Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Áður en gengið er til dagskrár skal vakin athygli á því að nú tökum við á þessum fundi upp umræður um þáltill. skv. nýjum reglum þingskapa sem samþykktar hafa verið. Ég vek athygli á því að reglurnar eru þær að við fyrri umr. um þáltill. hefur flm. 15 mínútur til umráða, en aðrir þm., þar með taldir ráðherrar, 8 mínútur, en hver ræðumaður má tala tvisvar. Það gilda sömu reglur um síðari umr. um þáltill. og verið hefur. Í undantekningartilfellum gildir sama regla og verið hefur við fyrri umr. um þáltill. Þess verður jafnan getið þegar slík mál ber að höndum. Ég vil vænta þess að við sameinumst öll um það og hjálpumst að um það að framkvæmd hinna nýju reglna um umræður um þáltill. geti farið vel úr hendi.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um nýja byggðastefnu og valddreifingu til héraða og sveitarfélaga, sem ég flyt ásamt hv. 4. þm. Norðurl. e.. Steingrími J. Sigfússyni. Till. þessi er efnislega hin sama og við fluttum seint á síðasta þingi, en komst þá ekki til umræðu sökum anna, þannig að hér er mælt fyrir þessu máli í fyrsta sinn á Alþingi. Efni þessarar till. kemur fram í tillgr. þar sem Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að marka nýja og þróttmikla byggðastefnu og hefja nú þegar aðgerðir til að snúa sem fyrst við fólksflótta utan af landi til höfuðborgarsvæðisins og tryggja íbúum landsbyggðarinnar eðlilega hlutdeild í þeim arði sem þeir leggja til þjóðarbúsins. Í þessu skyni verði m.a. komið á meiri valddreifingu en nú er með því að flytja heim í héruð verkefni og ákvarðanir til lýðræðislega kjörinna stjórna og til sveitarfélaga um leið og þeim verði tryggðir nýir og sjálfstæðir tekjustofnar. Jafnframt verði greitt fyrir sameiningu sveitarfélaga í stærri og öflugri einingar en nú er. Með opinberum fjárveitingum og stjórnvaldsaðgerðum verði þannig hlúð að byggðarlögum um land allt og stuðlað að hagkvæmri nýtingu auðlinda til lands og sjávar. Þetta mega teljast nokkuð almenn markmið, en þó er þar að finna veruleg nýmæli og í framhaldi er í till. bent á ýmsa þá þætti sem hægt væri að grípa til, til að ná þessum markmiðum fram. Ég vísa til þess sem fram kemur í grg. með þessari till., og tekið er saman sem meginatriði till., og er að finna í grg. í 10 tölusettum liðum. Ég vil, með leyfi forseta,fara yfir þau atriði. 1. Rekstrarstaða frumvinnslugreina, sjávarútvegs og landbúnaðar, verði strax leiðrétt og milliliðir og þeir sem sitja í yfirbyggingunni í þjóðfélaginu komist ekki upp með að blóðmjólka þær lengur. 2. Hlutur landsbyggðarinnar í þjónustustarfsemi verði markvisst aukinn, m.a. með tilfærslu opinberra þjónustuþátta og viðskiptastarfsemi út í landshlutana. 3. Nýsköpun í atvinnumálum verði að verulegu leyti miðuð við eflingu atvinnulífs út um land, reist á góðu skipulagi, virkri ráðgjafarþjónustu og frumkvæði heimamanna. 4. Aðstaða heimila og atvinnustarfsemi á landsbyggðinni verði bætt með því að draga úr mismun á gjaldtöku fyrir opinbera þjónustu, svo sem orku og fjarskipti. 5. Komið verði á héraðsstjórnum er kjörnar verði með lýðræðislegum hætti í hlutfallskosningum innan viðkomandi þjónustusvæða eða kjördæma. 6. Héraðsstjórnir fái tekjustofna til að ráðstafa í verkefni í ýmsum málaflokkum á viðkomandi svæði. Slíkir tekjustofnar taki m.a. mið af framleiðslustarfsemi á svæðinu og athugað verði að veita til héraða í samræmi við íbúafjölda ákveðnum hundraðshluta af söluskatti eða öðrum tekjustofnum sem ríkið hefur notað. 7. Ýtt verði undir stækkun sveitarfélaga með samruna þannig að lífvænlegar einingar myndist í atvinnumálum, félagsmálum og daglegri þjónustu. 8. Sveitarfélögin fái aukið sjálfræði í tekjuöflun svo og nýja tekjustofna samhliða nýjum verkefnum frá ríkinu. 9. Sjálfsstjórn fámennra byggða varðandi sérmálefni haldist að miklu leyti þótt sveitarfélögin stækki. Í því skyni verði kosin hreppsráð í stað hreppsnefnda er fari með heimamálefni í samvinnu við sveitarstjórn. 