Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Iðnn. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á l. nr. 45 frá 3. apríl 1963, um iðnlánasjóð, 148. mál Nd. Nefndin hefur orðið sammála um að mæla með frv., en einstakir nm. Áskilja sér rétt til þess að fylgja brtt. eða koma fram með brtt., eins og fram kemur í nál. á þskj. 439. Það má segja, að í tíð núv. hæstv. ríkisstj. sé brotið blað um framþróun íslenzks iðnaðar hvað fjármögnun snertir. Með samþykkt laga um iðnlánasjóð 1963 varð hin mesta stökkbreyting í aðstöðu íslenzks iðnaðar til fjárfestingarlána. Með samþykkt þessa frv. fær iðnlánasjóður möguleika til lántöku, allt að 250 millj. kr. að hámarki, en nú nema lántökur sjóðsins nær 70 millj. kr. Nýir lántökumöguleikar eru því 180 millj. kr. Af lántökuheimildinni, 250 millj. kr., er gert ráð fyrir, að 100 millj. renni til stofnunar sérstaks lánaflokks innan iðnlánasjóðs til hagræðingarlána fyrir íslenzkan iðnað. Er hér um algert nýmæli að ræða, sem hefur mjög mikla þýðingu, eins og nú horfir. Gert ár ráð fyrir, að þessi hagræðingarlán verði með hagstæðum lánskjörum, lánstími lengri en gerist hjá sjóðnum, lægri vextir og lánin afborgunarlaus fyrst í stað. Hefur þetta hina stórkostlegustu þýðingu. Allir þekkja dæmir. um það, þegar fjárfestingarlánin falla, áður en framkvæmdin er farin að skila arði. Með þessu lagafrv. er einnig gengið út frá, að framlag ríkisins til iðnlánasjóðs hækki á næsta ári úr 2 millj. í 10 millj. kr. Hér er einnig um byltingu að ræða, og er þarna að verulegu leyti komið til móts við óskir, sem samtök iðnaðarins í landinu hafa sett fram. Það er fróðlegt að sjá í grg., sem fylgir með lagafrv. þessu, að framlög ríkissjóðs til iðnlánasjóðs hafa numið frá stofnun sjóðsins 1935 til ársins 1965, í 30 ár samtals, aðeins 20 millj. kr. Átak það, sem nú skal gert, er auk lántökuheimildanna, að ríkissjóður leggi iðnlánasjóði 10 millj. kr. árlega eða sömu upphæð og meðaltal 15 ára, miðað við framlag ríkisins frá stofnun. Með samningi um álbræðslu í Straumsvík, sem nú hefur verið lagður fyrir hv. Alþ., er gert ráð fyrir, að væntanleg álbræðsla greiði iðnlánasjóðsgjald, 4.1% af framleiðslugjaldi því, sem bræðslunni er gert að greiða. Hér er einnig um verulegar tekjur að ræðra til handa iðnlánasjóði, eða um 3 millj. kr. á ári, þegar álbræðslan hefur náð fullum afköstum. En á 25 ára tímabili má gera ráð fyrir, að álbræðslan hafi greitt iðnlánasjóði um 60 millj. kr. með óbreyttu heimsmarkaðsverði á áli. Miðað við verðþróun í heiminum má gera ráð fyrir, að þessi upphæð verði mun hærri. Eins og fram kemur í mjög ýtarlegri grg. með frv., hefur framlag ríkisins til iðnlánasjóðs numið 20 millj. kr. þau 30 ár, sem sjóðurinn hefur starfað. Hins vegar er iðnlánasjóðsgjaldið, sem iðnaðurinn sjálfur greiðir, komið upp í 33 millj. á þremur árum, og við bætast væntanlega í ár 17 millj. kr. Hefur þá iðnaðurinn sjálfur lagt fram til sjóðsins 50 millj. kr. á 4 árum. Fram til ársins 1965 hafði iðnlánasjóður lánað út 80 millj. kr., aðallega til vélakaupa, og oft svo smátt sniðið, að ekki kom að fullu gagni. Á s.l. ári hafði hagur sjóðsins hins vegar batnað svo vegna tilkomu lána að tilhlutan hæstv. ríkisstj. af PL-480 fé og frá bankakerfinu samkv. framkvæmdaáætlun ríkisstj., að útlán s.l. ár urðu 58.5 millj., m.