Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og skýrt er frá í aths. með þessu frv. er flutningur þess, eins og þar er strangt til tekið, ekki alveg bráðnauðsynlegur, sbr. þó 3. gr. frv. En með l. nr. 5 frá 13. febr. 1976 um útflutningsgjöld af sjávarafurðum, eru:ill þau útflutningsgjaldaákvæði, sem um getur í 5. gr. þessa frv., numin úr þeim lögum, sem þar eru tilgreind, og tekin inn í nýju útflutningsgjaldalögin. Þessu frv. er ætlað að fylla í þær eyður sem þannig hafa myndast í umræddum lögum, og þykir þetta bæði smekklegra, skýrara og eðlilegra, sérstaklega ef lög þessi verða prentuð o, skoðuð í heild. Til þess að skýra þetta örlítið nánar má taka l. nr. 80/1971, um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, sem dæmi. Eins og þau lög líta út eftir gildistöku hinna nýju útflutningsgjaldalaga er þar enga 16. gr. að finna og 9. gr. byrjar á tölul. 2. Þetta gerir e.t.v. ekkert til, en mun smekklegra þykir þó að ákvæði laganna fái aftur eðlilega tölu eða eðlilega númeraröð með því að setja inn á þessum tveimur stöðum einfalda tilvísun í útflutningsgjaldalögin, eins og lagt er til með þessu frv. Við samningu útflutningsgjaldalaganna var íhuguð sú leið að breyta ákvæðum hinna ýmsu laga, sem frv. þetta fjallar um, í stað þess að fella þau úr gildi eins og gert var. Niðurstaða þeirrar íhugunar varð sú, að skýrar væri að fara þá leið sem farin var, þ.e. eða fella ákvæðin fyrst úr gildi og bera svo fram þetta frv. 1 þessu frv. er hins vegar stefnt að því að hafa orðalag sem skýrast og einfaldast og þess vegna segir einfaldlega í 1. gr. að 1. tl. 1. mgr. 9. gr. l. nr. 80/1971 orðist eins og þar stendur: „Tekjur af útflutningsgjaldi skv. lögum.“ Þótt frv. þetta sé aðallega formlegs eðlis er þar þó að finna efnisákvæði sem nauðsynlegt þykir að sett verði í lög. Hér er um að ræða ákvæði 3. gr. frv. og vísast til aths. um þau. En þar segir m.a. að með lögum um útflutningsgjald af sjávarafurðum var e-liður gr. varðandi Fiskveiðasjóð felldur niður og 1% gjaldið þar með fellt inn í lög um útflutningsgjald. Eftir stendur því d-liður um framlag ríkissjóðs, og þar sem ekki er ætlunin að fella hann niður verður að breyta orðalagi hans, því að eins og áður segir vísar hann aðeins til c-liðar um jafnhátt framlag úr ríkissjóði. Þetta frv. er fyrst og fremst nokkurs konar hreingerningarfrv. á öllum þeim fjölda laga sem áður voru í gildi og er flutt til þess að einfalda framkvæmd þessara mála. Herra forseti. Ég vil að lokinni þessari umr. leggja til að frv. verði vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Frv. þetta hefur að geyma nýmæli sem stjórn veiða á undanförnum árum þykir sýna að fullkomlega tímabært eða öllu frekar er bráðnauðsynlegt að setja á lög. Að vísu er að finna ákvæði um upptöku afla í botnvörpulögunum frá 1973 og skv. þeim er hægt að beita upptöku afla vegna brota á veiðireglum sem settar eru með stoð í lögum. Þetta á þó aðeins við ef um ítrekað brot er að ræða. Það verður að teljast ófullnægjandi í því tilfelli t.d. að bát sé settur ákveðinn hámarksveiðikvóti. Þá getur það hæglega komið fyrir að báturinn fari í veiðiferð eftir að eiga aðeins nokkur eða nokkra tugi tonna af aflakvóta sínum, síðan kemur báturinn inn með fullfermi og fer þar með langt fram úr sínum kvóta. Hér er aðeins