Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 120 til félmrh. Spurt er um, hvað líði meðferð frv. til l. um breyt á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, um íbúðarlán til eflingar byggðajafnvægis o. fl., sem Ed. Alþ. samþykkti 6. maí 1974 að vísa til ríkisstj. Þetta frv. gerir ráð fyrir að í lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins komi nýr kafli er fjalli um íbúðarlán til eflingar byggðajafnvægi. Þar segir, að ríkisstj. geti ákveðið eftir beiðni viðkomandi sveitarstjórna sérstaka fyrirgreiðslu við húsbyggjendur í þeim héruðum landsins sem aðstoðar er þörf til eflingar byggðajafnvægi í landinu. Frv. þetta ákveður svo um form þeirrar aðstoðar sem veita skal, að ákvörðun um aðstoð eigi að gilda fyrir 4 ár í senn. Gert er ráð fyrir ákveðnu framkvæmdatímabili, hliðstætt því sem lög mæla nú fyrir um aðstoð úr Byggingarsjóði verkamanna, til að koma við skipulegum vinnubrögðum og áætlunargerð um að ná settum áfanga í húsbyggingum. Á þessu tímabili skal veita í viðkomandi sveitarfélag sams konar lán og veitt eru nú úr Byggingarsjóði ríkisins til íbúða, sem byggðar eru á vegum Framkvæmdanefndar byggingaráætlunar ríkisins í Breiðholti í Reykjavík. Þessi sérstöku íbúðarlán má veita öllum byggingaraðilum, bæði til byggingar eigin íbúða og leiguíbúða, hvort sem það eru einstaklingar, byggingarfélög eða viðkomandi sveitarfélög sjálf sem byggja. Hin sérstaka aðstoð er fólgin í því, að lán þessi eru að upphæð 80% af byggingarkostnaði íbúða og eru til 33 ára, afborgunarlaus fyrstu 3 árin, en endurgreiðast síðan á 30 árum. Hér er um að ræða miklum mun betri lán en hin almennu lán Byggingarsjóðs ríkisins, Þau lán eru nú ákveðin 1 millj. 60 þús. kr. á hverja íbúð, en nema naumast eða í mesta lagi um 20% af byggingarkostnaði meðalstórrar íbúðar og eru einungis til 25 ára með engum afborgunarfresti. Til að mæta fjármagnsþörf Byggingarsjóðs ríkisins vegna þessara íbúðarlána til eflingar byggðajafnvægi er í frv. lögð sú skylda á Byggðasjóð að kaupa skuldabréf, sem veðdeild Landsbanka Íslands er heimilt að gefa út til öflunar fjár í Byggingarsjóð ríkisins. Ég tel, að ráðstöfunarfé Byggðasjóðs verði ekki betur varið, miðað við tilgang sjóðsins, en að standa undir því sem sérstaklega er gert í húsnæðismálunum til eflingar byggðajafnvægi í landinu. Þá felur þetta frv. í sér ákvæði um verðtryggingu þeirra íbúða, sem hin sérstöku lán til eflingar byggðajafnvægi eru veitt út á. Í frv. er að finna ákvæði varðandi þessa verðtryggingu. Ákvæðin um þessi lán til eflingar byggðajafnvægi eru höfuðatriði þessa frv. Í frv. voru tvö önnur atriði, sem líka eru mikilvæg, en um annað efní. Annað varðar Byggingasjóð verkamanna. Þar er lagt til að breytt verði hlutfallinu milli framlags ríkisins og sveitarfélaga til Byggingarsjóðs verkamanna, sem hefur verið allt frá stofnun Byggingarsjóðs verkamanna þannig að ríkið hefur greitt helming framlags á móti helmingi frá sveitarfélögunum. Í frv. er lagt til, að þetta hlutfall breytist þannig að ríkið greiði 3/4 á móti 1/4. Loks var svo það ákvæði í þessu frv. að hin almennu lán Byggingarsjóðs ríkisins hækkuðu úr 800 þús. kr., sem þá var, í 1200 þús. kr. Þessar tölur eru orðnar úreltar núna og hin almennu lán Byggingarsjóðs ríkisins standa í 1 millj. og 60 þús. kr., eins og ég sagði áðan, en ættu miðað við þann grundvöll, sem miðað var við í frv. mínu, að vera núna um 2 millj. kr. Ég rek þetta ekki frekar, en tel að hér sé um svo þýðingarmikið mál að ræða, að það sé mjög áríðandi að ríkisstj, aðhafist eitthvað í þessum efnum, og því er fsp. mín fram borin.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Það frv., sem hv. þm. spyrst fyrir um, var flutt af honum á tveim síðustu reglulegum þingum. 6. maí 1974 var því vísað til ríkisstj. Fyrrv. stjórn mun ekki á þeim tíma, sem hún átti þá eftir, hafa fjallað um frv., en eftir stjórnarskiptin hefur málið verið vandlega athugað í félmrn. Ég tel að þær hugmyndir, sem fram koma í frv. og hv. þm. hefur rakið hér skilmerkilega, séu mjög athyglisverðar, þar sé um að ræða merkt framlag til byggðamálanna eða eins þáttar þeirra. Í grg. komst hv. flm. m. a. svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Efling byggðajafnvægis er í framkvæmd margslungið viðfangsefni. Ekki tjóar að láta til sín taka hluta vandamálsins. Venjulega þurfa að koma til samverkandi aðgerðir á ýmsum sviðum, svo sem á vettvangi samgöngumála, atvinnumála, skólamála, heilbrigðismála og félagsmála. Í allri viðleitni til eflingar byggðajafnvægi kreppir nú skórinn ekki síst að í húsnæðismálunum. Víða úti um land skortir nú íbúðarhúsnæði. Þetta á einkum við þróttmikla útgerðarstaði.“ Í grg. frv. ræðir flm. einnig um það, að íbúðalán, sem veitt eru til þessara staða, þurfi að vera hærri og hagkvæmari en almennt gerist, og enn fremur, að ekki sé nægilegt að binda þessi sérstöku lán við byggingu leiguíbúða. Eins og ég gat um þá hefur málið verið til skoðunar í félmrn. og hefur verið ákveðið að fá umsagnir um það frá húsnæðismálastjórn, frá stjórn Byggðasjóðs og mþn. um byggðamál eða byggðanefnd. Varðandi það atriði frv. að hækka húsnæðismálalán og þær tölur, sem frv. fjallaði um, sem eru eins og hv. fyrirspyrjandi gat um nú orðnar úreltar, vil ég taka það fram að fyrir ríkisstj. liggja till. frá húsnæðismálastjórn um verulega hækkun húsnæðislána. Fjármögnun Byggingarsjóðs er til meðferðar hjá ríkisstj. og verður ákvörðun tekin mjög skjótlega. En varðandi meðferð sjálfs frv., sem hv. þm. spyrst fyrir um, þá hefur það verið til athugunar og nú ákveðið að fá umsögn þeirra þriggja aðila sem ég greindi.

Fyrirspyrjandi (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. Hann gat þess, að það væri ákveðið að vísa þessu frv. til umsagnar landshlutasamtaka og húsnæðismálastjórnar ríkisins. Mér þykir rétt að það komi hér fram, að n. sú, sem fjallaði um þetta mál, hv. félmn. Ed., vísaði þessu máli einmitt til umsagnar þessara aðila á síðasta þingi og umsagnir þessara aðila voru jákvæðar. Landshlutasamtökin - þau sem skiluðu áliti, að mig minnir 3 eða 4 - mæltu eindregið með samþykkt frv. Umsögn húsnæðismálastjórnar var mjög jákvæð. Mér sýnist því að það sé naumast ástæða til þess nú að eyða löngum tíma í að leita umsagnar þessara sömu aðila sem þegar hafa tjáð sig um frv. Það var einmitt með tilliti til umsagna þessara aðila, að ég hygg, að allir nm. í hv. félmn. voru sammála um að taka frv. þetta það alvarlega að vísa því til hæstv. ríkisstj. Ég held að mér sé óhætt að fullyrða, að það var ekki gert af hv. félmn. í þeim tilgangi að svæfa málið, heldur til þess að þoka því áfram. Ég vil vonast til þess, að það verði ekki beðið lengi eftir þessum umsögnum, þannig að þessi meðferð málsins þurfi ekki að tefja framkvæmdir í málinu, og ég vil mega treysta því að hæstv. ríkisstj. og hæstv. félmrh. geri sitt til þess að eitthvað jákvætt komi út úr málinu.



Herra forseti. Aðeins út af því, sem fram kom í svari hæstv. ráðh., um að mþn. í byggðamálum mundi fá þetta mál til nánari umsagnar, þá er rétt að minna á það hér, að byggðanefndin svokallaða hafði þetta mál sérstaklega á sinni könnu í fyrra og um 1. lið þessa frv. var raunar flutt sjálfstætt frv. í Ed., þ. e. a. s. um sérstök örvunarlán úti á landsbyggðinni. Frv. dagaði uppi í þinglokin í fyrra, en það hefur verið ætlun mþn., að því er ég best veit, að endurflytja frv. í svipuðu formi og þá var gert, að vísu með hærri upphæðum en gert var ráð fyrir í því frv. Ég vona að það verði a. m. k. samkomulag um það nú eins og þá í byggðanefndinni að ná fram þeim millivegi sem við töldum þá vera mjög vel fært fyrir alla aðila að ganga að. Þarna var um að ræða 120 þús., minnir mig varðandi séraðstoð. Þessi upphæð hlýtur að hækka nú. En ég vona að byggðanefndin taki þannig á þessu máli - hún hefur ekki starfað alllengi - að hún fari þennan milliveg, a. m. k. hvað snertir þennan hluta frv.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Þegar þetta frv. var til meðferðar í allshn. Sþ. á síðasta reglulegu þingi, mun hafa verið leitað umsagnar aðila. Mér er ekki kunnugt um og ég hef ekki séð umsögn nema frá húsnæðismálastjórn, sem taldi frv. mjög athyglisvert, en þyrfti breytinga við. Niðurstaða allshn. varð sú, að hún mælti ekki með samþykkt frv., heldur með að vísa því til ríkisstj. til nánari athugunar. Meðal þeirra mikilvægu atriða, sem hér þurfa vandlegrar skoðunar við, eru núgildandi lög um byggingu leiguíbúða fyrir sveitarfélög og svo hins vegar till. hv. þm. sem ganga að nokkru leyti í aðra átt þó að sami sé tilgangurinn. Það er ljóst, að þegar lög um leiguíbúðir sveitarfélaga voru settar vorið 1973, hafði ekki verið nægilega hugsað fyrir því, hvernig sú löggjöf félli að húsnæðismálakerfinu. Þess vegna hefur reynslan orðið sú, að þar hefur orðið nokkur árekstur milli annars vegar leiguíbúðakerfisins og hins vegar verkamannabústaðanna. Kunnugir menn telja, að það liggi þegar fyrir, að dregið hafi úr byggingu verkamannabústaða og áformum um slíka bústaði vegna laganna um leiguíbúðir sveitarfélaga. Margir þeir sem líta svo á að verkamannabústaðakerfið sé mjög æskileg og gagnleg leið, telja það miður farið. Þess vegna er það eitt af þeim verkefnum sem þarf að skoða vandlega. Frv. hv. þm. kemur einmitt mjög inn á þetta atriði, m. a. með því að sveitarfélögin þurfi ekki að leggja eins mikið fram til verkamannabústaða eins og nú er ákveðið í lögum. En m. a. er þetta mikið vandamál, sem þarf að skoða. Ég vil ítreka, að ég tel frv. hv. þm. fela í sér mjög merkilegar ábendingar, merkilegar till. og flestar þeirra mjög til bóta ef lögfestar yrðu, en málið allt þarf nánari skoðunar við eins og ég tók fram.



