Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því að síðdegis í gær var dreift í deildinni þskj. 254, prentuðu upp, þ.e. breyt. á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, og þetta mál fór hér út úr hv. Nd. fyrir stuttu og á þingskjalinu, sem prentað hefur verið upp, stendur að það sé eftir 2. umr. í Nd. 12. des. Ég var aðeins að bera saman þessi þingskjöl sem afgreidd voru út úr deildinni varðandi þetta mál og þetta uppprentaða þingskjal og þar kemur í ljós að bætt hefur verið inn orði og brotastriki í 3. gr. frv. þar sem segir: "Úthlutun lána til þeirra sem eru að byggja eða kaupa íbúð í fyrsta sinn, svo og lána til meiri háttar viðbygginga, endurbóta eða orkusparnaðar, skal ganga fyrir úthlutun lána til þeirra sem eiga íbúð fyrir og skulu fyrrnefnd lán afgreidd í sömu röð og umsóknir berast og/eða íbúðir verða veðhæfar." Þarna er skotið inn "og/" á undan eða. Þetta var ekki í neinum af þeim þinggögnum sem lágu hér fyrir í hv. deild og ég vil biðja virðulegan forseta að láta kanna hvort um efnisbreytingu sé að ræða. Ég átta mig ekki á því í fljótu bragði en sýnist að þó kunni svo að vera og þá náttúrlega gengur ekki að afgreiða mál með því að prenta upp þingskjöl eftir að þau eru farin út úr deildinni til hv. Ed. og þarf að kanna málið nánar. Ég vil ekki staðhæfa að þetta sé efnisleg breyting, en mér finnst nauðsynlegt að gengið sé úr skugga um það og treysti því að hæstv. forseti kanni það mál efnislega.



Herra forseti. Mér er ljúft að upplýsa það atriði sem hv. 2. þm. Austurl. drepur hér á. Uppprentuð útgáfa þessa þingskjals er hin rétta og er eins og þingnefndin gekk frá henni. Hins vegar urðu þau mistök í frágangi hjá starfsmanni þingsins að hann strikaði yfir þetta eina orð og þetta skástrik sem ekki var ætlun nefndarinnar. Þegar það uppgötvaðist beitti hann sér auðvitað fyrir því í samvinnu við nm. að þetta yrði tekið inn aftur og þess vegna var skjalið prentað upp á nýtt. Hér eru því á ferðinni leið mistök sem ekki hafa nein efnisleg áhrif á þetta mál og ég fagna því að tækifæri gafst til að skýra þetta hér.



Herra forseti. Sú skýring sem hv. 17. þm. Reykv. bar fram nægir mér ekki. Það getur ekki verið nóg fyrir þingdeildina að fá það upplýst nú eftir á að mistök hafi orðið milli virðulegrar félmn. - í sambandi við tæknilega vinnu að málinu meðan það ekki kemur fram í deild meðan málið er til umræðu. Ég get ekki séð að það sé fullnægjandi afgreiðsla eða snerti yfirleitt þingdeildina og eftir sem áður stendur beiðni mín um að það sé athugað hvort þarna sé um efnislega breytingu að ræða á viðkomandi grein frv. Málið lá ekki fyrir hér við umræðuna með þessum hætti, ekki á neinu þingskjali, hvorki því sem lagt var fyrir fjölritað upphaflega og það hef ég hér handa á milli frá hv. meiri hl. félmn., né heldur á því þingskjali sem síðan var dreift prentuðu hér í deildinni. Mér sýnist að þarna kunni að vera um efnislega breytingu að ræða og þá náttúrlega verður deildin sem slík að taka afstöðu til þess eftir því hvernig málið er afgreitt og hvaða meðferð það fær í hv. Ed. sé svo.



Herra forseti. Ég sé að þarna hefur orðið breyting á og mig langar til að upplýsa það að ekki var haft samráð við nefndina um þessa breytingu, bara til þess að það verði leiðrétt. En mér finnst sjálfsagt að þetta verði athugað og þessu breytt þannig að það verði öruggt að það komi fram sem við ætluðumst til. Mér finnst að þetta "eða" eigi alls ekki að vera þarna miðað við það sem ég hafði haldið því að það verður að vera ljóst að það sem þarna á að koma fram er að lánsfé sé afgreitt í sömu röð og umsóknir berast þegar íbúðir verða veðhæfar. Það er auðvitað ekki hægt að afgreiða lánið fyrr en íbúðir verða veðhæfar þannig að það er spurning hvort ekki þurfi að breyta þessu þannig að það sé alveg ótvírætt hvað meint er. En ég tek undir það með hv. 2. þm. Austurl. Hjörleifi Guttormssyni að við þurfum að athuga þetta svo að það sé alveg öruggt að við séum ekki að afgreiða það sem ekki er rétt meining frá deildinni.



Vegna þessarar umræðu sem hér fer fram vil ég geta þess að sá starfsmaður þingsins sem var að verki í þessu tilfelli hefur upplýst mig um að lýsing hv. 17. þm. Reykv. á viðskiptum þeirra sé rétt, en að sjálfsögðu verður orðið við því að athuga hvort hér er um efnislega breytingu að ræða og það mun verða gert.



Herra forseti. Mér sýnist það liggja nokkuð ljóst fyrir að lagatexta verður ekki breytt eftir á. Þingdeildin afgreiðir mál eins og þau liggja fyrir. Þar breytir engu þó að einhver vilji leiðrétta þegar búið er að afgreiða mál út úr deildinni. Þess vegna verða menn að átta sig á alvöru þess mals, hvort þeir eru að tala um lagatexta eða frv. sem ekki er búið að greiða atkvæði um og svo skýlaust sem þetta hlýtur að vera tel ég að forseti þurfi að gá að sér með að láta það ekki henda aftur. Það verður þá að taka mál upp að nýju ef slíkur hraði er orðinn á vinnubrögðum hér að ekki er hægt að hafa reiður á því hvað nefndir leggja til.



Vegna orða hv. 2. þm. Vestf. tek ég fram að að sjálfsögðu er forseta ljós alvara þess máls þegar þingskjöl eru prentuð út og það munu verða gerðar ráðstafanir til þess að þessi lagatexti fái hér eðlilega meðferð og verði afgreiddur í samræmi við vilja þessarar hv. deildar.



Virðulegur forseti. Ég þakka undirtektir við beiðni minni og vildi aðeins segja það að mér finnst að þetta mál, þó að væntanlega sé það ekki stórt í sniðum, beri vott um það að hér er verið að vinna á óhæfilegum hraða í þinginu og hættan á mistökum hvort sem þau eru efnisleg eða tæknileg er miklu meiri en þegar sanngjarn og eðlilegur tími er til að athuga þingmál. Hérna sýnist mér um visst grundvallaratriði að ræða í sambandi við meðferð á þingskjölum og afgreiðslu mála milli deilda líka. En ég vil líka alveg sérstaklega vara við því að það sé verið að varpa ábyrgð í sambandi við svona mál yfir á starfsmenn Alþingis. Hér er fólk vinnandi nótt og nýtan dag og er áreiðanlega meira álag á starfsmönnum Alþingis en nokkurn tímann á okkur þm., a.m.k. þeim sem eru að vinna í þessum efnum fyrir okkur, og mér finnst að það sé ekki við hæfi að varpa mistökum af þessu tagi, ef um efnisleg mistök er að ræða, yfir á starfslið þingsins sem leggur sig allt fram. Við berum að sjálfsögðu ábyrgð á þessu sem erum að vinna að þessum málum, viðkomandi þingnefndir og hv. þm. allir, og eigum að sjá til þess og getum ekki skotið okkur á bak við starfslið þingsins sem er hér að vinna við mjög óeðlileg skilyrði og við þekkjum að leggur sig í líma við að gera allt sem best og leysa það sem krafist er og það er sannarlega óhæfilega mikið álag, svo að vægt sé til orða tekið, nú að undanförnu.



Í þessu sambandi vil ég geta þess að hér var aðeins verið að upplýsa um aðdraganda þessa máls, en ég tek þessar umræður ekki þannig að hér hafi ábyrgðinni verið varpað yfir á starfsfólk þingsins. Ég tek undir það sem hv. 2. þm. Austurl. sagði að það vinnur við mjög erfið skilyrði og sá starfsmaður sem hér um ræðir er þekktur að nákvæmni og samviskusemi þannig að ég vil ekki túlka þessar umræður þannig að ábyrgð hafi verið varpað yfir á hann í þessu efni og ég vil fullyrða það að hv. þm. er fullkomlega ljós ábyrgð sín á þeim málum sem afgreidd eru út úr þessari hv. deild.



Herra forseti. Aðeins til að stytta þessar umræður. Ég er innilega sammála hv. 2. þm. Vestf. Hér verður auðvitað engu breytt í þeim texta sem við höfum afgreitt út úr deildinni, enda ekki minnsta þörf á því vegna þess að málið er enn þá í Ed. og þar hafa þegar komið fram brtt. þannig að frv. kemur aftur hingað til hv. Nd. Ég vil því fara fram á það að þetta þingskjal verði dregið til baka. Það þarf ekkert að athuga hvort efnisbreyting er á því eða ekki. Það er verkefni hv. félmn. Ed. Ég vil þess vegna fara fram á það við forseta þessarar hv. deildar að hann upplýsi kollega sinn í Ed. um að þarna sé vandamál á ferðinni sem skera þurfi úr, en það er auðvitað fráleitt að leggja fram þingskjal í breyttu formi sem þegar er afgreitt út úr hv. Nd. Það kemur auðvitað ekki til mála.



Hæstv. forseta Ed. mun verða tilkynnt um þessi vandkvæði sem um er að ræða.



Herra forseti. Það hefur komið fram að um mistök hafi verið að ræða sem hafa farið fram hjá mönnum og mér finnst eðlilegt og mun hafa samráð við nefndarmenn í félmn. Nd. um það að við ræðum þetta við formann félmn. Ed. þannig að þetta mál verði afgreitt endanlega frá þinginu og um það verði séð að frv. fái rétta þinglega meðferð.



Herra forseti. Ég vænti þess að við getum stytt þessar umræður um þingsköp. Það hendir að pennaglöp verða og forseti á þá til að upplýsa hv. deild um það og varpa því fram hvort einhver hafi eitthvað við það að athuga að hann leiðrétti slík pennaglöp í prentun þingskjala án frekari umsvifa. En í þessu falli er ekki því til að dreifa. Málið hefur verið afgreitt út úr deildinni og það er tvennt til, annað tveggja að hv. Ed. afgreiðir málið eins og það fór úr hendi hv. Nd. eða að málið kemur aftur til hv. deildar.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti fjh.- og viðskn. sem hefur athugað frv. Á fund nefndarinnar komu Garðar Valdimarsson ríkisskattstjóri og Indriði Þorláksson skrifstofustjóri. Álitsgerð barst frá Verslunarráði Íslands. Nefndin taldi athugunarefni að skatthlutfall verði hið sama og hjá einstaklingum, þ.e. 35,2%, og verðtrygging með lánskjaravísitölu og telur nefndin að hyggja beri að því við þá endurskoðun sem fyrirhuguð er á lögum um skattlagningu fyrirtækja. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem fluttar eru á sérstöku þingskjali. Undir þetta rita Páll Pétursson, Kjartan Jóhannsson, Guðmundur G. Þórarinsson og Matthías Bjarnason og með fyrirvara Geir H. Haarde, Kristín Halldórsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon. Brtt. sem liggja fyrir á þskj. 320 er í fyrsta lagi að 2. gr. orðist svo sem þar segir. Orðalag var ekki nákvæmt í 2. gr. frv. og leggjum við til að því verði breytt þannig að 1. tölul. hljóði svo: "Skip og skipsbúnaður, svo og fólksbifreiðar fyrir færri en níu menn sem ekki falla undir 4. tölul.: 10%." Í öðru lagi leggjum við til að 3. gr. verði breytt og að í stað orðins "einkabifreiðum" komi: "fólksbifreiðum fyrir færri en níu menn, öðrum en leigubifreiðum." Ekki er um efnisbreytingar að ræða, heldur nákvæmara orðalag og teljum við að því feng. Þá er rétt að geta þess og sérstaklega með tilliti til orðaskipta sem urðu hér í upphafi fundar um þingsköp að á tveimur stöðum í þingskjalinu þarf að víkja við orðum, þ.e. tilvitnanir eru ekki nákvæmar. Í 4. gr. stendur: "þegar frá tekjum hafa verið dregnar þær fjárhæðir sem um ræðir í 1.-9. tölul." Rétt tilvísun er 1.–10. tölul. Í öðru lagi á upphaf 7. gr. að vera svo: 2. málsl. 1. mgr. 76. gr. orðist svo, sem þar segir. Það er sem sagt á tveimur stöðum sem tilvísanir eru ekki nákvæmar, en þetta mun hafa verið leiðrétt í gula heftinu og geta menn þá séð um hvað er að ræða.

Það vantar hvergi bandstrik.

Bandstrik eru hins vegar held ég öll á sínum stað.



Herra forseti. Ég hef ritað undir nál. hv. fjh.- og viðskn. með fyrirvara sem ég geri nú grein fyrir. Skattlagning á tekjur í atvinnurekstri er vandmeðfarið og flókið viðfangsefni. Það hefur verið til athugunar í fjmrn. um nokkra hríð, bæði í tíð fyrrv. og núv. ríkisstjórnar. Í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar er vikið að nauðsyn þess að endurskoða þennan þátt í tekjuöflun ríkisins í framhaldi af þeirri heildarendurskoðun á tekjuöflun ríkisins sem unnið er að hér á Alþingi. Frv. tekur einungis á nokkrum þáttum þess máls. Ég nefni þrjú atriði í frv. sem ég tel að þurfi að athuga nánar í þeirri heildarendurskoðun sem ég áðan nefndi. Hið fyrsta er spurningin um það hvort rétt sé að afnema með öllu heimilaða birgðaniðurfærslu eins og frv. gerir ráð fyrir að verði á árinu 1989. Annað er álagningarhlutfall á tekjur í atvinnurekstri sem frv. gerir ráð fyrir að verði 45%. Í nál. sem meiri hl. nefndarinnar hefur látið frá sér fara er vikið að þeirri hugmynd að með þessar tekjur verði farið með nákvæmlega sama hætti og tekjur einstaklinga, þ.e. þar verði fundnar sömu prósentur, sem nú eru 35,2%, og síðan það fært upp með sömu vísitölu og þar er notuð. Ég tel rétt að þetta verði athugað nánar, enda heyrðist mér að hljómgrunnur væri fyrir því í nefndinni. Í þriðja lagi tel ég rétt að athuga, fyrst hér eru til meðferðar ákveðin atriði í 74. gr. þessara laga, þegar vikið er að eignarskattsálagningu skuldabréfa og annarra slíkra verðmæta, hvort það sé endilega rétt að miða slíka eign við það nafnverð sem upp er gefið að viðbættum áföllnum vöxtum, verðbótum á höfuðstól. Ég held að það sé óhjákvæmilegt í þeirri endurskoðun á þessum málum sem fram undan er að reyna að taka með einhverjum hætti tillit til þeirra tilvika þegar slík bréf ganga kaupum og sölum með afföllum eins og nú mun vera orðið algengt. Ég sé hins vegar ekki ástæðu til að leggja til breytingar á greininni eins og hún er núna og eins og nefndin gekk frá henni, en ég tel óhjákvæmilegt að vekja athygli á þessum þætti og tel nauðsynlegt að við frekari athugun á málinu verði þetta atriði skoðað. Ég mun að sjálfsögðu greiða frv. atkvæði mitt.



