Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh: og viðskn, hefur tekið frv. til l. um ráðstafanir til að draga úr áhrifum olíuverðhækkana á hitunarkostnað íbúða o.fl. til meðferðar. N. hefur rætt málið á tveim fundum. Á annan fundinn, sem var sameiginlegur fundur fjh.- og viðskn. í báðum d., komu starfsmenn viðskrn. og Þjóðhagsstofnunar og gáfu ýmsar upplýsingar. Það er áætlað að 1. söluskattsstig geri um 960 millj. kr. á ársgrundvelli samkv. áætlunum Þjóðhagsstofnunar, og var gert ráð fyrir að þessu söluskattsstigi yrði ráðstafað á þrennan hátt: í fyrsta lagi til þeirra íbúa sem búa við olíuupphitun, í öðru lagi til að styrkja rafveitur að því marki sem þær nota olíu sem orkugjafa til framleiðslu rafmagns til hitunar íbúða á sölusvæði sinu, og í þriðja dagi til Orkusjóðs til jarðhitarannsókna og hitaveituframkvæmda. Meiri hl. fjh: og viðskn, flytur brtt. við 2. gr. frv. og fjalla þær brtt. einkum um það, hvernig þessu fé, þ.e.a.s. 960 millj., skuli ráðstafað. Þar eru gerðar nokkrar breytingar á frá því sem gert er ráð fyrir í frv. Í fyrsta lagi er flutt brtt. um að í stað 7 200 kr. á hvern íbúa komi 8 200 kr. Það er öllum kunnugt, að gífurlegur munur er á kostnaði við að hita upp með olíu og jarðhita og sá .munur hefur farið mjög vaxandi. Meiri hl. n. hefur því lagt til að þessi upphæð verði hækkuð, þótt ljóst sé að það nægi engan veginn til að jafna upp þá miklu hækkun sem orðið hefur. Með því að hækka þessa upphæð í 8 200 kr. á hvern íbúa er gert ráð fyrir því, miðað við að 95 þús. íbúar noti olíu til upphitunar, að til þess þurfi að verja um 800 millj. kr., þ.e.a.s. 780 millj. ef aðeins er reiknað með íbúafjölda, en síðan koma til viðbótar um það bil 20 millj. vegna elli- eða lífeyrisþega sem njóta bóta samkv. 19. gr. laga um almannatryggingar, þannig að það má áætla heildarupphæðina um 800 millj. kr. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að styrkja rafveitur að því marki sem þær nota olíu sem orkugjafa til framleiðslu rafmagns til hitunar íbúða á sölusvæði sínu. Þar er gerð till. um að sé bætt við, að upphitun með rafmagni verði ekki að jafnaði óhagkvæmari en olíukynding. Miðað við núv. verðlag á rafmagni hjá Rafmagnsveitum ríkisins má gera ráð fyrir að upphitunarkostnaður með rafmagni á hvern íbúa í landinu sé um 14 400 kr. Það hefur einnig verið áætlað, að upphitunarkostnaður á hvern íbúa með olíu sé um 23. þús. kr. Miðað við það að 8 200 kr. séu greiddar til sérhvers íbúa sem hitar hús sitt með olíu, yrði kostnaður hans nettó um 14 800 kr. Það, sem kemur inn í þennan lið til viðbótar, er einkum hugsað í því sambandi, að það orki ekki tvímælis að þessum hlutföllum skuli haldið, þannig að rafmagnskostnaðurinn fari ekki langt fram yfir kostnað við að kynda með olíu. Það er gert ráð fyrir að það þurfi að verja á næsta ári til Rafmagnsveitna ríkisins í þessu skyni um 50 millj. kr. Það verður einnig að gera grein fyrir því, að gerð er sú brtt. að síðasti málsliður í a-lið frv. falli niður, þ.e.a.s. „styrkur þessi skal eigi greiddur til þeirra, sem fá íbúðarhúsnæði sitt tengt við hitaveitu fyrir 29. febr. 1976“, en lagt til að í þess stað komi: „Styrkur þessi skal ekki greiddur til þeirra, sem eiga kost á að tengja íbúðir sínar við hitaveitu á þeim ársfjórðungi, sem styrkur kemur til greiðslu.“ Með þessu er gert ráð fyrir því, að ef íbúðarhús hefur verið tengt hitaveitu, þá komi engin greiðsla til eftir að viðkomandi íbúar þess húss njóta þeirra kjara. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir þeirri breytingu, að e-liður orðist þannig: „Til Orkusjóðs til að hraða hitaveitu- og raforkuframkvæmdum vegna hitunar íbúða, að því leyti sem tekjunum er ekki ráðstafað samkv. a- og b-lið þessarar gr.“ Það er ljóst, að ákveðin svæði á landinu fá aldrei hitaveitu, og þess vegna þótti rétt að þessi upphæð yrði notuð til hagsbóta fyrir alla, en ekki aðeins þá sem búa við þau sérstöku skilyrði, að jarðhiti er í námunda við þá. Er áætlað, að þessi upphæð muni nema um það bil 100 millj. kr., og það er rétt að geta þess, að á s.l. ári voru um það bil 8 þús. íbúar tengdir hitaveitu. Ef þessir íbúar hefðu kynt húsnæði sitt með olíu áfram þyrfti að leggja fram fjármagn í því skyni, a.m.k. 70 millj. kr., þannig að fram kemur að allur sá sparnaður, sem orsakast af því að hitaveitur eru tengdar, verður lagður í Orkusjóð til áframhaldandi framkvæmda, en kemur ekki til skiptingar milli þeirra, sem hafa ekki fengið hitaveitu. Ég sé ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir brtt. meiri hl. n. Ég vil að lokum endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ. með þeim brtt., sem eru lagðar fram á þskj. 321.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram ræddi fjh: og viðskn. frv. á tveimur fundum sínum og áhrif þess til að draga úr kostnaði fyrir þá er verða að kynda upp húsnæði sitt með olíu. Á fund n. komu ráðuneytisstjóri og skrifstofustjóri viðskrn. og einnig hagrannsóknastjóri ásamt fulltrúa frá Þjóðhagsstofnun. Þessir aðilar gerðu grein fyrir framkvæmd gildandi laga og kostnaði við olíu-, jarðvarma- og rafmagnsupphitun í landinu. Samkvæmt því kom í ljós, að meðalverð á olíu til húshitunar fyrir árið 1974 reyndist vera kr. 12.53, en er nú kr. 20.20. Hér er því um hækkun að ræða er nemur 61.2% og enn má reikna með að olían hækki nokkuð. Augljóst er því að þeir, sem nota olíu til húshitunar, munu enn fá á sig aukin útgjöld vegna þessarar verðþróunar. Í 1. gr. frv. segir, að leggja skuli 1% söluskatt á til þess að draga úr áhrifum verðhækkunar á olíu til hitunar íbúðarhúsnæðis. Eftir því sem næst verður komist munu notendur olíu til hitunar húsnæðis síns vera um 95 þús. manns í dag, og miðað við núgildandi verðlag yrði kostnaður á mann, reiknaður á 95 rúmmetra rými á hvern mann, samtals 23 028 kr. Tilsvarandi kostnaður reiknaður á sama hátt fyrir þá, er njóta jarðvarma með verðlagi 32 kr. hvert tonn af heitu vatni, yrði þá 6 536 kr. Augljóst er að þeir, sem njóta hitaveitu nú þegar, búa við verulega betri lífskjör, er nemur mörgum tugum þúsunda hjá hverri fjölskyldu á árstímabili. Því er talið réttlætanlegt að leggja á 1% söluskatt er síðan sé jafnað út til þeirra er verða að kynda hús sín með olíu. Minni hl. fjh.- og viðskn. telur að þessi styrkur geti ekki verið minni vegna verðþróunar þeim í óhag, er nota olíu, en 10 þús. á ári á mann. Gert er ráð fyrir að 1 söluskattsstig muni gefa um 960 millj. kr. alls á yfirstandandi ári og ekki verður annað séð en að hér sé varlega áætlað. Það er því augljóst mál, að þótt styrkurinn sé hækkaður upp í 10 þús. á hvern mann á ári mun enn verða eftir talsverð upphæð sem getur komið til ráðstöfunar samkv. liðunum b og c í brtt. okkar, einkum þegar það er haft í huga að á næstu mánuðum mun tenging hitaveitu við íbúðarhúsnæði eiga sér stað í Kópavogi, Garðahreppi og Hafnarfirði. Þess er að vænta, að framkvæmdum í þessu skyni seinki ekki, svo að fleiri geti notið kosta hitaveitu en verið hefur. Við teljum, að ekki geti með rökum verið um lægri upphæð til jöfnunar á hitunaraðstöðu að ræða á hvern íbúa en 10 þús. kr. miðað við ársgreiðslu. Því berum við fram á sérstöku þskj. till. um þessa greiðslu og einnig að þeir, sem nota rafmagn til upphitunar húsa sinna, þurfi ekki að sæta hærri hitunarkostnaði af húsnæði sinn en olíuhitun hefur í för með sér. En þess munu finnast dæmi að slíkt hefur átt sér stað. Í till. okkar, sem koma fram á þskj. 319, er tekið fram að við leggjum til að upphæðin verði 10 þús. kr. sem er ákveðið að ráðstafa. Einnig breytum við svo til. að þegar svo háttar að styrkþegi á von á hitaveitu til upphitunar íbúðar sinnar skal hann njóta styrks fram til þess mánaðar er tenging fer fram. Upphaflega var gr. í frv., sem olli nokkurri andúð, um það að ekki skyldi verða um styrk til þeirra að ræða, er áttu von á hitaveitu með allt að ársfyrirvara. Meiri hl. hefur gengið til móts við þá gagnrýni, sem fram kom, og dregur svo í land að hann miðar við ársfjórðung og er það út af fyrir sig veruleg bót. Við teljum, að