Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár í tilefni af vinnubrögðum hér á hinu háa Alþ. Það er sitthvað sem hægt er að gera aths. við, eins og stundum vill verða undir þinglok, en það eru tvö mál sem ég vil vekja alveg sérstaka athygli á. Útbýtt var hér í d. 28. febr. s. l. fsp. frá mér til hæstv. iðnrh. þar sem óskað var eftir, að hann gæfi skýrslu hér í d. um áætlanir hæstv. ríkisstj. um nýtingu innlendra orkugjafa í stað olíu. Fsp. var í tveimur þáttum, annar að því er varðar hitaveitur og hinn að því er varðar raforkuframkvæmdir. Þetta var 28. febr. Nú er liðinn 21/2 mánuður síðan og hefur ekkert svar borist við þessari fsp. 5. mars s. l. bar ég fram afar einfalda fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh. um það hvað liði áætlunargerð þeirri sem kveðið er á um í nýju lögunum um heilbrigðisþjónustu. Eins og menn vita á að gera 10 ára áætlun um skipulagningu þeirrar þjónustu og endurskoða hana á tveggja ára fresti og þm. eiga síðan að hafa þessa áætlun til hliðsjónar í sambandi við gerð fjárl. Það var fyrst 5. mars sem fsp. var borinn fram. Síðan eru liðnir meira en tveir mánuðir og ekkert svar hefur borist frá þessum hæstv. ráðh. Nú má vel vera að þessir tveir hæstv. ráðh. hafi einhverja ánægju af því að virða mig ekki svars, en þessi fsp. var borin fram í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar og var leitað samþykkis Nd. til þess að þessar fsp. væru bornar fram og það samþykki var gefið af d. Ég vil beina því til hæstv. forseta að bann tryggi það að hæstv. ráðh. gegni skyldustörfum sínum við okkur alþm. eins og við eigum rétt á.

Forseti (Magnús T. Ólafsson) : Í tilefni af ummælum hv. 3. þm. Reykv. mun forseti þessarar d. kynna sér hvenær þessar fsp. voru sendar áleiðis til hlutaðeigandi ráðh.



Herra forseti. Með l. nr. 4 frá 27, mars 1973 var Viðlagasjóður stofnaður, en hlutverk hans er að bæta tjón vegna eldgossins í Vestmannaeyjum og var tekjuöflun við það eitt miðuð. Eftir snjóflóðin í Neskaupstað kom upp svipuð staða, stórtjón var orðið, atvinnulíf heils bæjarfélags lá í rústum. Stjórnvöld tóku málið upp á sína arma á sama grundvelli og Vestmannaeyjatjónið og Alþ. samþykkti lög þar sem Viðlagasjóði er falið að bæta þessi tjón og fleiri, en fjár aflað með hækkun á söluskatti. Stjórnvöld og Alþ. hafa því ótvírætt sýnt að fullur vilji er fyrir hendi að bæta slík áföll. Mér var þó ljóst, þrátt fyrir ofangreinda afgreiðslu þessara mála, að nauðsynlegt er að við séum betur undir það búnir að mæta slíkum tjónum. Sú aðferð að setja lög um bætur og fjáröflun í hvert sinn er tjón ber að höndum er afar seinvirk og þung í vöfum. Auk þess er hætt við að einstaklingur, sem einn og sér verður fyrir tjóni af völdum náttúruhamfara, eigi ekki eins greiðan aðgang að fá bætur á þessum grundvelli og þegar stærri atburðir gerast, en tjón hans er þó jafntilfinnanlegt. Ég ákvað því að skipa n. til þess að gera till. um þessi mál og með bréfi 30. des. á s. l. ári skipaði ég þá Ásgeir Ólafsson forstjóra, Benedikt Sigurjónsson hæstaréttardómara og Bjarna Þórðarson tryggingafræðing í n. sem fékk það hlutverk, eins og í skipunarbréfinu segir, „að gera till. um fyrirkomulag skyldutrygginga er bæti tjón á húseignum og lausafé af völdum náttúruhamfara, svo sem jarðskjálfta, eldgosa, snjóflóða, skriðufalla, flóða og ofviðra, og semja frv. til l. um slíkar tryggingar“. Þetta frv. liggur hér fyrir. Tilgangurinn með því að koma á fót viðlagatryggingu þeirri er frv. gerir ráð fyrir er sá að við verðum fyrir fram viðbúnir að mæta hugsanlegum áföllum af völdum náttúruhamfara og að um leið verði tryggt að allir þegnar þjóðfélagsins sitji við sama borð í þessu efni. Frv. þetta gerir ráð fyrir því að sett verði á fót stofnun er nefnist Viðlagatrygging Íslands og skal hún tryggja gegn tjóni af völdum þeirra hamfara sem ég nefndi áðan, að undanskildum ofviðrum, en n. taldi ekki rétt að taka það inn í þessa tryggingu vegna hinna mörgu vandamála sem kynnu að koma upp í sambandi við skilgreiningu á slíkum tjónsatburðum, enda munu slíkar tryggingar orðnar allalmennar einar sér eða sem liður í húseigendatryggingu. Viðlagatryggingin er fyrst og fremst trygging er bætir meiri háttar tjón. Tjónauppgjör á því ekki að vera daglegur viðburður, heldur vonandi undantekningartilfelli. Eigin áhætta hinna tryggðu verður að vera allhá og í 7. gr. frv. er gert ráð fyrir að hún verði 6% og ekki bætist tjón undir 100 þús. kr. Tekjuöflun samkv. þessu frv. á að fara fram á þann hátt að innheimt verði vaxtaiðgjöld af þeim verðmætum sem tryggð eru, og það er lagt til að iðgjaldstaxtinn verði 0.250/00. Til samanburðar má geta þess að iðgjaldstaxti hjá tryggingafélögunum fyrir jarðskjálftatryggingu eingöngu er frá 10/00 upp í 2.500/00 eftir stærð húsa og aðstæðum. Það er því augljóst, að iðgjaldi er mjög stillt í hóf. Þess ber og að geta að þegar tryggingasjóður stofnunarinnar hefur náð ákveðinni upphæð, þ.e. 20/00 af vátryggingarverðmætinu, þá lækkar þessi iðgjaldataxti um helming þannig að iðgjaldið fellur alveg niður þegar upphæð hans hefur náð 30/00 eða 1.8 milljörðum kr. miðað við áætluð tryggingaskyld verðmæti í dag sem talið er að muni vera um 600 milljarðar kr. Þá má nefna mjög veigamikið atriði um framkvæmd tryggingarinnar, það að hagnýta tryggingakerfi starfandi vátryggingafélaga og að vátryggingafélögin sjái um innheimtu iðgjalds til Viðlagatryggingarinnar um leið og þau innheimta brunatryggingariðgjald. Þetta verður að teljast mjög hagkvæmt og auðvelt í framkvæmd. Vátryggingafélögin sjá á sama hátt um uppgjör á tjónum hvert við sinn viðskiptamann eins og um brunatjón væri að ræða. Að sjálfsögðu hefur stjórn stofnunarinnar yfirumsjón með þessari starfsemi, en ætlast er til að samið verði við Seðlabanka Íslands um vörslu sjóða og bókhald fyrir stofnunina og verður því komist hjá að ráða starfsfólk og hefur að sjálfsögðu verulegan sparnað í för með sér. Áætlað er að heildarfjárhæð þeirra verðmæta, sem trygging þessi nær til, verði, eins og ég sagði áðan, 600 milljarðar miðað við verðlag í dag. Hámarksbætur, sem tryggingu er ætlað að ráða við, eru 60/00 eða 3 milljarðar og Viðlagatryggingin ber sjálf fyrstu 20/00 eða 1.2 milljarð í hverju tjóni, en það sem umfram er endurtryggir ríkissjóður. Þá er gert ráð fyrir að viðlagatryggingin leiti endurtryggingar hjá tryggingafélögum, innlendum eða erlendum, á hluta af eigin áhættu sinni, einkum meðan verið er að byggja upp sjóði stofnunarinnar. Viðlagasjóður var stofnaður til að leysa tiltekin verkefni. Þegar því er lokið gera lögin ekki ráð fyrir frekari starfsemi hans. Má því telja eðlilegt að Viðlagatryggingin yfirtaki eignir og skuldir Viðlagasjóðs með þeim hætti sem frv. gerir ráð fyrir. Viðlagatryggingin er hrein eignatrygging eins og brunatrygging. Það er staðreynd að margs konar óbeint tjón hlýst af þegar byggingar og tæki brenna og sama gildir að sjálfsögðu um tjón á þessum eignum af völdum náttúruhamfara. Minna má á að búnaðardeild Bjargráðasjóðs veitir lán og styrki vegna ýmissa óbeinna tjóna í landbúnaði. Hin almenna deild Bjargráðasjóðs ætti á sama hátt að geta hlaupið hér undir bagga, þar eð með tilkomu þessarar tryggingar er vitað að mjög mun létta á henni á því sviði sem Viðlagatryggingin nær til. Erfitt eða réttara sagt ógerlegt er að spá fyrir fram um það hvenær jarðskjálfti verður hér í þeim mæli að tjón verði á húsum eða þau eyðileggist, en eins og fram kemur í grg. með þessu frv. hefur þetta þó gerst alltoft. Hvenær verður snjóflóð eða skriðuföll á hinum eða þessum staðnum? Fjöll og þröngir dalir og firðir eru margir hér á landi. Ég tel því ekkert áhorfsmál að við gerum okkur grein fyrir þessum hættum og undirbúum okkur undir að mæta slíkum áföllum. Sú leið, sem lagt er til að farin verði með stofnun Viðlagatryggingar Íslands, er að mínum dómi skynsamleg og hagkvæm lausn á þessu máli. En hitt má öllum ljóst vera, að hér er ekki um neina allsherjarlausn að ræða. Þetta frv. gekk í gegnum Ed. mjög greiðlega og þar var samstaða um frv. að öðru leyti en því að gerð var breyting á 2. gr., frv., að í stað þess að tveir stjórnarmenn skuli kosnir af Sþ., einn valinn af vátryggingafélögum, en trmrh. skipaði tvo og skal annar vera formaður stjórnarinnar, var því breytt á þann veg að Alþ. kýs 3 fulltrúa í stjórn, trmrh. skipar einn án tilnefningar, en tryggingafélögin kjósa einn í stjórnina. Að öðru leyti gerði Ed. ekki breytingar á frv. Að síðustu vil ég nefna að samkv. 19. gr. frv. er stjórn stofnunarinnar heimilt að veita styrki til framkvæmda sem ætlað er að afstýra tjóni af völdum náttúruhamfara. Er hér að sjálfsögðu fyrst og fremst átt við varnir gegn snjóflóðum, skriðuföllum og flóðum. Ég tel þetta mjög jákvætt og veigamikið atriði, en með varnaraðgerðum yrði hægt að afstýra eignatjóni og jafnvel mannslífum. Það er álit þeirra manna, sem þetta frv. sömdu og unnu í þessari n., að nauðsyn beri til að hafa nokkuð langan undirbúning að stofnun þessarar tryggingar, og þar sem gert er ráð fyrir að hún taki við af Viðlagasjóði þegar lög um hann renna út, þá legg ég mikla áherslu á að þetta frv. fái skjótan og greiðan gang í gegnum hv. þd. Ætla ég ekki að hafa fleiri orð um þetta frv. að þessu sinni, en legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Það tjón, sem þjóðin hefur orðið fyrir af náttúruhamförum á undanförnum árum, gefur tilefni til þess að flutt sé hér á Alþ. frv. eins og hér liggur fyrir. Ég tel það mjög vel farið og mun gera mitt til þess að stuðla að framgangi þess. Eins og fram kemur í 8. gr. frv. verður hér um sjóð að ræða sem getur náð vissu hámarki eða, eins og hæstv. ráðh. sagði, allt að 1.8 milljörðum kr. Vissulega er þarna um verulegt fjármagn að ræða og mun vonandi ná yfir öll hin smærri tjón sem í framtíðinni kunna á okkur að falla. En í sambandi við þetta mál hlýtur að vakna sú spurning, hvað mundi gerast hér á landi ef um mun stærra tjón yrði að ræða en þessi sjóður kemur til með að greiða. Dettur manni þá í hug í fyrsta lagi það sem hér hefur oft verið rætt um í sambandi við orkumál, að svo illa gæti farið að jafnvel orkuver okkar uppí í hálendinu gætu orðið óvirk eða skemmst verulega, jafnvel farið forgörðum af völdum eldgoss. Sama má segja ef svo færi að um eldgos yrði að ræða hér á Reykjanesskaganum, þá gæti hluti af þéttbýlinu hér við Faxaflóa farið undir ösku eða hraun og væri um að ræða í báðum tilfellum tjón kannske upp á tugi milljarða sem af slíkum náttúruhamförum gæti hlotist. Að gefnu þessu tilefni, þar sem ég var með þessar hugleiðingar og hafði verið með þær nokkuð lengi, átti ég viðræður við formann þeirrar nefndar sem þetta frv. samdi, en hann tjáði mér - sem mér kom heldur á óvart - að það mundi verða mjög erfitt að fá endurtryggingu fyrir slíku tjóni eins og ég hef hér verið að tala um að hugsanlega gæti dunið yfir íslensku þjóðina. Ég tek alveg trúanlegar þær upplýsingar sem hann veitti mér í þessu sambandi, en ég vildi aðeins vekja athygli á þessu því að reynsla undanfarandi ára hefur sýnt okkur að því miður búum við við þær aðstæður að við getum kannske orðið fyrir mun meira tjóni en sá sjóður, sem þetta frv. gerir ráð fyrir að stofnaður yrði, mundi geta greitt. Við skulum þó vona að allt fari betur en ég hef hér verið að tala um sem hugsanlegan möguleika, en slík tjón hefur vissulega borið á góma hér á hv. Alþ. í sambandi við orkumálin. Taldi ég því eðlilegt að á þessu yrði vakin athygli ef hæstv. ráðh. eða sú nefnd, sem hann skipaði til að undirbúa þetta mál, vildi skoða þetta mál nánar hvort þarna væri um möguleika að ræða að þjóðin gæti tryggt sig fyrir viðráðanlegt iðgjald gagnvart tjóni sem hún ætti kannske mjög erfitt með að ráða fram úr ef slíkt bæri að höndum. Á ég þar við tjón sem kannske næmi 14-20 milljörðum eða stærri upphæðum.



Herra forseti. Ég hygg að efnislega séu menn ekki ósammála um að slíkt frv. verði gert að lögum. Hins vegar hefði ég talið æskilegt að þetta mál hefði fengið rýmri tíma til skoðunar heldur en nú er til þingslita. Ég hefði talið nauðsynlegt að lög um Bjargráðasjóð Íslands væru vandlega skoðuð jafnhliða því sem lög yrðu sett um viðlagatryggingu. Mér finnst beint blasa við að samkv. þessu frv. hljóti að myndast ákveðin göt í bótaskyldu, annars vegar bótaskyldu samkv. þessum lögum og hins vegar bætur sem Bjargráðasjóður Íslands veitir. Eins og hæstv. ráðh. minntist á er Bjargráðasjóði Íslands skipt í tvær deildir, búnaðardeildina annars vegar og svo hina almennu tjónadeild hins vegar, en bætur þar eru yfirleitt ekki veittar öðruvísi en í lánsformi enda þótt um vaxtalaust lán sé að ræða. Við þetta frv. eru margir kostir, m. a. þeir að þarna er gert ráð fyrir því að það verði safnað í ákveðinn sjóð - ekki svo sem er um marga aðra sjóði að þeir verði fjárfestingarsjóðir þegar fram líða stundir og fjármagn eykst - heldur að hann nái ákveðnu marki svo að hann verði fær um að standa undir áföllum hverju sinni. En ég vil nú strax við 1. umr. vekja athygli á því að samkv. frv. sé ég ekki að mögulegt sé að bæta skaða á ýmsum eignum sem ekki eru brunatryggðar. Ég sé t. d. ekki að það sé mögulegt samkv. þessum lögum að bæta tjón sem e. t. v. yrði í höfn eins og t. d. Vestmannaeyjum eða hvar sem vera skal þar sem hraun rynni og fyllti höfnina vegna þess að slík höfn, slíkt mannvirki yrði ekki bótaskylt þar sem það eru eingöngu brunatryggðar eignir, enda tekin viðbótartrygging á brunatryggingarskyldum eignum. Og þá má nefna fleiri mannvirki eins og t. d. vatnsveitur, brýr og annað því um líkt, hvort sem þetta er í eigu sveitarfélaganna eða ríkisins. Ég er satt að segja dálítið hissa á því að þetta frv. skuli hafa fengið svo greiðan gang í gegnum hv. Ed. án þess að þessir agnúar hafi verið ræddir eða á þá hafi verið bent svo að ég viti til. Nú veit ég ekki hvort það tekst, ef meiningin er að gera þetta frv. að l. fyrir þinglok, að gera breytingar á frv. áður en þingi lýkur þannig að við það verði unað. En ef svo verður ekki, þá vil ég taka það skýrt fram að ég tel að þetta frv. verði þá að endurskoða strax á næsta hausti þannig að það séu samræmdar bætur sem viðlagatryggingasjóðurinn greiðir, bætur sem greiddar eru nú samkv. reglum Bjargráðasjóðs, þannig að þarna skapist ekki ákveðið ósamræmi á milli. Ég lít svo á að það þurfi meira að segja að skoða það hvort þetta gæti ekki orðið ein og sama stofnunin, enda þótt ég sjái ýmsa vankanta á því að svo geti orðið.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af þeim aths. sem hér hafa komið fram. Í sambandi við stórtjón, ef þau verða á meðan Viðlagasjóður er ekki orðin sterkari stofnun en hann verður á fyrstu árum, þá auðvitað verður að grípa til svipaðra ráða og gert var við stórtjónin bæði í Vestmannaeyjum og Neskaupstað. Fyrst um sinn verðum við að reikna með því að hann taki ekki stærri hluta en þetta, en fjáröflun til Viðlagasjóðsins hefjist sem allra fyrst. Í sambandi við aths. hv. 4. þm. Vestf., þá kannaði nefndin sérstaklega sambandið á milli Bjargráðasjóðs og væntanlegrar Viðlagatryggingar, og hún komst að þeirri niðurstöðu að þetta ættu að vera tvær aðskildar stofnanir með öllu. Viðlagatryggingin er hreint tryggingafélag með tryggingaiðgjöld og engin framlög úr ríkissjóði nema til komi stórtjón, eins og hv. 3. þm. Sunnl. benti réttilega á áðan. En það breytir ekki gangi þessa máls að endurskoðun laga um Bjargráðasjóð þarf að fara fram, og ég hygg að ég megi segja að sá ráðh., sem Bjargráðasjóður heyrir undir, eða það rn. hefur í hyggju að endurskoða þau lög. Bætur eru ekki beint brunabætur. Það eru bætur af völdum þeirra náttúruhamfara sem frv. gerir ráð fyrir. Undirbúningur þessa máls og stofnun slíks félags þarf að hafa langan aðdraganda. Iðgjöld af brunatryggingu eru einn sinni á ári. Þess vegna er það sem bæði þeir menn, sem sömdu þetta frv., og ég sem ráðh. leggjum áherslu á að það fái greiðan gang ef hv. þd. fellst á það. Hitt tek ég alveg undir og skal ekki standa á mér að endurskoðuð verði þau lög ef til kemur að þar sé um einhverja agnúa að ræða því að alltaf er sjálfsagt að bæta úr því sem kemur fram við framkvæmd málsins.



Út af máli því, sem vakið var máls á utan dagskrár um fsp. í d., vil ég skýra frá því að bréf voru send hlutaðeigandi ráðh. samdægurs og fsp. voru leyfðar í d., þ. e. a. s. 3. mars um fsp. til iðnrh. og 12. mars um fsp. til heilbr.- og trmrh. Tímafrestur er ekki á svörum, en í bréfunum er óskað eftir að hlutaðeigandi ráðh. láti forseta vita þegar þeir eru við því búnir að svara þessum fsp. Vil ég mega vænta þess að sú vitneskja berist við fyrstu hentugleika.



Herra forseti. Út af þeirri kvörtun sem hv. 3. þm. Reykv. hafði hér varðandi aðra þá fsp. þar sem var óskað eftir skriflegu svari - (MK; Það var ekki óskað eftir skriflegu svari.) Ja, skriflegri skýrslu, var það ekki?

Nei.

Þá óskaði ég eftir því við ráðuneytisstjórann í heilbr.- og trmrn. að það væri farið strax í að svara þessu máli. Hann fól það verkefni deildarstjóra, sem hv. 3. þm. Reykv. skipaði rétt áður en hann fór úr ráðherrastól, að ganga frá þessu svari og koma með til mín. Ég hef, ég held í 4–6 skipti ítrekað þetta við ráðuneytisstjórann og síðast í gær kom hann með uppkast til mín að svari upp á 10–11 bls. sem ég bað hann yfir helgina að fara yfir aftur því að ég treysti mér ekki til þess að bera það svar fram eins og það var lagt fyrir. Ráðuneytisstjórinn lofaði mér að vinna yfir helgina þannig að þetta svar lægi hér fyrir. - Þetta vil ég að komi fram.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Ég held að þetta sé næsta einstæður atburður, að ráðh. komi hér í ræðustól og fari að bera sakir á embættismenn í rn. sínu fyrir að þeir hafi ekki gegnt skyldustörfum sinum. Ég kannast ekki við að þetta hafi gerst áður hér á þingi, a. m. k. ekki þann tíma sem ég hef verið hér. Að sjálfsögðu er það skylda þessa hæstv. ráðh. að tryggja að slíkum fsp. sé svarað innan eðlilegs tíma. Það er misskilningur hjá hæstv. ráðh. að það hafi verið óskað eftir skriflegu svari. Það var óskað eftir skýrslu t deildinni, eins og skýrt er kveðið á um bæði í þingsköpum og í stjórnarskránni. Ég bar slíka fsp. upp við einn af hæstv. ráðh., hæstv. utanrrh. Hann svaraði skýrslunni mjög fljótt og gerði það munnlega héðan úr ræðustól og urðu smáorðaskipti okkar í milli í því sambandi. Þannig hefur verið að þessum málum staðið og unnið, og hafi hæstv. heilbr.- og trmrh. misskilið þessi vinnubrögð, þá hefði átt að vera auðvelt fyrir hann að fá rétta vitneskju um það. En hitt tel ég algerlega ósæmandi, að ráðh. komi hér til þess að ásaka embættismenn sína um að þeir. gegni ekki störfum sínum eins og vera skyldi.



Herra forseti. Ég skal ekkert um það fullyrða hvort þetta er í fyrsta og eina skiptið sem þetta hefur komið fyrir. En það er búið að bera fram margar fsp. við bæði þan rn., sem ég hef með að gera á þessu þingi í vetur, og mig misminnti það að þetta svar ætti að vera skriflegt - og ég auðvitað bið afsökunar á því - því að það hafa verið nokkrar fsp. sem beðið hefur verið um skriflegt svar við. Þau svör hafa öll verið gefin. Það verk hefur verið framkvæmt af starfsmönnum í rn. undir forustu ráðuneytisstjóra í báðum þeim rn., en það hefur gengið böslulega með þessa fsp. Hins vegar skal ég játa það að ég hef ekki haft tíma til þess að fara sjálfur í að vinna að svari við þessari fsp., og ég hygg að hv. fyrirspyrjandi, sem gegndi þessu ráðherraembætti á undan mér, hafi þurft á því að halda að hafa starfsfólk til þess. Þarna var hafður sá háttur á. Ráðuneytisstjórinn í heilbrrn. er allra manna duglegastur og fljótastur til allrar vinnu og get ég ekki annað en borið honum það allra besta sem hægt er að bera einum starfsmanni. En ég hef kvartað undan þessu vegna þess hvað mér hefur fundist það seint ganga. En þetta er ástæðan fyrir því. Og ef hv. 3. þm. Reykv. reiðist yfir því að það sé sagður umbúðalaus sannleikurinn, þá verður að hafa það.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Það er vissulega rétt sem hæstv. heilbr.- og trmrh. segir, að þegar bornar eru fram fsp. til ráðh., þá leita þeir að sjálfsögðu til embættismanna sinna til þess að hjálpa sér við að útbúa svör við þeim. Ráðh. kemst ekki yfir að svara öllu slíku sjálfur. Allan þann tíma, sem ég gegndi ráðherrastörfum, kom það aldrei fyrir að fsp. væri ekki svarað innan eðlilegs tíma. Það kom aldrei fyrir að það væri kvartað undan því að fsp. hefði ekki verið svarað. Og það eru algerlega nýir starfshættir sem hér eru teknir upp þegar hæstv. heilbr.- og trmrh. segir að hann hafi ekki getað svarað þessari fsp. í meira en tvo mánuði vegna þess að embættismenn í rn. hans hafi ekki unnið verkið fyrir hann. Ég er alveg sannfærður um að ef hæstv. ráðh. hefði einhverja eðlilega verkstjórn á sínu rn., þá hefði verið mjög auðvelt að fá svar við þessari einföldu spurningu á mjög stuttum tíma því að spurningin er afar einföld. Hún var um það eitt hvað liði gerð áætlunar sem gert er ráð fyrir í lögum um heilbrigðisþjónustu og hvenær þess mætti vænta að hægt yrði að nota hana til hliðsjónar við gerð fjárlaga. Það var allt og sumt sem spurt var um. Það þurfti ekki mikla könnunarstarfsemi til að svara þessu, og ég er viss um að hæstv. ráðh. hefði getað svarað þessu af munni fram án þess að fá aðstoð eins eða neins.



Virðulegi forseti. Ég hef kvatt mér hér hljóðs til þess að óska þess eindregið við hæstv. forseta að hann láti ekki koma hér til umræðu 18. mál á dagskránni, þ. e. atvinnuleysistryggingar - fæðingarorlof. Ég ber þessa ósk fram vegna þess að það var fyrst í gærmorgun sem mál þetta var afgreitt úr nefnd og þá að vísu án þess að við í stjórnarandstöðunni teldum að hefði verið fullnægt þeirri lágmarksskyldu eða kröfu að við fengjum í hendur umsagnir þeirra aðila sem leitað var til og vitað var að búnir voru að svara. Þessar umsagnir bárust ekki, a. m. k. mér, fyrr en síðari hluta dags í gær og ég tel að það hafi verið of stuttur tími til þess að ætlast til af okkur að ganga frá nál. og brtt. ef við hygðumst gera það. Vegna þessa stutta fyrirvara fer ég þess eindregið á leit við hæstv. forseta og vænti þess að hann verði við þeirri beiðni að þetta mál verði ekki tekið til umr. nú á þessum fundi eða nú í dag.



Út af orðum hv. þm. vil ég taka fram að það er ekki óvenjulegt að settur sé frestur til þess að skila umsögnum til nefndar ef nefndin óskar eftir umsögnum. Sá frestur var liðinn fyrir þó nokkrum dögum þannig að fullkomlega var eðlilegt að nefndin tæki málið til afgreiðslu ef ætlunin var að ræða það frekar á þessu þingi sem eins og allir vita á nú senn að ljúka. Og með hliðsjón af því hve mörg stórmál eru tekin hér til umræðu og atkvgr. með litlum fyrirvara, þá get ég ekki séð að sérstöku máli gegni um þetta, að það hafi í neinu verið óeðlileg afgreiðsla viðhöfð við það mál. Ég mun bera þetta mál undir atkv. fundarins.



