Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var borið fram í Nd. af heilbr.- og félmn. þar samkv. ósk heilbrigðismálaráðherra. Er það landlæknir, sem hefur samið frv. Efni frv. er það, að gjald það, sem skip greiði fyrir sóttvarnareftirlit, hækki fyrir skip, sem ekki ná 60 smálestum, í 40 krónur, fyrir þau, sem eru frá 60 upp að 100 smálestum, 60 krónur, og 100 krónur af skipum, sem eru yfir 100 smálestir, auk kostnaðar við flutning sóttgæzlumanns út í skipið. Gjöld þessi eiga að renna í sóttvarnarsjóð, sem er ætlað að standa undir byggingu og rekstri sóttvarnarhúsa. Nefndin athugaði frv. og er sammála um að leggja til, að það verði samþ. eins og það barst frá Nd. - Um þetta voru allir nm. sammála, en hv. 10. landsk. var ekki viðstaddur, er frv. var afgr., en ekki er kunnugt um, að hann hafi neitt við það að athuga.



Herra forseti. Á þskj. 79 er borið fram frv. í Nd. af hv. þm. N-Ísf. Efni þess er um heimild til að virkja Fossá í Hólshreppi í Norður-Ísafjarðarsýslu til raforkuvinnslu í allt að 700 hestafla orkuveri og leggja þaðan aðalorkuveitu til Bolungavíkur. - Þetta frv. er eins byggt upp og önnur frv. En frv. hefur tekið breytingum í Nd., og er m.a. bætt við ákvæði um að virkja „allt að 700 hestafla“ orkuver í Fossá og auk þess að virkja Grímsá í Skriðdal í Suður-Múlasýslu til raforkuvinnslu í allt að 750 hestafla orkuveri fyrir Egilsstaði, Eiða og nágrenni. 2. gr. fjallar um, að ríkisstj. heimilist að . taka lán fyrir hönd ríkissjóðs eða ábyrgjast lán, sem rafmagnsveitur ríkisins taka, að upphæð allt að 5 millj. króna, til greiðslu stofnkostnaðar þeirra mannvirkja, sem um getur í 1. gr. Af þeirri upphæð má taka sem lán úr raforkusjóði skv. 1. lið 35. gr. raforkulaganna allt að 1,6 millj. króna, þó eigi meira en sem nemur 1/3 hluta af stofnkostnaði mannvírkjanna. Þetta mál var sent til raforkumálastjóra, og er umsögn hans um þetta mál á þskj. 279. Þar bendir hann á, að ekki sé heppilegt að fara inn á þessa braut, að ríkið taki að sér að virkja smærri virkjanir, er það hlutverk sjálfra héraðanna. Það er annað með stórar virkjanir, eins og Sogið og Laxá, en annað ætti að vera verk héraðanna. Raforkumálastj. varaði við þessari braut. Iðnn. þessarar d. hefði getað fallizt á þetta, ef með því hefði verið farið inn á nýja leið, en það er ekki gert, heldur er farið inn á þá braut, sem raforkumálastjóri varaði við. Hér er farið fram á aðstoð við smávirkjanir, og er það engan veginn verjandi að neita nú þessum héruðum um sams konar hlunnindi og sjálfsagt hefur þótt að veita öðrum héruðum. Hér er ekki farið inn á nýja braut, heldur þá braut, sem Alþingi fór inn á 1947 og mátti þá vita, að yrði haldið lengra inn á. Ef frv. verður ekki samþ., þá mundu þessi héruð ekki fá rafmagn um óákveðinn tíma. Þess vegna hefur iðnn, þessarar d. lagt til, að frv. verði samþ. óbreytt frá því, sem það liggur nú fyrir. Það er á valdi hæstv. ríkisstj., hvenær hægt er að byrja á verkinu, og ekki er hægt að byrja á því fyrr en nægilegt fé er fyrir hendi og verður ekki byrjað á verkinu fyrr en viturlegt þykir. Ætla ég ekki að fjölyrða þetta meira. Málið liggur skýrt fyrir, og vænti ég þess, að Alþingi samþykki frv. eins og það nú er.



Herra forseti. Ég fagna því, að iðnn. skuli hafa einróma mælt með þessu frv. og vænti þess, að deildin samþykki það. Málið er skýrt í fskj. En ég vil benda á örfá atriði. Það eru allmörg ár síðan virkjun hófst á Reiðhjalla hjá Bolungavík, eða á árunum 1920–1930. Fóru þá vatnsmælingar fram þar, og var sýnt, að hægt var að virkja um 700 kílówött. Mannvirki það, sem nú er komið, er hluti af stíflu og var kostnaður þá þúsundir króna. Ég hef séð staðinn og býst við, að nú mundi það kosta nokkur hundruð þús. króna. Ég get ekki ímyndað mér annað en að þessi virkjun sé örugg, miðað við kynni mín af öðrum virkjunum. Fallið er ágætt, er fallhæðin á þriðja hundrað metrar. Augljós er þörfin fyrir raforku í Bolungavík. Þetta er fiskiþorp, og hefur verið komið upp fiskiðnaðarmannvirkjum, frystihúsi og fiskimjölsverksmiðju. En öryggi slíkra staða er hvergi nærri fullnægjandi fyrir svo þýðingarmikinn atvinnurekstur sem þarna er um að ræða. T.d. var Bolungavík meira og minna rafmagnslaus núna um jólin, þorpið í myrkri og nokkur hætta á, að verðmæti, sem geymd voru í hraðfrystihúsinu, yrðu fyrir skemmdum. Vélarnar í rafstöðinni eru nokkurra ára gamlar, og erfitt að fá varahluti til þeirra, og það er allískyggilegt fyrir þessi sjávarþorp, sem svo mikið eiga undir rafmagninu, ef varahlutir í aflvélarnar verða ófáanlegir. Mér varð sérstaklega ljós sú hætta, sem vofir yfir þessum þorpum, þegar ég kom til Bolungavíkur og vélarnar þar höfðu ekki getað starfað í nokkra daga. Verðið á rafmagninu í Bolungavík og sjávarþorpunum á Vestfjörðum - og þannig mun vera víðar, þar sem raforka er framleidd með mótorafli, - er meira en 2 kr. á kwst., og geta allir séð, hve þungbært það er fólki, sem ekki hefur of góða afkomu eins og flestir nú, er við sjávarútveginn vinna. Ég þykist með þessum orðum hafa gefið örlitlar upplýsingar um, hvernig virkjunaraðstaðan er þarna, hve þörfin er brýn og hve mikið verðmæti er raunverulega í hættu í útgerðarþorpum eins og Bolungavík, ef ekki er hægt að tryggja staðnum meira öryggi um framleiðslu raforku en hægt er með mótorrafstöð. Virkjunarskilyrði á Reiðhjalla í Syðridal eru hin ákjósanlegustu, og ef reist verður 700 kw. stöð, þá mun hún nægja Bolungavík um alllanga framtíð; það er sízt minni raforka en er frá Soginu í hlutfalli við tölu notenda. Það er von mín, að þetta frv. nái fram að ganga. Bolvíkingar eru búnir að stríða við að koma þessu upp í meira en tvo áratugi, og vonir standa til, að eitthvað verði gert, ef þetta fær afgreiðslu nú.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir þetta nál. og er samþykkur því, að málið nái fram að ganga, en til þess liggja 2 meginástæður, sem ég vil láta koma hér fram. Fyrri ástæðan er sú, að því fleiri virkjanir, smáar og stórar, sem ríkið tekur að sér, því meiri von er til, að það réttlæti komist á í rafmagnsmálunum, að rafmagnið verði selt með sama verði um land allt, og þetta er meginástæðan til þess, að ég fylgi frv., en þeirri stefnu hef ég fylgt og aldrei frá henni hvikað síðan ég setti mig fyrst inn í þessi mál árið 1931. Hins vegar er mér alveg ljóst, að þetta frv., eins og svo mörg önnur frv., er flutt meira til að sýna það 'einstökum kjósendum en af því, að von sé til að til framkvæmda komi um sinn. Þannig var það einnig um Austurveg, bilferju á Hvalfirði, hótelbyggingu í Reykjavík o.fl. Allt eru þetta frv. flutt af einstökum þm. til að þóknast einstökum kjósendum, og get ég ekki sett mig á móti því, að menn fái svolítið plagg til að leika sér að eða flagga með, þó að ég sjái fram á, að það verða engar framkvæmdir hafnar eins og nú er. Þetta tvennt gerir, að ég er með þessu frv., en þó aðallega það fyrra, því að því meira, sem samþ. er á Alþ. um rafveitur, sem ríkið á hlut í, því meiri líkur eru til, að þetta renni saman í eina heild og verði selt með einu og sama verði um land allt.