fram fjárfestingaráætlun, mjög metnaðarfull, sem hafði það markmið að byggja upp arðsemi í íslensku atvinnulífi til framtíðar. Þar litum við að sjálfsögðu til þeirra greina sem eru framtíðaratvinnugreinar og ekki bara framtíðaratvinnugreinar heldur eru nú þegar farnar að skila samfélaginu gríðarlegum verðmætum, svo sem eins og skapandi greinar og nýsköpun á ýmsum sviðum atvinnulífsins. Þess vegna skiptir sóknaráætlunin í fjárfestingaráætluninni gríðarlega miklu máli. Að tala um hallalaus fjárlög um leið og menn skera niður helstu vaxtarsprota íslensks hagkerfis er í besta falli einfeldni. Svo viljum við alvörusókn í byggðamálum og við viljum styrkja frekar byggðatengd verkefni og veita aukið fjármagn í jöfnun búsetuskilyrða. Við viljum tryggja jöfnun húshitunar á köldum svæðum, aðgang að dreifnámi og tryggja fjarskiptasjóði fé til að byggja upp háhraðatengingar um allt land. Ég held að fleirum og fleirum verði ljóst að togstreita á milli höfuðborgar og landsbyggðar skilar engu. Við sem byggjum þetta land, hvort sem við búum í höfuðborginni, á Langanesi, Hornafirði eða Bolungarvík, erum saman í félagi, félaginu Íslandi sem tekur ábyrgð á öllum sínum félagsmönnum. Víða um land fer fram gríðarleg verðmætasköpun og með breyttum áherslum í samfélaginu, aukinni vitund um verðmæti íslenskrar náttúru, ósnortinnar náttúru, þreytu á áreiti nútímasamfélagsins, verður eftirsóknarverðara að líta til landsbyggðarinnar sem mögulegs búsetusvæðis framtíðarinnar fyrir ýmsar fjölskyldur þessa lands. Ég persónulega er sannfærð um að fleiri og fleiri munu velja að flytja sig úr stressi höfuðborgarinnar í bæi og sveitir hér um landið sem hafa upp á að bjóða einstakt umhverfi þar sem er mikil náttúrufegurð og tækifæri til að lifa góðu fjölskyldulífi. Forsenda þess eru auðvitað ekki bara góð atvinnutækifæri heldur líka góð opinber þjónusta og fólk vill ekki búa í fábreytni. Það vill hafa aðgengi að því sem fyllir lífið gleði og tilgangi og þá er ein heildarlausn í atvinnumálum ekki svar við þeim þörfum. Aðgengi að háhraðanettengingu er eiginlega grundvöllur fyrir því að svo geti orðið. Ég ætla ekki að endurtaka þá ræðu sem ég hélt hér um hvernig fólk færi að án almennilegrar nettengingar en við vitum það öll sem notum internetið daglega og erum mjög háð því í okkar lífi að það er mjög mikil skerðing á lífskjörum að hafa ekki aðgang að því. Það er mjög bagalegt að meiri hlutinn í þinginu hafi hafnað tillögu okkar í fjárauka um að standa við að fé yrði látið renna í fjarskiptasjóð til að stuðla að því markmiði að allir hafi aðgang að háhraðatengingum. Við komum því með þessar tillögur hér inn í fjárlög 2014. Við viljum standa við áætlun um þróunarsamvinnu sem var endurskoðuð og samþykkt vorið 2013 af öllum þingmönnum nema einum. Við viljum halda áfram með áform um lengingu fæðingarorlofs í eitt ár í áföngum enda teljum við það mikilvægt réttindamál fyrir börn þessa lands og foreldra þeirra. Við viljum veita rúmlega 500 millj. kr. til framhaldsskólanna til að taka á rekstrarvanda þeirra og styrkja þróunarstarf um bætt skólastarf. Allt kostar þetta skildinginn og við leggjum auðvitað til fjármögnun á móti enda vitum við vel hvað í því felst að axla ábyrgð á ríkisfjármálum, hafandi verið hér í erfiðum niðurskurði síðastliðin fjögur ár þó að okkur hafi líka tekist að verja velferðina og leggja til fjármuni í vaxtarbrodda samfélagsins. Helstu tekjuáform okkar eru áætlun um 3,5 milljarða í tekjur vegna útboðs á leiguheimildum til makrílveiða. Við höfum farið þó nokkuð yfir þessi mál og leggjum áherslu á að þetta verði gert í samráði við hagsmunaaðila þannig að það verði útfært með sem bestum hætti. Við áætlum tekjur vegna hækkunar sérstaks veiðigjalds verði 2,1 milljarður til samræmis við tillögur okkar frá í sumar. Glænýjar afkomutölur sjávarútvegsins frá Hagstofu sýna skýrt að ekkert er því til fyrirstöðu að hækka þetta gjald, en tekjurnar verða aðeins þriðjungur af því sem þær hefðu orðið ef ríkisstjórnin hefði stutt tillögur okkar í sumar því að það er þegar búið að leggja á gjöld fyrir yfirstandandi fiskveiðiár sem hófst í haust. Við gerum ráð fyrir að leggja 6 milljörðum meira á í bankaskatt en ríkisstjórnin hyggst gera. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa fullyrt að þetta sé örugg tekjulind. Ef hún er jafn örugg og látið er í veðri vaka væri fráleitt að nýta hana ekki betur og til annarra verkefna en bara skuldaleiðréttingar. Við teljum að það megi sækja meira þangað og nota til atvinnuþróunarverkefna sem eru tímabundin í eðli sínu og ganga út frá því að frítekjumark verji minnstu fjármálafyrirtækin. Svo gerum við ráð fyrir 3 milljarða heimtum úr sérstöku átaki til að herða skatteftirlit.

Nú vildi forseti gjarnan óska eftir því við hv. þingmann að hann geri hlé á sinni ræðu.

Þingmaðurinn verður við því, virðulegi forseti.

Takk fyrir það. Þá verður þessum fundi frestað til klukkan 1.30 vegna fundar í fjárlaganefnd.

Hæstv. forseti. Ég ætla að halda hér áfram með ræðu mína við 2. umr. fjárlaga fyrir 2014. Ég var búin að fara yfir almennt um ríkisfjármál, tillögur Samfylkingarinnar og átti eftir að fara yfir tillögur meiri hlutans fyrir 2. umr. Ég hef leyft mér að orða það svo að meiri hlutinn í þinginu sé í stríði við stjórnsýsluna, Ríkisútvarpið, þróunarsamvinnu og landsbyggðina og svo við tölum nú ekki um listir og menningu sem virðist vera sérstakt áhyggjuefni núverandi ríkisstjórnar. Þetta eru náttúrlega miklir pappírar sem fylgja í þessum umræðum. Ég er hérna með skýringar við breytingartillögurnar og er að hugsa um að fletta í gegnum þær og fara yfir helstu þætti sem valda mér áhyggjum og sem mér finnst vanta skýringar á, bæði frá formanni hv. fjárlaganefndar en ekki síður hæstv. ráðherrum og ítarlegri lýsingar á hvernig þeir ætla að ná þeim markmiðum sem hér eru sett fram. Til að gæta sanngirni, herra forseti, eru sumar af þessum tillögum sannarlega til bóta, ekki síst hvað varðar heilbrigðiskerfið. Ég tel þó nauðsynlegt, vegna þess að þetta eru mjög umfangsmiklar breytingar, að velferðarnefnd fái kynningu á því hvernig þetta eigi að fara fram. Við munum reyna að sjá til þess að fyrir 3. umr. séum við búin að fá heilsteypt yfirlit yfir það enda eru þarna ekki bara Landspítalinn og FSA undir heldur ótal heilbrigðisstofnanir um allt land, sameiningaráform og fleira. Ég lýsi sem sagt yfir ánægju með að verið sé að bæta í, þó að ég hefði viljað sjá meira, og ég held að það sé mikilvægt fyrir velferðarnefnd að fá yfirlit yfir hvaða áhrif þetta hefur og hvernig þessu er ætlað að virka og veit ég að það verður ekkert vesen í velferðarnefnd út af því. Það sem vekur athygli er að meiri hluti fjárlaganefndar kemur fram með þá ákvörðun um miðjan desember að skera niður í stjórnsýslunni, í ráðuneytum ríkisins, herra forseti, um 5% til viðbótar við þann niðurskurð sem áætlaður var. Nú er það svo að við erum að koma út úr fjögurra ára erfiðu tímabili og þetta eru sjöttu fjárlögin, ég held að það sé rétt hjá mér, þar sem gerð er aðhalds- og niðurskurðarkrafa. Á yfirstandandi ári var reyndar engin aðhaldskrafa í heilbrigðisstofnunum og sjúkrahúsum en ráðuneytin hafa sannarlega verið sameinuð og endurskipulögð. Ég er ekki með nákvæma tölfræði hér, herra forseti, yfir niðurskurð í stjórnsýslunni en hv. þm. Guðbjartur Hannesson sem var velferðarráðherra á síðasta kjörtímabili, ég hef orð hans fyrir mér í þessu, taldi að um 20% niðurskurður hefði farið fram í sameinuðu heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti frá hruni. Nú vil ég leyfa mér að fullyrða að í þessum ráðuneytum hafi fyrir hrun ekki viðgengist eitthvert sérstakt bruðl. Vel má vera að það hafi mátt skipuleggja starfið betur og hagræða í rekstri, því að það er yfirleitt hægt að gera. Ríkisstjórnin fyrrverandi ákvað í hagræðingarskyni að breyta einmitt skipan ráðuneyta en meginmarkmið þeirra breytinga höfðu þó ekki með fjármuni að gera heldur skipulag vinnunnar. Það taldist eðlilegt og er almennt talið mikilvægt t.d. að heilbrigðis- og félagsmálin séu í einu ráðuneyti enda eru snertifletir þessara málaflokka svo fjölmargir. Sama má segja um atvinnuvegaráðuneyti sem gefur tækifæri til markvissari atvinnustefnu. Það hefur verið vandi hér á landi að ekki hefur verið heildstæð stefna í atvinnumálum, heldur fyrirgreiðsla ef svo má segja við einstakar atvinnugreinar. Þessu breytti fyrri ríkisstjórn. En nú kemur hér viðbótarkrafa upp á 5%. Herra forseti. Nú á maður að gæta orða sinna og vera ekki með ofsafengnar yfirlýsingar, en mér finnst þetta gefa í skyn að fólk kunni ekki alveg að fara með vald sitt. Fjárveitingavald gefur gríðarlegt vald. Það að geta deilt út fé og ákvarðað hvernig eigi að nota það gefur gríðarleg völd. Og þegar þú hefur mikil völd þarftu að fara vel með valdið. Því má ekki misbeita til þess að ná fram þröngum hagsmunum, því má ekki misbeita til þess að senda skilaboð. Ég tel að 5% niðurskurður á ráðuneytin, ekki í fjárlagafrumvarpinu heldur í breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar fyrir 2. umr, séu ógeðfelld skilaboð út í stjórnsýsluna. Til dæmis hér í dag, herra forseti, er enginn af ráðherrunum viðstaddur umræðuna. Þeir voru hér í góðum umræðum við 1. umr.  Það skiptir máli að ráðherrarnir gefi okkur upplýsingar um hvernig þeir ætla að ná fram þessum niðurskurði, hvaða verkefni verða látin víkja og hversu mörgum þarf að segja upp. Stjórnsýslan, ráðuneytin eru tæki okkar til þess að ná fram markmiðum sem sett eru og ákvörðunum sem teknar eru með lagasetningu á Alþingi og þingsályktunum. Nú tökum við okkar helstu tæki og ætlum að skera þau niður með mjög einkennilegum hætti, með geðþóttaákvörðun við 2. umr. fjárlaga. En forsetinn á ekki að sæta þessu, því að hér kemur fram að það hefur verið skorið niður hjá honum frá hruni og hann á bara að fá það bætt. Það þarf að bæta forsetaembættinu þetta upp, annað er ekki hægt. Þetta er líka áhugaverð áhersla. Hann þarf náttúrlega að fara í opinberar heimsóknir sem hann þurfti að fresta. Þetta er náttúrlega hlægilegt og fyndið, herra forseti, en þetta er ógeðfellt þegar maður hugsar það dýpra. Nú verður þetta svolítið brotakennt af því að ég er að fletta í gegnum tillögurnar, en ég er búin að fara dálítið yfir stjórnsýsluna. Annað sem vekur athygli er að þeir vaxtarbroddar sem höfðu ekki þegar verið skornir í fjárlagafrumvarpinu eru teknir hér. Atvinnuuppbygging og fjölgun vistvænna starfa - burt. Það er ekki þörf á slíku. Svo er haldið áfram að skera í RÚV. Hv. formaður fjárlaganefndar var nú búinn að senda RÚV tóninn og hóf síðan grimman niðurskurð á þeirri stofnun, enda hvað er annað að gera þegar þú ert með óljósa stefnu - það má helst greina andvaxtarstefnu - og almennan yfirgang og flumbrugang en að veikja aflið sem á að veita þér lýðræðislegt aðhald. Auðvitað gerir maður það. Þú vilt ekki vera spurð óþægilegra spurninga, herra forseti. Þú vilt ekki svara fyrir aðgerðir sem þú getur ekki rökstutt. Þá bara hótarðu smávegis og svo skerðu niður. Og svo er bara haldið áfram og sagt: Af því að féð á að fara í háskólastarfsemi. Við fáum reyndar ekkert að vita í hvaða starfsemi, það er bara sagt að framlag ríkisins á hvern nemanda á háskólastigi sé minna og það sé alvarlegt mál. Ég er sammála því að auka þurfi fjárveitingar til háskólastigsins og það þarf að gera á grundvelli áætlana, það þarf bara að setja þær fram. Við erum með ýmsa málaflokka og við þurfum að leggja fram áætlanir og finna út úr því hvernig við getum veitt fjármagn til þeirra. Og við þurfum líka að endurskipuleggja ýmsa hluti. Meiri hlutinn lagði fram einhverja áætlun í þeim efnum og mikið af því byggir á vinnu fyrri ríkisstjórnar, sumt er nýtt og annað er óskhyggja, en við þurfum alltaf í rekstri apparats eins og ríkisins að vera tilbúin til að endurskoða. En ef við tökum ákvarðanir um að taka fé af stofnunum umfram það sem málefnalegt getur talist verður það að byggja á alvörustefnumótun og markmiðssetningu. Hérna er litla Ríkisútvarpið, 215 milljónir í niðurskurð til viðbótar. Svo kemur að niðurskurði í þróunarsamvinnu og þróunaraðstoð. Eins og kom fram þegar ég ræddi tillögur Samfylkingarinnar leggjum við til aukningu í þennan málaflokk í samræmi við samhljóma ákvörðun Alþingis. Það var einn þingmaður á móti, hv. formaður fjárlaganefndar. Ég ætla að lesa þetta, herra forseti, því að þetta er ekki skemmtilegt. Hér er lagt til að Þróunarsamvinnustofnun Íslands verði skorin niður um 9,2 milljónir og þróunaraðstoð stofnunarinnar um 174,8 milljónir. Undir liðnum Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi er skorið niður um 3,4 milljónir hjá FAO, Háskólar Sameinuðu þjóðanna á Íslandi skornir niður um 81,3 milljónir, UNDP, það er mannfjöldasjóðurinn, tekur á sig 5,3 milljónir, UNICEF 21,7 milljónir og UN Women sömuleiðis um 21,7 milljónir, Allt saman stofnanir sem ég heimsótti í New York í haust. Ég skammast mín að þetta séu tillögur frá Íslandi.  Við vorum nokkrir hv. þingmenn úr Framsóknarflokki, Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu sem höfðum það tækifæri að heimsækja Sameinuðu þjóðirnar í haust. Þar heimsóttum við m.a. UN Women og UNICEF. UN Women er talin hafa þriðju öflugustu deild í heimi hér á landi fyrir metnaðarfullt starf og UNICEF þekkja allir. Við vorum verulega stolt af því að vera Íslendingar þegar við heimsóttum þessar stofnanir. UNDP, þar sem við skerum niður 5,3 milljónir, nýtir þessa fjármuni til þess að aðstoða konur með svokallaða fistula þegar þær verða fyrir skaða í kynfærum og þvagfærum við fæðingar á börnum. En við ætlum að skera þá fjármuni niður  Virðulegi forseti. Ég mun þurfa að setja mig aftur á mælendaskrá því að ég hef á engan hátt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir ræðuna þó að hún hafi verið nokkuð brotakennd og ruglingsleg á köflum. Eitt mátti þó hv. þingmaður eiga, síðasti hluti ræðunnar var nánast samhljóða ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem hann flutti hér í gærkvöldi. Þar sem þingmaðurinn fór svo hörðum orðum um þá aðgerð ríkisstjórnarinnar að draga saman í þróunaraðstoð - og hún sagðist skammast sín, virðulegi forseti, fyrir þennan lið í fjárlögunum - vil ég benda hv. þingmanni á að hér er verið að draga saman þróunaraðstoð og framlög Íslands nema nú, samkvæmt þessum tillögum, 0,23% af vergum þjóðartekjum. Virðulegi forseti. Þessi sami þingmaður átti aðild að ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili. Árin 2011 og 2012 voru framlög til þróunarmála hjá vinstri ríkisstjórninni, velferðarríkisstjórninni, 0,21%. Skammaðist þingmaðurinn sín þá? Það þýðir ekkert að segja að það gangi eitthvað betur hér því að við erum að notast við sama mælikvarða og ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna á síðasta kjörtímabili, prósentutölu af vergum þjóðartekjum. Virðulegi forseti. Það er nefnilega svo að oft bítur sannleikurinn í skottið á þeim sem fer illa með hann.

Herra forseti. Hefði hv. formaður fjárlaganefndar lagt við hlustir og einbeitt sér hefði hún heyrt að ég fór hér yfir í ræðu minni að við lögðum fram þingsályktunartillögu um aukin framlög til þróunarsamvinnu. Þessi auknu framlög eru í samræmi við markmið Sameinuðu þjóðanna um að ríki veiti 0,7% af landsframleiðslu til þróunaraðstoðar. Það var einn þingmaður sem ekki greiddi atkvæði með þeirri áætlun, það var hv. formaður fjárlaganefndar sem taldi þetta óþarfa og bruðl - hún getur kannski skýrt út fyrir okkur sjálf hvers vegna hún taldi eðlilegt að vera á móti slíku. Ef það er óeðlilegt að ætlast til þess að Alþingi veiti fé í samræmi við eigin ályktanir tel ég þingmanninn vera að misskilja fjárveitingahlutverkið. Það á að fara fram í samræmi við áherslur sem fram koma í lögum og þingsályktunum og þessi niðurskurður er í andstöðu við það sem Alþingi hefur þegar ákveðið. Ég held að hv. þingmaður ætti að kynna sér þessa tillögu 

Virðulegi forseti. Að fara með hálfsannleik er næsti bær við það að segja ósatt. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir ætti sjálf að kynna sér þá þingsályktunartillögu sem liggur til grundvallar þeirri ákvörðun minni að greiða atkvæði á móti þessari hækkun fyrir síðustu jól. Það var nefnilega svo að fulltrúar núverandi stjórnarflokka í utanríkismálanefnd voru með fyrirvara á þessari þingsályktunartillögu á þá leið að ef ekki væru forsendur í þjóðarbúskapnum að fara þá leið að greiða aukin framlög til þróunarmála yrði sú leið ekki farin. Enda kemur hér fram, virðulegi forseti, að þegar þessi ríkisstjórn fór fram með sín miklu loforð, um auknar tekjur sem áttu að byggjast á veiðileyfagjaldi og einhverjum lofttekjum fyrri ríkisstjórnar, var forsendan fyrir þessari þingsályktunartillögu brostinn. Þar stendur málið, 

Herra forseti. Nú er það svo að það hafa ekki breyst neinar forsendur í ríkisfjármálum á Íslandi nema sá forsendubrestur varð að hér komu hægri  Hér koma tillögur í andstöðu við vilja þingsins og það er á ábyrgð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks að skera niður framlög til barna og kvenna 

Eins og á Landspítalanum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir ræðu hennar þó að hún sé ekki alveg búin, ég veit að hún getur talað lengi. Ég vil líka þakka henni fyrir samstarfið í velferðarnefnd. Ég verð ekki var við þennan stóra mun þar á því hvort við erum til hægri eða vinstri. Ég veit ekki betur en að við séum öll að vinna þar af heilum hug að öllum þeim velferðarmálum sem þangað koma inn. Mér finnst þessi breytingartillaga líkjast jólabókaóskalista barnanna. Hingað kemur listi upp á 15,5 milljarða. Oft er talað um forgangsröðun. Ef við erum að tala um að forgangsraða þá hefði ég viljað sjá einhvers staðar hérna að Samfylkingin legði til einhverja skerðingu, einhverja aðhaldssemi. Það er voðalega gaman og gott að koma með lista upp á einhverja milljarða, myndlistarsjóður 40 milljónir, Miðstöð íslenskra bókmennta 40 milljónir, tónlistarsjóður 30 milljónir og svo er talið upp í milljörðum hérna þannig að þetta er orðin keppni um hvort það verða 3, 4 eða 5 milljarðar. Ég spyr því: Hvar er forgangsröðunin? Á bara að bæta í? 15 milljarða óskalisti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og sömuleiðis samstarfið í velferðarnefnd. Forgangsröðunin er skýr í tillögum Samfylkingarinnar. Forgangsröðun Samfylkingarinnar hefur verið skýr síðustu ár í fjárlagagerð. Þar kemur mjög skýrt fram hvernig forgangsraðað var með mjög ákveðnum hætti í þágu velferðar og vaxandi verkefna. Þeir sjóðir sem þingmaðurinn taldi hér upp, bókmenntasjóður, tónlistarsjóður og fleiri, eru einmitt í greinum sem Íslendingar flytja út. Við eigum fjölmarga rithöfunda sem selja grimmt á erlendum tungum. Við flytjum út tónlist, eigum tónlistarfólk sem er alþekkt um allan heim, svo ég nefni Björk, Sigur Rós og Of Monsters and Men og fleiri. Það skiptir máli að hlúa að þessum atvinnugreinum ekki síður en öðrum sem eru listir og menning og hafa á einhvern hátt atvinnuhlutverk en hafa líka mjög mikilvægt verkefni í samfélaginu. Við erum með tekjuöflun á móti okkar tillögum. Hefðum við lagt fjárlagafrumvarpið fram hefði ýmislegt verið öðruvísi þar, þetta eru breytingartillögur við það frumvarp, en við hefðum líka þurft að leggja til aðhald á ákveðnum sviðum, aðhaldi í ríkisrekstri er ekki lokið. Við hefðum bara beitt því með allt öðrum hætti. Hægri og vinstri vinna vel saman í velferðarnefnd, ég er sammála því, enda er þar gott fólk sem telur að samvinna skili okkur bestum árangri en ekki átök. En þegar kemur að því að veita fjármuni skýrist stefnan betur. Ég er, og ekki bara ég heldur heyrist mér þorri landsmanna vera hissa á þeirri forgangsröðun sem fram kemur hjá núverandi ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Það er gott að heyra að hún er sátt við störfin í velferðarnefnd. Ég skil það vel, það er voða ljúft að slá um sig erlendis og veita vel, sælla er að gefa en þiggja. En er við hæfi að við förum eina utanferð og lofum og gefum og styðjum en komum í næstu ferð eða jafnvel ferðinni þar á eftir og þiggjum aðstoð frá öðrum? Við þurfum að hafa efni á hlutunum. Er ekki rétt að reyna að minnka vaxtakostnað hér og gefa þá í samræmi við það sem við þolum? Varðandi tekjuöflunina er voðalega einfalt að nefna hér einhverja milljarða, hina og þessa, 3,5 milljarða í leigu á makríl. Við hækkuðum veiðigjöld á makrílskipin 