Herra forseti. Ég fagna því, að þetta mál skuli hafa komið til umr. í dag, því að sannarlega er tímabært að ræða um húsnæðismál. Þetta er einn sá málaflokkur sem skiptir fólkið í landinu meginmáli, hvernig á er haldið á hverjum tíma. Það eru fjölmörg ákvæði í þessu frv. Þorvalds Garðars, hv. þm., sem eru mjög til bóta. Þó að e. t. v. séu þarna atriði sem gangi nokkuð langt, þá eru mörg þeirra svo mjög til bóta, að það er veruleg ástæða fyrir Alþ. og hæstv. ríkisstj. til að athuga þau nánar. Það eru mörg fleiri atriði en fram koma í þessu frv. í löggjöf um húsnæðismál sem er ástæða til þess að gefa nánari gaum. Ég vil vekja sérstaka athygli á því misrétti sem skapast hefur á milli sveitarfélaga í dreifbýli og Reykjavíkur hvað varðar aðstöðu til byggingar leiguhúsnæðis. Það voru samþykkt lög á Alþ. fyrir ekki alllöngu um byggingu 1000 leiguíbúða, en þar var ekki farið að með sama hætti og þegar lög um Breiðholtsíbúðirnar vorn samþ. Í lögum um þessar leiguíbúðir var einungis heimilað að ríkið legði fram 80% af byggingarkostnaði, í staðinn fyrir að um Breiðholtsleiguíbúðirnar gilti það, að ríkið var skyldað til að leggja fram 84% Enn fremur er rík ástæða til þess að ganga betur frá því að aðlaga lánakerfið nýjum byggingarháttum, þannig að það t. d. henti byggjendum einingahúsa betur en nú er, svo sem ég hef lagt til í þáltill. sem ég hef flutt hér á Alþ. um þetta efni. Ég fagna því að það er nokkur hreyfing á þessu máli.



Herra forseti. Um þessar mundir beinist öll athygli manna að efnahagsmálunum og þeim mikla vanda sem blasir þar við. Það er gömul saga og ný, að þegar miklir efnahagsörðugleikar steðja að, þá þokast önnur vandamál eða viðfangsefni til hliðar, hverfa í skugga verðbólgunnar eða eru jafnvel ekki lengur á dagskrá. Þetta er sorgleg staðreynd fyrir alla þá sem stjórnmálum sinna, því að vitaskuld eru hin stjórnmálalegu úrlausnarefni miklu fleiri en hin endalausa glíma við verðbólgudrauginn. Eitt er þó það viðfangsefni sem ekki má hverfa í skuggann eða víkja til hliðar, hvað sem öllu öðru liður. Það er landhelgismálið. Ríkisstj. lýsti því yfir í stjórnarsamningi sínum, að hún hygðist færa út landhelgina í 200 mílur á þessu ári, og hæstv. forsrh. hefur síðar staðfest að frá því stefnuatriði verði ekki hvikað. Undir það taka allir stuðningsmenn þessarar ríkisstj. og raunar að ég hygg allir landsmenn. Öllum er ljóst, að útfærslan er meira en yfirlýsingin ein. Hún krefst þrotlauss undirbúnings, kynningar og sameiginlegs átaks. Þing og þjóð hefur áhuga á því og hefur rétt á því að fylgjast með öllum undirbúningi, kynnast rökum og gagnrökum og stíga sameiginlega það spor sem stigið verður á leið okkar til fullra yfirráða yfir 200 mílunum. Þess vegna er þessi fsp. fram borin, svo að hæstv. forsrh. fyrir hönd ríkisstj. gefist tækifæri til að kynna þær ráðstafanir, sem þegar hafa verið gerðar eða væntanlegar eru í þessu máli.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Áður en ég vík að svari við fsp. þykir mér rétt að ræða í örstuttu máli aðdragandann að þeirri ákvörðun, sem fyrir höndum er að taka. Með lögum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, nr. 44 frá 5. apríl 1948, sbr. l. nr. 45 frá 13. maí 1974, um breyt. á þeim l., var lagður grundvöllur að þeirri stefnu íslendinga, að allar veiðar á landgrunnshafinu umhverfis Ísland skuli háðar íslenskum reglum og eftirliti. Jafnframt áttu íslendingar frumkvæði að því, að Sameinuðu þjóðirnar tóku hafréttarmálin til heildarmeðferðar á árinu 1949. Síðan hefur markvisst verið að því unnið að færa fiskveiðimörkin við Ísland út með hliðsjón af þróun þjóðaréttar. Fyrsta hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna var haldin á árinu 1958. Þar náðist að vísu ekki endanlegt samkomulag, en mikið fylgi var þar við 12 mílna mörk. Einnig gekk ráðstefnan frá ályktun um að forgangsréttindi strandríkja, sem byggja afkomu sína á fiskveiðum, skyldu viðurkennd með samningum hlutaðeigandi þjóða. Sendinefnd Íslands tók fram við þá afgreiðslu, að slíkir samningar mundu aldrei geta komið í stað fiskveiðimarkanna sjálfra, enda þótt þeir gætu komið að gagni utan þeirra. Eftir þessa ráðstefnu vorn mörkin við Ísland færð út í 12 mílur. Önnur hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna var haldin árið 1960 og munaði þar aðeins einu atkv. að 12 mílna mörk væru staðfest. Ísland greiddi atkv. gegn slíkri afgreiðslu. Þau ríki, sem fylgjandi voru frekari útfærslu, gerðu sér grein fyrir því, að nægilegt fylgi á þriðju ráðstefnunni til útfærslu umfram 12 mílur mundi ekki fást fyrr en fjölmörg ný ríki hefðu bæst í hóp Sameinuðu þjóðanna. Á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna haustið 1970 var talið rétt að kveðja saman þriðju hafréttarráðstefnuna, en Ísland átti þá aðild að flutningi till. þess efnis. Undirbúningur ráðstefnunnar fór síðan fram og meðan á honum stóð færði Ísland út fiskveiðilögsögu sina í 50 mílur. Ráðstefnan hófst í New York haustið 1973 og hélt annan fund sinn í Caracas s. l. sumar. Þriðji fundurinn verður haldinn í Genf 17. mars til 10 maí n. k. og er nú ráðgert að ráðstefnan ljúki störfum sínum á þessu ári. Er nú svo komið, að mikið fylgi er fyrir allt að 200 mílna efnahagslögsögu á ráðstefnunni, og hefur þátttaka Íslands í henni verið miðuð við að fylgja því sjónarmiði fram til sigurs. Þetta er sá alþjóðlegi rammi, sem mótaður hefur verið í hafréttarmálum. Mörg ríki hafa lýst því yfir að þau muni hvorki taka ákvörðun um útfærslu efnahagslögsögu sinnar í 200 sjómílur né tilkynna fyrirætlanir um hana fyrr en ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna er lokið. Í stefnuyfirlýsingu sinni á síðasta ári lýsti ríkisstj. því yfir, að hún mundi færa efnahagslögsögu Íslands út í 200 sjómílur á árinu 1975. Þótt enn sé gengið út frá því, að hafréttarráðstefnunni ljúki á þessu ári, er það ekki fullvíst. Ákvörðun íslensku ríkisstj. um útfærslu í 200 mílur á árinu stendur óbreytt án tillits til þess, hvort ráðstefnunni lýkur fyrir árslok eða ekkí. Hins vegar verður ekki gefin út tilkynning um það, hvenær útfærslan fer fram, fyrr en eftir 10. maí þegar fundum hafréttarráðstefnunnar í Genf lýkur. Voru menn sammála um þessa málsmeðferð á fundi í landhelgisnefnd sem í eiga sæti 4 ráðh. og fulltrúar þingflokka. N. hefur haldið einn fund í byrjun ársins og mun hittast aftur innan skamms. Ég býst við því, að fyrirspyrjandi vilji fá svör um einstakar aðgerðir stjórnvalda til undirbúnings útfærslunni í 200 mílur. Þar er af mörgu að taka og vil ég með upptalningu nefna það helsta: 1. Pólitísk ákvörðun hefur verið tekin um að útfærslan verði á þessu ári. 2. Með hliðsjón af bráðabirgðasamkomulaginu við breta, sem rennur út 13. nóv. 1975, og nýgerðu samkomulagi við færeyinga, er líklegast að útfærslan verði á tímabilinu frá 10. maí til 13. nóv. 1975. 3. Ríkisstj. hefur kallað saman að nýju eða endurskipað landhelgisnefndina svonefndu, þar sem allir þingflokkar hafa samráð. 4. Íslenska sendinefndin á fundum hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Genf verður skipuð fulltrúum þingflokkanna og embættismönnum. Af hálfu Íslands hefur verið lögð á það áhersla frá upphafi, að íslendingar sjálfir geti hagnýtt alla fiskstofna sem eru innan 200 mílna markanna, að strandríkið sjálft verði að ákveða leyfilegt aflahámark og möguleika sína á að nýta það, að strandríkið kveði sjálft á um rétt annarra þjóða til fiskveiða innan lögsögunnar, svo og að úrskurður þriðja aðila komi ekki til greina varðandi þessi atriði. 5. Fiskifélag Íslands hefur unnið skýrslu um afrakstursgetu Íslandsmíða og afkastagetu fiskiskipastólsins, og Hafrannsóknastofnunin hefur unnið skýrslu um þol fiskstofna á svæðinu milli 50 og 200 sjómílna frá Íslandi. Þessi gögn, sem nú hafa verið útbúin, eru ómissandi við mat á hagsmunum okkar varðandi 200 mílurnar og verða lögð fram á fundi landhelgisnefndar sem haldinn verður næstu daga. 6. Í ráðuneytum og ríkisstofnunum er unnið alhliða að undirbúningi undir útfærsluna. Samkv. 18. gr. l. nr. 102 frá 1973, um veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelginni, skal láta endurskoða þau lög fyrir 31. des. 1975. Þessi endurskoðun er hafin og verður haft samráð við hagsmunaaðila og frv. um breyt. á l. lagt fyrir Alþ. á næsta vetri. Dómsmrn. hefur til athugunar eflingu Landhelgisgæslunnar vegna útfærslunnar. Í því sambandi beinist athyglin einkum að því að efla flugvélakost gæslunnar. Þá þarf einnig sérstaklega að koma upp fullkomnu staðsetningarkerfi fyrir flotann umhverfis landið. Eftir útgáfu reglugerðar um útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 200 sjómílur er nauðsynlegt að breyta botnvörpuveiðalögunum, nr. 102 frá 1973, til að fastákveða að ákvæði laganna, þ. á m. um veiðiheimildir, veiðitakmarkanir, leyfakerfi og viðurlög við brotum, taki í heild til allrar hinnar nýju 200 mílna lögsögu. 7. Ákvörðun íslensku ríkisstj. um 200 mílna útfærslu efnahagslögsögunnar 1975 hefur verið kynnt á margvíslegan hátt á erlendum vettvangi. Á fundum hafréttarráðstefnunnar og í undirbúningsnefnd hennar hefur um árabil verið haft stöðugt samband við aðrar þjóðir, bæði þær sem sammála eru sjónarmiðum íslendinga og aðrar. Nauðsynlegt er að ræða sérstaklega við fulltrúa dana, norðmanna og breta vegna afmörkunar gagnvart Færeyjum, Grænlandi, Jan Mayen og Rockall. Ákvörðun um formlegar viðræður út af útfærslunni hefur ekki verið tekin. Ráðamönnum margra ríkja hefur verið gerð sérstök grein fyrir útfærslunni. T. d. hefur mér gefist kostur á því í viðræðum við aðila í Bandaríkjunum og Kanada og á fundi forsrh. Norðurlanda. Ákvörðun um útfærslu hefur verið kynnt í Norðurlandaráði, Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna, innan Atlantshafsbandalagsins, í Evrópuráðinu og annars staðar þar sem það á við í alþjóðasamtökum sem Ísland er aðili að. Hans G. Andersen sendiherra er nýlega kominn af fundi í svonefndri Evensen-nefnd, þar sem rætt var um gang mála á hafréttarráðstefnunni. Í þeirri n. starfa formenn sendinefnda 25 ríkja á hafréttarráðstefnunni. Fulltrúarnir eru úr öllum heimsálfum, þ. á m. frá Bandaríkjunum, Sovétríkjunum, Kína, Frakklandi og Bretlandi. Í þessari n. kom fram sjónarmið allra ríkjahópa til hafréttarmálefna. Starf hennar miðar að því að móta grundvöll undir heildarsamkomulag. Á nýafstöðnum fundi í New York var aðallega fjallað um efnahagslögsöguna og reynt að ná samkomulagi um 200 mílna efnahagslögsögu. Ráðgert er, að þessi n. hittist daglega á meðan hafréttarráðstefnan situr á fundum í Genf. Ég hef hér stiklað á stóru til að gefa nokkra hugmynd um, í hvaða farveg aðgerðir stjórnvalda til undirbúnings útfærslu á íslenskri lögsögu í 200 sjómílur hafa farið. Að því er stefnt að allar hliðar þessa lífshagsmunamáls okkar verði sem best kannaðar inn á við og kynntar út á við áður en útfærsludagurinn rennur upp.