Herra forseti. Ég geri hér grein fyrir brtt. sem ég flyt við 206. mál á þskj. 342, frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Nú er þar fyrst til að taka að ég styð frv. og skrifa undir nál. fjh.- og viðskn., með þeim fyrirvara þó að ég áskil mér rétt til þess að fylgja eða flytja brtt. og flyt þær á sérstöku þingskjali. Ég tel að frv., svo langt sem það nær, sé til bóta í flestum eða öllum greinum og lýsti reyndar þegar yfir stuðningi við það við 1. umr. málsins hér í deildinni. Ég hefði hins vegar gjarnan viljað sjá gengið lengra og tekið betur á fleiri hlutum sem varða skattlagningarreglur fyrirtækja og flyt því sérstakar brtt. um meðferð þeirra frádráttarheimilda sem ekki er tekið á í frv. hæstv. ríkisstjórnar sem hæstv. fjmrh. talaði fyrir. Ég hef þar hliðsjón af frv. sem þrír hv. þm. Alþb. í Ed. hafa lagt fyrir þingið og nokkuð var vitnað til við 1. umr., en ég kaus þó vegna þeirra jákvæðu þátta sem eru í frv. ríkisstjórnarinnar að falla frá þeim hluta brtt. eða þeim hluta frv. sem snertir sömu frádráttarliði og tekið er á í frv. hæstv. ríkisstjórnar. Það er að vísu svo að í frv. þm. Alþb. er gengið lengra og tekið með öðrum hætti t.d. á því að færa niður matsverð vörubirgða. Það er gert ráð fyrir að það gerist í áföngum á fjögurra ára tímabili en ekki í tveimur stökkum eins og frv. hæstv. fjmrh. gerir ráð fyrir. Sömuleiðis er þar tekið á útistandandi viðskiptaskuldum, það er tekið á fyrningarreglum og fleiru. Fyrsta brtt. mín á þskj. 342 lýtur að því að taka inn ákvæði um niðurfærslu á heimildum til að draga tap á útistandandi viðskiptaskuldum frá tekjuskatti og yrði það gert með því að heimilt yrði að færa niður útistandandi viðskiptaskuldir um allt að 4% á árinu 1988, allt að 3% á árinu 1989 og allt að 1% á árinu 1990 en þá falli heimildir samkvæmt þessum tölulið niður. Ég geri ráð fyrir því að þetta sé eitt af þeim ákvæðum sem hæstv. fjmrh. hefur hugsað sér að taka til meðferðar í áframhaldandi endurskoðun þessara skattlagningarreglna fyrirtækjanna, en hér er lögð til ákveðin aðferð, ákveðinn valkostur boðinn, hvernig þrepa mætti niður þessar heimildir og ætti það þá ekki að koma mjög illa við fyrirtækin þar sem þau hefðu þennan aðlögunartíma. 2. till. lýtur að breytingum á 52. gr. laganna um tekjuskatt og eignarskatt og er um það að setja inn mjög skýr ákvæði um að óheimilt sé að draga persónulega eyðslu forráðamanna fyrirtækis eða starfsmanna þess frá skatti og að ríkisskattstjóri skuli gefa út reglur árlega um takmörk samkvæmt þessum tölulið sem gætu hugsast sem einhvers konar þak eða hlutfall af veltu eða rekstrarumfangi fyrirtækjanna sem afmarkaði það með mjög skýrum hætti hversu háar upphæðir væri eðlilegt að færa undir tiltekna eyðsluliði af þessu tagi. Það er öllum kunnugt og kemur m.a. skýrt fram í skýrslu þeirri sem unnin var og lögð fyrir Alþingi fyrir einum tveimur árum um skattsvik að þetta er ein af þeim holum sem mikið vantar á að gert sé fyrir í núverandi skattalöggjöf og meðferð framtalsmála og sama á við um 2. liðinn, þ.e. seinni lið 2. brtt., um að annar liður bætist við 52. gr. laganna, 5. liður, um risnu og hann er svohljóðandi, með leyfi forseta: "Risnu nema hún sé sannanlega í þágu fyrirtækisins", þ.e. risnu er óheimilt að draga frá tekjum nema hún sé sannanlega í þágu fyrirtækisins. "Ríkisskattstjóri setur reglur um risnukostnað fyrirtækja eftir stærð þeirra og veltu með hliðsjón af markaðsstöðu fyrirtækjanna. Við ákvörðun sína skal ríkisskattstjóri gæta þess sérstaklega að persónuleg eyðsla forráðamanna fyrirtækis eða starfsmanna þess færist aldrei á kostnað fyrirtækisins." Nú er það svo að auðvitað er ekki ætlast til þess í gildandi lögum að þessir liðir séu dregnir frá tekjum fyrirtækja, en hins vegar er það nokkuð ljóst að það er gert í allt of miklum mæli. Ég á því erfitt með að skilja hvers vegna menn hafa ekki fallist á það og tekið því í raun og veru fagnandi að setja slík afdráttarlaus ákvæði inn í lögin um tekju- og eignarskatt. Það getur aldrei verið verra að hafa þau þar inni til þess að styðjast við, m.a. í þeim tilgangi að ganga harðar fram í skatteftirliti, að tryggja að ekki sé um óeðlilegan frádrátt frá tekjum að ræða í þessu skyni. Engu að síður var, þegar hliðstæðar tillögur voru til umræðu hér á hinu háa Alþingi, ef ég man rétt, á síðasta vetri, lagst gegn því af ýmsum að setja þessi ákvæði inn, m.a. með tilvísun til þess að til stæði að endurskoða þessi ákvæði en fyrst og fremst þó vegna þess að þetta væri í raun ekki heimilt í dag, þ.e. það væri í raun alls ekki ætlast til þess að menn drægju risnu eða færðu sinn persónulega kostnað á reikninga fyrirtækja eins og skattareglur væru í dag. En ljóst er, sem sagt, að það er gert og því hlýtur spurningin að vera sú: Er mönnum nokkuð að vanbúnaði að setja slík afdráttarlaus ákvæði inn í skattalöggjöfina sem hljóta að verða til bóta þeim aðilum sem sjá eiga um eftirlit á þessu sviði? 3. brtt., herra forseti, er við 5. gr. frv. eða 72. gr. laganna og hún orðist svo: "Tekjuskattur lögaðila, sbr. 2. gr., skal vera 52% af tekjuskattsstofni, sbr. 2. tölul. 62. gr." Hér er lögð til breytt skattprósenta á lögaðila. Í frv. ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir 45% af tekjuskattsstofni. Hér er lögð til 7% hærri tala eða 52% og skal það nú nokkuð rökstutt hvers vegna flm. leggur til þessa hækkun. Þar er fyrst til að taka að auðvitað er hér um eftiráskatt á hagnað fyrirtækja að ræða og það þykir ekki óeðlilegt að nokkur munur sé á milli þeirrar skattprósentu sem fyrirtækin greiða af sínum nettótekjum, nettótekjum eftir á, og þeirrar skattprósentu sem lögð er á einstaklinga í staðgreiðslukerfi. Nú er rétt að hafa í huga að verðbólga er um og yfir 30% og ekki miklar líkur á að hún haggist þaðan, a.m.k. ekki niður á við á næstunni. Ljóst má því vera að eftirágreiddur skattur rýrnar talsvert af þessum sökum. Síðan hefur ræðumaður hugsað sér að flytja einnig brtt. við tekju- og eignarskattsákvæði einstaklinga sem felast í því einkum og sér í lagi að sett verði sérstakt hátekjuskattþrep á þá einstaklinga sem hærri hafa tekjurnar og það skattþrep yrði þá í samræmi við þá prósentutölu sem hér er lögð til, þ.e. ef þar yrði um 43–45% skatta að ræða, tekjuskatt og útsvar samanlagt, í hátekjuskattþrepinu, þá væru aftur komin á sambærileg hlutföll og nú eru lögð til annars vegar í frv. hæstv. ríkisstjórnar um tekjuskatt á fyrirtæki og hins vegar tekjuskatt á einstaklinga. Síðan er það svo að sá eðlismunur, sem er á skattlagningu fyrirtækja annars vegar og skattlagningu einstaklinga hins vegar, gerir að mínu mati það að verkum að talsverður munur á þessum tveimur skattþrepum getur verið fyllilega réttlætanlegur. þ.e. sá grundvallarmunur að tekjuskattur einstaklinga er brúttóskattur, greiddur af öllum þeirra tekjum, svo til án frádráttarheimilda eins og gert er ráð fyrir í staðgreiðslulögum. Sá skattstofn mun breikka verulega við gildistöku laga um staðgreiðslu þannig að hann verður í raun enn meiri brúttóskattur af öllum þeim tekjum sem einstaklingar fá í hendur heldur en áður var. En tekjuskattur fyrirtækja er jú, eins og margoft hefur verið nefnt, nettóskattur, skattur af nettóhagnaði fyrirtækjanna eftir að allar frádráttarheimildir og allar rekstrarþarfir fyrirtækjanna hafa verið uppfylltar með eins rýmilegum hætti og forráðamönnum þeirra þykir þurfa. Og þar með er auðvitað um hreinan hagnað að ræða sem er allt annars eðlis, er allt annað hugtak að mínu mati í skattalegu tilliti heldur en brúttótekjur einstaklinga. Það eru enn fremur viss rök, herra forseti, að með því að skattleggja hagnað lögaðila má ætla að að einhverju leyti komi til skattlagningar afraksturinn af því góðæri sem þjóðin hefur búið við eða a.m.k. ákveðin svið í þjóðfélaginu hafa búið við undanfarin ár. Ég held að tekjuskattur af lögaðilum sé í því efni miklu réttlátara tæki en ýmsar aðrar aðferðir sem beitt er eða á að fara að taka upp, eins og launaskattur. Því það er þó ekki verið að leggja skatta á aðra lögaðila, önnur fyrirtæki en þau sem skila hagnaði. Og þau fyrirtæki, sem skila svo miklum hagnaði eða hafa skilað hagnaði um langt árabil, þau eiga ekki uppsafnaðar frádráttarheimildir og geta ekki komist hjá því að greiða skatt þrátt fyrir aðrar frádráttarheimildir. Ég sé því ekki eftir því þó þessi tekjuskattsprósenta lögaðila sé nokkuð há og sambærileg við tekjuskattsgreiðslur tekjuhæstu einstaklinganna. Það er á þeim grundvelli og í því samhengi sem hér er lögð til hækkun á tekjuskattsprósentu lögaðila upp á 7% frá því sem gert er ráð fyrir í frv. hæstv. ríkisstjórnar. Fjórða till. varðar aftur útistandandi skuldir og heimildir til frádráttar eða niðurfærslu á þeim og er sambærileg við 1. gr. og í raun og veru efnislega fylgiskjal með henni. Fimmta brtt, er um að ný gr. bætist við og fjallar um að skattrannsóknarstjóri skuli á hverju ári láta fara fram rannsókn á bókhaldi og skattskilum a.m.k. 100 fyrirtækja, sem ákveðin verða skv. útdrætti á nöfnum þeirra. Stuðlað skal að því að fyrirtækin og einstaklingar með rekstur geti gengið að því vísu að skattskil þeirra verði rannsökuð reglulega. Hér er sem sagt lögð til sú nýbreytni að það verði ekki handahófskennt og ráðist af verkefnum eða annríki hjá skattrannsóknarstjóraembættinu á hverjum tíma hversu mörg fyrirtæki eru tekin til skoðunar, útdráttar, á hverju ári. Ég held að það væri mjög virkt aðhaldstæki í þessum efnum ef menn vissu fyrir fram að tiltekinn fjöldi framteljenda í þessum hópi yrði tekinn til rannsóknar. Og það ítarlegrar úttektar. Talan 100 er þarna valin með það í huga að það sé viðráðanlegt verkefni fyrir skattrannsóknarstjóraembættið að taka slíkan fjölda til meðferðar. Líka vegna þess að það er þó nokkur prósenta af þeim aðilum sem gera upp skatta sína með þessum hætti og ætti að duga til þess að menn reikni með því sem talsverðum möguleika að röðin komi að þeim á hverju ári. Slíkar aðferðir eru víða tíðkaðar erlendis með skipulögðum hætti og hafa borið ágætan árangur. Hér á landi virðist því miður sem aðstæður, annríki og mannafli og aðrar slíkar ytri kringumstæður hafi oftast ráðið mestu um það hversu vel skattrannsóknarstjóri eða aðrir embættismenn innan skattkerfisins hafa komist til að sinna þessum verkefnum. Stundum meira, stundum minna. Það er reyndar svo að sums staðar erlendis er nánast allt skattaeftirlit byggt upp á slíkum skyndikönnunum og útdráttum. Menn jafnvel sleppa því með öllu að fara ofan í skattaframtöl einstaklinga þar á milli. Byggja einungis á slíkum "stikkprufum" sem stundum er sagt. Út af fyrir sig er ég ekki fjarri því að slíkt aðhald gæti verið virkara og markvissara, að taka til mjög rækilegrar skoðunar tiltekinn hundraðshluta eða tiltekinn útdrátt fyrirtækja og jafnvel einstaklinga, sem skila inn skattframtölum, og létta hins vegar annríki af sömu aðilum með því hreinlega að láta nægja annaðhvort enga eða mjög lauslega yfirferð á skattframtölum annarra. Þeirra sem ekki verða fyrir sérstakri könnun í hvert skipti. Slíkt eftirlitskerfi eða aðhaldskerfi er þekkt víða að og víðar en úr skattakerfinu. Ég nefni sem dæmi t.d. eftirlit í ýmsum almenningsflutningatækjum, bæði hér og erlendis, þar sem mönnum er í sjálfsvald sett hvort þeir kaupa sér aðgöngumiða eða hafa tilskilin réttindi til að ferðast með viðkomandi farartækjum. Það er ekki gáð að því í hverri einstakri ferð hvort þeir hafa upp á vasann slíkan farmiða en við og við kemur eftirlitsgengi, fer í gegnum vagnana og tekur þá hvern einasta mann til skoðunar og því fylgja háar sektir ef menn reynast ekki hafa réttindi til þess að vera staddir á viðkomandi stað eða að vera að ferðast með viðkomandi farartæki. Það má nefna tollskoðun skipa í þessu sambandi. Hún er í mörgum tilfellum mjög lausleg, en inn á milli koma sérstakar sveitir manna og taka þá til rækilegrar skoðunar viðkomandi aðila. Það ku heita "græna gengið" eða "svarta gengið", ég man nú ekki alveg litina í því sambandi. En það er sem sagt eftirlit af því tagi sem ég tel að komi fyllilega til greina að taka upp í meira mæli í skattakerfinu íslenska, í og með vegna þess að það kostar mikinn mannafla og mikla peninga að gera sæmilega yfirferð á öllum skattframtölum í landinu. Og það er veruleg hætta á því að ef menn dreifa kröftum sínum með þeim hætti að fara lauslega yfir hvert einasta framtal án þess að hafa þá á móti tíma til að taka einhvern hluta þeirra til rækilegrar skoðunar, þá náist ekki það markvissa eftirlit á þessu sviði sem nauðsynlegt er að keppa að. Hvort sem menn mundu gera það með því að hafa fyrir fram ákveðinn fjölda sem kæmi til skoðunar eða með einhverjum öðrum kerfisbundnum hætti, þá held ég að þetta sé aðferð sem menn hljóti að skoða mjög vandlega, enda er það mat margra fróðra aðila um skattamál að einhvers konar eftirlit af þessu tagi væri tímabært og raunhæft að taka upp. Herra forseti. Við ræddum nokkuð þetta frv. hæstv. ríkisstjórnar um tekjuskatt og eignarskatt hér við 1. umr., ég og hæstv. fjmrh., og ég ætla ekki að fara að endurtaka þá umræðu alla. Ég fagnaði því að sjálfsögðu að hæstv. ráðherrann var tekinn til við að breyta skattareglum á einhverjum öðrum en almenningi og það stóð ekki á því að daginn eftir kom svo frv. um breytingu á lögum um launaskatt hér inn í deildina þannig að hæstv. ráðherra ætlar ekki að láta sitja við það eitt að breyta eitthvað tekjuskattareglum fyrirtækja. Ég hefði auðvitað gjarnan viljað sjá hæstv. ráðherra ganga ofurlítið vasklegar fram, ekki síst í ljósi þeirra miklu fyrirheita sem hann gaf þjóðinni fyrir síðustu kosningar og á sl. tveimur árum um þau afrek sem hann hygðist vinna á þessu sviði. Í því ljósi er auðvitað pappírinn fremur rýr, en hann er þó skref í rétta átt og ber að fagna því að a.m.k. á þessu sviði miðar ráðherranum ofurlítið áfram en ekki bara aftur á bak eins og því miður virðist nú vera raunin á víða annars staðar. Alla vega bar ekki mikið á því í ræðum ráðherrans á sínum tíma að til stæði af hans hálfu að auka skattheimtu á matvælum í landinu um 51/2 milljarð. En hér eru lagðar til álögur á fyrirtækin sem ku eiga að skila í ríkissjóð um 160 milljónum á næsta ári og er allt gott um það að segja. Ég vona það og treysti því að hæstv. ráðherra standi við sínar yfirlýsingar um að hann muni beita sér fyrir heildarendurskoðun skattlagningarákvæða fyrirtækjanna. Slík endurskoðun er orðin mjög brýn. Um það vitnar margt, ekki síst sú skýrsla sem dreift var hér á Alþingi um skattsvik. Við í Alþb. höfum lagt fram ítarlegar sundurliðaðar tillögur um það hvernig eigi að standa að því í framtíðinni að fækka frádráttarheimildum fyrirtækjanna og setja skattlagningarreglur þeirra á sambærilegan grunn við einstaklingana. En eins og kunnugt er, og þarf ekki að ítreka í hv. þingdeild, þá er hér til meðferðar staðgreiðslufrv. sem á að afnema flestallar frádráttarheimildir einstaklinga. Það hlyti því að vera tímaskekkja ef ekki fylgdi í kjölfarið, og auðvitað helst samhliða, sambærileg einföldun á tekjuskattareglum lögaðilanna eða fyrirtækjanna í landinu.



