Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu vikur leyfi ég mér með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að óska þess að 1. varaþm. Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi, Mörður Árnason íslenskufræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Guðrún Ögmundsdóttir, 11. þm. Reykv.`` ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur óska ég eftir því að Árni Gunnarsson, 1. varaþm. Framsfl. í Norðurl. v., taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Virðingarfyllst, Páll Pétursson.`` Árni Gunnarsson og Mörður Árnason hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru þeir boðnir velkomnir til starfa. Enn fremur hafa borist svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að óska þess að 1. varaþm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í Austurlandskjördæmi, Gunnar Ólafsson framhaldsskólakennari, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Þuríður Backman, 5. þm. Austurl.`` ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að óska þess að 1. varaþm. Sjálfstfl. í Reykjavíkurkjördæmi, Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson borgarfulltrúi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Katrín Fjeldsted, 14. þm. Reykv.`` ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að óska þess að 1. varaþm. Framsfl. í Reykn., Páll Magnússon framkvæmdastjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Siv Friðleifsdóttir, 7. þm. Reykn.`` ,,Þar sem ég verð erlendis í opinberum erindum og get að auki ekki sótt þingfundi í nokkra daga leyfi ég mér með vísað til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að óska þess að 2. varaþm. Samfylkingarinnar í Suðurlandskjördæmi, Björgvin G. Sigurðsson háskólanemi, taki sæti á Alþingi í næstu tvær vikur í fjarveru minni og forföllum 1. varaþm. flokksins í Suðurlandskjördæmi. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Margrét Frímannsdóttir, 3. þm. Suðurl.`` ,,Ég undirrituð get ekki tekið sæti Margrétar Frímannsdóttur, þingmanns Samfylkingarinnar í Suðurl., í fjarveru hennar dagana 1.--12. nóvember vegna persónulegra ástæðna. Katrín Helga Andrésdóttir.`` Kjörbréf Björgvins G. Sigurðssonar, Gunnars Ólafssonar, Páls Magnússonar og Vilhjálms Þ. Vilhjálmssonar hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt en þeir hafa ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Björgvin G. Sigurðsson, Gunnar Ólafsson, Páll Magnússon og Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson hafa undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðnir velkomnir til starfa á Alþingi.

Ég sé ástæðu til að minna á að til þessa dagskrárliðar eru ætlaðar 30 mínútur, hálf klukkustund samkvæmt þingsköpum. Ef allir sem þátt taka í umræðunni, fyrirspyrjendur og ráðherrar, nota til fulls ræðutíma sinn, þ.e. tvær mínútur í fyrsta sinn og síðan eina mínútu í annað og þriðja sinn, komast einungis fjórir þingmenn að með fyrirspurnir. Forseta hafa þegar borist óskir frá fleiri en fjórum þingmönnum um fyrirspurnir. Það eru því tilmæli forseta að þingmenn og ráðherrar fari sparlega með tímann og tali að jafnaði ekki oftar en tvisvar um hverja fyrirspurn.

Herra forseti. Í lögunum um stjórn fiskveiða er bráðabirgðaákvæði þess efnis að Byggðastofnun hafi til ráðstöfunar 1.500 þorskígildislestir til að styðja byggðarlög sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi og skal þessum aflaheimildum ráðstafað í samráði við viðkomandi sveitarstjórnir. Aflaheimildum þessum var öllum ráðstafað fyrir yfirstandandi fiskveiðiár og er skemmst frá því að segja að mikil viðbrögð hafa orðið bæði við úthlutun Byggðastofnunar og einnig því hvernig sveitarfélögin hafa lagt til að farið yrði með þessar aflaheimildir. Eitt þeirra sveitarfélaga sem lent hafa í vanda með tillögur um hverjir ættu að fá þau gæði sem felast í aflaheimildum er Vesturbyggð. Niðurstaða sveitarstjórnarinnar þar varð sú að leggja til að þeir bátar sem sótt höfðu um að veiða þennan kvóta mundu bjóða í heimildirnar enda sveitarstjórnum vandi á höndum að úthluta takmörkuðum gæðum öðruvísi en að sátt yrði um úthlutunina. Þá fjármuni sem þannig yrðu til --- en miðað við kvótann hefði hér verið um að ræða 20 millj. kr. á ári, 100 millj. fyrir þau fimm ár sem kvótanum var úthlutað --- ætlaði sveitarstjórnin að nýta til uppbyggingar atvinnumála í byggðarlaginu. Hins vegar hafnaði formaður Byggðastofnunar tillögunni nánast samdægurs án mikilla útskýringa. Nú er það svo að útboð er viðurkenndur háttur í samfélagi okkar þegar úthluta á verkefnum eða takmörkuðum gæðum. Ég óska því eftir viðbrögðum hæstv. forsrh. og ráðherra byggðamála. Hver er skoðun hans á málinu? Telur hann, eins og sveitarstjórn Vesturbyggðar, að útboð sé rétta leiðin þegar úthluta á takmörkuðum gæðum eins og veiðiheimildir eru sannarlega?

Herra forseti. Þessi mál, úthlutun á 1.500 tonnum, hafa alfarið verið í höndum stjórnar Byggðastofnunar og ekki á nokkun hátt verið bornar undir forsrh. enda hvorki rétt né skylt í sjálfu sér. Byggðastofnun útbjó sér viðmiðunarreglur sem öllum voru kunnar til að fara eftir við þá úthlutum. Um þær reglur má auðvitað deila og hefur verið deilt en ég tel að það hafi verið skynsamleg og góð vinnubrögð að hafa slíkar viðmiðunarreglur fyrirliggjandi sem og áskilnaðinn um samstarfið við sveitarfélögin. Ég mun því ekki blanda mér í það hvernig Byggðastofnun stendur að málinu en stend við bakið á stjórninni í þeim verkum.

Herra forseti. Enda þótt hæstv. ráðherra byggðamála hafi ekki hingað til blandað sér í hvernig að þessu hefur verið staðið, þá fannst mér a.m.k. full ástæða til þess að á hinu háa Alþingi færi fram umræða um þessi mál einfaldlega vegna þess að það skiptir verulegu máli hvernig farið er í úthlutun veiðiheimilda. Spurning mín áðan var tiltölulega einföld: Telur hæstv. ráðherra byggðamála að útboð sé rétta leiðin þegar úthluta á takmörkuðum gæðum eins og veiðiheimildir eru sannarlega? Ég vil vitna til þess, herra forseti, að Örn Pálsson, framkvæmdastjóri Landssambands smábátaeigenda, hvatti til þess að þeir fylktu sér á bak við þessar hugmyndir sveitarstjórnar Vesturbyggðar vegna þess að hann taldi að ekki ætti að búa til reglur um úthlutun eins og verið er að gera í hverju sveitarfélaginu á fætur öðru því að slíkt mundi ávallt vekja upp öfund, gremju og sundurlyndi. Það er einmitt þetta sem sveitarfélögin standa frammi fyrir og þess vegna er svo mikilvægt að skýrt verði hvernig í þetta verði farið og jafnræðisreglu verði gætt.

Herra forseti. Ég veit ekki annað en stjórn Byggðastofnunar hafi verið samhljóða í öllum ákvörðunum sínum um hvernig skyldi haldið á þessu máli og þar hafi ekki verið neinn ágreiningur milli pólitískra flokka í þessu mjög svo vandasama máli. Ég tel því ekki ástæðu fyrir mig né aðra að hafa þau áform uppi að þeim vinnureglum eigi að breyta og ég hef ekki sannfæringu fyrir því að sú aðferð sem hv. þm. er að tala fyrir sé endilega sú besta.

Herra forseti. Við erum kannski ekki fyrst og fremst að ræða um aðferðir Byggðastofnunar þó umdeildar hafi verið og umdeilanlegar heldur frekar það hvernig formaður stjórnar bregst við tillögum eins sveitarfélags, tillögum sem lúta að því að leysa þann vanda sem upp er komin þegar yfir 20 bátar vilja fá að veiða kvóta sem er upp á rúmlega 200 þorskígildislestir. Sveitarstjórnin fann það ráð helst að bjóða út veiðiheimildirnar. Því hendir formaður stjórnar Byggðastofnunar út af borðinu nánast án raka umsvifalaust. Það eru þessi vinnubrögð, herra forseti, sem ég taldi ástæðu til þess að ræða, ekki hvað stjórn Byggðastofnunar væri búin að gera þó það væri líka ærið tilefni til umfjöllunar á Alþingi.

Herra forseti. Af fréttum að undanförnu hefur mátt ráða að svonefnd einkavæðingarnefnd sem hefur verið að keppast við að koma út hlut ríkisins í Fjárfestingarbankanum að undanförnu hyggist taka því eina tilboði sem borist hefur eða hefur verið tekið gilt í bankann. Ef hér er rétt frá sagt hljómar það eins og þessari nefnd hafi verið framselt vald til þess að ákveða hvort tilteknu tilboði í eign ríkisins upp á tæpa 10 milljarða kr. sé tekið eða ekki tekið. Þetta vekur spurningar, herra forseti, um það hvort svonefndri einkavæðingarnefnd hafi verið framselt vald til þess að ákveða hluti af þessu tagi og þá með stoð í hvaða lagaákvæðum, hvort vald til að framselja ákvörðunarrétt sem viðskrh. og sjútvrh. fara lögum samkvæmt sameiginlega með hvað varðar eignarhlut ríkisins í Fjárfestingarbankanum hafi verið framselt til þessarar nefndar. Ég vil því spyrja hæstv. forsrh., sem skipar téða einkavæðingarnefnd, hvort um sé að ræða að valdið til að taka slíkar ákvarðanir hafi verið framselt til einkavæðingarnefndarinnar og þá með stoð í hvaða lögum og hver séu þá valdmörkin milli einkavæðingarnefndarinnar að þessu leyti og ráðherranna sem lögum samkvæmt eiga að fara með eignarhlut ríkisins í nefndum banka.

Herra forseti. Þær reglur sem settar eru við sölu á tilteknum eignum hverju sinni eru bornar undir einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar, þ.e. þá ráðherra sem þar sitja, hæstv. forsrh., utanrrh., fjmrh. og viðskrh. Síðan eru viðkomandi fyrirtæki seld eða boðin út með hliðsjón af og í samræmi við þær reglur. Það er síðan einkavæðingarnefndin og í þessu sérstaka tilfelli sérstök innri nefnd skipuð Hreini Loftssyni, Jóni Sveinssyni og Brynjólfi Sigurðssyni úr háskólanum sem metur hvort tilboð sem berast séu í samræmi við þær reglur. Það er að vísu heimilt ef aðeins eitt tilboð berst að hafna því jafnvel þó það uppfylli allar reglur. Nefndin mun hins vegar geta mælt með að því verði tekið. Ábyrgðin á þeirri sölu er ábyrgð ráðherranna engu að síður, ekki nefndarinnar, bæði einkavæðingarnefndar ríkisstjórnarinnar annars vegar og þeirra tveggja ráðherra sem með málið fara, viðskrh. og fjmrh., sérstaklega. Ég geri því ráð fyrir því að áður en endanlega verður frá því máli gengið þá liggi fyrir samþykki allra þessara aðila allra.

Herra forseti. Hér taldi hæstv. forsrh. upp alveg heilt ættartré af nefndum. Í fyrsta lagi virðist ríkisstjórnin hafa einhvers konar innri nefnd um þessi einkavæðingarmál, einhverja vinnunefnd sem í sitja þrír ráðherrar.

Fjórir.

Fjórir, nú þess þá heldur. Í öðru lagi er þarna um að ræða einkavæðingarnefndina sem ég lít svo á að sé stjórnskipuð nefnd með bréfi frá hæstv. forsrh. Í þriðja lagi er sérstök undirnefnd einkavæðingarnefndarinnar sem í sitja nafngreindir einstaklingar, Hreinn Loftsson, Jón Sveinsson og Brynjólfur nokkur Sigurðsson frá Háskóla Íslands. 

Herra forseti. Það er Alþingi sem veitir söluheimildina. Enginn annar getur veitt söluheimildina. Söluheimildin er veitt ráðherrunum sem með málið fara hverju sinni og væntanlega einnig reyndar fjmrh., geri ég ráð fyrir, og þessum fagráðherrum alveg sérstaklega. Ríkisstjórnin hefur síðan þá vinnureglu að einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar, sem þessir fjórir ráðherrar skipa, fer yfir málið. En ábyrgðin liggur hjá ráðherrunum. Mestu varðar að farið sé eftir þeim reglum sem kynntar eru fyrir fram og það er það sem gerist í þessu máli.

Herra forseti. Gallinn er að vísu sá að þetta eru aldrei sömu reglurnar því það eru ævinlega búnar til nýjar reglur þegar á að selja eitthvað í viðbót. Niðurstaðan er sem sagt sú, og ég vona að það verði þá skýrara í umfjöllun um þessi mál hér á eftir, að valdið liggur hjá þeim tveimur fagráðherrum sem fara lögum samkvæmt með eignarhlut ríkisins. Þar af leiðandi bæri að fjalla um þessa hluti þannig að allt sem verið er að vinna með í öllu nefndabatteríinu hljóti að vera tillögur til nefndra ráðherra um hvað gera skuli. Og þar verði hin endanlega ákvörðun tekin, uppi á borðum þeirra ráðherra sem Alþingi hefur falið lögum samkvæmt að fara með eignahlut ríkisins í þessum bönkum. Mér finnst slæmt ef verið er að fjalla um þetta í fjölmiðlum eða annars staðar og ruglingur er í gangi um það hvar hin eiginlegu valdmörk liggja.

Herra forseti. Ég held að þetta mál sé afar skýrt. Þessar reglur hafa ekki vafist fyrir þeim sem bjóða fram fé til að kaupa þennan tiltekna banka og það er mikilvægast. Það þarf enginn að fara í grafgötur um að ábyrgðin er ekkert sem við framseljum með okkar eigin ákvörðunum. Ég tel að það sé bundið í stjórnarskrá hvar ábyrgðin í þessu máli liggur.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. dómsmrh. Fíkniefnadeild lögreglunnar hefur staðið sig vel í að uppljóstra og koma höndum yfir umtalsvert magn af ólöglegum fíkniefnum á undanförnum missirum. Ber að fagna þessum árangri lögreglunnar sérstaklega. Fíkniefnaneytendur og fíkniefnasalar leita í auknum mæli skjóls í sveitarfélögunum úti á landsbyggðinni. Í haust gerðist það að vopnaðir menn réðust í hús eitt í sveitarfélagi á landsbyggðinni til þess að innheimta fíkniefnaskuld og notuðu þeir til þess m.a. afsagaða haglabyssu. Lögreglan í viðkomandi umdæmi hafði engin tæki eða tól til þess að bregðast við þessari uppákomu þannig að leita varð til sérsveitar lögreglunnar í Reykjavík. Hins vegar voru tveir ungir sérsveitarmenn í lögregluliði umdæmisins sem höfðu notið menntunar á þessum sviðum. En lögregluembættinu hafði ekki tekist að fá viðbúnað sem þarf fyrir sérsveitarmenn. Búið var að leggja ærinn kostnað í menntun þessara manna. Hver er stefna dómsmrn. í málum sem þessum? Er von til þess að lögregluembætti úti á landsbyggðinni þar sem sérsveitarmenn hafa verið þjálfaðir og starfa fái búnað sem þarf? Mér er sagt að hér sé ekki um verulegan kostnað að ræða. Ef ekki tekst að fá viðeigandi búnað er mjög hætt við því að þessir ungu, vösku lögreglumenn flytji til höfuðborgarinnar. Ég beini þessari fyrirpurn minni til hæstv. dómsmrh.

