Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 2. febr. 1994: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að 1. varaþingmaður Alþfl. í Reykjaneskjördæmi, Jón Gunnarsson oddviti, Vogum, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Guðmundur Árni Stefánsson heilbr.- og trmrh.`` Kjörbréf Jóns Gunnarssonar hefur verið rannsakað og samþykkt. Hann hefur hins vegar ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því skv. 2. gr. þingskapa að vinna drengskaparheit að stjórnarskránni.

Jón Gunnarsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Frú forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. forsrh. Spurning mín er þessi: Hvenær er þess að vænta að ríkisstjórnin leggi hér fram á Alþingi frv. sem lokar þeirri smugu sem meiri hluti Hæstaréttar fann á löggjöfinni varðandi innflutning búvara? Það er gjörsamlega óþolandi ástand sem við búum við. Við erum búin að bíða eftir þessu frv. í tíu daga og það bólar ekki á því enn þá. Landbúnaðurinn er í uppnámi á meðan svo stendur. Yfirlýsingar ráðherra ganga kruss og þvers. Landbrh. fullyrti áður en þing kom saman að það yrði sitt fyrsta verk að leggja þetta frv. fram þegar Alþingi kæmi saman. Það hefur ekki gerst enn og hefur þó málið borið hér á góma á hverjum degi. Spurning mín er þessi: Hvenær mun þetta frv. koma?

Hæstv. forseti. Vegna þessarar fyrirspurnar hv. 1. þm. Norðurl. v. vil ég taka fram að slíkt frv. verður vonandi lagt fram í dag, ef það næst fyrir kl. fjögur, ella á morgun.

Frú forseti. Ég bíð þess með mikilli óþreyju að þetta frv. komi fram í dag. Við munum fylgjast grannt með því. Ef frv. verður ekki komið í fyrramálið þá hljótum við að grípa til annarra aðgerða og fá hér afgreitt frv. frá tveimur stjórnarandstöðuþingmönnum sem við vitum að er mikill meiri hluti fyrir í þinginu. Ég verð að játa það að ég tek með dálitlum fyrirvara fyrirheit og tímasetningar hæstv. forsrh. Hann hefur sagt hér ýmislegt um þyrlukaup, hann hefur reyndar sagt ýmislegt um þetta búvörulagafrv. líka en ég lifi í voninni fram til kl. fjögur a.m.k. að bíða eftir þessu frv.

Hæstv. forseti. Ég vil beina spurningu minni til hæstv. iðnrh. vegna vanda skipasmíðaiðnaðarins. Nú liggur það fyrir að ríkisstjórnin hafði ákveðið að hjálpa skipasmíðaiðnaðinum að keppa við erlenda aðila með niðurgreiðslum. Það sýndi sig í því fyrsta verkefni sem átti að beita þessari aðferð við að það dugði ekki til. Það hafa ekki borist neinar fréttir af nýjum hugmyndum frá ríkisstjórninni um það hvað eigi að gera. Það liggur hjá ríkisstjórninni þáltill., sem Alþingi vísaði til hennar, sem ég flutti hér í fyrra, um að taka til skoðunar jöfnunartolla á skipasmíðaverkefni. Ég er sannfærður um að það er eina leiðin til að koma í veg fyrir það að erlendir aðilar hafi af okkur þessi verkefni að taka upp slíka undirboðs- og jöfnunartolla og ég spyr: Er samkomulag um það í ríkisstjórninni að gera það? Hvenær verða teknar um það ákvarðanir? Hvað líður athugunum á stöðu fyrirtækjanna sem þarna eiga hlut að máli, þ.e. skipasmíðastöðvanna, og hvaða fyrirætlanir eru að líta dagsins ljós og hvenær um það að fara í endurskipulagningu á þeim fyrirtækjum?

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur nú þegar tekið margvíslegar ákvarðanir til stuðnings við íslenskan skipasmiðaiðnað. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að setja af stað sameiginlegt þróunarverkefni sjávarútvegs og iðnaðar og hefur þegar verið ráðinn sérstakur verkefnisstjóri til þess verks. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að veita fé til slíkrar þróunarstarfsemi sem er mótframlag á móti framlagi frá iðnaðinum sjálfum, sjávarútvegi og væntanlega þróunarsjóðum Evrópubandalagsins. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að beita jöfnunaraðgerðum til þess að tryggja samkeppnishæfni íslensks skipasmíðaiðnaðar til meiri háttar viðgerðar- og endurbótaverkefna. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að bjóða skipasmíðaiðnaðinum aðstoð vegna hagræðingarstarfa. Ríkisstjórnin hefur sett á fót nefnd í samvinnu við skipasmíðaiðnaðinn og starfsfólk í skipasmíðaiðnaði til þess að greiða fyrir fjárhagslegri endurskipulagningu skipasmíðaiðnaðarins. Ríkisstjórnin hefur þegar samþykkt sérstakt fjárframlag til stuðnings við markaðsátak og markasöflun. Ríkisstjórnin er nú að ræða frekari aðgerðir og þær munu verða tilkynntar þegar niðurstaða hefur fengist í þær viðræður. Ég vil aðeins taka það fram að jöfnunartollar mundu ekki leysa það vandamál sem hv. þm. gerði að umræðuefni sínu hér, vandmálið er undirboð og jöfnunartollar leysa ekki slík vandamál, því miður.

Hæstv. forseti. Hæstv. iðnrh. fór með þessa þulu um það hvað ríkisstjórnin er búin að ákveða að gera og allt var það gott og blessað en það er tilgangslítið að fara í aðgerðir af slíku tagi ef grundvöllurinn undir þessari starfsemi er ekki fyrir hendi og hann verður ekki fyrir hendi á meðan erlendir aðilar geta komið aftan að þessum fyrirtækjum okkar með þeim hætti sem við höfum séð að undanförnu. Á meðan menn geta ekki komist að þeirri niðurstöðu að það eigi að koma í veg fyrir að hægt sé að bjóða niður verð okkar fyrirtækja með þessum hætti þá mun engin endurreisn verða í skipasmíðaiðnaði og þá er þeim peningum kastað á glæ sem hið opinbera leggur í þennan iðnað. Ég held að það sé engin spurning um það að undirboðs- og jöfnunartollar geta leyst þetta vandamál. Aðalvandamálið, og sem búið er að vera það allan tímann, er að það hefur aldrei verið vilji hjá íslenskum stjórnvöldum til þess að nota undirboðs- og jöfnunartolla. Sá vilji er hreinlega ekki orðinn enn.

Virðulegi forseti. Þetta er nú eitthvert mesta öfugmæli sem mælt hefur verið um áhuga eða áhugaleysi stjórnvalda á stuðningi við íslenskan skipasmíðaiðnað sem hv. þm. sagði, að þessi ríkisstjórn hafi engan áhuga á því að takast á við þetta vandamál og reyna að leysa þetta. Núv. ríkisstjórn er eina ríkisstjórnin sem hefur haft áhuga og gert eitthvað í málinu. Aðrar ríkisstjórnir, og m.a. sú sem hv. þm. átti aðild að á sínum tíma, sinntu þessu máli ekki. [Hávær frammíköll og mótmælakliður í þingsal.]  
             --- forseti óskar þess að þingmenn veiti þeim sem er í ræðustól tækifæri til að koma með sitt mál og biður um að ræðumaður sé ekki truflaður hér.) Ég þakka virðulegum forseta fyrir þá vernd sem virðulegur forseti veitir ræðumönnum í stólnum fyrir frammíköllum þingmanna. Gott og vel. Ríkisstjórnin er að fást við þetta vandamál núna. Ríkisstjórnin hefur falið fjmrh., gerði það þann 18. maí sl., að undirbúa aðgerðir til að unnt væri að beita jöfnunartollum. En jöfnunartollar leysa ekki þann vanda sem hér er við að fást, sem eru undirboð. Til þess að unnt verði að beita undirboðstollum þarf að breyta íslenskri löggjöf. Það verður ekki gert á einni nóttu. En eins og ég er að segja þá eru fjórir ráðherrar að skoða það mál, hvað hægt er að gera til að takast á við þessi nýjustu vandamál íslensks skipasmíðaiðnaðar og menn mega treysta því að á því verður fundin lausn.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði nú ekki að sýna hæstv. ráðherra neina ósanngirni í þessu máli. Ég sagði að það væri gott og blessað það sem þeir hefðu ákveðið að gera. En það hefur engan tilgang ef það vantar undirstöðuna undir þessa atvinnugrein. Og hún er ekki komin nema menn taki á því vandamáli sem þarna er komið. Ég er sannfærður um að það er hér í þinginu fullur vilji til að taka á þessu máli og það mun örugglega verða hægt að koma breytingu á löggjöf í gegnum þingið mjög hratt og það þarf ekki einu sinni að lauma því í gegn, ég er viss um að það er nógur meiri hluti hér í þinginu til að vinna að þessu máli og gera það hratt og samt vel. Ég sagði undirboðs- og jöfnunartollum og það er ástæðulaust að snúa út úr því. Það er hægt að leysa þetta mál með þeim hætti og það á auðvitað að gera það. Og þessi ríkisstjórn á heiður skilið ef hún gerir það, ef hún gengur þessa göngu til enda, en ekki fyrr.

Virðulegi forseti. Það er gott til þess að vita og ákveðinn stuðningur við það þegar ríkisstjórnin hefur fundið lausnina þá sé hv. þm. reiðubúinn til að greiða fyrir henni. Ég fagna því mjög og treysti því að sjálfsögðu að hann standi við orð sín. En ríkisstjórnin hefur að sjálfsögðu það frumkvæði sem hann væntir að hún hafi í málinu eins og hún hefur haft fram að þessu.

Virðulegi forseti. Í desember sl. mældist eitt mesta atvinnuleysi hér á landi, 6,3% eins og kom fram í utandagskrárumræðu fyrir nokkrum dögum. Á sl. ári ákvað ríkisstjórnin að leggja einn milljarð kr. sérstaklega til atvinnuskapandi verkefna. Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh. að því hversu mikið var eftir af þessum milljarði, hversu mikið var ónotað af þessum milljarði um sl. áramót?

Virðulegi forseti. Því miður er ekki á þessari stundu nákvæmlega hægt að sundurgreina þessa tölu en síðar í þessum mánuði mun koma yfirlit frá fjmrn. um útgjöld á sl. ári og þá verður hægt að segja nákvæmlega til um það hve miklir fjármunir fóru út fyrir áramót af þessum milljarði. Ég get giskað á að það sem fór út á sl. ári hafi verið um 600--700 millj. kr. en ég get ekki ábyrgst þá tölu. Reyndar skiptir það ekki höfuðmáli varðandi tilganginn með þessum fjárframlögum því að sú yfirlýsing lá fyrir á sl. ári og hefur margoft verið ítrekuð síðan að þessum fjármunum verður varið til þeirra verkefna sem til stóð jafnvel þótt það færist yfir á þetta ár. Það þýðir hins vegar í raun að þeim fjármunum mun verða varið utan við fjárlög ársins 1994 og byggist þá á heimildum til þess að færa á milli ára samkvæmt reglum sem settar hafa verið og ég veit að hv. fjárln. þekkir gjörla.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað ágætt að heyra það að þetta fjármagn verði notað. En ég vil benda á það sem hæstv. ráðherra segir að það hafi ekki verið notaðar nema kannski 600 millj. kr. af þessum milljarði. Milljarðurinn var í raun og veru þannig til kominn að það var ekki nema um helmingurinn af honum sem sértaklega var ætlað sem fjárframlag á síðasta ári. Það hafði verið fært á milli ára. Þannig eru nú aðgerðir ríkisstjórnarinnar, því miður. Það er leitt til þess að vita að ekki skuli hafa verið tekið betur á þessu máli miðað við atvinnuástandið eins og það hefur verið og er.

Virðulegi forseti. Í tilefni ummæla hv. þm. vil ég að það komi mjög skýrt fram hér og nú að um ráðstöfun þessa fjár og um það hvernig fara skyldi með það að öðru leyti hefur verið haft fullt samráð við Alþýðusamband Íslands. Það lá fyrir strax á sl. sumri en yfirlýsing var gefin í tengslum við kjarasamninga að það kynni að vera erfitt að koma fjármununum í lóg á fyrra ári vegna þess að þannig stóð á um framkvæmdir. Þetta vil ég að komi sérstaklega fram að hér er ríkisstjórnin ekki að gera neitt annað en það sem samþykkt hefur verið af báðum þeim aðilum sem að þessum málum komu. Það er full samstaða um það til hvaða verkefna þetta fór þó að ákvörðunin sé að sjálfsögðu ríkisstjórnarinnar. Og það verður líka staðið við það að þessir peningar verða notaðir og koma nú að gagni þegar atvinnuleysið hefur vaxið nú í upphafi ársins en kemur til með að dvína á næstu mánuðum.

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur orðið mjög ánægjuleg þróun í þeim efnum að vextir hafa farið lækkandi mjög ört, sérstaklega fyrir frumkvæði hæstv. ríkisstjórnar. Því vildi ég leyfa mér að beina spurningu til hæstv. viðskrh. Það hefur vakið nokkra undrun og spurningar meðal margra að samfara því að bankar og lánastofnanir í landinu hafa lækkað vexti sína hefur því jafnframt verið lýst yfir að bankar og lánastofnanir, einkanlega bankastofnanir, hyggist bæta sér upp tekjumissi af lækkandi vaxtamun með því að auka og hækka þjónustugjöld. Því vil ég spyrja hæstv. viðskrh.: Hver er hans skoðun á þessu máli og hyggst ráðherrann beita sér með einhverjum hætti til þess að koma í veg fyrir það að byrðum af hækkandi þjónustugjöldum verði velt yfir á almenning?

