Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þegar ég lagði fjárlagafrv. fyrir árið 1949 fyrir Alþingi, en það var um 20 dögum eftir að þingið kom saman í október, lét ég svo um mælt, að ég legði höfuðáherzlu á, að gengið yrði frá greiðsluhallalausum fjárlögum í þetta sinn, svo að komizt yrði hjá frekari skuldasöfnun. Í frv. var gert ráð fyrir, að tekjur ríkissjóðs yrðu 241 millj., rekstrarafgangur 27 millj., en óhagstæður greiðslujöfnuður nam samkv. frv. 396 þús. kr. Var reynt að ná þessum niðurstöðum með það fyrir augum, að fjárhagur ríkissjóðs leyfði ekki frekari skuldasöfnun, enda ekki útlit fyrir, að takast mundi að útvega ríkissjóði frekari rekstrarlán, en þegar eru fengin. Það er rétt að taka það fram, að í frv. var áætlað til dýrtíðarráðstafana aðeins 33 millj. kr., eða allt að því helmingi lægri fjárhæð en eytt var til þeirra ráðstafana á s.l. ári. Þegar ég tala um dýrtíðarráðstafanir í þessu sambandi, á ég bæði við niðurgreiðslur innanlands í því skyni að lækka verð vörunnar til neytenda, uppbætur til bænda og loks útflutningsuppbætur á fisk og fiskafurðir bátaútvegsins og loks kjöt, sem hvort tveggja hefur reynzt nauðsynlegt vegna verðbólgunnar innanlands. Eins og tekið var fram í athugasemdum við frv., var áætlunin ekki höfð hærri en 33 millj. kr. í ofangreindu skyni með það fyrir augum, að þing og stj. tækju til rækilegrar yfirvegunar, hvort ekki væri hægt að draga úr þessum útgjöldum, en ef það þætti ekki tiltækilegt, þá yrði auðvitað að finna nýjar leiðir til tekjuöflunar. Lagði ég sérstaka áherzlu á það í fjárlagaræðunni, að teknar væru til athugunar eins rækilega og unnt væri þær lausnir, í stað fiskábyrgðarinnar, sem L.Í.Ú. hafði á aðalfundi sínum bent á, en þær gengu í stuttu máli út á það, að nægilega mikið af útflutningsverðmætinu yrði selt við hækkuðu gengi og sá erlendi gjaldeyrir, sem þannig væri seldur, væri notaður til innkaupa á vörum, sem ekki eru lífsnauðsynlegar, en eru þó eftirsóttar af almenningi. Sá gengisimismunur, sem þannig kæmi fram, yrði notaður til þess að bæta upp hinn útflutta bátafisk, í stað þess að greiða uppbæturnar beint úr ríkissjóði. Aftur á móti yrði allur sá gjaldeyrir, sem þarf fyrir beinar lífsnauðsynjar, seldur með núverandi gengi.**** 2 umf. Þessi athugun, sem ég hafði heitið, að fara skyldi fram á málinu, átti sér svo stað, og fram eftir öllu hausti var um það rætt, hvor leiðin skyldi farin í þessu efni, sú, sem L.Í.Ú. og ég hafði bent á og mátti með nokkrum rétti kalla tvöfalt gengi, eða þá hin síðari leiðin, að taka fiskábyrgðina beint sem útgjaldalið ríkissjóðs og afla nýrra tekna til að standa undir tilsvarandi fjárhæð í þessu skyni. Ég þarf ekki við þetta tækifæri að fara öllu lengra út í þessa sálma né lýsa því ástandi, sem var í málefnum sjávarútvegsmanna allt frá haustnóttum til áramóta. Mörgum hraus hugur við að ganga að nýju undir það jarðarmen að taka ábyrgð á afurðum bátaútvegsins, en jafnvel enn meiri voði virtist vera á ferðum, ef horfa ætti fram á það, að bátarnir gætu ekki sinnt aflabrögðum á vertíðinni eins og að undanförnu. Niðurstaðan varð sú, að ábyrgð var tekin á fiskafla bátanna og að öðru leyti náðist samkomulag við útvegsmenn um ráðstafanir í enn frekari mæli, en áður til að létta undir með bátaútveginum, og var þess ekki sízt þörf nú eftir undangenginn taprekstur á síldveiðunum í fleiri en eitt skipti. Hin endanlega niðurstaða var sú, að ríkissjóður skyldi taka á sig ábyrgðina eins og fyrr, og leiddi hún til þess, að sett voru lög um dýrtíðarráðstafanir. Í þessum lögum voru útgjöldin ákveðin og um leið gerðar ráðstafanir til að afla nýrra tekna til að mæta útgjöldunum. Skyldu þær tekjur renna í dýrtíðarsjóð ríkisins, sem með þessum lögum var ákveðið að mynda, en sjóðurinn aftur standa undir fiskábyrgðinni og kjötábyrgðinni, ef til kæmi, og niðurgreiðslunum. Eftir að þetta var ákveðið, tók fjvn. dýrtíðarlögin til greina og breytti fjárlagafrv. samkvæmt þeim. Leitazt var við, eftir því sem unnt var, að afla dýrtíðarsjóði tekna á þann hátt að skerða eigi gjaldþol manna til þess að kaupa lífsnauðsynjar sínar, og þó reyndist það ekki að öllu leyti framkvæmanlegt, og á það sérstaklega við um söluskattinn, sem aukinn var í því skyni einu að standa undir útgjöldum til dýrtíðarráðstafana. Hann leiðir vitanlega af sér álag á allar nauðsynjar. Að þessu sinni skal ég ekki neinu spá um það, hversu haldgóðir þeir tekjustofnar reynast, sem sérstaklega var til stofnað í því skyni að mæta þessum útgjöldum, en ég er því miður ekki bjartsýnn á, að þeir muni allir ná upphaflegum tilgangi sínum. Um þetta leyti var mjög uppi sú hugmynd að hækka benzínskattinn, bæði í framangreindu augnamiði og eins til þess að standa undir kostnaði við viðhald þjóðvega. Dróst það mál úr hömlu, þangað til nú fyrir fáum dögum, að lögin um hækkun á benzínskatti fengust samþykkt í þinginu, en þá var liðinn röskur þriðjungur ársins, og missist við það um 3 millj. kr. af þeim tekjum, sem ég taldi mig um áramót mega gera ráð fyrir, að fengjust á þennan hátt. Það er því alveg skiljanleg gagnrýni, sem fram kom við umræðurnar um það mál í efri deild Alþingis frá sjálfri stjórnarandstöðunni, þegar látin var í ljós undrun yfir því, að úr því að ríkisstj. teldi sér nauðsynlegt að fá þessa skattahækkun á benzíni til ríkisþarfa, þá væri það einkennilegt, að sú nauðsyn hefði ekki verið talin vera fyrir hendi fyrr á árinu. Við 2. umr. fjárl. lagði fjvn. fram brtt. til lækkunar rekstrarútgjöldum um 6 millj. kr. og fékk þær samþ. að mestu leyti. Lækkanir n. voru gerðar að langmestu leyti á fjölmörgum liðum, sem í frv. eru áætlaðir af ráðuneytunum og byggðir eru á reynslu undanfarinna ára. Það virðist svo sem n. hljóti að hafa ætlazt til þess, að starfsfólki yrði fækkað eða dregið yrði úr kostnaði að skaðlausu, en um það lá enginn ýtarlegur rökstuðningur fyrir frá n. hálfu. Það er því miklum vafa undirorpið, hvaða raunverulegar lækkanir ná fram að ganga samkv. samþykktum Alþingis. Það er að vísu rétt, sem fjvn. heldur fram og allir taka undir með henni, að þenslan í rekstri ríkisins er orðin meiri, en góðu hófi gegnir. En þegar kvartað er yfir kostnaði við ríkisbáknið, þá er vert að hafa það í huga, að þeim mun meiri opinberar ráðstafanir, sem ráðizt er í, því meiru þarf til að kosta til að framkvæma það, sem talið er nauðsynlegt að gera, og er þetta ekki sagt af því, að ég sé þeirrar skoðunar, að slík opinber afskipti séu alltaf nauðsynleg eða æskileg, heldur þvert á móti, en það er sagt vegna þess, að það þýðir ekki annað en að horfast í augu við staðreyndir. Við 2. umr. flutti fjvn. einnig stórkostlegar tillögur til hækkunar á útgjöldum, auk þeirra, sem dýrtíðarlögin sjálf kröfðust. Hennar hækkanir voru flestar til verklegra framkvæmda, þar á meðal til samgöngumála og raforkuframkvæmda, sem að vísu eru æskilegar, þegar hægt er með góðu móti að leggja í kostnað, sem af þeim leiðir, en þó gætu beðið, þegar eins stendur á með fjárhagslega getu ríkissjóðs og nú. Ef til vill hefur það haft nokkur áhrif á niðurskurð n. á þeim útgjaldaliðum, sem ég minntist á áðan, að hún hafði stórhækkað ýmsa aðra liði frv., enda varð niðurstaðan sú, að eftir atkvgr. við 2. umr. fjárl. hafði greiðsluhallinn hækkað úr 396 þús., eins og hann var í stjórnarfrv., upp í rúmar 30 millj., sem eðlilegt er að vísu, þegar þess er gætt, hvaða stefna varð ofan á varðandi tekjuöflun til að greiða fiskábyrgðina og dýrtíðarniðurgreiðslur. Þessi rúmlega 30 millj. króna greiðsluhalli, sem frv. sýndi eftir 2. umr., varð ekki óverulegri fyrir það, að ýmsar þær hækkanir, sem samþ. voru af útgjöldum varðandi rekstur, eins og áður segir, munu tæplega reynast raunhæfar nema að litlu leyti. Ég vil samt sem áður kannast við það, að þótt æskilegt hefði verið og sjálfsagt, að lækkanir varðandi reksturinn hefðu verið viðurkenndar af ráðherrum þeim, er fara með hins ýmsu rn., hverjum fyrir sig, og þannig fengist fyrirheit þeirra um að taka þær til greina innan takmarka hins mögulega, þá er sá ákveðni vilji, sem með þessum lækkunum virðist koma fram hjá fjvn., talsvert aðhald fyrir ríkisstj. í heild að gera sitt ýtrasta til þess, ef ekki á þessu ári, þá því næsta, að færa niður rekstrarútgjöld í rn. og ríkisstofnunum. Ég hef leitazt við, bæði í viðræðum þeim, er ég hef átt við fjvn., og eins undir meðferð málsins á þingi við allar umr., að halda fast fram þeirri stefnu, er ég lýsti í öndverðu, sem sé að afgreiða fjárl. greiðsluhallalaus. Þótt slíkt hafi áður oft átt sér stað, og seinast á s.l. ári, að afgr. fjárl. með stórkostlegum greiðsluhalla, þá má um það segja, þó að það eigi ekki við s.l. ár, að það hafi verið hættu minna að gera slíkt, þegar vitað hefur verið, að tekjuáætlunin hefur verið það varlega gerð, að fyrir fram var vitað, að miklar umframtekjur mundu koma. Mér hefur ávallt verið ljóst, að nú væri allt öðruvísi ástatt. Hinir auknu skattar, sem svo mjög hafa verið gagnrýndir, hafa verið lagðir á, ekki af því, að ríkisstj. hafi haft neina ánægju af að gera það, heldur af illri nauðsyn. Ég hef viljað forðast að ganga lengra á þeirri braut, en óhjákvæmilegt væri, en eina leiðin til þess að þurfa ekki að ganga hart að borgurum landsins í þessu skyni er sú, að gjöldunum sé stillt í hóf, en sé þeim það ekki, þá verður afleiðingin sú, að álögurnar verða að sama skapi úr hófi fram. Sá, sem ber ábyrgð á afgreiðslu fjárlaga, hlýtur að leggja á það höfuðáherzlu, að ekki sé til þess stofnað í upphafi, að stór mismunur verði ríkinu í óhag á útkomu hvers árs. Með þeim samkomulagstillögum í ríkisstj. til hækkunar og lækkunar, áður en endanleg atkvgr. fór fram nú í 3. umr. fjárlaganna, var svo til ætlazt, að í stað greiðsluhallans yrði hagstæður greiðslujöfnuður um nokkur hundruð þúsund krónur. Með þetta fyrir augum gerði ég brtt. um hækkun á tekjuliðunum, þar sem teflt er út á yztu nöf, og má ekki út af bera í neinu. Hækkunin á verðtolli og vörumagnstolli er gerð á þeim forsendum, að innflutningsáætlun sú, sem fjárhagsráð hefur gert fyrir þetta ár, verði framkvæmd að öllu leyti, og er miðað við hana sem lágmarksinnflutning. Tekjur af þessum innflutningsliðum hafa verið reiknaðar út af þeim mönnum, sem færastir eru í útreikningi tolltekna. Hækkunin á einkasöluvörum ríkisins er m.a. byggð á hækkuðu vöruverði bæði hjá áfengis- og tóbaksverzlun, benzínhækkunin á hinum nýju lögum varðandi benzínskattinn o.s.frv. Mér var það ljóst, þegar ég lagði þessar brtt. fram, að þar er gengið á þunnum ís og getur breytzt mjög til hins verra, ef atvinnulíf þjóðarinnar af einhverjum orsökum verður fyrir því áfalli á þessu ári, að ekki sé næg gjaldeyrisöflun fyrir hendi til að standa undir innflutningi þeim, sem áætlunin gerir ráð fyrir. Á fleira mætti benda, sem getur talizt veikt í þessum tillögum, þó að ég sleppi því nú. Á s.l. ári var sá varnagli sleginn við afgreiðslu fjárlaganna, að fjmrh. fékk heimild til þess, ef nauðsyn bæri til, að draga 35% af útgjöldum, sem ekki ættu sér stoð í öðrum lögum en fjárlögum, og var sú heimild notuð á s.l. ári að töluverðu leyti, og létti það að sama skapi undir fyrir ríkissjóði. Ég leitaði eftir því í ríkisstj. nú að fá sömu heimild í hendur, en fyrir það var þvertekið af einum samstarfsflokknum. Var talið, að ekki væri unnt að draga úr verklegum framkvæmdum, af því að svo langt væri liðið á árið, og þegar þannig var tekið í málið, að ekki gat náðst eining um þetta atriði, þá sá ég ekki til neins að fara að gera það að þrætumáli á Alþingi. Ákvörðun um nokkurn samdrátt í þessu efni sökum fjárhagsörðugleika ríkissjóðs var tekin miklu síðar á árinu í fyrra. Ég tel því, að vel hefði mátt hafa þessa öryggisráðstöfun handbæra og að meðráðherrum mínum hefði verið óhætt að treysta því, að ég mundi ekki beita henni harkalega. Fyrir því tel ég, að þeir hafi fengið næga reynslu á s.l. ári, en þetta atriði verður enn til þess að gera fjárhagsafkomu þessa árs ótryggari en ástæða hefði verið til. Áður en atkvgr. við 3. umr. frv. fór fram og ljóst var, hve miklar og háar brtt. einstakra þm. lágu fyrir, gerði ég ásamt tveim meðráðherrum mínum ýtarlegar ráðstafanir til þess að standa á móti því, að frv. yrði hrakið af þeirri leið, sem til var stefnt með samkomulagstilraunum ráðherra hinna þriggja flokka, eins úr hverjum flokki, og fyrir lágu í brtt. fjvn., sem hún flutti að beiðni ríkisstj. við 3. umr. málsins, en sú leið stefndi að því marki að afgreiða fjárlögin greiðsluhallalaus. Árangurinn varð nú samt sem áður ekki betri en svo, að samþ. voru við 3. umr. nýjar hækkunartillögur einstakra þm. snertandi bein útgjöld um 800–900 þús. kr. Þetta verð ég að játa að urðu mér mikil vonbrigði. Niðurstaðan varð því sú, að greiðsluhallinn reyndist um 1/2 millj. kr. í stað hagstæðs greiðslujafnaðar. Mér voru þetta meiri vonbrigði fyrir þá sök að ég tel, að stuðningsflokkar ríkisstj. hefðu mátt vita það, að það var ekkert síður allrar ríkisstj. vegna en sjálfs mín vegna, að ég barðist fyrir því að fá frv. afgr. án greiðsluhalla. Við afgreiðslu fjárlagafrv. voru samþ. margir liðir á 22. gr., sem eru um heimildir til ýmissa hluta, þar á meðal til þess að greiða fé beint úr ríkissjóði í ýmsu skyni. - Ég lýsti yfir því við 2. og 3. umr. málsins, að þótt slíkar heimildir yrðu samþ., teldi ég það ekki fært að inna slíkar heimildargreiðslur af hendi fyrr en séð yrði, að nægilegt fé yrði tiltækilegt til þess að standa undir greiðsluskyldum á rekstrargreinum fjárlaganna og á 20. gr. Þetta vil ég endurtaka nú. Og þar sem nú hefur af ástæðum, er ég greindi hér áður, fallið niður sú heimild, sem oft hefur áður verið í fjárlögum og ég núna taldi eins nauðsynlega og jafnvel nauðsynlegri en oft áður, sem sé það, að fjmrh. hafi vald til að draga úr útgjöldum, sem ekki eiga sér stoð í öðrum lögum en fjárlögum, þá verður það enn þá brýnna að umgangast allar heimildir til greiðslu á fé úr ríkissjóði með sérstakri varfærni. Ég ætla, að það hafi þótt góð tíðindi öllu landsfólkinu, þegar forsrh. boðaði það í útvarpsræðu sinni í gærkvöld, að ríkisstj. hefði til athugunar að hætta skömmtun á kaffi, kornmat og benzíni. Þessari athugun verður vonandi hraðað, og erum við ráðherrar Sjálfstfl. þess mjög fýsandi og höfum lengi verið, að slakað yrði til á þessu sviði. Enn fremur er ástæða til að fagna því, sem forsrh. líka lagði áherzlu á, að á þessu ári yrði mun meiri áherzla lögð á innflutning á alls konar neyzluvarningi en áður hefur verið, og var það líka orð í tíma talað. Annars sýndu þær tölur, sem forsrh. nefndi, mjög greinilega, að því fer víðs fjarri, sem stjórnarandstæðingar hafa haldið fram, að núverandi ríkisstj. hafi dregið úr öflun hinna svokölluðu nýsköpunartækja. Það sanna er í málinu, að stj. hefur að mínu áliti dregið of mikið úr innflutningi almenns varnings, sem hvert heimili á landinu þarfnast, til þess að geta haldið við og jafnvel aukið innflutning nýsköpunartækjanna. Á það hefur verið minnzt í þessum umræðum, að innflutnings- og gjaldeyrishöftin varðandi allan innflutning til landsins og gjaldeyri landsmanna hafi fyrst verið sett á 1934. Fram að þeim tíma var innflutningurinn að mestu leyti frjáls, og bar þá miklu minna á vöruskorti en oft hefur orðið síðan gjaldeyris- og innflutningshöftin voru sett. Á það hefur verið bent við umræðurnar, að hér hafi nú myndazt hættulegt ástand í verzlunarmálunum, sem stendur í beinu sambandi við hinar ströngu innflutningshömlur og skömmtun, en það er svokallaður svartamarkaður. Ég tel þetta mjög alvarlegt og leitt á allan hátt og að eina leiðin til þess, að slíkir verzlunarhættir stöðvist, sé sú, að gefa innflutninginn svo frjálsan sem ástæður frekast leyfa á hverjum tíma. Um þetta hefur oft verið deilt og þeir, sem mest aðhyllast haftastefnu í innflutningsmálum, hafa getað bent á ýmsa agnúa á hinu frjálsara fyrirkomulagi, sem ég viðurkenni líka að því fylgja, t.d. hættan á að einstakir innflytjendur hlaði á sig gjaldeyrisskuldum, sem að síðustu verði að opinberri tilhlutun að leysa af hólmi. Þetta mun nú vera aðalhættan við frjálsari athafnir í innflutningsverzluninni, en hitt, sem nú er komið á daginn, svartamarkaðsbraskið, sem svo er nefnt, þrífst aðeins í skjóli innflutningshafta og strangrar skömmtunar. Mér virðist, þegar allir sjá þær afleiðingar hafta og skömmtunar, sem ég hef hér drepið á, þá sé það næsta furðuleg ráðstöfun til lagfæringar á ástandinu, þegar menn vilja lögfesta, að innflutningsheimild byggist á skömmtunarseðlunum, eins og fyrir liggur í frv. því frá framsóknarmönnum, sem nú er flutt á Alþingi. Þeir, sem ætla, að þarna sé leiðin út úr ógöngunum, ættu helzt ekki að kvarta yfir svartamarkaðsverzlun, því þá fyrst kæmist hún í algleyming, þegar hver maður gengi með innflutningsheimild upp á vasann, sem vel gæti orðið ein braskvaran til viðbótar á hinum svarta markaði. Við þetta tækifæri, þegar um fjárhag ríkisins er að ræða, kemst ég ekki hjá að minnast á það, að einn stjórnmálaflokkurinn, Framsfl., hefur í aðalblaði sínu, Tímanum haldið uppi þrálátum árásum á mig og sakað mig alveg sérstaklega um það, hversu ástatt er nú um fjárhag ríkisins og afgreiðslu fjárlaga. Hámarki náði þessi áróður Tímans gegn mér eftir afgreiðslu fjárlagafrv. við 2. umr., er fram fór þann 12. apríl. Þann 14. apríl birtir Tíminn einn sinna alkunnu svartleiðara og „talar þar svart“, svo að úr hófi keyrir. Er þar meðal annars fullyrt á tveimur stöðum að minnsta kosti, að fjmrh. hafi lagt fjárlagafrv. fyrir þingið með tugmilljóna greiðsluhalla og ekki bent á neina tekjuöflunarleið á móti. Hvað á nú svona ósannindavaðall að þýða? Frv. var lagt fyrir þingið með aðeins 396 þús. kr. greiðsluhalla, en ekki neinum tugmilljónahalla. Að sjálfsögðu var ekki í upphafi gert ráð fyrir allri þeirri upphæð, sem síðar reyndist nauðsynlegt að áætla til dýrtíðarráðstafana, því að aðstoðin til útvegsins var ákveðin síðar. Má einnig geta þess, að ég benti strax á leiðir til þess að létta þessum útgjöldum af ríkissjóði. Það er á engan hátt ósk mín að hefja innbyrðis deilur um fjármálastjórnina milli stjórnarflokkanna, en ég vænti þess, að enginn lái mér það, þótt ég láti margendurteknar blekkingar Tímans ekki endalaust afskiptalausar. Veit ég að vísu, að árásir þessar munu ekki runnar undan rifjum ráðherra Framsfl., en allt fyrir það eru þær sízt til þess fallnar að styrkja stjórnarsamstarfið. Það ætti að vera hverjum manni augljóst, að í samsteypustjórn getur fjmrh. ekki nema að takmörkuðu leyti mótað fjármálastefnuna, því að hætt er við, að samstarfið færi fljótt út um þúfur, ef ráðherra eins samstarfsflokksins ætti að öllu leyti að ráða fjármálastjórninni. Það er því í mesta máta ómaklegt af aðalblaði Framsfl. að telja hið erfiða ástand í fjármálum ríkisins algerlega sök ráðherra Sjálfstfl. Er enda sennilegt, að blaðið vildi eigna sínum ráðherrum fyllilega bróðurpartinn af því, ef tækist að koma fjármálunum á öruggan grundvöll. Það væri fróðlegt að fá að vita, hvaða eyðslu ráðherrar Framsfl. hafa beitt sér gegn, en fjmrh. viljað samþykkja, og hvaða sparnaðartillögur þeir hafa komið með, en ég lagzt á móti? Ég segi þetta ekki í því skyni að bera neinar sakir á þessa samráðherra mína, en þetta er atriði, sem þjóðin á í rauninni kröfu til að fá að vita, vegna þeirra staðhæfinga Tímans, að öll vandræðin í fjármálastjórn ríkisins séu persónulega mín sök. Kann þó að vera, að þessa sé ekki þörf, því að öll þjóðin veit, hvern hug viss hluti Tímaliðsins ber til núverandi stjórnarsamstarfs og það jafnvel sinna eigin ráðherra í stjórninni, og mun því meta sannleiksgildi Tímaskrifanna í samræmi við það. Þegar litið er á hinar hatrömmu árásir kommúnista á ríkisstj. fyrir aukin útgjöld ríkissjóðs og nýjar álögur á þjóðina til að mæta hinum auknu útgjöldum, mætti ætla, að þeir hefðu gert víðtækar tillögur um lækkun útgjaldanna, til þess þannig að koma í veg fyrir auknar skattaálögur. En það er nú eitthvað annað. Við 2. umr. fjárlaganna nú báru kommúnistar einir fram hækkunartillögur við fjárlagafrv., sem námu samtals 21.4 millj. kr., og við 3. umr. lögðu þeir fram till. um 192 millj. kr. útgjaldahækkun. Auk þessa voru þeir meðflm. margra tillagna annarra um aukin útgjöld. Hitt láðist kommúnistum aftur á móti, að benda á leiðir til þess að afla þessara milljónatuga, en torvelt er að sjá, hversu hefði átt að fá þetta fé nema með enn auknum álögum á þjóðina, því að ekki báru kommúnistar fram neinar tillögur til sparnaðar á öðrum liðum fjárlagafrv. En þetta hátterni kommúnista er í fullu samræmi við ábyrgðarleysi þeirra við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1948. Þá vildu þeir hafa útgjaldahlið fjárlaganna 20 millj. kr. hærri, en hún að lokum var ákveðin og réðust með sama offorsi á ríkisstj. fyrir há ríkisútgjöld og auknar álögur á þjóðina. Hefðu kommúnistar komið fram vilja sínum, hefði útgjaldahlið fjárlaganna þessi 2 ár orðið samtals um 40–50 millj. kr. hærri. Hver heilvita maður hlýtur að sjá, að slíkt hefði þýtt stórauknar álögur á þjóðina frá því, sem nú er, og mun þó flestum þykja ærið nóg. Þegar þetta framferði kommúnista er haft í huga, er dálítið kaldhæðnislegt að lesa stóryrtar fyrirsagnir Þjóðviljans um það, að ríkisstj. ætli að auka álögur á þjóðina um 35–40 millj. kr., því að þetta er einmitt það, sem þeir sjálfir vildu, og meira en það, því að samþykkt tillagna þeirra til hækkunar nú í ár hefði ekki aðeins gert óumflýjanlegt að auka álögurnar um 40, heldur 60 millj. kr. Raunar hefði þó þessi upphæð getað orðið mun hærri, því að bæði nú og í fyrra greiddu kommúnistar atkvæði með svo að segja hverri einustu brtt. við fjárlögin, sem stefndi að auknum útgjöldum fyrir ríkissjóð. Þjóðviljinn prentar í dag með feitustu fyrirsögnum sínum þá fregn, að Dagsbrún hafi sagt upp samningum. Þeim þykir þar hvalur rekinn á sínar fjörur. Sérhvert verkfall er þeim feginsefni. Stöðvun atvinnulífsins, þrot þjóðarbúsins, atvinnuleysi og fátækt, það er þeirra draumur og á að varða veg þeirra inn í hið fyrirheitna land, ríki öreiga, sem stjórnað sé af einræði kommúnista. Hingað til höfum við ekki búið við atvinnuleysi síðan fyrir stríð. Ríkisstj. og atvinnurekendur hafa verið samtaka í því að bægja atvinnuleysi frá, og maður mætti ætla, að verkamenn og konur sæju sinn hag í því að stuðla að því að sínu leyti, að truflanir atvinnulífsins yrðu sem minnstar. Verkföll og vinnustöðvanir eru alltaf til stórtjóns fyrir framleiðslustörf þjóðarinnar, en framleiðslan er undirstaðan að kaupum lífsnauðsynja og velmegun allri. Fallandi verðlag er á heimsmarkaðinum á ýmsum framleiðsluvörum Íslendinga. Afkoma þjóðarinnar hvílir þess vegna ekki á traustum grundvelli hvað snertir afurðasölu vora utanlands. Tilkostnaður framleiðslunnar innanlands er geysihár, og má það sízt breytast til hins verra. Umfram allt er þessari þjóð það nauðsyn, að atvinnulíf hennar gangi skrykkjalaust að svo miklu leyti sem mennirnir fá við ráðið. Við höfum nóga erfiðleika samt, svo mjög sem framleiðslan er háð tíðarfarinu, samkeppni á hinum erlenda markaði og verðlagsbreytingum, sem við höfum ekki vald á. Þetta allt ætti að vera okkur nægileg áminning um að meta starfsfrið meir en vinnudeilur. Enginn má sköpum renna. Íslendingum verður oft vandratað meðalhófið. Á Sturlungaöld missti þjóðin sjálfstæði sitt vegna átakanna um völdin meðal höfðingja landsins. Þjóðin hefur nú öðlazt pólitískt sjálfstæði, en hún á það á hættu að missa fjárhagslegt sjálfstæði sitt, ef atvinnustöðvun, verkföll og dellur verða hér ríkjandi. Við það fer meira verðmæti forgörðum en þjóðin hefur efni á að missa, því að nú þarf hver sú þjóð, sem ekki vill verða á eftir í samkeppninni, að stunda vinnu sína í friði, svo að hagur almennings blómgist og þjóðfélagið dafni.



