Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Með frv. þessu er lagt til að settur verði á stofn Þróunarsjóður sjávarútvegsins er hafi það hlutverk að stuðla að aukinni arðsemi í sjávarútvegi með endurskipulagningu í greininni. Gert er ráð fyrir að sjóðurinn sinni þessu hlutverki sínu með fernum hætti. Í fyrsta lagi mun sjóðurinn greiða styrki til að fækka fiskiskipum. Í öðru lagi mun sjóðurinn kaupa fasteignir og framleiðslutæki fiskvinnslustöðva. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að sjóðurinn geti stuðlað að sameiningu sjávarútvegsfyrirtækja með því að taka þátt í fjárhagslegri endurskipulagningu í samvinnu við aðrar lánastofnanir. Í fjórða lagi mun sjóðurinn stuðla að þátttöku íslenskra aðila í sjávarútvegsverkefnum erlendis. Fyrir mörgum árum síðan var ljóst að stærð fiskiskipaflotans er meiri en sem nemur afrakstursgetu fiskstofna. Þessi umframafkastageta hefur aukist í kjölfar þess að nauðsynlegt hefur reynst að draga verulega úr þorskafla síðustu árin. Öll fiskiskip og bátar sem stunda veiðar í atvinnuskyni þurfa nú sérstök veiðileyfi og ekkert nýtt skip fær leyfi nema sambærilegt skip hverfi úr flotanum í þess stað. Þá hefur leyfilegum heildarafla allra helstu nytjastofna verið skipt upp á milli einstakra skipa. Með þessu fyrirkomulagi voru sköpuð skilyrði fyrir einstaka útgerðarmenn til að takast á við að fækka fiskiskipum. Nokkur árangur hefur náðst en það hefur valdið nokkrum vonbrigðum að hann hafi ekki verið meiri en raun ber vitni. Ýmsar ástæður kunna þó að liggja hér að baki. Lög um stjórn fiskveiða hafa ávallt gilt til skamms tíma í senn og verið til stöðugrar endurskoðunar. Þetta hefur leitt til óvissu og í mörgum tilfellum dregið úr viðleitni manna til að sameina aflaheimildir á færri skip. Reglur um sóknarmark og frjálsræði í veiðum smábáta hafa haft áhrif til stækkunar flotans. Þá voru á árum áður, allt fram á miðjan síðasta áratug, verulegar takmarkanir á að endurnýja fiskiskip. Þegar þeim takmörkunum var síðan aflétt leiddi það til mikillar skriðu nýfjárfestinga í fiskiskipum. Loks má benda á að verð á fiskiskipum á heimsmarkaði hefur lækkað mjög vegna minnkandi fiskstofna. Þessi þróun hefur annars vegar leitt til þess að erfiðlega hefur gengið að selja notuð skip úr landi og hins vegar að íslenskum útvegsmönnum hefur gefist kostur á að kaupa nýleg erlend skip fyrir brot af smíðaverði. Ekki er hins vegar hægt að horfa fram hjá þeirri staðreynd að þessi nýfjárfesting hefur skapað okkur ýmsa nýja möguleika. Má þar t.d. nefna þann árangur sem náðst hefur við veiðar á úthafskarfanum en forsenda þessara veiða er stór og öflug skip sem geta jafnframt unnið aflann um borð. Í 7. gr. frv. er kveðið á um það hvernig Þróunarsjóðurinn sinnir því hlutverki sínu að stuðla að fækkun fiskiskipa. Er gert ráð fyrir að sjóðurinn taki við því hlutverki sem Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins hefur haft í þessu skyni. Á sama hátt og gilt hefur í Hagræðingarsjóði greiðir Þróunarsjóður styrki þegar skipi sem leyfi hefur til veiða í atvinnuskyni er fargað eða selt úr landi án þess þó að nýtt skip bætist í flotann í þess stað. Styrknum er ætlað að hvetja til þess að takmarkaðar aflaheimildir verði sameinaðar varanlega á færri skip og þannig stuðlað að því að betri rekstrargrundvöllur verði fyrir þau skip sem eftir verða. Er lagt til að styrkhlutfallið nemi 45% af húftryggingarmati skips, þó aldrei hærri fjárhæð en sem nemur 75 millj. kr. fyrir hvert skip. Í lögunum um Hagræðingarsjóð er hlutfallið nú 30% af húftryggingarmati og hámarkið 50 millj. kr. á skip. Þá er gerð tillaga um það að samanlögð fjárhæð úreldingarstyrks og tjónabóta sem greiddar verða af tryggingafélögum vegna skipa sem verða fyrir tjóni án þess að viðgerð fari fram geti aldrei orðið hærri fjárhæð en sem nemur húftryggingarverðmæti skips. Með því móti er tryggt að staða þeirra eigenda fiskiskipa sem verða fyrir hlutatjóni verði aldrei betri en þeirra sem verða fyrir altjóni en sjóðurinn greiðir ekki styrki vegna skipa sem verða fyrir altjóni og eru að fullu bætt af tryggingafélögum. Frá því að Hagræðingarsjóður hóf starfsemi sína í upphafi árs 1991 hefur sjóðurinn greitt styrki vegna 41 skips en heildarfjárhæð styrkja og loforða nemur um 406 millj. kr. Sum þessara skipa hafa verið seld úr landi en öðrum eytt. Fiskvinnslufyrirtækin í landinu eru byggð upp fyrir mun meiri vinnslu en þar fer nú fram. Bæði hefur aflinn minnkað og eins hefur breytt ráðstöfun aflans leitt til þess að lægra hlutfall fer til vinnslu í landi. Vonir eru þó bundnar við að þessi þróun snúist við með tilkomu Evrópska efnahagssvæðisins og aflinn verði í meira mæli en áður unninn hér á landi. Engu að síður er afkastageta fiskvinnslunnar of mikil og hægt væri að bæta rekstrargrundvöll hennar ef stöðvunum fækkaði nokkuð frá því sem nú er. Ekki hafa verið neinar takmarkanir á því hverjir geta stundað fiskvinnslu ef undan er skilin starfsemi rækju- og skelfiskvinnslu. Allir þeir sem uppfylla tiltekin efnisleg skilyrði varðandi hreinlæti og búnað hafa fengið leyfi til að stunda fiskvinnslu. Að undanförnu hafa reglur þó verið hertar á þessu sviði til samræmis við þær kröfur sem verið er að setja í helstu markaðslöndum okkar. Í 9. og 10. gr. frv. er fjallað um það hlutverk sjóðsins að stuðla að fækkun fiskvinnslustöðva. Eru settar fram almennar leiðbeiningar í 9. gr. um það hvaða sjónarmiða eigi að gæta við kaupin. Rétt er að vekja athygli á að stjórn sjóðsins er ekki skylt á nokkurn hátt að kaupa allar þær stöðvar sem sjóðnum kunna að verða boðnar til kaups. Að þessu leyti eru verkefni sjóðsins varðandi fækkun fiskvinnslustöðva og fiskiskipa ólík. Sjóðnum er skylt að greiða úreldingarstyrki vegna skipa ef tilteknum skilyrðum er fullnægt. Við mat á kaupunum verður sjóðurinn að taka tillit til margra þátta og sérstaklega verður að hafa í huga að kaupin leiði til þess að rekstrargrundvöllur þeirra fiskvinnslustöðva sem halda áfram rekstri verði betri eftir en áður. En jafnframt er lagt til að heimild sjóðsins til að kaupa fiskvinnslustöðvar falli niður í árslok 1996. Aðalreglan verður sú að sjóðurinn kaupir fasteignir og framleiðslutæki fiskvinnslustöðva á markaðsverði. Þá er lagt til að sú regla verði jafnframt lögfest að sjóðurinn geti ekki greitt hærra verð en sem nemur 75% af fasteignamati fasteigna og 25% af verðmæti framleiðslutækja samkvæmt mati sjóðsins. Sjóðnum er einungis heimilt að kaupa fiskvinnslustöðvar sem uppfylla tiltekin skilyrði. Meginreglan er sú að viðkomandi fiskvinnslustöð hafi fengið útgefin fullgild vinnsluleyfi frá Fiskistofu á grundvelli laga nr. 93/1992. Er þetta skilyrði sett til að tryggja að takmarkaðir fjármunir sjóðsins verði nýttir til að kaupa út raunverulega afkastagetu, þ.e. stöðvar sem fullnægja reglum sem settar eru fyrir framleiðslu og útflutning á sjávarafurðum. Þó er gerð undantekning varðandi stöðvar sem hafa haft fullgilt vinnsluleyfi á árunum 1991 og 1992 enda hafi fasteignum viðkomandi stöðvar ekki verið ráðstafað varanlega til annarrar starfsemi. Með þessu móti er komið til móts við þau fyrirtæki sem hafa hagrætt í rekstri á undanförnum árum. Eignist sjóðurinn fasteignir og framleiðslutæki þarf að sjá til þess að endurráðstöfun þeirra leiði ekki til þess að afkastageta fiskvinnslunnar í landi aukist. Er því lagt til að einungis sé heimilt að ráðstafa þessum eignum til óskyldrar starfsemi og að þeirri kvöð verði þinglýst á eignirnar að þær verði ekki framar nýttar til fiskvinnslu hér á landi. Í 16. gr. er lagt til að sjóðurinn þurfi ekki að greiða fasteignagjöld af þeim fasteignum sem hann kann að eignast. Þessi tillaga er eðlileg þar sem engin starfsemi mun fara fram í þeim fasteignum sem sjóðurinn eignast. Ef eigninni yrði hins vegar ráðstafað til annarra nota yrðu gjöldin lögð á að nýju. Til að styrkja það hlutverk Þróunarsjóðs að stuðla að fækkun fiskiskipa og fiskvinnslustöðva er lagt til að sjóðnum verði jafnframt heimilt að stuðla að þátttöku íslenskra aðila í sjávarútvegsverkefnum erlendis. Á undanförnum árum hefur í vaxandi mæli verið leitað eftir þátttöku íslenskra aðila í slíkum verkefnum. Í fyrsta lagi stafar það af því að Íslendingar búa yfir mikilli þekkingu á þessu sviði og hægt er að miðla til þeirra þjóða sem eru að byggja upp sjávarútveg. Í öðru lagi hefur minnkandi afli á Íslandsmiðum hvatt menn til að taka þátt í slíkum verkefnum til að nýta þau framleiðslutæki sem til eru í landinu. Ýmsar hindranir hafa þó staðið í vegi þeirra sem sýnt hafa slíkri starfsemi áhuga. Stafar það fyrst og fremst af fjárskorti þar sem langur tími líður frá því að farið er að vinna að slíku verkefni og þar til það fer að skila arði. Því er lagt til að Þróunarsjóði verði heimilt að taka þátt í slíkum verkefnum með tvennum hætti. Annars vegar með því að ráðstafa þeim framleiðslutækjum sem sjóðurinn eignast til slíkra verkefna og hins vegar með beinni þátttöku eða veitingu styrkja eða ábyrgðar til þeirra. Eignir og skuldbindingar Þróunarsjóðs koma frá þremur sjóðum. Í fyrsta lagi fær sjóðurinn allar peningalegar eignir Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins eins og þær verða þegar lögin koma til framkvæmda. Er áætlað að eignir Hagræðingarsjóðs, sem lagður verður niður verði frv. þetta að lögum, hafi numið um 580 millj. kr. 31. des. 1993. Í öðru lagi tekur Þróunarsjóður við eignum og skuldum atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar vegna sjávarútvegsfyrirtækja eins og þær verða við gildistöku laganna að frádregnum lánum til deildarinnar að upphæð 950 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt miðað við gengi 31. des. 1997. Mun ríkissjóður yfirtaka þessi lán. Samkvæmt bráðabirgðauppgjöri þann 31. ágúst 1993 er áætlað að eignir deildarinnar vegna lána sjávarútvegsfyrirtækja hafi numið 6.919 millj. kr. Höfðu þá tæpar 1.242 millj. kr. verið lagðar á sérstakan afskriftarreikning útlána sem hugsaður er til að mæta þeirri áhættu sem fylgir útlánum. Á sama tíma voru skuldir metnar á 8.479 millj. kr. Neikvætt eigið fé var því áætlað 1.578 millj. kr. á þeim tíma. Í þriðja lagi yfirtekur Þróunarsjóður allar eignir og skuldbindingar hlutafjárdeildar Byggðastofnunar miðað við stöðu efnahagsreiknings við gildistöku laga um Þróunarsjóð. Hinn 31. ágúst sl. var áætlað bókfært verð hlutabréfa í eigu deildarinnar um 500 millj. kr. en bókfært virði hlutdeildarskírteina 1.450 millj. kr. Hluti þessara skírteina er með ríkisábyrgð. Endanlegar skuldbindingar hlutafjárdeildar umfram eignir sem Þróunarsjóður yfirtekur ráðast af endanlegu söluverðmæti hlutabréfanna. Má gera ráð fyrir að hér geti verið um 350 millj. kr. að ræða miðað við áætlaða stöðu efnahagsreiknings hlutafjárdeildar 31. ágúst sl. og áætlað söluvirði hlutabréfa í eigu sjóðsins. Tekjustofnar Þróunarsjóðs verða þrír. Í fyrsta lagi verður lagt gjald á eigendur fiskiskipa 10 brúttólestir og stærri með sama hætti og gert hefur verið í Hagræðingarsjóði sjávarútvegsins. Er áætlað að gjaldið skili sjóðnum um 80 millj. í árlegar tekjur. Í öðru lagi verður lagt gjald á fasteignir sem nýttar eru til fiskvinnslu. Er miðað við að gjaldið skili sjóðnum sömu fjárhæð og það gjald sem lagt er á fiskiskip eða um 80 millj. kr. Í þriðja lagi verður lagt gjald á úthlutað aflamark frá og með því fiskveiðiári sem hefst þann 1. sept. 1996. Gjaldið mun nema 1.000 kr. fyrir hverja þorskígildislest. Gjaldið mun skila sjóðnum um 417 millj. kr. miðað við úthlutaðar aflaheimildir á þessu fiskveiðiári. Hins vegar er rétt að vekja athygli á að aflaheimildum Hagræðingarsjóðs verður nú varið endurgjaldslaust til fiskiskipaflotans í samræmi við frv. til breytinga á gildandi lögum um stjórn fiskveiða. Hér er því ekki um nýja gjaldtöku að ræða á sjávarútveginn í heild þar sem gert er ráð fyrir að sala aflaheimilda Hagræðingarsjóðs standi straum að hluta af rekstrarkostnaði Hafrannsóknastofnunar. Reyndin hefur hins vegar orðið sú að aflaheimildir Hagræðingarsjóðs hafa að undanförnu verið nýttar til að jafna skerðingu aflaheimilda milli fiskiskipa. Það ákvæði verður nú gert varanlegt miðað við framkomið frv. um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Gert er ráð fyrir að ríkissjóður láni Þróunarsjóði 4.000 millj. kr. og komi lánið til útgreiðslu á árinu 1994 og 1995. Sjóðurinn endurgreiðir lánið með árlegum jöfnum greiðslum vaxta og verðbóta á árunum 1997 til 2005 eða á níu árum. Enn fremur er gert ráð fyrir að sjóðurinn geti tekið lán til að fjármagna misræmi á milli innborgana skuldabréfa í eigu sjóðsins og afborgana og vaxta af lánum sem sjóðurinn á að standa skil á. Þær upplýsingar sem fyrir liggja um fjárhagsstöðu atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar byggjast á upplýsingum frá stofnuninni sjálfri. Á óvissutímum getur mat af þessu tagi verið vandasamt. Í umræðum um byggðamál á Alþingi sl. fimmtudag greindi formaður stjórnar Byggðastofnunar frá því í mati sínu að við blasti að deildin mundi tapa a.m.k. 5 milljörðum kr. Án frekari skoðunar get ég ekki á þessu stigi lagt dóm á þetta álit. Ljóst er þó að slík upphæð tapast varla nema meginþorri allra sjávarútvegsfyrirtækja í landinu fara á höfuðið. Þrátt fyrir miklar þrengingar í sjávarútvegi eins og sakir standa er það of mikil svartsýni um framtíð landsins að minni hyggju. En vegna þess ótta sem fram hefur komið hjá formanni Byggðastofnunar um margfalt meira útlánatap en gert hefur verið ráð fyrir fram til þessa hef ég skrifað Ríkisendurskoðun bréf þar sem farið er fram á að gert verði nýtt mat á stöðu atvinnutryggingardeildar. Óþarfi er að taka það fram að verulegar breytingar á fyrirliggjandi mati á fjárhagsstöðu deildarinnar geta raskað þeim forsendum sem frv. er byggt á. Ég geri ráð fyrir því að hv. sjútvn. fái nýtt mat Ríkisendurskoðunar í hendur enda er það nauðsynlegt til áframhaldandi umfjöllunar um málið. Skiptar skoðanir hafa vissulega komið fram um það hvort réttlætanlegt væri að sjóður sem sjávarútvegurinn ber ábyrgð á yfirtaki eignir og skuldir annarra sjóða eins og atvinnutryggingardeildar og Hlutafjársjóðs. Á hinn bóginn hefur yfirfærsla Hagræðingarsjóðs ekki verið gagnrýnd með sama hætti enda áhættan allt önnur. Á það er að líta í þessu sambandi að ríkissjóður yfirtekur 950 millj. kr. af lánum atvinnutryggingardeildar. Gjaldtaka í formi sölu á aflaheimildum Hagræðingarsjóðs fellur niður með öllu í þrjú ár en breytist eftir það í fast gjald á aflaheimildir. Munurinn er fyrst og fremst fólginn í því að eftir breytinguna fer gjaldtakan inn í sjávarútveginn aftur í gegnum Þróunarsjóðinn í stað þess að fara til Hafrannsóknastofnunar. Í heild lækka álögur á atvinnugreinina miðað við þær forsendur sem frv. byggist á. Ef litið er á ávinninginn frá þröngu sjónarhorni kemur þarna á móti að engin gjaldtaka verður þrjú næstu árin og á núvirði sparast sjávarútveginum um 1.470 millj. kr. með því móti miðað við 7% ávöxtunarkröfu. Á þennan þrönga mælikvarða hagnast sjávarútvegurinn því um tæpan hálfan milljarð króna með stofnun Þróunarsjóðs frá því sem orðið hefði að óbreyttum lögum. Við getum einnig horft á þessar tölur í víðara samhengi og vaxtafært þær skuldbindingar sem Þróunarsjóðurinn tekur yfir frá atvinnutryggingardeild og Hlutafjársjóði. Miðað við 7% vexti mun sjóðurinn þannig hafa greitt um 3.600 millj. kr. árið 2009 af skuldbindinum sem ella hefðu fallið á ríkissjóð. Til þess að standa undir þeim skuldbindingum þarf 180 millj. kr. árlega til ársins 2005. Gjöldin sem áður runnu í ríkissjóð en renna nú inn í Þróunarsjóðinn geta orðið allt að 525 millj. kr. að meðatali á ári. Þannig renna inn í sjávarútveginn á nýjan leik á hverju ári allt að 345 millj. kr. sem farið hefðu til Hafrannsóknastofnunar að óbreyttum lögum. En eftir þessar breytingar kostar ríkissjóður hafrannsóknir að fullu. Þessi upphæð verður vitaskuld eitthvað minni miðað við skertar aflaheimildir. Þessar tölur sýna með ótvíræðum hætti hvernig sem á málið er litið að þrátt fyrir þær skuldbindingar sem sjóðurinn tekur yfir er ekki verið að leggja auknar byrðar á sjávarútveginn frá því sem gildandi lög mæla fyrir um. Ýmsum finnst að það sé ekki hreinræktuð frjálshyggja að atvinnugreinin skuli með sameiginlegri ábyrgð takast á við endurskipulagningarverkefni af því tagi sem ráð er fyrir gert í þessu frv.

Hverjir kvarta undan því?

