Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Á fundum og ferðalagi sjávarútvegsnefndar um Suðurnes nýlega heimsóttum við meðal annars Fiskmarkað Suðurnesja. Við fórum í höfuðstöðvar Íslandsmarkaðar í Keflavík og áttum ágætisspjall við forráðamenn þar. Fram kom mikil óánægja þeirra með það að reglur um fiskmarkaði á Íslandi hafa ekki verið endurskoðaðar og að ekki séu komin ný lög. Þau lög sem unnið er eftir núna, virðulegi forseti, eru frá desember 1989, tóku gildi 1. janúar 1990 og heita Lög um uppboðsmarkað fyrir sjávarafla. Það má eiginlega segja að þau hafi verið hálfgerð bráðabirgðalög utan um þá starfsemi sem þá var að hefjast. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar og mikill fiskur verið seldur þannig að margt hefur breyst í þessu sem betur fer. Það var sem sagt óánægja með að ekki væri kominn nýr samræmdur lagagrundvöllur og nýjar reglur um þetta og menn töldu lagaumhverfið afar ófullkomið eins og það er núna. Þeir óska eftir því að fá að stunda starfsemi sína án hafta ef svo má að orði komast og gátu þess jafnframt að því hefði verið marglofað að endurskoða þessi lög. Þeir hafa líka útlistað hvað þurfi að hafa til hliðsjónar við þá endurskoðun og við þá lagasmíð ef af yrði, t.d. um samkeppnisstöðu markaða, þ.e. að búa verður fiskmörkuðum það lagaumhverfi að þeir geti starfað án óeðlilegrar samkeppni, samanber bein viðskipti blönduð kvótaviðskiptum eins og þarna kom fram, mismunun hafnargjalda, mismunun á kröfum til innlendra og erlendra markaða sem selja íslenskan fisk, mismun í uppgjörum til sjómanna eftir því hvar aflinn er seldur og margt fleira eins og t.d. líka mismun á vigtarreglum. Að mínu mati er afar brýnt að setja þessari mikilvægu starfsemi föst lög og fastar reglur. Þess vegna hef ég lagt fram eftirfarandi fyrirspurn á þskj. 742 til hæstv. sjávarútvegsráðherra: Hefur ráðherra áform um að taka lög og reglur um fiskmarkaði til endurskoðunar? Svo má bæta við spurningu: Ef svo er, hvenær er þá ætlunin að leggja slíkt lagafrumvarp fyrir hið háa Alþingis?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Því er til að svara að lög um uppboðsmarkaði eru í endurskoðun og ég geri ráð fyrir því að henni ljúki tiltölulega fljótlega þannig að hægt verði að leggja fram frumvarp um það á þessu þingi. Síðan er það auðvitað undir hv. sjávarútvegsnefnd komið hvort hún afgreiðir málið eður ei en ég stefni að því að málið verði í því formi að mögulegt verði að afgreiða það á þessu þingi og komi reyndar nægilega snemma til að það sé mögulegt líka. Þetta er ekki að mínu mati sérstaklega flókið mál hvað varðar lagasetninguna. Hins vegar tengist það ýmsum öðrum málum í sjávarútvegi, m.a. reglum um löndun og vigtun afla sem hafa verið í endurskoðun undanfarin missiri. Þær hugmyndir sem þar hafa legið til grundvallar hafa komið fram á heimasíðu ráðuneytisins. Ég vonast til að það geti staðist á að endurskoðuð lög um uppboðsmarkaði verði tilbúin, að endurskoðun reglugerðarinnar verði lokið og þá verði hægt að ganga svo til samtímis frá þeim reglugerðum sem síðan þyrftu að fylgja nýjum lögum um uppboðsmarkaði og reglugerðunum um vigtun og löndun sjávarafla.

Frú forseti. Ég fagna frumvarpi til laga um fiskmarkaði, endurskoðuðum lögum, ef af verður. Það er svo sannarlega orðið tímabært. Þau lög sem þeir hafa starfað eftir hingað til, eins og komið hefur fram, voru hrein bráðabirgðalög eða tilraunalög um að hleypa þessari starfsemi af stokkunum. Að því er mér skilst er starfsleyfi fiskmarkaða enn veitt til eins árs í senn. Það er fullkomlega óviðunandi starfsgrundvöllur og ýmislegt í laga- og reglugerðarumhverfi þessarar starfsemi er þannig að það er eins og þarna vinni óskynsamir menn sem séu stöðugt að reyna að fara í kringum lögin. Umgjörðin hefur verið alveg fáránleg þannig að ég treysti því að hæstv. ráðherra komi sem allra fyrst með nýtt frumvarp um fiskmarkaði þar sem tekið verður á þessum málum.

Frú forseti. Það var gott að heyra hjá hæstv. ráðherra að til standi að endurskoða þessi lög núna. Lengi er búið að tala um nauðsyn þess að þau verði tekin til endurskoðunar því að þau hafa hálfpartinn staðið þróun og störfum fiskmarkaðanna fyrir þrifum. Við sem þekkjum þetta frá gamalli tíð vitum að á sínum tíma þegar fiskmarkaðirnir voru settir á laggirnar voru nánast settir punktar niður á minnisblað sem síðan enduðu sem lög sem eru núna alls ekki nægjanlega ítarleg eða yfirgripsmikil fyrir þessa starfsemi. Hæstv. ráðherra sagði að hann vonaðist til þess að hugsanlega yrði hægt að leggja fram frumvarp á þessu þingi. Ég vona að hæstv. ráðherra segi okkur það kannski í seinni ræðu sinni að hann hafi meint að það yrði örugglega lagt fram á þessu þingi. Það er komin full ástæða til að spýta í lófana og setja fram lagafrumvarp núna. Ég á enga von á því að sjávarútvegsnefnd taki langan tíma í fara yfir það og afgreiða út úr nefnd.

Virðulegi forseti. Ég kem í ræðustól til að lýsa ánægju minni með það að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi tjáð okkur að þessi lög séu á leiðinni og ég vona að þau komi sem allra fyrst. Þeir sem standa að fiskmörkuðum hér á landi hafa lengi lýst eftir nýjum lögum og þeir hafa líka lýst óþolinmæði sinni og óánægju með það að þessi lagabót, sem við vonum að verði, sé ekki komin. Það er oft og tíðum nánast ekki einleikið hversu langan tíma það tekur fyrir framkvæmdarvaldið, þ.e. ráðuneytin, að skila af sér svona lagaumbótum. Ég man eftir því að hæstv. landbúnaðarráðherra upplýsti þingið fyrir rúmu ári að verið væri að endurskoða lög um lax- og silungsveiði og enn bólar ekkert á endurbótum á þeim mikla lagabálki, hann sést hvergi í námunda við þingið. Ég hvet hæstv. sjávarútvegsráðherra til að koma þessum lögum um fiskmarkaði frá sér sem allra fyrst. Þá getur sjávarútvegsnefnd unnið þetta mál vel og vandlega þannig að við gerum ekki enn á ný sömu glappaskot og við höfum verið að gera, þ.e. að afgreiða héðan út af hinu háa Alþingi lög sem síðan reynast vera gölluð.

Virðulegur forseti. Það er gleðiefni að hæstv. ráðherra sé með í bígerð lög og reglur sem lúta að starfsumhverfi fiskmarkaða í landinu, og þótt fyrr hefði verið. Í þessu samhengi vil ég beina ljósinu að mikilvægi þess að gæðaþátturinn í starfsemi fiskmarkaðanna verði endurskoðaður með það að markmiði að vernda fiskvinnsluna í landinu. Sjálfur hef ég sett mig í samband við fiskvinnsluna og hef út frá þeirri vinnu komist að því hversu mikilvægt og þarft það er að reglubundið gæðaeftirlit komi inn í starfsreglur og umhverfi fiskmarkaðanna. Það má kasta fram þeirri spurningu hvort fiskmarkaðirnir geti leitað til óháðs aðila, og fiskkaupendur almennt, þegar um gæðavandamál er að ræða við fiskkaup á fiskmörkuðum. Réttur fiskkaupenda í dag er afskaplega lítill þegar fiskur er keyptur óséður á markaði og berst svo í hús, kannski í slæmu ásigkomulagi, bæði er varðar flokkun og gæði almennt. Því er mikil nauðsyn á því að tryggt verði að ákveðið öryggi komist á og þá til fiskvinnslna sem eru að kaupa hráefni á fiskmörkuðum í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör í þessum efnum og þeim þingmönnum sem tóku til máls. Hér hefur komið fram að þessi lög eru í endurskoðun, eins og við höfum reyndar vitað lengi, og að fljótlega muni þau koma til hins háa Alþingis. Ég vona að það verði nægjanlega snemma svo að hv. sjávarútvegsnefnd geti þá unnið málið núna. Sjávarútvegsnefnd er svo sem ekki með mjög mörg mál undir höndum. Ég vil aðeins kasta þeirri hugmynd til hæstv. ráðherra hvort ekki væri ástæða til að kynna sjávarútvegsnefnd þau drög að lögum sem eru í vinnslu og þær hugmyndir sem þar eru, jafnframt reglugerðum, til þess að vinna einhvern tíma. Betur sjá augu en auga. Ég spyr líka hvort hagsmunaaðilarnir hafi fengið að koma að þessari lagasmíð. Þó tek ég skýrt fram að það á ekki eingöngu að setja lög eftir kröfu frá hagsmunaaðilum og setja það inn sem óskað er, heldur hafa það í heiðri sem þeir kunna að leggja fram vegna þess að þeir hafa mikla reynslu í þessu. Hér nefndi hv. þm. Gunnar Örlygsson athyglisverðan punkt um gæðamál. Þetta er mjög mikilvægt og ég held, virðulegi forseti, að það væri ekki verra fyrir framgang málsins, ásamt þingmálum almennt - við sjáum í ýmsum þingmálum að hagsmunaaðilar hafa fengið að koma að og ýmsir hafa fengið að gefa álit sitt - að sjávarútvegsnefnd yrði kynnt þetta núna á undirbúningsstigi þannig að við yrðum betur í stakk búin til að klára málið á þessu þingi ef það kemur. Ég lýsi sjálfur yfir miklum stuðningi við þessa nýju lagasetningu enda hefur mikið breyst í lagaumhverfi fiskmarkaða frá því að lögin voru fyrst sett árið 1990, þó með þeim sjálfsagða fyrirvara hvað varðar innihald frumvarpsins. Það má segja, virðulegi forseti, að baráttumáli þeirra aðila sem starfrækja fiskmarkaði á Íslandi sé að ljúka ef við getum klárað þetta á þessu þingi.

Hæstv. forseti. Ég þakka jákvæðar undirtektir við fyrirætlan mína um að leggja fram frumvarp til laga um lög um uppboðsmarkaði. Mikið samstarf hefur verið haft við fiskmarkaðina á undanförnum árum og okkur eru mjög vel ljósar áherslur þeirra og hugmyndir í þessum efnum, bæði hvað varðar hugsanlega löggjöf og eins þær reglugerðir sem henni tengjast væntanlega. Það verður örugglega talað við þá áður en frá þessu verður gengið í endanlegu formi af hálfu ráðuneytisins. Það er hins vegar ekki víst að í svona máli þar sem undirtektir eru jákvæðar að það flýti neitt sérstaklega fyrir afgreiðslu málsins að ræða það við sjávarútvegsnefnd áður en frumvarpið verður lagt fram í þinginu. Ef þetta er á þeim nótum sem maður hefur verið að ímynda sér held ég að það vinnist alveg jafnhratt með því að það komi beint inn í þingið og fari eftir hefðbundnum leiðum. Ef einhver sérstök sjónarmið eru uppi er svo sem alveg mögulegt að fara eitthvað yfir það áður. Ég ætla ekki að aftaka það hér og nú. Ég vil hins vegar aðeins áður en ég hleyp niður úr stólnum gera smáathugasemd við orðafar hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar um að ráðherrar skili af sér lögum. Ráðherrar gera það ekki, þeir leggja fram frumvörp og það er Alþingi sem síðan samþykkir frumvörpin eftir atvikum og þá verða þau að lögum.

Frú forseti. Á nýliðnu ári voru tæplega 50 þús. tonn af óunnum fiskafla send á erlendan markað og seld fyrir um 8,2 milljarða kr. Verðmætið jókst um 46% frá árinu 2003 og jókst útfluttur afli um 43%. Sem dæmi um útflutt magn voru rúm 6 þús. tonn af ýsu flutt út óunnin fyrir um 2,4 milljarða kr. Mestur útflutningur er frá Vestmannaeyjum, um 31% af heildarmagninu. Virðulegi forseti. Til samanburðar fyrir árið í fyrra voru seld tæp 100 þús. tonn fyrir um 11,3 milljarða kr. á öllum fiskmörkuðum á Íslandi. Fyrirspurn mín til hæstv. sjávarútvegsráðherra vegna þessa er svohljóðandi: Hefur ráðherra í hyggju að leggja til breytingar á lögum og reglum sem tryggja að íslenskir fiskkaupendur geti boðið í fisk sem nú er fluttur óunninn úr landi á markað erlendis? Með breytingu á reglugerð nr. 105 frá 14. febrúar 2003 var stigið lítið jákvætt skref, nánast hænuskref, í þessa átt. Þá var útflytjendum á óunnum afla gert skylt að tilkynna með minnst 24 klukkutíma fyrirvara til Fiskistofu þá ætlun sína að flytja út óunninn afla. Það hænuskref hefur hins vegar engu skilað og er nánast gagnslaust. Nokkrir fiskverkendur hafa reynt þetta og oftast ekki fengið svar. Með hinu fullkomna uppboðskerfi Íslandsmarkaðar geta erlendir aðilar boðið í fiskinn í samkeppni við íslensk fyrirtæki. Á það mætti reyna hver væri hæstbjóðandi áður en fiskurinn yrði fluttur út. Kerfið mundi því bæði styrkja innlenda fiskverkendur í hráefnisöflun og íslenska fiskmarkaði auk þess að auka atvinnu hér á landi. Þetta er að mínu mati sanngjörn leið, virðulegi forseti, til verðmyndunar sem eykur um leið íslensk umsvif og jafnframt stöðugleika í vinnslu hér heima, styrkir markaðsstöðu okkar fyrir ferskan fisk, útilokar ekki erlenda kaupendur frá óunnum afla og skerðir ekki heldur tekjur sjómanna. Við mundum með þessu búa til alþjóðlega samkeppni með íslenskan fisk. Þetta er því mikið sanngirnismál. Frú forseti. Ég hef gert grein fyrir ástæðunni fyrir því að ég legg þessa fyrirspurn fyrir hæstv. sjávarútvegsráðherra, þ.e. að 50 þús. tonn voru flutt óunnin úr landi á síðasta ári og aðeins helmingi meira fer í gegnum hina íslensku fiskmarkaði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Því er til að svara að ég hef engar fyrirætlanir um að breyta fyrirkomulaginu eins og það er í dag. Ég tel að útflutningsálagið sem í gildi er og þeir möguleikar sem fiskvinnslan hefur til að nálgast upplýsingar um fyrirætlaðan útflutning eigi að nægja í opnu markaðshagkerfi til þess að þeir sem telja sig geta boðið betur í fiskinn en þeir sem selja hann eiga von á að fá á erlendum mörkuðum hafi möguleika til að kaupa fiskinn. Það er kannski rétt að nefna í þessu samhengi, þar sem hv. þingmaður fór með tölur um útflutning á óunnum fiski á síðasta ári, að umtalsverð aukning varð á þeim útflutningi. Ef ég man tölurnar rétt fór hann úr tæplega 30 þús. tonnum í 50 þús. tonn. Þar munar mestu um aukinn útflutning á ýsu en ástæða þess er að sjálfsögðu sú að ýsukvóti hefur vaxið mjög að undanförnu og veiðin þar með. Þar með hefur þurft að leita nýrra leiða til markaðssetningar á þeim afurðum. Það hefur reyndar verið áhyggjuefni hve mikið verðið á ýsu hefur lækkað vegna hins aukna framboðs. Ef við síðan skoðum þetta í samhengi við niðurstöður frá svokallaðri fiskmarkaðsnefnd frá því snemma árs 2003 þá sést greinilega, af þeim niðurstöðum, að ástæða þess að aðilar flytja út fisk óunninn er sú að þeir fá hærra verð fyrir hann á erlendum mörkuðum en þeir hefðu líkast til fengið á innlendum markaði. Ég held að rétt sé að álykta sem svo að innlendir fiskseljendur flytji fisk á erlendan markað óunninn þegar þeir telja líkur á að fá hærra verð fyrir hann þar en þeir fengju á innlendum mörkuðum eða þegar þeir þurfa að leita nýrra markaða vegna aukins framboðs, eins og raunin virðist hafa verið með ýsuna. Út frá þeim forsendum hef ég ekki neinar fyrirætlanir um að breyta fyrirkomulaginu.

Frú forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum með svar hæstv. ráðherra við fyrirspurn hv. þm. Kristjáns L. Möllers. Ég á erfitt með að trúa því að hæstv. ráðherra skuli ekki telja eðlilegt að íslenskir fiskkaupendur standi jafnfætis a.m.k. erlendum fiskkaupendum við að bjóða í fisk sem veiddur er úr sameiginlegri auðlind okkar. Ef ástæðan er sú að verðið fyrir óunninn fisk erlendis er hærra en á innlendum fiskmörkuðum þá væri afskaplega auðvelt fyrir eigendur aflans, ef við getum kallað þá það, að bjóða í fiskinn hér heima, flytja hann út og hagnast á því háa verði sem væri á erlendum fiskmarkaði. Getur verið að mismunandi vigtarreglur, yfirvigt á erlendum mörkuðum, hafi eitthvað með þetta að gera? Það vita allir sem til þekkja að þegar fiskkaupendur erlendis kaupa eitt kíló þá fá þeir ekki eitt kíló heldur 1,1 eða 1,2 kg. Þar með gengur náttúrlega ekki eins á kvótann með því að selja fiskinn erlendis þótt vigtarálag sé á kvótanum. Ég skora á hæstv. ráðherra að endurskoða afstöðu sína því að ég trúi ekki að hún geti staðist til framtíðar.

Frú forseti. Það er full ástæða til að vera vonsvikinn yfir undirtektum hæstv. sjávarútvegsráðherra. Einhvern veginn hef ég á tilfinningunni að hann skilji ekki málið. Til staðar er gríðarlega mikil tækni hjá innlendum fiskmörkuðum þannig að hægt er að vera staddur annars staðar í Evrópu og gera tilboð í samkeppni við innlenda aðila hér. Þarna er verið að markaðssetja íslenska auðlind og því er eðlilegt að hún komi hér á markað. Það skyldi þó ekki vera að lagaumgjörð íslenskra fiskmarkaða, eins og hæstv. ráðherra ýjaði að, sé með þeim hætti að þeir séu ekki samkeppnishæfir við erlenda markaði varðandi t.d., eins og minnst var á áður, vigtun og mat á gæðum aflans. Þá á náttúrlega að laga það. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann taki það ekki með í reikninginn við endurskoðun á lögum um fiskmarkaði, að það verði ekki samkeppnishindrandi.

Virðulegi forseti. Það eru ekki margir dagar síðan við ræddum um þessi mál á Alþingi. Við ræddum þá frumvarp um fjárhagslegan aðskilnað veiða og vinnslu sem tveir þingmenn, Frjálslynda flokksins og Samfylkingar, hafa lagt fram á Alþingi nokkur ár í röð. Að sjálfsögðu ætti allur afli að fara á markað ef allt væri með felldu, uppboðsmarkað þar sem menn gætu keppt á jafnréttisgrundvelli um hráefnið. Ég vil í þessu sambandi nefna að t.d. í Færeyjum, þar sem er skilið milli veiða og vinnslu, hefur töluvert af hráefnið farið óunnið úr landi. Þar fallast menn á það núna að setja reglur um að allur afli fari á markað og verði boðinn upp, það sé í raun langheilbrigðasta umhverfið til verðmyndunar og gagnist öllum til lengri tíma litið að lögmál markaðarins fái að ráða og heiðarleiki í opnum viðskiptum.

Virðulegur forseti. Það sem kemur kannski mest á óvart í þessari umræðu er að svo virðist sem hv. þingmenn Vinstri grænna sýni markaðslögmálinu meiri skilning en hæstv. ráðherra sem kemur úr röðum sjálfstæðismanna. Ég minnist þess úr síðustu kosningabaráttu að hæstv. ráðherra Árni Mathiesen greindi frá því að hann hefði það markmið að tvöfalda verðmæti sjávarfangs á Íslandi á 10 árum. 50 þús. tonn af óunnu hráefni sem fer á markað erlendis mundu skila 4–7 milljörðum kr. aukalega í kassann ef það væri unnið heima. Það hefur oft komið fram í umræðunni, eins og kom fram í máli hv. þingmanns Jóns Gunnarssonar, að vigtarfyrirkomulag erlendis á óunnu hráefni er undir kastljósi þeirra sem áhuga hafa á sjávarútvegi. Svo virðist sem það sé með öðru sniði en hér heima. Vert væri að fá að vita frá hæstv. ráðherra hvort hann hyggist kanna það mál sérstaklega til að þagga niður þær raddir sem hafa verið nokkuð háværar um þau mál að undanförnu.

Virðulegi forseti. Hráefnisskorturinn kann að vera helsta vandamál íslenskrar fiskvinnslu. Það kom mjög skýrt fram í nefnd sem ég stýrði um málefni fiskvinnslunnar fyrir fáeinum árum. Þess vegna er mjög eðlilegt að fiskverkendur horfi til þessara 50 þús. tonna sem nú fara í sölu beint til útlanda án þess að menn hafi möguleika á að bjóða í þann fisk. Hinu verða menn þó að gera sér grein fyrir, að ef þetta er selt á almennum markaði þar sem bæði útlendingar og Íslendingar geta keppt þá er ekki þar með sagt að sá afli fari allur til vinnslu hérlendis. Hann getur auðvitað lent í höndunum á erlendum fiskverkendum. Það sem mér finnst skipta máli í þessu sambandi er að með því að fiskurinn fari um íslenska fiskmarkaði væri tryggt ákveðið jafnræði íslenskra og erlendra fiskverkenda en jafnframt tryggt að ráðstöfunarrétturinn væri útgerðarmannsins. Þannig á það skilyrðislaust að vera. Það á auðvitað að vera þannig að útgerðarmaðurinn hafi rétt til að ráðstafa afla sínum, hvort hann vill nota hann í sína eigin fiskvinnslu, selja hann á fiskmarkaði eða hvernig hann vill gera það. Hann getur selt hann hæstbjóðanda ef svo ber undir. Aðalatriðið finnst mér að menn horfi til þess að ráðstöfunarrétturinn er útgerðarmannsins og það eigi að gilda jafnræði milli íslenskrar og erlendrar fiskvinnslu.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni með að jafnræði milli fiskkaupenda erlendis og á Íslandi eigi að vera leiðarljós í þessum efnum. Þegar hæstv. ráðherra breytti reglugerðinni og steig þar hænuskref sem ég nefndi, sem ekkert gagn hefur gert, þá sagði m.a. í fréttatilkynningu sem ráðuneytið gaf út að ráðherrann vonaðist til að þetta ýtti undir frekari verðmætasköpun hér heima, skapaði fleiri störf í sjávarútvegi og yrði raunveruleg viðbót við þau störf sem falla munu til í sérstöku atvinnuátaki ríkisstjórnarinnar. Reglugerðin mundi taka gildi 15. apríl 2003. Virðulegi forseti. Ég gagnrýndi áðan að þessi markmið hefðu ekki náðst og verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum með svar hæstv. ráðherra, að hann ætli ekki að beita sér fyrir þessu. Ég spyr auðvitað: Hverra hagsmuna er verið að gæta hér? Bjó að baki eitthvað annað en kom fram í fréttatilkynningunni? Já, mér virðist það. Fréttatilkynningin er ágæt og þau markmið sem þar koma fram en störf og stefnumið ráðherrans eru allt annað. Það að útflytjendur þurfi að tilkynna sig Fiskistofu með 24 klukkustunda fyrirvara og það sé tilkynnt til þeirra sem hafa skráð netfang sitt inn að einhver afli sé að fara út virðist engu breyta. Fiskkaupendur hér á landi hafa reynt að bregðast við en það hefur ekki gengið upp. Kerfið sem ráðherrann beitti sér fyrir og koma þarna á er því handónýtt. Hæstv. ráðherra sagði áðan að hærra verð fengist fyrir aflann á erlendum mörkuðum - sem sannarlega hefur komið fram - en hann orðaði það þannig að: „… hærra verð fengist fyrir aflann á erlendum mörkuðum en þeir hefðu líkast til fengið á innlendum markaði.“ Hann segir „líkast til“ og það er málið vegna þess að á þetta hefur ekki reynt. Virðulegi forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra um eitt. Það á að gilda hið opna markaðshagkerfi í þessu eins og öðru. En mér sýnist ráðherra Sjálfstæðisflokksins, hæstv. sjávarútvegsráðherra, ekki beita sér fyrir því. Þess vegna er það verkefni okkar að halda áfram að inna eftir þessu og athuga hverra hagsmuna er verið að gæta í þessu sambandi.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson sagðist vilja að íslenskir fiskkaupendur stæðu jafnfætis erlendum fiskkaupendum. Íslenskir fiskkaupendur standa betur en erlendis fiskkaupendur vegna þess að þeir hafa nálægðina. Þeir hafa að auki upplýsingarnar og síðan er útflutningsálagið þeim í vil. Það ætti líka að vega upp á móti hugsanlegum mismun á færslum eða vigtun en það er hins vegar atriði sem Fiskistofa hefur eftirlit með að sé í lagi. Hv. þingmenn tala um að markaðsfyrirkomulagið eigi að ríkja í þessu tilfelli. Þetta er opinn og frjáls markaður sem hér er um að ræða. En það virðist eins og hv. þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, ég hélt reyndar síður að það ætti við frjálslynda en það getur þó líka verið, telji að hinn frjálsi markaður sé alltaf skipulagður uppboðsmarkaður. Það er bara ekki þannig. Hinn frjálsi markaður er opinn og allir geta tekið þátt í honum á ýmsa vegu. Niðurstaðan af þessu fyrirkomulagi, þessum breytingum sem við gerðum, varð ekki eins og ég vonaðist eftir. Það var einfaldlega vegna þess að innlendu fiskkaupendurnir hafa ekki verið tilbúnir til að greiða eins gott verð fyrir fiskinn og fæst fyrir hann á erlendum mörkuðum í þeim tilfellum sem fiskurinn er fluttur út. Það fæst mjög gott verð og stundum hámarksverð fyrir ferskan fisk, óunninn í roði. Það er hágæðavara á háu verði og til þess að fyrir hann fáist rétt verð þarf að flytja hann út í því formi en ekki unninn. Þannig virkar hinn frjálsi markaður. Hann verðleggur og það er hann sem ræður því hvernig við deilum hráefni á markaðinn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir fyrirspurn á þskj. 333 sem er orðin nokkuð öldruð. Það er ekki við hæstv. ráðherra eða starfsmenn þingsins að sakast heldur mig sjálfa því vegna fjarveru minnar hefur fyrirspurnin ekki verið tekin fyrir. Árið 1999 skipaði þáverandi dómsmálaráðherra nefnd um gerð reiknilíkans fyrir rekstur sýslumannsembætta. Samkvæmt erindisbréfi nefndarinnar var markvisst starf hennar að stuðla að sem bestri nýtingu fjármuna til rekstrar og þjónustu sýslumannsembætta og kerfisbundinni skiptingu fjármuna milli embættanna. Einnig átti að stefna að því að gera kostnað einstakra embætta samanburðarhæfan, að einingarkostnaður yrði sambærilegur að teknu tilliti til mismunandi aðstæðna. Í október 2002 svaraði þáverandi dómsmálaráðherra, Sólveig Pétursdóttir, fyrirspurn minni um vinnulok nefndarinnar á þá leið að í upphafi ársins 2003 mætti vænta áfangaskýrslu nefndarinnar. Vinnan hefði reynst viðameiri en gert var ráð fyrir. Töf hennar mætti þó einkum rekja til athugunar nefndarinnar á löggæsluhluta embættanna þar sem vaktafyrirkomulag löggæslunnar væri mjög mismunandi eftir fjölda lögreglumanna, fjölda útibúa og stærð umdæma í ferkílómetrum. Engu að síður upplýsti ráðherra að reiknilíkanið væri þá, í október 2002, að stærstum hluta tilbúið. Á þeim tímapunkti var helst horft til þess að nota líkanið til að skoða hvar helst bæri að leggja áherslu á úrbætur á fjárlögum til embættanna. Núverandi ráðherra hefur rætt um breytingar á starfi og skipulagi lögreglu- og sýslumannsembætta og má því ætla að vinna nefndarinnar sem skipuð var 1999 hafi verið nýtt við tillögugerð um framtíð sýslumannsembættanna og verkefni þeirra. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur nefnd sem skipuð var 1999 um gerð reiknilíkans fyrir rekstur sýslumannsembætta lokið störfum? Ef svo er, hvenær skilaði nefndin af sér og hver var niðurstaðan varðandi fjárþörf og mannaflaþörf hjá einstökum embættum? Ef ekki, hvenær má vænta þess að nefndin ljúki störfum og verður skýrsla hennar rædd á Alþingi?

