Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Frv. þetta á þskj. 50 er flutt að tilhlutun hæstv. forsrh. Eins og getið er í grg. þess, ber að skoða það sem viðbót við lögin um íþróttir, sem samþ. voru á síðasta þingi, og frv. var samið af þeirri n., sem unnið hafði að íþróttalögunum. Þegar það frv. var fullbúið af hálfu n., hafði henni enn ekki unnizt tími til að rannsaka til hlítar þær tekjuöflunarleiðir, sem til greina gátu komið. Nefndin sá ekki ástæðu til að halda eftir frv. þess vegna, þar sem hæstv. forsrh. óskaði eindregið eftir, að það yrði lagt fyrir síðasta Alþingi. Síðan hefir n. athugað málið og orðið sammála um að leggja til, að þær leiðir tvær verði farnar til tekjuöflunar, sem frv. greinir, - í fyrsta lagi, að ríkisstj. láti gera stimpilmerki til ágóða fyrir íþróttasjóð; skulu þau fylgja öllu áfengi og tóbaksvörum, sem selt er í landinu, og miðast við 1½% af heildsöluverði; en í öðru lagi, að ríkisstj. sé heimilað að leyfa íþróttanefnd að reka veðmálastarfsemi í sambandi við íþróttakappleiki til ágóða fyrir íþróttasjóð, samkv. nánari ákvæðum, er ríkisstj. setur með reglugerð. Samkv. upplýsingum þeirra tveggja ríkisstofnana, sem annast alla heildsölu þessara stimpilskyldu vara, sem 1. gr. getur, nemur heildsöluverð þeirra nálægt 7 millj. kr. á ári. Tekjur íþróttasjóðsins af stimpilgjaldi þessu ættu því að nema röskum 100 þús. á ári. Nú kann mörgum að virðast þessar vörur nægilega dýrar fyrir, þótt ekki sé þessu viðbætt. En á hitt er að líta, að verðhækkun á þeim er beinlínis viljandi gerð hindrun þess, að þær gangi út. Verðlaginu er haldið ákaflega háu til þess að draga úr notkun þeirra sem eituryfja, er ríkisvaldið hefir lengi talið skaðleg, þótt ekki þyki næg ástæða til að banna hana með öllu. Nú má gera ráð fyrir, að hækka verði verðlag þessa varnings til þess, að hann sé ekki einn undanskilinn hinni almennu verðhækkun, sem nú er að verða. Þá munar minnstu um 1½% hækkun. Á einni flösku áfengis af algengri tegund næmi það 15 aurum, og menn sjá ekki í meira, þegar þeir eru að fóðra áfengissalana með því að greiða þeim tvöfalt heildsöluverð fyrir flöskuna. Ég get ekki skilið annað en að það sé rökrétt, að ríkið taki nokkuð af álagning þessara vara til að hamla móti óhollustunni, sem af þeim stafar, en sú er einmitt hugsunin í 1. gr. frv. Í 2. gr., um veðmálastarfsemina, er farin leið, sem mjög er notuð með nágrannaþjóðum, t. d. Svíum og Bretum, og ekki aðeins til tekjuöflunar, heldur einnig til þess að auka athygli á íþróttastarfseminni. Veðmálin geta verið einhver bezta auglýsing, sem hugsazt getur. Hér á landi er ekki von til þess, að starfsemi þessi gefi mikinn arð í fyrstu. En að því gæti komið, að íþróttasjóði bærist þar mikill tekjuauki. Það mun ekki næsta óvarlega áætlað, að árstekjur íþróttasjóðs samkv. frv. ættu að verða 120 þús. kr. Með því ætti íþróttunum að vera tryggður verulegur framgangur um næstu framtíð. En allir vita, að ekki veitir af þessu fé. Á síðasta þingi kom það fram