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. meiri hl. iðnn. með fyrirvara og flutt hér síðan brtt. á þskj. 307. Þó að ég hafi skrifað undir nál. með fyrirvara, þá er það ekki af því að ég sé ekki sammála því, að þetta mál gangi fram. Ég hef frá því fyrsta tekið jákvæða afstöðu með efni þess og viljað vinna að því, að iðnaðinum yrði skipuð yfirstjórn á þá leið, sem ætlazt er til með flutningi þessa frv. Það, sem helzt greinir á milli mín og meiri hl. n., er, að mér finnst of skammt gengið með frv. eins og meiri hl. leggur til að það verði. Eins og hv. þdm. hafa vafalaust gert sér grein fyrir, er nú mjög skorið niður af efni frv. frá því, sem það hefur verið flutt á undanförnum árum. Það hefur mjög verið dregið úr þeim verkefnum, sem yfirstjórn þessi á að hafa, og mér finnst, að of langt hafi verið gengið í þeim niðurskurði, og því náist ekki eins mikill árangur og æskilegt væri, verði frv. samþ. eins og meiri hl. n. leggur til. Ég get að vísu fallizt á, að fellt sé niður ákvæðið um framleiðsluráð, eins og lagt er til í brtt. Ég er ekki viss um, að það sé nauðsynlegt við hlið iðnaðarmálastjóra, og með því að fella það niður sparast kostnaður. En þó að það sé fellt niður, þá vil ég ekki fella niður öll þau verkefni, sem það átti að hafa með höndum. Það má fela þau iðnaðarmálastjóra og starfsfólki hans. Þá ætla ég að greina frá brtt. mínum og víkja jafnframt að því, sem mig greinir á um við meiri hl. n. - Brtt. á þskj. 307 eru við 5. og 7. gr. frv. Fyrst er þá brtt. við a-lið 2. tölul. 5. gr. Greinin er um verkefni iðnaðarmálastjóra, og hljóðar þessi liður svo, að hann skuli árlega gera till. um, „að eðlileg og holl hlutföll haldist á milli atvinnuvega þjóðarinnar um skiptingu á vinnuafli, rekstrarfé, fjárfestingu og opinberri aðstoð.“ Fyrsta brtt. mín er sú, að inn í þessa upptalningu komi á eftir orðinu „vinnuafli“: gjaldeyri, - þ. e. iðnaðarmálastjóri á að hlutast til um, að eðlileg hlutföll haldist um ráðstöfun gjaldeyris til hinna ýmsu iðngreina, svo að nauðsynlegan iðnað skorti ekki gjaldeyri til kaupa á hráefni. Ég held, að það sé þýðingarmikið og nauðsynlegt, að þetta sé tekið fram, því að eins og kunnugt er, hefur í gjaldeyrisvandræðum undanfarinna ára mjög skort á, að iðnaðurinn hafi, í tæka tíð a. m. k., getað aflað sér þeirra hráefna, sem honum eru á hverjum tíma nauðsynleg, og nú er mjög mikið talað um, að verulegur hluti iðnaðarins, þar á meðal ýmsar þýðingarmiklar iðngreinar, séu að stöðvast vegna hráefnaskorts, þeim hefur ekki verið veitt gjaldeyrisleyfi fyrir hráefni. Þess vegna álit ég rétt, í frv. eins og þessu, að þessu sé ekki gleymt, heldur þvert á móti þýðingarmikið, að það sé tekið með. Þá er það 2. liður sömu brtt., einnig við 5. gr., en við e-lið hennar. Liðurinn fjallar um, „að hendi sé ekki sleppt af neinum afurðum, er vér öflum, fyrr en þær hafa verið svo úr garði gerðar, að þær skili landinu sem mestum erlendum gjaldeyri, ef út eru fluttar, en spari sem mestan erlendan gjaldeyri, ef þær eru seldar innanlands.“ Ég legg til, að á eftir þessum lið komi nýr stafliður, svo hljóðandi: „að iðnaðurinn sé rekinn með fullum afköstum, þannig að vélakostur og vinnuafl nýtist sem bezt.“ Ég held, að þetta sé mjög nauðsynlegt og að það verði eitt af aðalverkefnum iðnaðarmálastjóra að hlutast til um, að vélakosturinn, sem fyrir hendi er, sé hagnýttur á sem skynsamlegasta hátt og til fulls. Mér leikur nokkur grunur á, að nokkuð mikil brögð séu að því, að ýmis iðnfyrirtæki hagnýti ekki nema að nokkru leyti þann vélakost, sem fyrir hendi er, e. t. v. vegna þess, að þau hafa ekki fengið hráefni og þess vegna ekki starfað nema af og til. Ég geri líka ráð fyrir, að vegna þess skipulagsleysis, sem verið hefur á þessum málum, þá eigi það sér að meira eða minna leyti stað, að vélarnar séu ekki hagnýttar eins og hægt væri. Ég álít þess vegna rétt, að þetta ákvæði sé sett inn í upptalninguna um verkefni iðnaðarmálastjóra og hann komi skipulagi á vélaiðnaðinn, svo að vélar, sem mikið fé, erlent eða innlent, er fest í, séu notaðar til fulls, og að verksmiðjur, sem þegar eru komnar upp og iðnaðarmálastjóri telur, að nauðsynlegar séu, geti unnið viðstöðulaust og hafi hráefni og annað, sem þær þurfa, og síðan verði ekki leyfður innflutningur á vélum, nema það sem sjáanlega þarf til að ná hæfilegum afköstum í viðkomandi iðngrein á hverjum tíma. Síðan er í till. meiri hl. n. lagt til að feila niður ýmsa liði, þar á meðal 4., 5. og 6. tölul. þessarar sömu gr. - 4. tölul. fjallar um „að stuðla að því, að ekki sé fluttur inn fullunninn varningur, ..... heldur sé hann fluttur inn á því stigi, sem hann er ódýrastur, en þó hæfur til að vinnast að fullu í ísl. iðjuverum.“ Ég er ekki sammála um að fella þennan lið niður, ég held að það sé alveg ástæðulaust. Það hlýtur að vera þýðingarmikið atriði fyrir innlendan iðnað, ef hann á annað borð telst fær um að vinna viðkomandi vöru, að hún sé ekki flutt fullunnin til landsins. Ég álít því, að þetta atriði eigi að standa, og mun greiða atkv. mitt gegn því, að það sé fellt niður. 5. lið mun ég ekki gera ágreining um, en ég álít aftur á móti ekki rétt að fella 6. lið niður og mun greiða atkv. á móti því. Auk þess flyt ég brtt. um, að við hann sé bætt: „og greiða fyrir því, að iðnaðurinn fái flutt inn þau hráefni, sem hagkvæmt er, að hann vinni úr.“ Ég álít það sjálfsagt verkefni fyrir iðnaðarmálastjóra í samstarfi við iðnfyrirtækin í landinu að vinna að hagnýtingu markaða fyrir þær iðnaðarvörur, sem hér er hægt að framleiða, fyrst og fremst innlendan markað, en engu síður, ef tök eru á að framleiða iðnaðarvörur, sem hægt væri að fá markaði fyrir erlendis, að athuga það og hagnýta. Ég er mjög á móti að þetta ákvæði sé fellt niður, en legg til, að þessu verði bætt við. Það er grundvallarskilyrði, að iðnaðurinn fái þau hráefni, sem hann þarf til að vinna úr, og hann getur jafnvel skapað mikinn gjaldeyri, ef hann flytur inn hráefni, en getur selt út fullunna vöru. Þá er hér enn þá brtt. við 5. gr. frv., 8. lið. Þar er gert ráð fyrir, að eitt af verkefnum iðnaðarmálastjóra sé að gera till. um sölu á iðjuverum ríkisins, ef heppilegra þykir að þau séu starfrækt af öðrum. Ég er á móti því að þetta ákvæði standi í frv. Ég sé ekki, að það sé nokkur ástæða til að gera ráð fyrir, að hagkvæmara verði að selja einstaklingum iðjuver þau, sem ríkið á; það eru fyrst og fremst síldarverksmiðjur ríkisins og fiskiðjuver ríkisins, sem eru stærst, einnig á það við landssmiðjuna og einhver