Virðulegur forseti. Hér er um að ræða stefnu sem viðskiptabankar og sparisjóðir höfðu mótað sér nokkru áður en til vaxtalækkananna kom, þ.e. að reyna að færa kostnað við bankastarfsemina í meira mæli frá því að vera tekið og greitt alfarið í vöxtum og yfir í það að greiða hana í meira mæli í formi þjónustugjalda fyrir þá þjónustu sem bankarnir veita. Þetta hafa þeir m.a. verið að gera til þess að reyna að draga úr mjög dýrum viðskiptaháttum eins og ávísanaviðskiptum þar sem það er einkenni á íslenskum peningamarkaði að ávísanaviðskipti eru mjög algeng og ávísanir eru gjarnan skrifaðar upp á mjög lágar fjárhæðir, jafnvel nokkra tugi kr. Hins vegar mun vinna við hverja ávísun kosta bankana um 80 kr., en ef ég man rétt þá greiðir notandi ávísunarinnar ekki nema u.þ.b. 10 kr. fyrir ávísunareyðublaðið. Þannig að það er gömul ákvörðun bankanna að reyna að breyta þessu og debetkortafyrirkomulagið var ein leið til þess. Ég bendi t.d. á að það mun vera nær undantekning að í greiðslukortaviðskiptum sé ekki innheimt neitt þjónustugjald. Það er ekki gert hér á Íslandi en er mjög víða gert þar sem slík viðskipti eru stunduð. Það er alveg ljóst að sú ákvörðun bankanna að draga mjög úr vaxtamun ýtir á eftir því að þeir framfylgi þessari stefnu sem þeir áður voru búnir að ákveða að reyna fremur að snúa sér að því að viðskiptavinir greiddu fyrir þá þjónustu sem þeir fá fremur en að láta lántakendur einvörðungu greiða þjónustuna í formi hárra vaxta. Viðskrh. getur að sjálfsögðu ekki haft nein bein afskipti af slíku. Ég hef látið mína skoðun í ljósi við bankana í bréfi varðandi greiðslukortaviðskiptin og varðandi debetkortaviðskiptin sérstaklega. Það er hlutverk Samkeppnisstofnunar að fylgjast með þessum ákvörðunum en ég mun að sjálfsögðu fylgjast með þeim einnig og ef ég tel vera óeðlilega að farið þá mun ég láta mína skoðun í ljósi eins og ég gerði varðandi debetkortaviðskiptin.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað rétt sem hæstv. viðskrh. segir að það er í sjálfu sér ekki ekki óeðlilegt að kostnaðurinn við þjónustu bankakerfisins sé inntur af hendi með þeim hætti sem hæstv. ráðherra rakti hér áðan. Það sem hins vegar vekur spurningar og tortryggni er að það hefur komið í ljós að það er ríkjandi ákveðin fákeppni hér á fjármagnsmarkaðnum. Fjármagnsmarkaðurinn er ekki jafnþróaður og eðlilegt væri og þess vegna er miklu erfiðara að fylgjast með því hvort bankastofnanir í landinu séu að innheimta þjónustugjöld sem óeðlileg gætu talist. Þess vegna hygg ég að það sé mjög mikilvægt að hæstv. viðskrh. láti fylgjast sérstaklega með þessari þróun. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem fram kom í lok máls hans hér áðan sem hneig í þá átt. Það er nefnilega ákaflega lítil breyting fyrir lántakendur í landinu ef mál þróast nú þannig að fjármagnskostnaðurinn lækki á annan veginn með lækkandi vöxtum en hins vegar leggist á hina sömu aðila aukin þjónustugjöld þannig að eftir standi menn í svipuðum sporum og áður.

Virðulegur forseti. Þetta er að sjálfsögðu rétt ábending hjá hv. þm. Hins vegar vek ég athygli á því að það var svo mikið dregið úr vaxtamun að bankarnir munu verða af tekjum miðað við vaxtamuninn eins og hann áður var sem nemur tugum milljóna á ári og mér er ekki kunnugt um að það séu uppi ráðagerðir hjá bönkunum um að jafna það með þjónustugjöldum. En það má eins benda á að það er auðvitað ekki heldur eðlilegt að lántakendur, þ.e. þeir sem skulda hjá bönkunum greiði allan kostnað af ávísanaviðskiptum þeirra sem ekkert skulda. Þarna verða menn að fara bil beggja og viðskrn. mun að sjálfsögðu fylgjast með því að bankarnir ætli sér ekki um of í þessu sambandi og mun þar njóta aðstoðar Samkeppnisstofnunar.

Virðulegur forseti. Á haustmánuðum var mikil umræða á hinu háa Alþingi sem úti í þjóðfélaginu um launakjör ýmissa yfirmanna ríkisstofnana og þau fríðindi sem þeir karlar njóta. Komu bankastjórar þar mjög við sögu með sín margföldu ráðherralaun og fjallajeppa. Í kjölfar þeirrar umræðu ákvað hæstv. viðskrh. að gera úttekt á launamálum bankastjóra ríkisbankanna. Um miðjan janúar kynnti hæstv. viðskrh. niðurstöður þeirrar athugunar sem framkvæmd var af Ríkisendurskoðun en hún leiddi m.a. í ljós að bankastjórar ríkisbankanna fá sérstakar greiðslur fyrir hin ýmsu viðvik, m.a. fyrir það að vera í vinnunni og sitja fundi í vinnutímanum sem verður þó að teljast hluti af starfi bankastjóra. Í kjölfar þessarar athugunar lýsti hæstv. viðskrh. því yfir að hann mundi ræða við formenn bankaráða ríkisbankanna og óska eftir endurskoðun á launakerfi bankastjóra. Jafnframt tók hæstv. viðskrh. undir þá skoðun sem við kvennalistakonur höfum margsinnis látið í ljós, sem sé þá að launakerfi hins opinbera sé handónýtt og þarfnist gagngerrar endurskoðunar. Nú vil ég spyrja hæstv. viðskrh.: Hver er niðurstaðan af viðræðum hans við formenn bankaráðanna þriggja? Hvað verður gert til að draga úr eða leggja hreinlega niður það forréttindakerfi sem bankastjórar ríkisbankanna búa við? Hvernig ætlar hæstv. viðskrh. að beita sér fyrir endurskoðun á launakerfi ríkisins þannig að það feli í sér meiri jöfnuð og réttlæti?

Virðulegi forseti. Sumt af því sem hv. þm. gerði að umræðuefni hefði viðskiptaráðherra getað ráðið við ef hv. Alþingi fyrir tveimur árum síðan hefði fallist á þá tillögu þáv. viðskrh. að bankastjórum ríkisbankanna væri ekki heimilt að taka laun fyrir önnur störf en bankastjórastörfin nema með leyfi viðskrh. Alþingi hafnaði þeirri tillögu, felldi þessa tillögu út úr frv. um viðskiptabankana og tók þannig alfarið þá ákvörðun að það skyldu vera bankaráðin án afskipta viðskrh. sem tækju þessar ákvarðanir og bæru ábyrgð á þeim. Ég hef rætt við formenn bankaráðanna, þ.e. bankaráða ríkisviðskiptabankanna tveggja og Seðlabankans, og óskaði eftir því við þá þar sem þeir veita forstöðu þeim aðilum sem ákveða laun bankastjóranna og bera ábyrgð á þeim launagreiðslum að þeir skoðuðu hvort unnt væri bæði að samræma þessar launagreiðslur og breyta launaákvörðununum ef bankaráðin teldu rétt að gera það. Ég lét í ljós mína skoðun að ég teldi rétt að svo væri. Formenn bankaráðanna tóku að sér það verk að skoða þessi mál. Það var ákveðið að í byrjun febrúarmánaðar, eftir fyrstu viku febrúarmánaðar mundum við ræða saman aftur. Það munum við gera. Ég hef ekki fengið nein skilaboð eða vísbendingar frá formönnum bankaráðanna en vænti þess að fá hana þá, þ.e. hvað þeir telji rétt að gera og hvernig þeir telji rétt að halda á þessu máli. En ákvörðunin er samkvæmt tveggja ára gömlum lögum frá hinu háa Alþingi í höndum bankaráðanna en ekki viðskrh.

Virðulegi forseti. Ég var hér fyrst og fremst að inna hæstv. ráðherra eftir hans ummælum og hvernig hann ætlaði að fylgja þeim eftir. Það er rétt að með þeim lagabreytingum sem hér áttu sér stað var valdið fært til bankaráðanna og þau eru eins og við vitum kjörin á hinu háa Alþingi þannig að ábyrgð Alþingis er einnig veruleg og það er kannski ekki síst þess vegna sem ég er að vekja hér athygli á þessu máli. Eins og margoft hefur komið fram í máli hæstv. viðskrh. er hans vald takmarkað í þessum efnum. En hann er þó hluti af ríkisstjórninni og hann getur auðvitað eins og við hér á Alþingi beitt sér fyrir lagabreytingum. Hann hefur haft mjög stór orð um þessi mál og hefur lýst því yfir að launakerfi hins opinbera sé orðið handónýtt og því ítreka ég þá spurningu: Hvernig ætlar hann sem ráðherra í hæstv. ríkisstjórn að beita sér fyrir breytingum á launakerfi ríkisins?

Virðulegi forseti. Það er e.t.v. auðveldara um að tala en í að komast. En nýlega hafa verið gerðar tvær kannanir á vegum Ríkisendurskoðunar á hvernig þetta launakerfi virkar gagnvart tveimur stéttum. Annars vegar læknum og hins vegar bankastjórum. Þar kom í ljós að grunnlaun viðkomandi starfsstétta eru um eða innan við helmingur af raunverulegum útborguðum launum. Ég þekki það af setu minni sem formaður fjárveitinganefndar á sinni tíð þar sem ég sat með nokkrum hv. þm. að það kom í ljós við yfirheyrslur yfir forstöðumönnum stofnana að það væri mjög algengt í ríkiskerfinu að þannig væri að farið, þ.e. að það væri borguð föst yfirvinna, fastar aukagreiðslur ofan á grunnlaun þannig að grunnlaun segðu aðeins hálfa söguna. Bankastjórar eru því engin undantekning frá reglunni í þessu sambandi. Það er hins vegar að sjálfsögðu ekki viðskiptaráðherra að finna svarið við þessu en svarið hlýtur að vera það að aðilar kjarasamnings komi sér saman um það að raunverulegar launagreiðslur skuli teknar upp á borðið og samið um þær en ekki eitthvað allt annað.

Virðulegur forseti. Ég hafði nú ætlað mér að beina orðum mínum til hæstv. umhvrh. sem var boðað að yrði hér en í hans stað vil ég beina orðum mínum til hæstv. viðskrh. Eins og kunnugt er var valdinu á vissan hátt skipt í sjávarútvegsmálum í upphafi þessarar ríkisstjórnar og sett svokölluð tvíhöfða nefnd. Á grundvelli þessarar nefndar stóð til að flytja hér frv. á Alþingi á sl. vori en Alþfl. kom í veg fyrir það. Síðan er búið að reyna að ná samkomulagi um þetta mál í ríkisstjórninni og mér skildist að það samkomulag hefði náðst núna skömmu fyrir jól og flokkarnir skuldbundið sig til að flytja það mál hér á Alþingi og afgreiða það fyrir vorið. Á nýlegum flokksráðsfundi Alþfl. hefur Alþýðublaðið boðað í gær og tilkynnt fyrir hönd Alþfl. að það standi til að fara í stríð út af þessu máli. Ég vil spyrja hæstv. viðskrh.: Ætla ráðherrar Alþfl. í þessu væntanlega stríði að vinna á grundvelli þess frv. sem þeir hafa staðið að og ég hef skilið svo að þeir séu skuldbundnir til að fylgja hér á Alþingi, en vera má að það sé misskilningur, a.m.k. hefur hæstv. sjútvrh. túlkað það þannig, eða stendur til í þessu væntanlega stríði að fylgja samþykktum flokksstjórnar Alþfl. sem ganga þvert á fyrri samþykktir flokksins í þessu máli?

Virðulegi forseti. Til þess að róa hv. þm. og e.t.v. þingheim allan þá vil ég gjarnan lýsa því yfir að sá ráðherra sem hér stendur er ekki á leiðinni í neina styrjöld. Enda kannski ekki manna best búinn til þess. Það er alveg ljóst að mál eins og það sem hér hefur verið tekið til umræðu, þ.e. frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, er samkomulagsmál. Þar er ekki verið að flytja neina eina flokksstefnu. Þó það sé ekki mitt að tala fyrir munn Sjálfstfl., þá býst ég við því að forustumenn þess flokks mundu nú varla við það kannast að málin eins og þau væru fram borin væru hrein stefna Sjálfstfl., þau eru ekki heldur hrein stefna Alþfl. Þetta er málamiðlun sem hefur verið samið um og ég vænti þess að báðir flokkarnir muni standa við. Hins vegar ætti það ekki að koma neinum á óvart að það hefur verið mikil andstaða í Alþfl. við kvótakerfið. Ég minni bara á að sá sem hér stendur hefur ávallt þegar honum hefur gefist tækifæri til greitt atkvæði gegn því kerfi jafnvel þó að honum hafi verið hótað bæði góðu og illu af þeim sem þá fóru með völdin í sjávarútvegsmálunum. Ég vil aðeins taka það fram að þær hótanir hefur sá sem hér stendur ekki fengið frá núv. samstarfsflokki sínum í ríkisstjórn. En það á ekki að koma neinum manni á óvart að ég sé andvígur kvótakerfinu þó svo ég hafi verið reiðubúinn að ganga til málamiðlana um þá stefnu sem samið hefur verið um hverju sinni.

Virðulegur forseti. Ég verð að játa að mér er nokkuð rórra að vita það að hæstv. viðskrh. er ekki að fara í stríð. En það sem hann sagði hér er þá einfaldlega að að það sé samkomulag um þetta mál í ríkisstjórninni, samkomulag um það milli flokkanna að afgreiða þessi mál með þeim hætti sem þau eru flutt hér á Alþingi. Ég vek á því athygli að stjórnarandstaðan hefur ekki komið að því máli og þá er þessi samþykkt Alþfl., sem hér birtist með stríðsletri, samþykkt sem ekki á að taka neitt mark á því ég veit ekki betur en að allir forustumenn Alþfl. standi að þessari samþykkt sem gengur þvert á það sem þeir hafa samið um í ríkisstjórn. Það hlýtur að þýða á mæltu máli að það á ekki að taka neitt mark á þessu og það á kannski ekki lengur að taka mark á Alþfl. sem eru út af fyrir sig góð tíðindi.