Herra forseti. Ég skrifa undir nál. með fyrirvara. Sá fyrirvari birtist að nokkru í þeim orðum sem ég lét falla hér við 1. umr. um þetta mál þess efnis að hér er verið að taka á skattlagningu fyrirtækja með silkihönskum á meðan stöðugt þrengir að almennu launafólki. Hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur lagt fram brtt. á þskj. 342. Því miður gildir nú hið sama um þær og frumvarpakássu hæstv. ríkisstjórnar að þær eru svo nýjar í mínum augum að ég treysti mér tæplega til að styðja þær allar fyrirvaralaust, þó flestar reyndar. Mér sýnist raunar og heyrðist á máli hv. flm. hér áðan að þær séu flestar athygli og stuðnings verðar. Þær munu byggðar á frv. hv. þm. Alþb. í Ed. En ég verð að viðurkenna að ég hef ekki skoðað það svo glöggt að ég kunni þar alveg saman að bera. Þessar brtt. voru a.m.k. ekki svo ég muni kynntar og ræddar í nefndinni, en það má reyndar ekki skoðast sem nein ásökun af minni hálfu á hv. flm. Þar eru málin ekki beint rædd í neinum rólegheitum þessa dagana.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. athugaði frv. um launaskatt. Stjórnarliðarnir í nefndinni leggja til að frv. verði samþykkt. Undir það álit rita auk mín Geir H. Haarde, Matthías Bjarnason, Kjartan Jóhannsson og Guðmundur G. Þórarinsson.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Steingrímur J. Sigfússon): Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hl. fjh.- og viðskn. Afstaða minni hl. er sú að við erum andvíg frv. og leggjum til að það verði fellt. Frv. gengur út á að leggja launaskatt á flestar þær greinar sem verið hafa undanþegnar greiðslu launaskatts á undanförnum árum, sumar lengur og aðrar skemur. Skal sá launaskattur nema 1% af greiddum vinnulaunum og hvers konar atvinnutekjum fyrir störf hjá þeim aðilum sem nú skulu taka til við að greiða launaskatt. Þar er fyrst og fremst um að ræða sjávarútvegsgreinar, útgerð og fiskvinnslu, og iðnað. Það á sér langa hefð að baki að sjávarútvegurinn hefur ekki greitt launaskatt. Röksemdir manna, skilst mér, á sínum tíma, þegar ákveðið var að sjávarútvegur skyldi ekki greiða launaskatt, voru fyrst og fremst þær að í raun og veru væri um tvísköttun að ræða ef sjávarútvegurinn, sem legði fiskvinnslunni til hráefni, bæri launaskatt og síðan greiddi fiskvinnslan aftur launaskatt af öllum þeim atvinnutekjum sem þar falla til. Þessar röksemdir leiddu til þess að sjávarútvegurinn hefur ekki, þ.e. útgerðin, greitt launaskatt um 15 ára skeið. Fyrir um ári skilst mér var svo horfið að því ráði að fella niður launaskattsgreiðslur í fiskvinnslunni. En nú á að taka það upp aftur og leggja þann skatt líka á í útgerðinni og sömuleiðis í iðnaðinum. Það má ugglaust færa fram sem viss rök fyrir því að leggja einhvern launaskatt yfir allt atvinnulífið að þar sé um einhvers konar samræmingaraðgerð að ræða. Ég held að það megi þó ekki rugla því saman við samkeppnisstöðu greina og það að allar greinar standi jafnt því að það þarf þá að taka margt inn í myndina. Ég er a.m.k. þeirrar skoðunar að það gæti verið mjög skynsamlegt að láta þann stuðning og þann skilning, sem stjórnvöld sýna á hlutverki framleiðslugreinanna í landinu, koma fram t.d. í því að framleiðsluatvinnuvegirnir greiði ekki launaskatt. Hér er líka um helstu útflutningsatvinnuvegi landsmanna að ræða, sjávarútveginn og iðnaðinn. Þetta eru því útflutningsgreinar og það er verið sérstaklega að leggja þennan skatt á þær. Á fund fjh.- og viðskn. komu að ósk okkar í minni hl. fu0trúi útvegsmanna og forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar. Það kom fram í máli þessara ágætu aðila að staða sjávarútvegsins væri nú slæm og horfur ekki góðar. Sömuleiðis upplýsti forstjóri Þjóðhagsstofnunar að sama ætti við um margar greinar útflutningsiðnaðar, einkum og sér í lagi útflutningsiðnaðarins sem hefði ekki fengið innlendar kostnaðarhækkanir bornar uppi af verðhækkunum í sama mæli og sjávarútvegurinn gerði a.m.k. fram undir það síðasta. Hvað varðar stöðu sjávarútvegsins sérstaklega er rétt að hafa í huga að nú er boðaður um 10% samdráttur á þorskveiðum á næsta ári og það var upplýst á þessum fundi að sá samdráttur gæti kostað útgerðina um 1200–1400 millj. kr. í brúttótekjumissi og munar um minna. Það má líka nefna til sögunnar þá óvissu sem þessar greinar búa nú við, eins og reyndar allt efnahags- og atvinnulífið í heild sinni bæði hvað varðar stjórnun efnahagsmála og hvað varðar gengismál. Það má nefna þá háu vexti, þá hæstu nokkru sinni, sem nú ríkja og bitna auðvitað þungt á þeim greinum sem að einhverju leyti eru með sitt rekstrarfé að láni. Það er því skoðun okkar í minni hl. að allar aðstæður mæli gegn því að bæta þessum nýju álögum á útflutningsgreinarnar nú. Undir þetta nál. rita Steingrímur J. Sigfússon og Kristín Halldórsdóttir. Ingi Björn Albertsson, fulltrúi Borgarafl., sat fundi fjh.- og viðskn. og er efnislega samþykkur þessari afstöðu. Ég vil, herra forseti, vitna í skýrslu sem mér var send frá Þjóðhagsstofnun hinn 16. des., þ.e. í fyrradag, að minni ósk eftir að ég hafði beðið Þjóðhagsstofnun um þau gögn nýjust sem stofnunin hefði í höndum um afkomuhorfur í þjóðarbúskapnum. Þessi ágæta stofnun brást auðvitað vel við og sendi mér þegar í stað samantekt frá 12. des. sem hv. fjvn. Alþingis mun reyndar einnig hafa fengið. Þar segir Þjóðhagsstofnun í fyrsta lagi að enn ríki veruleg óvissa um ýmsar mikilvægar forsendur þjóðhagsspár fyrir árið 1988. Núna þegar nokkrir dagar eru eftir af árinu 1987 og það ágæta ár 1988 er að ganga í garð, sem við skulum vona að verði ágætt, er þetta þannig hjá helstu spástofnun okkar um efnahagsmál að enn ríki þar veruleg óvissa um horfur. Það skýrist auðvitað af ýmsu, m.a. því að hér á Alþingi eru til meðferðar frv. sem gjörbreyta öllu tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs og hafa víðtæk áhrif á lífskjör almennings og rekstrarskilyrði fyrirtækja. Einkum og sér í lagi eru það frv. um tolla og vörugjald og um söluskatt. Síðan segir Þjóðhagsstofnun í sínu plaggi, með leyfi forseta: "Viðskiptakjör hafa versnað síðustu tvo mánuði og horfur um viðskiptakjör fyrir næsta ár eru nú lakari en reiknað var með í október. Hér veldur gengislækkun bandaríkjadollars í kjölfar verðhrunsins á hlutabréfamörkuðum heimisins í lok októbermánaðar mestu, en jafnframt hefur álverð reiknað í dollurum lækkað og óvissa ríkir um verð á sjávarafurðum." Og áfram segir á bls. 2, með leyfi forseta: "Flest bendir nú til að framleiðsla sjávarafurða verði minni á næsta ári en miðað var við í þjóðhagsáætlun." Það er væntanlega sú þjóðhagsáætlun sem fylgdi stefnuræðu forsrh. eða framlagningu fjárlaga á Alþingi í haust. - "Þar var reiknað með óbreyttri sjávarvöruframleiðslu frá því sem gert er ráð fyrir að hún verði á þessu ári og var það byggt á nokkrum samdrætti í afla sem talið var að breytt samsetning framleiðslunnar gæti vegið upp. Nú er ljóst að stefnt verður að mun meiri samdrætti í þorskafla milli ára en reiknað var með í þjóðhagsáætlun. Því verður að gera ráð fyrir að sjávarvöruframleiðslan reiknuð á föstu verði dragist saman á næsta ári." Herra forseti. Hvar skyldi hæstv. sjútvrh. vera?

Það er upplýst að hann mun vera í atkvæðagreiðslu í Ed., en það verða gerðar ráðstafanir til að gera honum viðvart.

Ég þakka, herra forseti, fyrir það. Ég hefði talið mjög æskilegt að þeir hæstv. ráðherrar, sjútvrh. og iðnrh., sem eiga talsvert undir þeim málaflokkum sem hér á að fara að leggja sérstakar skattálögur á, heiðruðu okkur með nærveru sinni eina stund. Það skeður ekki svo allt of oft að við njótum þeirra forréttinda að vera í návist þessara háttsettu manna að það væri kannski allt í lagi að kanna hvort þeir gætu heiðrað okkur með nærveru sinni, hæstv. sjútvrh. og hæstv. iðnrh.

Þeir eru báðir í húsinu og munu verða gerðar ráðstafanir til að gera þeim viðvart.

Ég þakka forseta fyrir það. Já, ég var að víkja að afkomu sjávarútvegsins, hæstv. ráðherra, og það gleður mig stórlega að hæstv. ráðherra er nú genginn í salinn. Það er nefnilega skoðun minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. að það sé afar óheppilega valinn tíminn til að leggja nýjar álögur á sjávarútveginn og iðnaðinn, sem sé vegna þess að afkomuhorfur þar eru ekki allt of góðar, boðaður er mikill samdráttur í þorskveiðum á næsta ári, samdráttur sem fulltrúar útvegsmanna telja að geti þýtt um 1200–1400 millj. kr. brúttótekjumissi greinarinnar á næsta ári. Ég ætla að lesa aðeins fyrir hæstv. ráðherra upp úr plöggum Þjóðhagsstofnunar sem hefur verið að velta þessum málum fyrir sér núna seinustu dagana, gengur reyndar ekki allt of vel að fá botn í það, aðallega vegna þess að allt efnahagskerfið er meira og minna í uppnámi út af því að hér eru til meðferðar á Alþingi frv. sem í raun og veru breyta öllum grundvallarforsendum athafnalífs og efnahagslífs á landinu. Þar af leiðandi segir Þjóðhagsstofnun, eins og ég hef reyndar þegar kynnt fyrir hv. meðlimum deildarinnar, að núna nokkrum dögum fyrir áramót ríki enn veruleg óvissa um mikilvægar forsendur þjóðhagsspár fyrir árið 1988. Og svo áfram með álit Þjóðhagsstofnunar á stöðu sjávarútvegsins, með leyfi forseta: "Því verður að gera ráð fyrir að sjávarvöruframleiðsla reiknuð á föstu verði dragist saman á næsta ári. Hver 20 000 tonn af þorskafla jafngilda rúmlega 1 milljarði kr. í útflutningsverðmæti eða sem svarar til um 2% af vöruútflutningi. Samdráttur þorskafla um 40–50 þúsund tonn gæti því þýtt 4–5% samdrátt í vöruútflutningi og 1–2% samdrátt í þjóðartekjum á föstu verði að öðru óbreyttu." - Síðan segir stofnunin að þessar tölur verði að taka með fyrirvara o.s.frv. Þær séu eingöngu settar fram sem vísbending um hvert stefni. En það er alveg ljóst að samdráttur af þessu tagi í erfiðri rekstrarstöðu, eins og sjávarútvegurinn býr nú við, a.m.k. fiskvinnslan, samdráttur sem hefur e.t.v. allt að 4-5% samdrátt í för með sér í heildarvöruútflutningi og 1–2% samdrátt þjóðartekna þýðir auðvitað margfalda erfiðleika innan greinarinnar sem slíkrar, innan sjávarútvegsins. Auðvitað ná menn eitthvað niður kostnaði á móti þeim minnkandi afla sem hér er boðaður, en það fer þó aldrei svo að óhagkvæmni verði ekki meiri, að rekstur verði ekki erfiðari við að þessi tæki hafa ekki möguleika til að vinna fyrir sér með sama hætti og áður var. Velta í fiskvinnslunni minnkar einnig, a.m.k. af þessum sökum og e.t.v. meira vegna þess að meira og meira af hráefni er flutt út óunnið. Hæstv. iðnrh. er nú hér mættur og þá erum við orðnir býsna vel liðaðir, herra forseti, miðað við það sem við eigum að venjast. Svo er hæstv. menntmrh. hér einnig. Þetta fer að verða mjög ánægjulegt. Þjóðhagsstofnun segir um útflutninginn og viðskiptin við útlönd, með leyfi þínu, forseti: "Fyrirsjáanlegt er að halli á viðskiptum við útlönd á þessu ári verður meiri en reiknað var með í endurskoðaðri þjóðhagsspá fyrir árið 1987 í október. Þá var gert ráð fyrir að viðskiptahallinn á þessu ári yrði um 2,4 milljarðar kr. eða sem svarar til rúmlega 1% af landsframleiðslu. Þessi spá byggðist m.a. á því að afgangur yrði af viðskiptum við útlönd að fjárhæð 1,4 milljarðar kr. Nú stefnir hins vegar í að afgangur af vöruskiptunum verði lítill sem enginn. Ástæður fyrir þessu eru nokkrar og snerta þær bæði inn- og útflutning. Í fyrsta lagi hefur innflutningur aukist meira síðustu mánuði en reiknað var með. Í öðru lagi verða tekjur af útflutningi minni en gert var ráð fyrir vegna lakari viðskiptakjara sem reikna má til gengislækkunar bandaríkjadollars eins og áður sagði." Hér er nú mættur hæstv. iðnrh. og hluti þeirra aðila sem teljast starfa á hans sviði, útflutningsiðnaðurinn, sýpur nú seyðið af þeirri þróun sem Þjóðhagsstofnun er hér að ræða um. Og áfram segir í 4. lið: "Afkoma útflutningsfyrirtækja hefur almennt versnað að undanförnu þar sem innlendur kostnaður hefur hækkað meira en verð útflutningsafurða í íslenskum krónum. Gengislækkun bandaríkjadollars hefur komið sér illa fyrir mörg útflutningsfyrirtæki. Þetta á ekki síst við um fiskvinnslu, einkum frystingu, sem nú er rekin með verulegu tapi. Áætlað er að botnfiskvinnslan í heild sé nú rekin með tapi sem nemur 3–5% af tekjum. Þar af er áætlað að tap í frystingu nemi 7-9% af tekjum. Jafnframt eru aðstæður víða erfiðar í öðrum útflutningsgreinum." - og hlusti nú hæstv. iðnrh: - "Má í því sambandi m.a. minna á rekstrarerfiðleika ullariðnaðarins. Erfitt er að fullyrða nokkuð um stöðu innlendra framleiðslugreina sem keppa við innflutning þar sem hækkun innflutningsverðs í íslenskum krónum vegna hækkunar á gengi Evrópumyntar vegur að nokkru leyti upp hækkun innlends kostnaðar. Jafnframt ætti samkeppnisstaða innlendra framleiðslugreina að batna við þá breytingu á vörugjöldum sem hefur verið ákveðin." Það er sem sagt alveg ljóst að hér er staðfest af Þjóðhagsstofnun að afkoma útflutningsfyrirtækjanna hafi almennt versnað að undanförnu og þarf svo sem ekki hagspekinga til að segja sér það þegar innlendur kostnaður hækkar í hlutfalli við 30% verðbólgu eins og hún er núna, en verðið á framleiðsluvörunum komnum á erlendan markað stendur í stað eða lækkar. Þá dregur heldur harkalega sundur. Og það er nákvæmlega það sem hefur verið að gerast t.d. á undanförnum árum og sérstaklega undanförnum missirum í útflutningsiðnaðinum, ullariðnaðinum. Einkum og sér í lagi þeim iðnaði sem flytur á Bandaríkin. Og nú eru þessir hæstv. fagráðherrar hér sem ég geri ráð fyrir að næstum daglega fái heimsóknir, bréf eða erindi frá aðilum innan þessara greina þar sem menn eru að bera sig upp við hæstv. ráðherra yfir ástandinu. Ég þykist t.d. vita að hæstv. iðnrh. hafi fengið eina og eina heimsókn í tengslum við erfiðleika ullariðnaðarins. En samt eru þessir hæstv. ráðherrar stuðningsmenn ríkisstjórnar, í ríkisstjórn með hæstv. ráðherra sem ætlar að leggja launaskatt á þessar greinar, velja þennan tíma, þessi áramót, við þessar aðstæður til að leggja á launaskatt. Menn geta auðvitað sagt að 400 millj. kr. séu ekki svo mikið fyrir allan sjávarútveginn og allan iðnaðinn, þetta skipti ekki miklu. En 400 millj. eru 400 millj. kr. og 200 millj. á sjávarútveginn í nýjar álögur eru 200 millj. kr. Það er svo einfalt. Menn verða þá að skýra það út, þessir hæstv. ráðherrar, hvort þeir telji þessar greinar bera þessar hækkanir eða hvort þeir ætla að beita sér fyrir einhverjum öðrum ráðstöfunum. Hvað ætlar hæstv. iðnrh. að gera með um 30% tap á ullariðnaðinum? Ætlar hann að koma til hans og segja: Jú, ég ætla að bæta við ykkur nokkrum tugum eða nokkrum hundruðum milljóna í launaskatt? Það er eiginlega það sem ég ætla að gera til að bjarga ykkur. Hvernig líst ykkur á það? Vill ekki hæstv. iðnrh. kalla Jón Sigurðarson, forstjóra hins nýja stórfyrirtækis í ullariðnaði, fyrirtækis ríkisins, samvinnuhreyfingarinnar og fleiri aðila, á sinn fund og bjóða honum upp á að leggja á launaskatt? Nei, það er ekki mikið samræmi í þessu, herra forseti. Svo kemur hæstv. ríkisstjórn, talsmenn hennar, hér í ræðustólinn og fullvissa alla um að það standi ekki til að hreyfa gengið. Það verði fast. Það sé hornsteinn efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og eiginlega það eina sem eftir sé af þeirri stefnu því það er ekki um annað að tala. Það er bara þetta eina sem er alveg ljóst: Það verður ekki haggað við genginu. Fastgengisstefnan skal "blífa" þó meira að segja spekingar Economist séu farnir að skrifa um að það þýði náttúrlega ekkert annað fyrir íslensku ríkisstjórnina en að fella gengið á næsta ári.

Eykonomist?

Ja, það má vera hvort sem heldur er. Ég hef ekki heyrt í þeim merka efnahagsspekingi og stuðningsmanni ríkisstjórnarinnar, Eyjólfi Konráð, um þetta efni, en ugglaust hefur hann á því einhverja gáfulega skoðun eins og öðru, hvort og þá hvað mikið á að fella gengið. En tímaritið Economist, sem er sérfræðirit mikið um efnahagsmál, setur fram í sinni spágrein fyrir næsta ár, að mér skilst, þá skoðun að það sé alveg ljóst að gengi íslensku krónunnar hljóti að verða fellt á næsta ári. Hvað um það. Ekki er ég að biðja um gengislækkun og enginn biður held ég um gengislækkun. En auðvitað verða menn að horfa raunsætt á hlutina og það gengur ekki að keyra blint í björgin í þessum efnum, að keyra áfram á föstu gengi með 30% verðbólgu innan lands og bæta svo við nýjum sköttum, nýjum álögum á þessar greinar við og við, henda í þá 1% launaskatti hér og hinu þar. Það er alveg ljóst að sjávarútvegurinn naut þess góðæris sem ríkt hefur í landinu á undanförnum tveimur árum einkum og sér í lagi og bætti stöðu sína verulega frá því sem áður var, enda mátti við því. Í mörgum tilfellum fór sá bati allur í að laga eiginfjárstöðu fyrirtækjanna sem búið höfðu við mikið tap á undanförnum árum vegna erfiðleika í greininni, vegna aflasamdráttar á árunum 1981 og 1982 og ýmiss konar erfiðleika sem þá dundu yfir. En eftir þetta mikla góðæri og þennan mikla afla er þó staðan ekki betri en svo að nú er komið 7–9% tap í frystingunni og umtalsvert tap í allri fiskvinnslu. Ég held að ef hæstv. ríkisstjórn ætlar að láta taka sig alvarlega, ef hæstv. ríkisstjórn ætlar að telja mönnum trú um það og fá einhvern til að trúa því að hún styðjist við einhverja heildstæða efnahagsstefnu verði talsmenn hennar hér að gera grein fyrir því í hvaða samhengi þessar launaskattsálögur á útflutningsatvinnuvegina séu. Ég fer fram a að hæstv. ráðherrar, hæstv. sjútvrh. og hæstv. iðnrh., geri Alþingi grein fyrir því í hvaða samhengi þeir skoði þennan nýja launaskatt í sjávarútvegi og iðnaði. Í hvaða samhengi er hann við önnur áform hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. ráðherra hvað varðar afkomu þessara greina? Eða er t.d. meiningin, hæstv. iðnrh., að láta ullariðnaðinn í landinu deyja drottni sínum og hafa af því mest litlar áhyggjur þó hann leggi upp laupana, útflutningsatvinnuvegur upp á einhverja milljarða sem skapað hefur hundruð starfa í landinu, þúsundir starfa og var um langt skeið sú grein iðnaðar sem bætti mestum mannafla við sig ár frá ári? Ég hygg að flestöll síðustu ár síðasta áratugar og fyrri hluta þessa áratugar hafi ullariðnaðurinn hvað eftir annað staðið upp úr, ullariðnaðurinn og tengd þjónusta. En nú er annað uppi á teningnum. Ég tel að það beri að líta á það tímabil sem erfiðleikatímabil sem við þurfum að ganga í gegnum, sem við þurfum að styðja þessa atvinnustarfsemi í gegnum. Það hefur oft áður verið gert, bæði með iðnað og sjávarútveg, að hjálpa þeim greinum, þessum höfuðútflutningsgreinum yfir erfiðleikatímabil, enda hafa stjórnvöld þá haft skilning á því að þess þyrfti með og gripið til aðgerða. En það hlýtur að vera eitthvað annað en launaskatturinn sem hæstv. ríkisstjórn ætlar sér sem bjargræði fyrir þessar greinar. Ég tel þá rétt og nauðsynlegt að það komi hér fram. Er ætlast til þess að hv. alþm. samþykki þennan launaskatt svona, veskú, vitandi það við hvaða erfiðleika er að glíma? Ætlar hv. þm. Eggert Haukdal t.d. að rétta upp höndina með launaskattinum á ullariðnaðinn án þess að hafa nokkur svör fengið um hvað á að gera við saumastofurnar á Vík, Hellu og Hvolsvelli og hvar þær nú eru allar í hans kjördæmi, prjónastofurnar og saumastofurnar sem hafa við þær aðstæður í landbúnaðarhéruðunum verið ein sú tegund iðnaðar sem menn hafa helst horft til til að auka fjölbreytni atvinnustarfseminnar? Nei, það er heldur aumingjalegt ef hv. þm. stjórnarliðsins ætla að rétta upp höndina og segja já og amen við þessum nýju álögum á útflutningsgreinarnar hafandi ekkert í höndunum frá hæstv. ríkisstjórn um hvað á þá að reyna að gera þessum greinum til stuðnings að öðru leyti eða á móti og hafandi líka fyrir framan sig eða vitandi af plöggum Þjóðhagsstofnunar um afkomuna, um óvissuna. Ég tel því, herra forseti, og skal með því ljúka máli mínu, alveg óhjákvæmilegt að hæstv. ráðherrar geri aðeins betur en tuða því hér út úr sér að það sé nauðsynleg samræming að leggja söluskatt á sjávarútvegs- og iðnaðargreinar á Íslandi og það þurfi endilega að velja áramótin 1987–1988 til þess.



