Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hér liggur fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 4947; það er samið upp úr ríkisreikningnum 1947. - Ég vil leyfa mér að leggja til, að þessu máli verði vísað til fjvn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Það er venja, að fjáraukalög koma í sameinað þing, hins vegar kemur landsreikningurinn fyrir deildir, en á milli þessara tveggja mála er náið samband. Nú er það svo, að á hverju ári síðan ég kom á þing hafa legið fyrir aths. við landsreikninginn, sem enda á þessa leið: vísað til aðgerða Alþingis. Hins vegar hefur Alþingi aldrei skipt sér neitt af þessu. Þegar ég hef minnzt á þetta í Ed., hefur verið viðkvæðið: Fjárl. eru afgr. í sameinuðu þingi og það á ekki við að ræða þetta hér. - Ég vil nú beina því til hv. fjvn., hvort hún vildi ekki athuga, hvaða liðum hér er farið fram á aukafjárveitingu fyrir, sem endurskoðendurnir hafa gert þá aths. við að vísa þeim til aðgerða Alþ.



Herra forseti. Á fulltrúafundi L. Í. Ú., sem haldinn var 19.–21. okt., var samþ. ályktun, þar sem lýst er yfir, að með óbreyttum aðstæðum sé ekki unnt að starfrækja vélbátaflotann á komandi vertíð, og óskar fundurinn eftir því, að Alþ. og ríkisstj. velji menn til að starfa að því ásamt stjórn og verðlagsráði L.Í.Ú. að finna lausn á vandamálum vélbátaflotans fyrir næstu vetrarvertíð, svo að hægt verði að hefja veiðar á eðlilegum tíma. Þessi till. var send ríkisstj. og Alþ., og leið nokkur tími þannig, að ekki virtist ríkisstj. ætla að sinna þessu, og því höfum við flutt þá þáltill., sem hér er á dagskrá. Ráðgert er, að aðalfundur L.Í.Ú. hefjist 20. þ. m., og er nauðsynlegt, að fyrir þann fund hefjist umr. milli L.Í.Ú. og ríkisstj., ef verða mætti að hægt væri að finna leið út úr þessu vandamáli. Nú hefur tíminn liðið þannig, að ekki er hafizt handa í þessu svo fljótt, að líklegt sé að verulegar umr. fari fram fyrir þennan fund. Hins vegar mun ríkisstj. hafa ákveðið að fela fiskábyrgðarnefnd, en í henni eiga sæti 3 ágætir sjálfstæðismenn, að tala við stjórn Landssambandsins um þessi mál, og munu viðræður hefjast um þetta í dag, og er sjálfsagt þess vert að sjá hvað út úr þeim umr. kann að koma. Ég er ekki að lýsa neinu vantrausti á fiskábyrgðarnefnd, þó ég segi, að mér þykir ekki líklegt, að úr þessum umr. verði mikill árangur. - Þar sem þetta mál er mjög aðkallandi, hafði ég ætlað mér að óska þess, að þetta mál næði samþykki án þess að það færi til n., en með því að hæstv. ríkisstj. er nú að gera nokkra athugun á þessu, þó það sé að áliti okkar flm. ekki fullnægjandi, þá get ég fallizt á, að umr. um málið sé frestað og því vísað til n. Mér þykir ekki sennilegt, að úr þessum umr. fáist mikið, vegna þess að ekki er líklegt, að lausn finnist í þessu máli, nema það komi til kasta Alþ. En það mun sýna sig næstu daga, hvort eitthvað kemur út úr þessum viðræðum, en ef það yrði ekki, þá mundi ég, ef þetta mál kæmi til umr. aftur, halda fast við þá till., að þingskipuð n. verði sett til þess að styðja málið.



Herra forseti. Eins og segir í fylgiskjali, sem fylgir með þessari till., þá hefur L. Í. Ú. á fulltrúaráðsfundi sínum gert ályktun um það að mælast til þess, að Alþ. og ríkisstj. velji menn til að starfa að því ásamt mönnum frá L. Í. Ú. að finna lausn á vandamálum vélbátaflotans fyrir næstu vetrarvertíð. Hv. 1. flm. þessarar till. segist hafa flutt hana vegna þess, að hann hafi haft litla von um, að ríkisstj. mundi hafast nokkuð að í málinu. Mér kemur þetta undarlega fyrir sjónir, og enda þótt ég telji það ekki höfuðskilyrði, vil ég þó segja það, sem ég veit sannast og réttast í málinu. Hv. þm. kom að máli við mig hér í d. og spurði mig um það, hvort ég hefði ekki lesið till. þá, sem Landssambandið hefði samþ., og hvað ríkisstj. mundi hafast að í því efni. Ég sagði honum, að mér hefði borizt þessi till., en hún hefði farið til ríkisstj. og málið yrði því væntanlega tekið fyrir á ríkisstjórnarfundi, þegar því yrði við komið, og yrði þá borið fram af forsrh., sem að sjálfsögðu hefði frumkvæði að því að hreyfa till., sem stílaðar væru til ríkisstj. En ég sagði hv. þm., að ég hefði uppástungur, og sagði honum, hverjar þær væru. Á næsta fundi ríkisstj. hreyfði ég þessu, og hæstv. forsrh. sagði við mig, að hann hefði lesið þessa till., en ekki sérstaklega athugað, að hún væri til ríkisstj., en sagðist gera ráð fyrir, að ég mundi sjá þessu farborða. Ég sagði þá við hæstv. forsrh., að ég mundi gera að till. minni, að n. sú, sem hv. þm. gat um og skipuð er fiskimálastjóra, form. síldarútvegsn. og einum kunnum útvegsmanni, sem lengi hefur starfað fyrir ríkisstj., athugaði þetta mál fyrir hönd ríkisstj. með fulltrúum