Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Í bréfi frá allshn. er tilkynnt að á fundi nefndarinnar 3. okt. hafi Sólveig Pétursdóttir verið kjörin formaður nefndarinnar og Valgerður Sverrisdóttir varaformaður. Tilkynnt hefur verið með bréfi að þingflokkur Kvennalistans hafi þann 3. okt. kosið Guðnýju Guðbjörnsdóttur sem formann þingflokksins og Kristínu Halldórsdóttur sem varaformann.

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 5. október: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varamaður Framsfl. í Reykjavíkurkjördæmi, Arnþrúður Karlsdóttir fréttamaður, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Finnur Ingólfsson, 7. þm. Reykv., iðn.- og viðskrh.`` Kjörbréf Arnþrúðar Karlsdóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur hins vegar ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því nú samkvæmt 2. gr. þingskapa að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Arnþrúður Karlsdóttir hefur undirritað drengskaparheitið og er boðin velkomin til starfa.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994, með síðari breytingum. Ekki þarf að hafa langan formála vegna þessa frv. Í lok 117. löggjafarþings voru samþykkt ný lyfjalög. Ákveðið var að fresta gildistöku tveggja kafla laganna til 1. nóv. 1995 svo að tóm gæfist til að meta áhrif verulegra breytinga sem gerðar voru á fyrirkomulagi lyfjadreifingar hér á landi með þessum nýju lögum. Þær breytingar áttu að mestu leyti rætur að rekja til skuldbindinga samkvæmt EES-samningnum. Þeir kaflar sem ákveðið var að fresta gildistöku á voru annars vegar VII. kafli laganna um stofnun lyfjabúða og lyfsöluleyfi og hins vegar XIV. kafli laganna um lyfjaverð. Eins og hv. þingmenn muna voru skiptar skoðanir hér á Alþingi um það fyrirkomulag varðandi lyfjadreifingu annars vegar og lyfjaverð hins vegar sem hin nýju lög gera ráð fyrir. Þess vegna var til málamiðlunar ákveðið að fresta gildistöku umræddra tveggja kafla til að tóm gæfist til að meta að öðru leyti áhrif framkvæmdar nýrra lyfjalaga á lyfjadreifingu og lyfjanotkun í landinu. Í þeim tilgangi skipaði heilbr.- og trmrh. nefnd hinn 29. júlí 1994 sem í eiga sæti fulltrúar allra þingflokka. Nefndinni var ætlað að skila ráðherra skýrslu fyrir 1. sept. 1995. Hinn 26. apríl sl. óskaði ég eftir því við nefndina að hún hraðaði störfum og skilaði skýrslu um stöðu mála fyrir 1. júlí 1995. Meiri hluti nefndarinnar tjáði mér að hann telji að áhrifa lyfjalaganna sé ekki enn farið að gæta í þeim mæli að hægt sé að meta áhrif þeirra. Ástæða þessa er m.a. sú að dregist hefur að setja ýmsar reglugerðir sem fylgja áttu lögunum um nánari útfærslu og framkvæmdir. Þessi dráttur stafaði m.a. af því að vinnan að undirbúningi þessara reglugerða var mun umfangsmeiri og tímafrekari en ráðgert var í fyrstu. Það er því mat nefndarinnar að áhrifa nýrra lyfjalaga og EES-samningsins á lyfjanotkun og lyfjakostnað almennings og hins opinbera hér á landi fari fyrst að gæta að einhverju marki á næsta ári. Ég lagði því fram á 119. löggjafarþingi frv. til laga um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994, með síðari breytingum, þar sem gerð var tillaga um að gildistökukafla yrði frestað til 1. júlí 1996. Samkomulag varð um að fresta afgreiðslu frv. nú til haustþings. Því legg ég fram að nýju frv. til laga um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994. Frv. er að því er frestunina varðar óbreytt frá því frv. sem lagt var fram í vor. Því til viðbótar er að finna í frv. tillögur um breytingar á lögum er lúta stjórnsýslulegri meðferð mála. Í 1. og 2. gr. frv. er lagt til að 4. og 10. gr. laganna verði breytt. Breytingin með 1. gr. frv. snertir 4. gr. laganna og snýr að verkaskiptingu milli ráðuneytis og lyfjanefndar við afgreiðslu mála. Í stað þess að ráðuneytið afgreiði þau mál sem þar um ræðir, þ.e. markaðsleyfi og alls kyns umsóknir um leyfi vegna lyfja, eins og kveðið er á um í lögunum nú, er gert ráð fyrir að þessi verkefni flytjist til lyfjanefndar. Ákvarðanir lyfjanefndar verða kæranlegar til ráðuneytis. Í 2. gr. frv. er gerð breyting á orðalagi í 10. gr. þannig að opnað er fyrir það að heilbr.- og trn. geti falið aðilum utan ráðuneytisins að gefa út sérlyfjaskrá. Í 3. og 4. gr. eru þær breytingar sem voru í frv. því sem ég lagði fram í vor og ég minntist á. Ekki þarf að fara mörgum orðum um þessar tvær greinar. Þó er rétt að taka fram að í 3. gr. er dagsetningunni 1. júní 1995 breytt í 1. júlí 1996. Hér er í raun um leiðréttingu að ræða í meðförum Alþingis, þegar frestun umræddra kafla var samþykkt, láðist að leiðrétta þessa dagsetningu til samræmis. Ég get ekki skilið við þetta mál án þess að fara nokkrum orðum um kostnaðarmat fjmrn. Þar er minnst á 100 millj. kr. sparnað sem talið var að unnt yrði að ná á árinu 1995 vegna nýrra lyfjalaga. Þessi sparnaður er alls óviss, enda varð niðurstaðan sú að við lokaafgreiðslu fjárlaga 1995 var fallið frá því að ná sparnaði í lyfjakostnaði með þessum aðgerðum. Í lokamálsgrein kostnaðarmatsins er því haldið fram að ef frv. þetta verður að lögum muni líklega ekki nást fram frekari lækkun á álagningu lyfja í smásölu nema stjórnvöld beiti sér til þess með öðrum aðgerðum. Í þeim tveimur köflum sem hér er enn frestað gildistöku á eru engin ákvæði sem hafa áhrif á lækkun álagningar lyfja í smásölu. Samþykkt þessa frv. mun því engu breyta um það atriði. Athugasemdir þessar í kostnaðarmati eru því óskiljanlegar og vekur furðu að slíkar órökstuddar staðhæfingar skuli settar fram í kostnaðarmati sem á að vera hlutlaus skoðun á kostnaðaráhrifum lagafrv. Ég vil á hinn bóginn láta koma fram að heilbr.- og trmrn. vinnur stöðugt að því að stemma stigu við sívaxandi lyfjaútgjöldum. Í sumar gengu í gildi reglugerðir um svokallað viðmiðunarverð lyfja. Þessar reglur gengu að fullu í gildi 1. ágúst sl. Reynslan af framkvæmd þeirra hefur þegar sýnt að þessar nýju reglur skila verulegum sparnaði í útgjöldum til lyfjamála. Þessar aðgerðir eru sérstaklega jákvæðar og mikilvægar því að þær geta lækka lyfjaútgjöld sjúklinga um helming meira en þær lækka lyfjaútgjöld sjúkratrygginga. Hér er því um mikilsverða aðgerð að ræða til að létta undir með sjúklingum með háan lyfjakostnað. Hæstv. forseti. Ég læt hér með lokið umfjöllun minni um frv. til laga um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994. Jafnframt leyfi ég mér að leggja til að að lokinni þessari umræðu verði frv. afgreitt til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt um frv. sem hér liggur fyrir með því að vitna í prófessor í lögum, Sigurð Líndal, en þegar leitað var álits hans á boðaðri frestun á gildistöku þessara laga sagði hann svo, með leyfi forseta: ,,Lög í réttarríki eiga að vera stöðug og það er eitt af frumatriðum réttarríkis að menn hagi sér á þennan hátt en ekki hinn. Þetta er eitt grunnatriða við lagasetningu og siðferðilegur mælikvarði á þau. Svona lagasetning er því alveg ótæk.`` Þetta segir einn af virtustu lagaspekingum landsins og það er sá dómur sem hann fellir yfir þessu frv. hæstv. heilbrrh. sem er að verða að eins konar þráhyggju í kolli hæstv. ráðherra og í ráðuneytinu. Herra forseti. Þetta frv. felur í sér afar sérkennilegan málatilbúnað svo ekki sé meira sagt. Það er satt að segja fátítt ef ekki einsdæmi að ríkisstjórn leggi fram mál þar sem boðuðu rekstrarumhverfi heillar atvinnugreinar er gjörbreytt á síðustu stundu sem stríðir gegn öllum viðteknum hefðum um framkvæmd laga; sem rýrir traust manna á stöðuglyndi löggjafans og sem virtasta dagblað landsins kallar í senn forneskju og siðleysi. Þetta frv., herra forseti, byggir nefnilega ekki á neinum rökum og það hefur enga pólitíska undirstöðu nema duttlunga eins tiltekins ráðherra og að því leyti til, herra forseti, er þetta mál algjörlega sérstakt. Ég skil þess vegna mætavel, herra forseti, að hæstv. heilbrrh. lagði ekki í það að mæta forvera sínum, hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, í kappræðu í Ríkisútvarpinu í gær þar sem þetta mál átti m.a. að koma til umræðu. Ég leit satt að segja á flótta hennar frá því sem skynsemisvott sem er sorglega sjaldgæft að finna nú á þessum síðustu dögum á meðal ráðherra Framsfl. Herra forseti. Aðferðin sjálf við að taka þetta mál á dagskrá er raunar í stíl við málið sjálft. Þó hæstv. ráðherra sé búinn að tala um það út og suður í fjölmiðlum að hún leggi ofurkapp á að fá málið á dagskrá sem fyrst í þinginu, þá er undirbúningur ráðuneytisins að málinu ekki betri en svo að það tókst ekki að leggja það fram í tæka tíð þannig að það þurfti að taka það hér með afbrigðum til umræðu í dag. Auðvitað er það svo að hæstv. ráðherra er í mikilli tímaþröng með málið vegna þess að staðreyndin er sú að ríkisstjórnin treysti sér ekki til þess að koma málinu fram á vorþingi. Vissulega er það líka hefð að þingheimur veiti afbrigði til þess að koma málum á dagskrá, herra forseti. En það er afar óvenjulegt, a.m.k. miðað við mína tiltölulega stuttu þingtíð, að pólitísk deilumál séu með þessum hætti tekin á dagskrá með afbrigðum þegar hæstv. ráðherra hefði verið í lófa lagið með sæmilega vönduðum vinnubrögðum að koma þessu máli til þings í tæka tíð. Ég tel að það fari ekki vel á því að þingið verðlauni sleifarleg vinnubrögð af þessu tagi með því að sýna óhóflegt umburðarlyndi eins og mér þykir þingið hafa sýnt í dag. Það er þess vegna sem ég greiddi ekki atkvæði með því en sat þó hjá til þess að leyfa ráðherranum að fá málið til umræðu. Þetta, herra forseti, er því miður ekki eina dæmið um afskaplega óvönduð vinnubrögð sem tengjast þessu máli og sem ég vona og þykist raunar fullviss að sé ekki forsmekkurinn að því sem koma skal því að öðru leyti hef ég ekkert upp á þennan hæstv. ráðherra að klaga um vinnubrögð. En ég ætla að halda mig við það sem ég kalla lakleg vinnubrögð hæstv. ráðherra í þessu tiltekna máli sem sýnir það að hún hefur ekkert að byggja á, engin rök nema bara sína eigin duttlunga og þráhyggju til þess að standa við eitthvað sem hún sagði í kosningabaráttunni. Það er í sjálfu sér góðra gjalda vert. En þetta er hins vegar eina málið sem hæstv. ráðherra hefur ekki gjörskipt um skoðun á ef marka má þá drætti sem fram koma í fjárlagafrv. sem við ræðum væntanlega á morgun. Herra forseti. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að það væri aðallega tvennt sem gerði það að verkum að það væri nauðsynlegt að fá frestun á þessu máli. Og það er í fyrsta lagi, segir hæstv. ráðherra, að það eigi eftir að setja reglugerðir vegna þess að vinnan hafi öll reynst tímafrekari og það hafi ekki gefist tóm til þess að setja þessar reglugerðir. Þá spyr ég, herra forseti: Er ekki ráðherra verkstjóri í sínu ráðuneyti? Að sjálfsögðu er málið svo. Og auðvitað er það ráðherrann sem á að sjá til þess að vinnan í ráðuneytinu sé ekki með þeim hætti að hún tefji framgang mála eins og þessara, komi í veg fyrir það að menn sem eru búnir að verja umtalsverðum tíma, atgervi og fjármunum til þess að laga sig að þessu breytta rekstrarumhverfi, að forsendunum fyrir þeirra lífsbaráttu sé ekki svipt undan þeim á síðustu dögum vegna þess að ráðherrann hefur ekki unnið heimavinnuna sína, vegna þess að hæstv. ráðherra hefur ekki stjórn á sínum starfsmönnum. Herra forseti. En jafnvel þó þetta væri rétt, þá skulum við aðeins kanna hvaða reglugerðir þetta eru. Gerum okkur grein fyrir því að frv. sem við erum að ræða hér lýtur eingöngu að smásölu lyfja og þær reglugerðir sem er verið að vinna að og sem ekki hefur tekist að koma fram af því að ráðherrann hefur ekki haft nægilega stjórn á sínum mönnum, það eru eftirtaldar reglugerðir: Reglugerð um framleiðslu lyfja og reglur um góða framleiðsluhætti. --- Kemur það eitthvað við smásölu á lyfjum? Reglugerð um heildsölu lyfja. --- Er það smásala? Reglugerð um klínískar lyfjatilraunir. --- Hvað kemur það við apótekarafrelsi? Reglugerð um skráningu og/eða veitingu markaðsleyfa fyrir náttúrulyf, hómópatalyf, bætiefni, svo sem vítamín og steinefni. --- Og hvaða vörur eru undanþegnar ákvæðum um skráningu og markaðsleyfi? Það er kannski helst þessi eina reglugerð og ráðuneytið hefur haft heilt sumar til þess að vinna hana. Og síðan er það reglugerð um litarefni í lyfjum. Herra forseti. Það er alveg ljóst að sú röksemd sem hæstv. ráðherra flytur máli sínu til stuðnings stenst einfaldlega ekki próf veruleikans. Þær reglugerðir sem eftir er að vinna koma þessu máli ekki við og jafnvel þó að þær kæmu málinu við, þá er það skylda ráðherrans að sjá til þess að það sé unnið að þeim í tíma. Það hefur hún bersýnilega ekki gert eftir því sem hún segir sjálf. Í öðru lagi, herra forseti, kemur það fram líka í framsögu hæstv. ráðherra að sú þverpólitíska nefnd, sem skipuð var til þess að kanna afleiðingar hinna nýju lyfjalaga á markaðinn, hefur ekki getað unnið sitt starf. Þá er rétt að upplýsa að það hefur komið fram í fjölmiðlum að ráðherrann óskaði eftir því snemma á ferli sínum að nefndin hraðaði störfum sínum. Þetta kemur m.a. fram í samtali við Þóri Haraldsson, aðstoðarmann heilbrrh., í Morgunblaðinu miðvikudaginn 27. sept. þar sem hann segir að ráðherra hafi óskað eftir því í vor að nefndin hraðaði störfum svo að niðurstaða hennar gæti legið fyrir 1. júlí. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Við því hafi nefndin ekki getað orðið og því hafi heilbrrh. óskað eftir að lengja frestinn á gildistöku umræddra ákvæða.`` Með öðrum orðum: Hér er það aðstoðarmaður heilbrrh. sem segir: Ástæðan fyrir frestuninni er sú að nefndin gat ekki unnið verkið. Það hefur líka komið fram í fjölmiðlum, herra forseti, að þessi nefnd hélt fund 14. júní og ég held að hún hafi ekki haldið fund síðan. Hæstv. ráðherra hefur sagt í viðtali við Viðskiptablaðið, eða látið að því liggja, að það hafi verið vegna fjarveru manna en nú sé að koma þing og það séu margir alþingismenn í nefndinni og þess vegna gefist tóm til þess að kalla hana saman. Hvað les ég út úr þessu? Ég les út úr þessu að hæstv. ráðherra hafi skyndilega raknað --- ég vil ekki segja úr rotinu heldur vaknað upp af sælum draumi þegar leið að þingbyrjun og gert sér grein fyrir því að það hafði engin vinna farið fram í nefndinni. Hún hefði einfaldlega gleymt að reka á eftir þessari vinnu. Herra forseti. Ég minnist þess að það hefur komið fyrir að ráðherrar sem ekki hafa verið ánægðir með störf sinna nefnda hafa einfaldlega slegið þær af og það jafnvel á sínum fyrstu dögum í ráðuneytinu. Ég get ekki dregið aðra ályktun en þá að ástæðan fyrir þessu frv. sé fyrst og fremst sú að það er sleifarlag í ráðuneytinu. En að er líka vert að vekja eftirtekt á því, herra forseti, að ég sé ekki betur en að ráðherrann sé tvísaga og það sem kemur fram í greinargerð með frv. stangist á við það sem ráðherrann gefur sem ástæðu fyrir þessu frv. í viðtali við Viðskiptablaðið. Í frv. segir, með leyfi forseta: ,,Markmið með frestun gildistöku framangreindra kafla lyfjalaga var að skapa svigrúm til þess að meta hvaða áhrif gildistaka annarra kafla laganna hefði, þannig að gera mætti breytingar á reglum VII. og XIV. kafla ef ástæða þætti til í ljósi reynslunnar.`` Þarna er ráðherrann sem sagt að búa til röksemd í greinargerðinni sem segir þetta: Ef reynslan af framkvæmd laganna eins og þau eru í dag gefur tilefni til breytinga, þá breytum við lögunum. Ég þarf að vinna tíma til þess. En hvað segir hæstv. ráðherra í viðtali við Viðskiptablaðið? Þar spyr blaðamaður ráðherrann, með leyfi forseta: ,,En skil ég þig ekki rétt, Ingibjörg, að fyrir þér vaki að breyta lögunum? Þú vilt jafnvel taka upp frv. að einhverju leyti?`` --- Eins og ráðherrann segir í greinargerðinni. Og hvert er svar ráðherrans, herra forseti? Það er svohljóðandi: ,,Nei, það er ekki rétt skilið.`` Þannig að ég velti því þá fyrir mér, hver er hin raunverulega orsök fyrir þessu frv.? Ég finn hana ekki. Þær röksemdir sem ráðherrann hæstv. hefur sjálf uppi á einum stað hrekur hún með eigin orðum og vopnum á öðrum stað. Það sem aðstoðarmaður ráðherrans segir í samtölum hrekur hún sjálf í greinargerð. Og það er þess vegna sem ég segi það, herra forseti, að þetta frv. byggist ekki á rökum. Það er tilefnislaust vegna þess að eina tilefnið eru duttlungar sem búa í kolli hæstv. ráðherra og það þykir mér miður. Herra forseti. Það er ekki úr vegi að fara örfáum orðum um það hvað það frv., sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson lagði fram, fól í sér á sínum tíma. Þeir tveir kaflar sem hér eru til umræðu eru VII. og XIV. kafli. VII. kaflinn felur það í sér, og það eru gildandi lög, að þann 1. nóv. á að fella úr gildi 300 ára gamalt skömmtunarkerfi á lyfsöluleyfum. Við tókum í arf frá kónginum í Kaupmannahöfn sérstakt kerfi sem gerði það að verkum að það var kóngurinn sem úthlutaði leyfum til apótekara. Þegar hann var tekinn af Þjóðverjum í Kristjánsborgarhöll og við tókum okkur lýðveldi, þá færðist þetta vald yfir til forsetans. Og í dag er það svo að það þarf sérstakt leyfi forseta til þess að menn geti sett upp apótek. Þessu vildi hv. þm. Sighvatur Björgvinsson breyta og það var Alþfl. sem ruddi nýju kerfi brautina með góðri aðstoð Sjálfstfl. á síðasta kjörtímabili. Samkvæmt því kerfi, sem á samkvæmt gildandi lögum að hefjast hinn 1. nóv., þá getur hver sem er sem uppfyllir ákveðin skilyrði laganna sett upp apótek ef honum býður svo við að horfa. Ráðherrann hefur ekki lengur vald til þess að takmarka stofnun apóteka. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að það urðu deilur um þetta mál á hinu háa Alþingi. En það tókst að lokum bærileg sátt um málið miðað við efni og aðstæður og það er kannski við hæfi að rifja upp ádeiluefnin sem menn fundu þegar hv. þm. Sighvatur Björgvinsson kynnti fyrst sínar hugmyndir. Eitt af því sem var vel haldið á lofti af andstæðingum þessara hugmynda var að hagsmunum neytenda væri ekki nægilega vel borgið vegna þess að samkeppnin mundi draga úr faglegum kröfum samkeppnisaðilanna til sjálfs sín. Þessu var svarað með því að það voru settar mjög strangar faglegar kröfur til leyfishafa sem ég tel einsýnt að gæti í hvívetna mjög vel hagsmuna neytendanna. Í aðalatriðum fólu þær í sér að umsækjandinn þarf verslunarleyfi eða samning við aðila sem hefur slíkt leyfi. Hann þarf að hafa þriggja ára starfsreynslu, en þó var ráðherra heimlað að víkja frá því ef almannahagsmunir kölluðu til að mynda í fámennum byggðarlögum þar sem lyfsala var ekki fyrir hendi, en til þess að tryggja enn frekar hina faglegu vinnu af hálfu hinna nýju apóteka, þá var lögfest að samþykki Lyfjaeftirlits ríkisins þyrfti að liggja fyrir áður en starfsemi lyfjabúðar gæti hafist. Og þeir aðilar sem til að mynda hafa nú afráðið að hasla sér völl á grundvelli þessara gildandi laga hafa einmitt unnið sína undirbúningsvinnu afskaplega vel og í nánu samráði við eina af undirstofnunum hæstv. ráðherra. Og ég skýt því inn í, herra forseti, að ég sé ekki betur heldur en hæstv. ráðherra hafi með þeim hætti í gegnum eina af undirstofnunum sínum lagt blessun sína ef ekki með beinum þá með óbeinum hætti yfir starfsemi þeirra manna sem hún ætlar núna að ryðja um koll. Það kom líka fram í umræðum um þær hugmyndir sem Alþfl. setti fram að þetta fyrirkomulag þjónaði e.t.v. ekki nægilega vel hagsmunum smærri byggðarlaga. Ýmsir gerðu því skóna að á mjög smáum markaðssvæðum gæti samkeppnin hreinlega rústað þeim lyfjabúðum sem kynnu að verða settar upp eða væru fyrir hendi, en undir þetta, herra forseti, var líka skotið byttu vegna þess að samkvæmt þeim lögum, sem að lokum voru samþykkt, hefur ráðherrann heimild til þess að takmarka fjölda lyfjabúða í heilsugæsluumdæmum. Því held ég, herra forseti, að það hafi verið komið til móts við öll sjónarmið þeirra sem voru andstæð þessum breytingum og það var komið til móts við sjónarmið hæstv. núv. heilbrrh. að því leyti til að gildistöku þessara kafla var frestað. En það eru samt sem áður lög í gildi. Lögin segja að þetta nýja fyrirkomulag eigi að taka upp 1. nóv. Þetta hefur verið svona hátt á annað ár. Og er eitthvað óeðlilegt við það að menn sem eru í þessari atvinnugrein taki mið af almennum ramma laganna og leggi út í fjárfestingar eins og menn hafa gert? Að sjálfsögðu ekki. Og að sjálfsögðu hlýtur ríkið að vera skaðabótaskylt og með þessum duttlungum hæstv. ráðherra tel ég að hún sé að baka ríkinu skaðabótaskyldu og ég túlka a.m.k. orð prófessors Sigurðar Líndals í þá veru að þar sé hann líka sömu skoðunar. Til hvers var þá, herra forseti, upphaflega lagt í þessa sjóferð? Það mætti kannski rifja það upp, ekki síst fyrir hv. þingmönnum Sjálfstfl. sem í orði kveðnu a.m.k. eru talsmenn frjálsrar samkeppni. Ég lít nefnilega svo á, herra forseti, og það er ágætt að hv. þm. Árni Mathiesen hlusti á þau orð mín, ég lít svo á að afgreiðsla þessa máls hér í þinginu sé í rauninni prófsteinn á þá fullyrðingu að Sjálfstfl. sé orðinn eins konar Framsfl. þar sem andstæðingar frjálsrar samkeppni eru smám saman að ná yfirhöndinni og í rauninni sé lítill eða enginn munur á þessum tveimur flokkum. Það mætti kannski rifja upp fyrir hv. þingmönnum Sjálfstfl. hvers vegna menn vilja yfirleitt stuðla að aukinni samkeppni á markaði. Reynslan er ólygnust og hún sýnir það án tvímæla, að aukin samkeppni leiðir í senn til lægra vöruverðs og bættrar þjónustu fyrir neytendur. Það kann að vera að í sumum tilvikum geti þessi aukna samkeppni dregið úr kröfum samkeppnisaðilanna til sjálfs sín, en eins og ég hef rakið hér fyrr í minni tölu, þá er búið að skjóta undir það, það er búið að gera strangar, faglegar kröfur til þessara aðila. Í þessu tilviki mundi aukin samkeppni leiða til þess að þjónustan batnar, það hefur komið fram hjá þeim mönnum sem hyggjast hasla sér völl á grundvelli gildandi laga. Þeir ætla að taka upp nýjungar. Lyf til að mynda hafa ætíð verið sveipuð hálfgerðri dulúð í augum neytandans m.a. vegna þess að hann hefur verið fjarlægur lyfjafræðingum. Hann er hulinn að hurðarbaki. Eitt af því sem þessir ungu menn sem ætla að setja upp fyrirtæki á grundvelli þessara laga munu gera er einmitt það að veita mér og ykkur, neytendunum í landinu, aðgang að lyfjafræðingnum, gefa neytandandum kost á að ræða við hann, spyrja út í kosti og galla lyfjanna. Það skiptir máli. Margvíslegar aðrar nýjungar hafa líka í för með sér bætta þjónustu. En það sem skiptir kannski ekki minnstu máli er það, herra forseti, að þetta gerir það að verkum að neytandinn vinnur sigur á tvennum vígstöðvum. Aukin samkeppni mun lækka kostnað hans af lyfjum beint og líka óbeint vegna þess að hún dregur úr kostnaði ríkisins. Þetta er aðall frjálsrar samkeppni og það var Sjálfstfl. sem hefur áratugum saman talið sig fulltrúa frjálsrar samkeppni. Og er það hann sem ætlar á þessum dögum að beygja sig undir duttlunga hæstv. heilbrrh., beygja sig undir afdönkuð markaðssjónarmið Framsfl. og éta sína eigin sannfæringu? Ég minni á það, herra forseti, að þeir þingmenn sem sitja í þessum sölum sóru stjórnarskránni eiða. Í stjórnarskránni segir að menn eigi að fylgja sinni sannfæringu. Ætla þeir að rjúfa þennan eið og sverja Framsfl. hollustueiða? Ætla hinir ungu og frjálslyndu þingmenn Sjálfstfl. að beygja sig undir ok Framsfl. en láta stjórnarskrána róa? Herra forseti. Ég minnist þess að hv. þm. Árni M. Mathiesen hefur hvað eftir annað flutt með glæsilegum hætti röksemdir fyrir gildi aukinnar samkeppni. Hv. þm. Pétri Blöndal beinlínis skolaði á fjörur þingsins vegna málafærslu sinnar á vettvangi frjálsrar samkeppni. Hv. þm. Sólveig Pétursdóttir hefur aftur og aftur í þessum stól mótmælt fyrirhugaðri lagasetningu, sem m.a. fyrri ríkisstjórn átti þátt í, vegna þess að henni þótti þar dregið úr frjálsri samkeppni. Herra forseti. Ég á bágt með að trúa því að þetta verði það sem Sjálfstfl. framtíðarinnar ætlar að berjast fyrir og ég hef aðeins drepið á það sem biblían, hin daglega biblía Sjálfstfl. sagði um þetta mál. Og af því að hv. þm. Árni M. Mathiesen gengur svo vasklega hérna fram hjá mér, herra forseti, þá langar mig til þess að rifja upp fyrir honum og öðrum hv. þm. Sjálfstfl. hvað það var sem sagði um nákvæmlega þetta mál í ritstjórnargrein Morgunblaðsins, hvaða einkunn er það sem útvörður samkeppninnar á Íslandi, Morgunblaðið, virtasta dagblað landsins, gefur þeim mönnum sem ætla að samþykkja þetta gerræði. Það er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ingibjörg Pálmadóttir heilbrigðisráðherra hefur lýst yfir því að hún vilji enn fresta gildistöku þess lagaákvæðis sem veitir frelsi til reksturs lyfjabúða. Alþingi getur ekki komið í bakið á þeim sem byggt hafa fjárfestingar á gildandi lögum og ákvæðum þeirra með því að breyta öllum forsendum á síðustu stundu. Það er einfaldlega siðleysi. Það verður að teljast óhugsandi að stuðningsmenn frjálsra viðskipta á Alþingi taki þátt í slíkum leik.`` Herra forseti. Ætla hv. þingmenn Sjálfstfl. að taka þátt í þeim gráa leik? 
            