Virðulegi forseti. Þó svo stjórnarandstaðan hafi ekki staðið að flutningi málsins þá þýðir það ekki að það eigi ekkert mark að taka á stjórnarandstöðunni. Að sjálfsögðu er þetta mál unnið eins og öll önnur mál að það er samkomulag um það í ríkisstjórn á milli stjórnarflokka hvernig mál skuli lögð fram á Alþingi. Um það er samið. Hins vegar mega menn eiga von á því með þessi mál eins og önnur að þau kunni að taka breytingum í meðförum Alþingis. 

Virðulegur forseti. Málið er óðum að skýrast. Nú er sagt af hálfu hæstv. viðskrh. að það sé ekki samkomulag um málið óbreytt, það kunni að verða á því ýmsar breytingar en um það þurfi að ná samkomulagi milli flokkanna. Ég hélt að flokkarnir hefðu verið að reyna að ná þessu samkomulagi nú í allt sumar og allt haust og þess vegna hefði verið samþykkt að flytja málið hér rétt fyrir jól. Nú er það upplýst að þetta mál kunni að taka breytingum og stjórnarandstaðan hér á Alþingi kunni að geta haft nokkur áhrif á málið sem eru líka góð tíðindi. En ég vek athygli á því að hæstv. viðskrh. dró hér allmikið í land frá sínum fyrri yfirlýsingum því það mátti skilja hann svo að þeir mundu standa við það samkomulag sem gert var fyrir jólin og hæstv. sjútvrh. hefur túlkað þannig að flokkarnir séu skuldbundnir til þess að afgreiða málið með þeim hætti sem þar kemur fram. Nú segir hæstv. viðskrh. að það kunni að taka allmiklum breytingum og þá munu menn væntanlega draga upp þessa samþykkt Alþfl., sem gengur alveg þvert á málið og er í raun og veru allt annað mál en ráðherrarnir hafa samið um.

Virðulegi forseti. Ég hélt að svona langreyndur þingmaður eins og hv. þm. Halldór Ásgrímsson vissi að það er mjög sjaldan lagt fram mál á Alþingi þar sem ekki er gert ráð fyrir að kunni að taka breytingum í meðförum þingsins. Og til þess að ganga úr skugga um það þá vildi ég gjarnan spyrja hv. þm.: Man hann eftir nokkru einasta máli í hans ráðherratíð sem lagt var fram sem stjfrv. á Alþingi án þess að gert væri ráð fyrir því að Alþingi gæti með einhverjum hætti breytt slíku frv.? Hvers konar hugsunarháttur er þetta hjá hv. þm.? Hvert heldur hann að sé hlutverk löggjafarsamkomu ef hann gerir ráð fyrir því að ríkisstjórn leggi fram stjfrv. sem ríkisstjórnin gerir ráð fyrir að Alþingi sé óheimilt að breyta? Ég kannast ekki við mörg slík mál en það væri kannski áhugi á að fá hv. þm. til að upplýsa það hvaða mál flutti hann í sinni ráðherratíð sem var samkomulag um að Alþingi fengi ekki að breyta?

Virðulegi forseti. Raunar ætla ég ekki að ræða um fundarstjórn forseta og bendir það til þess að óheppilega er orðað í þingsköpum að ætla að binda athugasemdir við fundarstjórn forseta. Ég geri hér athugasemd við það að hæstv. utanrrh. er ekki viðstaddur í þessum fyrirspurnatíma og hefur ekki boðað nein forföll.

Það er hluti af fundarstjórn forseta.

Ég óskaði eftir því að fá að bera fram fyrirspurn og ætlaði að beina máli mínu til hæstv. utanrrh. en hann er ekki kominn til fundar. Hann er e.t.v. að fara yfir tollnúmer og strika út tollnúmer þessa stundina ef marka má það sem kom fram í fyrirspurnatíma áðan. Ég vil biðja hæstv. forseta um að áminna hæstv. ráðherra, a.m.k. þá sem það á við, um að sinna skyldum sínum, ekki síst í dagskrártíma sem þeim sem var áðan á dagskránni. En ég ætla ekki að fara að víkja máli til annarra ráðherra sem hefði auðvitað verið hugsanlegt enda fyrirspurnamálið af dagskrá.

Forseti vill láta þess getið af þessu tilefni að það lá fyrir að hæstv. utanrrh. yrði ekki við þennan fyrirspurnatíma.

Virðulegi forseti. Frv. til hafnalaga var flutt á síðasta Alþingi. Frv. var þá tekið til athugunar í samgn. og fluttar við það allmargar breytingartillögur en frv. náði þá eigi afgreiðslu og eigi voru heldur greidd atkvæði um þær breytingartillögur sem meiri hluti nefndarinnar hafði flutt. Frv. var flutt að nýju í byrjun þessa þings og þá hafði því verið breytt með tilliti til þeirra breytingartillagna sem fluttar höfðu verið á sérstöku þingskjali af meiri hluta samgn. í lok síðasta þings. Þær breytingar eru því allar í frv. eins og það hefur verið til meðferðar á þessu þingi. Samgn. hefur tekið frv. til athugunar að nýju með tilliti til athugasemda sem þegar komu fram við 1. umr. málsins í haust sem og athugasemda sem borist höfðu en fram hafði komið umsögn að nýju um frv. frá hafnarstjórn Reykjavíkurborgar. Á fund nefndarinnar kom Jón Birgir Jónsson, ráðuneytisstjóri í samgrn., og á fund nefndarinnar í morgun eftir að nefndin hafði skilað áliti fyrir 2. umr. komu fulltrúar Hafnasamband sveitarfélaga og ræddu nokkur atriði í sambandi við frv. Nefndin hefur eigi orðið sammála um afgreiðslu málsins en meiri hluti nefndarinnar, sem er skipaður fulltrúum stjórnarflokkanna, hefur flutt nokkrar breytingartillögur við frv. sem birtast á þskj. 395. Þessar breytingartillögur eru ýmsar hverjar ekki efnismiklar og eru til samræmis við aðrar lagabreytingar sem komið hefur í ljós við nákvæmari skoðun en orðið hafa en sumar þeirra skipta á hinn bóginn máli efnislega varðandi þá lagasetningu sem hér er til meðferðar. Ég tel eðlilegt að ég fjalli um þær breytingartillögur sem meiri hlutinn flytur og í tengslum við þá yfirferð að fjalla nokkuð um þær umræður og þá gagnrýni sem komið hefur fram á frv. í meðförum samgn. Í fyrsta lagi er brtt. við 8. gr. Hún fjallar um það að fellt verði niður ákvæði um að hlutafélög geti orðið eigendur hafna samkvæmt lögum þessum. Þetta er eitt þeirra atriða sem gagnrýnd hafa verið við meðferð þessa máls. Þessi breytingartillaga er flutt vegna þess að ekki hafa fengist afdráttarlaus svör frá skattyfirvöldum um skattalega meðferð hafna sem væru í eigu hlutafélaga. Þess vegna er brtt. flutt þannig að það sé afdráttarlaust að þessi lög taki ekki til hlutafélagahafna. Nú eru hlutafélagahafnir til en lúta ekki að þessu leyti þessum lögum. Varðandi 8. gr. að öðru leyti hefur verið í umræðu, t.d. við 1. umr. þessa máls nú og í nefndinni þar sem sumir hv. nefndarmenn minni hlutans hafa gagnrýnt að þar er heimild til þess að hafnir geti orðið hluthafar í fyrirtækjum sem tengjast starfsemi þeirra. Spurt hefur verið: Að hvaða fyrirtækjum geta hafnir þannig orðið aðilar með hlutafé og hvar eru mörkin? Þessu vil ég svara á þann hátt að það er ástæðulaust að setja slík mörk með upptalningu heldur eru þessi mörk ákaflega þröng. 14. gr. þrengir þessa heimild því að þar segir að tekjum og eignum hafnarsjóðs má einungis verja í þágu hafnarinnar. Tekjum og eignum hafnarsjóðs má því einungis verja til þátttöku í hlutafélögum að það liggi þá fyrir að það sé í þágu hafnarinnar. Enn fremur kemur fram í áliti hv. minni hluta nefndarinnar að á þennan hátt geti framlög hins opinbera orðið til þess að skekkja samkeppnisstöðu fyrirtækja í framtíðinni, þ.e. þá á hv. minni hluti væntanlega við það á þskj. 528 að framlög ríkisins til hafnarframkvæmda geti orðið til þess að þær hafnir sem fá slík framlög geti orðið þátttakendur í atvinnufyrirtækjum sem síðan skekki samkeppnisstöðu. Þetta er hæpið vegna þess að í 26. gr. eru ákvæði um greiðsluþátttöku ríkisins í hafnarframkvæmdum, en síðan segir í 27. gr. að slík framlög eru hámarksgreiðslur sem hægt er að skerða. Skerðing á slíkum greiðslum skal miðast við fjárhagslega stöðu hafnarsjóðs og skulu um það settar reglur í reglugerð. Það er túlkun okkar í meiri hluta nefndarinnar að það segi sig sjálft, og mér er kunnugt um að sá er skilningur samgrn., að ef hafnarsjóðir eru það öflugir að þeir geta séð af fjármagni sínu til þátttöku í hlutafélögum þá skerðir það sjálfkrafa framlög ríkisins til slíkra hafna sem settar verða þá nánari reglur um í reglugerð. Í öðru lagi er fellt niður ákvæði skv. 11. gr. að ákveðinn ráðherra skuli setja reglugerð fyrir hverja höfn eins og segir í frv. En það er sett hér með tiliti til þess að það sé ekki afdráttarlaus skylda ráðherra að setja sérstaka reglugerð fyrir hverja höfn. Það er gert með tilliti til þess að þar sem tvær eða fleiri hafnir mynda hafnasamlög þá getur verið eðlilegt og rétt að setja eina reglugerð fyrir slíkar hafnir. Það er vitaskuld afdráttarlaust sem kom fram ábending um á fundi í morgun að það er ekki við það átt í þessu orðalagi að ráðherra skuli setja eina reglugerð fyrir allar hafnir landsins. Það er fjarstæða og þetta orðalag gefur ekkert tilefni til þess að skilja greinina á þann hátt. Þá segir í þriðja lagi í brtt. meiri hlutans að fellt verði niður ákvæði úr frv. um að ráðherra skuli setja í reglugerð ákvæði um hafnsögu. Þau ákvæði eru í lögum um leiðsögu skipa og eiga þar heima en ekki í þessum lögum. Þess vegna er ástæðulaust að taka það upp úr gömlu hafnalögunum að slíkt ákvæði sé einnig í þessum lagabálki og því er lagt til að það verði fellt niður. Í fjórða lagi er í tillögum meiri hlutans lagt til að tekin séu af tvímæli um að hið sérstaka 25% vörugjald skuli lagt á samkvæmt almennri og staðfestri gjaldskrá sem staðfest er af samgrh. þannig að hugsanleg frávik frá þeirri gjaldskrá hafi eigi áhrif á innheimtu þessa gjalds. Um þetta atriði komu fram athugasemdir. Því var mótmælt af einni höfn, þ.e. Reykjavíkurhöfn, að samgrn. hafi lagt þennan skilning í hafnalögin eins og þau eru og ákvæði um vörugjaldið en til þess að taka af öll tvímæli þykir meiri hluta nefndarinnar rétt að þessi ákvæði séu færð í lög. 25% vörugjald, sem hér er ákvæði um, er skattur sem lagður er á starfsemi hafnanna og greiðist af notendum hafna. Það er eðlilegt að þegar slíkur skattur er lagður á skuli gjaldstofninn alls staðar vera hinn sami en það fari eigi eftir fjárhag hafna að hann sé breytilegur þannig að þær hafnir sem hafa öflugan eða góðan fjárhag geti komið sér undan að greiða nema hluta af þessu gjaldi. Því telur meiri hluti nefndarinnar nauðsynlegt að taka af tvímæli um þessi efni. Þá er í fimmta lagi lagt til að bætt verði við ákvæði sem er í samræmi við 6. gr. laga nr. 112/1993, um efnahagsaðgerðir vegna kjarasamninga, sem eru ný lög sem komu til á þessu þingi, þannig að einstökum hafnarstjórnum verði heimilt að lækka gjöld af sjávarafla. Er þetta nauðsynleg samræming við þau lög. Annað er ekki um það að segja. Í sjötta lagi er lagt til að ákvæðum um bótagreiðslur verði beitt þannig að bætur verði ákvarðaðar samkvæmt lögum um framkvæmd eignarnáms þar sem samkomulag næst eigi. Þessu eru á annan veg skipað í frv. eins og það liggur fyrir en við nánari athugun er það skoðun meiri hluta nefndarinnar að þessi ákvæði, að fara að í samræmi við ákvæði laga um framkvæmd eignarnáms, séu skýrari og miklu venjulegri í meðferð bótamála þar sem eigi næst samkomulag sem næst í mjög mörgum tilvikum. Þess má geta að hjá ýmsum öðrum ríkisstofnunum þar sem slík bótamál koma einstöku sinnum upp er reynsla fyrir því að sú aðferð að fara að í samræmi við ákvæði laga um framkvæmd eignarnáms gangi yfirleitt greitt fyrir sig og eðlilegt að samræmi sé í því á milli hinna einstöku lagabálka sem fjalla um starfsemi hinna ýmsu stofnana ríkisins. Þá er í sjöunda lagi lagt til að ákvæði 36. gr. og 2. mgr. 39. gr. verði felld brott þar sem þau höfðu þegar verið felld brott úr lögum nr. 69/1984, þ.e. gildandi hafnalögum. Þetta hafði þegar verið fellt brott úr gildandi hafnalögum og hafði verið tekið upp í þetta frv. en við nánari athugun þykir ekki tilefni til þess að vera að taka þetta að nýju inn í lögin þar sem það er álitið óþarft. Í áttunda lagi er lagt til að ráðherra verði eigi settur frestur til setningar reglugerðar um framkvæmd laganna og jafnframt að inn verði tekin ákvæði 6. gr. laga nr. 62/1993, um breytingu á lagaákvæðum er varða samgöngumál vegna aðildar að Evrópska efnahagssvæðinu, sem samþykkt voru 5. maí 1993. Ég tel ástæðu til að fara örfáum orðum um þessa brtt. við 40. gr.. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ráðherra skal setja reglugerð um framkvæmd laga þessara. Samgönguráðherra er heimilt að setja reglugerðir á sviði hafnamála að því leyti sem það er nauðsynlegt vegna skuldbindinga er leiðir af samningi um Evrópskt efnahagssvæði, sbr. lög nr. 2 13. janúar 1993, um Evrópska efnahagssvæðið, sbr. lög nr. 66/1993.`` Það er öllum hv. alþm. kunnugt að breyting varð á lögunum um Evrópska efnahagssvæðið við það að Sviss hætti við þátttöku í þessum samtökum. Lögunum varð að breyta svo sem hér er vísað til um lögin nr. 66/1993 og á einvörðungu við þá breytingu. Ég tel að hér sé um fullnægjandi ákvæði að ræða vegna þess að þegar við fjölluðum um lög um breytingu á lagaákvæðum er varða samgöngumál vegna aðildar að Evrópska efnahagssvæðinu var hv. samgn., má ég segja, sammála um að setja inn í þau lög takmarkandi ákvæði um heimildir samgrh. til setningar reglugerða sem ég leyfi mér að rifja upp, með leyfi hæstv. forseta, er svohljóðandi: ,,Heimildir samgrh. til að setja reglugerðir samkvæmt lögum þessum skulu teknar til endurskoðunar verði verulegar breytingar á gerðum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið sem lög þessi miðast við eða viðbætur við þær.`` Í þeirri tilvitnun sem meiri hluti samgn. leggur til að komi inn í hafnalög nú er í fyrsta lagi tekin sú lagagrein bandormslaganna um samgöngumál er lýtur að hafnalögum. Þar er enn fremur vitnað til þessara laga og þar á meðal til þeirra takmarkana sem eru í þessu ákvæði til bráðabirgða sem þýðir það á mæltu máli að samgrh. hefur ekki heimilt til að setja reglugerð við lög um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og gerðir hans ef þær taka breytingum frá því að Alþingi afgreiddi málið án þess að það komi að nýju til kasta Alþingis. Ég held að ég megi fullyrða að allir hv. nefndarmenn í samgn. séu sammála um að slíkar takmarkanir þurfi að vera í lögum og ekki sé fært af hálfu Alþingis að veita hæstv. samgrh., hver sem hann er, á komandi árum opna heimild til setningar reglugerða við gerðir samningsins um Evrópska efnahagssvæðið ef þær taka breytingum sem að einhverju marki eru heldur miðist heimildirnar við samninginn eins og hann var samþykktur á Alþingi á sínum tíma. Ég vænti þess að þetta sé skýrt og ég lít svo til að með þessari tilvitnun sem hér er tekin upp í brtt. meiri hluta nefndarinnar varðandi hafnalögin sé með fullnægjandi hætti vitnað til þeirra takmarkana sem felast í lögunum sem samþykkt voru 5. maí sl. um breytingu á lagaákvæðum sem varða samgöngumál vegna aðildar að Evrópska efnahagssvæðinu. Í níunda lagi, sem er aðeins eðlilegt formsatriði, segir að með lögum þessum eru felld úr gildi hafnalög nr. 69 28. maí 1984, með síðari breytingum. Ég vil síðan geta þess að ég hef sem formaður nefndarinnar greint frá því á fundi nefndarinnar í morgun að ég muni taka málið fyrir enn á milli 2. og 3. umr. vegna ábendinga sem komið hafa fram eftir að nefndin skilaði sínum brtt. fyrir 2. umr. Þar er í fyrsta lagi um að ræða tilmæli sem borist hafa um að taka inn heimild í 24. gr. laganna þar sem fjallað er um aðstöðu til tollafgreiðslu ferjuskipa sem hafa fasta áætlun á milli Íslands og annarra landa. Ég tel fullkomlega eðlilegt að líta á það með velvilja að slík heimild sé tekin inn í lögin og mun leggja það til á fundi nefndarinnar. Enn fremur hefur nú í janúar komið í ljós að vörugjöld leggjast misjafnlega á flutninga með ferjum sem samkvæmt vegáætlun og breytingum á vegáætlum er litið á sem hluta af vegakerfi landsins. Ég tel nauðsynlegt að kanna það til botns milli 2. og 3. umr. hvort nauðsynlegt sé að setja lagaákvæði um þau mál vegna þess að óviðunandi er að þau atriði séu framkvæmd með mismunandi hætti. Sums staðar eru upplýsingar um að vörugjöld séu tekin af flutningi sem fer um borð í ferjur, annars staðar þar sem hann fer um borð í ferju og líka þar sem skipað er á land og í þriðja lagi sé þetta framkvæmt sums staðar þannig að tekin séu vörugjöld af sumum vörum en ekki öðrum. Hér þarf að gilda ein regla og ef til þess kemur að það þurfi að taka á því atriði með lagasetningu þá mun ég beita mér fyrir því að lög þessi verði eigi afgreidd fyrr en það liggi alveg ljóst fyrir hvort ástæða þyki til að taka það inn í þessi lög. En ég bendi á varðandi þær ferjur sem lúta yfirstjórn Vegagerðar ríkisins að þær verða væntanlega eins konar hluti af vegakerfi landsins og þarf þá líka að athuga hvort það beri að einhverju leyti að taka slík ákvæði inn í vegalög jafnframt því sem þau kynnu að vera tekin inn í hafnalög. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjalla um þetta í lengra máli. Ég legg til, virðulegi forseti, að þær brtt. sem ég hef gert grein fyrir frá meiri hluta samgn. á þskj. 395 verði samþykktar og frv. svo samþykkt við 2. umr. en hef þegar lýst yfir að frv. mun verða tekið enn til athugunar á milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Mér er ekki alveg ljóst hvort ég hef borið mig rétt að í þessu. Hvort ég átti að koma upp með andsvar eða fremur athugasemd við fundarstjórn. Ég vil spyrja virðulegan forseta að því hvort það sé virkilega svo að hæstv. samgrh. ætli ekki að vera viðstaddur þessa umræðu. Við í minni hluta samgn., höfum margítrekað og lagt fram fyrirspurnir við meiri hluta samgn. og ekki fengið svör við spurningum sem við eigum allan rétt á að fá. Þess vegna hljótum við að gera þá kröfu að hæstv. samgrh. verði við þessa umræðu þannig að við getum þá beint spurningum til hans og hann geti svaraði því sem ósvarað er í þessu máli.

