Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Samningur um Evrópska efnhagssvæðið er ákaflega mikilvægur fyrir Ísland. Ég held að hann eigi ríkan þátt í þeirri velsæld sem hér hefur orðið til á síðustu árum. Það skiptir því miklu máli að styrkja þennan samning ekki síst þegar í gangi er þróun sem allt bendir til að muni veikja samninginn eins og fram kom í orðaskiptum okkar hæstv. utanrrh. í síðustu viku. Hluti af þeirri þróun sem veikt getur samninginn eru afleiðingar af stækkun Evrópusambandsins. Þegar ný ríki verða fullgildir þátttakendur í Evrópusambandinu þá verða þau um leið sjálfkrafa aðilar að samningnum um EES. Eftir það eru þau kölluð til umsagnar um öll þau mál sem varða hagsmuni okkar og þennan samning. Þess vegna er ákaflega mikilvægt að væntanleg aðildarlönd séu vel upplýst um hvað felst í samningnum um EES og hvaða rétt og skyldur þau hafa gagnvart þeim samningi. Því miður er þó staðreynd, herra forseti, að þekkingu þeirra ríkja sem þegar eru innan ESB er ákaflega áfátt þegar kemur að þessum samningi. Áhugi þeirra á samningnum hefur raunar aldrei verið mjög mikill og fer dvínandi ef eitthvað er, enda virðast sum þeirra líta á hann sem tímabundið og skammvinnt fyrirtæki. Þess vegna held ég, herra forseti, að því miður sé líka líklegt að hin nýju ríki sem innan fárra ára kunna að verða aðilar að Evrópusambandinu hafi litla þekkingu á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið nema henni verði sérstaklega ýtt að þeim. Það væri ákaflega neikvætt fyrir hagsmuni okkar ef það væri ekki gert. Ég tel að okkur beri skylda til að upplýsa þessi lönd um samninginn og reyna að efla tvíhliða upplýsingaflæði, annars vegar með því að Íslendingar sjálfir hafi sem nánast samband við þau ríki sem núna eru að hefja viðræður um aðild að ESB og sömuleiðis tel ég að EFTA ætti að gera sérstakt átak í þeim efnum. Ég geri mér að sjálfsögðu grein fyrir því að Evrópusambandið hefur skyldum að gegna í þessu efni. Eigi að síður tel ég nauðsynlegt að við tökum af skarið í þessum efnum og leggjum í sérstakt átak til að efla flæði upplýsinga um Evrópska efnahagssvæðið til þessara kandídata til aðildar að ESB. Þess vegna hef ég lagt fram fyrirspurnir til hæstv. utanrrh. þar sem ég spyr: ,,1. Hvernig hefur EFTA reynt að kynna væntanlegum aðildarlöndum Evrópusambandsins EES-samninginn? 2. Er fyrirhugað að gera átak af hálfu EFTA til að efla þekkingu þeirra á samningnum? 3. Mun utanríkisráðuneytið reyna sérstaklega að auka þekkingu og skilning viðkomandi landa á mikilvægi EES-samningsins fyrir Ísland? Ef svo er, hvernig?``

Herra forseti. Það er mjög erfitt að gera grein fyrir máli sem þessu á jafnstuttum tíma og ég hef hér til umráða. Ég vil fyrst og fremst beina athyglinni að fyrsta lið þessara spurninga og reyna þá að gera grein fyrir hinum á þeim tíma sem ég hef síðar. Í fyrsta lagi er ljóst að skv. 128. gr. EES-samningsins ber aðildarríki Evrópusambandsins að sækja um aðild að EES-samningnum jafnframt. Umsóknarríkjum um aðild að Evrópusambandinu er gerð grein fyrir EES-samningnum með margvíslegum hætti. Í fyrsta lagi hefur Ísland gert fríverslunarsamninga við flest umsóknarríkin ásamt hinum EFTA-ríkjunum. Við aðild þessara ríkja að ESB munu þessir samningar falla niður eins og kunnugt er. Síðan er endursamið um þessa samninga við Evrópusambandið. Í samningaviðræðum við umsóknarríkin og í sambandi við framkvæmd þeirra er þessum ríkjum gerð grein fyrir gildi EES-samningsins bæði af hálfu EFTA-skrifstofunnar í Genf og fastanefnda EFTA-ríkjanna. Á fundum sameiginlegra nefnda EFTA-ríkjanna og þriðju ríkja á grundvelli fríverslunarsamninga þessara aðila fara jafnan fram skoðanaskipti um samskiptin við Evrópusambandið. EFTA-ríkin hafa þá greint hinum væntanlegu aðildarríkjum frá samskiptum sínum við Evrópusambandið annars vegar á grundvelli EES og hins vegar hvað Sviss varðar á grundvelli hinna tvíhliða samskipta. Um leið hafa EFTA-ríkin minnt á að við aðild að Evrópusambandinu falli fríverslunarsamningurinn úr gildi og viðkomandi ríki þurfi að sækja um aðild að EES. Jafnframt hafa hin væntanlegu aðildarríki verið hvött til að kynna sér ákvæði EES-samningsins. Í fyrra var 8 þús. diskettum dreift til landa sem EFTA hefur þriðju landa samninga við. Meginþorri þessa efnis fór til umsóknarlandanna. Disketturnar höfðu að geyma efni um fyrirkomulag viðskipta innan EFTA-ríkjanna og var þar ásamt öðru kynntur EES-samningurinn. Efninu var m.a. dreift til stjórnsýslunnar í umsóknarríkjunum og hagsmunaaðila atvinnulífsins. EFTA-nefndin um svokallaða viðskiptaliprun eða Trade Facilitation hefur um þessar mundir til umfjöllunar möguleika á að halda málþing í umsóknarríkjunum með hagsmunaaðilum atvinnulífsins um svonefnda viðskiptaliprun. Ég vænti þess að af þessu málþingi geti orðið og við erum hlynnt því. Um þessar mundir er unnið að því að færa efni um þetta mál á heimasíðu EFTA og verður uppfærslan kynnt umsóknarríkjunum. Í öðru lagi átti ráðgjafarnefnd EFTA fund í Vaduz þann 3. og 4. nóvember sl. með fulltrúum vinnumarkaðarins frá öllum umsóknarríkjunum þar sem kynnt var starfsemi EFTA, EES-samningurinn og tvíhliða samningur Sviss og ESB. Í þriðja lagi átti þingmannanefnd EFTA fund 30. til 31. október 1997 með þriðju ríkjum sem þá höfðu gert fríverslunarsamning eða samstarfsyfirlýsingu við EFTA-ríkin. Í fjórða lagi er fastanefndum umsóknarríkjanna í Brussel gerð grein fyrir EES-samningnum. Norðurlöndin eiga á ýmsum sviðum reglulega fundi með Eystrasaltsríkjunum og sérstakir fundir hafa verið haldnir með þeim um stækkun ESB og Ísland og Noregur taka þátt í þessum fundum. Í fimmta lagi eru þessi mál rædd reglulega við Evrópusambandið og hefur meiri aðgangur EFTA-ríkjanna að samningaviðræðunum, með vísan til áðurnefndrar 128. gr. EES-samningsins, verið eitt af meginkeppikeflum EFTA-ríkjanna á undanförnum árum. Í sjötta lagi er sérhvert tækifæri notað í tvíhliða samskiptum EES/EFTA-ríkjanna og umsóknarríkjanna til að kynna EES-samninginn. Slík tækifæri eru bæði notuð í tengslum við fundi embættismanna og líka ráðherra. Loks ber að nefna að Ísland hefur á undanförnum árum tekið vaxandi þátt í störfum nefndarinnar um innri markaðsmál eða svokallaðrar ÍMARK-nefndar sem hefur m.a. það hlutverk að kynna Evrópurétt og EES-rétt í stjórnsýslu EES-ríkjanna. EFTA-ríkin fengu tiltölulega nýlega rétt til setu í þessari nefnd og þótti það mjög mikilvægt framfaraskref vegna kynningar á EES-samningnum. Herra forseti. Tími minn er á þrotum, ég vildi gjarnan hafa haft mun meiri tíma til þess að kynna þetta mál. Ég vildi gjarnan fá tækifæri til að gera það í hv. utanrmn. því ég tel að það sé rétti vettvangurinn til þess og mér er gjörsamlega ómögulegt að gera fullnægjandi grein fyrir þessu máli á þessum stutta tíma.

