Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fundur er settur í Alþingi. Ég býð ykkur velkomin á Þingvöll. Í dag minnumst við þess að þúsund ár eru liðin síðan það var ,,mælt í lögum at allir menn skyldi kristnir vesa ok skírn taka, þeir es áðr váru óskírðir á landi hér``. Það var einstæður atburður í þjóðarsögunni og átti sér nokkurn aðdraganda. Mér verður litið niður á vellina og sé fyrir mér tvær fylkingar með alvæpni þar sem þær mætast. Er önnur heiðin og önnur kristin. Í fylkingunum standa vinir og frændur á víxl, hver andspænis öðrum og það er ógn í loftinu. Síðan gerist það að menn hverfa á braut við svo búið. Við vitum ekki hvers vegna nema að þeir voru ekki vígfúsir. Enginn greiddi fyrsta höggið. Kannski voru þeir of nákomnir, kannski var þeim í fersku minni af hverju afar þeirra og ömmur, langafar og langömmur settust hér að. Síðan sögðust ,,hvárir ýr lögum við aðra, enir kristnu menn ok enir heiðnu ok gingu síðan frá lögbergi. Þá báðu enir kristnu menn Hall á Síðu, at hann skyldi lög þeira upp segja, þau es kristninni skyldu fylgja. En hann leystisk því undan við þá, at hann keypti at Þorgeiri lögsögumanni, at hann skyldi upp segja en hann vas þá enn þá heiðinn. Svá hafa ok spakir menn sagt, at á sex tegum vetra yrði Ísland albyggt, svá at eigi væri meirr síðan.`` Alþingi var sett hér á Lögbergi árið 930 ,,at ráði allra landsmanna,`` að sögn Ara fróða. Fyrr höfðu menn ekki ein lög í landinu. Hér stóð æðsti dómstóllinn og hér sagði fyrsti embættismaðurinn og eini embættismaðurinn, lögsögumaðurinn, upp lögin á þrem árum og skar úr lögmálsþrætum. Það var mikið afrek og til þess þurfti fórnir, málamiðlanir og vitsmuni heildarinnar að málefnum þjóðarinnar yrði svo skipað og nýtt ríki, þjóðveldi, sett á stofn. Þessi skipan tryggði frið í landinu, en Alþingi var líka í fyrirsvari út á við, svo sem í skiptum landsmanna við Noregskonungana Ólaf Tryggvason og Ólaf Haraldsson sem síðar var kallaður helgi. Í augum þeirra hefur þjóðveldið, land án konungs og hirðar, verið veraldarundur, sem þurfti að lagfæra. Flestir landnámsmanna komu frá Noregi með heiðinn átrúnað og norskar réttarvenjur í farteskinu. En þeir voru líka margir sem höfðu farið vestur um haf og átt viðdvöl á bresku eyjunum, Suðureyjum eða Írlandi, þar sem þeir kynntust kristinni trú og tóku hana. Íslenska bændasamfélagið bar því í öndverðu keim af samfélagi víkinga og kaupmanna. Menn öðluðust vit og þroska með því að fara víða og sækja heim önnur lönd. Slík reynsla kenndi þeim umburðarlyndi í trúmálum af því að þeir þóttust skilja að gifta mannsins er ekki undir átrúnaði hans komin. Þess vegna ríkti trúfrelsi hér á þjóðveldisöld þótt Íslendingar þekktu ekki skilgreininguna. Undir þann sáttmála gengust þeir við stofnun Alþingis. Goðorðaskipanin var ekki reist á trúarlegum grunni. Fyrsta íslenska kristnin var írsk kristni og hún hefur verið lífseig, þótt kennimenn og kirkjur skorti. Svo verða þáttaskil um 980 með komu Friðreks biskups frá Saxlandi og nú hefst hér skipulegt trúboð. Hinum fyrstu trúboðum verður vel ágengt. Það sjáum við af þeim mönnum sem skírn tóku og nafngreindir eru. Það sjáum við líka af hinni knöppu frásögn Íslendingabókar af þingfundinum fyrir þúsund árum. Þar liggur margt ósagt á milli línanna. Og þó segir: ,,En nú þykkir mér þat ráð,`` kvað Þorgeir Ljósvetningagoði, ,,at vér látim ok eigi þá ráða, es mest vilja í gegn gangask, ok miðlum svá mál á miðli þeira, at hvárirtveggju hafi nakkvat síns máls, ok höfum allir ein lög ok einn sið. Þat mon verða satt, es vér slítum í sundr lögin, at vér monum slíta ok friðinn.