Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Reykjavík, 3. des. 1969. Jón Kjartansson, 1. þm. Norðurl. v., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég vegna sérstakra anna mun ekki geta sótt þingfundi næstu tvær vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Norðurl. v., Magnús H. Gíslason bóndi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sigurður Bjarnason, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Magnús H. Gíslason bóndi hefur áður átt sæti á Alþ. og kjörbréf hans verið rannsakað. Ég býð hann velkominn til þingstarfa á ný.



Herra forseti. Það var hinn 14. jan. 1967, að ríkisstj. Danmerkur flutti till. í Norðurlandaráði um aðild Færeyja að ráðinu. Á þingi ráðsins í Helsingfors það ár var þessari till. síðan vísað til laganefndar ráðsins. Til þess að þessi till. næði fram að ganga, þurfti að hafa samráð og fá samþykki ríkisstj. og annarra stjórnarvalda í þeim löndum, sem aðild eiga að Norðurlandaráði. Var því horfið að því ráði á þinginu í Helsingfors, að teknir voru upp beinir samningar í málinu í samráði við forseta ráðsins. Síðan var málið rætt á fundi utanrrh. Norðurlanda síðar á árinu 1967, og varð það niðurstaðan af viðræðum þeirra, að kosin var sérstök nefnd til þess að fjalla um ráðið, eftir að sameiginlegur fundur forsrh. Norðurlanda og forseta Norðurlandaráðs hafði verið haldinn hér í Reykjavík 8. og 9. okt. 1967. Var síðan skipuð nefnd með einum fulltrúa frá hverri ríkisstj. og einum frá hverju landi til þess að gera till. um aðild Færeyja og Álandseyja. En nokkru eftir að till. kom fram um aðild Færeyja að Norðurlandaráði, kom fram ósk um það frá Álandseyingum, að einnig þeir fengju aðild að ráðinu. Í nefndinni áttu sæti allir dómsmrh. landanna og forsætisnefnd ráðsins. Nefndin starfaði undir forustu Hermanns Kling, dómsmrh. Svíþjóðar. Þessi nefnd hélt nokkra fundi um þetta mál, og sinn síðasta fund hélt hún 12. ágúst s. l. Náðist þá samkomulag um það að mæla með því, að lögþing Færeyja kjósi tvo lögþingsmenn í Norðurlandaráð og landsþing Álandseyja einn fulltrúa. Jafnframt geta þessir sömu aðilar kosið hvor sinn stjórnarfulltrúa, þannig að í Norðurlandaráði mundu sitja tveir Færeyingar og einn Álandseyingur, sem ættu jafnframt sæti innan sendinefnda Dana og Finna. Í framhaldi af þessu var svo lagt til, að sú breyting yrði gerð, að fulltrúunum yrði fjölgað um tvo, upp í 18, frá Dönum, Svíum, Norðmönnum og Finnum og um einn frá Alþingi Íslendinga. Sú till., sem hér liggur fyrir og lögð er fram af hæstv. ríkisstj., segir, að Alþ. álykti að samþykkja starfsreglur Norðurlandaráðs, sem prentaðar eru hér á eftir sem fskj. með ályktun þessari, í stað starfsreglna þeirra, sem samþykktar voru með þál. 30. maí 1958. Þáltill. og þær starfsreglur, sem fylgja henni sem fskj., fela einungis í sér þær breytingar, sem leiða af aðild Færeyja og Álandseyja að Norðurlandaráði. Utanrmn. hefur fjallað um þessa till. og leggur einróma til, að hún verði samþ. óbreytt. Það er rétt að geta þess, að sú fsp. kom fram í n., hver afstaða Íslands hefði verið til hinnar upprunalegu till. ríkisstj. Danmerkur um aðild Færeyja að ráðinu. Var þá upplýst, og skal einnig gert hér, að bæði af hálfu íslenzku ríkisstj. og hálfu sendinefndar Íslands í Norðurlandaráði var því þegar lýst yfir, að Íslendingar væru fylgjandi aðild Færeyinga að Norðurlandaráði, og í samræmi við þær yfirlýsingar hefur verið unnið að málinu af fulltrúum Íslands í nefndum þeim, sem um málið hafa fjallað. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum, en vil aðeins að lokum segja það, að Íslendingar munu að sjálfsögðu bjóða Færeyinga, frændur sína, velkomna til starfa og setu í Norðurlandaráði, einnig með þeim hætti, sem hér er gert ráð fyrir.



Herra forseti. Ég tel rétt, að það komi fram í sambandi við afgreiðslu þessa máls, að mér er vel kunnugt um, að frændur okkar Færeyingar eru yfirleitt mjög óánægðir með pá lausn, sem þetta aðildarmál þeirra að Norðurlandaráði hefur fengið að þessu sinni. Færeyingar sóttu um það að verða sjálfstæður aðili, og Danir studdu þá í því efni. En þessari beiðni þeirra eða umsókn var synjað. Og þó að það sé rétt, að meiri hluti færeyska lögþingsins hafi með töluverðum semingi fallizt á þá lausn til bráðabirgða, sem hér er ákveðin, þ.e. að Færeyingar fái tvo fulltrúa í dönsku sendinefndinni, er það ekki ofmælt, að þar í landi ríki mikil óánægja með þessa lausn málsins. Ég spurðist fyrir um það í utanrmn., hver verið hefði afstaða Íslendinga til sjálfstæðrar aðildar Færeyinga að Norðurlandaráði, og mér var tjáð, eins og þegar er komið fram hér í ræðu frsm. n., að afstaða Íslendinga hefði verið jákvæð til sjálfstæðrar aðildar, en málið hefði strandað á öðrum og þá fyrst og fremst á Finnum og Svíum að því er mér skildist. Ég vil leggja á það áherzlu, að ég tel það í alla staði eðlilegt og raunar sjálfsagt, að við Íslendingar styðjum málstað Færeyinga í þessu efni, hvar og hvenær sem við getum, svo og að við styðjum þá yfirleitt í allri þjóðernisbaráttu þeirra eftir því, sem til okkar kasta getur komið. Ég tel rétt að vekja athygli á því, að Færeyingar hafa nú sjálfsstjórn, sem er nokkuð sérstaks eðlis, þ.e. að verulegur hluti af þeirra málum heyrir undir lögþingið, sem er löggjafarþing í öllum innanlandsmálefnum, og þeir hafa sitt eigið framkvæmdavald, sína landsstjórn, sem fjallar um öll þau mál. Í heimastjórnarlögum Færeyinga frá 1947 eru að vísu nokkrir málaflokkar, sem Danir fara með enn þá, en að mjög verulegu leyti er það þannig, að Færeyingar, færeyska lögþingið og færeyska landsstjórnin, fer með löggjafar- og framkvæmdavald í færeyskum málum. Þetta er mjög sérstætt, og ég veit ekki til, að það sé um annað sambærilegt að ræða, og ég hygg, að það sé á engan hátt hægt að bera sjálfsstjórn Álandseyja saman við þá sjálfsstjórn, sem Færeyingar hafa þrátt fyrir allt nú í dag. Við Íslendingar eigum að mínu viti að gæta þess alveg sérstaklega, minnugir okkar eigin sögu, að hvenær sem við eigum kost á að styðja Færeyinga í þeirra þjóðernisbaráttu, eigum við að leggja okkar lóð á vogarskálina. Ég vildi aðeins undirstrika þetta með þeim fáu orðum, sem ég hef nú sagt. Að gerðum þessum aths., sem ég taldi nauðsynlegt, að kæmu fram í sambandi við þetta mál, hef ég mælt með samþykkt þeirrar till., sem hér er á dagskrá.