sem almenn og eindregin skoðun, að íþróttir væru eitthvert bezta ráðið til þess að ala æskulýðinn upp til meiri dugs og starfshæfni en hann hefir. Við, sem minnumst síðasta ófriðar eða áttum æsku okkar þá, getum ekki gleymt þeirri flóðöldu, sem skall yfir landið og bylti um öllum hugsunarhætti og lífsvenjum. Við hljótum að gera ráð fyrir, að þetta endurtakist á einhvern hátt í sambandi við stríðið, sem nú geisar, og yfir landið flæði margvísleg erlend áhrif til ills og góðs, mjög eftir því, hvernig þjóðin er undir þau búin, og þá sérstaklega æskulýðurinn. Ég get oft ekki varizt áhyggjum af þessu, m. a. í sambandi við skólastarf mitt. Oft er talað um það, hvað gera þurfi fyrir æskuna, en verður minna úr, þegar breyta þarf fögru orðunum í klingjandi málm. Hér hefir farið fram og er að fara fram nýsköpun, - það er verið að byggja upp landið og menning þess og hverskonar verðmæti að aukast. En það er alþekkt fyrirbrigði úr sögu þjóðarinnar og einstakra ætta hennar, að þegar 2–3 kynslóðir eru búnar að berjast við að skapa sér verðmæti, ættararf, kemur venjulega fram einhver sá seggurinn, sem sólundar því gersamlega á einum mannsaldri. Þó að við sköpum verðmæti, hver getur þá vitað nema sú kynslóð komi, sem sói og glati þeim öllum á stuttri stund? Ég er ekki í vafa um það, að líkamsmenning er mikils virði og tryggir flestu öðru betur viðhald og þróun annarar menningar. Íþróttirnar eiga að geta stælt upp í unga fólkinu þróttinn og kjarkinn til nálega hvers sem vera skal, - skapað alhliða þjóðmenning, ef vel er á haldið. Ég er sannfærður um, að rétt er að taka peninga til íþrótta af þeim ofurskatti, sem áfengi og tóbak heimta af þjóðinni, og þannig á að sýna almenningi um leið, að óskað er eftir stefnubrytingunni: Frá nautnameðulum til íþrótta. Ég óska þess, að frv. fái fljóta afgreiðslu og verði vísað til 2. umr. og fjhn.

* Flm. (Jón Pálmason): Þetta frv. á þskj. 43, um búfjársjúkdóma og varnir gegn þeim, er samið af mþn. í tilraunamálum landbúnaðarins, en að því er hina fræðilegu hlið málsins snertir, sérstaklega II. kafla frv., hefir n. notið aðstoðar Ásgeirs Einarssonar dýralæknis. Eins og tekið er fram í grg. frv., er tilgangurinn með frv. þessu að koma í fast kerfi öllum lagaákvæðum um búfjársjúkdóma og varnir gegn þeim og herða á ákvæðum l. um varnir gegn því, að næmir búfjársjúkdómar berist til landsins. Á þessu sviði hafa, sem kunnugt er orðið svo mikil óhöpp á undanförnum árum, að fullkomin ástæða er til, að Alþingi geri til þess ýtarlegar ráðstafanir, að slíkt endurtaki sig ekki, og er tilgangur frv. að koma í veg fyrir. að framhald verði á þessum óhöppum. Það verða eflaust skiptar skoðanir um það, hvort tekizt hefir með frv. þessu að koma lagaákvæðum um þetta í hið heppilegasta horf, en hitt hygg ég, að verði ekki um deilt, að nauðsyn beri til að koma varnarráðstöfunum gegn búfjársjúkdómum í fast kerfi, þannig að ekki þurfi sífellt að setja ný og ný lög, þótt einhver ný óhöpp kunni að bera að höndum í þessu