`` Hinir kristnu menn gátu vel við unað. Kristni var lögtekin og skyldu þeir skírn taka er áður voru óskírðir á landi hér. Þó skyldu menn blóta á laun, ef vildu. Með því var Íslendingum kippt inn í menningarheim Evrópu í einni svipan sem Norðurlandabúar höfðu staðið utan við þótt þeir væru víðförlir. Með því hófst gróskuríkasta skeið íslenskrar sögu. Menn lærðu að lesa og skrifa og sóttu þekkingu og þroska víðar en áður, til Saxlands og Parísar. Hinn heiðni menningararfur ávaxtaðist í meðförum sagnaritara eins og Ara fróða og Snorra Sturlusonar og í klaustrunum. Aldrei hefur íslensk tunga verið betur skrifuð, skáldskapurinn aldrei verið dýpri. Í þennan brunn hafa Íslendingar sótt um aldir. Þess vegna erum við þjóð og höfum þjóðlegan metnað að við höfum varðveitt tungu okkar, eigum okkur sögu og sjálfstæða menningu. Það eigum við kirkju okkar og kristinni trú að þakka. Þrátt fyrir einlægan fögnuð kristinna manna hér á völlunum fyrir þúsund árum hefur gleðin verið blandin. Íhlutun erlends konungsvalds rak á eftir því að kristni yrði lögtekin. Kristniboðarnir Stefnir Þorgilsson og Þangbrandur voru kannski framar öðru erindrekar Ólafs konungs. Kannski málamiðlunin, sem Þorgeir Ljósvetningagoði skírskotar til, hafi verið í því fólgin að hinir heiðnu menn sáu fram á að Íslendingar yrðu áfram konunglausir, áfram þjóðveldi, í staðinn fyrir að fá kristinn konung eins og Orkneyjar og Færeyjar urðu að sætta sig við. Þeirri hættu var bægt frá í bili. Sagan kennir okkur frá fyrstu áratugum Íslandsbyggðar, þegar konungur sendi hingað Una danska, síðar þegar konungur sendi orð Guðmundi ríka að hann vildi þiggja Grímsey, sem þá var almenningur, til þessa dags að við eigum að vera á verði gagnvart erlendri íhlutun eða ásælni --- gegn áhuga erlendra konunga á landi okkar, í hvaða líki sem þeir birtast. Enn berast hingað straumar frá Evrópu, flestir góðir, guði sé lof, og sumir varhugaverðir. Og enn þurfum við að hugsa okkar ráð. Það er eðlilegt, þar sem ég stend, að ég brýni sjálfan mig og brýni aðra með því að segja að 17. júní 1944 náði þjóðin ,,fullkomnu stjórnarfarslegu sjálfstæði og óskoruðum eignarrétti landsnytja allra á láði og legi íhlutunarlaust í eigin hendur``. Kristnitakan fyrir þúsund árum, eins og hún fór fram, var gifta íslensku þjóðarinnar. Ég bið góðan guð að vaka yfir velferð hennar og landi okkar. Guð blessi Ísland.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Hverri þjóð er nauðsynlegt að þekkja sögu sína, vita og þekkja hvað það er sem mótað hefur þjóðarvitund og ráðið för í gegnum tíðina, með öðrum orðum, hvaða leiðarljós og lífsgildi hafa verið í fyrirrúmi. Í dag höldum við Íslendingar hátíð á Þingvöllum, helgasta stað þjóðarinnar, til að fagna þeim einstaka viðburði í sögu okkar að kristni var lögtekin á Alþingi árið 1000. Þingheimur tók þá ákvörðun í friði og sátt sem tengd er nafni Þorgeirs Ljósvetningagoða og mikill ljómi stendur af. Í tilefni kristniafmælis hafa þingflokkar á Alþingi orðið einhuga um þá till. til þál. sem hér er til umfjöllunar. Hún felur í sér að stofnaður verði Kristnihátíðarsjóður er njóti framlaga af fjárlögum, 100 millj. kr. á ári, næstu fimm ár. Verkefni hans verði að efla fræðslu og rannsóknir á menningar- og trúararfi þjóðarinnar og stuðla að umræðum um lífsgildi hennar og framtíðarsýn, að kosta fornleifarannsóknir á helstu sögustöðum þjóðarinnar, m.a. á Þingvöllum, í Skálholti og á Hólum. Með tillögu þessari er í senn hlúð að menningar- og trúararfi Íslendinga með því að auka og treysta þekkingu