Virðulegi forseti. Samkvæmt nýlegri reglugerð heldur ríkislögreglustjóri utan um starf og þjálfun sérsveita lögreglunnar og þar með er þetta miðstýrt lögreglulið sem starfar um allt land undir stjórn ríkislögreglustjóraembættisins, en liðið samanstendur af lögreglumönnum úr ýmsum lögregluliðum. Það er auðvitað sjálfsagt að kanna hvort vanti eitthvað á í tækjabúnaði hjá þessu liði því ef eitthvað gerist þá er það einmitt þessi sérsveit ríkislögreglustjóra sem kemur á staðinn. Ég þakka hv. þm. fyrir þessa ábendingu því að ef eitthvað er að og eitthvað vantar á í tækjabúnaði eða öðru þarf að athuga það. Ég hef reyndar ekki fengið neinar sérstakar ábendingar þess efnis og vaflaust getur það verið matsatriði hverju sinni hvaða búnaður hentar og hvaða búnað vantar á hverjum stað. En þau stóru mál sem hafa komið upp upp á síðakastið, eins og þessi fíkniefnamál sem hv. þm. benti á, sýna það að við verðum að halda vöku okkar. Það má svo sannarlega þakka lögreglunni í þessu sambandi, en engu að síður er það rétt að afbotastarfsemin virðir engin landamæri og það þarf vissulega að huga að þörfinni víðsvegar um landið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir viðbrögð hennar og ég treysti því að hæstv. ráðherra kynni sér þessi mál afar vel. Hér er um mjög viðkvæm mál að ræða og ekki er ástæða til þess að nefna sérstakan stað í því sambandi og engin ástæða til þess að gera of mikið veður úr svona hlutum. Hins vegar hlýtur það að vera skylda okkar að sjá til þess, þar sem við erum búin að leggja ærinn kostnað í að mennta menn á þessum sviðum, að verja peningum til þess að þeir hafi þau tæki og tól sem á þarf að halda. Ég treysti því að hæstv. dómsmrh. beiti sér í málinu. Þegar talað er um miðstýrt lögreglulið þá er lögregluliðinu að sjálfsögðu stýrt héðan úr höfuðborginni. En við megum ekki gleyma þeim hlekkjum sem skipta miklu máli úti á landsbyggðinni. Enn og aftur þakka ég viðbrögðin og treysti því að hæstv. ráðherra kippi þessum málum í lag.

Herra forseti. Á 122. þingi og reyndar í tvígang fluttum við hv. þm. Össur Skarphéðinsson þáltill. um bætta réttarstöðu barna til umgengni við báða foreldra sína. Henni var vísað til ríkisstjórnarinnar og þaðan til nefndar að störfum í dómsmrn. sem hafði það verkefni m.a. sem við lögðum til. Reyndar hafði hún mun stærra verksvið. Við lögðum til í þessari þáltill. að barni yrði skipaður talsmaður ef ágreiningur kæmi upp í umgengnismálum og lögðum til að komið yrði á vandaðri skilnaðarrágjöf til að ganga frá umgengni og forræði. Nú hefur hæstv. dómsmrh. reifað, a.m.k. í fjölmiðlum, vilja sinn til úrbóta í málefnum barna sem ekki njóta umgengni við báða foreldra sína og nefnt þessi atriði m.a. Því spyr ég, herra forseti: Hvað er á döfinni í þessum málum hjá hæstv. ráðherra? Er að vænta lagafrumvarpa um þessi efni? Hefur nefnd sú sem vann m.a. að þessum málum í ráðuneytinu skilað tillögum sínum?

Herra forseti. Þetta mál er mjög áhugavert og svo sannarlega er ástæða til þess að gaumgæfa vel að bæta réttarstöðu barna til umgengni við báða foreldra sína. Ég held að það sé enginn pólitískur ágreiningur um það. Þegar hafa reyndar verið gerðar ýmsar lagabreytingar þar sem börnum hafa m.a. verið skipaðir talsmenn í erfiðum málum sem þau snerta. Engu að síður þarf að huga enn betur að þessum málum. Eins og við vitum eru þau oft mjög erfið og vandmeðfarin og þess vegna hef ég lagt áherslu á að farið verði af stað með ákveðið tilraunaverkefni sem byrji núna við embætti sýslumannsins í Reykjavík þar sem boðið verði upp á tilraun til að leita sátta foreldra sem eru að skilja þannig að þeir geti leitað þar eftir ráðgjöf og aðstoð, ekki síst með tilliti til þeirra sjónarmiða að barnið líði sem minnst og að það verði gengið vel frá því að báðir foreldrar geti umgengist barnið því við skulum ekki gleyma því að það er barnið sem á rétt á að umgangast foreldra sína. Varðandi þessa nefnd sem hv. þm. spyr um þá mundi ég vilja fá að kynna mér málið betur. Það er reyndar búið að skila ýmsum tillögum í sambandi við þessi mál sem ég hyggst kynna fljótlega og vænti þess að þá fái hv. þm. frekari svör við sínum spurningum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fagna því að hæstv. ráðherra tekur vel í tillögur okkar Össurar Skarphéðinssonar úr þessari þáltill. Og ég fagna því að það skuli eiga að koma á tilraunaverkefni. En ég hefði gjarnan viljað heyra það frá hæstv. ráðherra að lagabreytingar kæmu til þannig að vandaðri skilnaðarráðgjöf yrði komið á skv. lögum og að börnum verði skipaður talsmaður ef ágreiningur er um umgengnismál. Svo er ekki í dag. Ég minni á að 500 heimili á ári leysast upp vegna skilnaða og þar er óvígð sambúð ekki meðtalin. Þetta er því stórt hagsmunamál mjög stórs hóps barna og ekki síður foreldra, en vissulega er það réttur barnsins sem er þarna í fyrirrúmi enda gekk okkar þáltill. út frá því. Ég spyr hæstv. ráðherra: Mun hæstv. ráðherra festa þetta í lögum á næstunni?

Herra forseti. Ég nefndi það áðan í svari mínu til hv. þm. að þetta væri tilraunaverkefni. Ég geri ráð fyrir því að gerð verði tilraun með þetta verkefni sem muni standa í eitt ár og að henni lokinni verði gerð úttekt á hvernig sú sáttastarfsemi hafi gengið fyrir sig. Ef ástæða þykir til, hún hafi gengið það vel að hún hafi skilað góðum árangri, þá mun ég að sjálfsögðu gera tillögu um það að lögum verði breytt þannig að slíkt fyrirkomulag verði fest í sessi varanlega. Slík löggjöf gildir á Norðurlöndunum í dag. Það má nefna að í Noregi er það skylda að foreldrar leiti eftir slíkri ráðgjöf en í Danmörku er hins vegar boðið upp á meðferð og ég tel að það sé æskilegri leið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fagna því að þessu tilraunaverkefni verði fylgt eftir með frv. ef ástæða þykir til. Ég efast ekki um að ástæða þyki til vegna þess að eins og hæstv. ráðherra kom inn á hefur þetta reynst vel á Norðurlöndunum. Í Noregi, þar sem þetta er skylda, hefur sýnt sig að ágreiningsefnum varðandi bæði umgengni og forsjá barna þeirra foreldra sem hafa farið í slíka skilnaðarráðgjöf hefur fækkað mjög og mig minnir að það sama hafi verið uppi á teningnum í Danmörku.

Herra forseti. 1. nóvember er að mörgu leyti afdrifaríkur fyrir drjúgan hluta þjóðarinnar. Þá eiga flestir bíleigendur að skella svokölluðum nagladekkjum undir bíla sína. Ástæða þess ákvæðis er væntanlega sú að verið sé að stuðla að auknu öryggi á vegum landsins en það er eðlilegt að spyrja hvort það ákvæði sé raunhæft. Meðal annars hefur verið bent á að í nóvember á síðasta ári voru einungis fimm snjódagar þó að ólíkar forsendur gildi um aðra staði landsins. Hitt er þó alveg ljóst að megnið af umferðinni er á höfuðborgarsvæðinu og má segja að sá galli fylgi gjöf Njarðar, hvað varðar þetta ákvæði um að skylda bíleigendur til þess að setja nagla undir, að það hefur ýmsar hliðarverkanir, m.a. þær að naglar eru sagðir spæna upp vegi landsins svo muni kosta um 200 millj. kr. a.m.k. á ári hverju. Það sem er þó öllu alvarlegra að fyrir tilverknað naglanna spænast upp rykagnir sem almenningur andar að sér og veldur verulegri mengun og má m.a. sjá sem ský yfir borginni á köldum vetrarmorgnum. Áætlað er að um 10 þúsund tonn fari með þessum hætti út í andrúmsloftið einungis á höfuðborgarsvæðinu. Naglar valda miklum hávaða og þeir valda síðast en ekki síst, ætla margir, fölsku öryggi, þ.e. að þeir sem eru á nöglum telji sig öruggari en þeir eru í raun og veru. Þess vegna vil ég leyfa mér að beina því til hæstv. samgrh. hvort hann hyggist í ljósi umræðna um þetta á síðustu missirum og ekki síst í ljósi nýrrar tækni beita sér fyrir einhverjum breytingum hvað varðar nagladekk undir bíla.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrirspurnina sem er athyglisverð. Því er til að svara að ég hef ekki undirbúið neinar sérstakar breytingar á reglum um notkun nagladekkja eða að flutt verði frv. sem feli í sér kvaðir eða það að létta á þessum reglum sem snúast að sjálfsögðu um umferðaröryggi. Það er alveg ljóst að deildar meiningar eru um hvort naglarnir komi að nægjanlegu gagni en gerð hefur verið tilraun til að þróa nagladekk auk þess sem á markaðinn hafa komið svokölluð harðkornadekk. Ég get ekki á þessari stundu svarað því hvaða leið eigi að fara. Ég tel alveg nauðsynlegt að menn þrói þessa framleiðslu, en ég vil bara undirstrika að góður dekkjabúnaður bifreiða er afskaplega mikilvægur, ekki bara þegar um er að ræða hálku heldur einnig allan ársins hring skiptir miklu máli að ökumenn gæti að dekkjabúnaðinum. Fyrir okkur Íslendinga er óumflýjanlegt að velja þann kost sem skapar mest öryggi og það hefur verið niðurstaða manna að það væri með nagladekkjum. Þess vegna held ég að á þessu stigi sé ekki ástæða til að hvetja menn til að draga úr notkun þeirra þar sem slíkar aðstæður eru. Við þekkjum það, sem ferðumst um landið allt, að þíðviðri getur verið syðra en síðan lendum við í vandræðum á fjallvegunum úti um landið og þess vegna þurfum við að búa ökutækin sem best og hafa öryggið í fyrirrúmi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svörin. Ég vil ítreka það sem ég nefndi áðan að mælingar sýna að nagladekk valda verulegri mengun, bæði loftmengun og hávaðamengun og mælingar sýna jafnframt að þau er ekki jafnnauðsynleg, þannig að e.t.v. vantar sveigjanleika í reglum um notkun þeirra. Ég bendi jafnframt á það sem hæstv. ráðherra vék að að hér hefur verið þróuð ný tækni, svokölluð harðkornadekk og önnur gerð dekkja sem Einar Einarsson hefur þróað. Ég bendi jafnframt á þá aðferð sem farin hefur verið m.a. í Noregi að hafa ólíkar reglur eftir landshlutum. En meginatriðið er að nagladekk geta falið í sér falskt öryggi og þar með þjóna þau ekki tilgangi sínum. Í ljósi þess að nýrri tækni hefur skotið upp kollinum, þá vil ég hvetja hæstv. ráðherra til þess að beita sér fyrir því að gerð verði úttekt á því hvort ekki sé eðlilegt að auka sveigjanleikann og taka upp nýja kosti á þessu sviði.

Herra forseti. Ég hef hlýtt á ábendingar hv. þm. og met þær. Ég tel sjálfsagt að á vegum samgrn. verði hugað að þessum málum. Ég veit það raunar að Vegagerðin hefur haft þessi mál mjög til skoðunar með tilliti til umferðaröryggis annars vegar og hins vegar slits á vegum. Bent hefur verið á þá kosti sem hér var vakin athygli á, þ.e. þá tækni sem Einar Einarsson hefur kynnt fyrir mörgum þingmönnum veit ég og hefur barist fyrir að koma í notkun og það er sjálfsagt að skoða þetta. En ég veit að Vegagerðin hefur þetta mjög ríkulega til athugunar og ég mun fylgjast með því.

Herra forseti. Frá Hafnarfirði berast þær fréttir að yfirvöld þar í bæ bíði svars frá ríkisstjórninni hvort leyfi fáist fyrir því að rekstur grunnskólans verði boðinn út. Fram hefur komið í fréttum að bæjaryfirvöld bera fyrir sig fjárhagsvanda sveitarfélagsins sem m.a. hafi hlotist af þessum rekstri. Spurningin sem ég vil beina til hæstv. menntmrh. er þessi: Mun ríkisstjórnin og hæstv. ráðherra beita sér fyrir því að fjárhagsvandi sveitarfélagsins verði bættur eða fjárhagsstaðan treyst þannig að sveitarfélagið geti staðið undir rekstri með sóma eða verður veitt pólitískt leyfi til þess að bjóða menntunina út þótt það hafi sýnt sig erlendis frá að slíkt sé kostnaðarsamara fyrir samfélagið þegar til langs tíma er litið og ávísun á mismunun?

Herra forseti. Spurningin var tvíþætt, annars vegar um fjárhagslegar skuldbindingar Hafnarfjarðarbæjar og fjárveitingar til hans. Um það mál hef ég í sjálfu sér ekkert að segja. Samið hefur verið um það hvernig staðið er að fjárskuldbindingum milli ríkisins og sveitarfélaganna vegna flutnings grunnskólans til sveitarfélaganna. Sá samningur er í gildi og innan þess samnings starfa sveitarfélögin. Varðandi síðari þáttinn, um útboð á rekstri grunnskóla í Hafnarfirði, er það svo að samkvæmt grunnskólalögum er gert ráð fyrir því að sveitarfélög reki grunnskóla. Þetta erindi frá Hafnarfjarðarbæ hefur verið til athugunar í menntmrn. og á eftir að kanna það betur, enda þarf ráðuneytið að fá nánari tillögur frá Hafnarfjarðarbæ um einstaka þætti málsins, en samkvæmt grunnskólalögum hefur menntmrh. heimild til þess að veita sveitarfélögum og öðrum að gera tilraunir við rekstur grunnskólans og á grundvelli þeirrar heimildar gæti ég brugðist við því erindi.