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda var árið 1999 skipuð nefnd um gerð reiknilíkans fyrir rekstur sýslumannsembætta. Samkvæmt erindisbréfi nefndarinnar var markmið starfs hennar að stuðla að sem bestri nýtingu fjármuna til rekstrar og þjónustu sýslumannsembætta og kerfisbundinni skiptingu fjármuna milli embætta. Einnig var stefnt að því að gera kostnað einstakra embætta samanburðarhæfan og að einingarkostnaður yrði sambærilegur hjá embættunum að teknu tilliti til mismunandi aðstæðna. Nefndin hóf störf sín með því að afla upplýsinga hjá öðrum Norðurlöndum um hvort sambærilegt verk hefði verið unnið þar. Af þeim svörum sem bárust reyndist svo ekki vera. Nefndin kynnti sér líka reiknilíkan í rekstri framhaldsskóla og háskóla hér á landi. Þá var aflað upplýsinga um einstaka rekstrarþætti hjá sýslumannsembættum. Í starfi nefndarinnar kom fram að gerð reiknilíkans sem mælir á raunsæjan hátt rekstrarkostnað sýslumannsembætta reyndist vera mun flóknara en talið var í upphafi og tafði það störf nefndarinnar. Má fyrst og fremst rekja það til löggæsluhlutans, eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda, í starfi sýslumanna, en vaktafyrirkomulag löggæslunnar í landinu er með mjög mismunandi hætti eftir fjölda lögreglumanna, hvort rekin eru eitt eða fleiri útibú, stærð umdæmisins í ferkílómetrum talið o.fl. Vandinn sem nefndin stóð frammi fyrir var í megindráttum sá að finna jafnvægið á milli þess að einfalda líkanið ekki um of þannig að það mældi ekki á raunhæfan hátt kostnað við rekstur embættanna og hins vegar að gera líkanið ekki svo flókið að það yrði ekki handhægt vinnutæki. Sú millileið hefur enn ekki fundist þótt vinna við sjálft líkanið sé langt komin. Fyrir um ári setti ég á laggirnar verkefnisstjórn um nýskipan lögreglumála. Í skipunarbréfi var henni falið að horfa til vinnu reiknilíkansnefndarinnar en í skipunarbréfinu sagði að frekari vinna við það hlyti að taka mið af þeim markmiðum sem nú væru að mótast um skipan löggæslu og innra starf lögreglunnar. Það er mat mitt, eins og fram kemur í skipunarbréfinu, að vel ígrundað og sanngjarnt reiknilíkan um alla meginþætti í starfi sýslumanna og lögreglu sé liður í því að væntanlegar breytingar verði árangursríkar auk þess sem líkan af þessu tagi geti verið ómetanlegt hjálpartæki við framkvæmd breytinganna. Verkefnisstjórn um nýskipan lögreglumála skilaði fyrir stuttu skýrslu sinni og er þar vikið að þessum atriðum. Þar kemur fram að verkefnisstjórnin telur skynsamlegt að leitað verði leiða til að ljúka vinnu við reiknilíkanið. Að mati hennar ættu lykilbreyturnar að vera stærð umdæmis og fjöldi íbúa, annars vegar í þéttbýli og hins vegar í dreifbýli, í viðkomandi umdæmi auk þess sem horfa þurfi til upplýsinga um afbrot og tegundir þeirra. Leggur verkefnisstjórnin til að ríkislögreglustjóra verði falið að ljúka vinnu við gerð reiknilíkansins og gæti líkanið orðið mælikvarði á löggæslustörf, mikilvægt tæki við árangursmælingar á sviði löggæslu og við stýringu löggæslu. Ég hef ekki mótað afstöðu mína til tillagna verkefnisstjórnarinnar og þær tillögur eru nú til umræðu á vettvangi lögreglunnar og á meðal sýslumanna, en ég er sammála því mati verkefnisstjórnarinnar að mikilvægt sé að taka upp reiknilíkan af þessum toga og mun beita mér fyrir því að það verði gert og að sjálfsögðu kemur að því að málið verði rætt frekar á Alþingi.

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að færa fyrirspurnina inn til Alþingis, til hæstv. dómsmálaráðherra. Hér hefur líka verið vitnað í þá skýrslu og niðurstöður úr nefndarvinnu sem ráðherra hefur verið með í gangi, þ.e. um nýskipan löggæslumála. Á þeim stutta tíma sem við höfum vil ég leyfa mér að leggja eftirfarandi fyrirspurn fyrir hæstv. ráðherra: Er skýrslan ef til vill dulin aðferð til árásar á að fækka opinberum störfum á landsbyggðinni, eins og sýslumönnum, starfsmönnum sýslumannsembætta og lögreglumanna? Ég hef ekki lesið yfir alla skýrsluna en mér virðist að verið sé að ganga einhverja slíka göngu. Það kemur oft upp í huga minn að fyrrv. dómsmálaráðherrar, sérstaklega Sjálfstæðisflokksins, hafa oft haft það að keppikefli að leggja niður og fækka sýslumannsembættum. Er hér dulin árás á opinber störf á landsbyggðinni í þessum geira?

Frú forseti. Ég gat ekki áttað mig á því af svari hæstv. dómsmálaráðherra hvort nefndin sem verið er að spyrja um sé enn starfandi og ágætt ef hægt væri að fá það upplýst hvort svo sé. Nefndin er þá búin að starfa á sjötta ár við verkefnið sem henni var falið án þess að skila niðurstöðu og eðlilegt að spyrja hvort nefndin hafi verið virk allan þann tíma, hvort hæstv. ráðherra geti upplýst okkur um fjölda funda nefndarinnar á þessum tæpum sex árum og kostnað af nefndarstarfinu sem ekki virðist hafa orðið nein bein niðurstaða af. Við hljótum að gera þá kröfu þegar slíkar nefndir eru settar á laggirnar að þær vinni skilvirkt, skili af sér innan þeirra tímamarka sem sett eru og því eðlilegt að við viljum fá að vita: Hefur nefndin verið virk allan þennan tíma, hve oft hefur hún fundað og hver hefur kostnaður orðið?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það veldur vissulega vonbrigðum að reiknilíkanið sem átti að vera nánast tilbúið í byrjun árs 2003 skuli ekki enn vera til staðar. Mér er fullkunnugt um að fulltrúar sýslumannsembættanna vítt og breitt um landið væntu mjög mikils af starfi nefndarinnar og fyrst og fremst að það kæmi fram í leiðréttingum á fjárveitingum til embættanna þannig að það mætti styrkja þau. Það væri tekið meira tillit til þeirra aðstæðna sem væru á hverjum stað. Ég verð auðvitað að lýsa yfir vonbrigðum mínum með að reiknilíkanið skuli ekki vera komið og orðið virkt í áætlun fjárveitinga og jafnframt í áætlun á mannafla á hverju svæði sem skiptir mjög miklu máli. Annað stakk mjög í augu og ég hef kannski ekki tíma til að fara yfir en mig langar aðeins að vitna í ræðu hæstv. dómsmálaráðherra sem var við störf 2002. Hún er svona, með leyfi forseta: „Samkvæmt erindisbréfi nefndarinnar var markmið starfs hennar að stuðla að sem bestri nýtingu fjármuna til rekstrar og þjónustu sýslumannsembætta og kerfisbundinni skiptingu fjármuna milli embætta. Einnig var stefnt að því að gera kostnað einstakra embætta samanburðarhæfan og að einingarkostnaður yrði sambærilegur hjá embættunum að teknu tilliti til mismunandi aðstæðna. Áður en til skipunar nefndarinnar kom höfðu dómsmálaráðherra og fjármálaráðherra sameiginlega kannað möguleikana á því að skilgreina rekstur sýslumannsembætta með kerfisbundnari hætti en gert var með það fyrir augum að fá betri yfirsýn yfir fjárþörf embættanna og að stuðla að jafnari skiptingu og betri nýtingu.“ Virðulegi forseti. Ég get haldið áfram. Ræðan sem embættismenn úr dómsmálaráðuneytinu hafa lagt fyrir ráðherra er frá orði til orðs eins og ræða hæstv. dómsmálaráðherra var í október 2002 þegar þáverandi ráðherra, Sólveig Pétursdóttir, svaraði fyrirspurninni.

Virðulegi forseti. Það kemur ekki á óvart að menn svari spurningum á sambærilegan hátt þegar verið er að spyrja um sama efni. Eru menn að biðja um að ekki sé sagður sannleikurinn? Ég skil ekki hvaða veður menn eru að gera út af þessu og sýnir náttúrlega að það vakir ekki fyrir hv. þingmönnum að ræða þetta á málefnalegum forsendum. Fram kemur í svari mínu að unnið hefur verið að málinu og það kemur líka fram ákveðin tillaga um að næsta skref í þessu verði að ríkislögreglustjóri taki málið fyrir og farið verði að útfæra þetta samhliða þeim breytingum sem lagt er til að gerðar verði miðað við þá skýrslu sem nú liggur fyrir. Menn eiga náttúrlega að leggja áherslu á það þegar þeir eru að fjalla um málefni lögreglunnar en ekki eitthvað sem gert var árið 1999 eins og þróunin hefur verið. Ef þingmenn fara yfir þetta er fjárhagsmálum sýslumannsembættanna ekki þannig fyrir komið að það hafi staðið þeim fyrir þrifum að reiknilíkanið hafi ekki verið smíðað. Ég tel mjög mikilvægt að þegar að slíkri líkanagerð er staðið að það sé gert á góðum og traustum forsendum og ég beitti mér fyrir því þegar ég var menntamálaráðherra fyrir skólastigin og ég mun líka beita mér fyrir því þegar ég lít til rekstrar sýslumannsembættanna. Það er ekki þannig og alls ekki rétt að gefa þá mynd af fjárhagsstöðu sýslumannsembættanna að það hafi staðið henni og fjárhagsstöðu þeirra fyrir þrifum að reiknilíkanið hefur ekki verið smíðað. Varðandi það sem hv. þingmaður Kristján L. Möller sagði er algerlega rangt og út í hött að leggja skýrsluna upp með þeim hætti sem hann gerði og raunar fráleitt og sýnir hve ómálefnalegir menn geta verið þegar þeir standa uppi í þessum ræðustól.

Virðulegi forseti. Síðasta vor samþykktu þingmenn stjórnarflokkanna vægast sagt umdeilt frumvarp hæstv. dómsmálaráðherra um breytingar á lögum um útlendinga. Með þeirri lagasetningu var m.a. gerð sú breyting að útlendingar undir 24 ára aldri fengju ekki dvalarleyfi hér á grundvelli hjúskapar. Rökin fyrir þessari breytingu voru m.a. sögð verndarsjónarmið, þ.e. að vernda ætti þá sem minna mega sín gegn nauðungarhjónaböndum eða eins og segir í greinargerð með frumvarpinu þegar það var lagt fram, með leyfi forseta: „Hér liggja þó enn ríkari verndarsjónarmið að baki og er þá aðallega byggt á reynslu nágrannaríkjanna þar sem algengt er meðal sumra hópa nýbúa að foreldrar ráðstafi börnum sínum í hjúskap. Meðal annars á grundvelli þessa, og með fyrirmynd í dönsku útlendingalögunum, er lagt til í 2. gr. að maki skuli vera eldri en 24 ára til að unnt verði að veita honum dvalarleyfi aðstandanda.“ Fyrirmyndin danska, sem hér um ræðir, er afar umdeild þar í landi og ekki til önnur dæmi um slík ákvæði í öðrum löndum. Stjórnarandstaðan gerði alvarlegar athugasemdir við þessa röksemdafærslu þar sem ekki þótti sýnt að þessi vandamál ættu við hér á landi þannig að slík verndarsjónarmið væru réttlætanleg við lagasetningu sem mismunar fólki hér á landi eftir uppruna. Ég segi „mismuna eftir uppruna“ því að Íslendingar geta gift sig 18 ára og fengið öll réttindi sem því fylgja en útlendingar þurfa að vera 24 ára. Einnig er fullorðnum útlendingum hér á landi á aldrinum 18–24 ára mismunað og þeir standa ekki jafnir þeim sem eldri eru og fellt hafa hugi til Íslendinga. Það er einnig alvarleg mismunun. Ekki einungis hér á Alþingi voru gerðar athugasemdir við þetta ákvæði heldur komu mótmæli víða að sem ekki var tekið tillit til. Í umsögnum um frumvarpið kom t.d. fram að Lögmannafélagið lýsti sig andsnúið þessu ákvæði og vísaði m.a. í jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Fjöldinn allur af félaga- og mannréttindasamtökum mótmælti þessu einnig. Ljóst er að þessi regla getur haft veruleg áhrif á persónulegt líf útlendinga og persónufrelsi þeirra sem og maka þeirra og barna hér á landi. Þetta lagaákvæði er það takmarkandi og óréttlátt og mismunar útlendingum hér á landi á grundvelli aldurs að mér þykir það afar hæpið. Mér finnst ástæða til að halda áfram á lofti stöðugri gagnrýni og fylgjast vel með því hvort þetta ákvæði geri það gagn sem menn ætluðu við setningu þess eða hvort það skilji að hjón í ástríku sambandi og jafnvel hvort börn séu skilin frá útlendu foreldri sínu vegna hinna ströngu laga. Ef svo er verður að mínu mati að afnema þessa reglu hið fyrsta. Ég beini því fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra …  1. Hversu mörgum erlendum einstaklingum undir 24 ára aldri hefur verið vísað úr landi á grundvelli 13. gr. laga um útlendinga, nr. 96/2002, síðan breytingar á þeim tóku gildi síðastliðið vor? 2. Hversu margir þessara einstaklinga voru konur og hversu margir karlar? 3. Hversu margir þessara einstaklinga eiga börn hér á landi?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er spurt: „Hversu mörgum erlendum einstaklingum undir 24 ára aldri hefur verið vísað úr landi á grundvelli 13. gr. laga um útlendinga, nr. 96/2002, síðan breytingar á þeim tóku gildi síðastliðið vor?“ Þessi spurning og raunar málflutningur fyrirspyrjanda gefur mér tilefni til að leiðrétta misskilning varðandi túlkun á 13. gr. laga um útlendinga, nr. 96/2002. Það er miður að hv. þingmaður kunni ekki betri skil á 13. gr. laganna en kemur fram í spurningunni, eins mikið og um hana hefur verið rætt. Þessi lagagrein fjallar einvörðungu um heimild erlendra ríkisborgara til dvalar hérlendis þegar þeir eru í hjúskap með íslenskum ríkisborgurum. Þetta margrædda ákvæði hefur ekki að geyma neina heimild til að vísa fólki úr landi. Skv. 13. gr. útlendingalaga þarf erlendur ríkisborgari í hjúskap með íslenskum ríkisborgara að vera orðinn 24 ára til að öðlast dvalarleyfi á grundvelli hjúskaparins. Ákvæðið snertir heldur ekki spurninguna um hvort fólk hafi leyfi til að ganga í hjúskap. Samkvæmt ákvæðinu er alls ekki skylt að vísa hinum erlenda ríkisborgara úr landi þótt hann fullnægi ekki þessu skilyrði. Einstaklingar undir 24 ára aldri í hjúskap með íslenskum ríkisborgurum hafa fengið dvalarleyfi hérlendis og þá á grundvelli 11. gr. útlendingalaganna. Eitt er að fá dvalarleyfi, annað að vera vísað úr landi. Engum er vísað úr landi nema að baki þeirri ákvörðun sé sjálfstæð rannsókn. Synjun um dvalarleyfi og ákvörðun um brottvísun eru tvær aðskildar stjórnvaldsákvarðanir. Unnt er að kæra þær báðar til æðra stjórnvalds. Hafi einstaklingur ekki aflað sér dvalarleyfis en neitar engu að síður að yfirgefa landið má grípa til þess ráðs að vísa honum úr landi með valdi með vísan til 20. gr. útlendingalaganna. Þess vegna hefði verið skynsamlegra að orða fyrstu spurninguna á þennan veg: Hversu mörgum erlendum einstaklingum undir 24 ára aldri í hjúskap með íslenskum ríkisborgurum hefur verið vísað á brott af Íslandi á grundvelli 20. gr. útlendingalaganna síðan breytingar á þeim tóku gildi síðasta vor? Svarið við þeirri spurningu er: Tveimur erlendum karlmönnum sem kvæntir eru íslenskum konum hefur verið vísað á brott vegna brota á 20. gr. laganna. Í öðru lagi spyr hv. fyrirspyrjandi: „Hversu margir þessara einstaklinga voru konur og hversu margir karlar?“ Svarið er hið sama og áður: Tveir karlar. Í þriðja lagi er spurt: „Hversu margir þessara einstaklinga eiga börn hér á landi?“ Annar mannanna á barn utan hjónabands en í hinum hjúskapnum er fyrir að fara stjúpbarni. Báðum mönnunum var vísað úr landi sökum þess að þeir höfðu fengið synjun á dvalarleyfi á grundvelli 13. gr. laganna en hvorugur þeirra lagði fram umsókn um annars konar leyfi og báðir hafa kært brottvísunarúrskurði Útlendingastofnunar til dómsmálaráðuneytisins.

Virðulegi forseti. Ég varð afskaplega ánægð þegar ég sá að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hreyfði þessu máli. Ég er sammála henni um að við eigum að fylgjast mjög vel með því hvernig svo umdeild löggjöf, sem sett var fyrir rúmu ári, virkar. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að fá þessi svör. Nú liggur fyrir að löggjöfin hefur náð yfir tvo erlenda karlmenn. Ég hafði dálítið gaman af því þegar þingmaðurinn kallaði hæstv. ráðherra Björn Bjarnason menntamálaráðherra því að mér verður það mjög oft á. Mér finnst það eiginlega ánægjulegt fyrir hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason vegna þess að yfirleitt fór af honum gott orð sem menntamálaráðherra. Ég verð að segja að þótt það sé gott að vera með kennslustund fyrir unga þingmenn þá hefði þessi kennslustund mátt vera öðruvísi og með öðrum formerkjum en sú sem hér fór fram. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. ráðherra verði kallaður dómsmálaráðherra þegar hann verður orðinn almennur þingmaður.

Forseti vill minna þingmenn á að virða hinn stutta ræðutíma sem er við þessar umræður um fyrirspurnirnar.

Virðulegi forseti. Það var greinilega ekki með röngu að ég kallaði hæstv. dómsmálaráðherra menntamálaráðherra. Mér þykir miður að hér hafi hæstv. dómsmálaráðherra eytt megninu af tíma sínum í að ræða misskilning minn á lögunum í stað þess að ræða við mig efnislega um það sem ræða mín fjallaði um, þ.e. þau grundvallarsjónarmið hvort þessi regla eigi raunverulega við hér á landi. Nú er komin ákveðin reynsla á regluna og eins og fram kom í máli hæstv. dómsmálaráðherra hefur tveimur karlmönnum, sem eru giftir íslenskum konum, verið vísað úr landi, 24 ára og yngri. Annar þeirra á barn og hinn stjúpbarn. Þetta þykja mér háar tölur. Ég vil minna á að í umsögn Mannréttindaskrifstofu Íslands, þegar frumvarpið var til umræðu, kom fram að Mannréttindadómstóll Evrópu hefur túlkað 12. gr. mannréttindasáttmála Evrópu þannig að í réttinum til að stofna til hjúskapar felist einnig rétturinn til að búa saman. Á Íslandi höfum við enga ástæðu til að setja svo ströng lög, sérstaklega undir þeim formerkjum að hér eigi að vernda einstaklinga gegn nauðungarhjónaböndum. Í ljós kemur að þegar þetta hefur átt við er um að ræða tvo karla sem hafa verið giftir íslenskum konum. Þetta hefur frekar átt við um karla en konur og hefur frekar verið beitt á karla en konur, en þegar raunveruleg nauðungarhjónabönd eiga sér stað er frekar um konur að ræða en karla. Einnig vil ég ítreka að mér þykir alvarlegt ef slík regla, svo ströng regla, skilur að föður og barn.

Frú forseti. Ég var ekki að setja ofan í við þingmanninn eða veita henni neinar þær ákúrur sem voru óréttmætar. Ég sagði að ég gæti ekki svarað fyrirspurninni af því að hún byggðist á röngum forsendum. Hvernig er hægt að ætlast til þess að ráðherra svari fyrirspurnum sem byggjast á röngum forsendum?  Háttvirtur þingmaður sagði að ég hefði ekki rætt málið á þeim forsendum sem þingmaðurinn vildi þegar ég svaraði fyrirspurninni. Um hvað vildi þingmaðurinn tala? Vildi hún t.d. tala um úrslit dönsku kosninganna þar sem mjög harkalega var tekist á um þetta ákvæði í dönsku lögunum? Við vitum hvernig úrslitin urðu þar. Þeir unnu á sem fluttu þann málstað að frekar þyrfti að líta til þess að menn laumuðu sér ekki inn í landið á fölskum forsendum, eins og tilraunir eru gerðar til hér og við vorum að koma í veg fyrir með breytingum á útlendingalögunum síðasta vetur. Ég ætla ekki að ræða málefni þeirra tveggja einstaklinga sem hér koma við sögu. Ef menn vilja fara út í umræður um það í ræðustól á Alþingi þá skorast ég ekki undan því. Annar þeirra var tekinn með heróín í fórum sínum þegar hann var fluttur úr landi …  Ég get farið lengra. Ef menn vilja ræða málefni þessara tveggja einstaklinga get ég hiklaust gert það hér á þinginu. Ég held að þingmenn verði að hafa það í huga, þegar þeir ræða þessi alvarlegu mál, að það sé gert á þeim forsendum sem lagt er upp með. Það var gert hér af þessum fyrirspyrjanda eins og áður er lýst og ég svaraði á réttum forsendum.

