Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gengið er til dagskrár og tekið fyrir eina dagskrármálið, stefnuræða forsætisráðherra og umræður um hana sem verður útvarpað og sjónvarpað héðan úr Alþingishúsinu. Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Forsætisráðherra hefur 20 mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en þingflokkur forsætisráðherra hafa 12 mínútur í fyrstu umferð, í annarri umferð hafa þingflokkarnir 6 mínútur en í þeirri þriðju 5 mínútur hver. Röð flokkanna er í öllum umferðum þessi: Sjálfstæðisflokkur, Samfylkingin, Framsóknarflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn. Ræðumenn fyrir Sjálfstæðisflokk verða Geir H. Haarde forsætisráðherra í fyrstu umferð, Arnbjörg Sveinsdóttir, 6. þm. Norðausturkjördæmis, í annarri umferð og Halldór Blöndal, 2. þm. Norðausturkjördæmis, í þriðju umferð. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, 9. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður, Rannveig Guðmundsdóttir, 2. þm. Suðvesturkjördæmis, í annarri og Kristján L. Möller, 3. þm. Norðausturkjördæmis, í þriðju umferð. Fyrir Framsóknarflokk tala Jón Sigurðsson iðnaðar- og viðskiptaráðherra í fyrstu umferð, í annarri Jónína Bjartmarz umhverfisráðherra og í þriðju umferð Sæunn Stefánsdóttir, 11. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð verða Steingrímur J. Sigfússon, 5. þm. Norðausturkjördæmis, í fyrstu umferð, í annarri Þuríður Backman, 10. þm. Norðausturkjördæmis, og í þriðju umferð Kolbrún Halldórsdóttir, 8. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður. Fyrir Frjálslynda flokkinn tala í fyrstu umferð Guðjón A. Kristjánsson, 5. þm. Norðvesturkjördæmis, Sigurjón Þórðarson, 10. þm. Norðvesturkjördæmis, í annarri umferð en í þriðju umferð Magnús Þór Hafsteinsson, 9. þm. Suðurkjördæmis.

Hæstv. forseti, kæru landsmenn. Það sígur nú á seinni hluta kjörtímabilsins og ýmsir mætir þingmenn hafa þegar tilkynnt að þeir hyggist ekki vera í kjöri til Alþingis í þeim kosningum sem fyrirhugaðar eru 12. maí í vor. Á undanförnum mánuðum hafa töluverðar breytingar orðið á skipan ráðherra í ríkisstjórninni, m.a. í kjölfar þess að Halldór Ásgrímsson ákvað að hætta þátttöku í stjórnmálum eftir langt og farsælt starf. Nýju ráðherrarnir eru flestir vel kunnugir störfum Alþingis, en ég vil bjóða sérstaklega velkominn í hópinn hér við upphaf þingstarfa nýjan formann Framsóknarflokksins, Jón Sigurðsson iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sem hefur ekki áður tekið þátt í störfum Alþingis. Eitt stærsta viðfangsefni ríkisstjórnarinnar undanfarna mánuði hefur verið að ná samkomulagi við Bandaríkjastjórn um varnarmál og þau atriði er tengjast brottför varnarliðsins. Óhætt er að segja að ákvörðun Bandaríkjamanna um að loka varnarstöðinni hafi komið á óvart. Ljóst var þó að vilji þeirra stóð til þess að standa áfram við skuldbindingar sínar samkvæmt varnarsamningnum frá 1951, án þess að bandarískt herlið hefði hér fasta viðveru. Ríkisstjórnin tók þá afstöðu frá byrjun að þrátt fyrir þessi tíðindi væri rétt að byggja frekara samstarf ríkjanna áfram á grunni varnarsamningsins enda væru engir aðrir raunhæfir kostir fyrir hendi. Samkomulagið sem kynnt var í vikunni sem leið er Íslendingum hagstætt og markar tímamót í samstarfi Íslands og Bandaríkjanna. Segja má að verkefnið hafi verið þríþætt. Í fyrsta lagi að tryggja að rekstur alþjóðaflugvallarins í Keflavík gengi snurðulaust fyrir sig þrátt fyrir brottför Bandaríkjamanna, sem eiga þar mikilvægan búnað sem óhjákvæmilegur er fyrir rekstur vallarins. Samkvæmt bandarískum lögum bar að flytja þann búnað í burtu héðan ef ekki hefði samist um annað. Í öðru lagi snerust viðræðurnar um skil á landi og mannvirkjum á varnarsvæðunum. Niðurstaðan í því efni er sú að Íslendingar fá til eignar og afnota gríðarleg mannvirki á Keflavíkurflugvelli. Enginn bráður mengunarvandi blasir þar við, en þegar ráðist verður í hreinsun landsvæða verður hún á ábyrgð Íslendinga, samkvæmt íslenskum stöðlum og á því árabili sem okkur sjálfum hentar að ráðast í slíkar aðgerðir. Nú eru hins vegar fram undan mikil tækifæri við að koma þessum miklu eignum í arðbær not hér innan lands, án þess að það valdi röskun í samfélaginu á Suðurnesjum. Hefur í því skyni verið ákveðið að stofna hlutafélag í eigu ríkisins en með aðild sveitarfélaga sem fá munu það verkefni að umbreyta varnarsvæðinu og þróa til framtíðarnota. Ekki er vafi á því að þetta svæði á eftir að verða eftirsótt til margs konar notkunar. Síðast en ekki síst var verkefni samningaviðræðna við Bandaríkin að tryggja varnarhagsmuni Íslands til framtíðar og er það að sjálfsögðu mikilvægasti þátturinn til lengri tíma litið. Ég tel að það hafi tekist og yfirlýst er af hálfu Bandaríkjanna að þau muni standa vörð um öryggi Íslands með hernaðarmætti sínum verði landinu ógnað. Í þessu felst þýðingarmikil skuldbinding og trygging af hálfu Bandaríkjamanna sem áréttar gildi varnarsamningsins frá 1951. Munu ríkin hafa náið pólitískt samráð um frekari útfærslu hins nýja samstarfs. Sú aðstoð og samvinna sem boðin er fram af hálfu Bandaríkjanna í tengslum við þetta mál á sviði löggæslu, landamæraeftirlits, landhelgisgæslu, varna gegn hryðjuverkum og fleiri öryggisþátta er sömuleiðis mjög mikilvæg. Skapast í því sambandi ýmis ný tækifæri fyrir íslenska löggæsluaðila. Það er ljóst að Íslendingar verða sjálfir að vera virkari í eigin öryggismálum en verið hefur, ekki síst þegar kemur að innra öryggi ríkis og þjóðar, og verja meiri fjármunum til verkefna á því sviði. Í nýlegri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er rækilega farið yfir það sem fram undan er hér innan lands í þeim efnum. Frú forseti. Íslendingar eru virkir þátttakendur í mótun nýrrar heimsmyndar. Framboð Íslands til setu í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna er sennilega gleggsta dæmi þess. Kosið verður til setu í ráðinu árið 2008 og unnið er að því að afla framboðinu fylgis. Þá leggja íslenskir friðargæsluliðar sitt af mörkum í aðgerðum alþjóðasamfélagsins, ekki síst í Afganistan og á Sri Lanka. Friðargæsla er í eðli sínu áhættusöm og um hana þarf að ríkja eining. Boðaðar áherslubreytingar í störfum Íslensku friðargæslunnar munu vonandi leiða til þess að betri sátt ríki um þetta mikilvæga framlag okkar til samfélags þjóðanna. Það voru vonbrigði að nýjustu samningalotunni hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni var slegið á frest, enda sérlega mikilvægt að auka viðskiptafrelsi í heiminum auk þess sem hagsmunir þróunarríkja voru sérstaklega hafðir að leiðarljósi í viðræðunum. Ýmislegt bendir til þess að vægi fríverslunarsamninga kunni nú að aukast og er Ísland vel í stakk búið til að mæta þeirri þróun. EFTA býr nú þegar yfir víðfeðmu neti fríverslunarsamninga og á í viðræðum um slíka samningsgerð við nokkur mikilvæg ríki. Þá hefur Ísland átt könnunarviðræður við Kína um möguleika á gerð fríverslunarsamnings og yrði Ísland fyrst Evrópuríkja til að gera þannig samning við þessa fjölmennustu þjóð heims. Nýverið var undirritað samkomulag milli Íslands, Noregs og Danmerkur, fyrir hönd Færeyja, um skiptingu landgrunns milli landanna utan 200 sjómílna í suðurhluta Síldarsmugunnar. Samkomulagið markar tímamót og mun styrkja stöðu Íslands sem landgrunnsríkis, en sem kunnugt er gera íslensk stjórnvöld einnig kröfu til landgrunns á Reykjaneshrygg og á Hatton-Rockall svæðinu. Frú forseti. Mikill efnahagslegur árangur hefur náðst það sem af er yfirstandandi kjörtímabili. Framkvæmdir hafa verið miklar og eldmóður verið í efnahagslífinu sem hefur skilað sér til almennings með stöðugri aukningu kaupmáttar allt tímabilið. Kaupmáttur ráðstöfunartekna almennings er nú um 60% meiri en hann var 1995. Slík þróun er einsdæmi í okkar hagsögu. Atvinnuleysið hér á landi mælist aðeins rúmlega 1% þrátt fyrir mikinn innflutning vinnuafls sem er einsdæmi meðal þjóða heims. En það hefur vissulega tekið í undanfarin missiri, ekki síst vegna þeirra miklu breytinga sem urðu á húsnæðislánamarkaðnum á kjörtímabilinu sem leiddu til þess að meira lánsfé var á boðstólum á hagstæðari kjörum en áður hafði þekkst. Þessi þróun hafði áhrif til hækkunar húsnæðisverðs og þar með á verðbólguna eins og við mælum hana hér á landi. Það hefur því verið helsta viðfangsefni ríkisstjórnarinnar og Seðlabankans að undanförnu að tryggja að verðbólgan gangi niður á ný. Eru allar horfur á því að hún verði komin niður að verðbólgumarkmiði Seðlabankans, 2,5%, um eða fyrir mitt næsta ár. Jafnframt er ljóst að á næstunni mun draga hratt úr framkvæmdum í tengslum við virkjanir og stóriðju á Austurlandi, samhliða því að dregur úr einkaneyslu, og því mun heildareftirspurnin í hagkerfinu minnka. Hagvöxtur verður því minni á næsta ári en í ár, en þó eigi að síður um 1% samkvæmt fyrirliggjandi spám. Eftir 2007 má svo búast við meiri hagvexti og tekjuaukningu í þjóðfélaginu á ný. Aðgerðir stjórnvalda undanfarin ár hafa meðal annars falist í umtalsverðri lækkun skatta á heimili og fyrirtæki, innleiðingu frelsis í fjármálaviðskiptum milli Íslands og annarra landa og einkavæðingu ríkisfyrirtækja. Allt þetta hefur leyst úr læðingi gífurlega orku og kraft í íslensku efnahagslífi sem hefur einnig teygt anga sína til annarra landa. Það er óumdeilt að skattalækkanirnar hafa skilað sér ríkulega til íslenskra heimila á undanförnum árum. Sömuleiðis hefur sú stefna stjórnvalda að efla atvinnu, meðal annars með uppbyggingu stóriðju og nýtingu hinna endurnýjanlegu orkugjafa landsins, skilað miklum árangri og treyst efnahagslega stöðu landsbyggðarinnar. Þessi ávinningur mælist ekki síður á mælikvarða alþjóðasamfélagsins. Þar er Ísland yfirleitt í einu af efstu sætunum, hvort sem það varðar samkeppnishæfni, frelsi, gagnsæi í viðskiptaháttum, hagstætt viðskiptaumhverfi eða heilbrigt og óspillt efnahagsumhverfi svo nokkur dæmi séu nefnd. Hins vegar er jafnan nauðsynlegt að hafa vakandi auga með ímynd Íslands erlendis en það er sameiginlegt verkefni atvinnulífsins og ríkisins að bæta hana og styrkja. Við óróa í þjóðarbúskapnum fyrr á árinu var brugðist af hálfu ríkisstjórnarinnar með margvíslegum aðhaldsaðgerðum svo sem frestun framkvæmda umfram það sem áður hafði verið ákveðið. Jafnframt var samkomulag Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins í sumar um að framlengja kjarasamninga út næsta ár mikilvægt framlag til þess að draga úr óvissu. Ríkisstjórnin mun hafa náið samstarf við aðila vinnumarkaðarins til að tryggja þær efnahagslegu forsendur sem liggja til grundvallar þessu samkomulagi. Ákvað ríkisstjórnin að grípa til margháttaðra aðgerða til að stuðla að áframhaldandi stöðugleika á vinnumarkaði. Meðal annars verða skattleysismörk hækkuð umtalsvert og teknar upp greiðslur barnabóta til foreldra 16 og 17 ára barna. Eins verða framlög til fullorðins- og starfsmenntamála aukin. Þessar aðgerðir eru nú að skila árangri og ýmis merki um að þenslan sé á undanhaldi. Af þessum sökum er nú óhætt að fella úr gildi fyrri ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að setja ekki af stað um ótiltekinn tíma ný útboð á framkvæmdum. Þar með verður haldið áfram með þær samgöngubætur sem hafa verið undirbúnar að undanförnu, sem og aðrar framkvæmdir. Ríkisstjórnin mun einnig leggja til við Alþingi að þegar í stað verði ráðist í sérstakt átak til úrbóta á umferðaræðum út frá Reykjavík, þar sem orðið hafa mörg alvarleg slys á undanförnum árum. Er talið að ná megi miklum árangri í slysavörnum með slíku átaki. Ég vil lýsa sérstakri ánægju með hina góðu afkomu ríkissjóðs sem birtist í fjárlagafrumvarpinu. Hún er mikilvægt framlag til hagstjórnarinnar auk þess sem hún gefur færi á að bæta skuldastöðu ríkissjóðs enn frekar sem þó var góð fyrir. Hrein skuldastaða ríkisins er nú komin nánast í núll auk þess sem ríkissjóður á miklar inneignir á reikningum sínum í Seðlabankanum. Það eru ekki margar þjóðir sem státa af betri stöðu ríkisfjármála. Hin trausta staða ríkissjóðs skapar víða sóknarfæri. Þeim fjármunum sem sparast vegna minni vaxtakostnaðar er nú hægt að verja til mikilvægari verkefna. Nú eru á lokastigi ákveðnar tillögur á vegum ríkisstjórnarinnar sem munu leiða til