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hæstv. forsrh. fyrir svarið. Það er ljóst af skýrslu hans, að ríkisstj. hefur ekki setið auðum höndum og ýmislegt gert til þess að kanna og kynna þetta mikla og mikilvæga mál allrar íslensku þjóðarinnar. Ég fjölyrði ekki frekar um skýrslu hans, sem ber sjálfri sér best vitni, en mér þykir mest varið í þá yfirlýsingu hæstv. forsrh. að tilkynning um útfærsluna muni verða gefin út á tímabilinu frá 10. maí til 13. nóv. Þetta hefur reyndar komið fram áður, en ég hygg, að það sé í fyrsta skipti sem það er staðfest hér á hinu háa Alþ. Mér þykja þetta þess vegna vera góð tíðindi.

Fyrirspyrjandi (Ellert B. Schram) : Herra forseti. Fsp. mín hljóðar svo með leyfi forseta: „Hvað líður endurskoðun a) hlutafélagalöggjafar, b) verðlagsmála?“ Þessi fsp. eða fyrirspurnir eru samtvinnaðar að því leyti, að þær snerta báðar umbætur á sviði viðskiptamála. Núv. hlutafélagalöggjöf er mjög komin til ára sinna og hefur enda verið í endurskoðun nú um nokkurt skeið. Flestum er ljóst að gildandi löggjöf er gölluð og götótt og nútímalegri hlutafélagalöggjöf er forsenda heppilegri viðskiptahátta. Þetta rekstrarform hefur verið misnotað, bæði hvað snertir aðild og höfuðstól félaga, og sú misnotkun hefur rýrt gildi og traust hlutafélaga almennt. Bætt löggjöf er þar af leiðandi keppikefli allra þeirra sem unna heiðarlegu viðskiptalífi. Síðari hluti fsp. fjallar um verðlagsmál. Núv. ríkisstj. lýsti því yfir í stjórnarsamningi sínum, að verðlagsmál yrðu tekin til endurskoðunar, og engin launung er á því, að þar er um að ræða eitt mesta áhugamál margra, sem að þessari ríkisstj. standa, að verðlagsmálin séu tekin föstum tökum. Hvað svo sem segja má um fyrirkomulag verðlagsmála í dag, þá hafa augu flestra opnast fyrir því, að það verðlagskerfi þjónar afar takmörkuðum tilgangi frá hvaða sjónarhóli sem litið er og fer ég ekki mörgum orðum þar um, enda nokkuð viðurkennt. Það, sem skiptir máli, er að ríkisstj. hefur nú lýst vilja sínum til að taka þessi mál til endurskoðunar, og þess vegna er óskað eftir upplýsingum um, hvað gert hafi verið til að hrinda þessu loforði í framkvæmd. Íslensk verslunarstétt hefur löngum verið umdeild. Um hana hafa leikið pólitískir stormar og verslunarmenn hafa orðið bitbein stjórnmálalegra átaka án þess að hafa sjálfir þar miklu um ráðið. Staðreyndin er nefnilega sú, að þeir sem einstaklingar eða stétt hafa goldið þess kerfis og þeirra reglna sem verslunin í landinu hefur búið við. Ósanngjörn álagning og óeðlilegir verslunarhættir eru sjaldnast fyrir tilverknað verslunarinnar sjálfrar, heldur vegna þess verðlagskerfis og viðskiptahamla sem stéttin og þessi atvinnugrein hefur þurft að sætta sig við. Það er ósk þeirra, sem við viðskiptamál fást, og allra þeirra, sem stuðla vilja að heiðarlegum og heppilegum viðskiptaháttum, að að þessari endurskoðun verði kappsamlega unnið. Þegar verðlags- og viðskiptamál ber hér á góma á hinu háa Alþ., þá þykir mér rétt að vekja athygli á því alvarlega ástandi sem nú ríkir í innflutningsverslun okkar. Verslunarstéttin hefur vegna gengisfellingarinnar orðið fyrir þungum búsifjum. Í hvert skipti sem gengi íslensku krónunnar er fellt rýrnar álagning og eigið fé verslunarinnar. Slíkum kjaraskerðingum hefur verslunarstéttin reynt að mæta eins og aðrar stéttir þessa lands. En ástandið er verra en þetta. Nú er svo komið, að gjaldeyrisyfirfærslur vegna vörukaupa fást ekki afgreiddar í bönkum nema að mjög takmörkuðu leyti og má nánast segja að innflutningsverslun sé að mestu leyti stöðvuð nema á þeim vörutegundum sem taldar eru sjálfsagt brýnastar. Þessi stöðvun hefur vitaskuld leitt til þess, að stórir hópar skrifstofufólks, afgreiðslumanna, bifreiðastjóra og annars almenns verslunarfólks sitja verkefnalausir og fyrirtæki verða að sjálfsögðu ekki rekin með eðlilegum hætti né heldur að þau geti staðið undir rekstrarkostnaði frá degi til dags ef svo heldur áfram, og því miður er farið að bera á uppsögnum og samdrætti. Nú er það í sjálfu sér skiljanleg ráðstöfun með hliðsjón af ástandinu í gjaldeyrismálum, að settar séu einhverjar skorður við gjaldeyrisnotkun. Það er á hinn bóginn óviðunandi ástand að fá engar upplýsingar um, hvort hér sé um varanlegar aðgerðir að ræða, hvort yfirfærslur fáist til að leysa út vörur á næstunni eða hvort einhverjar frekari ráðstafanir séu í uppsiglingu. Eins og er ríkir fullkomin óvissa, en sú óvissa er mjög bagaleg, svo að ekki sé meira sagt. Það væri vel þegið, ef hæstv. ráðh. gæti vegna þeirrar fsp., sem hér er borin fram, veitt einhverjar upplýsingar um væntanlega framvindu í þessum málum sem ég hef hér gert að umtalsefni.

