Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Nú hafa verið í umræðunni í fjölmiðlum þau orð hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, formanns fjárlaganefndar, að skoða mætti að hækka vaxtaálag á námslán hjá námsmönnum sem ekki skila sér heim að námi loknu. Þessi orð hennar hafa valdið óróa og ugg hjá þeim námsmönnum sem eru í námi núna, bæði innan lands og erlendis, og hafa vakið litla hrifningu úti í þjóðfélaginu. Mér finnst þessi hugsun líkjast því sem var hér fyrr á öldum að menn væru í vistarböndum. Mér finnst það mjög gamaldags hugsun að ætla að reyna að fá ungt fólk hingað heim og nýta menntun sína í uppbyggingu landsins í velferðarkerfinu og atvinnulífinu með því að hóta álögum á vexti og þvinga fólk heim og loka landinu. Mér finnst að við ættum frekar að hugsa á uppbyggilegum nótum og beita hvötum til að fá ungt vel menntað fólk hingað heim til að byggja hér upp íslenskt efnahagslíf með okkur. Ég hef verið mjög hrifin af þeirri hugmynd að nýta hugmyndina um jákvæða hvata úti á landsbyggðinni, að fá ungt menntafólk út á landsbyggðina með jákvæðum hvötum sem væru þá möguleikar á að fella niður námslán eða breyta þeim í styrki að hluta eftir ákveðnum reglum, eins og víða er í Noregi. En við getum ekki vænst þess að ungt fólk hafi mikinn áhuga á að koma hingað heim eins og skorið er niður í vísinda- og rannsóknasjóðum og eins og skattkerfisbreytingar varðandi nýsköpunarfyrirtæki eru þar sem að skattafslættir eru felldir niður. Við verðum að byrja að vinna með fólki en ekki að þvinga það aftur heim með svipu.

Hæstv. forseti. Ég vil gera að umtalsefni ákvörðun Seðlabankans frá því í morgun um óbreytta stýrivexti. Mér er sú ákvörðun algerlega óskiljanleg. Fram kemur að helstu rök séu þau að búist sé við auknum hagvexti, eða upp á 2,3%. Í nýlegri skýrslu ASÍ um daginn kom fram að gert er ráð fyrir 1,7% hagvexti. Ég verð að spyrja: Er það svo ægilegur héraðsbrestur að hér verði 2,3% hagvöxtur? Er það ástæða til að halda hér stýrivöxtum óbreyttum þegar fjárfesting er í sögulegu lágmarki eins og hún er búin að vera, í frosti í fjögur ár? Hvað ætlar Seðlabankinn að viðhalda lengi kyrrstöðu og deyfð? Ég velti því alvarlega fyrir mér hvað bankinn er að fara með þessu. Í yfirlýsingu peningastefnunefndar segir, með leyfi forseta: „Laust taumhald peningastefnunnar hefur á undanförnum missirum stutt við efnahagsbatann. Áfram gildir að eftir því sem slakinn hverfur úr þjóðarbúskapnum er nauðsynlegt að slaki peningastefnunnar hverfi einnig. Að hve miklu leyti aðlögunin á sér stað með breytingum nafnvaxta Seðlabankans fer eftir framvindu verðbólgunnar, sem ræðst að miklu leyti af þróun launa og gengishreyfingum krónunnar.“ Það kemur líka fram að Seðlabankinn hótar aðilum vinnumarkaðarins því að stýrivextir verði hækkaðir ef launasamningar og kjarasamningar verði ekki Seðlabankanum þóknanlegir. Herra forseti. Ég veit bara ekki í hvaða veruleika Seðlabankinn lifir. Það er kannski kominn tími til að endurskoða aðkomu hans að vaxtaákvörðunum hér í landinu.

Virðulegur forseti. Það er von að spurt sé í hvaða veruleika Seðlabankinn búi vegna þess að oft hefur verið talað um stýrivaxtalækkanir Seðlabankans. Ég ætlaði svo sem ekki að tala um það, en stundum hefur mér þótt Seðlabankinn og þeir sem þar eru búa í einhverjum sýndarveruleika sem er okkur hinum hulinn. Ég ætlaði að tala um auglýsingu sem birtist frá Ríkisútvarpinu í gær og gekk eiginlega algjörlega fram af mér. Ég geri mér fulla grein fyrir því sem þingmaður að ég hef kannski lítið sem ekkert um það að segja. Þar er auglýstur nýr sjónvarpsþáttur og sýndir peningar í bunkum sem veita á sem verðlaun af hálfu Ríkisútvarpsins til þeirra sem hugsanlega geta svarað einhverjum spurningum rétt. Á meðan við sem höldum um fjárveitingavaldið erum að reyna að draga saman í ýmsum þáttum í útgjöldum ríkisins auglýsir Ríkisútvarpið, sem er með nefskatt af hálfu löggjafans og fær fram fé sem er á fjórða milljarð, í sjónvarpinu í gær á sínum auglýsingatíma þennan verðandi þátt og ég held að verðlaunaféð sé 10 milljónir. Virðulegur forseti. Ekki veit ég hvaðan þetta fé á að koma en eitt veit ég; kostun er ekki leyfð í Ríkisútvarpinu. Ætlar Ríkisútvarpið að taka þessar 10 milljónir af skattfé almennings til að veita svo einhverjum sem svarar spurningum rétt? Ef þetta er svona er það með ólíkindum. Á sama tíma og leitað er í hverju skúmaskoti eftir krónum til að fjármagna ýmsa þætti ætlar stofnun sem er rekin af skattfé almennings að fara fram með þessum hætti. Oft hefur mér þótt ýmsu ábótavant hjá mínu ágæta Ríkisútvarpi en auglýsing þess í gær um eigin þátt gekk algjörlega fram af mér og ég vona að það verði umræða í þá veru að af þessu verði ekki.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á umræðum í Ríkisútvarpinu í fyrradag. Þar var flutt skýrsla sem við fulltrúar sem fórum á allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna fengum reyndar að heyra. Skýrslan er hrollvekja um aðstæður unglingsstúlkna í svokölluðum vanþróuðum löndum en ekki síst í sunnanverðri Afríku. Kornungar eru þær giftar, oftast sér miklu eldri mönnum. Þetta eru stúlkur sem ekki hafa tekið út nægan líkamlegan þroska til barneigna. Þúsundum saman deyja þær og börnin líka. Aðrar verða örkumla og útskúfaðar það sem eftir er. Þegar fæðing er svona erfið geta þær fengið svokallaðan fistil en það er þegar op eða tenging verður á milli endaþarms og legganga þannig að flæðir á milli. Tiltölulega einföld skurðaðgerð gæti bjargað þeim en ekkert slíkt er í boði fyrir þessar stúlkur. Þær lifa því við sársauka, þjáningar og óþef og eru í raun útskúfaðar frá samfélaginu. Við verðum að finna ráð til þess að hjálpa þessum ungu útskúfuðu stúlkum. Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna hefur tekið á málinu en meira þarf til þess að hjálpa þeim. Íslendingar eru komnir hvað lengst í öryggi fæðinga en við munum fyrri tíma hér á landi þegar því fylgdi mikil áhætta bæði fyrir móður og barn að ganga í gegnum barnsfæðingu. Mér finnst við ekki geta staðið hjá. Ég hef tröllatrú á samtakamætti fólks og ekki síst kvenna til góðra verka.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. formönnum þingflokksformönnum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks vegna þeirra mála sem þær hafa vakið máls á hér, sérstaklega þar sem hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir fjallaði um og minnti okkur á hvað það er mikilvægt að við séum myndarlegir þátttakendur í þróunaraðstoð. Þess vegna er það visst áhyggjuefni að það stefnir í að í fjárlögum ársins 2014 verði ekki fylgt eftir þeim áformum um aukningu á framlögum til þróunaraðstoðar sem samþykkt voru í þingsályktun hér í vor. Þetta er mjög brýnt viðfangsefni og ég þakka fyrir að vakið skuli máls á því hér. Ég kvaddi mér aðallega hljóðs til að vekja athygli á því að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur lagt fram svar við fyrirspurn frá mér um áætlaðar tekjur af legugjöldum á heilbrigðisstofnunum á árinu 2014. Þar kemur fram að gert sé ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs séu áætlaðar um 290 millj. kr. og er mest á Landspítalanum, um 200 millj. Það kemur einnig fram að miðað sé við að innheimt gjald af sjúkrahúsum verði 1.200 kr. fyrir hvern legudag og að um 27–30 þúsund manns verði gert að greiða þetta svokallaða hótelgjald til að standa undir hótelkostnaði sjúkrahússins. Hér er um að ræða 10–11 þús. kr. að jafnaði á hvern sjúkling. Ég hef áhyggjur af þeirri þróun vegna þess að hún leiðir til aukins ójafnaðar í samfélaginu. Það mun fyrst og fremst koma niður á þeim sem síst skyldi. Það er áhyggjuefni, ekki síst þegar við horfum t.d. á nýlega skýrslu þar sem fram kemur að Ísland stendur sig best í alþjóðlegum samanburði um jöfnuð en þessi þróun setur stöðu Íslands þar í uppnám.  
             Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Forseti áminnir þingmenn um að virða ræðutíma.

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra lýsti því yfir í ríkissjónvarpinu í gærkvöldi að menn ættu að fara varlega í hvers kyns gjaldskrár- og skattahækkanir. Hann kynni að hafa verið að beina orðum til sjálfs sín en sem kunnugt er valda gjaldahækkanir í fjárlagafrumvarpinu 0,3% hækkun á vísitölu neysluverðs. Það er auðvitað full ástæða fyrir stjórnarmeirihlutann að velta því fyrir sér hvort ekki væri skynsamlegra að beina skattalækkunum í þann farveg að hækka ekki þá skatta, eins og t.d. bensínskatta og olíuskatta, sem hafa bein áhrif á neysluverð. Þá ákvörðun tókum við einmitt um síðustu áramót þegar skapaðist dálítið svigrúm í ríkisfjármálunum og féllum frá ýmsum vísitöluhækkunum sem höfðu verið fyrirhugaðar á þess háttar gjöld. Sömuleiðis er full ástæða fyrir stjórnarmeirihlutann vegna þeirra viðkvæmu kjarasamninga sem hæstv. fjármálaráðherra hefur nefnt að skoða fram komnar tillögur Alþýðusambandsins um aðra útfærslu á lækkun tekjuskatts en gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Þar er gert ráð fyrir því að skattar lækki um 0,8% hjá öllum sem eru í millitekjuþrepi, þ.e. lækki ekki hjá þeim sem lægst hafa launin og lækki þeim mun meira að krónutölu eftir því sem fólk hefur hærri tekjur. Það er auðvitað sérlega ósanngjarnt gagnvart fólki með meðaltekjur og lágar tekjur og þess vegna leggur Alþýðusambandið til að þeir 5 milljarðar verði frekar notaðir til að hækka mörkin á lægsta þrepinu upp í 350 þús. kr. á mánuði þannig að allir þeir sem eru með 350 þús. kr. eða minna séu í lægra þrepi og að tekjuskattur þeirra sem eru í millitekjuþrepinu lækki samsvarandi mikið. Það kæmi betur út fyrir alla þá sem hafa minna en þingfararkaup á mánuði 

Virðulegi forseti. Það er félagslega taugin í mér sem ætlar að tala. Eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson kom hér inn á er sú taug mjög römm í okkur framsóknarmönnum. Ég ætla að nota tækifærið og vekja athygli á starfsemi Ljóssins sem er endurhæfingar- og stuðningsmiðstöð fyrir fólk sem fengið hefur krabbamein og ekki síður aðstandendur þeirra. Þar fær fólk sérhæfða endurhæfingu og stuðning þar sem fagfólk aðstoðar við að byggja upp líkamlegt og andlegt þrek, auk þess sem það fær stuðning við að setja sér markmið sem auka daglega virkni og hafa þannig áhrif á lífsgæði almennt. Eins og við vitum greinast sífellt fleiri með þennan illvíga sjúkdóm og þörfin fyrir slíkt heimili sem tekur á móti fólki hefur orðið æ mikilvægari. Til að mynda voru í árslok 2012 11.300 einstaklingar á lífi sem greinst höfðu með krabbamein. Rannsóknir hafa sýnt að fjölbreytt endurhæfing og stuðningur skiptir sköpum fyrir bata, m.a. í formi hreyfingar og andlegs stuðnings sem spornar gegn kvíða og streitu. Þannig er málið vaxið að opinber stuðningur við Ljósið kemur nú frá velferðarráðuneytinu og er 2,2 millj. kr. á mánuði, sem samsvarar 26,4 millj. kr. á ári. Það framlag dekkar aðeins um 30% af heildarrekstrarkostnaði og tíma og orku stjórnenda og starfsmanna væri betur varið í umönnun en að afla fjár úti á hinum frjálsa markaði. Það er því von mín að við getum 

Forseti. Ég er nokkuð hugsi yfir umræðunum sem urðu hérna í gær um skýrslu hæstv. iðnaðarráðherra um lagningu raforkustrengs og tillögu ráðherrans um að leggja það fyrir þingið hver eigi að vera næstu skref. Við erum öll sammála um að fara varlega, um að vanda okkur og ana ekki að neinu í þessum efnum. Við erum líka sammála um að mörg atriði þarf að skoða nánar áður en næstu skref eru stigin þótt ljóst sé að sumir séu lengra komnir í að gera upp hug sinn en aðrir í þessum sal. Ráðgjafarhópur var skipaður. Hann var bæði þverpólitískur og þverfaglegur og skilaði tillögu um næstu skref. Þau eru í sjö liðum. Væri farið að þeim tillögum hefði þingið fast land undir fótum til að ræða þessi mál, sem það hefur ekki þegar skýrslunni er, ef ég má orða það svo, hent svona inn í þingið án þess að svör liggi fyrir við þessum spurningum. Hæstv. ráðherra nefndi að umfjöllun þingsins gæti leitt til einhvers af þrennu, með leyfi forseta: 1. Fela starfshópi eða starfshópum að kanna ítarlegar einhverja afmarkaða þætti framkvæmdarinnar. 2. Stjórnvöld hefji formlegar könnunarviðræður við mögulega samningsaðila. 3. Hægja á frekari könnun verkefnisins. Virðulegi forseti. Það hefur löngum verið talað um að mál séu svæfð í nefnd. Þá er málum vísað til nefnda sem ljúka þeim aldrei. Ég er kannski óþarflega tortryggin en mér finnst einhvern veginn að hér sé verið að vísa málinu til þingsins til að svæfa það og veita ráðherra, sem ég hélt að væri allt annað en feimin við að ákveða eða framkvæma, skjól frá því að taka ákvörðun um næstu skref sem þverpólitískur, þverfaglegur hópur hefur lagt til og velja jafnvel síðustu leiðina sem hún talar um, að hægja á verkefninu vegna þess að þingið skili ekki áliti.

Virðulegi forseti. Ég ætla við þetta tækifæri sem okkur þingmönnum gefst að vekja athygli á ýmsum frjálsum félagasamtökum sem hafa látið gott af sér leiða. Það hefur komið fram að Landspítalinn byggir tækjakaup sín að nokkru leyti á framlögum frjálsra félagasamtaka og einstaklinga. Ég veit til þess að frjáls félagasamtök kvenna, Hringurinn, hafa stutt vel við barnaspítala Landspítalans sem er reyndar kallaður Barnaspítali Hringsins. Ég veit til þess að einstaklingar úti á landi, t.d. í minni gömlu heimabyggð, Vestmannaeyjum, tóku sig til og endurnýjuðu rúm á spítalanum. Ég veit til þess að austur á Norðfirði, hvaðan ég er ættaður, hefur útgerðarfyrirtæki hjálpað til. Ég lýsi hér eftir því að íslenskir karlmenn taki sig nú á. Ég er búinn að benda á framlag kvenna. Fram kom á fundi sem ég var staddur á að til er tæki, þjarkur, til skurðaðgerða við blöðruhálskirtilsstækkun sem kostar 150 milljónir. Það eykur líkur á bata úr 30% í 70%, kemur í veg fyrir sírennsli og getuleysi sem er hvort tveggja alvarlegt. Ég lýsi eftir íslenskum karlmanni eða karlmönnum til að leysa úr þessu vandamáli. Þetta eru 150 milljónir, þetta er eins og gott hús. Ég trúi ekki öðru en að íslenskir karlmenn geti látið eitthvað af hendi rakna fyrir þessu tæki. Virðulegur forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég vil taka hv. þm. Vilhjálm Bjarnason á orðinu og spyrja hann hvort við eigum ekki að græja þetta í þessum mánuði. Það eru nokkrir dagar eftir og ég held að það sé akkúrat málið að  Ég ætlaði líka að ræða um tækifærin í íslensku atvinnulífi. Hér hefur mikið verið rætt um sæstreng til Evrópu á undanförnum fundum. Það er þörf og ágæt umræða um það verkefni. Ég hef tekið þátt í henni og hún er bara góð. Ég minni þó á að ég held að við þurfum að taka þá umræðu hvort við þurfum ekki á næstu vikum og mánuðum að nota það rafmagn sem við eigum, sem er um það bil 200 megavött um næstu áramót, í kerfinu og koma álveri í Helguvík af stað. Það er fjárfesting upp á 200 milljarða, fjárfesting sem vantar mjög sárlega í íslenskt þjóðfélag núna, komum hjólum atvinnulífsins í gang. Það verkefni mun skapa 1 milljarð á mánuði í ríkissjóð um leið og það fer í gang. Það eru peningarnir sem okkur vantar. Síðan munum við breyta rafmagninu í fjölbreytt og vel launuð störf. Ég held að það sé líka mjög mikilvægt verkefni, að breyta rafmagninu í fjölbreytt og vel launuð störf. Þau eru víða. Þegar við erum komin með þetta fyrir vind skulum við hugsa um Englendingana, ég held að það sé ekki alveg kominn tími á þá. Ég held að þetta sé stóra verkefnið okkar, að breyta rafmagninu á Íslandi í fjölbreytt og vel launuð störf

Virðulegi forseti. Ég kem hingað í dag til að taka undir með hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni sem hvatti í ræðustól í gær þingmenn til að sýna kjark og þor við fjárlagagerðina. Það er ein af skyldum okkar sem í stjórnmálum starfa að gera okkur grein fyrir því hvaða þætti þarf að efla í samfélaginu og hvar draga úr, hvaða þætti við þurfum að verja framar öðrum. Við í Bjartri framtíð sendum opið bréf til hagræðingarhópsins og ríkisstjórnar þar sem við hvöttum til róttækni í fyrirhugaðri hagræðingu þar sem margir sparnaðar- og hagræðingarmöguleikar eru fyrir hendi. Við vöruðum jafnframt við því að fara í flatan niðurskurð þar sem gefin yrði út hagræðingarkrafa upp á viss prósent. Það gerðum við ekki síst í ljósi þess að margar stofnanir í samfélaginu eru einfaldlega komnar fram á bjargbrúnina og þar nægir að nefna Landspítalann og heilbrigðiskerfið. Það er alveg rétt sem fram kom í ræðu hv. þingmanns, við verðum að forgangsraða og þora að gera breytingar. Við gætum til dæmis byrjað á því að gera fjárlagagerðina gagnsærri og skynsamlegri þar sem horft yrði til lengri tíma en eins árs í senn og fólk vissi betur að hverju það gengi. Ég vil koma með þá tillögu að ekki verði meira skorið niður til heilbrigðismála og hvet alla þingmenn, ekki síst hv. stjórnarþingmann Vilhjálm Árnason, til að beita sér fyrir því að fyrirhuguð tekjuskattslækkun sem áætlað er að skili ríkissjóði annars rúmum 5 milljörðum í tekjur verði dregin til baka og þeir fjármunir lagðir í rekstur Landspítalans og annarra heilbrigðisstofnana sem eiga undir högg að sækja. 
             Virðulegi forseti. Stjórnmál snúast ekki síst um traust, samskipti og samráð sem á að miða að því að efla hag og hamingju þjóðarinnar. Því skora ég einnig á og hvet alla þingmenn til að stuðla að því að blásið verði til stóraukins samráðs milli ríkisstjórnarinnar, Alþingis, sveitarfélaga, atvinnulífs, launþega, fjármálageirans og alls konar samtaka í þjóðfélaginu um langtímamarkmið og umbætur á ýmsum sviðum. Það mundi minnka óvissu sem alls staðar ríkir og gefa öllum von. Oft hefur verið þörf á sátt og samstöðu meðal þjóðarinnar. Nú er nauðsyn.

Herra forseti. Í fyrra upplifðum við það að inn í Kolgrafafjörð streymdi gífurlegt magn af síld og breyttist úr verðmætum í að vera mengun. Núna óttast menn að stefni í það sama og eru byrjaðir að tala um mörg hundruð millj. kr. kostnað. Ég vil að menn bregðist hratt við og reyni að breyta síldinni í verðmæti meðan hún er enn lifandi og komi í veg fyrir mengunina. Þetta verði gert með því að veita heimild til að veiða síld innan brúar og af brúnni og henni verði bara dælt upp á veginn. Þetta verði boðið út, helst í næstu viku því síldin bíður ekki neitt. Það verði boðið út í næstu viku að menn leggi fram 500 millj. kr. bankaábyrgð um að þeir klári verkið og síðan geti þeir hreinsað upp ef síldin skyldi sleppa inn. Að öðru leyti fái þeir að veiða svo sem eins og 5 þús. tonn sjálfir ókeypis fyrir bankaábyrgðina og að taka þátt í dæminu og síðan bjóði þeir í restina, þeir bjóði í hvað þeir vilja borga mikið fyrir hvert tonn sem þeir veiða umfram fyrstu 5 þús. tonnin. Þetta gæti verið hugmynd um að breyta kostnaði í verðmæti, fá tekjur fyrir ríkissjóð og hindra mikla sóun og skemmdir. Nú þyrfti hugsanlega lagabreytingar til og ég vil spyrja hvort hv. atvinnuveganefnd, sem hv. þm. Jón Gunnarsson veitir forstöðu, hafi rætt þetta mál og hvort hún sé tilbúin að vinna hratt að lagasetningu í því skyni að reyna að bjarga síldinni. Þetta þarf að gerast bara helst fyrir helgi vegna þess að síldin bíður ekkert. Hún syndir þarna inn og eftir að hún er komin inn er mjög erfitt að ná í hana.

Virðulegi forseti. Fyrst af öllu út af ræðu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur áðan um skýrsluna um sæstreng sem var flutt í þinginu í gær vil ég segja það sem formaður atvinnuveganefndar að ég lít alls ekki svo á að sú skýrsla sé send til svæfingar í atvinnuveganefnd. Ég mun beita mér fyrir því að atvinnuveganefnd ljúki vinnu við þessa skýrslu og skila henni eins og sómasamlega ber til þingsins aftur til nánari umfjöllunar og ákvörðunar um hvað við gerum í framhaldinu. Ég vil bara taka af allan vafa í þeim málum. Það sem gerðist vestur í Kolgrafafirði í fyrra er mikið áhyggjuefni. Gríðarleg verðmæti sóuðust en það eru ekki bara verðmæti sem sóast heldur er þarna um að ræða það mikið magn af síld sem drepst úr stofni sem við erum með takmarkaðar veiðar í að þetta getur með sama áframhaldi haft veruleg áhrif á viðgang stofnsins. Það er kannski til lengri tíma litið miklu meira áhyggjuefni. Þess vegna er brýnt að koma í veg fyrir að þetta endurtaki sig, það er algerlega nauðsynlegt, ekki endilega með því að veiða þetta á staðnum. Það er þó betra að gera það, ég tek undir það, en að láta þetta drepast þarna og verða að engum verðmætum. Fyrst og fremst þurfum við þó að koma í veg fyrir að þetta endurtaki sig. Ég er fullvissaður um að sú vinna sé í gangi hjá sjávarútvegsráðuneytinu og að í undirstofnunum ráðuneytisins sé að finna öll tiltæk ráð til að bregðast við vandanum. Margar góðar hugmyndir hafa komið fram. Einhverjar þeirra snúa að því að reyna að veiða þessa síld áður en hún drepst. Það er vissulega neyðarúrræði ef það er eina úrræðið, að reyna að gera þetta að einhverjum verðmætum áður en þetta sturtast niður í hafið, ef maður getur orðað það þannig. Það er unnið að þessu af miklum þunga og menn gera sér vel grein fyrir þeim alvarleika sem hér býr að baki.

