Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hafa borist eftirfarandi tilkynningar frá formönnum þingflokka Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokksins um mannabreytingar í nefndum þingsins, samanber 16. gr. þingskapa: Brynjar Níelsson tekur sæti varamanns í efnahags- og viðskiptanefnd. Willum Þór Þórsson tekur sæti varamanns í allsherjar- og menntamálanefnd. Þessar breytingar skoðast samþykktar án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, svo og umhverfis- og auðlindaráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vildi eiga orðastað við hæstv. fjármálaráðherra á þessum tímapunkti um áætlanir ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum. Fyrstu skref nýrrar ríkisstjórnar vekja forundran þegar boðaðar eru stórfelldar skattalækkanir á þá sem best eru í færum til að borga skatta en á sama tíma á að draga úr velferðarumbótum fyrir þá sem síst eru í færum til að bera auknar byrðar. Dapurlegast af öllu er að heyra forustumenn ríkisstjórnarflokkanna taka sérstaklega til gjaldfrjálsar tannlækningar barna sem við komum á rétt fyrir kosningar sem verkefni sem þyrfti sérstakrar umhugsunar við. Hugmyndirnar sem síðast birtast eru lækkun veiðigjaldsins þar sem framsóknarmenn í þessari ríkisstjórn hafa greinilega keypt vúdúhagfræði Sjálfstæðisflokksins. Ljóst er miðað við þá einkunn sem Jón Steinsson hagfræðingur gefur þessu, eins og hann lýsir hugmyndum hæstv. sjávarútvegsráðherra, að þetta felur í sér vúdúhagfræði af allra verstu sort. Það sem verra er er hið algera stefnuleysi. Forustumenn ríkisstjórnarflokkanna boðuðu til fréttamannafundar í vikunni til að tilkynna að þeir hefðu fundið gat. Þetta gat eru þeir síðan alla daga núna að passa upp á að stækka, að draga úr tekjunum. Þeir komu ekki með nein svör á þessum langa fréttamannafundi. Ég beið alltaf eftir endanum á honum, ég beið alltaf eftir niðurstöðunni. Það komu engin svör á fréttamannafundinum um hvað þeir ætluðu að gera til að loka gatinu. Þeir lýstu því yfir að þeir hefðu fundið gat. Gatið mikla var aðalefni fundarins, engin svör um hvernig ætti að loka því. Síðan stöndum við frammi fyrir því að peningastefnunefnd segir: Það er ekki hægt að lækka vexti vegna þess að það er fullkomin óvissa um framtíð ríkisfjármála. Seðlabankastjóri biður á blaðamannafundi um skýr svör. Á að ná jöfnuði í ríkisfjármálum eða ekki? Ég hef margspurt að því og  
            

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa fylgst með blaðamannafundinum þar sem við fórum yfir stöðu ríkisfjármála og drógum fram það sem ekki hefur verið almennilega viðurkennt í umræðu um ríkisfjármálin á þessu ári fram til þessa, sem er það að áætlun um heildarjöfnuð í ríkisfjármálum á næsta ári hefur verið stefnt í mjög mikla óvissu með því að menn hafa verið allt of bjartsýnir um t.d. efnahagshorfur á þessu ári og allt of bjartsýnir um einskiptistekjur sem ekki eru að skila sér. Ég nefni þar sem dæmi söluhagnað af eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum. Svo voru menn svolítið djarfir eftir að fjárlög höfðu verið samþykkt að ákveða nýja útgjaldaþætti eins og þann sem komið var inn á og eru ófjármagnaðir. Barnatannlækningar hafa verið nefndar. Þær eru bara dæmi um útgjaldaþátt sem mun á næstu árum smám saman leiða til um það bil milljarðs í auknum útgjöldum fyrir ríkið en er ófjármagnaður. Það stendur ekki til af okkar hálfu að kalla til baka þann samning sem gerður hefur verið en okkur þykir hins vegar rétt, þegar menn guma sig af því að hafa náð einhverjum tilteknum árangri, að draga fram raunstöðuna eins og hún er. Það stefnir sem sagt í það að á þessu ári verði hallinn í kringum 30 milljarða en ekki um 2–3 og að sú staða smitist síðan áfram yfir á næsta ár. Ég get vel skilið að menn séu óþreyjufullir að fá frá nýrri ríkisstjórn langtímaáætlun í ríkisfjármálum en við verðum að áskilja okkur eitthvert lágmarkssvigrúm í tíma til að koma slíkri áætlun saman. Hún verður auðvitað kynnt samhliða því að fjárlagafrumvarpið verður lagt fram næsta haust.

Virðulegur forseti. Þegar fréttir um þetta gat voru raktar á blaðamannafundi þeirra formanna stjórnarflokkanna í vikunni vakti athygli hversu lítið var í því. Að mestu leyti voru þar hefðbundnir þættir sem ríkisstjórn þarf alltaf að hafa áhyggjur af, framúrakstur og að menn þurfa auðvitað að hafa aga í ríkisrekstri. Það þýðir ekkert að kveinka sér undan því að bera þá stjórnunarábyrgð á ríkissjóði. Varðandi síðan einstaka þætti og ný útgjöld þá er það náttúrlega þannig að verkin sýna merkin. Það er athugunarefni að ríkisstjórnin skuli hafa fyrir því að koma hingað inn með tillögur um lækkun á veiðileyfagjaldi á sama tíma og hún kvartar yfir því að þurfa að efna fyrirheit um gjaldfrjálsar tannlækningar barna. Það sýnir dapurlega forgangsröðun. Ríkisstjórnin og fjármálaráðherrann geta ekki afsalað sér ábyrgð sinni. Hæstv. fjármálaráðherra getur ekki sagt eins og hann sagði á fréttamannafundinum í vikunni að hann væri búinn að tala við ráðherra um stöðuna. Það eru tveir mánuðir í að fjárlagafrumvarp verður lagt fram. Mun hann leggja fram hallalaus fjárlög eða ekki? Svar óskast.

Herra forseti. Hér er aftur komið að þjónustusamningi vegna barnatannlækninga. Veiðigjaldinu hafði verið ráðstafað af fyrri ríkisstjórn fram í tímann til allt annarra verkefna þannig að barnatannlækningar verða ekki notaðar í tengslum við umræðu um veiðigjöldin, en það stendur til að láta veiðigjöldin ekki hækka heilt yfir eins og ríkisstjórnin hafði gert ráð fyrir enda tel ég að það hafi verið hreinir draumórar þegar menn voru farnir að sjá fyrir sér að sjávarútvegurinn í landinu gæti til viðbótar við auknar tekjuskattsgreiðslur sem eru að falla til, sem betur fer, farið að greiða upp undir 30 milljarða, ein atvinnugreina samkvæmt sérstöku gjaldi sem á þá grein var lagt. Þetta er nokkuð sem mönnum ætti að hafa orðið ljóst í umræðum um veiðigjöld á sínum tíma. Það er því verið að stilla veiðigjöldin til einhvers raunveruleika. Það var reyndar ómögulegt 

Herra forseti. Ég ætla að halda mig á svipuðum slóðum og vil gjarnan gefa hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra aðeins meiri tíma til að ræða þetta mál vegna þess einfaldlega að ég trúi því ekki að ríkisstjórnin ætli að leggja fram og afgreiða á þessu sumarþingi allmörg og stór mál sem afsala ríkissjóði miklum tekjum strax á þessu ári. Við erum komin með á borðin frumvörp sem þýða um 4 milljarða gat miðað við tekjuáætlunina eins og hún stendur og 10–20 milljarða á næsta ári, eigi áform um að leggja t.d. auðlegðarskatt af að ganga eftir, án þess að einhver áætlun liggi fyrir um hvernig ríkisfjármálaáætlun til meðallangs tíma líti þá út. Jú, maður skilur það að ný ríkisstjórn þurfi eitthvert svigrúm en hún hefði kannski átt að borða minna af pönnukökum og nota tímann til að vinna frá kosningum og fram að þessum degi. Ég minni á að sú ríkisstjórn sem tók við í maí 2009 lagði sína endurskoðuðu ríkisfjármálaáætlun fram í júní það ár  Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Er ekki mögulegt að hann geri þinginu, áður en það lýkur störfum í júní, að einhverju leyti að minnsta kosti grein fyrir mati ríkisstjórnarinnar á þróun ríkisfjármála til meðallangs tíma, hvernig markmiðinu um jákvæðan heildarjöfnuð verður viðhaldið á næsta ári sem er afar mikilvægt fyrir Ísland? Það verður okkur dýrt hvað varðar trúnað og traust á hagstjórninni og efnahagsmálunum 

Herra forseti. Ég tel að það sé fullt tilefni til að taka svolítið djúpa umræðu um stöðu efnahagsmála og fagna tækifærinu til að ræða stöðuna hér í þingsal. Það sem við sjáum þegar við horfum aftur í tímann er að töluvert miklu aðhaldi hefur verið beitt í ríkisfjármálunum. Mér finnst að kannski hafi verið gengið of langt á stofnkostnaðarhliðina og þá minna á reksturinn og honum dálítið hlíft. En það sem blasir við okkur er þetta: Við erum enn með ríkissjóð í halla vegna þess að ekki hefur tekist að skapa hagvöxt. Fyrstu aðgerðir þessarar ríkisstjórnar verða allar miðaðar að því að reyna að ýta undir hagvöxt, auka bjartsýni í hagkerfinu, fá menn sem eru tilbúnir að fara í fjárfestingar til að draga fjármuni upp úr skúffunum  Hér er talað um að við í nýrri ríkisstjórn ætlum að afsala okkur tekjum. Ég segi: Fyrri ríkisstjórn hafði áskilið sér of stóran hlut í afkomu atvinnurekstrar í landinu, sérstaklega í sjávarútvegi. Væntingar um hlutdeild í afkomu greinarinnar voru einfaldlega óraunhæfar, svo óraunhæfar að við höfum fjölmörg dæmi um að menn hafi þurft að afsala sér til ríkisins öllum hagnaðinum af starfseminni. Þess vegna hafa svona margir lagt upp laupana og horfið úr greininni, sérstaklega minni aðilar og meðalstórir. Varðandi auðlegðarskattinn, sem hv. þingmaður kom inn á, þá var það fyrri ríkisstjórn sem ákvað með lagasetningu að sá skattur yrði tímabundinn. Svo koma menn hingað upp og segja: Ef þið ætlið ekki að framlengja hann þá eruð þið að leggja hann af. Hvers vegna var skatturinn ekki einfaldlega lagður á ótímabundið ef menn sáu það fyrir sér að hann ætti að vara til nánustu framtíðar? Þetta er reyndar mjög stór tekjupóstur og í langtímaáætlun fráfarandi ríkisstjórnar var ekki gert ráð fyrir neinum ráðstöfunum til að bregðast við þegar slíkir tímabundnir skattar mundu falla niður.

Herra forseti. Það er gamalkunnugt að ríkisstjórn reyni að dekkja myndina þegar hún tekur við til að skapa sjálfri sér skjól og svigrúm. Það er enn skiljanlegra þegar í hlut á ríkisstjórn sem hefur gefið móður allra kosningaloforða hvað varðar áhrif á ríkissjóð, annars vegar í miklum skuldaniðurfellingum og hins vegar miklum skattalækkunum. Engu að síður koma frá ráðuneytinu sjálfu, sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra stýrir, upplýsingar um að greiðsluafkoma ríkissjóðs á fyrsta ársfjórðungi er nánast algerlega á áætlun. Tekjuhliðin hefur jafnað sig aftur eftir daufa vetrarmánuði og útgjöldin eru innan áætlunar. Ef við eigum að trúa því sem kemur frá ráðuneytinu og Hagstofunni þá er þetta svona: „Í grófum dráttum teljast tekjur ársins því á áætlun …“ segir í plaggi frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Það mun samt engu breyta þótt eitthvað þyngra sé fyrir fæti, og við þekkjum auðvitað öll spár um minni hagvöxt, að viðskilnaðurinn nú er af stærðargráðunni 10–20 sinnum betri en fyrri ríkisstjórn stóð frammi fyrir á sínum tíma. Við erum að tala um stærðargráðumun 

Herra forseti. Það má vel vera að það sé gamalkunnugt ráð hjá þeim sem eru nýteknir við að reyna að dekkja myndina. Ekkert slíkt vakir fyrir mér í það minnsta. Ég dreg hér fram raunsanna mynd. Ég gæti á móti sagt að það væri gamalkunnugt ráð hjá þeim sem eru nýhorfnir frá að reyna að fegra myndina. Ég held að þessi umræða skili okkur afskaplega skammt fram á veginn. Staðreynd málsins er sú að það markmið, sem hv. þm. Árni Páll Árnason vék að hér áðan og skiptir auðvitað gríðarlega miklu máli, að ná heildarjöfnuði í ríkisfjármálunum, verður mun meira krefjandi vegna stöðunnar en ætla hefði mátt eftir afgreiðslu fjárlaga undir lok síðasta árs.

… treysta þér til þess?

Við munum gera atlögu að því að ná heildarjöfnuði en ég tel að það verði gríðarlega krefjandi og miklum mun meira krefjandi verkefni en menn almennt hafa gert sér grein fyrir fram til þessa.

Virðulegi forseti. Útskriftarárgangur læknakandídata sendi á dögunum frá sér yfirlýsingu þar sem þeir lýsa því yfir við stjórn Landspítalans að þeir íhugi að ljúka kandídatsári sínu við aðra stofnun. Er þetta gert vegna langvarandi óánægju með aðbúnað og launakjör á sjúkrahúsinu. Í yfirlýsingunni kemur fram að læknakandídatar hafi í mörg ár verið ein óánægðasta stéttin á Landspítalanum samkvæmt starfsumhverfiskönnun spítalans. Þar segir í fyrsta lagi að kjarasamningar hafi ekki verið virtir, ekki heldur hvíldartími sem festur er í lög og þá hafi yfirvinnu- og veikindadagar ekki verið greiddir. Í öðru lagi sé aðbúnaði hvað varðar aðlögun og handleiðslu í starfi mjög ábótavant. Í þriðja lagi hafi kandídatar og almennir læknar dregist mjög aftur úr í launaþróun háskólastétta með sambærilega menntun. Þeir eru með 340.734 kr. í grunnlaun eftir sex ára háskólanám. Ekki verður sagt að Björn Zoëga, forstjóri Landspítalans sýni málinu skilning þar sem hann í grein sinni í Fréttablaðinu frá 3. júní síðastliðinn lætur í veðri vaka að kandídatar séu ekki starfsmenn spítalans, standi ekki jafnfætis starfsmönnum í að leita réttar síns gagnvart spítalanum sem vinnuveitanda og Landspítalinn geti vel starfað án kandídata. Læknaráð Landspítalans er þessu ekki sammála og hefur hvatt stjórnvöld og yfirstjórn Landspítalans til að finna lausn á málum kandídata þegar í stað til að hægt verði að tryggja áframhaldandi óbreytta þjónustu spítalans og öryggi sjúklinga. Herra forseti. Ég vona að hæstv. heilbrigðisráðherra geri sér grein fyrir alvarleika málsins. Fjöldi almennra lækna ætla sér ekki að flytja aftur heim eftir sérfræðinám vegna þeirra erfiðu starfsskilyrða sem þeim býðst hér á landi. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort og þá hvernig hann hyggist beita sér í þeim málefnum unglækna sem hér um ræðir, hvort honum sé kunn staða mönnunar lækna eftir sérgreinum á Landspítalanum og hvernig horfur í mannaflaspám 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina um þetta brýna og mikla mál sem hún gerir að umtalsefni og er staða mála á Landspítalanum. Það er full ástæða til að draga það út til annarra þátta íslenskrar heilbrigðisþjónustu sem býr við þá stöðu í dag að henni hafa verið naumt skammtaðir fjármunir sem og margri annarri starfsemi hjá ríkinu. Það ágæta starfsfólk sem við höfum við vinnu undir þessum þjónustuþætti ríkisins vinnur undir gríðarlega miklu álagi og alls staðar eru uppi launakröfur, eðlilega, til að mæta vaxandi þunga við að framfleyta heimili. Það eitt get ég sagt á þessari stundu að við munum gera allt til þess, beita öllum meðulum og öllum ráðum til að halda í þá mestu auðlind og þau verðmæti sem íslensk þjóð hefur fjárfest í á löngum tíma í grundvallarstoðkerfi íslensks þjóðfélags sem er heilbrigðiskerfið. Ég hef ekki á reiðum höndum upplýsingar eða svör við þeim spurningum sem hv. þingmaður beindi til mín. Ég kann ekki greininguna á þessu eftir starfsstéttum og öðru því um líku. En það er alveg ljóst að átök hafa orðið átök milli forstjóra spítalans og fulltrúa kandídata í læknanámi. Ég treysti því að það ágæta fólk allt saman sem kemur að því máli leysi þann ágreining. Það þjónar hvorki hagsmunum einstakra hópa né okkar sem viljum þjóðfélaginu vel að vera í stöðugum ágreiningi um mál sem þessi inni á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Vilji okkar stendur til að bæta úr. Við erum að reyna að leggja okkur fram um það. Við gerum ráð fyrir því að við fjárlagagerð fyrir árið 2014 getum við gripið til ráðstafana 

Herra forseti. Mér fannst svör hæstv. heilbrigðisráðherra frekar loðin verð ég að segja. Við vitum alveg hvað forstjóri Landspítalans hefur sagt um málið og við vitum afstöðu hans. Ég kalla eftir því að stjórnvöld bregðist við eins og læknaráð Landspítalans hefur beðið um og skerist í leikinn af því að ekki er vanþörf á.

Forseti. Varðandi þennan ágreining starfsstéttar við framkvæmdastjórn spítalans treysti ég framkvæmdastjórn Landspítala – háskólasjúkrahúss til að greiða úr honum miðað við þau framlög og það svigrúm sem löggjöfin hefur veitt henni til að vinna úr slíkum ágreiningsefnum. Ég geri sömuleiðis kröfur til fulltrúa læknakandídata að þeir sýni skilning á þeirri stöðu sem uppi er. Þeir eiga óskoraðan rétt til að leita úrbóta í sínum málum og það veltur þá á því hvaða svigrúm við höfum til að mæta því. En það þjónar engum tilgangi í mínum huga, ef við viljum stofnuninni vel, að halda málinu í þeim ágreiningi og þeim farvegi sem það hefur farið í síðustu daga.

Hæstv. forseti. Við höfum hlustað undanfarna daga á hrakspár um útkomu ríkissjóðs og ríkisstjórnin sem lagði af stað með bjartsýni, kjark og þor er strax farin að beita úrtölum og sýna afar mikið kjarkleysi í því að takast á við þann vanda sem öllum mátti vera ljós og allir hafa þekkt á undanförnum árum og inn í nútíðina. Þar hefur m.a. komið á óvart að menn þurfi hugsanlega að leggja fram fjármagn sem nemur 13 milljörðum sem löngu er búið að setja inn í fjárlög með viðvörun, á sama tíma og menn telja að ávallt hefði mátt leggja 20% af höfuðstól, greiða það út úr Íbúðalánasjóði með 140 milljarða framlagi. Mótsagnirnar eru slíkar fram og til baka. Það er líka athyglisvert að tala um að hallinn á árinu geti orðið um 6 milljarðar á rekstrinum, þar af 1 milljarður vegna nýrra verkefna sem hafa komið til á árinu sem eru 0,2% af rekstri ríkissjóðs. Heildarhallinn yrði þá, ef þetta gengi eftir og ekkert yrði gripið inn í, um 1% af veltu ríkissjóðs. Mér er til efs að á síðustu 20 árum hafi menn verið langt innan við þá tölu. En hvernig bregst ríkisstjórnin við þessum vanda? Jú, með því að skerða tekjur. Þeir eru líka með hrakspár varðandi tekjustofnana og jafnvel þótt fjármálaráðuneytið skili skýrslu 28. júní, ef ég man rétt, eru þeir búnir að gefa út yfirlýsingu um að tekjuspá ársins muni ekki standast. En tilefni þess að ég vil eiga hér orðastað við hæstv. heilbrigðisráðherra er að ræða það sem hefur komið fram, að ráðast eigi í að skera hugsanlega niður eitthvað af þeim viðbótarþáttum sem hafa komið inn eins og gjaldfrjálsar tannlækningar sem er nýtt mál. Ég hef að vísu heyrt yfirlýsingar hæstv. ráðherra í morgun um að hann ætli ekki að gera það en ákvað eftir sem áður að halda fyrirspurninni til haga vegna þess að ég held að það sé afar mikilvægt að sú yfirlýsing sem hann gaf í fjölmiðlum í morgun komi fram á þingi. Ég treysti á að hann muni gefa börnum og unglingum þessa lands og barnafjölskyldum 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir fyrirspurnina og þakka honum við þetta tækifæri sömuleiðis góð störf í þeim málaflokki sem hann spyr hér út í. Hv. þingmaður nefnir að ný ríkisstjórn og ríkisstjórnarflokkar bregðist ekki við með þeirri bjartsýni og trú á getu sína til góðra verka sem vænst hafi verið og sakar okkur um kjarkleysi. Ég vil af því tilefni leyfa mér að fullyrða að það er fullur kjarkur og full bjartsýni í núverandi ríkisstjórnarflokkum á að þær tillögur og þær hugmyndir sem við leggjum fram og berjumst fyrir muni skila okkur árangri. Og af því að hv. þingmaður nefnir að áætlanir hafi ekki gengið eftir og ræðir um framúrkeyrslu og annað því um líkt vil ég segja: Á síðustu þremur fjárlagaárum virti stjórnarmeirihlutinn fjárlögin sem Alþingi setti að vettugi þannig að uppsöfnuð framúrkeyrsla á fjárlögum þriggja síðustu ára var 160 milljarðar umfram heimildir. Vandinn við barnatannlækningarnar er sá að fjármögnun vantar fyrir það góða verk. Ég nefni sem dæmi að hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra ritaði ekki undir samkomulagið fyrr en 13. apríl, tíu, fimmtán dögum fyrir kosningar og það var allt að fara í steik hjá þeim sem áttu að undirbúa málið. En það er fullur vilji og hefur aldrei verið gefið neitt annað til kynna en að staðið verði við þá samninga sem þar voru gerðir. Vandinn við þetta mál sem búið er að blása upp stafar af því að ekki er búið að finna fjármögnun fyrir dæmið. Það verður gert.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna svari hæstv. heilbrigðisráðherra sem ég ætla að óska velfarnaðar og óska til hamingju með starfið, sem ég hef auðvitað gegnt persónulega, það er erfitt starf fram undan. Ég treysti á að hann standi við það að efla okkur bjartsýni, kjark og þor, ekki veitir af. Það er rétt að hann er í erfiðum málaflokki og til margra hluta að líta, en þegar verið er að krefja okkur um að bæta við þá stendur í fjárlögum varðandi tannlækningarnar að settar eru í þann lið 150 millj. kr., það muni síðan verða bætt við í fjáraukalögum, það stendur í fjárlögum fyrir árið í ár. Við skulum ekki tala um það eins og það séu einhver óvænt útgjöld. Þetta eru 20 ára vandamál sem búið er að glíma við, menn hafa verið samningslausir og við höfum verið okkur til skammar í sambandi við þennan þátt heilbrigðisþjónustunnar. Þess vegna var þetta gríðarlega mikilvægt skref sem tannlæknar stigu, ekkert síður en stjórnvöld, til að ná samningum og um tilhögun mála til frambúðar. Það eru fleiri mál sem við lögðum áherslu á eins og fæðingarorlofið, barnabæturnar og jafnlaunaátakið 

Forseti. Varðandi þann þátt sem snýr að barnatannlækningum er rétt að geta þess að samningurinn sem gerður var við tannlækna um það góða verk er einmitt gerður í anda laga nr. 112/2008, um Sjúkratryggingar Íslands. Hverjir komu þeim lögum á? Það var gert í stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins  Ég fagna að sjálfsögðu öllum stuðningi, hvaðan sem hann kemur, við þetta góða verk og þá góðu hugsun. Ég fagna því sömuleiðis að fá hér yfirlýsingu frá fyrrverandi heilbrigðisráðherra að hann muni aðstoða okkur og leggja okkur lið við að útfæra þá hugmyndafræði sem þar er og gera hana að veruleika. Ég veit að það mun skila okkur enn betra heilbrigðiskerfi og þróa okkur fram á veginn enn frekar í því ágæta kerfi og gera okkur fært að reisa það úr þeim rústum sem það hefur komist í, því miður, berja í þá bresti sem þar er að finna.

Virðulegi forseti. Ég óskaði eftir að eiga orðastað við ráðherra iðnaðar og viðskipta vegna þess að sá ráðherra, sem ég óska velfarnaðar í starfi, er jafnframt ráðherra ferðamála. Nú er komin upp sú staða að nýr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur sagst vera að endurskoða ákvörðun fyrri ráðherra um stækkun hvalaskoðunarsvæða. Hér er um að ræða í raun og veru vinsælustu afþreyingargrein ferðaþjónustunnar og verulega vaxandi atvinnugrein. Það sem mig langar til að velta upp er hvernig ferðamálaráðherra sér fyrir sér að geta stutt við þessa stórvaxandi atvinnugrein með ráðum og dáð þegar um er að ræða þennan núning sem ítrekað hefur komið fram. Raunar er það svo að helsti talsmaður hvalveiða á Íslandi er í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Mér telst til að 15–16 fyrirtæki muni bjóða upp á hvalaskoðunarferðir í sumar, þrjú á Húsavík, þrjú í Eyjafirði, tvö á Vestfjörðum, eitt á Snæfellsnesi, eitt í Vestmannaeyjum og tvö á Reykjanesi og líklega þrjú til fjögur í Reykjavík Það má reikna með að allt í allt séu 300 manns starfandi beint og óbeint við hvalaskoðun auk hundruð annarra starfsmanna veitingastaða, rútufyrirtækja o.s.frv. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra líti svo á að það sé hennar verkefni að standa með þessari mikilvægu grein ferðaþjónustunnar, þ.e. hvalaskoðuninni, og í ljósi þess að öflug griðasvæði eru starfsumhverfi þessarar þjónustu muni hún standa vörð um þau.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er rétt að sú grein sem hún nefnir, hvalaskoðun, er ört vaxandi innan þeirrar gríðarlegu mikilvægu atvinnugreinar sem ferðaþjónustan er. Við höfum horft á mikla fjölgun ferðamanna hingað og mikil tækifæri sem þar eru að skapast. Hvað varðar það atriði sem hv. þingmaður spyr um, samspilið á milli hvalveiða og hvalaskoðunar, er ég þeirrar skoðunar að huga þurfi vel að jafnvægi þar, sem ég tel að geti vel átt sér stað og að þessar tvær greinar geti vel farið saman. Varðandi þá ákvörðun fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra að breyta reglum skömmu fyrir upphafsdag hvalveiðanna - og ég get t.d. nefnt aðra aðgerð síðustu ríkisstjórnar sem var fyrirvaralaus hækkun á virðisaukaskatti á gistingu - er ég þeirrar skoðunar að aðgerðir sem breyta rekstrarumhverfi og rekstraráætlunum með stuttum fyrirvara og eru ekki í samráði við atvinnulífið séu ekki góðar. Ég hef fengið Samtök ferðaþjónustunnar til mín á fund út af ýmsum atriðum og þetta var vissulega eitt af þeim atriðum sem þau fóru yfir og höfðu áhyggjur af á þeim fundi, þ.e. afturköllun reglugerðarinnar. Ég sagði við þau að ég hefði mestar áhyggjur af því að þetta væri ásteytingssteinn á milli þessara tveggja atvinnugreina. Ef svo fer að hæstv. sjávarútvegsráðherra breyti þessu aftur legg ég mikla áherslu á að samhliða verði komið á öflugu samtali á milli þessara tveggja atvinnugreina þannig að á þessu verði hægt að finna varanlega lausn.

Virðulegur forseti. Mér þótti þetta nú heldur klént. Það sem ég var að reyna að kalla fram er í raun og veru hvernig ráðherrann hyggst taka sér stöðu fyrir hönd ferðaþjónustunnar vegna þess að hér er um að ræða umræðu um breytingu fyrrverandi ráðherra á stækkun hvalaskoðunarsvæða á grundvelli mjög breiðs samráðs. Haft var gríðarlega breitt samráð og niðurstaðan var sú að lögð var til stækkun griðasvæðis Faxaflóa. Mér finnst athyglisvert ef það liggur ekki fyrir skýrar en kemur fram hér í svari ráðherrans hvort ráðherra ferðamála taki hagsmuni hvalveiða fram yfir hagsmuni hvalaskoðunar eður ei.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst vekja athygli á því að öll þessi aukning í hvalaskoðun hefur átt sér stað samhliða hvalveiðum hin síðari ár þannig að sú forsenda segir mér að þetta tvennt geti farið saman. Það er það sem ég legg áherslu á. Við þurfum hins vegar að taka þetta samtal og finna jafnvægi þarna á milli. Rétt er að það var nefnd að störfum sem lagði þetta til og það má hugsa sér að taka það samtal víðar vegna þess að ég hef heyrt ákveðna gagnrýni á skipan þeirrar nefndar. Hins vegar vil ég leggja mesta áherslu á stuðning við atvinnulífið, og það er kannski munurinn á þeirri ríkisstjórn sem nú starfar og þeirri fyrrverandi sem var sífellt að etja atvinnugreinum saman. Hv. þingmaður spyr: Ætlar hæstv. ráðherra ekki að taka stöðu með þessari atvinnugrein, og þá væntanlega gegn annarri? Ég vil ekki gera það. 