samkv. eðli frv. sé rétt að fara eins nálægt sómasamlegri framkvæmd og hægt er, og leggjum því til, vegna þess að það skapar alls ekki meiri vanda í framkvæmd laganna. að menn njóti styrksins að þessu tímabili, þ.e.a.s. ef maður fær hitaveitu tengda í ákveðnum mánuði, þá sé greitt fram að byrjun þess mánaðar, mánaðamótum. Þetta er ekki flókið vandamál þar sem greiðslur koma jafnan fram ársfjórðungslega síðar. og mun því alltaf liggja fyrir í tæka tíð hverjir fá hitaveitu tengda, svo að sveitarstjórnir. sem hafa af þessu ýmislegt óhagræði. lenda ekki í meiri vanda en efni standa til. Það komu reyndar fram í framsögu hér ýmislegar vangaveltur um þetta mál og þarf ég ekki að rekja bað, en c-liður á að fá þarna afgangspeninga. Hvað þeir geta verið há upphæð skal ég ekki spá nákvæmlega um, en eftir því sem upplýstist á nefndarfundi má ætla, að enn sé óráðstafað af tekjum s.l. árs 150–200 milli kr., a.m.k. nokkuð á annað hundrað millj. Það hefur ekki verið tekin ákvörðun, hvernig á að ráðstafa því með öðrum hætti en að það renni þá til e-liðar, sem við erum fylgjandi, að Orkusjóður fái aukið fjármagn til frekari rannsókna og flýti þannig fyrir notkun á jarðvarma og hitaveituframkvæmdum. Einnig mun þrátt fyrir hækkun upp í 10 þús. kr. verða afgangur - ég trúi ekki öðru - eitthvað á annað hundrað millj. Það er því sýnilegt, að við erum ekki að herða að Orkusjóði á einn eða annan veg, heldur að leggja til að hann fái aukið fjármagn fram yfir gildandi fjárlög, með því að taka undir það sjónarmið að Orkusjóður fái afgangsfjármagn þarna. Þetta er sameiginleg afstaða okkar allra, aðeins orðuð með mismunandi hætti. En við teljum eindregið, að talan 8 200 kr. á ári á íbúa, er styrkinn eiga að fá, sé of lág. Enda kom það fram í framsöguræðu frsm. meiri hl. áðan. Hann gat ekki dulið það, að verulega hallaði á hjá þeim, sem nota olíu til húsaupphitunar, og þrátt fyrir þessa hækkun væri enn hallað á þá vegna þeirrar miklu olíuhækkunar sem hefur átt sér stað. Ég tel því að hv. þm. ættu að hugleiða það mjög alvarlega og rólega, hvort 10 þús. séu ekki viðráðanleg tala, og reyna að jafna þetta bil. Það hefur verið upplýst, að reykvíkingar einir, eftir því sem grein í Morgunblaðinu upplýsir, muni njóta - hvað getur maður sagt? - betri lífskjara er nemur um 2 600 millj. kr., miðað við verðlag í dag á ársnotkun heitavatns gegn ársnotkun á olíu í sama húsnæði og á sama íbúafjölda. Þetta er ekki lítil búbót. Við skulum segja, að ef söluskatturinn gerir um 1000 millj., þá eru auðvitað reykvíkingar skattlagðir, og við getum áætlað að sá skattur nálgist 500 millj., þannig að þar leggja þeir til hagsbóta hinum, er ekki njóta hitaveitu, um 500 millj. Nettómismunur þeim í hag er þá um 2 milljarðar. Nú liggur að vísu fyrir beiðni um hækkun á hitaveitu líklega um 24% miðað við síðustu fregnir, að það verði jafnvel samþ., þannig að hér hallar aftur til minnkunar fyrir þá. En það eru líka fleiri íbúar úti um landið sem blessunarlega njóta hitaveitu, og það hefur ekki verið talið fært enn þá að fara að mynda sérstakan skatt, annaðhvort söluskatt eða einhvern annan skatt, á notendur heits vatns í landinu, heldur láta þá taka á sig kvöð í gegnum söluskatt. Í sjálfu sér gæti verið umhugsunarvert, hvort ætti að fella svona söluskattsstig niður og setja sérstakan skatt á heitt vatn, en það hefur ekki verið gert enn þá og þess vegna óþarfi að vera með miklar vangaveltur um það. En niðurstaðan hefur sem sagt orðið sú, að allir telja það rökrétt og eðlilegt og vel verjanlegt að hafa söluskattsstig til þess að jafna þennan aðstöðumun nokkuð. Aðeins greinir okkur á um það, hver endurgreiðsluupphæðin eigi að vera. Eftir því sem frsm. meiri hl. upplýsti mundi talan 8 200 kr. á mann gera í endurgreiðslu um 800 millj. á ári. Þá er augljóslega eftir til ráðstöfunar fast að 200 millj. Frá s.l. ári eru enn óráðstafað hátt í 200 millj., þannig að Orkusjóður mun eiga þarna von á allmiklu fjármagni. En ég tel, eins og ég sagði í ræðu minni við 1. umr., að vandamál Orkusjóðs eigi að athuga sérstaklega og við ættum að fá nýtt yfirlit um þarfir Orkusjóðs núna vegna gengisbreytingar og vegna þess að nú liggja fyrir meiri kvaðir á Orkusjóði um jarðvarmarannsóknir en áður hefur verið. Ég er alveg viss um það að allir hv. alþm. eru reiðubúnir að standa að því að efla Orkusjóð. En ég tel, að þegar við erum að veita slíkar upphæðir án þess að hafa þær nánar sundurgreindar, séum við að fara út á heldur hálan is, vegna þess að í fyrsta lagi hefur fjvn. samkv. þingsköpum þann rétt eða þá kvöð, eftir því hvað menn vilja kalla það, að fjalla um fjárþarfir ríkisstofnana og síðan leggja sitt álit fyrir, en hér erum við að veita einni ríkisstofnun ótiltekna upphæð, sem nemur mörgum hundruðum millj., án þess að grennslast nánar um beinar þarfir stofnunarinnar. En hvað sem því líður, þá má segja að í þessu tilfelli sé þörfin brýn og nauðsynleg og þess vegna sé þetta kannske réttlætanlegt við ríkjandi aðstæður. Ég tel samt sem áður að við eigum að gæta hófs í þessu efni og ekki að vera of bjartsýnir um ráðstöfun til Orkusjóðs, þar sem hlutverk hans er að rannsaka, en ekki að standa í stórframkvæmdum. Það má segja, að efnislegur ágreiningur sé ekki orðinn mikill hjá okkur. Langstærsti þátturinn er talan, sem við leggjum til að sé greidd út, og hún hlýtur að eiga að vera eins há og hægt er með góðu móti að sjá að þetta fjármagn skiptist upp til, vegna þess að forsendan fyrir að afla þessa fjármagns er að bæta aðstöðumismuninn. Það er forsenda frv., og þess vegna er það ósanngjarnt að skilja eftir mjög stóra tölu til ráðstöfunar í öðru skyni, þrátt fyrir það að Orkusjóður sé alls hins mesta maklegur í þessu efni. En það ætti þá að fylgja sem lágmarkskurteisi við okkur að sýna nýja rekstraráætlun fyrir Orkusjóð og nýjar þarfir hans, vegna þess að forstjóri Orkustofnunar gerði grein fyrir þörfum til fjvn. fyrir áramót, og þó að fjvn. mætti ekki öllum hans óskum á sínum tíma, er það sómasamlegt, og væri eðlilegt að við fengjum nýja áætlun við breyttar aðstæður og tryggðum þá Orkusjóði nauðsynlegt fjármagn. Herra forseti. Ég skal ekki að öðru leyti fara að karpa um efni frv. Það kom fram við 1. umr., að hæstv. forsrh. drap á, að ég teldi þetta enn einu sinni bera vott um óstjórn, og líkti mér við Kató. Ég held ég bæti nú því við, að þó að Karþagóborg hafi verið talin óvinnandi vígi á sínum tíma, þá féll hún, og svo mun einnig verða um hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ef orðstír núv. ríkisstj. verður jafnmikill og orðstír þess Hannibals, sem stóð í fyrirsvari fyrir Karþagóborg á sínum tíma, þá óttast ég ekki um eftirmæli núv. hæstv. ríkisstj. Auðvitað kemur einhvern tíma að því að þessi hæstv. ríkisstj. lætur af völdum eins og allar ríkisstj. Ég ætlaði ekki að vera fjölorður um það frv. sem hér er til umr. Það er eins og fram hefur komið hjá þeim hv. þm. sem þegar hafa talað við þessa umr., að það er ekki mikill ágreiningur um málið og í raun og veru enginn ágreiningur um megintilgang frv., þ.e. að afla fjár til að jafna aðstöðumun þeirra, sem hita upp hús sín með jarðvarma og raforku annars vegar og hins vegar með ollu. Ég er mjög veikur fyrir þeim sjónarmiðum, að það veiti ekki af að allt það fjármagn, sem aflast á þann hátt sem frv. gerir ráð fyrir, fari til niðurgreiðslu á olíu. Það getur ekki verið neinn ágreiningur um að þörf er á því nú eins og var þegar sams konar ákvæði var sett fyrir einu ári. Hér er um að ræða ráðstafanir til þess að koma þegar í stað til aðstoðar þeim sem verr eru settir í þessu efni og til þess að jafna aðstöðumun. Þetta breytir hins vegar að sjálfsögðu ekki því, að það er ákaflega þýðingarmikið að afla fjár til þess að vinna að framkvæmdum í hitaveitu- og raforkumálum til þess að auka húsahitun á þann hátt. Í því efni verðum við fyrst og fremst að treysta á yfirlýsingar hæstv. ríkisstj. í því efni. Það er eitt af meginmálum hæstv. ríkisstj. að leggja áherslu á virkjunarmálin. En þó að svo sé vil ég ekki undir öllum kringumstæðum hrinda burt þeirri hugsun, að eitthvað sé hyglað framtíðarverkefnum í þessu efni með því fjármagni sem inn kemur með þeim hætti sem frv. þetta gerir ráð fyrir. En spurningin er: Hvað er ætlað að gera í því efni? Ákvæði frv. um það, eins og það er orðað í e-lið 2. gr., er á þann veg að ég tel það alls ekki fullnægjandi. Ég tel, að ef eigi að taka af þessari fjárhæð eitthvað, skerða niðurgreiðslurnar, þá verði að vanda mjög til þess verkefnis sem það fjármagn er ætlað, sem af er skorið. Þá finnst mér, fyrst tilgangur þessa frv. er að jafna aðstöðumun, að hafa verði nokkuð í huga hvernig þeim tilgangi verði best náð, og þá sýnist mér augljóst að þar eigi fyrst og fremst að koma til greina að líta til þeirra landshluta og þess fólks sem hefur ekki aðstöðu og getur ekki haft aðstöðu í næstu framtíð eða kannske um fyrirsjáanlega framtíð til að njóta hitaveituframkvæmda. Ég tel þess vegna að brtt. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. um það að breyta orðalagi e-liðar þannig, að ráðstöfun fjárins nái til raforkuframkvæmda, sé ákaflega þýðingarmikil og breyti afstöðu minni verulega. Við verðum að hafa í huga, að það eru heilir landshlutar, eins og t.d. Vestfirðir, sem enga möguleika hafa til að njóta góðs af hítaveituframkvæmdum, engin þéttbýlissvæði þar, svo að heitið geti. Og ég tel að það eigi að líta til þessa fólks alveg sérstaklega í sambandi við ráðstöfun þess fjár sem verður til umráða, ef frv. verður samþ. í því formi sem það liggur nú fyrir. Ég vil leggja áherslu á það, að ég lít svo á að ef brtt. um þetta efni verður samþ., þá hljóti hún að þýða framkvæmd eitthvað í þessum anda annars væri hún markleysa. Í því trausti að svo sé, mun ég fylgja þessu frv., ef brtt. á þskj. 321 verða samþ., og þá hef ég sérstaklega í huga breyt. á e-lið 2. gr. og svo hækkunina á upphæð niðurgreiðslnanna úr 7 200 kr. í 8 200 kr. Ég tel það spor í rétta átt.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. frsm. n. fyrir þær upplýsingar sem hann kom með og n. hefur aflað. Þar kom greinilega í ljós að þessi munur, aðstöðumunur hefur aukist, eins og ég reyndar færði rök að við 1. umr. um þetta mál. Ég sé einnig, að hv. n. hefur tekið nokkurt tillit til þess og hækkað styrkinn úr 7 200 í 8 200 kr., sem komi til greiðslu fyrir hvern olíunotanda eða hvern einstakling, og er þetta vissulega allt til bóta. Ég er einnig hlynntur þeirri breyt. sem kemur fram í b-lið. Ég tel að framkvæmd eins og þarna er gert ráð fyrir sé að öllu leyti viðráðanlegri heldur en var í upphaflegu frv. Sýnist mér jafnframt ekki óeðlilegt að allt að ársfjórðungur sé tekinn af þeim sem von eiga á að fá hitaveitu, en einkum sýnist mér mikilvægt að þessi framkvæmd er stórum auðveldari. Ég tek einnig undir það, sem hér hefur komið fram, að Orkusjóður þarf aukið fjármagn. Á því er enginn vafi. Ég get reyndar tekið undir það, sem hv. 1. landsk. þm. sagði, að það væri æskilegra að þekkja þörf Orkusjóðs eða hafa áætlun yfir það. En ég held að við gerum okkur allir grein fyrir því, að í raun og veru er þörf Orkusjóðs margföld sú fjárhæð sem hér um ræðir. Mér skilst að þetta séu um 110 millj. sem af eru teknar og renna í Orkusjóð. Ég hefði að vísu kosið fremur að þessu yrði öllu úthlutað, en hins vegar fallist á að inn í Orkusjóð renni það sem sparast þegar notandi tengist hitaveitu. Það er minna fjármagn, að því er mér skilst. Voru það ekki um 40 eða 50 millj. kr. eða u.þ.b.? Það finnst mér eðlilegt að renni í Orkusjóð. Nú má vitanlega segja, að ef sama regla hefði gilt á yfirstandandi tímabili, því sem er að líða, þá hefðu sparast í Orkusjóð líklega um 60 millj. Um 8000 manns munu hafa tengst hitaveitu á tímabilinu, og því mætti segja að þessar 110 millj. séu ákveðnar með nokkru tilliti til þess. Ég tel með þessum skýringum að frv. hafi tekið mikilvægum breyt. til batnaðar og mun fylgja því þannig, þó að ég eins og ég sagði, hefði heldur kosið hina leiðina, að skipta þessu öllu til olíunotenda. Aftur á móti vil ég koma að því, sem kom fram hjá hv. þm. Jóni Árm. Héðinssyni um þann afgang sem mun hafa orðið á síðasta ári og hann telur vera um 100 millj. Ég hygg, að áætlaðar tekjur af einu söluskattsstigi séu um 860 millj., en ákveðið muni hafa verið að greiða í kringum 760 millj. Þó er ég ekki viss um að þetta liggi svo ljóst fyrir enn. Engu að síður er þarna um töluverða fjárhæð að ræða, sem skiptir nokkrum tugum millj. a.m.k. - og hvað á að gera við hana? Lögin, sem nú eru í gildi, heimila ekki annað en að þessu fjármagni sé ráðstafað til þess að jafna hitunarkostnað, og í þessum lögum er ekki gert ráð fyrir að grípa þar neitt inn í. Er minn skilningur því ekki réttur, að þessu fjármagni hlýtur að verða ráðstafað til þess að jafna hitunarkostnað, að því verði skipt upp? Þetta vildi ég gjarnan fá upplýst. Líta má svo á að þessir milljónatugir hafi sparast saman, ef við viljum kalla það sparnað, vegna þess að um 8 000 manns hafa tengst hitaveitu, og ef sú regla hefði gilt á síðasta tímabili, að leggja slíkt í Orkusjóð, þá hefði það runnið að verulegu leyti í Orkusjóð. Hins vegar getum við ekki gert hvort tveggja, að rökstyðja að taka hér af um 100 millj., með því að þetta gilti ekki á síðasta tímabili og láta svo jafnframt það, sem þarna sparast á síðasta tímabili renna í Orkusjóð. Þarna sýnist mér vera laus endi í þessu máli, og ég vil gjarnan varpa þeirri spurningu fram, hvort skilningur minn sé ekki réttur, að þau lög, sem nú gilda, heimili aðeins að þessu sé skipt til olíunotenda og því hljóti svo að verða.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð frá minni hendi um það mikilvæga mál sem hér er til umr. Ég vil í upphafi lýsa því yfir, að ég er samþykkur þeim breytt., sem hv. fjh.- og viðskn. hefur flutt við frv., og mun fylgja þeim. Ég tel eðlilegt að styrkurinn sé nokkuð hækkaður með hliðsjón af þeirri miklu olíuverðhækkun sem átt hefur sér stað á tímabilinu. Svo langar mig til að segja það, að ég hef verið að lesa nál. minni hl. fjh.- og viðskn. og mig langar af því tilefni að fara í reikningstíma hjá hv. 1. landsk. þm. Hann segir í nál. sínu, að um 95 þús. manns muni nota olíu til hitunar húsnæðis síns. Hann leggur til að 10 000 kr. styrkur verði veittur á hvern þessara íbúa. Mér telst svo til að 10 000x95 000 séu 950 millj. kr. Þá leggur hann enn fremur til, eins og hv. meiri hl., að þeir, sem njóta bóta skv. 19. gr. l. um almannatryggingar fái 11/2 styrk, og ég hef heyrt nefnt að slíkur styrkur gæti numið um 40 millj. kr. Þá er enn fremur lagt til í báðum till., bæði hans og meiri hl., að rafveitur verði styrktar að því marki sem þær nota olíu sem orkugjafa til framleiðslu rafmagns til hitunar íbúða á sölusvæði sinu, þannig að upphitun með rafmagni verði ekki dýrari en olíukynding. Ég veit ekki hverju þetta kann að nema, en ég hef heyrt nefnda töluna 50 millj. kr. Ef þessar tölur eru réttar, sem ég hef hér stuðst við, telst mér til að útgjöld sjóðsins yrðu 1040 millj. kr. Í nál. minni hl. segir að söluskattsstig muni gefa 960 millj. kr. á yfirstandandi ári, það sem eftir er af árinu.  Nú vil ég bara varpa fram þeirri spurningu, hvort það er skilningur minni hl. fjh.- og viðskn., að söluskatturinn sé svo vanáætlaður að þessir útreikningar þeirra fái staðist. Það er enn fremur rétt að taka tillit til þess, að nokkur breyting verður í Reykjaneskjördæmi, að hluti Kópavogs, Garðahrepps og Hafnarfjarðar fær hitaveitu á árinu. Ég veit ekki hvað það nemur miklu, en ég hef heyrt töluna 40 millj. kr. nefnda í því sambandi. Ég fæ ekki séð, að Orkusjóður fái neitt ef þessi till. hv. minni hl. verður samþ., að olíustyrkurinn verði 10 000 kr., heldur sýnist mér, að það láti nærri að allur söluskatturinn renni til þess að greiða niður olíuverðið hjá þeim sem nota olíuna. Má vera að það sé tilgangur minni hl., en þá er líka c-liður 2. gr. óþarfur og órökréttur. Ef hér er um einhvern misskilning hjá mér að ræða, þá er ég fús til þess að hafa það sem sannara reynist, en svona lítur uppsetning á dæmi hv. minni hl. út í mínum augum.