Herra forseti. Ástarjátningar hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar í garð EES-samningsins voru athyglisverðar. Það var helst á hv. þm. að heyra að samningurinn hefði tekið við því hlutverki að vera undirstaða velsældar í landinu og hefði leyst þorskinn af hólmi í þeim efnum. Sömuleiðis hafði hv. þm. áhyggjur af því að væntanleg aðildarríki að Evrópusambandinu væru ekki nógu upplýst um EES-samninginn og áhyggjur af framtíð EES-samningsins. Þá er ekkert eftir ósagt annað en það sem liggur í loftinu, þ.e. söknuður hv. þm. yfir því að Ísland skuli ekki vera í þessum hópi, sem er augljós. Að öðru leyti, herra forseti, held ég að þær breytingar sem verða á þessu rísandi sambandsríki Evrópu hvað varðar skipulag og ákvarðanatökuferli sé miklu stærra mál heldur en hversu vel upplýst hin nýju aðildarríki eru um Ísland og EES-samninginn. Þegar sex og svo kannski önnur sex ríki bætast þarna við mun það leiða til verulegra breytinga á skipulagi þessa bandalags. Það er verulega stórt mál og ástæða til að fylgjast með því, miklu fremur en hitt að hafa áhyggjur af þessum þætti málsins.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. utanrrh. fyrir skýr svör miðað við þann tíma sem hann hafði til umráða. Ég á ekki sæti í hv. utanrmn. lengur og þess vegna kom ég með fyrirspurn mína hér og ég vona að hæstv. ráðherra þyki það ekki að ófyrirsynju. Að því er varðar orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þá voru þau auðvitað vanabundið ergelsi hans út í EES-samninginn, sem við kynntumst auðvitað ákaflega vel á síðustu kjörtímabilum. Ég er þeirrar skoðunar og gæti í lengra máli fært miklu sterkari rök fyrir því að samningurinn um EES eigi verulega mikinn þátt í þeirri velsæld sem hefur komið upp á síðustu árum. Ég get því miður ekki farið nánar út í það á þeim knappa tíma sem ég hef hér en væntanlega tek ég snerru um það við hv. þm. þegar við ræðum um utanríkismál síðar á þessu þingi. Hæstv. utanrrh. taldi hér upp allmarga þætti sem hann hefur ráðist í til þess að efla þessi tvíhliða samskipti milli Íslands, aðallega þó EFTA, og væntanlegra aðildarlanda. Það skiptir ákaflega miklu máli. Hæstv. ráðherra greindi frá því í síðustu viku að hann væri þeirrar skoðunar að stækkunin ein og sér og áhrif hennar og afleiðingar gætu leitt til þess að staða samningsins mundi dvína og rýrna. Þess vegna er það ákaflega mikilvægt fyrir íslenska utanríkisverslun og íslenska velsæld að gera það sem hægt er til þess að þær afleiðingar verði sem minnstar. Ég hefði, ef hæstv. ráðherra hefur tóm til, mikinn áhuga á því að hann mundi í seinni ræðu sinni gera grein fyrir því hvort utanrrn. muni sérstaklega reyna að ná sambandi við þessi ríki og kynna þeim afstöðu okkar. Ég er alveg viss um að það hefur mikil áhrif að dreifa til þeirra 8 þús. diskettum en ég hugsa jafnvel að sérstök för sendinefndar af hálfu íslenska utanrrn. til þessara ríkja hefði jafnvel meiri áhrif heldur en 8 þús. diskettur.

Herra forseti. Það eru í gangi stöðug samskipti út af þessum málum. Í næstu viku á ég m.a. fund með utanríkisráðherra Bretlands, Robin Cook, út af þessum málum og ýmsum öðrum. Við verðum að sjálfsögðu að fylgjast með þeim eins og kostur er. Þar sem hv. þm. á ekki lengur sæti í utanrmn. þá er ég að sjálfsögðu tilbúinn til að mæta, eða embættismenn mínir, hvenær sem er hjá hvaða þingflokki sem er til að upplýsa sem best um þessi mál. Ég óska eftir því að leitað verði eftir því. Hins vegar skil ég hv. þm. Steingrím J. Sigfússon þannig að hann óski ekki eftir því, vilji ekki umræðu um þessi mál 

Forseti biður hv. þm. að hafa hemil á kæti sinni meðan verið er að tala hér í ræðustól.

Herra forseti. 5. júní 1998 samþykkti Alþingi breytingar á áfengiskaupalögum. Hv. allshn., undir forustu núv. dómsmrh. og þáv. formanns nefndarinnar, Sólveigar Pétursdóttur, beitti sér þá fyrir ákvæði til bráðabirgða við þau lög þess efnis að dómsmrh. skipi nefnd sem hefði það verkefni að kanna hvort æskilegt væri að breyta áfengiskaupaaldri hér á landi. Í þessu ákvæði til bráðabirgða var dómsmrh. falið að skipa nefnd sem hefði þetta verkefni og var viðfangsefni nefndarinnar lýst svo: 1. Skilgreindir verði kostir og gallar breytinga á áfengiskaupaaldri. 2. Könnuð verði reynsla annarra þjóða sem breytt hafa áfengiskaupaaldri. 3. Kannað verði hvernig efla þyrfti forvarna- og eftirlitsstarf til að stuðla að jákvæðum áhrifum slíkra breytinga og hvernig standa þyrfti að undirbúningi. 4. Metin verði áhrif þess til lengri og skemmri tíma að færa áfengiskaupaaldur niður í 18 ár. 5. Metið verði hvort rétt væri að færa áfengiskaupaaldurinn tímabundið niður í 18 ár til að kanna reynslu slíkra breytinga eða hvort eingöngu verði miðað við að færa aldurinn úr 20 í 18 ár að því er varðar létt vín og bjór. 6. Meta hvort rétt væri að skoða samhliða slíkri breytingu að færa aldurinn til ökuleyfis úr 17 í 18 ár og að lækka leyfilegt áfengismagn í blóði 17--20 ára við akstur í 0 prómill. Í mars 1999, eða hálfu ári eftir að dómsmrh. átti samkvæmt lögunum að hafa skilað skýrslunni til Alþingis, spurði ég þáv. dómsmrh. Þorstein Pálsson um stöðu málsins. Þá kom í ljós að ráðherra hafði ekki skipað nefndina fyrr en þremur til fjórum mánuðum eftir að hún átti að skila niðurstöðu sinni til Alþingis. Ég skil vel að málið er vandmeðfarið og ýmsar úttektir og athuganir þurfi að gera og meta t.d. reynsluna hjá nágrannaþjóðunum sem fyrir löngu síðan hafa lækkað áfengiskaupaaldurinn niður í 18 ár til samræmis við þau réttindi sem ungt fólk á þessum aldri hefur fengið. Nú, um einu ári eftir að þáv. dómsmrh. var spurður um málið, bólar enn ekkert á umræddri skýrslu. Mér finnst virðingu Alþingis miboðið með því að framkvæmdarvaldið virði ekki ákvæði laga sem hér eru sett en hæstv. dómsmrh. hafði lagafyrirmæli í áfengiskaupalögunum frá 1998 um að leggja málið fyrir Alþingi á tilteknum tíma. Hafi sá tími ekki verið nægjanlegur þá bar hæstv. ráðherra að óska eftir atbeina Alþingis til að fá framlengdan þann tímafrest sem Alþingi gaf ráðherra til að vinna verkið, þ.e. til október 1998. Nú er liðið eitt og hálft ár frá því ráðherra bar samkvæmt lögunum að leggja skýrsluna fyrir þingið. Það hefur gerst áður að ráðherra hafi með frv. til laga óskað framlengingar á fresti sem Alþingi hefur gefið til tiltekinna verka. Í því sambandi minni ég á skaðabótalögin sem hæstv. ráðherra þekkir og skemmst er líka að minnast að hæstv. sjútvrh. greindi Alþingi frá því nú þegar þing kom saman í haust að skýrsla sem hann átti að vinna samkvæmt lögum um Kvótaþing væri ekki tilbúin. Ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra skýri líka fyrir Alþingi nú hvort einhver niðurstaða liggi fyrir varðandi viðfangsefni nefndarinnar og þá hver hún er. En til þess að fá svar við þessu og einkum hvers vegna, sem mér finnst ámælisvert, að ráðherra hafi ekki enn skilað þessari skýrslu eða gert grein fyrir af hverju, þá er þessi fyrirspurn lögð hér fram í þremur töluliðum.