fleiri. Jafnvel þó að komið gæti til mála, að einhver teldi hagkvæmara að fela einstaklingum rekstur slíkra fyrirtækja, þá er alltaf hægt að bera fram till. um það. Mér finnst það eðlilegra heldur en það sé eitt af verkefnum embættismanns ríkisins. Ég vil ekki gera ráð fyrir því sem reglu, heldur þvert á móti. Þessar brtt., sem ég hef nú nefnt, eru allar við 5. gr. frv. Hins vegar er 2. brtt. á þskj. 307 við 7. gr. þess. Meiri hl. n. hefur lagt til, að sú grein verði algerlega felld niður, en í henni er ákvæði um, að til þess að hafa jafnan sem bezt heildaryfirlit yfir iðnaðarmálin í landinu verði safnað skýrslum, eins og þar er talað um, og þær gefnar út og birtar árlega. Ég geri ráð fyrir, að meiri hl. vilji fella þetta niður af sparnaðarástæðum. Það má að vísu gera ráð fyrir, að það kosti nokkurt fé að framkvæma þetta, en hins vegar tel ég, að það sé svo þýðingarmikið atriði í sambandi við endurskipulagningu iðnaðarins, að hjá því sé ekki hægt að komast, slík skýrslusöfnun er einmitt grundvallaratriði fyrir að koma skipulagi á þessi mál. Þess vegna legg ég til, að þessari gr. verði haldið; efnislega er till. mín að mestu leyti sú sama, aðeins færð upp í stafliði þau verkefni, sem greinin fjallar um, og einu nýju atriði bætt við, sem er e-liður undir 2. tölul. á þskj. 307 og er um, að í þessa skýrslusöfnun sé tekið yfirlit um, hversu miklum afköstum sé hægt að ná við hvert fyrirtæki, miðað við fyllstu hagnýtingu vélakosts, og að unnið sé á vöktum, hversu margt verkafólk þurfi þá, hve mikið hráefni og hver verðmætisaukning framleiðslunnar yrði. Eins og ég var að tala um áðan, þá held ég, að það sé sérstaklega þýðingarmikið atriði, að sá vélakostur, sem keyptur verður til landsins og komið fyrir í verksmiðjum, sé hagnýttur sem allra bezt. Og það verður bezt gert með því, að vélarnar séu látnar ganga allan sólarhringinn, sem sagt komið sé á vaktavinnu í verksmiðjum. Með því móti ætti að vera hægt að ná miklu meiri framleiðsluafköstum með sama vélakosti heldur en nú er, þar sem unnið er aðeins 8 stunda vinnudag, og ég tala nú ekki um, ef það á sér stað, sem ég hef grun um, að í ýmsum verksmiðjum sé ekki unninn fullur vinnudagur að staðaldri. En það hlýtur að vera þjóðhagslega séð mjög mikils virði að ná sömu afköstum með miklu minni vélakosti en ella, og það þýðir miklu minni gjaldeyriseyðslu en annars. Enda mun það nú mjög tíðkast erlendis, að í stærri verksmiðjum sé yfirleitt vaktavinna. Það gefur líka að skilja, að slík vinnubrögð ættu að vera miklu hagkvæmari. Ég álit þess vegna, að það ætti að vera eitt af verkefnum iðnaðarmálastjóra og ekki það veigaminnsta að gefa út skýrslu um heildaryfirlit yfir iðnaðarmálin í landinu, og ætti einn liðurinn í þeirri skýrslu að vera athugun á því atriði, sem felst í þessari brtt. minni um það, hve miklum afköstum væri hægt að ná með því fyrirkomulagi að hafa vaktavinnu í verksmiðjum. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara nánar út í einstök atriði þessara brtt. Þær hafa nú legið lengi fyrir, ásamt öðrum till. í þessu máli, og ég geri ráð fyrir því, að hv. þdm. séu búnir að kynna sér þær ásamt málinu í heild. En ég vil að lokum segja það, að ég hef frá því fyrst, að frv. um þetta efni kom fram, verið meðmæltur því, að slíkri yfirstjórn væri komið á iðnaðarmálin í landinu, og ég er enn sama sinnis og vil því standa að framgangi þessa frv., jafnvel þó að mínar brtt. verði ekki samþ., en þar teldi ég, að of skammt væri gengið. En samt sem áður mundi ég greiða atkv. með frv. eins og það verður væntanlega samkv. till. frá meiri hl. n., ef það á annað borð nær fram að ganga. Ég skal þá ekki fjölyrða um þetta frekar. Ég hef því miður ekki verið við þær umr., sem þegar eru orðnar af hálfu beggja þeirra nefndarhluta, sem skilað hafa nál. Ég veit ekki, hvort nokkuð hefur komið þar fram, sem ég vildi sérstaklega taka til athugunar. En ef eitthvað kæmi fram, sem ég vildi gera aths. við, þá verður tækifæri til þess síðar.

Frsm. meiri hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Þetta mál hefur nú legið lengi fyrir þessari hv. d., og er ástæðan fyrir því sú, að hv. frsm. minni hl. n. var veikur, og var því málið tekið af dagskrá og umr. frestað. Nú þegar loksins er hægt að hafa umr. um þetta mál, þá teldi ég æskilegt, ef hæstv. forseti vildi gera tilraun til þess, að hv. frsm. minni hl. væri hér við umr. Mér finnst það lágmarkskrafa til hv. þm., að þeir geri meira en hrista úr klaufunum einu sinni og fara svo. Ég hefði nú að mörgu leyti getað fallizt á ýmsar þær brtt., sem komu frá hv. 4. landsk. þm., sem hann hefur borið fram á þskj. 307. En hv. þm. er vel kunnugt um það í sambandi við afgreiðslu málsins í n., að ég hef fallið frá fyllstu kröfum um afgreiðslu málsins til þess að reyna að fá meiri hl. fyrir frv. hér í d. Ég er að sjálfsögðu bundinn við þau loforð gagnvart meiri hl. n., sem fylgir mér að máli, og get því ekki fylgt þeim till., sem hér hafa komið fram frá hv. 4. landsk., þó ég að öðru leyti sé sammála hv. flm. um þær, eins og frv. ber með sér á þskj. 34. Ég mun því verða að greiða atkv. á móti þessum brtt., vegna þess að fylgi þess aðila, sem á sínum tíma skrifaði undir álit meiri hl. n. um frv., var bundið því skilyrði, að þessar breyt. á frv. yrðu samþ. Og þó hann sé ekki nú á þingi, þá skilst mér einnig, að það sé ósk þess manns, sem hefur tekið hans sæti hér á þingi, að því sé ekki raskað á neinn hátt. Ég skal þó leyfa mér að ræða nokkru nánar þessar brtt., fyrst í sambandi við a-lið 5. gr., um að á eftir orðinu „vinnuafli“ komi: gjaldeyri. - Ég tel það í raun og veru innifalið í a-lið 5. gr., tölul. 2, eins og það er í frv. Það er að vísu nánari skýring hér að taka upp orðið „gjaldeyri“, en samt sem áður felst það í gr. Það er þegar vitað, að a. m. k. hugur hv. þm. stendur til þess að reyna að gera verzlunina frjálsari en hún nú er, og það er sí og æ verið að vinna að þeim málum, þó að erfiðlega gangi. Og þá sé ég ekki beinlínis ástæðu til þess að setja þetta í frv., því þessum l. er ætlað að standa lengur en það ófremdarástand varir, sem nú er hér í landinu í sambandi við innflutningsmálin. - Um b-liðinn vildi ég mega lýsa því yfir, að ég get ekki á þessu stigi málsins verið samþykkur því, að þetta ákvæði verði tekið inn í frv., vegna þess að hér er um mjög mikilvægt atriði að ræða og yfirleitt erfitt að gefa um það fastar heildarreglur, hvort unnið skuli nótt og dag. Það er undir svo fjöldamörgu komið. Þetta er gert í hinum stærri iðjuverum, t. d. síldarverksmiðjum og venjulega í fiskimjölsverksmiðjum, vegna þess að það er meginskilyrði til þess, að hægt sé að láta slíkar verksmiðjur ganga, að þurfa ekki að stöðva reksturinn neinn tíma sólarhringsins. En þó veit ég dæmi þess, að það hefur ekki verið hægt að vinna