Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr: og félmn. hefur athugað frv. til l. um launaskatt, sem hér liggur fyrir á þskj. 237. N, hefur skilað áliti og mælir með því, að frv. verði samþykkt. Tveir nm., þeir Ásgeir Bjarnason og Karl Kristjánsson, áskilja sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja. Frv. þetta er til staðfestingar á brbl., sem voru gefin út 30. júní s.l. Í forsendum fyrir þessum brbl. segir að það hafi verið í samkomulagi, sem gert var hinn 5. júní s.l. milli ríkisstj., Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands, lýst yfir, að ríkisstj. mundi beita sér fyrir ráðstöfunum til úrlausnar í húsnæðismálum, er hafi þann tilgang annars vegar að létta efnalitlum fjölskyldum .að eignast íbúðir, en hins vegar að tryggja nægar og stöðugar íbúðabyggingar í landinu. Ein af forsendum þess, að þetta mætti takast, væri, að lagður verði á launagreiðendur almennur launaskattur, að upphæð 1% af greiddum vinnulaunum og hvers konar atvinnutekjum öðrum en tekjum af landbúnaði, og renni skatturinn til byggingarsjóðs ríkisins sem stofnfjárframlag. Þetta segir í forsendunum fyrir brbl. Og þar sem byggingarsjóður ríkisins þurfti þegar á auknum tekjum að halda, þótti fullkomin ástæða eða brýn nauðsyn til þess að setja brbl. Í 1. gr. þessa frv. er kveðið á um það, að leggja skuli á launagreiðendur almennan launaskatt, eins og um getur í forsendum fyrir brbl.; sem ég hef þegar greint frá. Í 2. gr. frv. eru nánari ákvæði um það, hverjir eru skattskyldir. En það eru, eins og segir í gr.: „allir launagreiðendur, svo sem einstaklingur, félög, sjóðir og stofnanir, sveitarfélög og stofnanir þeirra, ríkissjóður, ríkisstofnanir, erlendir verktakar og aðrir þeir aðilar, sem greiða laun eða hvers konar þóknun fyrir starf. Enn fremur hver sá, sem vinnur við eigin atvinnurekstur eða stundar sjálfstæða starfsemi.“ Í 3. gr. frv. er ákvæði um það, að launaskatturinn greiðist ársfjórðungslega innan 15 daga eftir lok hvers ársfjórðungs af þeim launum, sem greidd hafa verið á ársfjórðungnum. Í Nd. var gerð sú breyting á þessu ákvæði, að það voru sett sérákvæði varðandi aflahlut, þannig að launaskattur af aflahlut greiddum í peningum greiðist hálfsárslega innan 15 daga eftir 30. júní og 31. des. ár hvert. Í 4. gr. frv. er kveðið á um launaskatt af launum þeirra, sem hafa atvinnu við eigin atvinnurekstur, launaskatt af launum, sem ekki eru greidd í peningum, og launaskatt þeirra gjaldenda, sem ekki greiða samtals hærri laun til annarra en sjálfs sín en 500 þús. kr. Það er gert ráð fyrir því, að skattstjóri ákveði árlega launaskatt þessara aðila. Í 5.-9. gr. frv. eru svo nákvæm ákvæði um það, hvernig fara skuli með innheimtu skattsins. Þetta hefur þá þýðingu til tekjuöflunar fyrir byggingarsjóð ríkisins, að áætlað er, að tekjur byggingarsjóðs af skattinum muni nema um 50 millj. kr. á ársgrundveili. Þetta hefur þess vegna verulega þýðingu fyrir byggingarsjóð ríkisins og styður mjög að því að efla þá lánastofnun, en þetta er aðeins einn liður í víðtækum aðgerðum, sem yfirlýst er að ríkisstj. er að vinna að til þess að efla byggingarsjóð ríkisins með það fyrir augum, að hægt sé að hækka íbúðalán og auka stórlega útlán til íbúðarhúsabygginga. Á síðasta þingi var samþ. að hækka skyldusparnaðinn úr 6% upp í 15% í því skyni að auka tekjur byggingarsjóðsins, og munar verulega um þá aðgerð. Á síðasta þingi voru enn fremur samþ. lög um ávöxtun fjár tryggingafélaga, þar sem gert