Ráðherra er eitthvað svekktur með lögin.

Virðulegi forseti. Já, ég hef hug á því að ræða við hæstv. iðnaðarráðherra um virkjanamálin og áformin með þau, þá fyrst og fremst í þetta sinn vetnisverkefnið. Því er ekki að neita að ríkisstjórnin hefur nokkuð haldið á lofti áformum sínum um vetnisvæðingu og hug sinn á því, eins og hefur verið sagt í mörgum erlendum tímaritum, að þetta litla hagkerfi verði e.t.v. fyrsta hreina hagkerfið í heiminum. Vetnisverkefnið svokallaða hefur vakið mjög mikla athygli alþjóðasamfélagsins, kannski ekki síst á Vesturlöndum. Í Bandaríkjunum hafa menn m.a. haldið fundi og horft til þess sem hér er verið að tala um. Við í utanríkismálanefnd höfum tekið á móti mörgum sendinefndum frá Evrópusambandinu þar sem þingmenn frá ólíkum löndum Evrópu koma til að kynna sér vetnisáformin og verkefnið stóra sem menn hafa svo miklar væntingar til. Þá mætti ætla að hér væri rífandi gangur og ríkisstjórnin tilbúin til að grípa til aðgerða þegar tæknin leysir vandann við vetnisnotkunina þannig að það sé hægt að nota vetni á bíla og báta. Ég haga máli mínu þannig, virðulegi forseti, að ég treysti því að það sé alvara í vetnisumræðunni þó að stundum vakni efasemdir þar um vegna þess að 50% af loftmengun í heiminum er af völdum bíla, skipa og flugvéla. Nú höfum við fengið óhugnanlegar staðreyndir í skýrslum um loftslagsbreytingar á norðurslóð sem eru minnst 2,5 sinnum hraðari en annars staðar í heiminum. Okkur á að renna blóðið til skyldunnar með því að taka á í þessum málum. Þá kem ég að þessu með virkjanirnar. Ég er alveg sannfærð um að ekki verði aftur byggð ofurvatnsaflsvirkjun. Þá er ég ekki að segja að fallvötn verði ekki virkjuð, bara ekki ofurvatnsaflsvirkjun. Það er alveg ljóst að sjónir beinast æ meira að jarðvarma. Það var mjög fín umfjöllun um það í Morgunblaðinu á sunnudaginn þar sem er fjallað um jarðvarma- eða vatnsaflsvirkjanir og áhugavert að fara yfir það. Það eru margir kostir við að virkja jarðvarmann og unnt að gera það án þess að ógna verulega náttúruverndarhagsmunum þó að líka séu undantekningar á því miðað við hvaða svæði yrði farið inn á. Ríkisstjórnin er mjög upptekin af að virkja og selja orku til orkufreks iðnaðar og því spyr ég: Hvaða áætlanir hafa verið gerðar um að virkja fyrir vetni?

Hæstv. forseti. Þróun í vetnistækni hefur verið ör á undanförnum árum en þó er enn óljóst hvort vetni eða vetnissambönd verði sá orkuberi sem knýja muni farartæki framtíðarinnar. Líklegt er talið að ör þróun verði einnig á næstu árum í gerð hefðbundinna bifreiða er nota umhverfisvænni orkugjafa og minna eldsneyti og líklegt er að hefðbundnar bifreiðar verði í notkun áfram næstu áratugi, að því er séð verður. Á síðustu árum hafa rannsóknir á notkun vetnis í samgöngum aukist gífurlega á alþjóðlegum vettvangi. Íslendingar hafa síðustu 5–6 ár verið framarlega í umræðu um vetni sem orkubera í samgöngum og tekið þátt í viðamikilli tilraun með notkun vetnisstrætisvagna hér á landi í eitt ár. Lýkur þeirri tilraun að ári. Ýmis önnur áform eru uppi um frekari rannsóknarverkefni á vetni hér á landi og þar má nefna tilraunir með notkun vetnis í smábátaflota landsins. Þá hafa íslensk stjórnvöld tekið virkan þátt í alþjóðlegu samstarfi innan Evrópusambandsins. Virk þátttaka okkar helgast m.a. af því að nánast öll olíunotkun okkar er bundin við notkun bifreiða- og skipaflotans. Öll önnur orkunotkun byggist á notkun hreinna orkulinda, vatnsorku og jarðgufa eins og þekkt er. Möguleikar okkar til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda umfram núverandi losun felast að mestu í því að draga úr notkun olíu í samgöngum og skipaflotanum í framtíðinni. Allar þjóðir heims eru skuldbundnar samkvæmt loftslagssamkomulagi Sameinuðu þjóðanna til að draga eins og kostur er úr losun gróðurhúsalofttegunda og framlag okkar til vetnisþróunar og rannsókna, þótt lítið sé á alþjóðlegan mælikvarða, er vitnisburður um viðleitni okkar til að standa við skuldbindingar okkar við loftslagssamninginn. Stefna íslenskra stjórnvalda hefur verið sú að styðja við þá rannsóknarstarfsemi sem hefur verið unnin hér á landi með margvíslegum hætti. Það er jafnframt stefna stjórnvalda að nýta íslenskar orkulindir til þess að draga úr umhverfisáhrifum og aukningu gróðurhúsalofttegunda. Það á ekki síst við í fyllingu tímans, þegar sá tími rennur upp að notkun á vetni sem orkubera verður almenn. Gert er almennt ráð fyrir að hægari þróun verði í notkun vetnisbifreiða á næstu áratugum en á því tímabili er gert ráð fyrir örri tækniþróun og aukinni hagkvæmni í vetnisbúnaði, bæði í framleiðslu, geymslu og farartækjum. Ef vetni verður orkuberi samgangna í framtíðinni telur bandaríska orkumálaráðuneytið að fyrst á árabilinu 2025–2040 verði vetnisbílar samkeppnishæfir í verði við hefðbundin farartæki og að þá megi fyrst reikna með almennri eign slíkra bifreiða. Talið er að um 1.600–1.700 gígavattstundir þurfi í raforku á ári til að framleiða vetni fyrir núverandi bifreiðaeign Íslendinga. Þetta er orka sem samsvarar orkugetu Búrfellsvirkjunar eða tveggja 100 megavatta jarðgufuvirkjana. Þessi orkuaukning mun verða á löngu árabili þannig að tiltölulega auðvelt mun reynast að nýta innlenda orkugjafa til að mæta þeirri þörf þegar sú stund rennur upp. Við Íslendingar munum eiga enn um langt skeið mikið af ónýttum endurnýjanlegum orkulindum. Ekki hefur því verið talin ástæða til að gera sérstaka áætlun um orkuvinnslu vegna hugsanlegrar vetnisframleiðslu. Þá má benda á að þegar sá tími kemur, vonandi fyrr en seinna, að við þurfum að nýta orkulindir okkar til slíkrar framleiðslu verða allir núverandi samningar okkar um stóriðju útrunnir. Á tímabilinu þar til almenn vetnisnotkun hæfist gæfist okkur því kostur á að skoða aðra möguleika á nýtingu orkunnar ef sá kostur teldist heppilegri en að stækka virkjanir eða reisa nýjar.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að svar ráðherrans kemur mér ekkert mjög mikið á óvart. Ágætur þýskur þingmaður sem kom hingað í fyrra og fór í gegnum allan pakkann í skoðun á því sem er að gerast á Íslandi, einn af þeim sem höfðu fengið fréttirnar til Evrópusambandsins um allt sem væri að gerast hér í vetnismálum, hafði á orði að ofboðslega væri hann hissa á því að engar áætlanir væru neins staðar um hvað ætti að gera og hvað ætti að virkja. Ég var ekkert hissa vegna þess að þegar maður fer að kafa ofan í vetnismálið eins og það liggur fyrir, og það gerði ég fyrir tveimur árum þegar ég var að vinna að þingsályktun sem síðan kom fram frá öðrum nokkrum dögum áður en mín hefði verið lögð fram, sér maður að allt eru þetta áhugaverðar hugmyndir, góður vilji og svo ekkert meira. Í mörgum borgum Evrópu er verið að keyra strætisvagna á vetni. Vandinn er sá að það tekur mikið rými að vera með vetni á bílunum, það þarf svo stóran geymi. Þess vegna eru aðrar hugmyndir líka uppi, t.d. um hvort hægt væri að framleiða metanól. Það hefur verið skoðað hjá háskólanum hér að nýta afgas frá stóriðju. Það væri mjög áhugavert verkefni fyrir okkur Íslendinga með stóriðjustefnuna að skoða og tengja inn í samninga. Það skilst mér að hafi heldur ekki verið gert. Það er alveg ljóst að við getum þurft að nota allt upp í 10 gígavattstundir ef það á að nýta vetnið til blöndunar með öðru á venjulegar bifreiðar. Talað hefur verið um að það þyrfti eins og a.m.k. eitt stykki Kárahnjúkavirkjun til að framleiða vetni á bíla og báta. Ég verð að segja að svarið kom mér ekki á óvart. Ég er vonsvikin.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki til hvers hv. þingmaður hefur ætlast.

Það er akkúrat málið.

Það sem við erum að gera, Íslendingar, er í samstarfi við aðrar þjóðir. Við gerum okkur mjög vel grein fyrir því að við björgum ekki heiminum ein og það þarf mikla tækniþekkingu og miklar tækniframfarir til að þetta verði að veruleika. Þess vegna störfum við með öðrum þjóðum, bæði í alþjóðlegu verkefni, EPRD-verkefninu, þar sem við vorum ein af stofnþjóðum um 15 þjóða sem stofnuðu til þess alþjóðlega samstarfs, og erum meira að segja með forustu í einni nefnd þar. Ég bara fullyrði að við stöndum okkur eins og hægt er að ætlast til af okkar þjóð miðað við smæðina. Það sem við höfum líka lagt mikla áherslu á er að bjóða Ísland fram sem tilraunasamfélag á þessu sviði. Auðvitað er þetta ECTOS-verkefni sem er hér í gangi í Reykjavíkurborg dæmi um það að Ísland sé notað eins og tilraunaverkefni eða tilraunaland á þessu sviði. Hv. þingmaður var að tala um að tengja þetta við virkjanir og lét að því liggja, að mér heyrðist,  Hv. þingmaður er nú eitthvað að fiska hér í gruggugu vatni, finnst mér, því að ég held að alveg megi segja að við stöndum okkur ágætlega þótt við gerum okkur líka grein fyrir að við björgum ekki ein heiminum. Þess vegna erum við líka í alþjóðlegu samstarfi um þetta mál.

Virðulegur forseti. Því miður mengum við mennirnir jörðina æ meira og æ hraðar með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Nú hafa þjóðir heims tekið höndum saman í Kyoto-samningnum um að reyna að reisa rönd við loftslagsmengun og gróðurhúsaáhrifum sem af því leiða. Sú viðleitni skiptir okkur Íslendinga ákaflega miklu máli því að gróðurhúsaáhrifin geta haft ófyrirsjáanleg áhrif á lífríkið við Ísland til lengri tíma litið Með því að þjóðirnar hafa tekið sig saman um að setja þak á mengunina eru nú gefnir út kvótar og mengunarleyfi, þ.e. mengunarkvótar ganga kaupum og sölum í Evrópu frá síðustu áramótum. Álver eru þó enn utan þessa kerfis og Íslendingar hafa með íslenska ákvæðinu fengið heimild til að menga um 1,6 millj. tonna af koltvísýringi á ári án þess að það hafi áhrif á hinar almennu mengunarheimildir okkar. Mengi menn umfram heimildir eru þeir nú í Evrópu sektaðir. Þannig væru þeir sektaðir fyrir 1,6 millj. tonna af koltvísýringi um 5 milljarða kr. árlega næstu þrjú árin og um 13 milljarða á ári eftir það. Áætlað hefur verið að markaðsverðmæti fyrir hvert tonn gæti verið á bilinu 10–30 evrur á ári sem þýðir að 1,6 millj. tonna næmu að lágmarki einum milljarði kr. á ári. Ég hef þess vegna beint fyrirspurn til iðnaðar- og viðskiptaráðherra um hvert markaðsverðmæti íslenska ákvæðisins í Kyoto væri miðað við markaðsverðið eins og það gerist í kaupum og sölum í Evrópu á þessu fyrstu vikum hins nýja markaðar. Iðnaðarráðherra lagði fram yfirlit yfir ráðstöfun þessara heimilda, 1,6 millj. tonna, í ríkisstjórn 16. nóvember sl. og ég spyr einnig hvort að í því yfirliti hafi verið gert ráð fyrir stækkun álversins í Straumsvík. Hvernig hyggst ráðherra úthluta þeim heimildum sem eftir eru ef fleiri en einn aðili sækjast eftir þeim heimildum? Hvernig verður ákveðið hvaða álver á að fá þær losunarheimildir sem eftir eru ef fleiri en einn keppast um þær?

Hæstv. forseti. Spurning númer eitt hljóðar svo: „ Sé miðað við verð losunarheimilda á hvert tonn af gróðurhúsalofttegundum (koltvísýringsígildi) í viðskiptum með þær heimildir í Evrópu undanfarið, hvert er þá áætlað markaðsverðmæti þeirra 417.000 tonna af koltvísýringi sem eftir eru af kvóta Íslands fyrir einstök verkefni samkvæmt yfirliti því sem ráðherra kynnti ríkisstjórn 16. nóvember sl.?“ Erfitt er að gera sér grein fyrir markaðsverðmæti þeirrar losunar á koltvísýringi sem óráðstafað er af losunarheimild Íslands fyrir nýja stóriðju. Ekki er heimilt að framselja eða ráðstafa þessari losunarheimild og ýmis skilyrði eru fyrir notkun hennar. Ef hér væri hins vegar um að ræða almenna losunarheimild sem seljanleg væri mundi verðmæti þeirra 417.000 tonna af koltvísýringi sem Ísland hefur óráðstafað af losunarheimild sinni nema um 220 millj. kr. miðað við að gangverð í Evrópu undanfarnar vikur sé um 525 kr. á tonnið. Hins vegar gera spár ráð fyrir því að þetta verð lækki mjög á næstu tveimur árum og verði á bilinu 100–400 kr. á tonnið. Verði það meðalverð á losunarheimild á þessu bili á næstu árum væri verðmætið á bilinu 42–165 millj. kr. Því vil ég taka fram að gera verður mikla fyrirvara um þessar upphæðir þar eð mikil óvissa virðist vera um líklegt markaðsverð á losunarheimildum í náinni framtíð. Þessar upplýsingar byggi ég á skýrslu norrænu ráðherranefndarinnar um áhrif viðskipta með losunarheimildir í Evrópu og áhrif þeirra á raforkuverð. Annar liður spurningarinnar hljóðar svo: „Hvert er áætlað markaðsvirði þeirra losunarheimilda sem ætlaðar eru stóriðju hér á landi og tilgreindar eru í sama minnisblaði, sundurliðað eftir fyrirtækjum?“ Gera verður sama fyrirvara og við fyrsta lið fyrirspurnarinnar varðandi markaðsvirði losunarheimilda. Ef hins vegar stóriðjufyrirtækin hér á landi þyrftu að kaupa losunarheimild á opnum markaði á verði síðustu missira, 525 kr. á tonnið, þyrftu þau að greiða eftirfarandi upphæðir miðað við raunverulega og áætlaða aukningu losunar þeirra frá árinu 1990: Alcan mundi þurfa að greiða 68 millj. kr., járnblendiverksmiðjan 92 millj. kr., Norðurál 206 millj. kr. og Fjarðaál 255 millj. kr. Hér er miðað við líklega árlega koltvísýringslosun fyrirtækjanna á fyrsta skuldbindingartímabili loftslagssamningsins fyrir árin 2008–2012 þannig að enn og aftur verður að gera mikla fyrirvara um þessar upphæðir. Þriðji liður fyrirspurnarinnar hljóðar svo: „Er gert ráð fyrir stækkun álverksmiðjunnar í Straumsvík í yfirliti ráðherra?“ Í yfirliti því sem iðnaðarráðherra kynnti í ríkisstjórn 16. nóvember 2004 eru aðeins talin upp þau stóriðjufyrirtæki sem samið hefur verið við um aukna framleiðslu frá árinu 1990, Alcan og járnblendifélagið, og einnig önnur stóriðjufyrirtæki sem nýir samningar hafa verið gerðir við frá 1990, Norðurál og Fjarðaál. Fjórði liður fyrirspurnarinnar hljóðar svo: „Hvernig verður staðið að ráðstöfun þeirra losunarheimilda sem eftir eru?“ Engin ákvörðun hefur verið tekin um það af hálfu stjórnvalda með hvaða hætti samið verði um nýtingu á þeirri losunarheimild sem enn rúmast innan íslenska ákvæðisins, enda er undirbúningur samninga um aukna stóriðju ekki á því stigi að unnt sé að taka ákvarðanir um slíkt.

Ég þakka hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra skýr svör þó að verðið sem hún tilgreinir sé nokkuð lægra en heimildir mínar kváðu á um. Ég vil af þessu tilefni spyrja ráðherrann hvort hún telji sjálfsagt að stóriðjan fái til allrar framtíðar þessar heimildir endurgjaldslaust. Í svari sínu við fyrirspurninni hér á undan benti hún á að samningar við stóriðjuna eru tímabundnir og renna út og að orkusölusamninga þurfi t.d. ekki að endurnýja við hana. Telur ráðherrann þá að til greina komi að krefja um greiðslur fyrir mengun frá stóriðjunni þegar t.d. þeir samningar renna út? Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra tjái sig um það hvernig ráðherrann bregst við ef stækkanir á Grundartanga umfram það sem nú er ákveðið, stækkanir í Straumsvík og álver á Norðurlandi, rekast hver á aðra og ekki eru til losunarheimildir fyrir öllum þeim framkvæmdum sem menn vilja standa fyrir. Hvernig á þá að gera upp á milli þess hver á að fá mengunarheimildirnar, Straumsvík, Norðurál eða Norðurland?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að halda því til haga að við fáum þetta sérákvæði, Íslendingar, inn í Kyoto-samninginn vegna þess að við erum að framleiða eingöngu hreina orku. Það skiptir gríðarlega miklu máli þegar við horfum til umheimsins alls. Það er þetta sem alþjóðasamfélagið hefur viðurkennt og samþykkt og ég vona að ekki séu neinir Íslendingar á hv. Alþingi sem eru ekki sammála um að þetta sé mikilvægt þegar horft er til heimsins alls. Það er líklega 7–8 sinnum meiri koltvísýringsmengun samfara því að framleiða ál með t.d. kolum en með hreinni  Það er nú fátt sjálfsagt í þessum heimi. Hv. þingmaður spyr hvort mér finnist sjálfsagt að stóriðjan fái endurgjaldslaust þessa kvóta. Ég tel það eitthvað sem sé sjálfsagt að ræða en eins og þetta lítur út núna og á þessu losunartímabili sem við erum að ræða um er ekki verið að tala um sérstakar greiðslur. Eins og kom fram í svari mínu áðan höfum við ekki tekið ákvörðun um það hvernig þeim kvóta verður úthlutað sem við eigum enn þá miðað við þessi 1.600 þús. tonn. Við verðum bara að sjá til hvernig mál þróast. Það er ekki þar með sagt að það verði úr frekari uppbyggingu á álverum á Íslandi, það hefur ekki verið gengið frá neinu um það þótt við vitum um áhuga margra álbræðslufyrirtækja í heiminum, þeirra stærstu má segja. Það kemur náttúrlega til af því að Ísland náði þessu sérákvæði inn í samkomulagið um Kyoto.

Virðulegi forseti. Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra hvort til skoðunar sé í ráðuneyti hennar að mæta brýnni þörf garðyrkjunnar fyrir ódýrara rafmagn og sérstaklega í tengslum við ný raforkulög sem tóku gildi um áramótin, þar sem einingum í sölu við raforku var skipt upp í framleiðslu, flutning, dreifingu og sölu. Hægt er að halda því fram að ríkisvaldið hafi brugðist garðyrkjunni á liðnum árum, en sú stóriðja í grænmetisframleiðslu býr við miklu lakari kjör en t.d. stóriðjan í kaupum sínum á raforku. Framleiðsla á grænmeti og blómum byggist að mjög mikli leyti á notkun á rafmagni og hefur framleiðsla garðyrkjubænda margfaldast eftir að þeir tóku í þjónustu sína hvers konar lýsingu. Það var mjög sláandi frétt t.d. í Bændablaðinu á dögunum þar sem segir að garðyrkjubóndi á Melum á Flúðum, Guðjón Birgisson, borgi 3 milljónir í rafmagn á mánuði, 3 milljónir fyrir ylræktarstöð sína á Melum. Hann segir í fréttinni í Bændablaðinu að fyrir um tíu árum hafi garðyrkjubændur verið að lýsa miklu minna en nú noti þeir margfalt meira rafmagn og uppskeri og framleiði miklu meira, uppskerutíminn sé miklu styttri og þeir nái að framleiða miklu meira og betri vöru. Raforkuverðið á að færa eins mikið niður og hægt er. Garðyrkjan er gjaldeyrissparandi hollustugrein. Hún er sannkölluð græn stóriðja. Það er ósanngjarnt að grein sem byggir að svo miklu leyti á raforku skuli lúta svo ósanngjörnum kjörum samanborið við erlenda stóriðju. Í leiðinni er verið að skekkja framleiðslustöðu grænmetis og blóma verulega í samanburði við erlenda vöru. Það er miklu betri og heilbrigðari leið að bjóða garðyrkjunni upp á ódýrara rafmagn eins og gerist og gengur til stóriðjukaupenda. Þar erum við að niðurgreiða með vissum hætti framleiðslu á áli og annarri stóriðju sem erlendir stóriðjuframleiðendur framleiða hér fyrir okkar raforku. Garðyrkjan kaupir rafmagnið á margfalt hærra verði. Fróðlegt væri að heyra frá hæstv. ráðherra, ef hún er með þær tölur á hreinu, hve munar miklu, en heyrst hefur að sá munur sé jafnvel þrefaldur eða fjórfaldur sem garðyrkjan þurfi að kaupa miklu dýrara rafmagn. Finna verður leið til að lækka raforkuverð að mínu mati, annars lendir garðyrkjuframleiðslan í enn þá meiri vanda en nú er. Við eigum að byggja undir þessa grein, sérstaklega í ljósi breyttra laga þar sem fram hefur komið að lendi hækkanirnar á garðyrkjubændum er heilsársframleiðsla á grænmeti og blómum komin í taprekstur og þar með uppnám. Þessi tímamót sem felast í nýjum raforkulögum þarf að nota til að finna garðyrkjunni þann stað í fyrirkomulagi okkar að hún njóti sambærilegra kjara við kaup á rafmagni og erlend stóriðja gerir nú.

Hæstv. forseti. Fyrirspurn þessi lýtur að hækkun á raforkuverði til gróðurhúsabænda. Þótt málefni þessara aðila falli undir verksvið landbúnaðarráðuneytis finnst mér rétt að gera grein fyrir ástæðum fyrir breytingum á raforkuverði til þessara aðila. Frá og með síðastliðnum áramótum hefur sú breyting orðið á að ekki er heimilt að mishátt gjald sé fyrir flutning og dreifingu raforku eftir því til hvers orkan er notuð. Það kemur hins vegar ekki í veg fyrir að við setningu gjaldskrár fyrir orku, flutning og dreifingu verði tekið tillit til þess að orkunotkun gróðurhúsabænda er talsverð og að hluta til er hægt að haga henni þannig að hún falli utan álagstoppa. Slík gjaldskrárákvæði byggja á því að þeir notendur sem eru eins settir varðandi orkunotkun og nýtingu njóti sömu kjara en ekki er gert ráð fyrir sérstökum afsláttarkjörum til einstakra fyrirtækja eða fyrirtækjahópa. Hvað orkuþáttinn sjálfan varðar er það hins vegar svo að orkusölum er heimilt að veita afslætti til gróðurhúsabænda ef fyrirtækin sjá sér hag í því og gæta þess að fara ekki á svig við samkeppnisreglur. Í gildi er aðlögunarsamningur frá árinu 2002 milli fjármála- og landbúnaðarráðherra annars vegar og garðyrkjubænda hins vegar. Í samningi þessum er ylræktendum tryggt raforkuverð með niðurgreiðslum sem er sambærilegt og það verð sem garðyrkjubændur í nágrannaríkjum okkar stendur til boða. Í sérstöku samkomulagi milli Rafmagnsveitna ríkisins og garðyrkjubænda var kveðið á um framkvæmd niðurgreiðslunnar. Að auki veitti Landsvirkjun Rarik allt frá árinu 1997 helmingsafslátt af aflgjaldi til gróðurhúsalýsingar. Landsvirkjun felldi hins vegar niður þennan afslátt í mars á síðasta ári en Rarik hefur framlengt óbreytt þetta samkomulag við gróðurhúsabændur meðan unnið hefur verið að lausn málsins. Ein af ástæðum fyrir aukinni fjárþörf til niðurgreiðslna raforku til gróðurhúsabænda er sú að mikil aukning hefur orðið á raforkunotkun til lýsingar á síðustu tveimur árum. Á árinu 2004 jókst notkun þeirra um 40% og gert er ráð fyrir að hún aukist nokkuð enn. Er það vitaskuld gleðiefni að vöxtur og uppbygging skuli vera í þessari landbúnaðarframleiðslu sem á í mikilli samkeppni við innfluttar afurðir. Verið er að skoða möguleika á auknum niðurgreiðslum til garðyrkjubænda samkvæmt aðlögunarsamningi þeirra við ríkið til að mæta vanda þeirra og er erindi garðyrkjubænda um þetta efni til umfjöllunar í landbúnaðarráðuneytinu. Vil ég um þetta atriði vísa til ummæla landbúnaðarráðherra á hinu háa Alþingi á fimmtudaginn í síðustu viku en þar sagðist hann gera sér grein fyrir að mikla peninga þyrfti til að koma til móts við þarfir garðyrkjubænda og nefndi í því sambandi 55–60 millj. kr. og unnið væri að lausn málsins í ráðuneytinu. Ég veit að þar er unnið af kappi að lausn málsins og þykist fullviss um að viðunandi úrlausn fáist.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Það er mjög mikilvægt að garðyrkjan sitji ekki uppi með þá hækkun sem á henni lendir núna við breytingu á raforkulögunum. Garðyrkjan er náttúrlega mjög mikilvægur þáttur í landbúnaði og á Suðurlandi er þetta eina stóriðjan sem við höfum. Rafmagnið er framleitt á Suðurlandi en okkar stóriðja, sem er garðyrkjan, nýtur ekki neins eða lítils góðs af því. Mikil aukning hefur orðið á lýsingu í garðyrkju og með því hafa gæði framleiðslunnar aukist til muna. Eins og kom fram hjá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni er einn garðyrkjubóndi að greiða 3 milljónir á mánuði, 110 þús. á dag, í raforkukostnað, þannig að þetta er mjög dýrmætur kaupandi hjá Landsvirkjun. Ég tel mjög mikilvægt að greinin sitji ekki uppi með þessa hækkun og til niðurgreiðslna verði að koma, hvort sem það verða 40, 50 eða 60 millj. kr. Ég vil geta þess af því landbúnaðarnefnd var til umræðu í þinginu í gær að næsti fundur mun m.a. verða tileinkaður garðyrkjunni.

