Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur á milli umr. tekið til nánari athugunar og afgreiðslu þá málaflokka, sem n. hafði enn ekki lokið við að gera till. sínar um, og eru nú umræddar brtt. n. og meiri hl. n. fluttar á sérstökum þskj. Um brtt. meiri hl. n. er að flestu leyti það sama að segja og um till. n. við 2. umr. málsins, að minni hl. stendur einnig að samþykkt þeirra flestra nema þeirra till., sem varða tekjubálk frv., og þeirra till., sem eru í sambandi við gengislækkunina. Svo sem vitað var, átti n. enn eftir að gera till. sínar um fjárveitingar við nokkra aðalútgjaldaliði fjárlagafrv., svo sem framlög til nýbygginga hafna, skóla, til sjóvarnargarða, fyrirhleðslna o.fl. Ég mun þá víkja nokkuð að brtt. meiri hl. n., og þá kemur fyrst till. um fjárveitingu að upphæð 200 þús. kr. til Rannsóknaráðs ríkisins til greiðslu kostnaðar við fyrirhugaða ráðstefnu um samband milli hafíss, loftstrauma og veðráttu með sérstöku tilliti til Íslands. Ráðstefna þessi verður haldin hér í Reykjavík, en að henni standa Jarðfræðingafélag Íslands, Jöklarannsóknafélag Íslands, Sjórannsóknadeild Hafrannsóknastofnunar Íslands og Veðurstofa Íslands. Í grg., sem fylgdi erindi þessu, segir m.a., að undanfarin ár hafi borið meira á hafís hér við land en um langt árabil áður. Miklar umr. hafa átt sér stað um þetta, og hefur þeirrar skoðunar gætt, að um almenna breytingu til aukins hafíss kunni að vera að ræða. Jafnframt hefur borið á þeirri skoðun, bæði hér og erlendis, að breyting á veðráttu almennt kunni að vera fram undan eða hafin, þannig að kaldara tímabil sé í vændum en verið hefur undanfarna 4–5 áratugi. Eins og fyrr segir, taldi n. rétt að verða við umræddum tilmælum til að standast kostnað af ráðstefnunni og leggur því til, að veittar verði 200 þús. kr. í þessu skyni. Þessu næst eru till. n. um framlag til nýbyggingar skóla. Þar er lagt til, að framlag til Héraðsskólans að Núpi hækki um 2.5 millj. kr. Nemur þá fjárveiting til Núpsskóla alls 4.5 millj., sem er talið, að nægi til þess að fullgera byggingu, sem í er sameiginlegt mötuneyti fyrir skólann ásamt starfsmannaíbúð. Talið var óhjákvæmilegt að fullgera þessa framkvæmd. Til byggingar gagnfræðaskóla utan 5 kaupstaða er lagt til, að fjárveiting hækki um 8 millj. 40 þús. kr. Verður þannig fjárveiting til umræddra skóla samtals 18 millj. 19, þús. Um framlag til einstakra skóla vísast að öðru leyti til sérstaks yfirlits í þskj. Þá eru till. til byggingar barnaskóla á sama hátt hækkaðar um 16 millj. 512 þús. kr., og verður heildarfjárveitingin 116 millj. 655 þús. kr. Um framlag til einstakra barnaskóla vísast einnig til sérstaks yfirlits. Svo sem kunnugt er, hefur nýju fræðslul., þar sem ákveðið var, að hluti ríkisins til nýbyggingar skóla skyldi greiddur á þremur árum, verið breytt þannig, að greiðslutímabilið verður nú 4 ár. Við þessa breytingu er till. n. miðuð, jafnhliða því sem eldri skólar fá fjárveitingu samkv. fyrri reglu. Það er 5 ára tímabil með lokauppgjörið á 3 árum til viðbótar. Þá er lagt til, að liðurinn „framlög til lista“, 14. tölul., „listamenn“, hækki um 470 þús. kr. í sambandi við setningu gildandi I. um listamannalaun lýsti hæstv. menntmrh. því yfir fyrir hönd ríkisstj., að tekin yrði til athugunar sú ósk Bandalags ísl. listamanna, að efnt yrði til starfsstyrkja til listamanna auk listamannalaunanna. Skipaði menntmrh. n. til athugunar á málinu, og hefur hún nú lokið störfum. Gert er ráð fyrir, að þessari hækkun fjárveitingar til listamanna verði varið til þess að koma á fót starfsstyrkjakerfi, sem menntmrh. setji nánari reglur um að höfðu samráði við Bandalag ísl. listamanna. Þá er till. um 50 þús. kr. fjárveitingu til þess að standa undir kostnaði við norrænt kirkjutónlistarmót, sem haldið verður í Reykjavík á komandi sumri. Slík mót eru haldin til skiptis á öllum Norðurlöndunum, en síðast var það haldið hér í Reykjavík árið 1952. Þessu næst koma till. varðandi atvmrn. Þar er fyrst lagt til, að veittar verði 200 þús. kr. til hækkunar á liðnum til skóggræðslu og 500 þús. til framkvæmda á svo kallaðri Fljótsdalsáætlun. En þar er gert ráð fyrir að hefja framkvæmdir á nokkrum bújörðum bænda innan við Hallormsstað og er ætlunin að planta þar lerki. Hér er um nýmæli að ræða, sem ætlað er, að geti orðið nokkur stuðningur við búrekstur þeirra bænda, sem hér eiga hlut að máli. Talið er, að þessi staður sé sá hagstæðasti, sem um er að ræða, til þess að árangur náist í trjárækt, sem geti orðið atvinnuvegur. Til sjóvarnargarða er lagt til, að fjárveiting hækki um 100 þús. kr. og verður þá alls 850 þús. kr. Um skiptingu á fjárupphæðinni vísast til sérstaks yfirlits á þskj. Þá er næst till. um fjárveitingar til fyrirhleðslna. Margar umsóknir bárust um styrk í þessu skyni hvaðanæva af landinu. Að þessu sinni var þörfin óvenjulega mikil, og sá n. sér ekki annað fært en að gera till. um, að fjárveitingin hækkaði um 1 millj. 125 þús. kr. frá því, sem var í fjárlagafrv., og um sundurliðun á þeirri upphæð vísast til sérstaks yfirlits. Þá er næst till. n. um fjárveitingu til landþurrkunar. Er lagt til, að liðurinn hækki um 280 þús. kr. samkv. sérstöku yfirliti. Í því sambandi vil ég vekja athygli á því, að misprentun hefur átt sér stað varðandi 6. tölul. Þar á að standa Háfsósar í staðinn fyrir Hofsós. Háfsósar eru rétt hjá Þykkvabæ. Þá er till. um hækkun, sem nemur 700 þús. kr., til Orkustofnunarinnar, sem er aukið fé til jarðborunarframkvæmda. Lagt er til að hækka liðinn „gjaldfærður stofnkostnaður við bændaskólann á Hvanneyri“ um 362 þús., en það er vegna kaupa skólans á húsi eins starfsmanns, sem hætti störfum við skólann, en bústaðurinn var eign starfsmannsins. Til byggingar húsmæðraskóla utan kaupstaða hækkar fjárveiting um 1 millj. 477 þús. kr., en um sundurliðun á upphæðinni vísast til sérstaks yfirlits á þskj. Þá koma brtt. n. varðandi fjárlagaliði, sem heyra undir dóms- og kirkjumrn. Þar kemur fyrst till. um, að laun við sýslumannsembættið í Borgarnesi hækki um 100 þús. kr., en hér er um leiðréttingu að ræða. Þá er lagt til að hækka fjárveitingar til fangaklefa lögreglunnar í Reykjavík um 2 millj. kr. Verður þá liðurinn samtals 3 millj. 723 þús. kr. Með þessari fjárveitingu er gert ráð fyrir, að bætt verði úr því vandræðaástandi, sem ríkjandi er í þessum málum hér í borginni, þannig að þessir nýju klefar við nýju lögreglustöðina verði notaðir fyrir fanga til styttri dvalar og þá fangageymslan í Síðumúla fyrir fanga, sem dveljast um lengri tíma í fangahúsum. Með hliðsjón af því, að um næstu áramót koma til framkvæmda lög nr. 83 1967 um breyt. á almannatryggingalögunum, breytast nokkrir fjárlagaliðir fjárlagafrv. þannig, að heildarframlag til Landsspítalans lækkar úr 139 millj. 850 þús. í 48 millj. 627 þús., eða þar lækkar liðurinn um 91 millj. 223 þús. kr. Til fæðingardeildar Landsspítalans lækkar úr 16 millj. í 1 millj. 495 þús. kr., eða um 14 millj. 794 þús. Til geðveikrahælisins á Kleppi lækkar fjárveiting úr 29 millj. 21 þús. kr. í 12 millj. 413 þús., eða um 16 millj. 608 þús. kr. Fjárveiting til heilsuhælisins á Vífilsstöðum lækkar úr 15 millj. 397 þús. í 4 millj. 803 þús. eða um 10 millj. 594 þús. kr. Til heilsuhælisins í Kristnesi lækkar fjárveiting um 473 þús., og til fávitahælis í Kópavogi lækkar fjárveiting um 3 millj. 441 þús. kr. Til sjúkrahúsa samkv. lögum lækkar fjárveiting úr 12 millj. 420 þús. í 8 millj. 420 þús. kr., eða um 4 millj. kr. Samtals er þá lagt til, að framlag til þessara stofnana lækki á þessum liðum um 141 millj. 97 þús. kr. Þá er lagt til, að fjárveiting til byggingar sjúkrahúsa o.fl. hækki um 2 millj. 450 þús., og um skiptingu á upphæðinni vísast til sérstakrar sundurliðunar í þskj. Fjárveiting til St. Jósefsspítala hér í Reykjavík og Fransiskusspítalans í Stykkishólmi er lagt til, að verði felld niður. Er það einnig bein afleiðing af framkvæmd fyrrgreindra laga, svo sem ég hef áður vikið að. Liðurinn „fávitar, framfærsla“ er lagt til, að hækki um 1 millj. 988 þús., og verður þá samtals 36 millj. 509 þús. Þá er till. um, að tekinn verði upp nýr liður, sem er til aðstoðar við sjúklinga, sem leita þurfa læknishjálpar erlendis. Þar er till. um 700 þús. kr. fjárveitingu, sem er hliðstæð upphæð við það, sem er í fjárl. á yfirstandandi ári. Á síðasta þingi var samþ. þáltill., sem fól í sér áskorun á ríkisstj. um, að hún léti endurskoða lög um almannatryggingar. Sú samþykkt hefur ekki enn þá komið til framkvæmda, og á meðan slík endurskoðun hefur ekki farið fram, er talið nauðsynlegt að hafa slíka upphæð sem þessa inni í fjárlagafrv. Þessu næst eru till., sem falla undir fjárlagaliði félmrn. Þar er fyrst lagt til, að framlag til Tryggingastofnunar ríkisins hækki um 192.9 millj., sem einnig er afleiðing fyrrgreindra laga nr. 83 1967, um breyt. á almannatryggingalögunum, sem koma til framkvæmda frá næstu áramótum. Þegar fjárlagafrv. var samið, var hins vegar byggt á eldri lögum, þar sem þá var ekki fengin endanleg niðurstaða á framkvæmd l. og þá gert ráð fyrir, að þessir fjárlagaliðir yrðu endurskoðaðir í meðförum þingsins. Þegar allt er tekið með, sem leiðir af þeirri endurskoðun, sem nú hefur átt sér stað, verður um heildarhækkun útgjalda á fjárl. að ræða í sambandi við framkvæmd þessara l., sem nemur 50 millj. 29 þús. kr. Þessu næst er till. um, að liðurinn „vatnsveitur aðrar“ hækki um 175 þús. kr., en það eru styrkir til nokkurra aðila, sem ekki koma undir vatnsveitulögin, en verða hins vegar fyrir óeðlilega miklum kostnaði við vatnsveituframkvæmdir. Til sumardvalarheimila, dagheimila og fleira er lagt til, að liðurinn hækki um 150 þús. kr., en hér er um rekstrarstyrk til dagheimilanna að ræða. Til UMFÍ er lagt til, að liðurinn hækki um 150 þús. kr. og verði þá samtals 400 þús. Þá er lagt til, að upp verði tekinn nýr liður, dagheimili, byggingarstyrkur að upphæð 525 þús. Er hér um hliðstæða fjárveitingu að ræða og verið hefur í fjárl. undanfarinna ára, en um skiptingu á upphæðinni vísast til sérstaks yfirlits. Þá er lagt til, að tekinn verði upp nýr liður að upphæð 2 millj. kr. til Geðverndarfélagsins, byggingarstyrkur. Svo sem kunnugt er, stendur Geðverndarfélagið fyrir byggingu þriggja vistheimila að Reykjalundi, sem ætlað er, að hafi rúm fyrir 12 sjúklinga. Byggingum þessum er nú vel á veg komið, en fjármagns til að standa undir byggingarkostnaði hefur Geðverndarfélagið að mestu leyti aflað með frjálsum samskotum almennings. Stjórn Geðverndarfélagsins fór að þessu sinni fram á það við fjvn., að tekin yrði upp í heimildargrein fjárlagafrv. heimild um að leyfa Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins að leggja 25 aura, er gangi til Geðverndarfélags Íslands, á hvern vindlingapakka, sem hún selur. Það er einróma álit fjvn., að hinir ýmsu tekjustofnar, sem nú ganga til margvíslegra félagssamtaka og til styrktar vanheilum, þurfi að endurskoðast með það fyrir augum, hve þörfin er rík í þessu tilfelli, því að eins og nú er, virðist það vera nokkuð handahófskennt, hve stór upphæð kemur í hlut hvers aðila. Það má því gera ráð fyrir, að fjvn. muni bera fram síðar á þessu þingi þáltill., sem muni fela í sér áskorun á ríkisstj. um, að mál þetta verði allt tekið til endurskoðunar. Það er því till. n. að þessu sinni, að Geðverndarfélagið njóti fjárveitingar úr ríkissjóði að upphæð 2 millj. kr., eins og ég áðan sagði. Þá er næst till. um fjárveitingu að upphæð 100 þús. kr. til Íþróttasambands Íslands. Skal upphæðinni varið til að standast kostnað vegna landsmóta, sem haldin verða. Liðurinn „styrktarfé og ýmis eftirlaun“ er lagt til, að hækki um 413 þús. kr. og liðurinn „styrktarfé og eftirlaun, ekkjur og börn“ hækki um 642 þús., eða þessir tveir liðir samtals um 1 millj. 55 þús. kr., en um sundurliðun á upphæðinni vísast til sérstaks yfirlits á þskj. Þá er lagt til að hækka liðinn „símakostnaður og símtöl fyrir stjórnarráðið“ um 800 þús. kr. vegna kaupa á nýrri símstöð fyrir stjórnarráðsbygginguna og er í beinu sambandi við gengislækkunina. Þessu næst koma fjárlagatill., sem falla undir samgöngu- og iðnmrn. Er þar fyrst till. um hækkun á fjárveitingu til að halda uppi byggð og gistingu fyrir ferðamenn, og nemur hækkunin 57 þús. kr. Þá eru næst till. n. um framlag til nýbyggingar hafna og lendingarbóta. Leggur n. til, að liðurinn hækki alls um 25 millj. 585 þús. kr. Er hér að öllu leyti farið eftir framkvæmd hinna nýju hafnalaga og þá hluti ríkissjóðs greiddur að fullu á framkvæmdaárinu. Hér er um mikið hagsmunamál að ræða fyrir viðkomandi sveitarfélög og allt önnur og betri aðstaða fyrir þá aðila, sem í framkvæmdum standa, heldur en áður hefur átt sér stað. Að þessu sinni er hæsta fjárveiting til einstakrar hafnar 8.4 millj. kr., en það er til Ísafjarðar. Að öðru leyti vil ég vísa til sérstaks yfirlits um sundurliðun á framkvæmdafénu til einstakra hafna. Þá er lagt til, að liðurinn „ferjubryggjur“ hækki um 150 þús. kr., og vísa ég einnig í því sambandi til sérstaks yfirlits um skiptingu fjárupphæðarinnar. Liðurinn „hafnarmannvirki og eftirstöðvar framlaga“ er lagt til, að hækki um 2 millj. kr. og verði þá samtals 12 millj. Þessu næst koma brtt. á rekstrarliðum nokkurra B-hluta stofnana. Í því sambandi vil ég sérstaklega vekja athygli á þeim breytingum, sem verða hjá sjúkrahúsunum og sem leiðir af áðurgreindri lagabreyt. nr. 83 1967 og hefur áhrif á tekjur sjúkrahúsanna fyrir seldar vörur og þjónustu. Samtals nemur hækkun hjá þessum stofnunum samkv. tölul. 45–51 137 millj. 133 þús. kr. Að öðru leyti vil ég vísa til sundurliðunar á upphæðinni, eins og fram kemur á þskj. nr. 200. Sömuleiðis verða breytingar hjá Tryggingastofnun ríkisins, framlög úr ríkissjóði vegna sjúkratrygginga. Þar hækkar liðurinn um 192 millj. 900 þús. kr. og verður þá alls 616 millj. kr. Þá koma brtt. við 6. gr., heimildagr. fjárlagafrv. Þar eru nýjar till., um að ríkisstj. verði heimilað að verja hluta af tekjum byggingar Rannsóknastofnunar sjávarútvegsins af útflutningsgjaldi til greiðslu kostnaðar fiskiðnnámskeiða. Að ábyrgjast allt að 3 millj. kr. lán til greiðslu á byggingarskuldum Kvennaheimilisins Hallveigarstaða gegn þeim tryggingum, sem hún metur gildar. Samhljóða till. var í fjárl. yfirstandandi árs, en var ekki notuð og þess vegna talið nauðsynlegt að endursamþykkja till. nú. Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af vísindatækjum, sem rannsóknastofnanir atvinnuveganna eiga kost á að fá frá erlendum vísindastofnunum. Að endurgreiða Surtseyjarfélaginu aðflutningsgjöld og söluskatt af vísindatækjum, sem félagið fær að gjöf eða láni erlendis frá á árinu 1969. Að selja húseignina Litla-Gvendarhús í Vestmannaeyjum til flutnings eða niðurrifs. Að kaupa hús fyrir allt að 6 millj. kr. til afnota sem vistheimili fyrir sjúklinga við Kleppsspítala og taka nauðsynleg lán vegna þeirra kaupa. Að ábyrgjast allt að 185 millj. kr. lán eða jafnvirði þess í erlendri mynt til smíði hafrannsóknaskips. Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af bæklingum og ritum, sem seld eru eða dreift erlendis til landkynningar. Að ábyrgjast fyrir Landsvirkjun lán allt að 220 millj. kr. eða jafnvirði þess í erlendum gjaldeyri til kaupa á gasaflsstöð. Að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lán til handa Tryggingasjóði fiskiskipa allt að 66.3 millj. kr. vegna greiðsluörðugleika sjóðsins. Að ábyrgjast allt að 8 millj. kr. vegna Lánasjóðs ísl. námsmanna. Og að kaupa, ef fáanlegt er, hentugt húsnæði fyrir Matsveina- og veitingaþjónaskólann og taka nauðsynleg lán í því sambandi. Við tekjubálk fjárlagafrv. hefur meiri hl. n. leyft sér að bera fram brtt. við tvo liði, eins og fram kemur á sérstöku þskj. Þar er lagt til, að liðurinn „tekjuskattur einstaklinga“ hækki um 65 millj. kr., en af því leiðir, að framlag til Byggingasjóðs ríkisins hækkar um 650 þús. kr. Þá er lagt til, að liðurinn „hluti af umboðsþóknun og gengismun viðskiptabankanna“ hækki um 15 millj. kr., eða tekjuliðir þá samtals um 80 millj. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir þeim till., sem meiri hl. fjvn. og fjvn. sameiginlega hafa leyft sér að flytja við þessa umr. Verði þessar till. samþykktar, kemur greiðsluyfirlit ríkissjóðs til með að líta þannig út, að tekjurnar verða samtals á greiðsluyfirlitinu 7 milljarðar 96 millj. 482 þús., en gjöldin verða 7 milljarðar 720 þús. kr., og eru því tekjur umfram gjöld 95 millj. 762 þús. Greiðslujöfnuður á rekstrarreikningi er þá tekjur umfram gjöld 95 millj. 762 þús., en á lánahreyfingum út eru 86 millj. 18 þús. kr. og þá greiðsluafgangur 9 millj. 744 þús. kr. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir brtt. meiri hl. fjvn. og fjvn. sameiginlega. Ég vænti þess, að alþm. samþykki þessar till. og að fjárlagafrv. verði þannig afgreitt til hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Mér þykir viðeigandi að skýra afstöðu minni hl. við þessa umr., sem er óbreyttur frá 2. umr. frv., og því miður náðist ekki samstaða í fjvn. um till. okkar viðvíkjandi atvinnumálum. Eins og fram kom hér í umr. við 2. umr. fjárl., lögðum við megináherzlu á það, að reynt yrði að ná samstöðu um að undirbyggja það, að hægt væri að mæta þeim atvinnuörðugleikum, sem nú eru framundan. Og það kom fram í ræðu hæstv. fjmrh., að hann gerði ráð fyrir því, að síðar í vetur yrði að taka þetta mál til meðferðar. Við lýstum þá hins vegar yfir, sem stóðum að nál. minni hl., að við legðum á það mikla áherzlu, að Alþ. viðurkenndi þessi sjónarmið og geymdi fjárhæð til að mæta því. Því miður náðist ekki þessi samstaða. Þó er ég sannfærður um það, að þegar fram á veturinn kemur, verður að taka það mál til meðferðar og afla fjár á einn eða annan hátt til þess að mæta þessu verkefni. Við endurflytjum því till. okkar frá 2. umr. um þessi fjárútlát og í þeirri mynd, sem ég boðaði við 2. umr., þar sem við gerum ráð fyrir því, að nokkurs hluta fjárins verði aflað með lántöku. Ég taldi, eins og fram kom við 1. umr. um fjárlagafrv., þegar ég mælti þá fyrir hönd Framsfl., að það bæri nauðsyn til að líta til þess atvinnuástands, sem er í landinu, og þeirra viðhorfa, sem þar eru. Til þess að mæta þessu hefur okkur framsóknarmönnum fundizt það eðlilegt, að nú við fjárlagaafgreiðslu væri lögð höfuðáherzla á, að ríkið sjálft beitti sér fyrir verklegum framkvæmdum. Það eru tveir málaflokkar, sem við höfum talið, að mesta áherzlu þyrfti að leggja á nú og sem væru vel til þess fallnir að draga úr atvinnuleysi eða auka öryggi atvinnu. Þessir málaflokkar eru skólar og vegir. Ég ætla við þessa umr. lítils háttar að minnast á skólamálin og afgreiðslu þeirra. Ég vil taka það fram í sambandi við afgreiðsluna á skólamálum, að það er ekki ágreiningur í n. um einstakar skólaframkvæmdir. Um það náðist samstaða innan þess ramma, sem n. hafði til að skipta. Ég skal segja það í sambandi við þá meirihlutamenn, að það var lögð í það veruleg vinna og reynt af þeirra hendi sem okkar að ná samstöðu um þetta, en auðvitað vorum við bundnir af þeirri fjárhæð, sem endanlega var ákveðin af hæstv. ríkisstj. til þessara mála. Öllum er það ljóst, að mikil þörf er á auknum skólabyggingum. Það er mikill misskilningur að halda því fram, að fjárþörf til skólabygginga sé fullnægt. Það er langt frá því, að svo sé. Þó er því marki ekki náð, og er ástæðulaust að vera að halda slíku fram. Eins og fram kemur á þeim skýrslum, sem fyrir fjvn. lágu frá fræðslumálastjóra, voru um 20 skólabyggingar, sem ekki fá fjárveitingu af þeim, sem sótt var um fjárveitingu til. Á till. fjvn., brtt. á þskj. nr. 200, kemur það í ljós, að það eru nærri 20 skólabyggingar þar, sem ekki fá þá fjárveitingu, sem nægir þeim til framkvæmda. Þetta sýnir að það er langt frá því, að þessum verkefnum sé fullnægt með fjárveitingu og um það þarf ekki að deila. Til viðbótar því er svo þess að geta, að við marga heimavistarskólana og skóla úti um landið yfirleitt er það svo, að ekki er hægt að fullnægja skólaskyldunni að því leyti, að börnin fá þar mun styttri tíma heldur en í kaupstöðum og kauptúnum. Meðan ekki er hægt að fullnægja þeirri þörf, að öll börn á landinu hafi jafnlanga skólaskyldu eða a.m.k. það langa, að að mati skólarannsóknanna sé hún metin til jafns, er ekki hægt að halda því fram, að það sé fullnægt þeim fjárþörfum, sem eftir er sótt og nauðsyn ber til í sambandi við skólabyggingarnar. Út af því, sem fram kom hér í umr. á dögunum um tímalengd þá, sem er til að greiða skólabyggingarnar, þá vil ég aðeins víkja nokkrum orðum að nýju fræðslul. Þegar þau voru til meðferðar hér á hv. Alþ., var þeirri löggjöf hraðað mjög í gegnum þingið og að mínum dómi og fleiri þm. með meiri hraða heldur en eðlilegt og æskilegt var. Þetta var það stór lagabálkur, að það var ástæða til að geyma sér hann á milli þinga, svo að væri hægt að endurskoða hann og búa hann betur undir það verkefni, sem hann átti að leysa. Um það fékkst ekki samkomulag hér á hv. Alþ., og það var gert ráð fyrir því í lögunum, að þau tækju gildi þá þegar, en þó ekki að öllu leyti fyrr en 1. sept. 1968. Reyndin hefur hins vegar orðið sú, að ekkert af lögunum tók gildi fyrr en 1. sept. 1968. Og enn þá er ekki svo mér sé kunnugt um búið að setja reglugerð um framkvæmd þessara laga.  Ég álít, að það skipti verulegu máli, hvernig til tekst með framkvæmd á þessum l. Og í sambandi við skólabyggingarnar eru í þeim ákvæði, sem geta haft veruleg áhrif fyrir byggðarlögin. Það eru sjö barnaskólar, sem á að hefja framkvæmdir við og eru undir l. 1967, framkvæmdir þeirra eru byggðar á svokölluðum normum. Það er áætlun,sem byggingadeild menntmrn. hefur gert um kostnað við þessa skóla. Það er ekki gert ráð fyrir því, að kostnaðurinn í framkvæmdinni geti breytzt á neinn hátt, þannig að ríkið sé bundið því, nema sem varðar verðhækkanir, þannig að ef þessar áætlanir eru langt frá réttu mati, lendir það á þeim byggðarlögum, sem að framkvæmdinni standa. Hér finnst mér vera veigamikið atriði á ferðinni, sem verður að treysta, að sé, ég verð að segja það, að ég ber nokkurn ugg í brjósti í sambandi við þetta, því að m.a. var það svo, að meðan var verið að fjalla um skólamálin hjá fjvn. Alþ., þá breyttust áætlanir um þær skólabyggingar frá fyrsta fundi, sem ég sat í n., til þess síðasta og það um nokkuð verulegar fjárhæðir, eða ég hygg 5–10 millj. hvor skóli.  Nú verð ég að segja það, að ég vonast til þess, að með þessi mál verði farið samvizkusamlega og reynt að gera áætlanirnar sem raunhæfastar. En samt hefur sú reynsla, sem ég hef af því sem þm. að vinna að þessum málum, sannað það, að þó að áætlanir hafi verið vel unnar að dómi þeirra, sem um þær hafa fjallað, hefur kostnaðurinn verulega breytzt umfram þær verðhækkanir, er síðar hafa orðið. A þessu atriði nýju laganna vildi ég vekja sérstaka athygli. Og ég undirstrika það, að ég treysti því, að hér verði samvizkusamlega og dyggilega að unnið, því að hér getur verið um stórkostlegt fjárhagsmál að ræða fyrir byggðarlögin. Það var vitnað til þess í umr. þeim, sem fram fóru hér um daginn, að ég og aðrir framsóknarmenn í fjvn. hefðum staðið að því að samþykkja fjárveitingar um fjögurra ára greiðsluskylduna, og það er að því leyti rétt, að okkur fannst það hyggilegra að taka þarna inn fleiri skólabyggingar, þegar vitað var, að meira fékkst ekki til skólanna. Ég vildi segja það, án þess að ég ætli að fara að orðlengja um fjárlagafrv. við þessa umr., að ég teldi það mikið atriði, og ef okkar till. hefði náð fram að ganga um fjárveitingu til atvinnumála, eða þegar það mál verður afgr. í hæstv. ríkisstj., sem verður gert, þó að okkar till. verði felld, það er ég sannfærður um, því að slíkir hlutir eins og atvinnumálin koma á dagskrá, þó að þeim sé ýtt frá á einhverju tímabili, þá hefði ég viljað benda á það, að skólabyggingarnar eru eitt af þeim málum, sem eru góð framkvæmdaratriði í sambandi við atvinnumál. Það væri t.d. mjög mikið atriði í sambandi við atvinnumálin að gefa trésmíðaverkstæðunum víðs vegar úti um landið möguleika á því að vinna að innréttingum og öðru því, sem hægt er að vinna innanhúss í sambandi við skólabyggingarnar 1969. Mér er kunnugt um það, að mörg trésmíðaverkstæði, sem hafa unnið við skólabyggingar, standa nú uppi verkefnalaus, og væri því mjög áríðandi, að til þess arna væri litið. Ég held, að það orki ekki tvímælis, að verkefnin í skólabyggingunum eru mikil, og það er líka rétt, að það skortir mikið á, að við höfum leyst þau svo sem nauðsyn ber til. Þess vegna er aðalatriðið ekki það, hvort við borgum það á 3, 4 eða 5 árum, ef við gætum tryggt, að það væri borgað á 4 eða 5 árum, þá mundi ég samþykkja það, ef við gætum fjölgað skólabyggingum og gert á fleiri stöðum átak. En aðalatriðið er, að það yrði þó ekki langur tími, sem þetta væri algerlega gert upp, og að við notum einmitt skólabyggingarnar til þess að leysa atvinnumálin líka. Skólamálin og samgöngumálin eru e.t.v. þau mál, eins og ég gat um í upphafi, sem mest kalla á hjá þjóð okkar nú. Við þurfum því að meta rétt nauðsynina og nota þær framkvæmdir, sem við gerum, til þess að bæta úr atvinnunni, til þess að leysa einnig skólamálin.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. gerði ég grein fyrir því, að ég flytti fremur brtt. vegna trúnaðar við gamla þinghefð en að ég hefði trú á því, að þær hlytu undirtektir hjá hv. þm. stjórnarflokkanna. Ég komst svo að orði, að seinustu árin hefði það orðið algild regla, að þingmannatillögur næðu ekki fram að ganga, ekki ein einasta. Sem betur fór kom í ljós, að ég var full svartsýnn í þessum ummælum mínum. Í atkvgr. daginn eftir gerðist það, að tvær þingmannatill. voru samþykktar, önnur um 1/2 millj. kr. aukningu á útgjöldum ríkissjóðs, hin um 2 millj. kr. sparnað, þar sem jafnframt var þrýst á dálítið viðkvæman blett í stjórnkerfi hæstv. ríkisstj. Ég vil gera mér vonir um það, að þessi nýskipan, að þingmannatillögur geti hlotið samþykki hér á þingi, sé fyrirboði þess, að áfram verði haldið á þeirri braut. Eins og ég rakti við 2. umr., tel ég, að meðferð fjárl. hafi seinustu árin verið allt of fast bundin, það sé engin ástæða til þess að binda hverja einstaka smáákvörðun með flokkasamþykktum. Það sé vel hægt að skilja eftir ýmsar ákvarðanir og bera það undir dóm þm. almennt um mál, sem t.d. eru ekki í tengslum við stefnu flokkanna. Auk þessara till., sem þarna voru samþykktar, hafa orðið nokkrar breytingar frá 2. til 3. umr. Við 2. umr. flutti ég till. um verulega hækkun á framlagi til Lánasjóðs íslenzkra námsmanna. Ég gerði þá grein fyrir því, að gengislækkanirnar tvær hefðu bakað námsmönnum ákaflega stórfelldan vanda og að hætta væri á því, að tugir og jafnvel hundruð manna yrðu að hætta námi í miðjum klíðum, ef ekki kæmi aukin aðstoð til. Við umr. um breytingu á 1. um Lánasjóð vakti ég einnig athygli á þessu máli og lagði þar til, að hæstv. ríkisstj. yrði veitt heimild til lántöku til þess að leysa vanda í þessu sambandi. Nú hefur það gerzt í sambandi við 3. umr. fjárl. og lokaafgreiðslu þeirra, að fram er komin till. frá meiri hl. fjvn., þar sem ríkisstj. er heimilað að ábyrgjast allt að 8 millj, kr. lán til Lánasjóðsins. Mér skilst, að ætlunin sé, að þetta lán eigi að koma sem aukning á þeim fjármunum, sem sjóðurinn hafði áður yfir að ráða, ekki samt til almennrar úthlutunar, heldur til þess að leysa vanda námsmanna, sem kunna að lenda í algerum þrotum. Og ég fagna því, að undir þetta sjónarmið hefur verið tekið á þennan hátt, þó að ég telji, að þessi upphæð sé of lág til að leysa þann vanda, sem við er að eiga. Engu að síður er það fagnaðarefni, að þarna hefur verið tekið undir. Ég tel hins vegar óeðlilegt, að hæstv. ríkisstj. hafi þann hátt á að láta sjóðinn taka þetta lán, en hafa aðeins ríkisábyrgð fyrir honum, vegna þess að þegar sjóðurinn tekur lán, verður hann að taka það með venjulegum bankavöxtum. Hins vegar veitir hann lánin með miklu hagstæðari skilyrðum. Lánin eru vaxtalaus, meðan nemandi stundar nám, og eftir það eru vextirnir 5%, þannig að sjóðurinn tapar verulegri upphæð vegna þessa vaxtamismunar. Og ef sjóðurinn ætti að bera það, væri að sjálfsögðu gengið á stofnfé hans. 