Virðulegur forseti. Já, ég ætla að leggja það til, það er tillaga flokksins míns, Samfylkingar – jafnaðarmannaflokks Íslands, að við öflum viðbótartekna upp á 3,5 milljarða á makríl. Við höfum farið mjög vel yfir þessi mál, við höfum kynnt okkur þau og teljum þetta fullkomlega og fremur hófleg markmið ef eitthvað er. Varðandi það að gefa þá snýst þróunaraðstoð ekki um að við séum svo góð að við ætlum að gefa einhverju fólki peninga. Þróunaraðstoð er á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Samþykkt hefur verið að ríki heims skuli veita 0,7% af vergri landsframleiðslu til þróunaraðstoðar. Við erum langt frá því að ná því marki. Þetta lýtur að því, ég endurtek það, þetta lýtur að því að skapa aðstöðu til heilsugæslu, fæðingaraðstoðar og hreins vatns m.a. Þetta eru grundvallarþættir. Þetta varðar konur sem eru að fæða börn í Malaví, einu fátækasta ríki heims, og aðstoð frá okkur 

Virðulegi forseti. Það er áhugavert að hlýða á þessar rökræður því að þær eru gott vitni um þá greiningu sem er vel þekkt hjá þeim sem fást við stjórnmálafræði og stjórnmálagreiningu. Það er algeng retórík hjá þeim sem eru á hægri væng stjórnmálanna að setja upp mál sitt sem ekki meðvitað val um tilteknar aðgerðir heldur nauðsyn. Það hefur auðvitað verið mjög áberandi í þessari fjárlagaumræðu að í stað þess að stjórnarmeirihlutinn viðurkenni að hann tók meðvitaða ákvörðun um að afsala almenningi tekjum af hinu sérstaka veiðigjaldi, vildi ekki fara þá leið sem lögð var til á síðasta kjörtímabili að innheimta sanngjarna auðlindarentu, þar af leiðandi þarf að skera niður, en í staðinn fyrir að viðurkenna bara þá pólitísku ákvörðun sem hér var tekin fara menn í miklar æfingar í ræðustól og tala um nauðsynina sem hafi legið að baki, eins og þegar við ræðum þróunarsamvinnu. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur að þróunaraðstoð er eitt mikilvægasta verkefni okkar sem tiltölulega ríkrar þjóðar að standa vel að. Þar með ætla ég ekki að láta eins og Íslendingar hafi almennt staðið sig vel í þessu sögulega, það er ekkert þannig, ekki heldur á síðasta kjörtímabili. Það sem var gott þá var að hér var samþykkt þingsályktun með yfirgnæfandi meiri hluta, eins og hv. þingmaður fór yfir, um að við ætluðum að standa okkur betur. Eins og ég hef margoft rætt er þetta ekki einu sinni hægri/vinstri pólitík. Það dugir bara að leita til hægri stjórnarinnar í Svíþjóð sem hefur sýnt umtalsverða samfélagslega ábyrgð í þessum efnum og íslenskir hægri menn mættu kannski læra aðeins af þeim. Ég ætlaði raunar ekki að ræða þetta. Ég ætlaði að ræða um niðurskurð sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni, þ.e. niðurskurði í ráðuneytum og stjórnsýslu og ekki síst í utanríkisráðuneyti, þá er ég ekki að tala um þróunarsamvinnu heldur bara stjórnsýsluna almennt. Þetta er áhyggjuefni því að við erum nýbúin 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég eyddi þó nokkrum tíma í einmitt þetta í ræðu minni því að ég hef af þessu verulegar áhyggjur. Ég fór líka yfir það að ég tel eðlilegt að draga þurfi saman hjá stjórnsýslunni eins og öllum öðrum opinberum stofnunum í íslensku samfélagi og öðrum fjárlagaliðum í fjárlögum, en þetta er geðþóttaákvörðun, tekin á síðustu stundu. Þetta er ekki lagt til af ríkisstjórninni. Engar áætlanir liggja að baki ákvörðuninni um hvaða verkefni eru undir, 1/20 af fjármunum fara út úr ráðuneytunum með þessum hætti. Það er verið að veikja stjórnsýsluna gríðarlega. Það er líka verið að senda stjórnsýslunni mjög skýr skilaboð, að þar þyrmi fjárveitingavaldið engum. Þar er búið að gera aðhaldskröfu ár eftir ár. Það er aðhaldskrafa í núverandi frumvarpi, nú er bætt í enn frekar. Mér finnst þetta hafa pínulítinn hótanastíl yfir sér. Það er verið að veikja stjórnsýsluna, það er einboðið. Ég hef þegar rætt þetta við fulltrúa Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd. Við ræddum mikilvægi þess að ráðuneytin kæmu inn í fjárlaganefnd á milli umræðna, legðu fram yfirlit yfir hvaða verkefni það eru sem ráðuneytin hætta að sinna, hvort þyrfti lagabreytingar eða eitthvað vegna þess, og eins hvað er áætlað að þurfi að segja upp af starfsfólki vegna þessa niðurskurðar. Ég fór líka yfir að það er ekki gott að hafa sterka fjölmiðla þegar áætlanir eru ekki góðar og svara þarf erfiðum spurningum. Þegar teknar eru ómálefnalegar ákvarðanir æ ofan í æ er líka vont að hafa stjórnsýslu sem kynni að veita aðhald.

Virðulegi forseti. Það er mjög létt, þetta er létt tillaga, að skera niður í ráðuneytum. Stjórnmálamaður sem gerir slíka tillögu getur verið nokkuð viss um að allir muni segja: Já, þarna er verið að skera niður á réttum stað, þarna er bara fjöldi fólks sem vinnur við að naga blýanta alla daga. Þetta er ímynd margra af stjórnsýslunni. Mér finnst nauðsynlegt að sú greining sem hv. þingmaður nefndi komi fram í fjárlaganefnd á milli umræðna því að í og með hefur stjórnsýslan þessa ímynd á sér. Við verðum að átta okkur á því hve mörg erindi koma inn í einstök ráðuneyti sem krafa er gerð um lögum samkvæmt að sé sinnt og svarað. Það eru mörg þúsund erindi á hverju ári, og það eru bara erindi sem snúast um að veitt séu viðbrögð við þeim. Þá er eftir að horfa til stefnumótunarhlutverks ráðuneytanna, eftirlitshlutverks ráðuneytanna með því að stofnanir framfylgi fjárlögum, með því að stofnanir framfylgi stefnu og innleiði stefnu. Við getum rétt ímyndað okkur, það eru ærin verkefni. Þá þarf pólitíkin hreinlega að segja: Fínt,  Hvar á að bera niður?

Frú forseti. Ég og hv. þm Katrín Jakobsdóttir höfum skorið fullt niður. Við vitum alveg hvað það er erfitt. Stundum var það ekkert mjög erfitt, þegar voru aðstæður til þess á ákveðnum fjárlagaliðum en á öðrum var það flókið og lagði mikla vinnu á þá sem áttu að framfylgja þeim niðurskurði að finna leiðir til þess að ná sama árangri með mun minna fjármagn og forgangsraða og ákveða hverju ætti að sleppa. Ég held að það skipti máli, af því að á milli umræðna koma umfangsmiklar breytingartillögur, að þingmenn geri sér grein fyrir því hvað það þýðir að þeir skeri til viðbótar niður um 5% til ráðuneytanna, sem er auðvelt að segja, eitthvert embættismannakerfi, sem starfar reyndar í þágu landsmanna - og líka í þróunaraðstoðinni. Hvaða verkefni eru það sem við erum að slá út af borðinu? Verkefni sem varða velferð og heilsu fátækasta fólks í heimi.

Hæstv. forseti. Vita menn hér í salnum hvað desemberuppbót fyrir atvinnulausa er há, hvað það eru margar krónur? Ég hugsa að fáir hafi flett því sérstaklega upp. Það eru 50.152 kr.

Ég vissi það.

