Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef hér ásamt nokkrum öðrum hv. þdm. leyft mér að flytja till. til þál. um rannsóknir á jarðhita og undirbúning almennrar löggjafar um hagnýtingu hans. Ég benti á það í umræðum um daginn í sambandi við annað mál, sem þá lá fyrir hér í hv. þd., þ. e. a. s. lánveitingu til raforkuframkvæmda, að nauðsynlegt væri að hagnýta sem bezt þær orkulindir, sem í landinu væru til og gætu komið að einhverju leyti í stað þeirra auðæfa, sem aðrar þjóðir eiga í námum sínum, ýmiss konar málmum og öðrum dýrmætum jarðefnum. Það er aðallega tvennt, sem til greina kemur og jafngildir þessum auðlindum annarra þjóða, þ. e. annars vegar raforkan eða beizlun fallvatna og hins vegar hagnýting jarðhita, sem hér finnst. Í sambandi við þá erfiðleika, sem íslenzka þjóðin á við að stríða og mun jafnan eiga við að stríða varðandi öflun gjaldeyris til kaupa á nauðsynjum erlendis frá, liggur í augum uppi, að það er tvennt, sem þar kemur til greina. Það er annars vegar aukning framleiðslunnar, sem gefur möguleika til þess að auka útflutningsverðmætin, og hins vegar nýting innlendra orkulinda, sem gefa möguleika til þess að takmarka innkaup erlendis frá. Það atriði, sem sérstaklega kemur til greina í sambandi við það mál, sem hér er til umræðu, er möguleiki til þess að spara innkaup erlendis frá, og það er að sjálfsögðu það atriðið, sem meira máli skiptir í sambandi við afkomu þjóðarinnar, að gera þjóðina sem óháðasta erlendum mörkuðum og erlendum innkaupum. Það hafa þegar verið gerðar allmargar ráðstafanir í þá átt að hagnýta jarðhita hér á landi. Veigamest þessara ráðstafana er hitaveitan í Reykjavík. Mér skilst, að gert hafi verið ráð fyrir því, að hitaveitan mundi á sínum tíma spara um 30 þús. smál. kola árlega, en það er sennilegt, að sá sparnaður muni nema nú með verði kola á erlendum markaði um 10 millj. kr. í erlendum gjaldeyri árlega. Þær áætlanir, sem gerðar hafa verið í sambandi við aðrar hitaveitur, sýna einnig, að hitaveitur eru einhver beztu fyrirtæki, sem hér er hægt að setja á stofn. Þær eru þegar komnar á nokkrum öðrum stöðum. Á tveimur stöðum er þeim lokið, í Ólafsfirði og á Selfossi, og nú er unnið að hitaveitu á Sauðárkróki, og er gert ráð fyrir, að sú hitaveita muni geta borgað sig á mjög fáum árum. Þær tilraunir, sem gerðar hafa verið á þessu sviði, um nýtingu jarðhita til upphitunar, hafa þess vegna gefizt það vel, að tvímælalaust er, að þjóðhagslega séð er rétt að leggja alla áherzlu á að nýta hitann að þessu leyti. Auðvitað er þó á ýmsan annan hátt hægt að nýta jarðhitann. Það er mjög athugandi að nota jarðhita í sambandi við ýmiss konar iðnað, jafnframt hefur hann verið nýttur hér töluvert í sambandi við ræktun, og enn er það ótalið, að ekki er ólíklegt, að jarðhita mætti sums staðar nota til orkuframleiðslu á svipaðan hátt og fallvötn eru notuð. Það eru því mjög víðtækir möguleikar til þess að nýta jarðhitann. Sú till., sem hér er borin fram, er í rauninni tvíþætt. Annars vegar er gert ráð fyrir því, að yfirgripsmiklar rannsóknir verði látnar fara fram á því, hvar jarðhita er að finna hér á landi, og jafnframt gerð athugun af hálfu ríkisvaldsins, hversu sá jarðhiti verði bezt hagnýttur á hverjum einstökum stað, hvar haganlegast sé að gera hitaveitur til almenningsþarfa og hvað þær muni kosta og hvaða möguleikar aðrir séu fyrir hendi til þess að nýta jarðhita. Þessir möguleikar snerta ekki aðeins hin þéttbýlli svæði, heldur einnig eru vafalaust víða möguleikar til þess að nota jarðhitann til mikilla hagsbóta í sambandi við ræktun og til upphitunar á sveitabýlum. Í sambandi við og jafnhliða þessari áætlun er svo gert ráð fyrir því í þessari till., að sett verði almenn löggjöf, og geri ég ráð fyrir, að þar mundu að nokkru leyti verða höfð til hliðsjónar lögin um raforkuframkvæmdir, þannig að hægt væri að mynda heilsteypt kerfi, eftir því sem þessi mannvirki ykjust og fjölgaði, - heilsteypt kerfi, sem tryggði það, að hægt væri að hagnýta jarðhitann sem víðast og að reynt væri að tryggja það með aðstoð ríkisvaldsins og samhjálp ríkis og sveitarfélaga, að hægt væri að hagnýta jarðhitann, og að það yrði gert fjárhagslega kleift þeim stöðum, þar sem áætlanir sýndu, að hagkvæmt væri að nýta þessa orku. Þetta eru meginatriðin, sem í þessari tillögu felast. Nú munu að vísu ýmsir á það benda, að þegar séu til ýmiss konar lagaákvæði varðandi jarðhita og nýtingu hans. Það er rétt. Það eru til lög um hagnýtingu jarðhita. Það eru jafnframt til ýmis önnur ákvæði, sem um þetta fjalla. Það eru sérákvæði um þær hitaveitur, sem settar hafa verið á stofn, og það liggur nú hér fyrir Alþ. frv. frá ríkisstj. um jarðhita, þ. e. a. s. um tilhögun á stjórn þeirra orkuvera, sem þegar eru til. Í öðru lagi liggur hér fyrir einnig till. til þál. um eftirlit með jarðborunum. En þessi mörgu lagaákvæði og tillögur eru hvert út af fyrir sig gagnleg, en þau leysa ekki þann vanda, sem ég tel að þurfi að leysa í sambandi við heildarathugun þessara mála og að það þurfi að semja heilsteyptan lagabálk með hliðsjón af þeim athugunum, sem gert er ráð fyrir hér í þessari till., og með það í huga, að hægt verði að tryggja það með opinberum aðgerðum, að jarðhitinn verði sem bezt hagnýttur. Það er skoðun okkar flm. þessa máls, að hér sé um að ræða eitt mikilvægasta atriðið í sambandi við viðleitni þjóðarinnar til þess að skapa sér efnahagslegt öryggi og gera sig eins óháða innkaupum erlendis frá og auðið er. Það er ekkert smáræðisfé, sem á hverju ári er varið til kaupa á eldsneyti, bæði kolum og olíu, og ef hægt væri að koma í veg fyrir það, að þörf yrði slíkra innkaupa, þá vinnst þegar af því stórfelldur sparnaður fyrir þjóðarbúið, sem skapar möguleika aftur til innkaupa á öðrum nauðsynjum, og er þess mikil þörf, þegar um er að ræða jafnmikinn gjaldeyrisskort og við eigum jafnan við að stríða eða höfum átt við að stríða nú undanfarin ár. Við búum það vel hér í sambandi við þessi mál, að við eigum hér sérfræðinga innanlands, sem eru mjög færir til þess að hafa þessa rannsókn með höndum, og sá maðurinn, sem aðallega hefur haft með höndum stjórn jarðborana, Gunnar Böðvarsson verkfræðingur, hefur talið eðlilegt og nauðsynlegt, að gerðar yrðu heildarathuganir á þann hátt, að kortlögð yrðu og rannsökuð smám saman héruð landsins með miklu víðtækari rannsóknum, en gert hefur verið til þessa, og gerðar síðan áætlanir í sambandi við og í framhaldi af þeirri rannsókn. Það er hér í grg. með tillögunni talað um, að hugsanlegt væri að leita eftir sérfræðilegri aðstoð til Sameinuðu þjóðanna um þetta mál. Okkur fannst það ekki óeðlilegt, flutningsmönnum, að þetta yrði gert í sambandi við aðild okkar að þessari stofnun, en mér hefur síðar verið á það bent, að Sameinuðu þjóðirnar muni hafa leitað hingað til lands til aðstoðar í sambandi við slíka athugun, og mun Gunnar Böðvarsson verkfræðingur til dæmis hafa starfað á vegum Sameinuðu þjóðanna við athugun á þessum málum hjá öðrum þjóðum, þannig að sýnt er, að við ættum að þessu leyti að standa vel að vígi sjálfir að leysa þetta verkefni af höndum, þótt hins vegar vel geti komið til athugunar að leita til einhverra erlendra aðila um aðstoð, ef þörf þætti á. Ég sé ekki beinlínis ástæðu til þess að orðlengja frekar um þetta mál, nema tilefni gefist til. Ég álít, að hér sé um að ræða mikið nauðsynjamál fyrir þjóðina að leggja alla áherzlu á að hagnýta sem bezt og sem fyrst þessa miklu auðlind, sem við eigum og er fyllilega jafngildi þess, að aðrar þjóðir eiga kolanámur og olíulindir. Möguleikarnir eru margir, og þessa möguleika ber að hagnýta og það sem allra fyrst, og ég vænti þess, að allir hv. þm. séu mér sammála um það og okkur flm., að þessar rannsóknir beri að gera og það beri að einbeita nú öllum kröftum að því að reyna að nýta þessa dýrmætu orkulind þjóðarinnar sem bezt og sem skjótast. - Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að þessari umræðu lokinni, að þá verði þessari till. vísað til 2. umr. og til hv. allshn. líklega fremur en fjvn.



