Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það bar við í sept. s. l., að óveður gekk sums staðar yfir landið. Í því óveðri varð tjón á Vesturlínu sem flytur raforkuna til Vestfjarða í Mjólká frá aðalorkukerfi landsins. Þessi tíðindi eru mjög váleg fyrir Vestfirði. Vestfjarðalinan er ákaflega þýðingarmikil. Hún er svo þýðingarmikil fyrir Vestfirði, að lagning hennar var forsenda fyrir stofnun Orkubús Vestfjarða á sínum tíma. Þetta var veigamikil forsenda fyrir því að Vestfirðingar töldu sér fært að taka í eigin hendur orkumálin á Vestfjörðum. Ég ætla ekki að fara að rekja þessa sögu en minni á það, að Vesturlína varð ekki tilbúinn á þeim tíma sem ráð var fyrir gert þegar Orkubúið var stofnað. Var um verulegan drátt að ræða. Haustið 1980 var svo Vesturlínan tekin í notkun. Þá gerðu menn sér vonir um að gerbreytt ástand yrði í orkumálum Vestfjarða, að liðinn væri sá tími að það þyrfti að keyra dísilvélar til að framleiða raforku á Vestfjörðum nema í undantekningartilfellum. En við þekkjum hvernig var háttað um þessi mál á s. l. vetri. Vestfirðingar fengu ekki nema brot af þeirri orku sem þeir þurftu gegnum Vesturlínu. Það varð að standa áfram undir hinum mikla kostnaði sem er við framleiðslu rafmagns með dísilvélum. En það var vonast eftir að þetta ástand yrði ekki nema til bráðabirgða. Í þeirri von var lagt upp í veturinn í vetur. En þá kom það fyrir, að verulegar skemmdir urðu á Vesturlínu. Og þessar skemmdir hljóta að hafa í för með sér verulegan aukakostnað fyrir Orkubú Vestfjarða, ef tjónið af þessum skemmdum verður látið falla á Vestfirðinga. En þetta mál er einnig enn þá stærra. Það eru stórtíðindi í raun og veru sem hafa skeð í sambandi við Vesturlínu, vegna þess að tjónið á henni er með slíkum hætti. Vesturlína hefur lagst á hlið á stórum köflum með alveg óvenjulegum hætti. Það er einmitt þetta einkenni þess, sem skeð hefur, sem kallar á það að fá nánari upplýsingar varðandi þetta tjón. Þess vegna hef ég leyft mér, herra forseti, á þskj. 53 að bera fram fsp. til hæstv. iðnrh. varðandi þetta efni. Það er í fyrsta lagi um það, hvaða skemmdir urðu á Vesturlinu í óveðri sem gekk yfir í sept. s, l. Það er í öðru lagi, hverjar eru orsakir tjónsins? Var um að ræða galla á hönnun línunnar; léleg vinnubrögð við línulagninguna eða að línan væri ekki byggð til að standast slík veður sem hér bar að? Þá er í þriðja lagi spurt að því, hverjum sé ætlað að greiða óumflýjanlegan kostnað af raforkuframleiðslu á Vestfjörðum með dísilvélum á þeim tíma sem viðgerð línunnar fer fram. Það eru þessar spurningar, herra forseti, sem ég hef leyft mér að leggja fram fyrir hæstv. iðnrh.



Herra forseti. Vegna þeirrar fsp., sem hv. 4. þm. Vestf. ber hér fram, hef ég leitað álits þess fyrirtækis sem staðið hefur fyrir framkvæmdum fyrir ríkisins hönd á byggðalínum, þ. e. til Rafmagnsveitna ríkisins. Það svar, sem ég veiti hér, er byggt að upplýsingum og mati þeirra. Rafmagnsveiturnar hafa einnig staðið fyrir rekstri byggðalínanna og þar með Vesturlinu, eftir að hún var tekin í notkun. 1. liður fsp. er svohljóðandi: Hvaða skemmdir urðu á Vesturtínu í óveðri sem gekk yfir í septembermánuði s. l.? Svar: Skemmdir, sem orðið hafa á Vesturlínu, eru þær, að staurastæður hafa skekkst. Þetta gerðist í óveðri í septembermánuði. Orsakanna er eingöngu að leita í grundun staurastæðanna - og ég skil þetta orð: grundun, sem undirstöður staurastæðanna. Mismunandi mikill halli reyndist vera á um 100 staurum af samtals 1228. Þar af var talið nauðsynlegt að rétta um 40 stæður fyrir veturinn. 2. liður fsp. er svohljóðandi: Hverjar eru orsakir tjónsins? Var um að ræða galla á hönnun línunnar, léleg vinnubrögð við línulagninguna, að línan væri ekki byggð til að standast slík veður sem hér bar að? Svar: Hönnun línunnar má skipta í tvo hluta: 1. Bein styrkleikahönnun á staurastæðum með öllum búnaði og leiðara. Styrkleikahönnun er tölvuunnin og hefur ekkert komið fram sem bendir til mistaka þar, enda beint framhald af vali hönnunarálags. Er þá miðað við hönnunarforsendur raflínunefndar. 