Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv., sem lagt er fram á þskj. 391, fjallar um breytingu á fyrirkomulagsatriðum varðandi útgáfu nafnskírteina. Þetta frv. er borið fram að fenginni reynslu af framkvæmd núgildandi ákvæða um nafnskírteinaútgáfu. Útgáfa þessara skírteina hefur um allmörg undanfarin ár verið í höndum Hagstofunnar, og frv. það, sem hér er lagt fram, er undirbúið af hagstofustjóra. Það kom brátt í ljós, eftir að nafnskírteinaútgáfa var hafin, að í öndverðu hafði ekki verið búið svo um hnúta, að ekki gæti verið um ýmiss konar vandkvæði og misnotkun að ræða á nafnskírteinum, og hefur nú stillt og stillt í framkvæmdinni verið leitast við að ráða bót á þeim annmörkum. En nú telur framkvæmdaaðilinn, Hagstofan, að lengra verði ekki komist innan ramma gildandi laga, og því er þetta frv. borið fram til að afla heimilda til frekari ráðstafana, sem þörf er talin til að gera nafnskírteinakerfið eins traust og menn sjá tök á. Það skiptir að sjálfsögðu verulegu máli, bæði fyrir notendur nafnskírteinanna og þá eftirlitsaðila, sem þurfa að krefjast framvísunar þeirra, að skírteinin séu eins traust heimild um það, sem þau eiga að sýna, aldur einstaklinga og hverjir þeir séu, og unnt er að koma í kring. Því er ekki að leyna, að mjög fljótt, eftir að nafnskírteinaútgáfa hófst, kom í ljós, að ýmis ráð voru til að breyta nafnskírteinum eða falsa þau. Þetta hafði að sjálfsögðu í för með sér, að vantraust á þessum skilríkjum varð útbreitt hjá aðilum, sem ráku sig á, að brugðið gat til beggja vona um, hversu skilrík heimild þau voru. Að sjálfsögðu hafa ýmsir saklausir þarna liðið fyrir seka. Það veldur þeim, sem eru með rétt nafnskírteini, gjarnan óþægindum, ef eftirlitsaðilar, sem krefjast, að þeim sé framvísað, bera í brjósti tortryggni til slíkra plagga vegna fenginnar reynslu, að þau kunni að vera fölsuð eða á annan hátt misnotuð. Er það einkum tvennt, sem lagt er til í frv., að gert sé til að efla nafnskírteinagerð. Annað er það að hækka nafnskírteinisaldurinn um tvö ár, úr 12 árum, eins og nú er, í 14 ár, og ákvæðið um þetta er í 1. gr. frv. Ástæðan til, að lagt er til að gera þessa breytingu, er fyrst og fremst sú, að á aldursskeiðinu frá 12 ára aldri til 14 ára, á gelgjuskeiðinu, verða afar miklar og örar breytingar á útliti æskumanna. Það veldur því, að myndir, sem teknar eru við 12 ára aldur og festar í nafnskírteini, eru gjarnan orðnar töluvert ólíkar viðkomandi einstaklingi að tveim eða þremur árum liðnum, einmitt þegar fer fyrst verulega að reyna á notkun nafnskírteinanna við aðgang að stöðum eða á sölustöðum. Auðvitað var það úrræði hugsanlegt að gera að skyldu að skipta um mynd við 14 eða 15 ára aldur og gefa þá út ný skírteini. En að athuguðu máli kemur öllum aðilum saman um, að það væri bæði óþarfur kostnaður og óþörf fyrirhöfn, því að notin fyrir nafnskírteinin á aldrinum 12–14 ára séu alls ekki það mikil, að ástæða sé til að binda nafnskírteinaaldurinn við 12 ár. Því er hér lagt til að höfðu samráði við ýmsa aðila, sem mest fjalla um notkun nafnskírteina, að hækka aldurinn úr 12 árum í 14 ár. Hin meginbreyting frá núgildandi l. felst í 4. gr. Þar er svo kveðið á, að lögreglustjóri geti ákvarðað, að í hans umdæmi skuli nafnskírteini á aldrinum 18–23 ára því aðeins vera gilt sönnunargagn um aldur, að einstaklingur, sem í hlut á, hafi undir höndum sérstaklega útgefið skírteini fyrir þennan aldursflokk með öðrum lit á skírteiniseyðublaðinu en er á hinum almennu nafnskírteinum, sem gefin verða út við 14 ára aldur, samkv. ákvæðum þessa frv. Hér er litið til þess, að á þessum aldri 17 eða 18 ára, tekur þorri unglinga bílpróf. Þurfa þeir því hvort eð er að verða sér úti um nýja andlitsmynd, og því er með tiltölulega litlum kostnaði hægt að sameina, ef hlutaðeigandi lögreglustjóri sér ástæðu til, útgáfu nafnskírteinis og útgáfu ökuskírteinis. Ákvæðið um sérstakan lit á þessum skírteinum eldri flokksins er auðvitað haft til þess, að auðvelt sé að greina á milli þessara tveggja flokka, sem væru þá frá 14 til 18 ára og 18 ára til 23 ára. En þá er talið, að lokið sé því tímabili, sem gera má ráð fyrir, að fólk almennt þurfi að sanna aldur sinn með nafnskírteini, að því búnu sé útlitið næg sönnun. Í 2, og 3. gr. frv. er lagt til, að gerðar verði tvær aðrar breytingar á nafnskírteinalögunum, óskyldar þessum megintilgangi frv. að treysta nafnskírteinakerfið í framkvæmd. Í 2. gr. er lagt til, að 4. málsgr. 1. gr. núgildandi laga falli niður. Þar er kveðið á um, að nafnskírteini árituð í skýrsluvélum þurfi ekki að bera undirskrift hagstofustarfsmanns. Eftir að farið er að nota nafnskírteini þó nokkuð erlendis, einkum þó á Norðurlöndum, þykir það bagi, að ekki skuli skylt, að þau beri undirskrift, því að árituð þykja þau mun trúverðugri þeim erlendu embættismönnum, sem þeim er framvísað við. Síðan er lagt til í 9. gr., að í stað orðanna „nafnnúmer Þjóðskrár“ í 2. málsgr. 2. gr. núgildandi laga komi: auðkennisnúmer Þjóðskrár. Þessi till. réttlætist af því, að í auknum mæli er nú farið að nota svonefnt fæðingarnúmer Þjóðskrár jöfnum höndum og þá talnaröð, sem her heitið nafnnúmer Þjóðskrár. Ég sé svo ekki ástæðu til, herra forseti, að fara fleiri orðum um þetta mál, en legg til að endingu, að því verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um breyt. á l. um notkun nafnskírteina vekur upp hjá mér ýmsar áleitnar hugsanir. Í sjálfu sér hygg ég, að aðalbreytingar þær, sem hér eru lagðar til, skipti engu meginmáli. Um sumt eru þær eflaust til bóta, einkanlega hér í þéttbýlinu, þar sem notkunin er þýðingarmest að mörgu leyti. Ég held t.d., að aldurstilfærslan sé um margt réttmæt, en auðvitað ber að gera skírteinin þannig úr garði, að um sem minnsta möguleika sé að ræða til fölsunar eða misnotkunar. Um hitt meginatriðið má segja, að með því sé einnig verið að gera misnotkun erfiðari, þó ég sé nú ekki alveg með á samkvæmni í því, að nafnskírteini séu gerð öruggari sem sönnunargagn, en eigi að síður skuli lögreglustjóra heimilt að krefjast annars sönnunargagns um aldur viðkomandi. En eflaust er hér um að ræða einnig vanda, sem Reykjavikursvæðið á sérstaklega við að glíma og getur réttlæst af því í einhverju. En aðalspurningin, sem