Sjóðurinn verður skaðlaus.

Það má vel vera, að þetta verði þannig framkvæmt, en þá er hreinlegra að gera það á þennan hátt, eins og ég legg þarna til. Við 2. umr. fjárl. flutti ég einnig ásamt tveimur hv. þm., Jónasi Árnasyni og Sigurði Grétari Guðmundssyni, till. um verulega hækkun á framlögum til listamanna. Þegar ég gerði grein fyrir því máli, vakti ég m.a. athygli á því, að um væri að ræða býsna langvarandi vanefndir frá hæstv. menntmrh. á loforði hans um sérstaka starfsstyrki handa ungum listamönnum. Nú hefur það gerzt frá 2. umr. til hinnar 3., að flutt er till. um hækkun á þessum lið um 470 þús. kr., og hv. form. fjvn. skýrði frá því hér áðan, að ætlunin væri, að þessi upphæð færi til þess að hefja þessa starfsemi, starfsstyrki handa ungum listamönnum. Ég tel einnig ástæðu til þess að fagna því, að þarna er komið til móts við þau sjónarmið, sem ég gerði grein fyrir við 2. umr. Hins vegar er ég enn þeirrar skoðunar, að þessi upphæð sé til muna of lág. Bæði tel ég, að þessi nýja upphæð, sem á að renna til starfsstyrkja, sé miklu lægri en svo, að hún komi að því gagni, sem hún ætti að gera, og eins er heildarupphæðin, sem notuð er til almennra styrkveitinga, svo lág, að það er engin leið að úthluta henni þannig, að ánægja og gagn verði af. Við rekum okkur á þetta á hverju einasta ári, að úthlutunin er til sárra leiðinda, bæði fyrir okkur og fyrir þá, sem taka á móti henni. Þessi upphæð hefur engan veginn hækkað til jafns við aðra útgjaldaliði á fjárl., og ef við berum saman rausn okkar á þessu sviði nú og eins og hún gerðist hér fyrir nokkrum áratugum, þá erum við miklir eftirbátar forvera okkar á þessu sviði. Ég las t.d. fyrir nokkrum dögum í Morgunblaðinu viðtal við Tómas Guðmundsson skáld, þar sem greint var frá því, þegar hann fékk í fyrsta skipti heiðursviðurkenningu frá Reykjavíkurbæ. Sú viðurkenning var það rausnarleg, að hann gat dvalizt fyrir hana og ferðazt erlendis mánuðum saman. Þær upphæðir, sem við erum með núna, eru ákaflega smávaxnar í samanburði við þetta. Og ég vil vekja sérstaka athygli á því, að einmitt núna, þegar þrengir að, veitir áreiðanlega ekki af því, að við aukum einmitt liði sem þessa, því að þær tekjur, sem listamenn hafa á undanförnum árum haft á hinum almenna menningarmarkaði, ef ég mætti orða það svo, eiga áreiðanlega eftir að dragast ákaflega mikið saman á næstu árum. Till. sú, sem ég flyt hér ásamt tveimur hv. þm., er ákaflega varleg. Við leggjum til, að þessi liður hækki um 11/2 millj., upp í 6 millj., þannig að ég held, að ekki sé unnt að halda því fram, að þar sé um að ræða nein óraunsæ yfirboð. En þó að ég hafi ástæðu til þess að lýsa ánægju yfir því, að á þessum tveimur sviðum hefur verið komið til móts við fyrri till. mínar, þá hefur slíkt hið sama því miður ekki gerzt um enn eina till., sem ég flutti um fjárveitingu til Kennaraskólans. Ég gerði grein fyrir því við 2. umr., hversu stórfelldur vandi þessa skóla væri núna, og ég dró till. mína til baka til 3. umr. í trausti þess, að þessi vandi yrði athugaður gaumgæfilega. Því miður hefur engin breyting orðið á þessum framlögum. Eins og ég minnti á við 2. umr., er Kennaraskólinn enn þá aðeins hálfsmíðaður, og í þeim húsakynnum, sem komin eru upp, áttu samkv. upphaflegri áætlun að vera 150 nemendur. Nemendurnir þar eru nú 826 og auk þess á 2. hundrað börn í æfingaskólanum. Þarna er sem sé troðið inn um 1000 nemendum, 7 sinnum fleiri en fyrirhugað var. Til þess að gera þetta hefur þurft að taka upp kennslu á göngum skólans og í stofum, sem hugsaðar voru sem vinnustofur kennara, það hefur orðið að taka í notkun efstu hæð hússins undir súð, þar sem varla er manngengt, og þetta hefur ekki nægt til. Það hefur orðið að taka til kennslu skúr, sem byggður var sem kaffistofa fyrir verkamennina, sem byggðu húsið. Það hefur orðið að halda áfram kennslu í gamla Kennaraskólanum, og það hefur orðið að leigja húsnæði í kirkju Óháða safnaðarins, og hef ég í sjálfu sér ekkert á móti því, að sú kirkja komi að slíku gagni. En þetta ástand, sem þarna er. er gersamlega óviðunandi. Þarna eru nú um 88 kennarar, að ég hygg, 38 fastráðnir og 50 stundakennarar. Þeir hafa eina kennarastofu til sinna þarfa. Þarna er kennt frá því kl. 7.30 á morgnana til kl. 7 á kvöldin. Ástandið í þessum skóla er okkur engan veginn sæmandi. Þetta er hreint hneykslismál. Og ég vil skora á hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh. að íhuga þetta mál enn betur og hugleiða það, hvort ekki er hægt að fallast á þá litlu fjárveitingu, sem ég geri þarna till. um, 5 millj. kr., sem ætti að tryggja það, að hægt verði að halda áfram þeim byggingarframkvæmdum, sem upphaflega átti að halda áfram óslitið, þegar skólabyggingin var hafin. Fyrir utan þessar þrjár till. flyt ég eina litla till. um aukið framlag til félagsins Heyrnarhjálpar, að fyrir 110 þús. komi 200 þús. Félagið Heyrnarhjálp er eitt af félögum þeim, sem stofnuð hafa verið hérlendis til þess að aðstoða fólk, sem á við heilsufarslegan vanda að etja. þessi félög eru ákaflega mikilvæg í þjóðfélagi okkar og hafa gert mjög mikið gagn. Þau skipuleggja þar samhjálp almennings og leita ekki til opinberra aðila nema um minni háttar aðstoð. Þetta félag, Heyrnarhjálp, hefur verið starfandi um 30 ára skeið og hefur unnið brautryðjendastarf til hjálpar heyrnardaufu fólki um land allt, með heyrnarmælingum, innflutningi og sölu á heyrnartækjum, leiðbeiningastarfsemi um val og notkun þeirra ásamt viðgerðaþjónustu og annarri viðskiptalegri og félagslegri þjónustustarfsemi. Og í þessum tilgangi hefur félagið haft daglega opna stöð í Reykjavík og á hverju ári sent mann út um land til aðstoðar heyrnardaufu fólki. Í fyrra fékk félagið 110 þús. kr. á fjárl., og þeirri upphæð var varið til þess að kosta ferðir manns um Norðurland og Vesturland. Hann vann þar mjög gott starf fyrir þetta fólk. Þetta var Hallgrímur Sæmundsson kennari, en hann hefur kynnt sér þessi mál sérstaklega, m.a. kynnt sér hliðstæða starfsemi í Kaupmannahöfn. Félagið hefur farið fram á það við hv. fjvn., að þessi upphæð verði hækkuð í 200 þús., til þess að hægt sé að láta slíkt ferðalag ná til landsins alls. Ef upphæðin yrði. hækkuð, yrði maður sendur í alla landsfjórðunga. Ég held, að þetta svið hafi verið vanrækt hjá okkur á undanförnum árum og okkur beri að styðja þessa áhugamannastarfsemi, sem þarna er um að ræða. Og vegna þess að þarna er farið fram á mjög litla upphæð, vildi ég leyfa mér að mælast til þess við hv. stjórnarflokka, að þeir bindi ekki afstöðu til þessa máls við atkvgr. á morgun. Ef það verður ekki gert, er ég sannfærður um það, að allur þorri alþm. muni fallast á þessa litlu beiðni.



Herra forseti. Erindið er að mæla fyrir þremur brtt., sem 4 þm. Austf. flytja. Því miður er ekki búið að útbýta till., en þær koma á sínum tíma, eru í prentun. Það er fyrst brtt. um að hækka framlag til læknamiðstöðvar á Egilsstöðum. Það hefur verið ákveðið að taka þá stefnu að koma upp læknamiðstöð á Egilsstöðum, enda er aðstaðan góð til þess á þeim slóðum, og er þetta hið mesta nauðsynjamál. Það er smávegis fjárveiting í frv. í þessu skyni, en hún er ákaflega skorin við nögl, eða 300 þús., og leggjum við til, að fjárhæðin verði færð í 11/2 millj. kr. Ég held, að það sé ástæðulaust að fjölyrða um nauðsyn þessa máls, en það má geta þess, að það mun kosta um 8 millj. að koma þessari stofnun á fót, þannig að við mundum vilja stuðla að því með því að flytja þessa brtt., að hægt væri að byrja á verkinu næsta sumar. Þá flytjum við till. um að hækka framlag til Bakkafjarðarhafnar eða hafnargerðar í Bakkafirði úr 540 þús. kr. í 3 millj. kr. Bakkafjörður er lítið fiskiþorp nyrzt í Norður-Múlasýslu. Aðstæður eru þannig við sjóinn, að það er ekki hægt að hafa þar nema mjög litla báta, trillur, en ef garðurinn eða bryggjan þar væri lengd nokkuð, en það er hvorutveggja í senn bryggja og garður, til að mynda hlé í höfninni, um eitt vænt ker, mundi aðstaða þarna gerbreytast. Þá mundi vera hægt að hafa þarna smábáta, stærri en þá, sem fyrir eru, og nægilega stóra til þess t.d. að notfæra sér hin ágætu fiskimið við Langanes. En það er ekki hægt að stunda þau mið á þessum smáu trillum, sem nú verða að vera þarna á staðnum. Nú er þannig ástatt, að það er búið að samþykkja þessa framkvæmd af réttum yfirvöldum, vitamálastjóra og ráðh., og kerið var steypt í hitteðfyrra, og hreppsfélagið tók lán til að leggja að sínum hluta í kerið. En síðan ekki söguna meir. Ekki hefur fengizt fjármagn til að setja kerið niður. En þetta er hart aðgöngu, að þannig skuli vera að farið, að það sé samþ. að leggja nokkuð fram í kerið og hreppsfélagið látið taka lán í samráði við yfirvöldin til þess að láta steypa kerið, en síðan sé framkvæmdin stöðvuð. Hreppsfélagið situr eftir með lánið, og kerið situr norður á Skagaströnd. Það, sem við förum fram á, er, að þetta sé fært í viðunandi horf og veitt fé til þess að koma kerinu á sinn stað. Við erum satt að segja alveg steinhissa á því, að till. af þessu tagi skuli ekki koma frá hafnarmálastjórninni, og þá í gegnum hana um hv. fjvn. Ég mundi vilja mjög eindregið skora á þá, sem hér ráða mestu, að endurskoða þetta málefni og fallast á að veita nú fjárveitingu til þess, að kerið verði sett niður. Þá er það 3. brtt., sem við flytjum. Hún er um að veita 3 millj. til hafnarbóta á Breiðdalsvík, en þannig háttar til á þeim slóðum, að þar er að vaxa útgerð, en á mjög erfitt uppdráttar vegna þess, hve aðstaðan er léleg í höfninni. Þar er að vísu bryggja, en það leiðir inn í höfnina allt of mikinn sjó og veldur óbærilegum erfiðleikum. En úr þessu væri hægt að bæta með garði, og mundi vera hægt að ná fram allvænum áfanga, ef menn vildu samþykkja að veita þessar 3 millj. kr., sem við höfum sett í brtt. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þessar brtt., en vona, að þeim verði vel tekið af þingheimi, og vil ég taka undir það, sem hv. þm., sem talaði hér á undan mér, sagði, og fara fram á, að ekki verði beitt neinum samtökum gegn þeim, heldur látið ráðast, hvort menn geti á það fallizt að samþykkja þær, eftir að hafa heyrt þessi rök, sem fyrir þeim hafa verið flutt.



Herra forseti. Ég ætla ekki að tala fyrir neinni brtt. við þessi fjárlög, og ég vona, að mínu máli verði kannske betur tekið fyrir það, að ég er ekki með neinar kröfur á ríkissjóðinn. Það er kannske óvenjulegt að vera að taka til máls við fjárlagaumr. og vera ekki með neina útgjaldakröfu. Ég ætla að prófa þetta einu sinni, hvort það gefst ekki nokkuð vel. Eins og hv. þm. er kunnugt, hafa fjárlög komið fram í nýjum búningi tvö s.l. ár. Þessi búningur á fjárl. og fjárlagafrv. er mjög óvenjulegur og nýstárlegur, en að sjálfsögðu er hann í samræmi við nýlega afgreidd bókhaldslög, geri ég ráð fyrir. Ég efast ekki um, að þetta er allt rétt úr garði gert miðað við þá löggjöf og hef ekkert við það að athuga út af fyrir sig. En mér finnst samt, að þessi bók, fjárlögin, sé ekki eins aðgengileg og hún þyrfti að vera fyrir allan almenning a.m.k., svo ekki sé meira sagt. Ég held, að hún sé m.a.s. óaðgengilegri fyrir alla almenna menn en aðrar bækur, sem koma út á þessu landi, miðað við notkun. Það er ákaflega erfitt finnst mér að finna þær upplýsingar í þessari bók, sem menn vilja leita að. Ef fletta þarf upp í þessari bók, þarf að leita í tveimur eða þremur köflum hennar a.m.k. að sama hlutnum. Og það, sem verra er, menn vita yfirleitt ekkert, hvar á að leita, ef menn eru að afla sér upplýsinga um einhverjar sérstakar fjárveitingar. Mér finnst, að svona merk handbók eins og fjárlög þurfi að vera þannig úr garði gerð, að það geti allir notað hana hvenær sem er og hvar sem er með því að fletta upp, ekki síður en ef menn fletta t.d. upp markaskrá eða símaskrá eða ættartölubók, þannig að maður sé fljótur að finna þá hluti, sem þar er um að ræða. Ég hef þráfaldlega rekið mig á það, að menn eiga ákaflega erfitt með þetta, og jafnvel bara reyndir þm. eru lengi að finna þetta. Það er sagt, í enn þá merkari bók: Leitið og þér munuð finna. Ég held, að það sé alveg óhætt að segja um fjárl.: Leitið og þér munuð verða lengi að finna. Vægast sagt held ég, að með réttu megi segja þetta. Nú eru það tilmæli mín til hæstv. fjmrh., að hann láti prenta, hversu lengi sem hann kann að vera fjmrh., nákvæmt efnisyfirlit yfir fjárl., rétt eins og gerist um ýmsar aðrar bækur, efnisyfirlit, sem getur verið það leiðbeinandi, að menn eigi ósköp auðvelt með, hvort sem þeir eru lærðir eða leikir, að fletta upp í þessari ágætu bók og að sama verði látið gilda um fjárlagafrv. þessa árs. Ég vona, að þetta kosti ekki ýkja mikið, en þetta verði til mikils hægðarauka fyrir menn, hvar sem er, því að fjárl. þurfa að vera þannig úr garði gerð, að allir geti notfært sér þau óundirbúnir og án þess að fara á nokkurt námskeið til þess að fletta þarna upp. Nú þætti mér vænt um, að hæstv. fjmrh. vildi láta skoðun sína í ljós á því, hvort hann teldi þetta nokkurn óþarfa og hvort hann treysti sér ekki til að láta gera þetta.