Virðulegi forseti. Það er út af þeim ummælum forseta að það sé ekki ótítt að mál komi hér til umræðu með stuttum fyrirvara, þá er það að sjálfsögðu rétt. Hitt held ég að sé rangt hjá hæstv. forseta, að fyrir nokkrum dögum hafi verið liðinn sá frestur sem gefinn var til umsagnar. Ég hygg að það hafi ekki verið fyrr en 8. maí sem tilskilinn frestur var útrunninn ef ég man rétt - það verður þá leiðrétt af hv. formanni þessarar umtöluðu nefndar fari ég með rangt mál - en ég hygg að fresturinn hafi verið útrunninn 8. maí. Í gær var 9. maí og þá var málið tekið til afgreiðslu í nefndinni, þannig að ég held að ég muni rétt að það eru ekki margir dagar, sem voru liðnir umfram tilskilinn frest sem veittur var. Ég ítreka það og vænti þess að hæstv. forseti verði við þeirri beiðni að þetta mál verði ekki tekið til umr, fyrr en á mánudag.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Það er rétt, það er annarlegur hraði á þessu máli. Ég hef ekkert á móti því að hraði sé á málum sem búið er að afgreiða, en þannig stendur á um þetta mál að við, sem skipum minni hl. n., ég og hv. þm. Karvel Pálmason, höfum ekki ráðrúm til þess fyrr en í dag að ganga frá brtt. við frv., og alla vega er ótækt að hægt sé að ræða það fyrr en brtt. eru komnar á borð hv. þm. Ég vil mælast til þess við hæstv. forseta að umr. fari ekki fram fyrr en þessar brtt. eru komnar.



Herra forseti, Vegna þess að fsp. var til mín beint langar mig til að svara henni örfáum orðum. Ef ég man rétt mun það hafa verið á fundi í heilbr.- og trn., að mig minnir 28. f. m., að ákveðið var að senda þetta mál til umsagnar. Það var algert samkomulag í nefndinni að setja stuttan frest til svara, og ef mig misminnir ekki þá hygg ég að sá frestur hafi verið ákveðinn vika og í bréfi til umsagnaraðila hafi verið sett tilmæli um að umsögn berist eigi síðar en 6. maí til nefndarinnar. Þegar við svo tókum mál þetta fyrir í heilbr.- og trn. í gærmorgun, 9. maí, hafði borist umsögn frá einum af þeim fjórum aðilum sem málið var sent til umsagnar. Stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hafði lokið við að semja sitt svar sem okkur hafði að vísu ekki borist, en sumum okkar a. m. k. í nefndinni var fullkunnugt um hvers efnis það svar var. Á grundvelli þessa var málið afgr, úr n. á þann hátt sem nál. ber með sér. Ég vil því mótmæla því algerlega að af hálfu n. hafi á nokkurn hátt verið viðhöfð afbrigðileg vinnubrögð um þetta frv. umfram það sem mjög er algengt þegar þingi er að ljúka.

Karvel Pálmason Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Skaftasyni fyrir að upplýsa þetta hér. Ég minnist þess eigi að síður að formaður stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs mun hafa haft símasamband við hv. þm. Jón Skaftason sem formann heilbr.- og trn. og skýrt honum frá því að þeir væru ekki tilbúnir að skila svari sínu á tilskildum fresti og frestur hafði verið gefinn til viðbótar a. m. k. um einn ef ekki tvo daga. Þetta var ekki komið skriflegt í gærmorgun, eins og hann tók fram, en hann hafði þá fengið vitneskju um hver væri niðurstaða stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs og gerði lauslega grein fyrir því. Hitt er mér ekki kunnugt um að ég eða aðrir hafi ásakað n. fyrir að hún hafi verið með einhver óeðlileg vinnubrögð. Það var einungis það að ég óskaði eftir að málið yrði ekki tekið hér til umr. vegna þess hversu stuttur tími hefði gefist til þess að ganga bæði frá nál. og brtt. þar sem málið var ekki afgr. fyrr en í gær og umsögn barst ekki fyrr en síðari hluta dagsins í gær. Það var einungis þetta. Mér er ekki um það kunnugt að nokkur hafi ásakað formann n. eða meiri hl. hennar um að nefndarstörf hafi verið með óeðlilegum hætti. Hitt finnst mér nokkuð hart keyrt ef stjórnarandstöðu í þessu máli sem og öðrum er ekki gefinn kostur á því að ganga frá nál. og brtt. um mál sem ætlast er til að hér séu tekin til umræðu.

Forseti (Ragnhildar Helgadóttir) ; Ég vil taka fram í tilefni af þessu að umrætt nál. og brtt. liggja nú á borðum hv. þm. Afbrigðanna verður leitað.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Virðulegi forseti. Frv. þetta gerir ekki ráð fyrir neinni breytingu á því meginatriði að inneign Verðjöfnunarsjóðs hjá Seðlabankanum sé jafnan gengistryggð. Hins vegar er óhjákvæmilegt að gera Seðlabankanum kleift að framkvæma þar gengistryggingu án þess að ganga á eigið fé sem felur í sér verulega hættu fyrir traust bankans út á við. Er Seðlabankanum því heimilt að stofna til gengisbundinna lána innanlands, en jafnframt er gert ráð fyrir að ríkissjóður taki á sig vissar skuldbindingar, þ. e. a. s. ef hrein gjaldeyriseign Seðlabankans að viðbættum hinum gengisbundnu útlánum nægir ekki til að fullnægja gengistryggingu Verðjöfnunarsjóðs. Með slíkri breytingu á lögum um Verðjöfnunarsjóð ætti að vera tryggt í framtíðinni að framkvæmd gengistryggingarinnar geti gengið eðlilega fyrir sig án óeðlilegra og óheppilegra peningalegra aukaverkana. Vegna þeirra breytinga, sem gerðar voru á ráðstöfun gengishagnaðar í des. s. l., og þeirrar breytingar á lögum vegna gengisbreytingarinnar í sept. s. l. sem ráðgerð er, er hins vegar nauðsynlegt að gera ráðstafanir til að ganga endanlega frá greiðslu gengistryggingarinnar vegna gengislækkunarinnar frá því í sept. Vegna hinna sérstöku aðstæðna á árinu 1974, sem leiddu til verulegrar tekjuaukningar hjá Seðlabankanum, féllst bankinn á að greiða það sem á vantar að hrein gjaldeyriseign bankans hrökkvi til að standa undir gengistryggingunni, að það verði greitt í þetta sinn af tekjum bankans. Það skal svo tekið fram að fullt samkomulag er á milli ríkisstj. og Seðlabankans í þessum efnum. Samræmis vegna er eðlilegt að frv., sem er hér síðar á dagskránni, um breyt. á l. um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabankans um nýtt gengi, sé afgr. jafnhliða þessu frv. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan fylgir þetta mál hinu málinu, því að hér er lagt til að b-liður 2. gr. l. um breyt. á l. nr. 78 1974, um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingu á gengi íslenskrar krónu, falli niður, en þessi b-liður 2. gr. l. er um 400 millj. kr. ráðstöfun gengishagnaðar til Verðjöfnunarsjóðsins. Strax eftir gengisbreytinguna kom fram mjög öflug andstaða bæði meðal alþm. og forustumanna í sjávarútvegi gegn því að gengishagnaðurinn yrði skertur á þennan hátt, enda tók ríkisstj. ákvörðun um það að þessum 400 millj. yrði ráðstafað með gengishagnaðinum samkv. gengisbreytingunni í ágústlok sem Alþ. staðfesti skömmu fyrir jól. Þetta er því í raun og veru staðfesting á fyrri ákvörðun Alþ. í þessum efnum sem ég hygg að engin andstaða sé við. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til að þessu frv. verði vísað til sjútvn.



Virðulegi forseti. Þetta frv. gerir ráð fyrir því að lögákveða starfsheiti og rétt félagsráðgjafa. Frv., skýrir sig sjálft. Ed. gerði nokkrar breytingar á 1. gr. frv. á þann veg að rétt til að kalla sig félagsráðgjafa hefur sá einn sem til þess hefur leyfi heilbrrh. Sömuleiðis gerði Ed. þá breytingu á 3. gr. frv., að hún orðist þannig: „Takmörkuð og/eða tímabundin réttindi má einnig veita þeim sem eru í starfi, þegar lög þessi öðlast gildi, en uppfylla ekki skilyrði 2. gr. Slíku leyfi fylgir ekki réttur til að kallast félagsráðgjafi.“ Heilbr.- og trn. Ed. varð sammála um að gera þessa breyt. á frv. og Ed. samþykkti hana shlj. Það er trygging fyrir það fólk, sem hefur unnið að þessum störfum án þess að hafa þá menntun sem um er að ræða, að það njóti þessara réttinda ef þetta frv. verður að lögum. Virðulegi forseti, Ég vil að lokinni þessari umr. leggja til að frv. verði vísað til heilbr.- og trn.



Virðulegi forseti. Mál þetta var afgreitt í Ed. til Nd., en er staðfesting á brbl. sem sett voru 24, sept., s. l. Efni frv. er hv. þdm. svo kunnugt að ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um það. Í 1. og 2, gr. þessa frv. eru ákvæði um launajöfnunarbætur sem sett voru með brbl. og þykir eðlilegt að staðfest séu með því að þau eru innifalin í launakjörum sem nú almennt ríkja. Í 3. og 4, gr. eru ákvæði um launajöfnunarbætur til bænda, og eru þau í samræmi við till. nefndar sem sérstaklega fjallaði um reglugerð þar að lútandi, en ætlast er til að með þessum ákvæðum sé það tryggt að launajöfnunarbætur til bænda verði greiddar út samkv. sömu reglum eða svipuðum og ákveðnar ern varðandi launajöfnunarbætur til launþega almennt. Í þessu frv. er síðan ákvæði um tryggingarbætur og er þar tekið upp í frv. ákvæði um upphæð tryggingarbóta til þess að yfirlit fáist allt frá 1. okt. og breytingu þeirra 1. des. s. l. og loks er sýnt hvernig ætlunin er að þær breytiat 1. apríl í samræmi við það bráðabirgðasamkomulag, sem gert var með aðilum vinnumarkaðarins. Höfuðatriði þeirra till. er að bótafjárhæðir grunnlífeyris eru hækkaðar um 9%, en talið er að meðaltalskauphækkun samkv. bráðabirgðar samkomulaginu sé um það bil. Þá er tekjutryggingin hækkuð allmiklu meir. Hún er hækkuð hjá einstaklingi um 46.9% og hjá hjónum um 37%, ef skattafsláttur er meðtalinn, en sé hann ekki meðtalinn, þá er tekjutryggingin hækkuð hjá einstaklingum um 26.2% og hjá hjónum um 19.8%. Það kom fram í yfirlýsingu ríkisstj., sem gefin var aðilum vinnumarkaðarins, að þessi tekjutrygging skyldi hækka þannig að lágmarkstekjur yrðu örugglega sambærilegar við hækkun lægstu tekna samkv. því bráðabirgðasamkomulagi sem aðilar gerðu. Miðað við þann grunnlífeyri og þá tekjutryggingu sem lagt er til að verði með þessu frv. er tekjutryggingarmark eða lágmarkstekjur hækkaðar hjá einstaklingum um 22.4% og hjá hjónum um 19.6% ef skattafsláttur er innifalinn, en að honum frádregnum um 15.1% hjá einstaklingum og 13.31% hjá hjónum. Með því að launahækkun til hinna lægst launuðu samkv. bráðabirgðasamkomulaginu er talin hafa numið um 13.1% er fyllilega staðið við það fyrirheit sem gefið var og ívið betur að því er einstaklinga snertir. Í fskj. I með nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. er tafla sem greinir nánar frá öllum upphæðum í þessu sambandi og hvernig skerðingarákvæðin koma fram í raun svo að ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þennan þátt frekar að svo stöddu. Þá er rétt að það komi hér fram í þeim fáu orðum, sem ég læt fylgja þessu frv. við 1. umr., að ný gr. hefur verið tekin inn í þetta frv. og verður 11. gr. og fjallar um fjárfestingarlánasjóði eða lánskjör þeirra. Aðalatriðið er að heimilt er að fjárfestingarlánasjóðir endurláni það fé, sem þeir fá til ráðstöfunar, með sambærilegum kjörum og þeir njóta sjálfir. Þetta ákvæði er mjög í samræmi við það ákvæði sem var í 5. gr. l. nr. 75 frá 22. ágúst 1974, um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu, þótt þessi grein sé nokkru ítarlegri og tekin af öll tvímæli um það að ákvæðið nái til endurlánaðs erlends lánsfjár. Í 2. mgr. þeirrar greinar er nýmæli um árlega endurskoðun á lánskjörum fjárfestingarlánasjóða. Skal ég ekki hafa fleiri orð um þetta ákvæði að sinni, en vil þó láta þess getið að það er ætlunin að fjalla nánar um lánskjör fjárfestingarlánasjóða í sumar og undirbúa frv. til l. um þetta efni sem lagt yrði fyrir næsta þing. Það er rétt að vekja athygli á ákvæðunum til bráðabirgða sem gera ráð fyrir því að fram fari könnun á vegum heilbr.- og trmrh. í fyrsta lagi á framfærslukostnaði elli- og örorkulífeyrisþega, bæði einstaklinga og hjóna, og hliðsjón af þessari könnun skuli höfð við ákvörðun elli- og örorkulífeyris og tekjutryggingar hjóna og einstaklinga. Sams konar könnun fari fram á framfærslukostnaði barna einstæðra foreldra í sama tilgangi. Virðulegi forseti. Ég skal þá láta máli mínu lokið. Ég legg til að frv. þetta verði samþ. til 2. umr. að lokinni þessari umr. og verði vísað til fjh.- og viðskn. þessarar d. sem ég hygg að hafi fjallað töluvert um þetta mál ásamt með fjh.- og viðskn. Ed. Vænti ég þess vegna að unnt sé að hraða afgreiðslu málsins í þeirri nefnd.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Ég starfa nú í þeirri nefnd sem fær þetta mál til meðferðar hér í deildinni og mun e. t. v. fjalla ítarlegar um það þegar nefndin hefur lokið atörfum sínum, en engu að síður vil ég fara um það nokkrum orðum við 1. umr. Það er satt sem hæstv. forsrh. sagði að það hafa verið haldnir einir tveir sameiginlegir fundir nefndanna sem ég hef verið á, en því fer þó mjög fjarri að ég telji að það hafi verið kannað til hlítar af nefnd þessarar hv. d. og að sjálfsögðu hljótum við dm. að leggja áherslu á að um þetta mál verði fjallað á eðlilegan hátt í deildinni. Þetta frv. hefur legið fyrir Alþ. frá því í þingbyrjun, og það er til marks um ákaflega undarleg vinnubrögð að það er látið liggja aðgerðalaust í nefnd í Ed. án þess að hreyft sé við því þangað til nú í þinglokin. Á því voru að vísu gerðar þar ýmsar verulegar breytingar, en það er haldið föstum ákvæðum sem ég sé ekki betur en séu höfð áfram í frv. til þess að ögra verkalýðssamtökunum á Íslandi, og þar á ég við bæði 1. og 2. gr. Hæstv. ríkisstj. gaf út brbl., þar sem hún kvað á um kaupgreiðslur á Íslandi, að launajöfnunarbætur mættu ekki vera nema 3 500 kr. til manna, sem væru undir tilteknu tekjumarki, og lagði bann við því að greiddar yrðu vísitölubætur á kaup. Síðan hafa verið gerðir samningar milli verkalýðssamtaka og atvinnurekenda, bráðabirgðasamkomulag sem gert var 26. mars s. l. Í þessu samkomulagi ern að sjálfsögðu meðtalin þau ákvæði sem skömmtuð voru með þessum brbl. á sínum tíma. Þau eru nú samningsatriði í samningum verkalýðsfélaga og atvinnurekenda og standa þar að sjálfsögðu óhögguð meðan sá samningur gildir. Hann gildir að vísu aðeins til næstu mánaðamóta, eins og menn vita, en af þessum ástæðum lít ég á það sem hreina ögrun að ríkisstj. skuli halda þessum ákvæðum í þessu frv. Þar segir svo í 1. gr.: „Frá 1. okt. 1974 til 31. maí 197b og þar til heildarsamtök aðila vinnumarkaðarins hafa samið um annað skulu launagreiðendur greiða launajöfnunarbætur í stað almennrar verðlagsuppbótar.“ Þessi samningur hefur verið gerður, og það eru mikil undur ef hæstv. ríkisstj. veit ekki um það, svo nátengd sem hún var allri þeirri samningsgerð, þannig að ég held að það hefðu verið miklu eðlilegri vinnubrögð að fella gersamlega niður þennan þátt úr frv., en búa til sjálfstætt frv. um aðra þætti, sem þarna verður að fjalla um, og þá fyrst og fremst bætur til aldraðs fólks og öryrkja og annarra viðskiptavina almannatrygginga. En þetta hefur ekki verið gert, og vegna þess að þarna er verið að fjalla um kaup og kjör, þá er ástæða til að minna á það, þótt við höfum oft gert það hér í vetur, hversu harkalegar árásir hafa verið gerðar á kaup og kjör fólks síðan núv. ríkisstj. tók við. Þær bætur, sem samið hefur verið um og samið var um 26. mars, nema svo sem 40% af þeirri verðhækkun sem orðið hefur á þessu tímabili, og það leið ekki langar tími frá því að þeir samningar höfðu verið gerðir og þar til hæstv. ríkisstj. byrjaði á því að afnema í raun þá tekjuhækkun sem launafólk hafði fengið. Það kom verðhækkanaskriða í kjölfarið. Sama daginn og söluskattur var felldur niður af nokkrum vörutegundum, söluskattar og tollar að upphæð sem nam 600 millj. kr. á ári eftir því hvað það var metið, þá voru hækkaðar reglur um álagningu heildsala og kaupsýslumanna um upphæð sem nemur á annan milljarð kr. á ári. Það var tekið helmingi meira en látið var. Og það var ákveðið einmitt á þeim sömu dögum að þeir atvinnurekendur, sem eru taldir setja út selda vinnu, fengju að velta allri þessari hækkun út í verðlagið. Sama máli gegnir um alla innlenda atvinnurekendur sem hafa aðstöðu til þess, þeir hafa allir fengið að velta þessari kauphækkun af sér út í verðlagið. Það stendur sannarlega ekki á því að afgreiða þá hluti. Í því sambandi er ástæða til að minna á að í þessu frv., eins og það liggur fyrir, er 10. gr. þar sem segir að frá 1. okt. 1974 til 31. mars 1975 og þar til öðru vísi verði ákveðið megi ekki hækka verð vöru og þjónustu eða endurgjald fyrir afnot af fasteign eða lausafé frá því sem var 23. sept. 1974 nema að fengnu samþykki réttra yfirvalda og skulu þau ekki leyfa neina hækkun nema þau telji hana óhjákvæmilega. Það er í gildi verðstöðvun. Þessi verðstöðvun hefur verið í gildi frá því í fyrrahaust, og einkenni þessarar verðstöðvunar er meiri verðhækkunarskriða en íslendingar hafa nokkru sinni kynnst - meiri verðhækkunarskriða en íslendingar hafa nokkru sinni kynnst. Hvert einasta atriði í þessum verðhækkunum er samþykkt af ríkisstj. vegna þess að þessi lög kveða svo á að ríkisstj. verði að samþykkja þetta allt saman. Ríkisstj. ber ábyrgð á þessari hrikalegu verðbólgu, og þessi verðbólga er nú þegar búin að hirða aftur þessa litlu upphæð sem um var samið 26. mars. Það er alveg öruggt mál að hver eyri er farinn af því sem þá bættist við launin. Ég sé ekki betur en hæstv. ríkisstj. sé að stefna öllum málefnum vinnumarkaðarins í algert óefni með stefnu sinni í þeim málum. Þar er ekki aðeins um að ræða þá feiknalegu kjaraskerðingu sem ég minntist á áðan og hef oft áður rakið hér á þingi, kauplækkun sem á að nema svo sem eins og fjórðungi að mati ríkisstj. sjálfrar. - Hún talar um að koma kaupmætti launa niður á sama stig og hann var 1971–1972. Við þetta bætist að hæstv. ríkisstj. hefur nú horft á það aðgerðalaus í meira en mánuð að stóru togararnir hafa verið að stöðvast einn af öðrum, 22 mikilvirkustu veiðitæki íslendinga. Það eru 500–600 sjómenn í landi sem hafa unnið að gjaldeyrisframleiðslu á þessum togurum. Það er búið að hrekja beint úr störfum um 1500 manns sem höfðu atvinnu af því að vinna úr þessum afla, og áhrifin birtast að sjálfsögðu á óbeinan hátt gagnvart miklu fleiri aðilum. Af þessum sökum er að koma upp mjög alvarlegur atvinnuskortur á Íslandi. Það fjölgar á atvinnuleysingjaskrá um hundruð manna á hverjum degi. Óróann á vinnumarkaðinum má einnig marka af því að það standa nú yfir erfiðar samningaviðræður, eftir því sem ég heyrði í hádegisútvarpinu, a. m. k. við aðila sem vinna á flugvélunum, og það kom til stöðvunar á flugflota íslendinga á miðnætti s. l. nótt. Eru taldar verulegar horfur á því að það kunni að koma til stöðvunar hjá þremur mjög mikilvægum ríkisverksmiðjum, Áburðarverksmiðjunni, Sementsverksmiðjunni og Kísiliðjunni, vegna þessarar stefnu ríkisstj. í kjaramálum. Það er haldið þannig á þessum málum að ég tel ástæðu til þess að spyrja hæstv. ríkisstj. hvort það sé verið að stuðla að því vitandi vits að koma hér á atvinnuskorti á næstu vikum. Verkalýðshreyfingin þarf að gera nýja samninga fyrir 1. júní og hefur hug á því að gera þá varanlega samninga. Mér er spurn: Stefnir ríkisstj. að því vitandi vits að hafa þá komið á alvarlegu atvinnuleysi á Íslandi svo að unnið verði að þeim samningum undir því alvarlega fargi? Þetta er aðferð sem er gamalkunn í mörgum löndum, einnig hér á Íslandi, þetta „hæfilega atvinnuleysi“ sem á að fá fólk til þess að falla frá eðlilegum kröfum um lífskjör sem eru í samræmi við getu þjóðarbúsins. Mér finnst full ástæða til þess að spyrja hæstv. forsrh. um þetta, hvort það sé vitandi vits verið að kalla alvarlegt atvinnuleysi yfir íslendinga á næstu vikum. Ég vil minna á það að fyrir utan þau atriði sem ég hef rakið hér að framan, þá gerist það einmitt þessar vikur að þúsundir launafólks koma á vinnumarkaðinn og þurfa á því að halda að öll framleiðslutæki okkar séu hagnýtt til hins ítrasta. Ég lít svo á að hér sé um ákaflega alvarlegt vandamál að ræða. Ef ríkisstj. ætlar sér að halda á málum í þeim samningum, sem nú eru fram undan, á sama hátt og hún hefur gert frá því að hún tók við völdum, þá er hún að stefna að mjög hættulegum og alvarlegum stéttaátökum á Íslandi. Það hefur verið reynt áður að fara í slík átök við verkalýðshreyfinguna. Við þekkjum ákaflega mörg slík dæmi frá síðustu áratugum. En þau dæmi hafa öll sannað að það er ekki hægt að brjóta verkalýðshreyfinguna á bak aftur með slíkum aðferðum. Þetta var reynt á mjög skipulegan hátt í upphafi viðreisnarstjórnarinnar, eins og menn muna, og þá tókst að koma fram alvarlegri kjaraskerðingu. Þá var það heilagt boðorð hjá hæstv. ríkisstj. að það mætti ekki vera um neina kaupgjaldsvísitölu að ræða. Til hvers leiddi þetta? Þetta leiddi til þessa að verkalýðsfélögin háðu verkfallsbaráttu og gerðu samninga allt að því þrisvar sinnum á ári, eins og gerðist á árinu 1963 ef ég man rétt, - þrisvar sinnum á ári. Og ég þarf ekki að lýsa því hversu kostnaðarsöm átök af þessu tagi eru fyrir þjóðarbúið. Þau eru kostnaðarsöm fyrir það fólk sem verður að standa í verkföllum og þau eru kostnaðarsöm fyrir þjóðarbúið líka. Í sambandi við þær ytri aðstæður, sem menn eru að lýsa að séu okkur óhagkvæmar og vissulega eru það, þurfum við á öllu öðru að halda en vinnubrögðum af þessu tagi, en ég sé ekki betur en að ríkisstj. sé með stefnu sinni að stuðla einmitt að slíkum átökum og það er mikið alvörumál. Mér finnst að fastheldni hæstv. ríkisstj. við þessar tvær fyrstu greinar, sem hún veit að Alþýðusamband Íslands lítur mjög alvarlegum augum, sé vísvitandi ögrun og ekkert annað. Í þessu frv. hefur verið bætt við ákaflega flóknu kerfi um það hvernig á að standa að greiðslum til bænda, svokölluðum launajöfnunarbótum til bænda. Það er nú sannast að segja flóknara kerfi en svo að ég fái séð í gegnum það, og ég efast um að nokkur geti gert það á þessari stundu. En hitt er ég alveg sannfærður um, að þarna er verið að búa til kerfi sem er bæði tóm endileysa, leiðir til ótrúlegrar skriffinnsku og þar að auki leiðir til þess að menn, sem ekki eiga neinn rétt á bótum, munu fá þær í mjög ríkum mæli. Það var reynt af hæstv. forsrh. að leggja á það áherslu að hækkunin á greiðslum tryggingabóta á ellilífeyri og örorkulífeyri væri ákaflega myndarlegt framlag, alla vega í þessu frv. Því fer mjög fjarri að svo sé. Staðreyndin er sú að það hefur verið níðst freklegar á þessu fólki, öldruðu fólki og öryrkjum, en nokkrum öðrum þjóðfélagshópum á Íslandi og það er áfram gert með þeim upphæðum sem gerðar eru tillögur um í þessu frv. Ég vil minna á það að þegar hinar svokölluðu launajöfnunarbætur voru settar í brbl., fjölluðu þær um það að hver einstaklingur undir vissu tekjumarki ætti að fá 3 500 kr. Það var viðurkennt af stjórnarvöldum að þetta væri miklu minni hækkun en jafngilti verðlagshækkunum, en þetta átti að vera aðstoð sem kæmi jafnt til allra og hlutfallslega rétti þá mest hlut þeirra sem höfðu litlar tekjur fyrir og voru vanir að búa við rýran kost. En þarna var fólk undanskilið. Það var aldrað fólk og öryrkjar. Það fékk ekki 3 500 kr. Það fékk, ef ég man rétt, 1886 kr. Það var ekki nema hálfdrættingar. Þetta fólk var tekið sérstaklega út úr, aldrað fólk og öryrkjar, og því var skammtað svo sem eins og helmingur af því sem annað fólk fékk. Og þessi stefna heldur áfram. Það var samið um það 26. mars að greiðslan 4 900 kr. kæmi til alls verkafólks undir vissu tekjustigi. En hæstv. ríkisstj. ætlast ekki til þess að aldrað fólk og öryrkjar fái þessa hækkun. Það á að koma prósenta, 9%, sem þýðir það að þetta fólk fær ekki nema tæpan helming af þessari upphæð. Og ég vil hreinlega spyrja um það: Finnst mönnum að staða þjóðarbúsins á Íslandi sé sú þrátt fyrir alla erfiðleika að við þurfum að leysa vandamál okkar með því að ganga á hlut þeirra sem búa við skörðust kjör í þjóðfélaginu? Finnst mönnum að við getum leyst þessi vandamál með því að ganga á tekjur aldraðs fólks og öryrkja? - Það er kannske ástæða til þess að spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. alveg sérstaklega um þetta. Hvað telur hann að aldrað fólk og öryrkjar, sem að undanförnu hefur haft rúmar 20 þús. kr. í mánaðarlaun, hvað telur hann að það eigi að spara? Hvar getur það sparað við sig til þess að bjarga þjóðarheildinni, þetta fólk sem hefur á einu ári ámóta tekjur og þessi ráðh. hefur á einum mánuði? Ég lít svo á að þessi meðferð á öldruðu fólki og öryrkjum sé okkur til algerrar vansæmdar. Ég kynnti mér nú fyrir nokkrum dögum hvernig að þessum málum hefur verið staðið í Danmörku. Menn vita að danir hafa átt við mjög mikla efnahagsörðugleika að etja, miklu, miklu flóknari og margbreytilegri efnahagsörðugleika en við Íslendingar, miklu stærri ytri áföll. Hafa danir leyst þetta með því að skerða kjör aldraðs fólks og öryrkja? Þeir hafa ekki gert það. Þar er enn í lögum ákvæði um að greiðslur til aldraðs fólks og öryrkja breytist samkv. framfærsluvísitölu. Þetta er skoðað tvisvar á ári, en þetta fer eftir framfærsluvísitölu og á að tryggja að þetta fólk haldi óskertum tekjum að því er raungildi snertir. Fullur almennur lífeyrir í Danmörku, sem allir eiga rétt á fyrir utan tekjutryggingu, er nú 32 200 ísl. kr. Það eru lágmarksgreiðslurnar sem allir fá. Það er meira en tvöfalt hærri upphæð en skammta á íslensku fólki, öldruðu fólki og öryrkjum, samkv. þessu frv. Finnst mönnum þetta sæmandi? Það var lengi blettur á þjóðfélagi okkar hvernig búið var að þessu fólki. Ég tel að það hafi verið Alþ. til mikils sóma þegar úr þessu var bætt á árinu 1971 og Alþ. stóð þá einróma að því að gera þær lagabreyt. sem vinstri stjórnin beitti sér fyrir að gerðar yrðu. Þá varð stökkbreyting á afkomu þessa fólks sem betur fór. En það er búið að taka aftur alla þessa kjarabót. Það get ég reiknað út. Ég skal ekki fara að koma með neinar flóknar tölur hér, en það er mjög auðvelt að sýna fram á að það er búið að taka aftur alla þessa kjarabót og það er aftur verið að festa þennan sama smánarblett á okkur íslendinga. Í Danmörku er lífeyrir og tekjutrygging fyrir einstakling 39100 kr. íslenskar, lífeyrir og tekjutrygging fyrir hjón er 63 300 kr. íslenskar og þar er tekið tillit til frekari aðstöðu manna. T. a. m. er sú regla í Danmörku að ef annar makinn, þ. e. ef karlmaðurinn er orðinn 67 ára og á rétt á ellilífeyri, en konan er yngri, milli 62 og 67 ára og vinnur ekki úti, hefur ekki neinar umtalsverðar tekjur, - þannig getur verið ástatt um margar konur sem hafa komið upp stórum barnahópi og ekki unnið úti á hinum almenna vinnumarkaði, þær eru búnar að koma börnunum upp, þær geta ekki farið að vinna úti á almennum markaði þegar þær eru orðnar sextugar, - þetta fólk fær sömu greiðslur og hjón sem bæði ern orðin 67 ára. Við erum þarna að verða algerir eftirbátar og mér finnst það vera mjög hörmulegt hlutskipti fyrir hæstv. heilbr.- og trmrh. að halda svona á málstað þessa fólks. Þetta er ekki aðeins sá þjóðfélagshópur sem býr við erfiðust kjör í þjóðfélaginu. Þetta er sá þjóðfélagshópur sem hefur ákaflega lítið vald til þess að reyna að hafa áhrif á stjórnarvöld. Þetta fólk hefur ekki verkalýðsfélög. Það getur ekki gert verkföll. Það á allt sitt undir því að það eigi skilning okkar alþm. og sérstaklega að sá ráðh., sem fer með málefni þess, beiti sér í þágu þessa fólks og tryggi að það sé ekki afskipt á óeðlilegan hátt eins og gerst hefur alveg tvímælalaust nú að undanförnu og það mjög alvarlega. Ég mun í þeirri nefnd, sem fær málið til umræðu, flytja brtt. um þessi atriði, till. um það hvernig ég tel að haga eigi þessum bótum. Ég tel að aldrað fólk og öryrkjar eigi rétt á því að fá sömu láglaunabætur og annað fólk, og ég tel að við eigum að sjá sóma okkar í því að aldrað fólk og öryrkjar með tekjutryggingu fái að halda óbreyttum kaupmætti frá því sem var í fyrra. Það var ekkert afskaplega hár kaupmáttur þó að hann væri að vísu miklu betri en hann var áður, en hann var sannarlega ekki það mikill að við eigum að skerða hann á jafnsiðlausan hátt og gert hefur verið nú að undanförnu. En um þessi atriði er fjallað í 6. og 7. gr. frv. og ég mun flytja brtt., eins og ég hef áður getið, og mun ekki ræða þær frekar hér við þessa umræðu. Inn í frv. hefur á seinustu stundu verið bætt nýrri grein, 11. gr. frv., um starfsemi fjárfestingarlánasjóða, þar sem gert er ráð fyrir stóraukinni verðtryggingu á öllum fjárhagsskuldbindingum sem þeim eru tengdar. Þetta er mál sem hefur ákaflega margar hliðar og ég held að menn eigi að fara sér hægt í því að koma þarna á einhverju steinrunnu kerfi. Finnar gerðu þetta í lok síðustu heimsstyrjaldar, þeir fóru inn á þá leið að verðtryggja allar hugsanlegar fjármunalegar skuldbindingar. En reynsla þeirra af því kerfi var sú að það leiddi til stöðnunar, til samdráttar, til atvinnuleysis, og ég held að menn, sem hafa reynslu og þekkingu á þessum málum, ættu að íhuga vel hvort við erum ekki þarna að fara inn á braut sem kann að reynast hættuleg. Ég held að samdráttareinkennin í þjóðfélagi okkar séu það mikil og alvarleg núna að við eigum ekki að leika okkur að því að gera frekari ráðstafanir til þess að atvinnuvegir okkar og athafnir í landinu dragist saman. Ég mun, eins og ég sagði í upphafi máls míns, gera frekari grein fyrir þessum sjónarmiðum mínum eftir að málið hefur verið til umræðu í nefnd. En á það vil ég leggja áherslu að nefndin fái eðlilegan tíma til starfa og geti haft tök á því að fá þá vitneskju sem hún hefur áhuga á að fá í þessu sambandi.



