Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að beina nokkrum fyrirspurnum til hæstv. dómsmrh. um ráðningu fíkniefnalögreglumanna og almennt um baráttuna gegn þeim vágesti sem fíkniefnin eru. Ég vil rifja upp að á fjárlögum ársins 1997 var sérgreind fjárveiting til aukinnar löggæslu vegna fíkniefnamála og var þar miðað við að fjárveitingin rynni einkum til tækjakaupa og fjölgunar stöðugilda og einnig almennt til þess að bæta aðstöðu þeirra sem standa í þessari baráttu. Í framhaldi af því var ákveðið að fjölga stöðugildum sérstakra fíkniefnalögreglumanna í Reykjavík um ein þrjú talsins og enn fremur úti á landi. Var á þeim tíma miðað við, samkvæmt ákvörðun dómsmrh. og ríkisstjórnar, að þessi stöðugildi yrðu hjá sýslumönnunum á Ísafirði, Akureyri og á Eskifirði. Ég tel að um mjög þarft framtak sé að ræða að öllu leyti og mikilvægt að styrkja ekki eingöngu baráttuna á höfuðborgarsvæðinu því að það er ekki hægt að loka augum fyrir því að þessi vandi er ekki bundinn við tiltekin landsvæði heldur er til staðar á landinu öllu. Það er hins vegar mikilvægt að hið háa Alþingi fái um það skýr svör hvernig til hafi tekist. Nokkrir hafa bent á að þessi störf úti á landi þyrftu í ljósi breytinga á skipan lögreglumála að heyra undir ríkislögreglustjóra þannig að lögsagnarumdæmi þessara lögreglumanna væru ekki bundin við þá tilteknu staði sem ég nefndi áðan heldur þá fjórðunga sem umlykja þá. Í þessu ljósi hef ég leyft mér að spyrja hæstv. dómsmrh. eftirfarandi fjögurra spurninga: 1. Hver er reynslan af þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar á síðasta ári að ráða sex nýja fíkniefnalögreglumenn til starfa í Reykjavík (þrjá starfsmenn) og á Eskifirði, Ísafirði og Akureyri (einn á hverjum stað)? 2. Hvenær voru þessir lögreglumenn ráðnir og hvert er starfssvið þeirra og starfsumhverfi, þar á meðal lögsaga þeirra? 3. Hver er árangurinn af þeirri stefnumótun að styrkja baráttuna gegn fíkniefnavandanum úti á landsbyggðinni með ráðningu sérstakra starfsmanna á þessum þremur svæðum? 4. Var 35 millj. kr. fjárveiting, sem sérgreind var til aukinnar löggæslu vegna fíkniefna mála, nýtt til fulls, og hvernig var henni varið?

Herra forseti. Í samræmi við áætlun ríkisstjórnarinnar í fíkniefnavörnum beindi dómsmrn. því til lögreglustjóranna í Reykjavík, Akureyri, Ísafirði og Eskifirði með bréfi dags. 10. apríl 1997 að auglýsa þegar í stað nýjar stöður rannsóknarlögreglumanna í fíkniefnamálum. Nýir rannsóknarlögreglumenn í fíkniefnamálum voru svo skipaðir frá 1. júlí í Reykjavík og Ísafirði frá 15. júlí og Eskifirði frá 1. september og enn fremur á Akureyri. Ráðuneytið beindi því síðan til sýslumannsins á Sauðárkróki að skipa rannsóknarlögreglumann í fíkniefnamálum við embætti sitt frá og með 1. jan. 1998 og hefur það verið gert. Af hálfu ráðuneytisins hefur verið lögð á það rík áhersla að hinum nýju stöðugildum sé eingöngu varið í þágu fíkniefnamála en þar er jafnt átt við rannsóknir fíkniefnamála svo og forvarnir og fræðslumál. Starfssvið þessara lögreglumanna er ekki bundið við eitt lögregluumdæmi eins og er með venjulega lögreglumenn samkvæmt lögreglulögum, heldur er þeim ætlað ákveðið samræmingarhlutverk í fíkniefnamálum á stærra landsvæði. Ráðuneytið hefur nú falið ríkislögreglustjóra að gera tillögur um almenn starfsfyrirmæli fyrir fíkniefnalögreglumennina fjóra er starfa á landsbyggðinni auk verklagsreglna á grundvelli þeirrar reynslu sem þegar er komin af starfi þeirra. Þeim tíma sem liðinn er frá skipun lögreglumannanna hefur að mestu leyti verið varið til að skrá og afla upplýsinga um fíkniefnavandann á hverju þessara svæða, koma á tengslum sem nýtast við rannsóknir, fræðslu og forvarnastörf og skipuleggja þá vinnu sem fara á fram á komandi árum. Þá hafa lögreglumenn þessir unnið að rannsóknum fíkniefnamála sem upp hafa komið á landsbyggðinni og hefur árangur af því verið allnokkur. Með nýju skipulagi í rannsóknum ávana- og fíkniefnamála hefur verið unnt að vinna stór mál sem upp hafa komið á mjög skömmum tíma jafnframt því að vinna upp gömul mál. Samkvæmt upplýsingum frá lögreglunni í Reykjavík horfir nú svo að 1. apríl nk. verði í fyrsta sinn um árabil engin mál í rannsókn hjá fíkniefnadeildinni eldri en 60 daga. Í áliti yfirlögregluþjónsins í Reykjavík er ráðuneytið leitaði til í tilefni af fyrirspurninni segir, m.a., með leyfi forseta: ,,Á þessu tímabili frá 1. júlí hefur verið gerð ítarleg úttekt á ýmsum þáttum ávana- og fíkniefnadeildarinnar. Það er innanhúsrannsókn sem nú er að skila sér m.a. í hraðari og öruggari meðferð mála innan deildarinnar. Lagabreytingin á síðasta ári, fjárveiting til fjölgunar starfsmanna og stuðningur dóms- og kirkjumálaráðuneytisins hefur því komið fíkniefnarannsóknum til góða og eflt ávana- og fíkniefnadeildina. Þá skal á það bent að yfirstjórn lögreglunnar kemur miklu meir að málum ávana- og fíkniefnadeildarinnar en áður hefur verið og er það tvímælalaust til styrktar fyrir deildina.`` Af þessu má glöggt merkja að það er álit lögreglunnar í Reykjavík að þessar ráðstafanir hafi þegar skilað sér til góðs í þágu rannsóknar þessara mála. Á fjárlögum ársins 1997 var gert ráð fyrir að 35 millj. kr. væri varið til átaks í löggæslu vegna fíkniefnamála. Af þessum peningum var 18 millj. kr. varið til að standa straum af launakostnaði og kostnaði við að koma upp starfsaðstöðu fyrir þá sex fíkniefnalögreglumenn sem rætt hefur verið um að framan. 10 millj. kr. var varið til tækjakaupa í þágu ávana- og fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík í samæræmi við áætlun er lögreglustjóri lagði fram um það efni 20. febr. 1997. Þann 19. janúar sl. leitaði ráðuneytið eftir upplýsingum lögreglustjórans í Reykjavík, hvernig þessum fjármunum til tækjakaupa hefði verið varið. Í ljós kom að um 5,7 millj. kr. af þeirri fjárhæð hefur þegar verið varið til tækjakaupa, svo sem fjarskipta- og símtækja, myndavéla, segulbanda og sjónauka en stærsti liðurinn tengist kaupum á tölvubúnaði og ljósritunarvélum. Eftir standa því um 4,3 millj. kr. af fjárveitingu síðasta árs sem koma til með að leggjast ofan á 7 millj. kr. fjárveitingu þessa árs sem ætluð er til tækjakaupa. Forgangsverkefni á þessu ári eru kaup á fullkomnari fjarskipta- og hlustunarbúnaði fyrir fíkniefnadeildina. Hefur ráðuneytið farið þess á leit við lögreglustjóra að því verði látið í né nánari yfirlit um hvernig nýta eigi fjármuni þessa til tækjakaupa fyrir árið 1998. 5 millj. kr. var sérstaklega varið til að bæta starfsaðstöðu fíkniefnadeildar í Reykjavík en þar var orðin brýn þörf á úrbótum. Loks var 2 millj. kr. varið til að leggja grunn að tölvu- og hugbúnaðargerð fyrir fíkniefnastofu ríkislögreglustjóraembættisins en fíkniefnastofa hefur samkvæmt hinum nýju lögreglulögum það hlutverk að safna upplýsingum um fíkniefnamál og vera miðlægur upplýsingamiðill um þessi efni, bæði gagnvart stjórnvöldum og í alþjóðasamskiptum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. kærlega fyrir svörin. Ég fagna því alveg sérstaklega hvað varðar lögsögu nýráðinna fíkniefnalögreglumanna úti um land að þeim sé ætlað stærra landsvæði til þess að sinna starfi sínu og þar með taldar forvarnir. Auðvitað virða þessir glæpamenn og þessir glæpir sem hér er við að etja engin landamerki í þessum efnum. Það er því ánægjulegt til þess að vita að ráðuneytið í samstarfi við viðkomandi lögregluumdæmi og ríkislögreglustjóra hafi í hyggju að koma þeim málum í fullkomið skikk þannig að þessir lögreglumenn hafi lögsögu og tækifæri til þess að ferðast um viðkomandi fjórðunga og sinna eftirlitsskyldu sinni. Ég þakka enn fremur fyrir sundurliðun á því hvernig fjármununum var varið og geri út af fyrir sig engar athugasemdir við það. Ég vil hins vegar að lyktum undirstrika mikilvægi þess að mikið og gott samstarf og upplýsingaflæði sé á milli fíkniefnalögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu, þessara áðurgreindu fíkniefnalögreglumanna og lögregluumdæma um landið allt. Mér er sagt að stundum hafi borið á því að þarna hafi boðskipti mátt vera betri og ég treysti því og vona að hæstv. dómsmrh. leggi sitt af mörkum til þess að þau verði viðunandi.

Herra forseti. Þjóðin fagnar þeirri ákvörðun að byggt skuli nýtt skip til að sinna hafrannsóknum. Var það vissulega löngu tímabær ákvörðun og á örugglega eftir að skila auknum verðmætum til þjóðarinnar í framtíðinni. Segja má þó að skuggi hafi fallið á gleðina yfir smíðinni vegna harðrar gagnrýni á meðferð tilboða í smíði skipsins. Vissulega vildu flestir landsmenn að skip af þessum toga yrði smíðað að öllu leyti hér innan lands en samkvæmt upplýsingum mínum mun það ekki vera hægt að öllu leyti af tæknilegum ástæðum. Næstbesti kosturinn hlýtur því að vera sá að skoða hvort einhver hluti smíðinnar geti farið fram hér heima enda mikilvægt að efla íslenskan skipaiðnað. Markmið útboða hlýtur alltaf að vera það að leita ódýrustu lausnar, þ.e. að fá sem mest gæði fyrir sem minnstan pening. Hér er um að ræða skip í eigu hins opinbera, þó sjávarútvegurinn greiði að vísu kostnaðinn með nokkurs konar auðlindagjaldi. Stjórnvöld hljóta að láta markmið útboða gilda en jafnframt að líta til þjóðarhagsmuna. Á ég þar ekki síst við tengslin við íslenskan skipaiðnað. Nú þegar mun hafa verið gengið frá samningum. Samkvæmt fréttum og opinberum upplýsingum mun ekki aðeins lægsta tilboði hafa verið hafnað heldur og fimm lægstu tilboðum og gengið til samninga við þá aðila er áttu sjötta lægsta tilboðið. Munur á því og hinu lægsta nemur allt að 500 millj. kr. Fyrir því kunna vitanlega að vera eðlilegar ástæður og skýringar eðlilegar. Ætla má að gæði hinna tilboðanna hafi verið lakari hvað varðar vinnu, efni, vinnutíma o.s.frv. Nú er mér hins vegar tjáð að þeir er áttu lægsta tilboð hafi varla verið virtir viðlits og naumast gengið eða leitað eftir frekari viðræðum við þá. Kínverska skipasmíðastöðin mun vera ein sú stærsta í veröldinni og búa að langri reynslu af smíði skipa, m.a. með svonefndum vestrænum tæknibúnaði. Þá er mér tjáð að tilboðsgjafar hafi verið búnir að ná samkomulagi við Slippstöðina á Akureyri um að hún annaðist eftirlit með verkinu og smíðaði hluta þess. Sé það rétt hlýtur það að teljast gagnrýnivert. Mér er jafnframt tjáð að fulltrúar smíðanefndar hafi lagt land undir fót og heimsótt tilboðsgjafa bæði í Tævan og Chile til að kanna tilboð þeirra aðila nánar en látið hjá líða að koma við í Kína, þó skammt sé til Kína frá Tævan eins og kunnugt er. Miðað við þessar forsendur virðist málið allt hið furðulegasta, a.m.k. séu höfð að leiðarljósi eðlileg markmið með útboðum. Því spyr ég hæstv. sjútvrh. hvort áhersla hafi verið lögð á að smíða skipið að öllu leyti eða hluta til innan lands, og í öðru lagi hvort leitað hafi verið upplýsinga um möguleika lægstbjóðanda á að smíða skipið.

