Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og ég hef bent á áður, taldi ég mjög óheppilegt að hefja undirbúning undir þessa tilraunastöð með sérstakri fjárveitingu frá Alþingi. Í tilefni af því vil ég benda hv. fjvn. á, að undirbúningur undir rekstur þessarar stöðvar verður ekki hafinn með minna en 180 þús. kr. Það er minnsti stofnkostnaður við bygginguna og annað, og held ég, að hv. fjvn. megi hækka framlagið úr 100 þús. kr. upp í 280 þús. kr., ef hún ætlar að láta frv. komast til framkvæmda í því formi, sem það er nú.



Ég skal ekki að neinu leyti endurtaka þær umr., sem hér fóru fram um þetta mál, áður en málið fór út úr þessari hv. d. En varðandi það, hvort í 1. gr. frv. skyldi standa, að hafnar væru framkvæmdir, þegar fé væri veitt í fjárl., þá sé ég, að hv. Ed. hefur tekið þetta ákvæði út úr, og frá sjónarmiði landbn. skiptir það ekki svo miklu máli, að hún vilji gera að kappsatriði að hrekja málið milli d. Þó að n. vildi setja þetta ákvæði inn í, þá ætlast hún til, að þarna verði reist tilraunastöð. En hún er á þeirri skoðun, að heppilegra sé, þegar byrjað er með nýja tilraunastöð, að veitt sé sérstaklega fé til hennar eða hún sé tekin inn í þá fjárveitingu, sem til tilraunastarfsemi er varið. En n. ætlar ekki að gera þetta að neinu deiluatriði og leggur til fyrir sitt leyti, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.

Frsm. (Jón Sigurðsson) N. hefur orðið ásátt um að flytja örlitla brtt. við þetta frv, á þá lund, að þessi eyja, sem hér um ræðir, sé seld með því skilyrði, að hún sé sameinuð jörðinni Skáldalæk. N. gerir þetta með það fyrir augum, að tryggt verði, að þessi eyja lendi ekki í braski og verði t.d. seld Pétri eða Páli, en í stað þess verði hún sameinuð þessari jörð. Og það virðist vera tryggt, eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, að jörðin muni hafa hennar fulla þörf. Þetta er aðeins nokkurs konar varúðarráðstöfun af hendi n., um leið og hún mælir með frv.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) N. hefur athugað þær brtt., sem hér komu fram við 2. umr. þessa frv. um sölu á jörðunum Laxárdal og Ymjabergi á Skógarströnd og Gröf í Staðarsveit. Eftir að n. hafði kynnt sér þetta til hlítar, hefur meiri hl. n. komizt að þeirri niðurstöðu að mæla með brtt. á þskj. 336 um sölu á þjóðjörðinni Prestsbakkakoti á Síðu í Vestur-Skaftafellssýslu, en orðið sammála um að leggja á móti brtt. á þskj. 369, öllum saman  Það er svo um fyrstu tvær jarðirnar, Refsstaði og Snotrunes, að báðar eru eign jarðakaupasjóðs ríkisins, en skv. l. um erfðaábúð og ættaróðul hafa þessir ábúendur jarðanna rétt til þess að fá þær keyptar, ef þeir sækja um það og ríkisstj. að athuguðu máli vill veita þá heimild. Nú hafa báðir ábúendur beggja þessara jarða farið fram á það við atvmrn. að fá þessar jarðir keyptar. Ráðun. hefur þegar látið það boð út ganga, að verða skuli við beiðni þeirra, og nú þegar hefur það falið þeim manni í ráðun., sem fer með þessi mál, að tilkynna þessum tveim bændum, að jarðirnar fáist keyptar. Okkur í landbn. finnst því tilgangslaust að fara að samþ. um það sérstök l., þar sem bændurnir geta fengið þær keyptar samkv. öðrum l. - Um þriðju jörðina gegnir hins vegar öðru máli. Eyðijörðin Steinbogi í Hjaltastaðahreppi hefur nú um skeið verið nytjuð af ábúandanum á Hóli, Geirmundi Eiríkssyni, en jörðin Hóll er þjóðjörð og tilheyrir Eiðaþinghá. Það er því útilokað, að Geirmundur geti sameinað ábýlisjörð sína eyðijörðinni Steinboga, sem hann hefur haft nytjar af undanfarin ár, því að þetta eru hvor tveggja þjóðjarðir. Það væri sanni nær, að þessi eyði jörð skyldi sameinuð Hóli og gert úr því eitt býli. Þegar ábúandi á einkaeign fær eyðijörð, sem er eign ríkisins og hann hefur nytjar af, er honum gert að skyldu að sameina eyðijörðina, sem hann hefur haft nytjar af á undanförnum árum, einkaeign sinni. En okkur þykir ófært að fara að leyfa sölu til prívatmanna á jörðum, sem hafa verið nytjaðar frá opinberum jörðum og yrðu undir flestum kringumstæðum nytjaðar þaðan í framtíðinni, meðan aðaljörðin er eign ríkisins. Við erum þess vegna á móti því, að eyðijörðin Steinbogi í Hjaltastaðahreppi verði seld Geirmundi Eiríkssyni, bónda á Hóli, meðan ekkert liggur fyrir um, að hann ætli að reisa þar nýbýli. Ef svo væri, liti málið öðruvísi út, en samkv. upplýsingum frá hv. 2. þm. N.--M. getur landbn. ekki fallizt á, að jörðin verði seld, og leggur því til, að brtt. á þskj. 369 verði allar felldar, en hins vegar, að brtt. á þskj. 336 verði báðar samþ. Í samræmi við þetta ber n. fram smá brtt. við breyt. í nál. á þskj. 328 um, að í stað orðanna „tölul. 1 og 2“ komi: tölul. 1, 2 og 3, - með því að þá eru þær jarðir, sem þar er vísað til, orðnar þrjár í stað tveggja áður. Verði brtt. á þskj. 336 samþ., er því nauðsynlegt að samþ. brtt. á þskj. 434, en verði brtt. á þskj. 336 felldar, mun landbn. taka aftur brtt. á þskj. 434, þar sem hún á þá ekki lengur við.