Það sem hv. 4. þm. Norðurl. v. hefur sagt hefði sjálfsagt átt frekar að flokkast undir fundarstjórn forseta en þannig háttar málum að hæstv. samgrh. er í húsinu og ég mun gera ráðstafanir og biðja hann að vera viðstaddan umræðuna.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hluta samgn. Nefndin hefur í umfjöllun sinni um málið skoðað umsagnir hafnar- og sveitarstjórna víðs vegar að af landinu. Einnig lágu fyrir umsagnir frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Hafnasambandi sveitarfélaga og Sambandi íslenskra kaupskipaútgerða. Í mörgum af þessum umsögnum komu fram alvarlegar athugasemdir og tillögur um breytingar og ákveðin tilmæli um að fresta málinu svo að betri tími gæfist til að ræða hin ýmsu ágreiningsefni. Mikill ágreiningur er um þá skipan sem gert er ráð fyrir í frv., þ.e. að hafnir geti átt í hlutafélögum og megi taka þátt í öðrum atvinnurekstri þrátt fyrir að þær hafi verið byggðar upp fyrir opinber framlög. Þrátt fyrir að meiri hluti nefndarinnar leggi til að fallið verði frá fyrirmælunum um að eigendur hafna sem njóta styrks frá hinu opinbera geti verið hlutafélög er enn gert ráð fyrir að hafnir geti orðið hluthafar í ýmissi starfsemi sem tengist rekstri þeirra. Þannig geta framlög hins opinbera orðið til að skekkja samkeppnisaðstöðu fyrirtækja í framtíðinni. Þá er mjög mikill ágreiningur um þær breytingar sem gert er ráð fyrir að verði á kostnaðarþátttöku ríkissjóðs í hafnarmannvirkjum. Ákvæði um 25% álag á vörugjöld sem renni í Hafnabótasjóð er mótmælt kröftuglega af mörgum aðilum. Þarna er á ferðinni mjög óheppilegur gjaldstofn og dæmi eru um að þetta gjald sé lagt þrisvar sinnum á sömu vöru. Þessu til viðbótar er fjölmörgum atriðum mótmælt í umsögnunum. Þá er ráðherra í 40. gr. falið víðtækt reglugerðarvald og sjálfdæmi gagnvart öllum breytingum sem í framtíðinni kunna að verða á Evrópska efnahagssvæðinu. Minni hlutinn er sammála mörgu af því sem fram kemur í umsögnum og hefur gert ítrekaðar tilraunir til að fá fram breytingar á ákvæðum frv. Á fundum nefndarinnar hefur komi í ljós að ekki er nægur vilji til staðar hjá meiri hlutanum til að koma til móts við sjónarmið minni hlutans. Minni hlutinn telur að þetta mál sé ekki nógu vel undirbúið þótt vissulega hefði átt að vera til þess nógur tími þar sem málið var lagt fram á síðasta þingi. Minni hlutinn gerði þá strax miklar athugasemdir við frv. Meiri hlutinn hefur ekki viljað taka nægilegt tillit til þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið og stefnir að því að afgreiða málið með breytingum sem ekki eru nægar að mati minni hlutans. Minni hlutinn mótmælir þessum fyrirætlunum harðlega. Ágreiningur er um mörg og stór atriði í frv. Telur minni hlutinn að gera þurfi grundvallarbreytingar á því og að ekki þjóni tilgangi að flytja breytingartillögur við frumvarpið og leggur því til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Áður en ég fer að ræða almennt um frv. vil ég segja að ég tel að þetta mál sé ekki nálægt því nógu vel undirbúið og síðustu dagarnir sanna það. Við vorum á fundi þangað til klukkan var langt gengin í eitt í morgun að fara yfir þetta frv. að síðustu og þess vegna eru menn ekki allt of vel undirbúnir undir þessa umræðu. Ég tel að það hefði átt að fresta þessari umræðu. Ég fór fram á það við hv. formann nefndarinnar en hann vildi ekki verða við því að skoða þessi mál betur áður en farið yrði í 2. umr. um frv. Það hefði verið affarasælla að mínu viti. Það mun lengja þessa umræðu í þinginu að það var ekki gert. Hv. formaður nefndarinnar gerði grein fyrir því að hann ætlaði að beita sér fyrir því að það yrði umræða milli 2. og 3. umr. um málið til að skoða þrjú mál sem hann nefndi. Fyrsta málið var heimild til að setja upp tollafgreiðslu fyrir ferjusiglingar. Það er allt gott um það mál að segja og sjálfsagt að skoða það. Það er nýtt í þessu og er ekki eitt af því sem við erum að gagnrýna að komi inn til viðbótar því það hafa ekki komið upplýsingar um það mál fyrr en þetta. Hins vegar vil ég leiðrétta það að það hafi fyrst orðið ljóst í janúar að það kæmi fyrir að þetta vörugjaldsálag legðist oftar en einu sinni á vöruna. Það annað af þeim atriðum sem hv. formaður nefndarinnar nefndi áðan að við mundum taka til umræðu.  Það hefur hins vegar nýlega komið upp mál vegna ferjusiglinganna einfaldlega vegna þess að þar hafa menn ekki fylgt lögunum eftir fram að þessu. Ferjurnar, t.d. Akraborgin, hafa ekki innheimt vörugjald af þeim farmi sem hefur verið á bílum sem hafa farið með því skipi en nú hefur hafnarstjórnin í Reykjavík skrifað Skalla-Grími sem rekur Akraborgina og gert forráðamönnum hans grein fyrir því að nú verði þetta vörugjald innheimt og vegna þrýstings frá að mér skilst samgrn. muni eiga að fylgja þessu máli eftir núna. Ég býst við því að það verði hvort sem er ekkert um annað að ræða. Lögin segja einfaldlega að það eigi að innheimta þetta gjald og þetta gjald á að innheimta, samkvæmt orðanna hljóðan í þessu frv., bæði við lestun og losun skipa þannig að ef á að fara eftir lagabókstafnum ætti að innheimta vörugjald bæði þegar bílarnir keyra um borð í Akraborgina og þegar þeir keyra í land aftur hinum megin. Eins er það með Baldur og fyrirtæki eins og Herjólf. Það hefur komið í ljós við umfjöllun nefndarinnar að þetta hefur gerst með ýmsum hætti. Hjá Herjólfi t.d. munu menn hafa rækt þetta þannig að þeir hafa talið að það ætti ekki að innheimta vörugjöld af nauðsynjavörum og síðan vissi enginn í nefndinni hvers konar skilgreining það væri, hvað Vestmanneyingar teldu vera nauðsynjavörur eða þeir sem rækju eða réðu ferðinni hjá Herjólfi. Hjá flóabátnum Baldri hefur verið önnur aðferð. Þar hafa menn notað einhverja ákvarðaða tölu, notað einhvers konar jöfnunartölu í þessu sambandi þannig að þetta er út og suður. Hjá Akraborginni hefur þetta eins og ég sagði áðan ekki verið innheimt þannig að það er auðvitað ófært að svona svona skuli vera staðið að málunum. En við í minni hluta samgn. höfum gagnrýnt álagningu þessa 25% álags á vörugjöld alveg sérstaklega allan tímann alveg frá því að þessar hugmyndir komu fram í upphafi og ég tel að það sé ekki um annað að gera fyrir okkur en að flytja brtt. við 3. umr. ef ekki verður komið til móts við okkur í þessu efni. Niðurstaðan hjá okkur í minni hlutanum varð sú að leggja til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar einfaldlega vegna þess að við höfum svo margt við það að athuga. Við teljum að það eigi að taka þetta mál og skoða það alveg upp á nýtt. Á fund nefndarinnar núna fyrir hádegið mættu forsvarsmenn Hafnasambands sveitarfélaga og þeir voru með margar athugasemdir við þetta frv. og lögðu í raun og veru til að málið yrði tekið til skoðunar upp á nýtt. Og ég held að það væri affarasælla að menn gerðu það heldur en fara að lögfesta mál sem er það mikill ágreiningur um. Ég held að það sé rétt að nefna hér til þess að rifja upp að einhverju leyti það sem menn hafa verið að setja út á í sambandi við þetta frv., þá vildi ég nefna úrdráttinn sem var gerður á þeim athugasemdum sem komu til nefndarinnar í fyrra. Það fyrsta er um breytingu á hafnaráði. Það kom fram að tilnefning fulltrúa Hafnasambands ætti að vera árlega og varamenn vantaði, hugsanlega væri valdsvið of mikið. Um hafnasamlögin komu fram mjög mismunandi skoðanir. Margir töldu hugmyndina jákvæða en aðrir að hún væri of lítið þróuð og ætti e.t.v. að tengja betur við almenna þróunaráætlun fyrir sveitarfélög á stóru svæði. Það sjónarmið kom fram að stofnun hafnasamlaga gæti rúmast innan sveitarstjórnarlaga. Forsenda væri að tengja þau við ákvæði 29. gr. um forgangsröð verkefna, þ.e. breytt vinnubrögð. Þá voru auðvitað athugasemdir við hlutafélög. Meiri hlutinn hefur reyndar fallið frá því að hafnir geti orðið að hlutafélögum en heldur inni ákvæði um það að hafnir geti tekið þátt í starfsemi sem tengist starfsemi hafnarinnar en þau tengsl þurfa samkvæmt skilgreiningunni ekki að vera önnur en að það þurfi að flytja efni eða vörur um hafnasvæðið. Það er ekki merkilegri tenging á þessari skilgreiningu en þetta. Það lá t.d. fyrir þegar verið var að tala um að hafnir gætu orðið hlutafélög að menn skilgreindu það þannig að síðan gætu þessi hlutafélög um hafnirnar tekið þátt í að reka fiskmarkaði og samkvæmt því hljóta menn að meina það enn að hafnirnar geti átt í fiskmörkuðum eða öðrum rekstri sem tengist ekki meira höfnunum en það að kaupa af höfnunum þjónustu. Um 25% álagið voru t.d. athugasemdir eins og þær að hafnirnar væru sammála um að mótmæla þessu álagi og í morgun var það ítrekað af forustumönnum Hafnasambandsins að af grundvallarástæðum væru þeir á móti þessu gjaldi. Þeir töldu að það ætti að taka upp aflagjald eða einhvers konar slíkt gjald í staðinn sem rynni þá beint til hafnanna og þær gætu ráðið sjálfar hvernig þær ráðstöfuðu þeim peningum. Þetta er auðvitað skattur og út af fyrir sig ekkert athugavert við það að menn velji einhverja leið til að skattleggja, en ég tel að þessi skattur sé mjög óheppilegur og komi mjög ójafnt niður. Ég tel einnig mjög nauðsynlegt ef menn fallast ekki á að fella hann niður að það verði gerðar þær endurbætur á innheimtunni að það sé ekki lagt nema einu sinni og það sé ekki verið að leggja þetta á starfsemi sem óeðlilegt er að leggja skatt á, t.d. flutningastarfsemi með bílum. Þessar athugasemdir um 25% álagið voru t.d. þær að það ætti ekki að nota tekjustofna hafna til skattlagningar, það ætti ekki að skylda hafnirnar til að innheimta skatta og að álagið væri byggðaskattur og hækkaði vöruverðið. Hann yki á millifærslur og treysti ekki rekstur hafnanna, hann yki á misvægi landflutninga og sjóflutninga. Síðan voru athugasemdir um að breyta þessum mismunandi styrkjum sem eru núna samkvæmt lögum úr ríkissjóði til hafnargerðar og þar var afstaðan auðvitað mismunandi af eðlilegum ástæðum. Þetta kemur misjafnlega niður eftir því hvaða höfn er um að ræða og hvaða starfsemi fer fram í viðkomandi höfnum. Almennt voru hafnarstjórnir samt á móti því að hafnsögubátar og kranar væru felldir út og bent var á að það ætti að auka styrk til ytri mannvirkja og það væri verið að hvetja til uppbyggingar hafna þar sem aðstæður væru slæmar í stað þess að innrétta hafnir sem væru hagkvæmar til uppbyggingar. Þetta voru ábendingar og t.d. var hvatt til að stefnumörkun um styrki úr ríkissjóði væri markvissari og ætti að tengjast betur ákvæði 29. gr. um að við áætlanagerðina og forgangsröðun framkvæmda skuli leggja til grundvallar mat á þörf fyrir framkvæmdir í einstökum höfnum, landshlutum og landinu í heild. Og það ætti að flokka hafnir og meta frekar þörf á uppbygging í málaflokkum eins og fiskihöfnum, flutningahöfnum og skipaviðgerðum frekar en taka afstöðu til einstakra byggingarhluta hafna. Það eru svona grundvallaratriði sem þessir aðilar hafa verið að benda á að þyrfti að fjalla betur um áður en menn gengju endanlega frá þessum hlutum. Eins og ég sagði áðan ákváðum við að flytja ekki brtt. núna við 2. umr. málsins, líka vegna þess að okkur var kunnugt um það að hv. formaður ætlaði að kalla nefndina saman á milli umræðna. Við vorum búnir að skoða brtt. þó við værum ekki búnir að taka endanlega ákvörðun um að flytja þær af ýmsu tagi og ég vil vekja athygli á því til þess að hv. þingmenn átti sig á því hvernig þetta mál liggur að frá því að málið var lagt fram til umræðu hér hafa komið fram brtt. frá meiri hlutanum. Meiri hlutinn hefur fallist á að breyta frv. Í fyrra var meiri hlutinn með 16 brtt. og núna er meiri hlutinn búinn að leggja fram 10 brtt. og er að boða fleiri og vonandi mun hann fallast á að þessar tillögur verði enn fleiri en þetta þannig að við sjáum að það er um að ræða a.m.k. hátt í 30 brtt. við frv. frá því að það var lagt fram í upphafi. Samt eru við það svona athugasemdir eins og ég var að fara hér yfir. Ég held að menn verði að gera sér vel grein fyrir því að undirbúningur þessa máls hefur ekki verið nægilega góður og þrátt fyrir það að svona margar brtt. hafi komið fram þá er ástæða til að halda að það þurfi að doka við og gefa sér betri tíma til að vinna þetta mál. Það hagar þannig til að það mun ekki valda neinum verulegum erfiðleikum einfaldlega vegna þess að þetta breytir ekki fjárhagsáætlunum að neinu marki sem liggja fyrir fyrir þetta ár. Það er t.d. búið að ákveða 25% vörugjaldið fyrir þetta ár með öðrum lögum þannig að sá tekjustofn er ekki í hættu þó að þetta frv. fari ekki í gegn núna. Þó að breyting verði á skiptingunni á prósentunni, þ.e. hve styrkirnir eru háir við einstaka hluta hafnanna, þá held ég að það væri út af fyrir sig ekki nema bara af því góða einfaldlega vegna þess að það er á þessu hinn mesti ruglingur á þessu ári og hefði verið nær að menn hefðu haldið sig við það að úthluta til hafnanna samkvæmt lögunum eins og þau liggja fyrir heldur en vera að gefa mönnum til kynna að þeir fái úthlutanir til hafnabóta samkvæmt einhverju frv. sem ekki er búið að samþykkja í hv. Alþingi. Ég vil gera þá athugasemd við 2. gr. frv. að ég tel að það sé óeðlilegt úr því að menn eru þarna með ákvæði um það að hæstv. ráðherra eigi að skipa eða megi skipa nýja menn í stjórn, það stendur hér, með leyfi forseta: ,,Samgönguráðherra skipar hafnaráð sér til ráðuneytis um hafnamál`` o.s.frv. Síðan kemur í síðari hluta greinarinnar: ,,Þrír fulltrúar eru skipaðir af samgönguráðherra, og skal einn þeirra vera starfsmaður samgrn. og er hann jafnframt formaður ráðsins og skipaður til fjögurra ára í senn. Tvo fulltrúa samgrh. skal skipa að nýju við ráðherraskipti. Þóknun til hafnaráðsmanna greiðist úr ríkissjóði.`` Ég tel að það sé óeðlilegt, úr því að ráðherra er á annað borð ætlað að skipta um eða ákveða eftir aðstæðum að hafa áfram þá sem voru fyrir í hafnaráði þegar hann tekur við sínu embætti, að hann hafi ekki áhrif á það hver er formaður ráðsins. Ég tel að úr því að menn eru með þetta ákvæði svona á annað borð þá sé langeðlilegast að ráðherra skipi bara alla sína þrjá í einu og hann hafi þá ráð á þessum þremur mönnum því að ekki síst þarf hann þá að ráða því hver er formaður ráðsins ef á annað borð er verið að gefa honum vald til þess að skipta um þegar hann tekur við starfi í sínu ráðuneyti. Við 8. gr. frv. hef ég það að athuga þrátt fyrir að búið sé að taka út þarna möguleikann á því að hafnir geti verið hlutafélög sem ég fagna vegna þess að þetta var auðvitað hið fáránlegasta mál eins og það var lagt fyrir og ég ætla ekki að fara að endurtaka umræðurnar um það. Það væri þó ástæða til að rifja það upp fyrir þingmönnum, og kannski gerir það einhver hér á eftir, hvers konar rugl þetta var, sem hér var borið á borð fyrir menn, og hefur auðvitað ekki verið sársaukalaust fyrir þá sem sömdu þetta frv. að þurfa að taka þetta hugarfóstur út úr því, því að lengi var a.m.k. á því hangið og þetta er nú búið að vera eitt af stærri ágreiningsefnunum um þetta mál. En eftir sem áður er í 8. gr. gert ráð fyrir því að hafnir geti verið hluthafar í fyrirtækjum sem tengjast starfsemi þeirra og ég segi það alveg eins og er að ég tel að Alþingi þurfi að vanda sig betur en þetta. Ég ætla að lesa til samhengis fyrir hv. þm. Það stendur eins og ég sagði áðan í 8. gr.: ,,Hafnir geta verið hluthafar í fyrirtækjum sem tengjast starfsemi þeirra.`` Í 14. gr. stendur líka: ,,Tekjum og eignum hafnarsjóðs má einungis verja í þágu hafnarinnar. Hafnarsjóðir skulu undanþegnir hvers konar sköttum til sveitarsjóða.`` Þetta þýðir með öðrum orðum að fyrirtæki, sem er undanþegið sköttum og skyldum til sveitarsjóða og fyrirtæki sem hefur þau fyrirmæli að tekjum og eignum þess eigi eingöngu að ráðstafa í þágu þess, er síðan í 2. gr. laganna gefið leyfi til þess að taka þátt í rekstri fyrirtækja, vera hluthafi í öðrum fyrirtækjum. Ég segi það alveg eins og er að þetta gengur ekki upp og mér finnst að Alþingi megi ekki setja lög sem eru með þessum hætti ósamkvæm sjálfum sér. Ég geri ekki ráð fyrir því að það verði fluttar nema fáar brtt. við 3. umr. Við sjáum ekki að það hafi mikinn tilgang. Við munum auðvitað flytja brtt. við þessi aðalatriði sem ég hef verið að nefna. Við höfðum hugsað okkur að flytja breytingartillögur sem miðuðu að því að losa þetta sérstaka vörugjald út úr frv. en það kann vel að vera að við 3. umr. verðum við að flytja brtt. sem feli í sér breytingar á sjálfu vörugjaldinu ef ekki verður samkomulag um það í nefndinni og það var m.a. það sem við vildum fá að ræða við nefndina áður en málið kæmi til 2. umr., hvort það væri ekki hægt að ná samkomulagi um að gera þessar breytingar. Einmitt þau mál sem hv. formaður var að ræða áðan um vörugjaldið og ferjusiglingarnar, hvort það væri ekki hægt að ná samkomulagi um að það færi þó alla vega inn í frv. þannig að það þyrfti þá ekki að gera brtt. um það efni, en það munum við auðvitað gera ef á þarf að halda. Síðasta mgr. í 11. gr. frv. er um aðila sem eiga mannvirkin á hafnarsvæði og er svona, með leyfi forseta: ,,Nú á annar aðili en hafnarsjóður bryggjur innan hafnarsvæðisins og skal þá greiða vörugjöld í hafnarsjóð af þeim farmi er um þá bryggju fer. Eiganda slíkrar bryggju er óheimilt að innheimta til sín vörugjöld af vörum er fara um bryggjuna nema hafnastjórn samþykki.`` Ég vil meina það að þessi satning sé í raun og veru óeðlileg. Það er ekki hægt að setja að mínu viti lög þar sem öðrum aðilanum sem á hlut að máli er gefið algert sjálfdæmi um það sem um er að ræða eins og þarna. Þarna er um að ræða not af bryggjum sem eru í eigu annarra aðila en hafnarinnar og höfninni er gefið með þessari lagasetningu algert alræðisvald yfir því hvort hún samþykkir að sá sem á mannvirki fái eitthvert endurgjald fyrir notin af þessu mannvirki. Ég tel að þetta sé mjög óeðlilegt og tel að það sé ástæða til þess að flytja við þetta brtt. við 3. umr. Við 12. gr. munum við að sjálfsögðu flytja brtt. um 25% vörugjaldið ef þannig veltur eins og ég lýsti hér áðan. Það hlýtur að vera til umhugsunar, finnst mér, fyrir meiri hlutann ef hann ætlar að hafa áfram ákvæðið inni í 8. gr. um það að hafnir geti verið hluthafar í fyrirtækjum, hvort hann þarf ekki að hugsa sig um og flytja brtt. við 14. gr. um það að tekjum hafnarsjóðs megi einungis verja í þágu hafnarinnar til þess að það verði nú samræmi í löggjöfinni. Ekki hef ég áhuga fyrir að flytja þá brtt. en ég tel að það sé vinsamleg ábending til meiri hlutans að hann reyni að hafa samræmi í því sem hann er að gera og þá eins að hafnarsjóðir verði ekki undanþegnir hvers konar sköttum til sveitarsjóða nema því aðeins að þeir séu þá alerlega fríir af annarri starfsemi en þeirri sem fer fram á vegum hafnarinnar sjálfrar. Síðan ætla ég að fara fáeinum orðum um 26. gr. frv. en hún fjallar um þessa kostnaðarskiptingu í höfnunum, hafnamannvirkjunum. Það er kannski ástæða til þess að vekja athygli þingmanna á samanburðinum sem er á þessari tillögu sem er í frv. og því sem nú er í lögunum en þessi samanburður er á bls. 15 í þessu skjali. Þar kemur fram að það eru verulegar breytingar sem þarna er verið að leggja til að gera. T.d. eru hafnargarðar og öldubrjótar hækkaðir í kostnaðarþátttöku upp í 90% úr 75%. Hafna- og innsiglingaþátttakan er jöfn og áður, 90%, siglingamerki eru hækkuð upp í 90%. Ekjuskip og ferjur er líka sett á 90%. Bryggjur og viðlegukantar er lækkað úr 75% í 60%. Uppfyllingar og umferðaræðar á hafnarsvæðum voru 75% en eiga að vera 60%. Upptökumannvirki fyrir skip er hækkað úr 40% í 60%. Það kann einhverjum þingmanni að þykja undarlegt í tengslum við þá umræðu sem hefur farið fram núna undanfarið um það að hér séu of margir aðilar að reka skipasmíðastöðvar og þjónustu við flotann, að menn skuli ætla að fara að hækka þetta framlag. Ekki ætla ég svo sem að fara að halda því fram eða taka þátt í þeirri umræðu að það sé of mikið af skipasmíðastöðvum í landinu, ég er á annarri skoðun. Ég tel að það eigi að reka allar þær skipasmíðastöðvar áfram sem eru í landinu og tel að það sé mikið meira en nóg af verkefnum fyrir þær ef þær fá eðlilega þátttöku í því að þjónusta flotann og menn hætti að fara til útlanda til þess að láta smíða og gera við skipin sín. En ég held að það sé umhugsunarefni hvort við eigum að fara að ákveða það að hækka úr 40% í 60% þátttöku ríkisins í upptökumannvirkjum. Ég tel að það sé kannski ekki alveg í takt við tímann og í sjálfu sér kannski ekki endilega heldur neitt ,,aktúelt`` í dag að gera þessa breytingu þannig að ég get fallist á það sem hefur komið fram hjá þeim sem hafa gagnrýnt þetta yfirleitt að það sé ástæða til þess að doka við og hafa þetta óbreytt þangað til menn eru búnir að fara betur yfir þetta allt saman. Það sem flestir hafa gagnrýnt mest er t.d. að það er ákveðið að hætta algjörlega að styrkja ákveðna kostnaðarþætti við rekstur hafnanna, það eru t.d. hafnarvogirnar og hafnsögubátarnir og fastir kranar til löndunar. Þetta á allt saman að falla niður. Síðan eru þrír nýir liðir þarna inni, það er að skipulag hafna og hafnasvæða skuli samkvæmt frv. vera borgað 60% og niðurrif hafnarmannvirkja líka 60%. En ég vek enn og aftur athygli á því að þeir sem hér hafa gefið umsagnir og ættu að vita um þetta gerst, þ.e. sveitarfélögin og Hafnasambandið og þeir aðilar sem hafa sent okkur umsagnir, hafa yfirleitt lagst gegn þessum breytingum og verið með miklar athugasemdir þannig að það þarf auðvitað að skoða alla þessa hluti betur. Það er eitt sem hv. formaður sagði áðan sem ég þarf að gera athugasemd við, það var að í sambandi við reglugerðirnar. Það er gert ráð fyrir því í frv. að það sé hægt að setja reglugerð um hafnir og á fundinum í morgun kom athugasemd frá þeim sem þar voru mættir til þess að ræða við okkur um þetta. Þeir bentu á að með þessu væri verið að tala um að setja eina reglugerð fyrir allar hafnir í landinu og það var gagnrýnt og talið óeðlilegt og mundi ekki vera hægt vegna mjög mismunandi starfsemi og staðhátta á hverjum stað. Formaður svaraði því og sagði það einmitt hér og það er þess vegna sem ég vek athygli á þessu máli núna í minni ræðu, að formaður sagði þá og sagði aftur núna áðan í ræðu sinni, að það hefði ekki verið hugmyndin að setja eina reglugerð. En það er í bréfi frá ráðuneytinu greinilega hugmyndin að setja eina reglugerð og ég vil, til þess að menn átti sig á því hvað er þar á ferðinni, lesa athugasemdina sem kom frá samgrn. til samgn. Í henni stendur, með leyfi forseta: ,,Nú eru í gildi alls 67 hafnarreglugerðir fyrir hverja einstaka höfn en þeim reglugerðum hefur verið breytt 40 sinnum. Á undanförnum árum hafa komið fram tillögur um að sameina þessar hafnarreglugerðir í eina og hafa sérákvæði í þeirri reglugerð um mörk einstakra hafna og önnur ákvæði um einstakar hafnir ef nauðsyn krefur. Slík sameining horfir mjög til einföldunar fyrir alla aðila. Eins og orðalag 10. gr. er nú í frv. virðist ekki vera heimilt að ganga til slíks verks og er því lagt til að opna fyrir þann möguleika.`` Þannig var það skilningur þeirra í ráðuneytinu þegar þeir sömdu uppkastið að breytingunni sem er á undan, þ.e. að 1. málsliður 10. gr. orðist svo, segir þar: ,,Ráðherra setur samkvæmt lögum þessum og fengnum tillögum eigenda hafnarreglugerð fyrir hafnir.`` Þeir voru sem sagt með þennan skilning á málinu sem gestir okkar á fundinum í morgun höfðu og voru að gagnrýna. Ég tel aftur á móti að það sé ekkert athugavert við það að reyna að setja reglugerð sem geti staðið fyrir sem flestar hafnir og mér finnst að það sé sjálfsagt að hafa það þannig í frv. að það sé hægt en síðan sé það í valdi ráðherra að velja þá aðferð að setja sérstaka reglugerð fyrir einstaka höfn ef hann telur að þannig hátti til að það sé orðið óeðlilegt og of viðamikið að taka inn ákvæði í aðalreglugerðina, sem mundi þá gilda fyrir flestar hafnir, einhver sérákvæði fyrir viðkomandi höfn sem þyrfti á sérstakri meðhöndlun að halda. Mig langar að spyrja hv. formann nefndarinnar, einfaldlega vegna þess að ég gleymdi því á fundi nefndarinnar í morgun um það sem kemur fram í athugasemdum á bls. 16, í fylgiskjali II frá fjmrn. Þar kemur fram neðst á bls. 16: ,,Ákvæðum um starfsemi Hafnabótasjóðs er einnig breytt. Hið sérstaka vörugjaldsálag er lækkað úr 25% í 20% og rennur nú til starfsemi Hafnabótasjóðs sem er ætlað að létta kostnaðarhluta hafnarsjóða og -samlaga, í stað þess að koma til hækkunar á framlagi ríkisins eins og núverandi lög kveða á um.`` Mig langar að spyrja hv. formann að því, af því að hæstv. ráðherra er ekki hér í salnum, hvernig á þessu standi. Ég hef staðið í þeirri meiningu að þarna væri verið að tala um 25% álagið sem er inni í frv. og það hefur farið fram hjá mér ef það hefur lækkað niður í 20% en í umfjöllun ráðuneytisins virðist, ef ég er ekki að misskilja málið, vera gert ráð fyrir því að það yrði á þessu veruleg lækkun ef þetta er rétt skilið sem þarna stendur. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að teygja lopann lengur um þetta mál, það kann vel að vera að ég taki til máls aftur. Það er einungis eitt mál til viðbótar sem ég vil ræða hér að lokum og það er að í brtt. meiri hlutans er ákvæði sem varðar möguleikann til að setja reglugerðir og þar ætlar meiri hlutinn að leggja til að ráðherra geti sett reglugerðir vegna breytinga á reglum um hið Evrópska efnahagssvæði. Ef minni háttar breytingar verði á reglum á hinu Evrópska efnahagssvæði þá geti ráðherra ákveðið að breyta reglugerðum í samræmi við það. Ég vil segja það, þrátt fyrir orð hv. formanns nefndarinnar um það sem hér gerðist á liðnu þingi um þetta efni, að ég man ekki betur en það hafi orðið nokkur breyting á orðalagi á því ákvæði sem sett var inn í sambandi við umfjöllun um lögin um hið Evrópska efnahagssvæði, þ.e. bandorminn um samgöngumál sem var samþykktur á síðasta þingi, frá því sem var rætt í upphafi í nefndinni þegar við í minni hlutanum tókum undir að það væri til bóta að gera þessar breytingar, þá man ég ekki betur en það hafi verið lengra og ítarlegra sem þá var til umræðu heldur en það sem að lokum kom. Ég vil samt ekki gera lítið úr því að hv. formaður leggur það til að hér verði bætt við, en ég tel að það sé miklu skýrara að gera það með svipuðum hætti og gerðist við umfjöllun um almannatryggingalögin um daginn þar sem kom upp ágreiningur á lokastigi meðferðar málsins, einmitt um þetta atriði, reglugerðarvald ráðherra. Þá varð samkomulag í nefndinni um að bæta við 66. gr. laganna um almannatryggingar þessum orðum: ,,Við greinina bætist ,,enda eigi ákvæði þeirra stoð í lögum þessum.```` Við munum flytja brtt. við 3. umr. með þessum hætti ef við náum ekki samkomulagi um orðalag á þessum hlutum á milli umræðna. Ég hef nú talað lengra mál en ég hefði annars gert en ég sagði það í upphafi ræðu minnar að vegna þess að okkur tókst ekki að fá málinu frestað og fá tækifæri til þess að fara yfir það í nefndinni betur en gert var eftir að við lukum við að tala við þá sem kallaðir voru á fund nefndarinnar og eftir að komin voru upp ný mál til umfjöllunar í tengslum við þetta mál, þá hef ég sem sagt talið mig þurfa að koma því á framfæri sem ég hef gert og hefur því miður ekki verið nægilega skipulega fram sett, einfaldlega vegna þess að ég hafði engan tíma til þess að undirbúa mig undir þessa umræðu eftir að fundi lauk í nefndinni í morgun. Ég hafði vonast til þess og talið að það væru nokkur rök til að gera ráð fyrir því að við fengjum betri umfjöllun í nefndinni en komið var vegna þess hvernig málin lágu þá fyrir.

