Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

0508Frsm. (Halldór Stefánsson) Þetta frv. hefir fengið rækilega athugun. Það er stjórnarfrv. og er búið að ganga í gegnum 3 umr. í hvorri deild og hefir verið athugað af landbn. beggja deilda. Það hefir verið andstöðulaust að kalla, þar til einn maður úr landbn. Nd. fjekk æðri þekking og skarst úr fylgi við það. Þetta mun hafa orðið til þess, að frv. var tekið út af dagskrá, til þess að leita umsagnar Búnaðarfjelags Íslands um það. Er það nú komið úr þeim hreinsunareldinum óbrunnið enn, er reynslan sker nú brátt úr, hvort hv.þdm. eru svo sannfæringarliðugir, að þeir vilji nú bera það á bál. Álit Búnaðarfjelags Íslands hefir landbn. sjeð, og ræður það frá að samþykkja frv. Landbn. hefir athugað mótmælaástæður Búnaðarfjelagsins, og jeg má lýsa yfir því fyrir hennar hönd, að afstaða hennar er óbreytt. Hún mælir með frv. sem áður, að undanskildum hv.þm. Barð. (HK). Mótmælaástæður Búnaðarfjelagsins eru alveg þær sömu, sem hv.þm. Barð. bar hjer fram í deildinni - hvorki fleiri eða ítarlegri. Eina ástæðan, sem fram er færð gegn frv., er sú, að það gæti vakið tortryggni utanlands og innan gagnvart rjómabúunum. Þessar ástæður eru marg hraktar áður, og get jeg ekki verið að hafa það upp aftur. Jeg vil aðeins taka það fram, að sú skoðun kom eindregið fram, þegar frv. var samþykt 1923, að þær tryggingarráðstafanir, sem felast í 5. gr., væru einskisvirði. Jeg get þar einkum vísað til ummæla háttv. 4. þm. Reykv. (MJ). Hann segir svo: „Jeg ætla að minnast örlítið á 5. gr. þessa frv. Mjer virðast ákvæði greinarinnar vera hreinn barnaskapur og engu með henni náð. Smjörið getur verið blandað með smjörlíki eftir sem áður, ef menn á annað borð vilja gera slíkt. En þó þetta sje gagnslaust, þá er það ekki meinlaust .... “ Þetta eru sömu ástæður, sem nú hafa verið bornar fram, og sýnir það ljóslega, að menn hafa komið auga á þegar í upphafi, að tryggingarákvæði 5. greinar eru einskisverð. Þegar svo hjer við bætist, að farið er fram á aðeins heimild fyrir stjórnina til þess að veita einu smjörbúi undanþágu frá þessu einskisnýta tryggingarákvæði, þá held jeg, að lítil ástæða sje til að vera á móti frv., og þegar hjer við bætist enn, að stjórnin getur sett skilyrði fyrir undanþágunni, ef þess þykir þörf, verður ástæðan gegn frv. enn minni, ef hún getur minni verið. Stjórnin gæti t. d. sett sjerstakt eftirlit með þessu búi; hún gæti gert því að skyldu að láta rannsaka útflutningssmjör þess efnafræðilega, og jafnvel sett þau skilyrði, að smjörið yrði eingöngu selt innanlands, enda munu smjörbúin selja smjör sitt engu minna innanlands en utan og við engu lægra verði. Jeg sje svo ekki ástæðu til að segja fleira að sinni.