Það má vissulega til sanns vegar færa en almennt er ég þeirrar skoðunar að ábyrgð á rekstri eigi fyrst og fremst að hvíla á herðum stjórnenda fyrirtækjanna. En innan ákveðinna marka getur verið bæði réttlætanlegt og skynsamlegt að takast sameiginlega á við ákveðin úrlausnarefni. Sjávarútvegurinn gengur nú í gegnum aðlögun að nýjum aðstæðum. Þróunarsjóðurinn á að geta komið til aðstoðar og hjálpar í mörgum tilvikum þar sem sjávarútvegsfyrirtækjum er um megn að komast í gegnum tímabundna erfiðleika af eigin rammleik. Víða á landsbyggðinni eru einstök sjávarútvegsfyrirtæki og heilu byggðarlögin í miklum vanda vegna minnkandi aflaheimilda. Þróunarsjóðinn er unnt að nota til þess að styrkja nauðsynlega, fjárhagslega endurskipulagningu sjávarútvegsfyrirtækja sem nú ganga í gegnum tímabundna erfiðleika vegna aflasamdráttar, en nú blasa augljóslega við ný og vandasöm verkefni vegna takmarkaðra þorskveiðiheimilda. Það er raunverulegur vandi sem við stöndum frammi fyrir í mörgum byggðum. Að minni hyggju eigum við því ekki að hika við að grípa til félagslegra aðgerða af þessu tagi. Þeirra er nú þörf. Sjávarútvegurinn er meginuppspretta allrar verðmætasköpunar í landinu. Hann hlýtur því þegar til lengri tíma er litið að standa sjálfur undir slíkum aðgerðum. Allt annað er í raun og veru óraunsæi og til þess að slá ryki í augu fólks. Frú forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir höfuðatriðum frv. um Þróunarsjóð sjávarútvegsins sem hér liggur fyrir og ég legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Virðulegur forseti. Það má segja að það frv. sem nú er loksins komið fram endurspegli á vissan hátt mjög langa umræðu innan núv. stjórnarflokka og núv. hæstv. ríkisstjórnar um það hvernig hagræða megi í sjávarútveginum og jafnframt hvernig mögulegt sé að skattleggja sjávarútveginn. Upphaf þessa máls er að nokkru leyti það að eitt fyrsta verkefni núv. hæstv. ríkisstjórnar var að breyta svokölluðum Hagræðingarsjóði sjávarútvegsins verulega. Það var ákveðið að hætta að láta þær aflaheimildir sem sá sjóður hafði til umráða, að hámarki 12 þús. lestir er byggðust fyrst og fremst á þeirri skerðingu sem varð vegna útflutnings á ferskum fiski, renna til Hagræðingarsjóðs, en þess í stað rynnu heimildirnar, og þær voru auknar í 12 þús. tonn og festar þannig, til Hafrannsóknastofnunar. Með þessu var verið að láta undan kröfum Alþfl. sem hafði krafist þess þegar ríkisstjórnin var mynduð að sjávarútvegurinn greiddi þann rannsóknarkostnað sem felst í rekstri Hafrannsóknastofnunar. Þessu mótmæltum við stjórnarandstæðingar á sínum tíma og töldum að atvinnugreinin væri ekki á nokkurn hátt undir það búin miðað við aflasamdrátt að mæta slíkri skattlagningu. Það upphófst mikill vandræðagangur í kringum þetta mál og því var lofað að þessar veiðiheimildir færu til að jafna það áfall sem hafði komið fram vegna aflasamdráttarins og ríkisstjórnin kom með yfirlýsingu eftir yfirlýsingu í þessum málum. Ekki ætla ég að rekja þær en vil minna á að fyrst 23. nóv. 1992 kom yfirlýsing um stofnun þessa nýja sjóðs, sem nánast öllu átti að bjarga í sjávarútveginum. Lítið gerðist í framhaldi af þeirri yfirlýsingu, en síðan kom ný yfirlýsing 27. júní í sumar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Frv. til laga um stofnun Þróunarsjóðs sjávarútvegsins verður lagt fram strax í upphafi þings og afgreitt sem sjálfstætt þingmál og forgangsmál. Meginhlutverk sjóðsins verður að stuðla að aukinni hagkvæmni í veiðum og vinnslu. Ríkisstjórnin mun nú þegar gera ráðstafanir til þess að afla fjár til sjóðsins í samræmi við hlutverk hans þannig að unnt sé að undirbúa aðgerðir af hálfu sjóðsins um leið og hann verður formlega stofnsettur.`` Það er væntanlega þessi yfirlýsing frá 23. júní 1993 sem nú er verið að koma í framkvæmd að nokkru leyti með því að mæla fyrir þessu frv. hér í dag og er það út af fyrir sig gott að ríkisstjórnin skuli loksins koma því frá sér ef það mætti verða til þess að breyta í einhverju þeirri miklu óvissu sem hefur ríkt í sjávarútveginum vegna umræðu um þetta mál. Það er búið að tala um það síðan núv. hæstv. ríkisstjórn var mynduð og það er fyrst núna sem það er lagt hér fram. Á sama tíma hefur í reynd dregið mjög úr úreldingu fiskiskipa í sjávarútveginum vegna þess að menn vænta þess að bætur vegna úreldingar verði hækkaðar og aðilar hafa staldrað við og beðið með það að úrelda sín fiskiskip. Það er m.a. vegna þess að hér er gert ráð fyrir því að hækka þessar bætur, sem ég er sammála og tel þetta vera nauðsynlegt skref. En sú óvissa sem hefur verið um málið að undanförnu hefur dregið mjög úr framkvæmdum í sambandi við úreldingu fiskiskipa. Ég er þeirrar skoðunar að þessu óvissuástandi þurfi að linna nú þegar og þó fyrr hefði verið. Núv. hæstv. ríkisstjórn ber mikla ábyrgð í sambandi við þetta mál og þetta hefur verið vegna þess sundurlyndis sem gætt hefur milli flokkanna í þessu máli og um stjórn fiskveiða almennt. Ég vil taka fram að í þessu máli hefur ekki fremur en öðrum verið haft samráð á undanbúningsstigi við fulltrúa stjórnarandstöðunnar hér á Alþingi, enda lítið lagt upp úr því af hálfu núv. hæstv. ríkisstjórnar að reyna að skapa samstöðu um mál af þessu tagi. Það er jafnframt ljóst að þeir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi sem hafa tjáð sig um þetta mál hafa nánast allir lagst gegn því og er rétt að hugleiða hvernig stendur á því að þessir aðilar skuli ekki vilja ljá máli sem þessu liðsinni. Ég held að skýringarnar séu í sjálfu sér ósköp einfaldar. Þær eru fyrst og fremst þær að með þessu frv. er stefnt að því að innheimta sérstakt gjald af öllum úthlutuðum aflaheimildum sem nemi 1.000 kr. fyrir hverja þorskígildislest. Eru aðstæður í sjávarútvegi í landinu með þeim hætti að það séu forsendur til þess að taka upp slíka gjaldtöku? Er mikið um það að fyrirtæki skili slíkri afkomu að það sé líklegt að þau geti staðið undir gjaldi sem þessu? Það má vel vera að svo sé í einhverjum tilvikum og þá undantekningartilvikum, en flest sjávarútvegsfyrirtæki landsins hafa verið rekin með tapi. Þar af leiðandi er að mínu mati ekki tímabært að taka upp gjaldtöku sem þessa, þótt ég geti tekið undir það að það eigi að vinna sameiginlega að minnkun fiskiskipaflotans og til þess að það sé unnt þarf að sjálfsögðu að greiða eitthvert gjald. Það hefur flotinn gert. Það er jafnframt ljóst að aflaheimildir Hagræðingarsjóðs áttu að renna til þess verkefnis þar til núv. hæstv. ríkisstjórn ákvað að breyta því. Ég hef hins vegar mjög miklar efasemdir um það og hef ávallt haft, að sjóður sem þessi geti með fullnægjandi hætti keypt upp fiskvinnslustöðvar og framleiðslutæki þeirra í því skyni að auka arðsemi í fiskvinnslunni. Það er út af fyrir sig góð hugsun sem þar býr að baki. Það er hins vegar allt öðruvísi mál en það að kaupa upp fiskiskip, því þegar þessi fiskiskip hafa verið keypt, þá ber skylda til að eyða þeim eða koma þeim úr rekstri. Það er mikið til af alls konar húsnæði í landinu, húsnæði sem hefur verið notað til fiskvinnslu og er notað til fiskvinnslu í dag. Núna t.d., þegar þetta mikla ævintýri hefst í loðnunni, þá má segja að nánast hvert einasta fiskvinnsluhús á sunnanverðu, vestanverðu og austanverðu landinu sé nýtt til að bjarga þar verðmætum. Mikið af þessu húsnæði er sjálfsagt þannig að margir vildu losna við það og selja það til sjóðs sem þessa, en ég hef miklar efasemdir um að þetta sé mikilvægasta verkefnið til að styrkja stöðu íslensks sjávarútvegs. Í mörgum tilvikum eru þessi hús eign banka og sjóða sem liggja uppi með þau og ég hef ekki séð neina þá framkvæmd eða tillögur að framkvæmd í þessu máli sem hafa sannfært mig um að þarna sé stigið rétt skref. Að því er varðar yfirtöku á eignum og skuldbindingum atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar og hlutafjárdeildar Byggðastofnunar, þá er ljóst að hér er verið að gera ráð fyrir því að sjávarútvegurinn yfirtaki þessar skuldbindingar með sameiginlegum hætti og standi skil á því sem þarna kann að tapast, sem vonandi verður nú sem minnst, en þó liggur alveg ljóst fyrir að þar verður um nokkrar fjárhæðir að tefla. Það er ekki hægt að reikna með því að sjávarútvegurinn sé tilbúinn til að yfirtaka slíkar skuldbindingar við þær aðstæður sem nú eru og þarf ekki að fara mörgum orðum um það. Virðulegur forseti. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að hafa mikið fleiri orð um þetta mál þó að vissulega mætti gera það. Ég get ekki stutt frv. sem hér er lagt fram nema það taki verulegum breytingum. Ég vona þrátt fyrir allt að það standi til að reyna að ná einhverri samstöðu um þessi mál hér á hv. Alþingi, þ.e. frv. til laga um stjórn fiskveiða og frv. til laga um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Yfirlýsingar ganga mjög í tvær áttir um þessi mál. Annars vegar er því haldið fram að það sé búið að semja um það að þessi frumvörp verði afgreidd nánast óbreytt og þá má segja að það sé lítið fyrir okkur sem erum í stjórnarandstöðu annað að gera en að benda á þá ágalla sem eru á þessum frumvörpum og það sem betur má fara, án þess að gera ráð fyrir því að mikið verði á það hlustað. Þetta eru hins vegar svo mikilvæg mál og skipta svo miklu máli í sambandi við framvindu okkar atvinnu- og efnahagslífs að ég hefði talið að það væri allra hluta vegna skynsamlegt að reyna að skapa sem mesta sátt um þau. Mér er hins vegar ljóst að þegar núv. ríkisstjórn var mynduð var það ein af aðalástæðunum fyrir stofnun hennar að ná samkomulagi um einhvers konar skattlagningu sjávarútvegsins, veiðileyfagjald. Alþfl. hefur túlkað þetta mál sem fyrsta skref í þá átt. Hér sé verið að stíga fyrsta skrefið til þess að taka upp veiðileyfagjald. Og meðan það er opinber tilgangur þessa máls, þá held ég að það sé alveg ljóst að um það getur ekki skapast nein samstaða við Framsfl. Ég vil leggja á það áherslu að sjávarútvegurinn hefur enga möguleika í dag til að standa undir skattlagningu af þessu tagi. Það blasa við mikilvæg verkefni í greininni eins og að byggja upp fiskstofnana og grynnka á skuldum sem eru allt of miklar. Á meðan slíkt ástand varir er út í hött að vera að eyða tíma í að finna út leiðir til skattlagningar. Því miður hefur núv. hæstv. ríkisstjórn notað það sem af er kjörtímabilinu í slíkar bollaleggingar og á meðan hefur sjávarútvegurinn beðið í ofvæni hver verði niðurstaðan. Ég ætla ekki að segja til um það, en trúlega verður niðurstaðan engin því á stjórnarheimilinu virðast menn ekki geta komið sér saman um neitt annað en að sitja. Það sé hins vegar rétt að sitja þótt menn séu ósammála, hvort sem það er um landbúnaðarmál eða sjávarútvegsmál. Þannig að ég á svona heldur von á því að það verði svipuð niðurstaða í þessu máli, að menn verði áfram ósammála en verði hins vegar sammála um að sitja. En það er illt til þess að vita að stærstu og mikilvægustu atvinnuvegir þjóðarinnar þurfi að búa við slíkt stjórnarfar næstu mánuðina.

Hæstv. forseti. Það er í raun nærtækt að taka upp þráðinn þar sem síðasti ræðumaður sleppti honum. Það er alveg ljóst að hér er á ferðinni enn eitt málið þar sem ósamkomulag stjórnarflokkanna hefur í raun og veru staðið heilli atvinnugrein fyrir þrifum. Ég held að það hafi orðið allri þjóðinni ljóst með mjög skýrum hætti hvernig þessi ríkisstjórn er á sig komin hvað varðar einhverja efnislega samstöðu um landbúnaðarmál. Í reynd má segja að sjávarútvegurinn hafi að mestu leyti goldið sambærilegs ástands í stjórnarherbúðunum, en eins og kunnugt er hafa sjávarútvegsmálin verið meira og minna deiluefni eða þá tilefni hrossakaupa milli stjórnarflokkanna alveg frá því að stjórnin settist að völdum. Þetta frv. vekur að mínu mati upp mun fleiri spurningar heldur en það svarar. Það er fjölmargt mjög óljóst við það hvernig þessi sjóður á að starfa og hvaða tilgangi hann á í reynd að þjóna, hvernig hann á að ná fram þeim markmiðum sem honum eru sett, t.d. í 1. gr. frv. Ég heyrði a.m.k. ekki í ræðu hæstv. sjútvrh. fara mikið fyrir útskýringum á því hvernig sjóðurinn eigi að stuðla að skipulagsbreytingum í sjávarútvegi. En það segir í 1. gr., með leyfi forseta: ,,Jafnframt getur sjóðurinn stuðlað að skipulagsbreytingum í sjávarútvegi, í samvinnu við lánastofnanir, enda leiði slík endurskipulagning til verulegrar hagræðingar.`` Hún þarf að leiða til verulegrar hagræðingar. Það er ekki nóg að hún leiði til venjulegrar eða minni háttar hagræðingar heldur skal hún vera veruleg. Og mér er spurn, hvernig hyggst hæstv. sjútvrh. meta þetta? Hér á að fara að setja á fót, hæstv. forseti, einhvern mesta stórsjóð Íslandssögunnar og sennilega þann stærsta. Ég býst við að efnahagsreikningur þessa sjóðs verði vel á annan tug milljarða kr. þegar hann lítur dagsins ljós. Það væri fróðlegt í öðru lagi ef hæstv. sjútvrh. vildi gefa okkur, ef hann mætti vera að því vegna anna í samræðum við hv. þm. Árna Johnsen, að hæstv. sjútvrh. gæfi okkur hér á eftir upplýsingar um það hvað er áætlað að efnahagsreikningur þessa nýja stórsjóðs verði umfangsmikill þegar hann lítur dagsins ljós. Þegar lagðar hafa verið saman þær reytur sem þar á að sameina sýnist mér í fljótu bragði að það hljóti að verða efnahagsreikningur upp á eitthvað á annan tug milljarða kr. og munar um minna. Hverfa þá aðrir sjóðakóngar í skuggann af þeim núv. hæstv. ráðherrum og hafa þeir þó mikið talað um sjóðasukk eins og kunnugt er. Ég vil einnig gagnrýna mjög harðlega hvernig stjórn þessa væntanlega stórsjóðs Íslands er fyrirhuguð, en það er náttúrlega í anda þeirra lýðræðishefða og valddreifingarhugmynda sem núv. hæstv. ríkisstjórn gengur fyrir að stjórn sjóðsins á að skipa þannig að samstarfsnefnd atvinnurekenda í sjávarútvegi tilnefni þar einn mann en hina tvo handvelji sjútvrh. án tilnefningar og skipi jafnframt formann stjórnar. Þetta er náttúrlega lýðræðislegt og mikil valddreifing í því fólgin að stærsta stórsjóði sögunnar eigi að velja stjórn með þessum hætti. Það er ámælisvert og þegar um svona mikilvægt verkefni er að ræða, ef menn vilja þá taka það alvarlega á annað borð að hér sé verið að setja upp sjóð sem eigi að sinna einhverjum verkefnum sem máli skipta, þá ætti auðvitað að standa öðruvísi að því að setja honum stjórn, annaðhvort þingkjörna stjórn eða stjórn sem endurspeglað gæti fleiri viðhorf og haft meiri breidd í sér fólgna. Mjög margt vekur líka spurningar í sambandi við áform um lántökur og nýtingu þeirra á næstu árum. Það hlýtur að leita á mann sú spurning, ef menn telja rétt og skynsamlegt að taka 4.000 millj. kr. að láni á næstu mánuðum og ráðstafa þeim til sjávarútvegsins, til hvaða verkefna sé brýnast að þær fari. Ég hef miklar efasemdir um að þær verði íslenskum sjávarútvegi mest til góðs t.d. með því að kaupa upp aflóga fiskvinnsluhús. Ég sé ekki í sjálfu sér hverju sjávarútvegurinn er nær þó að fiskvinnsluhús, sem hvort sem eru eru tóm og yfirleitt toppveðsett hjá einhverjum sjóðum og bönkum, séu leyst undan greininni. Ef hins vegar sambærilegir fjármunir rynnu til raunverulegra hagræðingarverkefna, uppbyggingar og nýsköpunar í greininni, þá mundi muna um þessa peninga. En það er ekki ætlunin. Það er í raun og veru alls ekki ætlunin. Það held ég að sé langmesta skekkjan í þessari hugsun að hér er alls ekki þróunarsjóður, uppbyggingarsjóður, nýsköpunarsjóður á ferðinni. Hér er á ferðinni samdráttarsjóður fyrir sjávarútveginn. Það á sérstaklega að bera fé á menn í greininni til þess að draga saman, minnka umsvifin. Er það endilega það sem mest þörfin er á? Ég spyr. Það er því miður ekki svo, hv. þm., að þetta sé úreldingarsjóður á krötum heldur á þetta að vera úreldingarsjóður á fiskiskipum og fiskvinnslustöðum. Ég tel að langjákvæðasti efnisþáttur þessa máls sé sá sem lýtur að því að í frv. er komið ákvæði þar sem sjóðnum er heimilað að veita ábyrgðir, lán og styrki til að greiða fyrir þátttöku sjávarútvegsfyrirtækja í verkefnum erlendis. Þennan þátt málsins er ég að sjálfsögðu tilbúinn til að styðja, en ég mundi vilja gera betur og skilgreina miklu nánar og útfæra með hvaða hætti sjóðurinn getur komið miklu sterkar inn í raunverulega uppbyggingu, nýsköpun og þróun í greininni. Það gerist ekki með því að úrelda gömul fiskvinnsluhús. Ég held líka að sú hugsun sem þetta mál gengur í raun út á, að flotinn í heild sinni sé of stór og það þurfi að minnka hann með einhverjum ráðum og bara einhvern hluta hans, sé stórhættuleg. Og meðan það er ekki skilgreint við hvaða afköst í íslenska fiskiskipaflotanum menn ætla að miða, hvaða hluta flotans menn vilja minnka o.s.frv., þá held ég að þetta frv. sé á villigötum. Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh. um hugmyndir hans í þeim efnum. Telur hæstv. sjútvrh. að það sé alveg sama hvar tonn verða tekin út úr íslenska fiskiskipaflotanum á næstu árum? Er hæstv. sjútvrh. að mæla með því t.d. að það verði haldið áfram að minnka loðnuflotann og kaupa þess vegna togskip í staðinn? Út á slíkt getur þetta frv. gengið ef reglum verður ekki breytt. Er það heppileg þróun þegar við stöndum frammi fyrir því ár eftir ár eftir ár að við náum ekki tilskildum aflaheimildum sem nótaskipin hafa, hvorki loðnu né síld? Er þá hyggilegt að vera með kerfi í gangi sem getur verkað hvetjandi til þess m.a. að minnka þennan hluta flotans? Ég held að það sé rugl. Ef menn eru þeirrar skoðunar að afköstin séu of mikil t.d. í togskipaflotanum, stærri eða minni hluta hans, þá það. En þá eiga menn líka að skilgreina það og hvaða markmið menn ætla að setja sér í því. Ætla menn þá að minnka togaraflotann um 10 eða 20% eða hvað? Eða ætla menn bara tilviljanakennt að úrelda skip og láta það ráðast hvar sú minnkun kemur niður, hvar það er þá sem sóknargetan minnkar, hvort það er í trillum, vertíðarbátum, nótaskipum, togurum, frystiskipum eða hvað? Ég held að þetta séu ekki mjög skilvirk vinnubrögð. Það er líka nauðsynlegt að hyggja að því að þó svo að vissulega hafi verkefnin dregist saman innan landhelginnar, og á það þó sérstaklega við um bolfiskveiðimöguleikana eins og þeir eru nú taldir vera og enginn deilir um að það hefur skapað mikinn vanda, t.d. fyrir þann hluta flotans sem mest var háður þorskveiðum, hefur ýmislegt annað gerst í staðinn. Ég tel að menn eigi við núverandi aðstæður í íslenskum sjávarútvegi að endurmeta þessa úreldingarhugmyndafræði. Ég er ekki að segja að það eigi að kasta henni fyrir róða og ég er alveg tilbúinn til að skoða að á einhverju formi verði áfram við lýði sjóður af þessu tagi sem geti komið inn í það að hafa áhrif á afköst flotans, en það á að vera skilgreint með hvaða hætti hann á að vinna og gagnvart hvaða hlutum flotans menn eru að beita kröftunum. Við skulum horfa á það að með minni veiði þarf að einhverju leyti stærri flota til þess að ná því magni sem þó er talið óhætt að ná og þó að það sé óæskileg þróun að það dragi t.d. úr veiðinni á úthaldsdag, þá er ekki þar með sagt að menn eigi að sleppa því að reyna að ná þeim afla sem þó er talið leyfilegt að taka. Í öðru lagi er ljóst að það er hægt að ná þessu að nokkru leyti til baka með bættri meðferð aflans þó minni sé. Það hefur sannanlega gerst að minni bolfiskafli hefur komið að landi í jafnstórum flota og áður en í verðmætara formi. Það skapast vissir möguleikar til að nýta betur það magn sem má taka og í því sambandi getur nokkur umframafkastageta í flotanum komið sér vel. Hún getur t.d. auðveldað mönnum að dreifa hráefni til vinnslunnar jafnt og þétt og í samræmi við þarfir vinnslunnar. Í þriðja lagi er svo alveg ljóst að þessi stóri floti hefur með minnkandi verkefnum, t.d. við hefðbundnar bolfiskveiðar, leitað í önnur verkefni. Menn hafa t.d. stóraukið sókn í rækju á síðustu 10 árum og hún er núna önnur mikilvægasta útflutningsgreinin í sjávarútvegi. Og ef menn hefðu ekki átt til þess skip, þá hefði það ekki gerst. Ef menn hefðu úrelt afkastagetuna í flotanum jafnharðan og hún féll til, umframafkastagetuna eins og það heitir á fínu máli, á hvaða skipum hefðu menn þá átt að sækja rækju? Nú liggur sú staða fyrir að úthafsrækjukvótinn hefur ekki verið fullnýttur ár eftir ár. Þurfum við ekki að fara yfir þessa hluti þegar það blasir við okkur að við erum með nokkra mikilvæga nytjastofna sem þrátt fyrir allt hafa ekki verið fullnýttir miðað við útgefnar veiðiheimildir? Hvað segir það okkur um stöðu þessara mála að loðna, síld, rækja, ýsa, þessir stofnar t.d. hafa ekki verið nýttir að fullu? Í fimmta lagi vil ég svo minna á þau verkefni sem þessi floti hefur skapað sér utan landhelginnar og munar um minna. Þannig hefur það að nokkru leyti gerst að menn hafa brotið sér leið og fundið sér ný verkefni og fært þjóðarbúinu tekjur upp á 2--4 milljarða kr. með veiðum utan landhelgi. Það mundu menn sömuleiðis ekki gera ef afkastageta flotans væri í þrengsta skilningi sniðin eingöngu við það sem Íslandsmið innan 200 mílna gæfu af sér á hverjum tíma. Að öllum þessum hlutum þarf því að mínu mati að hyggja. Ég tel að allt of mörgum grundvallarspurningum af þessu tagi sé ósvarað til þess að afgreiða málið á þessu formi. Ég tel líka að það séu tæknilegir ágallar á málinu, burt séð frá afstöðu til þess. Ég bendi t.d. á að það er næsta hlægilegt að vera að tala um 20. febr. 1994 í frv. þar sem gert er ráð fyrir að ríkissjóður leggi Þróunarsjóði til fé á árinu 1993. Er það ekki fullseint í rassinn gripið, hv. þm.? Það stendur í 3. gr. að ríkissjóður skuli leggja sjóðnum til fé að láni, jafnvirði 4.000 millj. kr., og að hluta til á að nota þá peninga á árinu 1993. Það verður varla úr þessu. Það stærsta af öllu sem hér er á ferðinni eru kannski ákvæði 6. gr. um auðlindagjald eða veiðileyfagjald eða hvað við viljum kalla það. Það er alveg ljóst að stjórnarflokkarnir leggja hvor sinn skilninginn í það ákvæði. Talsmenn Alþfl. hafa miklast af því að með því séu þeir að innleiða veiðileyfagjald við stjórn fiskveiða. Það komi að vísu ekki á fyrr en á árinu 1996 en það sé þeirra skilningur, þeirra afstaða að með því sé þessi gjaldtaka að hefjast. Sjálfstfl. reynir auðvitað að bera á móti því og þannig er þetta eins og með fleira að stjórnarflokkarnir koma sér saman um að vera ósammála og sitja. Annar flokkurinn telur sig vera að koma á auðlindaskatti en hinn ekki. Auðvitað eru þetta ekki frambærileg vinnubrögð. Mjög margar efasemdir vakna um gjaldtöku af þessu tagi og hvort það sé yfirleitt mjög skynsamleg leið. Það er t.d. ljóst að það mun koma upp nokkuð sérkennileg staða þegar farið verður að leggja þetta gjald á og þegar sjóðurinn, sem yfirtekið hefur skuldbindingar sjóða vegna vanda greinarinnar á fyrri árum, verður farinn að skattleggja sjávarútvegsfyrirtæki framtíðarinnar til að bera þann bagga. Með því er verið að færa þetta til á milli fyrirtækja og þegar fiskvinnslan kemur inn í, þá koma þar að málinu alls óskyld fyrirtæki í öðrum rekstri en verið hefur. Mér finnst engin furða þó margir talsmanna sjútvn. hafi um þetta mál miklar efasemdir og það jafnvel grundvallarefasemdir eins og ég hef hér lýst. Ég held að sá þáttur sem snýr að úreldingu fiskvinnsluhúsanna sé illskiljanlegur. Ég á afar erfitt með að sjá að þetta gangi upp eins og þetta er sett fram í frv. og þess þá heldur að það verði til mikils gagns. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta öllu fleiri orð, enda tími minn senn á þrotum. Ég vil segja það fyrir mitt leyti að ég er að sjálfsögðu tilbúinn til þess eins og væntanlega aðrar nefndarmenn í sjútvn. að leggja vinnu í það að skoða þetta mál, en ég get ekki sætt mig við að afgreiða það eins og það kemur frá hæstv. ríkisstjórn og gæti ekki stutt það í óbreyttri mynd. Reyndar hef ég miklar efasemdir um að málið í heild sinni byggi á réttri hugmyndafræði gagnvart þeim erfiðleikum sem íslenskur sjávarútvegur á við að glíma. Það mun láta nærri að sjávarútvegurinn skuldi um 110 milljarða kr. og ég spyr mig oft að því: Hvernig í ósköpunum á greinin að hafa nokkra minnstu möguleika til að ráða við þær skuldir, bera þær öðruvísi en með því að stórauka tekjur sínar? En útflutningstekjur greinarinnar verða á þessu ári sjálfsagt 70--80 milljarðar kr. Skuldabagginn er með öðrum orðum kominn þetta langt fram úr heils árs brúttóframleiðsluverðmæti greinarinnar og það gefur alveg auga leið að slík hlutföll eru ekki auðveld viðfangs. Þess vegna held ég að sú samdráttarhugsun sem hér er á ferðinni sé að mörgu leyti tímaskekkja og röng. Það sem okkur skiptir mestu máli, bæði fyrir sjávarútveginn og þjóðarbúið, er að reyna með öllum tiltækum ráðum að auka tekjur greinarinnar. Ég vildi þess vegna sjá lagðar allt aðrar áherslur gagnvart ráðstöfun þessara fjármuna heldur en hér er gert, a.m.k. verulegum hluta þeirra. Ef við værum hér að tala um að taka t.d. 2.000 millj. af þessum 4.000 á næstu 2--3 árum og setja þau beint með pósitífum hætti í uppbyggingarverkefni, í raunverulega nýsköpun, í raunverulega þróun, þá væri málið öðruvísi vaxið. En svo er ekki heldur er hér á ferðinni tiltölulega mjög einhliða áhersla á samdrátt bæði í veiðum og vinnslu. Hitt sem að vísu er nefnt að sjóðurinn geti stuðlað að skipulagsbreytingum og veitt ábyrgðir, lán og styrki til þátttöku sjávarútvegsfyrirtækja í verkefnum erlendis er mjög lítið útskýrt og það fyrra í raun og veru alls ekki neitt. Ég tel þess vegna að hæstv. sjútvrh. verði að gera betur en hann gerði í stuttri framsöguræðu ef hann ætlar að fá menn til að taka trú á þá stefnu ríkisstjórnarinnar sem að baki þessu máli liggur. Þetta frv. er í sama tómarúminu, hangir í sama lausa loftinu og önnur mál frá hæstv. ríkisstjórn og snúa að sjávarútveginum. Stjórninni hefur með öllu mistekist að ná saman um einhverja heildstæða sjávarútvegsstefnu þó að það standi í stjórnarsáttmála bæði frá því í maíbyrjun 1991 og eins í hinni merku hvítu bók sem gefin var út um haustið það ár. Á báðum stöðunum er talað digurbarkalega um að eitt af forgangsverkefnum ríkisstjórnarinnar verði að móta heildstæða sjávarútvegsstefnu. Hún er ekki á ferðinni hér, hún er ekki á ferðinni í því frv. sem nú er í sjútvn. um stjórn fiskveiða og þá stefnu er yfirleitt hvergi að finna hjá hæstv. ríkisstjórn. Nú er svo komið í lífi þessarar hæstv. ríkisstjórnar að hún er orðin sammála um eitt og aðeins eitt og það er að sitja eins og kunnugt er. Þau merku tíðindi urðu eftir hinn nafntogaða fund forustumanna stjórnarflokkanna að þeir náðu saman um eitt atriði, sem þjóðinni fannst að vísu mjög rökrétt og þjóðin skildi, það var að þeir vildu sitja áfram. Um það gátu þeir orðið sammála, hæstv. ráðherrar Jón Baldvin Hannibalsson og Davíð Oddsson. Annað ekki.