Frú forseti. Ekki er annað hægt en að kenna í brjósti um hæstv. iðnaðarráðherra sem jafnframt er ráðherra byggðamála að koma hér og reyna að svara einhverju um þá fyrirspurn sem hér er komin fram. Hækkun til garðyrkjubænda. Hækkun til fiskeldisstöðva. Stórhækkanir á notendur á landsbyggðinni sem nota rafhitun til upphitunar. Hvað sagði svo ráðherra um daginn í skýrsluumræðunni um raforkuna? Draga úr hækkuninni á landsbyggðarfólk. Sei, sei, en 10% á að ganga yfir íbúa þar. Hvað gerist með garðyrkjuna? Það veit enginn enn þá og þetta langt um liðið. Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en kennt í brjósti um hæstv. byggðamálaráðherra að koma hér og reyna að snúa sig út úr þessu svari með tali um allt og ekki neitt. Aumt er það hlutverk og kaldar eru þær kveðjur. Sannarlega eru þær kaldar kveðjurnar frá Framsóknarflokknum til landsbyggðarfólks og þeirra sem stunda garðyrkjustörf eða fiskeldismanna í framhaldi af því sem hér hefur verið rætt um raforkumálin. Þetta átti aldrei að gerast sem er að ganga yfir okkur núna.

Frú forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra reyndi að beina þessu máli alfarið á hæstv. landbúnaðarráðherra, þetta væri mál hans en ekki iðnaðarráðuneytisins. Nú er það svo, eins og við höfum áður sagt í umræðum við hæstv. ráðherra, að hún hefur yfir að segja bæði Landsvirkjun og Rarik og því kemur þetta mál henni verulega við. Garðyrkjan er að sjálfsögðu stóriðja þeirra sveita og byggða þar sem hún er stunduð. Það er undarlegt að velta því fyrir sér að stóriðja í erlendri eigu getur fengið hér samninga um raforkuverð sem er langt, langt fyrir neðan það verð sem hægt er að semja við hina innlendu stóriðju í sveitum. Því hlýt ég að spyrja: Mun hæstv. ráðherra beita sér fyrir því að Landsvirkjun, sem heyrir undir hana, og Rarik sömuleiðis muni bjóða betra verð til garðyrkjubænda fyrir þá raforku sem þeir þurfa að nota? Ef hægt er að semja um lágt verð til erlendrar stóriðju hlýtur eins að vera hægt að semja um lágt verð til innlendrar stóriðju.

Virðulegi forseti. Þetta klúður sem við ræðum um í dag er að sjálfsögðu á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og þá einkum og sér í lagi hæstv. iðnaðarráðherra. Þetta er enn eitt dæmið um að stórum lagabálkum er nánast þröngvað í gegnum þingið á elleftu stundu og þeir afgreiddir af hroðvirkni og síðan kemur í ljós að þeir eru stórgallaðir. Þetta eru náttúrlega óafsakanleg vinnubrögð. Nú sjáum við að bændur kvarta yfir þessu. Það er ekkert skrýtið. Maður hefur fylgst með umræðu í fjölmiðlum og þetta er ískyggilegt ástand sem er að skapast. Að sjálfsögðu hljótum við að skoða til að mynda garðyrkjubændur, t.d. á Suðurlandi. Þingmenn sem hafa talað hér á undan mér hafa réttilega bent á að þetta er stóriðja í þeim landshluta og sá landshluti framleiðir mikið af raforku. Hvers vegna ætti hann þá ekki að fá að njóta þess til að mynda í lækkuðu verði á raforku? Ég trúi svo ekki öðru fyrr en ég tek á því að sérstaklega landsbyggðarþingmenn, en líka allir þingmenn hvar í flokki sem þeir standa, hljóti að leggja pressu á ríkisstjórnina um að þessir hlutir verði lagfærðir.

Frú forseti. Ég verð að segja að mér finnst það ákaflega aumleg og dapurleg útkoma hjá hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og byggðamálaráðherra og reyndar hjá orkufyrirtækjunum líka að garðyrkjan okkar, græna stóriðjan okkar Íslendinga, skuli núna þurfa að sæta þessum stórhækkunum á raforkuverði sem er að verða ef allt stefnir í og það á sama tíma og sömu aðilar keppast við að boða okkur fagnaðarerindið um það að gefa erlendum stórfyrirtækjum rafmagn, sem eru að borga kannski um einn þriðja fyrir kílóvattstundina af því sem innlendum aðilum er boðið í heildsölu fyrir rafmagn. Ætli það sé nema um 1 kr. á kílóvattstund sem stóriðjan borgar um þessar mundir á sama tíma og heildsöluverðið frá framleiðendum í nýja fína raforkuumhverfi hæstv. iðnaðarráðherra eru kannski 3 kr. Þetta er nú niðurstaðan. Og vísar svo öllum vandanum á aumingja ræfils landbúnaðarráðherrann, sem er nú ekki með mikla sjóði til að leysa 

Hæstv. forseti. Mér er eiginlega skapi næst að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvort hún sé ekki búin að fá nóg af eigin axarsköftum í þessu máli. Hvort ekki sé að verða komin sú staða að hún geti farið að viðurkenna það að sú tillaga sem ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon bárum hér upp, um að fresta framkvæmdahliðinni á þessu máli, hafi verið nokkuð skynsamleg. Hún sæti þá ekki hér í eilífum vandamálum með öll sín verk að reyna að snúa út úr öllu og lagfæra eitthvað án þess að hafa hugmynd um hvert hún ætlar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum og ráðherra fyrir umræðuna. Það sem stendur eftir þessa umræðu er að ríkisstjórnin segir pass í þessu máli. Hún skilar auðu þegar kemur að lausn á vanda garðyrkjunnar í ljósi hás orkuverðs og rafmagnsverðs. Það hvað gerist með garðyrkjuna er ekki á dagskrá ríkisstjórnarinnar og árangursleysi og áhyggjuleysi Framsóknarflokksins af málefnum landbúnaðarins hlýtur að vera farið að nálgast það að vera algjört, eins og fram kom ágætlega í umræðu hér í gær um deyfðina uppi í landbúnaðarráðuneyti þar sem hæstv. ráðherra hefur ekki komið nokkru einasta máli frá sér svo mánuðum skiptir. Það sem hér um ræðir er alvarlegt mál. Garðyrkjan er stóriðjugrein innan landbúnaðarins, 80–90% afurða hennar koma frá svæði þar sem megnið af raforkunni er framleitt, þ.e. á Suðurlandsundirlendinu. En garðyrkjan nýtur þess í engu. Hún er sett út í horn. Hún á í miklum vanda og tekin hafa verið dæmi um það, eins og ég nefndi í upphafi, að tilteknir garðyrkjubændur greiða allt að 100 þús. kr. á dag í rafmagn. Það fara 100 þús. kr. á dag í rafmagnsreikninginn. Þetta eru hrikalega háar tölur. Um leið fær erlend stóriðja raforkuna á allt að fjórfalt lægra verði ef þær tölur eru réttar og virðist af svörum hæstv. ráðherra að dæma enginn áhugi eða velvilji fyrir því innan ríkisstjórnarinnar að gera garðyrkjunni kleift að njóta sömu kjara, að njóta þess að kaupa ódýrari raforku, verða þannig samkeppnishæfari við aðra framleiðslu og innflutta þannig að heilsársframleiðsla á grænmeti og blómum fái þrifist án þess að verða fyrir barðinu á erlendri samkeppni sem nýtur styrkja og niðurgreiðslu. Ég vil því aftur brýna ráðherrann og skora á hana að gera eitthvað í þessum málum og líta til þess að garðyrkjan fái raforkuna á sanngjörnu verði þannig að hún fái þrifist hér áfram.

Hæstv. forseti. Hér falla stór orð og mikið kapphlaup hófst um stærsta orðið greinilega. Ég ætla að biðja hv. þingmenn að kenna ekki í brjósti um mig. Það er engin ástæða til þess. Ég hef það mjög gott og var á glæsilegum fundi á Siglufirði í gær á vegum Framsóknarflokksins og er því í mjög góðu skapi í dag.

Hvað voru margir?

Þar voru fleiri tugir manna. Annaðhvort skilja hv. þingmenn ekki þetta nýja fyrirkomulag eða þá að þeir tala eitthvað út í loftið því það er svo ótrúlegt að hlusta á þennan málflutning.

Hver talar nú út í loftið?

Það er þannig að þetta er ekki mitt málefni, eins og hér er sagt, að beita mér fyrir því að Landsvirkjun og Rarik bjóði lægra verð. Ég stjórna ekki þessum fyrirtækjum frá degi til dags. Þetta gerist á markaði. Það er nú bara þannig.  Hvað varðar garðyrkjuna 

Virðulegi forseti. Hér er á dagskrá fyrirspurn mín til menntamálaráðherra frá því í október síðastliðnum en þá höfðum við fengið fregnir af því hér á Alþingi í gegnum fréttatilkynningar frá menntamálaráðuneytinu að stofna ætti einkahlutafélag um rekstur sameinaðs Háskólans í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands. Tækniháskóli Íslands er háskóli í eigu hins opinbera og því hlutu að vakna upp margar spurningar á þessum tíma um hvernig stjórnvöld ætluðu að einkahlutafélagavæða einn af ríkisháskólunum. Það er mín skoðun að sameining skóla á háskólastigi geti verið af því góða. Það má færa fyrir því rök að þeir séu nú þegar of margir miðað við fólksfjölda hér á landi. Sameining getur því vel orðið til þess að efla einstaka skóla verulega og haft góð áhrif á íslenskt háskólasamfélag. Það er hins vegar ekki sama hvernig það er gert og mjög mikilvægt einmitt þess vegna að litið sé heildrænt á málaflokkinn og ekki síst að upplýsingaflæði sé gott frá ráðuneytinu. Svo hefur ekki verið í þessu máli og mér hafa fundist vinnubrögð ekki vera til fyrirmyndar hvað það varðar þegar svona stór breyting á sér stað. Mér finnast rökin fyrir því að stofnað sé einkahlutafélag um rekstur háskóla hér á landi í fyrsta skipti í sögunni standa á afar veikum grunni. Spurningunni um það hvers vegna ekki var valin sú leið að setja á laggirnar sjálfseignarstofnun, eins og t.d. var gert um rekstur Viðskiptaháskólans á Bifröst, hefur ekki verið svarað nægilega vel, því að eftir stendur að á háskólastigi verðum við með á annan tug skóla og þrjú mismunandi rekstrarform þegar þessi sameining gengur í gegn. Eitt af því verður einkahlutafélag rekið fyrir almannafé því undirstaða rekstursins verður áfram framlag frá ríkisvaldinu. Virðulegi forseti. Ég gæti farið mörgum orðum um þau sérkennilegu vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð við vinnslu þessa máls, enda, eins og ég sagði áðan, kom megnið af upplýsingum um þessa sameiningu í gegnum fréttatilkynningar frá ráðuneytinu en voru ekki ræddar í menntamálanefnd fyrr en eftir að fyrir lá að Tækniháskólinn yrði settur í einkahlutafélagaform. Ein þeirra spurninga sem auðvitað kviknaði á þessum tíma og ég tel að ekki hafi verið svarað er spurningin um eignir Tækniháskólans og hvernig þeim verður ráðstafað inn í hið nýja einkahlutafélag því mikilvægt er að það liggi fyrir hvað þessi sameining háskólanna muni kosta ríkissjóð þegar á hólminn er komið. Því hef ég lagt eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. menntamálaráðherra: 1. Voru eignir Tækniháskóla Íslands metnar í aðdraganda samningaviðræðna skólans og Háskólans í Reykjavík? Ef svo er, hver var niðurstaða þess mats? 2. Hvernig er áætlað að farið verði með eignir Tækniháskóla Íslands við sameiningu skólanna? Verða þær lagðar inn í einkahlutafélagið sem hlutaeign ríkisins eða verða þær seldar?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hefur beint til mín tveimur spurningum er snerta eignir Tækniháskóla Íslands. Ég vil strax í upphafi mótmæla því sem hv. þingmaður sagði um vinnubrögðin, að þau hafi ekki verið nægilega góð. Ég vil einmitt meina að allt í sambandi við þetta ferli hafi verið afskaplega faglega gert. Þess var gætt að upplýsingar lægju fyrir og þeim miðlað. Mikil samvinna var viðhöfð við þá sem koma að þessum háskólum þannig að það skiptir mjög miklu máli og meginmálið er náttúrlega að hafa samskipti við þá sem þar eru. Með sameiningu Tækniháskólans og Háskólans í Reykjavík verður til nýr og stór og öflugur háskóli sem mun eiga eftir að hafa mikil áhrif á íslenskt háskólaumhverfi á næstu árum. Þegar viðræður um sameiningu skólanna hófust lá fyrir að meginverðmæti Tækniháskólans fælist í starfsfólki hans og þeirri miklu reynslu sem þar var að finna á sviði tæknimenntunar. Tækniháskólinn hefur verið starfræktur í leiguhúsnæði og eru aðrar eiginlegar eignir mjög óverulegar. Samkvæmt lauslegri athugun á eignaskrá Tækniháskóla Íslands nemur andvirði eigna Tækniháskólans tæplega 40 milljónum kr. og samkvæmt upplýsingum frá Fjársýslu ríkisins voru bókfærðar eignir Tækniháskólans í árslok 2003 metnar á um 32 milljónir að teknu tilliti til afskrifta. Þarna er um að ræða stóla, borð, hillur og kennslutöflur jafnt sem tölvubúnað og símkerfi. Þá eru ótaldar eignir sem kostað hafa undir 100 þús. kr. í innkaupum og virði þeirra því ekki bókfært í eignaskránni. Um er að ræða þar ýmsan húsbúnað og tæki. Í viljayfirlýsingu um stofnun einkahlutafélags er tæki yfir starfsemi Háskólans í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands, dagsettri 19. október 2004, er ákvæði þess efnis að menntamálaráðuneytið muni leggja hinum nýja háskóla til afnot af núverandi búnaði THÍ. Fordæmi eru fyrir slíku. Í verksamningi til að mynda milli menntamálaráðuneytis og Menntafélagsins ehf. vegna Stýrimannaskólans í Reykjavík og Vélskóla Íslands, dagsettum 5. desember 2002, segir m.a. í 3. grein: „Verksali fær endurgjaldslaus afnot af eignum skólanna við gildistöku samningsins svo sem skrifstofutækjum, kennslutækjum, hermum og tengdum búnaði, hugbúnaði, vélum og áhöldum. Á þeim tíma skal liggja fyrir eignaskrá sem verkkaupi lætur taka saman og verksali staðfestir og heldur síðan við. Verksala ber að varðveita, viðhalda og endurnýja eignir sem hann tekur yfir.“ Þá vil ég einnig geta þess, virðulegi forseti, að það er sambærilegt fordæmi í samningi ráðuneytisins við til að mynda Hússtjórnarskólann á Hallormsstað. Stefnt er að undirritun samnings samkvæmt 2. mgr. 19. gr. laga um háskóla sem taki síðan til kennslu og rannsókna við þennan nýja háskóla eigi síðar en í júní 2005. Rétt er að undirstrika að við undirbúning þess samnings mun eignaskráin verða vandlega yfirfarin og verðgildi eigna THÍ metið nákvæmlega. Gert er ráð fyrir að hinn nýi háskóli fái eignirnar, eins og ég gat um áðan, til endurgjaldslausra afnota - það er byggt á þeim fordæmum sem ég hef farið yfir - og að þær verði afskrifaðar í framtíðinni samkvæmt viðmiðunum er um slíkt gilda.

Virðulegi forseti. Hérna er mikilvægt mál á ferðinni sem við erum að vinna núna í menntamálanefnd. Við vorum að ljúka yfirferð þess í morgun. Ég vil taka fram að ég lýsti mig strax í upphafi frekar jákvæðan fyrir sameiningu með þessu móti og tel að þar komi ýmsir kostir til greina, svo sem sameining Tækniháskólans við Háskóla Íslands, sameining við Viðskiptaháskólann á Bifröst eða sameining við Háskólann í Reykjavík. Þessir kostir voru, að því ég best veit, aldrei skoðaðir neitt sérstaklega. Við fréttum það í gegnum fjölmiðlaleka á haustdögum að þetta stæði til. Pukur og leynd voru yfir málinu fram eftir öllu hausti þangað til það kom hér inn án þess að nokkur hefði komið að því hér úr röðum Alþingis eða menntamálanefndar. Ég vil því taka undir þau orð hv. fyrirspyrjanda að aðdragandinn að þessu máli var ámælisverður og ráðherranum ekki til sóma. Þarna var verið að skemma fyrir mjög mikilvægu og góðu máli sem efling tæknigreina er á háskólastigi. Það er mjög mikilvægt mál og þar átti að sjálfsögðu að skoða alla kosti sem koma til greina þannig að það væri alveg á hreinu að það sem af stað væri með farið, að efla tækninámið, yrði niðurstaðan.

Virðulegi forseti. Ég hnaut aðeins um það þegar hæstv. menntamálaráðherra tilgreindi eignir Tækniháskólans hversu upphæðirnar voru ótrúlega lágar. Tækniháskóli Íslands fer inn í þetta með eignir sem ná ekki einu sinni 100 milljónum. Það væri fróðlegt að sjá eignaskrána til að sjá hvað er á bak við þessar, ég vil segja, ótrúlega lágu tölur. Það er líka gaman að velta því fyrir sér hver fyrri reynsla ríkisins sé af sameiningu skóla og einkavæðingu þeirra, breytingu þeirra jafnvel í einkahlutafélög. Þá væri gaman að líta til reynslunnar af breytingum sem gerðar voru á fyrirkomulagi Stýrimannaskólans og Vélskólans á sínum tíma og hvort ríkið hafi notað eitthvað úr þeim reynslubrunni í tengslum við þetta mál hér.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að þessar tölur eru ótrúlega lágar miðað við að verið er að tala um skólastofnun sem þessa. En ég vil líka beina spurningu til hæstv. ráðherra vegna þess að það kemur fram að í raun sé frágengið að þessar eignir, þó litlar séu, fari inn í sameininguna af hálfu ríkisins. Ég held að það sé rétt hjá mér að slíkt sé óheimilt nema með heimild í fjárlögum, þó ekki sé nema um nokkra tugi milljóna að ræða þá verði Alþingi að veita sérstaka heimild til þess að ráðstafa eignum ríkisins. Ég held að það sé alveg klárt. En ég spyr hæstv. ráðherra hvort eftir slíkri heimild hafi verið leitað.

Virðulegi forseti. Ég þakka menntamálaráðherra fyrir svörin og tek undir með þeim sem hér hafa talað að þetta er alveg ótrúlega lág tala miðað við að þetta á að vera glæsilegur tækniháskóli á háskólastigi sem við eigum að hafa verið að reka hér með metnaði undanfarin ár, þannig að þetta kemur mér verulega á óvart. Það sem ég átti við varðandi upplýsingaflæðið áðan var - örugglega hefur verið ágætt upplýsingaflæði á milli skólanna og á milli ráðuneytisins og skólanna og stjórnenda þeirra - en það sem ég átti við er að hér er verið að gerbreyta rekstrarformi. Verið er að koma með algerlega nýtt rekstrarform inn á háskólastigið og ég tel að slík breyting ætti að krefjast nánara samstarfs við löggjafann og þingið. En það sem ég vil bæta við er að nú er verið, eins og kom fram hjá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni, að vinna þetta mál í menntamálanefnd og þar hefur komið fram að ríkisvaldið muni taka yfir skuldir Tækniháskólans áður en Tækniháskólinn rennur inn í þetta einkahlutafélag. Mér skilst að sú tala sé um 100 millj. kr. Ég vil fá það staðfest hvort þetta sé rétt vegna þess að þá erum við að tala um að heimanmundurinn inn í þetta einkahlutafélag í rauninni verði 140 millj. kr. allt í allt eða kostnaður ríkisins við sameininguna. Mér finnst mikilvægt að þetta liggi fyrir því eins og fram kom var ekkert minnst á þessa tilhögun í fjárlögum fyrir þetta ár og fjárhagslegar forsendur þessarar sameiningar hafa ekki legið fyrir. Mér þætti því vænt um að heyra nánar um það. En ég þakka aftur fyrir svörin sem fram komu.

Virðulegi forseti. Ég vil sérstaklega mótmæla því að eitthvert pukur og leynd hafi verið í kringum þetta, síður en svo. Ég verð að segja að mér finnst þetta alltaf vera sama sagan. Hér koma þingmenn Samfylkingarinnar upp og segja: Það á að sameina skóla og fækka háskólum. Og svo þegar það er gert þá er það bara ekki rétta leiðin. Menn tala um að ekki hafi verið talað t.d. við Viðskiptaháskólann á Bifröst. Ég bendi til að mynda hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni á að ræða það mál einfaldlega við rektor háskólans á Bifröst sem vill sérstaklega gæta að þeirri góðu sérstöðu sem sá frábæri háskóli hefur mótað sér og vill halda áfram að skapa. Það þýðir því ekkert að koma hingað upp í ræðupúlt þingsins og slá um sig með einhverjum athugasemdum um að það eigi að athuga þetta og athuga hitt þegar engin ástæða er fyrir slíku. Ég vil undirstrika hvað varðar þessar tölur að ég get svo sem líka tekið undir að ég hnaut um þessar tiltölulega lágu tölur, en þetta eru upplýsingar frá Fjársýslu ríkisins. Sú leið sem hér er farin er byggð á fordæmum í gegnum verksamninga sem við höfum m.a. gert við Menntafélagið og förum alveg sömu leið hvað það varðar og nýtum náttúrlega þær lagaheimildir sem þar þarf til. Ég vil sérstaklega undirstrika að þau tækifæri sem felast í þessum nýja háskóla eru fyrst og fremst fólgin í því að við erum að efla tækninám og verkfræðinám til framtíðar. Ég vil meina að við komum til með að fjölga tæknimenntuðu fólki duglega við þessa sameiningu. Síðan er hitt, sem er afar jákvætt, að við erum líka að fara í það með þessari sameiningu að efla kennaramenntun, annars vegar á sviði raungreina og hins vegar íþróttamenntunar eða lýðheilsu. Þar er þessi nýi háskóli, sem er mjög til fyrirmyndar, að tengjast öðrum svæðum en eingöngu höfuðborgarsvæðinu, til að mynda Keflavíkursvæðinu eða Reykjanesbæ, sem er að mínu mati afskaplega jákvætt spor og verður vonandi til farsældar.