Herra forseti. Þetta er mjög óljóst svar. Ég óska eftir að hæstv. ráðherra veiti Alþingi skýrt svar við þessari fyrirspurn. Reynslan af einkavæðingu og einkaframkvæmd innan almannaþjónustunnar liggur fyrir. Hún liggur fyrir í Bretlandi og í öðrum ríkjum þar sem farið hefur verið inn á þá braut. Markmið ríkisstjórnarinnar eru líka ljós. Það kemur fram í bæklingi sem hún sendi frá sér ekki alls fyrir löngu um einkaframkvæmd. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Leggja ber áherslu á að sem stærstur hluti tekna rekstraraðila sé fenginn með notendagjöldum.`` Hvað þýðir þetta? Hvað þýðir þetta í skólakerfinu? Þetta þýðir skólagjöld og í heilbrigðiskerfinu þýðir þetta sjúklingagjöld. Þess vegna verður hæstv. ráðherra að svara þinginu skýrt. Á að gefa pólitískt leyfi til þess að bjóða út grunnskólann og bjóða út sjúkrahúsin? Við viljum fá skýr svör.

Herra forseti. Unnið er að þessu máli á vegum Hafnarfjarðarbæjar og þegar erindið berst til ráðuneytisins verður tekin afstaða til þess. Eins og ég sagði er heimild í grunnskólalögunum fyrir menntmrh. til að heimila starfsemi grunnskóla með öðrum hætti en gert er ráð fyrir í almennum ákvæðum laganna og á grundvelli þess heimildarákvæðis get ég brugðist við því erindi.