Herra forseti. Sú meðferð, sem það mál, sem hér er nú til umræðu, hefur fengið, er enn eitt dæmið um þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið hér á Alþ. og sýnir reyndar glöggt að stjórnviska núv. hæstv. ríkisstj., hvorki í sambandi við vinnubrögð þings né almennt talað, er ekki, að því er mér finnst, upp á marga fiska. Þetta mál er 11. mál sem lagt er hér fram á Alþ., og það er fyrst núna, þegar nokkrir dagar eru til þingloka, að málið kemur til meðferðar í þessari hv. d. og þá orðið svo umbreytt að varla er eftir tangur né tetur af hinu upprunalega frv. eins og það var, nema að því er varðar kannske það ólíklegasta sem síst hefði átt að vera eftir, þ. e. a. s. 1. gr. frv. eins og hún er nú og eins og hún var. Það verður að teljast vægast sagt undarlegt af hæstv. ríkisstj. að koma með málið eins og það nú er hér til umræðu, þ. e. a. s. 1. gr., eins og var vikið að áðan af hv. 3. þm. Reykv., að eftir að búið er að gera bráðabirgðasamkomulag - að vísu milli aðila vinnumarkaðarins - um enn þá auknar launajöfnunarbætur, þá á að afgreiða hér frá Alþ. lög sem eru á allt annan veg en búið er að semja um milli launþegasamtakanna og atvinnurekenda. Mér a. m. k. finnst að það sé full þörf á því fyrir þá hv. n. sem málið fær til meðferðar að það verði gætt meira samræmis í því sem raunverulega hefur gerst frá því að málið var lagt hér fram á Alþ. á s. l. hausti, og að a. m. k. verði eitthvað í takt við tímann þau ákvæði frv. sem kannske koma til með að skipta meginmáli. Þetta frv., eins og það nú er, snýr fyrst og fremst að mínu áliti að þeim þjóðfélagsþegnum sem hvað verst eru settir, - verst settir, segi ég, vegna þeirrar stjórnarstefnu í efnahags- og launamálum sem uppi hefur verið höfð af núv. hæstv. ríkisstj. Hér er fyrst og fremst um að ræða með hverjum hætti gera á tilraun til þess að leiðrétta þá gífurlegu kjaraskerðingu sem þessir hópar, þ. e. a. s. elli- og örorkulífeyrisþegar, hafa orðið fyrir í valdatið núv. ríkisstj. Ég er þeirrar skoðunar að meðferðin á þessum þjóðfélagsþegnum hafi lengst af verið fyrir neðan allar hellur hjá löggjafarsamkomunni og að þó að vissulega hafi fengist þar leiðrétting á og það veruleg leiðrétting á árinu 1971. Eitt af fyrstu verkum þáv. ríkisstj. var einmitt að gera þá breytingu til hagsbóta fyrir þetta fólk sem sennilega mun lengi vera í minnum höfð og núv. forustuflokkur í ríkisstj., Sjálfstfl., kallaði veisluhöld af hálfu þáv. ríkisstj. Ég held að menn mæli ekki á móti því að sú breyt., sem gerð var til handa þessum þjóðfélagsþegnum á árinu 1971, er hvað stærsta skrefið sem stigið hefur verið til þess að reyna að rétta hlut þessa fólks. Það er enginn vafi á því að sú þróun, sem átt hefur sér stað í verðlags- og launamálum, hefur farið hvað verst með þetta fólk. Það hefur orðið harðast úti og eru allar líkur á því að tiltölulega lítilla leiðréttinga sé að vænta af hálfu hæstv. ríkisstj. varðandi þau ósköp sem yfir þetta fólk hefur dunið í verðhækkunarflóði á undanförnum mánuðum. Mér finnst óskiljanlegt, ef t. d. hæstv. ráðh. eða öðrum þm. kemur til hugar að þetta fólk geti lifað af þeim bótum almannatrygginga, hvort sem talað er um elli- eða örorkulífeyri, sem það hefur orðið að gera á undanförnum vikum og mánuðum. Hitt skal viðurkennt, að sú breyting, sem orðið hefur á þessu frv. eða réttara sagt viðhorfum stjórnarliða til þessa fólks, er jákvæð, en þó að mínu áliti mjög lítið skref til þess að brúa það geysilega bil sem orðið hefur frá því sem var, þegar breytingin var gerð í tíð fyrrv. ríkisstj., og til þess sem nú hefur átt sér stað frá valdatöku hæstv. núv. ríkisstj. Þetta frv. var fyrst og fremst flutt til staðfestingar á brbl. um launajöfnunarbætur, en, eins og ég hef áður vikið að, er það nú orðið fyrst og fremst frv. um breyt. á greiðslu almannatrygginga til elli- og örorkulífeyrisþega. Enginn mælir því mót að sú geigvænlega lífskjaraskerðing, sem orðið hefur, hefur vissulega víða komið við, en hún hefur komið hvað harðast við þessa einstaklinga. Það er talið að framfærslukostnaður hafi frá 1. apríl 1974 til 1. mars 1975 hækkað um 46% á einu ári. Hér er hins vegar gert ráð fyrir að þessir þegnar, sem njóta bóta almannatrygginga, komi til með að fá hækkun samkv. till. núv. stjórnarliða sem nemur um 13.3% í hækkun á móti þeim 46% sem framfærsla hefur hækkað á sama tímabili. Það hlýtur vissulega að leiða huga hv. þm. að því hvort það sé í reynd frambærilegt að bjóða þessum þjóðfélagsþegnum slíkt þegar það er fyrir fram séð að það er gjörsamlega útilokað fyrir þetta fólk að draga fram lífið á þessum tekjum. Ég hef nú talað almennt um afkomu elli- og örorkulífeyrisþega. Hún er vægast sagt bágborin miðað við þau kjör, sem þeim hafa verið búin, og þau kjör sem virðist eiga að búa þeim í áframhaldi, verði að þessu staðið eins og nú er gert ráð fyrir. Ég skil ekki hvernig í ósköpunum hv. þm. getur t. d. dottið í hug að ætla að bjóða þetta þeim elli- og örorkulífeyrisþegum víðs vegar í kringum landið sem búa við þau skilyrði að hita sín híbýli með t. d. olíukyndingu. Langsamlega mestur hluti allrar hótaupphæðarinnar fer í það eingöngu að borga kyndingarkostnað á þessum híbýlum. Það er því æðilítið orðið eftir til annarra nauðsynjaþarfa þegar þetta fólk er búið að standa skil á þeim greiðslum sem það verður að gera þegar búið er að taka tillit til þess gífurlega kostnaðar sem þetta fólk eins og aðrir, hefur orðið að taka á sig vegna olíukreppunnar og þeirrar hækkunar sem orðið hefur á olíuverði. Ég trúi því vart að það fáist ekki tekið tillit til þessara sjónarmiða þegar það liggur fyrir sem staðreynd að stór hluti elli- og örorkulífeyrisþega fer með lífeyri sinn einungis til þess að greiða hitunarkostnað íbúða. Það er orðin mikil breyting bara á þeim kostnaðarlið á tiltölulega skömmum tíma, og ég tel að Alþ. sé ekki sæmandi að skjóta sér undan þeirri ábyrgð að horfast í augu við þessa staðreynd og gera viðhlítandi ráðstafanir til þess að þessu fólki verði léttar þær byrðar sem á það hafa verið lagðar með þessum hækkuðu olíuálögum. Það má auðvitað segja að hv. stjórnarliðar hafi sýnt hug sinn til þessa fólks við afgreiðslu máls hér ekki alls fyrir löngu í sambandi við greiðslu olíustyrksins svokallaða þegar þeir létu sig hafa það að fella till. þess efnis, að þessir verst settu þjóðfélagsþegnar fengju sem næmi tvöföldum styrk einstaklings varðandi olíugreiðslustyrkinn. Þá kom skýrt fram hugur hv. stjórnarliða til þessa fólks sem við erum nú fyrst og fremst að ræða um. Ég vil eindregið beina þeim tilmælum til þeirrar hv. nefndar, sem málið fær til meðferðar, fjh.- og viðskn., að hún skoði það rækilega hvort ekki sé réttlætanlegt, ef ekki fæst hækkun, almenn hækkun til handa þessu fólki, að athuga sérstaklega um hækkun til þess fólks sem ég hef hér verið um að tala og sannarlega og staðreyndir sýna fram á að verður að fara með langsamlega mestan hluta síns elli- eða örorkulífeyris bara til þess að kynda íbúðarhúsnæðið. Mér finnst a. m. k. - vel má vera að ég sé einn um þá skoðun, en það verður þá að hafa það, - mér finnst a. m. k. að það sé réttlætanlegt að taka tillit til slíkra staðreynda og sjónarmiða eina og menn almennt ættu svo sannarlega að vera búnir að fá áþreifanlega varðandi þessi mál. Ég sagði áðan, því skal ekki neitað, að það er vissulega breyting, jákvæð breyting, sem gerð hefur verið till. um af meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed., - breyt., sem ég tel eigi að síður langt frá því að vera til þess nægjanleg að hægt sé, a. m. k. fyrir mig, að standa að samþykkt frv. eins og það nú er. Ég held að það verði að gera þá lágmarkskröfu til meiri hl. hér á Alþ. að hann sjái svo um að þessir þjóðfélagsþegnar, sem engan hafa annan til þess að gæta sinna hagsmuna heldur en Alþ., - að hann sjái svo um að þeir einstaklingar, sem hér eiga hlut að máli, fái þá hækkun sem orðið hefur á framfærslukostnaði á þessu tímabili. Mér a. m. k. finnst það lágmarkskrafa sem hægt er að gera til stjórnvalda og Alþ. að það sjái sóma sinn í því að veita þessum verst settu, langverst settu þjóðfélagsþegnum þessa leiðréttingu sinna mála með því að þeir fái alla þá hækkun sem orðið hefur á framfærslukostnaði. Vel má vera að mönnum þyki sumum hverjum hér frómt talað og betra um að tala en í að komast. En ég er þó þeirrar skoðunar að þó að þessi mál væru afgreidd með þessum hætti, þá geti það ekki verið nein röksemd að hækkun til elli- og örorkulífeyrisþega, t. d. öll hækkun sem samið var um, 4 900 kr. á mánuði, sem láglaunauppbót, - að sú hækkun, þó að hún væri veitt til þessara einstaklinga, gæti sligað þjóðfélagið þann veg að það væri útilokað fyrir ríkisvaldið að standa að slíkri hækkun. Mér finnst að það verði að taka tillit til þeirrar staðreyndar sem við höfum fyrir augum að það er gjörsamlega vonlaust að ætlast til þess að þessu fólki, ef það á annað borð á að lifa mannsæmandi lífi, sé ætlað að draga fram lífið af þeirri skömmtun sem mér virðist hér vera gerð tillaga um. Mér finnst því ástæða til að beina þeim eindregnu tilmælum til hv. fjh.- og viðskn. að hún a. m. k. geri til þess tilraun að fá breytingar á frv., eins og það er nú, í þá átt að virt verði þau sjónarmið að þessir þjóðfélagsþegnar, sem eru vissulega tilheyrandi láglaunafólki, fái sömu hækkun og samið var um varðandi láglannabæturnar í því bráðabirgðasamkomulagi sem gert var fyrir stuttu. Ég skal ekki hafa um þetta öllu fleiri orð. Ég vildi strax við 1. umr. koma þessu á framfæri. Við eigum ekki fulltrúa í þeirri nefnd sem málið fær til meðferðar, og ég vildi þess vegna strax við 1. umr. málsins hreyfa þeim aths. sem ég hef hér gert að umræðuefni og vænti þess að nefndin skoði þær gaumgæfilega.

Gylfi Þ. Gíslason Hæstv. forseti. Ég á sæti í þeirri þingnefnd, sem fær væntanlega þetta mál til meðferðar, svo að ég skal ekki ræða það í einstökum atriðum við 1. umr. málsins. Þó get ég ekki látið hjá líða að vekja athygli á því að öll meðferð þessa máls er glöggt dæmi um það stjórnleysi sem ríkir á störfum Alþ. og í raun og veru það stjórnleysi sem um er að ræða af hálfu ríkisstj. á stjórnmálum og efnahagsmálum í landinu. Auðvitað hefði fyrir 1öngu átt að vera búið að afgreiða þetta frv. sem er flutt til staðfestingar á brbl., fyrir löngu hefði það átt að vera afgreitt. Í stað þess er það látið liggja í nefnd mánuðum saman og síðan er frv. gjörbreytt og tekin inn í það atriði sem í raun og veru ern alveg óskyld upphaflega efni frv. Þetta eru fáránleg vinnubrögð og í hæsta máta ámælisverð. Málið hefur verið rætt í tvö skipti á sameiginlegum fundum fjh.- og viðskn. beggja d. Þar hef ég látið þessi sjónarmið koma fram. Ég lét þess getið þar að auðvitað hefðu þau ákvæði þessa frv., sem ætlað er að vera staðfesting Alþ., á yfirlýsingu hæstv. forsrh. frá 26. mars s. l. - þeirri yfirlýsingu sem hann gaf samninganefnd verkalýðsfélaganna, - auðvitað hefðu þau ákvæði átt að vera í efnahagsmálafrv. sem Alþ. afgreiddi um daginn því að þau eru í raun og veru alveg óskyld upphaflegu efni þessa frv. En góð ráð um þetta efni vildu fulltrúar stjórnarflokkanna í fjh.- og viðskn, ekki taka og því er nú komið sem komið er að þetta mál allt fær hina furðulegustu meðferð og ankannalega afgreiðslu. Að sjálfsögðu mun nefndin taka þau ákvæði, sem lúta að högum gamla fólksins, til athugunar og ræði ég þau ekki í einstökum atriðum. Ég er sammála þeim sjónarmiðum sem um þetta efni komu fram í ræðum þeirra hv. þm. Magnúsar Kjartansson og Karvels Pálmasonar og munum við ræða nánar um tillögugerð um þetta efni í nefndinni. Varðandi þau ákvæði þessa frv., sem eru nýmæli, að greiða skuli bændum láglaunabætur, þá er sjálfsagt að bændur með lág laun fái launabætur með sama hætti og launþegar hafa nú samið um fyrir sig. Það er sjálfsagt. En ákvæði þessa frv. eru með þeim hætti að ég held að enginn botni í raun og veru í því hvernig þau muni verða í framkvæmd, auk þess sem þau bjóða upp á svo mikla skriffinnsku að það hlýtur að vera feikilega kostnaðarsamt að framkvæma þetta og þá af sérstakri n. sem á að annast framkvæmd á mjög flóknum lagaákvæðum sem auk þess eru þannig að þau hvorki tryggja að þeir, sem eiga rétt á bótum raunverulega, fái þær né heldur koma í veg fyrir að þeir fái bætur sem engan rétt eiga á því. Hér er í raun og veru um að ræða hliðstæðan galla og komið hefur í ljós við framkvæmd láglaunabótanna sem ákveðnar voru á s. l. ári. Þess eru mörg dæmi að menn, sem vitað er að eru stóreignamenn og hafa háar tekjur, hafa fengið láglaunabætur. Einn fulltrúi Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. þingsins sagði að hann hefði verið um það spurður í sínu kjördæmi hvort tiltekinn stórbóndi - einn þeirra sem mest legði inn í eitt stærsta mjólkurbú landsins, ræki mjög vélvæddan búskap og hefði fjölda fólks í sinni vinnu, hvort hann mundi eiga rétt á láglaunabótum ef skattframtal hans fyrir s. l. ár sýndi að hann hefði engan afgang haft, hann hefði raunverulega engin laun haft sjálfur út úr búrekstrinum. Það kom svolítið á þá sem þurftu að svara, en þeir svöruðu því að athuguðu máli játandi. Hann fær láglaunabætur ef skattframtalið sýnir að hann hafi engar raunverulegar tekjur. Þegar þetta var rætt nánar duttu mér í hug ummæli sem einn af atkvæðamestu þm. Sjálfstfl. lét falla á nefndarfundi í fjh.- og viðskn. þegar efnahagsfrv. var til umræðu. Hann sagði - og tók það fram á eftir að hann leyfði mér að hafa þetta eftir sér við það tækifæri sem ég kynni að kjósa - hann sagði um tiltekin ákvæði þess frv. að þau væru svo vitlaus að líklega yrði þau samþykkt. Og þegar ég minnti á þetta, sagði annar fulltrúi Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. um þetta frv. - og hann leyfði mér líka að hafa það eftir sér, annars mundi ég auðvitað ekki gera það - að hann mundi skrifa undir nál, um þetta með lokuð augu. Hann vildi m. ö. o. ekki sjá hvað hann væri að skrifa undir. Það get ég mjög vel skilið því að frv., sérstaklega ákvæðin um láglaunabæturnar til bænda, þótt tilgangurinn sé góður og þótt markmiðið sé réttmætt, þau ákvæði eru með þeim hætti að þingið ætti ekki að samþykkja þau. Ég vildi aðeins að þessi atriði, fyrst og fremst varðandi málsmeðferðina, kæmu fram þegar við 1. umr. málsins. Um einstök atriði þess mun verða fjallað í nefnd og þar mun ég beita mér fyrir eða styðja sömu sjónarmið og fram komu í ræðum þeirra hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar og Karvels Pálmasonar.



Virðulegi forseti. Ég vildi fá að segja nokkur orð í sambandi við þetta frv. og vil byrja með því að segja að ég get ekki fallist á það sjónarmið hv. 3. þm. Reykv., að 1. og 2. gr. þessa frv. séu ögrun við verkalýðshreyfinguna. Ég geri ráð fyrir því að ég þekki betur til verkalýðshreyfingarinnar en hv. þm. þótt hann hafi verið að nudda sér utan í hana á undangengnum áratugum án þess að vera virkur og beinn þátttakandi í henni. Hins vegar ber að virða þann góða vilja sem stundum hefur birst í verkum hans gagnvart þeirri hreyfingu. Ég held að ég verði að segja það að allir viti það raunverulega og óþarft sé að vera að tíunda það hér í þingsal að þessar tvær greinar eru eðlileg afleiðing af yfirlýsingu ríkisstj. s. l. haust, þegar hún átti í viðræðum við verkalýðshreyfinguna um láglaunabætur, og koma þess vegna í beinn framhaldi af þeim brbl., sem þá voru sett. Svo er það aftur annað mál, hvort láglaunabæturnar hafi verið nægilega háar eða ekki. Um það væri aftur á móti hægt að deila og geri ég ráð fyrir að flestir hefðu óskað þess að þær hefðu verið hærri. Hins vegar hlýt ég að lýsa því yfir varðandi bætur almannatrygginga, að ég tel að frv. stefni í rétta átt og í því felist jákvæðar breytingar til hækkunar á greiðslu ellilífeyris og örorkubóta. En auðvitað þarf að gera betur og mun að sjálfsögðu verða stefnt að því af hálfu hæstv. núv. ríkisstj. þegar bati verður í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar. Ég mótmæli því sem stuðningsmaður núv. ríkisstj. að það sé stefna stjórnarinnar eða okkar stjórnarstuðningsmanna að níðast á gömlu fólki. Slík stóryrði í garð okkar eru ekki viðeigandi í jafnviðkvæmu máli eins og það er, að ákveða bætur til gamla fólksins, og að segja eins og hv. 3. þm. Reykv. sagði að það væri verið að leysa efnahagsvandamál þjóðarinnar á kostnað aldraðs fólks og öryrkja í landinu, er ósæmandi. Hv. þm. bar saman almennan lífeyri í Danmörku og hér. Ég held ég verði að segja að það er algjörlega útilokað að bera saman ellilífeyri hér á Íslandi við það sem greitt er t. d. í Danmörku eða Svíþjóð. Það er allt annað kerfi sem þar er notað í sambandi við þessi mál auk þess sem efnahags- og atvinnulíf þessara þjóða er byggt upp með allt öðrum hætti en okkar efnahagslíf. Það er viðurkennt og það vitum við, sem höfum starfað úti í atvinnulífinu, að við erum háðir miklu meiri sveiflum og meiri áhættu en t. d. atvinnuvegirnir eða ríkisbúskapurinn í Danmörku eða á Norðurlöndum yfirleitt. Hv. 3. þm. Reykv. hristir höfuðið yfir þessu sem er von. Hann viðurkennir ekki að íslendingar séu háðir sjávarafla og séu háðir þeirri áhættu sem er í atvinnulífinu. Hv. þm. Alþb. hafa yfirleitt ekki stundað það að vera virkir þátttakendur í íslensku atvinnulífi. Þetta eru yfirleitt atvinnustjórnmálamenn og líta á vandamálin frá sjónarmiði slíkra. Um fjárfestingarlánasjóðina og 11. gr. þessa frv. vil ég aðeins segja þetta: Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að fara mjög varlega inn á þær brautir sem 11. gr. gerir ráð fyrir, að tengja vaxtakjör og lánskjör fjárfestingarlánasjóðanna við verðtryggingu. Það er vitað mál að íslenskir atvinnuvegir eiga mikla erfiðleika að stríða og þeir eiga mjög erfitt með að bæta á sig óhagkvæmum lánum eða lánum þar sem vaxtakjörin eru mjög þung og hvíla þungt á atvinnurekstrinum. Það er rétt, sem fram kom hér áðan í umr., að ef of langt er gengið í þessum efnum gæti það leitt til stöðvunar atvinnufyrirtækja og framkallað atvinnuleysi. En í trausti þess að núv. ríkisstj. sé þeirri meginstefnu sinni trú að viðhalda fullri atvinnu í landinu, þá treysti ég því í afstöðu minni til 11. gr. að hún gæti þess jafnan að beita þessu ákvæði af mikilli varúð, þannig að til þess komi ekki að af þeirri ástæðu verði atvinnuleysi í landinu. Um þetta frv. og ástæðu þessa þarf ég ekki að fjölyrða mikið. Mér finnst ástæðulaust að það sé verið að gera of lítið úr efnahagserfiðleikum þjóðarinnar. Það er víðar við efnahagsörðugleika að etja en hérlendis, eins og margoft hefur verið talað um, og vil ég í því sambandi vekja athygli á og undirstrika að í Vestur-Evrópu munu núna vera um 41/2 millj. atvinnuleysingja, þar er gífurleg verðbólga og þar hefur orðið mikill samdráttur í kaupmætti hjá öllum almenningi. Okkur hefur til þessa tekist að koma í veg fyrir atvinnuleysi, tryggja fulla atvinnu, að vísu með því fráviki sem er afleiðing þess togaraverkfalls sem nú stendur yfir. Það hefur ekki tekist að vinna bug á verðbólgunni, og það hefur því miður ekki tekist að viðhalda þeim kaupmætti sem verkalýðshreyfingin hafði vænst að unnt væri að viðhalda eftir samningana í febr. 1974, en með gætilegri fjármálastjórn og með aðhaldi treysti ég því að það takist.

