Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Verkfall framhaldsskólakennara sem hófst á miðnætti þann 7. nóv. hefur nú staðið í sex vikur og allan þann tíma hefur nám þeirra ungmenna sem við erum að búa undir lífið á viðkvæmasta aldri í framhaldsskólum landsins legið niðri. Nú er sýnt að ekki verður um neinar útskriftir að ræða fyrir jól. Önnin er ónýt hjá þeim sem eru í annaskiptu námi í fjölbrautaskólunum. Þeir sem voru að undirbúa sig undir að taka lokapróf úr framhaldsskóla og sumir búnir að leggja mikið á sig til að hraða námi til að geta hafið framhaldsnám sem allra fyrst eru sviptir þeim möguleika að sinni. Og það eru ekki bara einstaklingarnir sem hafa orðið fyrir óbætanlegu tjóni. Þjóðfélagið sem sárlega þarf á því að halda að fleiri útskrifist með einhvers konar próf úr framhaldsskóla hefur orðið fyrir skelli því að það er næsta víst að við þessar aðstæður verður erfitt að kalla alla þá aftur til náms sem urðu frá að hverfa þann 7. nóv. sl. Og nú loks eftir að hafa þumbast við mánuðum saman virðist hæstv. ríkisstjórn sem auðvitað ber höfuðábyrgð á þessu verkfalli, vera farin að átta sig á alvöru málsins. Samningaviðræður eru farnar að skila einhverjum árangri þó hægt miði og enn vanti fjármagn til að tryggja þá upphafshækkun sem kennarar geta sætt sig við, auk þess sem enn gengur hægt að fá ríkið til að skilja að skólarnir þurfa að geta brugðist við breytingum sem gert var ráð fyrir í nýrri námskrá og hæstv. menntmrh. kynnti með miklum vængjaslætti um allt land fyrir nokkrum missirum. Til þess að geta brugðist við þessum breytingum þarf aukið fjármagn og það virðist ekki hafa verið út í það hugsað í aðdraganda þeirra kerfisbreytinga sem boðaðar voru. Þar að auki þarf ríkið, ef það vill semja til langs tíma, að tryggja einhverja þá viðmiðun sem getur tryggt kaupmátt launa hjá framhaldsskólakennurum. Hæstv. forseti. Mér finnst samkvæmt reynslu minni sem samninganefndarmaður fyrir kennara að þarna sé nú loksins að hilla undir þann samningsflöt sem mér fannst þegar á liðnu ári, er ég fór að fylgjast með þessari kjaradeilu, ég sjá móta fyrir að yrði að lenda þessari kjaradeilu á. Fyrir meira en ári lá fyrir sá ásetningur framhaldsskólakennara að fá laun sín metin með tilliti til þeirrar kjaraþróunar sem hafði orðið hjá öðrum háskólamönnum í þjónustu ríkisins, einkum vegna svonefndra framgangs- og aðlögunarkjarasamninga. Allir sem eitthvað hafa fylgst með stöðu framhaldsskólans hafa skilið að mikill og vaxandi vandi hefur verið á undanförnum árum vegna kennaraskorts, sérstaklega í nokkrum raungreinum, sem gerir það að verkum að til að halda skólanum gangandi þurfa kennarar að kenna miklu meiri yfirvinnu en góðu hófi gegnir, en þeir hafa gert þetta til að bjarga skólastarfinu. Launakjörin hafa verið þannig að varla neitt ungt fólk velur sér nú framhaldsskólakennslu að atvinnu. Þessi mikla yfirvinna hefur nú verið notuð gegn kennurum í þessari kjaradeilu og talað um meðalheildarlaun stéttarinnar undir þessari miklu spennu sem eitthvað sem allir kennarar njóti, en því fer auðvitað fjarri. Hæstv. forseti. Nú þegar hillir undir lausn í þessari kjaradeilu sem auðvitað hefði þurft að liggja fyrir fyrir löngu, hlýt ég því að ásaka ríkisstjórnina harðlega fyrir það áhugaleysi sem hún hefur sýnt viðgangi menntunar í landinu og velferð ungs fólks með því að leita ekki skynsamlegrar lausnar í þessari deilu áður en þetta langa og harðvítuga verkfall skall á. Að lokum við ég skora á hæstv. ríkisstjórn að sjá sóma sinn í því að gera nú þegar lokahnykk í þessu máli svo að takast megi að undirrita kjarasamninga fyrir jól og létta þar með af þeirri þrúgandi óvissu sem hefur leitt af þessu máli fyrir skólaæsku landsins og ekki síst þá kennara sem í hlut eiga. Vel menntaðir og góðir kennarar eru þjóðinni verðmætur lykill að velferð íslensks æskufólks og þeir eiga skilið að þeirra störfum sé sómi sýndur.

Herra forseti. Það er rétt hjá málshefjanda að þetta verkfall hefur senn staðið í sex vikur nemendunum til mjög mikils tjóns. En því má heldur ekki gleyma hverjir boðuðu verkfallið og gerðu það nánast fyrirvaralaust um leið og kjarasamningar voru fallnir úr gildi, viku síðar, áður en formlegar kröfur voru lagðar fram meira að segja. En það skiptir nú ekki öllu máli úr þessu. Aðalatriðið núna er að sjálfsögðu að reyna að fá botn í þessa deilu, leysa hana með viðunandi hætti fyrir kennarana, fyrir ríkisvaldið, en síðast en ekki síst fyrir nemendur. Ég hygg að báðir deiluaðilar hafi að undanförnu lagt mjög mikla vinnu í að undirbúa hinn endanlega samning sem auðvitað kemur, hvort sem það gerist núna á næstu dögum eða eitthvað síðar. Ég held, eins og ég hef áður sagt, að hægt sé að ljúka þessari deilu á stuttum tíma ef menn einsetja sér það. En ef það verður ekki gert núna á næstu sólarhringum er ljóst að það verður úr þessu ekki fyrr en í janúar. Varðandi það sem hv. þm. sagði um skipulagsmál í kennslunni held ég að þær hugmyndir sem fram hafa komið frá Verslunarskóla Íslands sýni í raun hvað hægt er að flytja mikið milli einstakra liða innan heildarlaunasummunnar og hvað raunverulega er hægt að ganga langt í því efni, hvað þarna er mikið svigrúm. Ég er ekki að segja að tillögur eða hugmyndir Verslunarskólans henti endilega fyrir alla aðra framhaldsskóla, en þær undirstrika þau aðalatriði sem við höfum talið vera í þessari deilu, sem sagt nauðsyn þess að gera skipulagsbreytingar í skólastarfinu og auka sveigjanleikann sem þar er fyrir hendi og auka möguleika skólastjórnendanna á að skipuleggja störf sín, þar á meðal vinnutíma kennaranna. Ég held að hægt sé að leysa þetta mál á þeim grundvelli sem við lögðum upphaflega til þegar verkfallið hófst sem byggðist á því að breyta skipulagi í þessari starfsemi. Þar liggur lausn málsins og hugmyndir Verslunarskólans undirstrika þetta atriði, hvort svo sem niðurstaðan gengur jafnlangt á endanum og þar er nú lagt til. Ég tel að þetta verkfall hafi verið mjög skaðlegt. Ég tel að það hafi skaðað málstað kennaranna. Það hefur ekki greitt fyrir niðurstöðu og ég er alveg viss um að niðurstaðan á endanum verður sú að út úr þessu kemur fyrir kennarana ekkert annað en það sem þeir hefðu getað fengið án verkfallsins. Hverjir borga þennan herkostnað? Það eru nemendurnir í skólunum. Það þarf ekkert að segja mér hvernig það gengur fyrir sig. Við í þessum sal sem eigum börn á þessum aldri erum meira og minna öll foreldrar framhaldsskólanemenda. Það þarf ekkert að setja sig í einhverjar stellingar gagnvart okkur varðandi þau atriði. Nemendurnir bera herkostnaðinn og tapa á þessu. Verkfallið mun að mínum dómi ekki færa þeim sem það boðuðu neinar kjarabætur umfram það sem hefði mátt vænta ella og ég tel reyndar að það hafi verið alveg hörmulega rangt mat á aðstæðum í þjóðfélaginu og á umhverfinu í þjóðfélaginu, miðað við efnahagsmálin, að stefna kennurunum í þetta langa verkfall. Ég tel að það hafi verið hörmulega skakkt mat hjá þeim sem höfðu um það forustu að hefja þetta verkfall á þeim tíma sem hafið var, fyrstir allra ríkisstarfsmanna sem þurfa að semja í þessari lotu. Þetta er mitt viðhorf í þessu máli, herra forseti. Ég tel að hægt sé að leysa þetta tiltölulega hratt ef menn einsetja sér það. Ef það verður ekki gert núna mjög fljótlega er hætt við því að það dragist fram yfir áramót sem er náttúrlega enn verra, ekki síst fyrir þá sem tapa laununum sínum í þessu verkfalli.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. segir að það hafi verið hörmulega rangt mat af kennarastéttinni eða framhaldsskólakennurum að fara í þetta verkfall. Það verður að koma fram hér að kennarar höfðu mánuðum saman reynt að fá umræður um þá grundvallarhluti sem yrði rætt um í samningaviðræðunum. Þeir reyndu mánuðum saman að fá samninganefnd ríkisins að þessum viðræðum og því var aldrei neinn áhugi sýndur. Það er viljaleysi og áhugaleysi þeirra stjórnvalda sem nú ríkja sem hefur komið þessari deilu í þann hnút sem hún er í núna. Yfirlýsingar stjórnvalda um mikilvægi menntunar eru hjáróma. Þær eru í meira lagi ómstríðar þar sem enginn vilji og enginn áhugi virðist vera til þess að taka á þeim grundvallaratriðum málsins sem hafa legið fyrir mánuðum saman og lágu raunar fyrir u.þ.b. ári áður en boðað var til verkfalls. Vægi menntunar í landinu verður ekki aukið nema til komi auknir fjármunir. Þessa fjármuni hefur ríkisstjórnin ekki verið tilbúin að leggja fram heldur hefur verið hangið í tæknilegum atriðum, vinnutímaskilgreiningum, starfsaðstöðu og sveigjanleika. En sannleikurinn er sá að kennarar hafa ætíð lýst sig reiðubúna til þess að ræða um vinnutímaskilgreiningar og sveigjanleika. Það hefur aldrei staðið á þeim hvað það varðar. En um það næst engin sátt án aukinna fjármuna. Þannig snýst kjaradeila kennara um áherslur ríkisvaldsins í menntamálum. Gott menntakerfi kostar peninga en þá peninga hefur ríkisstjórnin ekki verið tilbúin til að leggja fram. Kennarar og fjölskyldur þeirra, framhaldsskólanemar og fjölskyldur þeirra eiga skilið að hæstv. fjmrh. sýni nú í verki að hann hafi þann áhuga sem hann nefndi í ræðu sinni áðan og ég skora á hann, herra forseti, að hann geri átak í þessum samningamálum og sýni fram á að hægt sé að leysa þessa deilu af hálfu ríkisvaldsins á næstu dögum. Kennarar, fjölskyldur þeirra, framhaldsskólanemar og fjölskyldur þeirra eiga það skilið nú fyrir jólin.

Herra forseti. Eftir sex vikna verkfall stefnir í að heil önn í íslenskum framhaldsskólum fari til spillis. Það mun hafa bæði skaðleg og langvarandi áhrif á íslenskt þjóðfélag. Á sama tíma virðast grunnskólakennarar á farsælli leið í samningaferli sínu við forsvarsmenn sveitarfélaga þar sem báðir aðilar nálgast metnaðarfull markmið um skólastarf, byggð á sameiginlegri yfirlýsingu launanefndar sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands. Herra forseti. Hljóta ekki allir aðilar í verkfallsdeilu framhaldsskólanna að geta tamið sér eitthvað jákvætt úr vinnubrögðum grunnskóla og sveitarstjórnarmanna? Ég hvet aðila til þess að líta til þess ferlis. Á aðalfundi Landssamtakanna Heimilis og skóla, sem eru samtök foreldra barna í grunn- og framhaldsskólum, laugardaginn 9. des. sl. var samþykkt svohljóðandi ályktun, með leyfi herra forseta: ,,Verkfallið lýsir óforsvaranlegu tómlæti og virðingarleysi gagnvart menntun, nemendum og námi þeirra. Sjálfsmynd nemenda hefur beðið tjón sem seint verður bætt. Veruleg hætta er á að vegna verkfallsins fjölgi þeim enn sem hætta námi. Það hefur í för með sér slæmar félags- og fjárhagslegar afleiðingar fyrir nemendurna, fjölskyldur þeirra og þjóðfélagið í heild. Virðingu fyrir starfi kennara verður að efla. Bætt launakjör eru einn þáttur í því. Þau eru og ein forsenda þess að í bráð og lengd verði skólar samkeppnishæfir við aðra vinnustaði og hægt sé að manna skólana því hæfa og vel menntaða fólki sem nemendum ber og menntakerfið þarfnast. Önnur forsenda aukinnar virðingar og viðurkenningar er sýnilegur vinnutími kennara og gegnsætt launakerfi. Trúnaðarstörfum jafnt í pólitík sem í stéttarfélögum fylgir ábyrgð sem við gerum kröfu til að þeir axli er gegna.`` Undir þetta tek ég, herra forseti.

Herra forseti. Verkfall framhaldsskólakennara hefur nú staðið á sjöttu viku. Alls er óvíst hvort samið verður fyrir jól og við gætum því miður jafnvel horft til þess að nýtt ár renni upp án þess að sátt náist í þessari erfiðu kjaradeilu sem nú þegar hefur raskað öllu námi framhaldsskólanema. Framhaldsskólakennarar hafa í kröfum sínum litið til þeirra launa sem ríkið hefur samið um við Bandalag háskólamanna. Í þeim samanburði hallar verulega á framhaldsskólakennara sem dregist hafa aftur úr í launakjörum ríkisstarfsmanna með sambærilega menntun og ábyrgð í starfi. Í svona langvarandi deilu er hætt við að margir framhaldsskólakennarar hafi horfið til annarra starfa. Við hljótum að beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. hvort að hans mati sjái alls ekki til lands í lausn þessarar erfiðu deilu. Ljóst er að samningar verða ávallt bil beggja að lokum. Hefur samninganefnd ríkisins lagt fram einhverjar tillögur nýlega til þess að koma hreyfingu á þetta erfiða mál?

Herra forseti. Það síðasta sem frést hefur af kjaradeilu framhaldsskólakennara og ríkisins er að útlit sé dökkt. Kennarar saka ríkið um skort á samningsvilja. Ráðherrar vilja breyta launakerfi kennara. Skólameistarar og ríkið hafa átt í viðræðum um skilgreiningu á skólastarfi til framtíðar. Ég lýsi því yfir hér úr ræðustól hins háa Alþingis að ég tel þá stöðu sem þessi mál eru í ófyrirgefanlega. Ég tel að rakinn klaufaskapur og andvaraleysi sé ástæða þess hvernig málið stendur. Þess má geta sér til að beinn og afleiddur kostnaður af þessari hörmulegu deilu geti verið um allt að 6 milljarðar kr. Og nú skulu menn leggja sig niður við að reikna og átta sig á því hvernig það stendur. Sem foreldri framhaldsskólanema, sem þingmaður og þegn krefst ég þess að deiluaðilar klári þetta mál í einni lotu, saman innilokaðir, þar til lausn er fundin. Við skulum vera minnug þeirra orða að vilji er allt sem þarf. Vilji er allt sem þarf.

Herra forseti. Ég veit ekki til hve mikils gagns það er að ræða mál eins og þetta hér á Alþingi. Stundum hefur það gert illt verra að ræða deilumál af þessu tagi sem oft hefur verið gert hér á hinu háa Alþingi. Það er mjög brýnt að menn reyni að finna flöt á þessu erfiða deilumáli. Deilan stendur í raun og veru alls ekki um hvort það þurfi að bæta kjör kennara heldur hvernig. Hér hafa stjórnvöld verið sökuð um áhugaleysi. Ég held að það væri nær að menn skoðuðu svolítið söguna og spyrðu sjálfa sig að því hvort ekki er hér um að ræða varfærni stjórnvalda sem full ástæða er til að stunda. Sporin hræða í þessum efnum. Samningarnir, sem takast vonandi sem fyrst, verða að vera þannig að menn geti staðið við þá, að menn geti varið þann kaupmátt sem endanlega verður samið um. En það hefur því miður gerst hér áður og er mér það mjög minnisstætt sem fyrrverandi framhaldsskólakennara að menn hafa gert tímamótasamninga sem hafa gengið um það að semja um prósentu sem ekki hefur verið hægt að standa við og síðan hafa menn gripið til þess óyndisúrræðis að ógilda samningana með bráðabirgðalögum. Það er nú einu sinni svo að sumir þeirra sem stóðu að þeirri ógildingu sitja hér í salnum enn og eiga að þekkja þetta og vita hvað er í húfi. Þegar þetta gerðist fyrir hartnær áratug var það dapurleg reynsla og olli miklum trúnaðarbresti milli stjórnvalda og kennara sem menn hafa sennilega ekki náð sér fyllilega af enn þá. Ég legg því áherslu á að það skiptir miklu máli að þeir samningar sem gerðir verða við kennara verði þannig að hægt verði að standa við þá.

Herra forseti. Hér dró til tíðinda. Í þetta sinn var það hv. þm. Tómas Ingi Olrich sem kom upp fyrir hönd Sjálfstfl. og kvartaði undan því að verkfallið í framhaldsskólunum skyldi vera rætt á Alþingi en ekki hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir sem hefur verið í því hlutverki hingað til. En Sjálfstfl. klikkaði að sjálfsögðu ekki á því grundvallaratriði að kvarta undan því að þetta ástand í framhaldsskólum landsins skuli vera rætt á Alþingi. Það finnst þeim mikill óþarfi. Herra forseti. Það er ömurlegt til þess að hugsa ef árið kveður og öldin kveður við þær aðstæður að framhaldsskólastarf í landinu er í rúst og enn verður ekki vart mikilla tilburða eða mikils áhuga hjá hæstv. ríkisstjórn að leysa þetta mál. Hæstv. fjmrh. notaði því miður enn einu sinni tækifærið úr ræðustól á Alþingi og ónotaðist út í viðsemjendur sína. Er nú ekki búið að ræða það áður hversu gáfulegt það er í viðkvæmri kjaradeilu að annar málsaðilinn sé sífellt að grípa tækifærið á vettvangi þar sem hinn er ekki til staðar og ónotast út í viðsemjendur sína? Hvaða tilgangi á það að þjóna? Segir þessi framganga ráðherra ríkisstjórnarinnar ekki allt sem segja þarf um hvaða andrúmsloft hefur verið í þessari deilu af þeirra hálfu? Er ekki fjarvera hæstv. menntmrh. frá umræðunum, sem ekki er með fjarvistarleyfi samkvæmt fjarvistarskrá, algjörlega dæmigerð? Hæstv. menntmrh. er til staðar þegar eitthvað jákvætt er að gerast í skólastarfinu, það vantar ekki, þegar verið er að tilkynna nýjar námskrár eða taka skóflustungur eða eitthvað því um líkt. En hann gufar ævinlega upp þegar einhver vandamál ber að garði og þá kemur honum þetta meira og minna ekkert við. Grunnskólinn kemur honum ekki við af því að hann er hjá sveitarfélögunum og framhaldsskólinn, a.m.k. kjaramálin, koma honum ekki við af því að þau eru hjá fjmrh. Þetta er loddaraleikur, herra forseti. Staðreyndin er sú að laun framhaldsskólakennara hafa dregist aftur úr launum sambærilegra stétta. Flótti er úr greininni og það stefnir í bullandi kennaraskort á komandi árum ef svo heldur fram sem horfir. Úr þessu verður að bæta, herra forseti.

Virðulegi forseti. Hverjum er um að kenna að skólastarfið er í uppnámi, að framhaldsskólarnir eru við það að hrynja, að nemendur ná e.t.v. ekki að ljúka prófum, ekki að útskrifast, að langur tími mun líða þangað til búið verður að byggja upp skólastarfið í sama form og það var fyrir verkfall, að menntun í landinu hefur ekki í langan tíma verið sýnd öllu meiri lítilsvirðing en núna, að ekki hafi verið samið án verkfalls og að erfitt getur reynst að brúa það bil sem myndast í fjárlögum skólanna vegna þess að ekki er hægt að taka inn tvo árganga í einu? Hverju er um að kenna? Hæstv. ráðherra sagði áðan að við því væri einfalt svar, þ.e. kennurunum vegna þess að þeir hefðu með tiltölulega stuttum fyrirvara farið í verkfall sem enginn hafði gert sér grein fyrir. Það mátti heyra af orðum hans að enginn hefði gert sér grein fyrir því að verkfall stæði fyrir dyrum. Í heilt ár hafa kennarar lagt áherslu á að þeir vilji fá laun til samræmis við launakjör annarra háskólamenntaðra starfsmanna ríkisins og þá þróun sem þar hefur átt sér stað á undanförnum árum. Í heilt ár hafa þeir sagt: Við munum sækja þessar kjarabætur. Síðan hlusta ég á hæstv. ráðherra segja: Þeir munu ekkert fá nema það sem hefði verið hægt að sækja án verkfalls. Málið var að ríkisvaldið reyndi ekki, gerði ekki tilraun til að semja við þá þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir. Er þá hægt að segja að það uppnám sem skapast hefur í skólastarfinu sé kennurunum að kenna og þegar nemendur ekki útskrifast sé það bara kennurunum að kenna? Þetta er stórt byggðapólitískt mál og sá þáttur hefur kannski ekki verið nefndur mikið í umræðunni. En við blasir mjög alvarlegur hlutur ef framhaldsskólarnir á landsbyggðinni hrynja.

