Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin í maímánuði 1971 með hliðsjón af því, hvort skorti nokkuð á, að lántökuheimild Ferðamálasjóðs, sem þá var í lögum miðuð við 40 millj. kr., fullnægði útlánamarkmiðum sjóðsins á því ári, og var þess vegna ákveðið með þessum lögum, að lántökuheimildin hækkaði um 8 millj. Fjhn. þessarar hv. d., sem fékk þetta mál til meðferðar, hefur athugað það og leggur hún til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Fjhn. þessarar d. hefur athugað frv. það, sem hér liggur, og mælir n. einróma með samþykkt frv. óbreytts. Samkv. gildandi lögum um aðstoð ríkisins við kaupstaði og kauptún vegna landakaupa er fjmrn. nú heimilt að fella niður þinglesturs- og stimpilgjöld af lánsskjölum fyrir löndum og lóðum, sem keypt eru eða keypt hafa verið með aðstoð ríkisins. Sú breyting, sem gerð er með þessu frv., er, að fjmrn. fær nú heimild til að fella niður þinglesturs- og stimpilgjöld af afsalsbréfum og öllum lánsskjölum fyrir löndum og lóðum, sem sveitarfélög kaupa, enda þótt sveitarfélögin njóti ekki aðstoðar ríkisins samkv. lögum þessum. Fjhn. leggur einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft frv. til umsagnar á þskj. 693, sameining Borgarfjarðarhrepps og Loðmundarfjarðarhrepps í Norður-Múlasýslu í einn hrepp. Málið er komið frá hv. Nd., og mælir hún einróma með samþykkt frv. í formi því, sem Nd. afgreiddi það í. Það er óþarft að rekja hér nauðsyn þess að sameina Loðmundarfjarðarhrepp öðru sveitarfélagi á Austurlandi, því að það hefur þegar verið rætt í framsögu. Það skal aðeins tekið skýrt fram, að ekki er annað vitað en að um þessa skipan mála séu viðkomandi aðilar ásáttir, jafnt Borgfirðingar sem burtfluttir Loðmfirðingar, sem þarna eiga nokkurra hagsmuna að gæta, og síðast en ekki sízt sá eini íbúi Loðmundarfjarðarhrepps, sem nú öðlast á ný þau sjálfsögðu mannréttindi að fá að neyta kosningarréttar síns, sem hann ekki náði á síðastliðnu vori. Heilbr.- og félmn. mælir einróma með samþykkt frv.



Herra forseti. Fjhn. Ed. hefur athugað frv. það, sem hér liggur fyrir. Þetta frv. var samþ. shlj. í Nd. Efni frv. er nánast það, að veita iðnaðinum hliðstæða fyrirgreiðslu við aðra meginatvinnuvegi þjóðarinnar, en til þessa hefur skort lagaheimild til þess, að svo væri. Ég hygg, að frv. þetta bæti mjög úr fyrir hinum ört vaxandi atvinnuvegi og verði mikilvæg aðstoð í framtíðinni. Frv. þetta er samið í samráði við Seðlabankann, og landssamtök íslenzkra iðnaðarmanna hafa fagnað framkomu þess og hafa talið, að með samþykkt þess öðlaðist iðnaðurinn jafnréttisaðstöðu við landbúnað og sjávarútveg. Fjhn. d. leggur sem sagt einróma til, að frv. þetta verði samþ. óbreytt.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Þetta frv. felur í sér þrjú ný heimildarákvæði í læknaskipunarlögum, og hafa þessi heimildarákvæði þann tilgang að auðvelda heilbrigðisyfirvöldum að gera bráðabirgðaráðstafanir til að bæta úr læknaskorti í strjálbýlinu. Eins og kunnugt er, liggur nú fyrir þinginu frv. um gerbreytta heildarskipun heilbrigðismála, og ég geri mér vonir um, að sú löggjöf kunni að verða samþ. á næsta þingi, og sú skipan, sem í henni felst, glæðir alla vega vonir manna um það, að hægt verði að finna leiðir til þess að leysa vandamál strjálbýlisins til frambúðar, a. m. k. mun betur en tekizt hefur til