Landssambandsins. Á þessa till. mína féllst ríkisstj. og taldi hyggilegt að láta þessa kunnugu menn fjalla um málið og taldi það líklegra til jákvæðrar niðurstöðu heldur en þó að þingnefnd, valin með hliðsjón af pólitík, færi að fjalla um málið. Það þekkja allir, ekki sízt hv. þm. Ísaf., að það hættir stundum við því, að menn fari að gera boð og yfirboð og láta skína í sem ríkastan áhuga, sem menn hafa ævinlega fyrir þeirri stétt, sem hlut á að máli. Þess vegna varð ég dálítið hissa, þegar 2 dögum seinna var útbýtt þessari till. hér á Alþ., og ef ég þekkti ekki þennan vin minn eins vel og ég þekki hann, þá mundi ég segja, að þetta væri hinn forni fjandi og hér væri hv. þm. að nota þær upplýsingar, sem ég gaf honum, til þess að vera með yfirboð. Þess vegna gleður það mig, að hv. þm. telur, að málið sé sæmilega á vegi statt í bili, og ég tel fyrir mitt leyti, að það sé komið í hendur þeirra kunnugustu manna, sem um er að ræða og hafa alla aðstöðu til að fylgjast með því, sem er að gerast, a. m. k. þeir, sem eru meðlimir Landssambandsins, eins og hv. þm., og við, sem erum í ríkisstj., munum einnig fylgjast með því, sem gerist, svo að ef ekki fást nein úrræði á þeim vettvangi, þá er hægt að taka málið í hvaða formi sem er. Hins vegar vil ég segja það í tilefni af þessari till., án þess að ræða þetta mál, að ég tel, að þetta sérstaka mál, sem þessi till. fjallar um, það verði kannske einna örðugast viðfangs af því, sem stjórnarvöld landsins þurfa við að etja á næstunni, og allar skynsamlegar till., sem fram koma, og öll þau heilræði, sem fram verða borin, verða áreiðanlega þakksamlega þegin af ríkisstj., því að henni er ljóst, að þörf er góðra manna, sem eru kunnugir og vel viti bornir, til að glíma við þennan vanda, og er óhætt að segja, að það sé óvíst, hvort ágætir eiginleikar nægja til. Ég hef áður látið orð um það falla, að deilan um kaupgjald á togurum væri þjóðarböl. Það er sorglegt, að slíkir atburðir skuli þurfa að gerast, ekki sízt þegar svo háttar til sem nú er, að flest leggst á eitt um það að gera þjóðarbúskapinn örðugan, og þegar fjárhag þjóðarinnar er þannig komið, að það er eiginlega rétt lýsing, að ef Ísland nyti ekki góðs af Marshallfé, þá er það slíkt eymdaratvinnuárferði, að varla væri afkomu auðið nema með opinberum styrk þjóða, sem þó eru sízt færari um það heldur en Bandaríkin. Það er sorglegt, þegar atvinnuárferðið er svona og slíkar stöðvanir sem hið langa togaraverkfall þurfa að eiga sér stað. En ég verð hins vegar, gagnstætt því, að játa, að hér verður við raunverulegan vanda að etja, sem er allt annars eðlis og við ekki ráðum yfir nema að takmörkuðu leyti og ég er ekki reiðubúinn á þessu stigi til þess að benda á, með hverjum hætti sé hægt að leysa.



Það var einmitt með þetta síðasta fyrir augum, sem ég lagði mikla áherzlu á það, að samtöl byrjuðu það allra fyrsta milli Landssambandsins og ríkisstj. Mér hefur verið ljóst eins og hæstv. atvmrh., að sjúkdómurinn er enn örðugri viðfangs en hann var í fyrra, og ég taldi þess vegna, að það mætti engan tíma missa um þetta. Ég átti sæti á þessum fulltrúaráðsfundi útvegsmanna, og ég taldi þess vegna nauðsynlegt, að samtöl byrjuðu um þetta strax. Hæstv. atvmrh. minntist á, að við hefðum rætt saman, og mér þykir vænt um að heyra, að það viðtal hefur orðið til þess, að ríkisstj. hefur gert sér ljóst, að það þyrfti að svara þessu bréfi og hverju þyrfti að svara. Nú hef ég heyrt fyrir nokkru, að það væri e. t. v. tilætlunin að setja fiskábyrgðarnefnd í þetta starf. En þegar ég flutti till., var mér ekki kunnugt um, að það væri ákveðið. Og a. m. k. vissi ég það, að þegar ég samdi till., var Landssamband ísl. útvegsmanna ekki búið að fá neina tilkynningu um þetta. L. Í. Ú. mun hafa fengið bréf um þetta dags. 6. nóv. að vísu. Það bréf hef ég ekki séð. En fyrsta vitneskjan, sem L. Í. Ú. mun hafa fengið um þetta, mun hafa verið sú, að einhvern tíma, sennilega á laugardaginn var, mun hæstv. atvmrh. hafa skýrt forstjóra L. Í. Ú. frá þessu. Þá var ég búinn að flytja þessa þáltill. hér á Alþ. og leggja hana inn til skráningar. - Nú er sjálfsagt engin ástæða til þess, að ég sé að deila um þetta. Ég get eftir atvikum unað við það, að ég hef með viðtölum mínum við hæstv. ríkisstjórn þó rumskað við henni með þessu, þó ég telji miður farið, að tíminn frá 24. okt. og til þessa dags hafi farið til ónýtis í þessu tilliti. Ef svo færi, að einhver árangur fengist út úr þessum samtölum, mundi þessi till. verða óþörf. En ef það sýnir sig á fundi L. Í. Ú., sem haldinn verður nú 20. nóv. n. k., að engin niðurstaða fæst, þá mundi vissulega verða þörf á því, að Alþ. tæki þetta mál upp til þeirrar athugunar, sem lagt er til með till.