var ráð fyrir, að 25% af ráðstöfunarfé tryggingafélaga gengju til kaupa á íbúðalánabréfum húsnæðismálastjórnar og til að efla veðlánakerfið. Þessi aðgerð hefur einnig verulega þýðingu til þess að efla útlánastarfsemina. Þá má geta þess sem eins liðar í þessum heildaraðgerðum, að á s.l. sumri var lánum húsnæðismálastjórnar ríkisins breytt úr svokölluðum A- og B-lánum, en A-lánin voru til 25 ára með 8 1/2% vöxtum, en B-lánin til 15 ára með 5 3/4% vöxtum, en vísitölubundin, - á s.l. sumri var þessu skipulagi breytt þannig, eins og kunnugt er, að öll lánin voru gerð að vísitölubundnum lánum með 4% ársvöxtum. En í þeim heildaraðgerðum, sem gert hefur verið ráð fyrir, eru enn þá eftir vissir, veigamiklir hlutir. Það er von á því, að það verði lagt frv. fyrir þetta þing, sem kveður á um frekari tekjuöflun fyrir byggingarsjóð ríkisins, og er þar gert ráð fyrir a.m.k. 40 millj. kr. nýjum tekjustofni, sem hefur verið gert ráð fyrir að kæmi sem óafturkræft framlag frá ríkinu eða með öðrum hætti. Þá er einn liður í þeim heildaraðgerðum húsnæðismálanna, sem um hefur verið talað og gert hefur verið ráð fyrir, að það verði komið á fót nýju kerfi íbúðalána fyrir lífeyrissjóðina, þannig að útlánastarfsemi þeirra verði færð til samræmis við þær reglur, sem gilda um lán húsnæðismálastjórnar. Þá hefur verið ákveðið enn fremur, að ríkisframlag til atvinnuleysistryggingasjóðs gangi árlega til kaupa á íbúðarlánabréfum húsnæðismálastjórnar, til þess að efla veðlánakerfið, en þessi tekjustofn gefur um 40 millj. kr. á ári. Ég hef hér drepið aðeins á það helzta, sem gert er ráð fyrir að verði gert og þegar hefur verið gert sumt til þess að koma íbúðalánastarfseminni á traustari grundvöll og auka íbúðalánin frá því, sem verið hefur. Þetta eru ráðstafanir, sem eru hugsaðar til frambúðar. En auk þess var gert ráð fyrir í júnísamkomulaginu s.l. sumar, að ríkisstj. tryggði, að það yrðu veitt íbúðalán að upphæð 250 millj. kr. síðari hluta ársins 1964 og fyrri hluta þessa árs. Þetta var gert í þeim tilgangi að vinna upp þann mikla fjölda lánaumsókna, sem lágu fyrir á s.l. sumri, áður en þetta nýja frambúðarkerfi yrði algerlega tekið upp. Ég get getið þess hér, að nú þegar hafa verið veitt íbúðalán af þessum 250 millj., sem nemur rúmum 180 millj. kr., og það er gert ráð fyrir, að 250 millj. kr. muni örugglega duga til þess að fullnægja öllum lánaumsóknum, sem höfðu borizt húsnæðismálastjórn 1. apríl 1964. Mér hefur þótt rétt aðeins að vekja athygli á þessu, sem er að gerast og fyrirhugað er að gera í húsnæðismálunum, vegna þess að það eru meiri aðgerðir en nokkru sinni áður hafa verið gerðar í þessum málum. Það sýnir vel, hve mikla áherzlu ríkisstj. leggur á þennan þátt málanna, og þetta frv., sem hér liggur fyrir, er aðeins einn liður í þessum heildaraðgerðum. En ég vænti þess, að málið hljóti góða og skjóta afgreiðslu eins og það er.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, er komið frá Nd. og var samþ. þar shlj., eins og það var lagt fram. Frv. heitir, eins og sjá má, „Frv. til 1. um landgræðslu“, og má segja, að frv. þetta eigi sér nokkuð langan aðdraganda. Það mun hafa verið lagt hér fram frv. 1957 til nýrra sandgræðslulaga, og það dagaði uppi, fékk ekki byr. Síðan var sandgræðslunefndin, sem samdi frv. 1957, beðin um að endurskoða það, sem hún gerði og lauk því á árinu 1961. Það frv. var aldrei lagt fram af hendi stjórnarinnar, en tveir hv. þm. í Nd. fluttu frv., en það fékk ekki heldur