efni. Á undanförnum árum hefir sífellt verið deilt um þetta, eins og t. d. um varnir gegn fjárkláðanum, en með þessu frv., ef að lögum verður, ætti að vera hægt að koma í veg fyrir það, að Alþ. þyrfti að blanda sér í það, þótt breyta þyrfti til um framkvæmd þessara mála, því að það væri þá á valdi stj. á hverjum tíma að ákveða slíkt með reglugerð. Ég mun ekki fara nánar út í einstaka kafla frv. við þessa umr., en vil aðeins geta þess, að samkv. niðurlagsgr. þess falla ekki færri en 6 lagaákvæði úr gildi, er snerta búfjársjúkdóma. Það eitt sýnir, að full þörf var á að koma þessum ákvæðum í fast kerfi, og það ætti jafnframt að tryggja það, að þeir menn væru betur vakandi en ella, sem hafa framkvæmd þessara mála með höndum, svo sem lögreglustjórar, dýralæknar og sjúkdómadeild rannsóknarstofu atvinnuveganna. Nefndin ætlast til, að svo fljótt sem auðið verður falli úr gildi eldri lagaákvæði um ýmsa hættulega búfjársjúkdóma, svo sem kláða, mæðiveiki, miltisbruna, garnaveiki og berklaveiki í kúm, en að í stað þessara ákvæða komi reglugerðir um meðferð þessara sjúkdóma og varnir gegn þeim. Ég læt þessi orð nægja til þess að fylgja frv. úr hlaði, en óska eftir því, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og landbn.



Herra forseti! Það hefir sízt verið vanþörf á því, að einhverntíma kæmi hér á landi löggjöf, er færi í svipaða átt og þetta frv. Það má segja, að þótt brot af löggjöf í þessa átt hafi verið til, þá er hún mjög í molum, og svo mikil vandkvæði á lagaákvæðum í þessu efni, að í einstökum tilfellum hefir orðið að fara eftir erlendum lagaákvæðum. Þetta er því lofsverð tilrann, en þess er ekki að vænta, að fullkomin löggjöf geti komið allt í einu, þar sem þetta er fyrsta tilraunin til þess að fá samfellda löggjöf um varnir gegn innflutningi næmra búfjársjúkdóma og sömuleiðis um varnir í landinu sjálfu. Ég hefi rekið mig á nokkra galla á þessu frv.; þeir eru ekki stórvægilegir og stafa sennilega af ókunnugleika þeirra, er frv. hafa samið, en ég vildi þó ekki láta hjá líða að benda á þá um leið og frv. verður vísað til n. Í II. kafla frv., 5. gr. A., eru taldir þeir sjúkdómar, sem þekktir eru hér á landi og búfjáreigendum er skylt að tilkynna, ef við þá verður vart. Ég sem gamall dýralæknir þykist geta dæmt nokkuð um það, að júgurberklar í kúm (Mastitis tubereulosa) hafi aldrei komið fyrir hér á landi, og er því ekki rétt að setja þá í löggjöfinni undir þessa gr. frv. Í sömu gr., staflið B, eru taldir þeir sjúkdómar, sem þekktir eru hér á landi, en ekki tilkynningarskyldir. Þeirra á meðal eru taldar vöðvatrikinur í svínum (Tricinosis). Hvarvetna erlendis eru lagaákvæði mjög ströng að því er þennan sjúkdóm snertir, enda eru vöðvatrikinur einhver voðalegasti sjúkdómur og mjög hættulegur mönnum. Nú er ekki sagt, að vöðvatríkinur séu í svinum á Íslandi, a. m. k. hefi ég aldrei fundið þær, en hinsvegar virðist mér, að jafnalvarlegur sjúkdómur sé einn af þeim, sem þegar beri að tilkynna, verði hans vart, og eigi hann því tvímælalaust heima undir staflið A. Þá eru í á. gr. II. taldir sjúkdómar, sem ekki hafa þekkzt hér á landi, og er þar undir tölul. í talinn grafmaurakláði (acarus ovis). Þetta er villa. Jafnvel hver bóndi á að vita, að mannakláðamaurinn, sem er þessarar tegundar, lifir líka á skepnum, t. d. sauðfé og hrossum. Þetta er gamall kunningi okkar og var áður á læknamáli nefndur Saroptes scabiei. Undir tölul. 