þessa, en hitt er ljóst, að það mun taka langan tíma að koma þessari nýju skipan í framkvæmd, og sá vandi, sem á okkur brennur, mun gera það enn þá í allmörg ár, sá vandi að fá lækna til starfa í strjálbýlinu. Þessi vandi lenti á mér á síðasta hausti, og það er það erfiðasta og sárasta viðfangsefni, sem ég hef glímt við. Það tókst að firra miklum vandræðum, vegna þess að læknar í Reykjavík og ekki sízt á sjúkrahúsunum tóku á mjög jákvæðan hátt undir óskir mínar um, að þeir skiptust á um störf í strjálbýlinu. Ég tel, að við stöndum í þakkarskuld við þessa lækna, sem leystu mikinn vanda í vetur. En þessi vandi kemur upp í haust aftur, og þess vegna er maður að reyna að láta sér til hugar koma hvers kyns aðferðir til þess að auðvelda lausn þessa máls. Fyrsta heimildarákvæðið, sem felst í 1. gr., er það, að heilbrmrh. sé heimilt í samráði við fjmrn. að stofna við ríkisspítalana sérstakar læknisstöður, sem bundnar eru skilyrði um ákveðna þjónustu í héraði. Þetta er hugmynd, sem upphaflega er komin frá læknasamtökunum, og mér sýndist í fyrstu, að hún væri ekki sérlega álitleg, vegna þess að það er alkunn staðreynd, að það hefur reynzt erfitt að fá lækna í þau störf, sem fyrir eru á sjúkrahúsunum, og það er algengt, að stúdentar gegni þar kandídatastöðum. Hins vegar sýnist mér, að þessi heimild geti náð tilgangi sínum í sambandi við íslenzka lækna, sem dveljast erlendis. Ég ræddi þetta mál sérstaklega við íslenzku læknana í Svíþjóð, þegar ég hitti þá á þessum vetri, og bar það sérstaklega undir þá, hvort þeir teldu, að þessi skipan gæti stuðlað að því, að þeir kæmu heim til starfa. Þarna er um að ræða stöður, sem væru eins konar náms- og rannsóknarstöður, sem gætu gert mönnum kleift að ljúka ritgerðum sínum, en jafnframt ættu þeir að gegna störfum úti í héruðunum, eftir því sem þarfir segðu til um. Og þær undirtektir, sem ég fékk frá læknum þar, gefa mér vonir um, að af þessu geti fengizt nokkur árangur. Í 2. gr. er heimildarákvæði, sem varðar héraðshjúkrunarkonur, en samkv. gildandi lögum er aðeins heimilað, að sex hjúkrunarkonur starfi hverju sinni í héruðum alls. Þessi lög hef ég neyðzt til þess að brjóta. Það eru nú starfandi úti í héruðunum um 14 hjúkrunarkonur og ég tel eðlilegt, að þessari takmörkun laganna verði breytt, þannig að það sé óskilgreindur fjöldi hjúkrunarkvenna, sem starfi í héruðunum hverju sinni, fari eftir aðstæðum og mati heilbrigðisyfirvalda. Það er einnig nýmæli í þessari gr., að sé héraðslæknislaust, þá greiði ríkissjóður laun þessara hjúkrunarkvenna að fullu, og þar er verið að staðfesta þá framkvæmd, sem verið hefur, því að læknishéraðasjóðir hafa greitt laun hjúkrunarkvenna á móti ríkissjóði, þar sem svo hefur staðið á undanfarin ár. Þriðja heimildarákvæðið er svo það, að heimilt sé að fenginni umsögn landlæknis og læknadeildar Háskóla Íslands að veita læknanemum ríkisstyrki til náms gegn skuldbindingum um læknisþjónustu í strjálbýli að loknu námi. Það hefur tíðkazt undanfarin ár, að læknanemar hafa átt kost á lánum í þessu skyni, lánum, sem voru bundin við starfsskyldu í héruðum. En þessi ákvæði hafa ekki náð tilgangi sínum. Það hefur orðið þannig í raun, að flestir læknanemar hafa greitt upp þessi lán og ekki farið til starfa í héruðunum. Ég hafði samráð við læknanemana í haust um þetta mál og þeir töldu, að það væri líklegt, að árangur mundi nást með þeirri breytingu, sem þarna er gert ráð fyrir, þ. e. að þarna komi allhár styrkur, 200 þús. kr., sem eigi svo að fela í sér þá kvöð, að menn starfi í eitt ár í héraði út á það. Það sögðu mér læknanemar í haust, að um þetta væri að vísu ágreiningur í þeirra hópi og ný stjórn í Læknafélaginu hefði látið uppi neikvæða afstöðu við heilbr.