Herra forseti. Mál þetta er harla einfall og ástæðulaust að orðlengja um það. Í fyrra var lagt 1% söluskattsgjald á söluskattskyldar vörur og það átti að duga til að greiða niður olíu sem nam 7 200 kr. á mann. Meðalkostnaður við upphitun húsa með olíu var á s.l. ári um 13100 kr., og þegar styrkurinn er frádreginn má ætla, að meðalkostnaður hafi raunverulega numið 6 900 kr. Til samanburðar er svo rétt að geta þess, að kostnaður við hitun húsa með hitaveitu á mann er talinn hafa numið 4100 kr. Niðurstaðan er því sú, að olíuhitun hafi verið 68% dýrari á s.l. ári, þegar tekið hefur verið tillit til olíustyrksins. Nú hefur orðið gífurleg hækkun á olíu milli ára, eins og kunnugt er. Eins og nú er útlit fyrir og þá ekki gert ráð fyrir neinum verulegum hækkunum á næstunni, þá er útlit fyrir að olíuverð á árinu 1975 verði um 61% hærra en var á árinu 1974. Um það er fullt samkomulag, að á verði lagt enn á ný 1% söluskattsgjald. Hins vegar er ljóst, að þetta gjald mun hvergi nærri ná því marki að jafna út milli þeirra sem hafa hitaveitu og þeirra sem hafa olíu. Til þess að styrkurinn væri jafngildur því sem hann var á s.l. ári, þyrfti hann að nema 11600 kr. Ef þessu 1% væru öllu ráðstafað í þessu skyni er hins vegar útlit fyrir að það mundi duga til 10 000 kr. greiðslu á mann. Við í minni hl. fjh.- og viðskn. leggjum til að þetta verði gert, að þessu fjármagni verði að öllu leyti varið í þessu skyni, með því að veita hverjum manni 10 000 k:. styrk. En þeir, sem í meiri hl. eru, vilja aðeins láta 8200 kr. og vilja ætla talsverða upphæð til annarra nota. Hæstv. utanrrh: undraðist reikningskúnstir okkar í minni hl. og gerði fsp. um hvernig mætti koma heim og saman þessu dæmi okkar. Við því er ósköp einfalt svar, sem hann í raun og veru gaf sér sjálfur í sinni ræðu. Við föllumst ekki á þær forsendur sem hinir leggja til grundvallar sínum reikningum. Við erum því ekki samþykkir að það sé raunhæft að reikna með að söluskatturinn muni aðeins gefa 960–970 millj. kr. Þetta kemur raunar fram í einni setningu í nál., sem hann las ekki, þar sem tekið er fram, að vísu kannske með óþarflega vægum orðum, að um augljóslega mjög varlega áætlun sé að ræða. Ég er algerlega samþykkur hæstv. utanrrh. um það, að ef gengið er út frá því að þessi áætlun sé rétt, þá muni 10 000 kr. greiðslan draga meira úr ríkissjóði en inn í hann kæmi vegna þessa gjalds. En ég lít svo á, að það hljóti að koma meira inn í söluskatti en nemur þessum 960 millj. kr. Ég var einmitt að lesa um það áðan í Alþingistíðindum, umr. frá því í fyrra þegar afgr. voru lög frá Alþ. um skattkerfisbreyt., hvað menn sögðu þá að 1 söluskattsstig mundi gefa á árinu 1974, og ég get upplýst það, að menn úr öllum flokkum voru sammála um að á árinu 1974 gerði það a.m.k. 800 millj. að lágmarki til 800 millj. kr. Margir nefndu þá 900 millj. Það er með þetta í huga sem ég á dálítið erfitt með að koma því inn í höfuðið á mér, hvernig í ósköpunum það geti átt sér stað aðsöluskatturinn gefi á þessu ári ekki meira en 960 millj., þegar haft er í huga að verðhækkun milli ára er alveg vafalaust í kringum 50%, fer að vísu dálítið eftir því við hvað er miðað og hvernig það er reiknað, en í grófum dráttum er hún í kringum 50%, og gengisbreyting, sem orðið hefur síðan þessar umr. fóru fram hér í þinginu, er hvorki meira né minna en milli 70 og 80% með viðeigandi hækkunum á innfluttum vörum. Ég veit að vísu, að þessi áætlun gerir ráð fyrir gífurlegum samdrætti í hvers konar neyslu, og ég býst við, að það sé alveg rétt til getið af hálfu þeirra, sem þetta hafa reiknað út, að samdráttur eigi sér stað. En að hann verði svo gífurlegur sem hér er reiknað með, því trúi ég ekki enn. Þess vegna er ég sannfærður um, að upphæðin muni nema a.m.k. um 1050 millj. og þess vegna virðist mér að sjálfsagt sé að hafa upphæðina a.m.k. 10 000 kr. enda dálítið óþægilegt að draga fram á síðari hluta ársins að ákveða þessa upphæð. Ég tel að það sé nauðsynlegt að ákveða þessa upphæð strax og þá séu 10 000 kr. ákaflega nærri lagi. Ég viðurkenni það, að reikna þarf með því að rafveiturnar fái 50–70 millj. kr. til að greiða niður kostnað sinn vegna hækkunar á olíu. En eins og reikningsdæmið lítur út frá mínum bæjardyrum séð, - ég tók ekki eftir því hvernig hv. meðflm. minn að þessum till. tók til orða, - en frá mínum bæjardyrum séð verður ekki ýkjamikið eftir handa Orkusjóði, miðað við þessa upphæð, og ég viðurkenni að það er ekki útlit fyrir að svo verði, enda geri ég alls ekki ráð fyrir því í till. mínum. Hins vegar lít ég svo á, að um það verði ekkert sagt á þessu stigi málsins, hvort söluskattsstigið kemur til með að gefa 1000 eða 1050 eða 1100 kr. á næsta ári, og ég er því þess vegna algerlega samþykkur að ef einhver afgangur verði þarna, sem vel getur orðið, þá renni hann til þessara framkvæmda. Mér finnst sjálfsagt og eðlilegt, að gera ráð fyrir því, að einhver aðili geti tekið við afgangi ef einhver afgangur verður. Ég viðurkenni það hins vegar fúslega, að reikningsáætlun mín kann að vera röng. Það kann að vera, að samdráttarstefna ríkisstj. verði svo gífurleg, að hún leiði til þess að söluskatturinn gefi aðeins - segjum 1 000 millj. Þá er það ályktun mín, að þá verði ríkissjóður að greiða það sem á vantar, ef eitthvað vantar á. Það verða aldrei nema fáeinir tugir millj., því að ég lít svo á, að ef ríkisstj. hefur komið fram svo gífurlegri samdráttarstefnu, þá muni svo sannarlega ekki veita af að greiða eitthvað úr ríkissjóði til þeirra sem verst eru stæðir hvað snertir olíukyndingu. Um þetta mál er sem sagt engin ástæða til að fjölyrða frekar, ef misskilningi hefur að öðru leyti verið eytt. Við teljum, að hér sé allt of smátt skammtað og að 10 000 kr. séu lágmark þess sem eðlilegt sé að greiða til að lækka kyndingarkostnað með olíu, og ég minni þá á það, að ef till. okkar verður samþ., þá er gert ráð fyrir því að kyndingarkostnaður á mann verði 13 000 kr., sem er ekkert smáræði. Í ræðu minni við 1. umr. þessa máls nefndi ég vanda þeirra sem búa við rafmagnshitun og hafa í mörgum tilvikum þurft á s.l. ári að greiða hæstu kyndingargjöldin. Ég lít svo á, að eftir að hafa fengið þær upplýsingar sem n. hefur fengið, þá hafi það verið staðfest, þótt erfitt sé kannske að sanna það beint, séu a.m.k. yfirgnæfandi líkur á því, með hliðsjón af olíustyrknum, sem ekki var greiddur til þeirra sem höfðu rafmagn, að kjör manna, sem kyntu hús sín með rafmagni á s.l. ári hafi í mjög mörgum tilfellum verið langsamlega lökust. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara í flókna röksemdafærslu fyrir þessari fullyrðingu minni, en hún liggur mjög beint við og er tiltölulega auðveld. Ég ætla ekki að orðlengja það frekar, það er liðin tíð, og ég lít svo á að mestu máli skipti að þetta endurtaki sig ekki. Ég óskaði eftir því, að inn í frv. yrði sett ákvæði, sem tryggði að þetta endurtæki sig ekki, og ég fagna því, að meiri hl. n. hefur fallist á þetta með því að taka upp í brtt. sínar það orðalag, að upphitun með rafmagni verði ekki að jafnaði óhagkvæmari en olíukynding. Ég vil geta þess, að við hv. þm. Jón Árm. Héðinsson erum einnig með sömu hugmynd í okkar till. um b-lið 2. gr. Þar er okkar till. svolítið öðruvísi orðuð, en ég verð að játa að kannske sé eðlilegra og sanngjarnara að hafa orðalagið eins og þeir hafa ákveðið það. Ég get vel fellt mig við að það verði ofan á að bæta við setningunni: „að jafnaði óhagkvæmari“. Ég vil svo að lokum segja það, að ég tel að eins og meiri hl. n. hefur orðað c-liðinn, þá sé það að sumu leyti betra, en að öðru leyti lakara. Þeir segja: „Til Orkusjóðs til að hraða hitaveitu- og raforkuframkvæmdum vegna hitunar íbúða, að því leyti sem tekjunum er ekki ráðstafað samkvæmt a- og b-lið þessarar gr.“ Ég er alveg samþykkur að bæta við orðunum „raforkuframkvæmdum“. En mér er til efs, að þá eigi að segja: „Til Orkusjóðs til að hraða hitaveitu- og raforkuframkvæmdum.“ Mér er ekki ljóst, að Orkusjóður sé hinn rétti framkvæmdaaðill í þessu sambandi, og hefði talið hyggilegra að orða þetta þannig, að þessum fjármunum hefði mátt verja til raforkuframkvæmda án þess að þær rynnu beinlínis í gegnum Orkusjóð. Þetta atriði má kannske hugleiða betur á milli umr., og ég hef því ekki fleiri orð um málið að sinni.