hjá mér vaknar, er um það, hversu alvarlega nafnskírteinin séu tekin í einstökum tilfellum og hvort þau séu alls staðar látin þjóna þeim tilgangi, sem þau hafa. Nú er það svo, að sá hæstv. ráðh., sem hér mælir fyrir þessu frv. sem æðsti yfirmaður Hagstofu Íslands, hefur ekki með hinn þáttinn að gera, sem lýtur að framkvæmdinni á hinum ýmsu þáttum varðandi notkun nafnskírteinanna, þar sem dómsmrh. á yfir þeim þætti að segja. Því má segja, að sumt af því, sem ég segi hér, sé út í hött gagnvart þessum hæstv. ráðh., en kemur þeim mun meira inn á það, sem viðkemur dómsvaldinu í landinu og hæstv. dómsmrh, þá um leið. Nú vitum við, að aldur unglinga til að sækja almennar danssamkomur er bundinn við 16 ár, og munu margir segja, að það sé nógu snemmt, miðað við ástand þessara samkundna yfirleitt. Það væri reyndar að mínu viti miklu meira og alvarlegra íhugunarefni, hvernig á því stendur, að hegðun hins svokallaða fullorðna fólks á þessum samkomum er slík, að þangað eigi unglingar ekki erindi og megi hreinlega ekki stíga þar sínum fæti. Þar er reyndar komið að því ömurlega ástandi íslensks skemmtanalífs, sem vissulega væri þörf á að taka alvarlega á, en það skal ekki gert hér að öðru leyti en því, að ef menn hafa séð í vínveitingahúsum og auknu frelsi til vínnautnar lausn okkar skemmtanalífs, að með þeim hætti mætti hefja það á hærra stig, þá hefur þar orðið á önnur raun, og þarf engum á óvart að koma. En hvernig er svo nafnskírteinareglunni framfylgt gagnvart þessum unglingum? Ég veit satt að segja um góðan vilja fjölmargra í þessu efni. En sannleikurinn er sá, að hér er misjafn sauður í mörgu fé, bæði hjá unglingunum og eins hjá þeim, sem með málin eiga að fara, löggæslumönnunum, og því vill oft fara verr en skyldi. Ég veit t, d. um allt of mörg dæmi þess, að þessari reglu hefur verið beitt af fullkominni hörku - við skulum segja réttlátri - gagnvart unglingum þess staðar, sem t.d. dansleikurinn hefur verið á, en um aðra lengra aðkomna hafa gilt aðrar reglur og vægari, týnd nafnskírteini og aðrar afsakanir verið látnar duga. Á þessu hefur þó orðið nokkur framför, en dæmin munu þó finnanleg allt of víða. Einnig hefur hér verið um alvarlegan og mikinn mismun að ræða milli einstakra skemmtistaða. Ég veit t.d. mætavel um dreng, sem fór 15 ára gamall á alla þá dansleiki, sem hann yfirleitt kærði sig um að fara á, fór það um allt Austurland. Hann notaði til þess mismunandi aðferðir, fjölbreyttar, og þær tókust allar. Ég skal ekki gera lítið úr erfiðleikum lögreglumanna og dyravarða í þessu efni. Þeir eru vissulega ærnir. En þó verður að gera hér allt, sem unnt er, til þess að fyllsta réttlætis sé gætt. Þegar verið er að breyta l. um notkun nafnskírteinanna og útfæra þau enn frekar, þá koma þessi atriði gjarnan í hugann. Hvað stoðar öll lagasetning í þessum efnum, ef ekki fylgir eftir sem réttlátust og best framkvæmd? Ég veit enda fullvel, að hæstv. dómsmrh. hefur í þessu góðan vilja og afar jákvæð viðhorf. En kannske einmitt þess vegna er ég hér sérstaklega að minna á þetta. Ég hef þó enn meiri áhyggjur af öðru atriði, er snertir einnig notkun nafnskírteina, en þar kem ég að áfengislöggjöf okkar. Í henni er skýrt fram tekið eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Yngri mönnum en 20 ára má ekki selja, veita eða afhenda áfengi með nokkrum hætti. Ávallt þegar ástæða er til að ætla, að kaupandi eða viðtakandi áfengis hafi ekki náð þessum aldri, skal sá, sem selur, veitir eða afhendir það,láta hlutaðeigandi sanna aldur sinn á þann hátt að sýna nafnskírteini með mynd eða á annan fullnægjandi hátt.“ Hér er ég hræddur um, að verði misbrestur á í framkvæmd og komi margt til. Auðvitað vitum við, að leynivínsalar eru ævinlega tilbúnir til aðstoðar við þá, er ekki hafa náð aldri til að kaupa áfengi. Þeir eru hins vegar varla verðir neinnar umræðu, enda hef ég ætíð talið þá til þess úrhraks manna, er aumast má telja. Á þeim verður aldrei of hart tekið. En hvað um áfengisútsölurnar og hvað um póstafgreiðslurnar? Hafa þessir aðilar hreinan skjöld? Vonandi, að svo væri. En margt styður þó að því áliti mínu, að þar eigi sér stað vítaverð vanræksla, visvítandi sviksemi við lögin, einmitt í skjóli þess almenningsálits, sem ríkir í landinu í áfengismálum yfirleitt. Það er a.m.k. ekki einleikið, hve auðvelt er fyrir unglinga að ná sér í áfengi á allan hátt. Einhverjar skýringar verður a.m.k. að finna hér á, ef allir hafa hér hreinan skjöld. Ég hef lengi haft það í huga, að hér þyrfti rækilega rannsókn á orsökum, og ég hef lengi haft það í huga einnig, hvernig úr mætti bæta, hvað mætti gera til þess, að á þessu fengist einhver bót. Mér hefur t.d. dottið það í hug í fullri alvöru, þó að mörgum þyki það e.t.v. broslegt, að sérstök áfengiskaupaskírteini skyldu gilda samkv. áfengíslögum og í sambandi við þau yrði tekin upp sérstök stimplun hjá útsölum og póstafgreiðslum, þannig að t.d. mætti sjá með tiltölulega hægu móti, ef um óeðlilega mikil áfengiskaup væri að ræða hjá sama aðila, og þannig mætti e.t.v. rekja slóð einhverra leynivínsala. E.t.v. er hugmyndin fráleit, e.t.v. óframkvæmanleg, en það er von, að um sé hugsað og einhverra ráða leitað. En hér ber allt að sama brunni. Ég hreinlega vantreysti þeim aðilum, sem um þetta eiga að sjá, til nógu heiðarlegrar framkvæmdar á slíkri skipan mála. Ég ber ekki til þeirra fullt traust í þessum efnum. Hér kunna mönnum að þykja alvarlegar sakir á menn bornar. En einhvers staðar er ekki allt með felldu, og þessir aðilar hafa þá afsökun, að þeir eru eins og fleiri háðir tísku tíðarandans. Ég hlýt einnig að vænta í þessu máli mikils af dómsmálayfirvöldum. Ég hygg, að þau hljóti að hafa í þessum málum heilbrigða og ómengaða afstöðu,ég á við ómengaða af þeim anda, sem ríkjandi er í þessum málum, því andvaraleysi sofandaháttarins, sem einkennir þessi mál öll í okkar þjóðfélagi. Ástand okkar áfengismála yfirleitt væri vissulega efni í enn lengri og ítarlegri ræðu, en út í það fer ég ekki hér, þá væri ég kominn of langt frá dagskrármálinu og skal því ekki gert, þótt freistandi væri. En nafnskírteinin eiga að vera nauðsynleg hjálpargögn m.a. í baráttunni við þau miklu vandamál, og þá hlýtur að vera sjálfsögð krafa, að þar sé ítrasta eftirlits gætt og allt sé gert, sem unnt er, til þess að þau komi að tilætluðum notum og hér verði fyllsta réttlætis gætt í hvívetna. Það væri betur, að þetta frv., sem hér er til meðferðar, gæti á einhvern hátt orðið til þess að leiðrétta hér eða laga ástandið eitthvað, þó að ég satt að segja dragi það út af fyrir sig stórlega í efa.