ö.o.: útlán sjóðsins jukust á þessu eina ári um nær 75%, og námu heildarútlán þá frá stofnun sjóðsins 139.6 millj. kr. Þar af eru vélalán 86 millj., en 53.6 millj. kr. í byggingarlánum. Á s.l. ári veitti iðnlánasjóður 217 lán, en synjaði 154. Það er fróðlegt nú að gera sér grein fyrir stöðu iðnlánasjóðs nokkuð fram í tímann, t.d. fram til ársloka 1970, miðað við þá fjármöguleika, sem sjóðurinn hefur nú og honum eru skapaðir með þessu frv. og álsamningnum. Stofnsjóður í árslok 1965 er sem næst 72 millj. kr. og skuldir sjóðsins 68 millj. Útlán eru því samtals 140 millj. kr. Auknar lántökur samkv. þessu lagafrv. verða 180 millj. Vaxtatekjur og þóknun s.l. ár urðu 10 millj. kr., og má því áætla þær fram til ársloka 1970 með öllum þessum möguleikum, sem sjóðnum eru skapaðir, samtals 75 millj. kr. Ganga verður út frá, að lán úr Framkvæmdasjóði aukist heldur en minnki, miðað við lán þau, sem Framkvæmdabankinn hefur að undanförnu lánað til iðnaðar. En í framsöguræðu hæstv. iðnmrh. um frv. til l. um Framkvæmdasjóð í hv. Nd. upplýsti ráðh., að tekið verði tillit til þess, hvað Framkvæmdabankinn hefur lánað íslenzkum iðnaði undanfarin ár, þegar kemur til, að ákveða skal lán úr Framkvæmdasjóði. Ef þetta nemur að jafnaði á ári 40 millj. kr., bætast sjóðnum hér 160 millj. kr. til ársloka 1970. Ríkisframlagið í ár verður 2 millj. kr., en hækkar svo samkv. þessu lagafrv. í 10 millj. kr. á ári. Nemur þetta framlag þá á þessu tímabili 32 millj. kr. Iðnlánasjóðsgjaldið, sem á s.l. ári er líklega 17 millj. kr., má áætla með aukningu og tilkomu álbræðslunnar að nemi 125 millj. kr. Samkv. þessum hugleiðingum verður því iðnlánasjóður og þar með útlán iðnlánasjóðs í árslok 1970, með því, sem sjóðurinn hefur nú til umráða í útlánum, samtals 712 millj. kr. Sé gengið út frá, að sjóðurinn fái sömu fyrirgreiðslu úr bankakerfinu sem á síðasta ári og standi þannig straum af afborgunum lána, má ganga út frá, að iðnlánasjóður eigi fyrir sér að fimmfaldast frá því, sem nú er, á næstu 5 árum. Ef sjóðnum verða á þessu tímabili fengin aukin verkefni frá hæstv. ríkisstj. eða hv. Alþ., fylgja þar væntanlega með auknir fjármöguleikar. Að þessu athuguðu er ekki annað séð en vel sé hugsað fyrir þessum fjárfestingarsjóði iðnaðarins á þessu tímabili, sem ég hef rætt um, til ársloka 1970. Hér er um slíka byltingu að ræða í fjárfestingarlánum fyrir íslenzkan iðnað og þann skilning frá hendi ríkisvaldsins og núv. hæstv. iðnmrh., að þetta ber að þakka alveg sérstaklega. Er þess að vænta, að nú verði gert jafnmyndarlegt átak varðandi rekstrarfjárþörf þessarar þýðingarmiklu atvinnugreinar. Eins og ég gat um í upphafi, mælir iðnn. með þessu frv. um breyt. á l. um iðnlánasjóð, og er þess að vænta, að hv. þdm. veiti þessu máli stuðning.