- og félmn. Nd., en það er nú ekki við stjórn þessa félags að eiga, heldur er þarna um að ræða samninga við einstaklinga, og ég tel mig hafa ástæðu til þess að ætla, að ýmsir þeir, sem eru við nám í læknisfræði, muni verða fúsir til þess að gera samning af þessu tagi. Eins og menn sjá, er þetta einvörðungu heimildarákvæði og frv. er flutt til þess að hafa leyfi Alþ. til þess að beita öllum tiltækum ráðum til þess að leysa þann vanda, sem við öll vitum, að muni blasa við okkur aftur í haust, og ég vænti þess, að hv. Ed. taki á jákvæðan hátt á þessu máli á sama hátt og Nd. gerði og legg ég til, herra forseti, að málinu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Allshn. hefur haft þetta mál. frv. til l. um lögreglumenn, til nokkuð ítarlegrar athugunar og mælir með samþykkt frv. með örfáum breytingum, sem koma fram á sérstöku þskj., 749, en að öðru leyti hafa nm. áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um þetta frv. Í sambandi við athuganir á eðlilegri skiptingu verkefna og tekjustofna milli ríkis og sveitarfélaga hefur það verið sameiginlegt álit fulltrúa þessara tveggja aðila, að ríkið ætti að bera allan kostnað af almennri löggæzlu í landinu. Á fjárlög fyrir árið 1972 er tekin fjárveiting til löggæzlunnar og miðað er við, að kostnaður af henni verði allur greiddur úr ríkissjóði. Í því frv., sem hér um ræðir, eru gerðar nauðsynlegar ráðstafanir til þess að skipa löggæzlustarfi með öðrum hætti að sjálfsögðu en verið hefur. Samkv. núgildandi lögum um lögreglumenn eru þeir flestir starfsmenn sveitarfélaganna, þó að embættismenn ríkisins, lögreglustjórar og yfirsakadómarar, hafi haft stjórn á störfum þeirra. Það hefur því þótt eðlilegt við þessa meginbreytingu, sem hér verður, að semja að nýju heildarlöggjöf um lögreglumenn. Og höfuðbreytingin er sú að sjálfsögðu, að ríkið tekur að sér allar kostnaðargreiðslur af starfsemi löggæzlunnar í framtíðinni. Dómsmrh. fer með yfirstjórn lögreglunnar, en lögreglustjórar víðs vegar um land og yfirsakadómari fara með stjórn lögreglu og rannsóknarlögreglu í sínum umdæmum. Sú till. kom til umr. í allshn., sem áður hefur verið nokkuð rædd og til íhugunar, að rannsóknarlögreglan á svokölluðu stór-Reykjavíkursvæði væri undir einni stjórn, stjórn yfirsakadómarans í Reykjavík, sem nú samkv. lögum stýrir starfi rannsóknarlögreglunnar þar. Nm. töldu almennt ekki eftir atvikum unnt að koma þvílíkri breytingu á nú í sambandi við þetta frv. Breytingu af því tagi þyrfti að taka til sérstakrar meðferðar, m. a. vegna þess, að breytingunni mundi óhjákvæmilega fylgja breytt skipan umdæma eða dómstóla. En um efni þessarar till. var ekki frekar leitað álits og n. gekk fram hjá henni að öðru leyti en því, sem ég gat um áðan, að þessu var þar bætt í. Hins vegar taldi n., að til frekari könnunar í þessa átt ætti að koma, og rétt, að hún færi fram fyrr en seinna, þannig að nm. töldu hana allrar athygli verða. Í n. urðu ekki sérlegar umr. né ágreiningur