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Ég svara fyrst fyrri lið fsp., sem hljóðar svo: „Hvað líður endurskoðun hlutafélagalöggjafar?“ Hinn 2. mars 1972 fól viðskrn. Benedikt Sigurjónssyni hæstaréttardómara að semja drög að frv. til l. um hlutafélög. Með honum hefur unnið Gylfi Knudsen lögfræðingur í viðskrn. Á miðju sumri 1973 voru frumdrög að frv. til l. um hlutafélög tilbúin, en þó án grg. Með bréfi, dags. 16. ágúst 1973, voru drög þessi send ýmsum embættum, stofnunum og samtökum stétta- og atvinnulífs til umsagnar, og munu a. m. k. hafa verið 16 aðilar eða stofnanir og fyrirsvarsmenn samtaka sem fengu þessar fsp., og hef ég lista yfir hverjir það vorn. Ég sé ekki ástæðu til að lesa hann upp. En vorið 1974 höfðu borist umsagnir um drög þessi frá eftirtöldum aðilum, það eru þeir aðilar sem hafa svarað fsp.: frá Lögmannafélagi Íslands, Félagi löggiltra endurskoðenda, Félagi ísl. iðnrekenda, Landssambandi ísl. útvegsmanna, Verslunarráði Íslands, Vinnuveitendasambandi Íslands. En umsagnir frá fleiri aðilum en ég nefndi nú hafa ekki borist hingað til og berast væntanlega ekki úr þessu. Í þeim umsögnum, sem bárust, komu fram ýmsar aths. og það hefur verið unnið að því að kanna og vinna úr þeim aths. og endurskoða áðurnefnd frumdrög m. a. með hliðsjón af þeim og svo að því að taka saman grg. Ég vil vona, að þessu verki miði svo áfram að það verði hægt að sýna frv. um þetta efni á þessu þingi. En ég geri mér engar vonir um að það verði hægt að gera svo tímanlega, að slíkt frv. verði afgreitt á þinginu, enda er þetta frv. þess eðlis að það er að mínum dómi ákjósanlegt, að það liggi fyrir fleiri þingum og þm. fái tækifæri til þess að skoða það allvel. Þá er það síðari líður fsp. um hvað líði löggjöf um verðlagsmál. Þegar núv. ríkisstj. kom til valda, lýsti hún því yfir, að undirbúin yrði ný löggjöf um verðmyndun, viðskiptahætti og verðgæslu. Nokkur undirbúningur að slíkri löggjöf er hafinn. Hefur sú undirbúningsvinna, sem þar er um að ræða, fyrst og fremst verið unnin á vegum viðskrn. En um leið vil ég geta þess, að um síðustu áramót urðu starfsmannaskipti á verðlagsskrifstofunni, nýr verðlagsstjóri, Georg Ólafsson, tók þá til starfa og með honum nýr skrifstofustjóri, Gunnar Þorsteinsson. Ég hef falið þessum mönnum að athuga vandlega allar starfsreglur verðlagseftirlitsins, sérstaklega með það fyrir augum að af því geti orðið sem mest not fyrir neytendur. Áður en þeir tóku til starfa, fengu þeir tækifæri til þess að kynna sér framkvæmd þessara mála hjá nágrannaþjóðum. En ég vil taka það skýrt fram vegna mishermis, sem komið hefur fram í blöðum, að þessum mönnum hefur alls ekki verið falið að semja frv. að nýrri löggjöf um verðlagsmál. Áður en gengið verður frá frv. um þau efni, sem nefnd eru í stjórnarsáttmálanum, verður að sjálfsögðu haft samráð við þá aðila sem í málefnasamningi ríkisstj. segir, en ekki hefur enn verið tekin ákvörðun um hvernig því samráði verði fyrir komið, hvort það verður skipuð n. í þetta mál eða það verður unnið að því með öðrum hætti. Það langt er málið ekki komið. Á þessu stigi er þess vegna ekki hægt að segja um það, hvenær frv. um þetta efni verður lagt fyrir Alþ., enda er ekkert í málefnasamningnum sem segir að þetta skuli gert á þessu þingi. Hins vegar verður unnið að þessum málum án ástæðulausrar tafar, en þar er margt sem þarf athugunar við. Þá hef ég svarað fsp. þeim, sem hv. 11. þm. Reykv. hafði lagt hér fram. En hann vék í máli sínu að því, hvernig háttað væri gjaldeyrisyfirfærslu. Um þau mál er það að segja, að af illri nauðsyn hefur orðið að breyta nokkuð um starfshætti í framkvæmd þeirra mála frá því sem áður var. Þó er það svo, að æ fleiri vörum hefur verið bætt á þann lista sem algerlega sömu afgreiðslureglur gilda um og áður hafa gert, þ. e. a. s. umsóknir eru afgreiddar í gjaldeyrisdeildum bankanna með sama hætti og áður var. Um margar vörur er hins vegar þannig háttað, að það verður að senda inn umsókn sem fer til sérstakrar athugunar hjá sameiginlegri n. sem skipuð er af bönkunum og viðskrn. Vegna ástandsins í gjaldeyrismálum hefur í mörgum þessara tilfella orðið bið á því að hægt væri að afgreiða samstundis slíkar umsóknir, heldur hefur verið talið nauðsynlegt að skoða þær og meta í því sambandi hver nauðsyn væri á skjótri afgreiðslu. Þetta fyrirkomulag er þó ekki til frambúðar og ég geri ráð fyrir því, að það verði innan skamms eða innan viku eða svo reynt að setja skýrari reglur um þetta en beint er í reglugerðinni. Að sjálfsögðu hefur þessi háttur verið nauðsynlegur eins og ég sagði, en jafnframt hafa menn viljað reyna að átta sig á því, hver framvindan yrði í þessum málum á þeim tíma, sem þannig hefur líðið að segja má að nokkur seinkun hafi orðið á yfirfærslum. Ég vil nú vona, að með tilliti til þess að í mörgum tilfellum voru ríflegar vörubirgðir fyrir hendi, þá hafi þetta ekki komið að sök, enda hygg ég að það hafi verið haldið þannig á þessum málum af gjaldeyrisnefnd þeirri, sem ég nefndi áðan ef kalla má hana því nafni, það er ekki formleg nefnd, þá hafi verið litið á nauðsyn í hverju tilviki og leyst úr eftir því sem unnt var, ef um verulega brýna og aðkallandi nauðsyn hefur verið að ræða. - Ég endurtek, að þess má vænta, að innan skamms verði settar skýrar reglur um þetta efni sem verði þá birtar.

Fyrirspyrjandi (Ellert B. Schram) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskrh. svör hans. Eins og fram kom í svarinu hefur verið unnið nokkuð lengi að endurskoðun á hlutafélagalöggjöfinni eða allt frá því 1972, þegar Benedikt Sigurjónsson hrl. og núv. hæstaréttardómari fékk það verkefni í hendur. Mér er ljóst að þetta er vandasamt verk og þarf nokkra yfirlegu, en ég hygg þó að það sé orðið nokkurrar óþreyju vart á þessum vettvangi og biðin orðin nokkuð löng eftir að þetta endurskoðaða frv. sjái dagsins ljós. Hæstv. ráðh. gerði sér vonir um að hægt væri að sýna frv. á þessu þingi og ég fagna því vegna þess að ég og við sjálfsagt báðir erum sammála um nauðsyn þess að þessari löggjöf verði breytt hið allra fyrsta. Varðandi verðlagsmálin kemur fram í svari ráðh. að nokkur undirbúningsvinna hefur verið lögð af mörkum, en ekki enn þá búið að skipa n. til þess að endurskoða verðlagsmálin í heild sinni, eins og um er getið í málefnasamningi ríkisstj. Það er rétt, að ekki er tekið fram að endurskoðað frv. verði lagt fram á þessu þingi, og hafði ég ekki heldur gert ráð fyrir því. Engu að síður er áríðandi að nota tímann vel og hefjast þegar handa því að þetta mál er geysiviðamikið og viðkvæmt og þarf að hafa fullt samráð við sem flesta aðila, þannig að ekki rísi upp pólitískar deilur um það þegar það er lagt fram. En ég er sannfærður um að ef rétt er á málum haldið og mönnum er komið í réttan skilning um þörfina á breytingu á verðlagsmálunum, þá ætti að geta náðst sæmilegt samkomulag um slíkar breytingar. Ég hvet því hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. eindregið til þess að hraða þessum málum eftir því sem kostur er. Hæstv. ráðh. vék nokkuð að ummælum mínum varðandi það ástand sem nú ríkir í innflutningsversluninni. Mér er fullkomlega ljóst af hvaða ástæðum það ástand varir, og ég geri ráð fyrir því, að flestir, sem hlut eiga að máli og hagsmuna hafa að gæta, sætti sig a. m. k. við það ástand í bili, enda sé þeim þá gerð grein fyrir því og fullvissaðir um að þetta sé bráðabirgðaástand sem lagist jafnskjótt og úr rætist almennt í efnahagsmálum þjóðarinnar. Mér þykir vænt um að heyra að innan viku verði settar skýrari reglur um hvað fram undan sé varðandi heimildir til gjaldeyrisyfirfærslu vegna þess að kvartanir mínar og annarra, sem með þessu hafa fylgst, beinast fyrst og fremst að þeirri óvissu sem ríkir. Það er ekki með velþóknun gert að fyrirtæki segi upp fólki eða þurfi að grípa til samdráttar í sínum viðskiptum. Það er sannarlega ósk þessarar atvinnustéttar að hún geti áfram unnið ötullega að sínum verkefnum. En það er auðvitað afar slæmt og bagalegt að gera ráðstafanir, gera áætlanir fram í tímann, þegar óvissan er slík sem raun ber vitni um í dag. Það er sem sagt upplýst nú að um þetta verði settar skýrari reglur innan viku, og það eru ágæt tíðindi svo langt sem þau ná.



Herra forseti. Á þskj. 169 hefur frú Ragnheiður Sveinbjörnsdóttir, sem sat hér fyrir áramót sem varamaður minn, beint svofelldri fsp. til hæstv. forsrh.: „Hvað líður störfum n. þeirrar, er skipuð var af ríkisstj. 25. apríl 1972 til þess að kanna staðarval ríkisstofnana og athuga hverjar breytingar koma helst til greina í þeim efnum, og hvenær er till. hennar að vænta?“ Fsp. er skýr og ég vænti þess, að við henni fáist góð svör.

Forsrh, (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Í tilefni þessarar fsp. sneri forsrn. sér til Ólafs Ragnars Grímssonar, sem er formaður n. þeirrar sem hefur þetta verkefni með höndum, og hefur hann ritað rn. eftirfarandi bréf sem svar við fsp., sem ég leyfi mér að lesa hér upp: „Nefndin hefur lokið gagnasöfnun og mótað till. sínar í meginatriðum. N. hefur kynnt sér rúmlega 200 opinberar stofnanir og tekið 140 þeirra til sérstakrar athugunar. Síðustu mánuði hefur verið unnið að samningu nál. sem verður í tveimur meginhlutum. Í fyrri hluta álitsins verður fjallað um þróun stjórnkerfisins, gerð grein fyrir viðhorfum til ýmissa meginatriða, sem snerta flutning ríkisstofnana, og lýst till. n. í höfuðatriðum með tilliti til a) heildarflutnings, útibúaflutnings og deildaflutnings ríkisstofnana, b) tegunda starfsemi og landshlutaaðseturs. Í síðari hluta álitsins verða grg. um einstakar stofnanir og önnur fskj. Þessa dagana er verið að vélrita álitið og mun n. taka það innan tíðar til lokaumfjöllunar. Áformað er að n. ljúki störfum í næsta mánuði“ - segir hér, en bréfið er skrifað 3. febr. s. l. svo að hún mun ljúka störfum í þessum mánuði, en fsp. er, eins og kunnugt er, orðin allgömul. Síðan heldur bréfið áfram: „Fulltrúar n. munu, áður en lokaumfjöllun um álitið fer fram, ræða við fáeina aðila, m. a. forustumenn þriggja landshlutasamtaka til að kanna frekar viðhorf þeirra til nokkurra efnisatriða. F. h. nefndarinnar, Ólafur Ragnar Grímsson, formaður.“



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Þau bera með sér að n. þessi hefur unnið talsvert undirbúningsstarf í sambandi við það verkefni sem henni var falið. En á hitt ber að líta, að nú eru nærri því 3 ár liðin frá því að þessi n. var skipuð, á tímum vinstri stjórnarinnar svokölluðu. Ef ég man rétt mun eitthvað hafa verið í málefnasamningi þeirrar stjórnar um að dreifa ríkisstofnunum meira um landið en verið hefur til þessa. Að sjálfsögðu skil ég það að n. þurfi nokkuð mikinn tíma til þess að athuga þetta flókna mál, og e. t. v. má afsaka þann langa drátt á því að hún skili áliti með eðli verkefnisins. Ég veit ekki hvort það er óviðurkvæmilegt að spyrja um það hvort hæstv. núv. ríkisstj. sé svipaðrar skoðunar og ég tel að ég muni rétt að hafi komið fram í málefnasamningi fyrrv. ríkisstj., að ástæða sé til að athuga um staðsetningu ýmissa opinberra stofnana og æskilegt sé, út frá þjóðfélagslegum hagsmunum, að dreifa þeim um landið meira en gert hefur verið til þessa.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Málefni það, sem hér um ræðir, hefur ekki verið rætt svo ítarlega innan ríkisstj. að ástæða sé til að gefa sérstakar yfirlýsingar um það hér eða svara fsp. hv. þm. með öðrum hætti en þeim, að þegar álit þessarar stofnana, svokölluðu liggur fyrir mun auðvitað verða tekin afstaða til málsins í einstökum atriðum og það skilst mér að sé meginatriðið.