úr hráefnum, sem annars hefði verið hægt að vinna úr í sambandi við fiskimjölsverksmiðju, vegna þess að það hefur ekki fengizt samkomulag við verkalýðsfélögin um að vinna fyrir hæfileg laun í vaktaskiptum, heldur hafa öll laun verið hækkuð við það sem svarar 75%, og framleiðslan hefur ekki þolað að greiða þau laun. Þegar talað er um að vinna allan sólarhringinn, þá er þess krafizt, að launin hækki í eftirvinnu um 50% og næturvinnu um 100%. Sé hins vegar unnið í vaktaskiptum, þá er þessu jafnað þannig, að dagvinnan verður dýrari en næturvinnan ódýrari. Þetta er hægt að gera, þegar vinnuaflið er lítill hluti af framleiðslukostnaði, en hins vegar ef vinnuaflið er verulegur hluti af framleiðslukostnaði, þá er það ekki hægt, því að þá gæti hlutfallið á milli vinnuafls annars vegar og þess fjár, sem bundið er í vélum í verksmiðjum, hins vegar, verið svo mismunandi á hverjum tíma, að það er í raun og veru ógerlegt að binda það fast í l. að hafa vaktaskipti í verksmiðjum. það er hins vegar hægt fyrir iðnaðarmálastjóra að aðstoða iðjuver um upplýsingar viðkomandi slíku og gera sínar till. um það, hvort hægt sé að koma þeim málum svo fyrir, að það geti verið hagkvæmara að hafa vaktaskipti. Því skal ekki neitað, að ef farið væri inn á þetta í stórum stíl í landinu, þá hlyti það að hækka stórkostlega launagreiðslur til verksmiðjufólks almennt og þar af leiðandi skapa fordæmi um það, hvernig aðrar atvinnugreinar verða að hækka launagreiðslur, þó þar sé aðeins unnið í dagvinnu. Auk þess er það vitað, að verkalýðsfélögin stefna að því ákveðið og hafa gert í mörg ár, að vinna ekki nema dagvinnu, svo mér finnst, að þetta mál sé ágreiningsmál vinnuveitenda og launþega og því sé ekki rétt að setja þetta ákvæði hér í þetta frv. Hitt skal ég viðurkenna, að það er mikill kostur að geta notað vinnuaflið allan sólarhringinn, ef það er hægt að koma því svo fyrir, að það geti verið til hagsældar fyrir fyrirtækið sjálft. En á því byggist, að hægt sé að reka fyrirtæki, að kostnaðurinn sé ekki meiri en tekjur. Ég get því ekki fallizt á neinn hátt á að taka þetta ákvæði inn í frv. - Um c-lið 5. gr. má segja, að í rann og veru felist í honum sama og í 2. tölul. 5. gr. og er háð nákvæmlega sama lögmáli og um gjaldeyris- og innflutningsmálin, og þarf ekki að ákveða það nánar í gr. Viðkomandi því að fella niður 8. tölul. í frv., eins og felst í brtt. á þskj. 307, þá vildi ég segja nokkur orð. 8. liður er um að gera till um sölu iðjuvera ríkisins, et hagkvæmara þykir, að þau séu starfrækt af öðrum aðilum. Nú vil ég benda þeim mönnum á, sem halda því fram, að hér sé um svo mikinn kostnað að ræða í sambandi við þetta nýja embætti, að ef það hefði verið fyrir hendi á þeim tíma, þegar fram fór annars vegar sala á skipasmiðju landssmiðjunnar og hins vegar kaup á trésmiðju ríkisins, þá hefði nýtur iðnaðarmálastjóri meðgóðri þekkingu og þannig góður embættismaður í þeirri grein getað komið í veg fyrir, að miklar upphæðir hefðu verið greiddar, sem ríkið hefur nú orðið að greiða fyrir glópsku í sambandi við þessi mál. Og þar er um miklu stærri upphæðir að ræða en þetta embætti mundi kosta í mörg ár. Í 9. tölul. 2. gr. í frv. til fjáraukal. fyrir árið 1947 er sett upp sem tap á sölu skipasmiðju landssmiðjunnar 2102707.89 kr. Það má nærri geta, hvort maður, sem hefði það á hendi sem ábyrgur embættismaður ríkisins og með fulla þekkingu á þessum málum, hefði látið sér detta í hug að leggja það til, að byggð væri slík smiðja eins og hér hefur verið gert og hún rekin þannig, að ríkissjóður hlaut af því rúmlega 2 millj. kr. tap á tveimur árum. Ég held, að það hefði varla verið hægt að finna þann glóp í þessum málum eða það ábyrgðarleysi hjá manni, sem í slíkt embætti hefði verið settur, að þetta hefði getað komið fyrir, ef maður eins og hér er gert ráð fyrir, þ. e. iðnaðarmálastjóri, hefði haft eftirlit með þessu. Þó ekkert væri nefnt nema þetta eina atriði, þá er það alveg nóg til þess að sýna það, að þetta frv. á fullan rétt á sér og hefði átt að vera búið að lögfesta það fyrir löngu. Ef hins vegar ekki er hægt að reka þetta með sæmilegum hagnaði, þá er ekki óeðlilegt, að slíkur embættismaður sem hér um ræðir hefði getað selt fyrirtækið á heppilegri hátt en hér hefur verið gert. Nú veit hv. 4. landsk. þm., að þessi mál voru öll undir stjórn hans ágæta flokksmanns, og skal ég ekki ásaka þann fyrrv. ráðh. fyrir það mál. En sjálfsagt hefur hann verið svo óheppinn að láta þetta mál í hendurnar á mönnum, sem höfðu ekki embættislega ábyrgð. Nákvæmlega það sama var um byggingu síldarverksmiðjunnar á Skagaströnd. Sú framkvæmd var í höndum manna, sem ráðnir voru til þess að gera þetta, en höfðu engar embættislegar skyldur til þess að bera ábyrgð á, að þeirra hlutverk væri vel af hendi leyst, og gátu ekki haft nægilega þekkingu til þess að segja fyrir um þau atriði, sem þar komu til greina. Ég hef því aldrei tekið undir þá ásökun, sem komið hefur fram á þann hæstv. sjútvmrh., sem þá var, viðkomandi þeim málum. En ég vil benda á það, til þess að sýna fram á, að það fær ekki staðizt að halda, að sá kostnaður, sem yrði við að stofna þetta embætti, sé fé, sem kastað væri á glæ. Hér er líka í frv. til fjáraukalaga sett fram sem tap á rekstri Trésmiðju ríkisins árið 1947, - en það er líklega fyrsta árið, sem unnið hefur verið í henni í heilt ár, - nærri 64 þús. kr. Ég geri ráð fyrir því, að ef slíkt iðnaðarmálastjóraembætti, sem hér um ræðir, hefði verið til, þá hefði ekki verið þotið til að kaupa það fyrirtæki, heldur hefði verið leitað fyrst eftir umsögn og till. frá slíkum embættismanni. Og ég er viss um, að það hefði verið mjög erfitt að finna nokkurn mann með þeirri þekkingu, sem gert er að skilyrði að iðnaðarmálastjóri þurfi að hafa til þess að verða settur í þetta embætti, og með þeirri ábyrgð, sem slíku embætti á að fylgja, - ég er alveg viss um, að það hefði verið mjög erfitt að finna nokkurn mann í landinu slíkan, til þess að samþykkja þá glópsku, sem þarna hefur verið gerð. En þessar tæpar 64 þús. kr. eru ekki nema lítið brot af því tapi, sem þetta fyrirtæki hefur bakað ríkissjóði, þar til Alþ. að lokum tók þann kost að gefa fyrirtækið til þess að tapa ekki meira á því. Ég held, að þessar upplýsingar á þessum staðreyndum séu nægilegar til þess að sýna fram á tvennt, annars vegar, að það er miklu meira en tímabært að stofna til þessa embættis, sem hér er um rætt, og hins vegar, að það sé ekki ástæða til þess að fella þetta ákvæði niður, sem er í 8. tölul. í frv., því það er frá mínu sjónarmiði sjálfsagt fyrir viðkomandi aðila, sem hafa um þessi mál að segja, að takist ekki að koma því svo fyrir, að iðnaðarfyrirtæki ríkisins séu rekin þannig, að reksturinn sé álíka hagkvæmur og hjá öðrum, þá eigi þeir að gera till. um að selja þessi