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð í tilefni af orðum hv. utanrrh., en síðasti ræðumaður gerði raunverulega grein fyrir forsendu okkar í okkar mati og hvernig 10 þús. kr. mundu duga, þó kynni að skapast nokkur afgangur. En af því að 2. þm. Vestf. kom hér upp og drap réttilega á, að nauðsynlegt væri að hafa það á hreinu að afgangur frá s.l. ári rynni til þeirra er sæta olíukyndingu, þá vil ég taka undir sjónarmið hans mjög ákveðið. Okkar forsendur vorn, það kom fram í ræðu minni, - að ég reiknaði með að 150 millj. væru óráðstafað. Ég hafði það a.m.k. persónulega í huga, miðað við þær upplýsingar, sem fulltrúar viðskrn. gáfu okkur á nefndarfundi. Og ef við lítum á þessar þrjár forsendur, sem voru fyrir ákvörðun okkar í minni hl. að setja 10 þús. kr. á ári, þá var í fyrsta lagi þessi mismunur. Ég vil eindregið taka undir orð hv. 2. þm. Vestf., að tryggja eigi í frv., sem verður að lögum vonandi í dag eða á morgun, að þessu fé verði áfram ráðstafað óumdeilanlega til þeirra sem eiga að fá þessa peninga, því að ég tel að það sé ekki hægt að ganga frá því. 1% álagið var sett til þess að ráðstafa þessari tölu upphaflega, en eðlilegt var að byggja á ákveðnu mati. Það sýnir sig, að nokkur afgangur er. Hann stafar af tvennu: nokkru meiri veltu frá söluskattsstiginu en áætlað var í upphafi og einnig hinu, að margir íbúar koma inn og njóta hitaveitu á tímabilinu, detta út sem styrkþegar. Þess vegna myndast afgangur. Það er ekkert óeðlilegt, og við göngum raunar út frá því enn, að svo muni verða á þessu ári, þar sem segir í nál. okkar, að á næstu mánuðum muni tenging hitaveitu við íbúðarhúsnæði eiga sér stað í Kópavogi, Garðahreppi og Hafnarfirði. Ég trúi því ekki, þar sem það loforð er efst á lista hæstv. ríkisstj., að það verði mikil seinkun í þessu efni. Ég trúi því ekki, þó að öll útboð hafi verið stöðvuð frá því í des. varðandi þessar framkvæmdir. Á fundi, sem ég sem þm. Reykn. átti með hæstv. iðnrh., var afstaða hans sú að hér yrði að reyna að ráða bót á sem allra fyrst, og allir þm. Reykn. eru á því og munu þrýsta á það að hér verði ekki dráttur á. Við teljum, að hér muni sparast allveruleg upphæð, eins og reyndar frsm. meiri hl. drap á að reikna mætti. Þar er önnur forsenda hjá okkur, og svo einnig, eins og kemur fram í nál., að ekki verður annað séð en hér sé varlega áætlað um tekjuöflun af einu söluskattsstigi. Þess vegna taldi ég ekki óraunhæft, að nokkur upphæð yrði eftir handa Orkusjóði. Svo kemur fram það sjónarmið, sem skýrt var hér af Þorvaldi Garðari Kristjánssyni, að Orkusjóður ætti að fá þetta til raforkuframkvæmda. En Orkusjóður er bara ekki framkvæmdaaðili rafveitna, svo að hér þurfum við að kveða nokkru nánar á. Sennilega er þetta ekki ágreiningsatriði heldur, að flýtt sé framkvæmdum á raforkusviðinu. En þá er bara að fara að lögum í því efni eða breyta þeim. Þó að við vinnum hratt á hv. Alþ. stundum og séum að gera það í dag, þá ættum við að gá að því að hafa sómasamlegt form á þeirri löggjöf sem við erum að afgreiða, svo að það skapi ekki viðkomandi ráðh. vandamál í framkvæmdum og ráðstöfun á fjármagni. Við ættum að gefa okkur nægilegan tíma í því efni. Við í minni hl. styðjum þessar hugmyndir allar. En það er sýnilegt að það er nokkur fljótaskrift hér á, og ég held að við ættum aðeins að hugleiða það á milli 2. og 3. umr., hvort við gætum ekki haft þetta ákveðið og á hreinu, miðað við þær raddir, sem fram hafa komið, að það þurfi ekki að vera deiluefni um framkvæmd laganna. E.t.v. getur hæstv. viðskrh. leitt í ljós um betra orðalag eða nánari framkvæmd laganna, svo að þessum misskilningi sé eytt á báða bóga hjá okkur. En efnislega tel ég okkur hafa samstöðu um tekjuöflun og um ráðstöfun. Að því leyti að við viljum fara sem næst því marki sem við teljum raunhæft og ráðstafa einnig afganginum frá fyrra ári í þessu skyni, þá er talan 10 000 ekki út í loftið. Þess vegna held ég, að ég hafi svarað hæstv. utanrrh. varðandi vangaveltur hans. Við fyrstu sýn gæti það komið fram, að við hefðum skotið yfir markið með tölunni 10 þús. En þetta kom fram á nefndarfundi hjá þeim embættismönnum, sem komu til n. og gerðu grein fyrir ýmsum þáttum á bak við frv. Við töldum, að talan 10 þús. kr. ætti .að geta verið nálægt lagi og þrátt fyrir það kynni að vera einhver afgangur handa Orkusjóði til rannsókna. Hann hefur ekki mikið til framkvæmda, enda ekki hans verkefni samkv. lögum að standa í stórframkvæmdum. Ef á að breyta því þá þarf það að vera á hreinu. Ég get að ýmsu leyti tekið undir orðalag meiri hl. Fyrst ekki var gengið endanlega frá á nefndarfundi, eins og kannske var eðlilegt eins og tímaskorturinn var, þá er það að sumu leyti eðlilegra og undirstrikar þarfirnar í raforkuframkvæmdunum. En þá er ráðstöfun á fjármagni til Orkusjóðs hæpin vegna þess að það er ekki hans verksvið. Hins vegar hefur Orkusjóður það verksvið að hefja undirbúningsframkvæmdir og e.t.v. er átt við það. En þá er nauðsynlegt að skýra það og hafa það á hreinu.



Herra forseti. Það liggur í hlutarins eðli, að ég hefði að sjálfsögðu heldur kosið að þetta frv. hefði verið afgreitt í þeirri mynd sem ég lagði það hér fram. Hins vegar tók ég skýrt fram í minni framsöguræðu, að það nýmæli, sem var að finna í frv., væri ekki neitt úrslitaatriði af minni hálfu. Þess vegna get ég fallist á brtt. meiri hl. n. og sætti mig við þær. Sannleikurinn er sá, að það hefur komið í ljós við þessar umr. og þau nál., sem fram hafa komið, að menn eru býsna mikið sammála í þessum efnum. Það hefur sem sé komið í ljós, að það er enginn því frábitinn, heldur allir á því að eitthvað af þessum peningum sé tekið og lagt í Orkusjóð. Hv. minni hl. fjh: og viðskn. gerir líka ráð fyrir því að það kunni að verða afgangur, þó að hann geri ráð fyrir 10 þús. kr. greiðslu til hvers. Þeim afgangi vill hann ráðstafa í Orkusjóð eða til þessara framkvæmda, sem hér er um að tefla, þannig að það er í rauninni ekki hægt að segja, finnst mér, að hér sé um verulegan ágreining að ræða. Höfuðágreiningurinn er hvort eigi að greiða nú, eftir að þessu hefur verið breytt í það form sem meiri hl. leggur til, 8 200 kr. til einstaklings eða 10 þús. Þar í liggur munurinn. Það verða menn að gera upp við sig. Er þá augljóst, hvað sem öllum áætlunum um söluskatt líður og hvað söluskattsstig muni gefa, að það verði þeim mun minni fjárhæð þá sem fer til þessara framkvæmda heldur en annars yrði, ef greiddar yrðu 8 200 kr. Ég get alveg fallist á það orðalag sem er lagt til á síðasta málsl. a-liðar 2. gr. Það er að vísu efnisbreyting frá frv. Ég fyrir mitt leyti hefði ekki talið frágangssök fyrir þá, sem sjá fram á það á þessu ári og tveim mánuðum á hinu næsta, að vera án olíustyrks. Ég held, að þeir sjái fram á það mikla búbót, að þeir hefðu átt að geta gert það með glöðu geði að láta vera að taka við olíustyrk. En það er ekki einu sinni í fjárhagslegu tilliti óskaplega stórt mál. Það er að vísu upp á nokkra milljónatugi. En þó er það ekki svo, að ástæða sé til að vera að fárast út af því. Eins og liðurinn er orðaður er hann alveg í samræmi við þá framkvæmd, sem á þessu hefur verið, því að að sjálfsögðu hafa þeir ekki fengið greiddan olíustyrk, sem hafa tengst hitaveitu á því ársfjórðungstímabili sem greiðsla hefur átt að koma fyrir. Að vísu má segja, að það sé skýrara þarna, tekin séu af öll tvímæli um að þeir, sem eigi kost á því, skuli vera strikaðir út, og það er allur varinn góður. En ég geri tæpast ráð fyrir því að þeir, sem eiga kost á því, muni hika mjög lengi við að fá tengingu. Þó er þetta skýrt og ég hef ekkert við það að athuga. Út af því, sem hefur verið sagt hér um hitun með rafmagni og olíukyndingu, þá held ég að það hljóti að vera á nokkrum misskilningi byggt að hitun með rafmagni hafi verið hærri en olíukynding. Ég skal ekki fortaka það, að einhvern tíma á s.l. ári hafi þannig getað staðið á, áður en allar olíuhækkanir komu til framkvæmda. En í bréfi, sem ég hef hér um þetta efni, segir um Rafmagnsveitur ríkisins, að Rafmagnsveiturnar hafi haldið raforkuverðinu til hitunar óbreyttu allt frá 15. maí 1974, enda þótt olíuverð til dísilrafstöðva hafi hækkað um kr. 3.85 á þessu tímabili. Ég á því bágt með að trúa því, að það geti verið, samkv. þessum upplýsingum sem ég hef í höndum, að rafmagnshitun hafi orðið dýrari en hitun með olíu. Það ern þá einhverjir sérstakir taxtar, sem mér er ekki kunnugt um og ekki koma fram í þessu bréfi. Þessar upplýsingar, sem ég hef, eiga að vísu aðeins við um Rafmagnsveitur ríkisins. En um einstakar aðrar rafmagnsveitur veit ég það, að þar gildir hið sama. Viðvíkjandi því, hvernig þetta hafi verið greitt til rafmagnsveitnanna, þá tel ég míg og rn. hafa farið eftir skýrum fyrirmælum laganna að greiða þetta til rafmagnsveitnanna, en til annars er ekki heimild í lögum. Hins vegar er það svo, að með bréfi, sem ég hef skrifað um úthlutunina til rafmagnsveitnanna og er stílað til iðnrn., segir svo, með leyfi forseta: „Það er skilyrði fyrir ofangreindum greiðslum, að iðnrn. sjái um að tekið verði tillit til þeirra við ákvörðun á verði rafmagns til húsahitunar, þannig að þær komi þeim aðilum, sem nota rafmagn til upphitunar íbúða sinna, að fullu til góða.