Herra forseti. Vorið 1966 var samþ. hér á Alþ. mikill lagabálkur um Framkvæmdasjóð Íslands, Efnahagsstofnun og Hagráð. Þriðji kafli þess lagabálks fjallar um Hagráð, og segir þar á þessa leið: „Stofna skal Hagráð, er sé vettvangur, þar sem fulltrúar stjórnvalda, atvinnuvega og stéttarsamtaka geti haft samráð og skipzt á skoðunum um meginstefnuna í efnahagsmálum hverju sinni. Hagráð skal skipað sem hér segir: Í því skulu eiga sæti tveir ráðherrar tilnefndir af ríkisstj., og skal annar þeirra vera formaður ráðsins. Þá skulu eftirtaldir aðilar eiga rétt á að tilnefna hver einn fulltrúa og jafnmarga varafulltrúa í Hagráð til eins árs í senn: Alþýðusamband Íslands, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Félag Ísl. iðnrekenda, Iðja, félag verksmiðjufólks í Reykjavík, Landssamband iðnaðarmanna, Landssamband ísl. útvegsmanna, Landssamband ísl. verzlunarmanna, Samband ísl. sveitarfélaga, Sjómannasamband Íslands, Stéttarsamband bænda, stéttarsamband fiskiðnaðarins, stjórnmálaflokkar, sem fulltrúa eiga á Alþ., Verkamannasamband Íslands, Verzlunarráð Íslands, Vinnumálasamband samvinnufélaganna, Vinnuveitendasamband Íslands. Hagráð skal koma saman til fundar, þegar formaður þess ákveður eða minnst fjórir ráðsmenn óska þess. Meginverkefni Hagráðs skal vera að ræða ástand og horfur í efnahagsmálum þjóðarinnar. Efnahagsstofnunin skal leggja fyrir Hagráð tvisvar á ári, í apríl og október, yfirlitsskýrslur um þróun þjóðarbúskaparins og horfur í þeim efnum, þ. á m. varðandi framleiðslu, fjárfestingu, greiðslujöfnuð, afkomu atvinnuveganna og verðlags- og kaupgjaldsmál. Þjóðhags- og framkvæmdaáætlanir ríkisstj. skulu lagðar fyrir Hagráð.“ Og svo segir enn fremur: „Efnahagsstofnunin undirbýr fundi Hagráðs og á fulltrúa á fundum þess. Hún annast skrifstofustörf vegna Hagráðs. Allur kostnaður Hagráðs greiðist úr ríkissjóði.“ Í grg. þeirri, sem fylgdi frv. um þennan lagabálk, sagði á þessa leið um væntanlega starfsemi Hagráðs: „Á undanförnum árum hefur það komið æ betur í ljós víða um heim, hverja þýðingu það hefur í stjórn efnahagsmála, að fulltrúar stjórnvalda, atvinnuvega og stéttarsamtaka skiptist á skoðunum og hafi samráð um meginstefnuna í efnahagsmálum. Í flestum nágrannalandanna hefur verið komið á fót sérstökum vettvangi fyrir slíka samvinnu, þar sem jafnframt fer fram miðlun upplýsinga um þróun efnahagsmála. Með þessu frv. er lagt til, að slíkur vettvangur sé myndaður hér á landi með stofnun Hagráðs.“ Á því, sem hér hefur verið rakið, sést, hvað Hagráði hefur verið ætlað. Því hafa verið ætluð merkileg og nægileg verkefni og verulegar vonir hafa verið tengdar starfi þess. Þess vegna hef ég talið rétt að bera fram þær fsp., sem hér liggja fyrir og eru á þessa leið: Hve marga fundi hefur Hagráð haldið og hvenær? Hefur Efnahagsstofnunin lagt fyrir Hagráð skýrslu samkvæmt 19. gr. laga um Framkvæmdasjóð Íslands, Efnahagsstofnun og Hagráð?



Herra forseti. Spurt er: Hve marga fundi hefur Hagráð haldið og hvenær? Hagráð hefur haldið alls 16 fundi, 6 árið 1966, 6 árið 1967 og 4 árið 1968. Á árinu 1969, þessu ári, hefur Hagráð enn ekki komið saman til fundar, og mun ég gefa nánari skýringu á því hér á eftir. Síðan er spurt: Hefur Efnahagsstofnunin lagt fyrir Hagráð skýrslur samkvæmt 19. gr. laga um Framkvæmdasjóð Íslands, Efnahagsstofnun og Hagráð? Eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, segir í tilvitnaðri lagagrein svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Efnahagsstofnunin skal leggja fyrir Hagráð tvisvar á ári, í apríl og október, yfirlitsskýrslur um þróun þjóðarbúskaparins og horfur í þeim efnum.“ Til þess að spara hv. þm. tíma hef ég látið dreifa meðal þm. - og vona að allir hafi fengið það - yfirliti yfir starfsemi Hagráðs frá upphafi, þar sem getið er um dagsetningu funda og fundarefni. Tel ég þetta vera hentugra en að vera að eyða tíma þingsins í að lesa þá löngu skýrslu upp. Ef sú skýrsla er skoðuð, kemur í ljós, að þeirri meginreglu, að Efnahagsstofnun leggi fyrir ráðið til umr. tvær almennar yfirlitsskýrslur á ári, hefur verið fylgt í stórum dráttum fram til ársins 1969. Þó hafa ýmsar orsakir valdið því, að tímasetning skýrslnanna hefur ekki fylgt ákvæðum laganna nákvæmlega. Ráðið hóf starfsemi sína í ágúst 1966. Á fyrsta fundi þess var lögð fram ítarleg yfirlitsskýrsla um þróun og horfur í efnahagsmálum. Önnur almenn yfirlitsskýrsla var síðan lögð fyrir ráðið í des. sama ár. Á árinu 1967 lagði Efnahagsstofnunin fyrir ráðið almennar yfirlitsskýrslur í maí og nóvember. Á árinu 1968 lagði stofnunin fyrir ráðið almenna yfirlitsskýrslu í maí og síðan ítarleg gögn um aðsteðjandi efnahagsvanda í október það ár, þótt ekki væri í formi almennrar yfirlitsskýrslu. Auk ofangreindra yfirlitsskýrslna hefur stofnunin lagt fyrir ráðið margs konar aðrar skýrslur um sérstök málefnasvið, eins og kemur fram í hinu fjölritaða yfirliti, sem dreift hefur verið meðal þm. Á árinu 1969 hefur ráðsmönnum verið send ein skýrsla, skýrsla fjmrh. um framkvæmda- og fjáröflunaráætlun ársins 1969, og er hún dagsett 16. maí þessa árs. Eins og ég tók fram áðan, hafa á þessu ári ekki verið haldnir fundir í Hagráði og ekki lagðar fyrir það aðrar skýrslur en skýrsla fjmrh. um framkvæmda- og fjáröflunaráætlun ársins 1969. Ástæður þessa eru tvær. Í fyrsta lagi hafði Efnahagsstofnunin svo miklum og margvíslegum verkefnum að sinna síðari hluta ársins 1968 og fram á haust 1969, að hún komst með engu móti yfir að framkvæma þá skýrslugerð, sem lögin um Hagráð gera ráð fyrir. Kom hér fyrst til undirbúningur margvíslegra gagna, er voru undanfari gengisbreytingarinnar í nóvember 1968, og að því loknu undirbúningur gagna, er snertu þær ráðstafanir, sem fylgdu í kjölfar gengisbreytingarinnar. Má í þessu sambandi ekki sízt minna á hinn veigamikla þátt Efnahagsstofnunarinnar í störfum yfirnefndar verðlagsráðs sjávarútvegsins. Þá fékk forstjóri stofnunarinnar leyfi frá störfum í byrjun febrúar til þess að geta starfað sem ráðunautur atvinnumálanefndar ríkisins og til þess að ljúka skýrslugerð vegna Háskólans. Að þessum störfum unnu með honum tveir aðrir starfsmenn stofnunarinnar, allt fram til s.l. hausts. Þá var hluti starfsliðs stofnunarinnar bundinn við önnur þýðingarmikil störf utan hins eiginlega verksviðs Hagráðs, svo sem gerð mennta-, samgöngu- og byggðaáætlana. Í þessu sambandi er ástæða til að benda á, að föstu starfsliði stofnunarinnar hefur ekki verið fjölgað síðan stofnunin tók til starfa árið 1962, enda þótt verkefni hennar hafi verið aukin með hverju ári. Eru fastir starfsmenn stofnunarinnar nú litlu fleiri en voru í hagdeild Framkvæmdabankans áður. Vandinn hefur að nokkru verið leystur með ráðningu stúdenta á sumrum og skamman tíma í senn aðra hluta árs, en hefur að öðru leyti haft í för með sér óhæfilegt vinnuálag við stofnunina og beinlínis leitt til þess, að hún hefur ekki getað annað öllum verkefnum, sem henni hafa verið falin, á tilskildum tíma. Í öðru lagi má telja, að stofnun atvinnumálanefndar ríkisins og atvinnumálanefnda kjördæmanna snemma á árinu 1969 hafi a.m.k. um sinn mjög dregið úr mikilvægi þess, að fundir væru haldnir í Hagráði og skýrslur fyrir það lagðar. Höfuðtilgangur með stofnun Hagráðs var að mynda vettvang, þar sem fulltrúar ríkisvalds, verkalýðsfélaga og vinnuveitenda gætu skipzt á upplýsingum og gert grein fyrir sjónarmiðum sínum. Atvinnumálanefnd ríkisins er einmitt slíkur vettvangur og að því skapi eðlilegri og virkari vettvangur en Hagráð, að hún er mun fámennari og heldur oftar fundi. Við þær aðstæður, sem ríkjandi voru í efnahagsmálum fyrri hluta árs 1969, þegar skjótra viðbragða var þörf og náins samstarfs á milli hinna þriggja áðurnefndra aðila, var ekkert eðlilegra en að atvinnumálanefndin tæki í reynd við verkefnum Hagráðs, ekki sízt þegar sömu stofnuninni hafði verið falið að undirbúa fundi bæði Hagráðs og atvinnumálanefndarinnar. Hins vegar er nú í Efnahagsstofnuninni langt komið undirbúningi að skýrslu til Hagráðs um ástand og horfur í efnahagsmálum. Hæfilegum tíma eftir að þeirri skýrslu hefur verið dreift á milli ráðsmanna mun verða haldinn fundur í ráðinu.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans, sem voru skilmerkileg, og ég tel það sérstaklega til fyrirmyndar, að þm. skuli vera afhent skrifleg skýrsla um störf Hagráðs, eins og hér er gert, í stað þess að ráðh. lesi þetta upp, eins og oft hefur verið vaninn hér áður. Ég álít, að það mundi mjög greiða fyrir eða stytta fyrirspurnatíma hér á Alþ., ef ráðh. afhentu slíkar skýrslur eins og þessa, líkt og gert var í sambandi við aðra fsp. nú á dögunum, í staðinn fyrir að flytja hér langa skýrslu, sem erfitt er að fylgjast með. Í sambandi við svar ráðh. vil ég annars segja það fyrst og fremst, að ég tel það mjög miður farið, að störf Hagráðs hafa alveg fallið niður á þessu ári. Ég álít, að slík samvinna stéttanna eða samráð stéttanna, eins og ætlazt er til að eigi sér stað innan Hagráðs, eigi að geta haft verulega þýðingu og eigi að geta greitt fyrir lausn ýmissa vandamála, vegna þess að þar á að skapast aðstaða til þess að stéttirnar kynnist viðhorfi hver annarrar betur en ella mundi verða. Ég álít það enga afsökun í þessum efnum, að einhverjar sérstakar annir hafi verið hjá Efnahagsstofnuninni og hún hafi því ekki getað fullnægt því verkefni, sem lög gera ráð fyrir. Það hefði þá átt að sjá fyrir því, að hún hefði mannafla til að gera það, sem lögin leggja henni á herðar að gera. Ég álít ekki heldur, að þær atvinnumálanefndir, sem starfa á þessu ári, komi á neinn hátt í staðinn fyrir Hagráð, vegna þess að verksvið þeirra er miklu þrengra en Hagráðs. Verksvið þessara atvinnumálanefnda er fyrst og fremst að fást við það tímabundna atvinnuleysi, sem hefur verið hér á þessu ári, og þess vegna er þeim ekki ætlað að starfa nema eitt ár. Hagráði er ætlað að hafa miklu stærra og yfirgripsmeira verkefni, fjalla um efnahagsmálin og framkvæmdamálin í heild sinni, ekki aðeins með tilliti til yfirstandandi tíma, heldur líka til framtíðarinnar. Þess vegna verður því ekki haldið fram með neinum rétti, að það sé nein afsökun fyrir því, að störf Hagráðs hafi verið felld niður á þessu ári, að atvinnumálanefndirnar hafi starfað. Ég vil vænta þess, að hér verði breyting á, að Hagráð verði vakið til lífsins aftur og það fái þær upplýsingar og þær skýrslur, sem lög gera ráð fyrir að það eigi að fá. Ég vil í þessu sambandi láta sérstaklega í ljós undrun mína yfir því t.d., að í lögum um Hagráð er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. leggi fyrir þjóðhags- og framkvæmdaskýrslur, en það virðist aldrei hafa verið gert á þeim tíma, sem það ráð hefur starfað. Það hefur að vísu verið lögð fram svokölluð framkvæmdaskýrsla ríkisstj., sem nær yfir mjög takmarkaðar ríkisframkvæmdir, en engin heildarþjóðhagsskýrsla eða framkvæmdaskýrsla, eins og gert var ráð fyrir, þegar lögin voru samþ. Ég álít, að það sé mjög mikilvægt, að slíkar skýrslur séu gerðar, til þess að Alþ. og aðrir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, geti áttað sig á því betur en ella, hver þróunin sé og að hverju sé stefnt. Þetta mun vera gert í öllum okkar nágrannalöndum. Ísland er sennilega eina ríkið í V.-Evrópu, þar sem slíkar skýrslur eru ekki gerðar, þó ég telji það mjög miður farið. Ég skal svo ekki lengja þessar umr. meira. Ég vænti þess, að þær verði til þess, að Hagráð verði endurvakið að nýju og látið starfa með þeim hætti, sem umrædd lög gera ráð fyrir.