10. Verkefni Byggðastofnunar verði flutt út í landshlutana þar sem stofnaðir verði þróunarsjóðir og þróunarstofur er vinni að hagrænum málum og áætlanagerð á vegum héraðsstjórna. Þetta er kjarni þessara tillagna sem er að finna á nefndu þskj., en síðan er í grg. fjallað um stöðu mála og hvernig hægt er að ná þeim áherslum fram sem vikið er að í þessari till. Í fyrsta lagi er þar vikíð að þeirri búsetuþróun sem verið hefur nú að undanförnu og fá má glöggt yfirlit yfir, ef litið er á töflu sem fylgir þessari till. og er að finna á bls. 3 í grg. Staðan í þessum efnum hefur verið sérstaklega uggvænleg og farið versnandi undanfarin ár. Ekkert af landsbyggðarkjördæmunum fær í sinn hlut þá fjölgun íbúa sem varð á landinu öllu á síðasta ári, en sú fjölgun nam tæplega 1% eða samtals 2230 manns á síðasta ári. Fjölgunin kemur öll fram í Reykjavík og Reykjaneskjördæmi sem fengu 1071 manns nettó út úr fólksflutningum af landsbyggðinni í fyrra. Það er hæsta tala sem sést hefur frá því skráning hófst á fólksflutningum milli landshluta fyrir 25 árum. Þessar tölur staðfesta það sem fólk á landsbyggðinni finnur betur með hverjum mánuði sem líður, þ.e. hversu ört hallar undan fæti í samskiptum dreifbýlis og höfuðborgarsvæðis. Fyrirtæki í sjávarútvegi berjast í bökkum, fengsæl togskip eru á uppboði, hluti bænda sér ekki fram úr greiðsluerfiðleikum, fiskvinnslufólk situr eftir launalega þrátt fyrir bónusstrit og æ erfiðara verður að manna fiskvinnslustöðvar með þjálfuðu starfsfólki. Á sama tíma blómstrar verslun og viðskipti hér á höfuðborgarsvæðinu í áður óþekktum mæli og húsnæði og hallir hinna nýríku mynda hér heil byggðahverfi. Menn spyrja eðlilega hvort hér séu að verki einhver náttúrulögmál eða önnur öfl sem landsbyggðarfólkið geti ekki haft áhrif á. Því hljótum við að svara neitandi. Meginástæða þessarar hröðu öfugþróunar er stefna stjórnvalda, stefna núverandi ríkisstj. Framsfl. og Sjálfstfl. Breytilegt árferði og aflasamdráttur skipta hér ekki sköpum í þessari þróun. Á móti sveiflum í þorskafla hafa t.d. komið auknar veiðar á öðrum tegundum, m.a. stóraukinn loðnuafli. Einn er sá þáttur í þessari tillögu sem eðlilegt er að verði ræddur sérstaklega af minni hálfu hér í framsögu fyrir henni, en það snýr að því atriði að koma verkefnum og valdi til nýrra eininga, nýs stjórnsýslustigs, sem hér eru kallaðar héraðsstjórnir. Jafnframt því sem greitt verði fyrir sameiningu sveitarfélaga í stærri og öflugri einingar en nú er verði dregið úr miðstýrðu valdi ríkiskerfisins og Alþingis með því að flytja heim í héruð verkefni og ákvarðanir til lýðræðislega kjörinna stjórna og til sveitarfélaga um leið og þeim verði tryggðir nýir og sjálfstæðir tekjustofnar. Í tillögunni er ekki tekið ákvarðandi á því hver vera skuli mörk slíkra héraða, hvort þar verði miðað við heil kjördæmi, eins og ég tel koma til greina, á svæðum utan Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis, eða minni einingar í formi svonefndra þjónustusvæða sem fjallað hefur verið um í umræðum um þessi mál, m.a. á vegum byggðadeildar Framkvæmdastofnunar og fleiri aðila sem látið hafa sig þessi mál skipta. Ég tel það mjög brýnt verkefni að menn komist sem fyrst að niðurstöðu um þessi efni og nái saman um það að stofna slíkar einingar sem séu undir stjórn, sérstakri stjórn, sem kosið verði til beinni lýðræðislegri kosningu, en á það legg ég ríka áherslu. Kosningar til slíkra héraðsstjórna gætu farið fram samhliða sveitarstjórnarkosningum. Slík héruð ættu að fá sjálfsstjórn og umsýslu í ýmsum þeim málaflokkum sem nú eru í höndum ríkis eða ríkis og sveitarfélaga. Skv. hugmyndum okkar flm. er talið eðlilegt að slíkar héraðsstjórnir fái ákvörðunarvald í ýmsum málum sem varða viðkomandi svæði, þar á meðal um skiptingu fjármagns, sem Alþingi nú veitir til einstakra málaflokka og skiptir niður á verkefni innan kjördæma, t.d. til fræðslumála, samgöngumála og heilbrigðismála. Ég tel enga ástæðu til þess að halda slíkri skiptingu fjármagns í smáatriðum hér inni á Alþingi, inni á valdsviði Alþingis, heldur færa þau verkefni til nýs valds sem er nær fólkinu. Mér er það ljóst að slíkt er ekki annmarkalaust frekar en önnur skipun slíkra mála. Auðvitað verður ætíð togstreita um takmörkuð fjárráð, en ég óttast ekki að menn heima fyrir í héruðum finni ekki heppilegustu lausn, og heppilegri lausn þessara mála en er að vænta að komi frá hv. Alþingi, þótt menn séu hér af vilja gerðir til þess að skipta réttlátlega og ná um það samkomulagi. Á bls. 11 í þessari tillögu er að finna hugmyndir um málaflokka