Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á undanförnum árum hefur verið gert mikið átak í símamálum okkar Íslendinga. Mest kveður þó að þessu í sveitum landsins. Þar verður það svo æ víðar, með hverju árinu sem líður, að sími er á hverjum bæ, enda er það mikið nauðsynjamál. Að símanum eru þar stórkostleg þægindi og hagræði, sem kemur sér mjög vel í fámenninu, sem víða er nú í sveitum. Þá er öryggið, sem símasambandið veitir, ef veikindi, slys eða önnur óhöpp ber að höndum, einnig mjög mikilsvert. Þessi mikla og kostnaðarsama aukning símans í sveitunum hefur valdið því, að erfiðara hefur verið að sinna samtímis þeirri aukningu og þeim endurbótum, sem nauðsynlegar eru á langlínum og í sumum kaupstöðum og kauptúnum landsins. Eins og fram kemur í grg. fyrir þessari till., eru ýmsir annmarkar á símasambandi milli Ísafjarðar og nágrannanna í Hnífsdal, Bolungavík og Súðavík. Eins er sambandið við aðra landshluta farið að verða of hlaðið. Þarna býr nær helmingur þess fólks, sem ekki hefur látið hrekjast af Vestfjörðum, þótt á móti blési á undanförnum árum. Þetta fólk á við svipaða aðstöðu að búa og fólkið í sveitunum að mörgu leyti, og það á svipaða sanngirniskröfu á því, að það sé litið á nauðsyn þess til úrbóta í símamálunum. Samgöngur eru að vísu á landi á milli þessara byggða, en miklum örðugleikum bundnar að vetrinum. Við aðra landshluta og við aðalakvegakerfi landsins er enn ekkert samband. Á sjó eru samgöngur við þennan hluta Vestfjarða, a. m. k. fyrir farþega, verri en þær voru fyrir stríð. Flugsamgöngur eru nær daglega að sumrinu, þegar gefur, en að vetrinum gefur stundum ekki vikum saman. Miklir örðugleikar eru á flugsamgöngunum vegna þess, að enn vantar landflugvöll á Ísafirði. Á meðan vélbátaútvegurinn var þarna aðalatvinnuvegurinn og undirstaða allrar annarrar atvinnu, voru þarna margar smáar vinnustöðvar, sem unnu úr afla bátanna. Þegar vélbátaútgerðin brást gersamlega, var þó ekki gefizt upp, heldur þokuðu þeir, sem áttu þessar stöðvar, sér saman, svo að hægt væri að notfæra sér afla togara. Þetta varð til þess, að nú má heita, að þetta svæði, Ísafjörður, Hnífsdalur, Bolungavík og Súðavík, sé ein atvinnuheild. Við þessa byltingu í atvinnumálunum hefur þörfin á betra símasambandi milli þessara staða aukizt stórlega. Togararnir geta þurft að leita lands hvenær sem er á sólarhringnum, en til þessa hefur enginn einn aðili á neinum þessara staða verið einfær um að taka á móti heilum togarafarmi. Er því auðskilin hin mikla nauðsyn, sem er á greiðara og betra símasambandi á milli þessara staða. Hér er bent á þá leið, sem í fljótu bragði virðist líklegust til, að öruggt símasamband geti verið á milli þeirra allan sólarhringinn með viðráðanlegum kostnaði. Á Ísafirði eru innanbæjarlínurnar þegar komnar í jarðstrengi, svo að línurnar eru þar tilbúnar, þegar horfið verður að því ráði að setja þar sjálfvirka stöð. Ef horfið yrði að því ráði, þegar sjálfvirk stöð kemur á Ísafirði, að hafa nágrannana með í því fyrirtæki, þá væri hugsanlegt núna að byrja á því að leggja nauðsynlega jarðstrengi á milli þessara staða og innanbæjar þar, og mætti þá til bráðabirgða notast við þau auknu sambönd, sem þessir jarðstrengir gæfu, til þess að bæta sambandið utan venjulegs símatíma, þannig að samband væri opið milli nokkurra númera á þessum stöðum og Ísafjarðar. En til frambúðar fæst náttúrlega ekki á þessu fullnægjandi lausn, fyrr en sjálfvirka stöðin kemur, og með því móti, að hún verði þá höfð svo stór, að hún nægi öllum þessum stöðum. Um langlínusambandið er það að segja, að það var orðið afleitt fyrir nokkrum árum, eins og getið er um í grg„ en þá úr því bætt með auknum fjölsímum. Nú er það enn að verða of hlaðið, og eftir því sem ég hygg, þá verður erfitt að bæta úr því í svipinn með því að auka fjölsímana nokkuð að mun. Að vísu hafa verið bætt nokkuð afgreiðsluskilyrðin á Ísafirði, þannig að þessi sambönd, sem til eru, notast betur, en