landsmanna á þessum þáttum í sögu okkar en jafnframt horft til framtíðar með því að efla umræðu í landinu um framtíðarsýn og þau lífsgildi sem þjóðin ætlar að hafa í fyrirrúmi um ókomna tíð. Að fortíð skal hyggja er framtíð skal byggja. Mikið verk er óunnið á sviði fornleifarannsókna hér á landi og telja fræðimenn að slíkar rannsóknir séu líklegar til að skila nýrri þekkingu á elstu sögu þjóðarinnar. Þess vegna er vel við hæfi að minnast merkra tímamóta einnig með þeim hætti. Íslendingar eru ung þjóð í ungu landi. Við þekkjum sögu okkar vel af rituðum heimildum sem greina frá upphafi byggðar. Kristin trú hefur verið mótandi afl í íslensku þjóðlífi frá fyrstu tíð. Áhrif kristninnar á íslenskt þjóðlíf, menningu og tungu, bókmenntir og listir eru meiri en svo að mæld verði. Atburðirnir á Þingvöllum árið 1000 marka einmitt upphaf þess blómaskeiðs í sagnaritun og bókmenntum sem fylgdi í kjölfar þess að ritmenning kirkjunnar festi hér rætur. Saga þjóðar og kristni er órjúfanlega samofin. Íslandssagan er kristnisaga í þeim skilningi eins og glöggt kemur fram í ritverkinu Kristni á Íslandi sem Alþingi gaf út á þessu ári í tilefni af þessum tímamótum. Vald Ólafs Noregskonungs var mikið á sinni tíð og á það hefur verið bent með réttu að kristnitakan hafi að hluta til verið af stjórnmálalegum toga. Hitt er engu síður ljóst að sá sannleikur sem þjóðin gekkst á hönd og kaus að tileinka sér er meiri og háleitari en veraldleg yfirráð konunga. Kristnin hefur verið leiðsögn og viðmiðun daganna í þúsund ár. Þaðan hefur þjóðin fengið styrk og þrek til að standast ógnir elds og ísa og áþján erlends valds og á gleðistundum hefur sannleikur trúarinnar helgað orð og verk. Stundum er á það minnt að áhersla á kristin gildi fari þverrandi í nútímanum. Sjálfsagt er nokkur sannleikur fólginn í þeirri staðhæfingu. Íslensk þjóð hefur brotist frá örbirgð til allsnægta á einum mannsaldri. Hún hefur lifað örar breytingar í atvinnuháttum og nýtt sér margvíslegar tækniframfarir til að byggja upp öflugt velferðarþjóðfélag sem stendur í fremstu röð í veröldinni. Svo örar breytingar kunna að villa mönnum sýn og gera þá gleymna á það sem mestu varðar og mölur og ryð fá ekki eytt. Það er við hæfi að landsmenn nýti sér þessi tímamót sem sérstakt tilefni til að huga að þeim gömlu og góðu gildum sem best hafa dugað í tímans rás. Þau eiga öll rætur í kristinni trú. Herra forseti. Ég lýk máli mínu með orðum Kolbeins Tumasonar: Heyr, himna smiður, hvers skáldið biður, komi mjúk til mín miskunnin þín. Því heit eg á þig, þú hefur skaptan mig, ég er þrællinn þinn, þú ert Drottinn minn.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Engum dylst að við lifum á miklum umbyltingartímum sem valda umróti í einkalífi fólks, atvinnuháttum og öllum samskiptum, þar sem nútíminn færir okkur margvíslega nýja tækni sem við hljótum að reyna að tileinka okkur til að bæta lífskjör og lífsskilyrði þjóðarinnar. Við þessar aðstæður er það ein höfuðskylda stjórnvalda að leitast við að tryggja sem jafnasta möguleika allra þjóðfélagsþegna til að taka virkan þátt í þessum miklu breytingum og til að njóta þeirra lífsgæða sem nútíminn hefur upp á að bjóða. Hér ræður úrslitum að allir þjóðfélagsþegnar hafi öruggan aðgang að heilsugæslu og menntun og engir séu útilokaðir frá því að þroskast og hafa áhrif á gang mála eftir því sem hugur þeirra stendur til. Jafnrétti og lýðræði eru þær hugsjónir sem skipta mestu. Þess vegna er svo mikilvægt að þær séu lifandi í hugum okkar Íslendinga og að framtíðarsýn okkar beri merki þeirra. En það er alls