sem eðlilegt væri að ráðstafa til héraðsstjórna. Meðal þeirra eru hér upptalin húsnæðismál, almannatryggingar, skipulagsmál, byggðamál, menntamál, málefni safna, heilbrigðiseftirlit og rafmagnseftirlit. Margt fleira gæti bæst við þennan lista og ég gæti verið reiðubúinn að taka undir slíkt. Í grg. er einnig fjallað um það hvaða tekjuöflunarmöguleikar komi til álita fyrir héruðin og fyrir stækkuð sveitarfélög. Fyrir því er gerð grein á bls. 11 og 12 í grg. Þar gæti verið um umtalsverða fjármuni að ræða umfram það fjármagn sem Alþingi nú leggur til einstakra málaflokka úti í kjördæmunum. Þær hugmyndir sem varða nýtt stjórnsýslustig hafa gengið undir mismunandi nöfnum í umræðunni. Sumir tala um fylki, aðrir um héruð, enn aðrir um þjónustusvæði. En þessum hugmyndum er það öllum sameiginlegt að færa ákvörðunarvaldið nær fólkinu og byggja það upp með þeim hætti að ekki einungis komi til aukið vald, heldur einnig aukinn hlutur til skipta fyrir landsbyggðina, því vissulega er það það sem máli skiptir að þar verði eftir meira af þeim auði sem þar er skapaður, en hann verði ekki fluttur í ört vaxandi mæli til höfuðborgarsvæðisins eins og gerst hefur með beinum og óbeinum hætti að undanförnu, og alveg sérstaklega hraðfara frá frumvinnslugreinunum í tíð núverandi ríkisstj. Um leið og hlúa þarf að frumvinnslugreinunum og leiðrétta hina hörmulegu stöðu sem þær nú búa við, bæði sjávarútvegur og landbúnaður, þá þarf landsbyggðin og þeir sem hugsa um hennar hag að gæta þess að beina sjónum að nýjum atvinnugreinum og þá ekki síst aukinni þjónustustarfsemi í hlut landsbyggðarinnar. Á töflu nr. 4 í grg. með þessari till. er að finna upplýsingar frá Byggðadeild Framkvæmdastofnunar í fyrravetur um fjölgun ársverka á árabilinu 1976-1982. Þar er um að ræða afar athyglisverðar upplýsingar sem ég sé ástæðu til að vekja hér sérstaka athygli á. Þar kemur fram að þjónustustörfum hefur fjölgað nífalt örar hér á Reykjavíkursvæðinu á þessu tímabili heldur en út um land. Á sama tíma og aðeins kemur eitt starf í þjónustugreinum á móti hverju einu í frumframleiðslu úti á landsbyggðinni þá eru hlutföllin níu hér á Reykjavíkursvæðinu, nífaldur fjöldi þjónustustarfa hér á Reykjavíkursvæðinu. Það er þetta sem skiptir sköpum í byggðaþróuninni. Þessu verður að snúa við. Þar skiptir ekki aðeins hin opinbera stjórnsýsla máli heldur ekki síður viðskiptastarfsemi einkaaðila, verslunarstarfsemin, útflutningur og ekki síst innflutningsstarfsemin. Landsbyggðin þarf að vera í stakk búin til að taka þessi mál í eigin hendur, hætta að miðla þessum málum hér til höfuðborgarsvæðisins, láta það verða verkefni manna hér í einum punkti landsins að flytja inn og flytja út þau verðmæti sem sköpuð eru úti í landshlutunum. Takist ekki að snúa þessari þróun við í sambandi við þjónustustarfsemina í heild sinni þá munum við ekki, þrátt fyrir það að tækist að leiðrétta stöðu frumvinnslugreinanna, geta snúið við þeim þunga straumi fólks sem liggur hingað til höfuðborgarsvæðisins og þyngist með hverju ári sem líður. Nú búa hér á höfuðborgarsvæðinu um 130 þús. manns, eða 54% þjóðarinnar, á móti 110 þús. í öðrum landshlutum, eða 46%. Við athugun á aldurssamsetningu fólks á þessum tveimur svæðum kemur í ljós að hlutfallslega fleira ungt fólk býr eða er skráð á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Það er þetta fólk sem leitar út á vinnumarkaðinn á næstu árum og það hlýtur að teljast eðlilegt markmið að reyna að skapa sem flestum af þessu unga fólki atvinnu sem næst heimahögum. Herra forseti. Landsbyggðin á sína miklu möguleika nú sem fyrr en aðeins ef rétt er á málum haldið. Úti um landið verður til megnið af þjóðarauð og gjaldeyristekjum landsmanna. Spurningin stendur um það hvort fólkið sem skapar þennan auð og byggðarlög þess fái eðlilega hlutdeild í honum. Til þess þarf stjórnarstefnu vinsamlega landsbyggðinni og þess utan margháttaðar aðgerðir til að treysta stöðu hennar til lengri tíma litið, eins og gerðar eru tillögur um í þessari þáltill. sem ég hér flyt ásamt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari fyrri umræðu málsins verði málinu vísað til hv. atvinnumálanefndar, sem ég tel ekki óeðlilegt að fái þetta mál til meðferðar, en mun annars íhuga það frekar áður en umræðu lýkur.