um eitt brot að ræða og því ekki hægt að beita upptöku afla um það sem umframkvótanum nemur. Hagnaðurinn, sem viðkomandi hefur af þessum umframafla, getur hins vegar farið langt fram úr þeirri sektargreiðslu sem hægt yrði að dæma hann í. Eins og fyrr greinir á þetta við um veiðireglur sem settar eru skv. botnvörpulögunum. Brot á veiðireglum eða veiðileyfum sem eiga sér stoð í öðrum lögum, eins og t.d. landgrunnslögunum frá 1948, geta alls ekki varðað upptöku afla skv. gildandi lögum. Þetta þykir alveg óviðundandi og vísast um slík brot til þess er segir í aths. frv. um brot síldveiðibátanna á s.l. hausti, en þar segir: „Eins og kunnugt er var hámarksafli sá, sem hver bátur mátti veiða, 215 tonn síldar. Margir síldarbátanna fiskuðu mun meira en þessum kvóta nam, mismunandi mikið, en allt upp í 144 tonn fram yfir kvótann. Brúttóverðmæti umfram afla þessa báts, miðað við að allt hafi farið í 1. flokk, mun nema um 5 millj. 760 þús. kr. Ekki er vitað til þess að neinn af skipstjórum þeim, sem kærðir voru fyrir að hafa brotið þessa reglu um hámarkssíldarafla, hafi enn hlotið sektardóm, en skv. l. nr. 44 5. apríl 19–18 er ekki unnt að dæma þá í meir en 1 millj. kr. sekt, þannig að ljóst er að sumir hafa hagnast mjög verulega á þessum brotum. Þetta þykir alls ekki viðunandi, og heldur ekki að menn geti greitt sektir að öllu eða nokkru leyti með ólöglega fengnum afla. Þess vegna er lagt til í frv. þessu að „ólöglegur sjávarafli skuli gerður upptækur.“ Þær upptökuheimildir, sem felast í þessu frv., eru nýmæli sem þykir nauðsynlegt að setja. Þau nýmæli sem felast í 2.–4. gr. frv., þykja einnig nauðsynleg og gefa jafnframt tilefni til sérstakra skýringa því að hér er farið inn á alveg nýjar brautir hvað snertir aðferðina víð að beita upptöku afla. Skv. gildandi lögum eru slíkar aðgerðir vegna brota á veiðireglum eingöngu í höndum dómstóla, en hér er lagt til að framkvæmdavaldinu eða nánar tiltekið ráðh. verði fengið slíkt vald í hendur. Þetta er því nýmæli, enda þótt framkvæmdavaldið hafi á sumum sviðum vald til ákvarðana sem telja má svipaðs eðlis. Það er skýrt tekið fram í aths. með frv. að með því að fela rn. vald til upptöku ólöglegs sjávarafla er ekki verið að taka slík mál undan forræði dómstóla, enda gerir frv. ráð fyrir því að öllum slíkum ákvörðunum ráðh. megi vísa til meðferðar sakadóms. Það, sem telja verður að vinnist með því að heimila rn. upptöku ólöglegs sjávarafla, er fyrst og fremst það, að þetta ætti að gera slík mál mun þjálli og einfaldari í meðförum og þar með flýta afgreiðslu þeirra, auk þess sem með þessu væri væntanlega létt af dómstólum mörgum málum, sem enginn ágreiningur væri um og ætti þess vegna að vera óþarfi að láta ganga þá leið aðeins fordæmisins vegna. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að gert er ráð fyrir því að ólöglegur sjávarafli verði gerður upptækur óháð því hvort um refsiverðan verknað er að ræða, og mælir það auðvitað frekar með því að rn. geti annast og látið annast framkvæmdina. Til frekari útskýringa á þessu má nefna að erfitt getur verið að sanna að um sök sé að ræða hjá skipstjóra sem farið hefur aðeins fram úr kvóta sínum eða landað fiski sem er aðeins undir gildandi reglum um lágmarksstærðir. Í slíkum tilfellum er e.t.v. ekki efni til að dæma skipstjóra