Pjetur Þórðarson Þessi hindrun á vegi frv. hefir komið fram í því formi, að slík ákvæði sem þessi væru hættuleg smjörframleiðslunni og sölu afurðanna á erlendum markaði. Þessi hætta á að vera fólgin í því, að smjörið geti verið svikið, þegar svo stendur á, að það er framleitt í sömu húsum og smjörlíki er framleitt í. En þessi hætta er áreiðanlega lítils virði, og ekki nærri þess virði, sem sjálfsagt er að greiða þessu smjörbúi, ef frv. verður ekki samþykt. Það er engin hætta á, að slík verksmiðja fari að taka upp á því að svíkja smjör. Hv. þm. Barð. (HK) sagði um þessa ímynduðu hættu, að ef smjörið flyttist gallað til Englands, þá yrði - að því er mjer skildist - slegið upp auglýsingu um, að rjettast mundi að kaupa ekki smjör oftar frá Íslandi. Þetta er fjarstæða. Þeir, sem taka við því þar, hafa líka sinna hagsmuna að gæta í þessu efni og eru ekki svo grannvitrir að fara að auglýsa það, þó það kæmi fyrir, að smjörið væri gallað. Jeg veit þess dæmi, að komið hefir fyrir, að ull, kjöt, gærur og fleiri vörutegundir hafa að einhverju leyti reynst skemdar, en það hefir ekki haft þær afleiðingar í för með sjer, sem hv.þm. Barð. (HK) er svo hræddur um. Frá þessu sjónarmiði eru því framkomnar mótbárur lítils virði. Þegar tveir háttv.þm. vilja nú leggja sig svo langt til að leita að mótbárum eða ímynduðu tjóni, geri jeg ráð fyrir, að þeir fari eftir áliti sjerfræðinga í þessu efni. Þetta álit sjerfræðinga hjer í Reykjavík er nefndinni löngu kunnugt. Það var kunnugt, þegar þessi lög voru til meðferðar í þinginu á sínum tíma. Hinsvegar gæti þessi útlistun á hættunni aðeins átt við þar, sem mikið er fjölmenni, en síst hjer, þar sem framleiðsla er rekin af fáum mönnum uppi til sveita. Öðru máli væri að gegna, ef í hlut ættu menn, sem gætu notað vísindalega þekkingu sína til að svíkja. En að ætla íslenskum bændum það, nær engri átt. Nei, það er dálítið annað á ferðum. Jeg held, að þessi hindrun nú á síðustu stundu stafi af öðru. Og jeg get varla hugsað mjer, að það hafi farið fram hjá nokkrum hv.þdm., að mennirnir, sem hjer reka smjörlíkisgerð, eru hræddir við, að þessi litli atvinnurekstur bænda sje hindrun fyrir framleiðslu þeirra. Mjer finst menn geta verið fljótir að átta sig á, að þetta er fólgið í smávægilega ímynduðum hagsmunamissi fyrir fáeina atvinnurekendur hjer í Reykjavík. En þrátt fyrir þetta þarf framleiðsla bænda ekki að vera í hættu stödd. íslenskir bændur eru of ráðvandir og hagsýnir til þess að svíkja sjálfa sig á að senda út skemdar vörur. Mig furðar á því, að stjórn Búnaðarfjelags Íslands skuli geta fengið sig til að leggja á móti þessu, sem aðeins er hagnaður fyrir örfáa bændur í sveit, en engum til miska. Jeg vona, að ekki verði miklar umr. um þetta mál og menn verði fljótir að átta sig á, að ekki er vert að eyða miklum tíma til þess.

Hákon Kristófersson Það var rjett hjá hv.frsm. (HStef), er hann sagði, að jeg hefði upprunalega verið með þessu máli, og mjer þykir engin skömm að játa, að jeg hafði þá ekki nægilega þekkingu á málinu, og fór því eftir áliti manna, sem jeg vissi, að höfðu betra vit á þessu en jeg. Þess vegna frábið jeg mjer ummæli hv.frsm. Það er betra að geta farið að hygginna manna ráðum en að vera sá stirðbusi að halda því fram, að sín skoðun sje sú eina rjetta, og vilja engu öðru sinna.

Hver hefir sagt það?