Herra forseti. Þá fsp., sem hér er til umr., flutti Kristján Ingólfsson, þegar hann sat á Alþ. í forföllum mínum hér á dögunum. En hún hljóðar svo: Hvað líður framkvæmd áætlunar um byggingu sjálfvirks símakerfis og hvenær kemur röðin að Austurlandi? Austfirðingar eru að vonum orðnir nokkuð langeygðir eftir framkvæmdum á þessu sviði. Það er ekki einasta það, að þeir hafa verið settir aftastir á drógina að þessu leyti, heldur einnig hitt, að símaþjónustan eystra hefur oft verið tiltölulega mjög léleg. Það var lengi ákaflega slæmt samband á línunum hér á milli landshluta. Og um tíma þurftu menn að bíða ákaflega lengi eftir símtölum. Á vissum tímabilum var það raunar svo, að heita mátti, að meiri partur af samtölum væri afgreiddur með hraði. Sambandið hefur lagazt heilmikið, og það hefur verið fjölgað talrásum, þannig að þetta út af fyrir sig hefur færzt í töluvert betra horf. Aftur á móti er stórkostlegur bagi að því nú, hvað afgreiðslutími er víða ákaflega takmarkaður á hinum ýmsu landssímastöðvum, jafnvel allfjölmennir staðir eins og Vopnafjörður detta út úr öllu sambandi strax kl. 8 á kvöldin. Og mér er í huga ákaflega sláandi dæmi um þyngslin í þessu kerfi, dæmi frá í sumar. Það var opnað þarna gistihús með þó nokkuð mörgum gistiherbergjum og það leit út fyrir, sem og varð, að mikil aðsókn yrði að þessum stað. En sími var ekki opinn á viðkomandi símstöð nema til kl. 6. Þetta var vitanlega alveg óþolandi, og það fékkst fyrirgreiðsla á þessu eftir japl og jaml og fuður. En okkur var ráðlagt, þegar við gengum frá formlegri umsókn, að bjóða að greiða hluta af því, sem það kostaði að lengja tímann þarna um nokkra klukkutíma. Við gerðum þetta, því það skipti öllu máli að fá lengdan tímann, en ég veit nú ekki niðurstöður af því, hvort hótelið sjálft borgar að einhverju leyti þennan kostnað. Þetta er ákaflega sláandi dæmi um það, hvað þunglamalegt kerfið er og hversu mikil nauðsyn er á því að fá þær úrbætur, sem sjálfvirka simakerfið vafalaust lætur okkur í té. Það er auðvitað alveg óviðunandi og ákaflega lamandi fyrir einstaklinga, og þó alveg sérstaklega fyrir allan atvinnurekstur, að enn þá skuli vera alveg lokað á símstöðvum í 14 klukkutíma á sólarhring og sums staðar á smæstu stöðvunum enn lengur. Svona er sem sagt ástand þarna, og þegar menn hafa það í huga, þá er það í fyllsta máta eðlilegt, að okkur Austfirðinga fýsi að vita um það frá fyrstu hendi, hvað fyrirhugað er að gera í þessum málum.