Frú forseti. Samkvæmt yfirlýsingu við sameiningu Tækniháskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík er tilgangurinn með sameiningu skólanna einkum að efla verkfræði- og tækninám á Íslandi. Aðferðafræði hæstv. menntamálaráðherra við eflingu verkfræði- og tæknináms er umdeilanleg af mörgum ástæðum en augljóst að ef halda á uppi öflugu námi á háskólastigi þarf að tryggja viðeigandi undirbúning nemenda. Það er staðreynd að í framhaldsskólum landsins stunda miklu færri nemendur nám á raungreinasviði en á öðrum sviðum og í hópi nemenda á raungreinasviði eru stúlkur mun færri en piltar. Ef hæstv. menntamálaráðherra ætlar að ná settu marki að efla verkfræði- og tækninám á háskólastigi þarf tvenns konar hvatningu til auk þess sem efla þarf inntak raungreinanáms á framhaldsskólastigi. Það þarf að hvetja til fjölgunar almennt í raungreinanámi á framhaldsskólastigi og hvetja þarf stúlkur sérstaklega. Fyrirhuguð stytting framhaldsskólans og tilfærsla námsefnis úr framhaldsskólum til grunnskólanna vekur upp margar spurningar um grundvöll fyrirhugaðrar eflingar tæknináms. Það hafa t.d. heyrst efasemdaraddir úr hópi skólastjórnenda um hvernig grunnskólar eigi að auka kennslu í stærðfræði á sama tíma og afar fáir sérmenntaðir kennarar í greininni eru að störfum innan grunnskólans í heild og enn færri með efnafræði- eða eðlisfræðimenntun enda eru þær greinar ekki á námskrá grunnskólans. Því er mjög forvitnilegt að heyra hvernig hæstv. menntamálaráðherra hefur hugsað þessi mál í heild því að ekki er hægt að líta fram hjá tengslum skólastiganna við breytingar og alkunna að við uppbyggingu hvort heldur er námsgreina, skólastefnu eða þekkingar almennt þarf undirstaðan að vera réttilega fundin. Ég spyr því hæstv. menntamálaráðherra: Hvaða ráðstafanir hyggst ráðherra gera til að auðvelda framhaldsskólunum að laga sig að aukinni áherslu á tækni- og verkfræðinám á háskólastigi? Hef ég þá ekki minnst á grunnskólana sem ég tel líka að þurfi að skoða alveg sérstaklega með tilliti til uppbyggingar og eflingar verk- og tæknimenntun almennt.

Hæstv. forseti. Verkefni framhaldsskólanna er m.a. að búa nemendur undir störf og frekara nám á háskólastigi. Það er breytilegt frá einum tíma til annars hve mikil eftirspurn er eftir námi á hinum margvíslegu námsleiðum sem standa til boða í framhaldsskólum landsins. Það einkennir íslenska framhaldsskóla að þeir eru sveigjanlegir og fljótir að laga sig að breyttum aðstæðum og breyttri eftirspurn eftir námi. Því er mikilvægt að námsframboð sé í sem bestu samræmi við eftirspurn eftir námi á hverjum tíma. Með útkomu nýrrar aðalnámskrár framhaldsskóla árið 1999 var gerð talsverð breyting á skipulagi raungreina í framhaldsskólum með áherslu á þverfaglegan þekkingargrunn sem nemendur á öllum bóknámsbrautum fengju. Frekari sérhæfing í einstökum raungreinum byggist svo á þessum grunni. Mikil uppbygging hefur orðið síðan þá með verulega bættum kennsluaðferðum í raungreinum í mörgum framhaldsskólum og ráðuneytið hefur sérstaklega styrkt útgáfu námsefnis til raungreinakennslu í framhaldsskólum. Skólaárið 2002–2003 brautskráðust 802 nemendur með stúdentspróf af náttúrufræði- og raungreinabrautum framhaldsskólanna samkvæmt tölum frá Hagstofunni. Fjöldi nemenda með stúdentspróf af þeim brautum var 634 skólaárið 1995–1996, þannig að þeim hefur fjölgað töluvert á þessu árabili. Stúdentspróf af náttúrufræðibraut er að mínu mati afar góður undirbúningur fyrir m.a. nám í tæknigreinum og verkfræði á háskólastigi. Með tilkomu viðbótarnáms til stúdentsprófs af starfsnámsbrautum hefur verið opnaður nýr farvegur til undirbúnings námi á háskólastigi sniðið sérstaklega að þörfum þeirra sem lokið hafa skilgreindu starfsnámi á framhaldsskólastigi. Í þessu sambandi vil ég sérstaklega geta þess og undirstrika að stúdentspróf af starfsnámsbrautum eru að sjálfsögðu jafngild og stúdentspróf af bóknámsbrautum. Skólaárið 2002–2003 brautskráðust 208 nemendur með stúdentspróf sem lokið var með tilteknu viðbótarnámi við skilgreint starfsnám. Flestir þeirra nemenda búa sig undir nám í tæknigreinum og verkfræði samkvæmt upplýsingum okkar. Segja má að af þessu sé ljóst að stórir hópar brautskrást með stúdentspróf sem eru vel fallin til undirbúnings námi í tæknifræði og verkfræði. Þessir hópar hafa farið sem betur fer stækkandi á undanförnum árum hvort heldur sem litið er á fjölda eða hlutfall. Ég tel það í rauninni skýr merki um að framhaldsskólarnir geti lagað sig að aukinni áherslu á tæknigreinar og verkfræðigreinar á háskólastigi á komandi árum, hafi þeir nú ekki þegar gert það eins og skýrar vísbendingar eru um í dag. Engu að síður er það þannig eins og komið hefur fram að við þurfum að fjölga tæknimenntuðu fólki og það er alveg hárrétt sem kemur fram hjá hv. þm. Önnur Kristínu Gunnarsdóttur að við þurfum að bæta grunninn og það þýðir ekki eingöngu á framhaldsskólastigi heldur líka á grunnskólastigi. Í þeim efnum hef ég skipað starfshóp sem var falið að gera m.a. tillögur um leiðir til þess að glæða sérstaklega áhuga unga fólksins, bæði í grunnskóla og í framhaldsskóla, á rannsóknatengdu háskólanámi og raungreinum almennt og tæknimenntun. Starfshópurinn skilaði fyrir skömmu fyrstu tillögum sínum, frumtillögum, og ég bind vonir við að á þeim grunni verði m.a. hægt að byggja til að fjölga nemendum í raun- og tæknigreinum á næsta ári, en þær tillögur eru afar athyglisverðar við fyrstu sýn. Til að mynda eru lagðar fram tillögur um að skoða uppbyggingu á tilraunahúsi sem verður þá gert aðlaðandi til þess að ungir nemendur sjái þennan töfraheim sem raungreinarnar í rauninni bjóða upp á. Afar mikilvægt er eins og kom fram hjá hv. þingmanni að skoða þetta mál, þessa mynd sem heildstæðasta því að ekki dugar eingöngu að stefna að því að fjölga tæknimenntuðu og verkfræðimenntuðu fólki á háskólastigi. Við þurfum að byggja þetta strax frá grunni og reyna að laða að unga fólkið í raungreinarnar þannig að það velji líka raungreinar þegar komið er í framhaldsskóla og ég held að það skipti lykilmáli hér. Hv. þingmaður kom inn á fyrirhugaða styttingu á námstíma til stúdentsprófs og vil ég sérstaklega taka fram að þar er verið að tala um að færa stærðfræði á milli, verið er að tala um að færa námsefni á milli framhaldsskóla og grunnskóla. Sú tillaga byggir fyrst og fremst á því að ljóst er að verið er að endurtaka mikið af því námsefni sem er kennt í 10. bekk í grunnskóla í áföngum 103 í framhaldsskóla, og mér hefur verið bent á að stærðfræðin í 103 er svo til endurtekning á því sem er í 10. bekk í grunnskóla fyrir utan hornaföllin að mér skilst.

Virðulegi forseti. Ég deili því markmiði með hæstv. ráðherra og hv. fyrirspyrjanda að við þurfum að efla tækni- og verkfræðina og verknámið að sjálfsögðu líka. En það sem helst gæti orðið því til trafala er skortur á raungreinamenntuðum kennurum. Því til marks má nefna að af þeim 951 sem nú stunda nám á grunnskólabraut í Kennaraháskóla Íslands eru einungis 58 með stærðfræði sem aðalkjörsvið. Það segir töluverða sögu um hve fáir kennaranemar eru núna að stunda stærðfræðina. Ég held að það verði að taka inn í þessa umræðu um bæði framtíð kennaramenntunar og framtíð iðn-, tækni- og verkfræðimenntunar að leggja ríka áherslu á að fjölga þeim kennurum og þeim nemendum taki stærðfræðina sem aðalkjörsvið í Kennaraháskólanum. Ég vil beina þeim tilmælum til hæstv. ráðherra að það sé brýnt verkefni og undirstaðan undir það að þetta takist.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni að henni hefði verið bent á að námsefni úr grunnskóla í stærðfræði væri mikið endurtekið í framhaldsskólanum. Það kann að vera. En ég ætla hins vegar að benda hæstv. ráðherra á það á móti að stór hluti nemenda grunnskólans nær ekki tilskildum lágmarksárangri í stærðfræðigreinum frekar en öðrum greinum reyndar á grunnskólaprófi. Það þarf því að efla kennsluna í grunnskólanum og taka hana reyndar til heildarendurskoðunar tel ég. Og þó að eitthvað sé endurtekið í framhaldsskólanum tel ég það ekki merki um að hægt sé að bæta á í grunnskólanum án þess að þar séu málin tekin alveg fullkomlega til endurskoðunar og breytt hvernig farið er að. Einkum og sér í lagi verði kennaramenntunin tekin til endurskoðunar og reynt að fjölga þeim sem hafa tilskilið undirbúningsnám í þessu. Hæstv. ráðherra sagði að hún teldi náttúrufræðibrautarundirbúning vera góðan undirbúning fyrir verkfræði- og tæknifræðimenntun á háskólastigi. Ég tel að það sé eðlisfræðibrautarundirbúningurinn eins og hann var í eldra kerfinu sem sé bestur og á þeirri braut eða á þeirri línu eru afar fáir nemendur. Það eru ekki svo fáir sem taka náttúrufræðigreinarnar en mjög fáir sem taka eðlisfræðigreinarnar og þyngstu stærðfræðina sem er besti undirbúningurinn fyrir verkfræðinám. Ég held að mjög mikið sé óunnið í undirbúningi, bæði á grunnskóla- og framhaldsskólastigi, áður en hægt er að efla eða fjölga nemendum á háskólastigi.

Hæstv. forseti. Varðandi síðustu orð hv. þingmanns þá er einmitt verið að vinna í þessum málum á heildstæðum grunni og m.a. verið að taka á þeim atriðum sem hv. þingmenn hafa komið hér inn á, sérstaklega varðandi kennaramenntunina, og það er m.a. verið að gera í hinum nýja sameiginlega háskóla. Hvað er verið að gera þar? Hvaða áhersla er lögð á kennaramenntunina í þeim háskóla? Jú, hún er tvenns konar. Áherslan er lögð annars vegar á lýðheilsu og hins vegar á hvað? Raungreinar. Það er sérstök áhersla lögð á að mennta raungreinakennara í hinum nýja háskóla. Síðan er auðvitað fagnaðarefni hvernig Kennaraháskóli Íslands hefur hug á að endurskipuleggja umhverfi sitt og þá kennaramenntun sem þar er í boði. Er til mikillar fyrirmyndar hvernig sá stórhugur hefur komið fram á þeim bæ. Ég vil líka mótmæla því sem komið hefur fram í ummælum hv. þingmanns og í rauninni líka í umræðunni áðan varðandi aðferðafræðina við sameiningu háskólans, Tækniháskólans og Háskólans í Reykjavík. Það er alveg skýrt hver aðferðafræðin er. Hún er öllum ljós og það vita allir sem vilja vita eitthvað um þá sameiningu, upplýsingarnar liggja fyrir. En það er alltaf sama sagan, eins og ég gat um áðan, menn vilja sameina en ekki bara með þessum hætti. Mér finnst það miður, og menn verða þá að leiðrétta mig einhvern tímann síðar, því ef ég skil hv. þingmenn rétt eru þeir í rauninni andsnúnir þessari sameiningu sem um er að ræða. Ég get ekki skilið orð þeirra á annan veg en þann, miðað við þau orð sem hafa verið látin falla hér úr ræðupúltinu í dag, að þeir séu andsnúnir þessari sameiningu, a.m.k. eins og hún er framkvæmd.

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að leggja mjög ríka áherslu á að öll útlend börn sem ekki hafa íslensku að móðurmáli njóti góðrar og markvissrar kennslu í íslensku og jafnframt í móðurmáli sínu, sem er oft grunnurinn að því að læra íslenskuna, vegna þess að það er lykillinn að því að þessum börnum nýtist grunnskólinn. Það er lykillinn að því að þessi börn njóti tækifæra til frekara náms og starfa í samfélaginu til jafns við önnur börn. Ég er líka einlægt þeirrar skoðunar að við eigum að vera tilbúin til að kosta því sem til þarf til að tryggja þessum börnum íslenskunámið. Frú forseti. Ég veit að hæstv. núverandi menntamálaráðherra er sama sinnis. Að gefnu tilefni rifjaði ég nýlega upp umræðuna sem varð á Alþingi þegar við settum nýju útlendingalögin. Þá lagði hæstv. menntamálaráðherra, sem þá var formaður allsherjarnefndar, mikla áherslu á að útlendingar lærðu íslensku, ættu gott aðgengi að námskeiðum og öðru, vegna þess að það væri grunnurinn að því að þeir gætu aðlagast íslensku samfélagi. Aðalnámskrá grunnskóla fjallar ekki um þetta, aðalnámskrá framhaldsskólans gerir það ekki heldur, en þó er í gildi reglugerð um rétt nemenda í grunnskólum til íslenskunáms sem kveður á um tvær stundir á viku í sérstakri íslenskukennslu á meðan nemandinn sem er með annað móðurmál en íslensku er að ná tökum á íslensku máli. Þar segir líka að að mati skólastjóra og sérfræðiþjónustu skóla geti kennslan verið mismunandi eftir skyldleika móðurmáls nemanda við íslenskuna. Þarna glittir í skilning á því hvað börn með annað móðurmál en íslensku standa misjafnlega að vígi eftir því hvert móðurmál þeirra er. Í framhaldsskólanum er á hinn bóginn, eins og ég sagði áðan, ekkert í aðalnámskrá um réttindi þessara barna þó að ákveðnir framhaldsskólar hafi haft frumkvæði að því að veita kennslu í íslensku sem er auðvitað grunnurinn að því að þeir geti tileinkað sér námið sem framhaldsskólinn býður upp á. Það hefur sýnt sig og tölfræðin sýnir það hversu miklu máli þetta skiptir og m.a. þær tölur sem við höfum yfir mikið brottfall þessara nemenda í framhaldsskólanum, að því ógleymdu að þetta getur líka valdið því að margir nemendur sem eru að ljúka grunnskóla ná ekki lágmarkseinkunn í einu eða fleiri fögum. Það er margt gott gert og margt gott verið að gera. Ég held jafnvel að við getum gert betur til að koma í veg fyrir brottfallið með því að hjálpa þessum börnum að aðlagast og tileinka sér nám í framhaldsskólanum. Frú forseti. Mig langar að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra hvort uppi eru áform um að efla íslenskukennslu fyrir nemendur og eins hvort lagt hafi verið mat á þörf fyrir kennslumiðstöð, námsefnisbanka og námsefnisgerð fyrir kennslu í íslensku fyrir útlendinga.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. fyrirspyrjanda að íslenskan er lykillinn fyrir hina nýju Íslendinga að okkar samfélagi. Það verður seint of oft endurtekið. Í aðalnámskrá grunnskóla frá 1999 voru í fyrsta sinn sett ákvæði um íslensku sem annað tungumál fyrir nemendur með annað móðurmál en íslensku. Nemendur með annað móðurmál en íslensku hafa ólíkan menningarlegan, mállegan og námslegan bakgrunn eins og hv. fyrirspyrjandi kom inn á. Þessir nemendur hafa því misjafnar forsendur til að takast á við almennt nám í íslenskum skólum. Nemendurnir eiga samkvæmt aðalnámskrá grunnskóla rétt á því að fá sérstaka íslenskukennslu í grunnskólum með það að markmiði að þeir verði hæfir til að taka fullan þátt í skólastarfi og íslensku samfélagi. Sveitarfélög og skólar hafa á undanförnum árum unnið á margbreytilegan hátt að skipulagi skólastarfsins og þróun þess í einstökum sveitarfélögum og skólum. Menntun nemenda með annað móðurmál en íslensku og fjölmenningarleg kennsla var eitt af forgangsverkefnum við úthlutun til að mynda úr þróunarsjóði grunnskóla 2002 og 2003. Veittir voru styrkir til fjölbreytilegra verkefna í grunnskólum með það að markmiði að stuðla að þróunarstarfi á þessu sviði. Veittir voru styrkir til að þróa kennsluhætti í fjölmenningarlegum grunnskóla, aðlaga námsefni að margbreytilegum nemendahópi, nýta upplýsingatækni til að miðla upplýsingum, setja námsgögn á netið fyrir þessa hópa og stuðla að almennri þróun í kennslu tvítyngdra nemenda. Gert er ráð fyrir að afrakstur þessara þróunarverkefna nýtist í skólakerfinu við frekari þróun síðar á þessu sviði. Námsgagnastofnun hefur á undanförnum árum unnið að útgáfu námsgagna fyrir kennslu nemenda með annað móðurmál en íslensku með hliðsjón af markmiðum í aðalnámskrá grunnskóla. Í Kennaraháskólanum er nú boðið upp á framhaldsnám á sviði fjölmenningarlegrar kennslu. Námið er ætlað kennurum og stjórnendum á öllum skólastigum. Meginmarkmið með náminu er að veita kennurum og stjórnendum tækifæri til að tileinka sér þekkingu, viðhorf og leikni sem þarf til að sinna menntun barna í fjölmenningarsamfélagi. Námið er fjölgreinalegt eða þverfaglegt og hugað er að almennum atriðum er varðar börn í fjölmenningarlegu samfélagi. Áhersla er m.a. lögð á réttindi barna, mál og málumhverfi, jafnt móðurmál sem erlend mál, aðlögun og sjálfsmynd, hugmyndafræði fjölmenningarlegrar kennslu og skólaþróun í samfélaginu. Námið er tengt hagnýtum viðfangsefnum í skólum. Æskilegt er síðan að aukin verði umfjöllun um þessa þætti í almennu grunnnámi kennara. Nú þegar er hafinn undirbúningur að endurskoðun aðalnámskrár grunn- og framhaldsskóla, m.a. með tilliti til þess hvort hægt sé að stytta námstíma til stúdentsprófs og auka um leið samfelluna í námi. Menntamálaráðuneytið mun sérstaklega í tengslum við þá endurskoðun skoða þessa stefnu varðandi menntun nemenda með annað móðurmál en íslensku og með hvaða hætti sé heppilegast að skipa þeim málum á öllum skólastigum. Það er kannski rétt að geta þess að nú þegar hefur verið skipaður sá hópur sem fjalla á um endurskoðun á þeim kafla í námskránni er varðar íslensku í grunn- og framhaldsskólum. Honum er m.a. ætlað að taka tillit til þessara atriða. Í námi í íslensku sem öðru tungumáli eru tvær námsleiðir til í upphafi námstímans. Annars vegar er fjögurra eininga áfangi með áherslu á tal- og ritmál og íslenskan orðaforða, hugsaður fyrir þá nemendur sem hafa góða undirstöðu í eigin móðurmáli og námi almennt. Hins vegar eru tveir tveggja eininga áfangar með áherslu á íslenskan orðaforða, framburð, lestrarfærni, námstækni og notkun hjálpargagna, ætlaðir nemendum sem þurfa í rauninni frekari undirbúning og aðstoð í íslensku og námi almennt til að geta síðar stundað nám í íslenskum framhaldsskólum. Auk þessara áfanga er boðið upp á níu einingar eða þrjá áfanga í íslensku sem annað tungumál og er gert ráð fyrir mjög mismunandi áherslum í einum þeirra. Sumum skólum reynist erfitt að bjóða íslensku sem annað tungumál, einfaldlega vegna þess hve nemendahópurinn er lítill en á almennri námsbraut er þó gert ráð fyrir minni hópum og þeir skólar sem hafa skilgreint slíka námsbraut hafa meiri möguleika á að halda uppi kennslu í þessari námsgrein. Skólar með mjög fáa nemendur geta einnig sótt um styrk til ráðuneytisins til þess að halda uppi kennslunni. Framhaldsskólarnir gera sér æ betur grein fyrir sérstökum þörfum þessa hóps og veita honum sífellt aukinn stuðning. Þar koma til aukatímar í íslensku. jafningjaaðstoð, stoðtímar, aukin umsjón og einstaklingsráðgjöf. Einnig er veitt aðstoð í prófum, svo sem lengri prófatími eða munnleg próf. Erlendum nemendum í framhaldsskólum fer stöðugt fjölgandi og eru nú um 250 sem þurfa sérstakan stuðning í íslensku. Mun fjölgunin verða til þess að hópurinn verður sýnilegri. Íslenskukennslan, og annar stuðningur sem skólarnir veita, hefur styrkst og hefur aukist en hún þarf að gera það enn frekar og ég geri mér vonir um að með endurskoðun á námskránni munum við sjá tækifæri til þess að sinna þessum þörfum enn betur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jónínu Bjartmarz fyrir að taka þetta mál upp í þingsölum. Og ég þakka sérstaklega hæstv. menntamálaráðherra fyrir hve góð og jákvæð svör hún kemur með hér og hvað margt gott er verið að gera í menntamálaráðuneytinu til þess að efla íslenskukennslu fyrir útlendinga í grunn- og framhaldsskólanum því það er eins og komið hefur fram algjör forsenda þess að fólk nái fótfestu í námi að það kunni íslensku. Þess vegna er það mjög jákvætt það sem hér kemur fram. Ég vil bara þakka fyrir að þessi umræða er á svona jákvæðum nótum.

Frú forseti. Ég vil fá að þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir greinargott svar hennar og jákvæðni í garð þessa málefnis og geri mér vonir um að við séum í náinni framtíð að gera betur en við höfum verið að gera. Markmiðið er að koma í veg fyrir ákveðin vandamál eins og skapast hafa í kringum útlendinga og hjá útlendingum í nánustu nágrannalöndum okkar og við lærum af þeim mistökum sem þau mörg hafa gert. Eitt af því sem ég tel að þurfi að meta er t.d. hvort þær tvær stundir eða þær stundir sem ákveðnar verða og eru í reglugerðinni duga þessum börnum, vegna þess hve bakgrunnur þeirra er ólíkur og móðurmál þeirra getur verið geysilega ólíkt íslenskunni og þar af leiðandi erfiðara fyrir þau að tileinka sér hana. Það er eitt að geta tileinkað sér íslensku til samskipta en annað að geta tileinkað sér hana og lært hana þannig að hún sé til gagns til náms í grunnskóla og síðan til náms í framhaldsskóla af því að oft spilar líka inn í það mismunandi menningarlegur bakgrunnur sem veldur því að sum börn standa verr að vígi en önnur. Eitt sem mig langar sérstaklega að leggja áherslu á og hefur sýnt sig er að börn sem eru með íslensku sem annað tungumál fá mörg síður aðstoð heima fyrir með heimanám vegna skorts á kunnáttu foreldranna í íslensku. Það kallar í sjálfu sér líka á aukinn stuðning við þessi börn. Menn hafa bent á að við séum að gera margt gott og það eru margir að vinna í þessum málaflokki en við þurfum einhvers staðar að sameina kunnáttuna. Þess vegna laut hluti af fyrirspurn minni að afstöðu ráðherrans til kennslumiðstöðvar þar sem menn hafa bent á að þurfi að vera gott samstarf við símenntunarstöðvar og námsefnisbanki og öflug námsefnisgerð og að tryggja gott samstarf á milli allra skólastiganna í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það hefur margt verið gott gert í þessum efnum og má í rauninni segja að það hafi orðið gjörbylting í skólakerfinu, bæði varðandi viðhorf og líka það hvernig hægt er að mæta þörfum þessa þýðingarmikla hóps fyrir samfélag okkar. Það hefur því margt gott verið gert en auðvitað á aldrei að nema staðar þegar kemur að skólastarfi, heldur líta fram á við hvernig hægt er að móta skólakerfið þannig að það mæti þörfum allra. Þetta er orðinn nokkuð stór hópur, eins og ég minntist á áðan, sem við þurfum að koma til móts við. Við erum að átta okkur á hvert umfangið er og hvaða leiðir er best að fara. Það er alveg hárrétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að hóparnir eru mjög mismunandi, þeir eru með mismunandi grunn til að takast á við íslenskuna. Sumir hafa góðan grunn, aðrir ekki. Og við lítum svo á að með til að mynda þessu tækifæri sem er í rauninni á tvenns konar sé annars vegar verið að veita nemendum tækifæri sem eru með góðan grunn eina leið og hins vegar sé tekið tillit til þeirra sem hafa ekki eins góðan grunn. Ég held að sú leið sé til fyrirmyndar. Ég vil einnig benda á það að við höfum farið í samvinnu við Reykjavíkurborg og félagsmálaráðuneytið. Þessir þrír aðilar hafa komið að því að fara í verkefni sem heitir „Framtíð í nýju landi“ og það veitir ungu fólki, m.a. sem er frá Víetnam upprunalega, möguleika til þess að tengjast betur samfélaginu og nema líka málið betur. Það er því ýmislegt verið að gera en við verðum að halda áfram að horfa fram á við hvað þetta varðar. Ég vil einnig geta þess að Kennaraháskóla Íslands hefur verið falið að móta það hvernig við getum staðið að því að undirbúa þá útlendinga sem þurfa að taka námskeið í íslensku til þess að öðlast búsetuleyfi sem hv. þingmaður kom síðan inn á í upphafsræðu sinni.