Eðvarð Sigurðsson Hæstv. forseti. Það eru nokkur orð í tilefni af því sem hv. síðasti ræðumaður, Guðmundur H. Garðarsson, kom inn á, vegna ummæla hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar um að 1. gr. þessa frv. sérstaklega væri ögrun við verkalýðshreyfinguna. Þessu vildi hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson mótmæla mjög eindregið. Guðmundur H. Garðarsson á sæti í miðstjórn Alþýðusambands Íslands og þar voru þessi mál á sínum tíma rædd mjög ítarlega og miðstjórnin samþykkti mjög harðorð og eindregin mótmæli gegn þessari lagasetningu - þessum brbl. Hins vegar áttu fulltrúar frá Alþýðusambandinu viðræður við ríkisstj. um framkvæmd þessara mála. En þetta voru engin samningamál, það er allt annað. Guðmundur H. Garðarsson mun raunar ekki hafa greitt atkv. þessari ályktun miðstjórnarinnar og var held ég einn á báti um það, hefur sjálfsagt haft í huga hvað hann ætti eftir að gera hér í sölum Alþ. En ég efast ekki um að Guðmundur H. Garðarsson er, eins og aðrir sem í forustu verkalýðshreyfingarinnar eru, algjörlega andvígur því að með lagasetningu, hvort sem það eru brbl. eða lög sett hér á hv. Alþ., séu löglega gerðir samningar verkalýðshreyfingarinnar að engu gerðir. Það er nákvæmlega það, sem gert er með þessum lögum. Með lögunum er numið úr gildi það ákvæði samninga að greiða skuli verðlagsbætur á kaup. Ég ætla ekki að fara að ræða hér þær aðstæður, sem voru þegar þessi lög voru sett, en auðvitað hlýtur verkalýðshreyfingin að mótmæla slíku og það gerði hún. Hvers vegna á nú að vera að lögfesta þessi ákvæði þegar aðeins örstuttur tími er eftir af gildistíma brbl. og þeim samningum sem gerðir voru nú fyrir stuttu? Hvað verkalýðsfélögin og launafólkið áhrærir, þá er það fullkomlega rétt sem hv. 3. þm. Reykv., Magnús Kjartansson, sagði í upphafi síns máls að öll launaákvæði, sem felast í 1. gr. laganna, eru þegar samningsbundin hjá verkalýðsfélögunum. Allar þessar tölur eru innifaldar í því kaupi sem gildir í dag, og samningarnir eru að sjálfsögðu í gildi hvort sem þetta verður staðfest með lögum hér eða ekki. En það, sem verið er að gera með þessu og er ögrun við verkalýðshreyfinguna, það er að framlengja þessi ákvæði um óákveðinn tíma eða þar til öðruvísi verður um samið af heildarsamtökum aðila vinnumarkaðarins, þ. e. a. s. það geta sennilega ekki aðrir um þetta samið - það er sú venjulega skýring en Alþýðusambandið, heildarsamtökin, og svo samtök atvinnurekenda hins vegar. Nú vitum við að samkvæmt íslenskum lögum, vinnulöggjöfinni, er samningsrétturinn hjá hverju einstöku félagi. Félag það, sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson er formaður fyrir, getur ekki samkv. þessu, þótt það sé stórt og öflugt félag, eitt út af fyrir sig samið um að verðlagsbætur skuli greiðast á laun verslunar- og skrifstofufólks, og ekkert annað félag getur það ef 1. gr., eins og hún er nú, verður lögfest. Það er sem sagt verið að takmarka rétt verkalýðsfélaganna til samninga enn frekar en var í upphaflegu brbl. Ég ætla ekki að gera þessi mál frekar að umræðuefni, en lýsi mig algjörlega andvígan því að 1. og 2. gr. verði samþykktar. Þær eru algjörlega óþarfar, hafa enga praktíska þýðingu, og ég vil undirstrika það sem hér hefur verið sagt af andmælendum frv. um innihald þess og skal ekki rekja það frekar.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Virðulegi forseti. Ég vil fyrst taka fram vegna þeirrar gagnrýni, sem fram hefur komið um meðferð þessa máls, að hún hefur verið með eðlilegum hætti. Í brbl. sem gefin voru út 24. sept. s. l. og frv. þetta fjallar um að staðfesta, var gert ráð fyrir því að launajöfnunarbæturnar yrðu endurskoðaðar ef framfærsluvísitalan færi fram yfir 358 stig. Það var ákveðið, þegar frv. til staðfestingar brbl. var lagt fyrir þing, að bíða með afgreiðslu þess í fyrri d. þar til séð yrði hver þróun framfærsluvísitölunnar yrði. Þegar ljóst var að hún færi yfir 358 stig og til slíkrar endurskoðunar launajöfnunarbóta kæmi, þá undirbjó ríkisstj. till. til efnda á þessu loforði og hafði þær till. tilbúnar. En forsvarsmenn launafólks og atvinnurekenda, aðila vinnumarkaðarins, fóru fram á að þær till. yrðu ekki lagðar fram, heldur yrði þess freistað að endurskoðunin færi fram með frjálsum samningum aðila á milli. Þessir samningar tókust með bráðabirgðasamkomulaginu og því beið ríkisstj. með meðferð málsins þar til séð var fyrir endann á þessu bráðabirgðasamkomulagi. Ég vil geta þessa til skýringar á því hvers vegna frv. hefur verið látið bíða og kemur ekki fyrr fram í seinni deild en nú. En annar þáttur brbl. frá því í haust og staðfestingarfrv. þar af leiðandi var ákvörðun á tryggingabótum. Um leið og endurskoða þurfti launajöfnunarbæturnar var sjálfsagt að endurskoða tryggingarbæturnar. Þótt deila megi um og það sé matsatriði hvort endurskoðun tryggingarbótanna hefði átt að vera í efnahagsmálafrv. ríkisstj. eða í þessu frv., þótti eðlilegt að hafa endurskoðun tryggingarbótanna í sama frv. og þær voru upprunalega ákveðnar með samræmi við fyrstu launajöfnunarbætur. Við vildum gjarnan vanda sem best gerð þeirra brtt. og kanna með hvaða hætti unnt væri að endurskoða tryggingarákvæðin sem mest í vil lífeyrisþegum. Í þessum efnum hefur engin töf átt sér stað sem ekki er hægt að skýra. Meðferð málsins ber ekki vitni stjórnleysis, eins og hv. þm., 9. þm. Reykv. sagði, heldur miklu fremur að það var rökrétt meðferð málsins sem var í fyrirrúmi og réð gangi þess. Ég vil mótmæla því, að 1. og 2. gr. frv. séu ögrun eða móðgun við launþegasamtökin, og ítreka þau orð, sem hv. 6. landsk. þm. viðhafði, og vitna máli mínu til sönnunar til orða hv. 7. þm. Reykv. áðan þar sem hann sagði að vísu að þessi ákvæði hefðu enga praktíska þýðingu. Látum það liggja á milli hluta. En ákvæðin geta varla verið ögrun eða móðgun hvað þá launþegasamtökin tekið þau nærri sér ef ákvæðin hafa enga praktíska þýðingu. En ástæðan til þess, að þessi ákvæði eru í lögunum, er sú m. a. að bráðabirgðasamkomulagið, sem gert var og fól í sér að einnig var tekið tillit til launajöfnunarbótanna samkv. þessum lögum, nær ekki til allra starfshópa eða kaups og kjara allra starfshópa og því er eðlilegt að þessi launajöfnunarákvæði séu staðfest þótt skammur tíma sé þar til þau falli úr gildi. Um það atriði að þau séu þrengjandi frá því sem var í upprunalegum lögum, eins og hv. 7. þm. Reykv. hélt fram, vildi ég aðeins segja það, að ég hefði haldið, að við værum flestir þm. sammála um nauðsyn einhvers konar tengsla milli launaupphæðar og framfærslukostnaðar, um leið og við höfum mörg hver, að ég segi ekki flest, haft á orði að nauðsynlegt væri að endurskoða fyrr gildandi fyrirkomulag í þessum efnum. Ég held að það sé engin móðgun gagnvart launþegum að fela það á vald heildarsamtaka þeirra að hafa forustu í þeim efnum og samræma afstöðu launþegasamtakanna á svo mikilvægu sviði sem tengsl kaups og verðlags eru. Varðandi almennar umr., sem hér hafa farið fram um kaupskerðingu og verðhækkanir, vil ég aðeins segja, að það er út af fyrir sig alveg rétt að kaupmáttur launa hefur skerst frá því sem hann var mestur. En á þeim tíma sem hann var mestur var um falskan kaupmátt að ræða sem flestir gerðu sér grein fyrir að gat ekki staðist til lengdar. Þegar við horfum fram á það að þjóðartekjur fara minnkandi, þá verður að draga úr þjóðareyðslu. Úr eyðslu þjóðarinnar í heild verður hins vegar ekki dregið þegar slík áföll eiga sér stað, nema það komi niður almennt á landsmönnum. Þá hefur það verið markmið ríkisstj. að vernda hag hinna lægst launuðu eina og verða má, en jafnvel þeir verða, miðað við það þegar kaupmáttur tekna þeirra var hæstur - og ég endurtek: þá var hann óraunhæfur, að sæta nokkurri skerðingu frá því sem þá var.  Ég ætla mér ekki að svara í raun og vera jafnfjarstæðukenndri fyrirspurn og þeirri hvort ríkisstj. sé vitandi vits að kalla yfir íslendinga atvinnuleysi. Það hefur verið mörkuð stefna ríkisstj. að fyrst og fremst sé tryggð full atvinna, og sem betur fer hefur ríkisstj. hingað til tekist að tryggja fulla atvinnu í landinu. Það verkfall, sem á hefur skollið á stóru skuttogurunum, leiðir auðvitað til atvinnuleysis í þeim stéttum sem vinna úr hráefnum sem þessir togarar bera að landi. En ég legg áherslu á að um leið og dregið er úr þjóðareyðslunni í heild, koma auðvitað upp mikil vandamál í tekjuskiptingu innan þjóðfélagsins sjálfs, og skiptir ákaflega miklu máli að allar þjóðfélagsstéttir sýni þá þolinmæði sem þarf til að leysa þann hagsmunaágreining sín á milli í friði meðan framleiðslutækin eru í fullum gangi, fremur en að stofna öllu í voða með því að stöðva framleiðslutækin og draga úr verðmætasköpuninni og gera þannig þjóðarbúið miður fært um að halda uppi þeim bestu lífskjörum sem unnt er miðað við viðskiptakjör þjóðarinnar út á við. Ég hefði haldið að það væri skylda hv. alþm. að skírskota til þjóðarinnar og allra atvinnustétta að halda frið sín á milli og leysa hagsmunaárekstra og tekjuskiptingarvandamál með rökræðum, með samningaumleitunum, fremur en að örva menn til átaka og verkfalla eins og því miður mér fannst gæta í þeim orðum sem ýmsir hv. þm. létu frá sér fara áðan. Varðandi þau ákvæði frv., er snerta launajöfnunarbætur til bænda, er það að segja að þau eru í frv. komin til þess að tryggja það einmitt að launajöfnunarbætur gangi til þess hóps bænda sem hefur líka stöðu og láglaunafólk meðal launþega. Eins og ég gat um í framsögu minni hefur nefnd fjallað um reglugerð á þessu sviði. Þessi nefnd starfar undir forustu hagstofustjóra, Klemenz Tryggvasonar. Í henni á m. a. sæti formaður Stéttarsambands bænda. Ég er sannfærður um að þessir menn og þeir aðrir, sem undirbúið hafa þetta mál, hafa gert það samkvæmt bestu sannfæringu og í þeim anda sem löggjöfin ætlaðist til með ákvæðum þessara laga. Ég vil þá með nokkrum orðum víkja að elli- og örorkulífeyrinum. Það er engum blöðum um það að fletta, að hækkun tekjutryggingar og tekjutryggingarmarks er ýmist mun hærri eða fyllilega á borð við það sem fyrirheit hafa verið gefin um. Þegar hins vegar er um það talað að grunnlífeyririnn hækki ekki nema hlutfallslega það sama og meðalkauphækkun var talin nema og það er gagnrýnt, þá skulu menn hafa í huga að þennan grunnlífeyri fá allir ellilífeyris- og örorkulífeyrisþegar, hvaða tekjur sem þeir ella hafa, m. a. þeir sem eru í verðtryggðum lífeyrissjóði eða hafa tekjur af atvinnurekstri eða eignum og eru því engan veginn í sömu sporum og hinir sem litlar eða engar aðrar tekjur hafa en lífeyri. Þess vegna er eðlilegt að það sé fremur lögð áhersla á hækkun tekjutryggingar og tekjutryggingarmarks en grunnlífeyris. Hins vegar er fyllilega staðið við það fyrirheit stjórnarinnar að hækka grunnlífeyri um það sama og hækkun almennra tekna nam. Ef við litum á stöðu einstaklinga og hjóna er hún að vísu ólík. Hjón hafa samkv. tekjutryggingarmarki álíka háar tekjur og lægri Dagsbrúnarverkamenn. En hins vegar hefur einstaklingurinn mun lægri tekjur. Þetta er auðvitað sérstakt vandamál sem þarf að taka til meðferðar þegar endurskoðun þessara mála fer fram, m. a. í tengslum við endurskoðun á skattakerfinu. Í sambandi við áform um að samræma tryggingakerfið og skattakerfið þarf að skapa öllum þjóðfélagsborgurum lágmarkstekjur sem þeir geta örugglega dregið fram lífið á. Enn fremur er um sérstakt vandamál að ræða þar sem eru ellilífeyrisþegar sem hafa hærri tekjur en tekjutryggingarmarkið segir til um. Þar um hefur verið gerð skrá er sýnir hvernig þróunin er í þeim efnum. En tekjutryggingin skerðist ekki að fullu fyrr en heildartekjur eru orðnar 829 þús. kr. fyrir hjón og 476 þús. kr. fyrir einstakling. Það er á þessu tekjubili sem tengja þarf þetta kerfi við almennar tekjur í landinu og skattakerfið í heild sinni. Það kemur úr hörðustu átt þegar hv. 3. þm. Reykv. fer að gagnrýna það að bótafjárhæðir hækki aðeins hlutfallslega, en ekki um sömu krónutölu og samið var um í bráðabirgðasamkomulaginu eða launajöfnunarbæturnar námu á sinni tíð. Sannleikurinn er sá að þetta er viðtekin venja og var einnig í hans tíð sem trmrh. Það má vel vera að þarna þurfi að breyta, og að vissu leyti er nokkur breyting gerð með þessu frv. því að tekjutrygging einstaklinga er hækkuð nokkru meira hlutfallslega heldur en bráðabirgðasamkomulagið segir til um. Þá vitnaði hv. þm. til dæma, sem létu lífeyrisbæturnar hækka í hlutfalli við framfærsluvísitölu. Menn skyldu ætla að hann hefði sjálfur reynt að fylgja þessari reglu í sinni ráðherratíð. En þegar engin launahækkun varð 1. júní1974 og framfærsluvísitalan hækkaði úr 242 stigum í 289 stig voru bætur almannatrygginga óbreyttar. Ég er út af fyrir sig ekki að gagnrýna þetta, en vek athygli á því að hv. þm. gerir meiri kröfur til annarra en sjálfs sín. Ég held líka að það sé fyrir neðan virðingu þessa hv. þm. að jafna bótafjárhæðum í Danmörku við bótafjárhæðir hér án þess að tekið sé tillit til almenns framfærslukostnaðar þar og hér og aðstöðu allrar. Og vegna þess að hann nefndi ráðherralaun í tengslum við tryggingarbætur þá væri fróðlegt eftir þeim tölum, sem hann vitnaði til að hann reiknaði út hlutfallið á milli tryggingarbóta í Danmörku annars vegar og ráðherralauna þar og tryggingarbóta hér hins vegar og ráðherralauna hér. Ég held að þetta hlutfall sé ellilífeyrisþegum mun hagstæðara hér en í Danmörku. En þar með er ekki sagt að nóg sé að gert. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að hækka tekjutryggingarmarkið einkum og sér í lagi og tengja það með rökvísari hætti en nú er gert við aðrar tekjur lífeyrisþega, þannig að þær háu fjárhæðir, sem varið er á fjárlögum til lífeyrisbóta, nýtist þeim best sem þörfina hafa mesta fyrir þær.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. - Eins og ég gat um í ræðu minni áðan hef ég tækifæri til að fjalla um þetta mál í þeirri n., sem kemur til með að vinna að því, og tek væntanlega þátt í síðari umr. um það. Ég vildi aðeins gera örfáar athugasemdir við það sem hæstv. forsrh. sagði í sambandi við bætur til aldraðs fólks og öryrkja. Hann sagði að ég hefði verið með tillögur um að þessar greiðslur yrðu greiddar öldruðu fólki og öryrkjum án tillits til tekna þeirra. Þetta er ekki rétt, ég var með till. um að aldrað fólk og öryrkjar fengju 3 500 kr. innan sömu marka og ákveðið var um almennt launafólk, fólk, sem byggi við nákvæmlega sömu kjör og almennt launafólk, fengi sömu upphæð, upphæð sem allir vissu að væri aðeins brot af þeim verðhækkunum sem yfir hafa dunið, Og sama máli gegnir um samningana, bráðabirgðasamkomulagið sem verkallýðsfélögin gerðu, það er líka langt undir því sem verðlagsþróunin hefur verið. Það var samið um að þessi greiðsla næði til fólks innan vissra tekjumarka, og það, sem ég hef verið að leggja til, er að þessi regla verði einnig látin ná til aldraðs fólks og öryrkja. Það er því ekki rétt að það hafi verið nein till. um að þetta yrði gert hverjar svo sem tekjur þessa fólks væru. Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að það hefur verið ríkjandi gömul hefð um það hvernig ætti að greiða til einstaklinga annars vegar og til hjóna hins vegar, og það er alveg rétt sem hann sagði að þessu var ekki heldur breytt í minni tíð. Ég hygg að ég hafi frekar legið undir ámæli fyrir að breyta of miklu í sambandi við tryggingalöggjöfina en of litlu. Mér er ljóst að þar er margt sem betur mætti fara eftir þau störf sem ég vann þar. En tónninn í málgagni hæstv. forsrh. var sá að ég væri þar að efna til veislu. En hitt er alveg ljóst, að þetta gamla kerfi, þessi gamla viðmiðun milli einstaklinga og hjóna, hún er gersamlega úrelt orðin og sérstaklega verður hún það í því ástandi sem við höfum nú lifað síðustu 10 mánuði eða svo. Við skulum gera okkur það alveg ljóst, þegar láglauna- eða jafnlaunabæturnar voru ákveðnar með lögum í fyrrahaust, þá var ekki ákveðið að heimili fengju 3 500 kr., heldur hver einstaklingur sem vinnur utan heimilis. Ef hjón unnu bæði utan heimilis fengu þau 7 000 kr. að sjálfsögðu. Og sama máli gegnir um það sem um var samið í bráðabirgðasamkomulaginu, það var ekki samið um að fjölskylda eða heimili fengi 4900 kr., heldur hver einstaklingur sem vinnur utan heimilis. Að sjálfsögðu á að heimfæra þessa reglu upp á aldrað fólk og öryrkja þegar um er að ræða bætur sem eru langt neðan við það sem verðbólgan í þjóðfélaginu rökstyður. Í þeirri framkvæmd, sem hæstv. ríkisstj. hefur á þessu, er falin ákaflega alvarleg mismunun að mínu mati - ákaflega alvarleg mismunun. Hæstv. ráðh. vék að því, eins og fleiri hafa raunar vikið að, að ég hafi staðið að því á sínum tíma að sett voru brbl. í algerri pólitískri sjálfheldu sem upp var komin á síðasta ári, þegar ekki tókst að fá samstöðu um að fjalla málefnalega um eitt einasta atriði sem tengdist efnahagsmálunum hér á þingi. Það er alveg rétt að ég stóð að setningu brbl. sem fólu í sér að kaup hækkaði ekki í samræmi við kaupgjaldsvísitöluna. En hvernig var þetta framkvæmt? Það var framkvæmt með því ekki síst að stórauka niðurgreiðslur úr ríkissjóði. Ég er alveg sannfærður um að ef ofan í þetta verður farið, þá mun koma í ljós að aldrað fólk og öryrkjar hafi á þessu tímabili haft betri kjör en nokkurn tíma fyrr vegna þess að þessar niðurgreiðslur, sem að sjálfsögðu hlutu að vera tímabundnar, komu fyrst og fremst til gagns því fólki sem notar tekjur sínar til þess að kaupa sér matvæli. Ég er alveg sannfærður um að það væri auðvelt að sýna fram á með tölum að einmitt á þessu tímabili áður en núv. hæstv. ríkisstj. tók við, meðan þessar miklu og reyndar óraunsæju niðurgreiðslur voru í gildi, þá voru kjör þessa fólks ekki skert að einu eða neinu leyti og ég hygg að þau hafi verið jafnvel betri en þau voru áður. Það voru aðeins þessar athugasemdir sem ég vildi koma á framfæri á þessu stigi málsins.