Virðulegur forseti. Við ræðum hér atvinnustefnu nýrrar ríkisstjórnar sem er kannski eitt af því almikilvægasta sem er undir í framtíðarsýn hverrar ríkisstjórnar þegar hún sest að borðum vegna þess hversu ríkan þátt atvinnulífið skipar í efnahagslífi, uppbyggingu og samsetningu samfélags. Í aðdraganda kosninga var það almennt rætt að svo virtist sem hefðbundin gamaldags átök um áferð atvinnulífsins væru að baki og margir vildu jafnvel segja að tími stjóriðjustefnunnar væri liðinn, að menn væru komnir á þá skoðun að skynsamlegra væri að geyma eggin í fleiri en einni körfu, að það væri skynsamlegt að tryggja hámarksarðsemi orkufyrirtækjanna og selja orkuna á því verði sem skilaði sem mestu til almennings og að við værum að hverfa frá afsláttarstefnu í þeim málum. Í aðdraganda kosninga ræddi til að mynda Sjálfstæðisflokkurinn ekki sérstaklega um stóriðju, ekki í kosningastefnuskrá sinni, og raunar er áhugavert að í kaflanum um atvinnulíf í stefnuyfirlýsingu nýrrar ríkisstjórnar komi orðið iðnaður ekki fyrir. Það er einfaldlega ekki nefnt þannig að þær áherslur sem eru síðan að koma í ljós eftir að ríkisstjórnin tók við, sem eru að sumu leyti áherslur gamals tíma og vísa ég þá til orða hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, vekja mann til umhugsunar um það hvort þessi breyting á áferð stefnunnar hafi kannski ekki náð lengra en svo að í raun og veru hafi gamla stóriðjustefnan lúrt undir allan tímann. Ég spyr því hæstv. ráðherra í þessari umræðu um það hvernig hún sjái samspil orkustefnunnar því að við eigum jú drög að nýrri orkustefnu sem er unnin í gríðarlega breiðri samvinnu. Ætlar ríkisstjórnin að nýta sér hana? Hvernig sér ríkisstjórnin fyrir sér þátt skapandi greina og nýsköpunar í fjölbreyttu atvinnulífi til framtíðar? Hvernig sér ný ríkisstjórn fyrir sér stöðu ferðaþjónustunnar, mikilvægi þess að verja náttúruna og fjármagna þá varðstöðu? Hvert er virði íslenskra víðerna í samspilinu við uppbyggingu ferðaþjónustunnar? Er eðlilegt að stjórnvöld leggi stórfyrirtækjum lið með beinum hætti eins og hæstv. ráðherra hefur lagt til? Hver er staða kröfunnar um sjálfbærni og sjálfbæra þróun í framtíðarsýn hæstv. ráðherra? Svo vil ég taka það fram í þessari umræðu að atvinnulíf er líka opinber starfsemi. Atvinnulíf er líka starfsemi velferðar-, heilbrigðis- og menntastofnana og vísa ég þá til orða hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í fyrirspurnatímanum hér rétt áðan þar sem hann benti beinlínis á að að hans mati hefði rekstri hins opinbera verið hlíft á undanförnum fjórum árum. Þá vil ég bara spyrja hæstv. ráðherra um sýn hennar á stöðu hins opinbera í atvinnulífinu. Hver er hlutur stóriðjustefnunnar í framtíðarsýn ráðherrans í atvinnumálum? Hvernig spilar sú staðreynd svo saman við að jarðhitinn er í vanda? Það blasir við. Gríðarstór hluti vatnsafls hefur þegar verið virkjaður á Íslandi. Hvað með lítil og meðalstór fyrirtæki og þá staðreynd að áliðnaðurinn er líka í vanda og áhöld eru um fjármögnun slíkra verkefna? Virðulegur forseti. Spurningar eru ærnar en ráðherrann hefur stóran málaflokk með höndum og ég vænti þess að hún gefi hér skýr svör og greinargott yfirlit yfir atvinnustefnu nýrrar ríkisstjórnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa umræðu og fyrir að vekja athygli á þeim mikilvægu málaflokkum sem atvinnu- og orkumál eru. Spurningarnar voru fjölmargar, það er rétt hjá hv. þingmanni, og ég mun leitast við að svara þeim á þessum stutta tíma en við tökum þá bara umræðu síðar ef þessi verður ekki tæmandi. Atvinnuuppbygging er eitt af forgangsverkefnum og aðalmálum þessarar ríkisstjórnar. Að tryggja að hér á landi verði þau tækifæri sem eru alls staðar til atvinnusköpunar nýtt á næstu árum. Ég mótmæli þeirri fullyrðingu hv. þingmanns að hér eigi bara að vera einhver ein atvinnugrein. Eins og fram kom í orðaskiptum okkar áðan þá er það ekki þannig heldur þvert á móti. Núverandi ríkisstjórn ætlar ekki að etja fyrirtækjum og atvinnugreinum saman heldur er það mín skoðun og stefna ríkisstjórnarinnar að atvinnulífið eigi að vera sem fjölbreyttast og að við getum og eigum að efla atvinnulífið allt og styðja við bakið á öllum þeim fjölbreyttu atvinnutækifærum sem hér eru fyrir hendi. Í mínum huga má meitla verkefni í atvinnumálum í eina setningu: Við viljum laga það sem er bilað og við viljum efla það sem er í lagi. Þetta nær utan um hugsunina sem ég ætla að vinna eftir og leggja mig alla fram um að koma í verk á þessu kjörtímabili. Stöðugt og fyrirsjáanlegt rekstrarumhverfi atvinnureksturs, hvaða nafni sem hann kann að nefnast, er forsenda þess að hægt verði að byggja hér upp á ný og sækja fram á öllum sviðum atvinnulífsins. Ég ítreka þetta: Á öllum sviðum atvinnulífsins. Fjölbreytt og arðbært atvinnulíf. Ég er sammála hv. þingmanni, það er undirstaða þess að hægt sé að tryggja hérna velferð og fjármagna þá opinberu þjónustu sem við erum öll að kalla eftir og gerum kröfu til, að ekki sé minnst á þann ávinning og þann sparnað sem felst í því að útrýma atvinnuleysi og breyta bótum í laun, koma hér á arðbærum störfum. Verkefnið er því að auka verðmætasköpun. Stærsta viðfangsefnið er að auka gjaldeyristekjur þjóðarinnar og því verður áherslan að sjálfsögðu lögð á þrjár meginstoðir gjaldeyrisskapandi greina, ferðaþjónustuna, iðnaðartengdan útflutning - en auk hefðbundinna afurða má nefna að þar koma meðal annars skapandi greinar sífellt sterkari inn - og svo auðvitað sjávarútveginn. Þarna liggja sóknarfærin og við þurfum að byggja þarna upp. Spurt var um ferðaþjónustuna. Þar eru ómæld tækifæri með gríðarlegri fjölgun erlendra ferðamanna en við verðum, eins og málshefjandi bendir réttilega á, að tryggja og huga að innviðunum og að sú vara sem við erum að bjóða upp á, sem er íslensk náttúra, sé í stakk búin til að taka við þeim fjölda ferðamanna sem hingað sækir. Innan ráðuneytisins er þegar komin í gang skoðun á grundvelli þess að setja á laggirnar gjaldtöku til að standa undir uppbyggingu og varðveislu ferðamannastaða. Sú vinna verður unnin í góðu samstarfi við greinina og aðra þá sem eiga hlut að máli, m.a. þá sem bera hag umhverfisins mest fyrir brjósti og þá sem fara með skattlagningarvaldið hér í landi o.s.frv. Þetta er brýnt verkefni og ég legg áherslu á að vandað verði til verka en það þarf líka að vinna það hratt og vel. Nýsköpun. Þar er margt að gerast. Þar er gróska af öllu tagi og mikill sóknarhugur nýrra sem reyndari fyrirtækja í ýmsum greinum. Hugverkaiðnaður, leikjaiðnaður, hönnun, allt vekur þetta athygli á Íslandi og styður hvert við annað. Tónlistariðnaðurinn vekur athygli á Íslandi og dregur hingað ferðamenn sem svo aftur ýta undir verslun og þjónustu og þannig er þetta allt saman ein virðiskeðja. Orkunýtingin. Spurt var um hana. Hún er að sjálfsögðu ein af stoðum atvinnuuppbyggingar hér. Ég verð að segja að það kemur mér á óvart ef hv. þingmaður telur að ég hafi ekki talað um stóriðju fyrir kosningar sem hluta atvinnuuppbyggingar vegna þess að ég veit og hef rifjað það upp síðustu daga, eftir að þessi umræða hófst, að við fjölmörg tilefni og tækifæri í þessum sal höfum ég og þáverandi hæstv. umhverfisráðherra einmitt átt orðaskipti um stóriðju. Það þarf því ekki að koma hv. þingmanni á óvart að ég skuli líta til orkunýtingar sem einnar af stoðum atvinnulífsins. Varðandi orkunýtingu vil ég líka nefna að ég tel að sú stefna sem þáverandi hæstv. umhverfisráðherra ber ekki síst ábyrgð á, að færa úr nýtingarflokki allar helstu vatnsaflsvirkjanirnar sem mögulegar eru og reiða sig á jarðvarmann til framtíðarnýtingar í orkugeiranum, hafi verið kolröng vegna þess að við sjáum á nýlegum fréttum af Hellisheiðinni að jarðvarminn þarf meiri tíma. Þess vegna tel ég að í orkunýtingu til framtíðar 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir umræðuna, hún er mikilvæg. Á sama tíma vil ég óska hæstv. ráðherra innilega til hamingju með starfið. Ég var sjálf í því og veit hversu merkilegt það er og þau verkefni sem þar eru. Það var þess vegna sem ég kallaði ráðuneytið mjög oft ráðuneyti tækifæranna af því að það eru fjölmörg tækifæri á þeim sviðum sem hæstv. ráðherra fer með. Það skiptir mig miklu máli að við horfum nú til þess að búa til mjög þétt vaxtarplan fyrir Ísland inn í langa framtíð sem sátt getur skapast um. Við reyndum á síðasta kjörtímabili að undirbyggja þann vöxt með því að ráðast í stefnumörkun á mjög mörgum sviðum, eins og til dæmis stefnumörkun um orkumál og stefnumörkun um erlenda fjárfestingu. Ég nefni líka samráðsvettvang um aukna hagsæld sem nú er að störfum. Allt er það þverpólitískt og þverfaglegt. Einnig er stefnumörkun um hönnunarmál á Íslandi og stefnumörkun um skapandi greinar. Allt er það til og var reynt að vanda þannig til verka að það gæti staðið inn í langa framtíð og að menn gætu nýtt það óháð því úr hvaða kimum pólitíkur þeir kæmu. Ég vildi bara nefna það hér og vonast til þess að hæstv. ráðherra nýti það í þeirri vinnu sem fram undan er hjá henni vegna þess að í orðum hennar fólst að hún ætli að styðja við fjölbreytta atvinnuuppbyggingu og ég vonast til að sú stefnumörkun sem við réðumst í geti nýst henni í þeirri vinnu sem fram undan er. Aðeins nokkrar spurningar, vegna þess að ég hef áhyggjur af nokkrum verkfærum sem til eru í dag og vil spyrja um afstöðu hæstv. ráðherra til þeirra. Í fyrsta lagi: Mun hæstv. ráðherra ekki standa áfram vörð um endurgreiðslur vegna rannsóknar- og þróunarkostnaðar í fyrirtækjum? Það skiptir máli. Í öðru lagi hef ég áhyggjur af Tækniþróunarsjóði og auknu framlagi til hans þegar menn ætla að fara að afnema eða lækka hér veiðigjöld. Í þriðja lagi spyr ég hvort ekki sé ætlunin að halda áfram með markaðsátakið Inspired by Iceland og Ísland allt árið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir að hefja þessa umræðu. Þetta er gott tækifæri fyrir nýja ríkisstjórn að kynna stefnumörkun sína í atvinnumálum og fyrir það ber að þakka. Hins vegar fannst mér tónn hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur heldur neikvæður og talar hún um að tími stóriðjustefnunnar sé liðinn og spyr um framtíðarsýn hæstv. iðnaðarráðherra varðandi hlut stóriðjunnar við uppbyggingu hér á landi. Virðulegur forseti. Svo virðist vera að þingmenn Vinstri grænna geti ekki horft til uppbyggingar atvinnulífs á annan hátt en að tala niður stóriðjuna því að eins og hæstv. iðnaðarráðherra fór yfir í góðri ræðu sinni þá snýst atvinnulífið um mikið fjölbreyttara svið en akkúrat stóriðjuna. Það er líka nokkuð merkilegt að verða vitni að því að hér er verið að tala stóriðjuna niður og vinstri grænir hafa nú yfirleitt fundið henni allt til foráttu, en rétt í lok síðasta þings fór fyrrverandi formaður Vinstri grænna, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, fram með mál varðandi stóriðjuuppbyggingu á Bakka sem við framsóknarmenn fögnuðum mjög vegna þess að Framsóknarflokkurinn hefur ætíð skilið samspil nýtingar náttúruauðlinda í sátt við umhverfið í tengslum við atvinnuuppbyggingu. Það virðist nefnilega ekki vera sama hvar stóriðjan má vera hér á landi í augum vinstri grænna, það er þá helst litið jákvæðum augum í kjördæmi fyrrverandi formanns flokksins. Við Íslendingar eigum gnótt tækifæra og ég fagna ræðu hæstv. iðnaðarráðherra hér áðan. Við þurfum að nýta auðlindirnar til að byggja upp öflugt atvinnulíf og þann skilning er augljóslega að finna í ríkisstjórninni.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu, hún er mikilvæg. Ég held að í sjálfu sér sé enginn á móti stóriðju en ég held að deilan snúist kannski fyrst og fremst um það á hvaða forsendum til hennar er efnt og hvernig til hennar stofnað. Ég held að við hljótum öll að vera að færast í þá átt að verða sammála formanni Sambands ungra sjálfstæðismanna, að stóriðja á forsendum stórfelldrar aðkomu ríkisvaldsins með alls konar skattaívilnunum og ívilnunum í formi vegaframkvæmda hljóti að heyra sögunni til. Mig langar að vitna í grein Davíðs Þorlákssonar, formanns Sambands ungra sjálfstæðismanna, sem hann birti fyrir nokkru í Morgunblaðinu þar sem hann talar einfaldlega um að vindar markaðshyggjunnar blási því miður ekki með miklum þrótti um stóriðjuna. Ég leyfi mér að vitna beint í grein hans, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi sér hið opinbera stóriðjunni fyrir ódýrri orku. Raforkuver eru byggð með lánum sem skattgreiðendur ábyrgjast í gegnum ríkissjóð og sveitarfélög. Þetta felur raunverulegan fjármagnskostnað, því að ef illa fer er hægt að borga af lánunum með því að hækka skatta á borgarana. Þessi lági fjármagnskostnaður skilar sér svo í lægra orkuverði til stóriðjunnar. Með öðrum orðum eru skattgreiðendur settir að veði til að niðurgreiða orku til stóriðjunnar. Í öðru lagi nýtur stóriðja sérstakrar skattafyrirgreiðslu. Fyrirtækin þurfa jafnan ekki að greiða jafn háan tekjuskatt og fasteignagjöld og þeim er jafnframt lofað að skattarnir þeirra fari ekki yfir tiltekin mörk. Í þriðja lagi krefst stóriðjan þess að ríki og sveitarfélög leggi í ýmsan kostnað til að þjónusta stóriðjuna, svo sem vegaframkvæmdir, með ærnum tilkostnaði. […] Þetta fyrirkomulag í atvinnuuppbyggingu hljómar kunnuglega og er nær samblandi af áætlunarbúskap og kjördæmapoti en markaðsbúskap.“ Þetta segir Davíð Þorláksson í grein sinni. Ég held að við hljótum öll að geta verið sammála um þetta. Það að efna hér til atvinnuuppbyggingar 

Virðulegi forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar má vissulega finna mörg fögur fyrirheit um að bæta lífsgæði landsmanna og stuðla að aukinni atvinnuuppbyggingu, menntun, nýsköpun og að náttúruvernd og auðlindanýting fari saman. Gott og vel með það og þetta getur allt blessast ef vel er á málum haldið. En ég hef ákveðnar áhyggjur af því sem lesa má á milli línanna í stjórnarsáttmálanum af því að það eru alltaf merkin sem sýna verkin. Mér finnst fyrstu skref ríkisstjórnarinnar ekki benda til þess að hún ætli að horfa til uppbyggingar á fjölbreyttu atvinnulífi miðað við það að strax er farið að tala um að rífa upp rammaáætlun og svo er það þessi ofuráhersla hægri manna á stóriðju eins og ekkert annað geti þrifist. Við vinstri menn erum í sjálfu sér ekki á móti stóriðju sem slíkri. Hún getur verið meðfram öðru. En hér á Íslandi erum við búin að binda raforku okkar yfir 80% í stóriðju. Er ekki nóg komið? Eigum við ekki að fylgja eftir þeim góðu áformum sem eru í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að stuðla að nýsköpun og styðja við sprotafyrirtæki, skapandi greinar og annað það sem ungt fólk í dag er að mennta sig til? Eigum við ekki bara að styðja við það unga fólk í landinu sem vill sjá fjölbreytt atvinnulíf? Það vill sjá að náttúran fái að njóta vafans. Eigum við ekki að hætta að eltast við gamaldags stóriðjudrauma sem menn vita að er ekki nútíminn? Getum við ekki bara sammælst um það? Það veldur mér áhyggjum að heyra að Hellisheiðarvirkjun stendur ekki undir þeirri nýtingu sem gerð var krafa um. Það verðum við að horfa á þegar við horfum á það svæði sem um ræðir. Ég treysti því 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir þessa umræðu sem er gríðarlega mikilvæg. Atvinnumálin eru málefni sem varða okkur öll vegna þess að öflugt atvinnulíf er það sem tryggir okkur vöxt og aukna velferð. Þess vegna er ánægjulegt að lesa þá kafla í samstarfssáttmála núverandi ríkisstjórnarflokka þar sem fjallað er um atvinnumál vegna þess að sáttmálinn ber þess augljós merki að mikil áhersla verður lögð á öflugt atvinnulíf, fjölbreytni og að styrkja og fjölga þeim stoðum sem við byggjum á. Eins og fram kom í ræðu hæstv. ráðherra Ragnheiðar E. Árnadóttur eru málin hér í góðum höndum og er ánægjulegt að sjá með hvaða hætti farið er af stað. Varðandi þá umræðu sem átt hefur sér stað, sérstaklega þá af hálfu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur um rammaáætlun, þ.e. að það komi hv. þingmanni á óvart að við séum með það á stefnuskránni að endurskoða rammaáætlun, þá á það ekki að koma neinum á óvart. Hefðu menn hér í þinginu á síðasta kjörtímabili stillt sig um að setja pólitísk fingraför á málið á lokametrunum og haldið sig við þá sátt sem ætlunin var að skapa með því að koma verkefninu af stað á sínum tíma þá værum við ekki í þessum sporum í dag. Hefðu menn fylgt ferlinu allt til enda eins og lagt var til í upphafi þá værum við ekki í þessari stöðu. Það var rætt þegar málið tók U-beygju í þinginu undir stjórn fyrrverandi ríkisstjórnarflokka þannig að að sjálfsögðu þarf að skoða málið upp á nýtt. Herra forseti. Það er ljóst að fjölbreytnin verður í fyrirrúmi. Það er ljóst að áherslan er á að efla það sem við eigum og laga það sem er bilað. Ég fagna þeirri áherslu ráðherrans, hún er skýr og núna höldum við áfram og tækifærin liggja fyrir okkur. Við þurfum bara að nýta þau.

Virðulegur forseti. Það er mikilvægt að opinber umræða sé sem víðast um heildstæða atvinnustefnu, auðlindastefnu og alla þætti orkunýtingarstefnu og helst í samhengi við þá framtíðarsýn og þau markmið um eflingu atvinnulífs um allt land sem sett eru fram í áætluninni Ísland 2020 sem stendur fyrir sókn og atvinnuuppbyggingu landsvæða í víðum skilningi. Í stefnu Samfylkingarinnar, í kafla um sóknarfæri og sérstöðu í atvinnumálum, er fjallað um sóknarfæri í sterkum atvinnugreinum þar sem reynsla og þekking er þegar til staðar því að þar búa fjölbreyttir möguleikar. Matvælageirinn með sjávarútveg og landbúnað sem bakhjarla, orkugeirinn og tengdur iðnaður, líf- og heilsutækni, skapandi greinar og ferðaþjónusta eru dæmi um atvinnugreinar sem eiga mikil sóknarfæri. En vöxtur margra hefðbundinna greina er takmarkaður meðal annars vegna þolmarka auðlindanýtingar eða landnýtingar og því þurfum við að einbeita okkur að virðisaukningu með virkjun hugvits sem er reyndar óþrjótandi auðlind. Sóknarfæri verða ekki síst þar sem hefðbundin skil á milli atvinnugreina eru brotin upp. Vöruþróun og tækninýjungar sprottnar úr sjávarútveginum hafa skapað ný og öflug fyrirtæki. Orkugeirinn er uppspretta mikillar þekkingar og nýsköpunar sem getur orðið mikilvæg útflutningsgrein á komandi árum. Matvælagreinin, öflugt heilbrigðiskerfi og ferðaþjónusta leggja grunn að heilsu og lífsstílstengdri ferðaþjónustu. Samfylkingin leggur áherslu á græna atvinnustarfsemi í anda þeirra tillagna sem samþykktar hafa verið um eflingu græna hagkerfisins. Hrein ímynd landsins og umhverfisvæn orka er aðdráttarafl fyrir græna fjárfestingu í atvinnulífinu 

Virðulegi forseti. Ég fagna eins og aðrir þessari umræðu, sérstaklega því að rætt sé af yfirvegun samspil náttúruverndar og náttúrunýtingar. Því miður hefur umræðan ekki alltaf verið yfirveguð eða róleg og ummæli eins og: verkin sýna merkin, þegar Alþingi hefur aðeins starfað í eina viku benda einfaldlega til þess að stjórnarandstaðan ætlar ekki að vera neitt sérstaklega sanngjörn, alla vega ekki allir, vil ég meina. Óskað var eftir því að haldinn yrði sameiginlegur fundur í umhverfis- og samgöngunefnd og atvinnuveganefnd um daginn. Að sjálfsögðu urðum við við því. Af hverju? Jú, vegna þess að við viljum fá allar upplýsingar og öll sjónarmið um Hellisheiðarvirkjun upp á borðið og sjá hver staðan er í raun og veru. Ég lagði það til við hv. formann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að við mundum bjóða fjölmiðlum að vera viðstaddir fundinn. Af hverju? Jú, vegna þess að ég tel að öll störf okkar þingmanna eigi að vera opin, eigi að vera uppi á borðinu og að fjölmiðlar eigi að hafa þar greiðan aðgang að. En þegar verið er að ræða atvinnustefnuna vil ég taka eitt fram. Á síðasta kjörtímabili setti þáverandi ríkisstjórn sér markmið. Hún ætlaði að ná fram einhverjum tilteknum verðbólgumarkmiðum sem hún náði alls ekki og hún ætlaði að auka hagvöxt um 4,4% á árinu 2012 sem hún náði alls ekki. Inni í þeim hagvaxtarspám var hvað? Jú, álver í Helguvík. Var það ekki ríkisstjórnin sem setti af stað framkvæmdir við Bakka á Húsavík? Þar var það gert á skynsamlegan máta með samspil náttúruverndar og náttúrunýtingar í huga. 

Forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort þessi ríkisstjórn ætli sér að kanna leiðir til þess að lækka orkuverð til bænda á sambærilegan máta og orkuverð er til álvera. Ég ræddi töluvert við fráfarandi ríkisstjórn um að meðan við erum með þessi höft á gjaldeyri sé nauðsynlegt að finna leiðir til þess að við séum sjálfbærari. Mér skildist að við gætum ekki gert þetta út af einhverju EES-dæmi. Mig langar því að spyrja ráðherrann hvort hann sé tilbúinn að kanna hvað stendur í veginum og hvort það séu einhverjar leiðir til þess að við verðum sjálfbærari varðandi framleiðslu á landbúnaðarvörum, þá sérstaklega grænmeti. Það var mótuð hér stefna með öllum flokkum í formi þingsályktunar sem var svolítið merkileg og ég var mjög stolt af að vera aðili að. Hún hét græna hagkerfið. Hvernig ætlar núverandi ríkisstjórn að nýta sér þá þingsályktun sem hér var samþykkt til þess að við förum að nýta okkur stóriðju framtíðarinnar sem felst mjög mikið til dæmis í því að gera landið netvænna og að við búum hér til lagalegt, tæknilegt og gagnaversflutningalegt umhverfi þannig að aðilar sem vilja hýsa efni vilji koma hingað? Það er stóriðja framtíðarinnar því að þar getum við bæði laðað til okkar hámenntað fólk og nýtt okkur alla þá sem hér 