verulegar lækkunar matvælaverðs á næstu mánuðum þannig að matvælaverð á Íslandi verði sambærilegt við það sem gerist á Norðurlöndunum. Þessar tillögur verða kynntar frekar á næstunni þegar endanleg útfærsla þeirra liggur fyrir. Frú forseti. Ísland er og á að vera samfélag í fremstu röð sem byggir á mannauði og menningu með alþjóðlegu yfirbragði. Í nýlegu áliti Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD) um mat á samkeppnisstöðu þjóða er lögð megináhersla á mikilvægi menntunar og árangur á sviði rannsókna og nýsköpunar. Undirstrikað er að menntun, rannsóknir og nýsköpun sé drifafl hagvaxtar. Ríkisstjórnin hefur fylgt þessum áherslum. Í stefnu sem Vísinda- og tækniráð samþykkti sl. vor er m.a. lögð áhersla á að byggja upp mennta- og vísindastofnanir í fremstu röð sem starfi í nánum tengslum við atvinnulífið. Íslenskir háskólanemar hafa aldrei verið fleiri, framlög til háskólamála hafa aldrei verið hærri og námsframboðið aldrei fjölbreyttara. Háskólarnir hafa sett markið hátt, með Háskóla Íslands í broddi fylkingar, og þar er metnaður mikill. Heildarendurskoðun á starfi í leik-, grunn- og framhaldsskólum stendur nú yfir og samhliða því er unnið að samningu lagafrumvarps um námsgögn sem ætlað er að efla námsgagnagerð og auka fjölbreytni þeirra. Unnið er að endurskoðun á uppbyggingu kennaramenntunar og stefnt að því að taka upp nýtt skipulag kennaramenntunar á árinu 2007 þegar 100 ár verða liðin frá því að lög um fræðsluskyldu á Íslandi voru sett. Í upphafi þings verður lagt fram á ný frumvarp um fjölmiðla og frumvarp um Ríkisútvarpið ásamt drögum að samningi um útvarpsþjónustu í almannaþágu sem marka stefnu Ríkisútvarpsins og afmarka hlutverk stofnunarinnar á samkeppnismarkaði. Hinar miklu breytingar sem orðið hafa á fjölmiðlamarkaði bæði hér á landi og erlendis gera brýnt að marka ríkisfjölmiðlum stefnu til framtíðar. Eftir því sem tækninni fleygir fram eru góð og trygg fjarskipti sífellt mikilvægari, ekki síst á sviði öryggis- og björgunarmála. Stjórnvöld hafa á undanförnum árum unnið markvisst að því að treysta innviði fjarskiptakerfisins. Sala Símans og stofnun fjarskiptasjóðs hefur tryggt áframhaldandi uppbyggingu fjarskiptakerfa. Fyrsta útboð á vegum fjarskiptasjóðs er farið af stað og snýr að uppbyggingu GSM-sambanda á hringveginum, fjallvegum og ýmsum stofnleiðum. Í kjölfarið verður útboð á uppbyggingu háhraðatenginga og dreifingu stafræns sjónvarps um gervihnött. Við brottför varnarliðsins færist skipulag og framkvæmd björgunarmála alfarið á hendur okkar Íslendinga. Landhelgisgæslan tekur að sér aukin verkefni og því þarf að stórauka tækjakost hennar. Gengið hefur verið frá leigu á þremur þyrlum til leitar og björgunar og koma tvær þeirra til landsins í þessum mánuði og sú þriðja næsta vor. Þá er nýtt varðskip og ný flugvél fyrir Gæsluna í útboðsferli. Við fyrirhugaða endurskoðun laga um almannavarnir verður tekið mið af breyttum aðstæðum í öryggismálum eftir brottför varnarliðsins. Með nýjum lögum um stækkun lögregluumdæma verða lögreglulið á höfuðborgarsvæðinu sameinuð í eitt og sama gildir um lögreglulið á Suðurnesjum. Áfram verður unnið að framkvæmd áætlunar um endurnýjun og uppbyggingu fangelsa. Atvinnuþátttaka erlendra ríkisborgara hefur aukist mjög hér á landi. Flestir þeirra eru komnir til dvalar í skamman tíma og hverfa aftur til síns heima þegar verkefnum sem þeir vinna að lýkur. En margir ílengjast hér og hafa til þess sama rétt og við Íslendingar höfum á hinu Evrópska efnahagssvæði. Við eigum að taka vel á móti þessu fólki og gera því kleift að aðlagast íslensku samfélagi. Nýstofnað innflytjendaráð vinnur að heildarstefnumótun í málaflokknum fyrir stjórnvöld þar sem áhersla er lögð á gott skipulag á skólagöngu barnanna og íslenskukennslu fyrir hina fullorðnu ásamt haldgóðum upplýsingum um rétt og skyldur fólksins í íslensku samfélagi. Meiri friður ríkir nú um fiskveiðistjórnarmálin en oft áður. Þær efnahagslegu aðstæður sem nú ríkja eru sjávarútveginum hagstæðar og gefa fyrirtækjunum færi á að eflast og bæta kjör þeirra sem í greininni starfa. Réttur okkar til sjálfbærrar auðlindanýtingar innan fiskveiðilögsögunnar er ótvíræður og frumkvæði íslenskra stjórnvalda í baráttu gegn ólöglegum veiðum á nytjastofnum í nágrenni við Ísland hefur vakið athygli víða um heim og borið sýnilegan árangur. Ríkisstjórnin mun sem fyrr leggja áherslu á umhverfisvernd. Stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs er stærsta verkefni í náttúruvernd hér á landi til þessa. Þjóðgarðurinn, sem verður hinn stærsti í Evrópu, mun ekki aðeins leggja grunn að verndun einstakrar náttúru þessa landsvæðis, heldur skapa nýja möguleika í ferðaþjónustu í nágrenni þjóðgarðsins og á þann hátt styrkja byggð á öllu jaðarsvæði hans. Þekking og vöktun á náttúru landsins er forsenda sjálfbærrar og skynsamlegrar nýtingar á mikilvægum náttúruauðlindum. Ísland nýtur mikillar sérstöðu vegna sinna endurnýtanlegu orkulinda og hefur hlotið viðurkenningar frá alþjóðlegum samtökum fyrir framtak í loftslagsmálum, fyrir nýtingu endurnýjanlegrar orku, bindingu kolefnis með skógrækt og landgræðslu og framtak í vetnismálum. Frú forseti. Ég vil fagna þeim áfanga sem náðst hefur í málefnum aldraðra og birtist í sameiginlegri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og Landssambands eldri borgara nú í sumar um aðbúnað og afkomu ellilífeyrisþega. Í tillögunum, sem koma til framkvæmda næstu fjögur árin, er meðal annars gert ráð fyrir verulegri hækkun lífeyrisgreiðslna almannatrygginga og einföldun bótakerfisins með fækkun og sameiningu bótaflokka. Jafnframt er áformað að draga úr skerðingu bóta vegna tekna maka sem og vegna annarra tekna bótaþega. Enn fremur verður heimaþjónusta stóraukin og aukið fjármagn lagt til framkvæmda og reksturs til að stytta biðlista eftir hjúkrunarrými. Heildarkostnaður við þessar aðgerðir er metinn á tæplega 12 milljarða króna þannig að hér er um verulegar fjárhæðir að ræða til þess að bæta kjör ellilífeyrisþega og öryrkja. Málefni öryrkja eru jafnframt til umfjöllunar í nefnd á vegum forsætisráðherra þar sem meðal annars er fjallað um leiðir til þess að gera öryrkjum kleift að nýta starfsgetu sína sem mest. Hér er sérstaklega horft til eflingar starfsendurhæfingar og aðgerða sem hvetja öryrkja til að fara út á vinnumarkaðinn. Starf þeirrar nefndar er á lokastigi. Ríkisstjórnin hefur lagt áherslu á að byggja heilbrigðisþjónustu í landinu á samfélagslegri þjónustu sem greidd er úr opinberum sjóðum, en jafnframt talið eðlilegt að semja við aðra aðila um að veita heilbrigðisþjónustu á tilteknum sviðum eftir því sem tilefni er til og hagkvæmt þykir. Stefnt er að því að leggja fram á þessu löggjafarþingi frumvarp til nýrra laga um heilbrigðisþjónustu þar sem mælt er með skýrum hætti fyrir um grunnskipulag hins opinbera heilbrigðisþjónustukerfis um leið og heimildir heilbrigðisyfirvalda til að fela öðrum aðilum með samningum að annast heilbrigðisþjónustu eru styrktar. Hæstv. forseti. Eftir fáa mánuði lýkur framkvæmdum við Kárahnjúka og álverið nýja á Reyðarfirði mun hefja starfsemi með þeim fjölda hátæknistarfa sem þar skapast. Þótt þessar framkvæmdir hafi verið umdeildar er í mínum huga ekki vafi á að þær eiga eftir að skila miklum ávinningi inn í þjóðarbúið allt. Sú spurning sem við Íslendingar þurfum að svara á næstunni er hvernig við viljum standa að nýtingu orkuauðlindanna í framtíðinni. Í mínum huga er sjálfsagt að þjóðin hagnýti sér auðlindir sínar en það verður að gera af fullri virðingu við náttúruna og umhverfið. Það er bæði hægt að nýta og njóta í þessum efnum og það er mikilvægt að skapa sátt um slíka stefnu. Við Íslendingar erum lánsöm þjóð sem hefur brotist úr örbirgð til ríkidæmis á undraskömmum tíma. Við höfum borið gæfu til þess að nýta þau tækifæri sem hafa boðist og skapa ný sem hafa skilað okkur sífellt aukinni velsæld. Það er mikilvægt að halda áfram á þessari braut aukinna framfara og vaxandi velmegunar. Höfum hugfast að þjóðin er sinnar eigin gæfu smiður. Það er undir okkur sjálfum komið að nýta tækifærin til að byggja áfram farsælt og gæfuríkt þjóðfélag. Það er markmið þeirrar ríkisstjórnar sem ég veiti nú forustu að gera það sem í hennar valdi stendur til að hagur þjóðarinnar allrar megi halda áfram að batna og dafna. Við þetta tækifæri fyrir ári gerði ég að umtalsefni að við alþingismenn ættum allir það sameiginlega markmið að gera okkar góða land enn betra. Það mun áreiðanlega koma vel í ljós á þeim kosningavetri sem nú fer í hönd. En höfum hugfast að góður ásetningur er ekki nægilegur, það er ekki nóg að vilja vel ef ekki eru farnar réttar leiðir að markinu. Þá er hætta á að markinu verði seint eða aldrei náð. Ég býð þingmenn velkomna til þingstarfa á ný og óska þess að störf þingsins í vetur verði þjóðinni til heilla og að baráttan í aðdraganda komandi þingkosninga verði drengileg í hvívetna. - Góðar stundir.

Gott kvöld, góðir áhorfendur. Gott kvöld, ágætu þingmenn. Það er ánægjulegt að vera komin hingað aftur til þings eftir nokkuð langt hlé sem átti sér líka heldur brattan aðdraganda í vor þegar ríkisstjórnin gat ekki lengur af sér borið hér í þinginu, sendi þingið heim svo hún gæti sjálf farið að lina sínar þjáningar og vanlíðan ýmissa ráðherra í ríkisstjórninni. Það er ánægjulegt að vera komin hingað aftur og takast á við þau verkefni sem bíða okkar í vetur. Það er líka ánægjulegt að stjórnarandstaðan mætir nú til þings samstillt og kröftug, stjórnarandstaðan er einhuga í því að takast á við þjáningar ríkisstjórnarinnar, veita henni líkn frá þraut og skipta um ríkisstjórn eftir kosningar í vor. Það er líka ánægjulegt að koma hér til þings núna í haust þegar gamlir draugar eru ekki lengur á sviðinu, hafa verið kveðnir niður eftir að hafa tekið allt of mikið rými í íslenskri þjóðmálaumræðu á undanförnum árum og áratugum. Þarna er ég að sjálfsögðu að vísa til hermálsins. Ég er að vísa til þess deilumáls sem hefur sett svip sinn á allt þjóðlífið í 55 ár og vonandi berum við gæfu til þess að takast á við þetta mál núna með nýjum hætti, grafa stríðsöxina sem hefur verið allt of áberandi í umræðunni á undanförnum 55 árum. Þetta hefur verið sársaukafullt deilumál og svikabrigsl hafa verið höfð uppi í áratugi vegna málsins. Forseti okkar nefndi það í þinginu í gær að það væri viss hætta á því að nýtt mál yrði deilumál sem mundi skipta þjóðinni í andstæðar fylkingar á komandi árum, umhverfismálin og náttúruverndarmálin, og í því máli er viss hætta á að uppi verði svipuð svikabrigsl, svipaðar deilur og hafa verið um hermálið. Það má ekki verða. Sá sem tapar ef það gerist er náttúran og íslenskt samfélag. Í því eru engir sigurvegarar, það eru bara taparar. Samfylkingin hefur fyrir sitt leyti tekist á við þetta mál í sumar og hún mætti til leiks í haust með stefnu sem hún kynnti undir yfirskriftinni Fagra Ísland - vissulega stórt nafn en málið er líka mikils um vert. Með þessari stefnumótun um hið fagra Ísland hefur Samfylkingin tekið þá skýru stefnu að sú stóriðjustefna sem ríkisstjórnin hefur fylgt á umliðnum árum og boðar á komandi kjörtímabili eigi ekkert erindi við framtíðina. Hún á ekkert erindi við framtíðina, nú er tímabært að stokka upp spilin, gefa upp á nýtt og gefa náttúrunni betri spil á hendi en hún hefur haft hingað til. Samfylkingin mun fylgja þessu máli fast eftir, þetta verður veganesti hennar inn í nýja ríkisstjórn. En hvernig mætir ríkisstjórnin til leiks? Ríkisstjórnin mætir tómhent. Hún mætir tómhent, hún kemur að vísu með óleyst verkefni frá því í vor, gamla kunningja sem við ætlum að fara að takast á við hér í upphafi þingsins. Fjölmiðlamálið, byggðamálin og önnur slík mál. Hún hefur að vísu leyst eitt verkefni í sumar, það voru stólaskiptin. Það var verkefni sem ríkisstjórnin leysti í sumar. En að öðru leyti kemur hún eins og hún var í vor, þrotin að kröftum. Það er auðvitað ekkert sérkennilegt. Þessi ríkisstjórn hefur setið í 12 ár og sá sem ekki hefur komið því í verk á 12 árum sem hann ætlar sér hefur ekkert með það að gera að sitja lengur. Í ræðu hæstv. forsætisráðherra áðan var aldrei minnst á orðið framtíð. Það kom aldrei fyrir og það er kannski ekkert sérkennilegt