til refsingar, en á hinn bóginn þykir ekki rétt að láta hann hagnast á því að landa slíkum afla, jafnvel þó að í smáu sé. Um það, hve mikill hluti afla væri þannig ólöglegur, ætti sjaldnast að vera ágreiningur og ætti því að vera óþarfi að láta slík mál fá ítarlega dómstólameðferð, eins og ég sagði í upphafi. Að öðru leyti vísa ég til aths. með frv. Í Ed. var samstaða um þetta frv. að öllu leyti, að því undanskildu að bætt var við einni gr., 5. gr., þess efnis, að sjútvrh. getur með reglugerð sett nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara. Önnur breyt. var einnig gerð, en þar var eingöngu fært til betra máls með breytingu á einu orði. Í Ed. var þessu frv. tekið mjög vel af fulltrúum allra flokka sem þar töluðu. Ég tel að með þessu frv. sé verið að þyngja brot mjög verulega því að þótt upptaka afla nái eingöngu til botnvörpuveiða, þá er ekki síður ástæða til þess að hún nái til annarra brota, eins og ég hef hér gert að umtalsefni. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði vísað að lokinni þessari umr. til hv. sjútvn.



Herra forseti. Það er aðeins ein lítil aths. sem ég vildi gera við 1. umr. þessa máls. Ég býst við að það sé rétt að það þurfi að setja skýrari lagaákvæði um möguleika á því að refsa þeim, sem brjóta landhelgislög eða reglugerðir tilheyrandi landhelgismálum, með því að gera upptækan afla og tel út af fyrir sig að rétt sé að gera slíkt. Hins vegar dreg ég mjög í efa að það sé rétt að fara inn á þá braut sem farið er í þessu frv. um meðferð málsins. Hér er lagt til að það verði sjútvrn. sem felli úrskurð um það hvort um ólöglegan sjávarafla er að ræða og að hvað miklu magni. Þetta getur komið fyrir í mörgum tilfellum, eins og 1. gr. frv. ber með sér, þar sem nokkur skilgreining fylgir á málinu, - í mjög mörgum tilfellum og hér getur verið um gífurlega mikil verðmæti að ræða og miklar deilur um hvað af t.d. aflanum geti fallið undir að vera ólöglega tekinn. Ég álít að það eigi að fara með þessi mál eins og hver önnur landhelgislög eða reglur varðandi þau lög, að hér eigi að fara dómstólaleiðina. Það á að kæra þá sem brjóta. Þeir hafa rétt til þess að verja sig. Þeir verða dæmdir í undirrétti og þeir verða að setja tryggingu fyrir því, sem þeir hafa verið dæmdir til að greiða, og sleppa ekki frá því. Það er sjálfsagt að halda þeirri reglu. Það er hægt að ráðstafa andvirði hins ólögmæta í ákveðnu skyni, eins og t.d. að það renni til fiskirannsókna og vísindalegra rannsókna, alveg eins og nú er um það að ræða að ráðstafa landhelgissektum í ákveðinn landhelgissjóð. Það er ekkert því til fyrirstöðu. En þessi háttur, að ákveða að það skuli vera sjútvrn. sem á að úrskurða í þessum efnum, taka þarna að sér dómstigið, það álít ég mjög hæpið, og satt að segja álit ég að ekkert rn. ætti að óska eftir slíku valdi eða sogast inn í slíkt. En þar að auki tel ég þetta óeðlilegt og brot á okkar meginreglum varðandi þessi atriði, og satt að segja sé ég ekki hvar við lendum ef við förum að gera þetta í fleiri tilfellum. Þó að þarna sé að vísu að finna ákvæði um að menn geti skotið þessu máli til sakadóms, þá er það allt annað og hleypur yfir dómstigið. Ég vildi sem sagt, án þess að dregið sé á nokkurn hátt úr því sem hæstv. sjútvrh. er að leita eftir varðandi þetta mál, þ.e. að koma við refsingu fyrir brot á settum reglum varðandi þessi mál, án þess að það sé á nokkurn hátt dregið úr því að þetta sé framkvæmanlegt, þá held ég að það þurfi að taka til rækilegrar athugunar af þeirri n., sem málið fær til meðferðar, hvort það er rétt að víkja frá þessari almennu reglu á þennan hátt í svona veigamiklu og flóknu máli. Ég er a.m.k. á þessu stigi mjög andvígur þessari leið og tel hana ekki rétta.