Frsm. meiri hl. (Ragnhildur Helgadóttir) : Herra forseti. Heilbr.- og trn. þessarar d. hefur rætt þetta mál og skilar tveimur nál. Ekki svo að skilja að ekki séu allir nm. sammála um nauðsyn þess að koma þessu máli fram, heldur hefur minni hl. n. nokkrar ábendingar að gera sem hann gerir grein fyrir í sérstöku nál. Við í meiri hl. n. mælum hins vegar með því að frv. þetta verði samþ. óbreytt. Eins og fram kom í dag var óskað umsagnar ýmissa aðila sem síðan sendu umsagnir sínar, að vísu örfáum dögum eftir að sá frestur var liðinn sem við höfðum tilskilið en engu að síður liggja nú flestar þær umsagnir fyrir. Frá hinum stóru heildarsamtökum ýmissa kvenfélaga í landinu, Kvenfélagasambandi Íslands og Kvenréttindafélagi Íslands, liggja fyrir jákvæðar umsagnir þar sem sérstök áhersla er lögð á að ekkert megi verða til þess að tefja það að farið verði að greiða fæðingarorlof til allra launaðra kvenna í landinu. Mér er það ljóst að þótt fæðingarorlof verði eftir samþykkt þessa frv. greitt öllum launuðum konum í landinn, þá er eftir stór hópur kvenna sem ekki nýtur sams konar réttinda. Það er mál sem þarf að leysa í öðru sambandi og hlýtur að koma að einhvern tíma síðar. Menn benda á það að bændakonur þyrftu að eiga einhvern svipaðan rétt, og eru vissulega mikil sannindi í því fólgin. Þær vinna að mikilvægum framleiðslustörfum. Fjöldi kvenna, sem börn fæða, vinnur ekkert utan sinna heimila, en hefur ærinn starfa fyrir því og sinnir vissulega mjög erfiðum og umfangsmiklum störfum. Víða í öðrum löndum er vandi þessara kvenna leystur með frjálsum tryggingum þannig að unnt er að kaupa sér rétt til fæðingarorlofs sem síðan er svo greiddur út úr almannasjóðum í gegnum almannatryggingakerfi þeirra landa. Þar sem fæðingarorlof er greitt í gegnum almannatryggingakerfi er þess að gæta, að almannatryggingakerfi þeirra landa er fjármagnað með allt öðrum hætti en gert er hér á landi. Þar greiða atvinnurekendur stærri hlut til þeirra sjóða sem um er að ræða heldur en hér er gert. Það hygg ég að sé meginorsök þess að ekki hefur fengist framgengt að fá leiðréttingu á þessu máli sem hér er um að ræða. Þessa réttar hafa nú notið í 21 ár konur sem vinna hjá hinu opinbera, þ. e. a. s. réttar til launa í þrjá mánuði samtals á því tímabili sem þær fæða barn, - það er um að ræða þrjá mánuði samtals, eftir atvikum fyrir og eftir fæðingu. Þetta held ég að hér um bil allir landsmenn hljóti að vera sammála um að sé mikið heilsuverndaratriði fyrir konuna, sé mikið réttindaatriði og heilsuverndaratriði fyrir barnið og sjálfsagt kjaramál fyrir þá sem þess njóta. En það er svo að það hefur þótt allan þennan tíma eðlilegt að þetta mál vegna annarra kvenna á vinnumarkaðinum sé leyst með kjarasamningum. Allur þessi tími, 21 ár og meira til, hefur hins vegar liðið án þess að það tækist, og þess vegna hlýtur niðurstaðan að verða sú, að það verði að hlaupa undir bagga með þessum konum með löggjöf. Ég skal ekki fara út í neinar meiri háttar hugleiðingar um það af hverju þetta mál hefur ekki leystst í kjarasamningum. Það gæti verið einfaldlega vegna þess að þessi fámenni hópur, sem hér um ræðir, er þannig settur að hann má sín ákaflega lítils í stéttarfélögunum, og það er því miður svo að viss nauðsynleg réttaratriði þessa hóps hafa þokað fyrir pólitískum sjónarmiðum þeirra sem stjórna í launþegafélögunum. Hins vegar veit ég að þeir, sem stjórna í launþegafélögunum, telja það skyldu sína að berjast fyrir rétti þeirra sem í þessum félögum eru, hvort sem það eru konur eða karlar. Þess vegna vil ég treysta því að þeir styðji þetta mál, sem við erum nú hér að ræða, og leggi sitt liðsinni til þess að þetta sjálfsagða réttaratriði verði fest í 1ögum landsins. Ég vil benda á það að við erum eina landið á Norðurlöndum og þótt víðar sé leitað sem ekki hefur fest þetta atriði í lögum. Fyrir nokkrum dögum var lagður hér fram á Alþ. félagsmálasáttmáli Evrópuráðsins. Í honum er eitt ákvæði um að í löggjöf beri að festa rétt til þriggja mánaða fæðingarorlofs minnst. Þetta er eitt af þeim atriðum sem Sameinuðu þjóðirnar leggja mikla áherslu á að leiðrétt sé í lögum landa sem ekki hafa þegar gert það nú á þessu ári. Bæði ég og sjálfsagt margir aðrir þm. hafa talið að við stæðum allframarlega á sviði félagslegs öryggis og við hefðum hér um bil að öllu leyti komið á fyllstu réttarbótum fyrir kvenþjóðina í landinu til jafns við aðra hópa. Á vinnumarkaðnum hefur þetta lengi verið vandamál. Við munum sjálfsagt öl1 eftir því þegar menn ræddu fram og aftur árum saman um hvort það væri viðeigandi að lögleiða rétt karla og kvenna til sömu launa fyrir jafnverðmæta vinnu. Menn sögðu lengi vel: Þetta er atriði sem Alþ. á ekki að vera að skipta sér af. Menn eiga að semja um þetta í frjálsum samningum. Það var lengi reynt. Það tókst ekki og um þetta voru sett lög og ég býst ekki við að neinn sjái eftir því í dag að hafa staðið að þeirri lagasetningu. Sama held ég að verði uppi á teningnum að því er varðar það réttindamál sem hér er um að ræða. Mér er alveg ljóst að þetta litla frv. leysir ekki allan vanda allra kvenna í landinu sem þyrftu á einhverri aðstoð að halda. Þessu frv. var aldrei ætlað neitt í þá átt að gleypa sólina. Þetta frv. átti einfaldlega að tryggja að þær konur, sem hafa lægstu launin og vinna erfiðustu störfin af þeim störfum, sem eru unnin utan heimila í landinu, hafi möguleika til og að því sé stutt að þær séu heima hjá nýfæddum börnum sinum, þótt ekki sé nema örfáar vikur. Og hver vika, sem móðir nýfædds barns annast barn sitt, er talin hafa mjög mikla þýðingu sem grundvöllur að lífi þess síðar. Þetta hélt ég sannast sagna að væri atriði sem ekki þyrfti sérstaklega að ræða. Og ég hef gerst svo djörf að segja það að ég gengi út frá því sem sjálfsögðum hlut að öllum þætti nauðsynlegt að þessum hópi kvenna væru veitt þessi réttindi. En ég vil þó sérstaklega vekja athygli á þessu: Þetta er mjög mikið mannréttinda-, heilsuverndar-, menningar- og uppeldisatriði, að gera mæðrum í landinu kleift og stuðla að því með lagasetningu að þær annist nýfædd börn sín sjálfar fyrstu vikurnar af ævi barnanna. Þetta frv. gerir það að mínu viti. Þetta er fjármagnað af þeim sjóði sem mér sýnist að sé eini sjóðurinn í landinu sem hefur bolmagn til þess að gera þetta, um leið og hann er þannig fjármagnaður að það er fullkomlega rökrétt að hann taki þetta verkefni að sér. Þetta tvennt þarf vitanlega að fara saman að fjármögnunin sé með þeim hætti og að sjóðurinn hafi bolmagn til að taka þetta verkefni að sér. Í því sambandi vil ég nefna að það er mjög orðum aukið hve gífurlegar fjárhæðir gæti verið hér um að ræða. Ég vil benda á það að árið 1973 voru 52.4% giftra kvenna í landinu með einhvers konar launatekjur af vinnu utan heimilis. Ég geri ráð fyrir að menn sjái það í hendi sér að ekki eru allar þær konur á barnsfæðingaaldri. Á ári hverju eða a. m. k. nú tvö síðustu ár hafa verið mun fleiri fæðingar en árin nokkrum árum á undan. Mér er sagt af fróðustu mönnum að fæðingum hafi mjög fjölgað af einhverjum ástæðum í tíð vinstri stjórnarinnar - ef það gæti verið einhverjum, sem mál mitt heyra, til huggunar að heyra minnt á þær upplýsingar - en það mun nú vera svo að fæðingar í tíð vinstri stjórnarinnar, að ég nú ekki tali um að loknum ferli vinstri stjórnarinnar, voru mjög margar, þ. e. a. s. fæðingar í fyrra og áætlaðar í ár eru 4 400–4 500. Við getum ekki gert ráð fyrir að þótt helmingur allra giftra kvenna í landinu vinni utan heimilis, að þá sé það eins stór hluti þeirra kvenna sem eru á barnsfæðingaraldri. Þess vegna tel ég óhætt að segja að það eru töluvert færri konur, sem vinna utan heimilis, af þeim sem eru á barnsfæðingaraldri. Og við það bætist að þær konur, sem hér mundu eiga í hlut, væru aðeins þær sem væru í fastri vinnu. Fjöldinn allur af konum, sem vinna utan heimilis, vinnur aðeins hluta úr vinnudegi eða er í ýmiss konar lausavinnu, þannig að þessar staðreyndir hljóta að færa mönnum heim sanninn um það að hér er ekki um gífurlegar fjárhæðir að ræða. Af öllum fæðingum sem árlega má búast við, hlýtur að vera innan við fjórðung hjá konum í þessum samtökum. Þetta vildi ég aðeins benda á, vegna þess að hér varð ég einu sinni vör við að það var eins og menn reiknuðu með að þessar bætur færu til allra kvenna sem fæddu börn á ári hverju. En það er mikill misskilningur. Ég hafði skýrt frá því að þessi tvö stóru heildarsamtök kvenna, sem voru málinu hlynnt, telja að það verði að flýta afgreiðslu málsins, en benda þó á að hér sé um að ræða vissa áfangalausn í stóru og aðkallandi vandamáli. Í sama dúr má segja að sé álit frá Rauðsokkahreyfingunni, þær telja að þetta mál þurfi að leysast, þeim finnst þó vafamál að það eigi að greiða fæðingarorlofið úr þessum sjóði. Stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs var hins vegar heldur óhress yfir að fá þetta verkefni og ég er satt að segja ekkert undrandi á því. Hvaða sjóðsstjórn mundi ekki fremur reyna að sporna gegn því að þurfa að taka á sig nýjar byrðar heldur en ekki. Mér finnst það ofur eðlilegt. En á það er að líta að tekjur sjóðsins hafa festst í ýmsum verkefnum úti um land sem sum hver hafa því miður verið verulega hæpin. Þar hafa setið fastar tekjur sjóðsins sem betur hefðu verið komnar til þess að rétta hlut þess fólks sem í verkalýðsfélögunum er. Ég leyfi mér að vænta þess að hv. alþm. greiði þessu frv. atkv. sitt, og ég held raunar að ég megi trúa því, því að ég hefi oft orðið vör við að alþm. eru manna gleggstir á nauðsyn á almennum réttarbótum í þjóðfélaginu. Hér eru fulltrúar allra flokka sem geta sem betur fer séð dálítið út fyrir þrengstu flokkshagsmuni þegar því er að skipta.

Frsm. minni hl. (Magnús Kjartansson) Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir vék að er hér um ákaflega mikið stórmál að ræða, mikið réttindamál fyrir íslenskar konur. Við verðum því miður að viðurkenna þá staðreynd að þrátt fyrir öll lagaákvæði um jafnrétti kynjanna á Íslandi er það ekki þannig í verki að um jafnrétti kynjanna sé að ræða og allra síst á vinnumarkaðinum. Konum er hópað í láglaunastörf, og þær eru svo til eini vinnukrafturinn sem er á vissum slíkum vinnustöðum þar sem lágt kaup er greitt. Þess vegna skiptir ákaflega miklu máli að reynt sé að rétta hlut kvenna á sem allra flestum sviðum, og hefur lengi verið brennandi nauðsyn að allar konur nytu sömu réttinda að því er varðar fæðingarorlof. Konur sem eru í opinberri þjónustu, hafa þennan rétt, verkakonur hafa hann í ákaflega takmörkuðum mæli. Þarna verður að koma á jöfnuði. Þetta hefur oft verið rætt hér á Alþ. og fluttar um það till. áður, en það er ekki fyrr en nú í vetur sem kemst dálítið kapp í að fylgja þessu máli eftir. Þetta kapp hefur að vísu stundum tekið á sig svolítið annarlegar myndir. Sá þm., sem vakti máls á þessu á þessu þingi var hv. þm. Bjarnfríður Leósdóttir, sem flutti till. þar sem skorað var á hæstv. ríkisstj. að ganga frá frv. um þetta mál og leggja það fyrir næsta reglulegt þing. Þessi till. Bjarnfríðar Leósdóttur var send heilbr.- og trn. sem ræddi hana nokkrum sinnum. Síðan gerðust þau tíðindi að fram kemur hér í þinginu frv. til l. um breyt. á l. um atvinnuleysistryggingar (fæðingarorlof), og þrír fyrstu flm., hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir, Jón Skaftason og Guðmundur H. Garðarsson, eiga öll sæti í heilbr.- og trn. Þau hafa ekki minnst á það einu orði í n. að þau vildu hafa þann hátt á því að framkvæma till. Bjarnfríðar Leósdóttur. Þau höfðu ekki orðað það í n. að breyta þessari áskoðun hennar á ríkisstj. í beina lagasetningu, og væru það þó þau vinnubrögð sem eðlilegust eru hér á þingi og eru yfirleitt notuð, að ef þm. flytur mál þá getur þn. breytt því eftir því sem henni sýnist og flutt till. í breyttri mynd. En þetta var ekki orðað við okkur í n., heldur geysast ýmsir fjölmiðlar af stað og við fáum að sjá elskulegan svipinn á hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur bæði í blöðum og í sjónvarpi dag eftir dag sem ötulli baráttukonu fyrir þessu stórmerka máli. Ég vil síst af öllu hafa nokkurn heiður af hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur í þessu sambandi, en engu að síður eru þetta dálítið einkennileg vinnubrögð, það er ómögulegt að neita því.  Það er um það ágreiningur, eins og menn vita, hvernig á að standa að framkvæmd þessa máls, þó að um það séu engar deilur að þetta mál verði að ná fram að ganga. Síðan gerist það að í sambandi við bjargráðin alkunnu, - ég kann nú ekki langa nafnið sem á þeim var, - flutti ég brtt. um að fæðingarorlof yrði tekið upp sem hluti af almannatryggingum, gekk frá till. í einstökum atriðum hvernig að því yrði staðið og enn fremur um fjármögnun í þessu sambandi, þ. e. a. s. að atvinnurekendur greiddu þennan kostnað. Það gerist við atkvgr. um þetta mál að það er fellt að viðhöfðu nafnakalli, þ. á m. af öllum þeim sem standa að þessu frv. sem við erum nú að ræða. Þessir hv. þm. létu sig hafa það að fella það að þetta mál væri leyst í þágu allra íslenskra kvenna á þann eina hátt sem skynsamlegur er. Því verður maður að sjálfsögðu að taka. Þetta er afstaða stjórnarliðsins. Það má ekki leysa þetta mál á þennan hátt. Sú till., sem við erum hér að ræða, felur í sér miklu takmarkaðri lausn, lausn sem nær til hluta af konum og lausn sem ekki tryggir fullt fæðingarorlof, heldur aðeins 70–80% af því. En vissulega er þetta áfangi. Þetta er mikilvægar áfangi og ég er síst af öllu að gera lítið úr honum. En vegna þess að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir vék að því áðan mjög lauslegum orðum að heildarsamtök kvenna hefðu lýst alveg sérstökum stuðningi við þá tilhögun sem hún og fleiri þm. hafa hér lagt til, þá vil ég lesa þessar umsagnir.

Ég tók fram að Rauðsokkahreyfingin gæti hugsað sér aðra tilhögun á greiðslum.

Já, einmitt, og ég held að það sé rétt að ég lesi þessar umsagnir svo að þær séu til í skjölum í umræðuparti þings, með leyfi hæstv. forseta: Kvenfélagasamband Íslands segir svo: „ Heilbr.- og trn. Nd. Alþ. hefur sent Kvenfélagasambandi Íslands til umsagnar frv. til l. um breyt. á l. nr. 57 27. apríl 1973, um atvinnuleysistryggingar (fæðingarorlof), 220. mál. Stjórn Kvenfélagasambands Íslands telur það mikið nauðsynjamál, að lögfest verði hið fyrsta þriggja mánaða fæðingarorlof til handa öllum konum til að tryggja velferð barna og mæðra, og telur æskilegast, að þær greiðslur verði felldar inn í kerfi almannatrygginga. Sé þess ekki kostur, en hins vegar þyki fært að ná þeim áfanga sem frv. gerir ráð fyrir, með greiðslum úr Atvinnuleysistryggingasjóði, þá mælir stjórn Kvenfélagasambands Íslands með því að frv. þetta verði samþ.“ Kvenfélagasamband Íslands hefur þannig sömu skoðanir og ég flutti till. um fyrr á þessu þingi, en hv. flm. þessa frv. greiddu atkv. á móti. Kvenréttindafélag Íslands segir: „Sem svar við bréfi dags. 29. apríl þ. á., lýsir stjórn Kvenréttindafélags Íslands stuðningi við frv. til l. um breyt. á l. nr. 57 27. apríl 1975, um atvinnuleysistryggingar (fæðingarorlof), sem bráðabirgðalausn á aðkallandi vandamáli. Stjórn Kvenréttindafélags Íslands lýsir ánægju sinni yfir því að umr. skuli að nýju hafnar á Alþ. um að löghinda fæðingarorlof fyrir allar konur sem taka laun fyrir vinnu sína. Kvenréttindafélagið hefur ætíð litið svo á að allar konur í launaðri vinnu ættu jafnan rétt til þess að halda launum sínum óskertum í a. m. k. þriggja mánaða fjarveru vegna barnsburðar, en slíkt ætti ekki að vera háð getu einstakra atvinnurekenda. Kvenréttindafélag Íslands telur eðlilegt að fjármögnun til þess að standa straum af þeim kostnaði, sem af þessu leiðir, komi að einhverju leyti frá atvinnurekendum sjálfum í formi fastra framlaga og að nokkru frá ríkinu sem um leið tryggi þeim konum, sem rétt eiga til þessara launa, öruggar greiðslur.“ Rauðsokkahreyfingin segir í sínu svari: „Í bréfi, dags. 29. apríl s. l., er leitað álits Rauðsokkahreyfingarinnar á frv. til l. um breyt. á l. nr. 67 27. apríl 1973, um atvinnuleysistryggingar (fæðingarorlof), 220. mál. Rauðsokkahreyfingin fagnar þeim áhuga á þessu réttindamáli sem fram kemur í frv. svo og í þáltill. Bjarnfríðar Leósdóttur um fæðingarorlof og fæðingarstyrk. Því miður hefur aðeins takmarkaður hópur kvenna náð þessum sjálfsögðu réttindum enn sem komið er. Í umræddu frv. gera flm. ráð fyrir að þriggja mánaða fæðingarorlof verði fjármagnað með atvinnuleysisbótum úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Skv. 1. um atvinnuleysistryggingar yrðu greiðslur úr sjóðnum 70–85% af 2. taxta Dagsbrúnar, og gera flm. ráð fyrir að það, sem á vanti á full laun, komi úr sjóðum launþegasamtakanna. Flm. gera á engan hátt grein fyrir hvernig fjár verði aflað í Atvinnuleysistryggingasjóð til að standa straum af þessum auknu greiðslum. Við teljum sjálfsagt að atvinnureksturinn standi undir þessum greiðslum, en ekki Atvinnuleysistryggingasjóður eða aðrir sjóðir launþega. Við viljum benda á samþykkt sem Rauðsokkahreyfingin gerði að Skógum í júní s. l. og á ráðstefnu um kjör láglaunakvenna í jan. s. l. sem hún hélt ásamt ASB, félagi afgreiðslustúlkna í brauð- og mjólkurbúðum, Iðju, félagi verksmiðjufólks, Starfsstúlknafélaginu Sókn og Starfsmannafélagi ríkisstofnana, en þar var þess krafist, að konur njóti fæðingarorlofs í a. m. k. þrjá mánuði og falli þær greiðslur undir tryggingakerfi ríkisins.“ Það er þannig alveg ljóst af þessum ályktunum frá samtökum kvenna að þær eru á því að það séu almannatryggingarnar sem taki að sér þetta verkefni og að það verði fjármagnað með greiðslum frá atvinnurekendum. Fjórða umsögnin, sem barst og ég tel rétt að lesa einnig, er frá Tryggingastofnun ríkisins, þ. e. a. s. það er umsögn stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs um þetta frv. Umsögnin er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Með frv. þessu er lagt til að konur þær, sem forfallast frá vinnu vegna barnsburðar, njóti atvinnuleysisbóta í 90 daga samtals. Áætlun um útgjöld slíks fæðingarorlofs fylgir ekki frv. og liggur ekki fyrir. Ef miðað er við konu með tvö börn nema atvinnuleysisbætur nú frá 1. mars s. l. 1856 kr. á dag. Fæðingarorlof í samtals 90 daga, eins og kveðið er á um í frv., næmi þá 1856 kr. sinnum 90, þ. e. a. s. 167 040 kr. Þar eð ekki er vitað hve margar fæðingar mundu falla undir frv. þetta af þeim 4–5 þús. fæðingum sem til falla á ári hverju er ekki unnt að áætla kostnað Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna greiddra fæðingarorlofa ef frv. þetta verður að lögum. Það er hins vegar ljóst að hér er um gífurlega háar fjárhæðir að ræða. Ef breyt. verður á þeim taxta Verkamannafélagsins Dagsbrúnar, sem bætur eru miðaðar við, breytist hið fyrirhugaða fæðingarorlof í réttu hlutfalli við það. Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar er að greiða því fólki bætur sem verður atvinnulaust. Í því skyni var Atvinnuleysistryggingasjóður myndaður. Ýmsar kvaðir hafa verið lagðar á sjóðinn með lögum, svo sem greiðsla á eftirlaunum aldraðra, sem áætluð eru á þessu ári 113 millj. kr., og skylda til kaupa á verðbréfum veðdeildar Landsbanka Íslands vegna íbúðarlána. Frá upphafi til 31. des. 1974 nema slík bréfakaup 50.3% af öllum lánveitingum úr sjóðnum eða samtals 1 milljarður 457 millj. 639 þús. kr. Að svo miklu leyti sem sjóðurinn er aflögufær þegar hann hefur innt af hendi þær kvaðir, sem á hann hafa verið lagðar með högum, er eðlilegt og rökrétt að leitast sé við að ávaxta fé hans með þeim hætti að tryggja atvinnuöryggi fólksins í landinn og koma þannig í veg fyrir atvinnuleysi. Þetta er þýðingarmikið verkefni, og að þessu marki hefur stjórn sjóðsins stefnt frá upphafi. Hér fer á eftir tafla, sem sýnir þau verkefni sem stjórnin hefur leitast við að greiða fyrir með lánveitingum sem hún hefur talið fært að veita frá upphafi til ársloka 1974. Lán til hafnabóta 364 millj. 400 þús. eða 25.26%, til fiskiðnaðar 284 millj. 795 þús. eða 19.74%, til annars iðnaðar 220 millj. 80 þús. eða 15.25%, til atvinnuaukningar ýmislegrar 197 millj. 760 þús. kr. eða 13.71%, til vatns- og hitaveitu 246 millj. 350 þús. kr. eða 17.14%, til orlofs- og félagsheimila 128 millj. 400 þús. eða 8.9%. Samtals er þetta 1 milljarður 442 millj. 786 þús. kr.“ Síðan segir í þessari álitsgerð: „Verði frv. að lögum eru framangreindar fyrirgreiðslur skertar stórlega ef þær falla þá ekki niður með öllu. Frv. þetta hindrar þannig eðlilega starfsemi Atvinnuleysistryggingasjóðs ef það verður að lögum, með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Sjóðsstjórnin minnir enn fremur á að lög um atvinnuleysistryggingar voru í upphafi sett fyrir tilhlutan aðila vinnumarkaðarins, og telur stjórnin því varhugavert að á lögunum séu gerðar grundvallarbreytingar án samráðs við þessa aðila.“ Eins og kemur fram í þessu bréfi frá Tryggingastofnun ríkisins telur hún sér ekki fært að taka á sig þetta verkefni nema annaðhvort að fá auknar tekjur eða skera niður ýmsa veigamikla þætti í starfsemi sinni. Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir komst þannig að orði úr þessum ræðustóli áðan að sjóðurinn hefði varið fjármunum í ýmiss konar verkefni úti um land og skilgreindi það ekkert nánar. En hér er um það umfangsmikla starfsemi að ræða, að ég tel að þeir menn, sem ætla að bæta nýjum verkefnum á sjóðinn án þess að auka tekjur hans, verði að gera grein fyrir því hvað á þá að skera niður. Við, sem skipum minni hl. n. erum þeirrar skoðunar að það sé ekki fært að skerða verksvið atvinnuleysistryggingasjóðs, allra síst eins og nú standa sakir. Það kann að verða svo ástatt hér í landinu þegar á næstunni að það leggist á sjóðinn miklu meiri greiðslur en verið hefur vegna atvinnuástandsins í landinu, og þá verður sjóðurinn sannarlega að geta staðið undir sínu. En í sambandi við málið sjálft vil ég segja þetta: Ég tel ekki að við eigum að standa hér í innbyrðis þrætum eða innbyrðis metingi um það hver sé mestur áhugamaður um þetta mál og hver ekki. Þetta er mál sem allir eru sammála um, og fyrst það er stefna flm. þessa frv. og að því er virðist hæstv. ríkisstj. að fara þessa leið, að ná þarna vissum, takmörkuðum áfanga í sambandi við atvinnuleysistryggingar, þá mun ég sannarlega ekki bregða fæti fyrir bað. Hins vegar tel ég einsætt að það sé skylda okkar að tryggja Atvinnuleysistryggingasjóði tekjur til að standa undir þessum kostnaði. Þess vegna höfum við, sem skipum minni hl. n., leyft okkur að flytja brtt. á þskj. 664. Þær fjalla um iðgjöld til Atvinnuleysistryggingasjóða. Eins og nú er háttað eru iðgjöldin þannig reiknuð að 34 kemur frá atvinnurekendum, 1/4 frá sveitarfélögum og helmingur frá ríkinu. Við leggjum til í þessum till. að aukinn kostnaður vegna fæðingarorlofs komi frá atvinnurekendum, að greiðslur þeirra verði auknar um 150 millj. kr. sem er mat okkar á því hverju árlegur kostnaður af þessu gæti numið. Það er óljóst mat og það kann að þurfa að breyta þessu, en ekki ætti það að vera mjög fjarri lagi. Við leggjum sem sé til að í stað þess að atvinnurekendur greiði 1%, eins og greinir í 6. gr. laganna, þá greiði þeir 1.9%. Það er reiknað með því að þeir greiði á þessu ári til atvinnuleysistrygginga 170 millj., 150 millj. í viðbót yrðu þá 320 millj. sem þeir yrðu að greiða. Hins vegar leggjum við til að framlag sveitarfélaga og ríkis verði óbreytt. En prósentutölurnar í lögunum lækka að sjálfsögðu við það að prósentutala atvinnurekenda eykst. Með þessu móti teljum við að þessi þáttur atvinnuleysistrygginganna taki á sig að leysa þennan hluta vandans og það sé gert á raunsæjan hátt og séð fyrir nauðsynlegum tekjum þar á móti.

Gylfi Þ. Gíslason Hæstv. forseti. Þingfl. Alþfl. hefur rætt þetta mál og ákveðið að styðja það, að greiða því atkv., þar eð við teljum að hér sé um mikið réttlætismál að ræða, stórt framfaraspor á sviði íslenskra félagsmála og tryggingamála. Við hefðum að vísu kosið að sporið yrði stigið til fulls, þ. e. a. s. að allar íslenskar konur nytu þeirra réttinda sem konur í opinberri þjónustu nú njóta og gert er nú ráð fyrir að einnig taki til þeirra kvenna sem skipa stéttarfélög innan Alþýðusambandsins. Eftir stendur stór hópur kvenna sem ekki nýtur þessara réttinda, en við teljum að ætti að njóta þeirra. Spor í þá átt ætti að stíga sem fyrst.