byr, m.a. vegna þess, að ríkisstj. og stuðningsmenn hennar voru ekki ánægðir með það, eins og það var, og því var enn gerð endurskoðun á því frv. 1963 og enn þótti það ekki nægilega traust til þess að leggja það fram. Og loks á árinu 1964 var skipuð n. til þess að endurskoða lögin og öll þau frv., sem hér er um að ræða. Og eftir þeim viðtökum, sem frv. fékk í Nd., má ætla, að síðustu n. hafi tekizt að vinna úr þeim gögnum, sem fyrir lágu, þannig að hv. alþm. geti nú sætt sig við það, sem um er að ræða. Og ekki er að efast um það, að þetta frv., ef að lögum verður, getur orðið til mikilla bóta og ýtt undir landgræðsluna og annan þátt, sem er kannske ekki minna virði og einnig þarf að taka með í reikninginn, gróðurverndina, að koma í veg fyrir eyðingu. En það er gert ráð fyrir því sérstaklega í þessu frv., að þetta verði tveir þættir, annars vegar uppgræðslan og hins vegar gróðurverndin. Með þessu frv. er ekki gert ráð fyrir að afla sérstakra tekna, heldur verði fé veitt til þessara mála eins og það er hv erju sinni á fjárl. En í sumum þeirra frv., sem ég áðan minntist á, var gert ráð fyrir að afla sérstakra tekna með lögunum. í frv. 1957 var gert ráð fyrir sérstöku gjaldi á búpeninginn, sauðfé og nautgripi, hross, sérstöku gjaldi á innfluttan fóðurbæti, sérstöku gjaldi á tóbak. En þessar tekjuöflunarleiðir þóttu ekki réttmætar og eðlilegar, þar sem þær kæmu þyngst niður á einni stétt manna í þjóðfélaginu, en þannig bæri að lita á, að landgræðsla og sandgræðsla væru í þágu alþjóðar, sem er líka tvímælalaust. En á þessu tímabili, sem málið hefur verið í athugun, þessi ár, hefur talsvert áunnizt í því efni að fá aukið fé til þessara mála, og eru nú á fjárl., eins og hv. alþm. er kunnugt, um 7.5 millj. kr. til landgræðslumála. Sandgræðsla Íslands hefur starfað síðan 1907, og hún hefur vissulega haft mikið og mikilvægt verkefni. Þegar sandgræðslan fyrst byrjaði sitt starf, leit víða mjög illa út. Gróðurinn var að eyðast í heilum landshlutum. Þar sem áður höfðu verið grónar grundir, voru eyðimerkur og sandar, og ef þannig hefði haldið áfram, hefði mestallur gróður í landinu eyðzt. En svo varð nú ekki, því að viðnám var veitt. Í fyrstu var aðeins lítið úr að spila, en okkar fyrsti sandgræðslustjóri, Gunnlaugur Kristmundsson, gekk til starfsins af miklum áhuga og með mikla og göfuga hugsjón og lét ekki bugast, þótt við mikla erfiðleika væri að stríða, fjárskort og hamfarir náttúrunnar. Runólfur Sveinsson tók við af Gunnlaugi. Hann féll frá fyrir aldur fram, en á meðan hans naut við, hélt hann uppi merki Gunnlaugs, og núv. sandgræðslustjóri hefur ekki látið það merki falla. Það hefur sézt mikill árangur af störfum sandgræðslunnar, og í staðinn fyrir þá eyðingu, sem herjaði á og virtist ætla að ná yfirtökum og sigra, hefur skapazt gróður og eyðingaröflin verið að mestu heft. En sárin eftir hina miklu eyðingu eru allt of stór, og þörfin til uppgræðslu og gróðurverndar er vissulega fyrir hendi og ekki síður fyrir það, þótt skemmdaröflin hafi um sinn verið heft. Til þess að þau verði undir að fullu, þarf að halda starfinu áfram með þeirri tækni, sem við nú höfum yfir að ráða, og vinna upp það, sem hefur eyðilagzt á undanförnum öldum. Eins og segir í 1. gr. þessa frv., er tilgangurinn sá að koma í veg fyrir eyðingu gróðurs og jarðvegs og að græða upp eydd og vangróin lönd. Ef athugað væri, um hvaða nýmæli er að ræða í þessu frv. frá gildandi lögum, má segja, að það er tekin upp skipuleg