. Hann sjálfur. Jeg hefi aldrei haldið því fram, að mín skoðun væri sú eina rjetta, en jeg lít þannig á, að Alþingi megi ekki gera neitt í þessu máli. Jeg hefi átt tal um þetta við mjer færari menn, og nú vill svo einkennilega til, að Búnaðarfjelag Íslands virðist vera mjer alveg sammála, og þess vegna vil jeg segja, að þetta eru órökstudd brigslyrði frá háttv.þm. Mýra. (PÞ), sem jeg ekki bjóst við úr þeirri átt, því að hv.þm. (PÞ) hefir mjög forðast að bera slíkt fram hingað til. Jeg verð að segja það, að það er ekki rjett hjá hv.þm. (PÞ), að jeg væri að benda neitt til þess að slá upp auglýsingu, hvorki í Englandi nje annarsstaðar, svo að þetta er ekki annað en útúrsnúningur. Sami hv.þm. (PÞ) sagði, - það hefir átt að vera dularklædd aðdróttun, en dulan fór af henni -, að það væru smjörlíkisgerðarmenn í Reykjavík, sem hefðu haft þau áhrif á mig, að jeg snerist í þessu máli. Það er hægt að slá svona nokkru fram, en það vantar rökin fyrir því, og það er verst þegar það eru menn, sem þektir eru að því að vera vandaðir bæði til orða og verka, eins og hv.þm. Mýra. (PÞ), og vil jeg því vísa slíkri sendingu heim aftur, því að jeg hefi ekki stungið svona til hv.þm. (PÞ), og því er engin ástæða til að beina slíku til mín. Jeg vil algerlega mótmæla því, að jeg hafi gengið götur þeirra manna hjer í Reykjavík, sem kunna að hafa hagsmuni af því, að þessi smjörlíkisgerð fái ekki að starfa, og hafi lagst á móti rjettu máli bygðarlaga þessa lands. En jeg ímynda mjer, að jeg geti fært til betri vegar það, sem fyrir háttv.þm. Mýra. (PÞ) vakir, en eins og jeg hefi þegar tekið fram, þá hefi jeg aldrei slegið neinu föstu um, að þetta væri, heldur aðeins sagt, að það gæti átt sjer stað, og það veit hv.þm. (PÞ), að það hefir mjög svo oft komið fyrir, að ýms óráðvendni hefir átt sjer stað í þeim tilfellum, þegar vörur eru seldar, og þarf ekki annað en að minna hv.þm. (PÞ) á, að það hefir stundum verið send hingað kæfa ofan úr sveitum, sem hefir verið mjög svo óhæf til neyslu, svo að það er ekki að beina neinni aðdróttun að mönnum, þótt bent sje á, að þetta geti átt sjer stað. Þá vildi jeg segja nokkur orð viðvíkjandi því, sem hv.frsm. (HStef) sagði, að þær ástæður, sem hefðu komið frá mjer og Búnaðarfjelagi Íslands, hefðu verið margthraktar. En þær sannanir, sem menn hafa komið með, eru ekki aðrar en þær, að þeir segjast vona, að þetta komi ekki fyrir, en sönnunargögn getur hv.þm. (HStef) ekki lagt á borðið frekar en jeg, um að þetta komi ekki fyrir. Annars býst jeg við, að sönnunargögn mín sjeu svo sterk, að hv. deild geti fallist á þau. En jeg vildi aðeins segja mína meiningu um málið, og vonast jeg til að hafa sett hana svoleiðis fram, að engir hv.þm. þurfi að leggjast djúpt til þess að leita að brigslyrðum til mín fyrir það.

Atvinnumálaráðherra (MG): Það má segja um þetta, að oft veltir lítil þúfa þungu hlassi. Jeg hjelt ekki, að þetta litla frv. mundi vekja svona skarpar deilur milli hv.þm. Barð. (HK) og hv.þm. Mýra. (PÞ). Jeg veit ekki nema jeg ætti að bjóðast til að gerast sáttasemjari milli háttv.þm.

Sælir eru þeir, sem friðinn semja

. En mín aðstaða er óbreytt, þrátt fyrir andmæli einstakra þingmanna og Búnaðarfjelags Íslands. En út af því, seni hv.frsm. (HStef) sagði, vil jeg benda á það, að leyfið er hægt að taki aftur, ef brotið er á móti þeim skilyrðum, sem sett eru, og rjómabúið er ekki trygt, nema því að eins, að það haldi þessi skilyrði. En það skal jeg taka fram, að jeg finn ekki ástæðu til að setja skilyrði um sjerstakt eftirlit, vegna þess að mjer finst það útilokað, að bændur þar eystra fari að blanda útflutningssmjör sitt með smjörlíki. Annars sýnist mjer andstaða Búnaðarfjelagsins bygð á því, að það hefir leitað álits smjörlíkisgerðarmanna í Reykjavík.