Herra forseti. Á þskj. 261 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. forsrh. um lánveitingar úr Byggðasjóði. Fsp. er í tveim líðum sem hljóða þannig, með leyfi hæstv. forseta: „a. Hverjar voru heildarlánveitingar úr Byggðasjóði árin 1972, 1973 og 1974? b. Hvernig skiptust þær á kjördæmi?“



Herra forseti. Í tilefni þessarar fsp. hef ég aflað mér upplýsinga frá Byggðasjóði um samþykkt lána úr sjóðnum 1972–1974, skipt á kjördæmi, og er skýrsla þessi dags. 5. febr. 1975. Hef ég gert ráðstafanir til þess að henni verði útbýtt hér meðal þm. En samkv. ósk fyrirspyrjanda vil ég greina frá efni málsins. 1972 eru samþykkt 52 lán til Vesturlands að upphæð 58 millj. 553 þús. kr., til Vestfjarða 68 lán að upphæð 85 millj. 148 þús. kr., til Norðurl. v. 44 lán að upphæð 48 millj. 736 þús. kr., til Norðurl. e. 80 lán að upphæð 91 millj. 258 þús. kr., til Austfjarða 91 lán að upphæð 101 millj. 443 þús. kr., til Suðurlands 34 lán 43 millj. 355 þús. kr., til Reykjaness 44 lán að upphæð 35 millj. 840 þús. kr. og til Reykjavíkur 19 lán 16 millj. 65 þús. kr. Samtals eru samþykkt lán úr Byggðasjóði 432 talsins að upphæð 480 millj. 398 þús. kr. árið 1972. Árið 1973 eru samþykkt 49 lán til Vesturlands að upphæð 44 millj. 396 þús., til Vestfjarða 76 lán að upphæð 59 millj. 678 þús. kr., til Norðurl. v. 40 lán að upphæð 51 millj. 109 þús. kr., til Norðurl e. 64 lán að upphæð 70 millj. 89 þús. kr., til Austfjarða 74 lán að upphæð 89 millj. 421 þús. kr., til Suðurlands 29 lán að upphæð 26 millj. 832 þús. kr., til Reykjaness 3 lán að upphæð 10 millj. 280 þús. kr., til Reykjavíkur 4 lán að upphæð 5 millj. 535 þús. kr. Samtals eru samþykkt lán úr Byggðasjóði árið 1973 þannig 339 talsins að upphæð 357 millj. 340 þús. kr. 1974 eru samþykkt lán úr Byggðasjóði til Vesturlands 79 lán 139 millj. 242 þús. kr., til Vestfjarða 82 lán að upphæð 115 millj. 92 þús. kr., til Norðurl. v. 48 lán að upphæð 76 millj. 57 þús. kr., til Norðurl. e. 89 lán að upphæð 123 millj. 858 þús. kr., til Austfjarða 97 lán að upphæð 125 millj. 223 þús. kr., til Suðurlands 42 lán að upphæð 58 millj. 417 þús. kr., til Reykjaness 3 lán að upphæð 22 millj. 910 þús. kr. og til Reykjavíkur eitt lán að upphæð 1 millj. kr. Samtals eru þetta 441 samþykkt lán úr Byggðasjóði á árinu 1974 að upphæð 661 millj. 799 þús. kr. Samtala þessara lána 1972–1974, - ég greini þau ekki eftir kjördæmum þar sem menn fá skýrslu þessa í hendur - eru samtals 1212 lán að upphæð 1 milljarður 499 millj. 537 þús. kr.

Fyrirspyrjandi (Jón Skaftason) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. mjög vel fyrir þá skýrslu, sem hann hefur flutt um lánveitingar úr Byggðasjóði á árunum 1972, 1973 og 1974. Ég reikna með því að fleiri alþm. en ég hafi orðið þess varir að nokkuð mikið umtal hefur verið manna á meðal, a. m. k. víða um land um lánveitingar úr þessum sjóði sem er tiltölulega fjársterkur og verður væntanlega fjársterkari í framtíðinni en hann er nú, og ekki sýnist öllum það sama um réttmæti lánveitinganna, þ. e. a. s. hvert þær hafa gengið. Ég tel því mikils virði að hið sanna um þessar lánveitingar komi í ljós og allur almenningur eigi þess kost að sjá umrædda skýrslu, sem hæstv. ráðh. las hér upp áðan, svo að hann geti sjálfur dæmt um á hvað miklum réttlætisgrundvelli þessar lánveitingar hafa verið framkvæmdar á undanförnum árum. Ég er að vísu í þessum stól ekki í neinni aðstöðu til þess að fara í þetta í smáatriðum, en þó þarf ekki mjög kunnáttusaman mann, sem hefur þekkingu á starfsreglum stjórnar Byggðasjóðs, til þess að sjá að við þessar lánveitingar hefur að verulegu marki gætt kjördæmaáhrifa þeirra manna sem stjórnað hafa þessum sjóði, auk þess sem reglur sjóðsins í sumum atriðum eru þess eðlis að þær hljóta að leiða til svipaðrar niðurstöðu og hér er upplýst að hafi orðið um þessar lánveitingar. Ég er þm. þess kjördæmis þar sem einna mest hefur verið talað um lánveitingar úr Byggðasjóði, og það hefur brunnið á mönnum þar að á því svæði landsins, sem e. t. v. hvað best hefur verið að gera út á undanförnum árum, hefur verið harðbannað eða svo til alveg bannað að lána nokkuð til endurnýjunar bátaflota suðurnesjamanna, þeirra gömlu og fræknu sjósóknara, með þeim afleiðingum að bátaflotinn á Suðurnesjum er nú sá elsti sem til er í landinu. Þetta hafa menn átt erfitt með að sætta sig við, og ég tel að svo mikil rök sé hægt að færa fyrir því, að breyting verði að verða á þessari stefnu hjá stjórn Byggðasjóðs, að um það þurfi ekki að fara löngu máli, enda hef ég fregnað að nú sé komin fram till. í stjórn Byggðasjóðs um að breyta til í þessum efnum. Fagna ég henni þó að hún sé nokkuð seint fram komin. Það er ekki tími til þess að fara nákvæmlega út í þessi mál, eins og ég sagði, í fsp.- tíma. En ég er þakklátur hæstv. ráðh. fyrir að gefa hv. Alþ. þessa skýrslu, og ég vænti þess að hún verði til þess að upplýsa ýmsar spurningar sem uppi hafa verið um þessi mál manna á meðal, svo að menn viti nú hið rétta og sanna í þessum efnum.



Herra forseti. Það er auðvitað rétt, sem hv. 4. þm. Reykn. Jón Skaftason, tók fram, að hann er ekki í neinni aðstöðu til þess í þessum stól að dæma um eðli þessara lánveitinga. Til þess þyrfti hann vitanlega að kynna sér alla málavexti. Ég hygg að ég geti talað af reynslu, a. m. k. fullyrði ég það hér og nú, að það er út í hött að álíta að lánveitingar úr Byggðasjóði beri merki kjördæmasjónarmiða þeirra manna sem hafa átt sæti í stjórn Byggðasjóðsins. Ég hygg að það, sem fyrst og fremst megi út úr þessu lesa, séu ástæður landshlutanna eins og þær hafa verið á hverjum tíma, hvar þörfin hefur verið mest. Af sjálfu leiðir að þangað hefur auðvitað mest fjármagn runnið. En varðandi það, sem hann ræddi um Reykjaneskjördæmi, þá er, eins og hann tók fram, Byggðasjóður stofnaður til jafnvægis í byggð landsins, stofnaður í framhaldi af byggingu álversins í Straumsvík. Beinlínis eru aðaltekjur hans markaðar skattgreiðslur frá álverinu til þess að bæta öðrum landshlutum upp það sem mönnum þótti kjördæmi þetta njóta góðs umfram þau vegna byggingar þeirrar stóriðju. Þetta er skýrt markað í lögum sjóðsins og þarf engum að koma á óvart, ekki heldur reyknesingum sjálfum. Þetta hljóta þm. þeirra að hafa upplýst þá um frá upphafi, hvert sé eðli og tilgangur Byggðasjóðsins sjálfs. Vissulega má lesa út úr niðurstöðum þessara lánveitinga að til þeirra kjördæma, þar sem sjávarútvegur er mest stundaður, hafa lánveitingar flestar farið og mest fjármagn, af því að Byggðasjóður hefur fyrst og fremst fjármagnað sjávarútveginn, skipakaup og uppbyggingu við sjávarsíðuna. Skýringin á t. d. því, hvers vegna Norðurl. v. er sýnu lægra en ýmis önnur kjördæmi, liggur m. a. í þessu. Sú regla hefur verið í Byggðasjóðnum, og mynduð vegna eðli sjóðsins og laga, sem um hann eru, að lánveitingar yrðu ekki til Reykjaness eða Reykjavíkur. - Ég er alveg að ljúka máli mínu, herra forseti. - Hins vegar er þetta ekki ný regla, sem var upp fundin við stofnun Byggðasjóðsins, heldur hafði hún gilt á tímum Atvinnujöfnunarsjóðsins á sinni tíð. En það hefur sýnt sig að reglan vegna nýbyggingar og endurnýjunar skipa hefur ekki staðist að því leyti, að það hefur ævinlega brostið í böndunum sú ákvörðun að ekki væri heimilt að lána til þessa svæðis, fyrst þegar Atvinnujöfnunarsjóðurinn var starfandi á árunum 1964 og 1965 og einnig nú hjá Byggðasjóði, enda hefur Byggðasjóður tekið upp núna nýja viðmiðunarreglu. Að vísu skal það fram tekið að engin sjálfvirkni er í neinum reglum þar og verður ekki viðhöfð, en ný viðmiðunarregla hefur verið tekin upp varðandi nýbyggingar skipa innanlands og endurbætur skipa sem fara fram innanlands, að þessi landshluti og allt landið njóti í þessu efni fyrirgreiðslu Byggðasjóðs.