Virðulegi forseti. Það er aðeins tvennt sem ég vil nefna af því sem kom fram í máli hv. frsm. minni hlutans. Í fyrsta lagi varðandi hlutafélög eða fyrirtæki sem hafnarsjóðir kunna að vera aðilar að. Það hefur auðvitað margkomið fram að slík fyrirtæki eru skattlögð í samræmi við það sem gerist um önnur slík fyrirtæki þrátt fyrir ákvæði sem eru um skattfrelsi hafnarsjóðanna sjálfra. Hitt atriðið varðar 9. brtt. um heimildir ráðherra til þess að setja reglugerð. Ég skýrði þetta áðan og tel að þær skýringar hafi verið fullnægjandi og þessi ákvæði séu fullnægjandi til þess að þjóna því sameiginlega sjónarmiði okkar að veita ekki slíkar opnar heimildir til reglugerðar ef EES-samningnum verður breytt. Það segir að vísu í bráðabirgðaákvæðinu, ef um einhverjar verulegar breytingar er að ræða. Það er auðvitað margt að því er snertir samgöngumál í þessum samningi sem ekki kemur við okkur Íslendinga og þó að reglugerðum væri breytt að því er lúti að slíkum ákvæðum þá tel ég ekki neina ástæðu til þess að það fari fyrir Alþingi ef það kemur ekkert við okkar hagsmuni á einn eða annan máta. En með tilliti til orða hv. þm. þá vil ég gjarnan bjóðast til þess að kalla þessa tillögu til baka til 3. umr. því ég hygg að það sé vilji okkar allra að þarna liggi alveg ljóst fyrir að okkar sameiginlega markmiði sé náð. Ég tel að það væri vel hægt að hugsa sér að það orðalag verði tekið upp sem hv. þm. nefndi, enda væri þá líka tekin upp tilvitnun í lögin um breytingu á lagaákvæði er varðar samgöngumál vegna aðildar að Evrópska efnahagssvæðinu.