Vill ekki hv.þm. Barð. (HK) taka eftir því, sem hæstv. atvrh. (MG) segir? - HK: Vill ekki hv.þm. Mýra. (PÞ) muna, að það er hæstv. forseti (BSv), sem stjórnar hjer í deildinni en ekki hann? - Forseti BSv: Jeg hjelt, að kv. þm. mundu gefa hljóð á meðan sáttasemjarinn talar

. En það er ekki það, sem hjer er um að ræða, hvort smjörlíkisgerðarmenn hjer í Reykjavík vilja hafa þessa smjörlíkisgerð þar eystra. Það er um það að ræða, hvort hjer sje nokkur hætta á ferðum fyrir smjörmarkaðinn, en um það geta smjörlíkisverksmiðjurnar hjer í Reykjavík ekki sagt frekar en við, og bak við þessa mótstöðu manna gegn frv. liggur ekkert annað en samkepni þeirra. Það er fyrir mínum augum algerlega titilokað, að bændur eystra fari að finna upp á að blanda smjör sitt. Vænti jeg, að ekki þurfi frekari umr. um þetta frv. og að það geti orðið samþykt á þessum degi. En jeg skal geta þess, í tilefni af brjefi Búnaðarfjelags Íslands, að það var rjett af þinginu að gefa ekki eftir þetta lán, því að verkfærin eru töluvert mikils virði, svo að eigendurnir hefðu stórgrætt á því, ef lánið hefði verið gefið eftir. Að öðru leyti sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um málið, en sættirnar milli þessara tveggja hv.þm., sem jeg talaði um, ætla jeg að gera „privat“, en ekki hjer í heyranda hljóði.

Tryggvi Þórhallsson Jeg get sagt það aftur við frh. þessarar umr., sem jeg sagði við fyrri hluta hennar, að mjer ber að biðja afsökunar á því, að jeg lagði það ekki fyrri til, sem jeg þá gerði, því að jeg álít rjettara, að það hefði komið fyr fram á þinginu; en hinsvegar þótti mjer það sjálfsagt, þegar jeg fjekk tíma og tækifæri til að hugsa um það. Jeg ætla ekkert að leggja til þeirrar deilu, sem hjer á sjer stað, því að jeg vil ekki hella olíu í þann eld, en aðeins gefa frekari upplýsingar um málið og lýsa því, sem vakti fyrir Búnaðarfjelagi Íslands. Það er eitt atriði, sem jeg vildi taka fram, að jeg lít töluvert öðruvísi á en hv.frsm. (HStef), og það er töluvert þýðingarmikið atriði í þessu sambandi, nefnilega það, að þessi lög eru komin hingað inn í þingið frá bændunum sjálfum, og má af því sjá, að þeir telja þetta þýðingarmikið atriði, og í frv. því, sem hjer er um að ræða, er það skýrt fram tekið, að þessi undanþága má ekki taka lengri tíma en á meðan verið er að endurgreiða lánið, eða meðan verið er að rjetta hlut þessa rjómabús fyrir austan. Þá er annað atriði í þessu máli, það, að þeir hv.þm., sem hafa haldið þessu máli fram, hafa haft algerlega á rjettu að standa, því að þeir hafa aðeins haldið því fram, að það bæri að rjetta hlut rjómabúsins, því að það er alveg ófyrirgefanlegt að veita fyrst lánið og banna síðan að vinna að því, sem lánið er veitt til. Slíkt má ekki eiga sjer stað. Þess vegna var hin leiðin farin á síðasta þingi, stungið upp á, að þingið gæfi eftir þetta lán, en þar sem þingið neitaði að gera það, lagði hæstv. atvrh. (MG) það til - og það vil jeg segja honum til hróss - að fara þessa leið, að veita búinu undanþágu, til þess að rjetta hlut manna fyrir austan. Þess vegna er ekki rjett að áfellast stjórnina; en það er kominn nýr grundvöllur fram í málinu, sem þó kemur ekki nógu greinilega fram. Það er brjef Búnaðarfjelags Íslands. Til þess að þessir menn þar eystra fái fullan rjett sinn, þá eiga þeir samt ekki kröfu á því að fá alt lánið upp gefið, þessar 5000 kr., sem þeir fengu lánaðar úr ríkissjóði; þrátt fyrir það, þó leyfið yrði tekið af þeim, svo að þeir yrðu að hætta við smjörlíkisgerðina, þá yrði ekki jafnmikið verðmæti ónýtt fyrir þeim. Það fyrsta er strokkurinn, sem þeir nota við smjörlíkisgerðina; þann sama strokk nota þeir líka við smjörgerðina. Með öðrum orðum, þeir þurfa hvort sem er að hafa þennan strokk, og það er nú upplýst, að þessi strokkur mun vera sá besti, sem til er á öllu landinu. Auk þess er það upplýst, að þar er töluvert af öðrum áhöldum, sem mætti koma í peninga, t. d. ketillinn. Það er einnig upplýst, að hann mætti nota til tveggja eða þriggja annara atvinnugreina. Það er með öðrum orðum upplýst, að það tjón, sem þetta bú biði, ef því yrði bannað að stunda smjörlíkisgerð, yrði ekki 5000 kr., heldur eitthvað frá 2000–3000 kr. Þingið í fyrra neitaði að gefa því eftir 5000 kr., en nú er það upplýst, að það hefir ekki rjett til að fá meira uppgefið en sem svarar 2500 kr., ef leyfið væri tekið af því. Út frá þessu leit stjórn Búnaðarfjelagsins svo á, að þar sem ekki væri um meiri upphæð að ræða, væri það mjög varhugavert að víkja frá þessari meginreglu. Jeg vildi benda á þetta, af því að það kom ekki nógu skýrt fram í brjefi Búnaðarfjelagsins. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að það væri ekki undarlegt, þó að stjórn Búnaðarfjelagsins kæmist að þessari niðurstöðu, vegna þess að það hefði ráðgast um við smjörlíkisgerðarmenn. En þá er nú ekki nema hálfsögð sagan. Búnaðarfjelagið ráðgaðist auðvitað um við þá konu, sem er ráðunautur stjórnarinnar um smjörbúin, og í öðru lagi við þann mann, sem er sjerfræðingur í þessari grein. Stjórn fjelagsins ráðgaðist ekki um við aðra menn en þessa, en hitt er tilviljun, að þessi kona og maðurinn eru jafnframt riðin við smjörlíkisgerð. En þriðja persónan, sem leitað var ráða til, er efnafræðingur ríkisins, sá maður, sem á að hafa eftirlit með því, að framkvæmdar sjeu yfirleitt fyrirskipanir löggjafarinnar um þessi mál. Hann var þess vegna sjálfsagður, og veit jeg ekki til, að hann sje á nokkurn hátt riðinn við smjörlíkisgerð. En jeg geri þetta ekki að kappsmáli. Það er alveg sjálfsagt, að þessir menn fyrir austan verði ekki fyrir tjóni við þetta, en hjer er kominn alveg nýr grundvöllur. Þeir eiga ekki sanngirniskröfu til að fá eftirgjöf á 5000 kr., heldur á 2500 kr. En hvort heldur þingið gerir í þessu máli, það legg jeg ekkert kapp á. Jeg vildi, sem sagt, gefa upplýsingar um það, sem komið er fram í málinu.