Virðulegur forseti. Það kom einu sinni fyrir í mínum gamla heimabæ að þjálfari ÍBV ákvað að tefla frekar fram tíu mönnum en ellefu til þess að ljúka ákveðnum leik sem gekk illa. Hann tók sem sagt einn mann út af vellinum og setti engan inn í staðinn. Mér datt þessi saga í hug þegar ég sá ráðherrakapal Framsóknarflokksins birtast. Af því að ég er bjartsýnismaður má kannski leika sér með að segja að ef til vill sé betra að vera ekki með neinn í umhverfisráðuneytinu en að vera með framsóknarmann, en það er nú sagt í gríni. Það hefur hingað til verið litið á það sem fullt starf að vera umhverfisráðherra og auðvitað vekur þessi áhersla ríkisstjórnarinnar ákveðnar áhyggjur. Ég vona að ríkisstjórnin taki tillit til sjónarmiða eins og formaður ungra sjálfstæðismanna lýsti í þeirri grein sem ég vitnaði til áðan. Besta atvinnustefnan er að auka verðmæti, auka framleiðni. Við höfum séð og fengið skýrslur um það að við séum með lága framleiðni og við þurfum að auka verðmæti útflutningsafurða. Við þurfum að auka samkeppni, við þurfum að fella niður viðskiptahindranir og tolla. Það er besta leiðin til þess að búa til fjölbreytt atvinnulíf. Það að vera með ríkisvaldið og með ívilnanir, skattaívilnanir, vegaframkvæmdir, er gamaldags atvinnuuppbygging. Það er gríðarlegur kostnaður sem felst í slíkri atvinnuuppbyggingu og hún er ekki á markaðslegum og viðskiptalegum forsendum. Ástæðan fyrir því að mönnum hefur ekki gengið vel, til dæmis með að ljúka Helguvík, er að þar hafa verið gefnar út yfirlýsingar um sölu á raforku á lágu verði sem orkufyrirtækin hafa ekki verið tilbúin til að láta ganga eftir. Það er atvinnustefna sem mun ekki þjóna hagsmunum okkar Íslendinga til langs tíma og við verðum að fara að temja okkur að horfa á stóru myndina og horfa til langs tíma í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir afar góða umræðu. Ég vil þó segja, vegna þess sem fram kemur í máli bæði hæstv. ráðherra og hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur um rammaáætlun og það hefur raunar komið fram líka í máli hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, að það er mikilvægt að ríkisstjórnarflokkarnir ræði sig aðeins saman um þau mál vegna þess að hæstv. ráðherra hefur umhverfismál á sínu borði í hjáverkum. Hæstv. ráðherra leggur áherslu á það í fréttatilkynningu frá umhverfisráðuneytinu að fagleg vinna verkefnisstjórnar haldi áfram eins og lagt hafi verið upp með, svo og þeirra faghópa sem hún skipar, m.a. að vinna við rannsóknir á greiningu á þeim virkjunarkostum sem nú eru í biðflokki. Með leyfi forseta: „Lagði ráðherra til að við sína forgangsröðun tæki verkefnisstjórn til skoðunar þá orkukosti, sem fjallað er um í 12. kafla álits meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis frá því í vetur. Eru þessar áherslur í samræmi við lög um rammaáætlun og áherslur í fyrirliggjandi þingsályktunartillögu.“ Þau áform sem verið er að boða ítrekað af ákveðnu ábyrgðarleysi í þingræðum hæstvirtra ráðherra og hv. þingmanna, sérstaklega Sjálfstæðisflokksins, um að til standi að taka upp rammaáætlun, eins og það sé eitthvað sem maður gerir bara sisvona, hafa verið leiðrétt af hæstv. ráðherra þeim sem með umhverfismál fer. Ég vænti þess að þeir þingmenn, sem hér fara hástemmdum orðum um að fara beri faglega að þessu öllu saman og gæta að ferlinu, þyki vænt um að ný verkefnisstjórn sé að störfum. Þeir ætla þá væntanlega ekki að kippa því úr faglegu samhengi með sínum pólitísku fingrum. Síðan vil ég spyrja, vegna þess að hæstv. ráðherra hefur sagt að henni finnist að vatnsaflið eigi að fara úr biðflokki í nýtingarflokk: Telur 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu sem hefur verið góð og málefnaleg. Af mörgu er að taka og ég kemst að sjálfsögðu ekki yfir að svara öllum þeim spurningum sem til mín var beint en ég vænti þess að við eigum hér frekari orðaskipti fljótlega um þessi mál. Ég vil taka undir ummæli hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur um hugtakið „ráðuneyti tækifæranna“. Það er augljóst þegar maður sest í þennan stól að þarna er urmull tækifæra og fólk sem bíður alls staðar, bæði innan ráðuneytis og utan og í atvinnulífinu sjálfu, eftir því að nýta þau tækifæri. Og já, ég skal fullvissa hv. þingmann um að sú góða vinna - og ég get hrósað hv. þingmanni fyrir það starf sem hún innti af hendi í ráðuneytinu, þær úttektir sem hún nefndi verða að sjálfsögðu nýttar og byggt á þeim upplýsingum sem þar liggja því að þar hefur verið unnið gott starf. Varðandi endurgreiðslurnar vegna þróunarkostnaðar, Tækniþróunarsjóð og Inspired by Iceland þá eru þetta að sjálfsögðu atriði sem við erum að fara í gegnum í tengslum við fjárlagagerðina en ég get fullvissað hv. þingmann um að ég mun gæta hagsmuna þessarar atvinnugreinar og þeirra verkefna sem þarna um ræðir. Aðeins varðandi rammaáætlun og spurningar hv. þingmanns, málshefjanda, þá hef ég margoft sagt, og við sjálfstæðismenn, í umræðunni um rammaáætlun á sínum tíma, að þessi ríkisstjórn hyggst vinna að endurskoðun hennar. Við gagnrýndum rammaáætlun og þau inngrip sem þáverandi ríkisstjórn greip til. Að sjálfsögðu munum við endurskoða það með það fyrir augum að upphafleg markmið vinnunnar við rammaáætlun náist. Og hvað var það? Jú, að ná sátt um nýtingu og verndun. Þetta var ekki verndaráætlun heldur verndar- og nýtingaráætlun. Ég er sannfærð um að ef okkur lánast að setjast niður í friði og spekt og fara yfir þessi mál 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 15 sem er 15. mál. Um er að ræða breyting á lögum nr. 74/2012, um veiðigjöld. Herra forseti. Sjávarútvegur á Íslandi er í fremstu röð og hefur löngum verið ein helsta atvinnu- og útflutningsgrein þjóðarinnar. Um leið og mikilvægt er að tryggja að afrakstur auðlindarinnar skili sér í sem mestri hagsæld allra íbúa landsins er nauðsynlegt að tryggja sjávarútveginum starfsumhverfi sem stuðlar að öryggi, atvinnu, vexti og framsókn greinarinnar og tækifærum til fjárfestinga. Okkur er öllum kunnugt um þær þrætur sem hafa staðið um hvernig rétt og sanngjarnt sé að innheimta gjald af afrakstri sjávarútvegsfyrirtækja. Ég geri mér jafnframt fulla grein fyrir því að þegar ólík sjónarmið rekast á getur verið erfitt að fara bil beggja. Síðasta ríkisstjórn setti lög um veiðigjöld sem reynst hafa óframkvæmanleg vegna tæknilegra en ekki síður efnislegra ágalla. Í almennum athugasemdum með frumvarpinu sem hér er mælt fyrir er gerð grein fyrir aðdraganda þess. Þar segir, með leyfi forseta, að með frumvarpinu sé „ekki aðeins gefið svigrúm til endurskoðunar laganna á næsta reglulega löggjafarþingi í ljósi stefnumótunar ríkisstjórnarinnar og þeirrar gagnrýni sem hefur að þeim beinst, heldur einnig brugðist við þeim erfiðleikum sem hafa komið í ljós við framkvæmd þeirra“. Það er fullljóst að jafnvel þótt engin ríkisstjórnaskipti hefðu orðið væri þingheimur einmitt þessa dagana við umræðu um frumvarp til laga um breytingar á veiðigjöldum. Þegar frumvarpið var samþykkt á Alþingi sumarið 2012 lá þegar fyrir margþætt gagnrýni á það reikniverk sem lögin grundvallast á. Hér á ég ekki við þá grundvallarforsendu að eðlilegt sé að sjávarútvegurinn greiði auðlindagjald til þjóðarinnar, eiganda fisveiðiauðlindarinnar, en því er ég sammála. Ég á við þá efnislegu ágalla eða skekkjur sem eru innbyggð í lögin. Það er mál margra að lögin séu haldin það miklum ágöllum að ekki hefði verið forsvaranlegt að byggja álagningu veiðigjalda á þeim óbreyttum. Það helsta sem bent hefur verið á í þessu sambandi er að lögin séu hugsanlega ekki nægilega skýr um forsendur útreiknings á veiðigjöldum. Þannig megi halda því fram að þau uppfylli ekki þær kröfur sem gera verður samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins til skattlagningarheimilda hvað varðar skýrleika. Það tengist þeim kröfum sem stjórnarskráin setur við framsali skattlagningarvalds frá Alþingi til stjórnvaldshafa. Margt fleira mætti tilfæra í þessu samhengi. Því var haldið fram að vegna þess hvernig veiðigjöld eru ákveðin nemi þau í ákveðnum tilvikum hærri fjárhæð en sem nemur öllum hagnaði vegna veiða tiltekinna fisktegunda og í versta falli meira en öllum hagnaði ákveðinna fyrirtækja. Um þetta hefur auðvitað verið mikil óvissa og ráðuneytið sem og veiðigjaldanefnd hafa ekki getað svarað því vegna skorts á gögnum hver álagning veiðigjalda ætti að vera fyrir komandi fiskveiðiár, sem gerði allar rekstraráætlanir sjávarútvegsfyrirtækja mjög erfiðar. Þá hefur verið bent á að sérstakt veiðigjald sé ákveðið á grundvelli bæði rentu í fiskveiðum og fiskvinnslu en með því séu útgerðir skattlagðar vegna hagnaðar óskyldra aðila. Eitt af því sem hefur verið til skoðunar í ráðuneytinu er hvernig fara skuli með tekjur af sölu aflahlutdeilda. Af lögunum virðist mega ráða að þegar fyrirtæki draga úr umsvifum eða fara úr rekstri með sölu hlutdeilda muni þær sölutekjur sem falla til leiða til hækkunar á álögðu sérstöku veiðigjaldi. Í þessu fælist að tekjur af sölu aflahlutdeilda hjá þeim sem hætta í útgerð mundu leggjast óbeint á alla gjaldendur sérstaks veiðigjald án þess að hlutaðeigandi nyti nokkurs af tekjunum sem færu út úr greininni. Um veruleg áhrif gæti verið að ræða en árið 2011 munu tekjur af sölu aflahlutdeilda hafa numið milli 7 og 8 milljörðum kr. Þessi villa í reikniverkinu, sem svo má nefna, ræðst af því að við setningu laga um veiðigjöld var gert ráð fyrir að ráðist yrði í tekjuskattsbreytingar í þá átt að greidd kvótaleiga og niðurfærsla á kaupverði heimilda kæmi til frádráttar sem kostnaður. Til þess hefur hins vegar ekki komið. Meðal þess sem var gagnrýnt við ákvæði laganna var að engin leið var fyrir gjaldendur veiðigjalda að fá nákvæmar upplýsingar um annars vegar tekjur og gjöld og hins vegar rekstrarfjármuni allra fyrirtækja sem leggja skyldi til grundvallar þegar stofn til útreiknings veiðigjalda yrði fundinn út. Í þessu felst að gjaldendur veiðigjalda eða samtök þeirra hafa í raun og veru lítil tækifæri til að leiðrétta forsendur álagningar gagnvart sér, koma með fyllri upplýsingar o.s.frv. Enn má nefna þá gagnrýni að greiningu á afkomu einstakra veiðigreina og fisktegunda væri ábótavant með reiknireglum laganna. Talið var að hætta væri á því að gjöld vegna metins hagnaðar í einni grein eða fisktegund yrðu að einhverju leyti lögð beint eða óbeint á aðra grein eða fisktegund. Í þessu sambandi voru einkum áhyggjur af notkun þorskígilda, sem eru viðmiðin um innbyrðis verðmæti fisktegunda en taka ekki tillit til mismunandi kostnaðar við veiðar. Að auki er í þeim skekkja sem ræðst af því að stundum er vinnsluvirði að hluta til inni í verðmæti til grundvallar útreikningi þorskígildis. Sams konar gagnrýni beindist að skiptingu, afkomu sem og greiningu rekstrarfjármuna milli útgerðarflokka samkvæmt lögunum, þ.e. veiða og vinnslu botnfisks og uppsjávarfisks. Ráðuneytið hefur leitast við að bregðast við þessari gagnrýni. Sem fyrsta lið í því má skoða þær tillögur um setningu svokallaðra sérstakra þorskígilda sem frumvarp það sem ég nú mæli fyrir hefur að geyma, en ég vík að þeim síðar. Hér hef ég nefnt helstu sjónarmið í þeirri gagnrýni sem hefur beinst að lögunum en í sjálfu sér má efast um tilgang þess að dvelja lengi við þau. Við þetta má loks bæta að lögin hafa reynst óframkvæmanleg fyrir veiðigjaldanefnd sem skal reikna sérstakt veiðigjald eins og rakið er í athugasemdunum með því frumvarpi sem ég mæli hér fyrir. Nefndin ræður ekki yfir nauðsynlegum upplýsingum til starfa sinna vegna þess að lögin voru ófullkomin og tæknilega gölluð hvað varðar heimildir til öflunar upplýsinga og að hluta til miðlunar þeirra til stjórnvalda, þ.e. á milli embættis ríkisskattstjóra, Hagstofu Íslands og veiðigjaldanefndar. Nefndin vakti athygli ráðuneytisins á þessu fyrst í desember sl. og síðan hefur verið leitað leiða til úrlausnar en án árangurs þrátt fyrir að sérstakur starfshópur hafi unnið gott starf til að leita leiða til lausna á þeim vanda sem nefndin stóð frammi fyrir. Þetta vissi fyrri ríkisstjórn en brást ekki við, þó ekki væri nema við þeim tæknilegu ágöllum sem hindra framkvæmd laganna. Efnislega er sú aðferðafræði við útreikninga veiðigjalda sem með lögunum var lögfest ekki til þess fallin að búa sjávarútveginum starfsumhverfi sem stuðlar að nauðsynlegum framgangi og vexti greinarinnar. Eigi afrakstur auðlindar að skila sér til þjóðarinnar allrar er mikilvægt að stjórnvöld hafi það að markmiði að skapa atvinnuvegum vænlegt starfsumhverfi. Það er ljóst að sú ofurálagning sem samþykkt var í gildandi lögum um veiðigjöld mun ekki skapa sjávarútveginum þau skilyrði sem til þarf til að nýsköpun og fjárfesting sé innan greinarinnar og gengur of nærri þeim atvinnuvegi sem er einn af okkar helstu burðarstoðum. Það er engra hagur að fá vænar tekjur af einni atvinnugrein í afmarkaðan tíma leiði það til þess að rekstrarskilyrði greinarinnar verði óbærileg og óhagræði valdi því að greinin verði ekki starfhæf á hagkvæman máta til framtíðar. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, Laugarvatnsyfirlýsingunni, kemur fram að lögin um veiðigjöld verði tekin til endurskoðunar. Í ljósi þess skamma tíma sem til stefnu er fram að álagningu veiðigjalda komandi fiskveiðiárs, en nauðsynlegt er að undirbúningur að álagningu þeirra hefjist nú í júlí, mæli ég fyrir breytingu á núgildandi lögum. Um leið vil ég leggja ríka áherslu á að hér er eingöngu um ráðstöfun fyrir næsta fiskveiðiár að ræða, á meðan umræðunni um veiðigjöld er haldið áfram og hún leidd til lykta. Þegar er hafinn undirbúningur varðandi fyrirkomulag áframhaldandi vinnu um álagningu veiðigjalda í ráðuneyti sjávarútvegsmála. Leitast verður við að skoða og taka sjónarmið ólíkra hagaðila til álita en um leið er ljóst að veiðigjöldin þurfa að vera hófstilltari en ákvörðuð voru í tíð síðustu ríkisstjórnar. Lagt er til að áfram verði innheimt svokallað almennt veiðigjald og sérstakt veiðigjald. Almenna veiðigjaldinu er sem fyrr ætlað að standa undir rekstri á stofnunum og umsýslu tengdri sjávarútvegi. Lagt er til að áfram verði 9,5 kr. á hvert sérstakt þorskígildiskíló. Horfið er frá því að hið svonefnda sérstaka veiðigjald verði ákvarðað út frá reiknaðri rentu á þorskígildiskíló eftir veiðiflokkum. Þetta hefur annars vegar, eins og fram hefur komið, reynst óframkvæmanlegt og út frá þeim áætlunum sem gerðar voru leiðir þetta hins vegar til óeðlilega hárrar gjaldtöku með verulega neikvæðum áhrifum. Þess í stað er lagt til að gjaldið verði fastsett, annars vegar 7,38 kr. á hvert sérstakt þorskígildiskíló í botnfisksveiðum og hins vegar 38,25 kr. á hvert sérstakt þorskígildiskíló í uppsjávarveiðum. Með þessu verður tekið tillit til ólíkrar afkomu veiðanna en lækkun á verði þorsks á mörkuðum meðal annarra þátta hefur haft neikvæð áhrif á afkomu botnfisksveiða, en bætt afkoma á uppsjávarveiði fyrirtækja leiðir til hækkunar á álagningu þar miðað við þá tölu sem var á yfirstandandi fiskveiðiári. Þrátt fyrir þennan krónumun á gjaldi á kíló ganga áætlanir út frá því að álagningin hafi jöfn áhrif á báða flokka þegar litið er til áhrifa á afkomu. Áætlað er að með þessari álagningaraðferð skili veiðigjöldin í heild sinni 9,8 milljörðum kr. Hér er um að ræða öllu varlegri gjaldtöku en áður hafði verið gert ráð fyrir næsta fiskveiðiár. Í þessu sambandi má vekja athygli á fleiri þáttum. Áætlað er að tekjuskattsgreiðslur sjávarútvegsfyrirtækja rekstrarárið 2012 séu á bilinu 8,5–9,5 milljarðar. Greiðslurnar hafa aukist undanfarin ár úr því að vera 1,5 milljarðar á rekstrarárinu 2009. Þessi aukning á tekjuskattsgreiðslum skilar sér í auknu fjárstreymi til ríkissjóðs. Þá hafa skuldir sjávarútvegsfyrirtækja lækkað umtalsvert undanfarin fimm ár samkvæmt gögnum Hagstofu Íslands. Í allri umræðunni um veiðigjöld má ekki gleyma veigamiklum þætti skattgreiðslna frá sjávarútvegi og jákvæðum áhrifum þess fyrir þjóðarbúið allt að þær fari hækkandi. Á grundvelli þessara upplýsinga má jafnframt ætla að sjávarútvegurinn sé í stöðu til að standa undir hóflega reiknuðu veiðigjaldi og geti á þessum erfiðu tímum í rekstri ríkissjóðs skilað meiru til samfélagsins en ella án þess að rekstrargrundvelli fyrirtækjanna sé í stórum stíl stefnt í hættu. Virðulegi forseti. Lagt er til að ákvæði um svokallað frítekjumark og lækkun á veiðigjaldi vegna skuldsetningar af kvótakaupum standi óbreytt að svo komnu. Með því er tekið tillit til smærri aðila og verr staddra fyrirtækja. Í þeirri breytingu á lögum sem ég hér mæli fyrir er að finna nokkra tæknilegri þætti sem ég tel rétt að tæpa á. Gagnrýnd hefur verið notkun þorskígilda við niðurjöfnun veiðigjalda á þann hátt að stuðullinn sé óeðlilega hár á þeim fisktegundum sem nær eingöngu eru unnar um borð í fiskiskipum. Með þeirri breytingu sem ég mæli fyrir er leitast við að mæta þessari gagnrýni með því að reikna sérstakan þorskígildisstuðul fyrir veiðigjöld þar sem verðmæti og magn þess afla sem unninn er um borð í fiskiskipum er undanskilinn við útreikning á stuðlinum og gjaldið leggst því jafnar á allar fisktegundir óháð útgerðarmynstri. Þá er mælt fyrir að gefin verði heimild til að fresta gjalddaga á veiðigjöldum í tegundum sem ekki eru stundaðar veiðar á allt árið. Sú gagnrýni hefur komið fram að það krefjist kostnaðarsamrar fjárbindingar að standa straum af greiðslu veiðigjalda áður en tekjur af veiðunum falli til. Með þessu er markmiðið að geta frestað gjalddögum, sérstaklega á veiðum sem eru árstíðabundnar, þar til ætla má að tekjustreymið sé hafið af veiðunum. Að lokum, líkt og áður kom fram, mæli ég fyrir því að lög um veiðigjöld verði í heild sinni tekin til endurskoðunar og tillögur lagðar fram á Alþingi, löggjafarþingi 2013–2014, og vil á ný vekja athygli á því að hér er eingöngu um einskiptisálagningu að ræða sem bráðabirgðaráðstöfun. Virðulegi forseti. Á fylgiskjali með frumvarpi þessu er að finna kostnaðarumsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins um frumvarpið og ætluð áhrif þess á tekjur ríkissjóðs. Að öðru leyti vísa ég til þeirra athugasemda sem fylgja frumvarpinu en þar er ítarlega fjallað um og gerð grein fyrir efni þess. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Virðulegi forseti. Í þessu stutta andsvari vil ég eingöngu beina athyglinni að þeirri breytingu sem er að verða á krónutölu í þorskígildum, annars vegar í botnfiski og hins vegar í uppsjávarfiski, og spyrja hæstv. ráðherra: Hvers vegna fylgja þau gögn ekki með frumvarpinu sem fylgiskjöl? Hvers vegna er veiðigjald á botnfiskstegundum lækkað um 70%, eins og er boðað hér, og veiðigjöld á uppsjávarfiski hækkuð um 40% á sama tíma? Hæstv. ráðherra ræddi um nokkrar tegundir sem er óvissa um og fær hér heimild til þess að fresta greiðslu á veiðigjöldum á tegundum sem er byrjað að veiða seint á fiskveiðiárinu. Sú óvissa á við um loðnu, makríl og kolmunna og í raun og veru má spyrja hvers vegna það er þá ekki sett inn líka. Virðulegi forseti. Aðalspurning mín er að biðja hæstv. ráðherra að útskýra hvers vegna 70% lækkun sé á botnfiskstegundunum og 40% hækkun á uppsjávarfiski. Eins og við höfum talað um og hæstv. ráðherra hefur talað um er kannski mesti ókosturinn við álagningu veiðigjalda eða lög um veiðigjöld, sem voru sett á þeim ágætisdegi 26. júní í fyrra, að þau byggja á gömlum gögnum. Það er alveg rétt og það eru hlutir sem ég ræði kannski betur ef ég kemst í ræðu á eftir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hún er fyllilega eðlileg. Það er fyrst að segja að þorskígildisútreikningarnir liggja auðvitað ekki fyrir fyrr en í júlí. Varðandi áhyggjur hv. þingmanns af því, eðlilega, er um að ræða áætlun í bæði loðnu og makríl, þar er ákveðið magn og ekki er búið að úthluta því. Þess vegna kemur það ekki til greiðslu fyrr en því verður úthlutað. Reynist það verða meira eða minna magn tekur álagningin auðvitað tillit til þess. Ef það fer til að mynda svo illa að loðnustofninn standi ekki eins vel og við vildum, sem lítur út fyrir að einhverju leyti, og að minna magni verði úthlutað verður álagningin þar náttúrlega mun lægri. Varðandi þau gögn og útreikninga sem hv. þingmaður vísaði til er að sumu leyti erfitt að bera saman tölur yfirstandandi árs í krónutölu og þá krónutölu sem hér birtist. Hér er ráðuneytið búið að reikna út til þess að vera með jafna álagningu á þessa tvo útgerðarflokka, þ.e. annars vegar á bolfiski og hins vegar á uppsjávarfiski. Hvernig hinar tölurnar voru fundnar sem eru notaðar á yfirstandandi fiskveiðiári er ekki gott að átta sig á, en þær hefðu átt að vera verulega öðruvísi, sérstaklega er varðar uppsjávarfiskinn, og þá mun hærri. Í raun fer það lækkandi miðað við sams konar útreikninga. Öll þau gögn sem hv. þingmaður vísaði til verða kynnt í hv. atvinnuveganefnd og farið verður mjög vel í gegnum það þannig að atvinnuveganefnd sé fullkomlega upplýst um hvernig þær tölur eru fengnar og um forsendur þeirra og þær áætlanir sem menn reikna með í álagningu sérstaks veiðigjalds til þessa eina árs sem um er að ræða.

Virðulegi forseti. Í stuttu andsvari vil ég segja að ég mun ef ég get komist hér í ræðu á eftir - sem ég er kannski ekki alveg viss um að ég geri vegna þess að ég þarf að fara í flug austur á land til að fagna með Norðfirðingum því að í dag verður skrifað undir verksamning um framkvæmd Norðfjarðarganga og ég ætla ekki að sleppa því að vera á þeirri hátíðarstundu í Neskaupstað. Ef ég kæmist í ræðu á eftir hefði ég viljað útskýra og setja fram þau sjónarmið sem ég hef haft um álagningu veiðigjalds. Ég ræddi tillögu mína á síðasta kjörtímabili en ekki var áhugi fyrir því að taka það fyrirkomulag upp, þ.e. að nálgast málið út frá því að vera með svokallað staðgreiðsluveiðigjald sem byggt sé á samtímaskattagögnum og gögnum sem tekin eru frá degi til dags og sjávarútvegsfyrirtæki vinna með á hverjum einasta degi. Þau skila svo gögnum sínum til ríkisskattstjóra sem eru að mínu mati bestu gögn til þess að leggja á veiðileyfagjald. Síðan getum við haldið uppi umræðu um það sem var ágreiningur um á milli okkar, fyrrverandi stjórnarsinna og fyrrverandi stjórnarandstöðu, sem nú hefur snúist við, þ.e. að vega og meta hvað er hóflegt veiðileyfagjald. Landsfundur Framsóknarflokksins samþykkti í fyrra að leggja á hóflegt veiðileyfagjald. Þá er það bara spurningin: Eru það 12 milljarðar eða eru það 6 milljarðar að mati þeirra eða hvað? Varðandi breytingarnar á gjaldinu á botnfiskinn versus uppsjávarfiskinn þá er athyglisvert að það sé gert, en það er eins og ráðherrann sagði; það á eftir að vinna það betur í nefndinni. Mér sýnist að botnfisksgjaldið muni ekki gefa meira en um 700 milljónir á næsta fiskveiðiári. Af hverju segi ég það? Jú, virðulegi forseti, ég reikna með að megnið af frítekjumarkinu og lækkun skulda vegna kaupa á aflahlutdeildum komi frá botnfiskstegundum. Þar með, þegar ég reikna það út sem hér er, kæmu ekki nema 700 milljónir frá botnfiskinum á móti því að 

Virðulegi forseti. Um síðustu spurningu hv. þm. Kristjáns L. Möllers er það að segja að í fylgiskjali fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er álagningin á sérstaka gjaldinu á botnfiskinn metin upp á tæpa 3 milljarða en ekki 700 milljónir, svo að það sé nú alveg skýrt. Aðeins til frekari útskýringar á svari við fyrri spurningu hv. þingmanns er það þannig að vísitala botnfisksveiða hefur farið lækkandi; hún lækkar um 6,2% á sama tíma og vísitala í uppsjávargeiranum hefur hækkað um 25,6%. Það er því mjög ólík þróun í þessum tveimur þáttum. Það kemur fram í þeim útreikningum sem hér liggja fyrir. Ég ítreka einnig að ekki er gott að bera það saman við þær tölur sem eru á yfirstandandi fiskveiðiári þannig að ekki er alveg hægt að átta sig á því hvaðan forsendur koma til þeirrar álagningar. Það er hins vegar ljóst að sú álagning hefur lagst með mjög mismunandi hætti á þessa tvo útgerðarflokka. Varðandi stefnu ríkisstjórnarflokkanna, sem hv. þingmaður kom aðeins inn á, þá er það rétt hjá hv. þingmanni að báðir stjórnarflokkar - líka Framsóknarflokkurinn - hafa haft það á stefnuskrá sinni að lögð séu á veiðigjöld. Það var reyndar í tíð þeirra flokka sem það var lagt á upphaflega, og engin breyting er á því. Enda erum við ekki að leggja til að leggja af sérstakt veiðigjald. Við segjum einfaldlega: Það þarf að vera hóflegt til að greinin geti staðið undir því að fara í fjárfestingar, að fara í nýsköpun. Það er það sem er mikilvægast fyrir landið, bæði strax í ár en líka á næstu árum, að við byggjum upp þær atvinnugreinar og hliðargreinar hinna hefðbundnu atvinnugreina sem skila okkur gríðarlega miklu til þjóðarbúsins þegar þannig tekst til og þegar við göngum ekki of langt í skattlagningunni.

Virðulegur forseti. Forgangsröðun Framsóknarflokksins er skýr. Útgerðarmenn fá milljarðaeftirgjöf strax en skuldug heimili eru sett í nefnd. Þetta skýrir ráðherrann með því að gera þurfi rekstrarumhverfið vænlegt. Heyr á endemi. Hvergi í landinu er rekstrarumhverfi jafn vænlegt og í útgerðinni nú um stundir. Þar drýpur einfaldlega smjör af hverju strái. Hér er gengið lengra í því að lækka gjöldin en hæstv. ráðherra taldi sjálfur vera hóflegt þegar við áttum hér í viðræðum um hvert gjaldið ætti að vera og hann var í stjórnarandstöðu. Ég hlýt að spyrja: Hvers vegna er gengið lengra í dekrinu við LÍÚ en hv. þáverandi þingmaður taldi tilefni til? Ég spyr sérstaklega þegar til þess er horft að enn er ríkissjóður rekinn með halla og því eru almannahagsmunir augljóslega ekki hér í öndvegi heldur fyrst og fremst sérhagsmunirnir. Ég hlýt líka spyrja, fyrst þetta frumvarp er komið hér inn, um milljarðaeftirgjöf fyrir útgerðarmenn, hvað líði frumvarpi um leiðréttingu fyrir aldraða og öryrkja sem allir flokkar lofuðu fyrir kosningar. Af hverju hefur það ekki fengið sömu hraðafgreiðslu í ríkisstjórninni? Hæstv. ráðherra er nýkominn af ríkisstjórnarfundi. Hann getur kannski upplýst okkur um hvort það mál hafi verið afgreitt. Ég held að það væri mjög mikilvægt að því væri dreift hér í dag því að á stuttu sumarþingi þurfum við að ná að afgreiða það mál. Eða hvað dvelur það? Eru deilur um það í ríkisstjórninni meðan þetta mál, eftirgjöf á sköttum til útgerðarmanna, fær hraðafgreiðslu á fyrstu dögum nýrrar ríkisstjórnar. Mér finnst það ekki vel af stað farið, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kemur hingað upp með sínar hefðbundnu ræður og spyr af hverju þessu sé hraðað hér í gegnum þingið. Ég fór ítarlega í gegnum það í ræðu minni að ástæðan fyrir því að þetta mál er hér til umræðu - og hefði alltaf verið til umræðu, sama hvaða ríkisstjórn væri við völd - er sú að bregðast þarf við því að lögin, sem sett voru hér sumarið 2012, komast ekki til framkvæmda, þau eru óframkvæmanleg. Ef við hefðum ekki brugðist við á þessu sumarþingi hefðu engin sérstök veiðigjöld verið lögð á frá 1. september 2013. Hér er lagt fram frumvarp þar sem tekið er tillit til skynsamlegri efnahagsstefnu til að byggja upp atvinnu. Ég veit að hv. þingmaður hefur verið hér í fjögur ár að reyna að koma ýmsu í gang og gert margt vel. En hins vegar hefur alltaf skort á ákveðinn skilning. Þegar um grundvallaratvinnuvegina er að ræða hefur hv. þingmaður ekki skilning á þeim þörfum sem þar eru. Hann segir að hér drjúpi smjör af öllum stráum. Fyrirtæki hafa farið á hausinn. Fyrirtæki hafa þurft að segja upp fólki. Fyrirtæki hafa gengið kaupum og sölum vegna þess að þau sjá ekki þann möguleika fyrir sér að starfa í því rekstrarumhverfi sem hv. þm. Helgi Hjörvar, Samfylkingin og Vinstri græn, hafa komið á í þessari grein á síðustu fjórum árum. Við sögðumst ætla að breyta því og við erum komin hingað til þess og það munum við gera. Við leggjum á til eins árs, á meðan við gefum okkur tíma til að fara vel yfir það hvernig við ætlum að leggja veiðigjöld á til framtíðar - á grundvelli stefnu ríkisstjórnarflokkanna, á grundvelli stjórnarsáttmálans, leggjum við á þetta gjald sem er að mínu mati skynsamlegt, ýtir undir nýsköpun og fjárfestingar í greininni og gengur ekki að einstaka fyrirtækjum dauðum eins og stefnt hefði í með þessa atvinnugrein ef hv. þingmaður og sú ríkisstjórn sem hann átti aðild að hefðu fengið sínu framgengt.

Virðulegur forseti. Það var sérkennilegt að tarna. Hér er látið eins og allt sé á hausnum í útgerðinni á Íslandi og menn barma sér yfir því að rekstrarskilyrðin séu ómöguleg. Virðulegi forseti. Síðustu fjögur ár hefur verið meiri hagnaður í útgerð á Íslandi en í áratugi áður. Tugmilljarðahagnaður, hátt í 100 þúsund millj. kr. framlegð. - Og þetta er forgangur ríkisstjórnarinnar. Hæstv. ráðherra svaraði því ekki af hverju ríkisstjórnin er ekki búin að afgreiða málefni aldraðra og öryrkja, leiðréttingar til þeirra, þegar hún getur tekið þetta mál, með 10 milljarða tekjutapi, svona hratt í gegn. Ég ítreka þá spurningu: Voru málefni aldraðra og öryrkja afgreidd í ríkisstjórn í morgun þannig að þau komist til umræðu í næstu viku eða á það að sitja á hakanum? Eru deilur um það í ríkisstjórn?

Virðulegi forseti. Ólíkt því sem var, a.m.k. þegar síðasta ríkisstjórn lauk starfi sínu, eru engar deilur í núverandi ríkisstjórn, ekki um nokkurn skapaðan hlut. 
            

Það veit ekki á gott.

Hér er sjávarútvegsráðherra mættur til að kynna frumvarp um veiðigjöld og vill gjarnan tala um það og vera hér til að útskýra málin í dag, hlusta á áhyggjur þingmanna og ábendingar, hefur lagt málið fram og vill gjarnan fá að heyra mat einstakra þingmanna á því. Ég held að við ættum ekki að blanda öðrum málum þar inn í. Það er hins vegar rangt hjá hv. þingmanni, enn og aftur, en var hins vegar grundvöllur þeirra laga sem hér eru - álagning í þessari grein var meðaltalsleg yfir alla atvinnugreinina aftur í tímann, sem þýðir að þau fyrirtæki sem eru undir meðaltalinu verða fyrir verulega miklum áhrifum ef gjaldið er of hátt. Það er sú staðreynd sem við höfum þegar séð á fyrsta ári sem þessi tilraun var gerð, hún gekk einfaldlega of langt fyrir einstaka útgerðarflokka, fyrir einstök fyrirtæki, og við því erum við að bregðast hér á þann veg sem fram kemur í frumvarpinu en einnig að tryggja ríkissjóði ákveðnar tekjur sem ella hefðu ekki orðið neinar af sérstöku veiðigjaldi ef við hefðum ekki brugðist við. Lögin hefðu aldrei getað orðið framkvæmanleg og við hefðum orðið að fella þau úr gildi.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan ætla ég að reyna að komast í örstutta ræðu um það frumvarp sem hér er rætt, þ.e. breytingu á veiðigjöldum. Ég get tekið undir með hæstv. ráðherra um það hann sagði áðan, aðalókosturinn við veiðigjöldin, lögin eins og þau eru í dag, er að þau eru lögð á að meðaltali. Ef við tækjum skattstofninn á Íslendinga allra og fyndum út meðaltal og deildum því svo út kæmi það auðvitað þannig út að þeir sem lægst hafa launin greiddu hærri skatta og þeir sem hæstu launin hafa borga þá lægri skatta, sem sagt ef við tækjum þetta víðfræga meðaltal. Það er kannski aðalókosturinn. Við vitum að um 80% af veiðigjöldunum áttu að koma frá 25 stærstu fyrirtækjum landsins en afgangurinn dreifðist á alla hina, m.a. aðila með lítinn kvóta, einyrkja, sem ættu í vandræðum með að greiða gjaldið þó svo að sett væru inn ákvæði við vinnslu frumvarpsins í atvinnuveganefnd, þar til frumvarpið varð að lögum, sem tóku á mjög skuldsettum útgerðum vegna kvótakaupa undanfarinna ára þar sem reiknaður var svokallaður afsláttur þar á. Alveg eins og varðandi meðaltalið vil ég líka vera hreinskilinn og segja: Mér finnst of langt gengið í lækkun veiðigjalds eins og það er sett fram hér. Ég ætla þó að hafa þann fyrirvara á að ráðuneyti og aðrir komi í atvinnuveganefnd og sýni okkur þá útreikninga sem þeir byggja vinnu sína á. Það sem ég sagði áðan er dálítið sérstakt og rauð ljós kvikna, þ.e. hvers vegna 70% lækkun er á botnfiskinum en 40% hækkun er á uppsjávarfiskinum. Það er það sem við munum ræða í atvinnuveganefnd og ég bíð eftir því. En mér finnst við fyrstu sýn að allt of langt sé gengið í lækkun vegna þess að ég hef alltaf litið svo á að álagning hóflegs veiðigjalds sé stóri lykillinn að því að búa til meiri sátt um sjávarútveg á Íslandi. Því miður tókst ekki að klára ýmsar breytingar sem gera þurfti í framhaldinu á fiskveiðistjórnarkerfinu, en þar var mikill ágreiningur, það er vandamálið. Virðulegi forseti. Á þeim örfáu mínútum sem ég hef til að ræða þetta ætla ég að segja að vandamálið við núverandi álagningu er, eins og á svo mörgum stöðum í þjóðfélaginu, að stuðst er við allt of gömul gögn, tveggja ára gömul gögn, skattframtöl. Þegar Hagstofan fer að vinna upp gögn eru þau allt of gömul. Þar af leiðandi þarf að notast við framreikninga á vísitölu. Ef við værum með ári yngri gögn værum við miklu betur stödd. Þá værum við sem næst raunafkomu álagningarárið. Þá væru sem minnst frávik frá skattframtölum og um leið mundi flækjustigið og kostnaður minnka mjög. Það mundi um leið auðvelda eftirlit og hindra undanskot. Ég sagði áðan að eftir vinnu mína sem formaður atvinnuveganefndar við veiðigjöldin og fiskveiðistjórnarbreytingarnar í fyrra fór ég að skoða málið betur og leitaði mér aðstoðar hjá mér færari mönnum, endurskoðendum og lögfræðingum. Skoðun mín var sú að hægt væri að leggja veiðigjaldið á með einfaldari hætti og hafa það einfaldara í framkvæmd þar sem tekið yrði tillit til þess að tiltekið hlutfall af tekjum og afkomu kæmi inn. Þá mundi ónákvæmni gjaldsins á greinina í heild hverfa um leið og ársreikningar og skattframtöl ákvarða álagninguna, gjaldstofninn og álagninguna. Þá er bara áætlað hvað á að greiða, alveg eins og hjá almenningi; annaðhvort er búið að greiða of mikið eða of lítið þegar álagning hefur átt sér stað og þá skuldar aðili fé eða fær eitthvað til baka. Álagningin yrði sem sagt alveg eins og við önnur opinber gjöld. Ég var á þeirri skoðun að við ættum að nota þrjá stofna til álagningar veiðigjalds: Í fyrsta lagi svokallað veltuframlag, sem væri 1% af heildartekjum veiða og vinnslu án nokkurs tillits til kostnaðar. Í öðru lagi gjaldstofn sem mundi heita afkomuálag, sem væri reiknað út frá rekstrarhagnaði fyrir fjármagnskostnað eða svokallað EBIT, ekki EBITDA heldur EBIT. Þá væri breytilegur gjaldstofn vegna sveiflna í afkomu og sett yrði inn stigminnkandi hlutfall fjármagnsgjalda frádráttarbær í fjögur ár í líkingu við það sem tókst að setja inn sem afslátt hjá skuldsettum útgerðum vegna kvótakaupa með sólarlagsákvæði. Síðan yrði þriðji gjaldstofninn, svokölluð stoðkvöð, sem væri hið núverandi almenna veiðigjald og því væri varið til stofnkerfis sjávarútvegs. Virðulegi forseti. Ég hefði viljað gefa mér tíma til að fara betur í málin núna en það gefst betri tími í atvinnuveganefnd bæði til þess að fá að útskýra þessa leið og fara í gegnum hana. En það sem ég segi aðallega hvað þetta varðar, og þá á það ekki bara við um álagningu veiðigjalda; það er líka komið fram frumvarp á Alþingi frá hæstv. forsætisráðherra um heimild til Hagstofu til að eiga upplýsingar um skuldastöðu almennings. Ríkisstjórnin sem sat 2007–2009 hafði ekki slíkt í höndum en fékk leyfi hjá Persónuvernd til að láta vinna það. Við fengum leyfi í þáverandi ríkisstjórn til að skoða það nokkrum sinnum en það leyfi Persónuverndar var háð því að öllum þeim gögnum yrði svo eytt, því miður. Nú tek ég skýrt fram, virðulegi forseti, að ég er ekki að tala um að halda úti svona gögnum og gagnabönkum sem eru rekjanlegir. Nei, það er eingöngu hugsað til þess að það sé til í hagsögunni, að það sé til hjá einhverri opinberri stofnun, að hægt sé að fá upplýsingar um skuldastöðu, hvernig skuldirnar skiptast í erlend og innlend lán, lán vegna bílakaupa og annars o.s.frv. En þessu þurfti sem sagt að eyða. Af hverju segi ég það, virðulegi forseti? Jú, vegna þess að við álagningu veiðigjaldsins komumst við að því að þau gögn sem unnið er út frá, þ.e. reikningsskil til Hagstofu, sem byggjast á tveggja ára gömlum gögnum, eru bara ekki viðunandi í nútímasamfélagi. Þetta á að gera frá degi til dags. Og með þeirri aðferð sem ég hef tæpt á hér og mun sýna betur í atvinnuveganefnd, er hægt að gera það. Við getum bara tekið sem dæmi: Komi frystitogari að landi og landi afla fyrir 200 milljónir þá kemur sérstaka veiðigjaldið til greiðslu út frá þessum 200 milljónum tveimur til þremur mánuðum síðar. Komi togarinn hins vegar úr næsta túr þar sem hann hefur bara fiskað fyrir 150 milljónir, hann er með jafnmikinn afla og síðast en söluverðið hefur lækkað um 50 milljónir, þá lækkar að sjálfsögðu veiðigjaldið strax og sama á auðvitað við ef það hækkar. Þannig er strax tekið á þeim sveiflum sem eru svo mikið í greininni. Grundvallaratriðið í þeirri hugmynd sem ég set hér fram er að þetta er allt saman gert með smávægilegri viðbót við þau gögn sem sjávarútvegurinn skilar til ríkisskattstjóra í hverjum mánuði og notar til að borga annan hvern mánuð. Það er sú aðferð sem ég hefði viljað kynna betur og fá betra tækifæri til að skýra og vonandi gefst færi til þess í nefndinni. Ég ítreka að mér finnst fulllangt gengið í lækkun á botnfiskinum og hækkun í uppsjávarfiskinum. Ég hef þann fyrirvara á að ég þarf að heyra frekari rök fyrir þessari ákvörðun. Mér finnst líka rétt, svo það komi alveg skýrt fram, að breyta álagningunni þannig að hún sé ekki í prósentu á næsta ári heldur í krónutölu, eins og hér er lagt til og eins og við gerðum sem lögðum veiðigjaldið á í fyrra. Er ég þá ekki að mæla með þeirri lækkun, eins og ég hef margoft sagt, sem boðuð er á krónutölunni, en krónutalan sem álagning er framlengd um eitt ár, þ.e. bráðabirgðaákvæðið, sem er rétt að mínu mati og alveg sérstaklega út frá því ákvæði stjórnarskrárinnar að skattlagning Alþingis verður að vera mjög skýr. Ég tel hana ekki skýra með því að setja hana sem prósentu á óljósan tekjustofn. Hann er betri og hann er klár á miðað við stjórnarskrá um skattlagningarvald Alþingis með því að setja þetta í fasta krónutölu þó svo að næst megi þá e.t.v. deila um það hvernig finna á út þorskígildi. Virðulegi forseti. Vegna þess að ég ætla að fara á þá hátíð sem er austur í Neskaupstað í dag þegar skrifað verður undir verksamning við framkvæmd Norðfjarðarganga verð ég eiginlega að fá að nýta mér það sem verið hefur heiðursmannasamkomulag um jómfrúrræður, þ.e. að andsvör eru ekki leyfð að þessu sinni.