“ Ég held að með þessum fyrirmælum ætti að vera tryggt, að þeim tilgangi sé náð sem mér virtist vaka fyrir mönnum. En þeir drógu svolítið í efa, að fjárhæð greidd til rafmagnsveitna kæmi einstaklingunum til góða, heldur væru þeir látnir greiða sitt háa verð samkv. gjaldskrá, en það kæmi þeim ekki til góða. Það held ég að geti ekki átt sér stað. Það er að sjálfsögðu ekki uppgert, hver afgangur verður frá síðasta ári. En það er líklegt, að það verði einhver afgangur. Það hefur ekki enn verið tekin ákvörðun um það, hvernig með hann verður farið, og ég er ekki tilbúinn að gefa lögskýringu á því, hvernig á því máli eigi að halda. Þar mun ég leita til þeirra manna í rn., lögfræðinga þ. á m., sem um þetta mál hafa fjallað, og fá álit þeirra um hvort það felist skylda til þess eftir hinum eldri l. að láta þetta allt fara til úthlutunar eða hvort heimild sé til þess samkv. þessum l. nú að taka það inn í þennan meginsjóð, sem hér er um að tefla, og láta það lúta reglum hans. Það gæti verið hugsanlegt, að það fælist e.t.v. í því ákvæði sem er í þessum l., að ráðh. skuli setja nánari ákvæði um framkvæmd l. með reglugerð. Mér sýnist ekki, að mjög miklu máli skipti þær hugleiðingar, sem hv. 1. landsk., að ég held, var með um það, að orðalagið í b-lið í brtt. meiri hl.: „Til Orkusjóðs til að hraða hitaveituframkvæmdum“ o.s.frv. gæti staðist, vegna þess að ég held að það hlyti að verða skýrt þannig, að þetta eru yngri lög. Hvað sem líður ákvæðum í orkulögum um hlutverk Orkusjóðs, þá er tekið þarna skýrt fram til hvers á að verja því fé sem hér er um að ræða, og það er til að hraða framkvæmdum. Það getur vitaskuld bæði verið með rannsóknum og e.t.v. líka þáttur í framkvæmdum beinlínís eða náð til þeirra.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að harma það, að þrátt fyrir ósk mína og ummæli í fjh.- og viðskn. Ed. hefur ekki unnist tími til þess að senda þetta frv. til l. um ráðstafanir til að draga úr áhrifum olíuverðhækkana á hitunarkostnað íbúða til umsagnar sveitarfélaga og þá sérstaklega þeirra sveitarfélaga, sem eru hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu og þetta frv. kemur sérstaklega til með að snerta hvað niðurgreiðslur á olíuverði til íbúa bar snertir. Ég vil enn einu sinni - ég hef gert það áður úr þessum ræðustól - harma það að ekki skuli vera gefinn nógur tími til þess að athuga áriðandi mál gaumgæfilega, áður en þau eru lögð fram eða koma úr nefnd. Ég lít þannig á þetta frv., að það sé hægt að nota um það sömu orð og ég gerði hér, þegar ég talaði um skuldabréfasölu, að þetta er meira álag á Reykjavíkursvæðið, á Reykjavík, en nokkurt annað svæði. Ég vil enn einu sinni vara við því, að Reykjavík eða Reykjavíkursvæðið verði gert, eins og nú stendur til, að einhverju skattríki þjóðarinnar. Ég hafði gaman af því og þótti vænt um það, að hv. 3. þm. Vestf. kom strax með till. um að einhverju af þessum peningum, sem koma í Orkusjóð, verði varið til Vestfjarðanna. Það var byrjunin á þeim sama málflutningi og var hér þegar Norðurvegur kom til umr. og þau kaup sem þar áttu sér stað. Fyrst þegar það frv. kom fram, er það Norðurvegur með 1 200 millj., næst var það Norðurvegur, Austurvegur 2 000 millj. Síðan í lok umr. Norðurvegur, Austurvegur og Vestfirðirnir upp á 2 500 millj. kr. Allt átti þetta að seljast eða a.m.k. að mestu leyti á sparifjármarkaði reykvíkinga. Þetta er kannske ekki beint tilheyrandi þessu máli, en þó eru vinnubrögðin í þessum stíl. Ég verð að benda á, að í þessum umr. og umr. um hitaveituna almennt hefur hvergi komið fram neitt mat á því átaki, sem Reykjavíkurborg átti frumkvæðið að með byggingu Hitaveitu Reykjavíkur og þeim framkvæmdum, sem síðan hafa verið gerðar í hitaveitumálum og upplýst var áðan af einhverjum ræðumanni að sparaði landinu um 68% af olíuinnflutningi. Það hlýtur að minnka álag á gjaldeyriseign landsmanna á hverjum tíma, og gjaldeyri er þá hægt að beina í aðra átt en til olíukaupa, til innflutnings á þeim vörutegundum, sem gefa ríkissjóði eitthvað meira en olían e.t.v. gerir í tolltekjum. Það væri þá kannske eðlilegt að þær tekjur ríkisins væru þá látnar ganga til þeirra orkumála, sem hér hafa verið til umr. En það er eins á þessu sviði og á öllum öðrum sviðum, það er alveg sama hvaða tekjulindir skapast, það er alveg sama hvað þær eru til skamms tíma, þær festast alltaf og ríkisbáknið þarf alltaf síaukið fjármagn. Það á við bæði vinstri og hægri ríkisstj., ef hægt er að tala um hægri ríkisstj. hér. Ég ætla að vona, að fyrir Hitaveitunni fari aldrei eins og um rafmagnið. Þar á ég sérstaklega við iðnað og tek sem dæmi það erindi, sem nú liggur fyrir iðnrh. frá Kassagerð Reykjavíkur, sem fór út í það að breyta um kynditæki hjá sér frá olíukyntum gufukatli yfir í rafmagnsketil, vegna þess að rafmagnið var ódýrara. En þegar ketillinn var kominn upp var rafmagnið komið yfir 1 kr. pr. kwst. + söluskattur og verðjöfnunargjald, en olíukynnt kwst. var þá í 93 aurum. Ég ætla að vona, að það stefni ekki í þá átt að gera Hitaveitunni sömu bölvun og Rafmagnsveitunni hefur þarna verið gert. Ég vara við því. Ég er alveg hissa á því, sem hæstv. viðskrh. lét sér um munn fara áðan, að það væri ekki fjárhagslega óskaplega stórt mál. en þó má skilja að það sé stórt fyrir þá aðila, sem þurfa að biða í eitt ár eða einhvern tíma af einu ári án þess að fá olíuniðurgreiðslu. Hann talar þó í tugum millj. um þær upphæðir, sem annars færu út í þetta kjördæmi, sem er á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Ég vil taka það fram af reynslu minni sem borgarfulltrúi, að í Reykjavík er það fyrst og fremst fátækt fólk, sem býr þá kannske fyrir utan hin eiginlegu hitaveitusvæði eða á svæðum sem eru enn þá óvirk af hitaveitunni, sem býr við olíukyndingu. Ég held, að þetta fólk muni talsvert mikið um þá peninga sem það fær til baka í olíuniðurgreiðslu. Og það er ósjaldan sem maður verður var við það sem borgarfulltrúi, að fólkið reynir frekar að spara við sig hitakostnaðinn til þess að geta notað eitthvað af olíupeningunum til þess að bæta upp þau lágu laun sem það fær. Þetta fólk er flest verkafólk í Reykjavík. Ég tala nú ekki um þegar búið er að taka af þeim yfirvinnuna, þeir eru komnir í um 40 þús. kr. á mánuði eða milli 10 og 11 þús. kr. á viku. Það er ekki að furða þótt það komi fram opinberlega krítík á alls konar hlunnindi sem þm. hafa, og séu á milli tanna manna, þegar þetta fólk þarf að lífa af tekjum jafnháum aukastyrkjum sem við fáum sjálfir. Svo að ég komi að frv. sjálfu, þá tel ég mig ekki geta samþykkt nokkra skerðingu á rétti íbúa á Stór-Reykjavíkursvæðinu til niðurgreiðslu á olíukostnaði, þótt komið hafi verið til móts við þá till. mína í fjh: og viðskn. um ákvæði, sem hljóðar svo í lok a-liðar í 2. gr., sem þm. kannast við: „Styrkur þessi skal eigi greiddur til þeirra, sem fá íbúðarhúsnæði sitt tengt við hitaveitu fyrir 29. febr. 1976.“ Þetta þýðir, að 1/4 af því fé, sem fólkið á Stór-Reykjavíkursvæðinu á rétt á, er tekinn af því til að fjármagna Orkusjóð. Ég tel þetta fólk því greiða þá upphæð umfram það, sem aðrir söluskattsgreiðendur gera. Ég ítreka það, að á þessu svæði er fólk mismunandi efnað, en það, sem illa er stætt, þolir þetta ekki til viðbótar þeim kostnaði sem það hlýtur að þurfa að leggja í við að breyta kyndifyrirkomulagi á húsum sínum almennt. Það vita allir, að heimtaugar og annað, sem þarf að gera, og jafnvel í sumum tilfellum að breyta um ofnakerfi, það kostar mikla peninga. Þá vil ég benda á, að hér er verið að afla aukalega fjár í Orkusjóð frá fólki, sem á von á hitaveitu sem ríkið fjármagnar ekki að neinu leyti. Þessar framkvæmdir fara fram á vegum Reykjavíkurborgar í samkomulagi við viðkomandi sveitarfélög, og hún ein tekur á sig alla ábyrgð og alla áhættu af þeim. Það er óeðlilegt, að ríkissjóður seilist með skattlagningu í slíkar framkvæmdir sveitarfélaganna, vegna þess aðeins að styttri tími er þangað til fólk á umræddum svæðum fær væntanlega að njóta upphitunar húsa sinna frá jarðvarma. Hér er fólk skattlagt út á væntanlegan lúxus sem það kemur til með að njóta. Herra forseti. Ég mun því greiða atkv. gegn þessu frv. í þeirri mynd sem það nú liggur fyrir. Þar sem meiri hl. er fyrir frv. í fjh.- og viðskn. tel ég ástæðulaust að leggja fram brtt. eða sérstakt nál. sem 2. minni hl., en vildi með þessum orðum gera hv. d. ljósa afstöðu mína.