Pjetur Þórðarson Það er ekki mikið, sem jeg ætlaði að segja, jeg ætlaði aðeins að geta þess, viðvíkjandi skeyti frá mjer, sem kallað var dularklædd aðdróttun, að jeg stefndi því ekki eingöngu að hv.þm. Barð. (HK), heldur átti hv.þm. Str. (TrÞ) alveg eins mikið af því, en jeg skal játa það, að mjer hafi ef til vill tekist þetta svo ófimlega, að það hafi kannske eingöngu hitt háttv.þm. Barð. (HK), í stað þess að það átti að hitta tvo í senn. Annars er um þetta að segja, sem hv.þm. Str. (TrÞ) lagði svo mikla áherslu á og taldi vera nýjar upplýsingar, að hjer er ekki um neitt nýtt að ræða, ekki um neitt annað en það, sem nefndinni var fullkunnugt um. Jeg hefi álitið, að þetta frv. væri svo einfalt og að hættan, sem af því stafaði, gæti á engan hátt kostað ríkið 5000 kr. nje 2500 kr. Hún er svo lítilfjörleg, að hún má heita sama sem engin. Annars ætla jeg ekki að biðja neinn afsökunar á því, sem jeg sagði. Jeg gæti reyndar beðið afsökunar, ef það hefði verið ógætilega sagt, en á meiningunni ætla jeg ekki að biðja neinnar afsökunar, en get þakkað hv.þm. Str. fyrir það, að hann viðurkendi það rjett vera, sem aðallega var fólgið í þessari svokölluðu ásökun frá minni hálfu.