fyrirtæki, nema hægt sé að bæta úr rekstrarafkomu þeirra á einhvern hátt. Ég er því ekki sammála um að fella burtu þetta ákvæði. Hitt er annað atriði, að ef ekkert annað hefði verið til ágreinings um þetta mál en þessi eina grein, þá hefði ég getað fellt mig við, að þetta atriði yrði tekið út á þessu stigi málsins, því það væri alltaf hægt að koma því inn, eins og hv. 4. landsk. bendir á. En á þessu stigi málsins sé ég ekki ástæðu til þess að fella það úr frv., þar sem meiri hl. n. hefur ekki lagt það til. Um aðrar brtt. við 7. gr. get ég verið fáorður. Ég er sammála hv. flm. till. um það, að það sé mjög æskilegt að láta þetta verkefni vera eitt af verkefnum iðnaðarmálastjóra. Hv. 4. landsk. er mjög kunnugt um það, að það að fella niður þá grein er gert til þess að reyna að fá frv. samþ. og gera kostnaðinn við embættið ekki eins mikinn, a. m. k. ekki í byrjun og ekki fyrr en séð er, hve mikið kemur á móti sem hagnaður af þessari lagasetningu. Það er hins vegar alltaf tímabært, þegar séð er, hvað kostnaðurinn við þetta embætti verður annars vegar, og hins vegar, hvaða gagn er af því fyrir þjóðina í landinu, að taka þetta aftur upp og auka verkefni iðnaðarmálastjórans. Ég mun því á þessu stigi málsins ekki treysta mér til þess að fylgja þeim brtt. Hins vegar leyfi ég mér að þakka hv. 4. landsk. þm. fyrir það, að hann vill þó, þr4tt fyrir það þó að hann fái ekki allar sínar óskir uppfylltar við afgreiðslu þessa máls, greiða atkv. með frv., alveg eins og ég verð að sætta mig við það, að felldar séu niður ýmsar af þeim hugmyndum, sem ég setti. fram í frv. og mér er ljóst, að er mikil skammsýni að feila úr þessu frv. En það er vegna þess, að í þessari hv. d. eiga nú ekki sæti nægilega margir menn, sem hafa svo mikla víðsýni að sjá, að það sé þjóðarhagur að samþ. frv. eins og það lá fyrir, og harma ég það, að svo er. En við því er ekkert að gera, því það hefur ekki fengizt samkomulag í iðnn. um að mæla með því, að frv. yrði samþ. óbreytt. Ég vildi þá ræða nokkur orð við hv. frsm. minni hl. n. Þegar þetta mál var tekið hér til umr., þá var hv. fyrri þm. N-M. veikur og þá var framsaga í málinu af hálfu hv. 8. þm. Reykv. Og rökin, sem sá hv. þm. færði fyrir því, að n. hefði klofnað og lagt væri til að vísa frv. til hæstv. ríkisstj., voru allt önnur en kom fram hjá hv. frsm., og virðist nú ekki hafa verið rætt mikið um málið milli þeirra tvímenninga. Annars verð ég að segja, að þau rök, sem hv. 1. þm. N-M. færði hér fyrir sínu máli, hafa ekki heldur komið neitt til umr. í n., svo það eru fleiri en hv. 8. þm. Reykv., sem ekki vissu um þau. N. öll hefur ekki heyrt þessi rök fyrr en nú, enda er ekki minnzt á þessi rök í sjálfu nál. minni hl. Það er því meiri ástæða fyrir mig að fara nokkrum orðum um þetta mál. . Hv. fyrri þm. N-M. hefur haft afskipti af þessu máli, að ég held alla tíð frá því það kom fyrst fyrir Alþ., og hann hefur sagt, að hann væri í raun og veru samþykkur efnislega þessu máli og að hann áliti, að iðnaðurinn ætti að fá sams konar aðstoð frá því opinbera eins og sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn. Þetta hafa verið hans orð og till. í málinu, en hann hefur hins vegar aldrei talið, að málið væri nægilega vel undirbúið. Hitt hefur hv. þm. stundum minnzt á, að frá hans sjónarmiði liti hann svo á, að þessi félagsskapur ætti að mótast á sama hátt og þar ætti að vera um sömu framþróun að ræða og hjá Búnaðarfélaginu og Fiskifélaginu, þ. e. að þeir menn, sem taka þátt í iðnaðinum, myndi með sér slíkan félagsskap og kjósi sér sjálfir iðnaðarmálastjóra. Eins og vitað er, þá er hvorki starf búnaðarmálastjóra né fiskimálastjóra embætti, sem samþ. hefur verið af Alþ. Það eru ekki nein l. um búnaðarmálastjóra, heldur er það ákvörðun búnaðarþingsins, að þeir skuli hafa búnaðarmálastjóra. Á hverju ári er varið miklu fé til búnaðarsambandanna, en það er vitað, að þetta borgar sig, því að það mun gefa miklu meira í auknum þjóðartekjum en sem þessu nemur. Ég tel ekki ástæðu til, að langt sé farið út í þessa stefnu, en ég tel það engan sóma að taka hálfa aðra milljón úr ríkiskassanum í þágu eins atvinnuvegar, en vera svo að óskapast út af þessu, og er það þó ekki sagt til þess að rægja starfsemi Búnaðarfélagsins. Ég teldi rétt, að bæði búnaðarmálastjóri og fiskimálastjóri væru fastir embættismenn ríkisins og óháðir þessum félögum. Og mér finnst það hart, að þessi aukna fjárveiting til iðnaðarins skuli talin eftir af manni, sem fær 150 þús. til þess að kalla saman búnaðarþing einu sinni á ári. En þessum 150 þús. sér enginn maður eftir, þó að þetta þing hafi aðeins tillöguréttindi. En þessi sami maður getur ekki hugsað sér að verja nokkru til iðnaðarins. Það sama má segja um Fiskifélagið, þar er varið öðrum 150 þús. til þess að menn geti komið saman til að gera tillögur til úrbóta. Og þeir menn, sem standa að þessum félögum, geta ekki með nokkrum rétti staðið á móti því, að varið sé 200 þús. til stofnunar embættis iðnaðarmálastjóra. Og ég verð að segja það, að ég tel betur varið þessum 200 þús. kr. að spara þær við búnaðarþing og láta þær til stofnunar embættis iðnaðarmálastjóra en að neita iðnaðinum um þetta fjárframlag. En þessa leið þarf ekki að fara, því að ríkið fær miklu meiri tekjur af þessu embætti heldur en því nemur, sem það kostar, alveg á sama hátt og ríkissjóður fær miklu meiri tekjur af landbúnaðinum en kostnaðurinn við búnaðarþing er, því að í þeim kostnaði er reiknaður kostnaður af ráðunautum, en iðnaðarmálastjóri verður ráðunautur ríkisstj. í iðnaðarmálum. Þess vegna verð ég að játa það, að ég hef aldrei skilið afstöðu þeirra manna, sem á móti stofnun þessa embættis eru, fyrr en ég heyrði ræðu hv. 1. þm. N-M. Hann sagði fyrst, að n. hefði klofnað um frv. og að till. meiri hl. hefðu aldrei verið bornar undir minni hl. Það er rétt að nokkru leyti, en hv. minni hl. hafði engar till. í þessu máli aðrar en þær að vísa málinu til ríkisstj. Og mér finnst, að þau rök hv. 8. þm. Reykv. hafi við heldur lítið að styðjast að segja, að atvmrh. væri því mótfallinn, að þetta frv. næði fram að ganga. En þetta væru þó rök, en hitt væru engin rök, að segja, að till. meiri hl. hefðu ekki verið ræddar í n. Það var margrætt um þetta mál, og því eru þetta engin rök hjá hv. 1. þm. N-M. Ég veit varla, hvað það getur verið, sem ræður afstöðu hans í þessu máli. Hann sagðist vilja leiðrétta þann stóra misskilning, að iðnaðurinn væri einhvers konar hornreka í þessu landi, þ. e., að iðnaðurinn fái ekki sömu aðstoð og sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn. Og fyrir þessu færði hann þau rök, að iðnaðurinn væri styrktur með verndartollum, og hann sagði, að kaupendur húsanna hefðu orðið að borga 7 þús. af hverju húsi, sem flutt var inn. Heldur hv. þm., að það hafi verið til iðnaðarins, þó