því þessi ríkisstjórn á ekki framtíð fyrir sér. Hún er auðvitað ekki alslæm og hún hefur ýmislegt gert sem hefur fært hluti til betri vegar, eðlilega. Engum er alls varnað. En hún hefur ekki staðið vörð um gildin í íslensku samfélagi. Hún hefur gefið markaðslögmálunum lausan tauminn en hún hefur ekki staðið vörð um gildin í íslensku samfélagi. Þegar við förum á erlendan vettvang svörum við þeirri spurningu oft: Hvað er það að vera Íslendingur? Hvernig er sjálfsmynd Íslendinga, í hverju felst hún? Hún felst í því að vera hluti af litlu samfélagi þar sem fólk deilir kjörum hvert með öðru, örlögum og kjörum og er jafnvel talað um íslenskt samfélag sem stéttlaust samfélag. Við getum ekki talað þannig lengur. Við höfum líka talað um það að við lifum í samfélagi hreinleika, samfélagi þar sem ekki er mengun, samfélagi náttúruverðmæta, samfélagi þar sem við stöndum vörð um víðernin. Við getum ekki talað þannig heldur lengur. Við höfum líka talað um það á alþjóðavettvangi að við búum í samfélagi þar sem þjóðin hefur aldrei farið með vopn eða ófrið á hendur annarri þjóð. Við getum ekki heldur talað þannig lengur vegna þess að við berum siðferðilega ábyrgð á þeim hernaði sem núna stendur yfir í Írak. Styrkur þjóðarinnar og sjálfsmynd hefur beðið hnekki vegna aðgerða þessarar ríkisstjórnar. Það er sama hvort litið er til hugmynda okkar um jöfnuð sem ekki eru við lýði lengur, hugmynda okkar um hina herlausu þjóð, hina vopnlausu þjóð sem ekki fer með ófriði, sem ekki stenst lengur eða hugmynda okkar um mikilvægi íslenskrar náttúru sem hefur beðið mikinn hnekki á alþjóðavettvangi líka. Galdurinn á bak við íslenskt samfélag er þessi hugmynd okkar um að við skiptum öll máli. Það er galdurinn að við höfum öll verk að vinna. Það sem við höfum lært í túninu heima er að okkur standi allar dyr opnar, að við eigum öll erindi hvert með sínum hætti. Þetta er galdurinn á bak við hina íslensku athafnamenn. Þeir hafa lært þetta í túninu heima rétt eins og við hin. Þeir fara utan með þá hugmynd að þeim standi allar dyr opnar. Þeir eru fóstraðir í samfélagi sem byggir á jöfnuði, sem byggir á því að allir skipti máli. En við getum ekki lengur talað um samfélag jafnaðar á Íslandi. Það hafa komið fram óyggjandi staðreyndir um það að ójöfnuður hafi farið vaxandi á Ísland. Þetta eru ekki bara tölur á blaði. Á bak við þessar tölur standa einstaklingar og samfélag. Vegna vaxandi ójafnaðar í íslensku samfélagi fá börn ekki þau tækifæri sem þeim ber. Vegna vaxandi ójafnaðar í íslensku samfélagi hafa afbrot farið vaxandi. Ójöfnuður hefur líka áhrif á heilsufar. Ójöfnuður hefur áhrif á félagslega hegðun. Ójöfnuður hefur áhrif á vímuefnanotkun. Því skiptir þetta okkur öll máli. En ríkisstjórnin hefur engin áform um að takast á við ójöfnuðinn í íslensku samfélagi. Ríkisstjórnin hefur nefnilega lokið verkefni sínu. Og forsætisráðherra sem talar ekkert um það sem betur má fara, forsætisráðherra sem talar ekkert um framtíðina, það brennur ekki á þeim forsætisráðherra að vinna að umbótaverkefnum fyrir íslenskt samfélag. Hann hungrar ekki eftir breytingum. Hann er saddur, hann er fullmettur fyrir minn smekk. Ríkisstjórnin hefur lokið verkefni sínu, ríkisstjórnin á ekki framtíðina fyrir sér. Hér þarf að koma ný ríkisstjórn eftir næstu kosningar. Sú ríkisstjórn verður að takast á við ójöfnuðinn í íslensku samfélagi og við höfum bent á það í stjórnarandstöðunni hvernig takast þarf á við lífeyrismálin. Við þurfum líka að skoða vaxtabæturnar sem leggjast þungt á barnafjölskyldur og fjölskyldur sem eru að koma sér þaki yfir höfuðið. Við þurfum líka að takast á við barnabæturnar vegna þess að framfærslubyrði barnafólks, m.a. vegna kostnaðar við skólahald, er veruleg. Matarkostnaðurinn er líka mál sem við á þinginu þurfum að takast á við og Samfylkingin hefur sett fram skýrar hugmyndir um hvernig eigi að takast á við matarkostnað heimilanna. Tillögur Samfylkingarinnar í matarmálum munu hugsanlega verða til þess að ríkisstjórnin tekur sig nú loksins á eftir 11 ár í ríkisstjórn, eftir þrjár skýrslur um matarkostnaðinn og sjálfsagt álíka margar nefndir, og kemur nú fram með hugmyndir um hvernig ná megi niður matvælakostnaði heimilanna. Matvælakostnaður heimilanna skiptir ekki bara hverja og eina fjölskyldu máli heldur líka samkeppnishæfni íslensks samfélags. Í gær var haldinn fundur um samkeppnishæfnina og þar kemur fram að vöruverðið á Íslandi dregur úr samkeppnishæfni íslensks samfélags og stefna Íslands í landbúnaðarmálum hefur líka veruleg áhrif á samkeppnishæfni íslensks samfélags. Hvar stendur Ísland í þeim samanburði? Þarna voru borin saman 123 lönd. Og hvar var Ísland í röðinni þegar kom að landbúnaðarstefnunni? Við vorum í 99. sæti vegna þeirrar stefnu sem hér hefur verið höfð uppi í landbúnaðarmálum og hefur haft í för með sér verri kjör fyrir bændur, hátt vöruverð fyrir neytendur og flutning úr sveitum landsins yfir í þéttbýlið. Bændur hafa verið í kæfandi faðmlagi Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og tímabært að bændur losi sig úr því faðmlagi og atvinnufrelsi verði innleitt í landbúnaði eins og öðrum greinum. Virðulegur forseti. Við þurfum nýja ríkisstjórn sem tekst á við hagstjórnina. Við þurfum nýja ríkisstjórn sem innleiðir stöðugleika í íslensku hagkerfi og treystir undirstöður íslensks atvinnulífs. Við þurfum ríkisstjórn sem fjárfestir í menntun og mannauði því það er fólkið sem skapar verðmætin en ekki stjórnmálamennirnir sem koma heim í héruð og reyna að skaffa fólki atvinnutækifæri sem það er fullfært um sjálft ef það nýtur menntunar og fær tækifæri til þess. Við þurfum að móta stefnu í menntamálum sem gengur út frá því að allir geti lært, að allir skuli fá hlutdeild í menntun sem lífsgæðum. Við þurfum að takast á við heilbrigðiskerfið sem þróast stjórnlaust núna í allar áttir og við þurfum að takast á við auðlindirnar og náttúruverndarmálin þar sem ríkir fullkomin óreiða. Við þurfum að nútímavæða Stjórnarráðið og við þurfum að efla lýðræðið í íslensku samfélagi. Fólkið sem gekk með Ómari niður Laugaveginn var ekki bara að mótmæla því sem er að gerast fyrir austan. Það fólk var líka að mótmæla þeirri hentistefnu, þeim skorti á lýðræði, þeim skorti á gegnsæjum vinnubrögðum sem einkennir stjórnarstefnuna. Við þurfum nýja ríkisstjórn, við þurfum ríkisstjórn frjálslyndis og jafnaðar. Við þurfum ríkisstjórn sem þorir að setja mál á dagskrá, sem þorir að leggja við hlustir, sem leggur áherslu á að rækta sérstöðu og styrk íslenskrar þjóðar. Í þannig ríkisstjórn viljum við samfylkingarmenn vera. - Góðar stundir.

Hæstv. forseti Alþingis. Góðir landsmenn. Núverandi ríkisstjórn er eins og fyrri ríkisstjórnir í þessu stjórnarsamstarfi ríkisstjórn nýsköpunar, frjálslyndis og alhliða framfara. Ríkisstjórnin stefnir að bættum lífskjörum alls almennings og vaxandi velmegun í sterku og kröftugu efnahagskerfi, menningarlífi og þjóðlífi í öllum byggðum landsins. Samstarfsflokkarnir í ríkisstjórninni hafa staðið fyrir róttækum umbótum og nýsköpun í samfélaginu og þetta starf hefur skilað miklu til þjóðarinnar. Árangurinn má t.d. sjá af mikilli fjölgun starfa í útrás, hátækni og nýsköpun. Alþingi kemur nú saman til funda þegar ljóst er að nýlegar aðgerðir stjórnvalda eru byrjaðar að skila árangri. Þessar aðgerðir stefna að því að hægja á og auka stöðugleika og efnahagslegt jafnvægi á næstu mánuðum. Ríkisstjórnin stendur á styrkum og stöðugum grunni þeirra miklu framfara og umbóta sem hún hefur staðið fyrir og mótað hafa algerlega nýtt umhverfi í efnahags- og viðskiptamálum og í lífskjörum, atvinnu- og menningarlífi í landinu. Alhliða árangur Íslendinga á síðustu árum hefur vakið verðskuldaða athygli erlendis. Halldór Ásgrímsson, fyrrverandi forsætisráðherra, á verulegan hlut að þessu öllu. Árum saman hefur hann barist fyrir mikilvægum framfaramálum sem skilað hafa öllum almenningi miklum árangri. Nú er stund til að þakka Halldóri allt hans mikla og glæsilega starf fyrir íslensku þjóðina. Það er ævinlega svo að róttækar breytingar kalla fram ný, jafnvel áður óþekkt viðfangsefni sem þarf að leysa. Árangur á einu sviði getur raskað aðstæðum í öðrum málaflokki og þá þarf að bregðast við því. Auðvitað á þetta við um þær miklu samfélagsbreytingar sem orðið hafa á landi hér á síðari árum. Þjóðin hefur jafnvel séð dæmi þess að reynt sé að nota mikilvæg umbótamál sem hömlulausa sérhyggju. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins á síðasta sumri bera vitni um sanngirni og umbótastefnu ríkisstjórnarinnar. Samkomulag sem gert var við Samtök aldraðra og lífeyrisþega ber að sama brunni. Nú er unnið að marktækum áfanga varðandi verðlag á matvörum öllum almenningi til hagsbóta. Að því máli eiga bændur landsins og afurðastöðvarnar mikilvægan þátt öðrum til fyrirmyndar. Aðgerðirnar miða að sameiginlegum hag allrar þjóðarinnar. Nú verða einnig kaflaskil í varnar- og öryggismálum þjóðarinnar með nýju samkomulagi við Bandaríkjamenn. Við göngum nú til móts við nýja tíma á þessu mikilsverða sviði. Ákvarðanir um varnarmál og alþjóðleg verkefni ber jafnan að móta eftir vandaðasta undirbúning og trúnaðarsamráð í réttbærum stofnunum. Á því þingi sem nú hefur hafið störf verður sem fyrr unnið að margháttuðum umbótum í formi löggjafar og annarra þingmála. Framsóknarmenn munu innan ríkisstjórnarinnar áfram leggja áherslu á vandaða umbótavinnu öllum landsmönnum til heilla, t.d. í heilbrigðis- og tryggingamálum, utanríkis- og alþjóðamálum, umhverfis- og skipulagsmálum, í félagsmálum og í landbúnaðarmálum. Sama er að segja um viðskiptamál og iðnaðar- og orkumál. Nýsköpun á þessum sviðum er forsenda framfara í verðmætasköpun, í ráðstöfun verðmætanna og í mótun lífskjaranna. Nú er fram undan mótun stefnu og ákvarðanaferlis fyrir framtíðina á sviði orkunýtingar og náttúruverndar í landinu. Þetta verkefni snertir alla en er leitt af iðnaðarráðherra að því er lýtur að atvinnuþróuninni. Íslendingar vilja stefna að þjóðarsátt um þessi mikilvægu mál eftir því sem slíkt verður unnt. Einkum þarf að halda áfram því starfi sem þegar er hafið að undirbúningi fyrir samfellda heildaráætlun til framtíðar um nýtingu og vernd auðlindanna. Meginstefnan verður áfram sú sama að ráðdeild og aðgát, varúð og virðing ráði ferðinni. Stjórnsýslu á sviði orkumála var breytt fyrir nokkrum árum þegar fyrstu skref í mótun raforkumarkaðar voru stigin og síðan var sú stefna mótuð að öll fyrirtæki fylgi almennum reglum í íslensku viðskiptaumhverfi. Ríkisstjórnin hefur farið í fylkingarbrjósti í frjálslyndri umbótastefnu. Í mörgum málum hefur þurft að taka rösklega og fast á, enda þekkir þjóðin þær deilur sem oft kvikna á stjórnmálavettvangi. Þannig hefur þjóðin að undanförnu orðið vitni að ótrúlegum rangfærslum og misskilningi um undirbúning Kárahnjúkavirkjunar. Í því máli hefur ljóslega komið fram hvar átakalínurnar liggja, annars vegar frjálslynd framfarasókn með ráðdeild og virðingu fyrir landsins gæðum en hins vegar ótrúlegar úrtölur og afturhald. Árangur ríkisstjórnarinnar er ótvíræður og því hverfa stjórnarandstæðingar í örvæntingu að því óráði að sá fræjum ótta og kvíða, efasemda og samsæriskenninga. En þessi viðleitni hittir þá aðeins sjálfa fyrir. Samstarfið í ríkisstjórninni og milli stjórnarflokkanna er gott, málefnalegt og farsælt. Það skilar þjóðinni miklu. Þetta samstarf miðar áfram að frjálslyndri umbótastefnu sem snertir öll svið þjóðlífsins. Manngildi og sanngirni, nýsköpun og framþróun þekkingarþjóðfélagsins með vísindum og menningu eru þar í fyrirrúmi. Gerbreyttu samfélagi og efnahagslífi fylgja ný verkefni sem kalla að á hverjum tíma. Þau ber að leysa af ráðvendni og réttlætiskennd. Okkur ber að miðla lífsgæðum og velferð af sanngirni til allra landsmanna. Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Upphaf þingstarfa er alltaf ný byrjun og nú hafa breytingar orðið í ríkisstjórninni. Við munum móta starfið áfram á grunni sömu meginsjónarmiða sem fyrr. Framsóknarflokkurinn er umbótaafl á miðju íslenskra stjórnmála og ber fram hófsamlega félagshyggju, þjóðhyggju og samvinnu. Erindi framsóknarmanna við íslensku þjóðina hefur alltaf verið mikilvægt en erindi framsóknarmanna við þjóðina er brýnna nú en nokkru sinni fyrr á öld opnunar og hraðfleygra breytinga, á öld alþjóðavæðingar og vaxandi samskipta og viðskipta hvers konar. Nú skiptir mjög miklu máli að ábyrgt afl á miðju stjórnmálanna hafi mikil og alhliða áhrif áfram, m.a. til að efla þjóðarvitund og þjóðarmetnað Íslendinga. Fram undan er að staðfesta árangur umbótastefnunnar til frambúðar. Staðfesta þarf langvarandi stöðugleika og varanlegt öryggi í efnahagslífi og þjóðlífi og tryggja framfarasókn og umbótastefnu. Framsóknarflokkurinn er það þjóðmálaafl sem getur tryggt þetta. Það er sögulegt verkefni framsóknarmanna að standa vörð um fenginn árangur og að stefna áfram að markmiðum um gróandi þjóðlíf á Íslandi. - Ég þakka áheyrnina.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Þeir hafa verið margir fallegir að undanförnu haustdagarnir. Ég held þó að enginn slái síðastliðinn sunnudag út. Hann rann upp sérstaklega bjartur og fagur og á þeim morgni vöknuðum við Íslendingar í fyrsta sinn í meira en hálfa öld í herlausu landi. Brottför hersins markar mikil tímamót. Það felur í sér tækifæri til að móta nýjar áherslur í utanríkis- og öryggismálum þjóðarinnar, tækifæri til að ná sáttum meðal landsmanna eftir harðvítugar deilur í meira en hálfa öld sem dvöl erlends hers í landinu hefur skapað. Það var að vísu ekki mikill sáttatónn í Morgunblaðinu í gær sem í Staksteinum sínum svívirti allt það fólk og minningu þeirra látnu sem sameinuðust í kröfunni um herlaust land, fólk sem hafði þá afstöðu að hér skyldi ekki vera erlendur her, fólk sem vildi virða vopnleysis- og friðararfleifð þjóðarinnar. Þetta fólk, þar á meðal margir fremstu rithöfundar, ljóðskáld og skapandi og túlkandi listamenn þjóðarinnar frá síðustu öld, þetta fólk var á ábyrgð ritstjóra Morgunblaðsins Styrmis Gunnarsson, ef ekki af honum sjálfum persónulega, svo gott sem gert samábyrgt fyrir fjöldamorðum Stalíns og fleiri óhæfuverkum af því og því einu að það vildi herlaust land. Það er auðvitað ekki mikið við því að gera þó eftirlegukindur frá versta tíma kalda stríðsins, tíma ofsóknaræðis, haturs og mannfyrirlitningar ráfi um á Morgunblaðinu með harmræna kalbletti í hjartanu. Það er verst fyrir viðkomandi, það er þeirra mál og útgefenda Morgunblaðsins. Í nálægri höll er náttmyrkur bruggað sem berast skal í dögun um byggðir þessa lands. Skyldi sú höll sem hið góða skáld Ólafur Jóhann Sigurðsson orti um á sinni tíð hafa verið Morgunblaðshöllin? En við sem gleðjumst yfir brottför erlends hers, við viljum horfa fram á veginn, þjóðin þarf nú að horfa fram á veginn. Allar þær ráðstafanir sem við þurfum að gera eru borgaralegs eðlis og vel viðráðanlegar. Þær fela líka í sér tækifæri, að yfirtaka rekstur Keflavíkurflugvallar og nýta flugvallarsvæðið til atvinnusköpunar, þættir sem lúta að löggæslu og landamæraeftirliti, efling björgunarstarfsemi Landhelgisgæslunnar, efldar almannavarnir, bætt starfsskilyrði björgunarsveita, öruggari fjarskipti. Allt eru þetta þættir sem við getum vel ráðist í og eigum að leysa af fullum metnaði. Sýndarmennskuhervarnir höfum við hins vegar ekkert með að gera og Ísland á á nýjan leik að taka sér óháða stöðu utan hernaðarbandalaga þannig að arfleifð vopnleysis og friðar, sem var grundvöllur fullveldisins 1918 og stofnunar lýðveldisins 1944, verði í heiðri höfð á nýjan leik. Ýmsar fullyrðingar forsætisráðherra í ræðu sinni um þetta mál koma mér hins vegar spánskt fyrir sjónir. Þannig segir t.d. hæstv. forsætisráðherra hér á fyrstu blaðsíðu, með leyfi, að óhætt sé að segja að ákvörðun Bandaríkjamanna um að loka varnarstöðinni hafi komið á óvart. Bíddu nú við, hæstv. forsætisráðherra, hvar hefur þú alið manninn? Kom það einhverjum á óvart allt í einu að Bandaríkjamenn vildu fara? Sömuleiðis segir forsætisráðherra að að hans mati hafi samkomulagið sem tókst um málið í heild verið gott og Íslendingum hagstætt, og rökstuðningurinn er m.a. sá að hér sé engin bráðamengun og við getum þrifið upp eftir Kanann svona eftir því sem okkur henti eða þegar okkur henti. Ég vara við þessum hugsunarhætti. Það að Bandaríkjamenn skuli hverfa héðan á brott leystir undan því að bera fulla og óskipta ábyrgð á menguninni er langalvarlegasti veikleiki þessa samkomulags fyrir utan kannski það hvernig Bandaríkjamönnum líðst að koma fram við sína starfsmenn. En eitt þurfum við að gera áður en við getum lokið til fulls þessum óskemmtilega kafla okkar sögu, kafla hersetunnar, kaldastríðstímanum. Það þarf að leggja öll spil á borðið og gera upp þær stórfelldu persónulegu og pólitísku njósnir sem virðast hafa verið stundaðar hér af tilteknum aðilum. Fólk sem ekkert hafði til saka unnið og aldrei nokkur óþjóðhollur hlutur hafði sannast á virðist hafa mátt sæta því vegna skoðana sinna og hugsjóna að um það var njósnað, friðhelgi einkalífs þess var rofin, það galt skoðana sinna á vinnumarkaði og upplýsingum um einkahagi þess og skoðanir var komið í hendur óviðkomandi aðila. Símhleranir, leynileg upplýsingasöfnun, leyniþjónustustarfsemi sem Sjálfstæðisflokkurinn stundaði í nánu samstarfi við erlent stórveldi og óvíst er í hve ríkum mæli hinir hersetuflokkarnir, Alþýðuflokkurinn sálugi og Framsóknarflokkurinn, stunduðu, þetta er auðvitað ekkert annað en stórfellt hneyksli. Þetta er áfall fyrir réttarríkið á Íslandi. Þetta er sams konar hneyksli og símhleranirnar í Noregi sem norski krataflokkurinn var rammflæktur í þóttu í því landi. Þetta mál verður að gera upp. Við verðum að hreinsa út þetta sársaukafulla tímabil í okkar sögu og við getum aðeins gert það á þann hátt sem þjóðir sem þannig stendur á um gera, eins og gert var í Noregi undir forustu norska Stórþingsins, eins og gert var upp við aðskilnaðarstefnuna í Suður-Afríku með sannleiksnefnd Mandela. Ég kvíði ekki því uppgjöri. Þau merkilegu hlutverkaskipti eru nefnilega að verða - og kannski veldur það óróleika hér og þar í bænum - að þeir sem bornir voru þungum sökum, þeir sem njósnað var um, þá er sagan að sýkna, á þá hefur aldrei sannast nokkur skapaður hlutur. En hinir eru komnir á hnén í foraðið. Þá að öðrum málum, góðir tilheyrendur. Því miður er það staðreynd að þegar einu lýkur tekur gjarnan annað við. Það er staðreynd að þegar þessi tækifæri skapast til að sameina þjóðina á ný eftir harðvítugar deilur sem vera hersins hér hefur valdið þá eru brostnar á aðrar og ekki síður harðvítugar deilur og nú um stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar.  Mörgum var þungt í síðustu viku þegar vatnssöfnun hófst í Hálslón. Við Vinstri græn höfum krafist þess að því verði frestað og farið verði yfir málið á nýjan leik og nýtt óháð áhættumat verði unnið. Það er enn tími til að gera meðan aðeins vetrarrennsli er í Jöklu og það á auðvitað að gera. En það er ekki síður mikilvægt að þjóðin átti sig á því sem fram undan er og í pípunum í þessum efnum. Þrjú ný risaverkefni í viðbót eru á teikniborðinu og undirbúin af kappi. Stækkun álversins í Straumsvík um 280 þúsund tonna framleiðslugetu á ári, álver í Helguvík með 250 þúsund tonna framleiðslugetu, álver við Húsavík með 250 þúsund tonn. Samtals 780 þúsund tonna framleiðsla í viðbót við þau 790 þúsund tonn tæp sem framleidd verða á árinu 2008 miðað við núverandi framkvæmdir. Tvöföldun sem sagt í viðbót við allt það sem nú er verið að undirbúa framleiðslu á. Gangi þetta eftir verða rúmlega 30% af allri virkjanlegri orku landsins 2008 notuð í álframleiðslu og 60% ef hin þrjú nýju verkefni bætast við á árunum fram til 2015. Fjárfestingar upp á 430 milljarða kr. á nokkrum árum. Þetta er veruleikinn, þetta er nýja ekki-stóriðjustefnan eða afturvirka stefnubreytingin sem iðnaðarráðherra og nú orðinn formaður Framsóknarflokksins - og veri hann velkominn til þings - boðaði á dögunum, sem sagt fráhvarf Framsóknarflokksins frá stóriðjustefunni þýðir 50% aukningu. Þrjú álver með tilheyrandi virkjunum í viðbót í staðinn fyrir tvö sem nú eru í byggingu. Þetta eru áformin. Þetta þurfa menn að horfast í augu við. Skjálfandafljót, Jökulsárnar í Skagafirði, Brennisteinsfjöll, Langisjór, Torfajökull, Kerlingarfjöll, ekki einu sinni Þjórsárver eru óhult. 
             Hæstv. forsætisráðherra komst svo að orði þegar hann ræddi um efnahagsmál, hann sagði: Það var tekist á við óróa í þjóðarbúskapnum. Er nærri 10% verðbólga, er 18,7% viðskiptahalli upp á 209 milljarða kr. á þessu ári sem nú stefnir í, er það órói í efnahagsmálum? Það sem mikilvægast er þó að menn hafi í huga er að gangi öll þessi áform eftir þá mun nýtt langt þenslutímabil ganga í garð jafnvel þegar á næsta ári. Þá mun Seðlabankinn ekki treysta sér til að lækka vexti. Þá mun annað atvinnulíf þurfa að búa við þenslu, verðbólgu, viðskiptahalla og skuldasöfnun jafnvel í sjö mögur ár. Er það það sem menn vilja? Nei, þeirri stefnu höfnum við. Góðir áheyrendur. Það er gleðiefni að stjórnarandstaðan mætir nú samhentari og einbeittari til leiks en hún hefur gert að undanförnu. Hvers vegna gerum við það? Við gerum það vegna þess að við eigum okkur eitt mjög mikilvægt sameiginlegt markmið, einn sameiginlegan ásetning og það er að fella ríkisstjórnina og það er að taka við. 

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Það voru merk tímamót þegar Ísland varð að nýju herlaust land. Reyndar hafa það verið ríkjandi viðhorf mikils fjölda landsmanna hvar í flokki sem er að hér ætti ekki að vera her á friðartímum. Þó að það væru aðeins svokallaðir herstöðvarandstæðingar sem mættu undir slagorðaspjöldum í Keflavík þá voru miklu fleiri landsmenn sem aldrei fóru í Keflavíkurgöngur sem voru glaðir í sinni með að landið yrði herlaust á ný. Hernaðaraðgerðastefna Bandaríkjanna undir forustu Bush gegn Írak og aðkoma tveggja síðustu forsætis- og utanríkisráðherra Íslands að þeirri hernaðaraðgerð hefur ekki aukið á vinsældir og vinskap Íslendinga í garð Bandaríkjamanna. Ríkisstjórninni virtist koma á óvart að herinn væri á leiðinni úr landi og lét taka sig í bólinu, eins og sagt er. Hvernig mátti það vera? Var ekki Davíð Oddsson búinn að fá brottförinni frestað sem vinargreiða Bush við sig? Gleymdi hann að segja Halldóri Ásgrímssyni og Geir H. Haarde frá því að þau fyrirmæli Bush væru tímabundin meðan hann væri ráðherra? Gjald fyrir greiða, eða hvað? Við þurfum nú að endurmeta okkar stöðu og miða við það að öryggisviðbúnaður okkar á friðartímum sé virkur til eftirlits og þá einnig viðbragða ef óvænta atburði ber að garði. Landhelgisgæslan og lögregluyfirvöld munu þurfa að auka samstarf sitt á næstu árum. Að mörgu öðru þarf að hyggja svo sem samstarfi tollgæslu og útlendingaeftirlits. Ríkisstjórnin vill byggja áfram á ákvæðum varnarsamningsins og hefur gert um það samkomulag við Bandaríkin. Við í Frjálslynda flokknum bentum á það fyrir tveimur árum að rétt væri að taka upp viðræður við nágrannaríki okkar í Skandinavíu um samstarf um varnir, eftirlit og öryggismál í Norðurhöfum. Því var ekki sinnt af stjórnvöldum þá en nú er vonandi vilji til þess. Það eru ýmsar hættur sem að okkur geta steðjað samfara auknum siglingum sem þegar eru hafnar með olíu og gas úr Norðurhöfum. Þessar siglingar munu örugglega aukast mjög hratt á næstu árum enda stór markaður í Bandaríkjunum fyrir olíuvörur. Yfirtaka okkar á eignum og tækjum á Keflavíkurflugvelli var okkur nauðsyn til þess að tryggja áfram öryggi flugs að og frá landinu. Af öllum þessum þáttum mun á næstu árum aukinn kostnaður færast yfir á okkar herðar, kostnaður sem við munum þurfa að greiða af skatttekjum ríkisins. Frekari skattalækkanir nú kunna því að vera varhugaverðar og sé mögulegt að gera þar lagfæringar á til lækkunar ættu þær að okkar dómi í Frjálslynda flokknum einkum að gagnast þeim sem lægstar hafa tekjur og til að auka jöfnuð í þjóðfélaginu. Sú forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í skattamálum á undanförnum árum að lækka mest skatta á hátekjufólk er út úr öllum takti þess að auka almenna velferð og skattastefna ríkisstjórnarinnar hefur aukið á misskiptingu lífsgæða til hagsbóta fyrir þá tekjuháu og efnameiri en vegið er að afkomumöguleikum eldri borgara og öryrkja sem og þeirra sem lægst hafa launin. Það er engin tilviljun að ASÍ skyldi þurfa að neyða ríkisstjórnina út af stefnu sinni í skattamálum og inn