Herra forseti. Spurt er um það, hvað líði framkvæmd áætlunar um byggingu sjálfvirks símakerfis og hvenær röðin komi að Austurlandi. Því er til að svara, að í bréfi, sem allshn. Sþ. var sent 1961, var gerð grein fyrir heildaráætlun um sjálfvirkan síma um allt landið. Í þessu bréfi er skýrt frá röð framkvæmda í stórum dráttum, og þessari röð hefur í meginatriðum verið fylgt, en framkvæmdir hafa tafizt nokkuð, m.a. vegna skorts á þjálfuðu starfsfólki og einnig vegna þess, að fjármagnið hefur verið takmarkað, sem Landssíminn hefur haft til þessara framkvæmda. Hugmyndin um þessa niðurröðun byggist fyrst og fremst á hagræðingu og sparnaði miðað við nauðsynlegt línukerfi, sem byggja þurfti, eða dreifistöðvarnar í kerfinu, og tekið er fram, hvernig þessu skuli raðað upp af hagkvæmnisástæðum. Fyrst er gert ráð fyrir stækkun í Reykjavík, nýjum sjálfvirkum stöðvum í Hafnarfirði, Selási, Vestmannaeyjum, Kópavogi og Akranesi og langlínu til Akureyrar, fjölgun símarása til Vestfjarða og Siglufjarðar o.s.frv., svo og nýjum húsum á ýmsum stöðum. Þetta hefur allt verið framkvæmt. Í öðrum áfanga er gert ráð fyrir nýjum stöðvum í Borgarnesi, á Brúarlandi, Húsavík, Raufarhöfn, Kópaskeri, Siglufirði, Ólafsfirði, Dalvík, Hjalteyri, Hrísey, Grenivík, Selfossi, Hveragerði, Eyrarbakka, Hvolsvelli, Laugarvatni, í Þykkvabæ, Vík, Stykkishólmi, Grafarnesi, Ólafsvík, á Sandi og Höfn í Hornafirði. Enn fremur stækkun í Reykjavík, á Akureyri og í Keflavík, nýjum húsum og aukningu símarása á ýmsum stöðum. Þessu er einnig lokið. Í þriðja áfanga er gert ráð fyrir sjálfvirkum síma á Brú í Hrútafirði, Sauðárkróki, Hofsósi, í Varmahlíð, á Blönduósi, Skagaströnd, Hvammstanga, Borðeyri, Hólmavík, Búðardal, Ísafirði, Hnífsdal, Bolungarvík, Patreksfirði, Bíldudal, Þingeyri, Flateyri, Suðureyri og Súðavík, stækkun enn í Reykjavík, Hafnarfirði og Vestmannaeyjum, Akranesi, Brúarlandi og Selási, og nýjum húsum og aukningu símarása á ýmsum stöðum. Þessu er einnig að mestu lokið. Og svo eru það í fjórða áfanga sjálfvirkar stöðvar á Reyðarfirði, Eskifirði, Neskaupstað, Egilsstöðum, Seyðisfirði, Borgarfirði eystra, Vopnafirði, Þórshöfn, Fáskrúðsfirði, Djúpavogi, Breiðdalsvík og Stöðvarfirði. Enn fremur stækkanir, ný hús og aukning símarása. Ástæðan fyrir því, að Austurland er þarna í síðasta áfanga, eins og strax var ákveðið 1961, er sú, að endurbyggja þurfti allt kerfið og bseta við línum og talrásum í ríkum mæli alla leið frá Reykjavík og um allt Austurland. Það þurfti að endurbyggja allt kerfið, sem er mjög kostnaðarsamt, en er nú að mestu leyti lokið. Það hefur því verið þörf á miklum undirbúningi til að gera mögulegt, að Austurland fái sjálfvirkar stöðvar, og það er þegar byrjað bæði í Hornafirði og á Egilsstöðum. Nú eru 48 sjálfvirkar stöðvar utan Stór-Reykjavíkur, og núna næstu daga bætast tvær stöðvar við, í dag var opnuð sjálfvirk símstöð á Blönduósi, en þær umræddar tvær stöðvar, sem koma bráðlega, eru á Skagaströnd og Súðavík og munu verða tilbúnar núna næstu daga. Auk þess er verið að vinna við uppsetningu sjálfvirkrar símstöðvar ásamt dreifistöð á Egilsstöðum, en þessi stöð verður svæðisstöð fyrir Austurland. Er fyrirhugað að taka þessa stöð í notkun í marz eða apríl á næsta ári. Á Höfn í Hornafirði er fyrirhugað að hefja vinnu við uppsetningu sjálfvirkrar símstöðvar í janúar n.k., og mun því verki ljúka í júlí næsta ár. Um svipað leyti væri hægt að setja upp sjálfvirka símstöð í Grímsey, sem er nú sennilega til, og væri rétt að gera það. Efni til sjálfvirkrar símstöðvar í Neskaupstað hefur verið pantað. Er gert ráð fyrir, að efni til þessarar stöðvar verði afgreitt frá verksmiðju í nóvember n.k. og mun uppsetning taka um fjóra mánuði, ef nægur mannafli er fyrir hendi og allt forfallalaust að öðru leyti. Eins og ég minntist á áðan, þá hefur verið unnið að línulagningu og endurbyggingu línukerfisins fyrir Austurland, sem er nauðsynlegt, áður en sjálfvirkar stöðvar geta komið til greina. Þá verður fljótlega tekin ákvörðun um pöntun á fleiri stöðvum fyrir kauptún á Austurlandi, og er sennilegt, að uppsetningu sjálfvirkra stöðva fyrir kauptún á Austurlandi mætti ljúka 1972, í síðasta lagi 1973. Þannig ætti sjálfvirkur sími að vera kominn í öll kauptún landsins á árinu 1972. En þá eru sveitirnar eftir og af eðlilegum ástæðum, því að það hefur verið mjög kostnaðarsamt miðað við þá tækni, sem enn er ráðið yfir, að koma símanum út um sveitirnar. Það þarf nýjar línur, en nú er talið, að ný tækni sé komin til sögunnar, sem geri þetta allt saman mun ódýrara og auðveldara en áður var, og má því vænta þess, að þegar kauptúnin hafa fengið sjálfvirkar stöðvar, verði farið að vinna að því að koma sjálfvirkum sima út um sveitir landsins. Hv. 5. þm. Austf. kvartaði undan því áðan, að það væri ekki nógu góð þjónusta víða á Austurlandi, símatíminn væri of stuttur á hinum ýmsu stöðvum og þetta væri heldur þunglamalegt. En hv. fyrirspyrjandi viðurkenndi þó, að símasambandið væri nú orðið mun betra en áður var, að talrásum hefði fjölgað og nýjar linur komið, og er það í samræmi við það, sem ég áðan minntist á. Gerðar hafa verið nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að sjálfvirki síminn gæti notazt á þessu svæði, en símatíminn er yfirleitt stuttur á þriðja flokks símastöðvum, þar sem símtölin eru mjög fá, bæði út og inn. Það hefur verið gert af sparnaðarástæðum að hafa símatímann stuttan, þar sem þannig stendur á, en eins og hv. þm. sagði, þá hefur oft verið liðkað til í þessu efni og án þess að hlutaðeigendur hafi borgað sérstaklega fyrir það. Hv. þm. sagði, að þeim hefði verið ráðlagt að bjóða greiðslu frá sjálfum sér í einhverju tilfelli, sem hann hafði í huga á Austurlandi á s.l. sumri, en ég hygg, að til þess hafi ekki komið, að þeir hafi verið krafðir um sérstaka greiðslu, þótt þarna hafi verið liðkað til. Það hefur oft verið þannig á Austurlandi, að símatíminn hefur verið lengdur mjög yfir sumartímann, þegar annir hafa verið mestar, og reynt hefur verið að mæta þörfinni, eftir því sem mögulegt hefur verið. En það skal viðurkennt, að þar hefur alltaf verið haft í huga, að aukin þjónusta kostar aukið fé, og það hefur verið takmark, sem Landssíminn hefur alltaf haft, að veita góða þjónustu, en einnig að spara rekstrarkostnaðinn eftir því, sem mögulegt er. Og Landssíminn hefur byggt þessar sjálfvirku stöðvar og endurnýjað símakerfið af eigin tekjum. Ríkissjóður hefur ekki lagt Landssímanum til fé til þess að þetta væri greitt. Landssíminn hefur gert það af eigin tekjum, enda þótt það sé viðurkennt og sannað, að símagjöld hér eru lægri en gerist t.d. í nágrannalöndunum. Það má alltaf deila um það, hversu mikið skuli lagt í kostnað við þjónustuna, og það má alltaf deila um það, hvort sú þjónusta, sem er veitt, er nægilega góð til þess, að menn geti sætt sig við hana. En hafa verður það í huga, að aukin þjónusta kostar aukið fjármagn, og það gildir vitanlega sama regla um allt land um opnunartíma hinna ýmsu stöðva. Þær eru flokkaðar í landssímastöð A, landssímastöð B og landssímastöð C, III. og IV. flokkur. Og þjónustutími fer eftir því, hvað talsímafjöldinn er mikill daglega á hverjum stað.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir ítarleg svör. Ég vil jafnframt nota tækifærið og taka undir þau ummæli hv. 4. þm. Reykv. áðan, að það væri ákaflega æskilegt, að skýrslum ráðh. og svörum við fsp. væri útbýtt hér í þinginu til mikils hagræðis fyrir þm., enda gæti það líka sparað tíma að einhverju leyti. Ég ætla ekki að fara neitt út í að ræða þetta mál frekar. Ég vil aðeins vekja athygli hæstv. ráðh. á því, að það er ekki alvarlegast með stytzta tímann hjá smæstu stöðvunum. Þær eru yfirleitt á þeim svæðum, þar sem lítill atvinnurekstur er. Hitt er verra, hvað afgreiðslutíminn er stuttur á þeim stöðum, þar sem atvinnurekstur er verulegur og umsvif meiri en í strjálbýlinu. En ég endurtek það, ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin og ég vil vona, að þær áætlanir, sem okkur er nú sagt frá, standist betur en þær, sem gerðar voru 1961, því að ástandið í símamálunum eins og við þekkjum það, þar sem það er lakast, er hálfgert miðaldaástand.