Vissi það, segir hv. þm. Karl Garðarsson. 
             Hvað skyldu atvinnuleysisbætur vera? Þær eru 172.609 kr. Það eru ekki miklir peningar, ekki ef maður þarf að leigja sér íbúð, þar er maður kominn vel yfir 100 þús. kr., og síðan er það maturinn, börnin og yfirleitt að lifa lífinu sem við viljum kalla það ef fólk ætlar að veita sér það að kaupa einhver blöð eða fara í bíó. Það eru ekki til peningar fyrir slíku, hvað þá í jólamánuðinum. Þess vegna höfum við sett það á oddinn að ekki verði brugðið út af þeirri venju sem við höfum fylgt í kjölfar kreppunnar, að láta desemberuppbót ganga til atvinnulauss fólks, 50.152 kr. Þetta er talið að muni kosta eitthvað yfir 200 milljónir en hæstv. fjármálaráðherra sagði að það væri þröngt í búi. Þegar þröngt er í búi er ekki hægt að greiða desemberuppbót til atvinnulausra en það er hægt að aflétta auðlegðarskatti sem er skattur sem settur er á þá eða þau sem hafa hreina eign yfir 75 milljónum, og 100 milljónum ef það eru hjón. Það er fallið frá honum og þar með afsölum við okkur yfir 9 milljörðum í ríkistekjur. Menn hafa farið ágætlega yfir það í umræðunni um fjáraukann og lög um ýmsa þætti sem - ég man nú ekki hvað þau heita - sem þarf að breyta til að fjárlög nái fram að ganga sem við afgreiddum hér í atkvæðagreiðslu í gær. Menn hafa verið að rifja upp þessar fjárhæðir sem stjórnarmeirihlutinn hefur afsalað ríkissjóði frá því að hann tók við völdum í vor. Við höfum oft rifjað þetta upp, 6,4 milljarðar til sjávarútvegsins og hálfur annar milljarður á ári í virðisauka á ferðaþjónustu. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson rifjaði það ágætlega hér upp í morgun hvernig virðisauka á ferðaþjónustuna var háttað hér fyrir ekki svo ýkja löngu. Þá greiddi hann virðisaukaskatt upp á 14%. Í hruninu var þetta lækkað niður í 7%, átti að vera tímabundið, og við hurfum síðan frá þessari ráðstöfun með tillögum okkar og vorum búin að lögfesta að 14% áttu að taka gildi núna með haustinu, enda var allt önnur staða uppi í þessari grein en áður hafði verið. Fyrsta atriðið sem ég vil leggja áherslu á í þessari fyrstu ræðu minni um fjárlögin við 2. umr. málsins er að við erum að skoða málið heildstætt, ekki aðeins með frumvarpi til fjárlaga heldur einnig frumvarpi til fjáraukalaga og þeim lagabreytingum sem við afgreiddum í gær. Það mun heita, ég er búinn að finna það hér, frumvarp til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2014. Þetta er allt saman einn pakki og þó að við höfum gengið frá tilteknum atriðum þar og klárað 2. umr. er málið ekki afgreitt. Það er ekki út af borðinu. Það eru nokkur mál sem ég vil nefna sérstaklega að ég tel að stjórnarmeirihlutinn þurfi að taka til endurskoðunar. Þar hef ég þegar nefnt desemberuppbótina til atvinnulausra. Mér finnst það vera réttlætis- og sanngirnismál og eiginlega ekki hægt að hverfa frá því fyrirkomulagi sem við höfum haft undanfarin ár, að greiða þessa fjármuni, sem eru núna 50.152 kr., til atvinnulausra. Við eigum að sameinast um það. Við eigum ekki að fara úr þinginu fyrir jól án þess að afgreiða þetta, þetta tel ég mjög mikilvægt réttlætismál. Annað atriði sem ég held að við ættum að geta náð samkomulagi um, ég trúi ekki öðru, er að falla frá komugjöldum inn á sjúkrahúsin. Þau heita komugjöld núna, áður hétu þau legugjöld og áttu að færa ríkissjóði rúmar 200 millj. kr., ég held að það hafi verið 220 millj. kr., en það kveikti svo mikla almenna andstöðu í þjóðfélaginu að þau hurfu í því formi út af vinnsluborði fjárlaganefndar en komu síðan inn að nýju, núna undir nýju heiti og eru kölluð komugjöld. Það er algjörlega óútfært með hvaða hætti eigi að leggja þau á. Enn er gert ráð fyrir að þau færi ríkissjóði um 220 millj. kr. Það segir í tillögugreininni að komugjaldið eigi að vera óháð lengd dvalar á sjúkrahúsi og þá spyr ég: Hvert á þetta gjald að vera? Það fást engin svör við því. Við reyndum að særa fram einhverjar upplýsingar um það í umræðunni um fjáraukann en þær upplýsingar lágu ekki fyrir. Ég vitnaði í ræðu minni í viðtal sem Morgunblaðið hafði við hv. framsögumann efnahags- og viðskiptanefndar, Pétur H. Blöndal, um það efni og hann játaði í því viðtali að hann hefði ekki hugmynd um það, þessir útreikningar lægju ekki á borðinu. Og nú ætlast menn til að Alþingi afgreiði slíkt frá sér. Vinnsluborð Alþingis á ekki að vera handarbakið. Við eigum ekki að vinna handarbakavinnu hér, við eigum að vinna vandaða vinnu og þetta er ófrágengið mál. Þar fyrir utan erum við að tala um mjög mikilvægt prinsippmál, grundvallarmál. Ég þykist alveg vita hvers vegna ýmsir markaðshyggjumenn leggja höfuðáherslu á að fá þetta fram. Ég vitnaði í reynslu mína frá því upp úr 1990 þegar verið var að endurskoða svokallaða þjóðarsáttarsamninga sem hættu að vera þjóðarsáttarsamningar fljótlega eftir að ný ríkisstjórn tók við valdataumunum í landinu. Það var ríkisstjórn Framsóknar, Alþýðubandalags og Alþýðuflokks sem gerði þjóðarsáttarsamningana og ég lít svo á að þeir hafi verið þjóðarsáttarsamningar, byggðir á mjög breiðri samstöðu þótt ekki væru allir sáttir við þá. Við minnumst andstöðu BHM í því efni en samningarnir byggðu engu að síður á breiðri samstöðu. Við endurskoðun þessara samninga kom annað hljóð í strokkinn og ég minnist þess hve rík áhersla var á það lögð af hálfu sumra þeirra sem stóðu að samningunum að koma á tilteknum gjöldum í heilbrigðisþjónustunni. Þegar ég spurði eftir því - ég var þá formaður BSRB - hverju þetta sætti, hvort það væri vegna þess að þetta aflaði svo mikilla peninga, nei, þetta snýst um prinsipp, um kerfisbreytingu. Og það er það sem við erum að fást við núna með þessu og þess vegna er andstaðan í þjóðfélaginu sú sem raun ber vitni, menn átta sig alveg á því hvað er að gerast. Markaðshyggjumenn vilja búa til kerfi þar sem enginn munur er á umgjörð almannarekinna heilbrigðisstofnana og einkarekinna, það á ekki að vera neinn munur á því það á að afnema hann með öllu. Ef það kostar eitthvað inn á einkarekinn praxís á hið sama að gilda í almannaþjónustunni. Þetta er hugsunin. Síðan á niðurgreiðslan að vera ofan á það í einhverju sjúkratryggðu kerfi. Þess vegna má sem sagt almannarekni hlutinn ekki hafa neina sérstöðu. Þetta er þeirra hugsun, þess vegna skiptir það þá máli. Ég á eftir að sjá að félagslega þenkjandi sjálfstæðismenn og félagslega þenkjandi framsóknarmenn fallist á slíka kerfisbreytingu markaðshyggjuhaukanna. Þeir mega ekki láta plata sig í þessu efni, það er mjög mikilvægt. Þetta snýst ekki bara um upphæðina sem lögð er á hinn veika sem er settur inn á sjúkrahús heldur þurfum við líka að átta okkur á því að við erum að takast á um hvert við erum að stefna með kerfið. Mér finnst skipta mjög miklu máli að sú umræða sé tekin vitandi hvað hér hangir á spýtunni. Þar fyrir utan er athyglisvert að hlusta á röksemdirnar sem reiddar eru fram. Menn tala um mikilvægi þess að tryggja jafnrétti og jafnræði gagnvart kerfinu, menn séu látnir borga svo mikið hér en ekkert þarna, nú þurfi að jafna út, en snýst ekki slagurinn eða á ekki slagurinn að snúast um það að ná þessum gjöldum niður? Ég hef vitnað í mjög athyglisverða úttekt sem sérfræðingur í heilbrigðismálum, Ingimar Einarsson, gerði þar sem hann sýnir fram á hvernig kostnaðarþátttaka sjúklinga í heilbrigðiskerfinu hefur farið vaxandi. Hann horfir ekki bara til allra síðustu ára, hann horfir langt aftur. Ég held að hann horfi til áranna fyrir aldamót en aðallega til áranna upp úr aldamótum. Það er þó í byrjun tíunda áratugarins sem þessi þróun fer í gang. Ég var vitna til, kannski ekki upphafsins en mikilvægs áfanga á þeirri leið þegar verið var að endurnýja þjóðarsáttarsamningana á fyrstu árum tíunda áratugarins. Ég tel að við eigum að reyna að halda okkur við þau prinsipp sem til dæmis Danir hafa gert, að hafa heilbrigðisþjónustuna alveg gjaldfrjálsa. Hún kostar að sjálfsögðu sitt en spurningin er hver eigi að greiða fyrir hana. Eigum við að jafna því niður á landsmenn alla og okkur meðan við erum frísk, vinnandi og aflögufær eða eigum við að bíða eftir því að fólkið verði veikt og rukka þá? Ég held að enginn sé að tala um að vilja veikja heilbrigðisþjónustuna, ekki nokkur maður. Deilan snýst bara um það hvernig eigi að greiða fyrir hana. Á að skipta byrðunum niður á hina heilbrigðu eða á að láta sjúklingana um hituna? Þarna held ég að sé fullgróft að segja að munurinn sé annars vegar félagshyggjan og hins vegar markaðshyggjan vegna þess að ég held að innan beggja stjórnarflokkanna séu einstaklingar þannig þenkjandi að þeir vilji ekki fara inn á þessa braut. Menn geta trúað því og viljað efla markaðsviðskipti, láta markaðinn sinna tilteknum hlutum þjóðfélagsstarfseminnar en vilji halda þessum geirum, menntakerfinu og heilbrigðiskerfinu, utan hans og það sé á vegum hins opinbera, á vegum samfélagsins. Þetta er sem sagt annar þáttur sem ég vildi nefna, þ.e. desemberuppbótin annars vegar og komugjöldin hins vegar. Aðeins til að botna þetta sem ég sagði um desemberuppbótina og hvort þjóðfélagið sé aflögufært hljótum við að horfa til þess sem er og var að gerast með ákvörðun ríkisstjórnarinnar allar götur frá því í vor þegar hún komst til valda og fram á þennan dag, þegar hún hefur létt sköttum af þeim sem eru aflögufærir í þjóðfélaginu. Ég nefni þar náttúrlega efst á blaði auðlegðarskattinn. Átti ég kannski að byrja á útgerðinni sem fékk sinn stóra afslátt og við heyrðum allan harmagrátinn fyrir utan Alþingishúsið á sínum tíma og síðan innan veggja þess eftir það um hve hræðilega aðþrengd stórútgerðin væri? Síðan liðu tvær, þrjár vikur, þingið fór heim, aðalfundir voru haldnir í útgerðarfyrirtækjunum og þau lýstu metgróða, aldrei betra árferði hjá Samherja, Vinnslustöðin í Vestmannaeyjum borgaði eigendum sínum 1.100 milljónir, eitt þúsund og eitt hundrað milljónir bara í vasann, svolítið feimnir sumir, ég man eftir því í fjölmiðlum þegar þeir voru inntir eftir þessu. Þess vegna þýðir ekkert að koma til okkar og þjóðarinnar og segja: Það er þröngt í búi, það er svo þröngt í búi að við eigum ekki fyrir 50 þús. kr. desemberuppbót fyrir þá sem eru atvinnulausir í landinu. Síðan vil ég nefna Ríkisútvarpið. Nú er verið að auka á niðurskurðinn þar. Reyndar er það svo, og ég hef getið þess áður í ræðum mínum, að þetta er orðið svo flókið spil, orðnar svo miklar fléttur, að það þarf nánast dulmálsfræðinga til að ráða í hvað raunverulega er að gerast. Það er verið að hækka gjöld en um leið lækka þau, auka möguleika til auglýsingatekna og lækka framlagið sem fer til stofnana og síðan er búinn til úr þessu kokteill sem enginn skilur. En þegar búið er að ráða dulmálið kemur hið rétta út: Það er verið að skerða rekstrargrundvöll Ríkisútvarpsins með þeim afleiðingum að það er verið að segja þar upp fólki. Sumum finnst jafnvel grimmilegar gengið fram í því efni en efni standa til en það er verið að veikja rekstrargrundvöll Ríkisútvarpsins, það er alveg ótvírætt, og með þessum afleiðingum. Ég tel að Ríkisútvarpið, nánast eins og ýmsar aðrar grunnstoðir okkar velferðarsamfélags, eigi að vera stofnun sem við reynum að skapa sátt um. Ef menn vilja að Ríkisútvarpið endurskilgreini á einhvern hátt starfsemi sína og við setjum þessari stofnun einhver önnur markmið ræðum við það, tökum þá umræðu og endurskoðum síðan framlagið til þessarar starfsemi. Þá umræðu verðum við líka að taka. Reyndar finnst mér að líka þurfi að taka djúpa umræðu um áherslur okkar út á við. Menn hafa rætt hér um þróunaraðstoð og ýmislegt sem henni tengist og þá finnst mér skorta á að við tökum umræðu um það í þessum sal og í nefndum á vegum þingsins og almennt í samfélaginu um hvað Íslendingar vilja, hvaða áherslur við viljum hafa í utanríkismálum. Á sínum tíma voru settar nokkur hundruð milljónir hygg ég í að reyna að komast inn í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna með einn fulltrúa. Það var arfavitlaus tillaga, fullkomlega út í hött og hluti af hrunhugsuninni allri. Það er gríðarlegur kostnaður sem þarna var ráðist í og byggði auk þess á að mínum dómi rangri hugsun. Það sem mér finnst að við eigum að gera er að styrkja okkur á tilteknum afmörkuðum sviðum. Við eigum að vera öflug í öllu sem snýr að mannréttindum. Þar eigum við að leggja mikla áherslu á allt sem snertir mannréttindi. Við eigum líka að horfa til þess sem snertir hafið, jarðhita, eldfjöll og annað slíkt þar sem við erum góð, þar sem við getum hugsanlega látið gott af okkur leiða inn í þekkingarsamfélag heimsins. Þarna eigum við að beina kröftum okkar að mínum dómi. Þess vegna finnst mér dapurlegt þegar maður les að til standi að draga úr framlagi til Háskóla Sameinuðu þjóðanna sem er á Íslandi. Það er jarðhitinn og jarðvísindin. Hingað hefur komið fjöldi fólks á hverju ári. Ég kann ekki þessar tölur og er ekki búinn að setja mig inn í þessa starfsemi þannig að ég geti talað um það af viti, en ég veit að hér hefur verið rekin deild úr Háskóla Sameinuðu þjóðanna sem sinnir þessum verkefnum. Ég tel að það sé í senn framlag Íslendinga, sem þarna komi fram, og síðan erum við að fá þetta fólk til okkar. Ég hef stundum vitnað til þess þegar ég var við nám í Bretlandi á áttunda áratug síðustu aldar þegar Bretar lögðu á skólagjöld. Þeir sem voru andvígir því að leggja þessi skólagjöld á voru úr tveimur hópum. Annars vegar voru það bisnessmenn og hins vegar félagslega þenkjandi aðilar sem vildu tryggja sérstaklega fólkið frá fátækum ríkjum til að koma til náms endurgjaldslaust. Hvað er það sem bisnessmennirnir sögðu? Þeir sögðu: Það borgar sig fyrir Bretland að fá fólk til landsins til náms. Það kemur inn í landið með peninga, það leigir húsnæði, kaupir mat, fer í bíó og kaupir blöð og bækur o.s.frv. Síðan gerist tvennt í framhaldinu: Það kaupir bresku tímaritin með auglýsingunum frá bresku fyrirtækjunum, verkfræðingarnir gera það og halda tryggð við það síðan allt sitt líf og kaupa hugsanlega vörur sem þar eru framleiddar, og síðan kemur allur mannskapurinn aftur - og aftur og aftur í frí. Þetta skapar líka efnahagslegan styrk þeim sem er veitandi á einhverju skeiði. Meginhugsunin hjá mér samt varðandi Háskóla Sameinuðu þjóðanna er að við erum þar með að leggja eitthvað af mörkum á sviði þar sem við getum verið veitendur. Það styrkir okkur líka, það styrkir Háskóla Íslands, það styrkir okkar fræðimenn. Þetta er skorið niður um 81,3 millj. kr. Það er erfitt að átta sig á því í þessum sundurliðunum hvað er hvað því að yfirskriftin er alltaf hin sama: Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi -5,3, Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi -21,7, Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi, háskólar Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, sértækar aðhaldsráðstafanir -81,3. Síðan áfram og alltaf er textinn líka sá sami, það er verið að forgangsraða fjármunum „ríkissjóðs þannig að unnt verði að veita aukin framlög til brýnnar heilbrigðisstarfsemi beggja sérhæfðu sjúkrahúsanna“. Það er aldrei vísað í auðlegðarskattinn, það er aldrei sagt: Við erum að forgangsraða af því að við lögðum af auðlegðarskatt, við erum að forgangsraða vegna þess við ætlum að veita útgerðinni afslátt upp á 6,4 milljarða á ári. Það er ekki talað um það. Við erum að forgangsraða og skera niður til Háskóla Sameinuðu þjóðanna vegna þess að við viljum ekki hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustuna sem er arðbær og gefandi atvinnugrein á Íslandi. Nei, það er alltaf sagt að menn séu að skera þetta allt saman niður vegna þess að þeir eru að passa upp á veika og sjúka. Þetta er náttúrlega ekki svoleiðis. Ég vildi þá fá tilvísun í annað sem ríkisstjórnin hefur verið að gera. Þetta eru nokkur áhersluatriði sem ég vildi nefna í fyrri hluta ræðu minnar en mig langar núna til að víkja að tveimur þáttum sem heyra sérstaklega undir þingið, Ríkisendurskoðun og umboðsmaður Alþingis. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis hefur verið að skoða starfsemi beggja þessara stofnana og við höfum gengið frá skýrslu um umboðsmann Alþingis. Hún á eftir að koma til umræðu í þinginu, en hún snertir líka þessa umræðu um fjárlög. Í niðurlagi álits stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um skýrslu umboðsmanns Alþingis fyrir árið 2012 segir nefndin, með leyfi forseta: „Nefndin telur mikilvægt að þingið sinni því aðhaldshlutverki sem því er falið gagnvart framkvæmdarvaldinu og leggur því áherslu á mikilvægi þess að skýrslan verði rædd á þingfundi þannig að athygli þingmanna og annarra sé vakin á skýrslunni. Þá er einnig mikilvægt að þingmenn fylgist með þeim álitum sem umboðsmaður gefur út og eru aðgengileg á heimasíðu hans og nýti í sínum störfum.“ Við eigum aftur að fara yfir þetta en leggjum líka áherslu á það í þessu áliti að embættinu verði gert kleift að sinna þeim lögboðnu verkefnum sem það hefur á hendi. Við höfum áhyggjur af því að það fjármagn sem honum er ætlað, umboðsmanni Alþingis, sé ekki nægilegt og vonuðumst til þess að viðbótarfjármagn yrði veitt til embættisins sem dygði til að hann gæti haldið þeim mannafla sem hann hefur með höndum og fær vart risið undir mjög vaxandi álagi á liðnum árum. Þá hefði þurft að koma til að minnsta kosti 20 millj. kr. viðbótarframlag. Ég sé að í breytingartillögunum er gert ráð fyrir 10 milljónum, það er aðeins helmingurinn af þessu sem er þá ávísun á uppsagnir hjá embættinu. Þetta er afar bagalegt vegna þess að umboðsmaður sinnir mjög veigamiklu aðhalds- og eftirlitshlutverki gagnvart stjórnsýslunni og það er nokkuð sem á að auka, efla og bæta, opna stjórnsýsluna. Umboðsmaður er mikilvægur þáttur í því. Hann er ekki bara umboðsmaður Alþingis, hann er umboðsmaður þjóðarinnar gagnvart stjórnsýslunni. Hann er annað þeirra embætta sem heyrir beint undir Alþingi og það er stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem hefur með höndum að fylgjast með störfum embættisins. Þar er vilji til þess að þrýsta á fjárveitingavaldið til að tryggja að embættið rísi undir lögbundnum skuldbindingum sínum. Reyndar viljum við að það verði gengið lengra en gert hefur verið á undanförnum árum, ekki bara að sinna þeim kvörtunum sem berast heldur þarf að koma frumkvæðisvinna líka, embættið þarf að taka á brotalömum sem það telur þurfa að taka á. Sömuleiðis er það Ríkisendurskoðun sem er einnig stofnun sem heyrir undir Alþingi. Það er aftur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem hefur það verk með höndum að fylgjast með störfum Ríkisendurskoðunar. Það hafði verið vonast til þess og þyrfti að koma til 44 millj. kr. viðbótarfjárveiting til þess að Ríkisendurskoðun geti haldið sínum mannafla og haldið sínu striki. Ég er ekki í nokkrum vafa um að Ríkisendurskoðun hefur á liðnum árum unnið margt mjög vel og ég hef trú á því að embættið og stofnunin sé stöðugt að sækja í sig veðrið og bæta vinnubrögð sín. Þingið er orðið miklu meðvitaðra líka og stjórnsýslan öll um mikilvægi þessarar stofnunar. Samkvæmt breytingartillögum sem liggja fyrir núna við 2. umr. er gert ráð fyrir að koma aðeins að helmingi til móts við beiðni embættisins, sem ég styð heils hugar, um 44 millj. kr. viðbót. Það fær 25. Ég vonast til þess og mælist eindregið til þess að fjárlaganefnd taki þetta hvort tveggja til umfjöllunar, veiti umboðsmanni Alþingis 20 millj. kr. viðbót og að 44 millj. kr. verði látnar koma til viðbótar hjá Ríkisendurskoðun. Lokaþátturinn sem ég vildi koma inn á í þessari umfjöllun minni lýtur að löggæslunni. Ef ég hefði haft talsvert miklu rýmri tíma hefði ég viljað gera því mjög ítarleg skil sem um hana er að segja. 19. júní 2012 var samþykkt á þinginu þingsályktunartillaga alveg samhljóða sem flutt var undir forustu hv. þingmanns, núverandi hæstv. utanríkisráðherra, Gunnars Braga Sveinssonar, um grundvallarskilgreiningar löggæslu á Íslandi og gerð löggæsluáætlunar. Ég ætla að lesa upp þau nöfn sem stóðu að þessari þingsályktunartillögu, með leyfi forseta: Það voru hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar Gunnar Bragi Sveinsson, Vigdís Hauksdóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Birkir Jón Jónsson, Höskuldur Þórhallsson, Siv Friðleifsdóttir, Eygló Harðardóttir, Sigurður Ingi Jóhannsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Birgir Ármannsson, Kristján Þór Júlíusson, Einar K. Guðfinnsson og Unnur Brá Konráðsdóttir. Þetta eru nokkrir fulltrúar sem sitja í ríkisstjórn og aðrir í fjárlaganefnd og enn aðrir í þingsal. Þarna var samþykkt samhljóða að fara í að skilgreina mannaflaþörf og þörf lögreglunnar fyrir fjármagn. Þetta er samþykkt 2012. Samkvæmt þessu er lagt til að skipa nefnd sem fari í saumana á þessum málum. Það er gert. Samhliða vinnu þeirrar nefndar sem fór þá fljótlega í gang lét ég vinna skýrslu til kynningar fyrir ríkisstjórn um stöðu lögreglunnar. Þá kemur á daginn, eins og við vitum að gerðist í stjórnsýslunni, í samfélaginu almennt og útgjöldum til samfélagsþjónustunnar, að hún hafði verið skorin niður á bilinu 20–25% að raungildi. Það átti við um löggæsluna líka. Okkur reiknaðist til í þessari skýrslu að niðurskurðurinn hefði numið 2,8 milljörðum kr. á ári. Þegar nefndin sem ég vísaði í hér og var samþykkt að tæki til starfa á grundvelli þingsályktunartillögunnar frá 19. júní 2012 skilaði af sér í þinginu lagði hún til að staða lögreglunnar þyrfti að batna um sem nemur 3,5 milljörðum kr., þ.e. aukafjárveitingu þyrfti í rekstur lögreglunnar sem næmi 3,5 milljörðum kr. Hvers vegna er ég að rifja þetta upp núna? Ég er að því vegna þess að ég las einhvers staðar í blaði að ríkisstjórnin hefði tekið ákvörðun um að stórefla löggæsluna. Hvað er það mikið sem átti að setja í lögregluna? Okkur var sagt að það væri 0,5 milljarðar, 500 milljónir, þannig að ég fór að fletta pínulítið upp og komst að þeirri niðurstöðu að þetta væri ekki rétt. Núna er verið að bæta í rúmum 300 milljónum, ekki meiru, ekki 3 milljörðum, ekki 3,5 milljörðum, eins og sagði í þessari skýrslu. Þegar nefndin skilaði af sér lagði hún til, ég ætla nú að leyfa mér að lesa það hér, með leyfi forseta: „Vill nefndin undirstrika þetta sérstaklega og beina því til stjórnmálaflokkanna að taka mið af skýrslu þessari við gerð stjórnarsáttmála næstu ríkisstjórnar, hvernig svo sem hún verður samansett og við fjárlagagerð næstu ára.“ Þetta segir í þessari skýrslu nefndarinnar sem í sátu fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna. Þetta var rætt á þinginu og ég sagði meðal annars í umræðu 22. mars í ár, með leyfi forseta: „Í rauninni er merkilegast við skýrsluna og nefndarvinnuna að gerð er tilraun til þess að tengja saman áætlun og fjármagn og reyna að horfa raunsætt á málin með slíkum hætti. Það er vinnulag sem við höfum tamið okkur á ýmsum öðrum sviðum, sem meðal annars er unnið að í innanríkisráðuneytinu og vísa ég þar til samgönguáætlunar. Þar er sett fram stefna og þar er sett fram markmið, þar er sett fram stefna og þar er sett fram framkvæmdaáætlun sem er tengd fjármagni. Þetta er vísir að slíkri vinnu og það er vel.“ Ég sagði einnig við þessa umræðu, ef ég man rétt, að auðvitað væri það komið undir getu ríkissjóðs á hverjum tíma hvort og þá hversu hratt hann gæti uppfyllt þessi markmið þannig að ég skil mætavel að menn taki þetta ekki í einu heljarstökki. Ég held að enginn geri kröfu til þess. Auðvitað horfum við til getu ríkissjóðs, til þess hvað hann er fær um að gera, en við þurfum líka að tala um hlutina eins og þeir eru og ekki gefa í skyn annað en það sem raunverulega er uppi á borðum. Það er ekkert verið að bæta stöðu lögreglunnar sem neinu nemur með þessum fjárlögum. Á síðasta ári settum við, þáverandi ríkisstjórn og þáverandi stjórnarmeirihluti, 200 millj. kr. viðbótarfjármagn tímabundið inn í lögregluna sem að sjálfsögðu var ætlast til að yrði síðan viðvarandi fjárhæð. Á þessu ári er verið að nýta þá peninga. Til viðbótar heildarframlaginu til lögreglunnar og þar með talið þessum 200 millj. kr. er núna verið að setja 300 millj. kr. til viðbótar. Það rís ekki undir þeim sveru yfirlýsingum sem ríkisstjórnin gefur um að verið sé að efla löggæsluna í landinu stórkostlega. Ríkisstjórnin er ekkert að gera það, stjórnarmeirihlutinn er ekki að því. Þetta er nánast status quo, þetta er viðbótarframlag sem nemur um 300 millj. kr., gott og vel, það er þó það, en þá skulum við bara tala um hlutina nákvæmlega eins og þeir eru, ekki gefa til kynna að eitthvað allt annað sé upp á teningnum en þetta. Í þessari skýrslu er lagt til að allverulega verði fjölgað í lögreglunni. Hér segir að það þurfi að fjölga lögreglumönnum frá því sem nú er um allt að 236, bæta menntun þeirra og þjálfun og auka búnað lögreglunnar. Svo ég haldi áfram að vitna í skýrsluna, með leyfi forseta: „Við skýrslugerðina er gengið út frá þeirri forsendu að tillögur sem nú liggja fyrir Alþingi um aðskilnað lögreglustjórnunar frá embættum sýslumanna og fækkun umdæma í átta nái fram að ganga.“ Þar er aftur verið að endurkveða Lilju í því samhengi að okkur er sagt að það eigi að fara að endurflytja aftur frumvörp sem lágu fyrir síðasta þingi um endurskipulagningu sýslumannsembætta og lögregluembætta, en það er verið að kynna okkur það sem eitthvað alveg spánnýtt. Þetta er búið að liggja fyrir þinginu í langan tíma. Það er ágætt og ég styð það heils hugar að ráðast í endurskipulagningu á lögreglunni. Ég styð það líka að efla löggæsluna, ég styð það að almennum lögreglumönnum verði fjölgað. Það er alvarlegt ástand víða innan löggæslunnar og ég horfi þar ekki síður til dreifðra byggða en þéttbýlissvæðisins suðvestan lands. Það eru stór svæði þar sem jafnvel hefur verið einn lögreglumaður á vakt á stóru svæði og slíkt er ekki leggjandi á nokkurn mann. Ég horfi til Norðausturlands, ég horfi einnig til Vestfjarða. Ég minnist þess að koma til Hólmavíkur og þar var lögreglumaður á vakt. Hann var á bakvakt hjá sjálfum sér og hann var í afleysingum og þetta er ekki mönnum bjóðandi. Þetta er aðstaða sem er stórkostlega hættuleg og varhugaverð. Við sem höfum setið í ríkisstjórn erum að sjálfsögðu ábyrg fyrir þessu, ég er það. Þess vegna lét ég vinna þessa skýrslu um stöðu lögreglunnar, um niðurskurðinn, ég vildi ræða hann alveg opinskátt, hve mikill hann hafi verið og hvað hann hefði haft í för með sér, til þess að við gætum síðan horfst sameiginlega í augu við vandann og tekið á honum. Í þeim anda var þessi skýrsla unnin, í þeim anda var sett fram þessi áskorun til allra stjórnmálaflokka um að þeir létu ekki hjá líða að horfa til vanda löggæslunnar þegar næsta ríkisstjórn yrði mynduð og tekið á þeim vanda. Talan 3,5 milljarðar var nefnd. Það var hvergi getið um 300 milljónir þar en það er það framlag sem ríkisstjórnin og núverandi stjórnarmeirihluti lætur renna til löggæslunnar. Rétt skal vera rétt og við eigum að ræða þessa hluti nákvæmlega eins og þeir eru en ekki gefa í skyn að það sé verið að gera eitthvað annað og meira en raunverulega er uppi á borðinu.

Virðulegi forseti. Það var ýmislegt áhugavert í ræðu hv. þingmanns. Ég er sérstaklega að velta fyrir mér þessari desemberuppbót sem við höfum verið að ræða hérna. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum vissulega að veita hana. Ég átti í svolitlum vandræðum með það fyrst vegna þess að á sama tíma heldur alltaf í mann að staða ríkissjóðs er algjörlega bölvanleg þrátt fyrir gott framtak fyrri ríkisstjórnar til að reyna að laga það og að hún hafi unnið marga sigra þar. Einhvern veginn hafði ég það hreinlega samt ekki í mér að taka af fólki það að geta tekið þátt í jólunum. Ég er ekki sérstaklega kristinn maður en mér þykir ægilega vænt um jólin vegna þess að þetta er eini tími ársins þar sem við sleppum okkur einhvern veginn í góðmennsku. Ef maður ætlar að fara að líta á þetta eins og tölva eða einhvers konar últra rökhyggjumaður væri þetta kannski ekki allt æðislega rökrétt. Það er heldur ekki punkturinn, heldur snýst það um að hugsa aðeins með hjartanu af og til, a.m.k. einu sinni ári. Manni finnst það ekki til of mikils ætlast. Þetta er fyrsta atkvæðagreiðslan þar sem ég hef raunverulega orðið sorgmæddur yfir niðurstöðunni og þó var ég viðstaddur atkvæðagreiðsluna í hagstofumálinu í sumar. Það tók á, en þetta var alveg ægilegt. Mig langaði að spyrja hv. þingmann vegna desemberuppbótarinnar. Ég hitti háttvirtan mótmælanda fyrir utan um daginn sem sagðist hafa fengið 3 þús. kr. í desemberuppbót og sagði að öryrkjar fengju þetta. Ég var að velta fyrir mér hver hefðin væri í þessum efnum, hverjar upphæðirnar hefðu verið og hvenær hefði verið tekið upp á þessu. Er það eitthvert nýmæli að við veitum atvinnulausum eða öryrkjum ekki desemberuppbót? Hvernig hefur þessu verið háttað í gegnum tíðina?