Virðulegi forseti. Verkfall framhaldsskólakennara hófst 7. nóv. sl. og ekki sér enn fyrir endann á þessari deilu þótt ljóst sé að viðræður hafi fært aðila fram á veginn. Samningsaðilar eru nú sammála um að tekið verði upp nýtt og breytt launakerfi, sambærilegt því sem margir hópar háskólamanna sömdu um á árinu 1997. Með nýju launakerfi er hluti samningsgerðar færður inn á stofnanir til útfærslu og þá skapast forsendur til að láta samninginn endurspegla áherslur viðkomandi stofnunar í starfi sem kemur bæði henni og starfsmönnum til góða. Það skapar forsendur til meta menntun, sérhæfni og ábyrgð til launa á einstaklingsgrunni. Samningsaðilar eru sammála um að laun kennara skuli vera sambærileg launum annarra háskólamanna með sambærilega menntun. Samningsaðilar eru einnig sammála um að auka hlut dagvinnu á kostnað yfirvinnu í heildarlaunum og skilgreina störf kennara um leið á annan máta en nú er. Þá eru samningsaðilar sammála um að nýr samningur gefi möguleika á sveigjanleika í skólastarfi og að framhaldsskólinn nái að halda hæfu fólki í starfi og laða góða kennara og fræðimenn til starfa. En hvert er þá vandamálið? Vandamálið er að viðræður um nýtt launakerfi og nýjan samning eru haldnar undir pressu verkfalls. Vinna við að útfæra nýtt launakerfi fyrir eina stétt er umfangsmikil og krefst tíma til að vel fari. Nýtt launakerfi krefst einnig viðhorfsbreytinga einstaklinga sem tilheyra viðkomandi stétt. Í stað þess að líta á sig sem hluta af heild þurfa þeir að hugsa um sig sem einstaklinga sem vegna mismunandi hæfileika, þekkingar og færni geta borið mismunandi laun úr býtum.

Á ekki að gera það á þinginu líka?

Þetta er ný hugsun fyrir stéttir þar sem laun hafa um árabil verið metin eftir starfsheitum, ekki hæfni einstaklinga.

En á þinginu?

Ég þekki þetta. Ég fór í gegnum þetta ferli með minni eigin stétt, hjúkrunarfræðingum. Það var oft erfitt, en það var þess virði. Vandamálið er einnig að menn eru ekki sammála um hve langt eigi að ganga í að færa störf sem greitt hefur verið fyrir í yfirvinnu yfir í dagvinnu og verðmæti þess. En þessi deila er orðin nógu löng. Það þarf að leysa hana. Það þarf að leysa hana fyrir áramót. Unglingarnir okkar eiga það skilið.

Hæstv. forseti. Þetta hefur verið ágæt umræða. Þó kom fjmrh. að sjálfsögðu ,,á skjóttum`` eins og við mátti búast og hverju var hann að lýsa eftir hér? Hann var að lýsa því að kröfugerðin hefði ekki borist nógu snemma, kröfugerðin sem hefur valdið, að mér skilst, allri andarteppunni sem þeir hafa átt við að glíma undanfarnar vikur, þessi hræðilega kröfugerð sem gerði það að verkum að ekki var hægt að ræða við framhaldsskólakennara. Nú barst hún ekki nægilega snemma! Þá vil ég enn á ný benda á það svigrúm sem gafst á því heila ári sem leið frá því að framhaldsskólakennarar báðu um viðræður og þangað til þeir komu fram með kröfugerðina sem öllu breytti og allt eyðilagði. Og ekki var rætt við þá. Hvers vegna var það svigrúm ekki notað, hæstv. forseti? Ég verð að lýsa eftir skýringum á því. Það er mjög dularfullt mál í hæsta máta. Hér kom fram að gera þyrfti skipulagsbreytingar á skólanum og að það væri vilji ríkisstjórnarinnar. Ég held að það hafi allan tímann legið fyrir, líka þetta ár áður en samningarnir runnu út, að kennarar vildu ræða breytingar á skipulagsmálum og það var ekkert sem aðeins ríkisstjórninni datt í hug. Ég met stöðuna núna þannig að samningar eigi að geta náðst ef ríkið sýnir sæmilegan sveigjanleika í stöðunni. Ég vil enn skora á hæstv. fjmrh. að láta til skarar skríða og ganga frá þessu máli fyrir jól. Ég tel að á því eigi að vera góður möguleiki og það bæri ekki vott um mikla herstjórnarlist að senda kennara og nemendur inn í jólahátíðina með öll þessi mál í uppnámi eftir það sem á undan er gengið.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður talar eins og að einn aðili sé að semja og beinir áskorun sinni til eins aðila, þ.e. þess sem hér stendur. Hún virðist ekki gera sér grein fyrir því að það þarf tvo til að ná samningum af þessu tagi. Herra forseti. Ég vil taka það fram út af ummælum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að menntmrh. er að sinna sínum skyldustörfum á öðrum vettvangi og hefur fullkomlega lögmæt forföll.

Hann er ekki með fjarvistarleyfi.

Því hefur verið haldið hér fram, herra forseti, að kennarar hafi reynt mánuðum saman að koma vitinu fyrir ríkið, eins og liggur í loftinu hér, en það hafi ekki tekist. Ég hef sagt það áður í umræðum af þessu tagi að í gildi var kjarasamningur fyrir kennarana og það var vitanlega ekki hægt að taka hann upp á samningstímanum. Hvað halda menn að önnur stéttarfélög sem semja við ríkið hefðu þá sagt eða þá gert? Í staðinn var innt af hendi annars konar greiðsla til kennaranna fyrir námskrárvinnu sem kostaði ríkissjóð vel á annað hundrað millj. kr. í upphafi þessa árs til að koma til móts við þann þátt í starfinu sem var reyndar nýr og mikilvægt að sinna. En þetta er ekki kjarni málsins núna. Kjarni málsins er auðvitað sá, eins og ég gat um, að reyna að ljúka þessu máli og það mun ekki standa á ríkisvaldinu eða mér að ganga þar hratt til verks þegar upp er kominn viðunandi samningsflötur. Ég tel að kennararnir hafi fyrir sitt leyti lagt mikla vinnu í að útfæra hugsanlegan samning. Það höfum við líka gert. Báðir aðilar hafa slakað á kröfum sínum og þannig verða menn að leysa þetta mál eins og aðrar kjaradeilur og vonandi tekst það innan skamms.

Herra forseti. Það er mjög ánægjulegt hve þétt setinn þingsalurinn er við framhald á umræðu um verðbréfaviðskipti og vonandi munu sem flestir tjá sig um þessi efni, en eins og kunnugt er hefur orðið mikil breyting á fjármálamarkaði og í efnahagslífinu almennt á Íslandi á liðnum árum. Hér hefur sprottið upp öflugur verðbréfamarkaður og hefur hann að ýmsu leyti orðið til góðs. Hann hefur auðveldað eigendum fyrirtækja að koma eignum sínum í verð og festa kaup á nýjum eignum og stuðla þannig að hreyfanleika í atvinnulífinu. Ekki hefur þessi breyting þó öll orðið til góðs. Hæstv. forsrh. orðaði það svo á síðasta landsfundi Sjálfstfl. að á Íslandi hefði eignagleði aukist og eignagleðin væri til góðs.

Forseti biður um hljóð í salnum.

Mönnum er mikið niðri fyrir þegar þessi mál ber á góma, það er skiljanlegt. Ég var að vitna í ummæli hv. forsrh., ég held að það hafi verið á síðasta landsfundi Sjálfstfl., þegar hann sagði að ýta ætti undir eignagleði meðal Íslendinga. Því ríkari sem eignagleðin verður því minna svigrúm hefur öfundin. Þetta sagði hæstv. forsrh. á síðasta landsfundi Sjálfstfl. og vitnaði hann þar í þá nýju hugsun --- hún er reyndar ekki ný af nálinni --- sem hefur verið að ryðja sér til rúms á Íslandi, græðgina og gróðavonina, og hefur leikið nokkuð lausum hala.

Forseti hefur skilning á því að hv. þm. þurfi að spjalla saman síðasta þingdaginn fyrir jól, en þau samtöl verða að fara fram utan þingsalar.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Hins vegar truflar það mig ekki nokkurn skapaðan hlut þó að menn séu að spjalla hér saman um þessi efni því að ég hef alveg nægan tíma, ég hef nægan tíma og mun gefa mér hann til að fjalla um þessi mál. Frv. sem hér er til umræðu fjallar um verðbréfaviðskipti, en lög voru sett um verðbréfaviðskipti árið 1996 og þau voru síðan endurskoðuð í fyrra og ýmsar bætur gerðar þá á fyrri lögum. Hins vegar var ekki tekið á ýmsum mikilvægum málum og í efh.- og viðskn. höfum við gagnrýnt að ekki hafi verið tekið nægilega vel á innherjaviðskiptum, meðferð trúnaðarupplýsinga, viðskiptum með óskráð verðbréf, framkvæmd útboða og viðskipti verðbréfafyrirtækja fyrir eigin reikning. Reyndar er tekið á þessum málum í frv. og þar er að finna ýmsar lagabætur sem við munum styðja. Þegar á heildina er litið teljum við frv. vera til góðs, en vildum hins vegar að fastar hefði verið tekið á ýmsum atriðum sem ég nefndi hér. Við höfum gagnrýnt hvernig unnið hefur verið að þessu frv. Frumvarpsdrögin voru samin af nefnd þar sem fulltrúar Verðbréfaþings og Fjármálaeftirlits og hagsmunaaðila á fjármálamarkaði komu saman að málum og þótt það geti verið til góðs að stofnanir á borð við Fjármálaeftirlitið komi að samningu frumvarpa á borð við þetta að mínum dómi, þá er óeðlilegt þegar þessir aðilar eru settir allir saman í nefnd og komast að niðurstöðu sem byggir á málamiðlun. Við teljum að það veiki stöðu aðila á borð við Fjármálaeftirlitið til að sinna rágefandi hlutverki sínu gagnvart löggjafanum. Þessir aðilar koma sér saman um niðurstöðu sem byggir á málamiðlun og þá á Fjármálaeftirlitið eða fulltrúar þess erfiðara um vik að taka afdráttarlausari og einarðari afstöðu þegar þeir tjá sig gagnvart löggjafanum og okkur þótti nokkuð bera á því við vinnuna við frv. Hins vegar er afskaplega erfitt að taka á þessum málum einfaldlega vegna þess að þegar grannt er skoðað er það siðferðið sem gildir. Við getum reynt að setja okkur reglur og ramma til að starfa samkvæmt, en endanlega er það siðferðið sem gildir. Ef það er ekki til staðar eða því er mjög ábótavant er vandséð hvernig hægt er að komast hjá svindli og óeðlilegu braski með reglugerða- og lagasmíð. Hins vegar ber okkur að ganga eins langt og við getum í því efni. Þegar litið er á þennan markað kemur í ljós að byggðar eru inn í hann og inn í þetta kerfi ýmsar mótsagnir. Það gerist t.d. að verðbréfafyrirtæki eru að gera þrennt í senn. Þau eru að koma á markað hlutabréfum fyrir fyrirtæki, þau eru sjálf að kaupa slík hlutabréf fyrir eigin reikning og í þriðja lagi eru þau að ráðstafa fjármunum til fjárfestinga fyrir enn einn aðilann, t.d. lífeyrissjóðina. Og bara þetta eitt býður upp á ýmsar hættur. Þannig getur það verið hagsmunamál fyrir þann sem er að kaupa fyrir eigin reikning en jafnframt að selja hlutbréf fyrir fyrirtæki að hafa hlutabréfin á lágu verði þegar salan fer fram gagnvart eigin fyrirtæki vegna þess að það færir verðbréfafyrirtækinu hagnað og þegar fjármunum þriðja aðilans er ráðstafað eru það hagsmunir verðbréfafyrirtækisins að fá hátt verð fyrir bréfin til að hagnast sjálft á viðskiptunum, en fyrir fjárfestingarsjóðinn eða lífeyrissjóðinn er þetta að sjálfsögðu tap, þannig að beggja vegna verðbréfafyrirtækisins sem er að kaupa fyrir eigin reikning verður tap. Menn vilja leysa þetta með því sem þeir kalla Kínamúra. Kínamúrar byggjast á því að innan fyrirtækjanna starfi fólk sem sinni mismunandi hlutverkum, einn annist söluna, annar fjárfesti fyrir reikning verðbréfafyrirtækisins og þriðji aðilinn hafi með fjárfestingar fyrir lífeyrissjóði eða aðra sjóði að gera og það eigi enginn að vita neitt af því hvað hinir eru að sýsla og þess vegna séu engir hagsmunaárekstrar uppi. Þessu vísa ég algjörlega á bug. Þetta er nánast hlægilegt. Þegar um er að ræða mikla hagsmuni eins og gjarnan gerist á þessum markaði eru óneitanlega miklar hættur á ferðinni. Ég hef velt því fyrir mér hvort það er yfirleitt siðlegt að sama fyrirtækið gegni öllum þessum hlutverkum. Ég velti fyrir mér hvort ekki væri eðlilegra að aðili sem er t.d. að fjárfesta fyrir sjóði á borð við lífeyrissjóði gegni ekki öðrum hlutverkum, sinni engum öðrum skyldum en nákvæmlega þessari og önnur fyrirtæki og aðrir aðilar sjái um að koma hlutabréfum í verð og síðan sé það annað þegar menn eru að braska eða versla með þetta fyrir eigin reikning. Það voru fulltrúar frá verðbréfafyrirtækjunum sem bentu okkur á það að ef við settum slíkar reglur mundu menn einfaldlega mynda dótturfyrirtæki eða tengd fyrirtæki þannig að við værum í reynd með sama veruleikann uppi. Það má vel vera að erfitt sé að finna einhverja lausn á þessu svo algild sé og á endanum er vandinn náttúrlega sá að það er siðferðið sem allt veltur á. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fór mjög rækilega í gegnum frv. og ég ætla ekki að fara að tíunda einstakar greinar þess. Hún vék að ýmsum greinum sem við höfum gert athugasemdir við, þar á meðal 7. gr., en í c-liðnum í upphaflegu frv. sagði, með leyfi forseta: ,,Fruminnherjar skulu forðast að eiga viðskipti með verðbréf félagsins þegar ætla má að fyrir liggi trúnaðarupplýsingar hjá útgefanda, svo sem skömmu fyrir birtingu ársreiknings eða milliuppgjörs eða skömmu fyrir tilkynningu um mikilvægar ákvarðanir eða atvik sem varða útgefanda verðbréfanna.`` Nú er komin fram brtt. við þennan lið sem er eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Fruminnherjar skulu ganga úr skugga um það áður en þeir eiga viðskipti með verðbréf félags, sem þeir eru fruminnherjar í, að ekki liggi fyrir trúnaðarupplýsingar innan félagsins.`` Þessi brtt. er til bóta. Við hefðum viljað hafa þetta afdráttarlausara og setja við þessu bann. En því vek ég sérstaklega athygli á þessari grein að hún varpar svolítið ljósi á stöðuna á þessum markaði. Hverjir eru fruminnherjar? Fruminnherjar eru samkvæmt skilgreiningu frv., með leyfi forseta: ,,Aðilar sem búa yfir eða hafa að jafnaði aðgang að trúnaðarupplýsingum vegna eignaraðildar, aðildar að stjórn, rekstri eða eftirliti eða vegna annarra starfa á vegum útgefanda verðbréfa sem skráð hafa verið eða óskað hefur verið eftir að verði skráð í kauphöll eða á skipulegum tilboðsmarkaði sem fengið hefur starfsleyfi hér á landi.`` Þetta finnst mér segja nokkuð mikla sögu. Við erum að reyna að setja reglur og reisa við því skorður að aðilar sem eru innan þessara fyrirtækja séu iðulega sjálfir, prívat og persónulega, að braska. Að aðilar sem fjárfesta fyrir ábyrga sjóði eins og lífeyrissjóði eða aðra ámóta séu sjálfir, prívat og persónulega, að braska. Þessi mannskapur getur ekki setið á sér og hamið eignagleði sína --- lesist græðgi sína --- betur en þessu nemur. Þess vegna er löggjafinn að setja við þessu skorður. Lagagreinin gengur út á það og við teljum að þarna hefði einfaldlega átt að setja bann við slíkum viðskiptum og kveða miklu fastar að orði. En á endanum er veruleikinn sá að það er siðferðið sem skiptir máli. Það skiptir hins vegar máli að aðilar á fjármálamarkaði reyni að koma sér saman um reglur og þetta frv. er tilraun til þess. Við hefðum talið að öðruvísi hefði átt að standa að samningu þess. Við hefðum talið að frv. hefði átt að vera ákveðnara í ýmsum efnum. Ég velti því upp hvort hægt er að setja lög eða reglur sem kveða á um algeran aðskilnað á milli þeirra ólíku hlutverka sem verðbréfafyrirtækin gegna sem býður upp á brask og hreint svindl. Það er verkefni sem bíður okkar. En þegar á heildina er litið erum við með þessu frv. að stíga fram á við. Þetta frv. markar ákveðin framfaraspor og við munum styðja það með þó þeim fyrirvörum sem ég hef nefnt.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir margt af því sem hv. þm. fjallaði um. Sérstaklega það sem hann ræddi um þýðingu góðs siðferðis fyrir þennan markað. Hann dró mjög réttilega fram að það skiptir miklu máli að það sé gott og lykilatriði er að á markaðnum sé traust. Hann fjallaði um margs konar hlutverk verðbréfafyrirtækja og ég er honum ósammála í því. Ég held að það sé í lagi að verðbréfafyrirtæki sinni hinum ýmsu þáttum starfsemi á verðbréfamarkaðnum svo sem sölutryggingum, geti verið að kaupa og selja út úr veltubók, geti verið að miðla, geti verið að reka sjóði og annast fjárvörslu. Það er nefnilega líka pláss fyrir aðila sem hasla sér völl á einstökum sviðum, t.d. fyrirtæki sem stunda bara miðlun, fyrirtæki sem eru bara með sjóðarekstur eða sjóðir sem eru algjörlega sjálfstæðir, fyrirtæki sem eru fjárfestingarfélög og annað slíkt. Þegar upp er staðið gengur ekki stóru verðbréfafyrirtæki, sem er á öllum starfssviðunum, vel í samkeppni við þau sem eru á einstökum sviðum nema ákveðinn trúverðugleiki sé í öllu starfinu. Alveg eins og hv. þm. bendir á þarf að vera gott siðferði innan slíks fyrirtækis þannig að það sé ekki að misnota sér trúnað eða gæti ekki fulls trúnaðar við einstaka viðskiptavini. Ég vil einungis taka þetta fram í framhaldi af ræðu hv. þm.

Herra forseti. Gefum okkur það dæmi að Kaupþing selji hlutabréf fyrir Járnblendifélagið, kaupi fyrir eigin reikning en sé jafnframt að fjárfesta fyrir lífeyrissjóði og selji þeim síðan þessi bréf --- ekki frá Járnblendifélaginu heldur frá sjálfu sér. Ef þetta væri raunverulegt dæmi væru ekki óeðlilegir hagsmunaárekstrar þarna á ferðinni? Hér var fyrirtæki, sem heitir Morgan Stanley, fjárfestir fyrir lífeyrissjóði, sennilega stærsti aðilinn sem fjárfestir fyrir lífeyrissjóði. Þetta sama fyrirtæki var að koma á framfæri eða stóð að útboðum fyrir deCode-fyrirtækið og hafði hagsmuni af því að koma verðinu á þeim hlutabréfum upp í forútboði sem fram fór fyrir fáeinum mánuðum. Telur hv. þm. enga hættu samfara því að verðbréfafyrirtæki eru að sinna margþættu hlutverki? Hér erum við að tala um miklar upphæðir og mikla hagsmuni.

Virðulegi forseti. Vissulega er möguleiki til misnotkunar alltaf til staðar. En það sem fyrirtækin þurfa að gera er að byggja upp svokallaða Kínamúra og gæta ákveðins trúverðugleika gagnvart viðskiptavinum sínum. Ef það kemur í ljós að Kaupþing eða Morgan Stanley eða eitthvert ákveðið annað fyrirtæki á þessum markaði --- að sjálfsögðu er hægt að nefna miklu fleiri --- er í rauninni í störfum sínum að ganga á svig við hagsmuni viðskiptavinanna þá verður náttúrlega slíkt fyrirtæki ekki langlíft á markaðnum. Það er undirstöðuatriði. Gott siðferði hjálpar fyrirtækinu í samkeppninni á markaðnum ef það ætlar sér að lifa einhvern tíma. Að sjálfsögðu er hægt að hugsa um einhverja stundarhagsmuni en venjulega er það nú þannig að menn fá slíkt í hausinn. Annað sem hv. þm. kom inn á og ástæða er til að nefna er að viðskipti innherja í fyrirtækjum með hlutabréf í fyrirtækjunum eru ekki í öllum tilfellum óæskileg. Það er ekkert að því að framkvæmdastjórar eða þeir sem standa fyrir rekstri eigi hlutabréf í þeim fyrirtækjum sem þeir stýra. Menn stofna þessi fyrirtæki, þau fara á markað og menn eru kannski að kaupa bréf eða selja bréf og það er ekkert að því. En það er ámælisvert og ekki samkvæmt lögunum að menn séu að misnota sér trúnaðarupplýsingar í tengslum við slík viðskipti og það er það sem menn eru að reyna að koma í veg fyrir. En það er ekkert að því í sjálfu sér að þeir sem eigi hlutabréf í fyrirtækjum eigi með þau viðskipti. Það er ekki hægt að tala þannig.