2. Útfærsluatriði ýmiss konar, svo sem gerð festinga á þverslám, festingar einangrunarkeðja, festing vírs, gerð titringsdeyfara o. s. frv. Útfærslan við Vesturlínu er eins og áður hefur tíðkast á byggðalínum og öðrum stærri línum sem byggðar hafa verið af Rafmagnsveitunum. Varðandi b-lið: Það er ekki óþekkt fyrirbæri, þegar um tréstauralínur er að ræða, að einstakir staurar eða staurastæður, eins og í þessu tilviki, hallist þar sem jarðvegur er slæmur. Gerist þetta einkum á fyrsta ári eftir byggingu og er hvað mest á staurum eða staurastæðum sem reistar eru þegar jörð er frosin. Óvenjumikið hefur borið á þessu í Vesturlínu, einnig á stöðum þar sem ofangreindum atriðum er ekki til að dreifa. Hjá Rafmagnsveitunum fer nú fram könnun á því, hvort og þá að hve miklu leyti megi rekja gallana til lélegra vinnubragða, og þá einnig hvernig koma eigi í veg fyrir að slíkt endurtaki sig. 3. liður fsp. hljóðaði svo: Hvenær má búast við að endanlegri viðgerð línunnar ljúki? Svar: Lokið var við viðgerð á línunni 25. oki. s. l., þ. e. á þeim hluta sem talið var nauðsynlegt að gera við í haust. Næsta sumar er áætlað að ljúka þessum viðgerðum og verður það verk unnið jafnhliða annarri viðhaldsvinnu á línunni. 4. liður fsp. var: Hverjum er ætlað að greiða óumflýjanlegan kostnað af raforkuframleiðslu á Vestfjörðum með dísilvélum á þeim tíma sem viðgerð línunnar fer fram? Svar Rafmagnsveitnanna er á þá leið, að raforkuseljandi, þ. e. í þessum tilfelli Rafmagnsveitur ríkisins, greiði ekki þennan kostnað. En þess má geta, að í reglugerð fyrir Rafmagnsveitur ríkisins frá 6. apríl 1968, 20. gr., segir: „Notendur, sem greiða raforku við föstu árgjaldi, eiga rétt á að fá 1/300 hluta árgjaldsins endurgreiddan fyrir hvern heilan sólarhring er þeir missa raforkuna vegna stöðvunar eða truflana á rekstri, þó eigi fyrir skemmri tíma en tvo samfellda sólahringa.“ Við þetta svar Rafmagnsveitnanna er svo því að bæta, að þær lögðu fram með svari sínu skrá yfir það hönnunarálag sem línan er byggð fyrir. Er það mismunandi eftir svæðum. Tillögur um hönnunarforsendur þessar eru samdar af svonefndri háspennulínunefnd sem einnig hefur gert tillögur um hönnunarálag á öðrum hlutum stofnlínukerfisins, allt frá Brennimel í Hvalfirði norður til Akureyrar, austur á Hryggstekk, suður að Höfn í Hornafirði og nú síðast varðandi Suðurlínu milli Hafnar í Hornafirði og Sigöldu. Eru allar þessar línur byggðar eftir tillögum nefndarinnar, en í henni eiga sæti fulltrúar Orkustofnunar, Rafmagnsveitnanna, Landsvirkjunar og Veðurstofu Íslands. Ekkert hefur komið fram sem bendir til að hönnunarálag sé of lágt, en eins og áður segir fer nú fram könnun hjá Rafmagnsveitunum á því, hvort og þá að hve miklu leyti megi rekja gallana til lélegra vinnubragða, og þá einnig hvernig koma eigi í veg fyrir að slíkt endurtaki sig. Ég vil svo að lokum bæta því við, að áætlað tjón Orkubús Vestfjarða vegna þessa liggur ekki fyrir í neinum endanlegum útreikningum til rn., þó ég hafi heyrt ágiskunartölur þar að lútandi, og engar ákvarðanir hafa verið teknar í sambandi við bætur vegna þess meinta tjóns sem Orkubúið hefur orðið fyrir - og raunar ljóslega orðið fyrir vegna olíukeyrslu sem grípa þurfti til meðan á þessari bilun stóð. Ýmis atriði, sem varða fjárhagsstöðu Orkubús Vestfjarða, hafa verið til athugunar á vegum iðnrn. og við munum að sjálfsögðu líta á þetta mál, eftir því sem erindi berast, og meta það eftir aðstæðum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans. Mér fannst þau á ýmsan hátt ófullnægjandi. En þó ég segi það á ég ekki við að hæstv. ráðh. hafi ekki greint frá því sem hann best vissi um þessi efni. Annaðhvort virðist mér hann ekki hafa fengið nógu nákvæmar upplýsingar frá Rafmagnsveitum ríkisins eða að ekki hafi farið fram nægilega nákvæm rannsókn á því sem gerst hefur. Hæstv. iðnrh. sagði