ekki sjálfgefið að svo verði. Við núverandi aðstæður, þar sem endalaust er alið á samkeppni og allt lagt upp úr að koma sem mestu í framkvæmd á sem skemmstum tíma, er hættan sú að við Íslendingar verðum ráðvilltir og skeytum ekki um þau lífsgildi sem mestu skipta og sem jafnrétti og lýðræði er ætlað að standa vörð um. Við þessari hættu þarf að bregðast. Hér skiptir miklu afstaða stjórnvalda, stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna því ábyrgð þeirra er mikil. Þeim ber að tryggja sem best skilyrði þjóðarinnar til að ráða framtíð sinni og standa saman gagnvart áskorunum nútímans. Samstaða formanna allra þingflokka um þá tillögu sem hér er borin fram er tákn um þá samstöðu sem þjóðin þarf að sýna til að geta tekist á við þau verkefni sem við henni blasa. Íslensk þjóð hefur sýnt það og sannað gegnum aldirnar að hún finnur sjálf lausnir á lífsvanda sínum þegar á reynir og hún hefur ávallt gert það með því að endurskapa menningu sína og vinna úr arfi genginna kynslóða. Hinn kristni arfur þjóðarinnar skiptir hér miklu máli, hvort sem trúarsannfæring okkar er kristin eða ekki. Sjálf jafnréttishugsjónin er af kristnum toga spunnin því allar manneskjur eru óendanlega dýrmætar í augum Guðs samkvæmt hinni kristnu kenningu og eiga jafnan rétt til gæða lífsins. Kristur sjálfur var uppreisnarmaður gegn ranglæti og ójafnrétti sem einkenndi samtíma hans. Kjarninn í boðskap hans var sá að hver manneskja ætti að bera virðingu fyrir eigin persónu, eigin samvisku og dómgreind andspænis veraldlegum valdhöfum, hverju nafni sem þeir nefnast. Slík sjálfsvirðing er forsenda lýðræðis sem gerir þá kröfu til okkar allra að við hugsum um það sem betur má fara í samlífi okkar og leggjum okkar af mörkum til að bæta það. Á þeirri viðleitni hvílir framtíð okkar. Sú tillaga sem hér er borin fram er liður í því að tryggja og auka líkurnar á því að ungir Íslendingar og komandi kynslóðir læri að horfast í augu við veruleikann, endurskapa menningu okkar með því að fræðast um arfleifð okkar, rannsaka hana og uppgötva þannig nýjar orkulindir til að skapa framtíðina, framtíð fyrir íslenska þjóð.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Það er eitt helsta verkefni Alþingis að setja þjóðinni lög sem marka leikreglur í mannlegum samskiptum og um athafnir manna. Nú eru mjög uppi þau viðhorf að hagræðing, hagnaður, persónulegur ávinningur og önnur efnahagsleg sjónarmið eigi að móta löggjöfina, ekki bara í viðskiptum og atvinnurekstri heldur einnig á öðrum sviðum. Víst er það svo að áherslur á þennan veg hafa verið þjóðinni til framdráttar en álitaefni er í hve miklum mæli þau sjónarmið eigi að ráða. Það er nefnilega svo að löggjöf verður ekki bara reist á efnahagslegum grunni heldur eru margar af mikilvægustu ákvörðunum sem taka þarf í samfélaginu að meira eða minna leyti siðferðilegar í eðli sínu. Siðferðisvitund borgaranna er miklu meiri áhrifavaldur um löggjöf en menn hafa e.t.v. áttað sig á. Farsæl störf Alþingis eru undir því komin að löggjöf taki nægjanlegt mið af þeim þætti. Efnahagslegar áherslur eru einar og sér ekki nægjanlegur grundvöllur fyrir farsælli stjórn samfélagsins og ef hallar á hinn siðferðilega grunn þá rísa af því illleysanleg vandamál. Dæmi þar um eru þær deilur sem verið hafa um stjórn fiskveiða og hafa heldur farið harðnandi ef eitthvað er eftir því sem árin líða. Að mínu viti snúast deilurnar einkum um ákveðin atriði sem brjóta í bága við siðferðisvitund almennings. Annars vegar vil ég nefna þá möguleika sem handhafar veiðiheimilda hafa til þess að selja þær og