Herra forseti. Ég þarf að fara dálítinn krók til þess að komast í ræðustólinn. Ég kann illa við að fara á bak við hæstv. ráðh. og aðra þm. einnig, enda er það torfarin leið. Það er svo þröngt hér. Ég ætla að byrja á því að vekja athygli hv. þm. á brtt. á þskj. 216, sem við flytjum 4 þm. Framsfl. Till. er um það að bæta einni heimild inn í fjárl., og ég ætla með leyfi hæstv. forseta að lesa þessa till. Hún er þannig: „Að taka lán til raforkuframkvæmda eftir því, sem þörf krefur, til þess að Rafmagnsveitur ríkisins geti lagt raflínur á árunum 1969 og 1970 til allra heimila, sem ekki hafa rafmagn frá samveitum á þeim svæðum, þar sem meðallínulengd milli býla er 2 km eða styttri.“ Ég vænti þess, að þessari viðbót við heimildargr. verði vel tekið. Það er sannarlega kominn tími til að ljúka þessu nauðsynjaverki, að leggja rafmagn um þessi svæði landsins, og þótt fyrr hefði verið. Ég hlusta oft á morgnana á forystugreinar dagblaðanna í útvarpinu. Núna alveg nýlega heyrði ég upp lesna slíka grein úr einu af blöðum stjórnarflokkanna. Þar var skrifað um fjárl., sem nú ætti að fara að ganga frá. Og höfundur greinarinnar nefndi þau sparnaðarfjárlög. Þar var ríkisstj. og hennar flokkum hælt á hvert reipi fyrir þessi sparnaðarfjárlög. Annaðhvort er höfundur þessarar forystugreinar mikill og ágætur háðfugl eða hann er ákaflega fáfróður um fjármál. Fyrir tveimur dögum var rætt hér í hv. Nd. allmikið um framlög til skólabygginga. Hæstv. menntmrh. flutti þá margar ræður og bar sig borginmannlega. Í flestum eða öllum ræðunum nefndi hann eina upphæð, 33.1 millj. kr., sem hann sagði, að nú ætti að verja til nýrra skólabygginga. Hann var mjög hreykinn sem sagt og taldi sig hafa staðið sig afburðavel í sinni stöðu sem kennslumálaráðh. Út af þessu langar mig að gera dálítinn samanburð á framlögum til skólabygginga nú og fyrr. Á fjárlögum ársins 1957, en það var fyrsta heila árið, sem hæstv. núv. menntmrh. gegndi þeirri stöðu, voru framlög til skólabygginga 16 millj. 575 þús. kr. Þá voru heildargjöld á sjóðsyfirliti hjá ríkissjóði 810 millj. Það voru því 2.04% af heildarútgjöldum ríkisins, sem fóru til skólabygginga á því ári. En hvernig er þetta núna? Ef ég reikna með því, að allar brtt. meiri hl. fjvn. verði samþ., telst mér svo til, að framlögin til skólabygginga á næsta ári verði á fjárl. 155 millj. 293 þús. En nú eru heildargreiðslur samkv. fjárlagafrv. eða verða, eftir að till. meiri hl. fjvn. hafa verið samþ., 7090 millj. Þá reiknast mér svo til, að af þessari heildarupphæð fari til skólabygginga 2.19%. Á 12 árum, sem hæstv. menntmrh. hefur setið í þeirri stöðu, hafa þannig þessar greiðslur hækkað um 0.15% miðað við heildarupphæð fjárl., eða að meðaltali á ári um 0.012%, 0.012% að meðaltali. Ekki er nú hærra risið á karli en þetta. Þó held ég, að frammistaða hans í viðskiptamálunum, sem hann stjórnar einnig, sé enn þá slappari. Undir hans stjórn á þeim málum er þjóðin sokkin í botnlaust skuldafen í öðrum löndum. Ekki verður séð, hvenær eða hvernig Íslendingar hafa sig upp úr því feni. Ákaflega mikið af þessu lánsfé hefur farið með mörgu móti í óþarfaeyðslu. Ég held, að hæstv. menntmrh. sé mál á því að fara að hvíla sig og hefði þurft þess fyrir löngu. Mér þykir verst, að ég sé hann ekki hér. Kannske hann sé farinn að hvíla sig? Hæstv. menntmrh. er enn á góðum aldri og gæti unnið eitthvað gagnlegt utan stjórnarráðsins. Hann gæti t.d. farið að fást meira en áður við tónsmíðar, en það er allmikill partur af tónskáldi í honum. Þess hafa menn orðið varir. Og hann gæti fengizt við fleira. Ég held, að ég muni það rétt, að fyrir fáum árum hafi hann skrifað grein í blað sitt, Alþýðublaðið, um skemmtiiðnaðinn hér á landi og getið um það, sem rétt var, að hann væri að blómgast. Líklega er þetta eina iðngreinin, skemmtiiðnaðurinn, sem hefur getað þrifizt í tíð núverandi stjórnar. Og mér sýnist, að hæstv. menntmrh. gæti orðið athafnasamur iðnrekandi á þessu sviði. Hann hefur ótvíræða hæfileika til þess. Sem dæmi vil ég nefna, að hann er löngu þjóðfrægur fyrir skemmtiþætti um landbúnaðarmál í samkunduhúsum kaupmanna. Við hér á Alþ. þekkjum allir margar skemmtiræður hans hér á þingi. Enn vil ég nefna eitt dæmi, sem sýnir hans hæfileika á þessu sviði. Mér er sagt, að í vetur hafi hann farið suður í Háskóla þeirra erinda að flytja þar fræðandi fyrirlestur, og það heyrði ég, að það hafi verið til þess ætlazt, að þessi fyrirlestur væri um stjórnmálaflokkana, þá trúlega einkum um Alþfl. og hans náttúrur, enda var þessi maður þá nýlega orðinn formaður Alþfl. Þetta gekk bara vel. Eftir að hæstv. ráðh. hafði flutt mál sitt drykklanga stund, fóru áheyrendur að hlæja. En þá gerðist það, að fyrirlesturinn fór út um þúfur, en yfirmaður menntamála á Íslandi fór að sýna fimleika. Hann stökk upp á nef sér, og það tókst með ágætum, en þá hlógu stúdentarnir í Háskólanum enn þá meira. Skömmu eftir að núv. ríkisstj. hóf göngu sína um áramótin 1959–60 lagði hún fram á Alþ. frv. til I. um efnahagsmál. Hún birti, eins og venja er til aths. með því frv. sínu. Hún lét prenta það á bók og dreifa henni um landið. Þar stóð m.a., að ríkisstj. teldi það höfuðverkefni sitt að koma atvinnuvegum landsmanna á traustan og heilbrigðan grundvöll. Og aðalatriðið í þessu frv. hennar um efnahagsmál, sem var gert að l. þá á þinginu, var stórfelld gengislækkun, því að með þessu átti nú þessi grundvöllur að vera skapaður. En eitthvað fleira þurfti þó til að koma, þegar tímar liðu. Á næsta ári varð gengislækkun hennar nr. 2. En hún þurfti bráðlega til viðbótar þessum gengisfellingum að fá nokkra aura til grundvallargerðarinnar. Á Alþ. 1963 var til meðferðar stjfrv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins. Þetta var samþykkt í janúar 1964. Útgjöld ríkissjóðs í sambandi við það voru talin 128 millj.: Á Alþ. 1964 kemur enn frv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, afgr. sem lög í apríl, 1965, útgjöld ríkissjóðs talin vera 55 millj. Næst kemur Alþ. 1965. Þá leggur stjórnin enn fyrir frv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, og það var afgr. í apríl 1966, framlög ríkissjóðs áætluð rúmar 80 millj. Við umræður um það mál gerðist hér stórmerkilegur og dularfullur fyrirburður eða fyrirbrigði. Hæstv. menntmrh., dr. Gylfi, talaði ekki. Alþingi 1966. Enn er frv. á ferð vegna sjávarútvegsins, allt til að skapa grunninn þann heilbrigða. Það var samþ. í marz 1967. Talið var, að það hefði í för með sér 310–320 millj. kr. útgjöld fyrir ríkissjóð. Mönnum er nú í fersku minni það, sem hefur gerzt síðan. 1967 kom þriðja gengisfellingin, og eitthvað kom svo upp úr áramótunum síðustu. Og nú í nóvember var gengi krónunnar lækkað í fjórða sinn og lagt fyrir þingið frv. um ráðstafanir vegna nýs gengis. Frsm. þess var hæstv. forsrh., dr. Bjarni. Einnig talaði hæstv. menntmrh. að sjálfsögðu og sagði þá m.a.: „Enginn vafi á að vera á því, að í kjölfar þessara ráðstafana færist nýtt líf í sjávarútveg og iðnað.“ Og enn fremur: „Gengisbreytingin er grundvöllur, nauðsynlegur grundvöllur alhliða uppbyggingar atvinnulífs og aukinnar reksturshagkvæmni á öllum sviðum.“ Jahá, þarna er enn verið að fást við það að byggja þennan grundvöll, sem átti nú að hafa verið gert snemma árs 1960. Þannig hefur þetta gengið þessi árin. Þeir hafa alltaf verið að hlaða grunninn, en verklagið hefur verið þannig, að hleðslurnar hafa alltaf dottið ofan á lappirnar á þeim jafnóðum, svo að nú er enginn grunnur til enn eftir 9 ára strit og puð. Þeir hafa unnið sér þetta erfitt, og þannig er það oft um klaufvirka menn, að þeim verða störfin erfið. Hæstv. ráðh. eru því móðir og þreyttir og sveittir eftir alla grundvallargerðina, sem engin hefur orðið, og þeim er mál á hvíld og hressingu. Nú vill svo heppilega til fyrir þá, að eina varan, eina ódýra varan, sem fæst í sölubúðum hér á landi, mun vera ráðherrabrennivínið í Áfengisverzlun ríkisins, enda er þessu svo haganlega fyrir komið, að þar ákveða kaupendur sjálfir prísinn, og þar er engin þörf á verðlagseftirliti til að halda verðinu niðri. Ég held, þegar þeir eru búnir að hressa sig og hvíla yfir jólahátíðina, að það væri skynsamlegast af þeim að hverfa frá stjórnarstörfum. Það er nú ekki þá eina um að saka, að þeir hafa verið þarna miklu lengur en þeir hefðu átt að vera. Það er náttúrlega mikil sök, sem hvílir á stuðningsmönnum þeirra á Alþ. Þeir áttu að hafa vit fyrir þeim, úr því að þeir höfðu það ekki sjálfir, og víkja þeim frá þessari grunnhleðslu fyrir lifandi löngu, því að allir sáu það, að það var ekkert gagn að þessu, ekki nokkurt. Ég vildi nú að lokum mælast til þess við þá, að þeir kæmu ekki aftur í stjórnarráðið úr jólafríinu. En kannske er nú það til of mikils mælzt.



Herra forseti. Hv. þm., sem síðast talaði, helgaði mér alveg óvænt meginhluta ræðu sinnar, og gerði ég mér fyrst alls ekki ljóst, hverju ég átti þann mikla heiður að þakka, að hann skyldi fara að snúa sér sérstaklega að mér í umr. um fjármál eða fjárlagafrv. Og ég þarf ekki mörg orð til þess að svara fyrir mitt leyti, því að ég þykist alveg greina orsökina, og það er langt frá því, að ég hafi í hyggju að stökkva nokkuð upp á nef mér. Ég þykist vita það og finna það, að hv. þm. er mikið niðri fyrir. Það er heitt í huga hans, það er mikil innibyrgð gremja á ferðinni í brjósti þessa aldna þm., og gremjan bitnar á mér, þó að rétti staðurinn fyrir hana sé áreiðanlega formaður Framsfl. og sá þm., sem sat hér á þingi fyrir skömmu, Kristján Thorlacius. Ég þykist vita það, að ástæðan fyrir ergelsi hv. þm. sé sú, að ég gerði það að gefnu tilefni hér á kvöldfundi um daginn að fá úr því skorið, hvort þessi hv. þm. talaði hér fyrir hönd Framsfl. eða ekki. Og hann hlaut það ömurlega hlutskipti á þessari kvöldstund, að allir, sem töluðu fyrir hönd hans flokks, afneituðu honum algerlega. Enginn vildi kannast við skoðanir hans, enginn vildi gera þær að sínum skoðunum. Og þegar við það bættist, að á það var minnt, að ungur þm., sem sat hér á þingi fyrir flokk hans, hafði lýst honum og skoðunum hans þannig, að þegar hann talaði, væri eins og þar talaði rödd frá því fyrir fjórum áratugum, þá get ég skilið, að honum hafi mislíkað nokkuð. Ég tek á mig þá ábyrgð af þessu að hafa orðið til þess að gera þm. það enn þá ljósara en ella, hvernig komið er fyrir þessum hv. þm. í hans eigin flokki og hér á Alþ., og ég reiðist honum því ekkert, þó að hann reiðist mér, en bendi honum bara á það, að hann ætti að láta reiði sína koma opinberlega fram gagnvart þeim, sem hann er raunverulega reiður, því að ég get ekki hugsað mér, að honum í alvöru sárni við mig, ráðh., sem hann er sífellt að deila á hér á hinu hv. Alþ., þó að ég svari „ pá tiltale“, eins og sagt er í Danmörku. En annars, þegar hann heldur enn eina slíka endemisræðu og hann hélt hér, held ég, að verði að vekja opinbera athygli á því, að sannast sagna eru ræðuhöld þessa hv. þm. orðin plága hér á hinu háa Alþ. Hann er farinn að verða flokki sínum og sjálfur sér, - hann er farinn að vekja þess konar athygli á sjálfum sér og flokki sínum, að það er orðið áhyggjuefni öllum, sem einu sinni var og enn er vel við þennan hv. þm. og er ekki sama, hvað verður um sóma Alþ. Í augum alþjóðar. Það er ekkert ánægjuefni, að hér skuli vera í þingflokki næststærsta stjórnmálaflokks landsins menn, sem verða sér, sínum flokki og Alþ. til minnkunar í hvert skipti, sem þeir koma hér í ræðustól. Og raunar er það ekki aðeins hér á Alþ., sem þessi hv. þm. hegðar sér nákvæmlega samkvæmt þeirri lýsingu, sem Kristján Thorlacius gaf á honum hér fyrir nokkrum kvöldum. Hann gerir það líka í blaði síns flokks. Og nú ætla ég að leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að gefa hv. síðasta ræðumanni orðið með því að lesa útdrátt úr grein, sem birtist eftir hann í málgagni Framsfl. 27. sept. 1968, ef það kynni að verða til þess að vekja hann sjálfan og flokk hans og alþm. yfirleitt til umhugsunar um það, hvers konar fyrirbæri hér raunverulega er á ferðinni. Þessi grein, sem þessi hv. þm. birtir undir nafni og undir fimm dálka fyrirsögn í Tímanum á fyrrnefndum degi, heitir „Tröllskessa, sem nefnist Tölva.“ Það mætti vel segja mér, að þessi grein hafi verið ein af mörgum ástæðunum fyrir því, að Kristján Thorlacius lét þau orð falla um hv. þm., sem hann gerði hér fyrir nokkrum dögum. En greinin fjallar um baráttu hans við bankavald í Reykjavík, um það að fá að halda ákveðnu númeri á sínum ávísunarreikningi. Nú skal ég lesa nokkrar setningar úr greininni, -  „Í ágústmánuði í sumar fékk ég bréf frá Landsbankanum, þar sem segir, að bankinn hafi nýlega tekið í notkun rafreikni, tölvu, í bókhaldi sínu og vegna þessara breytinga þurfi að taka upp nýtt númerakerfi, þannig að einum tölustaf verði bætt aftan við núverandi númer hvers viðskiptamanns, og er ég beðinn að bæta einum tilgreindum tölustaf aftan við mitt gamla númer á ávísanir, sem ég gef út eftir 24. ágúst í ár. Þá er ég einnig beðinn um að koma í afgreiðslu bankans við fyrstu hentugleika og láta þar í té nafnnúmer mitt og nýtt rithandarsýnishorn. Þessu með nafnnúmerið ætla ég ekki að ansa. Ég viðurkenni ekkert númer á sjálfum mér. Skírnarnafn mitt að viðbættu föðurnafni og heimilisfangi hefur merkt mig hingað til, og ég vona, að það endist mér þann tíma, sem ég á eftir að tóra hér á landi, og ég vil fá að halda mínu gamla reikningsnúmeri í bankanum óbreyttu.“ Svo lýsir hann göngu sinni á milli Landsbankans og - nei, hann kemur ekki að því enn. Það er svolítið framhald. Svo fer hann heim til sín norður í land og hugsar málið vandlega. En svo heldur hann áfram í seinni greininni: „Næst þegar ég kom til höfuðstaðarins, lagði ég leið mína í Landsbankann og gerði boð fyrir manninn, sem skrifaði bréfið. Það hafa farið fram bréfaskipti milli hans og bankans norður í landi um málið. Þetta reyndist vera maður nokkur við aldur, fremur hár vexti og ekki feitur, með gleraugu og dálítið hæruskotinn. Nú hafði ég nýja tillögu á takteinum, stakk upp á því, að ég ritaði númerið tvisvar á ávísanir með striki á milli. En það taldi hann, að tölvan mundi ekki geta samþykkt. Maðurinn var hinn alúðlegasti og virtist allur af vilja gerður til að greiða úr málinu, en hann stóð alveg magnþrota frammi fyrir þessari tröllskessu, sem tölva nefnist.“ Og nú lýsir hann göngu sinni úr Landsbankanum og í aðra banka í miðbiki höfuðstaðarins. Enn segir seinna: „Litlu síðar gekk ég inn í Samvinnubankann við Bankastræti.“ - Hefur auðvitað átt von á því, að þar réðu framsóknarmenn, sem gætu greitt fram úr þessum merkilegu sjónarmiðum þm. - „Þar ávarpaði ég konu innan við borðið og spurði, hvort svo stæði á, að ávísanareikningur með númerinu, sem ég nefndi, væri laus hjá þeim. Hún svaraði mér, að þar væru nú eingöngu notuð fimm stafa númer. Ég kastaði kveðju á kvenmanninn, rölti niður í Austurstræti og inn í Búnaðarbankann. Þar bar ég upp sömu spurningu og áður í Samvinnubankanum. „Hér höfum við aðeins fjögurra tölustafa númer,“ var svarið. „Jæja, ljúfan mín, þá hef ég ekki meira við þig að tala að sinni,“ og ég fór.“ Svo kemur enn lýsing á göngu í þriðja bankann, Útvegsbankann: „Hvaða höll er þetta, sem hér rís til vinstri? Útvegsbanki Íslands, það ætti ekki að saka, að heilsa upp á fólkið á þessu heimili.“ Löng lýsing á viðskiptunum þar, og þau enda vel. Þeirri lýsingu lýkur svona: „Hann“ þ.e.a.s. starfsmaðurinn í Útvegsbankanum „sagði, að því Útvegsbankafólki væri það sönn ánægja að láta mig hafa ávísanareikning með þessu númeri, ef ég gerðist viðskiptamaður þar. En af því að ég var ekki við því búinn að stíga þetta örlagaskref þá samstundis, þá sömdum við um það, að hann héldi þessu númeri lausu fyrir mig, þangað til ég kæmi suður næst, væntanlega eftir skamman tíma. Og nú er ég að hugsa um málið.“ Og greininni lýkur með þessum merkilegu orðum: „Þetta er vandamál, og ég er að hugsa.“ Ég vek athygli hv. alþm. á því, að sá maður, sem þetta skrifar og þetta hefur gert og telur sér stolt og sóma að því að segja landslýð frá því, hvað hann hefur verið að hafast að, er einn helzti málsvari Framsfl. hér á hinu háa Alþ. Það er orð að sönnu, að skoðanir þessa manns eru a.m.k. 40 ára gamlar. Kristján Thorlacius hefur ekki ýkt lýsingu sína á þessu hugarástandi þingmannsins, og satt að segja held ég, að full ástæða sé til þess að frábiðja sér mikil ræðuhöld af hálfu þessa þm. það sem eftir er af þessu þingi og þeim þingum, sem hann á eftir að sitja, þingsins vegna, flokks hans vegna og sjálfs hans vegna.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 6. þm. Sunnl. að flytja brtt. við fjárl. Þessi brtt. var nú afhent hér síðari hluta dags í gær, en virðist vera nokkuð lengi á leiðinni gegnum prentsmiðjuna. Hún er enn ókomin. Efnislega er þessi till. þannig, að það er nýr liður í félagsmálabálkinum: „Til sérstakra uppbóta á greiðslur úr lífeyristryggingum almannatrygginga og sjúkra- og slysadagpeninga samkv. nánari ákvörðun tryggingaráðs" og upphæðin er 65 millj. Þegar gengisfellingin var kunngerð hér í Alþ., var þess getið, að ríkisstj. ætlaði að sjá til þess, að til almannatrygginga kæmu 150 millj. Þetta hefur nú verið gert á þann hátt, að úr ríkissjóði koma 90 millj. Hinir tryggðu eiga að greiða 30 millj. og iðgjöldin að hækka, sem því nemur, og frá sveitarstjórnum og atvinnurekendum eiga síðan að koma einnig aðrar 30 millj. og heildarupphæðin þá 150 millj. Ekki er ljóst neitt um það, hvernig þessu verður jafnað niður á hina einstöku þætti trygginganna, en ef þessu væri deilt niður á lífeyristryggingarnar, mundi það hafa í för með sér um það bil 10–11 % hækkun á bótum frá því, sem nú er. Ef sú hækkun, sem nú gat um, 65 millj. kæmi til viðbótar á þessu ári, mundi hækkunin samtals verða eitthvað um 16–17%, ef sjúkra- og slysadagpeningar væru teknir með. Það hefur verið upplýst, að kjaraskerðingin, sem gert er ráð fyrir, að verði vegna gengisfellingarinnar, muni nema a.m.k. 15–20%. Ég mundi telja, að hjá því fólki, sem hér um ræðir, þ.e.a.s. bótaþegum almannatrygginga, mundi þessi skerðing verða allmiklu meiri vegna þess, að það getur ekki varið fjármunum sínum í mikið annað heldur en brýnustu nauðsynjar, sem yfirleitt hækka æðimikið meira heldur en 15–20%. Það er auðvitað ekki gott að segja, hvað þetta yrði í heild, en örugglega mundi skerðingin verða hærri hjá þessum þegnum þjóðfélagsins. Ég held, að það sé óhætt að segja, að lágmarkshækkun á bótum, sem gera verður kröfu til, að verði á bótum frá almannatryggingum, sé sú, að ekki verði skerðing á kjörum þess fólks, sem býr við lífeyrisgreiðslur eða bótagreiðslur frá almannatryggingum, og stór hluti þess hefur sáralítið annað fyrir sig að leggja. Ég vænti þess vegna, að þessari till. verði vel tekið og hv. alþm. geti orðið okkur flm. sammála um það, að það sé alveg lágmark, að tryggingarnar hækki svona nokkurn veginn í samræmi við það, sem gert er ráð fyrir, að hin almenna kjaraskerðing verði, en það gera þær svona um það bil og ná áreiðanlega ekki því hærra marki, sem gert er ráð fyrir, með því að taka þessa upphæð til viðbótar nú á þessu ári. Mönnum kann kannske að þykja þetta nokkuð há upphæð án þess að áætla tekjur á móti eða gera ráð fyrir einhverjum tekjum á móti, en ég vil aðeins segja í því sambandi, að frekar kysi ég halla á fjárl. en að þetta fólk vanhagi um brýnustu nauðsynjar, en það hlýtur það að gera, svo framarlega sem tryggingarnar verða ekki auknar frekar en gert er ráð fyrir í fjárl. eins og þau nú liggja fyrir.