Virðulegi forseti. Mig langaði bara til þess að þakka þingmönnum fyrir efnislega góðar og málefnalegar umræður hér í dag. Sérstaklega langar mig til þess að þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni sem benti á hversu sterk hin félagslega taug Framsóknarflokksins er og hversu djúpar rætur hún á í íslensku samfélagi. Það fer þingmanninum afar vel að hrósa okkur framsóknarmönnum og vonast ég til að hann haldi áfram á þeirri braut. Hv. þm. Helgi Hjörvar minntist á hækkun vísitölu og hafði áhyggjur af verðbólgu. Ég hafði gaman af þeirri ræðu vegna þess að mig minnir að ég hafi flutt ótal margar sams konar ræður á síðasta kjörtímabili. Síðasta ríkisstjórn lagði upp með það áður en hún hóf störf vorið 2009 að lækka verðbólguna niður í 1,6% á kjörtímabilinu. Það tókst engan veginn, langt frá því. Hún hefur legið í 4,5%. Ég vildi líka benda á að þótt gagnrýna megi Seðlabanka Íslands og stýrivaxtaákvörðun hans er hann þó bjartsýnni á hagvöxt í landinu. Það er jákvætt og segir okkur kannski að við séum að þokast í rétta átt þótt við viljum vafalítið öll fara hraðar. Ég verð að segja að ég hef áhyggjur af útgjaldaþrýstingi stjórnarandstöðunnar. Hann virðist ekkert vera sérstaklega samfelldur og mér hefur reiknast svo til að menn vilji auka ríkisútgjöldin um yfir 100 milljarða sem mundi eyðileggja öll þessi markmið, og þá tek ég að sjálfsögðu inn í nýbyggingu hátæknisjúkrahússins sem var til umræðu hér í gær. Ég legg til og vonast til þess að umræðurnar verði jafngóðar og málefnalegar og þær hafa verið í dag 

Ekki var fundarstjórn forseta nægilega skelegg því að hv. þingmaður fór rækilega fram yfir tíma sinn.

Samkomulag er um skiptingu ræðutíma en umræðan mun standa yfir í um eina og hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir tækifærið til að ræða aðeins um Norðurlandasamstarfið og formennsku Íslands í Norrænu ráðherranefndinni. Við munum taka við formennsku um næstu áramót og ég vil gjarnan nota tækifærið hér í upphafi að kynna í stuttu máli þær áherslur sem ég hef lagt fyrir norrænu samstarfsráðherrana og tekist hefur samkomulag um að verði í fyrirrúmi á formennskuárinu. Hæstv. forsætisráðherra hefur þegar mælt fyrir formennskuáætlun okkar á þingi Norðurlandaráðs sem haldið var í Ósló í liðinni viku og ber yfirskriftina Gróska – lífskraftur. Áður en ég fer nánar yfir hana vil ég segja nokkur orð um fjármögnun norræna ríkisstjórnarsamstarfsins. Norrænu fjárlögin 2013 nema um 1 milljarði danskra kr. Framlag landanna til þeirra er ákveðið samkvæmt sérstakri skiptireglu sem byggir á hlutdeild hvers lands í samanlögðum vergum þjóðartekjum miðað við framleiðsluverð tveggja síðustu ára þar sem upplýsingarnar liggja fyrir. Ég vona að allir hafi náð þessu. Samkvæmt þessari reglu er hlutdeild Íslands í ár 0,7% eða um það bil 150 millj. íslenskar kr. Þess má geta að framlagið er látið renna óskipt til reksturs Norræna hússins í Reykjavík en auk þess fær húsið framlag af norrænum fjárveitingum menningarmálaráðherranna og verður framlag Íslands óbreytt á næsta ári. Í ár var tekin upp mikilvæg nýbreytni í norrænu fjárlögunum þegar samstarfsráðherrarnir ákváðu að setja á laggirnar myndarlegan formennskusjóð sem það land sem fer með formennsku hefur frumkvæði um að ráðstafa. Skilyrði er að um sé að ræða fá en pólitísk mikilvæg verkefni sem geta náð yfir allt að þrjú ár. Verkefnin þurfa enn fremur að fela í sér nýsköpun og vera þverlæg. Að minnsta kosti þrjú lönd þurfa að koma að þeim og þau þurfa að geta af sér norrænan virðisauka. Formennskusjóður Íslands er 45 millj. danskra kr. sem dreifist í jöfnum greiðslum á tímabilinu 2014–2016. Fyrir þessar breytingar gat formennskulandið sótt um verkefnastyrki í sjóð sem var um það bil 5 millj. danskra kr. og var skilyrði að upphaf og endir verkefnanna væri innan formennskutímabilsins. Það eru því allt önnur skilyrði sem okkur eru búin á formennskuárinu á næsta ári en áður hefur tíðkast hjá Norrænu ráðherranefndinni. Á næsta ári hleypir Ísland af stokkunum þremur stórum verkefnum sem eru öll til þriggja ára og verður formennskusjóðnum varið til fjármögnunar þeirra. Þau voru valin eftir víðtækt samráð við ýmsa fulltrúa í Norrænu ráðherranefndinni og embættismannanefndum, kynnt og samþykkt í ríkisstjórn Íslands fyrr á þessu ári og loks samþykkt á fundi norrænu samstarfsráðherranna sl. sumar. Stærsta verkefnið ber heitið Norræna lífhagkerfið. Í raun er um að ræða regnhlífarverkefni sem mun rúma fjölda afmarkaðra verkefna með sama markmið, þ.e. að byggja upp öflugt norrænt lífhagkerfi til hagsbóta fyrir umhverfi og samfélag. Ég viðurkenni að fyrst þegar ég heyrði þetta þá vafðist eilítið fyrir mér hvað væri nákvæmlega verið að tala um en með mikilli einföldun er markmiðið að nýta betur en nú er gert lífrænar auðlindir okkar, draga úr sóun og álagi á umhverfi og finna leiðir til að skapa ný verðmæti. Umhverfis- og auðlindaráðuneyti, atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti og mennta- og menningarmálaráðuneyti verða í aðalhlutverki við framkvæmd verkefnisins. Auk þess munu stofnanir á borð við Matís, Hafrannsóknastofnun, Umhverfisstofnun og fleiri koma að verkefninu. Samsvarandi ráðuneyti og stofnanir á Norðurlöndunum verða samstarfsaðilar auk samnorrænna stofnana. Það er mjög mikill áhugi á þessu verkefni á Norðurlöndunum. Verkefnið hefur einnig ríka alþjóðlega skírskotun og hefur t.d. Evrópusambandið mótað sér stefnu í þessum málum og má einnig benda á herferð Matvælastofnunar Sameinuðu þjóðanna gegn sóun á matvælum. Talið er að þriðjungur daglegrar matvælaframleiðslu í heiminum endi á sorphaugum á meðan milljónir manna svelta heilu hungri. Við það má svo bæta að mannfjöldaspár gefa til kynna að með sama áframhaldi muni heimurinn ekki geta brauðfætt jarðarbúa í framtíðinni. Þá má einnig nefna að umhverfisverðlaun Norðurlandaráðs, sem voru veitt í síðustu viku, féllu í skaut dönsku baráttukonunnar Selinu Juul sem stofnaði hreyfinguna Stop spild af mad, með leyfi forseta, Hættum að fleygja mat. Hún beitir sér fyrir hugarfarsbreytingu meðal almennings um betri nýtingu á mat og gegn óþarfa sóun á matvælum. Hugsjónir Selinu Juul falla þannig vel að markmiðum verkefnisins um norræna lífhagkerfið. Ég vil einnig nefna verkefnið Biophilia sem verður hluti af Norræna lífhagkerfinu. Það byggir á hugmyndum söngkonunnar Bjarkar Guðmundsdóttur. Um er að ræða kennslufræðilegt verkefni þar sem tónlist og tækni eru tvinnuð saman á nýstárlegan hátt til að örva skynjun og áhuga barna á náttúrufyrirbærum og eðlisfræði. Á næsta ári verður 10 millj. danskra kr. varið til verkefnisins um Norræna lífhagkerfið. Annað verkefni sem ég vil nefna hér er verkefnið Norræna velferðarvaktin. Það byggir á því úrræði sem sett var á laggirnar hér á landi í kjölfar bankahrunsins 2008 og kreppunnar sem fylgdi í kjölfarið. Öll hafa norrænu ríkin einhvern tíma þurft að glíma við kreppuástand og við teljum nauðsynlegt að greina að getu velferðarkerfisins til að bregðast við skyndilegum áföllum. Með verkefninu er ætlunin að greina m.a. þau viðbrögð sem gripið var til í kjölfar fyrri krepputímabila á Norðurlöndum, sjá hvaða aðgerðir tókust vel, hvað tókst síður vel og hvaða áhrif það hafði að aðhafast ekki neitt. Byggist það meðal annars á því sem við gerðum hér eftir hrun þegar við leituðum t.d. til Finna og lærðum af reynslu þeirra af kreppu. Einnig snýst það um að búa til svokallaða norræna velferðarvísa sem mæla ástand velferðar og hæfileika kerfisins til að bregðast við. Verkefninu verður stýrt af velferðarráðuneytinu en ráðherranefnd um félags- og heilbrigðismál ber ábyrgð á norræna vísu. Framlag til verkefnisins á næsta ári hefur verið ákveðið 3 millj. danskra kr. Norræna velferðarvaktin er einnig mjög gott innlegg í annað umfangsmikið norrænt verkefni sem nýlega var hleypt af stokkunum í samræmi við áherslur norrænu forsætisráðherranna og nefnist Sjálfbær norræn velferð. Því verkefni munum við sinna áfram á formennskuári okkar en það á að standa yfir á tímabilinu 2013–2015. Ég vil líka nefna að nú er verið að vinna á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar mjög merkilegt starf sem miðar að því að afmarka enn frekar möguleika til samstarfs milli Norðurlandaþjóðanna í heilbrigðismálum á næstu fimm til tíu árum, sem ætlunin er að kynna á miðju formennskuári, þ.e. næsta sumar, og beðið er eftir með mikilli eftirvæntingu. Ég tel okkur einmitt hafa mjög mikil tækifæri til að vinna mun nánar saman á sviði heilbrigðismála og í raun velferðarmála í heild á norrænum vettvangi. Þriðja formennskuverkefnið er af nokkuð öðrum toga en þau sem ég hef þegar fjallað um hér. Um er að ræða menningarverkefni þar sem skapandi greinum er gert hátt undir höfði. Norræni spilunarlistinn hefur verið í mótun undanfarin ár en það er útflutningsmiðstöð norrænnar tónlistar, Nomex, sem stýrir verkefninu og sér um framkvæmd þess. Að baki Nomex eru útflutningsmiðstöðvar tónlistar á Norðurlöndum og er Útón fulltrúi Íslands. Markmiðið með verkefninu er að nýta nútímatækni í fjölmiðlun, þ.e. samfélagsmiðla og netmiðla, til að koma norrænni tónlist á framfæri jafnt innan Norðurlanda og utan og auka þar með útflutningsmöguleika hennar. Undirbúningur undir verkefnið er kominn vel á veg. Búið er að hanna heimasíðu á netinu þar sem það besta og efnilegasta í norrænni popptónlist verður aðgengilegt á einum stað. Samstarfi hefur þegar verið komið á við stórar tónlistarveitur á borð við Spotify og Wimp og viðræður eru í gangi við bandarískar tónlistarveitur. Norræni spilunarlistinn fer á veraldarvefinn í byrjun formennskuárs okkar en þess má geta að í tengslum við verkefnið er stefnt að eins konar uppskeruhátíð norrænnar popptónlistar í því landi sem fer með formennsku í Norrænu ráðherranefndinni. Slík hátíð yrði haldin í fyrsta skipti árið 2015 og munu þá Danir taka við formennsku í ráðherranefndinni. Þeir hafa þegar lýst sig reiðubúna til að koma að undirbúningi og hafa umsjón með hátíðinni. Við höfum mikla trú á þessu verkefni enda er það mjög vel kynnt á Norðurlöndunum og nýtur mikils velvilja. Það ætti auk þess að vera til þess fallið að höfða til ungra Norðurlandabúa og líka þeirra sem telja sig vera ungir í anda og efla tiltrú þeirra á norrænt samstarf almennt. Á næsta ári verður 2 millj. danskra kr. varið í Norræna spilunarlistann en markmiðið er að sjálfsögðu að hann verði sjálfbær þegar norrænum stuðningi við hann lýkur. Virðulegi forseti. Ég hef hér stiklað á stóru í formennskuáætlun okkar í Norrænu ráðherranefndinni og þeim málum sem við teljum brýnt að tekist sé á við í samstarfinu. Ég vil hins vegar líka nefna nokkur önnur mikilvæg samsarfsverkefni sem við munum koma að varðandi framkvæmdina því að samhliða því að við tökum við formennsku í Norrænu ráðherranefndinni sem snýr að samstarfsráðherrum þá tökum við líka við formennsku í öðrum ráðherranefndum, þ.e. fagnefndunum svokölluðu. Eitt af þeim verkefnum sem okkur hefur verið falið er að koma af stað breytingum varðandi norrænt samstarf um afnám stjórnsýsluhindrana. Þegar hefur verið fjallað um það á Norðurlandaráðsþinginu. Ég held að tækifærin séu mörg og að spennandi verði að takast á við þetta stóra verkefni. Hugsunin á bak við norrænt samstarf er náttúrlega að draga úr hindrunum til að fólk og fyrirtæki geti farið á milli landa og starfað óáreitt. Það mun koma í okkar hlut að hleypa stjórnsýsluhindrunarráðinu af stokkunum. Ég hef þegar falið Siv Friðleifsdóttur, fyrrverandi alþingismanni, fyrrverandi samstarfsráðherra Norðurlandanna og fulltrúa Alþingis í Norðurlandaráði um árabil, að leiða það verkefni. Gert er ráð fyrir nýju fyrirkomulagi og aukinni áherslu á það hvernig við getum unnið að því að ryðja úr vegi stjórnsýsluhindrunum í gegnum ráðherranefndirnar. Þar þurfum við að horfa á vinnumarkaðinn, almannatryggingakerfið og menntamálin sem lykilatriði til að koma á opnum og sameiginlegum vinnumarkaði á Norðurlöndunum. Ég vil líka nefna hér nýja samstarfsáætlun ráðherranefndarinnar við Eystrasaltsríkin, Rússland, Barentssvæðið og gagnvart Hvíta-Rússlandi sem tekur gildi 1. janúar næstkomandi. Hins vegar hefur það verið þannig að þegar við höfum farið með formennsku í ráðherranefndinni höfum við alltaf leitast við að beina áherslum á samstarf til vesturs og á norðurskautssvæðinu. Það munum við einnig gera nú. Á formennskuárinu verður t.d. haldin ráðstefna um stöðu kynjanna á norðurslóðum og aðkomu þeirra að stefnumótun og ákvarðanatöku í málum er varða samfélagslega hagþróun. Einnig er í undirbúningi samstarfsverkefni norrænu sendiráðanna í Kanada um að halda sameiginlega menningarhátíð í Toronto út frá því sem gert var í Bandaríkjunum undir nafninu Nordic Cool. Að lokum, virðulegi forseti. Svæðasamstarf Norðurlandanna er eitt það elsta sinnar tegundar í heiminum og er litið á það sem fyrirmynd fyrir önnur svæði. Innbyrðis samstarf Norðurlandanna nýtur mikils fylgis meðal íbúa landanna og í raun meira fylgis en t.d. samstarf Evrópuríkjanna innan ESB. Við erum mjög lánsöm að taka þátt í þessu samstarfi og við fáum margfalt til baka það sem við leggjum í það. Ég vil nefna hér að lokum 

Hæstv. forseti. Hæstv. samstarfsráðherra Eygló Harðardóttir hefur farið mjög vel yfir það sem norræna samstarfið felur í sér en ég ætla samt að segja að það er mikill heiður fyrir okkur að fá að vera með formennsku í Norðurlandaráði og Norrænu ráðherranefndinni. Þetta skiptir okkur miklu máli, þessu fylgja líka fjármunir. Við fáum í fjárhagsáætlun okkar 300 millj. kr. á árinu 2014 til að sinna þeim verkefnum sem grein hefur verið gerð fyrir. Ég vil líka segja að norræna samstarfið samanstendur ekki bara af þeim fimm norrænu löndum sem okkur er svo gjarnt að tala um, Íslandi, Noregi, Danmörku, Finnlandi og Svíþjóð, heldur eru Álandseyjar, Grænland, Færeyjar og Samar líka þarna inni. Þetta er orðinn gríðarlega öflugur vettvangur og menningarlega séð er þarna mikil reynsla, mikil þekking, fjölbreytt og mismunandi. Það er hægt að vinna úr þeim hugmyndum sem þarna koma fram gríðarlega góða hluti. Í formennskutíð okkar verður haldið aukaþing Norðurlandaráðs í apríl og það verður á Akureyri að þessu sinni. Ég heyrði á félögum okkar í norræna samstarfinu þegar við vorum á Norðurlandaráðsþingi í síðustu viku að þeir voru mjög spenntir fyrir því að fá að fara eitthvað annað en bara til Reykjavíkur. Ég held að það geti verið mikil upplifun fyrir þessa norrænu fulltrúa að sjá annað en höfuðborgarsvæðið. Það er mikil ánægja með samstarfið. Norræna félagið hefur komið svolítið sterkt inn í það núna með Íslandsdeild Norðurlandaráðs og það er vel og er stuðningur við starfið hjá okkur. Þau fylgdu okkur á þinginu og hægt var að leita til þeirra með alla hluti sem við þurftum að fá úrlausn með ef á þurfti að halda. Ég vil beina sjónum aðeins að mennta- og menningarmálum Norðurlandasamstarfsins vegna þess að ég sit sem fulltrúi Íslands í mennta- og menningarmálanefnd Norðurlandaráðs. Fyrir árið 2013 runnu hvorki meira né minna en 42,2% af fjárlögum Norðurlandasamstarfsins til mennta- og menningarmála og rannsókna. Við erum að tala um að 173 millj. danskra króna fóru til menningarstarfs á Norðurlöndum og 243 millj. danskra króna fóru til mennta og rannsókna. Þetta segir okkur hvað menntun og menning skipar stóran sess í þessu starfi. Í þeirri formennskuáætlun sem hæstv. samstarfsráðherra Eygló Harðardóttir rakti áðan kom fram hverjar áherslur okkar eru varðandi mennta- og menningarmál. Þar er Biophilian ofarlega á blaði sem er mjög merkilegt verkefni. Ég sem skólamanneskja tel að það geti nýst okkur afskaplega vel með ungu fólki og við losnum úr viðjum hefðbundinnar kennslu og það er full þörf á að taka inn nýbreytni. Það skemmir ekki að Björk Guðmundsdóttir hefur verið sá aðili sem kemur með þessar hugmyndir inn til okkar. Í samstarfi okkar í mennta- og menningarmálanefnd er unnið að ýmsum hlutum og á þessu þingi sem við vorum á um daginn voru samþykktar tillögur sem lúta að því og munu auðvitað koma af auknum krafti inn í formennskuárið hjá okkur. Þá voru samþykktar tillögur um að auka samstarf í mennta- og menningarmálum með það í huga að við séum ekki að tvítaka eða margtaka rannsóknir. Í ýmsum greiningum sem verið er að gera í starfi í mennta- og menningarmálum eru dregnar fram áherslur hvað varðar réttindi barna og unglinga. Þar er inni tillaga um samnorrænan skóladag. Tillagan lýtur að því að hann verði fyrst 20. nóvember 2014 en þá er 25 ára afmæli barnadags Sameinuðu þjóðanna. Það er líka verið að vinna með tillögur sem lúta að því að draga fram réttindi og möguleika á að börn sem koma úr brotnu umhverfi geti komist betur til manns ef skólinn heldur utan um þau, að farsæl skólaganga geti orðið til þess að þau komist betur til manns. Síðan vil ég segja að það sem vakti náttúrlega mikla ánægju í þessu starfi okkar er að nú voru í fyrsta skipti veitt norræn barnabókmenntaverðlaun. Það sýnir í rauninni þann hug sem Norðurlandasamstarfið ber til menningar og þá virðingu sem það sýnir börnum og ungmennum.