Herra forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. þm. fyrir þessa fyrirspurn og ábendingar hennar. Hér er spurt um mál sem vissulega hefði mátt fara betur. Tilurð þess má þó rekja til atvika sem áttu sér stað áður en ég tók við ráðherraembætti. Nefnd þeirri sem hér um ræðir hefur því miður ekki miðað nógu vel í störfum sínum þannig að ekki hefur verið staðið við þau tímamörk sem henni voru sett. Eins og áður hefur komið fram, í svari fyrrv. dómsmrh. í mars sl. við fyrirspurn hv. þm. sem nú spyr aftur um málið, dróst skipan nefndarinnar fram í janúar á síðasta ári. Nefndinni þótti síðan nauðsynlegt að láta fara fram víðtæka gagnaöflun til að byggja niðurstöðu sína á, bæði frá innlendum og erlendum aðilum. Hún leitaði einnig til Ingu Dóru Sigfúsdóttur, sérfræðings hjá fyrirtækinu Rannsóknir og greining, en hún hefur unnið að samantekt rannsókna sem gerðar hafa verið um áfengisneyslu og drykkjuvenjur íslenskra ungmenna. Var það mat nefndarinnar að mikilvægt væri að fá niðurstöður úr þeirri samantekt til nota í skýrslu nefndarinnar og til rökstuðnings þeim tillögum sem hún mun gera. Niðurstöður skýrslunnar frá Rannsóknum og greiningu bárust í nóvember sl. og hefur nefndarstarfinu síðan verið hraðað svo sem föng eru á. Drög að skýrslu nefndarinnar liggja nú fyrir hjá nefndarmönnum og stefnir nefndin að því að skila tillögum sínum eigi síðar en í apríl næstkomandi, en nefndin fundar nú stíft. Hæstv. forseti. Það á sinn þátt í drættinum á starfi nefndarinnar að tveir nefndarmenn hafa látið af störfum á starfstímanum og aðrir komið í þeirra stað. Nefndin er nú skipuð eftirtöldum: Söndru Baldvinsdóttur frá dómsmrn. sem er formaður; Jóni Bjartmarz frá ríkislögreglustjóra, Jónínu Bjartmarz frá Samtökunum heimili og skóla, Þorgerði Ragnarsdóttur, tilnefndri af heilbr.- og trmrn., Ingibjörgu Guðlaugsdóttur, tilnefndri af Félagi framhaldsskólanemenda og Óttari Guðmundssyni, tilnefndum af landlæknisembættinu. Svo vikið sé að fyrstu spurningu fyrirspyrjanda þá getur verið nokkuð erfitt fyrir ráðherra að hafa verkstjórn með nefndum sem þessari. Ég hlýt að vísa til orða fyrrv. dómsmrh. um að þingmenn sýni skilning á að nefndin þurfi nauðsynlegan tíma til að kanna málið. Ráðherra hefði auðvitað getað leyst nefndina frá störfum og skipað nýja en það hefði ekki flýtt fyrir lokaniðurstöðu. Það hefur sjaldan gefist vel að skipta um hest í miðri á. Víst hefði átt að óska atbeina Alþingis um framlengingu á frestinum samkvæmt lögunum og framkvæmdarvaldshafar eiga að framfylgja lagafyrirmælum. Sú skylda takmarkast þó af því sem telja verður mögulegt. Það sem mestu máli skiptir er að fá vandaða niðurstöðu úr nefndinni. Ég er viss um að hv. fyrirspyrjandi er mér sammála um það. Hér er um að ræða álitaefni sem margar hliðar eru á og bent var á í allshn. á sínum tíma. Þetta kemur glöggt fram í þeim fyrirmælum sem fram koma í bráðabirgðaákvæði laganna sem hv. fyrirspyrjandi gerði einmitt grein fyrir í máli sínu hér áðan. Ég mun að sjálfsögðu leggja áherslu á að fylgjast sérstaklega vel með þessu máli og vænti þess að nefndin skili tillögum sínum eins fljótt og unnt er þannig að hv. þm. geti kynnt sér þær.

Herra forseti. Hér er á ferðinni álitamál sem hefur margar hliðar. Ég held að í raun sé með þessari fyrirspurn hreyft mjög þörfu máli sem nauðsynlegt er að taka snarlega til afgreiðslu. Ein hliðin á þessu er t.d. sú að fólkið sem er heimill aðgangur að vínveitingastöðum, þ.e. 18 ára, má ekki, eftir að inn er komið, kaupa áfengi. Það vita allir að það er ekki hægt að framfylgja svona banni, það gengur bara ekki upp. Ég held að það þurfi að afgreiða þetta mál snarlega. Ég treysti hæstv. dómsmrh. til að svo verði gert. Önnur hlið á þessu máli, herra forseti, er að fólk í vígðri sambúð, fólk sem er gift, má ekki kaupa áfengi. Hugsast getur að hjón fari saman inn á veitingastað en annað þeirra megi ekki kaupa áfengi. Svona atriðum sem þarf að ganga frá og laga. Ég þakka fyrir að þessu máli skuli vera hreyft hérna.

Herra forseti. Ég vil þakka ráðherra hæstv. fyrir svörin. Það er alveg ljóst eins og fram kom í máli hennar að sökin er ekki hennar nema að hluta. Þau vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð í dómsmrn. eru vissulega til vansa og ámælisverð. Ég hef sagt að ég hafi fullan skilning á því að þessi nefnd þurfi ákveðið svigrúm til að vinna verk sitt og kannski lengri tíma en þingið gaf í upphafi, en það er lágmark að hæstv. ráðherra láti þá Alþingi vita hvernig standi á slíkum drætti, að það skuli líðast að fjórum mánuðum eftir að skýrslan á að liggja hér fyrir Alþingi, þá fyrst skipi ráðherra nefndina. Nú þegar liðið er eitt og hálft ár frá því að skýrslan átti að liggja fyrir þinginu þarf að kreista fram hjá þessum tveimur ráðherrum skýringar á þeim drætti. Það er þetta sem ég er fyrst og fremst að gagnrýna. Það er áhyggjuefni hve oft ráðherrar vanvirða þingið t.d. með því að veita ekki upplýsingar sem þm. óska eftir hjá framkvæmdarvaldinu. Það er þetta fyrst og fremst sem ég er að vekja athygli á. Ég nefndi það hér að hæstv. sjútvrh. gerði þinginu grein fyrir því þegar á öðrum degi þingsins í haust að dráttur yrði á því að hann gæti lagt fram skýrslu sem hann átti að leggja fyrir í janúarmánuði, sem þá voru fjórir mánuðir í. En hæstv. dómsmrh. hefur ekki gert það. Þess vegna er þessi vinnubrögð ámælisverð. En það hefur þó komið hér fram að verið er að vinna af miklum krafti í þessari skýrslu og það er vel. Hún verður væntanlega lögð fyrir í aprílmánuði nk. eins og hæstv. ráðherra bendir á en ég skil ekki að tvo mánuði þurfi til viðbótar til að vinna þessa skýrslu þegar drög liggja þegar fyrir á borði ráðherra. Ráðherra hefur sem sagt viðurkennt það sem ég spurði um í fsp. minni, að ástæða væri til að óska eftir atbeina Alþingis til að fá framlengdan þann frest sem Alþingi gaf dómsmrh. Ráðherra hefur sagt að það sé ekki til eftirbreytni að framfylgja ekki lagafyrirmælum eins og hv. tveir dómsmrh. hafa orðið berir að.

Herra forseti. Ég átti orðastað við hæstv. umhvrh. í síðustu viku um stöðu íslenska hrafnastofnsins. Þá flutti hæstv. ráðherra hér tölur sem að mínu mati gáfu ákaflega uggvænlegar upplýsingar um stofninn og ég átti ekki von á áður. Þær fólu í sér eftirfarandi: Í fyrsta lagi kom fram að við einu skipulögðu rannsóknirnar á stofninum hér á landi sem fóru fram í Þingeyjarsýslum 1991--1998 þá fækkaði hrafnsóðulum í ábúð um 2,1% á ári. Stofninn hefur því minnkað verulega. Í öðru lagi segir hæstv. ráðherra sjálf að líklegasta skýringin á þessu sé ofveiði. Í þriðja lagi upplýsti hún að samkvæmt skýrslum veiðimanna hefði veiddum hröfnum fækkað úr 7.100 árið 1995 í ríflega 5.000 árið 1998. Þetta er auðvitað skýr vísbending um ofveiði og ekkert annað, svo fremi veiðiálagið hafi ekki minnkað, sem ekkert bendir hins vegar til. Í fjórða lagi sagði hæstv. ráðherra að miðað við einu upplýsingarnar sem liggja fyrir um stofnstærðarmat á hrafni séu u.þ.b. 5.000 ungar til í lok sérhvers varptímabils. Herra forseti. Miðað við þessar upplýsingar sem hæstv. ráðherra veitir er verið að veiða fleiri hrafna árlega en verða til í varpinu. Veiðin hefur sem sagt sveiflast sl. ár frá 5.500 upp í 7.100 hrafna en á öllum þessum síðustu árum er það meiri fjöldi en hæstv. ráðherra segir hér við þingið að komist upp vegna varpsins. Ég hef engar upplýsingar aðrar en þær sem hæstv. ráðherra lagði fram. Mig uggði ekki að þær væru svona dramatískar en séu þær réttar þá er ljóst að verið er að ganga nokkuð harkalega á hrafnastofninn. Ég spurði því hæstv. ráðherra í síðustu viku þegar við ræddum þetta hvort hún hygðist ekki beita sér fyrir að hrafninn yrði settur á válista. Hæstv. ráðherra tók sennilega ekki eftir spurningunni og svaraði henni ekki, en ég tel að þær upplýsingar sem liggja fyrir um eina tiltekna fuglategund séu það alvarlegar að ráðherrann verði að skýra fyrir okkur hvort hún ætli ekki að beita sér fyrir því að hrafninn verði settur á válista. Ef hún ætlar sér ekki að gera það er þá hægt að draga aðra ályktun en þá að hún trúi ekki sjálf þeim upplýsingum sem hún flutti okkur í síðustu viku?