að grundun staurastæðanna, eins og það var orðað, væri ástæðan fyrir því, hvernig farið hefði. Og hæstv. ráðh. sagði að það væri búið að rétta 40 stæður nú fyrir veturinn. Þetta er sjálfsagt rétt, en það segir ekkert um það, hvað er mikið eftir. Ég sé ekki að það sé nein heildarmynd af tjóninu sem hefur komið fram enn þá. Mér þykir miður að það skuli ekki vera. Það kom líka fram í máli hæstv. ráðh., að það liggi ekki fyrir hvort um léleg vinnubrögð hafi verið að ræða við lagningu línunnar eða ekki. Hæstv. ráðh. sagði að þetta væri enn í athugun. Þetta sýnir m. a. að ýmislegt er enn þá á huldu um þetta efni. Hæstv. ráðh. sagði að lokið hefði 25. sept. viðgerð á þeim hluta línunnar sem ætti að ljúka fyrir haustið. Hann talaði ekkert um hvað það væri mikill hluti af þeirri viðgerð sem fram þyrfti að fara. Þetta er m. ó. o. töluvert óljóst. Og ég verð að segja það, að mér finnst nokkurri furðu gegna að þetta skuli ekki geta legið ljósara fyrir í dag en fram kemur í svörum hæstv. ráðh. Þá vék ráðh. að spurningunni um það, hver ætti að greiða kostnað sem hlytist af þessu tjóni, og þá er átt við kostnað vegna aukinnar dísilkeyrslu til framleiðslu rafmagns sem þarf að fara fram meðan viðgerð fer fram á línunni. Hæstv. ráðh. sagði að ekkert lægi fyrir um hver þessi kostnaður væri. Ég get gefið þær upplýsingar, að þegar viðgerð fór fram í hálfan mánuð í haust nam umframkostnaður Orkubús Vestfjarða í 14 daga vegna aukinnar dísilkeyrslu af þessum ástæðum 890 þús. kr. Af þessu má nokkuð marka hve gífurlegan kostnað hér er um að ræða. En þetta var aðeins smávegis bráðabirgðaviðgerð. Aðalviðgerðin á eftir að fara fram. Það er þess vegna óljóst hver þessi kostnaður verður að lokum. En ég leyfi mér að spyrja að því, hvað er ætlast fyrir um greiðslu á þessum kostnaði? Hæstv. ráðh. vitnaði í reglugerð varðandi endurgreiðslu á kostnaði í tvo daga sem kæmi til greina við bilanir á slíkum línum sem þessum. Ég skal ekkert ræða um þessa reglugerð. En það, sem skiptir máli í þessu sambandi, er hver ber ábyrgð á þessum skemmdum? Hver ber skaðabótaábyrgð á þessum skemmdum? Það er ekki Orkubú Vestfjarða því að Orkubú Vestfjarða vann ekki að þessu verki. Það hlýtur að vera sá aðili sem var verktaki við þetta verk gagnvart ríkissjóði. Þetta mál hlýtur að vita að Rafmagnsveitum ríkisins. Ég sé ekki annað en ábyrgð á þessu tjóni og greiðsluskylda hljóti að falla á þann aðila sem samkv. almennum skaðabótareglum ber að greiða tjónið.



Herra forseti. Ég vil færa fyrirspyrjanda þakkir fyrir að flytja þetta mál hér inn í þingið og eins ráðh. fyrir þær upplýsingar sem hann hefur gefið. Það er vitað um jafnmikið mannvirki og Vesturlína er, að sjálfsögðu er hætt við að bilanir komi fram einhvers staðar þar sem veðurhæð er víða mjög mikil á þeim svæðum sem hún liggur um. Hins vegar er rétt að athuga ýmsa þætti í þessu máli. Það er talað um að hönnunarforsendur hafi verið þær sömu og áður og fullnægjandi gagnvart byggðalínum almennt. Það má vel vera. En að dómi þeirra, sem búa í nágrenni við þessa línu, hefði verið skynsamlegt að hafa krossun á staurunum á þó nokkrum svæðum til þess að tryggja að þeir legðust ekki á hliðina. Hitt er þó verra ef satt er - og það er almannarómur, að það hafi verið staðið að því að setja staurana niður eins og menn standa að því að gróðursetja tré, þ. e. jarðvegurinn, sem kom upp úr holunni, hafi fyrst og fremst verið notaður til að þétta með staurunum í stað þess að nota þar púkk, grjót, eins og algengara er nú til að festa staurana, og ástæðan fyrir þessu hafi verið sú, að upp hafi verið tekið ákvæðiskerfi, þetta hafi verið unnið í ákvæðisvinnu. Ég vil mjög gjarna að það verði sérstaklega rannsakað, hvort svo er, því að þá er þarna um vinnusvik að ræða. Þætti mér vænt um ef ráðh. gæti gefið svar við því nú þegar, hvort svo er, að þetta verk hafi verið unnið í ákvæðisvinnu og e. t. v. megi til þess rekja hluta af þeim göllum sem í ljós hafa komið.