Þegar rætt er um störf og stefnu hæstv. núverandi ríkisstj., má ekki gleyma því, að þetta er alþýðuflokksstjórn - fyrsta stj. Alþfl. á Íslandi. Að vísu er hér um sambræðslustjórn að ræða, en það verður ekki af henni skafið, að hún er mynduð fyrir forgöngu Alþfl. og undir forsæti hins mikla formanns þess flokks. Formlega séð er það því Alþfl., sem hefur forustuna í þessu stjórnarsamstarfi og ætti þess vegna að ráða mestu um stjórnarstefnuna. - Þessu mega launastéttirnar ekki gleyma, heldur hafa hliðsjón af því, þegar þær meta störf og stefnu þessarar stj. og marka afstöðu sína til hennar. Það er líka svo, að ekki vantaði alþýðuflokksbragðið af ýmsum stefnuskrárloforðum stj., þegar hún tók við völdum. - Ég hef ekki tíma til að rekja alla stefnuskrána, en verð að láta mér nægja að nefna nokkur dæmi. Eins og vænta mátti ætlaði þessi ríkisstj. Alþfl. að tryggja góð og örugg lífskjör allra landsmanna og áframhaldandi velmegun. Það átti að tryggja öllum vinnandi mönnum „réttlátar tekjur“. Það átti að tryggja öllum verkfærum mönnum næga og örugga atvinnu. Það átti að berjast í líf og blóð gegn dýrtíðinni og tryggja fólkinu ódýrar neyzluvörur og framleiðendum ódýrar rekstrarvörur með því að láta aðeins þá innflytjendur fá innflutningsleyfi, sem bezt og hagkvæmust innkaup gerðu, - og með því að skipuleggja svo hagkvæma og ódýra vörudreifingu innanlands sem frekast er unnt. Hin fögru loforð voru miklu fleiri en þetta. En því miður hefur einnig orðið alþýðuflokksbragð af efndunum, það gamalkunna bragð þessa flokks að svíkja flest sín veigamestu loforð við alþýðu þessa lands. Hvernig hefur ríkisstj. Alþfl. farið að því að tryggja landsmönnum góð og örugg lífskjör og áframhaldandi velmegun? Með því t.d. að halda aldrei svo heilög jól, að hún hefði ekki fyrst lagt nokkra tugi milljóna króna í tollum og sköttum á landslýðinn. Eitt af hennar fyrstu verkum var að hækka allan vörumagnstoll um hvorki meira né minna en 200% - og allan verðtoll um 65%. Gjald af innlendum tollvörutegundum hefur ríkisstj. látið hækka tvisvar til þrisvar á hverju þingi. Þannig er t.d. tollur af hverju kílói af suðusúkkulaði kominn upp í kr. 5,78. Til þess að auka á þægindi húsmæðranna - og þar með á öryggi heimilanna - hefur þessi ríkisstj. lagt sérstakan og þungan skatt á innflutning heimilisvéla. Fyrir hvers konar rafmagnstæki til heimilisnota, önnur en eldavélar og þvottavélar, þarf þannig að greiða fyrir innflutningsleyfið upphæð, sem er jafnhá kaupverði vörunnar. Af leyfum fyrir þvottavélum þarf að greiða sem svarar helmingi kaupverðs þeirra. Söluskatt hefur ríkisstj. látið setja á allar vörur og hvers konar þjónustu - og hækkar þennan skatt ár frá ári. Hina bráðnauðsynlegu vöru, benzínið, hefur ríkisstj. sett í flokk með brennivíni og tóbaki, sem eins og kunnugt er eru ásamt tollunum aðaltekjustofnar ríkisins - og stöðugt vaxandi, með sífellt hækkuðu verði á þessum vörum. - Í tíð núverandi hæstv. ríkisstj. hefur aðflutningsgjald á benzíni hækkað um hvorki meira né minna en 46,2 aura á hvern lítra, og er nú komið upp í 64,2 aura á litra. Reiknað er með, að benzínnotkun önnur en flugvélabenzín - nemi 40 millj. lítrum á ári, og verða þá árlegar tekjur ríkisins þar af tæpar 26 millj. kr., en það er um leið sú upphæð, sem með þessum hætti er tekin, að sumu leyti beint af þeim, sem benzínið nota á farartæki sín og vélar, en að hinu leytinu að krókaleiðum af almenningi með hækkuðum flutningsgjöldum. Álögur hæstv. núverandi ríkisstj. á almenning eru óteljandi, - og skal ég ekki þreyta hv. hlustendur með frekari upptalningu. En þær álögur, sem henni með þessum hætti hefur tekizt að leggja á landslýðinn, nema nú orðið mikið á annað hundrað milljóna króna á ári. Mun tæplega þurfa að segja alþýðu manna, hversu mikið öryggi í þessu felst um áframhaldandi velmegun hennar. - Það mun alþýðan bezt finna sjálf í daglegu lífi sínu. En hvað hefur fyrsta stj. Alþfl. á Íslandi gert til þess að tryggja öllum vinnandi mönnum „réttlátar tekjur“? Því er fljótsvarað: Jafnframt því sem allar meginaðgerðir hennar hafa miðað að því að stórauka dýrtíðina í landinu, þannig að rétt reiknuð vísitala væri - samkv. áliti viðurkenndra hagfræðinga - nokkuð á fimmta hundrað stig, hefur hún lögbundið kaupgjaldsvísitöluna við 300 stig og þannig brotið löglega gerða kaupgjaldssamninga verkalýðsfélaganna við atvinnurekendur og svipt vinnandi menn og konur meira en fjórða hluta þeirra atvinnutekna, sem þeim að réttu lagi bæri samkv. kjarasamningum sínum. Til viðbótar þessu hefur svo hæstv. ríkisstj. nú allra síðustu dagana gefið út löggiltan mælikvarða á það, hvað teljast skuli „réttlátar tekjur“ vinnandi fólks. - Þetta hefur hún gert í sambandi við afnám kjötuppbótarinnar, en það er nú ein tekjuöflunarleið hv. ríkisstj. að fella niður sem næst helmingi þeirrar kjötuppbótar, sem mönnum hefur verið greidd undanfarið. Í rökstuðningi sínum fyrir þessu fangaráði heldur ríkisstj. því fram, að samkv. þessari lagasetningu hennar verði kjötuppbótin tekin aðeins af þeim, sem hafa það háar tekjur, að þeir séu aflögufærir. Hinir, sem aðeins hafa „réttlátar tekjur“, eiga aftur á móti að halda sinni kjötuppbót. - Já, svo er nú það! En hverjir eru þessir réttlátu? Jú, sjáum nú til: Einstaklingur, sem ekki hefur hærri tekjur en 7.087 kr. á ári, fær að halda sinni kjötuppbót. Að kjötuppbótinni meðtalinni verða þá árstekjur hans 7.300 kr. Það er - samkv. hinum löggilta mælikvarða fyrstu ríkissj. Alþfl. á Íslandi - „réttlátar tekjur“ handa vinnandi einstakling. 608 kr. á mánuði er réttlátt að einhleypur maður, karl eða kona hafi fyrir öllum lífsþörfum sínum: fæði, fatnaði, húsaleigu o.s.frv. Þegar litið er á þennan mælikvarða hæstv. ríkisstj., er sannarlega ekki að undra, þótt hæstv. forsrh., formaður Alþfl., hafi tekið þunglega kröfum opinberra starfsmanna um 15% launahækkun og talið hana til þess eins fallna að æsa vinnandi fólk upp til þess að gera kröfur um kaup, sem engan veginn samrýmist þessum hugmyndum hæstv. ríkisstj. um „réttlátar tekjur“ vinnandi fólks. Og í fullu samræmi við þessar skoðanir flokksformannsins er það, að nú við afgreiðslu fjárlaganna greiddi enginn þm. Alþfl. atkv. með till., sem form. Sósfl. flutti um það að greiða opinberum starfsmönnum 25% uppbót á laun þeirra. Hitt á svo eftir að sýna sig, hvort opinberir starfsmenn og önnur alþýða þessa lands taka gildan mælikvarða hæstv. ríkisstj. um það, hvað sé réttlæti í þessu efni. Hinar almennu uppsagnir verkalýðsfélaganna á kjarasamningum sínum benda til, að svo muni ekki verða. Svo átti að tryggja öllum verkfærum mönnum næga og örugga atvinnu. - Hvernig hefur það verið gert? Þannig t.d., að verulegur hluti iðnaðarins hefur verið stöðvaður eða stórlega dregið úr framleiðslugetu hans vegna vöntunar á efnisvörum. sem í ýmsum tilfellum hefur stafað meira af slóðaskap skriffinnskubáknsins í stjórn innflutningsmálanna heldur en af skorti á gjaldeyri. Húsbyggingar hafa að miklu leyti verið stöðvaðar, með neitun um fjárfestingarleyfi og innflutning byggingarefnis. Nýsköpunin frá stjórnarþátttökutímabili Sósfl. hefur verið stöðvuð. Meira að segja nýsköpunartogararnir voru bundnir við landfestar hálfan annan mánuð, þann hluta þessa árs, sem mest hagnaðarvon var af útgerð þeirra. Þannig er atvinnuöryggið í tíð hæstv. núverandi ríkisstj., enda hefur atvinnuleysið - mesti óvinur hins vinnandi manns - á ný hafið innreið sína. Loks er baráttan gegn dýrtíðinni, sem vera skyldi höfuðverkefni þessarar hæstv. ríkisstj. Ég hef áður minnzt á tekjuöflunarleiðir hæstv. ríkisstj., sem allar eru á þann veg að leggja tolla með einum eða öðrum hætti á notavörur almennings í landinu. Með þessum hætti hefur hæstv. ríkisstj. lagt á almenning viðbótarbyrði, sem nemur mikið á annað hundrað milljóna króna á ári - eins og fyrr er sagt. Þessar álögur koma fram í hækkuðu verði á alls konar neyzlu- og notavörum fólksins. Skal ég nefna aðeins nokkur dæmi um slíka hækkun á vöruverði: 1. Fatnaður alls konar er mjög útgjaldafrekur liður hjá fólki. En um þverbak keyrir nú í þessu efni, því að hinar nýju tollaálögur núverandi hæstv. ríkisstj. nema ekki minna en 642 kr. á einn - ytri og innri alfatnað karlmanns, - og annar fatnaður auðvitað eftir því. Til samanburðar þessu vil ég aðeins minna á, að þetta er hærri upphæð en hæstv. ríkisstj. samkv. áður sögðu telur „réttlátt“, að einstaklingar hafi sem tekjur á mánuði. 2. Kjöt hefur í tíð núverandi hæstv. ríkisstj. hækkað um allt að 20%. 3. Aðrar landbúnaðarvörur hafa hækkað um 7–40%. 4. Fiskur og fiskmeti hefur hækkað um 1030%. 5. Kornvara hefur hækkað um 10–30%. 6. Kaffi, sykur, sítrónur, saft og smjörlíki hafa hækkað um 10–50%. Fjöldi annarra vara hefur þó hækkað miklu meira. Þannig má t.d. nefna, að þegar hæstv. fjmrh. nýlega leitaði eftir samþykki Alþingis til þess að hækka verð á tóbaki - svo að verðhækkun t.d. á sígarettum er orðin 60% í tíð þessarar hæstv. ríkisstj., - þá rökstuddi hann beiðni sína með því, að þessi verðhækkun væri til samræmis við hina almennu vöruverðshækkun í landinu. - Það er dómur hæstv. ríkisstj. sjálfrar um árangurinn af baráttu hennar gegn dýrtíðinni. Þegar svo til viðbótar við þessar miklu verðhækkanir á öllum helztu neyzlu- og notavörum almennings bætist, að með festingu vísitölunnar eru allir launþegar rændir stórum hluta tekna sinna, verður augljóst, hversu kaupmáttur launafólksins hefur minnkað, hversu dýrtíðin hefur vaxíð, hversu lífskjör almennings í landinu hafa stórversnað. Ég hef hér að framan einkum beint orðum mínum að Alþfl. sem stjórnarforustuflokki hef nefnt nokkur dæmi um hin fögru loforð hans við stjórnarmyndunina og sýnt fram á, hvernig efndirnar hafa orðið. En Alþfl. er svo sem ekki eini „vinstri“ flokkurinn í ríkisstj. - Ónei. Framsfl. á þar líka sæti. Og það, sem vert er að muna: Samkvæmt margendurteknum yfirlýsingum forustumanna Framsfl. tók hann sæti í ríkisstj. í alveg sérstökum tilgangi, þ.e. til þess að kveða niður verðbólguna og til að koma góðu lagi á verzlunarmálin. Flestum mun í fersku minni hið sífellda raus Framsóknar um verðbólguna og verzlunarólagið, á meðan sá flokkur var í stjórnarandstöðu. Hinn 7. des. 1946 skrifar Eysteinn Jónsson enn um þessi mál í Tímann, en þá stóðu sem hæst tilraunir flokkanna til nýrrar stjórnarmyndunar, eftir að nýsköpunarstjórnin hafði sagt af sér. Þar segir hann, meðal annars: „Stefna framsóknarmanna er óbreytt í þessum málum, eða sú að minnka verðbólguna og tryggja það, að útflutningsatvinnuvegirnir verði reknir á arðbærum grundvelli.... Fyrir þessari stefnu hefur Framsfl. barizt - og heldur kosið að vera í stjórnarandstöðu, en að víkja frá henni. Fyrir þessari stefnu mun hann berjast og ekki taka þátt í neinu stjórnarsamstarfi, er ekki tekur tillit til hennar.“ Svo var hæstv. núverandi ríkisstj. mynduð, - og Eysteinn Jónsson, núverandi hæstv. menntmrh., tók sæti í henni sem aðalfulltrúi Framsfl. og með sínum margtuggnu fyrirheitum um að stöðva dýrtíðina og stefna að lækkun hennar og að koma lagi á verzlunarmálin. Hvernig hefur Eysteinn Jónsson, hæstv. menntmrh., og flokkur hans staðið í stykkinu um þessi mál? Þannig, að dýrtíðin hefur stórum vaxið síðan hann kom í stj., eins og ég áður nefndi glögg dæmi um. Og aldrei hefur verið slíkt öngþveiti og siðleysi í verzlunarmálunum sem einmitt nú: Meiri eða minni þurrð er á flestum nauðsynjavarningi, en okurverð á því, sem fæst. Almenningi er gert ókleift að skipta, nema mjög takmarkað, við sín eigin verzlunarfélög - vegna þess að nokkrir stórauðugir sérréttindamenn eru látnir gúkna yfir innflutningi varanna. Fyrir leyfi til þess að fá sér nauðsynleg heimilistæki verða menn að borga allt að því jafnmikið verð eins og viðkomandi tæki kosta. Svartur markaður blómgast, og biðraðir við verzlanir og bakdyrapukur er daglegt brauð. Finnst ekki ykkur, framsóknarmönnum, að þetta sé bara glæsilegur árangur af því að senda Eystein Jónsson, hæstv. menntmrh., inn í ríkisstj. - til þess að kveða niður verðbólguna og koma lagi á verzlunarmálin! En ef þið berið brigður á mín ummæli í þessu efni, þá vil ég leyfa mér að vísa ykkur á orð ykkar eigin flokksmanna í greinum hans í Tímanum 3. og 4. maí s.l. Á þeim takið þið væntanlega meira mark. En þar fer hann ómjúkum orðum um „brigð núverandi ríkisstjórnar“, í þessum efnum - og talar m.a. um „verzlunarkerfi .... með okri og svörtum markaði og slíku, sem íhaldið heimtar sem skilyrði þess, að Alþfl. fái að hafa „forustu“ í ríkisstj. Skopast hann síðan, sem vonlegt er, að 1. maí-kröfum Alþfl. um lækkun dýrtíðar og heilbrigða verzlun. En ég spyr: Er Framsfl. minna skoplegur í þessum efnum? Er þetta ekki þriðja árið, sem málamyndatillögur þeirra til úrbóta í verzlunarmálunum reika milli Heródesar og Pílatusar? Hafa ekki viðskiptastofnanir núverandi hæstv. ríkisstj., ráðin, sem kosta aðeins litlar 4 millj. kr. á ári, og eingöngu eru skipuð fylgismönnum ríkisstj. - haft þessar till. að leiksoppi allan tímann, - samþ. þær í einu ráðinu til þess að fella þær í öðru. Jafnvel sjálf ríkisstj. hefur tekið beinan þátt í þessum kynduga leik. Og samt sitja þeir, sælir með sig, Eysteinn og Bjarni! Síðast í dag felldi stjórnarliðið hér á Alþingi tillögur Framsfl, í verzlunarmálunum, - og við skulum sjá, hvort ráðherrar Framsfl. sitja ekki jafnrólegir fyrir því. Það er víst liðin sú tíð, að Eysteinn kjósi heldur að vera í stjórnarandstöðu, en að víkja frá yfirlýstri stefnu flokks síns í dýrtíðar- og verzlunarmálum. Svo má ekki gleyma garminum honum Katli - Sjálfstfl., sem læzt vera hjú á stjórnarheimili Stefáns hins digra, en ræður í raun og veru öllu, sem máli skiptir í stjórnarathöfnum. Það var sú tíð, að Sjálfstfl. kenndi sig við nýsköpun atvinnulífsins - og þótti, sem vonlegt var, heiður að því. Þetta var á þeim einu árum, sem Sósfl. tók þátt í ríkisstj. og rak Sjálfstfl. áfram til byltingakenndar umsköpunar í atvinnulífi okkar Íslendinga. Þetta var tímabilið, sem hæstv. atvmrh., Bjarna Ásgeirssyni, fannst, að „fjandinn sæti hér flötum beinum“ - eins og hann orðaði það svo smekklega hér í útvarpinu áðan. Með því hefur hann enn einu sinni lýst afstöðu Framsfl. til nýsköpunarinnar. Nú hefur Sjálfstfl. auðsveipari menn við hlið sér í ráðherrastólunum - og nærsýnni og niðurlútari flokka að styðjast við, enda er hann nú hættur við alla nýsköpun. Nei, þó ekki alveg alla. - Ein er sú nýsköpun, sem Sjálfstfl. hefur beitt sér fyrir í tíð núverandi hæstv. ríkisstj. og hann mun hljóta verðugan heiður fyrir. Það er síldarbræðsluskipið Hæringur, sem hæstv. forsrh. var að guma af hér í útvarpinu í gærkvöld, það eldgamla hró, sem Marshall var svo vingjarnlegur að lána hæstv. ríkisstj. aura fyrir og er þann veg skapað, að engir munu framar hætta á að sigla því landa á milli - jafnvel naumast hafna á milli, enda hefur sá kostur verið tekinn að fela þetta nýsköpunarskip núverandi hæstv. ríkisstj. umsjá „kammerherra“ Sjálfstfl., sem hefur látið binda það sem fastast við hafnargarð hér í höfuðborginni - og kostar til þess, eftir því sem fróðir menn herma, aðeins eitt hundrað þúsund kr. á mánuði, en ferlíkið liggur þarna án verkefnis mánuð eftir mánuð, vegfarendum til athlægis, en revíuhöfundum hentugt yrkisefni. Þetta skip - Hæringur - er tákn þeirrar þróunar, sem núverandi hæstv. ríkisstj. vinnur að í atvinnulífi þjóðarinnar. En þótt Sjálfstfl. hafi snúið baki við nýsköpuninni, nýtur þjóðin enn þá ávaxtanna af henni. - Samkvæmt útreikningi Landssambands ísl. útvegsmanna eru framleiðsluafköst hinna 30 nýsköpunartogara jafnmikil og 120 togara af þeirri gerð, sem við áður áttum. Af þeim ca. 100 millj. kr. í erlendum gjaldeyri, sem fengust fyrir Hvalfjarðarsíldina veturinn 1947–48, var helmingurinn fyrir veiði nýju vélskipanna, sem nú prýða flotann í hverri veiðistöð og skara fram úr um aflabrögð. Það er áreiðanlega ekki ofmælt, þótt sagt sé, að gjaldeyristekjur okkar væru nú helmingi minni, en þær eru, ef þessi nýsköpun hefði ekki orðið. Og hvar hefði hæstv. núverandi ríkisstj. staðið með öll sin stjórnleysisvinnubrögð, fjársukk og skriffinnskufargan, ef nýsköpunin hefði ekki verið henni slík mjólkurkýr sem raun ber vitni? Samt kvartar hæstv. ríkisstj. alltaf um gjaldeyrishungur. Þrátt fyrir langtum hærri gjaldeyristekjur, en þessi þjóð hefur nokkurn tíma áður haft, hefur hæstv. ríkisstj, tekið sér betlistafinn í hönd og sér nú þann möguleika einan til að hanga hér við völd að skríða að fótum bandaríska auðvaldsins, betla þar um dollara til hvers, sem gera skal, en farga í staðinn helgum landsréttindum vorum og sjálfsforræði um fjármál þjóðarinnar. Það er flokkurinn, sem kallar sig „Sjálfstæðis“-flokk, sem markar þessa stefnu í utanríkismálunum. En stefnan er dyggilega studd af Alþfl. og Framsfl. Það var ekki Bjarni einn, sem flaug til Achesons, heldur voru þeir Emil og Eysteinn í fylgd með honum. - Samábyrgðin á svikráðunum við þjóðina er það bindiefni, sem landsölustjórnin hangir á. En slíkri stjórn verður að hrinda frá völdum. Ef hún fær að sitja, eru árangrarnir af nýsköpuninni í veði. Velmegun fólksins er í veði. Heiður og frelsi þjóðarinnar er í veði. Formaður Framsfl. hefur undanfarið talað digurbarkalega um það, að fella þyrfti þessa ríkisstj., sem öllu sé að sigla í strand, og hendir gaman eitt að grundvallarkröfum Framsfl. í dýrtíðar- og verzlunarmálunum. En hann segir, að það strandi á Alþfl., og lýsir því réttilega, hvernig ráðherrar þess flokks standa vörð um „Heiðnaberg“, þ.e. hagsmuni milljónamæringanna og flokks þeirra - Sjálfstfl. Með skáldlegum líkingum orðar hann þetta þannig, að fyrir „Heiðnabergi“ milljónamæringanna sé járnhurð Sjálfstfl., en Alþfl. sé slagbrandurinn fyrir þeirri hurð. Þetta er hnittin lýsing á hinni algeru þjónustu Alþfl. við íhaldið. - En formaður Framsfl. gleymir einu. Þótt undarlegt sé, gleymir hann því, að Framsfl. er innan dyra á stjórnarheimilinu, að það er enginn annar en formaður þingflokks Framsóknar, Eysteinn Jónsson, sem heldur um slagbrandinn - og getur dregið hann frá dyrum „Heiðnabergs“, hvenær sem hann vill! Hvers vegna gerir hann það ekki? Vegna þess að lýsing Hermanns Jónassonar á þjónustu Alþfl. við íhaldið gildir á nákvæmlega sama hátt um Eystein og stuðningsmenn hans í Framsfl. Þátttaka þeirra í ríkisstj. er orðin þjónusta við íhaldið. Úr þeirri þjónustu mun Eysteinn Jónsson ekki ganga - fremur en að Alþfl. segi upp vistinni - fyrr en kjósendur þessara flokka taka í taumana og neita að veita þeim áfram umboð til slíkrar þjónustu við höfuðóvin allrar alþýðu þessa lands. Þetta verða kjósendur að muna við næstu kosningar til Alþingis, hvenær sem þær verða.