Herra forseti. Með till. þeirri til þál., sem hér er til umr., er farið fram á það, að ríkisstj. geri ráðstafanir til þess að fá hentugt skip til þess að annast síldarleit fyrir Norður- og Norðausturlandi næsta sumar og fram á haustið. Er gert ráð fyrir því, að allur kostnaður, sem leiða kann af leitinni, greiðist úr ríkissjóði. Um það þarf ekki að fjölyrða, hvaða afleiðingar aflabresturinn fyrir Norðurlandi undanfarandi sumur hefur haft fyrir þjóðarbúskap okkar Íslendinga. Af hálfu þess opinbera hafa að vísu margvíslegar ráðstafanir verið gerðar til þess að vega á móti og draga úr mestu vandræðunum, en af skiljanlegum ástæðum hafa þær hrokkið skammt, þar sem ekkert getur jafnazt á við síldveiðina. Aflabresturinn hefur sérstaklega komið hart niður á fjárhagnum, þar sem Íslendingar hafa á undanförnum árum lagt í stórkostlega fjárfestingu til þess að búa sem bezt í haginn fyrir síldariðnaðinn og söltunina. Þessar ráðstafanir töldust sjálfsagðar á sínum tíma, þar sem mikil síldveiði var fyrir Norðurlandi og Austurlandi flest árin fyrir 1945. Er skemmst að minnast þess, að veiðiskipin urðu oft að bíða löndunar svo að dögum skipti svo til allan ágústmánuð og fram í september sumarið 1944. Þegar litið er á reynslu undanfarandi ára, er varla hyggilegt að gera eingöngu ráð fyrir síldveiðum á venjulegum miðum næsta ár eða jafnvel á næstu árum. Útgerðarmenn hafa orðið fyrir það þungum áföllum s. l. sumar, að þeir munu vera hikandi við að gera út á síld fyrir Norðurlandi næsta sumar með sama hætti og verið hefur að óbreyttum aðstæðum. Getur því svo farið, að á næsta sumri verði ekki nema um tvo möguleika að ræða fyrir bátaflotann: Í fyrsta lagi að stunda veiðar við Grænland, en eins og mönnum er kunnugt, er þar miklum örðugleikum að mæta og áhættusamt, nema þar fáist fastar bækistöðvar í landi. Í öðru lagi að stunda reknetjaveiðar úti í hafi, eins og nokkur skipanna hafa nú gert í haust með góðum árangri. Þær veiðar munu að vísu aðeins stærri skipin geta stundað, eða skip yfir 80 smál. að stærð. Upplýsingar liggja fyrir um það, að reknetjaveiði Norðmanna hafi gengið sæmilega hér við land undanfarandi sumur. Þakka kunnugir það að verulegu leyti þeirri þjónustu, sem síldarleitarskipið G. O. Sars hefur veitt norska flotanum með því að hafa uppi á síldinni og beina flotanum þangað. Skip þetta er búið öllum fullkomnustu tækjum og áhöfnin þaulreynd og kunnug öllu því, er viðkemur síldarrannsóknum og síldveiði. Síldarleitarskipið hefur lagt úr höfn á undan flotanum og reynt fyrir sér á þeim svæðum, sem líklegast hefur verið talið að síldin héldi sig á. Síðan hefur skipið sent síldarflotanum leiðbeiningar. Flestir ef ekki allir útgerðarmenn munu nú vera þeirrar skoðunar, að brýna nauðsyn beri til, að vér Íslendingar fáum til umráða sams konar skip og G. O. Sars, búið jafngóðum tækjum. Mun sú skoðun almenn og á rökum reist, að síldarleit okkar hafi verið alls kostar ófullnægjandi undanfarandi ár. Í stuttu máli hefur henni verið þannig háttað, að skip hafa verið send út að leita að vorinu, en hefur ekki verið ætlað það sérstaka hlutverk, eftir að vertíðin er byrjuð. Útgerðarmenn telja, að leitin þurfi að standa yfir allt sumarið og fram á haust. Á aðalfundi L. Í. Ú., sem haldinn var í fyrra, var samþ. eftirfarandi till., með leyfi hæstv. forseta: „Fundurinn skorar á síldarleitarnefnd að beita sér fyrir því, að a. m. k. eitt síldarleitarskip hér við land verði útbúið með elac- eða asdic-tækjum og verði skip þetta til aðstoðar síldveiðiflotanum íslenzka á sama hátt og norska síldarleitarskipið G. O. Sars leiðbeinir norska flotanum.“ Mér er ekki kunnugt um, hverju síldarleitarn., sem getið er um í ályktuninni, hefur fengið áorkað í starfi sínu. Nefndin mun hafa verið lögð niður s. l. vor og atvmrn. tekið við störfum hennar. Nefndin hafði með höndum rannsóknir á nýjum síldveiðiaðferðum og hafði í því skyni fé til ráðstöfunar, sem veitt var í fjárlögum. Á nýafstöðnum aðalfundi L. Í. Ú. var og samþ. ýtarleg till. um síldarleit, sem birt hefur verið í blöðunum. Ég tel eðlilegt, að atvmrn. annist allar framkvæmdir í sambandi við síldarleitina. Með till. þessari til þál. er tekið undir óskir útgerðarmanna og allra þeirra aðila, sem eiga afkomu sína að meira eða minna leyti undir síldveiðunum, sem segja má að sé öll þjóðin. Reynslan hefur þegar sýnt, að vér Íslendingar verðum að laga okkur eftir öllum aðstæðum og fylgjast með tímanum, ef okkur á að takast að hafa þær nytjar af síldveiðunum, sem nauðsynlegt er fyrir þjóðarbúskap okkar. Að sjálfsögðu hafa þær ráðstafanir, sem gera þarf, kostnað í för með sér. En beri þær tilætlaðan árangur, verður hann margendurgreiddur á skömmum tíma. Að lokinni þessari umr. óska ég eftir, að málinu verði vísað til síðari umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Á þskj. 77 hef ég leyft mér að bera fram brtt. við till. til þál. um síldarleit fyrir Norður- og Norðausturlandi á þskj. 71. Legg ég þar til, að tillgr. orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að útvega hentugt skip til að annast síldarleit við strendur landsins á næsta ári, þá mánuði, sem síldveiðar standa yfir. Kostnaður við leitina greiðist úr ríkissjóði.“ Fyrirsögn till. breytist í samræmi við þessa brtt. mína þannig: „ Till. til þál. um síldarleit.“ Ég vil þakka hv. flm. fyrir að hafa flutt þáltill. um síldarleit. Hins vegar tel ég, að till. þeirra nái of skammt, þar sem í henni er aðeins gert ráð fyrir, að síldarleit verði framkvæmd fyrir Norður- og Norðausturlandi. Eins og nú er komið, er fyrirsjáanlegt, að taka verður þessi mál fastari tökum, en verið hefur til þessa. Átta aflaleysisár á síldveiðum fyrir Norðurlandi hafa fært oss heim þau sannindi, að ekki hafi verið gerðar nægilegar ráðstafanir til þess að láta síldveiðiskipin fá upplýsingar um göngu síldarinnar eða aðra aðstoð í sambandi við veiðarnar. Raunar hafa síldarverksmiðjur ríkisins og aðrir eigendur síldarverksmiðja norðanlands og austan ásamt síldarútvegsnefnd og fiskimálasjóði staðið undir kostnaði við síldarleit með flugvélum fyrir Norður- og Norðausturlandi undanfarin sumur. Þessi síldarleit hefur oft gefið góða raun og leiðbeint skipunum á þá staði, þar sem síldin hefur haldið sig. Þó er þessi tegund síldarleitar ekki einhlít. Vér verðum að afla oss nægilegrar þekkingar um göngu síldarinnar, á hvaða dýpi hún heldur sig, og finna leiðir til að geta veitt hana, þótt hún vaði ekki, sem kallað er. Vér getum ekki lengur haldið áfram ár eftir ár að senda um eða yfir 200 síldveiðiskip til Norðurlandsins og látið þau dvelja þar í 60–70 daga án þess að fá nokkra veiði, sem talizt geti, og það jafnvel þótt vitað sé, að nægileg síld sé fyrir hendi, ef leitað væri dýpra á miðin og nægileg leiðbeiningarstarfsemi væri höfð með höndum til aðstoðar síldveiðiflotanum. Vér vitum, að norskir útvegsmenn og sjómenn hafa notið mikils stuðnings við síldveiðarnar, bæði heima fyrir og hér við strendur Íslands, með þeim upplýsingum, sem hafrannsóknaskip þeirra hefur látið þeim í té. Tel ég, að ekki verði ráðin bót á því erfiða ástandi, sem við Íslendingar eigum við að búa í sambandi við síldveiðarnar, nema hæstv. ríkisstjórn hafi um það forustu, að „Fanney“ verði útbúin fullkomnustu tækjum til síldarleitar og að hún verði einvörðungu yfir síldveiðitímann notuð til að aðstoða síldveiðiskipin, hvort heldur þau eru að veiðum norðanlands eða sunnan, eftir því sem reynslan sker úr um þörfina á hverjum tíma. Síldveiðarnar hér sunnanlands eru orðnar og hafa reyndar verið um langt árabil stór atvinnugrein. Fleiri og fleiri skip hafa tekið þátt í reknetjaveiðunum hér í flóanum á undanförnum árum. Á Breiðafirði hefur sama og engin síldveiði verið stunduð fyrr en nú á þessu ári. Á hafnir við Breiðafjörð voru lagðar á land um 30 þús. tunnur síldar í sumar og haust, og fór sú síld bæði til frystingar, söltunar og í bræðslu. Geri ég ráð fyrir, að hv. flutningsmenn og aðrir hv. alþm. geti orðið mér sammála um þær smávægilegu breytingar, sem ég hef hér flutt við þáltill. á þskj. 71.



Herra forseti. Þann 1. þ. m. sögðu blöð frá því, að þá fyrir nokkru hefðu tvær nauðgunartilraunir verið gerðar, önnur á Keflavíkurflugvelli, hin í Keflavíkurkaupstað. Í þessu sambandi opinberaðist ýmislegt það, sem til nýjunga má teljast. Er þar fyrst að nefna, að nauðgun, eða tilraun til nauðgunar, er ekki daglegur viðburður á Íslandi. Það eru liðin meira en fjögur ár, síðan hér var seinast dæmt fyrir nauðgun, eftir því sem mér hefur verið tjáð af skrifstofu sakadómarms í Reykjavík. Nú eru gerðar tvær tilraunir til nauðgunar í einni og sömu viku. Annað, sem til nýjunga má teljast í þessu sambandi, er sú staðreynd, að viðkomandi lögregluyfirvöld gáfu blöðum ekki skýrslu um fyrri nauðgunartilraunina, fyrr en viku eftir að hún var framin. Jafnaðarlega er þó blöðum tilkynnt um afbrot, hvort sem eru af þessu tagi eða t. d. þjófnaðir eða ofbeldisárásir annarrar tegundar, mjög stuttu og yfirleitt í hæsta lagi sólarhring eftir að þau eru framin. En nú dróst þetta sem sé í heila viku. Tilkynning lögreglunnar um atburðinn var sjö daga á leiðinni frá Keflavíkurflugvelli á skrifstofu dagblaðanna í Reykjavík. Er þetta undarlega seinlæti helzt sambærilegt við afgreiðslu þýðingarmestu opinberra tilkynninga, sem þurfa að ganga á milli margra háttsettra embættismanna og ráðuneyta til samþykktar, áður en talíð er óhætt að birta þær. Og þó virðist jafnvel ekki víst, að blöðunum hefði nokkurn tíma verið skýrt frá málinu, ef eitt þeirra hefði ekki verið búið að tilkynna viðkomandi lögregluyfirvöldum, að það hefði fengið nákvæmar upplýsingar um það frá öðrum aðilum og mundi birta þær, ef ekki kæmi opinber skýrsla. Það þriðja, sem til nýjunga má teljast í þessu sambandi, er sú staðreynd, að útbreiddasta og stærsta blað landsins, sem venjulega gerir mikið úr afbrotum á fréttasíðum sínum, krefst ströngustu refsingar yfir frakkaþjófum og unglingum, sem slást upp á fólk, og er oft með ábyrgðarþungar hugleiðingar um nauðsyn þess, að nöfn slíkra afbrotamanna séu birt skýrum stöfum öðrum til viðvörunar, - þetta blað virtist allt í einu hafa misst áhugann á að berjast gegn afbrotum á þennan hátt. Það sagði frá fyrri nauðgunartilrauninni í stuttri tveggja dálka grein, þar sem lítið bar á henni á innsíðu. Frá seinni tilrauninni sagði það í örstuttri eins dálks klausu á öftustu síðu. Í fréttinni af fyrri tilrauninni lagði blaðið auk þess sérstaka áherzlu á það í fyrirsögn, að kvenmaður sá, sem fyrir árásinni varð, hafi verið drukkinn, og gæti maður haldið, að það hafi með þessu viljað gefa í skyn, að þetta væri í rauninni ekkert mjög óeðlilegur atburður, miðað við kringumstæður. Ekki komst blaðið þó hjá að segja frá því, sem kom fram í tilkynningu lögreglunnar, að eftir árásina var stúlkan með „glóðarauga og allmikið bólgin í kringum munninn og á vinstri kinn“, þegar að henni var komið um morguninn, þar sem hún hafði legið í rúminu bjargarlaus heila nótt. Og enn má nefna atriði sem til nýjungar hlýtur að teljast í sambandi við þetta mál. Í tilkynningu lögreglunnar um fyrri nauðgunartilraunina segir, að fjórir menn hafi heyrt neyðaróp stúlkunnar, en enginn þeirra hreyft legg né lið til að hjálpa henni. Einn þeirra, íslenzkur maður, var meira að segja staddur í bragganum, þar sem atburðurinn gerðist. Það hefur nú sem sé átt sér stað á Íslandi, að karlmenn láta það afskiptalaust, að kvenmanni sé misþyrmt á hinn viðurstyggilegasta hátt svo að segja fyrir augunum á þeim. Karlmennska þeirra er ekki meiri en svo, að þeir leggjast aftur út af og sofna, þegar neyðaróp stúlkunnar hafa vakið þá. Af mörgum nýjungum, sem opinberazt hafa í sambandi