Sigurlaug Bjarnadóttir Hæstv. forseti. Ég er einn af flm. þessa frv., en það er búið að gera glögga og ítarlega grein fyrir þeim meginsjónarmiðum sem liggja að baki svo að ég mun ekki þurfa að hafa langt mál hér um. Hv. 3. þm. Reykv. furðaði sig á því og hneykslaðist nokkuð að þm., þ. á m. flm. þessa frv., hefðu fellt till. í þá átt að þetta fæðingarorlof næði til allra íslenskra kvenna. Sama álit hefur komið frá fleiri ræðumönnum hér, að æskilegra hefði verið að svo hefði getað orðið. Ég hygg að við séum öll sammála um að það hefði verið gott og ágætt að við hefðum getað tekið skrefið það langt. Það hefur sérstaklega verið minnst á bændakonur í þessu sambandi, og síst vil ég gera lítið úr því að þær væru vel að slíku fæðingarorlofi komnar. Ég vil þó benda á það, sem raunar hefur komið fram, að hér er ekki einungis um fjárhagsatriði að ræða, heldur ekki síður uppeldislegt atriði og mannréttindalegs eðlis. Og það er staðreynd að konur til sveita, sem við bústörf fást, eru öðruvísi settar en konur sem vinna að framleiðslustörfum fjarri heimili sinu og eiga þess engan kost meðan þær eru við vinnu, að skipta sér á milli heimilis og vinnu sinnar. Þetta er atriði sem mér finnst að þurfi að taka tillit til. Ég vil viðurkenna það að ég var nokkuð hikandi fyrst í stað um að styðja þetta frv. Ég vissi mætavel að Atvinnuleysistryggingasjóður, enda þótt það tilheyri ekki upphaflegu verkefni hans, hefur stutt með mjög mikilsverðum hætti atvinnulíf í landinu. Hann hefur veitt lán út á ýmiss konar nauðsynjaframkvæmdir sem í raun og veru lögin um atvinnuleysistryggingar upphaflega gerðu alls ekki ráð fyrir. Þar með er augljóst, að með þessari viðbót við hlutverk sjóðsins hlýtur að sama skapi að skerðast geta hans til þess að sinna þessum verkefnum áfram. Ég lagði þetta einfaldlega niður fyrir mér, og mér fannst allt réttlæti mæla með því að það væru frekar konur sem fæða börn og um leið verða óbeint fyrir atvinnumissi, sem fengju að njóta góðs af greiðslum úr Atvinnuleysistryggingasjóði heldur en önnur verkefni, þótt þörf væru, sem eðli málsins tilheyra frekar öðrum sjóðum, ýmsum fjárfestingarsjóðum sem styðja undir atvinnulegar framkvæmdir í landinu. Það var á þessari forsendu að mér fannst þetta það aðkallandi réttlætismál til handa þessum vinnandi konum, sem margar hverjar inna af hendi mjög mikilvægt og þjóðnýtt starf í framleiðslulífi landsmanna, að ég ákvað að taka afstöðu og fylgja frv. í trausti þess að bæta Atvinnuleysistryggingasjóði upp það sem til þessa verkefnis fer. Nú kom það fram við 1. umr. um þetta mál að Atvinnuleysistryggingasjóður er allsterkur sjóður. Höfuðstóll hans var talinn upp á 3 milljarða. Og við þá umr. var ætlað að þetta nýja hlutverk sjóðsins, fæðingarorlofið, mundi kosta hugsanlega um 200 millj. kr. E. t. v. er það ofmetið, eftir því sem mér heyrist koma fram í ræðu hv. 1. flm. frv. Brtt. hafa komið fram við þetta sem ganga í þá átt að framlag atvinnurekenda hækki nokkuð, úr 1% í 1.9%. Mér finnst eðlilegt að þessi leið sem aðrar verði athuguð, hvort hún geti skoðast algerlega réttmæt. Þetta er samningsatriði og ég treysti á góðan vilja atvinnurekenda og annarra sem þetta mál snertir að þeir veiti þessu máli lið. Ég vil vona að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi, þannig að það geti strax komið til framkvæmda. Í sambandi við aðfinnslur hv. 3. þm. Reykv. í sambandi við þáltill. sem kom hér fram fyrr í vetur, þá liggur í augum uppi að frv. til 1., sem samþ. yrði, flýtir fyrir framgangi málsins miklu frekar en hin leiðin, að þáltill. kvæði á um athugun málsins í n. Ég vil því vona að réttlætiskennd hv. þm. verði til þess að þeir skoði málið þeim augum að það fái framgang á þessu þingi.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls við þessa umr. þessa máls þar eð afstaða mín til málsins hefur komið skýrt fram. En það, sem varð þess valdandi að ég kvaddi mér hljóðs, var kannske fyrst og fremst það að mér hefur fundist það eins og skína út úr ummælum hv. aðstandenda þessa frv., sem hér hafa um það talað, að við, sem höfum viljað fara aðra leið til þess að koma málinu í höfn, værum andvígir því að það fólk, sem hér um ræðir, fengi notið þessara réttinda. Þetta er náttúrlega algerlega rangt og að ástæðulausu sem slíkar getgátur eru uppi hafðar, vegna þess að mér er ekki um það kunnugt að neinn af stjórnarandstæðingum hafi látið orð um það falla að þeir væru andvígir þessu máli. Hér er fyrst og fremst ágreiningur um bað hvaða leið á að fara að settu marki. Það hefur verið vikið að því fyrr í umr. að gerð var til þess tilraun við afgreiðslu efnahagsmálafrv. að tryggja þeim aðilum, sem hér eiga hlut að máli, þessi réttindi í gegnum almannatryggingakerfið, og eins og hent var á fyrr í dag var sú till., sem flutt var um það efni, felld af stjórnarliðinu og þar með einsýnt að það er búið að hafna þeirri leið að farið verði með málið, a. m. k. að sinni, inn í almannatryggingakerfið og sú lausn fundin, sem a. m. k. mér og mörgum öðrum finnst langsamlega eðlilegust til þess að leysa þetta vandamál. Hv. frsm. meiri hl. heilbr.- og trn., hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir, sagði í kvöld að sá sjóður, sem hér um ræðir, Atvinnuleysistryggingasjóðurinn, væri eini sjóðurinn sem hefði fjármagn til að standa straum af þessari lagasetningu. Ég held að það sé ljóst af umsögn stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs að það er víðs fjarri að sá sjóður geti tekið þessar auknu greiðslur á sig öðruvísi en annaðhvort að draga í land með að sinna þeim verkefnum, sem hann hefur sinnt og á hann hafa verið lögð, eða þá í öðru lagi að sjóðnum verði séð fyrir auknum tekjum til þess að standa straum af þessum auknu útgjöldum. Og það er alveg ljóst að það er samkv. lögum sem langsamlega mestum hluta af fjármagni Atvinnuleysistryggingasjóðs er ráðstafað til hinna ýmsu verkefna sem hvert á sinn sviði er mjög nauðsynlegt út af fyrir sig. Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir sagði að það væri mjög orðum aukið um þann kostnaðarauka sem kæmi á Atvinnuleysistryggingasjóð ef frv. þetta yrði samþ. Hv. þm. hefur haft uppi um það orð að hér væri um 100 millj. kr. bagga að ræða. Annar hv. flm. þessa frv. hefur hins vegar rætt um 200 millj. kr. bagga sem kæmi til með að lenda á Atvinnuleysistryggingasjóði. Ég skal ekkert um það segja hvor þessara talna er rétt eða réttari. Hins vegar er ljóst að það er talavert fjárhagsspursmál sem hér er um að ræða sem verið væri þá að leggja á Atvinuleysistryggingasjóð umfram það sem hann nú hefur fjármagn til. Eins og hér hefur komið fram er ljóst af umsögnum um þetta mál að allar umsagnir eiga það sameiginlegt að þær telja málinu betur komið og eðlilegri leið hefði verið að með þetta hefði verið farið í gegnum almannatryggingakerfið.

Ekki Kvenréttindafélagsins.

Það má vera að það sé rétt hjá hv. þm. að þar sé undantekning að einhverju leyti, umsögn Kvenréttindafélags Íslands. Eigi að síður kemur skýrt fram að sú umsögn ber það ekki með sér að þeir aðilar telji eðlilegt að Atvinnuleysistryggingasjóður beri þetta algerlega að kostnaðarhluta til. Það held ég að hafi ótvírætt komið fram í þeirri umsögn. Bæði miðstjórn Alþýðusambands Íslands og stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs telja það ótvírætt í sínum umsögnum að með því að setja slík aukin útgjöld á Atvinnuleysistryggingasjóð án þess að sjá honum fyrir auknum tekjustofnum á móti sé verið að stefna fjárhag sjóðsins í talsverða tvísýnu að því er varðar að hann geti séð fyrir þeim grundvallarþörfum sem hann var fyrst og fremst stofnaður til að sinna. Og það virðist því miður allt benda til þess, - ég segi því miður, - að ætla megi ef ástand heldur áfram að versna að því er varðar atvinnu, að þá verði auknar skuldbindingar, sem verði lagðar á herðar Atvinnuleysistryggingasjóðs umfram það, sem verið hefur, og fjárhag hans þar með enn teflt í meiri tvísýnu með því að leggja aukna fjárhagslega bagga á hans herðar án þess að tekjur komi á móti. Auk þess er á það bent í umsögn Alþýðusambands Íslands að hér sé a. m. k. um allfjarskylt verkefni Atvinnuleysistryggingasjóðs að ræða miðað við hans upprunalega tilgang. Og í umsögn miðstjórnar Alþýðusambandsins, sem ég skal ekki um segja hvort hefur verið einróma samþykkt - það kemur ekki fram - en í þessari umsögn er einmitt á það bent að greiðslustaða Atvinnuleysistryggingasjóðs sé nú mjög veik og útlit í atvinnumálum sé á þann veg að það sé mjög ótryggt og gæti því farið svo að stórauka þyrfti útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs með hliðsjón af því. Fer því ekkert á milli mála að verði þetta frv. samþ. án þess að séð sé fyrir auknum tekjustofnum fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð, þá er hans fjárhag mjög stefnt í tvísýnu, nema þá því aðeins að horfið verði að því ráði að skera niður fjárframlög til þeirra verkefna sem sjóðurinn hefur sinnt til þessa. Og þá kem ég að því sem ég kvaddi mér hljóðs fyrst og fremst út af. Það voru þau ummæli hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur að fé sjóðsins hefði verið varið í ýmsar framkvæmdir úti á landsbyggðinni sem a. m. k. væri tvísýnt um að verja hefði átt því fé í og þeir fjármunir hefðu verið betur komnir eða þeim betur varið til verkefnis eins og t. d. þessa. Nú veit ég ekki hvað hv. þm. á við þegar hann segir þetta, en mjög gjarnan vildi ég a. m. k. fá frekari skýringu á því hvað hér er átt við, þegar látið er að því liggja að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hafi veitt fjármagn út á land til einhverra þeirra verkefna sem talið sé mjög vafasamt að eigi rétt á sér. Ég hygg a. m. k. að það þurfi að koma einhver frekari skýring hér á hvað við er átt. Og mér finnst einnig að þegar það liggur ljóst fyrir að það verður annað tveggja að gera: að sjá sjóðnum fyrir auknu fjármagni eða skera niður eitthvað af þeim liðum sem hann hefur áður fjármagnað, þá finnst mér ekki nema eðlilegt að það komi fram um það ábendingar flm. frv. hvað það er sem þeir vilja skera niður í útgjöldum Atvinnuleysistryggingasjóðs sem hann hefur notað fjármagn sitt til á undanförnum árum. Það fylgir umsögn stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs hér upp sett hvernig fjármagni hans hefur verið varið og ég sé ekki annað en þar sé um að ræða mjög brýn verkefni, kannske mismunandi brýn, en öll eru þau að sjálfsögðu þess eðlis að það er ekki óeðlilegt að Atvinnuleysistryggingasjóður hlaupi undir bagga. Og mér finnst að fyrst menn eru um það sammála, sem ég held að allir séu, að á Atvinnuleysistryggingasjóð verði ekki bætt fleiri böggum nema þá með því að sjá honum fyrir tekjustofnum á móti, þá a. m. k. komi menn fram með hugmyndir hvað það er sem á að mæta afgangi af því sem sjóðurinn hefur þó reynt að sinna hingað til. Eins og ég sagði áðan hafa stjórnarsinnar hafnað þeirri leið, sem lögð var til við afgreiðslu efnahagsmálafrv., að þetta yrði gert í gegnum almannatryggingakerfið. Ég geri ráð fyrir því fastlega að þegar þeirri leið hefur verið hafnað, þá munum við, sem að minnihlutaáliti heilbr.- og trn. stöndum, greiða atkv. með því að þetta verði gert til bráðabirgða. En við teljum okkur skylt að benda á leiðir til þess að standa undir þeim kostnaði sem af þessu leiðir og um það eru brtt. sem við flytjum á sérstöku þskj. Verði því hins vegar hafnað að séð verði fyrir auknum tekjustofnum til þess að mæta þessari kvöð sem á Atvinnuleysistryggingasjóð á samkv. frv. að leggja, þá bera þeir að sjálfsögðu höfuðábyrgð á því sem hafna slíku og verða þá að sjá svo um, hvernig sem þeir gera það, að sjóðurinn geti staðið fyllilega við allar þær skuldbindingar sem hann er fyrst og fremst stofnaður til að sjá fyrir. Ég vil minna á það, að þegar Atvinnuleysistryggingasjóður var settur á fót var það gert í tengslum við lausn harðrar vinnudeilu, sem staðið hafði yfir, og enginn vafi á því að með stofnun Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur fólk látið af þeirri kauphækkun sem það a, m. k. að öllum líkindum hefði fengið, hefði ekki verið farin sú leið að setja á fót Atvinnuleysistryggingasjóð. Það er því a. m. k. álit verkalýðshreyfingarinnar, held ég ótvírætt, að hér sé sjóður sem verkalýðshreyfingin fyrst og fremst á. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um þetta öllu fleiri orðum. En aðaltilefni þess, að ég stóð hér upp, voru ummæli hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur, frsm. meiri hl. heilbr.- og trn., sem fram komu í framsöguræðu hennar fyrir nál, Ég vil gjarnan óska þess að hún skilgreini frekar við hvað hún á þegar hún segir að ráðstöfun á fé Atvinnuleysistryggingasjóðs til ýmissa framkvæmda úti á landsbyggðinni sé vafasöm og þeim fjármunum hefði mátt verja til ýmissa annarra framkvæmda sem betur hefðu komið að gagni, og eins hitt, hvað er það sem hv. flm. þessa frv. vilja draga úr í fjárveitingum Atvinnuleysistryggingasjóðs ef þeir vilja ekki sjá fyrir fjármagni til þess að standa undir þessum auknu skuldbindingum hans.



Herra forseti. Það hefur komið fram á Alþ., í vetur að verulegur áhugi er meðal þm. um að koma á fæðingarorlofi kvenna í landinn. Hafa verið flutt, eins og komið hefur fram hér í umr., tvö mál í þessu skyni og í þessum tilgangi: annars vegar það mál, sem hér liggur fyrir um að greiða konum atvinnuleysisbætur í 90 daga vegna barnsburðar, og áður í vetur þáltill. um að leysa þetta mál í gegnum Tryggingastofnun ríkisins eða almannatryggingalöggjöfina. Ég vil strax taka fram að ég er fylgjandi því að komið verði á fæðingarorlofi kvenna. En ég vil vekja athygli á því að það sem er sameiginlegt báðum þeim málum, bæði þáltill. og þessu frv. sem hér liggur fyrir, er að það er aðeins átt við hluta kvenna í landinu. Það er aðeins átt við þær konur í landinu sem vinna utan heimilis. Ég hygg, að ég hafi tekið rétt eftir því að það hafi komið fram í framsöguræðu hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur, frsm. meiri hl., að það væru um 48% kvenna sem mundu vera utan þessa frv., ef svo mætti að orði komast.

Það eru miklu fleiri, miklu meira en 48%, líka allar, sem vinna hjá ríkinu.

Já, ég tek þær með þeim sem vinna úti, því að þeirra réttur er þegar tryggður í lögum. En það, sem ég vildi vekja sérstaka athygli á, er að konur, sem vinna á heimilum og geta ekki af ýmsum ástæðum unnið utan heimila, fá samkv. þessu frv. ekkert fæðingarorlof. Og þá vaknar spurningin: Er þetta réttlátt? Er réttlátt að ganga þannig frá þessu máli að þær liggi þarna óbættar og þeirra hlutur? Nú er það ljóst að hér er um að ræða yfirleitt allar sveitakonur í landinu sem ekki hafa aðstöðu til þess að vinna úti. Þær hafa enga aðstöðu til þess að sækja vinnustað frá sínu heimili. Það eru ýmsar ástæður fyrir því að konur geta það ekki. Það eru kannske tvær ástæður sem eru veigamestar. Annars vegar eru þær konur sem hafa stór heimili, eiga mörg börn eða hafa stór heimili sem þær þurfa að stjórna og vinna á, og svo í öðru lagi konur sem af heilsufarsástæðum geta ekki komið því við að vinna utan heimilis. Og þá vaknar þessi spurning: Hvers vegna eru þessar konur ekki teknar með þegar um er að ræða að lögfesta fæðingarorlof? Hvers vegna? Ég held að í mörgum tilfellum hátti svo til að einmitt þær konur, sem ekki geta komið því við að vinna úti, eru miklu verr settar en margar konur, sem vinna útí, þótt mér sé það vel ljóst að ýmsar konur, sem vinna utan heimilis, leggja á sig geysilega mikið erfiði. En þá vaknar spurningin: Hvernig stendur á því, hefur það verið skýrt út, hvernig stendur á því að þetta frv. er ekki látið taka til allra kvenna? Hvernig stendur á því? Er það réttlátt? Er það alveg fullkomlega frambærilegt? Ég dreg það mjög í efa að svo sé. Ég álít, að það þyrfti að koma til almenn löggjöf um fæðingarorlof allra kvenna í landinu, og vil leggja áherslu á það að þannig hefði mér fundist að málið hefði átt að leggjast fyrir. Þá kemur að því hvernig eðlilegt sé að standa að þessu máli, t. d. hvort eðlilegt sé að heimfæra þetta mál undir Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég er þeirrar skoðunar að svona mál eigi heima í almannatryggingakerfinu. Atvinnuleysistryggingasjóður var stofnaður í alveg ákveðnum tilgangi á sínum tíma eins og hér hefur verið marglýst. Hann var stofnaður til þess að greiða atvinnuleysistryggingabætur þeirra sem verða atvinnulausir. Svo er einnig þess að gæta að hér er um verulegt fjárhagsmál að ræða og þess vegna kannske vanreifun á málinu að það liggur ekki fyrir hvað þessi fjárhagsvandi er stór, hvað þetta kostar. Það liggur ekki fyrir. Það hafa verið nefndar ýmsar upphæðir. Það hafa verið nefndar 100 millj. og það hafa verið nefndar 200 millj., en það liggur ekki fyrir úttekt á því hvað þetta kostar.

Maður veit þetta með nógu miklum fyrirvara.

Er frambærilegt á Alþ. að afgreiða allstórt fjárhagsmál án þess að það liggi fyrir, hvað það kostar?  Það hefur komið fram í umr. að umsögn stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs lá ekki fyrir þegar málið var afgr. frá hv. heilbr.- og trn. Hins vegar liggur það fyrir nú, að það eru nokkur atriði sem koma fram þar sem ástæða er til að staldra við. Og það fyrsta, sem er raunverulega gagnrýnt í þessari umsögn, er þetta: það skortir áætlun um útgjöld sjóðsins, um útgjöld slíks fæðingarorlofs, og það er gagnrýnt að slík áætlun skuli ekki fylgja. Og á þessari áætlanaöld finnst mér ekkert ofvaxið að gera sæmilega áætlun í þessu efni til þess að menn geti gert sér grein fyrir því hvað þetta muni kosta. Það er ekki gert ráð fyrir því í frv. að tekna sé aflað, heldur á að leggja þetta á ákveðinn sjóð sem stofnaður er fyrir mörgum árum í alveg ákveðnum tilgangi sem er annar en sá sem þetta frv. fjallar um. Það kemur fram í umsögn Atvinnuleysistryggingasjóðsstjórnarinnar að það hafa ýmsar kvaðir verið lagðar á sjóðinn með lögum, og það kemur fram eða skin í gegnum þetta álit nokkur kvíði um það hvort sjóðurinn geti, eins og ástatt er, staðið undir sínum skuldbindingum. Það er vert að gera að umtalsefni í nokkrum orðum þá starfsemi Atvinnuleysistryggingasjóðs að lána til uppbyggingar í atvinnulífinu víðs vegar um landið. Ég er þeirrar skoðunar að einmitt þessi starfsemi sjóðsins sé til mjög mikillar fyrirmyndar af mörgum ástæðum. Í fyrsta lagi er hér um að ræða þátttöku í að byggja upp atvinnulífið í landinu sem auðvitað skýtur stoðum undir efnahagslíf þjóðarinnar og tryggir fjárhag hennar. Í öðru lagi er hér alveg sérstaklega á ferðinni viðleitni til þess að fyrirbyggja atvinnuleysi, auka atvinnu og fyrirbyggja atvinnuleysi og létta þar með á sjóðnum eftir ákaflega æskilegum og heilbrigðum leiðum. Það er ástæða til að minna á það í þessu sambandi að Atvinnuleysistryggingasjóðurinn hefur í mörgum tilfellum haft mikil áhrif á atvinnumál og uppbyggingu víðs vegar um landið á undanförnum árum á ýmsum vettvangi. Og það væri skarð fyrir skildi að mínum dómi ef svo yrði kreppt að sjóðnum, að hann gæti ekki sinnt áfram þessu verkefni sínu, a. m. k. að talsverðu leyti.  Það kemur fram í umsögn Atvinnuleysistryggingasjóðs að þetta frv. mundi hindra eðlilega starfsemi sjóðsins ef það yrði að lögum, með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Og svo kemur að lokum fram að sjóðsstjórnin minnir á að lög um atvinnuleysistryggingar voru í upphafi sett fyrir tilhlutan aðila vinnumarkaðarins og þess vegna telur stjórnin varhugavert að á lögum þessum séu gerðar grundvallarbreytingar án samráðs við þessa aðila. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði fyrst hér áðan, að ég er fylgjandi jafnrétti kvenna að því er varðar fæðingarorlof, en álit að þetta mál þurfi meiri undirbúning og væri að mínum dómi heppilegast að vísa því til ríkisstj. til frekari undirbúnings og tillögugerðar, þ. á m. til þess að tryggja fjárhagslegan grundvöll málsins og í öðru lagi jafnrétti allra kvenna í landinu. Kvennaárið er ekki liðið þannig að jafnvel þó að þetta mál gangi ekki fram á þessu þingi, þá er enn færi á að taka það fyrir á næsta þingi, á haustþinginu, og koma því í höfn á kvennaárinu því að ég get skilið að það sé nokkurt metnaðarmál kvenna.

Svava Jakobsdóttir Hæstv. forseti. Ég tók það fram við 1. umr. þessa máls að ég fagnaði þeim áhuga sem þm. allra flokka sýndu allt í einu þessu mikilvæga máli, fæðingarorlofi kvenna. Ég harmaði hins vegar að sá áhugi virtist skyndilega hverfa þegar Alþb. flutti brtt. við frv. til l. um efnahagsráðstafanir þar sem gert var ráð fyrir því að allar konur nytu fæðingarorlofs, en allir stjórnarsinnar og allir flm. frv., sem nú er til umr., felldu þessa brtt.

Ég var ekki á þingi þegar atkvgr. fór fram.