Herra forseti. Ég held að vissulega sé nokkuð til í því sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson segir að það er mikilvægt fyrir verðbréfafyrirtæki að varðveita trúnaðinn vegna þess að missi þau trúnaðinn og trúnaðartraustið þá missi þau viðskiptavini sína. Hins vegar held ég að það sé nú svo að oft sé mjög erfitt fyrir þá sem eru að fjárfesta að fylgjast með öllum hreyfingum á þessum mörkuðum. Ég held að staðreyndin sé sú að þeir setji iðulega allt sitt traust á þessi fyrirtæki og ég held að það eigi t.d. við um marga lífeyrissjóði. Þá er beinlínis hættulegt þegar mótsagnakenndir hagsmunir eru innbyggðir í starfsemina. Ég held það sé mjög hættulegt þegar sama fyrirtækið er að selja hlutabréf, kaupir fyrir eigin reikning og ráðstafar síðan áfram til næsta aðila. Það er umhugsunarefni hvað er að gerast á þessum markaði. Lífeyrissjóðirnir eru t.d. farnir að borga meira til þessara fyrirtækja, til þessara fjárfestingaraðila en þeir greiða í eigin starfsemi í að reka eigin kontóra. Verið er að smíða risastóra nýja yfirbyggingu í þessum verðbréfaheimi. Það er hún sem er að verða ráðandi og þar er sérfræðin til staðar. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir lífeyrissjóðina að hyggja að því hvert þeir eru að halda í þessum efnum að afsala sér alveg yfirsýn yfir fjármálin í hendur þessara fyrirtækja sem eru síðan með innbyggða gagnstæða hagsmuni.

Herra forseti. Það fór heldur lítið fyrir 2. umr. um þetta stórmál. Við erum komin inn í 3. umr. og ég vil vekja athygli á helstu þáttum þessa máls en hér er lagt til að skerða fjármuni sem áttu að renna til sjóðs sem stendur straum af kostnaði við endurbætur á húsakosti menningarstofnana. Skerðingin nemur um 130 millj. kr. og eins og áður hefur komið fram í máli minni hlutans þá teljum við að eðlilegra hefði verið að nýta þá fjármuni sem endurbótasjóðurinn átti að fá lögum samkvæmt til að sinna ýmsum brýnum verkefnum sem þarf að sinna á þessu sviði. En það sem ég tel þó vera miklu alvarlegra er sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans að leggja niður Framkvæmdasjóð fatlaðra. Það finnst mér vera miklu stærra mál og vísa þar einnig í álit sem komið hefur frá samtökum fatlaðra, frá Þroskahjálp og Öryrkjabandalaginu sem telja þetta mjög óráðlega ráðstöfun og segja ekki tímabært að afnema fasta tekjustofna vegna málefna fatlaðra. Í áliti minni hluta efh.- og viðskn. segir m.a. um þetta atriði, með leyfi forseta: ,,Í öðru lagi er í frumvarpinu lagt til að lögin um ráðstöfun erfðafjárskatts og erfðafjár ríkissjóðs til vinnuheimila, nr. 12/1952, falli úr gildi og í framhaldi af því er lögð til sú breyting á lögum um erfðafjárskatt, nr. 83/1984, að erfðafjárskatturinn renni í ríkissjóð. Ef þessi fyrirætlun ríkisstjórnarinnar verður samþykkt er vandséð hvernig tryggja á fjármagn til margvíslegrar starfsemi fyrir fatlaða, svo sem til hæfingar- og endurhæfingarstofnana, dagþjónustustofnana fatlaðra, áfangastaða, skammtímavistana og verndaðra vinnustaða. Frá árinu 1995 hafa markaðir tekjustofnar til þess að sinna þessum verkefnum verið skertir um 1,8 milljarða króna. Sú skerðing er með öllu óskiljanleg í ljósi þess að enn eru langir biðlistar eftir ýmsum þjónustuúrræðum fyrir fatlaða og enn er langt í land að þessi hópur fólks búi við jafnan rétt á ýmsum sviðum þjóðfélagsins sem stjórnvöldum ber þó skylda til að tryggja.`` --- Síðan er vitnað í það sem ég áður nefndi: --- ,,Á meðan svo er tekur minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar undir efasemdir sem fram hafa komið frá samtökum fatlaðra, Þroskahjálp og Öryrkjabandalagi Íslands þess efnis að ekki sé tímabært að afnema fasta tekjustofna vegna málefna fatlaðra.`` Það er margt mjög óljóst um framtíð þeirra málaflokka sem hér var vikið að. Hæstv. félmrh. hefur upplýst á Alþingi að hann hafi gert samning við hússjóð Öryrkjabandalagsins. Svo er að skilja að fara eigi inn í gerbreytt fyrirkomulag þar, en sá háttur hefur verið hafður á fram til þessa að aðilar á borð við Öryrkjabandalagið sem reka leiguhúsnæði fyrir skjólstæðinga sína hafa fengið stuðninginn í formi lágra vaxta. Fyrir fáeinum árum voru vextir í félagslegu húsnæði 1%. Þeir voru síðan hækkaðir upp í 2,4% og síðan skriðu þeir yfir 3% markið, ég held þeir hafi farið í 3,1%. Nú er talað um að fara með alla þessa vexti upp í markaðsvexti eða upp undir markaðsvexti. Menn hafa verið að tala um vexti á lánum til félagslegs leiguhúsnæðis einhvers staðar rétt undir 5%. Vextir á húsbréfunum eru núna 5,1% og við skulum ekki gleyma því að við erum að tala um verðtryggð lán. Við getum hæglega bætt ofan á 5% þarna og liggjum þar í 5--6% ávöxtun. Reyndar eru vextirnir af húsbréfunum enn hærri þegar allt er skoðað og afföllin eru metin inn í dæmið. Þau eru núna í kringum 10% og samkvæmt upplýsingum hæstv. félmrh. líta þeir svo á að í reynd beri húsbréfin 5,6% raunávöxtun, sem eru háir vextir og allt of háir vextir. Inn í þetta kerfi ætla menn að fara með allt félagslegt húsnæði og þar með félagslegt leiguhúsnæði. Ef það er rétt skilið er hugsunin sú að aðilar á borð við Öryrkjabandalagið eða hússjóður Öryrkjabandalagsins reisi húsnæði. Talað hefur verið um að stofna um þetta hlutafélög sem leigi síðan skjólstæðingum sínum sem borga þá væntanlega hærri leigu en þeir hafa gert og þannig nái menn þessum peningum inn. Þetta eru menn að gera án þess að nokkrar umræður hafi farið fram um það. Ég tók eftir því í blaðagrein sem hæstv. félmrh. skrifaði í Morgunblaðið fyrir fáeinum dögum um húsnæðiskerfið, og þar á meðal félagslegar lausnir í húsnæðiskerfinu, þá vísaði hann þar í heimildarákvæði í lögunum, að í lögum væru heimildarákvæði til að gera hitt og þetta. En þarf ekki að skýra frá því á hvern hátt slíkar heimildir eigi að nýta og hvaða fjárhagslegar skuldbindingar fylgi þeim? Þessi umræða hefur ekki farið fram. En menn ætla hér að stinga sér til sunds og afnema Framkvæmdasjóð fatlaðra gegn mjög eindregnum mótmælum þeirra samtaka sem hlut eiga að máli, Þroskahjálpar og Öryrkjabandalagsins, sem telja þetta engan veginn tímabæra ráðstöfun. Og ætlum við að láta þetta gerast? Á að afnema Framkvæmdasjóð fatlaðra? Ég hef stundum verið að velta því fyrir mér hvernig hugsunarhátturinn í landinu er að breytast og hvað við þurfum að gera til að snúa honum að nýju inn í uppbyggilegri farveg. Ég vitnaði í hæstv. forsrh. sem talaði um eignagleðina, að við þyrftum að örva eignagleðina og þar er hann að sjálfsögðu að tala um græðgina, að við eigum að hugsa um það frá morgni til kvölds hvað við getum grætt mikið og hagnast mikið þennan daginn og hvað við verðum búin að græða mikið í kvöld þegar við göngum til náða. Annars vegar er þetta sjónarmið og þessi hugsun. Ég gerði mér það til gamans að fletta upp á grg. með frv. um erfðafjárskatt frá 1952. Það hét frv. til laga um ráðstöfun erfðafjárskatts og erfðafjár ríkissjóðs til vinnuheimila. Í grg. þess segir, með leyfi forseta: ,,Við Íslendingar höfum ekki efni á því að láta nokkurn mann, sem eitthvað getur unnið, sitja auðum höndum vegna skorts á hentugum verkefnum og vinnustað. Vinnuheimili kosta mikið fé. Til vinnustöðva með nauðsynlegum tækjum og útbúnaði öllum þarf og mjög veruleg stofnfjárframlög. Er því nauðsynlegt, ef tryggja skal framkvæmdir, að sjá fyrir ákveðnum tekjustofni í þessu skyni. Erfðafjárskatturinn ásamt arfahluta ríkissjóðs er í frv. til fjárlaga fyrir 1952 áætlaður 300 þús. krónur. Þess má þó sennilega vænta að hann reynist nokkuð hærri,`` --- og síðan er farið nánar út í það. Menn segja í þessari grg. að hér megi engu til spara og hér þurfi að standa myndarlega að verki. Ég er að vísa í þau lög og þann sjóð sem við erum núna að afnema, Framkvæmdasjóð fatlaðra. Þessi sjóður hefur reynst fötluðum og málefnum og hagsmunum þeirra mikil trygging. En ríkisstjórninni hefur þessi sjóður reynst erfiður, hann hefur verið pólitískt erfiður vegna þess að eins og hér kom fram hefur hann verið skertur frá 1995 um 1,8 milljarða kr. Þetta hefur alltaf gerst við umræðu um fjárlög. Á þessum tíma árs höfum við fengið frv. í formi svokallaðs bandorms þar sem slík skerðing er framkvæmd og ákveðin. Þetta hefur valdið pólitískum úlfaþyt og ríkisstjórn og ráðherrar hafa þurft að standa frammi fyrir eigin verkum og frammi fyrir þjóðinni og réttlæta þennan niðurskurð og þeim hefur reynst það erfitt. Hvað gera þeir þá? Þá afnema þeir náttúrlega bara sjóðinn og segja að þetta sé svo nútímalegt og miklu betra bókhald og eðlilegra að þetta sé ákveðið á fjárlögum ár hvert, enda séu þeir hvort eð er alltaf að skerða framlög í hann, það sé háð ákvörðun þeirra. En með því að gera það með þessum hætti komast þeir hjá hinum pólitísku erfiðleikum sem þeir hafa staðið frammi fyrir árlega undanfarin ár þegar þeir hafa tekið tæpa 2 milljarða út úr Framkvæmdasjóði fatlaðra. Og þetta vilja þeir losna við og það gera þeir með því að afnema sjóðinn. En á ekkert að hlusta á fatlaða? Á ekkert að hlusta á Þroskahjálp? Á ekkert að hlusta á Öryrkjabandalagið? Ætlar þingið og meiri hluti þingsins að láta þetta yfir sig ganga? Mér finnst þetta vera stóralvarlegt mál og þetta er alvarlegra fyrir þá sök að þessir málaflokkar og þessi málefni eru í mikilli óvissu. Við vitum ekki hvernig ríkið og ríkissjóður ætlar að fjármagna húsnæði fyrir fatlaða, húsnæði sem hefur verið fjármagnað að hluta til úr þessum sjóði. Hvernig á að standa að þeim málum? Finnst mönnum ekki eðlilegt að við fáum svör við því áður en við samþykkjum þessi lög? Mér finnst það. Mér finnst þetta jaðra við hneyksli, alla vega eru það hneykslanleg vinnubrögð að afgreiða frv. sem ekki aðeins skerðir framlag til þessara mála heldur leggur sjóðinn af. Þótt ég mótmæli, og við gerum það í stjórnarandstöðunni, skerðingu til hússjóðsins eða sjóðsins sem fjármagnar endurbætur á menningarhúsnæði, það er slæmt og við mótmælum því, skerðingu um 130 millj. kr., þá er það miklu alvarlegra mál að Framkvæmdasjóður fatlaðra sé lagður niður með þessum hætti. Ég vil undir lok máls míns ítreka mótmæli mín gegn þessu. Við greiddum atkvæði gegn frv. við 2. umr. fyrr í dag og munum að sjálfsögðu leggjast gegn því, en ég ætla að leyfa mér að höfða til stjórnarmeirihlutans einnig og samvisku hans að hann a.m.k. fresti þessu máli og íhugi það nánar og mér finnst það vera lágmarkskrafa að þingið viti nákvæmlega hvernig á að standa straum af kostnaði við framkvæmdir sem áður voru fjármagnaðar úr Framkvæmdasjóði fatlaðra.

Virðulegur forseti. Hér er til 3. umr. frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Frv. fór til umsagnar hv. allshn. og hv. félmn. og mig langar að fara aðeins yfir umsögn 2. minni hluta félmn. þar sem ég tel að hér sé um tiltölulega alvarlega ráðstöfun að ræða og mér finnst að ekki hefði átt að flýta sér að framkvæma hana nú. Ég hefði gjarnan viljað bíða aðeins með þetta og láta kannski sveitarfélögin fá þessi verkefni því að auðvitað kemur líka upp ótti hjá sveitarfélögunum ef taka á burt alla tekjustofna vegna þess að hluti af þessum sjóði, framkvæmdasjóðnum, hefur nefnilega farið til annarra hluta en uppbyggingu sambýla. Það er mjög alvarlegt ef öll þau verkefni eru núna upp í loft því að einhvern veginn verður að tryggja að þau verkefni sem hafa tilheyrt sjóðnum hafi framgang. Ég vil, með leyfi forseta, fara aðeins yfir þá umsögn en þar segir: ,,Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sturlaug Tómasson og Björn Arnar Magnússon frá félagsmálaráðuneyti, Friðrik Sigurðsson, Garðar Sverrisson, Helga Seljan og Arnór Helgason frá Öryrkjabandalagi Íslands. Annar minni hluti tekur undir efasemdir félaga fatlaðra, Þroskahjálpar og Öryrkjabandalags Íslands, um að ekki sé tímbært að afnema fasta tekjustofna vegna málefna fatlaðra. Fjármunir í Framkvæmdasjóði fatlaðra hafa verið nýttir með margvíslegum hætti fyrir utan byggingu sambýla svo sem til hæfingar- og endurhæfingarstofnana, dagþjónustustofnana fatlaðra, heimila fyrir börn, áfangastaða, skammtímavistana og verndaðra vinnustaða, svo eitthvað sé nefnt og ekki verður séð hvernig tryggja eigi fé til þessara þátta ef lög nr. 12/1952, um ráðstöfun erfðafjárskatts og erfðafjár ríkissjóðs til vinnuheimila, verða afnumin. Frá árinu 1995 hefur tekjustofninn ekki skilað sér til málaflokksins að fullu og ef næsta ár er meðtalið hefur hann orðið af 1,8 milljörðum kr. Ljóst er að biðlistar eftir úrræðum væru ekki í því ófremdarástandi sem nú er ef féð hefði skilað sér að fullu til sjóðsins. Þegar málaflokkurinn fékk fyrst markaðan tekjustofn árið 1978 var ástandið í þjónustunni afleitt, sérstaklega á landsbyggðinni þar sem úrræði voru engin. Nú eru níu af hverju tíu fatlaðra á landsbyggðinni með sambýlisþjónustu en 2 / 3 fatlaðra á höfuðborgarsvæðinu samkvæmt upplýsingum frá fulltrúum félagsmálaráðuneytisins. Þó að sjóðurinn hafi verið skertur undanfarin ár telja fulltrúar fatlaðra að það hafi ákveðið gildi til að minna á nauðsynlega uppbyggingu í málaflokknum og tekur 2. minni hluti undir það sjónarmið. Óvissa er með framtíð félagslega húsnæðiskerfisins og því er enn sérkennilegra að gera þessa lagabreytingu nú, enda vaxandi neyð og langir biðlistar eftir húsnæði fyrir fatlaðra. Alls ekki er verið að leysa allan þann vanda með viljayfirlýsingu hæstv. félmrh. Raunar er í algjöru uppnámi hvernig fjármögnun sambýla verður háttað samkvæmt þeirri viljayfirlýsingu. Má þar nefna að stjórnvöld lögðu ekki til neitt viðbótarfjármagn við afgreiðslu fjárlaga til uppbyggingar þeirra og eru vísbendingar um það í skýrslu félmrh. um kostnað vegna þjónustu við fatlaða frá október 2000 að grundvallarbreytingar séu fyrirhugaðar á fjármögnun sambýla fyrir fatlaða. Þar koma fram tillögur um stofnun hlutafélags sem eigi allar (eða flestar) húseignir sem nú eru notaðar í þjónustu við fatlaða og reksturinn yrði fjármagnaður með auknum leigugreiðslum fatlaðra íbúa. Orðrétt segir: ,,Við ákvörðun leigugreiðslna íbúa sambýla hefur verið miðað við að þeir greiði að jafnaði sem svarar 4% af stofnkostnaði í leigu og að árleg niðurgreiðsla húsnæðiskostnaðar verði því sem nemur 6% af stofnkostnaði.`` Varar 2. minni hluti alvarlega við þessari stefnubreytingu sem er grundvallarbreyting á fjármögnun á rekstri þjónustu við fatlaða. Annar minni hluti telur ástæðulaust að breyta þessu áður en frv. til laga um félagsþjónustu hefur verið samþykkt enda hafa engin rök verið færð fyrir nauðsyn þess. Fyrrgreind lög eiga samkvæmt frv. að falla úr gildi 1. jan. 2001 en málefni fatlaðra munu ekki færast til sveitarfélaganna fyrr en í fyrsta lagi 1. jan. 2002 og telur 2. minni hluti þá óvissu sem með þessu skapast óviðunandi. Leggst 2. minni hluti gegn ákvæðum frv. um að erfðafjárskattur renni í ríkissjóð í stað Framkvæmdasjóðs fatlaðra.`` Og undir þetta rita hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir og sú sem hér stendur. Það er líka afar athyglisvert að fylgjast með þeirri viljayfirlýsingu sem gerð var í samvinnu við Öryrkjabandalagið þar sem talað er um milljarð á fimm árum. Fyrirhugað er að færa þennan málaflokk yfir til sveitarfélaganna og sambýlin munu því falla undir húsnæðismál þeirra. Ég tel afar brýnt að sambýlin og skammtímavistun verði áfram í umsjón sveitarfélaganna. Þannig verður allt eftirlit og öll þjónusta undir smásjá eins og þarf í jafnmikilvægum málum. Fatlaðir þurfa meiri vernd en margir aðrir og því mikilvægt að huga að slíku. Ég benti á það áðan að með því að hafa ekki markaða tekjustofna munu sveitarfélögin frekar halda að sér höndum í því að fá málaflokkinn yfir til sín. Ég teldi það ekki af hinu góða. Þetta hluti þeirrar nærþjónustu sem ég vil meina að sveitarfélögin séu ákaflega vel í stakk búin til að sinna svo fremi sem fjármagn fylgir með. Ég vil ítreka að við leggjumst eindregið gegn því að þetta verði samþykkt. Það hefði heldur átt að bíða þar til málaflokkurinn væri kominn yfir til sveitarfélaganna.