það er þó sýnilegt, að það verður ekki nema aðeins í bráð. Það er bót í máli fyrir framtíðina, að þær tilraunir, sem landssíminn hefur gert um nýjungar á sviði þráðlausrar símtækni, hafa gefizt mun betur en menn gátu búizt við af þeim fregnum, sem af þeim höfðu farið annars staðar, og miklu betur en ætlað var í upphafi. Lítur út fyrir, að komast megi af með mun færri sendi- og magnarastöðvar, ef nýjustu tækni er þar beitt, og verður að þessu mikill sparnaður, þegar farið verður að beita þessu meira hér á landi. Það er nauðsynlegt, að sá sparnaður verði notaður til þess að hraða sem mest aðkallandi framkvæmdum í símamálum okkar, og þessi till. er flutt til þess að minna á nauðsyn okkar Vestfirðinga í því efni. Ég leyfi mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði till. vísað til síðari umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér till. varðandi póstflutninga með flugvélum til Austurlands, þar sem skorað er á ríkisstj. að hlutast til um það við póstmálastjórnina, að blaða- og bögglapóstur verði framvegis fluttur með áætlunarflugvélum til Austurlands sem og annar póstflutningur. Þessi till. er flutt samkv. beiðni og samþykkt fjórðungsþings Austfirðinga, en þar koma saman fulltrúar frá kaupstöðunum á Austurlandi og sýslufélögunum og ræða sérhagsmunamál fjórðungsins og gerðu þá m. a. samþykkt í þessa átt. Póstflutningarnir til Austurlands hafa lengi verið þannig, að Austfirðingar eru almennt mjög óánægðir með þá, sérstaklega eru menn óánægðir með það, að þegar svo er komið, eins og yfir sumarmánuðina, að daglegar flugsamgöngur eru orðnar á milli höfuðstaðarins og Egilsstaða og þar með niður á alla firðina með bílasamgöngum, þá skuli ekki fást fluttur blaðapóstur með þessum ferðum. Því hefur jafnan verið borið við af póststjórninni, að hér væri um svo óhagstæðan rekstur að ræða fyrir póstinn, þar sem flugfélögin hefðu hækkað allverulega kostnaðinn við það að flytja blaðapóst, þau heimtuðu af póstinum kr. 2.80 á kg, en pósturinn fengi ekki frá blöðunum nema kr. 2.00 á kg, og af þessum ástæðum hefur póststjórnin hagað þessu þannig að leitast við að senda allan blaðapóst með bifreiðum og með skipum, en forðast, eins og hún hefur talið sig geta, að senda blöðin með flugpósti. Er ofur skiljanlegt, að Austfirðingar uni þessu illa. Það er að vísu rétt að játa það, að þarna kann að vera um einhvern vanda að ræða, hvernig eigi að komast fram hjá þessum aukakostnaði, sem þarna er um að ræða, en það er álit okkar, að það verði að leysa þann vanda á einn eða annan hátt og að það sé hægt að gera það, það sé sanngjarnt, að það sé gert, og því er nú farið fram á það, að till. þessi verði hér samþykkt. Auk þess sem póstmálunum er áfátt í þessum efnum við Austurland, þá er þeim áfátt í mörgum öðrum greinum. Það er t. d. um þessar mundir ekki um hraðari póstgöngur en svo að ræða til stærsta bæjarins á Austurlandi, að hann verður að sætta sig við að fá blaðapóst t. d. þannig, að hann flyzt þangað aðeins á 15 daga fresti eða þar um bil. Það eru 15 blöð. sem koma í einu, og það verður að telja mjög lélegar póstsamgöngur nú um miðja 20. öld. Áður fyrr var það þó svo, að þá voru kostaðir landpóstar á milli Eskifjarðar og Norðfjarðar, bæði að sumarlagi og vetrarlagi, slíkt er vitanlega lagt niður nú, en það hefur ekki komið nein önnur þjónusta í staðinn í þessum efnum, svo að það er varla hægt að tala um, að þarna sé um framför að ræða. En í þessum efnum leggjum við aðaláherzlu á það, að hægt verði að koma því til leiðar að blaðapóstur og bögglapóstur verði almennt fluttur með flugvélum til Austurlands, en ekki framkvæmt á þann hátt, sem nú hefur verið, að þessar póstsendingar séu aðallega fluttar með bifreiðum og skipum, en það vitanlega seinkar dreifingu á þessu til mikilla muna. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða þessa till. frekar að þessu sinni, en óska eftir því, að að lokinni þessari umr. verði henni vísað til fjvn.