á sömu stefnu sem við í Frjálslynda flokknum lögðum til fyrir síðustu alþingiskosningar, að hækka persónuafsláttinn. Þannig var ríkisstjórnin knúin til þess með samtakamætti ASÍ að gera samkomulag um að hætta við tveggja prósenta lækkun flatt um næstu áramót og færa hluta þess fjár yfir í hækkun á persónuafslætti. Sú aðgerð kemur sér að sjálfsögðu betur fyrir þá lægst launuðu. Sérkennileg er vegferð þessara ríkisstjórnarflokka síðastliðin 11 ár að vera ávallt reknir til þess nauðugir með hótunum eða málaferlum aldraðra, öryrkja og nú síðast heildarsamtaka launamanna að lagfæra kjör þeirra sem lakasta afkomu hafa. Stjórnarandstaðan hefur hins vegar mótað sér allt annan farveg í velferðarmálum með þeim tillögum sem við kynntum sameiginlega í gær, að leggja til verulega bætt kjör aldraðra, öryrkja og sjúkra á stofnunum. Stefnt er að því að þær tillögur komi sem fyrst til framkvæmda og að til framtíðar verði um afkomutryggingu að ræða sem byggi á því að þeir sem hafa aðeins grunnlífeyri og tekjutryggingu sér til framfærslu og eiga ekki aðra kosti geti framfleytt sér af þeim lágmarkstekjum. Þær tekjur dugi fyrir skilgreindum neysluútgjöldum lífeyrisþega samkvæmt úttekt á framfærsluþörf hverju sinni. Næstu ríkisstjórnar bíður það mikla verkefni að auka á ný jöfnuð og jafnrétti í þjóðfélaginu. Verðtryggð húsnæðislán einstaklinga hækka nú verulega í hverjum mánuði vegna verðbólgunnar. Þetta sérstaka verðtryggingarfyrirkomulag okkar á Íslandi verður að taka enda. Lánastofnanir þurfa ekki að vera margtryggðar fyrir afföllum en lántakandinn ávallt þolandi með meiri álögum. Háir vextir, sem auk þess eru verðtryggðir, uppgreiðslugjöld, lántökugjöld og stimpilgjöld, allt tryggar tekjur bæði fyrir banka og ríkissjóð. Samtrygging bankanna gerir kröfur um belti, axlabönd og jafnvel pollabuxur. Þeir njóta ávallt ávöxtunar hvort sem gengið hækkar eða lækkar. Þetta er ofverndun á viðskiptum með lánsfé og á að afnema. Við í Frjálslynda flokknum leggjum til í þingmálum að verðtrygging verði felld niður sem fyrst og að í áföngum hætti ríkið að afla tekna með álagningu stimpilgjalds. Íslenskar fjölskyldur eiga það skilið að hér verði breyting á til samræmis við helstu nágrannalönd okkar. Íslensk heimili eru mjög skuldsett og á það er ekki bætandi. Útþenslustefna í nýjum sendiráðum án aðhalds eða fækkunar annars staðar ásamt miklum fjáraustri í framboð til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna er óþarfaeyðsla að okkar mati, stefna sem var tekin í tíð Halldórs Ásgrímssonar, þáverandi utanríkisráðherra og undir forsæti Davíðs Oddssonar. Vegvísar þessara manna í utanríkispólitík virðast ætla að verða þessari þjóð dýrkeyptir svo ekki sé meira sagt. Er nú ekki kominn tími til að hætta að vinna eftir stefnumótun þeirra og stöðva fjáraustur utanríkisþjónustunnar í þessa veru? Um þessa vegferð áfram er engin sátt. Um friðargæslu og þróunaraðstoð má vafalítið ná góðu samkomulagi allra flokka til framtíðar ef vilji er til þess hjá núverandi ríkisstjórn. Ekki fer á milli mála að einhverjar arðbærustu framkvæmdir sem ríkið getur staðið að er að bæta þjóðvegakerfið í landinu. Það voru því mikil vonbrigði þegar ríkisstjórnin ákvað í lok júní síðastliðins að stöðva útboð á gerð nýrra þjóðvega á landsvæðum eins og Vestfjörðum og á norðausturhorninu þar sem finna má verstu þjóðvegi landsins og á landsvæðum þar sem heimamenn höfðu ekki orðið þenslunnar varir. Það er eðlilega búið að mótmæla þessum gerræðislegu ákvörðunum ríkisstjórnarinnar harkalega. Þær voru teknar án þess að leggja mat á þá brýnu þörf sem var og er á gerð nútímavega í stað gömlu malarveganna sem engan veginn þola nútímaþungaflutninga og umferð. Þessar vanhugsuðu aðgerðir voru óþarfar með öllu. Þenslan sem þurfti að taka á var ekki á þessum landsvæðum. Nú, þremur mánuðum síðar, er svo fallið frá þessum gjörsamlega óþörfu aðgerðum og haldið áfram með útboð á samgöngubótum. Guð láti gott á vita. Forsætisráðherra sagði í ræðu sinni að þessar aðgerðir á þenslulausum svæðum væru nú að skila árangri og þenslan á undanhaldi. Ef þetta er rétt mat hjá forsætisráðherra, að aðgerðir sem þessar virki á aðeins þremur mánuðum gegn þenslu, þá er komin fram ný þekking á því hvernig þjóðir heims eigi að slá niður þenslu á 90 dögum. Þessi afbragðs efnahagsstjórn, „90 daga Haarde-áætlunin“, ætti fljótlega að verða meiri landkynning og verðmætari útflutningsgrein á þekkingarsviði en sjálft kvótakerfið. Það var tekið upp til verndar þorskinum og hefur orðið tilefni mjög margra ríkisgreiddra ferðalaga úr landi. Sú vara hefur verið kynnt og flutt út sem „heimsins besta fiskveiðikerfi“ en þorskunum fer því miður enn þá fækkandi. Hvað þá með svona þriggja mánaða snilld við að draga úr þenslu með því að stöðva verk á svæðum þar sem engin þensla var en vinna áfram á fullu þar sem þenslan er sjáanleg? Vér hin sem ekki skiljum þessa snjöllu ákvörðun um 90 daga frestun þurfum nú sjálfsagt kennslu og endurhæfingu í því að reyna að skilja eitthvað í hagfræði. Þvílík tök á stjórn landsins, snjöll tök. Að lokum skal tekið fram að um kvótakerfið á Íslandi ríkir engin sátt. Við í Frjálslynda flokknum munum leggja hiklaust í baráttu gegn óbreyttu kerfi sem veikir byggðir landsins eins og dæmin sanna hvert af öðru, nú síðast þegar 42% af atvinnurétti Grímseyinga voru seld í dag. Skyldu þeir una við hina miklu sátt Geirs Haardes? Góðir Íslendingar. Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Atvinnulíf og auðlegð þjóðarinnar byggist á að nýta gæði landsins og hafsins. Við Íslendingar búum í þekkingarsamfélagi sem tekst sífellt betur að nýta auðlindir sínar með sjálfbærum hætti. Það á við um fiskstofnana, orkuauðlindirnar og nýtingu landsins til landbúnaðar og ferðaþjónustu. Undir traustri forustu Sjálfstæðisflokksins hefur þekkingarsamfélagið vaxið með öflugri uppbyggingu háskóla og rannsóknastofnana. Þekkingarsetur á landsbyggðinni, þar sem fólk getur stundað háskólanám og rannsóknir, sem byggjast á sérstöðu hvers landsvæðis hafa vaxið og dafnað. Háskólinn á Akureyri hefur vissulega verið brautryðjandi á þessu sviði og hefur sýnt svo ekki verður um villst hversu öflugt tæki hann er til að treysta byggð í landinu. Nýting orkuauðlinda hlýtur að verða á dagskrá um langa framtíð enda ein helsta forsenda uppbyggingar í landinu. Nú er að ljúka virkjun Jöklu með framkvæmdum við Kárahnjúka, virkjun sem ber vitni um hve öfluga og vel menntaða vísindamenn við eigum. Þeir geta hannað og byggt slíkt mannvirki. Það er afrek. Vissulega eru framkvæmdirnar umdeildar. Hins vegar virðist mér sem í umræðu undanfarinna daga sé vísvitandi varpað skugga á aðalatriði stóriðjuuppbyggingar á Austurlandi, sem er að styrkja atvinnu og mannlíf á svæðinu. Nú þegar er komið á daginn að hátæknistörf í álverinu á Reyðarfirði laða til sín vel menntað fólk. Það er ánægjulegt að verða vitni að því að ungt fólk sem áður sá ekki fram á að fá atvinnu við sitt hæfi á heimaslóðum að loknu háskólanámi er farið að snúa til baka. Mér segir svo hugur að við eigum eftir að sjá mörg dæmi um það á komandi árum að framkvæmdirnar hafi snúið vörn í sókn á Austurlandi og áhrifanna muni gæta víðar á landsbyggðinni. Fyrst og síðast hlýtur það að vera markmið okkar stjórnmálamanna að tryggja íbúum landsins sem fjölbreyttasta atvinnu og búsetumöguleika og stuðla að bæði öflugu höfuðborgarsvæði og kraftmikilli landsbyggð. Uppbygging á Austurlandi er liður í þeirri þróun. Hæstv. forseti. Í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokksins hefur verið lögð áhersla á að nýta auðlindir landsins til atvinnuuppbyggingar. Sú stefna skilar sér í viðspyrnu í atvinnumálum fyrir landsbyggðina. Sem betur fer búa Íslendingar yfir mikilli þekkingu á nýtingu jarðhita og eru farnir að flytja þá þekkingu út. Við byggjum á þeirri þekkingu við nýtingu jarðhita á Hellisheiði og á Suðurnesjum og munum nýta hana til að virkja jarðhitasvæði á Kröflusvæðinu og Þeistareykjum. Mikil tækifæri felast í því til atvinnuuppbyggingar á Norðurlandi. Djúpborunarverkefni sem ráðist hefur verið í og kostar hundruð milljóna króna gefur okkur vonir um að minni landsvæði fari undir til að nýta megi jarðhitann. Ef verkefnið tekst vel er um að ræða margföldun á orkuöflunarmöguleikum okkar. Sjálfbær auðlindanýting er einn af hornsteinum atvinnuuppbyggingar á landsbyggðinni. Kyrrstaða í þeim efnum væri boðun um undanhald atvinnulífs. Þrátt fyrir að okkur þyki vænt um hvern einasta fermetra lands á Íslandi og þyki sárt að nýta þá til orkuöflunar er það nú einu sinni svo að við ætlum að lifa í landinu og af því. Við erum sífellt að nýta land með einum eða öðrum hætti. Ferðaþjónusta hvers konar er dæmi um það. Stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs er annað form landnýtingar. Þjóðgarðurinn felur í sér umhverfisvernd og náttúruvernd á gríðarlega stóru landsvæði en einnig mikil tækifæri í ferðaþjónustu. Til að þau tækifæri verði fullnýtt er grundvallaratriði að heimamenn á hverju svæði hafi fulla stjórn á rekstri og nýtingu þjóðgarðsins til atvinnuuppbyggingar. Ekki verður skilið við umræðu um landnýtingu og auðlindir án þess að nefna hefðbundinn landbúnað sem er einn af þeim hornsteinum sem íslenskt samfélag byggist á. Það er stolt hverrar sjálfstæðrar þjóðar og í raun öryggisatriði að hún geti brauðfætt sig. Í umræðunni sem átt hefur sér stað að undanförnu um matvælaverð hefur ómaklega verið vegið að bændum og úrvinnslugreinum landbúnaðarins.

Ekki af okkur.

Eitt af verkefnum okkar í vetur er að lækka matarverð eins og hæstv. forsætisráðherra nefndi. Á næstu dögum munu birtast tillögur um hvernig það verður gert. Samfylkingin hefur kynnt sínar hugmyndir sem miða að því að ganga á milli bols og höfuðs á bændum og þeim sem hafa atvinnu af því að vinna úr landbúnaðarafurðum. Allir sjá hversu ómerkilegur slíkur tillöguflutningur er og ekki til annars gerður en að ná í augnabliks pólitískan ágóða. Landsmenn sjá í gegnum slíkt. Það er viðurkennt og kemur fram í skýrslu hagstofustjóra að víða má taka til í tolla- og vörugjaldafrumskógum sem fengið hafa að vaxa á ýmsum forsendum um áratuga skeið.

Þeir lækka …

Nú er lag að leggja til atlögu við þennan frumskóg með það að markmiði að vöruverð lækki  Góðir landsmenn. Íslendingar hafa lifað af í þessu harðbýla landi í rúm ellefu hundruð ár og hafa lært að nýta þekkingu, tækni og vísindi til að breyta því í allt að því paradís. Við státum af velferðarkerfi sem margir öfunda okkur af, mannauði og verkþekkingu sem við eigum að nýta á sem fjölþættastan hátt. Við lifum á uppbyggingarskeiði með tækifærin allt í kringum okkur og gæfa okkar felst í að stjórnvöld hafi kjark til að nýta þau. - Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Samfylkingin ætlar að lækka matarreikning heimilanna. Í dag hefur þingflokkur Samfylkingarinnar lagt fram á Alþingi tillögu sem mun lækka matarreikning fjögurra manna fjölskyldu um allt að 200 þús. kr. á ári þegar hún er að fullu komin til framkvæmda. Þetta er gífurleg lífskjarabót fyrir almenning, ekki síst barnafjölskyldur. Við leggjum til að breytingar sem tillaga okkar leiðir til verði unnar í samvinnu við hagsmunasamtök bænda og neytenda og að samráð verði haft við bændur um fyrirkomulag áframhaldandi stuðnings við landbúnað. Í fimm ár hefur Samfylkingin staðið fyrir umræðum og flutt tillögur á Alþingi bæði um úttektir á orsökum hins háa matarverðs og um aðgerðir til lækkunar. Ríkisstjórnin hefur ekki haft dug í sér til að taka á þessu brýna hagsmunamáli heimilanna og verði svo áfram mun Samfylkingin lækka matarverðið í næstu ríkisstjórn. Matarverð á Íslandi er 50% hærra en meðalverð matvæla í nágrannalöndunum í Evrópu. Þær skýrslur sem hafa verið unnar, m.a. að frumkvæði Samfylkingarinnar, um orsakir þessa háa verðs sýna allar að tollar, skattar og önnur opinber gjöld ráða mestu um hve matarverð er hátt. Samfylkingin leggur því til að vörugjöld á matvæli verði felld niður, tollar verði felldir niður í áföngum og virðisaukaskattur á matvæli verði samræmdur og lækkaður í 7%. Í löndum þar sem gerðar hafa verið grundvallarbreytingar á umhverfi landbúnaðar hefur framleiðsla aukist og starfsemi blómgast í tengdum