Virðulegur forseti. Það sætir nokkrum tíðindum að við erum að ræða mál sem mælt var fyrir af hæstv. fjmrh. og hann er hér fjarverandi er 2. umr. um málið fer fram. Við 1. umr. var hér einnig hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh., sem nú er genginn í salinn, og ég beindi til þeirra þriggja, hæstv. forsrh., hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskrh., ákveðnum spurningum í sambandi við það mál sem hér er til umræðu, frv. til l. um breytingu á lögum um launaskatt, en hæstv. ráðherrar höfðu ekki fyrir því að svara einu einasta orði þeim fsp. sem fyrir þá voru lagðar við 1. umr. málsins, þó að rúmur tími væri til þess hér í hv. deild og fundatíma hennar ekki lokið, og hæstv. fjmrh. hljóp úr sal að ræðu minni lokinni og ég hef ekki séð mikið af honum síðan. Ég bið virðulegan forseta að gera ráðherranum viðvart, en hann er kominn hér í gættina og fagna ég því og kannski hefur hæstv. fjmrh. þá fyrir því hér við umræðuna að koma inn á þau efni sem ég ræddi hér sl. miðvikudag þegar málið var til 1. umr. í deildinni. En það er vissulega ánægjulegt að hæstv. ráðherrar þeirra atvinnugreina eru hér viðstaddir sem þetta mál snertir alveg sérstaklega. Og við erum að ræða hér stærsta málið í rauninni. Við erum að ræða hér um efnahagslegt samhengi í atvinnulífi á Íslandi og álögur á atvinnuvegina og við getum ekki farið frá þessu máli og lokið þessari umræðu nema hæstv. ráðherrar, og best væri nú að hæstv. forsrh. legði þar eitthvað af mörkum líka sem stýrimaður á skútunni eða eigum við að segja kapteinn, geri okkur grein fyrir því með hvaða hætti ríkisstjórnin ætlar að tryggja rekstrarstöðu undirstöðuatvinnulífs í landinu miðað við þær horfur sem dregnar hafa verið fram af ráðgjafarstofnunum ríkisstjórnar, Þjóðhagsstofnun, eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. vék hér að með splunkunýja álitsgerð í höndunum frá Þjóðhagsstofnun um þessi efni, en ég vitnaði í ræðu minni sl. miðvikudag til greinargerðar Seðlabanka Íslands frá 7. des. 1987 um þróun og horfur í peningamálum, gjaldeyrismálum og gengismálum og ætla ekki að fara að endurtaka þær niðurstöður sem ég vitnaði til og liggja fyrir í þeirri grg. í von um að hæstv. ráðherrar, sem nefndir hafa verið, hafi fyrir því að gera þingdeildinni grein fyrir því með hvaða hætti þeir hyggjast bregðast við þeim erfiðleikum sem steðja að útflutningsframleiðslu og samkeppnisiðnaði í landinu. Gengisbreytingartilefnið til lækkunar íslenskrar krónu í samanburði við það sem var fyrir átta árum er að mati Seðlabanka Íslands eitthvað á bilinu 11–15%, mismunandi eftir stöðu einstakra greina, og hún er glæfralegust í ullariðnaðinum þar sem staðan er nærri því þriðjungi lakari með tilliti til tekna og allrar stöðu en var fyrir nokkrum árum, en þyngra vegur vissulega staðan í sjávarútvegi, í útflutningi fiskafurða og hjá fiskvinnslunni, enda banka nú forstöðumenn samtaka fiskiðnaðarins upp á hjá hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forsrh. og spyrja: Hvað ætlið þið að gera? Á þetta að sigla svona áfram? Við erum ekki að panta gengislækkun, sagði einn talsmaður fiskvinnslunnar, fiskiðnaðarins um daginn eftir að hafa rætt við hæstv. forsrh., en við viljum vita hvað ríkisstjórnin ætlar að gera til leiðréttingar á þessari stöðu þannig að atvinnuvegina reki ekki í strand, beri ekki upp á sker. Við hljótum hér á Alþingi þegar við erum að ræða frv. hæstv. fjmrh. um stórauknar álögur á þessar greinar, sem ætlast er til að Alþingi samþykki hér fyrir jól, að fá um það skýr svör: Hvað er það sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að gera ef hún heldur fast við sína fastgengisstefnu? Og það er allt á sínum stað. Hún getur gert það. En hún verður þá að grípa til einhverra aðgerða væntanlega. Hæstv. viðskrh. skilur það samhengi væntanlega, fyrrv. og raunar verandi forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar því að hæstv. ráðherra heldur þeirri stöðu enn þá að vera með embætti forstöðumanns Þjóðhagsstofnunar á bakinu svona til vara, og hann ætti að geta sem einn helsti ráðgjafi hæstv. fjmrh. lagt hér orð í belg og útlistað með hvaða hætti hann leggur til og Alþfl., sem á þessum málum heldur með Sjálfstfl., efnahagsráðuneytunum, hvernig þeir ætta að bregðast við þessari stöðu. Og síðan eru það hæstv. ráðherrar þessara greina sem eru þolendur að þessum álögum sem hér er verið að leggja til. Hvernig gerist það að þeir ætla að standa að því. Framsfl. með ábyrgð á sjávarútvegsmálunum og Sjálfstfl. með ábyrgð á iðnaðinum, útflutningsiðnaði og samkeppnisiðnaði, sem er í bullandi hallarekstri eftir því sem Seðlabanki og Þjóðhagsstofnun upplýsa okkur, hvernig ætla þessir hæstv. ráðherrar að réttlæta það fyrir sjálfum sér og fyrir þeim sem þeir ættu að vera að horfa til út frá sjónarhóli sinna ráðuneyta að frv. af þessu tagi gangi í gegn á hv. Alþingi á meðan ekki er búið að skýra fyrir okkur til hvaða ráða ríkisstjórnin ætlar að grípa? Og það eru fleiri dæmi, sem eiga eftir að koma upp á borð hæstv. ríkisstjórnar, sem tengjast þessu. Það er ósamið við launafólkið, við launamenn í landinu. Það fer ekki mikið fyrir viðræðum við launafólkið í þessum greinum sem ekki hefur fleytt neinn rjóma af góðæri undanfarinna ára. Þessar greinar eru í miklum erfiðleikum við að halda vinnuaflinu í samkeppni við þær greinar atvinnulífs sem hirt hafa góðærið og fest það í verðbréfum, braski og steinsteypu fyrst og fremst á höfuðborgarsvæðinu. Hlutinn af vanda sjávarútvegsins, hlutinn af vanda fiskvinnslunnar í landinu er að henni helst ekki á fólki vegna þess að hún er ekki samkeppnisfær í launamálum. Fólkinu er boðið betra í öðrum greinum við aðrar aðstæður sem margir telja betri, betri vinnuskilyrði, í skrifstofum og bönkum og hvað það nú heitir, þjónustustarfsemin, og hjá hinu opinbera, en fyrst og fremst þó hjá einkageiranum, einkafyrirtækjum. Þangað leitar fólkið, en notast er við eða eftir er í vinnslustöðvunum eldra fólk, unglingar sem hlaupa til í aukavinnu, en fólk á besta starfsaldri leitar gjarnan til annarra greina þar sem meiri uppskeru er von, enda hefur það meiri tök á að hreyfa sig en þeir sem eldri eru. Hér er sannarlega dökkt í álinn eins og málin liggja fyrir að mati þeirra ráðgjafarstofnana sem vitnað hefur verið til og við óskum eftir því hér, talsmenn Alþb., að hæstv. ráðherrar svari hér fyrir sig, geri okkur grein fyrir því hvernig þeir ætla að leysa þann hnút sem þeir eru að herða með þeim frv. sem hér er verið að leggja fram og ræða við 2. umr. Og þar er nú ekki verið að skammta jafnt. Þar er ekki verið að leiðrétta stöðuna með tillliti til atvinnugreinanna því að við ræddum hér sl. miðvikudag frv. hæstv. fjmrh. um skatta á skrifstofu- og verslunarhúsnæði þar sem gert er ráð fyrir óbreyttu hlutfalli, óbreyttum álögum á þá starfsemi sem hefur haft aðstöðu til að fleyta rjómann í góðæri liðinna missira. Ég skal, virðulegur forseti, ekki lengja mál mitt nú í von um að hæstv. fjmrh. geri grein fyrir því út frá hvaða forsendum hann leggur þessi mál hér fyrir til samþykktar, til hvaða aðgerða hæstv. forsrh. hyggst grípa og hans ríkisstjórn til að leiðrétta þá stöðu sem við blasir hjá undirstöðuatvinnulífi í landinu og geri okkur grein fyrir því út frá þeim forsendum m.a., sem hann hefur lýst hér margoft úr þessum ræðustól, að ríkisstjórnin haldi fast við sína gengisstefnu. En þá hlýtur eitthvað annað að koma til. Og vænt þætti mér um ef hæstv. ráðherrar atvinnuvegaráðuneytanna, iðnrh. og sjútvrh., lýstu inn í þetta samhengi út frá sínum sjónarhóli og þeirra atvinnugreina sem þeim er ætlað að vinna fyrir, a.m.k. að fylgjast með hvernig ganga.



Hæstv. forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er í rauninni eitt af ákaflega mörgum svipaðs eðlis og þess vegna mætti viðhafa svipaða ræðu um þau öll. Þau ganga raunar öll út á það að herða að þjóðinni í skattlagningu. En það sem mesta athygli vekur er á hvaða aðila er helst lagt, að hverjum er helst þrengt. Ef litið er aftur í tímann, til áranna um 1970, býst ég við að meginbreytingin í tekjuöflun ríkisins felist í þeirri staðreynd að þá voru tekjur ríkisins af tollum og aðflutningsgjöldum ýmiss konar um 51%. Þegar upp verður staðið, líklega um næstu áramót, verða þær tekjur komnar niður í 5% af tekjum ríkisins. Allt sem þarna er á milli er af öðrum tekið. Og það er sérstaklega athygli vert þessa dagana að velta því fyrir sér, miðað við hvernig menn álíta að söluskattur hafi innheimst hér á landi og líka miðað við þau áform og þær áætlanir sem hafa verið í því efni, að velta fyrir sér hve mikinn hluta menn ætla að ná í einmitt á því stigi skattheimtunnar þar sem verst hefur verið innheimtan, þar sem undanskotið hefur verið mest. Það efni sem hér er sérstaklega til umræðu er launaskattur. Það er hækkun launaskatts. Þetta frv. er í rauninni nákvæmlega sama marki brennt og hækkunin á söluskattinum. Hækkunin á söluskattinum þýðir að það er mest þrengt að þeim í þessu landi sem síst hafa aðstöðu til að greiða. Hækkunin á launaskattinum er með sama hætti. Hann er sérstaklega lagður á þá sem á sömu dögum, sömu vikum er verið að kynna fyrir hv. alþm., fjvn. og ýmsum öðrum málsmetandi aðilum í þessu landi að standi nú frekar höllum fæti en áður. Þá er tækifærið notað til að auka álögurnar þar sérstaklega. Lítum aðeins á athugasemdir með þessu frv. Þar segir: "Samkvæmt fjárlagafrv. fyrir árið 1988 er gert ráð fyrir að fyrsta skrefið" - takið eftir: fyrsta skrefið - "í átt til samræmingar launaskatts verði stigið nú um áramótin með því að leggja 1% launaskatt á allar atvinnugreinar sem nú eru undanþegnar launaskatti nema búrekstur. Af þessum sökum er þetta frv. lagt fram." Með leyfi hæstv. forseta vil ég fara svolítið nánar yfir það í hverju þessi breyting er fólgin: "Samkvæmt gildandi lögum eru auk launa fyrir landbúnaðarstörf eftirtalin vinnulaun og þóknanir undanþegin skattskyldu skv. lögum um launaskatt: 1. Laun fyrir störf hjá fyrirtækjum sem flokkast undir fiskverkun og iðnað samkvæmt atvinnuflokkun Hagstofu Íslands." Og það er ekki skammt seilst í þeim efnum. Í athugasemd með 1. gr. frv. er þetta nákvæmlega útlistað. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: "Með fiskveiðum skv. 1. flokki í atvinnuflokkun Hagstofunnar er átt við úthafsveiði, veiði á grunnmiðum, veiði í ám og vötnum, fiskklak og fiskirækt svo og gæslu veiðiréttar í ám og vötnum. Hvalveiði, selveiði, rækju- og humarveiði og veiði annars skelfisks svo og perlu-, svampa- og þörungaveiði fellur einnig undir þennan flokk." Ekkert skal undan dregið í skattheimtunni. Í annan stað segir í athugasemdunum: "Laun fyrir fiskirækt." Það er nú svo að í þessum þætti, sem í rauninni er svolítið á huldu hvort eigi að reikna til landbúnaðar eða nánast sjávarútvegs, a.m.k. hvað ráðuneytin áhrærir, hefur verið veruleg gróska hjá okkur undanfarin allra seinustu ár og þá er náttúrlega sjálfsagt að reyna að koma á skattaáþján þar eins fljótt og mögulegt er. Í þriðja lagi segir í athugasemdum: "Laun fyrir störf sjómanna á íslenskum fiskiskipum, þar með talin störf hlutaráðinna landmanna sem innt eru af hendi í tengslum við úthald skipanna til fiskveiða. Í frv. þessu er lagt til að greiða beri 1% launaskatt af vinnulaunum og þóknunum í starfsemi þeirra sem um getur í 1.–3. tölul. hér að ofan frá og með 1. janúar nk. Tekjuauki af launaskatti vegna þessarar breytingar er talinn verða um 400 millj. kr. á næsta ári." Nú er það sjálfsagt fallega hugsað að sjá ríkissjóði vel fyrir tekjum. En mig langar til í þessu sambandi að minna á að nýlega fékk ég upplýsingar frá Þjóðhagsstofnun um hvernig innheimta tekna ríkisins hefði gengið hér á landi miðað við áætlanir og raunar fjárlög ríkisins. Það eru afskaplega merkilegar upplýsingar. Miðað við árið 1987 er gert ráð fyrir að 10,6% muni. Það er yfir 10% sem tekjur ríkisins eru meiri en ráð var fyrir gert þegar gengið var frá fjárlögum í fyrra. Það er ekki lítil upphæð. Í fyrra var þessi mismunur miklu minni. Þá var hann 0,6%. Það var nánast að áætlanir manna í fyrra, miðað við fjárlögin 1986, stóðust. 0,6% var munurinn. Auðvitað var þetta vegna þess að þá var verðbólgan á niðurleið og þegar menn lögðu grunninn að áætlunum fyrir árið 1987 ætluðust menn til hins sama. Markið var: Verðbólgan niður fyrir 10%. En við vitum í dag nokkurn veginn í hve þveröfuga átt þar gekk. Í hittiðfyrra var þessi misvísun samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar rúmlega 7% sem verður í ár rúmlega 10% og í fyrra nánast engin. Þetta gefur mér þá vísbendingu að þær gífurlegu skattaálögur sem núna eru hér ráðgerðar og verða væntanlega samþykktar fyrir jólaleyfi þingmanna muni sjálfsagt þýða ekki minni misvísun að þessu leyti um þetta leyti næsta árs. Ég minni á þetta vegna þess að þetta kannski í rauninni litla frv. um launaskattinn er eitt af mörgum sem hafa ber í huga í þessu efni og ekki síst vegna seinustu frétta sem við höfum fengið frá Þjóðhagsstofnun um horfurnar einmitt hjá þeim aðilum sem þessi launaskattur á sérstaklega til að taka, líka varðandi hvað verður á dagskrá hjá þessum aðilum eftir fáeinar vikur þegar gengið verður til kjarasamninga. Um efnahagshorfurnar segir Þjóðhagsstofnun fyrir örfáum dögum eða þann 12. desember þegar ný viðhorf voru kynnt í fjvn., með leyfi forseta: "Efnahagshorfur fyrir árið 1988 hafa breyst nokkuð frá því í október." - Það er nú ekki lengra síðan en í október. - "Þjóðhagsstofnun vinnur nú að endurskoðun þjóðhagsspár fyrir næsta ár í ljósi þessara breytinga. Stefnt er að því að þessari endurskoðun verði lokið fljótlega eftir áramót." - Það er nú ekki fyrr. - "Enn ríkir veruleg óvissa um ýmsar mikilvægar forsendur þjóðhagsspár fyrir árið 1988. Þannig hefur t.d. hámarksafli einstakra fisktegunda á næsta ári ekki enn verið ákveðinn. Jafnframt virðist langt í land með að kjarasamningar á almennum vinnumarkaði fyrir næsta ár verði gerðir. M.a. af þessum sökum er að svo stöddu einungis hægt að fjalla í almennum orðum um þær breytingar sem hafa orðið síðustu tvo mánuði á efnahagshorfum fyrir næsta ár." En hversu vel sem maður les þessar hugleiðingar Þjóðhagsstofnunar kemur maður alls staðar að því sama, að það frv. sem hér er um að ræða á sér minni stoð eftir því sem tíminn líður og alveg greinilegt er að andinn í þessu frv. gengur þvert á þá hagsmuni sem þessar atvinnugreinar þyrftu einna helst á að halda að Alþingi hefði í heiðri. Hér segir m.a., með leyfi hæstv, forseta: "Flest bendir nú til að framleiðsla sjávarafurða verði minni á næsta ári en miðað var við í þjóðhagsáætlun. Þar var reiknað með óbreyttri sjávarvöruframleiðslu frá því sem gert er ráð fyrir að hún verði á þessu ári og var það byggt á nokkrum samdrætti í afla sem talið var að breytt samsetning framleiðslunnar gæti vegið upp. Nú er ljóst að stefnt verður að mun meiri samdrætti í þorskafla á milli ára en reiknað var með í þjóðhagsáætlun. Því verður að gera ráð fyrir að sjávarvöruframleiðsla reiknuð á föstu verði dragist saman á næsta ári. Hver 20 000 tonn af þorskafla jafngilda rúmlega 1 milljarði kr. í útflutningsverðmæti eða sem svarar til um 2% af vöruútflutningi. Samdráttur þorskafla um 40–50 000 tonn gæti því þýtt 4–5% samdrátt í vöruútflutningi og 1–2% samdrátt í þjóðartekjum á föstu verði að öðru óbreyttu. Þessar tölur verður að taka með fyrirvara", segir að vísu. "Þær eru eingöngu settar fram sem vísbending um hvert stefnir í þessu efni." En við þessar aðstæður finnst hæstv. ríkisstjórn alveg sérstaka nauðsyn bera til að leggja sérstaka hækkun launaskatts á þessa aðila á sama tíma sem endurgreiðsla af uppsöfnuðum söluskatti er felld niður um 50% sem í raun hefur hjá mörgum þessum fyrirtækjum verið afskaplega þýðingarmikið atriði til að halda nánast starfseminni gangandi undanfarin ár. Það þekkja flestir, sem að því hafa komið, að endurgreiðsla á uppsöfnuðum söluskatti hefur í rauninni þýtt það fyrir þessi fyrirtæki að sýslumenn og fógetar úti um land hafa á mörgum stöðum ekki lokað. Það hefur haldið kerfinu gangandi. Nú á að verulegu leyti að loka fyrir þá leið. Hér segir nokkru síðar í umsögn Þjóðhagsstofnunar um afkomu útflutningsfyrirtækjanna almennt, með leyfi hæstv. forseta: "Afkoma útflutningsfyrirtækja hefur almennt versnað að undanförnu. Þar sem innlendur kostnaður" - takið eftir: innlendur kostnaður - "hefur hækkað meira en verð útflutningsafurða í íslenskum krónum." Þá er náttúrlega alveg kjörið að nota tækifærið og leggja sérstakan skatt á þessa aðila þegar innlendur kostnaður hefur hækkað meira en verð útflutningsafurða í íslenskum krónum. "Gengislækkun bandaríkjadollars hefur komið sér illa fyrir mörg útflutningsfyrirtæki. Þetta á ekki síst við um fiskvinnslu, einkum frystingu sem nú er rekin með verulegu tapi", segir í þjóðhagsáætlun. Þá er náttúrlega sérstök ástæða fyrir stjórnvöld að nota tækifærið og leggja á sérstakan launaskatt og hækka álögur á þessum aðilum í heild sem nemur um 400 millj. kr. "Áætlað er", segir hér hjá Þjóðhagsstofnun, "að botnfiskvinnslan í heild sinni sé nú rekin með tapi sem nemur 3-5% af tekjum. Þar af er áætlað að tap í frystingu nemi 7–9% af tekjum. Jafnframt eru aðstæður víða erfiðar í öðrum útflutningsgreinum og má í því sambandi m.a. minna á rekstrarerfiðleika ullariðnaðarins." Ég þekki það allvel úr því umhverfi þaðan sem ég kem að rekstrarerfiðleikar á þeim vettvangi eru verulegir. Það er verið að loka hverri stofunni á fætur annarri. Þá er náttúrlega alveg sérstök ástæða til þess hjá hæstv. ríkisstjórn að leggja á þann iðnað nýjan launaskatt, ber til þess alveg sérstaka nauðsyn. Og það verður að gera það endilega rétt áður en gengið er til launasamninga, kjarasamninga. Síðan segir áfram í þessu yfirliti Þjóðhagsstofnunar, með leyfi hæstv. forseta: "Erfitt er að fullyrða nokkuð um stöðu innlendra framleiðslugreina sem keppa við innflutning þar sem hækkun innflutningsverðs í íslenskum krónum vegna hækkunar á gengi Evrópumyntar vegur að nokkru upp hækkun innlends kostnaðar" - að vísu. "Jafnframt ætti samkeppnisstaða innlendra framleiðslugreina að batna við þá breytingu á vörugjöldum sem hefur verið ákveðin." - Þetta er líklega eina ljósa atriðið. En í lokin vildi ég, hæstv. forseti, segja um það álit minni hl. fjh.- og viðskn., sem hér hefur verið kynnt, þar sem þeir hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 10. þm. Reykn. kynna þá skoðun sína að þeir séu andvígir því frv. sem hér er lagt til og leggja til að það verði fellt, að ég er á nákvæmlega sömu skoðun. Mér finnst flest benda til þess að stefnan sem frv. felur í sér sé röng. Þau segja í nál. að á fund nefndarinnar hafi komið fulltrúar útvegsmanna, það hafi komið þangað forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar og það hafi komið vel fram hjá þessari nefnd að staða sjávarútvegsins sé slæm og horfurnar séu ekki góðar. Það hafi komið mjög vel fram nákvæmlega það sama sem ég var að leggja áherslu á í máli mínu, nákvæmlega það sama sem kemur fram í þessu yfirliti frá Þjóðhagsstofnun. Sömuleiðis segir í nál. minni hl. að ýmsar greinar útflutningsiðnaðar séu illa staddar. Þau taka fram að það sé boðaður 10% samdráttur í þorskveiðum sem gæti þýtt 1200–1400 millj. kr. brúttótekjumissi, óvissa ríki í gengismálum og vaxtakostnaður sé nú meiri en nokkru sinni. Við þetta má svo enn bæta að óvissan í stjórnmálum, sem tengjast kjarasamningum, er ekki lítil. Það er hér tekið fram að Ingi Björn Albertsson hafi setið fundi nefndarinnar, hv. 5. þm. Vesturl., og hafi verið samþykkur þessu áliti. Ég endurtek, hæstv. forseti, að mín skoðun er sú sama í þessu efni.