Hæstv. forseti. Ég fagna því og ég tel að þetta sé mjög vel ásættanlegt það sem hv. formaður nefndarinnar var að tala um áðan og ég býst við að það verði engin fyrirstaða frá hendi minni hlutans í því að koma þessu fyrir með þeim hætti sem hann nefndi. Um hlutafélögin vil ég segja það að auðvitað efast ég ekkert um að þau verða skattlögð með eðlilegum hætti, það er ekki um það að ræða. Gagnrýni okkar beinist að því að hafnir sem sérstakar stofnanir eru undanþegnar sköttum og skyldum og fá framlög frá ríkinu til framkvæmda, en síðan geti þessi fyrirtæki, þ.e. hafnirnar, í krafti síns styrks og hann getur orðið býsna mikill sem fyrirtækis ef menn fara að beita þeim sem slíkum --- mér er kunnugt um það að sumir hafnarsjóðir eru mjög sterkir fjárhagslega og ég tel að það sé ekki eðlilegt að þeir geti með peningum eða styrk sem þeir hafa fengið vegna framlaga ríkisins --- í samkeppni milli fyrirtækja með þeim hætti að leggja hlutafé til fyrirtækja sem standa í samkeppni á vinnumarkaðinum. Það er það sem ég er að gagnrýna og ég tel að það sé mjög vandasamt að finna einhverjar millileiðir í þessu sem hægt er að halda utan um.