Virðulegi forseti. Hæstv. sjútvrh. benti réttilega á það í framsögu sinni að hagræðing hefði ekki orðið sem skyldi á undanförnum árum vegna skorts á festu og öryggi í atvinnugreininni. Ég fæ engan veginn séð að það frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, sem við ræddum í síðustu viku, og þetta þróunarsjóðsfrv. breyti þar neinu um og síst af öllu eftir þær umræður sem verið hafa. Hér eru ekki aðeins hugmyndir sem þarf að skoða mjög vandlega og orka mjög tvímælis á köflum að ræða heldur er líka mikið sundurlyndi í stjórnarliðinu þannig að framlengja á því óþolandi öryggisleysi sem þessi atvinnugrein, sem er undirstaða þjóðarauðsins sem við þó eigum, býr við. Það gerir það að verkum að það er nánast útilokað að skipuleggja fram í tímann og reka yfir höfuð þessa grein að einhverju gagni. Þetta er mjög umhugsunarvert og þótt menn hafi vissulega skiptar skoðanir, sem er út af fyrir sig skiljanlegt, kann það ekki góðri lukku að stýra að menn skuli leita þeirra ráða að fara að skipuleggja sjávarútvegsstefnu án samráðs við stjórnarandstöðu og án samráðs við hagsmunaaðila að nokkru gagni. Hagræðing í sjávarútvegi er nokkuð sem hljómar að sjálfsögðu mjög vel og er nauðsynlegt, ekki skal ég draga úr því. En ég hef miklar efasemdir um að það frv. sem hér liggur fyrir nái þeim tilgangi. Ég held að þær ábendingar og sú gagnrýni sem fram hefur komið á þær leiðir sem hér er bent á sé fyllilega réttmæt. Þær efasemdir sem fyrst og fremst eru í mínum huga eru að frv. og það sem hugsanlega kemur út úr umræðunni um frv. um stjórn fiskveiða nú þegar það er komið í nefnd, muni ekki leiða til þess markmiðs sem við erum að reyna að ná við erfiðar aðstæður og það er að hagræða skynsamlega, ná þeirri hámarksarðsemi sem þarf að vera í greininni og að byggja upp á sama tíma. Ég get ekki séð að við séum neitt nálægt því marki en þetta er að sjálfsögðu það markmið sem þarf að setja. Í öðru lagi hef ég ákveðnar efasemdir um þær hugmyndir sem hafa verið um úreldingu fiskvinnslustöðva, einkum það ákvæði sem er að finna í 10. gr. frv. Í síðustu málsgreininni segir: ,,Stjórn sjóðsins skal leitast við að selja fasteignir sem sjóðurinn eignast til óskyldrar starfsemi. Skal þeirri kvöð þinglýst á fasteignirnar að þær verði ekki framar nýttar til fiskvinnslustarfsemi.`` Nú megum við ekki líta svo á að það sé endilega hagkvæmt að fara þessa leið í úreldingu þar sem við erum vonandi að byggja upp. Við erum vonandi að leita nýrra leiða í fiskvinnslu og það er alveg ljóst að miklir möguleikar eru ónýttir. Ég held að sjútvn. hafi á ferð sinni undanfarna tvo daga fengið enn betri staðfestingu á því að möguleikarnir sem eru til frekari vinnslu sjávarafurða og fullvinnslu eru síður en svo fullnýttir og þess vegna finnst mér þetta mjög vafasamt ákvæði svo ekki sé meira sagt. Það er líka spurningin: Hvað hugsa menn sér varðandi úreldingu fiskiskipa? Þetta hefur mér fundist tiltölulega óljóst. Minnkun flotans er nokkuð sem við höfum að vísu nokkra reynslu af en hefur ekki sýnt sig skila því sem menn hafa ætlast til og þá er ekki bara um það að ræða sem hæstv. sjútvrh. kom inn á að þetta sé vegna þess að það skorti festu og öryggi í sjávarútvegsstefnu heldur ekki síður vegna þess að það er ákveðin framþróun og ákveðin breyting í þessum málum. Ef menn vissu nokkurn veginn hvaða stefnu stjórnvöld marka og fara eftir væri e.t.v. hægt að sinna uppbyggingu út frá þeirri stefnu. Það er í rauninni ekki hægt og þess vegna hafa menn verið að úrelda dálítið tvist og bast og það er mjög óheppilegt. Ég sé ekki að úrelding fiskvinnslustöðva yrði framkvæmd út frá langtímasjónarmiðum heldur fyrst og fremst vegna þeirrar erfiðu stöðu sem við erum í í sjávarútvegi núna. Þetta gæti jafnvel orðið ákveðin peningasóun ef úrelding ætti sér stað þegar illa áraði því við erum að gera ráð fyrir að það muni eitthvað betur ára. Ég vona að menn hafi ekki glatað voninni um það þó við búum vissulega við aflasamdrátt núna sem við höfum þurft að taka mjög alvarlega. Ég er ekki að gera lítið úr því. Þriðja og kannski stærsta vafamálið varðandi frv. er fjármögnunin. Bæði það neikvæða veganesti sem Þróunarsjóði er ætlað með yfirtöku sinni á skuldsettum og skuldugum sjóðum og eins sú lántaka sem mér sýnist að sé að mörgu leyti óútfærð og vafasöm. Í þriðja lagi er svo veiðileyfagjald sem stjórnarflokkarnir karpa um hvort er upphaf að skattlagningu og raunverulegu veiðileyfagjaldi eður ei. Það er alla vega ljóst að þarna eru ákveðin áform uppi sem ég held að verði að vara sérstaklega við. Ég er ekki að hafa á móti því að sjávarútvegurinn eins og aðrar atvinnugreinar greiði til samneyslunnar þegar sjávarútvegurinn hefur burði til en mér finnst þessi leið í skattlagningu á sjávarútveginn svo fáránleg að ég skil eiginlega ekki hvers vegna í ósköpunum menn eru að reyna að selja aðgang að þessari auðlind. Eins og staðan er núna þá sé ég ekki að við fengjum endilega þá niðurstöðu eftir þessum leiðum að þeir stunduðu sjávarútveg sem helst gætu gert það með hagkvæmum hætti í framtíðinni. Ég held líka að slík skattlagning á atvinnugreinina sé ekki bara óframkvæmanleg heldur hættuleg. Það verður einfaldlega að fara aðrar leiðir. Við kvennalistakonur höfum löngum bent á það að okkur þyki mjög sérkennileg sú feimni sem er við beina skatta. Leggja bara skatt á arð þegar arður er. Ég veit að það má mikið gagnrýna það kerfi sem við búum við varðandi skattlagningu fyrirtækja en það breytir ekki því að sú grundvallarhugsun ætti að vera mönnum bæði skiljanleg og ég held að fólk geti almennt tekið undir það að þeir eru helst aflögufærir sem sýna fram á hagnað. Við eigum ekkert að lúffa fyrir einhverjum bókhaldsfiffum hér og þar heldur reyna að leysa málið á réttum grundvelli í staðinn fyrir að leggja á flatan skatt með einum eða öðrum hætti, hvort sem er veiðileyfagjald eða eitthvað annað, til að standa undir mjög nauðsynlegum útgjöldum í samfélaginu. Ég held að það efist enginn um að það þarf að veita ákveðið fjármagn í úreldingu. Ég held að það efist ekki nokkur maður um að það þarf að styðja mjög við nýsköpun og rannsóknir. En að fjármagna það með einhvers konar útfærslu af flötum og meira og minna tilviljanakenndum álögum á eina atvinnugrein, einnig á meðan hún á í erfiðleikum, finnst mér einfaldlega röng hugsun. Þetta eru þau helstu atriði sem mér finnst ástæða til að taka fram við 1. umr. Eins og hæstv. fjmrh. gat réttilega um er alveg feikilega margt óvíst sem fylgir frv. til nefndar. M.a. hversu háar þær skuldir eru sem ætlað er að senda þennan sjóð af stað með í vegarnesti og fjármagna með lánum. Það er fleira sem er lítt útfært eða óútfært, m.a. þau atriði sem hv. síðasti ræðumaður benti á þar sem verið er að gefa tóninn fyrir nokkuð þokkaleg áform um það m.a. að hjálpa mönnum sem vilja ryðja nýjar brautir. En þetta er allt mjög óljóst. Og það er fleira óljóst. Það er óljóst hvað menn ætla sér með veiðileyfagjaldið. Það er ekki bara að ágreiningur sé um hvort það sé yfir höfuð heppilegt --- ég tel að svo sé ekki --- heldur er líka ágreiningur um hvað felst nákvæmlega í þessu. Fleiri óljósir þættir fylgja þessu máli til nefndar. Ég mun hafa tækifæri til að koma að vinnu innan sjútvn. að frv. og ég ítreka það sem ég sagði í upphafi að ég er sammála því að ákveðin hagræðing þarf alltaf að eiga sér stað. Ég er ekki sammála þeirri leið sem hér er bent á í þeirri mynd sem hún er. Og ég held að við séum einfaldlega með allmargar ranghugsanir í gangi varðandi það hvað þessi atvinnugrein þolir og á hvern hátt sé best að koma að því bæði að ná fram hagræðingu og einnig að láta hana greiða eðlilega til samneyslunnar þegar hún hefur svigrúm til. Ég get ekki lokið ræðu minni án þess að geta aðeins um dálítið sérkennilega yfirlýsingu hæstv. sjútvrh. um félagslegar aðgerðir vegna þeirrar atvinnugreinar sem hér um ræðir, hvorki meira né minna en okkar burðaratvinnugreinar, sjávarútvegsins. Mér þykir þetta orðalag ógeðfellt, ég verð að viðurkenna það. Ég held að þau gildi sem þarna eru lögð til grundvallar, að það þurfi að fara út í einhvers konar félagsmálapakka eða félagslega aðstoð, standist ekki vegna þess einfaldlega að mikill hluti af erfiðleikum sjávarútvegsins er kominn til vegna aflasamdráttar m.a. og ágöllum á þeirri fiskveiðistefnu sem við búum við. M.a. tilfærslum á kvóta sem hafa ekki alltaf verið til hagræðingar, því miður, þótt það hafi verið ætlunin. Ég get ekki tekið undir þessa hugsun. Ég held að það þurfi almennt að líta svo á að önnur atriði, eðlileg viðskiptaatriði eins og t.d. lenging lána og slíkt, geti hjálpað mörgum þeim fyrirtækjum sem eiga í erfiðleikum núna en eru samt sem áður lífvænleg. En auk þess getum við ekki búist við því að öll fyrirtæki muni alltaf bjargast. Ég er ekki í hópi þeirra sem er svo bjartsýnir að líta svo á að það sé alltaf hægt. Hafi það verið hugsunin hjá hæstv. sjútvrh. með hans athugasemdum um félagslegar aðgerðir, sem voru að vísu mjög lítið notaðar, þá gengur sú hugsun ekki alveg upp í mínum huga. Ég held að það sé ekki ástæða til að fara nánar út í efni frv. svo óljóst sem það er núna í útfærslu og miðað við alla þá lausu enda sem á eftir að hnýta í umræðunni. En ég get ekki séð að við séum á réttri leið með þessar hugmyndir þótt margt af þeim markmiðum sem koma fram í frv. eigi fullan rétt á sér. Ég held að við munum þurfa að fara mjög nákvæmlega í athugun og útfærslur. Ég legg áherslu á að núna fyrst þegar þetta mál kemur til sjútvn. er farið að ræða það í svo víðum hópi sem er allt hið pólitíska litróf sem á fulltrúa á Alþingi. Og það er afskaplega seint og er út af fyrir sig mjög ámælisvert og ég held að umræðan beri þess vott. 

Hv. þm. mun vera búin með tímann.

Samkvæmt klukku sem hér er í borðinu eru 4,04 mínútur eftir. Ég miðaði að sjálfsögðu við það. Hins vegar er komið að því að ég sé að ljúka ræðu minni en ég vona að forseti hafi tök á því að láta klukku sína og klukku ræðumanns stemma í framhaldi, ég hugsa að það sé öllum til hagræðis. En ég hef lokið máli mínu.

Að gefnu tilefni vill forseti upplýsa að sennilega er það rétt hjá hv. 9. þm. Reykn. að forseti mun hafa ýtt á rangan hnapp og biður velvirðingar á því.

Virðulegi forseti. Í október 1991 birti núv. ríkisstjórn hvítbók sem stefnu og starfsáætlun ríkisstjórnarinnar. Þar er m.a. vikið að stefnumótun í sjávarútvegsmálum með eftirfarandi hætti, með leyfi forseta: ,,Til að vinna að mótun heildstæðrar stefnu í þessum efnum hefur verið skipuð sérstök átta manna nefnd sem jafnframt hefur verið falið að fjalla um framtíðarmarkmið sjávarútvegsins og gera tillögur um hvernig ná megi þeim markmiðum sem sett verða þannig að sem víðtækust sátt takist í þjóðfélaginu um sjávarútvegsmál. Við mótun fiskvinnslustefnu verður lögð áhersla á samvinnu og hagræðingu fyrirtækja til að auðvelda þeim að mæta harðnandi samkeppni. Nefndin mun í störfum sínum hafa samráð við sjávarútvegsnefnd Alþingis. Nefndin mun í samráði við ákvæði gildandi laga um fiskveiðistjórnun leggja mat á mismunandi kosti er til greina koma varðandi veiðar, vinnslu og markaðssetningu á sjávarfangi. Er þess að vænta að starf nefndarinnar verði traustur grundvöllur umræðna og ákvarðanatöku um grundvallaratriði sjávarútvegsstefnunnar.`` Þessi nefnd, sem stundum var kennd við tvíhöfða, hefur satt að segja unnið bæði mikið verk og þarft. Í aprílmánuði, ef ég man rétt, 1993 lauk hún störfum með því að skila skýrslu sinni til sjútvrh., sem er fylgiskjal birt með stjfrv. um fiskveiðistjórnun. Nefndarmenn hafa áreiðanlega gert sér vonir um það að með þessu mikla starfi hafi þeir a.m.k. dregið saman á einn stað námu upplýsinga um stöðu sjávarútvegsins hér heima og reyndar sjávarútvegsins hjá ýmsum samkeppnislöndum og öðrum þjóðum. Ég er satt að segja sammála því mati nefndarmanna að þar með hafi þeir lagt grundvöll að vandaðri umræðu og málefnalegri skoðun á málefnum sjávarútvegsins. Það veldur mér nokkrum vonbrigðum að taka eftir því bæði við umræður um mótun fiskveiðistjórnunarstefnu og eins í þessu máli að þá skuli þess lítt gæta hversu feikileg vinna hefur verið lögð í skoðun og rannsókn staðreynda um stöðu og vandamál sjávarútvegsins. Það frv. sem hér sér dagsins ljós um Þróunarsjóð sjávarútvegsins á rætur sínar að rekja til umræðna, sem hafa orðið nokkrar á undanförnum missirum, fyrst og fremst um tvennt. Um mjög alvarlega skuldastöðu sjávarútvegsins, um offjárfestingu á liðnum árum og um takmarkaða og stundum lélega nýtingu þeirra fastafjármuna sem í greininni hafa verið festir. Svo háttar til með sjávarútveg Íslendinga að hann er þvílík uppistöðuatvinnugrein að það má segja að afkoma þjóðarinnar ráðist algjörlega af stöðu sjávarútvegsins. Í flestum öðrum löndum, samkeppnislöndum okkar, er þessu þveröfugt farið. Þar er sjávarútvegurinn yfirleitt aukabúgrein, stundum flokkaður undir landbúnað, og gjarnan háttar þannig til að það er ekki talið að sjávarútvegurinn geti staðið á eigin fótum eða staðið með sjálfstæðum hætti undir lífskjörum þess fólks sem við hann vinnur þannig að hann er niðurgreidd og styrkt aukabúgrein. Þetta er grundvallaratriði sem varðar rekstrarskilyrði íslensks sjávarútvegs. Hann er með öðrum orðum að keppa á erlendum mörkuðum við niðurgreiddar og styrktar greinar. Og þetta undirstrikar m.a. það að við, sjávarútvegsþjóð sem byggir afkomu sína á þessari grein, höfum ekki efni á því að búa sjávarútveginum þannig starfsskilyrði. Þvert á móti verður sjávarútvegurinn að standa á eigin fótum og hann verður að hafa burði til þess að leggja mikið af mörkum við að halda uppi okkar þjóðfélagi. Það verða ekki aðrir til þess. Ég vil þess vegna leggja á það áherslu að kveikjan að þeim hugmyndum sem hér eru settar fram með frv. um Þróunarsjóð er umræða um alvarleg vandamál sem lengi hafa hrjáð þennan höfuðatvinnuveg okkar án þess að á þeim væri tekið með fullnægjandi hætti. Þeir sem hafa gagnrýni fram að færa á þessa sjóðshugmyndir skyldu hafa það í huga að vandamálið hefur verið með okkur lengi og ég sakna þess að heyra ekki aðrar hugmyndir um það. Ég endurtek að þessi vandamál eru skuldastaða og offjárfesting í sjávarútveginum. Ég sé ástæðu til vegna þess að í þetta mál hefur verið lögð mikil vinna að rifja hér upp, með leyfi forseta, niðurstöður þessarar nefndar, sem ég hef vitnað til, um þau vandamál sem á að taka á með þessum sjóði. Ég leyfi mér þá að vitna í skýrslu sjútvrh. frá nefndarmönnum, með leyfi forseta, en þar segir: ,,Umframafkastageta er bæði í veiðum og vinnslu og varð hún enn sýnilegri en áður með tilkomu aflamarkskerfisins. Finna þurfti leið til að auðvelda sjávarútveginum að laga afkastagetu sína að minni heildarafla og markvissri sókn. Þá er skulda- og afkomustaða sjávarútvegsins slík að mikil gjaldþrot blasa við með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir fyrirtæki sem í hlut eiga, bankakerfið, lánasjóði og einstök byggðarlög ef ekkert verður að gert. Þróunarsjóðnum er fyrst og fremst ætlað að ná tökum á umframafkastagetu í greininni á þann hátt að framleiðslutæki sem tekin eru úr rekstri verði ekki tekin í notkun að nýju. Markmiðið er að taka húsnæði, áhöld og aðstöðu úr rekstri og draga þannig varanlega úr afkastagetu greinarinnar.`` --- Þetta er auðvitað sagt í ljósi þeirra staðreynda sem við blasa um hið mikla fall í aflaheimildum. ,,Hlutverk Þróunarsjóðs sjávarútvegsins er á þennan hátt að stuðla að aukinni arðsemi í sjávarútvegi. Í því skyni getur sjóðurinn keypt fiskvinnslustöðvar og framleiðslutæki þeirra og greitt styrki vegna úreldingar fiskiskipa`` --- eins og við höfum þegar góða reynslu af. ,,Jafnframt er sjóðnum ætlað að stuðla að skipulagsbreytingum í sjávarútvegi í samvinnu við lánastofnanir enda leiði slík endurskipulagning til verulegrar hagræðingar. Þá er sjóðnum heimilt að greiða fyrir þátttöku sjávarútvegsfyrirtækja í verkefnum erlendis með fjárhagslegri fyrirgreiðslu og hafa um það forustu. Þá getur hann einnig haft samstarf við alþjóðlegar lánastofnanir í þessu skyni.`` Það er ástæða til þess að vekja athygli á þessum þætti. Stundum hafa menn hér við umræður um sjávarútvegsmál vakið athygli á því að sú breyting er að verða að því er varðar þessa höfuðatvinnugrein okkar að hún er ekki lengur bara stunduð á heimamiðum. Í vaxandi mæli þurfum við að beina sjónum okkar að fjarlægum veiðislóðum. Það hefur þegar verið gert, annars vegar eru mönnum í fersku minni veiðar íslenskra skipa í Smugunni en jafnframt er ástæða til að minna á að aðrar þjóðir leita í vaxandi mæli eftir samstarfi við Íslendinga. Ekki færri en tuttugu þjóðir hafa gert það með formlegum hætti þar sem boðið er upp á margvíslegt samstarf. Og er hægt að nefna mörg dæmi þar um. Nýjasta dæmið er t.d. í Namibíu þar sem við gerum okkur vonir um að samstarf af þessu tagi geti orðið farsælt og hagkvæmt báðum þjóðum en þannig háttaði til vegna þess hve skuldum hlaðin og veðsett sjávarútvegsfyrirtæki eru þá voru þau nánast bundin átthagafjötrum og gátu ekki sinnt þessum verkefnum, sýndu ekki frumkvæði til þess. Þannig að þetta getur þegar fram í sækir orðið eitt af mikilvægari verkefnum þessa sjóðs. Þá segir hér enn fremur: ,,Stofnfé sjóðsins skal vera eignir Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins. Sjóðurinn tekur við eignum og skuldbindingum atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar vegna sjávarútvegsfyrirtækja svo og eignum og skuldbindingum hlutafjárdeildar Byggðastofnunar. Ríkissjóður leggur sjóðnum til 4 milljarða króna að láni sem endurgreiðist á nokkrum árum. Jafnframt falla niður lagaákvæði um Hagræðingarsjóð sjvarútvegsins. Um úreldingarstyrki vegna fiskiskipa skulu gilda svipuð ákvæði og í lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins.`` Ég hygg að þessi ákvæði sem eru gamalkunn og við höfum reynslu af muni ekki valda miklum deilum. ,,Þá er sjóðnum ætlað að kaupa fiskvinnslustöðvar og föst framleiðslutæki þeirra í því skyni að auka arðsemi fiskvinnslu í landinu enda hafi viðkomandi stöð fengið útgefið fullgilt vinnsluleyfi eða að fiskvinnsla hafi verið stunduð á fasteigninni með tilskildu vinnsluleyfi síðustu ár og henni hafi ekki verið ráðstafað varanlega til annarra nota. Það er jafnframt skilyrði að eignir sem sjóðurinn kann að festa kaup á séu afhentar veðbandslausar. Stjórn sjóðsins skal leitast við að selja þær fasteignir sem sjóðurinn eignast til óskyldrar starfsemi. Skal þeirri kvöð þinglýst á fasteignirnar að þær verði ekki framar nýttar til fiskvinnslustarfsemi. Þá er samkomulag um að frá og með því fiskveiðiári sem hefst 1. sept. 1996 skuli innheimt gjald af úthlutuðu aflamarki. Upphæð þessa gjalds skal miðast við að sjóðurinn geti staðið undir skuldbindingum þeim sem hann tekur á sig. Skal gjaldið renna til sjóðsins á meðan hann starfar en sjóðurinn verður í eigu íslenska ríkisins. Þessi gjaldtaka er málamiðlun stjórnarflokkanna í veiðigjaldsmálinu. Þegar hún lá fyrir taldi nefndin ekki tilefni til að vinna frekar að þessum málaflokki.`` Af þessu mál ljóst vera að meginmarkmið þessarar sjóðsstofnunar er að taka á vandamáli sem hefur verið vanrækt að taka á allt of lengi en er mjög aðkallandi og brýnt, skuldasöfnun í sjávarútvegi og offjárfesting, að gera fyrirtækjum í greininni kleift að lækka sínar skuldir, að bæta arðsemi þeirra fyrirtækja sem við síka fjárhagslega endurskipulagningu fá traustari starfsgrundvöll, að auka þannig arðsemi í greininni. Um þessi markmið getur ekki verið mikill ágreiningur. Það hvarflar ekki að mér annað en að öllum sem hér eru inni sé eins farið að við höfum öll áhyggjur af þessari miklu skuldasöfnun og við erum áreiðanlega öll sammála um að á því vandamáli verði að taka. Ef ég hef tekið rétt eftir þá hafa sumir þeir sem hér hafa talað fyrst og fremst notað það sem gagnrýniefni á þennan sjóð að hér sé um að ræða skattlagningu á sjávarútveginn. Meira að segja hv. 1. þm. Austurl. leyfði sér að nota það orð í þessari umræðu. Ég veit ekki af hverju menn sjá ástæðu til að fara svo ranglega með hugtök. Að sjálfsögðu er hér ekki um að ræða skattlagningu. Hefur einhverjum hv. þm. dottið í hug að kalla tilfærslukerfi eins og var í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins skattlagningu á sjávarútveginn? Hefur einhverjum dottið í hug að kalla Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins skattlagningu á sjávarútveginn? Ég hef ekki heyrt það fyrr. Sjóður sem hefur það að markmiði að bæta fjárhagslega stöðu sjávarútvegsins, og vissulega er þetta millifærslusjóður, byggist að hluta til á eignum og skuldum annarra sjóða sem við könnumst við, hann byggist að hluta til á ríkisframlagi. Að öðru leyti á hann að byggjast á gjaldtöku innan greinarinnar og hann skilar öllu því fé til greinarinnar sjálfrar. Eins og reyndar, kannski í minna mæli, þeir sjóðir aðrir sem inn í hann renna og við höfum áður haft reynslu af. Ég vil einfaldlega biðja menn að villa ekki um fyrir öðrum með því að kalla þetta skattlagningu. Þetta er ekki skattlagning. Hér er ekki um að ræða að leggja skatt á sjávarútveginn sem eigi síðan að renna í ríkissjóð eftir almennum reglum skattalaga. Það er einfaldlega ekki svo, það er ekki rétt. Að svo miklu leyti sem hér er um millifærslusjóð að ræða þá kemur mér á óvart að heyra gagnrýni af þessu tagi frá ýmsum talsmönnum stjórnarandstöðunnar sem hafa einmitt sér í lagi verið fyrr á tíð í orði og verki talsmenn slíkrar millifærslusjóða. Það sem ég hef helst áhyggjur af í sambandi við þetta er hvernig til tekst í framkvæmdinni. Auðvitað er eðlilegt að menn spyrji sjálfa sig sem svo: Verður þetta einhver dæmigerður hefðbundinn millifærslu- og sukksjóður? Verður þetta úthlutunar- og skömmtunarkerfi sem unnt er að misbeita af hálfu framkvæmdarvaldsins í stað þess að fara þarna eftir almennum reglum? Það hlýtur að sjálfsögðu að ráðast af því hvernig til tekst um stjórn og framkvæmd en markmiðið með þessum sjóði er fyrst og fremst að taka á vandamálum sem við erum væntanlega öll sammála um að verði að taka á. Það verður að taka á skuldavanda sjávarútvegsins og það er ekki bara vandamál sjávarútvegsins það er líka vandamál þessa þjóðfélags sem getur haft hinar erfiðustu afleiðingar fyrir allt bankakerfið og lánakerfi þjóðarinnar ef það er einfaldlega látið dankast eða því slegið á frest eins og hefur verið allt of lengi. En ég bið menn, hver svo sem skoðun manna á þessu er, alla vega að halda því ekki fram að hér sé um að ræða skattlagningu af venjulegu tagi. Og allir þeir fjármunir sem hér eru enn skipulagðir til að taka á þessum vandamálum renna til greinarinnar sjálfrar. Að því er varðar þá gjaldtöku sem hér er komin til sögunnar með þessu frv. þá á hún fordæmi að því er varðar vissa þætti starfseminnar, þ.e. úreldingu fiskiskipa, bæði í lögum og reynslu frá fyrri tíð. Að sjálfsögðu er það svo grundvallaratriði og aðhaldsatriði að sjóðurinn á að standa undir skuldbindingum sínum. Það mun ráðast af því í framkvæmdinni hversu hratt hann gengur til verks við að beita sér fyrir fjárhagslegri endurskipulagningu. Hann hefur lánsfjárheimildir en grundvallaratriðið er það og það er meginástæðan fyrir því að við jafnaðarmenn getum fallist á frv. í þessu formi að hann á sjálfur að standa undir skuldbindingum sínum og sú gjaldtaka sem um er að ræða á að tryggja það. Jafnframt látum við í ljósi þá von að þessar aðgerðir dugi til að auka arðsemi og bæta afkomu þeirra fyrirtækja sem við þetta komast á traustari grundvöll og eiga vonandi langt líf fram undan. Út frá þessum grundvallarsjónarmiðum hef ég ekki heyrt enn þá í þessari umræðu eiginlega neina marktæka gagnrýni og heldur ekki ábendingar um aðrar leiðir að settum markmiðum.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanrrh. minntist hér á hvítbók og þar hefði verið kveðið á um að hafa samráð við sjútvn. um mótun fiskvinnslustefnu. Spurningin er: Var það gert, hæstv. ráðherra? Hæstv. utanrrh. hélt áfram og sagði: ,,Samkeppnisstaðan verður jöfnuð.`` Ráðherrann taldi það mjög nauðsynlegt. Það töldu sjálfstæðismenn einnig þegar þeir samþykktu á landsfundi sínum og segja ,, . . . í því sambandi er nauðsynlegt að jafna samkeppnisstöðu fiskvinnslu á Íslandi til samræmis við fiskvinnslu innan Evrópubandalagsins með tilliti til verndartolla EB auk þess sem höfð verði hliðsjón af ríkisstyrkjum bandalagsins.`` Hefur þetta verið gert, hæstv. ráðherra? Auðvitað erum við hér að tala um auðlindaskatt, hæstv. ráðherra, hvaða nafni sem Alþfl. vill gefa þessum skatti. Hér er um auðlindaskatt að ræða. Og ég vil spyrja hæstv. utanrrh.: Það liggur fyrir frá Þjóðhagsstofnun að það mun vera áætlað að veiðar íslenskra skipa muni verða reknar með 6% halla á þessu ári, með 6% halla. Því vildi ég biðja hæstv. ráðherra, ef hæstv. utanrrh. getur ekki svarað því, þá hæstv. sjútvrh. sem örugglega á eftir að tala, hvað er verið að tala hér um marga milljarða kr. í halla á veiðarnar á komandi ári? Á sama tíma og menn eru að taka upp þann þráðinn að skattleggja þessa grein, á sama tíma sem kröfunum ætlar aldrei að linna, á sama tíma þurfi greinin enn þá að hagræða og bæta afkomu í rekstri. Og ég spyr að lokum, hæstv. utanrrh.: Er 11. gr. í þessu frv. til þess að auka arðsemi íslenskra fiskvinnslufyrirtækja og tryggja atvinnuöryggi íslensks fiskvinnslufólks?