Herra forseti. Varðandi það sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra um gildandi lög er vissulega rétt að þau eru eins og öll önnur mannanna verk ekki án ágalla. Það var iðulega rætt í umræðum um það frumvarp og lagasetninguna að þessa aðferðafræði þyrfti að þróa, gagnagrunninn þyrfti að styrkja. Framtíðarmarkmiðin væru að geta aðgreint betur afkomu innan einstakra greina og fært upplýsingarnar sem næst okkur í samtíma sem væru andlag gjaldtökunnar. Að því leyti get ég að sjálfsögðu tekið undir að það þarf að leggja vinnu í að þróa betur aðferðafræðina. Það hefur verið hafin vinna að því leyti og það er m.a. hlutverk veiðigjaldsnefndar samkvæmt lögunum að koma með ábendingar um það sem betur megi fara í þeim efnum. Að hinu leytinu er ég mjög ósammála mörgu af því sem hæstv. ráðherra þuldi hér upp í langri ræðu um alla mögulega ágalla á þessari aðferðafræði. Mér fannst það ekki sérstaklega málefnalegt heldur hefði ég viljað heyra hæstv. ráðherra fara skilmerkilega yfir ágallana en líka viðurkenna að hér er stuðst við viðurkennda aðferðafræði sem er orðin þróuð í réttinum um auðlindarentunálgun þegar kemur að endurgjaldi fyrir nýtingu verðmætrar afmarkaðrar auðlindar. Það fannst mér hæstv. ráðherra alveg missa út úr sínu máli. Við getum vísað þar til margra fræðirita, skýrslna og greina frá OECD, frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og víðar að þar sem þessi aðferðafræði er orðin mjög vel viðurkennd. Við þurfum ekki annað en yfir til Noregs til að finna alveg þrælmótaða aðferðafræði um það hvernig norska ríkið, norska þjóðin, tekur til sín stærstan hlutann af auðlindarentunni sem sprettur af nýtingu olíu- og gaslindanna þar. Þessi langa vandræðaupptalning í ræðu hæstv. ráðherra fannst mér ekki góð. Satt best að segja leyfi ég mér að segja, þó að það sé kannski strákslegt, að allstóran hluta af ræðu hæstv. ráðherra, harmagrátinn um það hvað þetta væri allt saman erfitt, hefði LÍÚ verið fullsæmt af. Þetta er kveinið sem við heyrum úr þeim, og við skulum ekki missa það út úr umræðunni að það er verið að takast á um mikla hagsmuni. En reynum að halda okkur niðri á jörðinni og ræða kost og löst hlutanna. Það er í fyrsta lagi rétt að þorskígildisstuðlarnir eru ekki gallalaus viðmiðun í þessum efnum, það er vel viðurkennt. Í öðru lagi væri æskilegt að geta brotið greinarnar betur niður, t.d. innan bolfisksútgerðarinnar og horfa þá betur til þess hver er sóknarkostnaður, hver er endanleg framlegð út úr rekstri við að sækja einstakar tegundir, því að þar duga ekki bara endanleg afurðaverð eins og kunnugt er. Á hinn bóginn bið ég menn að staldra við áður en þeir gefa sér, eins og svífur yfir vötnum og mér heyrist að hæstv. ríkisstjórn sé að tala í áttina að í vatnsyfirlýsingu sinni, hvort það var Apavatn eða Laugarvatn eða hvar þetta var nú samið, að það eigi að reyna að leggja þetta á hvert einstakt fyrirtæki. Það er ekki ný hugmynd undir sólinni eða hvað? Auðvitað er búið að þrælskoða hvernig það kemur út. Það hefur auðvitað LÍÚ viljað gera, færa þetta bara inn í eins konar skattalegt uppgjör á grundvelli bókhalds fyrirtækjanna. Þá gerist tvennt. Annars vegar kemur til sögunnar hættan á því að menn fari að gullhúða hjá sér handriðin, þ.e. að menn færa alls konar kostnað á reksturinn til að sýna sem minnsta framlegð. Þetta er vel þekkt í fræðunum, þetta er ekki einhver uppfinning vondra manna, að sá ágalli er alltaf á því ef menn ætla að ná út sérstakri auðlindarentu við þessar aðstæður með því að leyfa fyrirtækjunum að nota allar mögulegar leiðir til að bókfæra hjá sér sem minnstan hagnað eða minnsta framlegð að endingu. Hitt kemur líka til sögunnar, sem ætti nú ekki að þurfa vinstri manninn til að benda sumum hér í þingsal á, samkeppnissinnuðum þingmönnum, að þá færa menn þunga greiðslnanna á best reknu fyrirtækin og hlífa lakast rekna hlutanum ef þeir láta afkomu hvers og eins fyrirtækis vera andlagið að fullu og öllu leyti. Þá bera best reknu fyrirtækin með mestu framlegðina, mesta hagnaðinn, þungann af gjöldunum og hinum er hlíft. Og hvaða áhrif hefur það til lengdar á atvinnugrein af þessu tagi, er það það sem við viljum? Kosturinn við að nálgast þetta út frá einhvers konar meðaltalsframlegð, meðaltalsafkomu er að þá hafa menn að einhverju að keppa og betur reknu fyrirtækin koma að breyttu breytanda betur út. Þau eiga þann kost að reyna að standa svo vel að sínum rekstri að afkoman sé a.m.k. í meðaltalinu eða yfir því og þá léttist greiðslan hlutfallslega hjá þeim með það. Ég hélt að það væru einhverjir enn þá í þessum sal sem hefðu kannski tilhneigingu til að nálgast hlutina að einhverju leyti út frá þessu. Svo má auðvitað líka velta fyrir sér að einhverju leyti að blanda þessum tveimur leiðum saman, því að hvorug er gallalaus, það er rétt. Það má segja að það sé gert að hluta til með því að skipta veiðigjöldunum í tvennt, annars vegar almennt gjald, sem er það hóflegt að allir eiga að geta ráðið við það í öllu venjulegu árferði, og hins vegar sértækara gjald sem tekur sérstakt mið af afkomunni. Það kæmi vissulega til greina, ég viðurkenni það, að þá væri horft að einhverjum hluta til til eiginlegrar afkomu hvers og eins fyrirtækis. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um það hvernig staðið var að undirbúningi þessa frumvarps og hvernig samskipti ráðuneytisins voru á þeim dögum frá því að ónefndur maður hvarf þaðan og þangað til frumvarpið var lagt fram við veiðigjaldsnefnd. Það hafði verið unnið þannig að þessu og undirbúið meðan ég kom við sögu að það væri hlutverk veiðigjaldsnefndar að reyna að koma tillögum til ráðuneytisins um það sem betur mætti fara um álagningu veiðigjalda, eftir atvikum hugmyndum um að breyta þyrfti lögum fyrir álagninguna á næsta fiskveiðiári. Er efnisinntak frumvarpsins að einhverju leyti byggt á tillögum frá veiðigjaldsnefnd? Stendur veiðigjaldsnefnd að baki þeirri útfærslu hér að lækka svona mikið sérstaka veiðigjaldið á bolfiskinn en hækka það á uppsjávarveiðarnar? Er það byggt á einhverjum gögnum frá veiðigjaldsnefnd eða settu menn puttann upp í loftið inni í ráðuneytinu, í Brú eða einhvers staðar annars staðar og fundu bara út úr þessu? Ég segi svipað og síðasti ræðumaður, ég var mjög undrandi þegar ég sá þetta frumvarp. Ekki það að ég þekkti ekki málflutning stjórnarflokkanna en ég átti ekki von á því að útfærslan, ef menn hneigðust að því að leggja aftur veiðigjaldið á með krónutölu á þorskígildi á grundvelli bráðabirgðaákvæða, mundi sýna svona gríðarlegan mun í álagningunni á bolfiskinn og á uppsjávarveiðarnar, því að það munar um minna en þarna er lagt til. Stjórnarflokkarnir hafa sagt að þeir hafi áhyggjur af afkomu lítilla og meðalstórra fyrirtækja í bolfisksveiðunum. Ég deili þeim áhyggjum að hluta til. Ég hef sagt það opinberlega og sagði meðan ég var ráðherra að það er að sýna sig að þetta er hvað þyngst og erfiðast fyrir lítil og kannski meðalstór bolfisksveiðifyrirtæki, sérstaklega þau sem eru eingöngu í veiðum og njóta ekki framlegðar af vinnslu í sínum rekstri. Það held ég að sé ljóst. Ég er sammála því mati að það er sá hluti útgerðarinnar í dag sem á hvað erfiðast með þetta. Á móti kemur að vísu að sá hluti útgerðarinnar hefur notið sérstaklega aukins þorskkvóta núna ár eftir ár og á svipað í vændum á næsta fiskveiðiári. Það hlýtur að sjálfsögðu að koma til móts að einhverju leyti við það að afkoman þarna hefur þyngst. Það er líka ljóst að þróun verðvísitölu sjávarútvegsins hefði sjálfkrafa leitt til nokkurrar lækkunar á sérstöku veiðigjaldi á botnfiski á grundvelli gildandi laga. Þannig virkar það. Verðvísitalan er tekin eins seint og hægt er áður en tillögur um veiðigjöld eru lögð á samkvæmt lögunum í lok apríl, ef ég man rétt, og hún hefur þegar lækkað þó nokkuð. Það hefði sjálfkrafa leitt til þess að þetta hefði orðið eitthvað léttar á bolfisksveiðunum. Er þetta þá aðferðin til að koma sérstaklega til móts við lítil og meðalstór fyrirtæki í anda stjórnarflokkanna? Þetta er dálítil fjallabaksleið í þeim efnum því hverjir munu fá langmest út úr þessari miklu lækkun, næstum helmingslækkun á sérstaka veiðigjaldinu á bolfisk? Það eru auðvitað stóru bolfisksfyrirtækin, að sjálfsögðu. Það eru þau sem fá þarna gríðarlega lækkun veiðigjalda. Þau eru ekkert öll lítil og ekkert öll í vandræðum og þau eru ekkert öll meðalstór. Það er alveg ljóst að fyrirtæki eins og Fiskiðjan á Sauðárkróki, Brim, Stálskip, Þorbjörn, Ögurvík, Gullberg, Rammi, Vísir í Grindavík, eru heldur betur að fá glaðning. Þetta eru kannski einu aðilarnir sem fá ávísunina frægu sem þjóðin hélt að hún fengi núna í sumar.  Ef menn voru sérstaklega að hugsa um lítil og meðalstór fyrirtæki voru aðrar aðferðir nærtækari í lögunum, færa upp mörkin á einingaafslættinum, láta hann elta aðeins lengra upp í tonnum í þorskígildum, í staðinn fyrir 35/100, að fara þá í 50/250, eitthvað slíkt. Það hníga mörg rök til þess að þannig mætti kannski nálgast þetta og það hefði verið sanngjarnt. Ég spyr líka um það hvernig menn hafa brotið niður fyrir sér líklega og raunverulega álagningu gjaldsins nettó á næsta ári. Hversu mikið mun botnfisksútgerðin borga í sérstakt veiðigjald þegar upp verður staðið, að teknu tilliti til afsláttanna? Það verður ekki mikið. Brúttóálagningin á samkvæmt þessu, 7,38 kr. á kílóið, að skila tæpum 3 milljörðum. En ef við skoðum það að langstærstur hluti skuldaleiðréttingarinnar lendir á þennan hluta útgerðarinnar, segjum 1.500, 1.550 milljónir af þessum áætluðu 1.800, og segjum að 340–350 milljónir af einingaafslættinum lendi sömuleiðis hjá þessum hluta útgerðarinnar, af 438, hvað stendur þá eftir í sérstakt veiðigjald á bolfiskinn nettó? Sennilega innan við milljarður kr., eins og hv. þm. Kristján L. Möller kom að. Hann var aðeins grófari í útreikningum en ég, talaði um 700 milljónir, ég mundi segja u.þ.b. milljarð, 2,70 kr. á kíló, eitthvað svoleiðis. Það verður þá allt og sumt sem bolfisksútgerðin á Íslandi borgar nettó í sérstakt veiðigjald á næsta ári. Afkoma hennar er ekki svo léleg, það er óravegur frá því. Með því að viðhalda skuldaafslættinum og færa kannski upp einingaafsláttinn þannig að hann hefði vigtað dálítið upp í meðalstóru fyrirtækin, hefði það kostað nokkra milljarða en það væri miklu skilvirkari aðferð ef menn vildu ná fram markmiðunum sem ríkisstjórnin sjálf er að tala um. En aðferðin hér þýðir fyrst og fremst gríðarlega lækkun á mörg mjög öflug, stöndug og stór bolfisksfyrirtæki sem ráða vel við sitt veiðigjald. Það er bara þannig. Ég er auðvitað dálítið nærri sjálfum mér í því að ég horfi á þetta líka út frá hagsmunum ríkissjóðs. Ég er satt best að segja gáttaður á því að eitt af fyrstu frumvörpum ríkisstjórnarinnar sé um 10 milljarða tekjutap fyrir ríkið á einu og hálfu ári eða einu ári og fjórum mánuðum. Ja, menn eru ekki í vandræðum, segi ég bara, ef þeir þurfa ekki að hugsa sig betur um en þetta áður en þeir létta svona gríðarlega gjöldum af stórum, ríkum sjávarútvegsfyrirtækjum sem geta vel borgað meira í veiðigjald í en þetta. Það er algerlega á hreinu. 3,2 milljarðar á þessu ári og 6,4 á næsta ári í tekjutap miðað við forsendur ríkisfjármálaáætlunarinnar sem mér sýnist að fjármálaráðuneytið leggi til grundvallar í kostnaðarmati sínu. Ekki endilega útreikninga á gildandi lögum eins og þau hefðu gefið af sér, sennilega um 17 milljarða í heildartekjur af veiðigjöldum á næsta fiskveiðiári og þá er afslátturinn enn meiri. Ég segi aftur: Menn eru ekki í vandræðum, það er alveg á hreinu, ef samúð manna liggur mest þarna. Koma menn alveg hreint til dyranna þegar þeir færa málið í þann búning að þetta sé sérstaklega gert vegna þess að þeir hafi áhyggjur af litlu og meðalstóru fyrirtækjunum? Ég efast um að svo sé. Ég spyr mig líka að því hversu gríðarlegur munurinn er þarna orðinn á sérstöku veiðigjöldunum annars vegar á bolfiskinn og hins vegar á uppsjávarfiskinn. Við erum að tala um að veiðigjaldið á bolfiskinn lækkar brúttó um 15,82 kr. en brúttó hækkar það um 10,75 kr. á uppsjávarveiðarnar. Ég er sammála því að afkoman þar er afbragðsgóð en þetta tekur væntanlega talsvert í. Fyrirtæki sem eru eingöngu með aflareynslu eða veiðiheimildir í uppsjávarveiðum eru sennilega ekki mjög kát þessa dagana. Ætli þeim finnist sanngjarnt gefið? Eskja, sem er nánast alfarið með sínar veiðiheimildir í uppsjávartegundum - þetta er nú þó nokkuð sem lendir á henni. Ég ætla ekki að segja að það sé svo komið að þeir fari að sakna fyrri ríkisstjórnar en þeir eru örugglega ekkert sérstaklega kátir með sína menn núna, sumir íhaldsmennirnir þar á bænum til dæmis. Nefna mætti fleiri fyrirtæki. Menn verða að hafa þetta í huga. Þetta jafnast meira út hjá stóru blönduðu fyrirtækjunum  Ég vil að lokum, herra forseti, leggja til að málinu verði vísað til 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni lengi vel málefnalega ræðu og mjög áhugaverðar pælingar um hvernig framhaldið getur verið. Það er rétt að vinnan er hafin, eins og kom fram í máli mínu. Þessi aðgerð nú er til bráðabirgða, til eins árs, vegna þess að lögin sem ellegar hefðu tekið gildi 1. september eru óframkvæmanleg. Ég vil nota tækifærið og spyrja hv. þingmann hvort hann geti ekki staðfest það sem fyrrverandi ráðherra að hann hafi haft upplýsingar um það frá veiðigjaldsnefnd, eins og kom fram í máli mínu, fyrst í desember og síðar í bréfi í lok mars, að þetta hafi ekki verið hægt. Af hverju var þá ekki verið brugðist við af hálfu fyrrverandi ríkisstjórnar á yfirstandandi vorþingi? Varðandi aðkomu veiðigjaldsnefndar var hún kölluð fyrst til verks, það var mitt fyrsta verk. Hún hefur verið með í ráðum allan tímann og formaður veiðigjaldsnefndar mun koma á fund atvinnuveganefndar og fara yfir málið. Þetta mál hefur því verið unnið vel og vandað til verka eins og hægt er, 

Herra forseti. Það er alveg rétt að það voru vankantar á eða vandræði í framkvæmd gildandi laga, það kom fram. Ekki að lögin í sjálfu sér sem slík séu ekki alveg fullnægjandi grunnur heldur aðallega það að erfiðleikar voru við að ná fram samstarfi þeirra aðila sem verða að leggja í púkk til þess að allar upplýsingar liggi fyrir. Þá erfiðleika var mér fullkunnugt um og það var unnið hörðum höndum að lausn á því af ráðuneytinu. Ráðuneytisstjóri var meðal annars sérstaklega með það mál á sinni könnu að reyna að funda með ríkisskattstjóra, Hagstofu, Fiskistofu og veiðigjaldanefnd og öllum viðkomandi aðilum til þess að reyna að ná samningum um að hægt væri að draga þær upplýsingar út úr þessum embættum sem þyrfti til að hafa traustan grunn undir álagningu veiðigjaldsins. Það er rétt, þarna voru vandkvæði. Það er ekki í sjálfu sér vegna þess að lögin séu gölluð sem slík eða að umgjörðin sé ekki fullnægjandi heldur hefði kannski þurft að hafa skýrari lögheimildir til þess að skylda viðkomandi aðila til að leggja upplýsingarnar fram.

Virðulegi forseti. Það er gott að hv. þingmaður staðfestir að það þurfti að bregðast við og það reyndist ekki gerlegt í þeim vanda sem hv. þingmaður minntist á. Hv. þingmaður talar um að ekki væri komið til móts við minni fyrirtækin. Við höfum reynt á þessum stutta tíma að leggja mat á einstök fyrirtæki. Eitt lítið fyrirtæki sem ellegar hefði þurft að greiða yfir 5 milljónir í sérstakt veiðigjald lækkar hér niður í 3 milljónir. Það er því ekki hægt að halda öðru fram en að virkilega sé verið að koma til móts við minni fyrirtækin. Varðandi þann samanburð sem hv. þingmaður er með við núverandi krónutölu í uppsjávar- og botnfiski væri kannski áhugavert fyrir okkur að hv. þingmaður upplýsti með hvaða hætti sú tala var fengin, að í uppsjávargreinunum væri sama vægi álagningar, annars vegar 23,20 og hins vegar 27,50 á yfirstandandi ári, þegar menn setjast yfir reikningana og það kemur út allt önnur tala þegar þeir eru að 

Herra forseti. Ég stend við það að aðrar aðferðir hefðu verið miklu skilvirkari ef menn hefðu viljað ýta þessum stuðningi sérstaklega til litlu og meðalstóru fyrirtækjanna og setja einfaldlega rýmri afsláttarreglur sem tækju mið af því hver staða veiðiheimildanna væri. Stóru tölurnar í þessu, stóru ávísanirnar hér, fara til stóru bolfiskveiðifyrirtækjanna, það er algjörlega á hreinu. Ástæða þess að minni munur var á sérstökum veiðigjöldum þegar menn settust yfir reikninga í þeim efnum á fyrri hluta árs 2012 var að þá var minni afkomumunur milli bolfiskveiða og uppsjávarveiða, það er alveg ljóst. Síðan hefur dregið þar í sundur og er að gera jafnvel enn. Það skýrir auðvitað að hluta til að búast mátti við því að umtalsvert meiri munur yrði á sérstökum veiðigjöldum, annars vegar á uppsjávarveiðar núna og hins vegar á bolfiskveiðar. Það er eðlilegt því að afkoman hefur einfaldlega þróast þannig og hún var að þróast þannig á síðasta ári. Þegar menn voru með þessa reikninga var talið að nokkurn veginn sanngjarn munur þarna á væru kannski 5 krónur eða svo, 4–6 krónur, 

Herra forseti. Ég kem hér upp til þess að spyrja hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra örlítið út í þetta frumvarp, eða í tilefni af ræðu hans, af því að ég er hér með frétt sem birtist í dag á visir.is þar sem talað er um bindandi samning um Norðfjarðargöng. Ég gleðst mjög yfir því að farið verði í gerð Norðfjarðarganga þó að það séu áform þessarar ríkisstjórnar að hætta við veiðigjaldið, sem ég tel algjörlega ófært nema farið verði mjög gaumgæfilega yfir lækkunina á því. Ætlunin var að veiðigjaldið yrði einmitt notað til þess að fjármagna Norðfjarðargöng og er mikið kvartað yfir því hér að staðan á ríkissjóði sé slæm. Um leið og það er ánægjulegt að fara eigi í Norðfjarðargöng er fjármögnunin farin. Hvaða skilning hefur hv. þingmaður á því?

Virðulegi forseti. Ég hef eiginlega ekki skilning á því því að ég átta mig ekki alveg á því. Það er auðvitað hæstv. ríkisstjórnar að svara því hvernig hún ætlar að mæta þessu tekjutapi. En söguna kann ég held ég sæmilega. Hún er þannig að þegar við vorum að stilla upp ríkisfjármálaáætlun til meðallangs tíma vorum við það hógvær að við gerðum ráð fyrir um 9–9,5 milljarða kr. tekjum af veiðigjöldum inn í þá áætlun. Þess vegna töldum við okkur geta látið eftir okkur að reikna a.m.k. 4,5 milljarða af viðbótartekjum sem grunn inn í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar og stór hluti þeirra fjármuna átti að fara í samgönguframkvæmdir, Norðfjarðargöng, endurnýjun Herjólfs, Landeyjahöfn og fleira í þeim dúr. Sá viðbótartekjuauki umfram ríkisfjármálaáætlunina eins og hún stóð á árunum 2011–2012 er því allur farinn með þeirri lækkun sem hér er boðuð og þá verður auðvitað að finna fjármagn fyrir því annars staðar eða það leiðir til aukins halla á ríkissjóði. Einu trúi ég ekki og það er að mönnum detti í hug að hætta við Norðfjarðargöng, enda verður það vonandi alls ekki hægt eftir daginn í dag.

Herra forseti. Það varð mikil endurnýjun á Alþingi eftir kosningar og er það mjög ánægjulegt. En það veldur líka því að það eru mjög margir alþingismenn hér sem þekkja ekki sögu síðasta kjörtímabils jafn ítarlega og við sem vorum hérna. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að við ræðum veiðigjaldið í samhengi við fjárfestingaráætlunina því að henni var ætlað að byggja upp innviði fyrir íslenskar byggðir og atvinnulíf og henni var líka ætlað að fjármagna inn í samkeppnissjóðina í atvinnulífinu. Veiðigjaldið átti því að nota í mjög byggðatengdum tilgangi. Við vorum mjög stolt af því, þingmenn sem studdum síðustu ríkisstjórn, að fara í svo metnaðarfulla aðgerð á þessum erfiðu tímum, en veiðigjaldið var ein af forsendum þess. Ég vil því heyra hvort hv. þingmaður telji að verið sé að víkja frá stefnu byggðaþróunar með þessu.

Herra forseti. Vandinn er sá að við höfum litlar upplýsingar um það hvernig hæstv. ríkisstjórn hyggst þá bregðast við þessu. Það er hárrétt sem hv. þingmaður segir, að að uppistöðu til er fjármununum í fjárfestingaráætluninni ráðstafað í samgöngur, í innviði, í skapandi greinar, uppbyggingu í ferðaþjónustu og í það að stórefla rannsóknar- og samkeppnissjóði á sviði tækni og vísinda. Allt eru það verkefni sem maður bindur vonir við að fái að halda áfram, sóknaráætlanir landshlutanna og hvað það nú er. Þarna er vísað á tekjur annars vegar, einkum af sérstökum veiðigjöldum eða viðbótarauðlindarentu á meðan árferðið helst svona gott í sjávarútveginum og hins vegar mögulegan hagnað, arðgreiðslur og söluhagnað frá fjármálastofnunum. Þannig er sagan í grófum dráttum. Ég sæi engar ástæður til þess að hafa áhyggjur af þeim hluta fjárfestingaráætlunarinnar þar sem menn horfðu til tekna af veiðigjöldum. Afkoma sjávarútvegsins hefur einfaldlega ekki breyst þannig að ástæða sé til að veita þar mikinn afslátt af. Viðbótartekjurnar, sem kannski glitti í samkvæmt lögunum, hefðu e.t.v. ekki skilað sér í eins miklum 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg rétt hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það er ekki mikill söknuður almennt í atvinnulífinu eftir síðustu ríkisstjórn og ég held að það nái reyndar langt út fyrir hennar raðir. Það var einnig áhugavert að heyra hv. þingmann staðfesta að þetta er mjög óþroskuð aðferðafræði sem verið er að vinna hér eftir, það á eftir að þróa hana, og að þetta sé mjög erfitt fyrir ákveðin útgerðarform, reyndar það erfitt að það gæti ekki gengið óbreytt áfram. Sanngjörn skattlagning og ofurskattlagning, það er auðvitað alveg rétt hjá hv. þingmanni það að leiðir til þess að menn fara að gullhúða handriðið. Það er einmitt sanngjörn skattlagning sem leiðir til þess að menn gera það ekki og menn eru sáttir við að borga þá skatta. Það er auðvitað sú aðferðafræði sem þessi ríkisstjórn ætlar að vinna eftir. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort álagningin almennt í skattlagningu eða í auðlindarentu, skulum við segja, eigi að taka mið af stærð fyrirtækja eða afkomu þeirra og hvort það eigi eingöngu almennt að greiða auðlindarentu hjá stórum fyrirtækjum en ekki litlum. 