Herra forseti. Í till. þeirri, er hér um ræðir, á þskj. 175, er sagt, að böggla- og blaðapóstur hafi ekki að neinu leyti verið fluttur með flugvélum til Austurlands.  Það er vitanlega fjarstæða, að það sé hægt að gera meira fyrir Austurland en aðra landshluta í þessu efni. Ef það yrði ákveðið að flytja allan póst með flugvélum til Austurlands, þá yrði einnig að gera hið sama til Vesturlands og Norðurlands og það hefði mikinn kostnað í för með sér, enda tæpast mögulegt með þeim flugvélakosti, sem við höfum yfir að ráða. Eins og kunnugt er, þá er mikill halli á póstinum, og það er dýrt að flytja prentað mál og blöð með flugvélum. Flugfélögin vilja fá kr. 2.80 á hvert kg, en nú er aðeins látið greiða kr. 2.00. Það eru, býst ég við, takmörk fyrir því, sem hægt er að hækka þessi gjöld, en vilji menn borga eins og þetta kostar, þá væri kannske hægt að ráðast í að fjölga flugferðum, til þess að unnt væri að taka allan blaðapóst, og þá væri hægt að standa undir kostnaðinum. En annaðhvort verður að gerast, að ríkið sé reiðubúið að taka á sig meiri halla en verið hefur á póstinum eða þá að burðargjöldin verða að hækka til muna. Póst- og símamálastjóri hefur gert nokkra grein fyrir þessu máli, eftir því sem staðhættir eru og eftir því sem þetta hefur verið framkvæmt nú síðustu missirin. Mun ég styðjast við þá greinargerð í því, sem hér fer á eftir: Þingsályktunartillaga þessi gengur út á það að allur póstflutningur til Austurlands verði fluttur með flugvélum, jafnt blaða- og bögglapóstur sem og annar póstflutningur. Tillagan er byggð á röngum forsendum, að „hvorki er fluttur þangað blaða- né bögglapóstur með áætlunarflugvélum“, eins og það er orðað í greinargerðinni. Póstflutningur innanlands með flugvélum hefur aukizt stórlega ár frá ári, t. d. um meira en 100% á s. l. ári, 1954, sbr. ársskýrslu Flugfélags Íslands, 114% frá því árið áður. Á yfirstandandi ári hafa fram til 1. október verið send 8499 kg af pósti með flugvélum frá Reykjavík til Austfjarða, þar af 1077 kg bréf, 7422 kg blöð og bögglar. Á sama tíma var sent þangað 18401 kg með skipum og bifreiðum. Hv. tillögumaður sagði hér áðan, að það bærust engin bréf eða blöð oftar en á 15 daga fresti til stærsta kaupstaðarins á Austurlandi. Ég get upplýst það, að reglulegar skipaferðir Ríkisskips, svo að ekki sé um annað rætt, eru á 10 daga fresti til Austurlands, þannig að þótt blöðin væru ekki flutt með flugvélum, þá hljóta þau að komast til Austurlands a. m. k. á 10 daga fresti. En ég skal viðurkenna, að það er æskilegt, að menn fái blöð oftar en það. Æskilegast væri að geta flutt allan póst til allra landshluta með þeim flutningatækjum, sem hann kemst fljótast með til viðtakanda, en þetta er vitanlega kostnaðaratriði. Þetta væri engum ljúfara að gera en póststjórninni. Hitt er löggjafans og fjárveitingavaldsins að ákveða, hvort verja megi til þess því fé, sem það kostar. Að sjálfsögðu yrðu allir landshlutar að búa við sem jöfnust kjör að því er þetta snertir, enda krefjast t. d. Akureyringar að fá póst frá Reykjavík með flugvélum, þótt bifreiðar gangi þar á milli mikinn hluta ársins daglega og stundum tvisvar á sólarhring. Við ákvörðun póstflutninga með flugvélum koma mörg atriði til greina. Þótt póstur sé t. d. fluttur flugleiðis frá Reykjavík til flugvallarins á Egilsstöðum, þá þarf að dreifa honum þaðan um allt Austurland, og það kostar mikið, og stundum t. d. á vetrum getur það tekið lengri tíma til sumra staða en að senda hann með skipi frá Reykjavík. Það