framleiðslugreinum. Það er mikilvægt að gera breytingar í góðri sátt og við leggjum því til að áður en tollar verði aflagðir skuli gerður ásættanlegur aðlögunarsamningur við bændur og samráð haft um fyrirkomulag stuðnings í framtíðinni. Aðlögunarsamningur var gerður við grænmetisframleiðendur þegar tollvernd var aflétt af gúrkum, tómötum og papriku. Sala á innlendu grænmeti jókst mjög eftir breytinguna og verð lækkaði, ekki aðeins á þessari vöru heldur líka á öðru grænmeti í kjölfarið. Núverandi landbúnaðarkerfi er gallað og dýrt. Bændur búa við þrengri kost en þeir þyrftu og stöðugt fækkar í sveitum landsins. Verðlags- og samkeppniseftirlit þarf að efla og að fylgjast með verðmyndun til neytandans frá bóndanum sem í vissum tilvikum fær aðeins 20–40% af útsöluverði í sinn hlut. Það finnst okkur í Samfylkingunni ekki réttlátt. Lækkun matarverðs kemur öllum til góða en sérstaklega er hún mikil kjarabót fyrir barnafjölskyldur. Peningar hafa flætt í ríkiskassann. Samt hefur dregið mjög úr stuðningi við fjölskyldur og umhverfi fjölskyldunnar er því miður orðið þyngra og erfiðara en áður. Íslendingar voru áður stoltir af því að búa í stéttlausu landi. Nú hafa fræðimenn bent á að ójöfnuður fer ekki aðeins vaxandi heldur er hann með því mesta sem gerist í Evrópu. Þetta stafar af því að ríkisstjórnin hefur verið upptekin við að lækka skatta á hæst launuðu hópana meðan skattar hafa hækkað á alla hina. Skattbyrði aldraðra, öryrkja og þeirra lægst launuðu hefur aukist í tíð þessarar ríkisstjórnar vegna kolrangra áherslna í skattamálum. Það er dapurleg staðreynd. Góðir áheyrendur. Öflug fjölskyldupólitík er undirstaða jafnréttis. Aðall Samfylkingarinnar er sterk fjölskyldupólitík en fjölskyldupólitík er því miður af skornum skammti hjá ríkisstjórninni. Hún velur ítrekað leiðir sem koma þeim efnamestu helst til góða. Ójöfnuður eykst stöðugt og misskiptingin er meiri en nokkru sinni. Þessu ætlar Samfylkingin að breyta. Ríkisstjórnin er komin á síðasta snúning. Þetta finna allir. Auðvitað hefur hún gert ýmislegt gott en hún hefur brugðist heimilunum í landinu. Þess vegna á að skipta henni út í vor. Það er kominn tími til að sterkur jafnaðarmannaflokkur setjist í Stjórnarráðið.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Fyrir tveimur árum samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um náttúruvernd sem nær til ársins 2008. Með náttúruverndaráætlun er lagður grundvöllur að markvissri verndun náttúru Íslands. Hún markar fyrsta skrefið í þá átt að koma á fót skipulögðu neti verndarsvæða hér á landi sem byggist annars vegar á rannsóknum og vísindalegri þekkingu á náttúru landsins og hins vegar á faglegu mati á verndargildi svæða. Síðustu tvö árin hefur verið unnið að framgangi friðlýsingar 14 svæða. Einnig hafa Guðlaugstungur og Álfgeirstungur norðan Hofsjökuls verið friðaðar sem þýðingarmikið votlendis- og rústasvæði á hálendi landsins. Við skulum hafa það hugfast að náttúruvernd er eitt form landnýtingar. Það er mikil einföldun að ætla að við stjórnmálamenn getum nánast í hálfkæringi teiknað inn ný friðlönd og þjóðgarða á kort og tilkynnt síðan að þetta eða hitt svæðið skuli friðað, ekki ósvipað og valdamenn heimsins drógu hugsunarlítið ný landamæri inn á heimskortið í lok fyrri heimsstyrjaldarinnar. Hvers kyns aðkoma ríkisvaldsins að landnýtingu kallar á samráð við hagsmunaaðila, viðkomandi sveitarfélög, landeigendur, íbúa og aðra þá sem kunna að hafa bein not eða ánægju af landinu og náttúru þess. Það krefst víðtæks samráðs að ná niðurstöðu sem sátt ríkir um. Eitt þeirra svæða á náttúruverndaráætlun sem ég hyggst beita mér fyrir að verði að veruleika er friðlýsing Skerjafjarðar í samvinnu við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu. Í fjörum og grunnsævi þessa þéttbýlasta og fjölmennasta svæðis landsins er að finna fjölbreytt fuglalíf árið um kring. Hér í fordyri höfuðborgarinnar, ef svo má segja, er afar mikilvægur viðkomustaður farfugla svo sem margæsar og rauðbrystings og fleiri tegunda sem hafa alþjóðlegt verndargildi. Vatnajökulsþjóðgarður sem oft hefur verið nefndur í þessari umræðu er jú stærsta verkefnið sem unnið er að í náttúruvernd. Undirbúningur hefur tekið langan tíma og forverar mínir í umhverfisráðuneytinu, síðast Sigríður Anna Þórðardóttir, hafa unnið ötullega að þessu máli. Náið samráð hefur verið haft við marga, ekki síst viðkomandi sveitarstjórnir og landeigendur þess lands sem er í einkaeign og áhugi er á að verði hluti þjóðgarðsins. Gert er ráð fyrir að Jökulsá á Fjöllum og áhrifasvæði eldsumbrota norðan og sunnan jökuls verði hluti þjóðgarðsins og myndi órofa landslagsheild. Fyrir utan það meginmarkmið að leggja grunn að verndun einstakrar náttúru Vatnajökuls og umhverfis hans skapast um leið nýir möguleikar í ferðaþjónustu og byggð við þjóðgarðinn. Í samantekt Rögnvaldar Guðmundssonar ferðamálafræðings kemur fram að þjóðgarður af þessari stærðargráðu með mikið aðdráttarafl gæti skapað 4 milljarða í auknar gjaldeyristekjur. Ég hyggst nú á haustþingi mæla fyrir frumvarpi hér á hinu háa Alþingi um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs. Vatnsafl og jarðvarmi eru ekki einu auðlindir okkar heldur jafnframt ósnortin náttúra og víðerni landsins. Hluti hennar er til þess fallinn að afla okkur verulegra tekna en aðrir hlutar, einstakir og viðkvæmir, eru nær einungis til þess að eiga og njóta og um þessa skiptingu þarf að nást víðtæk sátt. Það má ekki stilla þjóðinni upp í fylkingar með eða á móti. Hatrömm innbyrðis átök um náttúruvernd og auðlindanýtingu skaða okkur öll og það skaðar þjóðarsálina. Við eigum að hagnýta auðlindir okkar af fullri virðingu við umhverfi okkar og náttúru og við verðum að læra bæði að nýta og njóta. Eitt þeirra svæða sem ágreiningur hefur ríkt um er friðlandið í Þjórsárverum og Norðlingaölduveita. Ég lét þess getið fljótlega eftir að ég tók við embætti umhverfisráðherra að nú væri svo komið í orkuöflunarmálum þjóðarinnar og viðhorfum almennings að réttast væri að láta af öllum frekari orkunýtingaráformum sem snerta þetta svæði og stækka friðlandið þannig að það nái til alls votlendis við Þjórsá og Þjórsárkvíslar. Því hef ég í samráði við sveitarfélögin Skeiða- og Gnúpverjahrepp og Ásahrepp ákveðið að skipa undirbúningshóp um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum og að hópurinn komi jafnframt með tillögur að nýjum friðlýsingarskilmálum fyrir þetta viðkvæma svæði. Við þurfum að vanda til stefnumótunar og áætlanagerðar um landnýtingu, samræma áætlanir á ýmsum sviðum með tilliti til skipulagsvalds og skipulagsákvarðana sveitarfélaga og útfæra stefnu stjórnvalda um sjálfbæra þróun í skipulagi sem nær til landsins alls. Vönduð stefnumótun og skýr framtíðarsýn á að vera leiðarljós okkar inn í framtíðina. Við í Framsóknarflokknum viljum taka þátt í og hvetja landsmenn til samvinnu um þessi mál þar sem markmiðið er að horfa fram á veginn, bæta mannlíf og búsetuskilyrði í okkar einstaka landi.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Veturinn sem í hönd fer er mikilvægur því að hann mun skera úr um hvort pólitísk vatnaskil verði í kosningunum til Alþingis næsta vor. Hæstv. forsætisráðherra lýsti í ræðu sinni björtum hliðum í íslensku efnahagslífi, efnahagslegum ávinningi á kjörtímabilinu, hann lýsti miklum hagvexti, eldmóði í efnahagslífinu, mikilli uppbyggingu á landsbyggðinni og auknum kaupmætti ráðstöfunartekna. Hann lýsti ástandi sem væri einsdæmi í okkar hagsögu á svo margan hátt. Hæstv. forseti. Þetta er sú lýsing sem núverandi stjórnarflokkar munu draga upp og veifa framan í kjósendur á vori komanda. Sjáið, allt þetta er okkar verk. Það er einungis undir okkar stjórn sem við getum viðhaldið þessu efnahagsástandi, verður kveðið. Hæstv. forseti. Ljósu hliðarnar eiga sér dökka mynd sem hæstv. forsætisráðherra lýsti ekki, mikilli þenslu, miklum erfiðleikum í velferðarþjónustunni, skuldum heimilanna, aukinni vímuefnaneyslu og fólksfækkun víða um land svo eitthvað sé nefnt. Það eru ekki eingöngu blikur í efnahagsmálum þjóðarinnar heldur eru margar náttúruperlur í hættu ef ekki verður slakað á í kröfum um áframhaldandi stórframkvæmdir og aukinn hagvöxt. Hæstv. forseti. Hvers vegna er okkur svo nauðsynlegt að losna við sitjandi ríkisstjórn, ríkisstjórn sem leggur arðsemisstiku á nauðsynlega grunnþjónustu og mælir allt í hagvexti? Það er vegna þess að ójöfnuður hefur aldrei verið meiri hér á landi. Meðaltal kaupmáttar segir ekkert um hagi þeirra sem setið hafa eftir, langveikra, öryrkja og aldraðra. Stjórnarandstaðan stendur saman að þingsályktunartillögu sem hefur það að markmiði að bæta kjör aldraðra. Við viljum kjarabætur sem koma tafarlaust og séu nær því markmiði að hverjum og einum sé tryggð afkoma sem taki mið af raunverulegum framfærslukostnaði, því að staða margra aldraðra er slæm bæði hvað varðar afkomu og þjónustu. Við erum rík þjóð sem hefur efni á að sjá öldruðum fyrir mannsæmandi kjörum og búsetu. Það ber okkur að gera og leiðrétting verður að koma fram í fjárlögum næsta árs. Það er einnig ljóst að skuldastaða heimilanna er mjög alvarleg. Nýleg fasteignakaup á ofurtilboði einkabankanna eiga sinn þátt í því og eru nú að koma mörgum heimilum í koll. Hæstv. forseti. Geta bankarnir algjörlega siglt sinn sjó í þeim tilgangi að tryggja eigin arðsemi, gróða sem að hluta til byggir á fákeppni á hinum svokallaða frjálsa samkeppnismarkaði? Ég tel að á þessu sviði eins og svo mörgum sem snerta grunnþjónustu hvers samfélags sé Ísland of fámennt til að lúta óheftum markaðslögmálum. Þar að auki er víða svo dreifbýlt eða fámennt að erfitt er að halda úti dagvöruverslun, hvað þá að koma á samkeppni. Hækkandi afnotagjöld af rafmagni og síma eru smjörþefurinn af því sem koma skal með áframhaldandi stjórnarstefnu. Næst verður það heilbrigðiskerfið sem undið verður upp í einkavæðingarhnykilinn og þá verða það sjúklingarnir sem bera hærri kostnað. Þjónusta í hinum dreifðu byggðum hefur auk þess versnað undir merkjum hagræðingar og arðsemiskröfu. Á sama degi og Síminn hélt upp á 100 ára afmæli sitt lokaði dótturfyrirtæki Símans þjónustuveri sínu á Egilsstöðum. Í nafni hagræðingar misstu fimm konur vinnuna, konur sem höfðu fengið fyrirheit um framtíðarstarf. En tímaglas einkavæðingarinnar tifar áfram í vetur og nú er það Ríkisútvarpið sem er efst á forgangslista ríkisstjórnarflokkanna. Hæstv. forseti. Það er rétt sem fram kom hjá forseta lýðveldisins við þingsetninguna í gær. Þjóðin var klofin í andstæðar og ósættanlegar fylkingar vegna hersetunnar og nú þegar við loks erum laus undan viðjum hennar stefnir í að þjóðin klofni í fylkingar milli náttúruverndar og frekari stóriðju. Til þessa má ekki koma. Sátt næst eingöngu með sjálfbærri orkustefnu og með því að leggja til hliðar öll áform um frekari stóriðju og virkjanir henni tengdri þar til óháð áhættumat á Kárahnjúkavirkjun hefur farið fram. Að því fengnu, og ef í lagi reynist, eigum við að fresta öllum framkvæmdum þar til reynsla hefur fengist á efnahagslegan og félagslegan ávinning af rekstri álversins á Reyðarfirði og settur hefur verið rammi um þær náttúruauðlindir sem við viljum vernda til komandi kynslóða. Hæstv. forseti. Sem íbúi á Austurlandi get ég ekki annað en lýst hryggð yfir þeim náttúruspjöllum sem nú eiga sér stað með tilkomu Hálslóns. Það er mjög erfitt að horfa á gróið land, tilkomumikla fossa, sérstakar jarðmyndanir og setlög hverfa smám saman undir aurugt jökulvatnið. Víst er að miklar framkvæmdir standa yfir á Miðausturlandi. Þeim fer nú að ljúka við Kárahnjúkastíflu og smám saman dregur úr þeim á svæðinu. Hin miklu umsvif hafa sannarlega reynt á innviði sveitarfélaganna. Hvernig fjórðungurinn mun þróast á öðrum sviðum og í öðrum atvinnugreinum er óskrifað blað. En vegna þess mikla fórnarkostnaðar sem af framkvæmdunum hefur hlotist hljótum við að bera þá von í brjósti að mannlífið blómgist áfram en þann kafla sögunnar geta afkomendur okkar einir skráð. Herinn er horfinn á braut, hann ákvað það sjálfur. Jökla er horfin úr farvegi sínum, hún ákvað það ekki sjálf. Við hljótum að spyrja hvort við höfðum leyfi fyrir flutningunum. Góðir Íslendingar. Ég óska ykkur öllum góðra stunda.