Herra forseti. Ég hygg, að hv. 12. þm. Reykv. þurfi ekki að hafa miklar áhyggjur af því þrátt fyrir þetta frv. og fjölmörg önnur af svipuðu tagi, að það halli neitt á Reykjavík eða Reykjavíkursvæðið að einu eða neinu leyti. Þetta tal hans virðist stafa af fullkomnu þekkingarleysi á erfiðri aðstöðu fólks úti á landsbyggðinni, og eins hefur hann eins og fleiri Reykvíkingar ekki áttað sig á því hvernig fólkið á landsbyggðinni stendur undir stórstofnunum í Reykjavík, undir ríkiskerfinu að miklu leyti, sem Reykjavík nýtur fyrst og fremst góðs af og að sínum ríflega hluta í þeim þjóðartekjum, sem Reykjavík á svo drýgstan hlut að að eyða. Ég verð að lýsa yfir vonbrigðum mínum með þá afgreiðslu sem þetta frv. hefur hlotið hjá hv. meiri hl. fjh.- og viðskn. Það er ljóst, að skilningur og vilji minn og skilningur og vilji minni hl. fjh.- og viðskn. og þeirra hv. þm., 2. og 3. þm. Vestf., fer mjög í sömu átt. Það er hins vegar einnig ljóst, að skilningur og vilji hæstv. ríkisstj. í þessu efni er ekki sá sami, sbr. það að hæstv. viðskrh, sagðist sætta sig við þetta, virtist gera það allnauðugur, - sætta sig við þær lítils háttar breytingar, sem á hafa orðið hjá meiri hl. n. Fyrir þessum skilningi og vilja hæstv. ríkisstj. - eða réttara sagt skilningsleysi á þörfum þessa fólks hefur svo meiri hl. n. greinilega beygt sig. Og það virðist vera að þeir hv. þm., 2. þm. Vestf. og 3. þm. Vestf., ætli báðir að sætta sig hér við, þó að það sé greinilegt að óánægja þeirra er mjög mikil og þeir taki í raun og veru fullkomlega undir það, sem minni hl. n. og við aðrir höfum sagt, sem höfum í þessu einarðari og harðari skoðun fyrir fólkið á landsbyggðinni. Ég vil taka það fram enn einu sinni að fólk treystir almennt á það á landsbyggðinni, að jöfnunin verði ekki minni en hún hefur verið. Fólk veit best að það er enn meiri þörf nú, miðað við það að fólk sér fram á rýrnandi lífskjör og minnkandi kaupgetu sina almennt, - þá er enn meiri ástæða til þess að þessi hlutföll raskist ekki, til að uppbótin verði a.m.k. fullkomlega eins mikil og lögin gerðu ráð fyrir í upphafi og þar verði í engu skert. Til móts við þetta sjónarmið fólksins á að koma eins rækilega og unnt er. Það er sem sagt beint framhald af því, sem gert var á s.l. ári, og það á ekki að búa við síðri aðstöðu nú, á sama tíma og lífskjörum þess er beinlínis þrýst niður viljandi af stjórnvöldum. Mörgum þótti nefnilega ekki neitt sérstaklega ofgert í þessum efnum í fyrra, og það er vitað að fólki þykja þetta býsna kaldar kveðjur nú og það einmitt sérstaklega frá þm. landsbyggðarinnar, að þeir skuli ekki treysta sér til þess að halda þarna uppi svipuðum jöfnuði þó og fékkst í fyrra. Við þessu er ekkert að gera. Þarna hefur stefna hæstv. ríkisstj. ráðið og menn hafa beygt sig í auðmýkt, og þá er auðvitað ekki annað en taka því. Kjósendur verða svo að draga sína lærdóma þar af. Ég ætla aðeins að koma að því, sem talað var hér áðan um raforkuna þar sem olíuverðið kemur mikið inn í. Hæstv. viðskrh. las áðan upp bréf sem átti að mínu viti að taka af öll tvímæli um áður umdeilt atriði. En ástæður þess, að ég talaði sérstaklega um þetta í ræðu minni við 1. umr., voru þær, að rafveitustjórinn á Austurlandi, Erling Garðar Jónasson, hefur alla tíð haldið því fram, að þarna væri um mismunun að ræða, og sagt, að hann hefði um það óyggjandi skýrslur, og á því byggði ég þessar fullyrðingar. Nú kann það að vera, að þetta sé rangt hjá þessum starfsmanni og framkvæmdastjóra Rafmagnsveitna ríkisins á Austurlandi. Ég hef ekki fengið tækifæri til þess að kanna það. En með þessari breytingu, sem nú á að verða á l., ætti a.m.k. ekki að vera hér þörf neinna frekari skýringa, málið sem sagt liggi nú orðið það ljóst fyrir. Ég tek það fram, að ég tel að meiri hl. hafi gengið þarna alveg nógu langt til móts við þetta fólk. Ég skal svo aðeins taka það fram út frá því, sem kemur fram í áliti minni hl. varðandi Orkusjóðinn, varðandi 2. gr. c, að ég álít, eins og ég sagði við 1. umr., að c-liðurinn eigi hreinlega að falla niður. Ég hef ekki trú á því, að þeir fjármunir, sem Orkusjóðurinn þannig fær, verði notaðir á þann veg sem best kæmi því fólki sem ég hef umboð frá.



Herra forseti. Ég get lýst þeirri afstöðu minni, að ég mun fylgja þeim brtt. sem meiri hl. fjh: og viðskn. flytur í sambandi við þetta frv., og vísa ég í því sambandi til þeirra raka sem komið hafa fram í ræðum þeirra þm. sem mælt hafa með því áliti, sem flutt var af meiri hl. fjh.- og viðskn. Tilefni þess, að ég hef kvatt mér hljóðs í sambandi við þessar umr., eru þær upplýsingar, sem komið hafa fram í sambandi við umr. málsins í dag, að verulegur afgangur mun verða af því fé, sem ætlað var til niðurgreiðslu á olíuhækkunum í hitunarkostnaði íbúða á s.l. ári. Það hefur komið fram í umr. manna hér, að það væri nokkurt vafamál um hvaða heimildir væru til þess að ráðstafa þeim fjármunum sem kunna að vera afgangs. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að benda á, að að mínu áliti er það ekkert efamál, að meginhluta þessa fjármagns beri að verja til styrktar þeim rafveitum sem hafa orðið að nota olíuna sem orkugjafa til framleiðslu rafmagns til hitunar. Það er vitanlegt, að kostnaður þeirra orkuvera, sem hafa orðið að láta rafmagn af hendi til hitunar sem framleitt er með olíu er langt fyrir ofan það verð sem þeir hafa selt rafmagnið fyrir, svo að það er ekki nokkrum vafa bundið, að það er mjög mikil sanngirniskrafa, að ef hér er um afgangsfé að ræða, þá verði því að meginstofni til varið til þess að létta þessum orkuframleiðendum og orkuseljendum róðurinn. Þar sem ég þekki best til, á laxárvirkjunarsvæðinu, er mér kunnugt um það að framleiðslukostnaður á einni kwst. í dísilstöð er nú kominn upp í 9 kr. á kw. Þá sjá allir að hverju stefnir með það að orkuframleiðendur sem slíkir eru í geysilegum greiðsluerfiðleikum vegna þess arna, því að þeir eiga þess engan kost að selja þessa orku á því verði sem kostar að framleiða hana. Ég tel það vera mjög mikla sanngirniskröfu, ekki síst þar sem eru skýlaus ákvæði um að þessu fé skuli varið á þann hátt sem ég hef greint hér frá, að tekið verði á þessu máli af skilningi og velvilja. Og ég vil eindregið beina þeim tilmælum mínum til hlutaðeigandi yfirvalda, að þau skoði þessi mál vandlega og þessi ósk, sem hér er fram borin, megi mæta skilningi hjá hlutaðeigandi yfirvöldum.



Herra forseti. Ég vil helst leyfa mér að líta þannig á, að ákvæðið um að þeir, sem búa við olíukyndingu, skuli ekki fá niðurgreiðslu síðustu 3 mánuði áður en hús þeirra eru tengd við hitaveitu, sé ekki til orðið eingöngu vegna þess, að fyrst og fremst munu það verða hús í Reykjanes kjördæmi sem verða tengd við hitaveitu á þessu ári. Hins vegar er því ekki að neita, að það hefur komið fram hér í umr., að aðaltengingar mundu þá fara fram á þessu svæði. Ég verð að lýsa því yfir, að ég mun fylgja þessu frv. í því formi sem það er núna, þar sem hér er aðeins um þriggja mánaða tímabil að ræða sem fólkið verður ekki aðnjótandi þessa styrks. Hins vegar geri ég það ekki síst vegna þess, að ég álít að hér sé um stefnumál að ræða og meðan olía verður greidd niður muni þetta verða í lögum, enda þótt það verði ekki í Reykjaneskjördæmi, sem aðaltengingar fara fram. Það, sem kemur mér svolítið á óvart, er að notuð skuli vera þessi orð: að tengja við hitaveitu, en ekki innlenda orkugjafa. Síðan ég kom á Alþing hefur verið mikið um það rætt, að við yrðum að hraða raforkuframkvæmdum mjög í þessu landi til þess einmitt að geta hitað hús okkar upp með rafmagni. Þetta hefur tekist að verulegu leyti, og mér er kunnugt um að það eru ekki fá hús sem verða tengd við raforkuna einmitt á þessu og næsta ári. En þá virðist koma í ljós, að þrátt fyrir þær gífurlegu hækkanir sem orðið hafa á olíunni, þá greini menn á um það, hvort muni verða dýrara að kynda með olíu eða rafmagni. Ég lít svo á, að það sé svolítið erfitt að komast að hinu sanna í þessu efni. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að ef skynsamleg notkun er og rétt að farið, þá hljóti afgangsorka að vera ódýrari til rafhituvar á húsum heldur en olía. Hins vegar er mér jafnljóst, að við lítum of stórum augum og með of mikilli bjartsýni á þau hlunnindi að njóta Hitaveitunnar. Þegar við tölum um Hitaveitu Reykjavíkur verðum við að gera okkur grein fyrir því, að þetta er milli 30 og 40 ára gamalt fyrirtæki, sem er afskrifað að mjög miklu leyti og getur selt sína hitaorku miklu ódýrar en nokkur önnur hitaveita í landinu. Og ég veit ekki betur en hitaveitur sem verið er að undirbúa núna, - ekki þær hitaveitur, sem eru á Stór-Reykjavíkursvæðinu, - muni verða að gera ráð fyrir allt öðrum kostnaðarhlutföllum; en um er að ræða þegar verið er að bera saman kostnað við upphitun með hitaveituvatni frá Reykjavík og með rafmagni. Því held ég, að við getum ekki búist við því í framtíðinni að svo mikill munur verði á upphitun húsa með hitaveituvatni og olíu og við fáum uppgefið frá Þjóðhagsstofnuninni í dag. En þrátt fyrir það vona ég, að hvort sem um rafmagn eða hitaveitu er að ræða, þá hljóti það alltaf að vera kostur að fá innlenda orkugjafa til upphitunar á okkur húsum.