Herra forseti. Það liggur fyrir, eins og fram hefur komið hjá hv. fyrirspyrjanda og hv. 5. þm. Vestf., að endanleg könnun á þessu tjóni, bæði verktæknileg og fjárhagsleg, er ekki til lykta leidd og það mun skýrast á næstu vikum eða mánuðum. Niðurstöður vantar enn í þeirri athugun, og þá bæði um kostnað við þá viðgerð, sem þegar hefur farið fram, og e. t. v. mat á því sem ógert er, svo og um kostnað Orkubús Vestfjarða við raforkuframleiðslu vegna þessa áfalls. Hv. fyrirspyrjandi gat um það, að óljóst væri hversu mikið væri eftir af viðgerðinni, og má með réttu segja að það liggur ekki fyllilega fyrir. En í svari mínu kom það fram, að halli hafi reynst vera á um 100 staurum eða staurastæðum af 1228, þar af hafi verið talið nauðsynlegt að rétta um 40 stæður fyrir veturinn, og ég geri ráð fyrir að það hafi verið fyrst og fremst á þeim stöðum þar sem mestur hallinn var, þar sem mest ástæða þótti til að styrkja línuna fyrir vetur, þannig að e. t. v. sé það hlutfall, sem þarna liggur fyrir, eitthvað hærra en 40% af heildartjóni, án þess að ég vilji nokkuð fullyrða um það. Hv. fyrirspyrjandi nefndi áætlaðan kostnað Orkubús Vestfjarða vegna framleiðslu með olíu, umframkostnað á því tímabili sem viðgerð stóð yfir. Ég vil hvorki rengja né staðfesta þær tölur. En eins og ég gat um í lokaorðum mínum áðan er sjálfsagt að líta á það mál út frá öllum forsendum, þegar búið er að fara yfir alla þætti málsins, og m. a. leitast við að leiða í ljós hver beri ábyrgð á því sem þarna kann að hafa farið úrskeiðis við lagningu línunnar. Nú er það hins vegar svo, að við getum alltaf átt von á að mannvirki af þessari tegund eins og önnur verði fyrir áföllum í okkar stormasama landi. Og það er ekki eingöngu hérlendis sem slíkt gerist. Við heyrum það, að í grannlöndum okkar verða bilanir og rafmagnsleysi af völdum óveðurs, jafnvel í stórborgum, sem reyna þó að búa vel að sínu, eins og við fréttum af í þeim óveðursham sem yfir sunnanverð Norðurlönd gekk nú fyrir fáum dögum. Hitt er svo jafnsjálfsagt, að okkur ber að leitast við að læra af reynslu í þessum efnum. Og ég hygg að við séum að læra af þeirri reynslu sem fengist hefur af lagningu byggðalína til þessa. Ég veit að af hálfu veðurfræðinga m. a., sem í þessu taka þátt, er reynt að gera strangar kröfur í ljósi bestu vitneskju um væntanlegt álag á þessar línur. En við þurfum nauðsynlega að gera ráð fyrir því í uppbyggingu okkar raforkukerfis, að til slíkra bilana geti komið, og í því sambandi er nú verið að hefja vinnu að áætlun um nauðsyn varaafls í landskerfinu þar sem taka verður m. a. tillit til slíkra óhappa og áfalla sem hlotist geta af línubilunum og línuslitum þó að ekki sé endilega um langan tíma að ræða.



Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. iðnrh., að við getum alltaf átt von á einhverjum skemmdum á byggðalínunum eða rafmagnslínunum. Það er alveg rétt. Það er ekkert óvenjulegt. Það, sem er óvenjulegt við það mál sem við ræðum hér, er að skemmdirnar eru með óvenjulegum hætti og ber að með óvenjulegum hætti. Ég get tekið undir það sem hv. 5. þm. Vestf. sagði. Ég hafði heyrt það sem hann nefndi hér að væri óeðlilegt. Og það væri hægt að nefna fleira. Aðalatriðið er að upplýsa þetta mál vegna allra, vegna Vestfirðinga og vegna almennings. Það þarf m. a. að hyggja að því hvort ekki sé rétt að þessi rannsókn verði framkvæmd af hlutlausum aðila, þó að ég sé ekki með neina óeðlilega tortryggni í garð Rafmagnsveitna ríkisins. Það er ekki eðlilegt að sá aðili, sem getur verið valdur að tjóninu, eigi að kveða á um það, hvers vegna tjónið hefur borið að og hvernig það hefur borið að.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af þessu máli. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Þorvaldur Garðar var hér að ljúka máli sínu á, að það er auðvitað númer eitt að upplýsa málið. Hér hafa greinilega átt sér stað einhver mistök og það verður að upplýsa hvers vegna þessi mistök hafa átt sér stað og hver er ábyrgur fyrir þeim. Og þá er spurning, hvort það er eðlilegt að sá aðili sem sá um framkvæmdina, sé líka látinn kanna orsakir þess sem gerst hefur. Ég fyrir mitt leyti er afskaplega óánægður með þær upplýsingar sem hæstv. ráðh. gaf, ekki vegna þess að ég sé að ásaka hann beint, hann fer sjálfsagt hér með upplýsingar sem þeir aðilar, sem um málið hafa fjallað, hafa látið honum í hendur. Mér sýnist að þetta mál sé þríþætt. Það er í fyrsta lagi að fá upplýst, hvers vegna skemmdirnar áttu sér stað eða tjónið. Mér skildist á svari hæstv. ráðh. að ekki væri talið að nein mistök hefðu átt sér stað í hönnun, það væri a. m. k. ekki ljóst enn sem komið væri. Og þá er spurningin þessi: Eru það mistök hjá þeim aðila sem annaðist uppsetningu þessara staura? Það er við það sem sumir hafa staðnæmst, að það sé e. t. v. orsökin fyrir því sem gerst hefur. Það er nauðsynlegt að fá úr því skorið. Það þarf sem sagt að fá úr því skorið, hver ber ábyrgðina á að þetta átti sér stað, hver á að greiða kostnað við að lagfæra þetta, reisa við staura og annað slíkt, og hver á að borga þann kostnað sem óneitanlega hefur komið á Orkubú Vestfjarða vegna þessara skemmda. Ég held að það sé augljóst. En mér þætti vænt um ef ég gæti fengið fram sjónarmið hæstv. ráðh. um það. Er ekki augljóst að Orkubú Vestfjarðar á ekki að bera þann kostnað sem það hefur orðið fyrir vegna þessa tjóns? Ég kem a. m. k. ekki auga á að það sé með neinum eðlilegum hætti hægt að klína á Orkubúið þeim aukakostnaði sem hér verður um að ræða. Lítill hluti af því er kominn fram enn. Kannske á miklu stærri hluti af því eftir að koma fram síðár. Ég held að það sé augljóst, að það verður að fría Orkubúið frá því að bera slíkan kostnað sem allflestum sýnist að sé vegna mistaka, annaðhvort í hönnun eða framkvæmd á uppsetningu línunnar.