Ég vil taka hér lítillega til athugunar nokkur atriði úr ræðu hv. 8..landsk. þm., Ásmundar Sigurðssonar, hér í gærkvöld. Þar kennir margra grasa og allra með sama umskiptingssvipnum, eins og við mátti búast. Þm. fór að grobba yfir afskiptum þeirra kommúnista af landbúnaðarmálum og einkum afskiptum þeirra af launalöggjöfinni - stórhug þeirra og framsýni. En sannleikurinn var sá, að lögin um landnámssjóðinn og byggingarsjóðinn, sem hann hældi sér af að eiga þátt í, voru frá hans hendi lítið annað en dauður bókstafur, því að hann hafði með öllu vanrækt að afla þeim nokkurs fjár. Það kom á þak núverandi stj. að uppfylla þau fyrirheit af fátækt þeirri, er henni var eftir skilin. Og má segja,að þar mátti ekki tæpara standa, að ekki reyndust allar leiðir lokaðar. Út af ósannindum hans um það, að landnámssjóður hafi verið skertur um eina milljón frá því, sem áskilið var, skal það upplýst, að hér var aðeins um frestun að ræða, en ekki afnám, og einungis vegna þess, að sjóðurinn var það vel stæður, að sýnt var, að það á engan hátt hamlaði fullri fyrirhugaðri starfsemi hans, þó að frestun þessarar einu greiðslu væri heimiluð. Og út af rógi þessa sama þm. hér í gær um, að ríkið hefði svikið lögmætar greiðslur til Búnaðarbankans á þessu ári, er rétt að geta þess, að þetta eru staðleysu stafir. - Lögin segja það eitt, að greiðslur þessar skuli fara fram á árinu 1949, og um svik væri ekki að ræða í þessum efnum fyrr en árið er liðið. Hins vegar er það svo, að þannig hefur samizt við fjmrh. undanfarið, að greiðslur þessar færu fram í jöfnum upphæðum mánaðarlega allt árið, Hitt er svo, að fjmrh. hefur í ár veigrað sér við greiðslum þessum, á meðan ekki var búið að ganga frá fjárlögum og tryggja þar fullnægjandi tekjur - og má hver lá það sem vill. En um svík í greiðslum þessum er með öllu ástæðulaust að tala. Annars vil ég geta þess í sambandi við gum þessa þm. um stórhug hans og flokksbræðra hans í framlögum til lánsstofnana landbúnaðarins, að það er stórt vafamál, að hin árlegu framlög, sem nú eru lögboðin - sem síður en svo er þessum herrum að þakka - nægi til meiri árlegra framkvæmda en þau framlög, sem Framsfl. kom í lög, nægðu þá. Svo greinilega hefur verðbólgan, sem hann og hans flokkur á sannarlega sinn hlut í, rýrt þessi framlög í reyndinni. Þá var sami þm. að fjargviðrast út af því, hve Búnaðarbankinn væri fjárvana, borið saman við þarfirnar. Þetta er að vísu alveg rétt. En það er heldur seint fyrir þann herra að fella yfir þessu krókódílstár nú, þegar hvergi er fé að fá, úr því að hann mundi ekki eftir að bæta úr þessu á meðan hans var mátturinn og dýrðin og flokkur hans hafði aðstöðu til að ausa út fé á báðar hendur. Þá var þm. að ásaka ríkisstj. fyrir það, að ekki skuli hafa verið leitað eftir skuldabréfaláni fyrir Búnaðarbankann: Ég held, að það sé rétt að upplýsa þm. um það, að stjórn bankans hefur heimild í lögum til að afla honum fjár með skuldabréfalánum. Og ég veit ekki betur, en að þeir kommúnistar hafi nú um nokkurra ára skeið haft fulltrúa í bankaráðinu og hefði því verið innan handar að leita fyrir sér um þetta þar. En þetta hefur víst gleymzt eins og fleira. Það skyldi nú ekki fara svo, að sá fulltrúi yfirgæfi þessa virðulegu stofnun áður en hann kæmi þessu heillaráði þm. í framkvæmd? Þá varð þm. að sjálfsögðu að koma inn á hið svokallaða Kaldaðarnesmál, sem ýmsir vinir mínir hafa verið að reyna að gera að stórpólitísku æsingamáli. Ég skal ekki fara langt út í að ræða það hér, enda liggur nú fyrir þinginu ýtarlegt nál. frá meiri hl. allshn. Sþ; um málið, er þeir, sem áhuga hafa á því, geta kynnt sér. Meiri hluti þessi, sem samanstendur af mönnum úr þremur þingfl., hefur hins vegar ekki fallizt á þær ásakanir, sem á okkur ráðh. hafa verið bornar út af málinu. Það, sem þar er upplýst, er í höfuðatriðum þetta: Tilraunir þær, sem gerðar höfðu verið með hælið í Kaldaðarnesi, kostuðu ríkið of fjár í árlegum rekstri, en höfðu hins vegar lítinn árangur borið, - og hafði þessi staður verið dæmdur óheppilegur til slíkrar starfsemi af þeim sérfræðingum, er hælinu stýrðu. Það var óumflýjanlegt að losa Skálholt úr ábúð, ef lögin um bændaskólann þar áttu að verða meira en pappírsgagn, - en brennandi áhugi er fyrir því um allt Suðurlandsundirlendi, að svo verði. Jörundur Brynjólfsson hafði þarna lífstíðarábúð, sem ekki varð af honum tekin, nema fullar bætur kæmu fyrir. Eftir að Jörundur Brynjólfsson hafði fengið ábúð á Kaldaðarnesi, var honum seld jörðin, eins og gert er ráð fyrir í lögum um ábúendur á jarðeignum ríkisins. Jörðin var seld honum með því skilyrði, að hann gerði hana að ættaróðali skv. l. um þau. Því fylgja þær kvaðir, að eigandi má hvorki leigja jörðina á frjálsan hátt né selja, en þegar hann lætur hana af hendi, skal hún afhent ríkinu gegn fasteignamatsverði. Lögin gera ráð fyrir því, að þegar ríkið selur jarðir á óðalsrétt, skuli þær seldar við fasteignamatsverði. Við söluna til Jörundar fór samt fram sérstakt mat, framkvæmt af dómkvöddum mönnum, hinum sömu og mátu eignir hans í Skálholti, er skólinn keypti. Niðurstaðan varð sú, að land býlisins var metið með næstum þreföldu fasteignamatsverði og húsin 6-8–földu. Heildarverð eignarinnar varð því hátt á fjórða hundrað þúsund. Ég læt þessa punkta nægja hér, en vil bæta því við frá sjálfum mér, að stórkostlega haft verið gengið á hagsmuni ábúandans í Skálholti, þegar hann varð að sleppa ábúðarréttinum þar með þeim miklu verðmætum, sem í þeirri jörð eru fólgin, m.a. ótæmandi jarðhita, enda þótt hann fengi annað gamalt höfuðból til ábúðar í staðinn, eins og ástand þess er nú hörmulegt orðið af völdum herjanna, er þar höfðu aðsetur árum saman. Þá hætti hv. þm. sér út á þá hálu braut að fara að minnast á stjórn mína á Landssmiðjunni til samanburðar á því, sem áður var. Það skyldi þm. þó aldrei gert hafa, því að það neyðir mig til að minnast nokkuð á afskipti fyrirrennara míns þar. Hann minntist á skipasmíðastöðina við Elliðaárvog, sem fyrrv. atvmrh. kom þar upp, - og varð öll sú starfsemi hin mesta sorgarsaga. Stöðin sjálf kostaði auðvitað stórfé, en þó varð rekstur hennar enn ægilegri. Ákveðið var að láta smíða þarna 12 báta 55 tonna, en starfsemi þessi var stöðvuð við 5. bátinn. Kostnaðarverð var áætlað 435 þús. kr. á bát, en varð í reyndinni yfir 900 þús. kr. og heildartapið samtals um 2.346 þúsundir. Auk þessa hafði þessi sami ráðh. látið kaupa eikarbirgðir fyrir milljónir kr. og bátavélar fyrir 11/2 millj. kr., sem ekkert var með að gera, er starfsemi þessari var hætt, sem sjálfsagt þótti, þegar smíði þessara báta var lokið. Það lenti í minn hlut að ljúka þeim málum og ráðstafa eignum. Eikina hefur tekizt að selja ríkinu að kostnaðarlausu, en hins vegar gengið verr að losna við mótorvélarnar. Skipasmíðar voru lagðar niður og vélarnar teknar til notkunar annars staðar, eftir því sem þær hentuðu. Húsin voru samkv. beiðni sjútvmrh. afhent til nýrrar starfsemi í þarfir sjávarútvegsins, til fiskþurrkunar og fiskverkunar, og er mér tjáð, að sú starfsemi gangi mjög vel. Nú hefur starfsemi Landssmiðjunnar verið komið á réttan kjöl á ný, og skilaði hún s.l. ár rekstrarafgangi, sem nam hundruðum þúsunda í stað álíka rekstrarhalla áður, auk hinna áður nefndu milljónatapa skipasmíðastöðvarinnar. Inn í þetta mál fór þm. að blanda kaupum ríkisins á verksmiðjunni í Silfurtúni og vildi gefa í skyn, að hægt hefði verið að taka skipasmiðastöðina til þeirra starfa, sem þar eru unnin, og nota skipasmíðavélar þar, sem er hin mesta fjarstæða. Þegar ríkisstj. buðust kaup á verksmiðjunni í Silfurtúni, var það einróma álit þeirra manna, er framkvæmdir hafa með höndum fyrir ríkið um húsasmíðar þess, að mjög hagkvæmt gæti verið fyrir það að eiga að ráða slíkri smiðju. Teiknistofa ríkisins, sem árlega annast um smíði opinberra bygginga og embættisbústaða fyrir margar milljónir króna, hefur orðið að leita samninga á mörgum stöðum um smíði hurða og glugga og innanstokksmuna, auk leikfimitækja, útbúnaðar fyrir skólana o.s.frv. Af þessu urðu oft hinar mestu tafir og óþægindi. Þá var hitt og kunnugt, að teiknistofa landbúnaðarins hafði svipuðum störfum að gegna fyrir bændur víðs vegar að við smíði íbúðarhúsa. Það virtist því ekki óeðlilegt, að þessar stofnanir í sameiningu fengju aðstöðu til að afla þessara hluta á einum og sama stað. Verksmiðjan var svo tekin á leigu og síðar keypt til að annast þessi störf og sett undir stjórn þeirra manna, er þessi störf hafa á hendi fyrir báðar teiknistofurnar. Þá má enn geta þess, að í mörg ár hefur verið í lögum, að teiknistofa landbúnaðarins skuli láta gera teikningar að hentugum og ódýrum húsgögnum, sem henta alþýðu manna í sveit og við sjó. Að þessu hafði ekkert verið gert. Ég afréð því í sambandi við þessa nýju starfsemi að hefjast handa um að hrinda þessu máli í framkvæmd. Hefur teiknistofan nú aflað sér umræddra teikninga og hefur verið lagt fyrir trésmiðjuna að hefja smíði slíkra húsgagna eins fljótt og unnt er. Að það hefur ekki orðið af framkvæmdum í þessa átt, stafar af annríki í verksmiðjunni, svo og hinu, að nauðsynlegt þótti að afla til þess nokkurrar viðbótar véla, sem nú eru komnar, og bætir það vinnuafköst og rekstraraðstöðu verksmiðjunnar að stórum mun. Það hefur verið reynt að rægja og tortryggja þessa ráðstöfun, bæði leynt og ljóst. Ég skal engu spá um, hvernig tilraun þessi fer úr hendi. Ég þykist hafa fulla ástæðu til að ætla, að um það þurfi engu að kvíða. En fari um það mót von minni, mun vandalaust að selja þetta fyrirtæki aftur - og mun ég þá, ef ég verð ofan jarðar, ræða við 8. landsk. og félaga hans um samanburð á kostnaði ríkisins vegna þessa fyrirtækis og hins vegar skipasmíðaævintýri fyrrv. atvmrh., Áka Jakobssonar.



Herra forseti. Hv. 6. landsk., sem hér talaði af hálfu sósíalista, lagði á það ríka áherzlu, að það, sem þessi ríkisstj. hefði fyrst og fremst gert, væri að leggja á nýja skatta og tolla, vörumagnstollinn og verðtollinn, og með því íþyngt svo landsfólkinu, að það gæti nú varla undir álögum þessum risið. Það er nú svo, að tollar eru þeirrar náttúru, að hægt er að leggja þá á þannig, að þeir komi misjafnlega þungt niður, eftir því á hvaða vörur þeir eru lagðir og ríkisstj. hefur hugsað þessa tollaálagningu svo, að hún kæmi minnst við þá, sem minnstar hafa tekjur og með þessu móti hefur það unnizt, sem mest er um vert, að dýrtíðinni hefur mjög verið haldið í skefjum. Frá því í desember 1947 og þar til nú hefur dýrtíðarvísitalan ekki hækkað, heldur lækkað um 1 stig. Hún var 328 stig þá, en er í dag 327 stig, þannig að þessi tollahækkun hefur fyrst og fremst komið fram á vörum, sem ekki heyra til daglegra nauðþurfta manna. Hv. þm. orðaði það svo, að benzín hefði verið sett í flokk með brennivíni og tóbaki. Sannleikurinn er nú sá, að á Norðurlöndum er benzínskatturinn t.d. enn hærri og hefur verið heldur, en hann verður hér nú eftir þessa hækkun, enda er venjan sú erlendis, að vegir eru byggðir og þeim við haldið fyrir það fé, sem fæst með tollum á benzíni. Nú hefur nýbygging vega og viðhald vaxið meira hér síðustu árin, en á nokkru tímabili öðru, og það er fullkomlega réttlátt, að kostnaðurinn af því komi niður á þeim, sem vegina nota. Hv. þm. sagði, að barátta ríkisstj. gegn dýrtíð og verðbólgu hefði komið fram í því, að lagðar hefðu verið nýjar byrðar á almenning í sköttum og tollum, og t.d. væri nú tollurinn á einum fatnaði kominn upp í 600 kr. Ég hef nú ekki aðstöðu til að rannsaka, hve vitlaust þetta er, en það er áreiðanlega mjög vitlaust. Þá sagði hann að kjöt hefði hækkað um 20%. Þegar kommúnistar settust í ríkisstj. 1944, var kjötverðið 6.50 kr. á kíló, en í þeirra valdatíð hækkaði það upp í 11.50 á kíló. Nú hefur það ekki hækkað um 20%, heldur lækkað niður í 10.05 kr., að vísu með nokkurri niðurgreiðslu úr ríkissjóði. Aðalhækkunin á kjötinu varð sem sagt í valdatíð fyrrv. stj., er þessi hv. þm. hefði átt kost á að lækka það. En hann og hans flokkur hirti nú ekki um það. Tíminn var notaður, eins og hv. þm. orðaði það, til að pína Sjálfstfl. út í byltingarkenndar framkvæmdir. En það munu nú vera fleiri en ég, sem lítið hafa orðið varir við þær pyndingar. Hitt er rétt, að Alþfl. setti ákveðin skilyrði um framkvæmd nýsköpunarinnar, en kommúnistar sögðu þá ekki orð. Þá sagði hv. þm., að þingflokkur Alþfl. hefði greitt atkvæði gegn 20% launauppbót til opinberra starfsmanna. Alþfl. hefur haft þetta mál til athugunar, og eru líkur til, að hann hafi unnið málinu það fylgi, að einhver lausn fáist áður en þingi lýkur, en það verður án tilverknaðar sósíalista, sem aðeins hafa flutt í málinu sýndartill., sem enga þýðingu hafa um afgreiðslu þess. Ég skal svo ekki fara mikið meira út í það, sem hv. þm. tilfærði meira og minna rangt um hækkun á nauðsynjavörum. Hann sagði t.d., að kornvörur hefðu hækkað um 10–30%. Sannleikurinn er sá, að í tíð fyrrv. stj. hækkuðu þær úr 0.93 kr. í 1.46 á kíló, en hafa nú lækkað niður í 1.41 kr. Það, sem hv. þm. annars lagði höfuðáherzlu á, var það, að í þessari stjórn hefði Alþfl. forustu og yrði þetta aðallega að skrifast á hans reikning. Þegar þrír flokkar með ólík sjónarmið ganga saman til stjórnarmyndunar, eins og hér hefur átt sér stað, verður það vitaskuld ekki stefna neins einstaks þeirra, sem ræður. Störf og stefna slíkrar stjórnar verður að vera byggð á samkomulagi um þau atriði, sem hægt er að ná samkomulagi um. Önnur mál, sem ekki tekst að ná um samkomulagi, verða að bíða betri tíma. Það verður svo hver flokkur að gera upp við sjálfan sig, hvort honum finnst, að sá árangur, sem náðst hafi, réttlæti það, að stjórnarsamstarfinu sé haldið áfram eða ekki. Það, sem hér hefur á unnizt, er að mínu viti þetta fyrst og fremst: 1. Það hefur náðst viðskiptajöfnuður í gjaldeyrisviðskiptum okkar við útlönd. 2. Nýsköpun atvinnuveganna heldur áfram, að verulegu leyti af eigin rammleik, en líka og alveg sérstaklega vegna samninga, sem tekizt hefur að gera um þátttöku í efnahagssamstarfi Vestur-Evrópuríkjanna, með aðstoð Bandaríkjanna. 3. Það hefur að mestu tekizt að viðhalda atvinnu handa öllum og hindra atvinnuleysi. Að nokkru leyti er þetta að vísu fengið með greiðslum úr ríkissjóði sem styrk til framleiðslustarfsins og að nokkru leyti með takmörkun neyzluvöruinnflutnings. 4. Það hefur verið komið á eftirliti með allri fjárfestingu í landinu og vísi að skipulögðum þjóðarbúskap. Þetta kostar eigi 1% af þjóðartekjunum, sem eru á annað þúsund millj. 5. Það hafa nú í fyrsta sinn um langt skeið verið afgreidd fjárl. að heita má án greiðsluhalla. 6. Það hefur tekizt að mestu að halda í skefjum verðlagi á hinum helztu nauðsynjavörum, svo að vísitalan hefur aðeins hækkað um 11 stig á rúmum 2 árum, á móti 45 stigum; sem vísitalan hækkaði, þegar kommúnistar tóku þátt í stjórn landsins með Ólafi Thors, miðað við jafnlangan tíma, og það hefur tekizt að stöðva algerlega hækkun á þessum vörum, síðan dýrtíðarl. voru sett um áramótin 1947-48, eða nærri í 11/2 ár. 7. Innkaupastofnun ríkisins hefur verið komið á fót. 8. Það hefur með samningum verið leitazt við að tryggja öryggi landsins í framtíðinni gegn utan að komandi árásum án þess að þurfa að leggja í sölurnar neitt það, sem við ekki vildum láta. Þó að ekki hafi verið um þennan samning fullt samkomulag, er ég fyrir mitt leyti sannfærður um, að hann verður ekki aðeins okkur Íslendingum til gagns, heldur stuðlar hann einnig að því, að friður geti haldizt í heiminum. Það, sem ekki hefur náðst af því, sem að var stefnt, er fyrst og fremst þetta: 1. Það hefur ekki tekizt til fulls að skapa vinnufrið í landinu. Kaup hefur hækkað, og vöruverði hefur því aðeins verið hægt að halda niðri, að framlög úr ríkissjóði væru aukin. Þó hefur verið hægt að halda verðlagi í skefjum. 2. Skattar og tollar hafa hækkað af þessum ástæðum. Þó hefur verið leitazt við að undanþiggja þá álögum, sem minnsta hafa gjaldgetuna. 3. Engin lausn hefur fengizt á húsaleiguvandamálinu, sem með hverjum degi sem líður verður meira og meira aðkallandi. 4. Samkomulag hefur ekki tekizt um skiptingu innflutningsins milli samvinnuverzlana og kaupmannaverzlana. Út af fyrir sig tel ég þetta atriði ekki vera það höfuðatriði, sem reynt hefur verið að gera það að. Það er enginn vafi á því, að það er ekki hægt að bæta neitt verulega úr dýrtíðarvandamálunum, þó að þessu yrði breytt í það horf, sem farið er fram á. Hitt er svo annað mál, að stefna verður að því, að skömmtunarvörur séu fyrst um sinn fluttar inn meiri, en sem skömmtuninni svarar, svo að birgðir safnist og fólk eigi kost á að velja og hafna og taka það, sem því finnst ódýrast samanborið við gæði. Um þetta hef ég flutt frv. á þessu þ., sem ekki hefur náð fram að ganga. Þessi mál og önnur, sem snerta dýrtíðarvandamálið, verða tekin upp á næstunni, og ég álit, að affarasælast verði fyrir íslenzku þjóðina að hækka ekki kaupið, heldur fara hina leiðina, að fá fram lækkun á erlendum varningi og hafa hemil á kostnaðarliðunum. Langþýðingarmesta málið, sem úrlausnar bíður og varðar mest afkomu manna í þessu landi, er lausn dýrtíðarvandamálsins. Það eru þrír kostnaðarliðir, sem valda úrslitum og eru að mestu á okkar valdi: kaupgjald, verð á innlendum vörum og húsaleiga, og er hvert öðru háð. Ég hef verið þeirrar skoðunar og er það enn, að einhliða hækkun kaupgjalds sé hér ekki rétta úrræðið, nema að sjálfsögðu það, sem lagfæra þarf til samræmingar milli stétta. Almenn hækkun launa, þegar komið er sem hér, að aðalframleiðslustarfsemin ber sig ekki nema með framlagi úr ríkissjóði, kemur aðeins niður sem hækkun verðlags og skatta, svo að launþegarnir verða að engu bættir. Lækkun á ýmsum útlendum varningi er nú að byrja að koma í ljós. Kornvörur lækka ört í verði, feitmeti sömuleiðis og raunar fleiri vörur, þegar framboðið af þeim fer að verða meira en eftirspurnin. Þegar fóðurvörur lækka, ætti að vera grundvöllur fyrir lækkun á landbúnaðarvörum, Og þannig ætti að mega þokast niður á við. Húsaleiguvandamálið krefst aðgerða þegar í stað, fyrst og fremst stóraukinna bygginga verkamannabústaða, sem vegna gildandi löggjafar hafa sýnt stórkostlega yfirburði fram yfir aðrar byggingar hvað kostnað snertir. Smásöluverðsvísitalan lækkaði á tveim árum, skömmu eftir heimsstyrjöldina fyrri, frá 1920–22, um hátt á annað hundrað stig, úr 454 niður í 286, og þó að lækkunin yrði ekki eins ör nú, mætti vænta þess, að áhrif hennar yrðu allveruleg, ef þeim ekki verður eytt jafnóðum með verðhækkunum á innlendum vörum og hækkuðu kaupgjaldi. Alþfl. hefur ekki viljað hingað til ganga með í setningu ýmissa neyðarráðstafana, svo sem gengislækkunar, mikillar verðhjöðnunar, meiri en orðið er, o.s.frv., heldur haldið sig við þá einu aðferð, sem þá var eftir tiltæk, niðurgreiðslur úr ríkissjóði, svo að framleiðslustarfsemin stöðvaðist ekki, því að það, sem raunverulega veldur úrslitum um afkomu þjóðarinnar, er, hversu mikið okkur tekst að framleiða, bæði til heimanotkunar og útflutnings. Fyrsta og aðalatriðið, sem gæta þarf, er, að allir hafi atvinnu og framleiðslustarfsemin aukist, og vitanlega, að sala takist á þeim vörum, sem framleiddar eru. Öll aukning í þessa átt gefur von um betri afkomu og bættan hag. Verðbólgustefna kommúnista með aukningu lánsfjár úr þjóðbankanum, einhliða hækkun kaups og ábyrgðarlausri fjárlagaafgreiðslu leiðir aftur beina leið til glötunar.

