Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. þessarar d. hefur haft til meðferðar og athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 143. Eins og fram kom hjá hæstv. félmrh. og einnig kemur fram í aths., sem frv. fylgja, er hér um þá breyt. eina að ræða á l. að gera aðstöðu verzlunar- og skrifstofufólks þannig, að það geti öðlazt aðild að atvinnuleysistryggingum. N, varð sammála um að mæla með frv. óbreyttu.



Herra forseti. Mál þetta er komið frá Ed. og var afgreitt þar samhljóða. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft málið til athugunar og leggur til á þskj. 172, að það verði samþ. 3 nm. skrifa þó undir ná1. með fyrirvara og bera fram brtt. á sérstöku þskj., þskj. 176, þess efnis, að ef heimildin verði notuð til endurgreiðslu á verðjöfnunargjaldi togaranna, skuli sjóðurinn ekki heldur bera neinn kostnað af að flytja olíu fyrir togarana milli útsölustaða. Samstaða n. nær þess vegna til þess, að togararnir verði undanþegnir verðjöfnunargjaldinu, sem nemur 130 kr. á tonn af fuelolíu, en 16.50 kr. á lítra af gasolíu. Togaraútgerð er nú starfrækt nær eingöngu frá Reykjavík og Hafnarfirði annars vegar og hins vegar frá Akureyri. Aðstæður eru nú mjög breyttar frá því, að verðjöfnunargjaldið var lögfest á árinu 1953. Togurum hefur fækkað mjög, og einkum hefur togaraútgerð dregizt saman úti um land, en jafnframt hefur fjölgað öðrum aðilum, sem nota sömu olíutegundir. Eins og afkomu togaraútgerðarinnar er nú háttað, er það beinlínis ósanngjarnt, að togarar í Reykjavík og Hafnarfirði, sem ekki njóta verðjöfnunar úr sjóðnum, greiði fyrir aðrar og sterkari atvinnugreinar. Akureyrartogararnir njóta að vísu verðjöfnunar úr sjóðnum, en olíunotkun þeirra er hverfandi lítill hluti af heildarolíunotkuninni, enda munu togararnir kaupa olíu erlendis, eftir því sem við verður komið. Eigi að síður mundi þetta vera nokkur búbót fyrir þessa fáu togara, að losna við verðjöfnunargjaldið, en njóta jafnframt þeirrar þjónustu, sem þarna er um að ræða, a.m.k. fyrir Akureyrartogarana. Við megum líka gjarnan minnast þess, að lengst af á þessari öld hafa togararnir verið beint og óbeint lyftistöng annarra atvinnuvega í landinu og ekki er ýkjalangt síðan þeir bjuggu við annað og lægra fiskverð en bátaflotinn og var því beinlínis um stórfellda verðjöfnun að ræða á þeirra kostnað. Enn fremur má minna á það, að þeir urðu að víkja af sumum af sínum beztu fiskimiðum til hagsbóta fyrir aðra aðíla. Togararnir eiga því vissulega inni hjá öðrum aðilum og þjóðarheildinni, þó að eitthvað sé reynt að hlynna að þeim í erfiðleikum þeirra, eins og nú er ástatt. Ráðstöfun sú, sem nú er gert ráð fyrir hér, mundi fjárhagslega aðeins vera mjög lítill hluti af umsetningu verðjöfnunarsjóðsins, og er ekki talið líklegt, að olía þyrfti að hækka í náinni framtíð af þeirri ástæðu. Að svo miklu leyti sem hér er um að ræða, að einhver borgaði fyrir annan, er um það að ræða að styrkja þessa sárafáu togara, sem enn eru eftir úti á landsbyggðinni. Togaraútgerðin hefur hins vegar mikla þýðingu fyrir atvinnulíf þessara staða, sem byggja frystihúsrekstur sinn að verulegu leyti á þeim, og ég legg því til, herra forseti, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Frv. þetta miðar að því að létta nokkrum útgjöldum af togaraútgerðinni, og fyrirhugað er sem sagt að undanþiggja togaraútgerðina frá því að greiða verðjöfnunargjald af olíum í þann verðjöfnunarsjóð, sem framkvæmir jöfnunarverð á olíu um allt land. Eins og hér hefur komið fram hjá frsm. meiri hl. fjhn., voru allir nm. sammála um það út af fyrir sig, að eftir atvikum væri rétt að veita togaraútgerðinni þessa hjálp, sem felst í þessu frv. En menn voru ekki á einu máli um það, hvernig ætti að koma þessari aðstoð við. Eins og frv. er, er aðeins gert ráð fyrir því, að togaraútgerðin verði undanþegin því að greiða gjald í verðjöfnunarsjóð, en eftir sem áður er það tryggt samkv. l., að það verður sama útsöluverð á olíum hvar sem er á landinu til togara, þ.e.a.s. olía, sem seld er til togara norður á Akureyri, á Siglufirði eða á Austurlandshöfnum, sem í mörgum tilfellum hafa verið afgreiðsluhafnir, olía til togara, sem afgreidd er á þessum stöðum, verður þar seld á sama verði og annars staðar. En ef heimild frv. yrði notuð og ekki yrði greitt neitt verðjöfnunargjald af innfluttri togaraolíu, er sýnilegt, að einhver verður að taka að sér þann kostnað, sem eftir stendur við að flytja olíuna út á land, þá olíu, sem togarar taka þar. Og það er í rauninni sú upphæð, sem hér er um að ræða að veita sem stuðning til togaraútgerðarinnar. Sérstök n., sem hefur íhugað þetta mál, hefur talið, að hér gæti verið um að ræða stuðning til hvers togara, sem næmi í kringum 200 þús. kr. á ári. En það mundi þá þýða fyrir togaraflotann í heild um 4–5 millj. kr. Ég hygg nú, að þetta sé of í lagt og hér sé ekki um svona mikinn stuðning að ræða, því að togararnir taka í rauninni ekki svona mikla olíu hér innanlands eins og þarna er reiknað með, og hér sé varla um miklu hærri upphæð að ræða heldur en 2–3 millj. kr. En hvernig yrði þá þessu fyrir komið, ef frv. yrði samþ. óbreytt, hver mundi greiða þennan flutningskostnað á olíunni norður til Akureyrar, Siglufjarðar og annarra afgreiðsluhafna úti á landi á þeirri olíu, sem þangað yrði flutt og togararnir tækju? Eftir stæði það, að verðjöfnunarsjóður yrði að standa undir þessum kostnaði. Það þýðir, að hann hefur ekki aðra möguleika, verðjöfnunarsjóður, en þá að leggja þetta sem aukagjald á alla aðra olíu, sem flutt er til landsins, þ.e.a.s. þessi stuðningur, sem þarna yrði veittur togaraútgerðinni á þennan hátt, yrði að koma sem aukaálag á olíunotkun allra annarra í landinu. Það liggur sem sagt fyrir, að það eru margir aðrir aðilar, sem nota sams konar olíur og togararnir nota, ýmist gasolíu eða fuelolíu, og þeir aðilar yrðu þá að standa undir þessu sérstaka gjaldi, vegna þess að það er gengið út frá því, sem við teljum allir að sé alveg sjálfsagt, að áfram verði tryggt, að það verði sama verð á olíu til togara hvar sem er á landinu, eins og verið hefur. Af þessum ástæðum er það, að við þrír fjhn.- menn, þ.e.a.s. fulltrúar Framsfl. í fjhn, og ég, teljum, að það ætti að breyta þessu frv. og samþykkja brtt. þá, sem við flytjum á þskj. 176. En þar leggjum við til, að bætt verði við 1. mgr. frv. því, sem hér segir: „Verði heimildin notuð, skal verðjöfnunarsjóður ekki bera neinn kostnað af að flytja olíu, er togarar kaupa, milli útsölustaða.