Virðulegi forseti. Þetta var býsna góð ræða hjá hv. formanni heilbr.- og trn. En hann er greinilega splunkunýr í málinu. Hann er fyrst að koma að því núna og hefur greinilega lítið fylgst með því. Hann vitnar hér í prófessor Sigurð Líndal og Sigurður Líndal segir réttilega: ,,Lög í réttarríki eiga að vera stöðug.`` En hvernig er nú þetta ágætis frv. og lög frá Alþfl.? Fyrri hluti þessa lagabálks var samþykktur á Alþingi í júní 1994. Hvað hefur þurft að breyta þeim lagabálki oft? Þrisvar sinnum á þessum tíma. Er það stöðugleiki? Nei. Við ætlum að ganga frá þessu máli þannig að það sé stöðugt, við erum að ganga frá lagabálki í mjög viðkvæmu máli þannig að við getum búið við þau lengi. Hann kom víða við í ræðu sinni og sagði m.a. að starfsfólk innan heilbrrn. hafi unnið illa og því hafi ekki verið stjórnað nægilega vel. Ég ætla að segja hv. þm. það að þegar ég kom í ráðuneytið, þá var þessi reglugerðarsmíð öll eftir. Það er búið að smíða hana alla eftir að ég kom í ráðuneytið. En ég ætla líka að minna hv. þm. á af því að hann minntist ekkert á hvernig lögin eru uppbyggð. Þau eru nefnilega bæði með höftum og frelsi og það er nú kannski flóknasti þáttur málsins. Fyrst er í lögunum boðað frelsi og svo koma höftin. Það þarf að sjálfsögðu að sækja um leyfi til heilbrrn. og heilbrrn. á að fá umsögn sveitarstjórna. Þá er talað um að það eigi að vera viss fjarlægð milli apóteka og viss fjöldi á bak við hvert apótek. Og af því að það er talað hér um vissa aðila sem eru búnir að fjárfesta mikið varðandi ný apótek, þá hafa þessir aðilar ekki sótt um tilskilin leyfi svo að það komi nú skýrt fram. En ég ræði betur við hv. formann í heilbr.- og trn. síðar í dag.

Herra forseti. Þær breytingar sem hæstv. heilbrrh. segir að hafi verið gerðar þrisvar sinnum, hvers vegna voru þær? Man hæstv. ráðherra hvers vegna þær voru gerðar? Þær voru m.a. gerðar vegna mistaka Alþingis. Það þurfti að leiðrétta mistök sem urðu hér. Engar breytingar hafa verið gerðar á þessum lögum sem eru jafnróttækar og þær sem hér eru lagðar til vegna þess að þær gerbreyta starfsumhverfi heillar stéttar. Þær kollvarpa fyrirætlunum manna sem hafa varið tíma, atgervi og miklum peningum í að laga sig að þeim lögum sem eru í gildi í landinu. Varðandi það sem hæstv. ráðherra sagði um græningjahátt minn í heilbrigðismálum, þá er það alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að ég kem nýr að þessu máli. En ég er snöggur að læra. Menn verða að virða mér grænkuna til vorkunnar og með fullri vinsemd við hæstv. ráðherra, þá vil ég láta þess getið að það er einmitt sama tillit sem hefur fleytt henni í gegnum brimskaflana hér og meðal þjóðarinnar.

Herra forseti. Frv. það sem hér er til umræðu var á dagskrá á vorþingi og fóru fram um það nokkrar umræður. Þar lýsti ég þeirri skoðun minni að rétt væri að styðja frestun á gildistöku kaflanna um verðlagningu lyfja og veitingu lyfsöluleyfa. Ekki höfðu þá, þ.e. 7. júní sl., komið fram nema örfáar reglugerðir af þeim sem við Íslendingar skuldbundum okkur að setja er við gerðumst aðilar að EES-samningnum. Á síðasta þingi var ákveðið að fresta gildistöku þessara tveggja kafla til 1. nóvember 1995, þar sem ástæða þótti til að kanna áhrif breytinga á lyfjalögunum. Meðal þeirra ákvæða sem ástæða þótti til að kanna sérstaklega voru t.d. áhrif lyfjaauglýsinga á lyfjanotkun landsmanna og einnig á lyfjaverð. Nefnd var sett á laggirnar til að kanna þessi áhrif en hún hefur ekki getað sinnt því starfi vegna þess að reglugerðir voru ekki komnar fram í sumar hjá ráðuneytinu og þó nokkrar hafa enn ekki verið settar. Reglugerðin um lyfjaauglýsingar var ekki sett fyrr en í júní sl. svo að áhrifa hennar, þ.e. áhrif lyfjaauglýsinga á lyfjanotkun og lyfjaverð, er ekki farið að gæta enn, svo stutt er frá því að hún tók gildi. En ég tek undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Það er spurning hvort heilbrrn. hafi unnið heimavinnuna sína í þessum málum. A.m.k. hefur orðið ótrúlega mikill dráttur á því að reglugerðir í þessu máli hafi komið frá ráðuneytinu sem er eins og komið hefur fram hér í umræðunni ástæðan fyrir því að fresta þarf gildistöku laganna. Og ég gagnrýni þessi vinnubrögð hverjum svo sem um er að kenna. En varðandi þetta reglugerðafargan sem kemur í kjölfar lagasetninga, þá langar mig til að minnast aðeins á og taka til umræðu verklag þingsins í þeim efnum. Það hefur komið mér á óvart að þingmenn og Alþingi sem löggjafarvaldið í landinu skuli ekki fylgjast með og fjalla um þær reglugerðir sem settar eru til frekari útfærslu þeirra laga sem samþykkt eru hér. Mér þættu það eðlileg vinnubrögð að reglugerðir væru kynntar í viðkomandi fagnefndum svo að þingmenn geti kynnt sér þær. Það eru eðlileg vinnubrögð og ég tel að Alþingi ætti að íhuga hvort ekki sé ástæða til að kynna reglugerðir í viðkomandi nefndum. Ef sá háttur hefði verið viðhafður í þessu máli hefði verið auðveldara að taka á því hér þar sem þessi lög kalla á mjög mikla reglugerðarsetningu. En aftur að lagabreytingunni. Það eru nokkur atriði sem mig langar til að koma að varðandi hana og þar er komið að þeim atriðum sem hæstv. ráðherra nefndi hér áðan, þ.e. að í lögunum eru bæði höft og frelsi. Með nýrri tilhögun á veitingu lyfsöluleyfa þarf lyfsali eða eigandi apóteks ekki að afsala sér eigninni þegar leyfið fellur úr gildi. Hann getur samið við lyfjafræðing sem fær lyfsöluleyfi til að reka apótekið hans. Þetta veldur því að það er ekkert sem ýtir undir að fagleg og fjárhagsleg ábyrgð fari saman. Sömuleiðis er gert ráð fyrir að sveitarstjórnir verði umsagnaraðili að leyfisveitingu og taka eigi tillit til fjarlægðar frá næstu lyfjabúð, fjölda íbúa á svæðinu og jafnvel umsagnar fleiri aðila. Það er spurning að hve miklu leyti á að takmarka þessi leyfi og spurning hvort að eigi ekki að gefa þau alveg frjáls. Ég er hlynnt því að aflétt verði þeirri einokun sem ríkt hefur hér í lyfsölumálum. Það þarf að sjá til þess að það lénskerfi sem ríkt hefur haldist ekki. Lyfsala á ekki að ganga í erfðir. Þetta verður að koma í veg fyrir. Það þarf að koma í veg fyrir að ákvæði um leyfisveitingar verði þrengd. Ef það tekst ekki er verr af stað farið en heima setið. Í lögunum er kveðið á um það að lyfsalar hafi ákveðnar skyldur við viðskiptavini sína. Þeim ber að veita þeim ákveðna þjónustu. Nú fá lyfsalar greidda ákveðna prósentu af sölu lyfja. Ég teldi réttara að þeir fengju greitt fyrir þjónustu en ekki prósentu af sölu. Í Bretlandi er t.d. greitt fast verð fyrir afgreiðslu hvers lyfseðils en ekki prósenta af lyfjaverði. Það er óeðlilegt að lyfsalinn hafi hag af háu lyfjaverði. Það ætti að greiða fyrir lyfjameðferð sambærilega og greitt er fyrir sérfræðiþjónustu í heilbrigðiskerfinu. Ég styð frestun á ákvæðum um verðlagningu lyfja og veitingu lyfsöluleyfa á þeirri forsendu að margar lyfjareglugerðir eru ekki komnar fram og áhrifa þeirra, sem nýlega tóku gildi, er ekki farið að gæta. Né heldur er farið að gæta þeirra greina laganna sem þegar hafa tekið gildi. Ég álít að það liggi ekki svo mjög á í þessu máli. Ég styð þessa frestun í trausti þess að tekið verði tillit til þeirra athugasemda sem fram komu í máli mínu. Heldur hefði ég viljað sjá frá ráðuneytinu að þessar reglugerðir bærust en að sjá þann boðskap um niðurskurð og skerðingu til þeirra sem minnst mega sín sem getur að líta í fjárlagafrv. því sem kom á borð þingmanna nú í þingbyrjun.