neinn að marki, en þó nokkrar umr. um 13. og 14. gr. frv. Í 13. gr. þessa frv. er fjallað um viðtöku ríkisins á kostnaðargreiðslum, einnig um greiðsluframkvæmdina svo og um tilfærslu lögreglumanna, sem ganga úr þjónustu sveitar- og sýslufélaga til ríkisins. Gert er ráð fyrir í þessari gr., 13. gr. frv., að sveitar- og sýslufélögin annist greiðslu á kostnaði frá l. jan. 1972, eða eins og verið hefur, gegn endurgreiðslu síðar úr ríkissjóði. Og þetta fyrirkomulag á kostnaðargreiðslum standi fram að þeim tíma, þegar verður með samkomulagi aðila endanlega ákveðið, að greiðslurnar færist beint yfir til ríkissjóðs og umboðsmanna hans. Um tilfærslu lögreglumanna segir í 13. gr. frv.: „Lögreglumenn, sem hafa verið í þjónustu sveitar- eða sýslufélags, eiga kost á því til ársloka 1973 að gerast starfsmenn ríkisins með þeim réttindum og skyldum, sem því fylgja. Lögreglumaður, sem ekki kýs þessa leið, skal teljast vera áfram starfsmaður sveitar- eða sýslufélagsins með kjörum samkv. gildandi kjarasamningi óbreyttum til loka gildistíma hans.“ N. taldi ekki fært, að ákvæði væri sett í þetta frv., sem binda skyldi ákveðin sérstök kjör við eina tiltekna stétt opinberra starfsmanna, og þau sérstöku ákvæði yrðu að koma til álita á sínum tíma, þegar til allsherjar kjarasamninga yrði gengið. Kjör löggæzlumanna víðs vegar um land hljóta að vera ærið mismunandi og mörg teknísk atriði að koma upp í sambandi við launaflokkun og í ýmsum öðrum efnum, að því er varðar kjör þessarar stéttar manna. Og allt slíkt hlýtur að koma til athugunar, þegar kjarasamningar verða gerðir við opinbera starfsmenn. Hitt er svo annað mál, að n. leit þannig á, að sýna bæri þessari stétt manna fulla sanngirni í væntanlegum samningum, þegar þeir eru orðnir ríkisstarfsmenn, og fari það þá eftir gildandi venjum. En að binda það fastmælum í þessu frv. t. d., að lögreglumenn ættu ekkert að missa af kjörum sínum eða öðrum fríðindum í sambandi við launakjör, þegar þeir færu yfir til ríkisins, taldi n. varla fært að taka inn í, eins og ég sagði áðan. Þá er það 14. gr., sem við ræddum allmjög, eins og eðlilegt er. Þar er ákveðið tvennt. Annars vegar, að ríkið taki við öllum tækjum og búnaði, sem sveitar- eða sýslufélög hafa lagt lögreglunni til og sú yfirtaka fari fram án nokkurra sérstakra greiðslna af hálfu ríkissjóðs til viðkomandi sveitar- eða sýslufélaga. Þetta ákvæði teljum við í n. út af fyrir sig mjög eðlilegt, vegna þess að viðkomandi sveitar- eða sýslufélag fær áframhaldandi ekki lakari þjónustu en við hafði verið búið, og þess vegna sé ekkert að athuga við það, þó að viðkomandi sveitar- eða sýslufélagi sé ekki goldin endurgreiðsla fyrir afnot af öllum þessum lausamunum, ef ég má orða það svo. Í annan stað er ákvæði um það, að ríkið taki við húsnæði, sem ríkið og sveitar- eða sýslufélög hafa lagt lögreglunni til áður, án greiðslu fyrir viðtöku þess, en sveitar- eða sýslufélög haldi sínum eignarhluta óskertum. Það hefur komið fram hér í umr. um þetta mál fyrr, að kannske mætti ætla, að ríkið færi of langt í þessum efnum. þ. e. um annarra eignir, og jafnvel gæti þetta kannske talizt brot á stjórnarskrá um friðhelgi eignarréttarins. Við í n. töldum. að það álit fengi nú vart staðizt, og ég vil geta þess, að í Danmörku var farið inn á þá leið, að ríkið tæki við löggæzlunni að fullu, en áður höfðu