Ólafur Thors Hv. síðasti ræðumaður, einn af samstarfsmönnum mínum í þeirri ríkisstj., sem ég hafði þann heiður að veita forstöðu, var að deila á fyrrv. stj. Hann var eitthvað að tala um dýrtíðina, svo sem að vísitalan hafi aðeins aukizt um 11 stig á rúmum 2 árum. En niðurgreiðslur úr ríkissjóði hafa nú hækkað úr 1.6 millj. kr. upp í 56 millj. Ég get þessa, af því að þetta er svo mætur og glöggur maður, og ég vil láta sannleikann koma í ljós. Hinn mikli þjóðskörungur og stjórnspekingur, Winston Churchill, segir frá því í endurminningum sínum, sem nú eru að koma út, að þegar hann tók við stjórnartaumunum árið 1940 og myndaði þjóðstjórn sína, hafi hann mælt eitthvað á þessa leið: „Ef við förum nú að láta nútíðina dæma fortíðina, þá glötum við framtíðinni.“ Mjög svipuð ummæli viðhafði einn af þm. Sjálfstfl., er hæstv. núverandi ríkisstj. var mynduð. Með þessum orðum vildi hann láta í ljós það álít sitt, að hinnar nýju ríkisstj. biðu svo mörg og svo margþætt vandamál og svo sterk og óvægin andstaða, að ef stj. ætti að hafa nokkra skynsamlega von um að ganga með sigur af hólmi í þeirri viðureign, yrði stjórnarliðið að fella niður fyrri væringar og einbeina allri hugsun og orku að vandamálum framtíðarinnar. Ég skal ekkert um það staðhæfa, hversu farið hefði, ef stj. og lið hennar hefðu frá öndverðu viðurkennt þetta höfuðsjónarmið og hegðað sér í samræmi við það. Hitt er staðreynd, að oft hefur meiri orku verið eytt í að rífast um fortíðina, deila hver á annan og sakfella hver annan, heldur en að snúast hart, einarðlega og með sameiginlegu átaki að úrlausn þess vanda, er að steðjaði eða fram undan beið, enda hefur margt farið miður, en vonir stóðu til. Ég get vel leitt hjá mér að lýsa hér í kvöld sök á hendur þeim, sem ég tel öðrum fremur valda, að svona hefur til tekizt. Ég tel, nú eins og fyrr, að fortíðin eigi að víkja fyrir framtíðinni, og ég tel enn, sem fyrr, að stj. og lið hennar hafi engar sigurvonir, ef þetta sjónarmið verður ekki alls ráðandi í stjórnarherbúðunum. Þjóðin er auk þess löngu leið á þessu eilífa stagli um það, hverjum þetta eða hitt sé að kenna. Það er viðfangsefni sagnfræðinganna, ef það þá þykir þess virði, að finna út, hvaða áhrif það hafði á dýrtíðarskriðuna, þegar losuð voru tengsl milli verðlags landbúnaðarafurða og kaupgjalds, eða hvernig stóð á því, að vísitalan rauk upp sumarið 1942, eða hverjar orðið hafa afleiðingar þeirra niðurgreiðslna á dýrtíðinni, er hófust haustið 1943, o.s.frv. Eða þá hins vegar, svo að tekin séu dæmi úr þessum umræðum, hvort sannara er, að arfurinn, sem núverandi stj. tók eftir fyrrverandi stj., sé jafnóglæsilegur sem sumir hæstv. ráðherrar gáfu í skyn, eða hitt, að það sé nú einmitt þessum arfi að þakka, að stj. og þjóðin enn þá hafa í sig og á; hvort það sé nýsköpuninni að kenna eða þakka, að andvirði útflutningsvöru okkar hækkaði um 150 millj. kr. á einu ári; hvort sannara sé, að núverandi stj. hafi tekið í arf frá fyrrverandi stj. 70–80 millj. kr. gjöld, sem hún beri enga ábyrgð á, eða hvort þessi tala eigi kannske ekki að vera 70–80 millj. kr., heldur alls enginn eyrir, - þ.e.a.s., hvort sú löggjöf, sem útgjöldin stafa af, hafi öll verið samþykkt gegn eða með samþykki núverandi stjórnarflokka, hvort sannara sé, að allur gjaldeyrir þjóðarinnar hafi verið uppétinn, þegar núverandi stj. tók við, eða hitt, að 1. jan. 1947 hafi verið í nýbyggingarsjóði 131 millj. kr., á frjálsum reikningi 93 millj. kr. og ávísað fyrir óinnfluttar vörur 46 millj. kr., eða þannig alls óeyddar 270 millj. kr. af þeim 478 millj. kr., er við áttum 1. jan. 1945; eða hvort búnaðarráð Péturs Magnússonar, skipað 25 öndvegisbændum hvaðanæva af landinu, hafi verið fjandsamlegt bændum, eða hins vegar sú bezta trygging, sem bændur nokkru sinni hafi öðlazt fyrir því, að hagsmuna þeirra væri í hvívetna gætt; hvort það sé satt, að í tíð fyrrv. stj. hafi ekkert verið gert fyrir landbúnaðinn, eða hitt, að aldrei hafi meira verið fyrir bændur gert. Þannig mætti lengi telja. Við, sem í þessu höfum staðið síðustu árin og áratugina, getum eilíflega rifizt um, hvað sé hverjum að kenna og hvað sé hverjum að þakka. Okkur kemur aldrei saman um það, a.m.k. ekki í áheyrn alþjóðar. Meðan svo er, veit þjóðin ekkert, hverjum hún á að trúa í þessum efnum, og má raunar segja, að það skipti ekki öllu. En þjóðin veit annað, sem hún markar og metur. Hún veit, að Íslendingar eiga nú miklu fleiri og betri fiskiskip en nokkru sinni fyrr. Hún veit, að siglingaflotinn hefur margfaldazt undanfarin ár. Hún veit, að síldarverksmiðjur, frystihús, lýsisbræðslur og margvíslegur annar stóriðnaður hefur sprottið upp í landinu. Hún veit, að andvirði útfluttrar vöru hefur margfaldazt frá því fyrir stríð. Allt þetta veit þjóðin. Og af öllu þessu veit hún, að ef rétt er á haldið, á hún sér margfalt meiri og bjartari afkomuhorfur, en nokkru sinni fyrr, frá því landið byggðist. En þjóðinni er líka farið að skiljast, að ekki er allt með felldu um hagi hennar og háttu. Hún sér, að fjárl. eru orðin geigvænlega há. Hún sér, að dýrtíðin er orðin uggvænleg. Hún finnur, að skattarnir eru orðnir drápsklyfjar. Hún sér, að mestur atvinnurekstur landsmanna er rekinn ýmist með ríkisstyrkjum eða beinum halla. Þjóðin skilur, að allt eru þetta einkenni hættulegs sjúkdóms, sem hún fyrir hvern mun vill forðast að verða að bráð. Enn þá skilja menn þó misjafnlega vel, hvað á seyði er, en flestir eru farnir að ugga að sér. Augu margra eru tekin að opnast fyrir því, að betra er að slá einhverju af því, sem flóðalda styrjaldaráranna færði okkur, heldur en að eiga á hættu, að boginn bresti og við taki fyrri fátækt, atvinnuleysi og þrengingar. Ákaflega margir eru þó í rauninni áttavilltir. Menn líta til Alþ. og segja: Þið, sem á þingi sitjið, hafið boðizt til að stjórna förinni. Hættið tafarlaust að karpa um vegvillur farinnar slóðar, og vísið okkur leið út úr ógöngunum, helzt stytztu leiðina, helzt þá greiðgengustu, en um fram allt þá öruggustu. Ég hef enga tilhneigingu til að fella þjóðina undan sök í þessum efnum í því skyni að gera hlut okkar, sem á þ. sitjum, verri en nauður rekur til. Og ég verð að viðurkenna, að það er að minnsta kosti ósannað mál, að enda þótt við, sem í stjórnarliðinu erum, leggjum allan okkar styrk saman og tækist með því að benda á rétta leið til úrbóta, að þjóðin mundi þá fáanleg til að færa þær augnabliksfórnir, sem krafizt er. En þrátt fyrir þetta verður hiklaust að viðurkenna, að meðan við rífumst um, hverjum hin háu fjárl. séu að kenna, en hækkum þau síðan, í stað þess að lækka þau, meðan við bannfærum hver annan fyrir hina háu skatta, en hækkum þá svo, í stað þess að lækka þá, meðan við sakfellum hver annan fyrir sívaxandi dýrtíð, en hækkum hana svo, í stað þess að lækka hana, meðan við ekki bendum þjóðinni á neina leið og erum ekki sammála um neitt nema, að ásaka hver annan, þá erum það við, sem höfum svikið skyldu okkar gegn þjóðinni, en ekki þjóðin, sem hefur brugðizt okkur. Á þjóðina fellur sökin ekki fyrr en við höfum vísað veginn, en þjóðin hafnað leiðsögunni. Enginn veit betur en ég, hvert djúp skilur Sjálfstfl., Alþfl. og Framsfl. varðandi jafnt stjórnmálaskoðanir sem baráttuaðferðir. En þrátt fyrir þetta á þjóðin kröfu á, að úr því að við í sameiningu tökum að okkur að stjórna landinu, þá gerum við einhvern tíma í sameiningu einhverjar tillögur um lausn vandans, aðra en þá að auka útgjöld ríkisins og leggja síðan á nýja skatta til þess að greiða þessi útgjöld og annað þess konar. Allir vita, að þetta er ekkert annað en deyfilyf, sem endist stutt og læknar ekkert mein. Allir vita því, að enn höfum við lítið aðhafzt annað en slá vandanum á frest, og margir óttast, og kannske ekki að ástæðulausu, að endirinn verði sá, að vandinn vaxi okkur yfir höfuð. Einhver spyr nú kannske: Hvers vegna komið þið sjálfstæðismenn ekki með ykkar úrræði, hvað sem hinum líður? Því er til að svara, að í fyrsta lagi vil ég ekki staðhæfa, að við teljum okkur ráða yfir óyggjandi úrræðum. Í öðru lagi, og það er í þessu sambandi aðalatriðið, hefur Sjálfstfl. ekkí tekið að sér að stjórna landinu einn, heldur ásamt tveim öðrum flokkum. Skyldan til að vísa þjóðinni til vegar hvílir því ekki á Sjálfstfl. sem slíkum, heldur á stjórnarliðinu sem heild. Um þetta verður ekki deilt. En þrátt fyrir það mundi Sjálfstfl. ekki hika við að leggja fram sínar till., ef hann teldi sig þjóna þjóðinni bezt á þann hátt. En svo er ekki, eins og sakir standa. Úrræði geta leitt til blessunar, ef nægilegur meiri hluti þjóðarinnar aðhyllist þau, en til bölvunar, ef andstaðan er of sterk. Beri Sjálfstfl. fram till., en hinir stjórnarflokkarnir láti sér fátt um finnast eða rísi gegn þeim, eru sigurvonir vissulega minni heldur en ef takast mætti að sameina stjórnarflokkana um sömu eða svipaðar till. Þessi almennu sannindi eru fullnægjandi rök fyrir því, að Sjálfstfl. sem einn af þrem stjórnarflokkunum ber ekki fram sértill. fyrr en að undangengnum árangurslausum úrslitatilraunum innan stjórnarliðsins um önnur og haldbetri úrræði en enn hefur verið beitt. Ætti það hins vegar síðar að verða hlutskipti Sjálfstfl. að taka einn á sig þunga stjórnarábyrgðarinnar, mundi hann að sjálfsögðu, eðli málsins samkv., leggja fram sínar till., berjast fyrir þeim og falla með þeim eða standa. Það er erfitt að stjórna Íslandi, eins og nú er komið sökum. En það er líka til mikils að vinna, því að mikið er í húfi. Fátæk og fámenn þjóð, sem lengst af hefur búið við sult og seyru, lenti í ófriðnum í hringiðu, sem e.t.v. eru fá dæmi um í sögu veraldarinnar. Yfir hana streymdi fjárflóð, sem hana hafði aldrei dreymt um og af eðlilegum og óumflýjanlegum ástæðum hlaut að gerbreyta viðhorfi hennar í andlegum og veraldlegum efnum. Í kjölfar óvæntrar velmegunar sigldu vaxandi kröfur og þverrandi skilningur. Unga kynslóðin veit lítið um örðuga lífsbaráttu feðranna, en því meir um mikil lífsþægindi fyrir lítið erfiði og hefur því enga aðstöðu til að átta sig á, hvílíkt happ hinar risavöxnu framfarir eru og hvílík vá er fyrir dyrum, ef við af sjálfskaparvítum glötum því, er dáð og framtak forfeðranna og happ fjárflóðsins hefur fært okkur. Í þennan jarðveg hefur erlend öfgastefna sáð frækorni sínu og hlotið ríkulega uppskeru. Þessi stefna lætur stjórnast af annarlegum sjónarmiðum og erlendu valdboði. Um það er ekki lengur hægt að efast, jafnmargar og skýrar sannanir sem kommúnistaflokkar allra landa hafa fært fyrir þessu síðustu 2–3 árin. Þeir, sem þar ráða ríkjum, láta sig það eitt skipta að útbreiða trú sína, kommúnismann, en hirða hvergi, þótt einræðishöll þeirra verði reist á rústum íslenzks atvinnulífs. Þessir menn telja sig berjast fyrir hugsjón, svo helgri, að sigur hennar sé aldrei of dýru verði keyptur, hugsjón, sem samkv. fenginni reynslu annarra þjóða bezt verði rudd braut með atvinnuleysi og þrengingum almennings. Það er að sönnu rétt, að flestir Íslendingar hafa viðurstyggð á einræði, þrælatökum og kúgun kommúnismans. En þrátt fyrir það hafa forustumenn þessarar stefnu hættulega sterka baráttuaðstöðu í þjóðfélaginu. Almenningur í landinu veit minnst um, hvað fyrir þeim vakir. Við augum þjóðarinnar blasir ekki einræðið, kúgunin og fangelsanir andstæðinganna, heldur fagurgali manna, sem þjálfaðir í baráttunni fara troðnar slóðir eftir föstum leikreglum erlendra fyrirmæla, manna, sem bjóða í senn hærra kaup, hærra verð landbúnaðarafurða og minni dýrtíð, manna, sem bjóða í senn fleiri vegi, stærri hafnir, betri brýr, reisulegri skóla og lægri skatta, manna, sem bjóða í senn að hækka útgjöld ríkisins, en lækka tekjurnar. Meðan þessir menn stóðu að nýsköpun atvinnulífsins, lofuðu þeir, að þegar hin nýju tæki væru tekin til starfa, skyldu þeir taka þátt í að samræma kaupgjaldið burðarþoli atvinnurekstrarins. En nú, þegar verðlag framleiðslunnar fellur og taprekstur færist yfir allt atvinnulífið, spenna þeir kaupkröfur því hærra sem gjaldgetan verður minni og virðast ekki ætla að linna látum, fyrr en hrunið er fullkomnað, allt í þeirri von, að í öngþveitinu takist þeim að ná völdum. Þau völd, þótt skammvinn verði, hljóta þeir síðan að ætla að nota til þess að afhenda land sitt og þjóð þeirri alheimshugsjón, sem þeir berjast fyrir, en íslenzka þjóðin fyrirlítur. Aðra frambærilega skýringu á framferði þeirra verður ekki auga á komið. Vafalaust má treysta því, að Íslendingar skilji margt af þessu. Að því stuðla jafnt viðburðirnir í ýmsum löndum Evrópu síðustu 2 árin sem stjórnmálabarátta íslenzku kommúnistadeildarinnar. Tökum t.d. efnahagssamvinnu Vestur-Evrópuþjóðanna, Marshallhjálpina svo nefndu. Enda þótt Íslendingar fengju þar engan eyri sjálfir, ættu þeir þó alla sína afkomu undir því, að sú tilraun heppnist, þ.e.a.s., að fjárhagsleg aðstoð Bandaríkjanna reynist þess megnug að koma fótum undir nýtt og heilbrigt atvinnu- og fjármálalíf þessara þjóða. Með því og því eina móti geta Íslendingar selt sína framleiðsluvöru, þ.e.a.s. lifað sem sjálfstæð menningarþjóð. Svona nátengdir eru hagsmunir þessara þjóða og okkar. Samt sem áður berjast kommúnistar hatrammlega gegn þessari viðreisn og alveg jafnt gegn því fé, sem okkur er heitið til áframhaldandi nýsköpunar í landinu. Manni sýnist þetta ekki vera með felldu. Það er það heldur ekki. Það, sem á bak við býr, er, að herradómurinn í Moskva, húsbændur íslenzku kommúnistadeildarinnar, vilja ekki viðreisn Vestur-Evrópu, heldur það varnarleysi, sem bezt þróast í þrengingum og öngþveiti. Ég efast ekkert um, að út af fyrir sig vilja íslenzkir kommúnistar, að Íslendingar geti selt afurðir sínar, að við fáum fleiri ný skip og önnur tæki og yfirleitt þau gæði, sem Marshallhjálpin veitir. En þeir ráða ekki, Moskva skipar, - þeir hlýða. Af alveg sömu rótum rann andstaðan gegn Norður-Atlantshafssáttmálanum, friðarsáttmálanum mikla, sem þegar er tekinn að sanna ágæti sitt í verkinu, sbr. lausn Berlínardeilunnar. Enginn þarf að ætla, að ýmsir hinna greindari og gegnari kommúnista hafi ekki skilið, að í þessum sáttmála fólst eina friðarvon mannkynsins. Enginn þarf að ætla, að þeim sé ekki jafnannt um líf sitt og ástvina sinna sem okkur hinum. En Moskva skipaði, og þá var að hlýða. Hin æðisgengna árás, sem skríll kommúnista gerði á Alþ., þegar málið var afgr. hinn 30. marz s.l., sýnir og sannar, að kommúnistar muni einskis skirrast til að koma fram óskum húsbændanna. Líf og limir andstæðinganna sýnast þar engu skipta. Og þegar svo þessi meinleysislegi, hægláti og greindi bóndi, Ásmundur Sigurðsson, kemur hér í útvarpið og lýsir þessum viðbjóðslega skrílshætti, sem vel gat leitt til þess að svipta marga menn, einkum þá, er þingið vörðu, líf eða heilsu, - svona eins og hálfgerðum ólætisærslum, sem stj. hefði komið af stað, þá er ekki lengur hægt að láta blekkjast. Hér eru á ferð menn, sem hafa glatað sál sinni. Ekkert er þeim lengur heilagt, ekki hagsmunir þjóðarinnar, ekki virðing hennar, ekki frelsi lands og lýðs, ekki sannleikurinn, ekkert skiptir máli, ekkert nema hugsjónin, sem þeir eru búnir að sverja hollustu og eru nú að fleka aðra til fylgis við undir fölsku flaggi. Ég ætla ekki að taka að mér að verja allar gerðir núverandi hæstv. ríkisstj. og enn síður aðgerðaleysi hennar. Hitt fullyrði ég, að engum skynbærum manni geti blandazt hugur um, að henni hefur farið margt ágætlega úr hendi, langbezt þó utanríkismálin, að mínu viti. Hvenær hafa kommúnistar viðurkennt það með einu orði? Því fer svo fjarri. Heldur hafa þeir svívirt stj. fyrir hvert einasta mál, sem hún hefur farsællega leyst, og auðvitað þá mest fyrir það, sem hún hefur bezt unnið, þ.e.a.s. utanríkismálin. Ég treysti því, að jafnpólitískt þroskuð þjóð sem Íslendingar eru sjái í gegnum mest af þeim lygavef. En ég treysti hinu miklu miður, að þjóðin hafi þroska til að standa gegn freistaranum, sem alltaf er að bjóða henni meiri og betri lífskjör og eykur fagurgalann því meir sem af minna er að taka. Enginn þykist hafa úr of miklu að moða, og þeir, sem minnst bera úr býtum, hafa það heldur ekki. En einmitt þeim ríður mest á að gjalda varhuga við flærðinni, því að á þeim lenda þrengingarnar fyrst, harðast og lengst, ef atvinnulífið leggst í rúst. En þessum mönnum, og raunar öllum, hættir við að trúa því, sem þeir vilja vera láta. Þess vegna er og verður barátta ábyrgra stjórnmálamanna gegn kommúnistum, eins og nú er háttað högum Íslendinga, erfið og hættuleg. Því verða stjórnarvöldin að gera sér ljóst, að það er þörf sterkrar forustu. Ekkert er jafnhættulegt sem athafnaleysið, úrræðaleysið, moðsuðan, þetta hæga andlát, sem verið er að búa velmegun þjóðarinnar, athafnafrelsi hennar, þrótti, áræði og framtaki. Íslendingar eru nú ríkari en nokkru sinni fyrr frá landnámstíð. Velsældin er jafnari og almennari en áður eru dæmi um. Afkomuhorfur eru því að þessu leyti bjartari, en nokkru sinni áður. En samt sem áður erum við í mikilli hættu staddir. Ef ekki verður spyrnt öfluglega við fótum, ef áfram verður stefnt að því að færa æ meiri hallarekstur yfir æ fleiri og víðari svið atvinnulífsins, blasir glötunin við. Og það verður ekki eitt, sem glatast, heldur allt, fjármunir og frelsi, frelsi einstaklinganna og frelsi þjóðarinnar. Gegn þessu ber að berjast af ósveigjanlegri hörku. Gegn þessu ber öllum að berjast, sem unna frelsi sínu og sjálfstæði þjóðar sinnar, hvað sem að öðru leyti ber á milli. Sú barátta er háð gegn kommúnistum og öllu þeirra fylgifé, hvort sem það leynist í hjáleigum kommúnista, eins og t.d. Þjóðvarnarhreyfingunni, eða innan sjálfra stjórnarherbúðanna. Sú barátta er örðug, en endar með sigri, ef forustan er samhent og örugg. Það er krafa þjóðarinnar til valdhafanna, að þeir geri sér fyllilega ljóst, hvernig sakir standa, við hvað og hverja er að etja, láta hendur standa fram úr ermum, veita leiðsögn og forustu. Þá standa enn vonir til, að þjóðin skilji sinn vitjunartíma, berjist og sigri.