Virðulegi forseti. Það mætti ætla við að hlýða á hæstv. heilbrrh. að það mál sem hér um ræðir sé nýtt af nálinni og hefði fengið hér tiltölulega litla umfjöllun á hinu háa Alþingi og þyrfti þess vegna að gaumgæfa miklum mun betur. Það er auðvitað fjarri öllum sanni. Mér er til efs að önnur löggjöf hafi fengið ítarlegri og lengri umræðu á hinu háa Alþingi á umliðnu kjörtímabili en einmitt frv. til lyfjalaga. Það var rætt á fleiri en einu og fleiri en tveimur þingum og niðurstaðan varð svo á vordögum 1994 eftir maraþonumræður að þingið afgreiddi þetta frv. sem lög frá hinu háa Alþingi. Einnig er rétt að taka það fram að niðurstaðan varð samkomulag milli þáv. stjórnarflokka og þáv. stjórnarandstöðu. Það var með öðrum orðum tekið tillit að verulegu leyti til ábendinga og óska þáv. stjórnarandstöðu, m.a. þáv. hv. þm. Ingibjargar Pálmadóttur og hv. þm. Finns Ingólfssonar og fleiri hv. þm. Framsfl. sem létu nokkuð til sín taka við þessa umræðu. Með öðrum orðum, það er rangt sem haldið hefur verið fram í fjölmiðlum nú upp á síðkastið að þetta mál hafi verið þvingað í gegn eins og sagt var. Það er með öllu ósatt. Hæstv. heilbrrh. hefur látið svo um mælt að þetta hafi verið tekið hér út með töngum á sínum tíma og þess vegna þurfi nú að sporna við og gefa sér tíma og rúm. Ég vísa til þess sem ég sagði áðan, virðulegi forseti, að þetta er ósatt. Þetta mál var mjög vel gaumgæft, fékk ítarlega umræðu og það er fullkomlega fráleitt að menn ætli að byrja á stafrófinu hér upp á nýtt. Auðvitað er líka full ástæða til þess að staldra alveg sérstaklega við hlut annars stjórnarflokksins, Sjálfstfl., í fráfarandi ríkisstjórn í þessu efni. Flestir hv. þm. hans studdu þetta frv. af heilum hug og lögðu mikið á sig til þess að það næði fram að ganga. Sérstaklega vil ég nefna til sögu hv. þáv. og raunar núv. formann þingflokks Sjálfstfl., hv. þm. Geir H. Haarde sem lagði sig mjög fram um að frv. næði fram að ganga og yrði að lögum frá Alþingi. Það kemur mér því satt að segja ákaflega mikið á óvart ef satt er að þingflokkur Sjálfstfl. hafi skyndilega kúvent í þessu máli og látið það yfir sig ganga og samþykkt það að hæstv. heilbrrh., ráðherra Framsfl., fengi til þess leyfi að leggja málið fram með þeim hætti sem hér um ræðir. Ég vil a.m.k. leita eftir svörum við því hvað hafi í raun breyst í hugum hv. þm. Sjálfstfl., þingmanna á borð við hv. þm. Árna M. Mathiesen, hv. þm. Sturlu Böðvarsson sem gerir það að verkum að þeir hafa núna á haustdögum 1995 fengið allt í einu allt aðra sýn þegar kemur að frelsi varðandi lyfjaverð og lyfsöluleyfi. Hvað hefur breyst á þessu eina og hálfa ári sem gerir það að verkum að þeir ganga í björg með Framsfl. til þess að þæfa þetta mál og tefja á alla lund? Það er síðan alveg sérstakur kapítuli, virðulegi forseti, öll sú málsmeðferð sem hér er lögð á borð fyrir hið háa Alþingi og sá misskilningur sem æ ofan í æ má lesa úr yfirlýsingum hæstv. heilbrrh. er alveg skelfilegur fyrir stjórnsýslu þessa lands. Það er endurtekið hér æ ofan í æ að aðeins hluti löggjafarinnar hafi verið samþykktur. Með leyfi forseta vil ég vísa til viðtals í Viðskiptablaðinu þar sem hæstv. ráðherra svarar því orðrétt þannig: ,,Í fyrsta lagi er þetta frumvarp samþykkt í tveimur áföngum.`` Frv. var auðvitað samþykkt í einum áfanga, það er gildandi löggjöf í gangi, það er hins vegar bráðabirgðaákvæði um að einstakir þættir löggjafarinnar taki gildi á mismunandi tímum. Þetta er auðvitað allt annar hlutur, hæstv. ráðherra. Með öðrum orðum, það eru gildandi lög í landinu og ráðherrum eins og fólki almennt ber auðvitað að lúta þeim lögum og vinna samkvæmt þeim. Það er rauði þráður málsins og grundvallaratriði í allri umræðunni og það skiptir bara nákvæmlega ekki nokkru máli hvort ríkisstjórn eða ráðherra hafi uppi áform um það á einhverju stigi máls, á einhverjum tímum, að hugleiða breytingar á þessum lögum. Það hefur bara nákvæmlega ekkert lagalegt gildi. Eða er það skoðun hv. þm., virðulegi forseti, og Alþingis að um leið og einstakir ráðherrar láta sér það um munn fara að þeir íhugi nú að gera ákveðnar breytingar á tilteknum lögum í landinu sé það ígildi þess og ávísun á það að fólk í landinu, þingmenn þar á meðal, fari að laga sig að óljósum hugmyndum sem ráðherra frá einum tíma til annars hafi um það að breyta lögunum? Það mál sem hér um ræðir er einmitt mjög lærdómsríkt í því sambandi því að eins og ég gat um hér í upphafi tók það dálítinn tíma að gera þær breytingar sem hin nýja löggjöf felur í sér. Þýddi það þá í raun 1991 eða 1992 þegar hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, þá ráðherra heilbrigðismála, lagði þetta mál fram fyrst að allir ættu að fara að laga sig eftir þeim nýja veruleika sem birtist í frv. hæstv. ráðherra á þeim tíma? Nei, auðvitað ekki. Það eru gildandi lög í landinu og þau breytast ekki fyrr en Alþingi hefur gert þær breytingar. Fyrr breytist nákvæmlega ekki neitt, hæstv. heilbrrh., nákvæmlega ekki neitt og þér ber auðvitað skylda til þess að vinna samkvæmt þessum lögum. Ég hlýt að gera kröfu til þess að þú einhendir þér nú þegar strax í dag við að ljúka nauðsynlegum reglugerðum sem þessi löggjaf kallar á, þegar ákveðnir kaflar hennar taka gildi 1. nóv. nk. Þú gerir hinu háa Alþingi nákvæma grein fyrir því á hvaða stigi þessi vinna er í hinu háa ráðuneyti þannig að þessir kaflar taki gildi miðað við þau lög sem gilda í landinu. Eða er það þannig, hæstv. heilbrrh., að þessi vinna hafi öll verið sett á ís? Ber að skilja það svo að vegna þess að hæstv. heilbrrh. hafi komið til hugar að fresta gildistöku þessara ákveðnu kafla hafi öll vinna verið lögð niður í hinu háa ráðuneyti? Margnefnd nefnd þverpólitískra aðila var eitt af þeim samkomulagsatriðum sem upp komu við afgreiðslu lagafrv. á vordögum 1994. Hún hefur ekki komið saman frá 14. júní sl. og raunar aðeins einu sinni komið saman frá því að ríkisstjórnarskipti urðu. Þá hafi nefndin haldið raunar á tíð fyrri ríkisstjórnar, fyrri ráðherra haldið eina 4--5 fundi. Þeir voru gagnlegir. Að vísu er mér sagt að flokkssystkin hæstv. heilbrrh. hafi ævinlega vantað til þeirrar fundarsetu og það kunni sennilega að skýra að hæstv. heilbrrh. fái ekki fullgildar upplýsingar um það hver áhrif EES, hver áhrif þessara laga, séu á þróun mála á íslenskum lyfjamarkaði. Það kunni að vera hin eina sanna skýring. Meginmálið er það, virðulegi forseti, og það hlýtur að vera grundvallaratriði í allri umfjöllun um þetta mál að við ræðum það út frá gildandi lögum í landinu og engu öðru. Aðeins til undirstrikunar á því hversu hæstv. heilbrrh. virðist ókunnugt um hvað það er í raun sem henni ber að vinna eftir frá einum tíma til annars þá segir hún í nefndu viðtali við Viðskiptablaðið að ríkisstjórnin hafi samþykkt að gera breytingar á þessum lögum á haustdögum meira að segja. Ekki aðeins hún sjálf heldur líka ríkisstjórnin og þá sé að allt í einu orðið ígildi þess að landsmenn, íbúar í landinu, eigi að laga sig að nýjum veruleika á haustdögum. Svona er þetta bara ekki, hæstv. heilbrrh. Svona ganga mál ekki fyrir sig. Það er fleira athyglisvert í viðtali Viðskiptablaðsins við hæstv. heilbrrh. sem þörf er á að staldra eilítið við. Hæstv. heilbrrh. fór yfir það í stuttu andsvari áðan að í lögunum er kveðið á um ákveðin skilyrði, ákveðnar umsagnir sem sveitarstjórnum beri að veita þegar umsóknir um lyfsöluleyfi eru annars vegar. Hún kemur aðeins inn á það í þessu nefnda viðtali. Hún segir, með leyfi forseta: ,, En þá koma þau skilyrði sem gert er ráð fyrir, þ.e. að viss fjöldi standi að baki hverju apóteki. Niðurstaðan var sú að hvert apótek þyrfti u.þ.b. 5.000 manns.`` Ég staldraði við þegar þegar ég las þetta og hugsaði með sjálfum mér hvar þessa tölu væri að finna í gildandi lögum. Ég finn hana ekki. Það er ekkert aukatekið orð um það að þessi tala skuli vera 5.000 manns. Hver hefur ákveðið það, hæstv. heilbrrh., að þessi viðmiðunartala skuli vera 5.000 manns? Hvaðan hefur sú tala komið? Hver hefur stungið henni inn í koll hæstv. heilbrrh.? Hér segir eingöngu í lagatexta, með leyfi forseta: ,,Við mat umsóknar skal m.a. stuðst við íbúafjölda að baki lyfjabúðinni og fjarlægð hennar frá næstu lyfjabúð.`` Hæstv. heilbrrh. kallaði áðan fram í og óskaði eftir að ég skýrði það nánar hvar hún hefði sagt að þetta mál hefði verið tekið út með töngum á vordögum 1994. Það hittist þannig á að ég er með þetta nefnda viðtal og ég vil upplýsa ráðherra hvar hún sagði þetta ef hún man það ekki sjálf. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þegar þetta frumvarp var samþykkt frá Alþingi og átti að taka gildi 1. nóvember, þá var því þröngvað fram.`` En hæstv. ráðherra veit auðvitað langtum betur því að eins og ég gat um hér áðan var þetta samkomulagsmál eftir maraþonumræður sem tóku langan tíma á liðnu kjörtímabili. Það er líka athyglisvert og til umhugsunar sérstaklega fyrir þingmenn Sjálfstfl. hvort þeir eru sammála því mati hæstv. ráðherra sem fram kom hér í inngangi hennar og framsöguerindi um þessa frestunartillögu þar sem hún gerir lítið úr og nánast ekki neitt úr umsögn fjmrn. um hin fjármálalegu áhrif þessara breytinga sem nú verða 1. nóvember nk. Eru sjálfstæðismenn sammála túlkun hæstv. ráðherra um að þetta frelsi í viðskiptum, þetta ákveðna frelsi til ákvörðunar lyfjaverðs, þetta ákveðna frelsi til opnunar lyfjabúða, hafi engin áhrif. Þeir trúðu því og töldu það á liðnu kjörtímabili. En eru þeir líka núna sammála hæstv. ráðherra um að mat fjármálaskrifstofu fjmrn. sé að engu hafandi? Það er annað merkilegt í því sambandi. Ég rak augun í það í framlögðum fjárlögum, frv. til fjárlaga, að tillögu hæstv. heilbrrh. er einmitt gert ráð fyrir umtalsverðum sparnaði vegna þeirrar nýbreytni sem samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið gerir ráð fyrir. Með öðrum orðum, þar er sagt orðrétt í frv. til fjárlaga, með leyfi forseta: ,,Einnig er talið að samhliða innflutningur lyfja, þ.e. heimild til að flytja inn lyf hvaðanæva að af Evrópska efnahagssvæðinu, muni leiða til aukinnar samkeppni og lægra lyfjaverðs.`` Að vísu vantar nú verðmiðann á þetta hvað hæstv. ráðherra reiknar með að taka inn á þessu í sparnaði en þetta segir okkur auðvitað það að í einu orðinu vill hæstv. heilbrrh. njóta góðs af samkeppninni samkvæmt gildandi lögum á heildsölustiginu og ætlar sér að nýta það til að ná fram sparnaðarmarkmiðum síns ráðuneytis og allt gott og blessað um það. Þegar kemur hins vegar að smásölunni er allt í einu kúvent. Þá má allt í einu ekki láta reyna á þessa samkeppni sem mun sannarlega leiða til lægra verðs til neytenda og lægri útgjalda af hálfu hins opinbera. Ég spyr beint: Hver er eðlismunur á þessu tvennu? Hvers vegna vill hæstv. heilbrrh. ná fram sparnaði og hagræðingu fyrir ríkissjóð og neytendur á heildsölustigi en kúvendir og neitar að leyfa þeim að njóta þess sama þegar kemur að smásölustigi? Er hæstv. heilbrrh. að vernda hagsmuni einhverra, hagsmuni einhverra örfárra apóteka eða lyfsala? Eða hvað er hér á ferð? Hvað er það sem kemur í veg fyrir það að lyfjanotendur njóti lækkunar á verði lyfja á smásölustiginu? Lækkunin hefur þegar komið fram á heildsölustiginu og auðvitað eðlileg krafa þess fólks sem þarf að neyta lyfja að það njóti þess sama þegar kemur að sölu út úr búð. Hæstv. heilbrrh. gerði það að umtalsefni að það væri merki þess að gildandi löggjöf hefði verið illa unnin að á henni hefðu þrisvar verið gerðar breytingar. Hæstv. ráðherra veit miklum mun betur og veit í hverju þær breytingar hafa verið fólgnar. Það er algert smámál, mál á borð við það sem finna má í hennar eigin frv., nú 2. gr., þar sem gerð er tillaga um að í stað orðanna ,,gefur heilbr.- og trmrn. út``, þá komi: ,,annast heilbr.- og trmrn. útgáfu á``. Eru breytingar á þessum toga merki þess að löggjöfin hafi verið illa unnin, hæstv. ráðherra? Auðvitað er það ekki. Hér eru menn hins vegar að laga sig að breyttum veruleika og ekkert óeðlilegt við það að þeir betrumbæti það smálega sem betur má fara þegar að nýrri framkvæmd kemur. En meginmálið er auðvitað, virðulegi forseti, hvort menn eru að tala um form og málsmeðferð eða hvort menn eru hér að tala um efni máls. Með öðrum orðum, er það hugmynd hæstv. heilbrrh. ef hún fengi þessa frestun samþykkta á hinu háa Alþingi, að gera grundvallarbreytingar á löggjöf okkar, að fara aftur í gamla farið? Ég spyr þá enn og aftur: Er Sjálfstfl. með í þeirri för? Er tilgangurinn með þessari frestun sá að gera þarna grundvallarbreytingar og stíga nokkur skref aftur á bak inn í fortíðina? Þetta verður að liggja algerlega klárt fyrir. Hún reynir að svara þessu í margnefndu viðtali í Viðskiptablaðinu og segir orðrétt þegar hún er spurð um það hvort hér sé um að ræða frestun til þess að gera á þessu stórar efnisbreytingar. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ég er ekki að tala um neinar grundvallarbreytingar.`` Hvað þýðir þetta svar, hæstv. heilbrrh.? Hvaða vinnu ætlar hún að inna af hendi á vetrardögum í þessu máli þannig að löggjöfin megi breytast til batnaðar að hennar áliti? Hvaða breytingar eru það? Á að taka upp skömmtunarkerfið á nýjan leik? Á ákvörðun um verð á lausasölulyfjum að vera bundið í nefnd og á að loka á það frelsi? Svör við þessu atriði verða auðvitað að koma fram. Virðulegi forseti. Tíma mínum er senn að ljúka. Ég beini lokaorðum mínum sérstaklega til hæstv. forseta og árétta það sem ég hef hér sagt áður í þá veru að það þarf að vera mjög skýrt í hugum fulltrúa framkvæmdarvaldsins sem vinna í skjóli Alþingis, hæstv. ráðherra þessarar ríkisstjórnar, samkvæmt hvaða lögum þeir vinna frá einum tíma til annars. Þeir vinna ekki samkvæmt eigin órum eða eigin löngunum eða eigin vonum heldur ber þeim að vinna samkvæmt því einu sem gildir á hverjum tíma, þ.e. gildandi lögum, og í gildandi lögum segir þar kvitt og klárt að 1. nóv. nk. skuli vera frelsi í verðlagningu lausasölulyfja og 1. nóv. nk. skuli einnig aflétt skömmtunarkerfi því sem gilt hefur um úthlutun leyfa til afhendingar lyfja. Flóknara er málið ekki og ég treysti því, virðulegi forseti, að hið háa Alþingi fylgist með því að hæstv. ráðherra vinni í samræmi við gildandi lög.