Hæstv. forseti. Ég kann ekki alveg sögu desemberuppbótarinnar en hitt þekki ég að hún hefur rutt sér til rúms og verið tekin upp í auknum mæli, þar á meðal til atvinnulauss fólks. Við gerðum það í tíð fyrri ríkisstjórnar, þrátt fyrir niðurskurðinn allan vildum við láta desemberuppbót ganga til atvinnulausra. Á þessari stundu treysti ég mér ekki til að svara því hvernig þetta hefur verið í almannatryggingakerfinu almennt. Hitt veit ég að þetta er greiðsla sem verið er að taka af fólki núna. Þetta er orðinn fastur liður. Við skulum hafa í huga hversu agnarsmáar þessar upphæðir eru sem verið er að skammta fólki, hvort sem er af lægstu bótum almannatrygginga eða atvinnuleysisbótum. Ég nefndi þessar tölur áðan, atvinnuleysisbæturnar nema núna 172.609 kr. og desemberuppbótin fyrir atvinnulausa er 50.152 kr. Það hefur verið allur gangur á því hvað er að finna í kjarasamningum hvað þetta snertir. Þar sem ég þekki til, og þá er ég að horfa til opinbera geirans þar sem ég var í starfi lengi hjá samtökum launafólks, lögðum við mjög ríka áherslu á þetta. Það er alveg eins og hv. þingmaður nefndi, á jólunum og í þessum mánuði eru útgjöldin meiri en gerist alla jafna á öðrum mánuðum ársins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. Ég hlakka til að skoða þetta aðeins betur. Til að árétta hvað ég átti nákvæmlega við er það ekki bara það að öryrkjar og atvinnulausir fái ekki desemberuppbótina, jafnvel þótt það væri bara til að borga reikningana, það er ekki punktur minn, heldur að við undanskiljum þau í raun og veru frá því að taka þátt í jólunum, að taka þátt í þessari trylltu góðmennsku sem maður vonar að jólin snúist um. Hv. þingmaður var í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabil. Því meira sem ég skoða þetta fjárlagafrumvarp, því meira undrandi verð ég á því að það hafi tekist að skera þó þetta mikið á hallann sem myndaðist í kjölfar hrunsins. Nú veit ég að það var farin svokölluð blönduð leið, þ.e. leið tekjustyrkingar eða skattahækkana og niðurskurðar, eins óþægilegt og það er, sérstaklega fyrir vinstri stjórn. Ég vil hrósa hv. þingmanni fyrir að hafa þó haft kjarkinn til að takast á við þau verkefni því að það er sennilega erfiðast fyrir Vinstri græna og Samfylkinguna af öllum flokkum að þurfa að gera það sem þurfti að gera. Ég velti fyrir mér hvort það séu einhver nánari fræði á bak við það hvernig þetta var gert. Þrátt fyrir þau vandamál sem að okkur steðja núna finnst mér árangurinn ótrúlegur miðað við það sem við horfðum framan í á sínum tíma. Hv. þingmaður nefndi með útlendinga í námi hér að þetta gæti borgað sig fyrir okkur. Ég er því sammála en þá fer ég einmitt að velta fyrir mér langtímafjárfestingum. Af hvaða helstu aðferðum tekur hv. þingmaður mið þegar taka þarf ákvarðanir um fjárútlát til langtímafjárfestinga á borð við nám eða eins og ég mundi segja lýðræðisumbætur sem ég tel svolítið áhugaverðan vinkil? Nú hef ég ekki meiri tíma, en hvaða fræði eru það helst sem hv. þingmaður mundi taka til við ákvörðun 

Hæstv. forseti. Ég hefði viljað að hv. þingmaður hefði haft betri tíma því að hann vekur upp mjög áhugaverða og góða umræðu. Það er alveg rétt að við reyndum að fara blandaða leið. Sumt tókst vel, annað síður. Ég tel að við höfum skorið of mikið niður í velferðarþjónustunni, heilbrigðisþjónustunni. Það sem við gerðum best, tel ég vera, voru áherslur í skattkerfinu. Þar tókst okkur að jafna kjörin og fara út á brautir sem skila árangri. Einnig tel ég, af því að þingmaðurinn er að velta fyrir sér sýn á framtíðina, að áhersla okkar á að styrkja nýsköpun og sprotafyrirtæki hafi verið mjög góð og komi til með að skila okkur miklum árangri inn í framtíðina ef það verður ekki eyðilagt eins og maður óttast að sé að gerast með mikilli skammtímahugsun sem hefur birst í þessu fjárlagafrumvarpi frá ríkisstjórninni, því miður. Ég tel að þarna hafi okkur tekist mjög vel upp, að horfa inn í framtíðina með tilliti til markmiðssetningar sem byggði á fjölbreytileika, nýsköpun, að efla vísindastarf og þar fram eftir götunum. Okkur tókst vel til í skattáherslum. Okkur tókst að jafna kjörin alveg gagnstætt því sem nú er að birtast í afnámi auðlegðarskatts, ívilnun til útgerðarinnar og allra sem meira mega sín á kostnað þeirra sem minna mega sín, því miður. Í þessu birtist munurinn. Ég legg áherslu á að á ýmsum sviðum tókst okkur ekki nægilega vel upp. Ég horfi þar til niðurskurðar í velferðarkerfinu, í heilbrigðiskerfinu sérstaklega, og á ýmsum sviðum. Þar var gengið of 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og tek undir með síðustu tveimur hv. þingmönnum um mikilvægi þess að stjórnvöld hverfi frá því að veita atvinnuleitendum ekki desemberuppbót. Ég held að það sé enginn bragur á því að Alþingi Íslendinga skilji við fjáraukalögin með þeim hætti á þessu þingi. Það eru ekki bara atvinnuleitendurnir, það er líka verið að skrúfa skattana upp á skrýtnum stöðum. Það er verið að leggja á sjúklingaskatta á meðan tækifæri er til þess að lækka skattana á fólk í hátekjuþrepi og sömuleiðis er verið að auka skattheimtu af háskólanemendum án þess þó að það skili sér í skólakerfið. Ég vildi spyrja hv. þingmann um innritunargjöldin á spítalana sem hann nefndi vegna þess að ein af röksemdunum fyrir því að ekki hafa verið tekin gjöld af fólki sem lagt er inn á spítala hefur verið sú að stundum er það ákvörðun annars en sjúklingsins þannig að hann tekur ekki sjálfur ákvörðun um að stofna til þessara útgjalda. Hvernig sjá menn það fyrir sér þegar læknirinn hefur tekið ákvörðunina, verður þá sjúklingurinn samt rukkaður? Hvernig verður það ef sjúklingurinn er í þannig ástandi við innlögn á spítala, á þá að spyrja hann hvort hann fallist á að greiða innritunargjaldið? Sér hv. þingmaður fyrir sér að því verði í veruleikanum, í hversdeginum, í framkvæmdinni yfir höfuð við komið eða munu menn bíða við sjúkrabílinn og athuga hvort sjúklingar séu með kreditkort eða hvernig er þetta eiginlega hugsað?

Hæstv. forseti. Að því leyti sem þetta er hugsað held ég að þetta sé liður í því að markaðsvæða heilbrigðiskerfið, það sé enginn munur á því hvort þú ert á einkarekinni klínik eða uppi á Landspítala, almannarekinni heilbrigðisþjónustu. Síðan á að koma eitthvert jöfnunarkerfi þar ofan á. Þetta er hugsun sem gengur út á að umbylta kerfinu í átt til markaðsvæðingar. Markaðsvætt heilbrigðiskerfi er dýrasta heilbrigðiskerfi sem hugsast getur, það er bara staðreynd sem við þurfum að horfast í augu við. Ég er hjartanlega sammála þingmanninum um desemberuppbótina, við getum ekki farið úr þessum þingsal fyrir jólin nema við höfum afgreitt breytingar á fjárlögum þess efnis að atvinnulaust fólk fái desemberuppbót. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Helga Hjörvar hvað þetta snertir. Ég er einnig sammála honum um gjöldin sem á að setja á háskólastúdenta. Þau eru ósanngjörn en þau eru líka ógagnsæ eins og svo margt í þessu fjárlagafrumvarpi og í fjáraukanum sem við höfum verið með til umræðu að undanförnu. Þar þarf mikla íþrótt hugans til að átta sig á því hvað er raunverulega að gerast. Í skýringartextum erum við færð upp og svo aftur niður og síðan er eitt tekið til baka sem var sett til okkar á öðrum stað. Þetta er eins ógagnsætt og illa hugsað sem verða má. Aðeins aftur um sjúklingaskattinn, þá er þetta alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að menn þurfa að hugsa: Hvað er það sem vakir fyrir mönnum? Einu sinni var talað um að setja ætti á gjöld til að auka kostnaðarvitund sjúklinga, að þeir vissu hvað þeir kostuðu samfélagið. Ég skildi þetta aldrei. Ég hef aldrei hitt fólk sem situr á morgnana í kaffi og veltir því fyrir sér hvort það eigi að smella sér kannski út í heilsugæslu til að líta á eyrun eða magann eða hvað það nú er. Fólk fer til læknis 

Virðulegur forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að fá nánari upplýsingar um þessi fyrirhuguðu spítalagjöld eða sjúklingaskatta undir umræðunni og treysti því að stjórnarliðar komi hér upp og svari því til að mynda hvort innritunargjaldið nær líka til gjörgæslunnar og hvernig menn hafa þá hugsað sér að standa að innheimtu á því. Ég vildi líka spyrja hv. þingmann um skráningargjöldin sem heita svo og er nú verið að hækka öðru sinni með stuttu millibili. Í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar - það er svona thatcherískur meiri hluti hér í ríkisfjármálum sem kunnugt er, sem vitnar til Margrétar Thatcher og hefur mikinn metnað í því að fá báknið burt eins og það heitir á þeirra tungumáli - eru þau kölluð skólagjöld. Fjallað er um að það að hækka þessi gjöld geti orðið til þess að auka árangur nemenda. Ég vildi spyrja hv. þingmann hvort hann telji að hér sé verið að taka skref til þess einfaldlega að breyta þessum skráningargjöldum í skólagjöld sem mæti kostnaðinum við námið að fullu og gjörbreyti þá okkar skólakerfi. Sömuleiðis, af því að þingmaðurinn nefndi lögregluna, þá vekur athygli sá niðurskurður hjá Lögregluskólanum sem kemur fram nú. Ég vil spyrja hvort þingmaðurinn kunni einhverjar skýringar á því og hvað hann telji orsaka það að hv. þingmenn stjórnarliðsins fylgja ekki sinni eigin samþykkt um uppbyggingu lögreglunnar í landinu, hvaða kraftar séu þar að verki.

Hæstv. forseti. Það er gott að vekja athygli á útgjöldum til lögreglumála og þar með Lögregluskólans í ljósi þeirra heitstrenginga sem voru hafðar uppi í þessum þingsal og í aðdraganda síðustu kosninga. Þingmenn úr öllum flokkum, ekki síst fyrir forgöngu þingmanna úr núverandi stjórnarmeirihluta, beindu því út í stjórnmálalífið að menn hétu því að standa við ábendingar sem fram komu í skýrslunni sem var rædd í þinginu í marsmánuði fyrr á þessu ári. Þar með átti að efla menntun lögreglumanna, fjölga lögreglumönnum o.s.frv. Það er ekki staðið við þetta í því fjárlagafrumvarpi sem liggur fyrir okkur núna. Varðandi skráningargjöldin og skólagjöld þá er þetta að þróast yfir í skólagjaldakerfi ef þessi álagning nær fram að ganga. Hið ógagnsæja í þessu er að upphæðin sem á að innheimta er miklu hærri en á síðan að renna til háskólanna. Um gjörgæsluna og hvort komugjöldin eigi að gilda um hana hygg ég að svo sé. Það er sagt í skýringartextanum að veita eigi afslátt á komugjöldunum til öryrkja og barna, hygg ég að hafi verið, og aldraðra. Við vitum ekkert hve hann er mikill enda vitum við ekki hve komugjöldin eru há. Eini hópurinn sem er algerlega undanskilinn komugjöldum eru fæðandi mæður, það á ekki að rukka þær fyrir að leggjast inn á fæðingardeildina. Nú vil ég ekki rukka þær um krónu. En hvers vegna á að undanskilja þá sem eru þó heilbrigðir? Það er heilbrigt fólk sem eignast börn að jafnaði, en það á að undanskilja þær - sem mér finnst gott, 