Virðulegi forseti. Í nóvember 2003 beindi ég þeirri spurningu til hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann mundi beita sér fyrir breytingum á þágildandi reglugerð þar sem kveðið var á um stuðning við þá sem fengið hafa krabbamein eða aðra sjúkdóma til kaupa á hjálpartækjum eða vörum þannig að sjálfsákvörðunarréttur sjúklingsins væri virtur hvað varðar nýtingu þess fjármagns sem einstaklingnum er ætlað hverju sinni. Á þetta t.d. við hvað varðar styrki til kaupa á gervibrjóstum og hárkollum sem ekki mátti þá nýta til kaupa á sérstökum höfuðfötum, sérhönnuðum sundfötum eða til að greiða fyrir tattóveringu augabrúna. Við sem reynt höfum á ákvæði þessarar reglugerðar höfum ítrekað bent á að ákvæðinu þyrfti að breyta, ekki síst listamaðurinn Anna Pálína Árnadóttir sem var einstaklega ötul í þessari baráttu en lést nú í vetur. Þessi barátta skilaði sér, ráðherra hefur nú gert ákaflega mikilvægar breytingar á reglugerðinni. Styrkur til kaupa á gervibrjóstum eða hárkollu er ekki lengur bundinn þeirri vöru, heldur má nýta hann á annan hátt sem getur skipt sjúklinginn miklu máli og ber að þakka ráðherra sérstaklega fyrir það. Enn sýnist mér þó óljóst hvort heimilt er að nýta þennan styrk samkvæmt reglugerðinni til hóps kvenna sem hafa farið í brjóstnám og enduruppbyggingu en ekki fengið aðgerð lokið þar sem ekki var á þeim tíma hægt að ljúka við gerð geirvörtu á brjóst með tattóveringu á sjúkrastofnun, eins og Álfheiður Ingadóttir, varaþingmaður Vinstri grænna, hefur vakið athygli á hér á Alþingi. Þó að hæstv. ráðherra hafi svarað fyrri spurningu minni á þskj. 331 með verkum sínum stendur eftir spurning nr. 2: Hvernig er háttað styrkjum og stuðningi við börn, þ.e. yngri en 18 ára, sem ekki eru á sjúkrastofnunum, sem hafa farið í gegnum erfiðan sjúkdóm, t.d. krabbamein, misst hárið eða þurft önnur hjálpartæki? Sömuleiðis: Hver er sjálfsákvörðunarréttur aldraðra sjúklinga sem dvelja á öldrunarstofnunum? Virðulegi forseti. Það er ekki einungis Álfheiður Ingadóttir, hv. varaþingmaður Vinstri grænna, sem hefur vakið athygli á því að ekki er hægt að ljúka uppbyggingu brjósta á ákveðnum hópi kvenna sem fóru í þá aðgerð fyrir nokkru síðan, heldur hefur hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir verið óþreytandi við að vekja athygli á málinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli og fyrir góð orð um reglugerðarbreytinguna sem hún gat um. Það er rétt, ég svaraði fyrirspurn um þetta mál frá hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur nýverið. Ég hélt fyrst að það væri komin einhver undiralda í flokkinn en svo mun ekki vera. Svarið við fyrirspurnum hv. þingmanns er að Tryggingastofnun ríkisins rekur sérstaka hjálpartækjamiðstöð sem veitir styrki vegna hjálpartækja samkvæmt reglugerð nr. 460/2003, um styrki Tryggingastofnunar ríkisins vegna hjálpartækja. Hjálpartækjamiðstöð Tryggingastofnunar greiðir styrki vegna hjálpartækja sem eru til lengri notkunar en þriggja mánaða til að auðvelda fólki að takast á við athafnir daglegs lífs. Einkum er um að ræða hjálpartæki til sjálfsbjargar og öryggis í ákveðnum tilvikum, og í ákveðnum tilvikum til þjálfunar og meðferðar. Hjálpartækin verða jafnframt að teljast nauðsynleg og hentug til að bæta möguleika viðkomandi einstaklings til að sjá um daglegar athafnir. Þann 1. desember 2004 tók, eins og áður segir, gildi breyting á framangreindri reglugerð sem veitir einstaklingi meira val á hjálpartækjum sem nauðsynleg eru vegna hárleysis af völdum sjúkdóma, t.d. vegna krabbameinsmeðferðar eða útbreidds langvarandi blettaskalla. Breytingar á reglugerðinni fela í sér að fólk hefur val um að nýta styrk frá Hjálpartækjamiðstöð Tryggingastofnunar ríkisins til kaupa á hárkollu eða sérsniðnum höfuðfötum, gerviaugabrúnum og augnhárum í stað hárkollu eingöngu. Hjálpartækjamiðstöðin veitir styrki til kaupa á gervibrjóstum og gervibrjóstahöldum þegar konur hafa misst brjóstið vegna sjúkdóms eins og krabbameins. Reglugerðarbreytingin frá 1. desember 2004 veitir konum meira val þegar veittir eru styrkir til kaupa á þessum hjálpartækjum. Ég hef falið samninganefnd heilbrigðis- og tryggingaráðuneytisins að kanna hvort unnt sé að gera samninga við aðila sem húðflúra fólk sem hefur lýti vegna sjúkdóma eins og krabbameins. Ég tel að samninganefndin sé rétti vettvangurinn fyrir slíka samninga. Það er mat nefndarinnar að of mörg vafaatriði séu tengd húðflúrsmeðferð og að gera verði miklar kröfur til meðferðarinnar. Þá verður kostnaður að vera innan skynsamlegra marka. Samninganefndinni hefur ekki, eins og kom fram í svari mínu við fyrirspurn hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur, tekist að gera samninga í samræmi við þær kröfur sem hún gerir en málið er enn til skoðunar í nefndinni. Tryggingastofnun ríkisins greiðir ekki styrki vegna hjálpartækja til þeirra sem vistast á sjúkrastofnunum. Hið sama gildir um öldrunarstofnanir. Í þeim tilvikum á viðkomandi stofnun að sjá vistmönnum fyrir öllum hjálpartækjum samkvæmt reglugerð nr. 422/1992, um greiðslur öldrunarstofnana fyrir heilbrigðisþjónustu. Tryggingastofnun ríkisins greiðir þó styrki til þeirra sem dveljast á sjúkrahúsi eða stofnun vegna hjólastóla með skilaskyldu að notkun lokinni. Einstaklingur sem útskrifast af sjúkrahúsi og býr í heimahúsi á rétt á styrk frá Tryggingastofnun ríkisins vegna kaupa á hjálpartækjum sem beinlínis er aflað til að viðkomandi geti útskrifast. Styrkir vegna hjálpartækja eru veittir þeim sem eru sjúkratryggðir hér á landi samkvæmt lögum um almannatryggingar og gildir það jafnt um fullorðna sem börn. Þó má geta þess að börn fá í mörgum tilvikum hærri styrki og fleiri hjálpartæki en fullorðnir. Virðulegi forseti. Ég tel að reglugerð um styrki Tryggingastofnunar ríkisins vegna hjálpartækja komi verulega til móts við þarfir þeirra einstaklinga sem þurfa á hjálpartækjum að halda vegna sjúkdóma eða fötlunar. Þörfin er sú sama hver sem sjúkdómurinn er. Reynt er að koma til móts við óskir fólks og veita fólki meira val. Hafði reglugerðarbreytingin 1. desember sl. m.a. þann tilgang.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög þörf umræða og sakar ekki þó að talað sé oft um þessi mál. Það er jákvætt að breyting hefur verið gerð á reglugerðinni um hjálpartæki þannig að menn hafi val um það hvort þeir fái sér t.d. hárkollu eða fari aðrar leiðir til að bæta sér það upp að hafa misst hárið vegna krabbameinsmeðferðar. Styrkir frá Hjálpartækjamiðstöð Tryggingastofnunar eru ekki bara vegna hjálpartækja, þ.e. tækjanna sem slíkra, heldur er þarna líka t.d. um að ræða sérfæði. Þess vegna væri full ástæða til að skoða hvort slíkur styrkur gæti komið vegna húðflúra. Við erum reyndar nýbúin að tala um húðflúrið. Er hægt að gefa því fólki val um það hvort það fer í húðflutningameðferðina, sem kostar ríkið 50 þús., eða hvort það fær styrk hjá Tryggingastofnun vegna húðflúra sem kostar ekki nema 25 þús. kr. Síðan yrðu náttúrlega konurnar að taka þá ákvörðun sjálfar hvora leiðina þær fara og hvort þær fái þá þennan styrk. Þó svo að það sé vafi á þessari leið eins og hæstv. ráðherra sagði með húðflúrið 

Hæstv. forseti. Ég tek undir að það er mjög þörf umræða sem fer hér fram og er aldrei of mikið um málið rætt. Það kom mér t.d. mjög á óvart þegar látin listakona, Anna Pálína Árnadóttir, vakti máls á því að ekki væri hægt að fá greitt fyrir tattóveringu augabrúna. Það kom mér mjög á óvart. Ég tel mikilvægt að svona úrræði séu til, auðvitað innan ákveðins ramma en að sjálfsákvörðunarréttur einstaklingsins sé virtur. Þetta hefur svo mikið að segja fyrir sjálfsvirðingu þeirra sem verða fyrir svona erfiðum sjúkdómum, þeir verða að byggja sig upp á annan hátt hvað útlit snertir. Ég held að það sé nauðsynlegt að þeir fái þetta val og ráðherra hefur það alveg í hendi sér að breyta reglugerðinni. Ég vona að hann geri það því að þetta er mjög mikilvægt mál, ekki síst fyrir konur.

Frú forseti. Ég ætla að fá að taka undir með fyrri ræðumönnum hér um að umræðan er þörf og hún er líka nauðsynleg allt þar til við höfum náð þessu máli í höfn. Mér heyrist það sem út af borðinu standi núna, og flestir eru sammála um að þurfi að bæta úr, sé að konur fái að nýta sjálfsákvörðunarrétt sinn og geti valið á milli húðflutnings og húðflúrs. Það sem örugglega stendur í þeim sem sýsla með þetta er að húðflúrarar - ég held að það sé stéttin sem við erum að tala um hér - er ekki heilbrigðisstétt. En mér hugnast ágætlega þessi leið sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir benti á, að þetta sé bara styrkur sem greiddur er og viðkomandi hafi þá val um það hvort hann nýtir það í húðflutninginn eða húðflúrið. Ég sæi það fyrir mér sem eina leið sem gæti leyst þetta. Þetta er mikið tilfinningamál fyrir þær konur sem í þessu lenda og ég tel minni áhættu af því að fara í húðflúrsmeðferð en húðflutninginn sem slíkan, minna inngrip, og svo mikið tilfinningamál jafnt og við hármissi að fá tattóveraðar á sig augabrúnir. Mér finnst brýnt að við leitum leiða og lausna í þessu máli.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt að þeir sem hér á landi stunda húðflúr tilheyra ekki heilbrigðisstéttunum. Hárkollumeistarar eru það ekki heldur, þeir eru ekki heilbrigðisstétt, og hárkollur eru töluvert misjafnar. Engu að síður er sjúklingnum, þeim sem missir hárið, í sjálfsvald sett hvert hann fer og kaupir sína hárkollu og úr hvers konar hárum hún er gerð, hvort það er ekta eða hvort það er annað efni sem gæti valdið verulegu ofnæmi. Sjúklingnum er hins vegar treyst til þess að gera þetta. Ég held að það sé líka það sem þarf að gera varðandi húðflúrið þannig að styrkurinn nái til þess. Reglugerðarbreytingin sem hæstv. ráðherra gerði í vetur var verulega jákvæð og alls staðar hefur henni verið fagnað af þeim sem áður þurftu að lúta þeim reglum sem í gildi voru. Það er hins vegar eitt sem ég ætla að ítreka hér og það er varðandi sjúklinga á öldrunarstofnunum sem eru eða hafa verið í krabbameinsmeðferð, misst brjóst eða misst hárið. Það er undir öldrunarstofnuninni komið hvort sjúklingurinn sem á rétt á þessum hjálpartækjum, hárkollunni, gervibrjóstum eða annarri vöru, fá þau í því magni sem hann á rétt á. Ég veit að þar er misbrestur á. Líkami aldraðra breytist örar en þeirra sem yngri eru. Þess vegna er kannski meiri þörf á því að aldraðar konur eigi rétt á gervibrjósti á hverju ári en þær sem yngri eru. Það þyrfti að herða eftirlit með því að réttur þessara sjúklinga til hjálpartækjanna sé virtur þegar þeir eru komnir inn á öldrunarstofnun og að það sé fylgst með því þegar ofnæmi myndast vegna hárkollu eða endurnýja þarf gervibrjóst að þá sé það gert.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég er almennt þeirrar skoðunar að fólk eigi að hafa valfrelsi í þessum efnum eftir því sem mögulegt er, en hér hefur málið snúist að nokkuð miklu leyti um húðflúrið og hvernig eigi að standa að því máli. Það er alveg rétt að hluti af vandamálinu er að húðflúrarar eru ekki heilbrigðisstétt. Í öðru lagi hafa þær verðhugmyndir sem hafa verið í viðræðum við samninganefndina okkar ekki verið aðgengilegar fram að þessu. Við munum halda áfram að skoða þetta mál. Varðandi öldrunarstofnanirnar vil ég geta þess að ég hef átt viðræður við landlækni um málefni öldrunarstofnana almennt og eftirlit á þeim. Hann hefur hugsað sér að efna til viðræðna við forsvarsmenn öldrunarstofnana um málefni þeirra og starfsemina þar inni. Það er mikilvægt mál. Ég tel að það sé eðlilegur farvegur, a.m.k. fyrst í stað, að fara þá leiðina og hef hug á því að fylgjast grannt með því. Auðvitað er framkvæmd þessa eitt af þeim málum sem er eðlilegt að ræða á þeim vettvangi. Ég veit að landlæknisembættið hefur hug á að efna til almennra umræðna um aðstöðu og aðbúnað fólks á öldrunarstofnunum og starfsferla þar inni. Ég tel að það sé nauðsynlegt mál. Að öðru leyti þakka ég þá umræðu sem hér hefur farið fram um þetta mikilvæga mál. Þótt ég hafi svarað fyrirspurn sem er skyld þessu núna nýverið er góð vísa sjaldan of oft kveðin.

Frú forseti. Þrátt fyrir að heimilisofbeldi sé eitt algengasta mannréttindabrot á Íslandi, höfum við hvorki hegningarlagaákvæði sem minnist á heimilisofbeldi, né sérhæfða bráðamóttöku fyrir þolendur slíks ofbeldis. Árið 2002 ákvað ríkisstjórnin að leggja fé í að koma á fót sérhæfðri móttöku fyrir þolendur heimilisofbeldis. Hálfu ári seinna gerði dómsmálaráðherra samkomulag við Landspítalann um að sérhæfð móttaka á slysa- og bráðadeild spítalans yrði sett á fót fyrir þolendur heimilisofbeldis. Samkvæmt svari frá hæstv. dómsmálaráðherra frá 17. nóvember sl. við fyrirspurn hv. þm. Jónínu Bjartmarz kemur fram að ekki hefur enn verið sett á fót eiginleg sérhæfð móttaka fyrir þolendur heimilisofbeldis. Og enn hafa ekki verklagsreglur verið settar þótt undirbúningsnámskeið hafi verið haldið fyrir starfsfólk slysa- og bráðasviðs. Tvær milljónir króna voru þó lagðar í verkefnið sem hingað til hafa þó eingöngu verið nýttar í lögfræðiaðstoð tveggja kvenna. Svo virðist sem það fjármagn sem hafði verið ákveðið að setja í þetta verkefni eigi eingöngu að fara í lögfræðiaðstoð þótt nú þegar sé heimild fyrir í lögum um að þolendur heimilisofbeldis eigi rétt á réttargæslumanni sér að kostnaðarlausu. Mín nálgun er því gagnvart hæstv. heilbrigðisráðherra og þætti heilbrigðiskerfisins þegar kemur að heimilisofbeldi. Það er gríðarlega mikilvægt að opinberir aðilar hafi fullnægjandi úrræði þegar kemur að jafnhryllilegum atburðum og heimilisofbeldi er. Þetta á ekki síst við heilbrigðiskerfið. Fyrsti snertipunktur margra þolenda heimilisofbeldis við opinbera aðila er í gegnum heilbrigðiskerfið. Það er mikilvægt að þverfaglegt ferli fari í gang þegar þolandi heimilisofbeldis kemur inn á heilbrigðisstofnun. Þá er ég að tala um aðkomu sálfræðinga, félagsfræðinga, hjúkrunarfræðinga, lækna, lögfræðinga, lögreglu o.s.frv. Nú þegar höfum við sérhæfða neyðarmóttöku fyrir nauðganir sem fyrir löngu búin að sanna sig. Slík sérhæfing getur verið góð fyrirmynd fyrir sérstök úrræði fyrir þolendur heimilisofbeldis en að sögn þáverandi dómsmálaráðherra átti neyðarmóttakan fyrir nauðgun einmitt að vera fyrirmynd fyrir móttökuna fyrir þolendur heimilisofbeldis. Það er þó hægt að hugsa sér bæði sérstaka móttöku fyrir þolendur heimilisofbeldis eða útvíkka hina sérhæfðu neyðarmóttöku sem er nú þegar til staðar fyrir þolendur nauðgana. Eins og komið hefur fram m.a. hjá sviðsstjóra slysa- og bráðasviðs Landspítalans er ekki enn að finna formlega sérhæfða neyðarmóttöku fyrir þolendur heimilisofbeldis á Landspítalanum þrátt fyrir áform ríkisstjórnarinnar fyrir hartnær þremur árum. Ég vil því spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann sé tilbúinn að beita sér fyrir stofnun sérhæfðrar neyðarmóttöku á Landspítala – háskólasjúkrahúsi fyrir þolendur heimilisofbeldis og tryggja henni fjármagn.

Virðulegi forseti. Hv. 10. þm. Reykv. s., Ágúst Ólafur Ágústsson, hefur beint til mín eftirfarandi fyrirspurn. „Hyggst ráðherra beita sér fyrir stofnun sérhæfðrar neyðarmóttöku á Landspítala – háskólasjúkrahúsi fyrir þolendur heimilisofbeldis og tryggja henni fjármagn?“ Hér er tæpt á mikilvægu máli sem varðar viðkvæma hlið á heimilislífinu í landinu. Ekki er hægt að neita því að heimilisofbeldi viðgengst í landi okkar ekki síður en í öllum nágrannalöndum okkar þar sem gert er ráð fyrir að á 6–8% heimila sé heimilisofbeldi staðreynd með einum eða öðrum hætti. Þegar fjallað er um heimilisofbeldi er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir að þessi afbrigðilega hegðun flokkast í þann stóra hóp kynbundins ofbeldis þar sem í flokkast m.a. mansal, kynferðislegt ofbeldi, kynferðisleg áreitni og fleira. Þó hver tegund kynbundins ofbeldis lúti að vissu leyti sínum eigin lögmálum verður ekki litið fram hjá því að þessi mál eiga margt sameiginlegt. Á Landspítala – háskólasjúkrahúsi er rekin neyðarmóttaka fyrir þolendur kynferðislegs ofbeldis. Á þeirri móttöku eru auk lækna og hjúkrunarfólks, sem sinna hinum líkamlegu meiðslum, aðrir sérfræðingar sem sinna ekki síður mikilvægum málum sem að þessum þætti lúta. Þannig er hvort tveggja veitt aðgengi að sálfræðiþjónustu og aðgengi að sálfræðingum eða réttargæslumönnum sem annars vegar veita áfallahjálp og sálfræðilega styrkingu og hins vegar sérfræðingar sem veita upplýsingar um réttarfarslega stöðu, vitnavernd, borgaraleg réttindi þolenda og aðstoð við hugsanlegan málarekstur í framhaldinu. Þetta er í grundvallaratriðum sama þjónusta og þolendur heimilisofbeldis þurfa á að halda í neyðarmóttöku sjúkrahúss en þolendum heimilisofbeldis er einmitt sinnt á þessari móttöku og af sama fólkinu. Þar að auki má nefna að á slysadeild er starfrækt sérstök miðstöð áfallahjálpar sem rekin er af tveimur hjúkrunarfræðingum sem ætluð er frekar fyrir þolendur heimilisofbeldis. Fyrir tveimur árum veitti dómsmálaráðuneytið 2 millj. kr. styrk til þolenda heimilisofbeldis á neyðarmóttöku og var hann sérstaklega ætlaður til að styrkja þátt réttargæslumanna í því teymi sem veitir aðstoðina eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda. Það er ef til vill ekki ástæða að koma á sérhæfðari móttöku á Landspítala – háskólasjúkrahúsi en nú þegar er fyrir hendi. Þetta er sú þjónusta sem þörfin kallar á í báðum þessum svipuðu tilvikum ofbeldis. Ekki hafa komið fram sérstakar beiðnir um frekara fjármagn til styrktar þessari starfsemi en þegar er raunin á, en það verður fylgst með því að þessari nauðsynlegu þjónustu í starfi sjúkrahússins verði haldið og henni tryggt fjármagn. Í þessu sambandi er rétt að geta þess að í framhaldi af tilraunaverkefni Jafnréttisstofu um sálfræðiaðstoð við gerendur heimilisofbeldis sem kallaðist Karlar til ábyrgðar, sem var samvinnuverkefni Rauða krossins, heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins, félagsmálaráðuneytis, menntamálaráðuneytis og Reykjavíkurborgar, skipaði félagsmálaráðherra nefnd í janúar 2003 um aðgerðir gegn ofbeldi gegn konum. Nefnd þessi sem í sátu fulltrúar ráðuneyta félagsmála, menntamála, dómsmála, heilbrigðis- og tryggingamála og Sambands íslenskra sveitarfélaga er ætlað að samhæfa aðgerðir stjórnvalda af ólíkum fagsviðum, sem eru til þess fallnar að koma í veg fyrir ofbeldi gegn konum. Er markmiðið að stjórnvöld fái heildaryfirsýn yfir hvað hefur verið gert á þessu sviði og til hvaða aðgerða þurfi að grípa. Nefndin hefur lagt áherslu á að viðhalda góðu samstarfi milli frjálsra félagasamtaka og opinberra aðila sem að þessum málum koma. Samráðsfundir hafa verið haldnir, m.a. með fulltrúum Kvennaathvarfsins, neyðarmóttöku Landspítala – háskólasjúkrahúss, ríkislögreglustjóra, lögreglunnar í Reykjavík, Stígamóta, þjóðkirkjunnar og landlæknisembættisins. Í ljós hefur komið mikilvægi þessa samráðs og er stefnt að því að því verði komið í fastmótað form. Meðal helstu verkefna nefndarinnar er að endurreisa verkefni sem kallast Karlar til ábyrgðar þar sem gerendum heimilisofbeldis er veitt sálfræðiaðstoð til að þeir megi láta af þessari afbrigðilegu hegðun og í stað þess að sú angist og örvilnan sé í fjölskyldum sínum geti þeir staðið undir þeirri ábyrgð að stuðla að hamingjuríku fjölskyldulífi. Ég vona að þetta hafi svarað að einhverju leyti fyrirspurn hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni fyrir að hreyfa þessu máli. Ég tel að mikilvægt sé að við ræðum það einmitt í þingsölum vegna þess að heimilisofbeldi er gríðarlega viðkvæmt mál. Fólk telur sig yfirleitt vera í skjóli og í öryggi heimilisins en við heimilisofbeldi hefur það brugðist, öryggisnet fólks hefur brugðist algjörlega. Ég tel því að sérhæfð neyðarmóttaka fyrir þolendur heimilisofbeldis sé mjög þörf. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvað hafi breyst frá því á árinu 2002 þegar ríkisstjórnin tók þá stefnumarkandi ákvörðun að setja á laggirnar slíka neyðarmóttöku, setja í það peninga, þar til núna þegar manni heyrist hæstv. ráðherra vera að draga í land.

Frú forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra svaraði fyrirspurn frá mér hér á dögunum og gerði grein fyrir því hvernig þessu fjármagni hefði verið varið hjá neyðarmóttökunni, þessum 2 millj. kr. Eftir því sem ég best skildi hann er aðeins búið að ráðstafa þriðjungi þess fjár og allt í lögfræðikostnað. Þess vegna, þegar mér heyrðist hæstv. heilbrigðisráðherra og vinur minn, Jón Kristjánsson, segja áðan að þetta sé sú þjónusta sem þörfin kalli á og ekki hafi verið gerð krafa til frekara fjármagns, þá fékk ég allt í einu ónot fyrir brjóstið af því að ég fór að hugsa: Ef þetta nýtist ekki að fullu í þeirri tilraunastarfsemi sem stendur núna fram til vorsins, þegar á að meta árangurinn og hvernig til hefur tekist; þýðir það þá að þörfin sé ekki fyrir hendi? Þörfin er fyrir hendi. En áfallaþjónustan sem er líka veitt þarna, áfallahjálpin, hefur nýst þessum þolendum ekki síður en öðrum. Hún hefur verið og heldur áfram á Landspítalanum. Aðeins varðandi orð fyrirspyrjanda um að við hefðum hvorki neyðarmóttöku, sem við erum öll sammála um að við þurfum að hafa, né að við hefðum sérstakt hegningarlagaákvæði, 

Virðulegi forseti. Hvað hefur breyst síðan 2002? spurði hv. þm. Katrín Júlíusdóttir. Jú, það er kominn karlmaður í dómsmálaráðuneytið, það er alveg augljóst. Þaðan fór kona og kannski hefur eitthvað breyst við það. Neyðarmóttaka fyrir þolendur heimilisofbeldis sem ætlunin var að setja á laggirnar á sínum tíma að fyrirmynd neyðarmóttöku fyrir þolendur nauðgunar - það eru mjög fáir sem hafa vitað að eitthvert starf væri í gangi. Þetta hefur verið afskaplega lítið kynnt, lítið auglýst, sem getur líka verið skýringin á því að fjármagn er ekki nýtt. Það þarf að byggja þetta þannig upp, þetta starf þarf tíma til að sanna sig, ekki bara mikilvægi sitt í þjóðfélaginu, heldur líka fyrir þá einstaklinga sem fyrir ofbeldinu verða. Ég held að það væri verðugt verkefni fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra að styrkja m.a. þennan þátt, þ.e. að koma þessari neyðarmóttöku á, að hún sé virk og að þjóðfélagið viti af því að hún er þarna til staðar.