Herra forseti. Í þeirri skýrslu, sem hæstv. samgmrh. las hér áðan, gat hann þess, að sjálfvirkt símakerfi ætti að koma til Búðardals í 3. áfanga, sem hann kallaði. Nú minnir mig, að fyrir nokkrum árum væri það upplýst hér á Alþ., að sjálfvirkt símakerfi ætti að koma til Búðardals árið 1967, og enn þá er þetta sjálfvirka kerfi ekki komið. Í tilefni af því leyfi ég mér að spyrja hæstv. ráðh. að því, hvenær þess sé að vænta, að sjálfvirkt símakerfi komi til Búðardals innan þess 3. áfanga, sem ráðh. gat um áðan.



Herra forseti. Í þessum 3. áfanga, sem ég las upp áðan, tók ég fram, að þetta væri að mestu búið. Búðardalur hefur ekki fengið sjálfvirkt símakerfi enn þá, en ég vona, að það verði ekki langt að bíða eftir því. En ég get því miður ekki sagt það hér í dag, án þess að ráðfæra mig við póst- og símamálastjóra, hvenær það verður. En ég vona, að ekki þurfi lengi að bíða eftir því.



Herra forseti. Í tilefni af því, sem hæstv. ráðh. sagði, þá vil ég skora á hann að leggja sig fram um það, að staðið verði við það, að Búðardalur fái sjálfvirkt símakerfi þegar á næsta ári. Það er búið að dragast það lengi, að það er ekki viðunandi, að slíku verði frestað frá ári til árs, eins og raun hefur borið vitni um á undanförnum árum.



Herra forseti. Í sambandi við lausn kjaradeilu verkalýðsfélaga og atvinnurekenda árið 1965 gaf ríkisstj. sérstaka yfirlýsingu um að hún mundi beita sér fyrir tilteknum aðgerðum í húsnæðismálum. Sú yfirlýsing var í nokkrum liðum. 4. liður var á þessa leið: „Unnið verði að því af hálfu ríkis og sveitarfélaga að tryggja láglaunafólki húsnæði, sem ekki kosti það meira en hóflegan hluta árstekna. Í þessu skyni verði nú hafin endurskoðun laga um verkamannabústaði og gildandi lagaákvæða um opinhera aðstoð vegna útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis með það fyrir augum að sameina í einum lagabálki og samræma öll ákvæði um opinbera aðstoð við húsnæðisöflun láglaunafólks. Ríkisstj. hafi fullt samráð við verkalýðsfélögin um þessa endurskoðun laga um húsnæðismál láglaunafólks.“ Hinn 21. okt. 1965 skýrði hæstv. félmrh. frá því í ræðu hér á Alþ., að til að uppfylla framangreint ákvæði yfirlýsingarinnar um húsnæðismál hefði rn. með bréfi 15. okt. falið húsnæðismálastjórn, svo vitna ég orðrétt í orð ráðh.: „falið húsnæðismálastjórn allsherjar endurskoðun á allri lagasetningu um húsnæðismál til samræmingar og athugunar á því að setja upp nýtt heildarkerfi, er hafi með höndum alla stjórn og forystu þessara mála fyrir ríkisins hönd.“ Þetta voru ummæli hæstv. félmrh. á Alþ. 21. okt. 1965. Og til þess að ekkert væri á huldu um þessi efni og til að undirstrika, að endurskoðun þessi væri þegar hafin, eins og hæstv. ráðh. orðaði það, þá las hann erindisbréf rn. til húsnæðismálastjórnarinnar, þar sem henni er með mjög ótvíræðum orðum falið að framkvæma þessa endurskoðun og semja síðan frv. til l. samkv. þeirri yfirlýsingu, sem ríkisstj. hafði gefið í tilefni af lausn kjaradeilunnar. Oftar en einu sinni hefur það átt sér stað, þegar húsnæðismál eða umbætur í húsnæðismálum hafa verið til umr. nú síðustu árin, að bæði hæstv. félmrh. og fleiri hv. ráðamenn stjórnarflokkanna í þessum málum hafa vísað til þeirrar allsherjar endurskoðunar laga um húsnæðismálin, sem verið væri að framkvæma, og talið einsætt að bíða eftir niðurstöðu þeirrar rannsóknar. Þetta hefur komið fyrir hvað eftir annað. Nú eru liðin 4 ár og bráðum tveimur mánuðum betur síðan hæstv. ráðh. fól húsnæðismálastjórn þessa mikilvægu endurskoðun. Um þá endurskoðun hefur verið næsta hljótt nú að undanförnu. Það getur því naumast talizt vonum fyrr né að ófyrirsynju, þó að spurt sé, hvað þessari endurskoðun líði. Ég hef því, ásamt hv. 11. þm. Reykv., leyft mér að leggja fram á þskj. 94 svo hljóðandi fsp.: „Hvað líður þeirri endurskoðun laga um húsnæðismál, sem húsnæðismálastjórn var falið að framkvæma með ráðherrabréfi 15. okt. 1965?“



Herra forseti. Í sambandi við þessa fsp. vildi ég gefa eftirfarandi svör, sem ég vænti að fullnægi hv. fyrirspyrjendum: 1. Ríkisstj. hefur nú um nokkurt skeið, frá því snemma hausts, haft til athugunar till. að heildarlöggjöf um húsnæðismál, þar sem gert er ráð fyrir að sameina í einum lagabálki öll ákvæði um opinbera aðstoð við húsnæðisöflun láglaunafólks, en að þessu hefur verið unnið á vegum húsnæðismálastjórnar, svo sem fram kemur í fsp. 2. Framangreindar till. gera ráð fyrir gagngerðri breytingu á núverandi lánakerfi, sem einnig tekur til almenna veðlánakerfisins, Byggingarsjóðs verkamanna og byggingaáætlana fyrir láglaunafólk. Slíkri breytingu, sem till. gera ráð fyrir, verður því aðeins komið á, að lánakerfinu í heild verði jafnframt séð fyrir nýjum tekjustofnum. Sú hlið málsins hefur verið í sérstakri athugun á vegum ríkisstj. Hefur því áður verið lýst yfir opinberlega, sbr. tilkynningu rn. dags. 16. sept. í haust, að ríkisstj. mun taka það mál upp á Alþ. því, sem nú situr. 3. Á það má benda í þessu sambandi, að vegna þess, hve öflun nýrra tekjustofna til lánakerfisins er viðamikið mál, þá ákvað ríkisstj. í septembermánuði s.l. að gera þá þegar sérstakar ráðstafanir til bráðabirgðalánsfjárútvegunar vegna Byggingarsjóðs ríkisins og framkvæmdaáætlana utan Reykjavíkur, en þessar lánveitingar eru þegar komnar til framkvæmda. Hliðstæðar ráðstafanir eru nú í undirbúningi að því er Byggingarsjóð verkamanna varðar. Af því, sem ég nú hef sagt, má ljóst vera, að það, sem á stendur í þessum efnum, eru till. um nýja tekjustofna, væntanlega tekst að fullbúa þær till. fljótlega, en án þeirra till., er tryggi stórauknar tekjur til ráðstöfunar í húsnæðismálum, verða aðrar breytingar á lögunum tiltölulega lítils virði.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Það er víssulega ánægjulegt að heyra það, að nú, eftir fjögurra ára endurskoðun, skuli vera einhver hreyfing á þessu máli, sem ekkert hefur heyrzt um nú í mjög langan tíma. Eftir því, sem ráðh. skýrði frá, hefur ríkisstj. nú til athugunar, eins og hann orðaði það, heildartill. frá húsnæðismálastjórn. Í því sambandi væri í sjálfu sér fróðlegt að fá upplýsingar um það, hvort samkomulag hefur náðst í húsnæðismálastjórn um þessar till. og þá hvort hún hefur ekki skilað einhverjum till. í sambandi við það stóra mál og það meginmál, sem í rauninni allt annað veltur á, en það er tekjuöflunin til þessa mikla kerfis. Það kom ekki fram hjá hæstv. ráðh., hvort hér væri um sameiginlegar till. húsnæðismálastjórnar að ræða eða ekki, og sömuleiðis kom það ekki fram, hvort hún hefði lagt fyrir ríkisstj. einhverjar till., annaðhvort einstakir nm. eða húsnæðismálastjórnin öll, um tekjuöflun í sambandi við húsnæðismálin. Þetta hefði að sjálfsögðu verið fróðlegt að fá upplýst, en það kemur væntanlega fyrir fljótlega, fyrst þetta mál er þó komið til ríkisstj., og þess er a.m.k. að vænta, og ég býst við, að þess vænti margir húsbyggjendur, að það liggi ekki ákaflega lengi hjá hæstv. ríkisstj. óafgreitt, heldur komi þá til kasta Alþ., áður en langt um líður.