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Þið heyrðuð í gærkvöld ráð stjórnarfl. við áhyggjum, sem þjaka ykkur vegna launaránsins, atvinnuleysisins og vaxandi dýrtíðar. Ráðið er meiri kaupskerðing, gengislækkun eða annað form fyrir kjararýrnun. Alþfl. er að vísu dálítið feiminn að viðurkenna gengislækkun fyrir kosningar, en verður ófeiminn við það eftir kosningar. Það er sama gamla ráðið, eina ráðið, sem þessir þrír flokkar sjá, hvenær sem þeir mynda samsærisstjórn gegn alþýðu Íslands. Það hét gengislækkun einu sinni, kaupbinding 1939, gerðardómslög 1942, tilraun til lögþvingaðrar kauplækkunar 1944 og vísitölubinding 1947. Sannleikurinn er, að hvernig sem á hefur staðið á Íslandi, hvort landið hefur verið fátækt eða ríkt, hvort sem við skulduðum erlendis eða áttum þar inni 580 millj., hvort sem vísitalan var 100 eða 300 stig og hvort sem kaupgjaldið var kr. 1.45 eða kr. 8.00 um tímann, þá hafa þessir flokkar aldrei séð nema eitt ráð: kauplækkun, kjaraskerðingu hjá alþýðu manna. Af hverju? Af því að þeir eru fulltrúar auðmannastéttarinnar í þessu þjóðfélagi, ýmist leynt eða ljóst, ýmist vitandi vits eða slegnir blindu, sakir þröngsýnis og ofstækis. Og nú boða þeir þennan boðskap sinn enn og segja, að allir, sem vinni gegn þeim þegnskap að svelta sig og fjölskyldur sínar, séu erindrekar frá Moskvu. Og hvernig er þjóðfélagsástandið nú? Er þá íslenzkt þjóðfélag og íslenzkt auðvald svona á heljarþröminni eins og þessir ráðherrar vilja vera láta? Hvað segja skattskýrslurnar? Árið 1947 eru heildartekjur Íslendinga yfir 2.000 millj. kr. Það þýðir að meðaltali rúml. 36 þús. kr. á 5 manna fjölskyldu. Á þeim tíma býr þorri allra launþega í Rvík við árstekjur, sem eru um 20 þús. kr. og þar undir, og vinnandi fólk úti um land við enn lakari kjör. Af því má sjá, hve gífurlegar tekjur auðstéttarinnar eru, enda voru meðaltekjur 200 tekjuhæstu manna og félaga í Rvík þá 250 þús. kr. að meðaltali. Misskipting teknanna hefur aldrei verið eins ægileg í íslenzku þjóðfélagi og nú. En hvað hefur þessi „umbótastjórn“, sem taldi sig vera a.m.k., þegar hún var stofnuð, gert til þess að laga þetta ranglæti? Hún hefur ráðizt á þá fátækustu, lækkað laun almennings með vísitölubindingu og dýrtíðaraukningu, rýrt tekjur launþega með minnkandi vinnu, skapað öryggisleysi með því að leiða vágest atvinnuleysisins aftur inn á íslenzk alþýðuheimili, þveröfugt við það, sem Stefán Jóh. Stefánsson hafði lofað. Hann þekkir auðsjáanlega ekki þann vágest atvinnuleysisins, sem níst hefur alþýðufjölskyldurnar út um allt land í vetur. Nálægt kjötkötlum stj. þekkist hann ekki, vágestur sá. En hvernig hefur svo þessi stj. búið að auðvaldi Íslands, meðan hún heimtaði og heimtar enn fórnir að alþýðunni og tekur þær með valdi, þegar þær eru ekki látnar með góðu? Auðmannastétt Íslands hefur aldrei verið ríkari en nú, sérhagsmunir hennar aldrei betur tryggðir, en nú af fyrstu stj. Alþfl. á Íslandi, og ágengni þessara auðmanna gagnvart alþýðu aldrei meiri en nú, eins og gerðir þessarar stj. sýna. 200 ríkustu auðmenn og auðfélög Rvíkur eiga 500 millj. kr. í skuldlausum eignum. Það eru 200 milljónamæringar í Rvík, meðan ekki eru nema 400 milljónamæringar í allri Danmörku. Íslenzk alþýða ber á baki sér eitt ríkasta auðvald heimsins miðað við fólksfjölda, og það er því ekki nema von, að ganga hennar veitist stundum þung. Það vantar að vísu ekki að auðvald þetta og ráðh. þess segist allt vilja fyrir alþýðuna gera - allt, lækna fyrir hana dýrtíðina, losa hana við ótætis kommúnistana, koma henni bæði í Marshall og Atlantshafsbandalagið, allt nema fara af baki. En það er einmitt það, sem hún þarfnast. Það er peningavald hinna 200 milljónamæringa, sem á þessa ríkisstj., og það með húð og hári, hefur tekið Alþfl. á próventu og svínbeygir Framsókn undir sérréttindaok sitt, þó að það hrikti í hryggjum sumra íslenzkra bænda og bændaforingja við að verða að bukta sig svo djúpt fyrir peningaaðli Rvíkur. Það er þetta peningavald Rvíkur, sem er leynistjórn vors lands. - En þið hafið sjálfir unnið með þessu auðvaldi, sósíalistar, mundi Eysteinn vilja segja. Já, við sósíalistar höfum unnið með þessari auðmannastétt. En við fengum hana til þess að vinna með okkur hið mesta stórvirki, sem unnið hefur verið í íslenzku athafnalífi, einmitt þegar Framsókn og Alþfl, sáu ekkert nema hrunið fram undan. Og á því stórvirki í nýsköpun atvinnuveganna, sem við unnum þá, tórir þessi hrunstjórn enn, eins og gjaldeyrisöflun nýsköpunartogaranna bezt sýnir. Og ekki nóg með það. Við sósíalistar fengum þessa auðmannastétt til þess að samþ. stórfenglegustu umbótalöggjöf, sem samþ. hefur verið á svo skömmum tíma á Íslandi, eins og alþýðutryggingarnar, skólalöggjöfin, lög um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, stofnlánadeildarlögin, launalögin fyrir opinbera starfsmenn og fleira því líkt ber vott um. En hvað hefur svo þessi stj. gert, sem aldrei þreytist á að kenna sig við umbætur? Þessi stjórn hefur skorið niður umbætur nýsköpunartímabilsins hverja af annarri. Hún hefur frestað framkvæmd aðalumbótanna á alþýðutryggingunum. Hún hefur stöðvað framkvæmd laganna um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Hún hefur gert mönnum erfiðara fyrir að byggja, bæði með skriffinnskunni og lánsfjárkreppunni, sem valdhafarnir hafa skapað vitandi vits til að féfletta almenning. Hún hefur eyðilagt réttarbætur opinberra starfsmanna, sem þeir fengu 1945, með vaxandi dýrtíð, vísitölufölsun og vísitölubindingu, og rýrt kjör alls verkalýðs með sömu ráðstöfunum. Og af hverju hafa þessir hræsnisflokkar, sem kenna sig við umbætur, verið að skera niður allar umbætur nýsköpunaráranna og íþyngt fólkinu samtímis með drápsklyfjum álaganna? Af því að þeir hvorki þora, vilja né geta lagt álögurnar á auðmannastétt Rvíkur, og þá heildsalana fyrst og fremst. Það er aðeins eitt vald til hjá þjóð vorri, sem hefur í fullu tré við þessa auðmannastétt. Það er sósíalistísk verkalýðshreyfing Íslands. Sósíalistaflokkurinn og verkalýðsfélögin, það er það afl íslenzku þjóðarinnar; sem afturhaldið óttast og hatar. Þess vegna er söngurinn um Moskvu sunginn af trúðunum, sem töluðu hér í gær, gamli falski söngurinn, sem Hitler brjálaði Evrópu á, söngurinn, sem pólitískt gjaldþrota auðvald alltaf grípur til í örþrifaæði sínu. En íslenzk alþýða veit, að þegar þessir trúðar, eins og Bjarni Ásgeirsson hér áðan, steyta hnefann gegn Moskvu, þá meina þeir vald verkalýðsfélaganna. Þegar þeir bölsótast yfir austrænu einveldi, þá meina þeir verkfallsrétt verkamanna, þá meina þeir, áð þeir eigi í friði að fá að koma á vísitölubindingu; gerðardómi, gengislækkun og öllu, sem auðvaldinu megi til gagns verða og alþýðunni til bölvunar. En íslenzk alþýða lætur ekki bjóða sér þetta rán ríkisstj., og þess vegna hefur hún nú ákveðið að leggja út í baráttu til þess að fá bætta þá kjaraskerðingu, sem þessi afturhaldsstjórn hefur valdið henni. Dagsbrún hefur sagt upp samningum með 1296:217 atkv., en árið 1947 var samningunum sagt upp með 937:770 atkv. Svona einróma er fordæmingin orðin á pólitík ríkisstj: á þessum tveimur árum, þar sem tæp 800 verkamanna voru á móti uppsögn fyrir 2 árum, eru nú aðeins rúm 200 á móti uppsögninni. Svona eindreginn er sigurvilji íslenzkrar alþýðu. Þessir flokkar, eins og bezt heyrðist á ræðu Bjarna Ásgeirssonar, dirfast að kenna sig við lýðræði og þingræði hér í útvarpinu í gærkvöld og nú bera Sósfl. það á brýn, að hann vildi ekki halda leikreglur lýðræðisins, en stjórnarflokkarnir væru þeir einu, sem þær héldu. Hvað segir reynsla íslenzku þjóðarinnar um þetta? Sósfl. er eini þingflokkurinn, sem alltaf hefur starfað á grundvelli lýðræðis og þingræðis. En þessir þrír núverandi stjórnarflokkar hafa, þegar þeim hefur þótt sér henta, brotið þingræðið og stjórnarskrána. 1941 voru það þessir flokkar, sem með skýlausu stjórnarskrárbroti frestuðu lögboðnum þingkosningum um eitt ár, til þess sjálfir að geta setið lengur í stjórn. Þið heyrðuð fagurgala Ólafs Thors hér áðan gegn sósíalistum, en út yfir tók þó, þegar hann bar sósíalistum ofbeldi á brýn, þetta íhald, sem alltaf hefur beitt verkalýðshreyfinguna ofbeldi, meðan hún var nógu veik og íhaldið nógu sterkt til þess, að það þyrði að níðast á henni. Eða hverjir voru það, sem fluttu forðum formann verkalýðsfélagsins í Keflavík, Axel Björnsson, með ofbeldi til Rvíkur? Íhaldsforkólfarnir. Eða hverjir voru það, sem fluttu Hannibal Valdimarsson með ofbeldi frá Bolungavík til Ísafjarðar 1931? Íhaldsforkólfarnir. Og hver var það, sem ætlaði að fangelsa alla verkalýðshreyfingu Rvíkur eftir 9. nóv. 1932 og gera sundhöllina að fangageymslu, en varð að hætta við það, af því að lögreglustjórinn í Rvík neitaði að hlýða. Það var maðurinn, sem talaði hér áðan um mannhelgi og lýðræði, það var þáverandi dómsmrh., Ólafur Thors. Og hverjir voru það, sem ætluðu eftir fordæmi fyrirmyndar sinnar í baráttunni gegn kommúnistum, Hitlers, að skapa sér þinghúsbrunaátyllu eins og hann til ofsóknar gegn alþýðu Íslands með ofbeldinu, kylfuhöggunum og eiturgasinu 30. marz? Var það ekki íhaldið í einingu andans við Framsókn og Alþýðuflokkinn, með Heimdallarskríllnn í herbergjum Framsóknar og nazistaleiðtogann í lögreglustjóraembættinu sem pólitískt sameiningartákn þessarar þokkalegu þrenningar? Svo dirfast þessir hræsnarar að bera alþýðunni, sem þeir berja til óbóta, ofbeldi á brýn. Fyrr má nú rota en dauðrota. Stefán Jóh. Stefánsson sagði í gærkvöld, að við sósíalistar hefðum ekki notað rök í þinginu 30. marz. Hverjir voru það, sem kröfðust þess að fá að rökræða Atlantshafssamninginn á Alþingi 30. marz? Það vorum við sósíalistar. Hverjir neituðu um leyfi til að rökræða málið? Ríkisstjórnin. Það var beitt algeru ofbeldi við alþingismenn 29. og 30. marz. Öll þingsköp og þingvenjur voru þverbrotnar. Þm. voru sviptir málfrelsi. Þegar ég t.d. morguninn 30. marz krafðist málfrelsis og rökræðna, trylltust ráðherrar Alþfl., Stefán Jóh. Stefánsson sérstaklega, og grenjuðu: Kastið honum út. Afgreiðsla Atlantshafssamningsins var alger lögleysa og ofbeldi gagnvart Alþingi Íslendinga. Sjálfur fyrrverandi fors.- og dómsmrh. Íslands, Hermann Jónasson, lýsti því yfir í greinargerð sinni um málið, að meðferð þess öll væri lögleysa. Og svo kemur forsrh., Stefán Jóh. Stefánsson, eftir að hafa framið þessi ofbeldisverk gagnvart Alþingi, neitað stjórnarandstöðunni um málfrelsi og rökræður, og hrópar út yfir landsbyggðina: „Kommúnistar notuðu ekki rök.“ Finnst ykkur ekki, hlustendur góðir, að það þurfi meira en meðalbrjóstheilindi til svona framferðis. Svona tala mennirnir, sem óttuðust og bönnuðu rökræður, óttuðust og neituðu þjóðaratkvæðagreiðslu og óttast nú og skjálfa fyrir þjóðardómi. Þeir vita, að sá dómur verður pólitískur dauðadómur þessara stjórnarherra, sem nú hafa gengið sér til húðar fyrir ameríska og íslenzka auðvaldið. Stefán Jóh. Stefánsson svívirti borgara Rvíkur, sem hann lét berja og kasta gasbombum á 30. marz, með því að kalla þá skríl hér í gærkvöld. Hann kvað fólkið, sem hann lét hvítliðaskríl sinn berja til óbóta, hafa hrópað að sér að grýta hann. Stefán Jóh. Stefánsson fékk þann kinnhest, sem honum hæfði, frá íslenzkri þjóðarsál fyrir þjóðsvikin 30. marz. En hver á svo að trúa, að forsrh., svo hræddur sem hann þá var, hafi frekar sagt satt í gærkvöld en þegar hann var staðinn að þeim ósannindum hér í þinginu að segja, að stj. hefði ekki Atlantshafssamninginn, daginn eftir að einn ráðherranna las samninginn upp fyrir einum þingmanni flokks síns? Það er víst allt svipaður sannleikur, sem Stefán Jóh. Stefánsson segir, og í gærkvöld, þegar hann sagði, að nýju síldarverksmiðjurnar hefðu verið áætlaðar á 16 millj., en sannleikurinn er, að það var aðeins önnur áætluð á 16 millj. Það er alltaf beitt sömu rökvísinni. Stjórnarliðið kveinkar sér út af 30. marz, ekki aðeins út af hinum þunga dómi þjóðarinnar, sem ríkisstj. þegar hefur fengið út af þjóðsvikunum þann dag heldur líka út af hugsanlegum möguleikum á alhliða rannsókn þess máls. Við sósíalistar höfum lagt fram þáltill. í Nd. um skipan 5 manna rannsóknarnefndar samkv. 39. gr. stjórnarskrárinnar til að rannsaka tildrög óeirðanna. Stjórnarflokkarnir mundu hafa 4 menn, en við aðeins einn í slíkri nefnd. Samt þora þeir ekki að skipa hana. Það á að kæfa og hindra alla hlutlausa rannsókn þess máls og stinga sönnunargögnunum um sekt ríkisstj. undir stól. Bæði Stefán Jóh. Stefánsson og Bjarni Benediktsson gáfu hér mjög skemmtilega yfirlýsingu í gærkvöld. Hátíðlega mæltu þeir: Aldrei, aldrei að eilífu skulum við hafa samstarf við ótætis kommúnistana. Við skiljum, hvað þeir meina. Þeir eru að fullvissa stólkonunginn í Miklagarði nútímans, Washington, um órjúfandi tryggð litla lénsmannsins hér á Íslandi við lénsdrottin sinn í krossferð auðvaldsins gegn sósíalisma, verkalýðshreyfingunni og þjóðfrelsi heimsins. Það má vel vera, að þeim takist að svíkja út nokkrar Marshall-milljónir út á svona yfirlýsingar. En fyrir okkur Íslendinga, sem höfum fylgzt með í stjórnmálabaráttu síðustu áratuga, eru slíkar yfirlýsingar Alþfl. og Íhaldsins hlægilegar. 1936 samþykkti Alþfl, á þingi sínu hátíðlega: Aldrei að eilífu samfylkingu við kommúnista. - Tveimur árum síðar var Alþfl. klofnaður og allir beztu menn hans, forustan úr sterkustu verkalýðsfélögum landsins, höfðu skapað þau órjúfandi samtök sósíalista á Íslandi, sem nú er Sósíalistaflokkurinn. Íhaldið gaf rétt fyrir nýár 1940 hátíðlega bannfæringu á Sósfl., hann skyldi vera óalandi og óferjandi, enginn mætti hafa samstarf við svona venda menn. Síðan liðu rúm tvö ár, og þá var það Íhaldið, sem var komið í samstarf við sósíalista um gerbreytingu kjördæmaskipunarinnar og varð að samþykkja lögin um að afnema eigið afkvæmi, gerðardómslögin, í ágúst 1942. Hvaða lifandi maður tekur mark á þessum flokkum? Alþýða Íslands hlær að yfirlýsingum þeirra. Hún dæmir þá af reynslunni. En oss sósíalistum þætti vænt um, að yfirlýsingar þeirra væru teknar alvarlega, því að sá flokkur, sem ekki vill vinna með íslenzkum sósíalistum, er dauðadæmdur af íslenzkum kjósendum. Þjóðin hefur þá reynslu af síðustu árum, að í eina skiptíð, sem hægt hefur verið að láta Íhaldið vinna þjóðnytjastarf, það var í samstarfi við sósíalista. Og í eina skiptið, sem Alþfl. sveik ekki allt, sem hann lofaði, það var þegar hann var dreginn á hárinu til samstarfs við sósíalista og neyddur til að vinna að umbótum, sem ríkisstj. Afþfl. er nú að eyðileggja. Svo hótar Stefán Jóh. Stefánsson að reka og reka alla hina óþægu, öll handbendi kommúnista, eins og hann orðar það. Stefán Jóhann er auðsjáanlega búinn að gleyma, hvað gerðist, eftir að hann rak Héðin Valdimarsson á árunum, - þá rak hann Reykvíkinga frá Alþfl. Nú ætlar hann að reka Hannibal Valdimarsson. Við óskum honum til hamingju með að reka Ísafjörð og Vestfirði frá Alþfl. Ég vil þó taka það fram til að fyrirbyggja misskilning, að Stefán Jóhann er ekki gerður út af okkur til að eyðileggja Alþfl. Hann tekur þetta upp hjá sjálfum sér. Þá, sem guðirnir vilja tortíma, svipta þeir vitinu. Ofstæki mannsins og ill samvizka, eitt af svikunum við fólkið, valda þessu sjálfskaparvíti. Emil Jónsson sagði um fjárfestinguna á nýbyggingarreikningi, að Alþfl. hefði sett skilyrði um 300 millj. og eins hefði Sósfl. getað sett skilyrði um 500 millj. Hver er sannleikurinn um þetta? Sósfl. var búinn að semja við Sjálfstfl. um, að allar inneignirnar, 580 millj., yrðu lagðar á nýbyggingarreikning. En það var ekki hægt að mynda þá stjórn, nema Alþfl. yrði með, og hann gerði það að skilyrði, að nýbyggingarféð væri minnkað niður í 300 millj., og að því varð að ganga eða sleppa stjórnarmyndun og glata öllum þeim nýsköpunartækifærum, er þá voru. Það, sem mest hefur borið á í ræðum stjórnarsinnanna í þessum umr., er uppgjöfin, uppgjöfin við að stjórna þessu landi. Þegar við Íslendingar loksins eftir 7 alda erlenda kúgun höfum aftur náð valdinu til þess að stjórna einir landi voru, þá koma þessir menn og hrópa: Við getum ekki selt ísfisk, við getum ekki selt freðfisk til Englands, nema ofurselja landið undir vald engilsaxnesku auðhringanna, sem fláðu okkur og féflettu fyrir stríðið. Þeir gefast upp á að stjórna þessu landi, þegar það er betur búið stórvirkum tækjum og auðugra að öllu en nokkru sinni fyrr í sögu þess. Þeir segja: Við verðum að fá ölmusu frá Ameríku til þess að geta lafað við völd. Og þeir hafa gert Íslendinga að styrkþegum, sett Ísland á ameríska hreppinn, og sjálfir eru þeir nú sem hreppstjórar, sem vægðarlaust beita kylfunum gegn öllum þeim, sem ekki vilja Ísland sem herstöð fyrir ameríska auðkýfinga og íslenzku þjóðina sem skákpeð fyrir auðkónga Wall Street.