Herra forseti. Ég verð að segja eins og er að mér finnst það óskaplega aumleg, óskaplega bág frammistaða af hæstv. ríkisstjórn, hæstv. sjútvrh. og hæstv. iðnrh., hæstv. fjmrh., svo ekki sé nú minnst á hæstv. forsrh., þegar ræðumaður eftir ræðumann kemur upp við 2. umr. máls í seinni deild og ber fram beinar spurningar, fer fram á að einhverjar upplýsingar komi frá hæstv. ríkisstjórn um hvernig nýjar skattálögur sem leggja á á tvær höfuðatvinnugreinar í landinu komi þar við og hvaða ráðstafanir hæstv. ríkisstjórn hyggist gera, til hvaða aðgerða hæstv. ríkisstjórn hyggist grípa til að tryggja að staða þessara greina verði þó eftir sem áður þolanleg, rekstrarafkoma þeirra bærileg á næsta ári, a.m.k. verði forðað yfirvofandi stöðnun eins og nú blasir við augum í ullariðnaðinum og fleiri greinum útflutningsiðnaðar, og það á svo að bjóða þingdeildinni upp á að hæstv. ráðherrar - jú, jú, þeir dragast inn í þingsalinn með sorgarsvip þegar um er beðið að þeir komi og hlýði á umræður en hverfa svo óðar út aftur, áður en hendi er veifað eru þeir horfnir.

Það var einn hérna skælbrosandi.

Og að þeir láti svo lítið sem bera það við að hafa sig upp í ræðustól og reyna að svara spurningum sem fyrir þá eru lagðar. Nei, það er ekki því að heilsa, herra forseti. Þetta gengur ekki. Það er ósköp einfalt mál. Ég get til að mynda staðið í þessum ræðustól, og ég veit að virðulegur forseti gerir ekki tillögu um að ég yrði fjarlægður, á meðan beðið er eftir að þessir ráðherrar komi hér, ef ég vil það við hafa, en mér finnast þetta bara engin vinnubrögð.

Það verður kallað á ráðherra ef óskað er.

Hann er hérna í hliðarherbergi.

Ég óskaði eftir því í minni fyrri ræðu hér eða fyrstu að hæstv. ráðherrar þessara fagmála, sem hér eiga mest undir, fylgist með þessari umræðu, reyndu að vera viðstaddir til að hlýða á spurningar sem upp væru bornar. Klukkan er 12 á hádegi, herra forseti. Það er ekki næturfundur hér. Þeir eru ekki í rúminu, þessir menn. Hvað veldur því að þeir geta ekki hangið inni í þingsalnum augnablik? Þetta gengur ekki svona, herra forseti ef við eigum að hafa eitthvert samstarf um þingstörfin og reyna að tryggja að málin fái sæmilega þinglega meðferð, að skyldum þingræðisins sé fullnægt án þess að verið sé að tala um að við séum að halda einhverja maraþonfundi.

Ég vil upplýsa að fjmrh. er genginn í salinn.

Það er mér sérstakt ánægjuefni. Vonandi er hæstv. sjútvrh. einhvers staðar nærri honum. Ég verð að segja það eins og er að þetta gengur ekki. Einhvers staðar verður að spyrna við fótum. Ef þm. eftir þm. kemur hér í ræðustólinn og ber fram spurningar og þeim er svo ekki svarað heldur tínast menn á burtu úr þingsalnum skulu menn taka öll þessi mál til rækilegrar skoðunar, herra forseti, til hvers við erum hér þá, hv. þm., ef þetta er sú framkoma sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að sýna okkur á þessum dögum. Ég minni á að fyrir nokkrum dögum voru hér knúin fram lok umræðu með því að hæstv. ráðherra í raun og veru skaut sér undan að svara tugum tölusettra spurninga sem fram höfðu verið bornar. Það var látið gott heita. Það var komið fram undir kvöld og ríkisstjórninni lá mikið á að ljúka umræðum. En nú er þetta mál til 2. umr. í seinni deild. Þetta er stórt mál, snertir afkomu sjávarútvegs og iðnaðar í landinu. Það eru bornar fram spurningar til hæstv. iðnrh., hæstv. sjútvrh. og fjmrh. eða forsrh. Þeir sitja hérna og skrifa á jólakort eða hvað það nú er sem þeir eru að gera, þeir sem á annað borð tolla í þingsalnum. Þetta gengur ekki, forseti. Annaðhvort fer ég fram á að þessir hæstv. ráðherrar komi upp og svari eða umræðunni verði frestað ef þeir kveðja sér ekki hljóðs og þá fer ég fram á að vélrituð útskrift af umræðunni sem hér fór fram berist okkur í hendur áður en henni lýkur þannig að unnt sé að sýna fram á með útskrift úr ræðum þm. hvaða spurningar voru upp bornar og hvað það var sem hæstv. ráðherrar urðu þá ekki við að svara.



Hæstv. forseti. Ég gleymdi því í ræðu minni áðan og vildi ég fyrir hvern mun ekki láta það niður falla, það er kannski vegna þess hversu sjálfsagt mér þótti það, að taka skýrt fram að ég tek á alla lund undir þá beiðni og þær spurningar sem hv. 4. þm. Norðurl. e. hafði beint til hæstv. ráðherra, bæði iðnrh., sjútvrh. og fjmrh., einmitt um þetta efni, áhrif frv. um hækkaðan launaskatt. Ég vildi nánar hnykkja á spurningunum, ekki síst vegna þessara nýju viðhorfa frá því í október. Ég gerði mér fulla grein fyrir því að frv. hefur vafalítið eins og fleiri frv. af þessu tagi átt sér nokkuð langan meðgöngutíma hjá hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkum sem eru þrír, stórir og margmennir, og þess vegna ekkert óeðlilegt þó að þetta taki nokkuð langan tíma. En þegar þetta kemur síðan út úr þeirri meðferð allri skapast allt í einu ný viðhorf.

Ég vil geta þess þó að ég sé á engan hátt að hindra ræðumann í ræðu hans að hæstv. iðnrh. hefur beðið sér hljóðs, en að sjálfsögðu heldur hv. ræðumaður áfram máli sínu.

Ég þakka þessar upplýsingar, hæstv. forseti. Það er einmitt ágætt því að þetta snertir verksvið allra þessara þriggja ráðherra svo sannarlega. Það er einmitt þetta atriði sem ég var að reyna að leggja áherslu á. Það eru þessi nýju viðhorf og það atriði að nýju viðhorfin gera það enn þýðingarmeira en áður að menn spyrni við fótum varðandi þá áætlun sem frv. um hækkaðan launaskatt ber með sér.



Herra forseti. Hér er á ferðinni frv. sem er til meðferðar í 2. umr. seinni deildar og ég hygg að fyrri deild hafi haft nokkur tækifæri og nefnd í þeirri deild til að kynna sér það mál sem hér liggur fyrir um það að leggja launaskatt, eins og kemur fram í frv. á þskj. 144, á atvinnugreinarnar þannig að tekjur geti orðið 400 millj. kr. á næsta ári. Það er auðvitað þannig að það er verið að heimta tekjur af fyrirtækjum til að standa undir útgjöldum ríkisins. Það er vissulega fagnaðarefni að heyra fulltrúa Alþb. hafa svo miklar áhyggjur af atvinnurekstrinum í landinu því að stundum áður hafa ræður þeirra beinst að því að þar sé um auðugan garð að gresja. Það sem skiptir iðnaðinn kannski mestu máli er að það sé samræmi í starfsskilyrðum þannig að launaskattur sem lagður sé á sé ekki eingöngu lagður á iðnaðinn heldur jafnframt á aðrar greinar eins og t.d. sjávarútveginn, þannig að það sé jafnræði í starfsskilyrðum á milli útflutningsiðnaðarins og sjávarútvegsins. Því hefur verið haldið fram hér með réttu að vandi ullariðnaðarins sé mikill og vitnað í skýrslur frá Seðlabanka og Þjóðhagsstofnun. Ég vil láta þess getið að iðnrn. stóð fyrir því að athuga rekstur sauma- og prjónastofa á þessu og síðasta ári og sú skýrsla var gefin út 12. nóv. og dreift á hv. Alþingi þannig að þær upplýsingar sem koma fram nú frá Seðlabanka og Þjóðhagsstofnun hafa legið fyrir á Alþingi meira en mánuð og hefur verið ítarlega gerð grein fyrir því í þessari skýrslu sem dreift var hér og hv. alþm. fengu. Í framhaldi af þessari skýrslu hefur iðnrn. beitt sér fyrir því að hægt verði að framlengja lán fyrir þau fyrirtæki sem eiga töluverða lífsvon í ullariðnaðinum, en það ber að viðurkenna að nokkur fyrirtæki hljóta að deyja eða verða gjaldþrota á næstunni í þessari grein sem fyrst og fremst stafar af tveimur ástæðum: annars vegar gífurlegri launasprengingu sem hefur orðið í þessari grein og hins vegar vegna þess að verð hefur ekki hækkað í dollurum, en fyrirtækin selja sína vöru á þau svæði þar sem greitt er með dollurum. Nú er gerð úrslitatilraun, bæði með sameiningu stærri fyrirtækja og eins með því að reyna að fá hækkun á þeirri vöru sem prjónaiðnaðurinn framleiðir til að reyna að ná þeim árangri sem þarf að ná og að fyrirtækin geti starfað áfram. Það er von okkar að það geti tekist og ég hygg að þessi launaskattur, sem er 1% á þessi fyrirtæki, hafi engin úrslitaáhrif á það. Ég endurtek að það skiptir okkur, sem fjöllum um iðnaðarmál, miklu meira máli að það sé jafnræði á milli sjávarútvegsins og iðnaðarins til þess að það myndist ekki munur á milli þessara greina í starfsskilyrðum sem gæti komið út í því að gengisáhugi þeirra yrði ekki ósvipaður. Þetta held ég, herra forseti, að sé ástæða til þess að komi fram í þessari umræðu. Okkur er ljós þessi vandi. Það hefur komið fram, m.a. í viðtali við mig í blöðum, að ríkisstjórnin hlýtur nú, þegar við höfum náð því að afgreiða fjárlagafrv. og þau tekjuöflunarfrv. sem þarf nauðsynlega að afgreiða nú fyrir jól, að ræða almennt um efnahagsmálin. Það er ekkert nýtt, sem kom fram hjá hv. ræðumönnum sem hafa talað við umræðurnar, að inn í þá umræðu blandast allir þættir efnahagsmálanna. Er augljóst að við getum ekki á næsta ári og næstu árum rekið íslenska þjóðarbúskapinn með verulegum halla eins og allt stefnir í. Meira held ég, herra forseti, að þurfi ekki að segja við þessa umræðu. Ég vona að þetta nægi til þess að hægt sé að ljúka þessari umr. En 3. umr. er eftir í málinu.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Steingrímur J. Sigfússon): Herra forseti. Það er virðingarvert út af fyrir sig að hæstv. iðnrh. megnaði að hefja sig úr sæti og ganga í stólinn til að svara í einhverju fyrir þá hæstv. ráðherra sem hér eiga hlut að máli. Ég skildi hann svo að hann teldi sig hafa svarað fyrir þá alla, hæstv. iðnrh., sjútvrh., fjmrh. og jafnvel forsrh., og talaði fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Það er að vísu kannski verr af stað farið en heima setið þegar menn tala svo í sams konar gátum og hæstv. iðnrh. gerði áðan. Það segir okkur hv. alþm. bókstaflega ekki nokkurn skapaðan hlut þó að hæstv. ríkisstjórn ætli að hittast eftir áramótin og ræða efnahagsmál og jafnvel þó að það sé boðað að hún ætli að grípa til aðgerða segir það okkur ekki mikið fyrr en hæstv. ríkisstjórn lætur eitthvað uppi við Alþingi um hverjar þær ráðstafanir eru. Ég tel það með öllu ósæmandi að ráðherrar komi hér í ræðustól og gefi í skyn hluti sem ég tel að geti ekki verið nema annað hvort eða hvort tveggja, brbl. um ráðstafanir í efnahagsmálum eða gengisfelling, rétt áður en stendur til að Alþingi ljúki störfum fyrir jólaleyfið. Það er ekki mjög viðeigandi að gefa það næstum að segja í skyn úr ræðustóli í Alþingi að það sé verið að bíða eftir því að koma þinginu heim, berja saman einhver málamyndarfjárlög svo að ríkisstjórnin geti svo gripið til þeirra aðgerða sem henni sýnist og þá sjálfsagt með brbl. ef þess þarf. En um þetta mál og nauðsyn þess að ræða það, herra forseti, vil ég segja í fyrsta lagi að hér eru komnar fram nýjar upplýsingar. Hvað sem líður lopaskýrslu hæstv. iðnrh. frá því fyrr á haustinu hafa verið að koma fram glænýjar upplýsingar um horfur í sjávarútveginum t.d., um mat Þjóðhagsstofnunar á þeirri stöðu, auðvitað með miklum fyrirvörum vegna þeirrar óvissu sem við er að glíma. Og þykir mönnum óeðlilegt þó að seinni þingdeild, Nd., þar sem 2/3 hlutar alþm. starfa, vilji fá einhver svör í framhaldi af slíku? Við skulum gá að því að það á ekki að tala um seinni þingdeild eins og hennar umfjöllun um mál skipti ekki máli. Þvert á móti er það seinni þingdeild sem sleppir frv. endanlega frá sér og þau verða að lögum þannig að þar á og þarf hin endanlega yfirferð málsins að fara fram. Þar þurfa þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru að liggja fyrir o.s.frv. Þó að ég sé ekki að lasta þá vinnu sem ugglaust hefur verið unnin í þessu máli í virðulegri Ed. breytir þar engu um að þm. í Nd. eiga heimtingu á skýrum svörum og það verður fróðlegt að sjá, herra forseti, hvort það er meiningin af hálfu t.d. hæstv. fjmrh. og sjútvrh., sem var kallaður hingað í salinn og beðinn að svara spurningum, láta 2. umr. ljúka án þess að þeir svari miklu til. Það boðar þá ekki annað en það að 3. umr. um þetta mál hlýtur að verða umfangsmikil. Annað er þá óhjákvæmilegt.