Herra forseti. Varðandi fyrri munnlegu fsp. vil ég lýsa því yfir, að eftir því sem mér er bezt kunnugt, eru þessar till. ekki samkomulagsmál hjá húsnæðismálastjórn. Í öðru lagi varðandi tekjuþörfina, þá eru ekki í þessum till. sérstakar till. um auknar tekjur. Það er verkefni ríkisstj. að taka ákvörðun um þann lið málsins.



Herra forseti. Þar sem ég er meðflm. að þessari fsp., auk þess sem ég hef staðið í því stríði nokkur undanfarin ár að fá upplýsingar hjá hæstv. félmrh. um það, hvað þessari marglofuðu endurskoðun líður, þá finnst mér rétt, að ég fái að segja hér örfá orð, áður en fsp. er tekin út af dagskrá. Ég vil þá í fyrsta lagi undirstrika það, sem hv. 5. þm. Reykn. sagði hér áðan, að það er mjög óviðkunnanlegt, vægast sagt, að svo til öllum þeim umbótatill., sem fluttar hafa verið á Alþ. nokkur undanfarin ár um húsnæðismálin, hefur verið drepið á dreif með þeim fyrirslætti, að heildarendurskoðun á húsnæðislöggjöfinni stæði yfir. Sérstaklega hef ég í þessu sambandi í huga frv., sem ég flutti fyrir tveimur árum ásamt öðrum þm. um aðstoð við byggingarsamvinnufélög. Þetta frv. var afgreitt fyrir tveimur árum samkv. till. heilbr.- og félmn. á þann veg, að því var vísað til ríkisstj. og ekki talið tímabært, að Alþ. fjallaði um málið, vegna þessarar heildarendurskoðunar. Nú eru liðin tvö ár, og ég hef raunar aftur sýnt þetta frv. hér á hv. Alþ., en það hefur enn þá ekki neina afgreiðslu hlotið, væntanlega með sömu röksemdafærslu. Nú segir hæstv. ráðh., að ríkisstj. hafi einhverjar till. til meðferðar, en þetta eru sannarlega hálfgerðar huldutill. eftir því sem hér hefur komið fram, því að það eina, sem er upplýst um þær, er það, að húsnæðismálastjórnin standi ekki að þeim, og í öðru lagi, að þær fjalli ekki um fjármagnsútvegun, sem hæstv. ráðh. sagði þó í sinni ræðu að væri þess eðlis, að aðrar breytingar væru tiltölulega lítils virði. Ég verð nú að segja það; að ef það er slík heildarendurskoðun, sem er verið að vísa hér til á hv. Alþ. ár eftir ár, þá geri ég næsta lítið með hana. Ég held, að það væri gott og raunar nauðsynlegt með tilliti til þessara mála allra, að það kæmi þá hreinlega fram í þessum umr., hvaða till. það eru, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú til meðferðar, og frá hverjum þær eru, því að hvorugt þessara atriða hefur verið upplýst. Einungis þetta: Þær eru ekki frá húsnæðismálastjórn og þær fjalla ekki um fjármagnsútvegun, sem er þó forsenda þess, að nokkuð sé hægt að gera samkv. áliti hæstv. félmrh. sjálfs. Annars er það auðvitað ekki svo, að ekkert skipti máli í húsnæðismálunum annað en fjármagnsútvegunin. Í lögum um húsnæðismálastjórn er heill kafli, sem lýtur að því, að byggingarkostnaður verði lækkaður. Sá kafli hefur algerlega verið vanræktur af húsnæðismálastjórn, og til þess að reyna að bæta fyrir þá vanrækslu var sett á laggirnar svonefnd framkvæmdanefnd byggingaráætlunar, sem því miður hefur að mínum dómi tekizt það verk sitt svo, að síður en svo er til lækkunar á byggingarkostnaði, svo að ekki sé meira sagt. Ég skal ekki í fsp.-tíma gera húsnæðismálin að umræðuefni í heild. Til þess eru þau allt of viðamikill. Ég vildi aðeins árétta þessar spurningar, sem hv. 5. þm. Reykn. kom hér fram með. Frá hverjum eru till. og um hvað fjalla till. ?



Herra forseti. Þessi fsp. varðar þrjú læknishéruð á Norðausturlandi, sem öll eru nú Iæknislaus: Þórshafnarhérað, Kópaskershérað og Breiðumýrarhérað. Þórshafnarhérað tekur yfir 4 hreppa í Norður-Þingeyjarsýslu og Norður-Múlasýslu, og íbúar þess voru rúmlega 800 við manntal 1968. Vopnafjarðarlæknir þjónar nú þessu héraði, eftir því sem tími hans og færð leyfir. Milli Þórshafnar og Vopnafjarðarkauptúns eru 80 km, eða því sem næst, og yfir heiði að fara. Þess má geta í þessu sambandi, að í álitsgerð Efnahagsstofnunarinnar í sambandi við Norðurlandsáætlun er Þórshöfn talin helzt til þess fallin að vera aðalbyggðakjarni Norðausturlands milli Jökulsár í Öxarfirði og Smjörvatnsheiðar. Á Þórshöfn er nýr og vandaður læknisbústaður með sjúkraskýli og héraðslækni á þessu svæði er í lögum ætluð staðaruppbót á læknislaun, 50% af laununum, og utanfararréttur með launum eftir 5 ára þjónustu. Kópaskershérað tekur yfir 4 hreppa í Norður-Þingeyjarsýslu, og íbúatala þeirra var s.l. ár rúmlega 690. Þar er nýlegur læknisbústaður með sjúkraskýli og héraðslækni ætluð 50% staðaruppbót á laun sín eins og á Þórshöfn svo og utanfararréttur. Raufarhafnarlækni er ætlað að sinna Kópaskershéraði. Milli Raufarhafnar og Kópaskers eru 55 km, og nú fyrir nokkru mátti sú leið heita ófær vegna snjóa, eins og raunar einnig milli Þórshafnar og Vopnafjarðar. En frá Kópaskeri að vesturmörkum læknishéraðsins er álíka langt og til Raufarhafnar og lengra þó upp á Hólsfjöll. Er þá um Hólssand að fara, sem er í óbyggð. Breiðumýrarhérað tekur yfir 4 hreppa í Suður-Þingeyjarsýslu, íbúar rúmlega 1350. Þar er nýlegur læknisbústaður. Í næsta nágrenni við læknissetrið, á Laugum í Reykjadal, eru þrír skólar: fjölmennur héraðsskóli, húsmæðraskóli og barnaskóli Reykdæla, og er það að sjálfsögðu til mikils hagræðis fyrir skólana og þann mannfjölda, er þar dvelur meira en hálft árið, að hafa skólalækni svo nærri. Í þessum héruðum kvíða margir því, sem von er, að leggja upp á veturinn læknislausir. Áform eða áætlanir um læknamiðstöðvar, þótt athyglisverðar séu og líklegar til góðs, þar sem staðhættir leyfa, geta á engan hátt dregið úr þeim kvíða, þar sem svo hagar til, að langleiðir geta teppzt hvenær sem er og yfir heiðar er að fara. Beiðnum, sem fram hafa komið undanfarin ár um snjómokstur á vegum vegna heilbrigðisþjónustu í þessum læknislausu héruðum, t.d. á vegum heilbrmrn., hefur ekki hingað til verið sinnt, hvað sem gerast kann í því efni á þessum vetri. Ég á þar sérstaklega við þjóðbrautina milli Tjörness og Vopnafjarðarkauptúns. Þó veit ég, að hjá heilbrigðisyfirvöldum er góður vilji til að verða þeim læknislausu að liði. En nú er svartasta skammdegið yfirvofandi og allra veðra von. Því leyfi ég mér að spyrja: Hverjar eru horfur á, að læknar fáist til starfa í Þórshafnar-, Kópaskers- og Breiðumýrarlæknishéruðum?