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. vita þá hefur þetta mál átt sér langan aðdraganda. Það hefur lengi verið til umfjöllunar innan þessarar sérstöku nefndar sem skipuð var af hálfu stjórnarflokkanna. Málið hefur verið víða kynnt og haft náið samráð við marga aðila, þar á meðal hagsmunaaðila og sjávarútvegsnefndir þingsins að sjálfsögðu. Meira að segja má bæta því við að málið hefur á þessum undirbúningstíma verið kynnt á almennum opnum fundum með fulltrúum hagsmunaaðila og starfsfólki í greinunum allmörgu. Þannig að ekki hefur nú skort á kynninguna. Að því er varðar hvaða nafn eigi að gefa þessu þróunargjaldi sem er hluti þessa máls þá legg ég ekkert upp úr orðhengilshætti um það. Ég vék að því sem segir í skýrslu nefndarinnar sjálfrar sem lagði grundvöllinn að þessum hugmyndum og tillögum að hér væri um að ræða málamiðlun milli stjórnarflokkanna um svokallað veiðileyfagjald. Þetta er ekki eiginlegt veiðileyfagjald og þetta er ekki auðlindaskattur, nei. Þetta er einfaldlega gjaldtaka sem rennur í millifærslusjóð í þágu greinarinnar sjálfrar.

Virðulegi forseti. Ja, fátækleg voru svörin eins og við mátti búast frá hæstv. ráðherra. Og rétt er að segja honum það ef hann veit það ekki. Ég hef nú grun um að hann viti betur en hrein ósannindi eru það að haft hafi verið samráð við sjútvn. í þessu máli. Þeir aðilar sem unnu að þessu máli komu tvisvar sinnum á fund nefndarinnar að beiðni nefndarinnar sjálfrar, höfðu ekki frumkvæði og sögðu hvað? Pass, ekkert annað en pass. Þeir höfðu ekkert að segja, hæstv. ráðherra, ekkert að segja nefndinni. Ráðherra svarar hins vegar engu öðru. Hann svarar engu um samkeppnisstöðu greinarinnar. Hvað segir hann um það: Hefur samkeppnisstaða greinarinnar verið bætt? Hefur hún verið bætt? 
            

Hvað á hv. þm. við?

Hv. þm. á við það sama og ráðherrann var að tala hér um í ræðu sinni og sló fram sem fullyrðingum sem standast ekki. Sama er með auðlindaskattinn. Auðvitað er það auðlindaskattur, hæstv. ráðherra, þegar ríkisstjórnin leggur það til að í hvert skipti sem sjómaður kemur að landi með afla þá skuli gjaldtökumenn Friðriks Sophussonar, hæstv. fjmrh., standa á bryggjusporðinum og rukka menn um gjald fyrir það að róa til fiskjar. Auðvitað er það auðlindagjald og ekkert annað. Þannig er komið fyrir íslenskri þjóð.

Virðulegi forseti. Hv. þm. staðfesti sjálfur að tveir fundir hefðu verið haldnir í sjútvn. að beiðni nefndarinnar sagði hann til að ræða þessi mál.

Að beiðni sjútvn.

Því næst fullyrti hann og ég er ekki til frásagnar um það að þeir menn sem setta hafa saman hér mjög ítarlega og greinargóða skýrslu um sjávarútveginn hafi sagt pass á þeim fundi. Ég bið nú forláts en ég á bágt með að trúa því að menn sem koma á fund sjútvn. til að kynna sérstök mál hafi ekkert um það að segja en skila síðan skýrslu til sjútvrh. upp á nokkur hundruð síður eða á annað hundrað síður. 
             Um orðhengilsháttinn auðlindaskattur o.s.frv. hef ég engu við að bæta. En mér kemur það spánskt fyrir sjónir sérstaklega af því að hér er á ferð hv. þm. Norðurl. v., síðan hvenær er hann svona mikill andstæðingur millifærslusjóða innan atvinnugreinar? Þegar við ræðum um landbúnað þá þykir það hin besta munkalatína að hafa þá sjóði sem flesta og sem digrasta hvers kyns gjaldtöku og sjóðagjöld til millifærslu innan greinarinnar. Er það þá auðlindaskattur á þessa grein? Og er þá meginstefna Framsfl. í landbúnaði að reka auðlindaskatt á landbúnaðinn? Hvers konar rugl er þetta? 
            

Hæstv. forseti. Svolítið út af því sem fór á milli hæstv. utanrrh. og hv. 4. þm. Norðurl. v. hér áðan. Í fyrsta lagi þá kom tvíhöfða nefndin ekki nema tvisvar á fund nefndarinnar, þ.e. sjútvn. Það er rétt að það var að beiðni sjútvn. Og á þeim fundum var nákvæmlega ekki neitt talað um Þróunarsjóðinn. Svo vil ég vekja athygli hæstv. utanrrh., sem hefur verið að skemmta sér við að lesa tvíhöfða skýrsluna og fundist hún merkilegt plagg, að einhvers staðar í henni stendur að á því augnabliki sem hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh. náðu samkomulagi um Þróunarsjóðinn, þ.e. eftir að hrossakaupin áttu sér stað, þá töldu þeir sínu starfi lokið. Þannig að þetta segir nú sína sögu um það að auðvitað var þetta mál aldrei rætt í sjútvn. eða það kynnt. Það hefði farið betur ef hæstv. utanrrh. hefði mætt á einhvern af þeim fundum sem tvíhöfða nefndin hélt því þá hefði hann ekki nefnt þá hér í sölum Alþingis. Þar var nú ekki aldeilis tekið fagnandi þeim boðskap sem nefndin var að bera. Og ég býst við að það hefðu a.m.k. runnið tvær grímur á hæstv. ríkisstjórn ef hún hefði setið einhvern af þeim fundum til að fylgjast með hvernig menn úr sjávarútveginum tóku þeim hugmyndum sem hér eru á ferðinni og hafa síðan verið lagðar fram sem niðurstaða af starfi ríkisstjórnarinnar og tvíhöfða nefndarinnar. En hæstv. ráðherra margtók hér fram að þetta væri mikil vinna sem tvíhöfða nefndin hefði lagt af mörkum og það var greinilegt að það voru í honum töluverð sárindi yfir því að menn skyldu nú ekki bera nægilega mikla virðingu fyrir þessari vinnu, þetta kæmi fram í skýrslunni. Sennilega er hann svona sár út af miðstjórnarfundi Alþfl. þar sem það kom í ljós að menn vildu ekkert skrifa undir neitt af því sem stendur í tvíhöfða skýrslunni og vilja hafa allt aðra stefnu í þessum málum. Það er raunalegt fyrir hæstv. ráðherra að mæta í þinginu til að kvarta undan því að þetta mikla starf hafi orðið til lítils og kannski borið minnstan árangur í flokki hans sjálfs, því miður. Ég var að vona að í tengslum við 1. umr. um þetta mál kæmi fram ekki bara afstaða hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh. heldur mundi í þessa umræðu mæta hv. þm. Sjálfstfl. og Alþfl. til að gera þinginu grein fyrir því til að sjútvn. og aðrir þingmenn geti haft það til hliðsjónar við umfjöllun þessa máls í framhaldinu hvaða afstöðu þeir hafa til þeirra hugmynda sem hér eru komnar á borð þingmanna um Þróunarsjóð. Ég er ekkert sannfærður um að t.d. í Sjálfstfl. sé einhver óskapleg hrifning yfir þessum Þróunarsjóði, þessu miðstýrða apparati, þessum sukksjóði sem passar nákvæmlega inn í þann ramma sem sjálfstæðismenn hafa lýst fyrir þjóðinni að væri gjörsamlega óásættanlegar aðferðir í stjórn landsins. Og hæstv. sjútvrh. kallaði þetta ,,félagslegar aðgerðir``. Ég býst við að það megi gefa því það nafn. Er hæstv. sjútvrh. að segja okkur það að í Sjálfstfl. sé einhver óskapleg hrifning yfir þessum ,,félagslegu aðgerðum`` sem hér eru lagðar á borð þingmanna? Ég verð að segja eins og er að ég mætti á fundi þar sem tvíhöfða nefndin kynnti sína tillögu og ég hef hitt sjávarútvegsmenn af ýmsu tagi og heyrt þá tala um þessar hugmyndir, t.d. um Þróunarsjóðinn. Og við höfum lesið yfir umsagnir frá aðilum í sjávarútvegi. Hvar finna menn umsögn þar sem tekið er undir þessi sjónarmið öðruvísi en þar fylgi með veruleg gagnrýni og kröfur um breytingar á því sem hefur verið lagt fram? Ég held að málið standi raunverulega þannig að einu mennirnir sem eru sammála um það sem hér hefur verið lagt fram séu þeir tveir ráðherrar sem bera ábyrgð á þessu frv. og sömdu um það í hrossakaupum fyrir nokkrum mánuðum síðan.  Ég verð að segja alveg eins og er að ég er ekki tilbúinn að skrifa upp á það sem hér hefur verið lagt til og það er ýmislegt sem ég hef við þetta að athuga. Ég get út af fyrir sig skrifað upp á að það sé rétt að reyna að koma við hagræðingu í sjávarútveginum. En ég tel að það megi ekki rugla saman atvinnugreinum eins og hér er gert. Ég tel að það sé fráleitt að ætla að láta útgerðina í landinu borga fyrir ónýta fiskhjalla uppi á landi eins og hér er verið að leggja til. Það er álíka vitlaust og að stofna úreldingarsjóð fyrir apótek eða eitthvað slíkt og láta rakarana í landinu borga í þann úreldingarsjóð. Það á ekki að leika sér svona með atvinnugreinarnar. Ég tel að það komi ekki til mála enda hefur þessu verið mótmælt mjög harkalega af útgerðinn í landinu og af eðlilegum ástæðum. Ég tel að það komi vel til greina að vera með úreldingarsjóð fyrir skip sem útgerðin borgar í sameiginlega. Ég held reyndar að sá úreldingarsjóður hefði átt að verða til af þeirra eigin hvötum. Hann hefði átt að vera þeirra eigin ákvörðun, frjáls úreldingarsjóður þar sem þeir sem hefðu tekið þátt í honum af frjálsum vilja hefðu hagrætt sameiginlega til þess að auka arðsemi sinna fyrirtækja. Ég er sannfærður um að ef sú leið hefði verið valin á sínum tíma þá hefði hagræðing í útgerð orðið miklu hraðari en hún hefur orðið og ekki nálægt því eins sársaukafull með þeim aðferðum sem menn hafa til þess, þ.e. núna hafa menn treyst á kvótakerfið og þá möguleika að færa saman aflaheimildir. Það þýðir að einstök útgerðarfyrirtæki verða að taka mjög erfiðar ákvarðanir, þ.e. bæði að kaupa aflaheimildir og að úrelda skipin. Ef þetta hefði verið sameiginlegt átak sem menn hefðu haft í þessu, útgerðirnar hefðu greitt í sameiginlegan sjóð sem hefði síðan keypt skip og úrelt þau, þá hefði verið hægt að gera mjög stórt átak án þess að það kæmi mjög harkalega niður á útgerðunum. Sama daginn sem menn settu slíkt gjald á, sem væri hugsað til þess að úrelda, hefði verið hægt að gera samninga um að kaupa skip út úr flotanum. Það er mín skoðun að það sé ástæða til þess að hagræða í ákveðnum hlutum flotans. Það eru sérstaklega stóru, gömlu ísfisktogararnir sem eru orðnir of gamlir og þeir eru úreltir. Þeir eru ekki lengur nútímatæki. Þeir eru of lengi í sínum veiðiferðum. Það verður annaðhvort að betrumbæta þá eða úrelda þá fyrir önnur skip. Þetta er eitthvað sem þarf að taka sameiginlega á því að einstaka útgerðir í landinu eru það illa staddar að þær geta ekki hagrætt eins og þarna þarf að vera. Þær geta ekki endurnýjað sinn skipakost í dag vegna þess að þær hafa hreinlega ekki fjárhagslegt bolmagn til þess. Það sem hér er verið að stefna að virðist vera mjög í lausu lofti. Menn beina sér ekki að neinni sérstakri tegund úr flotanum. Það er ekki verið að nefna það neinum nöfnum eða verið að skilgreina það með neinum hætti hvaða hluti flotans er úreltur og það virðist ekki vera reynt að finna leiðir til þess að það geti síðan myndast nýgræðingur í útgerð á Íslandi í einhverjum öðrum hlutum flotans en þeim sem ástæða væri til úreldingar í. Ég get ekki heldur látið það að vera að tala um þessa úreldingu frystihúsa eða fiskvinnslustöðva. Ég tel að þar séu menn komnir á mjög hálar brautir og ég leggst eindregið gegn því að menn fari að setja hér upp einhvers konar apparat á vegum hins opinbera til þess að úrelda fiskvinnsluhús. Menn geta bara alveg eins farið út í það að úrelda járnsmiðjur, rakarastofur eða apótek þegar búið er að gefa þau frjáls þannig að þau geti fjölgað sér eins og hver vill, þá geta menn alveg eins sett upp einhverja úreldingarsjóði til þess síðan að fækka þessu aftur. Sjávarútvegurinn er ekkert öðruvísi atvinnugrein en aðrar atvinnugreinar að því leyti til að þar eiga menn auðvitað að ráða því sjálfir hvort þeir fjárfesta. Ef þeir hafa fjármuni eða geta fengið þá til þess að stofna fyrirtæki og reka þau þá eiga þeir að gera það. Það á ekki að stýra mönnum í nánast öllu eins og hér virðist vera hugmyndin. Hér er á ferðinni að mínu viti svona opinber ofstjórnunarárátta sem ætti að vera a.m.k. til umfjöllunar af einhverjum öðrum aðilum heldur en þeim sem hafa í orði lagst gegn slíkum hugmyndum í gegnum tíðina af pólitískum ástæðum eins og Sjálfstfl. Satt að segja verður maður bara stórkostlega undrandi að sjá það að Sjálfstfl. skuli ganga fram í því að taka upp svona vinnubrögð í landinu, búa til margra, margra milljarða sjóði sem eigi að nota til þess að úrelda atvinnufyrirtæki í landinu. Ég hefði átt von á því úr einhverri annarri átt, ég segi það bara alveg eins og er.

Hann hefur breyst, Sjálfstfl.

Hann hefur mikið breyst, Sjálfstfl. Ég hafði ekki látið mér detta það í hug að hlusta á ræður sjálfstæðismanna á undanförnum árum og bara meira að segja í síðustu kosningabaráttu varð ég aldrei var við þessa miklu stefnubreytingu sem þarna lýsir sér í þessu frv., þ.e. að menn ætli að fara að ,,dírigera`` með stærsta atvinnuveg þjóðarinnar eins og hér er verið að gera. Það er margt í þessu frv. M.a. er talað um þátttöku í verkefnum erlendis og talað um að þessi mikil sjóður eigi að taka þátt í því að gera menn út á erlend fiskimið og láta peninga í það. Út af fyrir sig ætla ég ekki að útiloka þá hluti en ég tel að það þurfi aldeilis að skilgreina það svolítið betur en gert er í þessu frv. hvað það er sem menn eru að meina með þessu og með hvaða hætti við sem þjóð eigum að græða á því. Ég hef ekkert á móti því ef hægt er að sýna fram á það að við höfum af þessu hagnað. Ég hef aftur á móti ekki áttað mig á því og ég óska eftir því að menn útskýri það í þessari umræðu með hvaða hætti arðurinn af þessari útgerð í fjarlægu heimsálfum á að skila sér til Íslands. Það að styrkja menn t.d. með beinum fjárframlögum til þess, hvernig það á að skila sér sem arður til okkar Íslendinga. Ég skal skrifa upp á þessar hugmyndir þegar búið er að útskýra þetta fyrir mér þannig að ég skilji það og ég geti séð að þessir peningar komi með einhverju móti til baka aftur. Það sést ekki í þessu frv. og þess vegna þarf það nánari útskýringar við. Það er eitt sem mig langar til að tala um hér í viðbót í sambandi við kaupin á þessum fiskvinnsluhúsum sem er verið að hugsa um að kaupa og selja öðrum. Það er í 16. gr. frv. Þar stendur: ,,Þróunarsjóður sjávarútvegsins er undanþeginn fasteignagjöldum af fasteignum sem sjóðurinn kann að eignast.`` Ég tel að þetta sé mjög vafasamt ákvæði. Það er nú einu sinni þannig að fasteignagjöldin renna til sveitarfélaga og ég tel að sveitarfélögin í landinu þurfi á þessum peningum að halda og það sé eiginlega alveg sama hver á fiskvinnsluhúsin og þessi fyrirtæki, sem þarna er verið að tala um, sveitarfélögin þurfi eftir sem áður að hafa sínar tekjur. Ég veit að sveitarfélögin hafa talið sig knúin til þess að reyna að innheimta þetta sem þau eiga að fá af fasteignum þrátt fyrir vonda stöðu sjávarútvegsfyrirtækjanna. Mér finnst það dálítið undarlegt ef ekki kaldhæðnislegt að þegar einhver opinber sjóður er búinn að eignast eitthvert fiskvinnsluhús þá eigi sveitarfélögin ekki lengur neinn rétt á að fá nein fasteignagjöld af viðkomandi eign. Ég hef því fyrirvara við þetta líka. Það má kannski almennt segja um hagræðinguna í útgerð og fiskvinnslu í landinu og sérstaklega þá í útgerðinni að það hefur verið þannig í gegnum tíðina að menn hafa bundið alveg óskaplega miklar vonir við að sjálft kvótakerfið eða stjórnkerfið í fiskveiðunum mundi sjá til þess að hagræðingin kæmi í útgerðinni. Nú eru menn t.d. með þessu frv. og reyndar öðrum lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins að viðurkenna að auðvitað hefur þetta bara ekki gengið, þessi hagræðing hefur ekki orðið eins og menn hafa viljað. Því er ævinlega borið við að hér hafi orðið svo mikill samdráttur á veiðiheimildum að það sé aðalskýringin á því að afkastagetan sé allt of mikil. Ég ætla að benda mönnum á að það kemur fram í gögnum, t.d. frá Fiskifélagi Íslands, að á tímabilinu 1983--1993 hefur hið raunverulega verkefni fiskiskipaflotans ekki dregist saman nema um 2%. Þetta segir kannski ekki allt um það hvers virði aflinn er sem kemur að landi. En það er ekkert óskaplega mikill munur á heildaraflaverðmætinu heldur. Ég bendi á þetta vegna þess að það virðist nægja að benda á samdráttinn í aflaheimildum í þorski í þessum umræðum yfirleitt en það er ekki nægileg skýring á því að ekki skuli hafa orðið meiri hagræðing í útgerðinni. Við höfum sem sagt verið að bæta við afkastagetu flotans verulega mikið. Bæði hefur hann stækkað á þessu tímabili í kringum 10 þúsund tonn eða svo og síðan hefur vélaorka í þessum skipum aukist mjög mikið, um 18% eða svo. Það má því kannski segja að það sé ástæða til að doka við og velta því fyrir sér hvort þessi floti sé orðinn of stór og hvort hann sé óhagkvæmur því að hagkvæmni hans virðist alla vega ekki hafa aukist. Þá má líka velta því fyrir sér hvort við eigum að úrelda þessi skip alfarið eða hvort við eigum að reyna að beina þeim í önnur verkefni en það er ekki fyrr en á síðasta ári sem í raunveruleikanum hefur eitthvað gerst sem hægt er að tala um í því sambandi. Mig langar til að nefna að lokum það sem hæstv. sjútvrh. var að segja um álögurnar sem verið er að setja á útgerðina með þessu gjaldi í Þróunarsjóðinn, þ.e. söluna á veiðileyfunum sem hér eru á ferðinni. Hæstv. ráðherra lagði það á sig í ræðu sinni að tala um að það væri verið að lækka útgjöld útgerðarinnar í landinu. Er þetta alveg rétt?