Gott kvöld. Góðir landsmenn. Nú höfum við hlýtt á stefnuræðu forsætisráðherrans okkar og ég verð að segja að mér finnst þessi ræða með dauflegra móti. Þetta er ein daufasta ræða sem ég hef hlýtt á síðan ég fór að fylgjast með stjórnmálum. Það lá við, kæru landsmenn, að ég væri farinn að sakna forvera hans í starfi, svo ósköp dauf var þessi ræða. Ræðan var svona álíka og útdráttur úr Morgunblaðinu og Staksteinum þar sem staðreyndum var viðstöðulaust snúið á haus, svo sem að við búum hér við meiri sátt um fiskveiðistjórnarkerfið. Það er bara alls ekki svo. Ég held að forsætisráðherra ætti að fara norður í Grímsey og spyrja Grímseyinga hvort þeir séu sáttir við það í dag að helmingur kvótans hafi verið seldur burt úr byggðarlaginu. Ég efast um að svo sé. Ég vil segja við Arnbjörgu Sveinsdóttir, formann þingflokks Sjálfstæðisflokksins: Þetta á ekkert skylt við einhvern afrakstur af þekkingarsamfélaginu, langt í frá. Þetta er hrein og klár vitleysa þar sem verið er að flytja fiskveiðiheimildir norður af landi og suður á land. Þetta er hrein og klár vitleysa og er andstætt allri þekkingu. Ég efast um að leiguliðar séu sáttir við að þurfa að borga 75% af því sem þeir vinna sér inn fyrir leigu af sameiginlegri auðlind þjóðarinnar, hvað þá þeir sjómenn sem eru á smábátunum og hafa ekki einu sinni kjarasamninga. Ég vil því biðja ágætan forsætisráðherra, áður en hann heldur næstu ræðu, að snúa ekki öllum staðreyndum á haus, það er lágmarkskurteisi. En þetta lýsir kannski veruleikafirringu ráðherrans. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvar eru hugsjónirnar sem hann boðaði, „báknið burt“? Ég get ekki séð annað í því fjárlagafrumvarpi sem borið er á borð hér í þingsölum en að það boði aukin ríkisútgjöld. Ríkisútgjöld hafa aukist um á annað hundrað milljarða síðan þessi ríkisstjórn tók við völdum. Það gerist nú sjaldan að niðurskurðarhnífnum sé beitt en þar sem honum er brugðið þá er það þar sem síst skyldi. Fréttir berast af því að honum hafi verið brugðið á ófaglærða starfsmenn á heilbrigðisstofnunum og dvalarheimilum sem lofað var 4% launahækkun en ríkisstjórnin, með Árna Mathiesen í fararbroddi, sá að þarna var ofaukið og tók 1% af þessu fólki sem hefur rétt rúmar 100 þús. kr. á mánuði. Þetta var of mikið, 4%, þannig að hann tók 1% af þessu fólki. Er hægt að leggjast lægra? Ég get ekki séð að það sé hægt. Loks er annar þáttur sem ríkisstjórnin sker reglulega niður og það er til vegamála. Á milli þess sem hún sker niður koma yfirlýsingar um að það eigi að stórauka fjármagn til málaflokksins. Staðreyndin er sú að árið 1999 vörðu Íslendingar hlutfallslega meira en tvisvar sinnum hærri upphæð til vegamála en í utanríkisþjónustuna. Nú hefur dæmið hins vegar snúist við og mun meiri fjármunum er varið til utanríkisþjónustunnar en til vegamála. Þetta eru staðreyndir. Á sama tíma hefur ekki orðið sparnaður í ríkisstjórninni. Ráðherrum hefur fjölgað úr tíu í tólf og þeir streyma í stríðum straumum inn í ríkisstjórnina og út aftur. Ekki er það vegna þess að ríkisstjórnin beri hag almennings fyrir brjósti. Nei, verið er að reyna að lækna Framsóknarflokkinn, það er verið að reyna að blása lífi í flokkinn. Það var meira að segja sótt blóð í Seðlabankann, það lá reyndar við að það yrði sótt beint í S-hópinn en það brást. Síðan þegar maður ætlar að fá upplýsingar um hvað þetta allt kostar koma engin svör frá forsætisráðuneytinu þó svo að fjárframlög til ráðuneytisins séu stóraukin. Þetta er svo mikið leyndarmál og menn reyna greinilega fyrir alla muni að fela þetta. Nema það sem verra væri að ráðherrar telji að almenningi, sem borgar brúsann, komi þetta ekkert við. Ég vil aðeins segja við þá sem enn þá kenna sig við Framsóknarflokkinn að þeir ættu nú að hugleiða hvort það sé góð leið til bata fyrir flokkinn að liggja í sjúkrarúmi Sjálfstæðisflokksins. Miklu nær væri fyrir Framsóknarflokkinn að horfast í augu við misjöfn verk fortíðar sinnar með dyggri aðstoð núverandi formanns flokksins, sem hefur verið helsti hugmyndafræðingur hans, en hann kynnti hér að hann væri fullur aðdáunar í garð fortíðar flokksins. Það væri hreinskilið og gott fyrir flokkinn ef fram færi endurmat og jafnvel rannsókn líkt og kommúnistar í Austur-Evrópu fóru fram á og gerðu þegar járntjaldið féll. Flokkurinn þarf að gera upp spillingarmál eins og sölu ríkiseigna þar sem eigur almennings enduðu ítrekað í höndum innsta kjarna flokksins. Einnig þyrfti að fara fram endurmat á afstöðu til kvótakerfisins sem er á góðri leið með að leggja hverja sjávarbyggðina á fætur annarri í rúst og það þarf að svara því hreinskilnislega hvort fráfarandi flokksforusta hafi hagnast persónulega á kerfinu á meðan það olli öllum almenningi í landinu skaða. Frjálslyndi flokkurinn mun beita sér af alefli fyrir því að vafasöm einkavæðing verði rannsökuð algjörlega ofan í kjölinn en mörgum spurningum þar er enn ósvarað eins og þeirri hvers vegna lægsta tilboði var tekið í Landsbanka Íslands. Sömuleiðis ætti að vera íhugunarefni fyrir Framsóknarflokkinn, sem einhvern tímann kenndi sig við félags- og samvinnuhugsjón, að á valdatíma flokksins nú síðustu árin hefur hann slegið öll fyrri met í því að auka misskiptingu á Íslandi. Stefna Framsóknarflokksins hefur verið ósveigjanleg í því að seilast æ dýpra í vasa þeirra sem hafa lægstu launin og meðallaunin og aflétta skattbyrðinni af þeim sem hafa hæstu launin. Síðan hafa flokkarnir sameinast einlæglega í því að skipta þessum gæðum ójafnt út til landsmanna. Ég vil beina orðum mínum til ungs fólks í landinu og segja við það: Ef þið viljið komast áfram á eigin verðleikum þá er vísasta leiðin að styðja Frjálslynda flokkinn. Sjálfstæðisflokkurinn er að breytast í langdýrustu félagsmálastofnun landsmanna þar sem flokksgæðingum, vinum og jafnvel frændum er úthlutað verkefnum og störfum, jafnvel í Hæstarétti. Það sem vekur mér ákveðinn ugg nú er að forsætisráðherra virðist ekki gera sér nokkra grein fyrir þeim blikum sem eru á lofti í efnahagslífinu, hann virðist álíka grandalaus þar og gagnvart varnarmálunum. Þau komu honum algjörlega í opna skjöldu. Og ekki virðast stjórnvöld hafa nokkrar áhyggjur af því að þjóðarbúið sanki að sér skuldum og stríði við gríðarlegan viðskiptahalla. Heimilin og fyrirtækin hafa aldrei verið skuldugri. Forsætisráðherra víkur lítillega að þessum vanda og kallar þetta óróa en ég er viss um að þessi órói hvílir mjög þungt á skuldsettum heimilum landsmanna. Við í Frjálslynda flokknum höfum áhyggjur af þessu og viljum að tekið verði á þessu og að menn hugsi fyrir þessu. Það er ekki hægt að bjóða skuldsettum heimilum upp á 23% vexti, verðtryggða fasta vexti sem eru þeir hæstu í landinu, og tala eins og að allt leiki í lyndi. Ég sé að tíma mínum er lokið. Ég þakka kærlega fyrir og vonast til þess að forsætisráðherra horfist í augu við þann vanda sem við er að etja í þjóðlífinu en líti ekki stöðugt undan.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Það eru ávallt tíðindi þegar nýr forsætisráðherra flytur stefnuræðu. Stefnuræða forsætisráðherra bar tón trausts og bjartsýni og það var ástæða til. Rannveig Guðmundsdóttir sagði áðan að ríkisstjórnin hefði brugðist heimilunum í landinu. Staðreyndirnar segja að kaupmáttur ráðstöfunartekna hafi hækkað um 60% á 10 árum, verðbólga verði komin niður í 2,5% á miðju næsta ári, atvinnuleysi er nánast ekki neitt. Efnahagur ríkisins er sterkur. Eins og fram kom í ræðu forsætisráðherra gefur það svigrúm til að bæta hag aldraðra og öryrkja, lækka matarverð og skatta, styrkja heilbrigðisþjónustu og efla háskólasamfélagið og veita meira fé til vegamála en nokkru sinni fyrr. Ég tók eftir því hversu ríka áherslu, frú forseti, formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, lagði á það að við Íslendingar myndum nú fara í hár saman út af því hvernig við vildum nýta okkar náttúruauðlindir og líkti því við hin hörðu átök sem urðu um varnarmálin á sínum tíma og í sama streng tók formaður Vinstri grænna, Steingrímur J. Sigfússon. Ég hygg að þau bæði hafi dregið taum utanríkisstefnu Sovétríkjanna á 9. áratugnum á þeim tíma sem Sovétblokkin setti í viku hverri upp eina eldflaug með þrem kjarnaoddum og beindi að löndum Vestur-Evrópu, á þeim tíma sem skipulögð var árás á Borgundarhólm. Þau skjöl fundust í Austur-Þýskalandi og var gert ráð fyrir að sprengja þar kjarnorkusprengju í því litla landi.  Ég hygg að það sé kominn tími til að rifja upp hver var afstaða manna á hverjum tíma, hvaða peningar runnu að utan til íslenskra stjórnmálaflokka og hvar samgönguráðherra vinstri stjórnarinnar var á árunum 1988–1991 þegar samið var við varnarliðið um að leggja ljósleiðara um Ísland. Hvar skyldi hann hafa verið, Steingrímur J. Sigfússon, þegar það var gert? Þess vegna tek ég undir með honum. Ég vil fá öll spil á borðið. Ég vil segja um náttúruvernd og náttúru landsins og fólkið að auðvitað viljum við Íslendingar, og höfum alla tíð viljað, vernda náttúru okkar. Við höfum viljað búa með náttúrunni, við höfum viljað nýta auðlindir hennar. Á sínum tíma var mikil andstaða og mikil barátta gegn Búrfellsvirkjun eins og við munum. Hún malar nú gull fyrir okkur. En hvernig var ástandið á Austurlandi þegar menn samþykktu hér og í borgarstjórn Reykjavíkur að fara í Kárahnjúkastíflu og það álver? Síðustu áratugina á undan hafði fækkað um 1.200 manns á Austurlandi. Það er fleira fólk en býr á Eskifirði, það er helmingi fleira fólk en nú býr á Reyðarfirði og var nema von að við hefðum áhyggjur stjórnmálamenn sem hugsuðum eins og Lúðvík Jósepsson að atvinna fyrir fólkið skipti máli. Hugsuðum eins og Smári Geirsson að atvinna fyrir fólk skipti máli. En sú Samfylking sem nú er til hugsar ekki um atvinnu fólksins, hún hugsar ekki um að búa til störf. Samfylkingin er á báðum áttum. Hvað segja vill hún veit ég ei en Vinstri grænir segja nei.

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra gumar af lækkun skatta og skuldlausum ríkissjóði. Lækkun skatta er öfugmæli vegna þess að skattbyrði almennings hefur aukist síðustu tíu ár. Það kemur auðvitað til vegna rýrnunar skattleysismarka sem aðallega hefur bitnað á lágtekjufólki og fólki með meðaltekjur. 90% þjóðarinnar hafa fengið að kenna á skattahækkun ríkisstjórnarinnar og sem dæmi má taka að skattbyrði 70 ára og eldri hefur aukist um tæp 15%. Regla ríkisstjórnarinnar virðist því hafa verið: Því eldri, því meiri skattar. Bótaþegar, aldraðir og öryrkjar sem ekki greiddu neina skatta þegar þessi ríkisstjórn tók við greiða nú milljarða í skatta á ári sem hæstv. forsætisráðherra, fyrrv. fjármálaráðherra, er ánægður með að fá í kassann til að borga niður skuldir. Frú forseti. Vonandi getum við öll verið sammála um að við viljum lifandi byggðir um landið allt og að ekki sé æskilegt að nær allir Íslendingar búi og starfi á suðvesturhorni landsins. Við vitum það líka að þörf er fyrir sterka byggðakjarna í öllum landshlutum. Við hljótum því að geta verið sammála um að æskilegt sé að fólk hafi raunverulegt val um hvort það býr og starfar hér á þéttbýlasta svæðinu eða utan þess eða jafnvel langt utan þess. Margir telja það besta kostinn að búa utan mesta þéttbýlis en þrátt fyrir það sogar Reykjavíkursvæðið stöðugt til sín fólk frá smærri stöðum því hér er þjónustan fjölbreyttust, atvinnan næg og afþreying af ýmsu tagi. Hvað er til ráða til að leiðrétta þessa skekkju, virðulegi forseti? Til þess að hægt sé að tala um raunverulega valkosti í þessu brýna máli þarf margt að koma til. Fyrst og fremst þarf að leiðrétta rangar ákvarðanir stjórnvalda og laga það sem úrskeiðis hefur farið. Á sumum sviðum hefur stefna núverandi ríkisstjórnar beinlínis leitt til uppflosnunar fólks og það hefur neyðst til að yfirgefa staði sem því eru kærir, þó að það mundi hvergi annars staðar vilja vera ef því væru búnar aðstæður til þess. Það er tungunni tamast, virðulegi forseti, sem hjartanu er kærast. Tökum nokkur dæmi. Flutningskostnaður skekkir samkeppnishæfni fyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu. Flutningskostnaðurinn leggst þungt á landsbyggðarbúa og lítil og meðalstór fyrirtæki. Ekki nóg með það heldur fara 50% af þessu öllu í ríkissjóð hjá fjármálaráðherra. Stórauknir þungaflutningar með bílum eru að eyðileggja vegina, valda aukinni slysahættu, aukinni mengun umhverfis og eru efnahagslega óhagkvæmir og dýrir. Þess vegna þurfum við að taka upp strandsiglingar að nýju með opinberu útboði og jafnvel styrkjum. Styrkfjárhæð mætti þó færa frá vegaviðhaldi yfir í strandsiglingastyrki. Raforkuverð til fólks í dreifbýli hefur hækkað um allt að 40% vegna nýrra raforkulaga ríkisstjórnarinnar. Niðurskurði á vegaframkvæmdum á landsbyggðinni í lok júní um 1.100 millj. kr. var ætlað að draga úr þenslu. Nú viðurkenna ríkisstjórnarflokkarnir mistök sín aðeins þremur mánuðum síðar. Betra er seint en aldrei. Barátta okkar gegn þessari vitleysu ríkisstjórnarinnar hefur borið árangur. Við höfum rekið ríkisstjórnina til baka. Þennan brandara verður hægt að nota á árshátíð hagfræðinga í vetur. Þensla húsnæðismarkaðar á höfuðborgarsvæðinu hækkar vísitölu neysluverðs sem aftur leiðir til hækkunar á höfuðstóli lána landsbyggðarfólks og allra annarra. Þetta leiðir til þess að það þarf að greiða meira af lánum en húsnæðisverð lækkar, hækkar ekki neitt og jafnvel lækkar. Landsbyggðarfjölskylda sem sendir ungling í framhaldsskóla fjarri heimabyggð þarf að greiða um 500 þús. kr. fyrir skólagöngu á ári en fær einungis um 150 þús. í mesta lagi í svokallaðan dreifbýlisstyrk sem ekkert hefur hækkað undanfarin ár. Þessi fjölskylda þarf að auka tekjur sínar um 800 þús. til að eiga 500 þús. fyrir skólagöngu barnsins. Hér hafa aðeins nokkur dæmi verið nefnd, virðulegi forseti. Áframhaldandi samdráttur er því miður á mörgum stöðum landsbyggðarinnar. Jákvæð undantekning er þó Miðausturland. Góðir landsmenn. Í kosningunum í vor gefst kjörið tækifæri til að setja landsbyggðarmálin í brennidepil. Við skulum sameinast í baráttu fyrir því að allir landsmenn búi við sama verðlag og sitji við sama borð, fyrir öruggari og betri samgöngum, fyrir því að flutningskostnaður verði jafnaður og lækkaður, fyrir því að skólaganga sé ekki fjárhagsleg byrði og fyrir því að þungaflutningar færist af landi og út á sjó. Byggðastefna komandi ára gæti þess vegna verið eitt eða tvö orð, jafnrétti og jafnræði. Kjörorðið getur líka verið, góðir hlustendur: Lifandi byggðir um allt land. Góðir landsmenn. Ég þakka þeim sem á hlýddu. Góðar stundir.