Hæstv. forseti. Þetta er afskaplega þörf umræða sem fer hér fram. Ég gaf merki um að ég vildi fá að taka þátt í umræðunni eftir orð hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur áðan, hvað það skiptir miklu máli að fólk viti af þessari þjónustu sem er í boði. Það var mjög mikilvæg ákvörðun sem hæstv. ráðherra dómsmála, sem þá var Sólveig Pétursdóttir, nú forseti Alþingis, fékk í gegn í ríkisstjórn að setja þetta fjármagn til þessara mála. Það skiptir mjög miklu að þeir fjármunir séu nýttir í þágu þolenda kynferðisafbrota. Ég legg áherslu á að reynt verði að vinna að því að fólki verði kynnt sú þjónusta sem er í boði.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svörin og þeim þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Ef ég hef skilið hæstv. heilbrigðisráðherra rétt er hann að segja að ekki standi til og að hann muni ekki beita sér fyrir því að setja á fót sérhæfða móttöku fyrir þolendur heimilisofbeldis heldur frekar útvíkka móttökuna fyrir þolendur nauðgana. En þá þarf svo sannarlega að fylgja fjármagn í þá starfsemi. Það þýðir ekki eingöngu að demba þessum málaflokki sem hefur margs konar sérstöðu fram yfir nauðganir og ætlast til að sú sérhæfða móttaka sem við höfum nú þegar fyrir þolendur nauðgana sinni þolendum heimilisofbeldis nema að meira komi til. Ég vil fá betri svör frá hæstv. heilbrigðisráðherra um hvort hann ætli að dýpka þá móttöku sem við höfum nú þegar og þá með hve miklu fjármagni. Síðan held ég að það sé mikilvægt í þessari umræðu að þær 2 milljónir sem ríkisstjórnin og þáverandi dómsmálaráðherra ákváðu að setja í þetta verkefni voru ekki eingöngu eyrnamerktar lögfræðiaðstoð. Það var sagt að þær ættu að vera meðal annars fyrir lögfræðiaðstoð. Hins vegar hefur hluti fjármagnsins eingöngu farið í lögfræðiaðstoð. En þetta kom mér spánskt fyrir sjónir þegar ég skoðaði lögin um meðferð opinberra mála því að þar kemur fram að þolendur heimilisofbeldis eiga nú þegar rétt á réttargæslumanni án kostnaðar. Ég tel því að þessar 2 milljónir ættu að vera nettóaukning sérstaklega í aðhlynningu fyrir þolendur heimilisofbeldis en ekki fara í lögfræðiaðstoð. En það er kannski önnur umræða. Ég fagna þó því að við fengum umræðu um þetta mál. Við vitum að um 140 skilgreind heimilisofbeldismál koma upp á hverju einasta ári í slysa- og bráðadeild og aðeins brotabrot af þeim enda fyrir dómi. En við þurfum að leggjast öll á eitt til að hafa viðeigandi úrræði á spítalanum sem er oft fyrsti snertiflötur viðkomandi einstaklings og við þurfum að láta fjármagn í það. Baráttan gegn heimilisofbeldi þarf einfaldlega að njóta forgangs þegar kemur að útdeilingu á fjármagni skattborgaranna.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hefur farið hér fram um þetta alvarlega mál. Ég vil taka það fram í upphafi að ég er ekki að draga úr mikilvægi þessarar starfsemi að neinu leyti. Ég tók það fram að mér finnst mjög áríðandi að þessi þjónusta sé veitt á spítalanum og við munum fylgjast með því að svo verði áfram og tryggja þeirri þjónustu fjármagn. Annað mál er svo skipulag þeirrar þjónustu. Mér finnst skipta mestu máli að þessi þjónusta sé veitt og að veitt sé fjármagn til þess að standa undir henni. Það er auðvitað hluti af þessu máli að fólk sé meðvitað um rétt sinn og aðkoma dómsmálaráðuneytisins að málinu er nauðsynleg þess vegna. En hinn heilbrigðislegi þáttur málsins er ekki síður mikilvægur og hinn sálræni þáttur málsins. Ég er alveg meðvitaður um að okkar hlutverk er að tryggja að það sé í lagi og tryggja að fólk viti af því að þessi þjónusta sé fyrir hendi á spítalanum.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra tvær spurningar um listmeðferð. Listmeðferð er sjálfstætt meðferðarform þar sem listirnar eru notaðar sem efniviður í meðferðina. Við eigum orðið menntaða listmeðferðarfræðinga á sviði myndlistarmeðferðar, dramaþerapíu eða dramameðferðar. Tónlistarmeðferð er líka þekkt, listmeðferðarfræðingar sem einbeita sér gegnum tónlist, og sömuleiðis danslistmeðferðarfræðingar. Fyrir hverja er listmeðferð? Hún er fyrir börn og hún er fyrir fullorðna. Í tilfelli fullorðinna er hún t.d. fyrir fatlaða, fyrir fanga, fyrir geðsjúka, fyrir þá sem eiga við ýmsa erfiðleika að stríða, eiga erfitt með nám, hafa átt erfitt með nám kannski í gengum tíðina. Fyrir börn virkar listmeðferð sem öflugt tæki til að vinna gegn námsörðugleikum, hegðunarörðugleikum, misþroska og ýmsu öðru sem hrjáir börn. Hvar er listmeðferð framkvæmd? Hún er ýmist framkvæmd inni á sjúkrastofnunum, í skólum sem sérúrræði í menntakerfinu, jafnvel í fangelsum og annars staðar þangað sem fólk leitar sem þarf á þessu meðferðarúrræði að halda. Á Íslandi hefur það verið undir áhuga skólastjóra komið og fjármunum skóla hversu mikið skólar hafa getað nýtt sér þetta meðferðarúrræði en á sjúkradeildum eða sjúkrahúsum eins og Barna- og unglingageðdeild er ákveðin hefð fyrir listmeðferð. Sigríður Björnsdóttir er einn af frumkvöðlum þess að listmeðferð var innleidd á Landspítalanum og Landakoti og hafa hennar eftirkomendur haldið uppi þessu merki. Hins vegar hefur verið erfitt að skilgreina listmeðferðina í kerfinu. Kannski má segja að listmeðferðarfræðingar hafi ekki getað komið sér almennilega fyrir. En í mínum huga er alla vega ljóst að nauðsynlegt er að stofnanir hafi þetta úrræði því máli skiptir að þessar stéttir njóti starfsréttinda á borð við aðrar því að hér er um sjálfstætt nám að ræða. Í Bretlandi hafa listmeðferðarfræðingar fengið löggildingu og í Skandinavíu er unnið að löggildingu fyrir þá. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hversu algengt sé að opinberar heilbrigðisstofnanir nýti list sem meðferðarform, hvaða stofnanir bjóði helst slíka meðferð og hver virðist þróunin vera í þessum efnum. Loks spyr ég hvað líði vinnu við endurskoðun laga um heilbrigðisstéttir með tilliti til stöðu listmeðferðarfræðinga innan heilbrigðiskerfisins?

Virðulegi forseti. Hv. 8. þm. Reykv. n. Kolbrún Halldórsdóttir beindi til mín fyrirspurn um notkun listar sem meðferðarforms í heilbrigðisþjónustu. Hún spurði: 1. Hversu algengt er að opinberar heilbrigðisstofnanir nýti list sem meðferðarform? Hvaða stofnanir bjóða helst slíka meðferð og hver virðist þróunin vera í þessum efnum? 2. Hvað líður vinnu við endurskoðun laga um heilbrigðisstéttir með tilliti til stöðu listmeðferðarfræðinga innan heilbrigðiskerfisins? Leitað var upplýsinga á Landspítala – háskólasjúkrahúsi og Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri um notkun listar sem meðferðarforms og um fjölda listmeðferðarfræðinga við störf. Einnig var leitað upplýsinga hjá Félagi listmeðferðarfræðinga. Fjórir listmeðferðarfræðingar eru starfandi á heilbrigðisstofnunum og starfa þeir allir á Landspítala – háskólasjúkrahúsi í samtals 2,8 stöðugildum. Þrír þeirra tilheyra geðsviði, þar af er einn á Barna- og unglingageðdeild, einn á Kleppsspítalanum og einn á Hvíta bandinu. Einnig starfar myndlistarmaður á sviðinu. Einn músikþerapisti starfar einnig á Barna- og unglingageðdeild og á geðsviði er listsköpun notuð í ýmsu deildastarfi. Einn listmeðferðarfræðingur starfar við Rjóðrið sem er deild fyrir langveik börn í Kópavogi. Ekki eru sérstakar áætlanir um að auka vægi listmeðferðar á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri er ekki starfandi listmeðferðarfræðingur í dag. Á dagdeild geðdeildar FSA er list notuð sem hluti af meðferð og þar starfaði listmeðferðarfræðingur fyrir fáeinum árum. Einnig er mikið um að listsköpun sé notuð á hjúkrunarheimilum og ýmsum meðferðarstofnunum sem hluti af þeirri meðferð sem þar er veitt þó ekki sé beinlínis um að ræða listmeðferð sem slíka. Listmeðferðarfræðingar eru ekki skilgreindir sem heilbrigðisstétt. Hvað varðar endurskoðun laga um heilbrigðisstéttir er enn verið að vinna að endurskoðun laganna. Það mál er komið allvel á veg en vinna stendur yfir í því að ná niðurstöðu og sæmilegri sátt um það mál. Virðulegi forseti. Það er stefna ráðuneytisins að í framtíðinni verði aðeins löggiltar þær stéttir sem að mestu leyti starfa á sviði heilbrigðisþjónustu. Við ákvörðun um löggildingu stéttar er hugmyndin að höfuðáherslan verði lögð á menntun stéttarinnar, öryggi sjúklinga og hversu sjálfstæð viðkomandi störf eru. Það er einnig stefna ráðuneytisins að mögulegt verði að viðurkenna nám og heiti starfsstéttar sem starfar innan heilbrigðisþjónustunnar án þess að um löggildingu yrði að ræða. Í viðurkenningunni fælist að þeir einir mættu nota starfsheiti stéttarinnar sem hlotið hefðu til þess leyfi ráðherra. Virðulegi forseti. Ég vona að svar mitt hafi varpað einhverju ljósi á það málefni sem hér er til umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að hafa borið fram þessa fyrirspurn á hinu háa Alþingi og vakið athygli á þessu máli, þ.e. stöðu listmeðferðar og listmeðferðarfræðinga. Þetta er að ég hygg hlutur sem kannski ekki margir hafa heyrt um. En þegar maður fer að hugsa um það sér maður að hér er á ferðinni afskaplega merkilegt - hvað eigum við að segja - fyrirbæri. Er það of slæmt orð? Nei, það er sagt með jákvæðum huga. Við hljótum að stefna að því í framtíðinni að þetta verði viðurkennd starfsstétt innan heilbrigðisgeirans. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að mörgu leyti jákvætt svar en um leið vil ég fá að lýsa yfir vonbrigðum mínum yfir því að hann skuli ekki hafa séð sér fært að svara hér fyrr í dag fyrirspurnum mínum um Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja því að þar bíður fólk virkilega eftir svörum. Ég vildi bara að það kæmi fram.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svörin. Ég hefði nú gjarnan viljað fá meiri stefnumarkandi tón í þau því ég er þeirrar skoðunar að við ættum að auka hlut listmeðferðar í okkar kerfi umtalsvert, því að ég fullyrði að listmeðferð sé verulega öflug leið til þess að styrkja fólk til bata á ýmsum sviðum og þá kemur hún oft og tíðum í staðinn fyrir lyfjagjafir. Ég er sannfærð um það og ég hef kynnt mér rannsóknir í þeim efnum að listmeðferð getur sparað umtalsverða fjármuni í lyfjagjafir. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að mér finnst það mun heilbrigðara ef hægt er að styðja fólk til bata á ýmsum sviðum í gegnum meðferð af því tagi sem virkjar og örvar sköpunarkraft einstaklinganna heldur en með lyfjagjöf. Ég hef frétt það frá Félagi listmeðferðarfræðinga á Íslandi að þau séu í samstarfi við listmeðferðarfræðinga á Norðurlöndum. Þróunin þar er sú að mikill vilji er til samstarfs um einstaka þætti á milli landanna. Svíar eru komnir lengst og kannski Finnar líka í átt til löggildingar þessara stétta og ég held að listmeðferðarfræðingar á Norðurlöndunum séu með þessi mál mjög á oddinum. Þeir hafa með sér ákveðið samstarf, hittast annað hvert ár. Árið 2006 verður ráðstefna norrænna listmeðferðarfræðinga á Íslandi, í Reykjavík, þannig að ég hvet hv. alþingismenn og hæstvirtan ráðherra til að fylgjast vel með málefnum listmeðferðarfræðingafélagsins til þess að við sjáum þeirra markmið, þeirra stefnumið, og við getum þá mögulega fylgt þeim eftir. Ég er, eins og ég sagði áðan, þeirrar skoðunar að hér sé um meðferðarform að ræða sem verulega þarf að auka innan kerfisins og ég tel að listmeðferðarfræðingar eigi að fá löggildingu sem heilbrigðisstétt.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég vil undirstrika að ég tel málið mikilvægt og ég tek undir að hlutverk listar og listsköpunar í lækningum, sérlega lækningum við andlegu ástandi. Það er áreiðanlega mjög veigamikið. Við munum sannarlega taka þetta til skoðunar í endurskoðun á lögum um heilbrigðisstéttir sem nú stendur yfir. Ég hef í raun ekki ýkja miklu við það að bæta. Varðandi það sem hv. 9. þm. Suðurk. sagði, varðandi fyrirspurn um Sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum, þá er langt í frá að ég hafi neitað að svara. Það var ekki farið fram á að ég svaraði fyrirspurn um það í dag. Fyrirspurnarfresturinn er ekki liðinn. Það er verið að vinna að því máli af fullum krafti og jákvæðni. Ég veit að svar við fyrirspurninni verður tilbúið í næsta fyrirspurnatíma. Við erum að vinna að því máli af fullum krafti núna. Ég vil einnig láta það koma fram að það kom frétt á Stöð 2 um að ég væri mikill skussi að svara fyrirspurnum, ætti 37% af fyrirspurnum ósvarað. Þessi fyrirspurn er ein þeirra sem liggur hjá mér núna af nokkrum tugum. Ég tel rétt að láta það koma fram. Ég verð tilbúinn að svara hv. þingmanni þegar fresturinn verður liðinn eftir viku og mun sjá til að unnið verði að málinu af fullum krafti þangað til.

Herra forseti. Ég hef beint fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um hjólreiðabrautir meðfram Vesturlandsveginum, sem unnið er að því að tvöfalda um þessar mundir. Ég spyr hæstv. ráðherra hvaða áform séu uppi um umferð hjólandi vegfarenda eftir Vesturlandsvegi eftir tvöföldun hans. Ég óska upplýsinga um breytingar á framkvæmdinni eftir að Samtök hjólreiðafólks sendu inn athugasemdir varðandi framkvæmdina. Hæstv. forseti. Oftar en ekki þurfa hjólreiðamenn að vakta stórframkvæmdir sem tengjast umferðinni og umferðarmannvirkjum á mjög öflugan máta. Samtök hjólreiðafólks eru ekki löt að setja fram athugasemdir sem eru að mínu mati vel rökstuddar. Þau styðjast yfirleitt við erlendar úttektir, skýrslur og sambærilegar framkvæmdir í nágrannalöndum okkar. Hitt hefur viljað brenna við að eyru manna hafa ekki verið nægilega opin fyrir sjónarmiðum hjólreiðafólks hvað þetta varðar. Æ oftar er hjólreiðafólki bara vísað á útivistarstígana með hjól sín. Þetta er auðvitað allsendis ófullnægjandi, hæstv. forseti, þegar þess er gætt að stjórnvöld hafa sjálf gefið yfirlýsingar að hjólið eigi að geta verið jafngilt samgöngutæki og önnur samgöngutæki í bænum. Stjórnvöld hafa látið í ljós að þau vilji efla hlut sjálfbærra samgangna. Þau hafa meira að segja skuldbundið sig til þess á alþjóðavettvangi. Að þessu leyti finnast mér efndir ekki fylgja orðum. Þegar ég skoða hugmyndir um framkvæmdir við Vesturlandsveginn sé ég að það á ekki, eftir því sem ég get lesið í gögnum sem eru mér aðgengileg, nema að litlu leyti að fara eftir þeim óskum sem hjólreiðafólk setur fram. Þar er t.d. að líta til hluta eins og hlykkja á stígum. Það þarf að leggja hjólreiðastíga meðfram stórum hraðbrautum þannig að ekki sé mikið um hæðarbreytingar á leiðinni, slíkt eykur í eðli sínu slysa hættu. Það er líka nauðsynlegt að skoða á hvern hátt stígur hjólreiðafólks liggur um undirgöng. Stundum eykur það slysahættuna. Þannig mætti áfram telja. Hæstv. forseti. Ég hef sett þessa fyrirspurn fram til hæstv. samgönguráðherra til að fá fram á hvern hátt Vegagerðin ætlar að verða við óskum hjólreiðafólks í þessum efnum. Ég vonast til þess að hæstv. samgönguráðherra haldi áfram vakandi auga á málefnum hjólreiðafólks því að verulegra úrbóta er þörf í þeim efnum ef við eigum að geta nýtt hjólið sem samgöngutæki á Íslandi.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir spyr: Hvaða áform eru uppi um umferð hjólandi vegfarenda um Vesturlandsveg eftir tvöföldun hans? Óskað er eftir upplýsingum um breytingar á framkvæmdinni eftir framkomnar athugasemdir frá Samtökum hjólreiðafólks. Svar mitt er þetta: Vesturlandsvegur er nú þegar fjórar akreinar frá vegamótum við Suðurlandsveg og norður fyrir vegamót við Víkurveg. Kaflinn sem verið er að tvöfalda í dag er í beinu framhaldi tvöfalda kaflans við Víkurveg og nær að hringtorginu við Skarhólabraut í Mosfellsbæ. Mat á umhverfisáhrifum þessarar tvöföldunar fór fram síðasta vetur. Í greinargerð umhverfismatsins, sem unnin var í samráði við tæknideild Reykjavíkurborgar og Mosfellsbæjar, var gerð grein fyrir skipulagsmálum á áhrifasvæði framkvæmdarinnar. Þar kemur fram að stofnstígur fyrir gangandi umferð liggur á og meðfram hitaveitustokknum austan vegarins, en jafnframt tekið fram með vísan til 20. gr. vegalaga að göngustígur sé ekki hluti framkvæmdarinnar. Reyndar kemur fram í greinargerðinni að sveitarfélögin vinni að endurskoðun stígakerfis á svæðinu. Vegna þess að göngustígur og reiðstígur liggur meðfram Úlfarsá og þvera Vesturlandsveg reyndist nauðsynlegt að byggja nýja brú á núverandi akbraut þar sem of lágt er undir brúna þar. Brýrnar fyrir báðar akbrautir verða lengri og hærri en núverandi brú. Á athugasemdatíma matsáætlunar komu fram óskir frá Landssambandi hjólreiðamanna og Íslenska fjallahjólaklúbbnum um að lagður yrði sérstakur hjólreiðavegur meðfram Vesturlandsveginum, en þeim var vísað til sveitarfélaganna, samanber áður tilvitnaða 20. gr. vegalaga, nr. 45/1994. Ég geri ráð fyrir því að í ljósi þeirra lagaákvæða verði unnið að þessum málum. Að lokum vil ég segja, hæstv. forseti, að ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þann áhuga sem hún sýnir jafnan á þessum málefnum. Ég tek undir að það er mikilvægt fyrir okkur í þéttbýlinu og í námunda við þéttbýlið, að taka tillit til þeirra aðstæðna sem skapa þarf fyrir hjólreiðafólk. Ég er sannfærður um að sveitarfélögin standa sig og reyna að hrinda fram nauðsynlegum lagfæringum þar sem það á við eftir því sem fært er og eðlilegt.

Hæstv. forseti. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum með svar hæstv. samgönguráðherra. Það eru mér sannarlega vonbrigði að ekkert skuli hafa gerst í þessum málum meðan ég hef setið á Alþingi. Ég hef reynt að brýna hæstv. samgönguráðherra til dáða í þessum efnum. Enn eina ferðina vísar hæstv. samgönguráðherra á sveitarfélögin til að leysa samgöngumál hjólreiðafólks. Með hvaða rökum er það gert? Og hvaða tekjustofnar fylgja því? Engir, auðvitað. Auðvitað reynir Vegagerðin að koma sér hjá því, sem framkvæmdaraðili, að þurfa að leggja hjólreiðabraut meðfram stofnbrautinni þegar lögð er tvöföld hraðbraut eins og í tilfelli Vesturlandsvegar. Það er náttúrlega skammarlegt að hæstv. samgönguráðherra skuli bjóða upp á þetta svar, að sveitarfélögin geti séð um þetta. Við í sölum Alþingis höfum lengi talað um að stofnbrautum í þéttbýli þurfi að fylgja hjólreiðastígar ef hjólið á að vera samgöngutæki. Það vill hæstv. samgönguráðherra í orði kveðnu. Hvers vegna fylgir hann því ekki eftir að hjólreiðafólk fái hjólreiðastíga meðfram stofnbrautum sem ríkið kosti? Sveitarfélögin geta lagt útivistarstíga áfram. Það hafa þau verið misdugleg við að gera. Reykjavíkurborg hefur staðið sig afskaplega vel í þeim efnum og eflaust einnig nágrannasveitarfélögin, án þess að ég þekki það nógu vel. En það sem vantar upp á er tenging þessara þéttbýlissvæða, ekki hvað síst á höfuðborgarsvæðinu. Sú tenging á að vera á forræði ríkisins, ef við ætlum fólki að geta hjólað frá Reykjavík til Mosfellsbæjar þá á það að vera meðfram stofnbrautinni sem ríkið kostar. Ríkið á að búa til hjólreiðabrautina sem óhjákvæmilega fylgir stórum umferðarmannvirkjum á borð við Vesturlandsveg tvöfaldan. Mér finnst þetta forkastanlegt svar. Ég minni hæstv. ráðherra á að það liggur fyrir frumvarp frá þingmönnum úr öllum flokkum, m.a. þingmönnum sem hafa átt sæti í umhverfisnefnd Alþingis, sem leggja það til að stofnbrautir fyrir hjólreiðafólk liggi meðfram öllum stofnbrautum í þjóðvegakerfinu sem ríkið kostar.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður, sem er þingmaður Reykjavíkurkjördæmis, ætti að þekkja mætavel lögin sem lúta að þessum hlutum og ég vitnaði til, þ.e. vegalög. Það væri fróðlegt að vita hvort hv. þingmaður hafi beitt sér fyrir því að fá svör við sömu spurningum í sveitarstjórnum, t.d. í bæjarstjórn Mosfellsbæjar og hins vegar í borgarstjórn Reykjavíkur, þ.e. með hvaða hætti sveitarfélögin ætla sér að vinna að því að tryggja umferð þeirra sem eru hjólandi þótt við gerum ekki ráð fyrir í vegalögum að það sé gert á vegum ríkisins. Það væri fróðlegt að vita um hvaða svör hv. þingmaður hefur fengið á þeim bæjum.

Ég sit á Alþingi.

Hv. þingmaður hefur vafalaust mjög góð tengsl inn í stjórn Reykjavíkurborgar og henni ættu að vera hæg heimatökin um það en ekki einungis að beina þessu til samgönguráðherra. Það liggur fyrir hverju vegalögin gera ráð fyrir í þessum efnum. Ég hef lýst mig viljugan til að eiga gott samstarf við sveitarfélögin um skipulagsmál í kringum þær stofnbrautir sem um er að ræða. Ég hef gefið mitt svar í þessum efnum og hv. þingmaður verður að hafa sín orð um það svar. Sérstakt finnst mér að hv. þingmaður skuli ekki upplýsa okkur um það á Alþingi með hvaða hætti hún hefur beint ábendingum sínum og kröfum til þeirra sem fara með skipulagsmál á þessu svæði.