Herra forseti. Hér fáum við engin skýr svör. Okkur er sagt að ríkisstjórnin og menntmrn. hafi heimild til að framkvæma tilraunir. Þingið verður að fá skýr svör við því hvort hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin ætla að heimila að gera hafnfirsk börn að tilraunadýrum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands sem ég flyt ásamt hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur og Össuri Skarphéðinssyni. Í frv. er gert ráð fyrir að fimmtungur kosningarbærra manna í landinu geti krafist þess að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um lagafrumvarp sem Alþingi hefur samþykkt. Í 1. gr. frv. kemur fram hvernig útfæra eigi slíka þjóðaratkvæðagreiðslu en þar segir: ,,Krafan, studd undirskriftum fimmtungs kosningarbærra manna, skal berast forseta lýðveldisins eigi síðar en 30 dögum eftir samþykkt lagafrumvarps á Alþingi. Undirskriftasöfnun og krafa um þjóðaratkvæðagreiðslu frestar ekki gildistöku laga. Efnt skal til þjóðaratkvæðagreiðslu eigi síðar en 45 dögum eftir að forseti hefur úrskurðað um lögmæti kröfunnar. Til að úrslit þjóðaratkvæðagreiðslunnar séu bindandi þarf meira en helmingur þeirra sem þátt taka í atkvæðagreiðslu að greiða atkvæði gegn gildi laganna, þó þannig að ávallt greiði fimmtungur kosningarbærra manna atkvæði gegn gildi laganna. Nánari reglur um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu, m.a. um kynningu á lögunum sem greiða skal atkvæði um, skulu settar í lög.`` Með frv. þessu er, eins og fram hefur komið, kveðið á um rétt kjósenda til að fara fram á að lagafrv. sem Alþingi hefur samþykkt verði borið undir þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta frv. er flutt í fimmta sinn og hefur ekki náð fram að ganga. Eins og menn þekkja er aðeins mælt fyrir um þjóðaratkvæðagreiðslu á þremur stöðum í stjórnarskránni: í 11. gr., ef 3 / 4 hlutar alþingismanna greiða atkvæði með tillögu um að forseti lýðveldisins verði leystur frá embætti; í 26. gr., ef forsetinn synjar um staðfestingu á lagafrumvörpum og í 79. gr., ef með lögum eru gerðar breytingar á kirkjuskipaninni. Þar er ekki að finna ákvæði sem gerir þegnum landsins kleift að knýja fram þjóðaratkvæðagreiðslu um einstök mál sem Alþingi hefur til umfjöllunar. Ég tel alveg ljóst að þessi leið muni auka lýðræðislegan rétt fólksins og veita stjórnarflokkunum aðhald. Í stórum málum sem snerta verulega hag þegnanna og þjóðarinnar er brýnt að þessi leið sé fyrir hendi. Með síauknu alþjóðasamstarfi er enn brýnna að fólk hafi möguleika á þjóðaratkvæðagreiðslu ekki síst þar sem mikilvægir alþjóðlegir samningar geta haft úrslitaáhrif á framtíð þjóðarinnar. Ég tel því nauðsynlegt að þessi lýðræðislegi réttur fólksins sé fyrir hendi án þess að til þurfi að koma atbeini forseta Íslands eins og nú er. Forseti Íslands hefur aldrei frá stofnun lýðveldisins beitt heimild 26. gr. stjórnarskrárinnar um að synja staðfestingar lagafrumvarpi sem Alþingi hefur samþykkt. Ákvæðið felur aðeins í sér frestandi neitunarvald því að synji forsetinn um staðfestingu verður að bera lagafrumvarpið undir þjóðaratkvæðagreiðslu. Af framkvæmdinni má því ráða að þetta vald forsetans til að færa valdið frá þinginu til þjóðarinnar sé í raun nánast marklaust. Vafalaust eru margar skýringar á því að forseti Íslands hafi aldrei beitt þessari heimild. Ugglaust yrði það umdeilt ef forseti gripi til að synja um staðfestingu á lagafrv. ekki síst vegna þess að í augum þjóðarinnar er forsetinn fyrst og fremst sameiningartákn, embættið hafið yfir flokkspólitík og á ekki að dragast inn í stórpólitísk deilumál. Fræðimenn hafa deilt um réttmæti þessa ákvæðis. Þannig segir í riti Ólafs Jóhannessonar, Stjórnskipun Íslands, með leyfi forseta: ,,Sú skipan sem ákveðin er með 26. gr. stjórnarskrárinnar er óvenjuleg eða jafnvel einstæð. Eru skoðanir skiptar um það hversu heppileg hún sé.`` Í Morgunblaðinu, sennilega fyrir einu og hálfu ári, var ítarlega fjallað um þetta ákvæði stjórnarskrárinnar. Þar var m.a. vitnað í tillögu stjórnarskrárnefndar frá 1993 þess efnis að áður en forseti tæki ákvörðun um staðfestingu laga gæti hann leitað álits þjóðarinnar í atkvæðagreiðslu. Þar var lagt til að ef frv. yrði samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu væri forseta skylt að staðfesta það en ef það yrði fellt hefði forseti landins frjálsar hendur um hvað hann gerði. Ljóst er að slík breyting á þessu ákvæði stjórnarskrárinnar gerði forseta hægar um vik að beita því og drægi úr hættunni --- þó vissulega væri hún mikil --- á að til svo alvarlegs ágreinings kæmi á milli forsetaembættisins og ríkisstjórnarinnar að niðurstaðan yrði afsögn annaðhvort forseta Íslands eða ríkisstjórnar. Mín skoðun er að jafnvel þótt ákvæðið yrði rýmkað og gert auðveldara fyrir forsetann að beita því, sem er jákvætt, tel ég engu að síður að almennt ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu án atbeina forseta sé nauðsynlegt jafnhliða ákvæði um bein afskipti forsetans um að skjóta málinu til þjóðarinnar. Forsetanum væri hlíft við þeim þrýstingi af hálfu þjóðarinnar í mjög umdeildum málum að láta þau ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu. Þannig væri stefnt í hættu því sem ég tel að þjóðin vilji að forsetaembættið standi fyrir, þ.e. að vera sameiningartákn þjóðarinnar og hafið yfir flokkspólitísk átök. Ég held að það komi fyllilega til greina, ef við heimilum þjóðaratkvæðagreiðslu eins og hér er lagt til, að nema úr gildi rétt forseta lýðveldisins til að synja um staðfestingu á lagafrumvörpum. Sá réttur ætti að vera óþarfur eða a.m.k. ekki eins mikil ástæða til þeirrar heimildar ef opnaðist fyrir þann lýðræðislega rétt fólksins að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu ef fimmtungur kosningarbærra manna óskar þess eins og hér er lagt til. Eins og menn þekkja hefur oft komið fram sú krafa að auka rétt fólks til þjóðaratkvæðagreiðslu. Réttur fólks er nú einungis bundinn við það að hafa áhrif á framkvæmd minni háttar mála eins og opnun áfengisútsölu eða hvort leyfa skuli hundahald. Það er löngu orðið tímabært að Alþingi íhugi í fyllstu alvöru að stjórnaskrá lýðveldisins innihaldi ákvæði eins og hér er lagt til. Á hv. Alþingi hafa ítrekað komið fram frumvörp um þjóðaratkvæðagreiðslur og tillögur um þjóðaratkvæðagreiðslur um ákveðin mál. Eins hefur verið lagt til að setja almenn lög um þjóðaratkvæðagreiðslu og breytingu á stjórnarskránni. Tillögur um þjóðaratkvæðagreiðslu hafa komið fram í tengslum við aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu, samkomustað Alþingis, álbræðslu í Straumsvík, aðild Íslands að Fríverslunarsamtökum Evrópu, prestskosningar og efnahagsfrv. forsrh. á sínum tíma en það var að vísu dregið til baka. Lagt hefur verið til að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið auk þess sem algengt er að komið hafi fram tillögur um slíkt vegna breytinga á áfengislöggjöfinni. Fyrir 30 árum kom fram þáltill. um heimild til þjóðaratkvæðagreiðslu. Þeirri tillögu var fylgt eftir fjórum sinnum og 1970 var samþykkt þáltill. um að fela ríkisstjórn að láta kanna hvort rétt væri að setja löggjöf um þjóðaratkvæðagreiðslu í mikilvægum löggjafarmálefnum. Svo virðist sem ekkert hafi verið gert með þær hugmyndir jafnvel þó þær hafi verið samþykktar á Alþingi sem ályktun Alþingis að þetta mál yrði skoðað. Síðar voru þrisvar lagðar fram, á 100., 109. og 113. þingi, þáltill. um sama efni. Fyrir sjö árum kom fram frv. um að þriðjungur þingmanna gæti farið fram á þjóðaratkvæðagreiðslu. Að síðustu nefni ég frv. það sem ég mælti fyrir og er að mæla fyrir í fimmta sinn. Einnig er ástæða til að nefna að stjórnarskrárnefnd sem starfaði undir stjórn Matthíasar Bjarnasonar á sínum tíma og skilaði af sér 1982 lagði til að fjórðungur kjósenda gæti óskað eftir að fram færi ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla. Samstaða náðist ekki um tillögu stjórnarskrárnefndarinnar en niðurstaðan varð sú að þáv. forsrh. Gunnar Thoroddsen lagði í eigin nafni fram tillögu stjórnarskrárnefndar á Alþingi 1982--1983. Þar var m.a. að finna þetta ákvæði sem ég nefndi um að fjórðungur kjósenda gæti óskað eftir og farið fram á þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hygg það rétt hjá mér að stjórnarskrárnefndin hafi skilað af sér árið 1995 og fjallaði þá um mannréttindakafla stjórnarskrárinnar, en ekki mikið um þjóðaratkvæðagreiðslu. Af því yfirliti sem ég hef farið í gegnum má sjá að á undanförnum árum og áratugum hefur annað slagið komið upp á þinginu krafa um almennan rétt fólksins til þjóðaratkvæðagreiðslu í stjórnarskrá eða þá að einstakir þingmenn hafi flutt tillögur um þjóðaratkvæðagreiðslur í einstökum málum. Ég verð þó segja, herra forseti, að ég tel að lítil umræða hafi farið fram í þeim nefndum þingsins sem hafa fengið slík frumvörp til umfjöllunar. Þar sem ég er að flytja þetta mál í fimmta sinn þá hef ég af því nokkra reynslu að sérstök nefnd samkvæmt þingsköpum, sem á að fjalla um breytingar á stjórnarskránni og fær þetta mál þá væntanlega til umsagnar, hefur á undanförnum þingum lítið sem ekkert fjallað um málið. Það er eingöngu svo að á lokadögum þingsins á vori þá kemur hún einu sinni eða tvisvar sinnum saman til málamynda. Svona mál eða önnur sem þingmenn flytja og fjalla um breytingar á stjórnarskránni fá yfirleitt litla umfjöllun í nefndum þingsins. Ég held að þessi réttur sé víða fyrir hendi í löndunum sem við berum okkur saman við. Það er ekki síður ástæða til að þessi réttur sé fyrir hendi hér þar sem samsteypustjórnir eru mjög algengar og auðveldara fyrir flokkana að semja sig frá stefnumálum sínum. Það hafa oft komið fram mál á miðju kjörtímabili sem ekki hafa verið rædd í kosningabaráttunni, mörg stór mál sem ekki eru endilega á stefnuskrám flokkanna en fyllilega hefði verið ástæða til að bera undir þjóðaratkvæðagreiðslu. Frá síðasta kjörtímabili má t.d. nefna miðhálendismálin. Um þau mál, eins og menn þekkja, voru mjög skiptar skoðanir í þjóðfélaginu, hvernig nýtingarréttinum skyldi háttað og hverjir ættu að fara með stjórnsýsluna á hálendinu. Ég get einnig nefnt róttækar breytingar á vinnulöggjöfinni sem ástæða hefði verið til að skoða hvort bera ætti undir þjóðaratkvæðagreiðslu. EES-málið á sínum tíma þekkjum við. Þá var sterk krafa uppi um þjóðaratkvæðagreiðslu, bæði innan þings og utan. Ég tel ástæðu til að nefna einnig þau mál sem nú eru helst á döfinni og miklar deilur standa um. Áform um Fljótsdalsvirkjun og að Eyjabökkum verði sökkt undir miðlunarlón þar sem dýrmæt náttúruverðmæti munu glatast. Ekki verður annað séð en mikill meiri hluti þjóðarinnar leggist gegn því í skoðanakönnunum. Umhverfismálin og hvernig við umgöngumst náttúruna er stór þáttur í lífskjörum þjóðarinnar og hefur ekki bara þýðingu fyrir afkomu hennar heldur einnig ímyndina út á við, sem er nauðsynleg fyrir framleiðslu- og útflutningsmöguleika okkar. Ég held að fyllilega kæmi til álita að einmitt það mál færi undir þjóðaratkvæðagreiðslu með tilliti til þess hve hávær krafa er uppi í þjóðfélaginu í þessu máli. Má í því sambandi minna á að fyrir liggur áskorun fjölda útivistar- og náttúruverndarsamtaka með 32 samtökum með yfir 30 þús. félögum, ef ég man rétt, auk fyrirtækja í ferðaþjónustu um nauðsyn þess að Fljótsdalsvirkjun fari í umhverfismat. Ég vildi aðeins fara nokkrum orðum um efni tillögunnar og atkvæðagreiðsluna, eins og hún er sett fram, og hvernig þetta kæmi út ef slík þjóðaratkvæðagreiðsla yrði heimiluð. Eins og áður sagði er lagt til að fimmtungur kosningarbærra manna í landinu geti krafist þess að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um lagafrumvarp sem Alþingi hefur samþykkt. Auðvitað kemur til greina í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu að undanskilja ákveðna málaflokka líkt og gert er í Danmörku en krafan um að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um lagafrumvörp, sem Alþingi hefur samþykkt, frestar ekki gildistöku laganna. Í frumvarpinu eru settir fram tímafrestir varðandi undirskriftasöfnunina og atkvæðagreiðsluna. Þannig er gert ráð fyrir því að krafa um þjóðaratkvæðagreiðslu studd undirskriftum berist forseta eigi síðar en 30 dögum eftir samþykkt lagafrumvarps á Alþingi. Þjóðaratkvæðagreiðslan skal síðan fara fram eigi síðar en 45 dögum eftir að forseti hefur úrskurðað um lögmæti kröfu um atkvæðagreiðslu. Er þá miðað við reglu þá sem fram kemur í 24. gr. stjórnarskrárinnar um að boðað skuli til alþingiskosninga eigi síðar en 45 dögum eftir að gert var kunnugt um þingrof. Til að úrslit þjóðaratkvæðagreiðslu séu bindandi þarf meira en helmingur þeirra sem þátt taka í atkvæðagreiðslunni að greiða atkvæði gegn gildi laganna, þó alltaf þannig að fimmtungur kosningarbærra manna þarf að greiða atkvæði gegn gildi laganna. Þannig er um tvö sjálfstæð skilyrði að ræða. Þykir eðlilegt að gera kröfur um þátttöku ákveðins hluta kjósenda í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu og er það gert að danskri fyrirmynd. Því er í raun miðað við að sá fimmtungur kosningarbærra manna sem knýr á um atkvæðagreiðslu fylgi kröfunni eftir með því að mæta á kjörstað og greiða atkvæði. Til skýringar er eftirfarandi dæmi: Í maí 1998 voru 193.632 manns á kjörskrá. Ef þá hefðu verið í gildi reglur þær sem lagðar eru til í frumvarpi þessu hefði þurft fimmtung kosningarbærra manna í landinu, eða u.þ.b. 38.700 manns, til að knýja á um að þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram um gildi laga. Í atkvæðagreiðslunni sjálfri hefði að lágmarki sami fjöldi þurft að greiða atkvæði gegn gildi laganna ef þátttaka hefði verið 40% eða minni. Ef hins vegar t.d. 80% þeirra sem á kjörskrá eru, eða 154.905, hefðu tekið þátt í atkvæðagreiðslunni hefði helmingur þeirra þurft að greiða atkvæði gegn gildi laganna eða 77.452 manns. Þannig þarf alltaf helmingur þeirra sem þátt tekur í atkvæðagreiðslu að greiða atkvæði gegn gildi laganna en ef þátttaka er undir 40% dugir ekki helmingur heldur kemur þá til kasta fimmtungsreglunnar þannig að a.m.k. 20% kosningarbærra manna þurfa að greiða atkvæði gegn gildi laga. Loks er mælt fyrir um það í ákvæðinu að nánari reglur um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu verði settar í lög. Meðal annars verður að telja nauðsynlegt að setja nánari reglur um kynningu á lögunum sem þjóðaratkvæðagreiðsla á að fara fram um, en nútímalöggjöf er iðulega þess eðlis að til þess að unnt sé að taka afstöðu til hennar þarf hvort tveggja þekkingu og lögskýringargögn. Einnig er þörf á því að setja nánari reglur um ýmis framkvæmdaratriði þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég vil nefna það í lokin, herra forseti, að sú tala sem við flm. frumvarpsins setjum fram um að til þurfi að koma fimmtungur kosningarbærra manna í landinu er ekkert heilög og er fullt efni til þess að skoða nánar þá tölu eða viðmið sem þar á að nota. Ég get t.d. nefnt Danmörku, þar getur að lágmarki þriðjungur kosningabærra manna krafist þjóðaratkvæðagreiðslu en þar eru þó sett skilyrði eins og nefndi áðan um að þjóðaratkvæðagreiðsla geti ekki átt við um ákveðið mál og þar er talað um fjárlög ríkisins, lántökur, launa- og lífeyrismál og veitingu ríkisborgararéttar en það eru helstu málin sem ákvæðið gildir ekki um. Einnig er sú leið athyglisverð, og ég nefndi það í máli mínu, að það hefur einu sinni komið hér fram, annaðhvort í formi þáltill. eða frv., að þriðjungur þingmanna geti krafist þess að mál séu sett í þjóðaratkvæðagreiðslu og sú leið er vissulega þess virði að hún sé skoðuð. Það styrkti lýðræðið í landinu og hlutverk stjórnarandstöðu ef sú leið væri fyrir hendi. Herra forseti. Samkvæmt ákvæðum þingskapalaga á að vísa þessu máli til sérnefndar og ég legg til að svo verði gert. En ég minni á það aftur sem ég sagði og finnst full ástæða til þess að vekja athygli hæstv. forseta á því að þessi sérnefnd hefur starfað mjög illa og ekki gengt skyldum sínum sem skyldi að fara rækilega yfir þau mál sem koma iðulega fram um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Þetta er í fimmta skipti sem þetta mál hefur komið fram og það hefur aldrei fengið almennilega efnislega umfjöllun í þessari sérnefnd. Það sem nefndin gerði fyrir sennilega tveimur þingum var að hún sendi málið til umsagnar nefndasviðs sem kom fram með mjög gagnlegar ábendingar sem við flutningsmenn tókum mið af á síðasta þingi en að öðru leyti hefur lítil efnisumfjöllun farið fram um málið. Það tel ég ástæðu til, herra forseti, að draga fram í lokin vegna þess að það er mjög mikilvægt og löngu orðið tímabært að þingmenn og þingið fjalli af fullri alvöru um að breyta stjórnarskránni í þá veru sem hér er lagt til að tryggja lýðræðislegan rétt fólks til þjóðaratkvæðagreiðslu í stærri málum.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir á hrós skilið fyrir að hreyfa máli sem er sannarlega brýnt og varðar eitt af grundvallaratriðum í því samfélagi sem við lifum í og köllum lýðræðissamfélag. Hér er lagt til, herra forseti, að Alþingi samþykki að mögulegt verði að skjóta málum til þjóðaratkvæðagreiðslu ef fimmtungur atkvæðisbærra manna fer skriflega fram á það. Um er að ræða hugmynd sem er ekki ný af nálinni og hugmynd sem á miklu greiðari aðgang í nágrannalöndum okkar, hugmynd sem á líka vaxandi fylgi að fagna í ýmsum löndum sem við höfum stundum borið okkur saman við og köllum líka vestræn lýðræðissamfélög. Ástæðan er sú að tillögur af þessu tagi eru ekki bara í takt við breyttan tíðaranda, heldur líka í takt við breytta tækni sem gerir okkur mögulegt að efna til slíks þjóðfundar í kjörkössum og miklu betur en áður. Grundvallarstefið í nútímalýðræði er vitaskuld að öllum þegnum, sem eru komnir til vits og ára, beri rétturinn til þess að hafa sömu áhrif á stjórnun samfélagsins sem þeir búa í. Við erum að vísu mismunandi, sum okkar eru fátæk og önnur okkar eru rík, sum eru greind en önnur ekki og hagsmunir okkar allra eru ólíkir. Eigi að síður er það óbifanlegur grundvöllur lýðræðissamfélagsins að allir eigi að hafa jafnan rétt og möguleika til þess að ákveða hvernig samfélaginu eigi að vera stjórnað. Herra forseti. Í þessu ljósi er vissulega undarlegt að í flestum samfélögum, þar á meðal okkar hér á Íslandi, heyrist rödd hins almenna kjósanda nánast aldrei beint milli kosninga, þá á ég fyrst og fremst við þegar við erum að kjósa þjóðhöfðingja eða erum að kjósa okkur Alþingi. Það er einungis á þessum tímapunktum í tilveru samfélagsins sem rödd mannsins á götunni, grundvallareiningarinnar í lýðræðinu, fær að heyrast. Lýðræðið sem við búum við er nefnilega talsvert langt frá því að vera raunverulegt lýðræði eins og það birtist í hinni upphaflegu merkingu þess orðs sem að fól í sér að lýðurinn, fólkið, ætti að ráða. Lýðræði okkar er fulltrúalýðræði þar sem við kjósum okkur fulltrúa til að taka ákvarðanir í umboði okkar þannig að afl hins almenna þegns, kjósandans, kemur raunar aldrei beint fram. Sameiginlegt afl kjósandans, borgaranna, eins og það birtist opinberlega í fjölmiðlum eða með öðrum hætti nægir að vísu stundum til að hafa áhrif á það sem stjórnvöld vilja gera. Útbreidd andúð og óánægja nægir stundum til þess að draga úr, milda eða jafnvel fella algerlega niður tiltekna þætti í fari stjórnvalda. En það er fágætt og við höfum ekki þennan beina rétt til þess að segja hvað það er sem við viljum. Fulltrúalýðræðið, sem við búum við, felur í sér að í stað þess að við tökum öll beinan þátt í ákvörðunum og tökum þær sameiginlega, þá látum við valdið í hendur fulltrúa sem eru kjörnir sérstaklega til þess að taka ákvarðanir fyrir okkur. Þeir fulltrúar fá til þess fullt og óskorað vald og það er meira að segja tekið fram að fortakslaust mega þeir ekki fara eftir vilja kjósenda heldur algerlega eftir eigin sannfæringu. Ég tel þess vegna, herra forseti, að hægt sé að segja með fullum rökum að hér sé um mjög stórt valdaframsal þegnanna að ræða til mjög fárra fulltrúa. Eina leiðin til þess að láta í ljósi skoðun þeirra er þegar við kjósum okkur Alþingi og sem síðan velur sér ríkisstjórn. Auðvitað er hægt að fella ríkisstjórnir í kosningum en hér á Íslandi, má segja að rödd kjósandans og hinn beini íhlutunarréttur hans í gegnum kosningar sé mun minni en annars staðar vegna þess að kerfi okkar er þannig að við búum við samsteypustjórnir. Þar sem samsteypustjórnir eru þá er miklu erfiðara fyrir kjósendur, jafnvel þó þeir flykki sér saman um tiltekin mál, að ná þeim fram í gegnum kosningar. Það er miklu auðveldara fyrir stjórnmálaflokka sem búa jafnan við samsteypustjórnir að skjóta sér undan því að taka upp mál, jafnvel þó að þau hafi borið mjög hátt í kosningum. Ég rifja það upp, herra forseti, að þetta er auðvitað andstætt þeirri fornu hefð sem ríkti á Íslandi þar sem þjóðin kom saman til opins fundar á Alþingi þar sem menn réðu ráðum sínum, ræddu mál og reifuðu og tóku síðan ákvarðanir. Þjóðin öll tók þær ákvarðanir. Auðvitað voru mörg rök og orsakir sem hnigu til þess að þessu fyrirkomulagi var breytt. Þjóðþing af þessu tagi þóttu þung og erfið í framkvæmd. Ég held því líka fram, herra forseti, að ýmsar ástæður í náttúrufari þjóðarinnar hafi átt mikinn þátt í þessu. Ég held að með kólnandi veðurfari hafi það verið alveg ljóst að miklu erfiðara var að ná þjóðinni saman til þings. Fróðlegt er að skoða einmitt þá hitafarssögu sem vísindamenn okkar geta núna lesið úr borkjörnum jöklanna og bera saman við þessa þróun. Það fellur alveg saman, herra forseti. Samgöngur og tæknilegir örðugleikar voru því fyrst og fremst þau atriði sem hafa leitt til þess að fulltrúalýðræðið var tekið upp vegna þess að það var auðvelt í framkvæmd. Nú er auðvitað annað uppi, herra forseti. Nú eru samgöngur ekki lengur sá tæknilegi annmarki á framkvæmd slíkrar kosningar sem áður voru og jafnframt blasir það við að tæknin er gjörbreytt. Menn geta framkvæmt þjóðaratkvæðagreiðslu með allt öðrum hætti í krafti tækninnar en áður. Víða um lönd hafa menn tekið upp rafrænar kosningar og ég vek eftirtekt á því að í frv. til fjárlaga næsta árs kemur fram að dómsmrn. ætlar að verja 2 millj. kr. í tilraunaverkefni á sviði rafrænna kosninga. Þeim rökum hefur sömuleiðis oft verið beitt að mjög erfitt sé að bera mál undir þjóðina. Yfirleitt séu þau mál sem þannig þyrfti að útkljá flókin og erfitt sé að koma upplýsingum á framfæri til þjóðarinnar. Þetta eru rök sem ég held að til skamms tíma hafi átt nokkurn rétt á sér. Þess vegna hafi menn farið þá leið að láta fulltrúana á þjóðþinginu taka ákvörðun um mál af þessu tagi vegna þess að þeir eiga miklu auðveldar með að afla sér þeirrar vitneskju sem þarf með því að ráða ráðum sínum með ýmiss konar sérfræðingum og því hafi það verið hin eðlilega aðferð lýðræðisins að taka ákvarðanir í flóknum málum með þessum hætti. Þetta hefur verið rétt svona fram á allra síðustu ár. Nú blasir við að breytingar á tækni, sem er ekki hægt að kalla neitt annað en gjörbyltingu, gera það að verkum að tiltölulega auðvelt er fyrir alla þjóðina að verða sér úti um upplýsingar á tiltölulega auðveldan máta. Hér á ég auðvitað við netið, herra forseti. Fyrir liggur að Íslendingar eru sú þjóð sem hefur þjóða fljótast og í mestum mæli tekið netið í þjónustu sína og skammt er til þess að hér vaxi upp kynslóðir þar sem varla er nokkur maður sem ekki kann á þá tækni. Þess vegna er miklu auðveldara nú en áður fyrir þjóðina, fyrir hvern sem er að afla sér upplýsinga um mál sem e.t.v. eru í eðli sínu mjög flókin. Og það er það sem ég á við, herra forseti, að frv. sem við þrír þingmenn Samfylkingarinnar flytjum hérna er ekki bara í takt við tíðarandann heldur er það í takt við breytta tækni. Við hljótum að velta því fyrir okkur hvort ekki sé rétt á þessu augnabliki þegar við erum svo að segja að ganga yfir í ekki aðeins nýja öld heldur nýtt árþúsund, að velta því fyrir okkur í fullri alvöru hvort ekki sé rétt að taka upp vísi að beinu lýðræði með þessum hætti. Ég kysi, herra forseti, að það skref sem stigið væri yrði miklu lengra og stærra en það örlitla skref sem við þingmennirnir þrír leggjum til með frv. Við gerum okkur hins vegar grein fyrir því að umræðan um þetta er skammt á veg komin og áhuginn hér á landi er ekki mikill. En ég undirstrika að rökin sem menn beittu áður gegn því að bera mál, jafnvel flókin, undir þjóðina standast ekki lengur vegna þeirra breytinga sem hafa orðið síðustu áratugi á samgöngum og tækni sem menn notuðu til þess að greiða atkvæði en ekki síst upplýsingatæknin gerir það að verkum að engum á að vera skotaskuld að afla sér þeirra upplýsinga sem menn þurfa. Það má líka nefna þær breytingar sem hafa orðið á fjölmiðlum hér á Íslandi. Fjölmiðlar hafa í vaxandi mæli tekið sér það hlutverk fyrir hendur að útskýra út í hörgul mjög flókin mál fyrir þjóðinni. Ég bendi t.d. á umfjöllun ríkissjónvarpsins, umfjöllun Morgunblaðsins um þau viðkvæmu deilumál sem varða hálendið á allra síðustu missirum. Þessum fjölmiðlum má segja til hróss að jafnvel þeir einir og sér hafa gert það að verkum að enginn, sem er á annað borð fær um að lesa, velkist í vafa um þær staðreyndir sem þarf að taka afstöðu til í því máli. Það er auðvitað svo, herra forseti, að við getum horft til margra ríkja um fyrirmynd í þessum efnum. Ég nefni Sviss sem má segja að sé hin nútímalega vagga hins beina lýðræðis. Þar í landi taka menn ákvörðun um hvaðeina í atkvæðagreiðslum, stórmál í þjóðaratkvæðagreiðslum, minni mál í atkvæðagreiðslum innan ríkja eða fylkja og enn smærri mál í einstökum borgum og bæjarsamfélögum. Ég vísa til þess, herra forseti, að til skamms tíma var Sviss í fararbroddi í Evrópu hvað varðaði velsæld og mannréttindi. Það er því með engu móti hægt að segja að þessi máti Svisslendinga til þess að taka ákvarðanir hafi með nokkrum hætti orðið þeim fjötur um fót á leið þeirra til velsældar. Meira en helmingur ríkjanna í Bandaríkjum Norður-Ameríku hafa tekið upp beinar kosningar um einstök mál og nota til þess rafræna tækni, stundum með mjög dramatískum niðurstöðum. Og í Ástralíu, þar sem lýðræðishefðin er sérstaklega sterk, hafa verið næstum því 50 þjóðaratkvæðagreiðslur fyrir utan fjölda atkvæðagreiðslna sem hafa verið haldnar innan einstakra fylkja. Ítalía er jafnframt land þar sem hugmyndin um hið beina lýðræði hefur vaxið verulega á síðustu árum og það má segja að þjóðaratkvæðagreiðslurnar á Ítalíu á árunum 1991 og 1993 hafi átt verulegan þátt í að brjóta upp spillinguna sem hafði grafið um sig í stjórnkerfi Ítala og þannig rutt Ítalíu brautina inn í nútímann. Ég vísa til þess að Ítalía er einmitt eitt af þeim ríkjum sem eiga hvað mestri velgengni að fagna á hinu efnahagslega sviði nú um stundir í Evrópu. Þjóðaratkvæðagreiðslur hafa líka verið notaðar í Kanada og ýmsum samveldislöndum Breta og mjög mikilvægar atkvæðagreiðslur hafa, eins og við þekkjum, verið haldnar í nágrannalöndunum t.d. Danmörku. Ég vísa sérstaklega til fordæmis Nýsjálendinga þar sem sterk hreyfing er fyrir því að beint lýðræði í formi þjóðaratkvæðagreiðslna verði tekið upp og þar er í gangi mjög merkt tilraunverkefni sem er stutt bæði af einkageiranum, stórfyrirtækjum, háskólum og ríkinu. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerði grein fyrir tæknilegri útfærslu þeirra hugmynda sem liggja hérna fyrir. Formið og heimildin til þjóðaratkvæðagreiðslu er auðvitað mismunandi í löndum sem hafa tekið það upp. Í sumum ríkjum er það stjórnarskrárbundið að almenn atkvæðagreiðsla kjósenda skuli fara fram um tiltekin lög eða lagafrumvarp, í öðrum tilvikum veita stjórnarskrár skilorðsbundna heimild til þjóðaratkvæðis þannig að ákveðnum aðilum, t.d. ákveðnum hópi þingmanna eins og hv. þm. rakti eða tilteknum fjölda kjósenda eins og er að finna í þessu frv. er veittur réttur til þess að krefjast þjóðaratkvæðis um nánar tilgreind lög eða lagafrumvörp. Ef lagafrumvarpið nær ekki tilskildu atkvæðamagni, sem er í sumum tilvikum aukinn meiri hluti, í öðrum bara einfaldur, er frumvarpið úr sögunni og verður ekki lagt fyrir þjóðhöfðingjann til staðfestingar. Hér á landi er ekki mikil hefð fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum en ég vek eigi að síður eftirtekt á því, herra forseti, að fimm sinnum á þessari öld hafa Íslendingar framkvæmt þjóðaratkvæðagreiðslur. Árið 1905 samþykktu 60% kjósenda að banna skyldi aðflutning á áfengi til landsins, árið 1915 samþykkti Alþingi með 80% að hafna að lögbjóða skyldi þegnskylduvinnu allra heilbrigðra karlmanna, 1918 voru dansk-íslensku sambandslögin lögð undir þjóðaratkvæði og samþykkt með næstum því 91% atkvæða, og 1933 var síðan hafnað að halda áfram banni gegn innflutningi á áfengi til landsins. Merkasta þjóðaratkvæðagreiðslan var auðvitað sú sem var háð 25. febrúar 1944 í krafti þál. sem samþykkt var þann dag og leiddi til þess að dansk-íslenski sambandslagasamningurinn féll niður og við urðum lýðveldi. Því má segja, herra forseti, að merkustu atburðirnir í sögu okkar á þessari öld sem þjóðar hafi verið ákveðnir í þjóðaratkvæðagreiðslum. Á seinni árum hefur hljómgrunnur fyrir þessu verið lítill en ég vek þó athygli á því að 1983 lagði Gunnar Thoroddsen, sem ég held að hafi verið forsrh. þá, fram frv. þar sem gert var ráð fyrir að tekin yrði upp heimild í stjórnarskrána til þjóðaratkvæðis. Eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir rakti hérna áðan hefur það aftur og aftur komið fram að þingmenn hafa viljað taka upp þjóðaratkvæði. Röksemdin hefur mjög oft verið sú að í stjórnarskrána skorti þennan rétt okkar sem flestar nágrannaþjóðir hafa. Herra forseti. Ég tel að sú deila sem uppi hefur verið, og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir nefndi í ræðu sinni, og varðar til að mynda Eyjabakkana sýni í hnotskurn galla lýðræðisins að þessu leyti. Við vitum að meðal þjóðarinnar er yfirgnæfandi vilji til þess að í því tiltekna máli verði úrslit ráðin með því að efnt verði til lögformlegs mats á umhverfisáhrifum. Endurteknar skoðanakannanir hafa sýnt að það er yfirgnæfandi vilji allra Íslendinga, sama hvar í flokki þeir standa. Hér á Alþingi notar hins vegar ríkisstjórnin hnefaréttinn til að snúa niður stjórnarliða til að koma í veg fyrir að það sem þeim raunverulega finnst í þessum málum fái að koma fram. Við vitum það auðvitað, herra forseti, að ríkisstjórnin er í því tiltekna máli að nota afl sitt til að koma í gegn máli sem nýtur mjög lítils minnihlutastuðnings meðal þjóðarinnar. Er það rétt? Það er lagalega í lagi, siðferðilega er það rangt en ríkisstjórnin er með þeim hætti að notfæra sér þann rétt sem lögin bjóða. En það er samt sem áður alveg ljóst að með þessu er verið að taka réttinn af Íslendingum til að segja hvað þeim finnst í þessu dýpsta og erfiðasta deilumáli seinni ára. Hvernig á, herra forseti, að leysa mál af þessu tagi, mál sem hafa verið í deiglunni núna í þrjú missiri, sem allir stærstu fjölmiðlar landsins hafa fjallað um frá öllum hliðum og allir hafa nægar upplýsingar til þess að taka ígrundaða afstöðu gagnvart? Þjóðin fær ekki að gera það. Eyjabakkar og Fljótsdalsvirkjun eru skólabókardæmi um mál sem á að útkljá með þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef sú leið er ekki farin mun deilan skilja eftir sig sár í þjóðarvitundinni sem munu gróa mjög seint. Ég tek þetta sem dæmi vegna þess að leið þjóðaratkvæðagreiðslunnar er eina aðferðin sem þjóð, sem vill halda friðinn og vera samstæð, getur notað til þess að útkljá mál af þessu tagi. Ég held því, herra forseti, að við stöndum andspænis því að núna eru að rísa úfar með þjóðinni sem er ekki hægt að koma í veg fyrir að þróist í mjög viðkvæmt og langvarandi deilumál, nema með aðferðum af þessu tagi. Þess vegna segi ég, herra forseti, að endingu að það er ekki einungis það mál sem gerir þetta tímabært og ætti að verða okkur víti til varnaðar því að fleiri slík deilumál munu efalítið koma upp á næstu árum heldur er það líka, eins og ég hef rakið hérna, gjörbreytt tækni sem gerir möguleikana á að heyja kosningar með því móti auðveldari en áður, miklu ódýrari en áður og mögulegt líka að framkvæma kosningarnar á grundvelli upplýstrar umræðu og þekkingar. Það var ekki hægt áður, herra forseti, í mörgum tilvikum en þau rök eru fallin með breyttri tækni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um heildarstefnumótun í málefnum barna og unglinga sem ég flyt ásamt hv. þingmönnum Drífu Hjartardóttur, Guðjóni A. Kristjánssyni, Ólafi Erni Haraldssyni, Rannveigu Guðmundsdóttur og Ögmundi Jónassyni. Efni tillögunnar er að ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa heildstæða og samræmda opinbera stefnu í málefnum barna og unglinga. Markmið stefnumótunar verði að tryggja hag og velferð barna og unglinga á öllum sviðum þjóðlífsins og búa þeim sem best og jöfnust skilyrði til uppvaxtar og þroska. Í því skyni verði skipuð nefnd með aðild forsætisráðuneytis, félagsmálaráðuneytis, heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis, dómsmálaráðuneytis, menntamálaráðuneytis, umhverfisráðuneytis og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Á grundvelli stefnumótunar framangreindra aðila verði gerð fimm ára framkvæmdaáætlun í samráði við opinberar stofnanir og félagasamtök sem vinna að málefnum barna og unglinga, þar með talin félagasamtök unglinga. Framkvæmdaáætlunin verði lögð fyrir Alþingi til staðfestingar eigi síðar en 1. janúar árið 2001.`` Þannig hljóðar þessi tillaga en hún er í samræmi við ítrekaðar óskir embættis umboðsmanns barna og í samræmi við þær leiðir sem hinar Norðurlandaþjóðirnar hafa farið varðandi heildarstefnumótun í málefnum barna og unglinga. Eins og kemur fram í grg. frv. hefur umboðsmaður barna allt frá árinu 1995 vakið athygli stjórnvalda á því hve brýnt væri að móta skýra heildarstefnu í málefnum barna og unglinga og aðgerðir samræmdar af hálfu þeirra á hinum ýmsum sviðum er snerta hagi barna. Í skýrslu umboðsmanns barna árið 1996, þar sem ég hygg að þetta hafi fyrst komið fram, segir, með leyfi forseta: ,,Það ætti að vera aðalsmerki hverrar ríkisstjórnar og hverrar sveitarstjórnar að tryggja öllum börnum sem best og jöfnust skilyrði til uppvaxtar og þroska, en að mínu mati verður því markmiði einungis náð með því að mótuð verði skýr opinber heildarstefna í málefnum þeirra og aðgerðir samræmdar af hálfu stjórnvalda, ríkis og sveitarfélaga, á hinum ýmsu sviðum er varða börn og ungmenni, hvort sem er á sviði barnaverndarmála, skólamála, heilbrigðismála, menningarmála og öryggismála almennt, svo að mikilvægir málaflokkar séu nefndir. Með þessu móti tel ég að velferð umbjóðenda minna, fjölmennasta aldurshópsins í íslensku samfélagi, verði best borgið þegar til lengri tíma er litið.`` Umboðsmaður barna ítrekar þetta í skýrslu sinni 1998. Í skýrslunni kemur fram bréf sem umboðsmaður ritaði forsrh. í tilefni bókar sem undirbúin var á vegum embættis umboðsmanns, sem heitir Mannabörn eru merkileg, og fjallar um ýmsar staðreyndir um börn og unglinga og hagi þeirra. Í bréfinu sem umboðsmaður ritar til forsrh. segir, með leyfi forseta: ,,Í formála, þar sem bókinni er fylgt úr hlaði, kemur m.a. fram að aðalmarkmið mitt með því að safna saman fyrirliggjandi upplýsingum um börn og ungmenni á Íslandi í eina bók var að fá sem heillegsta mynd af stöðu og högum umbjóðenda minna. Ég tel jafnframt efni bókarinnar vera afar gagnlegan grunn, sem byggja verði á við mótun opinberrar heildarstefnu í málefnum barna og ungmenna hér á landi, en ég hef ítrekað hvatt til að ráðist verði í það brýna verk. Ég vil því nota þetta tækifæri og leggja enn á ný áherslu á mikilvægi þess að hér á landi verði mótuð opinber heildarstefna í málefnum umbjóðenda minna. Í kjölfar þeirrar stefnumótunar yrði síðan að koma áætlun af hálfu stjórnvalda til nokkurra ára um hvernig eigi að framkvæma stefnuna. Hér á Íslandi höfum við allar forsendur til að byggja upp fyrirmyndar þjóðfélag sem setur líf og velferð barna, komandi kynslóðar, í öndvegi.`` Herra forseti. Ég hef vitnað til orða umboðsmanns barna sem gerst þekkir til varðandi hagi barna og hefur m.a. ritað þá bók sem ég nefndi áðan og safnað saman þeim gögnum sem liggja fyrir í henni og ætti vel að þekkja til hvað brýnt er að móta stefnu um hag og velferð barna í íslensku þjóðfélagi og hefur umboðsmaður hvatt stjórnvöld til þess án þess þó að það hafi verið gert. En hér liggur fyrir þverpólitísk tillaga flutt af þingmönnum úr öllum flokkum þar sem hvatt er til að þetta verði gert. Eins og ég sagði hafa hin Norðurlöndin öll mótað stefnu í málefnum barna og unglinga. Við flm. nefnum í greinargerðinni að árið 1986 var lögð fyrir danska þingið af hálfu þáverandi félagsmálaráðherra tillaga um heildarstefnumótun í málefnum barna og unglinga, en á grundvelli þeirrar tillögu, sem samþykkt var í janúar 1987, var skipuð nefnd með aðild þeirra ráðuneyta sem málefni barna og unglinga heyra til. Á grundvelli stefnumótunar var síðan unnin ítarleg framkvæmdaáætlun sem tók einnig mjög mikið tillit til sjónarmiða unglinga sem að stefnumótuninni komu. Herra forseti. Það er einmitt lögð mikil áhersla á það í tillögunni að að þessari stefnumótun komi einnig þeir sem tillagan snýr að, þ.e. börn og unglingar en það hefur verið gert á hinum Norðurlöndunum með góðum árangri. Eins er mjög mikilvægt, eins og fram kemur í tillögunni, að ekki verði einungis um almenna stefnumótun að ræða heldur verði ráðist í það að gera framkvæmdaáætlun til nokkurra ára í senn, nefnd eru fimm ár, sem fylgt verður fast eftir að verði framfylgt. Við flm. nefnum í greinargerðinni að við höfum kynnt okkur ítarlega og heildstæða stefnumótun í málefnum barna og unglinga í Noregi sem tekur á öllum þáttum þjóðlífsins sem snúa að málefnum barna og unglinga, en í þeirri stefnu er þungamiðjan að öryggi, umönnun og góð uppvaxtarskilyrði barna og unglinga séu meðal mikilvægustu verkefna stjórnvalda. Þar er lögð megináhersla á þátttöku og ábyrgð barna og unglinga í stefnumótuninni þannig að þarfir og áhugamál þeirra eru tekin alvarlega í stefnu og framkvæmdaáformum stjórnvalda. Í allri löggjöf er einnig litið til áhrifa hennar á málefni barna og unglinga. Mikið vantar upp á að það sé gert hér á landi. Þar skemmst að minnast barnabótanna sem ég held að hafi frekar verið bein sparnaðartillaga hjá ríkisvaldinu en þar hafi verið höfð í huga málefni fjölskyldunnar eða barna og unglinga. Á hinum Norðurlöndunum er einnig mikil áhersla lögð á samvinnu og samráð opinberra aðila, ríkis og sveitarfélaga, í þessum málum með því að leggja á þau ábyrgð og skyldur í heildstæðri og samfelldri stefnumörkun á öllum sviðum sem lúta að málefnum barna og unglinga. Ég held að ljóst sé að við erum komin mun styttra á veg en hinar Norðurlandaþjóðirnar, sem við að öðru jöfnu berum okkur þó saman við, varðandi það að tryggja hag og velferð barna hér á landi. Ég held að tína megi ýmislegt til hvað varðar stöðu barna í íslensku þjóðfélagi sem kallar á að slík stefnumótun fari fram sem hér er lögð til. Aðstaða barna hér er á margan hátt ólík því sem gerist og gengur annars staðar á Norðurlöndum. Hér vinna fjölskyldur og foreldrar miklu lengri vinnudag en þar þekkist. Við þekkjum það gegnum árin hvernig börnin verða þátttakendur í atvinnulífinu mjög snemma. Við þekkjum tvöfalt vinnuálag kvenna, fæðingarorlof er mun styttra en annars staðar gerist. Réttur foreldra vegna veikinda barna er miklu minni en annars staðar á Norðurlöndum, eins og fram kemur í öðru þingmáli sem ég hef flutt, og erum við þar langt að baki Norðurlandaþjóðunum. Auk þess er slysatíðni barna mun meiri hér en í nágrannalöndunum. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur flutt mjög athyglisvert mál hér á þingi um öryggismiðstöð barna en í því frv. og greinargerð kemur fram að tíðni barnaslysa hér á landi er miklu hærri en í nágrannalöndunum og athyglisvert sem hv. þm. bendir þar á að í einstökum slysaflokkum, svo sem drukknunarslysum, er tíðni með því hæsta sem þekkist á Vesturlöndum. Allt þetta sem ég nefni rennir auðvitað stoðum undir það að mjög nauðsynlegt er að móta stefnu í málefnum barna og fylgja henni eftir með ítarlegri framkvæmdaáætlun. Ég nefndi áðan að við værum að baki öðrum þjóðum. Ég nefndi ákveðna málaflokka. Vissulega fylgist að það fjármagn sem við verjum til málefna barna og sú þjónusta sem við veitum börnum. Þar erum við langt að baki hinum Norðurlandaþjóðunum. Ég bað Hagstofuna fyrir nokkru að taka saman upplýsingar um stöðu fjölskyldunnar og barna í íslensku þjóðfélagi, en sú samantekt fylgir með sem fylgiskjal með öðru frv. sem ég nefndi áðan, frv. um veikindarétt foreldra vegna veikinda barna. Þar koma fram mjög athyglisverðar tölur. Borin eru saman t.d. útgjöld hér á landi sem koma til vegna fjármögnunar peningagreiðslna og þjónustu við fjölskyldur og börn á Íslandi. Þar kemur fram, herra forseti, sem mér finnst mjög athyglisvert að útgjöld hafa staðið í stað frá árinu 1991, eða svo langt sem ég hef töfluna, til loka 1997. Og ég hygg að hægt sé að segja að fram á þennan dag eru útgjöldin nánast óbreytt og hafa verið allan þennan áratug vegna þess að ef tekin eru útgjöld á verðlagi ársins 1997, sambærilegu verðlagi, þá voru 11,7 milljarðar veittir 1991 til þjónustu við fjölskyldur og börn, hvort sem það var í formi þjónustu eða peningagreiðslna, en árið 1997 voru það 11,8 milljarðar þannig að það hefur lítið breyst. Það sem hefur breyst er að hlutur ríkissjóðs hefur dregist mjög saman á þessu tímabili. Fjármögnun ríkissjóðs var til málefna barna og fjölskyldna þeirra um 59% á árinu 1991, en er nú orðið 47% meðan sveitarfélögin voru með 30,8% en eru komin með 45,7% fjármögnun í þeim útgjöldum sem ég nefndi. Samt er það svo, herra forseti, að hlutfallslega eru börn miklu fleiri á Íslandi en á hinum Norðurlöndunum og munar þar verulegu. Ef við tökum fjölda barna 0--17 ára sem hlutfall íbúa í heildaríbúatölu, þá eru það 28,8% á Íslandi meðan þessi aldursflokkur er 21--23% annars staðar á Norðurlöndum. Samt verjum við í heild miklu minna fjármagni til útgjalda barna og fjölskyldna þeirra. Við getum tekið t.d. þjónustuna. Það er mjög sláandi. Í þeirri töflu sem ég er með er samanburðurinn gerður í jafnvirðisgildum í ekum á íbúa vegna barna 17 ára og yngri. Þar kemur fram að við verjum 872 ekum á íbúa á móti 2.359 t.d. í Danmörku. Það er þrefalt meira sem varið er í útgjöld vegna þjónustu við börn t.d. í Danmörku og tvöfalt meira í Finnlandi og rúmlega tvöfalt meira í Noregi. Við sjáum að við erum þarna langt að baki. Ef skoðaðar eru peningagreiðslur þar sem jafnvirðisgildi er líka skoðað í ekum á íbúa, þá erum við með 1.115 ekur á meðan hinar Norðurlandaþjóðirnar eru með frá 1.500--2.280 ekur sem er í því tilviki helmingi meira sem hin Norðurlöndin verja á íbúa til barna 17 ára og yngri. Það er sama hvort litið er til peningagreiðslna, þjónustu eða hvaða mælikvarða sem við notum. Við erum langt að baki hinum Norðurlandaþjóðunum. Við höfum enga stefnumótun, við höfum enga framkvæmdaáætlun eða áætlanir að því er varðar aðgerðir til að tryggja betur hag og velferð íslenskra barna í þjóðfélaginu. Herra forseti. Það er því allt sem mælir með þeirri tillögu sem flutt er af okkur sex þingmönnum úr öllum flokkum sem sæti eiga á þinginu sem undirstrikar að verulegur áhugi er fyrir því, herra forseti, að sú stefnumótun sem ég nefndi fari fram og framkvæmdaáætlun verði gerð. Það er grundvallaratriði hjá þjóðum sem kenna sig við velferðarsamfélög að búa vel að börnum og unglingum og tryggja þeim sem jöfnust skilyrði til uppvaxtar og þroska eins og frekast er unnt. Heildstæð og samræmd opinber stefnumótun í málefnum barna og unglinga, sem framkvæmdaáætlun til nokkurra ára byggist síðan á, er forsendan fyrir skipulögðu og markvissu starfi í því efni til að tryggja betur hag og velferð barna hér á landi. Ég vil ítreka það í lokin, sem ég veit að umboðsmaður barna leggur líka mikla áherslu á, að í öllu starfi og stefnumótun sem þáltill. gerir ráð fyrir verði eins og kostur er tekið tillit til sjónarmiða og viðhorfa barna og unglinga. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni umræðu verði málinu vísað til hv. félmn.