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, hefur Alþb. barist fyrir því alla tíð, síðan flokkurinn varð til, að olíuverslunin yrði þjóðnýtt. Við erum að vísu ekki áhugamenn um, að allur rekstur, hverju nafni sem hann nefnist, sé almennt rekinn af ríkinu. Við teljum, að margs konar rekstrarform geti komið til greina, jafnvel þótt verslun og vöruframleiðsla verði síðar meir sett undir félagslega stjórn, og ekki eigi að stefna að því, að ríkið verði eini rekstraraðilinn, þegar málum er þannig skipað. En á ákveðnum sviðum, þar sem óhjákvæmilegt er að skipuleggja þjónustu fyrir landið í heild, er alveg sérstaklega nauðsynlegt og sjálfsagt, að ríkisvaldið sé rekstraraðili, og þetta á ekki hvað síst við í orkumálum. Ég held, að því verði ekki neitað, að skipulag olíumála á Íslandi er mjög skynsamlegt. Ríkisvaldið semur við erlendan aðila um svo til öll innkaup á ollum til landsins, en síðan er þessi samningur afhentur þremur olíudreifingarfyrirtækjum, sem byggt hafa upp þrefalt dreifingarkerfi í landinu. Afleiðingin af þessari þróun hefur orðið sú að í fyrsta lagi er milliliðakostnaður vegna olíudreifingar óeðlilega mikill hér á landi og olíur óeðlilega dýrar af þeirri ástæðu. En í öðru lagi og þá að sjálfsögðu einkum vegna þess, að olíufyrirtækin hafa mest verið með hugann við að ná sem stærstum hagnaði út úr sínum rekstri, hefur minna verið hugsað um, að fyllsta öryggis væri gætt varðandi olíubirgðir í landinu á hverjum tíma. Á landinu öllu mun nú vera geymarými fyrir gosolíu, bensín og svartolíu sem nemur 153 þús. tonna. Og þar sem ljóst má vera, að ekki geta allir geymarnir verið fullir stöðugt á sama tíma, er nær að segja, að raunverulegt birgðarými af þessum olíum í landinu sé ekki nema 60% af þessari tölu eða um 92 þús. tonn. Ef tekið er til hliðsjónar, hve mikil eyðsla er af þessum olíutegundum hér á landi, eru menn fljótir að finna það út, að lágmarksendingartími olíubirgða er að meðaltali aðeins rúmir 2 mánuðir af þessum olíum, eða nánar tiltekið 2.3 mánuðir af gasolíu, 1.7 af bensíni og 2.2 af svartolíu. Hér er að sjálfsögðu um mjög alvarlegt ástand að ræða, ef eitthvað það gerist, sem stöðvar olíuflutninga til landsins. Þá eru sem sagt birgðir okkar af olíum þrotnar að rúmlega tveimur mánuðum liðnum. Mér er óhætt að fullyrða, að fáar þjóðir hér um slóðir, þ.e.a.s. í norðanverðri Evrópu, eru jafnóforsjálar í þessum efnum og búa við jafnlitlar olíubirgðir. Í Danmörku, Noregi og Svíþjóð hafa einmitt verið gerðar umfangsmiklar ráðstafanir á síðustu árum til þess að koma upp öryggisbirgðum. Í fyrirspurnatíma á Alþ. ekki alls fyrir löngu benti ég á, að það væri einkar viðeigandi sem fyrsta skrefið í þá átt að þjóðnýta olíuverslunina, að ríkið tæki að sér að byggja stóra olíuinnflutningsstöð, þar sem komið yrði upp geymslurými fyrir a.m.k. 4 mánaða birgðir af olíu til viðbótar þeim birgðum, sem fyrir eru, þannig að alltaf væru fyrir hendi a.m.k. hálfs árs birgðir af olíu í landinu. Ef þetta væri gert, þýddi það að sjálfsögðu, að ríkið tæki raunverulega alla heildsölu á olíu í sínar hendur, ekki aðeins samningsgerðina sjálfa, eins og nú er, heldur heildsöluna sem slíka, og þá skapaðist um leið aðstaða til að taka á móti olíuflutningaskipum af allra stærstu gerð, en það er ein ákjósanlegasta leiðin, sem hægt er að fara til að lækka verulega olíuverðið. Síðan þessar umr. fóru fram, hef ég tekið mér sérstaklega fyrir hendur að rannsaka og reikna út skv. upplýsingum, sem ég hef aflað mér frá olíufélögunum, hvernig ástatt er í þessum málum á Norðurlandi. Niðurstaða þeirrar rannsóknar var sú, að á Norðurlandi væri geymarými fyrir um 25 þús. tn. af gasolíu, bensíni og svartolíu, en giska má á, að árseyðslan á Norðurlandi af þessum 3 mikilvægustu olíutegundum sé um 79 þús. tn., og er því ljóst, að ef miðað er við lágmarksendingartíma birgða og þar af leiðandi ekki tekið tillit til nema 60% af þessu geymarými, sem ég nefndi hér áðan, þá er svipað ástatt á Norðurlandi og landinu í heild, að lágmarksendingartími birgða er ekki, talinn í mánuðum, nema rúmir 2 mánuðir, af gasolíu 21/2 mánuður, bensíni 1.4 og svartolíu 2.3. Það hefur verið um margra ára skeið sérstök hrollvekja fyrir Norðlendinga að hugsa til þess, hvernig ástatt yrði fyrir norðan, ef hafís yrði landfastur fyrir öllu Norðurlandi og lokaði höfnum um nokkurra mánaða skeið. Að sjálfsögðu er alls ekki fráleitt að reikna með því, ef þetta gerðist, að sjóleiðin lokaðist, að þá yrði landleiðin einnig erfið. Hafísvetrum, þá sjaldan þeir koma, fylgir gjarnan mikið frost, tíð norðanveður og mikil fannkoma, sem skapað getur algert samgönguleysi á landi. Og þó að þetta gerist kannske ekki oft og hafi ekki gerst um mjög langt skeið, - kannske gerist þetta ekki nema einu sinni til tvisvar á hverri öld, - þá er hitt ljóst, að ef þetta gerist, þá er mikil vá fyrir dyrum einmitt á Norðurlandi. Olíueyðsla þar hlyti að aukast stórlega, bæði vegna kaldara tíðarfars og vegna truflana á raforkuframleiðslu með vatnsorku, sem engin leið er að fyrirbyggja, en þá yrði gífurleg notkun olíu í dísilstöðvum. Miðað við venjulega notkun er,eins og ég áðan sagði, aðeins um að ræða olíubirgðir á Norðurlandi til tveggja mánaða. En reikna má með, að þessi tími yrði talsvert styttri við óvenjulegar aðstæður. Það er fyrst og fremst með þetta í huga, að ég flyt hér ásamt varaþm. Alþb., Stefáni Jónssyni, sem nú er ekki lengur á þingi, frv. á þskj. 372 um olíubirgðastöð á Norðurlandi. Samkv. 