við málið, er þessi held ég einna athyglisverðust. En hvað kemur til, að nú ber svo margt nýrra við? Þessari spurningu er fljótsvarað. Ástæðan til þess er einfaldlega sú, að erlendur her hefur setzt upp í landinu. Það voru bandarískir hermenn, sem frömdu báðar umræddar nauðgunartilraunir, og það liggur beinast við að álykta, að einmitt af þeirri ástæðu hafi orðið hinn undarlegi dráttur á, að viðkomandi yfirvöld flyttu blöðunum skýrslu í málinu. Hvað snertir afstöðu íslenzkra stjórnarvalda til hinna svo nefndu verndara virðist nefnilega gilda sú regla, að í lengstu lög skuli reynt að komast hjá að láta verða uppvíst um það, sem miður fer í framkomu þeirra, hversu mikil afbrot sem þar kann að vera um að ræða, því að slíkt muni vekja hjá almenningi grunsemdir um, að verndin sé nokkuð dýru verði keypt og sé jafnvel ekki nein vernd, heldur þvert á móti eyðilegging á öllu því, sem sagt hefur verið að hún ætti að tryggja: sjálfstæði, frelsi og menningu þjóðarinnar. Öll gagnrýni á framferði hernámsliðsins sé sem sagt stuðningur við þá, sem hafa barizt gegn því, að það hefðist við í landinu, eða eins og vitrir stjórnmálamenn og vel gefnir blaðamenn kalla það: vatn á mylnu kommúnista. Kjarninn í þessum siðaboðskap er í rauninni sá, að þjóðin skuli öryggisins vegna koma fram við hið erlenda herlið af auðmýkt og undirgefni, og er þess þá ef til vill ekki langt að bíða, að það verði álitið bera vott um þjóðhollustu að láta svo nefnda verndara sína sparka í sig, berja sig, jafnvel skyrpa á sig möglunarlaust. Já, það voru bandarískir hermenn, sem nauðgunartilraunirnar gerðu, og enn af þeirri ástæðu var svo lítið gert úr málinu sem raun bar vitni í stærsta blaði landsins. Maður getur verið ábyrgðarfullur og harður í horn að taka, þegar við er að eiga umkomulausa unglinga, sem stela frökkum úr forstofum betri borgara, en það verður að sýna fyllstu varkárni, fyllstu aðgæzlu í ályktunum, þegar fulltrúar mesta herveldis heims, verndarar vorir, vilja nauðga konum. Kurteisi kostar ekki peninga, stendur þar. Og enn af þessari sömu ástæðu hefur það nú gerzt, að íslenzkur karlmaður getur legið hinn rólegasti í rúmi sínu, þó að hann viti, að í næsta herbergi er verið að berja unga konu til óbóta. Þarna brenna í einum punkti afleiðingar þess hugsunarháttar, sem virðist ráðandi í afstöðu íslenzkra stjórnarvalda til hins erlenda herliðs. Íslendingurinn, sem lá hinn rólegasti í rúmi sínu, meðan bandaríski hermaðurinn reyndi að nauðga íslenzkri stúlku í næsta herbergi, er persónugervingur þeirrar vesalmennsku, sem reynt er að leiða íslenzku þjóðina í. Íslendingum ríður nú ekki á neinu meira en því að stöðva þetta undanhald og snúa því upp í sókn, og það er ekki hvað sízt af þeirri ástæðu, sem flutt er till. sú, sem hér liggur fyrir á þskj. 83. Þau mál, sem þessi till. snertir. hafa mikið verið rædd að undanförnu, bæði hér í hv. Alþ. og utan þings. Fyrir fjórum vikum var hér til umr. till., sem tveir hv. þm., 8. þm. Reykv. og þm. N-Þ., flytja um takmarkanir á ferðum hermanna. Í ræðu, sem hv. 1. landsk. varaþm. flutti þá, sýndi hann fram á galla þá, sem eru á þeirri till., og komst réttilega að þeirri niðurstöðu, að hún væri mjög gagnslítil og ekki líkleg til að bæta raunverulega úr því ófremdarástandi, sem hér er um að ræða. Tel ég óþarft að tefja störf þingsins með því, að nú sé aftur farið nákvæmlega út í þetta atriði. Hv. 3. landsk. þm. tók einnig til máls í umr. fyrir fjórum vikum, og hneig ræða hans einnig í þá átt, að ákvæði umræddrar till. væru ekki nógu ströng, og hefur hann látið á sér skilja, að hann mundi fylgjandi því, að hernámsliðið yrði algerlega einangrað og dvöl þess, í frítímum a. m. k., skilyrðislaust bundin við þá staði, sem það hefur sérstaklega fengið til umráða með gerðum samningi við íslenzk stjórnarvöld. Ekki lýsti hann þó að svo stöddu yfir stuðningi sínum við till. þá frá mér og hv. 1. landsk. varaþm., sem hér er nú til umr. En ætla má, að í henni fellst einmitt það, sem hann vill að gert sé í málinu. Og það þori ég að fullyrða, að í þessari till. okkar felst það, sem almenningur vill að gert sé í málinu. Krafan um algera einangrun herliðsins verður æ háværari, enda væri þá Íslendingum illa brugðið, ef þeim leyndist það enn, eftir allt sem á undan er gengið, hvílíkur voði hernámið er orðið fyrir siðferði æskunnar og menningu þjóðarinnar. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því, að blaðið „Frjáls þjóð“ hefur snúið sér til þjónandi presta í Reykjavík og nýkjörnu prestanna þar og óskað álits þeirra á kröfunni um, að herstöðvunum verði lokað og herinn algerlega einangraður. Svör frá þremur prestanna, séra Árelíusi Níelssyni, séra Emil Björnssyni og séra Þorsteini Björnssyni, hafa þegar verið birt. Svar séra Árelíusar er m. a. á þessa leið : „Ég tel sjálfsagt, að herstöðvunum sé lokað og herinn algerlega einangraður. Sé það ekki gert, er siðferði æskulýðsins og þjóðerni Íslendinga teflt í algera hættu.“ Í svari sínu minnir séra Emil Björnsson á, að prestastefna 1951 samþykkti „með tilliti til dvalar erlends herliðs í landinu og þeirra alvarlegu tíma, sem fram undan eru“, eins og það var orðað, áskorun um að „efla hverja þá viðleitni, er stuðla mætti að heilbrigðu félagslífi og kristilegu siðgæði“, og síðan segir séra Emil : „Ég tel einangrun herliðsins í herstöðvunum stuðla að þessu hvoru tveggja og óumflýjanlegt að hverfa að því ráði, eins og komið er.“ - Og enn fremur: „Mín skoðun er sú, að einangrun herstöðvanna sé það spor, sem næst beri að stíga, allt annað sé gagnslaust.“ Séra Þorsteinn Björnsson tekur í sama streng, að lokun herstöðvanna sé æskileg ráðstöfun. Þetta er sem sé álit þriggja kennimanna höfuðborgarinnar. Svör hinna við spurningum blaðsins hafa enn ekki verið birt, en þeir hafa þegar flestir, ef ekki allir, lýst yfir þeirri afstöðu sinni til þessa máls, í ræðum eða á annan hátt, að ganga má út frá því sem vísu, að þeir muni svara mjög á líka leið eins og þeir séra Árelíus, Emil og Þorsteinn. Já, mál þessi hafa verið mikið rædd að undanförnu og margir orðið til að lýsa þeirri spillingu, sem viðgengizt hefur hér í Reykjavík og nágrenni af völdum hernámsins. Og þar á meðal dró hv. 8. þm. Reykv., Rannveig Þorsteinsdóttir, upp mynd af ástandinu í ræðu sinni hér fyrir fjórum vikum. Einnig eru málinu gerð allnáin skil í grg. fyrir till. okkar hv. 1. landsk. varaþm., sem hér er nú til umr. Má þannig ætla, að hv. alþingismenn hafi þegar gert sér fullljósa grein fyrir alvöru málsins, og tel ég því ástæðulaust að tefja tíma þingsins með því að rekja hina ljótu spillingarsögu hernámsins að þessu sinni. En ég vil endurtaka það og leggja sérstaka áherzlu á, að almenningur mun ætlast til, að farin sé einmitt sú leið, sem í þessari till. felst: „ Alþ. ályktar, að á meðan erlendur her dvelst í landinu, skuli hermönnum óheimil öll ferðalög og vist í frítíma sínum utan yfirlýstra samningssvæða,“ Með þessu er tekið undir kröfu almennings um einangrun herstöðvanna. „Yfirlýst samningssvæði“ mundi þarna verða Keflavíkurflugvöllur og að öllum líkindum líka bækistöðvar hersins í Hvalfirði. Því miður verður þarna að miða eingöngu við frítíma hermannanna, enda gæti Alþ. ógjarnan bannað þeim allar ferðir út fyrir herbúðirnar til skyldustarfa, meðan enn er í gildi sá samningur, sem það hefur illu heilli gert um dvöl þeirra í landinu. Till. felur í sér skýlausa viljayfirlýsingu Alþ., enda hlýtur almenningur að líta svo á, að Alþ. sé eini rétti aðilinn til að taka af skarið í þessum efnum, eða hver ætti annars að gera það, þegar um er að ræða svo örlagaríkt mál fyrir framtíð Íslendinga í landi sínu? Ég sagði áðan, að Íslendingum riði nú ekki á neinu meira, en því að stöðva undanhald það, sem stefnir að algerri auðmýkt og vesalmennsku, og snúa því upp í sókn. Og það er með tilliti til þeirrar staðreyndar, sem till. er valið þetta orðalag. Alþ. getur ekki viðurkennt neitt sjónarmið annað en það, að á þess valdi sé og einskis annars aðila að setja reglurnar í þessum efnum. Þetta er Alþingi Íslendinga og það eru Íslendingar, sem eiga þetta land. Alþ. á ekki að spyrja útlendinga, hvað þeim þóknist að gera í þessu landi. Alþ. á að segja útlendingum, hvað því sé þóknanlegt og hvað ekki þóknanlegt að þeir geri í þessu landi. Alþ. á að hafa forustu um að halda uppi sóma Íslendinga gagnvart útlendingum og efla virðingu þeirra fyrir sjálfum sér. Alþ. á að sýna í verki þann skilning, að gæfa smáþjóðar er ekki fyrst og fremst undir því komin, að stórar þjóðir kalli sig vini hennar, að fámennið er ekki mesta hættan fyrir smáþjóð, heldur hitt, að hún eigi of margt smámenna.



Herra forseti. Ég tel mig varla geta komizt hjá, áður en ég minnist á mál það, sem hér er til umr., að snúa nokkrum orðum til hæstv. forseta, í fyrsta lagi vegna þess, að það er nú komið hátt á fimmtu viku, síðan þessu máli var útbýtt hér í Alþingi, og það er fyrst nú, að þessum rúma mánuði liðnum, sem það fæst tekið á dagskrá. Ég veit, að það hefur verið haft á dagskránni, en það hefur ekki komizt að til umr., eins og fleiri mál í Sþ., vegna þess að fundartíminn þar hefur verið svo stuttur. Ég vil nú leyfa mér að beina því til hæstv. forseta, hvort hann geti ekki séð sér fært að flýta meira afgreiðslu þeirra mála, sem hér liggja fyrir, heldur en gert hefur verið, svo að unnt sé að koma þeim þó að minnsta kosti til n., því að þegar er nú liðið fram í seinni hluta nóvembermánaðar og maður heyrir, að þing eigi að vera stutt. Getur þá mjög brugðið til beggja vona, að afgreiðsla fáist á máli, sem fyrst fer til n. nú í lok þessa mánaðar. Ég sem sagt taldi rétt að skjóta þessu til hæstv. forseta. - Annað er það, sem ég vil einnig skjóta til hans, þar sem ég sé, að nú, eins og svo oft áður, sést enginn ráðh. á fundinum, hvort ekki væri unnt nú - og kannske oftar - að fá hæstv. ráðh. til að sýna sig eitthvað oftar, svo að það væri hægt að fá hjá þeim upplýsingar og fá þá til að taka þátt í þeim umr., sem fyrir liggja. Það er nær því að segja undantekning, ef þeir sjást. - Ég vil beina því til hæstv. forseta, hvort hann gæti ekki komið því til leiðar, að einhver breyt. yrði á þessum tveim atriðum, sem ég nú nefndi, til þess að greiða fyrir afgreiðslu mála á þinglegan hátt. Ég skal svo leyfa mér að snúa mér að því máli, sem fyrir liggur, þó að ráðh. sá, sem um það fjalli, sjáist ekki nú frekar, en svo oft áður. Það hefur ekki farið á milli mála síðustu tvö árin, eftir að stefna hæstv. ríkisstj. í viðskiptamálum kom verulega til framkvæmda, að starfsemi fjölmargra iðngreina í landinu hefur dregizt saman. Ég minnist þess, að fyrir ári, í nóv. 1951, kom nefnd manna frá Félagi íslenzkra iðnrekenda og frá félagi verksmiðjufólks, Iðju, til iðnn. Nd. og lýsti fyrir n., hvernig komið væri þessum málum þá. Í stuttu máli var þeirra vitnisburður á þann hátt, að þá þegar væri atvinnuleysi í ýmsum iðngreinum orðið það mikið, að tala atvinnuleysingja skipti hundruðum. Og þeir létu alveg í það skína og fóru raunar ekki dult með, að aðalorsökin til þessa atvinnuleysis í iðngreinunum væri sú, að inn væri flutt ótalið magn af varningi, sem auðvelt væri að gera hér heima. Ég hef ekki orðið þess var, að á þessu hafi orðið nein veruleg breyt. á því ári, sem liðið er síðan þessi n. kom til okkar í iðnn. í fyrra. Þá var raunar bókað í n. að biðja hæstv. viðskmrh., sem jafnframt er iðnmrh., að mæta á fundi til þess að ræða við n. um þennan vanda. Það hefur nú ekki orðið enn, og þess vegna m. a. hef ég leyft mér að bera fram þessa till. Ég hef að vísu orðið þess var, að það hafa verið skipaðar tvær nefndir, önnur - að ég ætla - af hæstv. ráðh. og hin af borgarstjóranum í Rvík, til þess að kynna sér þessi mál og athuga leiðir til úrbóta. En ég hef ekki orðið þess var, að þessar n. hafi skilað áliti, eða að minnsta kosti hefur ekkert komið fram opinberlega í þinginu um niðurstöður þessara n. eða hvað hægt væri að gera til þess að bæta úr, og það hefur líka orðið til þess að ýta undir mig og okkur flm. til að koma þessu máli hér á framfæri. Þær iðngreinar, sem helzt hafa orðið fyrir barðinu á þessum innflutningi, eru nokkuð margar, þ. e. fataiðnaður, skógerðirnar, efnaiðnaðurinn, veiðarfæragerðirnar, bátasmíðin, og þær eru raunar fjölmargar fleiri. Í ræðu, sem fyrrverandi forseti Landssambands iðnaðarmanna, Helgi Hermann Eiríksson, flutti við setningu 14. iðnþingsins nú í okt. s. l. um ástandið í iðnaðarmálum, segir hann um þetta m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Í heilan tug ára hafa iðnaðarmenn hér haft næga atvinnu þangað til s. l. vetur. Að vísu var farið að verða vart atvinnuleysis fyrr, en á síðasta vetri var það að verða alvarlegt viðfangsefni og verður það að líkindum einnig í vetur. Orsakir atvinnuleysisins eru fleiri en ein. Hjá byggingariðnaðinum er það minnkandi fjárfesting, sem aftur stafar bæði af ónógum fjárfestingarleyfum og skorti á fjármagni.