Virðulegi forseti. Þetta er afar þýðingarmikil tillaga sem hér er til umræðu um heildarstefnumótun í málefnum barna og unglinga. Ég er einn af flm. tillögunnar og ég vænti þess og bind við það vonir að þingmenn á hv. Alþingi taki undir hana og tryggi framgang hennar. Í tilefni af því, virðulegi forseti, að 1. flm., Jóhanna Sigurðardóttir, fór nokkrum orðum um hversu miklir eftirbátar við erum í útgjöldum til málefna barna og fjölskyldna, vil ég taka fram að á því eru reyndar undantekningar sem sanna að það skiptir máli hverjir stjórna og með hvaða hugarfari fólk tekst á við málaflokka. Á bls. 6 í annarri tillögu sem dreift var á hv. Alþingi í dag, um bætta réttarstöðu barna samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, þegar við skoðum útgjöld til barnaverndarmála á Norðurlöndum í jafnvirðisgildum á íbúa, má sjá að Ísland er alls ekki lægst eins og það yfirleitt er í öllum samanburði, heldur ívið betra en Noregur og Finnland. Það má rekja til þess að á árinu 1994 og 1995 var verið að gera grundvallarbreytingar á málaflokki barnaverndarmála. Málaflokkurinn var fluttur til félmrn. og mikil uppbygging var í málaflokknum sem skilar okkur tiltölulega jákvæðum samanburði í þessum afmarkaða þætti. Þetta er afar mikilvægt og ástæða til að vekja athygli á því og einnig því að flutningsmaður þeirrar tillögu sem við fjöllum um núna hélt um þau mál á sínum tíma. Virðulegi forseti. Af því að við erum að tala um Norðurlöndin, þá er á alþjóðlegum ráðstefnum gjarnan talað um norræna módelið af því að Norðurlönd eru í fararbroddi og við metum okkur alltaf á jafnréttisgrundvelli í umræðunni um Norðurlönd. En í velferðarmálunum erum við eftirbátar eins og hefur þegar komið fram í framsögu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og við fáum oft að heyra það frá fólki sem flyst hingað heim til Íslands eftir áralanga búsetu annars staðar á Norðurlöndum að það kvartar sáran um að hér sé ekki fjölskylduvænt samfélag. Það mætir því allt öðruvísi þjóðfélag og allt annar aðbúnaður en fólk á að venjast. Í raun og veru er það þannig að stefnumörkun í málefnum barna er stefnumörkun í málum fjölskyldunnar og í raun jafnréttismál fjölskyldunnar í dag því að meðan aðbúnaði barna er ábótavant næst heldur ekki árangur í málum fjölskyldunnar og jafnréttismálum. Reyndar er það svo að við bíðum enn þá eftir lagabreytingum og aðgerðum ríkisstjórnarinnar í kjölfar þess að á síðasta kjörtímabili var mörkuð stefna Alþingis um að ríkisstjórnin framkvæmdi stefnu í fjölskyldumálum. Þegar við ræðum afmarkað um fæðingarorlof á Alþingi erum við oftast að ræða um rétt foreldra eða jafnvel jafnréttismál en þetta er jafnþýðingarmikill þáttur í aðbúnaði og umönnun barna. Fæðingarorlofið er til að mynda bara rúmlega helmingur af því sem lakast er á hinum Norðurlöndunum og þar sem það er best á hinum Norðurlöndunum er það næstum þrefalt lengra en á Íslandi. Þar er líka sveigjanleiki í fyrirrúmi, bæði varðandi lengingu fæðingarorlofstímans og að foreldrar megi vera í hlutastarfi samhliða hlutaorlofi sem skiptir mjög miklu máli fyrir fólk á vinnumarkaði, að ég tali ekki um að mæður á Íslandi eiga 26 vikna rétt til fæðingarorlofs á meðan faðirinn á rétt á tveggja vikna orlofi. Þessi mismunun varðar rétt barnsins til samvista við báða foreldra. Þetta er ekki bara mál foreldranna og jafnréttismál þeirra, þetta er líka mál barnsins. Fjölskyldumyndin hefur breyst mjög mikið síðari ár. Þar sem áður fyrr var fjölskyldan, pabbi, mamma, barn eða börn, þá eru öðruvísi fjölskyldur orðnar mjög margar síðari ár. Hjónaskilnaðir hafa þrefaldast á síðustu 35 árum og aðrar tegundir fjölskyldna hafa fengið viðurkenningu á þessum tíma. Það er hlutverk okkar, löggjafans, að fylgjast með og laga lög og rétt, ekki síst réttinn, að þessum nýja veruleika. Ég veit ekki hvort fólk gerir sér grein fyrir því hve há tíðni sambúðarslita og skilnaða er. Þeir eru um 1.300 á hverju ári og í nærri 60% tilvika eru börn í dæminu þannig að segja má að á u.þ.b. 760 heimilum missi 1.140 börn annað foreldra sinna út úr fjölskylduumhverfi sínu á hverju einasta ári. Það er hlutverk stjórnvalda að jafna aðstöðu barna eins og unnt er og skapa jöfnuð meðal íbúanna. Því miður gengur allt of hægt hjá okkur og við erum á engan hátt samanburðarhæf við hin Norðurlöndin í þessum efnum. Það er líka svo að það er ekki bara að réttur karla sé fyrir borð borinn heldur um leið réttur barna til samvista og umgengni við foreldra sína. En af því að ég var að tala um skilnaði, þá eru tæplega 9.000 einstæðir foreldrar í landinu og liðlega 8.000 konur fara með forsjá tæplega 12.000 barna en aðeins um 580 karlar sem fara með forsjá 700 barna. Þetta segir sína sögu og hversu mikilvægt er að tengja eins og unnt er með lögum öryggi inn í umhverfi þessara barna. Mér finnst líka mjög mikilvægt að fyrirtækin í landinu fari að taka ábyrgð á fjölskyldunni og gera ráð fyrir því að bæði kynin þurfi að vera frá vegna fæðingarorlofs og veikinda barna eða það þurfi að sinna barninu, fara með það í sprautu og annað, og að það er ekki bara réttur karla heldur réttur barnsins. Samfylkingin hefur flutt og mun flytja mjög mörg mál á þessu þingi um bætta réttarstöðu barna. Ég hef þegar vísað til tillögu um bætta réttarstöðu barna samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem dreift var í dag. Við leggjum líka til að komið verði á fót endurgjaldslausri ráðgjöf fyrir þá sem hyggjast skilja og að skipa barni talsmann og við verðum með mál um feðrun barna sem bæta réttarstöðu þeirra sem telja sig vera feður barns. Þetta er allt ekki bara réttur foreldranna heldur réttur barnanna sem við eigum að tryggja og þess vegna er sú tillaga, virðulegi forseti, sem hér er til umfjöllunar mjög víðtæk, mjög þýðingarmikil og fjallar í raun og veru um alla þætti samskipta fjölskyldunnar.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. 5. þm. Reykv., Jóhönnu Sigurðardóttur, fyrir flutning tillögu um heildarstefnumótun í málefnum barna og unglinga. Sem meðflutningsmaður tillögunnar vil ég leggja áherslu á mikilvægi þess að markmið stefnumótunar er að tryggja hag og velferð barna og unglinga á öllum sviðum þjóðfélagsins og búa þau sem best undir framtíðina en það gerum við aðeins ef þeim eru tryggð sem best og jöfnust skilyrði til uppvaxtar og þroska. Því er nauðsynlegt að allir sem koma að málefnum barna og unglinga, eins og komið hefur fram hjá framsögumanni, komi að þessu mikilvæga máli. Ekkert er í raun mikilvægara í hverju samfélagi en að koma börnum til manns. Markmið okkar allra er að börn eigi þess kost að alast upp í öruggi og örvandi umhverfi. Mikil atvinnuþátttaka og langur vinnutími hefur um langan tíma verið eitt af einkennum íslensks samfélags og það heyrir nánast til undantekningar að fólk sinni launavinnu innan veggja heimilisins. Það er því foreldrum og forráðamönnum barna afar mikilvægt að vita af þeim í vernduðu umhverfi í skóla eða leikskóla á meðan foreldrar eru við vinnu. Það er því áhyggjuefni þegar nú er svo komið að í Reykjavík er samkvæmt fréttum í dag verið að segja börnum upp dagheimilissamningum. Sú staða getur komið upp hjá fleiri sveitarfélögum og er sú þróun mjög alvarleg, bæði fyrir börn og foreldra þeirra. Mikilvæg skref hafa verið tekin af hálfu stjórnvalda þegar lög um umboðsmann barna voru samþykkt á Alþingi árið 1994 og ráðinn var umboðsmaður barna, Þórhildur Líndal, sem hefur sinnt starfi sínu með miklum sóma. Umboðsmaður barna hefur haldið kynningar og fræðslu í skólum og vinnustöðum og með sveitarstjórnarmönnum þar sem ég sat m.a. fund með umboðsmanni barna og hafði mjög mikið gagn af. Ég held að svo vel hafi til tekist að ekkert barn eða unglingur í dag viti ekki um réttindi sín. Þau eru mjög meðvituð um öll réttindi sín sem er vel. Ýmislegt hefur verið gert af hálfu stjórnvalda í málefnum barna og unglinga. M.a. hafa umdæmi barnaverndarnefndanna stækkað og barnaverndarnefndum hefur fækkað og það er mjög nauðsynlegt að það haldi áfram og að þeim verði kleift að ráða í þjónustu sína sérhæft starfslið. Ég held að eitt það mikilvægasta í málefnum barnaverndarnefnda sé að þau hafi á að skipa starfsliði sem hefur þekkingu á þeim málum sem þar er fjallað um. Íslendingar fullgiltu barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna árið 1992 en sáttmálinn hefur að geyma fjölmörg atriði er lúta að réttindum barna. Lög barnanna fela í sér full mannréttindi allra barna og unglinga og öll eiga þau sama rétt til að alast upp í friði og öryggi og virðingu fyrir hugsunum sínum og skoðunum. Því var mjög ánægjulegt fyrir mig að verða vitni að því á 54. allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í síðustu viku að hlýða á ræðu Þorsteins Ingólfssonar, fastafulltrúa okkar hjá Sameinuðu þjóðunum, um réttindi barna. Með leyfi forseta, kem ég með smáútdrátt úr ræðu hans, en þar segir hann m.a.: ,,Þrátt fyrir að næstum öll aðildarríki Sameinuðu þjóðanna hafi fullgilt sáttmálann stendur aukinn fjöldi barna í heiminum andspænis nýrri hættu og ógn við rétt þeirra til að eiga barnæsku og að þroskast og í mörgum tilvikum rétt þeirra til að lifa. Setja verður hagsmuni þessara barna ofarlega á dagskrá Sameinuðu þjóðanna. Hagsmunir og mannréttindi barna eiga að vera órjúfanlegur þáttur í stefnumótun samtakanna á sviði þróunar og í málaflokkum eins og fátækt, fjölgun mannkyns, heilbrigði, menntakerfi o.s.frv. Flestir viðurkenna að fátækt er ein af meginástæðum fyrir sölu á börnum, barnavændi og barnaklámi. Um er að ræða alþjóðlegt fyrirbrigði bæði hjá iðnríkjunum og í þróunarríkjunum. Kallað er eftir alþjóðlegu samstarfi, ekki aðeins milli stjórnvalda heldur einnig milli einkaaðila, t.d. fjölmiðla sem hafa mikilvægu hlutverki að gegna í baráttunni gegn kynferðislegri misnotkun og sölu á börnum. Almennt er viðurkennt að menntun og félagsleg þróun fara hönd í hönd. Allir, bæði piltar og stúlkur, eiga að geta notið réttar til menntunar án tillits til bakgrunns þeirra. Á tímum aukinna ferða manna landa á milli eru mörg börn í þeirri aðstöðu að vera í nýju landi og þurfa að læra nýtt tungumál. Aðstaða þessara barna er mjög ójöfn miðað við aðstæður annarra barna. Taka þarf á þessu máli nú á tímum aukinnar hnattvæðingar og tækni þar sem mikilvægi menntunar hefur margfaldast, ekki einungis vegna velferðar einstaklingsins heldur fyrir samfélagið í heild. Nauðsynlegt er, sem liður í alþjóðlegu samkomulagi um mannréttindi barna, að þau og ungt fólk taki þátt í umræðum og aðgerðum sem hafi það að markmiði að breyta félagslegu umhverfi þeirra til þess að stuðla að lágmarks alþjóðlegum lífskjörum fyrir börn. Á fundi utanríkisráðherra fimm Norðurlanda, sem haldinn var á Íslandi í ágúst sl., var gefin út sameiginleg yfirlýsing gegn notkun barnahermanna. Í yfirlýsingunni er bent á að vernd barna í hernaðarátökum, sem veitt er í núgildandi alþjóðlegum sáttmálum, er ófullnægjandi og hækka verði alþjóðlega staðla. Ísland styður aðkallandi gerð bókunar í þá veru að aðildarríki tryggi að einstaklingar yngri en 18 ára verði hvorki teknir í her né í sjálfstæða vopnaða hópa. Börn á aldrei undir neinum kringumstæðum að þvinga til þess að taka þátt í átökum.`` Mér fannst það mikilvægt af því að ég átti þess kost að sitja fundi Sameinuðu þjóðanna og hlýða á ræðu Þorsteins Ingólfssonar að fá að flytja hana áfram eða hluta af henni hingað til ykkar. Herra forseti. Það er hvort tveggja mikilvægt fyrir okkur sem þjóð að málefni barna og unglinga séu í sem bestum farvegi og að rödd okkar heyrist á alþjóðavettvangi því að við höfum ýmislegt til málanna að leggja til annarra þjóða. Málefni barna eru mannréttindi, þau eru fjölskyldumál og fjölskyldan er og mun verða hornsteinn samfélagsins.