Herra forseti. Eins og ég ræddi um við 1. umr. þessa máls, virðist mér, að um iðnlánasjóðinn eigi að gilda hinar sömu reglur, sem látnar eru gilda um stofnlánadeild landbúnaðarins og fiskveiðasjóð varðandi framlag ríkisins á móti því framlagi, sem innheimt er frá atvinnuvegunum sjálfum. En í þessum sjóðum landbúnaðarins og sjávarútvegsins er, eins og ég gat um þá, gildandi sú regla, að ríkið leggur jafnt framlag á móti því fé, sem innheimt er hjá atvinnuvegunum sjálfum. Á þskj. 448 hef ég ásamt hv. 1. þm. Vestf. lagt fram brtt. við þetta frv., sem gengur í þessa átt, og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þann rökstuðning fyrir þeirri till., sem ég setti fram hér við 1. umr. málsins. Sú hækkun, sem þetta frv., eins og það liggur fyrir, gerir ráð fyrir á framlagi ríkisins til iðnlánasjóðs, er í sjálfu sér góðra gjalda verð, svo langt sem hún nær. En okkur flm. þessarar brtt. virðist, að það beri að gilda sömu reglur um þennan sjóð og gilda um hliðstæða stofnlánasjóði annarra atvinnuvega, og þess vegna flytjum við brtt. okkar um það, að framlag ríkisins verði jafnhátt iðnlánasjóðsgjaldinu.



Herra forseti. Fyrir þjóð, sem byggir afkomu sína að meginhluta á fiskveiðum, verður a teljast bæði nauðsynlegt og sjálfsagt, að lagt sé í töluverðan kostnað vegna vísindaleg a rannsókna á öllu lífi í hafinu umhverfis landið. Á þessum vettvangi sem svo víða annars staðar skortir okkur um langt skeið vel menntað og þjálfað starfslið. Nú hefur málum svo skipazt, að álitlegur fjöldi karla og kvenna hefur helgað fiskifræðinni og fiskirannsóknum starfskrafta sína, þótt enn væri þörf fyrir fleiri. Telja verður einnig, að aðbúnaður þessarar þjóðar nauðsynlegu starfsemi í landi hafi nú verið sæmilega tryggður með hinni fullkomnu og glæsilegu byggingu að Skúlagötu 4 hér í borg. Því miður verður það sama ekki sagt um fiskirannsóknirnar á sjálfu hafinu, en með sérstökum velvilja landhelgisgæzlunnar og starfsfólks hennar hefur verið stuðzt við afnot af skipum gæzlunnar til brýnustu rannsóknarstarfa undanfarin ár. Hefur nánast gegnt furðu, hver árangur hefur af því starfi orðið, þegar hliðsjón er af því höfð, að skipin eru hugsuð og byggð til allt annarra og óskyldra starfa og sum þeirra nú komin allverulega til ára sinna. Til úrbóta á þessum vanda hefur nú m langt skeið verið unnið að undirbúningi að útboði á smíði sérstaks hafrannsóknarskips, g hefur samkv. ákvæðum í l. um útflutningsgjald safnazt nokkurt fé til smíðinnar, og mun smíðin nú boðin út á allra næstu vikum. Með tilkomu þessa skips verður að vænta þess, að náðst hafi einn stærsti áfangi í fiski- og hafrannsóknarmálum á Íslandi. En þrátt fyrir umrædda framþróun þessara mála hefur mönnum verið ljós nauðsyn þess, að meira yrði að gert. Af þeim, sem kunnugastir eru þessum málum, er fullyrt, að þrátt fyrir tilkomu fiski- og hafrannsóknarskips mundi þörfum síldarflotans fyrr síldarleit ekki verða fullnægt, þar sem slík skip gætu ekki bundið sig þeim störfum í jafnlangan tíma ársins og síldveiðar eru nú stundaðar. Fengin er 13 ára reynsla af skipulagðri síldarleit, en hún hófst árið 1954. Samkv. þeirri reynslu, sem þegar er fengin, mun enginn draga í efa þörfina fyrir áframhaldandi síldarleit. Þróun síldveiðanna á s.l. árum styður þessar niðurstöður manna e.t.v. gleggst og sannar, svo að vart verður um villzt, að brýn þörf er fyrir síldarleit á stærri svæðum en fyrr og nú samfellt allt árið um kring. Samkv. aflaskýrslum síðustu ára hefur orðið slík gerbreyting á afla landsmanna á s.l. 7 árum, að byltingu nálgast. Á 10-15 árum fyrir árið 1959 var bolfiskaflinn, þorskur, ýsa og hliðstæðar