að ríkissjóður hafi svikizt um að endurgreiða þetta? Ég veit varla, hvað hv. þm. meinar með öðrum eins málflutningi og þessum. Hins vegar fékk iðnaðurinn ekki þessar 7 þús. kr. Hann fékk þær ekki frekar en hv. þm. Það var ríkissjóður, sem fékk þennan toll. Og hvað kemur svo þetta iðnaðinum við? Ég skil ekki svona röksemdafærslu. En þó að þetta hafi runnið þannig í ríkissjóð, þá á ekki að láta það bitna á þessu frv. né láta það koma niður á alsaklausri stétt manna í landinu. - Hann minntist einnig á það, að iðnaðinn vantaði hina leiðandi hönd eins og landbúnaðurinn og sjávarútvegurinn hefðu. M. ö. o., hann vantar iðnaðarmálastjóra á sama hátt og landbúnaðurinn hefur búnaðarmálastjóra. Þess vegna vil ég fá hann til að fylgja mér í þessu máli, að þessi þriðji atvinnuvegur landsins fái hina leiðandi hönd. Ef hv. þm. hefur átt við með þessu, að þennan atvinnuveg vantaði um sig einhvern félagsskap, þá held ég, að það sé til bóta. Hv. þm. sagði, að með því að rækta jörðina væri ekki aðeins verið að vinna fyrir líðandi stund, heldur einnig verið að skapa gæði fyrir komandi kynslóðir. Ég skal ekki deila við hann um þetta atriði. Það er rétt, að þeir, sem jörðina rækta, eru að skapa verðmæti handa fleirum en sér einum. En þó að ræktað sé, þá dugir sú ræktun ekki handa öllum eftirlifandi kynslóðum. Og það veit hv. þm., að ríkissjóður hefur greitt jarðabótastyrk á sama blettinn oftar en einu sinni. Svo að þetta eru engin veigamikil rök fyrir því, að ekki eigi að veita fé til þessa atvinnuvegar. Og það er engin ásökun á hendur landbúnaðinum, þó að það þurfi að rækta nú það land, sem brotið var fyrir hálfri öld, að maður tali nú ekki um það 1and, sem ræktað var í vor og búið er að selja þökurnar af. - Og það sama er að segja um kynbætur búfjár, þær, sem gerðar eru í dag, standa ekki til allrar eilífðar, ekki sízt, ef einhver sjúkdómur fylgir nú í kjölfar kynbótanna. Ég vildi nú aðeins benda á, að í þessu er ekki falin nein ásökun á hendur landbúnaðinum. Svo segir hv. þm., að landbúnaðurinn geti ekki notazt við reynslu annarra þjóða. Ég held, að landbúnaðurinn íslenzki hafi orðið að nota reynslu Dana í þessum efnum, þó að þeir hafi orðið að taka tillit til staðhátta. Og hv. þm. veit, að vísindamaðurinn Löve, þó að í annarri grein sé, og Björn Jóhannesson hafa báðir hlotið sína menntun annars staðar en hér, og hefur þó, held ég, hv. þm. talið þeirra reynslu nýtilega fyrir íslenzkan landbúnað. Svo segir hv. þm., að það sé allt annað með sjávarútveginn, því að þar sé reynt að drepa sem mest, og þegar hann sé styrktur, þá sé það til þess að drepa meira. Það er hart, að hv. þm. skuli taka sér þessi orð í munn um þann atvinnuveg, sem hefur byggt upp allt atvinnulíf í landinu. Því að það má hann vita, að öðruvísi væri umhorfs í sveitum landsins nú, ef sjávarútvegurinn hefði ekki verið þeim til styrktar. Og hv. þm. veit, að það er ekki síður varið fé til þess að kynnast göngu fiska og hrygningarsvæðum og til að reyna að auka fiskigengdina heldur en til þess að drepa hann niður. Ég held því, að þessi samlíking hv. þm. fái ekki staðizt, og því síður er hún sambærileg hvað iðnaðinum viðkemur. Við getum að vísu notað sömu vélar og þeir í Ameríku og fengið upplýsingar um þær þar. En við getum líka fengið upplýsingar um landbúnað þar, og er þó talið nauðsynlegt að hafa sérstaka ráðunauta í þeim efnum hér. Og ég vil benda hv. þm. á, að hæstv. fjmrh., flokksbróðir hans, hefur talið nauðsynlegt að verja fé til athugunar á möguleikum til þaravinnslu hér, þó að þessar stofnanir séu til í Ameríku. Ég verð að segja það, að hann er á annarri skoðun en hv. þm. Einnig vil ég benda á, að mjög er athugandi, hvort ekki væri rétt að koma upp saltvinnslu í Krýsuvík, þar sem þúsundir hestafla blása út í loftið, og mætti sú saltvinnsla sjá fyrir þörfum okkar og gæti jafnvel framleitt útflutningsverðmæti. Það má vel vera, að einhverjar upplýsingar megi fá um þetta í Ameríku, en það mælir ekki gegn nauðsyn þess að koma upp íslenzkum ráðunaut í þessum efnum. Og það er áreiðanlegt, að aldrei verður afkoma landsmanna örugg, fyrr en þeir hafa þennan þriðja atvinnuveg til að styðjast við, en ekki aðeins tvo stopula atvinnuvegi, sem þó geta ekki án iðnaðar í einhverri mynd verið. Það á að tengja þessa þrjá atvinnuvegi svo saman, að þeir geti borgið þjóðinni í hvaða árferði sem er. Hv. þm. segir, að búið sé að slíta úr frv. þau ákvæði, sem mest stríði á móti stefnu Sjálfstfl. Ég verð að segja, að ég á erfitt með að skilja þetta. Ég held, að hv. þm. eigi við eitthvert annað mál. T. d. við 2. gr., að framleiðsluráð falli niður. Ég sé ekki, hvernig það hefur strítt á móti stefnu Sjálfstfl. Það er einungis gert til sparnaðar, og hingað til hefur flokkur hv. þm. ekki verið á móti sparnaði. - Nú og um 3. gr., að hún falli niður. Það er bein afleiðing af breytingunni á 2. gr. Og við 5. gr., að draga úr rannsóknum, þá er gert ráð fyrir, að það verði dregið úr kostnaði við ýmsar aðrar stofnanir í landinu. Hv. frsm. minni hl. talar um það, að frv. stríði á móti stefnu Sjálfstfl. Ég verð að segja það, að það væri virðulegra fyrir þennan hv. þm. að éta ofan í sig öll stóryrðin og rakaleysurnar, - úr því að hann þurfti endilega að tala hér og gat ekki látið sér nægja þau orð, sem hv. 8. þm. Reykv. lét falla hér. Málflutningur þessa hv. þm. getur naumast talizt boðlegur hér á Alþingi. Hann leggur til, að málinu verði vísað frá, og fyrir því ber hann þau rök, að iðnaðurinn njóti nú svo mikilla styrkja, að hann eigi ekki meira skilið, og í hinu orðinu segir hann, að iðnaðurinn standi mjög höllum fæti í þjóðfélaginu. Væri nú ekki eitthvað rökréttara að samþykkja þetta frv. óbreytt til þess að reyna að rétta iðnaðinn við og koma honum á réttan kjöl, - eða að skapa iðnaðinum svo sterka hönd, eins og hv. þm. viðurkenndi, að hann vantaði, svo hann geti staðizt samkeppni við erlendan iðnað? Væri þetta sjónarmið þingmönnum ekki frekar til sóma - heldur en að láta iðnaðinn vera í því ræktarleysi, sem hann hefur hingað til verið í? Iðnaðurinn eins og hann er nú er okkur ekki boðlegur, og hann vantar hina leiðandi hönd, sem mundi hjálpa til að gera framleiðsluvörur okkar, landbúnaðar- og sjávarafurðir, boðlegar til útflutnings. Væri nú ekki rökréttara af þessum hv. 1. þm. N-M. að biðja þingið um samþykkt þessa frv. til þess að leiða iðnaðinn út úr þessum ógöngum, sem hann nú er í? Þetta fyndist mér eðlilegast, að hv. þm. gerði, eftir að hafa heyrt lýsingar hans á iðnaðarmálum nú, - og ekkert annað gæti talizt sæmilegt af honum - eða að öðrum kosti verður að álíta, að rök hans um iðnaðinn séu ekki rétt. Ég sé þá ekki ástæðu til að ræða þetta nánar, og reyndar hef ég haldið lengri ræðu en ég hefði viljað, og er það vegna ræðu og ummæla hv. frsm. minni hl. iðnn.