Herra forseti. Mér finnst mjög ánægjulegt með tilliti til þess hve þetta mál er mikilvægt að farið hefur fram nokkur umræða um það og athyglisverðar upplýsingar sem komu fram í máli beggja þingmanna sem tekið hafa þátt í umræðunni ásamt mér. Vissulega er athyglisvert sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir nefndi um stöðu barnaverndarmála að það sé aðeins einn þáttur í því sem varðar hag og velferð barna, barnaverndarmálin og framlög til þeirra, sem við getum borið okkur sæmilega saman við aðrar þjóðir. Þar er þó vissulega ýmislegt sem betur má fara. Ég minnist þess þegar ég var félmrh. að það fyrirkomulag er mjög slæmt að hér skuli vera eins margar barnaverndarnefndir og raun ber vitni um allt land og er mjög mikilvægt að sameina og stækka barnaverndarumdæmin. Af því að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir nefndi mál sem dreift var fyrr í dag, um bætta réttarstöðu barna samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, þá er það auðvitað mjög mikilvæg tillaga. Þar kemur fram að enn skortir á að íslenskur réttur uppfylli ákvæði barnasáttmálans og það er langt í land með að lagaframkvæmd sé í samræmi við anda sáttmálans, þ.e. að börn og ungmenni innan 18 ára aldurs hér á landi njóti þeirrar verndar sem sáttmálanum er ætlað að veita. Sú úttekt sem þar er lögð til er mjög mikil grundvallarforsenda líka fyrir þeirri áætlun sem hér er lögð til og stefnumótun að við stöndum okkur í því að uppfylla ákvæði barnasáttmálans. Vissulega er ástæða líka af því tilefni að minna á að í þessum mánuði, 20. nóvember, eru liðin tíu ár frá gildistöku barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Ég held að það væri vissulega vegsauki fyrir þessa samkomu, Alþingi Íslendinga, ef við gerðum átak í því að tryggja betur hag og velferð barna, t.d. með samþykkt þeirrar þáltill. sem hér er á dagskrá, um heildarstefnumótun í málefnum barna og unglinga, og reyndar einnig þeirri sem ég nefndi sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hefur forustu fyrir, um bætta réttarstöðu barna samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Það er ekki oft, herra forseti, sem þverpólitísk samstaða næst um flutning á þingmálum. Þetta er eitt þeirra, herra forseti, og það gefur von til þess að á þessu þingi náum við að stíga stórt skref fram á við til þess að bæta stöðu og hag barna í íslensku samfélagi.