Herra forseti, Mér sýnist í fljótu bragði á þeim umr., sem hér hafa farið fram, að flestir séu í reynd sammála um þetta mál, en reikna aðeins út frá mismunandi tölum. Það er gert ráð fyrir því í þeim áætlunum, sem hér eru gerðar, að eitt söluskattsstig gefi 960 millj. Það hefur verið fært í efa, að það muni standast, hér verði um hærri fjárhæðir að ræða. Það má vel vera, þar sem hér er aðeins um áætlun að ræða sem ekki verður fullyrt um. Hins vegar hafði ég haldið, að flestir hv. þm. væru sammála um að einkaneysla og innflutningur hefðu verið óeðlilega mikil á s.l. ári og bæri að draga úr þessum mikla innflutningi til þess að tryggja stöðu okkar út á við. En þegar rætt er um úthlutun á þessum sömu peningum, þá heyrist annað hljóð frá þessum sömu mönnum. Ég held, að það verði að gera ráð fyrir því, að það muni draga úr einkaneyslu og innflutningi, og ég hélt satt best að segja að flestir væru sammála um það. Ég held að það sé ljóst, að út frá þeim tölum, sem liggja til grundvallar, sem sagt 960 millj., verði ekki um það að ræða, þótt allt þetta fé væri notað til þeirra hluta, að greiða 10 þús. kr. á hvern íbúa. Ef greiddar væru 10 þús. kr. á hvern íbúa, færu til þess um 950 millj. Það þarf um 25 millj. til elli- og örorkulífeyrisþega, þeir munu vera mjög nálægt 6 þús., á bilinu 4 500–5000, sem fá hálfan annan styrk. Gert er ráð fyrir að rafveitur fái um 50 millj. kr. Ef hins vegar styrkurinn yrði aukinn það mikið, þá er ljóst að það er orðið ósamræmi á milli kostnaðarliða að kynda með olíu og rafmagni og þá þyrfti væntanlega að greiða meira til rafveitnanna, sem mætti jafnvel áætla 20–30 millj., þannig að þetta dæmi er upp á um 1050 millj., og þá erum við komnir um það bil 100 millj. umfram það sem áætlað er að eitt söluskattsstig gefi. Er þá vart neitt eftir í Orkusjóð, þegar vantar 100 millj. upp á, þannig að ég held að við séum nokkuð sammála í þessu máli, en rökstyðjum það út frá mismunandi tölum. Hitt er hins vegar ljóst, að ef ekkert rynni til áframhaldandi raforku- og hitaveituframkvæmda væri hægt að auka þessa upphæð eitthvað. En mér hefur fundist að það væri sjónarmið út af fyrir sig, að sá sparnaður, sem af því ynnist að tengja hitaveitur, rynni til þessara framkvæmda. Ég held, að það sé rétt að menn geri sér ljóst, að þótt bætt yrði nokkrum hundruðum kr. við þennan styrk þá verður sá ójöfnuður, sem þarna ríkir, ekki nema að litlu leyti bættur, því að það bil er svo stórt að það þyrfti að koma til nýr tekjustofn, gífurleg tekjuöflun, ef við ætlum okkur að jafna það bil. og verða menn að sjálfsögðu að gera upp við sig hvort þeir telja sig geta gert það. En ég held, að flestir þm. hafi á því skilning að þarna ríkir gífurlegur ójöfnuður. Aðeins er spurningin sú, hve mikið er fært að leggja á almenning í landinu til að jafna þennan mun. Ég vil aðeins víkja lítillega að því sem hv. þm. Albert Guðmundsson sagði hér, án þess að ég vilji fara að rekja hans mál. Það hefur ekki komið fram í þessum umr. neitt mat á því framtaki sem hafi verið hér í Reykjavík. Ég held að við ættum í sjálfu sér ekki að blanda því neitt inn í þessi mál. Það er ekki fjallað um Hitaveitu Reykjavíkur eða aðrar hitaveitur í þessu frv., og það er má:l út af fyrir sig hvort á að skattleggja hitaveitur til áframhaldandi orkuframkvæmda. Ég fyrir mitt leyti er á þeirri skoðun, en það er mál út af fyrir sig sem ekki er fjallað um hér.



Herra forseti. Það má nú varla seinna vera af minni hálfu, að ég þakki hæstv. viðskrh. fyrir það, hvað honum er einkar lagið að varpa vingjarnlegu og skýru ljósi á ýmis vandamál. Þennan eiginleika hans hef ég dáð lengi. En það er sannarlega þakkarvert þegar mál eru lögð þannig fyrir, og væri kannske frekja og annað ekki að ætlast til þess að honum væri jafnlagið að draga eðlilegar ályktanir af því sem hann sjálfur sér í því ljósi. En á þetta virðist mér m.a. skorta smávegis í skýringu hans á vandamálinu sem við okkur blasir í sambandi við óheyrilegan kostnað við upphitun íbúðarhúsnæðis með olíu. Vandamálið, sem hér er við að glíma, hefur vaxið mjög mikið síðan í fyrra, svo að því fer víðs fjarri að nú veiti ekki af öllu því fé, sem inn fæst með skattheimtunni, til þess að greiða niður þennan kostnað, til þess að ráða örlítið meiri bót á vanda þess fólks sem verður að hita upp húsnæði sitt með olíukyndingu. Ég viðurkenni að vísu fúslega það, sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson sagði áðan, að þessi tekjustofn, söluskattsstigið eina, mundi hvergi nægja til þess að jafna bilið sem er á milli þeirra, sem njóta ódýrrar hitaveitu, og hinna, sem kynda með olíu. En væru þessar tekjur notaðar að fullu til þess arna, þá mundu þær þó nægja til þess að mjókka bilið, og allir hljótum við að viðurkenna að það getur verið býsna mikill munur á stóru bili og litlu bili. Ég er sammála gagnrýni þeirri, sem fram kom hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni áðan á málatilbúnaðinn. Ég tel, að þetta mál hafi verið flausturslega búið til afgreiðslu á Alþ. Ég vil vekja athygli á því, að enda þótt hér væri um neyðarráðstafanir að ræða í fyrra, þá geta þetta ekki talist neyðarráðstafanir núna. Það hefur verið ærinn tími til þess að undirbúa varanlega lausn á þessu vandamáli og leita að eðlilegum leiðum. Ég hlýt að lýsa yfir því, að ég mun greiða atkv. með þessu frv. Ég mun greiða atkv. með þessari ráðstöfun til þess að bæta úr vanda fólksins sem kyndir húsnæði sítt með olíu. En ég hlýt eigi að síður að vekja athygli á því, að þar sem nú hefur verið ljóst um alllangt skeið að þessi vandi væri okkur á höndum, þá hefði verið hægt að leita annarra og heppilegri og sanngjarnari úrlausna, eins og nú er í pottinn búið með kaupgjald fólks. Ég er hv. þm. Albert Guðmundssyni sammála um það, að hér verður heimtur skattur af launafólki sem er ekki aflögufært, sem er illa statt fjárhagslega, þolir slíkt illa. Þetta er gert þrátt fyrir það þótt ærinn tími hefði átt að vera til þess að undirbúa einhverja varanlega lausn eða stefna að varanlegri lausn á þessu húshitunarvandamáli. Mér er ekki kunnugt um að gerðar hafi verið neinar raunhæfar ráðstafanir til þess á næstliðnum missirum að taka í notkun raforku til húsahitunar í stað olíu. Athuganir, sem hafra verið gerðar á kostnaðarhlíð þeirra framkvæmda, hafa allar byggst á ágiskunum. Það hefur komið fram hjá þeim tæknifræðingum, sem um þau mál hafa fjallað nýlega, í iðnn. þessarar hv. d., að raunhæfar athuganir hafa alls ekki verið gerðar á tæknilegum möguleikum eða kostnaðarhlið þeirra framkvæmda sem þyrfti að ráðast í til þess að koma raforku í byggðarlögin sem nú verða að reiða sig eingöngu á olíu til húsahitunar. Það er alveg ljóst, að það er hægt að útvega lánsfé til þeirra framkvæmda. Það er ljóst mál, að það getur ekki talist eðlilegt, eins og nú er ástatt um fjárhag almennings, að skattleggja alþýðu manna til þess að standa straum af jarðhitaleit eða til þess að standa straum af rannsóknum og athugunum í sambandi við dreifingu á raforku. Þetta fé væri eðlilegt að taka að láni nú. Það væri t.d. miklu eðlilegri ráðstöfun að taka fé að láni nú til þeirra framkvæmda heldur en leita eftir erlendu láni til þess að koma raforku okkar í lóg í stóriðjuveri uppi í Hvalfirði. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar, að eins og nú árar sé ekki rétt að skattleggja alþýðu manna hér á landi til þess að leggja fé í Orkusjóð og standa undir framkvæmdum Orkusjóðs. Ég tel eðlilegra, að við leitum eftir lánsfé til þeirra arðbæru framkvæmda, sem Orkusjóður ætti að standa að, en að við verjum þessu fé öllu til þess að greiða niður kostnaðinn af olíukyndingu. Og umfram allt, áður en til þess kemur næst að við afgreiðum lagafrv. um ráðstafanir til stuðnings því fólki sem verður að hita híbýli sín með olíu, ættum við að reyna að tengja þær aðgerðir einhverjum skynsamlegum áætlunum um að leysa olíuna af hólmi við upphitun íbúðarhúsnæðis á Íslandi.