1. gr. þessa frv. á ríkisstj. að láta reisa olíubirgðastöð fyrir norðan, þar sem hagkvæmast þykir. Í þessu frv. er að því stefnt, að stöð af þessu tagi gegni tvenns konar hlutverki: Í fyrsta lagi, að hún uppfylli það skilyrði, að jafnan séu fyrir hendi birgðir af þessum 3 mikilvægustu olíutegundum, sem nægja mundu Norðlendingum í allt að 6 mánuði, ef sem sagt einhvern tíma gerðist það, sem gerast kann, að hafís lokaði höfnum norðanlands. En í öðru lagi gegndi þessi stöð því hlutverki að lengja endingartíma öryggisbirgða í landinu um a.m.k. 1 mánuð, þ.e.a.s. 50% frá því sem nú er. Þriðja hlutverk stöðvarinnar yrði þá hugsanlega það, þó að það sé að vísu allt óljósara og þurfi nánari rannsóknar við, að taka á móti olíu frá stórum flutningaskipum, sem flytja olíuna beint erlendis frá, til þess að draga úr flutningskostnaði. Að sjálfsögðu veltur það, að þetta sé mögulegt, á því, hvernig stöðin er úr garði gerð, hversu stór hún er, og þarf að sjálfsögðu að athuga það nánar, hvort unnt er að koma því við að flytja olíuna beint erlendis frá til þessarar stöðvar. En þó að stöðin gegndi ekki nema hinum tveim hlutverkunum, sem ég hef áður nefnt, held ég, að það væri fullkomlega nægileg réttlæting til þess, að út í þetta væri farið. Því er haldið opnu í 2. gr. frv., að tankrými fyrir öryggisbirgðir yrði á fleiri en einum stað á Norðurlandi, ef það þætti hagkvæmara að rannsökuðu máli, vegna þess að það kann að vera, að stöð á einum stað gegni ekki nægilega vel því öryggishlutverki, sem stöðinni er ætlað að gegna. Um aðrar gr. frv. er ekki margt að segja. Í 3. gr. er ríkissjóði ætlað að leggja fram fé til þessara framkvæmda og taka lán í þessu skyni, og er ríkisstj. heimilt að taka erlent lán allt að 300 millj. kr., en lántaka til byggingar stöðvarinnar er hér miðuð við 100 millj. kr. Að sjálfsögðu þarf að skoða nánar þessar tölur, og ég verð að játa, að þær eru settar fram að lítt rannsökuðu máli og eru áætlunartölur. Hér er gert ráð fyrir því í 4. gr., að olíubirgðastöðin mundi síðan selja ollu bæði til olíufélaga, til olíusamninga og til annarra aðila, sem hugsanlega vilja kaupa mikið magn af ollu í einu, á sérstöku heildsöluverði skv. ákvörðun viðskrn. Þetta felur að sjálfsögðu í sér þá stefnumótandi ákvörðun, að með þessu væri ríkisvaldið að hafa með höndum heildsölu á olíu, sem það gerir ekki í dag. Í 5. gr. er gert ráð fyrir því, að ekki sé farið að setja upp neina nýja stofnun til að annast þessa þjónustu. Þess virðist ekki gerast þörf, og er því lagt til, að Innkaupastofnun ríkisins fari með stjórn, fjárreiður og bókhald olíubirgðastöðvarinnar. Ég vil leyfa mér að leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 392 frv. til l. um gatnagerðargjöld. 1. gr. frv. hljóðar svo: „Heimilt er sveitarstjórn að ákveða með sérstakri samþykkt, sem ráðh. staðfestir, að innheimta skuli gatnagerðargjald af hverri lóð, áður en þar er veitt byggingarleyfi. Heimilt er að krefja gatnagerðargjald, ef reist er nýtt hús á lóð, sem áður var byggð. Sama gildir, ef húsið er stækkað, að því er stækkunina varðar. 2. gr. Gatnagerðargjaldi skv. 1. gr. skal varið til gatnagerðarframkvæmda í sveitarfélaginu, og má það nema allt að áætluðum meðalkostnaði við að undirbyggja götu með tilheyrandi lögnum og slitlagi. 3. gr. Sveitarstjórnum er heimilt að ákveða með sérstakri samþykkt, sem ráðherra staðfestir, að innheimta sérstakt gjald, sem varið skal til framkvæmda við að setja bundið slitlag á götur í sveitarfélaginu og til lagningar gangstétta. Heimild til að leggja á slík gjöld er bundin við það, að sveitarfélagið hafi ekki áður innheimt gatnagerðargjald skv. 1. gr. af hlutaðeigandi fasteign. 4. gr. Gjald skv. 3. gr. má innheimta af öllum fasteignum við þær götur, sem bundið slitlag er sett á og þar sem gangstéttir eru lagðar. Má gjaldið nema allt að áætluðum meðalkostnaði við þessar framkvæmdir. 5. gr. Við ákvörðun gjalda, skv. 1. og 3. gr. l. þessara skal miða við lóðarstærð og/eða rúmmál bygginga, eftir því sem nánar er ákveðið í samþykkt. Gjöld mega vera mismunandi eftir notkun húss, t.d. eftir því, hvort um er að ræða hús til íbúðar, verslunar, iðnaðar o.s.frv. Þá mega gjöld af íbúðarhúsum vera mismunandi eftir því, hvort um er að ræða einbýlishús, raðhús, fjölbýlishús o.s.frv. 6. gr. Gatnagerðargjald skv. 1. gr. skal vera gjaldkræft, þegar sveitarstjórn krefst, eftir því sem nánar er ákveðið í samþykkt: - Sérstakt gatnagerðargjald skv. 3. gr. skal gjaldkræft, þegar lagningu bundins slitlags og gangstéttar við hlutaðeigandi götu er lokið. Þó skal sveitarstjórn heimilt að ákveða í samþykkt, að greiðslu slíks gjalds sé dreift á tiltekið árabil, eftir því sem nánar er tiltekið í samþykkt. 7. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Skv. 10. gr. sveitarstjórnarlaga er það eitt af höfuðverkefnum sveitarfélaga að annast gatna og vegagerð. Er þetta í dag eitt af meiriháttar verkefnum flestra þéttbýlissveitarfélaga á Íslandi. Umhverfi mannsins hefur á síðustu árum gefið tilefni til endurmats á mögum sviðum í þjóðlífinu. Mengun er nú talin einn af verstu vágestum mannkynsins, og óhætt er að fullyrða að rykið og forin á götum og vegum sé mikill mengunarvaldur hér á landi. Auknar kröfur um þrifnað eru háværar og sérstaklega um hollustuhætti í matvælaiðnaði. Nýjar reglur þar um krefjast verulegra framkvæmda á vegum sveitarfélaga, þar sem staðsett eru fyrirtæki, sem framleiða matvæli til útflutnings. Þá má og fullyrða, að ein höfuðforsenda byggðar þéttbýlisstaða úti um land sé varanleg gatnagerð og hreinlegt umhverfi. Þetta er því miður óleyst verkefni í mörgum sveitarfélögum um landið. Með tilkomu samtaka sveitárfélaga í öllum landshlutum hefur þó skapast nýr vettvangur til umræðna og samstarfs til að leysa þetta mál. Hafa samtökin þegar stuðlað að sameiginlegum framkvæmdum sveitarfélaga, sbr. gatnagerð á Austfjörðum á s.l. ári, og í undirbúningi er samvinna og samstarf sveitarfélaga á Vestfjörðum og Vesturlandi. En aðalvandamálið er enn óleyst, þ.e. fjármögnun. Með hliðsjón að því, að hér er um miklar fjárhæðir að ræða, sem ekki er mögulegt að fjármagna eingöngu með þeim tekjustofnum, er sveitarfélög ráða yfir skv. l., né heldur með miklum óhagstæðum lántökum, ber nauðsyn til að leita nýrra viðráðanlegra úrræða. Skv. niðurstöðu af könnun sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi mun varanlegt slitlag á 10 þéttbýlisstöðum á Austfjörðum í fyrsta áfanga á næstu 2–3 árum kosta um 130–150 millj. kr. Var gert þar stórátak á s.l. ári, sem gjörbreytir búsetuskilyrðum á þessum stöðum. Á Vestfjörðum hafa samtök sveitarfélaga þegar gert kostnaðaráætlun í 7 sveitarfélögum um varanlega gatnagerð. Er heildarkostnaður nálægt 100 millj. kr. í Suðurlandsáætlun er gert ráð fyrir, að varanleg gatnagerð í 8 kauptúnum Suðurlands muni kosta um 430 millj. kr. Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi tóku saman kostnaðaráætlun um varanlega gatnagerð í öllum kauptúnum og kaupstöðum á Vesturlandi, og er kostnaður áætlaður 450 millj., en lengd ófullgerðra gatna á þessum stöðum á Vesturlandi er um 43 km. Upplýsingar er ég ekki með frá Norðurlandi. Rétt er að geta þess hér, að verðmiðun við þessa útreikninga er talsvert mismunandi, og hafa þessar tölur vafalaust hækkað stórlega vegna aukins tilkostnaðar. Á öllum fundum sveitarstjórnarmanna hafa þessi mál verið eitt aðalviðfangsefnið, hvernig hægt væri að fjármagna svo miklar framkvæmdir á sem skemmstum tíma, vegna þess að framkvæmdin þolir ekki bið, sbr. kröfurnar um hollustuhætti og bættan aðbúnað við fiskvinnslustöðvar í landinu. Öllum er ljóst, að ekki er hægt að framkvæma slíka gatnagerð með lánsfé nema að mjög litlum hluta, enda erfitt að fá slíkt lán. Tekjustofnar sveitarfélaga, þ.e. útsvör, aðstöðugjöld, fasteignaskattar, holræsagjöld og þéttbýlisvegafé, duga hér skammt. Þegar frv. til laga um tekjustofna sveitarfélaga, - nr. 8 frá 1972, var samið, gerði n., er samdi frv., till. um heimild fyrir sveitarfélögin að leggja á sérstakan fasteignaskatt til að standa straum af ákveðnum framkvæmdum tengdum fasteignum, svo sem gatna-, holræsa- og vatnsveituframkvæmdum og sorphreinsun. Var gert ráð fyrir, að sveitarfélög legðu fram sérstaka framkvæmdaáætlun um slíkar framkvæmdir, sem félmrn. kannaði, áður en leyfi til að leggja á slíkan aukafasteignaskatt yrði gefið. Þetta ákvæði var sett í frv. skv. ósk Sambands ísl. sveitarfélaga. En þegar frv. var lagt fyrir Alþingi, var þetta ákvæði fellt niður. Veit ég, að sveitarstjórnarmenn almennt töldu miður, að svo skyldi fara, en telja heimild til innheimtu gatnagerðargjalds, eins og hér er gert ráð fyrir, koma að góðum notum. Sveitarstjórnarmenn vilja, að sveitarfélögin fái stóraukin framlög úr Vegasjóði til gatnagerðar. Reglur um úthlutun þéttbýlisfjár verði endurskoðaðar með tilliti til íbúafjölda og ófullgerðra verkefna í gatna- og vegagerð viðkomandi staða. Hluti ríkisins í lagningu varanlegs slitlags þjóðvega, sem liggja um kaupstaði og kauptún, verði stóraukinn og sveitarfélögin fái heimild í lögum til að taka gatnagerðargjöld. Sementsverksmiðja ríkisins fái heimild til að lána sveitarfélögum sement til gatnagerðar á kostnaðarverði til nokkurra ára. Frv. það, sem hér liggur fyrir um gatnagerðargjöld, er flutt til að auðvelda sveitarfélögunum að leysa þetta verkefni og fá í lög heimild til að taka gatnagerðargjöld, en slík heimild er ekki til í lögum að öðru leyti en því, er fram kemur í 2. mgr. 30. gr. skipulagsl., nr. 19 frá 1964, en gjaldtaka sú, er þar um ræðir, er eingöngu bundin við land í einkaeign og breytt í byggingalóðir. Er raunar lítt skiljanlegt, hvers vegna þetta hefur ekki verið sett í lög, eins og þörfin er knýjandi fyrir þennan tekjustofn. Nokkrir kaupstaðir og kauptún hafa á undanförnum árum tekið upp gatnagerðargjöld í sambandi við nýbyggingar, en án lagaheimildar. Er þetta drjúgur tekjustofn þessara sveitarfélaga. Sem dæmi má nefna, að í Reykjavík er lágmarksgjald fyrir einbýlishús 1973 396200 kr. Í Garðahreppi er fast gjald 152 þús. kr. fyrir einbýlishúsalóð, auk þess 177 kr. pr. ferm. lóðar. Í Hafnarfirði er þetta gjald 312 þús. kr. Gatnagerðargjöld af leigulóðum munu fyrst hafa verið tekin upp í Kópavogi, en hafa verið innheimt af leigulóðum, sem úthlutað hefur verið í Rvík eftir 15. júlí 1958. Gjald eins og t.d. það, sem krafið er í Reykjavík, er ekki skattur, heldur samningsbundin greiðsla í sambandi við úthlutun leigulóða. Gatnagerðargjaldið er fyrst og fremst hugsað sem endurgjald fyrir þann kostnað eða hluta þess kostnaðar, sem er við að gera lóð byggingarhæfa. Hér er um að ræða kostnað við að gera götuna, þ.e. að endurbyggja götuna með tilheyrandi lögnum fyrir varanlegt slitlag. Þetta á við um 1. og 2. gr. frv., sem yrði þá lögfest fyrir öll sveitarfélög í landinu. Í mörgum sveitarfélögum er ástandið þannig, að ekki hefur verið fjármagn til að undirbyggja götur, áður en byggingar rísa, og varanlegt slitlag á þessar götur ekki heldur til. Má öllum vera ljóst, hvernig er að búa við slíkt ástand árum saman. Til að auðvelda slíka framkvæmd er í frv. þessu lagt til, að sveitarstjórn fái heimild til að innheimta sérstakt gjald, sem verja skal til framkvæmda við að setja bundið slitlag á slíkar götur í sveitarfélögunum og til lagningar gangstétta, enda er slík gjaldtaka bundin því skilyrði, að ekki hafi áður verið innheimt gatnagerðargjald af viðkomandi fasteign. Að mati sveitarstjórnarmanna er mjög aðkallandi að fá þessa heimild, þar sem slíkt gjald mundi ekki aðeins flýta fyrir framkvæmdum við viðkomandi götur, heldur einnig jafna að nokkru það misræmi, sem er í því að innheimta gatnagerðargjald hjá þeim, sem byggja nýbyggingu ekki aðeins við nýjar götur, heldur einnig við götur, sem eru ófullgerðar og áður byggt við án gjaldtöku. Heimilt er að dreifa innheimtu gjalds þessa á fleiri en eitt ár. Ætti það að létta greiðslubyrði húseigenda. Sum sveitarfélög hafa gert tilraun til að láta fara fram atkvgr. meðal íbúa tiltekinnar götu um aukagjaldtöku vegna varanlegs slitlags á götuna. En árangur hefur orðið lítill, þar sem alger samstaða hefur ekki náðst. Getur slík aðferð einnig skapað ósamræmi í framkvæmdum. 