Ég var ekki að tala um þennan hv. þm. persónulega. Ég tel tímaeyðslu að telja upp alla 60 þm. með nafni sem þá áttu hér sæti. Það kom fram í ræðu hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur í dag að hún teldi eðlilegt að atvinnurekendur bæru sinn hluta af kostnaði við fæðingarorlof kvenna. Í þessari brtt. Alþb., sem ég var að tala um áðan var gert ráð fyrir framlagi atvinnurekenda í þessu skyni. Ég hef ekki enn heyrt fullnægjandi rök frá þessum hv. þm., úr því að þessum skilyrðum var fullnægt, hvers vegna hún gat ekki greitt því atkvæði eða fallist á þá till. sem hefði tryggt, ef hún hefði verið samþ., öllum konum fæðingarorlof og öllum konum, sem vinna utan heimilis, full laun. Frv. það, sem hér liggur fyrir, gerir það ekki. Það markar aðeins vissan áfanga. Það kemur skýrt fram í þeim umsögnum sem borist hafa frá kvennasamtökunum, að hér sé ekki náð hinu endanlega takmarki. Konur fá ekki full laun bætt með þeirri breytingu sem hv. flm. leggja til að gerð verði á Atvinnuleysistryggingasjóði í þessu skyni. Þetta gera raunar hv. flm. sér fullljóst, en virðast í hálfgerðum vandræðum með hvernig eigi að leysa úr og gera raunar enga till. um það. Það næsta, sem þeir komast í þessu efni, er ein setning í grg. sem hljóðar svo; með leyfi hæstv. forseta: „Mætti hugsa sér að lífeyrissjóðir stéttarfélaganna stæðu undir þeim greiðslum,“ þ. e. a. s. þeim greiðslum sem á vantar. Nú er það vitað mál að slík uppbót kæmi ekki nema stjórnir lífeyrissjóðanna samþykktu hana, og engin kona hefur tryggingu fyrir því að slík samþykkt kæmi til og hún liggur alls ekki fyrir. Lífeyrissjóðir í landinu eru á annað hundrað talsins og flestir þeir, sem hér kæmu við sögu, eru ákaflega vanmegnugir og févana og ólíklegt, þótt konur gerðu kröfu til að fá þá upphæð, sem á vantar, úr þessum lífeyrissjóðum, að hún fengist. Alla vega mundi það kosta þessar konur mikið átak og mikla fyrirhöfn að reyna að fá þetta fram. Og ég hlýt að segja það, að mér finnst vandséð, svo að vægt sé til orða tekið, hvers vegna hv. flm. vilja heldur leggja slíka baráttu á herðar þessum konum, sem hér eiga hlut að máli, en samþykkja till. um greiðslu fæðingarorlofs á vegum almannatrygginga. Hefði sú till. verið samþykkt væri málið leyst nú þegar að fullu, þannig að allar konur í landinu gætu vel við unað. En hv. flm. þessa frv. hafa því miður kosið að reyna að veita konum þessi réttindi í áföngum og þar með hafa þeir lagt blessun sína á þau örlög, sem hingað til hafa verið hlutskipti í réttindabaráttu þeirra: að fá aldrei sjálfsögð réttindi eða sjálfstæðar réttarbætur nema í áföngum. Þetta gerðist þegar jafnlaunalögin voru samþ. árið 1961. Þá urðu miklar deilur um það hér á Alþ. hvort konur ættu að fá sömu laun og karlar fyrir sömu vinnu í áföngum eða þegar í stað. Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir var þá í þeim hópi sem valdi áfangaréttinn. Full réttindi skyldu að vísu koma einhvern tíma endanlega, en ekki strax og ekki allt í einu. Því miður virðist þetta sjónarmið ríkja enn hjá hv. þm. Því miður hafa hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir og meðflm. hennar heldur kosið áfangakerfið í stað þess að greiða atkv. með fullu fæðingarorlofi þegar í stað eins og þeir höfðu tækifæri til fyrir örfáum dögum. Með því frv., sem hér er til umr., fá konur á hinum frjálsa vinnumarkaði því miður ekki sambærileg réttindi við konur í opinberum störfum. Þetta ber að harma, fyrst og fremst af tveimur ástæðum. Það kann svo að fara að þær konur, sem falla undir þetta frv., ef að lögum yrði, neyddust til þess að taka sér styttra fæðingarorlof en frv. gerir ráð fyrir, einfaldlega vegna þess að þær teldu sig ekki hafa efni á því að missa full laun. Í öðru lagi vil ég benda á það að hér er um að ræða konur sem langflestar vinna líkamlega erfið störf. Það er því mjög trúlegt að einmitt þessar konur mundu neyðast til þess að haga fæðingarorlofi sínu öðruvísi en opinberir starfsmenn, sem flestir hverjir geta stundað sína vinnu allt fram á síðasta dag, ef svo mætti segja. Hinar, sem verða að reyna meira á sig líkamlega yrðu að taka sér fæðingarorlof fyrr og hefðu því minna orlof eftir fæðingu en konur sem vinna léttari störf, og þá er þeim tilgangi ekki náð að fullu sem hér átti að ná. Ég harma það mjög að hv. flm. skyldu fella brtt. Alþb. við frv., til l. um efnahagsráðstafanir. Ég tel nóg komið af því að láta konur alltaf þurfa að sætta sig við réttindi í áföngum. Og eins og ég gat um áðan er það alveg ljóst af umsögnum kvennasamtaka að þær vita fullvel að þetta er ekki nema áfangi og baráttan verður að halda áfram. Ég ítreka það því enn að hér er ekki um sambærileg réttindi að ræða við opinbera starfsmenn. Ég vil að lokum segja það að fari svo að ég eigi ekki um annað að velja vegna harðfylgis hv. flm. og ef ekki verður neinum rökum komið við, þá mun ég þó fremur velja það að greiða atkv. með þessum áfanga í trausti þess að áfram verði haldið að vinna að því að tryggja konum full réttindi.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir afstöðu minni bæði efnislega til fæðingarorlofs kvenna og eins og alveg sérstaklega til þeirrar hugmyndar að greiða fæðingarorlof kvenna út Atvinnuleysistryggingasjóði. Í því sambandi gerði ég nokkra grein fyrir Atvinnuleysistryggingasjóðnum, iðgjöldum til hans, lánum o. s. frv. Það var niðurstaða míns máls þá að þetta góða mál, sem hér þetta frv. gerir ráð fyrir, nema því aðeins að þetta frv. gerir ráð fyrir, nema því aðeins að starfssvið Atvinnuleysistryggingasjóðs væri verulega skert og það er hlutur sem ég álít að eigi ekki að gera. Ég ætla ekki að fara að ræða mikið um fæðingarorlof kvenna, hversu gott mál það er í alla staði. Hv. 1. flm. þessa frv., Ragnhildur Helgadóttir, sagði mörg hjartnæm og tilfinningarík orð um það í ræðu sinni fyrr í kvöld og raunar áður. Það er ekkert ofsagt þar út af fyrir sig, en það, sem ég vil enn vekja máls á og undirstrika, er að ég álít að þetta mál eigi ekki að leysa með þeim hætti sem hér er gerð till. um og frv. gerir ráð fyrir. Hv. 1. flm. talaði um að hún vissi ekki hvers vegna þetta ágæta mál, fæðingarorlof, hefði ekki náð lengra fram, hvorki í samningum né annars staðar. Ég gat um það við 1. umr. þessa máls að atvinnurekendur hefðu ævinlega staðið mjög fast gegn fæðingarorlofi og það hefði verið mjög seinvirkt og erfitt verk að ná þó þangað sem nú er komið, með þriggja vikna fæðingarorlofi fyrir almennar verkakonur, og ég er sannfærður um að á þeirri leið verður ekki lengra farið nema því aðeins að það hafi verulegan vanda í för með sér fyrir vinnandi konur, vegna þess að þær verða hreinlega sniðgengnar til starfa ef hægt er. Þess vegna er ég mjög sammála því að þessi mál á að leysa með löggjöf því að mjög ósennilegt er að atvinnurekendur fáist til að greiða einn fyrir alla og allir fyrir einn til þessara mála, nema því aðeins að þeim verði gert að gera það með 1öggjöf. En til þess sem sagt að konurnar líði ekki bókstaflega atvinnulega séð, þá álít ég að það sé nauðsynlegt að fæðingarorlof kvenna almennt sé á vinnumarkaðinum. Nokkuð annað er með ríkið, það getur gert eitt og annað, en atvinnurekendur, sem flestir eru frekar smáir, eiga ekki auðvelt með þessa hluti, og það er það sem við verðum að gera okkur ljóst. Hv. 1. flm., Ragnhildur Helgadóttir, lét að því liggja að verkalýðshreyfingin hefði ekki gert mikið í þessum málum og framlag hennar væri ekki stórt, og ég ætla ekki að fara í neitt karp um það. En ég held að ég þekki til í þeirri hreyfingu og til samningamála, kröfumála verkalýðshreyfingarinnar, alveg á borð við hv. þm. og þykist því þekkja þessa sögu mjög sæmilega, og ég hef ekki orðið var við, þegar verkalýðshreyfingin hefur verið með þessi mál á oddinum, að mikill liðsauki hafi komið annars staðar frá, og þann eldmóð, sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir leggur nú í þetta mál, hef ég ekki orðið var við fyrr og er hún að mínum dómi nýr liðsmaður í þessu efni og veri hún velkomin því að sannarlega munar um liðveisluna. Aðeins nokkur orð um fyrirkomulag þessara mála samkv. frv., síðan ætla ég að ræða um Atvinnuleysistryggingasjóðinn sjálfan. Ég vil undirstrika það, sem hér hefur komið fram og kemur raunar fram í grg. frv. að hér er ekki um full laun að ræða í orlofi og getur munað verulega miklu. Hér er um að ræða 70–80% af næstlægsta taxta Dagsbrúnar, af vinnutekjum hans. Sem betur fer hefur mjög margt fólk hærri tekjur en þarna er um að ræða. Það mætti segja mér að í verulega mörgum tilvikum, t. d. í félagi því sem einn flm. þessa frv. er formaður fyrir, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, - það mætti segja mér að það væri mjög algengt í hans félagi að þessi greiðsla, sem ætlað er að koma á Atvinnuleysistryggingasjóðinn, næði ekki 50% af launum viðkomandi. Það er algerlega út í hött að tala um að lífeyrissjóðirnir komi hér á móti, - algerlega út í hött, - og það er hvorki að gera till. um, því síður að leysa neinn vanda þótt haft sé orð á því að reglugerðin og hlutverk lífeyrissjóðanna sé býsna mikið annað en hér er látið að liggja. Þetta liggur sem sagt alveg ljóst fyrir, að hér er aðeins um hluta launa að ræða, en engan veginn full laun vegna fjarveru í barnsfæðingu. Þá vil ég alveg sérstaklega undirstrika það sem kom fram hjá hv. þm. Tómasi Árnasyni, sem spurði hvers vegna sé verið að takmarka sig í þessu efni við þær konur sem eru í verkalýðsfélögum, jafnvel þegar Atvinnuleysistryggingasjóður á í hlut. Rökin, sem færð eru fyrir því að Atvinnuleysistryggingasjóður eigi að taka þátt í þessum greiðslum, eru þau að atvinnurekendur greiði iðgjöld til sjóðsins. Vissulega er það rétt. En atvinnurekendur greiða ekki nema 1/4 af iðgjöldum Atvinnuleysistryggingasjóðs, 3/4., greiða ríki og sveitarfélög. Og sannarlega mætti spyrja: Eiga ekki þær konur, sem er eins ástatt um og þær sem um er rætt í þessu frv. jafnan siðferðilegan rétt til greiðslu úr þessum sjóði eina og þær sem ætlast er til að fái þessar greiðslur? Sannarlega mætti spyrja á þá leið. Nú er það svo að það er mín bjargföst skoðun og hefur verið þau 20 ár, sem Atvinnuleysistryggingasjóður hefur verið til, að þessi sjóður er fyrst og fremst eign verkalýðshreyfingarinnar, - fyrst og fremst. Ég veit að það eru ekki allir sammála um þá fullyrðingu. En það verð ég að segja þrátt fyrir þetta, að ef á annað borð á að láta sjóðinn standa undir jafnfjarlægu verkefni frá sínum uppruna og hér um ræðir, þá má það alveg eins vera til búandi kvenna í sveit eins og þeirra sem hér er gert ráð fyrir. Mér finnst það ekkert fjarlægara. Ég lét í ljós, þegar ég tók til máls við 1. umr., að ég teldi að hér væri um verkefni almannatrygginga að ræða og við ættum ekki að flaustra málum eins og mér sýnist um að ræða hér, þ. e. a. s. að málið yrði ekki leyst með þessu frv. nema því aðeins að starfssvið Atvinnuleysistryggingasjóðs væri verulega skert. Við ættum miklu frekar að taka saman höndum og reyna að finna leiðir til þess að leysa þessi mál þannig að ekki þyrfti að standa styrr um. Það verður að segjast líka að í þeim umsögnum, sem borist hafa - það var mikið rekið eftir að þær kæmu fljótt - þá er þar yfirgnæfandi skoðun þeirra, sem láta í ljós skoðun sína, að almannatryggingarnar eigi að hafa þetta mál með höndum, og auðvitað er það langeðlilegast. Það hafa verið lesnar hér upp umsagnir, en umsögn frá Alþýðusambandinu hefur ekki verið lesin og ég leyfi mér nú að gera það, með leyfi hæstv. forseta, því að hún lá ekki fyrir, þessi umsögn, þegar n. afgreiddi málið. Ég verð nú að segja það að ég hefði talið eðlilegt að sá aðilinn, sem ásamt verkalýðsfélögunum stóð að því að Atvinnuleysistryggingasjóður varð til, þ. e. a. s. með samningunum 1955, atvinnurekendasamtökin, - það hefði gjarnan mátt spyrja um álit þeirra. Það er mín skoðun um mál eins og Atvinnuleysistryggingasjóð, sem samið er um í hörðum vinnudeilum, er hluti af lausn í harðri vinnudeilu og var samið um öll grundvallaratriði sem nú eru í lögum, að varðandi grundvallaratriði um slík mál á ekki að ganga fram hjá þeim aðilum sem að málum hafa staðið, þegar um grundvallarbreytingar er að ræða. En í þessu frv., sem hér liggur fyrir, eru grundvallarbreytingar á hlutverki og störfum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Í stjórn atvinnuleysistrygginganna, sjóðsstjórninni, þar sem fjallað var um þetta mál, voru mættir bæði þeir sem kosnir eru af Alþ., að vísu var einn fjarverandi, en 3 sem kosnir eru af Alþ. og þeir 3 aðrir sem kosnir eru af Alþýðusambandinu og Vinnuveitendasambandinu. Allir þessir menn urðu sammála um það álit, sem lesið var upp hér í kvöld, einróma. Með leyfi hæstv. forseta er umsögn Alþýðusambandsins á þessa leið, - hún er dags. 6. maí, það var ætlunin að leggja hana fyrir miðstjórnarfund, en þeir eru á fimmtudögum og s. l. fimmtudag var fundardagur, en bar upp á helgidag þannig að ekki var fundur, forseti sambandsins, Björn Jónsson, fékk mér þessa umsögn og hefur eflaust borið sig saman við miðstjórnarmenn eða a. m. k. gerði hann það hvað mig snertir, en á fundi var ekki hægt að afgreiða hana vegna þess hve mikið var rekið eftir og tími var naumur til, en hún hljóðar þannig: „Óskað er umsagnar Alþýðusambands Íslanda um frv. Ragnhildar Helgadóttur o. fl. um breyt. á l. um Atvinnuleysistryggingasjóð, en efni frv. er það að Atvinnuleysistryggingasjóði verði gert skylt að greiða verkakonum, sem eru félagar í samtökum innan ASÍ, laun vegna þriggja mánaða fæðingarorlofs við barnsfæðingar. Alþýðusamband Íslands er því að sjálfsögðu fylgjandi að jafnrétti kvenna varðandi fæðingarorlof verði bundið í lögum þar sem ekki hefur þrátt fyrir áralanga baráttu tekist að koma því réttlætismáli í höfn með frjálsum samningum verkalýðsfélaganna og samtaka atvinnurekenda. Á hinn bóginn telur Alþýðusamband Íslands á allan hátt óeðlilegt að þau útgjöld, sem slíkri lögfestingu fæðingarorlofs hljóti að verða samfara, séu lögð á Atvinnuleysistryggingasjóð, en álitur að Tryggingastofnun ríkisins ætti að annast þetta hlutverk. Bendir ASÍ í þessu sambandi á það, að fæðingarorlof og atvinnuleysi eiga harla lítið sameiginlegt, og auk þess á þá staðreynd að greiðslustaða Atvinnuleysistryggingasjóðs án aukinnar tekjuöflunar til hans hefðu mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér. Í samræmi við framangreint er það því till. Alþýðusambands Íslands að frv. verði breytt á þann veg að Tryggingastofnun ríkisins verði fengið í hendur það hlutverk að tryggja konum það fæðingarorlof, sem þar er gert ráð fyrir, og að jafnframt verði tekjur stofnunarinnar auknar svo að hún hafi til þess fjárhagslegt bolmagn. Virðingarfyllst, f. h. Alþýðusambands Íslands. Björn Jónsson.“ Þetta er umsögn Alþýðusambandsina og hún er mjög á sama veg í raun og veru og komið hefur fram í fleiri umsögnum. En mig langar þá aðeins að snúa mér örlítið enn að Atvinnuleysistryggingasjóðnum og minna á, til þess að menn hafi það alveg fast í huga þegar þeir fara að greiða atkv. um þessi mál, hver staða Atvinnuleysistryggingasjóðs er í þessum efnum. Iðgjöld eru áætluð á þessu ári 680 millj. kr. og vaxtatekjur um 190 millj. Þetta eru um 870 millj. samtals. Þetta finnst mönnum sjálfsagt býsna há upphæð, en hins vegar vil ég minna á að fastráðstafað af þessari upphæð er í fyrsta lagi helmingur iðgjaldaupphæðarinnar þar sem sjóðnum er gert með lögum að kaupa bréf Byggingarsjóðs ríkisins eða veðdeildar Landsbankans, og eins og fram kemur í umsögn sjóðstjórnarinnar er sjóðnum einnig með lögum, sérstökum lögum, gert að greiða lífeyri til aldraðra í stéttarfélögum og reiknað er með að á þessu ári nemi það 118 millj. Sjóðstjórnin hefur áætlað að á þessu ári mætti búast við að bótagreiðslur gætu numið um 180 millj. kr., og það sem af er þessu ári bendir til þess að hér sé ekki mikið of í lagt. Hér er um að ræða röskar 630 millj. kr. sem á þennan hátt er strax ráðstafað með lögum, sjóðurinn á beinlínis að gera þetta og á ekki undankomu frá. Þá sjá menn að það eru ekki nein ósköp eftir. En sjóðurinn hefur hins vegar staðið undir margs konar almennum útlánum, sérstaklega til, eins og hv. þm. Tómas Árnason tók hér fram áðan, ýmiss konar atvinnuframkvæmda viða um landið og alveg sérstaklega miðað þar við að tryggja atvinnu á þeim stöðum sem um hefur verið að ræða. Sjóðurinn hefur með því móti, sem er í alla staði æskilegt, í mjög mörgum tilvikum komið í veg fyrir greiðslu atvinnuleysisbóta. Að sjálfsögðu er það á allan hátt betra, bæði fyrir verkafólkið og að sjálfsögðu fyrir atvinnulífið sjálft. Þessi almennu útlán námu á s. l. ári rösklega 120 millj. kr. og voru þá tiltölulega lág, vegna þess að á því ári var enn verið að greiða framlag sjóðsins til Viðlagasjóðs sem nam 160 millj. kr. og 80 millj. s. l. ár. Í öðru lagi hefur sjóðurinn alveg sérstaklega greitt fyrir ýmsum framkvæmdum sveitarfélaganna, einkanlega vatns- og hitaveitum, sérstaklega hitaveitunum þar sem þær eru á ferðinni og ekki hvað síst vatnsveitum og öðru sem orðið hefur til þess að gerbreyta hreinlætisaðstöðu, einkum fiskiðjuveranna. Í þessu efni hefur sjóðurinn lánað allverulegt fé. Það er rétt að ég endurtaki það að ef sjóðnum verður gert ómögulegt að halda áfram þessum almennu útlánum, sem augljóslega verður ef þessar kvaðir verða á hann lagðar, þá er mjög hætt við að ein stoðin sem stendur undir iðgjaldagreiðslunni, þ. e. a. s. greiðslurnar frá sveitarfélögunum, komi ekki með þeim skilum sem þó hefur verið hægt að fá þær með einmitt vegna lánveitinganna, vegna þess að það hefur verið regla hjá sjóðsstjórninni að enginn, hvorki sveitarfélag né aðili í sveitarfélaginu, fær lán úr sjóðnum ef sveitarsjóðurinn er í vanskilum við sjóðinn. Þessi aðferð til innheimtu, sem ég fullyrði að hefur gert kleift að ná inn framlögum sveitarfélaganna, væri þess vegna í mikilli hættu ef sjóðurinn getur ekki haldið þessari almennu lánastarfsemi áfram. Eins og kom hér fram áðan í yfirliti sjóðsstjórnarinnar, sem gert var um lánveitingar, hefur allríflegt fé m. a. farið til hafnarframkvæmda í landinu nú hin seinni ár, beint til hafnarsjóða. Þau mál voru á dagskrá fyrr í dag og það liggur fyrir núna lánsumsókn frá hæstv. samgrh., hafnamálaráðh., um 60 millj. kr. lán úr Atvinnuleysistryggingasjóði í hafnasjóð. Það er augljóst að sjóðurinn sinnir ekki slíkum þörfum ef þessar kvaðir verða á hann lagðar. Og það kannski kemur vel heim við það, sem var lesið hér í dag úr aðalmálgagni ríkisstj., Morgunblaðinu, að auðvitað hlytu framlög til hafnasjóðs að minnka verulega, svo að mönnum er kannske ekkert illa við það þó að slík aðstoð við hafnasjóð eins og hefur verið undanfarin ár verði ekki að þessu sinni. En það verður ekki til þess að styðja atvinnuöryggið í landinu, eitthvað annað. Á s. l. ári veitti sjóðurinn hafnasjóði 40 millj. kr. lán. Frá Reykjavíkurborg liggur nú umsókn um lán að upphæð 100 millj. kr. Reykjavíkurborg er mjög stór aðili við sjóðinn, ekki aðeins sem sveitarfélag og með tilliti til framlags síns sem slíks, heldur er Reykjavíkurborg einnig mjög stór atvinnurekandi og greiðir að sjálfsögðu iðgjöld sem slíkur. Reykjavíkurborg hefur fengið verulega fyrirgreiðslu úr sjóðnum á undanförnum árum og ég reikna með því að það hefði verið reynt að verða við þeirri beiðni nú eins og áður, en skerðist auðvitað ef þessar kvaðir verða á sjóðinn lagðar. Nákvæmlega sama er að segja um önnur sveitarfélög, velflest sveitarfélög í landinu. Öll nágrannasveitarfélögin hér hafa nú komið með lánsbeiðnir vegna hitaveituframkvæmda. Mér finnst í raun og veru að menn eigi að þekkja þetta og ef þeir þekki það ekki, þá verði þeir að afla sér upplýsinga um það. Ef það er ætlunin að skera niður þessa starfsemi Atvinnuleysistryggingasjóðs, þá eigi menn, sem flytja svona frv., hreinlega að koma með beinar till. um hvað á að skera niður. Og ef sú till., sem hér hefur verið flutt nú um aukið framlag atvinnurekenda til sjóðsins verður felld, þá mun ég við 3. umr. flytja till. um hvað skuli skorið niður, og þá er rétt að menn fái að standa frammi fyrir því hvað á að skerða, því að hvort tveggja verður ekki gert: að halda áfram starfsemi sjóðsins eins og hún hefur verið og einnig að leggja þessa nýju kvöð á hann. Hvort tveggja verður ekki gert. Menn spyrja ósköp mikið: Hvað kostar þetta? Og sannarlega hefði verið æskilegt að a. m. k. einhver ágiskun um það hefði legið fyrir.

Það liggur fyrir ágiskun.

Hver er hún?

Innan við 100 millj.

Nú kemur það fram í umsögn stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs að hvert fæðingarorlof kostar sjóðinn 170 þús. kr. tæpar.

Ef konan á tvö börn.

Já, það munar nú ekki svo mjög miklu, en við skulum bara segja 150 þá, það skiptir ekki öllu máli. Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir, ég tók eftir því í ræðu hennar áðan að hún reiknaði með að fjórðungur, t. d. 1/4 sagði hún, af þeim 4–5 þús. konum, sem fæða börn á hverju ári, yrðu þessa aðnjótandi að áætlað er. Hvað er fjórðungur af þessu 

Segjum 1400.

Við skulum segja að það séu 1000, hvað eru þetta þá orðnar margar millj. með 160–170 þús. á hvert fæðingarorlof ? Ég sé ekki betur en þetta séu 150–170 millj. sem þarna er um að ræða. Og þá er rétt, ef það er ætlunin að fella þá till. sem hér hefur komið fram um auknar tekjur til sjóðsins, að menn geri sér þá fulla grein fyrir því hvað það er sem þeir vilja skera niður, því að ef um slíkar upphæðir er að ræða, þá lokar þetta hreinlega fyrir alla aðra starfsemi sjóðsins en þá sem hreint er lögboðin. Ég skal ekki hafa þessi orð öllu fleiri. En ég vil mjög undirstrika það sem ég sagði við 1. umr. málsins og vil endurtaka núna og mér skilst að hv. þm. Tómas Árnason gerði líka áðan, en það er að við skoðum þessi mál betur. Við skulum ekki flaustra þessum málum af. Kvennaárið er ekki einn sinni liðið og ef við notum tímann og þau samráð, sem við getum hér um haft, þá er ég alveg sannfærður um að við getum fundið leiðir til að leysa þessi mál og ekki þurfi deilur um að skapast. Hér er um mjög gott mál að ræða. En ég ætla ekki að lýsa því yfir að ef þessar till. verða felldar um fjárauka til sjóðsins eða sú till., sem ég hafði hugsað mér að koma með ef hún yrði felld, þá ætla ég ekki að fara lýsa því yfir að ég ætli að greiða atkv. með þessu máli að lokum, hreinlega ekki. Hér er um að ræða grundvallarbreytingu á hlutverki Atvinnuleysistryggingasjóðs og ég hreint og beint tel mig ekki hafa vilja til þess að gera það, vegna þess að það getur ekki orðið nema á kostnað annarra þeirra starfa sem þessi sjóður á að hata með höndum. Þess vegna vildi ég nú leggja áherslu á það að við skoðuðum þessi mál rólega og með það fyrst og fremst í huga að leysa þau. Það held ég að væri miklu affarasælla en fara að keyra í gegn þessa till. núna. Það er augljóst, ekki hvað málefnið sjálft snertir, fæðingarorlof, heldur þá meðferð á Atvinnuleysistryggingasjóðnum sem hér um ræðir, að það yrði gert í óþökk mjög margra.



Herra forseti. Það hefur verið mjög sérkennilegt að fylgjast með þeim umr. sem hafa átt sér stað um það frv. sem hér liggur frammi til breyt. á l. um atvinnuleysistryggingar. Ég geng þess ekki dulinn að allmikill tvískinnungur hefur verið í þeim málflutningi. Ýmsir hv. ræðumenn hafa lýst því yfir að þeir teldu að þeir mundu greiða þessu atkv. að lokum, hvernig svo sem liði um þá gagnrýni sem þeir beina að fjárhagsatriði málsins, sem í þessu tilfelli snertir Atvinnuleysistryggingasjóð. Það er auðvitað ljóst að hér er um mikilsvert hagsmunamál að ræða. Og það á a. m. k. ekki við um alla, það sem hv. þm. Svava Jakobsdóttir sagði, að áhugi einstakra þm. á málinu væri alveg nýr. Ég hafði það að atvinnu minni um hálfs annars áratuga skeið að veita forstöðu verkalýðssambandi. Ég hafði hlotið smáskólun áður en ég tók til þess starfa, sem var hjá vinnuveitendasamtökum. Þar kynntist ég strax þeirri staðreynd að fæðingarorlofs nutu konur sem störfuðu hjá því opinbera, og einnig kynntist ég því að sjálf samtökin, sem ég vann hjá, gerðu svo vel við sínar stúlkur sem barnshafandi urðu um þetta leyti og ólu börn sín og nutu kaupgreiðslu frá þessum sömu vinnuveitendasamtökum. Þess vegna var það undireins, að þegar ég gekk í þjónustu verkalýðssamtakanna, þá setti ég þetta fram sem eina höfuðkröfu í kjaradeilu eftir kjaradeilu og allt til loka þess að ég átti að gegna störfum þar. En aldrei náði þetta fram að ganga, þetta sjálfsagða réttlætismál Ég fullyrði ekki að það hafi einvörðungu verið vegna þess að vinnuveitendur voru svo staðir. Auðvitað vorn þeir það. Það fór ekki hjá því að mér þætti á skorta einnig nægjanlegt atfylgi við þetta réttlætismál í eigin röðum. Því betur sem ég skoða hug minn um þetta, þeim mun sannfærðari verð ég um að þetta réttlætismál nær ekki fram að ganga nema með lagasetningu. Og það er kjarni þessa máls sem við erum að ræða hér. Það er af gersamlegri vanþekkingu á sögu verkalýðshreyfingarinnar fyrr og síðar þegar hv. þm. Svava Jakobsdóttir harmar að allur rétturinn skuli ekki nást í einu, skuli ekki nást þessi réttur til handa öllum konum í einu. Það hefur aldrei náðst í sögu verkalýðshreyfingarinnar. Það hefur alltaf náðst í áföngum, smám saman, og nú yrði það gífurlega mikill ávinningur, sem mundi létta alla framtíðarbaráttu, að ná þessu fram til handa konum í verkalýðssamtökunum, - gífurlega mikill ávinningur sem mundi knýja á um að allar konur næðu þessum sjálfsögðu réttindum sem fæðingarorlof er. Ég nefndi tvískinnung í þessu sambandi, og menn skella hálfpart í góm yfir því að hér sé ekki um full laun að tefla, t. d. ekki eins og hjá skrifstofustúlkum. En þegar kemur að því að eigi að greiða þetta þá þykir þetta vera hniskja í lagi, sem nemur 150–170 millj. kr. Og menn telja allsendis ófært að leggja þetta á þann sjóð sem hér er gert ráð fyrir, Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég ætla að taka það fram að ég álít að Atvinnuleysistryggingasjóður hafi mjög mikilvægu hlutverki að gegna, og eftir þeim kunnugleikum sem ég hef af starfsemi hans, sem eru nokkrir, þá er ég í engum vafa um að á hans málum hefur ákaflega vel verið haldið og til fyrirmyndar. Og ég vil ekki leggja neitt það á Atvinnuleysistryggingasjóð sem kemur til með að skerða getu hans til þess að sinna hlutverki sínu, sem hann hefur getað á undanförnum árum, að neinu marki til frambúðar. En ég álít svo mikilvægt að ná fram lagasetningu um þetta réttlætismál að ég mundi samt ekki skoða hug minn um það í bili að gera honum þetta að skyldu, að annast þetta verkefni, en mundi síðan, þegar séð verður hvað raunverulega um ræðir hér í fjárframlögum og álögum á sjóðinn, vera til þess þegar í stað reiðubúinn að stuðla að því að honum yrði aflað þeirra tekna sem nægjanlegar mundu vera til þess að hann gæti áfram haldið að gegna þeim mikilvægu hlutverkum sem hann vissulega hefur gegnt. En þegar menn eru hneykslaðir yfir þeim álögum, sem með þessari tillögugerð eru lagðar á Atvinnuleysistryggingasjóð, og telja ósvinnu að leggja slíkt til án þess um leið að sjá fyrir nægjanlegum tekjustofnum, þá er það vissulega annar tónn en oft kveður við þegar hv. stjórnarandstæðingar eru að leggja fram till.. sinar um tugmilljóna, ef ekki hundraða millj. kr. álögur á galtóman ríkiskassann. Þá þarf ekki að sjá fyrir tekjustofnum. Nei, ég legg ekki mjög eyrun við því þótt það sé reynt að nota sem gagnrýni á þessa tillögugerð að hún skuli ekki bera með sér þessi réttindi til handa öllum konum. Vissulega hefur verkakonan eða konur í verkalýðsstéttum nokkra sérstöðu, því verður alls ekki neitað. Og aðalatriðið er þetta, að þótt ekki náist öll réttindin fram til handa allri kvenþjóðinni í einu, þá er þetta þó það stórt skref að enginn vafi er á að ræður úrslitum til þess að áður en liður munu allar aðrar konur ná þessu fram. Og þegar borið er niður hjá Atvinnuleysistryggingasjóði um þessar álögur, þá álít ég það vera að sínu leyti mjög rökrétt, líka af því að ég er sammála hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni um að Atvinnuleysistryggingasjóður er fyrst og fremst eign verkalýðshreyfingarinnar. Þó að hún greiði ekki til hans, heldur sé hann fjármagnaður með öðrum hætti, að 1/4 frá vinnuveitendum, að hálfu frá ríki og 1/4 frá sveitarfélögum, þá varð þessi sjóður til, þessi lífsnauðsynlegri sjóður, fyrir gífurlega harða baráttu verkalýðssamtakanna og ef ég man rétt í lengsta verkfalli sem hér hefur verið háð, allsherjarverkfalli á árinu 1955. Og enda þótt hann sé ekki alfarið undir stjórn verkalýðshreyfingarinnar, þá lit ég og hef raunar litið svo til frá upphafi að hann væri fyrst og fremst hennar eign. Þess vegna er það að þegar verið er að leggja til að konur í verkalýðssamtökunum njóti þessara réttinda, þá er ekkert eðlilegra en að fyrst sé borið niður hjá Atvinnuleysistryggingasjóði. Mér býður í grun að það ætti að liggja nokkurn veginn ljóst fyrir, t. d. á hausti komanda, hvað miklar álögur á sjóðinn hér yrði um að tefla, og fram til þess tíma getur ekki verið um svo þungar búsifjar honum til handa að ræða að hann fái ekki undir þeim risið. Verði þá hægt að sýna fram á að fenginni reynslu og þeim útreikningum, sem þá er hægt að leggja til grundvallar, að þá þurfi á auknum tekjustofnum að halda, þá skal ég verða fyrstur manna til þess að leggja lóð á þá vogarskál. Það er ekkert nýtt að það sé mjög fjargviðrast yfir því að hlutirnir kosti mikið. En ég verð að segja það að þegar svona réttlætismál er í boði, þá vil ég ekki í sama orðinu hafa frammi tvískinnungslegt tal um það að þjóðfélagið fái ekki undir því risið því að vitanlega er þessi sjóður almannaeign þó að verkalýðshreyfingin eigi þar fyrsta rétt. Það var sagt af hv. þm. Svövu Jakobsdóttur að það væri nóg komið af áföngunum. Eins og ég sagði, það er staðreynd og það geta menn kynnt sér í allri sögu verkalýðshreyfingarinnar, að ekkert hefur náðst í einu skrefi. Þetta hefur unnist með harðri og langri baráttu smám saman fram til þess að yfirleitt verða menn að telja að nú sé verkalýðshreyfingin sæmilega sett í réttindamálum sínum, en kannske síst að þessu leyti, hvað varðar greiðslur til kvenna vegna barnsburðar. Þess vegna er það með tilliti til þess, sem ég hef nú sagt, að ég legg til að þetta frv. verði að lögum á þessu þingi. Hv. þm. Eðvarð Sigurðsson greindi frá fjárhagsástæðum sjóðsins. Það þarf og má e. t. v endurskoða lög um hann líka. T. d. er ég ekki fullkomlega sannfærður um að það sé réttlætanlegt að gera honum að skyldu að verja svo miklu af ráðstöfunarfé sínu til íbúðabygginga eða kaupa skuldabréfa Byggingarsjóðs eins og gert er. Ég held að þessi sjóður sé miklu skyldari atvinnulífinu í landinu en svo, að ástæða sé til að gera honum að skyldu að festa svo mjög fjármögnun í steinsteypu og þá mest á Reykjavíkursvæðinu, sem hefur verið mestur spennuvaldurinn í íslensku efnahagslífi um hríð og dæmi eru til um áður. Samt þóttist ég taka eftir því að mörkuð útgjöld hans væru eftir lögum og þeirra áætlunum 633 millj., en ráðstöfunarfé hans yrði um 870 millj., þannig að þarna væru umfram um 237 millj. Hann gat þess að í mörg önnur horn þyrfti að líta og ekki verður það í efa dregið. En ég kunni ekki við þann tón, þann bankastjóratón sem ég vil kalla, að vera að hafa á orði hálfgildings hótanir um það að ef sjóðnum yrði gert að standa undir þessum álögum, þá skyldi öðrum brýnum umsóknum, sem þar lægju inni til nauðsynlegra verka, verða neitað, bæði frá Reykjavíkurborg og í hafnarsjóð o. fl. Það var heldur óviðkunnanlegur hótunartónn sem greinilega átti að vega þungt í andstöðunni við frv. sem hér liggur fyrir til afgreiðslu. Ég endurtek það að mér finnst höfuðatriði þessa máls að ná því fram að konur í verkalýðsstétt eignist þessi réttindi. Hallist á á fjárhagshliðinni, og það fáum við að sjá áður en líður, þá verður enginn vandi að ná samkomulagi um að rétta þann halla af.