Herra forseti. Það hefur hingað til ekki þótt góð pólitík að svelta mjólkurkúna, og ég held að sá upplestur, sem hér var áðan, beri greinilega með sér að þetta næstfjölmennasta kjördæmi landsins, Reykjaneskjördæmi, er algerlega sett hjá við ákvarðanir um lán úr Byggðasjóði. Þetta er ekki í lagasetningunni, vegna þess að þetta er gamli Atvinnujöfnunarsjóðurinn, og það er ekki tekið þar fram að Reykjaneskjördæmi og Reykjavík skuli vera út undan, hins vegar eigi að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, það er rétt. Ég get ekki lítið þannig á, að alþm. hafi ætlast til þess að það ætti að svelta menn út úr Reykjaneskjördæmi með aðgerðum opinberra stjórnvalda. Eins og við vitum kemur megnið af tekjum Byggðasjóðs úr Reykjaneskjördæmi og Reykjavík, fyrst og fremst vegna þess að þarna eru flestir gjaldendurnir og í öðru lagi vegna þess að Byggðasjóður hefur sínar megintekjur af álverinu í Straumsvík. Nú er svo komið að útgerðin á Suðurnesjum sker sig í raun og veru úr í landinu. Það er kannske ekki vegna þess að hún hafi ekki getað fengið þessi 5%, sem Byggðasjóður veitir sem viðbótarlán, heldur er það einnig vegna þess að Byggðasjóður knýr á með lán úr öðrum lánastofnunum, enda sýnir það sig, ef maður athugar aðra sjóði líka, að fjárfestingarsjóðirnir lána gjarnan meira í önnur kjördæmi en í Reykjaneskjördæmi. Að sjálfsögðu þurfti að rétta við atvinnufyrirtækin víða úti um landið, en ég held því fram og ég held að það sé rétt, að atvinnufyrirtæki séu einna fæst í landinu einmitt í Reykjaneskjördæmi. Það mun hafa verið í Norðurl. v. þar til nú nýlega, að þar er einnig komið það langt áleiðis, að nú munu vera einna fæst atvinnufyrirtæki í þessu næststærsta kjördæmi landsins.



Herra forseti. Það kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda að það væri alveg sérstök ástæða til þess að gleðjast yfir því að upplýsa um lán úr Byggðasjóði. En svo vill til að Byggðasjóður er áreiðanlega eini lánasjóðurinn, sem ég veit um hér í landinu, sem árlega birtir allar lánveitingar úr sjóðnum. Þessar lánveitingar eru skráðar á sérstaka skrá sem fylgir ársskýrslum Framkvæmdastofnunar ríkisins sem alltaf er dreift hér á hv. Alþ. Ég tei þetta mjög góða reglu og átti þátt í að stuðla að því að svona væri farið að, vegna þess að þessi sjóður er á þann veg öðru vísi en aðrir lánasjóðir að hann starfar ekki eftir almennum lánareglum, heldur er honum ætlað samkv. lögum að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs með hliðsjón af landshlutaáætlunum og til að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir að lífvænlegar byggðir fari í eyði. Á árunum 1950–1972 var 46% meðalfólksfjölgun í landinu. Á Reykjavíkur- og Reykjanessvæðinu varð á sama tíma 78% fjölgun, þannig að það svæði hefur tekið til sín um 83% af fólksfjölguninni í landinu á þessum tíma. Byggðasjóði er einmitt ætlað að reyna að sporna gegn þeirri geysilegu röskun sem orðið hefur á byggðinni í landinu á undanförnum áratugum. Þess vegna er auðvitað eðlilegt og fullkomlega rökrétt að lán úr sjóðnum beinist til þeirra landssvæða sem harðast hafa orðið úti í þessum efnum. Það má auðvitað deila um þessi efni fram og til baka, en varðandi bátaflotann eða skipaflotann í Reykjaneskjördæmi vildi ég upplýsa það, að það kemur æðioft fyrir að skip utan af landi, sem hafa notið lána úr Byggðasjóði áður, eru seld síðan til Reykjanessvæðisins og þá er venja að lánin fylgja með. Í þeim tilfellum má segja að um óbeinar lánveitingar sé að ræða til þessa svæðis. En ef Byggðasjóður á að breyta til í þessum efnum, þá verður að breyta lögum. Þá verður að breyta grundvellinum, sem Byggðasjóður starfar eftir og í meginatriðum er sá, eins og ég tók fram áðan, að reyna að sporna gegn þeirri miklu röskun, sem hefur átt sér stað á búsetu manna í landinu á s. l. áratugum.



Herra forseti. Í tilefni af þeirri fróðlegu skýrslu, sem nú hefur verið útbýtt um lánveitingar úr Byggðasjóði, vil ég aðeins undirstrika það, að það er staðreynd, sem ekki verður í móti mælt, að lánveitingar bæði þessa sjóðs og annarra fjárfestingarsjóða verða til þess að nú eru skip í Reykjaneskjördæmi með mestan meðalaldur á landinu. Sú endurnýjun, sem þar hefur farið fram, hefur að mestu leyti verið í því fólgin að Reykjaneskjördæmi hefur tekist að kaupa eitt og eitt gamalt skip utan af landsbyggðinni. Og ég vil algerlega mótmæla því, sem hv. 3. þm. Austf. og framkvæmdastjóri Framkvæmdastofnunar sagði, að Reykjaneskjördæmi njóti svo góðs af álverinu að þess vegna sé engin þörf á að byggja upp, skilst manni, skipastól þar með svipuðum hætti og annars staðar. Ég sé ekki hvernig Grindavík, Sandgerði, Keflavík, Hafnir eða Vogar - þessir staðir njóti sérstaklega góðs af álverinu. Ég held að þessir staðir hafi ekki heldur notið góðs af návistinni við Keflavíkurflugvöll, heldur sé þar um harða samkeppni að ræða. Nú lítur helst út fyrir að hinn forni atvinnurekstur á Suðurnesjum, sjósóknin, eigi í meiri vök að verjast en nokkru sinni fyrr, m. a. vegna þessara furðulegu ákvæða um að ekki megi lána úr Byggðasjóði til endurnýjunar eða til skipakaupa í Reykjaneskjördæmi.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Ég vil mótmæla þeim fullyrðingum hv. síðasta ræðumanns og raunar fleiri þm. Reykn. að Reykjaneskjördæmi eða íbúar þess njóti einhverra lakari kjara eða fyrirgreiðslu í öðrum stofnlánasjóðum en Byggðasjóði. Þetta er algerlega út í hött. Ég skora á þessa hv. þm. að nefna eitt einasta dæmi þess, að það hafi verið mismunað eftir kjördæmum í hinum almennu fjárfestingarlánasjóðum. Ég vil minna á það, að í 29. gr. l. um Framkvæmdastofnun ríkisins segir: „Hlutverk Byggðasjóðs er að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs með hliðsjón af landshlutaáætlunum, sbr. 8. gr., og til að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir, að lífvænlegar byggðir fari í eyði.“ Ég sé enga ástæðu til þess að breyta þessu ákvæði laganna. Ef Reykjaneskjördæmi er að verða svona ólífvænlegt þá fellur það alveg undir hlutverk Byggðasjóðs og þá verður að snúa blaðinu algjörlega við og veita helst lán á það svæði sem á við mesta erfiðleika að etja og vaxandi fólksflótta. En mér finnst aftur að þróun íbúatölu í þessu kjördæmi sé með öðrum hætti en þeim sem þeir þm. Reykn., sem hér hafa tekið til máls vilja vera láta, því að á árinu 1940 er Reykjaneskjördæmi fámennasta kjördæmi landsins með 7.67% af þjóðinni, þá er Reykjavík með 31.45%. En árið 1972 liggur við að mannfjöldi í Reykjaneskjördæmi hafi þrefaldast, því að þá er það komið með 19.43%, en Reykjavík hefur þá aðeins bætt við sig 8.4%, svo að það verður að segja um framþróunina í Reykjaneskjördæmi, að þangað leitar klárinn sem hann er kvaldastur.



Herra forseti. Af svari hæstv. forsrh. við þessari fsp. verður náttúrlega ekki ráðið annað en það að Reykjaneskjördæmi hefur verið afskipt í lánveitingum Byggðasjóðs. Ég get ekki séð að það sé rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Tómasi Árnasyni, að það þurfi að breyta lögum til þess að reglum um úthlutun lána úr Byggðasjóði verði breytt. 29. gr. í l. um Framkvæmdastofnun ríkisins, sem vitnað var hér til, bannar alls ekki að lánveitingar úr Byggðasjóði renni til Reykjaneskjördæmis eða Reykjavíkur. Hins vegar er það sérstæða ákvæði í lok gr. sem segir, að það eigi að taka tillit til þess að lífvænlegar byggðir fari ekki í eyði. Ég skil að vísu ekki það orðalag, að lífvænleg byggð geti farið í eyði. En það er rétt að það komi fram, að stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins hefur þegar breytt þessum reglum og hún gerir það einfaldlega vegna þess að menn sjá nú að það hefur ekki verið gætt réttlætis í úthlutun úr Byggðasjóði. Þar hefur hreinlega verið mismunað, eins og ég hef reyndar heyrt suma segja, að hafi verið tilgangurinn með stofnun Byggðasjóðs, það var að mismuna. En reglunum hefur verið breytt núna. Það hefur verið fallið frá þeirri reglu, sem fylgt hefur verið, að lána ekki á svæðið frá Þorlákshöfn til Akraness, þar eð lán til nýsmíði fiskiskipa nær til allra landshluta og eins lán til endurbóta á fiskiskipum. Þetta er breyting sem þegar hefur verið gerð og hún var sjálfsögð.



Herra forseti. Það mun hafa verið ég sem var að tæpa á því að þetta hefði e. t. v. áhrif á útlánastarfsemi annarra sjóða, og ég ætla nú að gefa svolitla skýringu á því hvað ég átti við. Ég sá það nýlega í blaði, að 10 þús. manna kjördæmi hafði fengið 30% af útlánum eins fjárfestingarlánasjóðsins, en 40 þús. manna kjördæmi hafði fengið 10–11%. Þetta var nú ástæðan til þess að ég gat um þetta, enda hefur maður nú heyrt að Byggðasjóður beinlínis geri það að skilyrði fyrir lánveitingu að lán séu fengin úr öðrum sjóðum, og þetta verður náttúrlega óbeinlínis til þess að ýta undir lánastarfsemi þeirra sjóða á þessi svæði. Ég er á því, að það þurfi ekkert að breyta reglum eða lögum Byggðasjóðs því að þetta er alveg rétt, að enda þótt fyrir 20–30 árum kunni ástandið að hafa verið svo mjög æskilegt og atvinnuöryggi að koma í Reykjaneskjördæmi, þá held ég að því sé ekki til að dreifa nú. Og það er ekki nokkur vafi á því, að ef við eigum fyrir höndum núna erfiðleika í atvinnu, þá kemur það fyrst niður hér á Reykjavíkur- og Reykjanessvæðinu, þannig að jafnvel með óbreyttum reglum Byggðasjóðs, þá held ég að til þess að viðhalda jafnvægi í byggð landsins verði að fara að lána á þessi svæði. Ég vil endurtaka að það er álit mitt að útgerðin á Suðurnesjum og endurnýjun skipastólsins hefur stórlega liðið fyrir þetta fyrirkomulag, sem reyndar er ekki lagafyrirmæli, heldur mun vera reglugerðaratriði, beinlínis að lána ekki í þetta kjördæmi, það hafi komið mjög hart niður og séu sérstaklega að koma í ljós núna alveg óvæntir og geysimiklir örðugleikar, m. a. vegna þess að úti um landsbyggðina hefur Byggðasjóður lánað mjög verulega til hraðfrystihúsbygginga. Það hefur ekki verið gert á Reykjanessvæðinu, með afleiðingum sem nú eru að koma í ljós og eru mjög alvarlegar.