10 er talið næst kálfalát og sagt að það hafi ekki þekkzt hér. Ég held, að margt bendi til hins gagnstæða, en þar sem það mál er ekki nægilega rannsakað, er ekki rétt að fullyrða, að það sé óþekkt hér á landi og slá því föstu í lagaákvæði. Þá er tölul. 12, illkynjuð katharralsýki í nautgripum (Coryza gangrænosa bovina). Þennan sjúkdóm fann ég hér fyrir 26 árum síðan, og hefi ég rekizt á mörg tilfelli af honum, þó ég hafi ekki verið að básúna það í blöðunum. Þessi sjúkdómur á því ekki heima undir þessum lið. Þessar villur vildi ég benda á, svo að unnt væri að leiðrétta þær í nefnd. III. kafli frv. fjallar um varnir gegn því, að Infjársjúkdómar berist til landsins. Það má segja, að ákvæði þessi séu góð, og þau eru mjög ströng, et til vill of ströng. En hversu ströng sem þessi lagaákvæði eru, koma þau auðvitað ekki að gagni, nema þau séu haldin. Við höfðum áður enn strangari l., sem lögðu bann við innflutningi á öllum skepnum, en þau voru virt að vettugi. Þannig kannast allir kaupstaðabúar við það, að þegar skip komu að landi, sem höfðu hunda um borð, var þeim alltaf hleypt í land. Árið 1913 voru 5 geitur fluttar frá Noregi til Norðurlands. Þeim var hleypt á land án leyfis. Ég talaði um þetta við viðkomandi lögreglustjóra, og hann þóttist verða uppnæmur fyrir þessu, en geiturnar voru látnar vera til hausts, en þá voru þær fluttar til Noregs aftur. Svona má alltaf fara í kringum lögin. Það, sem þarf, eru svo ströng sektarákvæði og eftirlit, að öruggt sé, að lögin séu haldin. IV. kafla frv. þykir mér vænt um. Hingað til hefir því verið áfátt í ísl. löggjöf, að búfjáreigendur hafa algerlega verið leystir undan þeirri skyldu að tilkynna um sjúkt búfé, en með þessum kafla eru sett lög um það efni, og er það vel farið. Ákvæði 10. gr. í HI. kafla þykir mér vafasamt, hvort á að beita, að selja innflutt dýr í einangrun á eyju í 3–5 ár. Ég held, að þetta ákvæði sé svo torvelt, að það verði ekki haldið. Ef dýrin eru flutt inn til kynbóta, eru menn svo bráðlátir að fá dýrin til undaneldis, að svo langri einangrun verður tæplega komið við. Þannig hefir þetta verið að því er refaræktina snertir. Maður fær tilkynningu um það eftir dúk og disk frá stjórnarráðinu, að leyfi hafi verið veitt fyrir innflutningi kynbótarefanna, og þá eru dýrin komin í land. Þau hafa kannske verið skoðuð hér í Reykjavík af dýralækni - um það er mér ekki kunnugt -, en ég hefi enga fyrirskipun fengið um að skoða þau dýr, sem til norðlenzkra hafna hafa verið flutt. Aðeins tilkynningu um innflutningsleyfi. - Þannig hefir framkvæmd laganna verið.