Virðulegi forseti. Ég vildi í ræðu minni fjalla um fjárlagafrumvarpið eins og það stendur nú í 2. umr. og er vert að taka fram í upphafi að frumvarpið er lítt þekkjanlegt frá því sem það var þegar það var lagt fram hér í haust og virðist sem svo að verkleysi þessarar ríkisstjórnar sé svo við brugðið að þó að hún hafi fengið viðbótarfrest til að skila fjárlagafrumvarpi sem nemur þremur heilum vikum í haust umfram það sem venja er til hefur það ekki dugað henni til að leggja heilsteypt fjárlagafrumvarp fram 1. október. Það var tímamótastund í kjölfar umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra á fyrsta degi þings þegar forsætisráðherra sat með mér í viðtali eftir tíufréttir sjónvarps og hrökk til baka með helstu þætti fjárlagafrumvarpsins og afneitaði þeim í beinni útsendingu áður en búið var að mæla fyrir fjárlagafrumvarpinu. Slíkt hefur aldrei áður gerst í íslenskri stjórnmálasögu. Þess vegna kemur það manni ekki á óvart að gerðar séu einhverjar breytingar á fjárlagafrumvarpinu en þær eru þó ekki slíkar að afurðin verði fegurri. Mig langar líka að kynna tillögur okkar samfylkingarmanna um breytingar á fjárlagafrumvarpinu. Þar erum við með fjölþættar breytingartillögur sem ég mun rekja hér. En áður en lengra er haldið langar mig að víkja örlítið að desemberuppbótinni, hún hefur verið rædd hér nokkuð oft. Það er með ólíkindum að sjá það hjartalag og þá lyndiseinkunn sem lýsir sér hjá stjórnarliðum með því að fella tillögu um desemberuppbót til atvinnulausra í atkvæðagreiðslu fyrr í vikunni. Vegna þess að bakgrunnur þessa máls var umræðuefni í andsvörum milli hv. þingmanna Ögmundar Jónassonar og Helga Hrafns Gunnarssonar hér áðan vildi ég upplýsa um og minna á að þar sem desemberuppbót er ekki lögákveðin fyrir atvinnulaust fólk kemur það sjónarmið alltaf upp við lok árs hvort atvinnulausir eigi ekki að njóta jafnstöðu á við aðra á vinnumarkaði og bótaþega að þessu leyti. Það var ekkert sérstakt vandamál þegar atvinnuleysi var agnarlítið hér á velsældarárunum. En þegar við stóðum í fyrsta sinn frammi fyrir því vandamáli haustið 2009 ákváðum við að finna fé til að greiða út desemberuppbót. Vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra skattyrtist við mig í vikunni og kallaði fram í að þá hefðum við nú tekið lán fyrir því þá verður að segjast alveg eins og er að við gerðum það, já, rétt eins og við tókum lán fyrir helmingnum af ríkisrekstrinum, slík var staðan. Það var alveg eins hægt að halda því fram að ekki væru til peningar til þess að greiða markaðsgjald til Útflutningsráðs eða leggja peninga í Fjármálaeftirlitið eða hvað eina annað í ríkisrekstrinum. Það voru enginn sérstök efnisrök til þess að segja að þetta velferðarmál væri ekki hægt að fjármagna fremur en alla aðra þætti ríkisrekstrarins sem voru líka að stórum hluta fjármagnaðir með lántöku. Slíkur er einfaldlega veruleiki ríkisstjórnar sem býr við þær aðstæður sem þá voru. Mér finnst alltaf best að taka dæmi af heimilishaldi til þess að koma með líkingu sem allir skilja; staðan sem við vorum í haustið 2009 var áþekk því að vera með heimili með útgjöld upp á 500 þús. kr. og tekjur upp á 300 þús. kr. Það heimili verður auðvitað að lifa á yfirdrætti, það verður að stofna til skulda og draga saman í útgjöldum. Það tók nokkur ár að ná árangri í niðurskurðinum og í tekjuaukningu til þess að brúa þetta bil. Ég vil þess vegna segja að það er mjög mikilvægt að okkur takist að berja hér stjórnarflokkana til hlýðni í því að ná fram desemberuppbót í þetta sinn. Það eru engin efnisrök fyrir því þegar djarfar fyrir jöfnuði í ríkisfjármálum vegna erfiðra ákvarðana á yfirstandandi kjörtímabili að þá skuli menn virkilega ákveða að nú fyrst séu ekki til peningar til þess að greiða desemberuppbót fyrir atvinnulausa. Það er þvert á móti þannig að það ætti frekar að vera svigrúm til þess núna en það var 2009, 2010, 2011 og 2012. Við fundum svigrúmið þá, það hlýtur að vera hægt að finna það núna, því að ekki er sorfið svo að öllum óþarfa í þessu fjárlagafrumvarpi að ekki sé mögulegt að finna þar svigrúm. Það er ekki heldur svo að þrautnýttir séu allir þeir tekjustofnar sem réttlætanlegt er að sækja fé í að ekki sé hægt að afla fjár í þetta verkefni. Bara svo eitt dæmi sé tekið þá þarf ekki að hækka bankaskattinn sem ríkisstjórnin hækkar hér um tugi milljarða og ekki sér fyrir endann á, við vitum ekki einu sinni hvað ríkisstjórnin ætlar að hafa hann háan þegar hann verður lagður að fullu á. Það þyrfti ekki að breyta álagningarprósentu hans nema um fimmta aukastaf og líklega hálfan fimmta aukastaf til þess að afla fjár í þetta verkefni. Virðulegi forseti. Aðalefni ræðu minnar hugðist ég hafa tillögur okkar samfylkingarmanna um breytingar á fjárlagafrumvarpinu og tengdum frumvörpum. Við leggjum fram heildstæðar tillögur í þinginu nú og munum leggja þær fram eftir því sem mál afgreiðast úr nefndum um viðbótarútgjöld upp á rúma 15 milljarða og tekjuöflun upp á tæpa 15 milljarða. Til viðbótar því gerum við ráð fyrir að okkur nýtist með sama hætti og ríkisstjórninni þær viðbótartekjur sem nú er gert ráð fyrir vegna betri efnahagshorfa. Tillögur okkar munu því ekki auka á fjárlagahallann, þær munu tryggja sanngjarnari skiptingu landsins gæða en tillögur ríkisstjórnarinnar. Í fyrsta lagi leggjum við áherslu á að bæta kjörin og að tryggja venjulegu launafólki og lágtekjufólki betri aðstæður en gert er ráð fyrir í því fjárlagafrumvarpi sem nú liggur fyrir. Í fyrsta lagi viljum við að skattalækkun til fólks á meðaltekjum verði útfærð með öðrum og skynsamlegri hætti en ríkisstjórnin leggur til í fjárlagafrumvarpi og tekjufrumvörpum. Eins og kunnugt er hefur ríkisstjórnin lagt til 0,8% lækkun á skatti í miðþrepi. Sú breyting mun skipta fólk litlu máli meðan það er á lágum tekjum. Það er lækkun upp á 500 kr. fyrir þá sem eru með 330 þús. kr., það er lækkun upp á 1 þús. kr. fyrir fólk með 400 þús. kr. en það er lækkun upp á yfir 4 þús. kr. þegar menn eru komnir með yfir 770 þúsund. Tillaga okkar er að hafa skiptinguna skynsamlegri, að verja þessu fé - við erum sammála ríkisstjórninni um að það er mikilvægt að mæta þörfum millitekjuhópa og það skiptir máli að létta á skattbyrði millitekjuhópanna. En tillaga okkar er sú að nýta þessa 5 milljarða frekar í það að hækka upphafsþrep millitekjuskattþrepsins úr 250 þús. kr. í 350 þús. kr. Sú breyting mundi valda því að fólk mundi mjög hratt hagnast mikið eftir 250 þús. kr., fólk með rétt 255 þúsund fengi 500, fólk með 350 þúsund fengi fulla 2.700 kr. viðbót en síðan ekki söguna meir. Allir með 250 þús. kr. til 600 þús. kr. mundu fá meira út úr þessari breytingu en með útfærslu ríkisstjórnarinnar. Með þessu værum við líka að festa í sessi fjölþrepaskattkerfi, en við í Samfylkingunni erum bjargfastlega þeirrar skoðunar að það skipti miklu máli að hafa fjölþrepaskattkerfi. Núna er upphafsþrep miðjuskattþrepsins rétt tæpar 250 þús. kr. en lægstu laun í landinu eru rétt röskar 200 þús. kr. þannig að fólk á mjög lágum tekjum borgar í dag skatt í millitekjuþrepi. Það er óásættanlegt. Ef við viljum halda í sessi og verja fjölþrepaskattkerfi skiptir máli að millitekjuþrepið hækki, að upphafsfjárhæðir þess hækki. Það eru samkvæmt okkar breytingartillögu einungis 25% tekjuhæstu einstaklinganna sem munu fara verr út úr þessari breytingu þannig að þorri almenns launafólks mun hagnast á þessu. Við leggjum líka til að fallið verði frá öllum gjaldskrárhækkunum í samræmi við frumkvæði fulltrúa Samfylkingarinnar í sveitarstjórnum um allt land. Reykjavíkurborg hefur gengið á undan með góðu fordæmi og kynnt áform um að falla frá öllum gjaldskrárhækkunum. Við höfum lagt á það áherslu í Samfylkingunni vítt og breitt um landið að fylgja því eftir sem kostur er. Við fluttum tillögu um sama efni í bæjarstjórn Kópavogs sem var samþykkt og í Hafnarfirði hefur verið forgangsraðað í þágu barnafjölskyldna og þannig mætti lengi telja. Það er vissulega sjónarmið að það sé eðlilegt að verðbæta almennt gjaldskrár ríkisins og það er alveg rétt sem bent hefur verið á að það var óheppilegt þegar við tókum hér við í kjölfar hruns að gjaldskrár höfðu ekki verið verðbættar frá aldamótum vegna þess að það var bara svo mikið góðæri að það hafði enginn haft fyrir því að gera það árum saman. En alveg með sama hætti er það ekki eðlilegt að jafnaði að hækka gjaldskrár miðað við vænta verðbólgu á komandi ári. Á næsta ári er gert ráð fyrir samkvæmt verðbólguspá fjárlagafrumvarpsins 3,8% verðbólgu. Ríkið hyggst í samræmi við það hækka sínar verðskrár um 3,8%. En spá um 3,8% verðbólgu er ekki byggð á því að allir hækki um 3,8%. Hún er auðvitað byggð á því að sumt hækki meira af óviðráðanlegum ástæðum og vonandi eitthvað annað um minna. Ef ríkið og sveitarfélög, sem hafa að jafnaði áhrif á upp undir helming hagkerfisins, byrja á að taka til sín 3,8% hækkun þá verður vegið meðaltal hækkana alveg örugglega meira en 3,8%. Þess vegna skiptir það svo miklu máli að halda aftur af þessari þróun. Þess vegna er það skynsamlegasta aðgerðin fyrir okkur núna í þágu lágtekjufólks að draga úr álögum með því að frysta gjaldskrár. Við greiðum líka fyrir gerð kjarasamninga með því, aðilar vinnumarkaðarins kalla eftir frumkvæði í þessa veru og það er auðvitað mikilvægt að halda aftur af verðþenslu núna, ýmsar blikur eru á lofti og greiningaraðilar hafa áhyggjur af skuldatillögum ríkisstjórnarinnar og ýmsu öðru í því efni. Látum það liggja á milli hluta hvaða áhrif skuldatillögurnar munu hafa, en í ljósi viðvörunarorðanna, í ljósi þess að við erum föst í höftum er alveg örugglega skynsamlegt að gera allt sem við mögulega getum til að halda aftur af verðþrýstingi. Og ef verðbólguspáin er 3,8%, ríkið og þorri sveitarfélaga heldur að sér höndum, ja, þá skyndilega kunna verðbólguvæntingar á markaði að minnka því að þá segir ríkið alla vega ekki við markaðinn: Ja, við búumst bara við 3,8%, heldur segir ríkið við markaðinn: Við erum að reyna að pressa þetta niður. Þetta eru því mjög jákvæð skilaboð gagnvart markaðnum að öðru leyti og mundi hafa jákvæð áhrif fyrir fólkið í landinu. Hækkun á gjaldskrám leggst auðvitað þyngst á þá sem minnstar hafa tekjurnar, vegna þess að með gjaldskránum innheimtum við skatta alveg óháð því hversu há laun fólk hefur og hverjar aðstæður fólks eru að öðru leyti. Við leggjum líka til í samræmi við þetta sérstakar aðgerðir sem nýtast munu tekjulágum heimilum. Það er engin tilviljun að við gerum ráð fyrir að þær nemi um 5 milljörðum kr., því að það er auðvitað það sem skattalækkunin á meðaltekjuþrepið kostar. Og við erum sammála ríkisstjórninni um að skynsamlegt sé að létta sköttum á fólk í meðaltekjuþrepinu en komum með breytingartillögu um hvernig við teljum skynsamlegra að gera það, en það þýðir auðvitað að við teljum eðlilegt að mæta líka fólkinu í neðsta hlutanum. Af þessum 5 milljörðum teljum við eðlilegt að verja 1 milljarði til að hækka húsaleigubætur. Það er 23% hækkun húasleigubóta. Með því höldum við áfram á þeirri vegferð sem við hófum í góðu samstarfi við verkefnisstjórn allra flokka um nýsköpun í húsnæðismálum og í góðu samstarfi við sveitarfélögin um að byggja nýtt kerfi húsnæðisbóta þar sem jafnaður yrði í áföngum munurinn á milli húsaleigubóta og vaxtabóta. Hlutfall lágtekjuheimila á leigumarkaði er mjög hátt og mun þessi aðgerð því nýtast lágtekjufólki beint fyrir utan það að þessi aðgerð er forsenda þess að við búum til alvöruleigumarkað. Allar greiningar benda til þess að ef ekki verður ekki búið til heildstætt kerfi húsnæðisbóta og þessi aðstöðumunur jafnaður milli þeirra sem eiga og þeirra sem leigja, sé tómt mál að tala um alvörumarkað með leiguhúsnæði á Íslandi. Mér skilst að það sé ekki bara niðurstaðan úr þeirri miklu vinnu sem lagt var í á síðasta kjörtímabili undir forustu Samfylkingarinnar, heldur sé sama mynd að koma í ljós í vinnuhópnum sem vinnur að þessu verkefni undir forustu hæstv. félagsmálaráðherra Eyglóar Harðardóttur, og sveitarfélögin hafa komist að sömu niðurstöðu. Þetta er því skynsamleg leið og hún mun ekki bara nýtast lágtekjufólki, hún mun líka varða veginn til framtíðar fyrir uppbyggingu leigumarkaðar. Síðan gerum við ráð fyrir að 4 milljörðum verði varið í styðja við hópa í lægsta tekjuþrepi svo sem með breytingum á barnabótum, vaxtabótum, bótum almannatrygginga eða með öðrum sértækum aðgerðum. Við útfærum það ekki sérstaklega, það þarf auðvitað frekari vinnu og greiningar við við að útfæra það með sem skilvirkustum hætti en ég ætla bara að nefna eitt dæmi: Skerðingarmörk barnabóta eru í dag lægri en lágmarkslaun. Skerðingarmörk einstaklings vegna barnabóta eru 200 þús. kr., bæturnar byrja að skerðast við 200 þús. kr. áður en maður er kominn upp í lágmarkslaun. Það er því augljóslega rétt að verja fé til þess að hækka skerðingarmörk barnabóta þannig að fólk með lágar tekjur njóti fullra barnabóta ofar í tekjustiganum. Virðulegi forseti. Við leggjum áherslu á sóknarstefnu í velferðarmálum og í atvinnumálum. Við teljum rétt að verja fé í verkefni sem geta tryggt okkur heilbrigðan vöxt og arð á næstu áratugum. Í breytingartillögum okkar leggjum við til að 5 milljarðar fari í heilbrigðiskerfið. Fjárlagafrumvarpið, eins og það lítur út núna með breytingum við 2. umr., dregur að nokkru leyti til baka þann misráðna niðurskurð til heilbrigðiskerfisins sem gert var ráð fyrir í upphaflegu fjárlagafrumvarpi, en þeirri stefnu er ekki snúið við með nýjum breytingartillögum meiri hlutans. Við leggjum til að gengið verði lengra í því efni. Við höfnum alfarið nýjum sjúklingasköttum. Það innlagnargjald sem nú hefur verið útfært er í okkar huga ekkert skárra en hið upphaflega gistináttagjald sem sett var á sjúklinga í upphaflegu fjárlagafrumvarpi. Og það er auðvitað saga til næsta bæjar og mikil frétt að ríkisstjórn, sem ekki treystir sér til að leggja gistináttagjald á erlenda ferðamenn hafi látið sér detta það í hug í fjárlagafrumvarpi að leggja gistináttagjald á veikt fólk. Þau hörðu viðbrögð sem sú hugmynd fékk hafa valdið því að ríkisstjórnin hefur skipt um stefnu og snúið af þeirri braut og tekið aftur upp hugmyndina um innritunargjöld. Það er ekki val sjúklings að leggjast inn. Eins og kom ágætlega fram í orðaskiptum hv. þingmanna Ögmundar Jónassonar og Helga Hjörvars áðan er mikið umhugsunarefni hvar og hvernig leggja á þetta gjald á. Er hægt að leggja slíkt gjald á fólk sem ekki á val um að leggjast inn? Á að leggja þetta gjald á við innlögn fólks í bráðri lífshættu á gjörgæsludeild? Hvern á að spyrja um álagningu gjaldsins? Einstaklinginn í hjartaáfalli? Ættingja hans? Hverja? Er réttlætanlegt að leggja gjöld á fólk vegna aðstæðna þess þegar það getur ekki veitt upplýst samþykki við álagningunni? Er yfir höfuð raunsætt að halda að gjaldið innheimtist með þeim hætti sem stjórnarmeirihlutinn gerir ráð fyrir í ljósi þess að Landspítalinn nær ekki í dag að innheimta þau gjöld til fulls sem honum er nú þegar gert að innheimta af veiku fólki? Við höfnum líka sérstakri skattlagningu á námsmenn og leggjum til að fallið verði frá hækkun skráningargjalda. Á móti leggjum við einfaldlega til að Háskóla Íslands verði veittar 220 milljónir og honum þar með bættur skaðinn. Hugmyndin um að leggja á námsmannagjöld og láta þau renna í ríkissjóð að stærstum hluta er auðvitað svo siðferðilega skökk sem hugsast getur af hálfu stjórnarmeirihlutans. Af sama toga er hugmyndin um að taka til sín sífellt stærri hluta útvarpsgjaldsins. Með öllum þessum aðgerðum þar sem gengið er á markaða tekjustofna, þar sem gefið er til kynna að fólk sé í reynd að greiða fyrir tiltekna þjónustu, eins og með skráningu í háskóla eða útvarpsgjald, fyrir þjónustu Ríkisútvarpsins, en peningarnir fara síðan bara í ríkissjóð, þá er verið að grafa undan almennum stuðningi fólks við slíka markaða tekjustofna, veikja opinbera þjónustu og grafa undan tekjujöfnunarhlutverki hins almenna tekjuskattskerfis, því að öll eru þessi gjöld þess eðlis að þau eru lögð á óháð tekjum og aðstæðum fólks. Það er afstaða okkar í Samfylkingunni að leggja eigi þungann í gjöldum á einstaklinga í gegnum hið almenna tekjuskattskerfi. Það er afstaða okkar að hér eigi að vera þrepaskattskerfi, að fólk eigi að njóta þar fyrirgreiðslu í samræmi við aðstæður og það eigi að leggja af mörkum eftir efnum. Það hefur verið afstaða jafnaðarmanna til skattkerfisins í 150 ár og ég held að það séu engar fréttir fyrir þingheim að hún hefur ekki breyst. Virðulegi forseti. Við viljum enn fremur efla atvinnuþróun og fjárfesta í framtíðinni. Þess vegna gerum við ráð fyrir að staðið verði til fulls við sóknaráætlun síðustu ríkisstjórnar og áætlanir hennar um aukin framlög til skapandi greina, rannsókna og tækniþróunar. Við höfum mikið rætt um það hér á síðustu dögum hversu miklu það skiptir fyrir efnahagsþróun okkar að styðja með þessum hætti við þekkingu og rannsóknir og er svo sem óþarfi að orðlengja það. Við viljum líka alvörusókn í byggðamálum og teljum því mikilvægt að styðja og styrkja byggðatengd verkefni og veita aukið fjármagn til jöfnunar búsetuskilyrða. Í því skiptir miklu að tryggja jöfnun húshitunarkostnaðar á köldum svæðum og án þess að leggja sérstakan skatt á Reykvíkinga, eins og mér skilst að hæstv. iðnaðarráðherra sé nú að láta sér detta í hug, að slíkt frumvarp sé á leiðinni hér í þingið, heldur með almennum aðgerðum. Við fjármögnum þessar byggðaaðgerðir eins og aðrar byggðaaðgerðir úr ríkissjóði en leggjum ekki sérstaka skatta, sérstök gjöld á raforkunotkun Landspítalans til þess að niðurgreiða húshitunarkostnað á köldum svæðum. Það þarf nú alveg sérstaklega skakkt hugarfar til að láta sér detta slíka hluti í hug. Við viljum líka með auknum fjárveitingum tryggja aðgengi að dreifnámi sem skipt hefur sköpum fyrir menntaþróun á landsbyggðinni og tryggja fjarskiptasjóði fé til að byggja upp háhraðatengingar um allt land, sem er auðvitað forsenda menntunar og atvinnuþróunar á landsbyggðinni. Það er sárgrætilegt að fara um norðanvert Snæfellsnes og sjá þar frábæran framhaldsskóla, Framhaldsskólann í Grundarfirði, sem byggir hugmyndir sínar á notkun upplýsingatækni, og heyra að þar þarf að taka símann af nemendum þegar þeir koma í hús þannig þeir geta ekki notað snjallsímana sína, sem allt námið gengur út á að kenna þeim að nota, vegna þess hversu háhraðatengingin er léleg. Og að koma í fiskvinnslu á Rifi, sem selur ferskan fisk á alþjóðlegan markað og sendir með flugi og svo liggur háhraðatengingin niðri heilu og hálfu dagana. Það er hvorki hægt að reka atvinnulíf né skóla á landsbyggðinni nema með uppbyggingu í fjarskiptum. Það er grundvallarforsenda rétt eins og uppbygging á vegum. Við viljum líka standa við áætlun um þróunarsamvinnu sem samþykkt var vorið 2011 af öllum þingmönnum nema einum. Ábyrgð þeirra þingmanna sem greiddu þeirri þingsályktunartillögu atkvæði er mikil. Ábyrgð þeirra þingmanna, eins og hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssonar, sem flutti meira að segja mjög góða og efnisríka ræðu um mikilvægi þróunarsamvinnu hér vorið 2011, er mikil, að hverfa frá þeirri áætlun. Sú áætlun var samþykkt vorið - ég ítreka það; vorið 2011 þegar allir vissu hvernig staða ríkissjóðs var og hvernig hún yrði á næstu árum. Ekkert hefur komið fram í ríkisrekstrinum á þessu ári sem réttlætir að vikið sé frá þeirri áætlun eða sem veldur því að hægt sé að draga þá ályktun að forsendur hennar eigi ekki lengur við eða að frá þeim megi hvika. Það var vitað hvernig líklegt væri að efnahagsþróunin yrði á næstu árum þegar hún var samþykkt vorið 2011 með atkvæðum allra þingmanna nema eins. Ég höfða enn og aftur til ábyrgðar þeirra þingmanna sem greiddu þeirri áætlun atkvæði sitt. Virðulegi forseti. Við viljum líka halda áfram með áform um lengingu fæðingarorlofs í eitt ár í áföngum og teljum það mjög mikilvægt að hvika ekki frá þeim áformum eða að hætta á þeirri vegferð. Að síðustu, hvað varðar útgjalda- og uppbyggingaráform okkar viljum við veita rúmlega 500 milljónum til framhaldsskólanna til að taka á rekstrarvanda þeirra og tryggja þróunarstarf um betra skólastarf. Það er nú eðlilegt þegar ég er búinn að flytja þessa björtu framtíðarsýn um hvert umbótaverkefnið á fætur öðru, aðgerðir til þess að bæta kjör venjulegs launafólks, aðgerðir til þess að létta undir með þeim sem minnst hafa milli handanna, aðgerðir til þess að tryggja meðaltekjuhópum sanngjarnar skattalækkanir og aðgerðir til uppbyggingar í velferðarmálum og atvinnumálum, að menn spyrji: Hvaðan ætlar maðurinn síðan að fá peninga í þetta allt saman? Eins og ég rakti hér í upphafi fylgja tillögum okkar um útgjöld tillögur um nýjar tekjur upp á rétt tæplega það sem nemur útgjaldatillögunum. Til viðbótar gerum við líka ráð fyrir, eins og ég rakti í upphafi, að okkur nýtist viðbótartekjur sem nú er gert ráð fyrir í nefndaráliti og tillögum meiri hlutans vegna betri efnahagshorfa þannig að jöfnuður í ríkisfjármálum ætti ekki að vera í hættu heldur þvert á móti. Helstu tekjuliðirnir sem við gerum ráð fyrir og eru nýir eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi áætlum við 3,5 milljarða vegna útboðs á leiguheimildum til makrílveiða. Það er búið að ákveða að kvótasetja makríl og ég tel það skynsamlega ákvörðun, það er mikilvægt að gefinn verði út kvóti í makrílveiðum. En með sama hætti og það er skilningur á því að takmörk séu fyrir því að hægt sé að bjóða upp kvóta í tegundum þar sem kvóti hefur lengi gengið kaupum og sölum og útgerðir hafa skuldsett sig til fjárfestingar í kvóta, er alveg ljóst að í tilviki makrílkvótans hefur engin útgerð skuldsett sig til kaupa á þeim kvóta. Hins vegar hafa útgerðir vissulega lagt í kostnað við veiðarfæri, við breytingar á skipum og við uppbyggingu vinnslulína og hafa með því greitt fyrir því að við höfum fengið veiðireynslu sem skiptir okkur miklu máli. Þess vegna er alls ekki ósanngjarnt að þau fyrirtæki sem sinnt hafa makrílveiðum á undanförnum árum njóti þess og að einhver hluti makrílkvótans verði tekinn til hliðar fyrir þau fyrirtæki sem hafa með þeim hætti sinnt þessum veiðum á undanförnum árum og byggt upp veiðireynsluna. Hvert á það hlutfall að vera? Á það að vera 100%, eins og hæstv. ríkisstjórn virðist gera ráð fyrir? Er óhugsandi annað en að þeir sem byggðu upp veiðireynsluna fái allan kvótann gefins? Ég segi nei og vísa til fordæmis hæstv. ríkisstjórnar. Hún hyggur nú á að kvótasetja á nýjan leik úthafsrækju. Úthafsrækjuveiðar voru gefnar frjálsar fyrir nokkrum árum vegna þess að úthafsrækja var ekki veidd lengur. Hún var svo að segja öll tegundatilfærð vegna þess að menn nýttu sér heimildir til tegundatilfærslu til að breyta rækjukvótanum sínum í eitthvað annað, í bolfiskafla, og rækjan var ekki veidd. Eftir að úthafsrækjuveiðarnar voru gefnar frjálsar hafa mörg fyrirtæki lagt mikinn kostnað í að halda úti skipum upp á von og óvon til að veiða. Ekki blés byrlega fyrir þessum fyrirtækjum framan af, en þau hafa byggt upp mikla veiðireynslu á síðustu árum, fjöldamörg störf. Mér finnst það eðlilegt að þau njóti þess í einhverju. Ríkisstjórnin hefur í frumvarpi sínu um kvótasetningu úthafsrækjuveiðikvótans gert ráð fyrir að veiðireynsla síðustu ára vegi einungis 30%. Ríkisstjórnin er hins vegar svo gjafmild að hún ætlar ekki að taka 70% til sín, til ríkisvaldsins, til almennings í landinu, heldur ætlar hún að gefa þeim útgerðum, sem áttu einu sinni rækjukvóta og voru fyrir löngu síðan hættar að veiða hann, þessi 70%. Ríkisstjórnin sjálf er með öðrum orðum búin að segja að í tilviki úthafsveiðikvótans eigi nýleg veiðireynsla að vega 30%. Mér finnst það frekar naumt skammtað hjá ríkisstjórninni og vildi sjá meira í tilviki makrílkvótans. Þess vegna segjum við að a.m.k. 30% yrðu tekin frá fyrir þá sem hafa verið að byggja upp veiðireynsluna á síðustu árum. Afgangurinn yrði síðan leigður út. Það er erfitt að setja tölu á hverju slíkt útboð mundi skila. Miðað við forsendurnar sem ráða má af útboði Færeyinga á makríl í fyrra voru þetta 7 milljarðar. En ég held að allir séu sammála um það sem hafa horft á að Færeyingar fóru heldur bratt í sitt útboð og það var ekki skynsamlegt að bjóða út aðgang að auðlindinni til lægstbjóðanda. Það þarf að hafa einhverjar hömlur á því að tryggja að öflug fyrirtæki sem virði allar reglur og fari vel með auðlindina og virði kjarasamninga og gangi vel fram og borgi sína skatta og skyldur, hafi forgang með einhverjum hætti, þannig að það þarf að útfæra þetta vel. Þess vegna setjum við á þetta 3,5 milljarða, helminginn af því sem hefði komið út úr því að beita færeysku aðferðinni, og gerum ráð fyrir því að færustu sérfræðingum og fulltrúum hagsmunaaðila verði falið að útfæra í sameiningu aðferðafræði sem mundi skila skynsamlegri aðferð til að leigja þetta út þannig að þjóðin fengi sem mest en án þess að við eltum mistök Færeyinga, því að það er alveg rétt að óheft útboðsleið er ekki skynsamleg. Virðulegi forseti. Við áætlum síðan tekjur vegna hækkunar sérstaks veiðigjalds um 2,1 milljarð til samræmis við tillögu okkar í minni hluta atvinnuveganefndar síðastliðið sumar. Það er auðvitað lág tala, 2,1 milljarður, það skýrist af því að það er þegar búið að leggja á veiðileyfagjald fyrir tímabilið fram til 31. ágúst, 2/3 hluta ársins. Það er því þriðjungur af því sem fengist hefði af alvöruveiðigjaldi allt næsta ár. Þegar er búið að leggja á hið sérstaka afsláttargjald ríkisstjórnarinnar og við komumst ekki hjá því að virða þá ákvörðun. Þess vegna gerum við bara ráð fyrir 2,1 milljarði af alvörugjaldi síðasta ársþriðjunginn. Þá koma fram efasemdir um hvort of nærri sé gengið að útgerðinni. Ég tel svo ekki vera og afkomutölur sjávarútvegsins, sem birtar voru í fyrradag á vef Hagstofunnar, staðfesta það algjörlega þegar í ljós kemur að á síðasta ári, þegar útgerðin hefur greitt þetta skelfilega veiðigjald, skilar hún samt metafkomu. Hún setur heimsmet í afkomu sjávarútvegs. Það er þó alla vega eitt heimsmet komið sem við getum stært okkur af þó að sum önnur heimsmet virðist láta á sér standa. Það er því alveg hafið yfir vafa að sjávarútvegurinn mundi þola ríkari álagningu veiðigjalds til samræmis við það sem við lögðum upp með í atvinnuveganefnd í sumar. Virðulegi forseti. Síðan gerum við ráð fyrir því að virðisaukaskattur á gistinætur fari á ný úr 7% í 14%, eins og búið var að boða og leggja á í tíð síðustu ríkisstjórnar. Ég held að afkomutölur og fjöldi ferðamanna sýni það öðru fremur að það sé svigrúm fyrir greinina að hækka verð og það geti verið mjög þjóðhagslega skynsamlegt að hjálpa greininni með þeim hætti til að auka arðinn sem fenginn er frá hverjum og einum ferðamanni. Það var auðvitað mjög afkáralegt af hálfu ríkisstjórnarinnar að fella skattinn úr gildi örstuttu áður en hann átti að koma til framkvæmda þegar búið var að veita greininni árs fyrirvara á álagningu hans, en þar með hafði henni gefist ærið tækifæri til að fella hann inn í eigin verðlagningu. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að fella hann niður var því bara ákvörðun um að auka enn á arðinn í ferðaþjónustunni á þessum uppgangstímum í greininni. Við gerum ráð fyrir því að hafa bankaskatt 6 milljörðum hærri en ríkisstjórnin hyggst gera. Ef bankaskattur er jafn örugg tekjulind og ríkisstjórnin telur, að það sé sjálfsagt að nota hann hér bæði til að brúa bil í ríkisfjármálum og til þess að standa undir 80 milljarða útgjöldum á næstu árum sem ríkið er tilbúið að byrja á að axla skuldbindingar út af áður en skatturinn hefur innheimst, þá hlýtur að vera um mjög öruggan skatt að ræða. Það eru engin efnisrök fyrir því að nýta hann bara til skuldaniðurfellingar, það er full ástæða til að nýta hann líka til tímabundinna samfélagsverkefna af því að þetta er auðvitað tímabundinn skattur og það er ekki hægt að reikna með honum varanlega inn í íslenska hagkerfið. Það er þess vegna fullkomlega eðlilegt að gefa í í atvinnuþróunarverkefnum, í byggðaþróunarverkefnum, í uppbyggingarverkefnum vítt og breitt um landið, að gefa í í fjárfestingu í fjarskiptum vítt og breitt um landið, að gefa í í uppbyggingu rannsókna og þróunar og nýta til þess bankaskattinn vegna þess að þetta eru allt í eðli sínu tímabundin verkefni og það er fínt að nýta tímabundnar tekjur í tímabundin verkefni. Við göngum hins vegar út frá því að frítekjumark verji minni fjármálafyrirtæki. Að síðustu gerum við ráð fyrir 3 milljarða heimtum úr sérstöku átaki til að herða skatteftirlit. Umfang hins svarta hagkerfis hefur líklega sjaldan verið meira en nú, um það ber öllum saman. Við höfum fengið marga fulltrúa á fund þingnefnda á undanförnum mánuðum og missirum; fulltrúa Vinnumálastofnunar, sem tala um svarta atvinnustarfsemi, við fáum fulltrúa skattyfirvalda sem telja ljóst að hægt sé að ná miklum árangri með því að leggja aukinn mannafla í eftirlit. Ég hef sjálfur reynslu af því sem félagsmálaráðherra að fjögurra manna deild í Vinnumálastofnun skilaði 800 milljónum á einu ári í átaki gegn bótasvikum. Það er því margt hægt að gera með því að útrýma svartri atvinnustarfsemi og gera átak til að draga úr henni nú. Mér gefst því miður ekki tími til að ræða margt sem ég ætlaði að ræða, eins og heildarmynd fjárlaganna eins og þau eru núna, hinar fráleitu hugmyndir meiri hlutans um að skerða vaxtabætur og ýmislegt fleira, en ég mun ræða það í síðari ræðu minni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni afar yfirgripsmikla og greinargóða ræðu. Það sem mig langar til að staldra við eru þær meginlínur í þessu fjárlagafrumvarpi sem snúast um grundvallarsýn í stjórnmálum. Ég held að það blasi við öllum að hér er um ræða mjög hefðbundna drætti í hægri pólitík, það er dregið verulega úr tekjuöflun og svo er mjög agressífur niðurskurður. Hvernig sér hv. þingmann þá stöðu nýrrar ríkisstjórnar sem endurspeglast í fjárlagafrumvarpinu sem er sú staðreynd að það er algjör skortur á framtíðarsýn í atvinnumálum? Við erum að tala um samdrátt, uppsagnir og skort á framtíðarsýn að því er varðar rannsóknir, þróun og nýsköpun. 