Herra forseti. Það er líka gamalt máltæki sem segir: Enginn veit hvað átt hefur fyrr en misst hefur og ég held að núverandi ríkisstjórn ætti að ganga hægt um gleðinnar dyr. Það er ekkert víst að hún hafi óskaplega langan tíma í þessu sjálfbirgingslega andrúmslofti sem hún hefur búið sér til. Við skulum bara bíða og sjá hversu mikið verður fagnað yfir henni eftir hálft ár eða ár. Varðandi auðlindarentu og lítil og stór fyrirtæki, nei, að sjálfsögðu er það ekki grunnhugsunin. Hún er sú að afmarka rentuna og það á að vera á jafnræðisgrundvelli gagnvart rekstrarformum og stærð fyrirtækja að breyttu breytanda. En það geta auðvitað verið lögmæt sjónarmið sem ganga út á það að leyfa vissan einingafrádrátt. Maður getur litið svo á að hverri einingu fylgi viss grunnkostnaður sem sé eðlilegt að sé dreginn frá og sem hverfur svo og hefur minna og minna vægi eftir því sem fyrirtækin eru stærri. Auðvitað er líka sú hugsun að þeim mun stærri hlutdeild í nýtingu hinnar afmörkuðu auðlindar 

Virðulegi forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að það er enginn sjálfsbirgingsháttur í störfum núverandi ríkisstjórnar eða þeirra þingmanna sem skipa ríkisstjórnarmeirihluta hér á þingi. Við nálgumst þessi mál af auðmýkt og af raunsæi á sama grunni og við höfum gagnrýnt síðustu ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili. Við trúum því að til séu aðrar leiðir sem muni skapa meiri arðsemi, skapa meiri atvinnu og betri afkomu almennt í samfélaginu en þær leiðir sem síðasta ríkisstjórn valdi að fara í gegnum skattlagningu. Það er kannski einmitt mergurinn málsins í þeirri auðlindarentu sem við erum að tala um, hvernig á að nálgast þennan útreikning. Hvernig ætlum við að finna þann grunn sem þetta á að byggja á? Það krefst auðvitað vinnu vegna þess að ljóst er að sú vegferð sem farið var í á síðasta kjörtímabili gengur ekki upp, það kom fram í máli hv. formanns atvinnuveganefndar hérna síðast. Ef við förum þá leið sem fyrrverandi hæstv. ráðherra boðaði hér, að við ættum að fara með afsláttarþrep upp 

Herra forseti. Ég er ekki frá því að brandari kjörtímabilsins sé þegar sagður héðan úr þessum ræðustóli þegar hv. þm. Jón Gunnarsson talaði um að þeir sem stjórnarandstaða hefðu gagnrýnt fyrri ríkisstjórn af auðmýkt. Það skyldi nú ekki bara verða brandari þessa kjörtímabils. Meiri öfugmæli eru sennilega varla til um það eyðileggingarstarf, það skipulagða eyðileggingarstarf sem þáverandi stjórnarandstaða stundaði. Varðandi andlag auðlindagjaldtökunnar er, eins og ég sagði áðan, grunnhugsunin sú að þetta sé umframrentan. Það getur verið einhver munur á því hversu auðveldlega fyrirtækjunum gengur að fanga hana eftir stærð og eftir aðgangi þeirra að auðlindinni. Væntanlega er eitthvað mögulega til sem heitir stærðarhagkvæmni o.s.frv., 

Hæstv. forseti. Það er sérstakt tækifæri að fá að spyrja fyrrverandi atvinnuvegaráðherra og fjármálaráðherra einmitt út í þessa veiðigjaldabreytingu. Annars vegar er talað um að markmiðið sé að verja litlu og meðalstóru fyrirtækin, ræðumaður hefur aðeins komið inn á það, en hins vegar hefur verið bent á að þetta sé ekki framkvæmanlegt. Þetta snýst um tvennt, auðlindarentu og tekjuöflun eins og hér hefur komið fram. Við erum að beita sanngirnisreglu um það að þjóðin fái rentu af auðlindum sínum og síðan fái ríkissjóður tekjur. Mig langar aðeins að heyra skoðanir hv. þingmanns á annars vegar tekjuafkomu greinarinnar á sl. tveimur árum og getu til að standa undir þessum gjöldum. Það hefur kannski ekki komið nægilega skýrt fram en ég hef haldið því fram að undanfarin tvö ár séu bestu ár í sjávarútvegi frá því að kvótakerfið kom á. Það er vert að huga að því hvaða ríkisstjórn var þá við völd. Hins vegar eru áhrifin því að þarna er verið að kippa út úr ríkisfjármálunum verulegum upphæðum. Það hefur verið rætt svolítið um það. Í síðasta lagi kannski örstutt varðandi það að erfitt hefur verið að fá gögn. 

Herra forseti. Varðandi afkomu sjávarútvegsins má fara lengra aftur. Það er alveg ljóst að undanfarin fjögur og í raun fimm ár hafa myndað algerlega einstakt afkomuskeið í íslenskum sjávarútvegi. Það má nota ýmsa mælikvarða til að sjá það. Um 80 milljarða framlegð hefur verið núna ár eftir ár þannig að þó að 13–14 milljarðar séu teknir í veiðigjöld eru skildir eftir 65 milljarðar í framlegð, sem eru einhverjar hæstu tölur sem nokkurn tíma hafa sést fyrir daga veiðigjalda. Það er meiri framlegð eftir, þrátt fyrir veiðigjöld í sjávarútveginum í dag, en hann hefur nokkurn tíma áður búið við. Í frumvarpinu er birt tafla um lækkandi skuldir sjávarútvegsins. Það má líka fara í efnahagsreikninginn, í eiginfjárþróunina. Hvernig hefur hún verið? Ætli það sé ekki um 260 milljarða sveifla í eigin fé sjávarútvegsins á undanförnum fjórum árum, úr mínus 60 milljörðum við hrunið í um 200 milljarða jákvætt eigið fé í dag. Hvaða dæmi hafa menn um atvinnugrein sem hefur tekið annað eins risastökk hvað varðar afkomu 

Hæstv. forseti. Það er ágætt að fá þessar upplýsingar inn í umræðuna strax. Varðandi það sem ég spurði um í sambandi við Hagstofuna þá vekur athygli að það er, eins og ég segi, komið hingað inn með frumvarp til að breyta lögum um aðgengi að upplýsingum og veita heimildir til að safna upplýsingum. Hefði ekki mátt og er ekki enn möguleiki á að breyta lögum með svipuðum hætti varðandi sjávarútveginn? Það skiptir auðvitað miklu máli að búa til þannig umhverfi að við séum með upplýsingar eins nálægt í rauntíma og hægt er varðandi afkomu þannig að skattlagning eða auðlindarenta, eins og hér er um að ræða, verði sem næst í tíma. Ég hef líka skilið hv. þingmann þannig að það eigi að vera auðvelt að ná þessum tekjum jafnvel þó að horfið yrði frá því formi sem talað var um áður. Mínútan er nú ekki langur tími til að svara slíku en það hefði verið gaman að taka örlítið meiri umræðu um það. Hvaða afsakanir er í raun verið að nota til að létta þessu af í sjávarútvegi?

Herra forseti. Vandinn við stöðu Hagstofunnar og að nokkru leyti ríkisskattstjóra í þessum efnum er auðvitað sá að þessi embætti eru mjög viðkvæm fyrir því hvernig upplýsingar sem þau afla og fá beint frá fyrirtækjunum á grundvelli sterkra lögheimilda sinna til að nýta í eigin starfsemi eru notaðar af öðrum utan veggja stofnunarinnar. Það er ekki alveg auðleyst mál að setja lagaákvæði sem að einhverju leyti skylda svona aðila til þess að taka eitthvað af upplýsingum sínum og nota í öðrum tilgangi en starfrækslu stofnunarinnar. Það var verið að reyna að koma þessu á með samkomulagi en kannski þarf að styrkja lagaumgjörðina eða leggja þá lagakvöð á Hagstofuna, eftir atvikum ríkisskattstjóra eða skattinn, að skilgreina einfaldlega tilteknar upplýsingar og afhenda inn í grunninn. Varðandi tekjurnar þá fullyrði ég að það að leggja á veiðigjöld á næsta fiskveiðiári, sem skilaði um það bil óbreyttum tekjum, er ekki minnsta vandamál fyrir afkomu greinarinnar. En ég viðurkenni alveg að það mundi þurfa að leggjast nokkuð öðruvísi á. Það er eðlilegt að uppsjávarveiðarnar beri þyngri hlut 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að óska hv. þingmanni, sem nú situr á forsetastóli, til hamingju með að vera kominn í forsætisnefnd og taka hér við stjórn þingfundar í fyrsta skipti. Það var ekki seinna vænna að hv. þingmaður kæmist í þennan virðulega stól. Til umfjöllunar er frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 74/2012, um veiðigjöld, innheimta veiðigjalda, sérstakt veiðigjald, lækkun veiðigjalda. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur mælt fyrir því máli sem getið er um í stefnuyfirlýsingu núverandi hæstv. ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Fyrst vil ég segja að almennt er það svo að nýrri ríkisstjórn er gefið nokkurt svigrúm fyrstu dagana og vikurnar og stjórnarandstaða er yfirleitt þannig úr garði gerð að hún bíður að minnsta kosti og sér hvað ný ríkisstjórn ætlast fyrir í helstu málum áður en hin pólitísku átök milli stjórnar og stjórnarandstöðu, sem alltaf verða og eru eðlileg í lýðræðissamfélagi, hefjast. Það er samt sem áður eftirtektarvert á þessu sumarþingi, fyrsta þingi sem ný hæstv. ríkisstjórn mætir til, hvaða mál fá sérstakan forgang. Ekki síst í ljósi þeirrar miklu umræðu sem varð í aðdraganda kosninganna og í kosningabaráttunni um hvaða mál væru brýnust í samfélaginu, sem brýnast væri að taka á. Það er auðvitað skammt að minnast mikilla yfirlýsinga frá núverandi stjórnarflokkum, ekki síst frá Framsóknarflokknum, um hvað væri brýnt að ráðast í þegar í sumar. Reyndar er það þannig í umræðu um ýmis mál hér það sem af er þessu þingi að ýmsir forustumenn Framsóknarflokksins, ekki síst hæstv. forsætisráðherra, hafa í raun farið aðeins undan í flæmingi og talað um að gefa verði ríkisstjórninni svigrúm og tíma. Í kosningabaráttunni mátti reyndar skilja málin, umræðuna og loforðin svo að þetta væri allt klappað og klárt, menn vissu nákvæmlega hvað þeir ætluðu að gera og hvernig, einkum og sér í lagi að því er varðar aðgerðir í þágu heimilanna, hvað þyrfti að gera til þess að létta byrði skuldugra heimila. Flestir flokkar, ef ekki allir, tóku undir að mikilvægt væri að beina sjónum sérstaklega að því í upphafi nýs kjörtímabils. Þá bregður svo við að þau mál sem koma inn á þing af hálfu hæstv. ríkisstjórnar er mjög loðin þingsályktunartillaga um að setja mál í nefnd, einkum og sér í lagi vegna þess að það þurfi að vanda svo vel undirbúning að því hvernig eigi að haga lofuðum skuldalækkunum. Þegar kemur að máli eins og því sem er til umræðu, um milljarða afslátt á veiðigjaldi eða lækkun á veiðigjaldi til útgerðarinnar í landinu, bregður svo við að ekki þarf sérstakar nefndir eða yfirlegu til þess að henda því upp í frumvarpsform og koma inn í þingið. Virðulegur forseti. Það er bersýnilegt hver áherslumál hæstv. núverandi ríkisstjórnar eru hvað þetta snertir. Þau birtast í þeim málum sem lögð eru fyrir þingið, lækkun á skatttekjum, lækkun á gjöldum til útgerðarinnar. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra boðaði það í einni ræðu sinni að fjárfestingaráætlun fyrrverandi hæstv. ríkisstjórnar væri slegin af, sem var þó sett fram í því augnamiði að auka umsvif í hagkerfinu, stuðla að hagvexti. Að sjálfsögðu vekur það upp spurningar um það á hvaða leið ríkisstjórnin ætlar að vera. Það er hægt að nálgast umræðu um málið sem um ræðir úr ólíkum áttum. Eðlilega munu sumir hv. þingmenn fjalla sérstaklega um einstök efnisatriði og sökkva sér á dýptina í málið. Það verður ugglaust þannig þegar það kemur til umfjöllunar í hv. atvinnuveganefnd að þeir þingmenn sem þar sitja muni kafa á dýptina í málið. Það er líka hægt að nálgast málið út frá, við skulum segja, almennum prinsippum og ég hef hugsað mér að gera það. Ég hef ekki átt sæti í atvinnuveganefnd, átti það ekki á síðasta kjörtímabili. Ég var reyndar varamaður þar en tók ekki sérstaklega þátt í umfjöllun á vegum nefndar um þessi mál þegar þau voru þar til umfjöllunar. Ég hef því hugsað mér að ræða málið út frá nokkrum prinsippum. Fyrsta prinsippið er í raun og veru auðlindaprinsippið, þ.e. hvernig við lítum á sameiginlegar auðlindir. Eða lítum við á auðlindir okkar sem sameiginlegar? Það er grundvallarspurning. Í umræðum til dæmis á síðasta þingi um stjórnarskrána var auðvitað mikið rætt um sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar, að binda í stjórnarskrá að auðlindir okkar, þar með talið fiskstofnarnir, væru sameign þjóðarinnar. Það stendur að vísu í lögunum um stjórn fiskveiða en hefur það verið þannig í reynd? Ég hygg að allir flokkar hafi lýst því yfir að þeir vilji ákvæði í stjórnarskrá um að fiskurinn í sjónum ásamt öðrum auðlindum séu sameign þjóðarinnar, en þegar hefur komið að því að koma því fyrir í stjórnarskrá hefur vafist fyrir mörgum að standa að slíku, ekki síst Sjálfstæðisflokknum. Við erum þeirrar skoðunar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að mjög mikilvægt sé að stjórnarskrárbinda sameign þjóðarinnar á auðlindum okkar, þar með talið sjávarauðlindinni. Það er mikilvægt prinsipp og því tengist að sjálfsögðu sú renta sem eðlilegt er að greinin sem nýtir auðlindina greiði þjóðinni fyrir afnot sín af viðkomandi auðlind. Þannig tengist það að sjálfsögðu því máli sem er til umfjöllunar um veiðigjaldið. Er eðlilegt að sjávarútvegurinn greiði tiltekið framlag til þjóðarinnar fyrir afnot af auðlind sinni og hvert á þá framlag greinarinnar að vera? Það er eðlilegt að menn geti deilt um það eða haft ólíkar skoðanir á því hversu hátt framlagið á að vera og hvernig það er útfært. Það er ekkert að því að menn takist á um það, en ég verð að segja að frá mínum bæjardyrum séð teljum við í mínum flokki mikilvægt að sjávarútvegurinn skili framlagi sínu til þjóðarinnar með einhverjum sanngjörnum og eðlilegum hætti. Hér er lagt til að veiðigjöldin verði lækkuð og eftir því sem ég fæ best séð af gögnum málsins er lækkunin fyrst og fremst á stórútgerðirnar. Um að ræða á fjórða milljarð kr. á þessu ári og á sjöunda milljarð á næsta ári. Það eru 10 milljarðar. Þetta skiptir verulegu máli. Ef ég tók rétt eftir í máli hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra talaði hann um að það væru að vísu dæmi um að litlar útgerðir fengju lækkun, en ég fæ ekki alveg séð það í útfærslunni hér eða í gögnum málsins í athugasemdum við þetta lagafrumvarp. Hæstv. ráðherra skýrði reyndar ekkert frekar hvað væri þá þar á ferðinni. Það kann vel að vera að hægt sé að finna slík dæmi en mér virðist að í öllum meginatriðum sé það stórútgerðin sem er að fá lækkun á veiðigjaldi sínu. Þetta eru miklar fjárhæðir sem er um að ræða í samhengi ríkisfjármálanna og það er annar þáttur almenns eðlis sem mér finnst að þurfi að ræða þetta mál í, þ.e. samhengið við ríkisfjármálin. Við vitum auðvitað að við höfum á undanförnum árum búið við mjög þröng skilyrði í ríkisfjármálum okkar. Við höfum verið að takast á við efnahagshrun og afleiðingar þess með miklu tekjutapi fyrir ríkissjóð sem er sá sjóður sem við göngum í til þess að greiða fyrir samfélagsþjónustuna, sameiginlegan rekstur hins opinbera, velferðarþjónustuna, heilbrigðisþjónustuna, menntakerfið, löggæsluna, samgöngurnar og þannig koll af kolli. Ríkissjóður má ekki við miklu um þessar mundir, hann má ekki við miklum skakkaföllum. Í kosningabaráttunni lögðum við vinstri græn áherslu á að halda yrði áfram ábyrgri stjórn ríkisfjármála en að á komandi kjörtímabili mundi engu að síður, ef vel yrði haldið á málum, skapast svigrúm til þess að styrkja og efla grunnstoðir okkar samfélagsþjónustu, heilbrigðisþjónustuna, velferðarkerfið og skólakerfið einkum og sér í lagi. Þá má ríkissjóður ekki við tekjutapi af þeirri stærðargráðu sem er lagt upp með hér. Þetta er ekkert eina málið. Hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir frumvarpi sem ég hygg að hafi verið fyrsta mál nýrrar ríkisstjórnar. Það var frumvarp um að falla frá hækkun á virðisaukaskatti á gistingu sem er einn þáttur ferðaþjónustunnar. Þau fyrstu mál sem ríkisstjórnin er að koma með inn hníga í þá átt að draga úr tekjum ríkissjóðs. Síðan heyrum við í umræðunni að á vettvangi ríkisstjórnarinnar sé verið að ræða niðurskurð á ýmsum grundvallarþáttum eins og í heilbrigðisþjónustu. Tannlæknaþjónustan var nefnd sérstaklega en ég hygg að hæstv. heilbrigðisráðherra hafi sett undir þann leka í yfirlýsingum á síðasta sólarhring og ég vona að það haldi. Margt er undir í ríkisrekstrinum sem gæti orðið niðurskurði að bráð þegar tekjurnar eru dregnar saman með þessum hætti. Hverjir eru það sem munu fá þennan afslátt? Eins og ég segi er það fyrst og fremst stórútgerðin. Ég vil segja í því samhengi að það kann vel að vera að skynsamlegt hafi verið eða nauðsynlegt að gera breytingar á innbyrðis hlutföllum á uppsjávarveiðum annars vegar og botnfiskveiðum hins vegar, hlutdeild þeirra innbyrðis, en það eitt og sér réttlætir ekki að menn gefi afslátt á veiðigjaldinu í heild sinni upp á marga, marga milljarða að mínu viti. Allar tilfærslur eða breytingar á innbyrðis hlutföllum hefðu átt að ganga út frá því að veiðigjaldið skilaði eftir sem áður sambærilegu inn í ríkissjóð. Hér er farin önnur leið, sú leið að lækka tekjur ríkissjóðs, gefa afsláttinn inn í þessa grein sem ég held að flestir séu sammála um að á heildina litið sé vel aflögufær. Ef horft er á framlegðina í greininni er hún vel aflögufær og hún á að skila tekjum inn í sameiginlega sjóði okkar landsmanna vegna þess að hún hefur afnot af auðlind sem við eigum sameiginlega. Síðan vekur það auðvitað athygli í þessu frumvarpi að hæstv. sjávarútvegsráðherra er falið mikið vald með reglugerðarheimildum. Það segir til að mynda í 1. gr. frumvarpsins að ráðherra sé heimilt að ákveða aðra gjalddaga en liggja fyrir. Það er líka talað um það í 2. gr., með leyfi forseta, að „sérstakt þorskígildi hverrar fisktegundar, sbr. 2. mgr., skal ákveðið af ráðherra með reglugerð“. Það hefur hingað til byggst á útreikningum, sérstökum formúlum frá Fiskistofu. Nú fær ráðherra þetta vald. Ráðherra er falið mikið vald og ég hlýt að velta því fyrir mér, af því að hæstv. ríkisstjórn hefur sagt að hún vilji fara mjög gaumgæfilega yfir allar útfærslur að því er varðar skuldamál heimilanna með tilliti til stjórnarskrárinnar og annað slíkt: Hefur þetta verið skoðað með tilliti til valdheimilda sem stjórnarskráin mundi heimila? Er ekki verið að seilast býsna langt í að gefa hæstv. ráðherra vald til þess að ákveða hluti sem eðlilegt væri að löggjafinn kæmi að með miklu afdráttarlausari hætti? Ég velti því fyrir mér. Mér finnst mikið umhugsunarefni hvernig er staðið að þessu og mörgum spurningum ósvarað og hv. atvinnuveganefnd verði þá að fara gaumgæfilega ofan í það. Ég tel líka mikilvægt að fjallað verði um málið í fleiri þingnefndum, eins og t.d. fjárlaganefnd, vegna áhrifanna á afkomu ríkissjóðs.

Virðulegur forseti. Hæstv. sjávarútvegs-, landbúnaðar- og umhverfisráðherra hefur nú mælt fyrir einu af forgangsmálum sínum á sumarþingi, máli sem felur í sér umtalsverða tekjulækkun fyrir ríkissjóð. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir, eins og fram hefur komið í umræðunni hér í dag, að lög um veiðigjöld komi ekki til fullra framkvæmda, einkum er varðar sérstakt veiðileyfagjald, og mælst er til að teknir verði upp sérstakir þorskígildisstuðlar í stað venjulegs þorskígildis samkvæmt 19. gr. laga um stjórn fiskveiða. Einnig er í frumvarpinu heimild til að breyta gjalddögum. Skrifstofa opinberra fjármála í fjármála- og efnahagsráðuneytinu gerir grein fyrir því tekjutapi sem ríkissjóður verður fyrir verði frumvarpið að lögum. Tekjutapið er umtalsvert, 3,2 milljarðar kr. á árinu 2013 og 6,4 milljarðar á árinu 2014. Þetta er tekjutap sem ríkissjóður má ekki við, virðulegi forseti, og þegar við bætist forgangsmál hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra á þessu sumarþingi, sem er að halda neyslusköttum á erlenda ferðamenn áfram lágum, verður tekjutapið á þessum tveimur forgangsmálum hægri stjórnarinnar um 8 milljarðar kr. Fyrir þá upphæð má til dæmis reka Fjölbrautaskóla Suðurnesja, sem í eru 1.100 nemendur, embætti lögreglustjórans á Suðurnesjum og Heilbrigðisstofnun Suðurnesja svo dæmi séu tekin úr minni heimabyggð en við ættum samt afgang til þess að reka sjúkrahúsið á Akureyri. Það er mikilvægt að setja tekjutapið í þetta samhengi. 8 milljarðar eru há upphæð og ef það á að skera niður fyrir henni geta menn séð þegar dæmi eru tekin hvað það þýðir fyrir samfélögin. Enda hafa forsvarsmenn hægri stjórnarinnar boðað að öll útgjöld verði endurskoðuð. Þeir hafa boðað til blaðamannafundar og sagt: Hér er gat sem þarf að brúa, við þurfum að taka öll gjöldin og fara inn í hvert ráðuneyti og velta þar við steinum og athuga hvað hægt er að gera til þess að brúa bilið - og koma síðan inn í þingið með frumvörp sem gera gatið enn stærra. Þetta er undarleg fjármálastjórn, hæstv. forseti, og ég hef verulegar áhyggjur af því þegar forsvarsmenn hægri stjórnarinnar nefna sérstaklega í þessu sambandi fæðingarorlof, fríar tannlækningar barna og aðstoð við skuldug heimili með lánsveð sem pósta sem íhuga þurfi að rýra. Við þessari ótrúlegu forgangsröðun í þágu þeirra sem allra síst þurfa á stuðningi ríkisins að halda mátti að vísu búast af hálfu hægri stjórnarinnar þó að hún gangi lengra í sérhagsmunagæslunni en ég hafði gert ráð fyrir. Virðulegi forseti. Það er afar mikilvægt fyrir þjóð sem byggir efnahag sinn eins mikið á nýtingu náttúruauðlinda og Íslendingar gera að hafa beinar tekjur af nýtingu þeirra. Þjóðaratkvæðagreiðsla um efnisatriði nýrrar stjórnarskrár í október síðastliðnum leiddi í ljós afgerandi stuðning þjóðarinnar við ákvæði um ævarandi þjóðareign á náttúruauðlindum, að nýtingarrétti verði úthlutað til ákveðins tíma gegn fullu gjaldi og af gegnsæi og hlutlægni. Fylgja þarf þeirri niðurstöðu eftir og innleiða heildstæða auðlindastefnu á forsendum sjálfbærrar þróunar þannig að þjóðin njóti í raun arðsins af auðlindum sínum. Álagning veiðigjalds sem tekur mið af reiknaðri auðlindarentu í sjávarútvegi er skref í þá átt að skipta umframarðinum sem sérleyfi til nýtingar verðmætrar auðlindar í þjóðareign skapar, umframarði sem eftir stendur þegar atvinnugreinin hefur greitt rekstrarkostnað og staðið undir eðlilegri ávöxtun þess fjár sem bundið er í greininni með tilliti til þeirrar áhættu sem í rekstrinum felst. Líta þarf á kostnað vegna sérleyfis eins og kostnað við önnur aðföng við rekstur útgerðarinnar. Sá kostnaður á ekki að miðast við stöðu hvers fyrirtækis fyrir sig heldur byggjast á viðmiðum sem varða greinina í heild. Þannig er auðlindagjaldið hugsað í lögum um veiðigjald. Kostir auðlindagjalda umfram aðra skattheimtu eru ótvíræðir. Þar er umframhagnaður eingöngu skattlagður og ákvörðun gjaldsins tekur ekki mið af hegðun hvers og eins fyrirtækis, t.d. hvort þau eru vel eða illa rekin hvert um sig, heldur er gjaldið fundið út sem hlutfall af umframhagnaði greinarinnar í heild. Í góðu árferði, eins og útgerðin hefur búið við undanfarin ár, ætti auðlindagjaldið að vera hátt en í verra árferði yrði það lægra. Þannig má segja að auðlindagjaldið gæti verið sveiflujafnandi ef það er til dæmis hátt þegar krónan er veik en lægra þegar krónan styrkist. Til að ákvarða gjald fyrir sérleyfi til nýtingar á takmarkaðri auðlind þjóðarinnar væri best að nýta markaðslögmálið. Best væri ef allur fiskur færi á markað og ákveðið hlutfall markaðsverðs væri gjald fyrir sérleyfið. Þar sem slíkar aðstæður eru því miður ekki til staðar hér á landi er næstbest að láta sérfræðinga meta út frá bestu fáanlegum upplýsingum auðlindarentuna í greininni og leggja auðlindagjaldið á sem ákveðið hlutfall af henni. Versta leiðin, virðulegi forseti, er að fela stjórnmálamönnum að ákveða gjaldið því að í þeirri tilhögun býr áhætta og spillingargildra. Í lögum um veiðigjald er gert ráð fyrir að allir greiði jafnt gjald fyrir þorskígildi nema lítil fyrirtæki sem greiða að jafnaði lægra gjald sökum þess að af fyrstu 30 tonnum hverrar útgerðar greiðist ekkert gjald og af næstu 70 tonnum hálft gjald. Ef hæstv. ráðherra meinar eitthvað með orðum sínum um sérstakar áhyggjur af minni útgerðum hefði hann lagt til að þessi gjaldfrelsismörk yrðu hækkuð en legði ekki til aðrar breytingar. Sú leið sem lögð er til með frumvarpinu gefur stóru fyrirtækjunum mikinn afslátt. Frumvarpið sem hæstv. ríkisstjórn ætti að leggja fram í stað þess sem hér er er frumvarp um heimild til upplýsingagjafar svo nefnd um veiðigjald geti reiknað og fundið út hvert gjaldið ætti að vera miðað við auðlindarentuna, fundið út hlutfall af henni og reiknað út gjaldið. Gjaldtaka fyrir olíuvinnslu í Noregi fer eftir sömu hugmynd og er í lögum um veiðigjald. Þar myndast mikil auðlindarenta og hún er skattlögð með auðlindarentusköttum. Í norsku vatnsafli myndast einnig töluverð auðlindarenta. Hún er einnig skattlögð með auðlindarentuskatti sem nemur 58% af hagnaði umfram eðlilegan hagnað og til viðbótar því gjaldi eru greidd nýtingargjöld til sveitarstjórnarstigsins. Það er ákaflega skynsamlegt af okkur á Íslandi að sækja reynslu og fyrirmyndir hvað þetta varðar til Noregs. Norðmenn hafa reynsluna, hafa rekist á vandræðin og leyst úr þeim. Ég tel þá hugmynd að hluti veiðileyfagjaldsins hér á landi renni til sjávarbyggða afar skynsamlega og sanngjarna. Sveitarfélögin hafa þurft að færa fórnir og bera kostnað vegna kvótakerfisins. Veiðileyfagjaldið ætti að hluta að renna til sjávarbyggða og stuðla þannig að bættri búsetu á þeim stöðum. Sjávarplássin hafa myndað með sér samtök sem krefjast hlutdeildar í auðlindagjaldinu og þá kröfu styð ég heils hugar. Virðulegi forseti. Ég vil ljúka fyrstu ræðu minni um þetta mál með því að lýsa andstöðu minni við breytingarnar sem boðaðar eru á veiðigjaldinu og áhyggjum mínum af afleiðingum tekjutapsins sem ríkissjóður verður fyrir af þeirra völdum. Nær hefði verið að hækka veiðigjaldið í því árferði sem útgerðin býr við, en hún býr nú við meiri framlegð en nokkru sinni þrátt fyrir veiðigjaldið eins og fram hefur komið í umræðum hér í dag. Hæstv. ríkisstjórn ætti frekar að tryggja að ríkissjóður njóti beinna tekna af auðlindinni, fyrir hönd fólksins í landinu, og stuðla þannig að aukinni velsæld og bættum innviðum landsins. Ég legg einnig til, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, að frumvarpinu verði vísað til hv. fjárlaganefndar út af því tekjutapi sem boðað er í frumvarpinu og því tekjutapi sem ríkissjóður verður fyrir. Verði frumvarpið að lögum er nauðsynlegt að fjárlaganefnd fái það í hendurnar og beri það saman við væntanlega yfirferð yfir stöðu ríkissjóðs, bæði tekju- og gjaldahlið.

Hæstv. forseti. Það var ein spurning sem vaknaði í huga mínum við orð hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur þegar hún fór yfir það sem Norðmenn gera varðandi auðlindarentu. Í ljósi þess að ég er nú nýgræðingur hérna langaði mig til þess að biðja hana um að upplýsa mig og aðra hv. þingmenn um hvernig Norðmenn fara með auðlindarentu af fiskveiðum. Ég efast ekki um að við getum lært ýmislegt af Norðmönnum, en mig fýsir að vita það hvort hv. þingmaður býr yfir upplýsingum um hvernig Norðmenn reikna sér auðlindarentu af fiskveiðum sínum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna, en ég er ekki sérfræðingur í því hvað Norðmenn varðar en hins vegar hef ég lesið mér til um auðlindarentuna, hvernig þeir reikna hana út af olíunni og eins af raforkuframleiðslu. Ég hef skoðað sérstaklega hvernig þeir haga sér gagnvart sveitarfélögum, t.d. þar sem raforkuframleiðslan er og er þess gætt að þau landsvæði njóti þess sérstaklega, sem mér finnst afar skynsamlegt. Það er sú fyrirmynd sem mér finnst að við ættum að nota þegar við þróum okkar aðferð við að taka auðlindarentu af auðlindum okkar, sem eru ekki bara sjávarauðlindir heldur er Ísland sem betur fer ríkt af auðlindum sem við nýtum og munum nýta í framtíðinni. Skapa þarf heildstæða stefnu um þetta. Því miður, virðulegi forseti, þekki ég ekki nákvæmlega hvernig Norðmenn fara með auðlindarentu sína í sjávarútvegi, en þekkt er aðferð þeirra bæði varðandi olíuauðlindina og raforkuna.