sveitarfélögin tekið þátt að sínum hluta í kostnaði við hana. Þá var ekki aðeins, að húsnæðið væri tekið, heldur beinlínis tekið í eigu ríkisins, og þótti þarlendum ekkert við það að athuga. En svo langt er ekki gengið hér í þessu frv. Þar heldur viðkomandi sveitarfélag óskertum sínum eignarrétti og verður hann þá virtur, ef slíkt húsnæði, sem ríkið tekur, er ekki lengur til afnota fyrir löggæzluna. Í umsögn, sem okkur í n, hefur borizt frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, eru þeir ekkert sérlega óánægðir með fyrri hluta 14, gr., það, að ríkið taki við öllum tækjum og búnaði án endurgjalds. Þeir eru öllu óánægðari með ákvæðin, sem fjalla um fasteignir eða húsnæði. Við í n. sáum okkur nú ekki fært að breyta þessu ákvæði um húsnæðið, þegar við höfum rætt þetta nánar, og sveitarfélögin hafa náttúrlega fyllstu þjónustu eftirleiðis, m. a. gegnum þetta húsnæði. Ég man ekki betur en svo hafi verið, þegar héraðsskólarnir, héraðsgagnfræðaskólar eða heimavistarskólar voru teknir undir umsjá ríkisins og ríkið skyldi greiða af þeim kostnáð, kostnað við rekstur þeirra. Þá held ég, að fáum eða engum hafi dottið í hug, þó að viðkomandi sveitarfélög væru búin að greiða mörg hver stórfé í uppbyggingu skólans, ég held, að fáum eða engum hafi dottið það í hug, að ríkið færi að endurgreiða það, sem sveitarfélögin höfðu á löngum tíma og áður greitt til uppbyggingarinnar, og ég held, að nokkuð líku máli gegni í raun og veru hér. Og ég veit um það, ég er vel kunnugur því, að vegna héraðsskólanna höfðu sveitarfélögin tekið nokkuð stórfelld lán til að standa undir uppbyggingu þeirra og jafnvel rekstri, og þegar ríkið yfirtekur skólana, urðu lánin eftir í höndum viðkomandi sveitarfélags og varð það að standa undir því, sem ógreitt var. Ég held, að ég fari rétt með það. Og þegar á heildina er litið, finnst mér, að hér gæti nokkuð hins sama að því er varðar húsnæðið, sem ríkið tekur við af sveitarfélögunum. En ég held, að ég eyði ekki meira máli í þetta. Eins og ég sagði áður, eru brtt. við frv., sem n. gerir, á sérstöku þskj. Það er fyrst brtt. við 2. gr. N. gerir það að tillögu sinni, að tekið verði inn ákvæði á þessa lund: ...... , og yfirsakadómari með stjórn rannsóknarlögreglunnar í Reykjavík.“ Þetta ákvæði er í lögum um meðferð sakamála og kannske víðar, en sérstaklega benti yfirsakadómari okkur á þetta, er hann hafði frv. til yfirskoðunar, og því tókum við þetta ákvæði inn í brtt. okkar. Svo er brtt. til samræmis við 3. mgr. 3. gr. Þar stendur, að ekki megi skipa í fast lögreglumannsstarf. Við nm. leggjum til, að þetta „fast“ falli niður. Aðra breytingu gerum við á þessari sömu gr. Þar sem segir, að ráðh. ákveði tölu lögreglumanna í hverju umdæmi að fengnum tillögum viðkomandi lögreglustjóra, viljum við í okkar till. bæta við: „sbr. þó 3. mgr.“, en þar er einmitt fjallað um það, að eigi megi skipa í lögreglumannsstarf, nema fé hafi verið veitt til þess í fjárlögum, bæði að því er varðar tölu lögreglumanna og starfsstig. Það er vitnað í þessa mgr., þannig að það komi þá skýrar fram en ella, að það sé fjárveitingavaldið, sem komi þarna til hverju sinni. Aðrar voru nú ekki þær breytingar, sem n. samþykkti að senda frá sér með frv. Þá held ég, að ég hafi útskýrt málið í þetta sinn og vænti þess, að frv. fái sæmilega greiðan gang í gegnum deildina.