Virðulegur forseti. Spurt er hvort umhvrh. hyggist beita sér fyrir því að íslenska hrafninum verði bætt á válista. Það er ekki í verkahring umhvrh. að meta hvort viðkomandi stofn eða tegund fari á válista né að beita sér fyrir því. Við mat á því hvort tegund er sett á válista er farið eftir settum viðmiðunum sem byggja á vísindalegum upplýsingum um ástand viðkomandi stofns og þróun hans undanfarin ár. Náttúrufræðistofnun Íslands er sú stofnun ráðuneytisins sem framkvæmir slíkt mat og gefur út válista yfir þær tegundir sem eiga undir högg að sækja í ljósi settra viðmiðana frá Alþjóðanáttúruverndarsamtökunum. Undanfarin ár hefur Náttúrufræðistofnun Íslands unnið að gerð válista yfir fugla og er þeirri vinnu að mestu lokið. Samkvæmt upplýsingum stofnunarinnar á eftir að fara yfir og athuga betur gögn um fjórar tegundir og ganga frá listanum til útgáfu. Væntanlega verður válistinn yfir fugla gefinn út innan tveggja mánaða. Hrafninn er ein af þessum fjórum tegundum sem eru í athugun og í drögum að válistanum sem nú er í vinnslu er hrafninn flokkaður til tegunda í svokallaðri yfirvofandi hættu, sem er slök þýðing úr ensku á orðinu ,,vulnerable``. Ástæðan fyrir því er að samkvæmt þeim upplýsingum sem fyrir liggja virðist stofninn hafa minnkað um 20% eða meira á undanförnum árum. Eins og fram kom í fsp. og svörum mínum í síðustu viku hefur hann farið minnkandi en athugun stofnunarinnar beinist núna að því að meta hvort upplýsingar um hrafnastofninn séu nægjanlega áreiðanlegar til að flokka hann með þessum hætti eða hvort setja ætti hrafninn í flokk sem kallast upplýsingar ófullnægjandi. Varðandi það sem kom fram í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um að líkleg skýring væri ofveiði, þá hefur hún eigi að síður farið minnkandi. Árið 1995 voru veiddir 7.100 fuglar en árið 1998 5.500 fuglar. Veiðin hefur því farið minnkandi en rétt er að miðað við þær upplýsingar sem við höfum eru ungarnir 5.000, þannig að hér er um meiri veiði að ræða heldur en ungafjölda. Ég vil einnig nefna að ýmsir telja eðlilegt að hrafninum fækki vegna þess að hann komist í minna æti en fyrr, þ.e. það er búið að loka meira af ruslahaugum og skreiðarhjallar eru ekki um allt land eins og var hér áður fyrr og það gæti því verið eðlilegt að stofninn drægist saman. Virðulegur forseti. Varðandi fyrirspurnina mun ráðuneytið ekki hafa afskipti af þessu ferli, þ.e. válistaferlinu. Náttúrufræðistofnun Íslands hefur verið að vinna að útgáfu válistans fyrir fuglana í samræmi við hlutverk stofnunarinnar og í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar, svo sem ákvæði í Bernarsamningnum um vernd villtra plantna og dýra og búsvæða þeirra. Við munum því bíða átekta eftir að válistinn verði skýr og meta hvort þá þurfi að grípa til aðgerða eða ekki.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. 7. þm. Reykv., Össuri Skarphéðinssyni, fyrir þessa fyrirspurn. Málið er afar athyglisvert. Við vitum að hrafninn hefur því miður verið veiddur ótæpilega af óvönduðum veiðimönnum og því er málið komið í þetta horf sem hér hefur verið rætt um. Ég tek undir með fyrirspyrjanda og vonast til þess að ráðherra flokki ekki hrafninn í flokk sem hann nefndi hér áðan, upplýsingar ófullnægjandi. Ég vona að hann lendi í hinum flokknum, þ.e. yfirvofandi hætta, eins og raun ber vitni um. En aftur, bestu þakkir til fyrirspyrjanda og var vonum seinna að vakin væri athygli á þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri fyrirspurn sem hér er komin fram til að fá skýrari svör sem ráðherrann hefur svo sannarlega gefið. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvenær sé að vænta niðurstöðu um hvort íslenski hrafninn lendi á válista eða verði verndaður á annan hátt. Við skulum minnast þess að íslenski hrafninn er að sjálfsögðu vargur í mörgum skilningi þess orðs en hann hefur líka mikla sérstöðu meðal íslensku þjóðarinnar, sérstöðu í íslensku náttúrufari. Við eigum að gæta hans eins og annarra dýra og ganga ekki of nærri honum.

Herra forseti. Hafi ég skilið hæstv. ráðherra rétt þá er í máli hennar hrapallegur misskilningur. Hæstv. ráðherra benti á að veiðar hefðu minnkað á hrafni. Það er rétt. Árið 1995 voru veiddir rösklega 7.000 hrafnar og 1998 ekki nema 5.100. En það eru hættumerki sem speglast í því. Á þessum tíma hefur veiðimönnum að líkindum fjölgað frekar en hitt og það að veiðiálagið skuli aukast á sama tíma og veiðin minnkar bendir auðvitað til þess að stofninn sé að minnka og e.t.v. hraðar en þessar tölur gefa til kynna. Ég tek það hins vegar fram, herra forseti, að ég er sammála hæstv. ráðherra um að gera megi því skóna að á síðustu tveimur áratugum sé ekkert óeðlilegt þó að hrafnastofninn minnki vegna þess að miklu minna framboð er af fæðu en áður með bættu hreinlæti og bættri förgun sorps. En upplýsingarnar sem hæstv. ráðherra flutti hingað inn eru auðvitað ógnvekjandi frá sjónarhóli þessa stofns. Þær fela það í sér að verið sé að veiða fleiri fugla á hverju ári en komast upp. Þá hlýtur maður að staldra við og spyrja: Er það ekki skylda hæstv. ráðherra, sem á fyrir hönd framkvæmdarvaldsins að gæta náttúrunnar, að grípa í taumana? Að sjálfsögðu. Það er ein meginregla sem allir stjórnmálaflokkar eru sammála um, eru a.m.k að verða sammála um og Framsfl. hefur verið sammála um æðilengi. Hún er sú að náttúran eigi að njóta vafans. Það hefur ítrekað komið fram hjá talsmönnum Framsfl. að náttúran eigi að njóta vafans. Þess vegna dugir ekki fyrir hæstv. ráðherra að koma og segja að ekki sé víst að nægilegar upplýsingar séu fyrir hendi til þess að draga ályktun um stöðu hrafnsins. Ef upplýsingar eru ekki fyrir hendi en vísbendingar hins vegar, álitlegar meira að segja, um að þessi stofn kunni að sæta ofveiði, eins og hæstv. ráðherra sagði fyrir viku síðan, þá á hrafninn að njóta vafans. Það á að setja hann á válista. Þetta er kunningi okkar og eins og áður hefur komið fram er allsendis óvíst hvort Norðmenn hefðu nokkurn tímann fundið Ísland ef ekki hefði verið fyrir atbeina þeirra þriggja hrafna sem fylgdu Hrafna-Flóka.

Virðulegur forseti. Það er rétt að stofninn hefur minnkað miðað við þær upplýsingar sem tiltækar eru og hrafninn fer á válista --- það er verið að flokka núna hvar hann fer á válista. Það er ekki í verkahring ráðherra, eins og hér kom fram í fyrirspurn hjá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni, að flokka hrafninn. Náttúrufræðistofnun Íslands gerir það og válistinn kemur út núna á næstu tveimur mánuðum en hér var einnig spurt um það. Þegar Náttúrufræðistofnun Íslands er búin að flokka hrafninn á válistann í þann flokk sem þeir telja að hann eigi heima í þá mun ráðuneytið, í samráði við Náttúruvernd ríkisins og ráðgjafarnefnd um villt dýr og hugsanlega fleiri, taka afstöðu til niðurstöðu Náttúrufræðistofnunar Íslands og meta hvort ástæða þyki til aðgerða, þá hvaða aðgerða, til að styrkja vernd tegundarinnar, hugsanlega með friðun. Virðulegur forseti. Ég nefndi í svari mínu áðan að það eru fjórar fuglategundir sem fara á válistann.