Herra forseti. Ég held að það sé óhjákvæmilegt, þótt liðið sé á kvöld, að fjalla nokkuð um þann misskilning sem hefur gætt af hálfu andstæðinga þessa frv. varðandi það mál sem hér er til umr. Því miður mun hv. 7. þm. Reykv. vera horfinn úr húsinu, þannig að það verður að svara ýmsum atriðum, sem fram komu í ræðu hana, að honum fjarverandi. Hv. þm. fór mörgum orðum um störf og afstöðu verkalýðshreyfingarinnar til málefna kvenna innan þeirrar hreyfingar, og margt af því, sem hann sagði, var rétt. En þó vil ég halda því fram að mikið hafi vantað á að sú mynd væri sem heilust og fullkomnust, þannig að hv. þm. gerðu sér raunverulega grein fyrir því hvernig íslensk verkalýðshreyfing hefur þróast og af hverjum íslensk verkalýðshreyfing er mynduð. Hann drap á það að hann hefði fylgst í fjölda ára með baráttu verkalýðshreyfingarinnar fyrir fæðingarorlofi handa konum. Ég vil þó segja það að ég hef ekki orðið var við mjög eldlegan áhuga á þessu baráttumáli hjá hinum hefðbundnu verkalýðsfélögum, og það af skiljanlegum ástæðum, því að satt best að segja eru margar þær konur, sem eru í hinum gömlu verkalýðsfélögum, fyrir löngu komnar úr barneign, en það er önnur saga. Þar er einnig mikið um ungar konur sem vert er að taka tillit til. Ég held að þótt segja megi að hv. 7. þm. Reykv., Eðvarð Sigurðsson, eigi sér sögulega hefð innan verkalýðshreyfingarinnar og sé þar mikið átorítet, þá geti þó aðrir talað með og þá talað vegna þess hluta verkalýðshreyfingarinnar sem þeir eru í forustu fyrir. Og ég vil leyfa mér í þessu máli að tala fyrir þann hluta, sem að mér snýr sem forustumanni í verkalýðshreyfingunni, þ. e. a. s. fyrir þúsundir kvenna í þjónustugreinum sem þetta mál skiptir miklu. Það var rétt, sem kom fram hjá hv. 3. þm. Austf., Sverri Hermannssyni, að þessi krafa, fæðingarorlof, hefur lengi verið ein aðalkrafa samtaka verslunarmanna. Minnist ég þess þegar hann hafði forustu í þeirri kröfugerð vegna Landssambands ísl. versinnarmanna, en því miður án árangurs, eins og hv. þm. benti hér á og undirstrikaði. En nú er búið að benda á leið sem við flm. álítum að sé fær í þessu máli og tryggi að það komist í höfn. Varðandi það atriði hjá hv. 7. þm. þegar hann vildi gefa mér þá ábendingu að það frv., sem ég er flm. að, væri ekki fullnægjandi vegna þeirra kvenna, sem taka laun samkv. töxtum þess félags sem ég er formaður fyrir, vil ég segja þetta: Það er rétt að vissu marki að þannig geta mál skipast. En ég vil benda á að því fer víðs fjarri að þetta dugi ekki meira en sem nemur um 50% miðað við sama taxta þess félags sem hér um ræðir. Þetta er alger misskilningur hjá hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni, auk þess sem honum og öðrum, er hafa talað gegn þessu máli, yfirsést það atriði að í kjarasamningum eru nú þegar ákveðin ákvæði um slíkt orlof. T. d. er í kjarasamningum verslunarmanna ákvæði um að konur skuli fá 12 daga orlof, í öðrum samningum er allt að þriggja vikna orlof, þannig að þegar þetta er samanlagt nálgast það það mark að fullt fæðingarorlof í 3 mánuði verði fyrir allar útivinnandi konur, hvar í stétt sem þær eru. En að sjálfsögðu þarf að vinna að því í framtíðinni að tryggja öllum öðrum konum sama rétt. Þetta er baráttumál sem hlýtur að vinnast í áföngum, því að það er, eins og hv. 8. þm. Austf. sagði, staðreynd að öll barátta íslenskrar verkalýðshreyfingra og réttindabarátta yfirleitt vinnst í áföngum, en ekki stórum stökkum. Þá kem ég að því atriði í ræðu hv. 7. þm. Reykv. þar sem hann talar um að Atvinnuleysistryggingasjóður sé eign verkalýðshreyfingarinnar. Það gætti nokkurrar mótsagnar hjá hv. þm. þegar hann talaði um þetta atriði, að Atvinnuleysistryggingasjóður væri eign verkalýðshreyfingarinnar, því að í sömu andránni talaði hann um að það væri ekki óeðlilegt, vegna þess að 3/4 hlutar tekna sjóðsins kæmu frá ríki og sveitarfélögum, að þá ættu heimavinnandi konur og búandi í sveit einnig sama rétt til greiðslna úr sjóðnum. Samkv. því gefur hann ábendinga um að þessi sjóður sé ekki endilega hrein eign verkalýðshreyfingarinnar, heldur beri einnig að líta til þessara greiðslna frá ríki og sveitarfélögum, þannig að hér sé um, eins og hv. 8. þm. Austf. sagði, sjóð að ræða sem er almenningseign, og ég tek undir þau orð. Hins vegar vil ég einnig segja það, að ef maður ætti að halda sig við túlkun hv. 7. þm. Reykv. um hreina eign verkalýðshreyfingarinnar á Atvinnuleysistryggingasjóði þá hlýtur hin fjölmenna og ég vil segja nýja stétt kvenna, sem vinnur við framleiðslustörf í nútíma hraðfrystihúsum, iðnfyrirtækjum, verslunum, skrifstofum, samgöngufyrirtækjum o. s. frv., þ. e. sú nýja vinnustétt sem hefur verið að myndast og þróast á Íslandi síðustu tvo áratugi, að eiga sama rétt til þessa sjóðs og verkalýðurinn úr hinum gömlu hefðbundnu félögum. Varðandi umsögn Alþýðusambands Íslands, sem að vísu er umsögn forseta Alþýðusambandsins eins og fram kom í ræðu hv. 7. þm. Reykv., vil ég segja þetta: Það kom fram einnig í ræðu hv. 7. þm. Reykv., sem ég ætla að undirstrika, að þessi umsögn hefur ekki verið lögð fyrir miðstjórnarfundi í Alþýðusambandinu og bar hv. 7. þm. Reykv. þar við tímaleysi. Hins vegar sagði hv. 7. þm. Reykv. annað. Hann sagði: Björn Jónsson forseti ASÍ bar þessa umsögn undir mig, þ e. a. s. Eðvarð Sigurðsson, formann Dagabrúnar. Hvað skyldu vera margar konur í verkamannafélaginu Dagsbrún í Reykjavík? Ekki bar forseti Alþýðusambands Íslands þetta bréf, sem var lesið áðan, undir okkur, undir formann Verslunarmannafélags Reykjavíkur, sem telur um 3 000 konur innan sinna vébanda, og harma ég það og hlýt að líta þannig á að annað hvort hefur forseti ASÍ ekki náð til mín eða honum hafa orðið á þarna mjög slæm mistök. En miðað við þetta hlýt ég að álykta sem svo að umsögnin hafi mjög takmarkað og lítið gildi sem slík. Um Atvinnuleysistryggingasjóð er að sjálfsögðu hægt að flytja hér langt mál. Það er hægt að rekja sögu sjóðsins. Það er hægt að rifja upp, bæði hvernig sjóðurinn varð til, en það er einnig hægt að rekja söguna út frá því hvenær einstakar stéttir og hvernig einstakar stéttir öðluðust aðild að Atvinnuleysistryggingasjóði. Við hv. 3. þm. Austf. vitum það gerst hvernig hinar - ég vil segja nýju stéttir, hið nýja fólk í verkalýðshreyfingunni, sem skiptir þúsundum í þjónustugreinum og hinum nýju iðngreinum sem hafa risið upp víðs vegar um landið og þó einkum hér á Reykjavíkursvæðinu og Reykjanessvæðinu, - við vitum hvernig þetta fólk og hvenær það fékk atvinnuleysistryggingar. Það var fyrst og fremst fyrir baráttu þess sjálfs. Það þurfti að fórna töluverðu í samningum til þess að öðlast þennan rétt þótt síðar yrði. Ég get nefnt sem dæmi að Landssamband ísl. verslunarmanna, verslunar- og skrifstofumenn, sem munu vera nú um 7–8 þús. á öllu landinu, öðluðust ekki þennan rétt fyrr en, ef ég man rétt, árið 1965 eða 1966, og þurfti þetta fólk þá að fórna stöðunni í þeim samningum sem þessi réttindi voru til orðin í. Þetta fólk hefur ekki þurft að leita mikið til Atvinnuleysistryggingasjóðs um atvinnuleysisbætur og er það vel. En hins vegar vil ég segja að nú knýr þetta fólk á um það að Atvinnuleysistryggingasjóður komi til móts við þær þarfir sem þúsundir ungra kvenna í þessari stétt og öðrum skyldum stéttum hafa í sambandi við það að fá fæðingarorlof og það sem fyrst. Ég skal viðurkenna það og styð það sjónarmið að atvinnuframkvæmdir úti á landi séu mjög mikilvægar og í þeim efnum hafi Atvinnuleysistryggingasjóður gegnt veigamiklu hlutverki frá því að sjóðurinn var stofnaður. En ég tel þó að miðað við þá þróun, sem hefur orðið á atvinnuháttum, og miðað við þýðingu kvenna úti í atvinnulífinu sé öllu mikilvægara nú að tryggja konum í atvinnulífinu fæðingarorlof. Varðandi það atriði, sem mjög hefur verið hamrað á hér af andstæðingum þessa frv., og einnig varðandi þær ýkjur sem ég vil segja að komi fram í umsögn stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs um það hvað hér sé um háar fjárupphæðir að ræða, vil ég segja þetta: Samkv. athugun hefur komið í ljós að árið 1973 höfðu 52.4% allra giftra kvenna einhvers konar tekjur utan heimila. Af þeim voru a. m. k. á aldrinum 50–67 ára, þ. e. a. s. konur sem eru komnar úr barneign. Þetta þýðir að af rúmlega 4 000 fæðingum kæmu ca. 600–700 konur á ári undir það frv. sem hér er til umr. Hvað þýðir þetta í peningum? Lauslega áætlað mundi þetta þýða útgjöld fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð sem næmu um 80–90 millj. kr. á ári og í hæsta lagi 100 millj. Ég vil einnig í þessu sambandi geta þess að samkv. athugunum, sem hafa verið gerðar í Bretlandi varðandi efri og neðri mörk í sambandi við konur og fæðingar, þá er álitið að helmingur þeirra kvenna, sem vinna úti, séu fyrir ofan og neðan þau mörk sem hér eru til umr. Ég vil einnig taka undir það, sem hefur komið fram hjá stuðningsmönnum þessa frv. og þ. á m. hjá 3. þm. Austf. og get farið hratt yfir sögu varðandi það atriði, að svigrúm er nægilegt í Atvinnuleysistryggingasjóði til að mæta þeim kröfum og þeirri þörf sem við erum að leggja hér áherslu á að komi til framkvæmda í gegnum framlagt frv. Samkv. eigin orðum hv. 7. þm. Reykv. í umr. hér 17. apríl s. l. er áætlað að Atvinnuleysistryggingasjóður hafi til umráða árið 1975 það rúmt og það mikið fjármagn að mismunur á skuldbindingum og tekjum sjóðsins sé um 240 millj. kr., þannig að þótt frv. það, sem hér er til umr., væri samþykkt mundu vera enn eftir um 140 millj. til þeirra þarfa sem hv. 7. þm. Reykv. lagði áherslu á að þyrfti að fullnægja, þ. e. a. s. til sveitarfélaga. Auk þess vil ég vekja athygli á því að vegna breyttra viðhorfa í sambandi við fjármögnun framkvæmda sveitarfélaga utan Reykjavíkur- og Reykjanessvæðisins með tilkomu og eflingu Byggðasjóðs, þar sem sjóðurinn fær um það bil 2% af tekjum ríkissjóðs, þá hafa möguleikar stórbatnað og breyst fyrir sveitarfélögin, þannig að það fjármagn, sem Atvinnuleysistryggingasjóður þyrfti að greiða vegna þessa, 100 millj., skipta í sjálfu sér sáralitlu máli. Ég vil undirstrika að það, sem við erum hér að berjast fyrir, er sjónarmið um nýjar leiðir til þess að tryggja fólki sem ég vil segja að sé hin nýja stétt verkalýðshreyfingarinnar, þ. e. a. s. konunum úti í atvinnulífinu, - tryggja þessu fólki þau mannréttindi sem aðrar konur hafa hjá hinu opinbera. Ég vil einnig undirstrika það og segja þetta: Hvað skyldi vera búið að greiða mörg hundruð millj. kr. í Atvinnuleysistryggingasjóð vegna vinnu þeirra kvenna úti í atvinnulífinu sem hér um ræðir? Nei, hv. þm. - sem virðist nú aðallega vera sjálfstæðismenn hér í salnum í augnablikinu, sem betur fer og er það þakkarvert, - sú upphæð, sem hér um ræðir, er smápeningur í þeirri fjármagnssúpu sem hv. Alþ. fjallar um á hverjum tíma. En hjá andstæðingum þessa frv. kemur enn einu sinni fram hinn knappi hugsunarháttur gagnvart konunni. Menn mikla fyrir sér smáupphæðir á mælikvarða Alþ., þessar 100 millj. En fyrir hverja einstaka konu, sem þetta mál snertir, hefur þetta mikla þýðingu, og get ég trútt um talað, sem hef staðið í baráttu innan míns verkalýðsfélags um þetta mál. Ég get fallist á það sjónarmið að eðlilegt og æskilegt sé að greiða þetta í gegnum tryggingakerfi, en sú leið er ekki fær og hefur ekki þótt fær, sbr. örlög þáltill. Bjarnfríðar Leósdóttur í tíð vinstri stjórnarinnar. Ég skal ekki hafa þessi orð miklu fleiri, herra forseti. En ég vil undirstrika það að framlagt frv. virðist vera eina færa leiðin til að hrinda þessu réttlætismáli í framkvæmd. Við skulum láta hinar ungu konur í verkalýðshreyfingunni njóta þessara sjálfsögðu mannréttinda og samþykkja frv., sem hér er til umr., þannig að þetta mál komist til framkvæmda hið fyrsta.

Frsm. (Ingvar Gíslason) : Virðulegi forseti. Það eru að vísu ekki margir í salnum, en samt tek ég því fegins hendi að fá að mæla fyrir þessu nál. okkar menntmn.-manna vegna frv. um Leiklistarskóla Íslands. Þetta frv. var lagt fram 14. apríl og þá lagði hæstv. menntmrh. mjög mikla áherslu á að frv. fengi greiðan gang í gegnum n. svo því var vísað til, menntmn. Menntmn. tók þetta mál til skoðunar strax þegar það hafði borist n. og hefur kannað það mjög ítarlega og varð sammála um að sjálfsagt væri að greiða fyrir samþykkt frv., en þó með allmiklum breytingum sem n. hefur flutt hér á sérstöku þskj. Þessar breytingar eru að efni til allmargvíslegar vegna þess að okkur virtist að það þyrfti að taka margt betur fram en frv. sjálft gerði ráð fyrir. Ein efnisbreytingin er sú að við höfum með till. okkar ákveðið hlutverk skólans allmiklu nánar en gert er í frv. sjálfu. Auk þess höfum við lagt til að tekið verði upp í frv. ákvæði um að reka megi undirbúningsdeildir í tengslum við skólann annars staðar á landinu. Okkur bárust um það sérstök tilmæli frá leikurum og einkum frá Leikfélagi Akureyrar að eðlilegt væri að slík heimild væri í lögum. Og ein af brtt. okkar er sem sagt sú að heimilt verði að reka undirbúningsdeild í tengslum við skólann annars staðar á landinu en í Reykjavík. Þá höfum við líka gert það að till. okkar vegna sérstakrar ábendingar frá samtökum leikara að eðlilegt sé að starfrækja svokallað nemendaleikhús við leiklistarskólann tilvonandi, en þegar talað er um nemendaleikhús er að sjálfsögðu ekki átt við leikhús í venjulegri merkingu þess orðs, heldur er þar um að ræða leiksýningar nemenda eða uppfærslu á leikverkum á vegum nemenda, og er það þá þáttur í menntun þeirra og þjálfun til leiklistarstarfa. En slík nemendaleikhús, sem svo eru kölluð, starfa yfirleitt við leiklistarskóla. Þá hefur n. gert það að till. sinni, og er þar um veigamikla efnisbreytingu að ræða, að skólastjóri Leiklistarskólans verði ráðinn til fjögurra ára í senn, en ekki verði um æviráðningu að ræða. Hér er að sjálfsögðu um verulega efnisbreytingu að ræða því að í frv., eins og það var lagt fyrir, var ekki gert ráð fyrir slíku. En okkur fannst í menntmn. eðlilegt að hafa þennan háttinn á og leggjum það því til. Þá höfum við líka gert að till. okkar að það komi skýrt fram að kennarar verði ráðnir í samráði við skólanefndina, og jafnframt höfum við breytt orðalagi að því leyti til að notað er orðið stundakennari, stundakennarar, í frv. eins og það var lagt fyrir, en við höfum m. a. fyrir ábendingu frá leikurum og fyrir okkar athugun á málinu lagt til að ekki verði notað orðið „stundakennarar“, heldur verði því breytt í „kennarar“, þannig að það verði ekki lögfest að ekki megi starfa við skólann aðrir en stundakennarar. Þá er sú breyting gerð frá því, sem lagt er til í frv., að í skólanefnd verði bætt tveimur fulltrúum, þ. e. a. s. frá Leikfélagi Akureyrar og frá kennurum skólans. Það þótti eðlilegt og það þóttumst við sannfærast um, menntmn. menn, eftir að hafa kynnt okkur allar ástæður. Þá þótti eðlilegt að Leikfélag Akureyrar, sem rekur nú fast leikhús, eigi aðild að skólanefnd eins og önnur leikhús sem starfandi eru í landinu. Eins virtist okkur sjálfsagt að kennarar skólans ættu fulltrúa í skólanefnd til jafns við nemendur. Um þetta fjallar ein brtt. eða það felst í brtt. menntmn. að svo verði. Miklar umr. urðu í menntmn. vegna ákvæðis til bráðabirgða, en ákvæði til bráðabirgða fjallar um rétt nemenda núverandi leiklistarskóla, þ. e. a. s. leiklistarskóla leikhúsanna og Leiklistarskóla Samtaka áhugamanna um leiklist, eins og það heitir. Það eru tveir skólar sem starfa, þ. e. a. s. Leiklistarskóli leikhúsanna og svo Leiklistarskóli Samtaka áhugamanna um leiklist. Þessir tveir skólar starfa og okkur þótti nauðsynlegt að tryggja það fullkomlega að nemendur þessara skóla fengju greiðan gang inn í þann skóla sem nú á að stofna með lögum. Þess vegna höfum við í menntmn. gert mjög ákveðna brtt. sem á að tryggja að þeir nemendur, sem nú stunda leiklistarnám við frjálsa skóla, geti örugglega haldið áfram námi sínu í væntanlegum Leiklistarskóla ríkisins og þá verði tekið tillit til þess náms, sem nemandinn hefur þegar lokið, og einnig þess hvort hann hefur staðist hæfnismat í skóla sínum. Ef við því lítum á þær brtt., sem n. hefur gert, og á frv., sem lagt var fram, þá gengur það að sjálfsögðu allt út á hið sama, en eigi að síður er hér um mjög verulegar efnisbreytingar að ræða og ég hygg að frv. verði miklu fyllra í alla grein heldur en það var eins og það var lagt fram af hæstv. menntmrh. En sem sagt, menntmn. hefur öll orðið sammála um að leggja til þessar breytingar og að frv. verði samþ. með þeim breytingum sem ég hef nú verið að gera grein fyrir.



Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að þakka menntmn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Það er auðséð að hún hefur lagt mikla vinnu í að kanna ýmsa þætti þess. Ég vil segja það um þær brtt., sem n, leggur fram, að ég hef ekkert við þær að athuga. Sumar tel ég tvímælalaust til bóta, við aðrar geri ég heldur engar aths. En ég árétta það, sem ég sagði þegar ég lagði þetta mál hér fram í hv. d. á sínum tíma, að ég tel mjög miklu skipta að málið fái afgreiðslu á þessu þingi. Auðvitað skiptir það þá líka miklu máli að það sé í því formi að allir megi vel við una. Ég hygg að n. hafi þokað því enn meir í þá áttina heldur en það kann að hafa verið þegar það var lagt fram.

Menntmrh. (Vilhjálmur Hjálmarsson); Hæstv. forseti. Þetta frv. er komið hingað frá Ed. Megintilgangur þess er að samræma ákvæðin um kennslu hússtjórnarkennara ákvæðum í væntanlegum lögum um hússtjórnarskóla annars vegar og svo hins vegar að aðlaga ákvæði um starf og tilhögun í Hússtjórnarkennaraskóla Íslands þeim breyttu viðhorfum ýmsum til hússtjórnar eða heimilisfræðanáms sem vissulega hafa orðið frá því að lög um Húsmæðrakennaraskóla Íslands voru sett á sínum tíma. Ég gerði grein fyrir einstökum atriðum þessa frv. við 1. umr. þess í Ed. Sú ræða liggur nú fyrir í Alþingistíðindum og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka hana hér. Ég legg til að málinu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Menntmrh. (Vilhjálmur Hjálmarsson); Hæstv. forseti. Þetta frv. er komið hingað frá Ed. þar sem það hefur verið í athugun síðustu vikurnar. Það hefur tekið nokkrum breytingum í hv. Ed. M.a. hefur verið breytt fyrirsögn frv., svo að það heitir nú „Frv. til l. um hússtjórnarskóla“. Við það er í sjálfu sér ekkert að athuga, það er ekkert aðalatriði hvað skólarnir heita. Ég sé að hv. d. hefur viljað hafa sama heiti á kennaraskólanum og hinum almenna skóla, líkt og hefur verið til þessa, því að nú eru heitin Húsmæðrakennaraskóli Íslands og húsmæðraskólar. Í frv. er gert ráð fyrir eins árs námi í hinum almenna hússtjórnarskóla, eina og hann skal nú heita skv. frv. Þá er gert ráð fyrir því, og það er ein af meginbreytingunum sem frv. felur í sér, að eins árs nám í hússtjórnarskóla skuli veita sömu réttindi til framhaldsnáms og eins árs nám í öðrum framhaldsskólum. Þessu fylgir svo nokkur breyting á námsefni til þess að gera þetta mögulegt. Í annan stað má nefna þá breytingu að nú er gert ráð fyrir að skólarnir verði ríkisskólar, en áður hafa þeir verið kostaðir af ríki og sveitarfélögum, þótt ekki hafi verið um lögbundin skólahverfi að ræða. Mótframlögin heiman að hafa verið frjáls. Ég vil aðeins láta koma fram hér í sambandi við þessa breytingu að á því ári, sem við höfum síðast upp gert, 1973, var hluti sveitarfélaganna 1/7 af rekstrarkostnaði eða 6.2 millj. kr. af 42.9 millj. kr. sem talið er að rekstur þessara skóla hafi kostað þá. Það er kunnara en frá þurfi að segja að aðsókn að þessum skólum hefur verið mjög misjöfn og mjög léleg sums staðar og nýting þeirra þess vegna ekki eins mikil og æskilegt væri. Hér er sú meginbreyting á gerð, að enda þótt lagt sé til að halda sem meginreglu eins vetrar hússtjórnarnámi, eins og ég nefndi áðan, þá er rn. heimilað að ákveða með reglugerð um sérstök verkefni sérhvers skóla. Með þessu móti ætti að vera hægt að koma á töluvert mikilli hagræðingu frá því sem nú er. Ég rek þetta svo ekki frekar. Það er það langt síðan málið var lagt fram í Ed. að framsöguræða mín þá liggur nú fyrir prentuð í þingtíðindunum. En ég vil aðeins segja það að lokum að ég tel mjög nauðsynlegt vegna mjög þarfra og eiginlega óhjákvæmilegra aðgerða til þess að betur megi nýta þessa skóla en nú er að koma á þeirri breytingu sem þetta frv. felur í sér. Ég leyfi mér svo að leggja til að málinu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Það munu vera fleiri þm. í húsinu sem ekki koma hér til fundar þrátt fyrir boð um það. Ég hlýt að átelja þetta mjög harðlega sem og það að á seinustu dögum þingsins sé ekki nægilegt lið í þingsölum til þess að afgreiða mál. Hér bíða á þessum fundi 6 þingmál atkvgr. Og ég hlýt að bæta því við að ef þingheimur ætlast til þess að þingi ljúki fyrir hvítasunnu, þá gerist það ekki með þessum hætti.