Já.

Nei, hæstv. ráðherra. Þetta er rangt. Þessi útgjöld sem hæstv. ráðherra var að lýsa fyrir hv. þm. hafa ekki lækkað nema í lögum. Þessir peningar hafa aldrei verið innheimtir af útgerðinni. Það stóð til að innheimta þá en það var aldrei gert því að hæstv. ríkisstjórn gafst auðvitað upp á því máli eins og svo mörgu öðru. Hagræðingarsjóðstonnin voru aldrei seld. Það stóð til að selja þau en þau voru ekki seld þannig að það er ekki verið að létta einu eða neinu af útgerðinni. Það er einungis verið að viðurkenna það að þetta gekk ekki, það er verið að gefast upp eins og svo oft áður eða fresta því að innheimta gjald af útgerðinni því að nú stendur til að fara að innheimta þetta 1996. Það er sem sagt búið að gefast upp og fresta því fram á 1996 að fara að innheimta. Það er það sem hefur verið að gerast. Og hæstv. ráðherra lagði það á sig í ræðu að reyna að útskýra þetta þannig fyrir fólki að þarna væri verið að minnka álögur á útgerðina. Það má kannski velta því fyrir sér hvers vegna hefur dregið svo mikið úr úreldingu á skipum á undanförnum árum en ég sé að það er komið gult ljós í ræðupúltið þannig að ég hef ekki tíma til þess að ræða það og læt lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Frv. það sem er til umræðu er hluti af þeirri fjárhagslegu endurskipulagningu sem ríkisstjórnin hefur þurft að standa fyrir og ætlar að beita sér fyrir til þess að takast á við þann mikla fortíðarvanda sem allar greinar sjávarútvegsins hafa staðið frammi fyrir og staðið í og gerir sjávarútveginum svo erfitt fyrir að takast á við þá erfiðleika í dag sem tengjast minnkandi sjávarafla. Sá vandi birtist fyrst og fremst eins og hér hefur komið fram í þessari umræðu í erfiðri skuldastöðu sjávarútvegsins og það er það sem þessum þróunarsjóði sem er til umræðu í frv. til laga er ætlað að takast á við en Þróunarsjóðnum er hins vegar ætlað að taka yfir atvinnutryggingardeild Byggðastofnunar og greininni er þar með ætlað að standa undir að hluta auk þess sem Þróunarsjóðnum er ætlað að taka yfir Hlutafjársjóðinn. Með þessu frv. er lagður grunnur að sjóði sem sjávarútvegurinn byggir upp með framlögum af útgerð og fiskvinnslu og af aflaheimildum og með framlagi úr ríkissjóði til þess að standa undir hluta af þeim skuldbindingum sem sjóðurinn tekur við og greinin ber og getur ekki annað en borið. Þegar litið er til afkomu í sjávarútvegi má segja sem svo að greinin geti vart staðið undir nýrri skattlagningu. Auðvitað er hægt að taka undir það. Vissulega er það svo að mörg fyrirtæki geta ekki staðið undir auknum útgjöldum. Það vitum við. Engu að síður þarf að takast á við þann vanda sem tengist skuldastöðu í sjávarútvegi og með þessu frv. er leitast við að gera það. En þegar litið er á dæmið í heild og til framtíðar er ljóst að sjávarútvegurinn á ekki annarra kosta völ en byggjast upp af eigin ramleik svo afgerandi sem sjávarútvegurinn er í efnahagslífi okkar. Þegar tekið er tillit til þess hvernig gengisþróunin hefur verið sem hefur vissulega verið hagstæð síðustu missiri fyrir sjávarútveginn, tekið tillit til þess stöðugleika sem er á vinnumarkaði, tekið tillit til þess að það hefur verið leitast við að draga úr útgjöldum sjávarútvegsfyrirtækja m.a. með því að létta af aðstöðugjöldum, þá er alveg ljóst að það er ekki víst að í annan tíma séu betri aðstæður til þess að byggja slíkan sjóð upp sem er ætlað að styrkja sjávarútveginn þrátt fyrir það að aflaheimildir séu litlar núna og erfiðleikar séu í sjávarútvegi vegna þess að aflaheimildir eru minni en nokkru sinni fyrr. Þá er á það að líta og ástæða til þess að vekja athygli á því, ekki síst vekja athygli þeirra sem hafa mælt gegn samþykkt þessa frv. að meginþungi af greiðslum úr sjávarútvegi í Þróunarsjóðinn kemur þó ekki til fyrr en 1. sept. 1996 með nýju fiskveiðiári en stærsti hlutinn af innborgunum í sjóðinn er tengdur aflaheimildum. Þrátt fyrir samdrátt í aflaheimildum í þorski og erfiðleikum sem ég vil alls ekki gera lítið úr, síður en svo, þá er ljóst að engra annarra kosta er völ en þeirra að byggja upp sjóð fyrir sjávarútveginn með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég vil því, virðulegi forseti, lýsa yfir stuðningi við þetta frv. Hins vegar er eðlilegt að um þetta frv. sé fjallað í tengslum við frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða og ég lít svo á að það sé óhjákvæmilegt að fjalla um frv. um Þróunarsjóðinn rækilega í hv. sjútvn. og líta til þess um leið og nefndin tekur til umfjöllunar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Ég verð að lýsa nokkurri undrun minni yfir því hversu ýmsir hv. stjórnarandstæðingar hafa haft allt á hornum sér í umræðunni gagnvart þessu frv. Ég held að það sé ekkert mikilvægara fyrir sjávarbyggðirnar í landinu og rauninni fyrir þjóðina alla en að við vinnum að því að efla sjóð sem hefur það meginmarkmið að styrkja sjávarútvegsfyrirtækin og ég tel að frv. sem hér er til umræðu muni geta með afgerandi hætti, ef staðið er að því eins og hér er gert ráð fyrir, styrkt sjávarútveginn. En aðalatriðið er spurningin um það hversu vel tekst til með að nýta auðlindina, hvernig tekst til að byggja upp fiskstofnana. Vandinn sem við stöndum frammi fyrir í dag er auðvitað fyrst og fremst sá vandi sem tengist minni afla, minni aflaheimildum og því að tekjur hafa dregist saman sem því nemur. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta frv., ég lýsi stuðningi mínum við það.

Virðulegi forseti. Aðeins til glöggvunar fyrir hv. þm. sem hér var að ljúka máli sínu þar sem hann sagði að þetta frv. væri sett fram m.a. til þess að bæta úr þeim fortíðarvanda sem verið hefði þegar núv. ríkisstjórn kom til valda, þá er rétt að draga það fram að að dómi hlutlausra aðila hafði rekstrarafkoman í iðnaði og sjávarútvegi ekki verið svo góð í áratugi eins og hún var þegar stjórnarskiptin fóru fram. Þá var hagnaður í sjávarútvegi rétt tæp 5%. Það hefur verið á árinu sem var að líða, ég man ekki hvort það var 6 eða 8% halli í sjávarútvegi og samkvæmt áliti Þjóðhagsstofnunar fyrir árið 1994 er spáð að hallinn í fiskveiðum verði hvorki meiri né minni en 6%. Þetta er kjarni málsins, hv. þm. En menn eru eilíft í fortíðinni í staðinn fyrir að reyna að horfa til framtíðar og reyna að glöggva sig á því hvernig við ætlum að starfa til framtíðar litið enda er því miður einn aðalorsakavaldur þess vanda sem við er að fást við núna stefnuleysið í greininni. Að mönnum skuli ekki hafa fyrr tekist að koma saman frv. um stjórnun fiskveiða. Þetta er einn aðalvandinn. Sjútvrh. kemur æ ofan í æ og ég veit að það er að kröfum samráðherrans fyrst og fremst þar sem krafist er að þeir sem í greininni starfa hagræði og bæti reksturinn. Engin atvinnugrein á Íslandi hefur hagrætt meira í starfsemi sinni en sjávarútvegurinn. Endalaust eru kröfurnar gerðar án þess að nokkur tilraun sé gerð til þess að sýna þeim sem í greininni standa fram á það hver starfsskilyrðin eigi að vera. Þetta er óviðunandi.

Virðulegi forseti. Það er satt að segja hálfhlálegt að heyra hv. þingmenn Framsfl. tala um þessa sérstaklega góðu stöðu sem sjávarútvegurinn var í þegar þeir skildu við í Stjórnarráðinu. Það væri fróðlegt að heyra afstöðu manna úr sjávarútvegi þegar þeir ræddu við hv. þm. Stefán Guðmundsson um þetta. Ég held að hann ætti bara að rifja upp þann vanda sem hann sem stjórnarmaður í Byggðastofnun hefur staðið frammi fyrir þegar hann hefur verið að fjalla um erfiða skuldastöðu og erfiða rekstrarstöðu fyrirtækja í sjávarútvegi sem hafa leitað til Byggðastofnunar. Og hvað með Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina sem hann stóð að að setja á laggirnar til þess að reyna að koma til hjálpar í sjávarútvegi? Staðan er hins vegar sú og því getur hv. þm. ekki andmælt að hagur sjávarútvegsfyrirtækja versnaði mjög og hann hefur auðvitað versnað með minnkandi aflaheimildum fyrir utan það að tekjur sjávarútvegsins hafa fallið. Þetta ætti hv. þm. að vita. En varðandi kröfu um hagræðingu þá er það alveg ljóst að það er sett fram krafa um að hagræða í sjávarútvegi. Ég hef ekki heyrt nokkurn annan andmæla því en hv. þm. og ég lýsi mikilli undrun minni að hann skuli hafa á móti því að það sé gerð hagræðingarkrafa í þeirri grein eins og annars staðar. Hins vegar er það alveg rétt að víða hefur tekist vel til með að hagræða í sjávarútvegi. Þróunarsjóðurinn er einn þáttur í því að auka þessa hagræðingu, en umfram allt að auðvelda fyrirtækjunum að brjótast úr þeim fortíðarvanda sem Framsfl. byggði upp á þeim árum sem hann var við völd.

Virðulegur forseti. Ég get komið með það síðar í þessum umræðum og þá líka einnig í nefndinni, dregið fram þær tölur sem hægt er að byggja á um afkomu í greininni en hér stendur, hv. þm., í fréttabréfi frá aðalfundi Sambands fiskvinnslustöðva á fyrsta blaði: ,,Aðalfundur Sambands fiskvinnslustöðva telur brýnasta hagsmunamál íslenskrar fiskvinnslu að áframhald verði á þeim stöðugleika í efnahagslífinu sem náðist í ársbyrjun 1990.`` Þetta er málið og á þessu byggðist bætt afkoma í greininni. Hún var af þessu. Það er auðvitað algjört rugl sem hv. þm. hélt fram um afkomu í greininni. Það er vitað mál hvernig hún hefur þróast. Því miður, segi ég. Það er einnig mjög alvarlegur misskilningur hjá hv. þm. ef hann heldur því fram að ég sé talsmaður þess að ekki skuli hagræða. Ég veit að það er hægt að hagræða og það hefur verið hagrætt. Það dró ég fram. En ég segi að það er takmarkað hvað hægt er að setja þessar kröfur stíft fram um endalaust aukna hagræðingu og meiri arðsemi án þess að menn fái að vita sem í greininni starfa hvert rekstrarumhverfið á að vera þannig að menn geti hagrætt, þeir sem vilja það á annað borð. Það er þetta sem ég er að leggja áherslu á, hv. þm., og ætti hverjum manni að vera ljóst.

Virðulegi forseti. Hv. þm. vitnar til þess að það hefur verið lögð áhersla á það af hálfu aðila í fiskvinnslu að halda bæri stöðugleika á vinnumarkaði o.s.frv. sem auðvitað tengist því að greinin byggist fyrst og fremst á því að tekjurnar séu viðunandi. Hvað hefur gerst síðan árið 1990 í sjávarútvegi? Eru sömu aflaheimildir? Er líklegt að hjá fyrirtækjum á Norðurl. v., sem hafa svipuð útgjöld í dag og voru 1990 en minni kvóta, sé svipuð afkoma? Það væri fróðlegt ef hv. þm. færi aðeins yfir þá hluti. Það er allt önnur staða í sjávarútvegi í dag vegna minni aflaheimilda og þetta veit auðvitað hv. þm. en reynir hins vegar að slá höfðinu við steininn og sannfæra hv. þm. um að það sé hægt að bera saman árið 1990 og árið 1994. Þingmaðurinn hlýtur að vita hvaða veiðiheimildir voru árið 1990 og hvaða veiðiheimildir eru í dag. Það er grundvallaratriðið. Hins vegar eru aðstæður miklu betri, rekstraraðstæður miklu betri að öðru leyti vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar, minni verðbólgu, lægri vaxta o.s.frv. Þetta ætti hv. þm. að kynna sér.

Frú forseti. Þær umræður sem hér hafa farið fram hafa um margt verið athygliverðar. Það hefur komið fram eins og stundum áður í umræðum um sjávarútvegsmál blæbrigðamunur a.m.k. í ræðum stjórnarandstæðinga í þinginu. Það er talsverður munur á afstöðu þingmanna Alþb. annars vegar og Framsfl. hins vegar í umfjöllun um þetta mál eins og önnur sem lúta að uppbyggingu sjávarútvegsins í landinu. Ef ég hef skilið ræðu hv. 1. þm. Austurl. rétt þá er ekki ágreiningur um mikilvægi þess að halda áfram því verki að starfrækja sérstakan sjóð og afla til þess fjár til að standa að úreldingu fiskiskipa og hækka úreldingarhlutfallið enda átti hv. þm. frumkvæði að því að betrumbæta löggjöf þar að lútandi á sínum tíma. Það er ekki ágreiningur um það að mikilvægt er að standa að lánastarfsemi til þess að treysta fjárhagslega endurskipulagningu í sjávarútvegsfyrirtækjum. Hins vegar kom fram hjá hv. þm. að hann hefði efasemdir um að unnt væri að styrkja fjárhagslega stöðu fyrirtækja með kaupum á fiskvinnsluhúsnæði. Í sjálfu sér er það rétt að það er engan veginn jafneinfalt að koma sjávarútveginum til aðstoðar við fjárhagslega endurskipulagningu með þeim aðgerðum eins og varðandi fiskiskipin. En rétt þótti að hafa slíkar heimildir í þessum lögum sem ástæða er til að ítreka að fela ekki í sér réttindi til handa eigendum fiskvinnsluhúsa né heldur skyldu af hálfu sjóðstjórnarinnar til kaupa. Hvort tveggja verður að meta í hverju falli þegar horft er á möguleika í viðkomandi fyrirtæki til þess að treysta rekstrarstöðu sína. Hv. 1. þm. Austurl. spurði að því hvort nú væru forsendur fyrir slíkri gjaldtöku eins og frv. gerir ráð fyrir. Rétt er að minna á í því sambandi að frv. mælir fyrir um það að gjaldtaka sem ella hefði farið fram samkvæmt gildandi lögum til þess að standa undir hluta af kostnaði við Hafrannsóknastofnun fellur niður í þrjú ár en leggst síðan á sjávarútveginn til þess að nýtast atvinnugreininni sjálfri. Hér er því um að ræða millifærslu í þeim tilgangi að standa undir þeim aðgerðum sem frv. gerir ráð fyrir að sjóðurinn annist. Það má e.t.v. líta á þær skuldbindingar sem sjóðurinn er að yfirtaka frá atvinnutryggingardeild og ella hefðu fallið á ríkissjóð. Þá kemur í ljós þegar það er skoðað að það þarf um 180 millj. á ári fram til 2005 til þess að standa undir þeim skuldbindingum en ráð hefur verið fyrir því gert að sala á 12.000 þorskígildislestum Hagræðingarsjóðs geti í meðalárferði skilað rúmlega 500 millj. kr. en miðað við núverandi stöðu aflaheimilda innan við 400 millj. kr. Þegar á þetta er litið má alveg ljóst vera að hér er verið að létta byrðum af sjávarútveginum. Sá kostnaður sem á hann leggst vegna skuldbindinga atvinnutryggingardeildar er a.m.k. helmingi minni en þær tekjur sem fengjust miðað við núverandi aflaheimildir við sölu á aflaheimildum Hagræðingarsjóðs. Þessi gjaldtaka kemur fyrst til framkvæmda í ársbyrjun 1996. Hv. þm. sagði að því hefði verið haldið fram að hér væri um að ræða fyrsta skerf að auðlindaskatti. Þetta var líka sagt og kom úr einhverjum hornum þegar hv. þm. sjálfur beitti sér fyrir stofnun Hagræðingarsjóðsins á sínum tíma. Þá var því haldið fram að þar væri vegna sölu á aflaheimildum Hagræðingarsjóðs um að ræða fyrsta skrefið í átt að auðlindaskatti. Þegar ég beitti mér í upphafi starfstíma núv. ríkisstjórnar fyrir breytingum á lögum um Hagræðingarsjóð var aftur sagt að hér væri á ferðinni fyrsta skrefið að auðlindaskatt og nú heyrist það enn þegar þessi gjaldtaka fellur niður en verður breytt yfir í fast form á aflaheimildir með sambærilegum hætti þá sé það fyrsta skrefið í átt til auðlindaskatts. Ég verð aðeins að segja út af þessu að það er búið að nýta þetta fyrsta skref býsna vel þegar búið er að nota þessar 12.000 lestir, sem hv. 1. þm. Austurl. beitti sér fyrir að Hagræðingarsjóður fengi á sínum tíma, þrisvar sinnum sem fyrsta skref í átt til auðlindaskatts þá hafa þær heimildir verið nýttar býsna vel í þeim tilgangi og ekki verður sagt að menn hafi gengið ýkja langt á þeirri braut þegar sömu heimildirnar eru notaðar í þrígang með þessum hætti. Aðalatriðið í þessu er hin efnislega niðurstaða. Það er verið að leggja niður gjaldtöku í formi sölu á aflaheimildum, það er verið að breyta því yfir í fasta krónutölu og sú upphæð rennur út til sjávarútvegsins sjálfs en ekki til annarra þarfa og er þess vegna ekki frá honum tekið en rétt að taka það fram að hér er auðvitað um millifærslu að ræða. Hv. 4. þm. Norðurl. e. lýsti afstöðu sinni með nokkuð öðrum hætti en hv. 1. þm. Austurl. Hann lýsti því yfir að í eðli sínu væri sjóður af þessu tagi samdráttarsjóður. Ég mótmæli þessar fullyrðingu enda hefur hún ekki við nokkur rök að styjast. Það felur ekki í sér samdrátt að nýta betur þá fastafjármuni sem fyrir hendi eru í atvinnugreininni. Það er fyrst og fremst tilraun til þess að fá meiri arð út úr atvinnustarfseminni og skapa þannig skilyrði til þess að takast á við ný verkefni og er reyndar forsenda fyrir framfarastefnu í atvinnugreininni þannig að atvinnufyrirtækin sjálf geti tekist á við ný verkefni sem aftur skapa aukin verðmæti. Hv. þm. sagði að það væri réttlætanlegt að eyða meiri peningum en þyrfti til þess að sækja afla úr sjó vegna þess að þann aukakostnað mætti borga með verðmætaaukningu í atvinnugreininni. Ég ætla ekki að deila við hann að það er hægt að halda þannig á málum að þetta gerist með þessum hætti. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að verðmætaaukninguna í atvinnugreininni eigi ekki að nota til þess að stunda veiðarnar með meiri kostnaði en nauðsynlegt er heldur til þess að veita þeim afrakstri og þeirri verðmætasköpun út til þjóðfélagsins, út til fólksins í landinu til þess að bæta lífskjör þess. Og það er að því marki sem við erum að stefna þannig að hér er algerlega um grundvallarágreining að ræða milli mín og hv. þm. ef hann talar fyrir hönd Alþb. í þessu efni. Ég tel að það sé keppikefli að við aukum hagræðingu í greininni, nýtum fjármuni hennar sem best til þess að launafólkið í landinu njóti afraksturs sjávarútvegsins í ríkari mæli því að það er auðvitað verðmætasköpun sjávarútvegsins sem fyrst og fremst stendur undir lífskjörum alls almennings í landinu og velferðarþjóðfélaginu sem við höfum byggt upp og við þurfum á þessum afrakstri að halda til þess að bæta lífskjörin og standa undir eðlilegri velferð í landinu. Hv. þm. hafði svo af því áhyggjur að í þessu frv. fælist ekki nægjanleg skipulagshyggja, það væri ekki nægjanlega ákveðið af stjórnvalda hálfu hvaða fiskiskip ætti nú helst að nota, hvers konar fiskiskip ætti að kaupa og hvers konar fiskiskipum ætti að fórna. Ríkisvaldið yrði að stýra því hvort það ætti að kaupa fleiri eða færri fiskiskip af þessari tegundinni eða hinni. Ég er algerlega andvígur miðstýringarhugmyndum af þessu tagi. 

Virðulegur forseti. Hæstv. utanrrh. hefur lýst því yfir að hér sé um að ræða fyrsta skrefið að auðlindaskatti. Hann hefur túlkað það m.a. þannig að í 19. gr. kemur fram að komi í ljós að framtíðartekjur sjóðsins séu ekki í samræmi við skuldbindingar skal ráðherra leggja fyrir Alþingi tillögur um breytingar á tekjustofnum sjóðsins. Þetta hefur verið túlkað með þeim hætti að ef sjóðurinn á ekki fyrir skuldbindingum sínum og falli þær ekki á ríkissjóð heldur beri að hækka tekjurnar og jafnvel þannig að þessi sjóður skili tekjum í framtíðinni. Þetta eru ekki nýjar yfirlýsingar. Þær eru gefnar fyrir alllöngu síðan og má vel vera að þar sé um breytingar að ræða. En ég vildi spyrja hæstv. sjútvrh. um það að í 6. gr. er gert ráð fyrir því að þetta gjald verði lagt á frá og með 1. sept. 1996. Er það ekki óvenjulegt og óeðlilegt að Alþingi ákveði að leggja á slíkt gjald að afloknum næstu kosningum? Væri það eðlilegt að það kæmu fleiri mál hér á Alþingi um að tekjuskattur skyldi t.d. vera svona eða svona 1996 eða 1997, að þetta gjald skuli lagt á 1998, að hitt gjaldið skuli lagt á árið 2000? Eru ekki takmörk fyrir því hvað stjórnvöld á hverjum tíma geta gengið langt í því að ákveða gjöld sem leggja skuli á í framtíðinni?

Frú forseti. Aðalatriði þessa máls er að það er þörf á þeim aðgerðum sem hér er verið að mæla fyrir um. Það er hins vegar svo ástatt í sjávarútvegi í dag að það eru ekki aðstæður til þess að innheimta það gjald sem hv. þm. beitti sér fyrir að yrði lagt á sjávarútveginn á sínum tíma með sölu á aflaheimildum Hagræðingarsjóðs. Þess vegna hefur verið tekin ákvörðun um að fresta þeirri tekjuöflun í þrjú ár. Þá er hins vegar gert ráð fyrir því að breyta forminu á þessari innheimtu. En hér er fyrst og fremst verið að fresta innheimtu og gjaldtöku sem hv. þm. beitti sér fyrir á sínum tíma og ég tel það vera eðlilegt og nauðsynlegt vegna aðstæðna í greininni og væri alveg fráleitt að taka ekki tillit til þess þó að kosningar eigi að fara fram til Alþingis á næsta ári.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að það var settur upp Hagræðingarsjóður á sínum tíma og hann fékk veiðiheimildir sem áttu að nema sama aflamagni og skerðing var vegna útflutnings á ferskum fiski, að hámarki 12 þús. lestir. Síðan hefur því miður orðið mikil skerðing á aflaheimildum og fyrsta skref var stigið til þess að taka þessar aflaheimildir til loðnuflotans á sínum tíma. Nú hefur þótt nauðsynlegt að taka þær til skipta fyrir þorskveiðiflotann og ég er því sammála. Ég tel það vera á margan hátt mjög óeðlilegt að standa að málum með þessum hætti, hæstv. sjútvrh. Það var núverandi ríkisstjórn sem ákvað að breyta lögunum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins á sínum tíma í mjög veigamiklum atriðum án þess að þar kæmi neitt í staðinn. Við lögðum það til í stjórnarandstöðunni á þeim tíma að það mál yrði látið bíða endurskoðunar á fiskveiðistjórnunarlögunum. Það var ekki fallist á það og rokið í að gera þessar breytingar til þess að ná tekjum inn í ríkissjóð, til þess að ná tekjum handa Hafrannsóknastofnun sem síðan er búið að falla frá. Ætli hefði ekki verið nær að flýta sér aðeins hægar í málinu og bíða með endurskoðun á löggjöfinni og vera ekki að breyta hagræðingarsjóðslöggjöfinni á sínum tíma því að það er út af fyrir sig alveg rétt að sumt af þeim reglum sem var verið að afnema eiga sér nokkra samnefnara í þessu frv. Það skal ég taka undir, þeirri hugsun sem þar var. En hefði þá ekki verið betra, hæstv. sjútvrh., að bíða með að rjúka í að breyta þeirri löggjöf?