“ Þetta segir fyrrverandi forseti Landssambands iðnaðarmanna um atvinnuleysi í iðnaðinum almennt og í byggingariðnaðinum sérstaklega. Orsökin er, eins og ég sagði, fyrst og fremst sú, að það eru fluttar inn fullunnar iðnaðarvörur takmörkunarlítið í þessum iðngreinum, sem ég nú nefndi, sem væri mjög auðvelt að vinna hér heima. Mikið af þessum útlenda varningi er þó dýrara, en tilsvarandi íslenzkur varningur, en það er eins og nýjungagirni fólks og - ég vil segja - áhugi kaupmanna fyrir því að koma þessum vörum út hafi orðið til þess, að þær hafa selzt betur og meir en tilsvarandi íslenzkar iðnaðarvörur, þó að þær íslenzku væru sambærilegar að gæðum og jafnvel ódýrari í verði. Ég skal nefna í því sambandi t. d. kexinnflutninginn fyrr á þessu ári, þar sem kexið, sem inn var flutt, var sannanlega dýrara, en það innlenda. Ég skal nefna sultuinnflutning, kertainnflutning, þar sem verðið á erlendu vörunni hefur verið hærra, en á innlendu framleiðslunni, auk þess mætti minna á innflutta skó, innfluttan fatnað og ýmislegt annað þess háttar. Út af skipabyggingunum hérlendis hefur hv. þm. Ísaf. og ég flutt sérstakt frv., sem þegar hefur verið lýst og ég þarf þess vegna ekki að fara út í að ræða sérstaklega, en í þeim iðnaði er nú ástandið slíkt, að það hefur ekki verið byggður hér á landi dekkbátur svo að árum skiptir. Og það er mjög óviðunandi ástand, vegna þess að það er á vitorði allra, sem á bátum þurfa að halda, að íslenzku bátarnir hafa yfirleitt reynzt mun betur en hinir erlendu. Það ber þess vegna allt að sama brunni. Það er innflutningurinn á fullunnum vörum, sem hægt er að framleiða hér í landinu, sem hefur orðið til þess að draga úr framleiðslu tilsvarandi innlendra iðnaðarvara og skapa atvinnuleysi í þeim iðngreinum, eins og nefndir frá Iðju, félagi verksmiðjufólks, og frá Félagi íslenzkra iðnrekenda lýstu á fundi iðnn. Nd. í fyrra. Það kemur náttúrlega ýmislegt fleira til, en þetta er sjálfsagt höfuðatriðið. Þessari till. er ætlað að fá fram hjá Alþingi ályktun um að skora á hæstv. ríkisstj. að breyta þessu á nokkurn veg; í fyrsta lagi með því að draga úr þeim hömlum, sem nú eru á innflutningi hráefna, til þess að auka framleiðslugetu innlendu framleiðendanna í samkeppni við innflutninginn. Það hefur verið svo fram til þessa í fjölmörgum iðngreinum, að það hefur ekki fengizt kvaðalaust innflutt hráefni til margrar þeirrar iðnaðarframleiðslu, þar sem fullunna varan hefur verið flutt inn fyrirstöðulitið eða fyrirstöðulaust. Ég hef heyrt, að það hafi eitthvað verið dregið úr þessum hömlum á innflutningi hráefna nú alveg nýlega, en hvað til er í því eða hversu mikið, veit ég ekki; það fæst væntanlega upplýst hér í þessum umr. Þá hef ég einnig - eða við - hér í till. farið inn á þá leið, - það er nú ekki mjög ákveðið orðað í till., en þó bent í þá átt, - hvort ekki væri rétt að setja einhverjar hömlur á eða draga úr innflutningi á fullunnu vörunum, torvelda innflutninginn með einhverju móti ti1 þess að létta innlendu framleiðendunum samkeppnina. Það er enginn vafi á því, að innflutningurinn á fullunnu vörunum er aðalástæðan, og það fæst ekki veruleg bót í þessu efni fyrr en verulega er úr þeim innflutningi dregið. Þó að erlenda varan seljist ekki strax, þá þvælist hún fyrir og gerir innlendu framleiðendunum örðugra um vik. Mér hefur t. d. verið tjáð, að það hafi verið flutt inn á síðustu 2½ ári, frá því í ársbyrjun 1950 og fram á mitt ár 1952, rafmagnseldavélar, rafmagnsísskápar og rafmagnsþvottapottar fyrir um 12 millj. kr. að cif.-verði, en söluverð til almennings er náttúrlega miklu hærra. Þessar vörur allar mætti gera hér, ef innflutningsleyfi hefðu fengizt nægileg fyrir hráefni. En þegar nú vörurnar eru einu sinni komnar inn í landið, þá auðvitað endar það með því, að þær verði seldar undir einu formi eða öðru. T. d. hef ég heyrt um það, að þegar þær ekki seldust öðruvísi, þá væru þær boðnar með afborgun, sem innlendi framleiðandinn vegna fjárhagserfiðleika eða takmarkaðs rekstrarfjár getur ekki farið inn á, en heildsalinn kannske getur, sem hefur rýmri fjárráð, og þannig endar það fyrr eða síðar, að þessi innflutti varningur verður seldur og framleiðandinn verður að draga úr sinni framleiðslu, sem þessu nemur. Aðalatriðið í þessu máli er náttúrlega það, að ekki verði fullunnin vara takmarkalaust flutt inn. Ég vitnaði áðan í ræðu fyrrverandi forseta Landssambands iðnaðarmanna, Helga Hermanns Eiríkssonar, sem hann hélt við setningu síðasta iðnþings. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, um þetta atriði leyfa mér að lesa annan kafla úr ræðu hans, sem er svo hljóðandi: „Því hefur verið haldið fram af ábyrgum aðilum, að hinn ótakmarkaði innflutningur iðnaðarvara, sem bókstaflega fyllti hinn íslenzka markað, svo að verkstæði og verksmiðjur urðu að hætta, væri aðeins prófsteinn á íslenzkan iðnað. Nú fengi hann tækifæri til að sýna, hvað hann gæti. Upp úr þessum átökum ætti hann að vaxa sterkur og sigurviss. Er hægt að tala svona? Er það prófsteinn á íslenzka bátasmíði, að innflytjendur erlendra báta, meira og minna brúkaðra og óumdeilanlega miklu lakari og óhentugri en íslenzkir bátar, fá til þess tollaívilnanir og margs konar fyrirgreiðslu, sem þeim er neitað um, sem kaupa bátana af íslenzkum bátasmiðum? Er það prófsteinn á íslenzka dúkagerð og íslenzka klæðskera, að þeir missa atvinnu við, að markaðurinn er fylltur af erlendum tilbúnum fötum? Mundi það verða prófsteinn á íslenzkan landbúnað, þótt fólk keypti útlent mjólkurbússmjör ódýrara, en það íslenzka, ef nóg af því væri flutt inn og það væri boðið fram samhliða því íslenzka? Nei, það er ekki prófsteinn á atvinnufyrirtæki, að það er að tilstuðlan ríkisvaldsins svipt viðskiptavinum sínum.“ Þetta segir, orðrétt, fyrrverandi forseti Landssambands iðnaðarmanna, Helgi Hermann Eiríksson, sem enginn vænir þó væntanlega um að sé hlutdrægur í garð hæstv. ríkisstj. Auk þessara atriða, sem ég nú hef nefnt, fyrirgreiðslu á innflutningi hráefna og takmörkun á innflutningi fullunninna vara, er hægt að styðja íslenzka iðnrekendur og örva innlendu iðnaðarstarfsemina á fleiri vegu, og að því hníga tvö atriði í þessari þáltill. Það hefur til skamms tíma verið hafður sá háttur á, að þeir, sem pöntuðu vörur, að minnsta kosti með löngum gjaldfresti eða með löngum afgreiðslufresti, þyrftu ekki að borga vöruna fyrr en hún kæmi til landsins. Þeir samþykktu kannske tryggingarvíxla við pöntun, en að öðru leyti þurftu þeir ekki að binda sitt rekstrarfé við pöntun varanna. Nú hefur verið tekinn upp sá háttur, að þegar vara er pöntuð, hvort sem það er hráefni til iðnaðarframleiðslu eða annað, verður að greiða inn í banka mismunandi háan hundraðshluta af kaupverði vörunnar. Þessi hundraðshluti mun nú nema frá 30 % og upp í 50% af kaupverði. Það segir sig sjálft, í þeim fjárhagserfiðleikum, sem margir eiga nú við að stríða vegna ónógs rekstrarfjár, að þá munar þó um það, sem þurfa á löngum afgreiðslutíma að halda, að greiða þessa upphæð fyrir fram, löngu áður en varan kemur í hendur þeirra. Í till. er þess vegna farið fram á, hvort ekki væri hægt að tilstuðlan ríkisvaldsins að koma því þann veg fyrir, að þessar fyrirframgreiðslur gætu hætt. Það mundi spara mörgum iðnrekanda nokkuð af sínu lausafé og gera honum greiðara fyrir að panta sér hráefni, sem hann annars ekki gæti. Eins og stendur, þá verkar þetta eins og þrándur í götu fyrir mörgum iðnrekandanum, að hann getur ekki pantað sér þá vöru, sem hann þarf á að halda, fyrr en það í mörgum tilfellum kannske er orðið of seint. Hins vegar gæti ég vel hugsað mér, að þessi háttur væri hafður á um kaup á fullunnum vörum, og hefði ekkert um það að segja, og það mun líka tíðkast víða erlendis, að mönnum er gert misjafnlega auðvelt að afla sér erlendra vara og þeim mun erfiðara eftir því, sem varan er unnari, þannig að hráefnið til iðnaðarins er í mörgum tilfellum afgreitt án þess, að það sé greitt fyrir fram, en fullunna varan kannske að miklu eða öllu leyti greidd þannig. Ég tel þess vegna, að einmitt með þessari fyrirframgreiðslu væri hægt að greiða mikið úr erfiðleikunum, bæði fjárhagslega fyrir innflytjandann á hráefnum og eins með því að torvelda á þann hátt kannske innflutning á fullunnu vörunum með því að krefjast meiri útborgunar af þeim. Þá er loks síðasta atriðið, sem komið er að í þessari till., en það er endurskoðun á tollalöggjöfinni. Eins og komið hefur mjög greinilega í ljós, t. d. í sambandi við innlendu skipasmíðarnar, þá eru iðngreinar hér, þar sem hráefni til framleiðslunnar er tollað hærra verði, en fullunna varan, þannig að fullunna varan er beinlínis vernduð gagnvart framleiðslu hér á landi. Þetta er náttúrlega hin herfilegasta öfugþróun. Menn geta deilt um það kannske eitthvað, hvort það sé rétt að veita innlendri framleiðslu tollvernd og þá hve mikla. En menn geta aldrei deilt um það, að útlendi iðnaðurinn á ekki að vera tollverndaður fyrir þeim innlenda. Þó að þetta komi ekki jafnskýrt fram annars staðar eins og í bátasmíðinni, eru þó til ýmis dæmi um þetta í öðrum iðngreinum, og kostar sjálfsagt talsverða vinnu að fá þau öll fram. Þess vegna höfum við, flm. þessarar till., farið þá leiðina að leggja til, að ríkisstj. láti sem fyrst undirbúa þær breytingar á tollalöggjöf landsins, sem með þarf til þess að bæta úr þessu misrétti, og við höfum bætt því við, að tollum yrði þá þannig hagað, að þeir fari stighækkandi eftir því, sem vörurnar eru meira unnar. Þetta er eðlilegt fyrirkomulagsatriði, og þess vegna höfum við lagt til, að þessi grundvöllur yrði hafður fyrir endurskoðuninni eða þetta meginsjónarmið, að hráefni yrðu yfirleitt látin komast inn tollfrjáls eða tolllítil, en þau yrðu tolluð því meir eftir því, sem varan væri unnari. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara um þetta mörgum fleiri orðum. Ég vænti nú og vil endurtaka það, sem ég sagði í upphafi míns máls, að ég vildi óska þess, að hæstv. forseti vildi sjá til, að málin fengju að ganga svolítið greiðar en tekizt hefur að láta þau ganga hingað til, og að þetta mál njóti þá þess, hversu seint hefur gengið að koma því til umræðu, á þann hátt, að það verði greitt fyrir því í þeirri n., sem fær það til meðferðar, svo að takist að fá það afgreitt á þinginu sem ályktun. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa um það fleiri orð. Ég teldi rétt, að að lokinni umr. yrði því vísað til allshn., sennilega frekar en til hv. fjvn.