Herra forseti. Hér er komið til lokaafgreiðslu mál sem skiptir miklu fyrir fatlaða og hvaða niðurstöðu það fær á hv. Alþingi. Út af fyrir sig má segja að örlög þessa máls séu ráðin. Meiri hlutinn felldi tillögu okkar í stjórnarandstöðunni um að Framkvæmdasjóður fatlaðra héldi því fjármagni sem hann hefur haft alveg frá stofnun hans, þ.e. erfðafjárskatti. Út af fyrir sig þjónar kannski ekki miklum tilgangi, herra forseti, að ræða þetta mál. En ég hygg að viðvaranir séu alltaf af hinu góða. Maður gerir sér auðvitað vonir um að þær geti haft sín áhrif. Mér finnst líka ástæða til þess, þegar þetta mál er komið til 3. umr., að ræða aðeins um Framkvæmdasjóð fatlaðra. Hann hefur þjónað gífurlega mikilvægu hlutverki í rúma tvo áratugi. Árið 1979 var þessi sjóður stofnaður, fyrst sem Framkvæmdasjóður öryrkja og þroskaheftra. Nú, 22 árum síðar, þegar nánast á að leggja hann af er rétt að halda því til haga að þetta var fyrsta þingmálið sem ég fékk samþykkt á Alþingi, stofnun Framkvæmdasjóðs öryrkja og þroskaheftra, eins og hann hét árið 1979. Hann fékk töluverða peninga í vöggugjöf. Með þeim peningum hófst gífurleg uppbygging í þessum málaflokki um allt land. Á þeim árum var málum þannig háttað, herra forseti, að þjónusta við fatlaða var bara til staðar í Reykjavík en engin úti á landsbyggðinni. Nú, rúmlega 20 árum síðar, getum við þó fagnað því að þessi sjóður, sem núverandi ríkisstjórn ætlar að reisa af sér minnisvarða með því að leggja af, hefur stuðlað að gífurlegri uppbyggingu í þessum málaflokki á umliðnum tveimur áratugum og þjónustu við fatlað fólk í öllum kjördæmum. Þrátt fyrir þessa staðreynd er enn mjög margt ógert í þessum málaflokki. Raunverulega, herra forseti, eru þar ákveðin tímamót einnig vegna þess að til stendur að flytja þann málaflokk yfir til sveitarfélaganna að rúmlega ári liðnu, ef ég skil áform hæstv. félmrh. og ríkisstjórnarinnar rétt. Þess vegna er sérkennilegt að nú eigi að leggja af það fjármagn sem hefur runnið til sjóðsins án þess að fyrir liggi endanlegir samningar við sveitarfélögin um hvernig skuli fjármagna málaflokkinn. Fyrir um hálfum mánuði samdi hæstv. félmrh. við Öryrkjabandalagið og gaf ásamt þeim út yfirlýsingu um búsetumál fatlaðra. Markmið þeirrar yfirlýsingar var að tæma langan biðlista sem hlaðist hafði upp í búsetumálum fatlaðra. Biðlistinn var orðinn æðilangur þannig að hundruð fatlaðra biðu eftir því að fá húsnæði samkvæmt lögum sem unnið er eftir um málefni fatlaðra. Eftir því sem efni þessarar yfirlýsingar skýrist betur því sérkennilegra verður það. Því meira sem maður skoðar málið þá sér maður hve hættulegt er að fara þá leið sem ríkisstjórnin leggur til. Hún hefur að vísu staðið þannig að málum frá 1995 og svo verður einnig á næsta ári að lögboðin framlög í þennan sjóð hafa verið skert um sem nemur 1.800 millj. kr., herra forseti. Hefði það fjármagn fengið að vera í friði fyrir hæstv. ríkisstjórn og runnið þangað sem það átti að renna lögum samkvæmt --- það stendur jú í lögum að óskert framlag af erfðafjárskatti eigi að renna í ríkissjóð --- þá hefðum við ekki verið með þessa löngu biðlista. Þá hefði hæstv. félmrh. ekki þurft að gefa út þessa yfirlýsingu með Öryrkjabandalaginu. Mér sýnist, eftir skoðun á því máli, að sú yfirlýsing sé meira og minna sýndarmennskuplagg. Ég hef verulegar áhyggjur af því hverjir eiga þar að borga brúsann. Áður en ég kem að því, herra forseti, þá vil ég halda því til haga að ég tel að það orki mjög tvímælis að ríkisstjórnin hafi undanfarin fimm eða sex ár beitt sér fyrir skerðingu á fjármagni í þennan sjóð. Ég minni á að Landssamtökin Þroskahjálp hafa sagt það opinberlega að þau íhugi að láta á það reyna fyrir dómstólunum hvort hér hafi rétt verið staðið að verki af hálfu stjórnvalda. Hverju tefla þau fram í því efni? Jú, þau segja að ákvæði laga um málefni fatlaðra hafi frá setningu þeirra, sennilega árið 1983 og verið endurskoðuð einu sinni eða tvisvar síðan, tryggt fötluðum mjög fjölbreytta þjónustu á ýmsum sviðum. En þegar við höfum í lögum ákvæði sem tryggja eiga þjónustu, ákvæði sem tryggja réttarstöðu fatlaðra á ýmsum sviðum, þá gengur ekki að afnema það sem máli skiptir til þess að sú þjónusta nái fram að ganga, þ.e. fjármagnið og undirstöður framkvæmdanna. Það hefur ríkisstjórnin hins vegar gert. Það hefði verið rökrétt, herra forseti, að afnema um leið ýmis ákvæði í lögum um málefni fatlaðra sem tryggja eiga þeim þjónustu úr því að fjármagnið til framkvæmdanna er tekið frá sjóðnum sem á að standa undir þjónustunni. Á þeim forsendum hafa Landssamtökin Þroskahjálp íhugað málsókn á hendur ríkisstjórninni. Nú er málunum svo komið að dagar þessa sjóðs eru taldir. Ríkisstjórnin stefnir að því að leggja þennan sjóð niður og taka fjármagnið sem lögum samkvæmt á að renna í hann í ríkissjóð. Þá veltir maður fyrir sér: Hvernig á að fjármagna þessa uppbyggingu? Á næstu fimm árum á að útrýma þessum biðlistum. Ég bjóst því eins og fleiri við því að við 3. umr. fjárlaga mundi hæstv. félmrh. sýna lit og flytja fjármagn til málaflokksins til að sýna að eitthvað væri að marka þá yfirlýsingu sem hann gaf út með Öryrkjabandalaginu. Nei, herra forseti, það var svo sannarlega ekki gert. Í málaflokkinn var ekki bætt einni einustu krónu þrátt fyrir yfirlýsingu hæstv. ráðherra, ekki einni einustu krónu. Þegar ég fór að rýna í skýrslu um kostnað við uppbyggingu á þjónustu við fatlaða, sem gerð er í tilefni af því flytja á málaflokkinn yfir til sveitarfélaganna, gangi þau áform eftir eftir rúmlega ár, sá ég að nefnd á vegum ráðherra hefur skoðað uppbygginguna á þessari þjónustu og hvað hún komi til með að kosta í framtíðinni. Þar kemur fram að til að leysa búsetumálin ein og sér, sem eru bara einn hluti af þjónustunni, þurfi 4,4 milljarða í rekstur og stofnkostnað, ef ég man það rétt. Í fyrsta lagi er við það að athuga að samið var um að það skyldi gert en þá er ekki gert ráð fyrir að á þessu fimm ára tímabili bætist við einn einasti fatlaður sem er í þörf fyrir húsnæði, herra forseti, þannig að biðlistarnir halda áfram. Þegar skoðuð er fjármögnun á þessu á Öryrkjabandalagið að standa fyrir stofnkostnaði og uppbyggingu og fá til þess lán úr Íbúðalánasjóði með markaðsvöxtum, með 5% vöxtum. Síðan gengur samningurinn út á að þeim fjármagnskostnaði, sem hlýst af slíkri lántöku, geti hann velt yfir í leigukostnað í húsnæðismálum fatlaðra. Með öðrum orðum hélt maður að ríkið mundi taka að sér að fjármagna reksturinn og þar með talinn stofnkostnað. Að vísu er það óhagkvæmara fyrir ríkið en áður var vegna þess að sett var fjármagn beint inn í sjóðinn sem fjármagnaði samtímis uppbygginguna eftir því sem peningar voru til staðar í sjóðnum. Því safnaðist ekki upp neinn fjármagnskostnaður af framkvæmdunum en þetta var sú tilhögun sem stefnt var að að koma á. Þegar maður les svo skýrsluna nánar kemur maður auga á hvernig ríkisstjórnin ætlar að haga þessum málum í framtíðinni, hver er framtíðarsýn hennar í þessum málaflokki. Framtíðarsýnin er sú, herra forseti, að láta íbúa á sambýlum og vistheimilum fatlaðra, þ.e. hina fötluðu og þroskaheftu einstaklinga, standa undir verulegum hluta af leigukostnaði. Þá féll nú gríman af hæstv. félmrh. Þá sýndi hann sitt rétta andlit að það eigi að fara að láta hina fötluðu og þroskaheftu sjálfa standa undir kostnaði við búsetumálin. Flestir vita að þetta er hópur sem hefur ekki mikla peninga handa á milli. En þarna var þó skrifað í skýrslu ráðherrans hugmynd um að fatlaðir borguðu 4% af leigukostnaði og ríkið 6%. Síðan á að fara að ganga þá götu sem er nú lausn á öllum málum hjá ríkisstjórninni og það er að stofna hlutafélag um öll húsnæðismál fatlaðra, það sem hefur þegar verið byggt af sjóðnum sl. 22 ár og láta alla fara að borga leigu. Herra forseti. Ég spyr nú: Fyrst þannig á að standa að málum að láta hina fötluðu borga leigu, hefði ekki verið nær að taka allt málið upp í heild sinni og skoða kjör fatlaðra í leiðinni, lífeyrisgreiðslurnar sem renna til þeirra til að þeir geti staðið straum af kostnaði við rekstur á sambýlum og heimilum þar sem þeir búa? En þetta er það sem maður sér fyrir sér að taki við á sama tíma og á að leggja niður sjóðinn. Ég óttast um framtíðina í þessum málaflokki. Ég óttast hvernig ríkisstjórnin hefur staðið að þessum málum að það gæti tafið fyrir því að þessi málaflokkur fari til sveitarfélaganna þar sem hann á með réttu heima vegna þess að alla nærþjónustu eigum við eftir því sem hægt er að flytja til sveitarfélaganna. Ég óttast það, bæði með tilliti til þeirrar reynslu sem sveitarstjórnir hafa af þessari ríkisstjórn og fjárhagslegum samskiptum við hana, að þetta geti tafið fyrir því að málaflokkurinn flytjist til sveitarfélaganna. Herra forseti. Margt mætti segja um þetta mál. Ég vil aðeins minnast á það líka, herra forseti, sem er ástæða til að minna á, að Alþingi hefur samþykkt stefnumótun í málefnum langveikra barna. Ríkisstjórnin tók vel í þá tillögu eftir að hún hafði verið samþykkt hér á þingi og boðaði til blaðamannafundar um að nú ætti að taka á málefnum langveikra barna, koma upp margvíslegri þjónustu fyrir langveik börn og þau fengju samræmda þjónustu líkt og fötluð börn fá. Þessu hefur heldur ekki fylgt fjármagn og tilraunir okkar til að bæta þar úr við fjárlagaafgreiðsluna voru einnig felldar. Það er því að bætast í þann hóp sem fær þjónustu samkvæmt lögum um málefni fatlaðra á sama tíma og undirstöðunum undir þennan sjóð er kippt undan með því að hætta að láta fjármagn af erfðafjárskatti renna inn í sjóðinn. Því verður fylgt fast eftir af hálfu minni hlutans að við það verði staðið sem bæði Alþingi og ríkisstjórn hefur boðað að eigi að koma hér, þ.e. að koma upp markvissri þjónustu fyrir langveik börn. Herra forseti. Margt mætti um þetta mál segja en ég vil einnig halda því til haga að ýmis þjónustuúrræði sem á lögum samkvæmt að framfylgja eru úti í kuldanum þessa stundina og á næsta ári, eftir að fjárlög hafa verið samþykkt og ríkisstjórnin er að leggja lokahönd á að afgreiða þetta mál á þann hátt að taka fjármagnið sem hefur haldið þessum málaflokki uppi. Þetta er verk sem ég vildi ekki hafa staðið að í sporum meiri hlutans ef ég hefði mátt einhverju ráða þar við stjórnvölinn. Ég hef megnustu skömm á því hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á þessum mikilvæga málaflokki sem hefur svo mikla þýðingu fyrir alla fatlaða á landinu.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom við afgreiðslu eftir 2. umr. um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum er minni hluti efh.- og viðskn., og reyndar minni hlutinn hér á þingi, það eru hv. þm. Samfylkingarinnar og hv. þm. vinstri grænna, á móti því frv. sem er til umræðu. Við erum á móti því ákvæði sem felur í sér skerðingu á framlagi til endurbóta á menningarstofnunum eða húsnæði menningarstofnana okkar en við erum ekki síst á móti því að framlög til málefna fatlaðra verði skert eins og þetta frv. felur í sér. Þannig er að u.þ.b. 0,5% landsmanna þurfa á sérhæfðri þjónustu að halda. Miðað við þær upplýsingar sem hæstv. félmrh. hefur ítrekað komið með í fjölmiðlum er sá kostnaður talinn er nema um 4,1 milljarði kr. Sá kostnaður er töluvert miklu meiri en lagt hefur verið til á fjárlögum ríkisins á hverju ári. Samkvæmt upplýsingum sem koma frá hæstv. félmrh. bætast við þennan kostnað um 300 millj. kr. sem áætlað er að leggja í þjónustu við langveik börn og mikið er búið að tala um. Því er heildarkostnaðurinn við málaflokkinn, sem gert er ráð fyrir að verði á næstu árum um 4,4 milljarðar kr., um 1,16% af útsvarstekjum hvers sveitarfélags en eins og allir vita er ætlunin að sveitarfélögin taki við þessum málaflokki. Í dag eru 209 fatlaðir einstaklingar á biðlista eftir varanlegu húsnæði eða búsetu. Af þeim 1.061 einstaklingi á aldrinum 16--66 ára sem býr við einhverja fötlun og þarf á á sérstökum úrræðum að halda eru 209 á biðlistum í dag og þeim fer fjölgandi. Ástandið er verst í Reykjavík. Í Reykjavík eru 118 á biðlista eftir búsetu og þar af eru 83 sem bíða eftir vist á sambýli. Á Reykjanesi eru 57 á biðlista og á landsbyggðinni allri eru 34 á biðlista eftir varanlegu húsnæði. Fyrir stuttu var gerður samningur eða viljayfirlýsing sem var undirrituð af hálfu hæstv. félmrh. og húsnæðissjóði Öryrkjabandalagsins um að á næstu fimm árum yrði bætt að fullu úr þessari þörf og er áætlað að kostnaðurinn við þá fjárfestingu nemi um 1,5 milljörðum kr. Þannig háttar til að skerðing á framlögum í Framkvæmdasjóð fatlaðra síðan 1995 er um 1,8 milljarðar kr. Það er um 300 millj. meira en áætlaður kostnaður við heildarfjárfestingu til að fullnægja búsetuþörfinni sem er hjá þeim fötluðu einstaklingum sem bíða eftir búsetu. Því er það ekki að ástæðulausu að við í minni hluta efh.- og viðskn. drögum í efa að þetta sé rétt ráðstöfun, að þrátt fyrir verulegar úrbætur sem gerðar hafa verið á síðustu árum sé það rétt ráðstöfun að skerða framlag í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Við teljum eðlilegt að allar frekari ákvarðanir um Framkvæmdasjóð fatlaðra bíði þar til gengið hefur verið að fullu frá tilflutningi þessa málaflokks til sveitarfélaganna. Fyrir utan það sem ég hef nefnt nokkrum sinnum áður, virðulegi forseti, að í þeim útreikningum sem hæstv. félmrh. hefur verið með frá ráðuneyti sínu og fjalla um heildarkostnað við þjónustu við fatlaða þar sem hann talaði um 4,4 milljarða á næsta ári, þá vantar inn í þá tölu miklar framkvæmdir sem okkur ber lögum samkvæmt að fara í, þó ekki sé miðað við þær reglur Sameinuðu þjóðanna, sem við erum aðilar að gera ráð fyrir enn meiri þjónustu við fatlaða. Ég hef stundum minnst á það að fyrir ári, í október 1999, skilaði starfshópur um menningar- og tómstundastörf fatlaðra skýrslu til hæstv. félmrh. Þessi skýrsla var gerð eftir að tillaga frá mér um að gerð yrði úttekt á menningar- og tómstundastarfi fatlaðra var samþykkt hér. Samþykkt var að gera sérstaklega úttekt á menningar- og tómstundastarfi hjá fötluðum og þar var því beint til hæstv. félmrh. að skipa nefnd sem framkvæmdi þá úttekt. Hæstv. ráðherra gerði það og nefndin skilaði skýrslu sem liggur fyrir í ráðuneytinu þó að hæstv. félmrh. hafi af einhverjum ástæðum láðst að geta þess hver var höfundur þeirrar tilögu sem talað er um á fremstu síðu skýrslunnar. En hún var samþykkt á Alþingi og það hlýtur þá að hafa verið meiningin á bak við það hjá hv. þingmönnum að þeir vildu gera eitthvað við það efni sem safnaðist við slíka yfirferð. Í ljós kemur að í mjög mörgum þáttum er pottur brotinn hvað varðar aðgengi fatlaðra og möguleika þeirra til tómstunda- og menningarstarfs. Ég nefndi við 1. umr. að það sem sló mig mest var hver bág aðstaðan er hjá þjóðkirkjunni, hve litlir fjármunir hafa verið lagðir í það hjá þjóðkirkjunni að gera hana þannig úr garði að fatlaðir eigi möguleika á að taka þátt í störfum þjóðkirkjunnar til jafns á við ófatlaða. En það voru margar aðrar tillögur og ábendingar sem komu fram hjá þessari nefnd og starfshópurinn leggur fram tillögur til úrbóta á mjög mikilvægum sviðum, ekki einungis hjá ríki heldur einnig hjá sveitarfélögum. Ég spurði formann þeirrar nefndar sem hefur séð um samninga við ríkið út af tilfærslu málefna fatlaðra yfir til sveitarfélaganna og einnig bæjarstjóra Árborgar, sem er stærsta sveitarfélagið á Suðurlandi, hvort tekið hefði verið tillit til þeirra tillagna og ábendinga sem starfshópurinn kom með og hvar þyrfti að bæta úr. Þá er ekki einungis átt við þá þröskulda sem eru sýnilegir og þá fötlun sem öllum er sýnileg heldur eru þarfir allra þeirra sem búa við einhvers konar andlega eða líkamlega fötlun teknar fyrir. Ég spurði þá hvort tillit hefði verið tekið til þeirra tillagna og ábendinga sem fram komu og skilað var til félmrn. sem fer með sveitarstjórnarmálin og samninga um tilfærslu þessa mikilvæga málaflokks yfir til sveitarfélaganna. Það er nú þannig að enginn kannaðist við skýrsluna, ekki nokkur maður í nefndinni kannaðist við skýrsluna og þar af leiðandi ekki þær ábendingar eða tillögur sem í henni felast um það hvernig við getum fullnægt þörfum fatlaðra til að taka þátt í daglegu lífi í þjóðfélaginu til jafns á við okkur hin. Með ólíkindum er að ráðuneytið skuli leggja í svo mikla vinnu sem þarna var farið í og ætli svo ekki að nota hana. Rætt var við og óskað eftir svörum við spurningum frá 124 sveitarfélögum landsins, öllum sveitarfélögum þar sem þau fengu spurningalista um hvernig staðan væri hjá hverju sveitarfélagi hvað varðar aðgengi og möguleika fatlaðra til að stunda menningar- og tómstundastarf eða taka þátt í því til jafns á við aðra íbúa. Það voru auðvitað ekki öll sveitarfélögin sem svöruðu en flest þeirra gerðu það. Fram kemur að í langstærstum hluta sveitarfélaga á landinu er aðstaða fyrir fötluð börn og ungmenni og alla fatlaða til að taka þátt í félagslífi eða menningarlífi afar bágborin. Það sama á auðvitað við um ýmsar stofnanir sem heyra undir menntmrn. Það hefði verið full ástæða til og vissulega er ekki öll nótt úti enn, virðulegi forseti, að fara í utandagskrárumræðu um hvern lið í skýrslunni og hvern kafla. Hún gæti eiginlega ekki verið af styttra taginu því að þær athugasemdir sem gerðar eru eru það alvarlegar að við þurfum að taka ítarlega umræðu um hvern þessara kafla og þyrfti að ræða við nánast alla ráðherrana. Hæstv. félmrh. fékk ósk frá mér fyrir ári síðan um að ræða skýrsluna en hann gat ekki orðið við því. Kannski er það vegna þess að hann hefur veigrað sér við að taka þátt í umræðu sem hlýtur að standa í einhverja klukkutíma um þær aðstæður sem fötluðum er boðið upp á í mjög mörgu tilliti. Það er þess vegna, virðulegi forseti, sem minni hluti efh.- og viðskn. ásamt þeim flokkum sem mynda minni hlutann á Alþingi --- því miður, því allt horfði þetta nú til betri vegar ef svo væri ekki, þessu væri þá öfugt farið --- styður ekki frv. Það er auðvitað ekki að ástæðulausu sem við höfum tekið þá afstöðu að styðja ekki efnisatriði frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Og hrædd er ég um að ýmsir þeir þingmenn sem í raun samþykktu allar þessar ráðstafanir við afgreiðslu fjárlaga hafi kannski ekki alveg verið með á nótunum um hvað í rauninni er langt í land með að fatlaðir einstaklingar hér á landi búi við það jafnrétti sem við gætum boðið þeim upp á. Virðulegi forseti. Við erum sem sagt enn og aftur mjög á móti ákvæðum þessa frv. og munum greiða atkvæði gegn því við lokaafgreiðslu þess.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, sem eru ýmsar. Nefndin fjallaði hefðbundið um málið, sendi það til umsagnar margra aðila og fékk fulltrúa nokkurra þeirra á fund til sín. Þess er getið í nál. hvaða aðilar þetta voru. Nefndin gerir tillögur til breytinga á frv. Í fyrsta lagi gerir nefndin þá tillögu að ákvæði um heimild til samsköttunar fyrirtækja verði útvíkkuð þannig að dótturfélög sem eru í eigu samvinnufélags geti fallið undir þau samsköttunar\-ákvæði þannig að hægt sé að samskatta samvinnufélög og dótturfélög þeirra. Í annan stað er tæknileg breyting við 11. gr. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að komi nýtt ákv. til brb. sem felur í sér að tekin eru af öll tvímæli um að það sé alls ekki nein afturvirkni í því ákvæði sem felur í sér breytingar á meðferð söluhagnaðar af hlutabréfum. Það er því unnt að fara fram á frestun á tekjufærslu söluhagnaðar vegna sölu hlutabréfa einstaklinga á árinu 2000 um ein áramót frá söludegi að svo miklu leyti sem fjárhæð söluhagnaðarins er umfram 3.230.672 kr. hjá einstaklingum og tvöföld upphæð hjá hjónum. Að öðru leyti er ákvæði þessa liðar í samræmi við ákvæði núverandi lagagreinar. Í 4. lið brtt. er gerð tillaga um að hinn svokallaði hátekjuskattur framlengist og tillagan gengur út á að sú framlenging vari í eitt ár en á meðan verði framtíð þess skatts rædd. Virðulegi forseti. Með þessum brtt. gerir meiri hluti nefndarinnar tillögu um að mál þetta verði samþykkt.