Herra forseti. - Þegar ég lagði fram brtt. á þskj. 369, gat ég þess, að fyrstnefndu tvær jarðirnar, undir a. og b., sem sé jarðirnar Refsstaðir í Vopnafjarðarhreppi og Snotrunes í Borgarf jarðarhreppi í Norður-Múlasýslu, væru eign jarðakaupasjóðs og færi ég hér fram á sölu á þeim af því, að þær hefðu verið falaðar til kaups, önnur fyrir einu ári, en hin fyrir 10 mánuðum, og hefði hvorugum aðila verið svarað enn. En eftir að ég kom fram með þessa brtt. tjáði landbrh. mér, að hann hefði lagt fyrir þann mann í ráðun., sem um þessi mál fjallaði, að svara báðum aðilum og gefa þeim kost á að kaupa jarðirnar. Þannig er þessi till. þegar búin að hafa sín áhrif, og þarf því ekki að samþ. hana, hvað þessar tvær jarðir snertir, því að þær fást keyptar, hvort sem hún verður samþ. eða ekki. Álíka einkennilega meðferð fær þriðja jörðin, sem ég flyt till. um á sama þskj., að verði seld. Landbn. er samþykk því að heimila hér sölu á annarri eyðijörð, en þessa eyðijörð, sem ég flyt till. um, vilja þeir ekki selja. Ég get ekki sagt um það, hvað vakir fyrir Geirmundi Eiríkssyni með því að vilja fá þessa eyðijörð keypta, en það væri auðvelt að slá varnagla við því, að hann færi að braska með hana, með því að gera honum að skyldu að setja jörðina í erfðaábúð. Vitanlega er tilgangur hans enginn annar en sá að gera jörðina að sjálfstæðu býli, en ekki að braska með hana. Ég vil því mælast til þess, að landbn. taki málið til athugunar, og frekar, að því verði frestað, en alls ekki að synja um sölu, heldur setja að skilyrði, að hún verði sett í erfðaábúð. Það á að heimila sölu á jörðinni til þess manns, sem hefur nytjað hana og vill gera að sjálfstæðu býli.



Eins og ég sagði áðan, mundi afstaða landbn. til þessa máls hafa orðið önnur, ef það lægi fyrir, að ætlun viðkomandi manns væri að gera jörðina að sjálfstæðu býli. Mér virðist hins vegar allt á huldu um, að svo sé og að ekki liggi fyrir neinar upplýsingar um þetta og þess vegna þurfi ekki að hraða sölu þessarar jarðar. Út af því, sem hv. 2. þm. N.-M. sagði um, að setja ætti það að skilyrði, ef jörðin yrði seld, að hún yrði sett í erfðaábúð, þá er engin aðstaða til þess, ef til sölu kæmi. Ástæðan fyrir þessu er sú, að með því að selja hana ekki er hægt að fara fram á það við ríkið, að jörðin verði sett í erfðaábúð, en verði hún hins vegar seld Geirmundi, er hægt að setja hana undir óðalsrétt. Mér virðist því, að Geirmundur eigi þess kost að fá jörðina í erfðaábúð, án þess að hún verði seld honum. Óski hann hins vegar eftir að fá hana keypta, þá verða að liggja fyrir einhverjar upplýsingar um, hver ætlan hans sé varðandi jörðina, því að um langt skeið hefur hún ekki verið talin byggileg og lögð undir aðra jörð í Eiðaþinghá. Okkur í landbn. finnst óeðlilegt að gera ábúanda á opinberri jörð að sérstökum eiganda á nokkrum hluta þess lands, sem hann nytjar, og geri ég því ekki ráð fyrir, að hún óski eftir að taka málið til frekari meðferðar.