Herra forseti. Ég flyt nú enga brtt. við fjárlagafrv. við þessa umr., en mér finnst ástæða til þess að gera hér stutta aths. í tilefni af tveimur liðum á því: Annar liðurinn er varðandi till. fjvn. um skiptingu á fjárveitingum til hafnarmannvirkja. Í þeim till. er gert ráð fyrir því, að varið verði til hafnarframkvæmda í Neskaupstað 1 millj. kr. Þessi fjárveiting er allmiklu lægri en svo, að hún samsvari því, sem ráðgert er að vinna við hafnarframkvæmdir á þessum stað. En samkv. till. vitamálastjóra er gert ráð fyrir framkvæmdum við höfnina í Neskaupstað, sem nemur 8 millj. kr., og hefði því framlag ríkissjóðs átt að vera samkv. hans mati um 4 millj. kr. Ég hefði nú flutt brtt. við þessa till. fjvn. til hækkunar frá því, sem þarna er um að ræða, ef ég hefði ekki verið búinn að sannfæra mig um með viðtölum bæði við hæstv. fjmrh. og sjútvmrh., sem hafnarmálin heyra undir, og eins við form. fjvn. og fullvissa mig um það, að það eru gerðar ráðstafanir til þess, að í samræmi við fyrri samþykktir Alþ. um fjárveitingar til hafnar í Neskaupstað verði fyrir hendi nægilegt fjármagn til þess að vinna að hafnarframkvæmdum þar í samræmi við ráðgerða áætlun vitamálaskrifstofunnar, svo að ég tel, að óþarft sé að flytja hér brtt. við þennan lið til hækkunar, þar sem ég treysti á það, að séð verði fyrir því fjármagni, sem í þessu tilfelli þarf, þó að eftir öðrum leiðum sé. Hinn fjárlagaliðurinn, sem ég vildi gera hér stutta aths. við, er undir heitinu „ýmis framlög“, og er þar um ýmiss konar styrki frá hálfu ríkisins að ræða og varðar 15. lið í fjárlagafrv. undir þessu heiti, sem nefndur er „rekstrarstyrkur sjómannaheimila, 50 þús. kr.“ Ég flutti brtt. við 2. umr. við þennan lið og vildi þá gera ráð fyrir talsverðri hækkun fjárveitingarinnar í þessu skyni. Því miður féllst nú Alþ. ekki á það að samþykkja þessa till. mína, sem ég hefði þó talið mjög eðlilegt að samþykkja og sanngjarnt að samþykkja, en mér er kunnugt um það, að aðeins eitt sjómannaheimili hefur fengið að undanförnu beinan rekstrarstyrk, sem samþykktur hefur verið af fjvn. og Alþ., þ.e. sjómannaheimilið í Neskaupstað hefur fengið beinan rekstrarstyrk á undanförnum árum 50 þús. kr. Og þar sem mér er kunnugt um það, að það hafa ekki verið gerðar neinar aðrar samþykktir í fjvn. um fjárveitingar til annarra og það hefur ekki fengizt hér heldur samþykki fyrir því að hækka framlagið, þá geng ég að sjálfsögðu út frá því, að þetta framlag eigi áfram að fara til sjómannaheimilisins í Neskaupstað, og verður þá það að arka að auðnu, að önnur sjómannaheimili í landinu, sem kunni að verða rekin, fái þá engan styrk samkv. því. Miðað við þær upplýsingar, sem ég hef fengið, skilst mér, að þetta sé þannig, að það sé gert ráð fyrir óbreyttu framlagi frá því, sem áður hefur verið í þessum efnum til sjómannaheimilisins í Neskaupstað, rekstrarstyrk, og þar sem ég hafði flutt áður brtt. um þennan lið og hún fékkst ekki samþ., þá sé ég ekki ástæðu til þess að flytja hér frekari till. um liðinn. En ég tel, að það hafi farið illa, að ekki skyldi fást samkomulag um það að hækka þennan lið eitthvað nokkuð. Það var í fyrsta skipti á yfirstandandi ári tekin upp fjárveiting til stofnkostnaðar sjómannaheimila, sem nam 800 þús. kr. og var úthlutað til nokkurra staða. Það er enn gert ráð fyrir á þessu frv. að halda jafnhárri upphæð, og þetta tel ég vera í rétta átt. En hitt er mér alveg ljóst, að það hefði ekki síður verið ástæða til þess að ætla hér nokkuð meira en gert hefur verið til þess að styrkja rekstur þessara stofa. En með tilliti til þessara aths., sem ég hef gert, mun ég nú ekki að svo stöddu flytja brtt. út af þessum liðum. En að öðru leyti hef ég sem sagt ekki neinar frekari aths. að gera umfram þær, sem fram hafa komið hér hjá mér áður í sambandi við afgreiðslu fjárlagafrv. í heild.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fara að lengja mikið þessar umr. Það er engin ástæða til þess. Allir hv. þm., sem hér hafa talað, hafa talað mjög hófsamlega og málefnalega um það, sem hér er til umr. Brtt. eru fáar, a.m.k. þær, sem enn hafa sézt, þannig að það gefst ekki tilefni til að taka margar þeirra til meðferðar. Hv. frsm. meiri hl. fjvn. gerði grein fyrir þeim viðbótartill., sem nú eru frá n., og veigamestu atriðin, sem þar er um að ræða, eru eins og hann skýrði frá annars vegar veruleg hækkun á framlögum til skólabygginga og hafnargerða, sem látið var bíða lokameðferðar og sem mér þykir vænt um, að hefur orðið tiltölulega mikill friður um, enda þótt ég geri ráð fyrir því, að hv. þm. vildu gjarnan, að meiru fé væri hægt að verja í þessu skyni. Það er auðvitað alveg rétt, sem hv. frsm. minni hl. sagði, að því fer víðs fjarri, að það sé fullnægt eftirspurn eftir skólahúsnæði. Það verður víst seint, sem hægt verður að ná því æskilega marki. Það hefur aldrei verið, og sannast sagna hygg ég, að það séu ákaflega fá þjóðfélög, ef það eru nokkur, sem hafa haft möguleika til þess að fullnægja eftirspurn eftir skólahúsnæði. Ég vék að því bæði hér í fjárlagaræðunni í haust og eins við 2. umr. fjárl., að þetta væri eitt mesta vandamál, sem við ættum við að glíma, og það væri mikil nauðsyn, að leitað væri allra úrræða til þess að leysa þennan vanda með sem hagkvæmustum og ódýrustum hætti. Og a.m.k. áður en annað reynist, geri ég mér von um það, að þær reglur, sem ákveðið er í nýju skólakostnaðarl. að setja, þar sem byggt verður á því, að skólahúsnæði sé að verulegu leyti staðlað og greiðslur byggðar á slíkum normum, geti leitt til þess, að menn leggi meiri rækt við að leysa þessi mál með hagkvæmum og ódýrum hætti, þannig að það geti þá orðið beinlínis til hagsbóta þeim sveitarfélögum, sem leggja sig fram um að byggja hagkvæmlega. Það hefur verið nokkuð um það deilt hér, að það skuli hafa þurft að hverfa að því ráði að breyta aftur skólakostnaðarlöggjöfinni á þann veg að lengja um eitt ár greiðslutímabilið. Ég er sammála því, að æskilegt hefði verið að þurfa ekki að grípa til þeirra úrræða, en það kom á daginn, að eftirspurn eftir byggingu nýrra skóla var svo mikil, að það var enginn kostur á að framfylgja þriggja ára ákvæðinu nema þá með svo stórfelldum nýjum framlögum, að ekki var hægt undir því að rísa. Og vitanlega er hér stórum og miklum áfanga náð að stytta greiðslutíma skólabygginga úr 8 árum, eins og það er nú í reynd, og niður í 4 ár, og ég hygg, að það eigi ekki að vera vandamál næsta haust að færa það niður í 3 ár. En það, sem gerði sérstaklega erfitt um vik að gera þetta núna, var sú staðreynd, að því miður hefur ekki verið gerð enn þá sú áætlun um skólabyggingar, sem nýju l. gera ráð fyrir. Og þetta veldur auðvitað þeim erfiðleikum fyrir hv. þm., að þeir eiga erfitt með að fallast á að láta sína skóla bíða, meðan þeir ekki geta bent á það, hvaða ár er þá ætlunin, að þeir komi til framkvæmda. Þetta eru skiljanlegir erfiðleikar, og það auðvitað lá alltaf í augum uppi, þegar l. voru sett, að það yrði að fækka þeim skólum, sem væru í gangi hverju sinni. Það merkti ekki minnkandi framkvæmdir, síður en svo, heldur að það væri unnið með meiri hraða að skólunum og þeir kæmust fyrr í gagnið, sem er auðvitað bæði þjóðfélagslega æskilegt með hliðsjón af sparnaði fyrir alla aðila, sem að þessum byggingum standa, eða báða aðila þeirra, og einnig til stóraukinnar hagkvæmni fyrir sveitarfélögin, sem áður hafa orðið að leggja fram að sínum hluta einnig verulegan hluta af hluta ríkissjóðs. Varðandi þá till., sem hv. minni hl. n. flytur hér aftur, að vísu í nokkuð breyttu formi, um að sjá fyrir fé til ýmissa verklegra framkvæmda til þess að forðast atvinnuleysi er í rauninni ekki annað um að segja en ég sagði við 2. umr., að það er ekki kostur á að taka þá till. inn í fjárlög nú nema sjá fyrir nýjum tekjustofnum. Það merkir á engan hátt, að ekki sé nauðsynlegt að líta á þessi atvinnumál, og vitanlega verða þau ekki leyst nema að sáralitlu leyti með því t.d. að fara að verja fé til þess að byggja nokkra nýja skóla hér og þar um landið. Það leysir ekki atvinnuvandamálin nema að ákaflega litlu leyti. Það, sem er auðvitað undirstaðan að þessu vandamáli og lausn þess, er, að atvinnuvegirnir geti almennt gengið með eðlilegum hætti. Og það er auðvitað það meginviðfangsefni, sem við er að fást. Það er engum efa bundið, að það þarf að útvega fé til ýmissa þarfa í því sambandi, eins og hér hefur áður verið rætt á Alþ. og á vafalaust eftir að ræða á næstu vikum og mánuðum og reyna að koma sér niður á. En það held ég, að við getum ekki gert með þessum hætti, auk þess sem við í dag höfum enga hugmynd um það, hvaða viðfangsefni helzt koma þar til álita. Og vitanlega erum við alltaf að reyna að bjarga þar við vissum vandamálum. Eins og hv. frsm. minni hl. er kunnugt, höfum við, ég og hann og fleiri, setið í allan morgun við það að reyna að leysa vandamál vissra byggðarlaga, sem hefur grundvallarþýðingu, að tiltekin atvinnufyrirtæki starfi í, til þess að þar verði ekki atvinnuleysi, þannig að vitanlega er alltaf á mörgum sviðum verið að reyna að leysa þessi erfiðu vandamál, sem við er að stríða, og eins og ég sagði áðan og legg höfuðáherzlu á, og ég býst ekki við, að sé ágreiningur um, þá getur auðvitað aldrei vandinn orðið leystur með því að leggja út í einhverjar einstakar byggingarframkvæmdir. Þetta er miklu víðtækara vandamál, og kjarni þess er sá, að atvinnuvegirnir almennt geti gengið með eðlilegum hætti. Að öðru leyti sé ég ekki, að sé neinn ágreiningur í þessu efnislega, sem gefi ástæðu til þess að þurfa að hafa frekari orðræður um það. Hv. 6. þm. Reykv. lýsti hér ánægju sinni yfir því, að það hafi verið töluvert á hann hlustað, og það gleður mig, að hann er ánægður með það eftir atvikum, að það hefur verið tekið tillit til, að því er hann telur, ýmissa hugmynda, sem hann hafi komið fram með. Ég hef ekkert á móti því, að hann telji svo vera, og ég sé enga ástæðu til þess að reyna að fullyrða það, að það komi ekki til, að maður hlusti aldrei á annarra orð, svo að ég hef ekkert á móti því, að hann hafi þá skoðun. En hins vegar er það nú svo, að það er dálítið erfitt að seðja menn þannig, hann var nú ekki alls kostar ánægður samt og taldi, að eitt og annað væri eftir. Ég sé ástæðu til þess að víkja að Kennaraskólanum aðeins örfáum orðum í því sambandi. Það er alveg hárrétt hjá honum, að þar er um stórfellt vandamál að ræða, sem stafar fyrst og fremst af því, að aðsókn að Kennaraskólanum hefur farið langt fram úr því, sem nokkur maður hefði látið sér detta í hug fyrir fáum árum síðan. Það er að vísu rétt, að Kennaraskólinn er ekki fullbyggður, og það er aðeins áfangi af honum, sem byggður var, óhugnanlega dýr áfangi að vísu, því að það tókst víst að slá þar met varðandi háan byggingarkostnað og kalla menn þó ekki allt ömmu sína. En það náttúrlega haggar ekki því, að það er nauðsynlegt að halda áfram þeirri byggingu, þó að þessi bygging hafi orðið dýr. Nú er það að vísu svo, að hvort áframhald verður á þessari geysilegu aðsókn, getur maður ekki fullyrt um, og það er kannske vafasamt að miða framkvæmdirnar þarna algerlega við það. Hins vegar vildi ég segja það, sem ég býst við, að honum og hv. þm. sé kunnugt um, að það er auðvitað á vissan hátt verið að leysa að nokkru leyti vandamál Kennaraskólans með því að byggja æfingaskóla, sem leysir Kennaraskólann undan því að hafa þennan skóla innan sinna vébanda, og mun það losa nokkrar kennslustofur, sem Kennaraskólinn þá fær til afnota. Það er einnig vitað og hefur verið skýrt frá því hér oft á Alþ., að unnið hefur verið að ákveðnum áföngum við Kennaraskólann og menntaskólana. Það er verið að vinna að ákveðnum áföngum í menntaskólunum, sem sumum er nú langt komið og öðrum lokið að vísu, og Kennaraskólinn hlýtur auðvitað að koma þar mjög á dagskrá nú - ja, ég mundi segja strax á næsta ári, hvaða áfanga á að taka þar í framhaldi af æfingaskólanum. Það var talið nauðsynlegt af Kennaraskólaforystumönnunum sjálfum að taka æfingaskólann fyrst og losa út úr skólanum, og æfingaskólinn á að vera tilbúinn á næsta ári, og þá auðvitað kemur að því, hvort á þá að taka nýjan áfanga í Kennaraskólanum eða einhvern áfanga varðandi menntaskólana. Þetta eru allt skólar, sem er mikil þröng í, og þetta verður auðvitað að meta. Við komumst aldrei hjá því, og fjárhagur okkar er ekki slíkur, að í þessu sem á öðrum sviðum verðum við að meta, hvað er nauðsynlegast, og velja það til úrlausnar, sem brýnast er í það og það skiptið. Og það er áreiðanlega engin löngun til þess að láta Kennaraskólann vera þarna út undan. Það hefur verið lögð áherzla á, að Kennaraskólinn taki við þeim nemendum, sem þangað sækja, og vitanlega er ekki endalaust hægt að gera það án þess að auka við húsnæði hans. Hitt er annað mál, að spurningin um 5 millj. í því sambandi ræður engum úrslitum. Það verður að gera um það heildarplan, hvernig á að fjármagna þá framkvæmd, byggða á því, sem ég tel vera sjálfsagt, að verði að framfylgja, eins og gert hefur verið núna með þessar meiri háttar byggingar, bæði Kennaraskóla og menntaskóla, og gera þar áætlanir um ákveðna áfanga og útvega fé í þá, þannig að það sé hægt að vinna þar með eðlilegum hraða, svoleiðis að ég vil taka það fram, að þó að ég telji ekki auðið að fallast á þessa till, hv. þm. núna, merkir það ekki það og má ekki skoða sem neina yfirlýsingu um það, að það eigi að varpa þessu mikilvæga málefni fyrir borð og óvíst, að því seinki á nokkurn hátt, þó að sú yrði útkoma þessarar till. Mig langar svo aðeins, af því að hv. þm. sagði, að það hefði hitt viðkvæman blett að lækka framlög til fyrningarsjóðs ríkisbifreiða um 2 millj. kr., þá er það mikill misskilningur. Ég held að vísu, að menn hafi ekki algerlega áttað sig á því, hvað var verið að gera, þegar þetta var samþ. Í sparnaðarl., sem ég flutti hér fyrr á þessu ári, var þetta framlag lækkað, og má kannske segja, að það hafi verið með dálítið hæpnum hætti, sem það var lækkað. Hér er auðvitað ekki verið að ná til neinna, ja, a.m.k. ekki ráðherrabifreiða eða reksturskostnaðar þeirra, heldur er hér um að ræða það atriði, að fyrir nokkrum árum, þegar var verið að endurskoða bílamál ríkisins, komust menn að þeirri niðurstöðu, sem út af fyrir sig er ekki neitt merkileg niðurstaða, að það væri réttast í stað þess, að hingað til hefur verið veitt fé ýmsum stofnunum til að kaupa bifreiðar, sem í mörgum tilfellum er óumflýjanlegt að gera, ekki vegna forstjóra, heldur vegna þess að þær þurfa á bílum að halda, þá væri æskilegra, að þetta væri ákveðið af svokallaðri n., sem hefur með að gera eftirlit með mannahaldi og bifreiðakaupum og var sett á laggirnar í tíð vinstri stjórnarinnar, og það væri rétt, að þetta væri undir einum lið, en ekki veitt til stofnananna, þannig að það hefur verið venja síðustu árin að strika það út af till. stofnananna og ætlunin, að þessar bifreiðar væru keyptar af þessu fé. Þarna er um að ræða allar þær stofnanir, sem ekki hafa sjálfstæðan fjárhag, svo sem Póst og síma, vegagerð og annað slíkt. En það var niðurstaða þeirra manna, sem þá skoðuðu þetta mál, að það væri ríkinu ákaflega óhagkvæmt, hvað oft væri haldið við gömlum bifreiðum, sem væru orðnar geysilega dýrar í viðhaldi, og það hefur verið stefnt að því undanfarin ár, að ríkisbifreiðar, sem á annað borð er nauðsynlegt að hafa, séu ekki gamlar, þannig að ég tel, að þessi sparnaður, þó að hann sé góðra gjalda verður á pappírnum, það sé ákaflega hæpið, hvort hann reynist sparnaður fyrir ríkið, og a.m.k. efast ég um, að það hafi með þessu náðst í þá, sem hv. þm. langar til að ná í, þannig að hér er ekki um neinn viðkvæman blett að ræða í þessu sambandi. Ég er hins vegar ekki alveg viss um, að þetta sé hagkvæmt. Hitt er svo annað mál, að ef menn komast að þeirri niðurstöðu, að það eigi að selja allar ríkisbifreiðar, getur þetta allt saman verið gott og blessað. Þetta taldi ég nú aðeins rétt að koma fram með, ekki af því að það sé stórmál, en af því að ég hef orðið var við, að menn halda, að með þessu hafi verið hittur viðkvæmur blettur, sem er mesti misskilningur. Það á ekkert skylt við það, heldur aðeins spurning um hagkvæm eða óhagkvæm vinnubrögð. Hv. frsm. minni hl. sagði, að það hefðu lækkað áætlanir varðandi tvo skóla, og taldi það benda til þess, að áætlanagerðir varðandi skólabyggingar væru ekki ákaflega nákvæmar. En þetta er misskilningur. Kostnaðaráætlanir þessara skóla lækkuðu vegna þess, að það var gengið í það á s.l. sumri að endurskoða þær hugmyndir, sem voru uppi um þessar skólabyggingar, og gera þær viðráðanlegri á allan hátt. Það voru minnkaðar heimavistir við þessa skóla, sem var tvímælalaust rétt, og það er ástæðan til þess að kostnaður við þá lækkar mjög verulega. Þetta vildi ég aðeins taka fram, að þetta stafar af þessari ástæðu, en ekki vegna þess, að það sé kastað svo mjög höndum til áætlana um skólana. Hv. 1. þm. Vestf. taldi, að þessi bók, fjárlagafrv. eins og það er núna, væri með óskiljanlegri bókum. Mér þykir það ákaflega slæmt, því ef hún a.m.k. er óskiljanlegust, þá er ekki gott í efni, því að margar bækur, sem út eru gefnar, a.m.k. miðað við mínar gáfur, þær eru kannske ekki miklar, eru gersamlega óskiljanlegar, þær sem maður sér útgefnar nú. En til allrar hamingju held ég, að þetta sé nú ekki svona. Ég vil álíta það, að þó að hér sé um miklar breytingar að ræða, sem rétt er og valda því, að menn eiga í fyrstu dálítið erfitt með að finna ýmsa hluti, og ég skal játa það með sjálfan mig, að það vafðist fyrir mér í byrjun, þá er það engum efa bundið, að fjárl. eins og þau eru nú og fjárlagafrv., gefa, þegar allt kemur til alls, miklu raunhæfari og auðveldari upplýsingar um ríkiskerfið heldur en hin eldri fjárlög gerðu, því að þar var sannast sagna ekki miklar upplýsingar að finna. Með þessu frv. nú eru birtar margvíslegar töflur og yfirlit og sundurliðanir, sem gera mönnum miklu auðveldara að finna, í hvaða þætti ríkisfjármálum er varið, og sem í rauninni margir þm. hafa látið í ljós ánægju sína yfir, að skuli vera gert. Og auk þess, sem nú er tekið inn í fjárlög það, sem enginn maður hafði hugmynd um áður, að þjóðin er skattlögð um allt að 11/2 milljarð kr. umfram það, sem nokkurn tíma sést í fjárl. Það er þó allt saman tekið nú inn í fjárlög. Þetta auðvitað gerir erfitt um samanburð við eldri fjárlög, en því hefur verið reynt að bæta úr með því að ég hef látið taka saman yfirlit, sem birt er með fjárlagafrv., til þess að auðvelda mönnum samanburð við eldri fjárlög. Og varðandi það, að það sé erfitt að finna í þessu frv. vil ég benda hv. þm. á, að það er mjög nákvæmt registur með fjárlagafrv.