Ég vil leyfa mér að þakka hv. þm. ak. fyrir það, hve vinsamlega hann hefir tekið þessu frv. Aðalatriðið er að fá það viðurkennt, að þurfi að koma í l. þeim ákvæðum, er í frv. felast. Athugasemdum hv. þm. mun ég ekki svara nema að litlu leyti, því að eins og ég tók fram í fyrri ræðu minni. naut nefndin, er frv. samdi, aðstoðar annars dýralæknis um samningu II. kafla frv., þar sem taldir eru upp hinir ýmsu búfjársjúkdómar. En ég verð að segja, að ræða hv. þm. Ak. er ljóst dæmi þess, hvernig ástandið er hjá okkur í þessum málum, þegar dýralæknunum kemur ekki einu sinni saman um, hvaða búfjársjúkdómar séu til í landinu. Ég skal engan dóm á það leggja, hvor þeirra hafi rétt fyrir sér, og ég dreg ekki í efa, að það sé rétt, sem hv. þm. Ak. sagði, að ástandið er sem sagt slæmt, þegar þeim mönnum, sem eiga að hafa stjórn þessara mála á hendi, kemur ekki saman um, hvaða sjúkdómar séu til í landinu. Út af aths. hv. þm. um síðari kafla frv. vil ég taka fram, að tilætlunin er, að aðalreglan sé sú, að ekki verði leyfður neinn innflutningur á dýrum til landsins, en sé brugðið frá þeirri höfuðreglu, viljum við, að ákvæði laganna séu svo ströng, að við lendum ekki í sama háska og við höfum lent í undanfarið. Það kann að vera rétt, sem hv. ræðumaður gat um, að sum þessi ákvæði séu erfið í framkvæmd, er til kastanna kemur, en þess ber að gæta, að við séum stranglega á verði gegn öllum innflutningi, svo að við sköðum ekki búfjárrækt okkar meira en orðið er. Þess vegna er það ljóst, að það er tilætlun okkar, sem að frv. stöndum, að ákveðið skuli með lögum, hvað hér ber að gera, og að hvetja þá, sem til þess eru skyldir, að sinna sjúkdómsvörnunum betur en hingað til og fylgjast stöðugt með öllu heilsufari búpenings í landinu. Það er sorglegt dæmi, sem hv. síðasti ræðumaður nefndi, um ástandið eins og það hefir verið. að það skuli geta átt sér stað, að fluttar séu inn geitur leyfislaust og hafðar hér part úr ári án þess að nokkurt eftirlit komi nærri. Á mörgum stöðum hafa verið flutt inn loðdýr án eftirlits. Þetta sýnir þörfina á stöðugu og vakandi eftirliti. - Ég vona, að hv. þm. verði sammála um að koma þessum ákvæðum í lög, áður en þinginu lýkur.



Herra forseti! Aðeins stutt aths. út af ræðu hv. þm. A.-Húnv. Þegar hann tók það til marks um ástandið, að dýralæknum bæri ekki saman um, hverjir sjúkdómar komið hafi fram í búfé hér á landi, sannaði hann alls ekkert með því. Það er í rauninni fjarri því að vera hneykslunarefni, þótt Ísland sé í þessu efni terra incognita, - ókannað land. Það hefir orðið hér til vandræða, þegar búfjársjúkdómar hafa geisað, hve fátt var af dýralæknum, og þess vegna líka litið kunnugt um sögu sjúkdómanna hér undanfarna mannsaldra. Það eru að vísu 110 ár síðan fyrsti dýralæknirinn kom, sem tekið hafði próf. Um síðustu aldamót er skilningur á þessu að vaxa. Dýralæknarnir verða hér tveir 1910. Nú eru þeir orðnir sex. En það geta enn fundizt hér sjúkdómar, sem enginn veit nú, að til séu, og aðrir sem koma úr kafinu og þekkjast einhverstaðar erlendis. - Vitneskja um þetta „ónumda land“ er mjög undir reynslunni komin. Ég hefi látið í ljós, að líklegt sé, að ég viti fleira um þetta en yngsti dýralæknirinn geti vitað, sá sem hv. flm. frv. hafa látið sér nægja að styðjast við. þar sem ég hefi lengsta dýralæknisreynsluna og stærst starfssvæðið, m. ö. o. mesta „praksis“ af dýralæknunum. Ágalla eða skekkjur þær, sem ég benti á, má vel leiðrétta, en þeir mega ekki standa þannig óleiðréttir í lögunum.