Atvinnumálaráðherra (MG): Það eru aðeins fáein orð til hv.þm. Str. (TrÞ). Jeg get ekki fundið, að þetta mál heyri undir Búnaðarfjelag Íslands í eins ríkum mæli og hann segir. Mjer skilst aðeins, að hjer sje um það að ræða að leiðrjetta það misrjetti, sem þessir menn hafa orðið fyrir, og ekkert annað. Hv. þm. Str. stóð á móti því í fyrra að veita þessa eftirgjöf, eins og jeg, og enginn efast um það, að þessir hlutir sjeu einhvers virði, þegar þeir eru keyptir fyrir fáum árum á 5000 kr., og sömuleiðis, að þessa hluti verði hægt að selja fyrir eitthvað. Sömuleiðis vissum við í fyrra, að þessi tæki átti að nota bæði við smjör- og smjörlíkisgerð. Það eru því engar nýjar upplýsingar, að þau sjeu notuð til smjörgerðar. En það er annað, sem er spilt hjá þessum mönnum, og það er það, að það var búið að leyfa þeim að hafa þetta tvent saman, og ef það leyfi er tekið af þeim, þá er það skaði, sem þeim er gerður að nauðsynjalausu. Það er því ekki um neinn nýjan grundvöll að ræða, og það er alveg rjett, sem hv.þm. Mýra. (PÞ) sagði, að það er enginn nýr grundvöllur kominn fram í málinu. Eftir stjfrv. því, sem hjer liggur fyrir, er það ekki meiningin að láta smjör- og smjörlíkisgerð vera saman eftirleiðis, heldur er ætlast til, að það sje leyft þarna, af því að búið hafði fengið þetta leyfi áður en lögin komu, og það er venjan, þegar ný atvinnulöggjöf er sett, að leyfa þá atvinnu áfram, sem hafin er áður en hin nýju lög eru sett. Það særði hv.þm. Str. (TrÞ), að jeg benti á það, hve óheppilega þessir menn voru valdir, sem Búnaðarfjelagið leitaði ráða hjá. En jeg held fast við það, sem jeg sagði, að þessi kona, sem var ráðunautur fjelagsins, fæst við smjörlíkisgerð hjer í bæ. Jeg veit að vísu ekki, hvort hún er núna ráðunautur fjelagsins, en jeg skal ekki rengja, að svo sje, fyrst hv.þm. Str. segir það. En það er ekki heppilegt, að sú kona sje ráðunautur fyrir smjörbúin. Jeg hefði getað viðurkent, að það væri eitthvað rjettmætt í því, ef stjórn Búnaðarfjelagsins hefði snúið sjer til þeirra manna, sem hafa á hendi smjörsölu til útlanda, farið til þeirra og spurt þá; en annars er hægur vandi að setja það skilyrði fyrir því, að smjörið sje flutt út, að það verði rannsakað hjer í Reykjavík. En jeg skal taka það fram, að það er engin þörf á slíkri varúðarráðstöfun, því að mjer dettur ekki í hug að halda, að bændur þar eystra fari að svíkja smjör sitt, og ef smjörið þaðan er jafngott og annarsstaðar frá, þá er alls ekkert við þessu að segja, og þingið hefir þá aðeins uppfylt rjettlætiskröfu, sem þessir menn áttu á það.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Það er út af orðaskiftum okkar hv.þm. Barð. (HK), sessunautar míns, að jeg vil gera grein fyrir því, sem jeg tók fram í ræðu hans. Jeg sagði það ekki um hv.þm. (HK), að hann væri sannfæringarliðugur, en jeg hafði þetta orð í öðru sambandi. Hv. þm. hafði einhvern veginn fengið þá hugmynd, að jeg hefði sagt þetta um hann, og kom til mín og spurði, hvað orðið þýddi, og við það, sem hv.þm. sagði út af því, hefi jeg ekkert að leiðrjetta. Hv. þm. Str. (TrÞ) þarf jeg litlu að svara. Hv. þm. sagði, að þetta frv. væri komið frá bændunum sjálfum; það er að vísu rjett að forminu til, því að landbúnaðarnefnd bar málið fram í upphafi.

Búnaðarþingið samdi frv.

. Það er jeg ekki viss um; hjer segir í greinargerðinni fyrir upphaflega frv., að það sje samið af Trausta Ólafssyni og Önnu Friðriksdóttur, eftir þýðingu Gísla Guðmundssonar gerlafræðings úr þýsku. Viðvíkjandi því, að breytingar hv.Ed. beri það með sjer, að það hafi ekki þótt óþarft að setja strangari takmörk, já, það má kannske segja svo. En við hefðum eins getað gengið að frv. eins og það var borið fram af stjórninni, en gengum að þessum meiri takmörkunum í því skyni, að það yrði meira til að friða þá menn, sem í ímyndun sinni hafa gert svo mikið úr þeirri hættu, sem af samþykt frv. gæti stafað.