Nú eru allt of margir fundir í gangi hérna í salnum. Forseti biður um hljóð í salnum á meðan verið er að tala.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Ég nefndi það áðan í svari mínu að samkvæmt upplýsingum Náttúrufræðistofnunar Íslands eru fjórar tegundir í vinnslu núna í sambandi við válistann, þ.e. hrafninn, grágæsin, svartbakurinn og svartþröstur. Það kom mér verulega á óvart þegar ég fékk þær upplýsingar að svartbakurinn væri ein af þeim tegundum sem er til skoðunar í sambandi við válistann. Ég vildi gjarnan að það kæmi hér fram.

Herra forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn til hæstv. samgrh. um rannsóknir á tveimur sjóslysum og spurningarnar hljóða svo, með leyfi forseta: ,,1. Hvað líður rannsóknum á sjóslysunum þegar Vikartindur strandaði og Dísarfell sökk? 2. Hvenær má vænta niðurstöðu þeirra?`` Hér er um tvö skip að ræða sem voru undir erlendum fána og hefur nokkuð verið um það fjallað hér, allt frá því þessir válegu atburðir gerðust 1997. Sem betur fer varð ekki manntjón þegar Vikartindur strandaði en allur aðdragandi þess máls var nokkuð sérstakur og til mikillar umhugsunar fyrir íslensk stjórnvöld varðandi inngrip eða ákvarðanatöku þegar skipstjórnarmenn bregðast ekki rétt við. Í annan stað vildi ég vitna til Dísarfells vegna þess að um það var nokkuð rætt í fjölmiðlum og m.a. vitnað til samgrn. varðandi það mál. Í Morgunblaðinu föstudaginn 11. apríl 1997 segir svo, með leyfi forseta: ,,Mörgum spurningum talið ósvarað. Samgönguráðuneytið hefur ákveðið að fara fram á framhaldssjópróf vegna skips Samskipa, Dísarfells, sem fórst í byrjun mars. Rannsóknarnefnd sjóslysa hefur þegar ritað Héraðsdómi Reykjavíkur bréf þar sem óskað er eftir að rannsókn verði haldið áfram. ,,Rannsóknanefnd sjóslysa hefur fylgst með málinu og óskar nú frekari upplýsinga. Við teljum frekari rannsókn nauðsynlega, bæði til að athuga forsögu málsins, hvert ástand skipsins hafi verið og hvort fullnægjandi viðgerð hafi farið fram á því, auk þess sem við viljum að reynt verði að skýra tildrög slyssins betur`` ...`` Þetta segir þáv. samgrh. Vitnað er til Ragnhildar Hjaltadóttur, formanns rannsóknarnefndar sjóslysa þá, en hún segir, með leyfi forseta: ,,... að í erindi nefndarinnar til héraðsdóms segi m.a. að mjög mörgum spurningum sé ósvarað eftir fyrra sjópróf. Hún leggur þó áherslu á að með þessu sé nefndin á engan hátt að gefa í skyn að sjóslysið sé málum blandið.`` En það kemur líka fram í fréttinni, með leyfi forseta, að: ,,Ragnhildur kveðst ekki reiðubúin til að greina frá hvaða spurningar hafi vaknað, sem ekki hafi fengist svör við. ,,Oft eru teknar lögregluskýrslur áður en sjópróf eru haldin, þannig að rannsóknarnefndin og aðrir sem mæta í sjópróf geti undirbúið sig fyrir þau, en í þessu tilviki voru ekki gerðar skýrslur heldur farið beint í sjópróf. Þetta er fremur óvenjulegt, en fyrir vikið eru sjóprófin því frumyfirheyrsla og því er eðlilegt að spyrja þurfi aðila málsins betur,`` segir hún.`` Herra forseti. Þessar fyrirspurnir eru lagðar fram að gefnu tilefni. Eins og ég kom að í upphafi máls míns urðu þessi slys í apríl 1997 og ég verð að segja það að mér finnst nokkuð langt um liðið frá því að rannsóknir hófust aftur og frá því að þessi slys urðu. Ekki eru enn þá komin svör við þessum rannsóknum og ég tel að hér séu mál sem þurfi virkilega að taka mjög á.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir spurningarnar sem hljóðuðu þannig: ,,1. Hvað líður rannsóknum á sjóslysunum þegar Vikartindur strandaði og Dísarfell sökk? 2. Hvenær má vænta niðurstöðu þeirra?`` Vikartindur, sem strandaði vélarvana austan Þjórsár 5. mars 1997, var skráður í Þýskalandi og með erlenda áhöfn. Rannsóknarnefnd sjóslysa hefur lokið rannsókn sinni og skilað skýrslu til samgrh. Nefndin telur að orsök strandsins hafi verið röng greining bilana í aðalvél og vanmat skipstjóra á aðstæðum þegar hann heimilaði að vélin væri stöðvuð. Hann hefði átt að knýja á um að halda vélinni í gangi og telur nefndin að skipstjóra hafi mátt vera ljóst að áhættusamt væri að liggja við akkeri til lengdar með hliðsjón af vaxandi veðurhæð og álandsvindi. Jafnframt telur nefndin það hönnunargalla að ferskvatnskælikerfi ljósavéla og aðalvélar hafi ekki verið alveg aðskilin og óháð hvort öðru. Dísarfell, sem sökk 9. mars 1997 á leið til Evrópu, var skráð í Antíku á Barbados og var eign Sigling D Shipping Company sem er dótturfélag Samskipa hf. Áhöfn skipsins var íslensk. Rannsókn rannsóknarnefnda sjóslysa hefur lokið rannsókn sinni og skilað skýrslu til samgrh. fyrr í dag. Skiptar skoðanir eru meðal nefndarmanna hver hafi verið orsök slyssins og skila tveir nefndarmanna séráliti í málinu. Í nefndinni komu fram tvö meginsjónarmið um ástæður þess að Dísarfell sökk. Annað sjónarmiðið, sem fram kemur í séráliti eins nefndarmanna, er að vegna bilunar í dælukerfum og/eða fyrir mistök hafi sjó verið dælt eða hann runnið inn í lestar um samtengt austur- og kjölfestukerfi. Hitt sjónarmiðið, sem fram kemur í séráliti eins nefndarmanns, er að loftrásir lesta og/eða lokunarbúnaður þeirra hafi gefið sig og sjór streymt inn eða þá að bilun hafi orðið í austurkerfi skipsins sem orsakaði innstreymi sjávar í lestar í stað útdælingar. Meiri hluti nefndarinnar, þ.e. þrír af fimm, telur að báðar þessar skýringar geti staðist út af fyrir sig. Þeir telja þó fyrra sjónarmiðið líklegri ástæðu þess að Dísarfell sökk en útiloka ekki seinna sjónarmiðið og að þau geti jafnvel verið samverkandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir að hreyfa þessu máli. Það er mjög langt síðan þessi slys áttu sér stað. Hins vegar er forvitnilegt og ástæða til þess að spyrja hæstv. ráðherra þegar skoðanir eru skiptar hvað varðar ástæður þess að Dísarfellið sökk, hvort rannsóknin er þá talin ófullnægjandi og að henni sé í raun ekki lokið og það þurfi að fara betur yfir þær niðurstöður sem honum hafa borist. Jafnframt teldi ég ástæðu, virðulegi forseti, til þess að umhvrh. skilaði endanlegri skýrslu hvað varðar hreinsun og frágang á strandstað Vikartinds. Á sínum tíma voru mjög miklar umræður um það hvernig staðið var að allri ákvarðanatöku og verklegri framkvæmd við hreinsunina og ég teldi ástæðu til þess, virðulegi forseti, að við færum fram á slíka skýrslu.

Herra forseti. Ég þakka samgrh. fyrir greinargóð svör hans um leið og ég vil geta þess sérstaklega, svo það valdi ekki misskilningi, að ég talaði um að ekki hefði orðið slys við strand Vikartinds. Hins vegar varð dauðaslys þegar áhöfn eins af varðskipum okkar lagði sig alla fram við björgunarstörf. Þá fórst einn áhafnarmaður varðskipsins. Segja má að hér sé nokkuð merkilegt mál á ferðinni. Í fyrsta lagi vegna þessara tveggja álita sem koma fram frá þeim sem sitja í sjóslysanefnd og í annan stað vegna þess að um er að ræða dótturfyrirtæki íslensks skipafélags undir erlendum fána en ætla má lögum samkvæmt að íslensk yfirvöld hafi takmarkaðan aðgang að upplýsingum vegna þess hvar skipið er skráð. Ég tel hins vegar fulla ástæðu til þess að taka tvennt til mjög alvarlegrar athugunar í hinni íslensku löggjöf. Það er í fyrsta lagi það einke nnilega ástand sem er ríkjandi þegar skip ferst eða strandar. Við þekkjum dæmi um það, ekki eru mörg ár síðan að sanddæluskipi hvolfdi úti við Engey. Það liðu líklega tvær vikur eða á þriðju viku þangað til skipið var tekið af strandstað og rannsókn málsins hófst. Full ástæða er til þess að herða mjög á rannsóknum sjóslysa eins og gerist við flugslys. Í sjálfu sér er mjög undarlegt að enn skuli svo vera háttur hafður á sem raun ber vitni um sjóslysin. Í annan stað held ég að full ástæða sé til þess að breyta lögum hér þannig að við höfum meiri yfirráð og getum blandað okkur í rannsókn slysa sem verða á skipum undir erlendum fána í ljósi þess hvernig kaupskipafloti okkar Íslendinga hefur þróast á liðnum árum.