Frú forseti. Það er kjarni málsins að það er verið að færa þessi mál nær því horfi sem þau voru áður en síðasta breyting var gerð á lögum um Hagræðingarsjóð í upphafi þessarar ríkisstjórnar og hélt ég að það ætti fremur að leiða til þess að það yrði minni ágreiningur okkar í millum um þau efni þegar málin væru færð nær því horfi sem hv. 1. þm. Austurl. beitti sér fyrir að þau kæmust í á árinu 1990 en slík breyting ætti ekki að leiða til aukinna deilna. Og ég held að það sé í sjálfu sér gott fyrir sjávarútveginn að þær breytingar skuli nú gerðar að þessi tekjustofn og þessi tekjuöflun nýtist greininni í gegnum þennan sjóð og fari ekki til annarra þarfa og við ættum að geta verið sammála um að það er spor fram á við fyrir sjávarútveginn.

Hæstv. forseti. Hæstv. sjútvrh. heldur uppi þeim strákslega hætti oft hér í þingstörfum að í stað þess að svara spurningum, sem til hans er beint, þá kemur hann gjarnan í lok umræðu og snýr út úr orðum manna. T.d. sneri hann nánast þannig út úr orðum mínum að ég hefði í raun lagst gegn allri hagræðingu og ég vildi láta sækja fisk í sjóinn með meiri tilkostnaði en þyrfti. Hvernig dettur nokkrum heilvita manni í hug að halda svona vitleysu fram, hæstv. sjútvrh.? Slík orð voru aldrei sögð í þessari umræðu. Þetta er bara skáldskapur í eigin hugarheimi hæstv. ráðherra. Ég bakka hins vegar ekki með það að þegar þær aðstæður skapast að tímabundið verður að draga úr sókn í einhverjar tegundir þá eru vissir möguleikar til að mæta því með því að gera enn meira verðmæti úr því sem má þó taka og þar getur stærri skipastóll m.a. nýst manni. Þetta eru engin ný vísindi. Það er margbúið að tala um þetta. Hefur hæstv. sjútvrh. aldrei heyrt talað um nauðsyn á bættri meðferð afla á Íslandi? Líklega ekki. Það er það sem hér var verið að benda á sem einn þátt af mjög mörgum sem þyrfti að taka inn í myndina þegar verið væri að velta flotastærðinni fyrir sér og ég held að hæstv. sjútvrh. hefði verið nær að svara slíkum spurningum eins og ég beindi t.d. til hans, hvort hann telji ástæðu til þess að hafa í gangi úreldingu á loðnuskipum eins og stærð þess flota er og í ljósi þeirrar staðreyndar að við höfum ekki náð þeim kvóta ár eftir ár. Er hæstv. sjútvrh. að mæla með því fyrirkomulagi að það sé hægt að úrelda loðnuskip og kaupa inn í landið í staðinn t.d. togara? Telur hann það æskilega breytingu? Ég var ekki að biðja um einhverja sérstaka miðstýringu í þeim efnum og kemur náttúrlega úr hörðustu átt að heyra hæstv. ráðherra Sjálfstfl. sem er hér að leggja fram frv. um einhvern mesta millifærslusjóð sögunnar, miðstýringar- og millifærslusjóð, fara að gagnrýna aðra fyrir hugsun af því tagi. Og ég veit ekki hvaðan Sjálfstfl. kemur sú speki í raun og veru að útgerðarmenn á Íslandi munu halda áfram að gera of stóran flota út alveg út yfir gröf og dauða ef Sjálfstfl. hefur ekki vit fyrir þeim að hætta því.

Frú forseti. Ég gagnrýndi hv. 4. þm. Norðurl. e. ekki fyrir annað en það sem hann sagði í sinni ræðu. En það er út af fyrir sig fagnaðarefni ef honum er orðið ljóst að það er ástæða til þess að nota aukinn afrakstur í greininni sem til að mynda fæst með betri meðferð á afla og betri nýtingu hráefnis til þess annars vegar að byggja atvinnugreinina upp, gefa henni færi á að kosta nýjungar og til þess á hinn bóginn að standa undir betri lífskjörum fólksins í landinu. Ég tel að við hljótum á hverjum tíma að hafa þetta að meginmarkmiði og meginkeppikefli en eigum ekki að nota þann afrakstur sem fæst með betri nýtingu á afla og betri gæðum til þess að standa undir óþarfa kostnaði af því að við þurfum að sækja fram og við þurfum að nota þann afrakstur sem við fáum út úr sjávarútveginum með þessum hætti til þess að sækja fram. Ef við gerum það ekki þá er hætta á að við stöðnum. Ég vona satt að segja að við getum orðið sammála um þetta og fagna því ef sjónarmið okkar geta farið saman í þessu efni. En það er höfuðverkefni okkar því að við ætlum okkur að sækja fram í þessari atvinnugrein. Það er eina leiðin fyrir þessa þjóð til þess að sækja fram.

Virðulegi forseti. Við skulum lesa yfir þessi orðaskipti, hæstv. sjútvrh., og þá kemur fram hvernig hæstv. ráðherra var hér að reyna að snúa út úr orðum mínum. Staðreyndin er náttúrlega sú að hér er verið að taka mjög miðstýrða ákvörðun. Það er verið að ákveða að taka 4 þúsund millj. að láni, beina ráðstöfðun þeirra inn í tiltekinn farveg og láta síðan sjávarúteginn endurgreiða það með sérstökum skatti sem á að leggja á hann frá og með árinu 1996 án þess að sjávarútvegurinn sem slíkur eigi að ráðstafa því eða stýra hvernig með þessa peninga er farið. Hefur hæstv. sjútvrh. spurt greinina að því: Ef ég get útvegað ykkur 4 þús. millj. að láni, í hvað viljið þið fá það? Í hvað ætlið þið að nota? Ég er ekki viss um að hæstv. sjútvrh. fengi það svar að það ætti að gera það einmitt svona og það er einmitt miðstýrð ákvörðun. Þarna er verið að reyna að taka af mönnum völdin og hafa vit fyrir þeim. Það er auðvitað þannig. Og ég endurtek það bara, ég veit ekki síðan hvenær mönnum kom sú speki í hug á Íslandi að útgerðarmenn og fyrirtækin í landinu, sem hæstv. sjútvrh. talar svo um í hinu orðinu, séu þá ekki bara einfær um að taka sjálf þær ákvarðanir sem lúta t.d. að stærð fiskiskipanna sem þau gera út. Hvers vegna ekki? Og af hverju þarf þá endilega að hafa vit fyrir þeim gagnvart þessum þætti en öðrum? Ég held að það þurfi bara að fara yfir þetta mál í heild sinni. Úrelding í einu hólfi eins og hér er verið að leggja til er mjög umdeilanleg aðgerð. Ég held að hæstv. sjútvrh. hljóti að verða að viðurkenna það. Þetta er náttúrlega samdráttaraðgerð í greininni. Það þýðir ekkert annað en horfast í augu við það. Upp að vissu marki er einhver samdráttur þegar orðinn og óhjákvæmilegur. En við hljótum að reyna að beina þessu fjármagni a.m.k. jafnframt í það að auka tekjurnar og auka verðmætasköpunina. Ég tel að það sé ekki nógu framsækin hugsun, þetta sé úrelt og gamaldags hugsun sem liggur í þessu frv., sama heimóttarhugsunin og hefur lokað menn af innan landhelginnar og skaut upp kollinum hjá hæstv. ráðherra í sumar þegar hann vildi banna mönnum að fara í Smuguna. Sama ræfildómshugsunin.

Frú forseti. Það hefur ekki verið dregin nein dul á það að frv. felur í sér millifærslu. Það er félagsleg aðgerð til þess að takast á við ákveðinn aðlögunarvanda í sjávarútveginum. Ég tók það mjög skýrt fram í minni upphafsræðu og benti á að einmitt út frá þeim sjónarmiðum hefði komið fram gagnrýni á frv. Ég tel hins vegar að þessi aðlögunarvandi sé það mikill að það sé réttlætanlegt innan þeirra þröngu marka sem þetta frv. gerir ráð fyrir að taka með félagslegum hætti á þeim verkefnum. En aðalatriðið er þetta að ef við ætlum að vinna okkur út úr vandanum, þá þurfum við að nýta hverja krónu sem fjárfest er í sjávarútveginum betur en við höfum gert. Og starfsemi þessa sjóðs miðar að því marki og það er gamaldags sjónarmið að hafna því að við þurfum að nýta sem best hverja krónu sem fjárfest er í þessari atvinnugrein eins og öðrum vegna þess að með öðrum hætti en að nýta þessa fjárfestingu sem best sköpum við ekki þann arð sem er forsenda fyrir nýjum verkum, nýrri fjárfestigu í vöruþróun og markaðssetningu og við sköpum ekki þann arð sem er forsenda fyrir því að bæta lífskjörin í landinu. Það er gamaldags sjónarmið að horfa fram hjá þessum staðreyndum og ég átta mig hreinlega ekki á því hvers vegna hv. 4. þm. Norðurl. e. er að mæla fyrir slíkum sjónarmiðum eftir að til að mynda formaður Alþb. hefur lýst allt öðrum hugmyndum og veifað framsækinni útflutningsstefnu sem vakti þó nokkra athygli. Hér talar varaformaðurinn á allt öðrum nótum eða í allt öðrum tíma en formaður Alþb. gerði til að mynda þegar þessi útflutningsstefna Alþb. var kynnt.

Virðulegi forseti. Það voru þau orð hæstv. sjútvrh. að þetta frv. væri brýnt sem varð til þess að ég bað hér um orðið. Í nóvember 1992 var það kynnt hér úr þessum ræðustól að ríkisstjórnin hefði tekið ákvörðun um þennan Þróunarsjóð. Það er verið að mæla fyrir þessu frv. í febrúarmánuði 1994, 16 mánuðum síðar. Og hæstv. sjútvrh. segir hér: Málið er brýnt og það krefst afgreiðslu. Það er alveg rétt hjá hæstv. sjútvrh. að við alþýðubandalagsmenn höfum talað fyrir því um nokkra hríð, og gert það af meiri myndarskap heldur en aðrir stjórnmálaflokkar að þeim öllum ólöstuðum, að það væri mjög brýnt að hefja þróunarverkefni í sjávarútvegi til þess að bæta lífskjörin í landinu. En, virðulegi sjútvrh., þetta frv. er ekki nema að mjög litlu leyti um þróunarverkefni í sjávarútvegi. Þetta er gamaldags millifærslu- og skattlagningarfrumvarp sem einkennist fyrst og fremst af þeirri hefðbundnu hugsun að verðmætin í sjávarútvegi séu fasteignir og skip. Eru það dýrmætustu verðmætin í íslenskum sjávarútvegi? Nei. Dýrmætustu verðmætin í íslenskum sjávarútvegi eru sú þekking, sú reynsla, sú markaðsaðstaða sem íslenskir einstaklingar og íslensk fyrirtæki hafa komið sér upp. Fæst þetta frv. við það að styrkja þann þáttinn með afgerandi hætti? Svarið er því miður nei. Hefur ríkisstjórnin á undanförnum missirum verið að styrkja þann þáttinn? Svarið er því miður nei. Það þarf ekki að fara lengra en nokkur hundruð metra í miðbænum frá þinghúsinu til þess að heimsækja fyrirtæki þar sem ungir athafnamenn með sitt hugvit eitt að vopni hafa verið að framleiða nýja tegund af frystihúsum til útflutnings. Ekki frystihús úr steinsteypu heldur frystihús í gámum sem hafa þann eiginleika að þau er hægt að flytja hvert sem er í veröldinni, hvort heldur sem er með flugvélum, skipum eða járnbrautalestum. Þetta verkefni er þar að auki það verkefni sem hefur skapað reykvískum athafnamönnum í járnsmíði hvað mesta viðbót á síðustu mánuðum þannig að þar fer saman atvinnuþörf kunnáttumanna í málmsmíði og nýjungar í sjávarútvegi. Hefur komið til liðsinni frá íslenskum stjórnvöldum gagnvart þessu mikilvæga nýja útflutningsverkefni? Svarið er því miður nei. Þetta litla fyrirtæki sem hér er í miðbænum er þegar með fyrirspurnir frá yfir 70 erlendum aðilum sem eru reiðubúnir að skoða það gaumgæfilega að gera stórar pantanir sem gætu orðið ígildi í framleiðslustarfsemi á höfuðborgarsvæðinu mörg hundruð starfa á næstu missirum. Hafa stjórnvöld sýnt þessu einhvern áhuga? Eftir því sem forsvarsmenn fyrirtækisins segja mér, nei. Á morgun koma til Íslands fulltrúar frá Namibíu til þess að ræða við íslenska aðila um stofnun fyrirtækis sem hefði þann möguleika að nýta yfir 11.000 tonn af dýrmætum fiskstofni í landhelgi Namibíu og koma þeirri vöru á markað á Spáni þar sem sölukerfið er tryggt. Til að koma þessu í kring þarf kannski nokkra tugi milljóna sem erfitt er að fá út úr rekstri þessa stóra fyrirtækis á skömmum tíma. Forseti Namibíu hefur komið hingað. Honum og hans fylgdarliði hafa verið haldnar veglegar veislur. Honum hafa verið sýnd frystihús. En eru stjórnvöld að fylgja þessu máli eftir með þeim hætti að greiða götu þessara aðila þannig að tryggt sé að nú þegar á næstu vikum verði teknar ákvarðanir sem geta skilað inn í íslenskt þjóðarbú á næstu árum nokkur hundruð millj. kr. í arð af því hugviti og þekkingu sem Íslendingar kynnu að flytja út? Svarið er því miður nei. Ég gæti talið áfram í öllum mínum ræðutíma slík dæmi frá síðustu missirum þar sem möguleikar Íslendinga í sjávarútvegi hafa ekki náð fram að ganga vegna þess að kerfið hér á landi, bankakerfið, lánakerfið, reglugerðirnar, löggjöfin, miðast á engan hátt við þessi tækifæri. Svo komum við hér saman á Alþingi og fjöllum um frv. um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Frv. sem ber slíkt heiti ætti auðvitað fyrst og fremst að vera í reynd áhættulánasjóður fyrir nýjungar af þessu tagi. Fyrst og fremst. Við ættum að hafa kjark til þess að segja: Það er nauðsynlegt fyrir þetta þjóðfélag að vera með ákveðið áhættufjármagn í sjávarútvegi til þess að greiða götu þeirra sem hafa hugmyndir og djörfung til að sækja fram með ákveðnum hætti. Ég hef sagt það á undanförnum missirum að ég tel að Íslendingar hafi álíka möguleika á sviði sjávarútvegs og Hollendingar hafa gert að veruleika á sviði blómasölu og blómaræktar. Þeir hafa náð því að vaxa úr blómaræktarþjóð yfir í það að fá í sínar hendur 90% af heimsviðskiptum í blómaverslun. Smíði tækja, sölukerfi, flutningar og annað sem þessu tengjast. Þess vegna á umræðan hér á landi ekki að vera sú sem hv. þm. Sturla Böðvarsson var með fyrr í þessum umræðum, að lýsa bara svartnætti yfir minnkun fiskstofnanna. Það er auðvitað vandamál en við sjáum fjölmörg dæmi um það hvernig menn hafa getað skapað auknar þjóðartekjur og aukinn arð með því að nýta kunnáttuna og hugvitið með réttum hætti. Auðvitað væri æskilegt ef hæstv. utanrrh. gæti verið í salnum við þessar umræður vegna þess að það er ekki bara hæstv. sjútvrh. sem ber ábyrgð á þessum málum. Hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson er líka utanríkisviðskiptaráðherra Íslands og það er eins og hann hafi gleymt því á þeim fimm árum sem hann hefur verið í embætti eða svo, bráðum sex, að hann er sölumaður númer eitt í að tryggja að íslenskar afurðir, hugvit og tækni skili gjaldeyristekjum í þjóðarbúið. Hvað hefur hann gert í þeim efnum? Svarið er ósköp lítið. Hefur hæstv. utanrrh. átt fundi með Icecon til þess að kynna sér möguleika á auknum gjaldeyristekjum í gegnum íslenskan sjávarútveg? Ég held ekki. Mér er til efs að hann á sínum sex árum hafi átt einn einasta slíkan fund. Hefur hann átt fund með þessu unga fyrirtæki sem þegar hefur sýnt mikla möguleika með því að framleiða frystihús í gámum? Ég held ekki, ég held að hann hafi ekki átt neinn slíkan fund. En hann er óþreytandi við að liggja yfir alls konar reglugerðum frá Evrópubandalaginu eins og hann haldi að framsókn í atvinnulífi byggist á reglugerðum frá Evrópubandalaginu í stað þess að leita markaða og nýta það hugvit og þá þekkingu sem við höfum hér. Ég hef átt kost á því að láta ýmsa erlenda viðskiptajöfra skoða íslenskan sjávarútveg. Það eru menn sem hafa víðtæka þekkingu á viðskiptum út um allan heim. Þeir hafa gefið sér góðan tíma til þessarar skoðunar og það er mjög fróðlegt að heyra þeirra niðurstöðu. Þeirra niðurstaða gengur nefnilega alveg þvert á það sem hæstv. utanrrh., Jón Baldvin Hannibalsson, hefur kappkostað að reyna að telja þjóðinni trú um á undanförnum árum. Hann hefur sýknt og heilagt verið í því að telja þjóðinni trú um það að vandamálið í sjávarútvegi á Íslandi númer eitt sé sölusamtökin, SH, Íslenskar sjávarafurðir og sérstaklega SÍF. Hvað ætli það séu margar messurnar sem utanrrh. hefur farið með um þau efni? Þess vegna finnst mér það merkilegt að þegar þessir alþjóðlegu viðskiptamenn hafa skoðað íslenskan sjávarútveg þá er þeirra niðurstaða að dýrmætasta auðlind Íslendinga á sviði sjávarútvegs sé ekki sú að við kunnum að veiða fisk heldur að við höfum einstæða kunnáttu í að framleiða og selja fisk og byggja upp markaðskerfi sem stendur traustum rótum í mörgum heimsálfum sem getur aðlagað sig innbyrðis breytingum á gjaldmiðlum eftir því hvar hentugast er að selja hverju sinni og hefur ótrúlegan hraða í að laga sig að tæknikunnáttu og verkþróun í sjávarútvegi. Það kynni nú ekki að vera að það væru einmitt sölusamtökin sem væru meðal mikilvægustu auðlinda Íslendinga í sjávarútvegi vegna þess að innan þeirra vébanda sé að finna fólk með hæfileika og kunnáttu og aðstöðu til þess að veita ungu fólki með markaðsþekkingu og vilja til þess að skapa nýjan arð úr þeim fiskstofnum sem við höfum hér? Það hafa líka komið út úr þeim viðræðum ábendingar um það að Íslendingar hafi einstæða möguleika til þess að byggja á skömmum tíma upp víðtækt alþjóðlegt viðskiptakerfi á sviði sjávarútvegs vegna þess að við höfum til að bera í fyrsta lagi þessa kunnáttu á sviði sölustarfsemi, markaðsöflunar og framleiðsluhátta sem ég hef nefnt. Í öðru lagi vegna þess að við erum það litlir að það óttast okkur nánast enginn. Því hafa þessir menn bent á að það skynsamlegasta fyrir Íslendinga væri að koma sér upp þeim þríhyrningi sem er myndaður í fyrsta lagi af þeirri kunnáttu sem Íslendingar geta lagt fram sem ígildi hlutafjár í slík alþjóðleg samstarfsfyriræki. Í öðru lagi af framlagi þeirra ríkja, hvort sem það er í Afríku eða Asíu sem vilja nýta þær miklu auðlindir sem eru í þeirra landhelgi en ekki eru nýttar í dag og eru reiðbúnir eins og Namibíumenn, Indverjar og fleiri að veita okkur aðgang að sinni landhelgi vegna þess að hún er einfaldlega ekki nýtt í dag og þeir eygja ekki betri möguleika til að nýta hana heldur en að gera slíka samninga við okkur. Og í þriðja lagi af alþjóðlegu fjármagni, aðilum sem eru reiðubúnir að fjármagna, reiðubúnir að fjárfesta í slíkum samskiptum Íslendinga og þessara fjarlægu þjóða vegna þess að þeir treysta stjórnunarhæfileikum og markaðskunnáttu íslenskra fyrirtækja til þess að gera arð úr slíkri samsteypu. Þessi þríhyrningur markaðsþekkingarinnar og framleiðsluþekkingarinnar hér heima, í öðru lagi auðlindanna víða um heim og í þriðja lagi hins alþjóðlega fjármagns er kannski einhver mesti sóknarkrafturinn sem við getum átt í íslenskum sjávarútvegi. Í stað þess að liggja yfir því hér á þingi erum við búin að bíða í 16 mánuði eftir gamaldags millifærslufrumvarpi sem aðallega hefur það innanborðs hvað eigi að gera við þessa milljarða sem settir voru í skuldbreytingar fyrir sjávarútveginn á vandræðaárunum 1989--1990 þegar allt var að fara á hausinn. Auðvitað má ræða það fram og aftur hvað eigi að gera við þá milljarða, hvort ríkið eigi að borga þá beint eða hvort það eigi að láta greinina borga. Ég tel það í sjálfu sér ekki vera neitt stórmál. Og að liggja yfir því í heilli ríkisstjórn missirum saman sýnir best að þeir sem eiga að hafa forustu fyrir þessum málum á vettvangi ríkisstjórnarinnar eru bara með einhvern allt annan kompás. Þess vegna held ég að það sé alveg rétt sem hér hefur verið sagt, ég trúi því ekki að það hafi verið þau skilaboð sem ríkisstjórnin hafi fengið frá forsvarsmönnum sjávarútvegsins að þetta væri brýnast. Við vitum það hins vegar að alveg eins og Alþfl. hefur mánuðum saman verið að strekkja í einhverjar formúleringar í landbúnaði í samræmi við eitthvert ídeólógískt harðlífi sem Alþfl. lifir í þeim málaflokki þá hefur Alþfl. verið að strekkja í ákveðnar formúleringar í kringum sjávarútveg til þess að geta notað það í einhverjum svipuðum tilgangi. En það hefur bara ósköp lítið með framþróun íslensks sjávarútvegs að gera. Ég held að það væri nær fyrir hæstv. sjútvrh. --- í stað þess að flytja einhverja fyrirlestra um einhvern ágreining milli Framsfl. og Alþb. og aðrar slíkar hugleiðingar sem hann var með áðan og ég ætla að leiða alveg hjá mér --- að leita eftir samstarfi í þinginu um að búa til einhvern raunverulegan þróunarsjóð fyrir sjávarútveginn á Íslandi. Við erum alveg tilbúnir til þess samstarfs í Alþb. Við erum með langa og ítarlega skrá af hugmyndum um það efni og ég held eftir viðræður mínar við fjölmarga forustumenn í íslenskum sjávarútvegi að það sé kannski brýnna verkefni en að vera að skaka á því í þinginu mánuðum og jafnvel missirum saman hvað eigi að gera við þessa skuldbreytingarmilljarða frá árunum 1989 og 1990.

Frú forseti. Það er út af fyrir sig réttmæt gagnrýni að frv. er of seint fram komið og ég fagna því einfaldlega að fá gagnrýni úr þeirri áttinni. Hitt hygg ég að sé misskilningur hjá hv. þm. að þetta frv. miði ekki að því að gefa íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum meira svigrúm til þess að nýta það hugvit og þá verkþekkingu sem þar er fyrir hendi. Þvert á móti er þetta ein af mikilvægum forsendum þess að nýta það hugvit og þá þekkingu sem við ráðum yfir. Fyrirtæki sem eru bundin á skuldaklafa vegna fjárfestingar sem ekki nýtist nema að takmörkuðu leyti hafa minna svigrúm en nauðsynlegt er til þess að nýta aðra krafta eins og hugvit og verkþekkingu. Og það er einmitt til þess að skapa þetta svigrúm sem við teljum nauðsynlegt að ganga hraðar fram í aðlögun greinarinnar að þessum nýja veruleika sem við búum við með minni aflaheimildum sem frv. er flutt. Ég vil líka minna á að í frv. eru skýr ákvæði um það að sjóðurinn á að styrkja verkefni þar sem íslenskur sjávarútvegur er að leita út á við, sjávarútvegsverkefni erlendis. Þannig að þessu leyti er beinlínis gert ráð fyrir því að sjóðurinn taki til að mynda á verkefnum eins og hv. þm. nefndi með samstarfsverkefni í Namibíu, sem ég ætla að geti verið mjög góður kostur, lyftistöng bæði fyrir íslenskan sjávarútveg og sjávarútveg Namibíu sem verið er að byggja upp. Það er beinlínis gert ráð fyrir því í frv. að við getum tekist á við slík verkefni sem ég er sammála hv. þm. að er þáttur í þeirri framfararsókn í íslenskum sjávarútvegi sem við þurfum að standa að þrátt fyrir þrengingarnar.