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Menn geta auðvitað haft hver sina skoðun á þessu, eins og hv. 2. þm. Austurl., og að vissu leyti er margt í hans málflutningi sem er vert að skoða. Hins vegar hleypur hann yfir það sem ég lagði á allmikla áherslu þegar ég mælti áðan fyrir þessu frv., en það er að brot af þessu tagi þurfa ekki að vera saknæm þannig að það sé nauðsynlegt og í öllum tilfellum áhugavert fyrir nokkurn að kæra þau brot til sakadóms. Til dæmis má taka umframafla, lítilfjörlegan umframafla, en til þess að menn hafi aðhald að fara eftir aflakvótum og settum reglum, þá er nauðsynlegt að umframafli sé alltaf skilyrðislaust gerður upptækur. Og það er það, sem ég á við með þessu, að það verði svo margar kærur, sem koma til dómstólanna, að það verði svo löng bið á öllu slíku, - kærur, sem ella þyrftu ekki til þeirra að koma. Við skulum nefna sem dæmi til þess að skýra sjónarmið beggja að í sambandi við veiðileyfi til skelfiskveiða eru ströng ákvæði bæði um stærð, aflamörk, hvað mikill vikuskammtur má vera og þess háttar. Þarna eru oft og tíðum bátar sviptir leyfi einn, tvo, þrjá, fjóra, fimm, sex og sjö daga. Þessar leyfissviptingar hafa gengið fyrir sig á mjög friðsamlegan hátt. Það hefur hver og einn viðurkennt sitt brot og leyfi er tekið af þennan tiltekna tíma af trúnaðarmanni, og þessir menn hafa ekkert verið kærðir til dómstóla eða fengið dóm, sem ég tel ekki ástæðu til. Hitt er svo annað mál: Eigum við að halda áfram á þeirri braut að þeir, sem brjóta, fái að halda þeim afla sem þeir taka í óleyfi? Það tel ég óeðlilegt, og þetta frv. gerir ráð fyrir að það sé tekið upp. Þá komum við aftur að hinu: Eigum við, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, skilyrðislaust að kæra alla þess menn til sakadóms ? Það er mikill fjöldi af þessum brotum, og það er eiginlega skýringin á því að þetta ákvæði er tekið upp. Hitt getur svo aftur, eins og hann gat réttilega um, alltaf valdið deilum, t.d. um hina stærri farma. Þar segir að rn. byggi ákvarðanir sínar skv. þessari grein á upplýsingum sérstakra eftirlitsmanna þess, starfsmanna Framleiðslueftirlits sjávarafurða, og öðrum tiltækum sönnunargögnum. Rn. kemur alltaf til með að verða að fara mjög vandlega í slíkar ákvarðanir, því að sá sem verður fyrir því, að hann er beittur þessum ákvörðunum, á fyllsta rétt á að vísa málinu til dómstóla, og þar verður rn. auðvitað að svara til saka jafnt og sá sem sakfelldur er. M.ö.o.: hér er um urmul af brotum að ræða, sem að yfirgnæfandi meiri hl. eru þess eðlis að það er engin ástæða til þess að kæra til sakadóms, og þar skilur á milli. Ég bið n., sem fær þetta mál til athugunar, að hugleiða hvor aðferðin er skynsamlegri. Báðar þessar aðferðir eiga rétt á sér. En eigum við að taka upp mjög strangt ákvæði. Ef við erum sammála um að beita skilyrðislaust upptöku ólöglegs afla, eigum við þá að vera það strangir að gera það að kröfu og skilyrði að kæra hvern einasta mann til sakadóms. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að það er ekkert skemmtilegt, hvorki fyrir eitt né annað rn.. að hafa slíkt í höndum, en í þessum efnum er sjútvrn. með sína eftirlitsmenn og sína deild sem fjallar um þessi mál, og það er það sem vakti fyrir okkur, að það væri eðlilegt að það væri undir þeirri stjórn. Ég held að dómsmrn. hafi það mikið á sinni könnu, meðferðir dómsmála taki það langan tíma, að við eigum ekki með þessu frv. að ýta undir það að stórfjölga dómsmálum. Það er það sem ég tel höfuðkostinn við þetta frv. - Þetta vildi ég að kæmi hér fram.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð um þetta frv. áður en það fer í væntanlega nefnd. Ég vil leyfa mér að taka undir þau orð, sem hv. 2. þm. Austurl. hafði hér um, og til frekari undirstrikunar langar mig til að benda á að það er e.t.v. hæpið að fara þessa leið, þó að hún virðist girnileg, og það er hæpið að beita þessari reglu varðandi brot á landhelgislögunum. Mér fyndist eðlilegra að þarna væri það haft til viðmiðunar, sem kom raunar fram í umr. fyrr á þessu þingi, að samkv. íslenskum lögum er enginn sekur fyrr en búið er að sanna á hann sökina. Menn skulu hafa það í huga, þegar þau lög eru brotin sem sett eru til þess að vernda sjávaraflann, að þó okkur þyki súrt í broti að geta ekki náð til allra þeirra sem ólöglegir eru á því sviði, þá verður samt að fara þar með varúð vegna þeirra ákvæða í hegningarlögum sem fjalla um almennan persónurétt. Ég vil vekja athygli á því, að sú stétt manna, sem lendir í því að brjóta þau lög sem varða landhelgi okkar, þ.e. sjómannastéttin og þá skipstjórar sérstaklega, er eina stétt manna í landinu sem liggur undir því að nöfn þeirra eru birt í fjölmiðlum áður en búið er að sanna á þá sekt. Ég er ekki viss um að allir kærðu sig um að slík framkvæmd yrði á höfð gagnvart öllum lagabrotum. Það eru rök út af fyrir sig og náttúrlega veigamikil rök, sem ráðh. flytur hér frv. til stuðnings, að það hrannist upp svo mikið af málum að vart gefist tími til þess að vinna úr þeim gögnum sem til þurfi, það sé því eðlilegt að hægt sé að úrskurða skyndidóm og hlutaðeigandi eigi þá rétt á að skjóta málinu til æðri dómstóla. Það eru afar mörg tilfellin í margs konar afbrotamálum þar sem þetta væri ósköp auðvelt og kannske að mörgu leyti sjálfsögð leið að fara. Ég skal taka sem dæmi brot á skattalöggjöfinni. Það er alltaf verið að tala um að það hrannist upp svo mikið af alls konar málum fyrir dómstólum að það vinnist ekki tími til þess að taka þau til meðferðar fyrr en eftir langan tíma. Hvernig ætli mönnum fyndist það ef einhver, sem álitinn væri brotlegur við skattalöggjöfina, væri á stundinni dæmdur til þess að greiða ólöglegan afla, ólöglegan feng? Ég er hræddur um að það þætti mörgum illa að sér vikið, og ég vil biðja hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, að íhuga það gaumgæfilega. Ég er ekki að átelja Ed. Ég geri ráð fyrir að málið hafi verið skoðað þar frá ýmsum hliðum. En ég er ekki kunnugur því hvort málið hefur verið skoðað í því ljósi að þarna sé veríð að velja sérstaka leið gagnvart þessari einu stétt manna sem kemur til með að vera brotleg við þessi lög, þ.e. skipstjórum á fiskiskipaflotanum.