gróðurvernd, sem hefur ekki verið áður, til þess að koma í veg fyrir skemmdir á gróðurlendi sakir ofnotkunar samhliða heftingu uppblásturs og sandgræðslu. Og eins og ég sagði áðan, er það e.t.v. eins veigamikið að koma í veg fyrir hefur skemmzt. Gróðurverndin og sandgræðslan mynda eina stofnun, sem nefnist Landgræðsla ríkisins. Forstjóri hennar verður landgræðslustjóri, en fulltrúi hans annast annað hvort starfssviðið. Mér virðist það nú liggja í augum uppi, að hann annist gróðurverndina og forstjórinn verði landgræðslustjóri. Þá er gert ráð fyrir að skipa gróðurverndarnefndir í þeim héruðum, þar sem landgræðslustjóri telur þeirra þörf, líkt og skógræktarfélög starfa nú víðs vegar um landið til eflingar skógræktinni. Fleiri leiðir verða nú en áður til samstarfs við hið opinbera um að græða upp lönd. Styrkur til græðslu er ekki bundinn ákveðnu marki fyrir fram, heldur getur það orðið samningsatriði á milli hlutaðeigandi aðila. Gert er ráð fyrir, að uppgrædd lönd í eigu ríkisins verði nytjuð af bændum, strax og kostur er, enn fremur, að fyrri eigendur og notendur uppgræddra landa geti fengið þau aftur í hendur. Bæjar- og sveitarfélög má skylda til að taka við þeim aftur. Þá er landgræðslustjóra heimilt að fela búnaðardeild atvinnudeildar háskólans að rannsaka beitarþol og krefjast ítölu í lönd, sem eru í hættu. Ákvæði eru um stofnun félaga til landgræðslu. Gert er ráð fyrir, að leitað verði eftir nýjum plöntutegundum til landgræðslu og setja megi upp gróðrarstöðvar til að fjölga þeim, sem nothæfar reynast. Þá er ákvæði um, að innan 5 ára skuli gert yfirlit um landsskemmdir og áætlun gerð um framkvæmd landgræðslu, þannig að unnt verði að vinna skipulega að henni. Það er ekki ástæða til að vera að hafa langa framsöguræðu um þetta og endurtaka það, sem áður hefur verið sagt um það. Ég geri ráð fyrir, að hv. alþm. hafi lesið frv. yfir, þekki þessi mál nokkuð vel og ýtarlega. Ég vildi því vænta þess, að málið fengi eins góðar undirtektir í hv. Ed. og það fékk í hv. Nd. og frv. megi verða að lögum. Ég tel, að það sé til bóta, það skapi möguleika til aukinnar starfsemi á sviði þessara mála, þótt öruggt megi telja, að eitthvað mætti betur fara í þessu frv. en gert er ráð fyrir. En þannig verður það alltaf, og lögunum verður vitanlega alltaf unnt að breyta, eftir því sem reynslan kennir, að betur megi fara. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Þetta frv. kemur frá hv. Nd. og hefur verið samþ. þar að einróma meðmælum hv. menntmn. og með samhljóða atkv. Ég skal í örstuttu máli gera grein fyrir meginefni þessa frv. Flutningur þess stendur í nánu sambandi við flutning frv. um rannsóknir í þágu atvinnuveganna. En svo er mál með vexti, að 1940 var sett heildarlöggjöf um náttúrurannsóknir á Íslandi, bæði almennar eða undirstöðurannsóknir og hagnýtar rannsóknir. Meginkafli þeirra l. fjallar um atvinnudeild háskólans og hagnýtu rannsóknirnar. En þegar þau lög voru sett 1940, var engin stofnun til í landinu, sem gat annazt eða haft umsjón með hinum almennu náttúrurannsóknum. Þess vegna var það ekki nema eðlilegt, að þá væri Rannsóknaráði ríkisins, sem komið var á fót með l. frá 1940, falið að hafa umsjón með hinum almennu náttúrurannsóknum. 