Virðulegur forseti. Ég vil fá að nota þetta tækifæri og koma á framfæri kæru þakklæti til hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, sem er fyrrverandi samstarfsráðherra Norðurlandanna og á heiðurinn af undirbúningnum að þeirri formennskuáætlun Íslands í Norrænu ráðherranefndinni sem hér er kynnt. Þar eru áherslurnar á græna hagkerfið, á velferðarmálin og á skapandi greinar. Það eru málefnaáherslur sem hugnast okkur jafnaðarmönnum í Samfylkingunni alveg sérstaklega vel og sem við vildum raunar sjá meira af hjá þeirri nýju ríkisstjórn sem tekið hefur við völdum í landinu. En það er önnur saga. Þegar horft er til þess hve litlum fjármunum við verjum til norræna samstarfsins, 150 milljónir nefndi hæstv. samstarfsráðherra hér í upphafi, fáum við alveg ótrúlega mikil gæði úr því, ekki bara beint, við fáum beinlínis miklu meira fé til baka en við leggjum í það, heldur líka tækifæri eins og í formennskuáætluninni til að kynna okkar eigin verkefni á 25 milljóna manna markaði. Við fáum líka tækifæri til þess að eiga í samstarfi við aðila sem ráða yfir reynslu og þekkingu sem við getum aldrei komið okkur upp hér og til þess að taka þátt í verkefnum, m.a. í vísindarannsóknum, sem eru miklu stærri og umfangsmeiri en við getum nokkurn tímann hleypt af stokkunum ein okkar liðs. Það er þess vegna alveg sérstakt hagsmunamál fyrir okkur Íslendinga að efla hið norræna samstarf og að horfið verði af braut niðurskurðar framlaga til þess sem verið hefur núna og verður næstu tvö árin. Þvert á móti er það mikilvægt fyrir okkur að lagt verði meira af fjármunum almennt í þetta samstarf af norrænu ríkjunum því að það kemur litlum ríkjum vel. Auðvitað eru öll Norðurlöndin hvert um sig lítið ríki í hinu stóra samhengi en af þeim erum við fámennust þjóðanna og sú sem hefur ótvírætt langmestan haginn af því. Ráðherra nefndi það samstarf sem er að hefjast á sviði heilbrigðismála sem ég tel mikla ástæðu fyrir okkur Íslendinga til að binda vonir við. Þar búum við vel að hafa nýjan framkvæmdastjóra fyrir Norrænu ráðherranefndinni, Dagfinn Høybråten, sem er fyrrverandi heilbrigðisráðherra í Noregi og hefur getið sér gott orð á alþjóðavettvangi fyrir þekkingu sína á því sviði. Þar eru auðvitað ákaflega mikilvægir hlutir sem við getum gert saman, oft og tíðum hlutir sem varða beinlínis líf og dauða vegna þess að á Norðurlöndunum er hægt að sinna sjaldgæfum sjúkdómum til að mynda með hætti sem við, 300 þús. manna þjóð, getum aldrei gert ein. Það er hægt að sérhæfa sig í ýmiss konar lækningum á einum stað á Norðurlöndunum sem aldrei væri hægt að gera með sama árangri í öllum fimm löndunum. Við getum átt samstarf um margvísleg flókin og stór verkefni, bæði í rannsóknum og öðrum hlutum, og síðast en ekki síst vil ég nefna að við getum líka átt samstarf til þess að spara því að við getum unnið saman í innkaupum, bæði á búnaði hvers konar í heilbrigðisþjónustu og eins í lyfjum. Í því samstarfi sem við lögðum kannski mesta áherslu á síðustu árin, um utanríkis- og varnarmálin, höfum við Íslendingar notið nokkurs góðs, bæði í þeirri viðleitni sem er til aukins eftirlits og björgunarviðbúnaðar í Norðurhöfum, í loftrýmiseftirlitinu yfir Íslandi, eins í þeim áherslum sem koma sér vel í ríkisfjármálum og til þess að spara útgjöld í því að sameinast um þjónustu í sendiráðum landanna í öðrum löndum og reyna að ná meiri hagkvæmni í hinn opinbera rekstur. Það er sannarlega líka mikilvægt að gæta að þeim sóknartækifærum sem við eigum í þessu samstarfi.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra, samstarfsráðherra Norðurlanda, Eygló Harðardóttur fyrir skýrslu hennar og greinargerð um formennskuáætlun Íslands í Norðurlandaráði á næsta ári. Þessi áætlun eins og hér hefur komið fram hefur auðvitað verið í vinnslu alllengi og var meðal annars hafinn undirbúningur að henni í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar undir forustu þáverandi samstarfsráðherra, hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur. Eins og ræða hæstv. samstarfsráðherra bar með sér er ágætur samhljómur á milli stjórnmálaflokkanna hér á landi um áherslur í norrænu samstarfi. Ég held að þó að oft sé nú tekist á um ýmis verkefni og mál í utanríkis- og alþjóðamálum hér í þingsal sé fátt ef nokkuð sem á sér eins góðan samhljóm milli stjórnmálaflokka á Íslandi og þátttaka í norrænu samstarfi. Ég held að fullyrða megi að það samstarf sé okkur sem lítilli þjóð, tiltölulega lítilli þjóð í þessu samhengi, mjög mikilvægt. Það þarf sem sagt ekki að orðlengja það að ég og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum mjög ánægð með þær áherslur sem er að finna í formennskuáætluninni fyrir næsta ár og ég er sannfærður um að núverandi hæstv. ríkisstjórn mun fylgja eftir af mikilli einurð. Ég treysti hæstv. samstarfsráðherra Norðurlanda mjög vel fyrir þeim málaflokki. Hæstv. ráðherra gat um nokkrar megináherslur í þessari formennskuáætlun og þarf kannski ekki að fara mjög ítarlega í saumana á þeim aftur en ég vil sérstaklega geta þess að ég tel mikilvægt að á vettvangi Alþingis og í þjóðþingunum almennt gefist tækifæri til að ræða norræna samstarfið og þau verkefni sem norrænu ríkin, bæði á vettvangi Norrænu ráðherranefndarinnar og á vettvangi þingmannasamstarfsins í Norðurlandaráði, geta orðið samstiga um. Á vormánuðum, ég hygg að það hafi verið á árinu 2012, fór fram sérstök umræða í þjóðþingum allra Norðurlandanna um landamærahindranir. Það var mikilvægt verkefni sem var og er í gangi og hæstv. ráðherra kom inn á sérstaklega. Það er dæmi um verkefni sem er tilvalið til að taka til umfjöllunar í þjóðþingum allra norrænu ríkjanna samtímis eða á svipuðum tíma eins og var gert þá og ég hygg að það sé tilefni til að framhald verði á slíkri umræðu. Mér finnst mikilvægt að árétta í örfáum orðum þau verkefni sem hæstv. ráðherra gat um. Við teljum að þau verkefni sem hér er að finna séu mjög góð og þörf. Lífhagkerfið er verkefni sem byggist á samvinnu atvinnuvegaráðuneytisins og umhverfisráðuneytisins og snýst um græna hagkerfið og grænt atvinnulíf. Velferðarvaktin á krepputímum var sérstaklega nefnt sem verkefni þar sem við hyggjumst flytja út reynsluna af íslensku velferðarvaktinni svo hægt sé að laga hana að öðrum norrænum ríkjum þannig að öll löndin geti unnið saman að eins konar félagslegum mælikvörðum á velferðina. Hæstv. ráðherra nefndi líka norræna spilunarlistann sem snýst um að kynna norræna tónlist á milli Norðurlanda og út á við gagnvart öðrum markaðssvæðum. Þetta tel ég vera mjög þarft verkefni. Það er, má segja, í anda þess að leggja áherslu á skapandi atvinnugreinar. Það sýnir okkur að hægt er að flytja ýmislegt annað út heldur en fisk og ál og þarna geta Norðurlöndin saman náð meiri slagkrafti en við bara ein. Þetta er dæmi um þá staðreynd að norræn tónlist, svipað eins og við getum nefnt hátíðina Iceland Airwaves, er spennandi fyrir fólk um heim allan. Verkefnið Biophilia sem hæstv. ráðherra nefndi einnig byggir á hugmynd Bjarkar Guðmundsdóttur um að tengja saman tónlist og raunvísindi og nýta tónlist til að kynna börnum vísindi. Þetta verkefni á síðan að flétta inn í lífhagkerfið og hugmyndin er að tengja það saman við menntun og skólastarf. Ég átti þess kost á síðasta kjörtímabili að starfa í Íslandsdeild Norðurlandaráðs, sækja nokkur Norðurlandaráðsþing og vera virkur þátttakandi þar í nefndarstarfi. Ég var meðal annars á árinu 2012 formaður í mennta- og menningarmálanefnd Norðurlandaráðs og tel að það sé að sjálfsögðu málasvið þar sem Norðurlöndin eiga ekki hvað síst samstarfsfleti þó að það nái að sjálfsögðu til fleiri málaflokka. Það sem ég tel að sé lærdómsríkt í norræna samstarfinu - það er oft talað um að í svona alþjóðlegu samstarfi geri menn lítið annað en að mæta á fundi og hlusta hver á annan og fari svo til síns heima og síðan gerist ekki mikið meir - en þannig er það ekki í norrænu samstarfi. Þar sjá menn jafnvel hlutina sem þeir tala fyrir verða að veruleika. Ég leyfi mér bara að nefna að á árinu 2011 var ég á Norðurlandaráðsþinginu talsmaður umhverfisnefndar Norðurlandaráðs fyrir stefnumótun um að draga úr sóun á matvælum sem var fjallað um í umhverfis- og auðlindanefnd Norðurlandaráðs á því ári og var samþykkt ályktun um á þinginu 2011 og sem hæstv. ráðherra gerði síðan grein fyrir hér að menn eru að vinna með áfram. Þetta tel ég mjög þýðingarmikið verkefni. Á árinu 2012 á vettvangi mennta- og menningarmálanefndar þegar ég gegndi þar formennsku var m.a. fjallað um eina menningarverðlaunahátíð, þ.e. að verðlaun Norðurlandaráðs yrðu veitt öll saman á sama tíma og það gerðist núna í fyrsta skipti. Sömuleiðis fjölluðum við sérstaklega um barnabókmenntaverðlaunin í þeirri nefnd. Það voru ekkert allir á einu máli um það, hvorki í ráðherranefndinni né í Norðurlandaráði að það ætti að veita sérstök barnabókaverðlaun en fyrir þessu töluðum við og höfðum erindi sem erfiði. Þau voru veitt núna í fyrsta skipti á þessu ári. Þetta er dæmi um að menn geta séð þá hluti sem þeir fjalla um á vettvangi Norðurlandaráðs verða að veruleika. Þetta tel ég vera afskaplega mikilvægt. Ég vil líka leyfa mér að nefna þá áherslubreytingu sem varð fyrir ekki löngu síðan á vettvangi Norðurlandaráðs að taka upp sérstaka umræðu um samstarf í utanríkis- og öryggismálum. Það var til skamms tíma þannig að utanríkismál voru hálfgert tabú á norrænum vettvangi en það er það ekki lengur. Ég tel að það sé mjög jákvæð þróun að við fjöllum um þau þar og að utanríkisráðherrar Norðurlandanna sitji fyrir svörum þingmanna og ræði um utanríkismál. Enda þótt okkur kunni að sjálfsögðu að greina á um einstaka þætti í utanríkismálum í Norðurlandaráði eins og í þjóðþingunum er þetta mjög góður vettvangur til þess að eiga skoðanaskipti þar um. Við deilum líka mjög mörgum þáttum sem fjallað er um í alþjóðlegu samstarfi. Ég nefni þar sérstaklega norðurslóðamálin. Þjóðþingin öll á Norðurlöndum hafa verið með sérstaka stefnumótun í norðurslóðamálum og því tengist að sjálfsögðu mikilvægt viðfangsefni sem eru loftslagsbreytingar og hlýnun andrúmsloftsins. Það er að sjálfsögðu viðfangsefni sem við eigum að fjalla um á vettvangi Norðurlandanna því að það skiptir okkur öll máli hvernig þróun verður í þeim efnum. Ég tel því mikilvægt að við höldum áfram að styrkja og styðja við samstarf Norðurlandanna á vettvangi Norðurlandaráðs og Norrænu ráðherranefndarinnar. Ég tek undir með þeim sem hér hafa sagt að þetta er kannski það alþjóðlega og fjölþjóðlega samstarf sem við höfum ef til vill hvað mest gagn af og getum haft hvað mest upp úr um leið og okkar rödd skiptir þar máli og við getum haft heilmikil áhrif. Þó að við séum fámenn skiptir okkar framlag og okkar sjónarmið og okkar raddir máli á vettvangi norræns samstarfs og það er hlustað á það sem við höfum þar fram að færa. Ég tel að við getum öll sameinast um það, og er reyndar sannfærður um að á Alþingi Íslendinga eru fáar ef nokkrar raddir í þá veru að við eigum ekki að styrkja og efla það samstarf. Herra forseti. Ég vil að lokum segja að ég hef eins og aðrir vissar áhyggjur af því að dregið hefur verið úr framlögum til norræna samstarfsins. Það má segja að það sé afleiðing af efnahagskreppunni sem hér hefur riðið yfir bæði hjá okkur og annars staðar. Ríkin hafa verið að draga úr kostnaði og gæta aukins aðhalds og það hefur að sjálfsögðu komið niður á norræna samstarfinu einnig en það er mikilvægt, og ég tek undir með hæstv. ráðherra, að við reynum að vinna að því að frekar bæta þar í ef eitthvað er. Ég tel að það sé sá vettvangur í alþjóðastarfi þar sem við ættum helst þá að auka okkar hlut ef við eigum þess nokkurn kost. Virðulegur forseti. Ég vil fyrir mína hönd og okkar í þingflokki Vinstri grænna lýsa ánægju með þá formennskuáætlun sem hér hefur verið kynnt og fullvissa hæstv. ráðherra að hún á okkar stuðning í því verkefni sem fram undan er á næsta ári af hálfu Íslands sem formennskuríkis í norrænu samstarfi.