Herra forseti. Spurt er, hverjar séu horfur á, að læknar fáist til starfa í Þórshafnar-, Kópaskers- og Breiðumýrarlæknishéruðum. Landlæknir hefur látið mér í té eftirfarandi til svars við þessari fsp.: Örðugt er að segja nokkuð ákveðið um horfur á því, hvort eða hvenær læknar fáist til starfa í Þórshafnar-, Kópaskers- og Breiðumýrarlæknishéruðum. Eins og öllum er kunnugt, hefur um langt skeið gengið örðuglega að skipa ýmis hin fámennustu læknishéruð landsins. Hefur slíkt gengið mjög út yfir Raufarhafnar- og Kópaskershérað. Síðan Raufarhafnarhérað var stofnað árið 1958, hafa bæði héruðin örsjaldan verið skipuð samtímis. Vegalengdin milli Kópaskers og Raufarhafnar er talin 55 km, og er sú leið langoftast fær, einnig á vetrum. Íbúafjöldi Kópaskershéraðs er í árslok 1967 talinn 699 og Raufarhafnar 472 eða samtals 1171. Er það hvorki talið of mannmargt læknishérað fyrir einn lækni né sérstaklega víðlent. Örðug er hins vegar stofnun læknamiðstöðvar á þessu svæði, þar sem fleiri en einn læknir þjóni samtímis, þó að slíkt sé nú í athugun. Tel ég þess því ekki að vænta, að læknir fáist fyrst um sinn í Kópaskershérað eða ekki á meðan læknir situr á Raufarhöfn. Bæði Þórshafnar- og Breiðumýrarhérað eru stærri en Kópaskers- og Raufarhafnarhérað. Þórshafnarhérað er með 853 íbúa og Breiðumýrarhérað með 1352 íbúa í árslok 1967. Um Þórshafnarhérað gildir sama og um Kópaskers- og Raufarhafnarhérað, að örðugt er að koma þar á læknamiðstöð. Er því nú gegnt frá Vopnafjarðarhéraði, um 80 km leið, og er það oft örðugt, einkum á vetrum. Aftur á móti væri auðvelt að koma á læknamiðstöð á Húsavík fyrir Húsavíkur- og Breiðumýrarlæknishérað, aðeins 38 km eru frá Breiðumýri til Húsavíkur og auk þess er kominn nýr vegur frá Húsavík til Mývatnssveitar, eins og kunnugt er, svokallaður Kísilgúrvegur. Samkv. læknaskipunarlögunum frá 1965 kemur 50% staðaruppbót á laun héraðslækna í Kópaskers-, Raufarhafnar- og Þórshafnarhéruðum, en engin í Breiðumýrarhéraði. Því miður hef ég ekki meira um þetta að segja, og ég skil mjög vel áhyggjur hv. fyrirspyrjanda í sambandi við læknisþjónustuna á þessum svæðum. En það er hér sem annars staðar við örðugar aðstæður að eiga. Frá sjónarmiði landlæknis, sem er sannast að segja boðinn og búinn og leggur sig allan fram til þess að fá lækna út í dreifbýlið og hefur góð sambönd við læknasamtökin, og samkv. umsögn hans eru horfurnar þær, að ekki er hægt að segja ákveðnar um þetta heldur en ég nú hef greint frá.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans, þótt segja megi, að þau séu ekki verulega uppörvandi fyrir þá, sem í hlut eiga. Sumt af því, sem fram kom í svari hæstv. ráðh., er að mínu áliti umdeilanlegt, en ég mun ekki fara út í rökræður um þetta mál að þessu sinni. Ég hef alltaf haft von um það, að takast mætti að útvega lækna í þessi læknishéruð með aðstoð læknasamtakanna, og á ég þar fyrst og fremst við Læknafélag Íslands og raunar einnig við félagsskap læknanema í Háskólanum. Mér þótti vænt um, að fram kom skilningur á því hjá hæstv. ráðh., að því miður eru litlar vonir um, að læknamiðstöðvar geti leyst vandræði manna í landshlutum, þar sem eins stendur á og í þessum læknishéruðum, sem ég nú hef nefnt. Sem sagt, ég hef alltaf haft von um, að það væri hægt að útvega menn í þessi héruð með samvinnu við læknasamtökin og þar sem hæstv. ráðh. hefur upplýst, að full viðleitni sé í þá átt af hálfu heilbrigðisstjórnarinnar að hafa slíka samvinnu við læknasamtökin, þá vil ég nú mega vona, að sú viðleitni beri árangur áður en þau frv. um læknamál koma til afgreiðslu, sem nú liggja fyrir Alþingi.



Herra forseti. Á þingi vorið 1954 fluttu tveir þáv. ráðh., Steingrímur Steinþórsson og Ólafur Thors, svo hljóðandi þáltill.: „Alþingi ályktar að heimila ríkisstj. að verja úr ríkissjóði á árinu 1954 eða leggja til hliðar á því ári 2 millj. kr. til þess að reisa nýtt stjórnarráðshús í Reykjavík og 1 millj. kr. til kirkjubyggingar í Skálholti.“ Ólafur Thors fylgdi till. úr hlaði og gat þess fyrst, að hinn 1. febr. 1954, þegar 50 ár voru liðin frá því, að stjórnin fluttist inn í landið, hefði ríkisstj. birt tilkynningu þess efnis, að hún mundi beita sér fyrir því, að afmælisins yrði minnzt með því að byggja nýtt stjórnarráðshús. Ólafur Thors lýsti því síðan, hve þröngur væri húsakostur æðstu stjórnar landsins og væri að því mikill bagi fyrir hana og starfsfólk hennar. Þá skýrði hann frá því, að ríkisstj. hefði ákveðið hinu fyrirhugaða stjórnarráðshúsi lóð við Lækjargötu milli Bankastrætis og Amtmannsstígs, fyrirhugað væri, að þetta hús yrði vegleg bygging, en þó án alls íburðar. Í jan. 1968 bar ég fram hér á Alþ. fsp. til forsrh. um það, hvað framkvæmd þessa máls liði. Forsrh. svaraði þessari fsp. 28. febr. 1968. Svar hans var í stuttu máli á þá leið, að lokið hefði verið við teikningu að þessu fyrirhugaða stjórnarráðshúsi á árinu 1966, en ýmsar ástæður hefðu valdið því, að dregizt hefði í 12 ár að ljúka því verki. Síðan hefði það dregið úr frekari framkvæmdum, að hér hefði verið mikil atvinna á árunum 1966–1967. Þá upplýsti ráðh., að 18.5 millj. kr. væru í byggingarsjóði stjórnarráðshúss, en Alþ. hefði lagt árlega ákveðna upphæð í sjóðinn. Síðan forsrh. svaraði þessari fsp. minni í febrúar 1968, hefur sú breyting orðið, að mjög hefur dregið úr byggingarvinnu og atvinnuleysi skapazt hjá byggingariðnaðarmönnum. Ekki virðast horfur á, að úr því rætist í bráð, og ætti það að vera aukin hvatning þess, að ekki væri dregið lengur að hefja umrædda byggingu, sem áreiðanlega mundi skapa möguleika fyrir verulega aukna hagræðingu í störfum landsstjórnarinnar. Af þeirri ástæðu hef ég leyft mér að endurnýja þessa fsp. mína til hæstv. forsrh.