3. gr. frv. bætir úr þessu ástandi verulega og kemur til móts við eðlilegar óskir sveitarstjórnarmanna og verður til þess, að hægt verður að hraða verulega að gera ófullgerðar götur, sem búið er að byggja við áður, fullgerðar með varanlegu slitlagi. En eins og áður hefur komið fram, hefur þetta ekki verið heimilt og valdið leiðindum, þar sem reynt hefur verið að fara samningaleið. Ég vil þó taka fram„ að þótt þetta frv. verði að lögum, sem ég veit, að sveitarstjórnarmenn í landinu óska, leysir það ekki nema að litlum hluta fjárþörf sveitarfélaga til þess að gera varanlega gatnagerð að veruleika á næstu árum. En ég fullyrði, að það auðveldar þetta átak. Sveitarstjórnir ákveða sjálfar, hvað þær treysta sér til að hafa þessa gjaldtöku mikla og eins á hve mörg ár þær dreifa gjaldinu. Ég veit, að sveitarstjórnir munu vanda til um þessa ákvörðun og ekki ganga lengra í gjaldtöku en gjaldþol gjaldenda og framkvæmdaþörf frekast leyfir. Ég fullyrði, að íbúar þéttbýlisstaða úti um allt land, sem búa við lélegt ástand og jafnvel ófremdarástand hvað varðar varanlega gatnagerð, eru fúsir til þess að taka á sig sérstakt gatnagerðargjald í eitt skipti fyrir öll, ef það verður til þess, að þessi aðstaða verður til staðar. Það verður því að teljast eðlileg krafa íbúa allra þéttbýlisstaða, hvar sem er á landinu, að búa við hreinlegt umhverfi, og varanlegt slitlag á götur er frumskilyrði þess, að svo geti orðið. Löggjafarvaldið og stjórnvöld verða því að gera allt, sem hægt er, til þess að gera þeim sveitarfélögum, sem standa höllum fæti við framkvæmd þessarar frumskyldu, mögulegt að hefja varanlega gatnagerð, sem um munar. Þetta frv., ef að lögum verður, getur orðið til að auðvelda framkvæmdir. Ég treysti því á skilning hv. alþm., að þeir styðji þetta frv., svo að það verði að lögum á þessu þingi. Herra forseti. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og félmn.



Herra forseti. Ríkisreikningurinn fyrir árið 1971 var lagður fram á síðasta Alþ., en ekki útræddur á því þingi. Hann er nú lagður fram í annað sinn og vonandi til afgreiðslu hér á hv. Alþ. Eins og venja er, þegar ríkisreikningur er lagður fram til fullnaðarafgreiðslu og úrskurðar Alþ., hafa yfirskoðunarmenn ríkisreikningsins yfirfarið reikninginn og gert sínar aths. og fengið svör við þeim. Aths. yfirskoðunarmanna ríkisreikningsins fyrir árið 1971 eru tiltölulega litlar og ekki veigamiklar heldur, og hafa þeir fengið svör við þeim, sem skýra málín og þeir telja fullnægjandi. Eru svör þeirra við aths. birtar hér á bls. 369–372. Vil ég fyrst vekja athygli á því, að það kemur fram í aths. yfirskoðunarmanna ríkisreikningsins, sem hefur verið að gerast á síðustu árum, að innheimta innheimtumanna ríkissjóðs hefur farið hlutfallslega batnandi ár frá ári, var betri árið 1971 en hún hafði verið áður, og áfram hefur haldið í þessa átt og er mjög vel, að svo er. Þetta meta yfirskoðunarmenn ríkisins réttilega og benda á, að það eru sárafáir af innheimtumönnum ríkissjóðs, sem skulda nokkuð sem heitir af óinnheimtu, eða frá 38% niður í rúm 10%, þegar þeir taka 5 þá, sem mest skulda, og er það ekki mikil fjárhæð, miðað við þær innheimtur, sem þar fara fram. Þau atriði, sem yfirskoðunarmenn gera einna mestar aths. við, eru breytingar þær, sem gerðar voru á innheimtudeild Ríkisútvarpsins. Það hafði komið fram í aths. við ríkisreikninginn fyrir árið 1970 aths. frá þáv. yfirskoðunarmönnum um, hve kostnaðarsöm breyting sú varð, sem gerð var á kaffistofu sjónvarpsins, nær 20 millj. kr., sem yfirskoðunarmönnum fannst of fjárfrek framkvæmd, án þess að hefði verið haft samráð við viðkomandi rn. eða fjárveitingavaldið á einn eða annan hátt. Á árinu 1971 hafði svo verið gerð sérstök breyting á innheimtudeild Ríkisútvarpsins, og gera yfirskoðunarmenn aths. við þetta, sem telja verður af svipuðum toga spunna og fyrri aths. um, að Ríkisútvarpið hafi ekki samráð við sitt rn. eða fjárveitingavaldið um svo stráfelldar framkvæmdir sem þarna eiga sér stað, þó að í breytingarformi séu. Þá er og fundið að því, að lögfræðingur hafi verið ráðinn til innheimtu hjá Ríkisútvarpinu í 24. launaflokki opinberra starfsmanna, en hann hélt eftir sem áður áfram að reka eigin lögfræðiskrifstofu, þó að hann gegndi þessu starfi hjá útvarpinu og væri í svo háum launaflokki sem raun bar vitni um. Mun starfsemin að einhverju leyti hafa verið rekin innan þeirrar stofnunar Ríkisútvarpsins. Enn fremur kemur bað fram í aths. yfirskoðunarmanna, að enda þótt þeir telji, að formlega hafi verið að staðið um samþykktir á skiptum á sendiherrabústaðnum í Kaupmannahöfn, þar sem sá gamli var seldur og nýr keyptur, og fjvn. Alþingis fjallaði um málið, eins og til stóð, þá má heyra á aths. þeirra, að þeir telja samt, að um hæpna ráðstöfun hafi verið að ræða. Hér var um kaup á stóru húsi að ræða og verðmætri lóð, sem því fylgir. Hefur komið fyrir áður, að sendiherrabústaður hefur verið keyptur, sem hefur verið óþarflega íborinn, og sérstaklega langt umfram þennan, og orkaði sú ráðstöfun tvímælis, en var hins vegar réttlætt með því, hve vel hafði tekist að selja þann, sem fyrir var, og ekki orkar það tvímælis, að þennan mundi vera hægt að selja með verulegum hagnaði. Það kemur fram í svörum yfirskoðunarmanna ríkisreikningsins, að þeim hefur verið svarað öllum atriðum, sem um var spurt, og hafi skýrt það, hvað þeir telji, að þeir hafi þar frekari aths. við að gera. Eru það fyrst og fremst þessi atriði, sem að útvarpinu snúa, sem ég hef þegar gert grein fyrir. Eins og kemur fram og ég mun gera grein fyrir, þegar frv. til fjáraukalaga verður rætt, er um allmiklu hærri tölur að ræða á útgjaldahlið og teknahlið þessa ríkisreiknings en ráð var fyrir gert, enda þarf engan að undra það, því að þegar fjárlög fyrir þetta ár voru afgreidd, var verið að gera kjarasamninga fyrir ríkisstarfsmenn, sem verkuðu aftur fyrir sig, og voru ekki færð inn á sérstaka útgjaldaliði fjárlaga það ár, þau útgjöld, sem leiddi af þessum kjarasamningum, og í fjárlagaafgreiðslunni í heild var gert ráð fyrir lægri tölu þar en raun varð á. Enn fremur var eftir afgreiðslu fjárl. afgreitt hér á hv. Alþ. frv. til hækkunar á bensínskatti og aukin útgjöld til vegamála. Og svo var síðar á árinu ákveðið af ríkisstj. að flýta gildistöku almannatryggingalaga, sem afgr. voru þá á þingi, en ekki hafði verið gert ráð fyrir, að tækju gildi fyrr en um áramót. Er því hér um nokkurn mismun að ræða, sem mun verða skýrður, þegar fjáraukalögin verða til umræðu í hv. Sþ. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fara frekar út í skýringar á ríkisreikningnum, þar sem hann skýrir sig sjálfur með þeim athugasemdum, sem honum fylgja. Ég legg til, að honum verði vísað til 2. umr. og hv. fjh: og viðskn. og treysti því, að hv. nefnd láti hann hafa eðlilegan hraða í afgreiðslu, svo að hv. Alþingi afgreiði hann að þessu sinni.