Atkvæðagreiðslu verður frestað í bili. Það er nægur fjöldi þm. í þinghúsinu til þess að annast þá skyldu að ganga til atkvæða hér, en menn koma ekki í þingsal. Nú verður þess freistað að menn síðar á fundinum komi í þingsalinn og gegni skyldi sinni og greiði atkvæði. Þetta er talað til þeirra sem ekki eru hér viðstaddir. Umr. (atkvgr.) frestað.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um sama gjald fyrir símaþjónustu á öllu landinu. Tillögu þessa flyt ég ásamt hv. samflokksmönnum mínum, Ragnari Arnalds, Skúla Alexanderssyni, Steingrími J. Sigfússyni og Helga Seljan. Tillaga sama efnis var flutt hér seint á síðasta þingi en ég sé ástæðu til að rifja hér upp efni hennar og fara um það nokkrum orðum. Tillagan er svohljóðandi: "Alþingi ályktar að fela ríkisstj.: a. að gera áætlun um uppbyggingu símakerfisins og símaþjónustu sem geri það kleift að jafna gjaldskrá símans í áföngum með það að markmiði að landið verði allt eitt gjaldsvæði innan fimm ára, b. að tryggja að kostnaður vegna símtala við stjórnsýslustofnanir verði hinn sami hvar sem er á landinu fyrir árslok 1987. c. að gera ráðstafanir til að gjaldskrárbreyting skv. alið verði ekki íþyngjandi fyrir elli- og örorkulífeyrisþega. Sem kunnugt er þá er geysilegur munur á gjöldum fyrir síma annars vegar fyrir innansvæðissamtöl og hins vegar langlínusamtöl. Þetta veldur því að íbúar landsbyggðarinnar búa almennt við mun hærri símakostnað en fólk á höfuðborgarsvæðinu. Skv. mælingum Póst- og símamálastofnunarinnar á símaumferð virðist sem 75% skrefa á landsbyggðinni séu vegna langlínunotkunar en aðeins 40% á Reykjavíkursvæðinu. Miðað við meðalsamtalslengd, 3-3,5 mínútur á langlínu, lætur nærri að mati Pósts og síma að hver mínúta í langlínusamtali kosti nú tíu sinnum meira en í innanbæjarsamtali. Þessi gífurlegi munur á kostnaði er langt umfram það sem liggur að baki raunkostnaði vegna langlínukerfisins. Þessi tífaldi munur. Ef miðað væri við raunkostnað og landsbyggðinni væri ætlað að bera hann uppi, þá segja mér fróðir menn innan Póst- og símamálastofnunar að þessi munur gæti verið u.þ.b. tvöfaldur en ekki tífaldur. Eins og menn sjá af þessu er hinn mjög svo mismunandi kostnaður við símagjöld í landinu algerlega óeðlilegur, hvort sem miðað er við þau eðlilegu rök að gjöld fyrir opinbera þjónustu af þessu tagi séu hin sömu yfir landið allt, eða kostnaðarleg rök að baki þess kerfis sem um er að ræða. Tæknilegir möguleikar eru nú á því að allt landið geti orðið eitt gjaldsvæði innan skamms, þar sem sama gjald væri reiknað fyrir notkun, óháð vegalengdum. Þannig er unnt að jafna að fullu símakostnað meðal landsmanna óháð búsetu og aðeins spurning um pólitískan vilja og stefnumörkun hér á hv. Alþingi. Með þessari þáltill. er gert ráð fyrir að móta slíka stefnu, sem feli það í sér að ná þessu markmiði innan fimm ára, að þá verði landið allt orðið eitt gjaldsvæði og fylgt verði áætlun um slíka uppbyggingu þannig að hún náist í áföngum. Það er ljóst að uppbygging af þessu tagi mun kosta verulegar upphæðir. En sú uppbygging sem hér er um að ræða, að koma upp stafrænum símstöðvum, fer fram hvort sem er. Að því verki er unnið. Spurningin er aðeins um það að hagnýta hina nýju tækni og ná jafnframt fram þeim jöfnuði sem auðvelt er í krafti hennar í sambandi við mælingu. Póstur og sími áætlaði í mars s.l. að verja þyrfti 800- 1000 millj. kr. í að byggja símakerfið upp á fullkominn hátt, til þess að mæta aukningu vegna jöfnunar á símakostnaði og að koma í veg fyrir þær hindranir sem nú eru á að ná sambandi milli landshluta af tæknilegum ástæðum. En eins og menn þekkja, ekki síst þeir sem þurfa að tala til og frá landsbyggðinni eða út fyrir sitt svæði, þá er það miklum örðugleikum bundið af tæknilegum ástæðum, einkum að kvöldlagi. Skv. c-lið þessarar þáltill. er gert ráð fyrir því, sem eðlilegt hlýtur að teljast, að til sérstakra aðgerða sé gripið til að gjaldskrárbreyting af þessu tagi verði ekki íþyngjandi fyrir elli- og