Hæstv. forseti. Í ljósi svara hv. þingmanns hygg ég að það sé rétt og skylt fyrir mig sem nefndarmann í atvinnuveganefnd hins háa Alþingis að gaumgæfa það atriði sérstaklega hvernig Norðmenn reikna auðlindarentu í sjávarútvegi til þess að við getum haft það okkur til upplýsingar, fróðleiks og hliðsjónar. Ég hygg því að ég muni beita mér fyrir því á vettvangi hv. nefndar.

Virðulegi forseti. Ég hvet til þess að hv. atvinnuveganefnd fari vel yfir þessi mál, en mér finnst líka mikilvægt og ég nota það tækifæri sem ég fæ hér til að ítreka þá beiðni mína að frumvarpið verði einnig til umfjöllunar í fjárlaganefnd. Það skiptir mjög miklu máli, þarna eru tengsl á milli, þarna er um stóran tekjustofn að ræða sem ætti náttúrlega að renna beint í ríkissjóð. Búið er að gera ráð fyrir því að hluti gjaldsins verði notaður í samgönguverkefni, til þess að styrkja landshlutasamtökin og til þess að styrkja Tæknisjóð og Rannsóknasjóð og að hluti hans fari beint í velferðarþjónustuna. Það skiptir allt máli og tengist saman. Það er afar mikilvægt að það sé ekki bara atvinnuveganefnd sem fjallar um frumvarpið heldur einnig fjárlaganefnd og jafnvel efnahags- og viðskiptanefnd ef út í það er farið.

Hæstv. forseti. Við ræðum breytingar á lögum um veiðigjöld, mál sem kom mönnum verulega á óvart þegar það kom í þingið, a.m.k. mér. Ég átti von á því að hugsanlega yrðu gerðar einhverjar breytingar á framkvæmdinni. En ég hafði ekki séð fyrir að menn mundu leyfa sér að minnka tekjurnar svo mikið vegna þessara veiðigjalda, enda er ekkert tilefni til þess ef litið er á heildarafkomu greinarinnar. Þarna er sem sagt verið að tala um að létta af sjávarútveginum 3,2 milljörðum kr. bara á þessu ári og erum við að tala um álagningu sem óhætt er að fullyrða að miðist við bestu ár út frá arðsemi í sjávarútvegi frá því að kvótakerfið kom á 1992. Það skýrist auðvitað að verulegu leyti af gengisskráningunni og hvernig breytingar urðu á henni við hrunið. Það er auðvitað þess vegna sem sjávarútvegurinn hefur ávallt gegnt alveg gríðarlega miklu hlutverki í samfélagi okkar, en engin ástæða er til annars en að lögð séu á gjöld aukalega þegar menn upplifa slíka tíma, miðað við þessa afkomu, á sama tíma og við erum með yfirskuldsettan ríkissjóð sem á í rekstrarerfiðleikum. Þess vegna er nauðsynlegt að nýta alla tekjustofna til þess að láta hjálpa okkur í gegnum ógöngurnar. Ég ætla að leyfa mér að fara aðeins yfir söguna vegna þess að ég held að það sé afar mikilvægt að menn átti sig á því hver aðdragandinn að veiðigjaldaumræðunni er yfir höfuð. Það er sko aldeilis ekki nýtt að hér sé rætt um þessi mál og það er aldeilis ekki nýtt að menn hafi talið það sanngirnismál og mikilvægt að lögð sé á einhvers konar auðlindarenta eða auðlindagjald fyrir þann rétt að fá að nýta sjávarauðlindina. Í þeim tilgangi skilaði tvíhöfðanefnd, sem kölluð var, áliti strax árið 1993 og kemur það ágætlega fram í skýrslu, sem ég ætla að hafa í púltinu hjá mér, frá starfshópi sem ég stýrði. Það er skýrsla starfshóps um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða þar sem reifuð voru álitamál, greiningar, skýrslur og valkostir við breytingar á stjórn fiskveiða. Það er vinna hóps sem vitnað er í í stjórnarsáttmálanum varðandi það að byggja á því í lausnunum til þess að reyna að ná sáttum í þessum málaflokki, sem ég tel vera gríðarlega mikilvægt. Ég ætla aðeins að fara aftur í tímann og rifja upp söguna. Hér var sett á fót tvíhöfðanefnd sem skilaði af sér áliti árið 1993 og er forvitnilegt að sjá að þar er einmitt talað um gjaldtöku af veiðiheimildum fyrir aflaheimildir og réttinn til þess að veiða fisk. Vegna sífellds ágreinings um það atriði var skipuð auðlindanefnd sem skilaði skýrslu árið 2000. Þar var lögð mikil áhersla á að um væri að ræða auðlind í þjóðareign. Það hefur í rauninni verið þemað í gegnum alla lagasetninguna að menn hafa litið þannig á að verið væri að nýta auðlind, auðlind ekki væri í eigu viðkomandi fyrirtækja. Jafnvel þó að sumir hafi túlkað það þannig að eitthvert eignarréttarígildi væri fyrir hendi hafa lögin alltaf verið skýr hvað þetta varðar. Á bls. 9 í skýrslunni kemur m.a. fram, með leyfi forseta: Nefndin er „þeirrar skoðunar að rétt sé að stefna að greiðslu fyrir afnotarétt af öllum auðlindum sem eru í eigu ríkis eða þjóðar af tvennum ástæðum: annars vegar til að greiða kostnað ríkisins af stjórn og eftirliti með viðkomandi auðlind, hins vegar til að tryggja þjóðinni í heild sýnilega hlutdeild í þeim umframarði (auðlindarentu) sem nýting hennar skapar“. Þetta var skrifað árið 2000 af nefnd sem þá var starfrækt, gott ef það var ekki Jóhannes Nordal sem stýrði þeim hópi á þeim tíma. Á þeim tíma skoðuðu menn líka ýmsar leiðir til þess að fara í þessu sambandi. Þá var strax komin upp hugmyndin um fyrningarleiðina, að menn gætu tekið gjald af sjávarafurðinni þar sem sjávarútvegurinn verðlagði aflahlutdeildir sínar sjálfur í gegnum tilboðsmarkað eða uppboðsmarkað, fyrst og fremst tilboðsmarkað. En niðurstaðan var sú eftir átök að leggja til veiðileyfagjald. Á því veiðileyfagjaldi hefur verið byggt síðan. Að vísu kom í millitíðinni svokölluð endurskoðunarnefnd sem skilaði viðbótaráliti, ef ég man rétt stýrði Vilhjálmur Egilsson þeim hópi árið 2001. Niðurstaðan var sú sama, að halda sig við niðurstöðu auðlindanefndarinnar frá árinu 2000. Það kemur allt fram í vinnu þess hóps vegna þess að það er auðvitað mikilvægt að vera ekki að vinna hlutina í endalausu tómarúmi. Það er athyglisvert áfram að skoða skýrslu auðlindanefndar frá árinu 2000 því að þar stendur, með leyfi forseta, á bls. 10: „Nefndin telur brýnt að mótuð verði samræmd stefna og stjórn á nýtingu náttúruauðlinda á Íslandi sem skapi heilsteyptan lagaramma um hlutverk og ábyrgð ríkisins á ráðstöfun og nýtingu náttúruauðlinda. Reynt verði eftir föngum að beita hagrænum stjórntækjum á grundvelli vel skilgreinds eignar- eða afnotaréttar þar sem því verður við komið ásamt leiðréttandi sköttum og uppbótum þar sem það á við.“ Sú vinna hefur því miður aldrei klárast en þó hefur verið starfandi auðlindanefnd sem hefur komið með samræmdar tillögur um það hvernig þjóðin eigi að fá arð af auðlindum sínum, þar með af vatnsaflinu og gufuaflinu og öðru slíku þar sem menn hafa horft til þess jafnvel að taka þá rentu í gegnum fyrirtækin. Það er fróðlegt að sjá eftirfarandi í skýrslu endurskoðunarnefndar, sem skilaði árið 2001, með leyfi forseta: „Nefndin fjallaði um afnotarétt af auðlindinni og gjaldtökur fyrir hann. Meiri hlutinn taldi æskilegt að skýra betur þau réttindi sem veiðiheimildirnar fælu í sér.“ Eitt atriði er mjög mikilvægt að komi inn í áframhaldandi vinnu varðandi sjávarútveginn, þ.e. að skilgreind sé krafa um með hvaða hætti þeir sem fá leyfi til þess að nýta auðlindina fara með hana og hvaða skilyrði menn eiga að uppfylla til þess að fá að nýta auðlindina. Það kemur líka ágætlega fram í nefndaráliti endurskoðunarhópsins. Þar segir varðandi endurskoðunarstarfshóp 2001, með leyfi forseta: „Nefndin lagði til að veiðigjaldið yrði tvískipt, annars vegar fastur hluti sem tæki mið af kostnaði ríkisins vegna stjórnar fiskveiða og hins vegar breytilegur hluti sem réðist af afkomu greinarinnar og er þetta ítarlega útfært í skýrslu nefndarinnar.“ Svo eru ákvæði um að nýta eigi þessar tekjur til þess að styrkja sveitarfélög o.s.frv. Mér finnst mikilvægt að draga það fram hér svo við förum nú ekki enn einn hringinn og séum alltaf að leita að nýjum og nýjum lausnum. Frá því að ég fór að fylgjast með málinu, en ég hafði fylgst með því áður en ég kom á þing 2007, hafa menn alltaf fundið undanþágur frá því að greiða þessi gjöld. Áður báru menn fyrir sig afkomu greinarinnar á ákveðnum tímabilum því að það var ekki mikill arður af sjávarútvegi á árunum 2003, 2004 og 2005. Þá veita menn endalaust afslátt af því gjaldi sem þó var lagt á, breyta prósentum alveg niður í það að þegar aflaheimildir voru dregnar niður, sem sagt alveg um 30% eins og gert var árið 2007, þá var veiðileyfagjaldið nánast fellt út. Núna þegar sjávarútvegurinn er með bullandi afkomu og skuldir hafa verið lækkaðar, eignastaðan hefur aukist og menn ætla að fara að byggja gjaldtökuna á því að reyna að ná hluta af sannanlegri rentu koma aftur endalausar afsakanir. Þá kemur aftur upp ágreiningur varðandi veiðitegundir, þ.e. hvaða fisk er verið að veiða, með hvaða veiðarfærum og á hvaða bátum, á hvaða svæðum og annað slíkt, allt saman eru það þekkt mál. Ég held að það sé afar mikilvægt að við reynum að leiða málið til lykta. Mér finnst það mikill kjarkur hjá núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að ráðast í að lækka veiðigjaldið í þeirri stöðu sem ríkissjóður er nú í og vegna þeirrar umræðu sem átt hefur sér stað hér um að reyna að verja velferðarkerfið og halda áfram uppbyggingu hér á landi. Mér finnst það kolröng forgangsröðun og engin efnisleg rök fyrir því þó að við höfum öll verið tilbúin að taka þátt í því að breyta álagningunni þannig að hún væri betur framkvæmanleg og sanngjarnari hvað útfærslu varðar. En það þýðir ekki að það þurfi að lækka heildartöluna. Í nefndarvinnunni á sínum tíma voru tilgreind þau markmið sem farið var af stað með þegar sá hópur var skipaður. Þar átti hópurinn að vinna að endurskoðun á sjávarútvegsstefnunni með því að stuðla að vernd fiskstofna, stuðla að hagkvæmni, nýtingu auðlinda sjávar, treysta atvinnu, efla byggð í landinu og skapa sátt meðal þjóðarinnar um eignarhald og nýtingu auðlinda sjávar. Það voru verkefnin í meginatriðum en því til viðbótar var talað um að leggja grunn að innköllun og endurúthlutun aflaheimilda á 20 ára tímabili í samræmi við stefnu beggja flokka. Verið hafa mismunandi túlkanir á því ákvæði, allt frá því að túlka það sem fyrningarleið yfir í að túlka það þannig að þarna ætti að gera samninga til langs tíma og undirstrika að hér væru menn að vinna samkvæmt samningum þar sem auðlindin væri klárlega í eigu þjóðarinnar en að menn hefðu afnotarétt. Það má segja um þetta að niðurstaðan úr þessari vinnu allri saman hafi einmitt verið að það voru fjögur atriði sem við vildum að sátt væri um: Í fyrsta lagi ákvæðið um þjóðareignina, að það væri skýrt og yrði fest í stjórnarskrá og tryggt að ekki væri hægt að leika sér neitt með túlkun á því ákvæði eða búa til einhver eignarréttarskilgreiningarákvæði í sambandi við það. Það væri alveg skýrt og afdráttarlaust að þjóðin ætti eignina. Í öðru lagi að afnotum af þessari þjóðareign skyldi úthlutað til tilgreinds tíma og með reglum, eins og fyrri nefndir hafa nefnt, þar sem skilgreint væri hvaða réttur fælist í því að hafa aðgang að auðlindinni og þá til hve langs tíma, endurnýjunarréttur og fleira í því samhengi. Í þriðja lagi var atriðið að úthluta ætti aðgangi til tilgreinds tíma gegn gjaldi og það er akkúrat það sem við erum að ræða hér í dag, þ.e. hversu hátt gjaldið á að vera. Það er alveg afdráttarlaust, þetta er það sem menn tala um að eigi að vera í sjávarútvegsstefnunni. Í fjórða lagi, sem er auðvitað erfitt í túlkun en skiptir samt gríðarlega miklu máli og er eiginlega spurning um atvinnuréttindi almennt, er að jafnréttis sé gætt við úthlutun. Þá er ekki verið að tala um úthlutun á því sem er í höndum þeirra sem eru með samninga. Hér er verið að tala um ef viðbótarheimildir skapast eða nýjar tegundir koma að menn eigi aðgang að því með einhverjum sanngjörnum hætti sem fleiri eigi aðgang að en ein tegund útgerðar eða útgerðir á einhverju ákveðnu svæði. Þó hafa menn haft skilning á því að taka þurfi tillit til hugsanlegrar veiðireynslu eða ef menn hafa vakið athygli á auðlind með því að vera fyrstir til þess að nýta hana o.s.frv. En jafnræði skiptir þarna mjög miklu máli. Þetta eru þau atriði sem komu síðan inn í stjórnarskrártillögurnar hjá fyrrverandi stjórnlaganefnd. Þessi atriði voru nákvæmlega þau sem lögð voru fyrir í þjóðaratkvæðagreiðslu varðandi stjórnarskrána og voru studd af 82% þeirra sem tóku þátt í þeirri kosningu. Ég held að óhætt sé að fullyrða að þjóðarviljinn er mikill og í því á sáttin að felast; að þetta verði grundvallaratriðið í sjávarútvegskerfinu. Við erum ekki að tala um að breyta aflareglu eða neitt slíkt, hún er eftir sem áður en ég ætla ekki að fara ítarlega út í það. Þess vegna skiptir líka miklu máli þegar við erum að ræða sátt að við ræðum við hvern sáttin er. Mesta ósættið á tímabili var þegar verið var að ræða um nýjar tillögur í sambandi við sjávarútveg jafnvel á milli landsvæða þar sem ólíkir hagsmunir voru hjá uppsjávarfisksfyrirtækjunum á Austurlandi og Suðurlandi á móti bolfiskveiðisvæðunum á Snæfellsnesi og Vestfjörðum. Þar varð t.d. ein af frægustu uppákomunum sem allt logaði út af því að í svokölluðu bótakerfi, eða þar sem menn voru með línuívilnanir og sérstakar fyrirgreiðslur, byggðaúrræði, að menn ákváðu að skipta upp með nýjum hætti þannig að uppsjávarfisksfyrirtækin legðu til þorskígildi inn í þessa potta til jafns við bolfiskinn. Þá varð allt vitlaust á milli landsvæða og hafði það ekkert með flokkspólitík að gera þó að sumir héldu það, enda varð tillaga sem þar komst inn í frumvarp þáverandi ráðherra sjávarútvegsmála var flutt af hv. þingmönnum Gunnari Braga Sveinssyni og Einari K. Guðfinnssyni og fór hún þangað nánast óbreytt. Hv. þingmenn studdu það einlæglega og hafa gert alla tíð síðan. Ég skora á sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að tryggja nú a.m.k. að tekjurnar verði ekki rýrðar í þessari lotu einfaldlega vegna ríkissjóðs og vegna þess að við þurfum að sjá til þess að samfélag okkar gangi vel áfram. Við þurfum að tryggja að við höfum tekjur núna af þessum greinum okkar sem eru burðarásarnir, einmitt vegna gengisstöðunnar, að þær skili fyllilega sínu til samneyslunnar. Þess vegna held ég að það sé mjög misráðið að fara í þá lækkun sem hér er lögð til. Ég vil endilega að farið verði með málið ekki bara inni í atvinnuveganefnd heldur líka í fjárlaganefnd til þess að þessi mál verði rædd vegna þess að það hefur víðtæk áhrif að kippa út úr tekjumöguleikum 3,2 milljörðum á þessu ári og allt upp í 6,4 milljörðum árlega í framhaldinu þó að við verðum að hafa allan fyrirvara varðandi veiðigjaldið, það er lagt þannig á að það getur farið niður í núll. Þess vegna er það ekki bara hluti af rekstrinum heldur líka hluti af framkvæmdum vegna þess að við verðum að gera okkur grein fyrir því að við verðum að þola sveiflurnar í veiðigjaldinu þegar 

Hæstv. forseti. Ég hélt jómfrúrræðu mína hérna í gær og var afskaplega ánægður með það að hafa stigið þetta skref og komið í pontu. Ég hafði tekið þá ákvörðun sem nýr þingmaður að vera ekki mikið að brölta hingað upp fyrr en ég væri búinn að átta mig aðeins á hlutunum og hlusta og læra. Það er víst óhætt að segja að maður hafi gert það. Þetta veiðigjald og umræðan um það snertir mig svolítið líka vegna þess að ég bý í sjávarútvegsplássi sem á í rauninni nánast allt undir sjávarútvegi og ferðaþjónustu. Ég hef unnið hjá mörgum af þessum stærstu fyrirtækjum í Grindavík. Ég vann í fiski í 30 ár og er búinn að sjá hvernig þróunin í sjávarútvegi hefur verið alla þessa tíð og hef séð hvernig íslenskur sjávarútvegur hefur dafnað og stækkað og orðið betri og betri. Ég vann á fiskmarkaði í 11 ár og sá þróunina á því hvernig meðferð á afla varð betri og betri. Í dag stöndum við frammi fyrir því að vera með einn best rekna sjávarútveg í heimi, sjávarútveg sem skilar gríðarlegum arði fyrir eigendur sína og samfélag. Ég tók þátt í kosningabaráttunni af fullum hug og hef talað fyrir hönd míns bæjarfélags og allra í rauninni. Það má alveg deila um hvort veiðigjaldið sé hóflegt, of mikið eða hvernig það er, við getum talað um það. Ég tók undir með fólki að það væri kannski of mikið en ég vissi það ekki, ég kann ekki alveg deili á því. Ég er búinn að hlusta á þessa umræðu í dag og það er ljóst að hér eru menn sem hafa mikið vit á þessu og hafa fylgst mikið með þessu. Það sem fékk mig til þess að vera mjög ánægður með að þetta veiðigjald var sett á á sínum tíma var að við þurfum að fá arð af auðlindum okkar, ekki bara sjávaraútvegsauðlindinni sem slíkri heldur öllum auðlindum okkar. Ég hef fylgst með því í gegnum tíðina að á Íslandi er alltaf allt fjársvelt. Við getum ekki rekið hérna heilbrigðiskerfi, löggæslu, menntakerfi eða nokkra grunnþjónustu nema með einhverjum harmkvælum. Það kemur mér spánskt fyrir sjónir í landi eins og Íslandi þar sem búa 320 þús. manns og er svona gríðarlega ríkt af auðlindum. Hvar eru allir peningarnir? Ég spyr. Ég velti þessu oft fyrir mér og ég verð oft dapur yfir því hvernig er komið fyrir þessari þjóð í rauninni, eins stórkostleg og hún er. Ég segi að stór ástæða fyrir því sé að kökunni er ekki rétt skipt hérna og hefur aldrei verið. Við tölum um sjávarútvegsfyrirtækin, sem eru frábær. Ég er stoltur af sjávarútveginum á Íslandi, ég er stoltur af að hafa tekið þátt í að vinna við hann og ég er stoltur af því að þekkja þetta góða fólk. Ég er til dæmis mjög þakklátur einum útgerðarmanni í Grindavík sem hjálpaði mér þegar ég tók mín fyrstu skref í búskap, hann á alltaf stað í hjarta mínu fyrir þá hjálp. En hvernig stendur á því að við erum svona fjársvelt? Ég velti þessu svo oft fyrir mér. Þess vegna er þessi umræða eiginlega bara óþörf. Ég kom hingað upp í gær í jómfrúrræðunni og talaði um að ég mundi styðja núverandi ríkisstjórn til allra góðra verka. Á fyrsta fundi okkar þar sem við vorum saman í kosningabaráttunni, ég og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sagði ég við hann að ég hefði sennilega kosið Framsókn ef ég hefði ekki verið að brölta sjálfur í þessu, svo safarík og girnileg var stefnuskráin hjá þeim. Það verður ekkert frá þeim tekið að hún var flott. Ég batt miklar vonir við þessa ríkisstjórn og geri enn. Ég tók það líka fram í gær að ég er alveg tilbúinn að gefa henni svigrúm til að koma með aðgerðaáætlun og koma með eitthvað gott fyrir heimilin við skuldavanda heimilanna. Þess vegna er ég svo dapur yfir þeim málum sem þeir koma fyrst með hingað inn. Ég tók það líka fram í gær að fyrir mér snúast stjórnmál um almannaheill og ekkert annað. Þess vegna finnst mér þetta um fyrstu málin sem eru komin hingað inn. Ég veit að þjóðin batt gríðarlega miklar vonir við þessa ríkisstjórn og þau loforð sem voru gefin. Ég vona að hæstv. ríkisstjórn geri sér grein fyrir því að bundnar eru vonir við að fyrst og fremst verði tekið á skuldavanda heimilanna. Ég segi það nú að allar breytingar sem farið er í á hinu háa Alþingi eiga fyrst og fremst að miðast að því að þær komi sér best fyrir þá sem verst eru settir því að engin keðja er sterkari en veikasti hlekkurinn. Ég er búinn að vinna í fiski og þekki fullt af fólki sem vinnur í fiski og ég þekki líka fullt af fólki sem vinnur í ferðaþjónustu. Mér hefði fundist meiri bragur á því hjá hæstv. ríkisstjórn, fyrst hún talar um að lækka skatta, að lækka skatta á þá lægst launuðu. Það hefði verið bragur á því. Fólk sem vinnur við fisk alla daga eða sér um að skipta á rúmum í gistiheimilum - ég held að það hefði ekki verið vanþörf á að það fengi smákjarabót á þessum síðustu og verstu tímum. Mikið hefur verið talað um það hérna í ræðustól að staða ríkisbúskaparins sé verri en áætlað var. Það kemur mér ekkert á óvart, við vissum það. Staðan var slæm og staðan er mjög slæm. Þess vegna, burt séð frá því hvort veiðigjaldið sé hóflegt eða réttlátt eða eitthvað og eins með gistináttaskattinn, þá finnst mér ótrúlegt að ríkisstjórnin skuli fara í þetta en tala á sama tíma um að staðan sé svo slæm. Ég hef fulla samúð með sjávarútveginum sem finnst gjaldið eitthvað hátt. Ég held að gjaldið sé ekkert of hátt eins og það er núna. Ég las viðtal við trillusjómann sem rekur lítinn bát vestur á Breiðafirði. Veiðigjaldið íþyngdi honum ekkert. Það sem hann hafði mestar áhyggjur af í sjávarútvegi var óvissan um framhaldið, kvótakerfið, hvernig það yrði. Veiðigjaldið truflaði hann ekki. En við vitum hvernig það er ef á að hrófla við einhverju. Við vitum að ef við gefum litlum krakka sleikjó og ætlum að taka hann af honum aftur þá verður hann alveg vitlaus. Þannig er það alltaf þegar á að taka eitthvað af vissum hópum sem hafa kannski meira en aðrir. Það hefur verið lenskan í þessu þjóðfélagi að um leið og á að hrófla við einhverju verður allt vitlaust. Alla vega hef ég upplifað það þannig. Á ferðalögum mínum í kosningabaráttunni talaði fólk um heilbrigðisþjónustuna og um löggæsluna. Úti í Vestmannaeyjum, sem er mikill kvótabær og sjávarútvegsbær, talaði fólk um þetta. Það hafði miklar áhyggjur af fæðingardeildinni og það hafði miklar áhyggjur af menntakerfinu og hvernig ætti að laga það og spurði: Hvað eruð þið tilbúin að gera fyrir okkur? Ég sagði náttúrlega: Hvað á ég að gera? Ég get ekki lofað neinu. Auðvitað vill maður að þetta sé í lagi. Ég lít á veiðigjaldið, hæstv. forseti, sem hluta af því að reyna að mæta þessum vanda í þessum byggðarlögum. Suðurkjördæmi er gríðarlega öflugt kjördæmi, þar er landbúnaður og öflug sjávarútvegsfyrirtæki. Ég hefði til dæmis viljað, þegar við tölum um veiðigjaldið, að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefði talað um það hvernig væri hægt að skilja eftir um 50% af veiðigjaldinu í byggðarlögunum til að byggja upp innviðina svo að hægt væri að reka á þessum stöðum, Vestmannaeyjum, Hornafirði, Grindavík, flotta og góða heilbrigðisþjónustu og löggæslu. Í Vestmannaeyjum er einn lögreglumaður á vakt. Er það boðlegt? Nei, við verðum að tala betur saman um þetta. Ég geri mér alveg grein fyrir því, eins og í Grindavík, sem er sterkt sjávarútvegspláss, að útvegsmenn eru algjörlega ómetanlegir. Þeir skapa gríðarlega mikla vinnu og eru mjög sterkir í félagsstarfi hjá okkur, í íþróttum, kirkjunni o.fl. Þetta eru ómetanlegir menn sem ég mundi ekki vilja missa. Mér finnst að þetta mál hefði ekki átt að koma fram. Það er mín skoðun. Það er búið að setja öll þessi mál í fleiri, fleiri nefndir. Gott og vel, við getum alveg sætt okkur við það, þetta eru alvarleg mál sem þarf að ræða. Eins hefði mér fundist að þetta mál hefði mátt fara í nefnd til að ræða það betur. Ég held að sjávarútvegurinn sé þannig staddur að hann geti látið þetta af hendi. Við munum alveg hvernig sjávarútvegurinn var hérna áður fyrr. Hann var alltaf rekinn með bullandi tapi. Það var alltaf verið að fella gengið til þess að bjarga sjávarútveginum, sem kom sér mjög illa fyrir hina lægst launuðu og hinn almenna borgara í landinu. Hann er alltaf að borga þetta, við erum alltaf að borga þetta. Af hverju er ekki verið að tala um það hér? Það er verið að tala um fyrirtækin. Tækifærin á Íslandi eru gríðarlega mikil til atvinnuuppbyggingar, ekki síst í Suðurkjördæmi. Þar liggja tækifærin undir hverjum steini og bak við hverja þúfu. Það er bara að koma sér af stað, hætta þessum barlómi sem er allt of mikill. Það eru gríðarleg tækifæri. Ef ég væri útgerðarmaður - segi ég, það er svo auðvelt fyrir mig að segja það - mundi ég vera stoltur af því að koma inn með meiri pening í þjóðfélagið þegar svo illa árar. Mér finnst að við þurfum einhvern veginn að skerpa þessa samfélagslegu sýn og standa betur saman, öll. Ég hef verið láglaunamaður alla mína tíð og ég hef alltaf borgað 35–40% skatt og hef ekki talið það eftir mér, fundist það sjálfsagt vegna þess að skattar eru til þess að reka velferðarkerfið. Síðan þegar við fáum meiri arð af auðlindunum okkar, ég tala nú ekki um af orkuauðlindinni ef Landsvirkjun gæti farið að skila okkur arði upp á tugi milljarða eftir einhver ár, þá erum við farin að tala saman. Þá verður kannski hægt að lækka einhver gjöld og skatta. Það býr ekkert land í heiminum við jafn mikla möguleika og við, ég held ekki. Það er bara þannig. Ríkisstjórnin hefur völdin. Hún kemur náttúrlega með sín mál, hún hefur fullan rétt á því, hún er með góðan meiri hluta og sterkan, og það er allt í lagi með það en mér finnst þetta kolröng forgangsröðun. Það er eins með gistináttagjaldið, ég átta mig ekki alveg á því. Var það ekki lækkað á sínum tíma til að mæta hugsanlegum áföllum í greininni? Hvað hefur gerst eftir það? Ferðaþjónustan er á bullandi uppleið og hefur sennilega aldrei staðið betur en einmitt núna. Mér hefði ekki fundist neitt að því þó að þessum 7 prósentustiga skatti hefði verið bætt á hana, ég held að hún hefði alveg staðið undir því. Þetta er svolítið skrýtið. Mér hafa fundist svolítil skrýtin þau mál sem hafa komið hérna fram á fyrstu dögum þingsins. Ég fagna aðgerðaáætluninni en set stórt spurningarmerki við þetta veiðigjald og það frumvarp sem hefur verið lagt hér fram. Það hefði alveg mátt bíða betri tíma. Það er ekkert fullkomið frekar en nokkuð annað í þessum heimi. Öll mál eru þess eðlis að hægt er að ræða þau fram og til baka. Við þurfum að ræða saman, til þess erum við hérna - við erum hérna til þess að ræða saman og komast að niðurstöðu sem víðtæk sátt er um, en alltaf fyrst og fremst um það sem kemur sér best fyrir þá sem verst eru settir. Það er fullt af fólki í þjóðfélaginu sem er mun verr sett en útgerðarmenn, það er þannig. Ég vona bara að sjávarútvegsráðherra dragi þetta frumvarp til baka og snúi sér til dæmis að því að lækka raforkuverð til grænmetisbænda. Hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði á fundi austur í sveitum að það þyrfti ekki nema eitt pennastrik til að laga það. Það hefði verið aldeilis fínt að gera það núna. Grænmetisbændur hafa eytt 25% af rekstrarkostnaði sínum í raforku, sem er náttúrlega hlægilegt. Það er að mörgu að hyggja í þessu en þetta er mín afstaða. Ég er stoltur af íslenskum sjávarútvegi, ég er stoltur af því hvað honum gengur vel og við eigum öll að vera það, en þetta frumvarp má bara leggja til hliðar að mínum dómi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka að mestu málefnalegar umræður um veiðileyfagjald. Ég tek eftir því að ekki er verið að þrasa um það hvort leggja eigi veiðileyfagjald á. Allir eru sammála um að hafa auðlindagjald, það er aðeins tekist á um hversu hátt það á að vera og hvernig á að reikna það út. Það er því á málefnalegum grundvelli. Ég vil til upprifjunar fyrir þá sem ekki muna nefna að þorskafli var árið 1980 430 þús. tonn. Árið 2012 var hann 157 þús. tonn. Árið 1984 horfðust menn í augu við að það voru allt of mörg skip að veiða. Það þurfti að fækka í greininni, það voru allir að tapa. Hvernig átti að hagræða? Þá kom þessi pólitíska spurning: Átti ríkið að taka í taumana og nota skattpeninga til að borga út þá sem fyrir voru í greininni, til að fækka skipum og skapa rekstrargrundvöll fyrir hina sem eftir voru? Hin leiðin var að láta þá sem eftir voru í greininni borga hina út. Með öðrum orðum, þeir sem mundu njóta hagnaðarins af hagræðingunni greiddu hina út. Til guðs lukku var ekki farið í vasa skattborgara og einhverjir útgerðarmenn borgaðir út svo að þeir hættu, heldur voru þeir sem eftir voru látnir borga. Þannig byrjaði sá bolti að rúlla og þannig er það enn þá. Vandamálið, ef við getum kallað það vandamál - við segjum stundum að það séu til jákvæð vandamál - er að hagræðingin gerðist hraðar og varð meiri en menn bjuggust við. Hún lýsti sér í því að menn borguðu alltaf hærri og hærri gjöld þeim sem voru að fara úr greininni. Svo stöndum við frammi fyrir því í dag að svo vel hefur tekist til, hagnaðurinn er svo mikill, að nú er spurningin: Hvað á þjóðin að fá mikið af hagnaðinum? Allir eru sammála um að þjóðin á sinn hlut. Við deilum aðeins um það hér hvernig við reiknum hann, hversu mikill hluturinn á að vera. Ég vil enn fremur benda á að 80% starfa í sjávarútvegi eru á landsbyggðinni, það er búið að vera svoleiðis síðustu 30 ár. Frá 1991 til 2011 fækkaði störfum í veiðum og vinnslu um 5.200 manns. Á landsbyggðinni eru 12% starfa í sjávarútvegi meðan á höfuðborgarsvæðinu eru þau 1,7%. Það er því ekki skrýtið að menn tali um að þetta sé landsbyggðarskattur, við hljótum að geta verið sammála um það. Það lýsir sér líka svolítið í því að maður heyrir að það kveður svolítið við annan tón eftir því hvort hv. þingmenn eru af höfuðborgarsvæðinu eða af landsbyggðinni. Auk þess má benda á að mestur fjöldi fyrirtækja í haftengdri framleiðslu, sprotafyrirtækja og þjónustufyrirtækja sem þjónusta sjávarútveginn, sprettur upp í Reykjavík. Við getum t.d. litið út á Granda þar sem Sjávarklasinn er. Þetta myndast allt í Reykjavík. Stækkunin og uppbyggingin í hliðargreinum sjávarútvegsins er mest í Reykjavík. Þess vegna þurfum við aðeins að gæta okkar þegar við skattleggjum grunnstoðina sem er landsbyggðin. Eins og ég sagði heyri ég svolítinn mun á því hvort þingmenn eru héðan af höfuðborgarsvæðinu eða af landsbyggðinni í þessari umræðu. Einn talar um að smjör drjúpi af hverju strái en hv. þm. Kristján Möller skilur þetta aðeins betur, hann veit að það er ekki af hverju strái. Það er auðvitað af mörgum stráum og flóran er mikil, en ekki eru öll strá eins. Það var ágætisviðmiðun hjá hv. þm. Kristjáni Möller þegar hann líkti þessu við flatan skatt á alla landsmenn, sama hvað sem þeir þéna mikið, í hvaða aðstöðu sem þeir eru til að borga, allir skulu borga jafnt. Það stendur misjafnlega á hjá fyrirtækjum, það árar misvel hjá greinunum. Við vitum öll að í uppsjávargeiranum gengur vel, það þrætir enginn fyrir það. Á sama tíma er mikið verðfall á bolfiskstegundum, allar tölur styðja það. Það stingur mig svolítið þegar ég heyri hvernig fyrrverandi ráðherra notar ýmis hugtök, t.d. auðlindaskatt, að sá skattur sé borgaður af arði sjávarútvegsfyrirtækja. Það vita allir að auðlindaskattur er ekki borgaður af arði sjávarútvegsfyrirtækja, hann er reiknaður út frá tveggja ára gömlum gögnum um hagnað í sjávarútvegi í heild. Það er stór munur þar á. Annað orð er umframhagnaður, sem ég kann ekki alveg að útskýra. Ef ekki er tekið tillit til rekstrarafkomu hvers útgerðarflokks fyrir sig gefur augaleið að einhver fyrirtæki þola það ekki. Við vitum að það eru einkum minni fyrirtækin sem þola verr skakkaföll. Ég fagna ákvæði um sérstök þorskígildi þar sem til grundvallar er lögð framlegð út úr hverri fisktegund fyrir sig. Eins og lögin eru í dag er hætta á því að sumar fisktegundir verði ekki veiddar af því að veiðileyfagjöldin eru svo há. Dæmin sýna það. Menn þurfa að átta sig á því að þó að afurðaverð sé það sama getur verið mismunur á því að veiða hverja tegund. Það getur verið stór munur þar á. Venjulegir þorskígildisstuðlar í dag taka aðeins tillit til afurðaverðs þannig að þó að ráðherra taki sér vald og tíma að skoða það og reikna kostnaðinn inn í það líka, til að tryggja að við verðum ekki af þessum tekjum, þá verðum við að nýta allar auðlindirnar. Við megum ekki skattleggja okkur svo mikið að við töpum af þeim. Afurðaverðið segir ekki allt. Mönnum hefur orðið tíðrætt um hvernig Norðmenn hafa kerfið. Það er svolítið athyglisvert. Eins og kom fram áðan verður það væntanlega tekið fyrir í nefnd. Það er ekki alveg hægt að miða við hvernig við skattleggjum olíu, rafmagn eða aðrar auðlindir því að í dag tökum við aðeins auðlindagjald af sjávarútveginum. Er ekki kominn tími til að við lítum á fleiri auðlindir? Ég held að það sé kominn tími til þess. Sumir hv. þingmenn benda á skattaleiðina eins og fleiri hafa gert og hún hefur oft komið til tals. Mönnum finnst sanngjarnara, í staðinn fyrir að vera með flatan skatt, hvort sem er á alla greinina eða hverja grein fyrir sig, að miða við skattskýrslu hvers og eins fyrirtækis. Ég heyri að ekki treysta allir skattskýrslunum. Mönnum verður líka tíðrætt um stórfyrirtækin, stórútgerðina, það er vinsælt orð. En eigendur stórútgerðanna eru flestir hluthafar. Oftast er félögin í því formi að eigendurnir eru hluthafar og þeir geta ekki greitt sér arð úr fyrirtækjunum nema það sé hagnaður. Ég tel því ekki miklar líkur á því að þeir reyni ekki að mynda sem mestan hagnað til að fá arð af hlutabréfum sínum.  Ég held að maður geti sagt að stórútgerðin sé ekki kát í dag. Það er verið að hækka veiðigjöld á hana. Ef einhverja útgerð, eitthvert útgerðarmynstur, er hægt að flokka sem stórútgerð þá eru það uppsjávarfyrirtækin. Það er verið að hækka gjöldin á þau umtalsvert. Það talar enginn um það. Menn geta síðan stillt þessu upp þannig að veiðigjöldin hafi átt að fara í Norðfjarðargöng og Landeyjahöfn en sömu menn minntust ekki á Vaðlaheiðargöng. Ég sé ekki stóran mun á því hvort ég er í ábyrgð fyrir einhverju eða legg út fyrir því sjálfur því að ég þarf væntanlega að taka lán fyrir því. Þetta er einföldun á málinu, auðvitað kemur þetta inn í rekstur ríkisins, tekjur og gjöld. Ástæðan fyrir því að við hækkum gjöld á uppsjávarskipin er að við þurfum svigrúm til að auka veltuna og skapa meiri tekjur. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson minntist á sáttanefndina, sem hann stjórnaði, og hann er ekki einn um það. Mönnum verður mjög tíðrætt um hina svokölluðu sáttanefnd og vitna oft til hennar og skilja ekki enn í dag af hverju var ekki farið meira eftir niðurstöðum hennar. En ég fagna því að menn eru að tala um útfærslu á veiðileyfagjöldum, auðlindagjaldið, hvernig við útfærum það og hversu hátt við höfum það.