Herra forseti. Þar sem þessi þáltill. var ekki borin sérstaklega undir sjútvn. hv. Ed., þar sem ég er form. í, eða undir mig persónulega, þá hafði ég ekki af henni að segja fyrr en ég sá, að hún var komin hér fram. - Ég held, að það sé full ástæða til að gæta vel að sér í tíma með undirbúning hjá vélbátaflotanum og ráðstafanir til þess, að hann geti hindrunarlaust starfað, og að því leyti til er ég ánægður yfir þessari yfirlýsingu, sem mér virðist hafa komið fram hjá hæstv. atvmrh. um það, að hæstv. ríkisstjórn fyrir sitt leyti setji af stað athugun á þessu máli. Eins og ég hef áður látið í ljós, þó það hafi ekki verið hér innan þessara veggja Sþ., þá hef ég nú í fyrsta sinn á þessu ári í mínu kjördæmi orðið var við svo verulegan ugg hvað framtíðina snertir í þessum málum, ugg um afkomuna, þannig að ég hef í annan tíma ekki orðið hans meir var. Og vil ég taka það fram í þessu sambandi, að í mínu kjördæmi hefur á undanförnum árum yfir höfuð verið meiri ró yfir hugum manna hvað snertir kröfur og þess háttar hluti heldur en annars staðar. En ég hef látið það í ljós við viðkomandi stjórnarvöld, að það hefur slegið mig talsvert illa nú í haust, hversu menn horfa með kvíða fram á vertíðina og eru þess, að því er virðist, verr megnugir nú en oft áður að standa hjálparlausir. Þetta álít ég rétt að komi fram fyrir hönd þeirra manna, sem ég hef leyfi til sérstaklega að tala hér, þar sem, eins og vitað er, að um 10% af útflutningnum er framleitt í Eyjum. Og ég vil geta þess um leið, að eftir því sem ég bezt veit, þá hafa menn gert ráðstafanir til þess að auka við vélbátaflotann í Vestmannaeyjum, líklega um 8 til 10 skip frá því, sem áður var, og mundi því vélbátaflotinn, ef vel væri, vera um 90 skip á þessum stað. Þarna er um stórt spursmál að ræða. Og enn kemur það til, að fiskveiðarnar í Vestmannaeyjum gengu með mun betra móti en víða annars staðar á s. l. vetri, og þar flykktist þá að mikill fjöldi aðkomumanna til atvinnu, sem þegar vel gengur, er gott fyrir báða, bæði Eyjamenn, sem atvinnu reka, og þá, sem þangað sækja atvinnu. Og að fenginni þeirri reynslu get ég ímyndað mér, að það standi margra manna hugur einmitt til þessarar verstöðvar nú á komandi vertíð. En allt er þetta í vafa, vegna þess að framtíðin er óvissari nú en mörgum sinnum áður. Og margt verður til þess að tálma og draga úr kjarki þeirra, sem eiga að standa ábyrgir í sambandi við atvinnureksturinn. Það hefur t. d. sent margan manninn í land frá því að stunda síldveiðar nú, hve kauptryggingin hefur orðið geysihá. Ég hef áður haldið því opinberlega fram, að það væri þjóðhættulegt að spenna kauptrygginguna svo hátt, að áhugi sjómanna snerist aðallega um kauptrygginguna, en minna um veiðarnar. Þetta bið ég alla góða menn að athuga. Ég er þeirrar skoðunar, að einhver slík trygging þurfi að vera fyrir þá, sem á bátunum eru. En að spenna kauptrygginguna upp í svo mikla hæð sem ég benti á, að það væri af sjómönnum meir litið á kauptrygginguna heldur en nokkurn tíma aflabrögðin, í því er afturför fólgin. Og það liggur í því, að fyrir það beita menn sér ekki eins og skyldi við veiðarnar, en binda hug sinn meir við önnur atriði en að veiðarnar gangi sem bezt. Mér þykir vænt um að heyra frá hæstv. atvmrh., að hæstv. ríkisstj. ætlar að hreyfa þessu máli í sambandi við Landssamband ísl. útvegsmanna, með þar til hæfum mönnum. Ég veit vitanlega ekki á þessu stigi um það, hvort það spor verður stigið nógu langt, en það er þó vissulega spor í áttina til þess að reyna að finna viðunandi grundvöll í þessum efnum. Og sá grundvöllur verður að fást, og því fyrr sem hann er fundinn, því betur. Fiskurinn hefur ekki selzt nærri eins vel og menn þyrftu að selja hann til þess að mæta tilkostnaðinum. Þó hefur verðfallið alls ekki verið eins mikið t. d. á saltfiskinum og hefur komið fram í ræðum sumra hæstv. ráðh., - þó undanskil ég þar ræður hæstv. atvmrh. Því hefur verið haldið fram hér í þinginu, að saltfisksverðið hafi fallið það á erlendum markaði, síðan gengislögin voru sett, að það næmi 20%. Þessu hef ég heyrt haldið fram í ræðum og séð haldið fram á prenti. Og sumir hafa tekið dýpra í árinni en þetta um það atriði. En sannleikurinn er sá, að saltfiskverðið hefur á þessu tímabili lækkað um 5 til 6%. En það er samt sem áður veruleg lækkun frá því, sem var. Og við hana ráðum við ekki, nema þá með einhverjum sérstökum aðgerðum. En það verður að gefa því vel gaum, að hjá bátaflotanum, sem nú á að hefja veiðarnar um áramótin, fari sem minnstur tími í biðir. Það er. gefinn hlutur, líka með tilliti til þess, hvert vöruverð er nú og hve háa víxla útgerðin nú þarf að fá í bönkunum, að erfiðleikar útgerðarinnar verða bátaútvegsmönnum