“ Þetta mundi í reynd þýða það, að ríkissjóður eða einhver annar aðili verður að taka að sér að greiða þennan stuðning, sem þarf að veita togaraútgerðinni, en sú leið verði ekki farin að hækka olíu til húsakyndingar eða aðra olíunotkun hjá öðrum kaupendum í landinu. Við erum á móti því, að sú leið sé farin, þegar þarf að grípa til þess að styðja eina atvinnugrein, eins og í þessu tilfelli togarana, að þá sé fundin út slík skattlagning eins og raunverulega felst í þessu frv., þó að hún sé ekki ýkjastór. Um það hefur verið spurt í þessu sambandi, hvernig menn hugsi sér í rauninni að framkvæma þetta, eftir að verðstöðvunarfrv. hefur verið samþ. Ég hygg, að það geti einnig rekizt þar nokkuð á, vegna þess að innan tíðar hlýtur að koma að því, að verðjöfnunarsjóður, sem alltaf er gerður upp á sléttu, verður að fá með einhverjum hætti þessar tekjur, sem eiga að standa undir því að flytja olíur fyrir togara frá innflutningshöfn og út á land. Það er e.t.v. hægt að fela slíka hækkun um stuttan tíma, en að því kemur, að hún verður að koma fram. Finnist aðrar leiðir til þess að standa undir þessum sérstaka kostnaði heldur en ríkið greiði hann, stendur það opið samkv. okkar till., en við teljum, að það sé rangt að fara inn á þá braut að ætla verðjöfnunarsjóði, sem á að hafa það hlutverk eitt að tryggja það, að hægt sé að selja þær olíur, sem eru til sölu, á sama verði um allt land, að bera slíkt aukaálag sem hér er um að ræða. Í þessu sambandi er sagt, að togararnir hafi með því kerfi, sem verið hefur, verið skattlagðir jafnvel til stuðnings síldarverksmiðjum eða öðrum aðilum úti á landi. Um þetta höfum við ekki getað fengið nákvæmar upplýsingar, en einn af forstjórum olíufélaganna, sem er mjög kunnugur þessum málum, sagði hiklaust, að það yrði að teljast mjög vafasamt, að togararnir hefðu að undanförnu greitt meira í sjóðinn en úr sjóðnum hefði verið greitt fyrir þá. Af þeirri olíutegund, sem togararnir nota mest, þ.e.a.s. af fuelolíu, er greitt í sjóðinn 130 kr. af hverju innfluttu tonni, en þegar þarf t.d. að flytja þessa olíu norður til Akureyrar eða norður á Siglufjörð eða til Austfjarðahafna, þarf að greiða hartnær 300 kr. á tonn með vörugjöldum, sem eru á þessari vöru á þessum höfnum, hátt í 300 kr. á tonn úr sjóðnum, til þess að hægt sé að tryggja sama útsöluverð á þessari olíutegund alls staðar á landinu. Og meira að segja hér í næsta nágrenni er það svo, að á sama tíma sem tekið er af hverju fuelolíutonni, sem flutt er til landsins, sem tekjur í þennan verðjöfnunarsjóð 130 kr., er greitt úr sjóðnum 70 kr. á hvert tonn af olíu, sem notuð er t.d. í Hafnarfirði, á Hafnarfjarðartogurunum, vegna þess að Hafnarfjörður er ekki innflutningshöfn, og þetta er talið vera aukakostnaður, sem þeir hafa af því að ná í olíuna hingað eða koma olíunni til sín. Hér er því ekki um það að ræða, að hægt sé að gera neitt úr því, að það hafi verið hallað sérstaklega á togaraútgerðina í heild. Það mun vera sérlega lítið, því að eins og ég segi, það er ekki aðeins, að um það sé að ræða, að nokkrir togarar séu enn starfandi úti á landi, sem nota þar talsvert mikla olíu, heldur er það einnig svo, að Reykjavíkurtogarar og aðrir togarar verða að taka olíu í ýmsum öðrum afgreiðsluhöfnum í landinu, eftir því sem útgerð þeirra er háttað. Þannig hefur þetta t.d. verið á Austfjarðahöfnum nú hvað eftir annað að undanförnu. Ýmist hafa togararnir þá stundað veiðar fyrir Austurlandi eða verið að kaupa þar síld til útflutnings og annað þess háttar og tekið þá auðvitað olíur í þeim höfnum eitthvað, og þar er þeim sem sagt tryggð olían á sama útsöluverði og á innflutningshöfn eftir því meginskipulagi, sem gildir um verðjöfnun á olíu. Ég skal taka það fram, að ég tel, að hér sé í rauninni ekki um neitt stórt fjárhagsatriði að ræða að þessu sinni. En það er um talsvert stórt „prinsip“-atriði að ræða, hvort á að fara út á þá braut, þegar hallast hjá einum aðila, sem t.d. á aðild að þessum verðjöfnunarsjóði, hvort sem það eru nú togarar eða það er tiltekin grein bátaútvegsins eða einhverjir aðrir aðilar, og það þarf að veita þeim stuðning, hvort á að fara inn á þá braut að undanþiggja þá aðila greiðsluskyldu til sjóðsins og velta síðan þeim þunga, sem af því leiðir, yfir á aðra notendur olíu í landinu. Við þrír, sem stöndum að brtt. á þskj. 176, erum á móti því, að það sé farið inn á þessa braut, en tökum hins vegar undir það, að það sé rétt að veita togurunum þann stuðning, sem ætlað er að veita samkv. þessu frv., en teljum, að það eigi að gerast eftir öðrum leiðum en þeim að láta verðjöfnunarsjóðinn standa undir þessu. Í þessu sambandi vil ég minna á, að það hefur verið farið inn á nokkuð svipaða braut í öðrum tilfellum, þegar rétt hefur þótt að styðja togaraútgerðina. Ég hef fyrir mitt leyti fundið að því, tel, að það hafi verið ranglega að farið. Nú er t.d. búið að koma því þannig fyrir, að togararnir í landinu fá árlega miklu hærri fjárhæð greidda úr aflatryggingasjóði, sem lengst af var bara aflatryggingasjóður bátaflotans, - miklu hærri upphæð greidda úr aflatryggingasjóði á hverju ári heldur en þeir greiða í sjóðinn. Og þetta gerist með þeim hætti, að bátaútvegurinn verður á sama hátt að borga meira í sjóðinn en hann fær úr sjóðnum. Þetta liggur alveg tölulega fyrir og er í rauninni ekki hægt að þrátta um. Sama sagan hefur endurtekið sig í hinu almenna vátryggingakerfi, sem látið er gilda fyrir fiskiskipaflotann. Þar liggur það líka skýrt fyrir, að togararnir fá úr því kerfi greidda miklu hærri fjárhæð á hverju ári en þeir greiða til kerfisins. Og þetta verður á kostnað annarra. Svona aðstoð við atvinnugrein, sem þarf á aðstoð að halda, er að mínu viti röng, og það á ekki að halda lengra áfram á þessari braut. Ég vænti, að það sé í rauninni enginn ágreiningur um, að það þurfi að greiða fyrir togaraútgerðinni í landinu meira en gert er, eins og þar háttar nú til, og það sé út af fyrir sig sjálfsagt að reyna að gera henni þessi olíukaup nokkuð hagstæðari en þau hafa verið, en það eigi aðeins að finna aðra leið til þess heldur en hér er lögð til. Því má svo einnig bæta við, að það væri kannske ekki minni ástæða til þess að gera ráðstafanir í þá átt að færa niður verðið á fuelolíunni eða aðalolíutegundinni, sem togararnir nota, eftir öðrum leiðum en í sambandi við verðjöfnunargjaldið, vegna þess að samanburður á verði á þessari olíutegund hér á landi og í nágrannalöndunum er þannig, að olíuverðið er hér miklum mun hærra en t.d. í Þýzkalandi og í Bretlandi, svo að þar nemur miklum mun meiri fjárhæð en sem nemur því gjaldi, sem er verið að tala um að fella niður nú, 130 kr. á tonn. Það er því enginn vafi á því, að útsöluverðið á fuelolíu til togara og annarra er allt of hátt hér á landi nú, og það væri full ástæða til þess að vinna að því, að það væri lækkað. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar. Ég þykist hafa gert grein fyrir skoðunum okkar, sem stöndum að till. á þskj. 176, en þannig viljum við afgreiða frv., að sú till. verði samþ.