Herra forseti. Vegna þeirra orða hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur að um væri að ræða skiptar skoðanir innan sjóslysanefndar og því væri rannsókn ekki lokið þá vil ég segja að nefndin hefur skilað ráðuneytinu skýrslu. Það eru uppi tvenns konar skýringar tveggja nefndarmanna þannig að út af fyrir sig er ekki beinn ágreiningur þó skýringar séu mismunandi á tildrögum. Ég lít því svo á að nefndin hafi lokið því að skila rannsóknarskýrslu til ráðuneytisins og mun því ekki gera kröfu um frekari vinnu að svo komnu máli nema eitthvað sérstakt nýtt komi upp eða komi í ljós. Ég tel að rannsókninni sé þar með lokið af hálfu nefndarinnar. Hvað varðar það sem hv. fyrirspyrjandi nefndi, þ.e. um að það þurfi að hraða rannsókn þessara mála þá er ég alveg sammála því og ég tel að það þurfi að skýra þá löggjöf. Ég hef gert ráð fyrir því að leggja fram frv. til laga um rannsóknarnefnd sjóslysa eða rannsóknir sjóslysa á þessu þingi og vonast til að þingið fái það til meðferðar áður en langt um líður. Að öðru leyti vil ég þakka fyrir umræðurnar og fyrirspurnina.

Herra forseti. Ég held það hafi verið hæstv. landbrh. sem sagði einu sinni í ræðu að hátindurinn á sköpunarverkinu væri íslenski hesturinn og hefur sá mæti piltur vafalaust sagt margt vitlausara en það. Ég held fullyrða megi að íslenski hesturinn sé einstakur. Hann hefur verið ræktaður hér á landi í rösklega ellefu hundruð ár og á þeim tíma hefur hann ekki blandað blóði við nein önnur hrossakyn, a.m.k. innan lands. Meðal margra sérstakra eiginleika íslenska hestsins er ótrúleg litafjölbreytni. Það skiptir ákaflega miklu máli frá mörgum sjónarhólum að varðveita hana. Einn sérstakur litur er þó svo fágætur orðinn í stofninum að það má heita að það stappi nærri útrýmingu hans. Þetta er litförótt hross. Litförótt, herra forseti, er flókinn litur sem byggir á því að í feldi hrossins eru tvær mislitar háragerðir, dökk vindhár, oftast rauð, stundum brún eða mosótt, og síðan ljós undirhár. Hrossið endurnýjar hárið eftir mismunandi mynstri þannig að stundum er hvíti feldurinn áberandi en stundum hinn dökki og þess vegna eru þau litförótt. Þau skipta litum eftir árstíðum. Merkar upplýsingar um stöðu þessa litbrigðis komu fram í Bændablaðinu í sumar en það er hygg ég eitt besta fagtímarit sem gefið er út hér á landi. Þar kom fram í grein eftir Pál Imsland sem hefur mikið skrifað um þetta örsjaldgæfa litbrigði innan hrossastofnsins að fjöldi litföróttra hrossa á landinu sé nú innan við 0,5%. Það þýðir að það eru ekki nema u.þ.b. 100 litföróttir hestar til í stofninum hérna. Þau eru ekki lengur til nema á örfáum bæjum og slæm staða litföróttra hrossa sést best á því að í dag er enginn litföróttur stóðhestur dæmdur eða sýndur innan lands. Þetta er auðvitað slæm staða, herra forseti, og ég tel að það væri markaðslegt og menningarlegt slys ef þetta merkilega litbrigði hyrfi úr hinum aldagamla íslenska hrossastofni. Nú veit ég að til er stofnverndarsjóður hrossaræktenda hér í landi og einhverri hungurlús hefur verið veitt úr honum til þess að viðhalda þessum stofni. En þar er hvergi nándar nærri vel að staðið. Það er ráðgjafarþjónusta Bændasamtakanna fyrir hönd landbrn., eins og ég skil hið flókna mynstur landbúnaðarstyrkja- og upplýsingakerfisins, sem fer með þetta mál fyrir hönd ráðuneytisins. Þess vegna hef ég lagt fyrirspurn til hæstv. landbrh., sem mörgum sinnum hefur haft uppi góð orð um eiginleika íslenska hestsins, hvort hann hyggist beita sér fyrir því að stofnanir hans, ráðgjafarþjónustan eða aðrar stofnanir sem honum tengjast, grípi til aðgerða sem geti tryggt það að litförótt hross hverfi ekki endanlega úr sögu íslensks landbúnaðar.