Herra forseti. Ég flyt hér frv. til l. á þskj. 393 um hreyt. á vegalögum, nr. 80 10. júlí 1973. „1. gr. 1. málsgr. 32. gr. laganna orðist svo: Árlega skal veita ákveðna fjárhæð til lagningar þjóðvega í kaupstöðum og kauptúnum, sem hafa 200 íbúa eða fleiri, og skal skipting fjárins fara eftir íbúafjölda og ófullgerðum verkefnum við lagningu þjóðvegarins á staðnum. Skal árlegt framlag vera 20% af heildartekjum vegamála það ár samkvæmt XIV. kafla laga þessara. Ráðherra er þó heimilt að undanskilja tekjur vegamála, sem varið er til framkvæmda við hraðbrautir. 2. gr. 34. gr. laganna orðist svo: Af heildarframlagi því, sem veitt er til lagningar þjóðvega í kaupstöðum og kauptúnum samkvæmt 32. gr., skal árlega halda eftir 20%, og skal því fé ráðstafað eftir till, vegamálastjóra til að flýta framkvæmdum, þar sem sérstök ástæða þykir til að ljúka ákveðnum áfanga, stuðla að hagkvæmari vinnubrögðum og til að hraða framkvæmdum við lagningu þjóðvegar, þar sem almenn umferð gegnum viðkomandi kauptún eða kaupstað er sérstaklega mikil og um leið mikilvæg. 3. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Kröfur um varanlega gatnagerð í þéttbýli eru settar fram á þeirri meginröksemd, að ein höfuðforsenda byggðar þéttbýlisstaða um landið sé varanleg gatnagerð og hreinlegt umhverfi, enda eðlilegt, að fólkið í landinu búi við sem jafnasta aðstöðu hvað þetta varðar. Þrifalegt umhverfi er ein af forsendum þess, að fólk vilji búa á viðkomandi stað. V. kafli vegalaga, um þjóðvegi í kaupstöðum og kauptúnum, er augljóslega settur í lögin til að auðvelda sveitarfélögum að ná þessu marki. En miðað við, hve víða er mikið óleyst af þessu verkefni og fjárhagsleg geta sveitarfélaga takmörkuð, er það fjármagn, sem veitt er samkv. 32. gr. laganna, 121/2% af heildartekjum vegamála, of lítið. Því er lagt til í frv. þessu, að það verði aukið í 20%. Á s.l. ári nam þéttbýlisvegaféð 156.6 millj. kr., og nam þéttbýlisvegagjaldið til sveitarfélaga um kr. 785.90 á íbúa. Að óbreyttum lögum er áætlað, að þéttbýlisvegaféð 1974 verði um 910 kr. á íbúa. Er það talsvert lægri fjárhæð en reiknað var með í upphafi og sveitarfélög hafa nú byggt fjárhagsáætlun sína á fyrir árið 1974. Þessi lækkun er fyrst og fremst vegna þess, að framlag til hraðbrauta verður miklu hærra en áætlað var, og vil ég sérstaklega vekja athygli hv. alþm. á þessu atriði. Ef þetta frv. verður að lögum hækkar þéttbýlisframlag í ca. 1350–1400 kr. á íbúa. Er þá gert ráð fyrir, að heildarfjárhæð til vega í kaupstöðum og kauptúnum 1974 verði um 320 millj. í stað tæplega 190 millj. að óbreyttu frv. Yrði þetta talsverð hækkun til sveitarfélaga, sem auðveldaði framkvæmdir. Þó er rétt að tak,a fram, að hraðbrautarframlag getur lækkað þessar tölur 1974 verulega. Það hefur verið gagnrýnt meðal sveitarstjórnarmanna, að skipting þessa fjár sé eingöngu miðuð við íbúafjölda. Er hér þörf á breytingu í þá átt, að tekið sé tillit til ófullgerðra verkefna við lagningu þjóðvegarins á viðkomandi stað. Virðist þetta sanngjörn breyting, þar sem í mörgum kaupstöðum og kauptúnum er varanleg gatnagerð að þessu leyti langt komin, en víða um landið algjörlega á frumstigi. Þá er lagt til í frv. þessu, að kauptún með 200 íbúa í stað 300 íbúa, eins og er í núgildandi lögum, komi inn í skiptingu fjárins. Auðveldar það myndun nýrra þéttbýliskjarna. Þetta er réttlætismál, sem lengi hefur verið bent á, að þyrfti að breyta. Lagt er til í frv. þessu, að 34, gr. vegalaga breytist þannig, að árlega verði haldið eftir 20% af heildarframlagi til lagningar þjóðvega í kaupstöðum og kauptúnum í stað 10% áður. Þetta fjármagn nam í árslok 1973, þ.e. frá því að byrjað var að mynda þennan sjóð, 66.3 millj., og þessu fjármagni hafði verið varið þannig, að Kópavogur hafði fengið 51.3 millj., Selfoss 12.3 millj., Hveragerði 0,7 millj. og Dalvík 1.8 millj. Nú hefur ríkið yfirtekið lán Kópavogskaupstaðar. Eins og sjá má af framansögðu, hafa sárafáir staðir í landinu notið lána eða styrkja af þessu geymslufé. En með auknu fjármagni og þegar dýr framkvæmd eins og Kópavogsgjá er ekki lengur með, má vænta þess, að þetta fjármagn verði í auknum mæli til að hraða framkvæmdum sveitarfélaga. Sérstök ástæða er til að undirstrika nauðsyn þess, að með þessu fjármagni verði hraðað lagningu þjóðvega í gegnum kaupstaði og kauptún, er hafa mikinn umferðarþunga gegnum miðju byggðarinnar, bæði hvað varðar atvinnulíf viðkomandi staðar og almenna umferð um þjóðveginn. Þá verður einnig að telja eðlilegt, að vegamálastjóri hafi samráð við viðkomandi sveitarstjórnir um skiptingu þessa fjár, en það hefur ekki verið gert áður. 10% sjóðurinn var 1973 15.7 millj. kr., en ef í gildi hefði verið sú breyting, sem hér er lögð til, hefði þessi fjárhæð orðið um 50 millj. Ef þetta frv. verður að lögum og 20% verða lögð í sjóðinn, yrði fjárhæðin á árinu 1974 um 60 millj. kr. í stað 18–19 millj. að óbreyttum lögum. Ég vil sérstaklega vekja athygli hv. alþm. á því, að ég lét setja sem fylgiskjal með þessu frv. skrá yfir framlög til vega í kaupstöðum og kauptúnum samkvæmt V. kafla vegalaga frá upphafi. Þar er gerð grein fyrir á öllu þessu árabili, hvað þetta hefur verið mikið á íbúa og hvernig skiptingin hefur orðið, miðað við kauptún og kaupstaði landsins. Og þar má sjá, að þetta fjármagn hefur, miðað við það form, sem á þessari skiptingu er, farið fyrst og fremst til Reykjavíkur og þéttbýlisstaðanna. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa lengri framsögu um þetta nauðsynjamál. Ég vænti þess, að hv. alþm. taki málið til athugunar og reynt verði að hafa áhrif á, að það nái fram að ganga á þessu þingi, því að þetta er réttlætismál, og stórt mál fyrir sveitarfélögin í landinu. Ég vil leyfa mér að mælast til þess, að strax að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og samgmn.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi lýsa yfir stuðningi mínum við þetta frv. Ég fagna hverri tilraun, sem gerð er til að létta hlut sveitarfélaganna í þessu þýðingarmikla verkefni þeirra,- verkefni, sem þau eru nú farin að telja eitt af sínum höfuðverkefnum og kannske allra mest aðkallandi. Ég flutti ásamt hv. þm. Jónasi Árnasyni fyrr í vetur till. til þál. um aukinn stuðning við varanlega gatnagerð í þéttbýli og um leið rykbindingu þjóðvega. Sú till. fór mjög í sömu átt og þetta frv., sem hér liggur fyrir, þó að þar hafi verið aðeins bent á nokkrar þær leiðir, sem fara mætti til að fjármagna þessar framkvæmdir sveitarfélaganna á annan og betri hátt en þann, sem gert hefur verið. Meðmæli með þessari þáltill. okkar hafa verið mjög eindregin frá sveitarstjórnum og sveitarstjórnasamtökum, og er varla hægt að reikna með öðru en að sú till. fái samþykkt, svo jákvæðar undirtektir þm. sem hún fékk einnig, þegar hún var hér til umr. Ég vil aðeins minna á það, að í þessari till. var talað um að leita eftirtalinna leiða til að ná því marki, að sveitarfélögin gætu gert verulegt átak á þessu sviði við 5 ára framkvæmdaáætlun: Að ríkið útvegi sveitarfélögunum sérstakt lánsfé til framkvæmdanna, þ.e.a.s. á framkvæmdaáætlun ríkisins skuli hvert ár vera ákveðin upphæð til varanlegrar gatnagerðar í þéttbýli, sem lána skuli sveitarfélögunum með hagstæðum kjörum. Í öðru lagi, að hlutur sveitarfélaga af bensínskatti verði aukinn, svo að hið svokallaða þéttbýlisvegafé tvöfaldist, en að því er einmitt sérstaklega vikið í 1. gr. þessa frv., þar sem lagt er til, að árlegt framlag skuli vera 20% af heildartekjum vegamála hvert ár, í stað 121/2 % nú. Einnig var þar kveðið svo að orði, að endurskoðaðar verði reglur um úthlutun fjárins og fólksfjöldatakmörk þeirra sveitarfélaga, sem fjárins njóta. Þar er átt við það, sem einnig er vikið að í þessu frv., að fjárhæð til lagningar þjóðvega í kaupstöðum og kauptúnum skuli veita til allra þeirra staða, sem hafa 200 íbúa eða fleiri. Einnig var í þessari till. vikið sérstaklega að stóraukinni hlutdeild í rykbindingu þeirra þjóðvega, sem liggja beinlínis um kaupstaði og kauptún, og sérstaklega með tilliti til umferðarþungans þar. Einnig var vikið að því að rykbinda þjóðvegi, þar sem þeir liggja um bæjarsvæði bænda og ræktunarlönd. Ég vík aðeins að þessu hér, ekki til þess að vekja sérstaka athygli á þessari till., heldur aðeins vegna þess, að í framhaldi af þessum tillöguflutningi og reyndar af fleiri ástæðum tók byggðanefnd þetta mál sérstaklega sem eitt aðalhagsmunamál sveitarfélaga úti um landsbyggðina. Tók hún þetta mál alveg sérstaklega fyrir á fundum sínum í vetur. Hún hefur rætt sérstaklega við vegamálastjóra um þessi mál, og hún hefur einnig rætt sérstaklega við samgrh. um þessi mál og fengið mjög jákvæð viðbrögð við sínum till., sem hljóta að koma fram. Við erum að vona að vísu, að eitthvað af þessu komi fram nú þegar í stjfrv. til breyt. á vegalögum. T.d. hef ég mikla von um það, að íbúafjöldinn verði ekki lengur miðaður við 300, heldur 200 íbúa, að það verði lagt til í breyt. á vegalögunum frá ríkisstj. En ég geri mér einnig von um árangur í ýmsu öðru. Að öðru leyti hefur n. haft í undirbúningi till. eða frv.-flutning um þær úrbætur, sem m.a. ganga í þá átt, sem hér er ráð fyrir gert. En við vildum aðeins sjá, hverju hægt væri að koma til leiðar nú þegar og hvað ríkisstj. teldi sig þegar tilbúna til að gera með breyt. á vegalögunum, áður en við lögðum í þennan tillöguflutning eða frv. flutning okkar. Ég styð eindregið þær gr., sem eru í þessu frv., og get reyndar bætt því við, að ég tel mjög sanngjarnt og eðlilegt og sjálfsagt, að það frv., sem hv. flm. mælti hér fyrir áðan, um gatnagerðargjöldin, nái einnig fram að ganga. Það er einnig mjög jákvætt skref, því að sannarlega hafa sveitarfélögin verið allt of hikandi í því að koma á hjá sér gatnagerðargjöldum. Það stafar einfaldlega af því hins vegar, hvað ástand gatnanna hefur verið bágborið í þessum sveitarfélögum, að sveitarstjórnir hafa ekki treyst sér til annars en gera fyrst verulegt átak, áður en þær gætu farið að innheimta þessi gjöld. Hvort tveggja er þetta sem sagt til bóta, og ég vona, að það nái fram að ganga, þó að ég fyrst og fremst voni, að ríkisstj. sjái sér fært að koma til móts við margítrekaðar óskir sveitarfélaganna og komi því nú þegar í lög eða beri fram frv. um þær breytingar á vegalögum, sem teljast sjálfsagðar og eðlilegar, til þess að óskum sveitarfélaganna verði mætt.