Herra forseti. Að gefnu tilefni í ræðu hv. síðasta ræðumanns vil ég lýsa því yfir, að verði þetta frv. samþykkt, mun heimildin, sem í því felst til þess að endurgreiða togurum verðjöfnunargjald af olíum, sem þeir nota, verða notuð, og jafnframt lýsa því yfir, að verðjöfnunargjald á fuelolíu og gasolíu mun ekki verða hækkað í því sambandi. Annars vil ég benda á, að þetta frv. var afgreitt með shlj, atkv. í hv. Ed. samkv. shlj, meðmælum hv. fjhn. þeirrar d., og ég kemst ekki hjá að segja, að ég er dálítið hissa á því og mér eru það nokkur vonbrigði, að ekki skuli eins geta farið hér í þessari hv. d. Mér þykir miður, að hv. síðasti ræðumaður skuli vera ósammála í þessu - að vísu ekki stórmáli - sínum ágæta flokksbróður Birni Jónssyni í Ed. og að framsóknarmennirnir tveir, sem að brtt. standa, milli þeirra og flokksbræðranna í Ed. skuli vera ágreiningur um þetta efni. En við því er auðvitað ekkert að segja. Ég vona samt, að frv. nái fram að ganga hér í þessari hv. d., því að ég tel, að hér verði um nokkurt hagsmunamál að ræða fyrir íslenzka togaraútgerð. Auðvitað er það rétt, að í kjölfar þess, að heimildin yrði notuð, mundi verðjöfnunarsjóðurinn missa nokkrar tekjur. Hv. þm, gat þess, að n. hefði áætlað þennan tekjumissi verðjöfnunarsjóðsins 4–5 millj. Sjálfur áætlaði hann tekjumissinn 2–3 millj. Ég vil enga tilraun gera til þess að áætla þessa upphæð, því að hún fer að sjálfsögðu eftir því, hvernig rekstri togaranna yrði hagað á næsta ári. Hins vegar vil ég undirstrika, að um hvora upphæðina sem væri að ræða, er hér um að ræða mjög lítinn hluta af heildarveltu verðjöfnunarsjóðsins, en hún er um 60 millj. kr. Hér er því aðeins um mjög lítið brot að ræða af heildarveltu sjóðsins. En hitt er auðvitað rétt, sem hv. þm. sagði, að notkun heimildarinnar mundi hafa það í för með sér, að togaraútgerðin nyti nokkurs styrks af verðjöfnunarkerfinu, og þá er mjög eðlilegt, að spurt sé: Hver á að greiða þennan styrk? Það er skynsamlega spurt. En högum verðjöfnunarsjóðsins er þannig komið nú vegna þess, hvernig hæð verðjöfnunargjaldsins hefur verið undanfarin ár, að hagur hans leyfir það, að hann sjálfur greiði þennan smávægilega styrk til togaraútgerðarimar. Ef menn spyrja, hvort það sé réttmætt, að verðjöfnunarsjóðurinn greiði þennan smávægilega styrk til togaraútgerðarinnar, er því einu til að svara, að togaraútgerðin hefur undanfarin ár tvímælalaust styrkt sjóðinn. Ég hefði getað haft hér meðferðis tölur um þetta efni, ef mér hefði dottið í hug, að það yrði vefengt, enda vefengdi hv. þm. það í sjálfu sér ekki, heldur vildi gera lítið úr því. En eins og menn hljóta að sjá í hendi sér, ef menn athuga það, að næstum allir, að undanteknum þremur Akureyrartogurunum, næstum allir þeir togarar, sem nú eru í rekstri eða hafa verið í rekstri undanfarin ár, 22 togarar, eru gerðir út frá Reykjavík eða Hafnarfirði og taka auðvitað langmestan hluta sinnar olíu hér í Reykjavík, þá gefur auga leið, að þeir hljóta að hafa borgað allmiklu meira fé til sjóðsins en þeir hafa fengið greitt úr honum, og er auðvelt að sýna fram á með athugunum á reikningum sjóðsins, að þetta hefur verið svo. En þetta leyfi ég mér að fullyrða, og mér datt satt að segja ekki í hug, að neinn mundi andmæla þessu. Þetta var ekki svo, þegar verðjöfnunarkerfið var tekið upp á árinu 1953. Þá mun mega telja, að nokkur jöfnuður hafi verið á milli þess, sem togararnir greiddu í sjóðinn, og þess, sem þeir fengu greitt úr honum. En meginbreytingin, sem orðið hefur á þessum 13 árum, sem síðan eru liðin, er sú, að þungi togaraútgerðarinnar hefur flutzt til Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, þar sem olíuverð er hærra en það ætti að vera, ef ekki væri verðjöfnun, og hins vegar hafa komið til ákaflega stórir gasolíunotendur utan Reykjavíkur, þ.e.a.s. síldarverksmiðjurnar vegna síldarverksmiðjurekstrarins á Austfjörðum, sem notið hafa góðs af verðjöfnunarkerfinu. M.ö.o.: nokkur undanfarin ár hefur það verið þannig, að verðjöfnunarkerfið hefur íþyngt togaraútgerðinni, en aftur á mótí verið síldarverksmiðjunum úti á landi, sérstaklega á Austfjörðum, í vil. Þó að togaraútgerðin fái á næstu árum smávægilegan beinan styrk úr verðjöfnunarkerfinu, tel ég það ekki vera annað en réttmæta endurgreiðslu á þeim bagga, sem togaraútgerðin hefur borið undanfarin ár vegna verðjöfnunarkerfisins. En mergur málsins er auðvitað sá, og á því vil ég enda þessi fáu orð mín, að þó að heimildin verði notuð - og hún verður notuð, er ríkisstj. staðráðin í því, að af því leiði ekki hækkun á verðjöfnunargjaldinu, og þar af leiðandi verður engin verðhækkun af þeim sökum á fuelolíu og gasolíu.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkrar aths. - Mér kemur heldur einkennilega fyrir að heyra sumt af því, sem hæstv. viðskmrh. upplýsti hér um þetta mál, einkum og sérstaklega það, að hagur verðjöfnunarsjóðsins væri þannig, að hann gæti tekið á sig það gjald, sem hér væri um að ræða. Sú regla hefur verið, eftir því sem ég bezt veit, ég fylgdist með því allnákvæmlega í nokkur ár, að verðjöfnunarsjóðurinn hefur alltaf verið gerður upp árlega og tekjur sjóðsins, sem eru verðjöfnunargjald, sem lagt er á alla innflutta olíu, sem myndar tekjur sjóðsins, eru notaðar til þess að standa undir þeim kostnaði, sem af því leiðir að flytja olíutegundirnar frá innflutningshöfn og út á land. Og þannig er séð um það, að tekjurnar standist í rauninni alltaf á við útgjöldin, og þetta er hreyft til eftir því. Ég ræddi einmitt núna, meðan n. hafði þetta mál, við forstöðumann verðjöfnunarsjóðsins í rn., og hann sagði alveg skýrum orðum, að verðjöfnunarsjóðurinn gæti ekki tekið neitt á sig út af fyrir sig, vegna þess að tekjur hans væru alltaf látnar ganga upp í sambandi við útgjöldin. Standi svo á eftir eitt ár, að það myndist einhver lítils háttar afgangur, vegna þess að tekjurnar hafi orðið heldur meiri en útgjöldin á því ári, ber beina skyldu til þess að gera áætlun aftur fyrir næsta ár þannig, að þetta verði jafnað. Það hefur aldrei verið til þess ætlazt, að verðjöfnunarsjóðurinn gæti farið