tegundir, aðaluppistaða í afla landsmanna. Á því ári aflast hins vegar 183 þús. tonn af síld. En að magn lækkar örlítið árið eftir, niður í 135 þús. tonn, en vex síðan jafnt og þétt til s.l. árs upp í 801 þús. tonn. Fram skal þó tekið, að í umræddum tölum er einnig loðnuafli. Til þess að gera sér ljósa grein fyrir þeirri gerbreytingu, sem á sér stað á þessum árum, skal þess getið, að hlutdeild síldarafla í heildaraflamagni ársins 1959 er 32.3% á móti 67.2% þorskafla. Á s.l. ári snýst þetta hlutfall svo gersamlega við, að þá er síldarafli og loðna orðin 68.8% af heildaraflamagninu, en þorskaflinn 30.9%. Til enn frekari skýringar skal þess getið, sem varpar skýru ljósi á vandamál togaraútgerðarinnar sérstaklega, að á árinu 1959 er þorskafli á vélbátum 225 þús. lestir, en á sama ári er allur afli togaranna 156 þús. lestir. Þrem árum síðar, eða árið 1962, hefur þorskafli vélbátanna aukizt upp í 300 þús. lestir, en afli togaranna lækkað niður í 50 þús. lestir. Hina stórfelldu aukningu síldaraflans í útflutningsverðmæti þjóðarinnar þakka skipstjórnarmenn og sjómenn almennt hinni stórauknu tækni, sem orðið hefur með stækkun skipanna og öllum búnaði þeirra. Þannig fæst nú með tilkomu nýrri og betri veiðitækja og veiðarfæra veiði, sem fyrir örfáum árum hefði verið útilokað að ná. Auk þessa hefur burðarmagn og veiðihæfni skipanna verið margfaldað með tilkomu 240-360 lesta veiðiskipanna s.l. ár, og vald skipstjórnarmanna á hinni nýju tækni hefur aukizt og þróazt jafnt og þétt. Í landi hafa bræðsluafköst síldarverksmiðjanna á árunum 1958-1965 aukizt úr 70840 málum á sólarhring í 120250 mál á sólarhring. Þrátt fyrir tiltölulega þröng veiðisvæði og að síldin hefur staðið djúpt, eins og sjómenn segja, hefur hin nýja tækni bætt veiðiaðstöðu skipanna til stórra muna, en á sama árabili hefur þróarrými verksmiðjanna einnig aukizt úr 400 þús. málum í 700 þús. mál. Á margnefndu árabili eykst heildarafli landsmanna úr 400 þús. smál. í 1 millj. 90 þús. smál. á s.l. ári þrátt fyrir minnkandi bolfisksveiðar. Þessi rúmlega tvöföldun aflamagnsins á 7 árum er því óvefengjanlega öflugum síldargöngum og stórlega bættum aðstæðum við veiði og vinnslu aflans í landi að þakka. Þrátt fyrir framangreindar staðreyndir mundu allir, sem þekkja vel til á þessum veiðum, vilja bæta enn einu atriði inn í forsendurnar fyrir hinum mikla síldarafla, en það er sú ómetanlega aðstoð, sem síldarleitin á sjó hefur veitt veiðiflotanum. Þar hafa margir aflamenn átt hlut að giftudrjúgum árangri. Ég hygg, að á engan verði hallað, þótt viðurkennt sé, að kunnasta nafnið í þeim hópi manna sé nafn Jakobs Jakobssonar fiskifræðings. Tilkoma þessa frv. er í senn viðurkenning á brýnni þörf síldarleitarinnar, byggt á órækri reynslu af störfum hennar s.l. 13 ár, og því um leið viðurkenning á starfi þeirra einstaklinga, er að leitinni hafa unnið á þessum tíma. Skal nú í sem stytztu máli rakin forsaga frv., sem um leið skýrir efni þess. Jakob Jakobsson fiskifræðingur reit sjútvmrn. bréf hinn 8. sept. s.l. og fór fram á það við rn., að það heimilaði smíði nýs leitarskips þegar á árinu 1966. Í framhaldi af því áttu sér stað bréfaskipti og viðræður milli sjútvmrn. og Jakobs Jakobssonar fiskifræðings um smíði síldarleitarskips. Fól rn. Jakob að gera athugun og um leið leita tilboða um smíði á slíku skipi. Óskaði rn. eftir upplýsingum um kostnað, þ.e. sundurliðað verðtilboð, svo og afgreiðslufrest og að kannaðir yrðu möguleikar á að fá till. að fyrirkomulagsteikningum af slíku skipi. Þá er að geta þess, að á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, sem haldinn var í Reykjavík dagana 25.