Tryggvi Þórhallsson Það hefir verið veist þó dálítið að mjer, svo að jeg verð enn að taka til máls, en það verður aðeins stutt aths. Jeg tók alls ekki til mín það, sem hv.þm. Mýra. (PÞ) sagði, og þykkist alls ekki við hann að heldur, þótt hann hafi nú lýst yfir því, að jeg hafi átt sumt af. En viðvíkjandi því, sem hæstv. atvrh. (MG) sagði, að þetta kæmi ekki beinlínis Búnaðarfjelagi Íslands við, þá þykja mjer það undarleg orð af manni, sem átt hefir um tíma sæti í stjórn fjelagsins. Jeg skal aftur minnast á þessa þrjá menn, sem Búnaðarfjelagið ráðgaðist við. Einn af þeim er efnafræðingur landsins, annar Gísli Guðmundsson, er reglurnar samdi á meðan hæstv. atvrh. átti sæti í Búnaðarfjelagsstjórninni, og þriðja persónan var Anna Friðriksdóttir, er allan þann tíma, sem hæstv. atvrh. sat í Búnaðarfjelagsstjórninni, hefir verið ráðunautur rjómabúanna og ferðast á milli þeirri til leiðbeiningar um smjörgerð.  (Atvrh. MG: Er hún það enn, og hvaða laun hefir hún?)  . Já, hún er það enn, en um launin man jeg ekki; hygg þó, að hún fái aðeins kaup þann tíma, sem hún starfar, um sumarmánuðina.

Jörundur Brynjólfsson Það er vegna þess, sem hv.þm. Barð. (HK) sagði, að engin sönnun væri fyrir því, að Áslækjarrjómabúið hefði ekki misnotað smjörlíkistækin við smjörframleiðsluna, þá vil jeg benda honum á, að við höfum einmitt fullkomna og ábyggilega reynslu fyrir því, að svo hefir ekki verið. Sumarið 1923 var framleitt jöfnum höndum hvorttveggja, smjör og smjörlíki, og búið hefir selt smjör og flutt út og ekki komið að neinni sök. Hv. þm. Str. (TrÞ) vil jeg segja það, að það sje mikið mein, hvað hann hefir athugað þetta mál seint, ekki aðeins á þessu þingi, heldur í fyrra, þegar um uppgjöf á láninu var að ræða. Jeg flutti í fyrra brtt. um, að Áslækjarrjómabúinu yrðu gefnar eftir 5 þús. kr., og það var felt. Þá flutti jeg aðra brtt. um, að 3000 kr. yrðu eftir gefnar, og sú till. var feld. Og loks flutti jeg till. um 2500 kr. eftirgjöf, eða helming lánsins, og það var líka felt. Þegar svo málið kom hjer fyrir í vetur, lagðist hv.fjvn. á móti því, að rjómabúinu yrði nokkuð gefið eftir af láninu, og þess vegna fór frv. þetta til hv.Ed. og án þess, að nokkur ágreiningur yrði um það. Jeg verð nú að segja það, að þó að hv.þm. Str. vilji hverfa svo af hólmi, að greiða atkv. móti frv. og snúast þannig, þá trúi jeg vart, að hv. deild fylgi dæmi hans. Að lokum skal jeg geta þess, að allur kostnaður, sem Áslækjarrjómabúið hafði af að koma á þessari smjörlíkisgerð sinni, mun hafa numið um 7000 kr., svo að þegar strokkverðið, 1500 kr., er dregið frá, verður hann þó altaf hátt á 6. þús. króna. Frekar ætla jeg ekki að orðlengja um þetta, en læt skeika að sköpuðu um atkvðagreiðsluna.

Frsm. meirihl. (Ásgeir Ásgeirsson) Sjávarútvegsnefnd hefir borið fram þrjár brtt. við þetta frv. Sú fyrsta er borin fram eftir óskum þeirra, sem vilja friða hrefnuna. Er sýslunefndum heimilað að friða hana með sjerstökum samþyktum, enda staðfesti atvrh. samþyktina. Næsta brtt. miðar eingöngu að því, að gera skýrara það ákvæði frv., sem þar er um að ræða, en breytir í engu þeirri meiningu, sem í þessu ákvæði átti að felast. Síðasta brtt. er fram borin eftir bendingu frá hæstv. atvrh. (MG). Sumir nefndarmenn litu svo á, að þessarar breytingar væri ekki þörf, en af því að fram kom ósk um, að brtt. væri borin fram, þá var það gert. (Niðurlag ræðunnar vantar hjá skrifaranum. - Ásg. Ásg.)