Hæstv. forseti. Þetta mál hefur fengið allítarlega umræðu á hinu háa Alþingi og verið rætt nokkrum sinnum og mér sýnist á þeim brtt. sem hér liggja fyrir og þeim umræðum sem fylgja í kjölfarið að hv. samgn. hafi vandað til umfjöllunar sinnar um málið líka. Það er aðeins um 8. gr. frv. sem ég vildi hafa örstutt mál og kannski frekar spyrjast fyrir um. Í 8. gr. er m.a. kveðið á um heimild til hæstv. ráðherra um að mynda hafnasamlög nokkurra hafna og um rekstur og þar sem landfræðileg skilyrði eru fyrir hendi. Það er orðalagið sem mig langar til að spyrjast fyrir um hvað táknar. Það segir svo orðrétt, með leyfi forseta, í 8. gr.: ,,Ráðherra skal ákveða með reglugerð að höfðu samráði við eigendur viðkomandi hafna að mynduð verði hafnarsamlög um rekstur þeirra þar sem landfræðileg skilyrði eru fyrir hendi.`` Það er í raun eitt orð sem stingur í stúf en það er orðið ,,samráð``. Þýðir þetta orð það sama og samþykki? Þær eru ekki ókunnar umræður hér á hinu háa Alþingi hvað þetta hugtak þýðir í raun og veru og hvaða þýðingu það hefur, þess vegna skiptir mjög miklu máli að hér liggi fyrir mjög skýrar yfirlýsingar um hvað hér býr að baki. Táknar samráð t.d. það að það sé nóg að halda einn fund með fulltrúum viðkomandi hafna og síðan sé ráðherra frjálst og heimilt samkvæmt þessum lögum að stofna hafnarsamlög þó svo kunni að vera að ein eða fleiri hafnarstjórnir séu því andvígar? Að hér séum við að veita ráðherra heimild til þess að stofna hafnasamlög gegn vilja viðkomandi hafnarstjórna. Nú veit ég að núverandi hæstv. samgrh. mundi aldrei slíkt gjöra, hann mundi aldrei ganga gegn vilja hafnarstjórna í svo viðkvæmu máli sem þessu. Alla vega þekki ég hæstv. núv. samgrh. af slíku og treysti honum fullkomlega að fara með slíka heimild. En það munu hugsanlega aðrir einstaklingar ganga í sporin hans og fjalla um þessa heimild. Það er aldrei að vita nema þá kunni að verða gripið til annarra ráða og þess vegna er mjög mikilvægt að það liggi fyrir mjög skýr túlkun að baki. Ef einhver vafi er á þá tel ég afar mikilvægt að hv. samgn. kanni það gaumgæfilega hvort það eigi að skipta um orð og segja samþykki í staðinn fyrir samráð þannig að enginn vafi leiki á hver réttur og heimild hæstv. ráðherra er og hver réttur hafnarstjórnanna er. Þetta er afar viðkvæmt mál og ég trúi því ekki að hið háa Alþingi ætli að gefa ráðherra heimild til þess að sameina hafnir með handafli. Ég treysti mér ekki til þess og ég trúi að það sé ekki viljinn að baki þessa orðalags. Ég vildi vekja á þessu athygli við 2. umr. málsins. Ég gerði það við 1. umr. þegar þetta mál var fyrst lagt fram á 116. löggjafarþinginu. Þá urðu hér allmiklar og snarpar umræður um málið og kann að vera að þessi athugasemd hafi ekki komist til skila í nefndinni en ég legg afar mikla áherslu á að hér séu mál skýrð mjög gaumgæfilega og við vitum hvað við erum að gera.

Hæstv. forseti. Það má segja að það sé gott að þessi fyrirspurn hefur komið fram til að taka af tvímæli um það hvað felist í 8. gr. að þessu leyti. Eins og fram kemur í inngangi greinargerðar segir að nefndin, sú er samdi frv., telji eðlilegt að ríkisvaldið stuðli að sínu leyti að því að hafnasamlög verði mynduð, m.a. með gerð sérstakra framkvæmdaáætlana fyrir hvert einstakt hafnasamlag og betri fyrirgreiðslu varðandi ríkisframlög til framkvæmda en einstakar hafnir innan samlaganna gætu annars vænst. Þarna er almennt verið að tala um þá stefnu að það beri að reyna að stuðla að því að hafnir vinni saman og greiða fyrir slíkri samvinnu þar sem það gerir hvort tveggja í senn að draga úr stofnkostnaði og rekstrarkostnaði hafna eins og skýrt dæmi er um á Eyjafjarðarsvæðinu þar sem fyrsta hafnasamlagið var stofnað. Í mínum huga er það alveg ljóst að í þessum orðum felst að ekki geti komið til hafnasamlags nema öll þau sveitarfélög og þeir hafnarsjóðir sem að slíku samlagi standa séu því samþykkir. Á hinn bóginn tel ég nauðsynlegt að orðalagið sé ákveðið til að kveða upp úr um það að ráðherra hafi gagnvart Alþingi heimild til að skuldbinda sig í sambandi við stofnun hafnasamlaga með eðlilegum hætti og innan ramma fjárlaga.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. samgrh. Hún tekur af öll tvímæli um það að hér heitir samráð það sama og samþykki, að hið háa Alþingi veiti hæstv. samgrh. heimild til þess að mynda hafnasamlög en þá verði að liggja óskorað samþykki allra viðkomandi hafnarstjórna fyrir áður en slíkt hafnasamlag er stofnað. Að hugtakið ,,samráð`` þýði samþykki í þessu tilfelli. Og ég þakka aftur hæstv. samgrh. að taka af öll tvímæli um þetta. Ég get tekið undir orð hans um það að mjög víða geta hafnasamlög komið að góðu gagni en það er mjög mkilvægt að frumkvæðið að slíkum hafnasamlögum eigi sér stað í heimabyggð en miðstjórnarkerfið hér í Reykjavík komi ekki til með að hafa frumkvæði fyrst og fremst og ráða síðan úrslitum jafnvel gegn vilja hafnarstjórnanna um hvort hafnasamlag verði stofnað eður ei. Þetta tel ég afar mikilvægt og þetta er líka viðkvæmt þannig að frumkvæðið liggi í heimabyggð. Þess vegna er svo mikilvægt að þetta liggi núna fyrir að hafnarstjórnirnar allar verða að samþykkja myndun slíks hafnasamfélags.