7 árum síðar, eða 1947, var Náttúrugripasafnið hins vegar gert að ríkisstofnun og jafnframt voru þá ráðnir að Náttúrugripasafninu nokkrir fastir ríkisstarfsmenn. Með lagasetningunni 1947 var þannig komið á fót opinberri stofnun, sem eins og öðrum ríkisstofnunum að sjálfsögðu ber að hafa forustu um almennar rannsóknir á sínu sviði, þ.e. á sviði dýrafræði, grasafræði, jarðfræði og landafræði. Í framhaldi af þeirri lagasetningu 1947 hefði verið eðlilegt að breyta löggjöfinni frá 1940 og fela hinni nýju ríkisstofnun, Náttúrugripasafninu, umsjón með almennum náttúrurannsóknum í landinu. Þetta var þó látið undir höfuð leggjast og gömlu l. frá 1940 látin haldast. Nú hefur verið lengi á döfinni endurskoðun á l. frá 1940 um atvinnudeild háskólans og rannsóknir í þágu atvinnuveganna og hefur nú fyrir undanförnum tveim þingum legið frv. um gagngera endurskipulagningu á rannsóknum í þágu atvinnuveganna. Í því sambandi hefur verið talið eðlilegt að gera þá breytingu á löggjöfinni um Náttúrugripasafnið, sem í sjálfu sér hefði verið eðlilegt að gera, þegar það varð ríkisstofnun og lög voru sett um þá stofnun. Rannsóknaráð ríkisins, sem skipað hefur verið samkv. l. frá 1940, hefur haft með höndum að forminu til, eftirlit með almennum náttúrurannsóknum í landinu, en í reynd hefur það leitað samvinnu við sérfræðinga Náttúrugripasafnsins um framkvæmd þessa verkefnis. Þess vegna hefur þótt eðlilegt, að um leið og löggjöfin um rannsóknir í þágu atvinnuveganna væri endurskoðuð, væri líka endurskoðuð löggjöfin um Náttúrugripasafn Íslands og þá m.a. þeirri stofnun falið það almenna eftirlit með náttúrurannsóknum, sem nú er samkv. l. í höndum Rannsóknaráðs, en í reynd er að mestu leyti í höndum sérfræðinga Náttúrugripasafns Íslands. Meginefni þess frv., sem hér liggur fyrir, er það, að nafninu er breytt úr Náttúrugripasafni Íslands í Náttúrufræðistofnun Íslands, enda veldur núverandi nafn stofnunarinnar nokkrum misskilningi. Af því mætti draga þá ályktun, að aðalverkefni stofnunarinnar væri að safna náttúrugripum til sýnis fyrir almenning. Hins vegar er verkefni stofnunarinnar fyrst og fremst að gera vísindalegar rannsóknir á náttúru landsins og þess vegna hefur verið talið eðlilegra, að nafn stofnunarinnar væri Náttúrufræðistofnun Íslands. Þá eru felld inn í þetta frv. ýmis ákvæði úr l. frá 1940 um náttúrurannsóknir, sem ég gerði að umtalsefni áðan og lúta að almennu eftirliti með eða almennri forustu um rannsóknir á náttúru Íslands. Því er þó haldið sem verkefni Náttúrufræðistofnunarinnar að safna náttúrugripum og varðveita þá og hafa þá til sýnis fyrir almenning. Þetta er meginefni þessa frv. og ég vona, að svo fari hér í hv. Ed. eins og í hv. Nd., að menn verði sammála um, að ástæða sé til þess að gera þær breytingar á l., sem hér er lagt til og vona ég, að frv. fái greiða göngu gegnum þessa hv. d. Ég vil enn fremur láta þess getið, að menntmn. Nd. vinnur nú að afgreiðslu frv. um almennar náttúrurannsóknir og tel ég mega segja, að vonir standi til þess, að n. afgreiði málið innan fárra daga, þannig að framgangur þess verði einnig tryggður á þessu þingi. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Eins og hæstv. menntmrh. gerði grein fyrir, hefur þetta frv. þegar gengið í gegnum Nd. og verið samþ. þar ágreiningslaust. Það er í sjálfu sér ekki ágreiningur um þetta frv. og ég vil láta í ljós þá skoðun af minni hálfu, að þetta frv. sé til bóta frá þeirri löggjöf, sem nú er og það sé eðlileg sú breytta skipan, sem í því felst og það sé eðlileg sú stjórnarskipun, sem gerð er á þessari stofnun. Ég er þess vegna þessu frv. út af fyrir sig meðmæltur. En það, sem ég vil benda á í sambandi við 1. umr. málsins hér í þessari hv. d., er það