hagnast um fjárhæðir sem eru það háar að engin leið er að halda því fram að seljandinn hafi unnið fyrir andvirðinu. Hins vegar að oft og tíðum skaðar salan á veiðiheimildunum fólk sem vinnur í atvinnugreininni eða býr í sjávarplássunum án þess að það hafi nokkuð um söluna að segja eða eigi nokkurn rétt til hlutdeildar í hagnaðinum. Hegðun þeirra sem selja segir sína sögu. Þeir kjósa yfirleitt að flytja úr byggðarlaginu sem skaðast á sölunni. Það gefur til kynna að seljandanum sjálfum finnist skorta nokkuð á að ákvörðunin sé í samræmi við siðferðisvitund sína og samborgara sinna. Þetta vandamál glímir Alþingi nú við og það er mikilvægt að menn geri sér grein fyrir siðferðilegri hlið málsins, lausn sem sátt getur tekist um verður að mæta viðhorfum almennings að þessu leyti. Hagnaðar- og hagræðingarsjónarmiðið eitt er ekki nægjanlegur grundvöllur fyrir farsælli stjórn samfélagsins. Í tillögu þeirri sem hér er rædd er einmitt lagt til að efla fræðslu og rannsóknir á menningar- og trúararfi þjóðarinnar og stuðla að umræðum um lífsgildi hennar, siðferði og framtíðarsýn. Hinn kristni arfur hefur mótað siðferðiskennd, gildismat og lífsafstöðu þjóðarinnar. Það er því vel við hæfi að hyggja að þessum þáttum í ríkari mæli en verið hefur þegar við fögnum þúsund ára kristni í landinu og þeim getum við beitt til að finna lausnir á viðkvæmum úrlausnarefnum. Á þessu sviði er nauðsynlegt að þjóðkirkjan og önnur trúfélög leggi stjórnmálamönnunum óhikað lið. Við þurfum svo sannarlega á því að halda. Ég óska landsmönnum öllum allra heilla við þessi tímamót. Megi kristindómurinn áfram auðga og móta líf landsmanna og auðvelda einstaklingum að leggja rækt við gildismat sitt og lífssýn.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Við komum nú saman á Lögbergi til að minnast atburða sem hér áttu sér stað fyrir réttum eitt þúsund árum. Kristnir menn og heiðnir höfðu sagt sig úr lögum hvorir við aðra. Ófriðlega horfði af þessum sökum og höfðu valdamenn í hótunum innan lands sem utan. Það var við þessar aðstæður að Þorgeir Ljósvetningagoði gerði tillögu um að Íslendingar skyldu búa við einn sið, kristinn sið, og ein lög enda var það hans mat að ella mundi friðurinn úti. Heiðnir menn gáfu samþykki sitt fyrir þessari skipan mála. Þá ákvörðun tóku þeir af hyggindum en voru þó jafnframt reiðubúnir að sýna umburðarlyndi. Siður og lög. Umburðarlyndi og réttlæti. Trúarbrögð eða siður eins og þau voru nefnd til forna eiga að grundvallast á umburðarlyndi og lögin á réttlæti. Þorgeir Ljósvetningagoði var fulltrúi umburðarlyndis. Hann vildi að Íslendingar stæðu saman. Hann trúði þannig á framtíð þjóðarinnar og treysti á virðingu fyrir lögunum. Þetta er sú mynd sem sagnaritarar gefa af kristnitökunni og þeim mönnum sem þar komu helst við sögu. Sagnaritarar tólftu og þrettándu aldar, sem skrásettu þessa atburði, voru sprottnir upp úr kristnum jarðvegi og hver svo sem skýringin kann að vera á kristnitökunni þá var þetta sá arfur úr fortíðinni sem þeir vildu miðla til samtíðar sinnar og þeirra sem á eftir kæmu. Okkur er flestum tamt að tala um umburðarlyndi en umburðarlyndi er lítils virði fram að þeim degi sem á það reynir. Og sá tími kann að vera að renna upp í landi okkar að á umburðarlyndið reyni jafnvel í enn ríkari mæli en fyrr. Í menningarlegum, trúarlegum og siðferðilegum efnum búa Íslendingar við meiri margbreytileika en áður og er mikilvægt að stuðla að umræðu sem eflir skilning á mismunandi menningu og lífsháttum. Að þessu viljum við vinna með þeirri þingsályktunartillögu sem hér verður borin