Í þessu sambandi vil ég taka fram að að sjálfsögðu er ekki ætlunin af hálfu stjórnar þingsins að knýja þetta mál fram athugunar- eða umræðulaust. Og 3. umr. málsins er að sjálfsögðu eftir þó að 2. umr. ljúki.



Herra forseti. Fyrir þessu máli mælti sl. miðvikudag hæstv. fjmrh. Hann hefur verið hér öðru hvoru við 2. umr. í dag. Til hans hefur verið beint fsp. við 1. umr. sem hæstv. ráðherra ók sér undan að svara og gekk frá þessari virðulegu deild undir lok þeirrar umræðu og lét ekkert í sér heyra. Hér hefur hv. 4. þm. Norðurl. e. gert kröfu um að þessari umræðu verði frestað á meðan séð verður hvort hér koma fram efnisleg svör við því sem fram hefur verið borið af okkur stjórnarandstæðingum við þessa umræðu og það verði hægt að skrifa út þær ræður sem haldnar hafa verið og hæstv. ráðherrar hafa ekki haft fyrir að hlusta á nema að hluta til þannig að þeir geti búið sig undir að svara efnislega því sem fram hefur komið. Mér þykir með ólíkindum ef hæstv. fjmrh. ætlar að láta hjá líða að gera grein fyrir sinni afstöðu og sínum rökum með öðrum hætti en hann gerði þegar hann mælti fyrir málinu í stuttu máli sl. miðvikudag og einnig að láta hjá líða að svara því sem til hans hefur verið beint í sambandi við samhengið í efnahagsmálum, hvernig hæstv. ráðherra réttlætir að ætla að fara að leggja á þessa nýju skatta, taka hér upp launaskatt á fiskvinnslu og iðnað við þær aðstæður sem þessum atvinnugreinum eru búnar. Hæstv. iðnrh. er í rauninni þolandi þessa máls ef litið er til Stjórnarráðsins sem starfsgilts valds þar sem ráðherrum eru ætluð mismunandi hlutverk eðli máls samkvæmt og ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir að hafa blandað sér í þessa umræðu, en undir þingskapaforminu ætla ég ekki að ræða þetta frekar en vil spyrja hæstv. forseta hvort hann telji eðlilegt að þessari umræðu ljúki án þess að fram komi svör við efnislegum fyrirspurnum sem hafa verið fram bornar, þar á meðal við þann hæstv. ráðherra sem mælti fyrir því máli sem hér er til umræðu.



Í þessu sambandi vil ég geta þess að forseti hefur gert ráðstafanir til þess að ráðherrar séu viðstaddir þessa umræðu og að sjálfsögðu hafa þeir ráðherrar sem sitja í þessari deild þingskyldur hér og eiga að vera viðstaddir umræður nema þeir hafi fjarvistarleyfi. Hins ber að geta að hér blandast nokkuð störf deilda þannig að ráðherrar þurfa að sinna báðum deildum í umræðum. Að öðru leyti sé ég ekki að það sé í valdi forseta að skipa ráðherrum fyrir með hverjum hætti þeir eiga að taka þátt í umræðum hér. Hins vegar verða gerðar ráðstafanir til þess að þeir fái í hendur þá umræðu sem hér hefur verið. Og þar sem 2. umr. er nú lokið vinnst tími til þess fyrir 3. umr. málsins að koma þeim upplýsingum á framfæri.



Virðulegur forseti. Með hvaða hætti hefur það gerst að 2. umr. þessa máls sé lokið? Ég bað um þingsköp áður en umræðu var slitið, óskaði eftir og fékk orðið um þingsköp.

Það er hægt að ganga úr skugga um það, en hv. þm. bað ekki um orðið um þingsköp fyrr en búið var að tilkynna að umræðu væri lokið og ef leikur einhver vafi á um slíkt er hægt að kanna það af upptöku þessarar umræðu.

Virðulegur forseti. Hef ég orðið um þingsköp?

Þú hefur orðið um þingsköp.

Mér finnst vera að kárna gamanið í störfum þingsins ef hæstv. forseti ætlar að fara að beita valdinu með þeim hætti sem hér virðist vera uppi. Hér var með eðlilegum hætti fjallað um þetta mál og eins og gerist og gengur þegar lýst er eftir mælendum í ákveðnu máli mundar virðulegur forseti sig til að ljúka umræðu. Það var við þær aðstæður sem ég bað um orðið um þingsköp. Ég mótmæli þeirri túlkun að þessari umræðu sé lokið og tel að það sé ekki aðeins brot á venjulegum hefðum, eins og hér hefur verið haldið á stjórn þingsins, heldur einnig að það sé formlega rangt.



Um þetta atriði skal verða gengið úr skugga, en hitt vil ég geta um að ég hafði þrívegis í umræðunni mundað mig til, eins og hv. ræðumaður kemst að orði, að segja að umræðu væri lokið en hef ætíð gefið hv. þm. færi á að taka til máls við umræðuna. Að sjálfsögðu munu verða gerðar ráðstafanir til þess að 3. umr. þessa máls verði með eðlilegum hætti, það er ekki ætlunin að takmarka hana með neinum hætti, þannig að þau sjónarmið sem hv. þingdeildarmenn hafa komist á framfæri. Ég tel þetta fullkomlega eðlilega fundarstjórn og ítreka að 2. umr. er lokið, en ef upptaka sýnir annað mun að sjálfsögðu verða gefið færi á að halda áfram 2. umr.



Virðulegur forseti. Ég verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum með þann úrskurð sem hæstv. forseti var að kveða upp. Ég skildi það svo að hann væri að ítreka þá niðurstöðu sína að 2. umr. um þetta mál væri lokið. Þessu mótmæli ég. Ég talaði einu sinni við 2. umr., gekk þar eftir svörum frá hæstv. ráðherrum, alveg sérstaklega hæstv. fjmrh. Hvar er hann? Er hann að ganga úr sal? Og svör fengust ekki. Þetta var gert af öðrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar og hæstv. ráðherra svaraði ekki. Og við þær aðstæður áður en umræðu lauk bað ég um orðið um þingsköp til að ganga eftir áliti virðulegs forseta á því hvort það væri eðlilegt að hans mati að halda áfram umræðunni eða taka undir þá kröfu, sem fram hafði komið frá hv. 4. þm. Norðurl. e., að umræðunni yrði frestað á meðan farið yrði yfir málin og gengið eftir því hvort hæstv. ráðherrar ætluðu sér að taka þátt í umræðunni eða ekki. Ég geri kröfu til þess að þessum fundi verði frestað á meðan úr því verður skorið með athugun á því sem hér gerðist við lok þessarar umræðu og að teknu tilliti til þinglegra hefða hér hvort úrskurður forseta sé eðlilegur og fái staðist og áskil mér rétt til að ræða hér þingsköp í framhaldi af því.



Herra forseti. Mér þykir vera höfð hér uppi óréttmæt gagnrýni á hæstv. forseta. Ég staðfesti að hann hafði úrskurðað að umræðunni væri lokið áður en hv. þm. Hjörleifur Guttormsson bað um orðið um þingsköp og ég sé ekki að hæstv. forseti geti tekið þau orð sín aftur. Umræðunni var lokið og ég sé ekki annað en hæstv. forseti hafi stjórnað fundi og úrskurðað samkvæmt venjulegum reglum. Þetta vil ég staðfesta.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Steingrímur J. Sigfússon): Herra forseti. Það er ekki verið að draga í efa vald virðulegs forseta til að stjórna fundum og kveða upp úrskurði um fundarstjórn. Hitt er annað að ýmsar hefðir og reglur eru hér á um samskipti þm. og forseta og þann tíma sem ég hef verið hér hefur það ætíð verið svo að forseti tekur tillit til þess ef menn eru að kveðja sér hljóðs í þann mund sem hann hyggst kveða upp úr um að umræðu sé lokið. Tímasetning í þessu efni er kannski erfið undir vissum kringumstæðum og það hefur ekki tíðkast hér skeiðklukkureglumennska eða að dæma sjónarmun í þessum efnum heldur hefur það yfirleitt verið svo að sé ljóst að einhverjir þm. hafi ekki lokið þátttöku sinni í umræðunum og þeir gefi merki um það áður en málið hefur beinlínis verið tekið út af dagskrá hafa forsetar orðið við slíkum óskum vegna þess að það er, eins og forsetar taka oft og iðulega fram, ekki vilji þeirra eða ætlan að takmarka umræður, það er ekki tilgangurinn með fundarstjórn að koma í veg fyrir að hv. þm. nái að tjá sig og nái að nýta sinn tvöfalda ræðutíma í hverri umræðu. Þvert á móti er það hlutverk forsefa og vilji þeirra, ég veit þess ágæta forseta sem við höfum í Nd. eins og annarra, að sjá til þess einmitt að fundarstjórnin tryggi mönnum rétt til að nota sitt málfrelsi og tala eins og þeir telja nauðsynlegt við hverja umræðu. Í því ljósi hygg ég að sú hefð sé best skýrð að venjan er sú að veita mönnum orðið ef þeir gefa um það merki með þeim hætti að eftir verði tekið á viðeigandi hátt þó að forseti sé í þann mund að kveða upp úr með það að umræðu sé lokið. Þarna reynir á sveigjanleika reglunnar og ég hygg að það sé góð venja forseta að sýna á því skilning að þm. geta stundum orðið í seinna lagi að kveðja sér hljóðs, eru kannski óviðbúnir því að umræðunni sé að ljúka, hafa ekki gert sér grein fyrir því að mælendaskrá sé tæmd o.s.frv. Ég veit að virðulegum forseta er þetta allt saman kunnugt og ljóst og ég vona að það þurfi ekki að verða leiðinlegt deilumál út af þessu atviki. Ég teldi eðlilegast að fundinum yrði nú frestað og það kæmi svo í ljós þegar honum yrði fram haldið hver hinn endanlegi úrskurður forseta að athuguðu máli yrði. 1



Eins og ég hef þegar sagt verður fundinum nú frestað og að sjálfsögðu mun úrskurður minn verða athugaður í fundarhléinu. Ég mun tilkynna í upphafi fundar, sem á að hefjast kl. 14, niðurstöðuna af þeirri athugun. - Fundarhlé. Eins og hv. þingdeildarmenn muna kom upp fyrir fundarhlé þingskapaumræða vegna úrskurðar míns um hvort umræðu væri lokið eða ekki og ég frestaði fundi með þeim orðum að ég mundi kanna réttmæti úrskurðar míns í hléinu og tilkynna í upphafi fundar hvort ég héldi honum til streitu eða ekki. Ég hef kannað þetta í fundarhléi. Þó að e.t.v. mætti halda úrskurðinum til streitu er ekki svo ótvírætt hvenær hv. 2. þm. Austurl. bað um orðið að ég vilji gera svo. Ég vil því gefa honum kost á að ljúka þátttöku sinni í 2. umr. málsins og verður það nú gert.