Herra forseti. Hér er tekið til 2. umr., eftir umfjöllun efh.- og viðskn., frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Meginákvæði frumvarpsins snýr að því að fella úr gildi frestun á skattlagningu á söluhagnaði hjá einstaklingum og lækka skatthlutfallið á söluhagnaði yfir tiltekið hámark sem hefur verið í sama skatthlutfalli og tekjuskattur, niður í 10%. Það er ekki bara að stjórnarandstaðan hafi gagnrýnt hvernig að þessari breytingu er staðið heldur hefur einnig verið ágreiningur um málsmeðferðina að því er varðar lækkun á skatthlutfallinu á söluhagnaðinum milli stjórnarflokkanna. Ég geri mér ekki grein fyrir því hvort sá ágreiningur er leystur eða ekki vegna þess að ég sé ekki neina breytingartillögu frá meiri hlutanum sem komi til móts við það sjónarmið sem framsóknarmenn settu fram þegar þetta mál var lagt fram af hálfu hæstv. fjmrh. Formaður þingflokks framsóknarmanna gagnrýndi mjög, væntanlega fyrir hönd þingflokksins, að verið væri að lækka skatthlutfallið úr 38% í 10%. Við því er engu hreyft hér þegar málið kemur úr efh.- og viðskn. og það er raunverulega hert á vegna þess að gildistökuákvæðið, sem ég mun koma að síðar í mínu máli, á samkvæmt frv. að taka til söluhagnaðar sem hefur fallið til á þessu ári en upphafspunkturinn í því máli verður samkvæmt brtt. meiri hlutans frá 1. jan. á næsta ári. Hér er því um að ræða frestun um eitt ár miðað við það sem frv. gerir ráð fyrir með tilheyrandi tekjutapi fyrir ríkissjóð. Það er sem sagt lagt til að skattlagning söluhagnaðar yfir tiltekin mörk, 3,2 millj. kr. hjá einstaklingum og 6,4 millj. kr. hjá hjónum, verði 10% skattur en ekki 38% skattur eins og áður. Áfram á að gilda heimild til frestunar á söluhagnaði hjá lögaðilum. Segja má að meginmunurinn á því frv. sem hæstv. fjmrh. stendur að og ríkisstjórnin, stjórnarmeirihlutinn, og því frv. sem flutt er af þingmönnum Samfylkingarinnar sé að við viljum að frestunarheimildin sem verið hefur á skattlagningu á söluhagnaði hjá lögaðilum verði einnig felld brott með sama hætti og gerast á hjá einstaklingum fyrir utan það að við viljum halda óbreyttu því skatthlutfalli sem verið hefur. Ítrekað hefur komið fram hjá embætti ríkisskattstjóra að vegna þessarar heimildar í skattalögum sem lögfest var árið 1996 hafi einstaklingar nýtt sér að fresta um 20 milljörðum kr. á árunum 1998 og 1999. Hér er um mjög fámennan hóp að ræða eða 636 einstaklinga. Og það kemur fram hjá ríkisskattstjóra með ákveðnum fyrirvörum þó að ætla megi að ríki og sveitarfélög hafi tapað í skatttekjum allt að 8,5 milljörðum kr. á þessum tveimur árum vegna þessarar heimildar. Sá fyrirvari er þó gerður af hálfu embættisins að það verði að teljast nokkuð ólíklegt að sala hlutabréfa á þessum árum hefði orðið jafnmikil ef frestunarheimildin hefði ekki verið til staðar. Engu síður er ljóst að ríki og sveitarfélög hafa tapað verulegum skatttekjum vegna þessa lagaákvæðis. Ég held að það sé a.m.k. ekki minni fjárhæð en núna er verið að auka skattbyrðina um hjá einstaklingum. Megingagnrýni okkar, herra forseti, er hvernig hér er staðið að málum, þ.e. að skilja eftir óbreytta heimild til frestunar fyrir lögaðila. Þó ekki liggi fyrir neinar upplýsingar um það og ekki sé hægt að fá fram hjá ríkisskattstjóraembættinu eða öðrum aðilum neinar upplýsingar um hve háa fjárhæð er að ræða að því er varðar lögaðilana, þá tel ég að vafalaust sé ekki um minni fjárhæð að ræða sem frestað hefur verið að skattleggja hjá lögaðilum en einstaklingum. Síðan gagnrýnum við það að ríkisstjórnin skuli lækka skatt á forríkum fjármagnseigendum, sem eru nú 636 að tölu eða voru á sl. tveim árum, úr 38% í 10% skatt á sama tíma og hún beitir sér fyrir almennri skattlagningu í landinu sem nemur um 2,5 milljörðum kr. og stefnir með því kjarasamningum í uppnám eins og við höfum margoft farið yfir. Í þriðja lagi hefur svo stjórnarmeirihlutinn við meðferð málsins í nefnd lagt til að fresta gildistöku ákvæðisins um að afnema frestun á skattlagningu hjá einstaklingum um eitt ár. Skattrannsóknarstjóri segir í umsögn sinni að mismunandi skattlagning eftir uppruna tekna bjóði upp á ýmiss konar undanskot. Það er ástæða, herra forseti, að vitna til umsagnar skattrannsóknarstjóra, en hann segir: ,,Frá árinu 1996 hefur t.d. greinilega orðið vart við aukningu á fjölda einkahlutafélaga og um leið hefur einstaklingum sem stunda sjálfstæðan atvinnurekstur í skattalegum skilningi fækkað. Augljósir hagsmunir eru af því að láta atvinnureksturinn vera skattlagðan í skattprósentu hlutafélaga og leitast er við að ná sem mestum fjármunum út úr félaginu í formi arðs sem skattlagður er í 10% skattþrepi. Þá eru það einnig ríkir hagsmunir að skattlagningin fari fram í 10% en ekki hinni reglulegu skattprósentu einstaklinga og af þeim sökum er greinileg tilhneiging að haga löglegum ráðstöfunum þannig að til skattlagningar í 10% skatti komi. Ekki er ósennilegt að ríkissjóður hafi orðið af einhverjum tekjum vegna þessa.`` Herra forseti. Ég held að eitthvað sé nú til í þessum orðum skattrannsóknarstjóra. Fjölgað hefur verulega í hópi þeirra sem hafa stofnað til einkahlutafélags. Ekki er ég að segja að það sé gagngert í þessum tilgangi en þeim hefur fjölgað mjög mikið eða um 4.900, ef ég man rétt, frá 1996 að telja. Við í minni hlutanum gagnrýnum mjög þessa frestun á gildistökuákvæðinu sem meiri hlutinn leggur fram brtt. um og sem við teljum að enn mun gefa sterkum fjármagnseigendum svigrúm til að sniðganga skatt vegna þessarar heimildar. Um nauðsyn þess að ákvæðið taki til sölu hlutabréfa á árinu 2000 hefur ríkisskattstjóri sett fram ákveðna skoðun. Þar kemur fram að samkvæmt frv. sé gert ráð fyrir að breyting gagnvart frestun á söluhagnaði komi til framkvæmda vegna sölu á hlutabréfum á árinu 2000. Ríkisskattstjóri segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Telur ríkisskattstjóri mikilvægt að svo verði, m.a. til að komist verði hjá ráðstöfunum sem ella er líklegt að gripið verði til í þeim tilgangi einum að nýta frestunarheimildina á meðan hún er til staðar. Afnám heimildar til ívilnunar gagnvart áhrifum skattskyldu sem þegar var fyrir hendi við sölu hluta bréfanna verður vart talin afturvirk skattlagning. Í þessu efni er einnig til þess að líta hversu takmarkað almennt gildi ívilnunarinnar er, þ.e. til hve fámenns og afmarkaðs hóps hún getur raunverulega tekið, sbr. framangreint.`` Ljóst er að ríkisskattstjóraembættið tekur ekki undir með meiri hlutanum um að fresta gildistöku á því að afnema þessa heimild til frestunar á skattlagningu á söluhagnaði og er það mjög athyglisvert. Minni hlutinn tekur hins vegar undir með ríkisskattstjóra um nauðsyn þess að gildistakan verði með þeim hætti að hún nái til söluhagnaðar vegna hlutabréfa á árinu 2000. Jafnframt mótmælum við því í minni hlutanum að hér sé um afturvirkt ákvæði að ræða eins og meiri hlutinn heldur fram. Miklu nær væri að líta svo á að þetta ákvæði hafi verið brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar þar sem ívilnunin nær til mjög fámenns hóps í þjóðfélaginu sem fær sérstaka meðferð í skattkerfinu sem fært hefur þessum hópi milljarða í skattfríar tekjur. Meiri hlutinn vill greinilega viðhalda þessu ákvæði sem lengst og leggur til að þetta verði fært fram og nái til ársins 2000 líka þannig að ákvæðið taki ekki gildi fyrr en á árinu 2001. Við í minni hlutanum mótmælum því að ekki sé afnumin frestun á heimild til skattlagningar hjá lögaðilum og þeim heimiluð áfram þessi ívilnun. Auk þess er opnað fyrir það að þeir sem áður nýttu sér heimild til frestunar sem einstaklingar geti nú stofnað einkahlutafélag eða eignarhaldsfélag m.a. til að nýta heimildina sem áfram verður til staðar fyrir lögaðila. Meiri hlutinn ber því fulla ábyrgð á því að verið er að viðhalda áfram þessari skattasmugu sem er ósanngjörn með tilliti til jafnræðis sem á að ríkja í öflun tekna óháð uppruna þeirra, auk þess sem ríkissjóður verður af verulegum tekjum vegna þessa. Minni hlutinn mun flytja breytingartillögu um að afnema þessa heimild hjá lögaðilum sem er í samræmi við frumvarp þingmanna Samfylkingarinnar sem hefur einnig verið til meðferðar í efnahags- og viðskiptanefnd. Jafnframt leggst minni hlutinn gegn því að lækka skattprósentuna á söluhagnað eins og meiri hlutinn leggur til og mun það koma fram í atkvæðagreiðslu um málið. Minni hlutinn styður að sjálfsögðu afnám á heimild til skattlagningar á söluhagnaði einstaklinga en leggst raunverulega gegn báðum gildistökuákvæðunum sem eru sett fram í frv., með þeim rökum sem embætti ríkisskattstjóra hefur fært fram. Herra forseti. Bæði er um að ræða söluhagnað sem aðilar hafa á umliðnum árum frestað og ekki er enn kominn til skattlagningar, að það færist í 10% skatt, sem er ívilnun út af fyrir sig og geta þeir auðvitað fagnað sem hafa nýtt sér þessa heimild um að fresta skattlagningunni vegna þess að nú býður ríkisstjórnin þeim að borga bara 10% skatt af þeim hagnaði sem þeir hafa frestað. Síðan á þessi frestun fyrir einstaklinga að gilda líka fyrir söluhagnað vegna hlutabréfa á þessu ári sem ríkisskattstjóri hefur fært rök fyrir að ekki sé skynsamlegt. Herra forseti. Önnur atriði eru flest hver minni háttar, svo sem skýrari ákvæði um framkvæmd á kaupréttarákvæðum og kæruleiðir í skattkerfinu, sem og breyting á ákvörðun um hvenær álagning gjalda skuli fara fram og hvernig skilafrestir eru ákveðnir. Helstu breytingar á skattalögunum sem lagðar eru til í frumvarpinu eru nokkrar sem við getum um hér í nál. og við gerum athugasemdir við örfáar þeirra: Kveðið er skýrar á um kæruleiðir vegna ágreinings um fyrir fram greiddar barnabætur og vaxtabætur. Þessi breyting kemur fram í 11. gr. frumvarpsins en minni hlutinn styður ekki a-lið um 15% álag á mismun fyrir fram greiddra barnabóta og endanlegra barnabóta, reynist þær aðrar. Við tökum þar með undir sjónarmið sem fram kemur hjá skattanefnd Félags löggiltra endurskoðenda en þeir gerðu athugasemdir við það og segja orðrétt, með leyfi forseta: ,,Ástæðan fyrir þessari skoðun okkar er að reglur um barnabætur eru flóknar og fólk á erfitt með að skilja þær. Af því leiðir að það hefur ekki forsendur til að andmæla ákvörðun skattstjóra um fyrirframgreiðslur þeirra.`` Við teljum alveg ástæðu til að taka undir það og styðjum það að þetta 15% álag verði ekki samþykkt. Síðan segir í nál. minni hlutans: ,,Sveigjanleiki vegna álagningar er aukinn í kjölfar aukinna skila á rafrænu formi. Heimilt verður skattstjóra að eigin frumkvæði eða að beiðni skattaðila að endurupptaka skattframtöl allt að sex ár aftur í tímann þegar skattaframkvæmd hefur verið breytt með dómi hjá yfirskattanefnd eða dómstólum. Vegna ákvæða í 15. gr. frv. leggur minni hlutinn áherslu á þær athugasemdir að þar sem heimilað verði að ,,leiðrétta`` álagningu opinberra gjalda allt að sex árum aftur í tímann með hliðsjón af niðurstöðum dómstóla um álitaefni varðandi framkvæmd laganna megi slík ,,leiðrétting`` aðeins vera gjaldandanum í hag. Útilokað er að hægt verði að nýta þetta lagaákvæði til hækkunar á sköttum í þjóðfélaginu mörg ár aftur í tímann vegna niðurstöðu dómstóla um álitaefni.`` Í þessu efni tökum við undir álit Lögmannafélags Íslands og vera má að hugsunin hafi verið með þessu ákvæði í frv. að það ætti aðeins að gilda þegar um væri að ræða ívilnandi niðurstöðu en ekki þegar um íþyngjandi niðurstöðu væri að ræða og það má vel vera að hæstv. ráðherra hafi hugsað sér þetta ákvæði í framkvæmd með þeim hætti en a.m.k. vildum við láta þessa áherslu okkar koma fram í nál. Skattleysismörk barna og sjómannaafsláttur eiga að hækka í takt við hækkun á persónuafslætti í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar við gerð kjarasamninga í vor. Í því sambandi minnum við í minni hlutanum á að raungildi skattleysismarka hefur raskast vegna áforma ríkisstjórnarinnar um almenna skattahækkun. Tillögur minni hlutans um að hækka skattleysismörkin voru felldar, en við viljum halda því til haga þegar verið er að breyta ákvæðum í skattleysismörkum í takt við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar við gerð kjarasamninga að því er þessa tvo þætti varðar, þ.e. skattleysismörk barna og sjómannaafslátt. Áætlað kaupverð hlutabréfa sem skráð eru í kauphöll miðist við meðalverð undangenginna tíu skráningardaga en ekki gangverð á kaupdegi til að milda hugsanlegar sveiflur á markaðsverði bréfanna. Það er eitt ákvæðið í þessu sem ég held að ekki séu efni til að gera neinar athugasemdir við. Síðan eru tekin af öll tvímæli um það fyrir hve háa upphæð má gera kaupréttarsamninga árlega. Upphæðin sem gera má slíka samninga fyrir er 600 þús. kr. og verður ekki hægt að safna upp slíkum heimildum milli ára verði frv. að lögum. Þær tekjur eru skattlagðar með 10% fjármagnstekjuskatti og hafa ASÍ og BSRB m.a. gagnrýnt að tekjurnar séu ekki skattlagðar eins og aðrar launatekjur með 38,37% skatti. Ég held því að það sé mjög til bóta, eins og kemur fram í frv. hæstv. ráðherra, að tekin séu af öll tvímæli um framkvæmd á þessu ákvæði sem ég tel rétt og eðlilegt. Loks var við meðferð málsins lögð fram af hálfu meiri hlutans tillaga um að framlengja svokallaðan hátekjuskatt. Ég held að ástæða sé til þess að gagnrýna þau vinnubrögð að sú breyting hafi ekki verið í frv. þegar það var lagt fram í þinginu því það var auðvitað vitað að framlengja þurfti þetta nema ríkisstjórnin hafi hugsað sér einhverja kerfisbreytingu á því sem ekki var. Ástæða hefði verið til að skoða þessar tillögur nánar og meta tekjutengingaráhrif þeirra á einstaka hópa vegna þess að mjög mikil tekjutenging er í þessum 7% skatti og upplýsingarnar sem fram komu við meðferð málsins frá ráðuneyti hæstv. fjmrh. sýna að mikil breyting hefur orðið á hve fjölgað hefur í hópi þeirra sem greiða hátekjuskatt. Mig minnir að það séu núna um 12 þúsund einstaklingar sem greiði þennan skatt og hefur upphæðin sem skilað hefur sér í ríkissjóð hækkað mjög, var 554 millj. vegna þessa hátekjuskatts 1997, 941 millj. 1998, 1.200 millj. á árinu 1999, 1.670 millj. annaðhvort á þessu eða næsta ári, ég man ekki hvort árið það er. Við erum því að sjá þreföldun á innkomu í ríkissjóð á þessum skatti á þremur til fjórum árum. Þetta skiptist þannig að einstaklingar greiða, ef við tökum árið 1999 400 millj. en hjón og sambýlisfólk 751 millj. Þegar maður skoðar hvað þetta er viðkvæmt fyrir tekjutengingu þá kemur í ljós þegar ráðuneytið er spurt hvað ef þessi tekjumörk til einstaklinga yrðu á bilinu 3 til 4 millj., að hátekjuskatturinn kæmi ekki fyrr en við um 4 millj. en hann kemur núna á við 3,3 millj., og fyrir hjón með um 7--8 millj., þá þýðir það að hverjar 100 þús. kr. sem tekjumörkin yrðu hækkuð fyrir einstakling og tvöfalt fyrir hjón mundu lækka tekjur ríkissjóðs um 100 millj. að jafnaði sem þýðir að ef farið yrði með einstaklingana upp í 4 millj. þýddi það tekjutap fyrir ríkissjóð upp á 700 millj. kr. En það er ljóst að þetta mark er fremur lágt hjá einstaklingum, 3,3 millj. kr., og ég hygg að það sé mjög margt meðaltekjufólk, fólk sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið og vinnur mikið, sem lendir einmitt í þessum skatti. Það hefði því verið ástæða til að okkar mati að leggja aðeins vinnu í það í nefndinni að skoða áhrifin af þessum skatti og tekjutengingaráhrifin af honum á einstaka hópa. Herra forseti. Út af fyrir sig væri hægt að segja ýmislegt fleira um þetta mál en ég held ég láti hér staðar numið og hef lýst þeirri brtt. sem við flytjum og andstöðu okkar við einstök ákvæði í frv.

Herra forseti. Enn og aftur ætla ég að fara í andsvar við hv. þm. vegna ummæla um söluhagnað og stofnun hlutafélaga til þess að komast hjá greiðslu tekjuskatts. Áður en fjármagnstekjuskatturinn var tekinn upp var söluhagnaður skattlagður eins og aðrar tekjur. Þá seldi ekki nokkur einasti maður og tekjur ríkissjóðs voru í heild af þeim stofni um 200 millj. kr., eftir minni. Núna gefur þessi skattur 1.500 millj. kr. Þess vegna spyr ég hv. þm.: Getur verið að lækkun skattprósentunnar úr 47% niður í 10% valdi því að fólk sé tilbúið til að selja, sem ekki seldi áður? Og getur verið að það að hafa mörk á heimild til að skattleggja með fjármagnstekjuskatti, 10%, og annað fari í hátekjuskatt valdi því að fólk selji ekki nema það geti frestað og frestunin þýði í rauninni að ríkissjóður hefur tapað 10% skatti af því sem frestað var? Ég held því fram, herra forseti, að tekjur ríkissjóðs hefðu orðið meiri ef ekki hefðu verið þessi hámörk á heimild til fjármagnstekjuskatts og frestunarheimild. Síðan vil ég spyrja hv. þm. enn einu sinni: Maður sem á fyrirtæki og græðir hundraðkall borgar fyrst 30 krónur í skatt af hagnaði, þá á hann 70 krónur eftir. Af þeim borgar hann 10% fjármagnstekjuskatt og það eru samtals 37 krónur, þ.e. 37% sem er mjög svipað og hann borgar í tekjuskatt. Þess vegna furða ég mig á því að ummæli skattrannsóknarstjóra hafi ekki verið rökrædd í nefndinni.

Herra forseti. Það var ágætt að hv. þm. tók eftir ummælum skattrannsóknarstjóra. Þau eru eins og töluð út úr mínu hjarta. Þetta er maður sem á að hafa vit á málum. Hann segir að það séu augljósir hagsmunir af því að láta atvinnureksturinn vera skattlagðan í skattprósentu hlutafélags og leitast er við að ná sem mestum fjármunum út úr félögum í formi arðs sem skattlagður er í 10% skattþrepi. Í svar við fyrirspurn sem ég var að fá frá hæstv. fjmrh. kemur fram að arðgreiðslur eigenda einkahlutafélaga hafa aukist um 53% milli ára, áranna 1998 og 1999, úr 800 millj. í 1,3 milljarða, og þannig má áætla að hlutur arðgreiðslunnar sem aðeins er greiddur af 10% skattur sé vaxandi hlutur í heildarlaunagreiðslum eigenda einkahlutafélaga. Hjá um 100 eigendum voru arðgreiðslur nálægt þrisvar sinnum hærri en launagreiðslur þeirra. Hæsta arðgreiðslan til eins aðila sem jafnframt fékk laun greidd frá sama félagi var 73 millj. Meðalarðgreiðslur til þeirra 13 aðila sem mest fengu á sl. ári í arð frá sínu einkahlutafélagi voru 35 millj. kr. til hvers þeirra en þeir þáðu að meðaltali tæpar 4 millj. í launagreiðslur. Þetta má lesa út úr svari fjmrh. og ég held að þessar tölur tali bara fyrir sig.

Herra forseti. Hv. þm. svaraði ekki fyrri spurningunni um söluhagnaðinn þar sem yrði 38% skattur.  En varðandi ummæli skattrannsóknarstjóra að ef menn hafa borgað svo og svo mikið eða 10% skatt af arði, þá hafa þeir áður borgað 30% skatt af hagnaði fyrirtækisins, einkahlutafélagsins. En það sem ruglar dæmið hugsanlega er að skattrannsóknarstjóri hefur ekki getað haft hemil á því að menn eru að færa alls konar kostnað undir fyrirtækin og það er hans vandamál. Menn mega ekki draga alls konar einkaneyslu frá kostnaði við hlutafélag, það er bannað. Það sem ruglar dæmið hugsanlega líka er að menn missa barnabætur og vaxtabætur og alls konar greiðslur sem eru tekjutengdar af tekjum sínum en ekki af tekjum sem fara í gegnum hagnað fyrirtækis og síðan arð. Það kann að valda því að fyrir þá sem eiga börn eða eru með miklar vaxtabætur borgi sig að fara þessa leið en fyrir aðra borgar það sig ekki nema þeir séu með einhvern frádrátt sem er óeðlilegur.