undir atkvæði. Við viljum enn fremur efna til umræðu um siðferðileg gildi svo við verðum betur í stakk búin að takast á við krefjandi spurningar og álitamál sem við stöndum frammi fyrir í hraðfara heimi. En hvers virði er það fyrir Íslendinga að vera þjóð, þjóð sem á sér sögu, menningu og tungu? Það má spyrja á annan hátt: Hvers virði er það okkur að virkja þá krafta sem búa í samstöðunni og samvinnu um það sem gott er og til framfara horfir? Þeim samfélögum hefur vegnað best sem tekst að leysa úr læðingi þá krafta sem búa með hverjum og einum og við þekkjum það úr sögu okkar að þegar við leggjumst öll á árarnar áorkum við langt umfram það sem við gerum sundruð. En forsenda þess að menn leggist sameinaðir á árarnar er vissan fyrir því að við séum á sama báti, búum við sanngjörn skipti í þjóðfélagi jafnaðar og réttlætis. Hitt skyldum við einnig hafa í huga þegar við göngum til samstarfs við aðrar þjóðir --- og því fleiri sem þær eru því betra --- þá má það aldrei henda okkur að hætta að treysta á okkur sjálf. Ef við gerum okkur ánægð að vera knúin áfram með erlendu skipunarvaldi, jafnvel til góðra verka, þá mun fyrr en varir halla undan fæti fyrir Íslendingum því sá maður sem gleðst yfir því að vera barinn til hlýðni endar sem þræll. Með því að leggja rækt við íslenska menningu og tungu eflum við með okkur kraft og frumkvæði og viðhöldum því sjálfstrausti sem hverri sjálfstæðri þjóð er lífsnauðsynlegt. Með því að styrkja menningu okkar leggjum við okkar af mörkum til að gera heiminn að margbreytilegri og skemmtilegri íverustað. Með þeirri þjóðargjöf sem við sameinumst nú um mun gefast kostur á því að fræðast um fortíðina, kallast á við liðinn tíma, draga lærdóma af því sem á undan er gengið og byggja á því besta úr íslenskum þjóðararfi til sóknar inn í nýjan tíma.

Herra forseti. Forseti Íslands, góðir Íslendingar og erlendir gestir. Við komum nú saman á Þingvöllum til þess að minnast þess að þúsund ár eru liðin frá því að kristinn siður var lögtekinn á Íslandi. Á þessum tímamótum vil ég víkja að því hvernig ég lít til þeirra atburða sem við minnumst nú. Ég lít svo á að þeir sem trúðu á hinn gamla sið, ásatrúna, hafi fyrir þúsund árum, er þeir meðtóku kristni, sýnt í verki sáttfýsi og skilning til þess að forða landslýð frá miklum innanlandsátökum og mannvígum. Það voru þeir heiðnu sem höfðu þennan skilning og skynsemi til að bera. Það voru hins vegar þeir kristnu sem höfðu í hótunum og tóku menn í gíslingu ef eigi ætti eftir að ganga þeirra vilji. Þó hér á landi hafi fyrir skynsemis sakir þeirra sem heiðnir kölluðust verið tekin upp kristin trú var vissulega hefð fyrir átökum við boðun kristinnar trúar með öðrum þjóðum. Við eigum því ásatrúarmönnum fyrri alda margt að þakka og eigum sem kristnir menn að umgangast þá og aðra sem aðra sannfæringu hafa í trú sinni af virðingu og skilningi þeirra sem vel máttu læra á þúsund árum. Það er við hæfi þegar Íslendingar minnast þúsund ára kristni í landinu að þeir hyggi að trúararfi sínum, sögu, siðferðismati, lífsgildum sínum og framtíðarsýn. Áhrif kristni á þjóðina er erfitt að meta en hún hefur vafalaust verið til góðs. Kristinn arfur skiptir þjóðina miklu og er samofinn íslensku þjóðerni, sjálfsmynd og lífsafstöðu. Þjóðin var oft fátæk og svöng við harðindi liðinna alda þó að höfðingjar kæmust vel af og lifðu við nokkurt ríkidæmi á vinnuframlagi undirsáta sinna og vinnufólks. Vel má að fortíð hyggja þegar framtíð skal byggja. Saga okkar á þessari öld þar sem við komumst loks til þess að afla tekna sem frjálsbornir menn sýnir svo