Herra forseti. Það er auðvitað alveg rétt að þingmenn og ráðherrar vinna samkvæmt lögum. Hv. þm. talaði hér rétt eins og við værum dómstóll og lögin, sem þingmenn ættu að fara eftir, væru óumbreytanleg. Þess vegna erum við hér í störfum að við setjum lög og breytum lögum. Hv. þm. hefur tekið þátt í því með mér að breyta lögum. Gallinn við þessi lög og þessa málsmeðferð í upphafi var sá að því miður var heilbrn. dálítið mislagðar hendur varðandi úrvinnslu þessa frv. Þess vegna þurfti iðulega að gera á því smávægilegar breytingar. Aldrei datt mér í hug að segja: Þetta eru bara lög, við störfum samkvæmt þeim. Auðvitað breytum við lögum ef við þurfum á því að halda. Meginatriðið í þessu sambandi er að réttaróvissan sé ekki til staðar. Í vor var málum þannig komið að fyrir lá að meirihlutavilji var í þinginu til þess að samþykkja þessa frestun. Það lá líka fyrir að nokkrir ágætir og vaskir þingmenn höfðu um það orð, ekki vil ég segja hótanir, að standa í tali langt fram á sumar ef menn ætluðu sér að knýja þennan meirihlutavilja fram. Meiri hlutinn varð við því af tillitssemi við ákafan minni hluta um að halda ekki umræðunni áfram en það var líka gert með því skilyrði af hálfu meiri hlutans og það var tilkynnt úr þessum ræðustól þannig að engin óvissa væri hjá hagsmunaaðilum að þessu yrði breytt á haustþingi. Það lá algerlega fyrir. Hér er um að ræða formbreytingu og hæstv. heilbrrh. er ekki að kynna neitt annað hér en nákvæmlega það sem við sögðum þingi og þjóð sl. vor. Það er út í hött að fara að hringla með það á nýjan leik. Hér erum við eingöngu að tala um þessa þætti, betrumbæta orðalag eins og oft þurfti að gera hér forðum tíð varðandi þetta sama mál en atriðið er eingöngu varðandi frestunina og það var tilkynnt sl. vor þannig að enginn gengur að því gruflandi að það stóð til.

Virðulegi forseti. Það var að sönnu fróðlegt og ánægjulegt að hæstv. forsrh. skyldi koma inn í umræðuna og ég hefði kosið það að sumu leyti að hann hefði látið í ljósi, kannski með gleggri hætti, efnislega afstöðu sína og gert þingheimi grein fyrir því hvers vegna honum hefði snúist hugur í efnisatriðum til þessa stóra máls. Það gerði hann því miður ekki en staldraði hins vegar við annan veigamikinn þátt sem ég gerði einnig að umtalsefni í ræðu minni, nefnilega það hvaða lög gilda í landinu frá einum tíma til annars. Hann notaði, með leyfi forseta, orðalagið ,,að hringla með``. Áður í umræðunni hefur verið vitnað til ágæts lagaprófessors, Sigurðar Líndals. Gott ef sá sami Sigurður hafi ekki á einhverjum tíma verið prófessor hæstv. ráðherra uppi í háskóla. Hann notar nákvæmlega þetta sama orðalag í viðtali við Viðskiptablaðið og segir: ,,Óviðunandi að hringla með lög``. Hann segir einnig, með leyfi forseta: ,,Ég hef ekki kynnt mér málið mjög vel en mitt bráðabirgðasvar yrði að óviðunandi er að vera að hringla með lög. Lög í réttarríki eiga að vera stöðug. Það er eitt af frumatriðum réttarríkis að menn eigi að haga sér á þennan hátt en ekki hinn.`` Eftir stendur þessi spurning og það er auðvitað stór spurning sem Alþingi þarf að svara, ekki í þessu eina máli heldur til lengri framtíðar. Ef það er yfirlýst stefna ríkisstjórnar á einum tíma um að breyta tilteknum lögum ber þá fólki í þessu landi að fara að haga sér samkvæmt því? Eða með öðrum orðum, eru tvenn lög í gildi á sama tíma? Þetta er auðvitað grundvallaratriði. Ég nefndi það sem dæmi áðan að það tók langan tíma að koma í gegn þeirri löggjöf eins og hæstv. forsrh. er kunnugt um. Bar þá þeim aðilum sem fylgdist með og höfðu hagsmuni af þeim breytingum í mínus eða plús að fara að laga sig að því strax 1991 eða 1992 þó að löggjöfin hafi ekki verið samþykkt hér á hinu háa Alþingi fyrr en vorið 1994. Þetta er auðvitað grundvallarspurning og ég skil hana eftir hér fullkomlega opna. Mín skoðun er sú að það geti aldrei gilt nema ein lög í landinu hverju sinni.

Herra forseti. Auðvitað er það hárrétt hjá prófessor Sigurði að það er æskilegt að lög séu sem stöðugust. Það er æskilegt fyrir almenning. En við tökum nú öll þátt í því og það hefur hv. þm. einnig gert á hverju einasta hausti að segja við almenning í landinu: Þrátt fyrir það, við notum það orðalag, að þessi lög segi þetta, þessi lög segi þetta og svo teljum við upp ein 30--40 lög. Þrátt fyrir það að þau segi þetta og þrátt fyrir það hefði mátt búast við að fá þessa og hina peningana samkvæmt þessum lögum, þá ætlum við að gera þetta með þessum tiltekna hætti. Hvað hefur hv. þm. oft tekið þátt í því? Jafnoft og ég þannig að hann er ekkert heilagri maður í þeim efnum en ég. Ekkert er óeðlilegt við það og það gerist jafnan þegar frumvörp eru til meðferðar í þinginu að hagsmunaaðilar hefji undirbúning, lagi sig að því og trúi því að þau frumvörp nái fram að ganga ef meiri hlutinn hefur kynnt sér það og þeir byrja að laga sig að því. Þeir eiga út af fyrir sig engan rétt vegna þess. Það var afar þýðingarmikið fyrst við létum undan háværum minni hluta um að láta ekki vilja meiri hlutans ná fram að ganga hér sl. vor, að við segðum þeim sem hagsmuna kynnu að hafa að gæta að við mundum afgreiða þetta næsta haust til þess að menn mundu ekki búa við falskar væntingar og falskan rétt. Hv. þm. spyr um efni máls. Hann talar um lög. Hér er til umræðu þetta frv. Það er ekki um efni máls. Það er um tímasetningu og hv. þm. á þá að ræða um efni frv. sem er um tímasetningu en ekki um efni máls og ekki hefur verið gefið til kynna varðandi þetta frv. um annað en það snúist um þessa tímasetningu og hún var tilkynnt. Allir aðilar hvorum megin borðsins sem þeir kynnu að hafa staðið vissu að það var áform meiri hluta þingsins sem búið var að kjósa --- að voru ekki kosningar eftir --- stjórnar sem búið var að mynda, að þessu yrði frestað til 1. júlí 1996. Þeir höfðu því um það nokkuð örugga vissu að það yrði gert þrátt fyrir að lagabókstafurinn stæði til hins og hann mundi auðvitað þetta standa ef honum yrði ekki breytt. Þess vegna var eðlilegt að vara þingheim og þjóð við. Það hefur verið gert og hæstv. heilbrh. er að vinna nákvæmlega að málinu með þeim hætti sem hann á að gera.

Virðulegi forseti. Það er út af fyrir sig merkileg umræða sem hér fram fram um lagaskýringar, á hvaða stigi máls fólk í landinu á að gera sér það í hugarlund hvenær lög kunni að breytast. Við skulum segja sem svo, virðulegi forseti, að þetta frv. til frestunar nái ekki fram að ganga og hér verði ekki þingmeirihluti fyrir þessu frv. ellegar þinginu gefist ekki tóm og tækifæri til þess að ljúka umræðu og umfjöllun um það. Hvers eiga þeir þá að gjalda sem settu allt í stóra stopp á vordögum vegna þess að þeir trúðu yfirlýsingum hæstv. forsrh. og hæstv. ríkisstjórnar um það að 1. nóv. yrði fresturinn framlengdur? Það má eins snúa þessu máli á þennan veg. Ég held að við séum, virðulegi forseti, komnir út á býsna hálan ís og það megi toga þetta lengi og teygja þegar við erum komin með ígildi tvennra laga um sömu efni í gildi á sama tíma. En merkilegast var nú kannski það og ég vil eyða örfáum sekúndum í það að hæstv. forsrh., leiðtogi ríkisstjórnarinnar, lýsti því mjög skýrt og skorinort yfir að tillagan snerist ekki um efni máls heldur eingöngu að fresta gildistíma um nokkra mánuði á tilteknum köflum tiltekins lagafrv. Mér hefur hins vegar skilist á hæstv. heilbrrh. að hún hafi á þessu allt annan skilning. Hún ætli að nýta þennan frest sem gerst til þess að taka á efni málsins og taka skref aftur á bak þannig að það er auðvitað alveg ljóst að hið háa Alþingi þarf að fá um það skýr svör hvor túlkunin er rétt. Er hér verið að tala um formsatriði, meðferð máls eða er verið að undirbúa stórfellda breytingu á þessum kafla löggjafarinnar? Hæstv. heilbrrh. hefur talað í þá veru.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson vék að mér í ræðu sinni og spurðist fyrir um afstöðu mína til þess máls sem hér er til umræðu. Vegna þess vil ég segja það að breytingar sem voru gerðar á lyfjalögum voru til þess ætlaðar að ná fram frjálsari viðskiptum og lækkun í lyfjakostnaði. Slík markmið eru afar mikilvæg fyrir okkur og það er alveg ljóst að við verðum að leita allra leiða til þess að haga skipulagi lyfjasölu í landinu með þeim hætti að kostnaður verði sem allra minnstur, bæði fyrir neytendur og ríkissjóð. Þess vegna er afar mikilvægt að löggjöf sé vönduð og vel úr garði gerð og undirbúin þannig að hægt sé að framkvæma hana. Á vorþingi var frestun til umfjöllunar hjá þingflokkum sem nú er komið fram sem frv. Það lá alveg ljóst fyrir að stjórnarflokkarnir teldu nauðsynlegt að nokkur frestun yrði á því að lögin tækju gildi. Að vísu voru þar nokkuð skiptar skoðanir en það lá alveg fyrir. Afstaða mín var sú að það yrði að fallast á frestun á gildistöku laganna og rökin sem ég tók í þeim efnum voru að heilbrrn., sem hv. þingmenn Alþfl. báru þá ábyrgð á, hafði ekki unnið með þeim hætti að undirbúningi þessa máls að gildistaka gæti orðið. Það er alveg nauðsynlegt að þetta komi fram í umræðunni og hæstv. heilbrrh. getur væntanlega staðfest að heilbrrn. hafði ekki undirbúið málið. Það hafði ekki unnið heimavinnuna sína þannig að lögin gætu tekið gildi eins og til stóð. Afstaða mín til þessa máls byggist á þeim upplýsingum.

Virðulegi forseti. Þetta var auma yfirklórið, hv. þm. Sturla Böðvarsson.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnst þessi umræða orðin nokkuð skrýtin á köflum. Ég tala ekki um ósköpin þegar fyrrv. hæstv. ráðherrar koma og tala eins og hér hafi það aldrei gerst áður að lögum verði breytt, hvað þá að gildistökuákvæði sé frestað. Ég held að það sé jafnvel dæmi þess að gildistökuákvæði hafi verið frestað án samþykkis Alþingis. Jafnvel hægt að finna dæmi þess. Við erum ekkert að ræða um hvað þetta mál snýst heldur fyrst og fremst að hnjóða í hvert annað. Það er svo sem hægt að taka þátt í því að rifja upp með hvaða hætti þessi svokallaða samþykkt var gerð á sínum tíma sem hæstv. núv. heilbrrh. tók þátt í ásamt mér og fleiri í þáv. minni hluta heilbr.- og trn. um það að stofna nefnd þar sem gerð yrði úttekt á áhrifum lyfjalaganna og sérstaklega þeim ákvæðum sem við yrðum að taka inn í lyfjalög vegna EES-samningsins. Þau ákvæði voru og eru níu. Það er skráning á markaðsleyfi lyfja, þar með talin ónæmislyf sem eru bóluefni, eitur eða sermi og efni sem valda ofnæmi, geislavirk lyf, náttúrulækningalyf og hómópatalyf. Merking lyfja og lyfseðla með lyfjum, prófanir á lyfjum, klínískar prófanir á lyfjum, litarefni í lyfjum, heildsala lyfja, upplýsingar og kynningar á lyfum, góðir framleiðsluhættir lyfja, GPN-reglur, samhliða innflutningur lyfja. Þessar breytingar eru auðvitað mismunandi áhrifamiklar en sumar hverjar hafa veruleg áhrif. Auk þessa höfðum við í heilbr.- og trn. fengið tugi umsagna um lyfjalögin, mjög misvísandi. En þó sagði meiri hlutinn að ekkert færði okkur heim sanninn um að lyfjalögin og samþykkt þeirra hefði í för með sér að lyfjaverð mundi lækka. Minni hluti heilbr.- og trn. lagði fram nefndarálit þar sem við fórum fram á að þessi nefnd sem átti að vinna að úttekt á áhrifum lyfjalaganna yrði stofnuð, hún yrði sett á laggirnar og það var gert. Að því var gengið. Hvert var hitt skilyrðið í þeim samningum sem gerðir voru við hv. þm. Guðmund Árna sem var þáv. hæstv. heilbrrh.? Það var frestun á gildistökuákvæði. Þangað til hvenær? Þangað til þessi nefnd hefði skilað störfum sínum. Nú hefur nefndin ekki lokið störfum einfaldlega vegna þess að reglugerðir, sem átti að vinna eftir, voru ekki til, ekkert frekar nú í sumar en áður. Áhrifin af breytingunum voru alls ekkert ljós þannig að nefndin hefur ekki getað lokið störfum og skiptir í raun og veru engu máli þótt hún hefði hist hálfsmánaðarlega á meðan hún hefur ekki þau gögn sem til þarf til að vinna úr. Hún gat svo sem komið saman hálfsmánaðarlega í eitthvert kjaftasnakk en fyrst og fremst þurfti hún að fá gögn til þess að vinna úr og þau gögn liggja ósköp einfaldlega ekki fyrir. Því finnst mér eðlilegt að hæstv. heilbrrh., sem stóð að þessu samkomulagi á sínum tíma og lagði mikið upp úr því að þessi nefnd yrði sett á laggirnar, sé sjálfri sér samkvæm og flytji þess vegna frv. um frekari frestun þar til þessi nefnd hefur lokið störfum og hún getur unnið úr þeim gögnum sem til þarf. Það er alveg rétt sem hér hefur verið sagt að lög eiga að vera stöðug og markmið lagasetninga eiga að liggja fyrir. En það var mjög margt í lyfjalögum sem var gagnrýnt af nánast öllum þeim aðilum sem umsagnir sendu. Þess vegna var ekki síst ástæða til þess að fylgjast með framkvæmdinni og taka þetta rólega, einn og einn kafla fyrir í einu og skoða áhrifin og framkvæmdina. Það er enn full ástæða til þess að skoða nokkra kafla eins og samtengingu faglegrar og fjárhagslegrar ábyrgðar og stærð svæða. Einn hv. þm. nefndi það hér áðan að það væri óskiljanlegt hvernig það hefði komið inn í koll hæstv. heilbrrh. að 5.000 manns ættu að vera á bak við hverja lyfjabúð. Hver einasti maður sem vann í heilbr.- og trn. þegar þetta frv. var afgreitt þekkir þessa tölu og hún er í umsögnum eða a.m.k. í nefndarálitum. Ég er alveg sannfærð um það að hv. þm. Guðmundur Árni, sem er fyrrv. heilbrrh., þekkir þessa tölu og samsetninguna jafnvel miklu betur en við hin því að þetta er talan sem kom frá heilbrrn. á sínum tíma. Það er þannig. Þess vegna finnst mér þessi umræða vera orðin mjög sérkennileg. Það þarf að skoða fjöldann á bak við hverja lyfjabúð og tenginguna við sveitarstjórnirnar. Við röktum það við umræður um lyfjalögin á sínum tíma hvernig þessi tenging við sveitarstjórnirnar gæti orkað tvímælis þegar til ákvörðunar kæmi því að á litlum svæðum er oft mikil tenging á milli reksturs lyfjabúða og heilsugæslustöðva og sveitarstjórnanna. Það þyrfti að skoða þetta mun betur. Ég vil aðeins minna á það ef einhver hv. þm. er búinn að gleyma því að miklar umræður urðu um þessa lagasetninguna. Þær urðu vegna þess að lagasetning var með þeim hætti að það voru mjög mörg atriði sem við vildum að væru tekin fyrir og þeim yrði breytt. Okkur þótti þetta á þeim tíma hæpin lagasetning og studdumst þar við mikinn fjölda umsagna sem nefndinni bárust. Heilbr.- og trn. vann mikið að þessu máli á sínum tíma. Hæstv. heilbrrh. kom að þeirri vinnu og stóð eins og við hin í þáverandi nefnd að þeirri niðurstöðu sem fékkst. Frestun og það frv. sem hún leggur hér fram er í fullu samræmi við þá niðurstöðu og ráðherrann sjálfum sér samkvæm. Allt í kringum lyfjalögin og framkvæmd hefur verið hálfgert klúður, vantað reglugerðir, þurft að breyta lögum og það er svo sem ágætt þegar við finnum veikleikann að taka þá á honum. En ég tel fulla ástæðu til þess að fresta gildistökunni enn um sinn, fá niðurstöðu þeirrar nefndar sem samið var um að færi í þessi störf að skoða framkvæmdina, fá þá niðurstöðu og síðan að skoða gildandi lög út frá því og þá kafla sem eftir eiga að taka gildi.