örorkulífeyrisþega sem að hluta til a.m.k. njóta nú þegar undanþágu í sambandi við símgjöld, þ.e. afnotagjöldin. Einn er sá þáttur í þessari kostnaðarjöfnun sem vikið er að í b-lið, en hann varðar sama gjald fyrir símtöl við stjórnsýslustofnanir. Það er lögð á það áhersla að slík jöfnun á kostnaði gerist fyrir árslok 1987. Það ætti að vera unnt að ná því fram miklu fyrr í rauninni. Þetta er tæknilega auðleysanlegt mál eftir að hinar stafrænu símstöðvar komast í gagnið, - það er jú fyrst hér einmitt í höfuðborginni, að ég hygg, og í Keflavík sem það gerist - að koma við þeirri mælingu sem til þarf að slík gjaldtaka, jöfn gjaldtaka fyrir símtöl við stjórnsýslustofnanir, nái fram að ganga. Auðvitað þarf það að gerast hvar sem stjórnsýslustofnunin er sett niður. Ég var hér einmitt rétt áðan að mæla fyrir till. til þál. um nýja byggðastefnu og valddreifingu, þar sem eitt af atriðunum sem fjallað er um er að dreifa opinberum stjórnsýslustofnunum út um landið. Að sjálfsögðu þarf hið sama að gilda fyrir Reykvíkinga og aðra hér á þéttbýlissvæðum í grennd Reykjavíkur, sem þurfa að ná t.d. til Akureyrar í Byggðastofnun, - ef stjórn hennar bæri gæfu til að taka rétta ákvörðun um staðsetningu hennar á Akureyri - að þá gilti hið sama um hana eins og um símtöl við opinberar stofnanir hér í Reykjavík. Það er líka vert að vekja athygli á því sem gerir þetta mál í senn brýnt og að mínu mati sjálfsagt. Það er það sem snýr að atvinnustarfseminni í landinu. Atvinnurekstri í landinu er nú mismunað á margvíslegan hátt. Ekki aðeins heimilin heldur einnig fyrirtækin úti á landi þurfa að bera margfaldan orku- og símkostnað og leggja í margfalt fleiri símtöl, jafnvel þó í tíma sé reiknað, við höfuðborgina en gerist um fyrirtæki hér á þessu svæði. Og nú færist það í vöxt að menn taki tölvuþjónustu inn í sinn rekstur, noti þá möguleika sem ný tækni, upplýsingamiðlun, býður upp á, og símkerfi landsins þarf að greiða fyrir slíku. Í ljósi þess skiptir einnig afar miklu máli að það réttlætismál sem er efni þessarar tillögu nái fram að ganga. Ég vænti þess að hv. samgrh. og húsbóndi Pósts og síma, sem var hér áðan í þingsal, ljái þessu máli lið. Ég er viss um að hann hefur á því fullan skilning og þekkir þær aðstæður sem þar er um að ræða. Ég er kannski farinn að ryðga, en ef ég man rétt heldur nefndur ráðherra því starfi sem hann gegndi í fyrra, líklega hinn eini sem fékk að sitja á hálfum stól hinum sama og fyrir uppstokkunina innan ríkisstjórnarinnar á dögunum. Ég legg til, herra forseti, að þessari till. verði, eftir að umræðu hefur verið frestað, vísað til nefndar og treysti forseta til að gera tillögu um nefnd í þessu sambandi. Mér er ekki í minni hvert við vísuðum þessu máli í fyrra, en ekki ætti að vefjast fyrir að fá úr því skorið.



Herra forseti. Sá munur sem er á verði langlínusamtala og innanbæjarsamtala er í engu samræmi við mismun á tilkostnaði Pósts og síma við þessar tvær greinar þjónustu og hefur ekki verið lengi. Mismunurinn er að mestu frá þeim tíma þegar tvo víra þurfti milli símnotenda hvar sem þeir voru á landinu, stúlkur við báða enda og oft á millistöðvum. Skýringin á því hvers vegna þessum mun hefur ekki verið. eytt samhliða ört vaxandi tækni í fjarskiptum er fyrst og fremst, sú að inni í vísitölugrundvellinum gamla voru svo til eingöngu innanbæjarskref í Reykjavík og afnotagjöld sem í reynd eru greiðsla fyrir lágmarksfjölda skrefa. Vísitölufjölskyldan gamla var jú hér í Reykjavík. Ef jafnhátt verð væri fyrir þessar tvær greinar þjónustu, langlínusamtölin annars vegar og innanbæjarsamtölin hins vegar, hækkaði framfærsluvísitalan stórlega þó að aukin gjöld væru ekki lögð á símnotendur í heildina tekið. Það er skýringin, fyrst og fremst, á þessum mikla mismun enn þann dag í dag. Sú skýring stenst auðvitað ekki lengur og því er sjálfsagt, að mínu mati, að leita leiða til jöfnunar símgjalda. Þess vegna, herra forseti, styð ég eindregið þá þáltill. sem hér er til umræðu.