Herra forseti. Ég hef ekki notað tíma minn hér til að gera upp reikninga síðustu stjórnar, nema það, sem ekki hefur verið hægt að komast hjá að minnast á í sambandi við þau verkefni, sem núverandi stj. er að glíma við. En það, sem drepið hefur verið á, virðist hafa komið heldur illa við þm. G-K. Hann vill skiljanlega sem minnst um fortíðina tala. Út af því, sem ég sagði áðan, var hann að spyrja, hvort ástandið hafi verið eins slæmt og menn segja. Já, það var sannarlega eins slæmt og menn segja og meira að segja miklu verra. Hann spurði líka: Var gjaldeyririnn búinn? Já, hann var búinn. Enn spurði hann: Var búnaðarráð eins slæmt fyrir bændur og af er látið, og voru fjárlögin 1947 svo voðalega-há? Já, búnaðarráðið var ekki viðunandi lausn fyrir bændur, og fjárlögin voru gífurlega há, og er auðvelt að sýna, að hækkunin varð þá 80–90 millj., sem stafaði af aðgerðum fyrrv. stj. Þegar þetta er athugað, er ákaflega eðlilegt, að þm. G-K. vilji sem minnst um fortíðina tala. Hæstv. fjmrh. var að kvarta undan því í sinni ræðu, að Tíminn hefði sagt, að fjárlfrv. hefði verið afgr. frá fjmrh. með tugmilljóna króna halla. Það, sem blaðið kvartaði um, var það, að ekki heiði verið gert ráð fyrir nauðsynlegum útgjöldum vegna dýrtíðarinnar, sem óhjákvæmileg væru, meðan sömu stefnu væri haldið. Enn fremur sagði fjmrh., að einn flokkurinn, sem stæði að ríkisstj., hefði neitað honum um heimild til að draga úr verklegum framkvæmdum, ef þurfa þætti. Þetta er rétt, og ég vil taka fram, að þetta var Framsfl. Við álitum ekki rétt að heimila niðurskurð á þeim verklegu framkvæmdum, sem ákveðnar væru af Alþingi, þegar komið er fram í maí sama árið og þær á að vinna. Ef Alþingi getur ekki tekið nú ákvarðanir um, hvað á að gera á þessu ári, þá virðist alls ekki hægt að taka ákvarðanir um nokkrar framkvæmdir hjá hinu opinbera, enda algerlega ófært að fara síðar á árinu að skera niður þær framkvæmdir, sem þegar eru hafnar og ef til vill unnar eftir fastri áætlun. Auk þess er það alveg rétt, að Framsfl. var ófáanlegur til að lækka framlag til verklegra framkvæmda. Þá minntist fjmrh. á skömmtunina og að æskilegt væri, að úr henni yrði dregið. Við framsóknarmenn erum fylgjandi því, að hætt verði að skammta kornvöru, kaffi og benzín, en vegna þess, hvernig högum okkar er háttað nú, sjáum við okkur ekki fært að fylgja fleiri undanþágum frá skömmtun. Hitt höfum við lagt áherzlu á, að skömmtunarseðlarnir væru látnir gilda sem innkaupaheimild, svo að sérhver maður fengi að verzla þar, sem hann fær bezt og hagkvæmust kjör. Þetta höfum við ekki fengið samþykkt, og má það furðu sæta, þar sem svo mikið réttlætismál er á ferðinni, en sérréttindi vissra manna virðast þar vera í veginum, og við þeim má ekki snerta. Hv. 6. landsk., Steingrímur Aðalsteinsson, vildi deila á Framsfl. fyrir það, að hann hefði ekki barizt gegn verðbólgunni, eins og lofað hefði verið. Það er rétt, að Framsfl. lofaði að berjast gegn verðbólgunni, og það hefur verið gert með þeim aðferðum, sem hægt hefur verið að ná samkomulagi um. Hins vegar er því ekki að neita, að margar till. okkar í dýrtíðarmálunum hefur ekki enn orðið samkomulag um. En það, sem veldur erfiðleikunum nú, er viðskilnaður fyrrv. ríkisstj., og þar átti Sósfl. sinn snara þátt. Það má því segja, að ádellur 6. landsk. á Framsfl. komi úr hörðustu átt. Þá sagði 6. landsk., að Framsfl. hefði lofað að koma lagi á verzlunarmálin, en samt væri ástandið aldrei verra en nú, og þess vegna væru till. þær, sem bornar hafa verið fram, ekki annað en málamyndatill. Það er alveg nýtt, ef það er flm. till. að kenna, þó að þær séu felldar af öðrum, og ekki getur Framsfl. gert að því, þótt þm. Alþfl. í Ed. felldu frv. um breytingu á innflutningsfyrirkomulaginu. Annars held ég, að það væri hollt fyrir þm. að minnast þess tíma, þegar kommúnistar voru í ríkisstj., því að þeir gerðu aldrei neinar till. til úrbóta í þessu efni, enda höfðu heildsalarnir aldrei betri aðstöðu en í stjórnartíð þeirra, og ekki er mér kunnugt um, að stjórnarsamstarfið þá hafi strandað á ágreiningi í verzlunarmálunum, - nei, það heyrðist ekki nefnt. Ég tel því hollast fyrir þessa menn að tala sem minnst um sök Framsfl. á verzlunarólaginu. Sannleikurinn er sá, að kommúnistarnir hafa verið þarfasti þjónn auðvaldsins undangengin ár. Síðan þeir klufu Alþfl. hefur ekki verið hægt að mynda stjórn nema með Sjálfstfl., sem heldur í sérréttindaaðstöðu heildsala og annarra auðmanna eins lengi og mögulegt er, en sjálfir eru kommúnistar ekki samstarfshæfir. Þetta er ávöxturinn af þeirra starfi. Út yfir tekur þó, þegar rifjað er upp samstarf þeirra í ríkisstj. með Sjálfstfl., því að þar virðast þeir hafa skilið eftir utangarðs öll sín stærstu baráttumál, eftir því sem þeir lýsa sjálfir. Eða hvernig lýsa þeir hag verkalýðsins í landinu, sem þeir þykjast alltaf vera að berjast fyrir, eftir að hafa slitið við völd með auðmönnunum rúm tvö ár? Sú lýsing er ófögur, þó að ekki sé meira sagt. Svo eru þessir menn að stæra sig af því að hafa átt þátt í að kaupa inn til landsins 30 togara fyrir allan þann auð, sem þjóðin hafði þá úr að spila. En sósíalistum láðist að geta þess nú, hvað þeir hefðu knúið Sjálfstfl. til þess að framkvæma mikið fyrir alþýðuna, þegar þeir gengu frá samningum um togarakaupin. Þeir gleymdu því þá, að þessa togara þurftu að eignast fleiri en þeir, sem höfðu nóg af peningum, og urðu þeir að fara til Framsfl., sem var í stjórnarandstöðu, til þess að dreifbýlið gæti einnig fengið einhverja úrlausn. Um þetta sá Framsfl., þó að Sósfl. hafi láðst að geta um það og segi, að Framsfl. hafi verið á móti nýsköpun. - Loddaraleikur kommúnista ríður ekki við einteyming. Hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, talaði næst á eftir hv. þm. G-K., Ólafi Thors, og byrjaði hann ræðu sína með þessum orðum: „Einn af milljónamæringum Rvíkur var að tala.“ En hvað sagði þessi sami hv. þm. við síðustu alþingiskosningar vorið 1946? Þá kallaði þessi þm. Ólaf Thors foringja hins frjálslyndari hluta Sjálfstfl. og herra Ólaf Thors. Þetta er aðeins lítið sýnishorn. Kommúnistar hlakka nú yfir því ástandi, sem orðið er í fjárhags- og atvinnumálum landsins. Þeim mun finnast allt hafa gengið eftir áætlun. Þeir voru a.m.k. potturinn, og allir vita hver var pannan í því að koma þessu ástandi á, og sífellt halda þeir áfram að ýta undir allt, sem þeir geta hugsað sér, að geti orðið til þess að gera ástandið enn verra. Síðan standa þeir álengdar og hrópa að þeim, sem leitast við að koma í veg fyrir sárustu afleiðingar af því öngþveiti, sem skapazt hefur, og leita að úrræðum til viðreisnar. Kommúnistar senda tóninn eins og óknyttastrákar, sem framið hafa strákapör, og hælast um í fjarlægð yfir þeim erfiðleikum, sem þeir hafa valdið. Í öllum þeim raunum, sem þeir eiga við að búa vegna berlegrar þjónustu við erlendan málstað og hagsmuni, eygja þeir einn ljósan punkt: Það eru vandræðin, sem að steðja í innanlandsmálum. En er nú víst, að kommúnistar hafi ástæðu til þess að hlakka yfir því? Að sjálfsögðu veltur það mikið á því, með hve miklum manndómi öðrum auðnast að taka á vandamálunum, og þá ekki síður á hinu, hvern skilning almenningur hefur á því, hverjar eru orsakir þess, hversu nú er komið. Kommúnistar hafa tæpast gert sér grein fyrir því, að í augum skynsamra manna leika þeir sama hlutverk og maðurinn, sem hjálpaði til þess að hrinda ofan í fenið og leitaðist síðan við, eftir því sem hann gat, að ýta dýpra og dýpra, gerði síðan óp að björgunarmönnunum og kenndi þeim um ófarir þær og hrakninga, sem af þessu leiddi. Sá maður hlaut ekki virðingu áhorfenda né traust. Á sama hátt mun fara fyrir kommúnistum. Þeir munu hljóta óvirðingu og vantraust þeirra manna, sem sjáandi hafa horft á atburði síðustu ára í þjóðlífi Íslendinga. Talsmenn kommúnista í þessum umræðum hafa verið að klifa á ágreiningi og jafnvel klofningi í Framsfl. Það er óhætt að segja þessum mönnum, að það er valt fyrir þá að byggja framavonir sínar og valdadrauma á óeiningu í Framsfl. Þeir, sem hnýttir eru á þrælaband, skilja ekki, hvernig frjálsir menn vinna í flokki. Þeir skilja ekki, að frjálsir menn, sem vinna að sameiginlegum áhugamálum, þurfa ekki að fara í felur með það, þótt þá greini á um starfsaðferðir eða einstök atriði. Þeir skilja ekki, að þeir, sem berjast fyrir sameiginlegri stefnu og sameiginlegum áhugamálum, geta verið jafnöruggir samherjar, þótt þeir ræði hreinskilnislega og hispurslaust fyrir opnum tjöldum það, sem á milli kann að bera um starfsaðferðir stöku sinnum. Í félagi frjálsra manna er slíkt eðlilegt, vekur enga furðu og er styrkleika-, en ekki veikleikamerki. Í þrælahúsinu er öðru máli að gegna. Þar verður að byrgja alla glugga, á meðan þrætt er upp á bandið. Þeir, sem þar eiga heima, skilja ekki vinnubrögð og starfshætti frjálsra manna, og þess vegna er þetta barnalega tal um klofning í Framsfl. Framsfl. veit, hvað hann vill, og hann hefur hagað störfum sínum undanfarið þannig, að landsmenn þekkja hans áhuga- og baráttumál og vita, að honum er óhætt að treysta. Framsfl. hefur gert sér grein fyrir því, á hvað leggja beri mesta áherzlu í baráttunni á næstunni, og framsóknarmenn standa saman um það. Hver einasti framsóknarmaður er sannfærðari um það nú en nokkru sinni fyrr, að það veltur á miklu fyrir íslenzku þjóðina, að Framsfl. verði efldur og sú stefna, sem hann berst fyrir. Fyrir því munu flokksmenn allir berjast og til liðs við þá munu margir koma. - Þetta er sagan um ágreininginn í Framsfl. Þessar umr. hafa nú staðið tvö kvöld og hafa að mínum dómi sýnt meðal annars: Að kommúnistar hafa ekkert til málanna að leggja annað en það, að Íslendingar slíti öllu sambandi við Vesturlönd, hafni Marshallsamvinnu, fari úr Atlantshafsbandalaginu, verði leppríki Rússa og byggi alla sína pólitík, atvinnu og tilveru á samstöðu og sambandi við Rússa. Að þeir eru svo lítilsigldir, að þeir þora ekki að segja þetta berum orðum, en taka heldur þann kostinn að þvæla hér gersamlega samhengislausar langlokur á móti öllu, sem gert er, sem fyrst verða skiljanlegar mönnum með fullu viti, þegar þær eru botnaðar fyrir þá á þennan hátt. Að kommúnistar eru að burðast við að kalla þessa þjónustu við steinrunnið afturhald austur í löndum, sem byggir á hernaðareinræði, vinstri stefnu og stefnu gegn auðvaldi og sérréttindum, en eru þó sannir að því, að aldrei hefur auðvaldið á Íslandi né sérréttindastéttirnar lifað slíkt dýrðartímabil og þegar kommúnistar voru í stjórn hér um árið. Að kommúnistar voru a.m.k. potturinn í því að koma á því ástandi, sem nú ríkir og hefur ríkt um skeið í þjóðmálum Íslendinga, og eru ráðnir í því, sem vænta mátti, að hafa þau ein afskipti af þjóðmálum á næstunni að hindra nauðsynlegar framkvæmdir til viðreisnar, ef þeir geta. Þá hefur enn fremur verið sýnt fram á, að í tíð núv. stj. hafi orðið stefnubreyting til bóta í landbúnaðarmálum, fjárfestingu og gjaldeyrismálum, - að ekki hefur tekizt að stöðva verðbólguna, en hins vegar að draga mjög úr áframhaldandi vexti hennar, með margvíslegum ráðum, - að ástandið er nú þannig, að svo búið getur ekki staðið, - að nýjar kauphækkanir hljóti að vekja nýja verðbólguöldu, er krefjist gagnráðstafana svo að segja samtímis, og að leiðin er sú að grípa nú til nýrra ráða, sem auka kaupmátt peninganna, og jafnframt annarra, sem koma á auknu jafnvægi í fjármálum og samræmi milli framleiðslukostnaðar og afurðaverðs. Það hefur verið sýnt fram á, að nú veltur kannske mest á því, að launastéttirnar beiti afli sínu til þess að knýja fram réttlátar ráðstafanir í þessa stefnu og starfi að því afdráttarlaust með alvöru: að setja samræmingarkröfur sínar í samband við slíka jákvæða stefnu. - Loks hef ég leyft mér að undirstrika, að ástandið er svo alvarlegt, að til skarar verður að skríða um það nú í sumar, hvort samstaða er um hagnýtar björgunarráðstafanir eða ekki. Og sú nauðsyn minnkar ekki, heldur vex, ef vorið verður notað til þess að reisa nýja verðbólguöldu.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Í upphafi ræðu minnar í gær taldi ég upp nokkrar fjarstæðufullyrðingar kommúnista. Ég leiddi rök að því, hversu haldlaus þessi hrópyrði væru. En ekki dugði það sem aðvörun til hv. 6. landsk., Steingríms Aðalsteinssonar. Hann endurtók áðan, að það væri stefna ríkisstj. að auka dýrtíðina, að húsbyggingar væru stöðvaðar, að atvinnuleysi hefði haldið innreið sína, að stj. hefði hætt við alla nýsköpun, að hún hefði valdið því, að nýsköpunartogararnir hefðu langan tíma verið bundnir við bryggju. Og svo kryddaði hann þessar áður hröktu fullyrðingar sínar með því að segja, að ríkisstj. skriði betlandi að fótum Bandaríkjavaldsins, að þar væri samábyrgð í svikráðum og að landsalan héldi henni saman. Og auk þess vitnaði hann til bragðbætis í greinar Hermanns Jónassonar. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að þessu skrafi. Ég hef í gær í ræðu minni sýnt fram á, að núv. ríkisstj. hefur barizt - og með nokkrum árangri - gegn verðbólgunni. að stutt hefur verið verulega að hagkvæmum húsbyggingum, að sem betur fer hefur tekizt að halda við fullri atvinnu í landinu, að nýsköpuninni hefur verið haldið áfram af miklu, kappi, að kommúnistar reyndu með öllu móti að hindra lausn togaradeilunnar og ríkisstj. átti góðan og gildan þátt í lausn hennar. Þannig eru öll árásarstóryrði kommúnista fullkomin öfugmæli. Það, sem þeir finna að, eru syndir þeirra sjálfra. Þeir virtust heldur engan áhuga hafa fyrir umbótamálum innanlands, á meðan þeir voru í ríkisstj., en voru þá fjötur um fót margra góðra framkvæmda. En verkefni þeirra var þá og allt annað. Þeir sátu þá fyrst og fremst sem fulltrúar erlends stórveldis, til þess að gæta hagsmuna þess. Og þegar þeir töldu, að þeir gætu ekki hindrað samstarf Íslands við lýðræðisríkin, þá ruku þeir í burtu. Og reynslan af setu þeirra í ríkisstj. var dýrkeypt, en hún verður þó vissulega til þess, að það verður í fyrsta og síðasta sinn, sem íslenzkir lýðræðisflokkar taka höndum saman við slíkan byltinga- og ofbeldisflokk. Þá var hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, eitthvað að tala um feimni við gengislækkun. Það er að vísu satt, að kommúnistar voru ekkert feimnir við að bera fram till. í lok fyrra árs í sambandi við ábyrgð á útfluttum sjávarafurðum, er höfðu í för með sér gengislækkun að verulegu leyti. Þá var þessi hv. þm. að tala um, að núv. ríkisstj. hefði búið vel að auðvaldinu og að hér hafi komið til sögunnar margir miljónamæringar. En hvernig var það á meðan kommúnistar voru í ríkisstj.? Var búið illa að þeim þá? Urðu þeir ekki flestir til á þeim tímum? Sami þm., Einar Olgeirsson, talaði um umbætur fyrrv. ríkisstj., svo sem alþýðutryggingarnar, launal., verkamannabústaðina, nýsköpunina. Allt var þetta gert eftir skilyrðum Alþfl., án nokkurs áhuga af hálfu kommúnista. Það eru hrein og bein ósannindi, að kommúnistar hafi sett nokkur skilyrði, önnur en almennan orðaflaum. En nýsköpun kommúnista er fræg hvað snertir byggingu síldarverksmiðjanna nýju, landssmiðjunnar, bátabyggingar o.fl. Þetta er þeirra eina nýsköpun, og hún er fræg að endemum. Og svo var þessi hv. þm., Einar Olgeirsson, að hrósa sér og flokki sínum af hollustu við lýðræðið, og nefndi þá 30. marz t.d. Fyrr má nú rota en dauðrota. Þjóðin þekkir þessi lýðræðisafrek kommúnista. Í þessu sambandi ræddi hann um till. hv. þm. Siglf., Áka Jakobssonar, um rannsókn á atburðunum 30. marz. Saga þeirrar till. er merkileg. Kommúnistar heimtuðu hana á dagskrá og var þá borin fram svo hljóðandi rökstudd dagskrártill.: „Þar eð alþm. voru sjónarvottar að óspektunum 30. marz s.l. og er því öllum ljóst, hverjir sök áttu á þeim, og málið auk þess er í rannsókn hjá sakadómara, telur neðri deild Alþingis tillögu þessa tilefnislausa og lætur í ljós undrun sína yfir flutningi hennar, og hún átelur málflutning þm. Siglf. í grg. till. og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Það var vitað, að þessi till. átti víst fylgi allra andstæðinga kommúnista. Hvað skeði þá? Kommúnistar hófu málþóf og þæfðu fram og aftur, til þess að þessi rökst. dagskrá yrði ekki samþ. Hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, talaði um brottrekstur úr flokki og áminningar. En hvað má þá segja um sessunaut hans, hv. 11. landsk., Hermann Guðmundsson. Þegar hann gerðist svo djarfur að vilja ekki hlýða fyrirmælum kommúnista um að beita ofbeldi á síðasta alþýðusambandsþingi, þá stóð til að reka hann úr flokknum, og síðan er hann í algerðri sóttkví í flokki sínum. Það má vera, að þessi járnharði agi kommúnista hér eins og annars staðar verði til þess, að þeir sem ekki játa syndir sínar og biðjast afsökunar, verði að fara úr flokknum. Þegar eldhúsumræðunum er að ljúka að þessu sinni, er ekki ófróðlegt að staldra við eitt andartak og veita því athygli, hvað þær hafa einkum leitt í ljós. Stjórnarandstaðan, kommúnistar, hafa þar borið fram síendurteknar fullyrðingar og rakalausar ásakanir í garð ríkisstj. og stuðningsflokka hennar. Kommúnistar, sem verst, gálauslegast og ábyrgðarminnst hafa farið með fé ríkissjóðs, eins og margsannað hefur verið í þessum umr., saka nú andstæðinga sína um fjárbruðl og fyrirhyggjuleysi. Þessir sömu menn, sem beitt hafa öllu afli sínu til þess að stuðla að vinnustöðvunum, margs konar vandkvæðum í sambandi við framleiðsluna og aukinni dýrtíð og leitazt við að skapa með því öngþveiti, dirfast nú að hefja árásir á aðra fyrir það, að ekki hefur tekizt að ráða bót á verðbólgunni. Ég minntist á það í ræðu minni í gærkvöld, að þar hefur verið við ramman reip að draga fyrir ríkisstj., en hún hefur gert það, sem í hennar valdi hefur staðið, og áfram vinnur hún að því að koma á samkomulagi milli allra ábyrgra aðila, sem hlut eiga að máli, til þess að koma í veg fyrir, að verðbólgan stöðvi framleiðsluna og stofni þannig til atvinnuleysis. Sá hinn sami flokkur, kommúnistar, sem sannanlega fer eftir fyrirskipunum frá erlendum aðilum og fylgir í blindni hinni austrænu utanríkisstefnu, gerist einnig svo djarfur að áfellast aðra, sem unnið hafa að því, að Ísland yrði virkur aðili að viðreisnaráformum Vestur-Evrópu með Marshallaðstoðinni, sem einnig hafa unnið að samtökum hinna sömu þjóða til að verjast yfirgangi einræðisríkja og tll styrktar friði og öryggi í heiminum. Ófrið er einungis að óttast frá einræðisríkjum. Það er gömul og ný kenning Lenins og Stalins, að kommúnistar hljóti að leggja til beinnar orrustu með vopnavaldi fyrr eða síðar gegn þeim þjóðfélögum, sem standa í vegi fyrir alheimsyfirráðum kommúnista. Auk þess er það eitt af einkennum allra einræðisríkja, sem einnig samkvæmt séreinkennum sínum keppa að útþenslu og valdaaukningu, að fyrr eða síðar ber að þeim brunni, að þau ögra svo friðsömum þjóðum með framkomu sinni, að til beinna átaka getur leitt, eða beinlínis ráðast á þær. Það er öllum kunnugt, hvernig einræðisríkið í austri hefur lagt undir sig friðsöm smáríki allt í kringum sig, bæði með beinu vopnavaldi og einnig með aðstoð þeirra fimmtu herdeilda, sem kommúnistar eru í öllum löndum. Ótti við stríð stafar einungis frá einræðisríkjum og það er sízt að furða, þótt lýðræðisríkin, sem eru friðsöm í eðli sínu, bindist samtökum sér til varnar og til þess að reyna að hindra, að til ófriðar dragi. Stefna og starfsaðferðir Alþfl. á Íslandi fara eftir sömu höfuðlínum og fylgt er hjá sósíaldemókrötum allra annarra landa, bæði í innanlands- og utanríkismálum. Jafnaðarmenn fara annaðhvort einir með stjórn eða eru þátttakendur í stjórnum allra ríkja Vestur-Evrópu. Kommúnistar eru þar alls staðar utan gátta, því að lýðræðisflokkarnir vilja ekkert hafa saman við þá að sælda um stjórn landsins. Og það er mjög eftirtektarvert, að þau ein ríki hér í álfu, sem hætt hafa öllu samstarfi við kommúnista um stjórn landsins, halda nú fullu frelsi sínu. Alls staðar er stefna jafnaðarmanna og starfsaðferðir í höfuðdráttum á þá lund, að keppzt er við að skapa traustan fjárhagsgrundvöll fyrir framtíðina, auka framleiðsluna og viðhalda nægri atvinnu og svo góðum kjörum vinnandi stétta sem frekast er unnt. Hafa þeir yfirleitt fylgt svokallaðri stöðvunarleið, þ.e. að halda verðlagi og kaupi sem mest föstu. Jafnaðarmenn vinna einnig að því að hindra, að verðbólga kæfi atvinnulífið, því að það yrði fljótlega þungur baggi allri alþýðu manna. Og í utanríkismálum er sú stefna ráðandi meðal allra jafnaðarmanna, að lýðræðisríkjum Vestur-Evrópu beri að hnappa sér saman, til þess með gagnkvæmri aðstoð að vinna að fjárhagslegri viðreisn, eins og komið hefur í ljós með undirbúningi og framkvæmd Marshalláætlunarinnar. Og til tryggingar friði og frelsi lýðræðisríkjanna hafa jafnaðarmenn yfirleitt gengið fram fyrir skjöldu við stofnun Atlantshafsbandalagsins. Íslenzkir jafnaðarmenn, Alþfl.- menn, hylla sömu hugsjónir og flokksbræður þeirra um heim allan. Skoðanir þeirra eru mótaðar af sama hugmyndakerfi og öll uppistaðan í starfsháttum þeirra er lýðræði. Alþfl. heitir því á alla þá menn á Íslandi, sem sjá það og vita, að það eru jafnaðarmenn, sem beztu og mestu hafa til leiðar komið fyrir almenning, að styðja Alþfl. til aukinna áhrifa í íslenzkum stjórnmálum. Samtímis því er Alþ.fl. fús á að starfa með öðrum lýðræðis- og umbótaflokkum að viðreisn og framförum og til tryggingar friði, frelsi og farsæld á Íslandi.