Herra forseti. Það er dálítið sérkennilegt að heyra í þessum Suðurnesjakór, og vantar nú ekkert nema fjmrh. og er hann þó sagður þeirra lagvissastur. Sérkennilegt var að heyra til hv. 3. þm. Reykn. og hv. 5. þm. Reykn., því að báðir sneru þeir með ómerkilegum hætti út úr reglum og þeim orðum sem hafa fallið í þessu sambandi. 5. þm. Reykn. þóttist hafa heyrt að tilgangur sjóðsins væri að mismuna  Ég taldi ekki í mínum fáu orðum að reyknesingar hefðu það svo gott vegna álverksmiðjunnar að það þyrfti ekki endurnýjunar við á skipastól þeirra. Þetta lá ekkert í mínum orðum. Og það er alveg óþarft fyrir hv. 3. þm. Reykn., Gils Guðmundsson, að beina því til mín að ég vilji fylgja fram þeirri stefnu að reyknesingar nái ekki vopnum sínum í þessum efnum, vegna þess að ég hygg að aðrir geti staðfest það, að ég hef einna harðast beitt mér fyrir breytingu í þessu efni. Og hún hefur reyndar náð fram - það gerðist í morgun - sú breyting, að sú viðmiðun verði ekki lengur hjá Byggðasjóði að lána ekki til nýbyggingar skipa innanlands og endurbygginga á svæði frá Þorlákshöfn og að Akranesi. Þessi ákvörðun hefur verið tekin. Hitt er alveg ljóst mál, að þeir, sem Byggðasjóði stjórna, fara eftir þeim reglum, sem honum eru settar, og eðli málsins vegna hljóta að skoða hug sinn mjög vandlega áður en þeir fara að beina nokkru fjármagni, sem máli skiptir, inn á það svæði. Það vil ég að hv. þm. Reykn. festi sér í minni.



Herra forseti. Það kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, það sem ég ætlaði að spyrja um, vegna þess að á sínum tíma var það samþykkt - stjórnarsamþykkt gegn mótmælum frá fulltrúa Alþfl. í stjórninni - að draga línuna Þorlákshöfn-Akranes og veita ekki inn á það svæði sem lægi vestan þessarar línu, þ. e. a. s. Reykjavík og Reykjanes. Hann upplýsir núna að stjórn Framkvæmdasjóðs hafi breytt þessu í morgun, að því er mér skilst, og ég vil fagna því. Þótt það sé ekki að öllu leyti dregið til baka, er það viss þáttur, sem er kannske sá stærsti varðandi Reykjanes, og þetta er mergurinn málsins. En það er líka annað, sem er mikilvægt í þessu, að þegar ríkissjóður fer að leggja Byggðasjóði til mörg hundruð millj., þá er Alþ. að úthluta vaxandi upphæðum frá sér og setja að vísu í hendur manna sem eru kjörnir hér á Alþ., en við fylgjumst síðan sáralítið með. Og það mun vera staðreynd að það hefur gerst á þessum vetri oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, að stjórn Byggðasjóðs hafi orðið að senda í skyndingu fjármagn til að hjálpa vissum þáttum atvinnulífsins fyrir vestan og norðan, en engar sérstakar greinargerðir komu um það nánar. Ég veit ekki hvort nægileg trygging er fyrir hendi á einn eða annan veg, en þessum lánveitingum úr Byggðasjóði hefur fylgt að aðrir sjóðir væru pindir um leið. Ég tel að það sé rétt að gera grein fyrir slíkri lánstilhögun á Alþ. alveg hreinlega. Og ég vil þakka hv. þm. Tómasi Árnasyni fyrir það; að hann hefur stuðlað að því að öll lánin séu birt og þessi fsp. hefði raunverulega ekki þurft að koma hér fram, vegna þess að allir, sem halda til haga skýrslu Framkvæmdastofnunarinnar, gátu flett upp og séð yfirlit yfir þetta allt saman, hverjir hafa fengið lánin og til hverra hluta. Þetta er mjög þakkarvert atriði. En það er gamalt deilumál hér á Alþ., hvernig á að fjalla um fjármagn til Reykjavíkur og Reykjanesumdæmis, og mun sennilega lengi verða. En aðalatriðið er að ég tel það heilbrigt mat hjá stjórn Framkvæmdastofnunar núna að lána til nýsmiði skipa hvar sem vera skal á landinu. Það er ekki hægt að svelta einn þátt sérstaklega eða tvo stóra staði, eins og Reykjavík er og Reykjanes, varðandi þennan þátt. Það er ekki hægt til lengdar. Það kemur í ljós, að hin gamla samþykkt stenst ekki þegar á reynir.



Sverrir Hermannsson, hv. alþm. og „kommissar“ með meiru, skýrði frá því að hinum frægu reglum um það að ekki megi lána til skipakaupa í Reykjaneskjördæmi, hefði verið breytt. Þetta er að sjálfsögðu þakkarvert. Hins vegar bætti hann því við, að sitt álit væri það að þetta ætti í rauninni engu að breyta, þó að reglunum hefði verið breytt, það ætti alls ekki að lána til Reykjaneskjördæmis. Það þótti mér heldur miður, ef ég hef skilið hann rétt, að þetta eigi ekki að breyta neinu um gang mála. Hæstv. sjútvrh. fór nánast háðulegum orðum um það að við bæði Reykjanesþm. og mér skildist útgerðarmenn af Reykjanesi værum að kveina og kvarta í sambandi við lán úr Byggðasjóði og jafnvel öðrum fjárfestingarsjóðum. En ég vil aðeins spyrja hann einnar spurningar: Telur hæstv, ráðh. eðlilegt, að endurnýjun skipastóls í þessu kjördæmi hefur að mjög óverulegu leyti átt sér stað, og er hann ekki tilbúinn að stuðla að því að reyknesingar geti endurnýjað skipastól sinn, þar sem ljóst er að hann er nú eldri og að mörgu leyti úreltari en víðast hvar, jafnvel alls staðar annars staðar á landinu?



Herra forseti. Það var aðeins í lok þessarar umr. að ég vildi vekja athygli á því hversu fróðlegar þær hafa verið fyrir ýmissa hluta sakir. Hér hafa menn brigslað hver öðrum um mismunun í úthlutun á fjármagni Byggðasjóðs. Fyrirspyrjandi fullyrti nánast að fjármagninu hefði verið úthlutað með hliðsjón af því úr hvaða kjördæmum stjórnarmenn og embættismenn þessarar stofnunar væru. Annar ræðumaður kom og fullyrti að tilgangurinn hefði beinlínis verið sá að mismuna. Hins vegar hafa „kommissararnir“ hv. hlaupið hingað ótt og títt upp í ræðustólinn og tekið til varnar, enda eru þeir orðnir það samvaxnir, að þeir hlaupa stundum báðir í einu þegar öðrum er gefið orðið, og eru orðnir svo samgrónir þessari stofnun, að nýskipaðir „kommissarar“ eru farnir að verja ráðstafanir og aðgerðir þessarar stofnunar langt aftur í tímann og er það alveg óþarfi. Ég legg engan dóm á það hver hefur rétt fyrir sér í þessum umr., enda er nokkur vandi að átta sig á því, ekki hvort mismunun hafi farið fram, heldur hvernig hún hafi farið fram. Hins vegar sanna þessar umr. eitt. Þær sanna það að pólitísku valdi fylgir alltaf mismunun eða a. m. k. liggur sá grunur á að þar sé um mismunun og misnotkun að ræða. Þess vegna kemur það engum á óvart hvers vegna menn sækjast svo fast eftir því að komast í stjórn og komast í embætti hjá þessum stofnunum, og mætti draga ýmsa lærdóma af því. Nú hefur enn verið hækkað framlag til Byggðasjóðs upp í 900 millj. kr. og við skulum ímynda okkur þann slag sem upphefst á næsta ári og á þinginu næsta vetur þegar menn fara að kljást um það og deila um hvernig því fjármagni hafi verið úthlutað. Ég vil aðeins segja það að lokum, að þessar umr. hafa sannað með áþreifanlegum hætti, að það þarf að breyta þessari stofnun og breyta því fyrirkomulagi sem þarna ríkir. Stjórnin á að vera skipuð þm., það er út af fyrir sig eðlilegt og enginn hefur mótmælt því, en það er ótækt, að til viðbótar sé verið að ráða pólitíska „kommissara“, vegna þess að það veldur því, að úlfaþytur og ágreiningur verði áfram um það hvernig þessu fjármagni er úthlutað. Við eigum að reyna að hefja úthlutun þessa fjármagns, ef það á annað borð á að vera þarna fyrir hendi, upp yfir pólitískar deilur og slíkt þras sem hér hefur rutt sér stað.



Herra forseti. Það er með hálfum huga að maður þorir að kveðja sér hljóðs eftir ræðu þá sem hv. þm. var að ljúka við. Ég vil upplýsa það - auðvitað væri mjög fróðlegt að ræða miklu meira um þessi mál en unnt er að gera á örstuttum tíma - en ég vil upplýsa það að Byggðasjóður starfar þannig að það koma inn lánsbeiðnir frá þeim aðilum, sem sækja um lán úr Byggðasjóði, og þessar lánsbeiðnir eru teknar og athugaðar af stofnuninni að sjálfsögðu. Ég verð að mótmæla því alfarið, sem hv. síðasti ræðumaður var að gefa í skyn hér áðan, að það væri um mismunun að ræða í þessum efnum.  Varðandi þetta málefni vil ég víkja aðeins að hv. þm. úr Reykjaneskjördæmi. Það eru fleiri málefni en Byggðasjóður sem geta komið til álita þegar verið er að ræða um einstök kjördæmi. Það er eins og t. d. það, að það eru lög í landinu, að 25% af skattgjaldi af álbræðslu renni til eins sveitarfélags í Reykjaneskjördæmi, til Hafnarfjarðarkaupstaðar. Þetta er geysileg upphæð. Ég veit ekki hverju þessi upphæð mun hafa numið á síðasta ári. Hún gæti numið 50 millj. kr. Ég er ekki alveg viss um það. Það kemur auðvitað margt til álita þegar farið er að ræða um einstök kjördæmi, einstök sveitarfélög og einstök landssvæði og ekki hægt að gera slíku máli skil í örfáum orðum hér á hv. Alþ. En ég vil mótmæla því sem hér hefur komið fram, að það hafi átt sér stað einhver sérstök pólitísk mismunun í sambandi við starfsemi Byggðasjóðs.