Herra forseti. Ég held að ansi lítið sé við því að gera að ég og hv. þm. erum ekki sammála um skattalega meðferð á tekjum eftir uppruna þeirra. Ég tel að jafnræði eigi að ríkja þar á milli. Ég er ekki sammála ríkisstjórn hans og honum að á sama tíma og við erum að leggja aukna skattbyrði á almenning í landinu eða ríkisstjórnin stendur að, að þá eigi að lækka skatthlutfallið á forríka fjármagnseigendur úr 38% í 10%. Þetta eru ekki margir aðilar, þetta eru 636 aðilar á síðustu tveim árum. Ríkisstjórnin stendur þannig að verki varðandi þá skattlagningu sem þeir hafa fengið frestun á að þeir þurfa nú að greiða af henni bara 10% en hefðu annars þurft að greiða af henni 38%. Svona er hæstv. ríkisstjórnin að mylja aftur og aftur undir fjármagnseigendur fyrir utan það að hún stendur að því að fresta gildistökuákvæði á þessu frv. sem við ræðum hér um eitt ár til þess að skapa þessa skattasniðgöngu áfram fyrir örfáa einstaklinga. Ég ætla að halda því til haga enn og aftur að ríkisskattstjóri er mjög andsnúinn því að halda þannig á málum að framlengja þetta ákvæði eins og ríkisstjórnin gerir. Hann telur að þetta ákvæði eigi að taka gildi strax til þess að loka fyrir þessa skattasmugu. Við erum bara ekki sammála um það, herra forseti, hvernig á að halda á skattamálum og hvernig á að skattleggja tekjur. Ég tel að það eigi að vera samræmi í því, það eigi ekki að skipta máli hvernig tekna er aflað. Þess vegna leiðir þetta til þessa mismunar og ójafnræðis. Ég tel að það jaðri við að þetta sé brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, þ.e. að veita örfáum forríkum einstaklingum slíka skattaívilnun eins og ríkisstjórnin stendur að og ætlar að framlengja eitthvað áfram ásamt því að hafa þessa frestunarheimild fyrir lögaðilana áfram.

Herra forseti. Í lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, er fjallað um víðfeðm efni. Þar er fjallað um barnabætur, vaxtabætur, sjómannaafslátt, eignarskatt, tekjuskatt, hátekjuskatt, fjármagnstekjuskatt af vöxtum, húsaleigu, arði og söluhagnaði. Ég hef eflaust gleymt einhverju. Svo er lagt fram hér frv. til laga um breyting á þessum lögum. Þar er ekki orð um hátekjuskatt enda átti hann samkvæmt ákvörðun Alþingis að renna út um þessi áramót. Samkvæmt ákvörðun Alþingis er hátekjuskatturinn tímabundinn og átti að renna út um þessi áramót. Í meðförum nefndarinnar, hv. efh.- og viðskn., sem ég á nú ekki sæti í, er tekin ákvörðun um að setja inn ákvæði um hátekjuskattinn og framlengja hann um eitt ár. Ég er ekki sáttur við þessa málsmeðferð, herra forseti, og ég er ekki sáttur við að hátekjuskatturinn sem er í rauninni skattur á duglegt fólk, ekkert endilega með mjög háar tekjur eins og hér kom fram hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, lendi á fólki sem er bara með góðar miðlungstekjur, 300 þús. kr. eða þaðan af hærra, ekki einu sinni 300 þús. kr. á mánuði Ég er ekki sáttur við að það fólk lendi í hátekjuskatti. Þetta er margt duglegt fjölskyldufólk sem er að koma yfir sig húsnæði, þarf að vinna mikið, er með mörg börn og hefur mikil útgjöld og þessi hópur manna er að borga hátekjuskatt og hann skilur það ekki.  Þessi skattur er nefnilega ekkert annað en öfundarskattur. Hann gefur ríkissjóði engar tekjur.  Þetta er sama málið og með söluhagnaðinn. Ef skattur af söluhagnaði er 38% þá selur ekki nokkur einasti maður eignir sínar. Menn bara hanga á þeim áfram öllum til óhagræðis, atvinnulífinu til óhagræðis og þeim sjálfum. Lækkun skatts á söluhagnað niður í 10% hefur gefið ríkissjóði miklu meiri tekjur til þess að fjármagna velferðarkerfið. Og hver er tilgangur skattkerfisins yfirleitt? Er hann til þess að ná í einhverja ríka náunga, sem hafa allt of miklar tekjur, hvað sem það kostar, þó að það gefi ríkissjóði engar tekjur og halda þeim niðri eða er það til þess að ná í tekjur til þess að fjármagna velferðarkerfið svo við getum greitt almennilegan lífeyri til öryrkja og fátæks fólks? Ég held að við þurfum að haga skattkerfinu þannig að það gefi ríkissjóði eins miklar tekjur og mögulegt er. Það er mikilvægt. Herra forseti. Ég er á móti þessari brtt. hv. efh.- og viðskn., um að framlengja hátekjuskattinn sem Alþingi hafði tekið ákvörðun um að ætti að renna út um þessi áramót. Það var ákvörðun Alþingis, annars hefði hann verið ótímabundinn. En hann er tímabundinn og það er aftur verið að framlengja hann. Það er aftur verið að skattleggja dugnaðinn og snillina. Það er verið að skattleggja fólkið sem vinnur úti á hafi. Það er verið að skattleggja fólkið sem vinnur á hálendinu. Það er verið að skattleggja það fólk sem leggur sig fram um að vinna.