Virðulegur forseti. Ég er nýliði í Norðurlandaráði. Ég sat mitt fyrsta þing Norðurlandaráðs í Ósló í síðustu viku og hagaði mér þar að mörgu leyti svipað og ég gerði á upphafsárum mínum í þinginu, fór mér að engu óðslega og lét lítið á mér bera, enda ekki mikið fyrir það eins og menn hér vita mætavel. Ég reyndi að læra og sjá hvernig þetta færi allt saman fram. Það var mikil umræða um grein sem þingmaður Venstre í Danmörku, Karen nokkur Elleman, skrifaði í aðdraganda þingsins þar sem hún talaði um Norðurlandaráð sem nokkurs konar kaffiklúbb þingmanna og embættismanna. Greinin var gagnrýnd mikið en vakti líka upp töluverða umræðu og að mínu mati þarfa umræðu. Við eigum að sjálfsögðu alltaf að vera að velta því fyrir okkur hvort verið sé að fara vel með skattpeninga almennings. Þótt það séu ekki miklir fjármunir sem Ísland ver í samstarfið í samanburði við aðra fer engu að síður í það tími og kraftar og við eigum að nálgast hlutina með gagnrýnu hugarfari og velta því fyrir okkur hvort við séum að nýta tíma okkar vel. Mig langar í ræðu minni um formennskuáætlunina að lýsa fyrstu viðbrögðum mínum og hugrenningum gagnvart þessu samstarfi. Formennskuáætlunin sem hæstv. ráðherra kynnti fyrr í umræðunni er mjög metnaðarfull. Það er mjög ánægjulegt að sjá hversu metnaðarfull hún er, sérstaklega á sviði umhverfismála og sjálfbærni og hinu svokallaða norræna lífhagkerfi sem hæstv. ráðherra fjallaði um. Ég fagna því. Núverandi hæstv. ríkisstjórn hefur verið gagnrýnd svolítið fyrir skort á áherslum í umhverfismálum og þarna birtist skýr vitnisburður um að henni sé ekki alls varnað í þeim efnum. Hún hefur miklar og jákvæðar hugmyndir þar að lútandi og það er vel. Ég fagna því. Biophilia Bjarkar Guðmundsdóttur er eitt af þeim verkefnum sem þarna eru kynnt til sögunnar og lögð er áhersla á. Ég hef sjálfur farið með börnum mínum og öðrum í gegnum það sem verkefnið hefur upp á að bjóða þar sem menn vinna saman með samspil mynda og tónlistar. Það er ákaflega vel heppnað og ákaflega vel til þess fallið að þroska börn í því vinna með myndmál og tónlist saman. Þarna er gríðarlega skemmtilegt verkefni á ferðinni. Norræni spilunarlistinn er líka verkefni sem lýsir miklum metnaði og í raun og veru, þótt hann sé fullkomlega þarfur, er tæknin á svo mikilli fleygiferð í þeim efnum að það mætti fara enn þá lengra og sjá fyrir sér að meðfram þeim spilunarlista kæmu Norðurlöndin og Norðurlandaráð sér saman um einhvers konar sameiginlega vefgátt þar sem boðið er upp á sjónvarpsefni þessara ólíku landa. Það væri til dæmis byggt á sama tæknigrunni og Netflix sem nýtur mikilla vinsælda á Íslandi í dag þó að almenningur á Íslandi þurfi að sækja sér það eftir krókaleiðum við litla hrifningu sumra fyrirtækja. Þar til dæmis má sjá fyrir sér að með litlum tækjum á borð við Apple TV væri hægt að bjóða upp á eina rás þar sem í boði væri norrænt sjónvarpsefni. Það er auðvitað mjög misjafnt að gæðum en við sjáum til að mynda árangur Dana. Þeir tóku meðvitaða ákvörðun um að búa til vandað sjónvarpsefni og mennta Dani með því að skemmta þeim. Við sjáum það líka á efnisvalinu, á sjónvarpsefninu sem hefur verið að slá í gegn með þeim, hvort sem það er Forbrydelsen, Örninn, Borgin og núna Brúin, að það er í sífellu verið að vinna með samspil ólíkra stofnana samfélagsins, framkvæmdarvaldið, dómsvaldið og alþjóðavæðinguna, alþjóðaglæpastarfsemi, hvernig verið er að ráðstafa fjármunum o.s.frv. Það er því í raun og veru í gegnum mjög gott sjónvarpsefni verið að mennta þjóðfélagsþegnana í því hvaða ákvarðanir skipta máli og verið að gera þá að meiri, betri og öflugri þátttakendum í lýðræðissamfélagi. Það eru mismunandi sjónarhorn á verkefnin sem ég var að fjalla um. Á Íslandi eru einkum mismunandi sjónarmið um hvort ríkið eigi að sinna verkefnum á borð við menningarverkefni, hvað þjóðin hefur að gera með ólíkar menningarstofnanir o.s.frv. Það eru sjónarmið sem kallast svolítið á. Stundum hafa þau verið tengd einhverju sem nefnt er landsbyggð versus höfuðborgarsvæði en ég held að það sé alls ekki þannig. Ég held að sjónarmiðin finnist hvort sem er í hinum dreifðari byggðum eða í þéttbýlinu. Það er mikilvægt fyrir okkur að taka umræðuna um það hvers vegna þetta skiptir máli, vegna þess að þetta snýst að mörgu leyti um sjálfsmynd þjóðarinnar. Það er aldrei hægt að komast nær sjálfsmynd sinni eða jafn nálægt henni og þegar maður er að bera sig saman við aðra. Maður fer fyrst að velta því fyrir sér hvað það þýði að vera Íslendingur í norrænu samstarfi þegar maður fer að bera sig saman við það að vera Dani eða Norðmaður eða Svíi. Þarna koma saman ólíkir menningarheimar sem eiga sér sameiginlegan uppruna og að mörgu leyti sameiginlegt tungumál og að mínu mati styrkir það mjög sjálfsmynd Íslendinga að taka þátt í þessu samstarfi. Ég held að það sé líka mjög hollt fyrir okkur stjórnmálamenn sem þarna leiðum saman hesta okkar, sérstaklega þá sem hafa áhyggjur af fullveldi þjóðarinnar í alþjóðlegu samstarfi, að sjá hversu vel Dönum, Svíum og Finnum gengur í að nýta fullveldi sitt í alþjóðlegu samstarfi og líka að sjá hversu öflugar þessar þjóðir eru, hversu stórt markaðssvæði Norðurlöndin eru þegar þau eru saman komin í Norðurlandaráði og hversu öflug heild þau geta orðið í alþjóðlegu samstarfi, eins og til dæmis innan Evrópusambandsins. Stór hluti af okkar vinnu, alla vega frá því að ég byrjaði þátttöku mína í Norðurlandaráði núna í sumar, hefur snúist um hinar svokölluðu landamærahindranir eða stjórnsýsluhindranir á milli landa. Það er auðvitað í grunninn það sem við erum að fjalla um sem erum þeirrar skoðunar að Ísland eigi að ganga veginn til enda í umsókn sinni um Evrópusambandið, þ.e. að afnema landamærahindranir og stjórnsýsluhindranir í miklu stærri stíl en við höfum verið að gera þannig að við séum þátttakendur á stóru atvinnu-, stjórnmála- og menningarsvæði. Allar þær hindranir sem landsmenn okkar rekast á þegar þeir flytja sig á milli landa og eiga að geta tekið réttindi með sér, hvort sem þeir eru að fara til Danmerkur, Svíþjóðar, Noregs eða Finnlands, er auðvitað eitthvað sem skiptir gríðarlega miklu máli í því samhengi. Mig langar í lok ræðu minnar að fjalla um þá ákvörðun sem tekin var, og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson lýsti áðan, um að halda sameiginlega verðlaunaafhendingarhátíð fyrir verðlaun Norðurlandaráðs sem eru veitt í fimm ólíkum flokkum, í gerð kvikmynda, sjónvarpsefnis, bókmennta, á sviði umhverfis og nú síðast í barnabókmenntum. Verðlaunaafhendingin sem var í Ósló síðustu viku tókst mjög vel. Ég held að hún hafi verið hið þokkalegasta sjónvarpsefni, en það sem er ekki síður mikilvægt er að þetta ýtir undir hugsun, ýtir undir mikilvægi þess að unnið sé á ólíkum sviðum af metnaði. Ef við tökum stöðuna gagnvart til dæmis barnabókmenntum er það auðvitað þannig að ef vel er gert höfða bækurnar til barna og unglinga. Ef skrifað er af metnaði og ef því er lyft upp og gert hátt undir höfði - ég get nefnt bækurnar um Harry Potter þótt þær séu ekki norrænar að uppruna. Ég held að allir foreldrar heimsbyggðarinnar standi í mikilli þakkarskuld við höfundinn vegna þess að bækurnar glæddu svo mikið áhuga barna og unglinga á lestri. Ég held að það sama megi segja um framleiðslu sjónvarpsefnis í Danmörku. Það kemur á daginn að þegar sjónvarpsefni er framleitt af miklum metnaði og miklum gæðum slær það í gegn, ekki bara í sínu heimalandi heldur um heim allan, enda er verið að sýna danskt sjónvarpsefni mjög víða, um alla Evrópu, og það nýtur mikilla vinsælda á Íslandi. Ég held að ef við horfum til þeirrar dagskrárgerðar sem er verið að bjóða Íslendingum upp á á RÚV megum við draga margan lærdóminn af Dönum í því efni. Ég held einfaldlega að við getum lært mjög mikið innan Norðurlandaráðs. En það er ekki síður mikilvægt fyrir okkur að vera rödd á þeim vettvangi sem þjóð sem nýtur þeirrar sérstöðu að vera í miðju Atlantshafinu, sjálfstæð þjóð sem byggir afkomu sína að mörgu leyti á mikilli nærveru við óblíð náttúruöfl. Það er auðvitað eitthvað sem við komum með að borðinu. Það eru áherslupunktar sem birtast í þeirri metnaðarfullu formennskuáætlun sem hæstv. ráðherra kynnti fyrr í umræðunni og það er vel. Ég vil nota tækifærið í lok ræðu minnar til að hvetja hæstv. ráðherra til dáða í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra norrænna samstarfsmála þetta tækifæri til að ræða formennskuáætlun Íslands í Norrænu ráðherranefndinni árið 2014. Skýrsla samstarfsráðherra og umræða um hana er í takt við þá miklu áherslu sem ríkisstjórnin leggur á norrænt samstarf, eins og fram kom í máli forsætisráðherra á Norðurlandaráðsþingi á dögunum, sérstaklega það sem snýr að okkur hér á Vestur-Norðurlöndum og norðurslóðum eins og fram kemur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Mig langar að fjalla í nokkrum orðum um formennskuáætlunina og víkja síðan einnig að norrænu samstarfi í Norðurlandaráði sem formaður Íslandsdeildar Norðurlandaráðs. Ég vil að sjálfsögðu fagna formennskuáætlun Íslands í Norrænu ráðherranefndinni árið 2014 og vil geta þess að áætluninni var vel tekið af formennskulandinu í Norðurlandaráði árið 2014, þ.e. Svíþjóð, á Norðurlandaráðsþingi í síðustu viku. Þær áherslur sem komu fram í formennskuáætluninni eru í góðu samræmi við þær áherslur sem eru um þessar mundir í norrænu samstarfi og tvinnast einnig vel saman við þau svið sem við Íslendingar höfum haft til umfjöllunar og stöndum framarlega á. Í einu af meginverkefnum áætlunarinnar, Norræna lífhagkerfinu, renna saman áherslur á grænan hagvöxt og sjálfbæra þróun. Þetta verkefni ber vott um skýra framtíðarsýn þar sem tengd eru saman sjálfbær hámarksnýting náttúruauðlinda, hagvöxtur og velferð norrænna samfélaga með sérstakri tengingu við menntun þar sem sköpun verður í fyrirrúmi, eins og í Biophilia-verkefninu sem fjölmargir þingmenn hafa komið inn á hér í fyrri ræðum. Ég held að mikilvægt sé að við ræðum í víðu samhengi um til hvers við ætlumst af norrænu samstarfi. Ég fann það á Norðurlandaráðsþinginu sem haldið var í Ósló í síðustu viku að það eru ekki bara Íslendingar sem vilja aukið og meira samstarf, þann vilja er einnig að finna hjá öðrum þjóðum. Mig langar að koma aðeins inn á það á eftir. Það sem kom mér þó samt mest á óvart er að samstarf Norðurlandanna er víðtækara, þéttara og mikilvægara en flestir gera sér grein fyrir. Hv. þm. Róbert Marshall kom hér inn á blaðagrein sem einn fyrrverandi ráðherra Dana og fyrrverandi samstarfsráðherra skrifaði fyrir Norðurlandaráðsþingið. Hún vakti töluverða athygli. Ég lít á hana sem jákvætt innlegg um að það megi breyta og það megi bæta og styrkja megi þetta samstarf. Ég held að flestir hafi litið þannig á að jafnvel þótt þar hafi komið fram gagnrýni á samstarfið hafi menn verið almennt séð, í hvaða flokki sem þeir standa, sammála um að skýra þurfi einfaldlega betur út fyrir almenningi hversu mikilvægt þetta samstarf er. Á Norðurlandaráðsþinginu voru í brennidepli málefni ungs fólks á Norðurlöndum, alþjóðlegt samstarf, sjálfbær þróun, stjórnsýsluhindranir, velferðar-, menningar- og menntamál. Gaman er að segja frá því að nú hefur farið fram mikil umræða um aukið samstarf á sviði öryggisvarna og utanríkismála, en það er í rauninni málaflokkur sem var lítið til umræðu innan Norðurlandaráðs og flestir litu á að mundu lúta að sjálfsstjórnarrétti ríkjanna. En þetta var ein af áherslum Norðmanna í formennskuáætlun þeirra á þessu ári og aukinn áhugi er á samstarfi í þá áttina. Í september sótti ég hringborðsumræðu um einmitt þessi mál, varnarmál, með þátttöku þingmanna í Norðurlandaráði, norrænna varnarmálaráðherra og þingmanna í þingnefndum þjóðþinganna sem hafa varnarmál á sinni könnu. Þar var sérstaklega fjallað um að bæði Finnar og Svíar ætla að taka þátt í loftrýmiseftirliti yfir Íslandi sem á sér stað í febrúar næstkomandi, en Norðmenn fara með loftrýmisgæsluna á vegum NATO. Hvorki Svíar né Finnar eiga aðild að NATO, en þeir ætla engu að síður að taka þátt í þessu loftrýmiseftirliti á forsendum norræns samstarfs sem ég tel ótvírætt vitni um að aukinn vilji sé til þess að taka meiri þátt og vinna meira saman á því sviði. Þetta sneri að sjálfsögðu líka að björgunaraðgerðum sem eru gríðarlega mikilvægar, sérstaklega fyrir okkur Íslendinga og alla þá sem búa á norðurslóðum. Það var líka merkilegt að aukinn vilji er innan Norðurlandanna að standa saman að málefnum sem snúa að Evrópusambandinu. Við vitum sem er að Evrópusambandið hefur sett viðskiptaþvinganir á Færeyjar út af ákvörðun þeirra um aukinn kvóta sér til handa varðandi Atlantshafssíldina, en bæði Finnar og Svíar sátu hjá við atkvæðagreiðsluna sem fór fram á þeim forsendum að þeir væru að virða hið svokallaða Helsingforssamkomulag. Helsingforssamkomulagið á rætur að rekja til ályktunar sem miðjuflokkarnir á Norðurlandaráðsþinginu, sem Framsóknarflokkurinn á sæti í, lögðu fram á árinu 2009. Þá var talað um að ekki mætti verða til einhvers konar norræn nefnd innan ESB og menn óttuðust svolítið þetta samstarf, en það kom skýrt fram að aukinn vilji væri til þess að standa saman í þeim málum eins og öðrum, líkt og þessi ákvörðun bar svo skilmerkilega með sér. Þau tvö mál sem ég hef nefnt, bæði varðandi varnarmálin og Evrópusambandið, eru til marks um það hversu skýr samhljómur er á milli hagsmunamála Íslendinga sem er efst á baugi í stjórnmálaumræðu á Íslandi og á norrænum vettvangi. Það sýnir enn á ný gildi norræns samstarfs fyrir Íslendinga, sem er að sameina vinnu við framgöngu ákveðinna mála, bæði á Íslandi og á norrænum vettvangi. Mig langar sérstaklega að taka fram að ég er afar ánægður með þá samstöðu sem hefur myndast innan Íslandsdeildar Norðurlandaráðs. Þar eiga sæti stjórnarflokkarnir og flokkarnir sem sitja í stjórnarandstöðu. Mikil samstaða myndaðist um að við mundum reyna með einum eða öðrum hætti að sporna gegn þeim boðaða niðurskurði sem átti að falla á Norræna eldfjallasetrið sérstaklega. Tekin var ákvörðun um það innan fjárlagahóps Norðurlandaráðs að minnka niðurskurðinn, en því miður var þeirri ákvörðun snúið við innan ráðherraráðsins og eitt látið yfir alla ganga. Því miður. En samstaðan var skýr og viljinn var til staðar hjá Íslendingum að vernda þessa stofnun sérstaklega. Það sama má segja um Norræna blaðamannaskólann sem er afar mikilvægur vettvangur fyrir norræna blaðamenn, íslenska sérstaklega, til að hitta kollega sína á Norðurlöndum og endurmennta sig, kannski í rauninni eini vettvangurinn til þess. Í staðinn fyrir að leggja þann skóla niður var honum breytt sem kemur fram í niðurskurði, en skólanum verður hlíft að öðru leyti og vonandi verður hægt að efla hann á komandi árum. Það sama má segja um Norræna sumarháskólann. Hann átti að renna inn í Nordforsk sem sér um norrænt rannsóknasamstarf og veitir ráð og kemur með tillögur um norrænar vísindastefnur. Menn höfðu áhyggjur af því að þeir fjármunir mundu hverfa en eyrnamerkt var sérstakt fjármagn  Ég þakka hv. ráðherra fyrir innlegg hennar hér og til norrænna samstarfsmála og vonast til þess að Íslandsdeild Norðurlandaráðs 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir innleiðingu inn í þessi mál og ég óska hæstv. ráðherra til hamingju með að vera orðinn samstarfsráðherra Norðurlandanna. Ég veit að formennskutíðin hjá okkur Íslendingum mun reynast farsæl og ég óska hæstv. ráðherra velfarnaðar í störfum sínum. Ég er formaður Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins og formaður Vestnorræna ráðsins, sem er samstarf Íslands við Grænland og Færeyjar. Þar setjast þingmenn allra þessara landa niður og reyna að átta sig á helstu sameiginlegu áherslum og reyna að vinna þeim brautargengi í gegnum þjóðþingin. Sem formaður Vestnorræna ráðsins fór ég á Norðurlandaráðsþing í Ósló nú á dögunum þar sem verið var að kynna formennskuáætlun Íslands. Mjög gott var að fylgjast með þeirri umræðu og heyra þær spurningar sem félagar okkar á Norðurlöndunum höfðu til íslensku ráðherranna, og þá sérstaklega til hæstv. ráðherra Eyglóar Harðardóttur, vegna þessara mála. Mig langar, vegna setu minnar í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins, að fagna sérstaklega þeirri áherslu sem formennskuáætlunin leggur á Vestur-Norðurlöndin, á norræn haf- og strandsvæði. Þessi svæði okkar eru háð nýtingu náttúrulegra auðlinda og áherslan felst í því að leita leiða til að nýta betur lifandi auðlindir hafsins, sem er ein uppistaðan í lífskjörum Vestur-Norðurlanda. Þetta eru miklar strandveiðiþjóðir, Færeyingar eru með um það bil 90% af gjaldeyristekjum sínum í gegnum sjávarútveginn, og þess vegna er sjávarútvegurinn það mál sem við á Vestur-Norðurlöndum eigum mikið samstarf um. Mig langar líka að fagna því að af Íslands hálfu er mikil áhersla á samstarf Vestur-Norðurlanda. Þetta samstarf þjóðþinganna, þ.e. Færeyja, Íslands og Grænlands, er besta dæmið um það hvernig Vestur-Norðurlönd hafa átt með sér gott samstarf og það samstarf hefur sérstaklega átt sér stað á sviði menningarmála og þeirra sameiginlegu hagsmuna annarra sem við höfum fundið stað hverju sinni. Í þessu sambandi vil ég fagna þeirri áherslu í formennsku Íslands að gera Norðurlöndin að einu svæði og þar með talið Vestur-Norðurlöndin þar sem samgangur milli fólks er greiður og hægt er að stunda viðskipti yfir landamæri án þess að ósamrýmanlegar reglur girði þá fyrir, eins og segir orðrétt í formennskuáætluninni. Höyvíkur-samningurinn á milli Íslands og Færeyja er gott dæmi um stefnumótun og afnám landamærahindrana, til að geta betur samnýtt þjónustu o.fl. Höyvíkur-samningurinn er víðtækasti fríverslunarsamningur sem Ísland hefur gert, að EES-samningnum undanskildum. Margt hefur áunnist fyrir tilstilli þess samnings en þó eru enn hindranir í veginum, einkum er varðar matarinnflutning frá Færeyjum og Grænlandi til Íslands vegna íslenskra reglna sem lúta að sjúkdómavörnum. Það er von Vestnorræna ráðsins að úr verði bætt á formennskuári Íslands eins og pólitískur vilji virðist standa til samkvæmt fundi sem við sem sitjum í forsætisnefnd Vestnorræna ráðsins áttum með samstarfs- og utanríkisráðherrum Vestur-Norðurlanda á Norðurlandaráðsþinginu í Ósló. Matur skiptir afskaplega miklu máli fyrir Grænlendinga og Færeyinga og matarhefðir eru mjög ríkar. Þegar fólk frá þessum löndum er að færa sig á milli svæða til að stunda vinnu sína - Grænlendingar þurfa, til að fara frá austur- til vesturstrandarinnar, stundum að fljúga í gegnum Ísland og lenda hér ef ófært er á flugvellinum sem þeir ætluðu sér að lenda á í upphafi eða þá að þeir millilenda einfaldlega hér á Íslandi. Þá er það oft þannig að það nesti sem menn hafa tekið með sér, sem er oft selspik eða hvalur, er gert upptækt vegna þess að ekki má koma með það hingað. Þetta þykir Grænlendingum og Færeyingum skiljanlega mjög hvimleitt vegna þess að lífið á norðurslóðum snýst jú að miklu leyti um mat. Þetta er mál sem við getum tekið upp og breytt og við eigum að breyta reglunum okkar. Danmörk hefur gert ákveðnar undanþágur og Danmörk er jú í Evrópusambandinu en það er vegna Evrópureglna sem þetta er svona stíft. En við eigum að mínu viti að finna leið til þess að leysa þetta vandamál. Ég hef fulla trú á því að við náum að gera það á þessu kjörtímabili. Það er gaman að segja frá því að í janúar mun Vestnorræna ráðið halda þemaráðstefnu í Færeyjum um mat, sem mun að einhverju leyti snúast um þessar hindranir og hvernig við getum rutt þeim úr vegi, hvernig við getum stækkað viðskiptasvæði okkar, þ.e. gert viðskipti milli landanna auðveldari í stærra samhengi. Það verður gríðarlega áhugavert að sjá hvernig þetta mun síðan allt skila sér inn regluverkið hjá þessum þjóðum, sem það vonandi gerir. Herra forseti. Ég ætlaði ekki bara að tala um mat í þessari ræðu minni. Mig langar að fagna sérstaklega þeirri áherslu í áætluninni að leita leiða til að skapa lífvænlegri skilyrði fyrir búsetu kvenna, ekki síst í strjálbýlum samfélögum, sem fara í meira mæli en karlar frá heimabyggð sinni og snúa ekki til baka. Þetta hefur leitt til verulegrar fækkunar í röðum kvenna, sér í lagi á jaðarsvæðum, sér í lagi á jaðarsvæðum Vestur-Norðurlanda og jaðarsvæðum á Norðurlöndum. Ég hef átt fund með þingmanni á norska Samaþinginu þar sem þetta er mikið áhyggjuefni, í Norður-Noregi, vegna þess að konurnar eru að fara. Þetta virkar þannig að konurnar fara og sækja sér menntun en snúa ekki aftur heim vegna þess að störf við hæfi eru ekki í boði. Vestnorræna ráðið hefur samþykkt ályktun, sem liggur hér í utanríkismálanefnd og verður einnig flutt í þjóðþingum Grænlands og Færeyja, um þessi mál. Þar er þess óskað að ráðherrarnir, sem sagt menningarráðherrarnir, taki saman skýrslur og rannsóknir sem skrifaðar hafa verið um þetta áhyggjuefni allra þessara landa, hvort við getum ekki í sameiningu reynt að spyrna við fótum. Ég trúi því að það sé hægt. Upplýsingar eru alla vega lykillinn að árangri og það fyrsta sem við getum gert er að safna þessu saman. Við getum síðan borið saman bækur okkar - þetta er vissulega vandamál í Samabyggðum - og reynt að finna út úr því hvað hægt er að gera. Áherslan sem birtist okkur í áætluninni er sú að efla þessi samfélög með nýsköpun, bættri nýtingu náttúruauðlinda og auka samstarf við rannsóknastofnanir og háskóla, og því ber að fagna. Mig langar jafnframt að vekja máls á því að haldin verður ráðstefna um breytingar á útbreiðslu fiskstofna í ljósi loftslagsbreytinga, það er eitt af því sem á að gera í formannstíð okkar. Mig langar af því tilefni að minna á að Vestnorræna ráðið hélt nú í ágúst, í samvinnu við Norðurlandaráð, ráðstefnu um nýtingu lifandi auðlinda hafsins þar sem deila Íslendinga og Færeyinga við Evrópusambandið og Noreg um makríl var mikið til umræðu. Ég veit til þess að Norðurlandaráð, sem var með okkur í því að skipuleggja þessa ráðstefnu og halda hana, mun halda áfram að fjalla um þetta mál á ráðstefnu sem haldin verður á Íslandi í apríl. Vonandi eigum við úr Vestnorræna ráðinu kost á því að sitja þar og fræðast enn frekar og taka þátt í þeirri umræðu sem þar verður. Jafnframt kemur sú áhersla fram í formennskuáætluninni að leysa beri ágreiningsmál og milliríkjadeilur eftir diplómatískum leiðum, sem er einmitt sama áhersla og við í Vestnorræna ráðinu höfum þegar kemur að lausn makríldeilunnar. Þótt við séum ekki öll sammála um að rétt hafi verið hjá Færeyingum að auka síldveiðikvóta sinn einhliða - við getum alveg deilt um það - þá erum við öll í Vestnorræna ráðinu sammála um að það að hóta og beita refsiaðgerðum er ekki leiðin til að ná árangri. Við eigum bókaðan fund í forsætisnefnd Vestnorræna ráðsins með Evrópusambandsnefndinni sem sér um þessi mál nú í nóvember. Þar munum við koma þessum sjónarmiðum Vestnorræna ráðsins til skila og reyna að fá þá sem þar starfa til að skilja að leysa beri ágreiningsmál og milliríkjadeilur eftir diplómatískum leiðum. Ég fagna því sérstaklega að þetta er jafnframt áhersla í þessari áætlun hér. Ég lýsi sérstakri ánægju með þá áherslu í áætluninni að börn og unglingar sæki sér menntun utan hins hefðbundna skólakerfis til að skapa aukin tækifæri fyrir ungt fólk til að mennta sig og til að starfa. Ég tel að þetta sé mjög mikilvæg áhersla og mikilvægur punktur. Við í Vestnorræna ráðinu höfum lagt mikla áherslu á menntamál en þau voru einmitt þemað á ráðstefnu okkar árið 2009. Út úr því komu nokkrar ályktanir sem hafa farið hér í gegnum þingið og eru sumar hverjar enn í vinnslu í ráðuneytunum. Eins og ég sagði áðan hefur verið mikið samstarf á milli landanna þriggja, aðallega um menningarmál en við höfum líka fjallað mikið um menntamál. Sérstaklega vil ég vekja athygli á nýrri ályktun sem við samþykktum á ársfundi Vestnorræna ráðsins nú í ágúst er varðar börn með sértæka námsörðugleika. Við ætlum að reyna að leita leiða til að skoða hvort við getum í sameiningu náð betri árangri þar. Ég fagna því jafnframt að til standi að halda menningarhátíð fyrir ungt fólk á aldrinum 14–17 ára. Það er hátíð um barna- og unglingabókmenntir sem haldin er árlega í tengslum við barnabókaverðlaun Norðurlandaráðs, sem voru veitt í fyrsta sinn nú í október. Þess vegna vil ég geta þess að við í Vestnorræna ráðinu veitum jafnframt barnabókaverðlaun en það hefur verið gert síðan árið 2002. Þau verðlaun hafa bæði þjónað þeim tilgangi að veita rithöfundum innblástur til að skrifa bækur fyrir börn og unglinga og gert menningarsamstarf Íslands, Færeyja og Grænlands sýnilegra. Við höfum jafnframt haldið vestnorrænan dag á Íslandi árið 2012, á Grænlandi árið 2013 og árið 2014 verður hún haldin í Færeyjum. Þennan dag er menningu landanna í víðum skilningi haldið á lofti með listsýningum, tónlistarflutningi, matarkynningum - aftur komum við að matnum - og fleiru sem tengist menningu þjóðanna. Það er markmið okkar í Vestnorræna ráðinu að þessi dagur verði haldinn árlega til skiptis í einu hinna þriggja landa sem teljast til Vestur-Norðurlanda. Mig langar jafnframt að fagna áherslu Íslands á jafnréttismál eins og ráðstefnu um stöðu kynjanna á norðurslóðum og aðkomu þeirra að stefnumótun og ákvörðunartöku í málefnum er varða samfélags- og hagþróun, ráðstefnu um markmið og leiðir í jafnréttismálum og ráðstefnu um karlarannsóknir og jafnrétti. Jafnréttismál hafa verið á dagskrá Vestnorræna ráðsins alla tíð enda mjög mikilvægt að skapa skilyrði fyrir einstaklinginn, sama af hvaða kyni hann er, til að geta nýtt sköpunarkraft sinn, bæði í sína eigin þágu og eins fyrir samfélagið. Vegna þessarar miklu áherslu sem er á Vestur-Norðurlöndin í formennskuáætlun Íslands vil ég að lokum hvetja stjórnvöld til að kynna sér enn betur efni ályktana Vestnorræna ráðsins. Mörg þeirra varða formannstíð Íslands. Jafnframt hvet ég ráðherrana til þess að kynna sér niðurstöður frá hinum fjölmörgu þemaráðstefnum ráðsins. Fyrir utan þá ályktun sem ég talaði um áðan til að takast á við lestrar- og skriftarvanda vorum við með þemaráðstefnu í janúar sl. á Ísafirði varðandi heilbrigðismál. Þar er verið að hvetja til aukins samstarfs um menntun heilbrigðisstarfsmanna, samskipti og veitingu heilbrigðisþjónustu á milli landanna, þar með talið á sviði geðheilbrigðisþjónustu. Það var niðurstaða ráðstefnunnar að hægt væri að ná enn betri árangri og líka hagræðingu - sem ég er mjög hrifin af - með því að vinna betur saman. Það er spennandi punktur sem við hljótum öll hér inni, sem erum áhugamenn um að skila hallalausum fjárlögum, að vera afskaplega kát með og hljótum að leggja áherslu á. Ég veit til þess að ráðherrar landanna sem sjá um heilbrigðismálin eru að skoða þessi mál í sameiningu. Að lokum, herra forseti, vil ég einfaldlega óska Íslendingum velfarnaðar. Við í Vestnorræna ráðinu munum fylgjast grannt með því hvernig gengur hjá Íslandi í formannstíðinni. Ég veit að við munum eiga náið og gott samstarf um þessi mál öll. Ég lýsi yfir fullum vilja okkar til að gera það sem í okkar valdi stendur til að hlutirnir gangi hratt og vel fyrir sig.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka samstarfsráðherra fyrir að gefa okkur tækifæri til að hafa smáumræðu. Það er einstaklega gaman að taka þátt í norrænu samstarfi. Þarna eru samankomnar þjóðir sem eru í fremstu röð þegar allar þjóðir heims eru bornar saman og þetta eru þjóðir sem eru sífellt að reyna að bæta sig og gera betur þrátt fyrir þær forskot sem þær hafa. Við í Íslandsdeild Norðurlandaráðs erum nýkomin heim af stórþingi Norðurlandaráðs sem haldið var í Ósló, en þar var meðal annars talað um stjórnsýsluhindranir og hvernig skuli hrinda þeim úr vegi. Þetta er verkefni sem menn vonuðust til að væri aðeins til skamms tíma en alltaf eru að koma upp ný vandamál. Við þurfum sterkan pólitískan vilja til að klára þetta verkefni ef Norðurlöndin vilja styrkja samkeppnisstöðu sína og skapa sér sess hvað varðar viðskipti, nám og rannsóknir. Fyrir hönd velferðarnefndar fékk ég að kynna á þinginu verkefnið sjálfbær norræn velferð. Það er gerð krafa um sjálfbærni á því sviði og það kallar á endurmat á ríkjandi áherslum. Þessu verkefni var hleypt af stað í ágúst 2013 og snýst um að þróa nýjar lausnir í velferðarmálum, skoða og gefa innsýn í norrænt samstarf í tilraunum lyfja, meðferðarúrræða og sérhæfðum aðgerðum og rannsóknum. Markmiðið er meðal annars að skapa norrænan umræðuvettvang og deila þekkingu. Þessi vinna er ekki síður ætluð til að styrkja gæði og jafnræði í menntun og starfi er viðkemur velferð. Þetta verkefni sýnir vel hvað Norðurlöndin eru tilbúin að taka mikla ábyrgð á sjálfum sér, opin fyrir því að reyna að gera enn betur í að styrkja sig sem velferðarlönd. Eftir aðeins nokkurra mánaða vinnu í áætluninni liggja fyrir mörg verkefni sem vel hefur verið tekið í um öll Norðurlönd sem sýnir kannski nauðsyn þess að endurskoða kerfið til að standa betur að vígi, koma í veg fyrir stöðnun og betrumbæta í takt við þá þróun sem á sér stað innan velferðargeirans um allan heim. Forsætisnefndin leggur mikla áherslu á verkefni sem auka virkni einstaklingsins í samfélaginu, bæði á vinnumarkaðnum og í hinu daglega lífi. Þau verkefni snúa meðal annars að greiningu á þeim þáttum er varða ungt fólk sem hættir námi, að auka endurmenntun og kunnáttu á vinnumarkaði og greina norræna velferðarmódelið. Einnig leggur nefndina áherslu á margvíslegar rannsóknir og að finna varanlegar lausnir og úrbætur til að halda fólki sem starfar við umönnunarstörf í vinnu. Þingið í heild var mjög gott. Ég fékk einnig þann heiður að vera fundarstjóri á Norðurlandaráðsþingi æskunnar helgina fyrir og þar fékk maður allt annað sjónarhorn. Þarna voru eflaust margir pólitíkusar framtíðarinnar. Mér þykir ánægjulegt hve græn stefnan er á formannsári okkar og hvernig samþætta á hana við hagkerfið. Til dæmis er tiltekið þróunarverkefni sem byggist á bættri nýtingu lífauðlinda og aukinni verðmætasköpun. Á formennskuárinu er mikið lagt upp úr nýsköpun. Það er mikilvægt að nýta þann mikla styrk sem Norðurlöndin búa yfir á því sviði. Tækniframfarir og vaxandi samkeppni kalla á stöðuga endurskoðun á háskóla- og vísindastarfi sem eflir okkur norrænu þjóðirnar enn frekar í því að skara fram úr. Nýsköpun í menntun, starfi og leik býr einnig til vettvang handa mjög kláru ungu fólki til að finna hvar styrkleikar þess og áhugasvið liggja og gefur því tækifæri til að blómstra utan hins samfélagslega fyrir fram ákveðna kassa. Þessari framþróun ber að fagna. Unnið er að og verður haldið áfram að búa svo um hnúta að Norðurlöndin verði besti staður í heimi fyrir börn og unglinga og það endurspeglast í mörgum málaflokkum. Bara í velferðarnefnd liggja fyrir mörg mál er snerta heilbrigði barna, velferð og framtíð. Að lokum vil ég óska Íslandi til hamingju með formennsku þessa árs og hlakka til að leggja mitt af mörkum til að sýna heiminum hvar á hestinum Norðurlöndin sitja.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu. Hún hefur verið mjög áhugaverð. Það hefur verið gaman að hlusta á innleggin frá þingmönnum og það hefur verið sérstaklega gaman að finna fyrir sameiginlegum áhuga okkar og stuðningi sem snýr að norrænu samstarfi. Ég held að þetta geti verið mjög gott upplegg og stuðningur við þá formennskuáætlun eða það verkefni sem við erum að fara í á næsta ári, en líka þegar kemur almennt að stuðningi við norrænt samstarf, hvernig við getum byggt það upp enn frekar, hvað við getum gert meira. Við gegndum síðast formennsku í norrænu ráðherranefndinni árið 2009. Það var ekki auðvelt ár hér á Íslandi. Það þurfti að taka miklar og erfiðar ákvarðanir varðandi niðurskurð, fyrir áramótin 2008–2009 mátti segja að þurft hafi að vinna fjárlögin upp á nýtt milli 2. og 3. umr. Menn veltu fyrir sér hvort rétt væri að við drægjum okkur úr samstarfinu en niðurstaðan varð sú að við sögðum: Nei, norrænt samstarf skiptir okkur það miklu máli að við ætlum að axla þessa ábyrgð og taka að okkur formennskuna í norrænu ráðherranefndinni og gera það vel. Og það var gert vel. Þetta er það sem ég hef líka verið að leggja áherslu á undanfarið þegar ég hef setið fundi með samstarfsráðherrum Norðurlandanna og við höfum verið að ræða og tjá áhyggjur okkar af þeim niðurskurði sem fyrirhugaður er nú í norrænu samstarfi. Við höfum bent á að fáar þjóðir hafi þurft að forgangsraða meira en íslenska þjóðin. En við höfum alltaf sagt að norrænt samstarf skipti okkur það miklu máli að við höfum ekki verið tilbúin til þess að skera niður þegar komi að því. Í þessari umræðu hafa komið fram fjölmörg dæmi um það sem við erum að gera í norrænu samstarfi. Þegar við flytjum á milli Norðurlandanna er það nánast eins og við séum að flytja á milli Kópavogs og Hafnarfjarðar, við flytjum bara lögheimili okkar. Það er allt annað en þegar við flytjum til annarra Evrópuríkja. Bækurnar sem við lesum fyrir börnin okkar, eftir Astrid Lindgren og Tove Jansson sem skrifaði um Múmínálfana, og helstu fyrirmyndir dætra minna, annars vegar Lína Langsokkur og Mía litla, allt þetta kemur frá Norðurlöndunum, þetta er hluti af þeirri norrænu menningu sem við styðjum við. Við höfum talað hér um stöðu kvenna í dreifðum byggðum. Við höfum talað um það hvernig við getum sameiginlega nýtt betur auðlindir okkar og  Er tími minn búinn, virðulegi forseti?