Virðulegi forseti. Mér er alveg ljóst að í þessu frv. eru nokkur atriði sem víkja að þessu en það er ekki burðarásinn í frv. Burðarásinn í frv. er þessi millifærsluæfing varðandi gömlu skuldbreytingarmilljarðana plús einhverjar vangaveltur um það hvernig eigi að hagræða frystihúsum. Það sem ég var hins vegar að benda á hér er að við erum búin að bíða í 16 mánuði eftir að fá frv. um Þróunarsjóð sjávarútvegsins hérna inn. Á þeim tíma hefur glatast eða a.m.k. seinkað framkvæmd á dýrmætum tækifærum sem hefði verið hægt að taka á ef raunverulegur þróunarsjóður hefði verið settur upp og bundinn eingöngu við að hafa hér árlega, fimm, sex eða sjöhundruð milljónir í hreint áhættufjármagn til að veita inn í fyrirtækin. Þegar ég hef nefnt það og við alþýðubandalagsmenn þá hafa menn stundum sagt: Það fjármagn er ekki til. Ég bendi mönnum á það, eru menn búnir að gleyma því að undir forustu fráfarandi iðnrh. Jóns Sigurðssonar og formanns Landsvirkjunar, Jóhannesar Nordals, hafa líklegast um 2 milljarðar nú þegar verið settir í framkvæmdir og annað vegna væntanlegs álvers á Keilisnesi. Er það ekki áhættufjármagn sem kannski tapast alltaf í framtíðinni? Það sýnist mér. Blönduvirkjun? Eru það ekki um 14 milljarðar sem hafa verið settir í hana? Þannig að það er búið að setja um 16 milljarða í framkvæmdir og spekúlasjónir í orkugeiranum án þess að það hafi skilað krónu í nýjum gjaldeyristekjum. Og bara sú upphæð ein hefði dugað sjávarútveginum til 600--700 millj. kr. áhættusjóðs á ári langt fram í næstu öld. Halda menn að verðmætasköpun í sjávarútvegi hefði ekki verið margföld ef það hefði verið gert? Það sem ég var að segja áðan er að við skulum bara taka á hinum raunverulegu þróunarverkefnum og mynda sérstaka löggjöf um þau og sækja það fjármagn og geyma svo bara deiluna um þessa millifærslumilljarða þangað til síðar.

Frú forseti. Ætli það hafi ekki verið lagðir einhverjir fjármunir í þróunarverkefni varðandi hugsanleg orkukaup meðan hv. 8. þm. Reykn. var fjmrh.

Jú, jú.

Það hygg ég að hafi verið gert. Ég er sammála hv. þm. og endurtek að það hefði verið æskilegra og betra að þetta frv. hefði komið fram fyrr, það er deginum ljósara. Hins vegar hefur tíminn nýst á marga lund, það hefur mikið verið að gerast í íslenskum sjávarútvegi, stórkostlegar nýjungar sem hafa komið fram á ýmsum sviðum og ný sókn í markaðstækifærum. Ég minni á að á síðasta ári var varið 50 millj. kr. til nýrra markaðsmöguleika vegna þeirrar opnunar sem verður á Evrópumarkaði. Það er aftur gert á þessu ári. Það hefur verið um að ræða aukningu á framlögum til rannsóknasjóða sem hafa styrkt verkefni af því tagi. En umfram allt hafa fyrirtækin sjálf verið að takast á við slík verkefni með mjög markverðum og athyglisverðum árangri sem allt of lítill gaumur hefur verið gefinn. En sókn á þessu sviði þarf að halda áfram og við eigum mikið verk að vinna. Ég held að við hv. 8. þm. Reykn. getum verið sammála um það. Ég er alveg sannfærður um að það skiptir máli til þess að skapa svigrúm til þeirrar sóknar að við gefum fyrirtækjunum svigrúm sem eru að kikna undan skuldabagga fjárfestingar sem ekki nýtast nægjanlega til þess að nota kraftana til þeirra verkefna sem við erum sammála um að sjávarútvegurinn þarf að sinna í enn ríkara mæli til þess að treysta eigin undirstöður og undirstöður efnahagslífs í landinu.

Virðulegi forseti. Það væri æskilegt ef talsmenn Sjálfstfl. í þessari umræðu, hv. þm. Sturla Böðvarsson og hæstv. sjútvrh., kæmu sér saman um það hvernig þeir telja ástandið vera í sjávarútveginum. Hv. þm. Sturla Böðvarsson lýsti því áðan að þetta væri voðalegt ástand og kenndi um aflabresti. En hæstv. sjútvrh. var hins vegar í andsvari sínu réttilega að benda á að það merkilega er að margir athyglisverðir hlutir hafa verið að gerast í sjávarútvegi. Grandi t.d. hefur aldrei skilað glæsilegra ári heldur en á sl. ári. Síðasta ár er eitthvert mesta aflaár í sögu Íslendinga. Öflugu sölusamtökin eins og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Íslenskar sjávarafurðir hafa sjaldan eða aldrei skilað eins glæsilegu ári og árinu 1993. Það er nefnilega mjög merkilegt að barlómurinn í hæstv. sjútvrh. og hv. þm. Sturlu Böðvarssyni varðandi sjávarútveginn endurspeglar ekki ástandið eins og það er á vettvangi fyrirtækjanna. Vegna hvers? Jú, vegna þess að þeir sem hafa stýrt þessum fyrirtækjum hafa reynst vera nægilegir dugnaðarmenn til þess að bregðast við þessum aðstæðum með nýjum hætti. Og eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti réttilega á áðan, þegar nokkrir af þessum dugnaðarmönnum fóru að sækja í Smuguna hver var þá helsti úrtölumaðurinn í nokkra daga? Það var hæstv. sjútvrh. Og það er einmitt þessi hugsun sem við höfum verið að gagnrýna í Alþb., þessi svartnættishugsun gagnvart sjávarútveginum, að sjá alltaf aflabrest og erfiðleika og koma til þjóðarinnar og telja henni sífellt trú um að nú verði menn að sætta sig við hitt og þetta vegna þess. Það er ástæðan fyrir því að við erum að gagnrýna þetta þróunarsjóðsfrv. vegna þess að við teljum að það eigi að taka á möguleikum sjávarútvegsins með allt öðrum hætti en þessi ríkisstjórn hefur verið að gera.

Hæstv. forseti. Þetta er að nokkru leyti dapurleg umræða, verð ég að segja. Hér hafa talað líklega tveir stjórnarsinnar fyrir utan hæstv. ráðherra og hlupu svo jafnharðan á dyr og þeir höfðu lokið máli sínu. Síðan hefur ýmist verið einn eða enginn stuðningsmaður hæstv. ríkisstjórnar í þingsalnum undir umræðunni. Ég tel að umræðan hafi að hluta til einnig verið dapurleg vegna þess að það er voðalega erfitt að koma hæstv. sjútvrh. til að ræða efnislega um þau mál sem á dagskrá eru og undir hans ráðuneyti heyra. Það er reynsla okkar hv. þm. sem höfum reynt það undanfarna vetur. Ég vek t.d. athygli á því að ég legg það orðið yfirleitt í vana minn við umræður af þessu tagi að spyrja hæstv. sjútvrh. a.m.k. einnar mjög skýrrar spurningar bara til þess að fá það fram, eins og jafnan gerist, að hann svarar henni ekki. Ég spurði hæstv. sjútvrh. --- og truflaði hann meira að segja í samtali við hv. þm. Árna Johnsen til þess að tryggja það að hann tæki eftir því að ég væri að leggja fyrir hann spurningar. --- Ég spurði hæstv. sjútvrh. jafneinfaldrar spurningar og þessarar: Getur hæstv. sjútvrh. upplýst okkur um það hvernig efnahagsreikningi hins nýja sjóðs verður háttað? Hve umfagsmikil verður hann, hve stór? Hvað er þarna í raun og veru um mikla stærð að ræða? Út af fyrir sig er hægt að reikna það út úr fskj. með frv. en ég spurði svona einfaldrar spurningar og bætti reyndar nokkrum við. Ekki datt hæstv. sjútvrh. í hug að svara frekar en venjulega. Hann hafði alls enga tilburði til þess að svara beinum spurningum sem fyrir hann voru bornar. En hann kom hér í ræðustólinn og sneri út úr mínum orðum, gerði mér upp skoðanir sem ég ekki hef og það geta menn lesið um ef þeir trúa ekki og sannfærst um það. Auðvitað er það svo að það ber að nýta fjárfestingu í greininni eins og kostur er. Hvaða heilvita maður mundi tala fyrir öðru? Það sem ég hef verið að reyna að fá hæstv. sjútvrh. til að átta sig á og skilja er að það eru fleiri leiðir gagnvart erfiðleikum sjávarútvegsins heldur en sú ein að draga saman. Það er líka hin leiðin, hæstv. sjútvrh., að sækja út á móti erfiðleikunum. Það er t.d. sú leið þegar afli minnkar á Íslandsmiðum eða kvóti, að fara á önnur mið og það datt nokkrum útgerðarmönnum í hug í sumar. Og er það þá ekki hagræðing? Er það ekki nýting á fjárfestingunni? Ég skyldi ætla það. Ef skipin geta skapað sér verkefni í einhverja mánuði á ári utan landhelginnar er það þá ekki jafngóður kostur og að leggja þeim eða hvað, hæstv. sjútvrh.? Ef við höfum tvö fiskvinnsluhús á einum stað og það er ekki bolfiskur lengur til að vinna nema í öðru þeirra, þá er til önnur leið en að loka hinu, úrelda það. T.d. sú að kaupa inn í það hráefni og vinna það þar. Eða gera eins og þeir gera á Reyðarfirði að setja upp sérvinnslu í gamla húsinu við hliðina á því nýja og vinna þar í neytendapakkningar handa þeim Marks og Spencer og félögum. Er það ekki jafngóð ráðstöfun a.m.k. ef ekki betri en sú að bera fé á menn til þess að loka húsunum? Væru þeir eitthvað betur staddir á Reyðarfirði ef þeir hefðu fengið fyrir nokkrum árum síðan peninga úr Úreldingarsjóði til að loka hjá sér gamla húsinu og tekið á sig þinglýsta kvöð um að vinna aldrei framar í því fisk? Hvernig væri þá ástandið í gömlu frystihúsunum núna sem verið er að setja í gang unnvörpum til að frysta loðnu ef Úreldingarsjóður sjútvrh. hefði starfað á undanförnum árum og borið fé á menn til þess að loka þeim og taka á sig þinglýsta kvöð um að það mætti aldrei vinna í þeim fisk framar? Þeir mættu það ekki, mennirnir. Það væri bannað að nýta húsin til slíkra hluta. Eða þau hús sem eru t.d. að kaupa hráefni úr Barentshafinu og halda uppi atvinnu með því að fá þannig hráefni? Er það ekki jafngott, hæstv. sjútvrh., að reyna að hafa slíka hugsun með gagnvart þeim erfiðleikum sem við eigum í í sjávarútveginum, en ekki bara þessa einhliða gamaldags samdráttarvolæðishugsun? Það er það sem ég er að gagnrýna. Ég er að reyna að fá hæstv. sjútvrh. inn á það spor að það sé hægt að sækja út gagnvart þessum erfiðleikum a.m.k. samtímis á þennan hátt. Að sjálfsögðu er ekki verið að tala fyrir því að ekki geti verið hagstætt og æskilegt að loka einhverjum húsum, enda hefur það verið gert. Af rekstrarlegum ástæðum hafa menn ósköp einfaldlega gert það þegar þeim hefur hentað. En hin leiðin er líka til að reyna að skapa þeim verkefni. Og það eru menn að reyna að gera víða í greininni. Sjútvn. er nýkomin úr ferð um Austfirði og það var gaman að sá hvernig þar er búið að setja í gang á nýjan leik fiskvinnslu í fjölmörgum húsum sem kannski hafa staðið tóm að mestu leyti undanfarnar vertíðir. En þar er nú ýmist verið að frysta loðnu eða verka síld o.s.frv. og ég hefði haldið að það væri alveg í góðu lagi, hæstv. sjútvrh.? Það þýðir því ekki fyrir hæstv. ráðherra að koma hér og setja einhverjar ræður á yfir mér eða okkur í Alþb. og ætla að fara að gera okkur upp þær skoðanir að við viljum annars vegar einhverja sérstaka óhagkvæmni, séum orðnir talsmenn hennar, og að hinu leytinu viljum við ekki auka tekjur greinarinnar með að reyna að sækja út. Það er einmitt það sem við erum að tala fyrir. Það er einmitt það. Hins vegar ætti hæstv. sjútvrh. að útskýra fyrir okkur hvernig það á að hjálpa sjávarútveginum að þurfa að fara að borga af þessum lánum 1996. Og hæstv. sjútvrh. sagði að það þyrfti að bæta afkomuna. Fyrst með því að úrelda og fækka skipum og minnka þar með tekjur og veltu í greininni. Síðan yrði afkoman orðin svo góð og greinin ætti að njóta hennar til að byggja sig upp. En þegar búið verður að draga saman hvað á þá að fara að gera 1996? Þá á að fara að skattleggja greinina. Ekki notar hún þá peninga í uppbyggingu og þróun í kringum aldamótin sem hún á þá að fara að borga aftur í formi þessa skatts. Ég held því að hæstv. sjútvrh. og við öll ættum að fara aðeins yfir stöðu þessara mála. Það hefur margt verið að breytast sem betur fer. Ég tel að íslenski sjávarútvegurinn hafi sýnt alveg aðdáunarverða þróunarhæfileika gagnvart þeim breytingum og þeim erfiðleikum sem hann hefur mætt. Ég minni t.d. á það að fram um 1980 vorum við að veiða örfá þúsund tonn af rækjum. Hvað gerist í kjölfar kvótans og breytinganna sem honum fylgja þegar minni verkefni verða til veiða á bolfiski og hefðbundnum veiðum? Flotinn færir sig yfir í aðrar greinar og á skömmum tíma fer rækjuveiðin upp í 30--40 þús. tonn. Hvað hefur verið að gerast núna síðustu árin? Menn hafa farið að sækja á Reykjaneshrygginn. Menn fóru í Smuguna. Menn fóru á Flæmska hattinn og eru að nýta tegundir sem þeir gerðu ekki áður. Það eru miklir möguleikar af þessu tagi sem við eigum að styðja og hvetja menn til að nýta en ekki bara bera á þá fé til þess að draga saman. Það er þannig, hæstv. sjútvrh., að það er hægt að mæta erfiðleikunum á fleiri vegu en þann einn. Ég held að það sé síðan afar illa útskýrt og rökstutt af hálfu hæstv. ríkisstjórnar hvaðan henni kemur sú speki að segja við okkur núna: Afkoman í sjávarútveginum er svo slæm að það kemur ekki til greina að vera að selja veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs eða leggja skatt á greinina núna en 1996 verður það hins vegar hægt. Hvaða vísindi liggja á bak við það að íslenskur sjávarútvegur verði orðinn svo vel staddur um mitt ár 1996 að hann geti þá farið að borga þennan skatt? Er það líklegt t.d. að hann muni á þessum skamma tíma þangað til ná svo niður sínum skuldum að honum veiti af að fá hverja krónu sem hann kynni að hafa í afgang til að lækka þær og þá ráðast í einhver ný verkefni? Ég hefði gaman af því að vita hvað kæmi út úr könnun ef sjávarútvegsfyrirtækin í landinu fengju spurningu og hún væri á þessa leið: Ef þið eigið kost á t.d. ákveðnum peningum, ákveðnum fjármunum, x milljónum króna hvað viljið þið gera? Ef þetta yrði veitt t.d. til greinanna til að sérhæfa hús, til að auka fullvinnslu og úrvinnslu, komast nær neytendunum. Væru menn til í það? Geta útgerðirnar með stuðningi og hvatningu af einhverju tagi leitað fyrir sér á fjarlægum miðum, sótt á dýpra vatn o.s.frv.? Mundu koma jákvæð svör við slíkum spurningum? Eða mundu menn almennt segja: Það sem við ætlum að gera við peningana er að loka hjá okkur húsunum, er að minnka flotann, er að draga saman veltuna í fyrirtækjunum hjá okkur. Ég er ekki í vafa um það hvert svarið yrði. Í 95 eða 99% tilvika mundu fyrirtækin velja það ef þau sjá sér kost á því, geta fengið stuðning til þess, að reyna að sækja fram, að reyna að mæta samdrætti í hefðbundnum greinum með því að auka veltuna annars staðar. Ég ætla ekki að ítreka spurningar mínar til hæstv. sjútvrh. Ég minni á það samkvæmt venju að ég hef borið þær fram. Ég er orðinn því næsta vanur að fá lítil svör. En út af fyrir sig væri fróðlegt að sjá hvaða meðferð þetta mál fær hjá hv. sjútvn. því að ég hef þá tilfinningu að það sé margt að breytast í þessum efnum og í hugsunarhætti manna almennt í greininni. Það verður gaman að fá gesti í viðtöl til að ræða við þá um þessa stöðu og hvernig ætti að nýta 4.000 millj. kr. ef þær verða teknar að láni. Ég er alveg sannfærður um það að hæstv. sjútvrh. á sér fáa skoðanabræður í því að rétt sé að beita slíkum peningum til að draga einhliða saman í sjávarútvegi á Íslandi.

Frú forseti. Hringlandahátturinn í málflutningi hv. 4. þm. Norðurl. e. er varla svaraverður, en vegna ræðu hans vil ég minna á að í upphafsræðu minni tók ég mjög skýrt fram um allar tölulegar staðreyndir varðandi stofnun þessa sjóðs og þurfti ekki mikið til fyrir þá sem hlustuðu að draga af því þá ályktun að umfang efnahagsreikningsins yrði einhvers staðar á bilinu 7--8 milljarðar kr. Ég vil líka minna á að í upphafsræðu minni í þessari umræðu tók ég það mjög skýrt fram að íslensk fiskiskip hafa verið að sækja á úthafsmiðin og ég svaraði áhyggjum þeirra sem hafa talað um það að menn hafi ekki tekið nægjanlega mikið af skipum úr umferð einmitt á þann veg að íslenskir útgerðarmenn hafa nýtt aðstæðurnar og sótt út á við, til að mynda í úthafskarfann og þar höfum við stóraukið okkar hlutdeild. Það er kjarni þessa máls og óþarfi að setja á langar ræður um þetta. Aðalatriðið er það að sjávarútvegurinn hefur þrátt fyrir örðugleika verið að sækja fram, verið að sækja í nýja stofna, verið að sækja út á við. Sjávarútvegurinn er í mikilli vöruþróun, er að stíga stór skref fram á við í bættri nýtingu og meðferð afurðanna. En það mætti hins vegar halda af þeim ræðum sem hv. 4. þm. Norðurl. e. heldur hér að það sé allt í niðurníðslu og ekkert geti gerst í þessari atvinnugrein af því að hann getur ekki brotið niður það stjórnkerfi sem sjávarútvegurinn býr við. Þvert á móti. Við þetta stjórnkerfi og við þá erfiðleika sem sjávarútvegurinn hefur búið hefur hann verið að sækja fram. Og það er ánægjulegt til þess að vita að hv. þm. hefur komið auga á nokkrar staðreyndir þar um í ferð sinni með sjútvn. út um landsbyggðina.

Hæstv. forseti. Ég þurfti ekki í sjálfu sér ferð til Austfjarða t.d. til þess að kunna og vita hvað fyrirtækin á norðausturhorni landsins hafa orðið að gera á sl. ári til að reyna að sækja út gegn þeim erfiðleikum sem minnkandi hráefnisframboð á Íslandsmiðum hefur skapað þeim. Hvað voru þau að gera? Þau voru að koma sér í viðskipti og fá hráefni til vinnslu af erlendum skipum og þau sendu sín skip á fjarlæg mið til veiða til að skapa þeim verkefni í stað þeirra sem ekki lágu þá lengur fyrir á Íslandsmiðum, m.a. úr minni heimabyggð. Ætli þau hafi haft nokkur áhrif á þá þróun sem þar var. Ég held að hæstv. sjútvrh. Þorsteinn Pálsson ætti ekki að fara út í það að gera mér upp skoðanir í sambandi við þau mál. Það fer óvenjuilla á því, a.m.k. í því tilviki. Í öðru lagi í sambandi við efnahagsreikning sjóðsins, þá kem ég því ekki heim og saman að hann verði ekki nema 7--8 milljarðar. Ég veit ekki betur en atvinnutryggingardeildin sé með útistandandi skuldir upp á um 8,5 milljarða og síðan séu 500 millj. úr Hagræðingarsjóði og aðrar 500 úr Hlutafjársjóði og síðan spyr ég hæstv. sjútvrh.: Ef teknar verða svo að láni 400 millj. til viðbótar eiga þær ekki einhvers staðar að koma inn í efnahagsreikning sjóðsins? Ég er að spyrja um hvernig þetta fyrirbæri lítur út þegar það verður komið í gang og farið að starfa. Ég gaf mér að það hlyti að þýða að þarna væri á ferðinni sjóður upp á talsvert á annan tug milljarða króna þegar hann verður kominn í ,,fullsving``, eins og menn mundu segja, eftir lántökurnar o.s.frv. Svo hefði ég gaman af því að leggja eina litla spurningu fyrir hæstv. sjútvrh. bara upp á grín, liggur mér við að segja. Telur hæstv. sjútvrh. Þorsteinn Pálsson að það sé ástæða til að borga mönnum úreldingarstyrki t.d. til þess að minnka loðnuskipaflotann? Metur hann stöðuna þannig að það sé þjóðhagslega hagkvæmt, það sé skynsamlegt rekstrarlega og það sé góð ráðstöfun á fjármunum að leggja peninga í það að minnka t.d. loðnuskipaflotann eða nótaveiðiskipaflotann eins og þau mál hafa þróast undanfarin ár?

Forseti vill benda hv. þm. á að andsvör eru til þess ætluð að gera athugasemdir við ræðu en ekki að bera upp nýjar spurningar.

Frú forseti. Ég vil minna hv. þm. á að það kemur mjög skýrt fram í frv. og ég gerði reyndar grein fyrir því í minni upphafsræðu að ríkissjóður mun yfirtaka tæpan milljarð af þeim skuldbindingum sem nú hvíla á atvinnutryggingardeild. Það skýrir m.a. þann mismun sem þarna kemur fram. Hluti af skuldum atvinnutryggingardeildarinnar verður auðvitað greiddur niður mjög fljótlega. Ég hygg því að ég fari nokkuð nærri lagi þegar ég get mér til um þetta atriði. Þegar hv. þm. spyr svo hvort skynsamlegt sé að úrelda loðnuskip, þá átta ég mig ekki alveg á tilgangi þeirrar spurningar. Ég hef ekki heyrt mikla umræðu um að ástæða sé til þess við ríkjandi aðstæður því eins og sakir standa er góð loðnuveiði. Ég vil minna hv. þm. á að það frv. sem hér liggur fyrir felur ekki í sér á nokkurn hátt kvöð eða þvingun til þess að úrelda skip. Þeir einir leita til sjóðsins um úreldingu á skipum sem eiga umfram afkastagetu, eiga fiskiskip sem ekki eru að fullu nýtt. Þeir einir hafa hagað því að leita til sjóðsins um úreldingarstyrki. Þess vegna er algjörlega út í bláinn og einungis til marks um hefðbundinn útúrsnúning hv. þm. í umræðum hér að vera að setja þetta mál fram með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Þetta hljómaði allt mjög fallega í teoríunni hjá hæstv. sjútvrh. En staðreyndin er bara sú að það sem hefur t.d. verið að gerast á undanförnu ári og árum er það að loðnuskip hafa horfið úr flotanum. Það er bara staðreynd, hæstv. sjútvrh. Alveg sama hversu fallegar þessar teoríur hljóma um að menn muni ekki láta frá sér skip nema þau hafi ekki verkefni o.s.frv. Staðreyndin er sú að það hefur verið að fækka í loðnuskipaflotanum, afköstin hafa verið að minnka þar og er þar þó á ferðinni stofn sem við höfum ekki ár eftir ár náð að fullnýta og sama á að nokkru við um síldina. Veit hæstv. sjútvrh. ekki af því að það hafa verið að fara út úr flotanum loðnuskip og inn hafa komið skip sem fara á aðrar veiðar í staðinn? Það sem ég var að reyna að fiska eftir með þessari spurningu var hvort hæstv. sjútvrh. væri sem sagt alveg sannfærður um það að þessi blinda úrelding, þar sem ekkert er horft á nema tonnin og borið á menn fé til þess að ná út tonnum, væri gáfuleg ráðstöfun. Ég fékk auðvitað ekkert svar vegna þess að þetta var ekkert svar. Telur hæstv. sjútvrh. það ekki alvörumál ef afkastageta loðnuskipaflotans er að minnka í ljósi þess að við höfum ekki náð að fullnýta stofninn og veiða kvótann ár eftir ár? Er ekki hægt að fá svar við svona spurningu? Er hægt að hafa sjútvrh. sem getur ekki svarað svona spurningum?

Andsvörum er lokið. Óskar hæstv. ráðherra eftir að bera af sér sakir?

Nei, nei.

Hæstv. ráðherra hefur þegar tekið tvisvar þátt í að svara andsvari svo andsvörum er þá lokið.