Herra forseti. Við afgreiðslu vegáætlunar á s. l. vori kom það fram í nál. þegar vegáætlun var afgreidd, að hæstv. samgrh. mundi beita sér fyrir því innan ríkisstj., að lögð yrði fram við aukatillaga við þessa samþykktu vegáætlun sem fæli í sér fjárútvegun til framkvæmda vegna hinna svokölluðu Ó-vega. Það hefur verið undanfarið allmikil umræða um það, til hvaða ráðstafana væri hægt að grípa til að koma í veg fyrir eða reyna að koma í veg fyrir slys á þessum svonefndu Ó-vegum, sem eru Ólafsfjarðarmúli, Ólafsvíkurenni og Óshlíð, og ég hygg að allir séu um það sammála, að einskis má láta ófrestað til að hægt sé að ráðast í þær framkvæmdir. Ég hef því lagt fram fsp. til hæstv. samgrh. um það, hvenær sé að vænta þeirrar viðaukatillögu um vegáætlun, sem um var rætt í sambandi við afgreiðslu vegáætlunar á s. l. vori, varðandi þessar framkvæmdir og fjárútvegun til þeirra. Það er nauðsynlegt að fara að fá um það vitneskju, hvort hæstv. ráðh. hefur komið því í gegnum ríkisstj. að þetta verði gert og þá hvenær. Sé það ekki fyrir hendi verður að sjálfsögðu að grípa til einhverra annarra ráða. Ég er ekki í neinum vafa um að meiri hluti er fyrir því hér á hv. Alþingi að þetta verði gert.



Herra forseti. Í samræmi við það fyrirheit, sem ég gaf á síðasta þingi, hefur í sumar verið unnin ítarleg undirbúningsvinna að framkvæmdum á þeim þrem vegum sem nefndir hafa verið Ó-vegir eða lífshættulegir vegir þ. e. Ólafsvíkurenni, Óshlíð og Ólafsfjarðarmúla. Til þess starfs hefur m. a. verið fenginn erlendur sérfræðingur. Ég fékk í mínar hendur niðurstöður Vegagerðarinnar um fyrst og fremst tvo fyrst nefnda vegi, þ. e: Ólafsvíkurenni og Óshlíð, en einnig áfangaskýrslu um Ólafsfjarðarmúla nú fyrir um það bil viku. Ég lagði án tafar fram í ríkisstj. tillögu um viðauka við vegáætlun þar sem gert var ráð fyrir að í þær framkvæmdir verði ráðist, þ. e. byrjunarframkvæmdir við Ólafsvíkurenni og Óshlíð og jafnframt nokkurt fjármagn veitt til nauðsynlegra rannsókna á Ólafsfjarðarmúla. Ástæðan fyrir því, að síðast talda verkefnið er skemmra á veg komið, er náttúrlega sú, að það er langsamlega stærst. Þar er um ýmis jarðgöng að ræða. Það eru jarðgöng í öllum tilfellum við Ólafsfjarðarmúlann, en þau koma til greina misjafnlega löng og ekki hægt að taka endanlega ákvörðun um það á þessu stigi þótt Vegagerðin sé með eina lausn þar efst í huga. Um hin verkefnin er það að segja, að Vegagerðin hefur skoðað fimm mismunandi lausnir á Ólafsvíkurennisvegi. Ein er sú að byggja þekju yfir veginn sem nú er, önnur er að setja göng framhjá, þriðja er að breikka núverandi veg og lagfæra hann, fjórða er að fara fyrir aftan múlann og fimmta er að byggja nýjan veg niðri í fjöru. Mælir Vegagerðin með síðast talinni leið. Hún er ekki sú ódýrasta en ekki heldur sú dýrasta, en það mun vera niðurstaða sérfræðinga, að hún sé hyggilegust. Um Óshlíðina er það að segja, að þar hefur Vegagerðin m. a. athugað um göng, en þó lagt megináherslu á að skoða vegþekju og aðrar framkvæmdir, fyrst og fremst breikkun vegarins. Norskur sérfræðingur á þessu sviði starfaði hér á landi nokkurn tíma í sumar, skilaði í haust fróðlegri skýrslu og leggur til að megináhersla verði lögð á breikkun vegarins, verulega breikkun og þá með skurði fyrir ofan veginn sem verður frá 5 til 10 metra breiður og taki við grjóthruni. Hins vegar mælir sérfræðingurinn með þekju á einum stað skilyrðislaust, en til vara þekju á tveim til þrem öðrum. En segja má að meginverkið sé hins vegar veruleg breikkun vegarins. Inn í þetta koma ýmsir aðrir þættir, eins og viðvörunarkerfi vegna snjóflóða og fleira þess háttar sem ég ætla ekki að fara hér út í. Ég endurtek að strax að fengnum þessum niðurstöðum hef ég lagt til við ríkisstj. að slík viðaukatillaga verði flutt. Það mál er nú til meðferðar hjá ríkisstj. og stjórnarflokkum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir svör við þessari fsp. Það er augljóst að málið er í höndum ríkisstj. núna, og ég vænti þess, að hæstv. ráðh. takist að sannfæra sína samráðherra um að þetta sé nauðsynlegt, þurfi að gerast. Spurningin er þá hvort það tekst og hvenær megi vænta að því verki verði lokið að sannfæra hina hæstv. ráðherrana. Ég vil í lengstu lög vona að það taki sem skemmstan tíma, en vil þó að