Herra forseti. Til umfjöllunar er till. til þál. um málefni innflytjenda á Íslandi. Þáltill. er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gera úttekt á aðstæðum innflytjenda á Íslandi, einkum með tilliti til kvenna og barna. Safnað verði upplýsingum úr skýrslum og könnunum sem þegar hafa verið gerðar á vegum hins opinbera og annarra aðila og gagna aflað eftir þörfum til að meta á vandaðan hátt stöðu innflytjenda á Íslandi. Markmiðið verði að finna leiðir til þess að tryggja þeim kennslu, aðstoð og félagslega þjónustu þannig að þeir eigi þess kost að vera virkir þátttakendur á jafnréttisgrundvelli í íslensku samfélagi.`` Málefni útlendinga sem setjast að á Íslandi heyra undir fjögur ráðuneyti, þ.e. dómsmrn., félmrn., heilbr.- og trn. og menntmrn. Á vegum þessara ráðuneyta og annarra aðila sem láta málefni innflytjenda til sín taka hefur á undanförnum árum verið leitast við að setja fram hugmyndir og tillögur um hvernig best yrði komið til móts við þarfir útlendinga sem flytjast til Íslands. En það nægir ekki að setja fram hugmyndir. Aðgerða er þörf og það fyrr en síðar. Þó skal ekki gert lítið úr orðum og hugmyndum enda gengur þessi þáltill. fyrst og fremst út á slíka hugmyndavinnu. Að sjálfsögðu er gert ráð fyrir að í kjölfarið fylgi athafnir og ráðstafanir. Hér er valinn sá kostur að nota hugtakið innflytjandi, fremur en nýbúi, um þá sem eru á Íslandi í þeim tilgangi að setjast þar að. Hugtakið nýbúi á, a.m.k. í hugum margra, einvörðungu við um fólk frá framandi menningarsvæðum. Þess má geta að mannréttindasamtök innflytjenda á Íslandi hafa heldur lagst gegn þessari notkun orðsins og kjósa þess í stað að tala um fólk sem hefur flust til Íslands sem innflytjendur. Það er augljóst að innflytjendur á Íslandi eru fjölbreyttur hópur. Ástæður þess að Ísland hefur valist sem dvalarstaður eru mismunandi. Sem dæmi má nefna að á undanförnum árum hafa komið til Íslands nokkrir hópar erlendra flóttamanna sem hér hafa sest að. Hingað hefur komið fólk í atvinnuleit og nú um stundir eru slíkir hópar fjölmennir víðs vegar um landið að störfum. Íslendingar hafa gengið í hjónaband með erlendu fólki. Þá getur verið um að ræða fólk sem á fjölskyldu hér fyrir, erlenda foreldra eða erlend börn Íslendinga. Sumum þeirra útlendinga sem hér hafa sest að hefur tekist vel að samlagast íslensku samfélagi, þeir hafa sett svip sinn á það, styrkt og auðgað á margvíslegan hátt. Því miður eru þeir þó margir og jafnvel fleiri sem þurfa sérstakan stuðning þegar þeir setjast að í nýju landi með framandi tungu og ólíka menningu. Ef ekki verður brugðist við og tryggt að innflytjendum sem setjast að á Íslandi verði sérstaklega sinnt og séð til þess að þeir og börn þeirra fái viðunandi kennslu á öllum skólastigum og innan fullorðinsfræðslunnar, tryggt að almennar upplýsingar um íslenskt samfélag, t.d. um heilbrigðis- og tryggingarkerfi, séu tiltækar og búið svo um hnúta að íslenskur vinnumarkaður sé þeim aðgengilegur er hætt við að áður en langt um líður verði ýmis vandamál sem tengjast þessum hópi þjóðfélagsþegna á Íslandi orðin svo yfirgripsmikil og fjölþætt að vart verði við ráðið. Síðast en ekki síst þarf að sjá til þess að innflytjendurnir missi ekki tengsl við eigin menningu og samfélag. Í þessari þáltill. er sjónum sérstaklega beint að málefnum erlendra kvenna og barna sem búa á Íslandi. Ástæðan er sú að konur eru fjölmennar í hópi innflytjenda á Íslandi og margar þeirra búa við þær aðstæður að eiga erfitt með að leita sér fræðslu og upplýsinga. Í ljós hefur komið að margar erlendar konur sem sest hafa að á Íslandi hafa leitað aðstoðar kvennaathvarfa vegna vandamála sem upp koma í fjölskyldulífi þeirra. Á þetta ber að leggja áherslu. Þetta er staðreynd. Þetta eru aðstæður sem verður að taka á. Sem dæmi um hve viðkvæm þessi umræða er þá hafa heyrst þær raddir, m.a. frá mannréttindasamtökum innflytjenda, að þau telja vafasamt að setja málið upp einhliða og tengja vandamál innfluttu fólki. Vandinn sé stundum ekki annar en sá að fólki sé sýnd óbilgirni af hálfu kerfisins, ef svo má að orði komast, að það búi við ósanngjarnar reglur en rangt sé að tengja alla innflytjendur vandamálum, alla vega beri mönnum að forðast slíkt. Þetta er engu að síður staðreynd. Úr hópi innflytjenda eru stórir hópar, það á við um konur og börn sérstaklega, sem hafa þurft að leita aðstoðar kvennaathvarfa. Börn innflytjenda á Íslandi búa milli tveggja eða jafnvel fleiri menningarheima. Í ljós hefur komið að brottfall þeirra úr skóla er óvenju hátt. Mörg þeirra ljúka ekki formlegu grunnskólanámi og aðeins örfá þeirra sem það gera halda áfram námi að loknum grunnskóla. Jafnvel hefur brugðið við að börnin skili sér alls ekki inn í skólakerfið. Það er samdóma álit þeirra sem til þekkja að vænlegasta leiðin til að tryggja að vel takist til þegar útlendingar setjast að í framandi samfélagi sé að styðja þá til að viðhalda eigin móðurmáli og menningu og sjá um leið til þess að þeir kynnist grundvallaratriðum hins nýja samfélags, siðum þess og venjum. Þá er einnig mikilvægt að Íslendingar líti í eigin barm, losi sig við fordóma og temji sér virðingu og þolinmæði fyrir annars konar viðhorfum og gildum en þeim sem þeir hafa hingað til vanist. Þannig verður best stuðlað að fjölbreyttara og auðugra samfélagi á Íslandi. Brýnustu verkefnin eru að: sveitarfélögum verði ætlað sérstakt fjármagn til þess að undirbúa móttöku innflytjenda og aðstoða þá við að samlagast samfélaginu sem þeir búa í, sveitarfélögum verði ætlað sérstakt fjármagn til þess að tryggja að börn innflytjenda á grunnskólaaldri missi ekki af almennri kennslu við hæfi vegna ónógrar íslenskukunnáttu, tryggja að í allri grunnþjónustu samfélagsins, svo sem innan heilbrigðiskerfisins, í ungbarnavernd, á vegum félagsmálastofnunar o.s.frv., sé innflytjendum gefinn kostur á túlkun á eigin móðurmál þegar þjónusta er veitt eða eftir henni leitað og að fyrir hendi séu almennar upplýsingar á einföldu máli sem innflytjendur geta nýtt sér. Þótt þessi verkefni séu hér talin brýnust eru fjölmörg önnur atriði sem mikilvægt er að takast á við. Þær tillögur sem hér hafa verið nefndar til úrbóta hafa komið fram í mörgum skýrslum og greinargerðum þar sem fjallað hefur verið um málefni innflytjenda á Íslandi. Má þar t.d. nefna nefndarálit um stöðu og þátttöku útlendinga í íslensku samfélagi sem menntamálaráðuneytið gaf út í júní árið 1997. Vandinn er hins vegar að góðar tillögur sem þar og annars staðar koma fram hafa ekki náð fram að ganga. Því er mikilvægt að safnað verði saman upplýsingum og hugmyndum sem þegar liggja fyrir um hvernig betur megi standa að því mikilvæga verkefni að tryggja útlendingum sem velja sér Ísland sem heimaland viðunandi móttökur og aðbúnað. Í umræðu um málefni innflytjenda hefur oft gætt talsverðra fordóma. Iðulega heyrir maður sagt, þegar þessi mál ber á góma, að það hljóti að teljast tilætlunarsemi að ætlast til þess að túlkað sé fyrir fólk inni á sjúkrastofnunum eða þar sem fólk þarf aðstoð innan velferðarþjónustunnar. Hvers vegna á að verja miklu fjármagni í að kenna innfluttu fólki eigið tungumál og hvers vegna ber okkur siðferðileg skylda til þess að styðja við bakið á innfluttu fólki eins og hér er verið að leggja til að gert verði? Hvernig skyldi þetta vera þegar Íslendingar dvelja í útlöndum? Hafa menn ekki fagnað því þegar Norðurlandaþjóðirnar taka á móti Íslendingum, Danir, Svíar, Norðmenn, og stuðla að því að okkar börn og innflutt fólk fái slíka þjónustu? Við erum þakklát fyrir það en teljum þetta jafnframt vera eðlileg réttindi og þannig eigum við að taka við erlendu fólki sem hér sest að. Ég lít á þetta sem spurningu um mannréttindi. En fyrir þá sem skilja ekkert nema tungumál auranna og krónunnar vil ég taka fram að það leikur ekki nokkur vafi á að ef þessi mál eru látin dankast með aðgerðaleysi þá erum við að skapa okkur vanda í framtíðinni sem verður okkur nær óviðráðanlegur. Það er nokkuð sem við höfum séð gerast víða um lönd og meira að segja í grannríkjum okkar, meira að segja á Norðurlöndum. Annars staðar eru vandamál af þessu tagi mun alvarlegri en á Norðurlöndum því að þau þjóðfélög hafa þó sennilega gengið lengra í þessum efnum en ýmis önnur ríki Evrópu. Það sem hér er verið að leggja til er að ráðist verði í vinnu, fengið yfirlit yfir allar þær upplýsingar sem liggja fyrir og í kjölfarið gripið til aðgerða. Eins og ég nefndi í upphafi heyra þessi mál undir fjögur ráðuneyti og eflaust álitamál hvar málið á að hafna í þingnefnd til umfjöllunar. Ég ætla að láta mér nægja að vísa því til nefndar. Ég tel eðlilegast að þetta fari til allshn. til umfjöllunar en það kann vel að vera að það eigi heima í öðrum nefndum og þá læt ég stjórn þingsins eftir að taka um það ákvörðun.

