Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. 1. minni hl. félmn. á þskj. 242 sem ég stend að og brtt. við frv. á þskj. 237 sem ég flyt ásamt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Í kjölfar samninga aðila vinnumarkaðarins í febrúar 1986 voru samþykkt núgildandi lög um Húsnæðisstofnun ríkisins sem þó náðu aðeins til hluta lánakerfisins. Voru þau lög samþykkt með þeim fyrirvara sem fram kemur í nál. meiri hl. þáv. félmn. á þskj. 1017 frá 108. löggjafarþingi að húsnæðislánakerfið yrði tekið til gagngerrar endurskoðunar með sérstöku tilliti til félagslegra íbúða, leiguíbúða, íbúða fyrir aldraða, öryrkja og námsmenn, svo og með því að kanna leiðir til að koma til móts við þá sem hafa lent í verulegum greiðsluerfiðleikum eftir 1980 og hið nýja húsnæðislánakerfi tekur ekki til. Slík endurskoðun hefur enn ekki farið fram og verður því að líta á breytingar á núgildandi lögum sem skammtímalausn til að leysa úr brýnasta vandanum nú vegna þeirra fjölmörgu umsókna sem liggja hjá Húsnæðisstofnun. Frumvarpið hefur það að markmiði að tryggja betur forgang þeirra sem eru í brýnni þörf fyrir lánafyrirgreiðslu, draga úr sjálfvirkni í útlánum og fjárþörf húsnæðiskerfisins og draga úr þenslu á fasteignamarkaði. Með frumvarpinu er ekki verið að gera grundvallarbreytingar á húsnæðislánakerfinu en slík endurskoðun er nauðsynleg í ljósi þeirrar reynslu sem fengist hefur af núgildandi lánakerfi. Frumvarpið, með þeim breytingum sem meiri hl. nefndarinnar flytur við það, gerir ráð fyrir að færa í forgangshóp þá sem eiga ófullnægjandi íbúð og þurfa að skipta um húsnæði af fjölskylduástæðum. Þetta er mikilvæg breyting vegna þess að margar stórar fjölskyldur eru oft í mun erfiðari aðstöðu en ýmsir sem eru að byggja eða kaupa íbúð í fyrsta sinn. Þessi breyting er lögð til í 3. gr. frv. og er skýrar orðað í brtt. þeirri sem meiri hl. félmn. hefur gert við frv. en þar er tekið fram að heimilt sé að setja í forgangshóp þá sem eiga ófullnægjandi íbúð og þurfa að skipta um húsnæði af fjölskylduástæðum. Sjálfsögð er sú breyting á núgildandi lögum að takmarka rétt þeirra sem eiga margar íbúðir fyrir eða miklar eignir. Tel ég að þeir sem eru að kaupa eða byggja í fyrsta sinn, svo og þeir sem eru að stækka við sig vegna ófullnægjandi íbúðarhúsnæðis, eigi að hafa rétt til lána hjá Húsnæðisstofnun með lágum vöxtum. Með 1. gr. frv. og þeim breytingum sem lagðar eru til að verði gerðar á henni er verið að reyna að takmarka lánsrétt þeirra sem minnst eða alls ekki þurfa á láni að halda. Ég tel þá takmörkun ganga allt of skammt og muni ekki ná þeim tilgangi að draga verulega úr fjárþörf lánakerfisins. Það ber að hafa í huga að mjög erfitt er að fá fram hver raunveruleg eign manna er. Á að miða eingöngu við íbúðareign eða eignastöðu almennt? Það er alveg ljóst að ákveðnir menn hafa aðstöðu til þess að veðsetja eignir sínar að verulegu leyti og geta því látið líta þannig út á pappírunum að þeir eigi mjög litla íbúðareign en þeir geta að sjálfsögðu átt verulega miklar eignir þrátt fyrir það, þannig að það er vafasamt að telja að það sé eingöngu hægt að miða við íbúðareign ef á að skerða rétt manna til lána í kerfinu sem stóreignamanna. Ég tel því að sú skerðing sem ætlunin er að ná fram með 1. gr. frv. gangi ekki nógu langt né heldur sú brtt. sem lögð er til en hún er þó mjög í áttina. Það eru mjög margir sem hvorki vilja né geta veðsett eignir sínar og virðast þá kannski eiga miklar eignir af því að íbúðareign þeirra er mikil. Þess vegna er kannski dálítið erfitt að framkvæma þetta en það þarf að líta nánar á hvernig hægt er að takmarka rétt þeirra sem eru stóreignamenn í kerfinu en þar sem reglur um þetta liggja ekki fyrir þá er náttúrlega ekki hægt að ætlast til þess að þetta skerði verulega mikið og verður sjálfsagt ekki mikil breyting á fjárþörf sjóðsins bara vegna þess ákvæðis sem þar stendur þó að það geti sjálfsagt verið eitthvað. Einnig set ég spurningarmerki við það hvort rétt sé að þeir sem eiga eina íbúð eigi yfirleitt að njóta sömu lánafyrirgreiðslu og þeir sem eru að kaupa eða byggja í fyrsta sinn nema þá með undantekningum vegna þeirra sem eru að stækka við sig vegna fjölskylduaðstæðna, flutninga á milli landshluta, vegna veikinda eða einhverra sérstakra aðstæðna. Einnig held ég að það verði að vera ákvæði um það að þeir sem eru að minnka við sig, t.d. eldra fólk sem býr í stóru húsnæði og þarf á skammtímalánum að halda, á meðan það er að flytja sig á milli húsa, kannski er það að fara í þjónustuíbúð, þá held ég að það sé mjög mikilvægt að það geti fengið lán til skamms tíma, og það geta verið hærri vextir á þeim lánum, því að margt af þessu fólki er sæmilega efnum búið þó að það gildi alls ekki um alla, þannig að það geti verið mismunandi kjör fyrir þá sem eiga rétt á fyrirgreiðslu hjá Húsnæðisstofnun. Eins og ég sagði áðan eru þær takmarkanir sem 1. gr. gerir ráð fyrir með þeim breytingum sem lagðar eru til þó í áttina og hef ég því ákveðið að styðja þá breytingu á núgildandi lögum þó að ég ítreki enn að mér finnist hún ekki ganga alveg nógu langt. Í 1. gr. er einnig talað um að um stærðarútreikninga eigi að gilda sömu reglur og skv. c-lið 13. gr. laga nr. 60/1984, með síðari breytingum. Ég vakti athygli á þessu atriði í félmn. vegna þess að ég tel að það sé möguleiki á að túlka þetta ákvæði þannig að við værum að kalla eftir öllum teikningum inn í Húsnæðisstofnun. Ef ég les upp, með leyfi forseta, fyrst það sem stendur í núgildandi lögum, þessum sem vísað er til í 1. gr. frv.: "Stærðarútreikningur íbúða skal nánar tilgreindur í reglugerð þar sem tekið er skýrt fram hvert sé nýtingargildi húsnæðis." Ef við síðan förum í 8. gr. reglugerðar nr. 181 1986, sem er breyting á reglugerð nr. 321/1984, þá stendur þar, með leyfi forseta: "Til grundvallar öllum útreikningum skulu lagðar fram teikningar sem samþykktar hafa verið af byggingarnefnd". Ég held að þetta geti verið mjög vafasamt ef þetta verður túlkað þannig að við vildum láta kalla eftir öllum teikningum á íbúðum til að meta stærð þeirra í Húsnæðisstofnun. Enginn okkar sem var í félmn. vildi túlka þetta þannig og ég tel að stærðarútreikningar Fasteignamats ríkisins eigi að gilda þannig að Húsnæðisstofnun geti fengið upplýsingar þaðan um stærð íbúða. Annað fyrirkomulag kallar á allt of mikla vinnu bæði fyrir umsækjendur og ekki síður fyrir Húsnæðisstofnun ríkisins. Við vorum öll sammála um það í félmn. að með ákvæðinu um stærðarútreikninga væri ekki átt við að teikningar af íbúðum ætti að yfirfara og reikna á Húsnæðisstofnun heldur bæri að fara eftir stærðarútreikningum Fasteignamatsins. Það má líka taka það fram hér að nú er Húsnæðisstofnun ríkisins komin í tölvusamband við Skýrsluvélar ríkisins og þar með getur hún fengið beint samband við Fasteignamatið og upplýsingar um stærð íbúða þannig að það ætti að vera mjög auðvelt að fá uppgefið hver stærð íbúða er og ætti alls ekki að þurfa að kalla eftir neinum teikningum til að yfirfara inni í Húsnæðisstofnun. Þetta hlýtur að vera til mikillar einföldunar en ég vildi bara ítreka þetta. Og ef þetta er ekki rétt haft eftir varðandi aðra nefndarmenn í félmn. vil ég að þeir leiðrétti mig. Ég vildi bara taka þetta fram hér vegna þess að það kom ekki fram í máli frsm. meiri hl. nefndarinnar þetta ákvæði sem ég vakti þó sérstaklega athygli á í nefndinni og hafði áhyggjur af. Í 2. gr. frv. er lagt til að hætt verði að gefa bindandi svar um lánstíma og lánsupphæð fyrr en a.m.k. einu ári áður en lán er veitt. Hins vegar fái menn svar innan þriggja mánaða frá umsókn um það hvort þeir eigi rétt á láni. Ég óttast að sú tilhögun komi ekki í veg fyrir verslun með þá pappíra sem fólk fær í hendur eins og tíðkast hefur í einhverjum mæli með þau lánsloforð sem fólk fær nú. Ég tel því að ekki eigi að gefa nein svör um lán fyrr en endanlegt svar um lánstíma og lánsupphæð liggur fyrir og flyt brtt. við 2. gr. frv. á þskj. 237 ásamt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og hljóðar brtt. svo, með leyfi forseta: "Við 2. gr. Greinin orðist svo: Í stað 1. málsl. 6. mgr. (verður 7. mgr.) 12. gr. laganna komi tveir nýir málsliðir er orðist svo: Umsækjendur, sem ekki uppfylla skilyrði laga þessara um lánveitingu skv. 13., 14., 18. og 25. gr., skulu innan þriggja mánaða frá því að umsókn var lögð inn fá svar ef um synjun er að ræða. Endanleg svör um afgreiðslutíma láns og lánsfjárhæð berist eigi síðar en ári áður en fyrsti hluti láns kemur til afgreiðslu." Ef þessi brtt. verður samþykkt fá menn ekki nein svör í hendur fyrr en það liggur ljóst fyrir hver lánsupphæð er og hvenær lánið verður greitt út. Engin svör um það að fólk fái lán einhvern tímann í framtíðinni. Það getur varla skipt máli nema - og þá kemur að því sem ég óttast - nema fólk fari með þessi hálfgildings- eða bráðabirgðalánsloforð og fái lán út á þau og greiði háar fjárhæðir í vexti og afföll eins og tíðkast hefur um þau lánsloforð sem nú eru gefin út. Það verður e.t.v. um verra ástand en nú að ræða vegna þess að bráðabirgðaloforðin verða væntanlega enn minna virði en lánsloforðin og því þarf e.t.v. að greiða enn meiri afföll og enn þá hærri vexti af þessum bráðabirgðalánsloforðum og vil ég vara eindregið við að gefa út slík loforð eða svör. Ég hef mjög miklar áhyggjur af því að fólk geti farið með pappírinn á verðbréfamarkaðinn og fengið lán út á hann með enn hrikalegri afföllum en af þeim lánsloforðum sem nú eru gefin út. Þeir fulltrúar Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins sem komu á fund nefndarinnar töldu enga bót að því að gefa út þessi bráðabirgðaloforð eða bráðabirgðasvör og vöruðu jafnvel við að slíkir pappírar yrðu gefnir út með þeim afleiðingum sem það gæti e.t.v. haft í för með sér. Fulltrúi Vinnuveitendasambandsins varaði m.a.s. sérstaklega við þessu og taldi að þetta gæti orðið mjög hættulegt. Fulltrúar Húsnæðisstofnunar sem komu á fund nefndarinnar vöruðu einnig við þessu fyrirkomulagi, bæði vegna þeirrar hættu sem í því gæti verið fólgin varðandi sölu bréfanna, svo og vegna þeirrar miklu vinnu sem í því er fólgin að senda hverjum umsækjanda bréf, fyrst um það hvort þeir fá lán og síðan aftur um lánsupphæð og lánstíma. Þetta krefst aukinnar vinnu fyrir Húsnæðisstofnun og ætla má að tvo til þrjá starfsmenn þurfi að ráða til að annast þetta verkefni sérstaklega. Mig langar því til að spyrja hæstv. félmrh. hvort hún hafi gert sér grein fyrir því að það þarf að ráða fólk sérstaklega á Húsnæðisstofnun ef á að fara að svara þessum umsóknum núna vegna þess að þetta er aukaálag á starfsmennina og ég hef spurnir af því að þeir telji að það þurfi a.m.k. tvær, jafnvel þrjár manneskjur til að gera þetta ef það á að fara í þetta núna. Ég ætla að beina því til ráherra hvort hún telji ekki bót að því að breyta þessum lögum í áttina til þess sem brtt. okkar hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar gerir ráð fyrir, bæði út af þeim áhyggjum sem ég hef af sölu loforðanna og líka vegna þess vinnuálags sem verður á Húsnæðisstofnun við það að fá þetta aukaverkefni. Ég skil þar af leiðandi ekki að það séu nokkur rök sem mæla með því að gefa út þessi bréf. Ég held að það sé alveg ljóst að sérhver umsækjandi getur að nokkru leyti sagt sér hvaða lánsrétt hann hefur ef hann hefur greitt í lífeyrissjóð undanfarna 20–24 mánuði áður en umsókn er lögð inn og það ætti því að vera óþarfi að svara þeim aðilum. Aftur á móti mundi Húsnæðisstofnun halda áfram að synja þeim sem skila ekki inn gögnum eða geta ekki staðið undir íbúðakaupunum sem þeir eru að fara út í eða eiga ekki rétt á láni af öðrum ástæðum. Ef alltaf er auglýst öðru hverju hverjir væru að fá svör þannig að umsækjandi geti fylgst með því hvort er að koma að honum eða ekki að fá ákveðið svar um útgreiðslu láns og fjárhæð ætti það að nægja. Þannig ætti að vera nóg bara að auglýsa ef það er gert með reglulegu millibili, þá held ég að það væri ekki nokkur maður í vafa um það hvenær röðin væri komin að honum. Ég get því ekki séð nokkur einustu rök sem mæla með því að þessi bráðabirgðaloforð verði send út, en flestallt sem mælir gegn því eins og gert er ráð fyrir því í 2. gr. frv. og brtt. félmn. Þess vegna vil ég spyrja frsm. meiri hl. félmn., hv. 1. þm. Vesturl. Alexander Stefánsson, hvað mæli með útgáfu á svari eins og gert er ráð fyrir í 2. gr. Ég heyrði ekki neitt talað um það í gær eða fyrradag þegar mælt var fyrir þessu frv. Ég vil einnig beina þessu til annarra nefndarmanna sem hér eru: Hvaða rök mæla með því að gefa út þessi loforð sem ég held að séu engum til góðs? Vandi húsnæðislánakerfisins leysist því miður ekki með þessu frv. Fjárveitingar til Byggingarsjóðs ríkisins hafa ekki verið og eru ekki í neinu samræmi við það sem þarf til þess að kerfið nái jafnvægi. Er nú ljóst að ef ekki verður stefnubreyting í þessu máli verður sjóðurinn gjaldþrota innan fárra ára. Í fjárlagafrv. fyrir 1988 er gert ráð fyrir að ríkissjóður bindi 500 millj. kr. af skuldabréfakaupum lífeyrissjóðanna fram yfir áramótin 1988/1989, þannig að raunverulega er aðeins gert ráð fyrir 500 millj. kr. framlagi ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins sem er að sjálfsögðu allt of lágt. Ef ég man rétt þá var í frv. sem lagt var fram í kjölfar kjarasamninganna 1986 gert ráð fyrir að fjárveiting ríkissjóðs yrði um einn milljarður þannig að ef gert er ráð fyrir svipuðu, þá ætti það a.m.k. að vera 1500 millj. og dugar varla til. Ég held því að það sé nauðsynlegt að taka þetta til endurskoðunar, en þetta er nákvæmlega sama stefna gagnvart byggingarsjóðunum og fyrrv. ríkisstjórn hafði varðandi fjármögnun byggingarsjóðanna og hæstv. félmrh. gagnrýndi mjög á síðasta kjörtímabili. Þetta framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins er svo lítið að það er á engan hátt í samræmi við þann mikla mun sem er á þeim vöxtum sem sjóðurinn greiðir af lánunum sem hann tekur hjá lífeyrissjóðunum og þeim vöxtum sem fólk greiðir af lánunum sem þó eru allt of háir og mörgum ofviða. Það mun því stefna í gjaldþrot sjóðsins ef ekki verður á stefnubreyting. Ég vil að lokum, herra forseti, benda á það vegna þeirra rúmlega 6000 umsækjenda, sem nú bíða eftir svari frá Húsnæðisstofnun ríkisins um lán og sótt hafa eftir 13. mars, að þeir fá engin lán núna strax eftir að þetta frv. verður samþykkt. Því miður. Þeir sem lögðu inn umsókn á tímabilinu 13. mars til u.þ.b. 15. apríl og eiga ekki íbúð fyrir fá ekki fyrsta hluta lána sinna fyrr en í lok ársins 1988. Á þessum mánuði sóttu u.þ.b. 200 manns um þannig að þetta eru um 200 umsóknir sem þarf að afgreiða frá 13. mars til 15. apríl. Meginþorri þeirra 6000, sem mikið hefur verið talað um bæði úr þessum ræðustól og svo í fjölmiðlum, fær ekki nein lán frá Húsnæðisstofnun fyrr en árið 1989 eða síðar. Mér finnst því alveg óþarfi hjá hæstv. félmrh. að segja af sér vegna þessa frv. Ég er hins vegar alveg sammála henni í því að flýta afgreiðslu þessa máls eins og unnt er og ætti okkur ekkert að vera að vanbúnaði með það. Þetta frv. hefur hlotið meiri umfjöllun en mörg önnur mál hér á þinginu og tiltölulega góður tími gefist til að fjalla um það í nefnd. Það á hins vegar ekki það sama við um mörg önnur frv. sem liggja nú fyrir þinginu. Hér eru lögð fram lagafrv. um stór mál sem munu hafa veruleg áhrif á líf fólksins í landinu til hins verra fyrir flesta að mínum dómi og hefði þurft miklu meiri tíma til að fjalla um þau en nú lítur út fyrir að við eigum að fá. Þar sem frv. sem hér er til umræðu með þeim breytingum sem meiri hl. nefndarinnar flytur gengur í átt til réttlatara húsnæðiskerfis mun ég styðja það með fyrirvara um 2. gr. frv. Og ég tel eins og ég sagði áðan ekkert því til fyrirstöðu að afgreiða það á tiltölulega stuttum tíma þó að ég skilji ekki alveg allar þær yfirlýsingar um lausn fyrir þá sem eru að bíða eftir svörum. Það koma nefnilega engin lán á morgun fyrir þetta fólk. Ég er hrædd um að margir af þeim sem nú bíða telji að svo verði með samþykkt þessa frv. Ég held að mjög margir standi í þeirri trú að með samþykkt þessa frv. verði þeirra mál leyst og þeir fái lán, ef ekki á morgun þá mjög fljótlega, en meginþorri þeirra sex þúsunda, eins og ég sagði áðan, fær ekki nokkurn skapaðan hlut fyrr en árið 1989 eða síðar, þannig að mér finnst óþarfi að gefa fólki falskar vonir og ég vona svo sannarlega að allt þetta fólk, þessi sex þúsund, standi ekki í þeirri trú að það eigi að fá lán núna strax eftir jól, en því miður óttast ég það.

Frsm. 2. minni hl. félmn. (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir áliti 2. minni hl. félmn. sem kemur fram á þskj. 243. Frv. þetta til laga um breyt. á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 60/1984, sbr. lög nr. 54/1986, sbr. lög nr. 27 1987, ber þess glöggt vitni að enn er mikill vandi fram undan til frambúðarlausnar í fjármögnun og útfærslu húsnæðislánakerfisins. Í athugasemd með þessu frv. er m.a.s. svo langt gengið, með leyfi hæstv. forseta, að segja: "Með hliðsjón af framansögðu er ljóst að grípa verður til áhrifaríkra aðgerða til að koma í veg fyrir gjaldþrot húsnæðiskerfisins. Fyrstu skrefin í þá átt eru stigin með þeim breytingartillögum sem felast í þessu frumvarpi." Ég er þeirrar skoðunar að hér sé ekki hreyft við grundvallarvanda þess kerfis, en hann er að mínu mati lánskjaravísitalan sem sett var með lögum nr. 13/1979. Í sjálfu sér eru flest atriði 1. gr. þessa frv. spor í rétta átt þegar haft er í huga að hér er verið að skipta of litlu fjármagni á milli of margra. Engu að síður er ljóst að mikið vantar á að tekist sé á við þetta verkefni á viðunandi hátt. Það sést m.a. á 2. gr. frv., sem seinasti hv. ræðumaður gerði líka mjög að umræðuefni í sínu máli, en þar segir, með leyfi forseta, að umsækjendur skuli innan þriggja mánaða, frá því að umsókn var lögð fram, fá svar um hvort þeir eigi rétt á láni og líklegan afgreiðslutíma láns. Endanleg svör um afgreiðslutíma láns og lánsupphæð berist eigi síðar en einu ári áður en fyrsti hluti láns kemur til afgreiðslu. Allir munu sjá hve losaralega löggjöf hér er um að ræða þar sem engin tímamörk eru sett frá fyrstu svörum til endanlegra svara. A.m.k. virðist líklegt að um árabil sé að ræða í þessu efni. Það er dálítið athyglisvert að bera þetta markmið saman við það kerfi sem nágrannar okkar búa við. Annars staðar á Norðurlöndum er það þannig ef menn þurfa á húsnæðisláni að halda að þeir fengið viðunandi fyrirgreiðslu til áratuga á aðeins einni viku. Þannig er niðurstaðan þar sem hefur tekist að vinna fram löggjöf sem kallar fram það jafnvægi sem er algjör nauðsyn. Meginniðurstaða mín er því sú að húsnæðislánakerfið sé nú á þeim krossgötum að óhjákvæmilegt sé að Alþingi taki það til endurskoðunar frá rótum með afnámi lánskjaravísitölunnar og reisi á þeirri endurskoðun löggjöf um gjörbreytt kerfi sem ætlað væri að standa lengur en fáeina mánuði eins og raunin hefur orðið um alla löggjöf í þessu efni seinustu þrjú til fjögur ár ef ekki lengri tíma. Mikilvægt er að menn átti sig á og viðurkenni að lánskjaravísitalan skv. lögum nr. 13/1979 er hér meginógæfuvaldur sem mestu skiptir að uppræta. Í tillögum sem þm. Borgarafl. flytja á Alþingi um heildarskoðun á húsnæðislöggjöfinni er bent á leiðir til lausnar í þessu efni sem leysa mundi lánskjaravísitöluna af hólmi öllum til ómælds léttis. Í þeim tilgangi flytja þm. Borgarafl. brtt. við þetta frv, hér í þessari hv. deild. Fyrsti flm. þess frv., hv. 5. þm. Vesturl., mun mæla fyrir þeim brtt. sem eru raunar heildstætt frv. til laga um Húsnæðisstofnun. Enn fremur er rétt í þessu sambandi að minna á frv. til laga um húsnæðislánastofnanir og húsbanka sem þm. Borgarafl. í Ed. hafa flutt. Megintilgangur þm. Borgarafl. með þessum tillöguflutningi er að ráðast strax til atlögu við húsnæðislánakerfið og hina óréttlátu lánskjaravísitölu og leggja til aðrar raunhæfar leiðir en þær sem enn virðast hér uppi í þinginu, sem sé þær að lappa upp á kerfið á gjörsamlega ófullnægjandi hátt eins og hæstv. félmrh. virðist ætla að láta sér lynda. Við teljum hins vegar að meginmarkmiðið sé að draga úr spennu húsnæðislánakerfisins og auka réttlæti til handa þeim sem verða nú að þola órétt og áníðslu. Við teljum að ríkið geti ekki vikið sér undan að hafa á sínum vegum styrka stofnun sem annast húsnæðislán til félagslegs húsnæðis og þeirra sem byggja í fyrsta sinn á viðunandi kjörum. Þessir aðilar munu nú vera um 40% markaðarins. Við teljum hins vegar núverandi bankakerfi eiga fullt í fangi með að fjármagna atvinnuvegi og aðrar þarfir þjóðfélagsins og það er einmitt þess vegna sem við teljum að það þurfi að stofna sérstaka húsbanka, ekki síst með aðild lífeyrissjóðanna, til þess að annast önnur lán til húsnæðisviðskipta. Og síðast en ekki síst teljum við að hugmyndin um vaxtaaðlögunarlán, sem fram kemur í frv. hv. þm. Borgarafl. í Ed., muni þegar menn hafa áttað sig og þegar menn hafa kynnt sér festuna í þessum efnum, sem er annars staðar á Norðurlöndum, þá muni þessi leið leiða til þess að hin illræmda lánskjaravísitala verði leyst af hólmi, og það er aðalatriði þessa máls. Það er líka aðalatriði að losa húsnæðislánakerfið og húsbyggjendur undan þessari árlegu umönnun og forsjá hv. þm. og misjafnlega skynsamlegum aðgerðum þeirra unnum í álíka flýti og hér er þessa daga þegar menn eru sömu dagana að fást við tugi annarra lagafrv. Eðlilegt jafnvægi er algjör nauðsyn til að þessi mál komist á þann veg sem við er unandi.