Af hálfu þeirra, sem voru á móti fyrrv. stj., er því nú haldið fram, að í þessum efnum hafi sannazt sakir á hana. Auðvitað var sú stj. ekki óskeikul fremur en aðrar, en nýsköpunin, sem sjálfstæðismenn beittu sér fyrir, er forsenda þess, að á einu ári jukust útflutningstekjur þjóðarinnar um 36%, eða rúmar 100 millj. Með þessu sannaðist ágæti nýsköpunarinnar svo, að ekki ætti framar að þurfa um að della. Hitt er annað mál, að sú stj. skildi við ýmiss mál óleyst, eins og allar aðrar ríkisstj. fyrr og síðar hafa gert. Ætíð verður það samt talið kraftaverk, að Ólafi Thors tókst að hemja kommúnista svo um tveggja ára bil, að þeir gerðu þá þó ekki meira tjón, en raun bar vitni um. En náttúran er náminu ríkari, og jafnvel Ólafi Thors tókst ekki til lengdar að halda niðri hinum illu kommúnistísku tilhneigingum þessara manna. Við heyrðum nú, að þeir velja honum nú aðrar kveðjur, en þeir áður gerðu. Einar Olgeirsson kallaði Ólaf Thors, sem aldrei hefur verið ríkari, en meðan kommúnistar þjónuðu honum í ríkisstj., þá í hverju orði „herra“ með andagtarhreim. Nú kallaði Einar hann „milljónamæring“ og taldi það eitt honum ærið til áfellis. Þetta nafn velur Einar Ólafi nú, þótt hann viti, að fyrirtæki Ólafs hafi í tíð núverandi stj. tapað stórfé, einmitt vegna þess, að lífskjörum verkamanna hefur verið haldið uppi á kostnað atvinnurekenda og þeirra betur stæðu í landinu. Þá kom Einar Olgeirsson með sína gömlu þulu um „milljónamæringana“ 200. Í þeirri upptalningu gleymdi Einar að geta þess, að meðal þessara 200 „milljónamæringa“ eru félög eins og Kron, undir forustu Sigfúsar Sigurhjartarsonar, og ýmsar aðrar stofnanir og einstaklingar, sem standa kommúnistum mjög nærri og hafa mikil áhrif á gerðir þeirra og njóta velvildar þeirra og verndar. Fram að þessu hefur sá verið talinn hér á Íslandi í hópi helztu lygara, sem logið hefur um helming, hvað þá sá, sem logið hefur tífalt. En í kvöld mátti sjá hér í ræðustólnum mann, sem laug hundraðfalt eða meira. Það var landsk. þm., Steingrímur Aðalsteinsson, sem hélt því fram, að kostnaðurinn af „Hæringi“ væri 100 þús. kr. á hverjum einasta degi. Sannleikurinn er sá, að kostnaðurinn nær ekki hundraðasta hluta af þessari upphæð, og er þó ekki hægt að telja hann líkt því allan rekstrarkostnað, vegna þess að mikið af honum fer til umbóta á skipinu og ber þess vegna með réttu að telja til stofnkostnaðar. Nú sakast kommúnistar um það, að lagt hafi verið í kostnað við að undirbúa móttöku vetrarsíldar. Þegar menn heyra það, munu margir minnast þess, að í fyrsta sinn, sem vetrarsíldin kom hér að nokkru marki, svo að menn yrðu varið við, haustið 1946, linntu kommúnistar ekki látunum í ásökunum sínum á bæjarstjórn Reykjavíkur yfir því, að þá skyldi ekki vera til hér síldarverksmiðjur og söltunarstöðvar til að taka á móti og vinna úr þessari síld, sem enginn þá hafði haft hugboð um, að von gæti verið á. Um „Hæring“ er sannleikurinn sá, að með honum var komið upp síldarverksmiðju á tilskildum tíma, á 7–8 mánuðum, þannig að hún hefði verið til, ef vetrarsíldin hefði komið hingað að þessu sinni. Hefur því ólíkt tekizt til um þá framkvæmd eða verksmiðjubyggingar þær, sem Áki Jakobsson beitti sér fyrir. Kostnaðurinn við þessa framkvæmd hefur einnig orðið svipaður því, sem áætlað var, eða hér um bil 8 millj. kr., og er mikill munur á því og framkvæmdum Áka, þar sem allt fór a.m.k. tvöfalt fram úr því, sem ráð hafði verið fyrir gert. Þó að menn finni nú að ýmsu varðandi „Hæring“, mundu aðfinningarnar hafa orðið enn þá meiri og réttmætari, ef hann hefði ekki verið fyrir hendi, hefði svo farið, að síld hefði veiðzt á s.l. vetri. Er og á það að líta, að allur kostnaður við þessa framkvæmd er aðeins lítill hluti af flutningskostnaðinum einum á síldinni til Siglufjarðar 1947–48. Ef eitthvað verulega hefði veiðzt af síld í vetur, mundi þess vegna strax á þeim fáu mánuðum allur kostnaður við þessa nýju verksmiðju hafa unnizt upp á einum vetri. Það er hins vegar eftir Steingrími Aðalsteinssyni að taka síldarleysið í lið með sér til að ásaka „Hæring“. Það fer vel á félagsskap þeirra Steingríms og síldarleysisins, þar hæfir vissulega skel kjafti. Í ræðu minni í gær sýndi ég fram á, hvernig kommúnistar reyna að eyðileggja fjárhag ríkisins og íþyngja skattborgurum landsins með öllum hækkunartillögum á útgjöldum úr ríkissjóði, en standa á móti raunverulegum sparnaði. Í stað þess að segja satt til um stefnu sína, ásaka kommúnistar aðra fyrir, að skattabyrðin sé orðin allt of þung. Ég sýndi fram á, hvernig kommúnistar vilja reyra allt í viðjar ríkisafskipta og kæfa einstaklingsframtak í skriffinnsku og ofstjórn. Í stað þess að segja satt til um stefnu sína, ásaka kommúnistar aðra fyrir of mikla skriffinnsku og óþolandi útþenslu ríkisbáknsins. Ég sýndi fram á, að kommúnistar stefna markvisst að því að gera íslenzka framleiðslu ósamkeppnisfæra sökum verðlags á erlendum mörkuðum. Í stað þess að segja satt til, saka kommúnistar aðra um ódugnað í markaðsöflun, þegar hún hefur tekizt betur, en nokkru sinni fyrr. Ég sýndi fram á, að kommúnistar hafa ekki ró í sínum beinum af ákefðinni í, að hér hefjist sem fyrst víðtækt atvinnuleysi og eymd almennings. Í stað þess að segja satt til um stefnu sína, ásaka kommúnistar svo aðra fyrir ýmist að vilja eða hafa komið á atvinnuleysi, þegar sannleikurinn er sá, að þrátt fyrir óteljandi örðugleika hefur tekizt að halda fullu atvinnulífi í landinu og nær tvöfalt betri lífskjörum almennings, en var fyrir stríð. Ég sýndi fram á, að stefna kommúnista í markaðsmálum einkennist af stjórnmálalegu ofstæki, ofurást þeirra á harðstjórum austan við járntjaldið, en ofsalegu hatri á hinum frjálsu lýðræðisþjóðum í vestri. Í stað þess að segja satt til um stefnu sína, ásaka kommúnistar þá, er ná vilja mörkuðum fyrir íslenzkar afurðir sem allra víðast og án tillits til pólitískrar geðþekkni þeirra, sem skipt er við, um að þeir láti stjórnast af stjórnmálaofstæki í þessum efnum. Ég sýndi fram á, að kommúnistar vilja ótvírætt gera Ísland háð harðstjórunum fyrir austan járntjald með því að einangra viðskipti landsins sem allra mest við þau lönd, í því skyni að harðstjórarnir öðlist aðstöðu til að segja okkur fyrir um, hvers konar ríkisstj. við eigum að hafa á Íslandi. Í stað þess að segja satt til um stefnu sína, ásaka kommúnistar aðra fyrir, að þeir vilji gera Ísland háð erlendum ríkjum í viðskiptaefnum. Ég sýndi fram á, hvernig kommúnistar fjandskapast við viðreisnaráformin í Evrópu, sem einnig miða að því að efla nýsköpun atvinnutækjanna á Íslandi og bæta lífskjör þjóðarinnar. Í stað þess að segja satt til um stefnu sína, ásaka kommúnistar aðra um fjandskap við nýsköpunina og viðleitni til að níðast á alþýðunni. Ég sýndi fram á, hvernig kommúnistar á sínum tíma fögnuðu gríðarsáttmála Stalíns og Hitlers, sem var beinn undanfari heimsstyrjaldarinnar 1939. Í stað þess að segja satt til um þetta hátterni sitt, ásaka kommúnistar aðra fyrir, að þeir séu stríðsæsingamenn. Ég sýndi fram á, hvernig kommúnistar hamast gegn Atlantshafssáttmálanum, sem nú þegar hefur haft meiri áhrif til friðunar Evrópu, en nokkur önnur ein aðgerð, áratugum saman. Í stað þess að segja satt til um stefnu sína, æpa kommúnistar um friðarást, jafnframt því sem þeir sjálfir beita ofbeldi og gleðjast yfir vaxandi útbreiðslu borgarastyrjaldarinnar í Kína. Ég sýndi fram á, hvernig kommúnistar markvisst undirbjuggu ofbeldi og árásina á Alþingi 30. marz s.l. Í stað þess að segja satt til um gerðir sínar, ásaka þeir aðra, einmitt þá, sem héldu uppi röð og reglu og komu í veg fyrir verstu áform kommúnista, um, að þeir hafi stofnað til óspektanna. Hvernig stendur á þessum fullkomna tvískinnungi, þessu einstaka fláræði, þessari stöðugu viðleitni til sundrungar, niðurrifs og upplausnar í þjóðfélaginu? Er það eingöngu eða fyrst og fremst vegna þess, að kommúnistar séu svo illa innrættir, af því að þeir séu svo „vondir menn“, eins og einn hinna hempuklæddu kallaði þá, þegar hann var að reyna að dylja, hverra erinda hann gengi í fjandskap sínum gegn Atlantshafssáttmálanum? Nei, út af fyrir sig vilja þessir menn ekki verr en aðrir. Gallinn er sá, að þeir eru þrælar úreltrar og afsannaðrar kenningar um þjóðfélagsvandamál, trúa því, að engar umbætur á núverandi þjóðskipulagi dugi. Allt, sem hér er gert til bóta, horfir þess vegna í þeirra augum til ills. Þjóðskipulagið, fjárhagsfyrirkomulagið, menningin, trúin; allt er þetta feigt, öllu þessu verður að kollvarpa, að þessara manna dómi. Fyrst þegar þetta er komið í rústir, þá telja þeir, að hægt sé að byrja að byggja á ný. Ef þeir tryðu þessu ekki, þá væru þeir ekki sannir kommúnistar. Að vísu telja þeir sér ekki hentugt í bili að kalla sig kommúnistaflokk. Það er miklu lengra og áferðarfegurra nafn, sem þeir nefna sig. En Áki Jakobsson játaði í fyrra á Alþingi, að hann og aðrir ráðandi menn í flokknum væru kommúnistar. Bæði hann og aðrir, jafnvel ómerkilegustu skriffinnar við Þjóðviljann, sækja öll flokksþing kommúnista erlendis, sem þeir eiga kost á. Þeim, sem hlýddu á ræðu Brynjólfs Bjarnasonar á dögunum, er hann hótaði okkur samþingsmönnum sínum, að 800 milljónir manna, gráir fyrir járnum, mundu standa vörð á meðan sjálfur hann og flokksbræður hans hér á landi gerðu upp við okkur sakirnar og létu okkur hljóta örlög Quslings, engum, sem á þessi gífuryrði hlýddi, duldist, hvert Brynjólfur þóttist sækja styrk sinn. Hann vill að vísu ekki vita, að þær hundruð milljóna, sem búa í hinum kommúnistísku löndum, eru ofurseldar hinni harðsvíruðustu undirokun og kúgun, sem sagan greinir. Hitt skildi hann rétt, að einræðisherrarnir standa með sínum, hvar sem er í heiminum, hversu vesælir sem þeir eru. Hvarvetna styðja einræðisherrarnir þá, sem ganga erinda hins alþjóðlega kommúnisma. Það var til hins alþjóðlega kommúnisma, sem Brynjólfur Bjarnason sótti styrk sinn, þess kommúnisma, er Sameiningarflokkur alþýðu, Sósíalistaflokkurinn, er einungis lítil deild af. Afstaða Brynjólfs Bjarnasonar gat og engum komið á óvart, eftir að menn höfðu áttað sig á boðskap hans frá 1941, um, að hér á landi mætti „skjóta án miskunnar“, aðeins ef það kæmi Rússum að gagni. Kommúnistar telja, að íslenzku þjóðinni, og raunar einnig völdum sjálfra þeirra, verði þá fyrst borgið, þegar hún sé orðin örlitill hluti af hinu kommúnistíska einræðisríki, þegar Ísland sé orðið hérað í Sóvétríkinu rússneska. Það er þetta, sem þessir menn sækjast eftir. Það er þetta, sem þeir trúa á af ofboðslegu ofstæki. Það er þetta, sem hefur gert þá að mönnum, sem vissulega hafa unnið til hegningar eftir íslenzkum lögum, en þó frekar ber að leiðbeina og hjúkra andlega, en refsa. Umfram allt verður þó að færa íslenzku þjóðinni heim sanninn um, hvað fyrir kommúnistum vakir og af hverju hegðun þeirra er jafnofboðsleg og raun ber vitni. Þessum umræðum er að verða lokið. Þær hafa, svo sem vonir stóðu til, snúizt í sókn gegn kommúnistum, sókn, sem íslenzka þjóðin mun ekki láta niður falla fyrr en fylkingu þeirra er eytt og enginn flokkur á Íslandi dirfist að halda öðru fram,, en íslenzkum hagsmunum.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hæstv. forsrh. las hér upp áðan frávísunartill., sem kom fram í Nd. í dag, um það, að vísa frá þáltill. um, að d. skipi rannsóknarnefnd samkvæmt 39. gr. stjskr. til þess að rannsaka tildrög óeirðanna 30. marz s.l. Þar var lagt til að vísa till. frá með þeim röksemdum, að þm. hafi verið sjónarvottar að þessum atburðum, og vegna þess að þm. hafi verið sjónarvottar, þá mætti ekki rannsaka tildrög óeirðanna. Finnst ykkur ekki röksemdin góð? Af því að þm. voru sjónarvottar, þá má ekki rannsaka tildrögin. Sem sé, ef menn eru vitni, þá á ekki að kalla þá fyrir. Þokkaleg réttvísi að tarna! Hæstv. forsrh. talaði um, að við hefðum verið á móti því, að Ísland færi í Atlantshafsbandalagið, þetta friðarbandalag lýðræðisþjóðanna. En hæstv. forsrh. gleymir því, að eitt þessara ríkja, Holland, er brennimerkt sem árásarríki frammi fyrir öllum heimi af sameinuðu þjóðunum. En hvað veldur annars þessum taugaóstyrk og blindni, þegar ræða á þessa hluti? Er það ef til vill það, að kreppa auðvaldsins kemur nær með hverjum degi og yfirdrottnun Vestur-Evrópuauðvaldsins yfir þeim Asíulöndum, sem það hefur arðsogið, er að hrynja fyrir voldugri sókn alþýðunnar í Austur-Asíu til frelsis og valda? Hæstv. menntmrh. var að tala um réttlætisbaráttu alþýðunnar í verzlunarmálum, skamma sósíalista og lofa Alþfl. Því fær Eysteinn ekki þennan fína Afþfl. til að vera með réttlætismálinu? - Hæstv. menntmrh. minntist á nýsköpunartogarana. Það var nýbyggingarráð og við sósíalistar, sem knúðum það fram, að bæjarfélögin úti um land gátu keypt 10 nýsköpunartogara, með því að koma fram 75% láni í stofnlánadeiIdarl. móti vilja Eysteins Jónssonar. Og hvernig gengur nú með 10 togarana, sem núverandi hæstv. ríkisstj. hefur keypt? Hæstv. menntmrh. hefur barizt gegn till. Sósfl. um að tryggja bæjarfélögum forgangsrétt að þeim og fengið þær felldar. Hæstv. atvmrh. ætlaði að verja ráðstöfun sína á trésmíðaverkstæðinu við Elliðaárvog með því, að þar hefði ekki verið hægt að smíða þá hluti, sem framleiða á í Silfurtúni. Ekki ótrúleg saga En hann viðurkenndi, að hann hefði ráðstafað bátasmíðastöðinni á sínum tíma, á sama hátt og 8. landsk. þm. hefði sagt. Og hann reyndi ekki að mótmæla því, að þessi geysimikla verkstæðisbygging var skrifuð niður í verði um 600 þús. kr., eða 75%, til þess að láta Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda fá hana fyrir nógu lága leigu. En á þennan hátt er auðvelt að sýna taprekstur. En þannig falla áhugamál þessara manna allra inn í þann samnefnara að koma óvirðingum á fyrrv. atvmrh. Hæstv.fjmrh. talaði um, að við sósíalistar hefðum lagt til að auka útgjöld ríkisins um 20–30 millj. kr. Hann kvartaði um, að við bentum ekki á tekjustofna upp í slík útgjöld. En ríkið á tekjustofna, sem það alls ekki hefur notað. Amerísku auðfélögin á Keflavíkurflugvellinum og starfsemi þeirra hefðu samkvæmt Keflavíkursamningnum átt að greiða tolla af 9/10 af innflutningi þeirra, skatta af 9/10 af starfsemi sinni. En hæstv. ríkisstj. hefur svikizt um að innheimta nokkuð af þessum tollum og sköttum. Samtímis því sem álögurnar hafa verið þyngdar svo á almenningi, að óbærilegar eru orðnar, þá er hinum amerísku vinum ríkisstj. hlíft við tollum og sköttum. Ameríkanar eru skattfrjáls herraþjóð í landi voru, eins og aðallinn var á einveldistímanum. Þannig framkvæmir ríkisstj. jafnréttið og yfirráð Íslendinga yfir landi sínu. Hæstv. dómsmrh:, Bjarni Benediktsson, talaði borginmannlega um, að kvikmyndirnar frá 30. marz, sem lögreglustjóri hefur bannað að sýna, skyldu verða sýndar seinna. Já, hvenær? Þegar Sjálfstfl. væri búinn að ná þeim og klippa úr þeim allt, sem honum er óþægilegt. Hlustendur! Veitið því athygli á næstu mánuðum, hvað verður um kvikmynd þá, sem einn starfsmaður lögreglunnar, Sigurður Norðdal, tók 30. marz. Sú kvikmynd átti að leggjast fram sem sönnunargagn í hlutlausri réttarrannsókn, en Sjálfstfl. ætlar sér að komast yfir þessa kvikmynd lögreglunnar og klippa út úr henni og sýna hana síðan þannig afskræmda. Aðeins ykkar eftirlit og þessi orð mín gætu, ef til vill hindrað slíka meðferð á sönnunargögnum. Svona er komið með réttvísi kylfunnar á Íslandi 1949. Hæstv. dómsmrh. reyndi að nota sér mismæli í ræðu Steingríms Aðalsteinssonar. Hann sagði 100 þús. kr. á dag, en ætlaði að segja 100 þús. kr. á mánuði. - Hæstv. dómsmrh. sagði rangt frá, þegar hann talaði um samtöl okkar Ólafs Thors, og sagði, að ég hefði nefnt Ólaf Thors hr. Ólaf Thors. Það var Ólafur Thors, sem kallaði mig hr. Einar Olgeirsson. Hitt er rétt, að ég hef reynt að koma á samstarfi milli auðvaldsins og alþýðunnar, meðan þess hefur verið nokkur von, að til góðs gæti leitt fyrir þjóðina. Ég hef viljað forða þjóðinni frá þeirri harðstjórn og eyðileggingu á atvinnulífinu, sem styrjöld milli þessara ólíku stétta mundi valda. Það hefur ekki tekizt, og nú er það auðvaldsstj., sem hefur ráðizt vægðarlaust á kjör alþýðu og umbætur nýsköpunarstj., og þá er ekki um annað að gera fyrir alþýðuna, en að taka vægðarlaust á móti. Hæstv, samgmrh. talaði um UNNRA og Marshallhjálpina. Hver var munurinn á þessu tvennu? UNNRA var samhjálp allra þjóða, hugsuð og framkvæmd til þess að hjálpa öllum þeim, sem áttu um sárt að binda eftir stríðið. UNNRA byggðist á mannúð eingöngu. Þess vegna fögnuðum við UNNRA. En ameríska auðvaldið drap hana þrátt fyrir mótmæli allra Evrópuþjóðanna. Af hverju drápu Ameríkanar UNNRA? Af því að þeir vildu skapa samtök, sem þeir gætu ráðið og notað einvörðungu til pólitískrar og efnahagslegrar kúgunar. Í slíku skyni sköpuðu þeir Marshallhjálpina. Samkvæmt henni er ekki lengur úthlutað til þjóðanna, sem svelta. Þvert á móti er reynt að nota hungrið til að beygja nauðstaddar þjóðir undir ameríska okið. Þess vegna fá þær þjóðir Evrópu, sem verst urðu úti í stríðinu, enga hjálp. En samkvæmt Marhallaðstoðinni er ekki úthlutað eftir neyðinni, heldur eftir pólitískri þægð ríkisstjórnanna við ameríska auðvaldið. Þess vegna er íslenzka ríkið nú orðið nr. 1 í Marshallaðstoðinni. Þá töluðu allir ráðh. um, að víss flokkur hlýddi erlendum fyrirskipunum, og Bjarni Ásgeirsson sagði, að hann hefði veraldlegu meðmælin frá Moskvu. Allir vita, að þetta er ósatt. En við vitum hins vegar upp á hár, þ.e.a.s. dollar, hvað ameríska auðvaldið greiddi fyrir verknaðinn 30. marz. Það upplýsti það frammi fyrir öllum heimi sama dag og ráðh. flugu vestur. Það voru 21/2 millj. dollara. Ég veit ekki, af hverju Ameríkanar höfðu það ekki 3 milljónir dollara, eina milljón fyrir hvern ráðh., líklega hafa þeir verið að hlífa tilfinningum Framsóknar og reiknað þess vegna eina millj. fyrir Bjarna, eina millj. fyrir Emil og hálfa milljón fyrir Eystein, af því að hann er svo mikið á móti verðbólgunni. Og því verður ekki neitað, að það er gífurleg verðbólga, þegar vitað er, að forðum daga kostaði svona verknaður bara 30 silfurpeninga. Íslendingar! Allt frá upphafi kynstofns vors hafa stórfenglegustu ljóð vor og sögur varað oss við einni örlagaþrunginni bölvun, er valdið geti tortímingu kynstofns vors. Eins og rauður þráður liggur í gegnum bókmenntir vorar allt frá Fáfnismálum og Völsungasögu til Matthíasar Jochumssonar og Stefáns G. viðvörunin við bölvun gullsins, bölvun þess ógnarauðs, sem safnast á örfáar hendur og veldur spillingu og kúgun, frelsistjóni og fjörs. Bölvun þess auðs, sem safnazt hefur á örfáar hendur, birtist nú í helstefnu þessarar ríkisstj., peningaauðvaldsins, birtist í kúgun hennar og álögum á alþýðu þessa lands, birtist í undirlægjuhætti hennar gagnvart auðdrottnum Ameríku. Bölvun þessa gulls hefur tælt höfðingja þessa lands til að ofurselja land sitt undir amerískt hervald og þjóð vora undir engilsaxneskt arðrán, eins og skefjalaus valdagirnd tældi höfðingja Sturlungaaldar til þess að selja Ísland undir erlent konungsvald, sem við sluppum ekki undan fyrr en fyrir 5 árum. „Hið gjalla gull og hið glóðrauða fé, þér verða þeir baugar að bana,“ sagði Fáfnir við Sigurð forðum daga, og varð að áhrínsorðum. Íslenzk alþýða, íslenzk þjóð hefur aðeins eina leið til þess að afstýra söfnun auðsins á örfáar hendur, til að firra sjálfa oss og afkomendur vora frelsis- og fjörtjóni: Að skapa órofa þjóðfylkingu Íslendinga til þess að brjóta hlekki þessarar ríkisstj. og flokka hennar af þjóðinni, reka amerísku yfirgangsseggina burt af þeim Suðurnesjum, er þeir nú svívirða, skapa öryggi alþýðuheimilanna gegn atvinnuleysi og fátækt, leiða þjóðina fram til velmegunar og frelsis, tryggja Ísland fyrir Íslendinga. Það er þetta, sem Sósfl. vill. Í baráttunni fyrir þessu, í frelsisbaráttu Íslendinga gegn erlendri ágengni og innlendri harðstjórn og auðkýfingavaldi, er Sósfl. viðbúinn til að taka höndum saman við þjóðholla Íslendinga, hvar í flokki sem þeir standa. Gagnvart þeim, sem eru að gera Ísland að fótskör fyrir járnhæl hins ameríska Mammons, sem nú þegar er byrjaður að traðka þjóðmenningu vora í svaðið suður á Reykjanesi, - gagnvart þessu eiga Íslendingar aðeins eitt svar: Einingu um Ísland, frelsi þess og farsæld.