Herra forseti. Ég get glatt hv. þm. Ögmund Jónasson með því að nú þegar hefur verið sett af stað vinna sem tekur efnislega á innihaldi þáltill. hans. Ég þakka honum fyrir að vekja athygli á þessu vegna þess að þetta eru mál sem þarf að ræða og bregðast við. Félmrh. hefur fyrir nokkru óskað eftir tilnefningum í nefnd sem á að taka saman þá vinnu og þær tillögur sem unnar hafa verið í málefnum nýbúa og skoða m.a. stofnun sérstakrar landsmiðstöðvar fyrir nýbúa. Mér er kunnugt um þetta vegna þess að óskað hefur verið eftir því að skoðuð verði sú reynsla sem fengist hefur af störfum flóttamannaráðs þar sem ég hef verið starfandi formaður um nokkurra ára skeið. Mig langar að fara aðeins yfir reynsluna af þeim sem ég held að ég geti sagt að hafi verið mjög góð. Við verðum að hafa í huga að flóttamenn eru annar hópur en nýbúar. Við megum ekki rugla saman flóttamönnum og öðrum innflytjendum sem hingað koma. Flóttamenn eru í þeirri stöðu að þeim er ekki vært í heimalandi sínu og hafa þurft að sæta ofbeldi og ofsóknum. Þar af leiðandi er réttlætanlegt að taka sérstaklega á málefnum þeirra. Í flóttamannaráði höfum við fylgt þeirri reglu að leggja áherslu á að mennta börn flóttamanna á sinni eigin tungu og á íslensku, þ.e. stuðla að svokölluðu tvítyngi, sem ég tel vera grundvallaratriði fyrir félagslegum þroska þeirra. Við getum líkt þessu við það þegar Íslendingar fluttu til Vesturheims og lögð var áhersla á að við héldum menningarlegum séreinkennum okkar en yrðum samt sem áður fullgildir íbúar Kanada, Bandaríkjanna og víðar, eftir því hvar menn settust að. Í öðru lagi höfum við lagt áherslu á að kenna flóttamönnum íslensku og aðlaga þá að íslensku samfélagi. Markmiðið hefur verið að flóttamenn, fullorðnir einstaklingar og börn, verði sjálfbjarga í íslensku þjóðfélagi eftir þetta eina ár sem flóttamannaaðstoðin stendur og það hefur tekist hjá okkur. Við höfum haft reynslu af þessu vinnulagi í fjögur ár. Við höfum flutt inn um 150 flóttamenn. Þar af hefur nokkur hópur snúið til baka en þeir sem hafa sest hér að eru allir sjálfbjarga og gengur vel. Ungmennum í hópunum gengur vel í skóla og gengur vel að aðlagast íslensku samfélagi. Því miður er ekki hægt að segja sömu sögu af þeim sem að ekki hafa notið íslenskukennslu og kennslu á eigin móðurmáli eins og þau dæmi vitna um sem hv. þm. nefndi hér á undan. Sérstaklega er mikilvægt að hafa í huga að fjölgun innflytjenda og nýbúa er ný staða. Ég held að ég fari rétt með það að börn af erlendu bergi brotin eða öllu heldur innflytjendur á skólaskyldualdri --- ég tel ekki með börn af erlendu bergi brotin sem eru fædd hér --- séu um 1.300 talsins og þar af um 500 á leikskólaaldri. Þetta þýðir að við erum komin með umtalsverðan hóp af nýbúum eða innflytjendum inn í skólakerfið sem við þurfum að taka sérstakt tillit til svo hann verði ekki annars flokks og falli út úr kerfinu. Í þessu efni er samstarf við sveitarfélögin sérstaklega mikilvægt. Ég legg á það áherslu að rétturinn til félagsþjónustu á vegum félagsmálastofnunar sveitarfélags fylgir lögheimilinu. Um leið og nýbúi eða innflytjandi er kominn til landsins og skráir sig með lögheimili hér þá öðlast hann þau réttindi sem aðrir öðlast samkvæmt félagsþjónustulögum. Önnur þjónusta hins vegar, t.d. þjónusta á vegum ríkisins sem niðurgreidd er af Tryggingastofnun, fylgir ekki þessari reglu heldur þurfa menn að hafa verið búsettir hér í ákveðinn tíma til þess að öðlast þau réttindi. Upp hafa komið dæmi t.d. um að maki íslensks ríkisborgara sem var í námi erlendis og kom hingað til lands með manni sínum vanfær þurfti að borga kostnað sjúkrahússins við fæðinguna. Það er mjög bagalegt að hafa þetta þannig. Því þarf að huga að þessum þáttum líka. Það þarf að taka allt inn í dæmið og ná góðu samstarfi við sveitarfélögin um framkvæmd þessa, þar sem sveitarfélögin sjá um félagsþjónustuna og grunnskólann. Ég ætla ekki að hafa þetta mál mikið lengra en vil upplýsa að þetta starf er þegar farið af stað. Þar eiga aðild fulltrúar sveitarfélaga og verkalýðshreyfingar og ég vona svo sannarlega að pólitísk samstaða verði um að vel takist til.

Virðulegi forseti. Það gætir tvískinnungs í framkomu okkar Íslendinga og afstöðu til innflytjenda á Íslandi, svokallaðra nýbúa. Annars vegar bjóðum við fólk velkomið hingað til lands og það gerum við með bros á vör og í orði en við fylgjum því ekki nægilega vel í reynd, á borði. Ég vil nefna eitt dæmi máli mínu til stuðnings um skólagöngu innflytjenda, Íslendinga sem eru af erlendu bergi brotnir og hafa kosið að flytja hingað til lands. Í nýútgefinni aðalnámskrá grunnskóla, sem er afskaplega merkt plagg, kemur skýrt fram að gert er ráð fyrir að börn innflytjenda hljóti menntun, ekki einasta í íslensku og íslenskri menningu heldur ekki síður á sínu eigin móðurmáli. Gera á börnunum kleift að viðhalda sinni eigin menningu, menningu þess lands sem þau koma frá. Þetta eru nýmæli í aðalnámskrá grunnskóla og það segir sig sjálft að nýmæli af þessu tagi kosta afskaplega mikið fé. Þá erum við komin að því viðkvæma máli að tekjustofnar sveitarfélaganna til menntamála hafa ekki verið það miklir að mögulegt sé að fjármagna allar þær nýjungar sem aðalnámskrá grunnskóla leggur þeim á herðar. Þetta er mjög skýrt dæmi um það og jafnframt skýrt dæmi um það sem við ætlum okkur að taka vel á, í orði. Auðvitað er sjálfsagt að við sýnum innfluttum Íslendingum þá rausn að þeir geti viðhaldið menningu sinni. Með því erum við að tryggja mannauð viðkomandi einstaklings, með því erum við að tryggja að manneskjan sem um ræðir geti nýst samfélagi okkar og verið því auðlind. Við tölum oft um mannauð og við viljum sannarlega, í orði, að hann fái notið sín en gleymum oft að verkin þurfa að tala líka. Við þurfum vera samkvæm sjálfum okkur í orði og á borði. Virðulegi forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson minntist á það hér að þegar Íslendingar flytja á milli Norðurlandanna þá er okkur afskaplega vel tekið. Við fáum þær móttökur að félagsráðgjafar eða þeir sem hafa þann starfa að taka á móti innflytjendum taka á móti okkur og við fáum persónulega uppfræðslu um rétt okkar. Okkur er kynntur sá réttur sem við eigum. Við erum spurð þeirra spurninga sem þarf að spyrja um tekjur okkar eða möguleika okkar til tekjuöflunar, um börnin okkar og skólagöngu þeirra, um meðlög, ef um slíkt er að ræða --- alla slíka þætti. Ég veit til þess að bæklingar eru látnir gegna þessu hlutverki á Íslandi, en það nægir ekki. Því til staðfestingar nefni ég að æ ofan í æ kemur það fyrir að innflytjendur á Íslandi eru ekki meðvitaðir um að börnin þeirra eigi rétt á skólanámi. Það hefur ítrekað komið í ljós, jafnvel mörgum vikum eftir að skólar hefjast, að börn innflytjenda sitja heima vegna þess að þeir hafa óvart ekki tekið með sér bæklingana sem greindu þeim frá þessum rétti barna til skólagöngu. Þarna vil ég meina að pottur sé brotinn og þarna verðum við að bæta úr. Virðulegi forseti. Mergurinn málsins er fólginn í niðurlagi greinargerðar þessarar þáltill. Þar segir að ýmsar tillögur hafi litið dagsins ljós varðandi málefni innflytjenda, t.d. er nefnt til sögunnar nefndarálit um stöðu og þátttöku útlendinga í íslensku samfélagi sem að menntmrn. gaf út árið 1997. Vandinn er hins vegar fólginn í því að tillögur þær og hugmyndir sem við höfum á borðum okkar um þennan málaflokk eru bara í stafla og ekki nýttar. Þess vegna vil ég meina að hér sé á ferðinni afskaplega þörf tillaga og góð. Það kostar ekki mikið að fara í gegnum þann hugmyndabunka sem við eigum og koma einhverjum þeim hugmyndum í framkvæmd.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það var gott að heyra hve vel hv. þm. Árni Gunnarsson tók undir tillöguna. Hann benti réttilega á að um mjög margslungið verkefni væri að ræða. Hann tíndi til ýmis dæmi, t.d. um að réttindi maka Íslendinga sem flyttust hingað til lands væru af skornum skammti og önnur dæmi. Hann sagði að í gangi væri margvísleg vinna til að fá úr þessu bætt. Það sem við leggjum höfuðáherslu á hér er staða kvenna og barna. Þótt ég sé einn skrifaður fyrir þessari þáltill. þá hefur hún fengið mikla umræðu í þingflokki okkar, þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Í reynd ber ég hana fram í nafni þingflokksins. Við teljum mjög mikilvægt að strax verði tekið á málefnum þessara hópa, kvenna og barna. Núna, þessa dagana, eru konur og börn að leita til kvennaathvarfa vegna alvarlegra vandamála sem upp hafa komið í þeirra lífi. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir benti á, að á endanum snýst þetta að verulegu leyti um peninga. Hún tók dæmi um að fjárskortur hefði valdið því að skólar sinntu ekki þeirri skyldu sinni að kenna börnunum íslensku eða uppfræða þau eins og þeim ber að gera. Ég vil að lokum taka undir það sem kom fram í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur. Við ættum, kannski öðrum þjóðum fremur, að hafa skilning á því að erlent fólk sem flytur til Íslands, sest að og gerist Íslendingar, vilji viðhalda menningu sinni, eða alla vega sýna henni virðingu. Ætli margar þjóðir hafi gengið eins langt í því efni og einmitt okkar þjóð? Nægir þar að vísa til Vesturheims þangað sem við gerum út forseta og aðra sendimenn að sækja Íslendingabyggðir heim. Herra forseti. Ég kom fyrst og fremst upp til að þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég leyfi mér að boða það að þetta er fyrsta þingmálið af fleiri þingmálum sem þingflokkur okkar, Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, leggur fram um málefni sem tengjast innflytjendum á Íslandi vegna þess að við höfum afráðið að sinna þessum málaflokki sérstaklega.