Herra forseti. Ég vildi aðeins gera að umtalsefni örfá atriði í sambandi við þetta frv. í framhaldi af því, sem ég hef raunar áður látið í ljós við 1. umr. málsins hér í hv. d. Ég tek eftir því, að í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga um frv. þetta er sérstaklega tekið fram, að ekkert samráð hafi verið haft við Samband ísl. sveitarfélaga um undirbúning þessa frv., og er það auðvitað miður. Það er aðallega aths. við tvær greinar þess, sem stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga gerir, og með því að mér skilst, að forsvarsmaður ríkisvaldsins hafi á fundi með hv. n. lýst því yfir, að það mundi ekki standa á endurgreiðslu af hálfu ríkissjóðs á löggæzlukostnaði, sem sveitarfélög leggja út, þá sé ég ekki ástæðu til að gera nokkra breytingu í þeim efnum, heldur hljótum við að treysta þeim yfirlýsingum. Að því er snertir 14. gr. frv. er ég þeirrar skoðunar, að það væri eðlilegt að breyta þeirri grein eins og stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga bendir á. Aðalatriðið í því sambandi tel ég vera, að nú áformuð lagagrein mismunar töluvert sveitarfélögum innbyrðis. Við skulum segja t. d. hér í Reykjavík, þar sem borgarsjóður hefur að engu leyti staðið undir byggingu lögreglustöðvarinnar nýju, þá er ekki um að ræða, að borgarsjóður Reykjavíkur þurfi yfir neinu að kvarta eins og lagagreinin er orðuð. En t. d. eins og bent var á í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga, hafa sveitarfélögin á Húsavík, á Hornafirði og jafnvel á Akureyri varið töluverðum fjármunum til þess að byggja yfir lögregluna á staðnum, og mér finnst óeðlilegt, að þessi sveitarfélög fái ekki eignarhluta sinn greiddan eða sérstakir samningar fari fram um þetta efni á milli ríkisins og sveitarfélagsins. Með því að þetta mál er núna hér til umr. eftir samþykkt afbrigði, þá hef ég ekki haft tíma eða tök á því að gera upp við mig, hvort ástæða eða nokkur von er til þess, að þessari lagagr. verði breytt, en það yrði þá að gerast hér í hv. d. við 3. umr. málsins. Loks vil ég svo ítreka það, sem ég hef áður látið í ljós, og það kemur raunar fram í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga, að fyrirheit ríkisstj. um að taka að sér allan löggæzlukostnað er ekki efnt fyrr en búið er að breyta þeim lögum, sem fjalla um byggingu og rekstur héraðsfangelsa. Í þessari umsögn er bent á, að þau eru víða undir sama þaki og lögreglustöðvar og það er álit stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, að ekki sé fullnægt yfirlýsingu ríkisstj. um yfirtöku ríkisins á öllum löggæzlukostnaði fyrr en téðum lögum hefur verið breytt. Ég vildi leggja áherzlu á, að þetta væri gert, þótt nú fari að dvína vonir í lok þings, að það takist á yfirstandandi þingi, en vildi þó varpa fram þeirri fsp. til frsm. n., hvort nokkur von væri til þess eða hvort þetta atriði hefði sérstaklega verið rætt innan nefndarinnar.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 745, hefur heilbr.- og félmn. haft þetta mál til meðferðar og mælir einróma með samþykkt þess, en fjarstaddir afgreiðslu málsins í n. voru hv. 6. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Reykn. N. mælir sem sagt einróma með samþykkt frv., eftir að hún hefur lokið athugun sinni á málinu.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. þessarar d. hefur fjallað um frv. það, sem hér er til umr., frv. um verkfræðiþjónustu á vegum landshlutasamtaka sveitarfélaga, og mælir með samþykkt þess með vissum breytingum, sem um getur á þskj. 746, í nál. Ég vil leyfa mér aðeins í örfáum dráttum að ræða tilgang og efni þessa frv. Landshlutasamtök hafa víðast hvar verið stofnuð með margvíslegum verkefnum og nauðsynlegum. Markmið samtakanna er að efla félagslega samstöðu byggðarlaga og vinna að sameiginlegum félags- og framkvæmdalegum viðfangsefnum. Þegar þannig er komið, er auðsætt, að sú þjónusta er eigi sízt nauðsynleg, sem horfir að verkfræðilegum