atriði, sem ég sakna í þessu frv. og það atriði er; að það skuli ekki vera að neinu leyti gert ráð fyrir neinum tengslum milli þessarar Náttúrufræðistofnunar og háskólans og ég sakna þess alveg sérstaklega, þegar horfið hefur verið að því ráði að endurskoða þessa löggjöf og breyta henni til þess betra horfs þó, sem nú hefur verið gert, að það skuli ekki hafa verið athugað gaumgæfilega, hvort ekki væri ástæða til þess að tengja þessa stofnun háskólanum með sérstökum hætti og þá um leið taka upp kennslu í þeim greinum, sem þessari stofnun er sérstaklega ætlað að fjalla um, náttúruvísindum, en á því tel ég mikla þörf. Og ég álít raunar, að það hljóti að koma til þess fyrr en seinna, að það verði við háskólann tekin upp kennsla í þeim greinum og þá er vitaskuld sjálfsagt, að sú kennsla hlýtur að fara fram að öllu verulegu leyti á vegum eða í sambandi við þessa Náttúrufræðistofnun eða ég fæ ekki annað skilið. Þess vegna hefði mér fundizt eðlilegt, að það hefði nú strax verið horfið að því ráði að tengja þessa stofnun háskólanum og vinda að því bráðan bug að setja upp vísi að kennslu í þessum greinum. En eins og ég sagði, álít ég af mörgum ástæðum, að á því sé mikil þörf. Stúdenta fjöldinn fer hér á landi, eins og annars staðar, mjög ört vaxandi, eins og öllum er kunnugt. Og stúdenta fjöldinn við Háskóla Íslands fer mjög vaxandi. Það er t.d. talið, að á s.l. 5 árum hafi stúdentum innrituðum í háskólann fjölgað um 26% . Það hefur verið gerð áætlun um það, hvernig stúdenta fjöldinn við Háskóla Íslands, stúdentar innritaðir við Háskóla Íslands, mundi að öllu óbreyttu verða að um það bil 20 árum liðnum, 1983 og það er gert ráð fyrir því, að stúdenta fjöldinn, sem er í dag við Háskóla Íslands, 950, verði þrefaldaður að þeim tíma liðnum, 1983. En þá er ekki sérstaklega höfð í huga sú breyting, sem þarf að verða á og nauðsynlega þarf að verða á, sem sé sú að taka upp fleiri kennslugreinar við háskólann, en á því er brýn nauðsyn, bæði til þess að létta að nokkru leyti aðsókn að þeim deildum, sem þegar eru þar fyrir, svo og vegna þess, að þörfin fyrir menntaða menn í ýmsum fleiri greinum kallar að. Og ég sé það einmitt, að í sambandi við þetta frv., sem lagt hefur verið á sínum tíma fyrir háskólaráð, hefur háskólarektor einmitt í sambandi við háskólaráð vakið alveg sérstaka athygli á þessu atriði, og hann segir þar, með leyfi forseta: „Hins vegar er fullt efni til að minnast hér á þá höfuðþörf, sem á því er að koma á stofn kennslu í náttúruvísindum við Háskóla Íslands. Þegar til slíkrar kennslu verður stofnað, þarf að nýju að endurskoða stöðu safnsins og tengsl þess við háskólann.“ Ég vildi aðeins leyfa mér, einmitt í sambandi við þetta mál, að vekja athygli á þessu. Ég geri ráð fyrir því, að úr því sem komið er séu ekki tök á því í sambandi við meðferð þessa máls á þessu þingi að taka upp því líka breytingu á því, en þó vil ég nota þetta tækifæri til þess a.m.k. að gefa hæstv. menntmrh. tækifæri til þess að skýra frá því, að ráðagerðir eru uppi í því efni, að hverfa að kennslu í þessum greinum mjög bráðlega. Ef það er meiningin, er auðvitað hægurinn hjá að breyta þessu frv. í samræmi við það. En ég verð að lýsa því sem minni skoðun, að ég hefði talið það eðlilegra og myndarlega í sambandi við þessa laga endurskoðun, sem hér hefur farið fram, að sporið væri stigið til fulls og gert væri um leið ráð fyrir vísi að kennslu við háskólann í þessum greinum, sem þetta frv. fjallar sérstaklega um.