Herra forseti. Um 1. lið fyrirspurnarinnar er það að segja að almennt útboð fór fram þar sem innlendar skipasmíðastöðvar kepptu á jafnréttisgrundvelli við aðrar en þeim voru ekki áskilin sérstök forréttindi varðandi það útboð. Hvað varðar 2. lið fyrirspurnarinnar þá hef ég upplýsingar um það frá Ríkiskaupum að gengið hafi verið eftir slíkum upplýsingum frá öllum aðilum sem til greina koma. Um 3. lið fyrirspurnarinnar er það að segja að mér sýnist hann falla niður þar sem þegar er búið að ganga frá samningum um kaup eða smíði á skipinu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svörin svo langt sem þau náðu. Ég ítreka fyrri orð mín um að markmið útboða er ávallt að leita hagkvæmustu lausna. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef m.a. frá aðstandendum þeirra er áttu lægsta tilboðið þá mun ekki hafa verið leitað til þeirra eða þeim gefinn kostur á að færa fram þær upplýsingar sem eðlilegt verður að teljast. Í mínum huga virðist það hafa gerst í þessu tilviki að þeir hafi verið sniðgengnir og má færa fyrir því rök að gengið hafi verið fram hjá tilboði sem felur í sér allt að 500 millj. kr. mun miðað við það tilboð sem tekið var. Ég minni á að kínverska smíðastöðin, sem um er að ræða, er ein sú stærsta í heimi og mun hafa reynslu af því að smíða skip með nýtískubúnaði. Hún mun og hafa langa reynslu af smíði herskipa og kafbáta með þeim kröfum sem gerðar eru til skipa af þeirri gerð. Þess vegna hlýtur að vera eðlilegt að álíta að sú smíðastöð hafi yfir tæknilegri reynslu og þekkingu að ráða. Ég ítreka enn að samkomulag lá fyrir milli Kínverjanna og Slippstöðvarinnar á Akureyri um tæknilegt eftirlit og að hluta til smíðaverkefninu, þannig að það kæmi til Slippstöðvarinnar á Akureryri. Það hefði gefið íslenskum skipaiðnaði kærkomið tækifæri til að spreyta sig á metnaðarfullu verki. Þetta og fleira tel ég óeðlilegt og óásættanlegt og hvet hæstv. ráðherra til að beita sér fyrir því að farið verði í saumana á þessu máli að nýju ef hægt er. Í mínum huga hlýtur það að teljast eðlilegt að leita allra leiða til að ná samningum við þann sem best verð býður og ganga úr skugga um að tilboð hans sé raunhæft. Það virðist ekki hafa verið gert í þessu tilviki og fyrir vikið gætum við verið að smíða okkur rannsóknaskip sem er allt að 500 millj. kr. dýrara en þyrfti að vera. Það finnst mér ekki mjög skynsamleg ráðstöfun.

Herra forseti. Ég vil aðeins minna á að í næsta máli á dagskrá er fyrirspurn sem lýtur að óskum um að greint verði frá rökstuðningi fyrir þeirri ákvörðun sem tekin var í þessu efni, en ein slík fyrirspurn kom fram í því dagskrármáli sem nú er til umræðu. En ég vil aðeins árétta vegna yfirlýsinga hv. fyrirspyrjanda að af hálfu Ríkiskaupa hefur komið fram að þrátt fyrir marga fundi og ítrekuð tilmæli Ríkiskaupa um að fá umbeðnar upplýsingar til svara við tilteknum spurningum þá hafi þau svör ekki fengist frá þeim aðila sem hér átti hlut að máli. Mér sýnist því að þær fullyrðingar sem hv. þm. fór með fái ekki staðist í ljósi þeirra upplýsinga.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið eru fyrirspurnir mínar náskyldar þeim fyrirspurnum sem ræddar voru áðan. Á þeim er þó sá eðlismunur að þær eru fram lagðar eftir að ákvörðun var tekin um það af hálfu opinberra aðila um að taka því tilboði sem hér um ræðir, sjötta lægsta tilboði. Því hef ég spurt hvers vegna ekki var tekið lægsta tilboði í smíði nýs rannsóknaskips fyrir Hafrannsóknastofnun. Í fjölmiðlum hefur komið fram að Ríkiskaup og verkkaupar hafi borið við ýmsum ástæðum, m.a. hæfi kínversku skipasmíðastöðvarinnar til að uppfylla alla þá skilmála sem útboðsskilmálar kváðu á um. Því hefur hins vegar verið hafnað sem rökleysu af hálfu bjóðenda og vísað til þess að hér sé um að ræða feikistóra, öfluga og þekkta skipasmíðastöð, sem aukinheldur er aðeins hluti af stórri keðju þannig að öll efni hefðu staðið til þess að hægt væri að uppfylla allar þær kvaðir sem tilgreindar voru í útboðsskilmálum og komu að auki fram á eftir í viðræðum verksala og verkkaupa. Í öðru lagi spyr ég hvort þannig megi þá líta á að tilboð lægstbjóðanda hafi ekki verið í samræmi við útboðsskilmála. Það hefur verið ákaflega óljóst í allri opinberri umræðu hvort um það hafi í raun verið að ræða og ýmsar fullyrðingar fallið í þá veru. Menn hafa nefnt hljóð, þ.e. að lægstbjóðandi hafi ekki getað tryggt að þetta skip væri með vélar af því tagi og byrðing sem tryggði það að um hljóðlátt farartæki væri að ræða. Því hefur verið andmælt. Í annan stað hefur verið nefnt að bjóðandi hafi ekki sýnt fram á svokallaða ISO-vottun og ekki lagt fram nein gögn þar að lútandi. Eftir mínum upplýsingum hefur aldrei og var aldrei á neinu stigi máls beðið um slíkt. Þannig mætti lengi telja en ég vænti þess að hæstv. ráðherra kveði upp úr með það hvað það var í raun sem orsakaði það að verkkaupi, hinn opinberi aðili, ákvað að taka tilboði sem var u.þ.b. hálfum milljarði kr. hærra en það lægsta. Ég þekki það dálítið frá mínu fyrra starfi að standa í útboðsgerð, og mjög sterk rök þarf til að taka ákvörðun um að hafna tilboði sem er hálfum milljarði kr. lægra en það tilboð sem tekið er. Ég spyr þá að gefnu tilefni: Voru útboðsskilmálar ekki nægilega vel gerðir? Og í öðru lagi, þegar um jafnstórar tölur er að ræða og hér um ræðir: Hefði ekki verið eðlilegra að fram hefði farið forval og valdar hefðu verið fyrir fram skipasmíðastöðvar sem taldar hefðu verið hæfar að mati verkkaupa að taka þátt í þessu tilboði þannig að menn hefðu komist hjá því að lenda í þessum erfiðleikum í kjölfar útboðs?

Herra forseti. Þegar farið var af stað með framangreint verkefni voru eftirfarandi þrjár meginforsendur settar fram sem skilyrði þess að verkið væri framkvæmanlegt. Í fyrsta lagi að heildarkostnaður við smíði skipsins færi ekki fram úr 1,4--1,6 milljörðum ísl. kr. Í öðru lagi að afhendingartími skipsins frá undirritun samnings færi ekki fram úr 15--16 mánuðum. Og í þriðja lagi að framdrifsbúnaður, vélar og skrúfur, fengist sem stæðist mjög ströng hávaðamörk, þ.e. skipið væri mjög hljóðlátt með tilliti til hávaða sem mældur er í sjónum utan við skipið. Þar sem eitt af tilboðunum sem bárust var allnokkru lægra en hin ákváðu Ríkiskaup og smíðanefndin að birta sérstaklega rökstuðning fyrir höfnun þess og í rökstuðningi Ríkiskaupa og smíðanefndar segir svo um þetta atriði, með leyfi forseta: ,,Þetta tilboð er lægst þeirra tilboða sem bárust, auk þess sem 10. des. 1997 staðfesti bjóðandi að framdrifsbúnaður frá Cecelec sé innifalinn í tilboðsverðinu. Í fljótu bragði virðist þessi yfirlýsing gera tilboðið mjög hagstætt með tilliti til verðs, en við nánari skoðun tækniráðgjafa Hafrannsóknastofnunar kemur fram að sú tala sem eftir stendur, þegar búið er að draga framdrifsbúnað frá tilboðsverði, nægir ekki fyrir efni og tækjabúnaði af þeim gæðum sem kaupandi telur ásættanlegt og aðkeyptri sérfræðiþjónustu. Þá er eftir allur launakostnaður við smíði skipsins. Leitað hefur verið eftir skýringum vegna þessa án þess að viðunandi svör hafi borist. En skv. 46. gr. reglugerðar um innkaup ríkisins, nr. 302/1996, skal ef tilboð virðist óeðlilega lágt kanna það í smáatriðum og má í því skyni krefja bjóðanda um nauðsynlegar skýringar á efnisverði, vinnulaunum og álagningu. Tilboðsverðið virðist óraunhæft. Enn fremur var leitað eftir því hvaða tæki bjóðandi hygðist bjóða fram í skipið. Tækjalisti sem bjóðandi lagði fram uppfyllir ekki óskir kaupanda nema að hluta. Tilgreindur smíðatími skipsins er 22 mánuðir, sem er um hálfu ári lengri tími en gert var ráð fyrir í útboðsgögnum og talið er ásættanlegt vegna fyrirhugaðra verkefna skipsins. Ein af meginkröfum útboðsgagna lýtur að samhæfingu búnaðar sem settur er í skipið vegna mikilvægi þess sem rannsóknaskips. Í því sambandi má ljóst vera að ekki er unnt að tefla í neina tvísýnu með samspil framdrifsbúnaðar og skips, sérstaklega hvað varðar kröfur um hljóðdeyfingar. Bjóðandi hefur ekki samkvæmt skipaskrá Lloyd's Register of Shipping reynslu af byggingu skipa þar sem þessar flóknu hljóðkröfur eru gerðar. Bjóðandi stenst því ekki kröfur útboðsgagna hvað þetta varðar og þessu atriði má ekki tefla í tvísýnu. Framleiðandi framdrifsbúnaðar hefur tekið undir þetta atriði þar sem hann er að stórum hluta ábyrgur fyrir því hvernig til tekst. Bjóðandi hefur ekki sýnt fram á að skipasmíðastöðin hafi ISO-vottun og ekki lagt fram umbeðin gögn um fjárhagsstöðu hennar auk fleiri almennra upplýsinga sem reglur um opinber útboð gera ráð fyrir, þrátt fyrir ítrekuð tilmæli og fundi með honum. Rétt er að taka fram að sú skipasmíðastöð sem boðin er fram er að dómi Lloyd's góð stöð sem slík og hefur skilað góðum verkum á því sviði sem hún hefur starfað á, sem er m.a. smíði gámaskipa, tankskipa og fljótabáta.`` Í rökstuðningi Ríkiskaupa og smíðanefndar fyrir því að taka tilboði ASMAR segir svo: ,,Tilgreindur smíðatími skipsins í tilboði er 15 mánuðir frá undirritun verksamnings, sem er vel ásættanlegt. Stöðin er þekkt fyrir smíði á mjög tæknilega þróuðum skipum, m.a. í sambandi við strangar hljóðkröfur. Þegar starfsmenn Ríkiskaupa, Hafrannsóknastofnunar og smíðanefndar ásamt tækniráðgjafa skoðuðu stöðina voru fulltrúar frá kafbátadeild flotans viðstaddir en þeir munu sjá um allt sem lýtur að hljóðkröfum við skipið. Tilboðsupphæð samræmist viðmiðunarmörkum um heildarkostnað. Samkvæmt framlögðum gögnum er fjárhagsstaða stöðvarinnar mjög sterk og öll önnur umbeðin gögn varðandi fyrirtækið sem borist hafa uppfylla settar kröfur. Stöðin er með ISO 9001 vottun sem nær yfir allt ferlið frá hönnun til loka framleiðslu. Að mati starfsmanna og tækniráðgjafa Hafrannsóknastofnunar hefur ASMAR stöðin mikinn trúverðugleika og þekkingu á öllum þeim þáttum sem lúta að vandasömu verki sem smíði hafrannsóknaskips er. Því er það samdóma álit allra aðila sem komu að mati tilboðanna að velja tilboð ASMAR skipasmíðastöðvarinnar í Chile. Það hefði þurft mjög veigamikil rök til þess að hafna þeirri niðurstöðu sérfræðinga sem falið er að gera tillögur til stjórnvalda um þessi efni um að taka öðru tilboði en því sem sérfræðingarnir töldu vera það hagkvæmasta.

Herra forseti. Það sem líklega er alvarlegast í þessu máli er að rökstuðningur verkkaupa stangast allverulega á við fullyrðingar umbjóðenda þeirra sem áttu lægsta tilboðið og það eitt finnst mér gefa tilefni til að endurskoða málið. Rétt er að ítreka að hér er um að ræða allt að 500 millj. kr. mun samkvæmt fullyrðingum þeirra sem standa að lægsta tilboðinu. Þá er líka rétt að benda á að í rökstuðningi verkkaupa kemur fram að samkvæmt skrám Lloyd's smíði þessi stóra skipasmíðastöð aðeins takmarkaða gerð skipa. En það er vert að vekja athygli á því, af því að hljóðeinangrun er gerð að veigamiklu atriði í rökstuðningnum, að þessi stóra skipasmíðastöð hefur smíðað herskip og kafbáta og til kafbáta eru gerðar gífurlega miklar hljóðeinangrunarkröfur. Það eitt vekur einmitt upp spurningar og mér finnst það styðja að ástæða sé til þess að yfirfara þann rökstuðning sem hér var vitnað til.