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn. Ég vil byrja þessa jómfrúrræðu mína á að þakka ykkur fyrir hlý handtök og góðar óskir þegar ég kom hingað til starfa í þinginu og ekki síður starfsmönnum þingsins sem tóku afskaplega vel á móti okkur. Hér er gott að koma og gott að vera og ég þakka fyrir þessa fyrstu viku sem ég hef unnið með ykkur. Hún hefur verið ánægjuleg og gefur fyrirheit um að vinnustaðurinn sé skemmtilegur og gefandi. Ég hlakka til að vinna með ykkur í framtíðinni. Ég tók þá ákvörðun að tala undir þessum lið. Ég tek undir það sem hv. þm. Suðurk., Páll Jóhann Pálsson, sagði áðan, við erum sammála um að veiðileyfagjöldin séu eðlileg og þau þurfa að vera hófleg. Það er verkefni okkar í þessum sal að finna það hóf. Ég hef einkum áhyggjur af sérstaka veiðigjaldinu sem nú er sett á, sem er þungur baggi á uppsjávarveiðarnar. Það er alveg ljóst að það mun koma mjög skakkt niður í samfélögunum í sjávarbyggðunum í kringum landið. Ég hef miklar áhyggjur af því hvernig það mun koma niður á mínum gamla heimabæ, Vestmannaeyjum, þar sem uppsjávarveiðin er gríðarlega sterk, Höfn í Hornafirði, Fjarðabyggð, Þórshöfn og Vopnafirði þar sem mikið er unnið af uppsjávarfiski. Ég hef áhyggjur af því að þessar byggðir muni leggja mun meira fram en aðrar. Við þurfum að finna leiðir í þessu, það er verkefni okkar, og við í atvinnuveganefnd munum taka málið fyrir og ræða það áfram og reyna að finna sanngjarna lausn á því. Fiskvinnslan er og hefur verið stóriðja þjóðarinnar undanfarin ár og ekki aðeins undanfarin ár heldur frá örófi alda. Þegar ég hlusta á umræðuna sem hér fer fram gleðst ég yfir því hversu mörg stór og merkileg skref hafa verið stigin í framþróun í veiðum og vinnslu. Framþróunin næst fram í skjóli stórra og öflugra fyrirtækja á landsbyggðinni, eins og hér kom fram áðan, og hefur afleiðingar inn á höfuðborgarsvæðið þar sem þjónustu- og tæknifyrirtæki hafa í ríkari mæli á undanförnum árum sótt sér verkefni í sjávarútvegi. Þar eru líka borguð há og mikil laun. Sjávarklasinn er afar merkilegt fyrirbæri. Þar hafa fyrirtækin tekið sig saman og unnið að verkefnum innan sjávarútvegsins. Í Grindavík er Codland gott dæmi um gríðarlegan árangur sem hefur náðst í nýtingu sjávarafurða. Markmið þeirra að tvöfalda verðgildi hvers einstaks þorsks er afar áhugavert og ekki síst fyrir okkur á landsbyggðinni að upplifa það að unga fólkið okkar sem fór og sótti sér menntun á mölina er nú að koma heim aftur að taka þátt í klasasamstarfinu í heimabyggð; vinna sem verkfræðingar, lyfjafræðingar og hönnuðir að sköpun á nýjum og verðmætum vörum. Það er afar mikilvægt og skapar hálaunuð störf í samfélaginu og eftir því erum við að sækjast. Það er auðvitað eitt af verkefnum okkar hér að skapa fleiri vellaunuð störf. Um það snýst málið. Ég hef hlustað á góðar ræður í dag, margt gott hefur verið lagt til og ég tek undir margt af því sem hér hefur verið sagt. En fyrst mörg okkar telja að það sé svona mikill peningur í sjávarútveginum af hverju erum við þá alltaf að tala um skatta, álögur og gjöld? Af hverju tölum við ekki um hærri laun? Er það ekki það sem þarf, hærri laun í sjávarútveginum, fiskvinnslunni? Það mundi skila sér til sveitarfélaganna í hærra útsvari. Ef fólkið í sjávarbyggðunum hefði laun á við þá sem eru í álverunum mundi margt breytast hjá mörgum sveitarfélögum, tekjurnar mundu aukast, fólkið mundi hafa það betra, ríkið fengi meiri skatt og veltan í samfélaginu yrði margfalt meiri. Á endanum mundi stærsti hlutinn af þeim peningum skila sér aftur til ríkisins en í gegnum launaumslagið hjá fólkinu. Um það snýst þetta allt saman, að auka tekjur fólksins. Kannski er tækifæri núna til þess. Við þurfum að nota árið sem fram undan er til að ræða hvernig við getum nýtt þær miklu tekjur sem skapast í atvinnulífinu til hagsbóta fyrir heimilin, sveitarfélögin og fyrir ríkið. Í mínu sveitarfélagi þar sem ég bý núna, í Garðinum, voru menn að reikna út auðlindagjald og veiðileyfagjald á íbúa. Þegar menn fóru á mesta flugið í því á sínum tíma sáum við fram á að hver íbúi í Garðinum, sem þá taldi u.þ.b. 1.500 manns, mundi borga um 460 þús. kr. í veiðileyfagjöld á sama tíma og sveitarfélagið er með um eða innan við 100 þús. kr. tekjur á hvert mannsbarn í sveitarfélaginu. Á að fara að flytja alla þessa peninga í burtu? Er einhver ástæða til þess? Ég held ekki. Það er verkefni okkar hér að halda áfram þessum góðu viðræðum, samræðum, um þetta verkefni inn í framtíðina. Hæstv. forseti. Ég vil líka nota tækifærið og segja frá því að á fund atvinnuveganefndar í vikunni komu fulltrúar frá Hafrannsóknastofnun og fóru yfir stöðu fiskstofna og framtíðina á næsta kvótaári sem byrjar 1. september. Þar koma fram afar ánægjulegar upplýsingar í flestum stofnum en auðvitað ekki öllum. Mælingarnar eru kannski ekki góðar á loðnu og uppsjávarfiski þannig að við skulum anda rólega, peningarnir eru ekki komnir í kassann, við þurfum að veiða fiskinn fyrst. En það eru góðar vísbendingar um þorskinn og ufsann, ýsan er nú slöpp. Humarinn er í ágætu jafnvægi þó að þeir lækki hann aðeins, við þurfum að skoða það betur. Þeir auka við síldina þrátt fyrir að 50 þús. tonn hafi borið beinin í Kolgrafafirði. Það leiðir hugann að því að aflareglan hefur verið 20% í fimm ár, það þarf að endurskoða hana. Ég spyr, núna þegar við ætlum að endurskoða aflaregluna hvort ekki sé rétt að fara með hana úr 20% í 25% og auka þannig veiðina enn frekar. Það hefur verið afar góð veiði síðasta ár, það hefur veiðst fallegur og stór fiskur, en verðfall hefur orðið á mörkuðum. Við þurfum að mæta því með því að geta boðið áfram góðan fisk á réttu verði. Við getum gert það með því að auka við kvótann enn frekar og haldið þannig mörkuðum okkar við, sem þurfa auðvitað á fiski að halda þegar verðið er orðið lakara. Hér fyrr í dag var áhugaverð umræða hjá hæstv. iðnaðarráðherra og fyrrverandi hæstv. iðnaðarráðherra um auglýsingaherferðina Inspired by Iceland. Ég tel að við þurfum að færa þá herferð upp á atvinnuvegina okkar, upp á fiskinn okkar sem við flytjum út. Við þurfum að auglýsa hann sem íslenskan fisk. Þess er hvergi getið á mörkuðum að um sé að ræða íslenskan fisk. Við þurfum að monta okkur svolítið af þeim frábæru afurðum sem við framleiðum og gera þeim hátt undir höfði, ekki bara hér í þingsal, í þjóðfélaginu, heldur á erlendum mörkuðum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir það sem mér finnst vera góð og málefnaleg umræða almennt um veiðigjöld og stöðuna í íslenskum sjávarútvegi. Það er hárrétt sem hv. þm. Ásmundur Friðriksson kom inn á í ræðu sinni að auðvitað snýst þetta allt um að bæta afkomu fyrirtækjanna í landinu þannig að þau geti á endanum borgað betri laun. Það skilar sér best til samfélagsins að starfsemin sé það öflug að hún geti, þegar upp er staðið, borgað betri laun. Hann bar saman hvað það mundi þýða fyrir samfélagið ef fólk sem er að vinna fisk, þessa verðmætu útflutningsafurð okkar, væri á sömu launakjörum og almennt gerist og gengur í t.d. orkufrekum iðnaði. Þetta væri mikil bylting. Lykilatriðið er hvernig ríkið eða hið opinbera kemur að þessum málum. Sú skattlagning sem ríkið ákveður að taka á hverjum tíma af atvinnulífinu spilar mjög stóran þátt í afkomu fyrirtækjanna og getu þeirra til að borga hærri laun, til þess að geta farið í fjárfestingar o.s.frv. Vegferð þeirrar ríkisstjórnar sem fór frá völdum í vor var ömurleg að þessu leyti og ekki síst í því máli sem við fjöllum um núna. Það er alveg ljóst að hún gerði mikil mistök í aðkomu sinni að sjávarútveginum í þeim málum sem hún lagði fram um fiskveiðistjórnarkerfið okkar almennt og þar með veiðileyfagjald. Það má segja að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Kristján L. Möller hafi staðfest þetta í sínum ræðum. Hv. þm. Kristján L. Möller var formaður atvinnuveganefndar á síðasta kjörtímabili. Hann gaf þessu kerfi algjöra falleinkunn í ræðu sinni áðan og sagði að fara þyrfti allt aðrar leiðir. Ég tek undir það með honum. Þetta er umræða sem oft átti sér stað innan atvinnuveganefndar og hann þekkir þetta mál mjög vel og alla þá miklu umræðu sem átti sér stað á síðasta kjörtímabili um þetta mál í nefndinni. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði að málið væri óþroskað og þyrfti að þróa það miklu betur. Það er hárrétt. Þetta væri erfiðast fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki, og við vitum það. Við vitum að afleiðingarnar af því kerfi sem hér var innleitt eru hvað erfiðastar fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki og fyrirtæki, jafnvel upp í stærri fyrirtæki, í bolfisksvinnslu. Það má segja að fyrirtæki í uppsjávarveiðum komist miklu betur frá þessu og geti ráðið betur við þetta. Það skapast eingöngu af þeim sérstaklega góðu aðstæðum sem hafa verið í þeirri grein á undanförnum fáum árum. En gæfan er fallvölt á þeim vettvangi, það þekkjum við. Í dag er staðan þannig að mikil óvissa er fram undan í uppsjávarveiðum. Það má segja að við höfum dottið í lukkupottinn þegar makríllinn fór að venja komur sínar á Íslandsmið og þar höfum við verið að skapa útflutningsverðmæti upp á tugi milljarða á undanförnum árum. Við höfum fengið góðar loðnuvertíðir á síðustu tveim, þrem árum. Það er algjör óvissa varðandi loðnuna næsta vetur og makríllinn er eitt stórt spurningarmerki líka. Sú grein, uppsjávarveiðarnar, hefur því búið við kannski hvað mestar sveiflur í íslenskum sjávarútvegi. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir talaði áðan um að núverandi stjórnvöld vildu leggja niður veiðileyfagjaldið. Það er dæmi um ómálefnalega umræðu, sem ég vona að við getum lagt af á nýju þingi. Enginn flokkur hefur talað um að leggja af veiðileyfagjöld. Útgerðin er alveg sátt við að borga einhver veiðileyfagjöld. Um það ríkir almenn sátt. Það voru núverandi stjórnarflokkar sem á sínum tíma innleiddu þá hugmyndafræði að leggja ákveðin veiðileyfagjöld eða skatt á sjávarútvegsfyrirtæki til þess að þau greiddu eitthvað fyrir aðgang sinn að auðlindinni. Það er rétt sem einnig kom fram áðan að þetta spratt ekki upp úr engu. Þetta spratt auðvitað upp úr þeirri illu nauðsyn að takmarka þurfti veiðar og fara að hagræða í greininni. Við vorum komin í mjög erfiða stöðu upp úr 1980. Ofveiði var mikil úr helstu nytjastofnum okkar og það stefndi í algjört óefni. Þá var sest niður og farið yfir hvað við ættum að gera. Við urðum að takmarka veiðarnar. Sú einfalda aðferðafræði var notuð að við skiptum þeim takmörkuðu veiðiheimildum, sem þá var ákveðið að úthluta, á þá aðila sem höfðu fjárfest í greininni og voru til staðar í henni. Á mörgum árum, nokkuð mörgum árum, varð þetta til þess að mikil hagræðing hófst. Framsalið varð heimilt 1991. Á þeim tíma vorum við með um 2.550–2.560 fiskiskip á Íslandi og mörg þúsund sjómenn. Á tíu ára tímabili fækkuðum við fiskiskipum niður í á milli 1.100 og 1.200 og sjómönnum með tilheyrandi hætti. Þetta var hagræðingin. Hverjir greiddu fyrir þessa hagræðingu? Það var útgerðin sjálf. Hún greiddi í svokallaðan Úreldingarsjóð og þeir peningar voru notaðir til að kaupa skip sem ekki voru endurnýjuð. Við gætum enn verið með 2.500–2.600 fiskiskip til þess að veiða þær aflaheimildir sem við höfum, en mundi það bæta afkomu okkar með tilheyrandi miklu meiri fjölda í sjómannastétt? Mundi það bæta afkomu sjómanna eða fyrirtækja? Yrðu verðmætin eitthvað meiri úr þeim takmörkuðu gæðum sem við höfum úr að spila? Nei. Hagræðingin tókst vel og það má segja að af þessu tilefni kemur manni í hug sagan um litlu gulu hænuna. Það voru kannski ekkert margir sem voru tilbúnir á sínum tíma til að fjárfesta í sjávarútvegi þegar taprekstur var viðvarandi og ekki álitlegt að setja fé í þann rekstur. En það eru margir sem tóku ekki þátt í að baka brauðið sem vilja borða það í dag. Það er í raun grátlegt að það skuli hafa verið í nokkuð mörg ár djúpstæður ágreiningur um þennan mikilvæga málaflokk í samfélaginu og hvað umræðan hefur oft verið á miklum villigötum og menn talað í pólitískum frösum. Þetta er okkur mun mikilvægara mál en svo að við höfum efni á því til lengri tíma að fara þannig með málaflokkinn. Það setur mikla ábyrgð á hendur okkar alþingismanna að koma málaflokknum í var, ná um hann einhverri sátt í samfélaginu, sátt við greinina, sátt við þjóðina um það hvernig við ætlum að haga þessum málum til lengri tíma. Það er okkur öllum mikilvægast, það er íslensku samfélagi það mikilvægasta sem við getum gert og er verkefni okkar alþingismanna á kjörtímabilinu að reyna að ná um þetta eins mikilli sátt og hægt er. Ég fór yfir það áðan hvaða einkunn forustumenn úr hæstv. síðustu ríkisstjórn gáfu sjálfum sér. Það var eftir fjögurra ára starf. Þeir höfðu heilt kjörtímabil þar sem þeir lögðu ítrekað fram mál sem voru algjörlega út úr kortinu, var algjörlega ljóst að voru andvana fædd. Það var alveg sama hvaða sérfræðingar eða hagsmunaaðilar komu fyrir atvinnuveganefnd og lýstu skoðunum sínum, lögðu fram reikninga og útreikninga. Á þetta var blásið í mörgum tilfellum. En þeir sýndu fram á þær afleiðingar sem við stöndum frammi fyrir í dag, þ.e. ef við höldum áfram á þessum nótum í innheimtu veiðileyfagjalds eins og lagt var upp með munum við keyra mörg fyrirtæki í þrot. Þá verður mun valdafrekari samþjöppun í greininni vegna þess að það verða fyrst og fremst litlu fyrirtækin, meðalstóru fyrirtækin sem stunda bolfisksútgerð sem munu verða fyrir barðinu á þessu. Það verður að bregðast við. Þessi ríkisstjórn hefur ekki setið marga daga en þetta er það sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er að gera með frumvarpinu, hann er að reyna að bregðast við. Við í atvinnuveganefnd eigum eftir að vinna með það, fara yfir það og fara yfir þá útreikninga sem þarna liggja að baki. Við eigum eftir að hitta aðila úr greininni, hagsmunaaðila, og aðra til að glöggva okkur svolítið betur á málinu. Þetta er ákveðin bráðabirgðaaðgerð sem gripið er til og þegar frumvarpið er lesið liggur alveg fyrir hver hugsunin er. Hún er nákvæmlega sú að mæta þeirri gagnrýni sem komið hefur fram, og sem var staðfest af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni áðan, og reyna að mæta litlu og meðalstóru fyrirtækjunum. Það er vissulega gert í þessu frumvarpi eins og það liggur fyrir, á kostnað þeirra fyrirtækja sem eingöngu eru í uppsjávarveiðum. Að margra mati er gengið þar of langt. Það verður verkefni okkar í nefndinni að skoða hvort hægt sé að dreifa þessum byrðum betur, hvaða afleiðingar þetta kunni að hafa fyrir fyrirtækin og byggðarlögin sem þar liggja undir, vegna þess að þarna eiga öflugar og sterkar sjávarútvegsbyggðir mikilla hagsmuna að gæta og fólkið sem þar býr. Það verður okkar að skoða þetta og reyna að nálgast málið þannig að við getum náð víðtækari sátt. Grunntónninn er aftur á móti sleginn, við ætlum að lækka þessi gjöld. Við teljum að of langt hafi verið gengið. Það höfum við sagt allan tímann, það er ekkert nýtt í því. Ég sagði áðan að núverandi stjórnvöld nálguðust verkefnið af ákveðinni auðmýkt og með sömu áherslum og við settum allt síðasta kjörtímabil. Við vitum að verkefnið er flókið og líta þarf víða til að ná þeirri sátt sem ég er að tala hér fyrir og við munum leggja okkur fram um það. Í grundvallaratriðum teljum við að of langt hafi verið gengið, að gjaldið sé of hátt. Hér erum við að stíga skref til að lækka það. Við erum að stíga mjög stór skref gagnvart þeim fyrirtækjum sem hvað verst hafa orðið fyrir barðinu á núverandi kerfi og við munum beita okkur fyrir því að þetta verði á endanum gjald sem sé eðlilegt og sanngjarnt að sjávarútvegurinn greiði og geti orðið sátt um, gjald sem dregur ekki þrótt úr fyrirtækjunum, gerir ekki gæfumuninn um það hvort fyrirtækin geti til lengri tíma fjárfest, hækkað launin hjá starfsfólki sínu, gert betur við það og unnið að blómlegri starfsemi. Markmið okkar verður að vinna þannig að lausn þessara mála. Við munum taka tillit til þeirra viðvarana sem við munum fá inn á borð okkar og reyna að mæta þeim sjónarmiðum eins og hægt er. Í svona miklu máli er eflaust til of mikils mælst að allir verði sáttir þegar upp verður staðið. Það er ljóst að allir verða að gefa eftir þegar svo miklir hagsmunir eru undir eins og í þessu máli. Þannig verðum við að nálgast málið í pólitískri umræðu. Við megum ekki nota þessa atvinnugrein til að slá ryki í augu fólks sem þekkir eðlilega ekki starfsumhverfi sjávarútvegsfyrirtækja í smáatriðum. Við megum ekki nota þetta til að slá pólitískar keilur. Við verðum öll að vera tilbúin til að horfa fram hjá okkar ýtrustu kröfum og leggja okkur fram um að ná sátt. Hér er verið að stíga fyrsta skrefið. Það er ekki lokaskref á þessu kjörtímabili, langt í frá, mikil vinna er eftir. Ég vona að við getum haft hana sem mest í faglegum og góðum farvegi frá og með næsta hausti.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir ræðu hans. Ég veit að hann þekkir gjörla til þess sem hér er til umfjöllunar og hann mun gegna mikilvægu hlutverki í að fara yfir málið á vettvangi atvinnuveganefndar á milli umræðna. Ég treysti því að nefndin muni fara í málefnalega og vandaða umfjöllun og taka í það þann tíma sem hv. þingmaður kallaði eftir að væri gert á liðnu kjörtímabili þegar þessi mál voru þar til umfjöllunar. Ég vil í þessu fyrra andsvari inna hv. þingmann einkum eftir tvennu. Annars vegar hvaða umboð nefndin hefur til breytinga á málinu á milli umræðna, þ.e. breytinga á fjárhæð veiðigjaldsins. Hefur nefndin svigrúm til að hækka það eða lækka eftir atvikum eða gera innbyrðis breytingar á því milli uppsjávarfisksins og botnfisksins hins vegar? Þá hefur hv. þingmaður verið eindreginn talsmaður þess að lækka gjaldið á botnfiskinn og væntanlega að eðlilegra væri að uppsjávargreinarnar bæru meira en þær gerðu í upphaflegri skiptingu. Ég vil inna hv. þingmann eftir því: Hversu margar krónur er almenna veiðigjaldið eftir þessa breytingu, ef hún nær fram að ganga, og sérstaka veiðigjaldið samanlagt á hvert þorskkíló? Er það rétt hjá mér að þetta séu 17 kr. sem menn væru að greiða fyrir hvert kíló af veiddum þorski?

Virðulegi forseti. Hvert er umboð nefndarinnar til að gera á málinu einhverjar breytingar? Hv. þm. Helgi Hjörvar veit jafn vel og ég að alþingismenn hafa bara það umboð sem þeim er veitt þegar þeir eru kosnir til Alþingis og það er nákvæmlega það umboð sem við notum. Ég þarf ekki umboð frá neinum öðrum. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður var að meina að hæstv. fjármálaráðherra eða sjávarútvegsráðherra væru búnir að veita okkur í nefndinni eitthvert umboð eða svigrúm til breytinga af sinni hálfu. Ég hef ekki átt neina umræðu um það við þá og ég tel að við í atvinnuveganefnd þurfum ekki á slíku umboði að halda. Það er verkefni allra nefnda í þinginu, þegar mál er komið frá ríkisstjórn til þings, að fara með það í góða vinnu. Leitað verður umsagna í málinu hjá helstu hagsmunaaðilum og ekki er ólíklegt að leitað verði til sérfræðinga til að fá einhverjar niðurstöður um áhrif þessara breytinga á veiðigjaldinu. Nefndin mun að mínu mati þurfa að líta til þess hvort of langt sé gengið hér gagnvart fyrirtækjum í uppsjávarveiðum, við þurfum að líta til þess, 

Virðulegur forseti. Ég fagna yfirlýsingu hv. formanns atvinnuveganefndar um að gefinn verði góður tími í þessa vinnu og fengnir að henni sérfræðingar enda minnir mig, þó að ég ætli nú ekki að sverja fyrir það án þess að fletta því upp, að hv. þingmaður hafi einmitt kallað eftir því að sérfræðingar yrðu fengnir til að gera úttekt á áhrifum breytinga á veiðigjöldum á greinina. Ég held að eðlilegt sé að gera það áður en lög eru sett þar um á Alþingi og eðlilegt að hv. þingmaður fylgi þeim orðum sínum frá fyrra kjörtímabili eftir í framkvæmdinni núna þegar hann er kominn hinum megin við borðið. Það sem ég átti við þegar ég spurði um umboð nefndarinnar var að umboð manna takmarkast auðvitað að einhverju leyti af gildandi lögum. Gildandi fjárlög gera ráð fyrir ákveðnum tekjum sem ríkisstjórnin hefur í krafti stjórnarmeirihluta ákveðið að víkja frá og minnka tekjurnar frá því sem hefur verið ákveðið í fjárlögum. Ég skildi hv. þingmann þannig að hann telji koma til greina að ganga enn lengra í þessu efni og lækka gjaldið enn frekar, lækka það á uppsjávarhlutanum, þannig að eftirgjöfin gagnvart útgerðarmönnum og ávinningur þeirra verði enn meiri en hér er og gatið á fjárlögunum þeim mun stærra. Ég bið hann um að staðfesta það ef svo er. Ég fékk ekki svar við þeirri spurningu sem mig fýsti kannski mest að vita um. Er það ekki rétt munað hjá mér að með þessum lækkunum sé gjaldið fyrir kíló af þorski komið niður í 17 kr.? Er það nú ekki býsna lítil greiðsla til almennings sem á auðlindina, 17 kr. á hvert kíló þorsks? Þurfa menn nú nokkuð að taka upp vasaklúta til að barma sér yfir stöðu greinarinnar ef gjaldið á ekki að vera hærra en þetta?