efnum og tæknimálum yfirleitt. Slík þjónusta hefur fram að þessu verið að mestu leyti veitt beint frá höfuðborginni og oft erfitt að fá slíka þjónustu og stundum ekki kleift. Til þess að koma þessum málum sem bezt fyrir heima í héruðunum verður ekki hjá því komizt að hafa tæknimenntaða menn búsetta þar. Mörg undanfarin ár hafa frv. verið flutt hér á hv. Alþ. um þessi efni, en þau ekki fengið afgreiðslu endanlega. Í þeim hefur verið gert ráð fyrir, að ríkisvaldið kæmi á fót slíkri starfsemi, sem hér ræðir um, en í frv. því, sem hér er rætt, er gert ráð fyrir því, að landshlutasamtökin hafi með að gera stofnun og starfrækslu verkfræðiþjónustunnar, en hljóti nokkra aðstoð af hálfu ríkisvaldsins. Þessi landshlutasamtök eru nýorðin allöflug og sjálfsagt vel hæf að sjá um þessa starfsemi. Hins vegar sýnist líklegt, a. m. k. í fljótu bragði, að þessi starfsemi beri sig ekki fyrsta kastið og jafnvel nokkuð fram eftir, það má vel vera. Þess vegna verður að telja það höfuðnauðsyn, að hið opinbera hlaupi undir bagga, ef til rekstrarhalla kemur á starfseminni, og ég held, að flestir okkar geti verið um það samdóma, að eðlileg aðstoð ríkisvaldsins eigi fyllilega rétt á sér til uppbyggingar slíkri þjónustu. Auk þess getur ríkisvaldið á eina eða aðra lund notið góðs af þessari starfsemi, þegar til kemur. Ég vil aðeins víkja að frvgr. þeim, sem snerta höfuðtakmark málsins. Ef landshlutasamtök sveitarfélaga óska eftir að koma á fót verkfræðiþjónustu í landshlutanum, þá á ríkisvaldið að veita aðstoð við stofnsetningu og rekstur slíkrar starfsemi, enda sé viðunandi verkfræðiþjónusta alls ekki fáanleg í þeim landshluta, sem óskar þessa. Þetta er í 1. gr. frv og er að sjálfsögðu meginkjarninn. Þá vil ég næst geta þess, með hverjum hætti aðstoð ríkisvaldsins á að berast til þessarar starfsemi, og þar segir um þetta í 5. gr.: Í fyrsta lagi þá greiðir ríkið 500 þús. kr. vegna stofnkostnaðar, í eitt skipti fyrir öll, til að koma á fót verkfræðiþjónustu. Í öðru lagi, segir í frv., ábyrgist ríkið greiðslu á 3/4 hlutum af hallarekstri verkfræðistofu, en þó aldrei meira en nemur 3/4 hlutum af launum og kostnaði við einn verkfræðing. Ég vil geta þess, að n. hefur gert brtt. við þessa grein, þennan hluta, sem ríkisvaldinu er ætlað að greiða af rekstrarhalla. Við höfum lagt til, að þessi hluti yrði minnkaður niður í helming. Okkur þótti það varlegra en hitt svona fyrsta kastið. Ef það kemur í ljós síðar, að þessar stofur verða mjög dýrar í rekstri og tekjur kannske af störfum þessara verkfræðinga eða tæknimenntuðu manna verða ekki svo ýkjamiklar, þá að sjálfsögðu yrði að íhuga það mál nánar. Okkur þótti rétt að ganga ekki lengra í þetta sinn. Þá gerðum við aðra brtt. í n., og hún er við 4. gr. Í frvgr. segir: „Verði komið á fót verkfræðiþjónustu, eins og um ræðir í þessum lögum, getur hún tekið að sér áætlanagerð fyrir Framkvæmdastofnun ríkisins,“ og svo segir áfram í frvgr.: „enda greiði stofnunin þá sem svarar 3/4 hlutum af árslaunum starfsmanns, sbr. lög um Framkvæmdastofnun ríkisins, nr. 93 frá 24. des. 1971, 31. gr.“ Við viljum breyta seinni parti þessarar greinar á þessa lund: Á eftir orðunum „getur hún tekið að sér áætlanagerð fyrir Framkvæmdastofnun ríkisins“ komi gegn hæfilegri greiðslu eftir samkomulagi aðila. Aðrar brtt. gerðum við ekki í n. Yfirumsjón með þessum skrifstofum verkfræðiþjónustunnar hefur félmrn. Þegar landshlutasamtök sveitarfélaga hyggjast stofna til slíkrar starfsemi, þá verður fyrst alls leitað til félmrn., og þar verða samtökin að gera grein fyrir sinni fyrirætlan og láta rn. í té áætlun um stofn- og rekstrarkostnað. Síðan á árlega að senda rekstraráætlun til þessa rn. Þetta er þá í höfuðdráttum megininntak þessa frv. Eins og ég sagði í upphafi, þá mælir n. einróma með samþykkt þess með þeim breytingum, sem ég hef nú lítillega að vikið. Ég vil geta þess, að fjarstödd voru afgreiðslu þessa máls hv. þm. Auður Auðuns og Oddur Ólafsson.