hæstv. ráðh. viti það, að þyki mönnum dragast úr hömlu að slíkt komi hér fram á Alþingi, þá er öruggt mál að vel verður ýtt á eftir því, að þetta gerist það tímanlega að unnt sé að koma við framkvæmdum strax á næsta vori. Það þarf að gerast tímanlega, helst um eða fljótlega upp úr áramótum, þannig að hægt sé að fara að vinna að undirbúningi ef á að ráðast í framkvæmdir á komandi sumri. Ég treysti hæstv. ráðh. til að ýta vel á eftir mönnum í hæstv. ríkisstj. þannig að þeir vinni vel og málinu verði borgið. En verði það ekki tiltölulega fljótlega upp úr áramótum sem slík vitneskja liggur fyrir, þá verður að grípa til annarra ráða.



Herra forseti. Hæstv. samgrh. lýsir því yfir, að það sé á borði ríkisstj. að taka ákvörðun um till. hans um umgetnar framkvæmdir við Ó-vegina svonefndu. Ég minnist þess, að hæstv. samgrh. gaf um það yfirlýsingu á síðasta þingi, að fjármagn til þess arna yrði útvegað alveg sérstaklega utan við vegáætlun. Er það ekki alveg ljóst - ég tók ekki eftir að það kæmi fram í máli hans nú - en er það ekki alveg ljóst, að því megi treysta að þar verði um sérstaka fjárútvegun að ræða, en ekki gripið til þess fjár sem ætlað er til hinna almennu vegaframkvæmda?



Herra forseti. Ég vil taka það skýrt fram, að einnig er í athugun hjá mér og fjmrh. útvegun viðbótarfjármagns til að ráðast megi í þessi verkefni.



Herra forseti. Á þskj. 108 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til iðnrh. um virkjun Blöndu. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir að taka þessa fsp. fram fyrir á dagskránni, sem helgast af því að þetta er síðasti dagur minn á þingi, að sinni a. m. k. Fsp. er stutt og einföld og hljóðar svo: „Hvað líður ákvörðun um virkjun Blöndu?“ Tilefni þessarar fsp. ætti að vera öllum ljóst, því að í landinu hefur staðið um alllanga hríð mikil umræða um orkumál. Er mál flestra að það sé orðið afar brýnt að tekin verði ákvörðun um næsta stórvirki í virkjunarmálum, og sennilega er það flestra mat, að dregist hafi óþarflega lengi hjá hæstv. ríkisstj. að taka ákvörðun í þessu máli og marka þar stefnu. Fyrir liggur niðurstaða Orkustofnunar og Rafmagnsveitna ríkisins um að sá kostur, sem hagkvæmast og skynsamlegast sé að taka fyrst fyrir af þeim ágætu virkjunarvalkostum sem við höfum í landinu, sé Blanda. Um það eru allir sérfróðir menn sammála, að Blanda er sá virkjunarkostur sem hagkvæmast og réttast er fyrir þjóðina alla að taka fyrst. Þá liggur einnig fyrir það álit sömu aðila, að Blanda þurfi að vera komin í gagnið eigi síðar en 1986. Þannig er ljóst að framkvæmdir við þessa virkjun þurfa að hefjast sem fyrst á næsta ári. Því hefur verið haldið fram, m. a. af hæstv. iðnrh., að andstaða meðal heimamanna hefði staðið í vegi fyrir þessu máli og tafið ákvarðanatekt. Þetta er a. m. k. að hluta til á nokkrum misskilningi byggt. Staðreyndin er auðvitað sú, að allur almenningur, bæði í Skagafirði og Húnavatnssýslum, er þessari virkjun ákaflega fylgjandi og telur hana vera mikið framfaraspor bæði fyrir sín héruð og ekki siður landið allt. Hins vegar er það rétt, að hjá hluta landeigenda á þessu svæði hefur gætt nokkurrar tregðu, sem er að sjálfsögðu skiljanleg þar sem þeir eiga töluverðra hagsmuna að gæta þarna. Nú hafa staðið yfir alllengi samningar við landeigendur um skaðabætur fyrir hugsanlegt tjón, sem þeir yrðu fyrir, og önnur tilhögunarmálefni varðandi virkjunarframkvæmdir. Samningar þessir hafa gengið mjög vel, enda hafa menn staðið nokkurn veginn heils hugar að samningsgerðinni. Nú er svo komið, að síðsumars í sumar var tilbúið samningsuppkast sem menn virtust allir geta sætt sig við. En það, sem strandar á og hefur valdið því, að ekki er hægt að ganga endanlega frá þessu samningsuppkasti, er sú staðreynd, að ríkisstj. hefur ekki enn þá markað sér stefnu í málinu. Menn vita ekki enn hvort ríkisstj. muni fara út í virkjunarframkvæmdir við Blöndu eða hvenær það mundi hugsanlega gert. Það er ekki hægt að ætlast til þess með nokkurri sanngirni, að heimamenn geti gengið frá slíkum samningum án þess að þeir viti fullkomlega vissu sína hvað varðar fyrirætlanir ríkisstj. Ríkisstj. á því næsta leik í málinu og er ákaflega brýnt að hún taki af skarið. Ég vonast því til að hæstv. iðnrh. veiti hér við skýr og jákvæð svör.