Herra forseti. Í tilefni af ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. vildi ég segja þetta: Ég er honum algerlega sammála um nauðsyn þess að taka sem fyrst upp kennslu í náttúrufræðum við Háskóla Íslands. Hins vegar tel ég það ekki tímabært að taka um það formlega lagaákvörðun í sambandi við þær skipulagsbreytingar, sem nú er rætt um að gera á skipan íslenzkra rannsóknarmála. Í því sambandi vil ég taka fram, að sú skoðun er í fullu samræmi við skoðun háskólans og Rannsóknaráðs ríkisins og forstöðumanna Náttúrugripasafns Íslands. Þetta frv. er flutt samkv. ósk forstöðumanna Náttúrugripasafnsins og í samráði við háskólann og Rannsóknaráð ríkisins. Við teljum á þessu stigi eða nú í ár ekki æskilegt né nauðsynlegt að gera aðrar breytingar á gildandi l. en þær, sem felast í þessu frv. og er það algerlega óháð þeirri sameiginlegu skoðun þessara aðila, sem einnig er skoðun mín, að æskilegt sé hið fyrsta að taka upp kennslu í náttúruvísindum og náttúrufræðum við Háskóla Íslands. Ástæða þess, að við teljum ekki æskilegt né nauðsynlegt að kveða á um slíka kennslu í sambandi við þá endurskipulagningu Náttúrugripasafnsins, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., er sú, að varðandi háskólann eru á döfinni aðrar fyrirætlanir um eflingu og aukningu hans, sem taldar eru meira aðkallandi, en að hefja þar kennslu í náttúrufræðum. Fyrst og fremst er þar þess að geta, að verið er að koma á fót eðlisfræðistofnun við háskólann og það er ósk háskólans sjálfs, að allt kapp sé á það lagt, að eðlisfræðistofnunin taki sem allra fyrst til fullra starfa og fyrir því er fullur vilji af hálfu ríkisstj. að stuðla að því, að svo geti orðið. Þetta er sú rannsóknarstofnun á vegum háskólans, sem allir eru sammála um, að æskilegast sé, að sem fyrst geti tekið til starfa. Að því er snertir kennsluverkefni háskólans, er um að ræða tvö verkefni, sem háskólinn sjálfur og ríkisstj. telur eðlilegt að leggja megináherzlu á. Annað er að taka innan háskólans upp háskólamenntun fyrir framhaldsskólakennara innan heimspekideildar. Um það hafa þegar verið gerðar mjög ýtarlegar áætlanir af hálfu heimspekideildar og háskólaráðs, og vona ég, að þær áætlanir geti komið til framkvæmda innan skamms og á þeim tel ég raunar vera brýna nauðsyn vegna framhaldsskólanna og íslenzkra skólamála yfir höfuð að tala. En ef þær áætlanir koma til framkvæmda, mun verða fyrir því séð, að íslenzkir framhaldsskólakennarar eigi kost á háskólamenntun hér á Íslandi innan veggja Háskóla Íslands. Þá hefur og af hálfu háskólans verið lögð á það mikil áherzla, að sem fyrst verði unnt að taka upp kennslu til síðari hluta í verkfræði, þ.e. í byggingarverkfræði og tel ég fyrir mitt leyti mjög æskilegt, að af því geti orðið sem fyrst, og að athugunum á því máli er einnig unnið. Þetta er hvort tveggja verkefni, sem mér skilst, að allir, sem um hafi fjallað, séu sammála um, að eigi að hafa forgang fram yfir það að taka hér upp kennslu í almennum náttúrufræðum. En þegar þessum verkefnum hefur verið tryggður framgangur, tel ég fyrir mitt leyti tíma vera kominn til þess að hefja alvarlegan undirbúning að því að hér sé tekin upp háskólakennsla í náttúrufræðum, og þá mundi það að sjálfsögðu gerast á þann hátt, sem hv. þm. einmitt gat um í sinni ræðu, að tengja Náttúrufræðistofnun Íslands háskólanum sem sérstaka rannsóknardeild, sem þá jafnframt yrði kennsludeild. Það er enginn ágreiningur milli okkar hv. 3. þm. Norðurl. v. um það, að að því ber að stefna, að upp verði tekin við Háskóla Íslands kennsla í náttúrufræðum og ég vona, að milli okkar sé heldur enginn ágreiningur um það, að þótt önnur verkefni séu talin enn brýnni og þess vegna sé lagt kapp á það að hrinda þeim í framkvæmd á allra næstu árum, komi að því innan tiltölulega skamms tíma, að starfssvið háskólans verði einnig víkkað út og eflt að því leyti, að þar verði tekin upp kennsla í íslenzkum náttúrufræðum og þá einmitt á þann hátt, sem hann gat um í sinni ræðu, að sú Náttúrufræðistofnun Íslands, sem nú verður komið á fót, ef þetta frv. verður að l., yrði gerð að háskóladeild og þá jafnframt að kennsludeild.