Virðulegi forseti. Með fullri virðingu fyrir hæstv. sjútvrh. þá verður að segja eins og er að hér er ekki um fullnægjandi skýringar að ræða. Það er ekki mjög trúverðugt að reyna að halda því fram að það kínverska risaríkisfyrirtæki sem hér um ræðir, eitt fyrirtækja í stórri keðju, hafi ekki fjárhagslegt bolmagn til að standa við tilboð sitt. Það er heldur ekki trúverðugt að reyna að halda því fram að þetta risafyrirtæki, ríkisfyrirtæki í Kína, hafi ekki tæknilega getu til að standast þær kröfur sem verkkaupi gerir. Þeim atriðum sem hæstv. ráðherra nefndi og rakti hefur öllum verið svarað. Því hefur verið svarað af hálfu tilboðsgjafa að unnt væri að koma til móts við öll þessi atriði, unnt hefði verið að reiða fram ISO vottorð og unnt hefði verið með sérstökum tiltækum aðgerðum að koma til móts við kröfur um hljóð. Auðvitað hefði þetta kínverska ríkisfyrirtæki með alla hina kínversku tækniþekkingu að baki hjá fjölmennustu þjóð heims, getað staðið undir þeim fjárhagslegu skuldbindingum sem það legði á sig með þessu tilboði sínu. Hér er því miður, virðulegi forseti, ekki um haldbærar skýringar að ræða og það verður að lýsa yfir vonbrigðum með það að þessar ákvarðanir skulu hafa verið teknar og auðvitað er umhugsunarefni hvort hið háa Alþingi þurfi ekki með einhverju móti að fylgja þessu máli eftir. 500 millj. kr. eru ekki litlir fjármunir. Við höfum rifist um minni peninga í þessum sal og haft hátt.

Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka það sem áður hefur komið fram í umræðum um þetta mál að lægsti tilboðsgjafi hafði gert samning við Slippstöðina á Akureyri um tæknilegt eftirlit og ráðgjöf og það hlýtur því að vera okkur íhugunarefni hvort það var ekki metið sem svo að það tryggði fyrsta flokks vinnu þrátt fyrir lágt tilboð. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að þetta komi fram líka í málinu vegna þess að hér var um það að ræða að íslensk skipasmíðastöð sem við viljum meina að geti skilað 100% fullkomlega samkeppnishæfri vinnu var tilbúin til að taka að sér þessa ráðgjöf og hið tæknilega eftirlit. Það hlýtur að kalla eftir enn þá veigameiri rökum fyrir þeirri niðurstöðu sem varð en þeim sem hér hafa komið fram.

Herra forseti. Vegna orða hv. fyrirspyrjanda er nauðsynlegt að taka fram að ég var ekki að fullyrða neitt um þessa umræddu skipasmíðastöð í Kína sem reyndar var ekki tilboðsgjafinn. Það var íslenskt fyrirtæki sem gerði tilboð en ekki þessi skipasmíðastöð þannig að fjárhagsleg skoðun á tilboðinu hlaut að lúta að tilboðsgjafanum. Ríkiskaup sögðu einfaldlega að tilboðsgjafinn hefði ekki sýnt fram á þau atriði sem hér var um að ræða, bæði að því er varðaði fjárhagsgrundvöllinn á bak við tilboðið og eins varðandi tæknileg atriði. Það er tilboðsgjafans að gefa þær upplýsingar og í áliti Ríkiskaupa kemur fram að þrátt fyrir marga fundi og ítrekaðar fyrirspurnir hafi svör við þessu ekki borist. Ég hef ekki ástæðu til þess að rengja það að starfsmenn Ríkiskaupa segi hér satt og rétt frá. Ég hef ekki neitt í höndunum sem gefur mér tilefni til þess að ætla að þeir hafi sagt mér ósatt í þessu efni. Varðandi það sem hv. 6. þm. Norðurl. e. vék að um sérstaka samninga við Slippstöðina á Akureyri, þá vildi ég gjarnan að hv. þm. upplýsti hvort þeir samningar voru gerðir áður en tilboðsfrestur rann út eða á eftir því það hlýtur að skipta mjög miklu máli um það hvort slíkur samningur hafi eitthvert efnislegt gildi í mati á tilboðunum.

Virðulegur forseti. Fyrir stuttu kom í ljós að ráðamenn á Íslandi væru nokkuð jákvæðir gagnvart því að leyfa heimkomu háhyrningsins Keikós, kvikmyndastjörnunnar sem veiddist hér við land í kringum 1977--1978. Síðan hafa málin varðandi Keikó verið rædd fram og til baka í þjóðfélaginu, mest á tilfinninganótum eins og eðlilegt er. Heimkoma Keikós vekur upp margar spurningar þegar litið er til baka og má sjá hliðstætt mál þegar óskað var eftir því að fá viðbrögð hæstv. sjútvrh. við því sleppa háhyrningnum Tilikum. En þá var svarið nei og í tengslum við það svar sagði hæstv. sjútvrh. Þorsteinn Pálsson eftirfarandi samkvæmt mínum upplýsingum: ,,Þær staðreyndir sem gera lausn háhyrningsins Tilikum lítt fýsilega munu einnig gera það um aðra háhyrninga sem verið hafa í vörslu manna utan Íslands. Þess vegna hefur þetta ráðuneyti ... ákveðið að leyfa hvorki lausn þessa háhyrnings né annarra sem nú eru undir manna höndum. Við treystum því að þetta svar okkar svari fyrir fullt og allt öllum spurningum varðandi lausn háhyrninga í hafið við Ísland.`` Hæstv. ráðherra var einnig spurður í sjónvarpsþætti, bandaríska fréttaþættinum FRONTLINE, og þá var það um Keikó. Þá var svarið: ,,Þið vitið hvert svarið er, hvert svarið var fyrir nokkrum árum. Það var nei og það var byggt á vísindalegri ráðgjöf.`` Ástæðan var ótti við að hugsanlega kæmu hingað sjúkdómar og það gæti verið erfitt fyrir Tilikum að lifa af í íslenskri náttúru. Í mínum huga og ég held í huga þjóðarinnar togast tvö sjónarmið á sem vega svolítið salt. Í fyrsta lagi er ljóst að ferðamannaþjónustan mun að öllum líkindum stórgræða á þeirri auglýsingu sem Ísland fær ef við leyfum komu háhyrningsins hingað til lands aftur. Fram kæmi jákvæð umhverfisímynd. Hreinum sjó og fallegri náttúru yrði haldið á lofti. Ferðamannaþjónustan er mikill vaxtarbroddur og veltir 20 milljörðum inn í íslenskt þjóðarbú á hverju ári. Það má einnig segja að við fengjum svar við spurningunni hvort þetta væri hægt, þ.e. að þetta yrði eins og vísindaleg tilraun. Á hinn bóginn sér maður gallana. Manni finnst svolítill tvískinnungur felast í því að leyfa heimkomu Keikos og að vafasöm náttúrusjónarmið liggi þar á bak við. Hvað með hina 10--20 háhyrningana sem við yrðum e.t.v. einnig beðin um að taka við og hvað með yfirlýsta stefnu stjórnvalda í hvalveiðum? Mun heimkoma Keikós trufla hvalveiðar okkar í framtíðinni? Munu hún hindra það að við getum hafið hvalveiðar aftur eins og þjóðin vill reyndar og er yfirlýst stefna stjórnvalda? Þess vegna legg ég þessar spurningar fyrir hæstv. sútvrh. Hver er afstaða hans til málsins? Og hefur málið verið skoðað í sjútvrn.?

Herra forseti. Það fer e.t.v. best á því að svara síðari lið fyrirspurnarinnar fyrst. Þetta umrædda mál hefur ekki rekið á fjörur sjútvrn. og hefur þess vegna ekki verið skoðað þar sérstaklega. Um fyrri lið fyrirspurnarinnar er það að segja að ég er enn sömu skoðunar og ég hef verið áður, þ.e. að afstaðan hljóti að ráðast af mati vísindamanna okkar á þessu sviði á því hvort um sjúkdómahættu er að ræða eða ekki. Ef hún er ekki fyrir hendi þá er engin fyrirstaða að því er ég best fæ séð til þess að taka við þessu dýri. Ef mat okkar vísindamanna er á annan veg þá hljóta menn að skoða það. Í þessu þurfa menn kannski einnig að horfa á gildandi löggjöf í þessu efni. Ég er ekki viss um að í sjálfu sér þurfi sérstök leyfi til að flytja sjávarspendýr inn. Leyfi þarf til þess að flytja inn öll önnur dýr, bæði á landi og í sjó samkvæmt gildandi lögum. Ef hins vegar gera á tilraunir eða rannsóknir þá þarf sérstök leyfi stjórnvalda til þess. Af því að hér var minnst á afstöðu ráðuneyta árið 1992 þá er rétt að rifja það upp að þá barst ekki formleg umsókn um að fá að sleppa því dýri sem þá var um rætt í sjó hér við strendur. Það barst fyrirspurn um það hvort að líklegt væri að formlegri fyrirspurn yrði svarað og sjútvrn. svaraði fyrir hönd nokkurra ráðuneyta. Að höfðu samráði við utanrrn. og umhvrn. og landbrn. var þetta svar gefið og það byggði einvörðungu á mati vísindamanna á því að líkur væru á sjúkdómahættu sem ekki væri ástæða til að taka áhættu af og það var grundvöllur þessa svars sem var sameiginlegt svar þeirra ráðuneyta sem hlut áttu að máli.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli. Hér er um allsérstætt mál að ræða og hér getur verið um viðkvæmt mál að ræða. Menn skulu hafa það í huga. Í mínum huga eru einkum tvö skilyrði grundvallaratriði í þessu máli, þ.e. að fyrir liggi heilbrigðisvottorð sem viðurkennt er af íslenskum aðilum sem samrýmist þeirri löggjöf og þeim venjum sem við höfum haft um innflutning dýra. Í öðru lagi er það grundvallaratriði að þeir sem annast þennan flutning og gangast fyrir málinu, ef til kemur, beri ábyrgð á umbúnaði og vörslu háhyrningsins eftir að hann er kominn hingað og séu ábyrgir í því og fyrir því ef illa fer sem getur auðvitað orðið þegar háhyrningurinn skiptir um umhverfi. Þetta eru grundvallaratriði að mínu mati. Að öðru leyti er ég þeirrar skoðunar að íslensk stjórnvöld eigi að líta jákvæðum augum á þetta mál.

Herra forseti. Þetta Keikó-mál er eitt af þeim furðulegu málum sem stundum rekur á fjörur okkar Íslendinga. Hópur Bandaríkjamanna virðist vera tilbúinn að setja milljónir dollara í að flytja gamlan háhyrning til Íslands. Í sjónvarpinu í gærkvöldi var þáttur um þetta mál þar sem meðal gesta var Jón Kr. Gunnarsson sem hafði á árum áður atvinnu af því að fanga háhyrninga og selja og meðal þeirra dýra sem hann hafði fangað var þessi frægi Keikó. Jón sagði frá því að að fenginni reynslu væri vonlaust að sleppa tömdum háhyrningum því að þeir kynnu ekki að afla sér fæðu og það virðist því nokkuð ljóst að þegar og ef Keikó kemur til Íslands mun hann ekki verða langlífur, blessaður. En það skiptir okkur Íslendinga svo sem engu máli. Það sem skiptir okkur máli er að tryggt sé að dýrið beri ekki með sér sjúkdóma. Sé það tryggt þá er ekki ástæða fyrir okkur að vera að setja fótinn fyrir þennan flutning þó hann sé allur hinn furðulegasti. Málið snýst auðvitað um peninga. Keikó hefur fært eigendum sínum stórar fjárhæðir. Nú mun aðsóknin að honum hafa minnkað og þá finna menn upp á því snjallræði að fara að flytja hann með brambolti til Íslands á vit fjölskyldu sinnar og sjálfsagt verður sett á fót öflug fjáröflun í þeim tilgangi í Bandaríkjunum því að það er reynslan að þegar ímynduð velferð hvala er annars vegar þá eru Bandaríkjamenn fljótir að opna budduna.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að vekja máls á þessu máli en eins og þingmenn vita þá er bandarískt samfélag ákaflega sérkennilegt fyrir margra hluta sakir. Þarna hafa mjög snjallir markaðsmenn markaðssett Keikó í kvikmyndinni Free Willy eins og þið þekkið og börnin fá í raun og veru útrás fyrir blíðu og umhyggju í gegnum þessa skepnu. Vissulega er Keikó afar spennandi verkefni fyrir margra hluta sakir, atvinnuskapandi, gjaldeyrisskapandi og allt það. Það er ákveðin sálfræði fólgin í þessu. Ef við tökum á móti Keikó til Íslands getum við gleymt því að veiða hval, það er alveg ljóst. En það er líka spurning um það ef við tökum upp hvalveiðar á Íslandi hvort við erum ekki hreinlega orðin of sein, hvort við erum ekki að fórna of miklum hagsmunum fyrir of lítið.