Virðulegur forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að þakka hæstv. forseta fyrir sanngjarna niðurstöðu í mati á þessu máli í framhaldi af umræðu um þingsköp sem hófust undir lok 2. umr. að mati hæstv. forseta. Ég tel að hæstv. forseti hafi komist að skynsamlegri og sanngjarnri niðurstöðu eftir að hafa hlýtt á það af upptöku sem gerðist hér um það leyti sem hann hugðist slíta þessari umræðu. Ég tel að það skipti miklu að milli virðulegs forseta þessarar deildar og okkar þingmanna sé sem best samstarf og ég veit að áhugi virðulegs forseta er á því, enda hef ég ekki reynt hann að öðru en sanngirni í samskiptum þangað til svolítið sló í brýnu okkar á milli áðan að því ég taldi af gefnu tilefni og það sýnir sig að það var ekki ástæðulaust. Það er mjög þýðingarmikið fyrir okkur þm. að halda á okkar rétti annars vegar jafnframt því sem hæstv. forseti tryggir eðlilega stjórnun þinghaldsins hér í hv. deild og að þingsköp séu haldin. Fyrir niðurstöðuna þakka ég virðulegum forseta og mun nú hefja mitt mál um frv. sem er til umræðu, frv. um launaskatt, og nota minn rétt til þátttöku í þeirri umræðu. Síðan reynir auðvitað á það hvort áhugi er á því af hálfu annarra hv. þm. að halda henni áfram. En ég vil hér byrja á því að skýra frekar hvers vegna við þm. Alþb. og fleiri, sem höfum tekið þátt í þessari umræðu, höfum séð ástæðu til að inna hæstv. ráðherra eftir þeirra viðhorfum, bæði og alveg sérstaklega hæstv. fjmrh. sem er flm. þessa máls af hálfu ríkisstjórnarinnar, svo og ráðherra atvinnumála og hæstv. forsrh. vegna þess breytta ástands sem við blasir og hæstv. ríkisstjórn ekki vefengir í orði, enda studd gildum rökum. Við höfum viljað fá svör frá hæstv. ráðherrum um það í hvaða samhengi þeir sjá flutning þessara þingmála um aukna skattheimtu og auknar álögur á undirstöðuatvinnuvegi landsmanna á sama tíma og ljóst er að þeir eru að sigla í strand vegna hallareksturs, vegna þess hvernig ytri aðstæður hafa þróast og vegna þess hvernig að þeim er búið af hálfu ríkisstjórnarinnar og væri það eitt út af fyrir sig mál til umræðu að fjalla um hvernig hæstv. ríkisstjórn fyrir sitt leyti mismunar atvinnugreinum í landinu. Ég nefni það hér vegna þess að hér hefur í umræðu um þetta mál verið sérstaklega rætt um jöfnun starfsskilyrða atvinnuveganna. Ég tel að því markmiði sé engan veginn náð með þeim álögum sem hér er stefnt að með álagningu launaskatts á samkeppnisiðnað og fiskvinnslu sem tengist útflutningi sjávarafurða og ég vek athygli á þeim sérstæða skilningi sem kom fram í máli hæstv. iðnrh. fyrr við umræður á því hvernig slíkri jöfnun starfsskilyrða atvinnuveganna verði helst náð. Hæstv. iðnrh. tók þátt í umræðum og er raunar eini ráðherrann sem hefur kvatt sér hljóðs í 2. umr. og raunar var það enginn annar en hann og hæstv. fjmrh., sem mælti fyrir málinu við 1. umr., sem hafa gefið sig fram til að ræða þetta stóra og alvarlega mái, sem hér er á dagskrá, en í máli hæstv. iðnrh. kom fram það viðhorf að til að jafna starfsskilyrði atvinnugreina yrði að leggja á þær álögur, nýjar álögur. Ég vek athygli hæstv. ráðherra á því að það er hægt að ná þessu markmiði eftir þeirri leið að minnka álögur ef ástæða er talin til, enda sé það gert að yfirveguðum hætti og út frá því sjónarmiði að jafna starfsskilyrðin. En hæstv. ráðherra taldi að einmitt þessi álagning á nýjum sköttum á samkeppnisiðnað og sjávarútveg væri leiðin og nánast eina leiðin mátti skilja til þess að jafna starfsskilyrðin. Ég andmæli þessum skilningi og ég vil jafnframt rifja það upp, vegna þess að hæstv. iðnrh. var með vissar athugasemdir að ég segi nú ekki dylgjur í garð Alþb. í sambandi við viðhorf talsmanna þess til undirstöðuatvinnuvega í landinu, að Alþb. beitti sér fyrir því sem aðili að ríkisstjórn 1980–1983 að tekið var sérstaklega á þessu máli, enda um það samið í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar dr. Gunnars Thoroddsens að farið yrði yfir þessi efni, jöfnun starfsskilyrða atvinnuveganna. Og ég taldi þörf á því sem iðnrh. á þeim tíma að ýta á eftir þeirri vinnu og gerði það eftir því sem ég gat, m.a. út frá hagsmunum iðnaðarins sem þarna áttu ekki síst hagsmuna að gæta og talsvert undir að vel tækist til. Á þessum tíma var starfandi og skipuð að frumkvæði þáv. ríkisstjórnar sérstök nefnd, sem kölluð var starfsskilyrðanefnd, og hún skilaði tveimur gildum álitum sem hæstv. iðnrh. hefur vafalítið kynnt sér og ég tel raunar að hann hafi haft áhuga á þessu máli sem þm. á þessum tíma. Ég minnist þess að þeir sjálfstæðismenn sem þá voru í stjórnarandstöðu gengu ítrekað eftir því hér á hv. Alþingi við þáv. ríkisstjórn og hæstv. forsrh. sérstaklega hvað liði störfum þessarar nefndar, starfsskilyrðanefndar, fóru hér upp utan dagskrár jafnvel eða a.m.k. notuðu tilefnið svo sem þeirra fullur réttur stóð til til að ganga eftir svörum. Það var lögð fram, virðulegur forseti, þess vegna hef ég tekið þessar bækur með mér, áfangaskýrsla starfsskilyrðanefndar í september 1981, áfangaskýrsla, gilt plagg með miklum upplýsingum um stöðu þessara mála þar sem reynt var að leggja mat á stöðu atvinnuveganna með tilliti til skattlagningar af opinberri hálfu á einstakar atvinnugreinar og ytri skilyrði viðkomandi greina. Síðan skilaði þessi nefnd af sér áliti í skýrslu sem bar heitið "Starfsskilyrði atvinnuveganna" og gefin var út í janúar 1982 og var lokaálit varðandi það verk sem nefndin hafði þá ætlað sér, en raunar var þessu verki þá ekki að fullu lokið. Það var hins vegar búið að fara yfir starfsskilyrði útflutningsgreinanna sérstaklega og samkeppnisiðnaðarins sem mestu skipti í þessu samhengi. Ég vil benda hv. þm. á það, þegar verið er að ræða þessi mál, að hér er að finna mjög þýðingarmiklar upplýsingar sem snerta þá álagningu sem núv. ríkisstjórn stendur fyrir í sambandi við atvinnuvegi í landinu. Það væri talsvert verk, virðulegur forseti, ef ég ætlaði mér að kynna þingheimi innihaldið í þessum álitsgerðum sem snerta þetta mál, það tæki nokkurn tíma, en þar sem ég veit að langminnugir þm., sem enn sitja hér, eru kunnugir þessu og geta kynnt það og rifjað upp í sínum þingflokkum fyrir hlutaðeigandi, sem síðan hafa komið nýir inn á Alþingi, ætla ég að spara mér það undir þessari umræðu um þetta mál að fara að rifja þetta upp. En auðvitað eru það fjölmörg mál önnur á dagskrá þingsins sem gætu gefið tilefni til þess að við færum aðeins yfir þessa stöðu, litið til baka. Hér er t.d. á dagskrá þessa fundar álagning á skrifstofu- og verslunarhúsnæði sem mér sýnist ekki stefna í þá átt að jafna starfsskilyrði atvinnuveganna með tilliti til rekstrarstöðu og ytri aðbúnaðar. Það er það sem við erum kannski hvað óánægðastir með, þm. í stjórnarandstöðu sem höfum tekið þátt í þessari umræðu og við alþýðubandalagsmenn, en ég þekki auðvitað best til viðhorfa í þeim þingflokki, að það skuli lagt á undirstöðugreinarnar í landinu, sem eru nú að komast í þrot hvað rekstrarstöðu snertir, að það skuli verið að íþyngja þeim með álagningu af þessu tagi á meðan t.d. ekki er aukin álagning á þær greinar sem hafa fríspil í efnahagskerfinu, verslunina í landinu, þjónustugreinar í landinu. Þær skulu áfram fá að búa við sömu álagningu hlutfallslega í sköttum af opinberri hálfu og þær greinar sem nú er þjarmað að vegna breyttra skilyrða og skattastefnu hæstv. ríkisstjórnar. Hæstv. fjmrh. er nú í símasambandi svona öðrum þræði, en ég ætla að mæla við hann fáein orð og treysti því að hann láti til sín heyra fyrir lok þessarar umræðu. Hann er ekki bara að leggja á launaskatt sem nýjar álögur á sjávarútveginn. Hann er að draga úr, hann er að lækka um helming endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti til sjávarútvegsins og auka í rauninni álögurnar á sjávarútveginn svo nemur hundruðum milljóna, líklega á bilinu 500–1000 millj. sem er bein skattheimta eða minnkuð endurgreiðsla af hálfu ríkisins skv. fjárlagafrv. því sem nú liggur fyrir Alþingi. Svo koma hæstv. ráðherrar hér, þá sjaldan þeir taka til máls í umræðum á þingi síðustu daga, og yppa bara öxlum og neita að svara efnislegum spurningum okkar þm. stjórnarandstöðunnar um hvernig ætlað er að bregðast við þessum aðstæðum. Hvernig ætlið þið að bregðast við þessum breyttu aðstæðum hvað snertir útflutningsatvinnuvegi landsmanna og samkeppnisiðnað? Það fást engin svör. Ég vil vegna samhengis og gangs þessarar umræðu, virðulegi forseti, rifja upp að hæstv. fjmrh. viðstöddum hvernig hlutur hans hefur verið í þessari umræðu. Hann mælir hér í hv. þingdeild í fáeinum orðum sl. miðvikudag fyrir frv. um launaskatt, en hann ætlar að fá litlar 400 millj. kr. inn í ríkissjóð að því samþykktu. Síðan tökum við þátt í þeirri umræðu á rúmum fundatíma virðulegrar deildar sl. miðvikudag, spyrjum viðstadda ráðherra, sem voru nokkrir hér, þar a meðal hæstv. fjmrh., og það fæst ekkert svar. Enginn ráðherra tók þátt í þeirri umræðu frekar. Það var spurt um samhengið í efnahagsráðstöfunum ríkisstjórnarinnar með tilliti til þeirrar skattlagningar sem hér er til umræðu og hæstv. fjmrh. vék úr þingsal fyrir lok umræðunnar og vék sér undan að svara efnislegum fsp. Nú er málið til 2. umr. Það hefur verið mælt fyrir nál. og hæstv. fjmrh. hefur verið með annan fótinn í þingsal og fleiri ráðherrar komið hér inn fyrir þröskuld, en enginn þeirra að hæstv. iðnrh. frátöldum hefur séð ástæðu til að taka þátt í umræðunum. Sá sem flytur málið inn í þingið, hæstv. fjmrh., hefur engan áhuga á að ræða þetta mál við þm. Hann er bara steinrunninn. Það mætti halda að hann hefði orðið að steini síðustu nætur. Kannski hefur verið þannig að honum þjarmað í hv. Ed. að hæstv. ráðherra sé orðinn að gjalti. A.m.k. er hann gersamlega orðlaus og fyrirmunað að biðja um orðið og svara margítrekuðum fsp. þm. úr stjórnarandstöðunni sem hér hafa verið bornar fram. Þetta ber ekki vott um góða samvisku. Og ég lái hæstv. ráðherra út af fyrir sig ekki að hann sé feiminn við að eiga mikinn orðastað við okkur stjórnarandstæðinga. Það gæti t.d. verið svolítið erfitt fyrir hæstv. fjmrh. að rökstyðja skattaálögurnar sem hér eru á ferðinni í ljósi innihaldsins í þessari gráu bók hérna, sem er stefnuyfirlýsing og starfsáætlun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar. Það gæti vafist fyrir hæstv. ráðherra, jafnvel þó hann fengi málið, að rökstyðja það, t.d. að heimfæra þetta undir helstu markmið efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. En svo að ég aðeins leyfi mér að grípa í það efni sem ég hef með í ræðustól og í þessa gráu bók, þessa samstarfsskrá þeirra alþýðuflokksmanna, sjálfstæðismanna og framsóknarmanna sem settust í ráðherrastóla 8. júlí á þessu ári en hafa tollað afskaplega lítið í stólunum í þingsölum a.m.k. það sem af er þingi, segir um helstu markmið efnahagsstefnunnar í upphafi þessarar starfsyfirlýsingar: "Markmið efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar eru að örva hagvöxt og framfarir í atvinnulífinu á grundvelli aukinnar framleiðni og nýsköpunar, að bæta lífskjör, tryggja jafnvægi í viðskiptum við útlönd, sem stöðugast verðlag og fulla atvinnu. Þessum markmiðum hyggst ríkisstjórnin ná með því að móta meginreglur um efnahagsleg samskipti og umgjörð atvinnu- og efnahagslífs" - og hlusti menn nú - "sem tryggi eðlilega samkeppni og samkeppnishæfni íslenskra atvinnuvega. Afskipti ríkisins af einstökum atvinnugreinum og fyrirtækjum verði sem minnst." - Hvað er verið að gera hér? - "Með almennum aðgerðum verði skapaðar aðstæður fyrir tækniþróun, aukinn útflutning og fjölbreytni í atvinnulífinu." Svo segir síðar í I. kafla um efnahagsstefnu: "Gengisákvarðanir munu miðast við að veita aðhald að verðlagsþróun innanlands og tryggja jafnvægi í utanríkisviðskiptum". Og einnig segir: "Ríkisstjórnin stefnir að uppbyggingu öflugs atvinnulífs og menntakerfis sem tryggir hagvöxt til frambúðar." Í II. kafla varðandi atvinnuvegina segir m.a., með leyfi forseta: "Samkeppnisstaða þeirra greina, sem eiga við óeðlilega erlenda samkeppni að etja, verði treyst." Og víðar í þessari samstarfsyfirlýsingu eru þættir sem snerta það mál sem hér er til umræðu, rekstrarstöðu atvinnuveganna. Þar segir m.a. að skattlagning skuli ekki mismuna fyrirtækjum eftir rekstrarformum, en það segir ekkert um að það skuli auka skattlagningu á atvinnugreinar í landinu í því samhengi. Ég tel að hæstv. fjmrh. sæki ekki röksemdir fyrir þessu frv. og þessum nýju álögum í þessa gráu bók, síst af öllu ef litið er til þeirra breyttu aðstæðna og þeirra umskipta sem orðið hafa í undirstöðuatvinnuvegum landsmanna. Það var verið að tortryggja Alþb. í þessu sambandi og málflutning þess. Ég vil í því samhengi nefna það, virðulegur forseti, að þegar Alþb. stóð að efnahagsráðstöfunum við samdráttarskilyrði sumarið 1982, þegar hagur þjóðarbúsins fór hríðversnandi og vegna samdráttar í sjávarútvegi alveg sérstaklega, var það einn þáttur í tillögum Alþb. í ágústmánuði 1982, með leyfi forseta, þannig orðað af okkar hálfu: "Felldur verði niður launaskattur af iðnaði og fiskvinnslu og með því jafnframt bætt samkeppnisstaða í þessum greinum. Til mótvægis verði lagt á 3% vörugjald á innfluttar og innlendar samkeppnisvörur og renni það til þróunarstarfsemi og skipulagsbreytinga í atvinnuvegunum." Þetta voru okkar tillögur þá. Það var ekki undir það tekið, ekki þennan þátt, af hálfu samstarfsaðila í ríkisstjórn þannig að þetta gekk ekki eftir í þeim brbl. sem sett voru snemma ágústmánaðar 1982, en það var lagt á sérstakt vörugjald í staðinn til tekjuöflunar af hálfu ríkisins og til að jafna metin á þeim tíma. En þarna lágu tillögur okkar fyrir að því er varðaði launaskattinn sem hér er nú verið að leggja á eftir að hann hafði verið loks felldur niður fyrir tveimur árum eða svo af stjórnvöldum, þáv. hæstv. ríkisstjórn. Ég tel, virðulegur forseti, að hæstv. ráðherrum beri skylda til þess hér og nú að greina okkur frá því með hvaða hætti þeir ætla að tryggja markmið sinnar efnahagsstefnu, áframhaldandi fastgengisstefnu, en tryggja væntanlega jafnframt að undirstöðuatvinnuvegir í landinu geti starfað með eðlilegum hætti, það þarf talsvert til, og síðast en ekki síst að það fólk sem býr nú við síversnandi hag vegna verðlagsþróunar m.a. fái bættan hlut sinn, ekki síst það fólk sem starfar við undirstöðuatvinnuvegina í fiskvinnslu og í iðnaði, sem hefur verið lágtekjugrein í þessu landi, kvennastörf að meiri hluta, unnin fyrir hraksmánarlegt endurgjald, með tilliti til þess sem fólki hefur staðið til boða í öðrum greinum vegna efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, vegna þess hvernig haldið hefur verið á málum í efnahagsmálum af núverandi ríkisstjórn og hinni fyrrverandi. Og vegna þess að ég nefni það hér að launakjörin t.d. í framleiðsluiðnaði í þessu landi séu lág og með því lægsta sem gerist hlýt ég að undrast að heyra hér hjá hæstv. ráðherrum, eins og hæstv. iðnrh. áðan, að það hafi orðið gífurleg launasprenging. Hann orðaði það með þeim hætti í ræðustól áðan að það hefði orðið gífurleg launasprenging í framleiðsluiðnaði, t.d. í ullarvöruiðnaðinum, sem eigi drjúgan þátt í þeirri versnandi afkomu sem fyrirtæki í þeirri grein nú búa við. Ég vildi gjarnan heyra tölur frá hæstv. ráðherra í þessu sambandi, heyra hann segja okkur frá þessum stóraukna hlut sem konurnar í sauma- og prjónastofum hafa fengið á undanförnum mánuðum og missirum með tilliti til þess sem gerst hefur í öðrum atvinnugreinum. Ég hygg að menn finni þessa yfirlýsingu hæstv. ráðherra ef þeir líta yfir ræðu hans, en hann er nú vikinn af fundi og hæstv. fjmrh. enn og aftur í símanum. En hvernig væri, virðulegur forseti, af því að við höfum reynt hv. þm. að það er stífla nokkur í símakerfi Alþingis, að við beittum okkur fyrir því a.m.k. að komast í símasamband við hæstv. ráðherra,  En hæstv. fjmrh. Ég vil undir lok míns máls inna þig eftir hvort þér finnst við hæfi, hvort ráðherranum finnst við hæfi að eiga þannig samstarf við hv. þingdeild að neita að taka þátt hér í umræðum um mál sem ráðherrann ber hér fram og ætlar að fá hér lögfest, stórmál, láta við það eitt sitja að slengja því hér inn við 1. umr. og hafna því síðan að eiga orðastað við þm. um efnisatriði málsins og það sem því tengist, efnahagsstöðu atvinnugreinanna sem á að fara að leggja á launaskatt og þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin hlýtur að vera farin að móta og þarf að grípa til í einhverju formi til að tryggja hag þeirra atvinnugreina sem hér á að fara að auka á álögurnar? Það verður áreiðanlega eftir því tekið, hæstv. fjmrh., ef þessari umræðu á að ljúka þannig að ekki heyrist orð frá hæstv. ríkisstjórn um með hvaða hætti hún hyggst taka á rekstrarvanda og afkomuskilyrðum atvinnuveganna á einhvern annan hátt en þann að auka álögurnar eins og stefnt er að með þessu frv. sem ríkisstjórnin ber hér fram og kappkostar að knýja fram sem lög fyrir jólahlé þingsins eða skulum við segja áður en árinu lýkur.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Austurl. flutti dágóða ræðu við 1. umr. þessa máls. Lýsti þar réttmætum áhyggjum sínum af afkomuhorfum, einkum og sér í lagi í fiskvinnslu, að óbreyttum skilyrðum. Ræða hans í hið seinna skipti var öllu rýrari. Hann kvartaði undan því að fjmrh. hefði vikið frá hinni fyrri umræðu. Á því voru skýringar sem hv. þm. voru fullkunnar, m.ö.o. að fjmrh. þurfti að víkja sér í Ed. til að mæla þar fyrir öðrum frv. Skýringin á því var hvorki óvirðing við hv. þingdeild né þm. sjálfan né efni málsins. Hv. þm. vill fá yfirlýsingar frá fjmrh. eða einhverjum fyrir hönd ríkisstjórnarinnar um hvort ríkisstjórnin hafi í hyggju að beita sér fyrir sérstökum aðgerðum til að rétta hlut fiskvinnslu eða bæta starfsskilyrði atvinnuveganna. Því er óhætt að svara játandi, en um leið verður því miður að segja sem svo að þær hugmyndir eru ekki á því stigi að það sé unnt að gera nákvæma grein fyrir þeim né heldur er það réttmæt krafa að staðurinn eða stundin sé þessi ræðustóll á þessari stundu í tilefni af umræðum um þetta mál. Ég læt mér nægja að segja að ríkisstjórnin deilir að sjálfsögðu áhyggjum hv. þm. og þar á meðal hv. stjórnarandstöðuþm. af starfsskilyrðum fiskvinnslunnar eins og nú er komið. Það er rétt að það hafa orðið umskipti til hins verra og það er jafnframt rétt að innan skamms tíma verður að grípa til aðgerða til að bæta þessi starfsskilyrði. Til þess eru ýmsar leiðir færar. Aðgerðirnar tengjast líka horfum á samkomulagi milli aðila vinnumarkaðar um nýja kjarasamninga. Þau mál eru á viðkvæmu umræðustigi og ekki vert að lýsa þeim hugmyndum, sem þar er verið að ræða, nánar hér og nú. Þessi umræða hefur um of verið í því fari að sumir hagsmunaaðilar hafa ósköp einfaldlega verið að panta gengisfellingu. En ég legg áherslu á orðið "sumir" vegna þess að það er alveg ljóst og hefur komið skýrt fram, m.a. nýlega í fjölmiðlum, að mjög margir áhrifamiklir talsmenn fiskvinnslunnar í landinu hafa ekki trú á hefðbundnum gengislækkunum, hafa áréttað að þeir telji það vera aðgerð sem sé fyrir fram dæmd til að vera skammæ, skila takmörkuðum árangri um skamman tíma. Það þurfi að leita annarra leiða. Það hefur frá upphafi verið ljóst að sú leið, sem ríkisstjórnin valdi, að hafna þessum gengislækkunarpöntunum sumra háværra hagsmunaaðila og halda fast við stöðugleika í gengi væri vandrötuð leið. Aðgerðir, sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir og eru nú að stórum hluta til umfjöllunar og afgreiðslu á Alþingi, skila ekki árangri með skjótvirkum hætti eins og pennastriksaðgerð eða "hókus pókus"-aðgerð eins og gengislækkun. Vonirnar um árangur byggðust á því að það tækist með samræmdum aðgerðum í ríkisfjármálum og peningamálum að draga svo mjög úr því mikla þensluástandi sem ríkt hefur og hemja svo þær verðbólgutilhneigingar sem gætir mjög sterklega að það dragi úr verðbólgu þegar líða tekur á næsta ár. Til þess að það dæmi gengi upp var ljóst frá upphafi að ekki mátti mikið út af bera í ytri skilyrðum og í annan stað að takast þyrfti samkomulag í kjaramálum sem byggði á því að menn reyndu sameiginlega að varðveita áunninn kaupmáttarauka, að menn reyndu að leiðrétta fyrst og fremst kjör þeirra sem lítt eða ekki hafa notið launaskriðs, en síðan tækist samkomulag um að umsamdar kjarabætur þessara aðila færu ekki upp allan launastigann. Það er ekki fjarri sanni að haldi slíkar forsendur, ef ytri skilyrði hefðu haldist en ekki versnað og ef kjarasamningar tækjust með þessu móti voru góðar horfur á því að þessi hin vandrataða leið bæri að lokum betri og meiri árangur en hin gamalkunna gengislækkunarskottulækning. Það getum við auðvitað metið út frá reynslunni. Af sjálfsagðri kurteisi við hv. þm. ætla ég að spara mér að rifja upp þá dapurlegu reynslusögu. Sú reynslusaga er honum mætavel kunn frá þeirri tíð er hann sat í ríkisstjórnum sem reyndu þessa leið, þessa undanlátssömu gengislækkunarleið er hafði hinar hrikalegustu afleiðingar, ekki hvað síst fyrir sjávarútveginn. Þær leiddu til gífurlegrar rýrnunar á eigin fé fyrirtækja í sjávarútvegi. Þær leiddu til gífurlegrar skuldasöfnunar fyrirtækja í sjávarútvegi, svo mikillar reyndar að stöðugleiki gengis undanfarin ár og stórlega bætt staða sjávarútvegs vegna aukins afla, hækkandi verðlags og minnkandi tilkostnaðar hefur ekki dugað til að bæta þann skaða sem af hlaust á árunum 1980–1983. Allir þeir sem reynslu hafa af þessum rekstri staðfesta því að þá leið, sem farin var á þessu tímabili, gerir enginn óvitlaus maður að endurtaka. Að sönnu hlusta ég með virðingu á áhyggjutal hv. þm. og mundi með glöðu geði hlusta á ráðgjöf hans ef einhver væri, en þá ráðgjöf að feta þá slóð sem þá var fetuð afþakka ég í fullri vinsemd. Ef spurt er: Hver eru áform ríkisstjórnarinnar að því er varðar breytingar á starfsskilyrðum útflutnings- og samkeppnisgreinanna, hver eru áform ríkisstjórnarinnar að því er varðar hlutdeild þeirra að kjarasamningum og hver eru áform ríkisstjórnarinnar að því er varðar nánari útfærslu á stjórnun í peningamálastefnu og á lánsfjármarkaði? þá er ekki með sanngirni hægt að krefjast þess að þau svör verði mælt hér af munni fram úr þessum ræðustóli í tilefni af þessu frv. Hitt er ljóst að fyrstu skrefin, sem ríkisstjórnin hefur stigið að treysta fjárhag ríkissjóðs, koma honum aftur á traustan grundvöll, eru liður í heildaráætlun og á þeim grunni má byggja mikið í framtíðinni. En þessar aðgerðir leysa ekki allan vanda, það var vitað frá upphafi, og ríkisstjórnin er reyndar ekki ein og sér fax um að leysa þennan vanda. Við eigum það í opnu og valddreifðu þjóðfélagi undir öðrum aðilum líka að dæmið gangi upp og þá á ég ekki hvað síst við verkalýðshreyfinguna, aðila vinnumarkaðarins, viðbrögi3 atvinnurekenda og þeirra sem ráða búi í atvinnulífinu sjálfu. Þetta hefur frá upphafi verið vitað. Að því er þetta frv. sjálft varðar og starfsskilyrði í fiskvinnslu, þá er það svo, eins og fram kom í framsöguræðu minni, að þessi launaskattur á fiskvinnsluna, sem mun skila e.t.v. um 100 millj. kr. á næsta ári, skiptir ekki sköpum fyrir starfsskilyrði fiskvinnslunnar. Það má áætla, miðað við októberverðlag, að brúttótekjur í fiskvinnslu hafi verið um 15,5 milljarðar kr. þannig að þessi skattlagning ein út af fyrir sig er um 0,25% af veltu fyrirtækja í greininni og að því er varðar útgerð er ástæðulaust að hafa áhyggjur af greiðsluþoli hennar. Það er umhugsunarefni fyrir menn sem telja sig málsvara fyrst og fremst launþega, verkalýðshreyfingar, sólíalisma og ég veit ekki hvað og hvað ef menn rjúka alltaf upp til handa og fóta og taka undir kröfugerð t.d. atvinnurekenda um óbeinan ríkisstuðning, t.d. í því formi að fella niður skattheimtu, í stað þess að íhuga hvort ekki væri eðlilegra að gera þær kröfur almennt til atvinnulífsins í landinu að það leggi fram sinn skerf, standi undir sínum hlut af tiltölulega sanngjarnri skattheimtu, en ríkisstjórn, sem ber ábyrgð auðvitað á hagstjórn og efnahagsmálum, reyni að stýra þeim málum eftir almennum reglum án þess að grípa til skottulækninga af því tagi. Dæmið um starfsskilyrði atvinnuveganna er m.ö.o. miklu stærra og viðameira en það að þetta mál skipti sköpum og ég er ekki sannfærður um að það sé rétt leið að rjúka til og fella niður tiltölulega lág en sanngjörn gjöld, tiltölulega öruggur tekjustofn þetta, enda mundi það engu breyta í þessu heildardæmi. Að lokum, herra forseti. Umræður um efnahagsmál eru góðra gjalda verðar og þarfar og alveg ástæðulaust að víkja sér undan þeim. Þær hafa sinn stað og þær hafa sinn tíma. Umræða um starfsskilyrði atvinnuveganna, um væntanlega kjarasamninga eða um aðrar aðgerðir í efnahagsmálum í framhaldi af traustari ríkisfjárhag er viðameiri en svo að það sé með sanngjörnum hætti hægt að gera það að kröfu að þessi ræðustóll hér og nú sé rétti vettvangurinn, enda var það auðheyrt af máli ræðumanns, hv. 2. þm. Austurl., að fyrir honum vakti nú ekki ítarleg eða vel undirbúin umræða heldur er hann þrátt fyrir allt, því miður, að tefja tímann með tiltölulega innihaldslitlu hjali.