… af hálfu ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um lýsingu og breikkun vegarins um Hellisheiði. 1. Eru uppi fyrirætlanir um lýsingu og breikkun vegarins um Hellisheiði? 2. Hefur ráðuneytið kynnt sér tilboð Orkuveitu Reykjavíkur um lánveitingu til að lýsa veginn og leggja snjóbræðslukerfi í hluta hans? 3. Kemur til greina að mati ráðherra að fara í samstarf við Orkuveitu Reykjavíkur um þessar framkvæmdir? Á undanförnum árum hefur orðið feikileg uppbygging á Suðurlandsundirlendinu öllu, sérstaklega því svæði sem telst til Árborgar, Flóa, Ölfuss og Hveragerðis þar sem íbúafjölgun hefur verið mjög mikil. Þar er einna mest íbúafjölgun á landinu og svæðið er allt í mikilli uppsveiflu. Þessu fylgir náttúrlega mikill umferðarþungi og auk þess er þetta fjölfarin leið ferðamanna og sumarbústaðaeigenda af höfuðborgarsvæðinu, um Grímsnes, Hreppa og allt það svæði. Umferð hefur því aukist mjög um Hellisheiði og Suðurlandsveg. Til að nefna dæmi hefur aukning á meðalumferð á dag um Hellisheiði á síðustu 12 árum verið um 70%. Árið 1992 var meðalumferðin á dag, heilsárstala með öllum toppum sínum og lægðum, rúmlega 3.200 bílar. Árið 2004 er tala þeirra bíla sem fara yfir Hellisheiði hins vegar orðin 5.638. Aukningin er 70% á þessu 12 ára tímabili. Bara í fyrra, á milli áranna 2003 og 2004, varð aukningin á þessari leið 8%, og tæp 12% á leiðinni milli Hveragerðis og Selfoss, undir Ingólfsfjall. Þetta helst í hendur við þá íbúasprengingu sem orðið hefur á Suðurlandsundirlendinu. Það má fullyrða að verði þeirri þróun ekki fylgt eftir með róttækum samgöngubótum á borð við breikkun Suðurlandsvegar og lýsingu vegarins, a.m.k. að hluta á Hellisheiði, muni það þvælast mjög fyrir þeirri þróun, hægja á henni og gera búsetuskilyrðin á svæðinu verri. Í Reykjanesbæ vorum við á dögunum að fagna því að hæstv. samgönguráðherra hygðist bjóða út alla þá framkvæmd sem eftir er við breikkun Reykjanesbrautar. Það er lofsverð og góð framkvæmd og mikið fagnaðarefni fyrir landsmenn alla að sú breikkun sé í augsýn. Á sama tíma sjáum við umferðartölur, sambærilegar eða hærri, um Suðurlandsveg sem er svo sannarlega þjóðbraut. Það er mikilvægt að tryggja umferðaröryggi allt árið um kring og því er mjög mikilvægt að ráðast í það verkefni. Það þarf að setja inn á samgönguáætlun, breikkun vegarins frá Rauðavatni að Selfossi og lýsingu hans að hluta.

Virðulegi forseti. Hv. 7. þingmaður Suðurk. spyr í fyrsta lagi: Eru uppi fyrirætlanir um lýsingu og breikkun vegarins um Hellisheiði? Vegagerðin fékk haustið 2001 að undangengnu útboði ráðgjafa til að forhanna veglýsingu frá Breiðholtsbraut að Hveragerði auk lýsingar á Þrengslavegi. Gerð var kostnaðaráætlun á grundvelli forhönnunar og var áætlaður kostnaður við veglýsingu meðfram hringveginum milli Breiðholtsbrautar og Hveragerðis um 360 millj. kr. og fyrir Þrengslaveg um 150 millj. kr. á verðlagi í desember 2001. Nú í febrúar eru um það bil að hefjast framkvæmdir við breikkun vegarins frá Litlu kaffistofunni að nýjum mislægum gatnamótum við Þrengslaveg og jafnframt verður lagður nýr þriggja akreina vegkafli þaðan og til austurs yfir hraunið þar sem hann tengist núverandi vegi neðst í Hveradalabrekku. Auk þess verða aðkoma og tengingar við Litlu kaffistofuna lagfærðar með tilliti til umferðaröryggis. Samtals er áætlað að þessar framkvæmdir kosti ríflega 400 millj. kr. Eins og fram hefur komið áður í þinginu er gert ráð fyrir mislægum gatnamótum sem tengja Þrengslaveg Suðurlandsveginum. Í samgönguáætlun fyrir árin 2003–2014, þ.e. langtímaáætluninni, er gert ráð fyrir 100 millj. kr. fjárveitingu á öðru tímabili, þ.e. 2007–2010, og 500 millj. kr. á þriðja tímabili, 2011–2014, sem verja á til breikkunar og endurbóta á veginum. Ekki hefur verið gert ráð fyrir fjármunum til lýsingar á þessari leið í gildandi samgönguáætlun. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður: Hefur ráðuneytið kynnt sér tilboð Orkuveitu Reykjavíkur um lánveitingu til að lýsa veginn og leggja snjóbræðslukerfi í hluta hans? Vegagerðinni hefur ekki borist, og ráðuneytinu ekki heldur, neitt tilboð um slíka lánveitingu til þessara verkefna frá Orkuveitu Reykjavíkur þótt óljósar fréttir hafi verið um það í fjölmiðlum. Lagning snjóbræðslu í veginn er væntanlega talsvert mikil framkvæmd og snúin og hefur ekki verið skoðuð sérstaklega af hálfu Vegagerðarinnar. Í þriðja lagi spyr hv. þingmaður: Kemur til greina að mati ráðherra að fara í samstarf við Orkuveitu Reykjavíkur um þessar framkvæmdir? Þar sem ekki hefur verið óskað eftir samstarfi og því ekki ljóst í hverju það ætti að felast er ekki hægt að segja neitt til um það á þessari stundu. Það skal tekið fram að mikið framboð er af lánsfé um þessar mundir og alltaf matsatriði hvort og þá hvar ríkið eigi að taka lán auk þess sem ég tel afar mikilvægt að mörgum verkefnum sem blasa við okkur í vegakerfi landsins þurfi að sjálfsögðu að forgangsraða. Það verður væntanlega gert í þeirri samgönguáætlun sem verður hér til endurskoðunar innan tíðar.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt sem hv. fyrirspyrjandi Björgvin G. Sigurðsson benti á, umferð um Hellisheiði er stöðugt að aukast. Ég kann honum bestu þakkir fyrir þessa þörfu fyrirspurn en hins vegar langar mig til að spyrja annars í framhaldi af svari hæstv. samgönguráðherra. Hann talar um að í fjölmiðlum hafi birst óljósar fréttir. Mér finnast þessar fréttir í raun og veru ekki hafa verið neitt mjög óljósar. Ég var sjálfur á fundi í Þorlákshöfn fyrir ekkert mjög mörgum mánuðum þar sem stjórnarformaður Orkuveitunnar var líka. Hann viðraði þessar hugmyndir og ég man ekki betur en að einhverjir liðsmenn hæstv. samgönguráðherra, úr flokki hans, hafi einnig verið á þeim ágæta fundi og hafi hlýtt á mál stjórnarformannsins. Það voru nokkuð skýr skilaboð sem ég reikna með að þeir hafi tekið heim með sér til Reykjavíkur og jafnvel hvíslað í eyra ráðherrans. Er það virkilega rétt að þetta hafi ekki verið athugað í neinni alvöru hjá ráðuneytinu? Mér finnst þessi hugmynd mjög spennandi.

Virðulegi forseti. Það er hægt að taka undir það að tilboð stjórnarformanns Orkuveitunnar, Alfreðs Þorsteinssonar, var ákaflega skýrt, bæði í fréttum sjónvarps og á opinberum fundum. Því er ástæða til að hvetja hæstv. ráðherra til að hafa frumkvæði að því að leita eftir viðræðum við þá, fara yfir málið, hversu hagstætt tilboðið sé og hversu mikið aðkoma Orkuveitu Reykjavíkur að lýsingu, vegabótum og helst breikkun vegarins á þessum kafla gæti flýtt fyrir framkvæmdunum. Ég fullyrði að þríbreiður Suðurlandsvegur frá Rauðavatni að Selfossi er eitt mikilvægasta verkefni okkar í samgöngumálum, nú þegar tvöföldun Reykjanesbrautar liggur fyrir. Þess vegna er ástæða til að kalla eftir því að þríbreikkun vegarins og lýsing að hluta fari inn á samgönguáætlun hið fyrsta og að leitað verði eftir öllum leiðum til að flýta fyrir þessari framkvæmd og auðvelda gerning hennar. Engin ástæða er til annars en að kanna aðkomu Orkuveitu Reykjavíkur að þessu máli. Orkuveitan stendur núna fyrir mjög miklum virkjanaframkvæmdum á Hellisheiði og fyrirsjáanlegt er að það sé einungis upphafið að þeim framkvæmdum þar sem áætlanir Orkuveitunnar segja til um 600 megavatta orkuframleiðslu þar þegar þær verða allar komnar til. Það er sjálfsagt mál að Orkuveitan komi að þessum vegaframkvæmdum sem er að flýta breikkun Suðurlandsvegar, rétt eins og Landsvirkjun hefur gert annars staðar á Suðurlandsundirlendinu þar sem hún hefur virkjað. Að öðru leyti vil ég taka fram að þær tölur sem ég vitnaði til áðan, um þá miklu aukningu sem hefur orðið um Suðurlandsveg, 70% umferðaraukning á síðustu 12 árum yfir Hellisheiði, 80% á milli Hveragerðis og Selfoss, eru bráðabirgðatölur frá Vegagerðinni. Ég fékk þær þaðan í dag þannig að þetta ættu að vera mjög raunhæfar og trúverðugar tölur. Ég vil aftur nota tækifærið og skora á hæstv. ráðherra að leita eftir umræðum og viðræðum við Orkuveitu Reykjavíkur og kanna hug þess fyrirtækis sem og að koma þríbreikkun og lýsingu Suðurlandsvegar að hluta inn á samgönguáætlun hið fyrsta.

Virðulegur forseti. Ég geri ráð fyrir því að hv. þingmenn geri sér grein fyrir því að ýmsar hugmyndir berast, jafnvel í gegnum fréttir, til samgönguyfirvalda og Vegagerðarinnar um nauðsynlegar lagfæringar á vegakerfinu. Nánast hvern einasta dag berst eitthvað slíkt, m.a. frá hv. þingmönnum. Sannleikurinn er sá að samgönguráðherra mundi gera nánast ekkert annað en að leita eftir samningum og heyra hugmyndir á fundum frá öllum þeim sem vilja gefa góð ráð um nauðsynlegar, arðbærar og mikilvægar framkvæmdir í samgöngumálum þjóðarinnar ef hann ætti að hlaupa eftir öllu slíku. Ég hef ekki hugsað mér að opna á slíka fundaröð. Þegar ágætur formaður stjórnar Orkuveitu Reykjavíkur var í því verkefni að skýra fyrir þjóðinni, og þá sérstaklega Reykvíkingum, hvernig kostnaður við byggingu stóra hússins hjá Orkuveitunni var til kominn og hversu mikið var farið fram úr áætlunum þar spratt upp sú frábæra hugmynd að Orkuveitan kæmi að málinu. Það er afskaplega gott mál og var kynnt rækilega að Orkuveitan væri tilbúin til að koma til móts við þjóðina og lána henni stórfé til að hita upp fjallvegi. Það er auðvitað mjög gott verkefni ef við höfum efni á því, Íslendingar, að hita bara upp fjallvegina 
            

Og lýsa.

og lýsa. Við teljum mikilvægt að lýsa tiltekna parta af fjölförnum leiðum og við höfum verið að gera það. Að því munum við vinna og ég tek bara undir með hv. fyrirspyrjanda með að við þurfum að leggja verulega áherslu á það að auka afkastagetu Suðurlandsvegarins. Að því munum við vinna.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra sem lýtur að förgun sláturúrgangs og afdrifum kjötmjölsverksmiðjunnar í Flóa. Það sem ég spyr um er eftirfarandi: 1. Er til skoðunar að taka upp úrvinnslugjald á allar sláturafurðir til að tryggja eðlilegan rekstrargrundvöll fyrir verksmiðjur á borð við kjötmjölsverksmiðjuna í Hraungerðishreppi? 2. Er eitt af skilyrðum fyrir útflutningi lambakjöts til Evrópulanda að hér starfi verksmiðja sem fargar sláturúrgangi? 3. Er til skoðunar að heimila kjötmjölsverksmiðjum að framleiða mjöl til fóðurs fyrir loðdýr? 4. Stendur til að samræma reglur urðunarstaða sem taka á móti sláturúrgangi þannig að kjötvinnslur og sláturhús landsins sitji við sama borð hvað varðar gjaldtöku og frágang sláturúrgangs? Á því síðasta er verulegur munur. Hérna er um að ræða mikið umhverfismál þar sem það er mjög brýnt frá umhverfislegum sjónarmiðum. Förgun sláturúrgangs var með þeim hætti sem kjötmjölsverksmiðjan, eða Förgun eins og hún heitir, stendur fyrir. Einnig er að sjálfsögðu um að ræða mikilvægt atvinnumál í byggðunum þar sem starfræksla slíkrar verksmiðju elur af sér ýmis störf. Eins og greint er frá í Bændablaðinu verður kjötmjölinu lokað. Öllu starfsfólki verksmiðjunnar Förgunar á Suðurlandi var sagt upp um síðustu mánaðamót og blasir ekki annað við en að það hverfi frá störfum og að verksmiðjan fari í þrot. Markaðslegar forsendur þeirrar verksmiðju breyttust mjög við kúariðuna og síðan þá hefur verið ljóst að móta þyrfti nýja stefnu. Það hefur hins vegar ekki verið gert. Ráðuneyti landbúnaðar- og umhverfismála hafa að mínu mati ekki komið þar nægjanlega að og er hægt að halda því fram að langskynsamlegasta leiðin til að eyða slíkum úrgangi sé að gera það í slíkum verksmiðjum en hins vegar þarf að skjóta undir þær stoðum þannig að þær fái þrifist og að þær hafi í rauninni tilverugrundvöll. Til að mæta þeim vanda sem þessar verksmiðjur eru í og til að gera starfsgrundvöll þeirra eðlilegan þarf að mínu mati að skoða það að taka upp t.d. úrvinnslugjald á allar sláturafurðir til að tryggja það í fyrsta lagi að hann sé urðaður, honum eytt og fargað með skynsamlegum hætti fyrir umhverfið og í öðru lagi væru slíkar verksmiðjur með eðlilegan rekstrargrundvöll en ekki í eilífum kröggum gangandi fyrir stjórnvöld um úrlausnir sinna mála. Þess vegna hefur líka flogið fyrir að útflutningur á lambakjöti til ákveðinna landa sé skilyrtur við það að hér starfi slík verksmiðja. Er það í sjálfu sér ekkert ótrúlegt þar sem um er að ræða mjög mikilsvert umhverfismál, að sláturúrgangi sé fargað með þessum hætti. Einnig held ég að það sé mikilvægt að reyna að nýta hann sem allra best, svo sem til að framleiða mjöl til fóðurs fyrir loðdýr. Þess vegna beini ég þessari fyrirspurn til hæstv. ráðherra, sérstaklega af því að verksmiðjan er í kröggum, henni verður lokað ef ekki verður gripið til aðgerða.

Hæstv. forseti. Kjötmjölsverksmiðjan í Hraungerðishreppi, eða eyðingarverksmiðjan sem hún kannski flokkast frekar undir eftir breytingar, er í eigu öflugasta banka Íslands, KB-banka, um þessar mundir eftir að hún hafði farið í þrot, eins og kunnugt er. Mjög öflugir aðilar stofnuðu til hennar á sínum tíma og málin þróuðust með þeim hætti að upp kom kúariða, allt kjötmjöl féll í verði og Asíumarkaðurinn sem þeir höfðu heyrði þá sögunni til. Þetta er nú sagan. Hv. þingmaður spyr: Er til skoðunar að taka upp úrvinnslugjald á allar sláturafurðir til að tryggja eðlilegan rekstrargrundvöll fyrir verksmiðjur á borð við kjötmjölsverksmiðjuna í Hraungerðishreppi? Urðun úrgangs fellur undir verksvið umhverfisráðuneytisins. Ég minni á hinn bóginn á að til að hægt væri að innleiða tilskipun Evrópusambandsins 1993/31/EB, um urðun úrgangs, og 2000/76/EB, um brennslu úrgangs, setti Alþingi fyrstu almennu lögin, nr. 55/2003, um meðhöndlun úrgangs. Í lögunum segir, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að stuðla að því að meðhöndlun úrgangs valdi sem minnstum óæskilegum áhrifum á umhverfið og mengi ekki vatn, jarðveg né andrúmsloft, svo og að draga úr hættu sem förgun úrgangs getur haft á heilsu manna og dýra. Jafnframt er það markmið laganna að dregið verði skipulega úr myndun úrgangsefna eftir því sem unnt er. Þeim úrgangi sem myndast verði komið í endurnotkun og endurnýtingu og nauðsynlegri förgun úrgangs háttað þannig að hann nái jafnvægi við umhverfi sitt á sem skemmstum tíma.“ Er þetta í samræmi við skipun nefndar sem ég skipaði, og skilaði af sér skýrslu um eyðingu dýraleifa á síðasta ári. Á grundvelli laganna hefur umhverfisráðherra sett þrjár reglugerðir, 737/2003, um meðhöndlun úrgangs, 738/2003, um urðun úrgangs, og 739/2003, um brennslu úrgangs. Mér er hins vegar ekki kunnugt um hvort til stendur að taka upp úrvinnslugjald á sláturafurðir en sláturleyfishafar þurfa að greiða sveitarfélögum sérstakt gjald fyrir móttöku sláturúrgangs. Þess vegna getur verið hagkvæmt fyrir sláturleyfishafa að nýta sér eyðingarverksmiðjuna sem þarna stendur. Næsta spurning er: Er eitt af skilyrðum fyrir útflutningi lambakjöts til Evrópulanda að hér starfi verksmiðja sem fargar sláturúrgangi? Nei, ekkert slíkt skilyrði er fyrir hendi. Er til skoðunar að heimila kjötmjölsverksmiðjum að framleiða mjöl til fóðurs fyrir loðdýr? Reglugerð landbúnaðarráðherra nr. 660/2000, um meðferð og nýtingu á sláturúrgangi og dýraafgangi, fjallar um söfnun, flutning, geymslu, meðferð, vinnslu og nýtingu á slátur- og dýraúrgangi. Reglugerðin nær jafnframt til brennslu og urðunar á slíkum úrgangi. Í reglugerðinni er úrgangur flokkaður í þrjá flokka, sérlega hættulegan úrgang, hættulegan úrgang og hættulítinn úrgang. Lög um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, nr. 25/1993, kveða á um að hræ dýra, sláturúrgangur og sláturafurðir sem ekki eru nýttar eða eru óhæfar til manneldis skuli meðhöndla, geyma, flytja eða eyða á þann hátt að ekki valdi hættu á útbreiðslu smitefna og annarra skaðlegra efna. Sama gildir um annan úrgang frá dýrum. Afurðir þessar er enn fremur óheimilt að nota sem dýrafóður nema samkvæmt sérstöku leyfi yfirdýralæknis. Ef eigendur kjötmjölsverksmiðjunnar, eða eyðingarverksmiðjunnar sem ég tel að hún heiti nú, ákveða að framleiða mjöl til fóðurs fyrir loðdýr eingöngu úr hættulitlum úrgangi sé ég ekkert því til fyrirstöðu. Öll lög og allar þessar reglugerðir standa til þess að það er hægt í dag, enda hafi verksmiðjan samráð við embætti yfirdýralæknis þar um. Stendur til að samræma reglur urðunarstaða sem taka á móti sláturúrgangi þannig að kjötvinnslur og sláturhús landsins sitji við sama borð hvað varðar gjaldtöku og frágang sláturúrgangs? Eins og ég gat um áðan falla reglur um urðunarstaði undir verksvið umhverfisráðherra og er ég af þeim sökum ekki í stakk búinn til að veita svör við þessari spurningu.

Virðulegi forseti. Saga kjötmjölsverksmiðjunnar á Suðurlandi er að sjálfsögðu mikil sorgarsaga. Kannski rann á vissan hátt upp fyrir manni ljós þegar maður hlustaði á hæstv. landbúnaðarráðherra þylja upp þessar löngu romsur af alls konar reglugerðum og fargani sem er í kringum meðhöndlun á sláturúrgangi. Þær eru alveg hreint með ólíkindum, allar þessar reglur, en svona er þetta víst. Það var fagnaðarefni að heyra að ráðherrann sæi því ekkert til fyrirstöðu að hægt væri að heimila kjötverksmiðjum að framleiða mjöl til fóðurs fyrir loðdýr ef skilyrðum um slíka framleiðslu væri fullnægt. Það liggur í augum uppi að einmitt þessi úrgangur verði notaður í fóðurframleiðslu fyrir loðdýr á sama hátt og okkur berast gleðilegar fregnir af því að slóg úr íslenskum eldislaxi er nú notað í loðdýrafóður hér á landi. Vonandi mun þessi þróun halda áfram og vonandi eigum við eftir að sjá meira af slíku í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Svar ráðherrans var í megindráttum býsna sorglegt enda fólust nánast engin fyrirheit í því um rekstrargrundvöll fyrir verksmiðjur á borð við kjötmjölsverksmiðjuna í Flóa fyrir eyðingarverksmiðjur. Hann svaraði í sjálfu sér engu til um afstöðu sína til þess hvort hann muni beita sér fyrir því að tekið verði upp sérstakt úrvinnslugjald þannig að slíkar verksmiðjur fái þrifist og hafi eðlilegan rekstrargrundvöll. Ætla ég að brýna hann aftur um það að svara því hvert viðhorf hans sé í málinu. Stjórnvöld hafa verið gagnrýnd fyrir sofandahátt í málefnum kjötmjölsverksmiðjunnar, fyrir að hafa ekki svarað ítrekuðum óskum þeirra sem hafa rekið þessa verksmiðju um eðlilegan rekstrargrundvöll fyrir hana. Ástæða er til að syrgja þennan sofandahátt stjórnvalda og brýna þau til að taka til hendinni og beita sér fyrir því að verksmiðjan, sem er mjög mikilvæg í umhverfislegu tilliti, fái starfað áfram og að skoðað verði hratt og ítarlega hvort grundvöllur sé fyrir því að taka upp sérstakt úrvinnslugjald á sláturúrgang þannig að verksmiðjan gæti leitað þangað og rekið sig á slíkum gjöldum, sérstaklega þar sem hún er að svara brýnni þörf fyrir mjög mikilvægt umhverfismál. Í sjálfu sér er þó gleðilegt að heyra að núna sé hægt að framleiða loðdýrafóður að uppfylltum vissum skilyrðum. Er vonandi að það verði skoðað frekar. Ég vil hins vegar nota tækifærið og skora á hæstv. ráðherrann að beita sér fyrir því að tekið verði upp eða a.m.k. skoðað hvort hægt sé að taka upp sérstakt úrvinnslugjald þannig að slíkar verksmiðjur fengju þrifist. Um er að ræða mjög gott mál og mikilvægt umhverfismál sem ætti að gera það að verkum að allur sláturúrgangur færi inn í slíkar verksmiðjur og kæmi svona út.

Hæstv. forseti. Um leið og hv. þingmenn tala um sorgarsögu kjötmjölsins vil ég hafa það alveg á hreinu að þegar til verksmiðjunnar var stofnað af mjög öflugum aðilum, sláturfélögum, sveitarfélögum, Sorpu og fleirum, fór ég með mínum þáverandi ráðuneytisstjóra, Birni Sigurbjörnssyni, sem þekkti mjög vel til þessara mála og vissi hvað þau voru viðkvæm, á fund stofnendanna. Það má aldrei gerast í matvælalandinu Íslandi að við notum kjötmjöl til eldis dýra sem eru notuð til manneldis. Það snýr að kúariðu og BSE, það snýr að hreinu Íslandi o.s.frv. þannig að við vöruðum mjög við því.

Getum við ekki látið …?

Hér er ég búinn að segja að þetta er hægt hvað loðdýrafóður varðar. Ég vil bara vekja athygli á því að sterkasti banki þessa lands á þetta fyrirtæki í dag, sterkasti bankinn, KB-banki. Hann tók þátt í því með þessum fyrirtækjum að fjármagna þetta fyrirtæki. Áfall á heimsmarkaði olli því hvernig fór. Auðvitað hljóta þeir að leita allra leiða til að reka þessa verksmiðju sem eyðingarverksmiðju. Ég get ekki svarað hér spurningum sem eru á fagsviði annars ráðherra. Ég hygg að landbúnaðurinn sem oft er talinn vera í vörn og eiga erfitt þoli líka illa viðbótargjaldtökur ofan á sláturkostnað sinn. Ég tel að þetta sterka fyrirtæki, KB-banki, hljóti að leita allra leiða til að reka verksmiðjuna sem eyðingarverksmiðju og auðvitað hlýtur að vera eðlilegt að horfa til þess í framtíðinni að slík verksmiðja starfi og jörðin taki ekki við þessum úrgangi eins og verið hefur í gegnum aldir. Þessu þarf að eyða, og sláturfélögin borga stórgjald til sveitarfélaganna vegna eyðingar á slíku. Það gjald getur allt eins farið til verksmiðjunnar. Ég tel, hæstv. forseti, að þessi verksmiðja hafi ágætan grundvöll til að starfa sem eyðingarverksmiðja með það að aukabúgrein að framleiða loðdýrafóður.