Virðulegi forseti. Við skulum átta okkur á því að það sem er að gerast í kringum hvalinn Keikó er náttúrlega bara leikrit. Það er verið að setja á svið leikrit vegna þess að það eru til aðilar sem sjá sér fjárhagslegan hag í því. Ég er með undir höndum mjög skemmtilegt fréttaskeyti frá bandarískri fréttastofu þar sem sá sem skrifar er kallaður Showbusiness Correspondent og fer mjög vel á því að sá sem skrifar um þetta sé sá sem fjallar um sýndarveruleika. Þar er sagt frá því að verið sé að safna peningum til að koma þessu dýri til Íslands að nýju í heimkynni sín og jafnframt er sagt frá því að þeir sem taki á móti peningunum séu hin merku samtök Whale and Dolphin Conservation Society en það eru einhver þekktustu öfgasamtök sem hafa gert hvað harðasta hríð að okkur Íslendingum í tilverubaráttu okkar fyrir því að nýta auðlindirnar í kringum landið. Jafnframt er sagt frá því í þessu bráðskemmtilega skeyti að það sé ætlun þessara samtaka að senda hingað til lands menn til þess í fyrsta lagi að taka upp hljóð frá hvölum og taka síðan af þeim DNA-sýni til þess að staðsetja frændgarð Villa Keikós. Ég hef að vísu ekki frétt af því hvort þeir hafi fundið frænda hans en ég tók eftir því að hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason játaði frændsemi sína við Keikó í grein í Dagblaðinu og það hefur kannski byggst á þessum rannsóknum. Virðulegi forseti. Þetta sýnir hins vegar að allt málið í kringum þetta dýr er bara spurning um sýndarmennsku og ekkert annað. Ég tel alveg fráleitt að tengja þetta því hvort menn veiði hval eða ekki. Það er sjálfstæð spurning og við látum ekki þessa sýndarmennsku hafa áhrif á það.

Herra forseti. Ég er ekki sammála þingmanninum sem talaði síðast um að það hvort við hefjum hvalveiðar sé algerlega sjálfstætt mál. Það hefur ekki verið það hingað til. Af hverju erum við ekki farin að veiða hval? Einfaldlega vegna þess að það hefur ekki verið sjálfstætt mál. Við höfum þurft að taka tillit til ýmissa hagsmuna annarra en okkar eigin í því máli. Menn hafa velt því fyrir sér hvort hvalaskoðun og hvalveiðar fari saman og menn hljóta að velta því fyrir sér hvort Keikó-skoðun og hvalveiðar fari saman. Ég er handviss um það, herra forseti, ef Keikó kemur til Íslands með öllu því kastljósi sem því fylgi af hálfu ýmiss konar ,,friðunarsamtaka``, hv. þm. vék að einum þeirra hér áðan, þá verður mjög erfitt fyrir íslensk stjórnvöld að sannfæra umheiminn um réttmæti þess að veiða hvali við Ísland. Hvað er auðveldara en að segja: Heyrðu, þeir ætla að fara að veiða Keikó? Hvernig ætlum við að svara því? Við höfum áreiðanlega ekki bolmagn til þess þá frekar en við höfum haft bolmagn fram til þessa að sannfæra heiminn um það að við ættum rétt til hvalveiða.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessar miklu umræður sem hafa orðið um fyrirspurnina en hæstv. ráðherra sagði að þetta mál hefði ekki rekið á sínar fjörur. Það er nokkuð óvænt þar sem mér skilst að hæstv. forsrh. hafi sagt opinberlega að það eigi að koma einhvers konar svar frá stjórnvöldum fyrir apríllok þannig að væntanlega hlýtur þetta að reka á fjörur sjútvrn. fyrr en síðar. Afstaða hæstv. ráðherra var sú að það yrði allt í lagi að taka við háhyrningnum ef mat vísindamannanna yrði jákvætt. Nú er búið að tala um að dýrið sé mjög vel rannsakað og sé ekki haldið neinum sjúkdómum. Segjum að það yrði niðurstaðan að dýrið er ekki sjúkt, en hvað ef það verður mat vísindamanna okkar að Keikó geti ekki lifað utan kvíarinnar sem á að setja hann í? Ætlum við að taka á móti Keikó ef hann á að vera í kví allan tímann? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að þessu. Ég vil líka reyna að særa upp úr hæstv. ráðherra svör um hvalveiðarnar. Það eru mjög skiptar skoðanir um það hvort Bandaríkjamenn og alþjóðasamfélagið muni tengja háhyrninginn Keikó t.d. við hrefnuveiðar. Sjá Bandaríkjamenn mikinn mun á háhyrningi og hrefnu? Sjálf efast ég um það. Það má líka segja að við séum að veiða ýmsar fuglategundir meðan aðrar eru friðaðar og það hefur gengið upp en kastljósið hefur ekki beinst neitt að því. En ég spyr hæstv. sjútvrh. í ljósi umræðnanna hér: Telur hann að heimkoma Keikós hafi áhrif á möguleika okkar til þess að veiða hval?

Herra forseti. Vegna síðustu fyrirspurnarinnar get ég lýst þeirri skoðun minni sem ég hef oft lýst áður að ég tel að hvalaskoðun þurfi ekki að trufla áform okkar um hvalveiðar. Samkvæmt skoðunum mínum og tilfinningum er mjög auðvelt að sameina þetta hvort tveggja að sýna fólki hvali og veiða þá jafnframt. En við skulum alveg gera okkur grein fyrir því að það viðhorf sem ég er að lýsa sem mínu þarf ekki að vera viðhorf annarra. Ég held að við þurfum að gera okkur alveg fulla grein fyrir því og ugglaust er það svo um marga a.m.k. í Bandaríkjunum að þeir eru annarrar skoðunar en ég í þessu mati eins og þeir eru um réttmæti þess að veiða hvali á vísindalegum grundvelli. Það er svo veruleiki sem við þurfum líka að hafa í huga.

Virðulegi forseti. Ég hef varpað fram tveimur fyrirspurnum til hæstv. félmrh. hvað varðar áformaðan yfirflutning verkefna á sviði málefna fatlaðra til sveitarfélaga og spyr: Hefur nýverið komið til álita af hálfu ráðherra að fresta yfirfærslu málefna fatlaðra til sveitarfélaga vegna ónógs undirbúnings? Frá því að þessari fyrirspurn var dreift hef ég lesið það í blöðum að ráðherrann sjálfur hafi þegar tekið þessa ákvörðun. Að vísu hefur Alþingi ekki komið að þeirri ákvörðun en við búum auðvitað við tiltekna lagasetningu í þeim efnum og væntanlega verður þessu ekki frestað án atbeina þingsins. Það breytir því ekki að önnur spurning á þingskjalinu lýtur að stöðu undirbúnings framkvæmda. Í fréttum hefur hæstv. ráðherra látið þau orð falla að það hafi verið fyrir sérstaka beiðni borgaryfirvalda og samtaka sveitarfélaga sem hann hafi, að því er virðist upp á sitt eindæmi, tekið ákvörðun um það að fresta þessari yfirfærslu sem fram átti að fara um næstu áramót. Hæstv. ráðherra hefur borið því við að sveitarstjórnarkosningarnar skekki myndina. Mat mitt er eindregið það, virðulegi forseti, að hér sé auðvitað um allt aðrar ástæður að ræða og þær eru þessar: Undirbúningstíminn hefur ekki verið nýttur sem skyldi frá því að formleg ákvörðun var tekin um þetta frá 1996 og það er ljóst að í fjölmennum umdæmum eins og í Reykjavík og Reykjanesi eru stór verkefni fram undan sem er alveg ljóst að verður ekki skilað í hendur sveitarfélaganna fyrr en úr þeim hefur verið bætt að hluta eða a.m.k. ríkisvaldið hafi tekið um það ákvörðun með hvaða hætti fjárframlag fylgdi til sveitarfélaganna til þess að sinna þeim verkefnum sem ráðast þarf í. Ég vil því strax núna, virðulegi forseti, í ljósi þess að ráðherra hefur kosið að upplýsa þessi mál í fjölmiðlum spyrja hann um það hvort hin raunverulega ástæða frestunar sé ekki einmitt sú að ráðuneyti hans hafi ekki staðið sig sem skyldi í þessum nauðsynlega undirbúningi og einnig hitt að nauðsynlegir samningar við viðkomandi sveitarfélög í verkefnastjórn hans hafi ekki verið komnir nægilega langt og að uppi sé ágreiningur um það hvaða fjármunir eigi að fylgja. Það þýðir ekkert að bjóða mér upp á það, virðulegi forseti, að bera við einhverjum sveitarstjórnarkosningum. Menn vissu fyrir tveimur árum að þeirra var að vænta núna í vor.

Herra forseti. Sveitarfélögin óskuðu eftir því á sínum tíma að fá málaflokkinn til sín. Samtök fatlaðra studdu eindregið að það yrði gert og í fyrravetur var lögfest með ákveðnum skilyrðum að færa málefni fatlaðra til sveitarfélaganna og yfirfærslan kæmi til framkvæmda 1. jan. 1999, enda hafi Alþingi þá m.a. samþykkt ,,ný lög um félagsþjónustu sveitarfélaga sem taka til þeirrar þjónustu sem veitt er samkvæmt gildandi lögum um málefni fatlaðra, nr. 59/1992, þó ekki starfsemi Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins, b. breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, c. sérstök lög um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins.`` Á grundvelli þessa hófst undirbúningur og hann er kominn vel á veg. Verkefnisstjórn var skipuð. Laganefnd er að störfum og er langt komin með endurskoðað lagafrv. um félagsþjónustu sveitarfélaga þar sem lögin um málefni fatlaðra eru felld inn í. Kostnaðarnefnd er einnig að störfum. Úttektarhópur sem átti að meta þörfina er einnig að störfum og ég held að það séu einir átta starfsmenn úr félmrn. sem eru meira og minna uppteknir í þessu verkefni og hafa verið um margra mánaða skeið. Landshlutanefndirnar hafa sumar unnið mikið starf, sumar aftur minna. Það er ekki eingöngu út af sveitarstjórnarkosningum sem þessu er frestað en þær hafa óhjákvæmilega nokkur áhrif á málið. Það er erfiðara fyrir menn í kosningabaráttu að ganga til vandasamra samninga, gefa sér tíma í það og fara í umræður innan sveitarstjórna um málið. Reykjavíkurborg óskaði eftir fresti. Í afstöðu Reykjavíkurborgar kom fram að Reykjavíkurborg vill athuga fleiri verkefni en það sem heyrir til lögunum um málefni fatlaðra. Það mál er hið eina sem er á forræði félmrh. en hin tilheyra öðrum ráðuneytum. Eftir að hafa haft samráð við Samband ísl. sveitarfélaga og ríkisstjórnina ákvað ég að fresta yfirfærslunni. Ný dagsetning hefur ekki verið sett á málið en unnið áfram af fullum krafti að undirbúningnum. Ég tek hins vegar fram að ég er til viðræðu um það ef einhver sveitarfélög eða samtök sveitarfélaga óska eftir því að taka við málaflokknum á næstunni. Við erum opin fyrir því í félmrn. að ræða um yfirfærslu til einstakra sveitarfélaga eða svæða. Ég held að það gefist aukinn tími til samninga við sveitarfélögin. Vel hefur gengið þar sem sveitarfélögin hafa tekið við þessum málaflokki, bæði á Norðurlandi eystra, þar sem málefni fatlaðra eru alfarið komin til sveitarfélaganna, á Hornafirði og í Vestmannaeyjum. Það vekur ánægju allra að sveitarfélögin skuli hafa tekið við þessum málaflokki. Hins vegar er ekki sömu sögu að segja um allt land. Sums staðar er þetta erfiðara en annars staðar. Skortur er á úrræðum fyrir fatlaða í tveimur kjördæmum landsins, þ.e. í Reykjavík og á Reykjanesi. Þar eru biðlistar sem óhjákvæmilegt er að skoða sérstaklega. Ég hef skipað nefnd til að fjalla um biðlista eftir búsetu og annarri þjónustu hjá svæðisskrifstofu um málefni fatlaðra og gera framkvæmdaáætlun til nokkurra ára um uppbyggingu á þjónustu í þágu fatlaðra. Í nefndinni eru Árni Mathiesen alþm., Bjarni Kristjánsson, framkvæmdastjóri svæðisskrifstofu um málefni fatlaðra í Reykjavík, Guðrún Ögmundsdóttir borgarfulltrúi, Jón Kristjánsson alþm., Ómar Kristmundsson stjórnsýslufræðingur, Þór Þórarinsson, framkvæmdastjóri svæðisskrifstofu um málefni fatlaðra á Reykjanesi, og Sturlaugur Tómasson skrifstofustjóri sem er jafnframt formaður nefndarinnar. Björn Arnar Magnússon, deildarstjóri í fjmrn., starfar með nefndinni. Og það er óskað eftir því að þessi nefnd hafi lokið störfum fyrir 1. ágúst næstkomandi.

Virðulegi forseti. Auðvitað eru margvísleg rök sem mæla með því að þetta verkefni, þ.e. málefni fatlaðra, séu á verksviði sveitarfélaganna. Við fórum yfir það á sínum tíma þegar þessi mál voru rædd hér í þinginu og við undirbjuggum þessi lög sem voru samþykkt. Ég tel að auðvitað geti það komið upp að sveitarfélögin treysti sér ekki til þess að taka þennan málaflokk yfir nú þegar. Þá verður að fresta ásetningi okkar um að færa málaflokkinn yfir. En ég tel mikilvægt að setja tímasetningu inn í þá breytingu. Ég held að óheppilegt væri að tímasetja ekki hvenær við ætluðum síðan að láta þennan verkefnatilflutning eiga sér stað. Við þekkjum að svona verkefnatilflutningur gerist ekki nema að mjög vel undirbúnu máli og við þurfum auðvitað að hafa keyri á að menn standi vel að slíkri tilfærslu. Við þekkjum það, varðandi grunnskólann, að upp koma mörg álitamál og þess vegna er mikilvægt að halda dampi við undirbúninginn þrátt fyrir að ákvörðun sé tekin um að fresta þessu. Og ég held þess vegna að eðlilegt væri að gera það með því að fresta þessu um tiltekinn tíma.

Herra forseti. Ég held að eðlilegt sé að fresta þessari aðgerð. Ég tel að það sé almenn skoðun sveitarstjórnarmanna. Yfirfærsla skólans er enn í mótun, þ.e. þegar skólinn var fluttur frá ríki yfir til sveitarfélaga, og í raun er vart komin full reynsla á þá yfirfærslu. Í viðtölum mínum við fjölmarga sveitarstjórnarmenn hafa þeir talið að sú yfirfærsla hafi verið mjög til góðs en allt þarf þetta sinn tíma og því tel ég hárrétt hjá hæstv. félmrh. að fresta þessu. Þetta er mjög stór biti fyrir sveitarfélögin að kyngja og málið þarf mjög vandaðan undirbúning og meiri undirbúningstíma. Ég tel samt mikilvægt að setja þessu verkefni ákveðin tímamörk og treysti því að hæstv. ráðherra félagsmála geri það áður en langt um líður.

Herra forseti. Ég tel eitt af grundvallaratriðunum til að styrkja sveitarfélögin, að flytja til þeirra aukin verkefni. Það eflir sjálfstjórn sveitarstjórnarstigsins. Ég tel að málefni fatlaðra séu mjög vandasamt verkefni sem þó fellur að félagslegri þjónustu sveitarfélaga. Ég held að almenn samstaða sé um að þetta sé skynsamlegt. Þessi flutningur er hins vegar viðkvæmur og betra að hann dragist en að flanað sé að málinu. Það er heppilegt að nýjar sveitarstjórnir taki áttirnar áður en þær fá þetta vandasama verkefni til meðferðar. Ég tek undir það sem hér hefur áður verið sagt og tel að heppilegt væri að setja tímamörk í varðandi verkefnaflutning. Ég vil undirstrika að þessi málaflokkur er mjög vandmeðfarinn og það verður að sjá svo um að sveitarfélögin geti sinnt þessu vandasama verkefni á viðhlítandi hátt.

Herra forseti. Bent hefur verið á að það kunni að vera ekki sérlega heppilegt að fela sveitarfélögum sértæka þjónustu við fámennan hóp landsmanna. Undir lögin um málefni fatlaðra falla um 1% landsmanna. Dreifing þeirra sem þjónustuna þurfa getur verið allt önnur en íbúatala sveitarfélaganna gefur tilefni til að ætla. En hvað um það, menn hafa tekið þessa ákvörðun. Fyrir liggur að Reykjavíkurborg hefur beðið um frestun á málinu, fyrst og fremst af fjárhagsástæðum. Tekjurnar sem færast mundu yfir til höfuðborgarsvæðisins og Reykjaneskjördæmis til þess að sinna þessari þjónustu duga ekki til þess. Því þyrfti að hækka skatta á íbúa í þessum sveitarfélögum ef ætlunin væri að sveitarfélögin sinntu þessu af eigin tekjum eins og eðlilegt er um verkefni sveitarfélaga. Nú lýtur málið að því hvort skattleggja eigi íbúa sveitarfélaganna til að afla tekna fyrir þessa þjónustu, eða hvort skattleggja eigi íbúa annarra sveitarfélaga líka.

Herra forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að við áttum okkur á því að það að færa málefni fatlaðra yfir til sveitarfélaganna byggir á því að eðlilegt sé að sveitarfélögin sinni þjónustu við alla sína íbúa. Þau eiga að sinna sambærilegri þjónustu við alla sína íbúa, ekki bara suma, og ætla svo ríkinu að sjá um aðra. Ég tel einnig að rétt væri að halda því til haga í þessari umræðu að nú þegar er búið að flytja þennan málaflokk til nokkurra sveitarfélaga í landinu. Eftir því sem fram hefur komið hjá hæstv. félmrh. þykir það gefast vel. Verði staðið við þá ákvörðun sem hér hefur verið kynnt, að fresta því að þetta málefni verði flutt til sveitarfélaga, tel ég nauðsynlegt að ákveðinn frestur verði gefinn og það skýrt nánar hvað veldur því að nú þarf að fresta verkefni sem áður hefur verið flutt til nokkurra sveitarfélaga. Þar hefur það gengið vel og hefur þótt gefa góða raun.

Virðulegi forseti. Við þurfum ekkert að ræða það hér. Almennur vilji stendur til þess að flytja þetta verkefni til sveitarfélaga. Ég hef lengi verið ákafur talsmaður þess og er enn. Það er ekki umræðuefnið í dag. Umræðuefnið er það að sveitarfélög standa frammi fyrir því að undirbúningsstarf í félmrn. er komið of skammt á veg. Peningamálin eru algjörlega óútkljáð. Hæstv. ráðherra upplýsti einnig að undirbúningur löggjafarstarfs, þ.e. breytingar á lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, er ekki nægur. Hefðu menn ætlað að standa við þessa dagsetningu, um næstu áramót, þá hefðum við auðvitað þegar fengið frv. til laga um félagsþjónustu sveitarfélaga inn í þingið. Hann undirstrikar það sjálfur að vandi málsins liggur í félmrn. en ekki hjá sveitarfélögunum. Ég hef skilning á því að sveitarfélögin vilji fara sér hægt í þessu máli og vilji sjá á öll spilin áður en af framkvæmd verður. Nú grípur hæstv. ráðherra til þess ráðs að skipa nefnd til að gera framkvæmdaáætlun til næstu ára. Auðvitað átti það að vera hans fyrsta verk þegar lögin um tilflutninginn voru samþykkt. Þannig að hér eru auðvitað handarbakavinnubrögð á ferð. Menn eru allt of lengi að vinna þessi verk. Ég get fellt mig við frestunina í ljósi þessara aðstæðna, í ljósi þess að félmrn. hefur ekki unnið þau verk sem því voru falin. Ég tel að skynsamlegast sé að fresta þessu en auðvitað eigum við að setja ákveðin tímamörk. Ég hlýt að spyrja hvaða hugmyndir hæstv. ráðherra hefur um það. Að vísu skiptir það ekki meginmáli. Hæstv. ráðherra verður ekki í sama stóli þegar þar að kemur. Það verður augljóst eftir næstu þingkosningar. Hann lýkur því ekki verkinu sem hann hóf.

Herra forseti. Ég vil nú ekkert fullyrða um hver verður félmrh. eftir næstu kosningar. Ég vil minna hv. þm. á það að það dansa nú ekki allir á kirkjugarðsballinu í haust sem ætluðu þangað í vor, svo vitnað sé í Laxness. Hv. þm. hefur fengið tækifæri til að kynnast starfsfólki félmrn. Hann veit vel að þar er vinnusamt fólk sem sinnir sínum störfum.  Það er nógur tími til að ákveða endanlega tímasetningu. Ég vil bíða eftir hugmyndum nefndarinnar sem sett hefur verið í að athuga sérstaklega vandann í þessum tveimur sveitarfélögum. Fyrir liggur að lagafrv. verður tilbúið í vor. Þegar lagaramminn er klár, þá getur kostnaðarnefndin gengið frá sínum þætti og þegar kemur fram á árið eða undir haust sjáum við hve langan tíma þarf til verkefnisins. Það getur vel verið að nóg sé að fresta því um eitt ár en vel kann að vera hyggilegra að fresta því um tvö. Ég legg áherslu á að það er mjög mikilvægt að þessi málaflokkur fari til sveitarfélaganna. Hér hefur verið drepið á ýmsar ástæður sem mæla með því. Það er t.d. mikilvægt fyrir sveitarfélögin að fá fjölbreytni í atvinnulíf og þarna eru störf sem að hluta eru unnin af menntuðu fólki. Varðandi kostnaðarþáttinn þá hlýtur ríkið að sjálfsögðu að leggja fé með þessum málaflokki. Það hlýtur að koma til jöfnunar á milli sveitarfélaganna, t.d. í gegnum jöfnunarsjóð. Ríkið er ekkert að senda þennan málaflokk á sveitarfélögin öðruvísi en að láta með honum fé eða tekjustofna.

Herra forseti. Íslenskur skipasmíðaiðnaður hefur átt og á enn í harðri og erfiðri samkeppni við ríkisstyrktan iðnað annarra þjóða. Hér hefur hins vegar ekki verið farið inn á þær brautir að styrkja iðnaðinn og hann hefur því gengið í gegnum erfið tímabil þar sem sveiflur hafa verið miklar og menn hafa jafnvel óttast um framtíð skipasmíða á Íslandi. Útgerðarmenn hafa viljað njóta þeirra ríkisstyrkja sem önnur lönd bjóða upp á í sínum skipasmíðaiðnaði og siglt skipum sínum þangað sem best er boðið. Spurningin er auðvitað í hve miklum mæli íslenska ríkið gerir það líka. Nú er ráðgert að smíða tvö stór skip á vegum opinberra aðila, hafrannsóknaskip og varðskip. Hafrannsóknaskipið hefur þegar verið boðið út á alþjóðlegum markaði og greinir menn á um hvernig til tókst eins og fram hefur komið í dag. Á það er bent m.a. af Samtökum iðnaðarins að sú almenna regla að verkefni af þessu tagi séu útboðsskyld eigi ekki við þegar um er að ræða skip sem ætluð eru til varnar landi eða lögsögu og þá er átt við að þau séu útboðsskyld á alþjóðamarkaði, a.m.k. hafi aðrar þjóðir komist upp með að skilgreina slík verkefni þannig að því sé í raun ekkert sem mæli fyrir um að hönnun eða smíði varðskips skuli boðin út á alþjóðlegum markaði. Það virðist því vera mögulegt, ef vilji stjórnvalda stendur til þess, að líta á þetta verkefni sem íslenskt verkefni, verkefni sem gæti orðið mikilsverður áfangi í þróun skipasmíðaiðnaðar hér á landi. Ég hef því varpað spurningum til hæstv. iðnrh. á þskj. 807 um hver sé stefna ríkisstjórnarinnar í þessu máli og hvort ákvörðun hafi verið tekin um að við nýttum okkur þann möguleika að bjóða smíði varðskipsins ekki út á alþjóðlegum markaði heldur láta smíða það innan lands á þeim forsendum að um sé að ræða skip sem jafna megi við þau verkefni annarra þjóða og eru ekki boðin út á alþjóðlegum markaði með rökum um hernaðarleynd. Ef sú stefna hefur ekki verið mótuð, hver eru þá viðhorf ráðherrans til þessa og hvaða veganesti fékk nýskipuð smíðanefnd í þessu efni?