Hæstv. forseti. Á þskj. 222 flyt ég brtt. við frv. til laga um breyting á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins nr. 60/1984, sbr. lög nr. 54/1986, sbr. lög nr. 27/1987. Það er 47. mál Nd. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Borgarafl. í Nd., þau Óli Þ. Guðbjartsson, Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, Albert Guðmundsson og Hreggviður Jónsson. Brtt. hljóðar svo: "Á undan 1. gr. frv. komi ný grein svohljóðandi: a. Í stað 1.-75. gr. laganna komi 37 nýjar greinar." Hæstv. forseti. Þm. Borgaraflokksins hafa á haustþingi unnið að því að setja fram nýja stefnu í húsnæðismálum. Má segja að hvati að þessari vinnu hafi komið með húsnæðisfrv. hæstv. félmrh. Því frv. má líkja við fjallið sem tók jóðsótt og fæddist mús. Í frv. er engin tilraun gerð til þess að leysa hin raunverulegu vandamál sem stafa af því að við búum við gjörónýtt húsnæðiskerfi gömlu flokkanna. Þarna er aðeins verið að bjarga í horn og stoppa upp í eitt gatið enn á stagbættum sokk. Til þess að hjálpa hæstv. félmrh. við að komast út úr þeim ógöngum sem húsnæðislánakerfið er komið í höfum við þm. Borgarafl. lagt fram frv. um húsnæðislánastofnanir í Ed. og leggjum nú fram í hv. Nd. brtt. við svokallað húsnæðisfrv. hæstv. félmrh. Með þessari brtt. sem felur í sér heildarendurskoðun á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins er í raun sett fram alveg nýtt húsnæðislánakerfi sem allar líkur eru á að geti virkað á eðlilegan hátt, eins og segir í I. kafla um markmið laganna, að allir landsmenn geti búið við öryggi í húsnæðismálum. Að búa við öryggi í húsnæðismálum er óþekkt hugtak í því húsnæðislánakerfi sem byggir á núverandi löggjöf. Þá höfum við notað tækifærið og annast hreingerningu, svo notað sé orð hæstv. fjmrh., á húsnæðislögunum. Lögin eru því sem næst orðin allsherjar ruslakista þar sem saman er safnað öllum mistökum fyrri tíma. Húsnæðisfrv. hæstv. félmrh. í því formi sem það var lagt fram er ein viðbótin enn í þá ruslakistu. Á árinu 1986 kom þannig til samkomulag um skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna af Byggingarsjóði ríkisins sem hefur aukið fjárstreymi til hans svo um munar. Samkvæmt því skyldu allir sjóðfélagar, sem hefðu 20 mánaða lífeyrissjóðsréttindi í þeim lífeyrissjóðum sem samþykktu að kaupa skuldabréf af Byggingarsjóði ríkisins, fá lán hjá Húsnæðisstofnun. Aðrir, þ.e. þeir sem ekki hefðu slík réttindi, voru ekki taldir skipta máli. Þannig var ætlað að loksins hefði fundist leið til að tryggja rekstur húsnæðislánakerfisins með ríflegu fé til útlána og koma á móti íbúðarkaupendum með hærri lánum en áður höfðu þekkst. Ekki virðist þessi ráðstöfun hafa gagnað. Þannig munu um 6000 umsóknir liggja óafgreiddar hjá Húsnæðisstofnun ríkisins meðan beðið er eftir því að einhverjar leiðir finnist til þess að finna aukið fjármagn til húsnæðiskerfisins eða leiðir til þess að takmarka aðgang umsækjenda að lánum úr byggingarsjóðunum. Frv. hæstv. félmrh. er sett fram til að takmarka aðgang sjóðfélaga lífeyrissjóðanna að láni úr Byggingarsjóði ríkisins þrátt fyrir samkomulag það sem þeir hafa gert um skuldabréfakaupin. Í rauninni er með þessari síðustu tilraun hæstv. félmrh. til þess að stoppa upp í eitt gatið enn á handónýtu húsnæðislánakerfi landsmanna kveðinn upp dauðadómur yfir því í núverandi mynd. Því er kominn tími til að leita nýrra leiða, hugsa málið upp á nýtt. Landsmenn eru löngu orðnir yfir sig þreyttir á því að slást við húsnæðislánadrauginn sem hefur tröllriðið þjóðfélaginu mörg undanfarin ár í skjóli óviturlegra ráðstafana þeirra sem hafa mest áhrif og völd til þess að móta núgildandi löggjöf um húsnæðismál. Þeirri skoðun hefur oft verið hreyft að bankakerfið eigi að taka að sér húsnæðislánin. Bankarnir geti alfarið séð um öll húsnæðislán og þurfi ríkið ekki að skipta sér frekar af þeim. Flm. telja að slíkt kerfi muni aldrei geta gengið í þessu fámenna þjóðfélagi. Bankarnir eigi fullt í fangi með að sinna lánum til atvinnurekstrar, veita lán til skamms tíma til að fjármagna kaup á alls kyns neysluvörum, bílum, heimilistækjum, Spánarferðum, svo eitthvað sé nefnt. Þeir veita einnig skammtímalán vegna húsbygginga og íbúðarkaupa og munu þurfa að halda því áfram hvaða húsnæðislánakerfi sem yrði fundið upp. Það að veita langtímaveðlán, allt að 40 ára lán vegna fasteigna samræmist illa þeim bankarekstri sem landsmenn þekkja til. Þá hefur þeirri spurningu heldur ekki verið svarað hvar bankarnir eigi að finna eða skapa það fjármagn sem óseðjandi húsnæðislánakerfið þarfnast. Það má benda á það að bankarnir mundu aðallega geta sinnt þeim sem hafa góða afkomu og ættu auðveldara með að greiða hina háu markaðsvexti af húsnæðislánum bankanna. Eftir sem áður verður nauðsynlegt að ríkisvaldið sinni málefnum þeirra sem þurfa á aðstoð að halda í þjóðfélaginu. Þannig verða félagslegar íbúðir áfram að vera undir verndarvæng ríkisins. Eins er mikilvægt að ungt fólk sem er að byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð fái aðgang að hagkvæmum lánum. Þeim sem eru að stofna heimili og reyna að koma undir sig fótunum, eru að stíga sín fyrstu spor á húsnæðisbrautinni verði hjálpað. Unga fólkið hefur hreinlega ekki bolmagn til þess að standa undir miklum lánum á markaðsvöxtum nú á tímum. Sá tími er liðinn að sumarhýran dugði fyrir útborgun í íbúð og verðbólgan sá um afganginn. Flm. leggja því til að tekið verði upp tvöfalt húsnæðislánakerfi. Í fyrsta lagi sjái ríkið aðeins um lánveitingar til bygginga með félagsleg markmið og til þeirra sem eru að byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð. Í þessu skyni hafa þm. Borgarafl. gert róttæka breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 60/1984, með síðari breytingum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að breyta starfsemi og skipulagi Húsnæðisstofnunar ríkisins. Flm. telja að starfsemi stofnunarinnar verði að vera markvissari einkum gagnvart lánunum sjálfum og þeim fjármunum sem fara um hendur hennar. Því gerum við ráð fyrir að stofnunin starfi sem bankastofnun. Hún hafi sjálf til vörslu Byggingarsjóð ríkisins og annist allar fjárreiður vegna hans. Með þeim hætti getur stofnunin geymt fé sjóðsins í þeim bönkum og útibúum úti á landi sem henni sýnist. Enn fremur annist stofnunin allar lánveitingar og innheimtu lána. Með þessu hefur stjórn og framkvæmdastjórn stofnunarinnar full umráð yfir þeim fjármunum sem varið er til útlána og fær aukna ábyrgð. Starfsemi stofnunarinnar verður markvissari og ábyrgari og mun styrkari. Flm. sjá ekki nauðsyn þess að Seðlabankinn annist vörslu Byggingarsjóðsins né heldur að stofnunin geti ekki rekið sína eigin veðdeild. Varðandi stjórn stofnunarinnar teljum við rétt að hún sé kjörin af hv. Alþingi. Engir hagsmunaaðilar tilnefni menn í stjórnina þar sem erfitt er að gera upp á milli hinna fjölmörgu félagasamtaka sem til greina gætu komið. Þar sem hlutverk Húsnæðisstofnunar væri nú eingöngu orðið að sjá um lánveitingar til félagslegra íbúða og til þeirra sem eru að byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð telja flm. rétt að sameina byggingarsjóði ríkisins í einn sjóð. Engin ástæða er til þess að Húsnæðisstofnun þurfi að greina á milli mismunandi byggingarsjóða eftir lánveitingum. Því er lagt til að Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna verði sameinaðir. Úr hinum sameinaða byggingarsjóði verði síðan einungis veitt lán til forgangshópa, eins og segir í 9. gr. brtt., með leyfi forseta: "Úr Byggingarsjóði ríkisins er heimilt að veita lán til byggingar eða kaupa á íbúðarhúsnæði, til meiri háttar viðbygginga, endurbóta og endurnýjunar á notuðu húsnæði, til útrýmingar á heilsuspillandi húsnæði og til orkusparandi breytinga á húsnæði sem hér segir: 1. Íbúðir fyrir lágtekjufólk (verkamannabústaðir). 2. Íbúðir fyrir þá sem eru að byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð. 3. Verndaðar íbúðir fyrir fatlaða. 4. Verndaðar íbúðir fyrir aldraða. 5. Leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga. 6. Leiguíbúðir á vegum félagasamtaka. Úr Byggingarsjóði ríkisins er enn fremur heimilt að veita lán til byggingar eða kaupa á húsnæði fyrir félagslegar stofnanir á vegum opinberra aðila og félagasamtaka, svo sem dagvistarstofnanir fyrir börn og aldraða, hjúkrunarheimili og dvalarheimili." Hlutverki Húsnæðisstofnunar ríkisins er þannig breytt verulega og aðgangur að lánveitingum stofnunarinnar þrengdur verulega frá því sem nú gerist. Stofnunin mun aðallega annast lánveitingar með hagstæðum kjörum til: 1. íbúða fyrir lágtekjufólk, þ.e. verkamannabústaða, 2. þeirra sem eru að kaupa eða byggja sína fyrstu íbúð, 3. byggingar leiguíbúða í samvinnu við sveitarfélög, félagasamtök og hagsmunasamtök launþega" 4. byggingar verndaðra íbúða fyrir aldraða og fatlaða, 5. að takast á við sérstök verkefni, félagslegs, tæknilegs og fjárhagslegs eðlis. Samkvæmt þeim upplýsingum sem flm. hafa fengið munu þeir sem þannig ættu rétt á húsnæðislánum hjá Húsnæðisstofnun ríkisins vera tæplega 40% af þeim sem sækjast eftir lánum til byggingar eða kaupa á íbúðarhúsnæði hverju sinni. Ljóst er að mun auðveldara verður fyrir Húsnæðisstofnun að sinna þörfum þessa takmarkaða hóps. Starfsemi hennar og fjárþörf umfram það sem endurgreiðslur lána tryggja verður fjármögnuð með ríkisframlögum og skuldabréfaútgáfu. Ljóst er að því aðeins er hægt að veita hagstæð lán til ofangreindra forgangshópa. Flm. hafa ekki talið rétt að gera miklar breytingar á verkamannabústaðakerfinu. Það er talið eðlilegt að frekar verði talað um íbúðir fyrir lágtekjufólk en verkamenn. Er hér aðeins verið að leiðrétta hugtök sem eru skilgreind með öðrum hætti nú en þegar lögin um verkamannabústaði voru sett á síðustu dögum vorþings 1929. Þá tókust á í Ed. um frv. stjórnmálakempurnar Jón Baldvinsson, formaður Alþfl., og Jón Þorláksson, formaður Sjálfstfl. Náðist samkomulag um að hafa einn sjóð þrátt fyrir að frumvarpsdrögin eins og þau voru samþykkt gerðu ráð fyrir sjóði í hverju byggðarlagi. Þrátt fyrir að verkamannabústaðakerfið hafi staðist tímans tönn eru margir gallar á því og ýmsir vankantar sem flm. þótti rétt að sníða af. M.a. er í frv. gert ráð fyrir húsnæðisnefndum sveitarfélaga sem fá miklu víðtækara umboð og verksvið en stjórnir verkamannabústaðanna hafa nú. Gerum við ráð fyrir að þær fái svipaða stöðu í stjórnkerfi sveitarfélaga og byggingarnefndir þeirra. Þá höfum við gert veigamiklar breytingar á kaflanum um skyldusparnað ungs fólks. Í tillögum okkar er gert ráð fyrir að ungu fólki standi til boða að gera samning við Húsnæðisstofnun um að skyldusparnaðurinn renni til byggingar leigu- og eignaríbúða fyrir ungt fólk. Húsnæðisstofnun getur leitað eftir samstarfi við sveitarfélög og önnur félagasamtök, m.a. samtök námsmanna, um að byggja slíkar íbúðir fyrir það fé sem þannig rennur til Byggingarsjóðs ríkisins. Ungt fólk sem hefur gert samning um slíka ráðstöfun skyldusparnaðar hefur forgang að þessum leiguíbúðum. Að skyldusparnaðartímabilinu loknu fær sá sem hefur ráðstafað skyldusparnaði sínum með þessum hætti afhent afsal fyrir eignarhlut í íbúð á vegum Húsnæðisstofnunar. Getur hann þá fengið lán hjá stofnuninni til þess að kaupa íbúðina eða hann getur selt eignarhlutinn á markaðsverði. Hér er um mikla áherslubreytingu að ræða á kaflanum um skyldusparnað ungs fólks. Með þeim hætti sem hér er lýst vinnst tvennt: Í fyrsta lagi er reynt að koma til móts við mikla húsnæðisþörf ungs fólks. Ungt fólk á við mikinn húsnæðisvanda að stríða. Mjög erfitt er að finna leiguíbúðir og er markaðsleiga íbúða á frjálsum húsaleigumarkaði orðin svo há að ungt fólk á mjög erfitt með að standa undir henni. Einkum á þetta við um námsfólk. Ríkir hreint neyðarastand í húsnæðismálum námsmanna. Í öðru lagi yrði minni ásókn í það að fá skyldusparnaðinn greiddan út hjá þeim hópum sem hafa rétt til slíks, einkum námsmönnum. Eins og skyldusparnaði ungs fólks hefur verið varið hefur það ekki séð mikinn tilgang í því að safna sparifé hjá Byggingarsjóði ríkisins. Námsmenn sækja yfirleitt um að fá skyldusparnaðinn greiddan út eftir hvert ár og gervihjónabönd ungs fólks til þess eins að ná út skyldusparnaði eru vel þekkt. Ætli ungt fólk yrði ekki sáttara við það að spara saman með þeim hætti sem hér hefur verið lýst, að eignast stóran hlut í íbúðarhúsnæði með skyldusparnaði sínum og fá síðan tækifæri til þess að kaupa íbúð með hagstæðum lánum strax að loknu skyldusparnaðartímabilinu eða geta selt verðmætan eignarhlut í íbúð? En hvernig á þá að fara með hina, það er að segja þá sem ekki lengur hafa aðgang að lánum hjá Húsnæðisstofnun ríkisins? Það er sá hópur sem þegar á íbúð og hefur væntanlega fengið lán á hagstæðum kjörum hjá Húsnæðisstofnun áður. Þetta munu vera rúmlega 60% þeirra sem eru á almennum fasteignamarkaði. Hér er um að ræða íbúðareigendur sem ætla að stækka við sig eða minnka við sig, breyta eða lagfæra íbúðir sínar, þurfa að flytja á milli staða og selja og kaupa íbúð þess vegna, svo dæmi séu tekin. Til þess að tryggja aðgang þessa hóps að hagstæðum langtímaveðlánum vegna fjárfestingar í fasteignum telja flm. að nauðsynlegt sé að koma upp sérstökum húsnæðislánastofnunum, húsbönkum, sem hafi það hlutverk eingöngu að veita slík lán. Slíkir húsbankar verða að lúta lögmálum þess fjármagns- og viðskiptakerfis sem landsmenn búa við en með heppilegri löggjöf má ætla að þeir geti haft jákvæð áhrif á þróun fjármála í landinu, einkum lánskjör og stefnumótun í verðtryggingar- og vaxtamálum. Hafa þm. Borgarafl. í hv. Ed. þegar mælt fyrir frv. til laga um húsnæðislánastofnanir eða húsbanka. Þær brtt. sem við nú leggjum fram í hv. Nd. eru nátengdar því frv. og verða að skoðast í samhengi við það. Flm. gera ráð fyrir því að bankarnir, tryggingarfélög, hagsmunasamtök launþega og lífeyrissjóðirnir muni koma upp slíkum sjálfstæðum húsnæðislánastofnunum eða húsbönkum á grundvelli þess lagafrv. Mikilsvert er að vel til takist. Almenningur verður að geta borið fullt traust til slíkra lánastofnana ef á að vísa honum að hluta til frá húsnæðislánakerfi ríkisins yfir til sjálfstæðra stofnana. Það lagafrv. sem þm. Borgarafl. lögðu fram í Ed. og er þar enn til 1. umr. skilgreinir starfsemi slíkra húsbanka byggða á erlendum fyrirmyndum. Slíkir húsbankar eru víða starfandi í nágrannalöndum okkar og hafa gefið góða raun. Húsnæðislánakerfi nágrannaþjóðanna virðist yfirleitt vera í góðum farvegi og hinar örvæntingarfullu ráðstafanir sem sífellt er verið að gera á Íslandi til þess að bjarga gjörónýtu húsnæðislánakerfi okkar eru þar óþekktar með öllu. Stjórnmálamenn nágrannalandanna þurfa ekki að hafa mikil afskipti af húsnæðislánamálum. Um þau hefur ríkt friður og ró um áratuga og jafnvel alda skeið. Þannig hefur danska húsnæðislánakerfið lítið breyst frá því að fyrstu húsnæðislánastofnanir komu til sögunnar um miðja síðustu öld. Það vekur nokkra furðu að okkur skuli ekki hafa lánast að nýta okkur danska húsnæðislánakerfið meðan við vorum í ríkjasambandi við Danmörku. Það form sjálfstæðra húsnæðislánastofnana, sem lagafrv. þm. Borgarafl. í hv. Ed. gerir ráð fyrir, byggir á gömlum hugmyndum. Fyrstu húsnæðislánastofnanirnar komu til sögunnar í Þýskalandi um miðbik 18. aldar. Danir tóku þessar hugmyndir til sín og voru fyrstu húsnæðislánastofnanirnar stofnaðar í Danmörku um miðbik síðustu aldar. Dönsku húsnæðisstofnanirnar hafa þróast og breyst í gegnum árin en grundvallarhugmyndin er sú sama, þ.e. lántakendur mynda með sér félagsskap og ábyrgjast sameiginlega öll útlán stofnunarinnar. Í seinni tíð hefur þó verið heimilt að húsbankar séu reknir í formi hlutafélags án þessarar samábyrgðar. Er gert ráð fyrir báðum þessum möguleikum í frv. Húsbankarnir fjármagna útlán sín með útgáfu sérstakra húsbréfa sem þeir hafa einkarétt til að gefa út og selja á frjálsum peningamörkuðum. Í rauninni er um að ræða venjuleg skuldabréf eða spariskírteini sem húsbankinn býður til sölu í samkeppni á frjálsa fjármagnsmarkaðinum. Ef húsbréfin eru fullkomlega traust og áreiðanleg í líkingu við verðtryggð spariskírteini ríkisins ættu ekki að vera vandkvæði á því að selja þau á hagstæðu verði fyrir stofnunina, þannig að nægt fjármagn verði til útlána hverju sinni. Þar sem útlán bankans byggja eingöngu á sölu húsnæðisbréfanna verður að vera jöfnuður á milli útgáfu og sölu húsbréfa og útlána. Fyrir hvert nýtt útlán þarf að gefa út og selja húsbréf. Oftast er þetta gert á þann veg að röð húsnæðisbréfa er sett á markað með reglulegu millibili og lánsumsóknir afgreiddar í takt við útgáfu bréfanna. Þó er jafnalgengt hjá dönsku húsbönkunum að húsbréfin séu seld frá degi til dags og lánsumsóknir afgreiddar á sama hátt. Biðraðir eftir húsnæðislánum eru óþekkt fyrirbrigði í Danmörku. Þess eru dæmi að lánsumsókn, sem berst fyrir hádegi á mánudegi, sé afgreidd og lánið veitt á föstudegi í sömu viku. Dönsku húsbréfin njóta mikils trausts meðal almennings. Algengt er að gefa börnum húsbréf í skírnar- og fermingargjafir. Það eru þó fyrst og fremst bankar og tryggingafélög sem geyma lausafé sitt í húsbréfunum. Húsbréfin eru auglýst til sölu í öllum bönkum og peningastofnunum. Gengi þeirra, þ.e. söluverð og raunvextir, er skráð á viðskiptasíðum dagblaðanna á hverjum degi. Ef óheppileg þróun söluverðs húsbréfa er fyrirsjáanleg kemur danski seðlabankinn yfirleitt til aðstoðar og kaupir húsbréf í miklu magni. Í