ekki verður um villst að þá fyrst komst þjóðin til bjargálna þegar dugnaður einstaklinganna fékk notið sín. Lengi á síðustu öld hélt vistarbandið okkur enn þá í fjötrum fárra. Það er í raun furðulegt að nú á nýju árþúsundi undir aldamót skuli vera til ný stétt sem við köllum leiguliða. Þeir greiða í dag afnotagjald til fárra fyrir atvinnu- og aflarétt ef þeir fá að halda til fiskveiða, sem var sú atvinna þar sem frjálsbornir menn fyrr á þessari öld rifu þjóðina úr fjötrum fátæktar til bjargálna. Umbylting til hagsældar á þessari öld var borin uppi af íslenskum sjómönnum en öldin endar með miklum höftum á atvinnufrelsi þeirra. Forsendum byggðar í landinu er raskað og fólk í sjávarbyggðum er óöruggt um framtíð sína og atvinnu. Við þurfum að efla fræðslu og rannsóknir á menningar- og trúararfi ásamt atvinnusögu þjóðarinnar því sumt í fortíð okkar ber okkur að varast, sérstaklega að hér verði að nýju stéttskipt þjóðfélag fárra auðmanna sem eigi auðlindir lands og sjávar. Framtíð Íslands er fengin í hendur æskunni sem erfa mun land. Því er afar mikilvægt að efla umræðu meðal unga fólksins um lífsgildi og siðferði þjóðarinnar í framtíðinni. Æska þessa lands þarf að hafa metnað til að mennta og sjálfstæði og áræði til að takast á við lífið. Það steðja nýjar hættur að og okkur ber að forða æsku landsins frá váboðum eiturlyfja svo sem framast er kostur. Ísland er ekki ríkt land af fornum byggingum og okkur ber nauðsyn til að rannsaka og varðveita söguna. Það er vandasamt að umgangast fornminjar landsins og sögu. Vonandi verða þeir fjármunir sem við nú hyggjumst leggja fram til rannsókna á sögu okkar vel nýttir, enda um viðbótarfé til fornleifarannsókna að ræða. Við eigum margar atvinnusögulegar minjar þó að þær eignir teljist ekki enn þá forngripir. Við megum huga vel að því að varðveita sögu okkar frá þessari öld vegna þeirra öru breytinga sem 20. öldin færði okkur Íslendingum. Göngum vel um fornar minjar, þær eru saga Íslands. Í guðs friði.

Virðulega Alþingi. Íslendingar á Þingvöllum og í heimabyggð. Fyrir þúsund árum gerði Alþingi kristnina að lögmáli Íslendinga, lögmáli vonar og vissu um náð Guðs föður og eilíft líf, lögmáli um hegðan okkar og hugsun, rétta breytni og ranga. Slíkur var sáttmálinn sem Alþingi samdi á ögurstundu, eiðstafur umburðarlyndis, boðskapur um kærleika og samlíðan með öllum mönnum. Kristin trú er ekki aðeins bæn og blessun. Hún er ákall um siðferði hinna góðu verka, um kærleikann og um samstöðu með öllum sem bera skarðan hlut frá nægtarborði. Þjóðhátíð íslenskrar kristni er sannarlega þakkargjörð til þess góða fólks sem um aldir hefur lifað með kennisetningu Krists að leiðarljósi, hún er lofsöngur til kynslóðanna sem í návígi við óblíða náttúru varðveittu fagnaðarerindið í brjósti sér og gerðu trúna í hjarta hvers manns að kjölfestu kristindómsins. Hátíð þjóðkirkju á Þingvöllum er tækifæri til að staldra við og hugleiða gildi trúarinnar í lífi okkar allra og ekki síst í farsæld ríkis sem í stjórnarskrá hefur gert kenningu Krists að grundvelli sínum. Alþingi kaus til forna að gera siðaboðskap kristinnar trúar að leiðarljósi Íslendinga. Alþingi hefur nú komið á Þingvelli á ný til að árétta þann eið sem að eilífu gildir. Þess vegna er Alþingi hér, ekki aðeins sem löggjafarþing heldur einnig þing sem á helgustu völlum Íslendinga og með þjóðina alla til vitnis hefur ákveðið að veita áfram kristinni breytni brautargengi. En kenning Krists getur verið harður húsbóndi og hefur reynst valdsmönnum erfið eftirbreytni. Gleymum því ekki að Kristur var á sinni tíð maður uppreisnar og andófs, förunautur hinna fátæku og smáðu. Það var Jesús sem hratt um borðum víxlaranna og rak þá út úr helgidómnum: ,,Hús mitt á að vera bænahús, en þér gjörið það að ræningjabæli.`` Það voru fiskimennirnir og fólkið sem fylgdu Kristi en landsherrarnir sem leiddu hann á krossinn. Kristin trú er ekki aðeins boðskapur um að þingheimur og þeir sem háum embættum gegna gangi til tíða og messusöngs á hátíðarstundum. Kristin trú er fyrirheit um rétta breytni, mælistika sem sýnir hvort við erum í reynd sönn og heil. Hver er kenningin sem Alþingi og þjóðin hefur gert að sinni, hver er boðskapurinn um það sem gjöra skal? Hver eru orð Krists? Heyrum áskorun hans um umburðarlyndið: ,,En ég segi yður: Elskið óvini yðar, og biðjið fyrir þeim sem ofsækja yður svo að þér reynist börn föður yðar á himnum, er lætur sól sína renna upp yfir vonda sem góða og rigna yfir réttláta sem rangláta.`` ,,Dæmið ekki, og þér munuð eigi dæmdir verða. Sakfellið eigi, og þér munuð eigi sakfelldir verða. Sýknið, og þér munuð sýknaðir verða. Gefið, og yður mun gefið verða.`` Heyrum hvatningu Krists um að hjálpa hinum fátæku, dóm hans um þá sem setja auð og eignir í efsta sæti: ,,Sannlega segi ég yður: Það allt sem þér gjörðuð ekki einum hinna minnstu bræðra minna, það hafið þér ekki heldur gjört mér.`` ,,Far þú, sel allt, sem þú átt, og gef fátækum, og munt þú fjársjóð eiga á himni.`` ,,Sannlega segi ég yður: Torvelt verður auðmanni inn að ganga í himnaríki.`` Heyrum dóm Krists um valdið og auðmýktina: ,,Þér vitið, að þeir sem ráða fyrir þjóðum, drottna yfir þeim, og höfðingjar láta menn kenna á valdi sínu. En eigi sé svo meðal yðar, heldur sé sá, sem mikill vill verða meðal yðar, þjónn yðar.`` Þessi eru orð Krists, lögmálið sem við höfum undirgengist fyrir þúsund árum og aftur nú, lögmálið um kærleika, hógværð og umburðarlyndi, samúð með hinum smæstu bræðra okkar og systra. Þola verk okkar þessar mælistikur, þetta ljós? Eru löggjöfin og landstjórnin í anda kristinnar trúar eða höldum við að lögmálið sé aðeins til hátíðarbrigða? Verður kenning Krists leiðarljós þegar Alþingi heldur héðan og við öll til okkar heima? Er kristnihátíð heitstrenging eða aðeins einn dagur í þúsund ár? Kristnihátíð er okkur áminning um kjarna trúarinnar, um sáttmálann sem saminn var á þessum völlum, áskorun til íslenskrar kirkju og okkar allra um að hafa kjark og þor til að ganga þann veg sem Kristur lýsti og láta eigi bugast þótt í móti blási. Um þúsund ár frá þessum degi verður áfram spurt um dug og ætlan hvers og eins. Gleymum ekki að allir eiga sama rétt. Og þjóðir heims mynda nú eina heild þótt trú og hættir séu af ólíkum meiði. Virðum ekki aðeins hinn lútherska sið heldur einnig þá kirkju sem hér var í upphafi og um aldir, alla söfnuði sem tilbiðja guð, hver á sinn hátt. Í sáttargjörð sem hér var á Lögbergi samin varð orðið vopnunum æðra. Megi það vera lífssýn Íslendinga og mannkyns alls um ókomna tíð.

Forsetabréf var á föstudag undirritað á Bessastöðum: ,,Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, fresta fundum Alþingis, 125. löggjafarþings, frá 2. júlí 2000 til septemberloka. Gjört á Bessastöðum, 30. júní 2000. Ólafur Ragnar Grímsson. ------------------- Davíð Oddsson. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.`` Samkvæmt béfi þessu og skírskotan til samþykkis Alþingis lýsi ég yfir að fundum Alþingis er frestað. Megi verk þess og sýn um alla framtíð verða samboðin Kristi og þjóð okkar til heilla. Ég bið alþingismenn og aðra að rísa úr sætum og minnast fósturjarðarinnar Íslands. ---