þyngri í skauti nú en nokkurn tíma áður. Þess vegna er það einu liðurinn í því, sem þarf að gera af hálfu þess opinbera nú, að létta útgerðarmönnum aðgang að það bærilegum og ríflegum lánum handa útveginum, að þeir menn, sem að bátaútveginum standa, verði ekki komnir í kör í þeim efnum áður en þeir fara á flot. Ég vildi sem form. sjútvn. Ed. og fulltrúi fyrir eina stærstu útvegsstöð landsins ekki láta slíkt vandamál og þýðingarmikið mál fram hjá mér fara, án þess að taka undir þær raddir, sem heyrzt hafa um, að nauðsynlegt sé að tryggja afkomu og framtíð þessa atvinnuvegar, eins og reyndar þingið hefur gert ráðstafanir til á mörgum undanförnum árum. Og við vitum af reynslunni, að því betur sem það er grundvallað og því fyrr sem gáð er að sér í þeim efnum, því líklegra er, að góður árangur fáist af afskiptum þess opinbera á þessu mikilvæga sviði atvinnulífsins.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða efnishlið málsins, því að ekki er tilefni til þess á þessu stigi, þ. e. a. s. ræða um það, hversu komið er fyrir bátaútveginum. Það er ekki fyrr en hér verða borin fram úrræði, ef frv. um slíkt verða lögð fyrir Alþ., að slíkar umr. þurfa að fara fram. Enda er nú öllum hv. þm. mjög kunnugt um, hversu komið er hag útvegsins. Ég segi ekki þetta af því, að það undri mig, þótt hv. form. sjútvn. Ed. og umboðsmaður einnar aðalverstöðvar landsins hefði um þetta nokkur ummæli, og því fremur mun hann hafa gert það sem hann mun nú skreppa til útlanda og ekki verða viðstaddur umr. um þessi efni kannske í tvær til þrjár vikur. Ég segi þetta af hinu, að ef einhverjir skyldu telja, að mér bæri að fara að gera hér grein fyrir afkomuhorfum útvegsins, þá lít ég öðrum augum á það á þessu stigi málsins. Ég vil svo ekki taka upp umr. við hv. þm. Ísaf. um það, hvort vandinn, sem útgerðarmönnum ber að höndum, er meiri eða minni vegna aðgerða í sambandi við gengisfellinguna. Það mál hefur hann haft tækifæri til þess að ræða um oft. Og ég hef þekkt nokkrar greinar, bæði með nafni og nafnlausar, í Alþýðublaðinu, sem hann hefur skrifað eða látið skrifa. Og ég býst við, að landslýðurinn þekki skoðanir hans um þetta efni, og mínar skoðanir um það eru þekktar líka, svo að ég þarf ekki að tefja umr. hér með því að lýsa þessum skoðunum. - En ekki væri skemmtilegt að eiga nú við erfiðleika útvegsins með óbreyttu gengi. Ætli fiskverðið, sem hægt væri að greiða bátunum, ef gengið hefði ekki verið fellt, hefði ekki verið um 40 aurar? En ég kann ekki vel við þennan tón í ræðum á milli okkar hv. þm. Ísaf. og mín. Hv. þm. Ísaf. veit, að ég ætlaði að gera þá uppástungu, að fiskábyrgðarnefnd yrði falið að athuga þetta mál, og hann spurði mig um, hvort það væri hyggilegast, og ég sagði þá, að mér fyndist það skynsamlegast. Hv. þm. Ísaf. getur misminnt um þetta, en mig misminnir ekki, að þetta samtal átti sér stað. Hitt getur verið, að það sé dottið úr hv. þm., en ég hygg nú, að hann minnist þessa. - Ég kunni ekki við þann blæ, sem hvíldi yfir skýrslu hans um það, að ég hefði ekki skýrt fyrr en á laugardaginn var frá fyrirætlun minni í þessu efni, en þá hafi ég skýrt forstjóra L. Í. Ú. frá þessu, að ég ætlaði að gera þetta. En á föstudaginn skýrði ég frá því í ræðu, og eftir það kom maður frá L. Í. Ú. og sagði, að þeir hefðu ekki fengið tilkynningu um þetta. En þá voru löngu farnar frá mér óskir bæði til fiskábyrgðarnefndar og eins fyrir nokkrum dögum til L. Í. Ú., um að ríkisstj. hefði tekið ákvörðun um að fela þetta fiskábyrgðarnefnd. Það var víst þann 10., sem þessi fundur var haldinn, en þann 6. þ. m. hef ég undirritað bréfið. En ég hef ekki lagt svo mikið upp úr þessu, af því að ég átti ekki von á, að hv. þm. Ísaf. legði svo mikið upp úr því, að fyrir hans samtöl hefði ríkisstj. rumskað og að hann gerði sér vonir um, að eitthvað megi rekja til hans, ef eitthvað kynni að hafast upp úr því, sem gert verður í þessum efnum. Ef ég ekki þekkti þennan hv. þm. svo vel, þá gæti manni dottið í hug, að aðaltilgangurinn í þessu sambandi væri ekki fyrir honum bjargráð fyrir útveginn, heldur hitt, hvort hægt væri að rekja til hans eitthvað jákvætt, sem gert væri í þessum efnum. Það er mikils virði, að menn vaxi af sínum gerðum. En í þessum efnum hygg ég, að það sé þó mests virði, að rétt úrræði finnist, hvort sem það verður rakið til samtala, sem hv. þm. Ísaf. hefur átt við mig, eða ekki. Ég ætla ekki að þrefa um þetta. En ég vildi, að menn vissu hið sanna í málinu. Og ég hygg, að hv. þm. Ísaf. geti frestað þessari þáltill. þangað til hann sér, hvað úr þessum samtölum ríkisstj. og fiskábyrgðarnefndar verður. Og ef ekkert yrði úr þeim samtölum, þá gæti hann látið þetta koma til þingsins kasta.