Herra forseti. Sem þingmaður Reykvíkinga ætti ég að styðja þessa tillögu af hjartans hug, en ég verð að játa að mér búa samt sem áður vissar efasemdir í brjósti vegna þess að ég tel að áhrif slíkrar gjaldtöku, ef af yrði, gætu orðið önnur en jafnvel flutningsmenn ætlast til. Ég vil minna á að hv. 1. flm. þessarar till. flutti hér áðan till. um nýja byggðastefnu og valddreifingu til héraða og sveitarfélaga þar sem meðal annars er talað um að tryggja landsbyggðinni vaxandi hlut í þjónustugreinum, stjórnsýslu og þjónustuþáttum ríkisins. Ég tel að sama gjald fyrir símaþjónustu á öllu landinu mundi í raun vinna á móti þessum hugmyndum hv. flm. þar sem það gerði aðstæður fólks úti á landi á vissan hátt mikið þægilegri en þær eru í dag, þ.e. í samskiptum þess við staði landsins þar sem þjónusta og fyrirgreiðsla er mest fyrir hendi. Þar á ég við staði þar sem stærstur markaður er og mest framboð á þjónustu og annarri fyrirgreiðslu, verslun og fleiru, þ.e. hér á höfuðborgarsvæðinu. Samþykkt þessarar till. mundi því verða gífurleg lyftistöng fyrir verslun og þjónustu á Reykjavíkursvæðinu og því ber mér náttúrlega, sem Reykvíkingi, að fagna. Aftur á móti mundi það hafa þveröfug áhrif fyrir verslun og þjónustu í hinum dreifðu byggðum landsins sem stæðist ekki þá samkeppni þegar jafnódýrt og jafnaðgengilegt væri fyrir fólk að sækja þjónustuna, hvort sem það gerir það í gegnum síma eða kostnaðarlega útjafnaða flutninga, hingað til Reykjavíkur í stað þess að sækja hana til sinna heimabyggða. Þess vegna held ég að í raun hafi þessi till. ekki þau tilætluðu áhrif sem hv. flm. ætlast til, alla vega ekki að öllu leyti. A.m.k. á ég ekki von á að hv. flm. hafi í raun og veru ætlað að bæta hag Reykjavíkur svo mjög með þessari framlögðu till. sinni.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þessa till. efnislega. Hún fer að sjálfsögðu til nefndar og fær þar væntanlega sína þinglegu afgreiðslu. Margs er að gæta í sambandi við framkvæmd tillögunnar. Mér þykir rétt að rifja upp að sennilega er síminn eina opinbera stofnunin sem hefur ekki hækkað gjaldskrá frá því í ágúst 1983. Gjaldskrá símans hefur lækkað og það töluvert á s.l. sumri. Í heild var gjaldskrárlækkunin með þrennu móti. Í fyrsta lagi lækkaði hið almenna afnotagjald af síma og þess nutu allir jafnt, hvort sem þeir búa í þéttbýli eða strjálbýli. Í öðru lagi lækkaði telexþjónusta sem kom fyrirtækjum og stofnunum til góða. Og í þriðja lagi, sem kannske var mest um vert, lækkaði skrefagjaldið. Það kom auðvitað helst þeim sem mest tala til góða og þar með því hlutfalli sem hefur verið á milli notkunar símans í strjálbýli og þéttbýli. Hins vegar hefur uppbygging símans verið í örum vexti og sveitasímvæðingunni sem átti að ljúka á fimm árum lýkur um einu ári fyrr en áætlað var, og það verður að telja mjög fátítt um áætlanir að þeim sé lokið fyrr en áætlað er. Vanalega er það á hinn bóginn. Mjög miklar fjárfestingar hafa verið hjá símanum í þeim efnum og eins og hv. flm. þessarar till. gat um eru stafrænu stöðvarnar að taka við, mjög miklar og dýrar fjárfestingar. Stefnan er sú að með þeim breytingum sem verið er að gera með sveitasímarafvæðingunni er verið að tengja ákveðin svæði saman meira en áður var. Þetta verður að ráðast af getunni til þess að sinna símtölum, en við Íslendingar stöndum miklu framar en Norðurlandaþjóðirnar hvað snertir málæði því við sláum þeim öllum við; m.ö.o., við notum síma meira en aðrir. Til þess liggja ákveðnar ástæður sem eru allt annars eðlis en málæðið; það er strjálbýlið og oft er ekki um aðra leið að ræða til samskipta. Þessi uppbygging kemur til með að taka alllangan tíma. Farsímarnir verða auk stafrænu stöðvanna mesta fjárfestingin á næstu þremur árum. Með hinum svokölluðu farsímum eykst öryggi verulega bæði í umferð og á afskekktum stöðum. Á þá held ég að verði að leggja mikla áherslu til að auka þetta öryggi að mun. Þarna verður mikil breyting á hvað snertir þá sem þurfa að aka um landið, þá sem eru staddir á fjöllum uppi eða á afskekktum stöðum og sjómenn sem eru komnir í nálægð við landið að geta hver fyrir sig valið sitt númer og talað við hvern sem er. Allt kostar þetta mikla peninga. Þetta og flutningurinn á samtölum manna gerir það að verkum að við getum ekki tekið upp jöfnun nema á lengri tíma, en hún er þegar hafin. Ég taldi rétt að láta þessi orð fylgja og það sem áður hefur verið gert í þessum efnum þó ég telji sjálfsagt og eðlilegt að þessi till. fái vandlega meðferð í þeirri þingnefnd sem henni verður vísað til.