Virðulegur forseti. Þetta hafa verið athyglisverðar umræður, kannski fyrst og fremst fyrir þá sök að ríkisstjórnin skuli koma með frv. af þessu tagi við þær aðstæður sem eru nú í sjávarútvegi. Það er með ólíkindum að ríkisstjórnin skuli ekki gera betur í þessum efnum að koma fram með 16 mánaða gamalt frv. við aðstæður sem hafa breyst mikið frá þeim tíma sem um það var samið. Það er nærtækast að nefna þá skerðingu sem verið hefur á aflaheimildum og var ákveðin á sl. sumri og gildir fyrir yfirstandandi fiskveiðiár. Hér kom hv. 1. þm. Vesturl. og fagnaði þessu frv. einmitt af því er ég skildi að það mundi hjálpa mönnum svo mikið við þær aðstæður sem við byggjum nú við. En ég hef ekki heyrt þau fagnaðarlæti hjá stjórnarsinnum öðrum. Ég hef hins vegar heyrt í mörgum stjórnarþingmönnum og séð þá í fjölmiðlum, m.a. einn ráðherra, þar sem þeir koma fram með sínar kröfur um aðgerðir við aðstæðurnar eins og þær eru í dag. Þær kröfur hafa aldeilis ekki verið að setja á laggirnar einhvern þróunarsjóð. Þeir hafa greinilega ekki haft mikla trú á því að þessi sjóður mundi bjarga málunum og leysa úr þeim vandkvæðum sem þeir bera fyrir brjósti ef þetta frv. væri samþykkt því þeir hafa ekki minnst á það í sínum ræðum á undanförnum dögum og vikum. Ég á þar t.d. við hæstv. viðskrh. og hv. þm. Sjálfstfl. af Vestfjörðum. Hvað hafa þessir menn sagt? Hvaða kröfur hafa þeir gert til stjórnvalda um aðgerðir til þess að koma til móts við stöðu sjávarútvegsins? Hafa þeir gert þá kröfu að þetta frv. um Þróunarsjóð verði lögfest? Ég hef ekki heyrt það. Þeir hafa gert þá kröfu að auka aflaheimildir. Það segir meira en mörg orð að þeir hafa enga trú á því að þetta frv. breyti miklu til eða frá um stöðu þeirra byggða sem þeir eru að hugsa um og þeirra fyrirtækja sem þeir bera fyrir brjósti. Svo kemur hæstv. ráðherra hér upp við annan mann og telur þetta frv. allra meina bót. Nei, stjórnarmenn hafa sjálfir með orðum sínum gert þetta frv. ómerkt. Í raun og veru lýst því yfir að það sé gagnslaust eða gagnslítið. Fyrir utan það að vera óskaplega vitlaust að láta sér detta það í hug að það þurfi að segja mönnum með lögum að þeir eigi að hætta fiskvinnslu í húsi þegar enginn fiskur er til. Það hefur ekki þurft lög frá Alþingi til að segja mönnum í sjávarútvegi að draga saman seglin þegar minna hefur fiskast eða minna hefur verið umleikis. Vandinn er ekki sá að það skorti lagafyrirmæli til að segja mönnum hvað þeir eigi að gera eða gera mönnum tilboð um það til að stýra athöfnum þeirra í þá veru sem sjóðurinn gerir ráð fyrir. Vandinn er sá að menn skortir tekjur. Þeir sem eru í sjávarútvegi, hvort sem það eru veiðar eða vinnsla, skortir tekjur til að standa undir sínum skuldbindingum. Skuldbindingum sem voru miðaðar við miklu meiri afla en nú er leyft að veiða. Þegar stjórnvöld taka ákvörðun um það og telja það nauðsynlegt að takmarka afla eins og raun ber vitni þá bera stjórnvöld líka ábyrgð á hinum enda málsins að koma með tillögur um það hvernig fyrirtækin eigi að komast í gegnum að standa við sínar skuldbindingar. Á yfirstandandi fiskveiðiári hafa t.d. þar sem verst er fiskveiðiheimildir verið skornar niður um allt að fjórðung. Það þýðir um sambærilegan samdrátt tekna. Skuldir hafa ekkert minnkað. Það er augljóst að ef fyrirtækin eiga að geta staðið undir þessum skuldum þá verður að grípa til einhverra aðgerða þannig að þeim sé það kleift að geta staðið við sínar skuldbindingar. Það eru slíkar aðgerðir sem menn bíða eftir frá hæstv. ríkisstjórn. En það bólar ekkert á þeim. Ekki neitt. Það kemur bara 16 mánaða gamalt frv. um Þróunarsjóð. Það er lítil hjálp í því. Ég spyr: Hverju eru menn bættari þó að í veðmálabókum standi að í þessum frystihúsum megi ekki vinna fisk um ókomna framtíð? Hverju eru menn bættari með það? Hvað ætla menn að gera þegar fiskstofnarnir hafa náð sér eins og allir trúa að muni gerast og munu veiða eftir nokkur ár jafnvel býsna mikið af fiski og þar sem menn þurfa þá að bæta við sig húsum? Ætla menn þá að fara að byggja ný hús? Er þá ekki skynsamlegra að eiga þessi hús sem í dag er ekki þörf á til að geta gripið til þeirra þegar aflinn vex á nýjan leik? Það hefði ég haldið. Ég hefði haldið að það væri skynsamlegra að eiga þó þær eignir sem þegar eru til fremur en að afmunstra þær eða jafnvel eyðileggja þær eins og stundum er gert varðandi úreldingu skipa. Það sem að mínu mati er skynsamlegast að gera er að koma með almennar efnahagsaðgerðir sem taka á skuldavanda greinarinnar. Þær eru ekki fólgnar í því að auka skuldir greinarinnar um 4 milljarða í nýjum sjóði. Það minnkar ekki mikið skuldir greinarinnar að taka 4 milljarða kr. að láni erlendis til að borga upp veð á einhverjum fasteignum eða bátum sem svo aftur rennur til banka eða sjóða, þannig að lánafyrirgreiðslan sem fyrirhuguð er í gegnum þennan sjóð mun auðvitað fyrst og fremst nýtast bönkum og opinberum lánasjóðum. Er þetta besta leiðin til að koma til móts við þá sjóði? Eða eru þetta þeir aðilar sem við eigum fyrst og fremst að hlúa að um þessar mundir, að minnka áhættu lána í sterkum opinberum lánasjóðum? Ég hefði haldið að það væri frekar nær að fá þessa sjóði til samstarfs um að leysa úr þessum skuldavanda eða fresta skuldum, afborgunum og vöxtum þar til menn geta farið að borga. Ég hefði ekki talið það mjög skynsamlegt að taka erlent lán til að borga inn í þessa sjóði. Menn geta farið yfir það hversu stöndugir sumir sjóðirnir eru, t.d. Fiskveiðasjóður. Það má hafa mörg orð um fátæktina í þessu frv. til að mæta þeim vanda sem er aðsteðjandi. Að mínu mati er þetta frv. í besta falli meinlaust en að öllum líkindum hefur það nánast engin áhrif til þess að bjarga þeim yfir erfiðasta hjallann sem á því þurfa að halda. Það tel ég skýra það hvers vegna stjórnarliðar og ráðherrar eru svo fjarri góðu gamni í þessari umræðu og taka lítinn þátt í henni. Þeir vita það sem er að hér eru menn ekki með réttu úrræðin við þeim vanda sem við er að etja. Sem dæmi um gallana á þessari hugmynd, sem menn virðast sumir hverjir að minnsta kosti halda að geti gengið upp, er sú hugmynd að úrelda t.d. fasteignir, má sjá í 9. gr. frv. og greinargerð með þeirri grein. Þar er stjórn sjóðsins uppálagt að hafa í huga þegar hún kaupir fasteignir eða fiskvinnslustöðvar eins og það heitir að kaupin leiði til betri rekstrarskilyrða fyrir þær fiskvinnslustöðvar sem halda áfram rekstri. Hvernig á að skilja þessa grein? Á að miða það við byggðarlag eða landsvæði eða landið í heild? Og er eitthvað sem útilokar það að sá sem selur sína fiskvinnslustöð til þessa Úreldingarsjóðs labbi ekki yfir götuna strax eftir að kaupin eru gerð og opni þar nýtt fiskvinnsluhús? Hvernig ætla menn að reikna út að það að Úreldingarsjóðurinn kaupi fasteign bæti rekstrarskilyrði annarra fiskvinnslustöðva sem eftir standa þegar á engan hátt er hægt að tryggja hversu margar þær eru? Þetta einfaldlega gengur ekki upp. Ég vil aðeins víkja að 6. gr. frv. um þróunarsjóðsgjaldið sem á að leggjast á 1. sept. 1996 og á að nema 1 krónu fyrir hvert kíló af þorski. Það segir í greininni að það eigi að leggja þetta gjald á og innheimta af úthlutuðu aflamarki. Ef maður skoðar í skýringar með 6. gr. þá segir þar skýrum stöfum að átt sé við úthlutað aflamark til einstakra fiskiskipa þannig að það er greinilegt að gjaldtakan afmarkast af aflamarki sem er til skipa. Það má sjá síðar í 6. gr. að tekið er fram að ef menn standa ekki skil á gjaldinu þá falli niður veiðileyfi skipsins. Það er eins og menn viti ekki af að samhliða þessu frv. var lagt fram frv. um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða þar sem í 7. gr. þess frv. er lagt til að hægt sé að skrá aflahlutdeild og þar með aflamark á fiskvinnslustöðvar. Samkvæmt þessu frv. um Þróunarsjóðinn þá ætti það aflamark sem er skráð á fiskvinnslustöðvar að vera undanþegið þessu gjaldi. Það leiðir auðvitað til þess að forsendur frv. um tekjur raskast eðlilega og mundi trúlega stuðla að því að menn færu að skrá aflamarkið af skipum og yfir á fiskvinnslustöðvar til að losna við þennan skatt. Ég sé því ekki að þetta fari saman við ákvæði í hinu frv. sem lagt var fram samhliða þessu um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Ég vil svo aðeins nefna eitt atriði enn og það er þróunarsjóðsgjald á skip og spyrja hvers vegna sett er ákveðið hámark á það. Það kemur fram í 4. gr. að gjaldið, sem er 750 kr. fyrir hvert brúttótonn, er þó ekki lagt á meira en 380 tonn þannig að skip sem er 1.000 tonn að stærð borgar ekki þetta gjald nema fyrir 380 tonn. Þarna er að mínu mati verið að haga gjaldtökunni þannig að hún leggst þyngra á smærri skip en stærri. Hún leggst t.d. miklu þyngra að tiltölu á smábáta en á stór skip. Og er það eðlilegur hlutur að menn mismuni bátastærðum svo eins og þarna er gert ráð fyrir þegar ljóst er að tekjumöguleikar skipanna eru líka mismunandi eftir stærð? Fleira ætla ég ekki að nefna að sinni, virðulegur forseti, um þetta frv. annað en mér sýnist að það sé í raun sjálft búið að dæma sig úr leik í þessari umræðu og viðbrögð stjórnarsinna staðfesta það þar sem þeir hafa ekki eytt orðum að því að gera kröfur til þess að þetta frv. verði lögfest heldur sett fram allt aðrar kröfur sem gefur okkur vísbendingu um það hvaða mat þeir hafa á þessu frv.

Virðulegi forseti. Það gafst ekki langur tími í upphafi þessarar umræðu til að fara orðum um þetta frv. en ég hafði þó tekið fram tvennt varðandi það. Það er annars vegar andstaða okkar kvennalistakvenna við setningu bráðabirgðalaga sem við teljum að sé bæði forkastanleg, gefi tækifæri til valdníðslu þegar heimild er beitt t.d. eins og í þessu dæmi og þar að auki gjörsamlega óþörf. Þessi heimild er óþörf og hana ber að nema úr gildi og þar af leiðandi höfum við kvennalistakonur flutt frv. þar sem við leggjum til að þessi heimild verði numin úr gildi og færum fyrir því rök sem ég gerði grein fyrir í upphafi máls míns. Annað sem ég hafði einnig getið um er að stjórnir, ekki einungis þessi stjórn sem nú situr heldur ríkisstjórnir á undanförnum árum, hafa beitt því valdi mjög ótæpilega að setja lög, bráðabirgðalög og önnur lög, bæði á kjaradeilur og kjarasamninga. Þetta er að sjálfsögðu óviðunandi og grefur undan lýðræði í landinu sem byggir m.a. á frelsi stéttarfélaga til frjálsra samninga. Það er ekki tilviljun að Íslendingar hafa þráfaldlega fengið áminningar varðandi þetta mál frá Alþjóðavinnumálastofnuninni og sérfræðinganefndum þeim sem sjá um að efni félagsmálasáttmála Evrópu sé framfylgt hér á landi. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þessi efnisatriði en mér finnst nauðsynlegt hér að taka þetta sérstaklega fyrir. Varðandi efni þessa frv. þá er það mjög sérkennilegt að 1. gr. er í rauninni algjörlega í lausu lofti nú þegar þar sem nefnd sú sem átti að skila tillögum eigi síðar en 1. febr. hefur þegar lokið störfum og það er alveg ljóst að það er mikil andstaða við tillögur þessarar nefndar. Ég sé í rauninni ekki nokkurn tilgang í að samþykkja lög um úrlausn sem þegar hefur verið sýnt að muni ekki verða raunveruleg. Það er ekkert út á vinnubrögð nefndarinnar að setja. Hún skilaði af sér og vel tímanlega. Hitt er annað að viðtökurnar sem tillögurnar hafa fengið gefa ekki tilefni til að ætla að nokkuð verði gert með þær og þar af leiðandi er 1. gr. algjörlega út í hött. Allmargir stuðningsmenn eða alla vega meintir stuðningsmenn þessarar ríkisstjórnar hafa lýst efasemdum eða jafnvel fullri andstöðu við kvótaþingið sem er kjarni tillagna þríhöfða nefndarinnar sem sett var á laggirnar skv. 1. gr. Þar vil ég m.a. nefna Vilhjálm Egilsson sem er í sjútvn. og annar af formönnum tvíhöfða nefndarinnar. Hann hefur lýst sig fullkomlega mótfallinn kvótaþingi. Það hefur líka einn þingmanna Sjálfstfl. á Norðurl. e. gert, Tómas Ingi Olrich og hann gaf þessum hugmyndum þá einkunn að þarna væri hætta á að menn gætu lent í klónum á uppboðshöldurum og fengju ekki borgað. Þetta var hans mat á þeim vandamálum sem upp gætu komið ef þetta kvótaþing yrði sett á laggirnar. Ég sé út af fyrir sig ekki að það séu nein efni til þess að samþykkja þessi lög þar sem ljóst er að það sem var efnislega framlag ríkisstjórnarinnar og það eina sem hún ætlaði að leggja til eftir að hún stoppaði þetta löglega verkfall, það er orðið meira og minna í uppnámi og sjómannasamtökin setja mjög ströng skilyrði, sem mér sýnist ekki að sé nokkur vilji af hálfu ríkisstjórnarinnar að uppfylla, fyrir því að líta á þessar hugmyndir. Það er í rauninni hvorki haus né sporður á því sem þarna er lagt til og því sem á að koma út úr þessu. Ég get ekki séð fyrir mér framhald málsins verði þessi lög látin standa og ég held að menn séu að fresta vandanum þar til þetta mál kemur aftur upp á borðið því að það mun gera það og kaupa sér gervifrið sem engum er í rauninni til gagns. Ég er alveg sannfærð um að sjómenn munu meta þá stöðu sem nú er ef þeir standa frammi fyrir því að þessi lög verði ekki staðfest. Og ég þarf ekki að rekja það fyrir neinum hér að þessi lög voru sett á afskaplega hæpnum forsendum og svo sannarlega ekki efni til þess að ætla að þau hafi notið meirihlutastuðnings hér á Alþingi þegar þau voru sett. Aðferðirnar voru forkastanlegar og þetta var bæði óþarft og ólýðræðislegt. Það kom fram á fundum hjá sjútvn. að sennilega hafa þessi bráðabirgðalög og sú ætlun margra að þau yrðu sett spillt mjög fyrir því og tafið að nauðsynleg lausn næðist á þessum málum. Ég held að það séu allir sannfærðir um að það var hægt að reyna betur og reyna til þrautar að ná saman um nefndaskipan til þess að ganga frá og leysa úr ágreiningsmálum. Við fulltrúar í sjútvn. leituðum eftir skoðunum beggja deiluaðila á því hvort þeir teldu að það hefði verið hægt að ná niðurstöðu. Það er skemmst frá því að segja að menn töldu almennt að þetta hefði verið afleit leið, að setja bráðabirgðalög á þessa vinnudeilu og þetta verkfall og að það séu leiðir til sem hefði þurft að kanna betur. Þannig að í rauninni hefur ríkisstjórnin með þessum hætti verið að spilla fyrir því og kannski að gera það sársaukafyllra að finna lausn í þessari erfiðu deilu. Menn hafa mikið rætt um þá yfirlýsingu sem hefur verið vilji til að taka jafnvel inn í lagatexta --- það var einn af stjórnarþingmönnum í sjútvn. sem hafði áhuga á því að sú yfirlýsing færi inn í lagatextann --- en þessi yfirlýsing tekur einmitt af öll tvímæli um það að sjómönnum er ekki ætlað að taka þátt í kvótakaupum. Það hefði verið afskaplega gott ef það hefði verið hægt að ná samkomulagi í kringum þessa yfirlýsingu í stað þess að fara út í leið sem mér sýnist að sé dæmd til að mistakast. Þar af leiðandi er það ekki bara vegna aðferðarinnar sem beitt var sem ég er fullkomlega andvíg þessari lagasetningu og staðfestingu bráðabirgðalaganna, heldur sýnist mér líka að efnislega séu þessi vinnubrögð mjög ámælisverð og ekki til þess fallin að leiða yfir okkur neina sátt í þessum erfiðu málum. Ég held líka að við séum að gera hlutina erfiðari heldur en þeir ella væru og ég held að þetta gefi því miður ekki það ráðrúm til að hugsa málin sem e.t.v. mætti með góðum vilja líta á að væri verið að gefa, heldur þvert á móti setji þetta málið í enn annan hnút þar sem nú er nýr þáttur kominn inn en það eru þessar hugmyndir um kvótaþing. Ég tel ekki ástæðu til að fara neitt nánar út í þetta. Okkar megingagnrýni kom fram í fyrri hluta ræðu minnar en það er á þetta grundvallaratriði að setja ekki bráðabirgðalög vegna þess að þess gerist ekki þörf, að framkvæmdarvaldið misbeiti ekki sínu valdi sem það enn hefur því miður og að ríkisstjórnir eiga ekki á nokkrum tímum að grípa með þessum hætti inn í kjaradeilur.

Virðulegi forseti. Ég hafði satt að segja gert ráð fyrir því að hæstv. forsrh. yrði fenginn til að vera hér við framhald þessarar umræðu. Mér finnst það satt að segja nokkuð skrýtið að honum skuli ekki vera sýnd sú virðing að gera hlé á umræðunni þannig að hann megi nema það sem ræðumenn hér segja, hvað þá heldur að taka þátt í þögninni sem mér skilst að hafi nú verið hér um skeið. Ég vil því fara fram á það við hæstv. forseta að hann geri ráðstafanir til þess að hæstv. forsrh. fái að njóta þeirrar samverustundar sem stendur yfir nú hvort sem það er í þögn eða tali.

Forseti vill taka fram að hæstv. forsrh. hefur fjarvistarleyfi í dag, en forseti tilkynnir enn fremur að umræðunni verður ekki lokið í dag þannig að á mælendaskrá eru hv. alþm. sem óskað hafa eftir að hæstv. forsrh. væri viðstaddur umræðuna.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir greið svör. Það sem liggur fyrir að ræða aðallega í sambandi við þessi bráðabirgðalög er aðdragandinn að setningu þeirra og sérstaklega sá sérkennilegi veruleiki sem hæstv. sjútvrh. --- sem ég vona nú að sé á meðal vor hér í þessum húsakynnum --- upplýsti að það hefðu tveir þingmenn Sjálfstfl. fengið að vita um það áður en lögin voru sett fyrir utan ráðherrana. Tveir. Það var hv. formaður þingflokks Sjálfstfl. sem naut þess trúnaðar að fá að frétta af því áður en það kom á öldum ljósvakans að sett hefðu verið bráðabirgðalög og mér er ekki alveg kunnugt um hver hinn var. 

Hann var staddur á fundi utanrrn. um landbúnaðarmál.

Hann var á fundi í utanrrn. um landbúnaðarmál akkúrat á þeirri stundu, hv. þm. Egill Jónsson. Ég veit ekki hvaða tungum þeir töluðu þá í utanrrn. á þeirri stundu. En eins og menn vita þá er komið svo að stjórnarflokkarnir hafa náð saman um tiltekin grundvallaratriði og það er kannski ástæða til að nefna það alveg sérstaklega og fagna því umfram það sem þegar hefur gerst hér í ræðum í dag að þeir hafa náð saman um það sem skiptir mestu máli. Þeir hafa náð saman um það að sitja. Þeir eru að vísu ekkert í þessum stólum, eru helst aldrei í þessum stólum ótilneyddir, aldrei nokkurn tímann, hvorki hér eða þar. En þeir hafa samt sameinast um að sitja  Hitt þarf svo líka að ræða hvernig framkvæmdarvaldið hagaði sér á þeim klukkutímum sem liðu áður en bráðabirgðalögin voru sett. Ég hef frétt af miklum kveinstöfum frá sýslumannsembættinu í Vestmannaeyjum yfir þeim orðum sem ég lét hér falla um vinnubrögðin þar við lögskráningu þar sem sýslumannsembættið sagði sem svo: Hér var allt löglegt, þannig að það var allt skrifað niður, allt tilbúið nema það var eftir að kvitta. Og við bara biðum eftir að menn kvittuðu þegar búið var að setja lögin, þannig að það var í raun og veru unnið að undirbúningi og frágangi lögskráningarinnar á meðan löglegt verkfall stóð yfir. Ég held að Alþingi Íslendinga ætti að fara mjög rækilega yfir það hvort þetta eru eðlileg vinnubrögð, að framkvæmdarvaldinu, lögskráningarvaldinu sé beitt til þess í raun og veru að veikja löglega boðað verkfall því að verkfallið var boðað samkvæmt landslögum. Ég hef séð að það hafa komið kvartanir í blöðum út af þeim ummælum sem fallið hafa um þetta mál og ég vísa þeim algjörlega á bug. Ég held að þetta tíst sem heyrst hefur frá sýslumannsembættinu í Vestmannaeyjum þyrfti að taka það til sérstakrar rannsóknar af dómsmrn., til sérstakrar rannsóknar hvaða hvatir eru á bak við þetta væl utan úr Eyjum sem hefur verið að koma út af nokkrum gagnrýnisorðum sem borist hafa hér úr þessum ræðustóli frá undirrituðum og fleiri þingmönnum. Í þriðja lagi held ég að það þurfi í tilefni af þessu máli, hæstv. forseti, að velta því fyrir sér hvort ekki sé nauðsynlegt að setja ný lagaákvæði og stjórnarskrárákvæði um beitingu bráðabirgðalagavaldsins þannig að það verði tekið á því skýrt og afdráttarlaust að bráðabirgðalög verði ekki sett með þeim hætti sem nú hefur verið gert. Ég held að sú tillaga sem Kvennalistinn flutti hér á síðasta kjörtímabili um þetta mál eigi ágætlega við í dag vegna þess að núna situr þingið allt árið. Þess vegna er í raun og veru eðlilegt að ræða það að fella alveg niður þetta bráðabirgðalagavald og breyta þannig stjórnarskránni. Ég hef tekið eftir því að menn sem hafa miklu lengri reynslu í því að styðja ríkisstjórnir en ég, t.d. hv. 1. þm. Norðurl. v., sem hefur meiri reynslu í því að styðja ríkisstjórnir en flestir aðrir hér inni, hann hefur í útvarpsviðtali, að mér heyrðist, tekið undir það, og sjálfsagt fleiri framsóknarmenn, að þessi ákvæði þyrfti að skoða betur. Því sýnist mér að landið liggi þannig að þeir flokkar sem nú eiga aðild að stjórnarandstöðunni hafi í raun og veru allir sagt: Þetta á að þrengja. Spurningin er þá um það hvort þeir séu ekki þar með --- og maður hlýtur auðvitað að líta þannig á að þeir séu þar með að lýsa því yfir að ef þeir komast til valda í næstu kosningum t.d., þessir flokkar, og mynda ríkisstjórn eftir næstu kosningar, þá muni þeir beita sér fyrir því að þetta bráðabirgðalagavald verði a.m.k. skert verulega eða helst afnumið frá því sem nú er. Þessi atriði vildi ég nefna, virðulegi forseti, um leið og ég fagna því að séð verður til þess að það verði hægt að eiga orðastað við hæstv. forsrh. þegar framhaldsumræða fer fram um þetta mál. Þannig háttar til að ég verð sennilega utan þings í næstu viku og því vildi ég koma þessum athugasemdum mínum á framfæri og ég þakka hæstv. forseta fyrir þolinmæðina að bíða eftir mér á meðan ég hljóp hér á milli húsa á Alþingislóðinni.