Herra forseti. Ég er því fylgjandi að viðhalda hér svokölluðum hátekjuskatti. Þetta er vísir að margþrepa skattkerfi sem margir hafa talað fyrir, verkalýðshreyfingin hefur beitt sér fyrir. Mér finnst eðlilegt að framhald sé þar á þótt það sé alveg rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að þetta hafi verið tímabundin ákvörðun. Ég mun styðja þetta ákvæði frv. Í þessu frv. um tekjuskatt og eignarskatt kennir margra grasa. Hér er tekið á ýmsum málum. En það ákvæði frv. sem mesta umræðu hefur fengið, og það ekki af tilefnislausu, lýtur að frestun skattlagningar á söluhagnaði hlutabréfa. Þannig er að þegar lögum um tekjuskatt og eignarskatt var breytt á árinu 1996 var samþykkt að heimila frestun á skattlagningu á söluhagnaði hlutabréfa hjá einstaklingum um tvenn áramót. En í greinargerð með lögunum á þeim tíma kom fram að markmiðið með þessu væri að auka aðlögunarhæfni atvinnulífsins að breyttum aðstæðum, auðvelda skipulagsbreytingar í atvinnulífinu og stuðla að því að fjármagn héldist í íslensku atvinnulífi jafnframt því að auka sparnað hjá almenningi. Í greinargerð með þessu frv. er velt vöngum yfir því hvernig til hafi tekist í þessu efni. Hér segir m.a., með leyfi forseta: ,,Ýmislegt bendir til þess að þeir sem hafa hagnast vel á sölu hlutabréfa á undanförnum árum hafi í vaxandi mæli nýtt sér umrædda frestunarheimild. Þá virðast sífellt fleiri telja að hagstæðara sé að ávaxta það fé í hlutafélögum, sem eru annars staðar en á Íslandi, vegna hagstæðari skattareglna og í ýmsum tilvikum í skjóli bankaleyndar. Leiða má líkur að því að í mörgum tilvikum falli skattlagningin jafnvel niður vegna skorts á upplýsingum. Þetta tvennt, frestun skattgreiðslna og hagstætt skattaumhverfi, eru án efa helstu ástæður þess að stærri fjárfestar hafa kosið að stofna eigin hlutafélög erlendis. Þannig má halda því fram að í gildandi reglum felist ákveðin hvatning fyrir einstaklinga til þess að fjárfesta í félögum erlendis fremur en hér á landi. Íslenskir fjárfestar hafa því getað takmarkað skatta sína með því að greiða sér arð frá hinu erlenda félagi sem er skattlagður með 10% skatti hér á landi. Þetta er gert þar sem hagstæðara er að fá fjármagnstekjur í formi arðs en söluhagnaðar þegar fjárhæðirnar eru orðnar háar.`` Ég vil taka fram í sambandi við vangaveltur manna um fjármagnsflótta og hvað beri að gera í því efni, hvernig beri að bregðast við, að ég vil taka þátt í þeim tilraunum sem gerðar eru á alþjóðavettvangi, einkum hjá OECD, um að reisa einhverjar skorður við undirboðum í skattkerfunum í stað þess að fylgja alltaf undirboðunum. Hér er hins vegar verið að reisa einhverjar skorður. Ég fagna því í reynd að þetta frv. komi fram þar sem þessi frestunarheimild er afnumin eða takmörkuð. Við hefðum kosið að afnám frestunarheimildarinnar tæki ekki aðeins til einstaklinga heldur lögaðila einnig, til fyrirtækja einnig, og við hefðum viljað að skattprósentan væri hærri en hér er gert ráð fyrir, sama skattprósenta og gildir um tekjur einstaklinga. Hv. þm. Pétur H. Blöndal benti hér á ranglæti þess að fara með skattprósentuna upp í tekjuskattshlutfallið og benti á að einstaklingur sem seldi væri í reynd búinn að greiða skatta í formi tekjuskatts fyrirtækisins upp á 30% og síðan kæmu 10% ofan á sem væri svipað og tekjuskattsprósentan. Þessu er til að svara eða öllu heldur má taka dæmi að einstaklingur seldi hér í sjávarútvegsfyrirtæki. Ég held að það hafi verið fyrir 3 milljarða kr. Það sjávarútvegsfyrirtæki var búið að greiða tekjuskatt að sönnu. En það er ekki þar með sagt að hægt sé að setja jöfnuna upp á þennan hátt með svona einföldum hætti. Því fer afar fjarri. Eðlilegt er að viðkomandi hefði greitt sem svarar tekjuskattshlutfallinu en ekki fjármagnstekjuskattsprósentunni sem er 10%. En í því tilviki sem hér var vitnað til slapp viðkomandi við skattlagningu yfirleitt í skjóli frestunarákvæðisins vegna þess að með því að koma fjármagninu inn í nýtt fyrirtæki sleppur einstaklingurinn við alla skattlagningu. Eins og ég gat um kemur fram í stjfrv., frv. hæstv. fjmrh., hvað hafi gerst í skjóli þessa ákvæðis, þ.e. mikill fjármagnsflótti úr landinu og að ríki og sveitarfélög hafi orðið af umtalsverðum skatttekjum. Hvert er umfangið í þessum fjármagnsflutningum? Það hefur komið fram hjá embætti ríkisskattstjóra að vegna þessarar heimildar í skattalögum, sem var lögfest 1996 eins og ég gat um, hafi einstaklingar nýtt sér að fresta um 20 milljörðum kr. á árunum 1998--1999. Gera menn sér grein fyrir umfanginu, þessum upphæðum, að á árunum 1998 og 1999 nýttu á sjöunda hundrað einstaklingar, 636 einstaklingar, sér rétt til þess að fresta skattlagningu á 20 milljörðum kr.? Einnig kom fram í þessum upplýsingum að áætla mætti að ríki og sveitarfélög hafi tapað í skattekjum allt að 8,5 milljörðum á þessum tveimur árum vegna þessarar heimildar. Nú kann þetta að sjálfsögðu að orka tvímælis því að þetta er allt að því vélræn túlkun eða vélræn niðurstaða sem fengin er. Bent hefur verið á að menn hefðu þá hugsanlega farið aðrar leiðir og komið sér hjá því að greiða skatta einfaldlega með því að ráðast ekki í viðskipti af þessu tagi. Slíkt er alltaf álitamál. En þetta er umfangið. Herra forseti. Ég lýsi ánægju með að menn skuli vilja afnema þessa frestunarheimild. Ég tel að skattprósentan ætti hins vegar að vera hin sama og gagnvart tekjuskatti einstaklinga en ekki 10%, að óeðlilegt sé að lækka hana eins og gert er með þessu frv., vegna þess að þetta var tvíþætt. Annars vegar greiddu menn fjármagnstekjuskatt upp að vissri upphæð, rúmum 3 milljónum, og helmingi hærri upphæð fyrir hjón og síðan var tekjuskattsprósentan þar fyrir ofan, en núna verður 10% skattur á alla heildarsummuna. Ég hefði talið eðlilegt að tekjuskattsprósentan yrði látin gilda um alla. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði áðan að það væri mjög undarlegt og óeðlilegt að viðhalda hátekjuskatti, að láta harðduglegt og heilbrigt fólk greiða til samfélagsins hátekjuskatt. En hverjir eiga að greiða hann, sjúkir eða lágtekjufólk? Hvar á að taka þessa peninga? Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur ekki beinlínis verið stuðningsmaður þess að auka skatta á hátekjufólk eða stöndug fyrirtæki, öðru nær. Reyndar hefur öll skattastefna ríkisstjórnarinnar gengið út á að hlaða byrðum á lágtekjufólk, þá sem síst mega við því, herða skattheimtuna hjá þeim. Það eitt að neita því að hækka persónuafsláttinn eins og stjórnarandstaðan lagði til leiddi til þess að skattleysismörk lækka og skattgreiðendum úr hópi lágtekjufólks fjölgar á næsta ári um rúmlega 2.000, 2.100 að mati þeirra sem hafa skoðað þá útreikninga. Ég held að helstu atriðin sem ég vildi nefna í tengslum við þetta mál hafi komið fram bæði í máli mínu og hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, fyrsta talsmanni minni hlutans í þessu máli. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar en árétta að þessu frv. er mjög ábótavant. Það er mjög óeðlilegt að undanskilja lögaðila frestunarheimildinni. Það er óeðlilegt að fara ekki með skattprósentuna upp í sama hlutfall og gildir um tekjuskatt, að vera sérstaklega að ívilna hátekjumönnum og fjármagnseigendum með þessum hætti. Ég vil árétta andstöðu mína við svokallaða valréttarsamninga inni í fyrirtækjum þar sem um er að ræða eins konar niðurgreiðslu til hlutafélaga. Þau eru styrkt til að fá starfsmenn sína til að fá borgað í hlutabréfum sem eru síðan skattlögð með lægra skatthlutfalli en gerist um launatekjur. Ég tek undir þá gagnrýni sem hefur komið frá verkalýðshreyfingunni, bæði Alþýðusambandi Íslands og BSRB um það efni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 13/1996, um verðbréfaviðskipti, eins lögum nr. 131/1997, um rafræna eignarskráningu verðbréfa, og síðast en ekki síst lögum nr. 2/1995, um hlutafélög. Þetta frv. er flutt af efh.- og viðskn. og tengist frv. því um breytingu á lögum um verðbréfaviðskipti sem hér hefur verið til umræðu í dag. Málið snýst um að opna fyrir svokallaða safnskráningu verðbréfa. Með safnskráningu er átt við þjónustu verðbréfafyrirtækis sem felur í sér að fyrirtækinu er heimilt að halda utan um eignir viðskiptamanna sinna á eigin reikningi, svokölluðum safnreikningi, og taka við greiðslum fyrir hönd viðskiptamanna sinna frá einstökum útgefendum verðbréfa. Í 2. gr. frv. er fjallað um heimildir fyrirtækja í verðbréfaþjónustu og hvernig þau skulu fara með slíka safnreikninga. Þau skulu halda fjármunum og verðbréfum viðskiptamanna tryggilega aðgreindum frá eignum fyrirtækisins og fjármunir viðskiptamanns skulu varðveittir á sérstökum nafnskráðum reikningi. Síðan bætast við 19. gr. í verðbréfaviðskiptalögunum þrjár málsgreinar, sem mundu vera þannig að verðbréfafyrirtæki væri heimilt að varðveita verðbréf í eigu viðskiptamanna sinna á safnreikningi enda hafi fyrirtækið gert viðskiptamanninum grein fyrir réttaráhrifum þess og hann veitt samþykki sitt og það þarf að halda skrá yfir eignarhlut hvers viðskiptamanns fyrir sig. Ef bú verðbréfafyrirtækis er tekið til gjaldþrotaskipta eða farið er fram á greiðslustöðvun, slit eða eitthvað slíkt, getur viðskiptamaðurinn tekið verðbréf sín út af safnreikningi, en ráðherra setur reglugerð um þessa skráningu. Í lögum um breytingu á rafrænni eignarskráningu verðbréfa er gert ráð fyrir að endurorða 1. mgr. 24. gr. laganna og þar kemur fram að á hvern reikning skal skrá reikningsstofnun eða reikningsstofnanir sem hafa heimild til eignarskráningar á reikninginn. Reikningsstofnun er heimilt að annast safnskráningu á reikning í samræmi við lög um verðbréfaviðskipti. Það þarf að halda slíkum safnreikningum sér þannig að þeir séu auðkenndir sem slíkir. Breytingin sem lögð er til á lögunum um hlutafélög er þannig að í 2. mgr. 30. gr. hlutafjárlaganna sé það tekið inn að í hlutaskrá skulu hlutir eða hlutabréf skráð í númeraröð og fyrir sérhvern hlut eða hlutabréf tekið fram nafn eiganda, kennitölu og heimilisfang eða þeirra sem heimild hafa til safnskráningar. Í hluthafaskrá er safnskráningin þannig að verðbréfafyrirtækið er skráð sem eigandi bréfanna en ekki viðkomandi einstaklingur. Með frv. þessu fylgja athugasemdir. Efh.- og viðskn. leggur þetta frv. fram og óskar eftir því að það verði afgreitt hér. Ekki er gerð tillaga um að málinu verði vísað til nefndar heldur beint til 2. umr. enda flytur nefndin málið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis skv. 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 15. desember 2000 eða síðar, ef nauðsyn krefur, enda verði það kvatt saman til fundar á ný eigi síðar en 23. janúar 2001.`` Tillagan skýrir sig sjálf.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. um breytingu á tollalögum og ég mæli fyrir munn meiri hluta efh.- og viðskn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn fulltrúa starfsmanna tollstjóraembættisins og Tollvarðafélagsins. Enn fremur fékk nefndin nokkrar umsagnir um málið. En það er skemmst frá því að segja að meiri hluti nefndarinnar gerir þá tillögu að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég er farin að halda að hv. formaður efh.- og viðskn. geri í því af ásettu ráði að reyna að ganga fram af minni hlutanum. Hann er að mæla fyrir nál. meiri hluta efh.- og viðskn. þar sem er verið að leggja niður embætti ríkistollstjóra, þar sem er verið að segja upp 23 starfsmönnum hjá því embætti með stuttum fyrirvara og hann er hálfa mínútu að mæla fyrir þessu máli. Er hægt að sýna þinginu meiri óvirðingu, að ekki sé nú talað um þessu embætti, sem komið var á fót fyrir nokkrum árum, eða starfsfólkinu? Þetta undirstrikar, herra forseti, fyrstu setninguna í nál. okkar í minni hlutanum: ,,Óvönduð vinnubrögð hafa einkennt málsmeðferðina á þessu frv. sem keyra á í gegnum Alþingi á nokkrum dögum eftir að það var lagt fram án þess að það hafi fengið fullnægjandi skoðun í þingnefnd.`` Herra forseti. Ástæða er til að hafa áhyggjur af því sem er að gerast á þessari virðulegu samkomu. Ég hef einstaka sinnum farið yfir það hvernig samskiptum löggjafarvalds og framkvæmdarvalds er háttað og hvernig löggjafarvaldið er sífellt að veikjast gagnvart framkvæmdarvaldinu og hvernig Alþingi er orðið hrein og klár stimpilstofnun fyrir ríkisstjórn og ráðherra sem eru með vinnumenn eins og hv. þm. Vilhjálm Egilsson hér að verki sem skoðar ekki einu sinni mál eins og þetta eins og á að gera. Herra forseti. Ég er yfir mig hneyksluð á því hvernig stjórnarmeirihlutinn stendur að málinu. Mér finnst skömm að því að koma nálægt svona vinnubrögðum og ef það er einhver stofnun í þjóðfélaginu sem á að vanda til vinnubragða þá er það hér innan dyra. Fólkið í landinu sem kýs okkur til starfa treystir því að hér sé vandað til vinnubragða, að hér sé farið yfir verk framkvæmdarvaldsins sem framkvæmdarvaldið er að reyna að gera hér að lögum sem skiptir íbúa landsins og þjóðina miklu máli að sé gert. Þetta er kannski ekki stórmál í hugum hv. þm. eða ríkisstjórnarinnar. En þetta er nokkuð stórt mál þegar grannt er skoðað. Ég er ekki fyrir fram að segja að það mætti ekki hugsa sér að skoða einhverjar breytingar á embætti ríkistollstjóra. En ég frábið mér að standa að þeim vinnubrögðum sem meiri hlutinn viðhefur í þessu máli. Auðvitað hefði átt að gefa nefndinni svigrúm fram á næsta ár til að skoða þær grundvallarbreytingar sem er verið að gera á stjórnskipulagi tollamála í landinu með því að leggja niður ríkistollstjóraembættið. Af hverju liggur svona mikið á að keyra málið í gegnum þingið á þeim ofsahraða sem hér er gert? Það er vegna þess að ríkistollstjóri er að láta af störfum. Hann er að hætta af sjálfsdáðum um næstu áramót. Þá setjast þeir niður í fjmrn., klóra sér í hausnum og komast að því að það sé best að leggja þetta embætti niður. Gengið er á fund starfsfólksins 4. desember, ekki til þess að leita samráðs hjá fólki með mikla reynslu á þessu sviði sem hefur unnið áratugum saman í tollkerfinu heldur til að tilkynna því að embættið sé lagt niður. Mér er sagt að hæstv. fjmrh. hafi að vísu mætt í eigin persónu til að gera það og það er virðingarvert. En vinnubrögðin eru ekki til fyrirmyndar. Þess er ekki einu sinni getið í áliti meiri hlutans hvað trúnaðarmenn starfsfólks höfðu um þetta mál að segja. Ég held að þeir fái nöfnin sín einhvers staðar á þetta nál. um að þeir hafi mætt á fundinn. En þeir höfðu ýmislegt til málanna að leggja í þessu sambandi. Mér sýnist að eins og þessi ríkisstjórn gengur um varðandi starfsfólk þegar verið er að leggja niður stofnanir, að þeirri venju sé haldið uppi gagnvart þessu embætti, þ.e. að sýna starfsfólkinu fullkomna óvirðingu og auðvitað er ekkert tekið tillit til þeirra sjónarmiða sem þetta fólk hefur fram að færa í þessu efni. Trúnaðarmenn starfsfólks sem komu á fund nefndarinnar drógu mjög í efa kosti þessara breytinga og telja að með þeim sé verið að hverfa aftur til fortíðar og með lagaboði verið að færa skipulag tollamála til fyrra horfs. Þeir leggja áherslu á það. Og ég ætla að koma því á framfæri hér í þingsölum og vara þingheim við því að rasa um ráð fram í þessu máli. Og þeir óskuðu eindregið eftir því, af fyllstu kurteisi þó, að gefnir yrðu örfáir mánuðir til að kanna ítarlega þessa skipulagsbreytingu, en þeir sögðu að engin úttekt hefði farið fram á kostum þess og göllum að gera slíka breytingu. Í umsögn ríkistollstjóra sem nú lætur af störfum kemur fram að hann telji það ekki framfaraspor né í samræmi við grundvallarreglur stjórnsýsluréttar að sama stjórnsýsluvald fari bæði með vald staðbundins stjórnsýsluvalds og eftirlit og boðvald gagnvart hliðsettum stjórnvöldum. En út á það gengur þetta frv. Það er verið að auka vald tollstjórans í Reykjavík og skipta upp þeim verkum sem ríkistollstjóraembættið hefur haft með höndum, flytja hluta af verkefnunum til fjmrn. og hluti er fluttur til tollstjórans í Reykjavík, samræming tollgæslu, tollheimtu og rannsóknarstarfa, svo dæmi sé tekið. Tollstjórinn í Reykjavík á að vera eins konar yfirhattur yfir öðrum sýslumannsembættum. Af hverju má þetta ekki alveg eins vera hjá sýslumanninum í Hafnarfirði þannig að hann hafi einhverja yfirumsjón fremur en tollstjórinn í Reykjavík? Ríkistollstjóri segir að þetta gangi þvert á þá þróun sem orðið hefur á undanförnum árum á þessu sviði. Og hann segir í sinni umsögn: ,,Ákvörðun fjármálaráðherra 1990 um að færa slíkt vald frá tollstjóranum í Reykjavík til sjálfstæðs embættis og lagabreytingar sem Friðrik Sophusson, þáverandi fjármálaráðherra, beitti sér fyrir 1996 endurspegla þessa réttarþróun. Skoðun mín er því sú að framkomið frumvarp sé ekki réttarbót og ekki framfaraspor á sviði tollamála. Nær hefði verið að taka nokkru lengri tíma til að huga fremur að heildarendurskoðun skatt- og tollkerfisins eins og bent var á í frumvarpi því sem lagt var fyrir Alþingi 1996.`` --- Af þessari sömu ríkisstjórn. --- ,,Þær hugmyndir sem fram komu í greinargerð með frumvarpi að síðastnefndum lögum tengjast einnig löngu tímabærum breytingum sem óhjákvæmilega þarf að gera á skipulagi stjórnsýsluumdæmanna sem varla getur talist í takt við þá byggða- og þjóðfélagsþróun sem orðið hefur síðustu áratugina.`` Meginathugasemd ríkistollstjóra um að sú breyting sem lögð er til í frv. sé ekki í samræmi við grundvallarreglur stjórnsýsluréttar að sama stjórnsýsluvald fari bæði með vald staðbundins stjórnsýsluvalds og eftirlit og boðvald gagnvart hliðsettum stjórnvöldum, er einmitt rauði þráðurinn í athugasemdum Sýslumannafélags Íslands og Tollvarðafélags Íslands. Það sem hefur vakið óskipta athygli mína er að á Alþingi 1996 hélt þáverandi fjmrh., forveri núv. ráðherra, á lofti sömu athugasemdum og sagði að það væri grundvallaratriði í allri stjórnsýslu að réttarstaða þeirra sé skýr sem framfylgja eiga eða hlíta þeirri löggjöf sem gildir á hverjum tíma um tollamál. Gildir það jafnt um sambandið á milli æðra og lægra setts stjórnvalds og um samskipti borgaranna við þessi stjórnvöld. Sagði þáverandi fjmrh. að ekki gengi, eins og hann orðaði það, til lengdar að eitt hliðsettra stjórnvalda, tollstjórinn í Reykjavík, hefði bæði eftirlit með eigin gerðum og annarra tollstjóra og því var fyrirhugað að þessi skipan mála væri tekin til endurskoðunar að fenginni nokkurri reynslu. Þessi kerfisbreyting átti sér stað sennilega 1990. Þá var þetta í höndum tollstjórans í Reykjavík sem á að fá þessi verkefni núna aftur. En 1996 mælir þáv. fjmrh. fyrir þeirri skipan að þetta verði tekið af tollstjóranum í Reykjavík, sem þá var með framkvæmdina á höndum, en yrði sett undir ríkistollstjóraembættið og sagði, herra forseti, og ég ætla að endurtaka það, að ekki gengi til lengdar að eitt hliðsettra stjórnvalda, tollstjórinn í Reykjavík, hefði bæði eftirlit með eigin gerðum og annarra tollstjóra og því var fyrirhugað að þessi skipan mála var tekin til endurskoðunar að fenginni reynslu. Það er einmitt lagt hér til, svo ég vísi bara beint í frv., herra forseti: ,,Samhliða fyrrgreindri tilfærslu verkefna til fjármálaráðuneytis verður tollstjóranum í Reykjavík falið að fara með tiltekið samræmingarhlutverk svo og að stýra, í samráði við viðkomandi tollstjóra, eftirlitsaðgerðum á landsvísu. Með slíkri hagræðingu er unnt að nýta betur þá fjármuni sem nú er varið til tollkerfisins til þess að styrkja mikilvæga þætti í starfsemi þess. Þar er einkum horft til herts fíkniefnaeftirlits og bættrar tollheimtu. Gert er ráð fyrir að tollstjórinn í Reykjavík geti haft umsjón með rannsókn tollamála hvar sem er á landinu gerist þess þörf. Þrátt fyrir að tollstjóranum í Reykjavík sé falið að annast, í umboði ráðherra, tiltekna yfirumsjón þessara mála er lögð á það rík áhersla að hann hafi virkt samráð við tollstjóra í hverju umdæmi og að þeir fari með umsjón aðgerða í sínu umdæmi eftir því sem kostur er.`` Auðvitað er hægt að taka undir það með fyrrv. fjmrh., herra forseti, að það gangi ekki að eitt hliðsettra stjórnvalda, tollstjórinn í Reykjavík, hafi bæði eftirlit með eigin gjörðum og annarra tollstjóra og því hafi verið rétt að taka þá skipan mála til endurskoðunar sem þá gilti, á árinu 1996, að fenginni nokkurri reynslu. En nú er verið að hverfa aftur til þess horfs sem fyrrv. fjmrh., Friðrik Sophusson, mælti gegn fyrir fjórum árum í þessari sömu ríkisstjórn framsóknarmanna og sjálfstæðismanna. Það er fróðlegt að rifja upp fleiri kafla úr ræðu fjmrh. þegar hann mælti fyrir þessari breytingu á tollalögum fyrir fjórum árum síðan sem segir raunverulega allt sem segja þarf í þessu máli. Hæstv. ráðherra sagði, með leyfi forseta: ,,Frumvarp þetta er liður í áformum sem fram koma í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að kveða skýrar á um hlutverk, ábyrgð og verkaskiptingu milli æðri sem lægri stjórnsýslustiga innan tollakerfisins til að gera það skilvirkara. Jafnframt að tryggja borgurunum betur en nú rétt til að fá efnislega umfjöllun sinna mála, m.a. þegar ágreiningur rís um tollmeðferð vöru.`` Síðan segir: ,,Við gildistöku tollalaga, nr. 55/1987, var ákveðið að stofna nýtt embætti ríkistollstjóra. Sérstakt heimildarákvæði var jafnframt sett í lögin þar sem gert var ráð fyrir að ákveða mætti að tollstjórinn í Reykjavík gegndi starfi ríkistollstjóra auk starfa sinna sem tollstjóri. Þetta fyrirkomulag var einungis hugsað sem liður í undirbúningi að stofnun sjálfstæðs embættis sem hefði með höndum yfirstjórn framkvæmdar tollheimtu og tolleftirlits og eftirlit og boðvald gagnvart einstökum tollstjórum. Ljóst var að ekki gengi til lengdar að eitt hliðsettra stjórnvalda, tollstjórinn í Reykjavík, hefði bæði eftirlit með eigin gerðum og annarra tollstjóra og því var fyrirhugað að þessi skipan mála væri tekin til endurskoðunar að fenginni nokkurri reynslu. Nú að tæpum níu árum liðnum frá setningu tollalaga er fengin nokkur reynsla af þeirri skipan tollstjórnarinnar og ýmsum þeim lagafyrirmælum sem þá voru lögfest.`` --- Ég vek athygli á því að hæstv. fyrrv. fjmrh. er að lýsa því ástandi sem ríkisstjórnin vill innleiða á nýjan leik. Ég endurtek orð hæstv. ráðherra: ,,Nú að tæpum níu árum liðnum frá setningu tollalaga er fengin nokkur reynsla af þeirri skipan tollstjórnarinnar og ýmsum þeim lagafyrirmælum sem þá voru lögfest. Verður að telja í ljósi fenginnar reynslu að nauðsynlegt sé að gera á lögunum ýmsar breytingar bæði að því er varðar yfirstjórn tollamála og einstök ákvæði er mæla fyrir um tolleftirlit, álagningu, innheimtu og úrlausn ágreiningsmála. Grundvallaratriði í allri stjórnsýslu er að réttarstaða þeirra sé skýr sem framfylgja eiga eða hlíta þeirri löggjöf sem gildir á hverjum tíma um tollamál. Gildir það jafnt um sambandið á milli æðra og lægra setts stjórnvalds og samskipta borgaranna við þessi stjórnvöld.`` Herra forseti. Ég er hér að ljúka því að fara yfir orðrétta tilvitnun úr ræðu fyrrv. fjmrh. Við setningu tollalaga árið 1987 var sá kostur valinn að heimila ráðherra að fela tollstjóranum í Reykjavík að hafa eftirlit með og boðvald yfir hliðsettu stjórnvaldi. Jafnframt var ákveðið að setja tollgæsluna í heild sinni undir yfirstjórn ríkistollstjóra og fela sérstökum tollgæslustjóra stjórn hennar líkt og áður. Fram kom hjá þáv. fjmrh. að reynslan af þessu fyrirkomulagi hafi leitt í ljós að staða þessara aðila væri stjórnunarlega og stjórnskipulega óæskileg og valdmörk milli þeirra óljós. Herra forseti. Það er þetta sem ríkisstjórnin er að innleiða á ný og hæstv. fyrrv. fjmrh. lýsti mjög vel 1996. Fram kom hjá þáv. fjmrh. að reynslan af þessu fyrirkomulagi hafi leitt í ljós að staða þessara aðila væri stjórnunarlega og stjórnskipulega óæskileg og valdmörk milli þeirra óljós. Það var þegar tollstjórinn í Reykjavík fór með það hlutverk sem á nýjan leik á að færa honum með þessu frv. Orðrétt sagði síðan fjmrh.: ,,Sé á annað borð talin ástæða til þess að færa yfirstjórn vissra þátta tollamála sem stjórnunarlega eiga undir fjármálaráðuneyti ætti tvímælalaust að fela hana sjálfstæðu embætti og kveða nánar í lögum á um verkefni sem það bæri ábyrgð á, svo og að kveða skýrt á um stöðu lægra settra tollyfirvalda gagnvart slíku embætti.`` Eins og fram kom hjá trúnaðarmönnum starfsfólks, herra forseti, þá hefur engin úttekt farið fram á kostum og göllum þeirra kerfisbreytinga sem nú á að fara að gera með því að færa tollskipulag aftur til fyrra horfs sem fyrrv. fjmrh., Friðrik Sophusson, gagnrýndi mjög fyrir fjórum árum. Þessi hugmynd virðist að mestu snúast um að nota tækifærið og gera þessa breytingu af því að núv. ríkistollstjóri lætur af störfum um næstu áramót. Herra forseti. Það vantar mjög mikið á, svo vægt sé til orða tekið, að faglega sé hér staðið að verki og að haldbær rök séu sett fram fyrir því að flýta þurfi svo þessari breytingu að ekki sé hægt að gefa Alþingi eðlilegan tíma til að fjalla um málið. Þetta er, herra forseti, mjög skýrt dæmi um hroðvirknisleg og ómarkviss vinnubrögð sem virðast ganga gegn grundvallarreglu stjórnsýsluréttar. Á meðal þess sem þyrfti að kanna eru hugmyndir fyrrv. fjmrh. um að breyta núverandi skipan á þann veg að taka rannsóknarþátt tollamála frá ríkistollstjóra líkt og gert var árið 1992 í skattamálum. Nefndi fyrrv. fjmrh. að skoðað hefði verið hvort ekki væri æskilegt að færa rannsóknarþáttinn undir embætti skattrannsóknarstjóra ríkisins og sameina vissa þætti tolla- og skattamála. Ekki gafst ráðrúm í nefndinni til að kanna þennan þátt málsins fremur en annað sem að þessu máli snýr. Ekkert er kannað í þessu efni hvað best er að gera í þessu sambandi, engin úttekt liggur fyrir þar sem menn geta metið kosti og galla ýmissa leiða heldur er bara keyrt beint strik inn í fortíðina aftur, sem fyrrv. fjmrh., Friðrik Sophusson, varar við, herra forseti. Við í nefndinni kölluðum eftir því hvort ekki væri nauðsynlegt að bera saman hvort forsendur væru þá líka til að leggja niður ríkislögreglustjóraembættið vegna þessarar stefnubreytingar ríkisstjórnarinnar sem gefur skoðun og stefnu fyrrv. fjmrh. langt nef í þessu máli. Ef þessi stjórnskipulega breyting er rétt og eðlileg, herra forseti, af hverju þá ekki að skoða embætti ríkislögreglustjóra einnig, að leggja það niður, ef rétt er og eðlilegt að fara þessa leið? Það embætti hefur þanist út á kostnað almennrar löggæslu í landinu og er orðið miklu stærra, bæði í rekstri og húsnæði en áætlað var í upphafi. En verksvið þess embættis, ríkislögreglustjóraembættisins, er hliðstætt ríkistollstjóraembættinu, eins og að hafa með höndum samræmingar-, eftirlits- og rannsóknarstarf. Og væri fróðlegt að heyra frá hæstv. fjmrh. hvort hann sé ekki með það í undirbúningi að beita sér fyrir því að beina því til dómsmrh. að skoða það að leggja niður embætti ríkislögreglustjóra, sem hefur með höndum samræmingar-, eftirlits- og rannsóknarstörf með líkum hætti og ríkistollstjóraembættið. En það gafst ekki ráðrúm til þess í nefndinni, í þeim ólýðræðislegu vinnubrögðum sem þar voru viðhöfð af meiri hlutanum, að bera þessi tvö embætti saman, sem eðli máls samkvæmt var sjálfsagt að gera, ef það er skynsamleg stefna að leggja þetta embætti niður, og skoða þá einnig að leggja niður embætti ríkislögreglustjóra, sem er með samræmingar-, eftirlits- og rannsóknarstörf undir höndum með sama hætti og ríkistollstjóraembættið. En svo mikið lá á að nefndin fékk ekki tíma til þess að skoða það. Í umsögn Tollvarðafélags Íslands kemur m.a. fram að þeirri spurningu sé ekki nógu vel svarað hvers vegna embætti ríkistollstjóra er lagt niður og allt tal um hagræðingu og betri nýtingu mannskaps og auðveldari rannsókn mála hljómar einkennilega á sama tíma og stjórnvöld eru að gera embætti ríkislögreglustjóra og ríkisskattstjóra veigameiri til að auðvelda fyrrgreind atriði. Í ljósi þess sé mjög erfitt að skilja framlagningu frumvarpsins og tilflutning verkefna til ráðherra og tollstjórans í Reykjavík. Ljóst er að samkvæmt frv. verður tollstjóranum í Reykjavík m.a. falið samræmingarhlutverk á landsvísu og umsjón með rannsókn tollamála hvar sem er á landinu og að stuðla að bættri tollheimtu tollembættanna og þar með talið síns eigin. Á tollstjórinn í Reykjavík þá að hafa eftirlit með sjálfum sér í þessu efni? Ýmsar spurningar vakna í þessu máli. Ég vænti þess, herra forseti, að það liggi ljóst fyrir í málflutningi okkar hvað hér er hroðvirknislega staðið að verki og hvað vinnubrögðin eru þinginu til skammar í þessu máli. Hægt er að fullyrða, herra forseti, að málið hefur ekki fengið þinglega meðferð. Meiri hlutinn ræður auðvitað, en a.m.k. er hægt að segja að gengið er mjög á lýðræðislegan rétt minni hlutans, lýðræðið er fótumtroðið. Þeir sem skipa meiri hlutann víla það ekki fyrir sér að ganga svo svínslega á rétt minni hlutans eins og hér er gert. Málinu er þjösnað úr nefnd í fullkominni andstöðu við minni hlutann. Ljóst er að breytingin sem hér er verið að gera er til þess fallin að auka á óskýrleika stjórnsýslukerfisins og ljóst er að með því að setja hliðsett stjórnvald yfir önnur á sama sviði er verið að bjóða upp á hagsmunaárekstra. Ég sé ekki annað en að verið sé að bjóða upp á hagsmunárekstra með þessu. Stjórnsýsla ríkisins er stigskipt á þann hátt að æðri stjórnvöld hafa yfirstjórn og eftirlit með þeim stjórnvöldum sem lægra eru sett og breytingar á innbyrðis sambandi stofnana eða annarra stjórnvalda hljóta því að þurfa mikillar skoðunar við, herra forseti, áður en þær eru framkvæmdar. Þróun stjórnsýslukerfisins hér á landi hefur hin síðustu ár verið ákaflega ómarkviss og handahófskennd og frumvarp þetta er þar engin undantekning á. Minni hlutinn leggur til að mótuð verði framtíðarstefna um þróun stjórnsýslukerfisins þar sem m.a. er tekin afstaða til þess í hvaða tilvikum sé réttlætanlegt að setja á fót eða leggja niður stjórnsýslustofnanir á borð við þá sem hér er til umræðu. Slíkar breytingar á ekki að framkvæma með hraði og án þess að afleiðingarnar séu ljósar eða hvaða áhrif þær breytingar hafa. Við höfum auðvitað reynsluna sem ég var að vitna í til að styðjast við og hæstv. fyrrv. fjmrh. gerði glögga grein fyrir úr þessum sama ræðustól fyrir fjórum árum. En á það hlustar meiri hlutinn greinilega ekki og er staðráðinn í að þjösna þessu máli með offorsi og ólýðræðislegum hætti í gegnum þingið. Ástæða væri til, herra forseti, að fara yfir langar umræður sem áttu sér stað um frv. fyrir fjórum árum. Ég er hér bara með hluta af þeim umræðum. Þegar ég óskaði eftir að fá þær úr skjalasafninu kom þykkur bunki. Það var að yfirveguðu og vel ígrunduðu máli sem fyrrv. fjmrh. beitti sér fyrir þeirri breytingu sem nú er verið að leggja af. Því er ástæða til að fara yfir þær umræður í ljósi þess hvernig meiri hlutinn er að troða málinu með ólýðræðislegum hætti í gegnum þingið. Ég spyr: Hefur hv. formaður efh.- og viðskn. ekkert samviskubit yfir því að óvirða þessa virðulegu stofnun sem hann vinnur nú í? Hv. þm. hefur ekkert samviskubit yfir því, brosir bara úr sínum stól þarna úti í salnum. En við í minni hlutanum höfum áhyggjur af því hvernig vinnubrögðum er háttað í þessu máli. Við viljum skoða kosti og galla þess að fara út í slíka kerfisbreytingu. Við neitum henni ekkert fyrir fram en við viljum að hún sé tekin einmitt á grundvelli þess sem ég sagði áðan að mótuð verði framtíðarstefna um þróun stjórnsýslukerfisins þar sem tekin er afstaða til þess í hvaða tilvikum réttlætanlegt sé að setja á fót eða leggja niður stjórnsýslustofnanir á borð við þá sem hér er til umræðu. Slík fagleg vinnubrögð viljum við hafa uppi í þessu máli sem öðrum. Það kann ekki góðri lukku að stýra að standa að málum eins og hv. meiri hluti hefur gert. Ég hef farið yfir umsögn Tollvarðafélagsins. Fjórir af trúnaðarmönnum starfsmanna eru í Tollvarðafélaginu, stór hluti þeirra er í SFR og þeir mótmæltu mjög hvernig að verki er staðið, höfðu áhyggjur af því hvaða afleiðingar þetta hefði fyrir þau mikilvægu störf sem sinnt er á tollasviðinu og óskuðu eftir því af fyllstu einlægni að reynt yrði að standa þannig að málum að gildistakan ætti sér ekki stað með þeim hraða sem hér er lagt til og svigrúm skapaðist bæði fyrir starfsmenn og til að undirbúa þessa endurskipulagningu með faglegri hætti en hér er gert og að menn gætu séð fyrir sér, áður en frv. yrði að lögum, hvaða áhrif þessi breyting hefði og menn gætu á yfirvegaðan hátt metið kosti hennar og galla. En eftir því er ekki farið, herra forseti, hvað mikið sem við í minni hlutanum leggjum áherslu á það og einnig starfsfólk embættisins. Sýslumannafélagið sendi inn umsögn og þar segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Gert er ráð fyrir því að tollstjórinn í Reykjavík skuli í umboði ráðherra annast samræmingu tollframkvæmdar og eftirlits- og rannsóknarstarfa á tollsvæði íslenska ríkisins. Þótt vissulega kunni hin ætlaða skipan að styðjast við hagkvæmnissjónarmið vegna stærðar tollstjóraembættisins í Reykjavík verður að hafa í huga að raunin verður sú, að hliðsettum embættismanni er ætluð samræming starfa annarra hliðsettra embættismanna.`` Maður sér alveg fyrir sér, herra forseti, hvernig framkvæmdin á þessu getur orðið þegar svona er staðið að verki. Þetta er ekki stjórnsýslulega rétt að hafa slíka skipan á málum. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Hann getur að eigin frumkvæði [þ.e. tollstjórinn í Reykjavík] eða samkvæmt kæru hafið rannsókn á hverju því atriði og svo framvegis segir í greininni. Aðrir tollstjórar skulu veita nauðsynlega aðstoð við framkvæmd starfanna. Þar með er ítrekað boðvald hans gagnvart öðrum tollstjórum.`` Þar með er ítrekað boðvald sem hliðsettur embættismaður hefur, að hann hefur boðvald yfir öðrum hliðsettum embættismanni. Ekki er nú bragur að þessu í stjórnsýslunni, herra forseti, að standa þannig að málum. Það er þetta sem við vildum fá að skoða nánar. Síðan segir í umsögninni frá sýslumönnum, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt h. lið (37. gr.) getur hann`` --- enn er verið að tala um tollstjórann í Reykjavík --- ,,skriflega og með rökstuddum hætti mælt fyrir um að afgreitt mál skuli tekið upp að nýju, að uppfylltum nánari skilyrðum. Enn ber að sama brunni, boðvald hans yfir hliðsettum embættismönnum.`` Síðan segir: ,,Skammur tími hefur gefist til þess að skoða boðaðar mjög veigamiklar breytingar á tollalögunum. Þar með kann ýmislegt að yfirsjást. Með þeim fyrirvara eru þessar athugasemdir settar fram. Ekki hefur gefist tækifæri til þess að ræða frumvarpið á félagsfundi og það ekki verið kynnt félagsmönnum Sýslumannafélagsins sérstaklega af hálfu fjármálaráðherra.`` Svo mikill hraði er á þessu máli, svo skammt er frá því að það var lagt fram að það er ekki einu sinni víst að allir sýslumenn viti um þessa breytingu sem hér á að ganga yfir. Herra forseti. Auðvitað á að vísa því máli frá sem við ræðum hér. Ekki er boðlegt að ræða þetta undir lok þingsins með þessum hraða. Ég vísa fyrir hönd minni hlutans allri ábyrgð á málinu á hendur ríkisstjórninni og tel, herra forseti, eðlilegt og rétt og í samræmi við efni málsins og hvernig að því er staðið að vísa því frá. Ég vona, herra forseti, að meiri hlutinn sjái að sér áður en málið kemur til endanlegrar afgreiðslu og mun á síðari stigum umræðunnar fara frekar yfir þær umsagnir sem borist hafa og þá athyglisverðu umræðu sem fram fór um málið á árinu 1996 sem sýnir fram á hvernig fyrrv. fjmrh. vildi þá standa að málum sem meiri hluti þingsins er nú að gefa langt nef.