Herra forseti. Hv. 11. þm. Reykv. sagðist vera því sammála að það væri þingkjörin stjórn í Framkvæmdastofnun ríkisins, eins og verið hefur frá byrjun, en væri því ekki sammála að það væru „kommissarar“ sem veittu lánin. Þingkjörin stjórn hefur afgr. hvert einasta lán. „Kommissararnir“ hafa enga heimild til þess að afgr. lán. Hann sagðist skilja núna, þessi hv. þm., hvers vegna menn sæktust svo eftir því að komast í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar. En ég held að ég sé líka farinn að skilja hvers vegna menn sem ekki komast í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar eru orðnir svona reiðir. Hv. 3. þm. Reykn., Gils Guðmundsson, spurði mig sem sjútvrh. hvort ég vildi ekki stuðla að endurnýjun bátaflotans á Suðurnesjum. Vitaskuld vil ég stuðla að endurnýjun bátaflotans á Suðurnesjum. Og ef þessi hv. þm. Reykn. hefur ekki vitað það, þá hef ég greitt atkv. í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar með lánum til bátasmíða á Suðurnesjum og m. a. til tveggja togara sem fengu nákvæmlega sömu fyrirgreiðslu og aðrir togarar í landinu. Ég vona, að þetta megi verða til þess að hugga hinn hnuggna Suðurnesjakór sem hér hefur sungið í dag. Ég vil að síðustu benda á það í sambandi við samþ. lána úr Byggðasjóði 1972–1974 að þá voru lán í Reykjaneskjördæmi 44 fyrsta árið eða 35.8 millj. kr. En næsta ár á eftir, 1973, færðust þau niður í 3 lán og 1974 3 lán. Hverjir réðu Byggðasjóði þá? Hverjir höfðu meiri hl. í Byggðasjóði þá? Það voru fulltrúar vinstri flokkanna. Hvað sagði þá hluti af þessum Reykjaneskór? Ekkert einasta orð, nema Jón Árm. Héðinsson og Jón Skaftason hafa minnst á þetta einu sinni á ári, rétt eftir að ársskýrslan hefur verið gefin út.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða það sem hefur áður skeð í Framkvæmdastofnuninni, það hafa aðrir gert. En hv. þm. Jón Árm. Héðinsson var að tala um að það væri óviðeigandi að setja skilyrði um að aðrir sjóðir láni einnig ef Framkvæmdastofnunin gerir það. Ég verð að segja það að það er undir ýmsu komið hvort það er réttmætt. Það getur verið mjög réttmætt varðandi fyrirtæki, sem þarf á mikilli fyrirgreiðslu að halda og stendur ekki allt of vel, að t. d. viðskiptabankinn hjálpi eitthvað til, að Atvinnuleysistryggingasjóður geri eitthvað og að Byggðasjóður og/eða Framkvæmdasjóður láni einnig eitthvað. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Jón Árm. Héðinsson sagði hér áðan, að ríkissjóður úthlutar Byggðasjóði miklum fjármunum. Alþ. á þess vegna rétt á því að fylgjast með hvernig þessu fé er varið. Þar á ekkert að vera á huldu. Og það á ekkert að gerast í því sambandi sem ekki þolir dagsins ljós. Hv. þm. Ellert B. Schram sagði áðan að það mætti nærri geta hvernig slagurinn yrði á næsta þingi þegar rifist verður um hvernig þessum miklu fjármunum hefur verið úthlutað á þessu ári. Ég er ekkert hræddur um að það verði slagur um það, vegna þess að stjórn Framkvæmdastofnunarinnar, sem nú situr, - ég hef ekki orðið var við annað, það eru aðeins 3 fundir sem hafa verið haldnir núna - hún hefur verið sammála um allt sem hefur verið afgr. Mín skoðun er sú, að þegar menn sitja í kringum borðið og afgreiða lánin, þá séu menn sammála um að gera það á réttlátan hátt. Takist það verður ekkert rifrildi um það hvernig úthlutunin hefur farið fram á árinu 1975.



Herra forseti. Það kom fram í ræðu hv. þm. Ólafs G. Einarssonar áðan að hann skildi ekki það orðalag í lögum um Byggðasjóð, að lífvænlegar byggðir gætu farið í eyði. Það er kannske vegna þess að hv. þm. hefur lítið ferðast um Vestfirðina, en þar man ég lífvænlegar byggðir sem nú þegar eru komnar í eyði. Og það er einmitt tilgangur sjóðsins að koma í veg fyrir það að byggðir, sem með vissum aðgerðum geta verið lífvænlegar, leggist í eyði, og það var einmitt vegna þess að það hafði verið sparað að gefa mjólkurkúnni sem hv. 2. þm. Reykn. minntist á hér í umr. áðan. Með þeirri stefnu sem Byggðasjóður hefur rekið hefur einmitt mjólkurkýrin verið grædd aftur. Og ég tel að ef sú stefna heldur ekki áfram og ef sú stefna hefði ekki verið uppi að veita þessu tiltölulega mest í þau héruð sem mest hafa átt í vök að verjast, þá hefðum við aðra þjóðfélagsmynd í dag heldur en þá sem við höfum núna. Ég tel að sú þjóðfélagsmynd og sú uppbygging, sem hefur orðið úti um land á liðnum árum, sé að verulegu leyti að þakka þeirri stefnu og þeim lánveitingum sem hafa farið fram í gegnum Byggðasjóð, og ég vænti þess að þeirri stefnu verði í meginatriðum haldið áfram.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathíesen) : Herra forseti. Það var talað um það að það vantaði aðeins einn reyknesing í þann kór sem hér væri búinn að syngja, en sá væri lagvissastur. Hvort sem það er rétt eða ekki, vildi ég mjög gjarnan vera í þeim kór og ég er hissa á nafna mínum Bjarnasyni, þ. e. a. s. á hans orðum áðan og viðkvæmni, að í eitt skipti skyldu reyknesingar koma hér upp og tala, en það skyldu ekki vera vestfirðingar sem væru syngjandi hér alla daga vikunnar. Hann varð að mér fannst, afbrýðisamur og fór að fetta fingur út í þetta. En ég veit að umr. um þetta mál eru senn á enda, svo að þeir fara sjálfsagt að komast að, vestfirðingarnir. Hann vakti réttilega athygli á því hvað gerst hefur í sambandi við lánveitingar Byggðasjóðs á s. l. árum og vildi vekja athygli á því, að þeir þm., sem þá voru stjórnarþm., hefðu þá ekkert haft við þær lánveitingar að athuga. Ég vil gjarnan leiðrétta það og segja að við reyknesingar höfum alla tíð staðið saman í baráttunni um að fá þessum reglum breytt og ég er mjög ánægður að heyra að svo er nú komið. Þá vil ég líka láta í ljós þakkir mínar til þeirra þm. sem setið hafa í stjórn Byggðasjóðs og hafa þar ekki viljað lúta þeirri reglu sem sett var í upphafi árs 1973 varðandi lánveitingar til Reykjaneskjördæmis og Reykjavíkur, og er þar á meðal nafni minn, sjútvrh., enda þótt hann sé ekki mjög ánægður með það sem hefur fram komið í sambandi við þessar umr. Að lokum vildi ég mega leiðrétta ummæli í sambandi við skattgjaldið sem Hafnarfjarðarkaupstaður hefur vegna álversins, 25%. Það er til að mæta öðrum skattstofnum sem ekki eru lagðir á það fyrirtæki í Hafnarfirði, fasteignagjöldum og aðstöðugjöldum. Ég held að ef sá útreikningur yrði gerður, færi Hafnarfjörður heldur verr út úr því með því gjaldi sem hann hefur í dag en ef hann eins og aðrir kaupstaðir fengi að leggja á fasteignagjöld og aðstöðugjöld.



Herra forseti. Ég leyfði mér í sakleysi mínu áðan að draga athygli manna að kjarna þessarar umr., sem væri sem sagt sá, að hér væri verið að deila um það hvernig fjármagni Byggðasjóðs væri úthlutað og að því væri haldið fram að hér ætti sér stað mismunun. Ég sagðist engan dóm leggja á það hver hefði rétt fyrir sér í því, þannig að það er óþarfi hjá hv. 4. þm. Austf. að mótmæla einhverjum ímynduðum orðum mínum um það, að ég hefði fullyrt að hér væri um einhverja mismunun að ræða. Ég get staðið við það sem ég sagði áðan og ég held því fram og gerði það áðan að pólitísku valdi fylgi alltaf mismunun eða sá grunur liggi á að mismunun sé fyrir hendi, og við þessa skoðun mína mun ég standa. Hvort þessu fé hafi verið útdeilt með réttlátum hætti eða ekki legg ég engan dóm á, en því hefur verið haldið fram í þessum umr. af öðrum en mér að um mismunun sé að ræða Hæstv. sjútvrh. gefur í skyn að ég og einhverjir aðrir hafi haft áhuga á því að setjast í stjórn þessarar stofnunar.  Ég vil síðan segja það, að ég er feginn því ef það er komið svo gott samkomulag í stjórninni að öll úthlutun sé réttlát að allir hafi bara kvakað yfir því í stjórninni, og ekkert nema gott um það að segja. En ég er þeirrar skoðunar, að um leið og ég vil að þingkjörin stjórn sé yfir þessari stofnun meðan hún er til, - ég vona að hún verði lögð niður fljótlega, þá eigi sú stjórn ekki að vera að úthluta hverju einstöku láni. Hún á að hafa yfirstjórn og leggja meginlínurnar, en síðan eiga að vera embættismenn, ópólitískir framkvæmdastjórar, sem sjá um einstök afgreiðslumál og hefja þau yfir pólitískar deilur, þannig að það sé ekki eftirsóknarvert af þm. eða stjórnmálamönnum að taka þær stöður að sér til þess að úthluta þessu fé.



Herra forseti. Ég hef ekki heyrt allar þær umr. sem fram hafa farið um þetta mál nú á þessum fundi. Mér þykir rétt að ítreka það, sem að vísu hefur að nokkru komið fram áður, að Byggðasjóður, sem nú starfar, tók við af Atvinnujöfnunarsjóðnum sem stofnaður var með lögum á síðasta áratug. Atvinnujöfnunarsjóðurinn var stofnaður til þess að vera til mótvægis við seguláhrifin sem af álverinu í Straumsvík við Hafnarfjörð mundu stafa í þá átt að draga fjármagn til Faxaflóasvæðisins. Þessi sjóður, Atvinnujöfnunarsjóður, fékk það hlutverk að veita viðbótarlán við lán almennra stofnlánasjóða til þess að vinna að uppbyggingu atvinnulífs úti á landi. Byggðasjóður, sem nú starfar, er efldur til þessa hlutverks og efling hans í tíð núv. ríkisstj. gegnir enn sama hlutverki að því er ég hef skilið. Það er því enn full þörf á því að þessi sjóður starfi með þeim hætti að veita viðbótarlán út á landsbyggðina, sérstaklega í þá landshluta sem eiga í vök að verjast í atvinnulegu tilliti. Þess vegna getur aldrei gilt almenn regla um lánveitingar úr Byggðasjóði, regla sem nær jafnt til landsins alls. Ef á að taka upp slíka reglu, þá er hlutverk hans brostið. Þá er eins gott að leggja þennan sjóð niður og veita fjármagninu til almennra stofnlánasjóða, sem veita lán eftir almennum reglum. Þetta vil ég að komi skýrt fram. Ég vil ekki standa að neinni slíkri breytingu, ef gerðar verða breytingar á lögum þessa sjóðs, er leggi niður hið upphaflega hlutverk hans. Ég vil að það liggi alveg skýrt fyrir.