Virðulegur forseti. Já, svona er þetta stundum í pólitískri umræðu. Nú sagði hv. þm. Helgi Hjörvar að ég hefði sagt að til greina kæmi að skoða hvort gjaldið á uppsjávarfyrirtækin væri of hátt í frumvarpinu. Hann gleymdi alveg að nefna það sem fylgdi þeirri setningu hjá mér, sem var nákvæmlega það hvort það þyrfti hugsanlega að jafna gjaldið á milli greinanna. En svona er þetta í pólitísku umræðu, orð eru gjarnan slitin úr samhengi. Þá er það bara áréttað hér. Varðandi ráðgjöfina sem ég talaði um, að við mundum hugsanlega leita til einhverra sérfræðinga, er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að við þingmenn stjórnarandstöðunnar á síðasta kjörtímabili óskuðum eftir því í vor að reiknuð yrðu út áhrif fiskveiðistjórnarfrumvarpsins, sem þá lá fyrir þinginu, á greinina. Það fól í sér gríðarlega miklar álögur og gríðarlegar grundvallarbreytingar á greininni. Því var hafnað. Við fengum ekki þá vinnu framkvæmda, í stuttu máli. Því var hafnað og málið keyrt í gegn. Þau vinnubrögð verða ekki stunduð í þessu máli en auðvitað erum við að ræða um allt annað frumvarp. Hér erum við að tala um að lækka þau veiðigjöld sem voru lögð á af síðustu ríkisstjórn. Þegar ég segi að við þyrftum að fá einhverja útreikninga þá er það fyrst og fremst til að átta mig á því hver áhrifin verða innan greina og milli mismunandi greina og ólíkra útgerðarforma og hvernig við ætlum að ná þessu samhengi. Það er ekki eins mikið undir hér og var í þeim 

Frú forseti. Ég vil byrja á því áður en ég ber upp spurningu við hv. þingmann að leiðrétta ákveðna þætti sem komu fram í máli hans þegar hann sagði að það væri dæmi um ómálefnalega umræðu að ég hefði sagt að afleggja ætti veiðigjöldin. Í andsvari mínu við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon orðaði ég þetta einhvern veginn svona en leiðrétti mig síðan og sagði að það ætti að lækka þau. Að sjálfsögðu mundi ég ekki vilja standa hér og plata, ég mismælti mig bara og leiðrétti það. Ég vona að þingmaðurinn taki því með þeirri auðmýkt sem hann lýsti yfir að hann vildi gjarnan beita í garð sinna pólitísku andstæðinga. Við erum að tala um, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar kom inn á, lækkun á veiðigjaldi en því var ætlað að fjármagna útgjöld samkvæmt fjárlögum. En ástæðan fyrir því að mig langar að tala við hv. formann atvinnuveganefndar er sú að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn varar mjög við þeirri lækkun og telur að með henni sé verið að ógna þeim góða árangri sem hafi náðst í ríkisfjármálum. Ekki nóg með það heldur segir Jón Steinsson, dósent í hagfræði við Columbia-háskóla í New York, engin hagfræðileg rök fyrir þessu frumvarpi og að það skjóti skökku við að lækka veiðigjaldið sem hagkvæmustu leið ríkissjóðs til að afla sér tekna og bendir á að ef eitthvað væri ætti frekar að hækka það. Ég vildi heyra viðbrögð þingmannsins við þessu.

Virðulegi forseti. Ég tek það alveg fullgilt hjá hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur varðandi umræðuna um að fella niður veiðigjaldið eða að lækka það. Þetta hefur svo sem áður heyrst í umræðunni, talað þannig eins og það sé vilji núverandi stjórnarflokka að fella þessi gjöld niður, en það er bara alls ekki þannig. Umræðan er fyrst og fremst um hversu há við getum haft þau, hvernig við getum innheimt þau eftir afkomu greinarinnar og hinna mismunandi sviða innan hennar á hverjum tíma. Hv. þingmaður segir að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn tali um að lækkun muni ógna þeim árangri sem hafi náðst í íslensku efnahagslífi og vitnað er í hagfræðing sem starfar erlendis, sem telur að jafnvel hefði átt að hækka veiðigjöldin. Ég er algjörlega ósammála þessu. Ég tel reyndar og við, ég held að það sé sammerkt með okkur í meirihlutaflokkunum, að ef eitthvað er ógn við stöðugleika og uppbyggingu í íslensku samfélagi þá sé það skattstefna síðustu ríkisstjórnar. Við höfum þá skoðun að þegar of langt er gengið í þeim efnum skili það ekki þeim árangri sem menn hafi væntingar um. Við teljum miklu frekar að ef skattlagningu er haldið í ákveðnu jafnvægi þannig að ákveðin sátt sé um greiðslu skatta stuðli það í fyrsta lagi að betri skattskilum, það stuðli að auknum umsvifum í samfélaginu, það stuðli að aukinni atvinnusköpun og verðmætasköpun og það sé miklu hagfelldara fyrir íslenskan ríkissjóð en sú leið sem hér var vörðuð. Ég leyfi mér bara að segja að þær fullyrðingar sem komu fram hjá hagfræðingnum 

Frú forseti. Ekkert er óeðlilegt við það þó að fólk sé hugmyndafræðilega ósammála um hvaða leiðir sé rétt að fara. Við erum hér kjörnir fulltrúar kjósenda þar sem fólk hefur valið okkur eftir þeirri sýn sem flokkar okkar hafa á samfélagið. Það er samt svolítið óþægilegt, sérstaklega í ljósi sögu ríkisstjórnarsamstarfs Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks að hér tvo daga í röð - fyrri daginn segir hæstv. forsætisráðherra að hann sé ósammála Seðlabankanum um að hætt sé við að flöt niðurfærsla skulda gagnist aðallega þeim auðugustu með hæstu tekjurnar. Hér er hv. þingmaður ósammála Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og virtum fræðimanni við háskóla, Jóni Steinssyni. Jón Steinsson segir einmitt í því viðtali sem Ríkisútvarpið tekur við hann að ef verið er að tala um verðmætasköpun, þ.e. hagvöxt í landinu, væri eðlilegra að hækka veiðigjaldið til að geta þá lækkað skatta sem í raun og veru væri hagvaxtarhvetjandi að gera. Nú ætla ég ekki að fullyrða að hv. þingmaður kunni ekki að hafa rétt fyrir sér og þetta sé bara rangt hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Jóni Steinssyni. En telur þingmaðurinn og formaður nefndarinnar ekki rétt að fræðimaður á borð við Jón Steinsson, sem hefur þessi orð uppi við Ríkisútvarpið, fái tækifæri til að tjá sig fyrir nefndinni? Það væri hægt með fjarfundabúnaði að hafa samband, það eru til fínar slíkar græjur hér í þinginu.

Virðulegi forseti. Í þeirri miklu umræðu sem fór fram um veiðileyfagjaldið og getu greinarinnar til að standa undir veiðileyfagjaldi á síðasta kjörtímabili var leitað til fjölmargra sérfræðinga. Unnar voru skýrslur af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands, virtustu endurskoðunarskrifstofur landsins komu með mjög ítarlegar úttektir og skýrslur, Samband íslenskra sveitarfélaga fjallaði mjög ítarlega um málið og einstök sveitarfélög, fyrir utan beina hagsmunaaðila eins og sjómannaforustuna og útgerðaraðila, hvort sem það voru smábátar eða aðilar innan Landssambands íslenskra útvegsmanna. Það var samdóma álit allra þeirra sem komu fyrir nefndina í þeirri vinnu, ekki einu sinni heldur oftar, að við værum að ganga allt of langt og afleiðingarnar af þeim breytingum sem fyrirhugaðar voru, þar með talið hækkun á veiðigjaldi, væru allt of róttækar og mundu stefna í voða þeim góða árangri sem Íslendingar hafa náð í sjávarútvegsmálum. Ekki má gleyma því þegar við fjöllum um þetta mál að það er yfir vafa hafið að árangurinn í rekstri í sjávarútvegi er hvað mestur í heiminum á Íslandi. Við erum leiðandi á þessum vettvangi í heiminum. Það verður því auðvitað að fara mjög varlega, ganga hér mjög varlega um þegar við breytum einhverju sem hefur í heildina reynst mjög vel. Ég ætla ekki að skella skollaeyrum við þeirri gagnrýni sem kemur fram, en Jón Steinsson kemur fram með hugmyndir sem eru algjörlega úr takti við allt annað sem ég hef séð, ég hef svo sem ekkert séð frá honum annað um þetta. Nefndin mun fara yfir hvaða 

Virðulegi forseti. Við ræðum lækkun á veiðigjöldum, frumvarp sem hæstv. sjávarútvegs-, landbúnaðar- og umhverfisráðherra mælti fyrir fyrr í dag. Ég ætla að fara inn á málefnið með ýmsum hætti. Ég sit í atvinnuveganefnd og er 1. varaformaður hennar. Ég tel að nefndin sem slík eigi að fara betur ofan í saumana á ýmsum hlutum sem snúa að tæknilegum útfærslum varðandi veiðigjaldið, bæði eins og hugmyndir ráðherra eru núna og eins og það var útfært áður. Ég vil segja að þó að fram hafi komið í máli hæstv. ráðherra að þar sem ekki væri búið að finna út úr því hvernig væri hægt að undirbyggja betur grundvöllinn fyrir útreikningum á veiðigjaldinu - sem vissulega var vitað og unnið var í að leita leiða til að ná fram upplýsingum hjá stofnunum eins og Hagstofunni, Fiskistofu og fleiri aðilum til að byggja á hvernig finna mætti út auðlindarentuna og þá aðferðafræði sem liggur þar að baki - sé ekki þar með sagt að lækka þurfi veiðigjaldið þótt styrkja þurfi betur hvernig það er lagt fyrir á næsta fiskveiðiári. Það er engin afsökun fólgin í því að tæknilega þurfi að undirbyggja það betur, að verið sé að skjóta sér á bak við það og þess vegna verði að lækka veiðigjaldið í leiðinni. Mér finnst stóra pólitíkin í málinu vera forgangsröðun hæstv. ríkisstjórnar, þessarar hægri stjórnar sem nú byrjar yst á hægri kantinum í pólitíkinni og keyrir á þann veg að byrja á því að lækka álögur á útgerðarfyrirtæki í landinu, sem eru mörg hver í bullandi gróða, í stað þess að byrja á því, eins og þessir flokkar töluðu fyrir, að koma til móts við hag heimila í landinu. Ég man ekki eftir því að mikið hafi verið rætt um það fyrir þessar kosningar af frambjóðendum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks að létta álögum af útgerð í landinu. Ég held ekki að talað hafi verið fyrir því víða og mér þætti gaman að vita hvaða þingmaður hér inni hefur talað fyrir því, hv. þingmaður sem situr á þingi nú, að eitt af því brýnasta sem yrði gert á sumarþingi væri að lækka álögur á útgerðir í landinu. Þá væri gaman að fara í andsvör við þann þingmann. Svona er það, sumt er sagt fyrir kosningar og annað framkvæmt eftir kosningar, það er gömul saga og ný, en þessi forgangsröðun er auðvitað algjörlega með ólíkindum. Mér finnst sem kjósanda í þessu landi að þjóðinni hljóti að misbjóða að þetta sé fyrsta forgangsverkefni þessarar blessuðu hæstv. hægri ríkisstjórnar. Það er talað um að þetta sé landsbyggðarskattur og komið inn í það á þeirri forsendu að létta verði veiðigjaldinu af útgerðum vegna þess að það sé svo mikill landsbyggðarskattur. Ég er nú eldri en tvævetur og bæði hef ég fylgst með í sjávarútvegi og búið úti á landi alla mína ævi og ég hef horft upp á fyrirtæki koma og fara. Þau hafa gengið kaupum og sölum og farið á hausinn og á alla kanta, alveg burt séð frá því að ekkert veiðigjald var þá. Núna þegar hefur verið bullandi uppgangur í þessum geira undanfarin fimm ár er allt í einu farið að tala um að létta þurfi af þessum veiðigjöldum, sem er bara lítið brot af þeim hagnaði sem er í greininni, vegna þess að greinin geti ekki byggt sig upp og útgerðarfyrirtækin séu að fara á hausinn vegna veiðigjaldsins. Það verða auðvitað alltaf fyrirtæki í sjávarútvegi, sem og í öðrum greinum í atvinnulífinu, sem ganga ekki upp af einhverjum orsökum og fara á hausinn, eins ömurlegt og það er. Það er bara staðreynd, sama hvar er í atvinnulífinu, og veiðigjöldin til eða frá eru hvorki upphaf né endir í þeim málum. Sem betur fer gengur útgerð í landinu mjög vel og eins og ég nefndi hefur hún verið að skila miklum umframhagnaði, 80 milljörðum að meðaltali, og það blasir við áfram. Greinin hefur líka fengið aflaaukningu undanfarin missiri og það blasir við áfram. Að gamni má hafa í huga að aflaaukning upp á 20 þús. tonn í þorski, vegna þess að það er framsal í greininni, ef því væri umbreytt í meðalverðið sem fæst fyrir hvert kíló í varanlegu framsali á þorski væri fræðilega hægt að umbreyta aflaaukningunni sem við gefum okkur, 20 þús. tonnum í þorski, í eitthvað á milli 60 og 70 milljarða. Greinin borgar ekki neitt fyrir þetta til þjóðarinnar. Þegar aflaaukning verður fá allir sem „eiga“ einhvern kvóta fyrir sjálfkrafa það hlutfall í heildarkökunni í aflaaukningu og gætu tekið þá ákvörðun daginn eftir að umbreyta þeirri aflaaukningu í pening. Ég hugsa að það væru mörg heimili í landinu sem yrðu mjög glöð með að fá slíkan tékka af sinni sameiginlegu auðlind þegar aflaaukning yrði. Ég held að hendinni yrði ekki slegið á móti því. Það fer ekkert á milli mála að ég hef verið á móti framsali í kvótakerfinu sem hefur verið við lýði hér, en ég er ekki á móti veiðistýringu og því að ganga vel um auðlindina eða því að stýra veiðum með ákveðnum hætti og að þar sitji menn við sama borð. Þetta tal um að veiðigjaldið sem var lagt á og greinin ræður mjög vel við - það er ekki þar með sagt að verið sé að taka það úr vasa þess fólks sem býr á landsbyggðinni. Það má minna á að eitt stærsta útgerðarfyrirtæki landsins, Grandi, sem fær stóran hluta, ætli það sé ekki alveg uppi í hámarki af því sem fyrirtæki mega eiga eða vera með í stóra kerfinu, er nú hérna í höfuðborginni. Það er ekki eins og umframhagnaður sjávarútvegsfyrirtækja hafi sjálfkrafa runnið til uppbyggingar á landsbyggðinni. Ég hef ekkert orðið sérstaklega vör við það á Vestfjörðum eða á þeim landsvæðum sem sjávarútvegsfyrirtæki hafa verið á. Auðvitað hafa mörg sjávarútvegsfyrirtæki gert vel við heimabyggðir sínar og er það vel, en við verðum að gera ráð fyrir því að allir greiði til samfélagsins af tekjum sínum með eðlilegum hætti og að það séu réttkjörin stjórnvöld sem fari síðan í gegnum fjárlög og ráðstafi svo því skattfé til allra landsmanna. Það er einmitt það sem er verið að gera með þessu veiðigjaldi. Það er nákvæmlega það að verið er að eyrnamerkja hluta veiðigjaldsins til framkvæmda úti á landi, til samgönguframkvæmda, til sóknaráætlunar landshluta. Það er verið að ráðstafa því til tækni- og rannsóknarsjóða og nýsköpunarsjóða, til ferðamannageirans. Allt eru það þættir sem skipta gífurlegu máli svo að hægt verði að byggja upp fjölbreytt atvinnulíf úti á landi og styrkja samgöngukerfi landsmanna. Í dag er verið að skrifa undir verksamning um Norðfjarðargöng, sem var nákvæmlega eitt af þeim verkefnum sem veiðigjaldið átti að standa undir. Þegar menn tala þannig að lækkun veiðigjalds þurfi ekki eins mikla skoðun og hækkun veiðigjalds vil ég minna á að það skiptir ekkert litlu máli hvaða áhrif þessi lækkun hefur á fjárlög ríkisins. Það hýtur að vega ansi þungt, vona ég, í hugum allra þingmanna hér inni, að við sýnum þá ábyrgð að kippa ekki út úr fjárlögum tekjupóstum sem eiga að standa undir framkvæmdum sem var reiknað með og eru færðar til gjalda. Menn verða að ganga varlega um þær dyr að ætla að gleðja suma umfram aðra og þá sem í raun og veru hafa vel borð fyrir báru til þess að reka fyrirtæki sín með miklum hagnaði þótt þeir þurfi að borga þetta sanngjarna veiðileyfagjald sem var lagt á, þetta sérstaka veiðigjald umfram almenna gjaldið. Ég hef sagt það hér áður að mér fannst mjög eðlilegt að sú veiðigjaldanefnd sem var sett á stofn til að endurskoða veiðigjaldið og framkvæmd þess mundi skoða gaumgæfilega hvað varðar mismun á milli útgerðarflokka og ég treysti því að sú vinna fari fram. Það var byrjað á því að mæta þeim sjónarmiðum að minni útgerðir og skuldugar væru verr settar en aðrar að borga sérstakt veiðigjald og tekið tillit til þess. Ég held að það sé þannig áfram að við þurfum að horfa til þeirra fyrirtækja þar sem bæði er meiri kostnaður við að sækja afla og eru með mismunandi rekstrarumhverfi. Það var vilji fyrri ríkisstjórnar og ég vona að sá vilji haldi áfram. Það er mikil samþjöppun í sjávarútvegi sem mér hugnast ekki. Bæði í stóra aflamarkskerfinu og í krókaaflamarkskerfinu blasir við að sú hætta sé fyrir hendi með stækkun báta í því kerfi að aflaheimildir þjappist á færri hendur og þær aflaheimildir, það aflamark sem úthlutað var síðast, það eru um 20 fyrirtæki sem fá 80% af þeim úthlutaða afla, sem segir ákveðna sögu. Það eru 20 fyrirtæki sem fá úthlutað 80% af þeim afla sem er úthlutað á ársgrundvelli. Ef mönnum er umhugað um fjölbreytni byggða jafnt og fjölbreytni atvinnulífs segi ég að menn verða að huga aðeins að þeim þáttum líka. Að lokum vil ég segja að ég er alfarið á móti því að veiðigjald á útgerðinni sé lækkað þegar hún hefur burði til þess að greiða þetta gjald og ætti að vera stolt af því að leggja það til samfélagsins til þess að mæta þeim hópum í samfélaginu, heimilunum í landinu, elli- og 

Hæstv. forseti. Fyrst um forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Í athugasemd við 3. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Það hefur sýnt sig að lögin eru ekki nægilega afdráttarlaus um heimildir til nauðsynlegrar öflunar upplýsinga og miðlunar þeirra milli embættis ríkisskattstjóra, Hagstofu Íslands og veiðigjaldanefndar. Nefndin vakti athygli ráðuneytisins á þessu í lok mars og síðan hefur verið leitað leiða til úrlausnar. Sú vinna hefur ekki skilað tilætluðum árangri og útséð er um að ekki er unnt að leggja á sérstakt veiðigjald samkvæmt lögunum fyrir komandi fiskveiðiár 2013/2014.“ „Ekki er unnt að leggja á sérstakt veiðigjald.“ - Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar snýst um að hægt sé að leggja á veiðigjald. Þess vegna er það lagt fram. Það kom líka fram í máli hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur að hún væri á móti samþjöppun í greininni. Nú eru vísbendingar um að ef veiðigjaldið hefði verið lagt á óbreytt hefði verið einsýnt að um frekari samþjöppun hefði orðið að ræða. Þess vegna er gripið til þessara breytinga til að reyna að sporna við því meðal annars og til að reyna að koma í veg fyrir að lítil og meðalstór fyrirtæki í greininni leggist af. Þetta er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Mig langaði líka til að biðja hv. þingmann að útskýra fyrir mér og þingheimi hugtakið „umframhagnaður“. Hvar myndast hann? Er það hagnaður eftir fjármagnstekjur? Hvað er umframhagnaður, hv. þingmaður?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að útskýra fyrir hv. þingmanni hvað umframhagnaður er, hann getur flett því upp, menn vita hvað það þýðir. Menn segja að ekki hafi verið hægt að framkvæma þessa gjaldtöku í veiðileyfagjaldinu þar sem ekki liggi fyrir nægjanlegur grunnur til að byggja á hvað varðar upplýsingar frá ríkisskattstjóra og Fiskistofu og Hagstofunni. En ekki er þar með sagt að þurft hafi að lækka veiðigjald á bolfisksgeiranum eða hækka veiðigjald á uppsjávargeiranum. Hvaða forsendur og upplýsingar höfðu menn þá til þess að gera það? Hvað lá þar á bak við, hvaða vinna lá þar á bak við? Lá eitthvað þar á bak við? Ég vil fá að vita hvað lá þar að baki að menn skyldu geta dottið niður á nákvæmlega þessa tölu til lækkunar í bolfisksgeiranum og til hækkunar í uppsjávargeiranum. Voru einhverjar upplýsingar sem lágu fyrir þar? Varðandi samþjöppun í greininni, að veiðigjaldið sem slíkt hefði orsakað samþjöppun í greininni hjá minni útgerðum, og þess vegna séu menn að létta svo mikið af þeim geira - ég kaupi bara ekki þá skýringu. Ég er talsmaður þess að við styðjum við smærri útgerðir og við getum gert það á margan hátt eins og fyrrverandi ríkisstjórn lagði til, að við kæmum upp öflugum leigupotti á kvótaþingi þar sem þessar minni útgerðir þyrftu ekki að vera leiguliðar og leigja af stærri útgerðum kvóta heldur gætu leigt hann beint af ríkinu. Þannig aðgerð er hægt að setja á fót til að styðja við minni útgerðir, svo að þær geti leigt á sanngjörnu verði af ríkinu en ekki á uppsprengdu verði af öðrum sem eru í greininni og gera út á það að leigja öðrum.

Hæstv. forseti. Ég er nú svo gamall sem á grönum má sjá og búinn að vera í viðskiptum lungann af ævi minni en hugtakið umframhagnað hef ég ekki rekist á nokkurs staðar, hvorki í fræðibókum né annars staðar. Þess vegna fýsir mig mjög að vita hvað hugtakið þýðir. Hv. þingmaður benti mér á að fletta þessu upp. Mér þætti afar vænt um ef hún benti mér á link - hlekk, eins og maður segir á íslensku, afsakið - til að ég gæti svalað forvitni minni og læknað vanþekkingu mína.

Virðulegi forseti. Það get ég gert í einni setningu, ég bendi hv. þingmanni á að fletta upp á google.is. Þá fær hann að vita allt um það hvað umframhagnaður er.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir greinargóða ræðu. Komið hefur fram í umræðunum í dag að þetta er flókið mál og á því eru margar hliðar. Hv. þingmaður var í hv. atvinnuveganefnd á síðasta kjörtímabili og þekkir mjög vel hvernig vinnan var við lögin um veiðigjaldið. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hún telji að ferillinn verði í atvinnuveganefndinni þegar málið kemur þangað inn og eins umsagnartíminn og það allt saman. Hvernig verður vinnan við málið í hv. atvinnuveganefnd? Síðan vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún styðji ekki þá beiðni mína og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að um málið verði einnig fjallað í fjárlaganefnd. Það skiptir mjög miklu máli fyrir ríkisfjármálin, þetta eru háar tölur. Ég nefndi það í ræðu minni fyrr í dag að ef tekið er saman tekjutapið af þessu frumvarpi og frumvarpinu sem hæstv. fjármálaráðherra lét verða sitt fyrsta verk að leggja fram eru það 8 milljarðar. Ef ég horfi bara á mína heimabyggð þá dugar það fé fyrir rekstri stoðstofnana þar, rekstri fjölbrautaskólans, lögreglustjóraembættisins og heilbrigðisstofnunarinnar, og þá ættum við jafnframt afgang til þess að reka sjúkrahúsið á Akureyri. Ég hefði alveg eins getað nefnt Fæðingarorlofssjóð. Það eru 7,4 milljarðar sem ríkið setur í hann á árinu 2013, en hér erum við að tala um að skerða tekjur ríkisins um 8 milljarða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Í fyrsta lagi varðandi meðferð atvinnuveganefndar á málinu tel ég það vera þess eðlis að fara þurfi vel ofan í saumana á því og að kalla verði til fjölda gesta og fá álit sérfræðinga, eins og menn töluðu mjög mikið um á sínum tíma og var gert. Ég held að það þurfi að gera það í þessu máli, ekki síst þar sem það getur skipt sköpum fyrir fjárlög ríkisins og það sem bundið er þar inni varðandi þessar tekjur ef hugsað er um framkvæmdahliðina. Ég mun fylgja því eftir í hv. atvinnuveganefnd og styð það heils hugar að málið fari til umsagnar í fjárlaganefnd. Mér þykir líka eðlilegt að málið fari til umsagnar bæði í velferðarnefnd og efnahags- og viðskiptanefnd, af því að það hefur áhrif á alla þessa pósta með einum eða öðrum hætti. Ég hef miklar áhyggjur af öllu því sem er í uppnámi vegna þess að það er ekki bara verið að lækka veiðigjöldin þetta mikið, hv. þingmaður nefndi að það gæti numið 8 milljörðum, heldur er líka verið að tala um að lækka virðisaukaskatt sem verður 6 milljarðar á næsta kjörtímabili, miðað við 1,5 milljarða á ári. Verið er að grafa undan framkvæmdagetu ríkisins á næstu árum í velferðarmálum, heilbrigðismálum, menntamálum og uppbyggingu samfélagsins þannig að það er grafalvarlegur hlutur sem ég tel að hæstv. ráðherra, sjávarútvegs-, landbúnaðar- og umhverfisráðherra, eigi að taka alvarlega. Ég veit að hæstv. ráðherra vill ekki vera sá sem ber ábyrgð á því að 

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og hæstv. ráðherra hafa talað mikið um stöðu smærri fyrirtækja og að nauðsynlegt sé að koma til móts við þau. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji að það sem lagt er til í frumvarpinu sé betri leið en einfaldlega að rýmka skerðingarmörkin sem þó eru í gildandi lögum fyrir fyrstu 30 tonnin og svo aftur afsláttinn af 70 tonnum þar á eftir. Einnig vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún telji ekki hættu í því fólgna að það sé ráðherra sem eigi að sýsla með einhvern stuðul fyrir þorskígildin, hvort það sé ekki áhætta í því fólgin sem ráðherra ætti ekki 

Virðulegi forseti. Ég ætla byrja á því að svara hv. þingmanni. Ég tel það ekki eiga að vera í hendi hæstv. ráðherra sjávarútvegs, landbúnaðar og umhverfismála að sjá um þennan stuðul og bera ábyrgð á þeim málum. Mér finnst það ekki mjög fagmannlegt. Miðað við að núverandi ríkisstjórn ætlar að hafa fagmennskuna og gegnsæið í fyrirrúmi þá byrjar það ekki vel þegar hæstv. ráðherra er með það allt á sinni könnu. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi varðandi það að hækka mörkin er ég mjög hlynnt því að það verði skoðað miklu frekar en að setja smærri útgerðir og stórar útgerðir, sem græða vissulega miklu meira, undir sama hatt. Ég vil benda á það í lokin, af því að verið er að tala um að styðja þurfi með einhverjum hætti við minni útgerðir og að menn fari á bak við það með þessum hætti, hvers vegna í ósköpunum studdi þá hæstv. ráðherra 

Virðulegi forseti. Ég vil í þessum þunnskipaða þingheimi spyrja hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur um hagnaðarhugtakið. Ég hef nú reynt að fletta upp þessum umframhagnaði og ég finn ekki alveg útskýringu á því hvernig hægt er að ákvarða hann með mjög hlutlægum hætti. Það hlýtur að verða huglæg stærð. Annað er að það er alveg sama hvernig ég fletti upp gögnum, reyndar frá 2011, um hagnað af veiðum og vinnslu, þar kem ég þessari tölu ekki upp í þá 80 milljarða sem hv. þingmaður talar um sem hagnað í greininni. Þar er framlegð af greininni upp á 25 milljarða til greiðslu afborgana og vaxta en ég átta mig ekki almennilega á því hvernig þú færð þessa 80 milljarða sem hagnað í greininni. Erum við ekki að tala hér um tölur út og suður, eins og gert var t.d. varðandi sölu á gistiþjónustu, sem ég mun fjalla um síðar ef ég kemst að?

Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að fara í það hlutverk að vera með útskýringar á orðunum umframhagnaður og hagnaður. Allir þeir sem fylgjast með fréttum og lesið hafa fréttir og fylgjast með því bæði hjá Hagstofunni og Vísbendingu og öðrum sem fjalla um hagnað í greininni vita ósköp vel að hagnaður í sjávarútvegi hefur aldrei verið meiri. Þeir 80 milljarðar sem ég nefndi áðan eru ekki gripnir upp af götunni og þeir eru ekki persónulegir útreikningar mínir, heldur fékk ég þessar upplýsingar úr fjölmiðlum. Fleiri hafa nefnt þessa tölu í ræðu í dag. Ég er ekki eini þingmaðurinn sem nefnt hefur þessa tölu. Ég ætla bara rétt að vona að það geri ekki útslagið hvort hægt verði að leggja veiðigjöld á greinina eða ekki hvort ég hef rétt fyrir mér eða ekki að hagnaður í greininni sé um 80 milljarðar. Ég vona að það verði ekki til þess að rugga bátnum, en ég tel að greinin geti vel borið það veiðigjald sem fyrrverandi ríkisstjórn lagði upp með og standi undir því og gott betur.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að biðjast afsökunar á orðfæri mínu, ég ávarpaði hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur í 2. persónu sem ég á ekki að gera og ég biðst fyrirgefningar á því. Það er dálítið erfitt að eiga orðastað við fólk um tölur sem eru fengnar í fjölmiðlum. Ég leitaði eftir þeim tölum á opinberum vef Hagstofunnar sem er með afkomuupplýsingar, að vísu ársgamlar, nýjar upplýsingar koma ekki fyrr en seinna á þessu ári. Ég tel því rétt í þessari umræðu að menn haldi sig við þær opinberu upplýsingar sem til eru og hafi einnig nokkuð skýrari hugtakanotkun, eins og þetta með umframhagnað. Ég hef fengist við hagfræði í 40 ár og ég hef aldrei getað fundið 

Virðulegur forseti. Lífið væri ekki flókið ef við þyrftum bara að glíma við að finna út úr því hvað umframhagnaður er í sjávarútvegi. Ég held að ég og hv. þingmaður getum alveg verið sammála um að það finnst nú einhver hagnaður í sjávarútvegi, sem betur fer fyrir okkur sem þjóð og við njótum öll góðs af. Svo er það alltaf spurningin um hvernig við viljum skipta því sem menn hafa þá til skiptanna umfram eðlilega fjárfestingaruppbyggingu í fyrirtækjum og greiðslur til starfsfólks. Ég vil í lokin einnig nefna það sem var nefnt hér í ræðum hv. þingmanna áðan að ég tel að greinin ætti að sjá sóma sinn í því að borga fiskvinnslufólki í landinu hærra kaup miðað við þá miklu uppsveiflu sem er í greininni. Ég vann í frystihúsi í mörg ár og þar voru launin ekki til að hrópa húrra fyrir.