Hæstv. forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að rifja aðeins upp forsögu þessa máls til þess að við getum áttað okkur á því hvað hér er á ferð. Það frv. sem er til umræðu og kemur í framhaldi af frv. sem var flutt á vorþingi felur í sér enn þá lengri frestun á gildistöku ákveðinna kafla lyfjalaga, en frv. til lyfjalaga sem var afgreitt á vorþingi 1994 og hafði þá verið lengi til umfjöllunar í þinginu og í þingnefnd fól í sér gífurlegar breytingar á meðferð lyfja hér á landi og sölu lyfja og öllu því sem þar kom að. Upphaflega er málið saman sett úr tveimur þáttum, þ.e. annars vegar breytingar sem þurfti og þarf að gera vegna EES-samningsins. Þar erum við að ræða um enn eitt dæmið þar sem sá samningur krefst verulegra breytinga á fyrirkomulagi sem tíðkast hefur hér á landi og því ekki að undra að ýmsir aðilar hafi viljað fá tíma til þess að gera sér grein fyrir hvað þær breytingar þýddu og hvort þær væru nauðsynlegar í því formi sem þáv. ríkisstjórn lagði til. Við fengum annað dæmi um þetta hér á vorþinginu sem voru áfengislögin þar sem fullyrt hafði verið að engar breytingar þyrfti að gera, en síðan kom í ljós að Eftirlitsstofnun EFTA taldi að það fyrirkomulag sem hér hafði tíðkast stæðist ekki EES-samninginn. Þetta mál tengist því sama að það fyrirkomulag sem hér hefur verið er ekki með þeim hætti sem hefur tíðkast á Evrópska efnahagssvæðinu og víða erlendis er allt annað form á lyfjasölu heldur en hér, en það er auðvitað ekki saman að jafna miðað við það dreifbýli sem hér er og þær samgöngur sem hér eru. Það er ekki sama hvort við erum að tala um stórborgir og þéttbýl lönd eins og Holland eða Frakkland eða ríki eins og Ísland þar sem menn þurfa að taka tillit til landsbyggðarinnar og tryggja þar ákveðna öryggisþjónustu. Og það er auðvitað sá þáttur málsins sem vakti hvað mesta umræðu hér veturinn 1993--1994. Það var einmitt hvaða áhrif þessi löggjöf mundi hafa á lyfjaverslun úti á landi. Það var einn stærsti þáttur þeirrar gagnrýni sem fram kom á þetta frv., en eins og hér hefur fram komið, þá var það líka mjög margt annað. Og það er hinn þátturinn sem snýr að þessu máli sem er auðvitað sú einkavæðingarhugsun sem er í þessu máli öllu saman og vissulega er ýmislegt réttlætanlegt í því, en  Eins og fram hefur komið hér, þá gengur afar hægt að vinna nauðsynlegar reglugerðir þannig að lögin eru ekki komin í raun til framkvæmda og sú nefnd sem við gerðum samkomulag um á sínum tíma hefur ekki úr neinu að moða. Og ef ég skil málið rétt, þá vil ég taka það fram strax að ég tek mér allan rétt til að skoða þetta mál upp á nýtt í ljósi þeirrar umræðu sem nú hefur orðið, en ég skil málið þannig að það er auðvitað ekki hægt að framkvæma lögin fyrr en þessar reglugerðir liggja fyrir og við hljótum að spyrja: Hvernig stendur á því að þessi reglugerðarsmíði tekur þetta langa tíma? Af hverju fær það mál ekki forgang í heilbrrn. ef það reynist satt sem fram hefur komið að ríkið sé nánast að verða skaðabótaskylt gagnvart þeim sem hafa verið að búa sig undir að breyta sínum rekstri eða fara út í rekstur vegna þessara laga sem menn hafa búist við að gengju í gildi? Það er auðvitað óviðunandi að það dragist svona lengi að fá niðurstöðu í mál af þessu tagi. Það er algerlega óviðunandi og ég skora á hæstv. heilbrrh. að ýta nú við því fólki sem er að vinna reglugerðirnar. Eða hvað er svona flókið í þessu? Það væri gaman að fá það upplýst á hverju stendur. Hvað er svona flókið? Það er auðvitað ljóst að það er afskaplega þungt í krötum vegna þessa máls. Þetta var mikið baráttumál þeirra og þeir voru mjög ósáttir við það hvernig málið þróaðist og hvernig það var í rauninni stöðvað. En þetta mál er þannig vaxið, m.a. vegna þess öryggisþáttar sem snýr að lyfjasölu. Lyf eru ekki eins og hver önnur vara. Það þarf að gæta varkárni. Þau þurfa að vera örugg. Það eru mörg lyf þess eðlis að þau mega ekki liggja á glámbekk eða vera þar sem auðvelt er að nálgast þau fyrir þá sem ekki þurfa á þeim að halda en það eru ýmsir sem ásælast ýmiss konar lyf og þarna er auðvitað um hluti að ræða þar sem þarf sérfræðiþekkingu til að meðhöndla og er auðvitað ekki hægt að fjalla um sem slíka. En menn eru að leita leiða til þess að spara í lyfjasölu, reyna að finna leiðir til að lækka verð á lyfjum og vissulega þarf að gera það. En mér finnst að menn séu alltaf að nálgast þessi mál frá öfugum enda og menn eigi að spyrja: Hvers vegna öll þessi lyfjanotkun? Hvað er það sem veldur? Hvers vegna nota Íslendingar svona mikið af róandi lyfjum og svefnlyfjum og reyndar lyf af ýmsu tagi. Hver er orsökin? Menn eiga að leita orsakanna en ekki vera sífellt að glíma við afleiðingarnar. Eins og málið blasir við mér núna, herra forseti, þá fæ ég ekki betur séð en það verði ekki hjá því komist að veita þennan frest sem hér er beðið um. Það er spurning hvort hann þarf að vera þetta langur og við þurfum að skoða það í hv. heilbr.- og trn., en það er ljóst að reglugerðirnar verða að liggja fyrir áður en til framkvæmdar kemur og áður en nefndin getur lagt eitthvert mat á lögin og það er auðvitað spurning, hvað ætlum við að gera við það mat? Verður hjá því komist að hafa fyrirkomulagið með þessum hætti? Er hægt að breyta því á einhvern hátt? En aðalatriði málsins er auðvitað það að það þarf að tryggja öllum landsmönnum eðlilegan aðgang að lyfjum og það fyrirkomulag lyfsölu þarf auðvitað að vera með eðlilegum og sanngjörnum hætti og ég er vissulega tilbúin til þess að skoða alla þætti málsins. En það er eitt atriði í þessu frv. sem mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra sérstaklega út í. Spurningin varðar 2. gr. frv. þar sem kveðið er á um það að heilbr.- og trmrn. geti falið aðilum utan ráðuneytisins að annast alfarið útgáfu á sérlyfjaskrá og kemur hér fram að slíkt fyrirkomulag tíðkist m.a. á öðrum Norðurlöndum. Mér þætti fróðlegt að vita hvaða aðilar það eru sem gætu annast slíka sérlyfjaskrá. Það þurfa auðvitað að vera faglegir aðilar og það þurfa jafnframt að vera þeir sem ekki eiga beinna hagsmuna að gæta og ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða aðilar eru það hér á landi sem gætu annast slíka skráningu? Auðvitað gætu hugsanlega verið einhver fyrirtæki eða stofnanir sem treystu sér til þess og leituðu sér faglegrar ráðgjafar, en ég sé það ekki á þessari stundu hvaða aðilar eru til þess færir hér á landi þó að vissulega sé ástæða til þess að flytja þetta verkefni eins og ýmislegt annað frá ráðuneytinu. En að lokum, hæstv. forseti, ef svo er komið að meðferð þessa máls í ráðuneytinu og sú frestun sem orðið hefur á gildistöku þessara lagagreina, ef hún er farin að skaða einstaklinga, ef meðferð málsins hefur verið með þeim hætti að röng skilaboð hafa verið send út í samfélagið og menn standa frammi fyrir því að hafa fjárfest eða undirbúið starfsemi í þeirri trú að þessir lagakaflar mundu taka gildi innan tíðar, þá erum við auðvitað í vondum málum. Og ráðuneytið hlýtur að gera allt sem í þess valdi stendur til að hraða afgreiðslu þessa máls, þ.e. smíði reglugerða, þannig að þessi dráttur valdi ekki einstaklingum tjóni.

Hæstv. forseti. Málflutningur hv. þm. Alþfl. hefur um flest verið fyrirsjáanlegur. Þó hefur komið á óvart málflutningur þeirra hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og Guðmundar Árna Stefánssonar þar sem þeir hafa talið að framlagning og flutningur þessa frv. sé merki um allt aðra sýn mína á þennan málaflokk, breyttar hugmyndir mínar um þessi málefni og prófsteinn á afstöðu mína til frjálsrar verslunar. Mér kemur þetta mjög á óvart því að ég taldi satt að segja að hv. þm. Össur Skarphéðinsson og Guðmundur Árni Stefánsson ættu að þekkja mig að öðru heldur en því að vera sífellt að skipta um skoðun og það sérstaklega í grundvallarmálefnum eins og hér um ræðir. Sérstaklega sárnar mér nú við hv. þm. Össur Skarphéðinsson að hann skuli hafa uppi málflutning sem þennan því að ég var nú andlegur leiðsögumaður hans þegar hann uppgötvaði frjálslyndari hlið sálar sinnar. Hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni ætti kannski enn frekar að vera grundvallarafstaða mín kunnug svo lengi sem við höfum skipst á orðum um pólitík. Eins og kom fram í ræðu hæstv. heilbrrh., þá eru í þessu frv. bæði frelsi og höft, en málflutningur minn hefur einmitt verið í þá átt að auka frelsið enn meira heldur en hæstv. heilbrigðisráðherrar Alþfl. á síðasta kjörtímabili treystu sér til þess að leggja til. Því kemur mér það á óvart að tillaga um frestun á framkvæmd þessara þátta um átta mánuði skuli vera grundvöllur ásakana um það að ég hafi skipt um skoðun. Það hefur reyndar hvergi komið fram að gera eigi efnislegar breytingar á þessum lögum, enda mundi ég snúast gegn þeim tillögum ef fram kæmu. Ég verð hins vegar að segja það, herra forseti, að ég hef þó nokkrar áhyggjur af þessu frv. sem hér er til umræðu og vil ég nú rekja það í nokkrum atriðum. Þegar málið var afgreitt á 117. löggjafarþingi ef ég man rétt, þá var um það samkomulag hvenær þessir tilteknu kaflar ættu að taka gildi. Það varð um það samkomulag við afgreiðslu frv. Það var milli þáv. stjórnarflokka og stjórnarandstöðunnar. Og ég hef ekki séð að það hafi orðið slíkar breytingar á samsetningu hv. Alþingis að það sé grundvöllur til að skipta um skoðun um það hvenær þessir kaflar taki gildi. Ég hefði talið að hv. þingmenn væru enn þá bundnir af þessu samkomulagi þrátt fyrir það að fram hafi farið alþingiskosningar í millitíðinni. Ég hef einnig áhyggjur af því að starf nefndar, sem átti að athuga áhrif EES-samkomulagsins á lyfjaverð og lyfjakostnað í landinu, hefur verið afar lítið og nánast ekkert nú síðustu mánuði og ég undrast það mjög að svo hafi verið. Í þriðja lagi finnst mér mjög einkennilegt hver sá dráttur hefur verið á vinnu ráðuneytisins að reglugerðarsmíð í samræmi við þessi lög. Það hefur komið fram og má reyndar vera augljóst að hæstv. heilbrrh. uppgötvaði þetta í aprílmánuði þegar hún tók við starfinu í hinu háa ráðuneyti. En síðan eru liðnir sex mánuðir og að má gera ótrúlega margt á sex mánuðum. Ég hef einnig áhyggjur af því hverjar afleiðingar það hefur ef framkvæmd þessara laga verður frestað, hvaða fordæmi það skapar og það sem nefnt hefur verið að það skapi ríkissjóði skaðabótaábyrgð. En starf nefndarinnar, sem átti að athuga áhrif EES-samkomulagsins, hefur ekki verið mikið, hvorki eftir að hæstv. heilbrrh. tók við né í tíð hæstv. forvera hennar. Drátturinn á vinnunni við smíð reglugerðanna var bæði fyrir og eftir það að ný ríkisstjórn tók við völdum. Það hefur reyndar legið ljóst fyrir að frá því að lögin voru samþykkt hafi þurft að gera talsvert mikilvægar og viðamiklar breytingar á lögum. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði að gera hefði þurft þessar breytingar vegna mistaka Alþingis. En voru það ekki alveg eins mistök í ráðuneytinu og mistök þáv. hæstv. heilbrrh.? Ef hann heldur enn við það að þessi mistök hafi verið gerð af hálfu Alþingis voru það þá ekki mistök sem hv. fyrrv. form. heilbrrn. ber stærsta ábyrgð á? Af þessu framansögðu má vera ljóst að tafir á vinnslu málsins, mistök í lagasetningunni, mistök í frumvarpssmíðinni í upphafi má að töluverðu leyti rekja til veru Alþfl. í heilbrrn. þannig að málflutningur þeirra er kannski ekki alveg samhljóða niðurstöðu minni. En að þessu öllu samandregnu er ljóst að ég hef áhyggjur af þessu frv. og ég vil að það komi fram að ég hef í engu skipt um skoðun. Ég vildi ganga lengra en hæstv. heilbrigðisráðherrar Alþfl. treystu sér til þess að ganga og ég er enn þá þeirrar skoðunar að við eigum að gera það. Þegar frv. var afgreitt frá þingflokki mínum hafði ég um það fyrirvara vegna þess að ég var ekki þá og hef ekki enn þá verið sannfærður um að það sé rétt og nauðsynlegt að fresta því að þessir kaflar laganna taki gildi.

Herra forseti. Hv. þm. Árni M. Mathiesen telur sér það til tekna að hafa verið andlegur gúru minn þegar ég uppgötvaði hina frjálslyndu hlið sálar minnar. Ég vil nú upplýsa hv. þm. um það að hún er gegnheil, frjálslyndið smitar þar út í hvern krók og kima. Hins vegar er það jafnan svo að þegar meistarinn sleppir hendi sinni af lærisveinunum geta veður orðið válynd en mér líður snöggtum skár eftir að hafa hlýtt á ræðu hv. þm. vegna þess að hún staðfestir að það er til dugur í a.m.k. einum hv. þm. Sjálfstfl. og má vel vera að það sé von á fleirum. Ég skal ekkert um það segja á þessu stigi málsins. En það sýnir a.m.k. að það er einn maður sem ætlar ekki að sverja Framsfl. hollustueiða í Sjálfstfl. sem ætlar að standa við það sem hann hefur sagt. Hv. þm. hefur lýst því hér að hann hafi gert fyrirvara við samþykki sitt, fyrirvara við afgreiðslu þingflokksins þegar hann samþykkti frv. hæstv. heilbrrh. Hann hefur jafnframt sagt að hann telji þingmenn bundna af samkomulagi sem var gert í tíð fyrri ríkisstjórnar og af því er einungis hægt að draga þá ályktun að hv. þm. muni greiða atkvæði gegn því frv. sem hæstv. heilbrrh. keyrði fram af svo miklu offorsi. Þetta finnst mér skipta verulegu máli, herra forseti. Það var líka athyglisvert að hv. þm. Árni M. Mathiesen tók í flestum atriðum undir þann málflutning sem m.a. ég og fleiri þingmenn Alþfl. hafa haft uppi í dag varðandi sleifarlag hæstv. heilbrrh. þegar hann kemur að verkstjórn í málinu. Hann undrast seinagang nefndarvinnunnar sem hæstv. heilbrrh. virðist hafa sleppt lausri á bithaga ráðuneytisins án smala og hann spyr líka: Hvernig stendur á seinaganginum á reglugerðarvinnunni? Það er alveg ljóst, herra forseti, að a.m.k. einn af hinum yngri og frjálslyndari talsmönnum Sjálfstfl. undrast vinnubrögð samstarfsflokksins í málinu. Ég á þá ósk heitasta til Sjálfstfl. og honum til handa að hann hlusti meira á það sem hv. þm. Árni M. Mathiesen hefur að segja í þessum málum og öðrum.