að hafa nettótekjur, sem hægt væri að ráðstafa til einhvers allt annars. Þá væri þarna orðið um skattlagningu á olíu að ræða og alveg ranga framkvæmd á verðjöfnunarkerfinu. Nei, það er rétt að viðurkenna það eins og það er, að hér er auðvitað verið að fara inn á þá braut að undanþiggja einn aðilann frá því að leggja til tekjur í sjóðinn til þess að standast þau útgjöld, sem þessi aðili á jafnframt að njóta kostanna við. Og þetta verður vitanlega ekki gert í gegnum þetta kerfi án þess að leggja á einhvern annan aðila. Og spurningin er þá bara: Er ætlunin, að t.d. ríkissjóður taki þetta að sér? Ef verðjöfnunargjaldinu verður ekki breytt, getur það líka komið út í því, að það yrði greiðsluhalli í verðjöfnunarkerfinu, það yrði ekki hægt að standa undir þeim kostnaði, sem af því leiðir, að það þarf að flytja olíutegundirnar út á land. Nei, þetta er vitanlega ekki hægt að gera, en það er oft hægt að gera slíkt um nokkurra mánaða skeið, sem sagt að fela einhverja upphæð eða láta það vera að greiða eitthvað af því, sem maður er í rauninni skuldbundinn að greiða. En verðjöfnunarkerfið er byggt þannig upp, að þar eiga tekjur og gjöld að standast á í þessum efnum. Ég heyrði, að hæstv. viðskmrh. hefur alveg greinilega gert sér rangar hugmyndir um það, hvernig þessi sjóður hefur starfað að undanförnu í sambandi við afkomu togaranna. Það hefur einmitt verið sveigzt til þess að ákveða ýmis útgjöld úr sjóðnum togurunum í hag, m.a. vegna þess, að það hefur orðið breyting á togaraútgerðinni, eins og t.d. gjaldið í sambandi við Hafnarfjarðartogarana hefur nú verið ákveðið svona, en á tímabili var þarna ekki um nema óverulegt gjald að ræða, enda er þetta gjald alveg greinilega ákveðið til þess að jafna hér nokkuð metin. Ég get auðvitað ekki sagt annað í þessum efnum en það viðvíkjandi því, hvort togararnir hafa að undanförnu í rauninni tapað eitthvað á verðjöfnunarfyrirkomulaginu út af fyrir sig, annað en það, sem einn af þeim mönnum, sem eru í stjórn verðjöfnunarsjóðsins, og einn af forstjórum olíufélaganna sagði um þetta efni. Þar þurfa að koma auðvitað til nákvæmir útreikningar, en það út af fyrir sig sannar ekki, að það hafi hallazt á togarana, þó að það séu flestir togarar gerðir út frá Reykjavík, á meðan það er þannig, að það kostar miklum mun meira en 130 kr., sem eru teknar af hverju tonni í verðjöfnunarsjóðinn, að koma hverju tonni út á afgreiðsluhafnirnar úti á landi, að það kostar upp í 300 kr. Þá geta vitanlega togararnir, þó að þeir séu færri úti á landi, tekið fullt eins mikla upphæð og hinir koma til með að leggja í sjóðinn, og þegar þess er svo gætt einnig, að togararnir, sem eru hér í Reykjavík, verða í mjög mörgum tilfellum að taka olíur handa sér úti á landi. En út af því, að um það er rætt, að það geti komið upp, að það hallist hér nokkuð á á milli síldarverksmiðja, sem nota sömu olíutegundir, og svo togara, er tiltölulega hægur vandi að nota þau lög, sem í gildi eru, og reglur, sem í gildi eru um verðjöfnunarkerfið, til þess að koma í veg fyrir slíkt. Og það er vitanlega sjálfsagt að gera það. En þar verður sem sagt að vera um fullkomna og eðlilega verðjöfnun að ræða, en ekki skattlagningu öðrum til handa. Það leyfa þau lög ekki. Það er rétt, eins og ég sagði hér í mínni fyrri ræðu, að hér er ekki um neina stóra fjárhæð að ræða. Ég held, að þessi stuðningur við togaraútgerðina verði ósköp óverulegur, því að sannleikurinn er sá, að togaraútgerðin er rekin þannig nú hér, að hún kaupir eins mikið af þessari olíu, sem hún notar, í erlendum höfnum og hún mögulega getur, því að þar er verðið miklu lægra en innanlands, og togararnir eru reknir þannig, að þeir sigla með meiri hlutann af sínum afla á erlendan markað. Olíukaup þeirra hér heima eru því ekki mjög veruleg, eins og horfurnar eru. En ef líka breytist verulega um rekstraraðstöðu togaranna, þannig að það yrði miklum mun hagstæðara að reka togara en verið hefur og hagstæðara sérstaklega fyrir þá að leggja upp afla hér innanlands, gæti hér líka orðið um að ræða miklu meiri upphæð en 4–5 millj. Þá gæti hér orðið um miklu hærri fjárhæð að ræða, því að þá gætu líka togararnir orðið fleiri í rekstri en þeir eru nú. Og þá er ég ósköp hræddur um það, að þá færu aðrir olíunotendur í landinu að segja til sín, ef þeir ættu að kosta flutninginn á olíum, sem togararnir nota, því að þeir nota bæði gasolíu og fuelolíu, - ef þeir ættu að kosta það í krafti þessarar lagabreytingar, sem hér er stefnt að því að gera. Ég held, að hæstv. ríkisstj. ætti að átta sig á því, að það eðlilega er, að við höldum áfram verðjöfnunarkerfinu á olíu og benzíni, það sé nauðsynlegt, og það eigi að starfa alveg óhindrað sem verðjöfnunarkerfi, þ.e.a.s. að afla tekna í sérstakan verðjöfnunarsjóð af innfluttri olíu til þess að tryggja það, að hægt sé að halda uppi jöfnu olíuverði um allt land. Það á svo ekki að blanda inn í þetta verðjöfnunarkerfi stuðningi til eins eða neins og ekki skattlagningu í einu eða neinu formi. Í þeim tilfellum, þegar þarf að aðstoða einhvern vegna lélegrar afkomu, á að gera það eftir öðrum leiðum heldur en blanda því inn í þetta kerfi, og það er það, sem við viljum, að gert verði, sem flytjum hér brtt. Við getum tekið undir það, að rétt sé að veita togurunum þessa hjálp, sem hér um ræðir, en við viljum ekki gera það á þennan hátt, sem þarna er fyrirhugað, og ekki einu sinni þó að því sé lýst yfir, að menn ætli ekki að breyta neinum gjöldum, því að við vitum það, að í gegnum verðjöfnunarkerfið er þetta ekki hægt nema þá örstuttan tíma, því að vitanlega er ekki hægt að greiða stuðning til ákveðins aðila, 3–4 millj., án þess að einhver verði að borga. Um það er ekkert að villast. Það er hægt að fela þetta örstuttan tíma, en svo vitanlega kemur að því, að einhver verður að greiða þetta, og við erum á móti því, að sjálft verðjöfnunarkerfið sé látið greiða þetta. En ég fyrir mitt leyti teldi mjög eðlilegt, að að því leyti sem þarna yrði um beinan stuðning að ræða, hlypi ríkið undir bagga eða þá að leitað yrði annarra ráða, ef ríkisstj. sýndist, að það væri þægilegra.