Forseti (JPálm): Í tilefni af aðfinnslu hv. þm. Hafnf. vil ég taka þetta fram: Þessi till., sem hér er um að ræða, hefur verið fjórum sinnum á dagskrá, og engin mál, sem síðar hafa komið fram, hafa verið tekin fram fyrir hana. Hins vegar má segja, að það hafi verið of fáir fundir haldnir að þessu, en það er sameiginlegt álit okkar forseta þingsins, að löggjafarstarfið, frv. og meðferð þeirra, eigi að sitja fyrir þáltill., og hingað til hefur verið nægilegt verkefni aðra daga vikunnar, en á miðvikudögum til að sinna frv. Hins vegar er það kunnugt, að það er heldur illa séð meðal hv. þm. að halda kvöld- og næturfundi fyrri hluta þings, en ég hafði hugsað mér, þegar kæmi fram yfir næstu helgi, að byrja þá á þeim sið, hvað sem öðru líður, að fara að halda kvöld- og kannske næturfundi til þess að koma þeim málum áfram, sem hafa ekki fengizt afgreidd að þessu. Varðandi það, að ráðh. séu hér sjaldan viðstaddir, þá veit hv. þm. það, að forseti hefur það ekki á valdi sínu að fyrirskipa hæstv. ráðh., að þeir séu viðstaddir. Annars hafa nú verið miklu minni brögð að því í Sþ. heldur en í hv. Nd., að ráðherrarnir væru ekki viðstaddir, og m. a. á þessum fundi hafa 5 ráðh. mætt. - Að öðru leyti skal ég svo ekki fjölyrða um þessar aðfinnslur frá hv. þm. Hafnf.



Herra forseti. Ég efast ekki um, að hv. þm. Hafnf., sem hér talaði síðast, ber fölskvalausa og einlæga umhyggju fyrir iðnaðinum, en hitt er ljóst, að þessi till. er ekki fram komin vegna þess. Hún er fram komin í allt öðrum tilgangi. Hún er fram komin í pólitískum tilgangi, sem nokkurs konar kosningaundirbúningur af hendi Alþfl. Sá flokkur hefur undanfarið verið að reyna að nota sér iðnaðarmálin í pólitískum tilgangi og þrengja forsjá sinni upp á iðnaðarmenn og iðnrekendur. En fyrir þeim síðarnefndu hafa þeir ekki alltaf borið jafnnæma umhyggju og þeir virðast gera nú. Það, sem fram kemur í þessari þáltill., er fyrst og fremst að fá því slegið föstu, að stefna ríkisstj. í viðskiptamálunum sé að koma iðnaðinum á kaldan klaka. Og þeir sjá nokkur ráð, þ. á m. innflutningshöft og aftur innflutningshöft, til þess að bjarga iðnaðinum. En það einkennilega er nú við þetta, að hér skýtur nokkuð skökku við og fellur lítt við skoðanir þeirra manna, sem í þessum iðnaði standa og bera af honum hita og þunga dagsins, því að á ársþingi iðnrekenda á síðasta ári var gerð ályktun, þar sem segir, að ársþing iðnrekenda 1951 lýsi ánægju sinni yfir vaxandi viðskiptafrelsi í landinu og fagni því, að stjórnarvöld landsins skuli vera í þann veginn að aflétta öllum innflutningshöftum og verðlagseftirliti. Úr því að hv. Alþfl.-menn hafa nú hugsað sér að gerast forgöngumenn iðnaðarins, þá hefðu þeir átt að vera svolítið betur í samræmi við óskir iðnrekenda, heldur en fram kemur í þeirra þáltill., sem hér er til umr. Ég skal þá athuga lítils háttar nokkur atriði í sambandi við þær ásakanir á hendur ríkisstj., sem fram koma í þessari till. og grg. hennar. Skal ég þá fyrst snúa mér að atvinnuleysinu í iðnaðinum, sem hefur verið gert að miklu máli á hinum pólitíska vettvangi og þá ekki sízt í málgagni Alþfl., sem hefur haldið því fram nú í meira en ár, að ríkisstj. væri að leggja iðnaðinn í landinu í rúst með ráðstöfunum sínum og að atvinnuleysi færi svo hraðvaxandi, að helzt mætti skilja, að um enga atvinnu væri lengur að ræða í þessum atvinnugreinum. 1947–49 hafði Alþfl. forsæti í ríkisstj., en þá gerðust þau tíðindi, að svartur markaður komst á kreik, miklu víðtækari en nokkurn tíma hafði áður þekkzt hér. Þá gerðist m. a. það einstaka fyrirbrigði, að fjölda af saumastofum var komið á fót, svo að segja mátti, að þær spryttu eins og gorkúlur á haugi í þessu ástandi, sem þróaðist í stjórnartíð Alþfl. Jafnframt gerðist það, að húsmæður áttu svo að segja ómögulegt með að fá nokkra pjötlu sjálfar til að sauma úr. Frjáls innflutningur, sem hafinn var árið 1951, breytti þessu svo mjög, að saumastofurnar hurfu að miklu leyti úr sögunni, þær sem sprottið höfðu upp á þessu tímabili, en jafnframt var húsmæðrunum gefinn kostur á að geta keypt allt það efni, sem þær þurftu með og gátu unnið úr heima hjá sér. Ég bendi á þetta sérstaklega með tilliti til fullyrðingarinnar um atvinnuleysið, sem gerðist á árunum 1950 og 1951, því að þetta er nauðsynlegur þáttur að hafa í huga þegar það er athugað. Það hefur verið gerð athugun nýlega um atvinnu í iðnaðinum á árunum 1949–1951. Eru það ábyggilegustu heimildir, sem fyrir hendi eru í þeim efnum. Það kemur í ljós, að vinnuvikur í iðnaðinum voru 115.243 1949. 1950 eru vinnuvikurnar taldar 109.223, eða um 5% færri en 1949, en það ár má telja að hafi verið hámark vinnu í iðnaðinum, ekki sízt vegna þess ástands, sem ríkti á árunum 1947–49. 1951 eru taldar 102.945 vikur, eða 12% lægri en 1949. En svo gerist það, sem ég veit ekki, hvort þeir hv. „pólitísku forsvarsmenn“ iðnaðarins hafa gert sér grein fyrir, að á árinu 1952 hefur atvinna aukizt í flestum greinum iðnaðarins. Vil ég þar vísa til skýrslu, sem gerð hefur verið af félagi verksmiðjufólks, Iðju, um félagsbundna starfsmenn í iðnaði. Af 15 iðngreinum hafa 13 iðngreinar fleira fólk í vinnu í júní 1952 heldur en 31. des. 1951, og aukningin er 86 manns. Tvær iðngreinar hafa á sama tíma fækkað mönnum um samtals 5 menn. Ég skal taka hér tvö dæmi úr sjálfum iðngreinunum og eitt dæmi, sem hv. frsm. gat um. - Það er dúka- og garnframleiðsla, aðallega dúkaframleiðsla, sem hefur verið haldið á lofti, að mjög hafi rýrnað síðan verzlunin var gefin frjáls: 1950 vinna í dúkaverksmiðju á Akureyri 149 manns og í dúkaverksmiðju við Reykjavík 71. En 1952 vinna í sömu verksmiðjum: á Akureyri 130 manns, en í verksmiðjunni við Reykjavík 22. Mönnum verður nú spurn: Hvernig stendur á því, að dúkaverksmiðjan á Akureyri heldur hér um bil alveg starfsmannafjölda sínum í þessum þrengingum, sem yfir hafa gengið, en dúkaverksmiðjan við Reykjavík segir upp nálega 3/4 af starfsmönnum sínum? Hér hlýtur að liggja eitthvað annað til grundvallar, en viðskiptastefna ríkisstj. Ég skal einnig minnast á aðra iðngrein, það er skógerð. 1950 unnu í einni skógerð á Akureyri 55 manns, í 4 skógerðum í Reykjavik 120 manns. 1952 vinna á Akureyri í skógerð í sömu verksmiðju 57 manns, en í nefndum 4 verksmiðjum í Reykjavík vinna 42. Hvernig stendur nú á þessu? Getur það verið, að viðskiptastefna ríkisstj. hafi einungis komið við þær verksmiðjur, sem starfa í Reykjavík, en hafi alls ekki snert þá verksmiðju, sem vinnur á Akureyri og hefur bætt við sig 2 mönnum í starfsemina? Nei, það er allt annað, sem hér liggur til grundvallar, og ef hv. flm. þessarar till. vildu athuga það, þá mundu þeir komast fljótt að þeirri niðurstöðu, að ekki er verzlunarstefnu ríkisstj. um að kenna, að verksmiðjuvinna við skógerð í Reykjavík hefur dregizt eins saman og raun ber vitni. Ég skal láta þetta nægja að því er snertir atvinnuleysið í iðnaðinum. Það er alveg rétt, að orðið hefur nokkur samdráttur á árunum 1949, 1950 og 1951, en frá árinu 1949 til ársloka 1951 hefur hann orðið um 12%. En ef þetta er athugað nánar ofan í kjölinn, kemur í ljós, að rýrnunin stafar að miklu leyti frá því, að viss fataiðnaður dettur úr sögunni, og á ég þar við m. a. og ekki sízt þær saumastofur, sem hér spruttu upp, þegar svarti markaðurinn var í almætti sínu. Hins vegar má benda á, að fatagerð, svo sem vinnufatagerð, hefur aukið við sig starfsfólki í stórum stíl, og svo er um margar fleiri iðngreinar, þær hafa aukið við sig fólki á þessu tímabili. Ég skal þá koma að öðru atriði, en það er mjög veigamikið í málaflutningi þeirra manna, sem eru að reyna að kenna ríkisstj. um alla erfiðleika iðnaðarins. Það eru áhrif frílistans á iðnaðinn í landinu. Þeir, sem þekkja lítið til þessara mála, gætu haldið af því, sem sagt er um þessi mál í vissum málgögnum, að frílistinn væri að leggja iðnaðinn í landinu í rúst. Þetta er mjög langt frá veruleikanum. Því til sönnunar skal ég lofa hv. þm. að heyra, hvað það er af innlendum iðnaði, sem lendir í samkeppni við frílistann. Þær vörur, sem eru á frílistanum og framleiddar eru hér innanlands, eru þessar: málningarvörur, vinnuvettlingar, veiðarfæri nærfatnaður úr ull og bómull, sokkar og leistar, lífstykki, ullargarn og bækur og blöð. Þetta er nú 511 samkeppnin frá frílistanum á íslenzkan iðnað. Og ef menn athuga þetta með nokkurri alvöru, þá hygg ég, að þeir komist að raun um það, að hér er ekki verið að reiða öxina að rótum trésins. Ég geri ráð fyrir því, að það komi mörgum á óvart, hversu lítið frílistinn gengur inn á svið innlendrar framleiðslu. Ég skal taka þessa liði til athugunar, og mun þá koma nokkuð í ljós, hvers vegna þessir liðir hafa verið settir á frílistann. Ég skal þá taka málningarvörurnar. Þær eru framleiddar hér, og mætti segja, að komast mætti hjá því að flytja inn erlenda málningu. En fyrst og fremst er því til að svara, að eftir því sem ég veit bezt, standa innlendu verksmiðjurnar mjög vel að vígi í framleiðslu sinni. Í öðru lagi er þessi framleiðsla