Herra forseti. Í stuttu máli er hægt að svara þessari fsp. þannig, að hægt er að ráðast í byggingu stjórnarráðshúss við Lækjargötu, milli Bankastrætis og Amtmannsstígs, hvenær sem ríkisstj. og Alþ. taka ákvörðun um það og gera ráðstafanir til nægrar fjáröflunar, þannig að hægt sé að halda byggingunni áfram með sæmilegum hraða. Eins og hv. þm. gat um, hefur orðið allmikill dráttur á framkvæmd þessa máls. Til þess eru ýmsar ástæður, margbreytilegar, er óhætt að segja. Í upphafi var ráðgert, að þarna yrði reist mikil höll fyrir allar stjórnarskrifstofur. Síðar kom í ljós, að slíkt var í senn óhentugt, lóðin ekki nógu stór til þess og hefði þurft að kaupa mikið af lóðum fyrir ofan Skólastræti, og enn fremur var stór bygging á þessum lóðum andstæð hinni nýjustu gerð skipulags í Reykjavík. Inn í þetta mál höfðu áður blandazt bollaleggingar um það að reisa nýtt stjórnarráðshús, a.m.k. að nokkru, bak við stjórnarráðsbygginguna sjálfa, þ.e.a.s. milli Hverfisgötu og Bankastrætis. Frá því var horfið, en það hafði haft nokkur áhrif á meðferð málsins um sinn. Nú hefur hin síðari ár verið ráðgert að byggja einungis yfir nokkurn hluta stjórnarskrifstofa á þessum lóðum, sem ríkið á þarna austanvert við Bankastræti, og hafa teikningar síðari ár við það miðazt. Eftir að þeim var lokið og gerð hafði verið grein fyrir málinu hér snemma árs 1968, kom fram gagnrýni af hálfu stjórnarráðsstarfsmanna og að nokkru innan ríkisstj. um, að þarna væri ekki að öllu leyti um hentuga húsgerð eða teikningu að ræða. Þótti þá sjálfsagt að láta kanna það mál til hlítar, á hverjum rökum þær aðfinnslur væru byggðar. Það má segja, að aðalaðfinnslan, sem fram hafði komið og ýmsir hafa tekið undir, sé sú, að óheppilegt væri að byggja stjórnarráðshús yfirleitt á þessum slóðum, það væri heppilegra að ætla lóð á allt öðrum stað, nýjum miðbæ, sem svo er kallaður, eða á einhverjum allt öðrum slóðum, undir nýja stjórnarráðsbyggingu og þá, að því er mér skilst, með það í huga, að allar stjórnarráðsskrifstofur yrðu í einni byggingu. Ég hef ætíð talið, að slíkt væri óskynsamlegt og það af mörgum ástæðum. M.a. er það greinilegt, að í ört vaxandi þjóðfélagi, þar sem ætíð eru vaxandi kröfur til ríkisforsjár í ýmsum greinum, er ómögulegt að sjá fyrir eða gera ráð fyrir til hlítar, hversu stór stjórnarráðsbygging eigi að vera, jafnvel um nokkra áratugi, hvað þá um alla framtíð. Þess vegna hygg ég, að allt tal um það að ætla einni lóð að duga fyrir allsherjar stjórnarráðsbyggingu sé algerlega út í bláinn, sem sé óraunhæft með öllu. Það er þvert á móti alveg ljóst og hefur orðið mjög bert við þá athugun á starfsháttum stjórnarráðsins, sem fór fram til undirbúnings löggjöfinni, sem sett var nú á þessu ári og ráðgert er að taki gildi um áramótin og nú er verið að vinna að reglugerð um, að hin einstöku rn. þurfa mjög mikillar styrkingar við til þess að þau geti gegnt sínu verkefni, ekki með því, að ætlunin sé að fjölga þar stórlega starfsmönnum í skjótri svipan, en það er alveg ljóst, að þau eru allt of veik til þess að gegna sínu forystuhlutverki. Sumpart er hægt að bæta úr því, án þess að auka kostnað, með því að sameina skrifstofur, sem eru annars staðar, hinum eiginlegu stjórnarskrifstofum. Þetta verður að gerast smám saman. Slíkt vekur andúð að ýmsu leyti í upphafi, en verður þó að hafa í huga, þegar menn gera sér grein fyrir starfsháttum stjórnarráðsins. Að slíku hlýtur að verða stefnt. Ég held þess vegna, af þeim ástæðum, sem ég hef nú sagt, að það sé óhnekkjanlegt, að það fær ekki staðizt að ætla að hafa eina byggingu sem allsherjar stjórnarráð Íslands um ófyrirsjáanlega framtíð, hitt sé skynsamlegt, að byggja hóflegt hús á þessum lóðum við Lækjargötu, sem ætlaðar hafa verið í þessu skyni allt frá því kringum 1930, og taki það við því af stjórnarskrifstofum, sem rýmilegt hús á þessum slóðum tekur við, og ætla öðrum skrifstofum húsrými ýmist þar sem þær eru nú eða byggja smám saman yfir þær, eftir því sem atvik standa til. Því er ekki að neita, að þessar bollaleggingar, sem hafa komið upp æ ofan í æ, hafa tafið fyrir endanlegri ákvörðun í málinu. Nú hefur ríkisstj. hins vegar tekið af skarið um þetta og lagt fyrir embætti húsameistara að ljúka við þær teikningar, sem fyrir liggja og ríkisstj. hafði áður í stórum dráttum fallizt á, - einungis með hliðsjón af þeim ábendingum um annað fyrirkomulag hússins í smáatriðum, sem aths. hafa komið við, þegar málið hefur verið athugað af fleiri mönnum á undanförnum mánuðum, vegna þeirrar gagnrýni, sem fram hafði komið. Þetta er ekki meira verk en svo, að þessu er hægt að ljúka hvenær sem er og að því er ég bezt veit, er þegar að því unnið. Stendur þá á ákvörðun um það, hvort menn vilja ráðast í þessa framkvæmd og telja, að hún sé svo brýn, að hana eigi að láta hafa forgang fram yfir ýmislegt annað, sem menn með réttu hafa mjög haft á orði að ráðast þyrfti í, eins og að ljúka við Landsspítala, framkvæmdir við geðverndarspítala, ýmiss konar skólabyggingar, lok lögreglustöðvar og margar aðrar byggingar, og held ég mig þá eingöngu við Reykjavík, og er þó um margar aðrar byggingar víðs vegar annars staðar á landinu einnig að ræða, sem menn verða að meta, hvort þeir vilja láta hafa forgang fram yfir stjórnarráðsbyggingu eða ekki. En af hálfu rn. má segja, að málið liggi nú ljóst fyrir. Þegar menn meta svo, að þetta sé sú bygging, sem mest á riði og menn hafa, eins og ég sagði, nægt fé til þess, að hægt sé að láta bygginguna ganga með sæmilegum hraða, þá á ekki að vera neitt því til fyrirstöðu, að hægt sé að ráðast í framkvæmdir.



Herra forseti. Ef ég skil svar hæstv. ráðh. rétt, þá er það á þá leið, að búið sé að ljúka öllum undirbúningi að því, að hægt sé að hefjast handa um byggingu nýs stjórnarráðshúss á þeim stað, sem um hefur verið talað, þannig að teikningar séu nokkuð tilbúnar og annað, sem það snertir, en strandi aðeins á því að taka ákvörðun um það, hvenær verkið skuli hafið. Ég tel, að ef það stendur eingöngu á ákvörðun um þetta efni og ríkisstj. treystir sér ekki til að taka hana, þá sé ástæða til þess að taka málið til sérstakrar meðferðar hér á Alþ. við annað tækifæri heldur en þetta. En mér virðist, að það séu margar ástæður, sem reki á eftir því, að í þessa framkvæmd sé ráðizt. Það er í fyrsta lagi það, sem hefur verið nefnt, að þar sem þessi framkvæmd er vel undirbúin og þess vegna hægt að hefjast handa strax, sé æskilegt að gera það frá því sjónarmiði, að meðan atvinnuskortur er í landinu mundi einmitt slík framkvæmd koma að verulegu gagni til að bæta úr honum. En svo er það í öðru lagi, að bygging eins og þessi hlýtur að skapa ýmsa möguleika á aukinni hagræðingu í störfum landsstjórnarinnar. Nú veldur það miklu óhagræði í því sambandi, ef hinar opinberu skrifstofur eru dreifðar víðs vegar um bæinn og m.a. skrifstofur stjórnarráðsins sjálfs. Það kom fram hér í umr., þegar hæstv. fjmrh. var með sérstakt sparnaðarfrv. fyrir nokkrum árum, að það er ekki hægt að sameina ýmsar ríkisstofnanir fyrr en búið er að tryggja húsnæði fyrir þær, þar sem hægt er að hafa þær á sama stað. Frá þessu sjónarmiði er hér um sparnaðarmál að ræða. Auk þess verður ríkið nú að borga mikið fé, svo að millj. kr. skiptir, í húsaleigu fyrir þessar stofnanir hjá einkaaðilum hér og þar í bænum. Það væri miklu hyggilegra að taka sérstakt lán til þessarar framkvæmdar og láta það fé, sem nú fer í húsaleigu, ganga til þess að standa undir afborgunum og vöxtum af þessu láni. En sem sagt, sé hér aðeins um það að ræða, að það standi á endanlegri ákvörðun um málið og ríkisstj. telji sér ekki fært að taka hana, þá er sjálfsagt að flytja málið í öðru formi hér á Alþ., þannig að hægt sé að taka endanlega afstöðu til þess. Ég álít, að það sé misskilningur hjá hæstv. forsrh., að ekki sé hægt að ráðast í þessa byggingu vegna þess, að hún þurfi að standa fyrir einhverjum öðrum, sem ríkið þarf að láta reisa. Eins og ég hef sagt núna, mundi vera hægt að leysa þetta mál með lántöku og nota það fé, sem nú fer til þess að greiða húsaleigu í stórum stíl, til þess að standa undir afborgunum og vöxtum af því láni, og þar af leiðandi þarf slík lántaka ekki að standa í vegi fyrir öðrum framkvæmdum, sem ríkið þarf að koma fram, svo sem skólabyggingum, spítalabyggingum o.s.frv.