Herra forseti. Auðvitað er það laukrétt hjá hv. þm., að verðjöfnunarsjóðurinn á að jafnast á hverju einstöku ári eða árabili, þ.e. tekjur hans af verðjöfnuninni og gjöld hans í sambandi við hana eiga að vera jöfn. Það er þó aldrei hægt að tryggja það, að á ákveðnu ári verði um jöfnuð að ræða. Það er komið undir því, hversu gjöldin hafa verið ákveðin há og hver olíunotkunin hefur verið á hinum einstöku tegundum, hvort jöfnuður næst eða ekki, og reynslan hefur sýnt, að stundum er hagnaður á ákveðnum árum og stundum er halli. Og venjan er þá sú og hefur verið sú, eins og ég veit að hv. þm. er algerlega ljóst, að þessi hagnaður eða halli er þá fluttur á milli ára, þannig að verðjöfnunarkerfið í heild á auðvitað alltaf að jafnast, tekjur þess og gjöld tekið yfir 10 ára tímabil eiga auðvitað að skila fullum jöfnuði. En hv. þm. talar eins og verðjöfnunarkerfið fyrir hverja einstaka atvinnugrein eigi líka að jafnast. Það er mikill misskilningur aftur á móti. Það, sem er honum þyrnir í augum í þessu sambandi, er, og nú kemur það alveg skýrt fram, ef heimildirnar eru notaðar, og það játað, við gerum það alveg með opnum augum, við vitum alveg, hvað við erum að gera, gerum það vísvitandi, það er beinlínis tilgangur þessa frv., að togaraútgerðin njóti nokkurs góðs af verðjöfnunarkerfinu á næstu árum. Það raskar ekki þeirri staðreynd, að verðjöfnunarkerfið eftir sem áður mun sýna fullkominn jöfnuð. Það, sem hv. þm. er að finna að, er, að það skuli geta komið fyrir innan verðjöfnunarkerfisins, að ákveðin grein njóti góðs af verðjöfnunarkerfinu. Nú kemur í ljós, um það er enginn ágreiningur, það befur verið skýrt tekið fram af minni hálfu frá byrjun, að af þessu mun það hljótast, að togaraútgerðin mun hljóta lítinn, smávægilegan stuðning af verðjöfnunarkerfinu, ef þessar heimildir verða notaðar. Og það er þetta, sem hv. þm. vill ekki sætta sig við og stingur upp á, að ríkissjóður standi þá undir þessum stuðningi. Með nákvæmlega sama hætti gæti ég látið fara fram athugun á því, hvort síldarverksmiðjur á Austurlandi nytu hagnaðar eða halla af verðjöfnunarkerfinu. Ég bjóst ekki við þessari umr. hérna, svo að ég bjó mig ekki undir það. Það er enginn vandi með litlum fyrirvara að gera það dæmi upp, rétt eins og með togarana. En ég veit, hver niðurstaðan af þessu yrði. Síldarverksmiðjurnar á Austurlandi njóta stórhagnaðar, njóta milljónahagnaðar af verðjöfnunarkerfinu. Með nákvæmlega sama hætti mætti segja, að þær ættu að skila ríkissjóði þessum hagnaði. Ef hv. þm. hefði viljað vera sjálfum sér samkvæmur, hefði hann gjarnan mátt hafa það einnig í sinni till., að ef það kæmi í ljós við athugun, að t.d. síldarverksmiðjurnar í heild, það er heil atvinnugrein eins og togararnir eru heil atvinnugrein, - ef það kæmi í ljós, að þær græddu á verðjöfnunarkerfinu, skyldu þær skila gróðanum í ríkissjóð. Og þá væri lítill vandi að styðja togarana, ekki aðeins með þessari upphæð hér, heldur miklum mun myndarlegar. Eg mæli ekki með slíku. Mér dettur slíkt ekki í hug, af því einmitt að ég vil láta verðjöfnunarkerfið verka eins og hv. þm. sagði að það ætti að verka. Það á að verka sem heildarverðjöfnun um allt landið, og það á ekki að skipta nokkru máli, hvort einstök grein eins og togaraútgerð nýtur hagnaðar af því núna eða mun gera á næstu árum, eins og síldarverksmiðjurnar hafa notið hagnaðar af því um mörg undanfarin ár, eftir að gasolíunotkun þeirra jókst eins stórkostlega og hún nú hefur vaxið. Mér hefur aldrei komið til hugar og ég held engum að sjá ofsjónum yfir því, hversu mjög síldarverksmiðjurnar hafa hagnazt á þessu kerfi, vegna þess að ekki er hægt að koma í veg fyrir það. Verðjöfnunarkerfi hlýtur í sjálfu sér að geta leitt til slíks. Það hlýtur að geta leitt til slíks, og við því er ekkert að gera. Verðjöfnun er gerð sem félagsleg ráðstöfun til þess að tryggja sama verð á tiltekinni vöru kringum allt land. Það er jöfnuð aðstaðan milli þéttbýlís og dreifbýlis. Um þetta hefur þingið verið nokkurn veginn sammála, að það skyldi gert að því er snertir olíu, og þá verða menn að taka afleiðingunum af því, sem geta orðið þær, að sumar atvinnugreinar geta orðið að bera bagga þess vegna, eins og togararnir hafa gert undanfarið, og sumar atvinnugreinar geta hagnazt á þessu, eins og síldarverksmiðjurnar gera nú. Þetta er óhjákvæmilegur fylgifiskur verðjöfnunarkerfis. Auðvitað mætti segja, að það hefði verið hægt vegna þess ástands, sem nú er orðið að því er togarana snertir, að þeir séu raunverulega teknir út úr verðjöfnunarkerfinu sem gjaldendur, en fái að vera kyrrir í því sem njótendur. Það er það, sem raunverulega gerist. Þeir eru teknir út úr kerfinu sem gjaldendur, en fá að vera inni í því sem njótendur. Auðvitað má segja, að það hefði verið hægt að taka þá alveg út úr kerfinu, bæði sem gjaldendur og njótendur, það hefði verið hægt, og við það hefði verðjöfnunarsjóðurinn sparað nokkur útgjöld, og þá má auðvitað segja, að hægt hefði verið að lækka verðjöfnunargjaldið frá því, sem það er í dag. Svona hefði auðvitað mátt hugsa. En það er nú í ár svo hátt, að það þarf ekki að hækka það. Það er það, sem ég sagði. Það þarf ekki að hækka það. Það hefði verið hægt að lækka það, ef þetta hefði verið gert, það er alveg rétt, það hefði verið hægt. En ég tel það rangt, beinlínis rangt í þeirra garð að taka togarana út úr kerfinu og lækka verðjöfnunargjaldið eitthvað örlítið. Það mundi varla finnast fyrir því, af gasolíunni eiginlega alls ekki, vegna þess hve gasolíunotkun togaranna er örlítill hluti af heildargasolíunotkuninni. Það mundi áreiðanlega ekki hafa nokkur áhrif á gasolíuverðjöfnunargjaldið, en það gæti haft örlítil áhrif á verðjöfnunargjaldið á fuelolíunni. En ég tel það, og þess vegna getur það örugglega staðizt, að ekki þurfi að hækka verðjöfnunargjaldið á fuelolíu og gasolíu, þó að heimildin verði notuð, það er alveg öruggt. En hitt er rétt hjá þeim, sem því vilja halda fram, að það hefði verið hægt að lækka verðjöfnunargjaldið á fuelolíu eitthvað örlítið, ef togararnir hefðu verið teknir algerlega út úr kerfinu. Ég tel rangt að gera það. Ég tel Akureyrartogarana eftir sem áður eiga að fá að njóta góðs af verðjöfnunarkerfinu. Um það var Ed. mér algerlega sammála, öll Ed., allir þm. Ed. Þeir eiga áfram að geta notið góðs af verðjöfnunarkerfinu, og tel ég sanngjarnt, að verðjöfnunarkerfið, eins og ég vil orða það, greiði þennan stuðning, vegna þess að það hefur haft tekjur af togurunum um mörg undanfarin ár. Hér er raunar ekki um annað að ræða en endurgreiðslu á því, sem togararnir sannanlega hafa ofborgað í verðjöfnunarkerfið á undanförnum árum.