Virðulegi forseti. Frsm. minni hluta samgn. rakti hér rækilega ýmis atriði sem við í minni hlutanum í samgn. höfum haft við þetta frv. að athuga alveg frá því að það var fyrst lagt fram til skoðunar á þinginu 1991--1992. Þá var það reyndar ekkert rætt en um það hefur verið fjallað frá því á 116. löggjafarþingi. Við teljum enn að frv. þarfnist miklu betri skoðunar en hefur komið fram. Það var einnig rakið í máli hv. frsm. Jóhanns Ársælssonar að það væru komnar fram allmargar brtt. frá því að frv. fyrst hóf sína göngu hér. Þó að fyrstu 16 brtt. sem komu fram á löggjafarþinginu í fyrra og fylgja sem skýringar með því frv. sem lagt var fram í haust hafi að mörgu leyti verið orðalagsbreytingar þá eru þær líka efnisbreytingar. Þær breytingartillögur sem eru lagðar fram núna eru í raun og veru eingöngu efnisbreytngar. Í því sambandi vil ég minna á að það var mikil áhersla lögð á það við lok þings í fyrravor að þessu frv. yrði lokið og það fengi stimpil á þinginu sem lög frá Alþingi og talið að það væri orðið alveg nægilega gott til að vera samþykkt sem lög frá Alþingi. Síðan hefur komið í ljós í meðförum samgn. frá því í haust að nú eru komnar fram 10 brtt. sem eru efnislegar brtt. og hv. formaður nefndarinnar hefur boðað nokkrar í viðbót. Þetta sýnir í hnotskurn að frv. er alls ekki nógu gott enn til þess að hljóta staðfestingu sem lög frá Alþingi. Það er búið að vinna eftir þeim lögum sem í gildi eru a.m.k. sl. 10 ár, frá 1984, með nokkrum breytingum síðan. Er raunar sagt í athugasemdum með frv. að ekki sé verið að gera neitt veigamiklar breytingar á lögunum með frv. heldur sé verið að sníða af ýmsa agnúa og breyta kostnaðarþátttöku ríkissjóðs, gefa heimild til þess að hafnir geti verið þátttakendur í hlutafélögum um annan rekstur og verið að festa í sessi 25% vörugjaldið og gefa fyrirheit um hafnasamlög. Þetta eru í raun veigamestu breytingarnar. Við skulum aðeins skoða þær breytingar sem á að fara að gera. Í fyrsta lagi að stofna hafnasamlög. Það er auðvitað ekki svo stórt mál að það þurfi lagabálk til þess að gera það. Það er hægt að gera, eins og kom fram í máli hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar, að það þyrfti fyrst og fremst að vera samkomulag um það heima fyrir að hafnir vildu ganga til stofnunar hafnasamlags og ég hygg að ekki hefði þurft að búa til nýtt frv. þess vegna. Í öðru lagi er verið að breyta mjög kostnaðarþátttöku ríkissjóðs í byggingu hafnarmannvirkja og ég held að það sé engan veginn til að sníða af agnúa á lögunum eins og þau eru í dag. Samkvæmt þeirri skilgreiningu sem sýnd er á fskj. II með frv. er fyrst og fremst verið að breyta því þannig að það sem kallað er náttúruaðstæður hafi í dag hærri styrkhæfni. Þær hafi 90% framlag frá ríkinu í stað þess að vera hæst með áður 75% styrkhæfni. En það sem þeir kalla rekstraraðstæður, og þar er fyrst og fremst átt við innri hafnirnar, lækkar í flestum tilfellum úr 75% í 60% framlag. Það hefur komið fram allmikil gagnrýni frá hafnarstjórnum og hafnarnefndum sveitarfélaga einmitt á þessa breytingu. Ef áætlunin hefur verið sú með þessu frv. að stefna að því að ríkið taki eitthvað minni þátt í þessum framkvæmdum í samræmi við það sem núv. ríkisstjórn hefur sett sér að reyna að lækka útgjöld ríkissjóðs, þá sýnist mér að þessar áætlanir gangi þvert á það. Með því að hækka framlög við það sem kallað er hér náttúruaðstæður, þ.e. ytri mannvirki, hafnargarðar, siglingamerki, dýpkanir o.fl., þá er fyrst og fremst verið að --- ég vildi segja örva til þess að hafnarstjórnir leiti eftir því að fara í slíkar framkvæmdir sem eru með svo háa styrkhæfni. Nú held ég að við verðum að viðurkenna það á Íslandi að við séum komin með nokkuð mikið af höfnum. Lega landsins og okkar atvinnuvegir útheimta það auðvitað að við höfum góðar hafnir. En er ástæða til þess með breytingu á stofnframlagi ríkisins að hvetja til þess að farið verði í gerð fleiri hafna og styrkja meira þær framkvæmdir þar sem styrkhæfnin er meiri, t.d. ytri hafnirnar? Það hlýtur að örva að farið sé í óhagkvæmar framkvæmdir sem eru mjög dýrar. Það er oft og tíðum mjög dýrt að vinna ytri hafnarmannvirki. Ég held að þetta markmið náist engan veginn. Og ef við skoðum það út frá stöðu hafnarnefnda og sveitarfélaganna þá finnst mér þetta vera alveg þveröfugt. Vegna þess að oft og tíðum eiga sveitarfélög og hafnarnefndir eftir að vinna ýmislegt sem kemur til með að flokkast undir innri hafnir og eiga þá samkvæmt þessu frv. að taka á sig meira við það og það getur gert þeim mjög erfitt fyrir. Sérstaklega finnst mér einkennilegt að hér skuli vera lækkað framlag til mengunarbúnaðar í höfnum. Styrkhlutfall búnaðar til mengunar og slysavarna er lækkað úr 75% í 60%. Það finnst mér vera mjög sérkennileg aðstaða ekki hvað síst á þessum tímum þegar mengunarslys í sjó hafa heldur aukist en hitt og með því nauðsynlegasta að slíkar varnir séu fyrir hendi í höfnum. Eins og ég sagði í upphafi þá finnst mér vanta að fara betur í þá vinnu sem ætti að koma fram í nýju frv. til hafnalaga. Það er ekki verið að fara inn á neinar nýjar brautir nema í sambandi við kostnaðarskiptingu og hafnasamlög reyndar líka en ekki verið að fara inn á nýjar brautir og setja upp eitthvert heildarskipulag á höfnum landsins, flokka þær t.d. niður vegna þess að hlutverk þeirra er mjög mismunandi og þær eru mjög mismunandi stórar. Það eru fiskihafnir. Það eru sérstakar vöruhafnir, smábátahafnir og hvað við viljum telja upp. Ég teldi mjög eðlilegt að byrja á því að flokka hafnirnar eitthvað niður með tilliti til þess hvaða hlutverki þær gegna. Mér finnst einnig hafa vantað í undirbúningsvinnuna við frv. að hafa yfirlit yfir framkvæmdir síðustu ára og með tilliti til þess hverju þær hafa skilað í tekjum til viðkomandi hafnarstjórna og hafnarnefnda. Hverju það hefur skilað til sveitarfélagsins og einnig hvaða áhrif það hefur haft á atvinnumöguleika viðkomandi sveitarfélaga. Mér finnst alveg nauðsynlegt að skoða það líka til þess að vita hvar við stöndum og setja sér síðan eitthvert markmið með heildarskipulag á höfnum og flokka þær niður eftir stærð, notkun og hlutverki. Það fara miklir fjármunir í hafnir hér á landi eins og ég sagði áðan. Staðhættir okkar, lega landsins og okkar atvinnuvegir hafa útheimt að mikið fjármagni fari af hálfu ríkisins til þessa málaflokks. Það fara í kringum 830 millj. kr., þó að ég sé ekki með fjárlögin hérna hjá mér, í þetta á yfirstandandi ári fyrir utan ýmsar lántökur sem eru til viðbótar. Það er því allmikil fjárhæð sem fer í þetta og alveg nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því hvernig hún skilar sér best og hvernig hún vinnur að þeirri uppbyggingu sem við viljum að gerð sé. Ég óttast það t.d. að með því að breyta þessari kostnaðarskiptingu þar sem farið er í hærri styrkveitingu til ytri hafna muni geta kallað á það að enn fleiri óski eftir því að koma upp ytri hafnargörðum. Það eru mjög dýrar framkvæmdir en ef það er styrkt með hærra framlagi en verið hefur mun það frekar kalla á að fara í þær framkvæmdir. Það er einu sinni tilhneiging til þess ef ríkisstyrkurinn er hærri. Hér hefur mjög verið gagnrýnt þetta 25% viðbótarvörugjald á vörugjald í höfnum og raunar búið að gera mjög vel grein fyrir því hér. Það er rétt að spyrja í framhaldi af því hvort menn hafa gert sér grein fyrir því í sambandi við það 25% vörugjald sem nú á að bætast ofan á gjaldstofn vörugjalda í höfnum hverjir bera skaðann af því ef gjaldið innheimtist ekki. Nú getur verið búið að leggja gjaldið á samkvæmt þeirri umferð sem er um höfnina og þeim flutningum sem þar fara um og gera skil á því til Hafnabótasjóðs. Svo getur komið upp sú staða að það fyrirtæki sem átti að greiða 25% gjaldið geti það ekki eða gjaldið náist ekki af einhverjum ástæðum. Það er þá hægt að velta því fyrir sér hvort Hafnabótasjóður muni endurgreiða þetta gjald. Eða hvernig fer með það? Það er líka alveg nauðsynlegt að halda því til haga að hér er verið að leggja á byggðaskatt. Hér er verið að leggja á margfeldisskatt. Þegar við vorum að ræða síðustu fjárlög fyrir jólin var nokkuð rætt um landsbyggðarskatt sem verið var að leggja á þá landsmenn sem byggju lengst í burtu frá höfuðborginni og þyrftu að sækja ýmsa þjónustu til höfuðborgarinnar. Það var rætt um þetta í sambandi við að setja virðisaukaskatt á innanlandsfargjöld. Menn sáu það með umræðu og ýmsum athugunum að þetta var mjög svo óréttlátur skattur. Í umræðum var hann felldur niður þannig að það kom ekki til framkvæmda að leggja þennan landsbyggðarskatt á innanlandsflugið. En mér sýnist að þarna sé einmitt verið að leggja á landsbyggðarskatt. Þarna er verið að leggja skatt á þá flutninga sem landsbyggðin þarf að fá til sín og það eru dæmi um það að þetta 25% gjald getur verið lagt á allt að þrisvar og kannski oftar ef ekki fæst leiðrétting á því að ferjurnar eigi nú að fara að greiða þetta líka bæði við lestun og losun á bílunum. Þetta er svo sannarlega landsbyggðarskattur líka sem ekki hvað síst verður til að hækka vöruverð úti á landi. Raunar hefur þessi gagnrýni iðulega komið fram frá því að fyrst var byrjað að ræða um þetta 25% vörugjald sem tekjuauka fyrir ríkissjóð eins og það var fyrst. Hér er það raunar orðinn tekjustofn fyrir Hafnabótasjóð. Ég held að þetta þyrfti að endurskoða upp á nýtt og leggja það niður fyrir sér a.m.k., eins og lögmenn segja stundum, til vara ef haldið verður til streitu þessu 25% vörugjaldi að það sé ekki lagt nema einu sinni á sömu vöruna. Annað í sambandi við breytta greiðsluþátttöku ríkissjóðs til hafnarmannvirkja. Sérstaklega minni sveitarfélögin hafa gagnrýnt það mjög að nú skuli vera tekin út 40% styrkveiting samkvæmt gildandi lögum til hafnarvoga, hafnsögubáta og fastra krana til löndunar. En þetta er samkvæmt núgildandi lögum 40% styrkhæft en á samkvæmt frv. ekki að vera það lengur. Þess er vert að minnast í því sambandi að ríkið leggur þær skyldur á hafnir landsins að eiga og reka hafnarvogir. Það er oft á tíðum dýr póstur sérstaklega hjá minni höfnum að hafa þær vogir sem þær reka í sæmilegu ástandi og að sjá til þess að þær svari þeim kröfum sem gerðar eru. Mér finnst það skjóta mjög skökku við þar sem ríkið er að leggja þessar skyldur á hafnir landsins að eiga og reka hafnarvogir að nú skuli eiga að fella algerlega niður þátttöku ríkisins í því að koma því upp. Á þetta hefur verið mjög mikið bent sérstaklega frá minni höfnum í landinu. Ég hef ekki hugsað mér að lengja þessa umræðu mjög. Ég held að við séum búin að koma á framfæri því sem okkur finnst sérstaklega athugavert við frv. Ég held að það sé mjög margt enn þá sem þyrfti að skoða. Eins og það að hafnir geti verið þátttakendur í hlutafélögum sem tengjast rekstri þeirra. Það hefur engan veginn fengist skilgreint. Fiskmarkaðir hafa verið nefndir í athugasemdum með frv. og komið fram í umræðum í samgöngunefnd líka. En það hefur í raun og veru ekki verið skilgreint nægilega og það getur verið spurning hvað er átt við. Hvaða fyrirtæki mundu falla undir það? Eru það ekki bara öll fyrirtæki sem að einhverju leyti gætu nýtt sér höfnina á einhvern hátt, eins og olíufélög eða skipafélög? Það getur verið miklu fleira en fiskmarkaðir þó að þeir séu nefndir í athugasemdum. Það er mjög vafasamt að ætla höfnum að fara að taka þátt í hlutafélögum því að hafnirnar eru byggðar upp fyrir opinbert framlag og það hlýtur að koma til þess að það stangist á við samkeppnislög þar sem samkeppnisaðstaða fyrirtækja á að vera sem jöfnust, a.m.k. byggjast á réttlæti. En það getur varla gert það ef hafnir sem eru byggðar fyrir opinber framlög geta síðan verið þátttakendur í hlutafélögum um annan rekstur sem er svo í samkeppni við einhver önnur fyrirtæki. Mér fannst það athyglisvert að áðan kom einn stjórnarliði og spurði um skýringar á þessu frv. Það bendir enn og aftur til þess að ekki sé búið að vinna frv. nægilega vel. Það hefði, eins og ég sagði í upphafi, þurft rækilegrar endurskoðunar við og raunverulega að semja alveg nýtt frv. sem hefði önnur markmið en þetta. Þess vegna líka leggjum við í minni hluta samgn. til að frv. sé vísað til ríkisstjórnarinnar og það verði endurskoðað. Það liggur ekkert á að samþykkja það nú. Að síðustu þá vil ég geta um, ég veit ekki hvort ég á að segja fáránleikann í þessu öllu saman, að við afgreiðslu fjárlaga fyrir yfirstandandi ár var skipting fjármuna til hafna miðuð við þetta frv. sem við erum að ræða hér, frv. sem ekki er orðið að lögum. Það er ekki skipt í fjárlögum eftir lögunum eins og þau gilda í dag heldur eftir frv. sem enn þá er verið að smíða.

Herra forseti. Ég verð að taka það fram í upphafi að ég var eiginlega hissa á því eftir því sem leið á ræðu hv. þm. hversu jákvæð hún var miðað við það sem venjan er til ef ég flyt hér frv. og virtist mér sem það væri kannski einhver stafur nýtilegur í frv. eftir ræðuna. Mér finnst í fyrsta lagi athyglisvert að þingmaður Vestfirðinga skuli amast við því að ríkisvaldið skuli koma duglega til móts við þær hafnir sem þurfa á ytri hafnarmannvirkjum að halda. Það er svo að ég er hér með skýrslu samgrh. um hafnarframkvæmdir fyrir árið 1992. Þar er talað um að lokið hafi verið við byggingu fyrsta áfanga brimvarnargarðs við Brjót. Verkið var boðið út í árslok 1991 og þá var samið við lægstbjóðanda, Gunnar og Guðmund. Verkið hófst í maí og því lauk í nóvember. Samtals voru fluttir í garðinn 82 þús. rúmmetrar af grjóti og kjarna auk þess var framleitt grjótefni á lager um 43 rúmmetrar. Framkvæmdakostnaður var 96,2 millj. kr. Ég veit ekki hvort hv. þm. er það kunnugt en skýringin á því hversu rík áhersla hefur verið lögð á hafnarframkvæmdir er einmitt aðstæður eins og í Bolungarvík til þess að koma til móts við þá sjósóknara sem þar eru. Miklir baráttumenn fyrir þessu viðhorfi hér á Alþingi voru menn eins og Sigurður Bjarnason, menn eins og Gísli Jónsson, sem kenndur var við Bíldudal og jafnvel Hannibal. Þannig að þetta er alls ekki nýtt af nálinni heldur hefur þetta verið talið myndarlegt af hálfu alþingismanna að koma til móts við duglega sjósóknara að þessu leyti til að draga úr slysahættu og til að örva byggð út á landi. Ég vil gera þessa athugasemd við þetta sérstaka gagnrýnisatriði hv. þm. þar sem nýbúið er að halda veglega veislu og fagna því sérstaklega í Bolungarvík að ytri hafnarmannvirkjum þar skuli lokið.

Virðulegi forseti. Ekki fannst mér fara mikið fyrir þessu andsvari hjá hæstv. samgrh. að þurfa að fara að minna á hafnargarðinn í Bolungarvík. Ég sagði ekki í minni ræðu að ég væri að telja það eftir sem gert hefði verið eða að það ætti að fara að leggja niður þær hafnir sem hingað til hafa verið úrskurðaðar nauðsynlegar um landið og það á ekki hvað síst við á Vestfjörðum. En ég benti á það að með því að auka styrkhæfni til ytri hafnarmannvirkja væri hætta á því að menn mundu jafnvel fara út í gerð nýrra hafna. Ekki þarf að skilja það svo að ég sé að segja að það þurfi ekki að halda við þeim höfnum sem hingað til hafa sinnt sínu hlutverki og verið nauðsynlegar og ekki síst við aðstæður eins og í Bolungarvík. En hitt er annað mál að það þarf að skoða þessi mál alveg að nýju. Það á ekkert síður við á Vestfjörðum en annars staðar.

Herra forseti. Þótt 75% hafi staðið áður í lögum og standi í núgildandi lögum um ytri hafnarmannvirki þá hefur í flestum tilvikum verið svo að Hafnabótasjóður hefur bætt við 15% sem vantar upp á 90% þannig að í raun hefur það í flestum tilvikum verið 90%. Það sem hins vegar vakti athygli mína var afstaða hv. þm. Vestfirðinga að hafa áhyggjur af því að ráðist yrði í ytri hafnarmannvirki á því sama ári og myndarlega hefur verið staðið að slíku verki á Bolungarvík. Ég vil líka vekja athygli á því að þeir hv. þm. sem hér hafa talað og virðast vera mjög afturhaldssamir í samgöngumálum út frá ræðum þeirra og raunar oft endranær eru á móti öllum breytingum ekki vegna þess að þeir beri það fyrir sig að þær leiði til óhagræðis heldur af öðrum ástæðum.  Í öðru lagi vekur það athygli mína um þingmann Vestfjarða að hann skuli amast við vörugjaldinu. Á Ísafirði er höfnin mjög illa farin, hefur verið vanrækt. Það er gert ráð fyrir því á árunum 1993--1996 samkvæmt þeirri fjárveitingaþörf sem ég er hér með að til þess verkefnis verði varið 189 millj. kr. Svo er um ýmsar aðrar framkvæmdir úti á landi. Vörugjaldið er ekki sérstakur skattur á landsbyggðarmenn heldur er hann þess eðlis að það er verið að leggja álögur á þjóðina alla til að byggja upp hafnarmannvirki úti á landi.

Þú skilur ekki frv.

Þetta veit Stefán Guðmundsson hv. þm. fullvel og er næsta undarlegt ef hann er að reyna að draga fjöður yfir það. Þegar menn eru að tala í þessum anda þá eru þeir á móti því að teknanna sé aflað en ætla eigi að síður að eyða peningum.

Virðulegi forseti. Mér heyrist að hæstv. ráðherra skilji ekki almennilega þetta 25% álag sem við höfum verið að gagnrýna á vörugjöld. Við vorum ekki að tala um hin almennu vörugjöld heldur 25% álagið á vörugjöld sem gert er að tekjustofni fyrir ríkissjóð. Í þessu tilfelli á það að renna til Hafnabótasjóðs. En þetta 25% álag fer ekkert beint til hafnarinnar. Það fer t.d. ekki beint til Ísafjarðarhafnar til framkvæmda þar þó hæstv. ráðherra hafi verið að þylja upp einhverjar framkvæmdir sem þar eiga að fara fram. Það er alger misskilningur. Það fer ekki beint inn til þeirrar hafnar. Þannig að þarna virðist hæstv. ráðherra ekki vita um hvað hann er að tala.