öll á einni hendi, og ég verð að segja það, að undir slíkum kringumstæðum tel ég ekki að samkeppni utan að sé með öllu óæskileg. Vinnuvettlingar eru framleiddir hér. Þessa vöru nota verkamenn og sjómenn í stórum stíl, og það er stór útgjaldaliður hjá þeim. Það hefur alltaf verið viðurkennt, eftir því sem ég veit bezt, frá því að höftin voru sett á, að þessa vöru þyrfti að útvega sem ódýrast, hvort sem hún væri flutt inn eða búin til í landinu. Sama er að segja um veiðarfærin. Síðan höftin voru sett á 1930, hefur raunverulega verið frjáls innflutningur á veiðarfærum. Hér hefur vaxið upp myndarleg veiðarfæraframleiðsla, sem að mörgu leyti stendur fyllilega á sporði erlendri framleiðslu. Mér vitanlega hefur henni aldrei verið gefin vernd með banni á innflutningi, og ég fyrir mitt leyti tel ekki að eigi að gefa henni slíka vernd, sökum þess að útvegurinn verður að fá að kaupa veiðarfæri sín og aðrar nauðsynjar við lægsta verði, hvort sem um innlenda eða erlenda framleiðslu er að ræða, enda byggist útflutningur landsins á því, að við getum framleitt afurðirnar fyrir sem lægst verð. Um nærfatnað úr bómull og ull er það að segja, að þeir, sem þessa vöru framleiða, hafa nokkra ástæðu til umkvörtunar, sökum þess að voðin er á bátalistanum, en tilbúna varan erlenda er á frílistanum. En þetta er eitt af þeim atriðum, sem sjálfsagt er að leiðrétta strax og tækifæri er til. Um sokka, lífstykki og ullargarn get ég verið fáorður. Um það má deila, hvort á að takmarka innflutning á slíkum vörum, þó að eitt fyrirtæki vinni að því í hverri grein, en hitt er þá líka ljóst, að þetta skiptir iðnaðinn í landinu í heild litlu máli. Um bækur og blöð er það að segja, að af þeim er mikil framleiðsla hér innanlands, og innflutningur erlendra bóka og erlendra blaða keppir mjög við bókaframleiðslu hér innanlands; því er ekki að neita. En sú skoðun er yfirleitt ríkjandi hér á landi og annars staðar, að engar hömlur eigi að leggja á innflutning bóka og blaða og á þann hátt hefta menningarsamband og skoðanafrelsi meðal þjóðanna. Þetta er þá það, sem snýr að iðnaðinum í sambandi við frílistann, og ég hygg, að menn, sem vilja vera sanngjarnir í dómum sínum, verði að viðurkenna, að áhrif hans á iðnaðinn eru miklu minni en almenningi hefur yfirleitt verið talin trú um, og er fjarstæða ein að halda því fram, að frílistinn sé að leggja iðnaðarframleiðsluna í rúst. Ég skal þá koma að því með nokkrum orðum, hver áhrif bátalistans eru á iðnaðinn. Það hefur oft verið kvartað undan því, að bátalistinn gerði iðnaðinum mjög erfitt fyrir. Samkeppni bátalistans gagnvart innlenda iðnaðinum kemur ekki svo mjög fram í því, að erlenda varan sé ódýrari, enda leggst á hana sérstakt bátagjald, eins og kunnugt er, heldur liggur samkeppnin venjulega í því, að kaupendurnir taka erlendu vöruna fram yfir þá innlendu, oft vegna þess, að gæðin eru meiri eða þeir halda, að gæðin séu meiri. Ef hins vegar eitthvað af hinum innlendu vörum getur ekki keppt í verði við þá erlendu þrátt fyrir bátaálagið, 61% eða 26% þá virðist ekki vera grundvöllur fyrir því að vernda svo dýra framleiðslu eins og sú framleiðsla þá væri, með innflutningshöftum. En ef erfiðleikar þeirra, sem keppa við erlendu vöruna, eru fólgnir aðallega í útliti vörunnar eða gæðum, þá ætti að vera innan handar fyrir innlenda framleiðslu að bæta úr því og mæta á þann hátt þeirri samkeppni. Af því að ég minntist áðan á skógerðina, þá vil ég með nokkrum orðum koma að henni aftur. Þessi iðngrein hér í Reykjavík hefur átt í talsvert miklum erfiðleikum, og hefur innflutningi erlends skófatnaðar verið um kennt. Innflutningur erlends skófatnaðar er ekki frjáls. Hann er bundinn leyfum, en skófatnaður frá Spáni hefur verið leyfður svo að segja óhindrað. En þess er þá að gæta, að spánski skófatnaðurinn er talinn miklu dýrari en skófatnaður, sem hægt er að kaupa í þeim löndum, sem taka sterlingspund í greiðslu. Margir vilja halda því fram, að spánskir skór séu í allt að 50% hærra verði en svipaðir skór, sem hægt er að kaupa í Bretlandi. Verður því varla sagt, að innflutningur erlends skófatnaðar keppi við innlenda framleiðslu að því er verðið snertir, nema því aðeins að sú innlenda sé rekin með óhæfilega miklum kostnaði, sem geri verð hennar allt of hátt til neytendanna. Samkvæmt upplýsingum, sem mér hafa borizt, er samanburður á verði á íslenzkum og spánskum skófatnaði þannig, að innflutt efni og vinnulaun aðeins kosta hér 140 kr. fyrir parið af skóm á móti innkaupsverði á spönskum skóm 112 kr. af fob.-verði, en tollur af þeim er 70 kr. af innkaupsverðinu, sem ekki leggst á innlendu skóna. Þá kem ég að síðasta liðnum, sem máli skiptir, og það er sú staðhæfing, að iðnaðurinn eigi í vök að verjast, vegna þess að mest af hráefnum hans sé bundið og þurfi að sækja um innflutningsleyfi, sem mönnum gangi erfiðlega að fá. Það er ákaflega auðvelt að setja fram slíkar staðhæfingar, og það er afar erfitt fyrir þá, sem hlusta á eða lesa slíkar staðhæfingar, að sannprófa, hvort þær eru réttar eða rangar. En ég fullyrði, að þessar staðhæfingar eru rangar. Ég hef látið gera skýrslu um þau hráefni, sem notuð eru í 31 iðngrein, og þar verður allt annað uppi á teningnum, en fullyrt hefur verið. Þessa skýrslu lét ég gera til þess, að hægt væri að gera sér glögga grein fyrir því, hvað þyrfti að taka af vörum á frílistann af þeim vörum, sem nú eru á bundnum lista og iðnaðurinn notar til framleiðslu sinnar. Mér til mikillar ánægju komst ég að raun um það, að þær vörutegundir voru harla fáar, rúmar 20 vörutegundir. Skal ég gera hér nokkra grein fyrir einstökum iðngreinum, svo að menn geti glöggvað sig á þeim. Ég vil vekja athygli á því, að B-listinn er „frílisti“ eins og frílistinn, þó að hann sé hafður undir öðru formi. Allar þær vörur, sem á þeim lista eru, er mönnum frjálst að flytja inn. Smjörlíkisgerð, svo að segja öll hráefni í þann iðnað eru frjáls. Sömuleiðis ullarþvottur, kembing, spuni og vefnaður. Prjónaiðnaður, allt frjálst. Nærfata- og millifatagerð, að öllu leyti frjálst á frílista og B-lista. Sútun skinna, svo að segja allt frjálst og sömuleiðis fyrir leðuriðnað. Þar er á bundnum lista unnið skinn í veski. Að öðru leyti þarf ekki sá iðnaður að sækja um nein leyfi. Málningar- og lakkiðnaður er allur á frílista. Hér er að vísu um að ræða mjög margar efnategundir, en þar er allt frjálst nema dextrín. Klæðskera- og saumakonustörf, þar er svo að segja allt annaðhvort á frílista eða B-lista, nema vatt, loðskinn og umbúðir. Trésmíði og húsgagnagerð, svo að segja allt, nema viður, viðarull, húsgagnatróð og slípað gler. Málmiðnaður, rafmagnstækjagerð og viðgerðir eru að mestu leyti á frílista. Timbur og byggingarvörur eru yfirleitt ekki á frílista. Efni til skipasmíða og skipaviðgerða, frjálst að öðru leyti en eik, fura, birki, masonit, asbest, krossviður, skrúfur og fittings. Hampiðja, netjagerð og viðgerðir, allt frjálst, nema netjakorkur, sem hefur verið hafður á bundnum lista vegna viðskiptanna við Spán. Skógerð, svo að segja allt frjálst, nema korkur, filt, flóki og öskjur. Vinnufatagerð, allt frjálst. Sjóklæðagerð, allt frjálst, nema gúmmíborinn dúkur og límbönd. Nærfata- og millifatagerð, allt frjálst annaðhvort á frílista eða B-lista. Þessar athuganir, sem að vísu geta haft í sér einhverjar villur fólgnar, því að það er vandaverk að taka þetta saman, sýna, að það þarf lítið að gera til þess, að allar þarfir iðnaðarins séu komnar á frílista, svo að sú ásökun, að innflutningur iðnaðarins sé torveldaður, fellur algerlega um sjálfa sig og hefur ekki við rök að styðjast. Ég vænti, að þetta, sem ég hef sagt hér nú, gefi dálitla bendingu um það, að þessar ásakanir, sem fram koma í þessari þáltill., hafi ekki við mikil rök að styðjast, og sýni þá það, að þáltill. er með öllu óþörf, vegna þess að mikið af því, sem hv. flm. fullyrða að þurfi að kippa í lag, er ekkert við að athuga, vegna þess að það er í lagi. Hv. frsm. ræddi nokkuð um fyrirframgreiðslur bankanna. Það er alveg rétt, að iðnaðurinn verður að borga inn á sína „rembursa“ og sín greiðsluloforð eins og aðrir innflytjendur, og þetta kemur hart niður á innflytjendum yfirleitt. En þetta er mál, sem bankarnir hafa í sínum höndum, og ríkisstj. getur ekki skipað bönkunum, að þeir skuli taka fyrirframgreiðslu af einum, en ekki öðrum. Þetta yrði að vera samkomulag við bankana, en það hefur gengið mjög erfiðlega til þessa að fá þessu breytt, þó að um það hafi verið rætt. Um endurskoðun tollskrárinnar er það að segja, að ég geri ráð fyrir því, að það sé full nauðsyn að endurskoða hana með tilliti til iðnaðarins. En það er þá ekki heldur vandalaust að gera það, svo að það komi að fullu gagni, því að iðnaðurinn hér notar mikið af efnum, sem eru almenns eðlis og ákaflega erfitt er að breyta í tollskrá. Hins vegar mætti hugsa sér, og það er nú til athugunar, að tollur yrði endurgreiddur iðnfyrirtækjunum í einu formi eða öðru af þeim iðnaðarhráefnum, sem talið væri sanngjarnt að undanþiggja tolli.