Herra forseti. Í ræðu sinni áðan minntist hæstv. heilbrrh. á mjög jákvæð áhrif reglugerðar um svokallað viðmiðunarverð lyfja eða ,,prís referens-kerfi``. Ég lýsi ánægju minni yfir því að hæstv. heilbrrh. skyldi hafa lokið því verki að gefa þá reglugerð út en hún hafði verið í vinnslu í eitt og hálft ár í tíð fyrrv. ríkisstjórnar og hafði verið boðað að mundi taka gildi á þessu ári. Hæstv. heilbrrh. lauk því verki og hún staðfesti í orðum sínum hér áðan að sú reglugerð hafi skilað tilætluðum árangri og er það sjálfsagt í fyrsta skipti sem við hæstv. heilbrrh. höfum orðið sammála um aðgerðir í lyfjamálum og ég er mjög ánægður yfir því að hún skyldi fylgja í mín fótspor. Hins vegar verð ég að segja eins og er að af þeim ,,samlede værker`` sem við hana eru kennd í tíð síðustu ríkisstjórnar átti ég nú von á öðru en það yrði hennar fyrsta verk í sambandi við lyfjamálin að leggja til að ákvæðum um frjálsa samkeppni í lyfjaverslun yrði frestað. Ég hélt að hún mundi taka til hendinni til þess að leiðrétta bág kjör gamla fólksins, barnafólksins, sjúklinganna og þeirra sem hún var þeirrar skoðunar á síðasta ári að hefðu ekki lengur efni á að kaupa sér lyf en það hefur hæstv. heilbrrh. ekki gert. Þetta er hennar fyrsta verk. Sú umræða sem hér hefur farið fram um aukið frjálsræði í lyfjaverslun minnir mig á umræðu sem fór fram fyrir nokkrum árum þegar til stóð að vinna þá óhæfu að heimila almennum matvörukaupmönnum að versla með mjólkurvörur. Þá var skipulagið þannig að ef t.d. reykvískir borgarar ætluðu að kaupa sér í matinn urðu þeir að fara í sérstakar verslanir til að kaupa sér mjólk, sérstakar verslanir til að kaupa sér brauð og sérstakar verslanir til að kaupa sér aðra matvöru. Hvað mjólkurverslunina varðar var þetta ákveðið með einokunarfyrirkomulagi. Öðrum var bannað að versla með þessa mikilvægu vöru. Síðan tóku menn sig til og ákváðu að gera þá breytingu að auka frjálsræði í verslun með mjólkurvörur og heimila almennum matvöruverslunum að versla með þá viðkvæmu vöru. Andmælendahóparnir risu upp hver um annan þveran. Þeir lögðu m.a. áherslu á að þetta væri svo viðkvæm vara að almennum matvörukaupmönnum væri ekki treystandi til þess að sjá um að verslun með hana yrði eðlileg. Sérstaklega yrði þetta hættulegt gagnvart börnunum því að börn drykkju mikla mjólk eins og allir vita og það væri eiginlega heilsufarsleg vá gagnvart börnum þessa lands ef einokunarkerfi mjólkurverslananna yrði aflétt. Það var svo gert og allir vita niðurstöðuna af því. Það er ekki um það deilt lengur. En umræðan um aukið frjálsræði í lyfjaverslun á Íslandi hefur verið mjög þessu markinu brennd. Hæstv. heilbrrh. hefur m.a. haldið því sjálf fram í viðtali í útvarpi að það sem fyrir mér hafi vakað með þeim tillögum sem ég gerði, studdur af fyrrv. ríkisstjórn, hefði verið að láta alls konar sjoppur hefja verslun með lyf og lyfseðilsskyldar vörur. Þar talaði hún gegn sinni eigin sannfæringu því að hún veit það að í þeim lögum sem nú hafa verið sett og eru í gildi eru gerðar strangari kröfur til þeirra sem hugsa sér að versla með lyf heldur en var í lögum áður fyrr. Það er síður en svo að sú breyting, sem hér er verið að gera og var gerð af hinu hv. Alþingi, sé þess eðlis að draga úr öryggi lyfjaverslunar heldur þvert á móti. Hins vegar er gert ráð fyrir því að fella niður þær girðingar sem reistar hafa verið utan um þessa verslun í því skyni að fá fram aukna samkeppni sem er öllum til góðs, ekki síst sjúklingunum. Menn gætu ímyndað sér ef sá háttur væri t.d. hafður á í matvöruverslun sem verslar með þýðingarmiklar vörur ekkert síður en lyfjaverslun, að t.d. í Breiðholti mætti bara vera ein matvöruverslun, í Vesturbænum ein, í miðbænum ein, í Grafarvoginum ein, í Mosfellsbæ ein. Hvað halda menn að verðið á matvöru yrði í landinu ef slíkt kerfi væri í gildi? Slíkt kerfi er í gildi í lyfjaverslun og hér er verið að gera tillögur um að breyta því. Hæstv. heilbrrh. og hæstv. forsrh. hafa sagt að heilbr.- og trmrn. hafi kastað höndum til gerðar þess frv. sem hér var afgreitt á Alþingi vegna þess að því hefði nokkrum sinnum verið breytt síðan. Bráðabirgðalög um breytingu á lyfjalögum nr. 93/1994 voru gefin út þann 28. júlí 1994. Í þeim bráðabirgðalögum segir, með leyfi forseta: ,,Heilbr.- og trmrh. hefur tjáð mér, að við þingmeðferð lyfjalaga, nr. 93/1994, hafi verið ákveðið að fresta gildistöku VII. kafla laganna um stofnun lyfjabúða og lyfsöluleyfi og XIV. kafla laganna um lyfjaverð til 1. nóvember 1995 ... Á hinn bóginn láðist að framlengja gildistíma sambærilegra ákvæða í IX. kafla lyfjalaga, nr. 108/1984, um verðlagningu lyfja og lyfjaverðlagsnefnd og ákvæða í II., III. og VI. kafla laga um lyfjadreifingu ... Því ber brýna nauðsyn til að breyta 45. gr. lyfjalaga`` o.s.frv. með hliðsjón af því sem að framan var rakið. Hvernig geta menn kennt heilbr.- og trmrn. um að þessar breytingar skyldi hafa þurft að gera með þessum hætti? Ástæðan var einfaldlega sú að Alþingi yfirsást að þessar breytingar þyrfti að gera jafnhliða frestuninni og heilbr.- og trmrh. lagfærði það. Með sama hætti kom fram í heilbr.- og trn. að hún var andvíg því að heimilaðar yrðu sjónvarpsauglýsingar á svokölluðum lausasölulyfjum og nefndarmenn tóku það fram að kæmi í ljós að einhver vafi ríkti á því banni síðar óskaði nefndin eftir því að það yrði þá fest í lögum að slíkar auglýsingar í sjónvarpi væru bannaðar. Það kom í ljós að það orkaði tvímælis hvort hægt væri að banna slíkar auglýsingar án skýrra lagafyrirmæla og því var farið að þeirri tillögu nefndarmanna að lögum væri breytt með þessum hætti. Er það vegna handabakavinnubragða heilbr- og trmrn.? Auðvitað ekki. Ég vildi gjarnan að hæstv. forsrh. heyrði þau orð mín ef hann er enn í þinghúsinu. Það skiptir talsvert miklu máli hvort menn eru að gera slíkar breytingar eins og ég hef nefnt til þess að leiðrétta annars vegar mistök sem orðið hafa við afgreiðslu Alþingis eða að ná fram vilja þingnefndar ótvírætt í lögum sem hún hefur þó sjálf látið hjá líða að gera. Það eru talsvert öðruvísi breytingar, virðulegi forseti, en þær að gerbreyta með stuttum fyrirvara starfsumhverfi heillar atvinnugreinar eins og nú er verið að gera. Við skulum þá aðeins líta á rökin sem komið hafa fram frá hæstv. ráðherra um nauðsyn þess að fresta lengur en til 1. nóvember tveimur köflum í gildandi lögum, en hæstv. ráðherra segir m.a. að ástæðan sé sú að ekki sé búið að ljúka við samningu reglugerða sem verið er að vinna að. Og nú bið ég hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur að hlusta. Það hefur verið gefið upp af heilbr.- og trmrn. hvaða reglugerðir þetta eru. Þetta er í fyrsta lagi reglugerð um framleiðslu lyfja og reglur um góða framleiðsluhætti. Sú reglugerð varðar XII. kafla gildandi lyfjalaga um framleiðslu lyfja og ég spyr, er hæstv. ráðherra að gera tillögu um að gildistöku þess kafla verði frestað af því það vanti reglugerðina? Nei. Hún er að gera tillögu um það að XIV. kafla og VII. kafla sé frestað. Hvað varðar þessi reglugerð þá kafla? Ekki neitt. Reglugerð nr. 2, sem enn er ókomin, er reglugerð um heildsölu lyfja. Sú reglugerð varðar XI. kafla laganna um innflutning og heildsölu lyfja. Er hæstv. ráðherra að gera tillögu um það að þeim kafla skuli frestað af því að reglugerðin er ekki enn til? Svarið er nei. Hún er ekki gera það. Kemur þessi reglugerð eitthvað við þeim tveimur köflum í lögunum sem hún gerir tillögu um að frestað verði lengur? Svarið er nei. Þriðja reglugerðin sem enn er ókomin, er reglugerð um klínískar lyfjatilraunir. Sú reglugerð varðar IV. kafla umræddra laga, þ.e. flokkun lyfja, staðfesting lyfja, forskrift og skráning sérlyfja. Varðar sú reglugerð þá tvo kafla laganna sem hæstv. ráðherra vill fresta lengur? Svarið er nei. Þessi reglugerð kemur þeim ekkert við. Í fjórða lagi er ókomin reglugerð um skráningu og/eða veitingu markaðsleyfa fyrir náttúrulyf, hómópatalyf, bætiefni, svo sem vítamín og steinefni og hvaða vörur eru undanþegnar ákvæðum um skráningu og markaðsleyfi. Fjallar þessi reglugerð um efni þeirra kafla laganna sem beðið er um að frestað verði lengur? Svarið er nei. Síðasta reglugerðin sem er ókomin er reglugerð um litarefni í lyfjum. Varðar hún ákvæði gildandi laga um frjálsa verðlagningu lausasölulyfja eða um aukna samkeppni í smásölu? Svarið er nei. Engin af þeim reglugerðum sem ókomnar eru samkvæmt upplýsingum heilbrrn. sjálfs varðar þá kafla laganna sem beðið er um frestun á. Ef hæstv. ráðherra hefur svona miklar áhyggjur af framkvæmd laganna vegna þessara reglugerða sem óframkomnar eru, af hverju leggur hún þá ekki til að þeir kaflar laganna sem þessar reglugerðir varðar sé frestað? Af hverju leggur hún til að köflum eða tveimur köflum í lögunum sem koma þessari reglugerð nákvæmlega ekkert við sé frestað? Á því er engin haldbær skýring, á því hefur hún ekki sett fram neina skýringu því að hún er einfaldlega ekki til. Hæstv. ráðherra segir líka að hún hafi nokkrar áhyggjur og vilji fá að sjá framþróun auglýsinga, frjálsra auglýsinga um lausasölulyf. Þess vegna vilji hún fresta VII. og XIV. kafla laganna. Auglýsingar eru í VI. kafla umræddra laga sem fjallar um auglýsingu lausasölulyfja. Og ég spyr, ef hæstv. ráðherra hefur svona miklar áhyggjur af framkvæmd þess kafla, af hverju leggur hún þá ekki til að honum sé frestað frekar en einhverjum allt öðrum köflum.

Hvaða kafla?

Hvaða kafla? Hæstv. ráðherra hlýtur að vita það, hann hlýtur að þekkja lögin, hann hlýtur að vita um aðra kafla laganna heldur en bara þá kafla sem að virðast varna honum svefns. Þannig að hæstv. ráðherra hlýtur að lenda í erfiðleikum með að útskýra að þau áhyggjuefni sem hæstv. ráðherra hefur, varða alla aðra kafla í lyfjalögunum en þá sem hann vill fresta. En niðurstaða ráðherrans er að hann vill fresta þeim köflum sem áhyggjur hans varða ekki nokkurn skapaðan hlut en halda í gildi þeim köflum lyfjalaganna sem að ýmist heilbrrn. hefur ekki lokið samningu reglugerðar við eða valda hæstv. ráðherra sérstökum áhyggjum. Hæstv. ráðherra tengir líka þessa tillögu sína því að hún eigi eftir að fá álit nefndar sem var sett til þess fyrst og fremst að kynna sér hvaða áhrif EES-samningarnir m.a. um aukið frelsi til innflutnings og til innflutnings fram hjá einkaumboðsmannakerfinu hafa haft. Nú langar mig að spyrja hæstv. ráðherra. Ef reynslan verður sú að væntingar EES-samningsins um samhliða innflutning lyfja ganga eftir, hvaða áhrif hefur það á VII. og XIV. kafla lyfjalaga um frelsi í smásöluverði og um frjálsa verðlagningu á lyfjum í lausasölu? Hefur það einhver áhrif, þ.e. ef EES-væntingarnar ganga eftir, hyggst ráðherra þá gera einhverja breytingu á þessum köflum eða hefur það einhver áhrif á þessa kafla? Auðvitað ekki. Ef EES-væntingarnar ganga ekki eftir, þ.e. áhrifin verða ekki þau sem menn vonast til, hvaða þýðingu hefur það fyrir þá tvo kafla sem hæstv. ráðherra vill fresta? Það er ekki heil brú í röksemdafærslu hæstv. ráðherra fyrir beiðninni um frestun. Í þeirri röksemdafærslu er ekki heil brú, þannig að það er alveg rétt sem hér hefur verið sagt, þetta eru hreinir duttlungar í höfði hæstv. ráðherra. Út af fyrir sig getur maður vel skilið það. Miðað við þau ummæli sem hún hafði um þetta frv. á sínum tíma að þá langar hana þó ekki væri nema til þess að geta dregið eitthvað í gildandi lögum um einhverjar vikur eða daga. Það er svona til þess að sætta hana sjálfa við það, að það skuli hafa verið samþykkt lög um verslun með lyf á Íslandi sem hún er ekki sátt við. Og frestur er á illu bestur, ekki satt, og fyrir því þarf hæstv. ráðherra svo sem ekki að hafa nein rök. En það er annað, ég vil þá ljúka máli mínu, virðulegi forseti, með því að kíkja hér aðeins í fjárlögin. Hér segir á bls. 325: ,,Áformað er að lækka útgjöld sjúkratrygginga um 880 millj. kr. Þar af eru áform um að Framkvæmdasjóður aldraðra fjármagni 330 millj. af rekstri hjúkrunarheimila, lyfjaútgjöld sjúkratrygginga verði lækkuð um 330 millj. kr. í kjölfar nýlegra reglna um viðmiðunarverð lyfja og að ekki fari saman greiðsluþátttaka Tryggingastofnunar og skráning nýrra lyfja til sölu á innlendum markaði.`` Það er með öðrum orðum gert ráð fyrir því í fjárlögunum fyrir næsta ár að þessi ákvæði séu í gildi um að ekki fari saman greiðsluþátttaka Tryggingastofnunar og skráning nýrra lyfja til sölu á innlendum markaði.Til þess að þetta geti orðið þarf hæstv. ráðherra lagaheimild. Og það vill svo til að lagaheimildin fyrir þessu er í 41. gr. gildandi lyfjalaga í XV. kafla um lyfjaverð. Hæstv. ráðherra er að óska eftir því við þingið að það fresti framkvæmd þessarar greinar, jafnvel þannig að það sé ekki ljóst ef hægt er að ráða í hennar mál, hvort þessi grein fái nokkurn tímann lagastoð. En á sama tíma boðar hún sjálf í greinargerð með fjárlagafrv. í kafla um heilbrigðis- og tryggingamál að það sé gert ráð fyrir því að þetta ákvæði í 41. gr. sé gildandi allt fjárlagaárið. Það er afskaplega kristilegt að lifa með því hugarfari að hægri höndin viti ekki hvað sú vinstri gerir. En mér er spurn, urðu ráðherranum á sinnaskipti? Og í hvora átt eru þau sinnaskipti? Þegar hún lagði fram frestunarfrv. sitt hér í morgun hafði hún þá skipt um skoðun frá þeirri skoðun sem hún hafði þegar gengið var frá greinargerð heilbr.- og trmrn. í fjárlagafrv. eða sást henni yfir það þegar hún lagði fram frv. sitt til breytingar á lyfjalögum í morgun að þar var hún að gera breytingar eða leggja til á Alþingi að gerðar yrðu breytingar á áformum sem hún sjálf hafði skrifað undir að hún hefði uppi í fjárlagafrv. Virðulegi forseti. Ég sé engin rök fyrir því að fresta gildistöku þessara tveggja kafla í gildandi lyfjalögum aðra en duttlunga hæstv. ráðherra. Hæstv. forsrh. sem var eins konar aðstoðarráðherra heilbrigðismála hér áðan og kom til að hjálpa ráðherra sínum og það er fallega gert, er nú að vísu farinn úr húsi þannig að ég haga þá orðum mínum eitthvað svolítið öðruvísi en heldur en ég ella myndi gert hafa ef aðstoðarráðherrann hefði verið við. En ég verð nú bara að segja eins og er að ég tel alveg nóg að láta eftir svona duttlungum, já svona fram undir áramótin, en að bregða á það ráð að fresta gildistöku um aukið frelsi í lyfsölu og frjálsri verðákvörðun lausasölulyfja í átta mánuði út af órökstuddum duttlungum hæstv. ráðherra, það finnst mér of langt gengið. Og mér finnst nú að ábyrgari Sjálfstæðismenn ættu að skoða málið í því samhengi.