Herra forseti. Þessu frv. um veiðar íslenskra skipa utan fiskveiðilandhelgi Íslands ætti ekki að þurfa að eyða mörgum orðum að. Það er í samræmi við skoðanir okkar íslendinga og aðgerðir í hafréttarmálum að einstök ríki verði að geta haft hemil á eða stjórnað veiðum þegna sinna á fjarlægum miðum fram yfir það sem byggt er á viðurkenndum alþjóðasamþykktum. Íslensk stjórnvöld hafa í dag ekki vald til stjórnunar veiða íslenskra skipa utan fiskveiðilandhelginnar nema til grundvallar liggi gild alþjóðasamþykkt sem Ísland er aðili að. Ber því brýna nauðsyn til þess að rýmka heimildir til stjórnunar veiða íslenskra skipa utan landhelgi og kemur þar tvennt til: Annars vegar getur verið að íslendingar vilji eða þurfi að ganga lengra í takmörkun veiða en alþjóðasamþykktir gera ráð fyrir, og hins vegar getur og hefur komið upp sú staða að íslendingar geta ekki samþ. tilteknar reglur sem alþjóðanefndir setja, en vilja samt halda uppi veiðum og takmarka þær þá sjálfir. Sem dæmi um hið fyrr nefnda má nefna síldveiðarnar í Norðursjó. Íslendingar hafa að ýmsu leyti viljað ganga lengra til takmörkunar á þessum veiðum en Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndin hefur viljað samþ., og eins hafa danir sett ýmis skilyrði fyrir löndunarréttindum í Danmörku sem horfa til takmörkunar veiðanna umfram það sem Norðaustur-Atlantshafsnefndin hefur samþykkt. Eins og fyrr segir, er ekki lagaheimild fyrir hendi til þess að takmarka eða stjórna veiðum íslenskra síldarbáta í Norðursjó í samræmi við þetta, en vegna góðrar samvinnu við samtök útgerðarmanna og skipstjóra á íslensku bátunum hefur þetta blessast til þessa. Þó hafa komið upp tilvik þar sem tilfinnanlega hefur komið í ljós skortur á lagaheimild til þess að setja bátunum veiðireglur. Sem dæmi um alþjóðasamþykkt, sem íslendingar hafa ekki talið sig geta samþykkt, má nefna samþykkt Norðvestur-Atlantshafsnefndarinnar um loðnukvóta við Nýfundnaland og skiptingu hans á milli þjóða. Íslendingar hafa getað fallist á ákvæði um heildarkvóta á þessu svæði, en hins vegar hefur engan veginn verið hægt að samþykkja skiptingu hans á milli aðildarríkja. Skiptingu þessari var þannig háttað að nánast öllum kvótanum var skipt upp á milli norðmanna og sovétmanna einungis vegna þess að þessar tvær fiskveiðiþjóðir urðu fyrstar til þess að fara að veiða loðnu á þessu svæði fyrir 3–4 árum. Íslendingar byrjuðu þarna veiðar á s.l. ári og hefðu, ef þeir hefðu verið bundnir af samþykktinni, aðeins mátt veiða þarna 5 þús. tonn af loðnu. Nótaskipið Sigurður héðan úr Reykjavík veiddi þarna rúmlega 15 þús. tonn af loðnu á s.l. ári, og það er líklegt að fleiri íslensk nótaskip vilji reyna þessar veiðar á komandi sumri. Líklega eru allir sammála um hve brýnt það er að finna þessum skipum verkefni, og við íslendingar teljum að við eigum að hafa fullan rétt á því að keppa við rússa og norðmenn í þessum veiðum úti fyrir ströndum Kanada, þótt þessar tvær þjóðir hafi byrjað veiðarnar tveim árum á undan okkur. Við verðum þó að geta haft stjórn á veiðum okkar þarna, bæði vegna þess að við viljum auðvitað ekki fara yfir þann heildarkvóta, sem vísindamenn mæla með, og eins erum við að sjálfsögðu reiðubúnir til þess að taka tillit til óska strandríkisins Kanada ef það skyldi síðar meir