Herra forseti. Ég stend fyrst og fremst upp til að þakka hv. heilbr.- og félmn. þessarar deildar fyrir afgreiðslu á þessu máli. Ég get í höfuðdráttum fallizt á þær brtt., sem n. gerir á frv., og ég skil þær vel og hvað þar á bak víð liggur. Ég vil geta þess, að við 4. gr. var ég með í huga, að í lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins er þegar gert ráð fyrir því, að Framkvæmdastofnunin greiði 3/4 hluta af kostnaði sérfræðings, sem starfar að áætlanagerð í samráði við landshlutasamtökin, og hugmynd mín var sú, að þetta væri einn og sami maðurinn, og því eðlilegt að vísa til þeirrar greinar. Ég geri ráð fyrir því, að sú breyting, sem n. hefur gert, breyti þar litlu eða engu um. Ég held, að svo hljóti að verða, að þetta verði einn og sami maðurinn og þá hljóti að koma til kasta þeirra laga, sem þegar hafa verið samþykkt, og get því fallizt á þessa breytingu, þó að þarna sé í mínum huga e. t. v. lítilfjörleg spurning um framkvæmd. Ég skal viðurkenna það, að ég hefði heldur kosið, að hv. n. hefði fallizt á, að 3/4 hlutar mættu greiðast af kostnaði verkfræðings. Ég taldi rétt að hafa þennan hundraðshluta háan, vegna þess hvað landshlutasamtök sveitarfélaga eru veikburða eins og er, en þeim vex vonandi fiskur um hrygg og geta þá tekið í sinn hlut meira af þessari áhættu. Það er von mín, að þetta komi ekki að sök og verði ekki til þess, að slíkar stöður verði ekki settar á fót. Það er sannfæring mín, eins og ég hef sagt við framsögu þessa máls, að mikil er þörfin, mjög mikil, og sjálfsagt að nota þessi samtök, sem þegar eru til orðin og eru að eflast, til þess að koma á samstarfi hins opinbera og samtakanna. Það er aðalatriðið í þessu máli og á það hefur n. algjörlega fallizt, og fyrir það fyrst og fremst vil ég þakka.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. heilbr.- og félmn. tók fram og reyndar kemur fram í nál. á þskj. 746, þá var ég ekki viðstödd fund heilbr.- og félmn., þegar frv. var afgr. úr nefnd. Ég ætla ekki að fara að ræða frv. efnislega, en vil aðeins víkja að því, að það var sent til umsagnar á sínum tíma Sambandi ísl. sveitarfélaga og Verkfræðingafélagi Íslands. Ég man nú ekki nákvæmlega, hvenær það var, en það mun vera orðið alllangt umliðið síðan, og um það vil ég segja yfirleitt, að aðilar, sem fá mál til umsagnar, mega sjálfum sér um kenna, að ekki sé tekið tillit til þeirra skoðana, ef þeir senda ekki sínar umsagnir á þeim tíma, að viðunandi geti talizt fyrir þingnefndir, en Samband ísl. sveitarfélaga mun hafa bent á, að rétt væri að senda landshlutasamtökunum sjálfum þetta frv. til umsagnar. Umsögn Verkfræðingafélagsins var ekki komin, þegar málið var afgr. í n., og ég var nú satt að segja á eigin spýtur að grennslast eftir því, hvað henni liði. Mér skilst, að hún muni þá e. t. v. geta legið fyrir á morgun, er fundur verður í heilbr.- og félmn., og þá er tækifæri til að skoða þá umsögn milli umr., ef hún verður komin. Það er ekki ætlun mín á nokkurn hátt að tefja fyrir, að frv. fái eðlilegan gang og verði afgr. hér við 2. umr., en eins og ég sagði, þá mun e. t. v. liggja fyrir umsögn, sem maður mundi þá áskilja sér rétt til að hafa til hliðsjónar við afstöðu sína til málsins við 3. umr.