Tíminn er búinn.

Klukkan hefur nefnilega ekki verið … Get ég fengið þrjár mínútur í lokaorð?

Þrjár mínútur.

Þrjár mínútur, já. Það er gífurlega mikið sem hægt er að gera í norrænu samstarfi og fyrst ég fæ að syndga aðeins upp á náðina varðandi tíma minn vil ég sérstaklega nefna, eins og hv. þm. Róbert Marshall kom inn á, að þó að við teljum mikilvægt að stuðla að norrænu samstarfi þurfum við að sjálfsögðu líka að vera tilbúin til að endurskoða þær áherslur sem við höfum í norrænu samstarfi. Ég tel að þegar við horfum t.d. á skiptingu fjármuna í norrænu samstarfi endurspegli þeir ekki þær áherslur sem við höfum innan lands í skiptingu fjármuna. Dæmi um það er að við setjum tæplega helminginn af íslensku fjárlögunum í velferðarmál en þær prósentutölur eru mun lægri í norrænu samstarfi. Eitt af því sem við eigum að horfa til er hvernig við getum stutt við og byggt enn frekar upp norræna velferðarmódelið í gegnum norrænt samstarf. Sú skýrsla sem Bo Könberg hefur verið að vinna að og snýr að samstarfi varðandi heilbrigðismálin verður stórt skref í þá átt að auka samstarf á milli Norðurlandanna í því sem við erum einna best í, þ.e. í heilbrigðisþjónustu og velferðarþjónustu. Það eru því að mínu mati mjög spennandi tímar fram undan þegar kemur að norrænu samstarfi.

Virðulegur forseti. Mig langar til þess að hefja mál mitt á að vitna í nýja hagspá hagdeildar ASÍ þar sem segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt nýrri hagspá hagdeildar ASÍ er dauft yfir íslensku efnahagslífi. Hagvöxtur verður lítill næstu árin og dugar ekki til að vinna bug á atvinnuleysi eða byggja upp þann kaupmátt sem launafólk tapaði í hruninu. Ein helsta skýringin á því hve erfiðlega gengur að auka verðmætasköpun þjóðfélagsins eru litlar fjárfestingar.“ Því fór ég fram á þessa umræðu hér. Hér er spurt um framtíðarsýn og stefnu. Yfirskrift umræðunnar er fjárfestingaráætlun. Ef ekki með henni, hvernig á að örva atvinnulífið, efla fjölbreytni, búa til störf, auka hagvöxt? Það er orðið að sérstakri möntru í þinginu, sérstaklega meðal þingmanna stjórnarmeirihlutans, að fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar hafi ekki verið fjármögnuð. Og punktur. Og ekki neitt. En þessi mantra er ekki alveg rétt. Það var búið að setja fjármagn í marga þá hluta fjárfestingaráætlunar sem skipta miklu máli. Mig langar aðeins til þess að grípa niður í tilurð fjárfestingaráætlunarinnar, vegna þess að við undirbúning hennar var byggt á fyrirliggjandi stefnumótun stjórnvalda í ríkisfjármálum, efnahagsmálum og Ísland 20/20. Samkvæmt því eins og frá segir á heimasíðu forsætisráðuneytisins, með leyfi forseta: „Kveikjuna að gerð þessarar fjárfestingaráætlunar má meðal annars rekja til hugmynda sem Guðmundur Steingrímsson, þingmaður Bjartrar framtíðar, kom á framfæri við forystu ríkisstjórnarinnar undir lok síðasta árs“ - þ.e. ársins 2012. „Voru hann og Heiða K. Helgadóttir, stjórnarformaður Bjartrar framtíðar, höfð með í ráðum í upphafi vinnslunnar og við lok hennar.“ Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson kom að framkvæmd áætlunarinnar í gegnum ráðherranefnd um atvinnumál. Alls voru gerðar tillögur um verkefni sem leiddu af sér fjárfestingu fyrir um 88 milljarða kr., þar af var gert ráð fyrir því að 39 milljarðar yrðu fjármagnaðir úr fjárfestingaráætluninni. Fjármögnunin var tvíþætt. Annars vegar 17 milljarðar sem áttu að koma af sérstöku veiðigjaldi á þremur árum, hins vegar 22 milljarðar sem áttu að koma af arði og eignasölu hluta ríkisins í bönkum. Hér í ræðustól var nefnd talan 10 milljarðar úr Landsbankanum nú í vikunni. Þarna voru gríðarlega merkileg verkefni á ferðinni. Sóknaráætlun landshluta upp á 3,6 milljarða, skapandi greinar upp á 2,8 milljarða, Kvikmyndasjóður upp á 1,4, ferðaþjónusta upp á rúma 2 milljarða. Að baki mörgum þessara verkefna lágu að baki gríðarlegar rannsóknir. Nú er öllum þessum verkefnum sópað út af borðinu. Þá er spurt: Hvers vegna? Af hverju öllum? Það eru til fjármunir til að ráðast í sum af þessum verkefnum. Ef menn vilja ekki fara í þessi verkefni, hvernig ætla þeir að örva hagkerfið, auka fjölbreytni, efla samkeppni, laða að fjárfestingu? Hvað eru menn að segja við hinar dreifðu byggðir annað en, ja, eltið kindur og gerið að þorski? Það er ekki neikvætt og er það sem við höfum að mörgu leyti byggt á, en við þurfum á miklu fjölbreyttari atvinnustarfsemi að halda. Það var hugsunin sem bjó að baki fjárfestingaráætlun. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Eftir hvaða plani er unnið til að ná þessum markmiðum ef ekki fjárfestingaráætluninni? Voru engar hugmyndir í fjárfestingaráætlun nægilega góðar til að núverandi ríkisstjórn gæti treyst sér að ráðast í þær? Það hlýtur að vera einhver hluti þarna sem hægt er að fara í nú þegar því við þurfum svo sannarlega á því að halda. Allar horfur benda til þess og segja okkur það. Ég vil fyrir hönd míns flokks, Bjartrar framtíðar, bjóða okkur fram til að taka þátt í þeirri vinnu alveg eins og við gerðum með síðustu ríkisstjórn og reyna að koma hér hlutum í gang. Nógu oft var sagt á síðasta kjörtímabili að ekkert væri að gerast. Kannski er ekki alveg rétt að segja það núna, en það 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og það frumkvæði sem málshefjandi hefur sýnt með því að kalla eftir því að fjárfesting verði rædd. Einn helsti efnahagsvandi okkar í dag er einmitt skortur á fjárfestingu sem leiðir til minni hagvaxtar, minni umsvifa í hagkerfinu, færri starfa, lægri tekna ríkisins o.s.frv. Á hverju ári sem fjárfesting er lakari hér en í samanburðarlöndunum drögumst við aftur úr. Fjárfestingarstigið í dag er ávísun á störf og umsvif inn í framtíðina. Helsta spurning málshefjanda er þessi: Ef ekki sú fjárfestingaráætlun sem áður hafði verið kynnt, hvernig á þá að stuðla að aukinni fjölbreytni í atvinnulífinu og auka fjárfestingu? Mitt svar er að það er vissulega mikilvægt að halda uppi fjárfestingarstigi hins opinbera á samdráttartímum sem þessum. Það er þó enn mikilvægara að skapa skilyrði fyrir almenna atvinnuvegafjárfestingu. Mér finnst í umræðu um fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar sem áhersla hafi um of verið lögð á þátt hins opinbera í því að halda uppi fjárfestingu með beinum fjárframlögum sem þurfti að fjármagna í gegnum fjárlög. Um leið og ég segi þetta verð ég hins vegar að segja að mér finnst sem fyrri ríkisstjórn hafi á undanförnum árum þegar saman er tekið líklega lagt of mikið af aðlöguninni á fjárfestingarhliðina eins og til dæmis má sjá í tölum frá Hagstofunni og ég vitnaði oft til fyrir ári þegar við ræddum fjárfestingaráætlunina í tengslum við fjárlög fyrir yfirstandandi ár. Það má lesa í fjármálum hins opinbera sem Hagstofan gaf út fyrir árið 2011 að fjárfestingin á síðasta kjörtímabili fór niður í það lægsta sem við höfum séð frá seinni heimsstyrjöld. Menn ákváðu að ná aðlögun í ríkisfjármálum með því að hætta í vegaframkvæmdum, viðhaldi, alls konar stofnfjárfestingum af ýmsum toga. Síðan kom kosningaárið 2013. Þá var eins gott að fara að hysja upp um sig brækurnar og gera eitthvað í þessum fjárfestingarmálum. Þá var kynnt til sögunnar þessi fjárfestingaráætlun sem vissulega lyfti fjárfestingarstiginu miðað við plönin en það fylgdi að ekki átti að auka byrðar ríkissjóðs í leiðinni. Af þeirri ástæðu höfum við alltaf bent á að þegar fjármögnunin skilar sér síðan ekki hlýtur að þurfa að endurskoða plönin nema taka hafi átt lán fyrir hinum auknu fjárfestingum. Ég hef ekki heyrt menn segja að það hafi verið skynsamlegt. Það var aldrei forsendan að baki fjárfestingaráætluninni. Hvað er það sem ekki skilar sér? Arðurinn sem menn höfðu gert ráð fyrir. Vissulega skilar sér arður, en hinn aukni arður sem átti að standa undir fjármögnun áætlunarinnar hefur ekki skilað sér. Hið sama gildir um eignasöluna. Skoðum hins vegar stöðuna á áætluninni, þessari sem gerði í upphafi ráð fyrir að 5,7 milljarðar fengjust til fjárfestinga með veiðigjaldi og leigutekjum. Það var skorið á sínum tíma niður í 4,2 milljarða. Árið 2013 eru veittir rúmlega 3,4 milljarðar til verkefna sem féllu þarna undir, samgönguframkvæmda, Rannsóknasjóðs, Tækniþróunarsjóðs og sóknaráætlana. Árið 2014 er gert ráð fyrir rúmlega 3,7 milljörðum til þessara framkvæmda; samgönguframkvæmda, Rannsóknasjóðs og Tækniþróunarsjóðs. Þess vegna er ekki hægt að segja að þetta hafi allt saman verið slegið út af borðinu, en aðalatriðið er að við getum ekki tekið þessa umræðu hér á þeirri forsendu að ef ríkið ætli ekki að heimta skatttekjur af fyrirtækjum og almenningi og velta þeim út í fjárfestingu í atvinnulífinu verði engin fjárfesting. Hvað er ríkisstjórnin að gera annað? Hún er að létta álögum af fyrirtækjum, af heimilunum. Við ætlum ekki að framlengja auðlegðarskattinn. Við ætlum ekki að fara út í stóraukna gjaldtöku í gegnum veiðigjaldið af sjávarútvegsfyrirtækjunum. Hvað gerði þetta samanlagt ef einhverri annarri stefnu væri fylgt? Jú, þetta skilur eftir rúmlega 20 milljarða sem geta einmitt nýst í fjárfestingu hjá heimilunum og fyrirtækjunum, úti í efnahagslífinu, sem við þurfum ekki að taka inn í gegnum ríkiskassann og dreifa aftur út eftir áherslum okkar þingmanna. Þessir fjármunir munu finna sér farveg annars staðar í hagkerfinu ef við bara trúum því að framtakssamt fólk í landinu viti hvernig það á að fara með fé og jafnvel betur en við þingmennirnir. Þetta finnst mér skipta gríðarlega miklu máli um leið og ég lýsi áhyggjum af því hversu langt við erum komin niður með opinbera fjárfestingu. Ég tel að við þurfum að taka til endurskoðunar í langtímaáætlunum um ríkisfjármál hvernig við komum fjárfestingu hins opinbera 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra segir að fjármögnun fjárfestingaráætlunar hafi ekki skilað sér. Ég hef bara aldrei heyrt annað eins. Ástæðan fyrir því að veiðileyfagjöldin skila sér ekki er sú að þessi ríkisstjórn ákvað að afþakka stóran hluta þeirrar fjármögnunar. Það er ekki rétt að arður úr bönkum sé til dæmis ekki að skila sér. Var ekki auglýsing nýverið frá Landsbankanum þar sem hann fer að greiða til ríkisins 10 milljarða í ár? Það er það hæsta mögulega sem áætlanir fyrri ríkisstjórnar gerðu ráð fyrir hvað varðaði arðgreiðslur úr þeim banka. Virðulegi forseti. Það er ekki rétt með farið hjá hæstv. fjármálaráðherra að áætlunin hafi ekki verið fjármögnuð. Hann verður að fara að koma með aðrar og betri skýringar á því að menn ætli ekki að fara leiðirnar sem ákveðið var að fara í fjárfestingaráætlun til að örva atvinnulífið. Við skulum þá ræða það á þeim nótum, það er miklu heiðarlegra en að koma með svona málflutning eins og hér var gert. Fráfarandi ríkisstjórn tók þá ákvörðun að setja fjármuni frá veiðileyfagjaldi, arði úr bönkum og annað slíkt fé sem kom til vegna þess að við þurfum sárlega á að halda framtíðarsýn til lengri tíma hér á landi. Þetta var hluti af því að byggja, eins og bent var svo vel á í McKinsey-skýrslunni, undir fjölbreyttan útflutning, byggja undir atvinnulíf framtíðarinnar sem byggir á fjölbreyttum aðferðum við gjaldeyrisöflun sem okkur vantar líka sárlega hér á landi. Hæstv. ráðherra segir hér: Ef við sleppum þessu öllu, lækkum skatta um þúsundkall á millitekjufólk gerist þetta vonandi sjálfkrafa. Það er ekki svoleiðis, það mun ekki gerast sjálfkrafa. Við erum í gegnum Tækniþróunarsjóð að styðja við fjölmörg góð verkefni og höfum góða reynslu af honum til dæmis, svo eitt dæmi sé tekið, 75% af öllum styrkjum sem fara út úr Tækniþróunarsjóði skila sér í frumgerðum sem  Þarna er verið að kasta 

Virðulegi forseti. Í fjárlagafrumvarpi fjármálaráðherra er þrástef sem kemur fram ítrekað í textanum svo oft að vart verður tölu á komið þar sem sagt er að fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar sé ófjármögnuð. Þetta er rangt. Áætlunina átti að fjármagna með sérstöku veiðigjaldi sem hefði skilað 6,4 milljörðum ef núverandi ríkisstjórn, þ.e. þessi ríkisstjórn sjálf, alveg sjálf, hefði ekki afsalað sér þeim tekjum í sumar sem leið. Arðgreiðslur hafa auk þess gengið eftir og skilað ríkissjóði á annan tug milljarða. Það er rangt að áætlunin hafi verið ófjármögnuð. Það er svo einfalt. Hið rétta er að önnur forgangsröðun hefur tekið við. Ný pólitík hefur tekið við. Við skulum ræða það á þeim grunni eins og hér hefur komið fram hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur. Fjárfestingaráætlunin snerist um að snúa vörn í sókn. Það var það sem hún snerist um. Hugsunin var að efla vaxtarsprota atvinnulífsins og sérstaklega þá sem mest þurfa á því að halda. Rannsóknasjóður var efldur, Tækniþróunarsjóður sömuleiðis, verkefnasjóðir skapandi greina o.s.frv. Verkefnin snerust öll um sókn, snerust öll um framtíðarsýn, von og kraft fyrir Ísland, um að glæða von, sinna sprotum, rækta frumkvæði og hugvit fyrir allt samfélagið. Fjárfestingaráætlunin núna er nánast slegin af. Meðal annars hafa sóknaráætlanir landshlutanna, þverpólitískt öflugt verkefni, verið skornar niður um 96%. Svo virðist sem þeirri reglu hafi einfaldlega verið fylgt að allt sem kom frá fyrri ríkisstjórn skyldi slegið af. Þetta er ekki stefna, þetta er nauðhyggja. Forgangsröðun núverandi ríkisstjórnar er dapurleg, að engin sókn skuli vera til staðar, engin framþróun, engin von. Við þurfum á frumkvæði, sköpun og hugviti að halda fyrir Ísland inn í kraftmikla framtíð. Þar liggja áherslur nýrrar ríkisstjórnar því miður ekki. Því miður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir að hefja þessa umræðu. Ég þakka einnig hæstv. fjármálaráðherra fyrir innlegg hans áðan. Ég held að sóknaráætlunin hafi út af fyrir sig verið ágæt þegar hún var lögð fram á sínum tíma. Við í Framsóknarflokknum gagnrýndum hana hins vegar vegna þess að við töldum að fjármögnunin væri um margt óraunhæf. Ég er ósammála hv. þingmönnum Katrínu Júlíusdóttur og Svandísi Svavarsdóttur um að það sé rangt að allt hafi gengið eftir sem þar kom fram. Það er vissulega rétt að peningar hafi skilað sér úr bankakerfinu. Það er jákvætt, ég held að allir hafi verið sammála um það, en hefur verið eða er pólitísk samstaða um að selja ríkisbankana? Ég er ekki viss um það. Það lá fyrir að ekki yrði pólitísk samstaða á Alþingi um auknar skattálögur á sjávarútveginn. Það liggur líka fyrir að hluti af því var óframkvæmanlegur. Þess vegna þurfti að endurskoða þetta. Síðast en ekki síst hafa fáir minnst á það hér að forsenda fjárfestingaráætlunar var að hér yrðu rekin hallalaus fjárlög. Það gekk ekki eftir. Síðasta ríkisstjórn hafði það að markmiði sínu að hér yrði hagvöxtur á bilinu 3–4% í lok síðasta kjörtímabils og verðbólgan 1,6%. Síðasta ríkisstjórn var eins langt frá þessum markmiðum og hugsast getur. Í ljósi þess held ég að það sé mjög eðlilegt að við endurskoðuðum þetta. Ég vil þó segja að mér finnst það bera vott um nýja hugsun í pólitík að hluti stjórnarandstöðunnar, eins og kom fram hjá hv. þm. Róberti Marshall, hefur vilja til aukins samstarfs með meiri hlutanum. Ég fagna því og vonast til þess 

Herra forseti. Við hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson sitjum saman á samráðsvettvangi um aukna hagsæld þar sem fram kemur að til þess að ná þeim markmiðum sem þar eru sett fram, sem eru mjög háleit, þurfi að verða gríðarlegur vöxtur innan alþjóðageirans. Alþjóðageirinn skilgreinir sig þannig að þar eru innan borðs fyrirtæki sem geta flutt sig af landi brott, eru hvorki háð auðlindum á landinu né þurfa að vera staðsett í námunda við kúnnana sína. Þau geta flutt sig af landi brott. Það sem er að gerast er að þessi fyrirtæki eru að flytja sig af landi brott. Ef við ætlum að halda stöðu okkar innan alþjóðageirans og byggja hann upp verður að koma til fjárfesting hjá sprotafyrirtækjum sem koma með þau nýju tækifæri sem eru nauðsynleg til að byggja upp atvinnulífið á Íslandi. Það sem ég mundi vilja heyra frá hæstv. fjármálaráðherra er um sýn hans á þá fjárfestingu, fjárfestingu þegar kemur að sprotum. Er hann hugmyndafræðilega á því? Er ekki gott að nýta kraft og sérþekkingu markaðarins sem er að fjárfesta og tengja það fjárfestingu ríkisins á einhvern veg þegar ríkið á að fara í fjárfestingar á þessum vettvangi? Það gæti verið þannig að ríkið greiddi einn á móti einum þannig að ef fjárfestar sæju tækifæri hjá sprotunum sem þeim sýndust góð legði ríkið fram jafna fjárfestingu á við fagfjárfestana. Ég vil endilega heyra hvað hæstv. fjármálaráðherra hefur um það að segja.