Flm,. (Finnur Jónsson): Herra forseti. Ég ætla ekki að karpa um þetta mál. Ég hafði haldið sjálfur, og e. t. v. ranglega, að ég hefði hagað mér þannig í þessu máli, að engin ástæða væri fyrir hæstv. atvmrh. að fyrtast við það að neinu leyti. Ég hef talað við hann eins og bezti bróðir, eins og við gerum oft einslega, og ég hef haldið þeim sama tón við hann hér á þingi. Það er upplýst af hæstv. atvmrh. sjálfum, að hann hefur hitt form. L. Í. Ú. á laugardaginn var, og þá hafi hann (form.) lýst yfir, að hann hafi ekki fengið neina tilkynningu um neina nefndarskipun. - Þrátt fyrir viðtal hæstv. atvmrh. og mín, þá hafði ég ekki, þegar ég samdi þessa þáltill. og lagði hana inn hér, neina vitneskju um það og sá engin merki þess, að búið væri að ganga frá þessari nefndarskipun í málinu. Af einhverjum dularfullum ástæðum, sem ég reyni ekki að skýra, er forstjóri L. Í. Ú. ekki búinn að fá bréf, sem hann fær svo seinna eftir landssambandsfundinn, sem hefur verið dagsett og sjálfsagt skrifað 6. nóv. Hvernig á því stendur, veit ég ekkert um. Ég held sem sagt, að þetta sé nokkurn veginn upplýst í málinu, að þessu bréfi var upphaflega ekki svarað - eftir því sem hæstv. atvmrh. hefur sagt - af því, að sennilega ætlaðist hæstv. forsrh. til þess, að hæstv. atvmrh. svaraði því, og hæstv. atvmrh. ætlaðist sennilega til, að hæstv. forsrh. svaraði því. - Það er líka upplýst, að þegar ég lagði þessa þáltill. inn skrifaða hér til flutnings í þinginu, þá var mér ekki ljóst, að búið væri að gera neitt í þessu sambandi við okkar samtöl, hæstv. atvmrh. og mín. Í sambandi við það, sem hv. þm. Vestm. sagði, verð ég að lýsa ánægju minni yfir því að fá hans stuðning í þessu máli, eins og við var að búast frá honum. En út af því, sem hann minntist á kauptrygginguna í Vestmannaeyjum, þá get ég upplýst, að á Ísafirði er svo komið, að sjómannafélagið er búið að afnema kauptrygginguna. En þrátt fyrir það er ástandið þar svo hörmulegt, að útvegsmenn treysta sér ekki til að fara af stað með útgerðina. En það hefur vakað fyrir mér með flutningi till. þessarar að reyna að fá einhverja úrbót, og sömuleiðis með öðru, sem ég hef flutt viðvíkjandi atvinnuástandinu. Og það ríður sérstaklega mikið á því vegna þess, hve mínir umbjóðendur eru sárt leiknir eftir þá lækkun, sem framkvæmd var í marz s. l. á gengi ísl. krónu og allt átti að lækna, en því miður hefur ekki læknað ástandið. Ég sé ekki ástæðu til að ræða það nú við hæstv. atvmrh., hvaða ástæður til þess liggja, en a. m. k. er alveg víst, að það, sem lofað var um lækningu með gengisfellingunni, hefur ekki rætzt.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Herra forseti. Ég ætla ekki að halda áfram að karpa um þetta litla, sem okkur ber á milli, hv. þm. Ísaf. og mér. Ég vona, að þeir, sem áhuga hafa fyrir þeirri málsmeðferð, sem um hefur verið að ræða, hafi séð báðar hliðar. Og enda þótt ég viðurkenni, að ekki sé illa varið tíma þingsins í að ræða um, hver áhrif gengislækkunin hefur á afkomu sjávarútvegsins, þá skal ég heldur ekki a. m. k. stofna til þess að þessu sinni. En ég teldi vel þess vert, að við hv. þm. Ísaf. og ég, sem ber talsverða ábyrgð á gengisfellingunni, fengjum nú þó ekki væri nema tvo til þrjá klukkutíma hvor að tala í áheyrn alþjóðar um málið, og þá væri til einhvers að vinna. Hér eru menn, sem þekkja málið. Hins vegar hefur þetta mál svo mikla þýðingu, að það væri til þess vinnandi fyrir hv. þm. Ísaf. og mig líka að fá að skýra fyrir þjóðinni hvora hliðina á málinu, báðir tveir, sem góðir vinir sjávarútvegsins og kunnugir hagsmunum sjávarútvegsins og þess vegna líklegir til þess að geta fundið sannleikann sameiginlega, eða a. m. k. bent á svo margar hliðar málsins, að almenningur gæti dæmt á milli um það, hvort gengisfellingin hefur verið bölvun eða það eina ráð, sem fyrir lá til þess að rétta við hag útvegsins, - enda þótt vegna ills árferðis lögin um gengisfellinguna og ráðstafanir í því sambandi hafi enn þá ekki komið að tilætluðum notum.



Herra forseti. Ég sé ekki fært að ræða nú um gengislækkun né áhrif hennar frekar en þeir aðrir, sem hér hafa tekið til máls um þessa þáltill., sem fyrir liggur. En ég get þó ekki látið hjá líða að benda á, að það skilst mér ætti að vera nokkuð augljóst mál, að eins og okkar utanlandsviðskiptum hefur verið háttað, að flutt er inn á ári fyrir um 100 millj. kr. meira en út, þá sjá allir, hver útkoman er af gengislækkuninni á þessu ári. Það þarf ekki að eyða neinum orðum að því. Hins vegar er skylt að játa, að ýmsar sérstakar orsakir aðrar en gengislækkunin valda þessum halla. En þjóð, sem flytur meira út en inn, er beinn hagur að því að breyta genginu eins og gert var hér á síðasta vetri. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var, að mér komu undirtektir hæstv. sjútvmrh. undir þessa litlu þáltill. nokkuð einkennilega fyrir. Mér fannst hæstv. ráðh. vera óánægður með það, að þáltill. hefði verið flutt, og sumpart með það, hvernig málið er flutt, og telja, að í raun og veru væri ástæðulaust að vera nú að þessu brokki, því að hann væri búinn að skipa þrjá ágæta menn til þess að athuga þessi mál, og því gætu menn verið alveg rólegir. Ég er hæstv. sjútvmrh. alveg ósammála um þetta atriði. Ég álít, að þessi þáltill. hafi verið flutt jafnvel heldur síðar en vera ætti og að hún hafi verið flutt af ríkri þörf, og að það, sem hæstv. sjútvmrh. hefur gert í þessu máli til þessa, sé minna en ætlazt hefði mátt til af honum. Ég tók svo eftir, að hæstv. ráðh. segði í fyrri ræðu sinni um þetta mál: Það er kannske örðugast við það að etja, þ. e. a. s. hvernig á að koma vélbátaflotanum til veiða eftir áramótin, þeirra vandamála, sem