Herra forseti. Ég vil þakka þeim sem hér hafa tekið til máls við þessa umr. fyrir þeirra ábendingar og sérstaklega þeim sem tekið hafa jákvætt undir till., efni hennar, þar á meðal hv. þm. Magnús H. Magnússon sem þekkir þessi mál mjög vel. Mér þótti vænt um að hann skyldi greina frá sínum viðhorfum til þessa máls og undirstrika það sem kom fram í minni framsögu að kostnaðarmunurinn á langlínusamtölunum væri víðs fjarri því að endurspegla þann raunkostnað sem er vegna viðkomandi kerfis að baki þeirra. Í rauninni er einn meginkjarni þessa máls sá að um er að ræða stórfellda skattheimtu af landsbyggðarfólki nú þegar, stórfellda skattheimtu umfram það sem gerist hér á þessu svæði, með því að innheimta af því gjöld fyrir langlínusamtöl sem eru fimmfalt hærri-það er óhætt að staðhæfa; ég hef sett það sjónarmið fram og byggi það á samtölum við ráðamenn hjá Pósti og síma - en raunkostnaðurinn að baki viðkomandi kerfi. Það væri það fyrsta að afnema þessa skattheimtu. Ég hygg að við landsbyggðarmenn yrðum býsna glaðir ef það yrði gert, þegar það næðist fram, þó svo að við greiddum þann kostnaðarmun sem rekja má til raunkostnaðar af kerfinu sem þó eru ekki einu sinni rök fyrir í sambandi við opinbera þjónustu af þessu tagi. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir hans vinsamlegu orð varðandi þessa till. Ég hefði vissulega kosið að heyra ákveðnari undirtektir af hans hálfu í sambandi við þau markmið sem hér er að vikið. Í hans máli kom fram að farsími og uppbygging stafrænna stöðva væru meginviðfangsefni Pósts og síma á næstu árum en stafrænu stöðvarnar eru einmitt undirstaða þess að auðvelt sé að ráða við að gera landið að einu gjaldsvæði. Það er sannarlega góðra gjalda vert ef raunkostnaður við opinbera þjónustu lækkar eins og hæstv. ráðherra greindi frá að gerst hefði varðandi símkostnað. Ég er út af fyrir sig ekki að vefengja að það geti verið án þess að hafa borið það saman við kaupmáttarstig sem er auðvitað hinn rétti mælikvarði, hinn endanlegi mælikvarði. En þessi breyting sem þarna er um að ræða byggir á því að notendur Pósts og síma hafa greitt drjúglega til uppbyggingar á símakerfinu í landinu, borið þann kostnað, og landsbyggðarfólkið, sem notar og þarf hlutfallslega að nota símann meira en fólk hér á þéttbýlissvæðinu, hefur lagt þar mun meira af mörkum hlutfallslega en þeir sem hér hafa skemmra að sækja að jafnaði í sínum samtölum. Ég má til með, herra forseti, að gera smáathugasemd við ummæli hv. 8. þm. Reykv. Satt að segja hugðist ég geyma það til þess að fara fyrst yfir hans mál í þingtíðindum en svo gafst mér kostur á að fá nánari skýringu hjá honum sjálfum hér undir umræðunni. Ég get ekki tekið undir þau rök sem hann flutti þar. Mér sýnist hann vera að snúa hlutunum nokkurn veginn á haus í sínum málflutningi að ætla að það muni verða Reykjavíkursvæðinu einhver sérstök lyftistöng að sú jöfnun nái fram að ganga sem till. gerir ráð fyrir. Rök hv. þm., eins og ég hef skilið þau, eru þau að eftir að það sé engu dýrara að hringja t.d. í verslun hér í Reykjavík heldur en í verslun í heimabyggð, þá muni menn frekar hringja til Reykjavíkur og auka viðskipti sín og samskipti í þjónustulegum efnum við höfuðborgina. Það má kannske fræðilega setja fram sjónarmið af þessu tagi en ég geri ekki ráð fyrir því að reynslan mundi staðfesta slíkar hugmyndir og hef því engan beyg af því. Hér er að sjálfsögðu ekki um það að ræða að vega að einum eða neinum, heldur er spurningin um félagslegt réttlæti í landinu. Hér erum við að tala um þátt sem auðveldlega er á valdi okkar alþm., er á valdi stjórnvalda. Ég trúi ekki öðru en réttlætiskennd hv. þm. sé slík að þeir taki undir þau sjónarmið sem felast í þessari till. og að Alþingi beri gæfu til að marka fyrr en seinna þá stefnu sem þar er sett fram. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði till. vísað til hv. allshn. Umr. (atkvgr.) frestað.



Herra forseti. Á síðasta löggjafarþingi fluttum við hv. þm. Salome Þorkelsdóttir, Stefán Benediktsson, Haraldur Ólafsson, Svavar Gestsson og Skúli Alexandersson svohljóðandi till. til þál., með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að á árinu 1985 leggi íslenska ríkið fram tíu milljónir króna til listskreytingar Hallgrímskirkju í Reykjavík og síðan skv. fjárlögum hverju sinni með hliðsjón af verkáætlun til tíu ára." Síðan var tillaga um hvernig nefndin skyldi skipuð. Tillögu þessari var vísað til hv. fjvn. þar sem þarna var farið fram á ákveðna upphæð á því fjárhagsári eða öllu heldur næsta fjárhagsári, en málið sýnist ekki hafa fengið neina afgreiðslu þar. Sömu þingmenn hafa því ákveðið að flytja þessa till. aftur á þessu yfirstandandi löggjafarþingi en í dálítið breyttu formi. Till. hljóðar nú svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að skora á kirkjumrh. að skipa nú þegar sjö manna nefnd til að skipuleggja og undirbúa skreytingu og frágang á anddyri, kór og kirkjuskipi Hallgrímskirkju í Reykjavík. Nefndin skal skipuð sem hér segir: Kirkjumrh. skipi einn mann, og skal hann jafnframt vera formaður nefndarinnar, menntmrh., biskup Íslands, húsameistari ríkisins, byggingarnefnd Hallgrímskirkju, Félag íslenskra myndlistarmanna og kirkjulistarnefnd tilnefni einn mann hver í nefndina. Verkefni nefndarinnar skal vera að gera verkáætlun og áætlun um þann tíma sem talið er að verkið taki, svo og kostnaðaráætlun. Alþingi lýsir vilja sínum til að leggja fram fé á fjárlögum þeirra ára sem verkið yrði unnið og bera kostnað af störfum nefndarinnar." Með tillögunni fylgdi á síðasta löggjafarþingi ítarleg grg. þar sem rakin var byggingarsaga kirkjunnar og þær menningarlegu ástæður sem flutningsmenn telja vera fyrir flutningi tillögunnar. Ég skal ekki tefja tíma hv. Sþ. með því að endurtaka það, enda er sú grg. endurprentuð með till. nú. En þess verður að geta að byggingarsaga Hallgrímskirkju er orðin æði löng eða rúm 40 ár. Þegar litið er á þetta mikla mannvirki er næsta ótrúlegt að það skuli hafa verið byggt að mestu fyrir frjáls framlög velunnara kirkjunnar og dugnað safnaðarins. Til þessa dags hafa verið lagðar til kirkjubyggingarinnar u.þ.b. 14 millj. íslenskra króna. Á þeim fjárlögum sem nú hafa verið lögð fram eru 8 millj., en þess skal getið að hæstv. fyrrv. fjmrh. lagði kirkjunni til aukafjárveitingu sem nam 5 millj. króna á þessu ári. Það er fyrst nú á allra síðustu árum sem íslenska ríkið hefur komið nálægt þessari kirkjubyggingu. Söfnuðurinn og velunnarar kirkjunnar hafa borið af henni hitann og þungann alla tíð. Hér teljum við flm. að saman fari minningin um Hallgrím Pétursson og minning eins merkasta húsameistara og hins fyrsta íslenskra húsameistara sem markað hafa spor í menningarsögu þjóðarinnar, en sá maður var Guðjón Samúelsson. Hann lauk námi árið 1919 og var ári síðar skipaður húsameistari ríkisins. Því starfi gegndi hann síðan til dauðadags árið 1950. Menn geta kynnst list hans hvar sem þeir líta hér í borg. Má þar nefna Þjóðleikhúsið, Háskóla Íslands, Landspítalann, Sundhöll Reykjavíkur og síðast en ekki síst Hallgrímskirkju í Reykjavík. Um skuld íslensku þjóðarinnar við Hallgrím Pétursson er óþarft að ræða frekar en gert hefur verið í grg. sem fylgir till. og það mun því látið vera hér. En ég vil leyfa mér að lesa hluta bréfs sem biskup Íslands skrifaði mér á s.l. ári. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: "Ég vil ekki láta hjá líða að tjá yður þakkir mínar fyrir þann áhuga sem þér sýnið með forgöngu yðar á Alþingi um málefni Hallgrímskirkju og í ræðu og riti í fjölmiðlum þessa daga. Sá skilningur sem Hallgrímskirkja á Skólavörðuhæð fær að njóta hjá yður og þeim sem flytja frv. með yður á Alþingi gefur lokaátaki við byggingu Hallgrímskirkju byr undir báða vængi. Ég tel að sú komi tíð að þessi helgidómur verði það þjóðartákn og sómi Íslendinga sem komandi kynslóðir verði í hvað mestri þakkarskuld við um ókomnar aldir." Flm. er ljóst að listskreyting Hallgrímskirkju er mikið verk sem óhjákvæmilega tekur langan tíma og krefst vinnu fjölmenns hóps listamanna. Nýverið hefur byggingaráætlun kirkjunnar verið tekin upp og hún stendur óbreytt, og talið er að byggingu verði lokið á árinu 1986. Þetta umfangsmikla verk þarfnast góðs og skipulegs undirbúnings og því er brýnt að hann geti hafist sem fyrst. Án efa er nauðsynlegt að þarna taki höndum saman listamenn þjóðarinnar um vinnubrögð, um hvort efna skuli til samkeppni e.t.v. og allt það er lýtur að heildarskipulagi skreytingarinnar. Ég vil minna hv. Alþingi á að stórhugur í menningarmálum virðist vera ærið minni nú í velferðarþjóðfélagi okkar daga en hér fyrr á öldinni þegar Hannes ráðherra Hafstein beitti sér fyrir því að Landsbókasafn var byggt á tveimur árum, og rétt í byrjun kreppunnar, á kreppuárunum og árunum þar á eftir var lokið við að byggja Þjóðleikhús Íslendinga. Nú telja menn ekki eftir sér að leggja á næsta fjárhagsári 300 milljónir í flugstöð á Keflavíkurflugvelli, en nokkrar milljónir í skipulagt átak til þess að ljúka þessu mikla mannvirki í minningu sr. Hallgríms Péturssonar vex hv. Alþingi greinilega í augum. Herra forseti. Kirkjuþing hefst í dag. Kirkjuþing verður haldið nú dagana 22.-31. okt. n.k. Að þessu sinni verður þingið sett á Þingvöllum og er það í tilefni þess að kirkjan er að hefja undirbúning að því að minnast þúsund ára afmælis kristnitöku á Íslandi, en það verður haldið hátíðlegt á Þingvöllum árið 2000. Ég held að það væri verðugt verkefni fyrir Alþingi Íslendinga að sjá svo til að árið 2000 verði Hallgrímskirkja í Reykjavík fullbyggð og fullskreytt. Herra forseti. Ég minntist á það fyrr í máli mínu að flm. hefðu vísað máli þessu til hv. fjvn. Hv. fjvn. er með öllu rúin trausti á áhuga á þessu máli enda ekki ástæða til né nauðsyn að vísa málinu þangað nú, þar sem ekki er farið fram á beina fjárveitingu. Ég vil því leggja til, herra forseti, að málinu verði vísað til hv. menntmn. 
            

Það er félmn. sem er nú orðin.

Ég bið afsökunar, herra forseti, ég ætlaði að segja allshn. Nú kann svo að vera að með hinni nýju félmn. heyri málið frekast til þar. Ég fagna því þar sem ég á þar sæti sjálf og tek því með þökkum ef málinu verður vísað þangað.