Virðulegi forseti. Sá þingmaður sem hér stendur er kannski tiltölulegur nýgræðingur í pólitík og ekki alveg búinn að tileinka sér pólitík eins og hún er spiluð og keppnisíþróttina sem í henni virðist felast. Mér finnst umræða um fjárfestingaráætlun og þau atriði sem bjuggu í henni alltaf detta inn í svona keppni milli liða, við eða þið. Var fyrri ríkisstjórn frábær eða ömurleg, er sú nýja frábær eða ömurleg? Við komumst alltaf fram hjá því að ræða hugmyndirnar og atriðin sem eru í fjárfestingaráætlun, því fjárfestingaráætlunin var vissulega metnaðarfull, ekki bara út frá því að þarna átti að blása til sóknar og byggja undir sprota, bæði nýsköpun, í skapandi greinum, tækniþróun o.s.frv. En umræðan fer einhvern veginn alltaf inn í það hvernig þið ætluðuð að fjármagna þetta eða af hverju þið eruð að slá þetta af. Mér finnst það óþægilegt. Mér finnst eins og við séum að tala okkur fram hjá þeirri framtíðarsýn sem lá á bak við fjárfestingaráætlunina. Í fjárfestingaráætluninni voru atriði byggð á mikilli þverfaglegri og þverpólitískri vinnu eins og t.d. sóknaráætlanir landshluta. Mér finnst rangt að við … [Sími hringir hjá ræðumanni.] - Ég bið forseta að afsaka. Mér finnst rangt að við í þingheimi snúum þessu öllu upp í umræður um liðin. Í umræðu fyrr í vikunni þegar við ætluðum að ræða málefni rannsóknarsjóða duttum við í staðinn í það að rífast um hvernig fjárfestingaráætlunin væri fjármögnuð. 

Forseti beinir því til hv. þingmanna að hafa ekki með sér farsíma í ræðustól.

Virðulegi forseti. Þegar hv. málshefjandi Róbert Marshall spyr spurningarinnar: Hvernig á að efla fjárfestingu og örva atvinnulíf? er hægt að svara: Það er alveg skýr stefna af hálfu þessarar ríkisstjórnar að það gerist ekki með því að íþyngja atvinnulífinu með aukinni skattlagningu. Menn geta bent á það að menn hafi misst af einhverjum veiðigjöldum sem voru í hendi en það hefur alla tíð og var allt síðasta kjörtímabil skýrt tekið fram af hálfu núverandi stjórnarflokka að þeir trúðu ekki á að þessi skattlagning væri sjálfbær. Hvernig getum við gert þetta? Með því að skapa stöðugt umhverfi, skapa umhverfi fyrir atvinnulífið til að það örvist, til að það fari sjálft í hinar stóru fjárfestingar sem þörf er á og að hingað til lands laðist erlendir fjárfestar sem eru tilbúnir að byggja upp öfluga atvinnustarfsemi á Íslandi. Við getum alveg séð áhrifin af breytingunum sem núna eru í pípunum. Við getum horft á íslenskan sjávarútveg þar sem fjárfesting var með allra minnsta móti á síðasta kjörtímabili, kannski kringum 5 milljarðar á ári að meðaltali, þegar talið er að þörf greinarinnar sé allt að 25 milljarðar á ári. Við sjáum að nú er farið að tala um að færa aukin þjónustuverkefni sjávarútvegsins heim til Íslands. Það er farið að tala um að endurvekja stálskipasmíðar á Íslandi. Þessi umræða er komin í allt annan farveg þegar menn sjá fram á breyttar forsendur og einhvern stöðugleika í framtíðinni, hóflega, skynsamlega skattlagningu þannig að þeir geti farið í þær fjárfestingar sem bíða. Við sjáum það sama í ferðaþjónustunni. Sennilega hefur ekki nokkru sinni verið meira talað um stórar fjárfestingar í ferðaþjónustu en núna. Skyldi það eiga einhverjar rætur í því hvað ferðaþjónustan horfir á að umhverfið er orðið stöðugt? Það var hætt við skattahækkanir á ferðaþjónustuna. Það var meðal annars talað um að stórt hótel sem ætti að byggja við Hörpu hefði verið slegið af á sínum tíma, m.a. vegna þeirrar óvissu sem skapaðist út af skattlagningu á greinina. Svona getum við lengi talið. 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Róbert Marshall nefndi í upphafi máls síns að stjórnarliðar endurtækju í sífellu að fjárfestingaráætlun ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur hefði ekki verið fjármögnuð og því hefði núverandi hæstv. ríkisstjórn þurft að slá hana af, eins og fram hefur komið hér í þessari umræðu. Þessi málflutningur stjórnarliða stenst hins vegar ekki skoðun. Það var pólitísk ákvörðun og forgangsröðun ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að slá verkefnið af. Á árinu 2014 var gert ráð fyrir að 5,7 milljarðar kr. af veiðigjaldinu færu til samgönguverkefna, í rannsóknir og nýsköpun og til sóknaráætlana landshluta. Eitt af fyrstu verkum hæstv. ríkisstjórnar var að lækka veiðigjaldið þannig að tekjur lækkuðu um 6,4 milljarða á árinu 2014.  Ástæðan fyrir því að fyrri ríkisstjórn lagði fram fjárfestingaráætlunina er fyrst og fremst sú að opinberar fjárfestingar skipta máli til að bæta innviði samfélagsins, skapa störf og ýta undir hagvöxt. Þrátt fyrir orð hæstv. fjármálaráðherra um mikilvægi opinberra fjárfestinga og uppbyggingu innviða eru flest fjárfestingarverkefni sem undirbúin voru á vegum ríkisins á síðasta kjörtímabili slegin út af borðinu með fjárlagafrumvarpinu. Fjárfestingaráætlunin var liður í nýrri sókn eftir efnahagshrunið og var ætlað að styðja við efnahagsbata og styrkja undirstöður hagvaxtar og tekjugrunn ríkissjóðs til framtíðar. Ný ríkisstjórn hafnar þessari leið, vill frekar líta til fortíðar og leggur til gamaldags áherslur.

Virðulegi forseti. Til að byrja með vil ég í þessari seinni ræðu minni fjalla um það sem hv. þm. Óttarr Proppé nefndi í sinni ræðu og er hárrétt, að þessi umræða er nokkuð pólaríseruð ef svo má að orði komast. Rökin eru líka býsna mikilvæg, þ.e. að hér sjáum við verkefni og viðfangsefni sem eru sett fram sem hluti af stórri og ígrundaðri áætlun sem er liður í nýrri sókn þar sem við, þáverandi ríkisstjórn ásamt þingmönnum Bjartrar framtíðar, lögðum upp í nýja sókn eftir efnahagshrunið og ætluðum hana í þágu efnahagsbata og hagvaxtar. Það var planið, það var hugsunin. Þegar við sjáum svo fjárlagafrumvarp þar sem þessi verkefni eru nánast eins og á vélrænan hátt ýmist strikuð út eða minnkuð umtalsvert læðist að manni sú hugsun, svo ég taki ekki dýpra í árinni, að það snúist ekki um efnislegt mat á þessum verkefnum eða þeirri áherslu heldur einfaldlega nákvæmlega svona pólitík sem hv. þingmaður nefndi hér og gagnrýndi, pólitík sem snýst um það að ef hinum datt það í hug verður að vera á móti því. Það er vond pólitík, ég er hjartanlega sammála því. Hún er ekki bara vond út af því heldur vegna þess að þá vantar okkur leiðarljósið í staðinn. Hvert er hið raunverulega leiðarljós í staðinn? Er það bara eins og hæstv. fjármálaráðherra segir, að ef peningarnir fara út í samfélagið og ef við trúum því að hlutirnir fari að gerast fari þeir einhvern veginn að gerast? Þetta dugar ekki, við þurfum að hafa einhverja von, eitthvert leiðarljós, eitthvert plan. Hvar er þessi framtíðarsýn? Hver er atvinnustefnan? Hver eru markmið nýrrar ríkisstjórnar þegar þessir sprotar eru 

Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir með þeim sem vilja ekki heyra: Svona gerði síðasta ríkisstjórn o.s.frv. Síðasta ríkisstjórn lagði samt fram þessa sóknaráætlun og kynnti hana. Við fengum tækifæri til að ræða hana úr þessum ræðustól og vorum einfaldlega ekki sammála um fjölmörg af þeim verkefnum sem tilgreind eru í áætluninni. Svo voru haldnar alþingiskosningar og það var myndaður nýr meiri hluti. Að sjálfsögðu hlaut hann að leggja nýjar áherslur og kannski koma fram með þær áherslur sem hann talaði fyrir í kosningabaráttunni. Sóknaráætlun 20/20 er ágæt út af fyrir sig en menn verða samt að setja hana í samhengi við allan niðurskurðinn og allar álögurnar á landsbyggðina. Það er ekki að ástæðulausu sem ég mætti á hvern borgarafundinn á fætur öðrum, fyrst út af niðurskurði í heilbrigðismálum, gríðarlega umfangsmiklum niðurskurði, svo út af skattlagningu á sjávarútvegsfyrirtæki sem hefði væntanlega farið mjög illa með mjög margar sjávarbyggðir eins og álit fjölmargra sveitarstjórna gefa til kynna. Því skal haldið til haga að margt, eins og fjármagn til brothættra byggða, er nokkuð sem ég mundi vilja sjá sett aftur inn í fjárlögin. Vonandi tekst okkur það hér í ágætissamvinnu. Ég held svo að við þurfum að taka byggðamálin sterkari tökum. Ég vann að því að lögð var fram mjög metnaðarfull áætlun innan Framsóknarflokksins, Jöfnun til búsetu, þar sem leitað var til Norðmanna og skoðaðar þær leiðir sem þeir fóru og báru árangur. Þær leiðir mynduðu hagvöxt. Þar liggur 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hún hefur um margt verið mjög málefnaleg og til hennar er ekki boðað sérstaklega til að hrósa síðustu ríkisstjórn eða níða skóinn af núverandi, heldur fyrst og fremst vegna þess að þörf er á því að efla fjárfestingu og koma hlutunum betur í gang en verið er að gera. Þörf er á því að búa til plan og fylgja áætlun í þeim efnum. Hæstv. fjármálaráðherra segir: Fjármagnið mun finna sér farveg ef maður trúir því að það geri það. Ég get svo sem alveg verið sammála honum í því og get líka deilt með honum aðdáun á Mary Poppins og ánægjulegt að hann hafi séð það fína leikrit, en það er bara ekki þannig með skapandi greinar. Nýleg skýrsla um hagræn áhrif skapandi greina sýnir það klárlega að það þarf svokallað „kick-start“, með leyfi forseta, til að koma hlutum í gang. Síðan skapa skapandi greinar mörg störf, miklar tekjur og eftirsóknarverð störf fyrir unga fólkið. Það er auðvitað grátlegt að horfa upp á það að hér sé verið að setja, þó ekki sé nema bara þennan hluta áætlunarinnar út af borðinu sem felur í sér fjármuni upp á 2,8 milljarða. Og ef menn horfa aðeins á möguleikana sem felast í því eða hefðu falist í því að láta fyrirhugaða hækkun virðisaukaskatts á ferðaþjónustuna skila sér, 1,5 milljarðar þar; ef menn hefðu útfært náttúrupassann, 1 milljarður þar; ef menn mundu hverfa frá fyrirhugaðri lækkun á tekjuskatti, 5 milljarðar þar. Það eru fjármunir til. Og ef menn horfa líka til arðsins sem er að koma úr Landsbankanum. Það eru til fjármunir til að gera þessa hluti. Ef eignarhaldið skiptir máli er Björt framtíð tilbúin til að sleppa af því hendinni. Það skiptir engu máli hvaðan þessar hugmyndir eru komnar, bara að ríkisstjórnin búi sér til plan til að efla hagvöxt 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hún hefur verið málefnaleg. Ég vil fyrst segja varðandi skapandi greinar að það er ekki verið að slá af allan stuðning við skapandi greinar, þvert á móti, það er reynt að halda uppi stuðningi við þær eins og hægt er. Tækniþróunarsjóður hefur verið á uppleið ef við skoðum þótt ekki sé nema þriggja eða fjögurra ára meðaltal en kannski ekki miðað við árið 2013 vegna þess að sama hvort menn vilja trúa því eða ekki var fjárfestingaráætlunin ekki fjármögnuð. Arðgreiðsluáætlun hefur verið lækkuð um 5 milljarða. Það er enginn söluhagnaður að koma í ríkiskassann. Sóknaráætlunina átti að fjármagna með leigukvóta. Það var aldrei lögfest. Það áttu að fara 1.200 milljónir ár eftir ár í það verkefni en það var aldrei klárað, það er enginn leigukvóti. Svona gæti ég haldið áfram. Ég er ekki byrjaður að minnast á almennu tekjuforsendurnar. Þær hafa líka hrunið. Hagvöxturinn skilar sér ekki. Við erum með yfir 20 milljarða gat bara út af því. Svo segja menn að þetta sé allt fullfjármagnað. Ef þetta var fullfjármagnað og við erum ekki að fara í verkefnin, hvers vegna erum við ekki að skila glimrandi fínum afgangi? Ég hélt að menn hefðu verið sammála um að reyna að gera þetta þannig að menn mundu samt sem áður halda jafnvægi. Þetta er nefnilega ekki alveg svona einfalt. Hér koma menn og segja: Ja, þið kastið frá ykkur nokkrum milljörðum sem við hefðum tekið á næsta ári í veiðigjöld. Þarna erum við komin að ákveðnu grundvallarvandamáli sem þingið hefur skapað á undanförnum árum, því grundvallarvandamáli að umræðan um veiðigjöld er orðin gjörsamlega prinsipplaus. Menn sögðu bara: Hvað þurfum við mikið? Stillum veiðigjöldin miðað við það sem við þurfum. Okkur langar til að setja meira í skapandi greinar, einhver verkefni, og þá bara tökum við það í veiðigjöldum. Má ég biðja um málefnalega umræðu um veiðigjöld? Hvað er eðlilegt að taka af útgerðinni? Hvaða arð er verið að skattleggja? Ég kalla eftir því að við förum að taka 