Herra forseti. Á þsk. 807 spyr hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir um smíði varðskips. Í fyrsta lagi spyr hv. þm.: Hafa stjórnvöld ákveðið að nýta þann möguleika að nýtt varðskip verði smíðað innan lands á þeim forsendum að um sé að ræða skip sem jafna megi við þau verkefni annarra þjóða sem ekki fara í opið útboð með rökum um hernaðarleynd? Því er fyrst til að svara að stjórnvöld hafa ekki ákveðið enn hvar nýtt varðskip verði byggt. Mér er þó kunnugt um að víða erlendis er sá háttur hafður á að smíði þeirra skipa sem notuð eru til að verja lögsögu landanna eru unnin af innlendum skipasmíðastöðvum. Til grundvallar þeirri ákvörðun liggur fyrst og fremst sú forsenda að um svo mikilvægt þjóðaröryggismál sé að ræða að ekki sé unnt að leyfa öðrum þjóðum aðgang að þeim viðkvæmu upplýsingum sem meðhöndla þarf. Þessi skoðun er á vissan hátt viðurkennd í samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði því þar segir í 123. gr. að ekkert í samningnum skuli hindra samningsaðila í að gera ráðstafanir sem hann telur nauðsynlegar til að girða fyrir uppljóstrun upplýsinga andstætt mikilvægum öryggishagsmunum sínum. Á þessari stundu treysti ég mér nú samt ekki til þess að kveða upp með óyggjandi hætti hvort smíði nýs varðskips fari fram hér á landi á grundvelli umræddrar 123. gr. EES-samningsins. Ég vil hins vegar að á það verði látið reyna af fullum þunga hvort við getum ekki gert þetta og vil ég þá vísa til bréfs sem ég hef undir höndum frá Danmörku, en þar segir að skip sem ætluð eru til að sinna strandgæslu falli undir undanþáguákvæði 123. gr. Því er ótvírætt um mjög sambærilegt skip að ræða og íslenskt varðskip. Og meira en það, slík skip eru ekki einungis undanþegin almennum innkaupareglum EES-samningsins, því sé dönskum yfirvöldum í lófa lagið við hverja þeir semja um slík skip og það hefur heldur ekki verið þannig að þau séu boðin út á alþjóðlegum markaði heldur ákveðið að smíða þau í dönskum skipasmíðastöðvum. Því er alveg samsvörun, að mínu viti, milli varðskips hér og slíkra skipa í Danmörku. En endanlegt svar við þessari spurningu hlýtur að vera eitt af þeim úrlausnarefnum sem smíðanefnd varðskipsins sem dómsmrh. skipaði í desember þarf að glíma við. Hv. þm. spyr í öðru lagi: Ef stjórnvöld hafa ekki mótað þá stefnu, hver eru þá viðhorf ráðherra til þessa og hvaða veganesti fékk nýskipuð smíðanefnd í þessu efni? Í smíðanefnd varðskipsins sitja fimm valinkunnir menn. Af minni hálfu var Aðalheiður Eiríksdóttir, fjármálastjóri Slippstöðvarinnar á Akureyri, tilnefnd til setu í nefndinni. Þar sem hún, eftir að hafa tekið sæti í nefndinni, taldi sér ekki fært að sitja í nefndinni vegna mögulegs vanhæfis síns ef Slippstöðin tæki þátt í útboðinu tilnefndi ég Ingólf Sverrisson, deildarstjóra hjá Samtökum iðnaðarins, til setu í nefndinni. Ingólfur hefur fengið sérstakt veganesti frá mér vegna starfa sinna þar, þ.e. að skipið verði smíðað hér heima sé þess nokkur kostur. Þessa skoðun mína byggi ég á því að smíði varðskips er tæknilega þess eðlis að hún ætti að nýtast íslenskum málmiðnaði einkar vel til að bæta verklag og efla kunnáttu og hæfni sem eru mikilvægir þættir í að bæta samkeppnisstöðu greinarinnar. Í því sambandi get ég séð fyrir mér að verkefnið verði notað sem þróunarverkefni til að innleiða margvíslegar tæknilegar nýjungar og framleiðsluhætti sem nýst geta innlendum málmiðnaði í efldri sókn á ný mið í kjölfar þess. Fram hjá þeim mikilvæga þætti vil ég ekki líta og tel að smíðanefndin geti heldur ekki litið fram hjá því. Hvernig þetta sjónarmið verður síðan útfært verð ég að láta smíðanefndinni eftir en ég vænti þess þó að smíðanefndin sjái sér unnt að nota þetta tækifæri til að hrinda úr vör metnaðarfullu þróunarverkefni um bæði hönnun og smíði varðskipsins. Í slíku verkefni gætu sérfræðingar á sviði hönnunar, smíðatækni, auk sérfræðinga Landhelgisgæslunnar með sína veigamiklu notendareynslu lagst saman á eitt til verulegrar hagsbótar fyrir atvinnuþróun hér á landi og ekki þá síst fyrir þá mikilvægu iðngrein sem málmsmíðin er.

Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með svör hæstv. iðnrh. Ég tel að þetta verkefni, smíði nýs varðskips, sé kjörið tækifæri fyrir stjórnvöld til að efla íslenskan skipasmíðaiðnað sem hefur átt í verulegum erfiðleikum allt frá miðjum síðasta áratug þegar verkefnastaða þessara fyrirtækja hrundi í kjölfar minnkandi aflaheimilda og alls konar erfiðleika í þjóðarbúskapnum. Þetta leiddi til þess að starfsmönnum í þeirri grein stórfækkaði og það sem verra var að endurnýjun í greininni lagðist nánast af. Fyrirtækin treystu sér ekki til að taka nema og ekki varð eðlileg endurnýjun sem er að koma greininni í koll í dag. Nú hefur leiðin legið upp á við. Verkefnastaðan hefur stórbatnað með uppsveiflu sem orðið hefur í þjóðfélaginu en samt sem áður tel ég að þessi fyrirtæki vanti tilfinnanlega nýsmíði, bæði til að efla stöðugleika í rekstri þeirra og ekki síður til að viðhalda þeirri þekkingu sem enn er til staðar í skipasmíði á Íslandi og væri mjög alvarlegt mál ef hún félli niður. Nánast engin skip hafa verið smíðuð síðasta áratuginn og hætt við að sú þekking hverfi ef ekki bjóðast verkefni. Nú er einmitt kjörið tækifæri og ég tel að það væri gott samstarfsverkefni fyrir skipasmíðastöðvarnar að taka þetta að sér, og efast ekki um að þær mundu leysa það með sóma því það er óumdeilt að þau fiskiskip sem smíðuð voru á Íslandi meðan stálskipasmíðin var og hét hafa reynst afburðavel.

Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst staðfesta það sjónarmið sem kom fram hjá hæstv. iðnrh. að það er staðfestur vilji stjórnvalda sem fara með smíði þessa skips að allt verði gert sem unnt er til að smíða það hér heima. Til þess er fullur vilji. Ég hef gefið formanni smíðanefndarinnar þau fyrirmæli að það verði kannað til þrautar því ósk okkar er að svo megi verða. Auðvitað þarf að kanna og fara ofan í saumana á því máli, en ég tel að það væri mjög mikilvægt að þetta gæti gerst og smíðanefndin mun vinna í þeim anda.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn því fyrir nokkrum árum lagði ég fram þáltill. sem gekk út á að hafin yrði könnun á smíði nýs varðskips og það er vel að svo langt skuli málið vera komið. Hins vegar verð ég að segja að það sætir nokkurri furðu að svo langur tími skuli líða frá því ákvörðun er tekin um að hefja verkið og skipa smíðanefnd eins og raun ber vitni. Hér er verið að tala um að að leita þurfi valkosta. Danir hafa þróað mjög góð strandgæsluskip sem starfsmenn Landhelgisgæslunnar hafa skoðað. Þau henta mjög vel. Það liggur ljóst fyrir þannig að við þurfum ekki að leita langt yfir skammt í því sambandi. Það er ánægjulegt að hér skuli koma fram að fullur hugur er á að þetta væntanlega skip verði smíðað hér á landi. Að sjálfsögðu hljóta þá útboðsreglur að gilda þar um eins og á öðrum vettvangi hvað áhrærir nýsmíði. Herra forseti. Ég tel að við þurfum ekki að leita langt yfir skammt. Þekking og reynsla liggur þegar fyrir hjá Dönum þannig að við gætum þess vegna nánast tekið þeirra teikningar til fyrirmyndar.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrirspyrjanda fyrir að leggja þessar fyrirspurnir fram og eru hér að gerast gleðileg tíðindi fyrir okkur öll sem barist höfum lengi fyrir bættum hag íslensks skipaiðnaðar og svo sannarlega var klukkan orðin hálftólf í þeim efnum fyrir fáum árum þegar sá iðnaður var svo gott sem að leggjast af. En ég kem fyrst og fremst upp til að þakka bæði hæstv. iðnrh. og hæstv. sjútvrh. 

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. dómsmrh. sem fer með þetta mál gaf í þinginu og er í samræmi við það sem mér var áður kunnugt um að mikill áhugi væri á því að sjá til þess að þetta skip yrði byggt hér heima, og áhugi hæstv. iðnrh. á málinu mun vissulega styðja það mjög verulega. Það er ekki nokkur vafi á því að ef stórverkefni af þessu tagi yrði að veruleika hér á landi mundi það gjörbreyta allri stöðu skipasmíðaiðnaðarins, sem hefur fengist við mjög lítil nýsmíðaverkefni á síðustu árum, og svo lítil raunar að þekking á nýsmíðum hefur átt undir högg að sækja vegna þess hve verkefnin hafa verið fá, eins og fram kom áðan hjá hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni. Það er því alveg ljóst að þetta verkefni mun hafa veruleg áhrif á þróun íslensks skipasmíðaiðnaðar ef svo verður sem ráðherrarnir hafa lýst yfir að mikill áhugi sé á því að verkefnið verði unnið innan lands.

Virðulegi forseti. Ég tek undir að ástæða er til að fagna þeim yfirlýsingum sem hér hafa verið gefnar varðandi smíði þessa skips. Ég held að vert sé að vekja athygli á því í þessu sambandi að á síðustu árum hefur samstarf málmiðnaðarfyrirtækja og skipasmíðafyrirtækja á Íslandi verið að aukast ár frá ári. Þegar um er að ræða stórt verkefni af þessu tagi er einsýnt að það verður að byggjast á einhvers konar samvinnu þessara fyrirtækja innan lands ef menn ætla að halda sem mestu af þessum störfum hér á landi. Ég vil þess vegna vekja sérstaka athyli á þessu. Ég vek t.d. athygli á því að skipasmíðastöðin á Ísafirði hefur á undanförnum árum verið að smíða skip á þessu lægðartímabili í skipasmíðaiðnaðinum. Þar hafa verið gerðir mjög góðir hlutir. Núna er einmitt verið að leggja lokahönd á bát sem á að koma til Reykjavíkur. Í þessu sambandi vil ég árétta mikilvægi þess að halda sem mestu af verkþáttunum innan lands og að skipasmíðastöðvarnar og málmiðnaðarfyrirtækin eigi með sér gott samstarf um þetta mál.

Herra forseti. Ég held að ástæða sé til að undirstrika það sem hér hefur komið fram í svörum hæstv. dómsmrh. og hæstv. iðnrh. Hjá stjórnvöldum er fullur vilji fyrir því að þetta skip verði smíðað heima ef þess er nokkur kostur. Ákvörðun hefur ekki verið tekin enn. Menn eru að skoða alla þá möguleika sem gefast ef ég hef skilið hæstv. ráðherra rétt. Við hljótum að treysta því að sá vilji sem fram kemur í svörum þeirra, nægi til að varðskip verði smíðað hér heima. Ég hef engu við þau rök að bæta sem menn hafa flutt fram fyrir því. Ég held að vandamál vegna tækniþekkingar og hins mikilvæga samstarf sem menn sjá fyrir sér muni öll leysast ef við náum viðurkenningu á því að hér sé um sambærilega hluti að ræða og þá sem hæstv. iðnrh. vék að áðan. Hann gat um samsvörun við danskar aðstæður sem þar hafi verið nýttar til smíði þeirra strandgæsluskips. Ég treysti því, herra forseti, að nú þegar smíðanefndin hefur starfað í a.m.k. mánuð, muni styttast í að hér liggi fyrir ákvörðun um að nýtt varðskip verði smíðað á Íslandi í samstarfi þeirra skipasmíðastöðva sem hér eru starfandi. Við vitum að það getur orðið mikilvægt verkefni, bæði hvað varðar þróun og tækni.

Virðulegi forseti. Um síðustu áramót tóku til starfa annars vegar Fjárfestingarbanki atvinnulífsins hf. og hins vegar Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins. Hér er um að ræða nýjar stofnanir sem standa að hluta til á gömlum grunni. Þó eru þetta klárlega nýjar stofnanir með nýju fólki og nýju hlutverki. Eins og menn hafa oft rætt er mun auðveldara, þegar rætt er um staðsetningu stofnana, að eiga við nýjar stofnanir sem eiga sér ekki forsögu. Þær eru ekki bundnar af staðsetningu starfsmanna og þar fram eftir götunum. Þegar rætt hefur verið um að flytja ríkisstofnanir út á land hafa margir sagt að menn eigi fremur að beina kröftum sínum að því að nýjar stofnanir sem ríkið setur á laggirnar verði settar niður á landsbyggðinni. Ásamt mér flutti hv. þm. Tómas Ingi Olrich þáltill. í þessa veru og hún er nú er til meðferðar í þinginu. Ég get út af fyrir sig tekið undir það að þegar rætt er um staðsetningu ríkisfyrirtækja og stofnanir ríkisins, þá eigi fyrst og fremst að skoða þau mál út frá þjónustunni sem þau veita. Staðsetningin má auðvitað ekki leiða til þess að sú þjónusta sé lakari. Þarna verðum við auðvitað að horfa á það að þær geti sinnt hlutverki sínu. Ef staðan er hins vegar sú að hlutverk eða starfssvið viðkomandi stofnana krefst ekki ákveðinnar staðsetningar, þá tel ég að öðru jöfnu eigi að hafa þá reglu að þeim ríkisstofnunum sé komið fyrir úti á landi. Það er sérstaklega í ljósi þess að þær eru uppspretta margvíslegra atvinnutækifæra sem ráða því hvernig íbúaþróunin breytist. Það er enginn vafi á því að ein meginástæða þess að hér á höfuðborgarsvæðinu hefur orðið meiri fólksfjölgun á undanförnum árum en áður, er sú stefna ríkisvaldsins að setja hér niður meginhluta starfsemi sinnar. Þegar við ræðum þessar tvær stofnanir, þá er nærtækast að skoða hlutverk þeirra samkvæmt lögum. Ef við skoðum t.d. lögin um Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, þá er gert ráð fyrir því að hann eigi að veita íslensku atvinnulífi fjármálaþjónustu. Bankinn á að hafa með höndum hverja þá starfsemi sem lánastofnunum öðrum en viðskiptabönkum og sparisjóðum er heimil að lögum. Nýsköpunarsjóðurinn hefur það hlutverk að stuðla að uppbyggingu og vexti íslensks atvinnulífs, sem auðvitað er staðsett um allt land, með því að taka þátt í fjárfestingarverkefnum á sviði nýsköpunar og styðja við þróunar- og kynningarverkefni. Lesi maður þennan texta verður ekki annað séð en þessum verkefnum megi sinna hvaðan sem er af landinu. Þess vegna hef ég leyft mér að spyrja hæstv. viðskrh.: 1. Hverjar voru ástæður þess að skrifstofum Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins var ekki valinn staður á landsbyggðinni? 2. Hefði það hamlað starfsemi fyrrnefndra stofnana ef þær hefðu verið staðsettar utan höfuðborgarsvæðisins?

Herra forseti. Á þskj. 824 spyr hv. þm. Einar K. Guðfinnsson um staðsetningu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins. Í fyrsta lagi spyr hv. þm. hverjar hafi verið ástæður þess að skrifstofum Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins var ekki valinn staður á landsbyggðinni. Eins og hv. þm. er kunnugt eru Fjárfestingarbanki atvinnulífsins og Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins stofnaðir á grunni fjögurra fjárfestingarlánasjóða. Þeir eru: Fiskveiðasjóður Íslands, Iðnlánasjóður, Iðnþróunarsjóður og Útflutningslánasjóður. Allir þessir sjóðir höfðu skrifstofur sínar á höfuðborgarsvæðinu. Náin tengsl þessara sjóða við samtök atvinnuvega í sjávarútvegi og iðnaði gerðu það að verkum að ná þurfti samkomulagi um þá leið sem farin var við endurskipulagningu sjóðakerfisins. Um nokkurra ára skeið voru gerðar tilraunir til þess, og það margoft, að ná fram breytingum á sjóðakerfi atvinnuveganna. Það tókst ekki fyrr en nú um síðustu áramót. Í mínum huga er ljóst að sjónarmið um breytingar á staðsetningu hinna nýju stofnana hefðu getað tafið fyrir og jafnvel hindrað sátt um það mál. Sameining sjóðanna er flókið ferli. Ein grunnforsenda þess að breytingarnar tækjust vel var að starfsfólk sjóðanna kæmi til starfa hjá hinum nýju stofnunum. Starfsemi sjóðanna og þau verðmæti sem í þeim fólust lágu að hluta í þekkingu og reynslu starfsmannanna. Þannig var lögð áhersla á að tryggja réttindi starfsmanna og ná við þá góðu samkomulagi vegna breytinganna. Niðurstaðan varð sú að flestir starfsmannanna tóku boði um nýtt starf hjá hinum nýju fyrirtækjum. Hafa verður í huga að hinar nýju fjármálastofnanir gátu gengið í fyrra húsnæði Fiskveiðasjóðs og Iðnlánasjóðs og af því var mikið hagræði og sparnaður. Þegar málið var til umfjöllunar hér á Alþingi og við undirbúning málsins í báðum stjórnarflokkunum komu ekki fram tillögur um aðra staðsetningu en hér á höfuðborgarsvæðinu. Í öðru lagi spyr hv. þm. hvort það hefði hamlað starfsemi fyrrgreindra stofnana ef þær hefðu verið staðsettar utan höfuðborgarsvæðisins. Fjárfestingarbanki atvinnulífsins er lánastofnun í skilningi laga nr. 123/1993, um lánastofnanir aðrar en viðskiptabanka og sparisjóði. Meginrökin fyrir stofnun hans voru að hann ætti að veita ódýra og góða þjónustu á öllum sviðum atvinnulífs. Jafnframt var Fjárfestingarbankanum ætlað að auka samkeppni milli fyrirtækja á fjármagnsmarkaði. Þannig ætti hann að stuðla að hagræðingu í rekstri annarra fjármálastofnana og þar með minni vaxtamun. Þetta mun takast að mínu viti. Bankanum er einnig ætlað að bjóða upp á nýja sérhæfða þjónustu á fjármagnsmarkaði. Fjárfestingarbankanum er nauðsynlegt að hafa greið samskipti við aðrar fjármálastofnanir, innlendar og erlendar. Náin tengsl við viðskiptamenn skipta jafnframt sköpum um hvernig til tekst. Bankanum er ætlað að vera í stöðugu og áþreifanlegu sambandi við atvinnulífið. Með hliðsjón af þessu skiptir staðsetning Fjárfestingarbankans nokkru máli. Í því sambandi er miðstöð Fjárfestingarbankans óumdeilanlega staðsett í Reykjavík. Þar eru höfuðstöðvar stærri fjármálastofnana hérlendra, þaðan og þangað eru samgöngur á landi og með flugi greiðastar. Með hliðsjón af þessu verður að álykta að höfuðstöðvar Fjárfestingarbankans séu best staðsettar á höfuðborgarsvæðinu. Þó draga megi úr ýmsum ókostum annarrar staðsetningar með nútímatækni skiptir staðsetning bankans miklu um framtíð hans. Svipuð rök má færa fyrir staðsetningu Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins. Nýsköpunarsjóðurinn er lítil rekstrareining og framtíð hans ræðst af því hversu vel honum tekst að halda rekstrarkostnaði sínum niðri. Rökstyðja má að rekstrarkostnaður hans verði minnstur með staðsetningu hans á höfuðborgarsvæðinu. Hins vegar vil ég ekki fullyrða að staðsetning utan höfuðborgarsvæðisins hefði hamlað starfsemi beggja þessara fyrirtækja. Rétt er að vekja athygli á því hér og nú að hluti af starfsemi Nýsköpunarsjóðs, starfsemi svo kallaðs Framtakssjóðs, lýtur sérstaklega að landsbyggðinni. Þeim sjóði er ætlað að laða fjármagn að nýsköpun og atvinnuuppbyggingu með áherslu á landsbyggðina og leita í því skyni samstarfs við sérhæfðra aðila á fjármagnsmarkaði og í atvinnuþróun. Nýsköpunarsjóðurinn mun semja við sérstaka rekstraraðila um vörslu og ráðstöfun á fjármagni Framtakssjóðs. Miðað er við að allt að fjórum rekstraraðilum verði falin varsla og ráðstöfun þessa fjármagns. Þessi starfsemi krefst náins samstarfs við aðila í nýsköpun og atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni. Því er eðlilegt að raunveruleg umsýsla þessa fjármagns verði falin aðilum á landsbyggðinni þar sem því verður við komið og að því vil ég stefna.

Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. hreyfir hér athyglisverðu máli. Á stefnuskrám allra stjórnmálaflokka og flestra ríkisstjórna síðustu áratuga hefur ætlunin verið að flytja eitthvað af starfsemi hins opinbera frá Reykjavík og út á land. Lengst af fylgdi hugur ekki máli en á síðustu árum hafa verið stigin örstutt skref í þessa átt. Þau fyrstu voru stigin með flutningi veiðistjóraembættisins til Akureyrar, með ákvörðun um flutning Landmælinga til Akraness og með því að flytja hluta af starfsemi Byggðastofnunar til Sauðárkróks. Í öllum tilfellum hefur þetta mætt mjög harðri gagnrýni. Þeir sem tekið hafa þessar ákvarðanir hafa verið sakaðir um að vega að hagsmunum starfsmanna. Margir hafa því komist að þeirri niðurstöðu að trúlega sé auðveldara að staðsetja nýja starfsemi hins opinbera úti á landi frekar en að standa í flutningum. Hér gafst gullið tækifæri til þessa. Auðvitað gat þessi banki verið staðsettur víða á landsbyggðinni alveg jafnt og í Reykjavík. Með góðu móti hefði verið hægt að staðsetja hann í átthögum bankastjórans á Akranesi þar sem aldeilis vel hefði farið um hann. Tækifærið var því miður ekki notað. Gamla náttúrulögmálið réð því að bankinn skuli vera í Reykjavík eins og önnur starfsemi hins opinbera og því miður heyrist mér á svörum hæstv. ráðherra að þess sé ekki að vænta það lögmál breytist mikið á næstunni.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. 1. þm. Vestf. fyrir að hafa vakið athygli á þessu máli. Við höfum í raun og veru tvo kosti til þess að styrkja landsbyggðina með starfsemi opinberra stofnana. Annar kosturinn er sá að flytja stofnanir sem hér eru staðsettar á höfuðborgarsvæðinu út á land. Hinn er sá að setja þar á laggirnar nýjar stofnanir. Það hefur reynst erfitt að flytja stofnanir sem starfa nú þegar á höfuðborgarsvæðinu út á land. Það hefur mætt mikilli andstöðu. Nú kemur hins vegar fram að bestu starfsaðstæðurnar fyrir Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins eru, að mati hæstv. viðskrh., í Reykjavík. En þá er rétt að varpa þeirri spurningu fram: Eru menn á vissan hátt að gefast upp fyrir einhvers konar örlagatrú og fara inn í vítahring? Ef við getum ekki brotið okkur út úr þessum vítahring þá verðum við að sætta okkur við það að þróunarmöguleikar landsbyggðarinnar séu miklu minni en við höfðum álitið og ég vil ekki taka undir það sjónarmið.

Herra forseti. Ég vil fagna því frumkvæði stjórnarþingmanna að bera fram fyrirspurn til ráðherra sinna um þetta málefni. Ég styð viðleitni þeirra og sjónarmið í þessu efni og hvet þá til að halda áfram á þessari braut. En ég vil þó vekja athygli á því að þeim hefði e.t.v. tekist að ná meiri árangri ef þeir hefðu beitt sér á fyrri stigum málsins. Bendi ég á að af 15 þingmönnum Framsfl. eru 11 þeirra úr kjördæmum utan Reykjavíkur. En svo virðist sem allir þessir 11 þingmenn Framsfl. hafi samþykkt þennan ráðahag. Ég vil síðan, herra forseti, segja að ég undrast nokkuð þá skýringu hæstv. viðskrh. að rekstrarkostnaður Nýsköpunarsjóðsins verði minnstur með því að hafa hann á höfuðborgarsvæðinu. Má vera, en hvernig stendur þá á því, herra forseti, að rekstrarkostnaður á stöðugildi í hinum nýja sjóði er 2,5 sinnum hærra en kostnaður við hvert stöðugildi á Sjúkrahúsi Reykjavíkur og verða þó sjúklingar ekki taldir óvirðulegra verkefni en peningar, herra forseti.

Herra forseti. Ég hef lýst efasemdum mínum áður um stofnun þessa banka og spyr: Af hverju var þessi banki stofnaður? Ef hann hefði sameinast eða verið undir forsjá ríkisbankanna hefði þessi umræða t.d. ekki farið fram því að þeir koma svo víða við í hinni dreifðu byggð. Einn ágætur hv. þm., Tómas Ingi Olrich, talaði um að hér væri einhver örlagatrú. En ég held og hjó sérstaklega eftir því að í máli hæstv. viðskrh. koma fram meginrök sem liggja til grundvallar þess að svo mörg fyrirtæki í ríkisrekstri eru í Reykjavík sem raun ber vitni.