yrði því ætíð matsatriði póstmanna, hvernig senda skal póstinn, enda þótt ekkert tillit þurfi að taka til kostnaðarins. Strjálbýli landsins er mikið og samgöngur þess svo örðugar, að póstgöngur verða ávallt mjög dýrar. Hins vegar er það stórt menningaratriði, að póstsamgöngur geti orðið sem tíðastar og fljótastar, þótt sími og útvarp geti að nokkru bætt úr. Má því ekki gera ráð fyrir, að póstrekstur hér á landi geti borið sig fjárhagslega. Til þess yrðu innanlandsburðargjöldin að vera mjög há, langt fram úr því, sem tíðkast í öðrum löndum, og jafnvel hærri en til útlanda, en til útlanda er nú tekið sérstakt flugpóstgjald. Allt fram að þessum tíma og e. t. v. enn þá er áætlunarflug innanlands svo ótryggt til flestra staða, að örðugt væri að taka sérstakt póstfluggjald innanlands, enda að ýmsu leyti viðsjárvert. Hitt er þó fyrirsjáanlegt og víst, að hækka verður póstburðargjöldin stórlega, ef löggjafinn ætlast til, að póstreksturinn nálgist það að geta borið sig, og það því meir, ef flytja skal allan póst, jafnt þungapóst sem bréfapóst, með flugvélum. Hlýtur þetta sérstaklega að koma niður á blöðum og bögglum. Með skírskotun til framangreinds verður að telja, að umrædd þáltill. sé ekki framkvæmanleg, nema þá að aðrar viðhlítandi ráðstafanir séu jafnframt gerðar, einkum að því er fjárhagslega hlið málsins snertir. Í stuttu máli eru aðalagnúarnir á tillögunni þessir: 1) Óhjákvæmilegt er annað en að sama yrði látið ganga yfir alla landshluta. 2) Með tillögunni, eins og hún er orðuð, er útilokað, að senda megi póst með öðrum flutningatækjum en flugvélum, enda þótt hann á þann hátt kæmist fljótar til viðtakanda, en það meinar flutningsmaður ekki, þótt orðalag till. sé á þann veg. 3) Óhjákvæmilegt væri að hækka að miklum mun burðargjöld undir flestan póst, einkum blöð og böggla, þannig að burðargjaldið hrökkvi fyrir flutningskostnaðinum svo og kostnaði við áframhaldsflutning og dreifingu. Fyrir flugflutninginn einn frá Reykjavík til Egilsstaða greiðast nú kr. 2.80 fyrir hvert kg af bögglum og blöðum auk alls annars kostnaðar, en burðargjaldið er aðeins 2 kr. á kg. Ég skal geta þess, að það er rætt um það núna, þótt ekki hafi verið tekin ákvörðun um það, að hækka burðargjald á bréfum, blöðum og bögglum, en það er matsatriði, hvað það á að vera mikið. Og það er líka hagsmunaatriði fyrir einstaklingana, sem fá blöðin, því að að lokum mundi lenda á þeim að greiða þetta. Ég held, að það sé ástæðulaust að gera nánari grein fyrir till. en nú hefur verið gert. Það er ljóst, að það, sem sagt er í till., er ekki rétt, vegna þess að þriðji hlutinn af blöðum og bögglum hefur verið fluttur með flugvélum á s. l. ári og samgöngur við Austurland eiga að vera eins góðar og við aðra landshluta, en ekki hægt að ætlast til, að Austfirðir einir verði teknir sér og að þeir njóti betri samgangna en t. d. Vestfirðir og Norðurland eða aðrir landshlutar. Það er rangt, sem flm. sagði hér áðan, að það hefði ekkert verið gert til þess að bæta úr þessu. Hitt er réttara að segja: Það hefur mikið verið gert. Um áramótin 1953–54 var gerður samningur við Flugfélag Íslands um að flytja póst, bréf, blöð og böggla, með þeim árangri, sem lýst var hér að framan. Og þetta hefur farið vaxandi nú síðustu tvö árin og fer sennilega vaxandi áfram, eftir því sem þróunin í fluginu eykst, eftir því sem ríkið treystir sér til þess að hafa hallann á póstinum hærri, eða eftir því, hversu burðargjöldin verða hækkuð til þess að minnka hallann á póstinum.