Hæstv. forseti. Ef minni mitt svíkur mig ekki þá minnir mig að ég hafi talið hátind sköpunarverksins vera konuna en ekki hestinn. En hesturinn er ofarlega og ég vil þakka hv. þm. og væntanlegum leiðtoga Samfylkingarinnar fyrir þann áhuga sem hann sýnir íslenska hestinum og þessum sjaldgæfa lit. Landbrh. og landbrn. er ljós sú hætta sem steðjar að einstökum litaafbrigðum í íslenska hrossastofninum og jafnframt mikilvægi þess í erfðafræðilegu tilliti og markaðslegu að viðhalda litafjölbreytni stofnsins. Í flestum langræktuðum kynjum í heiminum er búið að útrýma öllum litum nema brúnum, rauðum og jörpum. Þar er því litafjölbreytileikinn horfinn. Þessir þrír umræddu litir eru nú þegar orðnir ráðandi í íslenska hrossastofninum. Mun meiri umræða hefur á síðustu árum orðið um hrossaliti og litaerfðir en áður var og skipta litir nú sífellt meira máli, bæði á innlendum og erlendum mörkuðum fyrir íslensk hross. Landbrn. leitaði á sl. hausti eftir áliti erfðanefndar búfjár á gildi litafjölbreytni íslenska hestsins. Í svari nefndarinnar kemur m.a. fram að íslenski hesturinn er sérstæður bæði hvað varðar gangtegundir og litafjölbreytni. Fjölbreyttir litir eru raunar einkenni fyrir öll gömlu íslensku búfjárkynin en hestalitirnir eru þó sennilega fjölbreyttastir. Því hefur verið haldið fram með nokkrum rökum að ræktunarstarfið hafi á undanförnum áratugum dregið úr þessari fjölbreytni án þess að slíkt hafi beinlínis verið hluti ræktunarmarkmiðsins. Nýleg samantekt Þorvaldar Árnasonar og Ágústs Sigurðssonar á gögnum úr gagnabanka Búnaðarfélags Íslands um tíðni lita og litaerfðavísa staðfestir þetta, því miður, en þar kemur fram að tíðni erfðavísa sem stýra fáséðari litum er orðin ískyggilega lág. Þessir erfðavísar eru margir ríkjandi og er mun meiri hætta á að tapa eiginleikum sem stjórnast af ríkjandi erfðum en þeim sem erfast víkjandi og geta erfst óséðir. Þetta á sérstaklega við um erfðavísinn sem veldur litföróttu, en tíðni hans reyndist innan við 1% í gögnum sem töldu 64.000 hross. Hv. þm. fór því með staðreyndir hér áðan. Einnig hefur ráðuneytið skrifað fagráði um hrossarækt um þessi mál og lagt áherslu á að unnið verði að verndun litföróttra hrossa. Eins og fram kemur í bréfi erfðanefndar búfjár eru hin einstöku litaafbrigði hrossa í mismikilli útrýmingarhættu. Það litaafbrigði sem er í mestri útrýmingarhættu er litförótt, en tíðni þessa litar í hrossastofninum er um 1% eins og ég sagði hér áðan. Litförótt hross skipta um lit á bolnum með árstíðunum. Þau eru dökk yfir vetrarmánuðina meðan þau eru loðnari. Þau fella vindhárin síðla vetrar og verða þá smám saman grá og loks hvít á bolinn þegar vorar. Síðan dökkna þau aftur snemmsumars þegar þau fella hvítu undirhárin og ný stutt vindhár koma í ljós. Er líður á sumarið grána þau smátt og smátt og hvítna loks alveg er haustar. Með vetrarkomu verða hrossin aldökk á ný. Fyrir forgöngu Páls Imslands jarðfræðings og nokkurra bænda á Suðurlandi hefur verið efnt til átaks til þess að fjölga litföróttum hrossum. Þá hefur fagráð í hrossarækt í samvinnu við skólabúið á Hólum og fleiri aðila undirbúið átak til þess að ná fram með ræktun góðan litföróttan stóðhest. Eins og í öllu ræktunarstarfi getur verið tvísýnt um árangur af þessari tilraun. En takist hún má heita öruggt að þessu sérkennilega litaafbrigði sé borgið. Stofnverndarsjóður íslenska hestakynsins hefur veitt 1 millj. kr. styrk til þessa verkefnis. Að lokum vil ég minna á að ríkisstjórn Íslands og Alþingi hafa veitt mikið fjármagn til samtaka hestamanna á næstu fimm árum og bind ég vonir við að sá peningur sem einnig verður notaður í rannsóknir í kringum hestana og alls konar átak í gæðastjórnun o.fl., verði nýttur til að varðveita sérkenni íslenska hrossastofnsins á öllum sviðum. Sá landbrh. sem hér stendur er því frekar bjartsýnn á að vel verði unnið í þessum málum á næstu árum og trúir því að við munum geta varðveitt þá auðlind sem er í íslenska hestinum.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt sem hér hefur komið fram að fjölbreytt litaafbrigði hjá íslenska hestinum er geysileg auðlind. Í skráningarkerfi Fengs sem er skráningarkerfi fyrir íslenska hestinn eru skráðir um 50 grunnlitir og litaafbrigði. Auk þess eru svo litaafbrigði til viðbótar við þetta, bæði nösótt og mismunandi skjótt og mismunandi sokkótt o.s.frv. Það eru því í rauninni miklu fleiri litarafbrigði en þessi. Þetta allt eru gífurleg verðmæti og hrossaræktendur eru meðvitaðir um þau. Í gegnum skráningu Fengs er nú hægt að fylgjast með því hvort tíðni þessara lita sé að breytast. Og það er alveg fyllilega ástæða til þess. Hér var nefndur litförótti liturinn sem sérstök ástæða er til að varðveita. Þetta er elsti upprunalegi litur dýra, hvort sem um er að ræða hross eða önnur dýr og alveg sjálfsagt að varðveita hann. Ráðherra minntist á að komin væri grunnupphæð til þess að styrkja varðveislu hans. Ég heyrði af einu litföróttu trippi norður í landi sem verið er að koma upp. Þetta er mjög merkilegt mál, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa athyglisverðu fyrirspurn til hæstv. landbrh. Það yrði sannarlega eftirsjá af því ef sjaldgæfur litur eins litföróttur hyrfi úr hestastofninum. Ég treysti hins vegar engum betur en hrossaræktendum og þeim fagaðilum sem hlut eiga að máli til að viðhalda slíkum litum í ræktuninni. Það væri óskandi, líkt og komið hefur fram í máli hæstv. landbrh., að eigendur hrossa með sjaldgæfa liti einbeittu sér að þessari hrossaræktun líkt og Kirkjubæjarbúið hefur sérhæft sig í ræktun rauðblesóttra hesta í gegnum tíðina.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. góðar undirtekir við þetta mál. Hann færði þó uggvænleg tíðindi inn í þessa umræðu sem mér voru a.m.k. ekki kunn áður enda er ég enginn sérstakur sérfræðingur um erfðir hrossalita. Hann sagði að erfðavísarnir sem stýra litföróttu væru ríkjandi og það þýðir auðvitað að enn meiri hætta er á ferðum og enn erfiðara að ná upp stofni þegar hann er orðinn svona ákaflega sjaldgæfur. Ég verð hins vegar að hryggja hæstv. ráðherra með því að ég gef nú lítið fyrir þessa 1 millj. sem komin er úr stofnverndarsjóði hrossaræktenda. Ef ég þekki rétt til þess máls þá á að skipta henni þannig að það á að veita fyrstu þremur stóðhestunum sem ná inn á landsmót 300 þús. kr. styrk. Það er allt of lítið, herra forseti. Það sem þarf auðvitað að gera er að reyna að ná upp myndarlegum og góðum graðhesti sem er litföróttur og hann er ekki enn til í landinu þó að vísu hafi frést af einum góðum hér norður í landi. Þannig er nefnilega, herra forseti, að það hefur mikil og lífleg umræða orðið um litförótta hrossastofninn á fréttarás Eiðfaxa. Þar hafa ýmsir menn komið fram með merkilegar upplýsingar. Þar sá ég t.d. að sennilega eini arfhreini litförótti stóðhesturinn um þessar mundir er ekki á Íslandi heldur í Þýskalandi. Það er sá ágæti graðhestur Hervar von Kramersbruch sem er undan Hjörvari frá Reykjavík, en hann varð heimsmeistari í elsta flokki stóðhesta fyrir nokkrum árum. Það kann því að vera nauðsynlegt, herra forseti, að hæstv. landbrh. beiti sér fyrir fjárframlögum, m.a. til þess að kaupa sæði undan þessum þýska litförótta stóðhesti inn í landið. Að öðru leyti, herra forseti, held ég að setja þurfi meira fjármagn í þetta heldur en hæstv. ráðherra hefur hér leitt inn í umræðuna og ég treysti engum betur en hæstv. ráðherra til þess að galdra það fram úr djúpum hirslum landbrn.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda og þeim sem tóku þátt í þessari umræðu fyrir ágætar umræður. Ég vil vekja athygli á því að í sumar verður haldið hér fjölmennasta Landsmót hestamanna sem haldið hefur verið í sögunni. Talið er að 100 þús. manns muni sækja landsmótið og þar verður margt sér til gamans gert og vænti ég að hv. fyrirspyrjandi verði þar í fylkingarbrjósti í skrautreiðinni og fari tígulega á litföróttum hesti. En í tengslum við Landsmót hestamanna sem haldið verður í Víðidal í Reykjavík í byrjun júlí í sumar verður haldin sýning á hrossum þar sem sýnd verða hin ýmsu litaafbrigði íslenska hestsins. Vonast er til að sú sýning efli áhuga manna og skilning á því hvaða verðmæti eru fólgin í litafjölbreytni hrossastofnsins og mikilvægi þess að varðveita þessa einstæðu arfleifð. Ég vil líka vekja athygli á því að okkur ber skylda að varðveita öll þau sérkenni íslenskra búfjárkynja sem eru varðveitt hér og ræktuð og hafa ekki blandast eins og hv. þm. sagði áðan. Hins vegar er erfitt að flytja hér inn sæði úr stóðhestum sem seldir hafa verið út. Þar verðum við að gæta fyllstu varúðar. En ég trúi því að Íslendingar taki við sér og séu að því varðandi litförótt. Kannski er graðhesturinn væntanlegi fæddur norður í landi, eins og hv. þm. Jón Bjarnason taldi þingheimi trú um hér rétt áðan. Hvað fjármagnið varðar þá kann það að vera rétt hjá hv. þm. og ég mun fara yfir það. Það á ekki að standa á peningum í svona varnarstarfi. Ef meiri peninga þarf til þess þá er sjálfsagt að leita eftir því. Ég mun fara yfir það með búgreininni. Þeir hafa að vísu mikla peninga nú í annað og geta nýtt þá einnig í þetta. En ég vil ekki að það standi á því þannig að ég mun taka hv. þm. á orðinu og ræða það og þakka þann stuðning sem þingið, fjárln. og einstakir þingmenn sýna þeirri sókn sem nú er komin í gang í kringum íslenska hestinn.

Herra forseti. Snemma á síðasta ári, í mars líklega, voru samþykkt lög frá Alþingi um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Frv. var ekki lengi í meðförum Alþingis því mikið lá við að afgreiða það fyrir vorið, þ.e. að afgreiða það fyrir kosningar. Frv. sem þáv. iðnrh. lagði fyrir þingið varð óbreytt að lögum því að hvorki var hlustað á gagnrýni né góð ráð. Við meðferð málsins í þinginu var 7. gr. frv. einkum gagnrýnd þar sem segir í gildandi lögum, því eins og ég sagði varð frv. óbreytt að lögum, með leyfi forseta: ,,Hafi umsækjandi hlotið styrk úr Kvikmyndasjóði Íslands til framleiðslu sömu myndar fær hann ekki endurgreitt samkvæmt lögum þessum.`` Með þessu, herra forseti, voru allar íslenskar kvikmyndir útilokaðar frá þessum tímabundnu endurgreiðslum vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Það var líka ítrekað bent á það hér í umræðunni þvílík mismunum fælist í þessu þar sem íslenskar kvikmyndir eru, eins og menn vita, mjög háðar því að fá styrk úr Kvikmyndasjóði, en erlendir aðilar með styrk úr kvikmyndasjóði eigin lands fengju hins vegar endurgreiðsluna, eða öllu heldur þessa greiðslu úr ríkissjóði þar sem ekki er um eiginlega endurgreiðslu að ræða, því það er verið að greiða úr ríkissjóði ákveðið hlutfall af framleiðslukostnaði sem fellur til við gerð kvikmynda eða sjónvarpsefnis hér á landi. Í umræðunni var jafnframt bent á að um mismunun væri að ræða og hætt væri við að verið væri að brjóta jafnræðisreglu Evrópusambandsins með því að mismuna með þessum hætti á milli landa eða þjóða. Nú virðist það vera svo að ákvæði laganna gangi ekki gagnvart því alþjóðlega umhverfi sem við störfum í. ESA, sem er Eftirlitsstofnun EFTA, hefur gert athugasemdir við lögin þar sem þau eru talin stangast á við það jafnræði sem aðilar eiga að búa við á Evrópska efnahagssvæðinu. Ég hef því lagt eftirfarandi spurningu fyrir hæstv. iðnrh.: Hvernig verður brugðist við því að lög nr. 43/1999, um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, eru talin stangast á við jafnræðisreglur Evrópusambandsins?