Herra forseti. Ég hef oft verið að velta því fyrir mér hér framan af á þessu þingi, að ég hef heyrt það nokkrum sinnum í sambandi við þessar umr. um togara og um olíu, að togararnir hafi að undanförnu borgað meira og minna til síldarverksmiðja á Austurlandi í gegnum olíuverð. Þetta hefur bögglazt dálítið fyrir mínu brjósti og sérstaklega núna vegna þess, sem ég stóð nú eiginlega upp til að vekja athygli á og ekki hefur komið fram í þessum umr. hingað til, ekki svo að ég hafi heyrt, - en það er, að nýlega er búið að byggja á Austurlandi innflutningsbirgðastöð fyrir olíu. Og ég skil þetta mál þannig, að rökin fyrir því, að það sé hægt að segja, að togararnir hafi staðið undir eða greitt með olíunni til Austurlandsins, séu þau, að hingað til hefur allur innflutningur á olíunni verið til Reykjavíkur, og þess vegna hefur orðið að flytja hana þaðan og til verksmiðjanna fyrir austan. Nú er þetta breytt með byggingu birgðastöðvarinnar á Seyðisfirði, og þá sé ég ekki annað en það hljóti að vera alveg sama aðstaða með að afgreiða olíu frá þeirri stöð, sem hún er flutt beint til frá útlöndum, eins og frá stöðvum hér í Reykjavík. Þetta finnst mér nauðsynlegt að komi hér fram. Þetta er að vísu nýtilkomið. En ég vil þá jafnframt bæta því við út af því, sem fram hefur komið t.d. með togarana á Akureyri og það spursmál, sem mér skilst að sé nú kannske aðaltilefni þeirrar brtt., sem hér liggur fyrir, það er flutningskostnaðurinn á olíunni frá innflutningshöfn og þangað, þá skilst mér, að sú spurning væri úr sögunni, ef t.d. á Akureyri væri komin ein innflutningsstöð fyrir olíu. Og ég man það í umr. við menn um þessi mál, sem hafa verið þeim kunnugir, þá hafa þeir talið, að það væri nú orðið fullkominn grundvöllur fyrir, að slík innflutningsstöð væri sett upp á Norðurlandi og þá sennilega helzt á Akureyri. Mér þykir rétt, að þetta komi fram hér, af því að það hefur ekki verið dregið inn í þessar umr. Það er kannske að einhverju leyti vegna þess, að Austurlandið hefur verið nefnt svo mikið í þessu sambandi eða síldarverksmiðjurnar þar. Ég dreg ekki í efa, að hægt sé að finna einhver rök fyrir því, sem hæstv. viðskmrh. sagði, að það mundi vera hægt að reikna það út, að sá hagnaður, sem síldarverksmiðjurnar hefðu notið af olíujöfnuninni, næmi millj. kr. á undanförnum árum. Það kann að vera rétt. En ég vil þá jafnframt minna á það í leiðinni, sem auðvitað er öllum ljóst og ætti ekki að vera þörf á, að það er ótalinn milljónahagnaður, sem þjóðfélagið í heild hefur notið af síldariðnaðinum á Austurlandi á undanförnum árum. En sem sagt, aðalerindi mitt hingað í ræðustólinn undir þessum umr. var einmitt að vekja athygli á þessu, að það er nýbúið að reisa innflutningsbirgðastöð á Austfjörðum fyrir olíu, þar sem hún er flutt beint frá útlöndum, og mér sýnist, að það hljóti að snúa þessu dæmi við og mundi gera það á sama hátt hvað Norðurlandið snertir, þegar slík stöð væri komin þar upp.



Herra forseti. Það var með sérstöku tilliti til landsbyggðar á Íslandi mjög góð regla að mínum dómi, sem tekin var upp með setningu l. árið 1953 um verðjöfnun á olíu og benzíni. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að þessar vörur, olía og benzín, eru í vaxandi mæli hér og annars staðar í veröldinni undirstaða atvinnulífs í ýmsum greinum og lífsþæginda. Það er því mikilsvert, að menn eigi um allt land hinn sama kost á þessum vörum, en í 1. gr. l. frá 1953 segir svo: „Söluverð á gasolíu, brennsluolíu, ljósaolíu og benzíni skal vera hið sama á öllum útsölustöðum á landinu.“ Þessi gr. er í raun og veru undirstaða l., en í öðrum gr. frv. er gerð nánari grein fyrir því, hvernig eigi að koma þessu í kring, það skuli gert með því, eins og segir í 2. gr., að greiða verðjöfnunargjald af olíu og benzíni, sem keypt er til landsins. Í l. er ekkert um það, hvað þetta verðjöfnunargjald eigi að vera hátt, hvorki lágmark né hámark. Það er á valdi viðskmrn. á hverjum tíma, sem ákveður verðjöfnunargjaldið til 3 mánaða í senn, en upphæð gjaldsins á að vera við það miðuð, að hún nægi til að greiða flutningskostnað. Mér finnst, að ætla mætti af sumu, sem hér hefur fram komið, að ákvæði l. væru ýtarlegri um þessa hluti og að hér væri verið að grípa inn í einhverja sérstaka lögbundna ákvörðun um þetta verðjöfnunargjald, en hún er nú ekki lögbundnari en þetta, að á skuli lagt verðjöfnunargjald. Þetta er ákaflega rúmt lagaákvæði og mjög í höndum þessa aðila, þ.e.a.s. viðskmrn., sem ákveður verðjöfnunargjaldið. Með sérstöku tilliti til þess, hvernig ákvæðin um verðjöfnunargjaldið eru, fæ ég raunar ekki séð, að það hafi verið nauðsyn að flytja þetta lagafrv. varðandi togarana. Það getur verið, að ég hafi ekki fullkomlega skilið einhverjar þær ástæður, sem þarna kunna að vera fyrir hendi, en mér virðist, að þetta sé mjög í höndum rn., sem leggur verðjöfnunargjaldið á. Það er t.d. ekki sagt, að verðjöfnunargjaldið skuli vera jafnt á öllum tegundum, sem hér er um að ræða. Jafnframt virðist mér það koma fram, að togaraflotinn í heild muni ekki hagnast mjög mikið á framkvæmd þessa frv., þótt að lögum yrði og heimildin notuð, eins og hæstv. viðskmrh. gerir ráð fyrir að verði. Um það virðist ekki vera ágreiningur, að hér sé ekki um háa upphæð að ræða, sem togaraflotanum komi til góða í þessu sambandi, meira að segja mjög lága miðað við þær upphæðir, sem þar er um að ræða, og þær upphæðir, sem togaraflotanum hafa verið greiddar, bæði úr ríkissjóði og úr aflatryggingasjóði sjávarútvegsins, til þess að mæta þeim rekstrarhalla, sem hann hefur átt við að búa undanfarin ár. Þetta er mjög lítil upphæð, sem hér er um að ræða í sambandi við það, sem að sjálfsögðu ætti að vera hægt að útvega á einhvern annan hátt. En því er ég að tala um þetta, að mér finnst, að varhugavert geti verið að skerða ákvæði þessarar löggjafar frá 1953 með undanþáguákvæðum. Ég efast um, að það verði til góðs fyrir neinn að gera það. Þó að þetta skipti ekki miklu máli, sem hér er farið fram á, og um litlar upphæðir sé að ræða, getur það e.t.v. skipt meiru síðar, að þetta hafi verið gert núna. Ég er einn þeirra manna, sem telja, að mikil þörf sé á að styðja togaraútgerðina, eins og sakir standa. En ég mundi ekki hafa lagt til, að það yrði gert með því að breyta á þennan hátt þessari mjög svo mikilsverðu og þörfu löggjöf og skapar þar smugu, sem síðar gæti orðið undanfari annars meira. Þess vegna vil ég nú skjóta því hér fram til hæstv. ráðh. og annarra, sem að þessu standa, hvort ástæða sé til þess að vera að hraða þessu máli nú í gegnum þingið, hvort ekki væri réttara að hugsa sitt ráð, hvort ekki væri einhver önnur leið til að fá þessa tiltölulega litlu upphæð til togaraflotans, samanborið við aðrar upphæðir, sem nefndar hafa verið í því sambandi og af höndum reiddar, annað ráð en að hrófla við þessum lögum.