Virðulegi forseti. Fyrst ég hef þetta skamman tíma verður það styttri útgáfan af svarinu sem hv. þingmaður fær. Nei, ég hef ekki séð atvinnustefnu þessarar ríkisstjórnar og mér finnst þessi ríkisstjórn bundin á klafa hugmyndafræði um að það sé aldrei réttlætanlegt að taka lán til að fjárfesta í uppbyggingu. Það eru til talnagögn um að það borgi sig að taka lán til að fjárfesta í tækniþróun og slíkum þáttum. Það er líka hægt að sýna fram á að það er hægt að taka lán til að byggja til dæmis upp fjarskiptaþjónustu á landsbyggðinni þannig að fólk geti búið við þráðlausar tengingar sem eru mannsæmandi og boðlegar til að tryggja samkeppnishæfni hinna dreifðu byggða. Svona mætti lengi telja. Það er ekki hægt að leggja öll útgjöld undir sömu mælistiku. Þetta kemur skýrt fram hjá öllum vegna þess að þó að fjárlaganefnd og ríkisstjórnarmeirihlutinn séu komin á úrelta thatcheríska stefnu eru góðu fréttirnar á Íslandi í dag þær að Viðskiptaráð er komið af henni. Það er frábær greining að þessu leyti á vefsíðu Viðskiptaráðs frá hagfræðingi Viðskiptaráðs þar sem 

Virðulegur forseti. Maður þarf að hafa hraðar hendur á einni mínútu, en annað sem einkennir þetta frumvarp er sú staðreynd að það er horfið frá markmiðum um samfélagslegan jöfnuð. Það var gríðarlega viðamikið og mikilvægt verkefni á síðasta kjörtímabili, til viðbótar við það að takast á við efnahagshrunið freistuðum við þess að ná meiri samfélagslegum jöfnuði. Hér eru mjög grimm og drastísk pólitísk merki eins og sjúklingaskattar, desemberuppbót hafnað, hærri skráningargjöld í háskólana, ráðist að Fæðingarorlofssjóði, ráðist á Ríkisútvarpið o.s.frv., þannig að við sjáum skýr merki um að það er verið að hverfa frá markmiðum um samfélagslegan jöfnuð. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi á sínum tíma sem áhorfandi og þátttakandi í íslenskum stjórnmálum séð eins afgerandi merki um stjórnmálastefnu sem ágætur 

Virðulegi forseti. Nei, ég man ekki eftir að hafa séð svona skýr merki. Það sem við sjáum er yfirveguð aðgerð, það er verið að grafa undan tekjujöfnunarhlutverki hins almenna skattkerfis. Þess vegna leggjum við til hækkun neðra þrepsins  Ég vil ekki þannig skattkerfi.

Ertu að …?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir ræðuna og útskýringar á þessu plaggi sem ég vil líkja við jólagjafalista barnanna. Þetta er listi upp á 15,5 milljarða og ég spyr um forgangsröðunina. Ég hélt að þetta mál snerist um að forgangsraða, en hér er bara óskalisti um aukin útgjöld. Hjá háskólanum eru í viðbót við 10,7 milljarða 220 milljónir, myndlistarsjóður á að fá 40 milljónir og Miðstöð íslenskra bókmennta 40 milljónir. Svona má lengi telja. Hvernig á að afla tekna? Jú, það eru skattar á bankastarfsemi, sem þeir höfðu ekki kjark til að leggja á á síðasta þingi, og auðvitað er það svo útgerðin, það eru 3,5 milljarðar á makrílaflann. 

Virðulegi forseti. Við komum með ítarlegar tekjuöflunartillögur. Ég veit alveg að hv. þingmanni finnst vont að við tökum ríkisstjórnarmeirihlutann á orðinu, en þessi ríkisstjórnarmeirihluti er sjálfur búinn að boða að taka áhættu á ríkissjóð upp á 80 milljarða af skuldaniðurfellingum í krafti þessa bankaskatts. Þá getur hann ekki haldið því fram að það sé ótrúverðugt af okkur að ætla að klípa 6 milljarða til viðbótar af þessum sama skattstofni. Ef þessi skattstofn er svo veikur að hann þolir ekki 6 milljarða til þjóðþrifaverkefna þolir hann ekki 80 milljarða til skuldaniðurfellinga  Annað atriði, virðulegi forseti, er það að varðandi makrílálagninguna tökum við skýrt fram í breytingartillögu, sem því miður er ekki komin fram vegna þess að sá bandormur er enn ekki afgreiddur úr nefnd, að hugsun okkar sé sú að útfærslan verði í samvinnu greinarinnar og færustu auðlindahagfræðinga. 

Virðulegi forseti. Já, þið leggið til 3,5 milljarða en svo á bara eftir að útfæra það. Það hljómar ekki mjög traustvekjandi, en ég spyr um útfærsluna. Þið ætlið að leigja makrílinn, en á svo að rukka líka? Er það fyrir utan sérstöku veiðileyfagjöldin? Það er ein spurning. Önnur spurning er um rækjuna. Hvernig munduð þið útdeila úthafsrækjunni? Munduð þið leigja hana eða bjóða hana upp? Hver er ykkar vilji í því?

Virðulegi forseti. Það er alveg sjónarmið í úthafsrækjunni að einhver hluti af þeirri kvótasetningu færi líka til ríkisins vegna þess að þetta er tegund sem hætt var að veiða. En ríkisstjórn sem ætlar að láta þá sem eru búnir að byggja upp úthafsrækjustofninn  Útfærslan varðandi makrílinn að öðru leyti er einmitt það sem ég mundi vilja ræða með auðlindahagfræðingum því að það skiptir mjög miklu máli að gera þetta vel. Ég vil að greinin komi að því, þ.e. að passa að við gerum veiðar ekki 

Ekkert svar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann svaraði að vísu ekki spurningum hv. þm. Páls Vals -  Ég ætlaði að spyrja hann út í annað. Það er augljóst að það þarf ekki að spyrja út í bankaskattinn, hann er þá væntanlega farinn úr því að Samfylkingin leggur til að fara þá leið með aukinni skattheimtu, en hér segir hv. þingmaður að allir séu sammála um það, hvorki meira né minna, að svarta hagkerfið hafi aldrei verið meira. Það hefur væntanlega ekki komið á síðustu vikum, það hefur verið í einhvern tíma, og þar á að sækja 3 milljarða, 3 þús. milljónir. Það er ekki lítið og ég spyr, virðulegi forseti: Af hverju sóttuð þið ekki þessa peninga þegar þið voruð í ríkisstjórn, 3 þús. milljónir sem bara eru þarna? Af hverju sóttuð þið ekki peningana? Það er búið að skamma okkur og mér finnst alveg punktur í því að við séum að 

Virðulegi forseti. Ágætur stjórnmálamaður, fyrrverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, sagði einu sinni að það væri ekki vísra manna ráð að hoppa yfir lækinn 300 metrum áður en maður kæmi að honum. Ég er alveg sammála því, við urðum auðvitað að fá að sjá hvernig fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar liti út. Það gerðist nefnilega hér frammi í beinni útsendingu eftir stefnuumræðu ríkisstjórnarinnar að forsætisráðherrann sem stóð við hliðina á mér í viðtali við Ríkisútvarpið afneitaði fjárlagafrumvarpinu. Hann sagðist ekki standa við það. Og síðan erum við búin að bíða eftir tillögum þessarar verklausu ríkisstjórnar um það hvernig þetta fjárlagafrumvarp ætti að líta út og hverjar meginlínurnar yrðu. Það varð ekki ljóst fyrr en í gærmorgun þegar hv. þingmaður og félagar hans í meiri hlutanum náðu að krafsa saman einhverju sem líkist meirihlutaáliti. Við sáum þá heildarmyndina eins og hún leit út af hálfu meiri hlutans og mótuðum okkar tillögur til samræmis við það.

Virðulegi forseti. Mér hlýtur að hafa misheyrst. Var hv. þingmaður að segja að fjárlagafrumvarpið hefði komið fram í gær?

Ekki alveg.

Þetta hlýtur að vera einhvers konar heimsmet í því að fylgjast ekki með.  
             Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvernig á að halda uppi samræðum um þessa hluti á þessum forsendum. Það er þó gaman að hv. þingmaður vitnar mikið í Davíð Oddsson, en þú skalt ekki gera Davíð Oddssyni það að vitna meira í hann ef þú ert á þessum stað í tilverunni. En aftur: Af hverju sóttuð þið ekki þessar 3 þús. milljónir á síðasta kjörtímabili? Þetta eru engir smápeningar, við þurfum að ná þeim strax.

Virðulegi forseti. Ég ætla bara að minna hv. þingmann á það sem ég sagði áðan, þegar ég var félagsmálaráðherra sóttum við 800 milljónir út úr bótasvikum með fjögurra manna sérsveit sem var þá sett á fót. Ég hef fulla trú á að þetta sé hægt og á þetta hefur ríkisskattstjóri bent á síðustu missirum. Varðandi síðan fjárlagafrumvarpið er rétt að minna hv. þingmann á það að það sem kom fram hér sem fjárlagafrumvarp hæstv. fjármálaráðherra á sínum tíma var borið til baka af hæstv. forsætisráðherra áður en það var lagt fram. Hann afneitaði fjárlagafrumvarpinu í beinni útsendingu og sagði: Málið er í höndum þingsins. Síðan höfum við beðið eftir alvörufjárlagafrumvarpinu, fjárlagafrumvarpi hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur.

Ég …

Þau fara með stjórnina hér, 

Höldum bara blaðamannafund.


            

Herra forseti. Mér finnst umræðan í salnum benda til þess að það væri rétt að fara að ljúka þingstörfum í dag og leyfa mönnum að komast til annarra verka. Það er þegar liðið á aðventuna. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í verðlagsforsendurnar sem fjárlagafrumvarpið gefur sér. Hvaða áhrif telur hv. þingmaður að þær geti haft á verðlag? Hvaða verðhækkanir geta leitt af þeim forsendum sem fjárlagafrumvarpið gefur sér, hækkun á skuldum heimilanna með vísitöluhækkunum með meiri verðbólgu? Hvaða áhrif sér þingmaðurinn fyrir sér að forsendur fjárlagafrumvarpsins geti haft í þessu? Hvernig lítur hann á þessa heildarmynd þegar annars vegar er talað um skuldaleiðréttingu og hins vegar verðlagshækkanir og hækkun á skuldum í gegnum þær? Niðurskurður vaxtabóta er aukinn, 

Virðulegi forseti. Ég rakti áðan í ræðu minni og hef því miður ekki tíma til að gera það aftur, þarf greinilega að fara í aðra ræðu og ræða þetta frekar, verðlagshækkanirnar og það hvernig ríkið kyndir að mínu áliti undir þeim með því að hækka sjálfkrafa miðað við verðbólguvæntingar því að það var svo lítið svigrúm fyrir aðra í samfélaginu til að hækka. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega vaxtabæturnar. Ég náði ekkert að ræða þær í ræðu minni og vil bara nefna að þar er aftur einhver blindur blettur hjá ríkisstjórninni. Hún horfir á vanda skuldugs fólks sem átti mikla eign löngu fyrir hrun. Hún gerir ekkert í nýjum skuldalækkunartillögum fyrir fólkið sem keypti á versta tíma umfram aðra. Fólkið sem keypti á árunum 2005–2008 sem sannarlega fór verst út úr hruninu fær ekkert umfram aðra. Með tillögunum núna um að lækka vaxtabæturnar er verið að taka það eina sem fólk hefur sem keypti eftir hrun. Fólkið sem keypti 2010 fær ekkert út úr stóra skuldaleiðréttingapakkanum. Það er búið að reikna með þessum vaxtabótum. Og þó að þetta séu bara skerðingar á þá allra 

Herra forseti. Það er einmitt spurning hvort það sé ekki ríkisstjórnin sjálf sem er forsendubrestur í þessu samfélagi. 
             Aðeins meira um þetta umhverfi og kjarasamningana sem í hönd fara. Ég mundi gjarnan vilja að hv. þingmaður setti þetta sem ég var að ræða hér áðan - verðlagsforsendurnar, hækkanirnar, vaxtabæturnar, hér hafa verið nefnd í þessari umræðu skráningargjöld í háskóla og fleira í þessum dúr - inn í kjarasamningaumhverfið. Það hlýtur að skipta máli fyrir efnahagsþróun í landinu hvernig kjarasamningar verða gerðir, til hve langs tíma, á hvaða nótum og hvaða stöðugleiki verður þá inn í næsta missirið. Það er víst verið að tala um skammtímasamninga. Ég mundi gjarnan vilja heyra hv. þingmann fara aðeins betur inn í þetta og hvort hann sé ekki áhyggjufullur einmitt út af þessu samhengi hlutanna, 

Virðulegi forseti. Ég tel það í fyrsta lagi alveg ljóst að ef ríki og sveitarfélög mundu hækka sínar gjaldskrár um 3,8% væri forsendan um 3,8% fallin og alveg örugglega ekki fyrir hendi. Ég held líka að þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar feli í sér almenna aðgerð til að flytja skattbyrði yfir á markaða tekjustofna þar sem fólk nýtur hvorki persónuafsláttar né fjölþrepaskattkerfis. Það felst í sjálfu sér í því að flytja skattbyrði yfir á lágtekjufólk og það hefur auðvitað áhrif í kjarasamningum. Það má ekki gleyma því að tekjuskerðingarmörk eru líka enn mjög lág, tekjuskerðingarmörk í barnabótum byrja að tikka við 200 þús. kr. tekjur. Það er lægra en lágmarkslaun nú þegar. Þegar síðan bætist við að lágtekjufólkið borgar jafn hátt útvarpsgjald og Sigmundur Davíð og jafn hátt skráningargjald og þeir sem hafa meira á milli handanna er augljóslega verið að búa til aukið misræmi. Við erum að draga úr 