Herra forseti. Út af ummælum hæstv. forseta, þar sem hann vildi leggja áherzlu á, að löggjafarstarfið ætti að setja fyrir þáltill., þá get ég verið honum út af fyrir sig sammála um það, en hvort þá allar fyrirspurnir eigi að sitja fyrir öllum þáltill., eins og þær hafa gert hingað til, það er ég aftur í meiri vafa um, en þannig hefur það verið, því að fyrirspurnirnar hafa í raun og veru tekið mest af öllum tíma Sþ. hingað til, og útkoman hefur orðið sú, að fæstar af þeim till., sem lagðar hafa verið fram í upphafi þings, hafa komizt að. Hæstv. forseti hét nú því að taka upp annan hátt á þessu, og það út af fyrir sig þykir mér vænt um að heyra. - Um hitt atriðið, um mætingu ráðh., skal ég ekkert deila. Það er öllum kunnugt, að hún er heldur brostfeldug, en hins vegar hafði þetta þau áhrif, að hæstv. viðskmrh. kom og gaf mér svör við spurningum mínum og talaði nokkuð fyrir málinu, svo að sú athugasemd náði einnig að því leyti tilgangi sínum. Hæstv. viðskmrh. vildi halda því fram í sinni ræðu, að hér þyrfti engra lagfæringa við, hér væri allt í lagi, og iðnaðurinn þyrfti sízt að kvarta um meðferðina á sér, og þessir tilburðir, sem við flm. hefðum hér uppi, væru hreint pólitískir og ekki af neinni umhyggju fyrir iðnaðinum. Ég hef náttúrlega engin ráð til þess að sannfæra hæstv. ráðh. um þær hvatir, sem liggja á bak við okkar málflutning, en ég get aðeins sagt það og skal standa við hvar sem er, að það voru ekki pólitískar hvatir, sem lágu að baki flutningi þessarar till., heldur þær einar að reyna að fá greitt úr þeim ágöllum, sem mér fannst vera á skipun þessara mála, og varð þá náttúrlega ekki komizt hjá því að benda um leið á það, hvern þátt hæstv. ríkisstj. hefði átt í því, að komið væri eins og komið er. Hæstv. ráðh. sagði, að atvinnuleysisaukningin í iðnaðinum hefði ekki verið neitt að ráði og það lítið hún hefði verið, þá hefði þetta allt saman jafnað sig og væri nú að komast í gott horf. Hann sagði, ef ég hef tekið rétt eftir, að vinnuvikur í iðnaði hefðu verið árið 1949 115 þú.s. rúm, árið 1950 109 þús. og árið 1951 102 þús. Þó er niðurstaðan af þessu sú, að þegar allur iðnaðurinn er tekinn í eitt, þá er fækkunin á þessum árum hvorki meira né minna en 12%, og það er hreint ekki lítið, þegar tekið er tillit til þess, að í þessum iðnaði starfa milli 30 og 40% af öllum landsmönnum. 12% af þessum 30% þýða þá kannske, að með þessum tilburðum hæstv. ríkisstj. hafa 4% af öllum landsmönnum verið gerðir atvinnulausir, og það er hreint ekki lág tala. Hvað aftur á móti hefur unnizt síðan, skal ég ekki fara að ræða við hann, um það liggja mér vitanlega ekki neinar skýrslur fyrir. En ég á erfitt með að trúa því, að þessi fækkun á árunum 1950–51 hafi að fullu unnizt upp á þeim hluta ársins 1952, sem liðinn er, og ég hef raunar vissu um það, að í mörgum iðngreinum hefur þetta ekki átt sér stað. Hæstv. ráðh. vildi nú kenna því mikið um, að þessi fækkun hefði orðið, að hér hefðu verið starfandi saumastofur á árunum eftir stríðið, á árunum 1947–49 og þar um bil, og þessar saumastofur hefðu unnið úr mikið til öllum innflutningi á vefnaðarvöru og þar hefði verið vinnandi fjöldi fólks, sem hefði misst atvinnu sína, þegar um þetta allt saman losnaði. Það má vel vera, að það hafi á tímabili verið vinnandi óeðlilega margt manna í þessari iðngrein, á meðan fólk fékk ekki tækifæri til að sauma sjálft eins og það vildi og þurfti. En ég fullyrði, að þessi fækkun er langsamlega minnstur hlutinn af þeirri fækkun, sem orðið hefur í iðngreinunum síðan verzlunin var gefin frjáls eða breyting varð á verzlunarháttunum á árinu 1950. Það er tiltölulega mjög lítill hluti af fækkuninni, sem hefur orðið í þessari iðn. Hæstv. ráðh. lýsti nú, hvernig þetta hefur gengið í skógerðunum og í dúkagerðunum, a. m. k. hérna í Rvík, og er þar greinileg fækkun, og ég gæti bætt fleiri stöðum og dæmum við, ef það væri tími til þess. Ég get t. d. sagt honum það, hæstv. ráðh., að í raftækjaiðnaðinum, í þeirri einu verksmiðju, sem er starfandi í þeirri grein, varð að segja upp 20 mönnum fyrri hluta þessa árs, og það hefur ekki verið tekið aftur nema lítill hluti af þeirri tölu. Og það var ekki út af fyrir sig að öllu leyti vegna sölutregðu, heldur vegna hins, að það fékkst ekki flutt inn hráefni til framleiðslunnar, og skal ég koma betur að því siðar. Þó voru, þótt ekki séu nú raftækjavörurnar á frílista, heldur á bátalista, fluttar inn á þessu 2½ síðasta ári vörur af þessu tagi, sem að cif.-verði námu 12 millj. kr., eða ca. 3 ára framleiðslu verksmiðjunnar og þó sennilega heldur meira. Fólkið vill ekki kaupa þessar vörur, en þær eru, eins og ég sagði áðan, að veltast fyrir kaupendunum og er seinast í einu formi eða öðru þjarkað út. Þegar raftækjaverksmiðjunni er t. d. neitað um hráefni til framleiðslu ísskápa, þannig að það er ekki hægt að fullnægja nema litlum hluta af eftirspurninni, þá eru útlendu ísskáparnir keyptir og fyrr ekki. Þegar rafmagnseldavélarnar eru boðnar á afborgun, þó að þær séu talsvert miklu dýrari en þær íslenzku, þá eru þær erlendu keyptar, og þannig gæti ég haldið áfram, að þó að varan sé flutt inn á bátagjaldeyri, - og hæstv. ráðh. vildi gera lítið úr þeirri samkeppni, sem úr því yrði, vegna verðmismunarins, - þá er hægt að gera þessa samkeppni hættulega með því að draga úr framleiðslumöguleikum verksmiðjanna. Það var táknrænt, hvernig hæstv. ráðh. sagði frá hráefnainnflutningnum til landsins. Hann fullyrti, að staðhæfingar mínar og annarra um það, að hráefnainnflutningurinn til landsins væri takmarkaður, væru rangar. Ég fullyrði aftur, að þær eru réttar. Og ég skal færa rök að því. Hæstv. ráðh. nefndi nokkrar iðngreinar, þar sem innflutningurinn væri „svo að segja“ og „að mestu leyti“ - þetta var í flestum eða öllum upptalningum hans - „frjáls“. En ef í framleiðsluna vantar eitthvað lítils háttar af hráefnum, þó að önnur hráefni séu að langsamlega mestu eða öllu leyti frjáls, þá er ómögulegt að framleiða. - Ég heyrði einu sinni sagt frá verzlunarmanni - skulum við kalla hann - hér á landi í afskekktu plássi, sem vildi ekki láta fólkið, sem var á verzlunarsvæðinu, baka of mikið af fínum kökum. Hann hafði til sölu í búðinni að vísu allt, sem þurfti til þess, eða langsamlega mest. Það var til að mestu eða öllu leyti, eins og hæstv. ráðh. sagði, og það var svo að segja allt til, sem í kökurnar þurfti, það vantaði bara eina tegund, það vantaði gerpúlverið, svo að fólkið gat ekki bakað, og þar með var hans tilgangi náð. Það skyldi þó aldrei vera, að það vanti gerpúlverið í þennan innflutning, sem hæstv. ráðh. var að tala um. Það er ekki nóg, þó að það sé frjáls innflutningur á mestu af þessum hráefnum, sem þarf til iðnaðarframleiðslunnar; hann verður að vera það að öllu leyti, því að það er ekki hægt að koma heim og saman framleiðslunni, nema því aðeins að öll hráefni til hennar séu fáanleg. Það dugir aðeins eitt til að stöðva hana. Og það er - leyfi ég mér að fullyrða - í flestum iðngreinum þannig og við flesta framleiðslustarfsemi, að það þarf að sækja um eitthvert hráefnið til fjárhagsráðs, og þá tekst svo undarlega oft að stöðva umsóknina eða tefja hana. - Í okkar till. er gert ráð fyrir því að reyna að bæta úr þessu með því að gefa innflutninginn á öllum hráefnunum frjálsan. Og ég veit, að ef hæstv. ráðh. athugar það mál ofan í grunninn, þá hlýtur hann að sjá það jafnvel og ég, að þó að innflutningurinn sé að mestu eða öllu leyti frjáls, eins og hann orðaði það, og svo að segja allur frjáls, þá dugir það ekki, ef hann er það ekki allur. Þess vegna á till. fullkomlega rétt á sér, og ég held, að það sé ekki hægt að segja, að hún sé ástæðulaus, ef ekki er allur þessi innflutningur frjáls. Þá eyddi hæstv. ráðh. talsverðu máli í það að sanna, að það væru tiltölulega fáar iðnaðarvörur á frílista, og það er sjálfsagt rétt. Ég hef að vísu ekki haft tækifæri til þess að bera það saman, en hann nefndi aðeins 7 liði; hann nefndi málningu, vinnuvettlinga, veiðarfæri, nærfatnað, sokka, lífstykki og bækur og blöð. Og ég er honum alveg sammála um það, að ef ekki væri um annað, en þessi atriði að ræða, þá væri þessi samkeppni, sem þarna stafaði frá, ekki mjög hættuleg. Að vísu eru þarna liðir, sem mér finnst engin ástæða til að flytja inn ótakmarkað. Það mætti gjarnan, ef það teldist ástæða til, flytja inn eitthvert verulegt magn af þessum liðum til þess að halda í hemil á verðlagi eða láta þetta vera svo til þess að vera að einhverju leyti sambærilegt við innlendu framleiðsluna, en mér finnst alveg óþarft að gefa þessar vörur alveg frjálsar. En það er ekki þarna, sem skórinn kreppir. Hann kreppir, þótt undarlegt megi virðast, fyrst og fremst á bátalistavörunum og þeim vörum, sem þar eru gefnar frjálsar. Þar er svo mikið magn vara, að hæstv. ráðh. fór ekki út í að telja þær upp, en hann afsakaði sig með því, sem hann taldi nú duga, að verðmismunurinn hlyti að vera svo mikill á þessum bátalistavörum, sem inn eru fluttar, og innlendri samkynja framleiðslu, að það ætti að vera nóg vernd fyrir íslenzka iðnaðinn, og ef íslenzka framleiðslan stæðist ekki þessa samkeppni, þá virtist mér í hans augum málið horfa svo við, að þá ætti íslenzka framleiðslan ekki neinn rétt. En eins og ég sagði áðan, þá má vel hugsa sér tilvik, sem eru þannig, að innlenda framleiðslan eigi við erfiðleika að stríða, t. d. um hráefnaöflun, og geti ekki framleitt nægilegt þess vegna til þess að fullnægja eftirspurninni og halda þannig erlendu framleiðslunni úti, og því neyðist menn til að kaupa útlendu framleiðsluna, þó að hún sé dýrari, kannske ekkert betri og þó að þeir hefðu viljað kaupa íslenzku framleiðsluna frekar. Svo getur verið nýjabrum, forvitni og auglýsingar og allt mögulegt, sem gerir að verkum, að fólk kaupir heldur dýrari vöruna en íslenzku vöruna, þó að hún sé ekki á nokkurn hátt betri og réttara hefði verið frá öllum sjónarmiðum að kaupa heldur innlendu vöruna. Þess vegna gerir áreiðanlega bátalistainnflutningurinn iðnaðinum miklu meira tjón heldur en frílistinn, þrátt fyrir það að á honum hvíli þessi skattakvöð, að af þeim innflutningi verði að gjalda tiltölulega mjög háa upphæð í ríkissjóð. Ég skal ekki fara út í það að draga þarna fram dæmi, en ég veit, að þetta er svona í mörgum tilfellum, að öll tilvikin, sem ég nefndi, eru fyrir hendi. Menn hafa keypt bátalistainnflutninginn í fyrsta lagi vegna þess, að tilsvarandi íslenzkur iðnaður hefur ekki verið til, verksmiðjan hefur ekki getað framleitt vegna hráefnaskorts, eða þá að menn hafa gert það af nýjabrumi eða vegna þess, að þeim hefur verið talin trú um, að hinn erlendi innflutningur væri miklu betri. Dæmi upp á allt þetta eru fyrir hendi, og þess vegna er skaðsemi bátalistans, að mínu viti, öllu meiri en skaðsemi frílistans. Ég sé, að fundartíminn er að enda, og það var ekki mín meining að stofna hér til neinna kappræðna um þetta, hvorki við hæstv. viðskmrh. né aðra út af fyrir sig. Fyrir mér vakti eingöngu að reyna að þoka þessu máli áleiðis og fannst sannast sagna mál til komið, að það yrði gert, svo að ég skal ekki hafa um þetta miklu fleiri orð. En ég get þó ekki stillt mig um, áður en ég hætti, að minnast á það, sem hæstv. ráðh. sagði um fyrirframgreiðslurnar og afstöðu bankanna til þeirra. Hann vildi halda því fram, að þetta væri eingöngu mál bankanna og alls ekki á valdi ríkisstj. að eiga þar neinn hlut að. Ég held nú, að þetta sé fullhógværlega mælt hjá hæstv. ráðh., að hann hefði enga möguleika til þess að koma sinni skoðun að hjá bankanum um þetta efni, og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að ef hæstv. ráðh. legði þar í nokkurn kraft, þá mundi ekki bankinn geta orðið við þeirri málaleitun hans til að mynda, að fyrirframgreiðslan á hrávörunum yrði hér um bil felld niður, en fyrirframgreiðslan á fullunnu vörunum hækkuð, svo að útkoman fyrir bankann yrði svipuð frá bankateknisku sjónarmiði, en útkoman fyrir iðnaðinn yrði allt önnur, ef þessi háttur yrði upp tekinn. Ég er sannast sagna alveg fullviss þess, að ef hæstv. ráðh. vildi beita sér fyrir þessu, þá mundi vera tiltölulega auðvelt að gera þetta, og það mundi vera mikill ávinningur fyrir iðnaðinn í landinu, enda veit ég til þess, að tilsvarandi ráðstafanir eru gerðar annars staðar. Þar eru fyrirframgreiðslurnar, sem heimtaðar eru fyrir fullunnum vörum, meira að segja sums staðar hærri en kaupverð varanna. Mér er sagt, að t. d. í Danmörku sé þess krafizt af innflytjanda, sem flytur inn fullunna vefnaðarvöru, að hann borgi 125% af kostnaðarverði vörunnar. Ég er ekki að segja, að við eigum að gera þetta alveg svona hér, en eitthvað í þessa átt, að við eigum, meira að segja sums staðar hærri en kaupfullunnum vörum heldur en pöntun á hráefni. Og ég vil vænta þess, að hæstv. ráðh. taki þetta til athugunar. Þá hefði ég einnig tilhneigingu til að spyrja hæstv. ráðh., - það er náttúrlega ekki hægt að búast við því, að hann svari því nú, en hann gerir það kannske siðar, - hvort það megi ekki vænta þess, að Alþingi verði gefinn kostur á að sjá niðurstöður n. þeirra, sem hafa starfað að þessum málum, á einn eða annan hátt, hvort þær hafa fulllokið störfum eða eru enn starfandi og hvort frá hæstv. ráðh. sé að vænta nokkurra till. um það efni, annaðhvort byggðra á till. n. eða þá frá honum sjálfum, sem gætu orðið til þess að létta fyrir iðnrekendunum og greiða úr því atvinnuleysi, sem ég tel hafa skotið upp kollinum í mörgum iðngreinum. Sannast sagna heyrðist mér að vísu á hæstv. ráðh., að hugur hans væri nú ekki slíkur, að mikils væri þar frá honum að vænta, því að eins og ég sagði í upphafi míns máls, þá taldi hann raunverulega allt í lagi, en ég tel vera langt frá því að vera það.