Herra forseti. Það sem hér er til umræðu snýst um að auka fjölbreytni starfa á landsbyggðinni. Ég leyfi mér að minna á að fyrir þinginu liggur þáltill. um fjarstörf, sem ég er sannfærður um að mun gera miklu meira gagn, ef samþykkt verður, heldur en að flytja einstakar stofnanir á einstaka staði. Það er verið að tala um að flytja Landmælingar á Akranes, sem er hið besta mál, en það mun gera miklu meira gagn fyrir landsbyggðina og auka fjölbreytni starfa mun meira ef við komum á því fyrirkomulagi að starfsfólk hvar sem er á landinu geti unnið í Fjárfestingabanka Íslands eða hjá Landmælingum, veiðimálastjóra, ráðuneytum eða í hvaða stofnunum sem er, þá munum við raunverulega auka fjölbreytni starfa á landsbyggðinni. Hitt að færa stofnun sem hentar tiltölulega fáum að vinna hjá mun ekki auka fjölbreytnina almennt. Þess vegna segi ég: Vinnum heldur að því að koma á fjarvinnslu starfa en að halda áfram að karpa um það hvort einstakar stofnanir verði fluttar hingað eða þangað.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. viðskrh. fyrir greinargóð svör þó að ég geti ekki alveg sagt að ég sé sammála honum að öllu leyti. Það er tvennt sem ég vil samt leiðrétta í upphafi þar sem gætir ákveðins misskilnings. Það er í fyrsta lagi það sem hæstv. ráðherra sagði, og var reyndar að hluta til tekið undir hér í umræðunni, um að ekki hafi komið fram tillögur á fyrri stigum málsins um staðsetningnu þessara stofnana. Ég vil í því sambandi minna á það sem ég nefndi í ræðu minni áðan að við tveir þingmenn stjórnarliðsins höfum lagt fram stefnumótandi tillögu um að nýjum stofnunum ríkisins skuli almennt séð vera valinn staður á landsbyggðinni. Þar með lá fyrir tillaga og vilji okkar a.m.k. í þessum efnum og þeirra annarra þingmanna sem undir þessi sjónarmið hafa tekið. Ég hef hins vegar almennt verið þeirrar skoðunar að ekki sé viturlegt að hafa það í lögum hvar staðsetja eigi stofnanir. Ég hef talið að það væri ekki góð lagasetning og texti eða áskilnaður af því tagi ætti ekki erindi inn í lagasetningu. En það getur auðvitað farið svo, sé í þessu fólgin einhver áskorun, að við stjórnarliðar munum fylgja því miklu fastar eftir og leggja til að slíkt sé sett hreinlega inn í lög til að hægt sé að ná því fram sem er vilji okkar mjög margra, að nýjar stofnanir hins opinbera séu staðsettar á landsbyggðinni. Í öðru lagi kom fram í umræðunni að verið væri að leggja til flutning á ríkisstofnunum út á land með þessari fyrirspurn. Því fer víðs fjarri. Ég vil vekja athygli á því að þessar ríkisstofnanir voru bara ekki til. Það er einfaldlega verið að vekja máls á því hvort ekki mætti setja hinar nýju stofnanir, sem ekki voru til, niður úti á landi. Í þriðja lagi vil ég segja það sem auðvitað er hið alvarlegasta, að mér finnst að rök hæstv. ráðherra sem hann flutti fyrir því að staðsetja þessar stofnanir á höfuðborgarsvæðinu geti almennt átt við nánast alla starfsemi hins opinbera. Hann sagði að af þessu hlytist minnst röskun, m.a. fyrir starfsfólk. Hér hafi verið forverar þessara stofnana, hér séu flest fyrirtækin, sérstaklega á fjármagnsmarkaði. Og ég verð að segja það, virðulegi forseti, að ef maður skoðar þau rök þá getum við notað þetta nánast á hverja einustu ríkisstofnun í landinu. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra, sem kemur í ræðustólinn á eftir, hvort hann telji þá að almennt séð sé það skynsamlegast til þess að ná fram öllum þessum markmiðum, til þess að tryggja sem minnsta röskun starfsfólks, til þess að tryggja að ná fram hagræðingu og sparnaði í ríkisrekstri, að öll ríkisumsvifin séu í Reykjavík. Ég trúi ekki að það sé skoðun hans og ég vil þess vegna að það komi mjög skýrt fram. Að lokum fagna ég mjög yfirlýsingu hæstv. ráðherra um að hann ætli að beita sér fyrir því að hinn frægi landsbyggðarmilljarður sem á að koma úr þessum sjóðum verði vistaður úti á landi, og legg ég þá mikla áherslu á að það sé gert í raunverulegu landsbyggðarfyrirtæki en ekki inni í einhverjum annexíum héðan úr höfuðborginni.

Herra forseti. Til að svara því strax sem hv. þm. spurði um þá ég tel að öll tækifæri séu til þess að ríkisfyrirtæki geti risið úti á landsbyggðinni og ætla ekki að færa frekari rök fyrir því hér. Það sem mig og hv. þm. greinir kannski á um er hvort hér sé um nýjar stofnanir að ræða eða ekki. Mín skoðun er sú að vitaskuld voru stofnuð ný fyrirtæki, þ.e. Fjárfestingarbanki atvinnulífsins og Nýsköpunarsjóður, en á grunni gamalla, starfandi fyrirtækja. Og það dýrmætasta, það verðmætasta sem þessi fyrirtæki fengu í vöggugjöf voru einmitt starfsmenn þessara fyrirtækja sem þar störfuðu og héldu áfram að starfa hjá þessum fyritækjum. Og það er það sem ég var að færa fram sem meginrök fyrir því áðan að ég taldi að það hefði getað raskað mjög samkeppnisstöðu þessara fyrirtækja hefðu þau verið flutt út á landsbyggðina. Ég útilokaði hins vegar ekki tæknilega séð að það væri ekki hægt. Það sem mér finnst hins vegar vera mikilvægast í þessu, og hef lagt áherslu á, eru þær þúsund millj. kr. sem eru í Framtakssjóði og sérstaklega voru ætlaðar til átaks til atvinnusköpunar úti á landsbyggðinni. Það eru tvær leiðir í því. Fyrri leiðin er sú að láta Nýsköpunarsjóðinn sjá um þessa fjármuni, staðsettan í Reykjavík, og fyrirtækin á landsbyggðinni komi síðan og leiti eftir því hvort hægt sé að fá aðstoð í gegnum Framtakssjóðinn. Ég tel þetta óskynsamlega leið. Ég tel aðra leið betri, sem ég hef lagt áherslu á að verði farin. Skipta þessum milljarði, t.d. í fjóra sjálfstæða potta sem staðsettir verði í atvinnuþróunarfélögunum, hugsanlega iðnþróunarfélögunum, í samvinnu við fjármálastofnanir víða úti um land. Greiða síðan tiltölulega góða þóknun fyrir að sjá um ávöxtunina og vörslu fjárins þannig að á grundvelli þeirrar þóknunar sem þannig verður til sé möguleiki að skapa störf í atvinnuþróunarfélögunum og eignarhaldsfélögunum víða um land til þess að leita að atvinnutækifærum á landsbyggðinni. Þetta tel ég vera heillavænlegustu leiðina til að nýta þessa fjármuni. Verði þessi leið farin, sem ég mun leggja áherslu á við stjórn Nýsköpunarsjóðs, þá tel ég að við séum raunverulega að færa til bæði fjármunina og verkefnin út á landsbyggðina.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. menntmrh. Listasafn Íslands er þjóðareign. Hlutverk þess er margþætt. Listasafnið geymir þverskurð af list samtímans. Listasafnið kaupir listaverk af samtímamönnum og eldri listaverk, auk þess sem Listasafnið á að vekja fólk, unga og aldraða, til vitundar um íslenska list. Um listaverkakaup þurfa að ríkja ákveðnar hlutlausar reglur. Listasafn Íslands ætti að vera miðstöð rannsókna í íslenskri list, þar með talið íslenskri myndlist þar sem einstaklingar ættu að geta fengið staðfestingu á hvort listaverk eru eftir viðkomandi listamenn. Að undanförnu hefur verið vakin athygli manna á að málverkafölsun er líklega stunduð á Íslandi í tengslum við viðskipti við Danmörku. Ólafur Ingi Jónsson hjá Morkinskinnu, en það fyrirtæki hreinsar og yfirfer og gerir við listaverk, telur að u.þ.b. 300 fölsuð verk af mismunandi gerð hafi verið seld að undanförnu á Íslandi. Málverkafölsun er í raun glæpur og skemmdarverkastarfsemi, málverkafölsun svertir nöfn ástsælla listamanna þjóðarinnar sem kenndir eru við verk sem ekki tengjast þeim. Málverkafölsun falsar menningar- og listasögu landsins og í raun og veru er verið að féfletta hinn almenna borgan með málverkafölsun. Líkja má málverkafölsun við peningafölsun. Fyrsirspurn mín er eftirfarandi: 1. Hversu miklu fjármagni hefur Listasafn Íslands varið árlega til listaverkakaupa síðastliðin fimm ár? 2. Eftir hvaða reglum er farið við val á þeim listaverkum sem keypt eru? 3. Hvað ræður verðlagningu á þeim listaverkum sem keypt eru? 4. Er talið að fölsuð verk hafi verið keypt til safnsins á síðustu fimm árum og ef svo er, hve mörg? 5. Stendur til að breyta reglum um kaup á listaverkum og ef svo er, hvernig? 6. Hvaða reglur gilda um lán á listaverkum til stofnana? Ég tel mjög nauðsynlegt og eðlilegt að Listasafn Íslands láni stofnunum bæði á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni listaverk til þess að glæða listaáhuga manna vítt og breitt um landið.

Herra forseti. Spurt er: Hversu miklu fjármagni hefur Listasafn Íslands varið árlega til listaverkakaupa síðastliðin fimm ár? Svarið er að fjárveiting til listaverkakaupa hefur sl. fimm ár verið árlega 12 millj. kr. Þá er spurt eftir hvaða reglum er farið við val á þeim listaverkum sem keypt eru. Og svarið er: Í 2. gr. laga um Listasafn Íslands, undir a-lið, segir: ,,Leitast skal við að afla verka sem endurspegla sem best nýja strauma og stefnur í íslenskri myndlist á hverjum tíma.`` Í 9. gr. laga um Listasafn Íslands segir: ,,Við val listaverka til safnsins ber að fara eftir listrænu gildi þeirra og hafa í huga hvað safnið á eftir sama höfund.`` Innkaupanefnd safnsins hefur þessi ákvæði að leiðarljósi við kaup listaverka til Listasafns Íslands. Í þriðja lagi er spurt: Hvað ræður verðlagningu á þeim listaverkum sem keypt eru? Um verðlagningu listaverka sem safnið kaupir má segja eftirfarandi. Safnið kaupir listaverk, m.a. á sýningum, uppboðum eða af einstaklingum. Á sýningum er fast verð sem listamaðurinn setur á verk sín. Sama gildir í raun um þau verk sem einstaklingar bjóða safninu til kaups, yfirleitt fylgir ákveðið verð slíkum tilboðum. Á uppboðum eru listaverk seld hæstbjóðanda sem kunnugt er. Varðandi fram sett, fast verð metur safnið það í hverju tilviki fyrir sig hvort gera skuli gagntilboð eða ekki. Í fjórða lagi er spurt: Er talið að fölsuð verk hafi verið keypt til safnsins á síðustu fimm árum og ef svo er, hve mörg? Teikning sem talin er eftir Jóhannes Kjarval og safnið keypti á uppboði 1994 er meðal þeirra verka sem kærð hafa verið af Ólafi Jónssyni forverði vegna gruns um fölsun. Rétt er að taka fram að listaverkaeign safnsins eru tæp átta þúsund verk. Í fimmta lagi er spurt: Stendur til að breyta reglum um kaup á listaverkum og ef svo er, hvernig? Safnið eða safnráð hafa engin áform um að gera tillögur um breytingar á reglum um innkaup safnsins. Í sjötta lagi er spurt hvaða reglur gildi um lán á listaverkum til stofnana. Svarið er að þessar reglur byggja á 12. gr. laga nr. 58/1988, um Listasafn Íslands, og 10. gr. reglugerðar 231/1995 sem sett var á grundvelli þeirra laga. Þar sem ákvæði reglugerðarinnar eru ítarlegri skal efni þeirra rakið hér að nokkru, með leyfi hæstv. forseta. Í upphafi 10. gr. reglugerðarinnar segir: ,,Heimilt er að lána listaverk safnsins til tiltekinna opinberra stofnana enda sé meiri hluti safnráðs því samþykkur og eftirfarandi skilyrðum fullnægt:`` Síðan eru skilyrðin talin upp, en þau varða m.a. upphengingu verkanna og ábyrgð lántaka á meðferð þeirra. Þá er kveðið á um að verkum skuli skilað úr sendiráðum og ráðuneytum við sendiherra- og ráðherraskipti en að öðru leyti fari skipti á verkum fram á þriggja ára fresti. Þess skal getið að þessi ákvæði í reglugerð safnsins eru nú til endurskoðunar að frumkvæði menntmrn.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans við fyrirspurn minni. Í ljós kemur að við verjum á fimm ára tímabili 60 millj. til listaverkakaupa í gegnum Listasafn Íslands sem eru til þess að gera litlir peningar. Ég gleðst yfir því líka að heyra að hæstv. menntmrh. hefur fengið upplýsingar um að Listasafn Íslands hafi keypt einungis eitt verk sem talið er vera falsað, þ.e. skissa af málverki eftir Kjarval.  Ég held að það sé mjög brýnt að kom á eignarsögu hverrar myndar þegar um verulega dýr listaverk er að ræða. Við erum með ættartölu hrossa, við erum með ættartölu hunda o.s.frv. en við höfum ekki eignarsögu mynda og þess vegna er mjög erfitt að rekja þessar falsanir sem ég var að benda á.

Herra forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. um nauðsyn þess að sporna við fölsunum á málverkum og raunar öllum öðrum munum og það ber að leita allra leiða til að koma í veg fyrir slíkt. En eins og ég sagði í svari mínu þá hefur aðeins ein teikning sem talin er eftir Jóhannes Kjarval verið kærð af Ólafi Jónssyni forverði vegna gruns um fölsun. Listasafn Íslands á tæplega 8 þús. verk þannig að safnið telur ekki ástæðu til að ætla að önnur verk sem safnið hefur keypt séu fölsuð. Þetta er nauðsynlegt að árétta í tilefni af ummælum hv. þm.