vilja auka hlutdeild sina í þessum veiðum á kostnað annarra þjóða og þ. á m. okkar íslendinga. Af þessum tveim dæmum, sem ég hef hér nefnt, ætti mönnum að vera ljóst hve brýn nauðsyn er á því að frv. þetta verði samþykkt. Auk þess sem ég vísa til þess, sem segir í aths. með frv., þá ber þess að geta að eftirlit með því að haldnar séu reglur um veiðar í fiskveiðilandhelginni getur orðið erfitt ef ekki er bægt að setja sams konar reglur um veiðar utan landhelginnar. Íslendingar hafa t.d. strangari reglur um lágmarksstærðir fisktegunda og um möskvastærðir botnvörpu en ákvæði alþjóðasamþykkta eru um þessi efni. Þess vegna er nauðsynlegt vegna eftirlits og eðli málsins samkvæmt að íslensk skip séu háð sömu reglum að þessu leyti, hvort sem þau veiða innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi eða utan. Herra forseti. Ég vil að lokinni þessari umr. leggja til að frv. verði vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur borist í dag bréf frá dómsog kirkjumrn., dags. 7. apríl. Rn. fer þess á leit við allshn. að hún hlutist til um að tvær breytingar verði gerðar á frv. eins og það nú liggur fyrir. Í fyrsta lagi, að 2. málsl. 2. málsgr. 8. gr. frv. verði felldur niður, en það er setningin sem hljóðar svo. „Auk skráningarmerkis skal hver tengi- eða festivagn auðkenndur að aftan skráningartölu dráttartækisins.“ Í bréfi rn. segir að unnið sé að því að skrá skráningarskylda tengi- og festivagna, þ.e. vagna sem eru 500 kg að eigin þyngd eða meira, sbr. 11. gr. umferðarlaga, og verða sett sérstök skráningarmerki á vagnana. Er því eigi talin þörf á að áskilja tvö skráningarnúmer á skráningarskyldum tengi- og festivögnum. Hin breytingin er við 13. gr. frv., að fyrri málsgr. hljóði sem hér segir: „Ákvæði 4. gr. um skráningu beltabifhjóla koma til framkvæmda 1. júní 1976. Nægilegt er þó að beltabifhjól, sem tekin hafa verið í notkun fram til 1. júní 1976, séu tilkynnt til skráningar fyrir 1. okt. 1976.“ Allshn. hefur skoðað þetta bréf og hefur fyrir sitt leyti ekkert við það að athuga að þessar breytingar verði gerðar á frv. Ég leyfi mér því að leggja fram skriflega brtt. þar að lútandi.



Herra forseti. Frv. það til ættleiðingarlaga, sem hér er lagt fyrir þessa hv. d., er samið af svokallaðri sifjalaganefnd sem unnið hefur undanfarið að endurskoðun á löggjöfinni um réttarstöðu barna og hefur verið unnið að frv. þessu í því samhengi. En frv. til almennra barnalaga mun verða lagt fyrir þingið nú alveg á næstunni. Það kemur fram í grg. með frv. hverjir það eru sem verið hafa í sifjalaganefnd. Núgildandi ættleiðingarlög, sem sett voru árið 1953, eru sniðin eftir ættleiðingarlögum annarra Norðurlanda, sem sett voru á árunum 1920–1930. Hafði sú löggjöf lítið sem ekkert breyst er hin íslensku lög voru sett. Hins vegar voru á næstu árum þar á eftir gerðar ýmsar breytingar á hinum norrænu lögum og er í þessu frv. m.a. höfð hliðsjón af þeim breytingum. Jafnframt hefur í ýmsum efnum verið leitast við að gera ákvæði laganna skýrari og gera reglur um undirbúning og framkvæmd ættleiðingar traustari og markvissari, Í heild verður hins vegar ekki sagt að breytingar þær, sem frv. er ætlað að gera á núgildandi lögum séu veigamiklar eða líklegar til þess að valda ágreiningi. Ég vil því fyrst og fremst vísa