Herra forseti. Það var vissulega nokkuð óvanalegt og telst til tíðinda að hæstv. ráðherrar skuli fást hér til umræðna um þau frv. sem þeir eru að bera hér fram og ég tel að það hafi skipt nokkru að fá þó aðeins að heyra róminn í hæstv. fjmrh. í sambandi við þau efni sem við erum hér að ræða. Ég hef nú þegar gefið honum ákveðin ráð í þessum efnum og ég vil nota það tækifæri sem ég hef undir þessari umræðu að benda hæstv. ráðherra og öðrum ráðherrum í ríkisstjórninni á að það gæti verið skynsamlegt fyrir þá að fresta einhverju af sínum skattlagningaráformum, ekki bara á launafólkið í landinu heldur á atvinnureksturinn í landinu, ef þeir ætla sér að stilla til friðar og sátta í þessu samfélagi, ég tala nú ekki um ef þeir ætla að auka rétt þeirra sem réttminnstir eru og bæta stöðu þeirra sem verst eru settir og hvað mestan hlut leggja fram til öflunar tekna í þetta þjóðarbú. Þar hef ég í huga fiskvinnslufólkið í landinu m.a., fólkið sem starfar í framleiðsluiðnaðinum og við gjaldeyrisskapandi rekstur. Ég minni á þau orð sem höfð eru eftir forseta Alþýðusambands Íslands í Þjóðviljanum í dag um það hvernig kaupmátturinn hefur hríðfallið síðustu mánuði, um 10% frá októbermánuði til desember, og að laun þyrftu að hækka hjá þeim sem við lágar tekjur búa um einn þriðjung milli ára 1987 og 1988 ef launafólkið á að halda sínum hlut. Þess vegna væri skynsamlegt, þó hæstv. fjmrh. telji að hér sé ekki um stórar álögur að ræða, að hæstv. ríkisstjórn horfði svolítið fram fyrir sig í þessum efnum og ætlaði borð fyrir báru í þeim efnahagsráðstöfunum sem hún þó viðurkennir og hæstv. fjmrh. að óhjákvæmilegt verði að grípa til vegna þeirra aðstæðna sem hér eru að skapast og eru raunar þegar orðnar staðreynd.



Hæstv. forseti. Hæstv. fjmrh. sagði hérna orð sem mér þóttu nokkuð merkileg. Hann sagði að kjarasamningar væru á viðkvæmu stigi.

Umræður.

Umræður um kjarasamninga. Ég var að tala við félaga mína núna í hádegishléinu og mér skilst að þeim hafi borist tilboð um 3% kauphækkun frá fjmrn. Á sama tíma og verið er að hækka matarskattinn um 25%, skatt sem bitnar hvað verst á þessu fólki, Sóknarfélagar eru að meiri hluta eldri konur og svo ungar einstæðar mæður, eru þeim nú boðin 3% í launahækkun. Þetta fólk lenti illa í þessu svokallaða launaskriði. Við sömdum með ASÍ fyrir jól í fyrra og á eftir sömdu margir aðrir sem fengu meira. Ef ekki á að bjóða þeim meira en þetta þykir mér ótrúlegt að samningar séu á nokkuð viðkvæmu stigi. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að það sé hægt að fá fólk til að semja um eitthvað svipað. Og ef það er verið að pukrast með eitthvað núna af því að það er ógnað með gengislækkun, sem er þegar komin og verður náttúrlega reynt að koma á í vetur og kenna verkalýðshreyfingunni um, þá bið ég fyrir verkalýðshreyfingunni ef hún gengst inn á það.



Í trausti þess að núverandi ríkisstjórn hafi hugsað sér að rétta hlut framleiðsluatvinnuvega þessarar þjóðar hvað rekstrargrundvöll snertir segi ég já.



Herra forseti. Hér er um það að ræða að taka upp nýjar álögur á útflutningsatvinnuvegina og gera þeim skylt að greiða launaskatt sem ekki hefur verið. Upplýst hefur verið jafnframt í meðferð málsins að þar eru nú miklir erfiðleikar, bæði innan sjávarúrvegsins og útflutningsiðnaðarins og dökkar horfur fram undan. Hæstv. ríkisstjórn hefur engu til svarað um það til hvaða ráðstafana hún hyggist grípa í þessum efnum. Við slíkar aðstæður teljum við órökrétt og óraunhæft að taka upp nýjar álögur á þessar greinar og leggjumst því gegn samþykkt þessa frv. Ég segi nei.



Herra forseti. Að fylgja ríkisstjórn þýðir að oft verður að gera fleira en gott þykir. Ég segi já með miklum semingi.



Herra forseti. Enda þótt Kvennalistinn sé þeirrar skoðunar að stjórnvöld eigi að vera sem hlutlausust gagnvart atvinnuvegunum þá verður að taka tillit til aðstæðna. Þessi skattur mun koma verst við atvinnustarfsemi á landsbyggðinni og er því í raun dreifbýlisskattur. Ég segi nei.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Það er skemmst frá því að segja að fjh.- og viðskn. mælir með samþykkt þessa frv. þó að einstakir nefndarmenn áskilji sér rétt til að fylgja eða flytja brtt. Undir það rita Páll Pétursson, Geir H. Haarde, Matthías Bjarnason, Kjartan Jóhannsson og Guðmundur G. Þórarinsson og með fyrirvara Kristín Halldórsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon. Þetta frv. er framlenging á gildandi lögum, lögum sem hafa verið framlengd árlega nú um nokkurt skeið. Í tekjuáætlun fjárlagafrv. fyrir árið 1988 er gert ráð fyrir að álagning skattsins nemi 210 millj., en innheimta um 190 millj. að meðtalinni innheimtu á eftirstöðvum fyrri ára.



Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt. sem ég flyt við þetta frv. á þskj. 344 og lýtur að 6. gr. þar sem álagningarprósenta á þennan skattstofn er ákvörðuð. Það er efni brtt. að í staðinn fyrir 1,1% af þessum skattstofni skv. 3. gr. skuli greiðast 2,2%. Flm. að þessari brtt. ásamt mér er hv. 10. þm. Reykn. Kristín Halldórsdóttir. Hér er til umræðu einn af nafntogaðri sköttum í landinu, lagður á í fyrsta sinn að ég hygg á árinu 1979 og hefur í raun ætíð síðan verið mjög rómaður og umræddur í hvert skipti sem hann hefur verið framlengdur, oftast nær hygg ég árlega til eins árs í senn. Sú var tíðin að það var hörð andstaða gegn þessum skatti hér á Alþingi og víðar og þm. Sjálfstfl. flestir ef ekki allir, sem og ýmis önnur "apparöt" í þjóðfélaginu, sem eru skyld eða standa nálægt þeim hinum sama stjórnmálaflokki, hötuðust og hömuðust mjög gegn þessum skatti sem er þó ekki nein ósköp, 1,1% af þeim skattstofni sem skilgreindur er í 3. gr. frv. og er fasteignaverð samkvæmt fasteignamati í árslok næsta árs á undan á þá fasteign sem nýtt er við verslunarrekstur eða skrifstofuhald ásamt tilheyrandi lóð o.s.frv. Það voru á sínum tíma ýmis efnahagsleg rök sem mæltu með því að þessar greinar væru skattlagðar með þessum hætti, með lágri, flatri skattprósentu. Þau rök tel ég vera fyrir hendi enn þann dag í dag og reyndar mæti rökstyðja að eðlilegt væri að hafa þessa skattprósentu nokkru hærri. Ég held að slíkur skattstofn á þessar greinar sé fyllilega eðlilegur með tilliti til þess að það fasteignaverð sem víðast liggur að baki við þennan rekstur er betur tryggt og hefur gjarnan hærra markaðsverð en ýmsar aðrar eignir sambærilegar og svo er það mat margra fróðra manna að ef menn fara út og leita að góðærinu sé helst hægt að finna eitthvað af því í útþenslu þess geira sem hér er til umfjöllunar sérstaklega. Það er kannski það eina gleðilega við útþenslu verslunarbáknsins í landinu á undanförnum árum og missirum að það skilar þó pínulítið auknum tekjum í ríkissjóð í gegnum skatta á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. En um það munar lítið, enda kemur fram í athugasemdum með frv. að í tekjuáætlun fjárlagafrv. fyrir næsta ár, árið 1988, er gert ráð fyrir að þessi álagning nemi um 210 millj. kr. Að vísu innheimtist hún ekki öll. Það eru áætluð þarna nokkur vanhöld á því. En engu að síður er gert ráð fyrir að þetta skili um 190 millj. kr. að meðtöldu því sem innheimtist af vangreiddum gjöldum fyrri ára. Það er sem sagt tillaga mín og hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur að tvöfalda þennan skatt í 2,2%. Hann ætti þá að skila samkvæmt þessu tæpum 400 millj. kr. á næsta ári og er þá orðinn sambærilegur að stærð við launaskattinn fræga sem ríkisstjórnin ætlar nú að leggja á sjávarútveginn og iðnaðinn og verið var að ræða nokkra stund fyrr á fundinum, herra forseti. Ég held ég þurfi í sjálfu sér ekki að hafa um þetta mikið fleiri orð. Það er sérstakt fagnaðarefni að sjá þau sinnaskipti í Sjálfstfl. að þar greiða menn, að því er virðist með glöðu geði, atkvæði með þessari skattheimtu, að framlengja hana. Hugsanlega er stutt í land að þeir fari að taka undir með okkur að hækka þennan skatt eitthvað, upp í t.d. 2 eða 2,2%. Það er auðvitað enn ánægjulegra ef Sjálfstfl. er kominn svo vel á veg og svo gersamlega fallinn frá fyrri andstöðu sinni í þessum efnum að hann samþykkir þessa skattheimtu og fer e.t.v. innan tíðar að styðja að hún verði eitthvað hækkuð. Herra forseti. Ég held að það sé óþarfi að hafa um þetta fleiri orð. Brtt. er einföld og auðskilin öllum. Frv. sjálft er ekki ýkja stórt þannig að mönnum á ekki að vera neitt að vanbúnaði að greiða um þetta atkvæði. Ég skilaði ekki sérstöku nál. af þeim ástæðum einfaldlega að ég styð skattlagninguna og skrifa þar af leiðandi undir nál. meiri hl., sem mælir með samþykkt frv., en flyt brtt. sem ég hef nú gert grein fyrir.



Hæstv. forseti. Á þeirri tíð, þegar þessi skattur var lagður á, man ég það gerla að Sjálfstfl. barðist mjög hatramlega gegn honum og urðu hér heitar umræður. Nú er öldin önnur og sjálfstæðismenn eru nú orðnir aðaltalsmenn þess að leggja á skatta. Við sáum nýlega að skattahlutfall af vergum þjóðartekjum er komið upp í 26% með öllum þeim sköttum sem á að leggja á og mun aðeins einu sinni áður hafa verið svo hátt hlutfall af þjóðartekjum, en það var 1982 þegar ríkisstjórn dr. Gunnars Thoroddsens var við völd. En sá munur var á að nú er eitthvert mesta góðæri sem um getur í sögunni. Það hefur verið hátt verð á okkar útflutningsafurðum, sjávarafurðum. Það hafa verið hagstæð skilyrði að því leyti til að það hefur verið mikill afii, sá mesti í sögunni. Og það hefur verið lágt olíuverð. Allt var þetta með öðrum hætti 1982. Þá voru 26% miklu minni tekjur en er í dag því að miklu minna var þá af að taka. Það hefur verið sagt að margt smátt geri eitt stórt og við höfum orðið vitni að því að hvert skattafrv. hefur verið lagt fram af öðru, en hefði þó mátt vænta að í þessu góðæri hefði mátt lina á skattlagningu. Hæstv. fjmrh. hefur margoft lýst yfir því að skattakerfið eigi að vera einfaldara, skilvirkara og réttlátara. Ef það ætti að taka mark á honum hefði átt að leggja samsvarandi skatt á allar atvinnugreinar til einföldunar. En ég er að sjálfsögðu á móti því eins og ég er á móti því að leggja þennan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Það er makalaust að þessi hugmynd kemur alltaf upp ef menn sjá eitthvað upp úr jörðinni. Hugmyndir manna um skattlagningu virðast aðallega bundnar við að ef þeir sjá eitthvað rísa upp úr jörðinni halda þeir að það sé skattstofn. Það var heppilegt að hér áður fyrr voru bara torfkofar og þeir voru grænir og líktust jörðinni þannig að á þeim tíma voru þeir ekki skattlagðir. En eftir að menn fóru að byggja varanleg hús og úr varanlegum efnum hafa menn komið auga á að þetta var alveg upplagður skattstofn. Sjálfstfl. hefur nú gengið frá sinni fyrri stefnu í þessu og virðist ganga inn á þá steinrunnu stefnu Alþfl. og fleiri að skattleggja hús. Ég á von á því að þeir eigi eftir að skattleggja t.d. trén, því að þau vaxa líka upp úr jörðinni, og fari að telja tré í görðum hér því að nýlega lögðu þeir skatta á bíla sem sjást líka. Þetta er allt saman gert í mesta góðærinu á landinu. Og þó er í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sagt að tryggja eigi eðlilega samkeppni og það eigi að vera sem minnst ríkisafskipti. Allir þessir skattar benda í sömu átt. Þeir benda á það að ríkið vill ná meiru undir sig, þeir sem eru í ríkisstjórn vilja síðan skammta til baka. Það er sorglegt að vita til þess að Sjálfstfl. hafi gengið svo langt frá fyrri stefnu. En við sem erum nú í Borgarafl. munum halda uppi því merki sem áður var haldið hér af Sjálfstfl. og við munum mæla gegn þessu því að við teljum að þessi skattlagning sé ekki réttlát. Sú stefna sem birtist hér á hverjum degi í frv. hæstv. fjmrh. gengur yfir þjóðina eins og holskefla af illum og vondum lögum. Það verður gaman á næsta ári að sjá hvernig þeir ætla að taka á málunum þegar búið verður að skattleggja atvinnuvegina þannig að þeir munu sigla í strand í mesta góðæri sem komið hefur yfir þjóðina. Hér áðan var farið inn á gengismálin og stefnu ríkisstjórnarinnar í því sambandi og hæstv. iðnrh. gaf í skyn að það væri mjög líklegt að gengisfelling væri í vændum þegar þingið væri sent heim. Ég vona að menn hugsi sig um áður en þeir leggja á þennan skatt, en við í Borgarafl. munum leggjast gegn honum. - Ég hef ekki meira um þetta að segja.