Virðulegi forseti. Mér þykir vænt um hve hv. þm. talaði af mikilli virðingu um fyrrv. fjmrh. og hvað hún las mikið upp úr ræðum hans og álitum fyrr á árum. Ég er viss um að í framtíðinni mun hv. þm. lesa jafnmikið og af jafnmikilli virðingu úr ræðum núv. hæstv. fjmrh. En ég hafna því algjörlega að það sé á nokkurn hátt verið að standa ólýðræðislega að málinu. Þetta er mjög einföld breyting, hún liggur algjörlega ljóst fyrir. Verið er að flytja þarna til ákveðin verkefni og þeim verður öllum sinnt. Í sjálfu sér er ekki verið að setja eitt stjórnvald yfir annað, það er verið að nýta þá sérþekkingu sem er til staðar hjá tollstjóranum í Reykjavík sem er, eins og hv. þm. veit, eina sérhæfða tollstjórambættið. Það eru sýslumenn sem gegna hlutverkum tollstjóra í öðrum umdæmum. Eftirlitsþátturinn er þannig að það er ráðherra sem hefur eftirlit með þessum tollstjórum og að sjálfsögðu þar með tollstjóranum í Reykjavík en hlutverk tollstjórans í Reykjavík verður fyrst og fremst þjónustuhlutverk. Uppbyggingin á embætti ríkistollstjóra á sínum tíma var mjög þörf og nauðsynleg í því skyni að bæta þjónustu tollgæslunnar og tollstjóranna. Nú er kominn ákveðinn áfangi í því efni og af þeim ástæðum er ágætistækifæri til að breyta þarna til og ég tel það fullkomlega eðlilegt.

Herra forseti. Þar fengum við sýnikennslu á því hvernig hv. þm. Vilhjálmur Egilsson lítur á lýðræðið. Hann hefur meira að segja geð í sér til að standa sérstaklega upp til þess að segja að vinnubrögðin hafi verið lýðræðisleg. Svo lágt getur hv. þm. lagst. Það liggur alveg fyrir hvernig vinnubrögðin voru í þessu efni og yfir það fór ég í framsögu minni áðan. Vinnubrögðin voru bæði ólýðræðisleg og óvönduð og Alþingi til skammar, það er bara það hreina og klára í þessu efni. Varðandi það að um einfalda breytingu sé að ræða og þetta sé bara allt í hinu besta lagi þá ætla ég að lesa aftur fyrir hann það sem þáv. fjmrh. sagði að það gangi ekki til lengdar, eins og hv. þm. er hér að mæla fyrir, að ,,eitt hliðsettra stjórnvalda, tollstjórinn í Reykjavík, hefði bæði eftirlit með eigin gerðum og annarra tollstjóra og því var fyrirhugað að þessi skipan mála væri tekin til endurskoðunar að fenginni nokkurri reynslu.`` Sem hv. þm. beitir sér nú fyrir að hverfa aftur til, svo einfalt er málið. Sýslumannafélagið segir í stuttri umsögn, þar sem hefur ekki einu sinni gefist tækifæri til þess að taka málið formlega fyrir á fundi í hópi sýslumanna, alveg hreint og klárt að allt beri að sama brunni, að verið sé að taka upp boðvald tollstjórans í Reykjavík yfir hliðsettum embættismönnum. Það gengur ekki upp í stjórnsýslunni að hafa þennan háttinn á, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég ítreka enn og aftur það álit mitt að ég tel að það hafi verið fullkomlega lýðræðislega staðið að þessu máli í meðferð nefndarinnar. Það sem hér liggur fyrir er breyting sem ég get ekki séð annað en að sé mjög einföld, algjörlega skýr og á margan hátt skynsamleg. Hlutverk tollstjórans í Reykjavík gagnvart sýslumönnunum og störfum þeirra er fyrst og fremst þjónustuhlutverk. Eftirlit tollstjórans í Reykjavík felst fyrst og fremst í eftirliti með greiðendum og viðskiptavinum, ekki með sjálfum sér, og það eru slíkar breytingar sem verða gerðar í þessum lögum. Ríkistollstjóraembættið er búið að gera stórkostlega hluti í uppbyggingu á rafrænum skeytum og rafrænum samskiptum milli fyrirtækja og tollsins og þjónusta við viðskiptavini tollsins hefur snarbatnað á undanförnum árum. Segja má að lokaáfanginn sé þar í höfn og því verður það kerfi kannski í framtíðinni fremur spurning um viðhald en uppbyggingu. Þetta er í sífelldri þróun en með því að flytja þann þátt yfir í þetta sérhæfða tollstjóraembætti, sem tollstjóraembættið í Reykjavík er, þá tel ég að þessu sé mjög vel fyrir komið. Ég tel því að sú breyting sem verið er að gera sé alveg fullkomlega eðlileg. Ég tel mig þekkja þetta mál og tollstjóraembættið í Reykjavík og embætti ríkistollstjóra allvel. Ég tel þess vegna að ég geti verið mjög öruggur í því sem ég er að gera við að samþykkja þetta mál.

Herra forseti. Hv. þm. verður eiginlega að svara því hvað hefur gerst síðan 1996 þegar fyrrv. hæstv. fjmrh. var að mæla fyrir þeirri breytingu sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er nú að mæla með að verði lögð af. Fór hæstv. fyrrv. fjmrh. bara með bull og fleipur á þeim tíma fyrir fjórum árum? Studdi hv. þm. ekki þá breytingu sem við kölluðum eftir í nefndinni? Hvað hefur gerst síðan fyrir fjórum árum sem kallar á þessa breytingu? Hv. þm. svaraði því ekki í efh.- og viðskn. en ætti auðvitað að sjá sóma sinn í því að svara því úr ræðustóli. Mun hann ekki eðli máls samkvæmt, ef hann ætlar að vera samkvæmur sjálfum sér, beita sér fyrir því að embætti ríkislögreglustjóra verði einnig lagt niður? Bæði þessi embætti hafa með höndum samræmingar-, eftirlits- og rannsóknarstarf gagnvart öðrum embættum á landsvísu. Nú er verið að færa þetta til tollstjórans í Reykjavík þannig að hann mun hafa samræmingar-, eftirlits- og rannsóknarstarf með höndum gagnvart öðrum hliðstæðum embættum á landsvísu. Þetta er það sem stendur eftir, herra forseti, að hv. þm. svari því hvort hann muni ekki fylgja málinu eftir og beita sér fyrir því ásamt væntanlega hæstv. fjmrh. að embætti ríkislögreglustjóra, sem er samræmingar- og eftirlitsapparat, sem hefur þanist út í kerfinu, verði sett næst upp á teikniborð og skoðað að leggja það niður. En eftir orðaskipti okkar, herra forseti, er hv. þm. Vilhjálmur Egilsson búinn að gera hæstv. fyrrv. fjmrh. ómerkan orða sinna, eins og hann sagði og er vitnað í í Alþingistíðindum og hv. þm. ætti að rifja upp í kvöld áður en hann fer að sofa.

Herra forseti. Það kann að vera rétt hjá hv. formanni efh.- og viðskn., Vilhjálmi Egilssyni, að verið sé að leggja til breytingar sem séu skynsamlegar og til hagsbóta. Hann bætti því við að þetta væru eðlilegar breytingar og lýðræðislega og eðlilega staðið að verki. Ég tek undir það að ýmislegt kann að mæla með því að ráðast í þessar breytingar ef málin eru skoðuð þröngt. Hins vegar get ég ekki tekið undir það að hér sé eðlilega og lýðræðislega staðið að verki. Í rauninni er það hrein hneisa fyrir Alþingi hvernig við stöndum að þessu máli eða meiri hluti Alþingis stendur að þessu máli. Það snýst um að leggja embætti ríkistollstjóra niður og sameina þá starfsemi sem þar hefur verið rekin tollstjóraembættinu í Reykjavík. Sannast sagna sé ég ýmislegt sem mælir með þeirri ráðstöfun. Ég hef borið það undir ýmsa sem til þessara mála þekkja og þar sýnist reyndar sitt hverjum. Sumir sjá kostina við þetta en benda jafnframt á að málið sé ekki svo einfalt að við séum eingöngu að fjalla um sameiningu tveggja stofnana. Við erum að fjalla um breytingu á stjórnsýsluhlutverki, verið er að færa tilteknar skyldur frá einni stofnun til annarrar, í þessu tilliti eftirlitshlutverk frá embætti ríkistollstjóra til fjmrn. Slíkar breytingar á náttúrlega ekki að afgreiða eins og hér er lagt til, að koma með frv. inn á Alþingi fáeinum dögum fyrir þinglok og krefjast þess að það verði afgreitt og samþykkt á mjög skömmum tíma án þess að umsagnaraðilum gefist tóm til að tjá sig um málið. Enda kemur það fram hjá samtökum fólksins sem þarna starfar, bæði hjá Tollvarðafélaginu og einnig hjá trúnaðarmönnum SFR, að þeim finnist mjög óeðlilega staðið að þessu og þeim hafi ekki gefist tími til að fara yfir málið til að gaumgæfa allar hliðar þess og sama á að sjálfsögðu við um Alþingi. Hér mun það gerast, ef þetta gengur eftir, að stjórnarmeirihlutinn muni í blindni fylgja ráðherrum sínum og samþykkja lög sem enginn maður hefur kynnt sér til hlítar eða a.m.k. fáir. Að minnsta kosti vil ég taka undir það sem fram kom í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að málefnaleg, ítarlega umræða hefur ekki farið fram. Það hefur ekki gerst í efh.- og viðskn. þingsins. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem komu fram í máli hennar. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta. Ég hef lagt fram ásamt hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og Margréti Frímannsdóttur tillögu til rökstuddrar dagskrár um að málinu verði hreinlega vísað frá en hér segir: ,,Með vísan til rökstuðnings í nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar þar sem fram kemur hörð gagnrýni á aðdraganda og meðferð málsins og þess að fram hefur komið í umfjöllun nefndarinnar að ótímabært er að afgreiða málið samþykkir Alþingi að vísa málinu frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá.``

Herra forseti. Ýmis ákvæði í þessu frv. um verðbréfaviðskipti eru vissulega til bóta. En ýmis ákvæði sem snúa sérstaklega að innherjaviðskiptum, meðferð trúnaðarupplýsinga, viðskiptum með óskráð verðbréf, framkvæmd útboða og viðskipti verðbréfafyrirtækja fyrir eigin reikning eru mörg allt of losaraleg og mun það koma fram í þessari atkvæðagreiðslu í nokkrum frumvarpsgreinum sem við munum ekki styðja eða sitja hjá við.

Herra forseti. Þetta frv. er um margt til mjög mikilla bóta. Hér er verið að þrengja heimildir til að fresta skattlagningu á söluhagnaði. Við hefðum viljað að frv. væri víðtækara, tæki ekki aðeins til einstaklinga heldur lögaðila einnig, þ.e. fyrirtækja. Síðan er mjög undarlegt að ríkisstjórnin og meiri hlutinn vilji hygla sérstaklega stærstu fjármagnseigendunum því að þeir eiga aðeins að greiða 10% af tekjum sínum í skatt en launafólki er gert að greiða tæp 40%. Þetta er mismunun sem á engan rétt á sér. En þegar á heildina er litið er frv. til bóta. Staðreyndin er sú að það hefur komið fram að á síðustu tveimur árum hafa einstaklingar, rúmlega 600 einstaklingar, frestað skattlagningu á um 20 milljörðum kr. Þetta eru rúmlega 600 einstaklingar. Frv. er til bóta en hefði þurft að vera víðtækara.

Herra forseti. Það er vissulega jákvætt í þessu frv. að verið er að afnema þá heimild sem hefur gilt um frestun á skattlagningu á söluhagnaði hjá einstaklingum. En við mótmælum því að á sama tíma er ríkisstjórnin að lækka skatta á söluhagnaði hjá örfáum forríkum einstaklingum sem á síðustu tveimur árum voru 636 og fengu frestað um 20 milljörðum sem þýddi í skattatap fyrir ríki og sveitarfélög allt að 8,5 milljarða. Hjá þessum forríku einstaklingum ætlar ríkisstjórnin að lækka skattana á meðan hún beitir sér fyrir almennri skattahækkun á almenning í landinu. Þessu mótmælum við og líka því sem ríkisstjórnin er að gera með brtt., sem við greiðum atkvæði um hér á eftir, um að framlengja gildistökuna á þessu um eitt ár.

Herra forseti. Heimildir til frestunar á skattgreiðslu á söluhagnaði og möguleikum í framhaldi til að komast algerlega hjá skattgreiðslum hafa verið mikið til umfjöllunar enda ærið tilefni til, herra forseti. Það kom reyndar fram við 1. umr. málsins að framkvæmd laganna hafði orðið nokkur önnur en menn höfðu séð fyrir við setningu þeirra árið 1996 og ég leyfi mér að bæta við árið 1998. Þessi brtt. er í samræmi við það frv. sem við í Samfylkingunni höfum flutt um að þær heimildir sem bæði lögaðilar og einstaklingar hafa til frestunar á skattgreiðslum af söluhagnaði verði afnumdar. Ég segi já, herra forseti.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um það fráleita ákvæði í þessu frv. að lækka skatthlutfall á söluhagnaði, þann hlutann sem verið hefur í rúmum 38% í 10%. Þessu mótmælum við harðlega á sama tíma og verið er að leggja aukna skatta á almenning í landinu.

Herra forseti. Hér er verið að leggja til að lækka skatthlutfall á söluhagnaði hlutabréfa umfram tiltekin mörk úr almennu hlutfalli niður í 10%. Segja má með sanni að þetta sé jólagjöfin í ár til þeirra sem ríkisstjórnin hefur helst talið að þyrftu á slíkri heimsendingu að halda, þ.e. stærstu fjármagnseigenda í landinu. Með þessu er Ísland að skipa sér í algera sérstöðu hvað varðar skattlagningu á gróða manna í slíkum viðskiptum. Í öllum löndum í kringum okkur er þetta skatthlutfall til muna hærra, oft þrepaskipt og hlutfallið á bilinu 20--40%. Hér er verið að búa til sérstakt gósenland fyrir þá sem hafa umtalsverðan gróða af hlutabréfaeign og arð af fjármagnstekjum. Það má vera mönnum umhugsunarefni í ljósi þess hvernig búið er að ýmsum öðrum hópum í samfélaginu. Ég lýsi því yfir fyrir mína hönd, herra forseti, að baráttu minni fyrir því að þarna sé komið á eðlilegri skattlagningu er ekki lokið.

Herra forseti. Þetta er brtt. meiri hlutans sem felur í sér að verið er fresta gildistökuákvæðinu til heimildar skattlagningar á söluhagnaði um eitt ár þannig að söluhagnaður sem hefur komið til vegna ársins í ár kemur ekki til skattlagningar eins og lög gera ráð fyrir. Ríkisskattstjóri telur mikilvægt að komist verði hjá ráðstöfunum sem er ekki líklegt að gripið verði til í þeim tilgangi einum að nýta frestunarheimild á meðan hún er til staðar. Við tökum auðvitað undir það með ríkisskattstjóra. Það er fráleitt að fresta gildistöku þessa ákvæðis og við segjum nei.

Herra forseti. Þegar launafólk er látið greiða skatta greiðir það skatta af þeim tekjum sem það aflar sér á þessu ári. En hvað á að gera við hátekjufólkið? Hvað á að gera við fjármagnseigendurna? Hvað á að gera við þá sem braska með kvóta og hafa verið að selja hlut sinn í fyrirtækjum, ekki bara fyrir nokkur hundruð milljóna heldur fyrir þúsundir milljóna? Nei, það á að gefa þessu fólki heimild til að komast hjá því að greiða skatta á þessu ári. Um það fjallar lagagreinin. Mér finnst hún vera fullkomið hneyksli. En hún er í anda við þau vinnubrögð og þá hagsmuni sem ríkisstjórnin hefur varið og ætlar greinilega að gera enn um sinn.

Herra forseti. Það er eftir öðru hjá ríkisstjórninni, sem ber þá sérstaklega fyrir brjósti sem eiga mikið fjármagn, þessa forríku fjármagnseigendur, að leyfa þeim 636 einstaklingum, sem frestað hafa 20 milljörðum á söluhagnaði sl. tvö ár, að greiða söluhagnaðinn þegar hann loksins kemur til skattlagningar með 10% skatti. Það er fráleitt að standa svona að málum.

Herra forseti. Fáeinum dögum fyrir þinglok kom fram frv. á Alþingi frá ríkisstjórninni um að embætti ríkistollstjóra skuli lagt niður og starfsemin sameinuð tollstjóraembættinu í Reykjavík. Færð eru fyrir þessu rekstrarleg rök. Það er sagt að þetta sé til hagsbóta. Það kann vel að vera. En hér er um að ræða verulegar breytingar á stjórnsýslunni. Alþingi hefur ekki gefist tóm til að ræða kosti og galla þessara lagabreytinga. Við höfum fengið umsagnir frá stéttarfélögum og ýmsum aðilum sem þessi mál þekkja þar sem kvartað er yfir hroðvirknislegum vinnubrögðum. Við getum ekki boðið Alþingi eða þjóðinni að vinna með þessum hætti. Hér er ófaglega að verki staðið. Þetta eru óvönduð vinnubrögð og Alþingi ekki sæmandi. Ég leyfi mér þess vegna að bera fram tillögu um að þessu máli verði vísað frá og tekið til endurskoðunar.

Herra forseti. Frv. þetta er ekki í samræmi við grundvallarreglur stjórnsýsluréttar, að sama stjórnsýsluvald fari bæði með vald staðbundins stjórnsýsluvalds og eftirlit og boðvald gagnvart hliðsettum stjórnvöldum. Nefndin hafði ekki færi til þess að skoða þetta atriði vegna þess að ólýðræðislegum vinnubrögðum var beitt í nefndinni og segja má að þetta mál hafi ekki fengið þinglega meðferð. Fyrir utan það er ekki virt það sem starfsfólkið óskaði eftir, þ.e. að þessu máli yrði frestað þannig að svigrúm gæfist til þess að skoða það frekar. Að venju sýnir ríkisstjórnin starfsfólkinu fullkomna óvirðingu. Auðvitað á að vísa þessu máli frá sem er í alla staði vanbúið til afgreiðslu hér í þinginu.

Virðulegi forseti. Þær breytingar sem felast í þessu frv. eru að mörgu leyti skynsamlegar. Ég tel rétt að gera þessar breytingar eins og á stendur. Þetta mál hefur fengið vandaða umfjöllun í meðferð efh.- og viðskn.