seinni tíð hefur bankakerfið í Evrópu í æ ríkara mæli farið inn á bein tölvuviðskipti. Þetta hefur gert nauðsynlegt að skilgreina og heimila svokölluð rafeindabréf. Rafeindahúsbréf eru aðeins til í tölvukerfi stórbankanna, tryggingafélaga og verðbréfasala svo dæmi séu nefnd. Þau ganga kaupum og sölum á venjulegan hátt en eru aldrei skráð á pappír. Þannig er hægt að selja eða kaupa mikið magn af húsbréfum á svipstundu. Aðalatriði þessa húsnæðislánakerfis er það að lánsumsækjandi sendir inn umsókn og fær húsnæðislán til margra ára. Hann skrifar undir veðskuldabréf fyrir öllu láninu handa stofnuninni. Stofnunin útvegar sjálf fjármagn til lánveitingarinnar með sölu húsbréfa sem í sjálfu sér kemur lántakandanum ekkert við. Áður var það algengara að lántakandinn yrði sjálfur að selja húsbréfin sem stofnunin afhenti honum við móttöku veðskuldabréfsins. Þannig er stofnunin óháð utanaðkomandi fjármagni sem lagt er til hennar á beinan hátt. Til að koma upp íslenskum húsbönkum er talið ráðlegt að nota hlutafélagaformið þó það sé ekki einhlítt. Eðlilegt er að lífeyrissjóðirnir hafi frumkvæði að stofnun húsbanka í samvinnu við bankakerfið. Í frv. hv. þm. Borgarafl. í Ed. er lagt til að gerð verði tilraun til þess að brjótast út úr myrkviðum lánskjaravísitölunnar. Lánskjaravísitalan hefur haft óbærilegar afleiðingar fyrir allt efnahagslíf landsmanna. Hún hefur komið fleiri manns á vonarvöl og lagt mörg atvinnufyrirtæki í rúst. Misgengishópurinn sem varð að þola stórhækkun lánskjaravísitölu umfram kaupgjaldsvísitölu á árunum 1983–1984 hefur enn ekki fengið leiðréttingu sinna mála hvað húsnæðislánin áhrærir. Lánskjaravísitalan virkar með þeim hætti að óeðlilegir þættir svo sem hækkun matvöru virka á hana. Þannig munu matarskattar hæstv. fjmrh. Jóns Baldvins Hannibalssonar, þegar þeir reiknast inn í framfærsluvísitöluna, hækka skuldir íbúðareigenda við húsnæðislánakerfið um hundruð milljóna ef ekki milljarða. Lánskjaravísitalan var fyrst skráð í júní 1979. Á þeim átta árum sem eru liðin síðan almennt var farið að verðtryggja fjárskuldbindingar landsmanna með lánskjaravísitölunni hefur hún rúmlega átjánfaldast. Byggingarvísitalan hefur rúmlega sextánfaldast. Á sama tíma hefur verðgildi bandaríkjadollars ellefufaldast og dönsku krónunnar nífaldast. Maður, sem hefði fengið að taka danskt húsnæðislán í júní 1979, skuldaði nú miklu minna en sá sem hefði tekið jafnhátt lánskjaravísitölutryggt íslenskt húsnæðislán með sömu afborgunarskilmálum. Í grg. með títtnefndu frv. til laga um húsnæðislánastofnanir og húsbanka, 157. mál hv. Ed., er sýnd þróun lánskjaravísitölu, byggingarvísitölu, kaupgjaldsvísitölu og launavísitölu tímabilið 19791987 í töflu 1. Töflurnar eru júnítölur hvers mánaðar. Með leyfi forseta ætla ég að renna yfir þær. Lánskjaravísitalan 1979 miðað við 100 stig, þá var lánskjaravísitala 1980 180 stig, 1981 245 stig, 1982 359 stig, 1983 656 stig, 1984 885 stig, 1985 1144 stig, 1986 1448 stig, 1987, júnítala 1687 stig, en uppgefin nóvembertala 1841 stig. Á sama tíma var byggingarvísitala miðað við 100 stig 1979, 1980 158 stig, 1981 239 stig, 1982 370 stig, 1983 672 stig, 1984 786 stig, 1985 1037 stig, 1986 1294 stig, 1987 1534 stig. Launavísitala 100 stig 1979, 152 stig 1980, 232 stig 1981, 353 stig 1982, 558 stig 1983, 716 stig 1984, 747 stig 1985, 1215 stig 1986 og 1598 stig 1987. Kaupgjaldsvísitalan hins vegar árið 1979 100 stig, 1980 152 stig, 1981 228 stig, 1982 336 stig, 1983 530 stig, 1984 604 stig, 1985 785 stig, 1986 968 stig. Kaupgjaldsvísitalan sýnir mjög vel hvernig launafólki hefur reitt af í verðbólgubálinu þar sem lánskjörin eru stillt eftir verðbólgunni en launin ekki, enda urðu menn sammála um að taka hana úr sambandi í ágúst 1986. Þróun launavísitölunnar, en mjög er umdeilt hvort hún sýni rétta mynd af afkomu launafólks, er ekki mikið hagstæðari. Hún sýnir að launafólk getur vart búist við því að verða ofan á í baráttunni við lánskjaravísitöluna. Ekkert bendir til þess að kaupgjald á Íslandi muni nokkru sinni geta haldið í við lánskjaravísitöluna. Það gekk ekki í mesta góðæri sem landsmenn hafa búið við. Varla gengur það frekar þegar aftur harðnar í ári. Ef nauðsynlegt reynist að verðtryggja húsnæðislán virðist skynsamlegra að binda þau við byggingarvísitöluna sem samkvæmt töflu 1 sýnir betri aðlögun að launavísitölu. Í frumvarpinu um húsnæðislánastofnanir og húsbanka og einnig í þeim brtt. sem hér eru lagðar fram er því einungis gert ráð fyrir að heimilt sé að verðtryggja lán en jafnframt bent á aðra valkosti. Nágrannaþjóðirnar hafa ekki nema að litlu leyti farið inn á þá braut að verðtryggja lán. Eru þau þá tengd við byggingarvísitölu eða kaupgjaldsvísitölu. Yfirleitt er fólki ráðið frá því að taka slík lán og fremur hvatt til að taka venjuleg skuldabréfalán með afföllum. Vísitölubundin lán eru talin koma helst til greina þar sem hægt er að tengja rekstur fasteignar við sömu vísitölu. Þannig má hugsa sér að nota vísitölubundin lán til byggingar leiguíbúða þar sem húsaleigan fylgir sömu vísitölu. Húsnæðislán í formi vaxtaaðlögunarlána ryðja sér til rúms í nálægum löndum. Þau byggja á því að fyrir t.d. 40 ára veðlán er samið um fasta vexti til ákveðins tíma, t.d. fimm ára í senn. Gengi skuldabréfsins er háð vöxtunum sem samið er um í upphafi hvers vaxtatímabils og þar með er ljóst hver lánsupphæðin er. Við upphaf næsta vaxtatímabils er á ný samið um fasta vexti til næstu fimm ára. Er þá gamla lánið endurgreitt með nýju láni og svo koll af kolli. Afborgunarrunan er hins vegar miðuð við 40 ára lánstíma og lánið er í raun veitt til þess tíma þótt það sé endurreiknað á t.d. fimm ára fresti. Þannig er tekið tillit til verðlagsþróunar á skynsamlegan hátt með því að stilla af vexti og kaupgengi skuldabréfs að baki láninu með reglulegu millibili eftir því sem um er samið. Lántakandinn situr ekki uppi með lán þar sem lánsupphæðin, þ.e. skuldin, hækkar í sífellu þrátt fyrir stöðugar afborganir. Á fylgiskjali I í grg. með frv. um húsbanka eru sýnd vaxtaaðlögunarlán sem stærsta húsnæðislánastofnun Danmerkur, Kreditforeningen Danmark, býður þýskum húsbyggjendum og íbúðarkaupendum í Frankfurt. Það út af fyrir sig er forvitnilegt að dönsku húsnæðislánastofnanirnar hafa fengið heimild til þess að veita dönsk húsnæðislán í löndum sem eiga aðild að Efnahags- og framfarastofnun Evrópu, OECD. Hafa þær hafið starfsemi í Portúgal, Þýskalandi og Wales. Danska húsnæðislánakerfið virðist þannig ráða auðveldlega við heimamarkaðinn og geta bætt á sig húsnæðislánum til annarra landa. Í viðræðum, sem hv. þingflokksformaður Borgarafl., Júlíus Sólnes, átti við fulltrúa Kreditforeningen Danmark, kom fram að vel gæti komið til greina að stofnunin veitti húsnæðislán til Íslands, annaðhvort í samvinnu við hliðstæða íslenska stofnun eða með því að stofna útibú á Íslandi. Eftir verðlagsþróuninni að dæma hefði ekki verið ónýtt að geta tekið dönsk húsnæðislán í staðinn fyrir íslensk lán með lánskjaravísitölu. Að lokum er rétt að minnast á lán með greiðslumarki og afkomutryggingu. Þau eru hér byggð á bandarískri fyrirmynd, en einnig er farið að tala um afborgunartryggingu í nálægari löndum svo sem í Danmörku. Lántakandi, sem fær t.d. 25 ára veðlán, semur um það við húsbankann að sett sé greiðslumark á lánið, þ.e. mánaðarleg eða árleg greiðslubyrði af láninu, vextir, afborgun, hugsanleg verðtrygging o.fl. fari ekki upp fyrir greiðsluþol hans miðað við þær tekjur sem hann hefur við upphaf lánstímans. Samhliða greiðslumarksláninu er tekin afkomutrygging þannig að tryggingafélag tekur að sér að greiða mismun á greiðslumarki og greiðsluþoli lántakanda við atvinnumissi, veikindi, missi maka eða annað óvænt sem hefur áhrif á afkomu lántakandans. Oft er afkomutryggingin tekin á þann hátt að lánstíminn er lengdur, t.d. úr 25 árum í 35 ár án þess að greiðslubyrði vegna lánsins sé minnkuð. Mismunurinn, þ. e. það sem greiðslubyrðin hefði átt að minnka um, er iðgjaldið sem lántakandinn greiðir fyrir afkomutrygginguna. Þannig er á einfaldan og hagkvæman hátt komið í veg fyrir að lántakandinn lendi í greiðsluerfiðleikum sem því miður er að verða regla fremur en undantekning hjá stórum hópi íslenskra lántakenda. Í fyrrnefndri grg. með frv. um húsbanka eru afkomutryggingarskilmálar bandarísks tryggingafélags fyrir 180 mánaða húsnæðisláni sýndir á fskj. II. Það er skoðun flm. að nái þessi brtt. fram að ganga væri stigið stórt skref í þá átt að koma okkur út úr þeim ógöngum sem við nú búum við í húsnæðislánamálum. Hæstv. forseti. Mér þykir að lokum rétt að fara yfir einstakar greinar brtt. og koma með skýringar. Í 1. gr. er greint frá markmiði laganna. Ég held að við getum öll verið sammála þeim markmiðum. Í 2. gr. er gerð sú meginbreyting á lögunum um Húsnæðisstofnunina að henni er nú einungis ætlað að sinna lánaþörf fyrir íbúðir á félagslegum grundvelli og þeirra sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn. Í 3. gr. eru hin mismunandi starfssvið Húsnæðisstofnunar skilgreind. Þannig er gert ráð fyrir deildaskiptingu stofnunarinnar, þ.e. að henni sé skipt í bankadeild og tæknideild. Tilkoma bankadeildar leiðir til meira sjálfstæðis stofnunarinnar í öllum fjármálum og gerir starfsemi hennar miklu markvissari og ábyrgari gagnvart öllum lántakendum. Einnig er hlutverk tæknideildar gert skýrara og henni mörkuð ákveðin verkefni. Í 4. gr. er gert ráð fyrir þeirri breytingu að fækkað verði í stjórn Húsnæðisstofnunar úr tíu manns í sjö. Gert er ráð fyrir að allir stjórnarmenn svo og varamenn séu kosnir hlutbundinni kosningu á Alþingi til fjögurra ára í senn. Ekki er gert ráð fyrir fulltrúum frá hagsmunaaðilum launþega né vinnuveitenda. Rökin fyrir því eru þau að mörg önnur hagsmunasamtök eigi jafnmikinn rétt á því að eiga fulltrúa í stjórninni, t.d. Landssamband fatlaðra, félagssamtök aldraðra, námsmannasamtök, svo einhver dæmi séu tekin. Því þykir flm. rétt að stjórnin verði öll kjörin af sameinuðu Alþingi. Með hliðsjón af stjórnarhlutverki hæstv. félmrh. er talið rétt að hann tilnefni formann og varaformann úr hópi kjörinna stjórnarmanna. Í 6. gr. þarf að gera breytingu á orðalagi. 3. tölul. gr. orðist svo: Með árlegu framlagi úr ríkissjóði skv. fjárlögum ef með þarf, þannig að heildarframlag úr ríkissjóði skv. 2. og 3. tölul. nemi ár hvert 30% af fjárþörf sjóðsins. Þetta er í stórum dráttum samhljóða ákvæði gildandi laga um fjármögnun Byggingarsjóðs verkamanna. Flm. hafa ekki tekið afstöðu til þess hvort ekki sé orðið tímabært að endurskoða fjármögnun húsnæðislánakerfis ríkisins. Vilja flm. beina þeim tilmælum til hæstv. félmrh. að hann taki fjármögnun Byggingarsjóðs ríkisins til gagngerrar endurskoðunar. Þá er ekki gert ráð fyrir 10% mótframlagi sveitarfélaga til Byggingarsjóðsins. Þetta er talin eðlileg ráðstöfun með hliðsjón af nýjum tillögum um verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Enn fremur má benda á að félaga- og hagsmunasamtök sem nú eiga rétt á lánum úr Byggingarsjóði verkamanna þurfa ekki að greiða sérstakt framlag til sjóðsins. Þá er rétt að benda á smá ritvillu, en í 4. tölul. á að vísa í Vl. kafla í stað IV. kafla. Í 12. gr. er fjallað um heimild til þess að veita sérstök framkvæmdalán til bygginga sem eru lánshæfar skv. 9. gr. Er reiknað með því að slík framkvæmdalán geti numið allt að 75% af væntanlegu veðláni. Hér er um að ræða breytingu á núgildandi lögum, þannig að sett er fram samræmt hlutfall fyrir alla lánaflokka. Þá er gert ráð fyrir að endanlegt veðlán komi til sögunnar innan fimm ára frá því að byggingarframkvæmdir hófust. Verði lánstími veðlána styttur sem nemur lánstíma framkvæmdanna. Hér er um byltingu að ræða í byggingarmálum. Allir sem eiga rétt á veðláni geta fengið framkvæmdalán til þess að hefja og ljúka byggingarframkvæmdum á sem skemmstum tíma. Þeir geta skipulagt byggingarframkvæmdir sínar með fullri vissu um að hafa tryggt fjármagn. Í 13. og 14. gr. eru þau lánskjör sem koma til greina skilgreind. Hér er aðalatriðið að fellt er úr gildandi lögum það ákvæði að Húsnæðisstofnun skuli verðtryggja öll lán með lánskjaravísitölu. Ýmsar hugmyndir eru settar fram um annars konar og manneskjulegri lán. Mikilsvert er að á hv. Alþingi skapist samstaða með þm. Borgarafl. um að koma þjóðinni út úr þeirri áþján og sálarkreppu sem lánskjaravísitalan hefur kallað yfir okkur, að þm. beri gæfu til að víkja flokkadráttum til hliðar. Í 15. gr. er lánstími veðlánanna skilgreindur á einum stað. Starfsmenn Húsnæðisstofnunar þurfa ekki lengur að leita fram og aftur í lögunum að því hver skuli vera lánstími einstakra veðlána. Þá er rétt að benda á að langur lánstími er ekki æskilegur í sjálfu sér. Þær kröfur sem nú eru uppi um að lengja mjög lánstíma húsnæðislána, jafnvel upp í 60 ár, stafa af því að greiðslubyrði húsnæðislána með lánskjaravísitölu er svo þungbær. Miklu betra er að taka upp annars konar lánsform þar sem greiðslubyrðin er léttari og þar með ekki lengur þörf fyrir jafnlangan lánstíma. Í IV. kafla brtt., þar sem er fjallað um íbúðir fyrir lágtekjufólk og leiguíbúðir sveitarfélaga, er aðallega byggt á ákvæðum fyrri laga um verkamannabústaði. Flm. hafa ekki talið rétt að gera mjög miklar breytingar á eldri lögum um verkamannabústaði sem hafa reynst okkur vel. Þó er rétt að vekja athygli á ýmsum nýmælum. Í 17. gr. er starfsemi húsnæðisnefnda skilgreind. En þær eiga að taka við hlutverki stjórnar verkamannabústaða. Húsnæðisnefndirnar fá mun víðtækara umboð og mun sterkari stöðu en fyrri stjórnir verkamannabústaða hafa samkvæmt núgildandi lögum. Meðal annars eiga þær nú að sjá um leiguíbúðir sveitarfélaga. Nefndarmönnum er fækkað miðað við stjórnir verkamannabústaða og nefndinni eru ætluð laun í samræmi við aðrar nefndir á vegum sveitarfélaga. Sveitarfélagi verður gert skylt að láta húsnæðisnefndir starfa. Það getur ekki vikið sér undan því eins og nú gerist um stjórnir verkamannabústaða. Að öðru leyti hafa flm. fyrst og fremst sinnt hreingerningarstörfum og reynt að lagfæra og betrumbæta ákvæði laga um verkamannabústaði. Leiguíbúðir sveitarfélaga fá nú fastan sess í því kerfi. Í V. kafla, sem fjallar um forkaupsrétt sveitarfélaga á eldri íbúðum í verkamannabústöðum, hafa engar grundvallarbreytingar verið gerðar aðrar en þær að þess sé gætt að samræmi sé við aðrar lagagreinar samkvæmt tillögum okkar, enda er ekki ætlunin að svipta þá aðila sem rétt eiga samkvæmt núgildandi lögum réttindum sínum. Í Vl. kafla er fjallað um skyldusparnað ungs fólks. Þar er um algjörlega nýja hugsun að ræða eins og áður hefur komið fram. Í 34. gr. er leitast við að tryggja að það fé sem ungt fólk sparar saman með skyldusparnaði verði notað til að byggja leigu- og eignaríbúðir fyrir ungt fólk og reyna þannig að bæta úr mjög slæmu húsnæðisástandi þess. Í 35. gr. er nánar kveðið á um að þeir sem er skylt að greiða skyldusparnað til Byggingarsjóðs ríkisins geti gert samning við Húsnæðisstofnun um að sparifé þeirra verði notað til þess að byggja áðurnefndar íbúðir. Um leið fær viðkomandi forgang að slíkum leiguíbúðum. Að sparnaðartímabilinu loknu fær hann afhent afsal fyrir eignarhlut í íbúð á vegum Húsnæðisstofnunar sem hún hefur látið byggja í samvinnu við ýmis hagsmunasamtök, aðallega þó sveitarfélög. Viðkomandi getur nú selt eignarhlut sinn á markaðsverði eða fengið lán hjá Húsnæðisstofnun til þess að kaupa íbúðina. Flm. leggja mikla áherslu á að þessar tillögur nái fram að ganga því ástandið í húsnæðismálum ungs fólks, einkum námsmanna, er óviðunandi. Varðandi kaflann um byggingarsamvinnufélög hafa flm. ekki séð ástæðu til þess að breyta honum að svo stöddu. Þarf að taka það mál upp í samhengi við lög um húsnæðissamvinnufélög og hugsanlegar kaupleiguíbúðir sem þm. Borgarafl. hafa ekki tekið endanlega afstöðu til. Um ákvæði til bráðabirgða er þetta að segja, hæstv. forseti: Við teljum að nota eigi allt næsta ár til þess að endurskipuleggja húsnæðislánakerfi landsmanna á þeim grundvelli sem hér er lagður. M.a. þarf að semja upp á nýtt við lífeyrissjóðina þar sem við gerum ráð fyrir að þeir dragi sig út úr fjármögnun á Byggingarsjóði ríkisins og snúi sér að því verkefni að koma upp sjálfstæðum húsnæðislánastofnunum eða húsbönkum til hagsbóta fyrir félagsmenn sína. Verði slíkum stofnunum komið upp þurfa menn ekki lengur að karpa um hvort lánsumsækjandi eigi margar íbúðir fyrir eða hve stórar þær séu. Það skiptir hreinlega engu máli. Varðandi svokallað húsnæðisfrv. hæstv. félmrh., sem við þm. Borgarafl. viljum heldur kalla skerðingarfrumvarp ráðherrans, erum við sáttir við að lagagreinar þess fái gildi sem bráðabirgðaákvæði til gildistöku nýrra laga um Húsnæðisstofnun ríkisins samkvæmt tillögum okkar þann 1. jan. 1989. Þm. Borgarafl. viðurkenna að neyðarástand ríkir í húsnæðislánamálum og því er nauðsynlegt að grípa til aðgerða til að leysa úr þeim hnút sem málin eru komin í. Við viljum engu að síður lýsa yfir furðu okkar á því að ekki sé farið að afgreiða einhverjar af þeim 6000 umsóknum sem nú bíða og samkvæmt núgildandi lögum ber að afgreiða. Við getum fallist á skerðingartillögur hæstv. félmrh. með því skilyrði að tillögur okkar nái fram að ganga og nú þegar verði hafist handa við að lagfæra hið handónýta húsnæðislánakerfi landsmanna. Hæstv. forseti. Ég vil að lokinni þessari umræðu mælast til þess að brtt. þessum verði vísað til hv. félmn. til umfjöllunar og afgreiðslu.



Virðulegi forseti. Það eru nú sorglega þunnskipaðir bekkir hér þegar rædd eru húsnæðismál á hinu háa Alþingi. Það væri ekki verra til að mynda að hæstv. fjmrh. væri viðstaddur og einnig sakna ég þess að formaður félmn. sé okkur nær þegar við ræðum þessi mál. Það er að vísu svo að það frv. sem hér er til umræðu ...

Það munu verða gerðar ráðstafanir til að kalla á þá í þingsal, ráðherra og formann félmn. Þeir munu vera í húsinu.

Já, það er gott, virðulegur forseti. Það er eins og ég ætlaði að fara að segja  Það hefði að mínu mati, ef menn hefðu viljað virkilega nota ákvæði um stærð íbúðarhúsnæðis og eða efnahagsstöðu eða eign manna, verið mjög nauðsynlegt að setja um það skýrar reglur með hvaða hætti það yrði leyst í sundur hverjir væru þarna í meiri þörf en aðrir og eins og margoft hefur verið bent á er íbúðareignin ein og skuldastaða á íbúðareigninni einnig mjög takmarkaður mælikvarði á það. Það eru til einfaldar leiðir til að breyta nettóeign í íbúðum og færa á þær skuldir sem fram hafa komið og ef menn vilja reyna að gera þetta með markvissum hætti held ég að sé nauðsynlegt að taka tillit til efnahagsstöðu manna í víðtækara samhengi eins og margoft hefur verið bent á. Hvað varðar ákvæði 3. gr. eru þau efnislega óbreytt að mínu mati eða að mestu leyti óbreytt í brtt. meiri hl. eins og þau eru í frv. Það segir í 3. gr. frv., með leyfi forseta, að heimilt sé að láta útlán ganga fyrir til þeirra sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn svo og vegna viðbygginga og endurbóta og orkusparnaðar og þegar um er að ræða þá sem eiga íbúð fyrir er heimilt að láta fjölskyldustærð og skuldlausan eignarhluta í fyrri íbúð hafa áhrif á biðtíma eftir lánum til þeirra innbyrðis þannig að þeir sem verr eru settir að þessu leyti gangi fyrir hinum. Þetta skildu menn svo að þar með væri átt við að heimilt væri að færa einstaklinga úr víkjandi hópi í forgangshópinn og ég lít svo á að brtt. meiri hl. feli hið sama í sér nema að þar er orðalagið orðið svofellt, með leyfi forseta: "Á sama hátt er húsnæðismálastjórn heimilt að láta úthlutun lána til þeirra ganga fyrir sem eiga fyrir ófullnægjandi íbúð og þurfa að skipta um húsnæði af fjölskylduástæðum." Það er að vísu ekki sérstaklega nefnt að skuldastaða eigna komi þarna til, en ákvæðið er opið og segir að nánari reglur skuli setja um þetta í reglugerð. Það var óskað eftir því í hv. félmn. að fá svör frá ráðuneyti um hvernig menn hygðust fara með þessi heimildarákvæði ef að lögum yrðu, hvaða reglugerðir mundu fylgja til þess að menn gætu betur glöggvað sig á um hversu mikla takmörkun gæti orðið að ræða á grundvelli þessara ákvæða, og nefndinni barst bréf frá ráðuneytinu fyrir alllöngu sem breytti ekki miklu um þekkingu nefndarinnar á því hvernig með þetta yrði farið. Því var niðurstaða sú að félmn. skrifaði aftur bréf 8. des. sl. og ítrekaði þá óskir um ákvæði væntanlegra reglugerða ef þær brtt. sem þá voru til umfjöllunar í félmn. næðu fram að ganga. En málinu lauk engu að síður þannig að það var afgreitt frá nefndinni án þess að nokkur svör hefðu borist frá ráðuneytinu um þetta efni. Nú er það ekki vegna þess að a.m.k. ég tortryggi eða dragi í efa góðan vilja ráðuneytisins til að fara af sanngirni með þessi heimildarákvæði og að því leyti sé mér að vanbúnaði að afgreiða þessar heimildir, en hitt er öllum ljóst að það skiptir máli gagnvart því um hversu mikla forgangsröðun hópa verður hér að ræða hvernig menn kjósa til að mynda að skilgreina hugtök eins og "ófullnægjandi íbúð" og "fjölskylduástæður" í þessu sambandi. Ég tel að 1. gr. frv., eins og ég hef þegar rakið, virðulegur forseti, skipti í raun og veru hverfandi litlu máli þó að hún sé eðlileg að því leyti til að þar er um visst réttlætismál að ræða, að leitast við að takmarka fremur lánsmöguleika þeirra sem best eru staddir, en það er 3. gr. sem gæti haft umtalsverð áhrif, þ.e. gagnvart því hvernig þeir raðast upp sem bíða lána, bíða eftir svörum eða eiga að fá lán á næstu árum. Í því gæti aðalefni þessara breytinga falist að raða upp innbyrðis á biðlistunum sem eru langir og verða það væntanlega á næstu árum ef svo heldur fram sem horfir. Þess vegna hefði verið æskilegt og kannski kemur það fram í máli hæstv. félmrh., sem ég geri ráð fyrir að taki þátt í þessum umræðum á eftir, hvernig hið háa ráðuneyti hyggst nota sér heimildarákvæði 3. gr. til að raða upp eða endurraða þeim hópum sem bíða eftir lánsloforðum og lánum frá Húsnæðisstofnun. Frsm. 1. minni hl. félmn. hefur þegar gert grein fyrir brtt. sem ég er meðflm. að með hv. þm. Kristínu Einarsdóttur og varðar 2. gr. frv. og þarf litlu við hennar umfjöllun að bæta. Ég lýsti því þegar við 1. umr. að mér litist ekki vel á þær hugmyndir sem menn hefðu um breytingar á skyldum Húsnæðisstofnunar til að svara umsækjendum og minnti þar á reynsluna af hinum svonefndu "OK-bréfum" og þeim fyrirvörum sem menn hafa haft á um að skuldbinda stofnunina með slíkum hætti langt fram í tímann þó án þess að gefa endanleg svör. Nú hefur meiri hl. félmn. komið sér saman um ákveðið orðalag í þessu efni og ég sé ekki að það breyti miklu um frá frv. Það eina sem bæst hefur við í raun er að í bráðabirgðasvari sem yrði sent út skv. brtt. skal koma fram að lánið sé háð þeim skilyrðum að lífeyrissjóðir þeirra sem sæki um hafi fullnægt samningum við Húsnæðisstofnun um ráðstöfunarfé til Byggingarsjóðs ríkisins og síðan berist endanleg svör, eins og áður var gert ráð fyrir í frv., eigi síðar en einu ári áður en fyrsti hluti láns kemur til afgreiðslu. Ég tel, eins og fram kemur í brtt. okkar á þskj. 237, að það sé í raun með öllu ástæðulaust að senda út eitthvert sérstakt bráðabirgðasvar og er alveg ljóst að stofnunin ræður ekki við það. Það gengur ekki upp miðað við núverandi aðstæður að senda út skuldbindandi svör til allra sem sækja um strax þremur mánuðum eftir að umsókn berst. Bæði er fjárhagsstaða stofnunarinnar gagnvart framtíðinni ekki svo ljós að það sé hægt, þegar biðtíminn er kominn hátt á annað ár eða orðinn fast að tveimur árum, jafnvel kominn á þriðja ár, og þá eru líka uppi allar þær hættur sem bent hefur verið á um að þessi bindandi svör svo langt fram í tímann verði mönnum tilefni til að útvega sér fé með öðrum og óhagstæðari hætti og mönnum sé þannig e.t.v. mjög lítill greiði gerður að fá þessi plögg í hendur. Það er mín tilfinning að æskilegast væri að stofnunin sendi ekkert frá sér nema þá það sem lýtur beint að tæknilegum atriðum við móttöku umsókna og það að öll gögn hafi borist í hendur fyrr en að endanleg svör berast. Ég hefði einnig talið eðlilegt að menn settu hreinlega inn í lögin í beinu samhengi við þessa grein ákvæði um að það væri með öllu óheimilt að framselja slík svör eða að lánastofnunum væri óheimilt að veita mönnum lán með tryggingu í eða á grundvelli þeirra lánsloforða sem þeir hefðu fengið hjá Húsnæðisstofnun. Ég bar fram þessi sjónarmið í hv. félmn., en þau hlutu þar ekki stuðning, m.a. af þeim ástæðum, skildist mér, að menn töldu að það væri óheimilt og þyrfti ekki lagabreytingar til að framselja lánsloforð. Út af fyrir sig dreg ég það ekki í efa þar sem þau eru bindandi gagnvart viðkomandi umsækjendum, en ég hefði talið það skynsamlegt til þess að það lægi ljóst fyrir að lánastofnunum öðrum væri beinlínis óheimilt að lána mönnum á grundvelli svara frá Húsnæðisstofnun. En ég tel þó að ef sú brtt., sem við hv. þm. Kristín Einarsdóttir flytjum, næði fram að ganga væri í raun og veru minni ástæða en ella til að setja slík lagaákvæði, sem sagt að það fyrirkomulag yrði upp tekið að þeir sem ekki fengju lán, þeir sem yrði synjað fengju svör, en síðan fengju menn endanlegt svar um afgreiðslutíma lánsins og lánsfjárupphæðina eigi síðar en ári áður en fyrsti hluti lánsins kæmi til útborgunar. Að öðru leyti yrði mönnum ekki svarað. Það er líka, eins og margoft hefur verið bent á, öllum fyrir bestu að útlánareglurnar séu sem einfaldastar þannig að hver og einn geti í raun svarað fyrir sig um hvort hann á lánsmöguleika hjá stofnuninni eða ekki. Virðulegur forseti. Ég tel að þó að frv. sé í raun og veru óskaplega lítið spor í þá átt að bæta úr því ástandi sem er í húsnæðiskerfinu sé það góðra gjalda vert og ég get stutt það með þeim fyrirvörum sem ég hef gert grein fyrir nema ákvæði 2. gr. Ég treysti mér ekki til að standa að því, ef á að breyta henni á ' annað borð, að gera það með þessum hætti. Það hefði síðan verið nauðsynlegt og er í raun óhjákvæmilegt að ræða nokkuð stöðu húsnæðismálanna í víðara samhengi þegar þau koma til umfjöllunar á Alþingi og burt séð frá efni þessa frv. sérstaklega. Þar vil ég ítreka það, sem ég sagði við 1. umr. þessa máls, að ég tel að það sem mönnum hafi í raun fyrst og fremst mistekist á síðustu árum, þegar þeir hafa verið að breyta lögum og breyta fjárhagslegri stöðu húsnæðislánakerfisins, sé að taka samhliða á hinum félagslega þætti íbúðarhúsnæðis í landinu. Ég held að það sé alveg borin von að það verði náð utan um þennan málaflokk og þar verði farsællega tekið á málunum nema menn hafi allt undir og hafi samhengi hlutanna í huga. Ég er viss um að ástand húsnæðismálanna, ástand fasteignamarkaðarins til að mynda á þéttbýlissvæðinu við Faxaflóann og einnig á mörgum öðrum stærri þéttbýlisstöðum, er jafnslæmt og raun ber vitni fyrst og fremst vegna þess að þrýstingur ýmissa hópa, sem ekki fá þá úrlausn sem eðlilegt væri í gegnum félagslegt húsnæðiskerfi, er fyrir hendi og er mjög mikill. Þar má nefna hópa eins og námsmenn sem vegna þess að ekki er séð fyrir húsnæðismálum þeirra með skikkanlegum hætti, hvorki við Háskóla Íslands né við ýmsar aðrar æðri menntastofnanir, eiga ekki annan kost en að fara út á leigumarkaðinn eða fasteignamarkaðinn eins og hann er og berjast þar fyrir möguleikum sínum og rétti sínum til að búa í sæmilegu húsnæði. Ef séð væri með eðlilegum hætti fyrir húsnæðisþörf t.d. framhaldsskólanema á höfuðborgarsvæðinu þannig að stúdentagarðar eða leiguhúsnæði af einhverju tagi væri fyrir hendi í nægjanlegum mæli hygg ég að bara sá þáttur mundi breyta miklu um ástandið á leigumarkaðnum. Sömu sögu mætti segja frá stöðum eins og Akureyri og víðar. Það mætti svo nefna fjöldamarga aðra hópa sem eðli málsins samkvæmt horfa fyrst og fremst til hins félagslega hluta húsnæðislánakerfisins um úrlausn og nægir að nefna það samstarf átta aðila á þessu sviði þar sem menn hafa tekið sig saman um og haldið ráðstefnu um húsnæðismál og hafa jafnvel gert drög að frv. um nýjan félagsíbúðasjóð. Það segir meira en mörg orð um þær áhyggjur sem ýmsir aðilar hafa af húsnæðismálunum og þess vegna er alveg óhjákvæmilegt að það verði ekki látið sitja við þá litlu plástra sem hér á að afgreiða með þessu frv. á húsnæðiskerfinu heldur vindi menn sér í það verkefni, sem reyndar stóð alltaf til að fylgdi ráðstöfunum í húsnæðismálum, bæði sem gripið var til vorið 1985 og eins frá árinu 1986, að halda beint áfram yfir í hinn félagslega hluta íbúðalánakerfisins og endurskoða lögin um Byggingarsjóð verkamanna og hlutverk hans. Ég vænti þess að hæstv. félmrh. sé mér í raun sammála um að þetta tvennt verði ekki slitið úr samhengi. Það er ekki hægt að fjalla um hinn almenna hluta íbúðalánakerfisins og verkefni Byggingarsjóðs ríkisins eins og einangrað fyrirbæri. Það hefur of mikil gagnvirk áhrif hvað á annað hvernig ástandið er í Byggingarsjóði verkamanna og hvernig þeim verkefnum, sem honum eru ætluð lögunum samkvæmt, er sinnt. Það er fjarri öllu lagi að sá sjóður hafi verið efldur eins og til stóð, eins og honum er ætlað hlutverk með lögum og hlýtur að verða keppikeflið á næstu árum að eðlileg hlutföll séu milli þeirrar fyrirgreiðslu sem veitt er í gegnum Byggingarsjóð ríkisins annars vegar og Byggingarsjóð verkamanna hins vegar. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að aðstæður á Íslandi kalli á að býsna stór hluti íbúðarhúsnæðis sé undir formerkjum af því tagi sem gert er ráð fyrir að húsnæði sem byggt er eða keypt á kjörum Byggingarsjóðs verkamanna kallar á. Ég tel alveg ljóst hvað stöðu landsbyggðarinnar snertir að þar eru aðstæður nú og hafa kannski lengi verið með þeim hætti að mikil þörf er fyrir leiguhúsnæði, þörf fyrir að menn geti tímabundið eða til lengri tíma fengið húsnæði á tryggum kjörum án þess að festa fjármagn í því sem eigendur. Ég er alveg viss um að eitt stærsta atriðið til að tryggja byggð í öllu landinu, til að koma í veg fyrir þá byggðaröskun sem verið hefur og við blasir ef ekki verður að gert er að koma húsnæðismálunum í betra horf en raun ber vitni. Ég held, þó að ég viti að hæstv. félmrh. er mikill áhugamaður um kaupleiguíbúðir, að þar þurfi meira til. Ég held að þær gætu orðið liður í því að leysa þau mál en einungis hluti. Ég spyr hæstv. félmrh. hvað líður áformum hæstv. ráðherra um endurskoðun hins félagslega hluta íbúðalánakerfisins, hvað líður áformum um kaupleiguíbúðir og aðrar aðgerðir á sviði félagslegra íbúða. Væntir hæstv. ráðherra þess að það muni kosta aðrar eins hremmingar að koma einhverjum lagaákvæðum í gegnum ríkisstjórn og þetta litla frv. hefur kostað? Hafa einhverjar ákvarðanir verið teknar í hæstv. ríkisstjórn um hvenær og þá hvað verði lagt til í þeim efnum? Er þess að vænta á þessu þingi að gripið verði til ráðstafana og jafnvel lögð fram lagafrv. sem snerta hlutverk Byggingarsjóðs ríkisins? Ég tel það svo, hæstv. forseti, í raun bagalegt ef þessari umfjöllun Alþingis um húsnæðismálin fyrir jólaleyfið lýkur án þess að meiri upplýsingar verði lagðar fram um fjárhagsafkomu og horfur byggingarsjóðanna til lengri tíma litið. Ég saknaði þess nokkuð í starfi hv. félmn. að þar voru ekki fyrir hendi mikil gögn um þessi efni. Nú vita menn að vaxtamunur sem er á innlánum og útlánum byggingarsjóðanna, þ.e. þeim lánum sem þeim er gert að taka annars vegar og þeim lánum sem þeir lána út hins vegar, er mikill og velta þessara sjóða er mjög stór og verður það væntanlega á næstu árum, geysimikið fé úr lífeyrissjóðum landsmanna rennur í gegnum húsnæðislánakerfið út til lántakenda. Þar á milli er verulegur vaxtamunur sem byggingarsjóðunum er gert að bera. Eins og ríkisframlögin eru nú um stundir gefur það auga leið að fjárhagsstaða sjóðanna verður á tiltölulega stuttum tíma mjög neikvæð. Ef um venjulegan fyrirtækjarekstur væri að ræða yrði það væntanlega orðað svo að sjóðirnir yrðu á stuttum tíma gjaldþrota ef svo heldur sem horfir. Þess vegna var í þessu frv., þegar það var lagt fyrir Alþingi, heimild í 4. gr. til að ákveða mismunandi vexti á útlánum, jafnvel innan hvers einstaks lánaflokks. Nú hefur verið fallið frá því að afgreiða slíka heimild og brtt. meiri hl. félmn. gera ekki ráð fyrir að slíkt ákvæði verði samþykkt. Það var af þessu tilefni sérstaklega sem frv. var lagt fram með heimild til að breyta vöxtum, með það í huga að slíkar ráðstafanir yrðu látnar ganga að einhverju leyti á móti þeim mikla vaxtamun sem er á milli þeirra lána sem sjóðirnir taka og útlánanna, en sérstaklega í ljósi þess að nú hefur orðið niðurstaðan að falla frá því að ákveða slíka heimild tel ég óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. ráðherra, og hefði út af fyrir sig verið æskilegt að hæstv. fjmrh. hefði líka tekið þátt í umræðum um þau efni, hvað menn hyggjast þá fyrir úr því að niðurstaðan verður sú að afgreiða hér ekki heimildir til að breyta vöxtum. Hvað hyggjast menn þá fyrir? Er t.d. þess að vænta að hæstv. ríkisstjórn leggi þá til aukin bein framlög úr ríkissjóði til byggingarsjóðanna til að vega upp þarna á móti? Eins og menn vita er ekki gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. að staðið verði við þær hugmyndir sem menn höfðu um þátttöku ríkissjóðs í fjármögnun húsnæðislánakerfisins þegar gengið var frá samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og þegar samið var við lífeyrissjóðina. Nú liggur það jafnframt fyrir að það stendur ekki til að breyta útlánavöxtum með þeim hætti sem gert var ráð fyrir í upphafi þegar frv. var lagt fram. Þess vegna, virðulegur forseti, tel ég mjög nauðsynlegt að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um þessi efni. Ég vil svo spyrja líka: Hefur verið gerð t.d. á því einhver framtíðarspá hvað vaxtamunurinn gæti orðið mikill til að mynda á næstu 10–15 árum, til að mynda fram til aldamóta, hvað stórar fjárhæðir, miðað við núverandi veltu sjóðanna og núverandi vaxtamun, gæti orðið þar um að ræða? Mér er kunnugt um hliðstætt dæmi frá Lánasjóði ísl. námsmanna þar sem sá sjóður hefur verið látinn taka jafnvel erlend lán og innlend á háum vöxtum en lánar út vaxtalaust eins og menn vita. Þar hafa menn reynt að gera sér grein fyrir því, miðað við núverandi umfang starfseminnar og horfur, hvaða velta, hvaða fjárhæðir gætu verið á ferðinni í þessum vaxtamun. Þetta skiptir mjög miklu máli, virðulegur forseti, hvort sem þessar breytingar, sem hér eru nú lagðar til, koma til með að hafa meiri eða minni áhrif, minni eða enn þá minni liggur mér við að segja því það er alveg ljóst að þetta skiptir tiltölulega litlu fyrir fjárhagsdæmið í heild sinni hjá þessum sjóðum. Ég vona að hæstv. ráðherra hafi einhverjar upplýsingar til að færa okkur um þessi efni. Ef ekki teldi ég mjög nauðsynlegt að þetta mál yrði í öllu falli kannað áður en frv. yrði gert að lögum frá þinginu og áður en fjárlög verða afgreidd því það er tækifæri til að koma þeim leiðréttingum á framfæri í sambandi við fjárhag byggingarsjóðanna sem menn telja nauðsynlegt að gera í gegnum fjárlögin við afgreiðslu fjárlaga fyrir áramót.



Herra forseti. Mér finnst nauðsynlegt að mál verði dálítið betur skýrð en mér virðist að hafi komið fram. Í fyrsta lagi: Er búið að tryggja að fá fjármagn í byggingarsjóðinn? Í nál. hv. meiri hl. félmn. segir: "Aðilar vinnumarkaðarins töldu að ef breyta þyrfti núgildandi lögum yrði samráð haft við þá um þær breytingar, en gert er ráð fyrir samningum við alla lífeyrissjóði til tveggja ára í senn. Á þessu hausti er samið við samtök lífeyrissjóða um skuldabréfakaup fyrir árin 1989 og 1990. Aðeins fáir lífeyrissjóðir hafa gengið endanlega frá samningum þetta tímabil, og er það áhyggjuefni." Þetta segir í nál. hv. meiri hl. félmn. Sé þetta ekki tryggt, sé ekki fjármögnunin trygg er það gjörsamlega marklaust sem við erum að gera hér. Og mér er spurn: Með þessari vaxtastefnu, sem hæstv. ríkisstjórn hefur haft forustu um, geta hv. þm. eða hæstv. ríkisstjórn gert ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir séu gráðugir í að lána fé sitt með 7% vöxtum eins og mig minnir að tilkynnt hafi verið að samið hafi verið um? Það var gert áður en þessi kollsteypa í vaxtamálum varð. Það er nauðsynlegt við þessa umræðu að þetta sé upplýst og því vil ég spyrja hæstv. félmrh. að því hvort tryggt sé að lífeyrissjóðirnir kaupi þessi skuldabréf af byggingarsjóðnum fyrir 55% af ráðstöfunarfé sínu. Sé það ekki, hvernig verður þá sjóðurinn fjármagnaður? Það er málið. Eins og þetta er nú í bankakerfinu eru víxilvextir komnir upp í 34% og af verðtryggðum lánum 9,5% og jafnvel þar yfir, jafnvel upp í 111/2% að mér skilst. Eins og fram hefur komið eru ríkisvíxlarnir nú með 41,3% miðað við 90 daga víxla, hækkuðu á tíu daga millibili úr 39,6 upp í 41,3%. Ég verð að segja að ég skil ekki hvernig þeim markmiðum verður náð að gera kjarasamninga skynsamlega en sprengja upp vextina, fjármagna húsnæðismálakerfið með sæmilegu móti. Ég óttast að hæstv. ríkisstjórn geri sér ekki grein fyrir hvernig hún nær landi í þessu máli. Það eru að mörgu leyti athyglisverðar brtt. sem Borgarafl. hefur lagt fram þó að ég geri mér ekki grein fyrir því á stuttum tíma hvernig það mundi verka í þjóðfélaginu og hvort það er framkvæmanlegt. En það er lofsvert framtak að koma fram með slíkar brtt. til umfjöllunar til athugunar því að ég sé ekki betur en að því miður stefni í að þetta frv., miðað við ástand í vaxtamálum og fjármálum, leysi ekki þann vanda sem er ætlast til. Ég ætla ekki að hafa hér langt mál, en ég kemst ekki hjá því að ræða um 2. gr. frv. Í brtt. á þskj. 237 frá hv. þm. Kristínu Einarsdóttur og Steingrími J. Sigfússyni segir, með leyfi forseta: "Umsækjendur, sem ekki uppfylla skilyrði laga þessara um lánveitingu skv. 13., 14., 18. og 25. gr., skulu innan þriggja mánaða frá því að umsókn er lögð inn fá svar ef um synjun er að ræða." Þetta er alveg sjálfsagt mál, en ég er ekki alveg sammála aftur á móti seinni partinum. Ég held að það sé hægt að setja reglur, sem verði auglýstar í blöðum, þannig að menn sjái alveg fyrir fram hvort þeir koma til með að fá lán eða lán ekki ef þeir uppfylla ákveðin skilyrði. Hins vegar þurfa þeir að fá synjunarbréf sem hafa ekki rétt. Þann hátt, sem hefur verið, að þessi grái markaður og jafnvel fleiri hafa verið að kaupa lánsloforðin með afföllum, verður að koma í veg fyrir. Ég átta mig ekki á þessu eins og það er í brtt. frá báðum aðilum, bæði frá hv. þm. Kristínu Einarsdóttur og Steingrími Sigfússyni og meiri hl. félmn., því að ef svar kemur með árs fyrirvara er hætt við því að þetta fari á þennan markað. Ég spyr hæstv. ráðherra eða hv. frsm. meiri hl. félmn. hvort, eins og brtt. er, það tryggi að þessi lánsloforð haldi ekki áfram að fara á hinn gráa markað eða í veðdeildir bankanna með afföllum með þeim afleiðingum að þeir sem byggja eða kaupa, það sé nokkurn veginn fyrir fram séð, lendi í svipaðri súpu og þeir sem keyptu eða byggðu á árunum 1980–1986. Ég vil líka spyrja hæstv. félmrh. að því hvort sá hópur verði utangarðs. Það hafa margir fengið úrlausn. Nokkrir sjá til lands, en það er líka stór hópur sem horfir fram á það með breyttri vaxtastefnu, með þeirri okurlánavaxtastefnu sem ríkir, að þeir sem sáu til lands sjá nú fram á gjaldþrot. Í sambandi við afgreiðslu frv. er nauðsynlegt að það komi fram með hvaða hætti hæstv. ríkisstjórn ætlar að bjarga þessu fólki. Þegar húsnæðismálafrumvarpið var samþykkt fyrir tveimur árum var ég í félmn. og var með fyrirvara út af afgreiðslu þess frv. um að það yrðu gerðar ráðstafanir til að koma til móts við þetta fólk. Ég hlýt að minna á það og enn fremur að spyrjast fyrir um hvort nú eigi endanlega að ganga frá því fólki sem er með lausaskuldir víða e.t.v. á 36% vöxtum a.m.k. og jafnvel meira ef það eru víxlar sem þarf að framlengja með tveggja, þriggja mánaða fresti. Það hlýtur að verða áhyggjuefni fyrir alla. Ég veit að hæstv. félmrh., sem nú er, er öll af vilja gerð til að leysa þessi mál. En hvernig ætlar ríkisstjórnin, sem hún er í samstarfi með, hæstv. fjmrh., að standa að þessum málum? Ég fæ margar hringingar þessa dagana frá þessu fólki og það spyr: Ætlið þið virkilega að skilja okkur eftir? Er það meiningin? Og kemur það ekkert fram einu sinni í þingsölum? Og er þessi vaxtastefnuvitleysa varanleg? - Ég á ekki svör og því bið ég um svör. Hæstv. forseti. Ég hef lokið máli mínu að sinni.



Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að fá orðið nú þegar, en ég hafði að sjálfsögðu gert ráð fyrir að hv. talsmaður meiri hl. félmn. mundi svara þeim sem hafa lagt fram fyrirspurnir og skilað hafa nál. eða sérálitum varðandi frv. sem hér er til umræðu og að hæstv. félmrh. sýndi þeim hinum sömu þá virðingu að taka til máls í umræðunni og veita þeim nokkur svör þannig að þessi umræða geti haft eðlilegan framgang, en það ætlar að verða endi á þessari umræðu, sem reyndar er ekki séð fyrir endann á, svipað og með upphafið sem var býsna sögulegt því það þurfti að mæla fyrir frv. með afar afbrigðilegum hætti sl. fimmtudagskvöld til að leysa verkfall hæstv. félmrh. gagnvart ríkisstjórn Íslands og heimila hv. talsmanni meiri hl. félmn. að mæla fyrir nái. Nú tökum við sem sagt upp þráðinn að nýju á laugardegi og höfum kannski ekki öll alveg í huga þá merku framsögu sem hv. þm. Alexander Stefánsson hafði fyrir meirihlutaáliti félmn. en sem full ástæða er til að ræða eins og ýmsa aðra þætti þessa máls sem halda mætti varðandi forsöguna að væri stórt í sniðum varðandi breytingar á húsnæðislánakerfinu, en þegar farið er að líta á textann, og gildir það bæði um frv. eins og það kom upphaflega fram en enn frekar um þær till. sem nú liggja fyrir frá meiri hl. félmn., er hér að fæðast lítil mús. Það mundi vera kallað á slangurmáli "mini-mús" sem er í fæðingu í sambandi við húsnæðismálin. Það er sannarlega með fádæmum að það skuli leiða til verkfalla ráðherra í ríkisstjórn Íslands að koma fram þeim örlitlu leiðréttingum sem þetta frv. þó felur í sér varðandi húsnæðislánakerfið og það skuli þurfa að skerast í odda á þessu stjórnarheimili rétt í upphafi samstarfs á því kærleiksríka heimili með þeim hætti sem gerst hefur í sambandi við frv., en það hófst með braki og brestum eins og menn rekur kannski minni til með óvenjulegum hætti í hv. þingdeild þann 26. október sl. þegar hæstv. félmrh. mælti fyrir stjfrv. sem átti að vera að forminu til en reyndist vera, bæði samkvæmt orðum hæstv. ráðherra sjálfs og ég tala nú ekki um þeirrar umræðu sem fylgdi á eftir, frv. félmrh. um þetta efni, þessar leiðréttingar, þessar sáralitlu leiðréttingar en góðar svo langt sem þær ná að vissu leyti á agnúum meingallaðs húsnæðislánakerfis og því fjárhagsöngþveiti sem þetta kerfi býr við og stefnir í hraðbyri með enn meiri hraða en áður hefur legið fyrir þrátt fyrir að Alþfl. fer nú með þessi mál öðrum flokkum fremur í ríkisstjórn með fjmrh. og hæstv. félmrh. En það skal sannarlega ekki standa á okkur stjórnarandstæðingum, a.m.k. gildir það um þá sem við höfum heyrt í hér, talsmenn stjórnarandstöðunnar, að stuðla að þeim litlu lagfæringum sem hér er verið að leggja til í sambandi við þessi mál og tryggja að það nái fram að ganga með eðlilegum og þinglegum hætti fyrir jólahlé þingsins, en það er auðvitað jafnnauðsynlegt að þjóðin, fólkið utan veggja Alþingis átti sig á hver óvera er hér á ferðinni miðað við þann gífurlega vanda sem við blasir í þessum málum og þá ríku þörf sem fyrir liggur að tekið verði á húsnæðismálakerfinu með heildstæðri endurskoðun sem lofað var af meiri hluta fyrrv. ríkisstjórnar og með stuðningi Alþb. í félmn. þessarar hv. deildar þann 23. apríl að mig minnir vorið 1986 þar sem teknar voru ákvarðanir, þar sem álit lá fyrir um breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins sem stutt var af Alþingi af yfirgnæfandi meiri hluta og talið horfa til bóta en öllum var ljóst að var samt stórum annmörkum háð og gera þurfti frekari ráðstafanir, margháttaðar, í beinu framhaldi af samþykkt þeirra laga til að taka á þeim agnúum sem menn enn standa frammi fyrir óleystum. Það komu fram bindandi loforð stjórnarflokkanna, fulltrúa þeirra í félmn. Nd. Alþingis vorið 1986, að það yrði gert og tilteknir tíu tölusettir liðir og það skyldi undirbúið frv. fyrir haustþingið 1986 og lagt þar fyrir þannig að síðasta Alþingi, síðasta þing tæki á þessum málum. En efndirnar á þessu hátíðlega loforði urðu nákvæmlega engar. Málinu var vísað til milliþinganefndar um húsnæðismál, en þar þæfðust fulltrúar stjórnarflokkanna fyrir með skipulegum og skilmerkilegum hætti gegn því að taka á þessu máli efnislega og milliþinganefndin skilaði áliti, sem birtist í skýrslu til Alþingis í febrúar 1987, þar sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar þáverandi skiluðu séráliti og bentu á þau hraklegu vinnubrögð sem meiri hl. í þessari milliþinganefnd, fulltrúar þáverandi ríkisstjórnarflokka, Framsfl. og Sjálfstfl., höfðu staðið fyrir og ég mun rifja það aðeins betur upp á eftir. En svo að við reynum að ná aðeins þræði frá sl. fimmtudagskvöldi get ég ekki sleppt því vegna þess að ég vænti þess að hv. þm. Alexander Stefánsson eigi eftir að koma upp og svara ekki aðeins mínu máli og ábendingum heldur þeim sem hafa lagt fram beinar fyrirspurnir til hans og mælt hafa fyrir minnihlutaálitum eða sérálitum varðandi það frv. sem hér liggur fyrir. Hv. þm. benti á það og meiri hl. í sínu áliti að fjárhagsmál húsnæðismálakerfisins eru í algerri óvissu, ekki aðeins til lengri tíðar litið heldur þau markmið sem ríkisstjórnin hefur þó stungið út fyrir árin 1989 og 1990. Það kemur fram með eftirfarandi orðum í nál., með leyfi virðulegs forseta: "Á þessu hausti var samið við samtök lífeyrissjóða um skuldabréfakaup fyrir árin 1989 og 1990. Aðeins fáir lífeyrissjóðir hafa gengið endanlega frá samningum þetta tímabil og er það áhyggjuefni." Hver er staða þessa máls? Hversu margir lífeyrissjóðir hafa gengið frá samningum endanlega og hversu háar upphæðir liggja þannig skuldbindandi fyrir af hálfu lífeyrissjóðanna varðandi kaup á skuldabréfum byggingarsjóða ríkisins? Það hlýtur að vera krafa okkar að fá upplýsingar um þá stöðu við þessa umræðu og ég vænti að hv. þm. Alexander Stefánsson fyrrv. félmrh. og hæstv. núverandi félmrh. veiti okkur upplýsingar um þetta því að þetta er eitt af því stóra, ekki síst þegar á að fara að taka afstöðu til fjárlaga fyrir komandi ár og þeirra markmiða sem þar hafa verið sett fram af ríkisstjórninni eða eigum við að segja af hæstv. fjmrh. Alþfl. því að það virðist vera með þetta frv. um húsnæðismálin að einnig það hafi ekki verið stjfrv. í eiginlegum skilningi heldur meira og minna einkafrv. hæstv. fjmrh. Ég treysti því að hæstv. félmrh. geri þetta sem hefur sýnt á fyrri þingum að hún fylgist býsna vel með í húsnæðismálunum og hefur ekki sparað orðin á Alþingi fyrr og síðar til að reyna að varpa ljósi á þann mikla vanda sem þar er við að fást og ég hef oft tekið undir með hæstv. ráðherra um þau efni og tek undir með ráðherranum varðandi þau áform sem hún hafði með sínu frv., þeirri litlu mús sem þar skreið fram en hefur nú verið halaklippt af meiri hl. félmn. að verulegu leyti, en þó nóg til þess að hæstv. félmrh. hefur hætt verkfalli sínu gagnvart ríkisstjórn Íslands og ákveðið að sitja áfram í embætti. Hv. frsm. meiri hl. félmn. og nál. sem hann mælti fyrir segja: "Heildarendurskoðun þessa kerfis hlýtur að vera næsta skref í máli þessu með tilliti til fenginnar reynslu og fjölda ábendinga sem fram hafa komið innan þings og utan." Þetta er hv. þm., áður félmrh., sem stóð að því eða sú ríkisstjórn sem hann var í að gefa hátíðleg loforð í aprílmánuði 1986 um að á þessum málum skyldi tekið, ekki nú í einhverri framtíð heldur á liðnu þingi, fyrir síðustu kosningar þar sem því var heitið að það yrði skilað inn frv. um framtíðarstefnu í húsnæðismálum, m.a. hvernig tekið yrði á vanda þessara mála. En væntanlega hefur hæstv. fyrrv. ráðherra þarna í huga, þegar talað er um "fengna reynslu og fjölda ábendinga sem fram hafa komið", m.a. ábendingar frá hæstv. núverandi félmrh. sem liggja fyrir fjölmargar, m.a. frá þinginu 1986–1987 þegar hæstv. ráðherra skilaði sem þm. og reyndar á þinginu þar á undan séráliti í félmn. Nd. Alþingis, skilaði séráliti varðandi þá breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins sem þá var til umræðu fyrir hönd Alþfl. Það hlýtur að vera ein af þeim ábendingum sem meiri hl. félmn. hefur í huga, þær áherslur Alþfl. 21. apríl 1986 á þskj. 1007 frá 108. löggjafarþingi. Þar er tekið undir lagabreytinguna sem til stóð, tekið undir frv., en segir m.a., með leyfi virðulegs forseta: "Það sem á skortir", segir talsmaður Alþfl., núverandi hæstv. félmrh., "er þó að aukið verði verulega fjármagn til félagslegra íbúðabygginga og opnaðar verði fleiri leiðir í húsnæðismálum til að auðvelda þeim húsnæðisöflun sem við lakastar aðstæður búa, að staðið verði við", og ég vænti að menn leggi við eyru, hafi opnar hlustir, "fyrirheit um viðunandi lausn á greiðsluvanda þeirra sem byggðu eða keyptu á árunum 1980–1985". Hv. 6. þm. Norðurl. e. var að inna eftir þessu með réttu í máli sínu áðan. Að staðið verði við fyrirheit um viðunandi lausn á greiðsluvanda þeirra sem byggðu eða keyptu á árunum 1980–1985. Hæstv. félmrh. mun vafalaust gera okkur skýra grein fyrir því hér og talsmaður meiri hl. félmn. hvernig ríkisstjórnin nú þegar hefur markað stefnu í þessum málum og hvað hún ætlar að gera á næstu dögum í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og fjármál byggingarsjóðanna til að standa við það fyrirheit sem er bókað í séráliti Alþfl. frá árinu 1986 og undirritað af núverandi hæstv. félmrh. En virðulegur forseti. Það er fleira sem minnst er á þarna. Ég vitna þar aðeins í einn tölulið í viðbót þar sem segir: "Alþfl. telur þó rétt að flytja brtt. um eftirfarandi atriði" - og það er tölul. 2 sem snertir einmitt þetta efni: "Endurgreiðsla komi á hluta af kostnaði við öflun íbúðarhúsnæðis til þeirra sem keyptu eða byggðu á árunum 1980–1985." Ætli væri ekki rétt fyrir hæstv. félmrh. og Alþfl. að rifja upp þessar tillögur og þessar áherslur varðandi vanda þessa fólks? En það er fleira merkilegt sem kom fram í áliti meiri hl. félmn. og hv. þm. Alexander Stefánsson mælti þarna fyrir. Það er eitt af markmiðunum, sem ég vil fá aðeins nánar útskýrð, meginmarkmiðum með þessu frv. hér, þriðja markmiðið að mig minnir, að draga úr þenslu á fasteignamarkaði. Ég bið hv. þm. Alexander Stefánsson að skýra nánar fyrir okkur með hvaða hætti því markmiði er náð með frv. að draga úr þenslu á fasteignamarkaði. Þetta er útfært í nál. á bls. 3 sem dreift var á fimmtudagskvöldið þar sem segir, með leyfi virðulegs forseta: "Mikilvægasta grein frv. er þó fyrir margra hluta sakir 2. gr. þess. Þar er kveðið á um breytta skipan varðandi svör Húsnæðisstofnunar til umsækjenda. Með þeirri tilhögun 2. gr. sem frv. gerir ráð fyrir er komið í veg fyrir að útgáfa svonefndra lánsloforða Húsnæðisstofnunar verði áfram sú uppspretta efnahagslegrar þenslu og hækkunar á fasteignamarkaðnum sem verið hefur." Þetta er úr meirihlutaálitinu. Ég bið um nánari útlistun á þessu, sérstaklega í ljósi þess að ekki hefur verið fallist á það sjónarmið talsmanns 1. minni hl. nefndarinnar og sem fram kemur í brtt. hv. 12. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Norðurl. e. að vera ekki að unga út einhverjum loforðum, ótímabundnum svörum frá húsnæðismálastjórn, nema þá um synjun sé að ræða, sem hafa engin tengsl við endanleg lánsloforð. Þetta er slík framsetning mála að það er með fádæmum ef meiri hl. í félmn. og stjórnarmeirihlutinn á Alþingi ætla að standa svona að verki. Og ég spyr og bið um að fá skýr svör við því frá hæstv. ráðherra og hv. 1. talsmanni meiri hl. félmn.: Með hvaða hætti tengist þetta markmiðinu um þenslu á fasteignamarkaði og hvaða tryggingu hefur ríkisstjórnin og talsmenn hennar fyrir því að þau svör sem á hér að lögleiða að húsnæðismálastjórn veiti, sendi frá sér, verði ekki áfram á uppboðsmarkaði, braskmarkaðnum, og leiði til efnahagslegrar þenslu áframhaldandi? Hvaða ástæða er til að gefa út slík svör sem enginn veit hvenær rætast fyrir viðkomandi umsækjendur? Hæstv. viðskrh. er staddur við umræðuna, sem er sannarlega ánægjulegt, og hann er hagfróður maður, búinn að vera forstjóri Þjóðhagsstofnunar um lengri tíma. Það væri mjög fróðlegt að hann kæmi inn í þessa umræðu, hæstv. ráðherra, ef á skortir að við fáum skýrar útlistanir frá hæstv. félmrh. og hv. talsmanni meiri hl. félmn. og útskýrði nánar fyrir okkur hvernig þessum markmiðum um minnkandi þenslu verður tryggilega náð samkvæmt ákvæðum frv. Að sjálfsögðu hefur hæstv. viðskrh. átt sinn hlut í að móta þetta mál innan ríkisstjórnar sem samflokksmaður hæstv. félmrh. að ég trúi. Það segir að vísu í nál. frá fimmtudagskvöldi sl.: "Frá sjónarmiði almennrar efnahagsstjórnar er hér um mjög mikilvægt mál að ræða þótt hitt sé rétt að með þessu móti fá umsækjendur ekki jafnskjótt og áður örugga vissu um það hvenær þeir fá lán sín afgreidd." - Takið eftir orðalaginu, virðulegur þingheimur: "fá ekki örugga vissu". Af hverju segja menn ekki "fá enga vissu"? Það er sá lagatexti sem liggur fyrir. Og svo segir í nál. svo enn sé vitnað, með leyfi virðulegs forseta: "Það er galli sem þó vegur ekki upp kosti þessarar breytingar". Það eru skáldleg tilþrif hjá virðulegum meiri hl. félmn. sem birtast í þessum orðum, en hæstv. viðskrh. hefur eflaust lagt sitt mat á þetta líka. Ég ætla ekki að fara mjög mörgum orðum til viðbótar um þetta annars mjög merkilega álit sem var svo brýnt að mælt yrði fyrir alveg með afbrigðilegum hætti sl. fimmtudagskvöld, en það verður þó ekki hjá því komist að benda á hvað sagt er varðandi vaxtamun, sem er eitt af markmiðunum, sem talinn er meiri en kerfið þoli og eru nú ekki ný sannindi, og þar stendur og ég leyfi mér enn að vitna í textann: "Raunar er brýnt að þegar" - það er atviksorðið þegar í merkingunni strax - "verði gerðar ráðstafanir til að minnka þann mun sem er á teknum og veittum lánum Húsnæðisstofnunar. Ákvörðun um það er á valdi ríkisstjórnarinnar og kallar ekki á lagabreytingu." Og nú vona ég að hæstv. viðskrh. sé einhvers staðar nærri, og ég sé það, því að hann hefur með vissum hætti sem ráðamaður bankamála með þessi mál að gera, og nú bið ég um skýr svör: Með hvaða hætti ætlar ríkisstjórnin að leysa þetta mál eða hefur hún ákveðið að leysa þetta mál því það hlýtur að liggja fyrir lausn í þessu máli fyrst það er bókað í áliti meiri hl. félmn. að þetta sé á valdi ríkisstjórnarinnar og það þurfi þegar, í merkingunni strax, að taka á málinu? Við skulum trúa því að ekki verði látið skella á jólahlé þingsins áður en ríkisstjórnin verði búin að ganga frá þessu. Þetta hlýtur að liggja fyrir. Og það verður þá upplýst hér væntanlega. Þetta er bein fyrirspurn af minni hálfu sem ég óska eftir svörum við. Svo vil ég aðeins vegna hinna stórfenglegu stíltilþrifa sem eru í þessu plaggi frá fimmtudeginum sl. vitna til orðalags sem var held ég lesið upp af hv. talsmanni meiri hl. félmn.: "Jafnframt er rétt að kanna að nýju hugmyndir um að binda lán Húsnæðisstofnunar við einstaklinga í stað íbúða." Að kanna að nýju hugmyndir. - Ja, stórbrotin eru áformin. Og meiri hl. nefndarinnar leggur áherslu á að reglugerðir um framkvæmd þessarar lagabreytingar verði gefnar út jafnskjótt og auðið er eftir að lög þessi hafa verið samþykkt. Hvað merkir þetta orðalag nákvæmlega? Jafnskjótt og auðið er verða gefnar út reglugerðir. Hefur hæstv. félmrh. gert sér ljóst hvað í þessum orðum felst? Ég bið um svör. Hvenær verður auðið að ganga frá reglugerðum á grundvelli þessara laga, reglugerðum sem eiga að leysa úr mörgum spurningum sem er ósvarað í sambandi við þetta litla frv.? Hv. þm. Alexander Stefánsson orðaði það efnislega eitthvað á þá leið í máli sínu hér sl. fimmtudagskvöld að hann hljóp alveg yfir í máli sínu að skýra nokkuð brtt. Hann taldi þess nánast ekki þörf. En þær eru einfaldar og skýra sig sjálfar, sagði fyrrv. félmrh., hv. þm., og að sjálfsögðu þarf að setja um þær reglugerðir - jafnskjótt og auðið er, stendur í álitinu. Hvenær og hvers eðlis? Hvert er efni þessara reglugerða? Ég rifja upp að við erum að fjalla um annað mál, sem er efnahagslega miklu stærra og allt annars eðlis en þetta, í þinginu, að vísu er það Ed., en sjútvn. beggja deilda hafa verið að fjalla um frv. til laga um stjórnun fiskveiða. Það er ríkisstjórnarmál þar sem á að byggja á reglugerðum um útfærslu á fjölmörgum atriðum. Hv. þm. Alexander Stefánsson kannast við þetta því hann hefur setið þessa fundi ásamt mér. Þar hefur sjútvrn. þó séð sóma sinn í því að leggja fyrir nefndina reglugerðartexta, útfærðar hugmyndir að reglugerðum, drög að reglugerðum. Það mætti ekki minna vera í máli eins og þessu, þessu litla máli, en að slíkar reglugerðir fylgi með til kynningar til nefndarinnar. Voru þær sýndar í nefnd? Lágu þær fyrir þingnefnd, hv. þm. Alexander Stefánsson? Lágu þessar reglugerðir þar fyrir? Voru þær kynntar? Þá ætti að vera auðvelt að upplýsa það hér. Og ég spyr: Hver eru ákvæðin og hvað felst í frestinum "jafnskjótt og auðið er"? - Varðandi nál. meiri hl. félmn. væri hægt að hafa allmörg fleiri orð en ég geri það ekki að sinni. Ég vil taka undir með hv. ræðumönnum, sem skilað hafa sérálitum, varðandi spurninguna um lánsloforð sem tengist brtt. sem liggur fyrir varðandi frv. Rökin hljótum við að heyra hér. Hæstv. núverandi félmrh. hefur, eins og ég hef rakið, flutt margar gagnmerkar ræður um húsnæðismál í hv. þingdeild á fyrri þingum. Ég hef eina fyrir framan mig. Hún var flutt 17. febr. 1987 og varðaði álit milliþinganefndar um húsnæðismál. Ræða hv. þáverandi þm., núverandi hæstv. ráðherra, þótti tíðindum sæta og flaug út á öldum ljósvakans þar sem verið var að draga fram marga þætti varðandi fjárhagsvanda húsnæðiskerfisins. Það er dregið fram í umræðuparti Alþingistíðinda hvernig hv. þm. leit þá á málin, sá hinn sami og nú er ráðherra þessara mála með fjmrh. úr sama flokki sér við hlið. Ég ætla ekki að fara í langar tilvitnanir úr þessari ræðu, en ég leyfi mér þó að grípa hér niður, virðulegur forseti, þar sem segir m.a.: "Miðað við þessar forsendur", sem þm. þáv. rakti, "er ljóst að á þessu ári", þ.e. 1987, "vantar um 1200–1700 millj. kr., en upphæðin ræðst af því hve margar umsóknir falla út og eru ekki lánshæfar skv. ákvæðum laganna og að mati Húsnæðisstofnunarinnar. Í annan stað er ljóst að þó að um varlega áætlun sé að ræða um fjölda umsókna á þessu ári er engu að síður ljóst að tvöfalda þarf fjármagn í húsnæðiskerfið á næsta ári ef biðtími á ekki að lengjast frá því sem nú er og er þá fjármagnsþörf næsta árs varlega áætluð um 8 milljarðar kr." Það er nú fróðlegt að líta á þetta í ljósi þeirra tillagna sem fyrir liggja í frv. til fjárlaga fyrir næsta ár og margt, margt fleira sem þarna kemur fram í ræðu hæstv. ráðherra, þáv. þm., í þessum efnum. Og ég vil aðeins víkja að þessari fjárhagsstöðu því að það er auðvitað inn í hana sem við þurfum að lýsa við þessa umræðu með fjárlagafrv. komandi til 2. umr. í þinginu. Hvað liggur fyrir í þessu frv. til fjárlaga varðandi byggingarsjóðina? Er það tvöföldun á fjármagni eða eitthvað þess háttar sem auðvitað veitti ekki af til þess að taka á því hrikalega dæmi sem þarna liggur fyrir? Nei, það er engin tvöföldun á fjármagni. Ég vil ekkert vera að gera minna úr þeim tillögum sem þarna liggja fyrir en efni standa til. Samkvæmt jólabók hæstv. fjmrh., frv. til fjárlaga sem ráðherrann sjálfur lýsti sem einni hinni merkustu og að hún hlyti að verða á jólabókamarkaðnum, er raunhækkunin til beggja byggingarsjóðanna, Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna, metin 17%. Og það er við annan sjóðinn sem er gert þokkalega með tvöföldun á upphæð, þ.e. Byggingarsjóð verkamanna, en dæmið varðandi Byggingarsjóð ríkisins stendur ekki jafnglæsilega. Það liggur raunar fyrir að það er meiningin að slá að láni hátt í helminginn af þessari upphæð og frysta hann á næsta ári, eins og það heitir á nútíðarmáli, taka hann út úr, spara ríkinu þetta framlag í raun, láta lífeyrissjóðina borga það ef ég hef skilið málið rétt. Það er nú öll glæsimennskan í sambandi við fjárveitingarnar til byggingarsjóðanna á komandi ári samkvæmt tillögum hæstv. ráðherra Alþfl. Ég held að ástæða sé til að nefna það hér að ég hygg að miðað við það sem kynnt var hér á Alþingi á vorþinginu 1986, þegar breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins voru hér til umræðu og það samkomulag sem gert hafði verið milli aðila vinnumarkaðarins sem var undirstaðan að því lagafrv., vanti að líkindum hálfan til einn milljarð króna á að staðið sé við það sem lofað var á þeim tíma. Hvað segir hæstv. félmrh. um það? Er það rétt? Getur það verið að það skorti samkvæmt fjárlagafrv. hæstv. fjmrh. á bilinu 500–800 millj. og kannski meira til þess að staðið sé við það samkomulag sem var undirstaðan að breytingum á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins á vorþinginu 1986? Og hvernig er staðan varðandi misgengishópinn? Hvernig er hún? Hæstv. félmrh. hlýtur að rekja það hér því að hann bar þetta mál sérstaklega fyrir brjósti í sambandi við afgreiðslu þessa máls eins og ég hef þegar rakið. Með hvaða hætti er komið til móts við, t.d. í fjárlagafrv., aftur í tímann, vandann frá 1980–1985. Hvernig birtist það okkur í tengslum við þau skattafrv. sem eru til umræðu uppi í hv. Ed.? Ég er ansi smeykur um að þær húsnæðisbætur sem þar er verið að leggja til séu heldur léttar á voginni fyrir þennan hóp sem þarna er um að ræða. En kannski hefur hæstv. félmrh. aðra skoðun á því og þá lýsir hann þeim bjargráðum hér fyrir okkur. Ég er ansi smeykur um að þar sé ekki að finna þær efndir sem Alþfl. kallaði eftir í aprílmánuði 1986 og haldandi nú um helstu ráðuneyti efnahagsmála, fjármála og viðskiptamála og kemur hér með frv. sem að vísu er til örlítilla bóta á meingölluðu kerfi en leysir engan vanda í reynd svo að heitið geti þó að við viljum greiða fyrir afgreiðslu málsins. Til þess aðeins að Alþfl. sé minntur á fortíð sína í þessu máli nú þegar hann hefur völdin vil ég leyfa mér að minna á það að fulltrúi Alþfl. í milliþinganefnd um húsnæðismál sem starfaði í tíð fyrri ríkisstjórnar var hv. þáv. þm., fyrrum félmrh. einnig, Magnús H. Magnússon sem við söknum hér af þingbekkjum. Hann skrifaði undir sérálit minni hluta milliþinganefndar um húsnæðismál. Það er örstutt og ég vil rifja það upp fyrir þingheimi, með leyfi forseta, því það tekur enga stund. Þar segir: "Nefndin hefur á engan hátt lokið þeim verkefnum sem henni voru falin. Hún átti m.a. að athuga fjármögnun íbúðalánakerfisins til frambúðar, ný félagsleg húsnæðisform og ráðstafanir til að koma enn frekar til móts við fólk í greiðsluerfiðleikum. Starf nefndarinnar undanfarna mánuði  Undir þetta rituðu fulltrúar minni hl., Guðni Jóhannesson, Kristín Einarsdóttir, Magnús H. Magnússon. En Magnús H. Magnússon, þáv. hv. þm., hafði sérstaka viðaukabókun við þetta álit, svohljóðandi: "Undirritaður telur forgangsverkefni" - hæstv. félmrh. man þetta eflaust þannig að e.t.v. þarf hún ekki að leggja við hlustir. Það er bókun Magnúsar H. Magnússonar, sérbókun vegna skýrslu milliþinganefndar um húsnæðismál: "Undirritaður telur forgangsverkefni í húsnæðismálum vera að byggja upp traustan og varanlegan fjárhagsgrundvöll húsnæðislánakerfisins, að hugmyndir um kaupleiguíbúðir komist til framkvæmda, að jafna húsnæðiskostnað þeirra sem byggðu eða keyptu íbúð 19801985. Hann vísar til tillagna Alþfl. um þessi mál." Undir þetta ritar Magnús H. Magnússon. Virðulegur forseti. Ég hef talið nauðsynlegt að minna á nokkra þætti húsnæðismálanna í tengslum við þetta frv. sem átt hefur sér svo afar sérkennilega sögu í þingsölum Alþingis í þessari hv. deild á þessu þingi. Og það væri ástæða til þess að fara ofan í marga fleiri þætti þessarar sögu því að hún er svo lærdómsrík í ljósi vanefnda núv. stjórnvalda í þessum málum og aðgerðarleysis en ég ætla að geyma mér það að sinni að taka frekar á því efni, t.d. að vitna til þeirra orðaskipta sem áttu sér stað 26. okt. sl. milli hæstv. félmrh. og hv. talsmanns meiri hl. félmn. þegar frv. sem við ræðum hér var lagt fram. Auðvitað á þessi saga sér enn lengri sögu. Hún á sér m.a. sögu í kosningastefnuskrám og yfirboðum Sjálfstfl. og Framsfl. fyrir kosningarnar 1983 þegar þessir flokkar voru í kapphlaupi um að yfirbjóða í húsnæðismálunum og Sjálfstfl. bókaði í kosningastefnuskrá m.a. að þeir sem eru að eignast sína fyrstu íbúð fái 80% lán með betri kjörum en aðrir og Framsfl. gat ekki haft það minna í sinni stefnuskrá: Húsnæðislán nemi 80% af byggingarkostnaði og verði til 42 ára. Þetta lásum við í kosningastefnuskránum og þetta ómaði yfir landslýðinn fyrir kosningarnar 1983. Svo að það er ekki bara Alþfl. sem á sér sögu í þessum málum. Hv. þm. Alexander Stefánsson var í sporum félmrh. í fyrrv. ríkisstjórn og hann var að reyna svipað og núv. hæstv. félmrh. að ná ýmsu fram í þessum málaflokki. En böksulega gekk það og meira en það. Því miður reyndist engin innstæða vera á bak við orð hæstv. þáv. félmrh. í þessum efnum í umræðu eftir umræðu, m.a. við núv. hæstv. félmrh. um þessi efni, því að loforðin sem gefin voru og það sem átti að rætast innan skamms kom ekki. Ég er ekki að segja að það hafi verið viljaleysi viðkomandi ráðherra en það var a.m.k. ekki vilji hjá þáv. ríkisstjórn frekar en það virðist vera nú til þess að taka með skilmerkilegum hætti á þessum stóra málaflokki. Samt er verið að efna í lofskrif leiðara eftir leiðara í málgagni Framsfl., Tímanum, um afrek hæstv. fyrrv. félmrh., núv. hv. þm. Alexanders Stefánssonar í húsnæðismálum, frv. sem honum var fært hér í formi samkomulags milli aðila vinnumarkaðarins frá febr. 1986 en strax var byrjað að vanefna þau loforð sem þar voru gefin, svo að ekki sé nú talað um þau loforð sem voru gefin í tengslum við afgreiðslu Alþingis á því máli. Virðulegur forseti. Vegna þess að hér þurfa vafalaust margir að ræða þetta mál miklu frekar og ítarlegar fer ég, að sinni ekki frekar yfir þennan gilda málaflokk. Ég vil t.d. ekki fara að ræða hér tillögur sem liggja fyrir frá Borgaraflokknum í þessum málum, en formaður hans mun vera hér á mælendaskrá. Þar er býsna miklu lofað, þar eru býsna mörg fyrirheit og ég efast ekkert um góðan hug þeirra Borgaraflokksmanna í sambandi við þau efni. Mér sýnist þar vera talað um 90% lánsloforð gagnvart ýmsum hópum í þjóðfélaginu. Það er vonandi að það sé áhugi hjá þeim sem standa að þeim tillöguflutningi að afla tekna með skattlagningu m. a. eða skattlagningu þarf til að hluta eins og hv. talsmaður þessara brtt. kynnti hér því að hann tók það skýrt fram að byggingarsjóð á vegum ríkisins þyrfti að varðveita og þar þyrftu að vera gildir sjóðir. Ég geri því ráð fyrir að viðkomandi hv. þm. og Borgaraflokkurinn í heild átti sig á því að það þarf að taka á honum stóra sínum eigi eitthvað af þessum hugmyndum að ganga fram sem þarna eru fram settar og ég er alls ekkert að gera lítið úr og eru fullkomlega skoðunarefni eins og allar góðar hugmyndir, allar hugmyndir um þessi mál þó að ýmsa formlega vankanta megi sjá í þessum tillögum sem þarna liggja fyrir en ég geri alls ekki hér að umræðuefni. Við erum hér fyrst og fremst að ræða málin við hæstv. núv. ríkisstjórn, við þá ráðherra sem þar standa ábyrgir og eru með loforðin á bakinu. Ég ítreka það: Ég skal með glöðu geði stuðla hér að skynsamlegum breytingum þó í litlu sé á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, en ég vona að það sé meiri hluti hér í hv. deild til þess að taka undir þá brtt. sem hv. 12. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Norðurl. e. standa að því að það væri glappaskot, meira en lítið, að fara að efna í þau pappírsgögn sem lagt er til að gangi út frá Húsnæðisstofnun án nokkurra tengsla við endanlega afgreiðslu mála varðandi lánsloforð.



Hæstv. forseti. Frv, til laga um breyt. á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins eins og það liggur fyrir sem 47. þskj. og hefur kostað allt að því stjórnarslit eða samstarfsslit á milli ráðherra og ríkisstjórnar er ekki það merkilegt plagg að svo mikill hávaði innan ríkisstjórnarinnar sé réttlætanlegur, enda kemur það fram í nál. að hæstv. fyrrv. félmrh., núv. formaður félmn., hefur séð ástæðu til þess að breyta öllum liðum frv., fella niður suma. Mér skilst að hæstv. núv. félmrh. sé sammála því verklagsfyrirkomulagi, þannig að við höfum hér alveg nýtt frv. þó að í sama anda sé. Fagna ég því vegna þess að ég reyndi eins og ég gat að tæta þetta ómerkilega plagg sem hæstv. félmrh. lagði fram og á fölskum forsendum. Ég segi það enn þá einu sinni, þetta er í annað skipti sem ég kem hér upp og segi: á fölskum forsendum. Ég sýndi fram á að fjárlagafrv. sjálft er falsað plagg. Það er marklaust plagg sem ríkisstjórnin, framkvæmdarvaldið, leyfir sér að taka úr höndum Alþingis inn til sín í Stjórnarráðið til að breyta því um 1000 millj. kr. og senda það svo aftur, án þess að það hafi komið fyrir málstofuna, beint til fjvn. Á sama hátt stendur hæstv. félmrh. hér og segir með grátstafinn í kverkunum: Ég er að vinna fyrir 6000 umsækjendur sem bíða eftir afgreiðslu á þessu frv. Annars er voðinn vís fyrir þetta fólk um land allt. Svo kemur hv. þm. Kvennalistans og talar fyrir áliti 1. minni hl. félmn. og segir þar sannleikann um að árið 1988 fá 200 manns afgreiðslu af þeim 61100 sem bíða. Allir hinir verða að bíða fram yfir 1988, til ársins 1989, jafnvel 1990 eða lengur. Hvers konar málflutningur er þetta til viðbótar við þá tímapressu sem á Alþingi er með afgreiðslu á þessu frv.? Þetta er alveg furðulegur leikaraskapur. Ég fagna því að hæstv. fyrrv. félmrh. hefur tekist að breyta þessu frv. þó að ég viti að það sé ekki með þeim breytingum sem hann hefði viljað, sem eðlilegt er, en þó í áttina að því sem áður var og e.t.v. eigum við að fagna því. Við í Borgarafl. höfum lagt mikla vinnu í að koma með brtt. við þetta frv. eða frumvarpsmynd í mikilli tímapressu. Pressan var svo mikil að við höfðum tæplega tíma til að leggja frv. eða brtt. okkar fram. Síðan eru þær svo seint fram komnar að Alþingi getur ráðið því hvort þær verða teknar til greina við afgreiðslu á því frv. sem þeim er ætlað að breyta. Það er hægt að fella þær í nefnd, það er hægt að fella þær hér við afgreiðslu á frv. Ég reikna með því að ekki verði tími til að taka þær fyrir í nefnd nema með sérstökum velvilja þingsins og þm., þannig að þó að þær séu merkar á allan hátt, vegna þess að þær eru byggðar á langri reynslu annarra Norðurlandaþjóða og það hefur kostað okkur tíma og peninga að afla upplýsinga og fara til útlanda til þess að ræða við þá sem stjórna þeim kerfum sem þær eru byggðar á, er ekki víst, meira að segja mjög Iíklegt að alþm. virði þær að vettugi, líti ekki á þær, og ég harma það. En það getur verið að seinna meir komi einhver vitsmunavera í félmrn. sem telur heppilegt að skoða þær og jafnvel taka þær til greina. Kerfi, hver sem þau eru, verða að geta staðið undir sér sjálf. Annars verða þau baggi á þjóðfélaginu. Húsnæðismálakerfið eins og það er hjá okkur er baggi á þjóðfélaginu. Það hafa allir viðurkennt. En það er nauðsynlegt að hafa eitthvert kerfi til að aðstoða þá sem eru vanmegnugir að hjálpa sér sjálfir. Í þessum tillögum, þ.e. tillögum Borgarafl., er m.a. möguleiki á því að aðrar Norðurlandaþjóðir geti fjárfest í húsnæðiskerfinu hér, geti lánað hingað. Það kom fram í framsöguræðu þm. Borgarafl. að það væri hugsunin að opna möguleika fyrir það, enda er þetta danska kerfi, sem vitnað var í, þannig opið og búið að ganga svo vel heima fyrir að það hefur áunnið sér svo mikla sjóði að það getur fjárfest í öðrum löndum. Hv. frsm. gat um það. Og til þess að rifja aðeins upp forsögu Alþfl. í húsnæðismálum má benda á Ásvallagötubyggingarnar, svokallaðar samvinnubyggingar, sem voru reistar á þeim tíma sem flm. var að byrja að nota bleyjur og sá sem hér stendur var kominn heldur lengra á legg. Þær voru fjármagnaðar af einum forustumanni Alþfl., með tillögu sem hann bar fram. Eða hvernig verkamannabústaðirnir við Hringbraut voru byggðir á sínum tíma og af hverju þeir voru byggðir og á hvaða hugmyndir lágu þar að baki. Það var líka vitnað til þeirra hér í ræðu frsm. Við höfum ekki annan vettvang í Borgarafl. en þennan hér til þess að koma okkar málum á framfæri. Ég tók eftir því að fréttamenn frá Stöð 2 voru í dyrunum áðan meðan framsögumenn voru að tala, en þau tæki sem upp voru sett voru ekki notuð þegar borgaraflokksmaðurinn talaði. Þegar 1. flm. till. Borgarafl. tók til máls fóru myndatökumenn í burtu. Líklega voru þeir að bíða eftir ráðherra, en gáfust upp og fóru vegna þess að stjórnarandstaðan hefur leyft sér að tala nokkuð mikið í dag.

Ráðherrann vildi ekki tala.

Ráðherrann vildi ekki tala. Það skil ég vel. Hún ætti að hafa vit á því oftar. Fréttastofur hafa þagað yfir öllum málum, öllum frumvörpum og öllum okkar störfum hér á Alþingi frá því að Borgarafi. kom á þing. Og ekki bara það, heldur vil ég draga athygli hæstv. forseta og þingheims að því að Borgarafl. er ekki það fjáður að hann geti komið sínum málum á framfæri á prenti. Við stöndum núna í málaferlum við fjmrn. vegna þess að á fjárlögum er þingflokkum ætlaður ákveðinn styrkur, blaðastyrkur, til styrktar starfseminni, til að koma sínum málum á framfæri. Við stöndum í málaferlum vegna þess að þingflokkarnir gömlu skiptu með sér öllu því fé sem þingflokkum var ætlað fyrir árið 1987 áður en kosningar fóru fram, þannig að við höfum í engu sömu möguleika og gömlu flokkarnir. Alþýðublaðið er furðulega stórt síðan Alþfl. kom í ríkisstjórn og það er út af fyrir sig spurning, sem ég vildi gjarnan fá svarað, hvernig Alþýðublaðið gat stækkað svona mikið allt í einu. Það eru aðeins blaðamenn frá gömlu flokkunum sem sitja hér, það er Alþýðublaðið, Tíminn og Morgunblaðið, þeir eru allir komnir í stjórnarpúlíu. Að sjálfsögðu vitum við að Þjóðviljinn er blað Alþb. og málgagn, en ekkert þessara svokölluðu frjálsu blaða ræðir um önnur mál en henta stjórnarliðum. Þannig er það í þessu máli að þó að Borgarafl. flytji stórmerkar tillögur í húsnæðismálum sem snerta hvert mannsbarn, unga sem aldna í þjóðfélaginu, hygg ég að verði erfitt fyrir okkur að koma þeim á framfæri þar sem einokun er á allri fréttamennsku frá Alþingi. Því óska ég eftir að forseti sjái til þess að brtt. okkar fái eðlilega og þinglega meðferð en verði ekki vísað, þótt lagalegt sé, á bug við 2. eða 3. umr. En úr því að ég minnist á blaðastyrk og möguleika flokkanna á að koma málum sínum á framfæri á kostnað Alþingis vil ég að það komi líka fram hér, til að það sé skráð, að Sjálfstfl. hefur fengið blaðastyrk fyrir 1987, allt árið, fyrir 25 þm., 7 fleiri en flokkurinn hefur, því að 18 sjálfstæðismenn sitja á Alþingi. Sjálfstfl. hefur þar með fengið þann hluta af blaðastyrknum sem Borgarafl. bar, en borgaraflokksþingmenn eru 7 samtals. Það hefur verið farið fram á það að Sjálfstfl. skili þessum umframpeningum aftur svo að Borgarafl. geti starfað á eðlilegan hátt, á sama hátt og aðrir þingflokkar, en því hefur verið hafnað. Þess vegna hefur Borgarafl. verið knúinn til málshöfðunar gegn fjmrh. Það furðulegasta við plaggið sem kemur frá meirihl, hv. félmn. og er nál. á þskj. 240 er að þar er talað um hvað þurfi að gera, hvað ætti að gera, hvað væri æskilegt að gera. Sem sagt, það er verið að segja í öðru hverju orði að það sé eiginlega of lítið af öllu því sem kemur frá hæstv. félmrh. og í lok þessa álits síns segir nefndin, og undir það skrifa fimm nefndarmenn, með leyfi forseta: "Á sérstöku þskj. flytur meiri hl. nefndarinnar brtt. við allar greinar frv. 4. gr. frv., um breytilega vexti, fellur út þar sem nefndin telur að ríkisstjórnin hafi nægar heimildir til vaxtaákvarðana í 30. gr. laga nr. 54/1986. " Þetta er því nýtt frv. sem við erum að ræða um. Það er ekkert eftir af frv. hæstv, ráðherra sem varð svona næstum því til þess að ráðherra færi úr ríkisstjórninni. Einnig væri þarft að kanna; raunar er brýnt að þegar verði gerðar ráðstafanir; í þeirri heildarathugun í húsnæðislánakerfinu, sem nefndin telur nauðsynlegt að ráðast í, eru nokkur atriði öðrum fremur sem brýnt er að tekin verði til athugunar. Svona er nál allt saman og þetta er stuðningur sem ráðherra fær með sínu frv. Þetta er alveg furðulega skemmtilegt plagg. Ég vildi ekki vera ráðherra með stuðningi sem þessum, en ég óska hæstv. fyrrv. félmrh. til hamingju með að geta náð samkomulagi við uppreisnarráðherrann um að allar þessar breytingar skuli samþykktar af hæstv. núv. ráðherra sem gerir það kannski nauðsynlegra fyrir hann en nokkru sinni áður að hlaupa úr ríkisstjórninni því að þetta er ekki sama frv. sem við erum að ræða núna með breytingunum og ráðherra heimtaði að kæmist í gegn fyrir jól, að öðrum kosti færi hún úr ríkisstjórn. Ég lít svo á að ef frv. verður samþykkt með öllum þessum breytingum, eins og þær liggja fyrir á þskj. 241, sé ráðherra þegar búinn að segja af sér, því það er ekki lengur frv. sem hún setti sem úrslitakost fyrir áframhaldandi setu í ríkisstjórn sem nú er verið að mæla með að verði samþykkt. Ég óska því bæði hæstv. félmrh. gleðilegra jóla og framtíðar - hún kemur til með að hafa nógan tíma til þess að sauma eða prjóna í framtíðinni - og ríkisstjórninni til hamingju með að losna við hana. Svona stendur nú málið í mínum huga. Ég sé hér í plaggi sem við eigum eflaust öll, þingsköpum Alþingis, í 20. gr. um 1. umr. frumvarpa: "Við 1. umr. skal ræða frv. í heild sinni. Þá er þeirri umræðu er lokið er leitað atkvæða um hvort það eigi að ganga til 2. umr. og nefndar." Í 21. gr. segir: "2. umr. fer eigi fram fyrr en einni nóttu eftir 1. umr. og skal þá ræða greinar frv. hverja fyrir sig og brtt. við þær. Síðan skal greiða atkvæði um hverja grein og brtt. við hana, ef fram hefur komið, og loks um það hvort frv. eigi að ganga til 3. umr." Ég get því vel skilið það að stjórnarliðar reyni að koma í veg fyrir að sú tillaga verði samþykkt sem flm. okkar brtt. gerði um að okkar brtt. yrði vísað til nefndar og nefndin skoðaði þær í samræmi við aðrar brtt. sem komið hafa fram frá nefndinni sjálfri og félmrh. virðist sætta sig við. Ef svo fer sem ég óttast fer þessi mikla vinna sem hér hefur verið lögð fram sem brtt. af hálfu Borgarafl. til einskis, a.m.k. í augnablikinu, og eru það bara bein kostnaðarútlát fyrir þá þm. sem standa að þeim kostnaði. Ég harma það að hann skuli ekki fá málefnalega umfjöllun vegna þess að frv. sem er lagt fram á fölskum forsendum, í falskri pressu, í tilbúinni tímaþröng, sem skiptir engu máli fyrir þá sem bíða eftir afgreiðslu hjá húsnæðismálastjórn samkvæmt upplýsingum sem fram hafa komið frá 1. minni hl. félmn., hv. 12. þm. Reykv. Og vegna hótana við Alþingi sjálft frá hæstv. félmrh. er ekki hægt að afgreiða málefnalega það frv. sem hún sjálf hefur lagt fram og flokkunum eins og Borgaraflokknum í þessu tilfelli ekki kleift að gera þær málefnalegu brtt. og tala fyrir þeim og vinna að þeim eins og lög gera ráð fyrir að þm. starfi. Ég hefði frekar orðað það öðruvísi en hv. 2. þm. Austurl. gerði þegar hann talaði um verkfall hæstv. félmrh. og var að mér fannst að harma það. Ég hefði frekar orðað það þannig að það hefði farið betur hefði félmrh. farið í verkfall áður en hún gerði frv. og það hefði a.m.k. farið betur fyrir landsmönnum öllum ef fleiri ráðherrar og sérstaklega ráðherrar skattamála hefðu farið í verkfall áður en þeir fóru að vinna að þeim ósköpum sem nú eru í vændum, ef það er rétt að þær breytingar sem hann gerir á skattamálum kosti 8–9 milljarða viðbótarskatta á þjóðina í heild. Í framsöguræðu hv. 5. þm. Vesturl. og í framsöguræðu hv. 6. þm. Suðurl., þar sem hann mælti fyrir nál. 2. minni hl., var rætt um nauðsyn þess að fella niður sem allra fyrst lánskjaravísitöluna og vil ég taka undir það. Ég hef áður sagt úr þessum ræðustól, ég hef áður sagt það í ríkisstjórn og fengið undirtektir fyrrv. hæstv. félmrh. og ég hef líka fengið undirtektir hæstv. núv. landbrh. að á meðan fólk, sem þarf að taka lán til að byggja þak yfir höfuðið í okkar harðbýla landi, getur ekki breytt þeim verðmætum sem í því sjálfu búa í sömu verðmæti og eru í því fé sem það þarf að taka að láni, þá er ekki vit í þessu þjóðfélagi okkar. Síðan launavísitala var tekin úr sambandi stendur enginn undir því að greiða húsaleigu né heldur að eignast eigin íbúð. Með þessum tillögum öllum saman, hvernig sem þær líta út, erum við að lokka, enn þá á fölskum forsendum að lokka unga fólkið til að taka lán sem það getur aldrei staðið undir. Ef krónan sem unga fólkið fær að láni frá Húsnæðisstofnun er kannski 130–150 kr. í endurgreiðslu, á meðan verðmætin í manninum sjálfum, sem hann á eftir að breyta í peninga, eru bara krónunnar virði, þá getur hann aldrei staðið í skilum. Það þýðir nákvæmlega það sem ég hef áður lesið upp hér af greiðsluseðli frá húsnæðismálastjórn. Viðkomandi fékk 80 þús. kr. að láni frá húsnæðismálastjórn þann 22. sept. 1980 og hafði í fimm ár, til 1. maí 1985, staðið í skilum bæði með afborganir og vexti alla tíð, en skuldaði ekki 80 þús. kr. 1. maí 1985 heldur 539 þús. 341 kr. og 50 aura. Þetta er niðurstaðan af viðskiptum þessa einstaklings sem er ekkert einsdæmi á tímabilinu 1980–1985. Meðan þetta viðgengst er það synd og skömm og blettur á öllum stjórnmálaflokkunum að tæla unga fólkið til að taka húsnæðislán eins og um það er búið. Þess vegna þarf að fella niður lánskjaravísitöluna eða taka upp launavísitölu á ný þannig að þar sé jöfnuður á milli. Þetta er blettur á okkar þjóðfélagi og ég vil lýsa því hér með að innan stutts tíma mun verða tilbúin brtt. frá minni hálfu um að fella þetta óréttlæti niður úr lögum þannig að lánskjaravísitalan verði tekin úr sambandi. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að halda stutta ræðu. Ég ætla að halda langa ræðu. Ég er rétt að byrja. En mig vantar nokkrar bækur sem ég þarf til að hafa ræðuna miklu lengri nema ráðherra eða talsmaður félmn. gefi mér tilefni til að tala ekki. En ég sé ekki ástæðu til þess fyrir minni hl. almennt að halda miklu lengri ræður á þessu stigi vegna þess að eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Austurl. hefur ekkert heyrst í formanni félmn. Til hans hefur verið beint spurningum . . .

Ég vil upplýsa ræðumann um að formaður félmn. og félmrh. eru á mælendaskrá á eftir ræðumanni sem nú hefur orðið.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessar upplýsingar. Það hefði verið nýtt fyrir ef þessir tveir ágætu þm., hæstv. ráðherra og formaður nefndarinnar, væru ekki á mælendaskrá. Þá hefði verið tilefni til að spyrja um hvers vegna þeir ekki tali. En það er þeirra skylda að svara því sem til þeirra hefur verið beint í spurningum svo að ég fagna því að þeir skuli vera komnir á mælendaskrá. Ég held að ég stytti þá mál mitt að þessu sinni, en ég óska eftir því að það verði kvöld- og næturfundur ef með þarf um þetta mál.



Þess skal getið vegna orða síðasta ræðumanns að það hefur verið rætt um að ljúka þessu máli í dag og gefa hv. þm. góðan tíma til umræðu um það þannig að ef þess þarf verður haldinn kvöldfundur í þessari hv. deild. En mælendaskrá er ekki löng í þessu máli þannig að það er ekki séð, ef ræðulengd er með venjulegum hætti, að þurfi kvöldfund. En ef raðast á mælendaskrá og sýnt er að umræðum ljúki ekki fyrir kvöldmat verður haldinn kvöldfundur, en eins og er er ekki sýnt að þess þurfi.



Virðulegi forseti. Ég met mikils ef hægt væri að klára þessar umræður í kvöld eða jafnvel fyrir kvöldmat, en það fer eftir því hvort mark er tekið á tillögum sem Borgarafl. hefur lagt mikla vinnu og peninga í að gera við frv. sem ríkisstjórnin hefur lagt fram í mikilli tímapressu. Ef tillögur okkar eru ekki ræddar tökum við þær á dagskrá og ræðum þær þangað til þær eru útræddar því að þær eru brtt. við það frv. sem liggur fyrir.



Þess skal getið að brtt. við frv. eru að sjálfsögðu til umræðu og hafa verið það síðan þessi fundur hófst og er það með venjulegum hætti um slíkar tillögur.



Herra forseti. Það hefur verið kvartað undan því hér að þegar mælt var fyrir nál. meiri hl. félmn. hefði verið frekar lítið rætt um efni frv. Ég vil segja að að sjálfsögðu var það með ráðum gert. Það er búið að ræða mikið þessi mál og frv., bæði í fjölmiðlum og hér á hv. Alþingi. Þær breytingar sem þar eru eru ekki svo viðamiklar að allir hv. þm. þurfi í raun og veru miklar umræður í þingdeild til að átta sig á hvað þar er á ferð. Ég vil bæta því við að að sjálfsögðu hefði ekki þurft að skapa svo miklar umræður og óróa utan um þetta sérstaka mál ef hæstv. ríkisstjórn og þá sérstaklega hæstv. félmrh. hefði haft samráð við aðila vinnumarkaðarins, sem leggja til fjármagnið, um breytingar á lögunum sem þeir gætu fallist á við þessar aðstæður. Þá hefði verið líka meira tóm til að beita kröftum á hv. Alþingi í vetur til að endurskoða húsnæðislánakerfið í heild, sem kemur fram í nál. meiri hl. félmn., og ekki þá síst að taka til sérstakrar meðferðar félagslega kerfið sem allir flokkar og allir hv. alþm. eru sammála um að þurfi vissulega að hafa forgang við þær aðstæður sem eru í okkar þjóðfélagi því ljóst er að það almenna kerfi sem byggt var upp, og ég er einn af þeim sem telja að svo hafi verið, er merkilegt framtak hjá aðilum vinnumarkaðarins og ríkisstjórn á þeim tíma og það hækkaði lánshlutfallið, svo að ég svari hv. 2. þm. Austurl., í almennum lánum, þegar þessi lög voru sett, úr tæpum 30% í tæp 70% og lán voru lengd í allt að 40 ár. Mér finnst ástæða til að verða við þeim tilmælum sem hér hafa komið fram um að svara nokkrum spurningum sem talið er að nefndin hafi vanrækt að útskýra. Sem betur fer er hæstv. félmrh. hér til staðar og ég ætlast til þess, og veit raunar að svo hlýtur að verða, að hæstv. félmrh. svari efnisatriðum í sambandi við tilgang og það markmið sem frv. á þskj. 47 átti að svara og átti að leysa í sambandi við þessi mál. Ég sé því ekki ástæðu til að eyða tíma í að fara efnislega yfir það frv. eða þær brtt. sem liggja fyrir á þskj. 241. 2. gr. brtt. er hér gagnrýnd, eins og hv. 12. þm. Reykv. og raunar fleiri ræðumenn hafa gert, að það skyldi fallið frá þeim megintilgangi gildandi laga að þeir sem sækja um lán í þetta nýja kerfi fengju bindandi svar þannig að þeir gætu verið öruggir með þá lánafyrirgreiðslu sem þeir eiga að fá og sem er í gildandi lögum tiltekin upphæð sem breytist í samræmi við verðlagsvísitölu. Þetta var talið ákaflega mikilvægt í þessum lögum. Stór hluti af þeim tíma, það er óhætt að upplýsa það hér, sem félmn. eyddi í þetta mál miðað við allar þær umsagnir sem um málið bárust frá aðilum vinnumarkaðarins og ýmsum fleirum, fór einmitt í það atriði á hvern hátt væri hægt að leysa þetta til að fullnægja þeirri lánatryggingu sem aðilar vinnumarkaðarins lögðu mikla áherslu á að félagar í lífeyrissjóðum gætu verið sáttir við. Ég leyni því ekki að miðað við þá þróun sem er í þessum málum, þ.e. þann gífurlega mikla umsóknafjölda sem hefur borist Húsnæðisstofnun í sambandi við Byggingarsjóð ríkisins, er þetta vissulega áhyggjuefni og varð til þess að það þurfti að gera einhverjar breytingar til að draga úr þeirri spennu sem myndaðist þegar um 6000 aðilar bíða eftir svörum og byggja á lögum sem gera ráð fyrir að þeir fái bindandi svar sem þeir geti nýtt sér. Niðurstaðan varð hins vegar sú að fara að óskum ríkisstjórnarinnar í þessu máli, þ.e. niðurstaða meiri hl. félmn., og í staðinn fyrir bindandi svar að gefa þá það svar, sem er á þskj. 241, að innan þriggja mánaða frá því að umsókn var lögð fram fái þeir svar um hvort þeir eigi rétt á láni eða ekki, en þá er það auðvitað synjun. Það er tekið fram í þessari grein að í svari Húsnæðisstofnunar til umsækjanda skal koma fram að lánið sé háð því að lífeyrissjóður eða sjóðir sem umsækjandi er félagi í hafi fullnægt samningi við Húsnæðisstofnun um ráðstöfunarfé til Byggingarsjóðs ríkisins. Síðan komi að endanleg svör um afgreiðslutíma láns og lánsupphæð berist eigi síðar en einu ári áður en fyrsti hluti láns kemur til afgreiðslu. Hvort þetta losar um spennu er ekki hægt að fullyrða, en hins vegar mun þetta skýra a.m.k. afgreiðslu eða skort á afgreiðslu á lánum í stofnuninni þannig að það verði hægt að fara að skrifa út lánsloforðin sem liggja í stofnuninni. Ég vil segja í sambandi við þetta mál að ég held að það sé rétt að upplýsa það, svo að menn rugli því ekki saman, að búið er að afgreiða rúmlega 6000 umsóknir. Það er búið að gefa út bindandi lánsloforð dagsett út allt þetta ár og út allt næsta ár og til upphafs næsta árs, þ.e. 1989, þannig að allir þeir sem eru með svör í höndunum eru með lánsloforð sem er peningur fyrir þá, öryggi fyrir því að þeir geti hafið framkvæmdir sem sjálfsagt margir hafa gert. Ég held að það sé nauðsynlegt að menn átti sig á því í þessu sambandi að það sem við erum að tala um eru samningar við lífeyrissjóði um að koma með fjármagn fyrir árið 1989 og árið 1990. Þessu er nauðsynlegt að menn átti sig á. Við erum hér að tala um að gefa út lánsloforð fyrir árin 1989 og 1990 og það eru samningar við lífeyrissjóði sem voru gerðir á sl. hausti sem eiga að tryggja það fjármagn. Það sem þarf að gæta að í sambandi við svona viðkvæmt mal, sem byggist á samningum aðila vinnumarkaðarins við lífeyrissjóðina, er að við gerum ekki neinar breytingar á lögunum sem geta orsakað það að viðkomandi lífeyrissjóður, sem er stjórnað af aðilum vinnumarkaðarins, kippi að sér hendinni og standi ekki við þá samninga sem heildarsamtökin gerðu við ríkisstjórn á sl. hausti. Þetta er hættuatriði í þessu og þess vegna kemur fram í nál. meiri hl. félmn. að við höfum áhyggjur af þessari þróun. Þá get ég svarað um leið þeirri fyrirspurn sem hingað var beint um skort á upplýsingum um stöðu þessara mála í dag. Ég hef hér bréf frá Húsnæðisstofnun frá því um síðustu mánaðamót og þar kemur í ljós að af lífeyrissjóðum landsins sem undirrita samninga um skuldabréfakaup fyrir árin 1989 og 1990 voru aðeins sextán lífeyrissjóðir búnir að undirrita skuldbindingar fyrir árið 1989 og árið 1990. En aðeins sex eingöngu fyrir árið 1989. Nú kann eitthvað að hafa bæst við á þessum tíma, þ.e. frá síðustu mánaðamótum, a.m.k. vona ég það, en ég hef ekki í höndunum nákvæmar upplýsingar um það. Það sem við erum að tala um er að þetta kerfi byggir á þessu fjármagni. Nær einvörðungu. Það vita hv. þm. sem þekkja þetta mál alveg inn og út eins og eðlilegt er. Það væri kannski eðlilegt að upplýsa það í leiðinni að miðað við þann heildarumsóknafjölda sem lá fyrir 1. des. sl., þá hafa sótt um lán hjá stofnuninni frá 1. sept. 1986 til 1. des. 1987 11 756 aðilar. Af þeim hefur 581 verið synjað en fjöldi útgefinna lána sem eru fullgild og dagsett hvenær verða greidd, sem er alveg 100% öruggt eða hefur verið til þessa, er 5942. Fjárhæðin á þessu ári er 3,5 milljarðar kr. í þessi lán. Fjárhæðin á næsta ári er 5 milljarðar 35 milljónir og fjárhæðin 1989, þ.e. síðari hluti þessara lána, er 484 millj. kr. eða samtals um 9 milljarðar sem er búið að skuldbinda sjóðina við miðað við þá samninga sem lífeyrissjóðirnir allir hafa skuldbundið sig til og skrifað undir. Ég held að það sé nauðsynlegt að undirstrika þetta hér svo menn séu ekki alltaf að rugla því saman að við erum einvörðungu að tala um leiðréttingar eða lagfæringar á húsnæðislánakerfinu sem við búum við til þess að búa í haginn fyrir þá sem eiga að fá bindandi lánsloforð fyrir árið 1989 og 1990. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, 2. þm. Austurl., gerði mikið mál út af orðalagi á þessu nál. og ég ætla ekkert að fara að ræða það. En ég vil aðeins segja við hann í sambandi við það ákvæði sem hann sérstaklega vildi leggja áherslu á og var í sambandi við útgáfu reglugerða að auðvitað er það alveg hárrétt að við öll svona lög, ekki síst lög sem er kannski hægt að misskilja eða mistúlka, eiga reglugerðir að fylgja með viðkomandi frv. í meðferð þeirra nefnda sem um þau eiga að fjalla, þannig að hægt sé að gera sér fulla grein fyrir því hvernig stjórnvöld á hverjum tíma, þegar um stjfrv. er að ræða, hugsa sér að framkvæmdin fari fram. Ég verð að viðurkenna það hér og nú að það er galli á þessari afgreiðslu að slíkt skuli ekki vera fyrir hendi. En því miður tókst nefndinni ekki að fá fram nægjanlegar upplýsingar um það hvernig ríkisstjórn eða hæstv. félmrh. hyggst framfylgja þessu atriði. Þetta náðist ekki fram. Þess vegna þótti okkur nefndarmönnum ástæða til að setja í nál. þessa setningu, sem verið var að hártoga orðalagið á, þ.e.: "Meiri hl. nefndarinnar leggur áherslu á að reglugerðir um framkvæmd þessarar lagabreytingar verði gefnar út jafnskjótt og auðið er" - það er kannski heldur vægt, það má vel vera - "eftir að lög þessi hafa verið samþykkt." Ég tel að þetta sé undirstrikun á því sem hér hefur verið nefnt. Og ég tek undir það með hv. þm. að þetta er eitt af þeim atriðum sem Alþingi þarf í raun og veru að ganga miklu harðar eftir í sambandi við hin ýmsu lög, mikilvægu lög, sem Alþingi samþykkir, að vitað sé hvernig stjórnvöld í hverju tilfelli hugsa sér að framfylgja þessum lögum. Ég get bætt því við að þegar núgildandi lög um Húsnæðisstofnun ríkisins voru samþykkt þá var nefndinni, sem samdi það frv. undir forustu hagsýslustjóra, jafnhliða falið ásamt fulltrúum Húsnæðisstofnunar og félmrn. að ganga frá reglugerðinni í beinu samræmi við það sem lögin gáfu tilefni til. Það var gert og það hefur enginn gagnrýnt þá reglugerð. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að ræða meira um þetta mál. Ég vísa rökstuðningi og því sem er reiknað með að ná fram með þessari lagasetningu sem hér er á ferð til hæstv. félmrh. og efast ekkert um að hæstv. ráðherra muni greina frá því. Það er rétt að nefndin taldi ástæðu til að gera brtt. við allar greinar frv. Það var af því að það voru ýmsir efnis- og áhersluþættir sem nefndin taldi ástæðu til að gera á þennan veg þar sem augljósir ágallar voru á frv. hæstv. ráðherra. Í sambandi við vextina, af því að það hefur verið spurt um þá, þá vil ég segja að það var strax vitað að aðilar vinnumarkaðarins voru tortryggnir á þessa grein frv. og voru eindregið andvígir því að þetta ákvæði væri í frv. Og eins og kom fram við 1. umr. málsins hér á hv. Alþingi þá lýsti hæstv. félmrh. því yfir að til greina kæmi að taka þetta ákvæði til endurskoðunar. Niðurstaðan varð sú að nefndin ákvað að fella þetta niður og vísar þar í 30. gr. núgildandi laga, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Vextir af lánum Byggingarsjóðs ríkisins skulu vera breytilegir. Ríkisstjórn Íslands tekur ákvörðun um vexti af hverjum lánaflokki á hverjum tíma að fengnum tillögum húsnæðismálastjórnar og umsögn Seðlabankans" o.s.frv. eins og þar stendur. Þannig að þetta er í gildandi lögum og engin sérstök ástæða til að fara að hnýta þessa breytingu saman við þessar lagfæringar sem verið er að gera á núgildandi lögum. Ég vil undirstrika það sem kemur fram í nál. meiri hl. félmn. að það er sammála álit að ekki sé verið að gera grundvallarbreytingar á húsnæðislánakerfi því sem komið var á vorið 1986 í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Það er ekki verið að gera með þessum breytingum. Það sem við leggjum áherslu á er að hafist verði handa um að endurskoða húsnæðislánakerfið miðað við þær aðstæður sem hér hafa komið fram í þeirri gagnrýni sem hefur verið á þetta kerfi, og ýmsar ábendingar skynsamlegar sem hafa komið fram um þetta mál í þjóðfélaginu í öllum umræðunum, sem sjálfsagt er að skoða. Og þá kem ég að því að svara aðeins vini mínum Albert Guðmundssyni, hv. 5. þm. Reykv., og þeim þm. Borgarafl. sem hafa lagt fram viðamikið frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins. Ég hélt nú satt að segja að það hefði verið miklu skynsamlegri aðferð að taka þetta frv. til meðferðar hér á hv. Alþingi sem sjálfstætt frv. og ræða það í botn með kostum þess og göllum, en ekki vera að blanda því saman sem brtt. við þetta litla frv. hér sem er aðeins lagfæring á kerfinu. Í þessum önnum sem hér eru nú er óskynsamlegt finnst mér að fara að kryfja það til mergjar, sem þó er sjálfsagður hlutur því þetta er merkilegt frv. í alla staði. Það er margt í því sem ég gæti vel fallist á að láta skoða vel og vandlega því að ég hef sjálfur verið með þá hugmynd lengi að við ættum að skoða hugmyndina um húsnæðisbanka og allt það fjármagn sem lífeyrissjóðakerfið á Íslandi er með í dag og kemur til með að margfaldast á næstu árum. Það hefði sannarlega verið ástæða til að skoða það hvort ekki væri hægt að búa til öflugan húsnæðisbanka út úr öllu saman. En það er bara seinnitímamál sem sjálfsagt er að skoða nánar við umfjöllun um svona stórt mál. Ég vil svo aðeins svara hv. 5. þm. Reykv. að lokum. Auðvitað erum við sammála við hv. 5. þm. Reykv., og höfum verið það lengi, um að sú lánskjaravísitala sem við búum við væri meingölluð. Það er eðli hennar, hvernig sem menn tala um hana, að hún mælir alltaf á undan öllu öðru þær breytingar sem eru í efnahagskerfi þjóðarinnar. Það virðist vera óskráð lögmál. Ég ætla ekki að ræða um hana að öðru leyti en ég vil bara benda á að það hlýtur að vera eitthvað skrýtið við þetta kerfi hjá okkur að ef tóbak og brennivín hækkar eða kaffi hækkar frá Brasilíu þá skuli lánskjaravísitala þjóta upp og koma í hausinn á saklausum lántakendum hér, saklausu fólki sem býr við það að þurfa að greiða lán eftir svona breytingar. Þetta er augljóst mál og við höfum rætt þetta áður bæði í fyrrv. ríkisstjórn og síðar. Ég tek heils hugar undir það að við skulum sameinast um það að vita hvort ekki eru komin tímamót um það að taka þetta mál til rækilegrar skoðunar. Mín skoðun er sú að ég tel að hv. þm. Borgarafl. ættu að draga þessa brtt. sína til baka en ræða hana sem sjálfstætt frv. hér á þinginu. Þá gæti hún haft bein áhrif á þá heildarendurskoðun á húsnæðiskerfinu sem flestir eru sammála um að þurfi að gera þó að menn hafi mismunandi áherslur fram að færa um það hvað eigi að leggja áherslu á en allir eru sammála um félagslega kerfið.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að fagna því að þetta frv. sé hér komið til 2. umr. og væntanlega til afgreiðslu í hv. deild. Ef draga má ályktun af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram og þeim brtt. sem liggja fyrir við þetta frv., þá tel ég að niðurstaðan sé sú að ef vilji er fyrir hendi þá sé hægt að líta svo á að það sé bærileg samstaða um það frv. sem hér liggur fyrir með þeim brtt. sem lagðar eru til. Ég tel einnig að það megi draga þá ályktun af þessari umræðu að allir, sem hér hafa stigið í ræðustól, telji að það þurfi að koma til heildarendurskoðun á húsnæðiskerfinu. Það er vissulega í samræmi við það sem ég hef haldið fram að það þurfi að koma til heildarendurskoðun á húsnæðiskerfinu. Það frv. sem hér liggur fyrir og lagt var fyrir þingið í októbermánuði var til þess að skapa svigrúm til þess að fara í þá heildarendurskoðun á húsnæðiskerfinu sem allir hafa haldið fram að þurfi að koma til. Borgarafl., sem hér hefur lagt fram ítarlegar tillögur í húsnæðismálum, tekur í raun einnig undir það að það þurfi að skapa svigrúm með brtt. til þess að fara yfir í nýtt kerfi vegna þess að í þeim tillögum sem hér liggja fyrir frá Borgarafl. er einmitt ákvæði til bráðabirgða sem á að gilda fyrst um sinn. En þar er tekið upp það frv. sem lagt var fyrir Alþingi í októbermánuði og gerðar á því mjög litlar breytingar utan þess að fellt er niður ákvæðið í 4. gr., þ.e. vaxtaákvæðið. Því verður að líta svo á að allir flokkar séu sammála um að það þurfi að skapa svigrúm til þess að fara yfir í nýtt húsnæðiskerfi og að það sé samstaða um að með þeim tillögum sem hér liggja fyrir þá geti það svigrúm verið fengið. Raunar eru í tillögum Borgarafl., sem hér liggja fyrir, í ákvæði til bráðabirgða, þó að hv. þm. Albert Guðmundsson hafi kosið að kalla það frv. ómerkilegt plagg, gerðar sáralitlar breytingar á því frv. sem ég lagði fram og reyndar minni breytingar en hv. félmn. hefur lagt til. Þær brtt., sem meiri hl. hv. félmn. hefur lagt til við þetta frv., breyta í engu meginmarkmiði og tilgangi frv. og tel ég að þær breytingar sem liggja fyrir frá meiri hlutanum raski því ekki meginmarkmiðum frv. sem að var stefnt. Verði frv. að lögum með þeim brtt. sem þar eru lagðar fram þá get ég vel fallist á þær og er sátt við þá niðurstöðu sem mundi fást í málinu ef það yrði að lögum með þeim hætti. Ég vil leitast við að svara þeim spurningum sem til mín hefur verið beint í þessari umræðu. Það er í fyrsta lagi að nokkuð hefur verið talað um að það vanti að með þessu frv. séu lögð fram á hv. Alþingi reglugerð sem kveður á um útfærslu á einstökum greinum frv. Ég vil svara því til, og það þekkja auðvitað hv. þm., að það er algengt og kannski algengara en ella að kveðið er á um í lögum sem hér eru afgreidd frá Alþingi að það skuli setja reglugerðarákvæði til útfærslu á einstökum ákvæðum laga sem fara frá hv. Alþingi. Þetta er því mjög algengt, að ekki sé lagt fyrir ákvæði í reglugerð sem fylgja lögunum. Ég minnist þess t.d. ekki að fyrir hv. Alþingi hafi legið drög að reglugerð með þeim stóra lagabálki sem samþykktur var hér á síðasta ári sem innihélt þó gjörbreytingu á húsnæðiskerfinu, ég minnist þess ekki að lögð hafi verið fyrir Alþingi drög að reglugerð þar að lútandi. Erum við þó að fjalla um miklu minni breytingar en þar voru lagðar til. Einnig vil ég rifja upp að á árinu 1980 var einmitt lagt til svipað ákvæði og er í 1. gr. þessa frv., þ.e. heimild til húsnæðismálastjórnar til þess að skerða eða synja um lánveitingu. Það var mjög opið ákvæði. Þar var ekki lagt fram neitt reglugerðarákvæði fyrir þingið, né minnist ég þess að það hafi komið fram krafa um að slíkt reglugerðarákvæði yrði lagt fyrir þingið. Ég vil líka rifja upp að í núgildandi lögum var það húsnæðismálastjórn sem setti sér reglur. Þá var ekki sett um það reglugerð heldur setti húsnæðismálastjórn sér reglur um hvernig skyldi háttað ákvæðum varðandi láglaunahópana eða þá sem ekki geta fallið undir ákvæði núgildandi laga vegna þess að þeir standa ekki fjárhagslega undir greiðslubyrði lána. Þar var þó um að ræða mat Húsnæðisstofnunar að því er varðar tekju- og eignastöðu viðkomandi, reglur settar af húsnæðismálastjórn. Því segi ég þetta að hér er ekki að því er þetta frv. varðar um neina undantekningu að ræða að ekki skuli vera lögð fyrir þingið drög að reglugerð. Verði þetta frv. að lögum mun ég vissulega flýta því mjög að reglugerðarákvæði verði sett og til þess mun ég fá hina færustu menn sem þekkja best til. Hef ég þá einkum í huga starfsmenn Húsnæðisstofnunar ríkisins, sem unnið hafa með þetta kerfi sem við höfum búið við á annað ár og þekkja gjörla þau vandkvæði sem upp hafa komið og þá galla sem eru á núverandi kerfi. Því mun ég leggja mitt af mörkum til að því verði flýtt eins og kostur er að sett verði reglugerðarákvæði verði þetta frv. að lögum. Ég vil fara nokkrum orðum um þá brtt. sem kom fram frá hv. þm. Kristínu Einarsdóttur og Steingrími J. Sigfússyni og snertir 2. gr. frv. og um hefur verið spurt. Ég held að það sé alveg ljóst að 2. gr. frv. er einna mikilvægust í því frv. sem við fjöllum um nú. Kæmi ekki til slíkt ákvæði eins og nú er í 2. gr. frv. og opnað yrði fyrir húsnæðiskerfið á nýjan leik með óbreyttum ákvæðum, þá er ljóst að því fjármagni sem samið var um við lífeyrissjóðina, 20 milljörðum, mundi verða ráðstafað á örskömmum tíma, kannski fjórum til fimm mánuðum og við mundum á nýjan leik standa frammi fyrir lokuðu húsnæðiskerfi. Í nýju húsnæðislögunum er kveðið á um að viðkomandi eigi að fá svar, bindandi lánsloforð innan tveggja mánaða frá því að umsókn er lögð fram. Það sem á milli ber í tillögum meiri hl. og tillögum minni hl. er fyrst og fremst það að meiri hl. leggur til að umsækjendur fái að vita hvort þeir eigi rétt á láni, og það er í samræmi við ákvæði frv. eins og ég lagði það fram hér á þinginu, en tillögur minni hl. ganga út á það að þeir einir skuli fá svör sem synjað er um lán. Um þetta eru vissulega skiptar skoðanir en ég tel að það sé of langt gengið miðað við þá löggjöf sem við höfum búið við að viðkomandi fái einungis svar þegar um synjun er að ræða. Margir hafa einmitt haldið því fram að ef slíkt yrði gert, þ.e. að þeir einir fengju svar sem ekki fengju lán, mundi það kalla á mikið álag á Húsnæðisstofnun vegna þess að allir mundu reyna að koma sér í samband við stofnunina með hringingum eða öðrum hætti til þess að fá það staðfest að þeir ættu örugglega rétt í húsnæðiskerfinu. Það er kannski meginástæðan fyrir því að þessi frvgr., 2. gr., er þannig úr garði gerð eins og hér er lagt til og eins og meiri hl. leggur til að það verði áfram. Ég hef ekki kynnt mér það sem hv. þm. Kristín Einarsdóttir spurði um, hvort það kallaði á fleiri starfsmenn ef nú ætti að gefa öllum svar um það hvort þeir fengju rétt í húsnæðiskerfinu. Það má vel vera að það gæti tímabundið kallað á fleiri starfsmenn, og kannski ekki óeðlilegt þegar húsnæðiskerfið hefur verið lokað í langan tíma og umsóknum hefur ekki verið svarað, að það verði mikið álag til að byrja með á húsnæðiskerfið. En ég vil einnig segja það að við gætum líka staðið frammi fyrir því að það væri álag á húsnæðiskerfið ef þeir einir ættu nú að fá svör sem er synjað um lán því að fólk vill fá að vita hvort það eigi rétt á láni. Ég tel ekki að við þurfum að óttast það svo mjög að ef fólk fær að vita um sinn rétt - þar sem einungis kemur fram að viðkomandi eigi rétt á láni, en þar sem ekki kemur fram lánsfjárhæð, hvaða upphæð viðkomandi fær eða hvenær úthlutunin nákvæmlega fer fram - að slíkir pappírar gætu gefið tilefni til sölu á lánsloforðum eða fara út á hinn gráa markað eins og einhver nefndi hér áðan. Spurt var um greiðsluerfiðleikahópana, hvaða úrlausna þeir mættu vænta. Ég svara því til að hér er vissulega um vandamál að ræða sem er áhyggjuefni, en lagt er til í frv. til fjárlaga, sem væntanlega verður samþykkt á Alþingi, að varið verði 300 millj. kr. til greiðsluerfiðleikahópanna á næsta ári. Ég vil einnig upplýsa það að ég hef ásamt hæstv. viðskrh. staðið í viðræðum við fulltrúa lánastofnana til þess að kanna grundvöll fyrir því að koma enn frekar til móts við greiðsluerfiðleikahópana heldur en lagt er til í frv. til fjárlaga með þeim 300 millj. sem þar eru til ráðstöfunar. Hér var spurt um félagslega kerfið, hvort vænta mætti endurskoðunar á því. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon beindi spurningu til mín þar að lútandi, og einnig um kaupleiguíbúðir. Ég get upplýst það að frv. til laga um kaupleiguíbúðir er nú til umfjöllunar hjá stjórnarflokkunum og að því er varðar endurskoðun á félagslega kerfinu, þá eru ákvæði um það í stjórnarsáttmálanum að fram skuli fara endurskoðun á félagslega kerfinu, bæði uppbyggingu og fjármögnun þess, og ég mun fljótlega skipa nefnd sem fær það verkefni. Að því er varðar vaxtamálin sem um var spurt, þá hefur engin ákvörðun verið tekin um það í ríkisstjórninni hvernig með það verður farið. Ég tel að það eigi að vera hluti af þeirri heildarendurskoðun sem fram þarf að fara fljótlega á húsnæðiskerfinu hvernig með vaxtamálin verður farið. Að því er varðar fsp. hv. þm. Stefáns Valgeirssonar um skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna, þá er það rétt, eins og reyndar kom fram hjá hv. formanni félmn., að tiltölulega fáir sjóðir hafa enn keypt skuldabréf af Húsnæðisstofnun. En ég vænti þess að verði þetta frv. að lögum þá muni verða þar breyting á. Ég tel að ástæða þess að lífeyrissjóðirnir hafa haldið að sér höndum í skuldabréfakaupum sé fyrst og fremst sú að þeir hafi viljað sjá hvaða niðurstaða yrði í afgreiðslu þess frv. sem hér liggur fyrir hv. Alþingi. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson spurði mikið um það hvernig þetta frv. mundi draga úr þenslu. Ég tel mig hafa svarað því að hluta til vegna þess að það er alveg ljóst, eins og ég sagði hér áðan, að ef við að óbreyttu hefðum opnað fyrir húsnæðiskerfið þá hefði verið gefið bindandi lánsloforð til þeirra 6000 umsækjenda sem bíða nú eftir afgreiðslu lána. Þeir hefðu fengið bindandi lánsloforð um fjárhæð og hvenær láni yrði úthlutað og það eru einmitt þeir pappírar sem gengið hafa á fjárfestingarmarkaðnum. Ef fjármagn, sem kannski á að koma til úthlutunar seinni hluta árs 1988 eða 1989, hefði í miklum mæli farið nú út á fasteignamarkaðinn, þá má telja næsta víst að það hefði getað valdið verðhækkunum enn frekar en orðið er á íbúðarverði. En með því ákvæði sem nú er í frv. erum við í fyrsta lagi að koma í veg fyrir þessa þenslu sem ég talaði um og verðhækkanir og í annan stað, sem er kannski mjög mikilvægt, að skapa okkur svigrúm til þess að fara yfir í nýtt húsnæðislánakerfi. Því að ef við að öllu óbreyttu hefðum hleypt öllum þessum lánsumsóknum áfram miðað við óbreytt ákvæði frv., þá hefðum við væntanlega á næstu fjórum til fimm mánuðum bundið húsnæðislánakerfið allt til ársins 1991 og það hefði að mínu viti tafið þær breytingar á húsnæðislöggjöfinni sem allir eru sammála um að þurfi að gera. Ég tel, herra forseti, að ég hafi svarað flestum þeim fsp. sem til mín var beint í þessari umræðu. Ég treysti því miðað við þá umræðu sem hér hefur orðið að tekist geti samstaða um það að afgreiða þetta mál hér í hv. deild og að það geti orðið að lögum fyrir jólaleyfi þm. Það er brýnt til þess að létta af þeirri óvissu sem verið hefur í allt of langan tíma í húsnæðiskerfinu.



Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Stefáni Valgeirssyni að jafnvel lánsloforð einu ári áður en lánið verður greitt út getur leitt til þess að fólk fari út á hinn svokallaða gráa markað sem talað hefur verið um hér með þeim afleiðingum sem það getur haft í för með sér. Það þyrfti því sjálfsagt að setja einhver lög yfir þetta og reyna að koma strax í veg fyrir það að hægt sé að versla með þessi lánsloforð með þeim miklu afföllum sem virðast vera á þeim úti á þessum svokallaða gráa markaði. Ég veit allt of lítið um þennan gráa markað, en það eru aðrir sem virðast vera betur að sér í því hvernig meðferð þessara lánsloforða hefur farið fram þannig að ég vonast til þess að þeir sem um þessi mál fjalla taki þetta til athugunar vegna þess að það getur náttúrlega alls ekki gengið - það er talað um 30–40% vexti af þessum lánum sem fólk tekur út á þessi loforð. En ég ítreka enn að ég tel þó að það sé viss hætta á því að fólk geti farið með þessi lánsloforð, þessi bráðabirgðaloforð, út á lánamarkaðinn og selt þau með jafnvel enn þá meiri afföllum en hin, því að þau eru náttúrlega enn þá minna virði þar sem ekkert stendur í þeim um það hvenær lánin koma til útborgunar og ekki hversu há þau eru þó að hver og einn geti svona nokkurn veginn giskað á það, hver og einn geti svona nokkurn veginn fundið það út hvað hann á að fá hátt lán. Ég vara því enn og aftur við því að gefa út þessi bráðabirgðaloforð. Vegna þess sem hv. 5. þm. Reykv. Albert Guðmundsson sagði þá skildist mér á honum að hann hefði túlkað mín orð svo að ég teldi að þetta frv. skipti engu máli. Það er ekki rétt. Ég tel að það séu nauðsynlegar breytingar sem hér er verið að gera. En ég var aðeins að tala um að þessir 6000 sem bíða fá ekki neina úrlausn núna á morgun eða strax eftir áramótin, heldur erum við að tala um þá sem fá lán í lok ársins 1988 sem eru um 200 manns eða rúmlega það, það er ekki svo gott að vita nákvæmlega, og svo hinir árið 1989 og síðar eins og fram hefur komið áður. Ég gat ekki skilið orð hv. 1. þm. Vesturl. Alexanders Stefánssonar öðruvísi en svo að það væri að ósk ríkisstjórnarinnar að gefa út þetta bráðabirgðasvar. Ég gat ekki betur skilið á orðum hans en það væri að ósk ríkisstjórnarinnar að þetta bráðabirgðasvar væri inni í 2. gr. Það kom hins vegar ekki skýrt fram í máli hans hvort hann sjálfur væri hlynntur því að gefa út slík bráðabirgðaloforð sem þar er talað um. Mér fannst einhvern veginn á orðum hans samt að hann væri á móti því svo að ég skil það þá þannig að það sé ríkisstjórnin, og þar með þá hæstv. félmrh., sem vill að þessi bráðabirgðaloforð séu gefin út, enda sagði hæstv. ráðherra að sér fyndist of langt gengið ef fólk fengi engin svör og það mundi kannski kalla á aukið álag á Húsnæðisstofnun vegna þess að það yrði svo mikið um hringingar. Fólk færi að velta fyrir sér hvort það hefði lánsrétt eða ekki. En ég held að það verði alveg jafnmikið álag á Húsnæðisstofnun og ekki minna ef fólk fær bréf sem í stendur: Þú færð lán. Og ekkert annað. Það veit ekki hvenær. Það getur jú gert sér grein fyrir að það fái eitthvert lán einhvern tímann og nokkurn veginn hvaða lán, en ekki annað. Ég er ansi hrædd um að það verði jafnmikið álag á Húsnæðisstofnun eftir að fólk fær slíkt bréf í hendur eins og það að fá ekki nokkurn skapaðan hlut. Ég held jafnvel að það sé betra að fólk fái engin svör. Það verði hins vegar auglýst vel og vandlega hvað hér sé á ferðinni og þá verði það langheppilegasta lausnin. Ég hef ekki nokkra einustu trú á því að það verði minna álag á Húsnæðisstofnun ef fólk fær einhvern snepil í hendur sem á stendur: Þú færð lán. Ég held að það væri miklu betra og minna álag ef farið væri að brtt. þeirri sem ég mælti fyrir hér áðan og ég vona að hæstv. félmrh. hafi gert ráðstafanir til þess að Húsnæðisstofnun geti mætt því aukna álagi sem í því felst ef frv. og 2. gr. verður samþykkt óbreytt.



Þar sem nú bætist á mælendaskrá mun ég gefa tíu mínútna hlé á fundinum og bið þingflokksformenn að ræða við mig um hvort líkur eru á að ljúka þessari umræðu fyrir kvöldmat eður ei, hvort eigi að hafa kvöldfund hér eða ekki. Það er nauðsynlegt vegna starfsliðs þinghússins að vitneskja fáist um það. Það eru ekki það margir á mælendaskrá að það ætti að vera hægt að ljúka umræðunni. Ég ætla að gefa tíu mínútna hlé.  Fundarhlé. Það hefur orðið niðurstaðan af þeim viðræðum sem nú hafa farið fram að ljúka eigi þessari umræðu um þetta mál, 2. umr., hafa um það atkvæðagreiðslu, setja síðan annan fund og ljúka 3. umr. um málið. Þar sem er sýnt að þetta getur ekki orðið fyrir kvöldmat verður að halda kvöldfund til að koma þessu af. Verður fundi nú frestað og fram haldið kl. hálfníu. - Fundarhlé.



Hæstv. forseti. Hér liggur fyrir tillaga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Sú tillaga er að vísu nefnd ný húsnæðislög sem er ekki rétt heldur eru þetta örfáar leiðréttingar sem hæstv. félmrh. hefur lagt fram. Eins og hefur komið fram í umræðum er þetta gert til að reyna að bæta mjög gölluð lög. Við í Borgarafl. höfum hins vegar lagt fram tillögu um heildstæð lög með grundvallarbreytingu á lögum Húsnæðisstofnunarinnar ásamt tillögu að lögum um húsbanka. Þessi lög væru raunverulega bylting og eru heildarlausn á þessu. Ég hafði ekki hugsað mér að vera mjög langorður í dag um þetta sérstaklega. En mig langar þó að koma inn á ákveðin atriði, þ.e. varðandi þær breytingar sem hér er verið að þrýsta í gegn með miklum látum. Það er í fyrsta lagi það að hæstv. félmrh. hefði getað verið búinn að afgreiða á þessari stundu 2000 umsóknir með þeim lögum sem núna eru þegar í gildi. Í 12. gr. húsnæðislaganna stendur, með leyfi forseta: "Lán skulu afgreidd í sömu röð og umsóknir berast og/eða íbúðir verða veðhæfar, þó þannig að úthlutun til þeirra sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn gangi fyrir úthlutun annarra lána samkvæmt nánari reglum sem settar skulu í reglugerð." Við sjáum að þetta þýðir að þær 2000 umsóknir sem liggja fyrir hefði mátt afgreiða og hefði átt að vera búið að afgreiða nú. Og ég spyr hæstv. félmrh.: Af hverju hafa þessar umsóknir ekki verið afgreiddar? Ég held að þetta sé mjög mikilvægt. Ég tel að við verðum að líta á það að það er verið að þrýsta þessu í gegn núna, koma þessu í gegn á fölskum forsendum. Það er mjög alvarlegt að hæstv. félmrh. skuli hafa vanrækt að láta þessu fólki lán í té og ég tel að það sé mjög mikilvægt að það verði gert og sem allra fyrst. Ég kom að því áðan, og ég vonast eftir að menn eigi eftir að ræða það frekar, að sú lausn sem Borgarafl. leggur fram er heildarlausn á húsnæðislögunum, annars vegar með brtt. við frv. sem hér liggur fyrir, hins vegar frv. til laga sem við höfum lagt fram í Ed. um húsnæðislánastofnanir, um húsbanka sérstaklega. Ég held að ef við lítum á þetta með sanngirni sé þetta sú lausn sem við höfum beðið eftir. Þetta er uppstokkun á kerfinu og ég sakna þess að hér skuli enginn þm. Sjálfstfl. hafa tekið þátt í umræðum um þessi mál. Það má vel vera að það sé út af því að þeir hafi ekki lengur áhuga á húsnæðismálum fólksins. Ég hefði gjarnan viljað heyra líka svolítið meira um hvort menn vildu beita sér fyrir þessum lausnum sem við leggjum fram. Ég held að það sé mikilvægt. Ég vil láta það koma fram líka að því hefur verið haldið fram að við viljum ekki afgreiða lög hæstv. félmrh. Það er rangt. Í ákvæðum til bráðabirgða í okkar brtt. höfum við tekið upp ákvæði hæstv. félmrh. vegna þess að við teljum að það verði auðvitað að leysa þessi mál til bráðabirgða. Við höfum ekki lagst gegn hennar frv. eins og sést að sjálfsögðu á þessu. Við höfum viljað að jafnframt væri tekið á heildarlausn þessara mála, og erum með lausnina hér. Það er mjög mikilvægt að menn standi að og leysi þessi mál til framtíðar þannig að það verði ekki á hverju ári sem kemur til þess að á Alþingi þurfi að ræða þessi mál og rífast um einhverja ákveðna liði sem þurfa ekki að vera til umræðu. Nágrannaþjóðir okkar hafa leyst þessi mál fyrir löngu. Við erum hér með eina af þeim lausnum sem hefur reynst mjög vel og það liggur fyrir áhugi frá stóru fyrirtæki, eins og kom fram við framsögu hv. 5. þm. Vesturl. Inga Bjarnar Albertssonar, það er tilbúið að koma hér og lána á okkar markað allt að þeim 60% sem mundu falla undir þessi lög. Meginmálið er það að við getum leyst þetta á skömmum tíma í heild. Við höfum hér lagt til ákvæði til bráðabirgða. Við höfum því ekki lagst gegn frv. sem er til umræðu eins og hér kemur fram. Ég legg áherslu á það að ég hef alltaf talið að það ætti að fá afgreiðslu að þessu leyti til. Ég tel líka mikilvægt að okkar tillögur fái málefnalega umfjöllun og hefði haft gaman af að heyra í sjálfstæðismönnum um það. Ég ítreka: Ég tel að það hefði átt að vera búið að afgreiða lán til 2000 manna sem hefði verið hægt að gera strax. Það liggur alveg ljóst fyrir. Það er mjög vítavert að það skuli ekki hafa verið gert enn þá. Ég vil ekki hafa þessi orð lengri, hæstv. forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég legg það ekki í vana minn að gera athugasemdir við fréttaflutning fjölmiðla, hvorki á Alþingi né annars staðar, en ég get ekki látið hjá líða hér og nú að lýsa verulegri vanþóknun og undrun á því að Ríkisútvarpið-sjónvarp skuli í kvöldfréttatíma hafa það eitt að segja af umræðum hér á Alþingi í dag að stjórnarandstaðan hafi haldið uppi málþófi í þinginu. Hér hefur verið samkvæmt sérstakri ósk ríkisstjórnar haldinn fundur á laugardegi og ákveðið að halda kvöldfund að ósk sama meiri hluta. Hér hefur verið til umræðu eitt stærsta viðfangsefni í landinu þó að frv. sé ekki stórt í sniðum, þ.e. húsnæðismálin og sá mikli vandi sem þar blasir við og varðar alla landsmenn að heita má. Mál þetta var tekið til umræðu með óvenjulegum hætti á fimmtudagskvöldið var og meiri hl. í félmn. knúði það fram, fékk því framgengt með samkomulagi við stjórnarandstöðuna, má kalla það, að mæla þá fyrir sínu áliti, en stjórnarandstöðunni er skammtaður laugardagurinn til þess að kynna sín viðhorf og sína afstöðu og sínar brtt. við þetta mál og varðandi húsnæðismálin í víðara samhengi eins og þær tillögur eru sem fram eru komnar frá Borgarafl. svo að öllu sé til haga haldið. Og þá eru þær fréttir einar í Ríkisútvarpinu-sjónvarpi um meðferð mála á Alþingi: Stjórnarandstaðan heldur uppi málþófi. Það er síðan sem skýring á því að hér sé laugardagsfundur og ákveðinn kvöldfundur kl. hálfníu. Mér finnst satt að segja að þetta sé slík lítilsvirðing við lýðræðið í landinu, því að hluti af lýðræðinu í landinu er virk stjórnarandstaða og að hennar sjónarmið fái að heyrast a.m.k. stöku sinnum, að ég hlýt að gera við þetta alvarlega athugasemd, almenna athugasemd. Var það þetta sem ráðandi meiri hluti vildi ná fram með því að knýja fram umræðu um þetta mál sl. fimmtudag? Ég ætla ekki þm. eða ráðherrum að standa fyrir slíku, en slíkar spurningar geta vaknað þegar menn verða vitni að svona frásögn til þjóðarinnar um þann efnislega málflutning og efnislegu umræður sem hér hafa farið fram um húsnæðismálin í dag með þátttöku stjórnarandstöðu og stjórnar, þ.e. ráðherra og frsm. meiri hl. félmn. Og þó að haft hafi verið við orð af einhverjum hér að það gæti komið að því að menn þyrftu að rýna í einhverjar bækur hefur ekkert slíkt verið hér á dagskrá og ekkert slíkt farið fram á þessum degi. Það virðist vera einhver misskilningur á ferðinni hjá fjölmiðlum, a.m.k. í þessu tilviki, hvað er svona samkvæmt alþjóðlegu mati á starfi þjóðþinga það sem kallað er málþóf. Auðvitað ber það við að stjórnarandstaða og þeir sem í minni hluta eru í einhverjum málum grípi til þess til þess að leggja áherslu á sitt mál eða reyna að knýja fram breytingar á málsmeðferð. Þeir láta reyna svolítið á þolrifin í ríkjandi meiri hluta og taka upp það sem á enskunni er kallað "filibuster" og hefur verið þýtt með málþófi á íslensku. En ég vil ekki kannast við að slíkt hafi gerst hér á Alþingi á þessum degi það sem af er. Mér þykir það mjög leiðinlegt því að ég hef ekki staðið fjölmiðla að neitt sérstaklega óvönduðum fréttaflutningi héðan þó að okkur stjórnarandstæðingum finnist að vísu nokkuð á okkur hallað oft og það beri við sem er áreiðanlega lenska víða í löndum að það er framkvæmdarvaldið sem hefur sviðið miklu meira en löggjafarvaldið. Það er að sumu leyti þjóðþingunum og löggjafarsamkomunum að kenna að sú þróun hefur orðið því að menn hafa ekki risið til andsvara eða gert kannski nægar athugasemdir við þessa þróun. En enginn skyldi ætla sér að fara að veita neina forskrift fyrir fréttaflutningi. Það geri ég ekki þó að ég láti þessi orð falla hér. Ég geri það ekki vegna þess að ég hafi tekið þetta til mín sem þátttakandi í þessum umræðum heldur vegna þess að mér sveið fyrir hönd stjórnarandstöðunnar sem var úthlutað þessum degi sem umræðudegi fyrir sín sjónarmið hér og að eiga skoðanaskipti við ríkisstjórnina, ráðherra og aðra talsmenn. Herra forseti. Ég ætlaði að þakka hæstv. félmrh. og hv. 1. þm. Vesturl. fyrir þau svör sem þeir veittu við fsp. sem ég bar fram til þeirra í minni ræðu. Þar kom margt athyglisvert fram þó að ekki væri öllu svarað og ég gæti gert ýmsar athugasemdir við það sem þar kom fram. Ég ætla ekki að hafa þær margar hér og nú. Ég tel að viðbrögð hæstv. ráðherra og hv. frsm. meiri hl. félmn. sýni okkur það mjög ljóslega hversu mjög eru lausir endar í frv. sem við erum að fjalla um þannig að frv. er enn rýrara að inntaki af þeim sökum, m. a. sú staðreynd, sem hér var upplýst af báðum nefndum, hv. þm. og hæstv. ráðherra, að reglugerðir hafa ekki verið kynntar og ekkert verið sett saman enn sem komið er af því tagi þó að ljóst sé og undirstrikað sé að til þess að lögin fái í rauninni útfærslu og séu skýr og menn geti áttað sig á því hvað raunverulega í þeim felst þurfa reglugerðir að koma til. Mér er kunnugt um að óskir voru bornar fram um það við hæstv. félmrh. að slíkar reglugerðir eða drög að þeim yrðu kynnt, en það hefur því miður ekki orðið. M.a. af þeim sökum vitum við allt of lítið um innihaldið, inntakið í því frv. sem við viljum greiða fyrir að hér fái framgang fyrir jól. Þetta á við um hina þýðingarmestu þætti, um þýðingarmikla þætti og einnig um þætti sem verið er að fella út frá upphaflegu frv. hæstv. ráðherra, þ.e. 4. gr. varðandi vexti, þar sem ríkisstjórninni að fengnum umsögnum húsnæðismálastjórnar og tillögum Seðlabanka er ætlað að taka ákvörðun um í staðinn fyrir það lagaákvæði sem hæstv. ráðherra ætlaði að fá í þessu samhengi. En þarna liggur ekkert fyrir þrátt fyrir orð í meirihlutaáliti og þetta er auðvitað mjög miður. Það kom einnig fram í svörum frá báðum nefndum aðilum að sárafáir lífeyrissjóðir hafa gert bindandi samninga fyrir næsta ár og þarnæsta ár. Ég spurði að vísu um upphæð í því sambandi og fékk ekki svar varðandi hvað stórar upphæðir stæðu þar að baki, en ef ég man rétt eru þetta 16 sjóðir til tveggja ára og sex til eins árs og ég hef grun um að það séu ekki mjög öflugir sjóðir allir sem þarna eiga hlut að þannig að staðan varðandi fjárhagsgrundvöll húsnæðismálanna er auðvitað mjög alvarleg á meðan að málin standa þannig. Þetta get ég, herra forseti, látið nægja sem almennar athugasemdir af minni hálfu. Ég hef ekki látið sannfærast um það nema síður væri að skynsamlegt sé að hafa 2. gr. með þeim hætti sem hér liggur fyrir á tili. meiri hl. og ég hef ekki látið sannfærast um að það sé tryggt að þau svör sem Húsnæðisstofnun er ætlað að veita geti ekki virkað með svipuðum hætti og hingað til á hinum svonefnda gráa markaði, geti ekki orðið þar með áfram þensluvaldur sem átti þó að vera eitt meginmark miðið að draga úr þensluáhrifum. Við hljótum því að vænta þess, sem eigum fulltrúa sem standa að umræddri brtt., að hún eigi fylgi hér og stjórnarmeirihlutinn í hv. deild sjái að sér í þessum efnum og styðji þessa skynsamlegu brtt. því ég held að það væri mjög misráðið að samþykkja frv. með því ákvæði inni sem nú er í 2. gr. að þessu leyti. Svo vænti ég þess að þrátt fyrir allt verði uppskeran af þessari væntanlegu lagasetningu einhver og betri en á horfist og hætta er á vegna þess hversu lausbundið þetta er allt saman. Og ég vænti þess einnig varðandi það atriði sem hæstv. félmrh. nefndi um úrlausn fyrir hinn svokallaða misgengishóp þeirra sem hafa verið í skrúfstykki lánskjara eða misgengisvísitalna í sambandi við húsnæðislán á liðnum árum, en fyrir fram get ég ekki verið mjög bjartsýnn þegar rætt er um að leita til lánastofnana um frekari fyrirgreiðslu en ríkið er reiðubúið að veita. Það mæli ég vegna þess að ég hygg að nokkur reynsla sé fyrir því frá fyrri árum þegar reynt hefur verið að greiða fyrir þörfum málum með þeim hætti að uppskeran hafi ekki orðið sú sem menn vonuðu. Þetta læt ég vera mín lokaorð við þessa umræðu nema eitthvert sérstakt tilefni gefist til frekar.



Hæstv. forseti. 41. gr. í þingsköpum Alþingis hljóðar svo, með leyfi forseta: "Frumvörp, hvort heldur eru frá ríkisstjórn eða þingmönnum, svo og tillögur til þingsályktunar og breytingartillögur, má kalla aftur á hverju stigi umræðu sem vill. En heimilt er hverjum þingmanni að taka það jafnskjótt upp aftur á sama fundi. Fyrirspurn má og afturkalla." Í samræmi við 41. gr. þingskapa og að höfðu samráði við alla flm. og þá sérstaklega hv. 1. flm. þeirrar brtt. sem þm. Borgarafl. í Nd. flytja vil ég draga þá till. til baka í nafni flm. og lýsa því yfir að Borgarafl. mun flytja sömu brtt. við fyrstu umræðu þessa frv. í Ed. þannig að brtt. megi á löglegan og eðlilegan hátt koma til athugunar í félmn. seinni deildar þegar frv. verður þar rætt. Að sjálfsögðu, vil ég bæta við, er þetta gert til þess að á þessum degi, þessu laugardagskvöldi, megi Borgarafl. stuðla að því að hér verði ekki laugardagsnæturfundur í fyrsta skipti í þingsögunni.



Hæstv. forseti. Enn þá einu sinni sé ég tilefni til að gera athugasemd við verkstjórn ríkisstjórnarflokkanna. Borgarafl. flytur hér veigamiklar brtt. við það frv. sem er til afgreiðslu, dregur þær til baka til að flýta afgreiðslu mála og nú standa mál þannig í deildinni að fari allir andstæðingar þessarar stjórnar úr salnum koma stjórnarliðar ekki málum í gegn þrátt fyrir þann aukna meiri hluta og þingstyrk sem stjórnarliðið hefur á Alþingi. Ég dreg athygli að þessu og harma að það skuli ekki vera nokkur áhugi fyrir landsstjórninni í stjórnarliðinu og það þurfi stuðning stjórnarandstöðunnar, þessarar fámennu stjórnarandstöðu, til að aðstoða ríkisstjórnina við að koma stjfrv. í gegn. Ég greiði ekki atkvæði.



Nú verður frv. borið upp í heild svo breytt.



Virðulegur forseti. Hér fer fram atkvæðagreiðsla áður en borið er upp hvort eigi að vísa málinu til 3. umr. þar sem frv. er borið upp í heild. Ég minnist þess ekki að það sé venja samkvæmt þingsköpum eftir 2. umr. og vildi vekja athygli á þessu því að mér finnst ekki eðlilegt að vera að skapa enn nýja hefð í tengslum við þetta mál eins og virðast tilburðir uppi um, en bið um nánari athugun á þessum þætti.



Nú verður frv. borið upp í heild svo breytt.