Ég var að tala um fjárlögin.

Já, það er rétt, en hv. þm. minntist nú á fjárlagafrv. líka, og ég tel vel geta komið til álita, að það sé hægt að birta það með fjárl. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu, ef menn vilja það og ef það getur eitthvað auðveldað mönnum að finna það, sem þeir vilja að leita. Ég held hins vegar, að þetta sé eins og annað, að þegar breytt er, þá auðvitað fyrst í stað er erfiðara um vik að finna það, sem menn vilja finna, en ég mundi halda, a.m.k. fyrir hv. þm. - það getur verið, að fyrir aðra sé það erfitt og taki lengri tíma - þá sé mjög auðvelt að átta sig á þessari nýskipan. En það er sjálfsagt að taka það til athugunar að birta þetta efnisyfirlit með í fjárl. líka. Ég sé ekki, að það sé neitt vandamál, en eins og ég sagði áðan, er það birt með frv., þannig að það á að vera mjög auðvelt að fletta upp í því. Ég ætla nú ekki að fara að ræða við hv. 1. þm. Norðurl. v. og læt hann og hæstv. menntmrh. alveg um þær orðræður, hvort sem það á að teljast til skemmtiiðnaðar eða einhvers annars iðnaðar. Það læt ég alveg liggja á milli hluta. En það voru tvær tölur, sem hann vék að - já, í rauninni var það nú aðeins ein tala, sem hann nefndi, sem ég sé ástæðu til þess að vekja athygli á, ekki vegna þess að hann skipti miklu máli, þessi samanburður, sem menn eru oft að gamna sér með. En úr því að menn eru að reyna, sakar þó ekkert að hugsa það til enda. Hann sagði um fjárveitingar til skóla, að það sýndi sig, hvað þær hefðu saman dregizt á því sviði, vegna þess að framlög til skóla væru nú ekki eins há prósenta á fjárl. og áður hefði verið.

Það er misskilningur. Ég hafði hana örlítið meiri.

Örlítið meiri, jæja, örlítið meiri prósenta. Það er þá gott, að það er í þá áttina. En það skiptir ekki meginmáli. Það, sem ég ætlaði að segja í þessu sambandi, er, að í rauninni er það ákaflega haldlítið að vera að bera saman prósentur á fjárl. við þetta ár eða annað, vegna þess að menn verða að gera sér grein fyrir því, að það eru alltaf að bætast inn í fjárlög alls konar ný atriði. Og hvernig í ósköpunum ætti það að geta gerzt? Þetta á ekki við þetta atriði, heldur bara almennt, sem menn verða að skilja, að það er engin leið, að það sé hægt að miða við það, að allir liðir fjárl. haldi alltaf sömu prósentuhlutföllum. Hvernig á að bæta við þá nýjum liðum, sem koma inn í fjárlög? Ég skil ekki, hvernig í ósköpunum það mætti gerast, og ég held, ég er ekki mikill reikningsmaður, en ég sé ekki, að það væri framkvæmanlegt. En ég vildi aðeins segja út af því, sem hv. þm. sagði, að það hefði 16 millj. verið varið til skóla á árinu 1958: Mér skilst, að nú á árinu 1969, ef fer svo sem nú er lagt til, muni 216 millj. verða varið til skóla. En miðað við byggingarvísitölu hefði þetta átt að vera til þess að halda í við þá upphæð, sem var 1958, og þá hefðu þetta orðið 42.2 millj.  Ég skal þá víkja að öðru, sem hv. þm. er með till. um, en það er lántaka til héraðsveitna til að ljúka sveitarafvæðingunni. Ég álít, að það sé ákaflega hæpið, að slík lán sé hægt að taka, vegna þess að sveitarafvæðingin er auðvitað gagnleg og nytsamleg og vafalaust vilja menn styðja að henni, og ekki situr á mér annað en taka undir það, en ég held, að fyrir alllöngu síðan hafi menn gert sér grein fyrir, að það er ekkert vit í að taka lán til sveitarafvæðingar. Það verður að gerast allt fyrir bein framlög. Afkoma Rafmagnsveitna ríkisins er í dag svo óskapleg, og það munu hv. þm. eiga eftir að sjá áður en langt um líður, að það að fara að taka nú lántökur til algerlega óarðbærra framkvæmda á sviði Rafmagnsveitna ríkisins, það held ég, að sé ekki ákaflega hyggilegt. Við verðum að halda áfram á hverju ári - það er svo spurning, hvað menn vilja verja miklu á fjárl. til þess, en það verður að byggjast á fjárframlögum, beinum fjárveitingum hverju sinni, hvað verði gert á þessu sviði. Varðandi eina smátillögu sem hv. 6. þm. Reykv. flutti og virðist ósköp meinlaus út af fyrir sig, um félagið Heyrnarhjálp, þá tel ég ákaflega hæpið að samþykkja þá till. Ég vil ekki fara langt út í þá sálma, en þarna eru vægast sagt uppi allmiklar deilur milli margvíslegra aðila, sem að þessum málum vinna, hvernig eigi að þessum heyrnarmálum að starfa, og skal ég ekki út í þá sálma fara, en menn hafa vafalaust margt séð skrifað og heyrt talað um það efni. Og fyrir nokkru síðan varð það að samkomulagi - það komu nokkur þessara mála á mínar fjörur, þ. á m. beiðni frá öðrum aðila um fjárstyrk í þessu sambandi - að það yrðu fengnir sérfróðir menn á vegum félmrn. og heilbrmrn. til þess að komast að einhverri niðurstöðu um það, hvernig ætti að vinna að þessum málum og koma á meira samstarfi milli þeirra aðila, sem að þessu vinna, svo að þeir ynnu a.m.k. ekki sitt í hvora áttina, sem því miður vill verða á þessu sviði, þannig að þó að hér sé auðvitað um sáralitla upphæð að ræða, sem ekki skiptir máli, þá mundi ég telja varasamt að vera að ákveða þetta, vegna þess að það eru fleiri aðilar, sem hafa sótt um fé í þessu skyni, og ég er ósköp hræddur um, að þeir mundu ekki telja það benda til neinnar vináttu við sig, ef þetta mál yrði tekið út úr. Þetta er það eina, sem ég hef um það að segja, en ekki af því að ég óttist hag ríkissjóðs, þó að 80 þús. kr. yrðu samþykktar. Þetta vildi ég aðeins láta koma fram. Varðandi lántökuna til Lánasjóðs íslenzkra námsmanna hefur verið valin sú leið, að sjóðurinn taki nú lán, en ekki að ríkið taki lán til sjóðsins, af ýmsum ástæðum, en fyrst og fremst vegna þess að það þarf að athuga þetta kerfi allt til hlítar. Ég held, að það sé engum efa bundið, að það er ákaflega hæpið, hvort allur sá fjöldi námsmanna, sem er erlendis nú, á að vera þar áfram og hvort er nokkur ástæða til þess. Og ég raunar fullyrði það, að það er engin ástæða til þess að margir þeir, sem eru að læra núna erlendis og hafa jafnvel fengið styrki og lán, haldi því áfram. Og þetta held ég, að sé jafnframt skilningur þeirra manna, sem um þessi mál hugsa á vegum samtaka stúdenta. Það þarf þess vegna að sjá, hver þróunin verður í þessum efnum. Vafalaust kemur eitthvað af þessu fólki hingað heim og tekur upp nám við Háskólann. Þá auðvitað getur skapazt vandamál, þar sem verður að kanna á næsta sumri, hvernig verður, en það auðvitað má ekki gerast, að menn þurfi núna á miðjum vetri að hætta við sitt nám, og af þeim sökum er alveg nauðsynlegt að sjá fyrir fé, eins og hér er gert ráð fyrir. En ég held, að það sé skilningur allra, sem um þetta hafa fjallað, og það sé enginn ágreiningur, ekki hjá námsmönnunum sjálfum eða forystumönnum þeirra, að þetta þurfi allt að skoðast á miklu breiðari grundvelli og kanna það, hvort sé ástæða til þess að örva til mikilla námsferða til útlanda. Það er ljóst, að í mörgum greinum verða menn að fara þangað, menn geta ekki numið hér, en í öðrum tilfellum er alls ekki því til að dreifa. Og í enn öðrum tilfellum er það alveg ljóst, að það eru óhæfilega margir, sem eru að læra í vissum námsgreinum. Það er vandasamt við að eiga, en allt þetta leiðir til þess, að þetta þarf að taka til heildarendurskoðunar, og ég get tekið undir það, sem hæstv. menntmrh. segir, að að svo miklu leyti sem það reynist þörf á því miðað við næsta ár beinlínis að auka framlögin til Lánasjóðsins, þá auðvitað verður það tekið til greina, að hér verði ekki lagður baggi á Lánasjóðinn, sem skerði hans möguleika varðandi framtíðarlánveitingar og styrki. Ég held, að það séu ekki aðrar till., sem ég hef ástæðu til að gera hér að umtalsefni. Varðandi það, sem hv. 1. þm. Austf. sagði hér um hafnarmál, og reyndar hv. 4. þm. Austf. líka, þá kann það allt að mega til sanns vegar færa. Það á allt sínar skýringar, hvað þar hefur gerzt. En varðandi það, að ef þeir telja heldur, þessir hv. þm., að það eigi að vinna við aðrar framkvæmdir en þær, sem lagt er til í fjárl. að vinna að, þá hygg ég, að það sé ekki vandamál að fá féð flutt þar á milli innan sama kjördæmisins. En það er ekki kostur á að hækka þessar fjárveitingar meira í heild, en það hefur ekki verið settur neinn fótur fyrir það og reynt að ná samstöðu um það innan fjvn. að ég hygg, að ef þm. hafa haft löngun til að flytja þar eitthvað á milli, þá eiga þeir að geta gert það. Herra forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja um þetta frekar og hef ekki minnstu ástæðu til þess að vera með neina gagnrýni varðandi það, sem hv. þm. yfirleitt hafa sagt um þessi mál. Það hefur ekki verið sýnd nein viðleitni í þá átt að vilja halda hér uppi neinni óheilbrigðri fjárlagaafgreiðslu, svo að ég sé fremur ástæðu til þess að þakka viðbrögð manna í þessum efnum heldur en að lasta þau.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af ummælum hæstv. fjmrh. um fjárlagafrv., form þess, sem hann taldi vera mjög gott og ekki ástæðu til þess að kvarta undan. Ég gerði það svona að gamni mínu áðan, að ég lét einn þm. prófa það, hvað hann væri fljótur að finna í bókinni ákveðið atriði, sem ég benti honum á. Hann gerði þrjár vitleysur fyrst, áður en hann fann það. Þetta var þm. og ekki af lakara taginu.