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths., í rauninni til að undirstrika það, sem hv. 3. þm. Austf. sagði hér um þessi mál. Að mínum dómi virtist mér hann skilja miklu betur en hæstv. viðskmrh. þann grundvöll, sem verið hefur frá upphafi að þessu verðjöfnunarkerfi. Hér hafa áður farið fram miklar umr. um það, þegar einstakir menn hafa verið að halda því fram, að þessi eða hinn aðilinn í landinu hafi verið að tapa á verðjöfnunarkerfinu og aðrir að græða á verðjöfnunarkerfinu. Það er í rauninni grundvallarmisskilningur að tala um þetta. Þegar verðjöfnunin fyrst var ákveðin, stóðu menn einmitt frammi fyrir því, að það voru að koma fleiri og fleiri aðilar upp í landinu sem sögðu: Við flytjum þá bara olíuna inn beint til okkar, innflutningshafnirnar verða þá margar, en ekki bara ein. - Og þá hefði þetta farið þannig, að fyrir þjóðarheildina hefði flutningurinn á olíu til landsins orðið óhagstæðari. Þá hefðum við ekki getað tekið þá stærstu farma, sem við höfum tekið til landsins, alla á einn stað og dreift svo olíunni út um allt landið frá þessum stað. Þá hefði sá staður, í þessu tilfelli Reykjavík, orðið að sætta sig við miklu minni farm til landsins, ef hún hefði aðeins átt að flytja inn til sín þá olíu, sem hér er notuð. Aðilar bæði á Austurlandi og Norðurlandi voru þá mjög farnir að gera kröfur um það, að þar yrði komið upp innflutningsstöðvum, og öll aðstaða var orðin þar til þess, og þá hefðu þeir flutt inn sína olíu og kannske í sumum tilfellum þá þurft að flytja olíu hingað suður. Það er rétt, að það bar á því í upphafi, að sérstaklega menn hér í Reykjavík töldu þetta vera svo fast, að Reykjavík væri eini innflutningsstaðurinn, að í rauninni væri Reykjavík, eins og þá var sagt, að borga með olíu til allra annarra í landinu. En ég hélt satt að segja, að þetta væri alveg liðinn tími og menn væru búnir að átta sig á því, að þetta er ekki svona, og eins og hv. 3. þm. Austf. benti réttilega á, er núna t.d. aðstaða á Austurlandi jafngóð og sú bezta í Reykjavík til þess að taka við. hinum stærstu olíuförmum erlendis frá og flytja olíuna þangað inn beint, og það er gert. Þá ættu Austfirðingar og aðrir að fara að reikna dæmið þannig að segja: Þegar olían er flutt þaðan, erum við að borga með olíunni til annarra. - Þetta er auðvitað alger hugsunarvilla. Það, sem menn komu sér saman um hér í upphafi, var þetta: Við allir landsmenn þurfum á olíum að halda. Við flytjum það inn sameiginlega, dreifum því út um landið á þann hagstæðasta hátt, sem við getum gert, og við ætlum okkur allir að búa við sama verð, þegar um sams konar olíu er að ræða. Og þannig hefur olíukerfið verið byggt upp. Það er því hrein fjarstæða hjá hæstv. ráðh. að vera að tala um það, að síldarverksmiðjur á Austurlandi eða einhverjir aðrir hafi verið að græða á kerfinu. Hér er vitanlega ekki um neitt slíkt að ræða. Ef menn færu í það, eins og nú er ástatt, að brjóta kerfið niður, færi það alveg tvímælalaust þannig, að m.a. síldarverksmiðjur á Austurlandi yrðu líklega fyrstar af öllum til þess að komast í lægsta innflutningsverðið. En það er ekki það, sem ég álít að sé hið hagstæða í þessu. Það er hins vegar það, að við eigum að virða verðjöfnunarkerfið sem slíkt, halda því uppi sem hreinu verðjöfnunarkerfi. Það hefði vitanlega verið hægt, eins og hæstv. ráðh. sagði hér, að taka þessa olíutegund, fuelolíuna, algerlega út úr verðjöfnunarkerfinu. En út úr því hefðum við fengið þann óskapnað, sem ríkisstj. vildi ekki standa að, að þá hefði olíuverðið til togara hér í Reykjavík, á meðan Reykjavík var aðalinnflutningshöfnin, orðið miklum mun lægra en hjá togurum annars staðar á landinu, og vitanlega gert þeim leikinn miklu erfiðari, eða þá að þetta hefði leitt til þess, að þeir hefðu farið að flytja til sín beint erlendis frá það, sem þeir þurftu að nota, og Reykvíkingar einir til sín það, sem þeir þurftu að nota, sem hefði verið óhagstætt fyrir þjóðarheildina. Auðvitað komst ríkisstj. að raun um, að það þurfti að tryggja sama verð á togaraolíum um allt land. En þegar ekki á lengur að láta þá greiða í sjóðinn, verður einhver að greiða þetta fyrir þá, það er ekki nokkur leið að láta einn aðila græða 3–4 millj. kr. á ári, án þess að einhver borgi það. Og ég álít fyrir mitt leyti að þá sé það í rauninni brot á öllum meginreglum verðjöfnunarkerfisins að ætla að láta verðjöfnunarkerfið fara að borga þennan stuðning, sem þarna er um að ræða. - Svo skal ég ekki frekar þræta um þetta.



Herra forseti. Ég verð að síðustu að endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að mér eru það mikil vonbrigði og raunar einnig undrunarefni, að eftir að öll hv. Ed. hefur fallizt á það sjónarmið, sem liggur til grundvallar þessu frv., skuli þessi hv. þm. hér í Nd. hefja andóf við frv. og vilja spilla því, að tilgangur þess náist. Þetta er sérstakt undrunarefni vegna þess, að þessi hv. þm. leggur gjarnan á það mikla áherzlu, að hann sé sérstakur stuðningsmaður útgerðar á Íslandi og þá ekki síður togaraútgerðar en annarrar útgerðar. En það er augljós tilgangur þessa frv., það mundi verða afleiðing af samþykkt þess, að togaraútgerðin, eins og margsagt hefur verið, mundi njóta nokkurs stuðnings af verðjöfnunarkerfinu, og ég er búinn að segja áður og vil endurtaka það hér að síðustu, að ég tel þann stuðning vera fullkomlega réttlætanlegan á næstu árum, vegna þess að það er sannanlegt og raunar sannað, að togararnir hafa borið bagga vegna verðjöfnunarkerfisins á undanförnum árum. Það er auðvitað algerlega rétt, að þann stuðning, sem þeir fá á næstu árum vegna samþykktar þessa frv., verður einhver að borga, - hann verður einhver að borga, það er alveg rétt, og það er líka rétt, að það munu olíunotendur almennt í landinu borga á næstu árum. En ég tel sanngirnismál, að þetta gerist, vegna þess, að togararnir hafa á undanförnum árum greitt meira í verðjöfnunarkerfið en þeir hafa fengið úr því, og þar af leiðandi stutt aðra olíunotendur á undanförnum árum. Það, sem gerist og mun gerast á næstu árum, er ekkert annað en það að snúa því við, sem hefur gerzt á undanförnum árum. Alveg eins og togararnir hafa verið nettógjaldendur um mörg undanfarin ár, munu þeir á komandi árum verða nettóþiggjendur. Það mætti auðvitað reyna að gera þetta dæmi endanlega upp, alveg frá því að verðjöfnunarkerfið kom í gildi. Það er hægt, reikningar þess eru svo glöggir og svo skýrir, að það væri enginn vandi að gera það. En hv. þm. fann ekkert til með togurunum á undanförnum árum, þegar þeir voru sannarlega nettógjaldendur í verðjöfnunarkerfið. Þá fann hann ekkert til með þeim. Þeir máttu gjarnan bera þær byrðar. Það kom aldrei rödd frá honum á þeim árum, að það væri eðlilegt; að þarna væri togaraútgerðinni íþyngt. En þegar þeir eiga að njóta nokkurs góðs af sama kerfinu, er komið. við hjartað í honum og hann segir: Látum heldur ríkissjóð borga þetta. - En ég vil enda á því að endurtaka það, sem ég sagði áðan: Þessum hugsunarhætti mætti alveg eins vel beita gagnvart síldariðnaðinum, alveg