framundan eru. - Síðar í ræðu sinni segir hann: Ég er ekki á þessu stigi málsins reiðubúinn til að benda á leiðir til þess að tryggja þetta. - Þannig er ástandið í þessum efnum, það er að hans dómi stærsta vandamálið, sem framundan er, svo stórt, að hann er ekki við því búinn á þessu stigi málsins að benda á eða segja til um það, hvaða leiðir eru líklegar. Svo finnst hæstv. ráðh. furðulegt og óviðfelldið, að hér skuli vera borin fram till. um það, að Alþ. nefni til 5 menn, sem séu til viðtals við útgerðarmenn um þessi mál. Ríkisstj. hefur lagt fram fyrir skömmu frv. til heildaruppgjörs og skuldaskila fyrir vélbátaútveginn til þess að fá botn í þessa miklu skuldaflækju og ábyrgðaflækju, sem myndazt hefur vegna hallarekstrar útvegsins síðustu árin. Ég hygg, að það sé alveg rétt hjá hæstv. ríkisstj., að þessum málum sé svo komið, að nauðsynlegt sé að gera eitthvað slíkt, án þess að ég segi, að ég sé samþykkur hverju atriði í þessu frv., en það er augljóst mál, að svo aðkallandi og rík nauðsyn sem kann að vera til að gera þessa hluti, þá er alveg þýðingarlaust að hugsa sér slíkt, nema samtímis séu gerðar ráðstafanir til þess að vélbátarnir gangi til fiskjar og haldi áfram veiðum. Það er stærsta vandamálið framundan, sem hæstv. ráðh. finnst svo stórt vandamál, að hann segist á þessu stigi ekki vera fær um að benda á neina sérstaka leið. En hvernig hefur hann hugsað sér að létta af sér þessum vanda og fela fiskábyrgðarnefnd að taka við þessa? Ég hef enga trú á, að hún á viku eða hálfum mánuði finni leið, sem ráðh. eða útgerðarmenn hafa ekki komið auga á. Það virðist augljóst, að þessi mál verða ekki leyst, svo að viðhlítandi sé og vélbátaflotinn fari á veiðar, á annan veg en þann, að það komi til kasta Alþ. með einum hætti eða öðrum. Einmitt með það fyrir augum verður að telja eðlilegt, að ásamt ríkisstj. og sjútvmrh., sem fyrst og fremst mun athuga þetta mál, sé einnig skipuð n. af þingsins hálfu, þegar mönnum er kunnugt, hvernig málið er vaxið og hvernig hægt er að bæta úr vandanum. Þetta er ég ekki að segja til ámælis fyrir þá ágætu menn, sem sæti eiga í fiskábyrgðarnefnd, en þeir hafa ekki þá sömu aðstöðu, þeir eru starfsmenn útgerðarmannasamtakanna eða útvegsmanna og líta á það sjónarmið og bera fram ýmislegt, sem líklegt er frá sjónarmiði þessara manna. En ef málið kemur hingað, þá verður þingið að taka lokaákvörðun í þessum efnum, og þá er æskilegt, að ekki einasta ríkisstj. sjálf, heldur einnig af hálfu þingsins séu valdir menn til viðræðna um þessa hluti. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, ég er fullkomlega sammála hv. 1. flm. um, að eðlilegt sé, að málinu sé frestað og vísað til n. En ég vildi um leið mælast til þess við hv. n., sem fær málið til athugunar, að hraða afgreiðslu, því ég lít svo á, eins og hæstv. sjútvmrh., að þetta sé í rauninni, eftir að togaraverkfallið er leyst, stærsta vandamálið, sem framundan er, og viðurkenning liggur fyrir um það frá hæstv. ráðh., að hann á þessu stigi geti ekki ákveðið neina leið, og því fyrr sem málið er tekið til athugunar af réttum aðilum, því betra.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Mér er ekki ljóst, fyrir hvað hv. 4. þm. Reykv. er að deila á mig, því hann hóf mál sitt með því að segja, að sér fyndist ég hafa gert frekar minna en við mætti búast í þessu máli. Það er þó upplýst í málinu, að þegar í stað þegar það var skýrt fyrir hæstv. forsrh., þá ríkti milli okkar misskilningur um það, hann býst við að ég taki málið upp sem sjútvmrh., en ég býst við að hann muni sem forsrh. greiða fyrir málinu í ríkisstj. Þegar þetta er upplýst, þá tek ég málið upp fyrir ríkisstjórnarfund, og sama dag sem ríkisstj. heldur þennan fund þá afgr. ég málið frá mér til hlutaðeigandi n., fiskábyrgðarnefndar. Þetta er upplýst. Það eina, sem þá mætti ásaka mig fyrir, væri þá það, að ég hefði ekki hreyft málinu strax og ég varð var við þetta bréf, sem virðist hafa verið samþ. 24. okt. En ég fullyrði, að ég hafði ekki séð þessa till. Landssambandsins fyrr en nokkrum dögum seinna, eins og ég áðan sagði. Á hverjum ríkisstjórnarfundi eru mörg stór mál, sem stj. ræðir um. Það er alveg rétt eftir mér haft, að ég tel þetta afar mikið vandamál, en hv. þm. segir, að af því leiði, að það sé undarlegt, að atvmrh. skuli ekki þegar í stað taka tveim höndum því heilræði, sem hér er bent á til úrlausnar þessum voveiflega vanda. Hv. þm. segir, að ég hafi sjálfur í þessum efnum bent á menn, sem hann sízt vilji gera lítið úr, en honum fannst ekki allsendis rétt ályktað hjá mér, ef ég teldi, að þessir menn mundu allt í einu finna upp eitthvert snjallræði til úrlausnar þessum óvenjulega vanda. Ég viðurkenni með honum, að það hefði ekki verið skynsamlegt af mér að búast við, að þessir menn gætu leyst höfuðvandann um leið og þeir litu á hann. En ég spyr hv. þm.: Býst hann við, að þetta hefði verið allt miklu sigurstranglegra, þó að þessir menn, sem hafa verið valdir til samstarfs við Landssambandið, hefðu verið skipaðir af Alþ. og þá, eins og sagt er, eftir pólitísku vali? Ég held, að það sé undir öllum kringumstæðum rétt byrjun í þessu máli, að ríkisstj. velur sína trúnaðarmenn, sem um mörg ár hafa starfað á vegum ríkisins og flest undanfarin ár starfað að rannsókn á verðlagi sjávarafurða og jafnan verið samningsaðili fyrir hönd ríkisstj. gagnvart útgerðarmönnum, þegar útgerðarmenn gerðu till. á hendur ríkinu um fiskábyrgðina. Ég tel því líklegra til að komast að niðurstöðu um þörf útvegsins að fela þessum mönnum - heldur en þingnefnd - að athuga þetta mál, enda má minna á það, að sjálft Landssambandið ber fram till. um, að ríkisstj. útnefni menn til þess að reyna að leysa þessi mál. Hvað ríkisstj. áhrærir, þá varð hún við þessum tilmælum, sem til hennar hefur verið beint, og ég vil aðeins minna hv. þm. á það, að þessir menn, sem þarna eru valdir, sem hann viðurkennir eins og ég, að séu mætir menn, þeir eru ekki fyrst og fremst starfsmenn útgerðarmanna, þeir eru engu síður starfsmenn ríkisins, a. m. k. sumir þeirra, en hafa auk þess skyldu til að gera ríkisstj. rétta grein fyrir sínu áliti í málinu. Ég hafði hugsað mér, að gangur málsins yrði sá, að þegar þessi viðtöl hefjast, þá feli ríkisstj. þessum mönnum að mynda sér skoðun um það, hvað tiltækilegt sé að gera, og málið komi síðan til afskipta Alþ. Það eina, sem ég get séð ágætt í því að hafa þingmenn til viðbótar slíkri n., sem ríkisstj. fæli að rannsaka málið, væri, ef það ætti að vera ráð til þess að þingflokkarnir væru betur undirbúnir að taka ákvörðun vegna þess að þeir hefðu sína umboðsmenn í þessu starfi. En ég efast um, að þingflokkarnir eigi kunnáttumenn í hópi útgerðarmanna, sem standa í beinu sambandi við þingflokkana og vita allt í þessum efnum, sem slík þingnefnd er líkleg til að fá fróðleik um. Annars verð ég að segja það, að þessar umr. eru meira um þá hlið málsins, sem minna máli skiptir, heldur en sjálft aðalefnið. Varðandi uppástungu hv. 1. flm. um það, að þessari till. sé vísað til n., þá hef ég ekkert við það að athuga, og ég vil bæta því við, að ég tei eðlilegt, að hún fari til n. og sé haldið þar þangað til í ljós kæmi, hver verður árangur þeirra viðræðna, sem þarna er stofnað til.



Herra forseti. Það virðist hafa orðið aðalatriði þessara umr., hvort heppilegra mundi vera að fela fiskábyrgðarnefnd, en í henni eiga sæti 3 menn gagnkunnugir málum útvegsins, að undirbúa lausn á vandamálum bátaútvegsins eða skipa þingnefnd til að fjalla um það mál. Ég held, að deilur um þetta séu á nokkrum misskilningi byggðar. Sannleikurinn er sá, að málið, sem hér liggur fyrir, er tvíþætt: Annars vegar þarf að gera athugun - hreina tekniska, fræðilega athugun - á væntanlegri afkomu bátaútvegsins á næstu vertíð, þ. e. a. s. athugun á því fyrst og fremst, hver áhrif gengislækkunin og verðbreytingar erlendis hafa haft á afkomu bátaflotans. Hér er um að ræða tekniskt vandamál, fræðilegt vandamál, sem hægt er að leysa úr þannig, að ekki verði um deilt, ef nógu samvizkusamlega er að farið og nógu góðar upplýsingar eru fyrir hendi. - Hitt er svo annað mál, að finna leið til þess að rétta bátaútveginum þá hjálparhönd, sem rannsóknirnar kynnu að leiða í ljós, að hann þyrfti á að halda. Það er fyrst og fremst pólitískt vandamál. Þarna þarf að finna leið til þess að afla bátaútveginum nýrra tekna, annaðhvort með greiðslum úr ríkissjóði, sem afla þyrfti fjár til með nýjum sköttum eða tollum, eða með till. um endurskipulagningu á rekstri hans eða þá með nýrri gengisbreytingu. Þarna er m. ö. o. um að ræða hrein pólitísk atriði, sem Alþ. hlýtur auðvitað að taka endanlega ákvörðun um. Ég er sammála hæstv. sjútvmrh., þegar hann segir, að það sé vafamál, að þingnefnd skipuð pólitískum fulltrúum sé mjög heppileg til þess að leysa hið fyrra verkefni. En vafalaust er líka hitt, að fiskábyrgðarnefndin getur engan veginn verið fær um að leysa síðara vandamálið, og væntanlega ætlast enginn. til þess af henni. Með því er engri rýrð kastað á þá ágætu menn, sem þar eiga sæti og eru kunnugir högum útvegsins, en það getur ekki verið þeirra hlutverk að leysa endanlega það pólitíska vandamál, sem hér er á ferðinni. Ég átti þátt í athugunum í sambandi við bátaflotann 1946–47 og aftur 1949 og útreikningum varðandi hag hans og afkomu og er því dálítið kunnugur vinnubrögðum á þessu sviði. Ég treysti auðvitað þeim mönnum, sem eru í fiskábyrgðarnefnd, fullkomlega til þess að leysa slík störf af hendi, enda liggja fyrir mikil gögn, sem nota má. En þrátt fyrir þetta er engu síður jafnframt því nauðsynlegt, að hinir pólitísku aðilar fái þetta mál sem allra fyrst í sínar hendur, og þá er spurningin, hvort ríkisstj. hugsar sér að fjalla um það sjálf eða með trúnaðarmönnum úr sínum flokkum eða hvort hún hyggst láta þingið í heild hafa afskipti af þessu. Þetta tvennt getur komið til greina: Ætlar ríkisstj. að undirbúa nauðsynlega lausn málsins með sínum eigin trúnaðarmönnum, eða hyggst hún láta þá flokka, sem standa utan ríkisstj., fylgjast með í þessu máli og eiga einhvern þátt í því að undirbúa þá pólitísku lausn, sem verður að grípa til? - Ég tek undir það, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði, að miklu heppilegra væri að halda þessu máli á grundvelli þingsins sem heildar, og ég tel einmitt, að slík n., eins og sú, sem farið er fram á í þessari till., sé heppileg leið að því marki. Mér finnst heppilegt, að þingið sem heild komist sem fyrst inn í málið jafnhliða störfum fiskábyrgðarnefndar. Ég hygg, að það mundi auðvelda afgreiðslu málsins mjög, þegar til endanlegra kasta þingsins kemur, að í slíkri n. ættu fulltrúar sæti bæði frá stjórnarflokkunum og stjórnarandstöðunni. - Hér er geysimikið vandamál á ferðinni, mál, sem mjög mikið er undir komið að leysist vei. Alþfl. hefur enga löngun til að gera þetta mál að meira deiluefni en óhjákvæmilegt er og eðlilegt er að það verði, þannig að af þeim sökum er ekki ástæða fyrir ríkisstj. að forðast stjórnarandstöðuna. Ég hygg, að lausn þessa máls mundi verða betur undirbúin, ef þannig væri að farið, að þingið sem heild og flokkar þingsins fengju sem fyrst tækifæri til að starfa að því og fylgjast með teknískum störfum fiskábyrgðarnefndar og byrja sem allra fyrst að ræða þær pólitísku ráðstafanir, sem verður að gera til þess að bæta úr þeim vanda, sem bátaútvegsins bíður á næstu vetrarvertíð.