Gerði hann þá ekki prufu á því líka, hvað þm. væri fljótur að finna það í eldri fjárl.

Ég skal koma að því. Þetta er alveg rétt hjá hæstv. ráðh. Eldri fjárl. voru hvergi nærri fullkomin hvað þetta snertir. En það, sem vantar í þetta, er að hafa blaðsíðutalið við yfirlitið, en það er ekkert. Þá væri það miklu betra, þetta sem er með fjárlagafrv., og auk þess það, sem ég lagði aðaláherzluna á, að það væri líka með fjárl. Ef það hefði verið blaðsíðutal með þessu efnisyfirliti, sem er með fjárlagafrv., og sama látið gildá um fjárl., þá hefði ég ekki undan neinu að kvarta. En þetta hvort tveggja vantar. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta yrði tekið til athugunar, og það er gott, það sem það nær. Ég vona, að hann komi þessu í framkvæmd. Um hitt atriðið, að þetta frv. sé betur úr garði gert en fyrri fjárlög, er ég honum alveg sammála. Það eru miklu fullkomnari upplýsingar í fjárl. nú en áður var, og ég var alls ekki að finna að fjárlagagerðinni hvað það snertir. Það eina, sem ég hafði út á að setja, var það, að þetta væri óaðgengilegt fyrir allan almenning, og það dugar ekki, þó að þm. og það kannske ekki nema sumir þeirra geti lært þetta á nokkrum árum. Þetta verður að vera svo auðvelt, að allur almenningur geti notað bókina svona tafarlítið, og ég treysti því, að hæstv. ráðh. komi þessu í verk að láta fylgja efnisyfirlit og það nákvæmt með fjárl., líka fjárlagafrv. og með blaðsíðutali, svo að hver og einn geti flett upp í þessari ágætu bók. En ég endurtek það, að ég tel að öðru leyti frv. miklu fullkomnara en fyrri fjárlög, miklu fullkomnara hvað formið snertir en áður hefur verið.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. var að andmæla till. okkar fjórmenninganna um heimild til lántöku til raforkuframkvæmda. Við viljum veita stjórninni heimild til að taka lán handa Rafmagnsveitum ríkisins, til þess að unnt sé að ljúka raflínulögnum um sveitirnar á þeim svæðum, þar sem meðallínulengd milli býla er allt að 2 km og þar sem enn vantar rafmagn. Hæstv. ráðh. mælir gegn þessu vegna þess, að þarna sé um að ræða lántöku til óarðbærra framkvæmda. Ég held, að það sé nú hæpið að telja það óarðbærar framkvæmdir að koma rafmagninu til fólksins, sem enn vantar þessi lífsnauðsynlegu þægindi nú á tímum. Og ég vil minna á það, að hæstv. ríkisstj. er alltaf og hefur alltaf verið að taka lán, ja, ekki eingöngu til óarðbærra framkvæmda, heldur bara til eyðslu. Það hefur verið haldið þannig á gjaldeyrismálunum, að það hefur verið stórhalli á viðskiptunum við önnur lönd og hann er jafnaður með lántökum. Þeir voru að taka nýlega 770 millj. að láni. Og þetta fer bara í að jafna þennan halla vegna óhóflegrar gjaldeyriseyðslu til óþarfra hluta, svo að þetta er ekkert stefnumál hjá hæstv. ríkisstj., að ekki skuli tekið lán til óarðbærra framkvæmda. Hún er alltaf að þessu og þess vegna tel ég, að það sé miklu skynsamlegra að veita þessa heimild og taka lán til þessara nauðsynjaframkvæmda, en draga eitthvað úr lántöku til annarra hluta, sem enga þýðingu hafa fyrir þjóðfélagið.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af ræðu hæstv. fjmrh. áðan. Ég kann vel að meta það, að hæstv. ráðh. geri málefnalegar aths. við till. okkar þm., eins og hann gerði hér áðan. Hann gerði þar skýra grein fyrir sjónarmiðum sínum og lagði þau fram á mjög glöggan hátt. Þó að ég sé ekki sammála þeim, kann ég vel að meta slíkan málflutning. Í tilefni af því, sem hann sagði um Heyrnarhjálp, og að ekki væri ástæða til þess að gleðja þau samtök eitthvað sérstaklega, vakti ekki sérstaklega fyrir mér að gleðja þessi samtök. Það, sem fyrir mér vakir, er það, að ég tel, að þetta félag hafi unnið mjög gagnlegt starf fyrir fólk, sem á við þennan heilsufarslega vanda að etja. Og hugmynd mín var sú að aðstoða þetta fólk, en ekki þessi samtök. Ég hygg, að hæstv. ráðh. geti fengið um það vitneskju hjá landlækni, að hann telur þessa starfsemi vera mjög gagnlega. Deilur, sem uppi kunna að vera í þessu sambandi, koma þessu máli í sjálfu sér ekki við. Ef þessi samtök vinna það verk, sem þau ætla sér að vinna, þannig, að að gagni komi, þá er full ástæða til þess að styðja þau með þessari litlu upphæð, sem ég nefndi hér áðan. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var fyrst og fremst það, sem hæstv. ráðh. sagði um aðstöðu nemenda, sem stunda nám erlendis. Það er eflaust rétt, sem hæstv. ráðh. segir, að það eru talsverð brögð að því, að menn séu erlendis við nám, sem e.t.v. er ekki hægt að telja þjóðfélagslega mikilvægt, og í sumum greinum sé fleira fólk en ætti að vera o.s.frv. En ég held, að það væri ákaflega háskalegt, ef ætti að fara að takmarka þennan hóp með fjárhagslegum ráðstöfunum, að gera þeim það erfitt fyrir kostnaðarlega að stunda námið, að einhver hluti þessa fólks verði að gefast upp af þeim ástæðum. Það er engin trygging fyrir því, að það bitni sérstaklega á þeim, sem eru í óþörfu námi. Það getur bitnað allt eins á þeim, sem eru í mikilvægasta náminu. Og ef það verða teknar upp nýjar reglur um starfsemi Lánasjóðsins, sem vafalaust væri skynsamlegt, held ég, að þær reglur eigi ekki að bitna á því fólki, sem þegar hefur hafið nám og er e.t.v. búið að eyða allmörgum árum í nám erlendis. Það á ekki að gera ráðstafanir til að knýja þetta fólk til að hætta slíku námi í miðjum klíðum. Þegar menn hefja nám, verða þeir að fá að vita það frá Lánasjóðnum, hvers þar má vænta. Og hafi maður hafið nám erlendis og fengið til þess aðstoð úr Lánasjóðnum, fylgir því siðferðileg skuldbinding um, að þessi aðstoð verði látin í té meðan maðurinn stundar námið. Þetta er ekki nein lagaleg skuldbinding, hún er siðferðileg alveg tvímælalaust, þannig að ég held, að það væri mjög háskalegt, ef það á að fara að gera skortinn að skömmtunarstjóra hvað þetta snertir, því að fyrir því er engin trygging, að það bitni á þeim, sem við megum helzt án vera. Þetta vildi ég benda hæstv. ráðh. á Þetta eru mál, sem þarf að fjalla um af mikilli gát og vandvirkni, tel ég.



Herra forseti. Það er alls ekki til að andmæla hv. þm., að ég kveð mér hljóðs aftur, heldur til þess að forðast það, að mín orð verði misskilin. Ég held, að okkur greini út af fyrir sig ekki á um efni málsins. Mér hefur aldrei hugkvæmzt, að það ætti að gera skortinn að skömmtunarstjóra, allra sízt á þann hátt að láta það ráðast, hvort það yrðu þá efnanemendur, sem geta haldið áfram námi, en hinir verði útilokaðir. Það er alls ekki það, sem fyrir mér vakti. Hitt tel ég, að sé óumflýjanlegt, að ef að þrengir í þjóðfélagi, þá þurfi eins að skoða þetta eins og annað. Hér er orðið um geysilegar fjárhæðir að ræða, og við vitum það nákvæmlega, að það er auðvitað fjöldi fólks erlendis við ýmiss konar nám, sem er þess eðlis, að það hefur sáralitla þýðingu, og er ákaflega auðvelt að nema slíkt hér heima. Hitt er alveg rétt, að það er auðvitað ekki hægt að stöðva fólk í miðju námi. Það er nákvæmlega rétt, svoleiðis að það var ekki það, sem ég átti við. En ég held, að það sé ekki ágreiningur um það, og ég hef rætt um það sjálfur við ýmsa forráðamenn þessara mála, sem við mig hafa talað, að það sé full ástæða til þess að endurskoða þessa námssókn til útlanda. Mér er sagt, að um 30% af framhaldsnemendum séu í útlöndum. Og ég held, að það sé ekkert efamál, að það sé óhófleg tala. Og það má þess vegna alveg eins hugsa sér á þessu sviði eins og öðrum, að það sé rétt að athuga, hvort þetta sé nauðsynlegt eða ekki. Og ég fullyrði það hiklaust og þekki það sjálfur, að það eru ýmsir, sem hafa fengið námslán og námsstyrki til náms erlendis, sem er gersamlega ástæðulaust að veita. Og ég er hv. þm. algerlega sammála um, að þetta þarf allt saman að gerast af mikilli fyrirhyggju og aðgætni, og þess vegna eins og ég áðan sagði má það ekki ske, að fólk verði núna í miðju kafi að hætta sínu námi, og þess vegna þarf að sjá fyrir þessu fé, sem við gerum hér ráð fyrir að afla, en á þessu stigi er ekki hægt að slá því föstu varðandi framtíðina, og ég tel ekki rétt að slá því föstu, að menn geti reiknað með, að það verði séð fyrir fullnægjandi námslánum og námsstyrkjum til allra, sem hugsa sér að fara til útlanda á næstunni, eins og má segja, að hafi verið í töluvert ríkum mæli til þessa. Þetta var það eina, sem ég átti við, en ekki að það sé held ég neinn ágreiningur milli okkar efnislega um, að það þurfi að taka því með mikilli varúð.

Hæstv. ráðh. á þá við nýja nemendur?

Já, fyrst og fremst við nýja nemendur. En reynslan hefur hins vegar bent til þess, að það þurfi að taka þetta með vissum tökum, og án þess að ég sé að vitna í neina ákveðna aðila í þessu, þá veit ég, að fólk, sem þekkir þetta vel og hefur verið við nám sjálft erlendis, gerir sér fulla grein fyrir því, að þarna má með skaðlausu eitthvað draga saman seglin, án þess að það hafi nein slæm áhrif fyrir þjóðfélagið.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki hugsað mér að taka þátt í þessum umr., enda hef ég ekki fylgzt mjög nákvæmlega með afgreiðslu fjárl., þar sem ég var um skeið veikur, meðan umr. um þau fóru fram hér á þinginu. En það, sem kemur mér til þess að standa hér upp, er það, að ég lagði hér fyrir alllöngu inn brtt. við fjárl., sem ég reiknaði með, að yrði útbýtt hér einhvern tíma sæmilega snemma á degi, til þess að hún gæti orðið tilkynnt sem till., en nú líður mjög á þessa umr., og ég leyfi mér hér með að flytja þá till. sem skrifl. brtt. og biðja forseta að leita afbrigða, sem til þarf, til þess að hún megi koma til umr. og atkvgr. Þessi till. er sú hin sama, sem sá maður, sem við 2. umr. fjárl. skipaði hér mitt sæti, Björgvin Salómonsson, flutti, en dró til baka við þá umr. í von um, að fjvn. tæki málið til athugunar og gerði þá máske till. um það, en svo hefur ekki orðið. Till. er á þessa leið, við 4. gr. með þar tilheyrandi tölusetningum: „Liðurinn orðist svo: Vatnsveitur samkv. l., þar af til Vatnsveitu Vestmannaeyja 25 millj. kr., samtals 30 millj.“ Með því að búið var að flytja fyrir þessari till. ræðu hér á þingi, sé ég ekki ástæðu til þess að gera það frekar, en legg till. fram.