Hæstv. forseti. Í júní sl. sendi Eftirlitsstofnun EFTA íslenskum stjórnvöldum tilkynningu um að stofnunin teldi ákvæði laga um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar ekki standast ákvæði EES-samningsins. Var íslenskum stjórnvöldum gefinn kostur á að koma að athugasemdum sínum vegna málsins. Ekki lá í upphafi fullkomlega ljóst fyrir hvað það væri í lögunum sem Eftirlitsstofnun EFTA teldi stangast á við EES-samninginn. Í september sl. gerði stofnunin síðan nánari grein fyrir þeim atriðum sem hún taldi að skoða þyrfti í lögunum. Var íslenskum stjórnvöldum gefinn kostur á að tjá sig um þau atriði sem Eftirlitsstofnun EFTA var með til skoðunar. Einnig var haldinn óformlegur fundur íslenskra stjórnvalda og Eftirlitsstofnunar EFTA þar sem rætt var um þau atriði sem stofnunin teldi að athuga þyrfti. Þau atriði eru: menningarlegt innihald, stuðningshlutfall, framleiðsla í öðru aðildarríki og kvöð um stofnsetningu sérstaks lögaðila. Hvað menningarlegt innihald varðar þá kom fram í bréfi Eftirlitsstofnunar EFTA að styrkja þyrfti þann þátt laganna. Varðandi stuðningshlutfall gagnrýndi stofnunin að lögin gerðu ráð fyrir að dýrari kvikmyndir hlytu hlutfallslega hærra endurgreiðsluhlutfall. Þá kom fram að stofnunin teldi að endurgreiðsla kostnaðar ætti ekki að skerðast, jafnvel þótt 20% endurgreiðanlegs kostnaðar félli til í öðru aðildarríki EES-samningsins. Loks var gagnrýnt að lögin gerðu ráð fyrir að stofna þyrfti sérstakan íslenskan lögaðila utan um hvert verkefni sem hlyti endurgreiðslu. Iðn.- og viðskrn. í samstarfi við fjmrn. og utanrrn. gekk í október sl. frá formlegu svari íslenskra stjórnvalda. Gerir svarið ráð fyrir að fallist sé á að endurskoða þurfi tiltekin ákvæði laganna hvað varðar þrjú atriði, þ.e. varðandi menningarlegt innihald, stuðningshlutfall og stofnsetningarkröfu. Ekki var í svarinu fallist á að sá hluti framleiðslu sem fram færi utan Íslands nyti endurgreiðslu. Formlegt álit Eftirlitsstofnunar EFTA hefur ekki verið birt íslenskum stjórnvöldum. Ekki er því á þessari stundu hægt að ætlast til þess að fyrir liggi ákvarðanir um hvernig brugðist verði við því. Ég taldi hins vegar rétt að nota þetta tilefni til þess að skýra þingheimi frá stöðu málsins. Að teknu tilliti til þeirra skuldbindinga sem Ísland hefur gagnvart EES-samningnum og þeirra atriða sem kunna að verða í formlegu áliti Eftirlitsstofnunar EFTA, er ljóst að ríkisstjórnin hefur fullan hug á að stuðla að öflugri kvikmyndagerð hér á landi. Verða þau markmið höfð að leiðarljósi við endurskoðun laganna.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir bæði fyrirspurnina og það svar sem hér hefur komið fram. Ég vil aðeins vekja athygli á því að í samþykkt Alþingis frá því í mars 1999 um að endurgreiða hluta virðisaukaskatts við kvikmyndaframleiðslu felast sértækar aðgerðir í atvinnumálum og það er bara hið besta mál. Ég fagna mjög þeirri samþykkt sem þarna var gerð. Hún sýnir að hv. Alþingi og alþingismenn sem þetta samþykktu þá eru tilbúnir til að fara í sértækar aðgerðir í atvinnumálum og jafnvel byggðamálum. Og ég segi bara stutt og laggott, mér hugnast þessi samþykkt mjög vel og hvet til þess í öðrum aðgerðum að jafna mun á lífskjörum milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Það eru sértækar aðgerðir út um allt skattkerfið og nægir þar að nefna framlög til stjórnmálaflokka, sjómannaafslátt, afslátt vegna hlutabréfakaupa og annað, þannig að formúlan er til, viljann þarf til að fara í frekari sértækar aðgerðir á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur fyrir að taka þetta mál upp og rifja upp þá umræðu sem var á sínum tíma þegar lögin voru samþykkt þar sem gagnrýnt var auðvitað að íslenskar kvikmyndir ættu ekki sama rétt og erlendar kvikmyndir sem hér væru gerðar af erlendum aðilum og síðan var varað við því að þetta stríddi gegn samþykkt Evrópusambandsins. Ég vil beina þeim spurningum til hæstv. ráðherra hvort mikið hafi verið um greiðslur í samræmi við samþykkt laganna og hvort hún hyggist ekki leggja fyrir lagabreytingar nú þegar. Það er ekki mjög langur tími eftir af þessu þingi miðað við starfsáætlun þess, og þar sem fyrir liggur að íslensk stjórnvöld hafa viðurkennt ákveðnar athugasemdir ESA þá spyr ég hvort ráðherrann muni þá ekki koma með þær breytingar.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör og fyrir það sem hún kýs að upplýsa okkur um varðandi stöðu málsins. Ég var ein þeirra sem samþykkti á endanum þessa löggjöf í rauninni vegna þess anda sem var í lögunum, þ.e. þann vilja sem þar kom fram til að styðja kvikmyndagerð í landinu, og í rauninni leit ég svo á að hér væri verið að taka ákveðið skref sem síðar yrði væntanlega tök á að leiðrétta og þá íslenskum kvikmyndum í vil. Mér sýnist reyndar miðað við það sem hæstv. ráðherra greinir okkur frá að fallist hafi verið á það vegna þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið, að endurskoða þurfi löggjöfina nánast frá grunni vegna þess að í löggjöfinni er kvöð um stofnsetningu, kvöð um að búið sé til sérstakt fyrirtæki til þess að fá að njóta greiðslna úr ríkissjóði. Ég hygg að menn þurfi að hugsa þessi mál vel, íhuga það að nýju, en vænti þess þó að menn gefist ekki upp heldur takist á við það verkefni að styrkja kvikmyndagerð enn frekar en verið hefur og hafi þá hugann við það að íslensk kvikmyndagerð þarf ekki síður á frekari styrkjum að halda en sú erlenda.

Hæstv. forseti. Okkur rekur sjálfsagt öll minni til þess að þetta mál fór nokkuð hratt í gegnum þingið og það fékk að mínu mati býsna góðar viðtökur. Flestir hv. þm. höfðu fullan skilning og vilja til þess að taka á þeim málum á þennan hátt eða einhvern áþekkan hátt og gert var, en síðan er reynslan hins vegar sú, eins og hér hefur komið fram, að ESA hefur gert athugasemdir. Þær athugasemdir lúta ekki fyrst og fremst að 7. gr. sem hv. þm. talaði um í fyrri ræðu sinni, en hins vegar held ég að ástæða sé til þess þegar lögin koma til endurskoðunar að 7. gr. verði einnig endurskoðuð. Ég get ekki greint frá því núna hvaða hugsanlegar breytingar verða lagðar til á lögunum þar sem við höfum ekki fengið niðurstöðu frá ESA, en mér sýnist ljóst að einhverjar breytingar þurfi að gera. Um það sem kom fram hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller þá er það rétt hjá honum að heilmikið er um sértækar aðgerðir í EES-löndum og mér finnst ég hafi orðið þess betur áskynja núna síðustu vikurnar heldur en ég þó vissi áður að ýmislegt virðist vera hægt að leyfa sér. Og það að athugasemd skyldi verða gerð af hálfu ESA var eitthvað sem ráðuneytið hafði ekki reiknað með. Að síðustu vil ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að koma fram með þessa fyrirspurn. En því miður get ég ekki svarað henni nákvæmar en þetta þar sem málið hefur ekki verið afgreitt frá ESA, en hv. þingmenn mega búast við að brátt birtist frv. um einhverjar breytingar á lögunum.