Herra forseti. Það er aðeins ein aths. og þó ekki aths. Hæstv. ráðh. vék að þeim tveim megin verkefnum, sem mest væru talin aðkallandi og ég efast ekki um, að það sé svo í raun og veru og það muni vera vilji ráðamanna háskólans, að unnið sé að því, að þeim verkefnum verði sem allra fyrst sinnt. En það var einmitt annað af þessum tveim höfuðverkefnum, sem ég hafði sérstaklega í huga, þegar ég vék að þessu hér áðan, sem sé menntun framhaldsskólakennara. Ég hef haldið, að það, sem þar vantaði m.a., væri nám fyrir kennara við framhaldsskóla í þessum greinum, sem hér er um að tefla og það held ég, að hljóti að verða tekið upp einmitt í sambandi við þá framhaldsskólamenntun kennara, sem ráðgerð er í háskólanum. Og þá er það, a.m.k. frá mínu sjónarmiði fljótt á litið, eðlilegast, að sú kennsla sé tengd þessum stofnunum að einhverju leyti, því að mér kemur varla annað til huga,r en að þeir sérfræðingar, sem starfa við þessar deildir og þær stofnanir, sem þarna er um að tefla, verði aðalkennarar einmitt í þessum fræðum varðandi framhaldsmenntun kennara, dýrafræði og landafræði o.s.frv. Þess vegna held ég, að það hljóti raunar að koma að því mjög bráðlega, að það verði tekin upp kennsla í þessum fræðum, einmitt af þessari ástæðu, að það vantar menntun fyrir kennara í þeim og þess vegna hefði mér þótt ekki óeðlilegt, að það hefði strax verið horfið að því að gera ráð fyrir því, að stofnunin tengdist háskólanum í einhverri mynd. Það má vel vera, að einhverjir hafi um þetta aðrar hugmyndir og ég heyrði, að hæstv. ráðh. gerði ráð fyrir því að slík framhaldskennaramenntun yrði tengd heimspekideild eða þeirri deild, sem annast kennslu í norrænum fræðum. Ég veit ekki, hvort það er nægilega athugað, hvort það eru endilega ástæður til þess að tengja það allt þeirri deild, hvort það gæti ekki allt eins verið eðlilegt að leggja grundvöll einmitt að náttúrufræðideild, náttúruvísindadeild, sem hefði með höndum menntun þeirra kennara, sem ætla að fást við að kenna þessi fræði við framhaldsskóla, menntaskóla og gagnfræðaskóla og aðra þá framhaldsskóla, sem hér er um að tefla. - Það var aðeins þessi aths., sem ég vildi koma á framfæri.



Herra forseti. Mér þykir vænt um að heyra, að það er enginn grundvallar skoðanamunur milli okkar hv. 3. þm. Norðurl. v. um þá meginstefnu, sem fylgja eigi í þeim málum, sem hér er um að ræða. En ég vildi aðeins bæta einu atriði við það, sem ég sagði áðan um þetta efni, þar eð mér því miður láðist að segja þar söguna alveg alla og það gæti valdið nokkrum misskilningi. Þegar ég lét þess getið, að ætlazt væri til þess, að háskólamenntun framhaldsskólakennara yrði á vegum heimspekideildar háskólans, á það við framhaldsmenntun kennara í hugvísindagreinum. En ég hefði átt að láta þess getið, að það er tilætlun háskólans og gert í fullu samráði við menntmrn., að framhaldsmenntun kennara í raunvísindagreinum verði á vegum verkfræðideildar. Ástæða þess, að ég gat einungis um hlut heimspekideildar í þessum efnum, er sú, að hennar till. eru þegar fullsamdar, en verkfræðideildin hefur ekki enn lokið sinni tillögugerð um málið. Og ástæðan til þess, að þetta frv. er flutt í því formi, sem það er nú og ekki gert ráð fyrir að sameina Náttúrufræðistofnun háskólanum sem kennsludeild, er sú, að ætlunin hefur verið að gera slíkt ekki fyrr en tekin væri upp kennsla í almennum náttúruvísindum við háskólann. Sú kennsla, sem þar er talin nauðsynleg í sambandi við menntun framhaldsskólakennara, er með góðu móti talin geta farið fram á vegum verkfræðideildar og ekki þörf á að koma upp sérstakri náttúrufræðideild við háskólann til þess að sjá framhaldsskólakennurum fyrir menntun í sínum kennslugreinum. Þess vegna er til þess ætlazt, að sú menntun fari fram á vegum verkfræðideildar. Vona ég, að þessar upplýsingar nægi til þess að skýra það mál, sem hv. þm. vék að í síðustu ræðu sinni.