Atvrh. (Magnús Guðmundsson) Jeg skil hv.frsm. (ÁÁ) þannig, að því er snertir síðustu brtt., að ef fjelag á í hlut, þá megi ekki láta það fá þetta leyfi, nema það hafi heimild til að fá skip skrásett hjer. Jeg hefi ekkert við þetta að athuga. Út af 1. brtt. skal jeg taka það fram, að mjer finst undarlegt, ef sumstaðar á að leyfa hrefnuveiði, en sumstaðar ekki. Það er óvíst, að samkomulag fáist um þetta milli hjeraða, en það fer þá ekki ver en svo, að heimildin verður ekki notuð. Jeg ætla ekki að leggja á móti þessari brtt., en jeg efa samt, að rjett sje að samþykkja hana, og held, að hún verði þýðingarlaus. Hrefnan tel jeg, að ekki sje friðuð. Hún mun teljast til skíðishvala og vera minst þeirra, en svo er tiltekið í gildandi lögum, að tannhveli og smáhveli sjeu ekki friðuð.

Frsm. meirihl. (Ásgeir Ásgeirsson) Út af síðustu ummælum hæstv. atvrh. skal jeg geta þess, að eftir núgildandi lögum eru allir skíðishvalir friðaðir. Í sambandi við brtt. um friðun hrefnunnar, vil jeg benda á, að í Noregi hafa einstök fylki heimild til banna hvalveiðar algerlega fyrir sínu landi, og er þetta vegna skoðana fiskimanna þar á áhrifum hvala á síldargöngur. Annars skal jeg geta þess, að sjútvn. felst á þann skilning, sem hæstv. atvrh. (MG) hefir látið í ljós á brtt. nefndarinnar við 2. gr., síðustu málsgrein.

Tryggvi Þórhallsson Það mun að vísu vera svo, að nefnd sje heimilt að koma fram með slíka brtt. og þessi er, á þskj. 281, og sje lögð fyrir fundinn örfáum mínútum áður en atkvgr. fer fram. Í því skjóli hefir hv. sjútvn. gert þetta nú. En þetta er mjög óheppilegt, ekki síst, þegar um slíkt mál er að ræða sem þetta, og þm. hafa engan tíma til að átta sig á því. Jeg skammast mín ekki fyrir að játa, að jeg hefi ekki fullkomna þekkingu á þessu máli, en hefi haldið fram skoðun atvinnurekenda í mínu kjördæmi. Það var ósk nefndarinnar við 2. umr. málsins, að undanskilja hrefnur, en nú er komin fram ný brtt. um að banna hrefnuveiðar sumstaðar. Jeg get tekið undir með hæstv. atvrh. (MG) um það, að óviðkunnan legt sje að hafa tvennskonar lög um þetta í landinu. Jeg býst við, að fyrir þá menn, sem mjer er skylt að vera á verði fyrir, hafi þetta ekki slæmar afleiðingar, en engu að síður vil jeg taka það fram, að slík vinnubrögð sem þessi eru ekki samkvæm anda þingskapanna, þótt þau kunni að koma heim við bókstafinn.

Frsm. meirihl. (Ásgeir Ásgeirsson) Enda þótt brtt. kæmi ekki fram við síðustu umr. þessa máls, var komin fram uppástunga á þessa leið í umræðunum sjálfum. Jeg álít ekki, að neinir þm. þurfi að óttast tillöguna, og svo framarlega sem heimildin er notuð í nokkurri sýslu, er það af því, að meirihlutinn óskar þess. Hv. þm.N.-Ísf. (JAJ) og hv.þm. Str. (TrÞ) þurfa því ekki að óttast um sínar sýslur, þar sem friðun kemur vart til greina nema á mjóum fjörðum, eins og t d. Austfjörðum og Eyjafirði, en síst á Djúpinu eða Húnaflóa. Jeg sje því ekki ástæðu til að taka málið af dagskrá. Tillagan er ekki óþörf, heldur til þess að gera alla ánægða, bæði þá, sem vilja friða hrefnuna, og eins hina, sem eru á móti því.