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fyrirspurn á þskj. 179 varðandi þál. um veðlán til íbúðarhúsabygginga í kaupstöðum og kauptúnum, er samþykkt var á síðasta þingi. Þál. þessi var um það að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því í sambandi við endurskoðun bankalöggjafarinnar, að gerðar verði sérstakar ráðstafanir til þess, að þeir, sem vilja koma upp nauðsynlegum íbúðum í kaupstöðum og kauptúnum, geti fengið til þeirra hæfileg 1. og 2. veðréttar lán með viðunandi kjörum, og að byggingarfélög verkamanna, byggingarsamvinnufélög og aðrir, sem byggja smáar íbúðir til eigin nota, verði látnir sitja fyrir slíkum lánum. Þá er gert ráð fyrir því í ályktun þessari, að ef með þarf, verði komið upp sérstakri veðlánastofnun í þessum tilgangi og hafi sú stofnun milligöngu um útvegun innlends og erlends fjármagns til íbúðarhúsabygginga. Eins og fram kemur af ályktuninni, var svo ráð fyrir gert, að ríkisstj. beitti sér fyrir því, að í sambandi við störf mþn. í bankamálum og nýja heildarskipun bankamála yrðu gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja heppileg veðlán til bygginga í kaupstöðum og kauptúnum. Er miki1 nauðsyn á því, þar sem öllum er kunnugt um þau vandkvæði, sem á því eru að fá lán til íbúðarhúsabygginga. Stofnun, sem ætlað var að gegna því hlutverki að veita slík lán, veðdeild Landsbankans, hefur nú orðið mjög litla þýðingu í þessu sambandi, og aðrar stofnanir, sem veitt hafa lán til íbúðarhúsabygginga, hafa fé af skornum skammti. Má þar nefna byggingarsjóð kaupstaða og kauptúna, sem lánað hefur fé til byggingar verkamannabústaða, en hefur á síðari árum haft allt of lítið fé til ráðstöfunar. Byggingarsamvinnufélög hafa enga möguleika til fjárútvegana fyrir félagsmenn sína, og lánadeild smáíbúðarhúsa gat á s. l. sumri ekki gert úrlausn nema fáum af þeim fjölda manna, sem sótti um lán til þeirrar stofnunar. Það, sem vantar, eru almennir möguleikar fyrir hæfilegum 1. og 2. veðréttar lánum út á hús, sem byggð eru eða eigendaskipti verða að. Og við framtíðarskipun þessara mála þarf að ganga þannig frá, að hver sá maður, sem hefst handa um byggingu hæfilegrar íbúðar fyrir sig og fjölskyldu sína, geti gengið að því nokkurn veginn vísu þegar í byrjun, að hann fái lán, og jafnframt hve háa upphæð hann fær á sínum tíma út á 1. og 2. veðrétt í húsi sínu. Nú sem stendur er lánsfjárskorturinn ein aðalhindrunin fyrir því, að menn geti byggt yfir sig, og skapar það alveg ótrúlega erfiðleika fyrir almenning, hve lítið er um lánsfé. Oft ráðast menn í byggingar í þeirri von, að úr rætist, en þeim framkvæmdum fylgir áhætta og öryggisleysi. Byggingarnar verða dýrari en þörf væri á, og eigendur þeirra lifa í stöðugum ótta um það, að þeir komi aldrei húsi sínu upp. Þjóðfélagslega séð er þetta hættulegt til lengdar og óheilbrigt og fær oft þann endi, að menn komast í klærnar á mönnum, sem lána út fé með okurkjörum, og missa svo allt sitt upp í kröfur þeirra. Það er talað um það manna á milli sem opinbert leyndarmál, að hér sé rekinn svartur markaður með peninga, einkum í sambandi við lán til íbúðarhúsabygginga. Þessi okurlánastarfsemi er bein afleiðing lánsfjárskortsins, en það, að hún á sér stað, sýnir jafnframt, að til er eitthvert fé til lánastarfsemi, þótt viðurkenndar lánsstofnanir hafi það ekki til ráðstöfunar. Mun það vera staðreynd, að fé sé tekið út úr sjóðum bankanna til þess svo að lána það út, utan við þá, gegn hærri vöxtum en leyfðir eru og með háum afföllum. Hlutverk veðlánastofnunar eins og þeirrar, sem gert er ráð fyrir í nefndri þál., mundi verða tvíþætt. Hún mundi veita með sanngjörnum kjörum lán til íbúðarhúsabygginga, og einnig mundi hún hafa milligöngu um útvegun fjármagns til þessarar lánastarfsemi. Það fé mundi mega útvega með ýmsum hætti, en sérstaka nauðsyn ber til þess, að veðlánastofnunin næði tökum á því fé, sem er í umferð til íbúðarhúsabygginga, til þess svo að lána það aftur út með eðlilegum hætti. Einnig mundi þurfa að verja öðru innlendu fjármagni til þessarar starfsemi, og sömuleiðis yrði að útvega stofnuninni erlent fjármagn. Fram til þessa hefur eingöngu verið byggt fyrir innlent fjármagn, þótt um geysimiklar íbúðarhúsabyggingar hafi verið að ræða undanfarið í kaupstöðum og kauptúnum. En þessar byggingar hafa aldrei verið teknar sem ein heild, þannig að lagt væri til þeirra erlent fjármagn. Stofnun, sem eingöngu hefði með höndum veðlánastarfsemi, mundi eiga auðveldara með það en aðrar lánsstofnanir og sjóðir að útvega erlend lán, og mætti vænta þess, að starfræksla slíkrar stofnunar gæti orðið til þess að auðvelda, að erlent fjármagn fengist til íbúðarhúsabygginga. Nú mun störfum mþn. í bankamálum vera lengra komið en var, er hv. Alþ. afgreiddi þetta mál, og er því tímabært að fá fregnir af því, hvað líði ákvörðun nefndarinnar um þetta mikla nauðsynjamál og hvaða áætlanir ríkisstj. hefur gert í sambandi við það.



Herra forseti. Út af þessari fyrirspurn hv. 8. þm. Reykv. vil ég leyfa mér að taka eftirfarandi fram : Á síðasta Alþ. var samþ. svo hljóðandi þál.: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því í sambandi við endurskoðun bankalöggjafarinnar, sem nú er hafin, að unnið verði að því eftirleiðis með sérstökum ráðstöfunum, að þeir, sem koma vilja upp nauðsynlegum íbúðum í kaupstöðum og kauptúnum, geti fengið til þeirra hæfileg 1. og 2. veðréttar lán með viðunandi kjörum, og að byggingarfélög verkamanna, byggingarsamvinnufélög og aðrir, sem byggja smáar íbúðir til eigin nota, verði látnir sitja fyrir slíkum lánum, enda verði, ef með þarf, komið upp sérstakri veðlánastofnun í þessum tilgangi, er hafi milligöngu um útvegun fjármagns innanlands og utan til íbúðarhúsabygginga.“ Þessi þál. var svo send félmrn. til fyrirgreiðslu. Eins og ályktunin ber með sér, varðar hún að miklu leyti störf n. þeirrar, sem skipuð hefur verið eða skipuð var á síðasta þingi til þess að endurskoða bankalöggjöf landsins, og beinir því til þeirrar n. að taka málið sérstaklega til meðferðar. En tillögur þeirrar n. um þetta efni hafa að sjálfsögðu mikla þýðingu um, hvað gera skuli eða þurfi að gera yfirleitt í málinu. Félmrn. taldi því sjálfsagt að kynna sér fyrst, hverja afstöðu bankamálanefndin hefði til þessa máls og hvaða ákvæði kynnu að verða sett í hinni nýju bankalöggjöf varðandi þessi mál. Þál. var því s. l. sumar send frá félmrn. til formanns bankanefndarinnar, dr. Benjamíns Eiríkssonar, og jafnframt að því spurt, hvort í væntanlegum tillögum n. um breyt. á bankalöggjöfinni mundu verða tekin upp ákvæði, sem miðuðu að því að tryggja þeim, sem koma vildu upp nauðsynlegum íbúðum í kaupstöðum og kauptúnum, hæfileg 1. og 2. veðréttar lán með viðunandi kjörum, og einnig, að byggingarfélög verkamanna, byggingarsamvinnufélög og aðrir, sem byggðu smáar íbúðir til eigin nota, yrðu látnir sitja fyrir slíkum lánum. Þess var sérstaklega óskað í þessu bréfi rn., að n. léti rn. í té þær upplýsingar, sem fyrir hendi væru um þessi efni, og það væri gert svo fljótt, að unnt yrði að gefa Alþ. skýrslu um málið, þegar það kæmi saman til funda næst. Svar frá n. hefur enn ekki borizt, en form. hefur upplýst það, að n. hafi ekki enn þá gefizt tóm til þess að taka mál þetta til verulegrar meðferðar eins og fyrirhugað væri. En meðan afstaða n. og till. þær, sem hún kann að vilja leggja fram í þessu efni, eru ekki vitaðar, þá er að sjálfsögðu mjög erfitt að vinna að frekari athugunum eða framgangi þessa máls. - Þetta vildi ég sérstaklega taka fram varðandi þetta atriði. En á síðasta Alþ. var einnig samþ. önnur þáltill. varðandi þetta sama efni, en hljóðar dálítið öðruvísi. Hún hljóðar þannig: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstjórninni að láta safna ýtarlegum skýrslum um lánsfjárþörf til íbúðabygginga og leggja fyrir þingið á grundvelli þeirrar rannsóknar till. til úrbóta, sem við það miðist, að hægt sé að fullnægja eðlilegri lánsfjárþörf til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum og bæta úr húsnæðisskortinum.“ Félmrn. sendi einnig báðar þessar þál. til Landsbanka Íslands, Útvegsbanka Íslands, Búnaðarbanka Íslands og Sparisjóðs Reykjavíkur. En þessar tvær ályktanir eru að því leyti mjög skyldar, að þær fjalla að mestu um útvegun lánsfjár til húsbygginga eða þá um rannsókn á, hve þörf er mikil fyrir slíkar framkvæmdir. Og í bréfi sínu til þessara lánsstofnana bað rn. um upplýsingar um eftirfarandi atriði: 1) Hve mikið lánsstofnanir þessar og útibú þeirra lánuðu á árinu 1951 til íbúðarhúsabygginga í kaupstöðum og kauptúnum. 2) Hversu miklu þessar lánveitingar hafa numið það sem af er árinu 1952. 3) Hversu miklu fé er líklegt, að lánsstofnanir þessar geti varið til lánveitinga til byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum árið 1953. Það var óskað eftir svörum sem fyrst. Að vísu voru þessi bréf heldur seint send út, en við óskuðum eftir svörum fyrir 1. okt. s. l., en svör um þessi atriði hafa enn ekki borizt, og hefur það verið ítrekað við þessar lánsstofnanir að gefa svörin sem allra fyrst. En fyrr en þessi svör liggja fyrir, er erfitt að gera sér verulega grein fyrir því, hversu mikið þarf að auka lánsfé til íbúðarhúsabygginga frá því, sem verið hefur, en það er að sjálfsögðu einn liðurinn í heildartill. í þessum efnum. Þá vil ég einnig geta þess, að auk þess sem fyrr greind þáltill. um lánveitingar til íbúðabygginga, þar sem ákveðið var að safna skýrslum um lánsfjárþörf vegna íbúðarhúsabygginga, eins og áður er nefnt, var send til þessara lánsstofnana, sem ég var að geta hér um áðan, voru tillögurnar einnig sendar öllum bæjarstjórum og oddvitum í kauptúnum með 500 íbúum og þar yfir, og þessir aðilar hafa verið beðnir að láta í té skýrslu um heilsuspillandi húsnæði í byggðarlögum sínum, þar með skyldu taldir hermannabraggar, gamlir íbúðakjallarar, svo og aðrar vistarverur, sem fólk hefst við í, en ástæða væri til að útrýma sérstaklega. Jafnframt var svo óskað tillagna um, hvaða leiðir sýndust tiltækilegastar á hverjum stað til þess að útrýma hinu heilsuspillandi húsnæði og hvað sveitarsjóðir gætu eða vildu á sig leggja í því efni yfirleitt. Til þessa hafa svör borizt frá 4 kaupstöðum af 13 og 5 af 13 eða 14 kauptúnum, sem þetta var einnig sent til, og svörin berast væntanlega nú á næstunni. Þar sem, samkvæmt því, sem ég hef nú skýrt hér frá, tilskilin og umbeðin gögn eru ekki komin í hendur rn. nema að litlu leyti og frá sumum aðilum ekki að neinu leyti, þá er rn. ókleift að svo stöddu að leggja fram ákveðna till. til úrbóta á þessu stigi málsins, en mun að sjálfsögðu leggja fram skýrslu um þetta mál undireins og hinar nauðsynlegu upplýsingar eru fyrir hendi, sem væntanlega berast rn., a. m. k. sumar hverjar, tiltölulega fljótt hér eftir.



Ég ætla að leyfa mér að þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Það er nú auðséð á þessu, að málið er að vísu í rannsókn, en það er ekki lengra komið. Og ég þakka honum jafnframt fyrir það loforð hans að gefa Alþ. skýrslu um málið, þegar eitthvað frekar liggur fyrir.