Herra forseti. Sú fsp., sem hér liggur fyrir brennur á margra vörum, hygg ég, bæði varðandi Blönduvirkjun og fleiri atriði sem snerta stórframkvæmdir í landinu á næstu árum, mál sem hafa verið til umræðu og athugunar um alllangt skeið. Alþingi skildi við þetta mál á síðasta degi sínum á síðasta þingi með samþykkt laga um raforkuver þar sem veitt var heimild fyrir miklum framkvæmdum á sviði raforkumála á Þjórsár- og Tungnaársvæðinu svo og heimild til virkjunar þriggja nýrra vatnsaflsvirkjana, þ. á m. virkjunar Blöndu með allt að 180 mw. afli. Í 2. gr. þessara laga, nr. 60/1981, var ríkisstj. heimilað að láta ljúka undirbúningi og hönnun þeirra mannvirkja sem heimild var veitt til samkv. 1. gr. laganna, og þar sagði síðan orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Tillögur um framkvæmdir við nýjar vatnsaflsvirkjanir og virkjunaráfanga, þ. á m. um framkvæmdaröð, skulu lagðar fyrir Alþingi til samþykktar. Skal áður liggja fyrir greinargerð frá Landsvirkjun, Orkustofnun, Rafmagnsveitum ríkisins og öðrum þeim aðilum, sem ríkisstj. kveður til, um þjóðhagslega hagkvæmni virkjunarleiða og þýðingu þeirra fyrir raforkukerfi landsins. Jafnframt leggi ríkisstj. fram greinargerð um þá möguleika sem fyrir liggja um nýtingu orkunnar til orkufreks iðnaðar og sparnaðar á innfluttu eldsneyti.“ Í þessari sömu lagagrein var einnig veitt heimild til fjárútvegunar til áframhaldandi undirbúnings virkjunarframkvæmda. Sú heimild hefur verið notuð m. a. til áframhaldandi undirbúnings vegna Blönduvirkjunar og tiltekinna aðgerða til undirbúnings framkvæmdum á virkjunarsvæði Blöndu, þ. á m. og sérstaklega varðandi vegagerð áleiðis að virkjunarsvæði. Það var ljóst, þegar þessi heimild um virkjun Blöndu var veitt á s. l. vori, að eftir var að ganga frá samkomulagi um þessa virkjun við heimaaðila, og það var jafnljóst ríkisstjórnarliði sem stjórnarandstöðu, svo sem fram kom í tillögum um þetta efni. Því var og hefur verið lögð á það áhersla af iðnrn. að ná fram samkomulagi svo að tryggður væri sæmilegur friður um þessa virkjunarframkvæmd sem og aðrar í landinu, þannig að það lægi fyrir með sem skýrustum hætti, áður en málið yrði lagt hér inn á vettvang Alþingis, hvert horfði í þeim efnum. Í þessu skyni ritaði iðnrn. m. a. bréf 30. júlí 1981 til hreppsnefnda á svæði Blönduvirkjunar, þar sem vísað var til álits ráðgjafarnefndar, sem starfað hefur að þessu máli á vegum rn., þess efnis, eins og þar sagði orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Að mati ráðgjafarnefndar rn. er óbreytt virkjunartilhögun við Blöndu, tilhögun I, sú eina sem til greina kemur ef Blönduvirkjun á að koma til álita sem næsta meiri háttar virkjun fyrir landskerfið á eftir Hrauneyjafossvirkjun.“ Og síðar í sama bréfi: „Það er því skoðun rn., að sem fyrst þurfi að liggja fyrir afstaða heimamanna að því er varðar virkjunartilhögun, auk þess sem unnið verði að fullgerðum samningi um virkjunarmálið að öðru leyti á grundvelli fyrirliggjandi samkomulagstillagna.“ Í framhaldi af svörum aðila á heimavettvangi og viðræðum, sem fram höfðu farið, lágu fyrir á fundi aðila - ég hygg síðast í ágústmánuði, drög að samningi vegna virkjunar Blöndu. Eftir þann fund var það ljóst, að verulega hafði þokað í samkomulagsátt í þessu efni varðandi samráð um bætur vegna tjóns, um uppgræðslu og um ágreiningsatriði. Um eitt efni var þó skýr fyrirvari af hálfu heimamanna, þeir áskildu sér rétt til að koma athugasemdum að um tilhögun lónsins við þá aðila sem eiga endanlegt ákvörðunarvald um veitingu leyfis til virkjunarframkvæmda. Fram að þessu hefur ekki fengist endanlega skorist úr þeim ágreiningi. Að því hefur þó markvisst verið unnið að leita leiða til að jafna hann. Iðnrn. hefur að sjálfsögðu beitt sér fyrir því að afla þeirra gagna sem lögin um raforkuver gera ráð fyrir varðandi þjóðhagslega hagkvæmni virkjunarleiða í samræmi við 2. gr. laga um raforkuver. Þau gögn hafa verið