Hæstv. forseti. Það fór nú aldrei svo að ekki yrði svolítið hressileg umræða hérna. Sumir voru að tala um að hún væri frekar róleg og hálfleiðinleg, en mér finnst það ekki. Það hefur verið fyrir mig, nýjan þingmann, mjög lærdómsríkt að sitja hér og hlusta og fylgjast með umræðunni í dag og líka þegar við ræddum fjáraukalögin. Það hafa margar mannvitsbrekkurnar komið upp og rætt þessi fjárlög fram og til baka og það sem gerðist áður og það sem getur gerst í framtíðinni: Þið gerðuð þetta svona og þá megum við gera þetta svona. Mér finnst umræðan alltaf mikið til snúast um það sem úti í samfélaginu er kallað sandkassaleikur - af hverju gerðuð þið þetta ekki svona? Mér finnst við allt of mikið einblína á fortíðina þegar við erum að ræða málin vegna þess að við ætlum að lifa í framtíðinni, er það ekki? Ég hélt að við ætluðum að gera það. Við ætlum ekkert að lifa í fortíðinni en verðum auðvitað að skoða fortíðina í ljósi þess hvernig við ætlum að gera hlutina í framtíðinni. Það er eitt sem við megum aldrei gleyma sem er að það voru kosningar síðastliðið vor og þessir tveir flokkar voru kosnir til að fara með stjórn landsins. Við gleymum því svolítið oft. Þeir koma fram með sína stefnu sem felst í blóðugum niðurskurði og hagræðingum og allt þar fram eftir götunum. Ég get vel skilið það, það hafa verið erfiðir tímar á Íslandi síðustu ár og áratugi, eða kannski ekki áratugi heldur síðustu ár. Hver er ástæðan fyrir því að við stöndum hér í dag og rífumst um fjárlögin og forsendur þeirra? Það er ástandið og hvernig það hefur verið og það sem gerðist hér. Það var góðæristími, hvernig var ástandið á Landspítalanum þá? Ég minnist þess að þegar ég fylgdist með öðru auganu með stjórnmálum í gamla daga var alltaf farið langt fram úr á fjárlögum, ár eftir ár eftir ár. Þótt margt hefði betur mátt fara finnst mér árangur síðustu ríkisstjórnar nokkur góður, það hvernig þeim tókst að halda í horfinu, vegna þess að þeir tóku við 250 milljarða halla á ríkissjóði. Nú sjáum við að hann verður kannski 20 og það er stórkostlegur árangur í ljósi þess að líka tókst að verja velferðarkerfið svolítið. Mér finnst þessi fjárlög ekki boða nógu mikla framtíðarsýn fyrir Ísland. Við höfum farið í gegnum það í minnihlutaáliti okkar að við viljum bæta í, sérstaklega til þróunarmála og til nýsköpunar og til þess að byggja upp fyrir framtíðina. Það er þannig að ef þú setur ekki pening í spilakassann færðu aldrei vinning. Það er ávinningurinn fyrir samfélagið í heild að bæta í og við horfum til þess. Svo koma ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir og segja að ekki séu til peningar í það en á sama tíma hafa þeir látið frá sér tekjur upp á töluvert mikið af milljörðum með veiðileyfagjaldinu margumrædda sem menn hafa rifist um hér hægri, vinstri í allt sumar og síðan þing kom saman. Síðan er það virðisaukaskatturinn á gistinætur sem hefði hugsanlega verið meira en hálfur milljarður í ljósi þess hve mikið ferðamönnum hefur fjölgað. Það sem mér finnst, og kemur kannski ekki fram í minnihlutaáliti okkar, er það sem ég er að segja um framtíðarsýnina. Er eitthvað gert til þess að mæta þeim sem verst standa í samfélaginu? Mér finnst það ekki. Það kom náttúrlega berlega í ljós í umræðunum um daginn þegar fram kom að ekki ætti að borga atvinnulausum desemberuppbót. Ég held að lægra sé ekki hægt að fara, í alvörunni. Og svo kemur hæstv. fjármálaráðherra upp í ræðustól og segir: Það er einfaldlega ekki til peningur fyrir þessu, sjóðurinn er tómur. Fyrir mér snýst þetta ekki um tóman Atvinnuleysistryggingasjóð. Þetta snýst í rauninni um hjartalag. Það að geta sagt fólki sem er á atvinnuleysisbótum með 170 þús. kr. á mánuði að það fái ekki desemberuppbótina vegna þess að ekki sé til peningur finnst mér rosalega slæmt, alveg ofboðslega slæmt. Núna fara í hönd kjarasamningar og búið er að gefa út að ef þeir lægst launuðu í samfélaginu ætla að fara að biðja um meira en 2% þá fyrst fari þjóðfélagið á hausinn. Þetta hefur maður heyrt áratugum saman. Ég segi það satt að miðað við öll kosningaloforðin og allt sem var boðað í síðustu kosningabaráttu er það sem er að gerast ákaflega mikil vonbrigði, ekki síst eftir að hafa lesið stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem var virkilega flott plagg. Það var mikil bjartsýni og hvatning í því en svo gerist það ekki. Síðan koma fjárlögin og þar er allt þveröfugt. Ég skil vel að það hljóti að vera forgangsatriði í öllum ríkisreikningi að halda honum á núllinu, að við séum ekki með tap á ríkissjóði. Það er algjört lykilatriði og stundum þarf að fjárfesta og setja pening í það og ég skil vel að vaxtagreiðslur ríkisins eru gríðarlegar og að þetta er alvarlegt mál og að við verðum einhvern veginn að ná því niður. Ég fór í mitt fyrsta andsvar í gær og benti á að af því að ríkisstjórnin er að fara þessa skuldaniðurfellingarleið, sem er bara ágætt, mér finnst hún allt í lagi, þeir boðuðu hana - þetta er náttúrlega ekki alveg eins og þeir lofuðu, ekki alveg jafn mikið og þeir lofuðu en þeir telja sig alla vega hafa þarna tekjustofn til þess að ráðast í þetta sem er bara frábært. Mér finnst og hefur alltaf fundist, alveg frá hruni, að bankarnir hefðu átt að koma miklu, miklu sterkar inn í það að rétta ríkið við. Við lesum ársfjórðungsuppgjör bankanna og þetta skiptir milljörðum á milljarða ofan. Hvað sem öðru líður voru þeir kannski fremstir í því að koma þjóðinni á hausinn og orsaka hrunið þannig að mér finnst allt í lagi að það sé seilst í þá og reynt að skattleggja þá til þess að rétta hag heimilanna, þ.e. sumra vegna þess að við vitum að 50% heimila skulda ekki neitt. Mér finnst líka eitt sem hefur verið í umræðunni, „heimilin í landinu“, vera dálítið ofnotað og eiginlega ekki alveg rétt vegna þess að það hefur komið í ljós í umræðum hér að 50% heimila eru skuldlaus. Hversu margir eru í virkilegum greiðsluvanda? Við hefðum viljað og átt að taka helst og fyrst og fremst á því að hjálpa því fólki. En þetta er stefnan, þetta er pólitísk stefna og við verðum að virða hana. Við viljum það ekki, við hefðum viljað greina vandann og hjálpa þeim sem verst stóðu og nýta peningana í að borga hraðar niður skuldir ríkisins því að þarna er greinilega mikill peningur á ferðinni, miðað við þær forsendur sem ríkisstjórnin gefur sér eru greinilega miklir peningar í spilinu. Þá veltir maður líka fyrir sér, eins og kom fram í máli hv. þm. Árna Páls Árnasonar áðan, hvort ekki megi hækka þennan skatt og fá þar af leiðandi meiri tekjur inn. Þetta eru alls kyns vangaveltur sem við verðum að ræða. Það er eins með veiðileyfagjaldið á útgerðina. Maður hefur stundum verið skammaður fyrir að koma úr sveitarfélagi sem er eitthvert öflugasta og flottasta sjávarútvegssveitarfélag landsins þar sem eru reknar gríðarlega flottar útgerðir. Ég er spurður: Viltu koma því öllu á hausinn? Nei, aldeilis ekki, ég vil ekki koma því á hausinn. Ég vil að þessum fyrirtækjum gangi sem best og græði sem mest, það vil ég. En ég vil líka að þeir séu tilbúnir að koma kannski til móts við þjóðfélag í vanda og leggi meira til málanna akkúrat núna. Mér skilst - ég er ekki alveg klár á því og viðurkenni það strax - að veiðileyfagjaldið sé hugsað þannig að ef hart er í ári hjá útgerðinni sé það lækkað, það sé sveiflukennt. Svo er auðvitað hægt að deila um hvað er sanngjarnt veiðileyfagjald á útgerð. Ef útgerðin skilar 80 milljarða hagnaði á ársgrundvelli, hvað er þá sanngjarnt að þjóðin fái fyrir þá auðlind? Það stendur einhvers staðar skýrum stöfum að sjávarauðlindin sé sameign okkar allra í landinu. Útgerðarmenn fá að veiða úr þeirri sameiginlegu auðlind. Það leikur enginn vafi á því að sjávarútvegurinn hefur verið undirstöðuatvinnugrein á Íslandi og hjálpað okkur í gegnum erfiða tíma, en það má heldur ekki gleyma því að sjávarútvegurinn var ekkert alltaf svoleiðis. Það er hægt að lesa um það í annálum og bókum að hér var gengi fellt trekk í trekk til þess að hjálpa útgerðinni frá gjaldþroti.  Ég lít upp til þeirra útgerðarmanna sem búa á Íslandi og ég segi það og hef sagt það bæði í ræðu og riti að þetta eru færustu útgerðarmenn í Evrópu og þótt víðar væri leitað. Kerfið sem við höfum verið með er gríðarlega vel gert og flott og við verðum að virða það og við eigum að efla það með ráðum og dáð. Á undanförnum árum hafa verið að gerast stórkostlegir hlutir hvað varðar fisk og þróun og virðisaukann á fiski. Bara í mínu sveitarfélagi eru tvö fyrirtæki sem ásamt fleirum hafa verið að markaðssetja og vinna þróunarvinnu við að auka verðmæti fisksins og það hefur tekist frábærlega, það eru stórkostlegir hlutir í gangi. Það eru stórkostlegir hlutir að gerast á Íslandi á mörgum sviðum. Tækifærin okkar liggja mjög víða en við þurfum að styrkja þau. Það er okkar, löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins og Alþingis, að skapa aðstæður fyrir þetta fólk þar sem það getur dafnað og þá getum við ekki skorið niður í styrkjum, það er ekki til þess að efla þetta. Þetta er eins og með allt annað, við þurfum að ræða málin og það gerum við á Alþingi hispurslaust og af heiðarleika og við verðum að vera sönn í málflutningi okkar. Við getum ekki komið hér í ræðustól og sagt: Ef þetta veiðigjald er svona fer útgerðin á hausinn. Það eru engar sannanir fyrir því, það er aldrei bent á neina útgerð sem hefur farið á hausinn. Það hafa miklu fleiri útgerðir á Íslandi lagt upp laupana út af kvótakerfinu og skerðingum sem hafa orðið í því og lítil og meðalstór fyrirtæki í sjávarútvegi hafa verið keypt upp af þessum stóru. Fyrir stuttu var HB Grandi að kaupa Laugafisk og hann keypti líka Hrognavinnslu Vignis Jónssonar á Akranesi. Útgerðarmenn eru að kaupa kúabú og þeir eru að kaupa olíuverslun. Þeir reka eitt stærsta dagblað landsins, Morgunblaðið, og þar fram eftir götunum. Á sama tíma segjast þeir ekki geta fjárfest í greininni. Mér finnst það svolítið ósönn umræða. Við eigum að koma til dyranna eins og við erum klædd og leggja þetta á borðið. Íslenskt þjóðfélag fór inn í iðnbyltingu eða byltingu langt á eftir öðrum þjóðum í heiminum og þetta hefur verið alveg gríðarlegur dans í kringum gullkálfinn síðan og margt frábært gerst. Eitt stendur samt upp úr í öllum þeim hasar og látum sem verður hér. Ég hef oft sagt að sjávarútvegsfyrirtækin og stóru fyrirtækin í landinu séu máttarstólpar samfélagsins. Þau orð hef ég notað og ég stend við þau. Þeir mega þó aldrei gleyma því að það sem límir saman þessi fyrirtæki og heldur þeim gangandi er fólkið sem vinnur á gólfinu. Það er fólkið sem hefur unnið á gólfinu fyrir þá sem í rauninni hefur skapað og skapar fyrirtækin. Ég hef sjálfur unnið í sjávarútvegi í 20 ár og er stoltur af því og oft hefur mig í umræðum á Alþingi langað til þess að standa einhvers staðar í kös að slægja fisk. Við eigum að vera stolt af sjávarútveginum okkar og hann á líka að vera stoltur af því hvernig hann er. Þegar við lesum í blöðum að útgerðin græði milljarða á milljarða ofan og sé að útdeila arði til eigenda sinna er það bara flott, eigendur sjávarútvegsfyrirtækja eiga að fá arð af fyrirtækjunum sínum, en það er alltaf spurning hversu mikinn. Það kom fram í ræðu fyrr í dag að Vinnslustöðin í Eyjum, sem er frábært sjávarútvegsfyrirtæki í Vestmannaeyjum, var að borga eigendum sínum 1,1 milljarð í arð á sama tíma og það er ekki hægt að reka fullkomna sjúkrahúsþjónustu í Vestmannaeyjum, það vantar um 155 milljónir upp á það. Það er svolítið grátlegt að við getum ekki rekið þetta samfélag, að við skulum reka það ár eftir ár með bullandi halla, jafn ríkt samfélag og við erum. Það segir svo margt um það hvernig samfélag við erum að hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason kom hér upp í vikunni undir liðnum um störf þingsins og hvatti íslenska karlmenn til að standa sig í því að safna fyrir tæki á Landspítalann. Saga okkar er einhvern veginn þannig að það er alltaf fólk úti í bæ, samtök, kvenfélögin, sem í rauninni heldur þessum stofnunum gangandi. Ég fór á 85 ára afmæli Sambands sunnlenskra kvenna í sumar og þar kom í ljós að það nánast heldur uppi tækjakaupum og gjöfum á sjúkrahúsinu á Selfossi. Svona er saga okkar. Af því að við erum að tala um þróunaraðstoð og niðurskurð í henni - stærstu flugvellirnir okkar, hverjir byggðu þá? Voru það ekki erlendir herir og Bandaríkjamenn? Við höfum fengið alveg ótrúlega hluti upp í hendurnar á liðnum árum og Marshall-aðstoðin til okkar var tvöföld. Þegar við erum að tala um niðurskurð til þróunarmála standa menn hér og öskra sig hása yfir því og það er alveg gott og gilt. Á síðasta kjörtímabili var þessi þróunaraðstoð hækkuð upp í 0,26% af vergri þjóðarframleiðslu en er nú færð aftur niður í 0,21%, eins og hún var áður. Við þurfum ekkert að vera að rífast um þetta, það er náttúrlega ómögulegt og íslenskri þjóð ekki til sæmdar að borga ekki meira vegna þess að það hefur verið í umræðunni í 30–40 ár að borga meira til þróunaraðstoðar. Meira að segja á gullaldartímanum, sem var hér á síðasta áratug, borguðum við ekki svona mikið. Kannski viljum við ekkert borga meira en þetta en þá verðum við einfaldlega að segja það. Mér finnst frekar aumt að við getum ekki borgað meira til þróunaraðstoðar og ég held að við séum ekki það illa stödd, íslensk þjóð, að við getum það ekki, en það er annað mál. Við stefnum að því öll saman í framtíðinni að auka aðstoðina. Það er mjög krefjandi og skemmtilegt starf að vera þingmaður og mér hefur fundist á haustþinginu vera ágætissamstaða hérna. Það er góður bragur á þingstörfunum, en við erum náttúrlega að deila um stefnur. Í þessu fjárlagafrumvarpi kemur sú stefna mjög skýrt fram sem þessi ríkisstjórn fer eftir og ekkert við því að segja. Það er auðvitað hlutverk okkar í minni hlutanum að koma hérna upp og reyna að halda uppi rökræðum og koma að okkar sjónarmiðum og reyna að hjálpa til við að laga hlutina. Það hefur til dæmis lagast töluvert mikið í heilbrigðismálum í breytingartillögum meiri hlutans sem er gott. Það hefur verið auka við peningana í Landspítalann sem er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur því að sama hvernig við viljum hafa heilbrigðiskerfið er alveg pottþétt að Landspítalinn er algjör burðarás í heilbrigðiskerfi Íslendinga og á að vera það. Við eigum að horfa mjög stíft til þess að byggja nýjan spítala. Við getum kallað hann Þjóðarspítalann og hann mundi verða burðarás í íslensku heilbrigðiskerfi. Síðan eigum við að efla heilsugæsluna úti á landi enn frekar. Að sjálfsögðu þarf til þess peninga og við verðum að vera dugleg að reyna að ná í peninga þar sem þeir eru. Við erum oft að tala um skatta, hvað er skattur, til hvers er skatturinn? Er það ekki einhvers konar sáttmáli þjóðarinnar, til þess að reka samfélagið? Ég hef alla mína ævi borgað 35–40% skatt. Ég hef alltaf verið láglaunamaður og hef ekkert verið að kvarta yfir því. Ég fæ skólagöngu barnanna minna en til hvers er þetta? Eitt af því sem talað var um hérna í haust var að við ættum ekkert að vera að reka þjóðleikhús eða sinfóníuhljómsveit þegar við gætum ekki rekið heilbrigðiskerfið, það er alltaf verið að setja þetta svona upp. Það er óhuggulegt að vera að stilla menningunni einhvern veginn upp á móti heilbrigðiskerfinu. Hvað er þetta, af hverju lætur fólk svona, að við eigum ekki að vera að niðurgreiða Sinfóníuhljómsveitina eða Þjóðleikhúsið? Menning er okkar helsta mál, hver einasta þjóð er stolt af menningu sinni og við eigum að vera stolt af því að geta rekið sinfóníuhljómsveit og þjóðleikhús. Fólk segir: Af hverju er ríkið að styrkja það? Ef ríkið styrkti ekki landbúnaðarkerfið kostaði kílóið af lambakjöti 20 þúsund. Það var einhver góður maður sem reiknaði út að ef þjóðkirkjan væri ekki ríkisrekin kostaði 5 þúsund í messu, ferð með Herjólfi á þjóðhátíð mundi kosta 40 þúsund. Við getum endalaust velt þessu fyrir okkur. Ég er minnihlutamaður og fyrir mér snúast stjórnmál fyrst og fremst um almannaheill. Allar breytingar á fjárlögum eða breytingar í samfélögum - ef við ætlum að gera breytingar - eiga að koma þeim sem verst standa í þjóðfélaginu best. Hvernig getum við hjálpað þeim að lifa mannsæmandi lífi? Það er þannig í öllum þjóðfélögum að sumir eru utan garðs og fara kannski ekki í skóla eða fara strax út á vinnumarkað og við vitum nákvæmlega, sem er náttúrlega nánast þjóðarskömm, hvernig laun í þeim geira, t.d. í ferðaþjónustunni, verslun, umönnunarstörfum, fiskvinnu, eru og hafa alltaf verið, fáránlega lág. Það hefur kannski gert það að verkum að stóru fyrirtækin og eigendur þeirra eru eins moldrík og raun ber vitni. Ég las mjög góða grein eftir Gunnar Smára Egilsson í Fréttatímanum í gær þar sem hann lýsir nákvæmlega hvernig þetta hefur alltaf verið. Hæstv. forseti. Ég ákvað að stíga það skref að fara í framboð til Alþingis eftir langa umhugsun og átti satt best að segja ekki von á því að fara inn á þing, ég viðurkenni það alveg. En hingað er ég kominn og ég verð að takast á við starfið. Ég verð að viðurkenna að þetta starf er dálítið erfitt en ég hef vissar hugsjónir sem ég vil reyna að koma hér áfram. Stærsta spurningin í mínum huga er hvernig samfélag við viljum byggja upp á Íslandi. Hvernig viljum við mennta börnin okkar, hvernig viljum við reka velferðarkerfið? Hvaða skilaboð sendum við út í samfélagið þegar við ætlum ekki að borga atvinnulausum desemberuppbót? Hvað erum við að segja við þetta fólk með því? Og hvað erum við að segja við þetta fólk þegar hvatt er til þess að hækka ekki laun þeirra sem verst hafa það í samfélaginu um meira en 2%? Það stendur ekkert í fjárlagafrumvarpinu hvað varðar skatta, lækkun skatta á þann hóp. Það er ekkert komið til móts við það fólk. Ég þekki fólk sem hefur unnið hjá sömu fyrirtækjunum árum saman, jafnvel áratugum saman. Ég hitti þetta fólk í hverri einustu viku og spjalla við það og það hefur ekki efni á því að fara í sumarfrí í viku. Það segir mér það bara: Ég hef ekki efni á því, Palli, að fara í sumarfrí í viku, launin eru það lág. Hér hækkar allt nema laun þeirra sem verst standa og það hefur alltaf verið þannig. Því vil ég breyta og ég vonaði að þessi ríkisstjórn mundi gera það. Ég skil vel rök hennar fyrir því að vilja skila hallalausum fjárlögum, það er til þess að geta farið að borga niður skuldir ríkisins. Það er okkar meginmarkmið. En stundum verðum við að hugsa: Hefði mátt bíða, hefði mátt koma með hallalaus fjárlög 2016 eða 2015, hefðum við getað gert það til þess að þurfa ekki að skera svona heiftarlega niður? Þetta eru mínar vangaveltur, ég vil leyfa mér þær. Hér kom hv. þingmaður, vinur minn og nafni, Páll Jóhann Pálsson, og viðurkenndi það í ræðustól að hann væri að verja hagsmuni útgerðarinnar. Ég tek ofan fyrir því. Hann er heiðarlegur og segir það hreint út. Ég tel mig líka vera hér til þess að gæta hagsmuna útgerðarinnar og ég tel mig vera hér til þess að gæta hagsmuna allra Íslendinga hvar í sveit sem þeir eru settir. Þannig lít ég á starf mitt. Starfslýsingin mín er einfaldlega farsæld þjóðar. Hvernig byggjum við upp þjóðfélag sem við getum verið stolt af? Það er eins og eitt, að taka fæðingarorlofið aftur til baka, hafa það níu mánuði í staðinn fyrir eitt ár. Auðvitað gleðst ég yfir því að að hækka á greiðslurnar aðeins, en hvenær ætlum við sem þjóð að fara að setja málefni barna í forgang? Ég leit á það sem hluta af þeirri vegferð að koma málefnum barna í algjöran forgang á Íslandi að lengja fæðingarorlofið til þess að börn gætu verið lengur heima hjá foreldrum sínum. Það er gríðarlega dýrmætt. Ég átti heima í Danmörku í eitt og hálft ár og það var mikil upplifun að búa þar og vera kominn heim úr vinnunni klukkan þrjú á daginn eða hálffjögur, að geta verið með börnunum sínum. Þar settu þeir börnin í forgang, það er þeim gríðarlega mikilvægt að sinna börnunum sínum og koma þeim til manns. Það er hlutverk okkar foreldra númer eitt, tvö og þrjú að kenna börnunum okkar og styrkja þau og búa þau undir lífið, en á Íslandi eru börnin meira og minna frá heimilinu og foreldrum sínum allan daginn, inni á stofnunum eins og leikskólum og skólum. Og ekki eru laun kennara, ég tala nú ekki um leikskólakennara, til að hrópa húrra yfir, laun fólksins sem við treystum fyrir börnunum okkar allan daginn. Ég vil ekki láta halla á neitt starf á Íslandi en ég held að þetta sé eitt mikilvægasta starfið á Íslandi, kennarar og leikskólakennarar sem taka við börnunum á morgnana og skila þeim til foreldranna þegar þeir eru búnir að vinna, af því að það er þannig á Íslandi að báðir foreldrar þurfa að vinna úti til þess að endar nái saman og þeir ná jafnvel ekki saman þótt þeir vinni báðir úti. Ég þekki foreldra sem vinna báðir í fiski. Þau vinna venjulegast til fjögur, fimm og þá fara þau að skúra annars staðar með börnin sín með sér. Þetta er raunveruleikinn á Íslandi, hann er svona. Það er fullt af fólki á Íslandi sem hefur það skítt. Þetta fólk eigum við að setja í forgang. Við höfum horft upp á þetta íslenska samfélag allt of lengi til að hunsa það. Svo er líka til fólk á Íslandi sem stendur alltaf í lappirnar sama hvað á dynur. Þó að fyrirtækin þeirra tapi milljörðum, kannski vegna óvandaðra fjárfestinga eða áhættu, tapar það samt engu, það er bara afskrifað. Það er erfitt fyrir fólk, ungt fólk sem er að kaupa sína fyrstu íbúð og berst í bökkum að horfa upp á fyrirtæki í sama bæjarfélagi fá afskrifaða fleiri, fleiri milljarða og allir halda sínu. Hvað sem öðru líður er ég bjartsýnn á framtíð Íslands og ég held að við getum öll sem hér erum og allir aðrir þingmenn - þeir eru ekki margir hérna - í sameiningu byggt upp glæsilegt land sem er fyrirmynd annarra landa. Við höfum allt til að bera til þess. Við höfum auðlindirnar og við höfum frábæran mannauð sem er oft vanmetinn. Við höfum allt til að bera. Ég segi til dæmis um mitt svæði þar sem ég bý, á Suðurnesjum: Hvílíkir vaxtarmöguleikar í uppbyggingu atvinnu. Allt höfum við til að bera. Okkur vantar kannski fjármagnið inn til þess að koma því af stað, styrkja nýsköpun. Þess vegna finnst mér blóðugt að verið sé að skera niður til þeirra mála. Fólk má kalla þetta hvað sem er, gæluverkefni fyrri ríkisstjórnar byggt á lofti eða einhverju, en mér fannst þessi fjárfestingaráætlun nokkuð vel ígrunduð og hún var nokkurn veginn fjármögnuð. Varðandi þetta hnútukast á milli fyrri stjórnar og núverandi stjórnar um að engin innstæða sé fyrir þessu, það hafi ekki verið fjármagnað þá spyr ég á móti: Er bankaskatturinn í hendi? Er ekki skuldaniðurfellingin þá á sama hátt byggð á einhverju sem ekki er öruggt? Þetta er bara svona. Það hvort þessi skuldaniðurfelling gagnist okkur eða geri kannski illt verra, það veit ég ekkert um. Ég hef engar forsendur til þess að geta mér til um það en ég hef horft aðeins á sögu íslensks samfélags, á það að hér hefur verðbólga átt það til að rjúka upp úr öllu. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson fór vel í gegnum það í gær með verðlagshækkanirnar að kannski valda þær því að hér hækki lán heimilanna sem eru með verðtryggð lán um 5 milljarða. Það togast því margt á í þessu. Ég vona svo sannarlega að þetta gangi allt upp, það er alveg á hreinu. Ég vona svo sannarlega að þessi skuldaleiðrétting gangi upp, en enginn getur svarað því nema tíminn. Við verðum einfaldlega að bíða eftir því en reyna á sama tíma að spýta í lófana og byggja upp til framtíðar, auka fjölbreytni í atvinnulífi. Fyrirtæki á Íslandi hafa sýnt það á síðustu árum að við stöndum fyllilega öllum öðrum þjóðum á sporði hvað varðar tækni og annað. Það hafa gerst frábærir hlutir eins og Marel, Össur og það eru mörg fyrirtæki sem eru orðin heimsþekkt fyrir frammistöðu sína, svo ég tali nú ekki um hvernig þróunin hefur verið í sambandi við kvikmyndagerð og listir á Íslandi sem færa fleiri milljarða á ári í þjóðarbúið. Við þurfum að tala betur hvert við annað og reyna að auka ástina og kærleikann í þessu samfélagi og vera óhrædd að tala um það. Það vantar stundum svolítið upp á að við tökum hvert utan um annað og reynum að vinna í sameiningu að lausnum og látum pólitíkina ekki alltaf snúast um leik og valdabaráttu, valdagræðgi, að halda í völdin sama hvað það kostar. Einhvern veginn hefur það verið saga Íslands. Ég hef verið að renna í gegnum rannsóknarskýrslu Alþingis hægt og bítandi, hún er svakalega löng og ég les ekkert hratt, og þar liggur þetta fyrir. Guðni Ágústsson segir þar á einum stað að árið 2004 hafi stjórnvöld og stjórnmálamenn gefist upp fyrir viðskiptaveldinu. Hvað segir það okkur? Viljum við hafa það þannig? Viljum við að stærstu fyrirtæki landsins stjórni landinu og stjórnmálunum? Það kemur fram í orðum þessa manns að svoleiðis var það. Ég hef sagt það áður í þessum ræðustól að langminnisstæðast af því sem kemur fram þar fyrir mér er það sem Styrmir Gunnarsson sagði um þetta samfélag, maður sem hafði verið viðriðinn stjórnmálalífið sem ritstjóri og annað. Hann sagði að þetta væri ógeðslegt þjóðfélag, engin prinsipp, engar hugsjónir, bara valdabarátta, ógeðslegt samfélag. Það var sláandi að heyra þennan mann segja það, hann sem er búinn að vera innsti koppur í búri Sjálfstæðisflokksins í mörg ár. Maður sá það líka þegar maður var að lesa bók sem hann gaf út í fyrra, Sjálfstæðisflokkurinn – Átök og uppgjör, það virðast oft vera meiri átök innan þessara flokka en út á við, þar sem menn stinga hver annan í bakið einungis til þess að fá völd. Ég veit það ekki, þetta er kannski útópía hjá mér en ég vil trúa því að við getum í sameiningu breytt Íslandi. Við þurfum svolítið að breyta hugarfarinu og ef við ætlum að breyta samfélaginu verðum við fyrst og fremst að breyta okkur sjálfum. Maður byrjar á því að breyta sjálfum sér og svo reynir maður kannski að hjálpa öðrum að breyta sér og okkur að breyta samfélaginu í heild. Þetta er í raun stórkostlegt samfélag sem við búum í sem getur sannarlega brauðfætt alla þá sem í því búa, 320 þúsund manns. Það er öfundsvert, það eru margir sem öfunda okkur af þessu samfélagi. Við eigum að stefna áfram til jöfnuðar í samfélaginu. Það verður aldrei fullt jafnræði og auðvitað er fólk sem græðir og er duglegt og útsjónarsamt og byggir upp stórkostleg fyrirtæki og það á að fá að njóta þess, en það á þá líka að taka þátt í samfélaginu af fullum þunga. Mér hefur oft fundist að þótt þessi fyrirtæki borgi að sjálfsögðu skatta og annað sé eins og þau borgi ekki eins mikinn skatt og við hin og alltaf gefið í skyn að ef það eigi að fara að hækka skatta á þetta fólk hafi enginn hvata til þess að reka fyrirtæki. Það verður alltaf til fólk sem vill reka fyrirtæki, sama hvað hver segir. Ég er ekkert endilega hlynntur því að hér sé ofurskattlagning á fólk eða fyrirtæki, alls ekki. Við þurfum einfaldlega að finna út úr því hvað er best. Nú er ég kannski farinn að tala um allt annað en fjárlögin en það er allt í lagi. Maður þarf stundum að fá tækifæri til að koma hérna upp og tala. Ég hef alist upp í þessu samfélagi í rúm 50 ár og ég hef séð alveg stórkostlega breytingu á því. Mér finnst samt sem áður að því sem helst er ábótavant í þessu sé að fara að styrkja þá sem halda uppi pýramídanum, gefa þeim séns á að lifa mannsæmandi lífi, áhyggjulausu lífi. Við þurfum líka að koma því inn í stjórnsýsluna og inn í allt heila batteríið, ef svo má segja, að fólk þurfi ekki að lifa við þessar spurningar á hverju einasta ári: Verð ég skorinn niður, hvað gerist næst? Hugsið ykkur hvernig það er að vera í skóla eða reka skóla og vita ekkert hvað framtíðin ber í skauti sér. Þetta er alveg eins með lánin okkar, við vitum aldrei hvað við þurfum að borga af þeim í næsta mánuði því að við erum með gjaldmiðil sem sveiflast upp og niður - nema útgerðin og stærstu fyrirtækin, þau eru með annan gjaldmiðil, þau eru með evruna. Þau fá að gera upp í evrum og gera það sem er ekkert skrýtið af því að hún er svo stöðug, það eru ekki þessar sveiflur í henni. Ég er ekkert hissa á því að þessi fyrirtæki vilji nýta sér það. En við hin þurfum að berjast við krónuna og höfum þurft að gera það árum saman og ég held að við séum eiginlega komin á endastöð með þessa krónu. Ef núverandi stjórnarflokkar hafa annað plan er ég tilbúinn að skoða það. Ég hefði líka viljað sjá inni í fjárlögunum fjárveitingu fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort þjóðin vilji fara inn í ESB eða ekki eða halda áfram aðildarviðræðunum - við þurfum náttúrlega fyrst að klára aðildarviðræðurnar því að við kjósum ekki um eitthvað sem við vitum ekki hvað er - og gefa þeim sem það vilja á Íslandi möguleika á því að kjósa um það hvort þeir vilji halda viðræðunum áfram, það er gríðarlega mikilvægt fyrir stóran hluta þjóðarinnar. Ég vil meina að það sé eitthvert stærsta hagsmunamál heimilanna í landinu upp á framtíðina að gera. Ég á vini úti í Danmörku sem borga af sínu láni og það lækkar smátt og smátt. Hér hækka þau. Ég tók lán fyrir átta árum síðan, 11,5 milljónir, það eru 20 milljónir núna. Það er frábært. Ef við hefðum verið í evrusambandi eða Evrópusambandinu eða tengdir eða hvernig sem er væri lánið mitt í 8,5 núna og ég ætti hugsanlega 8 milljónir í húsinu mínu. Ég mun sennilega aldrei ná að borga þetta hús upp. Það er margt sem við þurfum að ræða og ég hefði viljað sjá þetta gerast, það var eitt af loforðum ríkisstjórnarinnar að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það á að standa við það og leyfa þjóðinni að velja, þetta er gríðarlegt hagsmunamál fyrir þjóðina og upp á framtíðina. Ég vil sjá framtíðarsýn, við þurfum að fara að setja hér inn einhverja framtíðarsýn fyrir Ísland. Ég sé það ekki í þessu fjárlagafrumvarpi, ég sé það ekki alveg. Ég virði þessa ríkisstjórn og ég virði það að hún hefur valdið, þjóðin kaus hana til þess og ég veit eftir að hafa verið á þingi síðan í apríl, eftir að hafa verið kosinn inn á þing, að allir þingmenn vinna eftir bestu getu. Hér starfar frábært fólk úr öllum stéttum og atvinnugreinum. Það er frábært að fá að vinna með fólki og mér er alveg sama hvar í flokki það er, þetta er frábært fólk. Við eigum að standa saman þótt auðvitað komi upp deilur þar sem menn fara í hnútukast. Aukum virðingu Alþingis. Það á að vera gaman og það á vera spennandi fyrir fólk að fara í stjórnmál, að taka þátt í stjórnmálastarfi. Maður á ekki að þurfa að lesa það á hverjum einasta degi í einhverjum fjölmiðlum að hér séu eintómir hálfvitar að störfum, vitleysingar sem hugsi ekki um neitt nema rassinn á sjálfum sér, svo að ég vitni nú orðrétt í marga sem maður talar við á hverjum degi. Þetta er ekki rétt. Hér eru allir að reyna að gera sitt besta, það eru misjafnar leiðir sem fólk fer við það en númer eitt, tvö og þrjú erum við hér inni fyrir allan almenning. Allt sem við eigum að gera ef við viljum byggja upp flott samfélag er að hlúa að þeim sem verst standa. Þannig byggjum við upp gott samfélag sem við getum verið stolt af, enn þá stoltari en við erum í dag. Þrátt fyrir allt er ég mjög stoltur Íslendingur og ég er enginn landráðamaður þó að ég telji sigurstranglegast fyrir okkur að ganga í Evrópusambandið, enginn landráðamaður. Það er stór munur á þjóðrembu og ættjarðarást. Við eigum að horfa til framtíðar. Gefum fólkinu í landinu von. Til þess erum við hérna, við eigum að gefa fólki von.  Þessi fjárlög verða væntanlega samþykkt og ekkert við því að gera. Þetta eru fjárlög ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Þessi ríkisstjórn var kosin til valda, við verðum að virða það, þannig er það í lýðræði. En stöndum saman í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni frábæra ræðu þar sem farið var vítt og breitt og kjarnanum haldið til haga. Hér er náttúrlega um að ræða gríðarlega mikilvægt stefnuplagg og rétt, sem kemur fram í máli hv. þingmanns, að stefnuyfirlýsingin dugar ekki því að við sjáum hver stefnan er í fjárlagafrumvarpinu. Þar sjáum við hvar ríkisstjórnin vill leggja sínar áherslur. Hv. þingmaður kom inn á mjög áhugaverðan punkt, sem við höfum kannski ekki rætt mikið, og það er umræðan um það hvað eru „heimilin í landinu“. Þetta var frasi sem var notaður mjög mikið í aðdraganda kosninga, þ.e. að ef maður vildi styðja heimilin í landinu ætti maður að kjósa Framsóknarflokkinn, það væri flokkurinn sem stæði með heimilunum í landinu. Ég hef svolítið verið að velta fyrir mér: Hvað með heimili námsmanna, heimili leigjenda, heimili veiks fólks, heimili ungra fjölskyldna? Með því að draga úr 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Já, þetta truflaði mig svolítið í kosningabaráttunni, þetta orð „heimilin“. Við gerum okkur öll grein fyrir því að heimilið er musteri fjölskyldunnar og ef heimilið er ekki í lagi er ekkert í lagi. Það er bara þannig, við vitum það, og þar eru öll heimili undir. Skuldaleiðréttingin, eins og þetta er kallað, kemur nú til og ég velti því fyrir mér hvaða heimili njóti góðs af henni. Ég hef hitt fólk úti í samfélaginu sem er að fá fína leiðréttingu en þarf ekkert á því að halda, bara ekki neitt. Ég ætla ekkert að skammast yfir því, þetta kemur bara í ljós, tíminn leiðir það í ljós. Auðvitað eru heimili allra undir, það hlýtur að vera. Þegar svona er sagt í kosningabaráttu, að bjarga eigi heimilunum í landinu, hljóta það að vera öll heimili. Ég er tilbúinn að bíða og sjá hvað gerist, hverjir njóta góðs af þessu og hverjir ekki.