nákvæmlega eins gagnvart honum sem heild. Og ég staðhæfi og ég veit, að enginn leyfir sér að andmæla því, að síldariðnaðurinn hefur á undanförnum árum notið stórkostlegs góðs af því, að það hefur verið verðjöfnun á olíum í landinu. Ef ríkissjóður á að hlaupa undir bagga í framtíðinni vegna togaranna, mætti eins segja, að hann ætti kröfu á síldariðnaðinn, til þess að hann endurgreiddi allar þær millj., sem síldariðnaðurinn hefur notið góðs af verðjöfnunarkerfinu á undanförnum árum. Auðvitað þýðir ekki að viðhafa þau rök, eins og hv. þm. sagði áðan, að í raun og veru græddi enginn á verðjöfnun og enginn tapaði á henni. Þetta er auðvitað alger misskilningur, vegna þess að verðjöfnun er einmitt til þess að létta byrðum af atvinnurekstri og borgurum utan þéttbýlisins. Og hver borgar það? Það borga auðvitað notendur sömu vöru í þéttbýlinu. Hitt er svo annað mál, að ég er ekki með þessu að andmæla verðjöfnun, hún er sjálfsögð á mörgum vörum, en hún er á fæstum vörum, sem íslenzka þjóðin notar, og tiltölulega lítið um slíka verðjöfnun með öðrum þjóðum. Ef við reynum að gera upp hagnað eða halla af verðjöfnuninni, verðum við auðvitað að bera saman við ástandið, sem mundi vera, ef engin verðjöfnun væri, og til verðjöfnunar þarf lög eins og nú gilda. Við verðum að bera ástand einstaklings og atvinnugreinar undir verðjöfnunarlöggjöf saman við það, hvernig hagur þeirra mundi vera, ef ekki væri til verðjöfnunarlöggjöf. Þetta er sá eini skynsamlegi samanburður, sem til greina getur komið. Hitt er svo annað, að auðvitað verður staðsetning atvinnufyrirtækja og staðsetning verzlunarfyrirtækja, t.d. banka, með allt öðrum hætti eftir því, hvort verðjöfnunarlög gilda eða gilda ekki, en það er þessu máli algerlega óskylt. En ef við berum saman ástand í olíuverzluninni, það verðlag, sem mundi gilda á olíu, ef hér væri frjáls verðmyndun á olíu, við það, sem er núna, að hér er verðjöfnun á olíu, er engum efa bundið, að frá því að verðjöfnunarkerfið var tekið upp 1953, hafa togararnir tapað á þessu kerfi, en t.d. síldariðnaðurinn grætt á því. Ég væri alveg tilbúinn til þess að gerast meðflm. hv. þm. að till. um það, ef honum býður svo við að horfa, það væri beint framhald af hans röksemdafærslu við þessar umr., - gerast meðflm. að till. um það, að togaraútgerðin og síldariðnaðurinn yrðu gerð algerlega óháð verðjöfnunarkerfinu, frá því að það var tekið upp, og skyldi hagnaður eða halli, sem upp kæmi hjá þessum atvinnugreinum, ganga í ríkissjóð. Ég veit alveg hvað út úr dæminu mundi koma. Hins vegar tel ég þetta ekki aðeins vera ástæðulaust, heldur beinlínis bjánalegt, að þetta yrði gert, en þetta væri rökrétt afleiðing af þeirri hugsun, sem í till. hv. þm. felst.



Herra forseti. Ég held, að hæstv. viðskmrh. sé búinn að láta undrun sína í ljós yfir því, að það skuli koma upp annað hér í málinu en í hv. Ed., þrisvar sinnum núna, a.m.k. þrisvar sinnum. Þetta er ákaflega einkennilegt, þegar á það er litið, að þessi hæstv. ráðh. er búinn að vera 20 ár á þingi. Er það nokkuð óvenjulegt hér, að það verði breyt. á málum í seinni d. frá því, sem gengið var frá þeim í fyrri d.? Ég held, að þetta sé daglegt brauð. Og hvers vegna er haldið við þessu tveggja deilda kerfi? Er það ekki einmitt fyrst og fremst til þess, að málin fái betri athugun en ef aðeins væri ein málstofa. Ég hefði haldið það. Þetta eru ákaflega fávíslegar aths. hjá honum. Það lítur út fyrir, að hann telji, að af því að flokksbræður okkar í Ed., - okkar, sem stöndum að brtt., - af því að þeir fluttu ekki brtt., þá sé það nánast ákaflega óviðfelldið af okkur að hreyfa nokkrum athugasemdum við þetta mál. Það sjá væntanlega allir, hvað þetta er óttalega mikil fjarstæða og merkilegt, að þetta skuli heyrast úr ráðherrastól. Hæstv. ráðh. er stöðugt að tala um það, hverjir hafi tapað og grætt á verðjöfnunarkerfinu. Það var ákveðið 1953, að það skyldi vera sama útsöluverð á olíu og benzíni um allt land, og ég held, að það sé ekki hægt að gera það upp, hverjir hafa grætt og tapað á þessu. Það er í rauninni ekki um neitt tap eða gróða að ræða í þessu sambandi. Þetta var nauðsynleg framkvæmd og réttmætt að ákveða þetta, og þar á enginn að tapa og enginn að græða út af fyrir sig, enda væri ómögulegt að gera þetta upp, - þó að hann færi og setti sína færustu hagfræðinga í að reikna þetta út, væri alveg ómögulegt að gera þetta upp, það er ekki til, að það væri mögulegt. Við skulum hugsa okkur, að verðjöfnunarkerfið hefði ekki verið tekið upp á sínum tíma. Af því hefði vitanlega leitt það, eins og hv. 5. þm. Austf. er búinn að taka fram, að aðrir landshlutar hefðu faríð að flytja olíur inn beint til sín, komið upp aðstöðu til þess að flytja inn olíur beint til sín. Þá hefði afleiðingin orðið sú, eins og hann líka tók fram, að Reykvíkingar hefðu ekki getað komizt að eins góðum kaupum á olíu og þeir hafa getað undanfarið. Þeir hafa flutt inn nokkuð stóra farma, sem hafa verið ekki einasta fyrir Reykjavík, heldur fyrir landið allt á næstu mánuðum og missirum jafnvel, og þarna hefur verið hægt að komast að betri kaupum og sérstaklega betri skilyrðum um flutningsgjald, og það er ómögulegt að segja, hvað hefði komið upp úr þessu, ef verðjöfnunin hefði ekki verið og hver landshluti hefði farið að flytja inn fyrir sig og þar af leiðandi orðið að borga meira flutningsgjald til landsins. En vafalaust er það, að þjóðin í heild hefur grætt á þessu, hún hefur komizt að betri kjörum með flutninga á olíu til landsins fyrir að hafa tekið stóra farma. Hæstv. ráðh. hefur viðurkennt það, að ef frv. verði samþ. óbreytt, verði þetta þannig, að aðrir olíunotendur greiði kostnaðinn við að flytja togaraolíuna á milli útsölustaða, enda er ekki hægt annað en að viðurkenna það. Og þá er bara spurningin: Er það sanngjarnt? Hvað er að segja um bátaútveginn hér á landi? Er hann þannig staddur núna, að það sé sanngjarnt að leggja á hann útgjöld vegna togaranna? Ég veit, að það eru nokkur síldarskip, stóru bátarnir, þeir hafa líklega haft það gott í ár, en hvað er að segja um hina? Við fengum hér skýrslu frá n., sem athugaði útgerð og afkomu smábátanna, og við vitum, hvað hún segir. Ég held, að það sé ekki þannig ástatt hjá þeim, að það sé réttmætt að leggja á þá kvaðir vegna togaranna. Ég held, að það sé ekki heldur sanngjarnt að leggja nein gjöld á þann fjölda manna, bæði í kaupstöðum, kauptúnum og sveitum, sem nú þurfa að hita hús sín með olíu, því að það er orðið lítið um það, að hús séu kolakynt nú. Það er yfirleitt notuð olía til upphitunar á húsum, þar sem ekki er hiti frá náttúrunnar hendi, ekki jarðhiti, og ég held, að það sé alls ekki sanngjarnt að vera að íþyngja þessu fólki með því að hækka olíuverðið til þess. Hitt er annað mál, að við erum á því, að það sé rétt að létta þarna af togurunum, en það er, eins og hv. 5, þm. Austf. hefur tekið fram, sanngjarnara, að það verði borgað og jafnað með öðrum hætti.