-27. nóv. s.l., skýrði ég frá þessari málaleitan Jakobs í ræðu á fundinum, en það var í lok fundarins í tilefni af till. um smíði síldarleitarskips, en till. var svo hljóðandi: „Fundurinn bendir á, að starfsaðstaða Jakobs Jakobssonar fiskifræðings við stjórn síldarleitarinnar er á engan hátt viðunandi vegna vöntunar á hentugu skipi. Þar sem ekki liggur fyrir, að hið opinbera hafi tryggt fé til kaupa á hentugu síldarleitarskipi, samþykkir fundurinn að fela stjórn samtakanna að vinna að því, að fjár verði aflað til kaupa á nýju skipi, sem afhent verði hinu opinbera til rekstrar. Skipið verði byggt eftir fyrirsögn Jakobs Jakobssonar, fjárins verði aflað með því, að tekið verði 1/4% af aflaverðmæti síldveiðiflotans og kaupendur síldarinnar greiði jafnhátt framlag og útvegsmenn og sjómenn. Fundurinn felur stjórn Landssambands ísl. útvegsmanna að vinna að því að fá samstöðu hjá samtökum sjómanna og síldarkaupenda um þetta mál, og að því fengnu óski hún eftir því við ríkisstj. og Alþ., að lög verði sett um innheimtu á andvirði skipsins, en það gjald standi þó eigi lengur en þar til kaupverð skipsins er að fullu greitt. Miðað við, að síldarleitarskipið kosti um 30 millj.“, - ég skal skjóta því hér inn í, að nú er talið nokkuð ljóst, að slíkt skip muni vart fáanlegt með öllum nauðsynlegum búnaði undir 35-40 millj. kr., - „og aflabrögð verði ekki lakari en 2 s.l. sumur, mundi skipið verða greitt að fullu á 7-8 árum.“ - En þetta er miðað við 30 millj. kr. verð. „Með þessari samþykkt vill aðalfundur Landssambands ísl. útvegsmanna sýna í verki viðurkenningu á frábæru starfi Jakobs Jakobssonar við síldarleitina.“ Með því að till. þessi, er samþ. var á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, gerir ráð fyrir, að bæði sjómenn og síldarkaupendur taki þátt í greiðslu síldarleitarskipsins, sendi stjórn Landssambandsins till. til umsagnar hinum ýmsu hagsmunasamtökum þeirra. Svar barst frá sex samtökum ag mæltu fimm með efni till., en aðeins ein voru á móti. Eftir að bréfaskriftir höfðu farið fram á milli Landssambands ísl. útvegsmanna og sjútvmrn. um mál þetta, skipaði sjútvmrh. hinn 25. marz s.l. 5 menn í n., er hafa skyldi það hlutverk að taka ákvarðanir um smíði og kaup á síldarleitarskipi og semja uppkast að frv. til l. um innheimtu 1/4 % gjalds af aflaverðmæti síldveiðiflotans ásamt jafnháu gjaldi frá kaupendum síldarinnar. Í n. eiga sæti m.a. þrír menn tilnefndir af Landssambandi ísl. útvegsmanna, þar af einn tilnefndur af samtökum sjómanna og annar af síldarkaupendum. Í n. á einnig sæti Jakob Jakobsson fiskifræðingur, sem kjörinn var formaður nefndarinnar. Eins og áður segir, fól sjútvmrh. Jakob Jakobssyni í nóv. s.l. að rannsaka möguleika á smíði síldarleitarskips og fá verðtilboð og fyrirkomulagsteikningar af því. Jakob hefur síðar unnið að þessu máli og aflað upplýsinga. N. sú, sem fyrr er frá greint og skipuð var hinn 25. marz s.l. af sjútvmrh., hefur nú tekið við öllum upplýsingum, sem Jakob Jakobsson hefur aflað, og heldur áfram starfinu. Nefndin hefur og samið lagafrv. það, sem hér er nú til umr. Sú viðurkenning, sem felst í því, að sex hagsmunasamtök, sem til var leitað, fallast á og óska beinlínis eftir að greiða það gjald, sem felst í 3. gr. frv., á sér áreiðanlega fáar hliðstæður. Eigi að síður er það staðreynd í þessu máli og ætti að auðvelda framgang þess. Umfram þær skýringar, sem ég nú hef gefið, leyfi ég mér, herra forseti, að vísa til grg. frv. um efni hinna einstöku greina þess, en tel að öðru leyti óþarft að ræða þær, svo skýrar sem þær eru og efni þeirra augljóst. Herra forseti. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.