Virðulegi forseti. Þetta er orðin ágætis umræða um þetta mál og við höfum, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, oft rætt þessi mál. Og mér hefur alla tíð verið ljóst að hv. þingmenn Alþfl. myndu ekki sætta sig við frestun, þó svo að full rök séu fyrir frestun gildistöku þessara laga. Og það er ekkert sem hér hefur komið fram sem kemur mér neitt á óvart. Þetta hefur allt saman verið rætt, margsinnis. Og alla tíð hefur hv. þm. Sighvatur Björgvinsson talað um lyf bara eins og skyr og rjóma og það sé enginn munur á sölu þessara vara. Það er heldur ekkert nýtt. Það sem er kannski nýtt í umræðunni og ég vil aðeins koma hér inn á, svona í blárestina, varðandi margumræddar reglugerðir er að ég tel að þeir aðilar sem vinna að þessari reglugerðarsmíð innan heilbrrn. vinni mjög vel og eins hratt og mögulegt er. Margar reglugerðarsmíðanna eru þess eðlis að það þarf að bíða eftir tilskipunum frá EES. En þær eru sem sé að koma ein af annarri. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. síðasti ræðumaður Sighvatur Björgvinsson sagði hér áðan, að þær eru mjög misveigamiklar varðandi frestunartillöguna. Margar eru mjög veigamiklar, t.d. kafli varðandi auglýsingu á lyfjum sem tók gildi í júní sl. skiptir miklu máli  Margar spurningar hafa komið hér fram og sumar hafa svarað sér sjálfar. Eiginlega flestar. Kristín Ástgeirsdóttir bar fram spurningu áðan varðandi 2. gr. frv. Það er auðvelt að svara henni en í athugasemd við 2. gr. segir svo: ,,Hér er lögð til breyting á 10. gr. laganna sem fjallar um útgáfu sérleyfaskrár. Kveðið er á um að heilbr.- og trmrn. geti falið aðilum utan ráðuneytisins að annast alfarið útgáfu á slíkri skrá en slíkt fyrirkomulag tíðkast m.a. á öðrum Norðurlöndum.`` Því er til að svara að lyfjanefnd mun semja textann. Þetta er spurning um útgáfu, maður getur falið öðrum útgáfu. Einnig fram í máli Kristínar að hún hefði áhyggjur af því að vissir aðilar í þjóðfélaginu hefðu fjárfest vegna þess að þeir búast við að þessi lög taki gildi 1. nóv. Í lögunum stendur að það skuli fá leyfi heilbrrn. og heilbrrn. skuli fá umsögn frá viðkomandi sveitarfélagi varðandi leyfið. Það hefur enginn aðili enn þá fengið þetta leyfi þannig að þetta er allt saman skýrt og mér finnst á þessari stundu að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta.

Herra forseti. Í tilefni af síðustu orðum hæstv. heilbrrh. langar mig að varpa fram lítilli spurningu. Hæstv. ráðherra segir: Það hefur enn þá enginn fengið leyfi samkvæmt nýju lögunum. En mig langar til þess að spyrja hana: Hefur einhver óskað eftir því?

Virðulegi forseti. Eftir að ég kom í ráðuneytið hefur enginn sótt um leyfi en það kann að vera að einhver hafi sótt um leyfi áður en ég kom í ráðuneytið.

Herra forseti. Hér hefur komið fram í ræðum mínum og þingmanna Alþfl. og raunar fleiri þingmanna í dag efasemdir um það að ráðherrann hafi yfirsýn yfir þetta flókna mál. Ég held að það hafi verið staðfest núna með svari ráðherrans. Ég varpaði fram einfaldri spurningu: Hefur einhver sótt um slíkt leyfi? Svar ráðherrans, áreiðanlega samkvæmt bestu vitund, ég dreg það ekki í efa, var nei. En mér er kunnugt um það að í síðustu viku var ítrekuð fyrirspurn aðila sem vildu hefja rekstur á grundvelli gildandi laga um hvað yrði gert við slíka umsókn. Svarið var einfalt, sama svar og þeir fengu í fyrra eða í vor, ég veit ekki hvenær, en í síðustu viku fengu þeir svarið: Slík umsókn verður endursend. Það er alveg augljóst að ráðherrann veit ekki hvað er að gerast í hennar eigin ráðuneyti í þessum málum. Ég dreg ekki eitt einasta augnablik í efa að ráðherrann greindi frá samkvæmt bestu vitund. En málið er einfaldlega þetta: Þetta staðfestir það sem við höfum verið að halda fram hér í dag með ærnum rökum. Yfirsýn hæstv. ráðherra skortir í málinu. Hún veit ekki alveg hvað hún er að gera. Það speglast í því að hana skortir rök og það speglast í því að hún veit ekki hvað fer fram í ráðuneytinu í tengslum við þetta mál.

Virðulegi forseti. Síðasta ræða hv. þm. var alveg óskiljanleg. Hann spyr einfaldrar spurningar og fær svör við spurningunni og þá snýr hann út úr, út og suður bara til að eiga síðasta orðið. Nú hefur hv. þm. tækifæri til að koma einu sinni enn til að hafa allra síðasta orðið.

Virðulegi forseti. Eftir svar hæstv. heilbrrh. við andsvari hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar ætla ég ekki að segja mikið. Ég ætla að biðja hæstv. ráðherra enn um að svara þessum þremur spurningum: Í fyrsta lagi er það rétt sem hún segir að það eru ýmsar þýðingarmiklar reglugerðir enn ófrágengnar. Ég ætla ekki að kenna henni eða öðrum um það. Allar þær reglugerðir, sem eru fram komnar, varða aðra kafla laganna en VII. kaflann og XIV. kaflann sem hún er að biðja um frest á. Hvernig getur það verið rökstuðningur fyrir fresti á VII. kafla laganna og XIV. kafla laganna að reglugerðir eru ekki fram komnar um atriði sem varða alla aðra þætti þessara laga en fresta á? Ég vil fá rök fyrir því en þau hef ég ekki fengið. Það þýðir ekkert að segja: Það er bara svona. Það er bara ekkert svona því ef eitthvert samhengi væri í málflutningi ráðherrans ætti ráðherrann auðvitað að gera tillögu um það að fresta gildistöku þeirra kafla laganna sem enn er óvissa um en ekki einhverra allt annarra. Væri t.d. vit í því að hæstv. ráðherra breytti tillögu sinni og gerði ráð fyrir því að fjárlögum yrði frestað vegna þess að það ríkti svo mikil óvissa um ýmsa þætti lyfjalaga? Það eru alveg jafnmikil rök fyrir því, virðulegi forseti, vegna þess að hennar eigin áætlanir í fjárlagafrv. um sparnað í lyfjakostnaði gera ráð fyrir því að í gildi séu í lyfjalögum ákvæði sem hún er núna að biðja um fá frestun á. Ég vil því fá svar við því hvaða rök eru fyrir því að fresta VII. og XIV. kafla lyfjalaganna að reglugerðir skulu ekki enn fram komnar sem allar varða aðra kafla í þeim lögum. Í öðru lagi spurði ég hæstv. ráðherra. Það er rétt að það liggur ekki enn þá frammi nein niðurstaða. Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherra yrði við á meðan ég legði fram spurninguna áður en hún fer að leita upplýsinga um svarið, að ekki liggur enn fyrir reynslan af EES-samningunum. Það er alveg rétt. En ég spurði hana hér áður en ég fékk ekki svar við því. Gerum ráð fyrir því að reynslan af því sé annaðhvort verri eða betri en menn hafa áformað af EES-ákvæðum lyfjalaganna sem hæstv. ráðherra hefur áhyggjur af og nefnd var sett á fót á sínum tíma til þess að fylgjast með áhrifum. Það getur bara tvennt gerst í því ferli: Annaðhvort er reynslan af því betri eða svipuð eins og menn gerðu ráð fyrir eða hún er verri. Nú skulum við segja sem svo að það séu liðnir átta mánuðir og að búið sé að fresta þessu í átta mánuði eins og hæstv. ráðherra vill og það liggi fyrir niðurstaða nefndarinnar, hún sé á annan hvorn þennan veg, hún getur ekki orðið öðruvísi. Hvaða áhrif hefur það á þá kafla laganna sem hæstv. ráðherra er nú að biðja um frestun á? EES-ákvæðin og samkomulagið um samhliða innflutning og fleira varða nákvæmlega ekki neitt skipulag lyfjaverslunar í landinu sjálfu og ekki heldur neitt ákvörðun um frjálsa verðsamkeppni á lausasölulyfjum. Þess vegna vil ég fá svar við þeirri spurningu: Hvaða áhrif getur þetta nefndarstarf haft á þá kafla lyfjalaganna sem nú á að fresta? Hvaða breytingar verða gerðar á þeim ákvæðum sem verið er að fresta? Ef reynslan er betri en menn gera ráð fyrir eða ef hún er verri en menn gera ráð fyrir? Ef reynslan hefur engin áhrif á þessa tvo kafla laganna eða ráðherra getur ekki svarað þeim spurningum, hvernig getur hæstv. ráðherra notað starf nefndarinnar sem rökstuðning fyrir því að fá viðbótarfrestun á þessum ákvæðum ef hún getur ekki svarað því hvaða áhrif reynslan af starfi nefndarinnar gæti hugsanlega haft á ákvæði þessara laga? Í þriðja lagi spurðist ég fyrir um það hjá hæstv. ráðherra: Fyrst gert er ráð fyrir því í fjárlögum í kaflanum um hennar eigin ráðuneyti að hægt verði að ná árangri í því að draga úr lyfjakostnaði með því að taka ákvörðun um það á grundvelli laga að heimilt sé að ekki fari saman að samþykkja ný lyf til notkunar í landinu og að Tryggingastofnun ríkisins taki þátt í að greiða þau, hver eru rökin fyrir því að fresta því ákvæði sem er að finna í 41. gr. lyfjalaganna? Hvað kemur það því máli við sem hún hefur verið að ræða í þessu sambandi? Ef fallist verður á tillögu hæstv. ráðherra mun hún þá ekki sjá til þess að samsvarandi breytingar séu gerðar á fjárlögum? Hæstv. ráðherra hlýtur að sjá samhengið í þessu og ég vil fá svar við því frá hæstv. ráðherra hver séu rökin fyrir því að fresta framkvæmd 41. gr. Hvernig kemur það mál við reynslunni af samhliða innflutningi lyfja og hvað kemur sú grein því málinu við að þær reglugerðir sem eru enn óútgefnar af ráðherra varða aðra þætti lyfjalaga? Ef ég fæ ekki skýr svör við þessum þremur spurningum ítreka ég það sem ég sagði áðan að þetta eru duttlungar hæstv. ráðherra. Þetta er leið til þess að geta náð þó ekki væri nema einhverri frestun fram á lögum sem hún var á móti en hverju er hún nær? Ef það er meginatriðið í máli ráðherrans að fá þá fram einhverja frestun af hverju þarf það þá endilega að vera átta mánaða frestun? Er þá ekki bara prýðilegt að miða gildistökuna við næstu áramót þegar fjárlögin eiga að taka gildi sem byggja á því að 41. gr. laganna sé ekki frestað?

Herra forseti. Ég hygg að ljóst sé á því hvernig röð ræðumanna skipast hér að það verður ekki sá þingmaður sem hér stendur sem mun hafa síðasta orðið heldur hæstv. ráðherra og fer vel á því. Hæstv. ráðherra hefur lýst því yfir í umræðunum að henni þyki þetta góð umræða sem hér hefur farið fram. Gott og vel. Má vel vera að mál hafi skipast þannig með einhverjum hætti í höfði hennar að hún geri sér betur grein fyrir því að sá málflutningur, sem hún hefur haft uppi fyrir því frv. sem hér er til umræðu, stenst ekki. Það eru engin rök sem hafa komið af munni hæstv. ráðherra sem styðja þessa breytingu. Herra forseti. Ráðherrann er eiginlega orðinn þrísaga um það hvað er í vændum. Í greinargerð með frv. segir alveg skýrt að það eigi að meta hvaða áhrif gildistaka annarra kafla laganna hefði þannig að gera mætti breytingar á reglum VII. og XIV. kafla í framhaldinu á því. Í viðtali við Viðskiptablaðið segir ráðherra hins vegar að það sé ekki rétt skilið að hún vilji taka upp frv. að einhverju leyti eins og spurningin var orðuð. Og síðan í umræðunum hér í dag þá kemur það fram hjá hæstv. ráðherra, svo ég vitni orðrétt í hana: ,,Við höfum ekki boðað veigamiklar breytingar.`` Sem sagt, það eru engar breytingar boðaðar, það er boðuð upptaka í greinargerð en það eru samt ekki veigamiklar breytingar. Og ég held, vegna þeirrar óvissu sem hefur skapast í kjölfar málflutnings og aðgerða ráðherrans sem tengist þessu frv., þá sé nauðsynlegt að við fáum það fram hérna hvaða breytingar það eru sem hún hefur í bígerð. Ég held að það sé eðlileg ósk, m.a. með hagsmuni þeirra aðila að leiðarljósi sem hafa nú þegar lagt í umtalsverðar fjárfestingar á grundvelli gildandi laga. Herra forseti. Ef ég mætti staðnæmast örlítið meira við þetta margnefnda viðtal við hæstv. ráðherra og fyrirsögn þess: ,,Hræðist lyfjaauglýsingar``. Og þegar maður les viðtalið og rekur sig í gegnum spurningar blaðamannsins þá kemur í ljós að það sem vefst líka fyrir blaðamanninum er það sama og hefur vafist fyrir mjög mörgum þeirra sem hafa talað hér í dag, rökin fyrir þessu frv. finnast ekki. Og þar kemur að lokum að þegar hann hefur elt ráðherrann uppi þá segir hann, með leyfi forseta, þegar blaðamaðurinn spyr hvaða áhrif þetta séu: ,,Ja, t.d. áhrif af auknu frelsi varðandi auglýsingar og auknu frelsi varðandi verðlagningu á lausasölulyfjum``. Nú er það svo, hæstv. heilbrrh., að lyfjaauglýsingar á lausalölulyfjum hafa verið heimilar samkvæmt lögum síðan 1. júní 1994. Þ.e. hátt í tvö ár þá hefur verið heimilt að auglýsa lyf. Þetta ætti að vera tími sem ráðuneytið hefur væntanlega notað til að reyna að meta áhrif þessara auglýsinga og þess vegna langar mig til að varpa fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. ráðherra: Hvaða áhrif telur hæstv. ráðherra eða ráðuneytið að þetta aukna auglýsingafrelsi hafi haft á markaðinn? Ég held að það sé nauðsynlegt að við fáum að skyggnast inn í hugarheim ráðuneytisins í þessum efnum þar sem við kynnum e.t.v. að finna þar eitthvert strá sem við gætum haldið í og skilið betur gerðir ráðherrans. Herra forseti. Það spannst hérna að mér þótti athyglisverð umræða í dag millum hæstv. forsrh. og hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar um það hvort ætti að gilda, lögin eða yfirlýsingar ráðherra. Nú er það svo að þessi umræða spannst af því að þegar ráðherrann hæstv. var spurður í fjölmiðlum um það hvort þarna væri ekki verið að ganga á stjórnarskrárvarin atvinnuréttindi manna, þá svaraði ráðherrann því til að menn hefðu getað gengið að þessu sem vísu vegna þess að það hefði komið yfirlýsing frá hæstv. viðskrh. og raunar yfirlýsingar í tvígang frá ríkisstjórninni um það að þessum lögum ætti að breyta. Það er náttúrlega alveg ljóst eins og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson rakti að orð ráðherra eru ekki lög. Ég ætla ekki að gera hæstv. heilbrrh. upp þann valdhroka að hún sé þeirrar skoðunar, ég tel einfaldlega að þarna hafi verið einhver rangskilningur á ferðinni hjá hæstv. ráðherra. En hitt er það sem ég vil að komi hér skýrt fram að þeir aðilar sem hafa fjárfest í fyrirtækjum á grundvelli gildandi laga höfðu ærna ástæðu til að telja að það kynni að vera að ekki væri meiri hluti fyrir því frv. sem hér liggur fyrir. Hvers vegna? Vegna þess að á sumarþinginu treysti ríkisstjórnin sér ekki til þess að koma málinu í gegn. Þá vildi nú svo til að það voru ekki mjög margir til andsvara, það voru ekki margir fleiri en sá sem hér stendur. Eigi að síður var það þannig að ríkisstjórnin treysti sér ekki til að koma málinu í gegn og það er auðvitað eðlilegt að álykta sem svo að þeir aðilar sem hafa fjárfest í rekstri á grundvelli laganna hafi ætlað að það væru vomur á Sjálfstfl., vegna þess, eins og hv. þm. Árni M. Mathiesen sagði hér í dag, þá var það geirneglt af hálfu Sjálfstfl. í tíð síðustu ríkisstjórnar að hann mundi standa að þessum tímasetningum. Hv. þm. Árni M. Mathiesen lýsti því reyndar yfir að hann teldi að allir þingmenn væru bundnir af þessu og ég túlka orð hans þannig að hann sé a.m.k. þeirrar skoðunar að Sjálfstfl. sé bundinn af þessu. Ef hv. þm. Árni M. Mathiesen, sem tilheyrir Sjálfstfl., er þessarar skoðunar, er þá eitthvað skrítið þó menn út í bæ telji að það leiki einhver vafi á afstöðu Sjálfstfl.? Má ég líka benda á það, herra forseti, að það eru örfáir dagar síðan hv. þm. Geir H. Haarde var í viðtali í Morgunblaðinu og sagðist gera ráð fyrir því að þingflokkurinn mundi staðfesta ákvörðun sína frá því í vor. Gera ráð fyrir því, hann var ekki alveg 100% viss. Ég tel herra forseti, að þetta séu nægilegar forsendur af hálfu stjórnarflokkanna til þess að gefa mönnum meira en það sem heitir á engilsaxnesku ,,reasonable doubt``. Ég held að þarna hafi menn verið að gefa því undir fótinn að Sjálfstfl. fylgdi ekki málinu. Það er eðlilegt. 40% þjóðarinnar hafa trú á Sjálfstfl., ég er að vísu ekki í þeirra hópi, en eigi að síður þá telur stór hluti þjóðarinnar að það sé eitthvað að marka Sjálfstfl. Sjálfstfl. í tíð síðustu ríkisstjórnar var andstæður því sem hæstv. heilbrrh. er að leggja til. Eftir ræðu hv. þm. Árna M. Mathiesen tel ég að það leiki enn meiri vafi á þessu. Það er alveg ljóst að hv. þm. Árni M. Mathiesen rær ekki einn á báti. Með honum eru aðrir menn og traustir í rúmi eins og t.d. hv. þm. Kristján Pálsson, sem nú gengur kokhraustur í salinn. Hann er einn af þeim sem hafa í nýafstaðinni kosningabaráttu lýst miklu fylgi við aukna samkeppni. Þannig að ég tel, herra forseti, að það séu miklar líkur á því að með þessu fljótræði sé hæstv. heilbrrh. að baka ríkinu talsverða skaðabótaábyrgð. Herra forseti. Hæstv. heilbrrh. var í fleygum ummælum hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur lýst hér í umræðunum í gær sem ráðherranum á skurðstofunni. Ég geri mér alveg grein fyrir því að hæstv. heilbrrh. bíður afskaplega erfitt verkefni. Hún hefur ekki úr nægum fjármunum að moða og það er ekki bara hennar vandamál heldur þjóðarinnar allrar. Hún hefur neyðst til þess að leggja í ýmsar sparnaðaraðgerðir sem ég veit að hún er í hjarta sínu á móti en telur sér óhjákvæmilegt að ráðast í. Og það er einmitt þess vegna sem ég er svo hissa á því að sjá hæstv. heilbrrh. fleygja burt hugmyndum sem leiða til sparnaðar hjá ríkinu sem nemur 100 millj. kr. á ári. Það er ekki lítil upphæð, 100 millj. kr. sem hæstv. heilbrrh. telur að hún geti fleygt rétt sí svona út um gluggann. Ég var mikill stuðningsmaður hæstv. núv. heilbrrh. á síðasta þingi þegar hún barðist og hafði nokkurn árangur í málefnum glasafrjóvgunardeildar Landspítalans. Nú er ég einn af þeim sem telja mikinn siðferðilegan vafa leika á því að menn þurfi að greiða fyrir þá þjónustu sem þeir óhjákvæmilega verða að leita til að reyna að leita þeirra leiða sem eru færar að þeirri lífshamingju sem felst í því að eignast barn. Það er allt í lagi fyrir þingmenn eins og mig, sem hef ágæt laun og sem fara stöðugt hækkandi, en það eru ekki allir eins velsettir og þingmenn og ráðherrar. Það eru ýmsir í þessu þjóðfélagi sem einfaldlega eiga erfitt, sem eru atvinnulausir, sem búa við lág laun sem ég og hæstv. heilbrrh. og margir fleiri bera einhverja ábyrgð á, þetta fólk á alveg nákvæmlega sama rétt til þessarar lífshamingju og aðrir. Nú er hæstv. heilbrrh. að hækka gjaldið þar um 100%.