að berast rn. á undanförnum vikum. Ég hef á öðrum vettvangi ekki alls fyrir löngu gert grein fyrir meginniðurstöðum í þeim álitsgerðum sem fyrir liggja frá Rafmagnsveitum ríkisins, Orkustofnun og Landsvirkjun, og var þar þó ekki um endanlegt álit að ræða í öllum tilvikum, en þær álitsgerðir munu senn liggja fyrir fullbúnar frá þessum aðilum. Jafnframt hefur ríkisstj. haft í undirbúningi greinargerð um möguleika í sambandi við orkunýtingu. Einnig sú greinargerð mun liggja fyrir innan skamms. Ég hef lagt á það áherslu, að hægt væri að flytja mál þetta inn á Alþingi á þessu haustþingi, eins og fyrirheit voru gefin um við afgreiðslu frv. til l. um raforkuver á s. l. vori, og ég flutti málið inn á vettvang ríkisstj. um það leyti eða skömmu eftir að Alþingi kom saman í haust. Ríkisstj. hefur haft það til meðferðar frá því um miðjan októbermánuð á grundvelli þeirra tillagna og með hliðsjón af þeim greinargerðum sem þá lágu fyrir og síðan hafa fram komið. Ég vænti þess, að ekki líði margir dagar þar til afstaða ríkisstj. í þessu máli liggur fyrir, og eftir að hún er fastmótuð mun ég stuðla að því, að málið komi hér inn á vettvang Alþingis til umræðu og afgreiðslu og samþykktar í samræmi við lögin um raforkuver. Ég vænti þess, að ráðrúm gefist til að ganga frá því máli fyrir jólaleyfi þingsins, en einn af þeim þáttum, sem nokkurri óvissu veldur enn, er deila, sem ekki hefur verið að fullu til lykta leidd, varðandi Blönduvirkjun. Við skulum vona að takist að fá úrslit í þeirri deilu þegar á það reynir í ljósi þeirra tillagna sem vænta má mjög innan skamms frá ríkisstj. Ég vil svo aðeins bæta því við vegna ummæla hv. fyrirspyrjanda, að vegna meðferðar þessa máls frá því í vor og reyndar þó lengra sé litið hefur ekki orðið nein töf til skaða í sambandi við raforkuframkvæmdir í landinu. Það hefur þvert á móti verið staðið þannig að málum, að við höfum nú víðtækari heimildir til stórframkvæmda á þessu sviði en áður hafa legið fyrir. Við höfum úr meira að velja í þessum efnum en áður og undirbúningi við þessar framkvæmdir hefur verið hagað þannig að þær væru á hliðstæðu undirbúningsstigi svo að taka mætti afstöðu á þeim sérstöku forsendum með þjóðhagslega hagkvæmni og öryggi í raforkukerfi landsmanna að leiðarljósi. Það vænti ég að verði niðurstaðan og að þingheimur geti sameinast um skynsamlega niðurstöðu í þessu stórmáli sem fyrst eftir að það hefur verið fært hér inn á vettvang þingsins.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. þessi svör þótt þau séu öll mun óljósari en ég hefði helst kosið. Ég átti satt að segja von á að ráðh. mundi nú taka af skarið og skýra þingheimi og þjóðinni frá því, hver stefnan yrði, en í staðinn fengum við það svar, að við yrðum enn að bíða. Við það verða menn að sjálfsögðu að sætta sig um hríð. En mér þótti það enn verra, að mér fannst hæstv. ráðh. ekki einu sinni geta tjáð sig um hagkvæmni Blöndu sem virkjunar. Mér fannst hann yfirleitt ekki treysta sér til að lýsa neinum skoðunum á því, hvað vænlegast væri að gera í þessum málum. Og allra verst þótti mér þó að heyra það, að hæstv. ráðh. talaði eins og menn gætu gert sér vonir um einhverja atburði í samningamálum án þess að ríkisstjórnarákvörðun kæmi fyrst. Það held ég nefnilega að sé hinn stóri misskilningur. Það gerist ekkert frekar í samningamálum þar nyrðra án þess að ríkisstj. ákveði sig. Það getur enginn með sanngirni ætlast til að landeigendur fyrir norðan geti fyrir fram farið að gefa samþykki við virkjun án þess að þeir hafi hugmynd um hvort ríkisstj. ætlar að virkja eða hvenær hún kann að virkja. Slíkt mun ekki ganga og getur enginn ætlast til þess með sanngirni. Mér fannst því þessi svör heldur óljósari og loðnari en ég hafði vonast til. En mér þætti ákaflega vænt um ef hæstv. iðnrh. gæti skýrt það nánar fyrir Alþingi, hvort hann eigi von á að eitthvað geti gerst varðandi samninga við heimamenn án þess að ríkisstj. ákveði sig?