til hinnar ítarlegu grg. er frv. fylgir. En ég get aðeins rifjað upp í örstuttu máli hverjar helstu efnisbreytingar það eru sem í frv. þessu felast. Í fyrsta lagi er lagt til að ættleiðingarleyfi verði gefið út af dómsmrh. Í öðru lagi er það svo að samkvæmt frv. er ekki þörf á samþykki foreldra til ættleiðingar ef unglingur er 18 ára eða eldri, sá sem ættleiða á, í stað þess að í gildandi lögum er miðað við 20 ára aldur. Í þriðja lagi er það, að samkvæmt frv. er því haldið að áskilin er umsögn barnaverndarnefndar, en fellt niður að umsögn sóknarprests sé lögmælt. Í fjórða lagi að lögræðissviptan mann er unnt að ættleiða samkvæmt frv. þótt eigi komi til samþykki lögráðamanns, en leita ber umsagnar hans. Í fimmta lagi eru svo höfuðbreytingarnar sem varða samþykki til ættleiðingar: 1) Áskilið er að samþykki sé skriflegt, og má mæla fyrir um að það sé ritað á eyðublað sem rn. leggur til. 2) Samþykki á að staðfesta í viðurvist starfsmanns rn. eða annars opinbers starfsmanns sem löggiltur er í þessu skyni. 3) Samþykkjandi skal fá fræðslu um réttaráhrif ættleiðingar. 4) Samþykki án greiningar á væntanlegum kjörforeldrum er yfirleitt ekki gilt nema barnaverndarnefnd ráðstafi barni til ættleiðingar eða hafi milligöngu um það. 5) Samþykki er ekki gilt nema það sé staðfest hið fyrsta 3 mánuðum eftir fæðingu barns. 6) Ákvæði eru í frv. um afturköllun samþykkis, og verður ættleiðingarleyfi þá yfirleitt ekki veitt, en undantekning er þó frá því, einkum ef barn hefur verið lengi í fóstri hjá ættleiðingarbeiðanda. Þetta, sem ég rakti nú síðast, varðandi breytingar sem eru gerðar varðandi samþykki til ættleiðingar. En svo er það, ef haldið er áfram þessari upptalningu á þeim meginbreytingum sem felast í þessu frv., að veitt er heimild til að ættleiða barn þótt samþykkjendur fallist ekki á það ef barnaverndarráð samþykkir þá skipan, en þar er einkum átt við hin svonefndu gleymdu börn á stofnunum. Fyrirmyndin er nýju norrænu ættleiðingarlögin og ensku ættleiðingarlögin. Réttaröryggisákvæði um dómsmál tengjast þessu ákvæði sem gert er ráð fyrir að sjaldan yrði beitt. Og trúlega er það svo, að þetta er ekki mjög raunhæft miðað við íslenskar aðstæður. Réttaráhrifin eru hin sömu og nú í flestum greinum. Þó er t.d. mælt fyrir um nafnbreytingu á kenningarnafni nema fyrirvari sé gerður um annað í ættleiðingarbeiðni. Um niðurfellingu ættleiðingar er lagt til að afnumið sé það ákvæði að unnt sé að fella niður ættleiðingu vegna óhæfilegrar framkomu kjörbarns í garð kjörforeldra. Veitt er svigrúm til að fella niður ættleiðingu ólögráða barns, ef slíkt þykir best henta þörfum barns. Hægt er og samkvæmt frv. að fella niður ættleiðingu ef kjörforeldrar eru látnir. Loks eru svo í frv. rækileg ákvæði um réttaráhrif niðurfellingar ættleiðingar að því er varðar tengslin milli kjörbarns og kjörforeldra. Ég hef, herra forseti, aðeins drepið á nokkrar höfuðbreytingar sem felast í þessu frv. frá núgildandi löggjöf. Ég fer ekki nánar út í frv., en leyfi mér, eins og ég sagði áðan, að vísa til hinnar ítarlegu grg., sem frv. fylgir, og óska eftir því að frv. verði að umr. þessari lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. N. hefur rætt þetta frv. á nokkrum fundum og orðið sammála um að mæla með samþykki þess óbreytts.