Herra forseti. Brtt., sem ég mæli fyrir, er 1. till. á þskj. 234 og er um það, að veittar verði 200 þús. kr. til safnahússins á Húsavík. Ég vil með örfáum orðum gera grein fyrir þessu safnahúsi. Fyrir nokkrum árum hófust áhugamenn í Suður-Þingeyjarsýslu og í Húsavíkurkaupstað handa um það að koma upp húsi fyrir ýmis söfn, sem varða menningu héraðsins. Hér er í fyrsta lagi um að ræða bókasafn, en stofninn í því bókasafni er sá bókakostur, sem Benedikt á Auðnum á sínum tíma valdi fyrir sýslunga sína til lestrar, og eru margar þeirra bóka nafnfrægar. Þar er t.d. nokkuð merkilegt safn félagsfræðirita. En síðan hefur þetta safn verið aukið og er enn aukið, og er ætlunin, að það verði í þessu húsi. Í öðru lagi verður hér um að ræða byggðasafn. Er gert ráð fyrir, að þangað verði fluttir þeir munir, sem geymdir eru í gamla bænum á Grenjaðarstöðum, en það er ekki talið fært til lengdar að geyma þá í þeim húsakynnum, bæði af því að þau eru of þröng og af öðrum ástæðum, þó að hins vegar verði að sjálfsögðu reynt að varðveita bæinn sjálfan og þá muni, sem þar eiga heima. Í þriðja lagi er hér um að ræða skjalasafn Suður-Þingeyjarsýslu og Húsavíkurkaupstaðar. Í fjórða lagi náttúrugripasafn, sem nokkur vísir er þegar að og varðar náttúru héraðsins, og í fimmta lagi er þarna fyrirhugað listasafn. Á árinu 1967 var hafizt handa um að byggja þetta hús eftir teikningu, sem gerð hefur verið af kunnum arkitekt, og nú er svo komið, að húsið er komið undir þak og búið að leggja í það að ég ætla um 3 millj. kr. Þetta er þriggja hæða hús, um 400 fermetrar að flatarmáli og að ég ætla um 3500 rúmmetrar. Eins og ég tók fram, er þetta verk hafið að tilhlutan áhugamanna, og mjög margir hafa lagt fram fé til þess, sem eru óafturkræf framlög, bæði Suður-Þingeyjarsýsla og Húsavíkurkaupstaður og ýmsir opinberir sjóðir í þeirra héraði og einnig er fjöldi manna í héraði, sem hefur ýmist greitt eða skuldbundið sig til þess að greiða ákveðnar fjárhæðir. Mér virðist vera hér um að ræða mjög athyglisvert og ég held einstakt menningarátak hér á landi af hálfu eins héraðs, eins sýslufélags og eins bæjarfélags og margra einstaklinga á þessu svæði. Og þó að upphæð sú, sem hér er farið fram á, sé ekki há, gæti þó a.m.k. falizt í henni viðurkenning af hálfu Alþ. á þessu menningarátaki, sem hér hefur átt sér stað. Ég skal geta þess, að í fyrra var flutt till. sama efnis, en um nokkru hærri fjárhæð, eða 400 þús. kr., en ég hef nú ákveðið að fara ekki fram á meira en þetta, sem hér er tilgreint, þessar 200 þús. kr. Vil ég nú mega vænta þess, að hv. þm. sjái sér fært að láta þessa till. ná fram að ganga.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram brtt. við fjárl. Í fyrsta lagi eru það tvær brtt., sem hv. 5. þm. Austf., Vilhjálmur Hjálmarsson, flytur með mér í sambandi við framlag til veðdeildar Búnaðarbankans, 10 millj. kr., og heimild til þess að taka lán allt að 10 millj. kr. til sömu stofnunar. Eins og kom hér fram á hv. Alþ. í fyrirspurnatíma fyrir skömmu, þar sem rædd var fsp. frá hv. 3. þm. Norðurl. v., Ólafi Jóhannessyni, um veðdeildina og ástæður hennar, eru óafgreidd lán á annað hundrað í veðdeildinni. Á árinu 1967 mátti segja, að lán væru afgreidd næstum að segja jafnóðum og umsóknir bárust, og margir, sem sóttu um þessi lán, treystu alveg á það að fá lánin innan skamms tíma og gerðu ráðstafanir í sambandi við það. Það kom fram í þessum umr. um þetta mál, að það hefðu verið lánaðar út fyrri part s.l. árs rúmlega 5 milljónir kr., og það kom líka fram, að það mundi vanta allt að 20 millj. kr. til að fullnægja þeim lánsumsóknum, sem lágu þá fyrir veðdeildinni. Það eru nú fimm, sex vikur síðan þessi fsp. var rædd hér, og þykir okkur því rétt, að vakin sé athygli á þörfum veðdeildarinnar, og óskum eftir því, að hv. þm. sjái sér fært að samþykkja þessar till. okkar. Ég er hér líka með brtt. í sambandi við hafnarmannvirki. Það er nýr liður, „Hrísey 4 millj.“ Ástandið í Hrísey er þannig, að þegar er vont veður þar, mega þeir flýja með bátana burtu, og þess vegna er það mjög brýnt, að þetta mannvirki, sem þar er fyrir, verði lagað, og ég held, að það hafi verið í fyrra, sem bryggjan skemmdist mikið í ofviðri, og ef hægt væri að fara í þessa framkvæmd, sem hér er fyrirhuguð, mundi það koma í veg fyrir slíkar skemmdir. Af þessum ástæðum hef ég leyft mér að bera fram þessa till., og er það eftir ósk heimamanna. Í fjórða lagi er svo brtt. í sambandi við barnaskólann á Þelamörk, Þelamerkurskólann, að liðurinn breytist þannig, að í staðinn fyrir 250 þús. komi 4 millj. og 300 þús. kr. Ég verð að rifja svolítið upp þetta mál, til þess að hv. alþm. geri sér grein fyrir því, hvað hér er á ferðinni. Að beiðni skólanefndar Þelamerkurskólans og oddvita þeirra hreppa, sem að honum standa, ætlaði ég að flytja brtt. við 3. umr. fjárl. fyrir árið 1968 þess efnis að fá framkvæmdaleyfi, þó án hækkunar á fjárveitingu á árinu 1968 til skólans. Voru hrepparnir búnir að tryggja sér að geta gert bygginguna fokhelda á liðnu sumri, ef þetta leyfi hefði fengizt. Ég ræddi þetta við hv. 6. þm. Norðurl. e., Magnús Jónsson, og varð það að samkomulagi, að ég legði ekki till. mína fram, en hins vegar ætlaði hv. þm. að vinna að málinu með mér til þess að byggingarleyfi fengist. Þar sem ég var búinn að sjá, að allar till. stjórnarandstöðunnar voru stráfelldar, hvaða nafni sem þær nefndust, taldi ég það vænlegra til árangurs að fara þessa leið í málinu. Síðan þetta gerðist hefur nú liðið heilt ár, og málinu hefur sannarlega verið haldið vakandi. Fyrir utan allar mínar tilraunir til þess að fá byggingarleyfið hafa tveir af skólanefndarmönnum Þelamerkurskólans komið hingað til Reykjavíkur, gengið á milli Heródesar og Pílatusar, en árangurinn hefur lítill orðið þrátt fyrir mikið erfiði. Í vor var því borið við af hinum vísu mönnum, að sú teikning, sem búið var að ganga frá, væri ekki í réttum mælikvarða, þó að það væri teiknað á sama hátt og undanfarið hefði tíðkazt um slíkar byggingar. En nú er ekki hægt að bera því við, teikningunum, þær eru frágengnar og samþykktar, og fyrir liggur staðfest skeyti frá öllum oddvitum viðkomandi hreppa, að þeir séu reiðubúnir til þess að leggja fram sitt framlag til byggingarinnar. Eftir því sem hæstv. menntmrh. upplýsti hér á Alþ. í fyrradag, þegar skólakostnaðarlögin voru til umræðu, hefur hæstv. ráðh. mælt svo fyrir, að skólaskyldunni skyldi fullnægt í öllum skólahverfum landsins og að viðkomandi aðilar hefðu fengið bréf upp á það. Hæstv. menntmrh. sagði enn fremur, að það hefði ekki staðið á því opinbera með þær skuldbindingar, sem því bæri í sambandi við að framkvæma skyldunámið. Með þetta í huga vil ég upplýsa eftirfarandi staðreyndir: Skólaskyldunni hefur aldrei verið framfylgt í skólahverfi Þelamerkurskólans, vegna þess að það er ekkert húsnæði til, sem fullnægir þörfum slíks skóla. En ef hæstv. menntmrh. veit betur en ég um þetta, óska ég eftir ábendingu til úrlausnar þessum vanda. Um langt árabil höfðu unglingar af þessu svæði aðgang að Menntaskólanum á Akureyri, gamla Möðruvallaskólanum, þar til fyrstu bekkir hans voru lagðir niður samkvæmt ákvörðun löggjafans núna fyrir fáum árum. Það má því segja, að það opinbera hafi tekið skólann af Eyfirðingum án þess að láta nokkuð í staðinn enn sem komið er, þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. menntmrh., að ekki hafi staðið á ríkinu að sínu leyti til að framfylgja lögum um skyldunámið. Skólinn var af okkur tekinn til annarra þarfa fræðslunnar í landinu, án þess að um það væri séð, að tiltæk úrræði væru fyrir hendi til unglingafræðslu í hans stað í þessum héruðum. Um nokkurra ára skeið var hægt að koma nokkrum unglingum úr byggðum Eyjafjarðar í Gagnfræðaskólann á Akureyri, en það er liðin tíð, því að sá skóli er þegar ofsetinn af börnum frá Akureyri. Foreldrar í þessu skólahverfi koma því ekki auga á neinn skóla fyrir börn sín og telja því, að fyrir því sé vægast sagt fullur rökstuðningur að byggja nú þegar við Þelamerkurskólann og þó að fyrr hefði verið. Í þessu sambandi má geta þess, að heimavistin á Laugalandi er aðeins fyrir 24 börn, en á þessu skólasvæði eru 95 börn fædd á árunum 1955–62. Og í Arnarnesskólahverfi eru 60 börn af sömu árgöngum, en unglingafræðslan fyrir Arnarneshrepp er einnig fyrirhuguð í Þelamerkurskóla. Sést því á þessu, hvernig ástandið er í þessum hreppum. Nú sagði hæstv. menntmrh. margt fleira en ég hef þegar vitnað til í sínum ágætu ræðum í fyrradag og þ. á m. þetta, með leyfi forseta: „Spurningin var eingöngu um það: Á að byggja marga skóla, mjög marga skóla? Á að byggja fáa skóla eða á að fara milliveg? Og reynslan sýndi, að það var hægt að ná, að ég held, samkomulagi. Mér kemur það alveg á óvart, ef ég stend í rangri trú um það. Það var hægt að ná samkomulagi í fjvn. hjá þeim mönnum, sem eitthvað fjalla um skólabyggingar, og hægt var að taka tillit til allra skynsamlegra og rökstuddra óska, ef þessi meðalvegur væri farinn, að fara inn á fjögurra ára regluna.“ Ég endurtek, að hægt var að taka tillit til allra skynsamlegra og rökstuddra óska, ef þessi meðalvegur væri farinn, að fara inn á fjögurra ára regluna. Þetta sagði hæstv. menntmrh. hér úr ræðustóli í fyrradag. Hér stendur það svart á hvítu. Og nú er búið að samþykkja skólakostnaðarlögin, eins og hæstv. menntmrh. sagði, að þyrfti að gera til að geta tekið tillit til allra rökstuddra óska um skólabyggingar. Ég sé því á þessu, að hv. fjvn. hefur orðið á, þegar hún tók ekki Þelamerkurskólann með í tölu þeirra skóla, þar sem fjárveiting var miðuð við það, að framkvæmdaleyfi fengist á næsta ári, því að ég tel mig hafa fært full rök fyrir því, að full þörf sé fyrir þessa byggingu og ekkert skorti á undirbúning málsins, og fjárskuldbinding liggur fyrir frá oddvitum þessara hreppa, sem að skólanum standa. Líklegt er því, að þessi skóli hafi fallið út af vangá, því að hver ætlar það, að hæstv. menntmrh. hafi ekki vitað, hvað hann var að segja hér á hinu háa Alþingi hér í fyrradag, og hverjir vilja gera hann ómerkan orða sinna? Það sést reyndar, þegar atkv. verða greidd um þessa till. mína um Þelamerkurskólann. Ég á líka vissan stuðning við þetta mál hjá hv. 6. þm. Norðurl. e., Magnúsi Jónssyni, það er ársgamalt loforð. Hins vegar má vera, að hæstv. fjmrh. vilji hafa áhrif á afstöðu þingmannsins, en allt þetta kemur í ljós við atkvgr. á morgun.



Herra forseti. Mér finnst nú heldur leiðinlegt að þurfa að karpa við samþm. mína. En hv. 5. þm. Norðurl. e., Stefán Valgeirsson, hefur hagað orðum sínum þannig, að ég kemst ekki hjá því að segja hér örfá orð. Það er rétt, sem hann sagði, að á s.l. vetri ræddi hann um það við mig, hvort það mundi ekki vera hægt að fá að byrja á umræddum skóla, Þelamerkurskóla, án þess að skuldbinding lægi fyrir hendi um það, hvenær hann yrði tekinn inn á framkvæmdaáætlun, vegna þess að aðstandendur skólans hefðu fé til þess að gera skólahúsið fokhelt. Ég taldi sjálfsagt að vinna með honum að þessu. Það voru til viss fordæmi fyrir því, að þetta hafði verið gert í einu eða tveimur tilfellum. En það kom hins vegar á daginn eftir upplýsingum frá skólayfirvöldum, þegar komið var fram á sumar og var farið að ræða um skiptingu fjár og ákveða framkvæmdaáætlun ársins, að fullnægjandi pappírar lágu alls ekki fyrir frá aðilum þessa máls, eins og hv. þm. í rauninni upplýsti sjálfur. Hann sagði að vísu, að það hefði byggzt á því, að hefði verið hangið á formum í því, en teikningar höfðu ekki verið staðfestar, og það veit hv. þm. mætavel sjálfur. Það kom svo aftur líka til viðbótar þessu, að ákveðið var, að nýju skólakostnaðarlögin skyldu taka gildi í haust, og það var ljóst, að eftir það var útilokað að leyfa neinum skóla að byrja með þessum hætti af þeirri einföldu ástæðu, að ef teikning yrði staðfest, mundi það vera ákvörðun um það, að ríkið yrði að borga þetta samkvæmt nýju skólakostnaðarlögunum, þannig að þennan gamla hátt var ekki hægt á þessu að hafa. Þetta veit hv. þm. sjálfur. Hv. þm. veit einnig mætavel sjálfur, að fræðsluráð Eyjafjarðar hefur tekið þá ákvörðun að vísu að mæla með bæði Þelamerkurskóla og Hrafnagilsskóla, en hins vegar látið það ótvírætt í ljós, ef ekki væri hægt að taka báða skólana, að þá skyldi Hrafnagilsskóli sitja fyrir, og þetta hefur einnig verið gert. Þetta veit hv. þm. líka mætavel. Hvort hann telur vera einhverja sérstaka baráttu í mínum huga milli 6. þm. Norðurl. e. og fjmrh., það getur hann haft sínar skoðanir um sem hann vill, ég kæri mig ekkert um að vera að karpa við hann um það. Hitt held ég, að engum manni hafi dottið í hug og ekki heldur hæstv. menntmrh., að það væri hægt að taka þrátt fyrir 4 ára tímamarkið alla þá skóla, sem hugsanlegt væri eða sem í rauninni væri ástæða til að taka inn á framkvæmdaáætlun, ef 4 ára markið yrði valið. Og ég get upplýst hv. þm. einnig um það, að hefði 4 ára markið ekki verið valið, eru mjög litlar líkur til, að Hrafnagilsskóli hefði komizt inn á framkvæmdaáætlun, og það hygg ég, að skipti okkur þó æðimiklu máli, að það gerist, og það er sá skóli, sem er nr. 1 í þessu máli. Hv. þm. veit líka það, að það eru viss atriði, sem ég ætla ekki að fara að rekja hér, það eru innankjördæmismál, sem valda því, að það eru meiri erfiðleikar á að fá fleiri skóla þar viðurkennda vegna skuldbindinga, sem var búið að gera í sambandi við tvo aðra skóla og ég skal ekki hér fara að ræða. Nú, hann verður svo að hafa sinn máta um það, hvort hann segir okkar kjósendum heima fyrir, að ég hafi staðið slælega í stykkinu, svo að ég noti nú lélega íslenzku, fyrir mína kjósendur þarna eða ekki. Það læt ég hann alveg um. En ég læt hins vegar ákveðið í ljós þá skoðun, að þetta er skóli, sem verður að vinna að, að komist sem allra skjótast í framkvæmd, vegna þess að það er rétt, að það er ekki hægt að uppfylla fræðsluskylduna á þessum stað, fremur en var í Fram-Eyjafirði, þannig að þessi skóli þarf vissulega að komast mjög snemma upp, og vildi ég mega vænta þess, að það yrði auðið að taka hann inn á framkvæmdaáætlun með eðlilegum hætti og inn á fjárlög á næsta þingi. A.m.k. vil ég lýsa yfir bæði sem fjmrh. og 6. þm. Norðurl. e., að það rekast ekkert á skoðanir okkar í því efni. Ég ætla annars ekki að fara að ræða hér innankjördæmismál, en úr því að hann kaus, hv. þm., að fara að blanda mér inn í þetta með þessum hætti, vildi ég aðeins segja þetta. Hins vegar hefur ekki verið neitt slæm samvinna á milli okkar um þetta mál, þannig að það hefur a.m.k. ekki viljandi af minni hendi verið reynt að setja fótinn fyrir það.



Herra forseti. Ég vil nú þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessi síðustu orð, þessa yfirlýsingu. Það var nú hún fyrst og fremst, sem ég vildi fá. En ástæðan fyrir því, að ég flutti þetta, var fyrst og fremst ræða, sem hæstv. menntmrh. flutti hér í fyrradag. Og þótt hæstv. fjmrh. segði, að menntmrh. hefði aldrei dottið til hugar, að hægt væri að taka óskir eða allar rökstuddar óskir, haggast ekki þessi orð. Ég las þetta hér upp áðan úr ræðu hæstv. menntmrh., og það stendur óhaggað. En í sambandi við teikningarnar var alveg eins með Þelamerkurskólann og alla hina skólana, þeim var m.a.s. lokið fyrr úr Þelamerkurskólanum en úr hinum skólunum, sem er búið að taka inn á framkvæmdaáætlun, þannig að því er ekki hægt að bera við. Hins vegar ætla ég ekkert að fara að karpa um þetta. Ég er búinn að flytja þessa till., hún liggur hér fyrir og fer til atkvgr. á sínum tíma eins og annað.



Herra forseti. Till. þessi til þál. um samþykkt til frestunar á fundum Alþ. samkv. 23. gr. stjskr. er flutt í samræmi við venju, sem tíðkazt hefur. Það hefur verið svolítið mismunandi sá tími, sem þingi hefur verið frestað samkv. slíkum þáltill., en af hentugleika ástæðum hefur núna þótt rétt að miða við, að þingið komi ekki saman síðar en 7. febr., en hins vegar, eins og segir í till., er opið, að það yrði kallað saman fyrr, ef það þætti nauðsynlegt. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að ekki þurfi að vera ágreiningur um þessa þáltill. Ég hygg, að það sé reynsla þm. almennt, að það sé nokkuð hagkvæmt og hentugt að hafa svipað hlé og hér er ráðgert á fundum Alþ. um áramótin. Ég vil því mega mælast til þess, að þessi till. fái afgreiðslu með þeim hætti, sem venja er, að hún fari ekki til n. og fari fram um hana atkvgr. að lokinni umr. um hana, en ef hv. Alþ., - sem ég leyfi mér að vænta, - samþykkir þessa till., yrði sá háttur á hafður, að forsetaúrskurður um frestun þingsins yrði gefinn út á mánudaginn kemur.



Herra forseti. Mörg aðkallandi vandamál bíða úrlausnar á næstunni. Þau verða mörg hver ekki leyst án lagasetningar. Ég tel því, að alþm. ættu að þessu sinni aðeins að fá hæfilegt jólaleyfi og Alþ. ætti að koma saman aftur til funda strax eftir áramótin. Annað væri ábyrgðarlaust að mínum dómi, eins og á stendur. Með svo langri þingfrestun, sem hér er ráðgerð, er opnuð greið leið fyrir ríkisstj. til að skipa málum með brbl. Þegar svo þingið kemur saman aftur, standa þm. andspænis gerðum hlut, og á það ekkert síður við um stjórnarstuðningsmenn, en stjórnarandstæðinga. Það eru óeðlileg vinnubrögð að mínum dómi. Með slíkum starfsaðferðum er Alþ. í reyndinni sett til hlíðar. Við framsóknarmenn munum því greiða atkv. gegn þessari þingfrestunartill.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að mótmæla því, að í þessum tillöguflutningi felist nokkurt ábyrgðarleysi, eins og hv. þm. leyfði sér að viðhafa. Enn fremur er ástæðulaust að væna ríkisstj. um það, að hún sé með þessu móti að opna leið fyrir sjálfa sig, - sem þá yrði væntanlega á bak við þingið og kæmi þannig aftan að þm., - til þess að skipa málum með brbl. Enn fremur finnst mér það á hinn bóginn ábyrgðarleysi af hv. þm., sem jafnframt er formaður Framsfl., að mæla svo, að Alþ. sé sett til hliðar með samþykkt slíkrar till. Ég get fullvissað þingið um það, að ríkisstj. hefur engin áform um, að koma aftan að þm. með óeðlilegri útgáfu brbl., hvað þá að nota slíkt þinghlé nú fremur, en nokkru sinni áður á óþingræðislegan hátt.



Herra forseti. Ég sagði, að ég teldi þetta ábyrgðarlaust. Hæstv. dómsmrh. telur það ekki. Það stendur, sem hvor álítur um það. Hann færði engin rök gegn minni staðhæfingu um þetta. Út af því, sem hann annars sagði, vil ég skora á hann að gefa hér yfirlýsingu um það, að ríkisstj. muni ekki grípa til brbl. á þessu tímabili. Annars falla orð hans dauð og ómerk.



Herra forseti. Það hvarflar ekki að mér að gefa yfirlýsingu um það, að ríkisstj. muni ekki gefa út brbl. í þinghléinu, því að þau atvik geta komið, að brbl. verði gefin út og það á fullkomlega þingræðislegan hátt. En ég endurtek það, sem ég sagði, að ríkisstj. mun ekki nota þessa heimild til þess að fara á bak við þingið og koma aftan að því eða beita bráðabirgðalagaheimild, sem talin yrði óþingræðisleg.