Það er ekki ákveðið.

Það hefur komið fram í umræðum af hálfu ríkisstjórnarinnar og það ekki hægt að lesa annað út úr fjárlagafrv. en að þar eigi að taka 24 millj. í viðbót, það á að hækka gjaldið um 100%. Með öðrum orðum, hér er hún að fleygja út um gluggann upphæð, sparnaði sem gæti mætt þessari hækkun í fjögur ár. Þar þykir mér skjóta skökku við. Mér þykir það líka skjóta skökku við að hún skuli nú standa að því að aftengja hækkun örorkubóta við hækkun verðlags, mál sem henni var mjög annt um á síðasta kjörtímabili, þegar hún gæti með því að samþykkja þær hugmyndir sem Alþfl. lagði fram náð sem svarar tvöföldum árlegum sparnaði við það mál. En hún vill heldur, herra forseti, slátra lambi fátæka mannsins til að búa nauðstöddum apótekurum átta mánaða veislu. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst það vera allt önnur Ingibjörg sem nú talar heldur en á fyrri tíð þegar ég sat hér í sölum og dáðist oft á tíðum að því hversu rösklega hún tók á málum. Ég vil ekki segja að það sé umskiptingur í sæti hæstv. heilbrrh., en mér finnst hún hafa breyst mjög til hins verra. Og ég vænti þess að hún staldri nú aðeins við og velti því fyrir sér hvort ekki sé mál að linni. Herra forseti. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að ítreka það að ef Sjálfstfl. ætlar sér að samþykkja þetta frv. þá er staðreyndin einfaldlega þessi: Ef Sjálfstfl. ætlar að verða til þess að ná því í gegn sem Morgunblaðið kallar í senn forneskju og siðleysi þá er komin enn ein sönnunin um umskipti sjálfstæðismanna úr frjálslyndum flokki markaðshyggjumanna yfir í eitthvað illa skilgreint afbrigði af tímafirrtum Framsóknarflokki. Og þá hljóta menn líka að skilja að útfærsla GATT og óttinn við að ræða Evrópusambandið er ekki bara tilviljun heldur pólitísk stefna þar sem viðhorfum neytenda er hampað í orði en þeim er hafnað á borði.

Virðulegi forseti. Það sem vekur náttúrlega mesta athygli í þessari umræðu er að mér sýnist allir vera sammála frestun gildistöku þessara laga nema alþýðuflokksmenn. Það eru náttúrlega nægileg rök til að fresta.  ,,Ráðherra ákveður að fenginni tillögu Tryggingastofnunar ríkisins þátttöku almannatrygginga í lyfjakostnaði sjúkratryggðra í samræmi við lög um almannatryggingar og fjárlög hverju sinni.`` Hv. þm. hefur áhyggjur af því að þessi grein frestist. En það eru ákvæði innan almannatryggingarlöggjafarinnar sem gera það að verkum að það sakar ekki. Þannig að greiðsluþátttaka Tryggingastofnunar ríkisins er bundin þeim lögum varðandi skráningu nýrra lyfja. Þannig að áhyggjur hans eru óþarfar gagnvart þessu atriði.

Er þá greinin óþörf?

Svo spyr hv. þm. Sighvatur Björgvinsson einnig að því að hvaða niðurstöðu ég telji að þverpólitísk nefnd komist að lokum. Ég þyrfti ekki að bíða eftir niðurstöðu nefndarinnar ef ég vissi það nákvæmlega. Ég hef margsinnis hér fært rök fyrir því að það sé ástæða til þess að ganga hægt og taka skrefin hægt og rólega áður en við förum í fullt frelsi varðandi lyfsölu. Ég hef ekki boðað grundvallarbreytingar en ég tel ástæðu til að fara varlega og fylgjast með áhrifum þeirra reglugerða sem hér hafa margsinnis verið ræddar. Mig langar til að koma inn á það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði hér áðan. Hann segir það bara eins og heilagan sannleika að það sé hægt að spara 100 millj. kr. á ári með því að opna ótal lyfjaverslanir.

Ég las það í þínu eigin plaggi.

Það er ekki plagg frá heilbrrn. Alls ekki. Það kemur frá fjmrn. Þannig að það fellur um sjálft sig. 

Virðulegi forseti. Þetta var stórkostleg yfirlýsing að af því að málið kemur frá fjmrn. þá falli það um sjálft sig.

Að það komi frá heilbrrn.

Þá væntanlega, virðulegi forseti, getum við sparað okkur að mæta hér á morgun þegar á að ræða fjárlög ríkisins því þau koma náttúrlega frá fjmrn. og hljóta þá að vera fallin um sjálf sig. Þau koma náttúrlega frá fjmrn. og hljóta að vera fallin um sjálf sig. En það er dálítið gaman að lesa það sem hér stendur frá fjmrn. því að þar er það sagt að þessi frestun kosti 100 millj. kr. eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson var að segja. En hæstv. heilbrrh. segir að það sem komi frá fjmrh. falli um sjálft sig. Virðulegi forseti. Ég spurði þriggja spurninga 

Virðulegi forseti. Ég hlýt að árétta fyrirspurn hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Ég bið um upplýsingar um það hvort í almannatryggingalöggjöf sé að finna heimild sem kemur í stað 41. gr. núgildandi lyfjalaga. Og ef svo er, hvers vegna er þá ekki tillaga af hálfu hæstv. ráðherra að fella þessa grein út úr lyfjalögum? Hún er þá óþörf. Ég bið um svör. Í öðru lagi vil ég fá svör við því líka og ég bið um það, herra forseti, að hæstv. ráðherra sé viðstaddur. --- Herra forseti. Ég get fengið mér sæti á meðan.

Hæstv. ráðherra gengur í salinn.

Ég þakka fyrir, herra forseti. Ég vil fá skýrt svar við því eftir hvaða löggjöf er unnið í heilbrn. að undirbúningi gildistöku VII. og XIV. kafla laga um lyfjalög og hvað þýðir það fyrir einstaklinga sem sækja um lyfsöluleyfi á grundvelli þeirra laga? Hverjar viðtökur fá þeir? Hverjar viðtökur hafa þeir fengið? Og að lokum: Eftir hvaða lögum vinnur hæstv. ráðherra í þessum efnum? Hæstv. heilbrrh. svarar því til hér að það sé þverpólitísk nefnd sem eigi að athuga og gaumgæfa áhrif af EES-samningi, það eigi að nýta næstu átta mánuði til þess að gaumgæfa reynslu af því. Hún svarar því til í margnefndu viðtali í Viðskiptablaðinu að meðal annars skuli nefndin gaumgæfa áhrif af auglýsingum og einnig auknu frelsi í verðlagingu lausasölulyfja. Hvernig í veröldinni á þessi nefnd að gaumgæfa reynsluna af því að ráðherrann er á sama tíma að biðja hér þingheim um að fresta gildistöku þeirra ákvæða? Hvaða reynslu á þessi nefnd að hafa af frelsi í verðlagningu lausasölulyfja þegar þau ákvæði eiga ekki að taka gildi? Hvers konar hundalógík er þetta, hæstv. ráðherra? Er von að spurt sé. Meginatriðið, virðulegi forseti, er það að þessi málatilbúnaður er allur með slíkum ólíkindum að langt þarf að fara aftur í tímann til þess að finna einhverja hliðstæðu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson spyr: Eftir hvaða lögum er unnið í heilbrrn.? Það er að sjálfsögðu unnið eftir núgildandi lögum. Menn hafa efast um að heimild sé í almannatryggingalöggjöfinni fyrir því að Tryggingastofnun geti skoðað ný lyf sem koma inn á markaðinn og stöðvað að þau fari inn þannig að Tryggingastofnun greiði þau. Það er í löggjöfinni og það er í 36. gr. löggjafarinnar þannig að þingmenn geta lesið sig til um það. En mér finnst umræðan vera komin algerlega út á kaldan klaka hjá hv. þm. Menn hafa viðurkennt það margsinnis í ræðustól og í lagatexta að þeir séu tilbúnir að skoða áhrifin af þessum reglugerðum sem við erum margsinnis búin að tala um. En nú virðast menn svo hræddir við það að sjá hver áhrifin verða. Hvað veldur þessum mikla óróa hjá Alþfl.? Hvað veldur þessum óróa?

Fortíðarvandi.

Það kann að vera rétt hjá hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur að það sé einhver fortíðarvandi sem kvelur. Ég skal ekki segja um það. Svona útúrsnúningar út og suður eins og hér hafa gengið varðandi fjmrn. og heilbrrn. o.s.frv. Þetta er auðvitað bara til að skemmta skrattanum. Aðalatriðið er þegar þessi lög taka gildi að við þurfum ekki að breyta þeim margsinnis næstu mánuði eins og gerðist með fyrri hluta þessa lagabálks í tíð Alþfl.

Virðulegi forseti. Það er ekki að undra þó að ráðherrann þreytist á umræðunni. Það gera menn nú gjarnan þegar vondan málstað er að verja og enn og aftur verð ég að biðja hæstv. forseta að sækja hæstv. ráðherra og hafa hann inni í salnum. Ég hef náttúrlega á því fullan skilning, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra þurfi að sækja sér aðstoð í hliðarherbergi og lesa sig til enda með prýðilegt starfsfólk í heilbrrn. En það breytir því og ekki að enn og aftur glöggva ég mig ekki á því algerlega, hæstv. ráðherra, hvernig nefnd sem á að gaumgæfa áhrif gildandi laga eigi að skoða aukið frelsi varðandi verðlagningu lausasölulyfja á næstu átta mánuðum þegar hæstv. heilbrrh. fer þess á leit við hið háa Alþingi að fresta gildistöku þess frelsis. Ég segi aftur: Hvers konar hundalógík er þetta? Er von að menn staldri við og velti því fyrir sér hvernig þessi málatilbúnaður er allur til kominn og á sama hátt: Er það ærleg og einlæg skoðun hæstv. heilbrrh. að umsögn fjmrn., fjárlagaskrifstofu um þetta tiltekna frv. sé bull og þvættingur og ekki takandi mark á því? Ef svo er hlýtur maður líka að spyrja: Hvers vegna er í veröldinni er þá lagt til í fjárlagafrv., sem liggur nú fyrir þinginu og verður til umræðu á morgun, að þegar eigi njóta ávaxtanna af samkeppni á innflutningssviði lyfjanna sem fjárlagaskrifstofan og fjmrn. fer líka hér orðum um? Er með öðrum orðum allt í lagi að taka mark stundum þegar það hentar en þegar það gengur í berhögg við duttlunga hæstv. ráðherra er það bara bull og þvættingur. Þetta þarf náttúrlega þjóðin að vita og þinginu þætti væntanlega líka vænt um það, virðulegi forseti, að fá einhverja skýringu á því þó að ekki sé ég bjartsýnn á það.

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega endalaust hægt að taka hlutina úr samhengi eins og síðasti ræðumaður er að gera hér. Þó hann komi með eitthvað úr Viðskiptablaðinu, sem hlýtur að vera uppselt eftir alla þá auglýsingu sem það hefur fengið hérna í dag, þá erum við að tala um það að við höfum aukið frelsið varðandi auglýsingu á lyfjum. Við höfum gert það. Við ætlum ekki að ganga öll skrefin jafnhratt. Um leið og við erum að auka frelsi varðandi auglýsingar erum við líka að gefa frelsi varðandi kostnað á lausasölulyfjum eða verðlagningu á lausasölulyfjum þannig að það sé ekki hægt samtímis að auglýsa t.d. útsölu á lausasölulyfjum. Við ætlum að taka þessi skref eins hægt og við höfum möguleika til að vanda vinnuna. Einu sinni enn varðandi umsögn fjármálaskrifstofu fjmrn. Það kom fram í ræðu minni, bæði í morgun og eins í vor, að ég dreg verulega í efa að ríkið geti hagnast innan ársins um 100 millj. bara með því einu að opna lyfsölur um bæinn. Og ég er ekki ein um að draga það í efa.

Það gengur í samkeppni við heildsölulögin, innflutninginn.

Það er bara allt annar handleggur. Það kann vel að vera á einhverju tímabili, á einhverjum mörgum árum að ríkissjóður hagnist á samkeppninni í frelsinu en alls ekki á einu ári. Það dettur fáum í hug. Ég held að ég hafi þessi orð mín ekki fleiri í bili því að nú er orðið samtal á milli mín og hv. þm. Guðmundar Árna og það er ekki góður svipur á því.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra gerist nú framstygg mjög yfir þeim spurningum sem til hennar er varpað. Þó er nú svo að það hefur verið siðvenja í þessum sölum að hv. þm. hafa átt kost á því að spyrja hæstv. ráðherra út úr um ýmis mál ef það mætti verða til þess að greiða fyrir þingstörfum og meðferð mála í nefndum. Áður en ég kem að spurningu minni langar mig samt að geta þess að hæstv. ráðherra orðaði það svo að ég væri að skemmta skrattanum með því að reyna að reka fleyg á milli hennar og fjárlagaskrifstofu fjmrn. Ég held að enginn sé jafnríkt í hlutverki þess skemmtikrafts sem hefur skemmt skrattanum og einmitt hæstv. ráðherra. Það hefur auðvitað ekki gerst áður hér að einn ráðherra lýsir vanþóknun og fyrirlitningu á störfum annars en það er í rauninni það sem hæstv. heilbrh. hefur gert. Hún hefur sagt að það sé ekkert að marka þessa útreikninga fjárlagaskrifstofu fjmrn. Nú vill svo til að ég er svolítið kunnugur því hvernig svona vinna fer fram og það er ekkert eintal sálarinnar uppi í fjmrn. Ef ráðherra fagráðuneytisins er ósammála því mati sem kemur fram hjá fjmrn. gerir hann viðkomandi skrifstofu grein fyrir því og menn reyna síðan að vega og meta rök. Mér sýnist að í þessu tilfelli hafi það ekki verið gert eða þá rökfærsla hæstv. ráðherra hafi verið svo léttvæg eins og hér í dag að það hefur ekki verið tekið mark á henni í fjmrn. Ef svo er skil ég vel særindi hennar. Ég varpaði fram einni spurningu. Það hefur komið fram í máli hæstv. ráðherra, bæði hér í sölum og eins í fjölmiðlum, að það er fyrst og fremst einn þáttur sem hún hefur tínt til sem þarf að meta varðandi framtíð þessara mála sem um er vélað í frumvörpum hennar. Það eru auglýsingarnar. Nú er það svo að frá 1. júní 1994 hefur verið frelsi um auglýsingar á lausasölulyfum. Ég er alveg sannfærður um að ráðherra sem vinnur verk sín jafn vel og hæstv. heilbrrh. hlýtur að hafa látið kanna eða hefur vinnu í gangi til þess að reyna að meta það hvernig þetta auglýsingafrelsi hefur haft áhrif á markað fyrir lausasölulyf. Ég varpaði áðan fram spurningu til hæstv. ráðherra hvort hún gæti sagt mér það hvernig hún og ráðuneytið meti þessi áhrif. Ef hún getur það ekki þá skil ég það vel, kann vel að vera að hún hafi það ekki við höndina. En mér þætti fróðlegt og það yrði til aðstoðar við þessa umræðu ef maður skildi hugsunarháttinn varðandi þann þátt. Menn hljóta að draga einhvern lærdóm af honum varðandi hina kaflana.