Já, það er best og mikilvægast fyrir öll heimilin í landinu að við eigum sterkt samfélag og það er hlutverk og verkefni okkar sem hér störfum að almannaheillum að halda utan um samfélagið. Það poppaði upp í kollinn á mér - þegar Framsóknarflokkurinn, með sína nýhægri stefnu, lagði megináherslu á heimilin sem aðskildar einingar, sem voru ekki tengdar saman með neinu samfélagi - frasi frá Margréti Thatcher: Það er ekkert til sem heitir samfélag, það eru bara til einstaklingar. Mér fannst þetta óþægilega lík nálgun, þ.e. að horfa á heimilin án þess grundvallar sem samfélagið er. Eins og hv. þingmaður kom að þá erum við, með því að borga skatta í sameiginlega sjóði, að jafna kjör og jafna rétt fólks óháð efnahag, búsetu o.s.frv. Ég held því að það sé afar mikilvægt að við höldum því til haga í pólitískri umræðu, sem hv. þingmaður hélt mjög vel utan um hér áðan.

Hæstv. forseti. Já, nýhægri stefna eða ekki, ég kann ekki alveg að skilgreina það. Mér finnst þeir kannski vera meira til hægri. En samt er þessi aðgerð sem þeir hafa farið í - ég held að ekki sé hægt að finna sósíalískari aðgerð en það að ríkisvæða einkaskuldir, sem þetta í raun er.  Ég hefði aldrei gengið fram með svona loforð nema vera með það algjörlega á hreinu að ég gæti staðið við þau. En menn starfa á misjafnan hátt í pólitík.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Páli Val Björnssyni fyrir málefnalega og nokkuð jákvæða ræðu, enda bjóst ég ekki við öðru frá honum en málefnalegum umræðum. Ég þakka honum og hans flokki fyrir að halda þannig málflutningi hér á þingi, vera ekki að velta sér upp úr gömlum lummum. Ég verð nú að segja að orðið „heimili“ truflar mig ekkert. Ég verð ekki var við annað en að eftir síðasta útspil með skuldaleiðréttingu hafi fólk fengið von. Fólk fékk von og framtíðarsýn. Gamalt máltæki segir: Bóndi er bústólpi og bú er landstólpi. Við byggjum þetta þjóðfélag ekki upp á öðru en heimilunum. Hlúum að heimilunum og þá kemur hitt.

Hæstv. forseti. Ég þakka nafna mínum, hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni, fyrir þetta. Hann bar svo sem ekki fram neina spurningu en ég er alveg sammála honum um að heimilin eru aðalmálið í landinu, en það er misjafnt hvernig þau standa. Hann talar um að einhver hafi fengið von með þessu. Jú, vissulega fengu einhverjir von með þessu, það er bara frábært, en samkvæmt skoðanakönnun sögðu um 60% að þetta hefði engin áhrif. Það má deila um það. En ég sagði áðan: Það bara kemur í ljós með tímanum hversu öflug og góð þessi aðgerð er fyrir heimilin. Ég segi það hér og stend við það að ég vona svo sannarlega að þessi leið komi til með að gagnast og ganga upp. Ég hef það ekki í mér, þó að ég sé ekki í Framsóknarflokknum, að tala það niður. Tíminn leiðir það í ljós og ég er alveg sammála hv. þingmanni um að heimilin eru lykilatriði.

Virðulegi forseti. Já, ég held að það sé málið að þetta byggist allt á heimilunum. En það var öllum ljóst og aldrei var talað um annað en að þetta væri aðeins eitt skref af mörgum og að þessi aðgerð mundi ekki hjálpa öllum enda er þetta ekki eina aðgerðin. Ég hjó eftir öðru hjá hv. þingmanni að hann spurði hvernig kirkjan væri ef hún væri ekki ríkisrekin. Þetta er ekki alveg þannig, því að í gildi er samningur milli kirkjunnar og ríkisins. Ríkið fékk land hjá kirkjunni og samningurinn var greiðsla inn í framtíðina, það er ákveðinn samningur sem ríkið verður væntanlega að standa við. Varðandi tekjuöflunina í frumvarpi ykkar. Þið sögðuð að með pólitískum vilja hefði verið hægt að útfæra veiðileyfagjaldið öðruvísi, með réttlátara hætti. En ég spyr: 

Hæstv. forseti. Já, hvernig hefði mátt gera það? Alltaf þegar við erum að tala um þessi mál hef ég bent á að lykilmenn í því að ná sátt um sjávarútveginn á Íslandi séu útgerðarmenn. Og þegar verið er að semja um hluti og reyna að komast að niðurstöðu þá verða menn alltaf að gefa aðeins eftir. Ég held að hægt hefði verið að útfæra þetta og það kom reyndar fram hjá minni hlutanum á sumarþinginu að hægt hefði verið að koma til móts við hin minnstu fyrirtæki án þess að það hefði það mikil áhrif. Ég fagnaði því að gjaldið var hækkað á uppsjávarfyrirtækin, þó að ekki séu allir sammála því, það var mjög gott skref. En þarna fóru 3 milljarðar út úr kerfinu sem kannski hefði ekki þurft að gerast. Ég get ekki sagt hv. þingmanni nákvæmlega hvernig hefði átt að gera þetta en ég held að með samningum og góðum vilja hefði það verið hægt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Páli Val Björnssyni fyrir innblásna ræðu, hann kom víða við. Það einkennir umræðuna hér að komið hefur verið inn á meginstefnumál, ég fagna því alltaf, meginstefnu í ríkisfjármálum. Hv. þingmenn Svandís Svavarsdóttir og Árni Páll Árnason, sem gengur hér um salinn, hafa komið inn á meginstefnu og þar komum við auðvitað að pólitík. Talandi um heimilin, grundvallarstoð í okkar hagkerfi - skárra væri það nú ef við ræddum ekki heimilin, hvort sem er í kosningabaráttu eða hér á Alþingi. Það er hlutverk ríkisins að sjá til þess að efnahagshringrásin virki, verðmætasköpunin. Heildarskuldir ríkissjóðs eru 80% af allri 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir spurninguna. Ég veit það ekki en er það ekki okkar hlutverk að taka ábyrgð á þessum hlutum? Eins og fram kom áðan hef ég miklar áhyggjur af því hve mikil þessi skuldasöfnun er, hún er gríðarlega há, vaxtagreiðslurnar eru ofboðslega miklar og við þurfum að ná þessu niður. Auðvitað er þetta ískaldur raunveruleiki en ég er að kalla eftir því í pólitíkinni að við séum ekki of kaldlynd. Ég vil að við förum fram af auðmýkt og með mjúkt hjarta, og þá verðum við stundum að  Á síðustu fjórum árum tókst síðustu ríkisstjórn - slæmu ríkisstjórninni, eins og þið kallið hana - að ná skuldunum úr 250 milljörðum niður í 20 milljarða, hún ætlaði að skila því á þremur árum. Það finnst mér frábær árangur og ég held að við getum reynt að ná þeim halla sem eftir er niður á tveimur árum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Hann kom inn á það í ræðu sinni að ýmislegt hefði verið vel gert á undanförnum fjórum árum. Ég get alveg tekið undir það. En staðreyndin er hins vegar sú að það er uppsafnaður halli og það einkennir fjárlögin að við erum að koma til hjálpar heimilum með aðgerðum, með skattalækkunum. Við erum að fara í tekjuhlið ríkisreiknings og hjálpa heimilunum þannig. Það gengur ekki að safna skuldum út í hið óendanlega. Þær eru í dag 80% af allri verðmætasköpuninni. Við getum ekki tekið slíkar ákvarðanir að bíða með það í tvö eða þrjú ár, því að ríkissjóður er einfaldlega of skuldsettur. Nei, ég get ekki tekið undir það.

Hæstv. forseti. Já, þetta er mjög flókið og mikið mál. En ég kom að því í ræðu minni að nú þegar gríðarlega vel gengur, eins og hjá útgerðinni og í bankakerfinu, því það eru víða svona tekjupóstar sem mér finnst einhvern veginn, ég veit það ekki, ég vona að ég sé ekki að móðga neina, við eigum kannski að sækja meira til þeirra af því að nú stendur vel á. Ég er ekkert að tala um að skattleggja þá til andskotans - fyrirgefið orðbragðið. En núna þegar illa árar og þegar við sjáum þessar afkomutölur þá geta þessir aðilar gefið meira inn í samfélagið á meðan við borgum þetta niður, og við getum borgað þetta hraðar niður. Með skattalækkunina, þessa 0,8% af tekjuskatti - mér finnst hún frekar taktlaus í ljósi stöðunnar. Þetta skiptir engu máli fyrir mig eða fólkið í millistétt, ein eða tvær pítsur. En þetta eru 5 miljarðar í ríkisreikningnum sem hægt hefði verið að nota í annað, heilbrigðiskerfið eða uppbyggingu á annarri atvinnu og menntakerfið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða og efnisríka ræðu. Í lokaorðunum minntist hann á reynslu sína af kjördæmaviku og ummælum manna í Skaftárhreppi sem báðu um að stjórnmálin færðu fólki einhverja von. Það er auðvitað dapurlegt með þessu fjárlagafrumvarpi hvernig ríkisstjórnin keppist við að slökkva ljósin í viðkvæmustu byggðum landsins eins og Skaftárhreppi. Það var alveg ótrúleg gjöf frá ríkisstjórninni að draga til baka uppbyggingarverkefnin í Skaftárhreppi sem sveitarfélögin á Suðurlandi höfðu sett í forgang af sinni hálfu í sóknaráætlun og ganga beinlínis gegn þörfum þessarar byggðar, sem líklega telst meðal brothættustu byggða á landinu. Hver er afstaða hv. þingmanns til fjárlagafrumvarpsins eins og það nú stendur? Finnst honum að meiri hlutinn hafi gert einhverjar breytingar í rétta átt hvað þetta varðar?

Hæstv. forseti. Vissulega hafa orðið breytingar á fjárlagafrumvarpinu. Bætt var aðeins inn í sóknaráætlun sveitarfélaga, sem var bara mjög gott, en ekki nógu miklu. Ég vil ekki taka svo sterkt til orða eins og hv. þingmaður að ríkisstjórnin hafi slökkt ljósin kannski, en auðvitað dró hún verulega úr þessu. Og það var náttúrlega mjög neikvætt og ekki gert til þess að auka fólki von að slá þessa fjárfestingaráætlun út af, sem var vel unnin og mjög vel ígrunduð í samstarfi við marga úti um allt land. Mér finnst það eitt af því sem hefur slegið mig svo mikið hvernig menn geta tekið vinnu, margra ára vinnu, og hent henni út um gluggann. Það er nákvæmlega eins og með náttúruverndarlögin, fjárfestingaráætlun, sóknaráætlun sveitarfélaga eða landshluta, aðildarviðræður að Evrópusambandinu. Þetta hefur kostað okkur gríðarlega peninga og svo henda menn þessu út um gluggann. Mér finnst það mjög ámælisvert. En þeir koma aðeins til móts við okkur og það er aðeins smáglæta en það hefði auðvitað mátt vera meira.

Virðulegi forseti. Það er rétt að eitthvað virðist meiri hlutinn aðeins hafa vaknað en auðvitað þarf meira að gera til að bregðast við þörf brothættra byggða. Annað sem ég vildi spyrja hv. þingmann út í, vegna þess að nokkuð hefur í andsvörum verið rætt um heimilin og þarfir heimilanna. Með breytingartillögum sínum núna virðist meiri hlutinn vera að ganga gegn sumum heimilum, það er sem sagt þannig að núverandi ríkisstjórn er ríkisstjórn sumra heimila á kostnað annarra. Það er athyglisvert að skerðingin á vaxtabótunum núna þýðir að fólk sem keypti íbúðir sínar eftir 2010 má bara éta það sem úti frýs fyrir þessari ríkisstjórn. Það fólk sem reiknaði með vaxtabótunum þarf að þola það núna að grundvellinum undan fasteignakaupum sé kippt undan því. Það fólk mun ekki fá neitt út úr leiðréttingunni miklu. Fólk sem keypti á árunum 2005–2008 mun ekki fá neitt umfram þá sem keyptu fyrir 2005. Og þeir sem keyptu til dæmis fyrir 2003, sem eru enn þá í bullandi gróða, munu fá mesta peningana.

Hæstv. forseti. Þetta var mjög skilmerkilegt og vel yfir farið hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni. Ég veit ekki alveg hvort þetta er rétt, ég bara viðurkenni vankunnáttu mína með það og ég skammast mín ekkert fyrir það að segja að það er margt sem ég ekki skil og áskil mér rétt að læra það á næstu árum hvernig á að bregðast við þessu. Ég vil segja það enn og aftur að auðvitað kemur það bara í ljós hvort þetta er satt eða ekki, hvort þessi heimili fái aðstoð eða ekki. En fyrir mér stendur upp úr í fjárlagafrumvarpinu að það er ekki nógu mikil framtíðarsýn í því og ekki er verið að hjálpa þeim sem verst standa í samfélaginu. Og nú erum við að fara að sjá kjarasamninga fara í gang og ég er ekkert voðalega bjartsýnn, en ég vona að það leysist og við getum rætt málin og leyst vanda heimilanna í sameiningu. Ég vona svo sannarlega að í þeirri kjarabaráttu verðum við, bæði atvinnurekendur og stjórnmálamenn, hliðhollir fólkinu sem mest þarf á því að halda í samfélagi, að því verði hjálpað.