Frá því hefur verði skýrt opinberlega, að hinn 30. marz s.l., um eftirmiðdaginn, eftir að árásinni á Alþingishúsið var að mestu lokið, hafði hv. 8. landsk. þm., Ásmundur Sigurðsson, og blaðaljósmyndari frá Þjóðviljanum sézt læðast inn í eitt af hliðarherbergjum neðrideildarsalsins og dvelja þar nokkra stund. Þeir, sem næstir komu þarna að, sáu, að þar höfðu, eins og víða annars staðar í Alþingishúsinu þennan dag, orðið nokkur verksummerki. Hinni fögru marmaralíkneskju af Jóni Sigurðssyni forseta, sem stendur þar á hillu, hafði verið snúið til veggjar. Tveim dögum síðar birtist svo í Þjóðviljanum stór mynd á áberandi stað af þessu fyrirbrigði, og voru látin liggja orð að því, að hér væri um alldularfullt fyrirbrigði að ræða, - Jón Sigurðsson hefði snúizt til veggjar af andúð á þeirri samþykkt, sem gerð var á Alþingi þá um daginn, og er það raunar ekki í fyrsta skipti, sem þeir gera tilraun til að nota Jón Sigurðsson og saurga minningu hans með því að beita honum fyrir sinn pólitíska vagn. Mér þykir þessi saga táknræn. Þeir láta fyrst snúa hlutunum við og birta síðan mynd af þeim í Þjóðviljanum. Þetta er ekkert einsdæmi. Þetta eru þeirra ær og kýr. Hvaða þátt sem hv. 8. landsk. þm., Ásmundur Sigurðsson, kann að eiga í því að snúa við mynd Jóns Sigurðssonar, - og um það skal ekki dæmt hér, en hann hefur mér vitanlega ekki mótmælt þátttöku sinni í þessum verknaði, - þá er það víst, eftir umræðurnar í gær, að hann getur snúið hlutunum við og virðist ekkert klígja við því, og skal ég nú nefna um það nokkur dæmi. Hv. þm. valdi sér það vafasama hlutskipti að minnast á 30. marz og atburðina, sem þá gerðust. Okkur, sem vorum staddir í alþingishúsinu þennan dag, og aðra þá, sem á atburðina horfðu, getur hann ekki blekkt en ef til vill getur hann hugsað sér að véla um fyrir þeim, sem ekki sáu, einhverjum; og svo mikið er víst, að hér sneri hann hlutunum alveg við. Hann vildi láta líta svo út sem lögreglan hefði með aðgerðum sínum framkallað óspektirnar. Og hann sagði beinlínis, að það hefði fyrst verið við útrás varalögreglunnar, sem grjótkastið verulega hófst. Þetta er alveg öfugt við staðreyndirnar, hlutunum hefur verið gersamlega snúið við. Lögreglan réðst ekki til útrásar fyrr en alllöngu eftir að þingfundi var lokið, allir gluggar þinghússins brotnir, og grjóthrúgur og glerbrot þöktu gólf og sæti þingsalsins. Það er staðfest af öllum sanngjörnum mönnum, sem á horfðu, að lögreglan var seinþreytt til vandræða og lét ekki til skarar skríða fyrr en í fullt óefni var að komast. Eftir útrás lögreglunnar dreifðist mannfjöldinn og grjót- og aurkastararnir urðu frá að hverfa. „Þetta voru aðeins nokkrir strákar, sem voru að glettast við lögregluna og kasta smásteinum og fúleggjum“, sagði hv. þm., og áhrifin af frásögninni áttu greinilega að vera þau, að hér hefðu verið nokkrir gáskafullir galgopar að skemmta sér. Einnig hér er hlutunum enn hatrammlega snúið við. Í þessum ljóta leik var greinilegt samspil milli blaðs kommúnista og aðstoðarmanna þeirra. Í Þjóðviljanum voru bornar fram bæði dulbúnar og opinberar hótanir um, að það mundi hindrað, að aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu yrði nokkurn tíma samþykkt. Þeir höfðu forustuna í undirbúningnum. Þeir og þeirra menn settu einnig allan svip á alla rás atburðanna um daginn, bæði innan þinghússins og utan þess, svo að það þýðir ekkert nú að koma og segja, að nokkrir strákagalgopar hafi verið hér með glettur, sem lögreglan hafi nánast framkallað. Nei, það, sem hér gerðist, var miklu alvarlegra. Það átti að þvinga alþingismenn, fyrst með hótunum og síðan með ofbeldi, til að ganga frá skoðunum sínum og greiða atkvæði öðruvísi, en sannfæringin bauð þeim. Þeir svifust einskis, köstuðu ekki einungis fúleggjum og smásteinum, eins og hv. þm. sagði, heldur hnullungssteinum, sem, ef þeir hefðu hæft rétt, hefðu vissulega nægt til að drepa menn, enda var hrópað, eins og lýst var hér í gær: „Grýtum, drepum“. Þetta eru vissulega alvarlegir hlutir, og kannske þeir alvarlegustu, sem hér hafa komið fyrir í seinni tíð. Kommúnistar finna, að almenningsálitið hefur dæmt þá fyrir þetta athæfi, einmitt þá og aðstoðarmenn þeirra, og þeim dómi verður ekki haggað, þó að Ásmundur Sigurðsson, hv. 8. landsk. þm., reyndi að snúa hlutunum við. Undan þessum dómi sviður þá, og þess vegna hamast nú bæði þessi hv. þm. og aðrir flokksbræður hans við að reyna að snúa hlutunum við, - en það tekst bara ekki. „30. marz 1949 markar aldahvörf í íslenzkum stjórnmálum“, sagði hv. þm., og það var eitt af því fáa, sem hann sagði rétt. Eftir þann dag ætti Íslendingum að vera ljósara en áður eðli og innræti þessa flokks. Þeir geta frætt okkur um lýðræðið í Rússlandi og réttaröryggið í Tékkóslóvakíu og hina dásamlegu efnahagsafkomu þegnanna austan járntjaldsins á sinn hátt. Um þessa fræðslu er lítið hægt að segja, því að þangað fær nú nálega enginn að koma til að kynna sér hlutina, en þeir skulu ekki reyna að snúa við atburðum, sem gerast við þinghúsdyrnar fyrir augunum á okkur. En nokkra hugmynd gefur það um fréttaflutninginn, þegar svona atburðir, sem gerast hér hjá okkur, eru jafnherfilega rangfærðir og hér hefur verið gert. Ég skal svo láta útrætt um það. Eitt af því, sem hv. þm., Ásmundur Sigurðsson, fræddi menn á, var það, að þegar fyrrv. stjórnarsamstarfi lauk, sem hann taldi verið hafa í sept.–okt. 1946, hafi raunar verið eftir tiltækt af gjaldeyriseigninni um 260 millj. kr. og þess vegna þurfi ekki að skrifa alla eyðslu gjaldeyrissjóða okkar á reikning fyrrv. ríkisstj. Nú urðu stjórnarskiptin síðustu að vísu ekki fyrr en í febrúar 1947, en um áramótin áður, 1946–47, segir í skýrslu Landsbankans, sem er hin traustasta heimild, sem til er um þessa hluti, að gjaldeyriseignin hafi að vísu verið nokkuð yfir 200 millj. kr. á þessum tíma, eða 223 millj. kr. En vel að merkja, af þessum 223 millj. kr. var búið að ráðstafa 191 millj. kr. rúmum á nýbyggingarreikning og í ábyrgðarskuldbindingar. Eftir var þá til frjálsrar ráðstöfunar - ekki sú upphæð, sem hv. þm. lét liggja orð að, heldur aðeins ca. 32 millj. kr. Og það er óendanlega mikill munur fyrir eina stjórn, hvort hún tekur við gjaldeyriseign upp á tæpar 600 millj. kr. eða einum 32 millj. kr., sem kalla má, að sé aðeins til brýnustu augnabliksþarfa, eins og nú er orðið högum háttað með gjaldeyrisþörf þjóðarinnar. Ég hef átt sæti í báðum þessum ríkisstjórnum, og munurinn hefur ekki leynt sér. Fyrrv. ríkisstj. gat byrjað með því að setja fastar 300 millj. kr. til nýsköpunarframkvæmda og gerði það, vegna þess að Alþfl. setti það að skilyrði fyrir þátttöku sinni í stj. Kommúnistar settu þá engin slík skilyrði fyrir sinni þátttöku, en hafa síðar sagt, að þeir hafi viljað hafa þessa upphæð miklu hærri; en auðvitað er það ósatt, því að vissulega gátu þeir sett skilyrði fyrir þátttöku sinni, alveg eins og Alþfl., ef þeir hefðu meint nokkuð með hjali sínu, en það gerðu þeir ekki. Það hefur stundum verið deilt á fyrrv. ríkisstj. fyrir gjaldeyriseyðslu, en þeir, sem það gera, ættu nú að athuga, hvað nýsköpunartækin hafa gefið okkur í gjaldeyristekjur síðan þau komust í gagnið, en það hafa þau þó ekki komizt öll enn þá. Hitt er svo annað mál, að eyðsla kommúnista, þar sem þeir gátu komið henni við, var gífurleg, og eigum við eftir að súpa seyðið af því enn þá. Núverandi ríkisstj. tók hins vegar ekki við neinum gjaldeyrissjóðum, sem heitið gat, en hefur þó getað að mestu forðazt skuldasöfnun erlendis og þrátt fyrir það haldið nýsköpunarframkvæmdunum áfram. Á árinu 1948 náðist í fyrsta sinn um langan tíma jöfnuður í viðskiptunum við útlönd, og fyrstu 4 mánuði þessa árs hefur einnig verið jöfnuður í þessum viðskiptum. Það er annars lærdómsríkt að líta á gjaldeyrisviðskiptin þessa 4 mánuði, sem af er þessu ári, þrátt fyrir togarastöðvun í rúman mánuð, sem kommúnistar gerðu sitt til að yrði sem lengst, og þrátt fyrir, að engin Hvalfjarðarsíld veiddist s.l. vetur, og bera þessi viðskipti saman við sömu mánuði undanfarin ár. Á tímabilinu jan.-apríl 1946 var útflutt fyrir ................ 86 millj. kr. Innflutt ...................... 109 - - Halli 23 millj. kr. Jan.–apríl 1947: Útflutt ........................58 millj. kr. Innflutt ......................159 - - Halli 106 millj. kr. Jan.–apríl 1948: Útflutt ......................119 millj. kr. Innflutt ....................128 - - Halli 9 millj. kr. Jan.–apríl 1949: Útflutt ......................108 millj. kr. Innflutt .....................108 - - Halli 0 Þó að núverandi ríkisstj. hefði ekkert gert annað en þetta, að koma jöfnuði á í viðskiptunum við útlönd, þá er það eitt út af fyrir sig svo merkilegur hlutur, að þeirri mynd tekst 8. landsk. þm., Ásmundi Sigurðssyni, né myndatökumönnum Þjóðviljans aldrei að snúa við. Vitaskuld hefur þetta átak kostað nokkur óþægindi og fórnir, og vegna þess að innflutningur neyzluvarnings hefur af þessum sökum verið takmarkaður meir en áður, hafa kommúnistar reynt að slá sér úr því pólitíska mynt. „Tryggt hefur verið, að vöruinnflutningur væri minni en eftirspurnin,“ sagði hv. 8. landsk. þm., Ásmundur Sigurðsson, hér í gær. „Vöruskorturinn hefur verið skipulagður,“ sagði hv. 4. landsk., Brynjólfur Bjarnason, í síðustu útvarpsumræðum, fyrir 11/2 mánuði, og allir láta þessir ræðumenn kommúnista á sér skilja, að þetta sé aðeins gert af illri stjórn, þjóðinni til bölvunar. Einnig í þessu tilfelli hefur myndinni verið snúið við, - en þjóðin er farin að þekkja aðferðina og sér við henni. Sannleikurinn í þessu máli er sá, að vissulega er hér ekki hægt að fullnægja eftirspurn eftir sumum vöruflokkum, sem almennt teljast til neyzluvarnings. Er þar helzt að nefna vefnaðarvöru ýmiss konar, skófatnað, ávexti o.þ.h. Ýmsar aðrar neyzluvörur eru að vísu einnig skammtaðar, svo sem kaffi, sykur, kornvörur, smjör og smjörlíki, benzín o.fl., en flestar það riflega, að á þeim getur ekki talizt skortur. Ekki eru þessar ráðstafanir þó upp teknar til að gera mönnum bölvun - heldur þvert á móti. Ástæðurnar fyrir þessum ráðstöfunum eru fyrst og fremst þessar: „1. Gjaldeyrisforðinn var þrotinn, og jöfnuður þurfti að nást í viðskiptunum við útlönd, ef ekki áttu að safnast þar skuldir. 2. Kapítalvöruinnflutninginn varð að stórauka, ef ekki átti að skapast hér atvinnuleysi. 3. Síldarvertíð hefur brugðizt, eins og alkunnugt er, 4 s.l. ár, sem hefur vitaskuld haft í för með sér rýrnun í gjaldeyristekjum. Hvernig hefur svo gengið með þessi atriði, sem vöruskömmtunin var sett á til að bæta úr? 1. Gjaldeyrisjöfnuður hefur náðst í fyrsta sinn um langan tíma á árinu 1948, þannig að ef ekki er talið með það fé, sem fyrir fram hafði verið bundið til skipakaupa, náðist fullkominn jöfnuður í viðskiptunum við útlönd á því ári. 2. Sennilega hefur aldrei verið flutt inn meira af kapítalvörum, efnivörum til bygginga, vélum, skipum og öðrum vörum til framleiðsluaukningar en síðustu ár, og með þeim árangri, að þrátt fyrir það að störfin fyrir hið erlenda lið, sem dvaldi hér á styrjaldarárunum, hafi horfið og þrátt fyrir vonbrigði í sambandi við síldveiðarnar hefur verið hér á þessu árabili nokkurn veginn nægileg atvinna handa öllum. Það er þess vegna ekki óeðlilegt, þegar bæði þurfti að takmarka innflutningsmagnið í heild vegna gjaldeyrisskorts og þegar auka þurfti vöruinnflutning til verklegra framkvæmda, að þurft hafi að takmarka innflutning á neyzluvarningi um leið. En hve mikið hefur þá þessi neyzluvöruinnflutningur verið takmarkaður? Ég hef látið taka saman skrá yfir þennan innflutning, fyrir nokkrar vörutegundir, árin 1938, 1947 og 1948, miðað við magn, til þess að verðlagsbreytingar hefðu þar ekki áhrif, og útkoman er þessi: 1938 1947 1948 Kornvörur ..........17165 21551 31402 tn. Sykur ................ 5050 4469 5560 – Kaffi .................. 643 1283 777 – Ávextir .............. 356 3674 2184 – Smjör................ 0 250 450- Vefnaðarvara ......1002 1311 1136 Skófatnaður, leður .. 69 152 118 –Gúmmískófatnaður ...... 83 90 204 – Þessi skýrsla sýnir, að yfirleitt hefur innflutningur þessara vörutegunda vaxið mjög mikið að magni frá því fyrir styrjöldina, þrátt fyrir það að ekki hefur tekizt að fullnægja eftirspurn. Það, sem hefur skeð, er það, að neyzla þessara vörutegunda hefur vaxið örar en hægt hefur verið að fullnægja, og það þrátt fyrir að innflutningur ávaxta t.d. hefur 6-10- faldast, smjörinnflutningur vaxið úr engu í 450 tonn, og þrátt fyrir mjög aukna innlenda framleiðslu á t.d. skófatnaði, íslenzkum ullardúkum og prjónlesi. Ef litið er aftur á móti á innflutning framleiðslutækja, verður aukningin ekki síður áþreifanleg: 1938 1947 1948 Sement ..........................20055 63688 58428 tn. Járn og stál .................... 4869 11648 12549 – Brennslu- og smurn.olía 19758 101736 127062 – Blaða- og bókapappír.. 554 1150 1713 – Svo að ekki séu nefndar vélar, skip, rafmagnstæki o.þ.h., þar sem innflutningsaukningin hefur orðið geysileg. Á yfirstandandi ári er enn gert ráð fyrir aukningu á innflutningi nokkurra vörutegunda, sem teljast til neyzluvarnings, eins og t.d. vefnaðarvöru og skófatnaðar. Þá er og gert ráð fyrir að athuga, hvort ekki verður unnt að aflétta skömmtun á nokkrum vörutegundum, t.d. á kaffi, kornvöru og e.t.v. nokkrum fleiri. Benzínskömmtun verður sennilega afnumin bráðlega. Þegar um það er að ræða, hvort auka skuli innflutning einhverrar vöru, verður að gera sér ljóst, að það tekst ekki nema á þann hátt að draga úr hjá annarri, ef ekki á að kaupa meira en fé er til fyrir, og verða að sjálfsögðu alltaf skiptar skoðanir um það, hvað skuli ganga fyrir, en stj. hefur fylgt þeirri stefnu að láta þær vörur hafa forgangsrétt, sem yrðu til að örva og efla atvinnulífið, þegar um það væri að ræða, hvað kaupa skyldi, eftir að brýnustu þörfum hefði verið fullnægt. Í sambandi við vöruflutninga til landsins hlýt ég loks að minnast hér á eitt atriði til viðbótar og það er þátttaka okkar Íslendinga í efnahagssamstarfi því, sem kennt er við Marshall. Eftir styrjöldina hefur sótt í sama horf og áður um viðskipti okkar við Bandaríkin. Útflutningurinn þangað er lítill, en hins vegar mikil þörf fyrir vörur frá því landi, sumpart ófáanlegar annars staðar og sumpart betri og ódýrari en hægt er að fá annars staðar að. Vegna skorts á dollurum hefðu viðskipti við Bandaríkin nálega stöðvazt eða að minnsta kosti dregizt mjög saman, ef ekki hefði notið við þessarar efnahagssamvinnu. Í gegnum hana höfum við fengið greiddar í dollurum vörur, sem við höfum selt til Evrópulanda fyrir 5.2 millj. dollara. Enn fremur höfum við fengið efnivörur, vélar og skip, aðallega til síldar- og fiskimjölsverksmiðja, að láni fyrir 2.3 millj. dollara með mjög hagkvæmum kjörum, 21/2% vöxtum til 35 ára og afborgunarlaust fyrstu árin. Loks höfum við fengið 21/2 millj. dollara sem framlag án endurgjalds, en jafnvirði upphæðarinnar verður eingöngu varið til að koma upp fyrirtækjum, sem gert er ráð fyrir í 4 ára áætlun þeirri, sem gerð hefur verið í sambandi við efnahagssamvinnuna. Höfum við því á þennan hátt fengið samtals 10 millj. dollara eða 65 millj. kr., sem gert hafa okkur kleift að halda áfram hinum hagkvæmu viðskiptum við Bandaríkin og halda áfram þeirri nýsköpun, sem tryggja á atvinnuöryggi okkar í framtíðinni. Á móti þessari efnahagssamvinnu hafa kommúnistar barizt eins og þeir hafa verið menn til og hafa enn einu sinni sýnt þar þann hug, sem þeir bera til uppbyggingar atvinnulífsins á Íslandi og afkomu fólksins. Þeir hafa metið meira að haga sér í samræmi við flokksbræður sína erlendis, sem allir reka svipaða eða sams konar pólitík, að því er virðist eingöngu til að þóknast allsherjarsamtökum kommúnista, vegna þess að þeir telja, að efnahagssamvinna þessi sé þrándur í götu útbreiðslustarfsemi og yfirráða þeirra. Hvað þessi efnahagssamvinna hins vegar þýðir fyrir okkur Íslendinga, sést einna gleggst á því, að á þeim 4 mánuðum, sem liðnir eru af þessu ári, höfum við keypt og flutt til landsins 21.541 tonn af vörum frá Bandaríkjunum, en þar af á vegum efnahagssamvinnustofnunarinnar 16.755 tonn, eða um 77,78% af öllum innflutningnum. Sýna þessar tölur kannske greinilegar en nokkuð annað, hvar við hefðum verið staddir, ef þessarar efnahagssamvinnu hefði ekki notið við. Þegar Englendingar stóðu einir í baráttunni við nazismann síðari hluta ársins 1940 og fyrri hluta árs 1941 og ekki var annað sýnilegt, en að þeir yrðu ofurliði bornir, kannske fyrst og fremst vegna gífurlegs skorts á ýmsum tækjum, sem nauðsynleg voru til styrjaldarrekstrarins, beitti Roosevelt, hinn frjálslyndi Bandaríkjaforseti, sér fyrir því, að Englendingum væri veitt hjálp með láns- og leigulögunum, sem kostaði Bandaríkin þúsundir millj. dollara. Einangrunarsinnar og afturhald Bandaríkjanna beittu sér hatrammlega gegn þessu, og munaði oft mjóu, að sú stefna yrði þá ekki ofan á, - hvernig sem styrjöldin hefði þá farið. En þessir andstæðingar láns- og leigulaganna áttu þá einn öruggan stuðningsmann í baráttu sinni, - það voru kommúnistar Bandaríkjanna. Alls staðar og ávallt börðust þeir eins og þeir máttu gegn þessari aðstoð - til 21. júní 1941, að Rússar fóru í stríðið, þá kom annað hljóð í strokkinn. Og eftir það fannst þeim aldrei nógu mikið að gert í aðstoð með lánsog leigukjörum. Það var ekki baráttan við Hitler, sem fyrir þeim vakti, eða aðstoð við frelsisbaráttuna í heiminum fyrst og fremst, nei, það var afstaðan til Rússlands og ekkert annað. Þegar hjálparstofnun sameinuðu þjóðanna, UNRRA, var sett á stofn eftir styrjöldina með aðalfjárframlagi frá Bandaríkjunum, höfðu kommúnistar ekkert við það að athuga, því að hún kom til góða vinum þeirra og félögum í Austurvegi. En þegar efnahagssamvinnan, sem kennd er við Marshall, var sett á stofn, berjast þeir á móti, ekki vegna þess, að þeir viti ekki, að hér er um þann eina möguleika að ræða, sem við höfum til að fá bráðnauðsynlegar vörur frá Bandaríkjunum með vægast sagt mjög hægu móti, og eina möguleikann, sem við höfum til að halda áfram nýsköpun atvinnuveganna, heldur einasta vegna þess, að þeir eru að vinna fyrir erlent vald, sem ekki hefur velþóknun á þessum aðgerðum. Flokkurinn hefur þess vegna sýnt hér -eins og annars staðar, að það eru ekki hagsmunir þjóðar sinnar, sem þeir bera fyrir brjósti fyrst og fremst, heldur hagsmunir erlendrar þjóðar. Þess vegna dæmdu þeir sjálfa sig úr leik um áramótin 1946–47, og þess vegna eru þeir enn óhæfir til að hafa áhrif á málefni íslenzku þjóðarinnar, enda sagði foringi þeirra á Siglufirði fyrir 11/2 ári, svo sem frægt er orðið: „Hvað varðar okkur um þjóðarhag?“ Og mætti það gjarna vera kjörorð þessa flokks.