Frú forseti. Kæru landsmenn. Stjórnmál snúast um fólk. Stjórnmál snúast um að virða skoðanir annarra eins og sínar eigin. Í mínum huga snúast stjórnmál um að leggja sitt af mörkum til að hver og einn fái notið sín í félaginu sem við eigum saman. Stjórnmál snúast um að vera frjáls í margbrotinni merkingu þess orðs. Því er það liður í stjórnmálastarfi að leggja grunn að velferð fyrir sem flesta líkt og þessi ríkisstjórn hefur lagt sig fram um að gera. Það er t.d. óumdeilt að kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur aukist um nær 60% á tíu árum. Sambærilegar tölur þekkjast ekki í nágrannalöndunum, þar eru þær á bilinu 15–20%. Kaupmáttaraukningin, traust atvinnuuppbygging, vöxturinn, vinnan og velferð sem heitið var, það hefur verið grunntónninn í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Þetta hefur gagnast öllum almenningi á Íslandi. Því var heitið og það stóð eins og stafur á bók. Um leið og mikilvægt er að halda til haga þeim góðu verkum sem við höfum staðið fyrir er enn mikilvægara að horfa fram á veginn. Íslenskt samfélag hefur breyst gríðarlega undanfarin ár til hins betra að mestu leyti. Að sumu leyti er það opnara, að sumu leyti frjálsara. Við þurfum ávallt að vera viðbúin því að bregðast við afleiðingum örra breytinga, þeim fylgja oft vaxtarverkir. Ég get nefnt viðbrögðin við birtingu álagningarseðla skattsins nú í sumar, sumt sem kom fram í þeim gekk fram af mér. Ég hef þó meiri áhyggjur af þeim tekjulægstu en þeim tekjuhæstu. Hvernig bregðumst við við þessum breytta raunveruleika? Ég held að besta leiðin til þess sé að einbeita okkur að börnunum okkar, umhverfi og tækifærum þeirra. Um það snúast stjórnmálin. Við eigum að búa þannig um hnútana að þau geti numið fræðin á jafnréttisgrundvelli, að þegar þau ljúka námi fari hvert og eitt út í lífið með veislu í farangrinum, eins og skáldið sagði, veislu þekkingar og menntunar sem opnar mönnum allar þær dyr sem hægt er að opna. Þannig gerum við æskuna, börnin okkar, frjálsari í harðnandi alþjóðlegri samkeppni á hvaða sviði sem er. Þannig tryggjum við frelsi okkar sjálfra til framtíðar. Þetta gerum við með því að bjóða upp á góða menntun hvar sem menn búa, aðgengi að listnámi og íþróttum óháð efnahag og búsetu. Þannig stuðlum við áfram að því samfélagi jafnra tækifæra sem við höfum búið við síðustu áratugina. Ég held að við stjórnmálamenn ættum að fara að ræða meira um raunveruleg lífsgæði eins og líðan og hag fjölskyldunnar og barnanna okkar. Kaupmáttaraukninguna þekkjum við. Hún ætti að gefa fólki meira svigrúm til fleiri samverustunda fjölskyldunnar. Grunur minn er sá að við nýtum þennan kost ekki nógu vel. Við þurfum að taka umræðu um hvað þetta val okkar getur haft í för með sér. Landsframleiðslulínuritið kann að líta vel út, bæði í ræðu og riti. En við verðum öll að horfa gagnrýnum augum á það hvað það er sem landsframleiðslan mælir. Hún mælir ekki bros barnsins sem fagnar samverustund með foreldrum sínum. Hún mælir ekki ánægjustund í góðra vina hópi. Hún mælir ekki ánægjuna við að sökkva sér ofan í góða bók eða lesa sögu fyrir dóttur sína. Ég held að við höfum öll gott af því að staldra við. Fæðingarorlofskerfið, hækkun barnabóta, lækkun skatta, lækkun endurgreiðslubyrði námslánanna, allt umbætur sem við höfum staðið fyrir til að koma til móts við þær miklu byrðar sem þær kynslóðir bera sem nú eru að vaxa fram. En þetta er auðvitað viðvarandi viðfangsefni og verkefni. Góðir landsmenn. Á tímum þenslu þekkja það sem betur fer fáir hvað það er að hafa ekki atvinnu. Í engu felst jafnmikið óréttlæti og að hafa ekki atvinnu. Nú um stundir er rúmlega 1% atvinnuleysi og það á sama tíma og vinnuafl er flutt inn í stórum stíl. Það er einstakt en það er ekki tilviljun, það er ekki sjálfsagt. Þessi staðreynd endurspeglar þá áherslu sem lögð hefur verið á uppbyggingu blómlegs og kröftugs atvinnulífs um allt land. Í því samhengi spila innflytjendur æ stærra hlutverk í samfélaginu okkar og efnahagskerfi. Þar höfum við upplifað miklar breytingar á íslensku samfélagi á skömmum tíma. Við verðum að búa svo um hnútana að innflytjendur eigi þess kost að læra íslensku en tungan er lykillinn að þátttöku í samfélaginu. Ég segi þetta ekki síst vegna þess að án þess að þeir tali íslensku fer ég og þið á mis við það sem þeir hafa fram að færa og gefa þessu samfélagi. Okkur ber að gera það sem í okkar valdi stendur til að fólk af erlendum uppruna nái hér góðri fótfestu. Það tekst ekki nema með samhentu starfi ríkis og sveitarstjórna, aðila vinnumarkaðarins, frjálsra samtaka og samtaka innflytjenda sjálfra. Við höfum allt að vinna. Í þeim tilgangi var Innflytjendaráð stofnað og að þessum markmiðum er unnið hörðum höndum. Góðir tilheyrendur. Í hönd fer þing þar sem andrúmsloftið mun einkennast af spenningi og titringi vegna prófkjara og því að í hönd fer kosningavetur. Við framsóknarmenn munum stolt í vetur kynna þau verk sem við höfum staðið fyrir en það sem skiptir enn meira máli, við munum kynna hugsjónir okkar og þá framtíðarsýn sem við höfum fyrir íslenskt samfélag. Ég hlakka til að eiga samstarf við kjósendur um mótun íslensks samfélags. Verkefni okkar og ábyrgð eru mikil.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Já, þær hafa ýmsar öfugmælavísurnar hrotið af vörum okkar þingmanna hér í þessum ræðustóli í kvöld en öfugmælavísurnar hjá forsætisráðherra, þær mættu nú að ósekju standa betur í hljóðstafnum að mínu mati. Ráðherrann kvað ríkisstjórnina munu leggja áherslu á umhverfisvernd nú sem fyrr. Hann ætlar bæði að nýta og njóta, og að sjálfsögðu af fullri virðingu fyrir náttúrunni. Mér finnst að ráðherrann hefði átt að láta þetta ósagt þó ekki væri nema svona rétt á meðan þjóðin jafnar sig á þeim myndum sem hún hefur fyrir augunum í fjölmiðlum þessa dagana, rétt á meðan verið er að eyða dýrmætu gróðurlendi og ómetanlegum náttúruperlum í ævintýralandi óbyggðanna norðan Vatnajökuls. Þessi ríkisstjórn leggur ekki áherslu á umhverfisvernd og hefur aldrei gert. Þessi ríkisstjórn leggur hins vegar áherslu á það að laða til sín erlenda fjárfesta á sviði þungaiðnaðar og hún leggur líka áherslu á hagsmuni orkufyrirtækjanna en hagsmunir þessara aðila munu seint fara saman með hagsmunum náttúru- og umhverfisverndar. En auðvitað ber að þakka það sem vel er gert, það ber að þakka áform um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs en jafnframt þurfum við að vera á varðbergi. Það verður að tryggja að vel verði búið að Vatnajökulsþjóðgarði, umsjón og stjórnsýslu hans. Ég spyr: Fáum við t.d. öfluga Þjóðgarðsstofnun Íslands þegar Vatnajökulsþjóðgarður verður stofnaður þar sem allir þjóðgarðarnir okkar geta verið saman, fengið sess ásamt friðlýstum svæðum? Ég leyfi mér að efast um það. Við skulum fylgjast vel með og sjá hvernig til tekst. Í ræðu sinni vék forsætisráðherra að frammistöðu okkar í loftslagsmálum, framtaki okkar á því sviði og nefndi viðurkenningar frá alþjóðlegum samtökum fyrir framtak í loftslagsmálum. Ég hef ekki heyrt um þær og ekki gat hæstv. forsætisráðherra þeirra samtaka sem eiga að hafa veitt okkur viðurkenninguna, en sannarlega eru loftslagsbreytingar af manna völdum eitt það áleitnasta svið sem við höfum við að glíma þessa stundina, málasvið sem engri þjóð sem skuldbatt sig í Kyoto 1997 er stætt á að láta sér í léttu rúmi liggja. Hver er staða okkar í dag og hvert stefnir? Við Íslendingar losum í dag sem nemur 12,1 tonni af gróðurhúsalofttegundum á mann á ári. Allar álbræðslurnar sem stjórnvöld hafa nú komið á koppinn og eru í pípunum - þegar þær verða orðnar að veruleika hækkar losunin í 19,5 tonn á mann. Hin löndin í Evrópu, löndin í Evrópusambandinu, losa 11 tonn á mann. Við stefnum að því að verða við hliðina á Bandaríkjamönnum sem eru heimsmeistarar og losa 24 tonn á mann. Forsætisráðherra stærir sig af því hversu oft Íslendingar lenda í fyrsta sæti í alþjóðlegum samanburði en hvað með þennan samanburð, hæstv. forsætisráðherra, ertu stoltur af honum? Ég er það ekki og ég er viss um að þjóðin okkar er ekki stolt af því að vera í fremstu röð þeirra sem losa mengandi gróðurhúsalofttegundir. Góðir Íslendingar. Við þurfum breytingar og við breytum í vor. Þegar kosið verður til Alþingis í vor kjósum við fyrst og síðast annars konar atvinnustefnu, atvinnustefnu sem stenst mælikvarða sjálfbærrar þróunar, atvinnustefnu sem byggir á sterku menntakerfi, kraftmikilli vísindastarfsemi og blómlegu menningar- og listalífi. Krafturinn í háskólunum okkar verður virkjaður sem aldrei fyrr, vísindastarfsemi verður leyst úr viðjum fjárskorts og listirnar verða viðurkenndar sem einn af máttarstólpum atvinnulífsins.

Gott kvöld, góðir landsmenn. Nýkjörinn formaður Framsóknarflokksins flutti hér fyrr í kvöld mikla lofrullu um flokk sinn, landsbyggðina og annað það sem íslenskt er. Þessi formaður Framsóknarflokksins skrifaði grein sem birtist árið 2004 í Borgfirðingabók, ársriti Sögufélags Borgarfjarðar. Í þessari grein er að finna mjög margar merkilegar yfirlýsingar þar sem segja má að framsóknarúlfurinn kasti af sér sauðagærunni og komi til dyranna eins og hann er klæddur. Þarna lýsir einn helsti hugmyndafræðingur Framsóknarflokksins, flokks sem hingað til hefur haldið fram að hann ætti rætur sínar að rekja á landsbyggðinni, framtíðarsýn sinni í byggðamálum á Íslandi. Núverandi formaður Framsóknar, sem gegnir í dag embætti byggðamálaráðherra, talar skýrt í þessari grein og segir svo orðrétt: „Íslenska sveita- og þorpasamfélagið er úr sögunni. Í stað þess er hér risið nokkurs konar borgríki, samfélag sem ber mjög ólík einkenni og lýtur allt öðrum lögmálum. Íslendingar standa nú í róttækri samfélagsbreytingu sem sést á breytingum í byggðamálum, í búferlaþróun frá landsbyggðinni til Suðvesturlands. Samfélagið hefur breyst - frá því að vera keðja sjálfstæðra héraða, það er félags-, atvinnu- og þjónustusvæða umhverfis landið, og yfir í að verða borgríki með miðju á Suðvesturlandi og útstöðvar annars staðar.“ Tilvitnun lýkur hér, en í framhaldi af þessu spáir formaður Framsóknar því að um 90% landsmanna muni búa í borgríkinu hans um öndverðan næsta áratug og ekki er annað að sjá á skrifum hans en að hann sé mjög sáttur við þessa þróun. Góðir landsmenn. Ég hygg að í þessari litlu grein núverandi formanns Framsóknarflokksins kristallist sú stefna sem núverandi ríkisstjórn hefur unnið að leynt og ljóst á allt of löngum valdaferli sínum. Þessi ríkisstjórn hefur allan tímann unnið með það að leiðarljósi að byggja íslenskt borgríki á suðvesturhorninu, flytja íbúa landsbyggðarinnar hreppaflutningum suður, með örfáum undantekningum þó eins og á Eyjafjarðarsvæðinu og á Miðausturlandi. Restin af landsbyggðinni má éta það sem úti frýs. Náttúruauðlindir sem stóðu undir uppbyggingu og mannlífi í sjávarbyggðum umhverfis landið hafa verið hirtar af fólkinu og því hefur verið meinaður aðgangur að þeim. Veikar sjávarbyggðir hafa svo aftur veikt þjónustugreinar og landbúnaðinn og þannig hefur leiðin bara legið niður á við. Það má nefna þessar byggðir allt í kringum landið, fólk veit hvaða byggðir ég er að tala um. Nú síðast hefur ríkisstjórnin svo með aðgerðum sínum skapað gríðarlegt þensluástand í þjóðfélaginu. Fólkið, og einkum og sér í lagi þeir yngri, flýr af landsbyggðinni og inn í borgríki Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Þenslan kallar á vinnuafl. Til að mæta eftirspurninni hafa flóðgáttir erlends vinnuafls verið opnaðar. Það gerðist hér á Alþingi síðastliðið vor með samþykki meiri hluta en hörðum mótmælum okkar í Frjálslynda flokknum. Það hefur heldur betur komið á daginn að viðvörunarorð okkar áttu við rök að styðjast. Erlent vinnuafl hefur flætt inn í landið sem aldrei fyrr á örfáum mánuðum. Við teljum að við Íslendingar séum engan veginn undirbúnir til þess að taka á móti þessum fjölda sem mun bara aukast og aukast og aukast. Þetta fólk er engir farandverkamenn eins og forsætisráðherra nefndi hér í ræðu sinni. Stærstur parturinn af þessu fólki er kominn til að vera, þannig verður það. Ágætu landsmenn. Hvernig viljum við að Ísland þróist á næstu árum, hvert er okkar gildismat? Ætlum við að halda áfram að láta landsbyggðina drabbast niður og byggja upp borgríkið í staðinn? Ætlum við að láta tvo hópa búa í þessu landi, þá sem eru fæddir hér á landi, eru vel menntaðir, búa flestir í borgríkinu, og svo erlent vinnuafl sem lifir og starfar í borgríkinu og úti í því sem eftir verður af landsbyggðinni? Ætlum við að halda áfram með stóriðjustefnuna? Ætlum við að horfa aðgerðalaus upp á árangursleysi fiskveiðistjórnarinnar, stjórnkerfis sem í dag rændi Grímseyinga helmingi af lífsviðurværi sínu? Skyldi nú ekki ríkisstjórnin, og kannski sérstaklega þingmenn Norðausturkjördæmis, sem sitja fyrir ríkisstjórnarflokkana, vera stolt af þessu kerfi í dag? Er það ekki skylda okkar sem tökum við þessu landi að byggja það til sjávar og sveita? Ætlum við að halda einkennum okkar sem sjálfstæð þjóð sem býr í fallegu og hreinu landi? Eða er borgríkið sem Sjálfstæðisflokkur og Framsókn hafa reist með ráðum og dáð á valdatíð sinni það sem koma skal? Kjósendur þurfa meðal annars að taka afstöðu til þessara spurninga að vori.