Það er upplýst, að málið hefur tafizt vegna misskilnings milli hæstv. sjútvmrh. og hæstv. forsrh. En það, sem ég meinti með því að málið hefði orðið fyrir óþarfa drætti, var það, að mér fannst óþarfi fyrir hæstv. ráðh., með þeim kunnugleik, sem hann hefur í þessum málum, og með tilliti til þess, sem hann sagði áðan, hversu stórfellt vandamál hér er um að ræða, að bíða eftir bréfi frá Landssambandi útvegsmanna. Honum var kunnugt um ástandið og gat, ef hann vildi, farið að athuga og undirbúa þessi mál, ef hann gerir ráð fyrir því, að það þurfi að koma til kasta þingsins áður en setu þess lýkur, sem ég hygg, að hann meini með þeim orðum, sem hann lét falla hér áðan. Ég hef engu við það að bæta, sem hv. 3. landsk. sagði hér áðan, það er einmitt það, sem ég meinti með mínum ummælum um þingnefnd, og hins vegar um þá menn, sem hæsta. ráðh. hefur falið þessa athugun, að ég álít hana pólitískt til þess fallna að ákveða rannsóknaratriði og gefa skýrslur. En lausnar málsins á þingi geri ég ekki ráð fyrir, að hæstv. ráðh. vænti frá þessum mönnum eða till., sem séu líklegar til þess að ganga greiðlega gegnum þingið, eins og till., sem fram yrðu bornar og fengju þessa athugun af n., sem sérstaklega yrði falið að athuga þetta mál. Ég tel því, að málið verði auðleystara á þann hátt, að það sé undirbúið undir þingið af þingnefnd, sem ræði við útgerðarmenn. Ég leyfi mér að skilja hæstv. ráðh. svo, þegar hann talar um, hvernig hann hugsar sér gang málsins, að hann geri ráð fyrir því, að fiskábyrgðarnefnd mundi snúa sér til hans með þær upplýsingar, sem hún hefur um þetta mál, og mundi svo athuga það í ríkisstj. að leggja það fyrir Alþ. Ég skil því mál hæstv. ráðh. svo, að hann telji sjálfsagt, að þetta mál komi til kasta Alþ. áður en setu þess lýkur, og með tilliti til þess þætti mér æskilegt, að þessi till. sé samþ., sem hér liggur fyrir.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Það gleður mig það traust, sem hv. 4. þm. Reykv. ber til mín. En mikinn berserksgang hyggur hann mig hafa, þegar ég á að láta svo hendur standa fram úr ermum að bíða ekki eftir tilmælum frá L. Í. Ú. um lausn málsins. Ég segi ekkert um það, hvort ég hafi haft meiri eða minni áhyggjur af þessu áður en landssambandsfundurinn kom saman. Það er sjálfsagt með mig eins og hv. þm., að það er auðvelt að leiða hugann að þessu máli án þess að fá hvatningu frá einum eða öðrum. - Út af því, sem hv. 3. landsk. sagði, get ég einnig verið fáorður. Það er sýnilegt, að þarna eru mismunandi sjónarmið. Hv. 1. flm. hefur skýrt frá því, að hann hafi borið þessa till. fram vegna þess, að honum hafi ekki verið ljóst, að neitt stæði til í málinu. Þegar hann svo heyrir, að ríkisstj. hefur falið fiskábyrgðarnefnd að fjalla um málið, þá telur hann vel farið, að þessari till. sé vísað til n. og liggi þar þar til séð er, hvort árangur verður af þeim viðræðum. Aftur á móti segir hv. 3. landsk.: Þetta eru tvær nefndir, sem geta unnið að þessu verkefni hvor í sínu lagi, - og má þetta til sanns vegar færa. Að svo miklu leyti sem menn ganga út frá því sem gefnu, að þetta þurfi til kasta Alþingis að koma, þá er eðlilegt að hugsa, eins og hv. 3. landsk. gerir, að þingnefnd gæti fylgzt með störfum nefndar hinna fróðu manna. Bæði sjónarmiðin hafa nokkuð til síns máls - og gætu verið rædd í þeim hv. n., sem fær málið hér til meðferðar. En ég hélt, að þessir fróðu menn, sem hafa fjallað um það, hverjar af óskum og kröfum útgerðarmanna væru þess eðlis, að nauðsynlegt væri að verða við þeim, að þeir menn ræddu málið við útvegsmenn og gæfu síðan ríkisstj. skýrslu, og ætlaði ég ríkisstj. þann vanda að leysa málið án tilhlutunar Alþingis, ef auðið væri, en að öðrum kosti að leggja fram till. í málinu. Það er vandi, sem verður að hvíla á hverri ríkisstj., að leggja fram sín úrræði, og ég álít, að stjórnarandstaðan hafi ekki skyldu til frumkvæðis í málinu eða þurfi að eiga jákvæðan þátt í slíkri tillagnagerð. Ef því mætti treysta, að allir hv. þm. hafi sömu skoðun og hv. 3. landsk. og að enginn vildi ná sér í pólitískan ávinning í sambandi við þetta mál, þá ætti ríkisstj. að kalla alla þingflokkana til ráðstefnu, en þess hélt ég að væri ekki kostur og viðurkenni, að vandinn og skyldan hvílir hér á ríkisstj.