Herra forseti. Ég flyt þingsályktunartillögu sem felur í sér að Alþingi álykti að fela innanríkisráðherra að hefja undirbúning að flutningi Landhelgisgæslunnar til Reykjanesbæjar. Tillaga þessi var áður flutt á 139. og 140. löggjafarþingi og er nú endurflutt. Umræða um flutning stofnunarinnar í hentugt og rúmgott húsnæði á öryggissvæðinu á Keflavíkurflugvelli hefur staðið um nokkurra missira skeið. Að mati flutningsmanna fylgja fjölmargir kostir því að flytja alla starfsemi Landhelgisgæslunnar á Suðurnesin, nánar tiltekið á öryggissvæðið á Ásbrú, en nú þegar er Landhelgisgæslan með umfangsmikla starfsemi á svæðinu og þúsundir fermetra af vannýttu húsnæði. Því fylgir mikil hagræðing að hafa alla starfsemina á einum stað og þjónusta og öryggi mun einnig aukast þar sem viðbragðstími Landhelgisgæslunnar styttist með því að færa alla starfsemi hennar á einn stað. Einnig mun flugfloti Gæslunnar komast í gott framtíðarhúsnæði sem uppfyllir öryggisstaðla. Fyrrverandi innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, fékk Deloitte til að gera hagkvæmniathugun á að flytja Landhelgisgæslu Íslands til Suðurnesja. Mig langar til að ræða nokkra þætti þessarar hagkvæmniathugunar. Úttektin er dagsett 14. apríl 2011 og niðurstaðan er að kostnaðarsamt sé að flytja starfsemi Landhelgisgæslunnar, m.a. vegna aukins ferðakostnaðar. Árleg aukning rekstrarkostnaðar vegna aksturs, þ.e. kílómetragjald og rútuferðir, er sögð vera 185,7 millj. kr. Ég dreg þessa tölu í efa. Skýrsluhöfundar halda fram að greiða þurfi aksturskostnað og kílómetragjald samkvæmt kjarasamningum og í kjarasamningi SFR, stéttarfélags í almannaþjónustu, komi fram að vegna aksturs til og frá Keflavíkurflugvelli reiknist 30 mínútna ferðatími fyrir hvern vinnudag. Hið rétta er að starfsmenn Gæslunnar sem starfa á Keflavíkurflugvelli fá 30 mínútna yfirvinnu vegna aksturs en ekki er greitt sérstaklega fyrir aksturskostnað. Þeir koma sér sjálfir til og frá vinnu. Þessar 30 mínútur eru því í raun hluti af föstum launakjörum. Einnig kemur fram í kjarasamningum, samkvæmt skýrslunni, að stofnanir sem eru utan ystu marka þéttbýlis skulu semja um greiðslur ferðakostnaðar fyrir starfsmenn almennt og þá er gert ráð fyrir kílómetragjaldi. Sannleikurinn er sá að þetta atriði á ekki við enda er svæðið, Suðurnesin, ekki skilgreint samkvæmt framangreindu. Starfsmenn Gæslunnar á Keflavíkurflugvelli fá því ekki þessar greiðslur. Í skýrslunni er talað um að koma þurfi upp reglulegum rútuferðum fyrir alla starfsmenn í stað þess að starfsmenn mundu keyra sjálfir. Ég átta mig ekki alveg á þessari ályktun því að eins og fyrr segir þá fá starfsmenn Gæslunnar sem starfa á Keflavíkurflugvelli og búa í Reykjavík ekki greiðslur fyrir akstur í dag. Því ætti að leggja í kostnað vegna rútuferða upp á 21,7 millj. kr. ef það er ekki nauðsynlegt? Áætlað er að árlegur kostnaður vegna aksturs og kílómetragjalds yrði 124,9 millj. kr., sem er væntanlega gróflega reiknað um 1–2 millj. kr. á mann. Í þeim heimildum sem ég hef er þessi áætlun talin algerlega óraunhæf og vísa ég í ofangreind rök. Engar kvaðir í kjarasamningum eru um greiðslur fyrir akstur til og frá vinnu þegar um nýráðningar er að ræða. Það skiptir einnig máli í þessu samhengi. Annað sem vekur athygli við rýni úttektar er að skýrsluhöfundar virðast gefa sér það að Suðurnesjamenn muni ekki vinna hjá Gæslunni í framtíðinni og að núverandi starfsmenn muni ekki flytja á svæðið þegar á líður. Mér þykir þetta helst til neikvæð nálgun. Samfélagið á Suðurnesjum er mjög gott og ég er sannfærð um að þegar menn fara að starfa þar muni að minnsta kosti hluti starfsmanna telja heppilegra að búa nær starfsstöðinni. Starfsmannavelta er einnig alltaf einhver eins og gengur og gerist hjá fyrirtækjum þannig að ég tel raunhæft að það megi álykta sem svo að ef starfsemi Gæslunnar flyst til Suðurnesja muni fleiri Suðurnesjamenn sækja vinnu þar. Niðurstaða mín er því sú að aksturskostnaður yrði mun minni en gert er ráð fyrir í skýrslunni. Annar liður í skýrslunni sem hefur verulega áhrif á aukinn rekstrarkostnað er flutningur flugdeildar Landhelgisgæslunnar og breytingar á rekstri hennar. Ef af flutningi verður þyrfti að breyta núverandi bakvaktafyrirkomulagi deildarinnar í viðverufyrirkomulag. Þá þyrfti að fjölga flugmönnum um 50%. Þess ber þó að geta að með breyttu vaktafyrirkomulagi styttist viðbragðstími flugmanna mikið. Nú eru menn á bakvöktum og viðbragðstími er 30–60 mínútur en hann styttist í 15 mínútur ef menn væru á staðnum þegar útkall kemur. Þar erum við að tala um aukið öryggi. Viðverufyrirkomulaginu fylgir aukinn kostnaður, ekki bara vegna fjölgunar starfsmanna heldur einnig vegna meiri notkunar á tækjum og auknu viðhaldi á þeim. Skýrsluhöfundar benda hins vegar á, sem ég tel mjög mikilvægt atriði þegar við mörkum stefnu til framtíðar, með leyfi forseta: „Til lengri tíma er skynsamlegt að áhafnir séu með viðveruvakt og það tíðkast almennt hjá öðrum þjóðum en vegna kostnaðar og vöntunar á sérhæfðu starfsfólki þá hefur það ekki reynst mögulegt hjá Landhelgisgæslunni.“ Þessu þurfum við að breyta og þessu getum við breytt, ekki kannski í dag eða á morgun en við getum svo sannarlega hafið undirbúning og búið til skothelda áætlun um flutning Landhelgisgæslunnar til Suðurnesja. Ég vil benda á varðandi útkallstímann að það er mjög vel mögulegt, þar sem þyrlurnar eru nú þrjár, að vera með eina þyrlu staðsetta á Norðurlandi þar sem mörg útköll eru fyrir austan. Það mundi einnig auka öryggi og styrkja Gæsluna. Forsendur skýrslunnar eru að flugskýlið á Reykjavíkurflugvelli sé mátulega stórt miðað við núverandi flugflota, tvær þyrlur og eina flugvél. Í dag eru þrjár þyrlur í rekstri og ein flugvél þannig að þessar forsendur eru brostnar. Og hvað ef Gæslan tekur við öllu sjúkraflugi? Flugskýlið sem Gæslan hefur á Reykjavíkurflugvelli er orðið allt of lítið og menn þurfa ekki að deila um það. Höfundarnir segja, með leyfi forseta: „Aðstaðan í heild er því nógu góð til skemmri tíma en það þyrfti að bæta aðstöðuna til lengri tíma litið, sérstaklega ef áætlanir eru um eflingu starfseminnar.“ Varðandi sjúkraflugið eru nú til skoðunar hjá ráðuneytunum hugmyndir um að Landhelgisgæslan annist allt sjúkraflug. Sú sem hér stendur sendi skriflega fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra og svar barst þann 14. október sl. Með leyfi forseta langar mig að fá að lesa þessa fyrirspurn og hluta af svari ráðherra. Fyrirspurnin hljóðar svo: 1. Hver er afstaða ráðherra til þess að Landhelgisgæslan taki við öllu almennu sjúkraflugi eins og hefur lengi verið til skoðunar innan stjórnsýslunnar? 2. Hyggst ráðherra kanna þann möguleika með formlegum hætti? Í svari ráðherra kemur meðal annars fram, með leyfi forseta: „Ekkert er því til fyrirstöðu að kanna til hlítar hvaða möguleikar felast í því að Landhelgisgæslan komi að eða annist almennt sjúkraflug og sú skoðun þarf að fara fram í nánu samstarfi við velferðarráðuneytið sem ber ábyrgð á sjúkraflugi og sjúkraflutningum hér á landi.“ Ráðherra bendir einnig á að í nýlegri skýrslu Ríkisendurskoðunar um sjúkraflug á Íslandi liggi ekki fyrir nægar upplýsingar til að meta hvort framkvæmanlegt er og hagkvæmt að Landhelgisgæslan annist almennt sjúkraflug á landinu. Ríkisendurskoðun hvetur því innanríkisráðuneyti til að skoða mögulega aðkomu hennar að slíku flugi með formlegri og nákvæmari hætti en gert hefur verið. Jafnframt ætti að gera langtímaáætlun um starfsemi Landhelgisgæslu Íslands um land allt og raunhæfa áætlun um kostnað sem fylgir mögulegum breytingum. Í svarinu segir síðan að lokum: „Ráðherra hyggst skoða ábendingar Ríkisendurskoðunar og tekur fram að undirbúningur að gerð langtímaáætlunar um starfsemi Landhelgisgæslu Íslands sé þegar hafinn.“ Ef svo skyldi fara að Landhelgisgæslunni yrði falið að annast allt almennt sjúkraflug á Íslandi eru forsendur skýrslunnar brostnar eða að minnsta kosti gjörbreyttar. Það er að sá mikli kostnaður sem útlistaður er vegna fjölgunar og þjálfunar flugmanna væri þá partur af endurskipulagningu sjúkraflugs. Einnig er rétt að það komi fram að þessir kostnaður þarf ekki að koma fram allur í einu. Það mætti til dæmis skoða hvort mögulegt væri að leggja fram fimm, sex ára áætlun varðandi flutning Gæslunnar. Ég vil mótmæla ákveðnu atriði í úttektinni sem er beinlínis rangt en þar kemur meðal annars fram að sækja þyrfti aðra björgunaraðila til Reykjavíkur í ákveðnum tilfellum, svo sem björgunarsveitir, lögreglu, sérsveit og leitarhunda. Nú spyr ég: Hafa skýrsluhöfundar ekki hugmynd um að á Suðurnesjum er blómlegt samfélag með rúmlega 20 þús. íbúum? Þar eru afbragðs slökkviliðs- og sjúkraflutningsmenn, læknar, öflugt björgunarsveitarfólk, lögregla og menn úr sérsveitinni. Slíkar fullyrðingar lýsa ekki bara fávisku heldur einnig fordómum og það er slæmt. Samkvæmt mínum upplýsingum eru forsendur fyrir niðurstöðum útreikninga skýrslunnar að mestu fengnar frá Landhelgisgæslunni og Siglingastofnun. Starfsmenn Landhelgisgæslunnar unnu greinargerð árið 2007 sem bar heitið „Greinargerð um kostnað og áhrif í tengslum við skoðun á flutningi Landhelgisgæslu Íslands til Keflavíkur“. Þessi greinargerð var á sínum tíma unnin fyrir samgönguráðuneytið og nefnd vegna flutnings Reykjavíkurflugvallar. Nú spyr ég: Eiga þessar forsendur frá 2007 enn þá við? Í umræddri athugun kemur fram að um 40 manns starfi nú við loftvarnaeftirlit en það er tengt öllum loftvarnaupplýsingakerfum NATO. Hins vegar er ekki nefnt í úttektinni að Landhelgisgæslan rekur nú þegar mörg mannvirki á öryggissvæðinu sem eru ekkert eða lítið nýtt. Í úttektinni kemur fram að kostnaður vegna breytinga á húsnæði geti orðið verulegur. Sú fullyrðing er röng. Húsnæðið er til staðar og tilbúið til notkunar. Aðeins þarf að greiða viðhald, rafmagn og hita en þann kostnað greiðir íslenska ríkið nú þegar. Ekki er um að ræða leigugreiðslur enda er húsnæðið nú í umsjá Landhelgisgæslunnar. Í skýrslunni segir hins vegar, með leyfi forseta: „Mögulega gæti leigukostnaður lækkað þar sem leiguverð er lægra á Suðurnesjum en í Reykjavík en aftur á móti er líklegt að aðstaðan myndi stækka verulega.“ Þessi fullyrðing er röng og byggist á vanþekkingu. Enn og aftur, Landhelgisgæslan er nú þegar með húsnæði í rekstri. Þar er ekki um neinn leigukostnað að ræða. Með því að nýta húsnæði betur undir starfsemi Gæslunnar næðist mikil fjárhagsleg hagræðing fyrir ríkið til lengri tíma. Hér má nefna stóra flugskýlið sem er 12.200 fermetrar og var endurnýjað árið 2000 og þjónustubyggingar sem má nýta fyrir flugvélar, þyrlur og viðhald. Óverulegar breytingar þarf að gera á þessum byggingum svo þær henti starfsemi Gæslunnar. Í því samhengi er rétt að benda á ábyrgð ríkisins gagnvart Mannvirkjasjóði Atlantshafsbandalagsins varðandi viðhald og rekstur mannvirkjanna. Í úttekt ráðherra frá 2011 er gert ráð fyrir kostnaði upp á 80 millj. kr. við breytingar á rafkerfi hússins. Þessum breytingum á rafkerfinu er nú að ljúka en samkvæmt lögum þurfti að breyta kerfinu samkvæmt íslenskum og evrópskum stöðlum þannig að þessar 80 millj. kr. verða ekki hluti af kostnaði ef af flutningi verður. Með flutningi til Suðurnesja fengi Landhelgisgæslan gott framtíðarhúsnæði og stórbætta aðstöðu. Nú er Landhelgisgæslan með starfsemina dreifða í leiguhúsnæði á mörgum stöðum, þar með talið á öryggissvæðinu á Ásbrú. Stækkunarmöguleikar eru til dæmis ekki til staðar á Reykjavíkurflugvelli þar sem flugsveitin er nú og húsnæðið mjög óhentugt í alla staði. Í byggingum á öryggissvæðinu er hins vegar aðstaða fyrir alla starfsemi Gæslunnar. Þar er landsvæði sem hægt er að laga að þörfum stofnunarinnar og velvilji er hjá öllum sveitarfélögunum á Suðurnesjum. Á svæðinu er góð hafnaraðstaða og nú þegar ber Landhelgisgæslan ábyrgð á rekstri hluta Helguvíkurhafnar, þ.e. þess hluta sem er á eignaskrá Mannvirkjasjóðs Atlantshafsbandalagsins. Úttekt á nauðsynlegum breytingum á hafnaraðstöðu liggur fyrir en hún var gerð árið 2009. Staðsetning hafna út frá öryggissjónarmiðum mundi batna frá því sem nú er þar sem styttra yrði fyrir varðskipin að komast út á aðalstarfssvæði Landhelgisgæslunnar, hafsvæðið í kringum Ísland. Þetta er mjög mikilvægt atriði Samkvæmt úttektinni frá 2011 kemur fram að rekstrarkostnaður er talinn aukast um 691 millj. kr. á ári miðað við fyrirliggjandi forsendur, en dýrustu þættirnir eru breytingar á rekstri flugdeildar og aksturskostnaður. Ég dreg þessar tölur í stórlega í efa. Skýrsluhöfundar gefa sér einnig að fólk á Suðurnesjum muni ekki sækjast eftir störfum hjá Landhelgisgæslunni í framtíðinni sem er mjög sérstakt svo ekki sé meira sagt. Flutningur á starfsemi Landhelgisgæslunnar mun auka verulega framboð á atvinnutækifærum á svæðinu, bæði beinum og óbeinum og það er það sem Suðurnesjamenn þurfa, fleiri störf. Það er ótrúlegt að skýrsluhöfundar skuli ekki sjá neina liði í útreikningum sínum til kostnaðarlækkunar. Eingöngu er horft í aukinn kostnað, ég get að minnsta kosti ekki séð betur. Spurningin er: Hvaða forsendur gaf innanríkisráðuneytið skýrsluhöfundum á sínum tíma? Ég hef bent á nokkra stóra galla í hagkvæmniathugun ráðuneytisins. Hún er ekki alslæm en það vantar ýmislegt inn í hana, sumar forsendur hafa breyst og aðrar eru beinlínis rangar. Ég tel mig hafa sýnt fram á að þörf sé á að láta vinna aðra slíka athugun, af hlutlausum fagaðilum, sem yrði þá ítarlegri og tæki meðal annars á framtíðarstefnumótun á starfsemi Landhelgisgæslunnar. Ég geri mér grein fyrir að fjármunir liggja ekki á lausu um þessar mundir en eins og ég hef nefnt gæti þessi flutningur Gæslunnar sparað ríkinu fjármuni til lengri tíma litið, aukið öryggi borgaranna og nýtt húsnæði sem við erum þegar að greiða fyrir rekstur á. Aðalatriðið er að fólk sjái heildarmyndina og sé með skýra framtíðarsýn. Með flutningi Landhelgisgæslunnar á Suðurnes mundi ríkisvaldið gera Landhelgisgæsluna að enn öflugri stofnun til hagsbóta fyrir landsmenn alla, aðstaðan fyrir starfsemina yrði mun betri og tryggð til framtíðar og síðast en ekki síst mundi flutningurinn styðja við atvinnuuppbyggingu á svæðinu öllu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur fyrir að hafa framgöngu um þetta mál en ásamt henni erum við samtals níu flutningsmenn að þessari þingsályktunartillögu. Þetta er eitt af þeim málum sem ég hafði sérstakan áhuga á að beita mér fyrir þegar ég hafði verið kjörinn þingmaður og því fagna ég mjög þeirri umræðu sem hér fer fram og þingsályktunartillögunni sem við erum saman á. Það er ekki amalegt fyrir okkur að ætla okkur að fá Landhelgisgæsluna á Suðurnes. Fyrirtækið er sú stofnun íslensk sem notið hefur einna mests almenns trausts íbúa þessa lands. Margoft hefur það komið fram í skoðanakönnunum hve mikið traust við Íslendingar berum til Landhelgisgæslunnar enda er þar valinn maður í hverju plássi, algjörlega. Starfsmenn Gæslunnar hafa enn og aftur sannað yfirburði sína í hverju sem þeir taka sér fyrir hendur. Þeim stendur til boða glæsileg aðstaða að Ásbrú og á Keflavíkurflugvelli og þeir eru hjartanlega velkomnir. Þar er húsnæði þannig að fyrirtæki og stofnun eins og Gæslan er vel að því komin. Þar fer loftrýmiseftirlitið fram og þar komast margar flugvélar saman í stórum flugskýlum og öll starfsemin gæti rúmast mjög vel. Þá er höfnin í Njarðvík afar heppileg fyrir skipakost Gæslunnar. Það hefur verið skoðað og á sínum tíma var talið að það mundi kosta um það bil 40–50 milljónir að gera aðstöðu fyrir varðskipin í Njarðvík en þar er friðarhöfn fyrir þau að liggja við og gott lægi. Við Ásbrú er Varnarmálastofnun sem er orðin hluti af Landhelgisgæslunni og með sanni má segja að Ásbrú og sú aðstaða sem þar er sé sannkölluð björgunarmiðstöð landsins. Það felast líka í því mikil tækifæri að flytja Gæsluna á Keflavíkurflugvöll, meðal annars með auknu samstarfi vegna norðursjávarverkefna og Norður-Atlantshafsverkefna sem fyrirséð eru. Mér er sagt af skipherrum Gæslunnar að í framtíðinni muni nágrannaþjóðir okkar í austri og vestri sækjast mjög eftir aðstöðu á Íslandi til að fylgjast með verkefnum, siglingaleiðum og því sem er að gerast í norðurhöfum á næstu árum. Með tíð og tíma gæti Gæslan orðið lykilstofnun í björgunar- og eftirlitshlutverki á norðurhöfum í samstarfi við aðrar þjóðir sem þannig kæmu að verkefninu og gætu jafnvel að hluta orðið greiðendur þeirrar starfsemi sem þar færi fram. Eins og fram kom hjá hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur hér áðan býr Gæslan við nokkuð þröngan kost á Reykjavíkurflugvelli og er auk þess í húsnæði á nokkrum stöðum í bænum og líka suður á Ásbrú. Það er ekki hægt að tjalda til einnar nætur þegar við erum að tala um Landhelgisgæsluna. Samkvæmt því samkomulagi sem gert var um Reykjavíkurflugvöll nýlega er hann bara til bráðabirgða næstu árin og það er ekki gerlegt, ekki nokkurt vit í því, að hefja þar uppbyggingu fyrir Gæsluna. Ég get ekki séð að nokkur glóra sé í því. Þar er húsnæði að verða gamalt og verður úr sér gengið á næstu árum en glæsileg húsakynni bíða á Suðurnesjum eftir Landhelgisgæslunni. Hæstv. forseti. Skýrslan sem hv. framsögumaður ræddi hér áðan var á sínum tíma nánast móðgun við Suðurnes, ég leyfi mér að segja það. Allt það sem sneri að Suðurnesjamönnum og íbúum Suðurnesja var dregið niður í svaðið en hitt upphafið, allt það sem var hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég vona að þessi þingsályktunartillaga fái jákvæða meðferð í þinginu og að sá draumur okkar rætist að Landhelgisgæslan komi á Suðurnes innan skamms, það mun auðvitað taka sinn tíma að byggja. Ég vona að hinir mörgu frábæru starfsmenn hennar hlakki til að koma til okkar og eiga með okkur samfélag.

Virðulegi forseti. Þetta er í þriðja skipti sem ég er einn af flutningsmönnum á þingsályktunartillögu þar sem lagt er til að Alþingi feli ríkisstjórn að undirbúa flutning Landhelgisgæslunnar til Keflavíkurflugvallar. Tillagan var flutt tvisvar sinnum á síðasta kjörtímabili og er flutt aftur núna. Í öllum tilfellum voru og eru allir hv. þm. Suðurkjördæmis á tillögunni sem ætti að gefa henni meira vægi og þunga í umræðunni. Hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir fór mjög vel yfir þau ágætu rök sem eru fyrir því að færa Landhelgisgæsluna til Keflavíkurflugvallar til framtíðar, bæði sem lúta að framtíðarþörfum Gæslunnar og að ávinningi svæðisins. Hv. þm. setti fram gagnrýni á skýrslu sem gerð var á árinu 2011 um hagkvæmni þess að fara með Gæsluna suður til Keflavíkur á Keflavíkurflugvöll. Hún gagnrýndi ýmsar forsendur sem gefnar voru og reyndar gerðu skýrsluhöfundar sjálfir fyrirvara um að ekki væru allar forsendur inni sem þyrftu að vera ef horfa ætti til langrar framtíðar fyrir Gæsluna. Ég ætla ekki að endurtaka ræðu hv. þm. Silju Daggar Gunnarsdóttur sem var ágæt, eins og ég sagði hér áðan, en mig langar samt að nefna þrennt. Í fyrsta lagi þarf Landhelgisgæslan húsnæði til framtíðar litið. Hún þarf hentugt húsnæði, það þarf að gera ráð fyrir því að byggja þurfi yfir starfsemina. Á Ásbrú á Keflavíkurflugvelli er tilbúið húsnæði sem ríkið á. Ríkið á allar þessar byggingar og þær standa tilbúnar, sérstaklega hannaðar fyrir flugtengda þjónustu eða þjónustu og aðstöðu sem Landhelgisgæslan þarf á að halda. Þetta er því praktískt fyrir ríkissjóð. Það er praktískt atriði að horfa til Keflavíkurflugvallar og þeirra fasteigna sem ríkið á þar þegar hugað er að framtíðarbyggingum fyrir Landhelgisgæsluna. Annað er að eftir herinn fór nánast á einni nóttu standa eftir byggingar sem voru fyrir starfsemi hersins en eins íbúðir og aðrir innviðir sem eitt sinn hýstu sex þúsund íbúa. Það skiptir líka máli að laða starfsemi að staðnum til að hleypa lífi í svæðið sem er núna hverfi í Reykjanesbæ. Þarna standa stórar byggingar og stór hluti af þeim sex þúsund manna bæ sem var sérstakur á sínum tíma og ríkið á. Hluti ávinningsins er að nýta þessar eigur ríkisins og glæða um leið lífi eða koma á auknu lífi í samfélaginu á Ásbrú. Í þriðja lagi skiptir þetta miklu máli fyrir Suðurnesjamenn sem hafa heldur betur þurft að taka dýfurnar frá árinu 2006, bæði þegar herinn fór og eins þegar efnahagshrunið skall á okkur. Við þurfum nauðsynlega á fjölbreyttari atvinnutækifærum að halda og við fengjum það með þessum flutningi. Ávinningurinn er þrísleginn, ef svo mætti segja, fyrir okkur Suðurnesjamenn og einnig fyrir ríkissjóð, þarna er hagur beggja. Ég vil styðja tillögu hv. þingmanns og flutningsmanns þessarar þingsályktunartillögu um að gerð verði önnur úttekt þar sem teknar verða inn fleiri forsendur og meðal annars starf Landhelgisgæslunnar til framtíðar, vöxtur hennar og uppbygging. Þannig verður tekinn hinn raunverulegi kostnaður og hinn raunverulegi ávinningur við að flytja starfsemi Landhelgisgæslunnar til Suðurnesja. Það er svo sannarlega von mín að það takist núna í þriðja sinn að vinna þingsályktunartillöguna áfram þannig að allt saman endi með góðri áætlun um framtíðaráform fyrir Landhelgisgæsluna og uppbyggingu hennar og í kringum hana á Keflavíkurflugvelli.

Virðulegi forseti. Ég vil ekki gera lítið úr því að ekki er vanþörf á því að efla starfsemi og atvinnulíf á Suðurnesjum. Ég geri heldur ekki lítið úr því að ánægjulegt væri að fá þá merku og góðu stofnun sem Landhelgisgæslan er til Keflavíkur og Njarðvíkur, í Keflavíkurhöfn eða hvar sem er, en mér fyndist það heldur aumt ef ekki kæmi einhver þingmaður, þegar allir þingmenn Suðurkjördæmis flytja tillögu um að taka virta stofnun í Reykjavík og flytja hana með manni og mús úr kjördæminu, og segði: Þetta er ekki bara svart eða hvítt. Það virðist alltaf vera mjög auðvelt að segja: Nú tökum við bara stofnanirnar og flytjum þær úr Reykjavík. En hér býr fólk og hér á fólk heima og Reykjavík þarf náttúrlega líka að hafa atvinnulíf. Reykjavík fór mjög illa út úr hruninu. Mér finnst rétt að fólk doki aðeins við. Um mjög merka stofnun eins og Landhelgisgæsluna vil ég segja að það getur vel verið að forsendur nefndrar skýrslu séu vitlausar og mér finnst sjálfsagt að gera aðra úttekt á því hvort það borgi sig að flytja hana en skoðum heldur, virðulegi forseti, að flytja hluta hennar. Kannski er alveg rétt að flytja hluta af starfseminni til Keflavíkur og í Helguvíkurhöfn, en ég get ekki séð að Reykjavíkurhöfn sé allt í einu orðin þannig að það sé orðið eitthvert meiri háttar mál að Landhelgisgæslan hafi meginaðstöðu í Helguvík en ekki í Reykjavíkurhöfn. Ég skil það ekki. Í þessum sal verða hlutir gjarnan svartir eða hvítir. Ég minni á mjög merka starfsemi sem er mikilvæg fyrir þessa þjóð og hefur sýnt sig og sýnir sig alltaf aftur og aftur. Það er Björgunarmiðstöðin í Skógarhlíð. Þar spilar Landhelgisgæslan náttúrlega stórt hlutverk og er hluti af björgunar- og almannavarnaapparati okkar. Við megum ekki bara henda þessu og segja að það skipti engu máli og að allt sé vitleysa sem er í skýrslunni frá 2011. Menn segja að hún sé vitlaus því að til lengri tíma litið verði rekstrarkostnaður minni. Það stendur hins vegar í skýrslunni að það muni kosta 606 millj. kr. meira að reka apparatið á ári hverju á Suðurnesjum. Segjum svo að forsendurnar séu rangar eða eitthvað svoleiðis þá mega þær vera ansi mikið rangar til að það sé ekki að minnsta kosti 200 millj. kr. dýrara að reka þetta frá Suðurnesjum en héðan. Ég mun sannarlega veita þessari þingsályktunartillögu framgöngu, en með það fyrir augum náttúrlega að skoðað verði hvort ekki sé einhver munur á svörtu og hvítu. Auðvitað er það alveg ljóst. Það var lagt til í þinginu að skipulagsvaldið yrði tekið af Reykjavík af því að Reykjavík hafði á áætlun sinni að flytja flugvöllinn. Reykjavík má ekki gera það. Það er náttúrlega alveg ljóst. Vonandi tekst okkur einhvern tímann að koma flugvellinum burt og þá er alveg ljóst að Landhelgisgæslan verður ekki rekin héðan. Hugsum þetta ekki alltaf svart eða hvítt eins og hér er gert. Ég þekki talsvert til fyrirtækis sem rekur útgerð sína frá Keflavíkurflugvelli en er með höfuðstöðvar í Reykjavík; það gengur ágætlega. Auðvitað er það enginn dónaskapur við Suðurnesjamenn eða neitt svoleiðis að reikna með því að ekki flytji allir starfsmenn Landhelgisgæslunnar til Keflavíkur. Meira að segja margt starfsfólk á sjúkrahúsinu í Keflavík, sem er búið að vera þar í fjölmörg ár, fer úr Reykjavík. Mér finnst aðeins þurfi að skoða þetta með það í huga. Ég þykist viss um að það geti verið skynsamlegt að skipta starfseminni eitthvað upp, en þá mundi ég vilja sjá það gert en ekki eitthvað svart/hvítt eins og hér er lagt upp með. Ég vona að þingnefndin sem fær tillöguna til umfjöllunar skoði málið frá þeim sjónarhóli.