Herra forseti. Ég mun ekki leggja mig niður við að svara mörgum atriðum, sem fram komu í ræðu hv. flm. þessa frv. margt af því voru slíkar firrur og endileysur, að þær eru ekki svaraverðar. Að einstökum atriðum vildi ég þó víkja. - Ég benti á í gær, að af 3 aðalatvinnuvegum þjóðarinnar, þ. e. a. s. landbúnaði, fiskveiðum og iðnaði, sé hinn síðast nefndi talinn vera hornreka. Og ég benti á, að allar iðnaðarvörur væru tollaðar og að sérhver sú iðnaðarvara, sem keypt væri erlendis frá, væri ódýrari en hin íslenzka. Það verður að tolla svona iðnaðinn til þess að hann geti þrifizt. Ég get nefnt dæmi, sem hv. þm. Barð. ætti að vera vel kunnugt. Það er sænsku húsin. Sá tollur, sem var lagður á þau, nam 7–8 þús. kr. Þetta var gert til þess að þeir, sem smiða húsin hér, geti fengið hærra kaup. Og fleiri dæmi mætti nefna. Alls staðar er sama sagan. Tollarnir eru gjald, sem lagt er á til styrktar iðnaðinum. Það er auðvitað fjarstæða að segja, að iðnaðurinn njóti ekki fjárframlaga, þótt það sjáist ekki á fjárlögum. Þetta stendur allt óhrakið, þrátt fyrir gífuryrði hv. flm. Hitt er verra að reikna út, hve miklum upphæðum þessir verndartollar nema. Þótt ekki séu til skrár um það, þá munu þeir nema mörgum tugum millj. En þetta hafði engin áhrif á skoðun mína á frv. almennt. Ég sagði um frv., að það bryti að ýmsu leyti í bága við stefnu Sjálfstfl., og þetta telur hv. þm. Barð. hreinustu firru. Ég veit ekki betur en Sjálfstfl. haldi því fram, að það beri að miða að því að hafa sem allra minnst höft í þjóðfélaginu, að einstaklingarnir séu sem frjálsastir í starfi sínu. Flokknum hefur ekki verið vel við, ef farið er að hnýsast eftir því, hvernig ýmsar verksmiðjur eru reknar. Hvenær sem óskað er upplýsinga um slík efni, þá er farið undan í flæmingi og reynt að gefa sem minnst upp. Skv. þessu frv. á svo að skipa iðnaðarmálastjóra til þess að hafa eftirlit og umsjón með iðnaðinum í landinu. Ég hélt, að þetta væri fjarlægt stefnu Sjálfstfl. Frv. er því algert brot á stefnu hans. Hitt er svo allt annað mál, hvort æskilegt sé að hafa sem mest eftirlit með ýmsum fyrirtækjum og rekstri í landinu. Við, sem erum því fylgjandi innan vissra takmarka, erum alls ekki óánægðir með þessi ákvæði frv. Þá kem ég að því atriði, sem hv. þm. Barð. var að tala um í sambandi við búfræðimenntun mína. Við höfum sótt okkar menntun að meira og minna leyti erlendis frá. Hið sama er að segja t. d. um menntun vélfræðinga. En hér kemur þó geysilegur munur fram. Vélfræðingurinn getur stundað sína vinnu bæði hér og erlendis, t. d. í Ameríku, án þess að það þurfi að valda honum nokkrum erfiðleikum í starfi hans. Og þetta kemur til af því, að það eru sömu vélar notaðar í báta hér heima og víða erlendis. Þetta er ósköp einfalt mál. Allt annað verður uppi á teningnum hvað snertir búfræðinginn. Hann getur t. d. lært, úr hvaða efnum jarðvegur er venjulega samsettur. En þegar hann kemur til Íslands, þá veit búfræðingurinn ekkert, hvernig jarðvegurinn hér er samsettur. Hann verður þá sjálfur að hefja víðtækar rannsóknir á jarðveginum. Þess vegna þarf að gera jarðvegskort. Ef það væri hægt að byggja hér á erlendri reynslu, þá þyrftum við engin jarðvegskort. En hér eru einmitt allt önnur skilyrði fyrir hendi, og þess vegna þurfum við jarðvegskort. Nú, þetta, sem þm. sagði um karakúlveikina, læt ég eins og vind um eyru þjóta. Það hefur verið reynt að klessa þessu á mig, en þau einu ákvæði, sem gátu komið í veg fyrir þessa veiki, voru felld úr frv. bæði á Alþingi og búnaðarþingi, og var það ekki eftir mínum ráðum. Ef mínum ráðum hefði verið fylgt, hefði þessi veiki aldrei komizt lengra en í þá eyju, þar sem féð átti að dveljast. Svo geta menn reynt að klessa þessu á mig, ef þeir halda, að þeir vaxi af slíkum málflutningi. Þá vil ég gera grein fyrir þeim rökum, sem liggja til þess, að ég vil, að frv. verði vísað frá. Ég vil sjá, hvort sú stofnun, sem Sameinuðu þjóðirnar ætla að setja upp og mun eiga að hafa aðsetur í Frakklandi, en ekki í Ameríku, eins og sumir virðast halda, hvort hún geti ekki komið Íslendingum að fullu gagni. Hlutverk þessarar stofnunar verður það að gefa upplýsingar um, hvernig haganlegast er að vinna hin ýmsu efni og koma fyrir ýmsum iðnaðarrekstri. Ég vil vita það fyrst, áður en ég samþykki þetta frv., hvort þessi stofnun geti ekki komið Íslendingum að fullu gagni. Er þá nokkurt vit í því, að Íslendingar séu einir að koma upp álíka stofnun hjá sér? Engin slík stofnun hefur áður verið til, sem geti leiðbeint hinum ýmsu þjóðum í þessu efni. Sá, sem er að framleiða niðursuðuvörur í dósir, t. d. á Bíldudal, hann getur skrifað til þessarar stofnunar og spurzt fyrir um það, hvaða vélar hentugast sé að hafa til þessa. Og það eru miklu meiri líkur fyrir því, að iðnaðarfyrirtæki geti fengið meiri og betri upplýsingar hjá þessari stofnun heldur en þótt skipaður yrði iðnaðarmálastjóri. Þess vegna vil ég vísa þessu máli til ríkisstj. og láta hana ganga úr skugga um, hvort iðnaðurinn geti ekki haft meira gagn af þessari stofnun en þeirri skipan málanna, sem hér er lagt til í þessu frv. Ef þetta reynist ekki rétt, þá horfir málið öðruvísi við. Þá skal ég gjarnan fylgja flm. eða öðrum, sem vilja koma þessu máli fram. - Sem betur fer hefur margt verið lagað frá því, sem var í upphaflega frv. Það eru komnar fram brtt. til þess að leiðrétta vitleysurnar. Og vil ég hér leyfa mér að benda aðeins á vitleysurnar í 1. lið í 5. gr. Þar segir, að iðnaðarmálastjóri og framleiðsluráð eigi að annast rannsóknir á skilyrðum til fullkominnar hagnýtingar á öllum þeim hráefnum, sem landið á yfir að ráða, hvort heldur úr lofti, jörðu eða sjó. Það er ekki ætlazt til lítils. Fullkomin hagnýting hráefnanna, - minna má ekki gagn gera. Það hefur víst fáum dottið í hug að hefja fullkomna hagnýtingu köfnunarefnis úr loftinu. Eftir þessu ætti þá líka að eima allt salt úr sjónum kringum landið. Fáir eru víst svona stórhuga nema flm. Margt fleira af svona hortittum var í frv. upphaflega, en er nú búið að taka burt. Auðvitað kom ekki til mála að fylgja frv. eins og það var. Hv. flm. talaði um landbúnaðinn og þá styrki, sem hann nyti. Mín skoðun er sú, að það eigi að styrkja landbúnaðinn, eins og aðra atvinnuvegi, í því er veit að framtíðinni - í því, sem miðar að því að skapa betri lífskjör fyrir komandi kynslóðir, - eitthvað, sem býr í haginn fyrir framtíðina, en ekki sem varðar daglega neyzlu. Og það á ekki að styrkja þau fyrirtæki einstaklinga, sem þeir einir hafa gagn af, hitt á að styrkja, sem hefur varanlegt gildi fyrir framtíðina og þjóðarheildin öll nýtur gagns af. Þessi atriði, bæði í sambandi við iðnað, sjávarútveg og landbúnað, á að styrkja. En styrkur til einstaklinga á engan tilverurétt nema í gegnum almannatryggingar fyrir þá, sem orðið hafa hart úti í lífinu. Í þessu hefur landbúnaðurinn sérstöðu. Flm. virðist halda, að kynbætur búfjárins hafi ekki varanlegt gildi. Þetta er herfilegur misskilningur. Ég skal nefna dæmi. Á síðustu 30 árum hefur nytsemi kýrinnar hækkað á 2. þús. kr. Þetta hefur mjólkurmagnið aukizt. Og auðvitað búa menn að þessu í framtíðinni. Hitt er svo annað mál, að hægt er að láta þetta úrkynjast með því að halda ekki kynbótunum við. Fjölmargar jarðir eru nú í eyði, og sumar, sem hafa verið í eyði í fjölda ára, þar má sjá, að jörðin nýtur enn góðs af hinni gömlu ræktun, svo að góð ræktun jarða er mikilsverð fyrir framtíðina, en auðvitað þarf ræktun eins og annað sitt viðhald. Yfirleitt er rétt að styrkja það viðhald, sem framtíðin nýtur eða þjóðarheildin öll. - Mín afstaða er sú, að iðnaðurinn verður að fá leiðandi hönd og að sá styrkur, sem til hans yrði veittur, gæti komið að sem beztum notum fyrir þjóðarheildina. Ég mundi ekki vera andvigur þessari stefnu, ef ekki væri til þessi stofnun á vegum Sameinuðu þjóðanna, sem hefur það hlutverk að leiðbeina iðnfyrirtækjum, gefa þeim alls konar upplýsingar, t. d. um markaðsmöguleika, markaðsþörf o. s. frv. Við þessa stofnun munu starfa margir tugir manna. Ég vil vita, hvaða gagn við getum haft af þessari stofnun, áður en við förum að setja hér upp iðnaðarmálastjóra, sem á að vera verkfræðingur að menntun. Menntun eins manns hlýtur ávallt að vera takmörkuð í þessu sambandi, þótt viðkomandi sé vel menntaður á sínu sviði, en hér hlýtur að koma margt fleira til greina. Hér virðist vera stofnun, sem hefur í þjónustu sinni alla mögulega verkfræðinga, og ætti því að vera öruggast að leita til hennar með fyrirspurnir viðvíkjandi iðnaðinum og öðru fleiru. Á þessu stigi get ég því ekki verið fylgjandi þessu frv., en vil benda á, hvort íslenzki iðnaðurinn hafi hér ekki einmitt betri möguleika til að afla sér sinna nauðsynlegu upplýsinga. Hver, sem yrði iðnaðarmálastjóri hér, mundi að sjálfsögðu notfæra sér þessa stofnun og leita upplýsinga til hennar. Ef ég væri iðnaðarmálastjóri, mundi ég hiklaust gera það, enda sýnist mér það ekki nema sjálfsagt. Það getur hver sem er snúið sér til þessarar alþjóðastofnunar. Aldrei fáum við þann verkfræðing, sem hafi svo alhliða þekkingu í öllu því, er að iðnaði okkar lýtur, þótt hann sé ekki margbrotinn, að hann geti gefið ráð við öllu. Ég vil láta ríkisstj. athuga þetta mál, og hygg ég, að þær upplýsingar, sem þessi alþjóðastofnun muni gefa, muni áreiðanlega verða betri í flestum tilfellum en annars staðar er hægt að fá, og það þótt við skipum einhvern iðnaðarmálastjóra til að gefa leiðbeiningar. Í sambandi við landbúnaðarmálin er ég sammála hv. þm. Barð., að þar þurfi margt að breytast. Nú er aðalstarf Búnaðarfél. Ísl. að sinna málum, sem ríkisstjórn og Alþingi fela því að framkvæma. Það getur verið heppilegra, að þeir, sem hafa leiðbeiningarnar með höndum, hafi einnig framkvæmdina með höndum. Nú munu renna í gegnum Búnaðarfélagið 3, 4 eða 5 millj. kr., sem framkvæmdavaldið lætur það úthluta. Það getur verið álitamál, hvort Búnaðarfélagið eigi að fara með þetta. Ég hef ritað grein, sem fjallar mjög um þessi mál, í búnaðarblaðið Frey 1916 eða 1917, og í þessu atriði hefur ekkert breytzt síðan, eins og sérhver getur gert sér ljóst. Mitt álit hefur ekkert breytzt síðan. Þá skrifaði ég ýtarlega um þetta mál og setti fram mína skoðun um það, en fer ekki að öðru leyti út í það hér.

Frsm. meiri hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Vegna þess að það kom fram hjá hv. frsm. minni hl. n., að það væri ein ástæðan fyrir því, að hann vildi ekki fylgja þessu máli, að hver einasta grein í framleiðslu okkar iðnaðar væri svo dýr, að hægt væri að kaupa iðnaðarvörurnar ódýrari frá útlöndum, - þá vil ég spyrja: Vill hann setja slíkan mælikvarða á landbúnaðarafurðir og hafa sömu afstöðu eins og í þessu máli gagnvart styrk til landbúnaðarins, vegna þess að svo að segja hverja einustu vöru landbúnaðarins væri hægt að fá ódýrari frá útlöndum en með því að framleiða hana í landinu? - Ég held, að þessi mælikvarði verði ekki lagður á málið. Sami hv. þm. sagði að síðustu, að hann væri aðallega á móti þessu frv. vegna þess, að sett hefði verið upp alþjóðastofnun, sem ætti að leiðbeina í þessum efnum, og batt þessi hv. þm. andúð sína gegn frv. við það. En reynslan hefur sýnt á þessu síðasta ári, að sú aðstoð, sem Íslendingar hafa fengið frá þessari stofnun, hefur kostað margfalt meira fé en sem nemur því, sem hér er um að ræða, að það kosti, sem frv. þetta er um. Og ég fullyrði, að ef iðnaðarmálastjóri væri til hér, til þess að taka að sér þau störf, sem hv. þm. talaði um, viðkomandi iðnaðarframleiðslu, sem hann mundi gera, þá mundi leiðbeiningarstarfsemi á vegum Sameinuðu þjóðanna gagna þjóðinni miklu betur vegna þess, að hann yrði um leið að taka tillit til íslenzkra staðhátta.

Frsm. minni hl. (Páll Zóphóníasson) : Ég vil benda hv. síðasta ræðumanni á það, að það er alger misskilningur, ef hann heldur, að ég sé á móti frv. þessu af því, að iðnaðarvörur séu dýrari hér á landi en annars staðar. Ég benti aðeins á það, að verndartollar, sem á iðnaðarvörum væru, væru styrkur til iðnaðarins frá þjóðinni. En ég sagði ekki eitt orð um það; að það væri af þessari ástæðu, sem ég hefði þá afstöðu gagnvart afgreiðslu málsins, sem ég hef. Mín afstaða til málsins byggist á allt öðru, sem hv. frsm. meiri hl. iðnn. tók líka eftir, því að hann sagði, að þær upplýsingar, sem við fengjum frá þessari stofnun, sem ég nefndi, sem er á vegum Sameinuðu þjóðanna, væru miklu dýrari en það, sem frv. þetta gerir ráð fyrir. En ég veit ekki neitt um það. Ég hélt, að sú stofnun seldi sínar upplýsingar fyrir bara mjög litið.