Virðulegi forseti. Umræða um flutning Landhelgisgæslunnar á Keflavíkurflugvöll skýtur annað slagið upp kollinum úti í þjóðfélaginu og ratar hingað inn á þing í formi þingsályktunartillagna. Ég vil taka undir með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur - sem er ekki þingmaður Suðurkjördæmis - að ekki sé rétt að nálgast þetta á einhverjum atvinnuforsendum, að það sé verið að færa störf héðan og þangað af því að það sé eitthvað lakara ástand á Suðurnesjum. Ég vil skoða þetta bara út frá öryggissjónarmiðum og hagræðingarsjónarmiðum. Ef kafað er ofan í skýrsluna má sjá að stór hluti kostnaðarins er sennilega keyrsla starfsmanna til Keflavíkur. Þá er gengið út frá því að þeir búi í Reykjavík, það er einn hluti af kostnaðinum. En það má líka telja á móti að Skógarhlíð er talsvert dýrt húsnæði þannig að það má alveg skoða að færa þá starfsemi yfir til Keflavíkur, ekki af því að það vanti störf þar heldur hagræðingarinnar vegna, til að hafa starfsemina á sama stað. Nú þegar er Landhelgisgæslan með umtalsverðan rekstur á Keflavíkurflugvelli í aðstöðu sem varnarliðið hafði áður og er því vægast sagt mjög rúmt um þá starfsemi og húsakynnin bjóða upp á mikla möguleika til uppbyggingar án mikils kostnaðar. Ekki er aðeins um mikið rými að ræða heldur einnig hentugar byggingar svo sem flugskýli og vel varðar byggingar með miklum tengingum, svo sem ratsjár- og fjarskiptasambandi. Eftir að hafa komið þarna og skoðað þetta finnst mér liggja beinast við að sú starfsemi sem lýtur að þessu, Vaktstöð siglinga, henti vel þar inn, það þurfi engan aukakostnað þar. Þar er fylgst með umferð í landhelgi Íslands og skiptir þá ekki máli hvort það sé á sjó eða í lofti. Miklir hagræðingarmöguleikar felast í því að hafa alla starfsemi Landhelgisgæslunnar á sama stað auk þess sem það ætti að leiða til öruggari þjónustu. Landhelgisgæslan sinnir nú faglegum rekstri og starfsmannahaldi Vaktstöðvar siglinga með samningi við Neyðarlínuna sem byggir á samkomulagi Neyðarlínu við fyrrum Siglingamálastofnun um rekstur stöðvarinnar. Fjárveiting vegna starfsemi Vaktstöðvar siglinga er hjá Siglingastofnun, nú Samgöngustofu, en Neyðarlínan fær það fjármagn og gerir samning við Landhelgisgæsluna um að annast daglegan rekstur stöðvarinnar. Er ekki hægt að einfalda dæmið eitthvað? Til að ná fram meiri hagræðingu, skilvirkari stjórnun og betri nýtingu fjármagns er nauðsynlegt að endurskoða fyrirkomulag á rekstri Vaktstöðvar siglinga með það í huga að bæta siglingaöryggi við Ísland og ná fram aukinni samþættingu við verkefnið á sviði leitar og björgunar sem og öryggis- og löggæslu á hafinu. Í því sambandi er eðlilegast að skoða að færa verkefnið alfarið yfir til Landhelgisgæslunnar sem vaktar nú þegar á Keflavíkurflugvelli landhelgi Íslands. Með auknum skipasiglingum um norðurslóðir er horft til aukins eftirlits og endurskoðunar á öryggismálum hér í norðurhöfum. Þar er helst horft til Íslands og þá Keflavíkurflugvallar sem sameiginlegrar alþjóðlegrar björgunarstöðvar, en einnig er verið að skoða Noreg. Það er því verið að skoða fleiri möguleika. Á mikilli ráðstefnu um málefni norðurslóða sem haldin var í Hörpu í október sl. var mikið rætt um öryggismál og ákveðið að hópurinn hittist aftur á Akureyri í mars á næsta ári og á Ásbrú á Keflavíkurflugvelli í maí og ræði m.a. leit og björgun í norðurhöfum. Það er því mikið atriði að við hefjum sem fyrst markvissan flutning Landhelgisgæslunnar á Keflavíkurflugvöll til að styrkja grunninn að því að alþjóðleg björgunarstöð verði staðsett hér á landi. Alþjóðaflugvöllurinn styrkir það einnig því að mikið atriði er að björgunarsveitir séu fljótar á staðinn hvaðan sem er úr heiminum. Nýliðið atvik þar sem eldur kom upp í flutningaskipinu Fernöndu á hafi úti ætti að ýta við okkur með þessi mál. Fjölmörg fleiri verkefni má nefna sem hentugt er að flytja til Landhelgisgæslunnar í hagræðingarskyni svo sem fiskveiðieftirlit, viðhald, siglingarvita og sjúkraflug. Landhelgisgæslan hefur gríðarmikinn viðbúnað í tækjum, mannskap, þekkingu og aðstöðu allri sem kostar mikið fé. Auk þyrlna, varðskipa og smærri báta rekur Gæslan fjölnota eftirlits- og björgunarflugvél sem jafnframt er sérstaklega vel útbúin til sjúkraflugs. Það hlýtur að vera markmið að hafa eina öfluga, alþjóðlega björgunarstöð á landinu með þyrlur staðsettar í öllum landsfjórðungum. Byrjum að vinna eftir langtímamarkmiði. Það hlýtur að vera markmið okkar að vera með þyrlur í öllum landsfjórðungum til að tryggja eins og hægt er öryggi sjófarenda. Ég segi að sjófarendur eiga það skilið.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér kannski fyrst og fremst hljóðs til að taka undir sjónarmið sem fram komu í máli hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur um að við eigum ekki að skoða þetta viðfangsefni í svart/hvítum litum. Þetta er ekki spurning um annaðhvort/eða. Ég tel að Keflavíkurflugvöllur og aðstaðan sem þar er eigi framtíð fyrir sér sem miðstöð í björgunarmálum og að hluta til fyrir ýmsa kjarnastarfsemi á vegum Landhelgisgæslunnar. Ég er sannfærður um það. Það kom einnig fram í máli hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar hér áðan að með auknum siglingum um norðurslóð væru menn meðal annars að horfa til Keflavíkurflugvallar, að sönnu einnig til Noregs og fleiri staða. Ég held að horft verði til allra þessara staða vegna þess að það verður enginn einn staður sem mun sinna björgunarstarfi heldur er þetta spurning um keðju, björgunarkeðju, á þessum slóðum. Þar mun Keflavíkurflugvöllur gegna mjög mikilvægu hlutverki. Öðru hvoru hafa komið upp þær hugmyndir að rífa Landhelgisgæsluna upp með rótum í einu vetfangi og flytja hana á Reykjanesið. Menn hafa vísað hér í skýrslu sem sett var fram árið 2011 sem viðbrögð við slíkum hugmyndum. Þá komu fram hugmyndir innan ríkisstjórnar og innan stjórnarmeirihlutans, og voru studdar af mörgum hér á Alþingi, að við ættum í einu vetfangi að flytja Landhelgisgæsluna. Þá var kannað hvað það mundi kosta við þær aðstæður. Það var engin vanvirðing við Suðurnesin, eins og hér kom fram í umræðunni, heldur var horft til kjarasamninga og kostnaðar sem mætti ætla að félli á ríkissjóð við slíka flutninga. Það er hins vegar ekki viðvarandi ástand vegna þess að með breyttu búsetufyrirkomulagi starfsmanna mundi draga úr þeim kostnaði. Könnunin miðaði við aðstæður eins og þær voru og að ráðist yrði í þessa flutninga í einu vetfangi. Það var hugsunin. Þar kem ég aftur að röksemdafærslu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur um að við eigum að hætta að hugsa um stofnanir heildstætt, annaðhvort/eða, svart/hvítt. Landhelgisgæslan á að mínum dómi að sjá um sjúkraflug, ég held að framtíðin verði sú. Miðstöð sjúkraflugs á Íslandi á að mínum dómi að vera Egilsstaðir eða Akureyri, þaðan erum við að flytja sjúklingana til sjúkrahúsanna hér á þessu svæði. Þá á mikilvæg kjarnastarfsemi Landhelgisgæslunnar að vera staðsett á norðausturhorninu, að hluta til hugsanlega á Keflavíkurflugvelli vegna þess að þar er líka aðstaða. Síðan er spurningin með Skógarhlíðina. Talað var um það hér áðan að ef til vill væri það kostur að flytja hana eins og hún leggur sig suður á Keflavíkurflugvöll. En hvað segja aðrir aðilar sem að henni koma um það? Að mínum dómi er þetta ekki svona einfalt mál. Mér finnst menn vera að eyðileggja góða hugmynd með því að ætla að flytja stofnanir svona í einu lagi, það á að skoða þetta rólega. Hér er talað um að Alþingi álykti að fela innanríkisráðherra að hefja undirbúninginn. Eigum við ekki fyrst að skilgreina þetta nánar? Þá má vel spyrja: Ætla menn að gefa sér tíma til eilífðarnóns að ráðast í það? Nei, en okkur liggur ekki svona á, okkur liggur ekki svona óskaplega mikið á. Það sem skiptir máli er að gera þetta á vandaðan og yfirvegaðan hátt og spyrja: Hver er framtíðin? Ég held að hún sé mjög björt fyrir Suðurnesin að þessu leyti. Þó það taki einhver missiri eða einhver ár að ráðast í þessar breytingar eigum við að gera þetta hægt og við eigum að gera þetta á miklu yfirvegaðri hátt en hér kemur fram. Hér var talað um það sem sérstaklega sannfærandi rök fyrir framgangi málsins að allir þingmenn á svæðinu væru þessu fylgjandi. Mér finnst það nú ekkert sérstaklega sannfærandi. Ég hefði þá viljað sjá þingmenn frá öðrum kjördæmum taka undir það.  Ég kom hingað upp fyrst og fremst til að taka undir þau sjónarmið hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur að það sé rangt að líta á þetta sem svart/hvítt viðfangsefni, annaðhvort/eða. Og ég kom líka upp til að mótmæla því að úttekt sem gerð var á vegum innanríkisráðuneytisins, og að mínu frumkvæði árið 2011, hafi verið einhver móðgun við Suðurnesin, því fer fjarri. Verið var að skoða afleiðingar af því að flytja Landhelgisgæsluna með hraði í einu vetfangi og að sjálfsögðu verður að skoða niðurstöðurnar í því samhengi. En ég hvet til þess að menn fari varlega í sakirnar, að menn gefi sér tíma og hlusti á sjónarmiðin innan Landhelgisgæslunnar. Það er margt að breytast í umhverfi okkar sem ég er sannfærður um að komi til með að vinna með Suðurnesjunum hvað þetta snertir.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að þetta er ekkert sem við gerum bara í einu vetfangi. Ég fagna því og er alveg sammála honum um að framtíðin liggur þar, möguleikarnir eru þarna á Keflavíkurflugvelli, þar er öll aðstaða, það er hentugasti staðurinn til lengri tíma. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála því að þetta eigi ekki að snúast um eitthvert kjördæmapot, að þetta eigi ekki að snúast um að færa einhver störf. Þetta snýst ekki um hvað þeir segja í Skógarhlíð eða að færa störf, eins og ég segi. Getum við ekki verið sammála um að þetta eigi að snúast um öryggi sæfarendanna, að það sé á þeim forsendum? Hvernig getum við tryggt þeim sem mest öryggi? Með auknum siglingum hér í norðurhöfum eru fjarlægðirnar lengri. Það sýndi sig núna þegar kviknaði í Fernöndu að björgunarskipið hefði verið fljótara á staðinn úr betri viðbragðsstöðu, t.d. í Helguvík eða í Njarðvík. Það var skip utan á björgunarskipinu, þau voru þarna í hnapp þannig að tók sinn tíma að losa björgunarskipið af öðru skipi og koma því af stað. En eigum við ekki að gera þetta bara með tilliti til öryggis en ekki einhverra starfa, ekki hengja okkur í það?

Hæstv. forseti. Jú, ég er alveg sammála því að þungamiðjan á náttúrlega að snúast um öryggið. En mér finnst heldur ekkert að því að spyrja hvar við getum styrkt innviðina. Sú hugsun hefur legið að baki hjá mörgum sem hafa viljað flytja Landhelgisgæsluna að það muni styrkja byggðarlagið. Mér finnst sú hugsun virðingarverð. Hins vegar tek ég undir með hv. þingmanni að það eru heildarhagsmunirnir sem skipta máli þegar við hugsum þessi mál. Ég vil líka horfa til sjónarmiða innan Landhelgisgæslunnar. Ég vil spyrja hvaða sjónarmið séu þar hvað þetta snertir og ítreka það sem ég sagði í ræðu minni að við eigum ekki að hugsa þetta sem annaðhvort/eða, allt eða ekkert. Þetta er þróun. Landhelgisgæslan mun alltaf verða öryggisnet, einn þáttur á heima hér, annar þar. Ég get alveg fullvissað menn um að það kostaði ekki lítið að koma á samræmdu starfi í Skógarhlíðinni þar sem margir aðilar koma að. Við skulum fara varlega í að rífa það upp með rótum. Við skulum alla vega hlusta á þau sjónarmið sem þar er að finna.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum kærlega fyrir góðar umræður í dag. Ég heyri það að við berum öll hag Landhelgisgæslunnar fyrir brjósti, sem og hag borgaranna. Mig langar til að koma inn á þá svart/hvítu samlíkingu sem hv. þingmenn Valgerður Bjarnadóttir og Ögmundur Jónasson notuðu í ræðum sínum. Ég er alveg sammála þeim. Ég lít ekki á hlutina sem svart/hvíta, annaðhvort/eða, eða því um líkt. Ég tel, eins og hv. þm. Páll Jóhann Pálsson kom inn á, að við verðum að sjálfsögðu að vanda til verka, horfa á allar hliðar og skoða hlutina vel ofan í kjölinn þegar um svo stórt verkefni og mikilvægt mál er að ræða. Það sem ég kom inn á í ræðu minni var að ég tel að úttektin sem unnin var árið 2011 hafi verið góð að mörgu leyti, en það vantaði ýmislegt inn í hana og sumar forsendur sem þar komu fram hafa breyst. Það er bara staðreynd. Það skiptir miklu máli. Við ræddum áðan til dæmis um sjúkraflug. Við vitum ekki enn þá hvernig fyrirkomulagið á því verður til framtíðar. Það er til skoðunar. Það er til dæmis einn partur af því sem skiptir miklu máli, hver sú stefna verður. Hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi einmitt áðan að þetta væri ekki einfalt mál. Það er mergur málsins. Ef þetta væri einfalt mál væri ekki verið að leggja það ítrekað fram. Þetta er akkúrat mjög flókið mál. Þetta er kostnaður sem skiptir miklu fyrir ríkissjóð. Hv. þingmaður gerði einnig starfsmenn Gæslunnar að umtalsefni og hvort rætt hefði verið við þá hvað þeim fyndist. Ég get svarað því hér og nú að ég hef unnið að þessu máli í góðri samvinnu við starfsmenn Gæslunnar. Þær upplýsingar sem ég hef eru að þeir séu flestir jákvæðir. Benda má á að tæplega 50 manns af um það bil 200 starfsmönnum starfa nú þegar á Suðurnesjum, keyra sem sagt reglulega til vinnu, þ.e. þeir sem eru ekki búsettir á Suðurnesjum. Stór hluti starfsmanna Landhelgisgæslu Íslands vinnur á skipum og eru búsettir víða um land. Það breytir kannski ekki svo miklu fyrir þann hóp hvort menn þurfa að mæta til vinnu í Reykjavík eða á Suðurnesjum. Ég tel því að þessi starfsmannaþáttur sé ekkert vandamál. Fyrir utan það, eins og hv. þm. Páll Jóhann Pálsson kom inn á, að við eigum að sjálfsögðu ekki að vera að horfa eingöngu á slíkt eða setja þá hluti kannski efst á forgangslistann, heldur eigum við fyrst og fremst að hugsa um öryggi, það er númer eitt. Í öðru lagi hvort um hagræðingu sé að ræða fyrir ríkissjóð. Ég tel svo vera. Þess vegna legg ég þetta mál fram í þriðja sinn. Ég tel að með því að fara betur ofan í saumana á málinu, halda því lifandi, sé um gríðarleg tækifæri að ræða fyrir okkur öll, ekki bara Suðurnesjamenn. Eins og bent var á áðan er mjög gott húsnæði til staðar á Suðurnesjum sem mundi rýma alla starfsemi Landhelgisgæslunnar. Við erum þegar að greiða fyrir reksturinn á því húsnæði. Það stendur tómt. Ég hvet þá sem hafa áhuga á að kynna sér þetta mál betur til að skoða þetta húsnæði. Þetta er gríðarlega mikið rými, vannýtt húsnæði í fínu standi. Það er algjör synd að það standi nánast tómt og verið er að greiða fyrir þetta. Hafnaraðstaðan er til staðar. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir dró í efa að betra væri að vera með varðskipin suður frá, þ.e. í Njarðvíkurhöfn eða í Helguvíkurhöfn, en það eru þær hafnir sem koma til greina. Staðreyndin er sú, eins og ég nefndi líka í ræðu minni áðan, að það skiptir máli. Það er styttra fyrir skipin að fara frá Njarðvíkurhöfn eða Helguvíkurhöfn sem eykur aftur öryggi sæfarenda, sem er aðalatriðið. Varðandi akstur starfsmanna, sem var mjög stórt atriði þegar það var rætt á sínum tíma því að mikið var horft í það, vil ég benda á að samgöngur frá Reykjavík til Suðurnesja, ef við gefum okkur að flestir starfsmenn Gæslunnar byggju á Reykjavíkursvæðinu, eru mjög góðar. Ég mundi segja að Reykjanesbrautin væri besti þjóðvegur landsins, upplýst tvöföld braut, alltaf skafin og söltuð. Ég keyri sjálf daglega þá braut, þetta er frábær vegur. Það er því ekkert vandamál að keyra þarna á milli. Eins og ég sagði áðan starfa nú þegar tugir manna suður frá, því má ekki gleyma. Ég tel mig hafa sýnt fram á í máli mínu að þörf sé á nýrri og ítarlegri úttekt vegna þess akkúrat að þetta er ekki svart/hvítt og við viljum svo sannarlega öll vanda okkur þar sem forsendur eru breyttar og sum atriði í skýrslunni frá 2011 eru beinlínis röng. Ég leyfi mér að taka undir með félaga mínum, hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni, að þegar ég sem Suðurnesjakona las skýrsluna upplifði ég hana sem móðgun við Suðurnes. Til að ljúka þessu vil ég þakka enn og aftur kærlega fyrir málefnalega og góða umræðu.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um heildarlög um útlendinga. Ásamt mér eru flutningsmenn tillögunnar allir þingmenn í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela innanríkisráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra að undirbúa frumvarp til heildarlaga um málefni útlendinga sem leysi af hólmi lög um útlendinga, nr. 96 frá árinu 2002, og lög um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 97 frá árinu 2002. Frumvarpið verði byggt á frumvarpi til laga um útlendinga sem lagt var fyrir 141. löggjafarþing og á skýrslu nefndar um málefni útlendinga utan Evrópska efnahagssvæðisins frá árinu 2012 sem unnin var af innanríkisráðuneyti, velferðarráðuneyti og utanríkisráðuneyti. Í frumvarpinu verði kveðið á um: a. að réttindi til dvalar og atvinnu séu samræmd þannig að útlendingur fái aðeins gefið út eitt dvalarleyfi og að skýrt sé hvort það veitir heimild til atvinnu eða ekki, b. endurskoðun flokka dvalarleyfa og að réttindi milli sambærilegra flokka séu samræmd, þar á meðal til fjölskyldusameiningar, c. að réttindasöfnun til búsetuleyfis fylgi einstaklingi, ekki dvalarleyfi, d. bætta meðferð hælisumsókna og að hætt verði að refsa hælisleitendum fyrir að framvísa fölsuðum skilríkjum, e. stofnun sjálfstæðrar úrskurðarnefndar í málaflokknum. Frumvarpið verði lagt fram eigi síðar en í mars 2014.“ Þannig hljóðar þingsályktunartillagan. Í ítarlegri greinargerð sem fylgir tillögunni er gerð grein fyrir öllum þeim þáttum sem hér voru taldir upp. Það kemur fram að tillagan byggist annars vegar á skýrslu um málefni útlendinga utan Evrópska efnahagssvæðisins sem, eins og fram kom í lestri mínum áðan, unnin var af nefnd innanríkisráðuneytis, velferðarráðuneytis og utanríkisráðuneytis og hins vegar á frumvarpi sem byggðist á tillögum nefndarinnar og innanríkisráðherra lagði fyrir, þ.e. í mínu nafni, fyrir 141. löggjafarþing. Hvers vegna flyt ég þetta mál? Jú, til að leggja áherslu á að þau grundvallarsjónarmið sem fram koma í umræddri skýrslu nái fram að ganga. Ég var ekki alls kostar ánægður með frumvarpið eins og það var lagt fram þótt þar hafi verið stigin mjög mikilvæg framfaraskref. Það sem ég einkum var ósáttur við var að við náðum ekki samkomulagi um það í innanríkisráðuneytinu og velferðarráðuneytinu að sameina lagabálkana í einn. Ég hef vísað til þess áður í umræðu um þessi mál að bæði meiri hluti og minni hlutinn sem komu að lagabreytingum sem gerðar voru hér 2002 og síðan nefnd sem skiluðu áliti í ársbyrjun 2006 voru á einu máli um að æskilegt væri að sameina lagabálkana í einn. Álitsgerðir ýmissa aðila sem að þessum málum hafa komið og starfa við málaflokkinn voru einnig á þá leið. Ég legg áherslu á það í þessari þingsályktun, og við gerum það í þingflokki VG, að þessi afstaða verði endurskoðuð í nýju frumvarpi. Við leggjum líka til endurskoðun dvalarleyfisflokka og réttindasöfnun og um það voru ákvæði í lagafrumvarpinu sem lá hér fyrir þinginu. Þessar breytingar lúta einkum að dvalarleyfum fyrir aðstandendur og vegna sérstakra tengsla. Lagðar eru til breytingar á málsmeðferð hælisumsókna og kveður þar við gamalkunnan tón, sem ég hygg að við séum öll sammála um sem sitjum í þessum þingsal og höfum komið að þessum málum, að það er mjög mikilvægt að stytta málsmeðferð. Við viljum setja okkur það markmið að málsmeðferðin taki aldrei lengri tíma en sex mánuði. Síðan verði það bundið í lög að hafi hælisumsækjandi ekki fengið úrlausn sinna mála innan 18 mánaða eigi hann rétt til dvalarleyfis af mannúðarástæðum óháð niðurstöðu máls hans. Það er með öllu ófært að málin séu að velkjast í kerfinu, í sumum tilvikum árum saman, það er hreinlega ekki boðlegt. Það hefur verið reynt á undanförnum árum og er enn reynt að stytta málsmeðferðartímann en við þurfum að gera enn stórátak í þeim efnum og setja okkur þennan hámarkstíma eins og ég gat um hér. Síðan er gert ráð fyrir því í okkar tillögum að sett verði á laggirnar sérstök kærunefnd í útlendingamálum. Það hefur einnig komið fram frá aðilum sem að þessum málum starfa. Rauði krossinn hefur ítrekað komið því sjónarmiði á framfæri og er það í samræmi við athugasemdir Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna að svo ætti að vera. Þar segir í álitsgerð, með leyfi forseta: „Að því er varðar sjálfstæði og óhlutdrægni kærustigsins, vekur það athygli okkar og áhyggjur að samkvæmt núverandi fyrirkomulagi heyrir Útlendingastofnun undir dómsmálaráðuneytið, sem síðan fer með kærumál og við beinum því þeim eindregnu tilmælum til Íslendinga að meðferð kærumála hælisleitenda verði flutt til dómsyfirvalds, sem er í raun - og ber með sér að vera í raun - fullkomlega sjálfstætt og óhlutdrægt.“ Ég vil taka það fram að nefndin sem vann skýrsluna sem ég vísaði hér til og vísaði til í þingsályktunartillögunni heimsótti Norðurlöndin. Ég held að það hafi verið tvisvar farið til Noregs til að kanna þetta mál sérstaklega. Síðan sé ég það í fjölmiðlum að núverandi innanríkisráðherra hélt til Noregs til að skoða málin fyrir sitt leyti þannig að ég vonast nú til að þetta verði niðurstaðan. Um það var síðan gerð tillaga í frumvarpinu sem lagt var fyrir á 141. þingi. Í niðurlagi greinargerðarinnar sem fylgir þingsályktuninni segir, með leyfi forseta: „Þegar lög um útlendinga og lög um atvinnuréttindi útlendinga voru sett árið 2002 ríkti mikil óeining um niðurstöðuna, bæði á Alþingi og í samfélaginu. Fjölmargir umsagnaraðilar lögðust gegn því útlendingalagafrumvarpi sem síðar varð að lögum og minni hluti allsherjarnefndar taldi ófært að samþykkja frumvarpið óbreytt. Hefur óeiningin að nokkru leyti litað málaflokkinn allar götur síðan, þótt svörtustu spár hafi ekki ræst og miklar betrumbætur verið gerðar á lögunum síðan. Þær tillögur sem hér er gerð sérstök grein fyrir eru settar fram með það að leiðarljósi að sátt geti náðst um nauðsynlega heildarendurskoðun laganna og sameiningu laga um útlendinga og laga um atvinnuréttindi útlendinga. Í þessum tillögum felst því engin bylting á málaflokknum. Sumar breytinganna fela í sér lögfestingu á núverandi framkvæmd, auk þess sem réttarstaða einstaklinga sem koma frá löndum utan EES er skýrð. Tekin væru af tvímæli um í hvaða tilfellum nánum aðstandendum eða öðrum sem hafa sérstök tengsl við landið er heimil dvöl, réttur barna yrði styrktur og málsmeðferð bætt.“ - Réttur barna yrði styrktur og málsmeðferð bætt. Þetta eru lykilatriði. „Eftir stendur að fram þarf að fara ítarleg umræða, bæði á Alþingi og í samfélaginu, um langtímastefnumótun í málaflokknum. Í þeirri umræðu þarf að takast á við ýmsar siðferðilegar spurningar sem vakna í tengslum við fólksflutninga og hvernig íslensk stjórnvöld vilja snúa sér andspænis þeim álitaefnum. Flutningsmenn hvetja ríkisstjórn og Alþingi til að leiða slíka umræðu af þekkingu og yfirvegun og lýsa sig reiðubúna til þátttöku í henni. Að sama skapi telja flutningsmenn til mikils unnið að ná sátt um þau atriði sem hér hefur verið tæpt á þannig að setja megi ný og betri heildarlög um málefni útlendinga - útlendingum, stjórnsýslu og samfélaginu í heild sinni til hagsbóta.“ Ég legg til, hæstv. forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis.